Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þórarinn Jónsson, framsm.: Jeg get sparað mjer orð um þetta frumvarp. Nefndarálitið ber með sjer breytingar þær, sem nefndin vill koma með, og eru margar þeirra aðeins orðabreytingar. Jeg get búizt við, að mál þetta verði mikið rætt. Þar sem það snertir alla landsmenn svo mjög. Gæti jeg jafnvel trúað, að mönnum fyndist, að nefndin hefði ekki bætt alt, sem hefði þurft að bæta, en jeg geymi mjer að tala um það, þangað til að þeim aðfinslum kemur. Það er lauslega tekið fram í nefndarálitinu, að sparisjóðir hjer á landi hafi stórum stækkað hin síðari ár. Þó eru ekki taldir með nema sparisjóður bankans, söfnunarsjóður og sveitasparisjóðir, sem njóta verndar samkvæmt tilskipun um hlunnindi nokkur fyrir sparisjóði á Íslandi frá 5. jan. 1874. En þar fyrir utan eru margir sjóðir, sem ekki eru nefndir í skýrslu um sparisjóði árið 1910. En sveitasparisjóðir, sem hlunnindi hafa, hafa nú í innlagsfje í um 1 milj. 198 þús. kr. Eins og peningasakir standa nú hjá oss, þá eru sparisjóðir þær einu lindir, sem alþýða manna nær peningum úr. Þessvegna skiftir það afarmiklu, að eftirlit við sjóðina sje eins grandgæfilegt og gott, sem framast er auðið, svo ekkert geti komið fyrir, sem rýrt geti álit þeirra og fælt menn frá að leggja fje sitt inn í þá, eða að er eitt verði að ná peningum útúr þeim. Það þyrfti ekki nema, að illa færi fyrir einum sparisjóði, til þess að hræðsla gripi menn og mundi slíkt valda miklu óhagræði. Þetta hefur stjórnin sjeð, og því hefur hún komið fram með frumvarp þetta, svo settar verði skorður við þessu í tíma, og sjóðirnir trygðir sem bezt. Jeg skal svo ekki að óþörfu fyrirfram lengja meira umræðurnar.



Þegar þetta frumvarp var hjer til 1. umr., hafði jeg lítið athugað það, en hef nú kynt mjer málið betur og blandast mjer ekki hugur um, að hjer sje um mjög athugavert mál að ræða. Jeg er samþykkur því, sem háttv. hamsögumaður sagði, að sparisjóðirnir sjeu aðallega peningalindir þeirra, sem á smærri lánum þurfa að halda í svip. Jeg er fyllilega samdóma nefndinni um það, að tilgangurinn með frumvarpi þessa sje góður, og að þörf sje að tryggja innistæðufje manna í sparisjóðum sem bezt. En þess ber að gæta, að þetta mál grípur mjög inn í viðskiftalífið, og því er það hið mesta vandamál. Það er ekki nóg að líta til annara landa og fara eftir því, sem þar tíðkast um sparisjóði. Nei, menn verða, áður en nokkuð er gert, að þekkja viðskiftaástandið hjer, því að er mjög aðgæzluvert að gera nokkuð það, er geti heft viðskiftalífið. Þessvegna þarf þetta mál mikillar rannsóknar, og er þá ekki nóg að vita innstæðueignina, heldur þurfa menn einnig að þekkja starfsemi sparisjóðanna og þýðingu þeirra fyrir viðskiftalífið. Snöggar breytingar á þessu sviði þarf að varast. Jeg þykist vita, að háttv. deildarmenn telji nauðsynlegt, að vanda allan undirbúning þessa máls og að þeir vilji finna sem bezta undirstöðu, en til þess þarf nákvæma þekkingu á sparisjóðum og starfsemi þeirra hvers um sig, og á þeirri reynslu eiga lög um sparisjóði að byggjast. En á þessu sviði, er svo mjög snertir viðskiftalíf manna, verður að fara varlega. Lög, sem koma óvænt og alt í einu, en hafa víðtæk og snögg áhrif, eru næsta varhugaverð, og geta valdið mestu vandræðum. Ef hrapað er að að samþykkja slík lög sem þessi, þá getur það haft illar afleiðingar í för með sjer, einkum fyrir hina efnaminni viðskiftamenn sjóðanna, ef heft yrði útlánsstarfsemi sú, sem þeim er mest til nota. En hjer er auðvitað vandasamt að finna rjett takmörk. Þegar frumvarp þetta var til 2. umr., hafði jeg ekki kynt mjer það, eins og jeg tók áðan fram, en þóttist þó verða þess var, að það væri að ýmsu leyti varhugavert. Vonaðist jeg eftir, að nefndin mundi laga frumvarpið, og það hefur hún að vísu gert. Allar breytingartillögur nefndarinnar eru til bóta, og jeg get reyndar verið með þeim öllum. En mjer þykir hún hafa gengið of skamt. Vil sjerstaklega vekja athygli á, að hún hefur ekki gengið nógu langt með að rýmka þau ákvæði, sem voru of þröng, og mjer þykir stærstu og varhugaverðustu gallarnir á frumvarpinu í 13. gr. um takmörkun sjálfsskuldarábyrgðarlána. Það er fjærri mjer, að jeg vilji gerast talsmaður fjárhættu eða annars bralls, en jeg held, að þessi lán sjeu ekki hættulegri en önnur lán, svo að ástæða sje til að kippa að sjer hendinni um þau og fara. að setja svo þröng takmörk fyrir, hvað mikið megi lána af þeim. Það er vísu satt, að þessi lánsaðferð hefur verið misbrúkuð eins og fleiri, en menn hafa lært af því og orðið varfærnari. Nú mun það vera orðinn siður að ábyrgðarmenn taki baktryggingu hjá lántaka. Þessi lán eru ekki nærri því eins hættuleg fyrir sparisjóðina, eins og landstjórnin álítur. Kunnugleika sparisjóðsstjórnanna á högum lántakenda og ábyrgðarmanna er það að þakka, að sjálfskuldarábyrgðarlán eru ekki lakari en sum fasteignalánin, að jeg ekki tali um lán gegn veði í húsum. Margir nota þessa aðferð, er þeir þurfa á lánum að halda um stuttan tíma, og tel jeg varhugavert að hefta þau, einkum þar sem hagur bankanna er ekki betri en hann er, að menn fá þar ekki slík lán, sízt utan Reykjavíkur. Jeg skal leyfa mjer að nefna dæmi um þessa lánsstarfsemi, sem jeg þekki vel til, Það er sparisjóður Arnessýslu. Innstæðufje hans er um 2/5 af innstæðufje allra. hinna sjóðanna (utan Reykjavíkur). Sparisjóður þessi er nú 25 ára gamall, og hef ur hann mikið greitt fyrir viðskiftum á sínu svæði, einkum þó hin síðari ár. Sjávarútvegurinn um þær slóðir hefur breyzt úr færa- og lóðaveiði í netveiði. Þetta hefur haft geysimikinn kostnað í för með sjer. En haganlegast að kaupa efni þannig, að borga það út í hönd. Menn hafa því orðið að taka lán á haustin til efniskaupa, og sparisjóðurinn þá hlaupið undir bagga. Lánið vanalega tekið að haustinu, og borgað af óskiftum afla í lok vertíðar, því netin eru eign skipverja. Ef þessi lánsaðferð yrði hindruð, væri illa komið hag þessara manna, er hafa haft mikil not af lánunum. En það eru ekki sjómennirnir einir, sem þurfa að leita til sparisjóðsins. Það getur komið sjer vel fyrir bændur líka, t. d. þá, er gert hafa mikil kaup á efni til girðinga, þurfa þeir þá stundum á smáláni að halda til húsabygginga, eða þegar gjalddagi kaupfjelaganna er í nánd, til þess að borga skuldir upp við kaupfélögin á rjettum gjalddaga og geta orðið aðnjótandi verzlunarágóða, er fjelögin greiða þeim, sem standa í skilum. Selja þeir þá sparisjóðnum víxla, er þeir svo innleysa að vorinu, þegar þeir geta selt afurðir sínar. Reynslan hefur líka sýnt, að lán þessi eru als ekki hættuleg. Jeg gerði nýlega fyrirspurn um það austur, hvað mikið hefði tapazt á þessum lánum og var svarað, að á þessum 25 árum, sem sjóðurinn hefur staðið, hafi tapið orðið einar 18 krónur. Það getur verið, að eitthvað verði að takmarka útlánsstarfsemi sparisjóðanna, en pess verður að gæta, að það má ekki gera snögglega. Jeg skal leyfa mjer að taka 2 dæmi um það fyrir þennan sparisjóð, er jeg nefndi, hver yrði afleiðingin, ef 13. gr. þessa frumvarps, yrði að lögum. Í þeirri grein segir svo: „Eigi má samanlögð upphæð lána þeirra, er sparisjóður veitir eingöngu gegn sjálfskuldarábyrgð einstakra manna, nokkru sinni nema meiru, en þriðjungi af sparisjóðsinnstæðufjenu öllu.“ Við síðustu áramót átti sjóðurinn útistandandi í sjálfskuldarábyrgðarlánum kr. 361,983,88, en samkv. frumvarpinu mætti hann ekki eiga meira úti í sjálfkuldarábyrgðarlánum en kr. 194,916,67. Í víxlum hafði sjóðurinn útistandandi kr. 89,162,19, en mætti eftir frumvarpinu aðeins hafa kr. 58,475,00. Afleiðingin af þessari takmörkun, að því r sjálfskuldarábyrgðarlánin snertir, yrði sú, að sjóðurinn mætti ekkert lána út fyr, en búið væri að innheimta mismuninn, en það mundi taka að minsta kosti 3 ár, eftir greiðslum undanfarandi ára að dæma. Sparisjóðurinn yrði því algerlega að loka á meðan fyrir slíkum lánum, hve góð trygging sem í boði væri, Menn sjá, að svo snögg breyting mundi hafa mjög alvarleg og hættuleg áhrif á viðskiftalífið og því eiri, sem ekki væri annað að leita. Menn kunna ef til vill að benda á bankana í Reykjavík, en þeir gera ekki meira en að fullnægja Reykjavik, að því er slík lán snertir, enda hafa sveitamönnum reynzt þær dyr þröngar. Jeg sje því ekki, að viðskiftamenn þessara sjóða hafi þá nokkur úrræði. Takmörkuuin í 13. gr. er of þröng, og svo snögg breyting er beinlínis hættuleg og má ekki ná fram að ganga. Auk þess sem hún gæti orðið til stórhnekkis fyrir viðskiftalífið, þá gæti hún orðið sparisjóðnum til stórhnekkis, og til þess að aftra stofnun nýrra sparisjóða. Nefndin hefur líka sjeð þetta, þótt ekki hafi hún gengið lengra í breytingartillögum sínum, en hún gerir. Það má færa það til gegn því, sem jeg hef sagt, að í 2. gr. sje stjórnarráðinu gefin heimild til að veita undanþágu frá einstöku ákvæðum laganna og gefa fresti til að fullnægja fyrirmælum þeirra. En jeg get ekki lagt mikið uppúr þessu ákvæði, sjerstaklega þegar þess er gætt, hvern skilning landsstjórnin hefur á þessu efni. Það er sem sje sagt - í athugasemdum stjórnarinnar við þessa grein, að skemra verði ekki með neinu móti farið. Jeg held því, að ekki sje mikið byggjandi á undanþáguheimildinni. Þá tel jeg og mikið álitamál, hvort ákvæðin í 17. gr. muni ekki geta orðið til að draga úr starfsþoli sparisjóðanna. Sparisjóður Árnessýslu hefur hingað til haft 23,000 krónur fast í varasjóði, og það talið nægilegt, en eftir þessu frumvarpi ætti hann að hafa 581/2 þús. fast. Jeg álít varhugavert að skylda sparisjóðina til að setja þetta fje fast og flytja það í bankana ag kippa því þannig burt af starfsviði sparisjóðanna. í sambandi við þetta má geta þess, að Landsbankinn sækir nú um að mega gera varasjóð sinn að veltufje. Jeg skal fúslega fallast á það, að það beri að tryggja sparisjóðina sem bezt, en í þessu máli verður að fara með gætni og umfram alt forðast allar snöggar breytingar. Annað hefur hættulegar afleiðingar í för með sjer. Það væri t. d. hart, að neita efnuðum bónda um 1.– 200 kr. lán, ekki af því, að peningarnir væru ekki til, heldur af því, að þeir væru bundnir í banka suður í Reykjavík. Bóndinn yrði þá að fara til Reykjavíkur upp á von og óvon eða veðsetja jörðina sína í 2–3 mánuði. Mjer er nú spurn, er nauðsynlegt að fara svona hart af stað ? Til þess þarf mikil hætta að vera á ferðum. En jeg get ekki sjeð, að svo augljós hætta vofi yfir, að ekki megi bíða og gefa sjer tíma til að athuga, hversu þessum málum verði bezt skipað. En þótt svo væri, að takmarkanir væru nauðsynlegar, yrði að gjalda varhuga við snöggum breytingum; þær verða að koma smátt og smátt. Annars gætu þær orðið hættulegar fyrir sjóðina og stórlamað starfsemi þeirra. Jeg sje því ekki ástæðu til að keyra fram ströng ákvæði á þessu þingi; virðist mjer, að heldur beri að safna betri upplýsingum og sníða svo stakkinn eftir þeim. Jeg skal svo ekki orðlengja frekar um málið að sinni; jeg mun greiða öllum breytingartillögum nefndarinnar atkvæði mitt; þær eru til bóta, og mun reyna að koma með frekari breytingartillögur við 3. umr. En rjettast og hættulaust þykir mjer að lofa málinu að bíða.



Mjer finst rjett, að hafa rýmri takmörk fyrir útlánsheimildum gegn sjálfskuldarábyrgðum og víxlum, en í frumvarpinu eru. En það var annað atriði, sem kom mjer til að standa upp. Jeg held, að 3. brtill. sje óþörf. Hún hljóðar um að bæta aftan við 6. gr.: „og má aldrei veita lán eða ráðstafa eignum sparisjóðs án samþykkis meiri hluta stjórnarinnar“. En þetta er óþarft vegna 13. gr.; þar stendur: „Aldrei má veita neitt lán úr sparisjóði nema því aðeins, að meiri hluti sparisjóðsstjórnarinnar sje því samþykkur ...“, og ennfremur í síðustu. málsgrein: „Verðbrjefa- eða hlutabrjefaforða. sparisjóðs má því aðeins skerða, að meiri hluti sparisjóðsstjórnar samþykki.“ Og ennfremur stendur í 14. gr. 1. málsgr. „Aldrei má sparisjóður lán taka, nema meiri hluti sparisjóðsstjórnar hafi ákveðið í það.“ Mjer finst, að þessi ákvæði tæmi alveg brtill. nefndarinnar; ef meira á að felast í henni, þá er rjett að taka það upp í. 13. gr. Jeg sá líka, að nefndinni hefur sjest yfir, að fella burt á einum stað „umsjónarmaður sparisjóða“. Þá álít jeg enn, að önnur brtill. nefndarinnar sje óþörf, að setja „innborgað“ fyrir framan ábyrgðarfje í 3. gr. . . Þess þarf ekki með, þar sem verið er að tala um það fje, sem „lagt hafi verið fram“ til sjóðsins. Vildi jeg skjóta því til hinnar háttv. nefndar, að taka þessar tillögur aftur.



Aðalástæðan til þess, að jeg stend upp, er sú, að jeg og háttv. 2. kgk. þm. (E. Br.) gátum ekki orðið háttv. samnefndarmönnum okkar samdóma um eitt atriði. Við lítum svo á, að til þess að þessi mikilsverða rjettarbót, sem hjer er um að ræða, gæti komið að þeim notum, sem æskilegt er, sje nauðsynlegt, að ákvæði stjórnarfrumvarpsins um umsjónarmann sparisjóðanna sje haldið. Við teljum þörf á þessum umsjónarmanni til að koma lögunum í framkvæmd og sjerstaklega til að byrja framkvæmd á þeim. Við lítum svo á, að með þessu móti komi lögin fyrst að gagni, að með þessu ákvæði sje það fyrst trygt, að lögin verði meira en pappírsgagn, að þau komi að gagni í raun og veru. Meirihlutinn sá ekki þörf á þessum umsjónarmanni, og telur hann mundi verða of dýran. Jeg mun því, ef til nafnakalls kemur, greiða atkvæði móti 4. brtill. nefndarinnar og brtill. nefndarinnar við 22. og 23. gr. frv., sem standa í sambandi við 4. brtill. En ef ákvæðið í stjórnarfrv. um umsjónarmanninn verður felt, tel jeg ekki. hægt að hafa heppilegra fyrirkomulag í þessu efni en það, sem farið er fram á í brtill. við 22. gr, og 23. gr. Þetta var, sem sagt, það sem aðallega kom mjer til að standa upp. En úr því að jeg er staðinn upp á annað borð, ætla jeg að minnast nánar á málið, ennfremur í tilefni af ræðu háttv. 2. þm. Árn. (J. J.). Fyrsta spurningin, er svara verður, er þetta er rætt, er þessi: Hver er tilgangur sparisjóða? Þetta verða menn að gera sjer ljóst. Aðaltilgangur sparisjóðanna er að safna fje og tryggja það fje, sem safnað er. Það er ekki aðaltilgangur þeirra að starfa sem lánsstofnun. Það er nauðsynlegt að hafa þetta hugfast, en menn hafa, því miður, mist sjónar á þessu, en einblínt á hitt, að sparisjóðir hefðu fje til útlána. Og einkum hefur alþýðu manna ekki verið það ljóst, að aðaltilgangur sparisjóða er að safna fje. Þá er litið er í síðustu skýrslur um peningastofnanir landsmanna, þá sjest, að 1200 þús. kr. eru geymdar í sparisjóðum. Hjer er slept því, sem geymt er í Landsbankanum og Íslandsbanka og útibúum bankanna. Það er óhætt að gera ráð fyrir, að þessi upphæð hafi vaxið að stórum mun seinustu 2 árin. Því verður ekki neitað, að nauðsynlegt er, að gera ráðstafanir til að tryggja þetta fje. Hingað til hefur sama sem ekkert eftirlit verið haft með þessum sjóðum. Stjórnarráðinu hefur verið sent afrit af reikningum þeirra sparisjóða, sem hlunnindi eru veitt, samkvæmt tilskipun frá 5. jan. 1874. Aðalhlutverk sparisjóðanna er, sem sagt, það, að safna og tryggja fje. Aðalhlutverk nefndarinnar hefur nú verið að samrýma nauðsynleg tryggingarákvæði við önnur hlutverk sparisjóða, eins og hv.2. þm. Arn. (J. J.) líka benti á. Nefndin hefur orðið að hafa það hugfast, að fara ekki lengra í viðleitni sinni að samþýða þetta tvent, en aðalhlutverk frv. fyrir nægilegri tryggingu leyfði. Það er satt, að það hefur ekki borið mikið á því, að sparisjóðsfje hafi farið forgörðum. En þess ber að gæta, að sparisjóðir hafa mestmegnia starfað með sjálfskuldarábyrgarlánum. Það getur gengið vel fyrstu árin. Þau tapast ekki strax. Það eru gömlu lánin, sem hættulegust ern. En það hefur þó komið fyrir, að sparisjóður hefur farið um koll. Að vísu ekki nema einn enn. Það er ekki mikið, en það er nóg. Og jeg er það kunnugur þessu máli, að mjer er óhætt að segja, að dálítill vafi leikur á lánum sumra sparisjóða, hve trygg þau eru. Þegar hagur danskra sparisjóða var rannsakaður, kom það í ljós, að margt var óglæsilegra og ótryggara, en menn hugðu. Mjer þykir ekki ólíklegt, að ástandið kunni að vera svipað hjer. Það var eðlilegt, að háttv. 2. þm. Arn. (J. J ) mintist á 13. gr., og þætti þar gengið ot nærri útlánsstarfsemi sparisjóðanna. Eins og nú er ástatt, er það óhjákvæmilega nauðsynlegt, að þeir sjeu einskonar smábankar í hjeruðunum. Nefndin hefur í samræmi við hlutverk sitt, er jeg gat um áðan, reynt að liðka hjer nokkuð til frá því, er ákveðið er í stjórnarfrumv.; hefur farið hjer meðalveg. Eftir stjórnarfrumvarpinu mátti eigi lána nema 42% í sjálfskuldarábyrgð og víxlum. Nefndin fer fram á að breyta þessu í 50 %. En svo er hjer annað ákvæði, er háttv. þm. Árn. (J. J.) hefur, ef til vill, ekki tekið eftir, og það er það, að eftir 2. gr. er stjórnarráðinu leyft að veita undanþágu frá ákvæðum laganna, og eftir 8. brtill. má þessi upphæð, 50%, vera hvort heldur vill víxillán eða sjálfskuldarábyrgðarlán. Og enn verður að minnast þess, að hjer er eingöngu átt við lán, er trygð eru með ábyrgð einstakra manna, en undantekin eru þau lán, sem veitt eru til sveitasjóða, og einnig þau lán, sem sumpart eru trygð með sjálfskuldarábyrgð, en jafnframt með annari tryggingu: fasteignarveði eða handveði. Hjer eru því ekki lögð svo mikil höft á útlán sparisjóðanna, sem í fyrstu kann að virðast. Takmarkið ætti að vera það, að sparisjóðir störfuðu sem minst með víxillánum og sjálfskuldarábyrgðarlánum, heldur veittu aðallega lán, er betur væru trygð, t. d. gegn fasteignarveði, handveði eða þessháttar. Nefndin treystist samt ekki að fara lengra í þessu efni, en jeg hef nú gert grein fyrir. Eftir stjórnarráðsfrumvarpinu mátti samanlögð upphæð lána gegn sjálfskuldarábyrgð einstakra manna ekki nema meiru en 1/3 af innstæðufjenu, svo að hjer hefur nokkuð verið rýmkað til. Nefndin hjelt, að þetta væri óhætt, einkum ef gætt er niðurlags 2. gr. Háttv. 2. þm. Árn. (J. J.) mintist á, að það þyrfti nokkur ár til að koma þessu í lag, og getur það satt verið. Og það er satt, sem hann sagði, að hjá sæmilega gætinni sparisjóðsstjórn geti víxillán verið mjög hagkvæm og trygg, einkum ef þau eru smá, og því etti nefndin saman í eitt víxillán og sjálfskuldarábyrgðarlán. Það getur ekki gengið, eins og viðgengizt hefur, að sparisjóðir hafi ekki tryggingarfje, er hægt sje að grípa bráðlega til. Á því getur ekki leikið vafi. En um hitt má deila, hve há þessi trygging eigi að vera, hvort hún sje hjer sett of hátt eða eigi. Það liggur í hlutarins eðli, að sparisjóðir, er geyma 50 þús. kr. í innstæðufje eða meira, verða að hafa eitthvert tryggingarfje, sem hægt sje að grípa til, þegar á liggur. Jeg hef hugsað mjer, að bezt væri, að þeir hefðu með höndum verðbrjef, en síður að þeir hefðu það í hlaupareikningi í bönkum. Það getur auðvitað oft komið fyrir, að þeir verði að neita um lán, en þeim fer þar þá líkt og bönkunum. Þeir fást mest við það nú að neita um lán. Jeg skal svo ekki fjölyrða meira að þessu sinni.

Þórarinn Jónsson, framsögnmaður: Háttv. 3. kgk, þm. (Stgr. J.) hefur að mestu svarað ræðu háttv. 2. þm. Arn. (J. J.), svo jeg get verið stuttorður að þessu sinni. Þó skal jeg leyfa mjer að fara nokkrum orðum um sjálfskuldarábyrgðarlánin. Mörgum finnast þau vera hættulegustu lánin, og það eigi að ástæðulausu. Þessi lán fara sívaxandi, og eru þá ýmsar eðlilegar ástæður fyrir því, að þau verða jafnframt ótryggari. Eftir því sem sjálfsábyrgðarmönnum fjölgar, eftir því erður það örðugra fyrir forstöðumenn banka og sparisjóða, að kynna sjer hag þeirra, og hafa vitneskju um þær breytingar, sem á honum kunna að verða. Þá er og ekki ólíklegt, að tryggingin, sem í sjálfskuldarábyrgðunum er fólgin, minki fremur en hitt, eftir því, sem lánin fjölga. Þegar litið er á Landsbankareikninginn 1912, sjest, að sjálfskuldarábyrgðarlánin eru þar orðin um 11/2 miljón króna, en fasteignaveðlán ekki nema um 28,000 kr. Sú spurning vaknar, þegar litið er á þessar tölur, hvort fasteignir í landinu muni vera orðnar svona veðbundnar, eins og tölur þessar benda á. Sem betur fer, mun það ekki vera. Ástæðan til þess, að menn leita svo lítið til bankanna með fasteignarveðslán, er sjálfsagt sú, að lánsskilmálarnir eru þar svo erfiðir, að menn skirrast í lengstu lög við að leita þangað; vilja heldur leita til sparisjóðanna, þótt borgunarfrestur sje þar að jafnaði stuttur, en að verða að taka móti veðdeildarbrjefum með svo og svo miklum afföllum. Það er satt, að nefndin telur það rjett, að takmarka ábyrgðarlán og víxillán nokkuð; en þó hygg jeg, að þar sje ekki farið svo langt, að ákvæði þau, sem hún vill að lögin geymi, þurfi að verða til að teppa að nokkrum mun útlán úr sparisjóðum. Þess er að gæta, að þó hún leggi til, að upphæð lána úr sparisjóð, sem eingöngu eru trygð með sjálfskuldarábyrgð, megi aldrei nema meiru en 1/3 af innstæðufje sjóðsins, þá er ekki takmörkum bundið, hvað lána megi út gegn fasteignarveði og einnig sjálfskuldarábyrgð; má gera ráð fyrir, að slíkt greiði allmikið fyrir lántökum, og að margur, sem á fremur rýrt fasteignaveð, er eigi þætti veita næga tryggingu eitt út af fyrir sig, mundi þó geta fengið lán, ef sjálfskuldarábyrgð væri líka fyrir láninu. Jeg skal játa það, að ákvæði 13. gr. um, að hvert sjálfskuldarábyrgðarlán skuli að fullu greitt á 10 árum, á að veita nokkra tryggingu, því sjálfskuldarábyrgðarlánin verða einatt ótrygg fyrir það eitt, að þau eru látin standa afborgunarlaus ár eftir ár, en þetta er enganveginn einhlítt. Reynslan hefur sýnt það, og svo mun enn fara. Jeg skal játa það, að ýms lán gegn veði í húsum geta verið alveg eins ótrygg eins og sjálfskuldarábyrgðarlánin, og jafnvel viðsjálli. En það verður með þau, eins og með önnur lán, undir framsýni lánveitendanna komið, hvað hættuleg þau reynast. Þar sem jég þekki til, hefur hin mesta varúð verið höfð við þær lánveitingar. Og má því segja, að þar sje allra varlegast farið. Yfir höfuð hygg jeg, að ákvæði 2. gr. muni reynast einhlít til að fyrra vandræðnm, á meðan verið er að koma sparisjóðunum og starfsemi þeirra í það horf, sem frv. ætlast til. Þá talaði háttv. 2. þm. Árn. (J. J.) um ákvæði 17. gr., og þótti honum þau mjög varúðarverð. En hjer á sama við, sem til er tekið í 13. gr., að ef ófyrirsjáanlegar útborganir koma fyrir, þá má í bili grípa til þess hluta varasjóðsins, sem 17. gr. ræðir um. En jeg get ekki gengið inn á það, að tekinn sje hver eyrir varasjóðs og settur í veltu. Varasjóðurinn á að tryggja sparisjóðinn allan, og hvern einstakan, sem fje á í honum, og það má ekki líta eingöngu á lánsþörfina; það þarf engu síður að tryggja þá, sem trúa sparisjóðnum fyrir fje sínu, og jeg hygg, að eigi sje ráðlegt, að hafa tryggingar minni, en nefndin leggur til. Jeg get samsint því, að 3, brtill. nefndarinnar sje óþörf, eins og háttv. 2. þm. N.- Múl. (E. J.) benti á. Þó hef jeg ekki heimild frá nefndinni að taka hana aftur að svo stöddu, en geri ráð fyrir, að hún verði fengin, áður en til atkvæða er gengið. Aftur á móti verð jeg að telja það rjettara, að bætt sje við orðinu „innborgað“ á undan „ábyrgðarfje“ í 3. gr., því að hugsandi er, að einhverjir þeir, sem tekið hefðu að sjer ábyrgð á sparisjóðsfje, vildu reikna sjer vexti af ábyrgðarfje sínu, og færðu það sem ástæðu, að þeir hefðu orðið að festa það eða draga frá arðsömum fyrirtækjum, þó það væri ekki innborgað í sjóðinn. En nefndin telur það rjettast, að vextir þessir sjeu ekki reiknaðir af öðru tryggingarfje, en því, sem innborgað er.