Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar ég á að mæla fyrir þessu frv.; koma mér í hug orð eða klausa, sem stendur í einu af handritum Landnámu og er þar niðurlagsorð. Þau eru á þessa leið: „Það er margra manna mál, að það sé óskyldur fróðleikur að rita landnám, en vér þykjumst heldur svara kunna útlendum mönnum, þá er þeir bregða oss því, að vér séum komnir af þrælum eða illmennum, ef vér vitum víst vorar kynferðir sannar, svo og þeim mönnum, er vita vilja forn fræði eða rekja ættartölur, að taka heldur að upphafi til en höggvast í mitt mál, enda eru svo allar vitrar þjóðir, að vita vilja upphaf sinna landsbyggða.“ Það munu vera sjö til átta hundruð ár síðan þetta var ritað eða fyrst skráð. Andinn, sem kemur fram í þessum fornu orðum, hefur legið hér í landi frá upphafi Íslandsbyggðar, og það er engum vafa bundið, að við eigum honum að þakka okkar fornbókmenntir, því að að uppistöðu til eru þær fyrst og fremst byggðar á ættartölum og mannfræði þeirra tíma. Það er líka að þakka þessum skilningi forfeðra okkar, að enn í dag getum við rakið ættir fjölmargra Íslendinga, sem nú eru uppi, og það manna úr öllum stéttum þjóðfélagsins, til manna, sem uppi voru á níundu öld. Ég býst við, að þetta sé ef til vill einsdæmi. Í öðrum löndum munu það aðallega vera stórhöfðingjar og fornar aðalsættir, sem geta rakið nokkuð ættir sínar, en þó tæplega öllu lengra en til elleftu og tólftu aldar. Aðrir vita tiltölulega lítið um ættir sinar, gagnstætt því sem hér er. Ég ætla mér ekki í þeim orðum, sem ég segi hér, að fara að víkja að eða ræða um, hvert gildi ættfræði hefur og mannfræði í því sambandi, en vil þó vekja athygli manna á, að hér er áreiðanlega eitt af framtíðarmálum, ekki aðeins okkar, heldur mannkynsins, því að vafalaust verða látnar fara fram merkilegar rannsóknir, þótt síðar verði, á því, enda væri undarlegt, ef mannkynið væri það eina, sem ekki væri ástæða til að rannsaka þannig, þegar við litum til þeirra rannsókna, sem eiga sér stað á öðrum sviðum, t.d. á okkar búfé og mörgu öðru. Ég get þess vegna búizt við, að síðar meir fái slíkar rannsóknir einmitt merkilegt gildi, og vegna þess að íslenzka þjóðin hefur verið mjög einangruð, munu þær heimildir, sem þá væru tiltækar, þykja þá merkilegar. Þar fyrir utan er það, að ættfræði og mannfræði hafa verið áhugamál og dægradvöl fjölda manna frá landnámstíð og eru það enn í dag. Þessar fræðigreinar með þeim rannsóknum og heimildum, sem við höfum um þetta, gera það að verkum, að við höfum betri aðstöðu en líklega nokkur önnur þjóð til að gera merkilega hluti í þessu efni. Á ég þar við að gera skrá yfir alla íbúa þessa lands frá fyrstu tíð. Fámenni okkar ásamt ættfræðifróðleik og mannfræðiheimildum okkar gerir að verkum, að það ætti að vera kleift með ekki mjög miklum kostnaði að gera spjaldskrá yfir hlutfallslega miklu fleiri menn hjá þessari þjóð en hjá nokkrum öðrum þjóðum, auk þess sem þessi skrá mundi ná alla leið til landnámsaldar eða þess tíma, sem landnám hófst hér á landi, en það mun vera einstakt um þjóð, sem byggt hefur land sitt í meira en þúsund ár. Ég vék að því áðan, að þetta væri einstakt með okkur Íslendinga, og við erum af ýmsum útlendingum taldir ættfróðasta þjóðin, sem þeir hafi komizt í kynni við. Þrátt fyrir það hefur verið tiltölulega lítið stutt að því og þeim mönnum, sem þessi fræði hafa stundað, verið lítið liðsinnt og þeir lítils stuðnings notið af opinberri hálfu eða fyrirgreiðslu. Þetta er þó áreiðanlega elzta merkileg fræðigrein, sem stunduð hefur verið hér á landi frá upphafi. Ég hygg, og það munu allir, sem þessum fræðum eru kunnugir, telja, að þessum fræðigreinum verði ekki betur liðsinnt á annan hátt en með því að gera slíka spjaldskrá sem gert er ráð fyrir í frv. Það er enn eitt, sem ástæða er til að vekja athygli á og styður að því, að það sé réttmætt að hefjast handa einmitt nú og draga það ekki öllu lengur, og það er það, að Hagstofa Íslands hefur þegar komið á fót hjá sér nokkurs konar spjaldskrárstofnun, þar sem eru skráðir allir Íslendingar, sem uppi voru 16. okt. 1952, og þeirri spjaldskrá er haldið áfram, þannig að hún tekur til hvers Íslendings, sem hér fæðist og elst upp. Í þessari spjaldskrá verða öll helztu atriði úr lífi mannsins svo að segja frá vöggu til grafar, og þetta verður varðveitt í skjölum hagstofunnar. Því miður er sá galli á þessari spjaldskrá eða þeim blöðum, að þau eru mjög óaðgengileg fyrir almenning. Þetta eru punktar og annað þess háttar, sem þarf helzt sérstakan lykil við, og er þess vegna ekki á almenningsfæri að notfæra sér það. Þess vegna er gert ráð fyrir í frv., að hagstofan sendi við lát hvers spjaldskrárhafa afrit af skrá hans og upplýsingar til þjóðskjalasafnsins, þar sem skrásetjari geti svo fært þetta inn á sín spjöld í samræmi við skrásetningu annarra íslenzkra borgara. Þannig heldur þetta áfram af sjálfu sér með örlitilli viðbót frá þjóðskjalasafni eða skrásetjara þess, og þannig er komin merkileg heildarskrá yfir alla Íslendinga, sem hafa fæðzt frá 1952. Augljóst virðist mér og ég held flestum, sem um þetta vilja hugsa, að næsta skrefið hlýtur að verða að tengja þessa spjaldskrá við fortíðina. Með því móti vinnst það, að þessi spjaldskrá kemur að ýmsu leyti að miklu betri notum en ella yrði, og ég trúi því ekki, að menn, þegar frá liði, yndu því að hafa slíka eyðu eða nokkurs konar tómarúm, þegar þessi spjaldskrá hagstofunnar væri á annað borð farin að fá verulegt gildi. Hitt er svo líka jafnaugljóst, að það er miklu heppilegra að vinna að þessum málum nú þegar, einmitt taka spjaldskrárblöð hagstofunnar og færa þau inn í rétt form, heldur en að láta það bíða í mörg ár, því að þá fer verkið að verða miklu torveldara. Ég hugsaði mér, að þetta verk væri unnið þannig, að það væri byrjað á þeim mönnum, sem uppi voru næstu áratugina fram að 1952, og þannig unnið smám saman aftur á bak. Við höfum geysimiklar heimildir til um þetta, fyrst og fremst um allt það, sem af er helmingi 20. aldarinnar, og enn fremur höfum við ýtarlegar heimildir um alla 19. öldina. Úr því fara að vísu heimildir að verða slitróttari, en þó eru til manntöl bæði 1703, bændatal 1735 og manntal 1762, þó að það sé allófullkomið. Enn fremur fara þá úr því að koma ýmsar aðrar mikils verðar heimildir til að styðjast við. Þegar lengra dregur aftur, fer vitanlega þetta að verða gloppóttara, en þó er engum vafa bundið, að mikið mundi koma upp, og ég er alveg sannfærður um það og hef fyrir mér í því orð manna, sem þarna eru kunnugir, að við slíka skrásetningu og rannsóknir mundi margt koma í ljós, ekki aðeins ættfræðilega, heldur sögulega, sem núna er í fullkominni þoku fyrir mönnum. Það kann vel að vera, að sumum kunni að vaxa þetta verk í augum og telja, að þetta sé svo mikið verk, að það sé óframkvæmanlegt eða illframkvæmanlegt. Það hefur verið gizkað á sem hámark, að alls mundi þurfa, ef þetta væri tekið fyrir, að skrásetja í kringum 2 millj. manna. Þetta er að vísu há tala. En þó verður að hafa það í huga, að sumar þjóðir verða árlega að skrásetja hjá sér þessa tölu, og til samanburðar má geta þess, að það er talið, að Þjóðverjar, sem skrásettir voru ættfræðilega á dögum Hitlers, hafi verið um eða yfir 200 milljónir. Hér er ekki heldur gert ráð fyrir, að að þessu verði unnið í skyndi. Þetta er vitanlega verk, sem verður að vinnast á löngum tíma, og í raun og veru er ekki hægt að segja, að það kalli neitt sérstakt að um þetta, aðeins er áriðandi, að það sé hafizt handa og hafizt handa sem fyrst. Með frv. hef ég reynt að koma þessu í það horf, að þetta yrði framkvæmt án tilfinnanlegs árlegs kostnaðar fyrir ríkissjóð. M.a. hef ég gert ráð fyrir, að skrásetjari, sem yrði sá maður, sem hefur aðalforgöngu þessara mála, leiti samvinnu bæði við einstaklinga úti um héruðin og sömuleiðis við sögufélög og byggðafélög um samstarf í þessum efnum. Í mínu héraði er þó nokkuð af mönnum, aðallega eldri mönnum, sem hafa lagt þetta fyrir sig, og ég veit, að þeir mundu með ánægju leggja þarna drjúgan skerf til. Þetta er þeim ánægja, þeir eru ekki að vinna fyrir peningum. Þeir eru að vinna fyrir málefni, sem þeir hafa áhuga á og vilja gjarnan koma áleiðis, og það er einmitt það, sem ég ætlast til að þessi maður, skrásetjari þjóðskjalasafnsins, notfæri sér, hann setji sig í samband við menn, sem hafa áhuga á þessum málum og eru fúsir til að leggja fram vinnu sína. Það er þeim nokkurs konar dægradvöl og ánægja að vinna að þessu og geta þannig orðið að ómetanlegu gagni. Í þessu sambandi tel ég rétt að benda á, að það er annað starf, sem hefur verið unnið hér á landi og ekki ómerkilegt, sem var að mjög miklu leyti unnið á þennan hátt, og það er örnefnasöfnun hér á landi. Ég veit t.d., að örnefnum í Skagafirði var safnað af einum eða tveimum mönnum, áhugamönnum, fyrir sama sem ekki neitt. Þessir menn víðs vegar á landinu hafa unnið stórkostleg gagn, og þjóðin mun síðar meir koma til með að standa í mikilli þakkarskuld við þessa menn. Ég hugsa, að líkt muni farið um þá menn, sem ynnu í samstarfi við skrásetjara þjóðskjalasafnsins. Ég hef gert ráð fyrir, að fyrst um sinn mundi nægja einn maður eða skrásetjari með duglegri vélritunarstúlku, og ef til vill þyrfti einhverja smáupphæð, sem hann mætti verja til þess að þægja mönnum, sem væru alveg sérstaklega duglegir við slíka söfnun úti um land. Að öðru leyti álít ég, að þetta geti komizt áfram, og ég vil jafnframt mælast til, ef einhverjum kynni að ofbjóða kostnaðurinn við þetta, að þeir hinir sömu líti t.d. yfir 15. gr. fjárlaganna og sjái þær upphæðir, sem þar er varið til ýmiss konar málefna, - málefna, sem í sjálfu sér eru vafalaust mikilsverð og góð út af fyrir sig, en standa þó okkur áreiðanlega miklu fjær en þetta málefni, sem hér er fram borið. En þessi söfnun og skrásetning, sem hér er farið fram á, mundi aðeins kosta brothluta af því, sem varið er til ýmissa slíkra málefna. Það hefur verið bent á, að í sambandi við skrásetninguna væri rétt að tengja ýmislegt fleira. T.d. hefur verið vikið að því að safna ljósmyndum og taka upp raddir manna á hljómplötur. Ég vil upplýsa það, að þjóðminjasafnið hefur haft myndasöfnun á hendi nú um langt skeið, og þjóðminjavörður skýrði mér frá, að hann gerði ráð fyrir, að myndir á þjóðminjasafninu mundu vera komnar nokkuð á annað hundrað þúsund, sem allar eru skrásettar og varðveittar á þjóðminjasafninu. Sömuleiðis hefur þjóðminjasafnið nú undanfarið verið að fá teknar upp raddir manna og hefur verið um það í sambandi við útvarpið. Þetta er að vísu skemmra á veg komið, en það er unnið að því. Af þessum ástæðum, að þarna eru opinberir aðilar, sem vinna að þessum málum, og aðilar, sem ég tel að við megum treysta, hef ég ekki séð ástæðu til að taka nein ákvæði um þetta upp í frv., meðfram fyrir það, að ég lít svo á, að skrásetningin ein út af fyrir sig sé nægilegt verkefni og því ekki ástæða að svo stöddu, ef ekki ber brýna nauðsyn til, að fjölga verkefnum fyrir þann mann. Hef ég þá haft í huga þetta gamla, að það er alltaf nokkur hætta, ef mörg járn eru í eldi, að þá vilji eitthvert brenna. Þess vegna hef ég, eins og ég sagði, ekki tekið þetta upp, enda lít ég svo á, að það sé auðgert að bæta því við síðar, ef þá þykir ástæða til. Loks vil ég minna á það, að þessi hugmynd um að spjaldskrá ala Íslendinga er allgömul. Sá maður, sem ég heyrði fyrst ræða um þetta, var Bjarni heitinn Jónsson frá Vogi. Það getur vel verið, að einhverjir hafi hreyft þessu á undan honum. Síðan hefur þetta alloft borið á góma í hópi fræðimanna og ættfræðinga, og mér er vel kunnugt um það, að ættfræðingar munu ekki eiga annað meira áhugamál, að ég hygg, en að þetta kæmist á. Þessu máli hefur verið hreyft öðru hverju, og síðast nú á þinginu í haust. Þá var flutt brtt. við fjárlögin um að verja 150 þús. kr. til þess að skrásetja Íslendinga o.fl. Eins og ég get um í grg., greiddi ég atkvæði gegn þessari till. ásamt meiri hluta þingmanna, og þetta gerði ég eingöngu vegna þess, að ég taldi, að mál þetta væri þannig vaxið, að það væri ekki verulegur ávinningur fyrir það að fá því komið fram í þál., um það þyrfti að setja nokkuð fastákveðnar reglur strax í upphafi og þá með lagafyrirmælum. Annars væri efasamt, að æskilegur árangur næðist. Ég taldi líka, að það gæti orðið erfiðara að fá mann, sem væri þessu starfi vaxinn, til þess að takast þetta á hendur, ef hann ætti undir högg að sækja um að fá laun sín greidd eða m.ö.o. yrði að fá samþykki Alþingis í hvert skipti fyrir launum sínum og starfsfé. En mér hefur fundizt það vera vaxandi áhugi hjá mönnum og vaxandi skilningur, ekki aðeins á þessu atriði, heldur á ýmsu öðru, sem þjóðlegt er, nú með þjóð okkar og þá væntanlega einnig meðal þingmanna. Þess vegna hef ég ráðizt í að færa þetta mál í þann búning, sem hér liggur fyrir, í von um, að það mætti verða til þess, að þingmenn vildu veita því brautargengi og málið kæmist í örugga höfn. Ég skal að lokum geta þess, að ég hef um þetta mál borið mig saman við bæði forstöðumann þjóðskjalasafnsins og enn fremur við þá þjóðskjalaverðina séra Jón Guðnason og Kjartan Sveinsson. Enn fremur hef ég borið það atriði, sem snertir hagstofuna, undir hagstofustjóra. Allir þessir menn hafa tjáð mér, að þeir séu þessu algerlega fylgjandi og hafi ekkert við það að athuga og raunar meira en það. Ég ætla svo ekki að fjöl,yrða frekar um þetta mál, en vænti þess, að málinu verði vel tekið. Að umr. lokinni óska ég eftir, að málinu verði vísað til menntmn.



Herra forseti. Mig langar með örfáum orðum til þess að lýsa mjög eindregnum stuðningi mínum við þetta frv. Ég tel, að hér sé um stórmál að ræða, sem eigi það skilið að hljóta hinar beztu undirtektir hjá hv. þingdeild. Ég hef tvívegis áður á hv. Alþingi flutt till. við afgreiðslu fjárlaga um að ætla nokkurt fé til þeirra þarfa, nákvæmlega til þeirra þarfa, sem um er rætt í þessu frv. Ég treysti mér ekki til að mæla betur með þessu frv. en að endurtaka, með leyfi hæstv. forseta, fáein orð, sem ég sagði um þetta mál, þegar ég flutti málið fyrst á hv. Alþingi, á árinu 1954, en á þeim ummælum sést, að sjónarmið okkar hv. flm. um þetta efni falla algerlega saman, því að alveg sömu sjónarmiðin er einmitt að finna í grg. fyrir þessu frv. og einnig í ræðu hv. flm. fyrir frv. nú áðan, - en ég sagði þá meðal annars: „Ein till. er um nokkra fjárveitingu, 100 þús. kr., til þess að koma á fót mannfræðideild við þjóðskjalasafnið, og hafi sú deild m. a. það hlutverk að vinna að því að koma upp spjaldskrá yfir Íslendinga, þar sem getið væri helztu æviatriða þeirra og jafnframt varðveitt mynd af þeim, ef kostur væri á. Ég hygg, að óhætt sé að segja, að engin þjóð hafi önnur eins skilyrði til þess og Íslendingar að varðveita persónusögu sína til þess að fá þar með öruggan og vísindalegan grundvöll undir sagnfræðirannsóknir nútíðar og framtíðar og jafnframt undir rannsóknir í ættfræði og mannfræði. Mér skilst, að þeir Íslendingar, sem lifað hafa á Íslandi, séu ekki nema 1–2 millj. að tölu, og þar af munu vera þekkt nöfn á nokkur hundruð þúsundum manna. Það er engan veginn óvinnandi verk að gera skrá yfir alla þessa menn, sem nöfn eru þekkt á og þegar er fyrir hendi nokkur vitneskja um. Um meginhluta þeirra manna, sem lifað hafa í landinu frá landnámstíð og til 1703, er fyrsta manntal var tekið hér á landi, er auðvitað ekki vitað, hvorki um nöfn né æviatriði, en síðan 1703 má fullyrða að vitað sé um nöfn og jafnvel um æviatriði mikils þorra þeirra manna, sem lifað hafa í landinu. Það væri einstakt í veröldinni, ef þjóð tækist að koma upp æviatriðaskrá yfir þá, sem lifað hafa með þjóðinni um nokkrar aldir, og fjöldi Íslendinga er ekki meiri en svo, að það er vel vinnandi verk í framtíðinni að halda við spjaldskrá um Íslendinga alla og helztu æviatriði þeirra. Yrði slíkt gert, mundi sú heimild áreiðanlega vera einsdæmi og óþrjótandi fróðleiksuppspretta fyrir sagnfræðinga, ættfræðinga og mannfræðinga. Með fáum þjóðum mun vera jafnmikill áhugi á ættfræði eins og með Íslendingum. Er það eðlilegt, og ber því að fagna. En störf hinna fjölmörgu manna, bæði sérfræðinga og alþýðu manna, sem við ættfræði fást, eru oft og einatt unnin á sama vettvanginum. Margir menn eru hver í sinn horni að vinna að sömu verkefnunum, og fer þarna oft mikil starfsorka til lítils. Ef komið væri upp mannfræðadeild í þjóðskjalasafninu, þá gæti hún orðið miðstöð og leiðbeiningarstöð fyrir alla þá mjög svo fróðu menn, sem nú fást við þessi störf, og mundi vafalaust verða til þess að auka mjög afköst þeirra og þá um leið gildi athugana þeirra.“ Ég hef undanfarin tvö ár öðru hverju hugleitt það, hvort réttara væri að flytja frv. um þetta efni, eins og hv. 2. þm. Skagf. hefur gert, eða flytja till. um fjárveitingu til þess að koma þessari starfsemi á laggirnar. Ég komst að þeirri niðurstöðu, að skynsamlegra mundi vera að láta fjárveitingu til þessarar starfsemi nægja, og komst að þeirri niðurstöðu eftir að hafa átt allýtarlegar viðræður á sínum tíma um málið bæði við þjóðskjalavörð og þjóðminjavörð og nokkra menn aðra. Hv. 2. þm. Skagf. hefur komizt að annarri niðurstöðu. Ég geri ráð fyrir, að báðar skoðanirnar hafi nokkuð til síns máls. Hann telur, að nauðsynlegt sé, að til séu um þetta í upphafi fastákveðnar reglur. Um það er ég ekki alveg sannfærður. Ég gæti þvert á móti trúað, að það gæti orðið starfinu til nokkurs trafala, að því yrðu settar í upphafi mjög fastákveðnar reglur, og það er ástæðan til þess, að ég hef sjálfur ekki haft frumkvæði að því að flytja frv. eins og þetta. Mín hugsun var þvert á móti sú, að eðlilegt væri, að sá sérfræðingur, sem til starfsins yrði ráðinn, hefði alveg óbundnar hendur um það, hvernig hann skipulegði þetta starf sitt, og taldi meiri líkur á, að með því fengist góður árangur, ef hendur hans væru frjálsar og óbundnar í málinu. Ég komst m.a. að þessari niðurstöðu við það að ræða við þjóðskjalavörð og þjóðminjavörð um málið og komst að raun um, að skoðanir þeirra voru ekki alveg á eina lund um það, hvernig heppilegast væri að haga þessu starfi. Hér í frv. er til dæmis - ég nefndi það aðeins sem dæmi - tiltekinn sá aldur, sem þeir eiga að hafa, sem spjaldskráin nær yfir. Ég er ekki að bera brigður á, að sá aldur sé sá, sem reynslan mundi sýna að væri æskilegastur, en ég tek þetta aðeins sem dæmi um það, að það kann að orka nokkurs tvímælis, hvort æskilegt sé að kveða á um öll framkvæmdaratriði í lagasetningunni sjálfri. Sá aldur, sem a.m.k. þjóðskjalavörður nefndi við mig á sínum tíma, var, að því er mig minnir, annar en þessi. En þetta er auðvitað aukaatriði í málinu. Ég hefði talið, að reynsla skrásetjara sjálfs mundi verða bezti mælikvarðinn á það, hvernig haga ætti framkvæmdum í þessum efnum. Ég vil í því sambandi til dæmis geta þess um önnur hliðstæð störf þessu, mjög mikilvæg, svo sem orðabókarstarfið, sem ég tel tvímælalaust vera eitt merkasta menningarstarf, sem nú er unnið á landi hér, að um það voru ekki sett á sínum tíma sérstök lög, heldur framkvæmdir hafnar þannig, að ráðnir voru til starfans menn og þeir látnir skipuleggja verk sitt sjálfir. Það var einmitt gert með fjárveitingu annars vegar frá Alþ. og hins vegar úr sáttmálasjóði. Mér vitanlega hafa aldrei verið settar fastar reglur um starfshætti þeirra manna, sem að orðabókinni vinna, ekki einn sinni reglugerð, heldur treyst þar á dómgreind þeirra sjálfra, enda mun reynsla á því sviði hafa sýnt, að hugmyndir manna um það, hvernig æskilegast væri að haga verkinu, hafa breytzt nokkuð frá því, að verkið var hafið. Ég gæti vel hugsað, að þannig færi einnig hér. En ég bið menn að skoða þetta ekki sem andmæli gegn frv., heldur aðeins á þann veg, að það kynni að koma í ljós, að nauðsyn yrði að breyta frv. síðar, að fenginni reynslu. Hitt skal ég játa, að það eru rétt rök með því að fara frekar þá leið að setja um málið lög en að láta fjárveitingu á fjárlögum duga, að auðveldara yrði að fá mann til starfans, ef um hana giltu föst lög, en ef um væri að ræða fjárveitingu eina saman í fjárlögum. Þó tel ég mega nefna það í því sambandi, að hér er ekki um það að ræða, ekki heldur samkv. frv., að koma á fót algerlega nýrri stofnun, heldur gerir flm. frv. einmitt ráð fyrir því sama og ég hef gert í mínum till, að þessi starfsemi yrði í stofnun, sem þegar er lögfest, þ.e.a.s. þjóðskjalasafninu. Það er nokkurt álitamál, hvort starfsemin ætti að vera í þjóðminja- eða þjóðskjalasafninu. Um það voru líka nokkuð skiptar skoðanir meðal þeirra manna, sem ég ræddi við um málið á sínum tíma. Niðurstaða mín varð þó sú, að starfsemin ætti frekar heima í þjóðskjalasafninu, þó að ýmsir væru á öðru máli, eins og raunar sú starfsemi, sem skyld er þessu, mannamyndasöfnunin, ber vott um, að hún er í þjóðminjasafninu. En við flm. og ég erum sammála um eftir þessu frv. að dæma, að starfsemin eigi heima í þjóðskjalasafninu. Ég vil að síðustu aðeins endurtaka meðmæli mín með því, að frv. nái fram að ganga, og vona, að það, að till mín hefur í tvö skipti ekki hlotið nægilegar undirtektir hv. þingmanna, tákni ekki það, að þeir séu þessari hugmynd andvígir, heldur hljóti þetta frv. stuðning nú, enda má í því sambandi geta þess, að með þessu frv. einu yrði í sjálfu sér ekki efnt til neinna útgjalda, því að það er gert ráð fyrir því, að það komi ekki til framkvæmda fyrr en fé sé veitt á fjárlögum til þess að hrinda málinu í framkvæmd. Eftir sem áður yrði væntanlega nauðsyn á því, að till. yrði flutt við afgreiðslu fjárlaga um að veita fé til þessa máls, og vona ég þá fastlega, að hv. 2. þm. Skagf. greiði slíkri till. atkv. og nægilega margir til þess, að hún nái fram að ganga.



Herra forseti. Ég vil láta í ljós ánægju mína yfir framkomu þessa frv. og lýsa eindregnu fylgi mínu við þá hugmynd, sem liggur því til grundvallar, get jafnframt tekið það fram, að í meginatriðum er ég sammála hv. flm. um þann ramma, sem hann hefur valið málinu. Það er enginn efi á því, að hér er hreyft merkilegu máli á marga lund. Ættfræði og mannfræði hefur verið mikið áhuga- og ánægjuefni margra Íslendinga á öllum öldum. En auk þess sem hún hefur verið mörgum til ánægju, þá er hún einnig til tvímælalausra nytja á ýmsa lund. Það er viðurkennt af öllum sagnfræðingum, að ættfræðirannsóknir séu merkilegar fyrir alla sögu landsins og þjóðarinnar. Þá mun það einnig vera nokkuð almenn skoðun, að ættfræðirannsóknir séu ekki lítils virði í sambandi við erfðarannsóknir og ýmiss konar mannfræði. Ég hygg, að það sé rétt athugað hjá hv. 1. landsk. þm., sem tók hér til máls um þetta mál áðan og lýsti yfir fylgi sínu við hugmyndina, að það eigi ekki í upphafi að setja of þröngar reglur um það, hvernig þessu starfi verði hagað. Ef til vill þarf í einstökum atriðum að endurskoða þau ákvæði, sem frv. geymir. En ég vil leggja aðaláherzluna á hitt, að reynt sé nú að koma til framkvæmda meginefni þessa frv. og þannig lagður grunnur að því starfi, sem þarna er ætlunin að vinna og að mínum dómi er mjög mikilsvert að unnið verði. Það hefur verið bent á það, að margir áhugamenn víðs vegar um land vinna nú, eins og löngum hefur verið, að ættfræðiathugunum og ættfræðirannsóknum, en sú vinna er mjög óskipulögð, og þess hefur a.m.k. stundum gætt, að tveir eða jafnvel fleiri menn eru að vinna að allmiklu leyti sömu verkin. Er að sjálfsögðu óheppilegt, að vinnukraftur áhugamanna skuli ekki nýtast betur en svo. Það ætti tvímælalaust að vera í verkahring manns, sem sérstaklega hefði með spjaldskrárgerð þessa að gera, að koma nokkurri skipan á vinnu áhugamannanna og fá þá til þess að vinna að tilteknum verkefnum, sem þeir hafa öðrum fremur áhuga eða aðstöðu til. Ástæðan til þess, að ég stóð hér upp, var sú, auk þess að mæla almennt með frv., að ég tel, að í sambandi við þetta mál ætti að athuga, hvort ekki þurfi jafnframt að hugsa nokkuð fyrir útgáfustarfsemi í sambandi við ættfræðirannsóknir og ættfræði. Það kann að vera, að slíkt megi leysa án þess að tengja það við þetta mál, en þó hygg ég, að ekki fari illa á því, að það sé jafnframt athugað. Ég hygg, að til þess að vel notist starfskraftar þeirra manna víðs vegar um land, sem áhuga hafa á ættfræðirannsóknum, sé nauðsynlegt að vinna nokkru betur en nú er gert að því að gefa út í fyrsta lagi heimildarrit, sem ættfræðirannsóknir byggjast mjög á, og í öðru lagi að menn eigi þess kost að koma á framfæri, t.d. í sérstöku ættfræðitímariti, einstökum athugunum sínum, ef þeir hafa t.d. komizt að athyglisverðum eða merkilegum niðurstöðum varðandi einhverja þætti ættfræðivísinda. Ég vil aðeins geta þess, bæði til nokkurs fróðleiks, að eitt af merkilegri tímaritum á síðustu öld, tímarit Jóns Péturssonar, fjallaði að langmestu leyti um ættfræði, og það er nú eitt með fágætustu ritum frá síðari hluta 19. aldar, og þykir öllum ættfræðingum það allmikils virði. Ég vil aðeins skjóta því fram, ef farið yrði að vinna dálítið skipulega að þessum málum, sem ég tel mjög æskilegt að verði, hvort ekki væri þá jafnframt nokkur ástæða til þess að athuga möguleika á því að fá árlega dálitla fjárveitingu til þess að koma á framfæri ættfræðifróðleik, bæði heimildarritum, sem ættfræðirannsóknir gætu byggzt á, og svo einstökum ritgerðum ættfræðinga, þar sem þeir hefðu unnið úr sínum heimildum og hefðu merkileg atriði fram að færa, sem sérstök ástæða væri til að koma þannig á framfæri.



Herra forseti. Það eru aðeins fá orð, sem ég þarf að segja í sambandi við þetta mál. Ég vil þakka þeim tveim ræðumönnum, sem talað hafa, góðar undirtektir og hlýleg orð í garð frv. Út af því, sem hv. 1. landsk. minntist á, þar sem hann lét orð liggja að því, að í frv. væri málefninu of þröngur stakkur skorinn og að betra hefði verið, þegar farið hefði verið að vinna að þessu máli, að þá hefði slíkt frv. komið fram, vil ég í fyrsta lagi benda á það, að ég bar þetta mál, eins og ég sagði áðan, undir þá í þjóðskjalasafninu, og þeir töldu það einn höfuðkost frv., að frv. væri rúmt og að síðar meir mætti koma að breytingum eða færa þetta út og setja nánari ákvæði með reglugerð. Í öðru lagi má benda á það, að t.d. séra Jón Guðnason, svo að ég nefni ákveðið nafn, mun vera manna fróðastur um þessa hluti og hefur gert sér allglögga grein fyrir einmitt slíkri spjaldskrá, og eftir að hann hafði farið yfir þetta frv., taldi hann, að í því væri í raun og veru ekki annars krafizt en þess, sem alveg nauðsynlega þyrfti að vera á spjaldskránni, til þess að hún kæmi að gagni. Ég hygg þess vegna, að þessi ótti sé ástæðulaus, eða ég veit ekki annað. Um hitt atriðið, sem hann minntist á að hefði verið nokkur ágreiningur um, að mér skildist, þ.e.a.s. þegar hann ræddi málið, hvort það ætti heldur að falla undir þjóðminjasafnið eða þjóðskjalasafnið, þá vil ég benda mönnum á það, að mér finnst tæplega, að það geti verið neitt ágreiningsmál, vegna þess að sá maður, sem vinnur í þjóðskjalasafninu að þessu, hefur við hliðina á sér hér um bil allar þær heimildir, sem hann þarf að nota, en vinni hann að málinu uppi í þjóðminjasafni, verður hann að fá annaðhvort að vera niðri í þjóðskjalasafni eða fá bækurnar lánaðar, svo að í eðli sínu er það í alla staði sjálfsagt, að viðkomandi maður sé í þjóðskjalasafninu og vinni þar, sem heimildirnar allar eru við höndina og handbærar. Varðandi það, að það verði að taka upp fjárveitingu til þessara hluta, til þess að launa manninn og starfslið, þá er því til að svara, að ég geri fastlega ráð fyrir, að verði þetta frv. samþ. nú á þessu þingi, mundi fjmrh., hver sem hann verður, telja sjálfsagðan hlut að taka fjárveitingu upp í sínar till. í þessu skyni, enda þótt það sé ekki bindandi, því að þingið er þá búið að lýsa fullkomlega vilja sínum yfir í þessu efni og ekki ástæða til að þverskallast við því. Liggur þá beint við að taka upp nauðsynlega fjárveitingu í því skyni, enda veit ég, að það mundu koma fram í till. þjóðskjalavarðar tillögur um, að slík fjárveiting yrði tekin upp, þegar fjárlög yrðu undirbúin næst. Ég hef raunar ekkert frekar um þetta að segja. Ég endurtek það, að ég er þeim mönnum þakklátur, sem hafa mælt með þessu, og ég tel sjálfsagt, að n. sendi málið til umsagnar bæði þjóðskjalavarðar og hagstofustjóra, þeirra aðila, sem þetta mál snertir sérstaklega, svo að það fáist alveg skorið úr um þeirra álit.