Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um klukkan tvö, að loknum óundirbúnum fyrirspurnum, fer fram umræða utan dagskrár um verkaskiptingu milli heilbrigðisráðuneytis og félags- og tryggingamálaráðuneytis vegna hjúkrunarheimila. Málshefjandi er hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, hæstv. heilbrigðisráðherra, Álfheiður Ingadóttir, verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 52. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegi forseti. Nú hafa komið fram nýjar upplýsingar sem dr. Daniel Gros, forstöðumaður Centre for European Policy Studies í Brussel, hefur sett fram um vexti og jafnræðisreglu EES-samningsins. Hann bendir á að ef jafnræðisreglu EES-réttar hefði verið beitt hefði mátt spara allt að 184 milljarða í vaxtakostnað. Þessi jafnræðisregla stafar m.a. af samkeppnissjónarmiðum sem eru þannig komin til að ef einn tryggingarsjóður býr við betri kjör en annar eru þær fjármálastofnanir sem njóta tryggingaverndar hins fyrrnefnda augljóslega í betri samkeppnisstöðu en aðrar. Það býður augljóslega upp á að beita þarf einhvers konar jafnræðisreglu á milli tryggingarsjóðanna. Mig langar til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Stendur til að taka upp við Breta og Hollendinga ný álitamál sem koma fram í álitsgerð Daniels Gros um vexti og jafnræðisreglu EES-réttar og þá 184 milljarða sem sparast í vaxtakostnað, verði henni beitt?

Frú forseti. Ég vek athygli á því að það mál sem hv. þingmaður gerir að umtalsefni, eða öllu heldur frumvarp sem tengist Icesave-málinu, er næsta mál á dagskrá þessa fundar og ég held að það væri heppilegra að ræða slík álitamál innan dagskrármála þegar þau eru á dagskrá viðkomandi þingdags.  Svarið er tvíþætt: Annars vegar er ákaflega óljóst til hvers konar jafnræðisreglu greinarhöfundur er að vísa í þessu sambandi. Við höfum ekki fundið því stað hvernig hægt er að heimfæra einhverja jafnræðisreglu í skilningi samkeppnisréttar milli fyrirtækja eða samkeppnisaðila á markaði undir þetta mál. Það er engin altæk jafnræðisregla til í evrópskum rétti sem hægt er að vitna í með þessum hætti þannig að ég hef ekki enn séð lögfræðilegu rökin fyrir því að það sé mikið að sækja í álit þessa annars ágæta sérfræðings. Varðandi útreikninga hans á hinn bóginn hefur hann með stuttu millibili birt tvær stórkostlegar greinar þar sem munar nokkur hundruð milljörðum á hans eigin útreikningum. Þá fer maður aðeins að spyrja hvort það sé kostnaðarins virði að hafa þennan merka sérfræðing í bankaráði Seðlabankans, en nóg um það. Hitt er alveg ljóst að í þessari grein er horft fram hjá einu grundvallaratriði þessa máls, þ.e. muninum á föstum og breytilegum vöxtum. Það þýðir auðvitað ekki að setja hlutina þannig fram að maður leggi að jöfnu lága skammtímavexti augnabliksins, sem eru í algeru sögulegu lágmarki, og fasta vexti á langtímaláni, sem var rækilega farið yfir af Seðlabanka og fleiri aðilum heima að væri öruggara og hagstæðara að taka í þessu tilviki, og á kjörum sem væru væntanlega sömuleiðis sögulega séð einhver þau bestu sem mundu bjóðast. Þarna voru festir lægstu langtímavextir sem sést hafa um áratugaskeið með tiltölulega hóflegu vaxtaálagi. 

Virðulegi forseti. Ég bar fram ósköp sakleysislega og kurteislega spurningu og fékk hálfgerðan skæting fyrir. Hvað varðar fasta og breytilega vexti er það þannig að nú eru sex ár þangað til greiða á fyrstu Icesave-greiðsluna, ekki sjö, það er að verða liðið eitt ár. Því lægri sem vaxtabyrðin er í upphafi því minni verður upphæðin sem þarf að greiða, eðli málsins samkvæmt, það ætti pólitískur ráðgjafi og fjölfræðingur fjármálaráðherra að vita. Hafa þessar staðreyndir verið teknar með í reikninginn? Það lítur út fyrir að vextir verði lágir núna, einkum næstu ár meðan stærsti stabbinn er í þessari Icesave-skuld. Eða er litið fram hjá þessari staðreynd til að ríkisstjórnin geti slegið pólitískar keilur, eins og Eiríkur Bergmann, forstöðumaður Evrópufræðisetursins, benti á og orðaði svo réttilega nú á dögunum?

Frú forseti. Ég veit ekki af hverju hv. þingmaður talar um skæting. Ég taldi mig svara spurningu hans.

... setjast niður ...

- Það var bara umhyggja fyrir hv. þingmanni. Ég svaraði þessari spurningu þó að það megi með fullum rétti benda á að málið er á dagskrá þessa þingfundar og þó að það tengist ekki þessu sérstaklega verð ég að segja, virðulegi forseti, að mér finnst vera orðin mikil lausung í því að það þyki sjálfsagt mál að taka mál upp utan dagskrár eða undir öðru formi þó að viðkomandi mál sé síðan reglubundið á dagskrá þingsins. Það er auðvitað rétti vettvangurinn til að ræða slík mál. 
             Varðandi vexti verða menn að horfa á muninn á því að festa lán til langs tíma á föstum vöxtum öryggisins vegna. Það var mat þeirra fagaðila sem leitað var ráðgjafar hjá að þetta væri skynsamlegt m.a. vegna þess að ríkið tekur önnur lán til skemmri tíma á breytilegum vöxtum. Með því er áhættunni dreift. Var talið að þetta kæmi einfaldlega betur út og væri í heildarsamhengi mála skynsamleg ráðstöfun af hálfu ríkisins  
            

Virðulegi forseti. Það er mikið rætt um siðbót og nýja Ísland á Alþingi og af hálfu ríkisstjórnarflokkanna. Því var reyndar ekki mikið fyrir að fara í ræðu sem var haldin áðan af einum af forsvarsmönnum ríkisstjórnarinnar. En mig langar að ræða aðeins við hæstv. félagsmálaráðherra. Ljóstrað hefur verið upp um það í þingsal að ríkisstjórnarflokkarnir hafa verið að raða inn fólki úr sínum röðum inn í ráðuneyti og stofnanir og á fimmta tug hafa verið ráðnir á þessu ári án auglýsingar, það er búið að upplýsa um það. Hvað með þá alla sem ráðnir voru með auglýsingu, verktaka og aðra? Það á eftir að upplýsa um það, sem verður vonandi gert. Þá er athyglisvert að í græðgisbönkunum, sem þessir stjórnarflokkar hafa gjarnan talað um, starfa nú vinir og vandamenn ráðherra og þiggja vafalaust þokkaleg laun fyrir. Þá hefur komið fram að einn af yfirmönnum Landsbankans á græðgistíma hans er aðstoðarmaður félagsmálaráðherra. Umræddur aðstoðarmaður félagsmálaráðherra hefur nú gert 230 millj. kr. kröfu í þrotabú Landsbankans. Eðlilega fer maður að velta fyrir sér hve djúpt sú siðbót ristir sem stjórnarflokkarnir tala um þegar hæstv. ráðherra ákveður að ráða sér aðstoðarmann sem gerir slíka kröfu í því umhverfi sem er í dag. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann styður kröfu aðstoðarmannsins um þessar 230 millj. Mig langar líka að spyrja ráðherrann hvort hann telji kröfu aðstoðarmanns síns siðferðislega rétta. Ég held að það sé rétt að ráðherrann svari því því að þetta er einu sinni sá aðstoðarmaður sem hann valdi til starfans. Mig langar jafnframt að spyrja ráðherra hvort hann telji ástæðu til að endurskoða ráðningu hans helsta ráðgjafa sem gerði slíka 230 millj. kr. kröfu í ljósi þess sem fram hefur komið. Telur ráðherrann að hér þurfi siðbót?

Virðulegi forseti. Varðandi spurningu þá sem hér er sett fram gætir nokkurs misskilnings. Ég hef ekki ráðið þann mann til starfa sem hér um ræðir og vísað er til. Hann tók að sér að sinna afmörkuðum verkefnum. Mér var í sjálfu sér ekki kunnugt um hvaða kröfur hann gerir í þrotabú Landsbankans en las um það í fjölmiðlum. Ég kanna ekki fjárhagslegan bakgrunn allra þeirra sem koma að verkum, ég held að hv. þingmaður hljóti að skilja það. Þessi ágæti maður taldist, annar tveggja, ótvírætt hæfur til að gegna starfi seðlabankastjóra. Hann var hæfni sinnar vegna, sem er óumdeild, fenginn til tiltekinna verka og hefur verið að vinna þau en þeim verkefnum er að ljúka. Hann hefur ekki verið ráðinn í neitt fast starf heldur hefur hann einvörðungu sinnt afmörkuðum verkefnum í tímavinnu. Þau verkefni ganga sinn gang eins og eðlilegt er. Það er ekki vilji til þess af minni hálfu að raða fólki inn án auglýsingar í ráðuneyti. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við reynum að hafa embættiskerfið skipað á faglegum forsendum. Ég hef margsinnis talað fyrir því að við tökum ráðningarvald alfarið af ráðherrum og setjum á einn stað í stjórnkerfinu ráðningu allra embættsmanna sem síðan flæði frjálst í gegnum stjórnkerfið. Þannig styrkjum við embættiskerfið og tryggjum fagmennsku þess þannig að ekki sé í hverju og einu ráðuneyti verið að taka ákvarðanir um ráðningar fólks.

Frú forseti. Þetta var vitanlega ekkert svar. Hæstv. ráðherra sagðist ekki hafa ráðið manninn til starfa. Hins vegar er hann að sinna ákveðnum verkefnum. Hver réð hann þá í það verkefni? Er hann ekki að starfa að verkefnum fyrir hæstv. ráðherra? Hann svarar því kannski. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra aftur þeirra spurninga sem ég spurði áðan: Styður hæstv. félagsmálaráðherra kröfu þessa ráðgjafa, sem ekki virðist vera starfsmaður hans? Telur ráðherrann kröfu aðstoðarmannsins siðferðislega rétta eða þessa ráðgjafa sem vinnur fyrir hann en samt ekki fyrir hann? Telur ráðherra ástæðu til að endurskoða ráðningarsamning eða starfssamning sem gerður er við þennan ágæta ráðgjafa í ljósi þessa máls? Ef ég dreg þetta saman: Styður ráðherrann kröfuna? Telur ráðherrann hana siðferðislega rétta og mun hann halda manninum áfram í vinnu?

Virðulegi forseti. Ég átta mig ekki alveg á hvað það er í svari mínu sem hv. þingmaður skilur ekki. Ég útskýrði það að ég stóð fyrir því að fá þennan mann sem hefur skýra hæfni til að bera til að vinna afmörkuð verkefni. Þeim er að ljúka. Af þeirri ástæðu er ekki ástæða til að endurskoða á nokkurn hátt þau verkkaup sem þar var um að ræða. Að öðru leyti er það ekki þannig að ég hafi á einhvern hátt vitað af þeirri kröfugerð sem þarna var gerð, eins og ég tók skýrt fram. Ég las það í blöðunum eins og aðrir hvaða krafa var sett fram. 

Frú forseti. Ég vona að ég styggi ekki hæstv. fjármálaráðherra mjög mikið með að leggja fram þessa fyrirspurn en mér vitandi er þetta mál ekki á dagskrá í þinginu í dag. Við sem barist höfum fyrir atvinnuuppbyggingu í landinu glöddumst ákaflega yfir yfirlýsingum hæstv. forsætisráðherra á samfylkingarfundi í Reykjanesbæ um helgina en þar boðaði hún þúsundir starfa við stóriðju- og virkjunarframkvæmdir á næstu mánuðum. Má þar nefna vinnu við Búðarhálsvirkjun, álverið í Straumsvík og Helguvík. Ráðherrann sagðist vera sannfærð um að öllum hindrunum í vegi Suðvesturlínu, sem er forsenda þessara framkvæmda, verði rutt úr vegi þannig að framkvæmdir geti hafist strax næsta sumar. Það þarf svo sem ekkert að koma á óvart vegna þess að það er nánast samhljóða orðalaginu í stöðugleikasáttmálanum sem ríkisstjórnin gerði við aðila vinnumarkaðarins og maður hlýtur að gera ráð fyrir að ríkisstjórnin ætli sér eða hafi ætlað sér að standa við hann. Forsætisráðherra talar fyrir hönd ríkisstjórnarinnar alla jafna og þá mætti ætla að orð ráðherrans væru bindandi og stefnumótandi. Þess vegna urðu það mér ákveðin vonbrigði og vakti þó nokkra furðu mína þegar ýmsir úr samstarfsflokknum andmæltu ráðherranum, slógu á puttana á hæstv. forsætisráðherra og mótmæltu yfirlýsingum hennar. Hæstv. umhverfisráðherra sagðist undrandi og sagði að ráðherra þyrfti að skýra mál sitt. Þingflokksformaður Vinstri grænna bað hæstv. forsætisráðherra um að segja frekar minna en meira. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. fjármálaráðherra, í ljósi þess að þjóðhagsspá ráðherrans og fjármálaráðuneytisins gerir ráð fyrir báðum þessum framkvæmdum, Straumsvík og Helguvík, til að drífa hagvöxtinn áfram, hvort hæstv. ráðherra geti ekki örugglega tekið undir yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra. Hvort yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra séu ekki örugglega bindandi og stefnumótandi fyrir ríkisstjórnina og hvort það sé ekki algerlega öruggt að þær yfirlýsingar sem hæstv. forsætisráðherra gaf í þessu góða stjórnarsamstarfi hafi verið gefnar í nánu og góðu samstarfi og samráði forustumanna hæstv. ríkisstjórnar.

Frú forseti. Nú get ég glatt hv. þingmann með því að það er engin ástæða til að hafa neinar áhyggjur af þessu máli, það liggur algerlega skýrt fyrir. Það er rétt, það stendur í stöðugleikasáttmálanum að það sé vilji ríkisstjórnarinnar að greiða götu þeirra framkvæmda sem þegar höfðu verið ákveðnar, höfðu fengið tilskilin leyfi og höfðu gengið frá samningum, þar var línan dregin í sandinn. En það ber ekki að túlka þessi orð þannig að það stæði eitthvað annað til en að framfylgja eðlilegri stjórnsýslu og fara að lögum og reglum, þar á meðal lögum um mat á umhverfisáhrifum og stjórnsýslulögum. Það verður gert og svo lengi sem menn hafa það á hreinu, hvort sem það eru úrskurðir ráðherra eða meðferð mála sem tengjast Suðvesturlínu eða öðru, er enginn vandi á ferðum. Þá stendur ekkert annað til og hefur aldrei staðið annað til en að ástunda faglega og vandaða stjórnsýslu í umhverfisráðuneytinu sem og annars staðar og það er misskilningur ef menn leggja einhvern annan skilning bæði í orðalag stjórnarsáttmálans og einstakar yfirlýsingar ráðamanna.

Frú forseti. Já, þetta var mjög skýrt. Þarna var hæstv. fjármálaráðherra líka að slá á puttana á hæstv. forsætisráðherra vegna þess að kærufresturinn er ekki liðinn eins og við vitum. Ég gat því ekki betur heyrt en hæstv. fjármálaráðherra hafi verið að slá á puttana á forsætisráðherra. Það hlýtur að valda vonbrigðum og þá ætla ég að endurtaka spurninguna sem ég setti fram áðan og hæstv. ráðherra svaraði ekki: Voru yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra, sem ég fagna, sem hún flutti í mínum heimabæ, Reykjanesbæ, um helgina, í nánu og góðu samstarfi þessara tveggja forustumanna í ríkisstjórninni, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, þannig að það leiki enginn vafi á um hvern ég er að tala? Er það þannig í þessari ágætu ríkisstjórn að í þeirri viðleitni að vera með og á móti öllum sköpuðum hlutum sé hæstv. forsætisráðherra send út af örkinni til að segja einn hlut þannig að hæstv. fjármálaráðherra geti komið og sagt annan þannig að 

Frú forseti. Þó að samstarfið sé gott í þessari ríkisstjórn,  
             Ég var aðeins að vekja athygli á hinu augljósa, að farið verður að lögum og reglum og ástunduð fagleg og vönduð stjórnsýsla í þessum málum eins og öðrum og ef menn lesa eitthvað annað í texta á prenti eða ræðu manna er það á misskilningi byggt. 

Aldrei.

Nei.

Til dæmis að fara ekki fram úr lögbundnum fresti.

Frú forseti. Ég vil bera upp spurningu sem ekki varðar Icesave en tengist því óbeint.  Margoft hefur komið fram að það er mikil óánægja hjá erlendum kröfuhöfum með setningu neyðarlaganna og eru þegar mál í ferli sem tengjast að vísu ekki Landsbankanum þar sem verið er að reyna að láta reyna á gildi neyðarlaganna. Þessir erlendu kröfuhafar eru ósáttir við tvennt: Annars vegar telja þeir að eignir hafi verið þjóðnýttar og hins vegar að leikreglum verið breytt eftir á. Sérstaklega eru menn ósáttir við ákvæði um að innstæður skulu gerðar að forgangskröfum í þrotabú og kröfuhöfum þar með mismunað eftir á. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn telur að hugsanleg ógilding neyðarlaganna fyrir dómstólum sé stærsti einstaki áhættuþátturinn fyrir íslenska ríkið og íslenskt efnahagslíf en skuldsetning ríkisins gæti aukist um allt að 620 milljarða kr. ef neyðarlögin mundu falla úr gildi sem mundi þýða heimsmet í skuldsetningu ríkissjóðs. Öll vonum við að sjálfsögðu að svo verði ekki og neyðarlögin standa á grunni stjórnskipulegs neyðarréttar. En hvað ef svo verður ekki? Er ríkisstjórnin búin að útbúa neyðaráætlun, vegna þess að við erum enn í sama strútsleik og fyrir bankahrunið? Allir gerðu ráð fyrir að bankakerfið mundi standa flest áföll af sér og enginn ímyndaði sér í sínum verstu martröðum að við gætum staðið frammi fyrir gjaldþroti stærstu banka landsins á einni viku. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra: Ætla menn að láta taka sig aftur í bólinu líkt og virtist koma fram í hádegisfréttum í viðtali við Gylfa Magnússon efnahags- og viðskiptaráðherra? Er til neyðaráætlun? Er verið að útbúa neyðaráætlun eða er ætlunin að undirbúa neyðaráætlun? 

Frú forseti. Enn sem komið er er mér ekki kunnugt um að mál sem reynir beint á gildi neyðarlaganna sé komið til dómstóla. Það eru afmörkuð mál farin af stað eða í undirbúningi sem varða einstaka þætti, framgöngu íslenskra stjórnvalda í kjölfar bankahrunsins, en neyðarlögin sjálf sem slík eru mér vitanlega ekki komin til dómstóla. Það er ekkert sem bendir til annars en þau haldi og ég held að það sé mikilvægt að við sameinumst um að reyna að treysta varnir hvað það varðar því að það mun skapa mikla flækju þegar eða ef það yrði vefengt að þau fengju staðist, enda vandséð hvers vegna Ísland sem fullvalda ríki mátti ekki grípa til varna fyrir sjálft sig þegar svo var komið sem komið var í októbermánuði sl. Það er almennt viðurkennt að þá hafa stjórnvöld löggjafar- og framkvæmdarvald ríkari réttindi en endranær þegar slíkar aðstæður koma upp. Það sem er næst okkur í tíma í þessum efnum er að sjálfsögðu að undirbúa varnir okkar og það er nægur tími til stefnu. Ef menn fara að hafa áhyggjur af því eftir áralöng málaferli að neyðarlögin kynnu að vera í einhverju uppnámi þarf að undirbúa þá plön í þeim efnum. Það sem nú þarf að gera er fyrst og fremst að treysta varnirnar og undirbúa málflutning af hálfu ríkisins ef að því verður sótt, þar á meðal að við höfum okkar færustu lögmenn okkar megin víglínunnar til að verja okkur og ríkið en sækja ekki á okkur fyrir hönd einhverra erlendra aðila. Ég held að það sé engin ástæða til taugaveiklunar í þessum efnum og við eigum fyrst og fremst að undirbúa okkur vel enda höfum við til þess nægan tíma. Þeim mun meira sem við náum samningum um lyktir þessara mála dregur úr líkunum á því að á neyðarlögin verði látið reyna af öflugum aðilum. Þess vegna er það gríðarlega mikilvægt í þessu sambandi ef nú innan örfárra vikna hillir undir að við ljúkum endurreisn allra stóru bankanna í samkomulagi við þá sem þar er við að semja. Það er mjög mikilvægt innlegg í að bægja frá hættunni af því að við mætum öflugum aðilum sem láta reyna á gildi neyðarlaganna auk þess sem slík málaferli mundu eðli málsins samkvæmt taka mjög langan tíma og 

Frú forseti. Það virðist almennt vera stefnan í dag að svara engum spurningum. Hæstv. fjármálaráðherra virðist gefa sér það að þó að búið sé að taka nokkra hugsanlega kröfuhafa til hliðar verði hinir mjög sáttir sem fá ekki neitt. Það liggur alveg fyrir og hefur komið skýrt fram á kröfuhafafundi hjá öllum bönkum að helstu kröfuhafar passa sig á að gæta alls síns réttar, gefa ekki neitt eftir og taka ítrekað fram að þeir séu ekki búnir að taka afstöðu til eins eða neins hvað varðar lögmæti þeirra gerða sem eru hjá skilanefndunum. Og það eru skilanefndirnar sem fyrst og fremst hafa samið við fjármálaráðuneytið. Tveir virtir lögfræðingar hafa komið fram og talað um neyðarlögin. Annar er Ragnar Aðalsteinsson hæstaréttarlögmaður og hinn Stefán Már Stefánsson, prófessor í lögum. Þeir hafa lýst yfir áhyggjum sínum varðandi neyðarlögin og ég verð að segja að ég hef miklar áhyggjur að heyra að menn eru fyrst og fremst að hugsa um málaferlin sjálf en ekki að undirbúa áætlun 

Frú forseti. Að sjálfsögðu eru kröfuhafar ekki ánægðir með að tapa þúsundum og aftur þúsundum milljarða á Íslandi. Það er með ólíkindum að okkur, þessari fámennu þjóð, skyldi takast á örfáum árum að blása út banka sem urðu að fjórða og sjötta stærsta gjaldþroti sögunnar í viðskiptaheiminum. Það er náttúrlega alveg með endemum en það er veruleikinn sem hér er á borð borinn. Ég þori varla að leggja saman töluna sem stefnir í að erlendir kröfuhafar tapi á bankahruni á Íslandi því að hún er hærri en enn hefur nokkurn tíma verið nefnd opinberlega, það stefnir allt í það. Þar mun skipta miklu máli hvernig leysist úr samskiptum okkar við þessa aðila vegna þess að geri þeir samninga, gerist þeir eigendur að bönkum, eiga þeir hagsmuna að gæta í því að íslenska hagkerfið rétti úr kútnum og okkur gangi vel. Þá þjónar það ekki þeirra hagsmunum að reyna að setja allt í uppnám með því að vefengja neyðarlögin. Það er hárrétt hjá hv. fyrirspyrjanda að einn og einn kröfuhafi getur verið í annarri stöðu. En það mun muna miklu um það 

Hæstv. forseti. Ég hafði hugsað mér í dag að beina fyrirspurn til hæstv. iðnaðarráðherra sem er því miður fjarverandi vegna veikinda þannig að ég beini fyrirspurninni þess í stað til hæstv. fjármálaráðherra. Ég frábið mér engu að síður athugasemdir varðandi útlit mitt, vaxtarlag eða hvort ég sit eða stend undir ræðu hans.  Þannig er að við, allir hv. þingmenn hér, höfum fengið erindi frá nokkrum íslenskum aðilum sem eru í iðnaði, t.d. frá Nóa Síríusi, Kjarnavörum, Vífilfelli, Fróni, Ölgerðinni, Kexsmiðjunni, Góu, Kötlu og Freyju. Þessir aðilar hafa áhyggjur af því hvaða áhrif virðisaukaskattshækkanir muni hafa á framleiðslu þeirra. Rekstur þessara fyrirtækja hefur gengið ágætlega þar sem Íslendingar velja íslenskt í dag. Hins vegar er reksturinn erfiður að því leyti að rekstrarkostnaður hefur hækkað en verð hefur ekki verið hækkað til neytenda, sem þýðir verri afkomu. Auk þess sem virðisaukaskatturinn hækkar á þessar framleiðsluvörur eiga framleiðendur nú við hækkun rafmagnskostnaðar, eldsneytiskostnaðar, hækkun launakostnaðar vegna tryggingagjaldsins og hækkun tekjuskattsins. Þessir aðilar telja að afleiðingar af skattahækkunum muni sjást í því að þeir þurfi að segja upp fólki og jafnframt að þeir starfsmenn sem halda vinnu sinni muni fá lægri laun. Ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. fjármálaráðherra hvort þetta sé í hnotskurn atvinnustefna ríkisstjórnarinnar þar sem ég var að leita að henni ásamt öðrum hv. þingmönnum í sumar. Er þetta stefnan að skattleggja fyrirtækin þannig að þau þurfi að segja upp fólki og lækka laun þeirra starfsmanna sem halda vinnunni?

Frú forseti. Ég skal reyna að sýna ýtrustu háttsemi í samskiptum mínum við hv. þingmann og sitja mjög á strák mínum og svara spurningunni. Að sjálfsögðu eru þessir aðilar ekki ánægðir frekar en flestir aðrir með að þurfa að taka á sig einhverjar auknar byrðar. Ég hef ekki enn fundið þann mann á ferðum mínum landið eða í samskiptum sem er ánægður með að það séu hækkaðir á honum skattarnir. En einhvers staðar verðum við að bera niður. Það er verið að reyna að gera það með sanngjörnum hætti og dreifa þessum byrðum víða. Þessar framleiðslugreinar njóta góðs af lágu gengi krónunnar. Samkeppnisstaða þeirra gagnvart innflutningi t.d. hefur óumdeilanlega styrkst verulega og þess sér stað í verulega aukinni markaðshlutdeild flestrar framleiðslustarfsemi af þessu tagi í landinu. Að því leyti til er aðstaða þessara greina til að taka þetta á sig því betri en hún ella væri, þó að sjálfsögðu geti þeir borið sig illa undan þessu eins og aðrir hafa gert, flestir sem fá það boðað að á þá leggist nokkrar auknar álögur. Hér er þó ekki verið að tala um annað en það að færa þetta úr 7% upp í 14% þrep í virðisaukaskatti eins og það var áður og reyndar voru sumar vörur í 24,5% sem lentu svo niður í alla leið niður í 7% þegar sú breyting var gerð. Það er þá ekki farið nema hálfa leið til baka í ýmsum tilvikum. Ég held því að þetta sé bara eins og margt fleira, ef það er skoðað þröngt og einangrað geta menn að sjálfsögðu fundið því allt til foráttu yfir höfuð að hækka þessa skatta eins og flesta aðra. En ef við horfum á heildarmyndina og spyrjum okkur að því: Þurfum við ekki að gera eitthvað af þessu tagi? Verðum við ekki að afla ríki og sveitarfélögum tekna til að standa hér undir nauðsynlegri samneyslu og draga úr halla ríkissjóðs með þessu ásamt niðurskurðinum? Ef svarið er jú verðum við einhvers staðar að bera niður 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir háttsemina, þetta var mjög vel og snöfurmannlega gert. En hins vegar var ég ekki sammála málflutningnum og óska eftir nánari skýringu á því að þetta hafi ekki verið erfiðasta atriðið. En hvert var þá erfiðasta atriðið í þessum skattahækkunarpakka? Þessir aðilar hafa einmitt lýst því yfir að þeir skorist ekki undan því að taka á sig auknar byrðar og taka þátt í því að endurreisa hér efnahaginn, þvert á móti. Hins vegar telja þeir ekki heiðarlegt af löggjafanum að ráðast sérstaklega að þessum framleiðslutegundum. Ég verð að taka undir það. Ég frábið mér þann málflutning að ég hafi ekki komið málefnalega að þessu máli á þingi. Við sjálfstæðismenn höfum lagt fram þingsályktunartillögu um það hvernig við viljum taka á efnahagsvandanum og ég tel einfaldlega að það væri nær fyrir hæstv. fjármálaráðherra að kynna sér þær tillögur, horfa á þær og fara eftir þeim, í stað þess að henda þeim út af borðinu bara vegna þess að þær eru bornar fram af sjálfstæðismönnum. 
            

Frú forseti. Breytingarnar í virðisaukaskattsmálum sem koma hér inn á borð til þingmanna innan vonandi bara klukkutíma eða í öllu falli í þessari viku eru alveg sérstaklega útfærðar þannig, þ.e. sú tekjuöflun sem virðisaukaskattinum er ætlað að skila, sem er nú annar stærsti tekjustofn ríkisins á eftir beinum sköttum - að matvælunum er hlíft við skattahækkunum.  Til þess að afla tekna þarf að bera einhvers staðar niður og það er gert annars vegar með því að færa vissar vörur aftur upp í 14% og hins vegar að hækka efra þrepið um 0,5%. Hvað á ég erfiðast með í þessum skattbreytingum? Ja, það er auðvitað það sem bitnar á fjölskyldunum í landinu 

Virðulegur forseti. Þegar fjárlagafrumvarpið leit dagsins ljós kom ýmislegt þar verulega á óvart, þar á meðal að gert er ráð fyrir grundvallarbreytingum á fjárhagsábyrgð milli heilbrigðisráðuneytisins og félags- og tryggingamálaráðuneytisins vegna hjúkrunarrýma. Það er alveg ljóst að þegar við fáum upplýsingar um þetta mál og skoðum það, er verið að gera þessar breytingar í andstöðu við þá sem starfa innan heilbrigðisgeirans. Þá á ég ekki bara við starfsstéttir sem ég hef rætt við, heldur líka gagnvart stjórnsýslunni. Við ræddum málið í heilbrigðisnefnd. Þetta mál gengur út á að verið er að færa fjárhagslega ábyrgð á hjúkrunarheimilum frá heilbrigðisráðuneytinu yfir til félags- og tryggingamálaráðuneytisins. Rökin sem notuð eru af hálfu félags- og tryggingamálaráðuneytis eru þau að hér sé um heimili aldraðs fólks að ræða, þetta séu eins konar búsetuúrræði. Það kemur verulega á óvart af því að hjúkrunarheimili eru allt annars eðlis. Sú þjónusta sem þar er veitt er ekki almenn öldrunarþjónusta eða búsetuúrræði, heldur hrein heilbrigðisþjónusta. Þannig er það á hjúkrunarheimilum og þannig á það að vera. Sú er hér stendur hefur vitað af áhuga hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur um langt skeið á því að færa meira af öldrunarþjónustu yfir til sveitarfélaga. Ég deili að mörgu leyti þeim áhuga en tel algjörlega fráleitt að ganga svo langt að ætla sér að fara með hjúkrunarheimili yfir til sveitarfélaga. Einu rökin sem ég sé fyrir því að færa fjárhagslega ábyrgð á hjúkrunarheimilunum yfir til félags- og tryggingamálaráðuneytisins eru ef það hefði átt að færa þau til sveitarfélaganna síðast ásamt einhverjum stærri pakka í öldrunarþjónustu. Að vísu hafa málefni sveitarfélaga færst til samgönguráðuneytis þannig að eiginlega ætti hjúkrunarþátturinn að vera hjá samgönguráðuneytinu, en látum það nú vera, það er nú auðvitað svo vitlaust að menn geta varla hugsað það. Við stöndum í þeim sporum að núna á sem sagt að færa án nokkurrar pólitískrar umræðu fjárhagslega ábyrgð á hjúkrunarheimilum frá heilbrigðisráðuneytinu til félags- og tryggingamálaráðuneytisins. Á sama tíma eiga hjúkrunarrýmin, sem eru algjörlega sambærileg rými, sem eru á heilbrigðisstofnunum og sjúkrahúsum, sérstaklega úti á landsbyggðinni, að vera áfram hjá heilbrigðisráðuneytinu. Við ætlum sem sagt með þessu að fara inn í svokallað tvöfalt kerfi, við ætlum að hafa sömu þjónustuna. Hjúkrunarrýmin eiga bæði að vistast hjá félags- og tryggingamálaráðuneytinu og hjá heilbrigðisráðuneytinu. Það gengur auðvitað ekki upp þannig að það eru engin rök fyrir því að mínu mæti að færa fjárhagslega ábyrgð á hjúkrunarheimilum yfir til félags- og tryggingamálaráðuneytisins. Það hefur ekki farið fram nein pólitísk umræða um þetta. Ég tel að við verðum, áður en lengra er haldið með vinnslu fjárlagafrumvarpsins, að skera úr um hvað rétt er að gera. Við viljum að aldrað fólk búi sem lengst heima. Það á að fá félagslega þjónustu og heilbrigðisþjónustu heim, bæði frá heilsugæslu og félagsþjónustu sveitarfélaga, mat og þrif og annað. Síðan þegar fólkið veikist á það að fá betri þjónustu, þjónustu við hæfi. Þá koma hjúkrunarheimilin til sögunnar. Fólk fer ekki þar inn nú nema það sé mjög veikt og þurfi ýmiss konar hjúkrun. Það er með margþætta sjúkdóma og fer inn til þess að fá þjónustu vegna þeirra, enda sjáum við að launakostnaðurinn, sem er yfirleitt 60–80% á þessum hjúkrunarheimilum, fer að mestu til heilbrigðisstétta. Þetta er í eðli sínu heilbrigðisþjónusta. Ég vil því gjarnan spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra: Hver eru rökin fyrir þessari færslu? Af hverju á að stefna okkur í tvöfalt kerfi þannig að fjárhagsleg ábyrgð verði bæði hjá heilbrigðisráðuneytinu og félags- og tryggingamálaráðuneytinu? Eru þessar breytingar til bóta? Er hægt að finna einhver rök fyrir því? Ég finn þau ekki.

Frú forseti. 1. janúar 2008 fluttist yfirstjórn öldrunarmála til félags- og tryggingamálaráðuneytisins og fer það ráðuneyti frá og með þeim tíma með málefni aldraðra og uppbyggingu öldrunarþjónustu á hjúkrunarheimilum. Heilbrigðisráðuneytið fer hins vegar með mál er varðar sjúkrahús, heilbrigðisstofnanir og heilbrigðisþjónustu á hjúkrunarheimilum. Heilbrigðisráðuneytið fer auk þess með yfirstjórn hjúkrunarrýma á heilbrigðisstofnunum og með heimahjúkrun og allt er þetta samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu og reglugerð um Stjórnarráð Íslands. Hjúkrun og umönnun á hjúkrunar- og dvalarheimilum er einn hlekkur í heilbrigðisþjónustu landsmanna. Til þess að geta samhæft og veitt heilbrigðis- og umönnunarþjónustu á því stigi sem eðlilegast er, er mikilvægt að hafa heildaryfirsýn yfir fjármögnunina, reksturinn og skipulag þjónustunnar. Það held ég að allir hljóti að sjá. Rekstur sjúkrahúsa og heilbrigðisstofnana, heilsugæslu, heimahjúkrunar, hjúkrunarrýma á heilbrigðisstofnunum og eftirlit með heilbrigðisþjónustu er því á verksviði heilbrigðisráðuneytisins og reyndar landlæknis, sem fer með eftirlitið að þessu öllu saman. Með flutningi á hjúkrunar- og dvalar- og dagvistarrýmum til félags- og tryggingamálaráðuneytisins er vissulega hætt við að þessi yfirsýn rofni og það getur orðið erfiðara að samhæfa þjónustuna þannig að einstaklingar fái þá heilbrigðisþjónustu sem er eðlileg miðuð við þörf og ástand hins aldraða. Mig langar, áður en ég vík að spurningum hv. þingmanns, að nefna hér fjögur atriði sem skipta nokkru máli í þessu sambandi. Hjúkrunarheimili eru dýrasta úrræði í þjónustu við aldraða og langveika, ef sjúkrahús eru undanskilin. Hvert rými kostar um 8 millj. kr. og meginstefna heilbrigðisyfirvalda í öldrunarmálum hefur verið að aðstoða fólk við að vera heima eins lengi og mögulegt er, ekki aðeins til þess að spara heldur líka til þess að auka lífsgæði þeirra sem þjónustunnar njóta. Í öðru lagi vil ég nefna að það er rétt sem hv. þingmaður sagði, að ef hjúkrunarrými á hjúkrunarheimilum flytjast nú til félags- og tryggingamálaráðuneytis um áramót verða eigi að síður 412 af 2.800 rýmum eftir inni á heilbrigðisstofnunum sem ætluð eru sem hjúkrunarrými fyrir langveika og aldraða og eru þau a.m.k. að 95% setin öldruðum. Í þriðja lagi vil ég nefna að með nýju og markvissara vistunarmati uppfylla færri skilyrði þess að komast inn á hjúkrunarheimili en áður. Og það er rétt sem hv. þingmaður sagði, að fólk er mun veikara þegar það fer inn á hjúkrunarheimili en áður. 519 einstaklingar voru á vistunarskrá fyrir hjúkrunarrými á landinu öllu fyrir einu og hálfu ári en aðeins 199 núna í október. Í fjórða lagi langar mig til þess að upplýsa að það er hagkvæmara að veita einstaklingi heimahjúkrun í 24 skipti á viku en eftir það verður kostnaður við heimahjúkrun dýrari en kostnaður við hjúkrunarrými. Frú forseti. Ég þakka þingmanni fyrir spurningar um rökin fyrir breytingunum og hvert mat þeirrar sem hér stendur er á þeim. Í upphafi benti hv. þingmaður á að ekki hefði farið fram mikil pólitísk umræða um þá breytingu sem fyrirhuguð er nú um áramótin og ég verð að taka undir það. Hún hefði mátt vera meiri. Þegar spurt er um rökin er grunnhugmyndin auðvitað sú að ekki eigi að sjúkdómavæða ellina. Ég held að það sé meginröksemdin auk þess mikilvæga stefnumiðs að samþætta alla þjónustu, félagslega þjónustu, heimilisaðstoð og heimahjúkrun, eins og ég nefndi áðan, ekki til þess að spara heldur vegna hagræðis þess sem þjónustunnar nýtur. Loks telja menn að það sé mikilvægt að slá ekki af heldur halda áfram undirbúningi að yfirfærslu málefna fatlaðra og aldraðra til sveitarfélaganna þrátt fyrir hrunið. Spurt er hvort ráðherra telji breytinguna til bóta. Ég játa að ég er ekki sannfærð en mikilvægast er þó að þjónustan við þennan hóp skaðist ekki þótt fjárveitingar og skipulag þjónustunnar verði flutt milli ráðuneyta. Eftir sem áður mun heilbrigðisráðuneytið ábyrgt fyrir gæðum þjónustunnar. Það má segja að málið sé nú í höndum þingsins. Ég tel mikilvægt að hv. heilbrigðisnefnd og hv. félags- og tryggingamálanefnd fái til sín verkefnisstjórn þriggja ráðuneyta sem nú vinna að þessum málum og fari ítarlega með henni yfir stöðuna, einkum hvaða vandamál kunni að koma upp á hverjum stað hringinn í kringum landið, sem og þörfina fyrir ný hjúkrunarheimili og rekstrarfé til þeirra. En það er ekki nóg að mínu viti. Ég tel mikilvægt að líta líka til heimahjúkrunarinnar í því sambandi því að það þarf fyrst og fremst að samþætta þjónustuna við aldraða þannig að hún verði á einni hendi.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir að taka þetta mikilvæga mál upp og ég lýsi líka undrun minni á því að um það skuli ekki hafa verið fjallað á þinginu áður en þessi ákvörðun var tekin. Hér er um að ræða stórkostlega breytingu á skipulagi heilbrigðismála í landinu. Þetta kemur eins og þruma úr heiðskíru lofti. Verið er að flytja heilbrigðismál yfir í félagsmálaráðuneytið. Verið er að flytja ákveðna hluta af sjúkrastofnun yfir í félagsmálaráðuneytið, í alls óskylt ráðuneyti. Það hlýtur að kalla á verulega umræðu um það hvert við stefnum með þessu. Auðvitað vonum við öll að heimaþjónusta, þjónusta við fólk heima, verði sem best þannig að ekki þurfi mjög margir að fara á hjúkrunarheimili, en það er ekki hægt að tala um hjúkrunarheimili og dvalarheimili í sama orðinu. Það eru allt önnur úrræði sem boðið er upp á á dvalarheimili. Það getur vel verið að það eigi heima í öðru ráðuneytinu en hjúkrunarheimili. Hér er um að ræða hreina þjónustu við lasburða fólk, fólk sem er orðið verulega veikt, og þetta er ekkert annað en sjúkrastofnun. Ég verð að lýsa mikilli undrun minni á þessu og þetta hljómar töluvert eins og það sé eitthvert áhugamál fyrrverandi félagsmálaráðherra, nú hæstv. forsætisráðherra, að flytja þennan málaflokk í félagsmálaráðuneytið algjörlega óhugsað.  Ég skora því á hæstv. heilbrigðisráðherra að skoða þetta nú betur og athuga hvort hægt sé að finna einhvern annan flöt á þessu máli en hér er lagt til.

Virðulegi forseti. Í áratugi hefur það verið markmið þeirra sem hafa viljað framþróun í öldrunarþjónustu á Íslandi að styrkja hana sem þjónustu við fólk á félagslegum forsendum og hætta að líta á öldrun sem sjúkdóm.  Ég tek undir það sem hæstv. heilbrigðisráðherra rakti hér áðan, að auðvitað er mikilvægast af öllu að samþætta málaflokkinn í heild. Um þá stefnumörkun núverandi ríkisstjórnar er mikil sátt meðal hagsmunaaðila og meðal sveitarfélaganna í landinu. Þau vilja fá þessa þjónustu í heild yfir til sín. Ég held að það sé mjög mikilvægt til að skapa hagræðingarmöguleika við að samþætta heimaþjónustu og heimahjúkrun að setja á eina hönd allar ákvarðanir um frekari uppbyggingu úrræða. Við munum vinna áfram að því. Það skref sem nú hefur verið tekið er mikilvægur þáttur í þeirri breytingu og við munum áfram vinna að því að í góðri sátt við sveitarfélögin að ganga alla leið og koma þessum málaflokki í heild til sveitarfélaga.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur kærlega fyrir þessa umræðu. Hún virðist svo sannarlega vera þörf því að enn á ný kemur fram grundvallarágreiningur á milli tveggja ráðherra í ríkisstjórn. Það virðist vera að þessi breyting þar sem verið er að færa fjárhagsábyrgð á milli tveggja ráðuneyta, frá heilbrigðisráðuneytinu yfir í félags- og tryggingamálaráðuneytið, sé alls ekki í einni eða neinni sátt. Það komu mjög misvísandi skilaboð frá þessum tveimur ráðherrum þegar þau stigu í pontu. Við erum heldur ekki að tala um neina smápeninga hérna. Verið er að tala um 20 milljarða sem fara á milli ráðuneyta. Það eru umtalsverðir fjármunir. Þrátt fyrir orð hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra um að þetta hafi verið unnið í mikilli sátt og samvinnu og sé jákvætt skref er mjög einkennilegt að ekki skuli hafa farið fram nein pólitísk umræða um þetta mál og ég veit ekki um hvað er sátt. Eru menn kannski farnir að túlka það þannig í þessari ríkisstjórn að ef enginn talar um hlutina og enginn veit neitt um þá, sé allt þar með unnið í mikilli pólitískri sátt? Rökin sem komið hafa fram um að hjúkrunarheimili séu heimili fólks og að það sé hluti af félagslegri þjónustu, tel ég að geti alls ekki staðist. Heimili fólks eru heima hjá því en ekki á heilbrigðisstofnun. Við höfum margoft talað í þinginu og í samfélaginu um mikilvægt þess að styrkja heimahjúkrun. En það getur ekki verið að við ætlum að stefna að því að breyta stofnunum í heimili, heldur ættum við að reyna að veita eins mikla þjónustu og við mögulega getum heima hjá fólki. Hjúkrunarrými eru í eðli sínu hjúkrunarstofnanir. Það eru heilbrigðisstofnanir og mér skilst að um helmingur af því starfsfólki sem þar starfar flokkist undir heilbrigðisstéttir. Þess vegna verð ég að segja að allt þetta mál virðist einkennast af því að það er mjög ómarkvisst, hlutirnir virðast vera flæktir óþarflega mikið og þetta er mjög fálmandi stefnumörkun 

Hæstv. forseti. Varðandi það mál sem við ræðum nú vil ég þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir að taka það hér upp. Við höfum rætt það í heilbrigðisnefnd og ég veit að það verður líka gert í félagsmálanefnd í tengslum við vinnu við gerð fjárlaga. Þar birtist nefndinni tímasetning á þessum verkefnum og ég verð að ítreka að hin pólitíska umræða í heilbrigðisnefnd og félagsmálanefnd hefur ekki farið fram. Það er kannski þess vegna sem það er einhver órói í brjóstum okkar sem eigum að standa vörð um þennan málaflokk, að hafa ekki farið í gegnum þessa umræðu. Við munum fá sameiginlega kynningu í nefndunum frá verkefnisstjórninni á því hvar málin standa og hverjar hugmyndirnar eru, þær eru okkur ekki ljósar í dag. Tíminn er stuttur en um eitt held ég að við höfum sameinast sem þjóð og getum nefnt það sem þjóðarsátt, þ.e. að efla beri nærþjónustu sveitarfélaganna, að efla beri svæðisbundna þjónustu, að efla beri þjónustu við einstaklinga í heimahúsum. Þess vegna fékk frumvarpið um breytingu á stjórnarráðinu árið 2007 svona góðar undirtektir, að færa málefni aldraðra og fólks með fötlun yfir til sveitarfélaganna, yfir til nærþjónustunnar. En hvað varðar þessar breytingar, hæstv. forseti, vil ég nefna að mér hefði á þessu stigi fundist rétt að taka stutt skref nú um áramótin og flytja uppbyggingu hjúkrunarheimilanna, sem sé fjármögnun byggingar hjúkrunarheimila, 

Virðulegi forseti. Ég hvet alla þá sem hafa áhuga á stjórnmálum að skoða þetta mál sérstaklega, einkum fræðimenn því að þetta er skýrt dæmi um smákóngabaráttu. Það hefur ekkert með fagleg vinnubrögð að gera, ekki neitt, og staðfestingin á því var ræða hæstv. félagsmálaráðherra hér áðan. Hann ákvað að vísu að segja ósatt enn og aftur og halda því fram að tekin hefði verið ákvörðun um að færa heilbrigðisþjónustuna yfir í félags- og tryggingamálaráðuneytið í tíð ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar. Ekkert er ósannara. Og ekkert af því sem hér er gert var búið að ganga frá þá. Það veit hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra betur en flestir aðrir. Og bara til að útskýra fyrir hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra eru hjúkrunarheimili ekki hefðbundin heimili. Þau eru ekki búsetuúrræði. Þau flokkast ekki undir félagsleg aðstoð. Það eru sjúkrastofnanir þar sem einkum aldraðir eru síðustu æviárin sín.  Það dettur engum í hug að aldursskipta heilbrigðisþjónustunni. Að meðaltali er kostnaður við heilbrigðisþjónustu við þá sem eru 60 ára og eldri fjórum sinnum meiri en við þá sem yngri eru. Það liggur alveg fyrir að við munum auka heilbrigðisþjónustuna með hærri meðalaldri þjóðarinnar. Það er hærra hlutfall eldra fólks, meiri kostnaður. Sama á við um heilsugæsluna o.s.frv. Að fara að aldursskipta þessu, skipta þessu upp hefur ekkert með faglega vinnu að gera. Þetta er smákóngabarátta stjórnmálamanna og embættismanna og ég styð hæstv. heilbrigðisráðherra og hv. þm. Þuríði Backman að fara hér faglega yfir málið.

Virðulegi forseti. Þegar Samfylkingin settist í ríkisstjórn vorið 2007 var fylgt eftir stefnu flokksins í málefnum aldraðra og yfirstjórn málaflokksins flutt í félags- og tryggingamálaráðuneytið. Aldraðir eru ekki sjúklingahópur heldur hópur fólks á ákveðnu æviskeiði sem á rétt á heilbrigðis- og félagsþjónustu eins og aðrir samfélagshópar í samræmi við þarfir hvers og eins. Núverandi stjórnarflokkar vinna samkvæmt þessari stefnu í mikilli sátt við hagsmunahópa, m.a. hagsmunasamtök aldraðra sem eru þeir sem nýta þjónustuna. Sú þróun hefur verið í félags- og heilbrigðisþjónustu á umliðnum árum og áratugum að draga sem mest úr vistun á stofnun og færa þjónustuna inn á heimili þeirra einstaklinga sem hennar njóta. Í ráðuneytinu er unnin stefnumótunarvinna sem miðar að notkun þessarar þjónustu. Í dag þykja það sjálfsögð mannréttindi að fólk fái notið heimahjúkrunar og félagsþjónustu sem gerir því kleift að búa heima sem lengst. Á Íslandi er dvalartími aldraðra á hjúkrunarheimilum að meðaltali mun lengri en á hinum Norðurlöndunum. Það eru mikilvæg mannréttindi að fólk geti búið heima eins lengi og kostur er. Stefnan er að dvalartími einstaklinga á hjúkrunarheimilum verði sem stystur en jafnframt að litið verði á hjúkrunarheimili sem heimili fólks sem þarf á mikilli þjónustu að halda sökum aldurs. Þau heimili munu kaupa þjónustu sem veitt eru af starfsmönnum heilbrigðiskerfisins rétt eins og tíðkast á sambýlum fatlaðra. Samkvæmt þeirri stefnu sem nú er unnið eftir varðandi verkaskiptingu milli heilbrigðis- og félagsmálaráðuneytis í málefnum hjúkrunarheimila eru hjúkrunarheimili skilgreind sem heimili fólks og falla þar með undir félagsþjónustu. Einstaklingar sem þar búa eiga þá rétt á heimahjúkrun eins og aðrir sem búa heima. Sú heilbrigðisþjónusta verður hér eftir sem hingað til á ábyrgð heilbrigðisráðuneytisins. Stefnt er að því að málefni aldraðra flytjist til sveitarfélaga árið 2013 og er það liður í undirbúningnum 

Virðulegur forseti. Við sjáum að hér eru himinn og haf á milli skoðana hæstv. ráðherra. Hvað segir hæstv. félagsmálaráðherra í umræðunni? Það er hætt við því að yfirsýn yfir málaflokkinn rofni, það er hætt við því að heilbrigðisþjónustan verði ekki eðlileg. Hæstv. heilbrigðisráðherra segir líka: Málið er í höndum þingsins - þingmenn skulu hlusta vel á þetta - og hæstv. heilbrigðisráðherra er ekki sannfærð um að þetta sé til bóta. En málið er í höndum þingsins. Þetta er ákall frá hæstv. heilbrigðisráðherra til okkar þingmanna um að stoppa þetta mál. Það er ekki hægt að túlka orð hæstv. heilbrigðisráðherra öðruvísi. Allir sem þekkja til þessara mála vita að hæstv. síðasti heilbrigðisráðherra, Guðlaugur Þór Þórðarson, tók slaginn og stoppaði þetta af. Þá var reynt að færa hjúkrunarheimili milli ráðuneyta en það var stoppað. En núna dettur þetta af himninum ofan í fjárlagagerðinni og það er geysileg óánægja með þetta. Hér segja þeir sem styðja það að færa hjúkrunarheimilin yfir: Er öldrun sjúkdómur? Svarið er nei. Hver heldur því fram? Við viljum að allir séu sem lengst heima en svo kemur að því að fólk þarf að fara á hjúkrunarheimili og af hverju? Það er af því að það þarf heilbrigðisþjónustu vegna margháttaðra sjúkdóma. Það er það sem gerist. Hjúkrunarheimili er sjúkrastofnun, sama hvað menn segja, þess vegna á ekki að færa þetta yfir. Er öldrun félagsmál? Svarið er líka nei við því og það á að passa upp á það að við förum ekki út í þá breytingu.  
            

Frú forseti. Svo öllu sé til haga haldið þá sagði sú sem hér stendur að hún væri ekki sannfærð um að málið væri til bóta. Ég þakka þessa umræðu. Það er greinilegt að aldraðir eiga hér hauka í horni þar sem hv. þingmenn eru og ég vil þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur sérstaklega fyrir að vekja þessa umræðu. Hvað varðar orð hv. þm. Ólafar Nordal vil ég taka undir með hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra um að það er óþarfi að vera mjög undrandi á þessari stöðu. Það er ekki eins og þetta komi eins og þruma úr heiðskíru lofti.  
             Ég verð að segja, frú forseti, að ég tel að hægt sé að leysa þessi mál og vinna þau í góðri samvinnu þrátt fyrir að málið beri brátt að. Ég sagði ekki í máli mínu áðan að það ætti að stoppa þessa yfirfærslu nú um áramótin. Ég hvatti hins vegar til þess að hv. heilbrigðisnefnd og félagsmálanefnd kalli verkefnisstjórnina fyrir sig og fari nákvæmlega yfir málið, yfir rök og mótrök. Ég held að það sé mjög mikilvægt. Ég mun af minni hálfu skoða málið mjög vel og ég mun líta á það sem mitt hlutverk og ráðuneytis heilbrigðismála að tryggja að þjónustan skerðist ekki og að faglegt eftirlit með hjúkrunarheimilum og heimahjúkrun verði eflt. Um það skulum við sameinast, góðir þingmenn.

Frú forseti. Nú erum við að halda áfram með 2. umr. í Icesave-málinu mikla. Fyrir helgi lögðum við mikla áherslu á að fá hæstv. fjármálaráðherra en ekki síður forsætisráðherra hingað í sal. Ég hvatti forseta þingsins eindregið til að láta forsætisráðherra vita í tíma, að hún fengi bréf strax fyrir helgi um að á þessum tíma yrði 2. umr. í Icesave-málinu þannig að hún gæti skipulagt sig og verið viðstödd, hlustað og jafnvel tekið þátt í umræðunum ef henni byði svo við að horfa. Ég vil því gjarnan fá að vita hvort það hefur ekki örugglega verið gert og óska eftir því að þessir tilteknu ráðherrar verði viðstaddir umræðuna.

Forseti getur upplýst að þessari beiðni var komið á framfæri við síðustu umræðu þegar hún fór fram fyrir helgi. Hæstv. fjármálaráðherra er í húsi og von er á forsætisráðherra innan tíðar.

Frú forseti. Ég vil þakka fyrir þær upplýsingar sem hér komu fram en ég ætlaði einmitt að fara fram á það við forseta að hún beitti sér kröftuglega fyrir því að hæstv. forsætisráðherra verði við þessa umræðu bæði í dag og í kvöld ásamt hæstv. fjármálaráðherra, því að það vantar svo sannarlega að hæstv. forsætisráðherra sé viðstödd umræðuna nú fyrir helgina. Það er því mjög mikilvægt að þessi skilaboð hafi komist áleiðis og ég reikna þá með, frú forseti, að þessir tveir ráðherrar, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, gefi sér tíma til að vera við umræðuna í dag og framhald hennar. Það er mjög mikilvægt að við getum átt orðastað við þessa ráðherra, ekki síst í ljósi þess að hæstv. fjármálaráðherra fann að því í óundirbúnum fyrirspurnum í dag að verið væri að ræða þau mál sem eru á dagskrá. Ég ætlast til að ráðherrarnir séu hér og geti tekið þátt í þeim umræðum sem hér verða.

Frú forseti. Ég tek undir að það er mikilvægt að bekkurinn sé þétt skipaður þegar umræða um þessi stóru grundvallarmál fer fram og ég veit að forsætisráðherra verður við umræðuna í dag. Hvort hún er komin í hús núna veit ég ekki, ég get upplýst um að hún ætlaði að koma um tvöleytið og vera við umræðuna eins og hún stæði í dag. Ráðherrar eru meðvitaðir um að það er mikilvægt að þeir séu hér til að svara spurningum, taka á móti beiðnum um upplýsingar og veita upplýsingum sem kallað er eftir og kunna að koma fram, inn í umræðuna. Ég veit um viðveru hæstv. forsætisráðherra og væntanlega annarra ráðherra eftir því sem efni standa til þannig að ég held að við séum öll sammála um að það er mikilvægt að þessi umræða fari fram með þessum hætti. Enda verður hæstv. forsætisráðherra hér og aðrir líkast til einnig, eftir því sem efni standa til.

Frú forseti. Þetta er athyglisvert og ég vil þakka fyrir þessar upplýsingar þó að hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson virki svolítið eins og þvottakonurnar góðu sem voru sendar til að þvo skítugu þvottana við Laugarnar. Mér finnst hann standa sig sæmilega í stykkinu við að bera blak af ráðherrum sínum. Það skiptir miklu máli að forsætisráðherra og fjármálaráðherra sitji í salnum af því að það kom skýrlega fram í síðustu viku að forsætisráðherra getur ekki tjáð sig um mál eða talað um þau nema fólk sé statt í salnum. Það má segja að það sama gildi um okkur. Ég hvet til þess að forseti þingsins fái forsætisráðherra hingað í salinn en láti ekki alltaf allt vera á herðum hæstv. fjármálaráðherra. Síðan er annað. Síðan 2. umr. þessa mikilvæga og stóra máls hófst hafa margar mikilvægar upplýsingar verið dregnar fram. Sigurður Líndal kemur með mikilvægar ábendingar í grein sinni, við sjáum upplýsingar á forsíðu Morgunblaðsins frá Daniel Gros og einnig má benda á vangaveltur Stefáns Más Stefánssonar 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir upplýsingar sem hér hafa komið fram en ég velti fyrir mér hvort hæstv. forseti geti verið örlítið nákvæmari í sambandi við ferðir hæstv. forsætisráðherra þar sem ég er næstur á mælendaskrá og hef í hyggju að beina orðum mínum til forsætisráðherra í hluta ræðu minnar. Það væri gott ef hæstv. forseti gæti aðeins upplýst nánar um hvenær von er á hæstv. forsætisráðherra.

Frú forseti. Ég verð að taka undir orð hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur um að það eru mikilvægar upplýsingar sem komið hafa fram nú á undanförnum dögum. Við virðumst alltaf telja að við séum búin að fullræða þetta mál og svo koma nýir vinklar. Það kom mjög skýrt fram í orðum formanns fjárlaganefndar fyrir helgi þegar ég spurði hann og þá örfáu stjórnarliða sem fóru upp í umræðunum hvort fjárlaganefnd hefði eitthvað rætt áhrif neyðarlaganna á þetta mál. Það eina sem ég gat fundið í nefndaráliti frá fjárlaganefnd og síðan í þessum fjórum minnihlutaálitum frá efnahags- og skattanefnd um áhrif neyðarlaganna var í nefndarálitum frá hv. þm. Pétri Blöndal, Tryggva Þór Herbertssyni og Birki J. Jónssyni þar sem þeir settu upp töflu með einföldum útreikningum um það hver áhrifin gætu orðið. 

Forseti biður hv. þingmenn um að virða ræðutíma.

Frú forseti. Ég ætla að fagna því sérstaklega að hæstv. forsætisráðherra er komin í hús vegna þess að ég ætlaði að gera það að tillögu minni að hæstv. forseti gerði hlé á þessum fundi þar til hún væri komin í hús. En þar sem ég ætlaði líka að athuga var hvort hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra yrði væntanlegur við umræðuna ákvað ég að falla ekki frá orðinu og spyr því hæstv. forseta hvort hægt sé að gera ráðstafanir til að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sé hérna líka. Eins og hæstv. fjármálaráðherra tók fram í fyrirspurnatíma er þetta mikilvæga mál á dagskrá núna og við viljum gjarnan fá tækifæri til að spyrja ráðherrana um þau atriði sem okkur liggja á hjarta. Ég hvet hæstv. ráðherra, sem ég er mjög ánægð með að sjá í salnum, og hæstv. fjármálaráðherra, sem getur varla beðið með að ræða þetta mál, að taka líka þátt og svara spurningum því að það er ekki nóg að við köstum þeim fram ef þeim er síðan ekki svarað.

Frú forseti. Ég biðst velvirðingar á því að hafa farið fram úr tíma mínum en ég sá að ég varð að koma upp aftur og klára það sem ég ætlaði að segja. Frú forseti hefur ekki svarað orðum hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur og því vil ég ítreka þá beiðni að hlé verði gert á fundinum og fjárlaganefnd hittist og fái á fund sinn lögfræðingana Ragnar Hall og Stefán Má Stefánsson og Evrópusérfræðinginn, sem er einn helsti sérfræðingur í vaxtamálum og peningamálum innan Evrópusambandsins, Daniel Gros til að ræða þá greinargerð sem hann hefur nú komið fram með. Við hljótum að telja að þetta sé það stórt mál og mikilvægt að skoða þurfi nýjar ábendingar eða nýjar upplýsingar sem komið hafa fram þannig að ég óska eftir 

Frú forseti. Mér finnst orðið mjög brýnt að forseti Alþingis fari að taka á vissum hlutum eins og t.d. því að hv. efnahags- og skattanefnd fundaði í morgun og ég bar upp þau atriði sem hafa komið upp undanfarið, eins og t.d. uppgjör Landsbankans sem er mjög mótsagnakennt og þyrfti að skoða því það hefur efnahagslegar afleiðingar og upplýsingar um allt of háa vexti sem við erum að greiða af Icesave, sem hefur líka heilmikil efnahagsleg áhrif. Ég gagnrýndi það á sínum tíma hvað efnahags- og skattanefnd fór flausturslega yfir það mál og eiginlega ekki neitt og ég held að það sé orðið mjög brýnt, frú forseti, að kanna hvort yfirleitt sé sú tímapressa á Icesave-málinu að við þurfum að ræða það og afgreiða fyrir áramót. Ég hugsa að úr þessu sé hægt að afgreiða það með vorinu, því við höfum fundið út hverjir það voru sem kúguðu okkur og þeir hafa fallið frá því og eftir það er í rauninni engin ástæða til að flýta málinu.

Virðulegi forseti. Ég vildi raunar nefna akkúrat þann punkt sem hv. þm. Pétur H. Blöndal kom inn á að í sjálfu sér er ekkert sem rekur á eftir okkur með þetta mál. Þeir sem ráku á eftir því, þ.e. þær þjóðir, þjóðir Evrópusambandsins sérstaklega, og Evrópusambandið sem ætluðu að kúga okkur í því máli hafa lýst því yfir og sýnt fram á að sú kúgun er ekki lengur til staðar. Við munum fá þessi lán ef við þurfum á þeim að halda, þær upplýsingar hafa komið fram þannig að ég hvet hæstv. forseta til að beita sér fyrir því að þær nýju upplýsingar sem hafa komið fram fái efnislega meðferð í fjárlaganefnd og efnahags- og skattanefnd, málið verði tekið út úr þinginu á ný og nefndirnar fjalli um það til að við fáum sem vandaðasta umfjöllun um þetta stóra mál. Þetta er eitt stærsta mál sem hefur komið inn á Alþingi á síðari tímum og við verðum að gefa okkur þann tíma sem við þurfum, ekki síst í ljósi þess að þessi pressa er ekki lengur. Bæði Norðurlöndin og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafa sagt að við fáum lán. 
            

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með þeim sem hafa óskað eftir því að hlé verði gert á þessum fundi til að málið geti farið fyrir nefndina áður en 2. umr. um það lýkur. Margvíslegar upplýsingar hafa komið fram, nýjar upplýsingar sem þarf að fara betur yfir en einnig vil ég bæta í þann sarp sem hefur verið talað um hér. Það hefur verið talað um Sigurð Líndal og það hefur verið talað um Ragnar Hall en ég vil líka ítreka ósk okkar sjálfstæðismanna, fulltrúa okkar í fjárlaganefnd, að fá fyrrverandi formann Samfylkingarinnar, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, á fund nefndarinnar til að fara yfir þau ummæli sem hún hefur haft um málið, en þau eru mjög athyglisverð. Einnig - og nú fer ég að hljóma eins og gömul plata - vil ég enn á ný ítreka það sem ég óskaði eftir við 1. umr., óskaði eftir á sumarþinginu, að fá allar fundargerðir af fundum samninganefndarinnar með Bretum og Hollendingum 

Frú forseti. Ég vil taka undir með þeim sem hér hafa talað og benda á að það mál sem er til umræðu á eftir var afgreitt út úr viðskiptanefnd og fjárlaganefnd þingsins í fullkomnu ósætti. Það var nær ekkert búið að vinna í því að fá fleiri aðila til að koma á fund nefndarinnar þannig að ég held að best væri fyrir okkur öll að klára umræðuna á vettvangi fjárlaganefndar í stað þess að tala hér um þær staðreyndir sem við viljum leggja fram á vettvangi nefndarinnar og hverja við viljum kalla á fundi nefndarinnar. Í stað þess að eyða hér heilu dögunum og nóttunum í að þvarga um það að leiða málið til lykta með sanngjörnum hætti í þeim nefndum sem ég nefndi áðan og ég hvet því hæstv. forseta til að fresta þessari umræðu og vísa málinu til nefndanna svo að við getum haldið áfram að vinna að nauðsynlegum verkefnum í þágu þjóðarinnar á þingi vegna þess að lítill tími er til stefnu.

Frú forseti. Mér sýnist augljóst að staðan í þessu máli er sú að eina vitið sé að taka það aftur inn í nefndina áður en 2. umr. er fram haldið enda hafa komið fram upplýsingar sem ekki er með nokkru móti hægt að halda fram að eigi ekki erindi við þá yfirferð sem á að fara fram í nefndinni, nú síðast upplýsingar er varða til að mynda 185 milljarða kr. og munar nú um minna. En þetta minnir líka á það sem við höfum reynt að benda á að ekkert hefur verið gert í því að leita eftir utanaðkomandi ráðgjöf um stöðu mála. Ég tel mig vita hvers vegna það er. Það er vegna þess að menn vilja ekki heyra staðreyndir málsins, þeir vilja ekki heyra frá utanaðkomandi ráðgjöfum að samningsstaða Íslands sé býsna sterk. En það er ekki hægt að Alþingi afgreiði málið með þeim hætti að ekki sé leitað eftir ráðgjöf varðandi grunnþætti málsins.

Virðulegi forseti. Ég held að nauðsynlegt sé að fá svar við því hjá hæstv. forseta hvort ástæða sé til að gera hlé á umræðunni og setja málið aftur inn í fjárlaganefnd til að fjalla um þau álitamál sem hér hafa verið rædd. Ég get upplýst um það sem fulltrúi í fjárlaganefnd að þeir þættir sem snúa að neyðarlögunum voru ekki ræddir ítarlega í nefndinni, hvorki í sumar og alls ekki í síðustu viku, vegna þess að sú umræða sem fór fram í nefndinni í lokaaðdraganda þessa máls var engin. Við fengum gesti og heyrðum sjónarmið þeirra en engin efnisleg umræða var í nefndinni um þessi einstöku álitamál heldur kaus meiri hluti nefndarinnar að taka málið út án þess að sú umræða hefði farið fram. Það er náttúrlega með ólíkindum að svo skuli hafa verið gert í máli sem varðar íslenska þjóð svo gríðarlega miklu, eins og þetta mál gerir, og hér er jafnvel um að ræða hluti sem munu kollvarpa þessu máli á þann hátt að sennilega er ábyrgðarlaust af þinginu að taka málið 

Forseti vill upplýsa áður en lengra er haldið undir þessum dagskrárlið og þeim óskum þingmanna um að gera hlé á fundi og kalla til gesti á fundi nefndanna að forseti mun koma þessum óskum og ábendingum til formanna viðkomandi nefnda og það er þá í samráði og samvinnu við þá sem við höldum þessum fundi áfram.

Frú forseti. Ég vil lýsa yfir mikilli ánægju með fundarstjórn forseta að hún taki undir það og beini því til formanna nefndanna að þessi beiðni hafi komið hér fram því að forseti þingsins stýrir þinghaldinu og við í stjórnarandstöðunni höfum í fullri einlægni á síðustu vikum talað fyrir því að vinna saman að málefnum á þinginu og ná fram ákveðinni þjóðarsátt um það hvernig við vinnum okkur út úr vandanum. Það var ekki beint dæmi um einhverja þjóðarsátt eða vilja til samvinnu af hálfu stjórnarflokkanna að rífa málið út úr nefndum þingsins þrátt fyrir að við hefðum komið með mjög málefnalegar ábendingar um að fá til gesti sem gætu varpað frekara ljósi á þetta mál, því mörg álitamál eru enn í umræðunni. Það er ekki þinginu til sóma að við stöndum hér heilu dagana og þrætum um þessi mál inni í þingsal þegar við getum afgreitt þau, allavegana ágreiningsefnin, í nefndunum og snúið okkur þess í stað að því að afgreiða önnur brýn mál á þingi og reyna að vinna saman, 

Hæstv. forseti. Ég held að þær tillögur sem komið hafa fram um að málið verði tekið aftur inn í þær nefndir sem um það hafa fjallað séu mjög málefnalegar og sanngjarnar. Það var auðvitað á það bent í upphafi þessarar umræðu að bæði í efnahags- og skattanefnd og í fjárlaganefnd hefði málið verið tekið út án þess að fullnægjandi umfjöllun hefði átt sér stað og það auðvitað eitt hefði gefið tilefni til að fresta umræðunni þar til viðunandi málsmeðferð hefði átt sér stað innan þeirra nefnda. Enn er möguleiki til að bæta úr þessu vegna þess að þingsköp heimila að mál séu kölluð til nefnda á meðan á umfjöllun þeirra stendur, t.d. í miðri umræðu. Það er full heimild til að gera hlé á umræðu til að mál gangi til nefnda og ég held að það yrði til að greiða fyrir umræðunni og málsmeðferðinni í heild ef það verklag yrði haft uppi frekar en 

Frú forseti. Ég vil þakka virðulegum forseta fyrir að ljá máls á því að þessi mál fari aftur inn í nefnd en jafnframt nota tækifærið til að minna á mikilvægi þess að þetta verði ekki aðeins tekið til umræðu í fjárlaganefnd heldur líka efnahags- og skattanefnd og utanríkismálanefnd, þar sem ég á sæti. Margir stjórnarliðar hafa bent á það eða haldið því fram að hér sé fyrst og fremst um milliríkjadeilu að ræða og þar af leiðandi virðist mér augljóst að utanríkismálanefnd eigi að fá að fjalla um málið. Málinu lauk í þeirri nefnd á sínum tíma í algeru ósætti, þ.e. fulltrúar minni hlutans töldu a.m.k. að ekki væri búið að reifa þar nokkur grundvallaratriði svo að nú þegar fyrir liggur til að mynda að lán frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum velta ekki á því frumvarpi sem nú er til umræðu og nægur tími er til stefnu held ég að við ættum að nýta hann til að þær nefndir sem málið varðar fái að fjalla nánar um það.

Hæstv. forseti. Það er eitt sem allir á þingi og utan þess sem um þetta mál hafa fjallað eru sammála um, hér er um að ræða gríðarlega stórt mál sem varðar gríðarlega mikla hagsmuni. Þetta er mál sem varðar það hvort íslenska ríkið ætlar að taka á sig ábyrgð á meira en 700 milljörðum kr., með vöxtum sem við þá upphæð bætast á næstu árum. Þetta er gríðarlega stórt mál. Til samanburðar má geta þess að fjárlagafrumvarpið nær ekki þessum tölum og við erum í fjárlaganefnd og á vettvangi annarra nefnda þingsins að fjalla um svo margfalt smærri upphæðir sem varða þó miklu. Þess vegna er auðvitað eðlilegt að þetta mál fái viðhlítandi umfjöllun í þinginu og að þeir þingmenn og þær þingnefndir sem um málið fjalla fari í smáatriðum ofan í alla þætti þess vegna þess að hér er um að ræða svo gríðarlega hagsmuni fyrir íslenska þjóð. Við verðum að athuga að bara vaxtakostnaðurinn sem tengist þessari ríkisábyrgð getur verið gríðarlega hár og þungbær fyrir íslenska ríkið og íslenskan almenning. Hér er hugsanlega um að ræða vaxtaskuldbindingar upp á tugi milljarða kr. á ári, upphæðir sem menn hafa nefnt að eru svipaðar og við setjum í reksturinn á Landspítala – háskólasjúkrahúsi á einu ári, peninga sem eru sambærilegir við það sem við setjum í allt háskólakerfið, dómskerfið og lögregluna til samans og meira en það. Það er ekki nema von að menn gefi sér góðan tíma til að fara í gegnum þetta mál og telji það skipta miklu. Það er þess vegna ekki af neinni léttúð sem þingmenn stjórnarandstöðunnar benda á þann möguleika að málið gangi aftur til nefnda til að þær geti farið betur yfir ýmsa óskýrða og órædda þætti í þessu sambandi. Það er ekki af neinni léttúð og ekki af neinni meinbægni í garð hæstv. ríkisstjórnar, alls ekki, hér er aðeins um að ræða þingmenn sem taka hlutverk sitt alvarlega og vilja leggja vinnu í það að komast að sem stærstri niðurstöðu í máli sem allir eru sammála um að varði gríðarlega hagsmuni. Ég ætla ekki að fara mikið í forsögu þessa máls, það hafa aðrir gert og mun ég ekki fara í að rekja hana. Það má auðvitað spyrja spurninga í sambandi við tilurð málsins og uppruna og hvers vegna við erum í þessum sporum, en það er ekki kjarni þess sem við þurfum að takast á við hér í dag. Ég get þó ekki látið hjá líða að vísa í orð Sigurðar Líndals lagaprófessors sem fram komu m.a. í fjölmörgum greinum sem prófessorinn hefur skrifað um þessi mál, bæði á vefrit og í dagblöð. Prófessorinn sagði fyrir nokkrum vikum, með leyfi forseta: „Nú mega það kallast firn mikil ef heil þjóð - og þá einnig komandi kynslóðir - eigi að ábyrgjast himinháar greiðslur sem einstaklingar hafa með umsvifum sínum stofnað til án þess að íslensk stjórnvöld og íslenskur almenningur hafi haft þar forgöngu. Ef íslenska ríkið og þar með þjóðin ætti að bera slíka ábyrgð yrði hún að styðjast við skýr fyrirmæli í lögum, fjölþjóðlegum samningum eða löglega bindandi yfirlýsingar forustumanna þjóðarinnar. En skilmerkilegar skýringar láta á sér standa og allar tilraunir til rökfærslu hafa endað í orðræðu sem litlu skilar. Það sýnir að minnsta kosti að óljóst er um ábyrgð Íslands.“ Þetta er rétt að hafa í huga. Það er líka rétt að hafa í huga að eftir mikla umræðu í þinginu í sumar, bæði á vettvangi nefnda þingsins og í þingsal, varð það niðurstaða Alþingis að samþykkja ríkisábyrgð með tilteknum skýrum lagalegum fyrirvörum. Ríkisábyrgðin var samþykkt og um það voru auðvitað skiptar skoðanir, þess vegna skiptist þingið í atkvæðagreiðslunni, en hins vegar varð það niðurstaða meiri hlutans að um skýra lagalega fyrirvara væri að ræða. Ég ætla að vísa í nokkur ummæli hæstv. ráðherra og hv. þingmanna frá þessum tíma. Ég leyfi mér t.d. að vitna, með leyfi forseta, í orð hv. þm. Guðbjarts Hannessonar formanns fjárlaganefndar, sem orðaði það svo við 3. umr. málsins: „Jafnframt hefur meiri hluti fjárlaganefndar sett þá fyrirvara sem við teljum þurfa til að tryggja sem best hagsmuni íslensku þjóðarinnar við afgreiðslu málsins. Ég vona að lokaafgreiðsla þess leiði til sáttar á milli samningsaðila um viðurkenningu á þeim öflugu fyrirvörum sem settir eru og þannig verði eytt þeirri efnahagslegu óvissu sem uppi hefur verið og tafið efnahagslega endurreisn og lánafyrirgreiðslur til íslenska ríkisins og einkaaðila.“ - Hann talar um öfluga fyrirvara. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson sagði meira um þetta. Hann talaði um að breytingarnar sem gerðar voru á þinginu í sumar og fyrirvararnir skiptu gríðarlega miklu máli í þessu sambandi og sagði m.a., með leyfi forseta: „Í meðförum þingsins hefur sú ríkisábyrgð sem verið hefur til umfjöllunar lotið miklum og öflugum fyrirvörum sem við verðum síðan að fylgja eftir. Það er Alþingi sem setur þessa fyrirvara og það er Alþingi sem mun fylgja þeim eftir.“ Hæstv. fjármálaráðherra sagði við sama tækifæri, með leyfi forseta: „Og það skal vera alveg skýrt af minni hálfu að ég tel að sú umgjörð sem Alþingi er hér að setja utan um þetta mál sé til bóta, hún styrki stöðu okkar, sérstaklega þegar eða ef á það reynir að virkja þurfi endurskoðunarákvæði samninganna, þá sé það styrkur að við höfum sett þessa hluti í efnahagslega og að hluta lagalega umgjörð sem er málefnaleg og sanngjörn, sem á að vera hægt að útskýra og réttlæta gagnvart viðsemjendum okkar.“ Þetta var meðal ummæla hv. þingmanna og hæstv. ráðherra um fyrirvarana, enginn dró úr því að hér væri um gríðarlega mikilvæga fyrirvara að ræða. Það er líka ljóst að þessir fyrirvarar voru forsenda fyrir því að margir hv. þingmenn gátu stutt þetta frumvarp. Hv. þm. Atli Gíslason sagði t.d. í ræðu við 2. umr., með leyfi forseta: „Í ljósi þeirra lagalegu og efnahagslegu fyrirvara sem nú hafa náðst og þeirrar breiðu samstöðu sem einnig framsóknarmenn lögðu sitt af mörkum til að næðist - því þótt framsóknarmenn vilji ganga lengra þá met ég vinnu þeirra sem leiddi til þeirra fyrirvara enda hafa þeir lýst ánægju sinni yfir efnahagslegu fyrirvörunum þó að þeir gagnrýni þá, þannig að það lögðu allir sitt af mörkum - í ljósi þessa var það mitt heildarmat að það væri illskásti kosturinn að samþykkja samninginn.“ Svo segir hann, með leyfi forseta: „Þeir fyrirvarar sem settir voru í vinnu nefndarinnar eða nefndanna skipta fyrir mér sköpum og breyttu afstöðu minni til málsins. Það er svo einfalt.“ Í fjölmiðlum tjáðu fjölmargir hv. þingmenn sig um fyrirvarana. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason sagði í viðtali við Ríkisútvarpið 10. ágúst, með leyfi forseta: „Og ég persónulega hef mjög miklar efasemdir um málið og ef ekki koma til mjög harðir fyrirvarar og strangir sem raunverulega takmarka ríkisábyrgðina að einhverju marki, upphæðina og einnig lagalegir fyrirvarar þá get ég persónulega ekki stutt það.“ Hv. formaður fjárlaganefndar sagði í viðtali við Ríkisútvarpið 26. ágúst: „Það eru settir þarna mjög öflugir fyrirvarar sem skipta þjóðina miklu máli.“ Og í viðtali við Fréttablaðið sama dag: „Við höfum unnið að því að styrkja það með íslenska hagsmuni í huga. Við það eru settir miklir lagalegir og efnahagslegir fyrirvarar og ég tel klárlega að málið sé miklu betur búið en í upphafi.“ Í samtali við Stöð 2 sagði hv. formaður fjárlaganefndar: „Málinu er eins vel fyrir komið og hægt er og þessir fyrirvarar þéttir og öflugir en sanngjarnir gagnvart þeim aðilum sem eru mótaðilar okkar í samningum.“ Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson sagði í samtali við Ríkisútvarpið 17. ágúst: „Þessar breytingar styrkja málið mjög mikið. Þetta styrkir stöðu Íslands og hagsmuni Íslands í framhaldinu og hjálpar til við að byggja upp okkar atvinnu- og efnahagslíf til framtíðar.“ Þetta eru nokkur dæmi um ummæli hv. þingmanna og hæstv. ráðherra sem leggja allt traust sitt á þá fyrirvara sem samþykktir voru af Alþingi 28. ágúst. Það er allt lagt undir varðandi þessa fyrirvara. Það er skýrt tekið fram hvað eftir annað að þessir fyrirvarar séu til þess fallnir að bæta málið, styrkja stöðu Íslands, standa vörð um íslenska hagsmuni - það er allt traust lagt á þessa fyrirvara. Þetta er rétt að hafa í huga þegar við göngum til þessarar umræðu hér í dag. Ég gæti haldið áfram. Ég gæti vitnað í hæstv. forsætisráðherra sem hér er stödd. Hæstv. forsætisráðherra sagði í þingræðu 20. ágúst, með leyfi forseta: „Skilningur minn, virðulegi forseti, á þessum fyrirvörum er eins og ég hef sagt að ég tel að þeir tryggi betur og skýri þau öryggisákvæði sem fjárlaganefnd vildi tryggja sem lúta sérstaklega að bæði efnahagslegum og lagalegum viðmiðunum.“ Síðar í sömu ræðu: „… það er hlutverk stjórnvalda að taka þetta mál upp af festu við Hollendinga og Breta þegar niðurstaða er fengin í þinginu. Auðvitað er það hlutverk okkar að framfylgja því sem Alþingi samþykkir í þessu máli vegna þess að samningarnir voru undirritaðir með fyrirvara um samþykkt Alþingis. Stjórnvöld hafa því þá skyldu að ganga til þeirra viðræðna af fullri festu og ná fram því sem samþykkt hefur verið af Alþingi. Það er alveg ljóst.“ Þetta sagði hæstv. forsætisráðherra 20. ágúst. Viku síðar segir hæstv. forsætisráðherra í þingræðu: „Ríkisstjórnin mun að sjálfsögðu virða niðurstöðu Alþingis og gera allt sem í hennar valdi stendur til að ljúka málinu farsællega. Íslensk stjórnvöld munu freista þess að sannfæra Breta og Hollendinga um að skynsamlegt sé að þeir fallist á forsendur Alþingis fyrir ríkisábyrgðinni eins og þeir koma fram í lögunum.“ Ekki var þó hæstv. forsætisráðherra alveg sannfærður um að það yrði auðvelt verk og sagði síðar í ræðu sinni, með leyfi forseta: „Ég dreg þó enga dul á að við munum þurfa á öllum okkar sannfæringarkrafti að halda en þar búum við að hinni gríðarlega ítarlegu yfirferð sem málið hefur fengið í fjárlaganefnd og öðrum þingnefndum.“ Nú geta menn velt fyrir sér, þó að ég ætli ekki að gera það að aðalatriði í þessari umræðu, hvernig íslenskum stjórnvöldum gekk að fylgja eftir niðurstöðu Alþingis frá 28. ágúst af fullri festu og beita öllum sínum sannfæringarkrafti. Ég verð að segja að þar virðist mér þáttur íslenskra stjórnvalda heldur rýr. Hér er í öllum skilningi um að ræða risavaxið milliríkjamál sem varðar gríðarlega mikla hagsmuni og mér finnst að íslensk stjórnvöld, ríkisstjórn Íslands, hafi ekki fylgt málinu eftir af þeirri festu sem boðuð var þegar málið var afgreitt í þinginu. Nú var það ágætt og gott sem komið hefur fram að hæstv. forsætisráðherra skyldi skrifa bréf til forsætisráðherra Breta og Hollendinga sama dag og þingið afgreiddi lögin hér 28. ágúst. Mér finnst hins vegar óskiljanlegt að fyrstu svör við því bréfi skyldu berast þegar komið var fram í nóvembermánuð, og það aðeins frá Hollendingum, og varla um nokkur svör að ræða, engin efnisleg svör sem ég kem auga á í því svarbréfi sem birt hefur verið. Og enn bíðum við svars frá forsætisráðherra Breta en eins og menn vita eru hagsmunirnir gagnvart Bretlandi enn þá meiri en gagnvart Hollandi. Enn þá bíðum við svars Gordons Browns við bréfi hæstv. forsætisráðherra. Hæstv. forsætisráðherra sagði okkur frá því í þinginu fyrir nokkrum vikum að hún biði eftir þessum svörum og vænti þessara svara. Hún getur kannski upplýst okkur í umræðunni hver viðbrögð hennar eru við því að fá ekki svör við formlegu bréfi sem hún sendi til kollega sinna í Bretlandi og Hollandi. Hver eru viðbrögð forsætisráðherra Íslands við því að forsætisráðherra Breta og Hollendinga virða hana ekki viðlits? Mér finnst alvarlegt mál fyrir ríkisstjórn Íslands og fyrir okkur öll að þessar þjóðir sem við höfum talið til vinaþjóða okkar, þótt þær hafi gengið fram hart gegn okkur í þessu máli, skuli ekki virða okkur svars með þessum hætti. Við skulum hafa í huga að jafnvel þótt embættismenn hafi átt í viðræðum á þessum tíma sem við vitum um er auðvitað allt annað þegar þjóðarleiðtogar tala saman um grundvallaratriði í pólitískum samskiptum. Það er allt annað mál. Það kemur ekki í staðinn fyrir slík pólitísk samskipti fólks í æðstu stöðum að embættismenn skiptist á nótum um tæknileg útfærsluatriði. Það er ekki það sama. Mér finnst óskiljanlegt að ríkisstjórn Íslands hafi samþykkt að skrifa undir nýja samninga, viðaukasamninga, við Breta og Hollendinga án þess að kominn væri einhver botn í það hvernig forsætisráðherrar þessara ríkja svöruðu forsætisráðherra Íslendinga. Mér finnst það óskiljanlegt. Og er nú margt annað í þessu máli og forsögu þess illskiljanlegt. Látum það vera. Hæstv. forsætisráðherra er hér viðstödd og getur útskýrt þetta betur síðar í umræðunni, hún getur greint frá því hvort um einhver önnur samskipti hefur verið að ræða milli forsætisráðherra og kollega hennar í þessum efnum en við höfum skjalfest gögn um. Hún getur þá greint frá því í hverju þau eru fólgin. Mér finnst þetta, eins og það birtist okkur þingmönnum miðað við þau gögn og fréttir sem komið hafa fram, óviðunandi eins og svo margt í þessu máli. Það sem ég vildi leggja höfuðáherslu á hér í dag er auðvitað það að Alþingi samþykkti ríkisábyrgð á skuldbindingum tryggingarsjóðs með ríkum fyrirvörum 28. ágúst. Hér er komið fram frumvarp sem felur í sér verulegar breytingar á þessum fyrirvörum. Það er mitt álit og annarra þingmanna stjórnarandstöðunnar og fjölmargra sérfræðinga utan sala Alþingis að með þessum breytingum séu teknir úr sambandi eða þynntir verulega út þeir fyrirvarar sem mestu máli skipta. Mér er kunnugt um að ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn hefur aðra skoðun á þessu máli. Mér er kunnugt um það en mat okkar er að verið sé að þynna fyrirvarana út, eyðileggja þá fyrirvara sem geta skipt mestu máli, einkum ef efnahagsþróun verður hér ekki hagstæð, en það er einmitt við þær aðstæður að efnahagslífið þróist ekki vel sem við þurfum mest á þessum fyrirvörum að halda. Ef við sæjum fram á að allt yrði hér í blússandi vexti, efnahagslífið næði sér fljótt á strik og næði góðri uppsveiflu og varanlegri þyrftum við auðvitað minni áhyggjur að hafa af þessu máli. Þegar menn kaupa sér tryggingu kaupa menn sér tryggingu gegn ófyrirséðum óhöppum eða vondri þróun og vondum aðstæðum. Það var akkúrat það, eins og ég skildi þessa fyrirvara sem voru samþykktir hér í sumar, að þeir væru til að tryggja stöðu og hagsmuni Íslands ef ekki færi vel í efnahagslífinu, ef við stæðum frammi fyrir því að hagvöxtur yrði hér lítill sem enginn og ef efnahagsleg óáran yrði hér næstu árin, sem er vel hugsanlegt. Við höfum alveg dæmi um það frá öðrum löndum að samdráttar- eða stöðnunarskeið hefur varað í langan tíma. Eins og bent hefur verið á í þessari umræðu hefur ríkisstjórnin fyrst og fremst boðað kreppudýpkandi úrræði, úrræði eða aðgerðir sem dýpka kreppuna frekar en að þau séu til þess fallin að atvinnulífið og efnahagslífið nái sér á strik. Fyrstu merkin eru ekki góð, fyrstu merkin um efnahagslega þróun næstu ára eru ekki góð. En burt séð frá því mati er a.m.k. ljóst að að okkar mati, þingmanna stjórnarandstöðunnar, eru þessir fyrirvarar þynntir út og gerðir óvirkir þar sem þeir skiptu mestu máli. Í þessu sambandi eru gríðarlega margar spurningar uppi en verkefni okkar þingmanna í þessari umræðu þegar við fjöllum um þetta lagafrumvarp hlýtur fyrst og fremst að vera að meta að hvaða leyti þetta frumvarp og nýju viðaukasamningarnir leiði til breytingar á réttarstöðunni frá því sem var eftir að Alþingi gekk frá lagasetningu sinni 28. ágúst. Aðrar spurningar eru ekki á borðum okkar í dag um þetta mál, þetta er kjarni málsins. Eru þeir fyrirvarar sem Alþingi samþykkti 28. ágúst, og meiri hluti þingsins lagði allt undir varðandi þá fyrirvara, enn þá virkir, skipta þeir enn þá máli, eða hafa þeir verið þynntir út með þeim hætti að þeir eru orðin tóm, ýmist horfnir eða orðin tóm? Þar er hægt að koma víða við. Ég vísa að sjálfsögðu í ítarlegt nefndarálit þingmanna Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd sem gengu frá afar efnismiklu og góðu áliti þar sem tekið er á þessum þáttum. Ég vísa líka til minnihlutaálits sjálfstæðismanna og framsóknarmanna úr efnahags- og skattanefnd sem einnig tekur skýrt og vel á afmörkuðum þáttum málsins. Þegar ég skoða álit meiri hluta fjárlaganefndar, meiri hluta Samfylkingar og Vinstri grænna í fjárlaganefnd, þeirri nefnd sem hafði ábyrgð og forgöngu um málið, bar ábyrgð á því gagnvart þinginu, verð ég að mörgu leyti fyrir vonbrigðum. Fyrst er að nefna að meiri hlutinn í fjárlaganefnd sem hafði falið efnahags- og skattanefnd að fara yfir ákveðna þætti málsins leggur ekkert sjálfstætt mat á þau efnisatriði sem koma fram í umsögnum minni hlutanna í efnahags- og skattanefnd. Út úr efnahags- og skattanefnd komu fjögur nefndarálit; eitt frá fulltrúum Samfylkingarinnar, eitt frá fulltrúum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, eitt frá fulltrúa Hreyfingarinnar og eitt frá fulltrúum Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Meiri hluti fjárlaganefndar fjallar ekki með nokkrum hætti um þessi álit í sínu áliti, hún leitar til efnahags- og skattanefndar, fær til sín álitin og birtir sem fylgiskjöl með nefndaráliti sínu en reynir ekkert að leggja mat á þau fjölmörgu álitaefni og gagnrýnisatriði sem koma fram í mörgum ágætum álitum minni hlutanna úr efnahags- og skattanefnd. Það hefði t.d. verið forvitnilegt ef meiri hluti fjárlaganefndar hefði fjallað um nefndarálit hv. þm. Ögmundar Jónassonar og Lilju Mósesdóttur úr efnahags- og skattanefnd. Það eru gerðar mjög alvarlegar athugasemdir við málið, miklum áhyggjum lýst af því. Ég verð ekki var við að meiri hluti fjárlaganefndar hafi gert neina tilraun til að svara þeim áhyggjum sem fram koma í því áliti, svo ekki sé talað um þau sjónarmið sem komu fram hjá stjórnarandstöðuflokkunum, sem líka voru ítarleg og vel rökstudd. Nei, nei, það er ekki orðum á þau eyðandi að mati fjárlaganefndar, það lá svo á að afgreiða málið út úr fjárlaganefnd að það var ekki hægt að taka einn fund í að ræða það sem kom út úr efnahags- og skattanefnd. Ef ég fer í önnur atriði nefndarálits meiri hluta fjárlaganefndar eru víða fullyrðingar um að breytingarnar feli í sér samræmingu. Til dæmis er í kafla II um viðaukasamning og endurskoðunarákvæði fullyrt að breytingarnar í viðaukasamningnum séu gerðar til að, eins og þar segir, með leyfi forseta „samrýma að mestu leyti efni lánasamninganna og þeirra fyrirvara sem koma fram í 1.–4. gr. laganna nr. 96/2009 …“ Orðalagið „samrýma að mestu“ stenst auðvitað enga skoðun, ég kem nánar að því síðar. Síðan þegar fjallað er um breytingar á lögum 96/2009 er skautað létt yfir og endurtekið að „samrýma að mestu leyti“ efni lánasamninganna fyrirvörum Alþingis frá því í sumar. Síðan lýsir meiri hlutinn skoðun sinni, með leyfi forseta: „Það er álit meiri hluta fjárlaganefndar að meginefni fyrirvaranna hafi náð fram að ganga“ og telur að þetta sé með ásættanlegum hætti miðað við fyrri lög og að rétt sé að ljúka málinu með þessum hætti. Svo segir: „Fallist var á kröfu viðsemjenda íslenska ríkisins um að ríkisábyrgð á skuldbindingum tryggingarsjóðsins væri óskilyrt.“ Síðan er þetta mat meiri hlutans ekkert rökstutt nánar og stenst auðvitað enga skoðun eins og verður vikið nánar að síðar. Í kafla IV í nefndarálitinu er fjallað um það sem kallað er Brussel-viðmið og hefur verið rætt mjög í þessari umræðu. Þar virðist mér einhver óskapleg rökleysa á ferðinni. Það er vísað í ákvæði laganna frá því í sumar þar sem fram kemur sá fyrirvari Alþingis að ríkisábyrgðin skuli háð þeirri forsendu að lánasamningarnir verði túlkaðir í samræmi við Brussel-viðmiðin. Þetta atriði er fellt út úr frumvarpinu og þess í stað er sett inn í viðaukasamningana ákvæði sem segir að samningsaðilar líti svo á að við samningagerðina nú hafi verið samið í samræmi við Brussel-viðmiðin. Það er sem sé sagt að búið sé að gera samninga í samræmi við Brussel-viðmiðin, en áður var gert ráð fyrir því að samningarnir yrðu í framtíðinni túlkaðir með hliðsjón af Brussel-viðmiðunum. Á þessu er verulegur munur. Núna er sem sagt gert ráð fyrir því að það sem stendur í samningstextanum sé í samræmi við Brussel-viðmiðin, en áður var því haldið sem öryggisventli að það ætti að túlka það sem stendur í textanum eins og Brussel-viðmiðin kveða á um. Ég held að við megum ekki draga úr því að þarna getur verið um að ræða verulegan mun þegar kemur að lögskýringum í framtíðinni. Ég held að segja megi að þetta atriði sem átti að vera öryggisventill fyrir okkur Íslendinga sé nú orðið að öryggisventli fyrir Breta og Hollendinga, a.m.k. miklu frekar en okkur Íslendinga. Varðandi þetta atriði leyfi ég mér að rifja það upp af því að ég er nú með einhverjar ræður hér frá fyrri tíð að hv. formaður fjárlaganefndar Guðbjartur Hannesson sagði við 2. umr. þegar þessi fyrirvari var kominn inn í textann, í sumar, með leyfi forseta: „Í 1. tölulið greinarinnar er kveðið á um að lánasamningarnir verði túlkaðir í samræmi við Brussel-viðmiðin en mikil gagnrýni kom fram á það í nefndarstarfinu að samningarnir fælu ekki í sér beina tilvísun til þeirra. Meiri hlutinn telur að með ákvæðinu sé tryggt til hins ýtrasta að túlkun samninganna verði í samræmi við Brussel-viðmiðin þannig að Íslendingum verði gert kleift að endurreisa fjármála- og efnahagskerfi sitt.“ Svo er klykkt út með því að segja: „Slíkur er skilningur meiri hluta nefndarinnar á Brussel-viðmiðunum.“ En nú er greinilega komin fram einhver ný túlkun sem felur í sér að þetta á að vera betra. Það er sem sagt betra að segja að textinn eins og hann er kominn inn í viðaukasamningana hafi verið skrifaður í samræmi við Brussel-viðmiðin en að halda þeim fyrirvara að menn geti síðar borið fyrir sig Brussel-viðmiðin þegar kemur að því að skýra þennan texta og túlka. Ég held að við gætum átt um þetta langar umræður, en auðvitað væri betra að þær ættu sér stað á vettvangi nefndar en í þingsal. Ég held hins vegar að þetta sé kjarnaatriði þar sem menn skilja hlutina eitthvað með mismunandi hætti og ég óttast að meiri hluti fjárlaganefndar misskilji stöðuna hvað þetta varðar, sé að semja sig niður í verri niðurstöðu en áður var þegar hún heldur að hún sé að gera betur. Ég held að þetta sé misskilningur. Síðan má geta þess til gamans, bara svo maður vaði nú úr einu í annað, að látið hefur verið í það skína í umræðunni að það skipti ekki máli að búið sé að kippa því atriði út að ef viðræður milli Íslands annars vegar og Hollands og Bretlands hins vegar fari ekki fram eða leiði ekki til niðurstöðu hafi Alþingi rétt til þess að fella ríkisábyrgðina úr gildi. Það hefur verið látið í veðri vaka að það atriði skipti ekki máli. Þá er rétt, af því að hv. þm. Guðbjartur Hannesson stendur hér vígreifur, að rifja upp hvað hann sagði við 2. umr. málsins um þessar lagalegu forsendur í 1. og 2. mgr. í þeim ákvæðum sem vísa m.a. til Brussel-viðmiðanna, með leyfi forseta: „… óhjákvæmilegt er annað en að kveða á um að Alþingi geti, fari viðræður ekki fram eða leiði ekki til niðurstöðu, tekið málið upp að nýju og takmarkað ríkisábyrgð samkvæmt lögunum í eðlilegu samræmi við tilefnið, sbr. 1. tölulið nýrrar 2. gr. um að samningsaðilar verði við rökstuddri og málefnalegri beiðni Íslands um endurskoðun samninganna samkvæmt ákvæðum þeirra.“ Þetta taldi hv. þingmaður gríðarlega mikilvægt í sumar, 20. ágúst, en núna er hv. þingmaður þeirrar skoðunar að það sé allt í lagi að þetta atriði falli niður.

… Brussel …

Ég heyrði ekki betur en að hv. þingmaður héldi því fram í umræðunum á fimmtudag að þessi varnagli varðandi viðbrögð við því að reyndi á lagalegan fyrirvara skipti engu máli. Hann segir: „… óhjákvæmilegt er annað en að kveða á um að Alþingi geti, fari viðræður ekki fram eða leiði ekki til niðurstöðu, tekið málið upp að nýju og takmarkað ríkisábyrgð samkvæmt lögunum í eðlilegu samræmi við tilefnið ...“ Þarna er texti sem er búið að fella út miðað við frumvarpið sem hér liggur fyrir og ekki er hægt að skilja hv. þm. Guðbjart Hannesson öðruvísi en svo að núna sé hann algjörlega ósammála þeim hv. þingmanni sem talaði 20. ágúst og sagði þessi orð sem ég hef vitnað hér til. Og hv. þm. Guðbjartur Hannesson hefur ekki skýrt það með neinum rökum hvers vegna hann hefur skipt um skoðun í þessu máli. Það hefur ekki komið fram. Í stað þess að Alþingi geti með þeim hætti sem þarna er gert ráð fyrir tekið upp málið að nýju og skilyrt eða fellt úr gildi ríkisábyrgðina er núna bara sagt að það eigi að fara í viðræður við Hollendinga og Breta, ekkert um það hvað gerist ef slíkar viðræður annaðhvort fara ekki fram, ef Hollendingar og Bretar leika sama leikinn og þeir léku gagnvart hæstv. forsætisráðherra, svara ekki erindum eða svara bara með útúrsnúningum. Áður hafði Alþingi rétt til að taka málið upp einhliða og kveða á um nýjar forsendur, ný skilyrði, fella skilyrði, fella ríkisábyrgðina úr gildi, takmarka hana með einhverjum hætti eða eitthvað, en núna verður bara sú staða uppi að menn þurfa að fara í viðræður, annars breytist ekkert. Annars geta Bretar og Hollendingar haldið áfram að rukka í samræmi við efni lánasamninganna og skuldabréfin og Íslendingar hafa enga vörn í þessu. Það gengur nú hratt á tíma minn en ég ætlaði að vísa til þess að rökstutt hefur verið með margvíslegum hætti að það ákvæði sem kennt hefur verið við Ragnar H. Hall hefur verið þynnt verulega út. Ég man ekki betur en að Ragnar Hall hafi sjálfur sagt í fjölmiðlum að þetta atriði hefði verið tætt niður. Aðrir hafa notað önnur orð um þetta. Að minnsta kosti er kominn einhver alveg ótrúlegur flækjuvinkill á þetta mál þar sem það er ljóst að ekki verður úthlutað samkvæmt þeim skilmálum sem Ragnars H. Hall fyrirvarinn gerir ráð fyrir nema íslenskur dómstóll komist að þeirri niðurstöðu að svo eigi að gera og að sú niðurstaða sé í samræmi við ráðgefandi álit EFTA-dómstólsins. Það er sem sagt lagt með öllum hætti í hendur EFTA-dómstólsins að skera endanlega úr um þetta mál. Eins og menn hafa komið oftsinnis inn á í umræðunni er verið að fella úr gildi tímatakmörk varðandi ríkisábyrgðina. Það er alveg skýrt að ríkisábyrgðin gilti bara í sjö ár samkvæmt lögunum sem samþykkt voru í sumar. Það var alveg ljóst að hún gilti bara til 2024 og eftir það yrði að fara í viðræður. Núna er ríkisábyrgðin algjörlega ótímabundin. Þetta er atriði sem skiptir verulega miklu máli í sambandi við það að ramma inn hvað það er sem við erum að ábyrgjast, en sá hemill eða öryggisventill er nú farinn. Hið sama má segja um hinn svokallaða hagvaxtarfyrirvara, þar er búið að kippa því úr sambandi að miða eingöngu við hlutfall af vexti þjóðarframleiðslunnar á skilgreindu tímabili. Núna er sem sagt gert ráð fyrir því að alltaf skuli greiða vexti og það er öllum ljóst sem hafa eitthvað skoðað þetta mál að vaxtagreiðslurnar verða verulega íþyngjandi einar og sér. Burt séð frá fjárhæð höfuðstólsins, burt séð frá því hvernig höfuðstóllinn stendur nákvæmlega í dag, verður byrjað að reikna vexti á höfuðstólinn ef þetta verður samþykkt, 700 og eitthvað milljarða króna, frá síðustu áramótum, 1. janúar 2009. Það eru tugir milljarða sem geta safnast í skuldbindingar vegna vaxta bara á þessu ári. Á næsta ári kemur annað eins til, vextir af höfuðstól sem koma inn í framtíðina. Þannig verður til einhver upphæð árið 2016, einhver höfuðstóll þá, núverandi höfuðstóll mínus eitthvað sem endurheimst hefur af eignum Landsbankans plús hins vegar vaxtakostnaðurinn sem á eftir að hlaðast upp allan þennan tíma. Hann þarf að greiða og það þarf að greiða vexti af þeirri upphæð burt séð frá einstökum tölum, það eru svo sem margir óvissuþættir í þessu og við vitum ekki hver höfuðstólsstaðan verður 2016, en við getum gert ráð fyrir að a.m.k. verði um hundruð milljarða að ræða. Sú upphæð tekur á sig vexti og þá vexti þarf að borga árlega hvernig sem efnahagsþróunin verður á Íslandi. Hvernig sem efnahagsástandið verður á Íslandi þurfum við að borga þetta, tugi milljarða, tugi milljarða á ári, burt séð frá því hvernig hagvaxtarþróun hefur verið. Með því er hagvaxtarfyrirvarinn ónýtur, eða a.m.k. lítils virði. Ég ætla ekki að lesa hér eða vitna nánar til margra ágætra samantekta sem hv. þingmönnum er auðvitað kunnugt um í þessu máli. Ég vísa til plaggs frá Indefence-hópnum frá 2. nóvember þar sem farið er vandlega yfir þetta mál, lið fyrir lið. Lið fyrir lið er það rakið hvernig verið er að salla niður þessa fyrirvara sem samþykktir voru í sumar. Þetta mat Indefence-hópsins er alveg skýrt, það er verið að þynna verulega út og eyðileggja þá fyrirvara sem Alþingi samþykkti í sumar. Ég þykist vita að fjárlaganefnd hafi fengið afrit af þessu bréfi og það vekur furðu að ekki skuli reynt að svara þeim athugasemdum sem þar koma fram. Hið sama á við um stutta en afar skýra grein frá lögfræðingunum Stefáni Má Stefánssyni prófessor og Lárusi Blöndal hæstaréttarlögmanni, sem töluvert hafa fjallað um þetta mál, sem birtist 31. október í Morgunblaðinu. Þar er það líka rakið lið fyrir lið hvernig fyrirvararnir frá því í sumar eru eyðilagðir. Ég þykist fylgjast allvel með umræðum um þessi mál, en ég hef ekki séð rökstudd svör við þessum athugasemdum Stefáns Más Stefánssonar og Lárusar Blöndals. Ég spurði hv. formann fjárlaganefndar um einhver tiltekin atriði í þessu sambandi í umræðum hér á fimmtudaginn og hann vísaði til þess að fyrir fjárlaganefnd hefðu komið lögfræðingar sem hefðu verið annarrar skoðunar, en okkur vantar alveg röksemdafærslu. Hér setja tveir virtir lögfræðingar fram mjög alvarlegar athugasemdir og það hefur enginn reynt að rökstyðja svör við þeim. Menn hafa bara sagt: Við erum ekki sammála. Við þekkjum lögfræðinga sem eru ekki sammála. Það sagði mér maður að hann væri ekki sammála. En það hefur enginn komið með rök sem hrekja þessar athugasemdir lögfræðinganna og heldur ekki Indefence-hópsins sem neinu máli skiptir. Að síðustu vildi ég nefna það að stjórnarskrárþátturinn í þessu máli liggur alveg óbættur hjá garði. Það kom fram í máli hv. þm. Guðbjarts Hannessonar, formanns fjárlaganefndar, að þetta hefði verið rætt við lögfræðinga sem tóku þátt í að semja frumvarpið á fundi fjárlaganefndar, en í nefndaráliti meiri hlutans og í ræðu hv. þm. Guðbjarts Hannessonar komu ekki fram nein rök fyrir því að stjórnarskráin væri ekki í hættu í þessu sambandi. Sigurður Líndal skrifaði athyglisverða grein fyrir viku þar sem hann gerði alvarlegar athugasemdir í þessu sambandi. Þeim hefur ekki verið svarað. Það hefur enginn gert tilraun til að svara þeim. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson svaraði því einu að það væri ekki hlutverk þingmanna að svara spurningum um stjórnarskrána. Við erum alltaf í þinginu að takast á við það í lagasetningu hvort lög sem samþykkt eru frá Alþingi samrýmist stjórnarskrá. Auðvitað vitum við ekki með vissu hvað við erum að gera, við kunnum að misstíga okkur, en við verðum a.m.k. að færa rök fyrir máli okkar. Ef við komumst að einhverri niðurstöðu verðum við að rökstyðja hana. Ef við teljum að gagnrýni sem gengur út á það að eitthvert atriði samræmist ekki stjórnarskrá, eigi ekki við rök að styðjast, svörum við því með rökum, ekki bara með því að segja: það sagði mér maður að þetta væri rangt. Það gengur ekki. Það eru fleiri atriði sem ég vildi nefna, hæstv. forseti, 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir hans ágætu ræðu. Það er ljóst af ræðu hans og annarra sem hér hafa talað að áhyggjurnar hjá þingmönnum sem tjá sig um þetta mál yfirleitt eru miklar og ekki að ástæðulausu. Það eru enn að koma fram upplýsingar, sjónarmið og efasemdir sem nauðsynlegt er að svara. Það er mikilvægt að þeir ráðherrar sem hafa verið við umræðuna, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, leggi sig fram um að svara þeim spurningum eða aðstoði okkur við að koma þeim í réttan farveg. Mig langar að spyrja hv. þingmann sem hér talaði, Birgi Ármannsson, hvaða málsmeðferð hann teldi að ætti að hafa vegna þessara upplýsinga um stjórnarskrána, hvaða málsmeðferð væri eðlileg í þinginu, og einnig hvort hann telji líkt og ég að í þessum nýja samningi séu íslensk stjórnvöld í raun að lýsa vantrausti á 

Hæstv. forseti. Varðandi dómstólana fyrst, það er auðvitað ljóst að þetta sérkennilega ákvæði um að niðurstaða Hæstaréttar Íslands sé einvörðungu bindandi ef það er í samræmi við ráðgefandi álit EFTA-dómstólsins felur eðli málsins samkvæmt að einhverju leyti í sér vantraust á íslenska dómstóla. Ég veit ekki hvort það er frá erlendum aðilum komið eða innlendum, ég veit ekki hvernig þetta atriði var rætt milli samningsaðila. Hins vegar er alveg ljóst að þarna er um að ræða mjög sérkennilegt framsal á dómsvaldi því að við höfum ekki séð áður í lagatexta á Íslandi ákvæði um það að ráðgefandi álit EFTA-dómstólsins væri í raun bindandi. Það hefur alltaf verið gengið út frá því og það var forsenda við gerð EES-samningsins  
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Ég held að margir deili því sjónarmiði sem kom fram í svari hans, en það er ágætt að fá staðfestingu á því hjá löglærðum manni eins og honum. Ég spurði annarrar spurningar, varðandi þennan vafa sem er uppi um stjórnarskrána. Ég var að velta fyrir mér í hvaða farveg ætti að setja málið í því ljósi og er ég þá að hugsa um hvort ekki sé mikilvægt að þær nefndir sem fjalla um málið, fjárlaganefnd, efnahags- og skattanefnd og eftir atvikum utanríkismálanefnd, fái til sín sérfræðinga til að fara yfir þetta atriði. Ég vil af því tilefni endurtaka hér að ég held að ráðlegt væri að gera hlé á þingfundi, þ.e. á þessu máli. Við þurfum ekkert að ýta öðrum málum til hliðar, við getum tekið önnur mál inn, en þetta mál þarf miklu betri farveg. Mig langar að heyra 

Hæstv. forseti. Út af þessari spurningu hv. þingmanns vildi ég segja að ég er honum sammála. Ég held að svo mörg vafamál hafi komið upp í sambandi við þetta frumvarp að það kalli á miklu ítarlegri og betri yfirferð í efnahags- og skattanefnd annars vegar og fjárlaganefnd hins vegar. Raunar er ég sammála því sem kom fram hjá hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni áðan að utanríkismálanefnd ætti auðvitað að fjalla um vissa þætti þess líka. Mér finnst það skylda þingsins þegar upp koma verulega harðar gagnrýnisraddir og efasemdir, bæði um efnahagslega þætti en eins um stjórnskipulega þætti, og skylda okkar sem þingmanna og skylda þingnefnda að kafa ofan í málið en ekki skauta yfir þetta eins og mér finnst meiri hlutinn hafa gert í afgreiðslu sinni innan fjárlaganefndar. Það er skautað yfir óþægilegu hlutina og látið nægja að segja: Við teljum að þetta sé svona, en menn skila svo bara auðu  
            

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir greinargóða ræðu og góða yfirferð yfir þetta afar umfangsmikla mál. Fullt af spurningum vaknar og satt best að segja hafa vaknað spurningar alveg frá upphafi sumars þegar samningurinn kom fyrst inn í þingið með þeim ákveðnu þvingunum sem voru á því. Það er ljóst að það eru alltaf að koma ný og ný gögn í málinu, jafnvel gögn sem eru stórkostleg og gætu hugsanlega kollvarpað grundvallarhugsuninni. Núna síðast um þessa helgi var annars vegar fjallað um skuldabréfaviðskipti milli Gamla Landsbankans og Nýja Landsbankans og hins vegar álitsgerð Daniels Gros, sem er fulltrúi í seðlabankastjórninni, þess efnis að vextir ættu að vera með jafnræðisreglu Evrópusambandsins. Því langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann sé mér sammála 

Hæstv. forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður Sigurður Ingi Jóhannsson nefnir hér. Hann vísar í greinargerð Daniels Gros, sem hefur reyndar borið á góma fyrr í umræðunni, og ekki get ég sagt að mér finnist þau svör sem hæstv. fjármálaráðherra gaf hér umræðu um störf þingsins eða í óundirbúnum fyrirspurnum í upphafi þingfundar vera fullnægjandi, alls ekki. Í mínum huga skildu svör hans eftir fleiri spurningar en þau svöruðu. Það eru fjöldamörg atriði í þessu. Menn hafa nefnt þessa vaxtaáhættu, ef við getum sagt það svo, menn hafa líka nefnt gengisáhættu og það má nefna að þar er nú skautað létt yfir í áliti meiri hluta fjárlaganefndar. Það er nefnt og reifað að uppi séu áhyggjur af gengisáhættunni en það er hins vegar ekki tekin nein afstaða, það er enginn rökstuðningur, engin niðurstaða. Svo er stjórnarskrárþátturinn sem ég nefndi áðan, hann skiptir líka máli. 

Forseti vill áminna hv. þingmenn um að virða þennan stutta ræðutíma.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni kærlega fyrir þau svör sem hann kom með við spurningum mínum. Mig langar kannski að velta því aðeins áfram upp að í raun og veru, eins og ég sagði í fyrri ræðu minni, frá því að málið kom hér fyrst upp hafa komið fram grundvallaratriði við dýpri skoðun á því. Þrátt fyrir að ég ætli ekki að gera lítið úr því að fjárlaganefnd og aðrar nefndir sumarþingsins og aftur í haust hafi kafað djúpt ofan í málið, virðist það vera það flókið og af þeirri stærðargráðu að það þurfi hreinlega meiri tíma til skoðunar. Svo langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að það liggi mjög mikið á að afgreiða málið út. Í sumar var sagt að það væri stöðugt einhver pressa, það átti að ljúka því fyrir júlí, það átti að ljúka því fyrir lok sumarþings, það átti að ljúka því fyrir lok 23. október, telur hv. þingmaður að það sé 

Hæstv. forseti. Nei, ég tel ekki mikla þörf á að ljúka þessu máli í einhverju snarhasti, alls ekki. Ég sé engin sérstök rök til þess og hef ekki heyrt þau í þessari umræðu. Ég hef ekki heyrt hér við 2. umr. um frumvarpið neinn halda því fram að það væru einhverjar aðstæður, ytri aðstæður sem væru svo knýjandi að við þyrftum að klára þetta í hvelli. Ég hef miklu frekar heyrt þau sjónarmið úr röðum stjórnarliða að málið sé orðið svo leiðinlegt að það verði að klára það, koma því frá og losna undan því oki að standa hér og ræða um Icesave. Ég hef heyrt svoleiðis sjónarmið en ekki nein málefnaleg sjónarmið, ekki nein efnisleg sjónarmið sem gera það að verkum að við verðum að knýja fram niðurstöðu í þessu máli. Þegar við berum saman frumvarpið eins og það lítur út núna og þau lög sem voru samþykkt í sumar, eftir vissulega mikla vinnu af hálfu fjárlaganefndar, sjáum við að við erum að tala um allt annað mál. Sú vinna sem var unnin í sumar nýtist því bara að hluta. 

Virðulegur forseti. Mig langar að þakka hv. þingmanni fyrir vandaða ræðu og vel reifaða lagalega hlið málsins, því að þessir samningar og þessi ríkisábyrgð eru flókið lagalegt fyrirbæri og ekki á færi hvers sem er að skilja það til hlítar. Mig langar hins vegar að spyrja hv. þingmann spurningar varðandi yfirlýsingu forseta Íslands þegar hann skrifaði undir lögin í sumar. Nú var hún mjög ítarleg og hann rakt nánast í smáatriðum hvað fyrirvararnir hefðu mikið vægi við þá athöfn hans að skrifa undir þessi lög. Þetta eru kannski fyrst og fremst tvær spurningar. Í fyrsta lagi, hvað finnst hv. þingmanni um þessa yfirlýsingu og hlýtur hún ekki að vera í gildi enn þá? Í öðru lagi, er hægt að setja þessa yfirlýsingu í eitthvert lagalegt eða stjórnskipulegt samhengi? Gildir hún enn þá? Gildir hún áfram? Fellur hún úr gildi einhvern tímann, eða hvar stendur sú yfirlýsing með tilliti til þeirra laga sem nú 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni Þór Saari fyrir þessar spurningar. Mitt mat er það að yfirlýsing forseta frá því að hann undirritaði lögin í septemberbyrjun hafi ekki annað gildi en að vera rökstuðningur hans fyrir tiltekinni niðurstöðu. Þannig er yfirlýsingin sem hann gaf ekki með neinum stjórnskipulegum hætti bindandi. Hins vegar finnst mér alveg jafnljóst að forseti Íslands, sem sendir frá sér yfirlýsingu sem er orðuð með þeim hætti sem kom fram í byrjun september, getur ekki undirritað þessi lög. Það er alveg skýrt. Sá forseti sem undirritaði lögin í sumar með þeim fyrirvörum og með þeim rökstuðningi og áhersluatriðum sem þar komu fram, getur ekki undirritað það sem við erum að fjalla um hér í dag. Það mundi engan veginn standast. 
            

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Í ljósi þessa svars og í ljósi þess hvar málið er statt langar mig að fá álit hans á því hvort ekki sé skynsamlegra, þrátt fyrir allan rökstuðning ríkisstjórnarinnar með þessum nýju lögum og þótt við gæfum okkur það að það væri eitthvert vit í þeim, sem ég tel alls ekki vera, að draga þetta mál til baka alfarið og láta þau ágætu lög sem þó voru samþykkt í sumar einfaldlega halda áfram gildi sínu. Mig langar persónulega að hvetja til þess að ríkisstjórnin geri það. Þau lög sem samþykkt voru í sumar vernda þjóðina fyrir þeim áföllum og eins og fram hefur komið, ef eitthvað er, eru að koma fram nýrri og enn skuggalegri upplýsingar um það að við munum ekki ráða við þetta áfallalaust. Getur hv. þingmaður svarað því hvort það sé samt ekki betra, þrátt fyrir rökstuðning ríkisstjórnarinnar, að 

Hæstv. forseti. Ég vildi gjarnan geta svarað fyrir hönd ríkisstjórnarinnar í þessu máli.  Síðan er sú staða uppi, eins og við hv. þingmaður ræddum áðan, að forseti Íslands sem ætlar að vera sjálfum sér samkvæmur, getur ekki undirritað lög ef þau verða samþykkt í þessu horfi og 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir mjög fræðandi og gagnlega ræðu þar sem fram kom einmitt mikið af upplýsingum, sem maður hefur verið að sjá svona hér og þar, á einum punkti og var gagnlegt Mig langaði að spyrja hv. þingmann hvort hann telji það rétt ályktað sem hæstv. fjármálaráðherra sagði hér þegar málið var lagt fram, að það væri nánast ekkert svigrúm til breytinga, hvort hann telji að það standi enn og hvort það sé alveg sama hvað við segjum og gerum og hvaða rök við komum með fyrir göllunum á þessu frumvarpi, það sé hreinlega ekkert svigrúm til breytinga, og hvort það sé kannski ástæðan fyrir því að enginn af þingmönnum stjórnarliðanna situr hérna. Hér er enginn frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði - kannski finnst þeim engin ástæða til að hlusta á gagnrýni eða koma með einhver svör við henni - og það er einn þingmaður hérna frammi frá Samfylkingunni.

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt sem hv. þm. Birgitta Jónsdóttir bendir á að það er alveg átakanlegt hve stjórnarliðar sinna þessari umræðu lítið. Það var lífsmark með þeim hér á fimmtudaginn svona fram eftir degi en núna sjást þeir varla við umræðuna með ákveðnum mjög virðingarverðum undantekningum, eins og að hæstv. fjármálaráðherra er ekki langt undan og hv. þm. Oddný Harðardóttir er líka nærstödd. En þátttaka stjórnarliða í umræðunni hefur líka verið alveg dæmalaust lítil og miðað við mælendaskrá stefnir ekki í að hún verði mikil í dag. Það er auðvitað ákveðið merki um rökþrot í málinu. Varðandi það hvort svigrúm sé til að breyta málinu, verð ég að vitna í það að fram eftir öllu sumri stóð það upp úr hæstv. fjármálaráðherra hvað eftir annað hér að ekkert svigrúm væri til að breyta málinu. Það var uppleggið sem hann kom með þegar hann lagði fram frumvarp í byrjun júlí og fylgdi því síðan eftir. 

Frú forseti. Telur hv. þm. Birgir Ármannsson að það mundi vera gagnlegt að fá svör við því frá hæstv. fjármálaráðherra hvort það sé svigrúm til breytinga á málinu? Telur hann að það sé mikilvægt? Eins og hefur komið fram er fólk með áhyggjur af því að það hafa komið fram svo margar nýjar upplýsingar að það sé nauðsyn að fá að fjalla um það í nefndunum. Ég tel að það sé gríðarlega mikilvægt, og við höfum kallað eftir því frá því í sumar að skipuð verði þingmannanefnd sem færi til breska þingsins og hollenska þingsins og skýrði stöðu okkar. Telur hv. þingmaður að það sé mikilvægt í þessari stöðu?

Hæstv. forseti. Ég er enn þá í þeirri stöðu að þurfa að svara fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og nú fyrir hönd hæstv. fjármálaráðherra. Hann getur ekki blandað sér í þessi andsvör en hefur auðvitað rétt til að taka til máls í umræðunni, raunar þann rétt að ráðherra getur tekið til máls hvenær sem er í umræðunni og forseti getur hleypt honum að hvenær sem er. Ráðherrar hafa því meira svigrúm en við hin hvað það varðar, þannig að fjármálaráðherra getur komið inn í þetta og gert grein fyrir sínum sjónarmiðum. Varðandi svigrúmið, minnist ég þess eins og ég sagði í fyrra andsvari mínu að lögð var þung áhersla á það af hálfu ríkisstjórnarinnar í upphafi að við værum komin á endapunkt, og þá er ég að tala um stöðuna eins og hún var í júní og júlí. Þá var hvað eftir annað sagt að málið væri á endapunkti, að búið væri að fara eins langt og hægt væri, að búið væri að þoka málinu eins langt og hægt væri og þarna væri íslenskra hagsmuna gætt til fullnustu. Reyndar breyttist svo afstaða manna við ríkisstjórnarborðið og í stjórnarmeirihlutanum 

Frú forseti. Við beindum því áðan til hæstv. forseta að kalla til fjárlaganefnd og ég vil spyrja hvort það verði ekki örugglega gert. Og ef fjárlaganefnd verður ekki kölluð til og gert hlé á umræðunni, hvort þá sé ekki ástæða fyrir hæstv. forseta að kalla til forsætisnefnd til að fara yfir málið og meta þau gögn sem liggja fyrir, og hvort hún komist ekki örugglega síðan að þeirri niðurstöðu að hvetja fjárlaganefnd til að funda, því að gögnin sem við erum að benda á hafa komið fram, vel að merkja eftir að við hófum 2. umr., eftir að við fórum í umræðuna á fimmtudaginn, frá Sigurði Líndal, frá Daníel Gros, frá Stefáni Má Stefánssyni háskólaprófessor. Ég tel mikilvægt að forsætisnefnd fari a.m.k. yfir þessar ábendingar og skoði það gaumgæfilega hvort fjárlaganefnd hafi ekki ástæðu til að funda um þetta mál, minni hafa nú verið tilefnin.

Frú forseti. Ég vil leggja áherslu á sömu mál og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir kom inn á, að því verði svarað mjög fljótlega eða helst núna strax hvort þær nefndir sem rætt var um áðan verði kallaðar saman til að fara yfir þetta mál, því að mínu viti er ekki nóg að fjárlaganefnd fari yfir málið heldur þurfa efnahags- og skattanefnd og jafnvel utanríkismálanefnd að hittast og fara betur yfir þær upplýsingar sem fram hafa komið, ekki síst þær sem snúa að stjórnarskránni og það sem kom fram í grein Daniels Gros sem hér hefur verið til umræðu. Ég vil því hvetja forseta til að tala við formenn þeirra nefnda sem hér eru nefndar og að þeir kalli nefndirnar saman og hlé verði gert á umræðunni á meðan, við getum farið í önnur mál, það er sjálfsagt. Óska ég eftir því að forseti láti vita fljótlega hvort þetta verður gert.

Forseti vill taka fram, eins og kom fram fyrr undir þessum dagskrárlið, að þeim ábendingum og óskum hefur verið komið á framfæri við formenn viðkomandi nefnda. Verði einhverjar breytingar á dagskránni verður það tilkynnt. Þetta er eina málið á dagskrá í dag og önnur mál verða ekki tekin á dagskrá í dag þannig að forseti leggur til að umræðan haldi áfram þar til í ljós kemur hvort hlé verður gert í samráði við nefndarformenn eða þingflokksformenn eða aðra sem um málið fjalla.

Frú forseti. Ég vil þakka sérstaklega fyrir þessar upplýsingar, ég þakka forseta sérstaklega fyrir þær. Við munum þá fylgja málinu eftir fram eftir degi. Við höfum líka kallað eftir forsætisráðherra. Við vitum að hæstv. forsætisráðherra fundar með okkur nú klukkan fjögur ásamt hæstv. fjármálaráðherra þannig að fjarvera úr þingsalnum nú næstu mínúturnar er skiljanleg en ég tel engu að síður mikilvægt að forsætisráðherra verði í salnum. Við vorum að hlusta á mjög góða og merka ræðu hv. þm. Birgis Ármannssonar þar sem hann fór gaumgæfilega yfir mikil þungavigtaratriði í málinu. Við erum að tala um hvernig ákveðnir þættir í málinu stangast á við stjórnarskrána. Þess vegna skiptir máli að við fáum að vita hvort forsætisráðherra ætlar að vera hér til andsvara og svara merkum spurningum frá þingmönnum eða hvort hún ætlar að taka til máls í þessu máli, því eins og við vitum vel er svo mörgum spurningum ósvarað. 

Svo að það sé alveg ljóst, hv. þingmenn, þá eru bæði hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra í húsinu. Forseti vill beina þeim tilmælum eða ábendingum til hv. þingmanna að þeir geta að sjálfsögðu einnig óskað eftir því að málið verði tekið til nefndar á milli 2. og 3. umr. Mjög margir eru á mælendaskrá þannig að ljóst er að þessi umræða verður löng og ströng í dag, þannig að forseti telur rétt að halda áfram með dagskrána og hv. þingmenn munu fá tilkynningu um ef einhverjar breytingar verða þar á.

Frú forseti. Ég held að það sé engan veginn nóg og ásættanlegt að málið fari fyrst til nefnda á milli 2. og 3. umr., það held ég að væru mikil mistök. Ég held að það sé nauðsynlegt að þær upplýsingar sem hér hafa verið nefndar og komið fram fái umfjöllun nú í 2. umferð þar sem ræðutími er lengri og þingmenn hafa betri tíma til að fara yfir málið. Þá fullyrði ég, frú forseti, að þingheimur allur er tilbúinn til að liðka fyrir því að mál komist á dagskrá ef þetta mál fær þann farveg eða þá umfjöllun sem mikilvægt og nauðsynlegt er. Þetta er líklega stærsta hagsmunamál þjóðarinnar sem við ræðum á þessu þingi og eðlilegt er, frú forseti, að orðið verði við kröfum um fundi og nánari yfirferð. Það er ekkert sem liggur á, engin pressa er á okkur út af þessu máli. Lánin koma ef við þurfum á þeim að halda, því hafa lánveitendur okkar lýst yfir, þannig að ég hvet frú forseta til að beita sér fyrir því að þetta mál fari nú 

Frú forseti. Við ræðum hér eitt stærsta mál sem hefur rekið inn í sali Alþingis í sögu lýðveldisins, í ljósi þess að grundvallaratriðum málsins hefur verið breytt frá því að Alþingi samþykkti fyrir hönd ríkissjóðs löggjöf um heimild til handa fjármálaráðherra til að ábyrgjast lán Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta frá breska og hollenska ríkinu til að standa straum af greiðslum til innstæðueigenda hjá Landsbanka Íslands hf. Þann 2. september samþykkti Alþingi lög eftir gríðarlega mikla yfirlegu allt sumarið sem þingmenn allra flokka komu að. Þegar við horfum nú á að lagafrumvarpinu sem Alþingi Íslendinga samþykkti sem lög frá Alþingi hefur verið breytt í grundvallaratriðum, þá eru einungis tveir stjórnarliðar á mælendaskrá hér á Alþingi Íslendinga í dag. Fimmtán stjórnarandstæðingar ætla að tjá sig og koma fram með efnislega gagnrýni á þær miklu breytingar sem hafa átt sér stað frá því að Alþingi Íslendinga samþykkti frumvarp um hið svokallaða Icesave-mál þann 2. september. 
             Vel getur verið að margir séu orðnir þreyttir á þessu máli en eftir því sem maður skoðar það betur og eftir því sem maður fær viðbrögð frá fleiri aðilum úti í samfélaginu þeim mun áhyggjufyllri verður maður gagnvart komandi kynslóðum hér á landi og gagnvart íslensku samfélagi að sá skuldabaggi sem verið er að leggja á þjóðina verði of þungur. Það er skylda okkar sem sitjum á Alþingi Íslendinga að hugsa með þeim hætti, til þess vorum við kjörin. Frú forseti. Áður en ég kem að upphafi málsins þá hafa síðustu dagar hér á Alþingi verið með hreinum ólíkindum. Ég heyri að hv. stjórnarliðum liggur dálítið hátt rómur hér í hliðarherbergi þingsins þar sem þeir ræða trúlega um allt önnur mál en ég, þannig að ég fer fram á það við hæstv. forseta að loka hliðarherberginu svo ég hafi frið til að ræða þetta mikilvæga mál. Stjórnarliðar hafa greinilega allt annað við tíma sinn að gera en að ræða þetta mál, eins og sést á mælendaskránni. Frú forseti. Það er ekki langt síðan 1.500 Íslendingar komu saman í Laugardalshöll á svokölluðum þjóðfundi. Þar kom saman fólk hvaðanæva að af landinu, fólk úr öllum stjórnmálaflokkum og stéttum. Mikil gleði og eindrægni ríkti í þeim hópi að afloknum fundinum, eindrægni sem ég hefði kosið að ríkti í þessum sal. Og hvað kom út úr þeirri miklu umræðu sem þar fór fram? Þar kom fram ákveðin krafa um að hugtök eins og sanngirni, heiðarleiki og réttlæti yrðu einkennandi fyrir hið nýja samfélag sem mun rísa úr rústum efnahagshrunsins sem blasir við okkur. Í vikunni á eftir lagði ríkisstjórnin fram nýtt Icesave-frumvarp í þinginu og hvernig hafa vinnubrögðin verið eftir þetta ákall þjóðarinnar um ný og breytt vinnubrögð? Hvernig hafa vinnubrögðin verið í þessu stærsta hagsmunamáli þjóðarinnar sem við fjöllum hér um? Jú, þegar við í minni hluta efnahags- og skattanefndar óskuðum eftir því að fá fólk til fundar við nefndina var okkur neitað um að kalla til sérfræðinga til að ræða þetta nýja frumvarp. Þó var okkur falið ansi viðamikið hlutverk af fjárlaganefnd til að fara yfir hagræna þætti sem snerta þetta stóra mál. Við fengum því miður ekki að kalla til gesti. Það sem verra var, við fengum lítinn tíma til að útbúa álit, sem reyndar urðu fjögur í efnahags- og skattanefnd, eitt frá Samfylkingunni, annað frá Vinstri grænum og tvö minnihlutaálit frá minnihlutaflokkunum. Álitin voru send til fjárlaganefndar að lokinni mikilli vinnu og hver var afgreiðslan á þessum stóru álitum þar? Þau fengust ekki rædd, þetta var bara gert að forminu til, kallað eftir álitum sem síðan voru ekki rædd á fundi nefndarinnar. Er þetta eitthvað sem við getum látið viðgangast í störfum Alþingis? Sérstaklega í ljósi þeirra hluta sem orðið hafa í íslensku samfélagi á undangengnum vikum. Hvar eru nú þessir svokölluðu lýðræðisflokkar sem hafa talað um samráð, samráð við þingmenn, samráð við þjóðina? Okkur fulltrúum minni hlutans hér á þingi er neitað um að fá aðila á fund nefndarinnar eins og t.d. Indefence og lögfræðinga, bara vegna þess að við erum í minni hluta. Staðreyndin er sú, frú forseti, að 96.000 Íslendingar kusu Samfylkinguna og Vinstri hreyfinguna – grænt framboð í síðustu alþingiskosningum en tæplega 91.000 kusu aðra stjórnmálaflokka en þessa tvo. Það sem við upplifum hér aftur og aftur á Alþingi Íslendinga er að við fulltrúar þessara 90.000 Íslendinga erum virtir að vettugi. Í öllum störfum, í allri ákvarðanatöku er það þannig að 34 þingmenn af 63 ætla að ráða öllu. Allar þær tillögur og hugmyndir sem við höfum komið með hafa verið blásnar út af borðinu nema sú merkilega undantekning sem átti sér stað á sumarþingi að ríkisstjórnin varð að taka tillit til sjónarmiða fulltrúa þessara tugþúsunda Íslendinga, sem eru litlu færri en þeir sem studdu ríkisstjórnarflokkana í síðustu kosningum, vegna þess að Vinstri hreyfingin – grænt framboð klofnaði í Icesave-málinu, eins og frægt er orðið. Þar með var meirihlutavald hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra að engu orðið og þar með var ekki meiri hluti fyrir tilskipunum af þeirra hálfu í stjórnarmeirihlutanum, sem var minni hluti í sumar. Þetta vakti mér í raun og veru ákveðnar vonir um það að nýir tímar væru komnir í starfsemi Alþingis Íslendinga. Ég ætla að fara í örfáum orðum yfir upphaf þessa máls, sem margir þekkja. Í febrúarmánuði skipaði hæstv. fjármálaráðherra nefnd fyrir hönd þáverandi minnihlutastjórnar - sem naut stuðnings Framsóknarflokksins að því leyti til að kæmi fram vantrauststillaga á vettvangi þingsins hét Framsóknarflokkurinn því að því að verja stjórnina falli að undangengnum ákveðnum skilyrðum sem tilgreind voru þá. Í þeirri nefnd voru eingöngu embættismenn og persónulegir stuðningsmenn og samflokksmenn hæstv. fjármálaráðherra í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og var hún send utan til að semja fyrir hönd þjóðarinnar í þessu stærsta máli sem við höfum staðið frammi fyrir. Þegar maður ræddi þessa skipan við fólk hér og þar í samfélaginu furðuðu margir sig á því af hverju stjórnarandstaðan hefði ekki tilnefnt fulltrúa í þessa viðræðunefnd í ljósi þess hversu umfangsmikið málið var. Þetta vakti mikla furðu og voru að margra mati mikil mistök á þeim tíma. Sú niðurstaða sem kom út úr utanför þessarar viðræðunefndar var að áliti okkar framsóknarmanna og margra í stjórnarandstöðunni gjörsamlega óásættanleg. Steingrímur J. Sigfússon hæstv. fjármálaráðherra lýsti því yfir í marsmánuði á þessu ári að glæsileg niðurstaða Icesave-viðræðna væri nú í augsýn. Ég ætla að vitna í orð hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: „Það er í sjónmáli að hann landi og hans fólk, glæsilegri niðurstöðu fyrir okkur og vonandi mun betri en lengi leit út fyrir að gæti orðið,“ sagði Steingrímur.“ Þar er hæstv. ráðherra að tala um frammistöðu formanns viðræðunefndarinnar, Svavars Gestssonar. Þegar niðurstaðan var fengin, stóð ekki til af hálfu ríkisstjórnarflokkanna að sýna okkur hana. Við kröfðum hæstv. ráðherra um það að fá að sjá það samkomulag sem viðræðunefndin gerði fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Það var legið á því. Það var ekki fyrr en samningurinn lak til ríkissjónvarpsins að forustumenn ríkisstjórnarinnar vöknuðu og sögðu að sjálfsagt væri að birta hann alþjóð, en þá hafði ríkissjónvarpið reyndar gert það kvöldið áður. Þar kemur nú að enn einni niðurlægingu Alþingis Íslendinga í því máli að við, sem erum fulltrúar þjóðarinnar og eigum að vinna að mikilvægum málum sem þessum fyrir hönd hennar, fengum fyrst að sjá þetta samkomulag í sjónvarpsfréttum eftir að einhver hafði lekið þessum mikilvægu upplýsingum, þrátt fyrir að hafa rekið á eftir því í þingnefndum að fá að sjá það. Þetta sýnir í raun og veru, frú forseti, viðhorf framkvæmdarvaldsins, þessara ráðherra, hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra, til minni hlutans hér í þinginu. Ég hefði haldið að eftir innblásnar ræður þeirra er þau voru í stjórnarandstöðu mundi nú hugur fylgja máli og menn reyna að temja sér ný vinnubrögð en það hefur því miður ekki gengið eftir, frú forseti. Það var ansi merkilegt að fljótlega eftir að viðræðunefndin hafði skrifað undir þetta samkomulag, lýstu margir stjórnarþingmenn því yfir, innan þings sem utan, að þeim litist vel á það og mundu styðja ríkisstjórnina í því að koma samkomulaginu í gegnum Alþingi Íslendinga, án þess að hafa séð það. Hvers lags virðingarleysi er þetta af hálfu hv. þingmanna gagnvart fólkinu sem kaus þá á þing? Algjör dómgreindarskortur og virðingarleysi gagnvart þeim almenningi sem þeir eru kosnir til að sinna trúnaðarstörfum fyrir. Það er einfaldlega ekki viðunandi og verður aldrei sátt um það í íslensku samfélagi að alþingismenn hagi störfum sínum með þessum hætti. Við framsóknarmenn vorum gagnrýndir mjög mikið á sumarmánuðum fyrir mjög harða stjórnarandstöðu hér í þinginu. Margir töluðu um að þingflokkur Framsóknarflokksins gerði í raun og veru meira ógagn heldur en gagn og jafnvel var oft talað um að málflutningurinn væri ómálefnalegur. Sumir fjölmiðlar tóku reyndar undir þetta. En hver var svo veruleikinn? Jú, mörgum þingmönnum í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði til hróss þá sáu þeir að sér, hlustuðu á viðvörunarorð færustu sérfræðinga okkar, hvort sem það var á sviði efnahagsmála eða lögspeki og fóru að hugsa. Menn fóru líka að hlusta, enda mótmælti fólk hér á Austurvelli og vítt og breitt um landið þeim gjörningi sem til stóð að leiða í lög hér á Alþingi og nokkrir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs fóru að hlusta. Við unnum þverpólitískt á vettvangi þingsins við að setja fram viðamikla fyrirvara til að minnka þá áhættu sem samningarnir eru íslenskri þjóð. Helstu fyrirvararnir sem við samþykktum hér 2. september voru í fyrsta lagi það að ríkisábyrgðin átti að falla niður þann 5. júní árið 2024. Ábyrgð okkar takmarkaðist við það. Ef við hefðum ekki haft tök á því að greiða þessa skuld að fullu árið 2024 féllu eftirstöðvarnar niður. Í öðru lagi var sett þak á heildargreiðslur þannig að þær færu ekki upp fyrir 6% af uppsöfnuðum hagvexti frá 2008 til greiðsluársins. Í þriðja lagi var lagt til að við uppgjör Landsbankans færi úthlutun eigna hans fram eftir íslenskum lögum til að láta reyna á hvort kröfur tryggingarsjóðsins íslenska gengju framar kröfum Breta og Hollendinga vegna sömu innstæðu við úthlutun. Þessi fyrirvari var alloft nefndur Ragnars Halls fyrirvarinn. Í fjórða lagi ef til þess bær aðili kæmist að þeirri niðurstöðu að íslenska ríkinu bæri ekki skylda til að veita ríkisábyrgð, skyldu fara fram viðræður á milli Íslands og viðsemjenda um áhrif niðurstöðunnar á lánasamningana og skuldbindingar ríkissjóðs. Þetta er það sem fulltrúar allra stjórnmálaflokka á Alþingi Íslendinga gátu sameinast um þann 2. september. Þó að við framsóknarmenn hefðum viljað ganga lengra í þessum efnum, voru þessir fyrirvarar vissulega til bóta. En hvað hefur nú gerst? Við samþykktum lög með þessum fyrirvörum. Alþingi Íslendinga setur lögin í landinu. Hæstv. fjármálaráðherra sendi á ný viðræðunefnd til að ræða við fulltrúa Breta og Hollendinga um viðbrögð þeirra við þessu þverpólitíska samkomulagi hér á þinginu. Hver var niðurstaðan? Hverjir fóru fyrir hönd þjóðarinnar til að tala málstað hennar erlendis? Voru í þeim hópi fulltrúar stjórnarandstöðunnar hér á þingi?

Enginn.

Enginn. Höfðu menn ekkert lært. Fulltrúar þeirra flokka sem hafa 90.000 íslenska kjósendur á bak við sig fengu ekki aðkomu að málinu. Ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir eru einangruð í þessu máli, einangruð hér í þinginu, jú, þessir tveir flokkar ætla núna eftir að stór hluti af Vinstri hreyfingunni – grænu framboði hefur greinilega verið barinn niður til fylgilags við þennan slæma málstað, en þjóðin fylgir ekki þessum flokkum. Gríðarleg andstaða er við þetta samkomulag meðal þjóðarinnar. Hefði ekki verið betra fyrir ríkisstjórnarflokkana að fá fulltrúa frá stjórnarandstöðunni í þessa viðræðunefnd, þannig að við Íslendingar færum sem ein heild til þessara viðræðna og reyndum að sameinast í niðurstöðunni um þetta? Nei, þess í stað skulu þessir tveir flokkar einir fara með allt ákvörðunarvald í þessum málum. Í þessu máli eins og svo mörgum öðrum komum við í stjórnarandstöðunni því miður að orðnum hlut. Þetta eru vinnubrögð sem við viljum afleggja á Alþingi Íslendinga. Við viljum fá að koma fyrr að ákvarðanatöku, ekki síst í jafnstóru og -viðamiklu máli sem Icesave-málið er. Þess vegna er staðreyndin sú að hér verða langar umræður, harðar umræður. Hvers vegna? Vegna þess að okkur í minni hlutanum hér á þinginu er neitað um að fá gesti á fund efnahags- og skattanefndar, á fund fjárlaganefndar. Eru háttvirtir stjórnarliðar hræddir um að einhverjar óþægilegar upplýsingar komi fram? Við gætum verið með þetta mál inni í efnahags- og skattanefnd og í fjárlaganefnd, þar sem gestir kæmu til fundar við nefndarmenn að morgni dags eða jafnvel að kvöldi til og jafnframt gætum við fundað hér á daginn um þau mikilvægu mál sem við þurfum að glíma við, fjárlög, skattamál og fjáraukalög. Gríðarlega stór verkefni blasa við þingheimi. Við báðum stjórnarliða í fullri einlægni um að virða þá ósk okkar að fá að kalla til sérfræðinga í ljósi þess að þessir samningar eru gjörbreyttir miðað við hvernig þeir litu út þann 2. september er við samþykktum lög um þá hér á Alþingi. Því var neitað. Þess vegna er karpað hér og það er meiri hlutinn sem ræður vinnubrögðum á Alþingi. Ef óskum okkar um gesti á fundi nefndarinnar hefði verið hlýtt, hefði örugglega mátt flýta fyrir þeirri umræðu sem hér á sér stað.

Hvern bað Framsókn um í fjárlaganefnd?

Nú er það svo að við fengum þau skilaboð í efnahags- og skattanefnd að fjárlaganefnd hefði tekið ákvörðun um að taka málið út umræddan mánudag. Við fengum að vita á fundi nefndarinnar að við yrðum að gjöra svo vel að skila nefndarálitum á sunnudagskvöldi, mánudagsmorgni.

Sem átti að skila á föstudegi.

Sem átti að skila á föstudegi, segir hv. formaður fjárlaganefndar. Umfang málsins er slíkt að við afgreiðum ekkert svona mál í einhverjum andarteppustíl. Þetta mál og íslenskur almenningur eiga meira skilið en vinnubrögð af því tagi. Mig langar að ræða aðeins um vinnubrögðin hér og halda áfram gagnrýni minni á það hvernig ríkisstjórnarflokkarnir hafa hagað störfum sínum í þessu máli, með því að kalla ekki fleiri aðila í samninganefndina. Það eru nú engar smáræðis gagnrýnisraddir sem koma innan úr Samfylkingunni gagnvart núverandi forustu hennar. Ég vil vitna til ummæla Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, sem hún viðhafði þann 13. þessa mánaðar, með leyfi forseta: „Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, fyrrverandi utanríkisráðherra, gagnrýnir Icesave-samninganefnd Íslands og segir að hún hafi ekki lagt nógu mikla áherslu á ábyrgð Breta og ábyrgð Evrópusambandsins í málinu. Hún segir að Íslendingar hafi gengið til samningaviðræðna eins og sakamaðurinn, en hins vegar séu bresk stjórnvöld laus allra mála.“ Hér er vitnað til óumdeilds forustumanns Samfylkingarinnar, sem nýlega hefur látið af störfum sem formaður þess flokks, sem gagnrýnir harðlega hversu mikla linkind samninganefndin viðhafði í viðræðum sínum við erlenda aðila, þá nefni ég sérstaklega Breta og Hollendinga. Mig langar líka að nefna og vitna í mikinn samfylkingarmann, Eirík Bergmann, forstöðumann Evrópufræðaseturs Háskólans á Bifröst. Með leyfi forseta segir hann þann 23. nóvember, sem var nú bara í gær, með leyfi forseta: „Hann - þ.e. Eiríkur Bergmann - bendir á að eðli EES-samstarfsins sé þannig að Íslendingar hefðu átt að fá sambærileg lánskjör á Icesave skuldbindingunum og þau sem Bretar og Hollendingar fjármagni sig á.“ Það hefur nú komið nýtt fram hér í þessari umræðu að Daniel Gros, fulltrúi Framsóknarflokksins í bankaráði Seðlabanka Íslands, hefur bent á það að mismunurinn á þeim vöxtum sem innlánssjóðir Breta og Hollendinga þurfa að greiða, séu 4,05 prósentustig, þ.e. Bretar og Hollendingar lána sínum innlánstryggingarsjóðum fjármagn á 1,50% vöxtum, á meðan við Íslendingar skulum gjöra svo vel að greiða 5,55% vexti. Hér munar 185 milljörðum kr. þegar kemur að vöxtum.  Á fundi efnahags- og skattanefndar í gærmorgun var rætt um það að fyrirhugaðar skattahækkanir á fyrirtækin og heimilin í landinu á næsta ári, sem eru gríðarlega umdeildar og margir efast um að heimilin og fyrirtækin beri, eru 43 milljarðar. Þetta eru skattahækkanir ríkisstjórnarinnar á atvinnulífið og heimilin í rúm fjögur ár. Síðan biðjum við hér frú forseta um að gera hlé á þessari umræðu til að fara ofan í þennan efnisþátt málsins og okkur er neitað um það. Af hverju? Við erum í minni hluta hér á Alþingi. Hér er fólkið sem ræður. Hverju getur íslenskur almenningur tapað á því að slegið sé á einum léttum fundi í fjárlaganefnd til að fara yfir þessi mál? Hér er um þvílíka vanrækslu að ræða af hálfu ríkisstjórnarinnar og ég held að sagan eigi eftir að dæma stjórnmálamenn sem eru að störfum hér á Alþingi með ansi misjöfnum hætti. Ég hugsa að komandi kynslóð muni klóra sér í höfðinu yfir því hvers vegna þetta atriði var ekki skoðað. Af hverju mátti ekki kalla Daniel Gros fyrir fjárlaganefnd þingsins til að fara yfir þessi mál? Hvaða valdhroki var hér við lýði á árinu 2009 þegar nýbúið var að halda þjóðfund þar sem 1.500 Íslendingar komu saman og töluðu m.a. um samstöðu, samvinnu og heiðarleika? Þessi ríkisstjórn hlustar ekki, frú forseti og það er grafalvarlegt mál. Mig langar aðeins að ræða áfram það ofbeldi sem viðgekkst í efnahags- og skattanefnd. Okkur varð ljóst að Seðlabanki Íslands gerir ráð fyrir því að meðaltalsafgangur af viðskiptum við útlönd á hverju ári á næstu 10 árum verði hvorki meiri né minni en 163 milljarðar. Við þurfum slíkan afgang til að standa undir öllum þessum erlendu skuldbindingum. Hver er vöruskiptajöfnuðurinn á þessu ári, sem er eitt það allra hagstæðasta? Gengi krónunnar í sögulegu lágmarki og skilyrði útflutningsatvinnuveganna með þeim bestu sem hér gerast, því menn spá nú að krónan muni styrkjast. Vöruskiptajöfnuðurinn er einhverjir 40 til 50 milljarðar. Þegar við báðum Seðlabankann um að fá fleiri sviðsmyndir, hvað það mundi þýða ef meðaltalshagvöxtur næsta áratuginn væri 1,5% í stað þeirra 2,4% sem Seðlabankinn áætlar, gætum við þá staðið undir þessu? Gætum við fengið slíka sviðsmynd? Nei. Gætum við fengið sviðsmynd þar sem menn tónuðu eitthvað niður þessa ofurbjartsýnu spá um vöruskiptaafgang við útlönd? Nei. Málið var útrætt af hálfu meiri hlutans, það skyldi út og það skyldi fara í umræðu í þinginu. Svo voga stjórnarliðar sér að koma upp og saka okkur um eitthvert málþóf. Hægt væri að vinna þetta mál með miklu markvissari hætti en gert hefur verið. Þegar menn koma í veg fyrir það að við náum fram nauðsynlegum upplýsingum um þessi stóru mál, þá er eðlilegt að minni hlutanum hér á Alþingi Íslendinga hlaupi dálítið kapp í kinn. Hvar eru nú þeir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem hafa talað fyrir því og töluðu fyrir því í allt sumar að um þetta mál ætti að vera opin og upplýst umræða? Erum við með opna og upplýsta umræðu? Við erum að kalla eftir svörum frá helstu sérfræðingum okkar sem við viljum fá inn í nefndir þingsins til þess að við getum útbúið almennileg nefndarálit og haft þessa umræðu eins og hjá fólki. Sjáðu hvernig þetta er, frú forseti. Nær engir stjórnarliðar eru í þessari umræðu. Við sitjum hér tíu stjórnarandstæðingar, enginn stjórnarliði. Þetta er sorglegt og í raun og veru ekkert annað en sandkassaleikur. Síðan reyna forustumenn ríkisstjórnarinnar að varpa því á stjórnarandstöðuna að hún sé með óábyrgt tal í ræðustól Alþingis. Hver er óábyrgur hér þegar einungis tveir stjórnarliðar eru á mælendaskrá í dag í þessu stærsta hagsmunamáli þjóðarinnar? Það eru fimmtán stjórnarliðar á mælendaskrá. Hver sýnir ábyrgð og hver ekki?  Frú forseti. Það er fleira sem ég vil vekja athygli á hér. Athyglisvert væri að fá viðbrögð við því að heldur betur er búið að breyta þeim fyrirvörum og snúa á hvolf sem við gerðum hér er við samþykktum lögin þann 2. september og lutu m.a. að sjálfstæði landsins og dómstóla. Í ljósi þess að þingmenn sverja eið að íslensku stjórnarskránni og eiga að starfa samkvæmt henni, velti ég því fyrir mér hvort alþingismenn séu ekki að vinna vinnuna sína ef þeir vilja ekki kanna betur þær alvarlegu athugasemdir sem hafa komið fram um að alþingismenn gætu mögulega verið að brjóta stjórnarskrána með því að samþykkja þetta frumvarp. Ég vil vitna hér í grein sem Sigurður Líndal prófessor ritaði í Fréttablaðið þann 19. nóvember árið 2009, sem sagt fyrir örfáum dögum, eftir að málið var tekið með ofbeldi út úr efnahags- og skattanefnd og fjárlaganefnd. Þar segir, með leyfi forseta: „Merkilegt má heita að í þeirri miklu umræðu sem fram hefur farið virðist ekkert hafa verið fjallað um hversu langt heimildir löggjafans ná til að skuldbinda íslenska ríkið (og þá um leið þjóðina) með þessum hætti - hvort ekki sé óhjákvæmilegt að setja slíkum skuldbindingum, sem allt bendir til að verði mjög þungbærar, einhver takmörk eins og leitast var við að gera í lögum nr. 96/2009. - Og þá hlýtur stjórnarskráin að koma til skoðunar.“ Og áfram segir Sigurður, með leyfi forseta: „Með frumvarpi því sem nú bíður afgreiðslu liggur vissulega fyrir lagaheimild, en verður ekki að gera þá kröfu að hún sé þannig úr garði gerð að skuldbindingum séu sett skýr takmörk og stofni þannig fullveldi ríkisins ekki í hættu? Og hér er álitaefnið hvort frumvarpið fullnægi þessum áskilnaði. Um það skal ekkert fullyrt, en hins vegar kemur á óvart að þessi þáttur virðist ekki hafa komið til almennrar umræðu. Væri nú ekki rétt að huga að þessu áður en frumvarpið verður samþykkt?“ Þetta ritar lagaprófessorinn Sigurður Líndal eftir að málið var tekið með miklu offorsi út úr nefnd og við stjórnarandstæðingar höfum hér í dag kallað eftir því að nefndir þingsins komi saman og fari yfir álitamál sem þetta og fleira sem ég nefndi í fyrri ræðu minni. Algjört ofbeldi er af hálfu meiri hlutans í þessu máli. Við þurfum að sitja undir því, en við munum ekki sitja þegjandi og hljóðalaust undir þessum starfsaðferðum, sem fara þvert gegn því sem forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar hétu íslensku þjóðinni í aðdraganda síðustu kosninga. Annað sem fram hefur komið að hefur verið töluvert veikt eru hin svokölluðu Brussel-viðmið, sem hafa verið algjörlega útþynnt, en með þeim átti að taka sérstakt tillit til erfiðrar og einstakrar stöðu íslensku þjóðarinnar í kjölfar efnahagshrunsins. Indefence-hópurinn hefur gagnrýnt þetta allharkalega og vissulega eru efni til þess. Þess vegna var sárt fyrir mig, sem á að gegna skyldum mínum hér á vettvangi Alþingis Íslendinga, að fá nei sem svar við því þegar ég óskaði eftir því á fundi efnahags- og skattanefndar að menn mundu nú gera svo lítið að kalla Indefence-hópinn fyrir nefndina áður en við skiluðum álitum okkar, til þess að fjalla um álitaefni sem þessi. Maður veltir því fyrir sér, frú forseti, hvort hér sé um lýðræðisleg vinnubrögð að ræða. Hvort fulltrúar minni hlutans, sem eru 29 hér á Alþingi, þurfi í fullri alvöru gjörsamlega að lúta í gras gagnvart 34 þingmönnum stjórnarmeirihlutans. Ef við værum nú í minni hluta meðal þjóðarinnar í þessu máli, en almenn samstaða er hjá landsmönnum um að þetta mál megi ekki afgreiða með þessum hætti. Engin tilraun er gerð til þess af hálfu stjórnarliða, ríkisstjórnarinnar, að koma til móts við sjónarmið samfélagsins eða okkar í stjórnarandstöðunni. Af því að við erum nú hér með reglubundnum hætti að rífast í hæstv. fjármálaráðherra, sem sýnir okkur þá virðingu að vera viðstaddur þessa umræðu, hann er reyndar í hliðarherbergi og ég veit af því, og við rífumst líka í hæstv. forsætisráðherra, sem á víst líka að vera í húsinu, að þá skulu hv. stjórnarþingmenn fara að gera sér grein fyrir því að þeir bera jafnmikla ábyrgð og þessir hæstv. ráðherrar. Hvað varð um allt lýðræðishjalið hjá þessu nýja fólki í Samfylkingunni og Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, sem kom hér inn á Alþingi á árinu 2009? Þessir þingmenn taka við tilskipunum frá hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, gerðu það á vormánuðum og sumir lýstu því yfir að þeir mundu styðja Icesave-frumvarpið eins og það leit út þá án þess að hafa séð það. 
             Svo er það rosalega mikill rökstuðningur hjá hv. þingmanni Magnúsi Orra Schram að honum finnist það mikil meðmæli að hæstv. fjármálaráðherra hafi skipt um skoðun á málinu, það hafi bætt málið svo svakalega. Þetta er efnisleg umræða sem við erum í. Ég velti því oft fyrir mér hvað þjóðin hugsi þegar hún horfir á þessar umræður hér? Hér kemur hver stjórnarandstæðingurinn á fætur öðrum, við köllum eftir stjórnarliðum, köllum eftir málefnalegri umræðu, svo koma hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra í fyrstu frétt í fjölmiðlum og segja að hér sé ómálefnaleg stjórnarandstaða. Ég er nú eiginlega, frú forseti, að verða undrandi á því hvað óbreyttir þingmenn eru ofboðslega linir gagnvart þessum hæstv. ráðherrum. Mér er alveg orðið fyrirmunað að skilja hvort þetta fólk hefur sjálfstæðan vilja? Þetta er orðið svo alvarlegt mál og mikið hjartans mál hjá okkur mörgum, ég veit að margir úti í samfélaginu eru orðnir þreyttir á þessu máli en sagan mun dæma þá sem stóðu vörð í því hér á vettvangi þingsins. Sagan mun líka dæma þá hæstv. ráðherra og hv. þingmenn sem samþykkja - sem vonandi verður nú ekki - það frumvarp sem við ræðum hér. Ég veit að við getum breytt þessu. Ég bið háttvirta stjórnarþingmenn um að líta í eigin barm …  Frú forseti. Hér er um dapurlegt mál að ræða og í raun og veru er ég dapur í bragði þegar ég lýk þessari ræðu minni, vegna þess að ég finn og skynja að lítið er á okkur hlustað þó að við komum með ný efnisatriði í umræðuna. Og í raun og veru eru dálítið hættuleg merki farin að gera vart við sig á stjórnarheimilinu og þeir sem andæfa ríkisstjórninni fá nú bara að heyra það.

Reknir úr ríkisstjórninni.

Jafnvel reknir úr ríkisstjórn. Það er óvissa um það hvort Mats Josefsson, sem átti að ráðleggja ríkisstjórninni við endurskipulagningu bankakerfisins, starfi nema til áramóta, en það er kannski vegna þess að þessi ágæti ráðgjafi gagnrýndi ríkisstjórnina harkalega fyrir seinagang við uppbyggingu fjármálastarfsins.

Bannað að gagnrýna ríkisstjórnina.

Svo kom Moody's fyrr á þessu ári með gagnrýni á stefnu stjórnvalda og hvernig menn stæðu sig. Hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon afgreiddi það nú mjög fljótt; hann sagðist bara vera ósammála Moody's rétt eins og hæstv. forsætisráðherra sagðist vera ósammála efnahagsráðgjafa sínum í …  Ég vona að frú forseti skjóti nú á fundi í ljósi þeirra upplýsinga sem við höfum komið fram með, nýrra upplýsinga er snerta vextina á þessum samningum og þann mismun sem er á milli þeirra vaxta sem við Íslendingar þurfum að bera af þessum skuldbindingum og innlánssjóðir Breta og Hollendinga, þar munar 4,05 prósentustigum eða 185 milljörðum kr. sem eru skattahækkanir ríkisstjórnarinnar í rúm fjögur ár. Þetta eru engar smáræðisupphæðir. Og stjórnarliðar hér á vettvangi þingsins geta ekki séð sóma sinn í því að slá á fundi í fjárlaganefnd til að fara yfir þetta mikilvæga mál. Efasemdir hafa líka komið fram hjá Sigurði Líndal lagaprófessor um það hvort alþingismenn gætu verið að brjóta stjórnarskrána. Því er nú bara tekið svona sem léttvægu hjali. Það má ekki koma á fundi í fjárlaganefnd til að fara yfir það mál. Nei, það skal kýla þetta mál í gegnum þingið. Forustan hefur kveðið upp sinn dóm. Verkstjórinn hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir og hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon hafa gefið út fyrirskipanir sínar og stjórnarliðar ætla að hlýða. En eitt skulu þeir vita, það verður kosið aftur í þessu landi. Ég er ekki viss um að almenn hrifning verði á meðal fólksins sem kaus þessa hv. þingmenn inn á Alþingi Íslendinga um það hvernig þeir hafa starfað hér frá því að þing kom saman að afloknum kosningum. Þetta fólk mun taka sínum dómi og það munum við í stjórnarandstöðunni gera líka. Sagan mun dæma verk okkar og orð á vettvangi Alþingis og ég kvíði þeim dómi ekki, frú forseti.

Virðulegi forseti. Fyrr í dag var þess farið á leit hvað eftir annað að þetta mál yrði tekið inn í fjárlaganefnd að nýju vegna þeirra upplýsinga sem fram hafa komið frá því að nefndarálit meiri hluta og minni hluta í fjárlaganefnd komu fram. Ekki hefur verið orðið við þeirri ósk. Við bentum á það í umræðu hér um það leyti sem málið var að fara af stað í þinginu að ekki hefði farið fram efnisleg umræða um málið í lokin í fjárlaganefnd og nú hefur hv. þm. Birkir Jón Jónsson bent á það í sinni yfirgripsmiklu ræðu að í raun og veru hafi svipuð vinnubrögð verið höfð uppi í efnahags- og skattanefnd þar sem komið var í veg fyrir það að hægt væri að kalla fyrir nefndina ýmsa þá sem hafa kynnt sér þessi mál hvað best, m.a. eins og Indefence-hópinn. Þess vegna spyr ég hv. þingmann: Fór virkilega ekki fram nein efnisleg umræða innan nefndarinnar um þessi mál? Efnahags- og skattanefnd hafði hér mjög mikilvægu hlutverki að gegna, var umsagnaraðili fyrir fjárlaganefnd, og þess vegna er það áhyggjuefni ef svo hefur verið að það sem fjárlaganefndin byggði á hefur farið fram með þeim hætti sem hv. þingmaður lýsti áðan.

Forseti. Þetta er hárrétt skilið hjá hv. þingmanni og mjög alvarlegt. Þingmenn lögðu á sig mikla vinnu þessa helgi til að klára nefndarálitið og þrátt fyrir að hafa ekki fengið þá nauðsynlegu gesti sem við óskuðum eftir, því var neitað af hálfu meiri hlutans og málið var rifið út úr nefnd, þá skiluðum við álitum og það voru fjögur álit sem fóru frá efnahags- og skattanefnd til fjárlaganefndar um þetta stóra mál, mjög efnismikil álit og þar af tvö frá stjórnarflokkunum. Þau voru ekki tekin til efnislegrar meðhöndlunar í störfum nefndarinnar, þessi efnismiklu nefndarálit sem óskað var eftir af hálfu efnahags- og skattanefndar. Og fyrst svo var ekki, fyrst menn höfðu ákveðið, alveg sama hvað kæmi út úr þessum nefndarálitum, að málið yrði tekið út, til hvers var verið að óska eftir áliti efnahags- og skattanefndar? Til hvers er verið að eyða tíma þingmanna í eitthvað sem er tilgangslaust þegar menn hafa greinilega gefið sér niðurstöðuna fyrir fram?

Virðulegi forseti. Þetta mál er eiginlega að verða miklu verra en mann óraði fyrir. Ég hafði ekki haft það hugmyndaflug einu sinni að láta mér detta í hug að það hefði ekki farið fram efnisleg umræða um þessi mál í efnahags- og skattanefnd. Við skulum ekki gleyma því að efnahags- og skattanefnd hafði þarna hlutverki að gegna. Það var ekki af tilviljun, það var ekki bara af einhverri fordild að ákveðið var að senda þetta mál til umsagnar í efnahags- og skattanefnd, það var vegna þess að efnahags- og skattanefnd hefur þetta afmarkaða hlutverk eins og við þekkjum samkvæmt þingsköpum Alþingis og því var eðlilegt að leita eftir áliti þeirrar nefndar. Nú er sem sagt upplýst að það hafi verið unnið þannig að kallaður var til valinn hópur af umsagnaraðilum, en öðrum hafnað, til að koma fyrir nefndina. Síðan búa menn til nefndarálitin sín sitt í hvoru horni án þess að fram hafi farið nein efnisleg umræða. Þó er það svo að í þessum nefndarálitum koma fram mjög veigamiklar efnislegar athugasemdir og ábendingar og hlutir sem gera það að verkum að mínu mati að sumt af því sem þar er verið að segja er svo alvarlegt að það verður að taka til alveg sérstakrar meðhöndlunar milli 2. og 3. umr. og síðar hér í umræðunni auðvitað líka.

Frú forseti. Ég tek heils hugar undir með hv. þingmanni um þetta. Það dapurlega er í raun og veru að þingmenn allra stjórnmálaflokka höfðu nýlega komið af þjóðfundi 1.500 Íslendinga þar sem einkunnarorðin voru samvinna, gegnsæi, réttlæti og heiðarleiki. Hvaða gegnsæi er í þessari umræðu þegar við fáum ekki þau gögn sem við óskum eftir? Er þetta lýðræðislegt? Og það liggur við að ég segi í svona stóru máli: Er þetta heiðarlegt? Eru þetta heiðarleg vinnubrögð gagnvart þeim 90.000 Íslendingum sem kusu þá aðila sem eru ekki í stjórnarmeirihlutanum á Alþingi? Það eru engin ný vinnubrögð hjá þessum meiri hluta á Alþingi. Ríkisstjórnin er að ganga gegn þeim skilaboðum sem m.a. komu frá þjóðfundi 1.500 Íslendinga sem var glæsilegt framtak. Það er ekkert hlustað, þessi ríkisstjórn er gjörsamlega einangruð og þau vinnubrögð sem hafa verið viðhöfð í þessu máli eru forkastanleg.

Hæstv. forseti. Ég vildi beina spurningu til hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar í tilefni af eina framlagi stjórnarflokkanna til þessarar umræðu í dag sem var frammíkall frá hv. þm. Guðbjarti Hannessyni, sem sagði að ekkert nýtt hefði komið fram í málinu sem gæfi tilefni til þess að fara með málið í nefnd. Og því vildi ég spyrja hv. þm. Birki Jón Jónsson, sem hefur kynnt sér málið vel og átti sæti í efnahags- og skattanefnd þegar hún fjallaði um það, hvort hann telji að búið sé að fá viðhlítandi svör við því hvort það breytti einhverju um túlkun fyrirvaranna að þeir væru komnir undir enskt réttarsvið í stað íslensks réttarsviðs, hvort stjórnarskrárþátturinn væri að mati hv. þingmanns eitthvað sem hefði verið tekið til skoðunar með fullnægjandi hætti, hvort búið væri að fjalla um og komast að niðurstöðu í sambandi við gengis- og gjaldmiðlaáhættu og hvort búið væri að skoða vaxtahættuna í ljósi þeirra upplýsinga sem nýlega hafa komið fram. Þá vildi ég spyrja hv. þingmann hvort hann telji að búið sé að gera fullnægjandi grein fyrir því hvernig endurheimtur verði úr búi Landsbankans vegna þess að það skiptir auðvitað mjög miklu máli 

Frú forseti. Þetta voru svo margar spurningar að maður þarf að svara þeim mjög hratt á tveimur mínútum en ég ætla að reyna að svara einhverjum þeirra. Varðandi lögfræðilegu álitaefnin var ekki gerð nein skoðun á því, alls ekki. Þegar við töluðum fyrir því gagnvart Seðlabankanum að fá fleiri sviðsmyndir gagnvart ólíkum forsendum - það eru jú forsendurnar sem skipta máli í þessu þegar menn setja þetta dæmi upp, hvort það sé raunhæft eða ekki, við höfum ekki fengið þær. Það er mjög alvarlegt. Við fengum ekki fund með Indefence-hópnum sem hefur komið með margar mjög gagnrýniverðar ábendingar á þetta mál og svo er það nú ekkert nýtt í fræðunum að þær þjóðir sem eru ofurskuldsettar í erlendri mynt eiga það á hættu að lenda í skuldafangelsi sem getur leitt til þess að gjaldmiðill viðkomandi þjóðar verður viðvarandi veikur sem hefur á endanum skelfileg og mjög alvarleg áhrif, m.a. á lífsgæði í viðkomandi löndum.

Hæstv. forseti. Ég heyri að við hv. þingmaður erum mjög sammála um að það hafi ekkert komið fram við umræðuna um þetta frumvarp sem gefi tilefni til þess að hafa minni áhyggjur eða vera rólegri út af þessu máli en þegar það kom fyrst fram. Allt sem komið hefur fram um þessi mál, bæði í störfum nefnda og eins á opinberum vettvangi, gefur tilefni til að hafa kannski meiri áhyggjur og þyngri áhyggjur af málinu en þegar við lögðum upp fyrir nokkrum vikum síðan. Ég vildi spyrja hv. þingmann af því hann hefur í gegnum störf sín í efnahags- og skattanefnd haft töluvert meira af því að segja hvernig málsmeðferð hefur verið háttað en ég, hvort hann telji að það séu einhver málefnaleg rök fyrir því að stjórnarmeirihlutinn vill flýta málinu með þeim hætti sem við höfum séð, með því að keyra það út úr efnahags- og skattanefnd og fjárlaganefnd. Eru einhver málefnaleg rök fyrir því eða býr eitthvað annað undir? Eru menn bara að reyna að losna sem fyrst undan óþægilegu máli sem er óvinsælt í þjóðfélaginu eða eru menn einhvern 

Frú forseti. Mér er í rauninni alveg fyrirmunað að skilja þessi vinnubrögð hjá stjórnarmeirihlutanum, því að við hefðum getað nýtt síðustu daga á sviði efnahags- og skattanefndar og fjárlaganefndar til að kalla til gesti til að gera umræðuna markvissari en ella og fá fram athugasemdir frá þessum aðilum og þar af leiðandi hefði umræðan nú ekki þurft að vera með þeim hætti sem raun ber vitni. Í raun og veru er dapurlegt að upplifa slík vinnubrögð hjá meiri hlutanum, ég vil ekki meina að það sé af slæmum vilja, ég tel að þetta fólk vilji þjóðinni vel eins og við öll hérna, en meiri hlutinn er á algjörlega rangri leið í þessu máli og ég held að það eigi eftir að koma á daginn þegar fram líða stundir að betra hefði verið fjalla betur um málið í nefndunum. Ég held, þó að við reynum að gera okkar besta til að sveigja stjórnarmeirihlutann af rangri leið, að þjóðin sé ekkert allt of sátt við þessi vinnubrögð á Alþingi Íslendinga.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir afar góða og yfirgripsmikla ræðu. Hún var sérstaklega áhugaverð og ég get verið sammála honum held ég bara um allt sem þar kom fram. Þingmanninum varð tíðrætt um ofbeldið sem hann kallaði í efnahags- og skattanefnd og þá langar mig bara til að spyrja þingmanninn hreint út: Heldur hv. þingmaður eða taldi hann einhvern tímann standa til af hálfu meiri hlutans að breyta einhverju í frumvarpinu sem við ræðum hér? Var þetta allt saman kannski bara eitt stórt leikrit? Mér þætti gaman að fá álit þingmannsins á því. Síðan hef ég verið að kalla eftir og er farin að hljóma eins og gömul plata, kalla eftir fundargerðum af fundum samninganefndar eftir að við samþykktum fyrirvarana í sumar, hvernig fyrirvararnir voru kynntir Bretum og Hollendingum. Og þá langar mig að spyrja þingmanninn: Var það atriði einhvern tímann rætt í efnahags- og skattanefnd?

Frú forseti. Nei, umræðan náði aldrei þeirri dýpt í efnahags- og skattanefnd, í ljósi þess hversu hratt þurfti að afgreiða málið í fullkomnu ósætti í nefndinni, að menn gætu farið í slík mál eins og að skoða fundargerðir þessarar samninganefndar. Mér er í raun og veru alveg fyrirmunað að skilja það, frú forseti, eftir þau afdrifaríku mistök sem síðasta ríkisstjórn gerði með skipan samninganefndar sem var einungis úr hennar ranni, að eftir að við samþykktum lögin 2. september skyldi enginn fulltrúi stjórnarandstöðunnar fara út fyrir hönd þjóðarinnar og semja við Breta og Hollendinga. Nei, þeir ákváðu að nota sömu gömlu samninganefndina að mestu leyti, sem því miður nýtur ekki mikillar þjóðhylli rétt eins og bara stjórnarflokkarnir í dag. Það er mér alveg óskiljanlegt að forusta stjórnarflokkanna skyldi ekki hafa leitað til stjórnarandstöðunnar þannig að við hefðum farið út til þessara samningaviðræðna sem ein þjóð, ein heild, og þá væri kannski niðurstaðan og umræðan hér 

Frú forseti. Ég þakka fyrir þetta svar en þingmanninum láðist að svara því í ræðustólnum hvort hann teldi að þetta væri blekkingarleikur. Ég óska eftir að hann segi það hér þannig að við getum fengið það skrifað í Alþingistíðindin fyrir framtíðarkynslóðir. Síðan mundi ég líka vilja spyrja þingmanninn. Í gögnum fjárlaganefndar - ég veit ekki hvað hefur verið rætt í efnahags- og skattanefnd, væntanlega ekki mikið meira - kemur í ljós að það er ein fundargerð um þessi samskipti og eftir því sem ég best veit hefur ekki verið lögð fram í fjárlaganefnd nema þessi eina fundargerð af samskiptum okkar og hún er þá frá fundi einhvern tímann í september í Haag. Finnst þingmanninum eðlilegt í svona mikilvægu máli þegar um er að ræða þessa gífurlegu hagsmuni fyrir íslenska þjóð, að svo virðist vera, a.m.k. miðað við gögnin sem fram eru lögð, að það hafi ekki verið haldnar fundargerðir af öllum þeim óteljandi fundum sem hafa átt sér stað, í lyftum í Istanbúl og á allsherjarþinginu? Finnst 

Frú forseti. Það er náttúrlega með öllu óásættanlegt ef þeim aðilum sem eiga að bera ábyrgð á lagasetningu í landinu, ef alþingismönnum er meinaður aðgangur að fundargerðum samninganefndarinnar. Það erum við sem þurfum að bera þennan kross eftir að þetta mál verður samþykkt með einhverjum hætti. Það er gengur náttúrlega ekki að við förum að samþykkja eitthvert frumvarp sem 63 þingmenn munu bera ábyrgð á án þess að hafa séð öll gögn. Hvað varð um þetta gagnsæi sem menn hafa verið að lofa í þessum efnum? Og hvað varðar blekkingarleikinn, ég er alveg sannfærður um að menn hafa verið með fyrirframgefna niðurstöðu í þessu máli, rétt eins og þegar fyrri samninganefndin kom heim og ekki átti að sýna okkur samningsdrögin eða neitt slíkt. Það átti að afgreiða það með nákvæmlega sama hætti og nú verður gert, en ég vona að einstökum stjórnarliðum, eins og í vor og í sumar, snúist hugur þegar öll þessi rök koma á okkar borð um að það er svo margt sem við þurfum að skoða í þessu samhengi.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu sem ég get tekið að mestu leyti undir. Þar sem hv. þingmaður á nú sæti í efnahags- og skattanefnd langar mig að spyrja hann hvað honum finnist um það áhugaleysi eða eiginlega áhyggjuleysi stjórnarþingmanna um það hvort við getum yfirleitt staðið undir þessum samningum. Það kom fram í sjónvarpsþætti núna á helginni að í hollenska þinginu hefðu þingmenn miklar áhyggjur af því að Íslendingar gætu ekki staðið undir þessum samningum eins og þeir eru núna. Hvað finnst hv. þingmanni um það miðað við þau vinnubrögð sem hann hefur lýst hér að viðgangist í efnahags- og skattanefnd þar sem málið var tekið út í mótþróa við minni hlutann? Finnst honum ekki að hv. stjórnarþingmenn og sérstaklega hæstv. ráðherrar ættu að vera hér og taka þátt í umræðunum? Það hefur berlega komið margoft í ljós í þingsölum að margir hæstv. ráðherrar vita mjög lítið um þetta mál.

Frú forseti. Ég hef verulegar áhyggjur af þessu áhyggjuleysi stjórnarþingmanna í þessari umræðu og í raun og veru metnaðarleysi fyrir hönd þjóðarinnar. Eins og ég nefndi áðan hefði augljóslega verið betra og betur til þess fallið í allri samningatækni að tilnefna fulltrúa stjórnarandstöðunnar sem hefur látið verulega að sér kveða í umræðunni, fá fulltrúa hennar til að ræða við Breta og Hollendinga. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir, það sést ekki mikið til stjórnarþingmanna í þessari umræðu. Það er algjört máttleysi sem skín úr augum hv. stjórnarþingmanna, það er eins og menn séu búnir að leggja niður skottið og menn voru jafnvel á tímabili í vor búnir að því, en þá tóku nokkrir röggsamir stjórnarþingmenn sig til og skoðuðu málið í eigin barmi og höfðuðu til eigin samvisku. Útkoman var eftir því. Ég vonast í hjarta mínu bara til þess að við getum séð slíka niðurstöðu hér á þessu hausti.

Frú forseti. Núna þegar efnahags- og skattanefnd var að afgreiða álit sín út úr nefndinni í óþökk við minni hlutann eins og ég sagði áðan réttilega kom það til umræðu að efnahags- og skattanefnd mundi skoða sérstaklega þann þátt sem snýr að því að búið sé að festa kröfu innstæðutryggingarsjóðs við gengið 22. apríl sl. Bara til að árétta það er síðan það var gert komið 70–80 milljarða kr. gat í þann endann við gengisfall krónunnar sem gerir það að verkum að Landsbankinn eða þrotabúið getur greitt meira upp í skuldirnar, en gatið kemur í hinn endann. Hvað finnst hv. þingmanni? Hefði ekki verið eðlilegra fyrir efnahags- og skattanefnd að kafa sérstaklega ofan í þetta með hliðsjón af alvarleika þessa máls og stilla því þá upp með því hvað í raun og veru gæti verið í húfi? Nú er búið að taka efnahagslegu fyrirvarana úr sambandi að því leyti til að nú skulu alltaf greiddir vextir og það kom fram hjá Lee Buchheit, sem er reyndur samningamaður, að hann ráðlagði mönnum að fara annaðhvort þá leið 

Frú forseti. Það er hálfleiðinlegt að koma hér upp í áttunda sinn í andsvar og svara spurningum um það hvort hv. efnahags- og skattanefnd hafi skoðað hin og þessi mál, sem því miður var ekki. Allar þær spurningar sem hv. þingmenn hafa borið hér upp eru mjög efnislegar og eiga rétt á sér en því miður var þetta mál rifið út með algjöru ofbeldi stjórnarmeirihlutans og þess vegna er umræðan eins og hún er. Ég hefði gjarnan viljað skoða ákveðin mál á vettvangi nefndarinnar rétt eins og það álitamál sem Daniel Gros, fulltrúi Framsóknarflokksins í Seðlabanka Íslands, hefur nefnt gagnvart þeim mismun sem Bretar sýna sínum innstæðusjóðum gagnvart vaxtaprósentu. Það munar 185 milljörðum kr. Ef við horfum á skattahækkanirnar á heimilin og fyrirtækin á næsta ári sem eru mjög umdeildar eru það 43 milljarðar kr. þannig að þetta eru skattahækkanir ríkisstjórnarinnar í rúm fjögur ár sem þarna munar í vaxtakostnaði. Ég hefði haldið að það væri nær að kalla saman einn fund til þess að fara yfir það mál.

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs vegna þess að ég rek augun í það að hæstv. fjármálaráðherra er hér staddur sem endranær og kann ég því vel. Nú er hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson að fara að taka til máls, formaður Framsóknarflokksins, og ég tek eftir því, án þess að ég gerist einhver sérstakur talsmaður þingmannsins, að forsætisráðherra er ekki í salnum og hefur ekki verið um nokkra hríð. Því vildi ég spyrja hæstv. forseta hvort von væri á hæstv. forsætisráðherra í salinn. Mér þykir afleitt að forsætisráðherra sé ekki hér til að hlýða á þessa umræðu vegna þess að ég trúi ekki öðru en að ef hún væri hér og hlýddi á þau margvíslegu rök sem fram koma í þessari umræðu tækist að tjónka við hana og fá hana aðeins til að íhuga og ígrunda þetta mikilvæga mál betur. Ég spyr hæstv. forseta hvort það sé ekki öruggt að hæstv. forsætisráðherra sé hér og hvort ekki væri hægt að fá hana hingað til að taka þátt í umræðunni.

Forseti mun láta kanna hvort hæstv. forsætisráðherra sé hér í húsi og geti verið viðstödd. Það verður kannað.

Frú forseti. Ég held að það sé mjög mikilvægt að frú forseti beiti sér fyrir því að hæstv. forsætisráðherra verði viðstödd þessa umræðu þegar hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Framsóknarflokksins, sem hefur haft sig mjög mikið í frammi í á annað ár í þessu máli mun halda ræðu sína hér. Ég minni líka á að hæstv. fjármálaráðherra gagnrýndi það mjög hér að stjórnarandstæðingur skyldi geta komið hér upp í óundirbúnum fyrirspurnum til að svara spurningum er tengdust Icesave-málinu. Þá velti ég fyrir mér hvort hæstv. ráðherra muni ekki fara að koma sér á mælendaskrá, koma sér framarlega í röðina til að eiga í einhverjum skoðanaskiptum við okkur, og líka hæstvirtur forsætisráðherra, sem er mikilvægt. Margt nýtt hefur komið fram í þessu máli og við þurfum að fá svör við þeim spurningum sem við höfum komið fram með í þessari umræðu. Það gengur ekki að ríkisstjórnin sé eins og einhver höfuðlaus her í umræðunni.

Frú forseti. Hér hefur verið rætt lengi um Icesave og það hefur komið fram að nefndir þingsins hafa ekki sinnt þeirri skyldu sinni að ræða málið út í hörgul, hvorki efnahags- og skattanefnd né fjárlaganefnd. Einnig hefur komið fram í fjölmiðlum undanfarið að þrýstingurinn á málið, þ.e. þessir þvinguðu leikir á skákborðinu, er horfinn. Menn hafa leitað að því hver kúgaði Íslendinga í raun og þá kom í ljós að hver vísaði á annan. Nú segir Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn að hann ætli bara að halda áfram eins og ekkert hafi í skorist, hvort sem Alþingi samþykkir þetta eða ekki, Norðmenn ætla að láta okkur fá lánið, hvort sem við samþykkjum Icesave eða ekki, og mér sýnist að allur þrýstingur sé farinn. Mig langar til þess í umræðunni, frú forseti, að spyrja hvort ekki megi bara fresta þessu máli, svo sem fram á vor, og spyrja t.d. fjármálaráðherra sem er hér hvort ekki megi semja við Breta upp á nýtt í ljósi þess að þrýstingurinn er farinn, og þá á allt öðrum forsendum.

Frú forseti. Ég þakka fyrir að skjótt var brugðist við. Hæstv. forsætisráðherra er komin í salinn og fagna ég henni sérstaklega. Ég vildi bara koma hingað til að segja við hæstv. forsætisráðherra að ég hlakka líka mikið til að heyra sjónarmið hennar í þessu alvarlega máli vegna þess að hún missti af því á fimmtudaginn þegar ég lagðist í eilitla rannsóknarvinnu og komst að því að frá upphafi Icesave-málsins í meðferð þingsins hefur hæstv. forsætisráðherra tekið til máls í akkúrat 42 mínútur. Ég er viss um að hæstv. forsætisráðherra hefur meira um þetta mál að segja en sem því nemur þannig að ég hlakka mikið til að heyra sjónarmið hennar í þessari umræðu.

Forseti vekur athygli á því að þegar tekið er til máls um fundarstjórn forseta skal talað um fundarstjórn forseta.

Frú forseti. Ég vona að hæstv. forseti hafi ekki misskilið það sem ég var að segja. Ég lagði til að skoðað yrði að fresta málinu og það er aldeilis um fundarstjórn forseta. Forseti tekur þá ákvörðun um að fresta þessu máli vegna þess að þrýstingurinn á málið er horfinn, frú forseti. Sá mikli þrýstingur sem menn héldu fram í sumar og eiginlega alla tíð, kúgun og þrýstingur erlendra ríkja og ríkjasambanda, Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, Evrópusambandsins, Breta og Hollendinga og Norðurlandaþjóðanna, er horfinn þannig að þetta skiptir verulegu máli um fundarstjórn forseta.

Forseti sér ekki ástæðu til að fresta málinu.

Frú forseti. Það er ánægjulegt að hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra skuli sjá sér fært að vera við umræðuna og væri kannski ekki úr vegi að þau færu í framhaldinu í andsvör við mig, enda mun ég hér benda á ýmislegt sem væri gott að fá frekari skýringar á frá hæstv. ráðherrum. Ég ætla reyndar að fara yfir nokkur atriði varðandi þetta mál sem hvert um sig er það stórt að það mundi réttlæta heila ræðu, en ég reyni að vera stuttorður um hvert atriði til að koma þeim sem flestum að. Þetta mál er nefnilega þess eðlis að hér hefur komið upp hvert stóratriðið á eftir öðru og hvert og eitt svo stórt og mikið áhyggjuefni að það mundi réttlæta mikla vinnu og raunar mjög miklar áhyggjur alþingismanna. Saman mynda þessi atriði hins vegar stærsta pólitíska hneyksli Íslandssögunnar. Ég held að það sé ekkert orðum aukið því að hér er um það að ræða að skuldsetja þjóðina að því marki að efnahagslegu og pólitísku sjálfstæði hennar er stofnað í verulega hættu. Númer 1. Einungis vextirnir, árlegir vextir, sem alltaf munu lenda á íslenskum skattgreiðendum í þessu Icesave-máli, af Icesave-samningunum, eru álíka miklir og stendur til að ná inn með fyrirhuguðum skattahækkunum ríkisstjórnarinnar sem hafa verið hér til umræðu undanfarna daga og 1–2 vikur. Menn greinir á um hversu ráðlegir þessir skattar eru, hversu úthugsaðir. Ég held þó að allir séu sammála um það, eða nánast allir, að skattarnir muni leggja verulegar byrðar á íslenskan almenning og á íslensk fyrirtæki á þeim tímapunkti þegar þau mega hvað síst við því. Skattarnir eru raunar hættulegir vegna þess að með þeim er vegið að grunnstoðum sem þó eru enn sterkar í íslensku atvinnulífi en það er líka gengið enn lengra en áður í því að vega að stöðu íslenskra heimila. Þetta gerir meira en að taka til baka þær greiðslur sem félagsmálaráðherra hefur leyft frestun á vegna húsnæðislána, þetta sem sagt eykur enn greiðslubyrði íslenskra heimila, sem máttu nú varla við því, og hækkar reyndar líka skuldirnar um leið vegna verðbólguáhrifa. Öll þessi neikvæðu áhrif, áhrif sem geta hamlað atvinnuuppbyggingu og setja íslensk heimili í enn meiri vanda, eru til þess eins að reyna samkvæmt bjartsýnum spám að ná álíka háum upphæðum og verið er að greiða eingöngu í árlega vexti vegna Icesave-lánanna. Vextirnir, ég ítreka það, munu alltaf lenda á íslenskum skattgreiðendum. Númer 2. Nálgunin að undanförnu hjá ríkisstjórninni virðist hafa verið sú að reyna að drepa fólk úr leiðindum í þessu máli, þ.e. gera fólk svo leitt á umræðunni að það segi sem svo: Jæja, við nennum ekki að hlusta á þetta lengur, eigum við ekki bara að klára þetta? Það er nálgunin. Í stað þess að ræða staðreyndir málsins og takast á við þær er reynt með þessum endalausu spunaleikjum, sem eru aðalsmerki ríkisstjórnarinnar, að gera fólk svo þreytt á umræðunni að það segi bara: Ég get ekki meir, ég nenni ekki að hlusta á þetta, klárið þið málið. Þetta er hins vegar hættulegur leikur því að þegar fram líða stundir og menn sitja uppi með það að borga 100 millj. kr. á dag bara í vextina, sem ég ítreka að lenda alltaf á íslenskum skattgreiðendum, ætli það dugi þá eitthvað fyrir ríkisstjórnina að segja: Það voru bara allir orðnir svo leiðir á þessari umræðu á sínum tíma, það þýddi ekkert að vera að spá meira í þetta? Nei, menn munu varla hugsa sem svo þegar árum saman er búið að borga 100 millj. kr. á dag í vexti og skera þá væntanlega niður sem því nemur. Það er alveg á hreinu að það mun þurfa að draga úr útgjöldum íslenska ríkisins sem nemur 100 millj. kr. á dag miðað við það sem hefði verið ef ekki hefðu komið til þessar vaxtagreiðslur. Hvernig ætlar ríkisstjórn, sem hefur átt býsna bágt með að finna leiðir til að skera niður hjá hinu opinbera, að fara að því næstu árin, jafnvel áratugina, að skera niður um 100 millj. kr. á hverjum einasta degi? Það er að sjálfsögðu ekki hægt, og menn geta ekki leyft sér að vera þreyttir þegar þeir eru að ræða mál af þessari stærðargráðu. Númer 3. Þetta mál átti að fara óséð í gegnum þingið. Það var reyndar þrætt fyrir það strax og samningarnir höfðu verið birtir, en hvers vegna birti ríkisstjórnin þá? Hún birti þá vegna þess að einhver lak öðrum samningnum, hollenska samningnum, í sjónvarpið þar sem honum var flett og sagt frá því hvað þar væri að finna og þá sagði ríkisstjórnin sem svo: Jæja, það er þá ekki annað að gera en að birta þetta. Fram að því höfðu fallið yfirlýsingar, bæði í nefndum þingsins og í fjölmiðlum, þess efnis að svona samningar væru stundum bara ekkert birtir yfir höfuð, í þeim væru viðkvæmar upplýsingar og þar fram eftir götunum. Lagt var til við þingnefnd að Ríkisendurskoðun yrði fengin til þess að segja þingmönnum svona undan og ofan af því hvað væri að finna í samningunum. Þingið átti hins vegar ekki að fá að sjá samningana sjálfa, þingið sem hefur það hlutverk að segja til um hvort og hversu miklar álögur megi leggja á almenning. Það er kannski ekki að furða að ríkisstjórnin hafi ekki viljað birta samningana, enda hefur frá því að þeir voru birtir hvert stóra atriðið rekið annað, hver stórágallinn á þessum samningum rekið annan og þeir sem þekkja til slíkrar samningagerðar og eru ekki í þessum hópi vina og vandamanna ríkisstjórnarinnar, sem helst hafa reynt að verja hana, hafa bara aldrei séð annað eins. Númer 4. Það er meðferð þessa máls í þinginu. Ég vek athygli á því að þrátt fyrir að þetta mál hafi verið hér til meðferðar mánuðum saman er ekki enn búið að fara formlega fram á það við einn einasta sérfræðing í enskum lögum að hann fari yfir samningana og gefi þinginu formlegt álit í greinargerð. Það er að sjálfsögðu með stökustu ólíkindum þegar ætlast er til þess að þingið fallist á samninga sem um eiga að gilda ekki íslensk lög heldur ensk lög og á að skera úr um fyrir enskum dómstólum að ekki einn einasti maður með þekkingu á enskum lögum skuli hafa verið fenginn til að fara yfir samningana, samninga sem geta ef allt fer á versta veg sett Ísland í þrot. Við höfum ekki einu sinni haft fyrir því, þingið, vegna þess að ríkisstjórnin hefur ekki verið fáanleg til þess, að fá formlegt álit eins einasta sérfræðings í enskum lögum. Svona hefur verið á þessu haldið, menn hafa komið fram af sjálfsdáðum, að eigin frumkvæði, til að mynda samningamaðurinn Lee Buchheit um daginn. Þá var sagt að hann kæmi fram allt of seint. Hæstv. fjármálaráðherra hélt því fram. Var þá reyndar bent á að fyrrnefndur Lee Buchheit hefði boðið fram aðstoð sína nokkrum mánuðum áður en hún þá verið afþökkuð. Frá því að hann kom aftur fram og sagt var að ekki væri tími til að tala við hann eða hlusta á hann eru liðnar einhverjar vikur eða mánuðir. Sá tími hefur ekki verið nýttur til að tala við þann sérfræðing eða nokkurn annan. Með tíð og tíma hafa fleiri komið fram að eigin frumkvæði vegna þess að þeim misbýður hvernig íslenska ríkisstjórnin hefur haldið á þessu máli, nú síðast Daniel Gros, einn kunnasti hagfræðingur heims á sviði peningamála og forstöðumaður Evrópufræðastofnunarinnar í Brussel. Það var lítið gert með þá gagnrýni. Reyndar sagði hæstv. forseti þingsins hér fyrr í dag að til kæmi greina að kanna hvort málið færi aftur inn í nefnd áður en 2. umr. lýkur til að kanna þetta mál og fleiri stórmál sem hafa verið að koma upp. Ég hvet forseta þings til að fylgja því eftir. Númer 5. Það hefur ekki verið leitað eftir efnahagslegri ráðgjöf svoleiðis að a.m.k. ríkisstjórnin sé með á nótunum um hvað felst í þessum samningum. Hæstv. forsætisráðherra hefur hvað eftir annað verið staðinn að því hér í þingsal að þekkja ekki samningana eða áhrif þeirra. Þegar um er að ræða álögur upp á hundruð milljarða króna á íslenska skattgreiðendur, íslenskan almenning sem þetta Alþingi á að verja, er auðvitað óforsvaranlegt að ráðherrar ríkisstjórnarinnar skuli ekki einu sinni hafa haft fyrir því að leita eftir upplýsingum, leita ráða svo að þeir a.m.k. viti hvað þeir eru að reyna að selja þjóðinni, hverju þeir eru að reyna að þröngva í gegnum þingið. Númer 6. Seðlabanki Íslands var reyndar fenginn til að leggja mat á samningana og spurður sérstaklega hvort Ísland mundi lenda í greiðsluþroti vegna þeirra. Aldrei hefur nokkur einasti seðlabanki í sögu heimsins sagt að sitt eigið ríki hefði ekki efni á eigin skuldum, mundi fara í greiðsluþrot. Þetta er eins og að Landsbankinn hefði beðið greiningardeildina sína í september sl. að leggja mat á það fyrir sig opinberlega hvort bankinn væri á leiðinni í þrot. Hvað ætli hefði komið út úr því? Það segir sig eiginlega sjálft, það væri nánast andstætt hlutverki og markmiði Seðlabankans ef hann hefði skilað greinargerð þar sem fram kæmi að íslenska ríkinu væri stefnt í efnahagslega hættu með Icesave-samningunum, enda teygði bankinn sig býsna langt í forsendum sínum og hlaut mikla gagnrýni fyrir, m.a. frá Hagfræðistofnun Háskóla Íslands. Númer 7 lýtur líka að Seðlabankanum en mikið misræmi hefur komið fram í þeim greiningum og gögnum sem bankinn hefur látið frá sér, hugsanlega af þeirri ástæðu sem ég nefndi áðan, þeirri erfiðu stöðu sem bankinn er í. Í Peningamálum Seðlabankans frá því í maí á þessu ári var því haldið fram að 200–300 milljarðar kr., eða andvirði þeirra í jöklabréfum, væru í eigu óþolinmóðra fjárfesta sem mundu við fyrsta tækifæri selja bréfin, jafnvel með miklum afföllum og jafnvel á óhagstæðu gengi til þess að losna út. Þar væri um að ræða sem sagt 200–300 milljarða kr. sem yrði skipt úr íslenskum krónum í erlenda mynt og það mundi að sjálfsögðu veikja gengi krónunnar stórkostlega. Tveimur mánuðum seinna, þegar Seðlabankinn gerir greiningu til að meta hvort við ráðum við Icesave-skuldbindingarnar, er þessi liður allt í einu horfinn. Þá er gert ráð fyrir að allir eigendur jöklabréfa muni halda eignunum sínum hér í íslenskum krónum næstu árin og ég held bara áratugina og það notað sem réttlæting fyrir því að gengið muni líklega ekki veikjast svo sérstaklega mikið jafnvel þó að við föllumst á Icesave-samningana. Allt í einu er þessi breyting orðin á tveimur mánuðum, nú er gert ráð fyrir að 200–300 milljarðar kr., sem í maí var gert ráð fyrir að færu úr landinu við fyrsta tækifæri og felldu krónuna, verði hér nánast endalaust. Númer 8. Enn hefur ekki verið beðið um greiðslumat af hálfu óháðra aðila. Greiðslumat við gerð samninga sem þessara hlýtur að vera algjört grundvallaratriði. Jú, Hagfræðistofnun Háskóla Íslands var beðin um álit og gaf í flýti óformlegt álit sem lögð var áhersla á að skammur tími hefði verið fyrir og því væri ekki um endanlega niðurstöðu að ræða. Það væri sem sagt eingöngu verið að reifa álit Seðlabankans, sem ég gat um áðan, en ekki að leggja fram nýtt álit á möguleikum Íslands til að standa undir skuldbindingunni. Það er skemmst frá því að segja, eins og ég reyndar nefndi áðan, að álitið á greinargerð Seðlabankans var mjög gagnrýnið. Númer 9. Óbein áhrif af skuldbindingunni kunna að vera miklu meiri en beinu áhrifin, þ.e. þessar beinu greiðslur sem ég nefndi í upphafi og eru nú nógu háar. Með óbeinum áhrifum á ég til að mynda við áhrif á gengið. Þessir samningar gætu orðið til þess að gengið héldist hér lágt og það má í raun vera augljóst að þegar menn taka á sig hundruða milljarða skuldbindingar í erlendri mynt veikir það gengið. Þetta hefur þau áhrif að flestöll íslensk fyrirtæki sem skuldsett eru í erlendri mynt og mikill fjöldi íslenskra heimila sitja uppi árum og áratugum saman með óviðráðanlegar skuldir, þ.e. gengi íslensku krónunnar á ekki möguleika á að styrkjast á ný. Icesave-samningarnir festa í sessi lágt gengi krónunnar og festa þar með líka í sessi þessar óviðráðanlegu skuldir íslenskra fyrirtækja svoleiðis að þeir sem hafa núna dag eftir dag reynt að þrauka með fyrirtæki sín eða heimilin, reynt að þrauka afborganirnar, sjá ekki fram á að þetta lagist vegna þess að það er búið að festa í sessi veikt gengi krónunnar á sama tíma og allar aðstæður ættu að vera fyrir hendi til að gengið styrktist jafnt og þétt. Við erum að flytja út svo miklu meira en við flytjum inn og það ætti að vera farið að styrkja gengið en gerir það ekki á meðan skuldsetningin er slík að afborganir og vextir af lánum halda genginu niðri. Icesave-samningarnir stefna þar af leiðandi íslenskum fyrirtækjum og heimilum í beina hættu og halda uppi skuldunum. Skuldirnar eru aðalvandamál Íslands núna, þetta er skuldakreppa og með þessu er verið að festa þá kreppu í sessi. Númer 10. Í raun er upphæðin sem hefur verið til umræðu hvað varðar Icesave verulega vanmetin hvort sem við erum að spá í vextina upp á 40 milljarða kr. á ári eða þessa 800–900 milljarða kr. sem er skuldbindingin í heild. Ástæðan er sú að þetta eru peningar sem fara út úr landinu. Þeim er skipt í erlenda mynt og þeir eru farnir úr hagkerfinu. Það verða því ekki þessi margföldunaráhrif sem ávallt hafa orðið af útflutningi Íslendinga. Við fáum tekjur fyrir það sem við seljum úr landi og þær tekjur veltast áfram í íslenska hagkerfinu. Einhver selur fisk og fær greitt fyrir það, kaupir vöru eða þjónustu af manni sem fær þá borgað og kaupir af enn öðrum. Þessi margföldunaráhrif eru a.m.k. talin tvöföld eða þreföld og þar af leiðandi er ekki úr vegi að tvöfalda eða þrefalda þessa upphæð því að hér er um að ræða peninga sem fara úr kerfinu, tapast, ekkert fæst fyrir og þar af leiðandi nást ekki þessi margföldunaráhrif. Númer 11. Það er gengisáhættan sem felst í því hvernig gengið var frá samningunum milli gamla Landsbankans og þess nýja. Þetta er eitt af þeim stóru atriðum sem hafa komið til umræðu að undanförnu. Þann 22. apríl sl. var skuld bankanna á milli fest í íslenskum krónum sem þýðir að ef gengi krónunnar veikist getur innstæðutryggingarsjóðurinn fengið allt greitt en gamli Landsbankinn þarf þá að halda áfram að borga og getur farið að greiða öðrum kröfuhöfum upp eftir því sem krónan fellur. Og hvar lendir það? Það lendir á íslenskum skattgreiðendum vegna þess að það er búið að koma á þessum öfugu gengisvörnum þannig að ekki aðeins öll áhættan kemur til með að lenda á íslenskum skattgreiðendum heldur er það beinlínis öruggt tjón á hvorn veginn sem fer, hvort sem gengið styrkist eða veikist. Númer 12. Það er mikið talað um hagvöxt, menn gera ráð fyrir ótrúlegum hagvexti næstu árin, hvers vegna svo sem það ætti að vera eins og ríkisstjórnin hefur haldið á málum. Það er reiknað með alveg gríðarlegum hagvexti, methagvexti hér ár eftir ár.  Fræg dæmi um það eru að sjálfsögðu ríki Austur-Evrópu sem sum hver, ekki hvað síst Austur-Þýskaland, voru mjög skuldsett í erlendri mynt, eins og við erum að lenda í nú, en voru alltaf með mikinn hagvöxt. Samt var þetta eilíft stríð við að verða sér úti um erlendan gjaldeyri og menn fóru ótrúlega frumlegar leiðir til þess, voru meira að segja farnir að selja fanga til Vestur-Þýskalands til að kría út gjaldeyri til að geta borgað af þessum erlendu lánum og þeir þurftu erlend lán til að geta fjárfest í tækni, tækjabúnaði og öðru frá Vesturlöndum. Á endanum var staðan orðin þannig samkvæmt skýrslu sem unnin var rétt fyrir fall Berlínarmúrsins að Austur-Þjóðverjar voru búnir að reikna út að þeir gætu ekki haldið ríki sínu gangandi vegna þess að erlendar skuldir væru slíkar að þeir hefðu enga leið til að verða sér úti um gjaldeyri, sama hvað liði hagvextinum, sama hvað liði allri Trabanta-framleiðslunni og þeim hagvexti sem er þekktur úr öllum þeim verksmiðjum sem voru um allt Austur-Þýskaland. Það dugði ekki til því að þeir höfðu ekki erlendan gjaldeyri og ríkið fór í þrot. Númer 13. Í þessu máli hefur ríkisstjórnin hvað eftir annað leyft sér að koma fram með hreinar og klárar rangfærslur. Í flestum tilvikum er þegar komið í ljós hversu rangt og vitlaust þetta allt saman var en í mörgum tilvikum á það enn eftir að sannast. Dæmi um slíkar rangfærslur er þegar því var haldið fram strax og samningarnir voru kynntir í upphafi að þeir mundu styrkja gengi krónunnar vegna þess að óvissa væri að eyðast. Eins og ég nefndi áðan er að sjálfsögðu algjör fásinna að það styrki gengi krónunnar að taka á sig gífurlegar skuldbindingar, skuldbindingar sem taka engin mið af Brussel-viðmiðunum sem átti þó að tryggja. Það er mjög einfalt dæmi sem ég mun líklega fara yfir í ræðu síðar hvernig skuldsetning í erlendri mynt til lengri tíma litið getur ekki annað en fellt gengið. Önnur rangfærsla er lánshæfismatið. Því er haldið hér fram að lánshæfismat styrkist við það að eyða óvissunni og þegar bent er á að lánshæfi sé nú yfirleitt reiknað út frá skuldsetningu og aukin skuldsetning sé ekki til þess fallin að bæta lánshæfismatið er svarið: Já, en lánshæfismatsfyrirtækin voru búin að gera ráð fyrir þessu og þess vegna munu Icesave-samningarnir styrkja lánshæfismatið. Það sagði mér reykingamaður einn sem fer stundum til læknis og er þá ævinlega skammaður fyrir reykingarnar að þetta væri eins og ef hann færi til læknis og spyrði lækninn hvort reykingarnar gætu stytt líf hans og læknirinn svaraði: Nei, þær gera það ekki. Ég er nefnilega þegar búinn að gera ráð fyrir því að þú reykir og þar af leiðandi hafa reykingarnar engin áhrif á lífslíkur þínar eða heilsu. Þetta er röksemdafærslan um lánshæfismatið. Númer 14. Það er þetta margumtalaða sjö ára skjól. Líklega er meginkosturinn við þessa samninga að mati ríkisstjórnarinnar sá að ekki þurfi að byrja að borga fyrr en eftir sjö ár, það sé greiðslufrestur, hægt að slá vandanum á frest. Það er sem sagt fallið fyrir því dæmigerða tilboði sem oft er notað þegar bílar, sjónvörp eða raftæki önnur eru seld að menn þurfi ekki að byrja að borga fyrr en einhvern tíma seinna. Þetta kynnir ríkisstjórnin sem meginkost þessara Icesave-samninga vegna þess að nú séum við í slíkum vandræðum að aðalatriðið sé að við þurfum ekki að byrja að axla þessar byrðar fyrr en eftir sjö ár. Það felur hins vegar í sér algert skilningsleysi á samspili tíma og peninga því að þessar skuldir byrja að sjálfsögðu strax að hafa áhrif, strax og til þeirra er stofnað reikna menn með því að Ísland muni þurfa að standa undir þessu og það hefur til að mynda áhrif á lánshæfismatið. Það að telja sér trú um að þetta sjö ára skjól skipti öllu máli er líklega fyrst og fremst tilkomið vegna þess að þeir sem nú ráða för í ríkisstjórninni gera ekki ráð fyrir að vera sjálfir enn þá í stjórnmálum eftir sjö ár. Þar af leiðandi er þetta bara vandamál fyrir einhverja aðra, einhverjir aðrir verða teknir við þegar þarf að byrja að borga þessa tugi milljarða á ári hverju og ekki fyrir þau að hafa áhyggjur af því. Er þetta trúverðug eða skynsamleg stefna í ríkisfjármálum? Nei, þetta er sama stefna og setti hér allt í þrot í loftbóluhagkerfinu. Númer 15. Allri utanaðkomandi gagnrýni er vísað á bug með orðum á borð við: Ja, ég er bara ósammála, eða stundum með því að reyna að gera lítið úr þeim sem kemur með gagnrýnina. Það er farið á hið lægsta plan og í persónulegt níð um þá sem gagnrýna stjórnina. En þeir eru fleiri og fleiri utanaðkomandi sem gagnrýna þessa stjórn, m.a. þeir ráðgjafar sem ríkisstjórnin hefur ráðið og gefast einfaldlega upp á henni. Það má nefna Evu Joly sem benti á ýmsa vankanta á því hvernig ríkisstjórnin hefur haldið á þessu máli. Hvert var svarið þá? Evu Joly sem hafði fram að því verið kynnt sem bjargvættur ríkisstjórnarinnar var sagt að hún ætti ekki að vera að skipta sér af málum sem vörðuðu hana ekki. Hún ætti að einbeita sér að því sem hún hefði verið ráðin til og þetta væri utan hennar sviðs. Nú nýlega gagnrýndi Mats Josefsson ríkisstjórnina, sérfræðingur hennar í bankamálum. Þá var hann allt í einu gengisfelldur, ekkert að marka manninn sem hafði verið stoð og stytta ríkisstjórnarinnar fram að því. Ég nefndi Daniel Gros sem kom nú um helgina með greinargerð. Það var reynt að gera lítið úr ábendingum hans og reyndar seilast menn alveg ótrúlega langt í því þegar embættismaður og aðstoðarmaður fjármálaráðherra heldur því fram að Daniel Gros skilji ekki vaxtaútreikningana og hann geri sér líklega enga grein fyrir því hvernig jafnræðisreglan gildi hjá Evrópusambandinu og í EES-samningnum. En þess má geta að Daniel Gros er líklega einn fremsti sérfræðingur heims á sviði peningamálahagfræði og forstöðumaður Evrópufræðastofnunarinnar í Brussel, en örfræðingur fjármálaráðherra sem hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson kallaði svo veit betur. Hann veit betur en allir þessir sérfræðingar. Það mætti líka nefna fyrrverandi formann Samfylkingarinnar, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, sem benti á að býsna illa hefði verið haldið á þessu máli að ýmsu leyti og menn farið í þetta sem sekir menn. Það var beðið um það í fjárlaganefnd að fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar kæmi á fund nefndarinnar til að ræða þetta. Flokksfélagar Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur höfnuðu því, vildu ekki fá sinn fyrrum formann á fund nefndarinnar til að ræða málið, vildu ekki heyra hvað hún hefði að segja. Það er sama hver talar. Þessi ríkisstjórn vill ekki heyra sannleikann í þessu máli því að innst inni vita ríkisstjórnin og þingmenn hennar hversu berskjölduð þau eru í málflutningi sínum. Númer 16. Tvisvar hefur því verið spilað út með pompi og prakt að 90% heimtur verði, það fáist 90% upp í forgangskröfur á gamla Landsbankann. Það gleymist reyndar að forgangskröfur eru aðeins að hluta Icesave þótt raunar sé það langstærsti hlutinn, það verður að viðurkennast, en það gleymist einnig hversu mikil áhætta er í þessu fólgin. Við sáum núna síðast að það er verið að endurvinna matið eina ferðina enn og skeikaði þá einum 30–40 milljörðum kr. En aðalatriðið og það sem menn reyna alltaf að komast fram hjá með því að slá því fram að það náist 90% endurheimtur er að vextirnir skipta langmestu máli, vextir sem verða alltaf í kringum 300 milljarðar kr. miðað við fyrirliggjandi samninga og 300 milljarðar kr. sem alltaf lenda á íslenskum skattgreiðendum svoleiðis að aðalatriðið er ekki hvort það fást 90%, 70%, eða 100% þess vegna, upp í forgangskröfurnar, aðalatriðið er vextirnir af þessum hræðilegu samningum. Númer 17. Samkvæmt fyrirliggjandi frumvarpi, því frumvarpi sem við erum að ræða hér, vörpuðum við frá okkur réttinum til þess að fá stöðu okkar bætta jafnvel þótt dómstólar komist að þeirri niðurstöðu að rétturinn hafi verið okkar megin. Það hefur ósköp lítil áhrif þó að öll sú ólíklega atburðarás fari af stað sem þarf til að sýna með óyggjandi hætti fram á það sem við höfum haldið fram, að okkur beri ekki lagaleg skylda til að borga, jafnvel þó að einhverjir aðrir verði til þess að sýna fram á það, því að við ætlum ekki að gera það samkvæmt fyrirliggjandi frumvarpi, jafnvel þó að einhverjir aðrir sýni fram á það fyrir okkur dugar það samt ekki eitt og sér til þess að samningarnir verði endurskoðaðir. Hvað segir þetta um trú viðsemjenda okkar á lagalegri stöðu sinni? Þeir vilja þvinga okkur til að fallast á samninga sem eru þess eðlis að jafnvel þó að sýnt verði fram á að þeir hafi ekki átt þessa kröfu á okkur neyðumst við samt til að borga hana. Númer 18 varðar endurskoðunarákvæði samninganna. Það var mjög mikið gert úr þessu ákvæði þegar samningarnir voru kynntir fyrst. Það átti að vera stóra haldreipið að í samningunum væri endurskoðunarákvæði þannig að ef hlutirnir þróuðust á versta veg eða verr en ríkisstjórnin spáði væri hægt að fá endurskoðun samninganna. Þegar menn fóru að skoða orðalagið kom reyndar í ljós að það var ósköp lítið eða ekkert hald í þessu, það fól ekki í sér annað en skyldu til að setjast niður í kaffiboði, eins og það var kallað, og ræða málin. Það var hins vegar engin skylda til að bregðast við, en ekki var síður merkilegt að fljótlega kom í ljós að skilyrði þess að endurskoðunarákvæðið yrði virkjað voru þegar komin fram. Skuldirnar voru þegar orðnar miklu meiri en reiknað var með í samningunum, þ.e. skuldsetning Íslands, svoleiðis að þegar var búið að virkja endurskoðunarákvæðið. Ríkisstjórnin hefur hins vegar ekki enn haft fyrir því að fara í þetta kaffiboð sem endurskoðunarákvæðið á að tryggja. Raunar hefur Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hlaupið undir bagga með kröfuhöfunum eins og hann gerir svo oft og gengur gegn eigin ráðgjöf, eigin niðurstöðum því að í skýrslu sjóðsins frá því í nóvember var því haldið fram að skuldsetning upp á 240% væri augljóslega óviðráðanleg en nú, þegar sami aðili, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, segir að skuldsetningin sé 310%, heldur hann því fram að hægt sé að leysa úr þessu. Þegar maður spyr fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hvernig standi á því að skuld sem augljóslega var óviðráðanleg fyrir nokkrum mánuðum sé nú orðin vel viðráðanleg og meira til verða svörin dálítið undarleg. Eitt af því sem er nefnt til sögunnar er að hert hefur verið á gjaldeyrishöftum og þau muni þá vara lengur en gert var ráð fyrir. Þetta sagði fulltrúi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á Íslandi við þingmenn Framsóknarflokksins að væri ein af ástæðunum fyrir því að meiri skuldsetning væri nú bærileg. Fleira er tínt til, lífeyrissjóðirnir geti hlaupið undir bagga, innflutningur verði enn minni, væntanlega vegna þess að þjóðin verður enn fátækari, og svona réttlætir Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn þetta, viðurkennir í rauninni að verið sé að fara með Ísland sömu leið og þau ógæfusömu ríki sem leitað hafa til sjóðsins áður, til að mynda Argentína, enda líklega ekki að ástæðulausu sem fjármálaráðherra Bandaríkjanna sagði þegar hann heyrði að Íslendingar ætluðu að leita á náðir sjóðsins að þeir ætluðu að fá koss dauðans. Því miður er þróunin öll á þann versta veg sem menn hafa óttast varðandi Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Númer 19. Fráleitar staðhæfingar hafa heyrst um alþjóðasamfélagið sem sérstaklega þingmenn Samfylkingarinnar tala yfirleitt um sem einhvern skipulagðan félagsskap sem hafi höfuðstöðvar einhvers staðar, líklega í Brussel, og hittist á reglulegum fundum til að ræða hvort það eigi að útskúfa einhverjum eða refsa einhverjum. Þetta er kannski meira eins og gengi, glæpagengi eða eitthvað slíkt sem menn geta átt aðild að en ef þeir eru ekki virkir meðlimir er þeim refsað. Svona er talað um þetta alþjóðasamfélag þannig að ef Íslendingar ætli að leita réttar síns, standa á lagalegum rétti sínum verði þeir svoleiðis teknir í gegn af þessu alþjóðasamfélagi, félagið muni sjá til þess að hér fari allt í rúst. Einn sagði reyndar í samfylkingarþætti í útvarpinu að Ísland yrði eins og eftir borgarastyrjöld eftir að alþjóðasamfélagið væri búið að láta okkur fá það óþvegið ef við gerðum ekki allt eins og ætlast væri til. Hvað er verið að tala um? Það er ekki verið að tala um annað en að Íslendingar verji lagalegan rétt sinn, a.m.k. bendi á hann og haldi honum fram. Auðvitað mundi það ekki kalla á efnahagslegar refsiaðgerðir, árásir eða útskúfun alþjóðasamfélagsins þó að menn gerðu það. Það er þvert á móti ætlast til þess að ríki standi á rétti sínum, og einungis ríki sem gera það njóta virðingar í alþjóðasamfélaginu. Ef menn hins vegar gefa allt eftir verða þeir undir í þessu alþjóðasamfélagi, en að halda því fram að menn muni níðast á Íslandi fyrir það eitt að standa á lagalegum rétti sínum er fullkomlega órökrétt og stenst engan samanburð. Nýlegt dæmi eru samningar Breta við Líbíumenn. Líbía er varla fyrirmyndarríki, væntanlega mun hættulegra en Ísland, en engu að síður voru Bretar tilbúnir að gera viðskiptasamninga við það ríki og sleppa dæmdum hryðjuverkamanni sem var dæmdur fyrir morð á öðru eða þriðja hundraði manna til að gera olíusamning, samning um verslun með olíu. Þetta er bara eitt af fjölmörgum dæmum um að ríki hugsa fyrst og fremst um efnahagslega hagsmuni sína. Að halda því fram að ríki sem á gríðarlega hagsmuni undir því að Ísland rétti úr kútnum, þ.e. Bretland, Holland og Þýskaland, sjái sér hag í því að leggja íslenskt efnahagslíf í rúst nær einfaldlega ekki nokkurri átt. Númer 20. Fullyrðingar þess efnis að vextirnir séu sanngjarnir, 5,6% vextir í þessum samningum, standast ekki. Þeir eru augljóslega ekki sanngjarnir. Margir hafa bent á það með samanburði við vexti á öðrum samningum. Raunar ættu ekki að vera neinir vextir á þessum samningum vegna þess að um er að ræða uppgjör þrotabús og það er ekki venja að greiða vexti í slíkum tilvikum. En Daniel Gros benti á það í greinargerð sem var fjallað um í fjölmiðlum um helgina að Bretar og Hollendingar væru í raun að græða stórar upphæðir, tugi milljarða, jafnvel hundruð milljarða, á því að kúga Íslendinga með þessum hætti vegna þess að þeir tækju lán einhvers staðar annars staðar á miklu lægri vöxtum, lánuðu okkur það svo á hærri vöxtum og hirtu mismuninn. Þetta er sem sagt ekki bara spurning um að bæta þeim eitthvert tjón, heldur eru þeir að nota tækifærið til að græða á vaxtamuninum. Þetta telja sumir þingmenn ríkisstjórnarinnar sjálfsagt mál vegna þess að þetta sé eflaust áhætta fyrir þá. Áhætta? Þá hljóta þeir að verða að viðurkenna að hætta sé á því að Ísland fari í þrot, verði gjaldþrota, en þeir telji þetta líka réttlætanlegt vegna þess að Íslendingar hafi hagað sér svo illa að þeir eigi líklega skilið að borga eitthvað aukalega. Þar eru menn komnir út á mjög undarlegar brautir þegar á að gera íslenskan almenning ábyrgan fyrir því sem íslenskir bankamenn gerðu í krafti EES-samningsins. Númer 21. Gjaldfellingarákvæði samninganna eru víðtækustu gjaldfellingarákvæði sem sést hafa í svona samningum, held ég að mér sé óhætt að fullyrða. Þau eru þess eðlis að Bretar og Hollendingar geta, ef einhverjar af fjölmörgum uppákomum verða, ákveðið einhliða að við eigum að borga allt upp í topp strax, gjaldfella einfaldlega samningana og við þurfum að skrapa saman 700, 800, 900 milljörðum kr. í erlendri mynt. Augljóslega mundi það setja ríkið í þrot en þetta er þó ekki meira áhyggjuefni en svo að gjaldfellingarákvæðin standa þarna enn í samningunum. En hver er þá samningsstaða okkar í öðrum samningum sem við munum e.t.v. þurfa að standa í ef við erum með þessi gjaldfellingarákvæði þarna inni, til að mynda varðandi fiskveiðiréttindi í íslenskri lögsögu eða orkumál, ég tala nú ekki um viðræður við Evrópusambandið? Hvernig er það þegar við erum með þessar skuldir hangandi yfir okkur og þessi gjaldfellingarákvæði? Hvernig ætli okkur gangi þá að eiga við bresku stjórnmálamennina í samningum um fiskveiðiréttindi? Ætli það verði skyndilegur viðsnúningur í Bretlandi og menn fari allt í einu að vorkenna okkur og segja sem svo: Ja, við skulum ekki ganga neitt á þá hvað varðar fiskinn. Látum Íslendinga bara vera með fiskinn sinn. Ætli það yrði ekki eitthvað nýtt? Númer 22. EES-samningurinn. Það gleymist jafnan í þessari umræðu þar sem talað er um Íslendinga eins og Íslendingar sem þjóð séu nánast glæpamenn og eigi ekkert gott skilið að það sem íslensku bankarnir gerðu, til að mynda með stofnun Icesave-reikninganna, gerðu þeir í krafti gildandi samninga við Evrópusambandið, EES-samninginn. Þeir uppfylltu öll skilyrði þeirra samninga. Þeir voru einfaldlega að gera það sem ætlast er til með EES-samningnum. Þetta er sú stefna sem innleidd var með þeim samningum og þeim köflum þeirra sem fjalla um frjálsa flutninga fjármagns. Því var haldið fram árum saman í tíð ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks að það væru ekki gjörðir stjórnmálamannanna sem sköpuðu þann hagvöxt sem hér var eða útrásina þess vegna eða nokkra uppbyggingu í landinu, það væri EES-samningurinn, þetta væri allt honum að þakka vegna þess að allt sem væri að gerast hér, allar þessar breytingar, ekki hvað síst útrás bankanna, væru afleiðing af EES-samningnum, hefði ekkert með þessa stjórnmálamenn að gera. Þeir ættu þess vegna ekki að hreykja sér af árangrinum. Nú verður allt í einu viðsnúningur, EES-samningurinn tengist þessu ekki neitt. Þetta eru bara þessar gömlu ríkisstjórnir, og Samfylkingin gleymir að sjálfsögðu einu sinni sem oftar sínum tíma í ríkisstjórn um leið og hver dagur er liðinn. Númer 23. Þær greinargerðir sem komið hafa fram um þetta mál með mjög alvarlegum ábendingum án þess að vera svarað tilhlýðilega í þinginu. Ég nefni sem dæmi greinargerð sem Elvira Mendez, prófessor í Evrópurétti við Háskóla Íslands, gerði um málið fyrir þingmenn Hreyfingarinnar að ég tel og sýndi fram á að á þessum Icesave-samningum væru ótal gallar sem þyrfti að ræða, þyrfti að skera úr um. Eiginlega engu af þessu hefur verið svarað. Það sama á við um aðrar álitsgerðir utan að. Hvers vegna hefur þessu ekki verið svarað, hvers vegna hefur svona lítið verið gert úr þessu, og jafnvel álitsgerðum sem styrkja samningsstöðu Íslendinga stungið undir stól? Það er einfaldlega vegna þess að þessi ríkisstjórn vill ekki fá rök máli sínu til stuðnings, máli Íslands til stuðnings ætti ég kannski frekar að segja vegna þess að mál ríkisstjórnarinnar hefur fyrst og fremst verið það að tala máli Breta og Hollendinga, kvalara okkar í þessu máli. Þannig hafa hæstv. fjármálaráðherra, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. viðskiptaráðherra talað, hæstv. félagsmálaráðherra að sjálfsögðu ekki hvað síst líka. Þeir hafa komið í ræðustól og gert lítið úr öllum rökum sem hníga að hagsmunum Íslands, sama hversu sterk þau eru, en jafnframt lagt ofuráherslu á það hversu sterk staða Breta og Hollendinga væri og þar af leiðandi ættu þeir ekki annan kost en að samþykkja hvað sem okkur byðist. Númer 24 er það umboð sem samninganefndinni var veitt og var að sjálfsögðu með stökustu ólíkindum. Samninganefndin átti ekki að fara út til að halda því fram að okkur bæri ekki endilega lagaleg skylda til að greiða þetta eða halda fram rétti Íslendinga, benda á skaðann af hryðjuverkalögunum, benda á skaðann af yfirtöku Kaupþings í Bretlandi. Nei, það var ekki hlutverk nefndarinnar að verja hagsmuni Íslands með þeim hætti. Hlutverk nefndarinnar samkvæmt því bréfi sem hún fékk var einfaldlega að semja um greiðslur og það gerði hún á mettíma vegna þess að nefndin nennti ekki að sitja yfir þessu lengur, samdi um greiðslur með 5,6% vöxtum með fjöldanum öllum af ákvæðum sem setja íslenskt efnahagslíf í stórhættu. Númer 25 eru fullyrðingarnar um að við verðum að klára Icesave-samningana til að fá lán. Ég verð að fara yfir þetta og fjölmörg önnur atriði í seinni ræðum. Ég er ekki búinn með þriðjung af þeim atriðum sem ég ætlaði að nefna sem helstu atriði málsins í þessari fyrstu ræðu svo ég verð að biðja virðulegan forseta að setja mig aftur á mælendaskrá því að tími minn er liðinn.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir yfirgripsmikla ræðu. Hún er rétt að byrja og ég get vart beðið eftir seinni ræðum þingmannsins því að hann á greinilega eftir að fara yfir margt ef ég þekki hann rétt. Ég þakka honum sérstaklega fyrir marga athyglisverða punkta sem er gott að rifja upp í umræðunni. Ég tek svo sannarlega undir með hv. þingmanni að ég er hrædd um að tilgangur ríkisstjórnarinnar sé einmitt eins og hv. þingmaður orðaði það, að reyna að drepa fólk úr leiðindum í þessu máli, reyna að svæfa fólkið, hugsanlega dreifa bara klóróformi til að enginn átti sig á því hvað er að gerast. Ég spyr hv. þingmann hver hættan sé að hans mati við það að þingið fái meiri tíma til að fara yfir málið, til að verja betur íslenska hagsmuni. Fáir þekkja þetta mál betur en hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Hver er raunverulega hættan við það að þingið fái meiri tíma til að fara yfir málið? Hvaða hagsmunum gæti verið ógnað með því að fá meiri tíma til að fara yfir það?

Frú forseti. Ég þakka andsvarið og fyrirspurnina. Hættan við það að taka sér þann tíma sem þarf í þessu máli er nefnilega engin. Hættan er hins vegar gríðarlega mikil við það að gera þetta í einhvers konar fljótfærni því að enn sjáum við að fram eru að koma grundvallarupplýsingar í málinu. Ég er dálítið hræddur um að íslenskur almenningur yrði býsna lengi ósáttur við þingið sitt ef það kláraði þetta mál með þeim hætti að það væri ekki fullreifað. Því var haldið fram að við þyrftum að ljúka þessu máli í skyndi til að fá lán frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Nú hefur framkvæmdastjóri eða forstjóri sjóðsins staðfest opinberlega að svo sé ekki, lán frá sjóðnum séu ekki háð lokum þessa máls, og fulltrúar Norðurlandanna hafa staðfest að þeir muni veita okkur lánafyrirgreiðslu, ekkert sé því til fyrirstöðu. Sú hindrun sem ríkisstjórnin taldi vera þar er því úr sögunni og engin ástæða til annars en að við gerum eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal lagði til áðan, við frestum þessu máli og gefum okkur tíma til að láta þar til bæra sérfræðinga yfirfara það.

Þakka þér fyrir. Ég tek undir með hv. þingmanni. Það hefur komið mjög skýrt fram í máli hv. þingmanns að hann og Framsóknarflokkurinn sem hefur verið ötull andstæðingur þessa máls og við í Sjálfstæðisflokknum erum ekki að fara fram með okkar málflutning með það að markmiði að fella stjórnina, síður en svo, heldur til að reyna að verja íslenska hagsmuni. Þeir eru náttúrlega ofar öllu í þessu máli og vörn þeirra er helsta takmarkið með okkar málflutningi. Við erum búin að benda á leiðir sem við getum farið til að reyna að bjarga því sem bjargað verður. Í sumar voru viðhöfð athyglisverð vinnubrögð á þingi þegar við reyndum öll í stjórnarandstöðu sem og stjórnarmeirihlutinn að nálgast málið þannig að það væri verið að verja íslenska hagsmuni og hinir svokölluðu fyrirvarar voru samþykktir, íslensk lög sem voru samþykkt þá og eru enn í gildi. Ég spyr hv. þingmann: Hvað hefði hv. þingmaður, formaður Framsóknarflokksins, sagt ef ríkisstjórnin hefði haft þann dug í sér og sagt við stjórnarandstöðuformennina: Komið þið með okkur til Hollands og Bretlands, komið með okkur 

Frú forseti. Fyrst að athugasemdinni um ríkisstjórnina. Þetta er að sjálfsögðu alveg rétt og stórmerkilegt að þessi ríkisstjórn skuli stöðugt vera að hóta því að sprengja sjálfa sig í loft upp fái hún ekki sitt fram í þessu máli. Ég man ekki eftir annarri ríkisstjórn sem reynt hefur sömu taktík í umræðu í þinginu eins og þá að hóta að leggja sjálfa sig niður fái hún ekki allt sitt fram.  Að sjálfsögðu hefðum við framsóknarmenn verið til í að taka þátt í því að komast að sameiginlegri niðurstöðu. Þrátt fyrir allt tal ríkisstjórnarinnar um samráð og nýja pólitík hefur verið haldið þannig á þessu máli að stjórnarandstaðan hefur ekki einu sinni verið upplýst um gang mála, hvað þá að leitað sé eftir þátttöku hennar í úrlausn þess.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir efnislega og yfirgripsmikla ræðu. Það var athyglisvert þegar hann sagði í ræðu sinni áðan að hann teldi að Icesave-samningarnir væru á vissan hátt að festa í sessi lágt gengi þó að allar forsendur væru að öðru leyti til þess að gengi íslensku krónunnar gæti styrkst og vísaði auðvitað til þess að nú er ríkulegur vöruskiptajöfnuður, þetta lága gengi gerir það að verkum að þannig er nú. Þetta vekur upp spurningar í ljósi þess að í áliti Seðlabanka Íslands er því slegið föstu, sem er auðvitað hrollvekjandi spá, að raungengi íslensku krónunnar verði mjög lágt, ekki bara lágt heldur mjög lágt, ekki bara í ár heldur á næstu árum. Þetta er hin hrollvekjandi spá Seðlabanka Íslands og nú spyr ég hv. þingmann hvort hann sé þeirrar skoðunar að Seðlabankinn sé með þessu í raun og veru að taka inn hin skaðvænlegu áhrif af Icesave-samningunum eins og þeir samningar liggja fyrir og hvort þetta sé ekki vísbending um 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna sem er ein af þessum stóru spurningum sem við ættum að vera að ræða í þinginu. Það er nefnilega rétt að meira að segja Seðlabankinn gengst við því að hér sé að festast í sessi lágt gengi krónunnar.

Fátæktargildra.

Já, hv. þm. Pétur H. Blöndal bendir réttilega á að í því felst fátæktargildra sem birtist á ýmsan hátt, m.a. í því að fyrirtæki sem skulda í erlendri mynt, flest íslensk fyrirtæki gera það, verða þá ekki rekstrarhæf, munu ekki eiga nægan afgang til að halda fólki í vinnu vegna þess að skuldirnar verða orðnar þeim um megn. Ég fór til að mynda á trésmíðaverkstæði fyrir nokkrum dögum, hitti þar mann sem hafði keypt verkstæðið á 30 og eitthvað milljónir og skuldaði nú 80 og eitthvað. Hann treysti á að gengið mundi styrkjast til að reksturinn yrði arðbær. Með Icesave-samningunum er gengið ekkert að fara að styrkjast og þessi rekstur og annar rekstur í landinu 

Virðulegi forseti. Fyrsta vers sem menn læra í hagfræði er að við aðstæður eins og þessar þar sem vöruskiptaafgangurinn er svona mikill, ætti slíkt að öðru jöfnu að leiða til þess að gengið gæti verið að styrkjast og vissulega finnst manni að það séu ákveðnar forsendur fyrir því. Þess vegna vekur mjög mikla athygli sú spá Seðlabanka Íslands sem slær því föstu að við munum búa við mjög lágt gengi, ekki bara til skamms tíma eins og við höfðum kannski ímyndað okkur að gæti verið, heldur til mjög langs tíma. Í raun og veru eru engin fyrirheit gefin um það að gengið sé að styrkjast. Ef við förum yfir þetta og skoðum það sem liggur þarna til grundvallar er forsendan fyrir því að við getum staðið undir þeim skuldbindingum sem verið er að vísa til í rauninni sú að þessi staða verði áframhaldandi og þetta lága gengi verði áfram. Þess vegna vil ég árétta það með annarri spurningu: Er Icesave-samningurinn þá ein af forsendunum fyrir því að Seðlabankinn spáir þessu lága gengi til mjög langs tíma?

Frú forseti. Óhjákvæmilega er Icesave-samningurinn það. Að vísu koma til aðrar skuldir. Hvaða skuldir eru það? Það eru lántökurnar frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og það er það sem við erum að borga á hverjum einasta degi fyrir það að hafa hér óeðlilega hátt vaxtastig sem er alveg gífurlega dýrt og eykur skuldsetningu ríkisins. Þetta hvort tveggja eru atriði sem hægt væri að takast á við en Icesave-samningarnir ráða þarna mestu. Þeir fela í sér gríðarlega háa skuldbindingu sem verður óhjákvæmilega hér til a.m.k. 15 ára og að öllum líkindum, ef ríkisstjórnin fær sínu fram, miklu, miklu lengur en það. Þá er dæmið ákaflega einfalt, útflutningur vöru og þjónustu er miklu meiri en innflutningur, það er afgangur en sá afgangur og meira til rennur í það að borga vexti, ekki hvað síst af Icesave, og afleiðingin er sú að gengið veikist jafnt og þétt.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir góða og yfirgripsmikla ræðu. Hann kom réttilega inn á margt en mig langar að staldra við það sem hann nefndi að nú væri búið að skrifa samningana og hluta af fyrirvörunum inn í ensk lög og hann benti réttilega á að það hefur enginn sérfræðingur í enskum lögum lesið yfir samningana. Mig langar að rifja það upp að þegar við samþykktum frumvarpið í ágúst sl. kom ábending á milli 2. og 3. umr. frá Indefence-hópnum um að það væri mjög æskilegt að við settum inn í lögin það ákvæði að Bretar og Hollendingar yrðu að samþykkja það með formlegum hætti að það yrði gert, þannig að þeir mundu viðurkenna það og gangast við því og laga síðan samningana að því, og líka í ljósi þeirrar umræðu sem hefur verið tekin svo oft. Indefence-hópurinn hefur lagt á sig ómælda vinnu í sjálfboðavinnu við að verja land og þjóð í þessu máli og ég fullyrði það, frú forseti, að ef íslenska ríkið 

Frú forseti. Þetta sem hv. þingmaður bendir á hér er alveg hárrétt. Fjöldi fólks í íslensku samfélagi og reyndar í útlöndum líka er tilbúinn til að leggja okkur lið og leggja á sig alveg gríðarlega vinnu til að hjálpa okkur. En ríkisstjórnin vill ekki þessa hjálp, hún vill ekki góðar fréttir af stöðu Íslands. Og af því að enskir lögmenn voru nefndir hér og það að ríkisstjórnin hefur ekki leitað eftir áliti þeirra, er vert að geta þess að aðrir hafa haft fyrir því að spyrja enska lögmenn út í þessa samninga óformlega og svarið er alltaf á sömu leið. Ég átti reyndar hálfóþægilegt kvöld með hópi enskra lögmanna sem voru búnir að lesa samningana yfir, vegna þess að þeir svo hneykslaðir á þessum samningum að þeir gátu ekki annað en gert grín að íslenskum stjórnvöldum og voru mjög kvikindislegir í því, verð ég að segja, og notuðu þar kynferðislegt líkingamál sem ég mun ekki hafa eftir hér en var þess eðlis að manni leið ekki vel sem Íslendingi.

Virðulegi forseti. Mig langar einnig að staldra aðeins við það sem hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni sem er um það umboð sem samninganefndin fékk. Umboð hennar var ekkert flókið, hún átti að fara út og ganga frá skuldabréfi, ganga frá vöxtum og greiðsluplani. Mig langar að velta því upp við hv. þingmann að ef okkur verða hugsanlega dæmdar bætur vegna beitingar hryðjuverkalaga Breta á Íslendinga er búið að setja það inn í samningana að við föllum frá þeim, þ.e. við föllum frá því í samningunum að við eigum einhverjar bætur þar. Síðan langar mig líka að minna á það af því að hann nefndi hér fjölfræðinginn sem er starfandi aðstoðarmaður hæstv. fjármálaráðherra, og hann hafi skrifað grein og gert lítið úr því sem Daniel Gros bendir á, að þegar Ragnar H. Hall benti á sína fyrirvara í sumar skrifaði sami fjölfræðingur líka grein um að þetta væri eintóm vitleysa og eintómt röfl. 

Frú forseti. Jú, allt er þetta rétt sem hv. þingmaður bendir hér á og allt náttúrlega með stökustu ólíkindum. Hver gerir samning sem er þess eðlis að jafnvel þó að dómur falli sem sýni fram á að brotið hafi verið á viðkomandi eigi hann samt engan rétt? Þetta er algjörlega óskiljanlegt og raunar þarf þar til menn sem hafa mjög undarlega sýn á veruleikann. Kannski er fyrrnefndur fjölfræðingur einn af þeim. Þau dæmi sem hv. þingmaður nefndi um greiningar hans gefa það kannski til kynna, til að mynda þetta að við gætum borgað af þessum skuldum þó að það verði enginn hagvöxtur í landinu. Það er bara mjög einfalt að sýna fram á það með dæmum hér hverjar gjaldeyristekjur landsins eru að það er ekki með nokkru móti hægt að skrapa saman í eina greiðslu, verði sú raunin. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni mjög yfirgripsmikla ræðu og skipulega. Það var ágætt að fá þetta allt saman rifjað upp lið fyrir lið. Þó að maður sé kannski orðinn svolítið þreyttur á því megum við ekki láta undan síga því að þetta er eitt versta mál sem við höfum þurft að glíma við. Mig langar að heyra álit hv. þingmanns og formanns Framsóknarflokksins á stöðu forseta Íslands í þessu máli vegna þeirrar yfirlýsingar sem hann gaf við undirskrift laganna í sumar og hvað hv. þingmanni finnst um hana, hvaða merkingu sú yfirlýsing hefur í hans huga og hvort málið sé ekki komið í einhvern hnút á þeim bæ og hvort það mundi kannski hugsanlega hjálpa málinu umtalsvert ef hann sæi sér ekki fært að skrifa undir þessi lög.

Frú forseti. Þó að þetta hafi verið mjög góð fyrirspurn frá hv. þingmanni sakna ég þess að hvorki hæstv. fjármálaráðherra né hæstv. forsætisráðherra komi upp í andsvör við mig eins og ég bað um, enda þyrftu þau að svara hér mörgu en hafa ekki haft mikinn áhuga á því að taka þátt í umræðunni. Ég tek undir með hv. þm. Þór Saari og þeim vangaveltum sem hann hafði fram að færa varðandi forsetann. Ég er raunar þeirrar skoðunar að í ljósi þeirrar sérstöku áritunar, þeirrar yfirlýsingar sem fylgdi staðfestingu forsetans á lögunum á sínum tíma, geti hann ekki með nokkru móti staðfest það lagafrumvarp sem hér er til umræðu jafnvel þótt Alþingi samþykki það. Það gengi gegn fyrri yfirlýsingu forsetans á margan og mjög afgerandi hátt.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég held að þetta sé alveg hárrétt að það er erfitt að snúa sig út úr þessu. Við höfum lög sem voru samþykkt í sumar og unnin þverpólitískt í þinginu og þó að endanleg atkvæðagreiðsla á þeim færi ekki samkvæmt þeim línum var hér greinilega viðleitni af hálfu þingsins að vinna málið saman. Með því máli sem nú er í gangi er komin djúp gjá milli þings og þjóðar, eins og sagt hefur verið um önnur mál. Mikil óánægja er með framvindu þessa máls og mikil óánægja með hvernig það er sett fram og hvernig búið um það á allan hátt. Hvert er álit hv. þingmanns á því ef málið yrði einfaldlega dregið til baka og þau lög sem eru í gildi yrðu látin standa og Alþingi Íslendinga og ríkisstjórnin stæðu í lappirnar með þau lög sem eru vönduð og við eyddum miklum tíma í að samþykkja þverpólitískt í sumar?

Frú forseti. Hv. þm. Þór Saari bendir hér á grundvallargallann við þessa umræðu, það er búið að klára þetta mál af hálfu þingsins. Í gildi eru lög og það stóð aldrei til að ríkisstjórnin færi með þau lög út sem einhvers konar samningstexta, eitthvað til þess að leggja fram sem samningstilboð. Reyndar tók ríkisstjórnin skýrt fram að þannig væri þetta ekki hugsað á sínum tíma og því var haldið fram hér af ráðherrum og formanni fjárlaganefndar að Bretar og Hollendingar væru ekki í aðstöðu til annars en að samþykkja þetta. Það er í rauninni ekkert annað en móðgun við þingið og íslenskt lýðræði að ríkisstjórnin skuli koma aftur inn með lögin og krefjast þess að gerðar verði breytingar í samræmi við fyrirskipanir að utan, að færa löggjafarvaldið frá Alþingi og til erlendra stjórnvalda. Þetta hlýtur að vera einhver mesta niðurlæging sem íslenska þingið hefur staðið frammi fyrir.

Frú forseti. Nú hefur formaður Framsóknarflokksins haldið hér mjög skilmerkilega ræðu og eins og ég gat um áðan er hann rétt að byrja. Það komu margar mjög athyglisverðar ábendingar fram í ræðu hans og hafa líka komið fram í öðrum ræðum í þessari umræðu, 2. umr. um Icesave, til að mynda ábendingar Sigurðar Líndals varðandi stjórnarskrána og hvort þessi hörmulegi Icesave-gjörningur stangist hugsanlega á við hana. Það skiptir miklu máli upp á það að liðka hugsanlega fyrir umræðunni í þinginu, núna þegar hæstv. forsætisráðherra er loksins mætt í þingsal og farin að hlusta, að við fáum sjónarmið forsætisráðherra varðandi þær mikilvægu ábendingar sem hafa komið fram eftir að við byrjuðum að ræða málið, þ.e. ábendingar Sigurðar Líndals, ábendingar frá Daniel Gros og líka frá Stefáni Má Stefánssyni háskólaprófessor. Það skiptir okkur máli að vita hvert er sjónarmið forsætisráðherra Íslands og okkar allra í þessum málum og þeim ábendingum sem hafa verið dregnar fram á síðustu dögum. Þetta verður að koma fram upp á frekara framhald umræðunnar í dag og í kvöld.

Frú forseti. Ég vil líkt og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir mælast til þess að frú forseti beiti sér fyrir því að ríkisstjórnin, forustumenn hennar, komi til þessarar umræðu. Ríkisstjórnin hefur verið eins og höfuðlaus her hér í umræðunni í allan dag. Við hljótum að krefjast þess að hæstv. ráðherrar sem eru hér mér til beggja handa komi á mælendaskrá og svari öllum þeim fyrirspurnum sem við höfum lagt fram í umræðunni í allan dag. Það er náttúrlega verið að sýna málinu mikla lítilsvirðingu með því að forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar skuli sitja hér þegjandi og komi ekki inn í þessa efnismiklu umræðu. Svo vil ég segja það líka að mér fyndist rétt að við færum yfir þau álitamál sem hér hafa verið reifuð, frestuðum umræðunni, færum yfir málið í nefndunum og færum að snúa okkur að öðrum málum eins og fjárlögum, fjáraukalögum, skattamálum og óteljandi málum sem bíða okkar á þeim stutta tíma sem eftir er. Ríkisstjórnin heldur mjög óskynsamlega á þessum málum 

Virðulegi forseti. Í sumar þegar þessi mál voru til umræðu var mikið gert með það að nú væri verið að brjóta í blað með nýjum vinnubrögðum, nú hefði Alþingi tekið völdin af framkvæmdarvaldinu og það væri mjög mikilvægt að þessi umræða færi fram með lýðræðislegum hætti. Hluti af því er auðvitað að sú umræða fari fram í þingsal og við fáum að heyra sjónarmið fulltrúa ríkisstjórnarinnar í umræðunni. Hæstv. fjármálaráðherra hefur auðvitað á fyrri stigum gert grein fyrir sínum sjónarmiðum en við söknum þess hins vegar að hér skuli ekki vera þessar eðlilegu samræður, þessi eðlilega umræða sem á að vera þar sem fram koma sjónarmið ríkisstjórnarinnar. Ef hæstv. ráðherrum vex það eitthvað í augum að taka þátt í slíkri umræðu með eðlilegum hætti er a.m.k. hægt að benda á að í þingsköpum hefur um árabil verið sérstakur liður sem heitir andsvör. Þau taka t.d. ekki nema tvær mínútur og jafnvel bara eina mínútu ef svo ber undir. Það ætti því ekki að vera ofverkið hjá hæstv. ráðherrum að undirbúa sig undir þessa umræðu, t.d. með því að taka þátt í litlu andsvari, tveggja mínútna andsvari eða einnar mínútu andsvari án þess að það kosti mjög mikinn efnislegan undirbúning sem gæti tafið hæstv. ráðherra frá þeirra mikilvægu störfum.

Forseti bendir hv. þingmönnum á að ræða undir þessum lið um fundarstjórn forseta. Jafnframt tekur forseti fram að hann hefur ekki valdheimildir til að skipa hv. þingmönnum eða hæstv. ráðherrum á mælendaskrá.

Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt sem hæstv. forseti segir hér af forsetastól, hún hefur ekkert vald til þess að skipa ráðherrum eða þingmönnum í ræðustól. Ég ætla í þennan ræðustól þegar minn tími er kominn til að fara í þennan ræðustól, ég geri það hvorki eftir beiðni varaformanns Sjálfstæðisflokksins né annarra hér inni, ég geri það bara þegar minn tími er kominn.  
            

Frú forseti. Síðasta athugasemd hæstv. forsætisráðherra sýnir að hún hefur ekki fylgst nógu vel með umræðunni. Stjórnarandstæðingar hafa sérstaklega tekið fram að þeir muni hleypa öðrum málum í gegn, brýnni málum eins og fjárlagafrumvarpinu eða skattalagabreytingum og öðru slíku sem við vitum að er mjög brýnt, þannig að þetta er ekki rétt hjá ráðherranum. Mig langar til að spyrja að einu sem ég er búinn að spyrja um nokkuð oft og fæ aldrei svar: Eru bresk og hollensk stjórnvöld búin að gefa ádrátt um að þau fallist á þá fyrirvara eða þau skilyrði sem eru í núgildandi lögum frá Alþingi? Það eru í gildi íslensk lög frá Alþingi og ég hef spurt að því aftur og aftur, það er væntanlega búið að kynna þetta, hvort þau séu búin að gefa ádrátt um að þau fallist á skilyrðin eða hvort þau séu búin að gefa ádrátt um að þau fallist ekki á skilyrðin þannig að við vitum hvar við stöndum í því máli. Ef þau hafa gefið greinilega til kynna að þau fallist ekki á skilyrðin er málið dautt, 

Forseti brýnir fyrir hv. þingmönnum að ræða undir þessum lið um fundarstjórn forseta.

Frú forseti. Það er ekki bara kaldhæðnislegt, það er allt að því sorglegt að í þessari mestu og stærstu milliríkjadeilu síðari ára, núna þegar við erum komin með nýtt mál fyrir þingið þar sem er búið er að kollvarpa öllum fyrirvörum þingsins, þar sem við erum búin að lyppast niður, tekur forsætisráðherra Íslands til máls í fyrsta sinn og það er undir liðnum um fundarstjórn forseta. Það er sorglegt að forsætisráðherra hafi ekki fleiri athugasemdir inn í þetta mál. Við erum að tala um nýtt mál. Það er verið að fella úr gildi lög sem við komum okkur saman um á þinginu í sumar, með þó ákveðinni reisn. En fyrst forsætisráðherra er byrjuð að tala um fundi hér í dag sem við forustumenn flokkanna áttum með forsætisráðherra og fjármálaráðherra skal það upplýst að við buðumst til þess að gera strax hlé á þessari umræðu, fresta henni fram á fimmtudag, funda strax í fjárlaganefnd ef svo bæri undir til þess að koma öðrum mikilvægum málum í gegn. Það skal undirstrikað hér. Við erum ekki í neinu málþófi, það er engan veginn þannig.

Nú?

Og við boðuðum ekkert einhverjar langar ræður, við boðuðum það að við mundum koma að sjónarmiðum okkar, minn kæri  
            

Virðulegi forseti. Bara til að forða hæstv. forsætisráðherra frá misskilningi var aldrei ætlunin að beita neinu ofbeldi til þess að hæstv. forsætisráðherra fengist til að tala í þessari umræðu. Hins vegar höfðu þingmenn vænst þess að hæstv. forsætisráðherra fyndi sig knúinn til þess að taka þátt í umræðu um þetta mikilvæga mál sem ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra ber ábyrgð á. Auðvitað hefur hæstv. forsætisráðherra frjálsan vilja eins og við öll. Ég hefði ímyndað mér að í lýðræðislegri umræðu eins og þessari hefði hæstv. forsætisráðherra löngun til þess að taka þátt í henni. Svo er ekki að heyra því að hæstv. forsætisráðherra talaði um að hún ætlaði ekki að láta draga sig inn í þessa umræðu, eins og það sé einhver sérstök nauðung af hennar hálfu að taka þátt í umræðu um þetta stóra og mikilvæga mál og skiptast á skoðunum við okkur. Það hlýtur að vera krafa okkar til hæstv. forsætisráðherra og annarra ráðherra að þeir taki með eðlilegum hætti þátt í þessari umræðu þegar verið er að ræða efnisatriði málsins og bregðist við þeim athugasemdum sem hafa verið fluttar inn í þingið með þessum hætti 

Frú forseti. Hér kemur hæstv. forsætisráðherra og byrjar á því að tilkynna að hún ráði sér sjálf og jafnframt að hún ætli sko ekkert að láta neyða sig til að taka þátt hér í umræðum. Vill hæstv. forsætisráðherra sem sagt ekki tjá sig um þetta mál sem ríkisstjórn hennar er að reyna að þröngva í gegnum þingið? Það er kannski ástæða fyrir því. Kannski er hæstv. forsætisráðherra byrjuð að gera sér grein fyrir því hversu slæmt mál ríkisstjórnin er með í höndunum og treystir sér þar af leiðandi ekki til að verja það. Hæstv. forsætisráðherra segist ekki ætla að tala fyrr en sinn tími verði kominn. Ég held að menn hafi almennt talið að hennar tími væri kominn og séu búnir að bíða eftir því að hún nýti sinn tíma til að gera eitthvað af því sem hún boðaði, ekki bara í kosningabaráttunni heldur hefur boðað á undanförnum árum. Frú forseti. Ástæðan fyrir því að ég kem upp til að ræða fundarstjórn forseta er einfaldlega til að spyrja frú forseta hvort ekki sé rétt að gera athugasemdir við þennan málflutning hæstv. forsætisráðherra gagnvart Alþingi Íslendinga.

Frú forseti. Ég spyr hæstv. forseta og reikna með að fá svar við því á eftir hver stýri störfum þingsins. Eru það hæstv. ráðherrar, eða eru það hv. þingmenn sem sitja í forsætisnefnd Alþingis? Nú höfum við mörgum sinnum í dag beint því til mismunandi forseta, hverjir sem það eru sem hafa verið hér á stóli, að flýta fyrir þingstörfum, fara með þetta mál inn í nefnd, greiða úr ákveðnum deilumálum um það, fá þau á hreint og að við mundum vinna að þörfum málum á þinginu sem bíða í hrönnum eftir að verða afgreidd fyrir áramót. Með þessu og með því að meirihlutaflokkarnir þverskallast við í þessu máli þegar þau gætu slegið á fundi í fjárlaganefnd, efnahags- og skattanefnd, utanríkismálanefnd, eru það ríkisstjórnin og meiri hlutinn hér á þingi sem koma í veg fyrir það að mörg brýn mál nái hér fram að ganga. Við höfum rétt fram útrétta sáttarhönd og á hana er slegið. 
            

Frú forseti. Ástæða þess að ég kem hér upp eru orð hæstv. forsætisráðherra. Hér er ég með dagskrá sem var lögð fyrir á fundi forseta með þingflokksformönnum fyrr í dag og á henni er eitt annað mál frá ríkisstjórninni sem þau óska eftir að ræða í þessari viku, eitt mál og það er frumvarp til fjáraukalaga. Það er rangt og það er ósatt þegar hæstv. forsætisráðherra segir að stjórnarandstaðan vilji tala í þessu máli og með því tefja önnur mikilvæg mál. Við erum tilbúin til þess að greiða götu allra þeirra mikilvægu mála sem þurfa hér að klárast, en við áskiljum okkur rétt til að ræða þetta mikilvæga mál við hæstv. forsætisráðherra, sem og aðra ráðherra og þingmenn,  En það að halda því fram að stjórnarandstaðan sé að tefja hér góð mál - komið með málin inn í þingið og við skulum þá sjá til hvort við tefjum þau. Það kemur bara ekkert frá þessari ríkisstjórn nema þetta mál.

Gerir ekki neitt.

Forseti minnir hv. þingmenn á að ávarpa hv. þingmenn og hæstv. ráðherra á tilhlýðilegan hátt.

Frú forseti. Ég bendi á það sem fleiri þingmenn hafa reyndar bent á nú þegar, að stjórnarandstaðan, minni hlutinn hér á þingi, er ekki að tefja eitt einasta mál. Hér getur ríkisstjórnin komið inn með hvaða mál sem hún vill. Og eins og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson sagði sjáum við þá til hvort málin verða tafin eða ekki. En það gengur ekki lengur að ríkisstjórnin sé stöðugt að reyna að varpa ábyrgð af aðgerðaleysi sínu yfir á aðra. Það er alltaf einhver fyrirstaða. Það var seðlabankastjórinn, það er Evrópusambandið, það er Icesave, alltaf einhverjar tylliástæður fyrir því að ríkisstjórnin er ekkert að gera. Og núna er ástæðan sú að stjórnarandstaðan er að tala í Icesave-málinu. Það finnst ríkisstjórninni óþægilegt, hún vill að við hættum að tala, vegna þess að það er að sögn ríkisstjórnarinnar fyrirstaða í öðrum málum. Hvaða málum? Hvaða önnur mál er ríkisstjórnin komin með sem tefjast vegna þessa? Og af hverju eru þau mál þá bara ekki sett á dagskrá?

Heyr, heyr.

Virðulegi forseti. Um það leyti sem Alþingi var að afgreiða Icesave-frumvarpið hið fyrra sagði hæstv. utanríkisráðherra eitthvað á þá leið að dálítinn skammt af hugmyndaflugi þyrfti til að útskýra fyrir viðsemjendum okkar, Hollendingum og Bretum, þá fyrirvara og þau skilyrði sem Alþingi hefði sett við því frumvarpi sem upphaflega var lagt fram á Alþingi fyrr um sumarið. Ég verð að játa að ég varð dálítið hissa yfir þessari myndrænu líkingu hæstv. utanríkisráðherra, ekki að mig undraði að hæstv. utanríkisráðherra kæmi laglega fyrir sig orði í þessum efnum eins og mörgum öðrum, heldur átti ég dálítið erfitt með að ímynda mér að þeir fyrirvarar sem Alþingi setti við upphaflega frumvarpið um Icesave rúmuðust innan þess ramma sem það frumvarp gekk út á. Upphaflega frumvarpið var auðvitað mjög einfalt að allri gerð, það var bara svona: Við samþykkjum, við samþykkjum. Að öðru leyti var ekki um neina fyrirvara að ræða. Þeir fyrirvarar voru einfaldlega settir inn í frumvarpið í meðhöndlun Alþingis þegar hæstv. ríkisstjórn var komin í þá stöðu að hún hafði ekki vald á málinu og gat ekki komið máli sínu fram nema með þeim hætti að ganga til samninga við Alþingi um það að breyta frumvarpinu í stórum efnislegum atriðum til að það næði fram að ganga. Þess vegna beið ég nokkuð spenntur eftir því að sjá með hvaða hætti þessu máli yrði lokið af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Alþingi hafði sett málið niður með þessum hætti, Alþingi hafði ákveðið hvernig það ætti að líta út og hvernig samningarnir við Breta ættu í raun og veru að líta út, þ.e. sá hluti samninganna sem laut að sjálfri ríkisábyrgðinni. Ég verð að játa að þó að ýmislegt hafi velst upp í huga minn í sambandi við þetta og ég hafi mjög velt fyrir mér þeim kostum sem hæstv. ríkisstjórn kynni að ræða við viðsemjendur sína datt mér nú ekki í hug að við mundum sjá aðra eins niðurstöðu og þá sem hæstv. ríkisstjórn lagði síðan fyrir okkur með því frumvarpi til laga, 76. máli, sem við ræðum í dag. Þetta frumvarp er í raun og veru algjört kollsteypufrumvarp. Enn og aftur er gengið í berhögg við vilja Alþingis rétt eins og var gert hér í sumar þegar gengið var frá fyrri Icesave-samningunum og þeir lagðir fyrir þingið. Öllu er snúið á hvolf. Fyrirvararnir sem voru settir við frumvarpið í upphafi eru útþynntir og gerðir að mjög litlu, verið er að bakka út frá fyrirvörunum og þynna þá út að öllu leyti og þetta eru auðvitað hinir örgustu pólitísku fimleikar sem við horfum hér upp á, þetta kollsteypufrumvarp sem hæstv. ríkisstjórn hefur lagt fram. Ég ætla að segja það að ef keppt væri í pólitískum loftfimleikum á Ólympíuleikunum og við Íslendingar sendum ríkisstjórnina eins og hún leggur sig til að taka þátt í þeirri grein er ég alveg sannfærður um að hún mundi hafa gullið. Það yrði ekkert silfur eða brons í þetta skipti, eins og við höfum stundum orðið að láta okkur nægja á Ólympíuleikum og verið býsna ánægð með, nú mundum við hirða gullið. Þessi vinnubrögð þar sem um mitt sumar er komið með samning sem Alþingi kollvarpar í öllum grundvallaratriðum, ríkisstjórnin fer síðan með samninginn til viðsemjendanna og fellst í meginatriðum á að þynna út alla þá fyrirvara sem þar eru og kemur með frumvarp og segir: Þetta er enn betra en það sem við vorum með í sumar. Þetta er auðvitað ótrúlegur kapítuli, alveg ótrúlegt vinnulag og alveg ótrúlegt að láta bjóða sér þetta af hálfu þeirra sem stóðu að samningagerðinni. Við skulum aðeins rifja þessa sögu upp, hún verður aldrei sögð nægilega oft. Á sínum tíma var gengið til þessara samningaviðræðna eins og við vitum. Það var boðað einhvern tíma þegar aðeins var liðið á sumarið að fram undan væri glæsileg niðurstaða, menn sáu það fyrir sér að sögn að fram undan væri glæsileg niðurstaða sem Íslendingar gætu verið stoltir af. Málið var auðvitað lagt upp með tilteknum hætti, frumvarpið sem við munum eftir var auðvitað hvorki fugl né fiskur í þeim skilningi að þar var ekki um miklar handfestur að ræða fyrir okkur sem þjóð. Stefnumörkunin var ákaflega skýr, það átti að ganga að afarkostum Breta og Hollendinga hvað sem tautaði og raulaði. Þá gerðist það að Alþingi lét ekki bjóða sér þetta, meiri hluti alþingismanna var greinilega kominn á þá skoðun og eins og hæstv. utanríkisráðherra hefur síðar staðfest var ekki lengur pólitískur meiri hluti fyrir þeirri afgreiðslu sem hæstv. ríkisstjórn lagði upp með. Það vantaði ekki að þessum samningi væri hælt á hvert reipi. Það vantaði ekki að þeir sem töluðu fyrir samningnum virtust tala af mikilli sannfæringu og miklum sannfæringarkrafti um að þetta væri það besta hugsanlega, besta mögulega sem hægt væri að hugsa sér í samningum við þessar þjóðir og mikil áhersla var lögð á að samningurinn yrði lögfestur sem fyrst. Ég hygg að það sé örugglega einsdæmi með samning af þessu tagi sem í eru sannarlega fólgnir svo miklir hagsmunir - við teflum hér um kannski upp undir langleiðina af árlegri landsframleiðslu okkar, það er stærðargráðan í málinu - að ætlunin var síðan að sýna ekki Alþingi, sem hins vegar var beðið um ríkisábyrgð fyrir hönd þjóðarinnar, þennan samning. Eins og hér hefur verið rifjað upp nokkrum sinnum í dag var það leki í blöðunum sem varð til þess að samningurinn var að lokum birtur opinberlega. Muna menn ekki óðagotið sem var í kringum þetta mál allt saman þegar svo gríðarlega lá á að ljúka því, af því að annars færi hér allt í bál og brand? Annars væri ekki hægt að lækka vexti eða tryggja að lánshæfismatið batnaði, annars væri ekki hægt að fá aðgang að lánsfé frá útlöndum og við sjáum síðan niðurstöðuna.  Ég tók eftir því líka að á þessum tíma gerðu menn ákaflega lítið úr allri þeirri gagnrýni sem fram kom í upphafi málsins gagnvart þessum samningi. Samningagerðin fór þannig fram að því er virtist og eftir því sem hæstv. fjármálaráðherra greindi okkur frá, að einhverjar almennar óljósar þreifingar fóru fram milli manna og hér í þingsalnum var okkur sagt frá því að ég hygg á miðvikudegi að ekkert væri í rauninni að gerast í þessum efnum, en á föstudegi var bara fullbúinn samningur, klár og kvitt, búið að ljúka málinu. Þessar þreifingar hafa því auðvitað verið eitthvað meira en litlar. Við tökum líka eftir því þegar verið er að ræða þessi mál núna að það eru nákvæmlega þeir sömu sem gera ákaflega lítið úr gagnrýninni sem uppi er á þetta frumvarp og þeir sem höfðu hæst og tóku stærst upp í sig þegar verið var að ræða frumvarpið í upphaflegri mynd þess. Þegar hæstv. ríkisstjórn lagði frumvarpið sitt fram í sumar var strax hringt mörgum viðvörunarbjöllum. Það var alveg sama hvað var nefnt í þessu sambandi, fullveldisákvæðið, það var bara nánast talið hlægilegt að nefna það, eða ákvæðið sem síðar var kennt við Ragnar Hall. Menn töldu alveg fráleitt að slíkt skipti nokkru máli. Menn voru síðan gerðir afturreka, Alþingi komst að annarri niðurstöðu og við sjáum núna að allt það sem við gagnrýndum þá átti illu heilli við rök að styðjast. Ég ætla að taka aðeins fyrir fullveldisákvæðið og friðhelgisákvæðið, sem var töluvert mikið rætt hér á fyrstu stigum þessa máls. Þegar það mál var fyrst nefnt til sögunnar var það þannig að hver spekingurinn á fætur öðrum sem kom fram af hálfu ríkisstjórnarinnar taldi að þetta væri mál af því taginu að fullkomins misskilnings gætti, svona ákvæði væri bara inni í öllum samningum. Þrátt fyrir það að nánast á sama tíma hefði verið gerður lánasamningur milli Íslands og Norðurlandanna þar sem sérstaklega var tekið fram að eignir utanríkisráðuneytisins utan Íslands og þær eignir sem nauðsynlegar eru starfsemi íslenska ríkisins séu undanskildar friðhelgisafsalinu. Engar slíkar takmarkanir var að finna í Icesave-samningunum og auðvitað var það þannig að taka þurfti á málinu því ljóst var þegar þessi mál voru skoðuð nánar að þetta voru allt saman galopin ákvæði. Er ekki skrýtið að það skuli vera nákvæmlega sama viðhorfið sem nú lætur á sér kræla þegar verið er að gagnrýna ýmsa þætti þessa máls? Eins og til að mynda þegar prófessor emerítus Sigurður Líndal vekur athygli á því að kannski sé nú þannig með þetta frumvarp, eins og það liggur nú fyrir, að verið sé að ganga á stjórnarskrárbundinn rétt okkar, það sé verið að framkvæma hér mikið valdaafsal og þingið sé að afsala sér stjórnarskrárbundinni skyldu sinni varðandi fjárveitingarvaldið, þá er það afgreitt með snyrtilegum hætti út af borðinu. Það kemur hér þekktur maður, Daniel Gros, og vekur athygli á ákveðnum þáttum, sem ég ætla ekki að fara efnislega yfir, þeir hafa verið raktir hér fyrr í umræðunni, og með nákvæmlega sama hætti, með kæruleysislegu yfirbragði, hrokafullu, pínulítið forhertu, er þessu sjónarmiði ýtt út. Hér í sumar þurfti með öðrum orðum, virðulegi forseti, atbeina Alþingis að þessu máli. Það hefur verið sagt sem svo að þingið hafi í raun og veru tekið völdin af ríkisstjórninni. Kannski er þetta dálítið ofmælt, það er auðvitað þannig að þegar mál er komið inn í þingið hefur þingið fullt vald á því, en það voru hins vegar, eins og við vitum, hinar pólitísku aðstæður sem gerðu það að verkum að ríkisstjórnin varð að láta af upphaflegum málatilbúnaði sínum. En það er eins og hefur verið sagt að menn hefna þess stundum í héraði sem hallast á Alþingi og ríkisstjórnin greip til þess úrræðis strax og Alþingi hafði lokið lagasetningu sinni að taka málið í sínar hendur, fara með það fyrir viðsemjendur okkar og gera grundvallarbreytingar á ýmsum þeim fyrirvörum sem Alþingi hafði þegar ákveðið. Þetta er auðvitað mjög alvarlegt mál, sérstaklega í ljósi þess að hér er um að ræða verknað sem ekki hefur bara verið drýgður einu sinni heldur tvisvar í einu og sama málinu. Gleymum því ekki að það var Alþingi sjálft sem 5. desember árið 2008 samþykkti ályktun sem byggðist á hinum svokölluðu Brussel-viðmiðum. Gleymum því ekki að Alþingi bjó þannig til leikreglurnar og reyndar samningsumboðið sem samninganefnd á hverjum tíma hefði til þess að vinna eftir. Það var enginn sem gat í raun og veru tekið sér það vald sem Alþingi sjálft hafði markað með þessum hætti, framkvæmdarvaldið hafði ekki heimild til þess. Það þarf í raun og veru ekki vitnanna við. Það má auðvitað alltaf segja sem svo að þetta sé bara hin dæmigerða stjórnarandstöðugagnrýni og ekkert sé á bak við þetta en þá ætla ég að kalla hér til fulltingis fyrrverandi aðstoðarmann hæstv. utanríkisráðherra, Kristrúnu Heimisdóttur, sem segir í grein í Morgunblaðinu þann 13. ágúst sl., með leyfi virðulegs forseta: „Ljóst er af erindisbréfi að verkefni nýrrar samninganefndar um Icesave var aldrei skilgreint til fulls í samræmi við ályktun Alþingis. Talsmenn Íslands geta vel, með skírskotun til Brussel-viðmiðanna, útskýrt fyrir umheiminum að landið virði alþjóðlegar skuldbindingar svo fremi um þær sé samið á sanngjarnan hátt sem virði réttarríkið og fordæmislausar aðstæður Íslands.“ Það sem aðstoðarmaðurinn er í raun og veru að segja hér er að ríkisstjórnin virti að vettugi þær leikreglur sem Alþingi setti, Brussel-viðmiðin sjálf. Það sem er svo alvarlegt er að þrátt fyrir að það hafi verið áréttað af Alþingi hér í sumar, þrátt fyrir að Alþingi hafi séð sig knúið til að setja með beinum og afdráttarlausum hætti skírskotun til Brussel-viðmiðanna inn í lagarammann eins og hann var samþykktur fyrr á þessu ári þá virti ríkisstjórnin aftur þessar leikreglur að vettugi. Virti lögin að vettugi og fór til útlanda, gekk frá samningum, hvarf frá mikilvægum fyrirvörum, þynnti þá út og kom síðan með þá í nýjum búningi fyrir Alþingi og ætlaðist til þess að Alþingi samþykkti þetta umyrðalaust. Það er alveg rétt sem hér hefur verið sagt, þetta mál hefur fengið mjög mikla umfjöllun á Alþingi. Þetta mál hefur tekið gríðarlega mikinn tíma. Þetta mál hefur tekið mikinn tíma í þingnefnd, og þingnefndum í rauninni því að það er ekki bara svo að fjárlaganefnd hafi farið höndum sínum yfir þetta mál, það hafa utanríkismálanefnd, allsherjarnefnd og efnahags- og skattanefnd gert og kannski fleiri nefndir þingsins. Við aðrir þingmenn höfum síðan tekið fullan þátt í umræðunni til þess að fjalla um þessi mál efnislega. Ég var að vísu svo heppinn að sitja í fjárlaganefnd við afgreiðslu málsins rétt áður en það kom hingað inn til 2. umr. og ég var líka í þeirri stöðu að hafa setið í fjárlaganefnd á milli 2. og 3. umr. þegar hið fyrra Icesave-frumvarp var til umræðu þannig að ég átti þess kost að fara efnislega nokkuð vel yfir ýmsa þætti málsins. Ég ætla að segja það að mjög eðlilegt er að þetta mál, ekki bara eðlis síns vegna heldur vegna þess hvernig að því var staðið, fái þessa miklu meðhöndlun og miklu umfjöllun innan vébanda Alþingis. Gleymum því ekki að þetta mál er gríðarlega stórt og mikið að umfangi. Hér eru gífurlegir hagsmunir í húfi, fjárhagslegir hagsmunir sem munu ráða miklu um það hvernig okkur gengur að byggja hér upp góð lífskjör á komandi árum. Þetta er ekki eini þátturinn sem er ráðandi í þeim efnum en þetta er hins vegar þýðingarmikill þáttur í þeim efnum. Auðvitað er það þannig að þegar mál af þessari stærðargráðu og þessu tagi kemur illa undirbúið inn í Alþingi, kemur þannig inn í Alþingi að ljóst er að meiri hluti Alþingis er á móti því, eins og kom hér fram í sumar, er ekki við öðru að búast en að það taki langan tíma að koma því í gegn. Að vísu hefði það greitt töluvert fyrir málinu ef stjórnarliðið hefði fallist fyrr á þær ábendingar sem stjórnarandstaðan kom með við meðhöndlun málsins og ekki bara stjórnarandstaðan heldur fjöldamargir umsagnaraðilar, fræðimenn og ýmsir sem sáu sig knúna til þess að taka til máls og hafa skoðun á málinu. Auðvitað hefði það greitt fyrir málinu ef það hefði ekki verið þessi stöðuga fyrirstaða af hálfu meiri hluta Alþingis í hvert skipti sem því var hreyft að reyna að setja meiri fyrirvara, sterkari skilmála, traustari stoðir til þess að treysta íslenska hagsmuni. Það hefði auðvitað greitt fyrir málinu. Það hefði væntanlega gert það að verkum að málið hefði komist hraðar í gegnum þingið. Gleymum því ekki að þessu máli var einfaldlega hafnað eins og það var lagt fyrir Alþingi. Alþingi hafnaði í raun og veru málinu. Það gjörbreytti því og það var varla hægt að þekkja málið frá upphaflegum búningi og í rauninni ekki hægt. Ég orðaði það þannig við 3. umr. málsins að það mætti finna einstakar samtengingar, málfræðilegar samtengingar eins og „og“ og „en“, sem hefðu bæði sést í upphaflega frumvarpinu og því plaggi sem síðar varð að lögum frá Alþingi. Og það er ekki bara það að við stjórnarandstæðingar höfum verið þeirrar skoðunar að þetta hefði breytt málinu og raunar verið til bóta. Sjálfur hæstv. fjármálaráðherra, flutningsmaður málsins, sagði á Alþingi þegar málið var afgreitt á sínum tíma, með leyfi virðulegs forseta: „Og það skal vera alveg skýrt af minni hálfu að ég tel að sú umgjörð sem Alþingi er hér að setja utan um þetta mál sé til bóta, hún styrki stöðu okkar, sérstaklega þegar eða ef á það reynir að virkja þurfi endurskoðunarákvæði samninganna, þá sé það styrkur að við höfum sett þessa hluti í efnahagslega og að hluta lagalega umgjörð sem er málefnaleg og sanngjörn, sem á að vera hægt að útskýra og réttlæta gagnvart viðsemjendum okkar.“ Virðulegi forseti. Hér liggur það fyrir. Flutningsmaður málsins segir að lokaafgreiðsla þess hafi orðið til þess að styrkja grundvöll þess og gera það að verkum að það væri betur tækt til þess að verja íslenska hagsmuni heldur en upphaflega frumvarpið. Þá hefði maður gert ráð fyrir því að þetta mál yrði afgreitt þannig af hálfu hæstv. ríkisstjórnar sem sjálf hafði sagt, eða 1. flutningsmaður málsins, að það væri mun betra í þeim búningi. Þá hefði maður gert ráð fyrir að ekki þyrfti að ganga eftir því að hæstv. ríkisstjórn stæði í lappirnar í þessu máli og gengi eftir því að Hollendingar og Bretar féllust á þau viðmið, þau skilyrði sem Alþingi setti. Við gleymum því ekki að þau viðmið og skilyrði voru í anda Brussel-viðmiðanna sem Alþingi samþykkti 5. desember árið 2008. Ekki frumvarp hæstv. ríkisstjórnar eins og það var upphaflega lagt fram, heldur það sem hér var reynt að setja á blað með þeim fyrirvörum sem gerðir voru við ríkisábyrgðina sjálfa. Virðulegi forseti. Maður hefði gert ráð fyrir því í ljósi alls þessa að þess hefði verið gætt að koma ekki heim með mál sem vænta mætti að skapaði miklar deilur, eins og þær sem orðið hafa um málið í þeim búningi sem það er lagt fram í. Menn hefðu átt að vera brenndir af þeim viðtökum sem þeir fengu þegar þeir komu inn í þingið með lélegt mál, sem var í hróplegu ósamræmi og andstöðu við þau viðmið sem Alþingi hafði sett. En það gerðist samt sem áður, menn fóru til þessara viðræðna og komu aftur með mál sem þeir máttu auðvitað vita að gæti aldrei farið þegjandi og hljóðalaust í gegnum Alþingi og að Alþingi hlyti að ætlast til þess að það fengi vandaða efnislega meðferð. Þrátt fyrir að málið hafi verið svo mjög til umræðu fyrr á þessu ári, var hér komið með nýtt mál inn í þingið, glænýtt mál, gjörbreytt mál, sem hlaut að kalla á það að fara þyrfti yfir það með rækilegum hætti, kalla til fjöldamarga aðila o.s.frv. Við höfðum ástæðu til þess að ætla að þannig yrði staðið að málinu. Þá bregður svo við að þegar málið er afgreitt frá hv. fjárlaganefnd til 2. umr. er það gert í mikilli ósátt. Mikið ósætti var á milli meiri hluta og minni hluta. Gagnstætt því sem var í sumar eða haust þegar alla vega var leitast við í þingnefndinni að reyna að ná einhverju pólitísku samkomulagi í veigamiklum málum þó að það hafi ekki tekist að öllu leyti. Fjárlaganefnd Alþingis reyndi á þeim tíma að fara yfir málin og gera þær breytingar sem nauðsynlegar voru taldar, til þess að um málið gæti náðst meira samkomulag en ella hefði stefnt í. Nú var það ekki gert. Nú var einfaldlega sagt: Ja, það er ekkert um að semja, málið er svona. Og öllum að óvörum var málið afgreitt úr fjárlaganefnd án nokkurra breytinga. Gáum að einu. Það er ekki einu sinni orðið við þeirri sjálfsögðu beiðni sem kom fram um að kalla hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra fyrir nefndina. Það er auðvitað frekar óvanalegt að slík beiðni komi fram, en það var hins vegar fullt tilefni til þess. Hæstv. ráðherrann fyrrverandi hafði sett fram sjónarmið sín og sýn á þetta mál með þeim hætti að mikilvægt var að reyna að kalla eftir viðhorfum hennar. Hæstv. fyrrverandi ráðherra sagði sem svo að Íslendingar hefðu farið til þessara viðræðna eins og sakamenn, en það voru auðvitað ekki við sem vorum sakamennirnir, það voru þeir sem brutu á okkur. Það voru Hollendingar og Bretar sem beittu okkur óréttmætum þvingunum hvar sem þeir gátu komið því við og réðust á okkur þar sem við áttum síst von á og gerðu okkur enn erfiðara fyrir í þeim þrengingum sem við vorum í á síðastliðnu hausti. Síðan er það sérstakt viðfangsefni að velta fyrir sér þeim trakteringum sem efnahags- og skattanefnd þingsins fékk við þessa afgreiðslu. Efnahags- og skattanefnd fékk eðli málsins samkvæmt þetta mál til umsagnar. Það var auðvitað ekki gert bara af einhverri fordild, eins og ég nefndi hér áðan í ræðu minni, það var gert vegna þess að efnahags- og skattanefnd á að hafa aðra yfirsýn og sýn á málin heldur en fjárlaganefndin og ætti þess vegna að geta komið með gagnlegar ábendingar um það sem betur mætti fara í samningagerðinni og frumvarpinu sjálfu. Og það vantaði ekkert á það. Fínar efnislegar umsagnir komu í einum fjórum álitum, ef ekki fimm, þar sem glögglega kom fram að í efnahags- og skattanefnd hafa menn haft miklar áhyggjur af ýmsu því sem þarna er að gerast. Við vissum auðvitað að Samfylkingin mundi ekki koma með mikla gagnrýni á þetta frumvarp, það kemur engum á óvart, það hefur aldrei gerst. Samfylkingin hefur alltaf verið tilbúin til þess að lúta hátigninni og beygja sig í duftið í þessu máli. Þar hefur aldrei verið neina fyrirstöðu að finna. Alls staðar þar sem sveitin er sem styst vill ganga í því að verja hagsmuni okkar gagnvart kröfuhörku Breta og Hollendinga þar hefur Samfylkingin skipað sér. Ég átti hins vegar von á að hlustað yrði eftir áliti til að mynda þeirra hv. þingmanna Ögmundar Jónassonar og Lilju Mósesdóttur, þingmanna meiri hlutans í efnahags- og skattanefnd, sem gætu nú kannski haft eitthvað um málið að segja stöðu sinnar vegna. Látum nú vera þó að hv. þingmenn í fjárlaganefnd hefðu talið að það væri ekki ómaksins vert að hlusta á raddir stjórnarminnihlutans úr því að búið var að taka þá afstöðu að kýla málið í gegn hvað sem það kostaði og hvort sem mönnum í stjórnarandstöðunni líkaði það betur eða verr. En ég hafði nú satt að segja átt von á því, þótt ekki væri nú nema kurteisinnar vegna, að þessi álit yrðu tekin fyrir, t.d. til að fara yfir þær efnislegu ábendingar sem komu fram í áliti 2. minni hluta efnahags- og skattanefndar sem hv. þingmenn Lilja Mósesdóttir og Ögmundur Jónasson skipa. Þar er að finna ýmislegt afar athyglisvert. Ég ætla að leyfa mér, virðulegi forseti, að vitna í fáein atriði sem koma fram í þeirri álitsgerð. Það fyrsta sem ég vil nefna er umfjöllun þeirra um vinnubrögð Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, sem er auðvitað mjög athyglisverð ábending. Hér er ég ekki að vitna til þess að oft hefur verið rætt um hvort Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi verið að reyna að beita okkur hörðu, hafi verið einhvers konar handrukkari fyrir Breta og Hollendinga. Við skulum láta það liggja á milli hluta að sinni, en ég ætla að vekja athygli á öðru sem kemur fram í áliti þessara hv. þingmanna 2. minni hluta efnahags- og skattanefndar, þar sem hreinlega er vikið að - hvað á að segja? - annarlegum sjónarmiðum innan Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, þar sem nánast er sagt að sjóðurinn vinni ekki verk sín eins og honum ber að vinna, fræðilega eða tæknilega. Í áliti háttvirtra nefndarmanna sem ég hef vísað til segir svo, með leyfi virðulegs forseta: „Í nóvember 2008 mat AGS að 240% skuldahlutfall væri „augljóslega óviðráðanlegt“ (clearly unsustainable). Ári síðar telur sjóðurinn að 310% hlutfall sé viðráðanlegt. Þessi mótsögn í mati sjóðsins er athyglisverð í ljósi þess að íslenska ríkið gæti ekki ábyrgst lán Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta frá breska og hollenska ríkinu ef skuldaþolsmörkin frá því í nóvember 2008 héldu og væru enn 240%.“ Síðan segja hv. nefndarmenn, sem er mjög athyglisverður punktur sem ég hef ekki heyrt áður, en hlýtur að vera þess eðlis að hæstv. ríkisstjórn verður að svara þessu í það minnsta. Með leyfi virðulegs forseta: „Það er ekki hægt að útskýra þessa stefnubreytingu AGS nema með þeim hætti að Bretar og Hollendingar hafi beitt pólitískum þrýstingi í stjórn AGS til að tryggja að íslenska ríkið taki á sig Icesave-skuldbindingarnar.“ Hvað er hér verið að segja? Er verið að segja að Bretar og Hollendingar hafi andað niður um hálsmálið á reiknimeisturum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og að þeir hafi verið nánast látnir koma fram með aðrar skýringar og telja að við séum líklegri til að standa undir hærra skuldahlutfalli heldur en lægra skuldahlutfalli? Þessi ábending sem kemur hér fram af hálfu meirihlutaþingmanna í efnahags- og skattanefnd er auðvitað með þeim hætti að ég get ekki séð að hæstv. ríkisstjórn geti annað en brugðist við þessu. Það getur ekki verið annað en svo að ríkisstjórnin taki þessi mál upp, þessa ábendingu frá þingmönnum sínum varðandi vinnubrögð Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, því ef vinnubrögðin eru þau að verið sé að fikta og kukla í talnaefni Alþjóðagjaldeyrissjóðsins vegna pólitísks þrýstings, er þetta ...  Ég ætla út af fyrir sig ekki að taka undir það að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn láti hræra í sér með þessum hætti, en það er hins vegar athyglisvert að þessu er teflt hér fram og það sem er enn þá athyglisverðara er að ríkisstjórnin lætur eins og hún hafi ekki tekið eftir þessu og stjórnarmeirihlutinn í fjárlaganefnd hirðir ekki um að fara yfir þessi mál, hann gefur okkur hinum sem sátum á þessum fundum í fjárlaganefnd ekki tækifæri til að ræða þetta alvarlega mál sérstaklega við fulltrúa Vinstri grænna í efnahags- og skattanefnd, þannig að við gætum fengið upplýsingar og útskýringar um hvað hér búi að baki. Fleiri atriði í þessu eru líka mjög athyglisverð. Í áliti 2. minni hluta efnahags- og skattanefndar er einnig talað um að skuldahlutfall sem sé langt yfir eðlilegum þolmörkum þýði rýrari lífskjör, vegna þess að draga þurfi úr neyslunni innan lands, annars takist ekki að auka afganginn af vöruskiptajöfnuðinum, sem sé forsenda fyrir því að standa undir greiðsluskuldbindingum okkar af þessum lánum og öðrum erlendum lánum. Þau vekja líka athygli á því að til þess að þetta takist og það þurfi að rýra lífskjörin, til að mynda með því að halda genginu lágu, muni það auka hættuna á landflótta. Þau vekja jafnframt athygli á því að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn telur að afgangurinn af vöruskiptajöfnuðinum verði á bilinu 123 til 172 milljarðar kr. á árunum fram til 2014, en til samanburðar nemi afgangur af vöruskiptajöfnuði nú, þrátt fyrir lágt gengi og mikinn kraft í útflutningi, ekki nema 44 milljörðum, sem sé þá kannski svona þriðjungurinn af því sem áætlað er að verði stöðugur afgangur af vöruskiptajöfnuði fram til ársins 2014. Síðan segir: „Þjóðarbúið mun ekki standa undir skuldsetningu sem nemur í ár um 310% af VLF nema þessi afgangur gangi eftir og hægt verði að endurfjármagna erlendar skuldir.“ Þetta sem hér hefur verið sagt er auðvitað mjög áhugavert og hefði nú verið ómaksins vert fyrir okkur sem sátum þá í fjárlaganefnd að eiga orðastað við hv. þingmenn og aðra þá þingmenn sem skiluðu frá sér mjög efnisríkum álitum sem ég get ekki tímans vegna farið yfir, en gæti kannski gert í síðari ræðum ef ég tek síðar til máls.  Nokkuð hefur verið rætt um þessa efnahagslegu fyrirvara sem Alþingi setti hér við afgreiðslu málsins nú í haust. Í því sambandi vil ég vekja athygli á því hvernig þessir fyrirvarar voru í raun og veru búnir til. Þeir komu má segja í tveimur lotum. Fyrst við 2. umræðu málsins voru settir veigamiklir efnahagslegir fyrirvarar við málið sem Alþingi taldi þá nauðsynlegt að setja inn til þess að tryggja betur stöðu Íslands í ljósi þeirra samninga sem ríkisstjórnin vildi gera út af Icesave-málinu. En gleymum því ekki að hluti þessara fyrirvara var síðan vísvitandi skilinn eftir, vegna þess að menn kusu að ræða þau mál sérstaklega á milli 2. og 3. umræðu málsins. Við 3. umræðu málsins var með pósitívum hætti, með ákveðnum hætti, ákveðið að bæta við og styrkja þessa efnahagslegu fyrirvara enn frekar og það var gert með tvenns konar hætti. Í fyrsta lagi segir svo, með leyfi virðulegs forseta: „Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laga nr. 96/2009 er það skilyrði fyrir veitingu ríkisábyrgðarinnar að breskum og hollenskum stjórnvöldum verði kynntir þeir fyrirvarar sem eru settir við ábyrgðina samkvæmt lögum þessum og að þau fallist á þá. Enn fremur er tekið fram að lánveitendur samkvæmt lánasamningum frá 5. júní 2009 þurfa að viðurkenna að skuldbindingar tryggingarsjóðsins séu háðar sömu fyrirvörum og ríkisábyrgð samkvæmt lögunum.“ Með öðrum orðum, í þessum fyrirvörum stóð ekkert um að það ætti að kynna þetta og síðan hefði framkvæmdarvaldið heimild til þess að rjúfa fyrirvarana og ganga á bak þeim fyrirheitum sem gefin voru með lagasetningu Alþingis. Öðru nær, heimildin laut að því að taka þessi mál upp, kynna þau fyrir viðsemjendunum vegna þess að þetta væru þau lágmarksskilyrði sem Ísland treysti sér til að samþykkja til þess að veita ríkisábyrgð fyrir þessari upphæð, sem er svo óljós og við vitum ekki og munum ekki vita fyrr en í lok dagsins hver hún verður þegar upp er staðið. Með leyfi virðulegs forseta: „Greiðsluskylda lánasamninganna skal aldrei vera meiri en hámark ríkisábyrgðar, sbr. 3. mgr. Nú virðist á einhverjum tíma stefna í að lánsfjárhæðin ásamt vöxtum verði ekki að fullu greidd í lok lánstímans vegna hinna efnahagslegu viðmiða og skulu aðilar lánasamninganna þá tímanlega eiga með sér viðræður um meðferð málsins og áhrif þess á samningana og skuldbindingar Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta.“ Hér er um að ræða þetta fræga sólarlagsákvæði. Það er alveg ljóst mál að við 2. umr. málsins settum við tiltekna efnahagslega fyrirvara sem lutu að tengingunni við hagvaxtaraukninguna en hér er þá gengið út frá því að það sé á okkar valdi að semja um það í lok samningstímans 2024, ef við svo kjósum, að greiða þá upphæðina sem hugsanlega stendur út af að fullu. Í því frumvarpi sem við ræðum nú er horfið frá þessu og þetta er auðvitað gífurlega veigamikill þáttur. Það er með öðrum orðum verið að galopna heimildina. Það er verið að segja sem svo: Við borgum þetta á einhverjum löngum tíma með Visa- og Euro-raðgreiðslum fram í tímann, en það er ekki verið að takmarka greiðsluna. Það er þetta sem er hið alvarlega í málinu. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að það er með ólíkindum að einhver skuli treysta sér til þess, þrátt fyrir að þetta blasi svona við, að halda því nú fram að við getum borið saman þá efnahagslegu fyrirvara sem við samþykktum í lögunum fyrr á árinu og þá fyrirvara sem frumvarpið felur í sér. Þetta er auðvitað tvennt ólíkt og alls ekki sambærilegt á nokkurn hátt. Virðulegi forseti. Hér fyrr í umræðunni vakti ég aðeins athygli á því í andsvari að í umsögn sinni um þetta mál gerir Seðlabankinn ráð fyrir því að raungengi íslensku krónunnar verði mjög lágt á næstu árum, sem leiði til verulegs afgangs af vöru- og þjónustuviðskiptum. Ég hef áður bent á að samkvæmt mati Seðlabankans verður vöruskiptaafgangurinn fram til ársins 2014 á annað hundrað milljarðar króna á ári sem er ótrúleg tala og nánast sama tala og útflutningsverðmæti íslensks sjávarútvegs, eða slagar a.m.k. upp í það. Nú er það auðvitað svo að enginn getur spáð svo langt fram í tímann. Forsendan virðist þá vera sú að hér verði a.m.k. fram til þess tíma mjög lágt gengi. Þetta er allt annað en hæstv. ríkisstjórn hefur reynt að telja okkur trú um. Hæstv. ríkisstjórn hefur verið að segja okkur að einmitt Icesave-samningurinn og lyktir hans kunni að verða ein meginstoð þess að styrkja gengi íslensku krónunnar. Nú liggur hins vegar fyrir að forsendan fyrir þessum samningi og mat Seðlabankans á honum er þannig að þar er gert ráð fyrir því að raungengið verði mjög lágt og það getur auðvitað skýrt ýmislegt í sambandi við það sem við tölum hér um. Mikið hefur verið talað um það að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi tekið okkur í einhvers konar pólitíska gíslingu og það er athyglisvert út af fyrir sig að velta því máli fyrir sér. Það er hins vegar þannig að þetta er eins og heit kartafla, það vill enginn halda á henni, það vill enginn kannast við hana, enginn vill viðurkenna að hafa nokkurn tíma notað þetta óþverralega Icesave-mál til þess að koma á okkur pólitísku klofbragði og fella okkur þannig að við getum ekki staðið upp aftur. Jón Sigurðsson, formaður samninganefndar um Norðurlandalánin, sem tengjast þessu Icesave-máli, sagði í viðtali við Ríkisútvarpið 29. júlí að engin skilyrði væru fyrir því í lánasamningum við Norðurlönd að Alþingi samþykkti Icesave. Þetta sagði formaður nefndarinnar, þaulreyndur samningamaður, engin skilyrði fyrir Norðurlandalánunum. Tveimur vikum síðar sagði hæstv. forsætisráðherra í ræðu hér á Alþingi að það væri alveg skýrt og klárt að norrænu lánin væru ekki tengd við Icesave. En þegar hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon mælti fyrir þessu illræmda frumvarpi sínu um Icesave fjallaði hann um afleiðingar þess að hafna frumvarpinu og sagði, með leyfi virðulegs forseta: „Hvaða afleiðingar hefur það?“ - sem sagt að hafna frumvarpinu, spyr hæstv. fjármálaráðherra og svarar: - „Það strandar öllu aðgerðaplaninu sem nú er unnið eftir og snýr endurreisn íslensks efnahagslífs, það strandar því öllu. Það liggur fyrir, rækilega skjalfest, að samstarfsáætlunin við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og afgreiðsla gjaldeyrislána þaðan strandar. Það liggur rækilega skjalfest fyrir að gjaldeyrislánafyrirgreiðsla frá hinum Norðurlöndunum strandar sömuleiðis.“ Nú hefur það gerst að framkvæmdastjóri Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, Dominique Strauss-Kahn, sá franski, hefur hafnað þessu. Hann hafnaði þessu í bréfi til einstaklinga sem höfðu frumkvæði að því að óska eftir einhverjum viðbrögðum. Það liggur þá fyrir frá sjálfum formanni samninganefndar um Norðurlandalánin að þau voru aldrei í uppnámi út af þessu, það er a.m.k. skoðun formannsins sem ætti nú gleggst um þetta að vita. Þess vegna verð ég að segja það, virðulegi forseti, að allt þetta mál, allur þessi farsi sem ríkisstjórnin hefur búið til í kringum þetta mál virðist vera innistæðulaus og til þess eins fallinn að reyna að búa til einhvern hræðsluáróður 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir ágæta ræðu. Hann kom inn á mjög marga hluti sem vekja okkur til umhugsunar hér í þinginu og mig langar til að koma inn á eitt mál sem er Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og hlutur hans í þessu hræðilega ferli og þeim hræðilegu samningum sem virðist eiga að pína okkur til að gera. Nú hefur Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, eins og kom fram í ræðu þingmannsins, lýst því yfir að það þurfi ekki að leysa Icesave til að fá lánin. Noregur hefur líka lýst því yfir að þeirra lán sé óháð Icesave og hafi verið til útgreiðslu frá 28. október. Er einhver pressa í dag? Mig langar til að spyrja hv. þingmann að því: Hvaða pressa er mögulega í dag á því að þvinga þetta mál í gegn í ósætti við þjóðina og þingið? Er einhver pressa?

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni, það er auðvitað engin pressa eins og margoft var þó látið í veðri vaka. Ég rakti það hér áðan að formaður samninganefndarinnar um Norðurlandalánin hefur upplýst að þessi pressa hafi ekki verið og þeir hafi ekki tengt þetta Icesave-lausninni og framkvæmdastjóri sjóðsins hefur sjálfur sagt að AGS hafi ekki verið í hlutverki einhvers handrukkara. Það sem hefur hins vegar komið fram nýtt til viðbótar er það að svo er að sjá af áliti tveggja fulltrúa úr efnahags- og skattanefnd að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi gengið langt í því að kokka upp tölur til þess að láta hlutina líta betur út fyrir Íslendinga. Það er hins vegar hlutur sem hlýtur að þurfa skýringar við og ég vænti þess að hæstv. ríkisstjórn skýri þetta mál alveg sérstaklega út fyrir okkur hvort verið sé að reyna að plata inn á okkur einhverri niðurstöðu og það sé gert með þeim hætti að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hræri í tölunum til að láta þær líta betur út.

Forseti vill vekja athygli á því að það er bilun í bjöllu í tímatalningarvélinni í púltinu.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni hans ágæta svar og get tekið undir að svo virðist sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi opinberað sig sem verkfæri í þágu einstakra stjórnvalda eða ríkjasambanda. Þar ber að sjálfsögðu helst að nefna að Evrópusambandið hefur grímulaust beitt sjóðnum fyrir sig gagnvart Íslandi og tvær höfuðþjóðir Evrópusambandsins, Bretar og Hollendingar, hafa notað tækifærið líka. Svolítið hefur verið rætt um grein Sigurðar Líndals varðandi stjórnarskrána. Þar sem hv. þingmaður er öllu reynslumeiri en ég í þingstörfum væri gaman að vita hvort hann er sammála mér um það að í ljósi þess að ekki má ríkja vafi um það hvort ákvarðanir Alþingis eða aðrar ákvarðanir ríkisvaldsins brjóti stjórnarskrá væri eðlilegt að þær nefndir sem hér eru ræddar, utanríkismálanefnd, fjárlaganefnd, efnahags- og skattanefnd og væntanlega allsherjarnefnd líka fjölluðu sérstaklega um þetta mál og kölluðu til sín þá sérfræðinga sem nauðsynlegt er að kalla til?

Virðulegi forseti. Fyrst aðeins út af Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og Norðurlöndunum, maður hefur auðvitað spurt sjálfan sig mjög: Hvernig hefur þessi mikli misskilningur komið til ef Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur ekki ætlað sér að knýja á um lyktir Icesave-málsins? Ef ekki hefur verið rætt um það í samningaviðræðum Íslendinga við Norðurlöndin að þetta tengdist eitthvað Icesave-málinu hvernig í ósköpunum hefur þessi möguleiki komið upp? Hvað gerir það að verkum að hæstv. fjármálaráðherra segir örugglega í góðri trú að öll þessi samskipti verði í uppnámi ef við göngum ekki frá Icesave? Það er rétt, ég tel einboðið að þær nefndir sem hv. þingmaður nefndi fái þetta mál til umfjöllunar nú á milli 2. og 3. umr., að fjárlaganefnd vísi málinu til þessara nefnda. Gleymum því ekki að á fyrsta degi okkar í þinginu undirrituðum við hvert og eitt eið að stjórnarskránni og það er hún sem allt þetta mál snýst um. Við verðum auðvitað að láta löggjöfina vera hafna yfir allan vafa og þess vegna er einboðið að 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni góða ræðu. Þar var margt sem mætti kryfja nánar en ég hef sérstakan áhuga á því að heyra þingmanninn fjalla meira um það sem hann nefndi í ræðunni og lýtur að því að þessar vaxtagreiðslur hafa að sjálfsögðu raunveruleg áhrif á lífskjör Íslendinga. Stundum hefur verið reynt að setja þetta mál í það samhengi að það sé stórt efnahagslegt mál sem varði bara ríkið og einhverja stjórnmálamenn en komi lítið við sögu hjá almenningi. Þess vegna væri fróðlegt að heyra hv. þingmann velta því fyrir sér hvaða áhrif það hafi á líf almennings í landinu þegar verja þarf hundrað milljón krónum á dag bara í það að borga vexti. Hv. þingmaður hefur reynslu af fjárlagagerð og því að sitja í ríkisstjórn, hversu miklu munar um 100 milljónir á dag? 
            

Virðulegi forseti. Það væri auðvitað léttur leikur að nefna ýmislegt í þessu sambandi. Það væri t.d. hægt að bæta kjör opinberra starfsmanna með þeim 100 milljónum sem ríkissjóður þarf að reiða af hendi á degi hverjum. Það væri hægt að auka velferðarstarfsemina. Það væri hægt að fara í arðbærar fjárfestingar eins og samgöngumál, sem nú hafa verið sett í hraðfrystingu á næsta ári o.s.frv. Þessi mál eru hins vegar mjög vel rakin af fulltrúum Vinstri grænna í efnahags- og skattanefnd Alþingis og ég hvet hv. þingmenn til þess að kynna sér mjög vel það sem þar er sagt vegna þess að ég held að það sé sannleikurinn. Því miður ákvað meiri hluti hv. fjárlaganefndar einhverra hluta vegna að koma í veg fyrir að þessi sannleikur fengi að líta dagsins ljós innan vébanda fjárlaganefndar.

Frú forseti. Það er rétt, greinargerð Vinstri grænna í efnahags- og skattanefnd er stórmerkileg. Þar er bent á mörg atriði sem eru mikið áhyggjuefni í þessu máli. Í ljósi þeirra atriða og fleiri atriða sem hafa verið nefnd t.d. hér í dag veltir maður fyrir sér: Hvernig stendur á því að þrátt fyrir allt neitar ríkisstjórnin og stuðningsmenn hennar að hlusta? Með öðrum orðum, hver er drifkrafturinn í þessu máli af hálfu ríkisstjórnarinnar? Hvers vegna er hún tilbúin að ganga gegn öllum þessum ráðleggingum, öllum þessum ábendingum og leggja þessar gríðarlegu byrðar á þjóðina? Hvað í ósköpunum getur það verið sem veldur því að ríkisstjórnin vill frekar tala máli Breta og Hollendinga hér í þingsal en að halda á lofti málstað Íslendinga? Maður getur ekki annað en velt þessu fyrir sér þegar hvað eftir annað kemur utanaðkomandi fólk og bendir okkur á hversu illa hefur verið á þessu haldið af hálfu ríkisstjórnarinnar. Hver er drifkrafturinn sem býr þar að baki?

Virðulegi forseti. Til að svara þessari spurningu hv. þingmanns þyrfti ég sjálfsagt að vera einhvers konar pólitískur dulsálfræðingur en það er ég ekki. Séu einhverjir slíkir til í landinu væri áhugavert fyrir þær þingnefndir sem fá málið til umfjöllunar að kalla slíka sérfræðinga fyrir, ekki bara fjölfræðinga úr fjármálaráðuneytinu heldur pólitíska dulsálfræðinga til að velta því fyrir sér hvers vegna ríkisstjórnin, þrátt fyrir aðvörunarorð nánast úr öllum áttum, kýs að gera þetta. Látum vera þó að hún vilji ekki hlusta á stjórnarandstöðuna núna þegar ekki hentar að gera það. Hitt er miklu undarlegra að hún skuli líka troða yfir álit tveggja mætra þingmanna úr sínum eigin röðum sem benda m.a. á það að krafa innlánstryggingarsjóðsins á hendur Landsbanka Íslands beri enga vexti en við þurfum hins vegar að borga fulla vexti. Þetta er auðvitað þvílíkt óréttlæti og ósanngirni og allir sjá hvaða afleiðingar þetta hefur fyrir efnahagslífið og lífskjörin í landinu.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir yfirgripsmikla ræðu þar sem hann kom að fjölda mála, enda er það svo með þetta ömurlega mál, vil ég nánast segja, að á því eru svo ótal margir fletir að sjálfsagt væri hægt að ræða það endalaust. Mig langar að spyrja hv. þingmann um eftirfarandi: Á sumarþinginu og reyndar aftur í haust hefur það ítrekað komið fram í málflutningi ríkisstjórnarinnar eða forstöðumanna hennar, hæstv. fjármálaráðherra ekki síst og hæstv. forsætisráðherra, að einhverjir dagar skipti lykilmáli. Upphaflega voru það lok júlí, síðan lok sumarþings og loks átti 23. október að skipta öllu máli. Nú er okkur sagt - og við höfum nú lifað þetta allt af og þjóðlífið gengur sinn vanagang og meira að segja virðist eitthvað jákvætt vera að gerast - nú er okkur sagt að 30. nóvember sé lykildagur. Deilir hv. þingmaður 

Virðulegi forseti. Eitt hef ég lært af reynslunni af núverandi ríkisstjórn og það er að hún hefur litla hæfileika til að spá fyrir um framtíðina. Hún sagði að breytingar í yfirstjórn Seðlabankans mundu nánast redda öllu, að Icesave-niðurstaðan mundi redda öllu, að Evrópusambandsaðildarumsókn mundi redda öllu, að stöðugleikasáttmálinn mundi redda öllu en hafði síðan allt uppi til að eyðileggja þann sáttmála sjálf, og þar fram eftir götunum. Ég segi bara: Það sem hæstv. ríkisstjórn spáir í þessa hluti fram í tímann finnst mér ekki mjög líklegt að rætist. Það er einfaldlega þannig að samningurinn sem við erum að fjalla um hér er afleitur samningur. Hann er ekki í samræmi við þá niðurstöðu sem Alþingi komst að fyrr á þessu ári, hann er fráleitt í samræmi við þá niðurstöðu sem Alþingi komst að í desember á síðasta ári og þess vegna tel ég að þessi samningur sé af þeim toga að við eigum auðvitað að hafna honum 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég deili skoðunum hans á því að spár ríkisstjórnarinnar hafi ekki verið mjög marktækar til þessa, hvorki í þessu máli né reyndar ýmsum öðrum eins og hv. þingmaður nefndi. Það komu fram atriði í sumar við frekari umfjöllun málsins og einnig aftur í haust sem kemur manni kannski svolítið á óvart að það skuli vera að koma upp mér liggur við að segja í hverri viku eitt eða tvö eða þrjú grundvallaratriði sem snerta þennan málaflokk og núna um helgina voru nefnd tvö atriði. Áður hefur verið nefnt hér stjórnarskráratriði, spurning sem prófessor emeritus Sigurður Líndal hefur komið inn á. Einnig kom fram í umræðunni í dag álitsgerð Daniels Gros um vexti og upphæðir á vöxtum sem gætu numið allt að 185 milljörðum og einnig skuldabréf milli gamla og nýja Landsbankans. 

Virðulegi forseti. Eðlilegast hefði verið að gera hlé á umræðunni, eins og þingmenn stjórnarandstöðunnar gerðu kröfu um fyrr í dag, til að geta tekið fyrir þær ábendingar sem birst hafa hér í dag og á undanförnum dögum. Þetta eru slík grundvallarmál sem koma annars vegar frá virtum lagaprófessor, sem lúta að stjórnarskránni, og hins vegar frá virtum sérfræðingi á sínu sviði, peningamálasviði, sem vekur athygli á þeim þætti sem Daniel Gros gerði, að það er auðvitað gjörsamlega vítavert að umræðunni skuli ekki hafa verið frestað og farið yfir þessi mál. Að sjálfsögðu verður að fara yfir þessi mál milli 2. og 3. umr. og það verður að kryfja þau til mergjar, því að þetta eru slíkar grundvallarspurningar sem þarna er verið að spyrja.

Frú forseti. Ég vil eins og aðrir þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Hann minntist á framkvæmdastjóra Alþjóðagjaldeyrissjóðsins en hann þarf ekki að vitna í nein munnleg samtöl vegna þess að í síðustu skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins frá því í október 2009 stendur, á síðu 29 í kafla 38 þar sem rætt er um skilyrði og skilmála norrænu lánanna sem voru samtals 2,5 milljarðar dollara, með leyfi forseta: „Útgreiðsla þeirra hefur verið tengd við lausn á Icesave-deilunni við Breta og Hollendinga um innlánstryggingarkerfið.“ Það þarf ekki frekar vitnanna við. Í skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins segir að norrænu löndin hafi tengt þetta saman. Ég spyr hv. þingmann: Hefði ekki verið eðlilegt á þessum tímapunkti að forsætisráðherra Íslands hefði kallað sendiherra þessara tveggja landa, Svíþjóðar og Noregs, til sín og spurt hvað það ætti eiginlega að þýða að vera að hjálpa til við að að kúga Íslendinga.

Virðulegi forseti. Ég hefði talið langeðlilegast að á Norðurlandaráðsþinginu í haust sem bæði hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra sóttu, hefðu hæstv. ráðherrar tekið þessi mál upp, ekki bara í prívatsamtölum við forsætisráðherra og fjármálaráðherra þessara landa, Norðurlandanna, heldur á vettvangi Norðurlandaráðsþingsins sjálfs þar sem þetta mál hefði fengið þá athygli sem því bar. Því miður gerðu hæstv. ráðherrar það ekki. Þeir kusu bara gamla vinasnakkið „kære nordiske venner“, en formaður Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Bjarni Benediktsson, tók þetta mál upp og uppskar hann t.d. stuðning frá þessum hæstv. ráðherrum ríkisstjórnar Íslands? Nei, að sjálfsögðu ekki. Þeir þögðu eins og þeir framast gátu í stað þess að taka til varna og hjálpa til við að sækja okkar rétt gagnvart Norðurlöndunum. Það er auðvitað mjög sérkennileg staða að annars vegar segi aðalsamninganefndarmaður okkar að Norðurlöndin hafi ekki tengt þetta Icesave-málinu en hins vegar komi þetta fram í plöggum frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum.

Frú forseti. Nú er spurningin hvað ráðamenn íslenskir gera. Ég vona að þeir heyri mál okkar þó að þeir sitji ekki í salnum. Mér finnst nefnilega að þeir eigi að kalla til sín sendiherra þessara landa og spyrja þá hreint út: Hvað þýðir það eiginlega að þið skulið vera að hjálpa Bretum og Hollendingum til að kúga okkur til að gera nauðasamninga, nauðungarsamninga, því að þetta er ekkert annað? Hér hefur komið fram aftur og aftur, bæði í máli stjórnarliða og stjórnarandstæðinga, í allri umræðunni og í sumar líka að þetta er kúgun og þetta er nauðung og við mundum aldrei nokkurn tíma semja svona. Við þyrftum sennilega ekki að borga neitt, en við mundum aldrei nokkurn tíma semja svona nema undir gífurlegum þrýstingi og hér kemur fram að þessar norrænu þjóðir eru að hjálpa til við að kúga okkur, því að það stendur hérna að þeir hafi tengt útgreiðslu lánanna við það að Íslendingar semji.

Virðulegi forseti. Ég ætla að árétta það sem ég sagði, auðvitað hefði verið eðlilegast að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra hefðu tekið þetta mál upp á vettvangi Norðurlandaráðs og haldið á lofti málstað okkar af myndarskap gagnvart þessum þjóðum. Að því gefnu að þeir höfðu ekki döngun í sér til að gera það þar, er hitt vitaskuld alveg sjálfsagt sem hv. þingmaður nefnir, að sendiherrar þessara ríkja séu kallaðir á fund ráðherra okkar og þeim gerð grein fyrir alvöru málsins og hvernig við lítum þessi mál og við krefjumst þess að fá einhverjar skýringar á því hvort það sé svo að Norðurlöndin hafi staðið í vegi fyrir eðlilegri lánafyrirgreiðslu sem við áttum rétt á. Kannski má skýra þetta mál með þeim hætti að hæstv. forsætisráðherra sé orðin dálítið mædd. Hæstv. forsætisráðherra skrifaði tvö bréf fyrr á árinu til forsætisráðherra Breta og forsætisráðherra Hollendinga. Annar forsætisráðherrann hefur ekki einu sinni virt hæstv. forsætisráðherra okkar svars, hinn svaraði seint og illa og gerði það með þeim hætti að hann kom ekki inn á nein efnisatriði sem máli skipta. Kannski er þetta til marks um það að hæstv. forsætisráðherra 

Frú forseti. Nú hefur verið kallað eftir því í allan dag að nefndir Alþingis sem fjalla um þetta mál komi saman nú þegar og fari yfir þær athugasemdir sem hafa komið fram. Ég held að það sé mjög mikilvægt að eftir því verði gengið, það er ekki hægt að horfa fram hjá þessum upplýsingum varðandi mögulegt stjórnarskrárbrot um vexti og annað sem hér hefur komið fram. Ég vil, frú forseti, einnig velta því upp við forseta að kannað verði hvort ástæða sé til samkvæmt 3. mgr. 23. gr. þingskapa að málið verði fært frá fjárlaganefnd yfir til efnahags- og skattanefndar vegna þeirra miklu breytinga sem hafa orðið á málinu og vegna þess nýja frumvarps sem fram hefur komið. Hér er heimilt samkvæmt þingsköpum að færa málin milli nefnda og ég skynja að það er full þörf á því að breyta um takt í þessu stóra máli. Því velti ég því upp við forseta að hún kanni það meðal formanna þessara nefnda og annarra nefndarmanna hvort rétt sé að bregðast við með þessum hætti.

Hæstv. forseti. Ég kem hér upp til að taka undir orð hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar. Við höfum kallað eftir því í umræðunni í dag að þetta verði einmitt gert, að umræðunni verði frestað og málið kallað inn í nefnd til að fara yfir þessi miklu og stóru efnisatriði sem hafa verið rædd og hafa komið upp á undanförnum dögum. Það er gríðarlega mikilvægt að þetta mál verði vel unnið og því var lofað eftir því sem mig minnir þegar málið var hér til 1. umr. Ég skora á hæstv. forseta að taka vel í þessa beiðni og kalla saman þær nefndir þingsins sem um geta fjallað vegna þess að ég tel að allir þingmenn séu tilbúnir að mæta á nefndarfundi hið fyrsta til að fara yfir þessi gríðarlega mikilvægu mál. Frú forseti. Sú samstaða sem heyrst hefur í þessum stól í dag er náttúrlega mikilvæg. Þeir sem hafa tekið til máls hafa flestir verið á þeirri skoðun 

Hæstv. forseti. Ég tek undir þau sjónarmið sem hafa komið fram hjá hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni og Unni Brá Konráðsdóttur. Ég vildi nefna eitt atriði við hæstv. forseta sem er því ótengt í sjálfu sér en það er spurningin hvort það kunni að hafa verið einhver misbrestur á því að hv. þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs væri gerð grein fyrir því að þessi umræða ætti að fara fram hér í dag og kvöld. Hér hefur hæstv. fjármálaráðherra vissulega verið en nú er það ekki svo að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hafi talað einni röddu í þessu máli heldur mörgum, en hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa ekki verið hér og eru ekki á mælendaskrá. Einn þingmaður þeirra var á mælendaskrá en tók sig út einhvern tímann um miðjan dag. Ég er að velta fyrir mér hvort einhver boðskiptavandi hafi verið fyrir hendi sem geri það að verkum að þessum hv. þingmönnum, heilum þingflokki, 

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs undir þessum lið til að vekja athygli á því, þó að það séu ekki neinar nýjar fréttir, að hér er enginn hv. stjórnarþingmaður í salnum og enginn hæstv. ráðherra. Ég teldi mjög mikilvægt að fá þá hingað vegna þess að hv. þm. Pétur H. Blöndal er að fara að flytja ræðu sína á eftir og hann er einn af þeim þingmönnum sem hefur verið hvað árvökulastur, hefur passað mjög vel upp á þetta mál og bent á mörg ný sjónarhorn, m.a. það sem kom upp síðast, sem við fjölluðum ekkert um í sumar, þ.e. að búið væri festa kröfu innstæðutryggingarsjóðsins. Þess vegna spyr ég, frú forseti, hvort hún geti gert ráðstafanir til þess að boða eitthvað af þessu fólki hingað til fundar. Einnig væri það mjög æskilegt vegna þess að það hefur margoft komið fram í þessum ræðustól að margir hæstv. ráðherrar og hv. þingmenn skilja hvorki upp né niður í þessu máli. Gæti hæstv. forseti líka upplýst hvað fundur á að standa lengi hér í kvöld?

Forseti mun gera ráðstafanir til að kalla ráðherra í þingsal. Forseti áréttar líka að dagskrá þingsins hefur legið fyrir frá því á föstudag þannig að hún ætti að vera ljós öllum þingmönnum. Í þriðja lagi bendir forseti á að fjárlaganefnd, 1., 2. og 3. minni hluti og meiri hluti, hefur skilað áliti til þingsins og umræðan er hér samkvæmt þinglegri meðferð.

Forseti. Ég ítreka það sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson nefndi hér, nú er hv. þm. Pétur H. Blöndal að fara að halda ræðu um Icesave-málið og hv. þingmaður hefur haldið mjög vel utan um og bent á ýmsar gagnlegar upplýsingar í því máli svoleiðis að ég tel ákaflega mikilvægt að a.m.k. hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra séu komnir í salinn áður en hv. þingmaður hefur ræðu sína. Ég veit að þau eru í húsinu og helst vildi maður sjá hér fleiri ráðherra því að eins og fleiri hafa orðið til að benda á er mikill skortur á því að ráðherrar þekki þetta mál sem þeir tala þó fyrir af miklum ákafa og vilja koma hér í gegn sem allra fyrst, láta okkur tala hér án þess svo mikið sem að senda fulltrúa frá stjórninni á fundina. - Nú sé ég að einn stjórnarsinni hefur gengið í salinn. Þetta er enn ein áminning um fáránleika þess að halda þinginu hér talandi langt fram á kvöld ef ráðherra sér sér ekki einu sinni fært að mæta.

Frú forseti. Ég tek undir þetta varðandi það að við þurfum að fá fleiri stjórnarliða og ráðherra í salinn, frú forseti. Ég held að það sé líka vel þess virði að lýsa eftir þingmönnum Vinstri grænna, frú forseti. Mig langar þó að nefna hér það sem ég nefndi áðan, að það verði tekið upp við formenn nefnda og nefndarmenn hvort rétt sé að þetta mál fari yfir á forsvar efnahags- og skattanefndar í ljósi þeirra breytinga sem málið hefur tekið. Ég held að það sé mikilvægt að sú nefnd taki hreinlega við málinu. Annað sem ég vil biðja frú forseta að huga vel að varðar stjórnarskrárákvæðið, ef á það verður ekki fallist að nefndirnar komi saman og fjalli um það ákvæði beini ég því til forseta að forsætisnefnd muni fjalla ekki síðar en á morgun um þetta brýna mál því að það er algjör óhæfa, og væntanlega þá á ábyrgð þeirra sem stýra þinginu, ef það er hætta á því að þingið og þingmenn fremji hér stjórnarskrárbrot.

Hæstv. forseti. Ég hef talsverðar áhyggjur af því hvað hefur orðið um stjórnarliða í dag vegna þess að þeir eru fáir hér í salnum. Ég tek undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa kallað eftir því að ráðherrar sitji og hlýði á þessar umræður vegna þess að ég tel það gríðarlega mikilvægt. Þá bendi ég einnig á 1. mgr. 53. gr. í þingsköpunum okkar þar sem fram kemur að öllum þingmönnum sé skylt að sækja alla þingfundi nema nauðsyn banni og forföll skuli tilkynna forseta svo fljótt sem unnt er og hann meti nauðsynina. Nú þekki ég til þess að sumir hv. þingmenn sitja úti á skrifstofum og fylgjast með þessum fundi en það væri ágætt að vita, frú forseti, hversu margir hv. þingmenn hafa tilkynnt forföll á grundvelli 1. mgr. 53. gr. svo maður hafi það á hreinu þegar maður gerir þessar athugasemdir hvort stór meiri hluti þingflokks Vinstri grænna sé staddur einhvers staðar erlendis eða á einhverjum öðrum mikilvægari fundi en þessum hér.

Forseti beinir þeim tilmælum til þingmanna að þeir kynni sér þingsköpin. Í upphafi hvers þingfundar er sagt að fjarvistarskrá liggi frammi á skrifstofu.

Virðulegi forseti. Fyrr í dag lagði ég fram fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra. Hann æstist nokkuð við fyrirspurnina, sagði mér að ég 

Frú forseti. Ég ítreka það sem fram hefur komið, við teljum rétt og í rauninni skylt að forsætisráðherra verði hér í salnum og verði viðstödd umræðuna því að það er alveg ljóst að eftir að þessi 2. umr. hófst, á fimmtudaginn í síðustu viku, hafa margvíslegar upplýsingar komið fram sem þarf að ræða hér. Við fáum ekki tækifæri til þess að kalla til fjárlaganefndina, fara yfir þær athugasemdir og ábendingar sem hafa verið settar mjög skilmerkilega fram af hálfu fræðimanna í bænum hér í samfélaginu og ég tel mikilvægt að nefndin fái tækifæri og svigrúm til að fara yfir þær en svo er ekki. Þess vegna er þýðingarmikið, fyrst tími forsætisráðherra er kominn, að hún komi hingað í pontu og tiltaki sérstaklega hvaða atriðum hún er ósammála og hvaða svör hún hafi við til að mynda ábendingum Sigurðar Líndals um hugsanleg stjórnarskrárbrot ef af samþykkt þessa frumvarps verður. Það er mikilvægt, m.a. til þess að liðka fyrir umræðunni, 

Frú forseti. Ég tel ástæðu til að ítreka það sem aðrir þingmenn hafa bent á um mikilvægi þess að forsætisráðherra láti sjá sig og hlýði á ræðu hv. þm. Péturs H. Blöndals. Hvað eftir annað hefur komið í ljós að hæstv. forsætisráðherra hefur ekki verið með á nótunum um frumvarpið sem hér er til umræðu, svo ekki sé minnst á Icesave-samningana sjálfa. Það er til að mynda kjörið tækifæri að setja sig inn í hlutina með því að hlusta á ræðu hv. þm. Péturs H. Blöndals, treysti ég á eftir að hafa heyrt hv. þingmann fara yfir málið á fyrri stigum. Jafnframt hafa verið fluttar hér ræður í allan dag, og núna er klukkan korter yfir átta, sem hefðu gagnast hæstv. forsætisráðherra mjög. Ég ítreka það sem ég nefndi áðan, það þjónar litlum tilgangi að láta þingið sitja hér langt fram á kvöld ef ekki er vilji af hálfu ríkisstjórnarinnar til að hlusta.

Forseti upplýsir að hæstv. forsætisráðherra er í húsi og á leið í þingsalinn.

Frú forseti. Það er alveg hárrétt sem kom fram hjá hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni. Ég held að það sé mjög mikilvægt að hæstv. forsætisráðherra verði viðstödd ræðu hv. þm. Péturs H. Blöndals. Af hverju segi ég það? Jú, út af því að hv. þm. Pétur Blöndal spurði forsætisráðherra ekki fyrir löngu ákveðinnar spurningar sem tengist krónutölufestingunni 22. apríl á þessu ári og forsætisráðherra svaraði algjörlega út í hött eins og hún væri bara stödd úti á túni. Annaðhvort vissi hún ekki betur eða hún var illa upplýst um málið. Iðulega hefur hv. þm. Pétur H. Blöndal komið með gagnmerkar ábendingar í allri þessari umræðu á öllum stigum þessa máls og því tel ég mikilvægt að forsætisráðherra hlýði á mál hans og svari síðan þeim spurningum eða ábendingum sem upp kunna að koma í ræðu hans.

Frú forseti. Það er ánægjulegt að menn skuli vera búnir að undirbúa ræðu mína svona mikið  Hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir nefndi í umræðunni einhvern tíma skákborð. Hún er skáksnillingur, sem ég er ekki, og hún sagði að menn væru að tefla skák, það væri byrjunartafl, miðtafl og endatafl. Ég þekki þau hugtök nokkurn veginn. Svo eru líka til þvingaðir leikir og skákþrautir ganga yfirleitt út á það að vera með þvingaða leiki, þ.e. að menn geti ekki leikið nema ákveðna röð af leikjum. Mér sýnist hæstv. ríkisstjórn alla tíð vera að vinna með þvinguðu leikina. Hún setur alltaf upp stöðu sem eru þvingaðir leikir, það verður að gera eitthvað tiltekið, sækja um Evrópusambandið, annars gerist eitthvað slæmt. Það sem er alltaf á bak við það er það að hvíta drottningin er felld, eða fyrirgefið, hvíti kóngurinn er felldur, þ.e. taflið gengur alltaf út á að það er hótað að fella kónginn og þá er taflið tapað. Ég bendi á það, frú forseti, að eftir því sem þeir sem leika miðtaflið eða endataflið vísa oftar í byrjunartaflið og þá sem léku þá, þeim mun verri eru þeir í taflinu. Eftir því sem þarf að vísa meira í það að Sjálfstæðisflokkurinn - því að hann var víst einn í stjórn þarna - hafi gert þetta og hitt og eigi sök á þessu öllu saman, þeim mun verr standa þeir sig í því að leika miðtaflið og endataflið. Ég vil benda á þetta bara til að menn átti sig á því. Svo gerist það stundum að staðan raknar upp. Allt í einu kemur einhver snjall skákmaður, gæti verið hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, sem því miður er ekki á þingi núna, og sér einhverja lausn þannig að það er ekki lengur þvingaður leikur. Þá koma góðir skákmenn, grípa tækifærið og vinna skákina. Mér finnst einhvern veginn núna eins og sá tímapunktur sé kominn, það er til lausn. Allt þetta dæmi hefur litast heilmikið af kúgun. Það er verið að kúga endalaust fram og til baka, margir eru að kúga marga. Evrópusambandið er að kúga Íslendinga til þess að fela galla í tilskipun Evrópusambandsins. Það er að kúga okkur til að samþykkja eitthvað svo sparifjáreigendur um alla Evrópu komi ekki auga á gallana í kerfinu. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn ætlaði að koma hjálpandi og frelsandi en svo allt í einu fór hann að hökta. Af hverju hökti hann? Af því að það átti að ná fram einhverri ákveðinni stöðu í Icesave-málinu. Við áttum sem sagt að samþykkja Icesave-málið, annars fengjum við ekki hjálp. Við áttum að vera svo örvæntingarfull að við mundum samþykkja hvað sem er. Og þannig var það, þannig hefur það verið. Síðan koma þeir núna og segja: Nei, nei, nei, við meintum þetta ekki svona. Við tengdum þetta aldrei við neitt, nei, nei, nei, ekki við. Þá finnst mér að góðir skákmenn eigi að ganga á röðina og athuga: Bíddu, hver er eiginlega kúgarinn fyrst það er ekki þessi og ekki þessi og ekki hinn, hver er eiginlega kúgarinn? Það kemur fram, eins og ég las áðan upp úr skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins frá því í október, það er ekki lengra síðan, að norrænu ríkin eru að kúga okkur. Þeir segja að norrænu ríkin hafi bundið útgreiðslu lánanna sinna við það að Íslendingar samþykktu Icesave. Þetta segir í skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins.  Hver er forsaga þessa máls? Ég ætla rétt að fara út í það þó að það sé margbúið að reifa það. Bretar og Hollendingar ákváðu einhliða að láta skattgreiðendur borga Icesave. Hvers vegna gerðu þeir það? Vegna þess að þeir voru logandi hræddir á þeim tíma um að traust sparifjáreigenda í þeirra löndum mundi bresta. Ef Icesave færi á hausinn og enginn mundi borga mundu þeir sparifjáreigendur hrópa hátt og snjallt og aðrir sparifjáreigendur mundu rífa peningana sína úr bönkunum og það yrði áhlaup á alla bankana í þessum tveimur löndum. Ekki nóg með það, heldur mundi það sennilega fara bara eins og eldur í sinu um alla Evrópu. Þetta skýrir hörkuna í málinu, af hverju Íslendingar skyldu verða kúgaðir hvað sem það kostaði. Þeir ákveða sem sagt að láta skattgreiðendur borga en að sjálfsögðu munu breskir og hollenskir skattgreiðendur aldrei borga þetta vegna þess að þeir, sérstaklega Bretar, hafa það sterkt bankakerfi að þeir munu velta þessu yfir á það með tíð og tíma. Þeir eru alltaf að hugsa til langs tíma, flestar þjóðir hugsa í 20, 30, 40, 50 árum - nema sú íslenska, hún hugsar í vikum, því miður, í mesta lagi mánuðum. Íslenskir skattgreiðendur mundu hins vegar greiða þetta vegna þess að þetta er svo stór upphæð að íslenskt bankakerfi mun væntanlega aldrei geta greitt þetta, við getum gleymt því, þannig að við erum að tala um að einu skattgreiðendurnir í Evrópu sem munu borga fyrir hrun bankakerfis og galla í tilskipanaverki Evrópusambandsins eru íslenskir skattgreiðendur. Út á það gengur þessi samningur sem við erum að ræða hér í dag. Samningnum verður breytt heilmikið sem er dálítið merkilegt því að í gildi eru lög nr. 96/2009 og það er eins og menn hafi ekki lesið þau lög almennilega. Ég ætla að leyfa mér að lesa upphaf 2. mgr. 1. gr., frú forseti: „Það er skilyrði fyrir veitingu ríkisábyrgðarinnar að breskum og hollenskum stjórnvöldum verði kynntir þeir fyrirvarar sem eru settir við ábyrgðina samkvæmt lögum þessum og að þau fallist á þá.“ Er þetta ekki afskaplega skýrt? Ég er ekki lögfræðingur en ég get ekki séð neina einustu undankomuleið frá þessu ákvæði. Það á sem sagt að kynna þetta fyrir breskum og hollenskum stjórnvöldum og þau eiga að segja: Já, við föllumst á þetta, eða þau segja væntanlega: Nei, við föllumst ekki á þetta. Ef þau segja nei eru bara lögin ekkert lengur í gildi, þá er engin ríkisábyrgð. En þangað til þau segja nei er þessi möguleiki til staðar og hann er til staðar í dag, frú forseti, vegna þess að mér er ekki kunnugt um að bresk eða hollensk stjórnvöld hafi tilkynnt að þau fallist ekki á fyrirvarana. Þess vegna eru þessi lög í gildi í dag og Bretar og Hollendingar gætu fyrir hádegi á morgun tilkynnt íslenskum stjórnvöldum: Við föllumst á fyrirvarana, og ríkisábyrgðin tekur gildi. Það er svo skrýtið, frú forseti, að við skulum vera að ræða hérna einhverja breytingu á þessu. Það eru í gildi lög frá Alþingi um eitthvað allt annað. Það átti ekkert að semja. Gallinn við þessa lagasetningu er kannski sá að það hefði átt að vera ákveðið sólarlag á lögunum, það átti að segja að þeir skyldu tilkynna þetta fyrir 1. október eða 20. október, eitthvað svoleiðis. Þá hefði verið alveg skýrt hvort þau féllust á fyrirvarana eða ekki. Af einhverjum dularfullum ástæðum fóru íslensk stjórnvöld að semja við bresk stjórnvöld án þess að neitt hafi gerst. Það kom meira að segja „non-letter“, „one shot“ eða hvernig þetta var, ég man það ekki. Non-letter þýðir ekki-bréf og „one shot“ var það, skotið einu sinni, þetta er eins og í leynilögreglusögum. Það kom einhver tilkynning sem ekki var tilkynning og eitthvert bréf sem ekki var bréf og það var bara sagt einu sinni og aldrei meir. Mjög dularfullt. Þeir hafa sem sagt ekki enn þá sent neitt bréf því að þetta var ekki bréf, þetta var non-letter.  Breyttur samningur sem við ræðum nú - merkilegt nokk, það er búið að semja upp á nýtt þrátt fyrir þetta lagaákvæði - gengur út á það að ákveðin skilyrði eru flutt úr íslenskum lögum, íslensku dómsumhverfi, yfir í bresk lög. Ég er margbúinn að ítreka aftur og aftur að við Íslendingar megum ekki samþykkja svona lagað án þess að að því komi einhverjir miklir sérfræðingar í breskum lögum. Ég hef lítið vit á íslenskum lögum og enn síður hef ég vit á breskum lögum eða dómaframkvæmd í Bretlandi sem getur byggt á hundrað ára reynslu og dómafyrirmyndum, 200 ára þess vegna eða 300 ára, ég veit það ekki. Þarna þyrftu að koma til einhverjir mjög miklir sérfræðingar til að hjálpa nefndum Alþingis til að taka ákvörðun í þessu máli, ganga úr skugga um hvort þær séu að gera einhver mistök. Það er búið að flytja sem sagt ákveðinn kafla úr íslenskum lögum yfir í bresk lög, einmitt efnahagslegu fyrirvarana. Það sem er mest um vert er að það á alltaf að greiða vexti, alveg sama hvað gerist á Íslandi. Þar með eru farnir þeir fyrirvarar, sú trygging sem Alþingi gerði fyrir íslenska þjóð. Það er svo sem margoft búið að ræða þetta þannig að ég ætla ekki að fara nánar út í það. En það sem gerist líka er það að lánið er orðið endalaust, eða getur orðið endalaust, ef við náum ekki að borga nema vextina - því að við neyðumst til að borga þá, alveg sama hvað við þurfum að klóra undan nöglunum - og við borgum aldrei niður höfuðstólinn. Hann framlengist og framlengist og getur verið 50 ár, 60 ár, 100 ár. Þá fer að skipta máli nokkuð sem ekki var rætt mikið í sumar, raunvextir, raunvextir í pundum og evrum. Ég ætla að ræða á eftir um raunvextina. Nú hafa komið fram nýjar upplýsingar, t.d. með það að breska stjórnin og hollenska stjórnin séu að mismuna innlánstryggingarsjóðum sínum og íslenska innlánstryggingarsjóðnum. Það er það sem kom núna varðandi vexti frá þessum ágæta manni, Daniel Gros, sem er fulltrúi Framsóknarflokksins í peningamarkaðsstefnu …  Svo er líka spurning hvort það sé ekki mismunun á milli banka á Íslandi. Sumir bankar fá ríkisábyrgð á innlánunum en aðrir ekki. Kaupþing fær ekki ríkisábyrgð á Edge-reikningana sína en Landsbankinn fær ríkisábyrgð á Icesave og ég gæti vel ímyndað mér að sá ágæti ESA-dómstóll kæmist að þeirri niðurstöðu að Íslendingar hefðu brotið jafnræðisreglu EES-samningsins. Síðan koma bara í gær eða fyrradag mjög misvísandi upplýsingar um stöðu Landsbankans. Hann stendur illa, en stendur samt vel. Það er vegna þess að gengið er að hækka, en ekki vegna þess að gengið hækkaði. Ég skildi eiginlega ekki niðurstöðuna og ég mundi gjarnan, frú forseti, vilja fá að kalla til gesti og fá útskýringu á því hvað er eiginlega að gerast í Landsbankanum, eitthvað sem við berum ábyrgð á og eigum að fara að bera ábyrgð á. Nú get ég ekki kallað þessa ágætu menn inn í þingsal því að það er ekki hefð fyrir því að gestir séu kallaðir hér fyrir. Það er nefnilega gert í nefndum þingsins og þær brugðust því að ræða við gesti og ræða málin út í hörgul. Það þyrfti sem sagt nauðsynlega að kalla þá fyrir núna. Ég hef líka nefnt þessa krónutölukröfu, að það er búið að negla kröfurnar niður í krónum miðað við 22. apríl sl. sem þýðir að eftir því sem gengið fellur, af því að eignir Landsbankans eru að mestu leyti í gengi, a.m.k. 80–85% eru í erlendri mynt, hækka eignir Landsbankans í krónum og hann getur alltaf betur og betur borgað þessa krónutölu sem er forgangskröfur. Hann var nærri búinn að ná 93% um daginn og svo datt það aftur niður í 86% vegna þess að hann tapaði annars staðar í erlendri mynt. Gengisfelling upp á 5–6% í viðbót þýðir að hann fer að borga 100% í Icesave-kröfunni. Og hvað gerist þá, frú forseti? Þá fer hann að borga almennar kröfur sem eru eitthvað um 3.000 milljarðar, eitthvað svoleiðis, ógurlegur sjór af kröfum. Hann þarf að borga þar 1, 2 eða 3%. Þetta var nefnt allt saman í þeirri ágætu skýrslu frá 4. minni hluta efnahags- og skattanefndar sem var skilað til fjárlaganefndar en aldrei lesin og ég ætla að fara í gegnum hér á eftir. Svo eru líka neyðarlögin. Menn hafa rætt um að þau gætu fallið. Mér var lengi vel ráðlagt að nefna það ekki af því að ekki mætti nefna á Alþingi að lög frá Alþingi gætu verið dæmd ógild, en menn verða stundum að horfast í augu við raunveruleikann. Þetta getur gerst þó að það séu kannski ekki miklar líkur á því og eiginlega mjög litlar. Þá þarf maður að vera undir það búinn, frú forseti, við getum ekki staðið eins og þvara í því tilfelli, sem eru litlar líkur á að gerist, að neyðarlögin verði felld. Við verðum að standa þá líka með eitthvert plan, getum ekki bara sagt: Æ, ég reiknaði nú ekki með þessu. Það er líka margt í þessu máli öllu saman sem er einmitt „æ, ég reiknaði ekki með þessu“ og getur komið upp. Það var dálítið merkilegt viðhorf hjá meiri hlutanum, þessum klofna meiri hluta í hv. efnahags- og skattanefnd, þegar þeir sögðu að þessu yrði skilað til fjárlaganefndar og það fengi þá umræðu þar eða í þinginu. Síðan var allt tekið út úr fjárlaganefnd með þeim rökstuðningi að það væri best að þingið ræddi þetta, það var rökstuðningurinn, og öll nefndarálitin fylgdu með, og menn gætu þá bara leyst þetta í góðu tómi og rætt á þinginu. Svo mæta stjórnarliðar ekki í þingið til þess að ræða þetta þannig að þetta er eiginlega bara farsi. Menn eru ekkert að sinna vinnunni sinni, að fara í gegnum kosti og galla. Ég ætla að ræða fylgiskjölin með nefndaráliti frá meiri hluta fjárlaganefndar. Þar kemur fyrir á síðu 15: „Í þjóðhagsspá Seðlabankans er gert ráð fyrir að raungengi íslensku krónunnar verði mjög lágt á næstu árum sem leiði til verulegs afgangs af vöru- og þjónustuviðskiptum.“ Sem sagt alveg ljómandi gott, frú forseti, hagfræðilega ljómandi gott. En aumingja fólkið, vita menn hvað þetta þýðir? Raungengi á að vera lágt til frambúðar, sem þýðir að íslensk laun verða hræðilega lág í samanburði við laun erlendis og íslenskt fólk getur ekki keypt eins og það hefur keypt hingað til. Þetta þýðir það. Innflutningur mun dragast saman vegna þess að menn geta ekki keypt neitt. Hvað þýðir það á íslensku? Það hét einu sinni á íslensku fátækt, að geta ekki keypt hluti, ekki bíla, ekki sjónvörp, ekki ferðalög eða nokkurn skapaðan hlut. Það er mikil hætta á því að fólksflótti bresti á þegar svoleiðis staða kemur upp, sérstaklega hjá þeim sem hafa möguleika á því að fara til útlanda og fá laun í evrum, dollurum, pundum eða eitthvað slíkt sem er miklu hærra en býðst hér. Síðan er nefndarálit 4. minni hluta sem ég skrifaði undir og aldrei var lesið neins staðar. Ég ætla að lesa upp úr því af því að það hefur hvergi komið fram. Í fyrsta lagi, með leyfi frú forseta: „Stuttu eftir að ríkisbankarnir voru einkavæddir óx framboð á ódýru fjármagni á alþjóðamörkuðum mjög. Rekja má þetta aukna framboð til mikils sparnaðar í nýmarkaðsríkjunum, sérstaklega Kína, Rússlandi og Miðausturlöndum. Jafnframt urðu fjárfestar almennt áhættusæknari en áhættusækni helst oftast í hendur við mikið framboð á ódýru fjármagni. Í þessu umhverfi uxu íslensku bankarnir þrír með ógnarhraða, skiluðu miklum hagnaði og fengu fljótlega hæsta lánshæfismat hjá alþjóðlegum matsfyrirtækjum. Íslenska ríkið fékk á sama hátt hæstu einkunn enda nánast skuldlaust, skattar hóflegir og útlitið bjart. Þetta háa mat á ríki og bönkum gerði bönkunum kleift að taka að láni gríðarlega fjármuni í hlutfalli við landsframleiðslu Íslands eða um 40 millj. kr. á hvern íbúa. Á sama tíma olli peningastefna Seðlabanka Íslands miklu innstreymi erlends gjaldeyris, sem styrkti gengi krónunnar, hvatti til neyslu og olli þenslu, þetta voru svokölluð jöklabréf.“ Síðan kemur dálítið merkileg hugleiðing: „Með örfáum undantekningum virtust lánveitendur bankanna, stjórnendur þeirra, endurskoðendur, hagfræðingar, matsfyrirtæki, fjármálaeftirlit, löggjafinn, stjórnmálamenn og fjölmiðlar ekki hafa haft miklar áhyggjur af þessum mikla vexti fyrr en í byrjun árs 2006 þegar efasemdaraddir hófu að heyrast um hið íslenska „bankamódel“. Þetta mikla lánsfé var notað til útlána til skuldsettra yfirtaka og kaupa á fyrirtækjum um alla Evrópu og snertu íslenskt atvinnulíf lítið sem ekkert að því er virðist. Það á einnig við um fé sem lagt var inn á Icesave-reikninga Landsbankans og hefur sennilega aldrei runnið til fjárfestinga á Íslandi.“ Hvað segir þetta okkur? Þetta segir okkur að allt þetta ævintýri snerti íslenskt atvinnulíf ekki neitt. Þeir sem tala um að íslensk verkakona á Raufarhöfn beri einhverja siðferðilega ábyrgð á þessu ævintýri ættu virkilega að fara að hugsa sinn gang. Þetta voru lán útlendinga í gegnum íslenska banka til útlendinga eða til kaupa á erlendum fyrirtækjum. Síðan stendur hér: „Það ætti að vera rannsóknarinnar virði að kortleggja þessa fjármagnsstrauma sem og fjármagnsstrauma vegna fyrrgreindra jöklabréfa, sem virðast hafa runnið til innlendrar neyslu.“ Það er nokkuð sem við verðum að greiða og hefur ekki annað staðið til. „Krosseignarhald á milli fyrirtækja, raðeignarhald og lánveitingar til stærstu eigenda og starfsmanna mögnuðu upp áhættu og ójafnvægi í fjármálakerfinu, gerði það óstöðugt og viðkvæmt fyrir áföllum.“ Þetta eru sem sagt rök úr þessu 4. minnihlutaáliti fyrir því að Icesave-reikningarnir og öll þessi gífurlega skuldsetning íslenskra einkabanka hafi eiginlega ekkert komið íslensku atvinnulífi við. Það er a.m.k. skoðun þeirra sem skrifuðu undir þetta nefndarálit. Síðan er farið í gegnum það að þrátt fyrir tilskipun Evrópusambandsins sem gerði ráð fyrir því að innlánsstofnanir stæðu alfarið straum af kostnaði við innlánstryggingarkerfið sáu bresk og hollensk stjórnvöld sig tilknúin að taka einhliða ákvörðun um að skattgreiðendur landanna greiddu það sem á vantaði inn í Icesave. Ég er búinn að fara í gegnum það. Það sem skiptir núna miklu máli er að lánið hefur breyst úr því að vera endanlegt í óendanlegt því að ríkisábyrgðin átti að renna út árið 2024, 5. júní, og þá átti að semja. En þá vorum við í þeirri stöðu að við þurftum ekki að samþykkja eitt eða neitt og þá hefðum við getað vísað á það að hér var enginn hagvöxtur eða eitthvað annað hefði farið úrskeiðis. Þetta gætum við ekki greitt og ætluðum ekki að greiða eða neyðarlögin héldu ekki eða eitthvað annað. Þá hefðum við nefnilega getað vísað í áföll sem þjóðin hefði orðið fyrir og hefðum ekki þurft að samþykkja neitt. Með allri sanngirni, því að þessir fyrirvarar Alþingis í sumar voru afskaplega sanngjarnir, hefðu menn þurft að fallast á það að þessi lán ættu að falla niður. Þá var heldur ekki rætt mikið um vexti, af hverju ekki? Menn horfðu á útgreiðslurnar, það sem þjóðin gæti borgað, og ef hún gæti ekki borgað mundi hún ekki borga. Þess vegna skiptu vextirnir ekki eins gífurlegu máli og núna þegar lánið er í rauninni orðið endalaust. Þá fara vextirnir að skipta verulega miklu máli. Það var talað um að þessir vextir væru svokallaðir CIRR-vextir, Commercial Interest Reference Rates. Þeir vextir eru hugsaðir þannig að ef ríkisstjórnir lána til einkafyrirtækja, frú forseti, mega þær ekki lána undir þessum vöxtum, annars er það samkeppnisskekking gagnvart öðrum fyrirtækjum sem eru í samkeppni við þessi útflutningsfyrirtæki. Íslenska samninganefndin ákvað að samþykkja þessa vexti með 125 punkta álagi. Það er alveg með ólíkindum en, frú forseti, ég skil af hverju. Einhverjir í nefndinni, kannski flestir, héldu að það væri engin ríkisábyrgð fyrr en 2016, það væri bara ábyrgð innlánstryggingarsjóðs á þessu og Landsbankans þangað til og kæmi ríkissjóði ekkert við fyrr en hann kemur allt í einu inn í 2016 og þá kemur ríkisábyrgðin inn, þannig að þetta væri í rauninni lán breskra og hollenskra stjórnvalda til einkafyrirtækja og innlánstryggingarsjóðs. En þeir gleymdu einu: Ríkissjóður ábyrgðist stöðuna sem er árið 2016 þannig að ef það tapast 100 millj. kr. núna í janúar er staðan 100 millj. kr. lægri 2016 plús vextir þannig að það er í rauninni ríkisábyrgð allan tímann, frú forseti. Þess vegna er fráleitt að nota CIRR-vexti í þessu sambandi. Ef maður ætlar að kaupa hús í London, ég hef skoðað það, ég fór inn á þannig vef um daginn, getur maður tekið lán með föstum vöxtum, reyndar ekki nema til fimm ára, en engir af þeim eru yfir 5%. Íbúðakaupendur í Bretlandi borga lægri vexti en hæstv. fjármálaráðherra - sem gengur í salinn - fyrir Icesave með ríkisábyrgð íslenska ríkisins. Það sýnir hvað þessir vextir eru fráleitir. Það er sem sagt misskilningur hjá samninganefndinni sem hélt að þetta væri bara á ábyrgð innlánstryggingarsjóðs fram til 2016 sem veldur því að menn samþykkja þessa ofurvexti. Bresk og hollensk stjórnvöld, ég kíkti líka á það hjá Bloomberg, borga núna 3,8% vexti ofan á ríkisskuldabréf til 15–20 ára sem þau taka sjálf. Þegar þau veittu þetta lán gátu þau fjármagnað sig öðrum megin með 3,8% vöxtum og lánað okkur með 5,55% vöxtum. Ef þetta er einhver gæska, frú forseti, misskil ég það orð. Þetta er bara gróðafíkn, þau ætla bara að græða á okkur  Þannig er mál með vexti að ríkisstjórnir hafa engar áhyggjur af því hvort lán eru til 20 ára eða 50 ára eða 10 ára. Aðalatriðið er tvennt, lánið þarf að greiðast og raunvextirnir skipta máli, frú forseti. Það er það sem gildir, hjá öllum sem eiga peninga skipta raunvextirnir öllu máli. Raunvextir eru mjög háðir verðbólgu. Ef verðbólga í Bretlandi verður blessunarlega há, kannski 10, 15, 20% á næsta áratug erum við Íslendingar heppnir, þá étur verðbólgan upp þetta lán í pundum. Til þess að glöggva mig á því fór ég inn á netið og kíkti á verðbólgu í Bretlandi frá 1910. Hún er búin að vera mjög mismunandi. Hún hefur stundum verið yfir 20%, t.d. 1917 25,2%. Frá 1921–1934, í sem sagt 14 ár, var verðhjöðnun í Bretlandi. Þá hefðum við ekki verið að tala um 5,55% vexti heldur 6, 7 eða 8% raunvexti.

Á móti þeim … svipað og …

Einmitt, þakka þér fyrir, hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson. Á áratugnum 1969–1982, sem eru 14 ár líka, verður geysileg verðbólga í Bretlandi. Það er 8, 9, 17, 24, 16% verðbólga á hverju ári. Við værum heppin, frú forseti, ef við lentum í svoleiðis tímabili í breskri hagsögu. Við getum bæði verið heppin og óheppin. Það skyldi þó ekki vera, frú forseti, að þessi samningur væri allur fullur af svona áhættu. Verður verðbólga í Bretlandi, verður verðhjöðnun í Bretlandi? Á íslenskur almenningur að líða fyrir það og taka einhverja gífurlega áhættu eða græða á því? Frá 1992–1998 hefur verðbólgan verið 2–3%, 3,4% mest. Hún var reyndar dálítið mikil 2006, 2007 og 2008 en er núna lækkandi. Nú er verðbólgan sem sagt lækkandi og stefnir í 1%. Þetta er annað lánið. Hitt lánið er evrulánið. Evran er búin að standa í níu eða tíu ár og ég kíkti líka á verðbólguna þar, hún er búin að vera 1–2% allan tímann þannig að það lán gæfi mjög þokkalega raunvexti. Samband raunvaxta og langtímaávöxtunar er dálítið flókið fyrirbæri en vex með svokölluðu visa-falli, þ.e. vex afskaplega hratt. Ef við tölum um 30 ára lán með 1% vöxtum bætast 35% við en ef það er með 2% vöxtum bætist 81% við. Það munar svo mikið um hvert prósentustig. Ef það eru 3% vextir erum við farin að tala um 142% ábót. Þetta vex sem sagt mjög hratt þegar við erum að tala um svona langtímalán og við erum hugsanlega að tala um langtímalán, frú forseti. Þetta er hættulegt. Það er það sem hægt er að segja um þetta mál. Ég reyndi að skoða það furðulega fyrirbæri sem bæði hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra hafa misskilið með krónutölufrystingu krafna í Landsbankanum. Ekkert einfalt mál. Eins og ég gat um áðan er búið að frysta allar kröfur í krónutölu miðað við 22. apríl, þ.e. hlutfall á milli þeirra. Allar forgangskröfur, og reyndar allar kröfur, en forgangskröfurnar ná ekki alveg því að ná allri eigninni þannig að aðrar kröfur falla niður. Ef krónan fellur - hún er búin að falla um á að giska 8% síðan 22. apríl - hækka eignir Landsbankans um það sem samsvarar falli krónunnar eða eitthvað nálægt því, það er líka ávöxtun innan lands, og Landsbankinn getur borgað allt í einu 90–93% af þessum Icesave-kröfum. Og það virðist allt ganga vel en hinum megin, hjá innlánstryggingarsjóði, fær hann 93% af einhverri krónutölu sem var fest niður 22. apríl en hann skuldar gengistryggt í evrum og pundum með þessum líka safaríku vöxtum. Ég reiknaði út mjög lauslega að þetta var á að giska 80 milljarða kr. aukning frá því í apríl og þar til ég reiknaði þetta út fyrir tveim vikum sem segir mér að þarna geta veður skipast mjög hratt í lofti. Það þarf ekki nema 6–7% gengisfall í viðbót og Landsbankinn er farinn að borga 100% upp í Icesave-kröfuna og farinn að borga almennar kröfur líka. Í þessu nefndaráliti 4. minni hluta var reynt að slá á þetta. Tafla á síðu 33 í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar fylgir sem fylgirit. Niðurstaðan er að ef gengisvísitalan færi í 150, þ.e. ef gengið mundi styrkjast um 53%, væri innlánstryggingarsjóður með nettó 240 milljarða kr. í skuld. Ef engin gengisfelling verður frá því sem er núna, 230 stig, væri það 370 milljarða kr. skuld. Ef gengið fellur hins vegar um 30% í viðbót þar til hann getur farið að gera upp - það er eiginlega það sem Seðlabankinn er að segja, raunlaunin verða lág þannig að raungengið verður lágt þannig að hann reiknar með því að gengið hækki ekki, falli jafnvel á 4–5 árum þangað til hægt er að fara að gera upp - gengisvísitalan verður 330, eru 746 milljarðar kr. í mínus út úr þessu dæmi - að því gefnu að Landsbankinn geti innheimt nákvæmlega jafnmikið af eignum sínum. Þá fá nefnilega almennir kröfuhafar hjá Landsbankanum 13% upp í sínar kröfur. Þá er farið að borga bara úti um allan heim af þessum eignum. Þetta er orðið afskaplega háð gengi krónunnar, hættulega háð gengi krónunnar, frú forseti. Síðan tókum við líka fyrir hvað gerist ef neyðarlögin halda ekki, þ.e. ef allar kröfur verða jafnsettar, forgangskröfur sem aðrar. Innlánin voru einmitt gerð að forgangskröfum með neyðarlögunum og ef það heldur ekki getur Landsbankinn borgað 31% af kröfum og skuldbinding sem við erum að taka ábyrgð á færi upp í 870 milljarða kr. Þá er hætt við að einhvers staðar verði erfitt að ná endum saman í fjárlagagerð. Öll þessi umræða sýnir að við erum ekkert að minnka áhættuna í þessu dæmi. Svo hafa menn talað um þetta ágæta sjö ára skjól, það er svo mikil indæl íslensk skammtímahugsun í þessu að það er alveg með ólíkindum. Það breytir engu hvort ég þarf að borga skuldina af húsinu mínu eftir átta ár, hún er alveg jafnmikil fyrir því. Ef hún er verðtryggð og ef hún heldur verðgildi sínu er hún alveg jafnmikil. Ef menn borga vexti sem eru hærri en verðbólga í viðkomandi mynt er það bara til óhagræðis þannig að það er engum greiði gerður með því að fresta skuldinni. Við getum lent í ýmsum áföllum. Við getum t.d. lent í fiskileysi, við getum lent í jarðskjálftum og eldgosum. Við getum lent í að neyðarlögin haldi ekki, við getum lent í því að það verði verðhjöðnun í Bretlandi, við getum lent í ýmsum svona áföllum. Allt þetta var tryggt, frú forseti, með fyrirvörunum í sumar, þeim sanngjörnu fyrirvörum sem við áttum að kynna fyrir Bretum og Hollendingum sem sérstaklega sanngjarna. En það virðist ekki hafa verið gert. Nú gerist það, frú forseti, að hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar, kemur fram á völlinn, ritvöllinn eða fjölmiðlavöllinn, og segir að Íslendingar hafi ætíð samið eins og sakamenn. Og þetta var svona, frú forseti. Þvingunin var þannig að við komum til Brussel, eða hvar sem við komum, með slæma samvisku sem við áttum í sjálfu sér ekkert að hafa. Það vorum ekki við sem bjuggum til þessar reglur í Evrópusambandinu um innlánstryggingar. En hún segir, fyrrverandi hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, að við höfum samið eins og sakamenn. Ef það er svo ætti virkilega að fara að klingja bjöllum hjá t.d. hv. þingmönnum Samfylkingarinnar. Af hverju er hún að segja þetta? Af hverju kemur hún núna fram með þessa yfirlýsingu, hvers vegna skyldi það vera? Það skyldi ekki vera, frú forseti, að hún sé farin að verða uggandi yfir þessu máli, að hún sé bara hreinlega farin að verða hrædd um að eitthvað mjög slæmt geti hent þjóðina hennar? Þetta ættu hv. þingmenn Samfylkingarinnar, af því að þeir hafa nú lítið blandað sér í umræðuna, virkilega að fara að hugleiða, hvort eitthvað slíkt geti verið. Í títtnefndu nefndaráliti frá 4. minni hluta efnahags- og skattanefndar til fjárlaganefndar, sem aldrei var lesið, er gerð tillaga um breytingar. Ég skora á hæstv. ríkisstjórn og hv. stjórnarliða að hugleiða vel hvort ekki sé núna hægt þegar ekkert liggur lengur á þessu máli - Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur sagt að hann muni vinna samkvæmt plani. Hann er ekkert að tengja þetta við Icesave, nei, nei, nei, hann hefur aldrei gert það, aldrei nokkurn tíma gert það. Við vitum náttúrlega að það er ekki þannig, en allt í lagi, hann segir þetta. Norðmenn eru búnir að segja: Við afhendum ykkur lánið án skilyrða. Það er bara fínt. Mér sýnist að þetta sé allt saman komið í góðan gír og við getum haldið okkar takti hérna, samþykkt fjárlögin, farið í gegnum allt saman og sleppt þessu máli í smátíma, frestað því í einhvern tíma og unnið að því að t.d. raunvextir af þessum lánum Breta og Hollendinga verði aldrei hærri en hálft prósent. Það finnst mér afskaplega sanngjarnt. Við segjum við Breta og Hollendinga: Já, já, við skulum borga hverja einustu evru og hvert einasta pund með raunvöxtum. Bretar vita nákvæmlega hvað það er, þeir eru búnir að hafa verðtryggð lán í fjölda ára og vita nákvæmlega hvað raunvextir eru. Þeir verða sennilega hoppandi glaðir ef við treystum okkur til þess því að þeir eru eflaust hræddir við það núna að það myndist mikil verðbólga í Bretlandi. Ef það myndast mikil verðbólga erum við að borga verðminni pund til baka og þá er allt í lagi að borga verðlaus pund með 0,5% raunvöxtum. Ef það yrði hins vegar verðhjöðnun erum við vel sett með það að vera með 0,5% raunvexti, og Bretarnir líka. Þeir fá þá jafnmörg tonn af fiski afhent fyrir þetta lán með 0,5% raunvöxtum. Þetta er nokkuð sem mér finnst að hæstv. ríkisstjórn eigi að vinna að núna og gefa þessu máli pínulítinn frið. Það liggur ekkert á þessu lengur, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn mallar bara og allt það prógramm og nú getum við farið að vinda okkur í að samþykkja fjárlögin, fara í gegnum þann pakka allan saman. Ég er svo sem ekkert voðalega hrifinn af þeim ráðstöfunum sem menn eru að gera en við skulum öll standa að því að vinna að fjárlögunum og vinna vel að þessu. Frestum þessu fram á vor.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir að flytja góða ræðu eins og hans var von og vísa. Ég hef þó áhuga á að spyrja út í nokkur atriði. Hv. þingmaður nefndi áhættu sem tekin er í ljósi óvissu um verðbólgu eða verðhjöðnun í Bretlandi. Er hv. þingmaður ekki sammála því að jafnvel þó að töluverð verðbólga yrði í Bretlandi þyrfti í raun verðbólga þar að vera meiri eða hærri en verðbólga á Íslandi vegna þess að verðbólga á Íslandi á sama tíma mundi fella gengi krónunnar, krónan yrði minna virði, og það mundi vega upp verðbólguna í Bretlandi? Ég hygg að sjaldan hafi raunin verið að verðbólga hafi verið hærri í Bretlandi en á Íslandi á sama tíma. Hitt er það sem hv. þingmaður nefndi varðandi heildarsekt þjóðarinnar. Af því að ég sé að tími minn er útrunninn ætla ég að spyrja hann nánar út í það í næsta andsvari.

Frú forseti. Ef við lítum þannig á að við borgum lánið til Bretlands með útflutningi á fiski, ákveðnum tonnum af fiski, og það er verðbólga í Bretlandi hækkar væntanlega verðið á þeim fiski. Í rauninni skiptir því verðbólga á Íslandi ekki stóru máli ef við hugsum um magnið sem við þurfum að afhenda. Hins vegar kemur verðbólgan mjög sterkt inn í hitt dæmið sem er einmitt krónutölufesting í Landsbankanum og hvað hann getur staðið við mikið af sínum skuldbindingum. Þar fer að verða mikil áhætta út af genginu eða verðbólgu á Íslandi. Gagnvart lánunum í Bretlandi og Hollandi er það aðallega verðbólga í þeim myntum sem skiptir máli. Ef hún verður mikil og þægileg fyrir okkur Íslendinga er það gott.

Frú forseti. Ég var byrjaður áðan að nefna það sem hv. þm. Pétur H. Blöndal fjallaði um í ræðu sinni varðandi sekt Íslendinga sem þjóðar. Það er alveg stórfurðuleg umræða sem farið hefur af stað hér hjá stjórnarliðum sumum hverjum, að Íslendingar eigi í raun ekkert annað skilið en að bera þessar byrðar vegna þess að þeir hafi hagað sér svo illa. Eins og hv. þingmaður benti réttilega á voru þetta fyrirtæki sem tóku lán í útlöndum og lánuðu áfram til erlendra fyrirtækja, þau höfðu um þetta milligöngu og gerðu það samkvæmt evrópskum reglum. Reglurnar sem fyrirtækin störfuðu eftir voru ekki einu sinni íslenskar. Þess vegna er dálítið undarlegt að segja að íslenskur almenningur eigi að bera ábyrgð á þessu. Um daginn hélt háskólaprófessor þessu fram, deildarstjóri einhvers staðar, og ég velti fyrir mér hvort sá hinn sami væri sömu skoðunar ef menn spöruðu fyrir þessum greiðslum með því að leggja niður deildina hans og hann missti vinnuna. Ég hugsa að í mörgum tilvikum hugsi menn ekki um þetta út frá sjálfum sér en séu tilbúnir 

Frú forseti. Ég er sammála hv. þingmanni, þetta er ótrúleg röksemdafærsla. Þetta er eins og við kenndum Rússum um kommúnismann, refsuðum einstökum Rússum fyrir að þeir voru með kommúnisma í 70 ár og gerðu alls konar hluti. Fólkið sjálft getur ekki borið ábyrgð á þessu. Fiskvinnslukona á Raufarhöfn getur ekki borið ábyrgð á því sem útrásarvíkingarnir gerðu. Ef þetta er reyndin, eins og kom fram í ræðu eins þingmanns um daginn, að við berum ábyrgð hvert á öðru vil ég líka fá að sjá reikningana hans og heimilisbókhaldið og fylgjast með því daglega hvað hann er að gera. Ef ég á að bera ábyrgð á hans fjármálum hlýt ég að mega fylgjast með þeim frá degi til dags. Þetta er fráleit röksemdafærsla. Þeir sem gerðu þessa samninga, þeir sem lánuðu þeim o.s.frv., bera ábyrgð á þessu, ekki ég og aðrir Íslendingar.

Virðulegi forseti. Þar sem hv. þm. Pétur H. Blöndal benti á mig þegar hann talaði um reikninga og að kíkja í bókhaldið er honum það velkomið, ég er traustur maður með traust bókhald. Mig langaði að þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir afar innihaldsríka ræðu og að taka upp þætti sem hafa kannski ekki verið nægilega ræddir í þessari umræðu, t.d. þessa raunvexti, ólíka þætti sem gerast við mismunandi verðbólgu í Bretlandi og Hollandi eða á Evrópusvæðinu og eins gengi á Íslandi. Mig langar að setja hv. þingmann í tilbúinn heim. Ef við lifðum í hinum fullkomna heimi þar sem ríkisstjórn Íslands stæði með okkur í stjórnarandstöðunni og þjóðinni allri í að verjast þessum árásum og verja hagsmuni Íslands í þessu máli - hver væru fyrstu skref hv. þingmanns ef við stæðum núna saman og verðum hagsmunina sameiginlega en værum ekki að rífast við ríkisstjórnina 

Frú forseti. Fyrstu skrefin mín væru að fara til Bretlands og Hollands og segja þeim frá fyrirvörum Alþingis frá því í sumar, segja þeim hvað þetta væru afskaplega sanngjarnir fyrirvarar og þeir væru hugsaðir þannig að íslenska þjóðin hefði möguleika á því að greiða þetta. Það yrðu fyrstu skrefin hjá mér. Það væru fyrstu skrefin að sannfæra Bretana og Hollendingana um það hvað þetta væru óskaplega sanngjarnir fyrirvarar sem Alþingi gerði, því að þeir voru það, þeir voru virkilega sanngjarnir. Við ætluðum að borga svo fremi sem við gætum. Það var meira að segja stungið upp á þessari hugmynd gagnvart þróunarlöndunum, sú hugmynd að borga ákveðinn hluta af aukningu í landsframleiðslu. Það var stungið upp á þeirri hugmynd gagnvart þróunarlöndunum því að þá fara nefnilega saman hagsmunir þeirra sem lána og þeirra sem skulda, að hagur viðkomandi lands verði góður. Það væru nefnilega hagsmunir Breta og Hollendinga að hagur Íslendinga væri góður ef núgildandi lögum væri framfylgt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir hans fyrstu skref í þessu stóra máli og væri kannski gáfulegra að við mundum fara þau en standa í þessari umræðu sem er svo sérkennileg að við stjórnarandstöðuþingmenn erum í einræðu við okkur sjálf hér í salnum og stjórnarþingmenn, hvað þá ráðherrar, taka ekki þátt í umræðunni sem er vissulega mjög mikilsverð og nauðsynleg. Mig langar að bæta við þeirri spurningu til hv. þingmanns þar sem enn og aftur er komin sú pressa að ljúka eigi málinu fyrir einhverja ákveðna dagsetningu. Við höfum reyndar lifað af held ég þrjár dagsetningar, þ.e. þjóðin og efnahagur landsins, sem voru lok júlí, lok sumarþings og 23. október, en núna er komið að hinum margfræga 30. nóvember og þá ku allt fara á hvolf. Hið svokallaða alþjóðasamfélag mun jafnvel ráðast á okkur. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann deili þessum áhyggjum með ríkisstjórninni, því að það virðist vera svo að hæstv. ríkisstjórn ein hafi þessar áhyggjur en ekki þjóðin og ekki við, stjórnarandstaðan.

Frú forseti. Ég taldi mig hafa talað um þá í ræðu minni, þessa leiki sem alltaf eru settir upp til að þvinga fram niðurstöðu. Þetta er að verða þreytt, menn eru farnir að sjá í gegnum þetta og ég held að þetta sé ekki alveg rétt, það gerist ekkert 30. nóvember, ekki nokkur skapaður hlutur. Ég færði meira að segja rök fyrir því að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn ætlar að fara að starfa án tillits til Icesave, Norðmenn ætla að lána okkur án tillits til Icesave, það gengur allt saman áfram án tillits til Icesave. Þess vegna hef ég lagt til að fresta bara þessu máli fram á vor og ríkisstjórnin geti þá farið að kynna þessa fyrirvara frá því í sumar - því að þau lög eru í gildi og Bretar og Hollendingar eru ekki búnir að hafna þeim, þau eru sem sagt í gildi - og sannfæra Breta og Hollendinga um að senda okkur lítið bréf um að þeir samþykki fyrirvarana í lögunum frá Alþingi.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir þakka hv. þingmanni fyrir hans góðu ræðu. Það mætti halda af þeirri umræðu sem gjarnan fer fram á stjórnarheimilinu - hún minnir mig eiginlega á 2000-vandann svokallaða, honum hafði verið spáð í mörg mörg ár en hann kom aldrei. Menn eyddu fleiri tugum milljóna eða hundruðum milljóna í það að búast við einhverjum vanda sem aldrei kom og nú býst þessi ágæta ríkisstjórn við því að 2000-vandinn komi aftur með einhverjum hætti. Það eru líka til sértrúarsöfnuðir sem spá heimsendi alltaf reglulega. Þeir loka sig inni í herbergjum einhvers staðar og bíða eftir heimsendi en hann kemur aldrei. Ég vil velta því upp við hv. þingmann hvort það geti verið þannig. Eða hver er aðalleikandinn í þessu verki öllu saman, hver er aðalleikari, leikstjóri og höfundur leikritsins um leið, sem er að kúga okkur í þessu máli? Hver er okkar helsti kúgari í þessu stóra Icesave-máli? 
            

Frú forseti. Ég á dálítið erfitt með að svara þessari spurningu. Auðvitað gerist það þegar hrópað hefur verið úlfur, úlfur, mjög oft að þá hætta menn að hlusta og kannski er ekkert að marka það þegar það hefur verið leikið oft. Ég vil ekki pólarísera eða skipta mönnum í einhvern veginn fylkingar og flokka. Ég vona bara að ríkisstjórnin sjái að sér og fallist á að þetta megi bíða og við sjáum hvort við finnum ekki betri lausn, jafnvel á grundvelli þeirra laga sem gilda nú þegar. Ég get alveg lofað henni fyrir hönd stjórnarandstöðunnar að við munum flýta forgangi allra annarra mála varðandi fjárlagafrumvarpið því að nú liggur mikið á því, það er ekki nema tæpur mánuður til jóla. Síðan getum við í rólegheitunum unnið úr Icesave-málinu fram á vor, því að ég sé ekki neitt sem ýtir á það að við samþykkjum það núna.

Virðulegi forseti. Ég ætla þá að svara sjálfum mér fyrst þingmaðurinn gerði það ekki, en það er að sjálfsögðu Evrópusambandið sem er helsti leikarinn, leikstjóri og höfundur að því verki sem verið er að senda á okkur núna. Hv. þingmaður hefur sökkt sér ofan í tölurnar í þessu máli með afgerandi hætti, ef ég má orða það svo. Hann ræddi hér um vexti og vaxtakjör og hvaða afleiðingar fælust í því ef við samþykktum þann samning sem nú liggur fyrir. Mig langar að biðja hv. þingmann að nefna í stuttu máli, á þeirri mínútu sem hann hefur til að svara, hættuna - hver er mesta hættan við þá stefnu, liggur mér við að segja, sem tekin er varðandi vaxtakjör í þeim samningi sem nú liggur fyrir?

Frú forseti. Auðvitað vonar maður að allt gangi vel. Auðvitað vonar maður að það verði hagvöxtur á Íslandi og við getum borgað þetta léttilega og allt slíkt. En það gæti komið upp sú staða að við getum ekki einu sinni borgað vextina. Hvað gerist þá, frú forseti? Þá verður íslenska ríkið komið í vanskil og þeir sem eru vanskilamenn þekkja þá tilfinningu að vera vanskilamaður, og þá þurfum við að sæta afarkostum hjá Bretum og Hollendingum. Það sem ég óttast mest í því sambandi er að þeir vilji þá að Landsvirkjun verði seld til hollensks fyrirtækis o.s.frv. og það verði virkjað eins og ég veit ekki hvað á Íslandi o.s.frv. Það sem maður óttast líka er að unga fólkið flytji burt og það verði verðhjöðnun í Bretlandi og Hollandi, það er það sem ég virkilega óttast því að þá þurfum við að borga ægilega háa raunvexti af láni sem við getum aldrei borgað niður og erum endalaust að borga vexti af.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir alveg frábæra ræðu. Mig langaði að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að enn sé tími til að skipa þingnefnd sem færi t.d. í breska þjóðþingið. Það hefur verið boðið að skipuleggja slíka fundi þar sem við kynntum stöðu okkar. Telur hann að það sé enn þá tími og einhver ástæða til að fara og kynna fyrir öðrum þingum eins og í Hollandi, Bretlandi og á Norðurlöndunum hver okkar staða er?

Frú forseti. Þetta er mjög áhugaverð spurning. Ég lagði einmitt til í haust að áður en við samþykktum frumvarpið sem þá var samþykkt gæfum við þriggja vikna hlé, sendum íslenska þingmenn í öll þingin í Evrópusambandinu og kynntum málið, ynnum baklandið af Bretum og Hollendingum, því að þetta er áróðursstríð. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að við eigum að fara til Bretlands, við eigum að ráðast inn í gryfju ljónsins og kynna þeim málið og segja þeim hve þetta sé óskaplega sanngjarnt og hve það sé mikilvægt að íslensk þjóð geti borgað af þessu láni. Þetta eigum við að gera og það er enn þá tími til þess vegna þess að öll tímapressa er horfin af þessu máli. Ég hef ekki séð hana, hún er ekki lengur til.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þetta svar og skora á - ja, ég veit ekki hverjir mundu skipa slíka nefnd, eigum við ekki bara að gera það sjálf á morgun? - ég legg til að það sé bara einn þingmaður úr hverjum flokki sem verði í þessari nefnd og svo skal ég bara láta ykkur fá tölvupóstfangið hjá breska þingmanninum sem lofaði að skipuleggja þetta í breska þinginu. Eitt vekur furðu mína og það er að þingmenn úr meiri hlutanum taka ekki þátt í þessari samræðu okkar, þeir taka ekki þátt í andsvörum. Hver telur hv. þingmaður að sé er ástæðan fyrir því að þeir taka ekki þátt í þessari orðræðu?

Frú forseti. Það eru ósýnilegir hlekkir sem heita flokksbönd. Menn verða að hlíta ákveðnum reglum þó að þeir séu í hjarta sínu ósammála þeim. Þetta sáum við vel í umræðunni um Evrópusambandið í sumar hjá Vinstri grænum og þetta sáum við líka vel í umræðunni um Icesave hjá Vinstri grænum Þeir eru bara ekkert sáttir við þetta, þess vegna taka þeir ekki þátt í umræðunni. Flokksbönd eru mjög hættulegt fyrirbæri og ég skora á stjórnarliða alla saman, líka í Samfylkingunni, að líta út fyrir flokksböndin og sjá hvort þeir eru ekki að gera einhver voðaleg mistök sem geta kostað þjóð þeirra heilmikið. Þeir munu þá árið 2016 þurfa að horfa framan í bæði sjálfa sig í spegli og kjósendur sína og segja þeim af hverju í ósköpunum þeir gerðu þetta árið 2009, þ.e. ef málið skyldi fara illa. Svo getur vel verið að þetta gangi allt saman glimrandi vel og allir segi árið 2016: Hvað voru menn eiginlega að tala þarna árið 2009?

Frú forseti. Ég er kominn hingað upp í annað sinn í þessari umferð hins elskulega Icesave-máls sem ég veit nú orðið svo margt og mikið um. Ástæðan er einfaldlega sú að fram hefur komið fram töluvert mikið af nýjum upplýsingum síðan ég talaði hér síðast, sem var nú ekki fyrir ýkja löngu síðan, upplýsingum sem skipta mjög miklu máli fyrir stöðu málsins og framvindu þess og fyrir þingið og almenning á Íslandi. Þess vegna mun ég nú fara yfir þessi mál. Sumt af því er nýtilkomið, t.d. álit Daniels Gros á þeim vöxtum sem við hefðum hugsanlega getað fengið lagfærða. Það eru gögn sem Seðlabankinn hefur lagt fram en við höfum ekki fengið aðgang að, gögn frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, skattar sem snúa að þessu máli og hvað þetta mun kosta Íslendinga í sköttum, ákvæði er varða vafaatriði sem snúa að stjórnarskránni o.fl. Ég las hér upp fyrir helgi álit 1. minni hluta fjárlaganefndar sem ég skrifaði. Þar kemur fram að minni hlutinn, þ.e. í þessu tilfelli ég, átelur málsmeðferð fjárlaganefndar þar sem meiri hluti fjárlaganefndar hafnaði að ræða ýmis brýn álitamál varðandi greiðslugetu þjóðarbúsins, efnahagslegar forsendur og ýmsa óvissuþætti sem upp gætu komið. Því var einnig hafnað að skoða ýmsar nýjustu tölur sem sýna fram á að erlendar skuldir ríkissjóðs eru hugsanlega orðnar óviðráðanlegar. Ekki var skoðað hvaða lagalegu gildi það hefur að ríkisábyrgðin á þessum lánum er ótakmörkuð í tíma og umfangi. Við vitum að skuldsetning þjóðarbúsins erlendis er komin langt umfram það sem gerist hjá mörgum skuldugustu þjóðum heims og miklar líkur eru á því að þjóðarbúið komist einfaldlega í greiðsluþrot ef þær forsendur sem stjórnvöld gefa sér um þetta mál halda ekki og það er satt best að segja frekar ólíklegt að þær haldi. Við höfum forsendur sem Seðlabankinn hefur gefið sér, greiðslurnar af þessum Icesave-lánum eru í erlendum myntum, í evrum og pundum, og til þess að geta borgað þau þarf að afla gjaldeyris með afgangi af útflutningstekjum. Tölur Seðlabankans sýna hins vegar, eins og fram hefur komið, að halli á vöru- og þjónustujöfnuði hefur alla jafna verið neikvæður, hann var neikvæður tólf af síðustu nítján árum. Afgangur hefur mestur verið 22 milljarðar árið 1994 og þau sjö ár á tímabilinu 1990–2008 þegar halli á viðskiptum við útlönd var jákvæður var samanlagður afgangur öll þessi ár 76 milljarðar kr. Samanlagður halli á vöru- og þjónustujöfnuði frá árinu 2000 er 632 milljarðar eða 70 milljarðar kr. að meðaltali á ári. Umsögn Seðlabankans frá því í sumar um þetta mál gerir hins vegar ráð fyrir 163 milljarða kr. afgangi af viðskiptum við útlönd að meðaltali á hverju einasta ári næstu tíu árin. Þessar spár gera einnig ráð fyrir að útflutningstekjur verði um helmingur vergrar landsframleiðslu en það hlutfall er algjörlega óraunhæft. Seðlabankinn sjálfur lýsti því yfir að það væri óraunhæft þegar hann fjallaði um málið í sumar. Þetta eru þær tölur sem ríkisstjórnin fer fram með í þessu Icesave-máli og ætlast til að þær gangi upp. Ég er með upplýsingar um þetta mál í myndrænu formi. Hér er mynd, efri myndin frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, sem sýnir fram á úr skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að vaxtagjöld þjóðarinnar verða milljörðum og tugmilljörðum króna hærri en afgangur af vöruskiptajöfnuði næstu fimm árin. Fulltrúi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins lýsti því fyrir efnahags- og skattanefnd fyrir ekki mörgum dögum að skuldir Íslands næstu árin væru ósjálfbærar, það væri ekki hægt að borga þær niður. Þaðan kemur einfaldlega þetta álit að við ráðum ekki við skuldirnar, það kemur frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Hann sagði jafnframt að einhvern tímann í framtíðinni gætum við borgað þetta niður og þess vegna væri málið í lagi. Við höfum líka vöruskiptadrauma Seðlabankans, eins og þetta heitir á þessari mynd. Þetta er einkar fögur mynd þar sem kemur fram að framtíðin er ekki í neinum tengslum við fortíðina eða þann efnahagslega raunveruleika sem Ísland hefur búið við undanfarna áratugi í viðskiptum við útlönd. Í rauninni virðist skáldagáfa hafa hlaupið í spámenn Seðlabankans í þessu máli. Það er kannski við hæfi að fjárlaganefnd hefur nýverið fjallað um fjárveitingar til Spákonuseturs á Skagaströnd og e.t.v. væri vænlegt að leita þangað ef það erindi fær jákvæða umfjöllun. Í minnihlutaáliti fjárlaganefndar er tekið fram að það þurfi að skoða skuldastöðu þjóða með hliðsjón af aðstæðum í hverju landi. Það er ekki endilega málið hvort ríkið geti staðið undir skuldbindingum sínum heldur hvort þjóðin geti það. Ríkið getur staðið í skilum með því að taka einfaldlega þessa upphæð af þjóðinni í formi hærri skatta og skertrar velferðarþjónustu. Kannast einhver við þetta, hærri skattar og skert velferðarþjónusta? Því stöndum við frammi fyrir í dag. Þetta snýst um efnahag Íslands, hvort á meðan á greiðslum stendur verði farið svo djúpt í skattlagningu almennings að upp úr því verði seint komist. Við skulum ekki gleyma því að fólk og fyrirtæki eru hreyfanleg og mörg þeirra munu örugglega flýja land ef of langt verður gengið í skattheimtu og skerðingu lífskjara. Eins og fram hefur komið er einnig gert ráð fyrir því að raungengi, þ.e. sú tölfræði sem segir okkur hversu efnaðir Íslendingar muni vera næstu árin og áratugina, verði mjög lágt. Ekki bara lágt heldur mjög lágt sem þýðir að kaupmáttur Íslendinga mun halda áfram að vera um eða rétt yfir helmingi á við það sem gerist hjá nágrannaþjóðunum. Þetta er gríðarlega merkilegt og mikilvægt mál, frú forseti, því að eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal kom inn á skipta vextir höfuðmáli í þessu. Þessir nýju glæsilegu samningar sem ríkisstjórnin kom heim með fyrir nokkrum vikum síðan hljóða upp á vexti sem eru gríðarlega háir, vexti sem við munum þurfa að borga og það skiptir ekki máli hvernig efnahagsástandið á Íslandi verður. Það er búið að taka þann hluta af fyrirvörunum sem settir voru í sumar úr sambandi þannig að vextirnir verða ávallt greiddir. Í sumar var talað um að vextirnir af þessu væru um 100 millj. kr. á dag miðað við gengisbreytingar. Síðan hefur sú tala hækkað og er sennilega komin upp í um 110–115 millj. kr. á dag, 365 daga á ári. Vægt reiknað eru það 36,5 milljarðar á ári í vexti af Icesave. Frú forseti. Miðað við tekjuforsendur fjárlaganna eins og þær liggja fyrir hjá fjárlaganefnd núna munu einstaklingar greiða tæplega 83 milljarða í tekjuskatt. Reiknað er með um 180.000 greiðendum og meðaltekjuskattur á greiðanda er um 462.000 kr. Þetta þýðir, frú forseti, að allur tekjuskattur sem ríkið fær frá 79.000 einstaklingum fer í að borga bara vextina af Icesave árið 2009, 44% af öllum tekjuskatti. Tölurnar frá ríkisskattstjóra eru öllu skaplegri enda hafa þeir ekki gert ráð fyrir eins mikilli lækkun á tekjuskattstekjum ríkissjóðs og fjárlaganefnd hefur gert. Miðað við tölur frá ríkisskattstjóra er þessi sama tala um 70.000 manns, þ.e. tekjuskattur sem fer í að greiða vexti af Icesave. Miðað við tölu ríkisskattstjóra fara 39% af öllum tekjuskatti ársins 2009 í að greiða vexti af Icesave, 32% af samanlögðum tekju- og fjármagnstekjuskatti fara í að greiða vexti af Icesave. Allur innheimtur fjármagnstekjuskattur ársins í ár dugir fyrir réttum helmingi af vaxtagreiðslum af Icesave. Frú forseti. Um þetta þarf þingið að upplýsa almenning. Hvað verður um skattana þína árið 2009, kæri Íslendingur? Ert þú einn af þeim tæplega 80.000 einstaklingum hvers tekjuskattur fer í að borga vextina af Icesave? Þetta er hrikaleg staða og það er ekki hægt að bjóða fólki upp á svona fjármálastjórn og efnahagsstjórn. Þetta er alveg út í hött og það verður að koma í veg fyrir þetta. Ef ríkisstjórnin og stjórnarliðar treysta sér ekki til að taka á þessu máli hljótum við einfaldlega að gera ákall um að hér verði kosið að nýju. Ég hef stutt þessa ríkisstjórn og geri það að öllum líkindum eitthvað enn en ég mun kalla eftir viðbrögðum við þessum upplýsingum. Ég mun kalla eftir nýjum kosningum og nýrri ríkisstjórn ef það á að halda áfram með þessum hætti, að tekjuskattur 80.000 manns fari í að greiða bara vextina á þessu ári, næsta ári, þarnæsta ári, o.s.frv. Það er ekki hægt að ganga svona fram, því miður. Viðbrögð stjórnvalda síðan gengið var frá þessum lögum og þau voru samþykkt hér á þinginu síðla sumars hafa verið fálmkennd. Heimur embættismannanna sem komu heim með Icesave-samninginn í sumar var hruninn, sjálfsmynd þeirra var gerð að engu því að þeir komu heim með ónýtan samning. Ríkisstjórnin tók upp símann, hringdi í sömu embættismenn og sendi þá út af örkinni til þess að kynna niðurstöðu þingsins. Þeir komu heim með nýjan samning og með sömu aðferðum og beitt var við upphaflega samninginn voru fyrstu kynningarnar botnlausar blekkingar og ósannindi. Það er eingöngu verið að fitla aðeins við lokadagsetningu á ábyrgðinni, var sagt við fulltrúa og formenn stjórnmálaflokkanna sem komu á fyrsta fund ríkisstjórnarinnar. Annað hefur komið í ljós því það eru tugir atriða sem eitthvað er athugavert við og það virðist ekkert lát vera á þessari andskotans vitleysu. Afsakið orðbragðið, frú forseti. Mér er heitt í hamsi út af þessu máli, það er búið að vera hér inni allt of lengi vegna vanhæfni stjórnvalda og stjórnsýslunnar til að vinna að þessu máli. Það er einfaldlega kominn tími til að tekið sé til í þessum geira hjá þeim mönnum sem fóru svona með þetta mál. Þeir komu fyrir fjárlaganefnd til að útskýra hvernig þeir hefðu farið að því að kynna þetta mál erlendis á sínum tíma og það var greinilegt á fyrstu mínútunni að þessir embættismenn skildu ekki um hvað málið snerist. Það var ótrúlegt að verða vitni að þessu. Þessir samningar og þessi vinnubrögð eru óréttlætanleg gagnvart landi og þjóð og óásættanleg frá réttlætis- og sanngirnissjónarmiðum. Við skulum ekki gleyma því að sú jafnræðisregla sem er meginþema í Evrópusambandinu, og hv. svokallaður fjölfræðingur hæstv. fjármálaráðherra þekkir einfaldlega ekki, var sú regla sem stuðst var við þegar t.d. Elvira Méndez lýsti því yfir að upphaflegu Icesave-samningarnir yrðu dæmdir ógildir í Evrópu vegna þess að það hallaði svo mikið á annan samningsaðilann. Daniel Gros vísar til þessarar sömu jafnræðisreglu þegar hann segir að vextirnir yrðu dæmir ólöglegir í Evrópu vegna þess að þeir eru svo rangir. Fjölfræðingurinn kann ekki skil á þessari almennu jafnræðisreglu sem er sett út frá sanngirnissjónarmiðum. Við sitjum uppi með að almenningur mun greiða skuldir Björgólfsfeðga og útrásarvíkinga í þessu einstaka máli, í það mun fara tekjuskattur 70.000 til 80.000 einstaklinga. Að ríkisstjórninni skuli í fyrsta lagi detta þetta í hug er ótrúlegt. Mér finnst þetta slík vanvirðing við almenning að það tekur engu tali. Allar forsendur sem gefnar eru í þessu máli eru varhugaverðar og þess vegna, frú forseti, var farið af stað í sumar með þessa fyrirvara sem voru góðir, sanngjarnir og eðlilegir. Það var ekkert athugavert við þá og þeir erlendu sérfræðingar sem ég talaði við voru sammála mér þegar ég útskýrði fyrir þeim hvers vegna þeir hefðu verið settir og hvað í þeim fólst. Við ætlum að reyna að borga og ef það verður hagvöxtur borgum við en ef allt verður hér í kaldakoli og gengur illa þá ráðum við einfaldlega ekki við það og þið verðið að virða það við okkur. Þetta hljómar ekkert vitlaust, sögðu þeir, þetta er vel til fallið. Tekið er á öllum þeim áhættuatriðum sem þarf að taka á í þessu, það er ekkert ósanngjarnt við þetta. Íslenskum stjórnvöldum tókst engu að síður að koma þessu í þannig hnút að það stendur ekki lengur steinn yfir steini. Við sitjum uppi með að hærri skattar eru við það að knésetja heimilin og hvað gerir ríkisstjórnin þá? Opnar fyrir útgreiðslu lífeyrissparnaðarins. Við byrjum á séreignarsparnaðinum, þar eru tekjur fyrir ríkissjóð til þess að borga niður þessar skuldir. Almenningur er neyddur til þess að taka út lífeyrissparnaðinn sinn til þess að eiga fyrir næstu afborgun af húsinu og ríkið hirðir nærri 40% af þeirri upphæð. Ég er nærri viss um að séreignarsparnaður er aðeins fyrsta skrefið enda hefur Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn alltaf lýst því yfir að Íslendingar séu svo ríkir, þeir geti alveg borgað af því að þeir eigi svo digra lífeyrissjóði. Skyldi það ekki vera málið, frú forseti, að það verði lífeyrissparnaður Íslendinga, sem við höfum lagt svo hart að okkur að safna á undanförnum áratugum, sem verður skattlagður og 40% af þeim sparnaði verði notað í að greiða þetta? Þvílík hneisa, þvílík niðurstaða. Þetta hefði verið hægt að gera miklu betur og enn þá er hægt að gera miklu betur ef ríkisstjórnin er viljug til þess að draga þetta frumvarp til baka og benda Bretum og Hollendingum á að hér séu í gildi íslensk lög og þau nái yfir þetta mál. Frú forseti. Þegar lífeyrissjóðirnir eru farnir stöndum við frammi fyrir því sem er þegar hafið, það er varðandi náttúruauðlindirnar. Hv. þm. Pétur Blöndal talaði um þær. Við vitum til þess að búið er að taka veð í orkusölusamningum Hitaveitu Suðurnesja sem þýðir í rauninni ekkert annað en að það er búið að veðsetja auðlindina. Orkuveita Reykjavíkur er komin í mikla steypu með öll sín mál og skuldar um 230 milljarða kr., þessi gullkálfur Reykvíkinga sem átti ekki að geta klikkað. Það er allt að fara í hítina og ég held að það sé kominn tími til að við förum að taka á þessum málum af alvöru og reyna að leysa þau af einhverju viti. Endurheimtur úr Landsbankanum, segir fólk. Það hefur lengi verið bent á að eftir svona fjármálakreppur eru eignir banka ofmetnar og skuldir vanmetnar. Það er ekki lengra síðan en núna um helgina og í síðustu viku að það kom í ljós að skuldir Glitnis voru umtalsvert vanmetnar og að það hefði orðið umtalsverð eignarýrnun hjá Landsbankanum. Það mun halda áfram að einhverju marki, hversu mikið veit enginn vegna þess að enginn hefur fengið að sjá t.d. eignir Landsbankans nema skilanefndin sjálf sem hefur alla tíð haldið því fram að eignirnar mundu ekki rýrna. Það er kominn tími til að fjalla um þetta mál að nýju eða draga þessi lög til baka. Þrjú önnur mikilvæg atriði hafa komið upp núna undanfarna daga. Í fyrsta lagi álitsgerð Daniels Gros, þess mikilsmetna fræðimanns sem fjölfræðingur Íslands hefur einfaldlega hæðst að. Hún snýr að þessari jafnræðisreglu, að bresk og hollensk stjórnvöld lána sínum tryggingainnstæðusjóði fé á vöxtum sem mundu spara Íslendingum nærri því 200 milljarða ef sanngirni væri gætt. Þessi ábending er ekki tekin til greina heldur er hæðst að manninum, þannig eru viðbrögðin. Frú forseti. Við höfum líka merkilegt mál sem er sú yfirlýsing sem forseti Íslands gaf þegar hann undirritaði lögin í haust þar sem hann beinlínis lýsir því yfir að hann undirriti þau vegna þeirra fyrirvara sem koma fyrir í lögunum, þeirra efnahagslegu fyrirvara sem vernda þjóðina og landið gegn því tjóni sem það gæti annars orðið fyrir ef ekki gengur vel. Hér er komið stórt spurningarmerki í þetta mál og ég held að það væri ráð að inna hæstv. forseta Íslands eftir því hvað honum finnst um þessi nýju lög. Það mundi skýra málið  Síðast en ekki síst ber að nefna þann stjórnarskrárvafa sem er kominn upp í málinu og lýtur að því að ríkisábyrgðin er ótakmörkuð í tíma og umfangi. Það er óheimilt af hálfu ríkisstjórnarinnar að skrifa upp á blankan tékka, ekki bara blankan hvað upphæðina varðar heldur einnig ódagsettan. Hann verður kannski með undirskrift hæstv. fjármálaráðherra Steingríms J. Sigfússonar sem verður búinn að vera ansi lengi á eftirlaunum þegar þessi skuld verður uppgreidd en börnin okkar og barnabörnin munu halda áfram að borga. Ég sé að hæstv. fjármálaráðherra kemur hér í dyrnar og ég vil honum ekki neitt illt með þessari orðræðu minni. Ég vil heldur skora á hann að draga þessa frumvarpsnefnu sína til baka og senda út vaska sveit fólks og þingmanna til nágrannalandanna til þess að kynna af fullri alvöru, hæstv. fjármálaráðherra, þau lög sem þing þjóðarinnar samþykkti í sumar. Þau lög eru sanngjörn, eðlileg og réttmæt og gera ráð fyrir að þessi skuld verði greidd en með ákveðnum formerkjum sem vernda þjóðina en leiða ekki til þess að árið 2009 fari tekjuskattar 79.000 Íslendinga í það eitt að greiða vexti af Icesave.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Þór Saari fyrir góða ræðu og yfirgripsmikla. Ég veit að hann lagði sig fram í sumar nótt sem nýtan dag eins og aðrir fjárlaganefndarmenn við að reyna að koma vitinu fyrir ríkisstjórnina og reyna að vinna betur úr þeim hörmungarsamningi sem blasti við þinginu þá. Ég tel að við höfum náð þokkalegri niðurstöðu við að reyna að verja hagsmuni Íslands til lengri tíma litið. Við stóðum í lappirnar, við stóðum saman og náðum þeim árangri sem raun ber vitni. Fyrri spurning mín kemur núna en sú síðari á eftir: Hefði hv. þingmaður og þá Hreyfingin tekið þátt í að vinna þetta og fylgja málinu eftir með öðrum hætti? Hefðuð þið tekið þátt í því ef ríkisstjórnin hefði komið til okkar í stjórnarandstöðunni og spurt: Ætlið þið að koma með okkur til Bretlands og Hollands og vinna að því að ná í gegn þessum samningum, þessum nýju lögum sem þið tókuð þátt í? Hefðum við ekki farið öll í sameiningu út til þess að reyna að verja okkar 

Frú forseti. Jú, vissulega held ég að það sé alveg óhætt að segja að ef leitað hefði verið eftir samstarfi hefði að sjálfsögðu verið tekið í þá hönd. Þess í stað skulum við ekki gleyma því að fyrstu kynni formanns Hreyfingarinnar af þessu máli þegar það kom inn á borð á ný var að reynt var að koma því inn með blekkingum. Það er aðeins verið að fitla við lokadagsetninguna á ríkisábyrgðinni, var sagt. Þannig nálgaðist ríkisstjórnin málið frá upphafi í þessari nýju útgáfu og það hefur í raun einfaldlega verið óþolandi að horfa upp á þessi vinnubrögð. Ég botna ekki í þeim því að þau virðast ekki hafa nokkurn áhuga á því að leysa þetta mál öðruvísi en svo að það henti Bretum og Hollendingum.

Frú forseti. Það var mikilvægt að heyra þetta því að við erum alveg sammála um að vinnubrögð ríkisstjórnarinnar hafa leitt til þess að við köllum yfir okkur miklar klyfjar fyrir framtíðarkynslóðir. Ég vil koma að öðru og það tengist vöruskiptajöfnuðinum og því sem hv. þingmaður kom inn á áðan. Ef vöruskiptajöfnuður verður eins og hann lýsti er mjög líklegt að raungengið verði mjög lágt. Ég veit að hv. þingmaður er hagfræðimenntaður. Getur hann lýst því hvaða áhrif það hefur til lengri tíma fyrir íslensk lífskjör, hvaða áhrif það hefur raunverulega á kaupmáttinn? Hann kom inn á að hann yrði lágur, gæti hann tekið dæmi um hvaða raunverulegu áhrif þessi samningur mun hafa á lífskjör þjóðarinnar til lengri tíma litið, hinar venjulegu fjölskyldur, Jóna og Gunnur þessa lands?

Frú forseti. Það er kannski ekki gott að átta sig á því hvað Seðlabankinn er að fara með þessu því að þessar tölur sem Seðlabankinn hefur lagt upp með um afgang af viðskiptajöfnuði eru fordæmalausar og geta ekki gengið upp nema með víðtækum innflutningshöftum, gjaldeyrishöftum og botnlaust lágu gengi krónunnar. Ef það er framtíðarsýn Seðlabankans er hún skelfileg og þá eru náttúrlega EES-samningurinn og Evrópusambandsaðildin farin út um gluggann því að við búum hér samkvæmt EES-samningnum við frjálst flæði fjármagns, vöru og þjónustu. Jafnan hjá Seðlabankanum gengur því ekki upp. Kannski verðum við orðin að Kúbu norðursins ef ríkisstjórnin framfylgir efnahagsstefnu Seðlabankans eins og hún kemur fram í þessari spá þeirra. Það væru þá gjörðir ríkisstjórnarinnar sem gerðu það en ekki sú kvöð sem þeir sögðu alltaf að væri kvöð stjórnarandstöðunnar að við yrðum Kúba norðursins. Það eru þá aðgerðir ríkisstjórnarinnar og Seðlabankans 

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Mig langar að spyrja hann út í afstöðu hans varðandi það sem gerðist hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Í nóvember sl. var talað um að skuldaþol íslensku þjóðarinnar væri í kringum 240% en nú er komið fram að það sé í lagi að það sé 310%. Maður hefur grun um að verið sé að aðlaga þessa prósentu að ástandinu eins og það er. Nú hefur margoft komið í ljós í þessu máli að Bretar og Hollendingar hafa notað þennan sjóð til þess að kúga okkur í þessu máli. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi áhyggjur af því að ef við samþykkjum þessa samninga, eða meiri hlutinn hér á Alþingi, að þeir horfi til lengri tíma, Bretar og Hollendingar, nýlenduveldin stóru, og það verði þá til þess að þeir geti komið seinna meir þegar á reynir og við getum ekki staðið undir þessu með það að markmiði að ná af okkur auðlindum landsins, eins og hv. þm. Margrét Tryggvadóttir benti á hér á fimmtudaginn að hefði gerst annars staðar. Hefur hv. þingmaður áhyggjur af því að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sé hugsanlega að misnota aðstöðu sína til að ná af okkur auðlindunum í framtíðinni?

Frú forseti. Það er alveg rétt að skuldahlutföll Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hafa snúist með vindinum. Núna er sunnanátt og þá er skuldahlutfallið 310%. Fyrr á árinu var norðanátt og þá var það 160% og í vestanáttinni fór það upp í 240%. Það er því í rauninni ekki hönd á festandi í þessari skilgreiningu þeirra. Vissulega hafa þeir að margra mati sett fram þessi breyttu álit einfaldlega til þess að þjónka Bretum og Hollendingum, sem er ekki ólíklegt. Bretar og Hollendingar og bandalagsþjóðir þeirra ráða einfaldlega miklu meira innan stjórnar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins en Íslendingar og virðast hafa beitt valdi og afli þar inni gegn hagsmunum Íslendinga. Þetta skuldaferli sem Ísland er í er alþekkt úti í heimi. Það er svona sem vanþróaðar þjóðir í heiminum hafa byrjað. 

Virðulegi forseti. Ég þakka þetta svar hv. þingmanns. Hann kom inn á í sinni ræðu að við greiðum þessa skuld í erlendum gjaldmiðli. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi ekki áhyggjur af því að til lengri tíma litið, kannski 15–20 ára, munum við ekki sjá nein merki þess að krónan geti rétt sig af, þ.e. að gengi hennar geti styrkst. Nú þegar erum við með fasta inni í landinu 500–600 milljarða í svokölluðum jöklabréfum sem þurfa að fara út og hugsanlega á þessum tíma þangað til við förum að greiða Icesave-vextina og Icesave-skuldbindinguna. Eins nefni ég sem dæmi að sveitarfélög greiða á næsta ári 50 milljarða í afborganir og vexti í erlendum gjaldeyri og sveitarfélög hafa engar tekjur í erlendum gjaldeyri. Hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur af því að við séum að skuldbinda þjóðina allt of mikið í erlendum gjaldeyri og það muni leiða til þess að gengi krónunnar muni verða mjög lágt hér næstu árin eða áratugina?

Frú forseti. Jú, það er alveg viðbúið að þessi slæma skuldastaða læsi gengi krónunnar á því sem hún er í dag og sennilega mun lægra því það er útlit fyrir gríðarlegt útstreymi af gjaldeyri á næstu árum. Seðlabankinn er ekkert að skafa utan af því. Hann er með langtímaspá fyrir raungengið, ég held að hún nái tíu ár fram í tímann, og þar er gengi krónunnar sennilega á bilinu 190–210 gagnvart evru. Það er afskaplega slæm staða og það verður mjög erfitt að standa undir þessum vöxtum, ég tala nú ekki um afborgununum. Það er sú skuldsetning sem skuldugustu þjóðir heims lenda í að þær bisa við að borga eingöngu vexti árum og áratugum saman en losna aldrei við höfuðstólinn.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir þakkir til hv. þm. Þórs Saaris fyrir ræðuna sem hann flutti hér áðan. Hún var afar skýr og sterk og það hlýtur að vera okkur öllum umhugsunarefni að hann ber vaxtagreiðslurnar saman við innheimtan tekjuskatt. Þá höfum við nokkurn veginn fyrir augunum um hve gríðarlega hagsmuni er að ræða. Ég vildi spyrja hv. þingmann í framhaldi af þessu hvort hann geti lagt mat á hvort það sé raunhæft að ríkið geti náð inn tekjum í stað þeirra sem glatast með þessum hætti til þess að standa undir opinberri þjónustu eða hvort hann sjái fyrir sér að þetta muni óhjákvæmilega leiða til þess að það þurfi að draga úr opinberum útgjöldum 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Þessi tala, tæplega 80.000 manns hverra tekjuskattar fara eingöngu í að greiða vexti af Icesave, það er mjög hætt við að festast í vítahring með hana. Tekjur fara lækkandi og fólki fer fækkandi sem þýðir einfaldlega að á næsta ári þurfa fleiri að standa undir vöxtum af Icesave en 80.000 manns, það verða kannski 90.000 eða 100.000 manns. Hvað á þá að gera? Á að hækka skatta enn þá meira? Á að skera enn þá meira niður í velferðarþjónustunni? Þetta eru spurningar sem við höfum ekki fengið svör við og ekki fjárlaganefnd heldur. Það er mjög óþægilegt að svara þessum spurningum og afskaplega slæmt að lenda í því. Hætt er við að við séum komin yfir ákveðinn þröskuld í þessu máli sem er orðinn vítahringur og gerir ekkert annað en að spinnast niður á við.

Hæstv. forseti. Hættan sem hv. þm. Þór Saari lýsir er að við lendum í spíral eða skrúfu niður á við sem getur leitt til verulegrar fátæktar hér á landi um langan tíma. Mér finnst þessi mynd afskaplega sterk og það væri óskandi að hv. þingmenn ríkisstjórnarflokkanna, þeir þingmenn sem virðast ætla að styðja þetta frumvarp, brygðust við þessu með einhverjum hætti. Ekki þýðir að herma það upp á hv. þm. Þór Saari en ég vildi spyrja hann af því að hann nefndi í lok ræðu sinnar hugsanlegar endurheimtur af eignum Landsbankans. Ég er að velta fyrir mér að hvaða leyti í störfum efnahags- og skattanefndar og fjárlaganefndar var farið yfir líkur á því hvenær eitthvað færi að 

Frú forseti. Vissulega var reynt að fara yfir það og í samtölum við skilanefndir bankanna kom fram að það verður hugsanlega hægt að greiða eitthvað út af þessum eignum eftir kannski fimm ár, kannski tíu ár. Það fer eftir því hvað dómsmálin verða mörg og hvað þau vara lengi. Þetta er óvissuþáttur sem við stöndum frammi fyrir hvað varðar eignir Landsbankans og það er mjög óþægileg staða að hafa ekki betri hönd á því en þetta. Hvað varðar það sem hann fjallaði um fyrst, þ.e. varðandi þessa skatta, er kannski rétt að upplýsa að áður en ég kom á þing starfaði ég sem sérfræðingur í skuldastýringu ríkissjóða Afríkuríkja og það er þess vegna sem ég tala kannski miður glaðlega um þetta mál. Ástæðan er einfaldlega sú að íslenska ríkisstjórnin er að máta sig í þau fótspor sem fátæk Afríkuríki stigu fyrst þegar þau urðu fátæk fyrir alvöru. Það voru ekki lengur til peningar fyrir menntun, heilbrigðisþjónustu eða samgöngum, 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir afskaplega yfirgripsmikla og ágæta ræðu sem gott var að fylgja og það er gott þegar dagurinn er búinn að vera langur eins og í dag að þetta sé skýrt. Mig langar að velta fyrir mér málsmeðferðinni af því að nú situr hv. þingmaður í fjárlaganefnd. Ég veit til þess að efnahags- og skattanefnd skilaði fjórum minnihlutaálitum í þessu máli þar sem fjárlaganefnd sendi vissulega erindi til þeirrar nefndar og bað um álit nefndarinnar. Það kemur manni svolítið á óvart að ekkert er fjallað sérstaklega um það í meirihlutaálitinu hvaða niðurstaða kom þar út. Var að mati þingmannsins einhver ástæða fyrir þessum, að því er virðist vera, asa í fjárlaganefndinni? Er að mati hv. þingmanns einhver dagsetning hér uppi á borðum, eins og stundum hefur verið fleygt fram í umræðunni um þetta mál, sem krafðist þess að þetta mál færi í gegnum þingið 

Frú forseti. Efnahags- og skattanefnd afgreiddi þetta mál með miklu hraði, það var enginn meiri hluti fyrir því þar og þrjú af fjórum minnihlutaálitum voru mjög gagnrýnin á bæði málsmeðferðina og málið sjálft. Þau voru ekki tekin efnislega fyrir í fjárlaganefnd, meiri hlutinn í fjárlaganefnd hafnaði einfaldlega að fjalla efnislega um þessi minnihlutaálit sem fjárlaganefnd hafði þó beðið um. Við erum búin að lesa þau, sagði formaðurinn, og það á að vera nóg, það kemur ekkert nýtt fram í þeim. Það er bara rangt og þess vegna m.a. gagnrýni ég í áliti míns minni hluta í fjárlaganefnd mjög málsmeðferðina og tel að ekki hafi verið farið nógu vandlega yfir málið eins og komið hefur í ljós. Það hefur aldrei verið talað um hve mikið af skatttekjum ríkissjóðs færi í að greiða vextina af þessu. Þetta kemur ekki í ljós fyrr en í dag, mér datt í hug um helgina að skoða hvort þessar upplýsingar væru til 

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að það er sláandi að um þessar tölur sé að tefla þegar maður horfir á tekjuskattshlutfall og tekjuskattur hversu margra Íslendinga fer í að greiða eingöngu vaxtagreiðslurnar. Það er t.d. ákvæði í þeim lögum sem voru samþykkt á þinginu í sumar sem átti að taka á þessu í fyrirvörum Alþingis. Þess vegna langar mig að nýta seinna andsvar mitt til þess að fá fram hjá hv. þingmanni hvernig umræðurnar voru um þetta í fjárlaganefnd. Hvernig var því eiginlega komið í gegnum nefndina að ekki væri fjallað á ítarlegri hátt um þessa afstöðu sem kemur að einhverju leyti fram í hinum fjölmörgu minnihlutaálitunum í efnahags- og skattanefnd? Ég er mikil áhugamanneskja um góða og öfluga stjórnsýsluhætti og ekki síst hjá þingnefndum Alþingis 

Frú forseti. Málið var ekki rætt efnislega í fjárlaganefnd frekar en í efnahags- og skattanefnd. Fólk kom og lýsti álitum sínum og veitti umsagnir um þetta mál en þegar þær umsagnir voru yfirstaðnar var málið bara rifið út úr nefndinni. Ég hef rekið mig á það varðandi fleiri mál í nefndum þingsins að þau eru ekki rædd efnislega eftir að umsagnir hafa borist heldur eru umsagnirnar látnar duga og síðan semja menn sín meiri- og minnihlutaálit og leggja þau fram. Núna er þetta unnið með allt öðrum hætti en í sumar. Í sumar var til fyrirmyndar hvernig fjárlaganefnd stóð að þessu máli og vinnubrögð bæði meiri hlutans og minni hlutans og formanns nefndarinnar voru til allrar fyrirmyndar. Það er dapurlegt að þau vinnubrögð voru lögð af núna í haust því að það hefði svo sannarlega mátt nota þau áfram.

Frú forseti. Ég vil gjarnan fá að eiga orðastað við forseta varðandi lengd fundarins. Nú vantar klukkuna fimm mínútur í tíu að kvöldi og ég vil gjarnan fá að vita hvort við ætlum að ræða þetta mikilvæga mál lengi fram eftir. Í ljósi mikilvægis málsins finnst mér skipta máli að við förum ekki að draga umræðuna inn í nóttina, ekki síst vegna þess að hæstv. ráðherrar hafa ekkert verið allt of duglegir við að blanda sér í umræðuna, koma upp í ræðustólinn og taka þátt í samræðum sem skipta okkur svo miklu máli, að fá upplýsingar og samræðu um þetta hörmulega Icesave-mál allt saman. Ég legg því mikla áherslu á að fá svör frá hæstv. forseta þingsins um það hvort við ætlum að vera hér inn í nóttina. Þó að við áttum okkur á því að verið sé að fremja mikil myrkraverk 

Forseti getur upplýst þegar að það hafði ekki verið rætt um að fara langt inn í nóttina. Klukkan er þó ekki orðin tíu og það hefur verið áætlað að halda eitthvað áfram. Fram undir miðnætti væru hugsanleg næstu mörk.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. forseta þær upplýsingar um fundartíma sem hún gaf, svo langt sem þær ná. Ég verð reyndar að vekja athygli á því að allmargir og sennilega flestir þingmenn hófu vinnudaginn klukkan 8:30 í morgun með nefndafundum og eiga sambærilegan dag fyrir höndum á morgun. Að sama skapi er ljóst miðað við hvernig mælendaskrá stendur í þessu máli að við eigum eftir að ræða þetta mál við töluvert mörg önnur tækifæri en hér í kvöld. Þess vegna verð ég að koma þeirri athugasemd á framfæri við hæstv. forseta að það væri við hæfi og í anda góðra vinnubragða hér í þinginu að stytta frekar fundartímann í kvöld en lengja hann enda eins og margoft hefur komið fram í þessari umræðu - og enginn hefur gert tilraun til þess að mótmæla - er ekkert sem liggur á í þessu máli.

Forseti vill vegna orða hv. þm. Birgis Ármannssonar benda á að enn eru mjög margir á mælendaskrá sem hafa áhuga á því að taka þátt í þessari umræðu og því telur forseti að það sé mjög mikilvægt að við höldum vel á spöðunum og höldum áfram um sinn að ræða þetta mikilsverða mál.

Virðulegi forseti. Mér finnst ágætt í upphafi máls míns að draga fram tvær stærðir sem hafa varið tvíteknar í umræðum í kvöld, nú síðast í ágætri ræðu hv. þm. Þórs Saaris, um að hin fjárhagslega skuldbinding af vöxtunum einum saman séu tekjuskattar 80 þúsund Íslendinga. Það hefur einnig verið notuð önnur samlíking sem líka er ágætt að festa sér í minni - stærðargráðan á þessum tölum er með þeim hætti að það er erfitt að henda reiður á þeim í umræðunni. Hin stærðargráðan sem gjarnan hefur verið nefnd er að í vextina eina fari um 100 milljónir á dag hvern einasta daga, jafnvel langt fram í framtíðina. Það er sú tala sem við verðum þá að afla í gjaldeyri eða skera niður og spara gjaldeyri til þess að ná að borga. Virðulegi forseti. Enn á ný ræðum við hið svokallaða Icesave-mál, umræða sem ætla engan endi að taka, mundu margir segja. Enda kannski ekki nema von þar sem um er að ræða eitt hið stærsta og alvarlegasta mál sem við sem þjóð höfum staðið frammi fyrir. Við umræðurnar á sumarþingi nefndi ég að á fyrsta tímabili hins íslenska lýðveldis, þ.e. á þjóðveldistímanum, stóðu menn oft frammi fyrir stórum og erfiðum málum, jafnvel mun stærri á þeirra tíma mælikvarða en við gerum nú, og leystu þau. Engu að síður töpuðum við sjálfstæði okkar um margar aldir. Það getur auðvitað gerst aftur. Frú forseti. Eins og margoft hefur komið fram og kannski þrátt fyrir alla pólitík og ágreining um undirbúning, aðdraganda og upphaf málsins, snýst Icesave fyrst og fremst um tvennt, annars vegar réttlæti og hins vegar greiðslubyrði og gjaldþol íslensku þjóðarinnar. Varðandi seinni tvo hlutina, greiðslubyrðina og gjaldþol, hefur verið erfiðara en - ja, það liggur við að maður segi að það sé þyngra en tárum taki að draga þær upplýsingar fram. Allt sumarið fór í það og reyndar erum við enn að horfast í augu við tölur og stærðir og nánast hugmyndir að tölum sem, eins og kom fram í ræðu hv. þm. Þórs Saaris þar sem hann sýndi okkur gröf úr skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um það sem hér þyrfti að henda í efnahagsmálum þjóðarinnar svo að við gætum allt í einu farið að greiða allan þennan gjaldeyri úr landi, sem er talsvert annað ástand en við höfum upplifað á síðustu árum eða áratugum í íslensku efnahagslífi. Það er líka rétt að velta því fyrir sér hvaða umræðu er verið að fara í og við hverja. Það hefur margoft komið fram í umræðunni í dag og í kvöld að hér stendur hver stjórnarandstöðuþingmaðurinn upp á fætur öðrum, fer í pontu og heldur ræður, spyr spurninga og veltir fyrir sér hvernig við eigum að standa undir þessu og dregur oft á tíðum upp nokkuð ófagra mynd af ástandinu og þeim líkindum sem hér gætu orðið. Hins vegar er voða lítið um að meiri hlutinn sem ber málið fram, stjórnarþingmenn eða hæstv. ráðherrar komi í pontu og svari slíkum spurningum eða taki þátt í umræðunni. Það er eins og við séum í eins konar einræðu hér út í tómið. Frú forseti. Það er vert að staldra við og velta fyrir sér hvað hefur áunnist í þessu máli frá þeim tíma sem drög að pólitísku samkomulagi um Icesave-deiluna voru fyrst lögð fram, þ.e. haust og snemmvetrar 2008, fyrir rúmlega ári síðan í tíð ríkisstjórnar Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks, ríkisstjórnar sem ríkti í aðdraganda hrunsins og í hruninu sjálfu. Í því sambandi er enn rétt - þar sem það gleymist ansi oft - að minna á að Icesave-reikningarnir í Hollandi voru stofnaðir í apríl eða maí 2008, fjórum eða fimm mánuðum fyrir hrun. En við hrunið í október voru innlánsreikningar í Hollandi orðnir u.þ.b. 200 þúsund talsins, innlánsreikningar með viðurkenningu íslenskra og hollenskra fjármálayfirvalda, ég endurtek, með viðurkenningu hollenskra fjármálayfirvalda líka. Aukningin í Bretlandi var fjórföldun innlána á Icesave-reikninga á sama tíma, þ.e. frá vori 2008 til hrunsins með sömu viðurkenningu, viðurkenningu íslenskra og breskra fjármálayfirvalda. Eins og margoft hefur komið fram voru gerð fjölmörg mistök á þessum tíma, mistök sem eru okkur gríðarlega dýrkeypt í dag. Ég held að flestir geti tekið eitthvað af þeirri gagnrýni til sín. Ef við horfum hins vegar í kringum okkur á umhverfið, á þær aðstæður sem þá voru, þ.e. hrun bankakerfis heimsins, á upphaf kreppunnar, þann ótta sem greip um sig í öllum vestrænum ríkjum og jafnvel víðar um að hið vestræna kapítalíska hagkerfi væri að hrynja, er ekkert óeðlilegt að setja sig í þau spor sem íslenskir ráðamenn stóðu í þá, að verða fyrir á einni viku að vera klappað á bakið sem góðum vini frá Íslandi yfir í þá gríðarlegu andúð sem menn upplifðu á fundum með ráðamönnum annarra ríkja. Það var ótti ráðamanna í þessum ríkjum vinaþjóða okkar og annarra ríkja sem við eigum samskipti við, ótti um að þeirra eigið bankakerfi mundi jafnframt hrynja og þeirra hagkerfi mundi líka hrynja. Í þessum anda verðum við að setja okkur í spor breskra ráðamanna þegar þeir setja hryðjuverkalög á vinaþjóð, á þjóð sem er samherji þeirra í NATO og hefur átt viðskipti og samskipti við þjóð þeirra í árhundruð. Ef við berum þá stöðu sem þarna var uppi sl. haust síðan saman við stöðuna sem er nú uppi er það hreint ekki sama umhverfi, það eru hreint ekki sömu aðstæður. Nú er komin miklu meiri ró, víða hafa hagkerfi heimsins tekið við sér, víða hafa menn sagt að kreppubotninum sé náð og að menn séu að snúast á rétt ról. Nú eru allt aðrar aðstæður. Nú eru aðstæður uppi sem gera það að verkum að þegar við förum út í hinn stóra heim að ræða við þingmenn og ráðamenn er allt, allt, allt önnur staða en var í október og nóvember árið 2008. Það er rétt að rifja það upp hér sem hefur komið fram í umræðu á síðustu dögum, til að mynda í stuttri en ágætri grein fyrrverandi formanns og ráðherra Framsóknarflokksins, Guðna Ágústssonar, sem fjallaði um stórmerkilega játningu um Icesave. Í greininni var fjallað um yfirlýsingar Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur fyrrverandi utanríkisráðherra og formanns Samfylkingarinnar á þessum tíma og þar segir, með leyfi forseta: „Nú hefur Ingibjörg Sólrún Gísladóttir sent ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttir harðorða yfirlýsingu vegna Icesave-málsins sem hlýtur að opna augu stjórnarliða úr báðum flokkum. Ingibjörg Sólrún lætur þau ummæli falla í viðtali í Fréttablaðinu á dögunum að Bretar hafi algjörlega einhliða tekið ákvörðun um að tryggja innstæður í breskum bönkum að fullu án nokkurs samráðs. Þess vegna verði þeir að bera sína ábyrgð. Það gangi ekki að öll ábyrgðin lendi á Íslendingum. Enn fremur segir hún að sér finnist að íslenska samninganefndin hafi ekki lagt nógu mikla áherslu á ábyrgð Breta og ábyrgð Evrópusambandsins. Við Íslendingar séum að vinna samkvæmt „directívi,“ frá Evrópusambandinu sem sé meingallað og sérstaklega þegar komi að alþjóðlegum bönkum. Þessi orð fyrrverandi utanríkisráðherra hljóta að kalla á það að bæði ráðherrar og þingmenn setjist niður og viðurkenni að rétt sé að skoða málið í nýju ljósi.“ Eins fjallaði Ingibjörg Sólrún um það í viðtali að samningamenn þjóðarinnar, ráðamenn, hefðu komið fram eins og þeir væru sakamenn og farið hefði verið með þeim hætti inn í samningaviðræður við Breta og Hollendinga. Sakamenn, sú umræða hefur komið hér upp í dag, hverjir eru það? Ekki er það þjóðin. Við getum ekki tekið á okkur þau brot sem sannarlega - eða að því er virðist sannarlega, það á auðvitað eftir að koma í ljós í dómsmálum - sem virðast hafa verið framin í bönkunum daginn út og daginn inn. Það er ekki þjóðin sem stóð fyrir þeim gjörningum og það er ekki hægt að láta þjóðina taka á sig sakir annarra, einkaaðila sem fóru fram í ljósi og undir reglum Evrópska efnahagssvæðisins og gerðu það sem þeir töldu að þeir mættu og var leyft af fjármálayfirvöldum, bæði íslenskum en ekki síður hollenskum og breskum, eins og áður kom fram. Í þessu samhengi er kannski rétt að rifja jafnframt upp grein sem Sigurður Líndal birti í Fréttablaðinu 13. október sl. þar sem fjallað var um bréf hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur til forsætisráðherra Noregs, Jens Stoltenbergs. En í greininni fór Sigurður fram á að Stoltenberg svaraði af hverju Ísland og íslenska þjóðin bæri ábyrgð á Icesave. Mig langar að fá að vitna til þessarar greinar þar sem Sigurður óskar þess að norski forsætisráðherrann svari eftirfarandi spurningum skýrt en slíkt væri vinarbragð. Í greininni segir, með leyfi forseta: „1. Hvenær tók íslenska ríkið að sér að ábyrgjast skuldir Landsbanka Íslands sem var í einkaeign og ríkinu - og þar með íslensku þjóðinni - óviðkomandi og hvar er staður fyrir slíkri ábyrgð í lögum, samningum eða löglega bindandi yfirlýsingum? Slíkar íþyngjandi skuldbindingar verða að styðjast við skýra réttarheimild. 2. Að svo miklu leyti sem álitaefni kunna að vera um skyldur íslenska ríkisins vegna einhvers konar ávirðingar í samskiptum við Breta og Hollendinga, hvers vegna hefur Íslendingum verið synjað um að fá slík álitaefni lögð fyrir dóm?“ Sigurður Líndal telur að íslensk stjórnvöld verði að ganga eftir skýrum svörum við þessum spurningum. Kannski ættum við sjálf að spyrja okkur slíkra spurninga. Ef við næðum að komast til botns í þeim stæðum við kannski aðeins betur í því hvernig við eigum að standa að þessu skelfilega máli. Einn þáttur í því, frú forseti, er sá skortur á kynningu á afstöðu Íslands og stöðu Íslands sem virðist hafa verið tekinn upp strax haustið 2008 þegar íslenskir ráðamenn urðu fyrir því að ganga á þann vegg sem þeir hafa margir hverjir lýst að hafi verið skelfilegt í samskiptum við jafnvel vini og kunningja í öðrum ríkjum. Það virðist vera að þá þegar hafi stolt okkar og trú á eigin getu verið kýlt niður, ofan í maga og enginn hafi þorað að bera höfuðið hátt og berjast fyrir hagsmunum okkar heldur höfum við jafnvel gengið um, eins og kom fram í máli Ingibjargar Sólrúnar, eins og sakamenn. Bréf hæstv. ráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur til Stoltenbergs bar þess merki. Bréfi hæstv. forsætisráðherra til kollega sinna í Hollandi og Bretlandi hefur ekki verið svarað nema þá að hluta til frá Hollandi. Kannski hefur það verið stílað á vitlaust heimilisfang á breska forsætisráðherrann því að hann hefur ekki svarað. Kannski býr hann ekki í Downing-stræti 10. Umræður sem urðu í kjölfarið á því að fulltrúar Framsóknarflokksins fóru í Noregsferð og ræddu við þingmenn allra flokka þar og sú upplifun sem þingmenn hafa fengið með því að ræða við kollega sína í öðrum löndum, á Evrópuþinginu, í Norðurlandaráði og Vestnorræna ráðinu og annars staðar hefur leitt í ljós að það er gríðarlegur skortur á þekkingu og menn eru í svo miklu myrkri um þá stöðu sem er á Íslandi. Þar ræður ábyrgð ríkisvaldsins auðvitað mestu því þarna er um að ræða skort á formlegum samskiptum. Hins vegar gætum við vel spurt okkur sjálf, við þingmenn hér í salnum, hvort við hefðum ekki átt - og það hefur reyndar komið fram í umræðunni sífellt oftar og oftar upp á síðkastið - að við ættum sjálf að búa til þingnefnd og ferðast á milli landa eða þá að gera það bara upp á okkar eigið einsdæmi. Ég notaði hluta af ferð sem ég fór til Kaupmannahafnar í haust til þess að óska eftir fundum með þingmönnum systurflokka Framsóknarflokksins á danska þinginu og þær umræður voru ákaflega gefandi. Þær umræður sannfærðu mig um það sem mig svo sem grunaði, þ.e. að vanþekking á stöðu okkar væri gríðarleg en það sem kom mér kannski á óvart var það að þær upplýsingar sem menn töldu sig hafa voru svo allt, allt annars eðlis en sú staða sem höfum fengið að upplifa m.a. frá hæstv. ríkisstjórn og úr fjölmiðlum. Það kom til að mynda öðrum þingmanninum sem ég ræddi við, sem á hluta að ríkisstjórnarsamstarfi í Danmörku, algjörlega á óvart að um miðjan október værum við ekki búin að fá lánin frá Norðurlöndunum og það fyrir löngu. Það kom honum líka gríðarlega á óvart að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefði ekki tekið áætlunina til endurskoðunar frá því í febrúar og það kom honum kannski enn meira á óvart þegar ég sagði honum að það væri að sögn annars vegar vegna þess að Norðurlöndin hefðu krafist þess að endurskoðunin hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum kæmi fyrst eða þá að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn neitaði að taka þessa endurskoðun upp fyrr en við værum búin að ganga frá Icesave. Þetta hafði viðkomandi þingmaður aldrei heyrt og hafði þó nýlega verið í viðræðum við utanríkisráðherra Danmerkur sem væntanlega hafði sínar upplýsingar héðan úr utanríkisráðuneytinu á Íslandi. Upplýsingagjöfin héðan hefur því verið afleit og ég gat ekki betur heyrt á þessum þingmönnum báðum - annar er reyndar utan stjórnar en hinn í stjórninni - en að báðir teldu að þeir mundu vilja hafa gengið miklu lengra í því að koma til móts við sjónarmið Íslendinga ef þeir hefðu haft vitneskju um hvernig staðan raunverulega væri. Frú forseti. Á sumarþingi virtist vera að meiri hluti stjórnarþingmanna teldi að við værum á einhvern hátt siðferðislega skuldbundin til að standa að fullu við Icesave-skuldbindingarnar. Það er út af fyrir sig ekkert óeðlilegt eða óskynsamlegt eða ópólitískt að hafa þá skoðun að við Íslendingar eigum að standa við skuldbindingar okkar. En eins og ég ræddi áðan, þar liggur einfaldlega efinn, þar liggur vafinn: Eru skuldbindingar einkabanka og mislukkuð Evróputilskipun um innlánstryggingarsjóði okkar mál, er það mál þjóðarinnar? Er ekki skylda okkar, þingmanna og ríkisstjórnar, að verja hagsmuni þjóðarinnar með öllum tiltækum ráðum? Er það ekki siðferðileg, pólitísk og skynsamleg skylda að berjast sameiginlega fyrir hagsmunum þjóðarinnar? Það er eitthvað sem mér fannst þegar þetta var til umræðu á sumarþingi og mér finnst enn að við höfum sameinast um, allir þingmenn allra flokka. Mér finnst satt best að segja sú umræða sem nú fer fram með ólíkindum, eins og ég kom hér inn á í upphafi máls míns, að við séum hér að ræða daginn út og daginn inn út í hálftóman sal þar sem meiri hluti stjórnarinnar, stjórnarmeirihlutinn, þingmenn stjórnarflokkanna taka ekki þátt í umræðunni og ráðherrar hunsa jafnvel spurningar sem lagðar eru fram. Á sumarþinginu kom fram, svo ég ítreki það, að það virtist vera að siðferðileg afstaða sumra stjórnarþingmanna að við ættum að greiða þessar skuldir, þetta væru okkar skuldir, þjóðarinnar. Við, þ.e. öll þjóðin, höfum því tekið sameiginlega á okkur skuldbindingar einkafyrirtækis á grundvelli þessarar mislukkuðu Evróputilskipunar. Á sumarþinginu má segja að þingið hafi á margan hátt tekið eðlilegt vald sitt til sín og það er kannski rétt að geta þess hér í framhjáhlaupi að kannski var þetta eina málið þar sem allir þingmenn, þ.e. líka stjórnarandstaðan, komu að málum því að í öðrum málum hefur ríkisstjórnin og framkvæmdarvaldið því miður valtað yfir löggjafarþingið og löggjafarvaldið og stjórnarandstaðan hefur gjarnan frétt af málum ýmist í blöðum eða frá blaðamannafundum. Þar má síðast nefna hugmyndir um skatta og skattafrumvörp sem við erum ekki enn farin að ræða þó að þau mál hafi verið í umræðu í fjölmiðlum í hálfan mánuð. Á þessu ágæta sumarþingi og langa, þar sem þingið tók þetta mál til mikillar umfjöllunar og reyndi að breyta vonlausum samningi með því að setja margvíslega fyrirvara við ríkisábyrgðina og það var - og það er best að ítreka það hér í þessum ræðustól - það var vegna harðfylgis stjórnarandstöðunnar, fjölmiðla og þjóðarinnar að upphaflegi samningurinn sem lá fyrir var ekki keyrður í gegn í upphafi sumarþings án þess að kynna hann, hvorki fyrir þingi né þjóð. Það er rétt að ítreka að það virtist vera sem það stæði til í upphafinu. Samningurinn var að lokum gerður opinber og fékk mikla skoðun og mikla gagnrýni og það var jafnframt vegna harðfylgis stjórnarandstöðunnar, fjölmiðla og þjóðarinnar að þeir fyrirvarar sem í lok sumars fylgdu meirihlutaáliti fjárlaganefndar voru fram komnir. Á sumarþinginu voru stöðugt að koma fram nýjar upplýsingar, ný sjónarmið sem satt best að segja gerðu hinn upprunalega samning ekki betri, sjónarmið sem urðu til þess að enn og aftur var reynt að setja nýja fyrirvara við hinn vonlausa samning. Það er mikilvægt að geta þessa þar sem nú í haust, eftir að við erum enn og aftur komin með í raun og veru nýjan samning í hendurnar, eru enn og aftur að koma fram ný sjónarmið sem taka til hins upprunalega samnings. Um síðustu helgi komu fram a.m.k. tvö atriði og það má segja að það séu jafnvel eitt til tvö atriði á viku sem kalla á að það þurfi að fjalla um málið í nefndum þings. Þess vegna væri eðlilegt, frú forseti, að kalla saman fjárlaganefndina, sem og efnahags- og skattanefnd og jafnvel, eins og fram hefur komið, utanríkismálanefnd til þess að fjalla um sum þeirra atriða. Annað þeirra atriða sem fram kom um helgina varðar málefni sem tengjast Landsbankanum, þ.e. skuldabréfum um uppgjör á eignum og skuldum vegna gamla Landsbankans og nýja Landsbankans. Ég ætla að vitna í forsíðufrétt Morgunblaðsins á laugardaginn þar sem var fjallað um þetta, með leyfi forseta: „Tilkynnt var um rammasamkomulag um skiptingu á milli bankanna í síðasta mánuði. Það felur meðal annars í sér að nýi bankinn gefi út 260 milljarða króna skuldabréf til tíu ára og verður það gengistryggt. Ekki liggur enn fyrir endanleg útfærsla á skuldabréfaútgáfunni en ljóst má vera að Nýi Landsbankinn mun þurfa að greiða að meðaltali 26 milljarða króna í gjaldeyri auk vaxta af láninu á ári. Þetta þýðir með öðrum orðum aukið útflæði gjaldeyris úr hagkerfinu og þar af leiðandi þrýsting til veikingar krónunnar.“ Síðar í sömu frétt kemur það m.a. fram að að öllu óbreyttu er sem sagt Nýi Landsbankinn kominn í þá stöðu að þurfa að selja krónur fyrir gjaldeyri í umtalsverðum mæli og það á meðan Seðlabankinn er að beita inngripum til þess að styðja við krónuna. Þetta er staðfesting á því sem menn hafa heyrt á liðnum vikum um að Landsbankinn sé í raun og veru að ryksuga upp allan gjaldeyri á markaðnum og hafi gert lengi og veiki með því gengi krónunnar og þetta samspil milli ríkisbankans Landsbankans og Seðlabankans er eiginlega óskiljanlegt. Annað atriði sem jafnframt kom fram um helgina og hefur reyndar verið rætt í ræðustóli í dag og kvöld er úr álitsgerð Daniels Gros sem birtist um helgina en Daniel Gros er afar þekktur hagfræðingur á sviði peningamála fyrir utan að hann er forstöðumaður Evrópufræðastofnunar í Brussel og situr í stjórn Seðlabankans eða Seðlabankaráðs fyrir hönd Framsóknarflokksins. Í álitsgerð hans kom fram að úr því, eða við getum sagt að á grundvelli þessarar mislukkuðu Evróputilskipunar, að vegna jafnræðis ættum við að bera ábyrgð á þessum skuldum eða innlánsreikningunum, bæði í Hollandi og Bretlandi, Icesave-reikningunum, þá ætti slík jafnræðishugsun jafnframt að gilda í vaxtabyrðinni sem tryggingarsjóðirnir þurfa að taka. Ef ég má vitna til fréttar á mbl.is eftir Ívar Pál Jónsson þar sem hann vitnar í álitsgerð Daniels Gros, hagfræðings og bankaráðsmanns Seðlabanka Íslands, þá segir hann að ef jafnræðisregla samningsins um Evrópska efnahagssvæðið gilti þyrfti íslenska ríkið að greiða Bretum milljarða evra, 185 milljónum minna í vexti af Icesave-láni. Í álitsgerðinni varpar Gros fram þeirri spurningu hvort Bretum og Hollendingum beri að veita Íslendingum sömu lánskjör og eigin tryggingarsjóðum í samræmi við jafnræðisreglur samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Það þýddi að vaxtagreiðslur Íslendinga vegna hinnar svokölluðu Icesave-skuldar við Breta yrðu allt að einum milljarði evra minni en ella. Eins og við þekkjum eru ársvextirnir um 5,55% við þessa sjóði Breta og Hollendinga, a.m.k. hinna bresku er tilfellið að breski sjóðurinn er að fá lán á 1,5% vöxtum, og munar um minna. Það hefur jafnframt komið fram að aðstoðarmaður hæstv. fjármálaráðherra vísaði þessu að sjálfsögðu á bug eins og ríkisstjórnin gerir því miður alltaf þegar það virðist vera að við séum komin með einhvern viðspyrnupunkt sem við getum nýtt í samningaviðræðum við Breta og Hollendinga. Það kom fram í ræðu hæstv. fjármálaráðherra í óundirbúnum fyrirspurnum í dag og var haft var eftir aðstoðarmanni ráðherrans að það væri ekki hægt að svara þessu þar sem ekki væri ljóst hvaða jafnræðisreglu væri um að ræða og þetta lyti frekar samkeppni en nokkurs annars og samkeppnislögum. En ef við að grípum niður í fylgiskjal með Evrópska efnahagssamningnum stendur einfaldlega að þar sem stefnt sé að, þar sem fjallað er um dómstóla og samræmda túlkun og ákvæði í löggjöf bandalagsins sem tekin eru upp efnislega í þennan samning, með leyfi forseta: „… svo og að koma sér saman um jafnræði gagnvart einstaklingum og aðilum í atvinnurekstri að því er varðar fjórþætta frelsið og samkeppnisskilyrði.“ Mér finnst því nokkuð ljóst að EES-samningurinn hafi tiltekið í þessu tilviki ekki einungis samkeppnisskilyrði heldur fjórþætta frelsið sjálft. Í 4. gr. samningsins sjálfs, undir kaflanum Markmið og meginreglur stendur, með leyfi forseta: „Hvers konar mismunun á grundvelli ríkisfangs er bönnuð á gildissviði samnings þessa nema annað leiði af einstökum ákvæðum hans.“ Mér finnst það ljóst að þetta sé sjónarmið sem við ættum að skoða nánar. Það kom reyndar fram hjá hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, formanni Framsóknarflokksins, að honum fyndist álitsgerð Gros mjög áhugaverð og í áðurnefndri frétt í Morgunblaðinu sagði hann að fréttin væri enn eitt dæmi um að stórt grundvallaratriði í þessu máli liti dagsins ljós án þess að það hafi komið fram áður í meðförum þingsins. Á sömu blaðsíðu var haft eftir Evrópufræðingnum Eiríki Bergmanni Einarssyni, með leyfi forseta: „Þetta sem Daniel Gros bendir á finnst mér vera miklu frekar pólitískt sjónarmið en lagalegt. Sem slíkt er það fyllilega réttmætt, því eðli Evrópusamstarfs er með þeim hætti að það hefði átt að vera sameiginlegt verkefni Evrópuþjóða að leysa úr þeim vanda sem kom upp þegar íslensku bankarnir féllu.“ Seinna í sömu frétt segir Eiríkur að málið sé í eðli sínu pólitískt og verði ekki leyst nema á hinum pólitíska vettvangi. Hann segir enn fremur að íslensk stjórnvöld virðist ekki skilja þetta, hvorki núverandi né hin fyrri. Þau hafi gloprað út úr höndunum hverju tækifærinu á fætur öðru til að ná hagsmunum Íslendinga betur fram. Þetta segir kannski fleira en mörg orð um það hversu stórt mál þetta er og þau sem eru að koma fram nú, eins og ég segi, kannski eitt til tvö atriði á viku og gera það að verkum að manni finnst það alveg með ólíkindum að við séum að ræða þetta hér út í tómið, eins og ég hef sagt fyrr í kvöld, að við séum ekki að ræða þetta við meiri hluta stjórnarþingmanna eða stjórnarmeirihlutann eða hæstvirta ráðherra. Það eru fleiri sem hafa lagt þessu máli lið og má þar nefna Gunnar Tómasson hagfræðing, sem er óþreytandi að senda til okkar þingmanna hugleiðingar sínar og það er jafnvel svo að það eru ekki einungis Íslendingar sem taka þátt í þeirri umræðu og það er alls ekki svo að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar séu þeir einu sem gagnrýni það sem gert er. Í bréfi sem okkur þingmönnum barst í dag frá Gunnari Tómassyni sendi hann jafnframt íslenskun sína á yfirlýsingu sem okkur barst frá tveimur þekktum hagfræðingum frá Bandaríkjunum, þeim James K. Galbraith prófessor í stjórnmálum og viðskiptatengslum og William Black sem er lektor í hagfræði og lögum í University of Missouri Kansas City. Þeir hefja bréf sitt með þessum hætti: „To our friends in Iceland,“ sem er í þýðingu Gunnars: Yfirlýsing til vina okkar á Íslandi, þar sem þeir fara yfir það hversu varasamt það er að yfirtaka frekari skuldir, taka frekari skuldir á okkur og vitna þar til skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Frú forseti. Frá upphafi þessa máls hafa fjölmargir aðilar utan þings lagt gríðarlega vinnu í að skoða og koma með athugasemdir, tillögur og ábendingar. Á engan er hallað þegar nefndur er sérstaklega Indefence-hópurinn sem hefur verið óþreytandi að benda á galla, benda á hættur við samninginn og reynt að bæta stöðu Íslands með málefnalegum tillögum. Nú síðast birtu forsvarsmenn Indefence grein í Morgunblaðinu og jafnframt fréttatilkynningu frá 2. nóvember þar sem þeir fóru yfir helstu atriði hins núverandi samnings. Greinin sem birtist í Morgunblaðinu bar yfirskriftina „Vanþekking og óskhyggja stjórnvalda um Icesave“, þar sem fjallað er m.a. bæði um hæstv. utanríkisráðherra og formann fjárlaganefndar sem hafa haldið því fram, eins og kemur fram í grein þessara ágætu fulltrúa Indefence, með leyfi forseta: „Formaður fjárlaganefndar, Guðbjartur Hannesson, sagði á Alþingi 22. október, að „ef okkur er misboðið er það nú einu sinni þannig að íslenska Alþingi getur hvenær sem er fellt þessa ríkisábyrgð úr gildi. Hafa menn ekkert áttað sig á því?“ - Og utanríkisráðherra, Össur Skarphéðinsson, bætti um betur: „Herra trúr, Alþingi er fullvalda og fullveðja. Alþingi getur hvenær sem það telur að það hafi siðferðileg og þjóðarleg rök breytt sínum lögum.“ - Og síðar: „Alþingi getur hvenær sem það vill takmarkað ríkisábyrgðina.“ Nú langar mig að velta því upp hvort ekki sé gáfulegra að reyna að verjast á meðan við erum í orrustunni en ekki hugsa sér það að fara í einhverja orrustu síðar sem við þurfum þá að finna bæði orrustuvöllinn og þann sem við erum að berjast við. Eða eins og segir í síðasta kafla greinar þessa ágæta hóps sem ber yfirskriftina: Að semja nú, svíkja síðar, með leyfi forseta: „Að semja nú og svíkja síðar er ekki vænlegt til þess að skapa Íslendingum traust á alþjóðlegum vettvangi. Alþingi setti skýra fyrirvara við ríkisábyrgð vegna Icesave-samninganna í sumar, sem áttu að gera þjóðinni kleift að standa efnahagslega undir greiðslum af Icesave-skuldbindingunni. Það er lágmarkskrafa að Alþingi spyrni nú við fæti og tryggi, eins og hægt er, að íslenska ríkið hafi getu til að standa við gerða samninga.“ Frú forseti. Sjónarmið fjölmargra íslenskra lögmanna eins og Stefán Más, Lárusar Blöndals, Ragnar Halls, Eiríks Tómassonar og reyndar mun fleiri, eru sum hver rituð inn í fyrirvarana en sum ekki, þ.e. þá fyrirvara sem við settum í sumar. Nokkur þeirra sjónarmiða sem þar komu fram settum við framsóknarmenn fram í breytingartillögu sem við lögðum fram á sumarþingi til að reyna að betrumbæta stöðu þjóðarinnar gagnvart viðsemjendunum, Bretum og Hollendingum. Þar lögðum við reyndar til sem okkar aðaltillögu að semja á nýjan leik. Það var fellt. Síðan er borið á borð okkar eftir langan tíma japls, jamls og fuðurs og má þar nefna alls kyns undarlega tilburði í upphafi september þar sem var óljóst hvort búið væri að kynna fyrirvarana fyrir Bretum og Hollendingum og hvað þeir hefðu sagt, að þegar allt hefur síðan komið til síns enda erum við komin með eins konar gagntilboð í hendurnar, sem við framsóknarmenn reyndar vöruðum við í sumar, þ.e. að Bretar og Hollendingar mundu hugsanlega taka þannig á málunum. Þar sem nú er því haldið fram af stjórnarmeirihlutanum að fyrirvararnir séu betri eftir að gagnaðilar okkar hafi farið höndum um þá.  Frú forseti. Við skoðun samningsins kom í ljós, og ég held að segja megi að þrátt fyrir allt séu allir þingmenn og þjóðin sammála um að ábyrgðin á samningnum og áhættan ef illa færi væri öll Íslands megin í samningnum. Þar er ekkert jafnræði, þar er engin sameiginleg pólitísk ábyrgð. Bretar og Hollendingar virðast hafa fengið allt sitt fram og taka enga áhættu á sig - og má þá vitna til Ingibjargar Sólrúnar - þrátt fyrir að það hljóti að vera viðurkennt af öllum og þar með Bretum og Hollendingum líka, að hagsmunir allra landanna þriggja séu samtvinnaðir í því að vel gangi í íslensku efnahagslífi. Sú staða er ekki betri nú eftir að Bretar og Hollendingar hafa komið með sitt gagntilboð. Á sumarþinginu skapaðist að lokum nokkuð breið samstaða um að setja fram fyrirvara til að lágmarka áhættu Íslands. Þannig var það reyndar ekki í upphafi. Lengi vel voru meira að segja nokkrir þingmenn, þar meðtalinn hv. varaformaður fjárlaganefndar auk hæstv. fjármálaráðherra á þeirri skoðun að upphaflegi samningurinn hafi bara verið nokkuð góður og fyrirvararnir hafi ekki breytt honum nokkuð sem heiti enda væri ekki hægt að breyta góðum samningi. Auðvitað hefði verið best að strax í vor hefðu allir þingmenn, þar með talinn hæstv. forsætisráðherra og Samfylkingin öll, hæstv. fjármálaráðherra og fylgismenn hans innan Vinstri grænna, viðurkennt að samningurinn væri óaðgengilegur fyrir íslenska þjóð og þá hefðu allir þingmenn allra flokka reynt að finna alla þá fyrirvara við ríkisábyrgðina sem menn teldu að þyrfti fyrir íslenska þjóð. Svo varð því miður ekki og þess vegna eigum við enn þessa skrýtnu umræðu þar sem stjórnarandstaðan er í þeirri sérkennilegu stöðu að reyna stöðugt að betrumbæta frumvarp ríkisstjórnarinnar um ríkisábyrgð á lán Tryggingarsjóðs innstæðueigenda, koma fram með tillögur sem gera íslenskri þjóð gerlegt að standa við skuldbindingar sínar án þess að hneppa þjóðina í skuldafangelsi. Sú umræða, þessar viðræður sem við eigum eru ekki við bresk eða hollensk yfirvöld, nei, þessar viðræður eru við stjórnarmeirihlutann. Er hægt að hugsa sér sérkennilegri umræðu? Þar sem nú gengur á tíma minn, frú forseti, ætla ég að geyma það til seinni tíma að fara yfir þær breytingar sem hafa orðið á samningnum með fyrirvörunum í meðförum Breta og Hollendinga til seinni ræðu. Frú forseti. Eftir að sú mikla vinna sem lögð hefur verið fram, sérstaklega hér á sumarþinginu, í þá átt að fá samninginn fram í dagsljósið, skoða hann, fá sérfræðinga til að meta, gefa álit, setja fyrirvara sem margir töldu nægjanlega, þó eins og ég vil ítreka að við framsóknarmenn töldum þó betra að semja að nýju strax og gefa það strax út að þetta væri óaðgengilegt og þyrfti að semja að nýju, þá erum við hér á endasprettinum að reyna að enda þetta mál. Í stað þess að í sumar gátum við sagt að samningurinn með fyrirvörum væri þess eðlis að við værum að setja punkt við umræðu um vonlausan Icesave-samning með því að minnka áhættuna, minnka áhættuna með því að setja fyrirvara við ríkisábyrgðina við samninginn. Ríkisábyrgð sem var samþykkt á sumarþinginu staðfesti samninginn, hinn ósanngjarna Icesave-samning, en nú eru horfin þau mörk sem fyrirvararnir settu. Samt sem áður er ætlast til þess af stjórnarmeirihlutanum að þingið samþykki þennan óskapnað. Frú forseti. Skoðun mín og okkar framsóknarmanna hefur verið ljós lengi, bæði á sumarþingi sem og nú, við teljum, og höfum fengið stuðning við þá skoðun okkar frá mörgum utan þings sem innan, að semja þurfi upp á nýtt. Í því sambandi má nefna að sérfræðingur í skuldaskilum þjóða og milliríkjasamningum, Lee Buchheit, sem kom fyrir fjárlaganefnd í sumar taldi að í raun skipti engu hvað við gerðum, niðurstaðan yrði alltaf sú sama að nauðsynlegt væri að fara til Breta og Hollendinga og semja að nýju því að samningurinn væri einfaldlega slæmur og óaðgengilegur fyrir íslenska þjóð. Að öllu óbreyttu mætti segja um niðurstöðu Icesave-samninganna sem afurðar og nota mætti nýyrðið að það sé „ömurð.“ Orrustan er töpuð en stríðið er að hefjast sögðum við á sumarþinginu. Það er afleitt ef við töpum þessari orrustu líka. Ef það gerist verður sífellt erfiðara að snúa vörn í sókn en þar munum við framsóknarmenn leggjast á eitt ásamt og með þjóðinni og vonandi með sem allra flestum flokkum þingsins að berjast fyrir endurreisn íslensks efnahagslífs. Við viljum geta gengið upprétt þjóð með öðrum þjóðum. Það gerist ekki með því að taka á sig ósanngjarnar og óréttmætar byrðar sem knýja þjóðina niður á hnén.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir ágæta ræðu. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að við Íslendingar getum staðið undir umræddum skuldbindingum og hvort að hans mati sé fræðilegur möguleiki að við getum borgað.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Margréti Tryggvadóttur spurninguna. Það er kannski einfalt fyrir mig að segja að það sé mitt mat að ég telji að það sé allsendis útilokað að við getum staðið við skuldbindingar okkar með því að bæta öllu þessu á okkur sem gert hefur verið, en auðvitað þurfa að fylgja því einhver rök. Ég óttast mjög að við séum að falla inn í svokallaða vaxtagildru þar sem við munum ævinlega bara borga vexti en höfuðstóllinn standi eftir. Í því sambandi er rétt að benda á upplýsingar sem m.a. koma úr skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og hv. þm. Þór Saari sýndi okkur fyrr í kvöld þar sem það virðist vera að það þurfi einhvers konar barbabrellu í íslensku efnahagslífi til þess að við förum að skila gjaldeyrisafgangi svo við getum staðið undir öllu því útstreymi gjaldeyris sem til þarf til að geta greitt þessar skuldir.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir heiðarlegt svar. Mörg okkar voru á þjóðfundi fyrir rúmri viku þar sem var kallað á heiðarleika og mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála mér um að það sé ekki heiðarlegt af okkur að taka á okkur skuldbindingar sem við vitum að við ráðum ekki við. Eins langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að samþykkt Icesave sé inngöngumiði okkar inn í Evrópusambandið.

Virðulegi forseti. Varðandi heiðarleikann tek ég algjörlega undir það að mér finnst það miklu heiðarlegra að koma fram nú þegar og segja að þessi samningur sé óaðgengilegur og í raun og veru eins og menn hafa lýst honum, hálfömurlegur og kannski sá lélegasti milliríkjasamningur sem gerður hafi verið og geri það að verkum að áhættan af því að við getum ekki staðið við skuldbindingar okkar sé gríðarlega mikil. Það sé langtum heiðarlegra gagnvart þeim sem við erum að taka lán hjá að segja einfaldlega að þetta sé of langt gengið og við verðum að semja af meiri skynsemi til að báðir aðilar geti staðið í lappirnar þegar upp er staðið. Varðandi það hvort þetta sé aðgöngumiðinn að Evrópusambandinu hefur það auðvitað komið fram í umræðunni oft á tíðum að menn óttist að þetta sé einn af þeim ókostum sem við þurfum að undirgangast, 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu. Hann fór mjög vel yfir það hvernig hefði verið haldið á málinu alveg frá upphafi og það gerðist með þeim hætti að fyrst var skrifað undir þennan ömurlega samning 5. júní og síðan gerðist það að Alþingi lagðist í það að gera sterka og góða fyrirvara við þann samning sem varð síðan að lögum í lok ágúst. Nú koma þessir útþynntu fyrirvarar, það er búið að þynna þá út og bora á þá göt alls staðar og það er alveg með ólíkindum vegna þess að þegar búið var að setja fyrirvarana sögðu forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar að þeir fyrirvarar sem Alþingi var búið að setja rúmuðust innan samningsins. Það var alveg klárt og kvitt, þingið hafði svo sem ekki gert neitt nema bara þá sæmilegt verk,  Þá langar mig að spyrja hv. þingmann hvort honum finnist hæstv. ríkisstjórn hafa staðið sig í því að koma þessum skilaboðum 

Frú forseti. Ég þakka fyrirspurn hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar. Hann spyr mig hvort mér finnist ríkisstjórnin hafa staðið sig í að kynna þessa fyrirvara og það kom fram í frammíkalli hæstv. utanríkisráðherra að þar hefði þurft skapandi hugsun. Ég held að niðurstaða okkar sé, þegar við horfum til baka, að það hafi þá örugglega skort þessa skapandi hugsun hjá ríkisstjórninni þar sem það virðist ekki vera að þessar ríkisstjórnir og ráðamenn Hollendinga og Breta hafi skynjað eða skilið hvernig þeir fóru fram með málið því að a.m.k. sitjum við uppi með það í dag að búið er að taka allar varnir úr fyrirvörunum og það sem átti að rúmast innan samningsins í sumar. Það verður að segjast eins og er að það gerir það alveg örugglega í dag því að án fyrirvaranna 

Virðulegi forseti. Þegar titraði sem mest á stjórnarheimilinu og fyrrverandi hæstv. heilbrigðisráðherra sagði af sér, að þá upplýsti þingflokksformaður Vinstri grænna, hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, að það hefði verið þannig að þegar upphaflegu samningarnir voru kynntir hefði ekki nema lítill hluti ríkisstjórnarinnar lesið samningana. Síðan hefur reyndar komið fram í ræðustól Alþingis og var mjög áhugavert að hlusta á ræðu hæstv. félagsmálaráðherra í fyrstu umferðinni þar sem hann taldi að það væri nauðsynlegt að skrifa undir samningana vegna þess að þeir væru þegar fallnir á efnahagslegu viðmiðunum, þá gætum við bara farið að semja upp á nýtt. Mig langar að spyrja hv. þingmann um hvort honum finnist þetta þá ekki hafa verið með þeim hætti að ríkisstjórnin hafi tekið þennan kúrs, þessa stefnu í þessu máli. Síðan langar mig að spyrja hv. þingmann um það hver sé tilfinning hans eða skoðun á því hvort það hafi einhvern tíma staðið til núna að það mætti 

Virðulegi forseti. Ég þakka spurningar hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar. Þetta er auðvitað, eins og áður hefur komið fram hér í kvöld, sérkennileg umræða þar sem við þingmenn stjórnarandstöðunnar erum satt best að segja að spyrja hvert annað um það hvernig ríkisstjórnin hugsi og hæstv. ráðherrar og meiri hluti stjórnarþingmanna. Ekki taka þeir þátt í umræðunni, ekki upplýsa þeir nákvæmlega um þessa hluti sem hv. þingmaður kom inn á. Þó er held ég augljóst að sú umræða sem hefur farið fram og kynningin á málinu var með þeim hætti, það er ágætt að það var rifjað í máli hv. þingmanns, að upphaflega kom þetta inn í þing alveg óundirbúið. Við höfðum það alla vega á tilfinningunni og ég held að það megi segja að það hafi ekki átt að kynna okkur nokkurn 

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst af öllu þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni mjög málefnalega og góða ræðu og sterka. Þar var gríðarlega vel farið í gegnum allt málið. Hann nefndi áðan að þetta mál snerist kannski fyrst og fremst um spurninguna hvernig þessi ríkisstjórn hugsaði. Við skulum fara aðeins í gegnum það. Oddvitar ríkisstjórnarinnar, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, hafa samanlagt hátt í 60 ára þingreynslu og gefa sig út fyrir það í sínu stjórnarsamstarfi að stunda samráðspólitík, gagnsæja pólitík o.s.frv. Enginn virðist þó koma auga á þá starfshætti. Hér hefur verið nefnt þetta frábæra tilsvar hæstv. utanríkisráðherra frá í sumar um skapandi hugsun til að fella fyrirvarana inn í fyrirliggjandi samning. Getur hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson verið sammála mér um að líkast til orsakist fjarvera hæstv. forustu ríkisstjórnarinnar 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni ágætar vangaveltur og fyrirspurn. Ég get auðvitað verið sammála þingmanninum um að margt sérkennilegt gæti skýrt fjarveru forustuflokka ríkisstjórnarinnar hér við umræðuna og kannski ekki síst að þeir séu að skapa svigrúm fyrir skapandi hugsun aðstoðarmanna sinna. Ekki veit ég það, það gæti verið. Ég held að því hafi verið fleygt fram í umræðunni í kvöld að hæstv. forsætisráðherra hafi talað í sumar á sumarþingi í alls 42 mínútur um þetta mikla hagsmunamál en nú á haustþinginu þegar þessi umræða fer fram held ég að hæstv. ráðherra hafi ekki stigið í pontu til efnislegrar umræðu. Ég þekki ekki nákvæmlega 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Þetta er vissulega íhugunarefni, sérstaklega þegar það er tekið fram í greinargerðinni með því frumvarpi sem hér hefur verið lagt fram að frumvarpið feli í sér í öllum meginatriðum þá fyrirvara sem settir voru af Alþingi í ágúst. Fyrir liggur að hér hefur stjórnarandstaðan talið fram með fullgildum rökum áherslur sínar í því efni og leitt fram í bæði töluðu og rituðu máli og sýnt fram á að þessir fyrirvarar standast ekki nokkra skoðun. Það er ekki til of mikils mælst að forustumenn hæstv. ríkisstjórnar mæli með rökum á móti þeim sjónarmiðum sem stjórnarandstaðan heldur fram, í það minnsta þykir mér það lítilmannlegt af forustu ríkisstjórnarinnar að mæta ekki til þessarar umræðu, heldur sitja og pukra 

Virðulegi forseti. Já, ég get upplýst hv. þm. Kristján Þór Júlíusson um að ég deili algjörlega þeirri skoðun hans með honum og er sammála því að ekki væri til of mikils mælst að ráðherrar ríkisstjórnarinnar og forsvarsmenn þessa máls kæmu í pontu til viðræðna við okkur og létu ekki nægja að sitja og hlusta, annaðhvort í hliðarsölum eða annars staðar, sem ég vona nú sannarlega að þeir séu að gera. Þetta er, eins og ég kom aðeins inn á í ræðu minni fyrr í kvöld, mjög sérkennileg umræða því við erum hér að reyna að berjast fyrir hagsmunum þjóðarinnar í baráttu við Breta og Hollendinga, umræðan er við stjórnarmeirihlutann og hæstv. ráðherra en þeir taka bara ekki þátt í umræðunni. Ég vildi svo gjarnan að umræðan væri 

Frú forseti. Ég hlustaði með athygli á þessi orðaskipti félaga minna í stjórnarandstöðunni, hv. þm. Sigurðar Inga og Kristjáns Þórs Júlíussonar. Ég veit að hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson er mjög prúður sveitapiltur, stundum fannst mér hann eiginlega of prúður hér áðan því ég verð að segja - og ég er náttúrlega bara óhefluð stelpa úr Breiðholtinu - að ég er ekki bara hneyksluð heldur einnig afar vonsvikin yfir því að ríkisstjórnin talaði ekki við Breta, ekki við Hollendinga og hér í dag og á fimmtudaginn er skýrt og klárt að hún vill ekki tala við þingið. Ríkisstjórnin á ekkert vantalað við þingið í þessu erfiða máli, sérstaklega ekki forsætisráðherra. Mér finnst það miður og þess vegna hefði ég gjarnan viljað heyra hv. þm. Sigurð Inga Jóhannsson segja skýrt 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur bæði fyrirspurnina en ekki síður mannlýsinguna á mér. Það er alveg rétt, ég tem mér yfirleitt að vera frekar prúður og stilltur en get reyndar bæði orðið nokkuð reiður og æstur ef mér finnst of langt gengið. Það er satt best að segja kannski komið að þeim tímapunkti í þessu máli þar sem við höfum verið að ákalla skoðanir hæstv. forsætisráðherra í allan dag, kalla eftir að fá hæstv. ráðherra í pontu til þess að úttala sig um hvað henni finnst um þessi mál. Ég kom aðeins inn á það í ræðu minni að ég upplifi hvaða vanþekkingu þingmenn á öðrum þjóðþingum hafa á málinu. Ég tel það m.a. vera vegna þess að hæstv. forsætisráðherra hefur ekki beitt sér með formlegum hætti á alþjóðavettvangi. Það má svo sem segja að 

Frú forseti. Ég vil aðeins taka við boltanum þar sem hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson skildi við hann áðan varðandi vanþekkingu annarra þjóða. Þegar maður lítur núna yfir ferlið allt frá 5. júní sést að þingið mátti í fyrsta lagi ekki fá að vita hvert innihald samningsins var. Það var ekki að frumkvæði ríkisstjórnarinnar sem við hér í þinginu fengum að vita hvert innihald samningsins var, heldur allra annarra. Ég velti því líka fyrir mér eftir allan þann hamagang sem var í þinginu og þau góðu vinnubrögð sem voru viðhöfð sl. sumar hvernig ríkisstjórnin síðan lyppast niður og þorir ekki að berjast fyrir rétti okkar eftir að þingið hafði náð nokkuð mikilli samstöðu hér sl. sumar. Við horfum síðan á yfirlýsingar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og Dominique Strauss-Kahns að það hafi verið Norðurlandaþjóðirnar sem hafi knúið fram þennan samning, síðan sjáum við að það liggur ekkert á. Allt í einu eru lánafyrirgreiðslurnar komnar, allt er í góðu þótt við séum ekki búin að afgreiða málið eins og ríkisstjórnin kýs að gera það. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann, því framsóknarmenn hafa fylgt þessu máli mjög vel eftir og eru vel inni í því, 

Frú forseti. Já, ég vil þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur þessa fyrirspurn. Ég hef spurt mig þeirrar spurningar upp á síðkastið hvort nú sé komin sú staða að þar sem það virðist vera upplýst að enginn einn sérstakur aðili hangi yfir með þeirri ógn að koma í veg fyrir að við fáum lán frá Norðurlöndum - því ekki virðast Norðurlöndin viðurkenna það og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn viðurkennir ekki heldur að hann hafi staðið einn í vegi fyrir þessu, enda endurskoðunin hafin - sé málið komið á þann rekspöl að nú gætum við í friði farið að vinna að okkar efnahagsmálum. Ég held að ríkisstjórnin ætti þá að einhenda sér í að koma fram með þau mál sem hún telur nauðsynleg og mikilvægust. Þar er auðvitað fjárlagafrumvarpið mikilvægast, tekjuhlið þess og atvinnuuppbyggjandi ráðstafanir, þ.e. að koma efnahagslífinu í gang. Ég held að við ættum að snúa okkur að því 

Hæstv. forseti. Ég vil enn inna hæstv. forseta eftir því hvað standi til að halda þessum fundi lengi áfram. Ég bendi á að umræðan hefur staðið alllengi. Þingmenn hófu störf snemma í morgun og munu hefja störf næsta morgun. Eins og fram hefur komið í umræðunni er engin utanaðkomandi pressa á að ljúka þessu máli, engin efnisleg rök hafa verið færð fyrir því að eitthvað liggi á því. Því spyr ég hversu lengi forseti ætli að halda áfram. Ég spyr líka hæstv. forseta, að gefnu tilefni vegna umræðunnar í dag, hvort af hálfu forsetadæmisins í þinginu sé með einhverjum hætti staðið í vegi fyrir því að hv. þingmenn ríkisstjórnarflokkanna komist að til að tala. Þeir hafa ekki talað hér í dag. Til þess hafa þeir haft næg tækifæri, bæði í ræðum og andsvörum, en þeir hafa ekki sést í ræðustól. Ég velti fyrir mér hvort einhver brotalöm sé í 

Frú forseti. Ég vil í ljósi þeirra fyrirspurna sem við höfum beint til forseta í dag fá að vita hvort boðað verði til fundar í fjárlaganefnd og ef ekki, hvort forsætisnefnd muni funda til þess að fara yfir þær óskir okkar í stjórnarandstöðunni að fjárlaganefnd fái tækifæri til þess að fara yfir þær ábendingar sem hafa verið settar fram af mörgum fræðimönnum eftir að 2. umræða hófst í síðustu viku. Við teljum fyllstu ástæðu til að gera hlé á þessari umræðu vegna þeirra upplýsinga þannig að fjárlaganefnd geti farið yfir málið. Ekki nema það sé tilgangur þessa alls að halda bara áfram, keyra þetta mál í gegn. Þá væri ágætt að fá að vita það hreint og klárt, hæstv. forseti, á að keyra þetta mál í gegn án þess að líta yfir gagnmerkar ábendingar frá fræðimönnum? Ég vil gjarnan fá að vita hvort forseti hafi athugað hvort forsætisnefnd eða 

Frú forseti. Ég óska eftir því að forseti beiti sér fyrir því að forsætisnefnd verði kölluð fyrir og skipaður verði þingmannahópur með einum þingmanni frá hverjum flokki og þeir þingmenn hafi það hlutverk að fara og kynna stöðu Íslands fyrir öðrum þingum í Evrópu eigi síðar en í þessari viku. Ég óska eftir því að þessi fundur verði kallaður saman strax á morgun.

Frú forseti. Mig langar að biðja hæstv. forseta að beita sér fyrir þremur málum. Í fyrsta lagi tek ég undir það sem hv. þm. Birgitta Jónsdóttir sagði. Ég held að mikilvægt sé að skipa þennan hóp og senda vaska sveit af stað því fram hefur komið hjá þeim þingmönnum sem hafa verið erlendis á alþjóðlegum fundum, m.a. hv. þingmanni, að erlendir aðilar, m.a. Bretar og Hollendingar, vita ekkert hvað er að gerast hérna. Það er áhyggjuefni. Í öðru lagi vil ég beina því til forseta að séð verði til þess að stjórnarþingmenn skýri og láti sitt álit í ljós á þessu mikilvæga máli. Það er með ólíkindum ef ríkisstjórnarflokkarnir ætla að láta nægja að einn til tveir tali í þessu stóra máli og þingmenn skýri ekki sína afstöðu. Það finnst mér mjög merkilegt. Í þriðja lagi, frú forseti, vil ég ítreka að það stendur ekki á stjórnarandstöðunni að hingað inn komi mikilvæg mál sem varða fjárlög og annað. Við viljum gjarnan fá þau mál hingað inn þannig að þau fái eðlilega 

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þingmönnum sem hér hafa talað og óskað eftir því að hæstv. forseti upplýsi okkur um hve lengi fundur muni standa í kvöld. Ýmis okkar hafa um langan veg að fara heim og er kominn tími til að það verði upplýst hversu lengi fundur standi. Þá finnst mér ástæða til að taka undir hugmynd hv. þm. Birgittu Jónsdóttur um að senda sveit vaskra þingmanna út í heim til að kynna málstað okkar. Það hefur einfaldlega ekki verið gert og full ástæða er til þess. Ég vonast til að hæstv. forseti taki það mál til skoðunar og ræði það við formenn þingflokka og hugsanlega í hinni virðulegu forsætisnefnd sem stjórnar ýmsum málum í þinginu. Hæstv. forseti. Ég sé vissulega hæstv. utanríkisráðherra hér en hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra virðast vera horfin á braut. Ég óska eftir upplýsingum um hvort þau séu í húsi og þá jafnframt hvort 

Frú forseti. Ég ítreka þessar óskir hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur varðandi viðveru hæstv. ráðherra og líka þeirra sem hafa verið með digurbarkalegar yfirlýsingar fyrir hönd meiri hluta fjárlaganefndar. Ég vil líka sérstaklega undirstrika það sem hefur komið fram í máli hv. þm. Birgittu Jónsdóttur, sem er vel að merkja þingflokksformaður Hreyfingarinnar. Hún hefur ítrekað sett fram þá hugmynd að það eigi að senda vaska sveit manna og kvenna með skapandi hugsun út fyrir landsteinana til þess að útskýra þá fyrirvara sem þingið setti í sumar og útskýra þá slæmu stöðu sem Ísland er í. Það er alveg rétt að þegar við höfum verið á þingi Norðurlandaráðs, þingmannafundum EFTA, eða hvar við höfum verið, hefur berlega komið í ljós í hvert einasta sinn mikil vanþekking af hálfu okkar vinaþjóða um hvernig staða Íslands er. Ég legg því til að forseti sýni dug fyrir hönd þingsins, ekki fyrir hönd framkvæmdarvaldsins heldur fyrir hönd þingsins, og ræði sérstaklega í forsætisnefnd  
            

Frú forseti. Ég vil taka undir orð síðasta ræðumanns, hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur. Þótt það sé mikil ánægja að hafa hæstv. utanríkisráðherra hér í salnum væri ekki síður skemmtilegt ef hæstv. fjármálaráðherra og forsætisráðherra deildu ráðherrabekknum með hæstv. utanríkisráðherra. Í ljósi þeirrar tillögu sem reifuð hefur verið nokkrum sinnum af hálfu hv. þm. Birgittu Jónsdóttur vil ég leggja til að á morgun muni hæstv. utanríkisráðherra taka af skarið og tilkynna að hann sé tilbúinn til að láta eitthvað af þessum aurum sem hann fékk varðandi umsóknina að Evrópusambandinu af hendi rakna til þessa góða málefnis og málstaðar sem hv. þingmaður talaði um, að senda vaska sveit þingmanna til að kynna málstað Íslands.

Forseti biður hv. þingmann vinsamlegast um að ræða fundarstjórn forseta.

Hæstv. forseti. Enn hafa ekki fengist svör við því frá hæstv. forseta hversu lengi þessi fundur muni standa. Ég óska enn og aftur auðmjúklega eftir því að hæstv. forseti upplýsi þingmenn og þingheim allan um hve lengi standi til að halda þingfundi gangandi. Þetta er búinn að vera langur og strangur dagur í þinginu, ýmsir þingmenn eiga um langan veg að fara til síns heima og margar þingnefndir hefja fundi í fyrramálið kl. 8.30, eftir því ég best veit. Jafnframt hef ég óskað eftir því að fá að vita hvort hæstv. ráðherrar, bæði hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra, séu í húsi og þá jafnframt hvort hv. formaður og varaformaður fjárlaganefndar verði hér til að hlýða á næsta ræðumann sem virðist vera sú sem hér stendur.

Forseti upplýsir að þegar um er að ræða kvöldfund nær hann til kl. 24.00 vegna þess að eftir kl. 24.00 er kominn nýr dagur.

Frú forseti. Mig langar að kanna hvort möguleiki sé á að lýsa eftir þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Eru þeir allir farnir úr húsi eða er hægt að kanna hvort einhverjir þeirra séu enn hér til að hlýða á næstu ræðu sem haldin er?

Hæstv. forseti. Ég tek fyrir það fyrsta undir orð síðasta hv. þingmanns sem hér talaði. Þögn þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í þessum Icesave-umræðum nú á þessu haustþingi hefur verið æpandi. Hæstv. fjármálaráðherra hefur talað og hv. þm. Björn Valur Gíslason en þeir þingmenn -

Fundarstjórn forseta!

Ég er að koma að því, hæstv. forseti. Þögn þessara þingmanna sem ráðið hafa úrslitum um gang málsins frá fyrri stigum er æpandi og afstaða þeirra skiptir auðvitað verulega miklu máli um hvernig málinu vindur fram. Ég ítreka spurningu sem ég spurði áðan varðandi hvort eitthvað sérstakt í skipulagi þingstarfanna eða skipulagi af hálfu forsætisnefndar hindraði stjórnarliða, og þá einkum þingmenn Vinstri grænna, í að tala í þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Við fjöllum hér um eitt stærsta mál Íslandssögunnar. Í dag hefur vakið athygli hversu litla aðkomu og lítinn áhuga hv. þingmenn stjórnarliðsins hafa á að blanda sér í þessa umræðu. Það vekur vissulega athygli og vekur ákveðnar áhyggjur. Nú sé ég að hv. formaður fjárlaganefndar gengur í hliðarsal og fagna ég honum sérstaklega og vona að hann haldi út að hlusta á ræðu mína sem u.þ.b. 39 mínútur og 15 sekúndur munu vera eftir af. Það er gott að vita að hv. formaður fjárlaganefndar hefur áhuga á því. Virðulegi forseti. Miklar hremmingar hafa gengið yfir íslenska þjóð og við sitjum hér alþingismenn Íslendinga og erum að reyna að greiða úr stórum og flóknum viðfangsefnum eftir bankahrunið. Það er gríðarlega mikilvægt að einhvers konar samstaða ríki um þær leiðir sem valið er að fara í þessum stærstu málum þar sem sagan á eftir að dæma hvernig við tókum á þeim. Mjög mikilvægt er að fólkið í landinu fái á tilfinninguna að hér starfi réttsýnt fólk sem hafi að markmiði að leita réttra leiða, sanngjarnra lausna og vinni saman að því að leysa þessi flóknu viðfangsefni. Ég er ekki alveg viss um að þau skilaboð sem koma frá þinginu í dag séu í þá átt, því miður. Mörg mistök hafa verið gerð á þeirri leið sem við höfum verið á frá því bankarnir hrundu fyrir rúmu ári síðan en ekki síst í þessu máli. Það er ekki bara fyrri ríkisstjórn sem hefur verið gagnrýnd fyrir ýmsar hliðar á þessu máli heldur hefur ekki síður núverandi ríkisstjórn tekið þetta mál og fært það í algjöran hnút. Ég mun fara yfir það í ræðu minni á eftir. Allt frá því við sátum hér í sumar og fregnir bárust af því að komnar væru niðurstöður í þessar samningaviðræður - reyndar hafði verið neitað að nokkuð væri að frétta af því tveimur dögum áður en niðurstaðan svo leit dagsins ljós og þá var mikil tregða við að upplýsa þetta mál. Við stóðum hér í þingsalnum með það á tilfinningunni að við ættum ekki að fá að sjá hina margumtöluðu Icesave-samninga. Það var tilfinningin að upphaflega áætlunin væri að þingheimur og þjóðin fengju ekki að sjá þessa samninga. Vissulega hafa ýmsir stjórnarþingmenn fullyrt að það sé rangt og hafi aldrei verið meiningin, þetta hafi bara verið einhver misskilningur, en það var virkilega þannig og við sem hér stóðum vitum það öll. Það stóð til að leiða þetta mál til lykta án þess að upplýsa þjóðina um hvað væri fólgið í samningunum. Ríkisstjórnin lagði fram á Alþingi frumvarp til laga sem var kollvarpað í meðförum Alþingis, sem betur fer. Um það tókst ákveðin samstaða í fjárlaganefnd að láta þetta mál ekki verða að veruleika eins og það hafði litið dagsins ljós frá ríkisstjórnarflokkunum. Þar mæddi mikið á þeim alþingismönnum sem sátu í fjárlaganefnd og mér vitanlega sitja þar enn sömu einstaklingar að mestu leyti, nema þeir sem voru kannski aðallega á sjó í sumar sem hafa bæst í hópinn í vetur. Þau skilaboð komu frá samstarfsmönnum forustumanna ríkisstjórnarinnar í sumar að það væri Ríkisendurskoðun sem fengi afrit af þessum samningum og reifaði það svo fyrir okkur þingmönnum. Það var upphaflega planið. Ég held að rétt sé að við rifjum þessar staðreyndir upp vegna þess að það er gríðarlega hollt að við höfum þær í huga þegar við skoðum þetta mál í fullu samhengi. Það er mjög mikilvægt að við gleymum ekki sögunni og hversu langan veg við höfum farið frá því við stóðum hér agndofa yfir þessum vinnubrögðum ríkisstjórnarflokkanna. Þá má heldur ekki gleyma þætti þeirra fjölmörgu einstaklinga sem hafa lagt sig í líma við að upplýsa þetta mál, fara ofan í minnstu smáatriði þess til að aðstoða okkur sem hér sitjum og störfum við að skilja afleiðingar þeirra samninga sem ríkisstjórnin hefur gert. Það er gríðarlega mikilvægt að enn þá séu til öfl á Íslandi sem vinna svona starf. Við eigum að vera þakklát fyrir það og ber þar að sjálfsögðu mjög hátt Indefence-hópinn og þá lögfræðinga og lögmenn sem hafa lagt dag við nótt við að útskýra hina ýmsu lagakróka, t.d. Ragnar H. Hall, Stefán Má og fleiri. Virðulegi forseti. Fyrir rúmu ári síðan sat hér ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar, sem sumir eru farnir að viðurkenna að hafi verið í þeirri ríkisstjórn, og þetta mál var sett í þann farveg með ályktun frá Alþingi 5. desember 2008 að það átti að reyna að leita pólitískra lausna. Hins vegar kom þá mjög skýrt fram að tryggt yrði að tekið yrði tillit til þeirra erfiðu aðstæðna sem hér ríktu og forsendur til lausnar málsins væru byggðar á því og tækju mið af sérstakri og fordæmalausri stöðu landsins. Jafnframt kom fram að ekki væri fallið frá þeim lagarökum sem Ísland hafði sett fram í málinu. Með þetta veganesti fór samninganefndin af stað til að tala við Breta og Hollendinga. Síðan urðu ríkisstjórnarskipti. Fólki var skipt út í samninganefndinni og sú nefnd fékk skilaboð um hvernig haldið skyldi á málinu frá ríkisstjórninni, hinu mikla nýja verkstjórnarvaldi sem átti að bjarga öllu. Niðurstaðan var hræðilegur samningur. Þar var hvergi tekið tillit til hinna sameiginlegu viðmiða eða þeirrar staðreyndar að Íslendingar voru beittir hryðjuverkalögum af Bretum og hvergi tekið tillit til þess að málið allt byggir á því að við lögleiddum gallaða tilskipun frá Evrópusambandinu. Við skulum aldrei gleyma því að grunninn að þessu öllu saman má rekja til Evrópusambandsins, hins eina sanna Evrópusambands sem Samfylkingin á sér þann draum heitastan að gerast aðili að, sama hvað það kostar. Það er eina lausnin í augum Samfylkingarinnar og þangað skal haldið sama hvað það kostar, jafnvel þótt ekki sé meiri hluti fyrir því í þinginu. Þetta er ekki alveg gallalaust skipulag þarna úti í Brussel og við skulum ekki gleyma þessu, við skulum muna hvernig hlutirnir eru. Virðulegi forseti. Ég hef haft efasemdir varðandi þetta mál allt frá upphafi er það kom inn í þingið og áður en í rauninni samningum var lokið, ég hafði efasemdir varðandi skyldu okkar til þess að greiða þessar skuldbindingar. Ég hef jafnframt haft uppi miklar efasemdir um að það hafi verið rétt að fara samningaleiðina en allt í lagi, það var búið að ákveða að fara þá leiðina. Ég hafði þessar efasemdir uppi hér í sumar og var þess vegna ánægð að hluta til með að fjárlaganefndin og þeir aðilar sem þar störfuðu og neituðu að afgreiða málið óbreytt í gegnum þingið lögðu mikla vinnu í að búa til hina svokölluðu lagalegu fyrirvara. Það var stór áfangi í því að ná einhvers konar sátt um lögfræðilegu hliðina í þessu máli þótt vissulega væri búið að binda hendur þingsins að miklu leyti með þessum samningi sem undirritaður hafði verið. Þá komu efnahagslegu fyrirvararnir til, þeir voru sterkir og höfðu gríðarlega þýðingu þar sem þeir girtu fyrir að við þyrftum að greiða það háar greiðslur árlega að þjóðin réði ekki við þær. Þetta var mjög mikilvægt og við skulum ekki gleyma því að þetta var ekki hluti af málinu sem ríkisstjórnin lagði fram í byrjun sumars. Málið fór héðan úr þinginu og varð að lögum, þessir fyrirvarar voru lögfestir og þannig fór það. Síðan er það önnur saga, frú forseti, sem ég mun nú snúa mér að hvernig var haldið á þessu máli af hálfu þeirra sem falið var að fara yfir það. Ég hefði haldið að af þeirri miklu vinnu sem unnin var á sumarþinginu hefði fólk dregið einhvern lærdóm. Ég hélt að fólk hefði dregið þann lærdóm að það væri mjög mikilvægt að reyna að ná samstöðu, að reyna að fá fólk saman að borðinu til þess að klára þetta mál og að sjálfsögðu að það gengi ekki að koma með mál inn í þingið sem ekki væri þingmeirihluti fyrir, það væri ekki samboðið hagsmunum þjóðarinnar. Það yrði að leita sameiginlegra lausna ef einhvers staðar ætti að víkja frá fyrirvörunum. Þetta var alls ekki málið. Þegar lögin höfðu orðið að veruleika voru menn að sjálfsögðu spenntir að vita hver viðbrögðin yrðu hjá Bretum og Hollendingum. Þaðan var ekkert að frétta. Ég hafði í einfeldni minni dregið þá ályktun að forustumenn ríkisstjórnarflokkanna mundu hafa samráð við forustumenn stjórnarandstöðuflokkanna um hvernig unnið yrði úr málinu. Þegar spurt var um þetta fengust einfaldlega þau svör að það væri ekkert að frétta og ekkert væri að gerast. Í fréttum RÚV um miðjan september kom fram að ekkert hefði miðað og engin viðbrögð fengjust frá Bretum og Hollendingum við þeim lögum sem samþykkt höfðu verið á Alþingi. Hins vegar birtist nokkrum klukkutímum seinna athyglisverð bloggfærsla á netinu um drengi sem höfðu séð til aðstoðarmanns fjármálaráðherra þar sem hann ritaði minnisblað til hæstv. fjármálaráðherra um að það væri búið að tala við Breta og Hollendinga fyrir hönd Íslands og að þar hefði komið fram það álit Breta að þeir mundu aldrei sætta sig við að heildarskuldin yrði ekki greidd o.s.frv. Þetta þótti mér mjög athyglisvert og til vitnis um að ekkert hefði lærst af reynslunni. Maður varð hálf sorgmæddur við þessar fréttir. Ég veit ekki alveg hvernig maður á að bregðast við, frú forseti, þegar fólk sem fer með hagsmuni Íslendinga lærir ekki einu sinni einföldustu hluti af svona viðamikilli reynslu eins og við fengum öll hér í sumar. Maður verður ansi hugsi yfir því hvað þar sé að baki og hvernig verkstjórnarvaldinu sé í raun háttað þegar svo er fyrir komið. Það var sem sagt gengið til samninga að nýju við Breta og Hollendinga. Að mínu mati hefur í rauninni aldrei verið farið fyllilega yfir hvernig sú vinna fór fram. Ég tel að það hafi ekki verið upplýst að fullu og þess vegna hef ég ekki trú á að það hafi verið gert á fullnægjandi hátt. Er einhver hér inni sem trúir því að allra leiða hafi verið leitað til þess að ná því fram að fyrirvarar Alþingis, lög frá Alþingi, mundu standa? Er einhver hér inni sem heldur því fram að því hafi verið fylgt eftir af fullu afli? Þeir þingmenn sem hafa farið út og rætt við kollega sína í Bretlandi, Hollandi og á Norðurlöndunum fullvissa mann um að málstað Íslendinga hafi ekki verið haldið á lofti, að þarlendir aðilar þekki ekki rökin okkar eða lögin sem við samþykktum í sumar, Icesave-lögin. Hvers vegna skyldi það vera? Hvers vegna var ekki lögð öll áhersla á að fylgja eftir lögum Alþingis? Hvernig má það vera, frú forseti? Ég skora hér með á hæstv. utanríkisráðherra, sem ég veit að er hér í hliðarsalnum, til þess að koma og svara þessari spurningu minni. Hvernig má þetta vera? Ef einhver dugur er í mönnum hljóta þeir að geta útskýrt þetta. Er einhver hér inni fullviss um að sagan eigi eftir að dæma að þannig hafi verið haldið á málefnum Íslendinga í kjölfar lagasetningar Alþingis í sumar að sómi hafi verið að? Ég set stórt spurningarmerki við það og það gera fleiri, þar á meðal fyrrverandi utanríkisráðherra, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir. Ég leyfi mér að gagnrýna það, og kannski getur hv. þm. Guðbjartur Hannesson, formaður fjárlaganefndar, útskýrt fyrir mér hvers vegna ekki var orðið við þeirri kröfu fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd að kalla þann fyrrverandi ráðherra fyrir nefndina til að útskýra sína hlið á málinu. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir var vissulega ráðherra í fyrrverandi ríkisstjórn og átti aðild að því hvernig á málinu var tekið í upphafi en hefur nú gagnrýnt þessa málsmeðferð harðlega. Ég óska einfaldlega eftir því að hv. þm. Guðbjartur Hannesson komi í andsvar við mig og upplýsi mig um hvernig farið var með þetta. Frú forseti. Ég vil leyfa mér að lesa upp úr nefndaráliti meiri hlutans varðandi hvernig farið var með lögin nr. 96/2009. Hér stendur, með leyfi forseta: „Forsenda ríkisábyrgðarinnar var sú samkvæmt lögunum að kynna varð breskum og hollenskum stjórnvöldum fyrirvarana og þau urðu að fallast á þá“. Síðan segir, með leyfi forseta: „Fljótlega kom í ljós að hollensk og bresk stjórnvöld voru ekki reiðubúin til að fallast á alla fyrirvara Alþingis óbreytta.“ - Voru ekki reiðubúin. - „Að loknum viðræðum aðila lánasamninganna varð niðurstaðan sú að gera viðaukasamninga og með þeim hætti samrýma að mestu leyti efni lánasamninganna“. Þarna sést að strax var byrjað að gefa afslátt af þeim lögum sem Alþingi samþykkti í sumar, sem alþingismenn lögðu nótt við dag við að koma sér saman um hvernig skyldu líta út. Á þessum tímapunkti hafði hvergi komið fram opinberlega skrifleg yfirlýsing frá Bretum og Hollendingum um að þeir gætu ekki staðfest eða gengið að því að íslensk lög giltu. Þetta er mjög athyglisvert. Jafnframt kemur fram í meirihlutaálitinu, með leyfi frú forseta: „Það er álit meiri hluta fjárlaganefndar að meginefni fyrirvaranna hafi náð fram að ganga og rétt sé að ljúka málinu með þessum hætti. Fallist var á kröfu viðsemjenda íslenska ríkisins um að ríkisábyrgð á skuldbindingum tryggingarsjóðsins væri óskilyrt.“ Þetta er gríðarlega athyglisvert, frú forseti. Það er álit meiri hlutans samkvæmt þessu að meginefni fyrirvaranna hafi orðið að veruleika og haldi sér í þessu frumvarpi sem hér var lagt fram. Ekki eru allir á sama máli og ber þar helst að nefna þá virðulegu lögmenn Lárus L. Blöndal og Stefán Má Stefánsson. Áður en ég fer í þá gagnrýni sem fram hefur komið á nýja frumvarpið er rétt að rifja aðeins upp þá fyrirvara sem höfðu mesta þýðingu til að takmarka ábyrgð ríkisins samkvæmt lögunum. Í fyrsta lagi skyldi gildistími ábyrgðarinnar vera tímabundinn eða til 5. júní 2024 og eftir það félli hún niður. Í öðru lagi voru sett efnahagsleg viðmið sem takmörkuðu ábyrgð ríkisins og þetta átti að tryggja að greiðslur yrðu ávallt innan greiðsluþols íslenska ríkisins. Þá er settur fyrirvari um að Íslendingar hefðu ekki fallið frá þeim rétti sínum að fá úr því skorið hvort okkur bæri skylda til þess að greiða þessar kröfur. Ábyrgðin skyldi miðast við að farið yrði að íslenskum lögum við uppgjör og úthlutun eigna úr Landsbanka Íslands. Þetta eru þeir fyrirvarar sem ræddir voru á Alþingi í sumar og voru í rauninni leið þingsins til þess að leiðrétta eins og hægt var þá samninga sem ríkisstjórnin kom með hingað heim. Það var málið hjá þeim þingmönnum sem komu að smíði þessara fyrirvara. Þeir hv. lögmenn Lárus L. Blöndal og Stefán Már Stefánsson hafa farið yfir þetta nýja frumvarp sem gerir ráð fyrir breytingu á þeim lögum sem við settum í sumar, fyrirvaralögunum. Þar er farið í grófum dráttum yfir hvernig þessum veigamestu fyrirvörum er breytt. Ég ætla að leyfa mér að fara yfir í stuttu máli hver þeirra niðurstaða er, með leyfi forseta: „1. Tímabinding ábyrgðarinnar er felld út. Ríkisábyrgðin er sem sagt ótímabundin. Margar kynslóðir Íslendinga gætu því orðið ábyrgar fyrir Icesave-skuldbindingunum. 2. Efnahagslegu viðmiðunum er breytt verulega. Þannig skal ávallt greiða vexti óháð því hvort hagvaxtaraukning verður á Íslandi eða ekki. Fjárhæð vaxtanna hleypur á mörgum tugum milljarða kr. á ári a.m.k. fyrstu árin. Hafi meirihluti fjárlaganefndar og þeirra ráðgjafar reiknað rétt þegar þessi fyrirvari um greiðsluhámark var settur inn í lögin um ríkisábyrgðina er ljóst að þessar fjárhæðir eru líklega umfram það sem þjóðarbúið getur borið. Það þýðir að þjóðin getur væntanlega ekki staðið undir þessari ríkisábyrgð.“ Þetta er athyglisvert, frú forseti. Þá halda þeir áfram: „3. Íslenska ríkið getur ekki tryggt að ríkisábyrgðin falli niður jafnvel þó þar til bær úrskurðaraðili kæmist að þeirri niðurstöðu að ríkið bæri ekki ábyrgð á innstæðum. Samkvæmt frumvarpinu skal ríkisábyrgð vera bundin þeim fyrirvara að viðræður fari fram milli Íslands og viðsemjenda þess um áhrif slíkrar niðurstöðu á lánasamningana og skuldbindingar ríkisins. Bretar og Hollendingar eru auðvitað ekki bundnir af þessum ákvæðum og samkvæmt lánasamningunum er ábyrgð íslenska ríkisins skilyrðislaus eins og áður sagði. Íslenska ríkið á það því alfarið undir breskum og hollenskum stjórnvöldum hvert framhald málsins verður. Niðurstaða dómstóla breytir því engu um Icesave-ábyrgðina verði þetta frumvarp samþykkt nema Hollendingar og Bretar samþykki það.“ Hvernig getur nokkur íslenskur stjórnmálamaður samþykkt ákvæði eins og þetta? Það skil ég einfaldlega ekki. Mér þykir þetta vera u.þ.b. það mest niðurlægjandi sem ég hef nokkurn tímann séð lagt fram sem frumvarpstillaga. Frú forseti. Ég held áfram að vitna í yfirferð þeirra félaga um breytingarnar á fyrirvörunum. „4. Samkvæmt frumvarpinu er ekki lengur gert ráð fyrir að ríkisábyrgðin takmarkist við að úthlutun og uppgjör á eignum Landsbankans fari fram samkvæmt íslenskum lögum eins og þau verða skýrð af dómstólum landsins. Látið er duga að setja inn í viðaukasamninginn við Breta að þeim sé kunnugt um að Tryggingarsjóður innstæðueigenda kunni að leita úrskurðar um hvort hans kröfur gangi framar öðrum kröfum vegna sömu innlána. Eins og áður segir eru skuldbindingar íslenska ríkisins hins vegar skilyrðislausar samkvæmt lánasamningnum og við túlkun hans gilda bresk lög. Af þessum sökum verður ekki séð að neitt lögfræðilegt hald sé í þessu ákvæði viðaukasamningsins við Breta að þessu leyti og fyrirvarinn því orðinn marklaus gagnvart þeim.“ Þetta segir í rauninni allt sem segja þarf. Fyrirvararnir eru að engu orðnir og öll sú vinna sem fram fór í þinginu í sumar því orðin að engu. Búið er að henda því út um gluggann og komið fram nýtt frumvarp sem kollvarpar algjörlega þeim lögum sem Alþingi samþykkti í sumar. Ég vil gagnrýna annað atriði í þessari málsmeðferð sem málið fékk í fjárlaganefnd. Fjárlaganefndin hafði fyrir því að senda erindi til efnahags- og skattanefndar og óska eftir því að nefndin færi yfir málið og þá væntanlega koma með sína afstöðu gagnvart því hvaða efnahagslegu afleiðingar lögin eða frumvarpið nýja mundi hafa. Ein þingnefnd óskaði eftir vinnu annarrar þingnefndar. Hvernig var sú niðurstaða? Jú, efnahags- og skattanefnd lagði í nokkra vinnu og flýtti sér að því en heilum fjórum minnihlutaálitum var skilað að því er mér skilst. Hvað gerði sjálf fjárlaganefndin við þessi umbeðnu álit, frú forseti? Það er nú mest lítið, skilst mér á þeim sem sitja í fjárlaganefnd, en umfjöllun um niðurstöðu efnahags- og skattanefndar í áliti meiri hlutans um þetta mál er engin. Það er nú öll meðferðin. Mér skilst, og ég spurði hv. þm. Þór Saari að því áðan þar sem hann á sæti í fjárlaganefnd, að það hafi ekki verið rætt neitt efnislega um þetta frumvarp í nefndinni. Það voru einfaldlega tekin þessi skylduviðtöl sem búið var að biðja um og málið síðan keyrt út úr nefndinni. Þetta eru mjög athyglisverð vinnubrögð, sérstaklega í ljósi þess að núverandi ríkisstjórnarflokkar hafa talað digurbarkalega um það, skipti eftir skipti, æ ofan í æ, að hér skuli viðhöfð góð stjórnsýsla, gagnsæ vinnubrögð, nýjar áherslur sem fela í sér opnara vinnulag o.s.frv. Ég ítreka að þessi ummæli eru öll bara í orði en ekki á borði, enn einu sinni neyðist ég til að segja það hér í þessum stól. Frú forseti. Ég vil fá að lesa jafnframt, þar sem ekki var fjallað um það í fjárlaganefndinni, úr niðurstöðu álits frá 4. minni hluta efnahags- og skattanefndar. Þar kemur fram, með leyfi frú forseta, í kafla 3.2 sem heitir „Óendanleg ríkisábyrgð“: „Í efnahagslegu fyrirvörunum er gert ráð fyrir að ef hagvaxtarreglan leiðir af einhverjum orsökum til þess að eitthvað stendur eftir af höfuðstóli árið 2024 verða lánin framlengd allt þar til þau hafa verið greidd upp. Vísbendingin sem er falin í því að lán hafi verið framlengd eftir 2024 er að hagvaxtarforsendur hafi brostið. Ef svo fer verður íslenskt efnahagslíf fast í vítahring stöðnunar og versnandi lífskjara og ekki er tekið mið af Brussel-viðmiðunum. Óásættanlegt er að setja enn auknar byrðar á Íslendinga við slíkar aðstæður. Á þessu atriði tók efnahagslegi fyrirvarinn sem aftengdur var.“ Loks benda þeir í 4. minni hluta nefndarinnar á, með leyfi frú forseta: „Að lokum hlýtur 4. minni hluti efnahags- og skattanefndar að benda á lagalega óvissu um hvort yfirleitt beri að greiða umfram getu Tryggingarsjóðs innlánseigenda og fjárfesta. Fjórði minni hluti setur því fyrirvara við lagalega skyldu Íslendinga til að greiða innlánstryggingar umfram þær eignir sem Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta býr yfir.“ Já, svona lítur þetta út, frú forseti. Ég hefði nú talið að þetta væri það efnismikið og mikið álitaefni sem fram kemur í þessu minnihlutaáliti efnahags- og skattanefndar að það bæri a.m.k. að tæpa á þessu í vinnu fjárlaganefndar, sérstaklega þar sem fjárlaganefnd bað efnahags- og skattanefnd um að fara sérstaklega yfir þetta mál og þessa hlið málsins. Það virðist, eins og ég talaði um áðan, einungis vera einhvers konar yfirlýsing í orði sem gefur síðan ekkert af sér á borði. Frú forseti. Ég vil jafnframt örstutt vekja athygli á þeim vangaveltum sem Sigurður Líndal, minn gamli prófessor, lagði fram í grein í Fréttablaðinu þann 19. nóvember 2009. Þar veltir hann því fyrir sér hvort fullveldi landsins sé sett í hættu með því frumvarpi sem hér er rætt um í dag. Í greininni fjallar Sigurður Líndal um þetta álitaefni og telur að með frumvarpinu sé verulegur vafi á því að þetta sé í rauninni í samræmi við íslenskan stjórnskipunarrétt. Það er mjög mikilvægt, frú forseti, að þetta atriði sé rætt. Þegar þungavigtarmenn setja fram athugasemdir eins og þessa í máli sem varðar gríðarlega efnahagslega hagsmuni þjóðarinnar, skuldastöðu þjóðarbúsins og hvaða skuldir komandi kynslóðir koma til með að þurfa að standa undir, er ekki til mikils mælst að því sé veitt smá athygli og um það sé fjallað í fjárlaganefnd og alla vega sé reynt að komast til botns í því hvort hér séu einhver atriði sem vert er að skoða. Svo virðist ekki vera og er það miður. Virðulegi forseti. Ég fjallaði áðan um mikilvægi þess ef Brussel-viðmiðin hefðu verið höfð að leiðarljósi þegar farið var í samningaviðræðurnar í upphafi og hve gríðarlega mikilvægt það var að fá þau fram og fá þau niður á blað. Vissulega var þá gengið út frá því að þau yrðu höfð sem leiðarljós í þeim samningaviðræðum sem í hönd fóru. Svo virðist ekki vera. Þau virðast ekki vera í rauninni höfð sem viðmið. Vissulega er tæpt á því í texta í viðaukasamningunum að verið sé að fara eftir þessum viðmiðum en efnislega séð er ekki hægt að finna því stað. Þetta er sýndarákvæði og það vekur vissulega furðu hvernig fjárlaganefnd afgreiðir þetta. Ég vil aðeins fjalla um hvernig meiri hluti fjárlaganefndar skautar yfir þessi sjónarmið. Í áliti meiri hlutans segir, frú forseti: „Gagnrýnt var að Brussel-viðmiðin hafi ekki verið höfð nægilega til hliðsjónar við samningsgerðina. Á þessu var tekið af hálfu samningsaðila í viðaukasamningunum. Samkvæmt þeim getur íslenska ríkið takmarkað endurgreiðslur afborgana frá og með 5. júní 2016 ef hagvaxtaraukning í landinu, talið í pundum eða evrum, verður minni en gert er ráð fyrir. Íslenska ríkið getur einnig framlengt lánasamningana einhliða og þannig dregið úr heildargreiðslubyrði hvers árs. Þetta var talið tryggja möguleika íslenska ríkisins, ásamt sjö ára afborgunarleysistímabili, til að endurreisa fjármála- og efnahagskerfi sitt.“ Ja, hérna. Ég verð nú einfaldlega að lýsa því yfir að þetta þykir mér ekki mjög trúverðugur málflutningur. Það er nú einfaldlega svo að Brussel-viðmiðin voru gríðarlega veigamikil og ég ætla að leyfa mér að fara aðeins yfir hver meginatriðin í þeim voru. Samkvæmt þeim átti að taka mið af hinni sérstöku og erfiðu stöðu landsins. Ég get ekki séð að það hafi verið gert, hvorki í fyrra máli ríkisstjórnarinnar sem lagt er fram af ríkisstjórninni né í því síðara sem við fjöllum um hér, þrátt fyrir þennan rökstuðning meiri hlutans í sínu nefndaráliti. Ég tel að það hefði þurft að fara mun betur í þessi atriði og hafa þau sterkar í huga þegar farið var í þessar samningaviðræður. Ég tel einfaldlega að ekki sé gætt að því að uppfylla Brussel-viðmiðin. Það er mjög sorglegt að ekki hafi verið gætt að því vegna þess að þau eru í rauninni sterkasta vopnið sem við höfum í hendi í allri þessari málsmeðferð frá hruni. Það þýðir þó ekki að láta deigan síga. Við erum á þessum stað og stund, hér er málið statt. Við í þinginu erum með það í okkar meðferð. Þessu máli er ekki lokið og ég óska eftir því að hv. þingmenn láti ekki deigan síga heldur setjist yfir þetta mál enn og aftur af fullri alvöru og skoði hvort þeir telji virkilega að þetta sé rétta leiðin. Er einhver sannfæring á bak við þann málflutning sem þingmenn stjórnarandstöðuflokkanna hafa uppi þegar rætt er um þetta mál? Það er reyndar erfitt að greina það þar sem þeir blanda sér ekki í umræðuna en gæti verið hægt að skýra þetta afskiptaleysi hv. þingmanna ríkisstjórnarflokkanna með því að þeir hafi einfaldlega ekki sannfæringu í þessu máli? Getur verið að hv. þingmenn ríkisstjórnarflokkanna ætli sér einfaldlega að láta sér þessa niðurstöðu lynda vegna þess að hér hangi ríkisstjórnarsamstarfið undir? Ég spyr, frú forseti. Ég átta mig ekki alveg á því vegna þess að ég hef ekki heyrt í það mörgum stjórnarþingmönnum í þessari umræðu í dag. Reyndar kom hæstv. forsætisráðherra hingað upp í eina mínútu og talaði um fundarstjórn forseta en fór reyndar ekki mikið efnislega í þetta mál. Frú forseti. Ég legg til að við skoðum hugmyndir um að geyma þetta mál aðeins. Nú í sumar voru mikil læti í mönnum varðandi að það væri brýnt að klára þetta vegna þess að hin og þessi dagsetningin væri undir, þá mundi allt breytast og eftir þá dagsetningu yrði ekki aftur snúið. Við værum búin að fórna íslenskum hagsmunum ef við kláruðum ekki þetta mál í þinginu fyrir ákveðna dagsetningu. Síðan færðist sú dagsetning ávallt til. Ég skildi þetta þannig að nú væri komin ný dagsetning en svo virðist nú ekki vera og þá sé ég ekki að nokkur asi sé á þessu máli. Ég tel að við eigum að taka hugmyndir sem fram hafa komið frá hv. þm. Birgittu Jónsdóttur um að búa til þverpólitískan hóp þingmanna til þess að fara yfir þetta mál og fara yfir hvernig hægt er að kynna okkar málstað erlendis. Það hefur aldrei verið gert. Það er gríðarlega mikilvægt í ljósi orða minna hér í upphafi að mynda samstöðu um hvernig við ætlum að klára þetta mál í þinginu og fara einfaldlega í þessa vinnu. Hv. þm. Pétur H. Blöndal talaði fyrir svipaðri tillögu í sumar. Eins og allir vita hefur hann lagt mikla vinnu í þetta mál. Hann hefur lagt mjög mikla vinnu á sig, að öðrum þingmönnum ólöstuðum, við að setja sig inn í smæstu afkima málsins og lagði fram þá tillögu í sumar að við mundum einfaldlega fresta þingi, senda þessa 63 þjóðkjörnu fulltrúa sem hér sitja út í heim til að tala okkar máli. Ég tel að það sé það sem þurfi að gera. Ég tel ekki að við eigum að gefast upp og láta yfir okkur ganga þann vilja Breta og Hollendinga að breyta lögum Alþingis sem við erum nýbúin að samþykkja og leggja á okkur mikla vinnu við að ná samstöðu um. Ég tel þetta einfaldlega ekki góð vinnubrögð. Ég tel það ekki samboðið virðingu Alþingis og ríkisstjórn í fullvalda ríki að leggja málið upp með þessum hætti. Eins og ég sagði áðan er ég ekki sannfærð um að lögunum sem við fórum með og samþykktum í sumar hafi verið fylgt nægilega fast eftir. Ég hef ekki fengið fullnægjandi skýringar að mínu mati á því hvernig þeirri vinnu var háttað og ég hef ekki fundið fyrir sannfæringu þingmanna ríkisstjórnarflokkanna fyrir því að svo hafi verið. Frú forseti. Að lokum vil ég skauta yfir þetta mál í stórum dráttum. Bretar og Hollendingar hafa náð að knýja fram þessar grundvallarbreytingar á þeim lögum sem Alþingi samþykkti eftir mikla vinnu. Indefence-hópurinn hefur tekið þetta ágætlega saman. Með þessum viðaukasamningum er fyrirvörum Alþingis nánast að öllu leyti hent út um gluggann. Ábyrgð ríkisins er aftur orðin hluti af skilyrðislausum lánasamningum sem geta orðið til þess að hér ríki óendanleg ríkisábyrgð eins og 4. minni hluti efnahags- og skattanefndar komst að orði. Alvarlegast er að þessir samningar eru ekki í neinu samræmi við Brussel-viðmiðin. Það er gríðarlega alvarlegt mál sem ég tel að við þurfum að ræða miklu betur. Ég vona svo sannarlega að hv. þm. Guðbjartur Hannesson komi og útskýri þessa hluti fyrir mér. Ég sé að hann er staddur í salnum og hefur samviskusamlega hlustað á alla ræðu mína líkt og ég hafði óskað eftir og ég þakka honum kærlega fyrir það. Frú forseti. Ég tel að þessir samningar séu ekki góðir fyrir íslensku þjóðina og þeir stríði að mörgu leyti gegn framtíðarhagsmunum hennar og komandi kynslóða. Ég tel að þessir samningar feli í sér afleik af hálfu stjórnvalda. Ég tel að betur hefði mátt gera. Það hefði verið gert hefðu Brussel-viðmiðin verið látin njóta sín og úr því sem komið var í sumar hefði verið haldið við þá fyrirvara sem Alþingi setti og við settum sem lög í sumar eftir gríðarlega mikla vinnu. Flestallir sem hingað komu, sama úr hvaða flokki þeir voru, í síðustu umræðu og atkvæðagreiðslu um þetta mál í sumar vegsömuðu þá vinnu og samstöðu og hvernig vinnulagið hefði verið sem skapaðist í þinginu. Þess vegna er hálffurðulegt að nokkrum vikum seinna sé því öllu kastað fyrir róða. Það vekur enn og aftur spurningar um hvort það sé virkilega þannig að þegar tekin eru upp að mörgu leyti óvenjuleg og ný vinnubrögð séu þau einfaldlega ekki þóknanleg. Þetta er kannski sú ályktun sem dregin verður af þessu máli öllu saman. Lærdómurinn sem ég hélt að yrði dreginn af vinnu þingsins í sumar hefur alla vega ekki skilað sér, því sér í það minnsta ekki stað í því frumvarpi sem við ræðum í dag.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir mjög góða ræðu þar sem hún fór m.a. mjög vel yfir fyrirvarana, bæði þá gömlu og nýju. Ég er henni hjartanlega sammála um að fyrirvararnir eru verulega laskaðir og sumir hverjir hreinlega ónýtir, þótt því hafi verið haldið fram að þessir nýju fyrirvarar séu betri en þeir sem voru samþykktir í sumar. Nú langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hún hafi hitt einhverja manneskju einhvers staðar utan þessa þings sem trúir því að fyrirvararnir séu betri nú en í núgildandi lögum sem samþykkt voru í ágúst. Ég hef verulegar áhyggjur af því að þetta brölt veiki þingræðið, það að bera nýsamþykkt lög undir Breta og Hollendinga, gömlu nýlenduþjóðirnar, tel ég að veiki þingræðið verulega. Mig langar að spyrja hv. þingmann, af því ég veit að hún þekkir lögin betur en ég, hvort hún viti til þess að einhver fordæmi séu fyrir þess háttar lagasetningu.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Margréti Tryggvadóttur fyrir að koma í andsvar við ræðu minni. Ég sakna þess þó mjög að sjá ekki þá félaga sem ég hafði óskað eftir að kæmu og veittu mér ýmsar skýringar, formann fjárlaganefndar hv. þm. Guðbjart Hannesson og eins hæstv. utanríkisráðherra Össur Skarphéðinsson. Varðandi spurningar hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur hef ég vissulega ekki hitt neinn utan þessa þings sem hefur sagt mér að honum þyki nýja frumvarpið betra en það sem varð á endanum að lögum í sumar. Ég get varla sagt að ég hafi hitt marga innan þings sem hafa sannfæringu fyrir því að þetta frumvarp sem hér er rætt sé betra og innihaldi þá fyrirvara sem þingið samþykkti í sumar. Ég er algjörlega ósammála því og ég hef hitt mjög fáa sem hafa sannfæringu fyrir því að svo sé. Þetta er svolítið dapurlegt að mínu mati vegna þess að allir voru hálfklökkir hér í sumar þegar þessi vinnubrögð sem alþjóð þekkir varðandi þessa samstöðu áttu sér stað. Varðandi lögfræðilegu hliðina á því að fullvalda þjóð og Alþingi sem samþykkti lög láti sér það lynda að tvær stórþjóðir komi og segi: Nei takk, við viljum ekki svona lagasetningu, komið með eitthvað betra - ég hef hvergi séð þetta. Það má vel vera að þetta hafi tíðkast hjá þessum nýlenduþjóðum gagnvart nýlendum þeirra, ég þekki ekki sögu þeirra ítarlega. Ég tel þetta alla vega ekki bjóðandi og ekki vera vinnubrögð sem eigi að viðhafa og alls ekki í einu elsta lýðræðisríki í heimi.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni þetta svar. Ég hef aðrar hugleiðingar sem mig langar að bera undir hv. þingmann, þ.e. hvort hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir telji að við Íslendingar sem þjóð getum staðið undir þeim skuldbindingum sem þetta frumvarp, verði það að lögum, felur í sér fyrir okkur. Er það fræðilegur möguleiki að við getum greitt þessar skuldir? Eins langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hún telji að það að við samþykkjum Icesave sé inngöngumiði í Evrópusambandið fyrir Ísland.

Hæstv. forseti. Ég tel að sú breyting sem varðar efnahagslega fyrirvara varðandi þetta hámark sem við þingmenn settum í sumar á hvað hægt væri að greiða á ári - breytingin á þeim fyrirvara setji í rauninni stórt spurningamerki við það hvort okkur tekst að greiða þessa skuld miðað við þá samninga og það frumvarp sem verið er að reyna að gera að lögum hér. Ég vísa þar í þau álit sem efnahags- og skattanefnd og 4. minni hluti lagði fram í því máli. Þar kom fram að hugsanlega væri um óendanlega ríkisábyrgð, opinn tékka, að ræða. Það er ekki gott. Það er gríðarlega alvarlegt að svo virðist sem hér sé að skapast meiri hluti fyrir því að kollvarpa þessum efnahagslega fyrirvara Íslendinga sem horft er á víða úti í heimi sem einstakt fyrirbæri sem skoða skuli vel á borðum hagfræðinnar og kanna hvort það geti orðið fyrirmynd annarra í svipuðum eða sambærilegum verkefnum. Varðandi tenginguna við Evrópusambandið geri ég mér grein fyrir því, frú forseti, að ég þarf að biðja um að komast aftur á mælendaskrá þar sem ég sleppti algjörlega umfjöllun um það atriði í ræðu minni og óska hér með eftir því. Já, ég tel vera beina tengingu þarna á milli. Ég tel að ýmsir aðilar hér á landi telji að ef við héldum okkur við þau lög sem Alþingi setti í sumar mundum við raska um of ró ýmissa stórþjóða sem hafa mikið um það að segja hvort umsókn okkar og aðildarviðræðurnar komi til með að fara vel