Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Um leið og ég þakka forseta fyrir að fá tækifæri til þess að koma að aths. mínum hér skal ég vera stuttorður. Það hefur flogið fyrir að senn sé komið að þinglokum, og sumum finnst að þingið hafi setið nógu lengi. Þess vegna mun tæplega hægt úr þessu að flytja fsp. til ráðh. samkv. þingsköpum ef ætlast er til svara. Ég hef þess vegna kvatt mér hljóðs til þess að spyrja hæstv. fjmrh. hvort fyrir liggi tillögur til ríkisstj. frá fjárlaga- og hagsýslustofnun um lækkun ríkisútgjalda um einn milljarð kr., sbr. 10. gr. nýsamþykktra laga um stjórn efnahagsmála, og ef svo er, hvort hæstv. fjmrh. vildi ekki gangast fyrir því að þær till., sem fyrir liggja hjá ríkisstj. til samþykktar, verði senda:r á borð þm. þegar frá þeim hefur verið gengið. Ég veit að hæstv. ráðh. mun svara, og fyrir fram þakka ég honum svarið.



Herra forseti. 20. 22. mars s. l. ritaði fjárlaga- og hagsýslustofnun hinum ýmsu rn. bréf og mæltist til þess, að þau gerðu till. um niðurskurð eins og gert er ráð fyrir í nýsettum efnahagslögum og í samræmi við heimild í fjárlögum til þess að skera niður ríkisútgjöld um einn milljarð. Fjárlaga- og hagsýslustofnunin setti af sinni hálfu fram ábendingar um hugsanlegan sparnað og hugsanlegan niðurskurð í þessu sambandi án þess að það væri beinlínis tillögur, enda er gert ráð fyrir að einstök rn. geri till. til fjmrn. eða fjárlaga- og hagsýslustofnunarinnar í þessu efni. Ég verð að upplýsa það, að ekki hafa borist till. enn þá til fjárlaga- og hagsýslustofnunarinnar nema frá einu rn. Hef ég í raun og veru ekki meira um málið að segja, annað en það, að ég hef bréflega ítrekað þessa beiðni mína nú í byrjun maímánaðar og legg á það mikla áherslu að tillögur berist þannig að hægt verði að taka endanlega ákvörðun um þetta. Og eins og ég hef áður sagt er að sjálfsögðu nauðsynlegt að hv. alþm. fylgist með því sem til stendur í þessu efni.



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs utan dagskrár til þess að flytja hér fsp. til hæstv. forsrh. varðandi þinghaldið annars vegar og stefnu ríkisstj. í kaupgjalds- og kjaramálum hins vegar. Það er nú kominn sá tími að venju samkvæmt er ekki óeðlilegt að hugsað sé til þingslita. Hefur það verið kunnugt öllum alþm. og m. a. borist í tal milli okkar hæstv. forsrh. Við í stjórnarandstöðunni höfum fyrir okkar leyti ekki staðið í vegi fyrir að þau mál hlytu hér afgreiðslu með þinglegum hætti sem ríkisstj. hefur viljað beita sér fyrir, þótt við höfum með efnislegum umr. og í atkvgr. gert grein fyrir afstöðu okkar til slíkra mála. Við erum hins vegar ekki með öllu ánægð í stjórnarandstöðunni með gang mála, og um leið og ég áskil okkur allan rétt varðandi afgreiðslu þeirra mála, sem ríkisstj. samkv. síðustu upplýsingum leggur áherslu á að hljóti afgreiðslu fyrir þingslit, vil ég enn fremur undirstrika að af okkar hálfu er ætlast til að mál fái þinglega meðferð þó að þau séu ekki á óskalista ríkisstj. sjálfrar eða flutt af henni. Ég nefni í þessu sambandi sem dæmi mál sem er á dagskrá á þessum fundi Sþ., 5. mál á dagskrá, beinar greiðslur til bænda, þáltill., 16. mál, Sþ. Það mun vera svo um þetta mál, að það er flutt í þriðja skipti á þessu þingi og er komið að afgreiðslu þess, en eftir ýmsum sólarmerkjum að dæma sýnist að stjórnarliðið ætli sér með málþófi að koma í veg fyrir þinglega meðferð málsins og afgreiðslu. Ég vara við slíkum vinnubrögðum og vara við því að það getur dregið dilk á eftir sér. Ég hef þær upplýsingar í persónulegu samtali við hæstv. forsrh., að stefnt sé að því að þinghaldi ljúki hér á miðvikudaginn kemur, 23. maí mun það vera. Ég vil í tilefni af því og í framhaldi af umr. sem hér áttu sér stað fyrir rúmri viku, 9. maí, einnig að frumkvæði mínu, um stefnu ríkisstj. í kaupgjalds- og kjaramálum, ítreka fsp. til hæstv. forsrh. sem þá var borin fram, hver stefna ríkisstj. sé í kaupgjalds- og kjaramálum. Í þeim umr. gerði hæstv. forsrh. grein fyrir þeirri skoðun sinni, að hann teldi, eftir að samkomulag ríkisstj. og BSRB var fellt í almennri atkvgr., að ekki ættu eingöngu félagsmenn BSRB og BHM að fá umrædda 3% grunnkaupshækkun, heldur ættu allir launþegar í landinu að fá samsvarandi grunnkaupshækkun, en utan BSRB og BHM gæti þetta ekki átt sér stað nema í frjálsum samningum milli aðila vinnumarkaðarins. Ég vonast til þess að ég hafi skilið hæstv. forsrh. rétt eins og hann greindi frá skoðun sinni fyrir rúmri viku. Síðan hafa a. m. k. tveir hæstv. ráðh. Framsfl., þeir Tómas Árnason fjmrh. og Steingrímur Hermannsson dóms- og. landbrh., greint frá þeirri skoðun sinni, og raunar hygg ég þá skoðun vera studda samþykkt framsóknarmanna, framkvæmdastjórnar og þingflokks Framsfl., að rétt væri að 3% grunnkaupshækkun yrði almenn og lögbundin, a. m. k. upp að ákveðnu launamarki, og um leið væri sett vísitöluþak svokallað með lögbindingu, en hvort tveggja þetta væri ekki fullnægjandi, heldur þyrfti og til að koma bann - lögbundið bann við frekari grunnkaupshækkunum svo og bann við verkföllum fram til áramóta. Ég vonast til að þessir hæstv. ráðh. leiðrétti mig ef ég hef eitthvað missagt um skoðanir þeirra eða samþykktir Framsfl. í þessum efnum. Þá hefur það og komið fram að einn stjórnarflokkanna, Alþb., og einkum einn ráðh. Alþb., hæstv. viðskrh., hefur lýst þeirri skoðun sinni og þeirra Alþb. manna, að það væri eðlilegt og sjálfsagt að 3% grunnkaupshækkun yrði lögleidd almennt að ákveðnu launamarki, sem þeir hafa verið að tala um að yrði 230–250 þús. kr., og síðan yrði einnig lögbundið ákveðið vísitöluþak, þ. e. a. s. að fullar vísitöluuppbætur yrðu greiddar af ákveðinni launahæð, 380–400 þús. kr., en til þeirra, sem hærri laun hafa, sama krónutala og aðrir fá mest. Hins vegar hefur Alþb. og málsvarar þess lýst algerri andstöðu sinni við till. Framsfl. um lögbindingu grunnkaups eða afnám samningsréttar eða verkfallsréttar fram til áramóta. Ég bið sömuleiðis málsvara Alþb. hér á þingi að leiðrétta mig ef ég fer ekki rétt með þeirra mál. Um Alþfl. veit ég minna, en hann mun hafa vísað til fyrri till. sinna innan og utan ríkisstj. í kaupgjalds- og kjaramálum og skal ég því ekki fjölyrða frekar um þær till. En ekki væri úr vegi að málsvarar hans upplýstu þær till. sem sá flokkur hefur í þessum efnum. Þegar á þetta er litið, sem ég hér hef nú rakið, er ljóst að það er engu ljósara nú en var fyrir 8 dögum hver stefna ríkisstj. er í kaupgjalds- og kjaramálum. Og þá kröfu verður að gera að ríkisstj. upplýsi þingheim um stefnu sína í kaupgjalds- og kjaramálum. Við sjálfstæðismenn gerum þá kröfu að þingi verði ekki slitið fyrr en ríkisstj. hefur upplýst þingheim um stefnu sína í kaupgjalds- og kjaramálum, og einkum er þessi krafa ítrekuð og undirstrikuð ef ríkisstj. hyggst leita atbeina löggjafarvaldsins til þess að koma málum fram á þessu sviði. Hér skulu því sögð þau aðvörunarorð, að algerlega er óeðlilegt ef ríkisstj. hyggst eftir þingslit ráða málum þessum með útgáfu brbl. og tilskipana. Einkum eiga þessi aðvörunarorð við þar sem engin stefnumótun liggur enn fyrir og algerri óvissu er háð hvort það, sem ríkisstj. hyggst gera eða hluti ríkisstj. hyggst gera, muni hafa meirihlutafylgi hér á Alþ. Aðvörunarorðin lúta því að því að ríkisstj. taki ekki upp þau vinnubrögð að fara á svig við vilja meiri hl. Alþ. með því að slíta þingi og hyggjast síðan í krafti brbl.-útgáfu og tilskipana koma þeim vilja fram sem er í andstöðu við meirihlutavilja Alþ. Slíkt væri bæði óþingræðislegt og ólýðræðislegt.



Herra forseti. Út af fsp. hv. 4. þm. Reykv. vil ég taka fram eftirfarandi: 1. Það er stefnt að því að þinglausnir geti farið fram á miðvikudaginn í næstu viku. 2. Það hefur, eins og mál standa, ekki verið gerð nein samþykkt í ríkisstj. um till. í launa- og kjaramálum sem þurfi að leggja fyrir Alþ. Ríkisstj. hefur skipað sáttanefnd til að vinna að lausn þeirra verkfalla sem yfir standa. Sú sáttanefnd verður að fá hæfilegt ráðrúm til þess að vinna að lausn þeirrar deilu. Við þær aðstæður og á þessu stigi þykir mér ekki viðeigandi að vera með neinar yfirlýsingar um það, með hverjum hætti ég telji heppilegast að leysa þau verkföll sem nú standa yfir. Að öðru leyti varðandi mínar persónulegu skoðanir get ég vísað til þess sem ég sagði við umr. utan dagskrár hér fyrir nokkrum dögum. Sá skilningur, sem hv. 4. þm. Reykv. hafði á þeim ummælum mínum þá, var og er réttur, hvað hægt sé að gera að óbreyttum lögum. Ég vil segja að það er með öllu ástæðulaust fyrir hv. 4. þm. Reykv. að óttast að ríkisstj. muni grípa til brbl. sem hún hefur ekki tryggan meiri hl. fyrir.



Herra forseti. Ég held að það sé öllum landsmönnum ljóst, að í ríkisstj. og í stjórnarflokkunum er nú rætt um vandann í efnahagsmálum og hvort möguleiki sé á að ná samstöðu um úrræði. A. m. k. einn stjórnarflokkurinn hefur lýst því opinberlega, m. a. í flokksblaði sínu, að fulltrúar hans í ríkisstj. hafi lagt fram till. um að a. m. k. hluti af þeirri lausn verði fólginn í lagasetningu. Það hlýtur öllum að vera ljóst að niðurstöður í málinu eru á næsta leiti, og enn er a. m. k. ekki vitað hvort sú till. að taka á málinu með lögum eður ei hær fram að ganga. Á sama tíma og rætt er um slíkar till. í ríkisstj., að taka á efnahags- og kjaramálunum með lögum, eru ræddar þær hugmyndir að láta þinglausnir fara fram, án þess að ljóst sé hvort menn eigi með því við að þinglausnir fari fram áður en niðurstaða er fengin um það í ríkisstj., hvort lagasetningar sé þörf, eða eftir að slík lagasetning hefur gengið sínar eðlilegu leiðir í gegnum deildir þingsins. Þetta er stundum orðað þannig, að nú vilji menn losa sig við þingið, nú sé rétt að senda þm. heim, nú sé hætt við að þingið þvælist fyrir, nú þurfi að fara að stjórna landinu. Ég vil aðeins láta það koma fram, að þessi sjónarmið, sem t. d. eru rædd í fjölmiðlum, eru að sjálfsögðu næsta furðuleg í þingræðislandi, að á sama tíma og við í orði viljum láta ríkja hér í landi fullkomið þingræði, þá séum við á borði að ræða yfirvofandi aðgerðir með lögum og að rétt sé að losa sig við þingið áður en sú lagasetning fari fram. Ég vara mjög eindregið við slíkum bollaleggingum, sem ég hef ekki ástæðu til að ætla - og ég tek það sérstaklega fram: sem ég hef ekki ástæðu til að ætla að séu ræddar í alvöru af hæstv. ríkisstj. Vissulega geta mál átt erfiða leið í gegnum Alþ. og Alþ. getur tafið mál fyrir ríkisstj. og breytt málum fyrir ríkisstj. En það eru engin rök, þó svo geti verið, að segja þá: Burt með þingið. Á meðan þingræði ríkir í þessu landi gilda ekki slík rök. Það má vel vera að það sé skoðun sem á fullan rétt á sér, að við getum dregið þann lærdóm af reynslu undanfarinna ára og ríkisstjórna af einum og öðrum toga sem setið hafa í landinu á þeim tíma, hvaða nafni sem þær svo nefnast, að það sé rétt að gera þá breytingu að styrkja stöðu framkvæmdavaldsins á Íslandi. Ef það væri rétt, þá á að sjálfsögðu að gera það með kerfisbreytingu, með því að gera umræddar breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins, en ekki með því að einhver fámennur hópur manna, sem falið hefur verið það trúnaðarstarf að vera í fararbroddi á Alþ. og annars staðar í þjóðfélaginu, telji sig réttbornari til þess að stjórna þjóðinni en Alþingi Íslendinga vegna þess að Alþingi Íslendinga standi í vegi fyrir því að hægt sé að stjórna eins og þeir vilja. Ég vil aðeins taka það fram, að þetta mál hefur verið rætt í þingflokki Alþfl., og þar með, að það geti vel komið til greina að gera þá kerfisbreytingu, m. a. með breytingu á stjórnarskrá, að styrkja framkvæmdavaldið umfram það sem nú er, en þó ekki á kostnað löggjafarvaldsins. Við erum hins vegar alfarið andvígir því, að þau vinnubrögð verði notuð, ef menn óttast að þingið geri ekki nákvæmlega það sem þeir vilja og ætla sér að setja í lög, þá verði kosturinn sá að leysa þingið upp, því að það að senda þing heim til þess að geta e. t. v. gripið til lagasetningar strax í kjölfarið, sem e. t. v. er vitað, að ekki verður hjá komist, það er að leysa þing upp. Þingflokkur Alþfl. felur ráðh. flokksins að koma þeirri skoðun þingflokksins á framfæri við hæstv. forsrh. að ekki sé rétt að slíta þingi í vor fyrr en fyrir liggi hvaða ráðstöfunum ríkisstj. hyggst beita í efnahags- og launamálum.“ Þessi afstaða þingflokks Alþfl. hefur verið tjáð hæstv. forsrh. og hún var tekin og afgreidd samhljóða. Ég vil aðeins taka ~að fram til viðbótar, að í 2. gr. laga um Stjórnarráð Íslands segir svo: „Málefni, sem bera á upp fyrir forseta lýðveldisins til staðfestingar, skulu áður tekin til meðferðar á ráðherrafundi.“ Og eins og segir í stjórnarskrá íslenska lýðveldisins, í 23. gr., er það forseti sem ákveður hvenær Alþingi skuli slitið, væntanlega að tillögu forsrh., og það er skilningur minn, sem ég held að hljóti að vera ótvíræður, að slíka ákvörðun sé ekki hægt að taka nema hún sé borin upp á ráðherrafundi og ríkisstj. sé um hana sammála. Hitt er svo annað, að í 23. gr. stjórnarskrárinnar stendur svo, með leyfi hæstv. forseta: „Forseti lýðveldisins getur frestað fundum Alþ. tiltekinn tíma, þó ekki lengur en tvær vikur og ekki nema einu sinni á ári. Alþ. getur þó veitt forseta samþykki til afbrigða frá þessum ákvæðum.“ Ef Alþ. teldi ástæðu til gæti það samþykkt þáltill. um frestun á fundum Alþ. til lengri eða skemmri tíma án tillits til þess á hvaða árstíma það er, eins og gert er við þingfrestun um jól. Það hefur oft verið rætt, hvort það væri ekki rétt að fara út á þá braut, sem enga lagabreytingu þarf til að gera, en t. d. er viðhaft á norska Stórþinginu, að fundum þings er ekki slitið, heldur frestað, þannig að hægt er að kveðja saman þing til starfa hvenær sem er í orlofi þm. ef á liggur. Þurfi til lagasetningar að grípa er það gert með þeim hætti að kalla þing til starfa. - Þetta vildi ég aðeins láta fram koma hér. Í sambandi við fsp. hv. þm. Geirs Hallgrímssonar um launastefnu ríkisstj., þá liggur hún að sjálfsögðu fyrir í stjórnarsáttmálanum sem einn þáttur af efnahagsstefnu hennar, og þeim stjórnarsáttmála hefur að sjálfsögðu ekki verið breytt. Það, sem þar segir, var því og er stefna hæstv. ríkisstj. Ég vil hins vegar aðeins minna á að úrslit síðustu alþingiskosninga voru afdráttarlaus stuðningsyfirlýsing talsvert fjölmenns hóps kjósenda við þá stefnu okkar Alþfl.-manna, að stjórnvöld ættu í baráttunni við verðbólgu að fylgja samræmdri stefnu jafnvægis og aðhalds um þær efnahagsstærðir, sem eru á valdi stjórnvalda, og leita síðan samkomulags um launamálastefnu sem samrýmdist hinni almennu stefnumörkun í efnahagsmálum. Fyrir þessum viðhorfum, sem flokkurinn kynnti í vor, hefur hann síðan barist, fyrst í stjórnarmyndunarviðræðunum á sínum tíma, svo með því að fá fram almenna samþykkt um markmið efnahagsstjórnunar á árinu 1979 í grg. með 1. des. frv. ríkisstj., til þess að tryggilegar yrði frá slíku samkomulagi gengið, þá með gerð frv. um jafnvægisstefnu í efnahagsmálum, þegar ljóst varð að ekki væri víst að ætlunin væri að standa við öll atriði samkomulagsins frá því í des., svo með stuðningi við frv. hæstv. forsrh. um stjórn efnahagsmála o. fl., sem í upphaflegri gerð hefði vissulega getað samrýmst markmiðum ríkisstj. um samræmda efnahagsstefnu, og auk þess að sjálfsögðu með stuðningi við þau mál hæstv. ríkisstj. sem verið hafa hér til umr. og umfjöllunar á Alþ., svo sem lánsfjáráætlun, sem samkomulag hafði orðið um og voru innan marka hinnar samræmdu aðhalds- og jafnvægisstefnu í efnahagsmálum. Það verður hins vegar ekki sagt að það hafi ávallt ríkt stuðningur við þessi sjónarmið, enda kannske ekki eðlilegt að allir flokkar ríkisstj. hafi verið sammála um þessi viðhorf okkar Alþfl.-manna. En þessi andstaða við þessa samræmdu jafnvægisstefnu í efnahagsmálum hefur m. a. komið fram í því, að ákvarðanir hafa stundum verið tafðar úr hófi fram. Gegn sumum hugmyndum hefur verið barist án þess að gagntillögur, sem málin vörðuðu, hafi verið lagðar fram. Sum úrræði, sem samþ. hafa verið, hafa ekki enn komið til framkvæmda. Og eins verðum við að segja eins og er, að okkur líkar það ekki vel ef samstaða og samkomulag, formlegt eða óformlegt, er gert við stjórnarandstöðu eða hluta hennar um að fara út fyrir framkvæmda- og lántökuramma sem samkomulag hefur orðið um í ríkisstj. Þannig segjast sumir telja sér til gildis að ýmsir þættir í úrræðum okkar um samræmda efnahagsstefnu hafi verið skemmdir, aðrir hafi verið slævðir, enn öðrum verið drepið á dreif. Afleiðingarnar blasa nú við. Allt efnahags- og fjármálakerfi þjóðarinnar riðar nú til falls, verðhækkunarskriða hefur hlaupið af stað og ýmsir hálaunahópar riðið á vaðið með miklar launakröfur. Við þessar aðstæður hefur hin almenna launþegahreyfing misst þolinmæði og trú á þá stefnu sem átti að framkvæma. Við þessar aðstæður er nú verið að ræða ýmsar hugmyndir og till. um að viðbrögð verði einskorðuð við einhliða afskipti af launamálum þannig að kaupgjaldsmálum í landinu verði með einum eða öðrum hætti skipað með lögum. Þetta gamalkunna úrræði er því miður sameiginlegt í þeim hugmyndum og tillögum sem ræddar eru, þó svo að ágreiningur sé um nokkur framkvæmdaatriði, en það er bitamunur, en ekki fjár. Og okkur Alþfl.-mönnum kemur það satt að segja mjög á óvart, að umræða um þessi mál nú í maímánuði 1979 skuli vera ósköp svipuð og umr. var í sama mánuði á því herrans ári 1978. Slík aðgerð að ganga nú til þess verks að skipa kaupgjaldsmálum stéttanna í landinu með almennri lagasetningu er í hróplegu ósamræmi við stefnu Alþfl. um kjarasáttmála og grundvallarafstöðu verkalýðshreyfingarinnar og verkalýðsflokka um frjálsan samningsrétt. Við erum því ekki ginnkeyptir fyrir því að fallast á slíka einhliða skipan launa- og kjaramála í landinu þegar öll önnur tök hafa reynst vettlingatök og flest er komið á fljúgandi ferð, enda hefur reynslan sýnt og sannað að slík úrræði eru andvana fædd. Hafi menn efast um þá niðurstöðu sem ég benti hér á, þá ættu menn að hugleiða hvers vegna fyrrv. hæstv. ríkisstj. féll og hvers vegna núv. hæstv. ríkisstj., a. m. k. tveir flokkar hennar, fengu jafnmikið kjörfylgi og raun ber vitni. Það er því skoðun okkar Alþfl.-manna, að ákvörðun um kaupgjaldsmálin í landinu eigi að taka í frjálsum samningum aðila vinnumarkaðarins. Verði fallist á þau almennu viðhorf okkar teljum við nauðsynlegt að ríkisstj. taki án tafar fastari tökum en hún hefur gert sín réttu og eðlilegu viðfangsefni í efnahagsmálum, þannig að verkalýðshreyfingin geti gengið til samkomulags við hæstv. ríkisstj., eins og ég tel að fullur vilji og skilningur sé á, um launamálastefnu sem samrýmist markmiðum ríkisstj. í efnahagsmálum. Um yfirstandandi kjaradeilur er ljóst að það hlýtur að vera skoðun okkar að þrautreyna beri allar sáttaumleitanir og að ríkisvaldið eigi ekki undir neinum kringumstæðum að hafa bein afskipti af slíkum vinnudeilum, nema ljóst sé orðið að aðgerðir fámennra hópa séu farnar að ógna almannaheill og stefna atvinnuöryggi og afkomu verkafólks í landinu í stóralvarlega hættu. Þetta eru viðhorf sem ég held að a. m. k. verkalýðshreyfingin hafi ávallt haft og ætlast er til að verkalýðsflokkarnir svokölluðu hafi. Og ég vil aðeins að lokum benda á að hæstv. forsrh. hefur úr þessum ræðustól lýst vantrú sinni á því úrræði nú að skipa kaupgjaldsmálum að hluta eða í heild með lögum, og hæstv. forsrh. ítrekaði það viðhorf sitt hér í ræðustól áðan, ef ég skil hann rétt.



Herra forseti. Mér fannst hv. síðasti ræðumaður, hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, vera að taka út svolítið forskot á eldhúsdagsumr. í kvöld. Ég ætla ekki að blanda mér inn í það. En að gefnu tilefni frá honum vil ég taka fram, að ákvörðunin um þingslit hefur fyrir löngu verið rædd í ríkisstj. Hún hefur einnig verið rædd við forseta þingsins fyrir alllöngu og formenn þingflokka, og við stjórnarandstöðuna hefur verið haft samband, þannig að sú ákvörðun á ekki að koma neinum á óvart. Ég fæ ekki betur séð en að af ósk um framlengingu Alþ. með tilvísun til ástands í kjara- og launamálum hlyti að verða a. m. k. óbeint dregin sú ályktun að Alþ. ætlaði sér að grípa inn í kjaramál. Það er að sjálfsögðu rétt hjá hv. síðasta ræðumanni, að það má fresta Alþ., og auðvitað geta þm. komið fram með slíka till., og það er ekki að efa að eftir henni yrði farið ef hún yrði samþ. En hitt er líka til og samkv. stjórnarskránni, að aukaþing má kveðja saman hvenær sem þörf krefur, og eins og háttað er nú samgöngum hér á landi á þessum árstíma, þó að hart sé í ári, þá er hægt að gera það með mjög skömmum fyrirvara ef á þyrfti að halda. Ég kann illa við það, þegar verið er að tala um þinglausnir eftir alllangt og athafnasamt þing, að þá sé verið í öðru orðinu að tala um að leysa upp þingið. Það er nokkuð annað að leysa upp þing eða slíta þingi. Að leysa upp Alþingi var gamla orðalagið fyrir þingrof og það stóð í stjórnarskránni á sínum tíma. Ég veit ekki hvort menn hafa það í huga.



Herra forseti. Ég vil aðeins skýra frá því, að ég hygg að það sé rétt hjá hæstv. forsrh. að þetta mál hafi verið rætt í ríkisstj. Hæstv. sjútvrh., sem hér er ekki staddur nú, hefur tjáð þingflokki Alþfl. að málið hafi verið rætt í ríkisstj., en ekki ákvarðað um það, en í þeim umr. hafi komið fram og sé bókað í fundargerð ríkisstjórnarfundarins þegar málið var þar rætt, og ég hugsa að þá bókun sé auðvelt að finna, að hann hafi þar greint frá því áliti þingflokks Alþfl., sem ég las upp áðan, og tjáð sig ekki samþykkan því að þinglausnir færu fram fyrr en væri séð fyrir endann á því, hvort niðurstaðan ætti að verða sú að hæstv. ríkisstj. hygðist grípa til þess úrræðis að setja lög í tengslum við þau efnahagsvandamál sem nú er við að fást. Ég vil aðeins taka það fram, að hæstv. sjútvrh. tjáði mér að hann hefði látið þessa afstöðu sína koma í ljós á ríkisstjórnarfundi og að sú afstaða hefði verið færð til bókar.



Herra forseti. Ég ætlaði að segja hér aðeins nokkur orð vegna þeirrar undarlegu ræðu sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson flutti áðan, þar sem var að finna allfurðulegar hugmyndir um störf þingsins og þær umr. sem hafa átt sér stað milli ríkisstjórnarflokkanna um efnahags- og kjaramál að undanförnu. Ef reynt er að rýna í meginatriðin í þessari undarlegu ræðu, þá virtist þar vera krafa um að þingið sæti áfram, eins og hæstv. forsrh. var að víkja að áðan, þar til séð væri fyrir endann á því, hvort ríkisstj. ætlaði að grípa til lagasetningar. En á sama tíma kom það fram hjá hv. þm., að þegar við aðrir stuðningsmenn þessarar ríkisstj., þm. ríkisstjórnarliðsins, höfum nú í tæpan hálfan mánuð beðið eftir till. frá Alþfl. í þessum efnum, þá hefur hann engar till. fram að færa. Alþfl. virðist eftir næturfund hafa komist að þeirri niðurstöðu, að a. m. k. í bráð, e. t. v. um langa framtíð, eigi hæstv. ríkisstj. ekkert að gera í þessum málum - ekki neitt. Ég sé þess vegna ekki hvernig sami flokkur getur síðan - eða formaður þingflokks hans - krafist þess sérstaklega að Alþ. sitji hér og bíði eftir því sem hann telur og virðist vera stefna Alþfl., að ekki eigi að gera neitt, vegna þess að af þeirri skýrslu, sem hann gaf hér, virðist að loksins eftir erfiðar fæðingarhríðir, marga þingflokksfundi hjá Alþfl., sérstaka nefndaskipun og annað, hafi niðurstaðan orðið núll, þá hafi niðurstaðan orðið sú, að Alþfl. hafi engar till. um hvað ríkisstj. eigi að gera. Ég vil upplýsa hv. þm. Sighvat Björgvinsson, sem situr í Nd., um að nú er þannig komið þingstörfum að hv. Ed. þessa þings er á góðri leið með að ljúka þeim málum sem þar liggja fyrir eða eru til umr. 



Herra forseti. Tilefni þess, að ég stend hér upp og tef þessar umr. utan dagskrár örfáar mínútur, eru ummæli hv. síðasta ræðumanns, 3. landsk. þm., Ólafs Ragnars Grímssonar. Hann upplýsti þingheim um það, sem allri þjóðinni er að vísu vel ljóst, að stjórnarsamstarfinu er lokið. Það er engin ríkisstj. til á Íslandi, ekki nema að nafninu til. Hv. þm. upplýsti það helst, að Alþfl. hefði alls engar tillögur fram að færa til lausnar launa- og kjaramálum þeim, sem nú er deilt um, eða til lausnar þeirra vinnudeilna sem eru í aðsigi og verkfalli. Ég vona að þetta sé rétt skilið og rétt með farið. Þá vil ég biðja hv. sama þm. um að upplýsa þjóðina og fyrst og fremst þingheim nú á þessari stundu og í framhaldi af þeim ummælum hans, hvaða till. hinir stjórnarflokkarnir hafa, úr því að það er bara Alþfl. sem er tillögulaus, og það er það sem fsp. hv. 4. þm. Reykv. hljóðar um. Hvaða till. hefur ríkisstj. fram að færa, hvaða till. hafa hinir stjórnarflokkarnir, sem hann gat ekki um, Alþb. og Framsfl., í þessum málum?



Herra forseti. Ég vil ekki láta hjá líða að þakka hæstv. forsrh. svör hans við fsp. mínum. Ég held að það hafi komið í ljós af svörum hæstv. forsrh. og þeim umr. og orðum, sem hér hafa fallið, og enn fremur af þeirri þögn, sem hér hefur ríkt, að það liggur ekki fyrir nein stefnumótun af hálfu hæstv. ríkisstj. í kaupgjaldsog kjaramálum. Hæstv, forsrh. orðaði það svo, að engin till. lægi fyrir í ríkisstj. varðandi þessi efni. Það er sjálfsagt að skipa sáttanefnd til lausnar vinnudeilum allajafna, og sammála er ég hæstv. forsrh., að ætla verður slíkri sáttanefnd hæfilegan tíma til að gera tillögur um lausn slíkra deilna. En þá vaknar sú spurning, hvers vegna til þessa ráðs var ekki gripið fyrr en raun ber vitni. Leiðir það hug og grun að því, að innan ríkisstj. hafi verið á ferðinni aðrar tillögur, nefnilega sú hin venjulega aðferð núv. ríkisstj. að skipa fyrir um kaup og kjör með einhliða fyrirskipunum og lagaboði gagnstætt því sem sigurvegarar úr síðustu kosningum höfðu á kosningastefnuskrá sinni fyrir kosningar. Ég vil líka skilja vel þau ummæli hæstv. forsrh., að ekki væri hæfilegt af hans hálfu að vera með sérstakar yfirlýsingar varðandi lausn þessara vinnudeilna. En þá held ég að nauðsynlegt sé að hæstv. forsrh. skipi samráðh. sínum hið sama, hann segi, svo að notað sé orðalag hans sjálfs, hásetum sínum fyrir verkum og áminni þá um það að vera ekki með yfirlýsingar um kaupgjalds- og kjaramál í tíma og ótíma. Ég held að einn hásetanna hafi hrósað sér af því, að fljótræðisleg yfirlýsing hans hafi leitt til þess að samningar tókust í flugmannadeilunni og þakið fauk þar af. Sjá menn af því hversu mismunandi skynsamlegar slíkar yfirlýsingar ráðh. eru. Ég ítreka þá skoðun sem ég lét í ljós, að það er eðlileg krafa að fyrir liggi stefnumótun af hálfu ríkisstj. í svo viðamiklum og mikilvægum málum sem hér er um að ræða áður en þingi er slitið, um leið og ég fagna og undirstrika og efast ekki um efndir á þeirri yfirlýsingu og því loforði hæstv. forsrh. að brbl. yrðu ekki gefin út sem ekki væri fyrir fram fullkomin vissa að nytu meirihlutastuðnings Alþingis. Ég hlýt svo, áður en ég lýk máli mínu, herra forseti, að gera aths. við þann þátt, sem fram kom í ræðu hæstv. forsrh., þar sem hann talaði um athafnasamt þing. Sem betur fer hélt ég að enginn þm. væri haldinn þeirri sjálfsblekkingu að um athafnasamt þing hafi verið að ræða, nema þá ef ég á að taka hæstv. forsrh. alvarlega, sem ég yfirleitt geri, og hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson. En ég held að þetta sé frekar sjálfsánægja og felst þá raunar því miður í henni sjálfsblekking. Það er líka blekking í því fólgin að telja það mikið verk að hafa samþykkt efnahagslög fyrir rúmum mánuði hér á þingi, - efnahagslög sem í raun og veru hafa verið í undirbúningi hér í baksölum og á ríkisstjórnarfundum og flokksfundum stjórnarliðanna í allan vetur, rétt er það. En þegar þessi lög eru samþ. er úr þeim allur veigur og allt það sem gagn mátti gera. En ekki nóg með það. Nú 5 vikum eftir samþykkt þeirra er eiginlega ekki borið við að reyna að koma hinum ýmsu þáttum þeirra í framkvæmd og þessar 5 vikur hafa til viðbótar verið notaðar til þess að þverbrjóta lögin út og suður. Herra forseti. Ég þakka umburðarlyndi forseta, en ítreka og legg áherslu á að nauðsynlegt var að hér á þingi kæmi fram hvernig málum er háttað, hvernig stefnuleysið er opinberað hjá núv. hæstv. ríkisstj. Hún er ráðlaus, hún er stefnulaus, við höfum ekki ríkisstj. nema að nafninu til, eins og síðasti hv. ræðumaður komst að orði.