Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hefði vænzt þess, að hæstv. sjútvmrh. yrði viðstaddur hér í deildinni, þegar þetta mál væri til umr. Mun ég aðallega beina orðum mínum til hans. Eru það mér töluverð vonbrigði, að hann skuli ekki vera mættur hér. Frá því að frv. um sölu og útflutning sjávarafurða var lagt fram í hv. deild, hefur hæstv. sjútvmrh. marglýst yfir í umr., að hann meti hin frjálsu samtök, sem annast sölu og útflutning afurða sjávarútvegsins. Jafnframt hefur hæstv. ráðh. lýst yfir, að ekki eigi á neinn hátt að skerða ráðstöfunarrétt þessara samtaka yfir afurðum meðlima sinna og þau eigi að fá að starfa með sama hætti og hingað til og án frekari afskipta ríkisvaldsins af störfum þeirra en verið hefur fram til þessa. Frv., ef lögfest verður, eigi ekki að valda neinum breytingum um starfsemi og ákvörðunarrétt samtakanna um sölu og útflutning afurða meðlima sinna, nema hvað samtökin eigi að leita samþykkis útflutningsnefndar um söluverð, í stað þess að það er nú undir eftirliti fulltrúa hæstv. ráðh. Það er ekki að ástæðulausu, þó að spurt sé, hver sé þá tilgangur hæstv. ríkisstj. með flutningi þessa frv. Málflutningur hæstv. ráðh. og hin vinsamlega afstaða hans til flestra samtaka framleiðenda og útflytjenda sjávarafurða stangast mjög á við ýmis ákvæði frv. Í 2. gr. frv., þar sem rætt er um störf útflutningsnefndar, 3. lið, er rætt um það, að n. eigi að hafa forgöngu um markaðsleit og tilraunir til að selja sjávarafurðir á nýja markaði og auka sölu þeirra á eldri mörkuðum og annað það, er lýtur að útflutningi sjávarafurða. Ég leyfi mér að beina þeirri spurningu til hæstv. ráðh., hvort það sé áform hans, ef frv. verður lögfest, að fela útflutningsnefnd sjávarafurða og öðru starfsliði hennar að annast að mestu eða ef til vill öllu leyti markaðsleit og sölu sjávarafurða á erlendum markaði. Þar sem hæstv. sjútvmrh. er ekki mættur hér, vænti ég þess, að hæstv. ríkisstj. eða þeir hæstv. ráðh. sem hér eru mættir, svari fyrir hans hönd. Það er ekki að ástæðulausu að þessari spurningu er beint til hæstv. ráðh. Í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir, að ráðh. skipi 3 menn í útflutningsnefnd sjávarafurða. Útflutningsnefndin má með samþykki ráðh. ráða sér fulltrúa og aðstoðarfólk, eftir því sem nauðsyn krefur. Með þessu ákvæði frv. virðist vera í uppsiglingu stórt skrifstofubákn, sem mun, ef að líkum lætur, heimta þann rétt, sem það telur sig eiga samkvæmt ákvæðum frumvarpsins. Þegar svo þessar tvær hliðar frv. eru nánar íhugaðar, annars vegar þriggja manna útflutningsnefnd ásamt fulltrúa og öðru starfsfólki og hins vegar verksvið útflutningsnefndar og starfsliðs hennar, sbr. 2. gr., sem á að hafa forgöngu um markaðsleit og tilraunir til að selja sjávarafurðir á nýja markaði og auka sölu þeirra á eldri mörkuðum, er ekki að ástæðulausu, þó að samtök fiskframleiðenda, sem á undanförnum árum hafa með mjög góðum árangri annazt þessi viðskipti eða fyrirgreiðslu fyrir meðlimi sína, spyrji: Hver er tilgangurinn með frv.? Er hann nokkur annar en að taka umráðaréttinn yfir sölu sjávarafurða úr höndum samtaka fiskframleiðenda og flytja hann yfir til útflutningsnefndar sjávarafurða? Ýmis ummæli hæstv. ráðh. í umr. í gær gefa aðra og lakari mynd af hug hans til samtaka útvegsmanna og vinnslustöðva en þá, er ég nefndi hér áðan. Hann ræddi um sérhagsmuni einstakra hópa innan samtakanna og ýmislegt annað, er hann taldi að orsakaði tortryggni og óvild til samtakanna. Virtist hann aðallega beina skeytum sínum í þessu sambandi til Sölusambands ísl. fiskframleiðenda. Ég harma það, að hæstv. ráðh. skuli hafa slík orð yfir hér í hv. d. Hæstv. ráðh. hlýtur að vita, að meðlimum innan samtaka framleiðenda sjávarafurða er ekki misjafnað í verði á afurðum sömu tegundar. Allir meðlimir, hvort heldur þeir eru stórir eða smáir í framleiðslunni, fá sama verð fyrir afurðir sínar innan samtakanna, ef um sams konar tegundir og gæði er að ræða. Þá sagði hæstv. ráðh., að nokkrir af forustumönnum Sjálfstfl. brytust um á hæl og hnakka gegn samþykkt frv. Á ég að trúa því, að hæstv. ráðh. hafi ekki veitt því athygli, að það eru ekki sjálfstæðismenn einir innan samtaka útflutningsaðila sjávarafurða, sem mælt hafa gegn lögfestingu frv., heldur einnig margir stjórnarliðar, sbr. undirskrift þeirra undir umsagnir um frv., sem við í minni hl. sjútvn. létum prenta sem fylgiskjöl með nál. okkar á þskj. 309? Það er því hrein firra að reyna að telja hv. alþm. trú um, að sjálfstæðismenn einir séu frv. andvígir og telji það beinlínis til þess fallið, ef lögfest verður, að veikja þann mikla og góða árangur, sem náðst hefur á undanförnum áratugum í sambandi við ómetanlegt starf samtakanna að sölu og útflutningi sjávarafurða. Ég fullyrði, að það eru engu síður meðlimir innan sölusamtakanna, sem telja sig fylgja öðrum stjóramálaflokkum að málum, sem eru ákveðnir í þeirri afstöðu sinni, að fenginni reynslu undanfarinna ára, að bezt sé og affarasælast fyrir þjóðarheildina, að sami háttur sé á hafður um sölu og útflutning sjávarafurða og verið hefur á undanförnum árum og gefizt vel. Þessir ágætu stuðningsmenn hæstv. ríkisstj., sem unnið hafa að framleiðslustörfum sjávarútvegsins, sumir þeirra mikinn hluta ævi sinnar, og kunna glögg skil á þessum málum, hafa einnig mælt gegn lögfestingu frv., eins og umsagnir þeirra um frv. á þskj. 309 bera með sér. Félagasamtök framleiðenda á sviði sjávarafurða hafa nær einróma mælt gegn lögfestingu frv. Þeir munu innan skamms komast að raun um, hversu mikið tillit er tekið til viðhorfs þeirra til frv. hér á hinu háa Alþingi. Við 3. umr. mun hv. þm. Borgf. (PO) og ég flytja brtt. við 1. og 2. gr. frv„ eins og við höfum áður lýst hér yfir.



Herra forseti. Ég vil aðeins láta það koma fram, að hv. frsm. minni hl. er hér ekki staddur, vegna þess að hann varð að fara á áriðandi fund ásamt með 2 öðrum þdm., en með því að ég geri ráð fyrir, að það hafi engin áhrif á atkvgr., þá óska ég ekki eftir, að henni verði frestað. Ég vildi aðeins, að þetta væri skjalfest.

Forseti (HÁ): Ég get upplýst hv. þm. um það, að umræddur hv. þm. Borgf. átti tal við mig um leið og hann fór, fór með mínu leyfi. og lét þess getið, að það mundi enga úrslitaþýðingu hafa í sambandi við þessa atkvgr.



Herra forseti. Fjhn. hefur haft til athugunar stjfrv. það, sem hér liggur fyrir, um aukinn skattfrádrátt til handa skipverjum á fiskiskipum, og leggur n. til, að frv. verði samþ. með nokkrum leiðréttingum, eins og nánar segir í áliti n. á þskj. 283. Efni frv. er þetta: 1. gr. þess gerir ráð fyrir, að frádráttur sá, er togarasjómenu hafa notið við ákvörðun skatts vegna hlífðarfatakostnaðar og verið hefur 300 kr. fyrir hvern lögskráningarmánuð samkv. skattalögunum frá 1954, hækki um 200 kr. í 500 kr. fyrir hvern lögskráningarmánuð og skulu nú einnig matsveinar og aðstoðarmenn í vélarrúmi njóta þessa frádráttar, en til þeirra hefur frádrátturinn ekki náð áður; enn fremur að aðrir fiskimenn, sem notið hafa skattfrádráttar samkvæmt sömu l. og af sömu ástæðum, fái hækkun á frádrættinum um 300 kr., úr 200 kr. í 500 kr. á mánuði. Er þá skattfrádráttur fiskimanna vegna hlífðarfatakostnaðar orðinn hinn sami fyrir alla, sem hans njóta. 2. gr. frv. gerir ráð fyrir, að til viðbótar ákvæðum skattalaganna frá 1954 og þeim breytingum, sem felast í 1. gr. þessa frv., verði öllum skipverjum, sem verið hafa lögskráðir á íslenzk fiskiskip í 3 mánuði eða lengur á viðkomandi skattári, veittur sérstakur frádráttur við ákvörðun tekjuskatts og nemi sá frádráttur 500 kr. fyrir hvern lögskráningarmánuð. Vegna óska, sem fram komu í fjhn., þegar hún hafði málið til meðferðar, hefur skattstjórinn í Reykjavík látið í té nokkrar upplýsingar um, hve mikilli skattalækkun þessi frádráttur nemur á tilteknar tekjur fiskimanna. Í bréfi skattstjórans segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Eftir ósk yðar hef ég látið athuga, hvaða áhrif hinn aukni frádráttur til handa fiskimönnum muni hafa á skattagreiðslu þeirra. Athugunin er gerð þannig, að tekið er af handahófi framtal skipstjóra og háseta á fiskibáti og framtal 2. stýrimanns og háseta á togara. Einnig er sýnt, hver áhrif frádrátturinn hafi, ef hann verður látinn gilda við álagningu útsvars í Reykjavík.“ Mér þykir rétt að geta þess hér, að frádráttur sá, sem verið hefur í l., hefur einnig verið látinn gilda um álagningu útsvara hér í Reykjavík og ég hygg í flestum öðrum kaupstöðum, og er ekki dregið í efa, að sá háttur verði áfram hafður einnig um þessa hækkun, enda til þess ætlazt af báðum aðilum, er að samkomulagi því stóðu, sem að baki þessu frv. liggur. En í bréfi skattstjórans segir áfram þannig: „Allar tölur eru samkvæmt gjaldstigum frá 1956 á tekjur ársins 1955. Dæmin líta þannig út: a. Háseti á togara, einhleypur, lögskráður í 10 mánuði. Tekjuskattur var 3575 kr., verður 2375. Útsvar var 7670, verður 6070 kr. b. Stýrimaður á togara, giftur með 1 barn á framfæri, lögskráður í 11 mánuði. Tekjuskattur var 6187 kr., verður 4260 kr. Útsvar var 12360 kr., en verður 10165 kr. c. Skipstjóri á fiskibáti, giftur með þrjú börn á framfæri, lögskráður í 6 mánuði. Tekjuskattur var 15275 kr., verður 14015 kr. útsvar var 21500 kr., verður 20400 kr. d. Háseti á fiskibáti, einhleypur, lögskráður í 6 mánuði. Tekjuskattur var 6932 kr., en verður 5890 kr. Útsvar var 11560 kr., en verður 10515 kr.“ Af þessum dæmum sést, að hér er um þó nokkra skattalækkun að ræða, einkum hjá þeim, sem lögskráðir eru meiri hluta ársins. Í desember s.l., þegar fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar áttu í samningum við hæstv. ríkisstj. um lausn efnahagsmálanna, voru einnig á dagskrá kröfur sjómanna um nýtt skiptaverð þeim til handa og fleira af því tagi, en samningum þeirra hafði þá verið sagt upp. Fulltrúar sjómanna- og verkalýðsfélaganna gerðu þá m. a. kröfu um aukin skattfríðindi til handa fiskimönnum. Frv. það, sem hér er til umr., er einungis staðfesting á því samkomulagi, er varð milli samningamanna sjómanna- og verkalýðsfélaganna annars vegar og hæstv. ríkisstj. hins vegar varðandi skattafríðindin. Eftir að fjhn. afgr. álit sitt um frv., hefur hv. 2. þm. Reykv. flutt tvær brtt. við það. Hin fyrri þessara till. er um, að vélstjórar á togurum verði einnig aðnjótandi þeirra fríðinda, sem felast í 1. gr. frv. Síðari till. er um að hækka upphæðina í 2. gr. frv. úr 500 kr. í 1000 kr. fyrir hvern 1ögskráningarmánuð. Um fyrri till. hv. 2. þm. Reykv. er þetta að segja: Fyrir fundum fjhn. lá bréf frá Vélstjórafélagi Íslands sama efnis og till. hv. þm. Eins og ég sagði áðan, er frv. þetta staðfesting á samkomulagi hæstv. ríkisstj. við fulltrúa tiltekinna sjómanna- og verkalýðsfélaga, sem fulltrúarnir gerðu að sjálfsögðu einvörðungu fyrir sína umbjóðendur. N. sá því ekki ástæðu til að prjóna frekar við frv. Auk þess ber að geta þess, að vélstjórar á togurum verða nú aðnjótandi þeirra fríðinda, sem felast í 2. gr. frv., eins og aðrir, sem lögskráðir eru á íslenzk fiskiskip. Um síðari till. hv. 2. þm. Reykv. er það eitt að segja, að hún sver sig ótvírætt í ætt við aðrar yfirboðstillögur, er svo mjög hafa verið áberandi hjá hv. sjálfstæðismönnum hér í þinginu að undanförnu. Ég vil taka það fram hér, að verkalýðshreyfingin telur sér skylt að standa við alla samninga, sem hún gerir af fúsum og frjálsum vilja, og eru slíkir samningar sem þessir ekki þar nein undantekning. Ég ítreka till. n. um, að frv. verði samþ. með þeim leiðréttingum, sem hún hefur á því gert.



Herra forseti. Ég flyt tvær brtt. við frv. á þskj. 289. Ég gat þess við 1. umr. málsins, að mér þætti allt of lítill frádráttur, sem sjómönnum er ætlaður með því að veita þeim 500 kr. frádrátt fyrir hvern úthaldsmánuð. Fyrir 10 mánaða úthald, sem er nú líklega það venjulega, geta þeir dregið 5000 kr. frá sínum launum. Hv. frsm. leyfði sér að halda því fram, að hér væri um venjulega yfirboðstillögu að ræða. Það kann vel að vera, að hann f.h. verkalýðsfélaganna hafi skuldbundið sig til að fara ekki hærra en þetta. En hitt verð ég að segja, að úr því að svona till. er komin fram, finnst mér nokkuð smátt skammtað til þeirra manna, sem hafa áhættumestu og erfiðustu atvinnu í þessu landi, að vera skuli um einar 5000 kr. að ræða, er þeir mega draga frá sínu kaupi og ekki kemur til skattlagningar. Ef till. mín er samþ., má gera ráð fyrir, að um 10 þús. kr. frádrátt sé að ræða, og það er að mínu áliti hið minnsta, sem kemur til greina í þessu efni. Það væri þá einhver hvöt fyrir menn, ef þeir fengju þennan frádrátt, að stunda sjómennskuna meira en þeir gera nú, sem sjá má af því, að við þurfum að fá um 1000 Færeyinga til þess að geta mannað báta- og togaraflota landsins. Ég held, að það væri ódýrt fyrir hið opinbera að hækka frádráttinn, ef það gæti orðið til þess, að fleiri menn vildu gefa sig til vinnu á fiskibátaflotanum en nú er, svo að ekki þyrfti að flytja hingað alla þá Færeyinga, sem við höfum nú við þessi störf og þurfum að greiða kaup í erlendum gjaldeyri. Um það, hvort vélstjórar skuli njóta sömu réttinda og aðrir menn á skipunum hvað frádrátt fyrir vinnufatnað snertir, finnst mér, að þar sé lotið heldur lágt að synja þeim um þessi fríðindi. Ég álít, að þeir eigi engu síður að fá þau, þó að þeir hafi nokkru hærra kaup en aðrir menn, sem vinna í vélarrúmi.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Rang. og ég höfum leyft okkur að flytja frv. á þskj. 307 um breytingu á sveitarstjórnarlögunum. Þessi breyting okkar felur í sér rétt til handa íbúum sveitabyggðar, þar sem þorp hefur myndazt, til þess að segja skilið við þorpið og stofna annaðhvort nýtt sveitarfélag eða sameinast öðru sveitarfélagi. Þessi réttur er nú ekki fyrir hendi, þar sem svona stendur á, nema hjá þorpinu. Það getur sagt sig úr lögum við hreppinn og gerzt sjálfstætt sveitarfélag, og er það eðlilegur réttur, en sýnist einnig hefði átt að gilda fyrir þá, sem utan þorpsins búa, því að þeir geta af ýmsum ástæðum haft gild rök til þess að vilja losna úr tengslum við þorpið. Eins og vikið er að í grg., sem fylgir frv. þessu, eru mörg félagsleg viðfangsefni gerólík í þorpum og sveitabyggðum. Af þeim ástæðum er ákaflega erfitt í mörgum tilfellum fyrir íbúa í hreppum, þar sem þannig er ástatt, að byggðin skiptist í þorp og dreifbýli, að standa sameinaðir til átaka um ýmisleg framkvæmdamál, sem í þessu eða hinu tilfellinu snerta aðallega annan hvorn hreppshlutann. Af þessum sökum er það, að víða, þar sem svona hefur staðið á, hafa komið upp óskir um skilnað og sjálfstæði. Hefur þá þorpið eitt samkvæmt gildandi l. haft rétt til slíkra óska og skilnaðar, en íbúar sveitabyggðarinnar ekki. Nú er skylt að játa það, að nokkur hætta virðist í því fólgin, að stofnuð séu mjög smá sveitarfélög, og hafa um það heyrzt raddir, að sveitarfélögin beri fremur að stækka en smækka og helzt þurfi að steypa hreppum saman til þess að gera þá fjárhagslega sterka. Þetta virðist í fljótu bragði hafa við rök að styðjast. En þó má á það benda, að margir smáhreppar eiga sízt í meiri fjárhagsörðugleikum en þeir, sem stærri eru. Með bættum samgöngum eru nú orðnir möguleikar til samstarfs milli hreppa og hefur tekizt sums staðar um víss málefni, svo sem skólahald, félagsheimili o.fl. En sé nú gert ráð fyrir því, að heppilegt sé að stækka sveitarfélög, þá sýnist mér, að mjög komi til athugunar, þar sem svo stæði á, að sveitabyggð, sem er í sama hreppi og þorp og teldi sér hagkvæmt að skilja við þorpið, væri þá sameinuð nágrannasveit, þar sem möguleikar væru fyrir hendi til þess. Gæti það verið nágrannasveitinni góður liðsauki að fá þannig aukinn fólksfjölda, og þeir, sem þannig bættust við, ættu miklu betur samstöðu með stéttar- og starfsbræðrum en með þorpsbúum, sem starfa að ólíkum viðfangsefnum og hafa af þeim sökum allt önnur viðhorf bæði til atvinnu- og félagsmála. Ég geri því ráð fyrir, ef þetta frv. yrði að l. og óskir kæmu fram einhvers staðar frá, þar sem svo stendur á, sem hér er gert ráð fyrir, að sveitabyggð vildi skilja við þorp, að þá yrði tekin sú stefna af viðkomandi valdhöfum að reyna að sameina þá byggð nágrannahrepp. En þó gæti vitanlega verið um svo stóran hreppshluta að ræða, að hann gæti vel verið sjálfstætt sveitarfélag, og væri þá vissulega skynsamlegt af viðkomandi ráðh. og þeim, sem tillögurétt eiga að hafa í slíku máli, að uppfylla óskir íbúanna í því efni, sem hér er um að ræða. Í grg. þeirri, sem fylgir frv. þessu, og með þeim fáu orðum, sem ég hef hér um þetta sagt, held ég að fram hafi komið það, sem fyrir okkur flutningsmönnum þessa máls vakir, og vænti ég góðra undirtekta hv. alþingismanna. Ég leyfi mér svo að óska eftir, að málinu verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. félmn.