Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Gengið er til dagskrár og tekið fyrir eina dagskrármálið, almennar stjórnmálaumræður, sem verður útvarpað og sjónvarpað héðan úr Alþingishúsinu. Umræðurnar skiptast í þrjár umferðir og hefur hver þingflokkur tíu mínútur í fyrstu umferð, sex mínútur í annarri og sex mínútur í síðustu umferð. Þingmenn utan flokka tala síðastir í hverri umferð og hafa fjórar mínútur. Dregið var um röð þeirra. Röð flokkanna verður þessi í öllum umferðum: Sjálfstæðisflokkur, Samfylkingin, Framsóknarflokkur, Vinstri hreyfingin – grænt framboð og Hreyfingin. Ræðumenn flokkanna verða: Fyrir Sjálfstæðisflokk tala í fyrstu umferð Ólöf Nordal, 2. þm. Reykv. s., í annarri Ragnheiður Ríkharðsdóttir, 8. þm. Suðvest., en í þeirri þriðju Jón Gunnarsson, 12. þm. Suðvest. Ræðumenn Samfylkingarinnar eru: Magnús Orri Schram, 7. þm. Suðvest., í fyrstu umferð, Oddný G. Harðardóttir fjármálaráðherra í annarri, en í þriðju umferð Skúli Helgason, 7. þm. Reykv. s. Fyrir Framsóknarflokk tala Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, 8. þm. Reykv. n., í fyrstu umferð, Birkir Jón Jónsson, 2. þm. Norðaust., í annarri, en í þriðju umferð Siv Friðleifsdóttir, 6. þm. Suðvest. Fyrir Vinstri hreyfinguna – grænt framboð tala í fyrstu umferð Steingrímur J. Sigfússon, efnahags- og viðskiptaráðherra og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, í annarri Ögmundur Jónasson innanríkisráðherra, en Katrín Jakobsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra, í þriðju umferð. Fyrir Hreyfinguna tala í fyrstu umferð Birgitta Jónsdóttir, 9. þm. Reykv. s., í annarri umferð talar Margrét Tryggvadóttir, 10. þm. Suðurk., og Þór Saari, 9. þm. Suðvest. í þeirri þriðju. Ræðumenn utan flokka eru: Lilja Mósesdóttir, 6. þm. Reykv. s., sem talar síðust í fyrstu umferð, Guðmundur Steingrímsson, 8. þm. Norðvest., talar síðastur í annarri umferð og Atli Gíslason, 4. þm. Suðurk., talar síðastur í þriðju umferð.

Virðulegi forseti, góðir landsmenn. Við hefjum þessa umræðu í miðjum önnum á Alþingi. Það hefur ekki farið fram hjá nokkrum manni að ágreiningur um þingstörfin er mikill. Vegna skipulagsleysis og innri baráttu stjórnarflokkanna var það ekki fyrr en nú á síðustu vikum sem ríkisstjórninni tókst að koma nokkrum af sínum stóru málum til meðferðar í þinginu. Yfirgangur framkvæmdarvaldsins gagnvart löggjafarsamkundunni hefur náð nýjum hæðum á þessu kjörtímabili. Á síðustu þremur árum hafa hrúgast inn mál á síðasta mögulega degi, yfir 50 mál hvert ár. Þar á meðal eru grundvallarmál, auk verulegra ágreiningsmála sem hafa verið lögð svo seint fram vegna átaka um efni þeirra í ríkisstjórnarflokkunum. Dæmi um slík mál eru sjávarútvegsfrumvörpin og rammaáætlun. Hvað rammaáætlun varðar virðist þingið eiga að samþykkja pólitíska niðurstöðu tveggja ráðherra orðalaust. Við slíkar aðstæður er það skylda þingsins og stjórnarandstöðunnar að grípa í taumana og stöðva þessa frekju framkvæmdarvaldsins. Það er ekki hægt að koma upp í ræðustól eins og einstakir stjórnarliðar hafa gert og lýsa yfir meiri hluta í vanbúnum málum og telja að þar með sé hlutverki Alþingis lokið og að ganga eigi til atkvæða. Alþingi Íslendinga býr nú við það að traust á störfum þess er í lágmarki. Við það verður ekki unað lengur. Lykilatriði í því að skapa hér traust að nýju er að setja á dagskrá mikilvæg mál sem skipta hag landsmanna máli, að setja fram fullbúin mál og sýna þá forustu og þroska sem þarf til að umræða hér gangi vel fyrir sig. Slíka forustu ættum við að sjá frá ríkisstjórn. Það þarf forustu til að leiða þessi ágreiningsmál til lykta og í því felst að vita hvenær á að gefa eftir, hvenær verður ekki lengra haldið. Því miður hefur það einkennt ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur að hafa enga tilfinningu fyrir því hvenær nóg er komið, heldur er haldið áfram með hvert einasta mál út í hið óendanlega. Ágreiningur er orðinn daglegt brauð hér í þessu húsi. Þessi fráleitu vinnubrögð koma niður á störfum þingsins og eru engum til hagsbóta. Eitt alvarlegasta dæmið um yfirgang þessarar ríkisstjórnar er stjórnarskrármálið. Allt frá upphafi hefur það mál verið í ógöngum. Enginn raunverulegur vilji hefur verið til þess að ræða inntak tillagna stjórnlagaráðs og hvort raunverulegur vilji sé til þess á þingi að gera eins miklar breytingar á stjórnarskránni og þar er lagt til. Það hefur ekki verið rætt heldur hefur allt snúist um formsatriði og skoðanakannanir í þessu grundvallarmáli. Það vekur líka furðu að á meðan við erum með heimili og fyrirtæki í miklum vanda virðist það vera helsta verk ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur að gera stöðugt tilraunir til að breyta stjórnarskrá. Ef það er mikill vilji til breytinga, sem virðist raunar ekki vera miðað við undanbrögð meiri hlutans, skulum við setjast niður og fara yfir það saman. Breytingar á stjórnarskrá bæta ekki hag heimila og fyrirtækja. Eigum við ekki að setja þau mál í forgang fyrst? Góðir landsmenn. Á meðan á þessu gengur sjáum við enn alvarleg teikn á lofti í efnahagslífi þjóðarinnar. Við fyrstu sýn virðist hagur okkar vera að vænkast en þegar tölurnar eru rýndar kemur ýmislegt í ljós. Atvinnuvegafjárfesting er í slíku lágmarki að það þarf að gera miklu betur. Sú fjárfesting er drifin áfram af stórum fjárfestingum í grunnatvinnugreinum okkar en ekki vexti hjá litlum og meðalstórum fyrirtækjum. Í hagvaxtartölum sjáum við þess ekki stað að atvinnulífið sé að taka við sér. Það er greinilegt að góður gangur í loðnuveiðum hefur skilað auknum hagvexti en vöxtur er ekki sjáanlegur heilt yfir sviðið í þessu hryggjarstykki sem lítil og meðalstór fyrirtæki eru í landinu. Þar er þorri starfa, þar skiptir öllu máli að vel gangi. Þar hefur ríkisstjórnin brugðist algjörlega. Nýjasta útspilið í loforðum um þúsundir starfa breytir engu þar um. Ríkisstjórnin hefur ítrekað brugðist litlum og meðalstórum fyrirtækjum, alveg eins og hún hefur brugðist heimilum landsins. Tölurnar benda sem sagt til þess að í þeim atvinnugreinum þar sem ríkisstjórnin hefur skapað mesta óvissu fáist tekjurnar. Til viðbótar eru verðbólgutölurnar. Verðbólgan nærist á hækkun opinberra gjalda, eldsneytishækkunum og gengissigi. Við skulum hafa í huga að meginþunginn í eldsneytisverði er einnig opinber gjöld svo ríkið verður að líta í eigin barm og hefja lækkun þessara gjalda án tafar. Sjálfstæðisflokkurinn lagði í vetur fram frumvarp um slíka lækkun annað árið í röð en sú kjarabót fyrir heimilin og fyrirtækin hefur ekki fengist afgreidd. Það er athyglisvert að verðbólga virðist ekki skýrast af öðrum hækkunum innan lands. Hið opinbera ber sjálft mesta ábyrgð á því með gjaldskrárhækkunum af öllu tagi og það er óviðunandi staða. Við okkur blasir eitt brýnasta verkefnið okkar í efnahagsmálum, afnám gjaldeyrishafta. Við höfum nú búið í haftasamfélagi í þrjú og hálft ár. Þegar höftin voru sett á var talað um nokkra mánuði, ekki mörg ár. Höftin áttu að vera viðbrögð við neyðarástandi, ekki viðvarandi ástand. Við sjáum ekki enn fyrir endann á þessu tímabili, þvert á móti er stöðugt verið að herða höftin með tilheyrandi skaða fyrir heimili og ekki síst atvinnulífið í landinu. Þorri almennings verður stöðugt meira var við þennan haftabúskap. Ljóst er að hin stífa stefna Samfylkingarinnar í Evrópumálum, sem eina raunhæfa leiðin af þeirra hálfu til afnáms haftanna, hjálpar ekki til. En hún má ekki koma í veg fyrir að þess verði freistað að ná pólitískri samstöðu milli allra stjórnmálaflokka og aðila vinnumarkaðarins um þetta verkefni. Samtök atvinnulífsins hafa þegar talað skýrt í þessu efni og á vettvangi ASÍ hefur margoft verið ítrekað mikilvægi afnáms haftanna. Það reynir því á stjórnmálamenn og enn og aftur forustu til að leiða þessi mál til lykta. Sú forusta hefur brugðist í allt of mörgum málum á undanförnum missirum. Reyndar er fullreynt að ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur nái samstöðu um nokkurn hlut ein og sjálf. Þó er til mikils að vinna fyrir okkur hér að sameinast um afnám haftanna. Ágætu landsmenn. Það skal engan undra að hvessi í þingsölum þegar svo mörg umdeild mál eru lögð fram, og það allt of seint. Ekkert þeirra snýr þó að því að bæta hag heimilanna í landinu. Sjálfstæðisflokkurinn hefur ítrekað viljað rýma til á dagskrá þingsins svo mikilvæg mál fáist rædd. Á það hefur ekki verið hlustað. Ég vil hér enn einu sinni rétta fram sáttarhönd. Sjálfstæðisflokkurinn er tilbúinn til þess að ná fram þverpólitískri sátt um þau mál sem snúa að því að bæta hag heimila og fyrirtækja. Við þurfum að leysa skuldamál heimilanna og við þurfum að skapa umhverfi þar sem lítil og meðalstór fyrirtæki geta vaxið, ráðið starfsfólk og horft til framtíðar. Á meðan of mörg heimili ná ekki endum saman og fyrirtæki geta ekki vaxið leggur ríkisstjórn sem hefur í raun ekki meiri hluta á bak við sig áherslu á pólitíska hugmyndasigra. Nú er mál að linni, góðir landsmenn. Við skulum setja heimilin og fyrirtækin í fókus. Það er ábyrgð okkar að taka höndum saman og bæta hag þeirra. Til þess vorum við kjörin. - Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Kæru landsmenn. Eftir veturinn virðist sumarið vera komið hjá okkur Íslendingum og gott veður er í kortunum. Sömu sögu er hægt að segja um íslenskt athafnalíf. Eftir harðindi og efnahagshrun er viðspyrnan hafin af krafti og spár líta vel út. Fyrir þremur árum var landið á barmi upplausnar. Bankakerfið og byggingargeirinn horfið, gengi krónunnar fallið um nálægt 40%, verðbólga stóð í 18%, atvinnuleysi 9%, um 60% fyrirtækja voru gjaldþrota og þriðjungur heimila hafði misst allt sitt sparifé. Halli á fjárlögum var 216 milljarðar kr. Það hefur sannarlega rofað til. Spár gera ráð fyrir um 3% hagvexti árið 2012 og um 3% hagvexti 2013. Það er tvöfalt meiri hagvöxtur en að meðaltali hjá þróuðum hagkerfum. Atvinnuleysi fer minnkandi, er næstlægst á Norðurlöndunum og á pari við Þýskaland. Kaupmáttur launa hefur aukist um 5,1% á síðasta ári og á næsta ári verður komið jafnvægi í rekstur ríkissjóðs. Við þessa aðlögun að veruleikanum höfum við jafnaðarmenn reynt að verja þá sem eru með lægstu tekjurnar. Þannig höfum við hækkað lægstu bætur lífeyrisþega um 60–70% frá hruni og framlög til almannatrygginga hafa aukist um 50% á síðustu fimm árum. Þá höfum við breytt tekjuskatti einstaklinga með þeim hætti að frá hruni hefur tekjuskattur lækkað hjá um 60% launamanna. Þannig greiðir nú stór hluti almennings lægra hlutfall af tekjum sínum í skatta í dag en hann gerði árið 2008. Með þessu reyndum við að verja þá tekjulægri gegn afleiðingum hrunsins. En það eru ekki bara efnahagsmálin sem hafa haldið okkur uppteknum. Lýðræðisumbætur eru ekki síður mikilvægt verkefni. Þar höfum við til dæmis unnið að ritun nýrrar stjórnarskrár. Frá lýðveldisstofnun hefur margoft verið reynt að breyta stjórnarskrá Íslands en allar verulegar breytingar hafa mætt mikilli andstöðu á Alþingi, alþingi sérhagsmuna eins og einhver mundi kalla það. Þess vegna þurfti að taka verkefnið út fyrir sali Alþingis og til þjóðarinnar. Næsta haust verður stigið stórt skref á þeirri leið þegar þjóðin fær að segja hug sinn til stórra álitamála í nýrri stjórnarskrá í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ef Alþingi mun ekki leggja steina í götu okkar næsta vetur munum við svo leyfa þjóðinni að kjósa um nýja stjórnarskrá samhliða næstu alþingiskosningum. Virðulegi forseti. Í vinsælu dægurlagi frá árinu 1977 söng Diddú með Spilverki þjóðanna á þessa leið: Líf mitt er greypt í malbik og steypt í bensín á bílinn eytt. Hann vinnur öll kvöld fyrir hádegi ég of þreytt til að sofa hjá. En húsið mjakast upp. Gleypir mig, gleypir hann. Svona birtist veruleikinn Spilverkinu, kynslóðinni sem fæddist um miðja síðustu öld, endalaust streð og basl við að ná endum saman og allur peningurinn og allur frítíminn fór í að byggja hús. Ég er viss um að unga fólkið sem hefur komið inn á húsnæðismarkaðinn á undanförnum árum getur tekið undir hvert orð í þessu dægurlagi. Allt sparifé horfið og skuldafangelsi verðtryggingar, verðbólgu og íslenskrar krónu staðreyndin ein. Svona birtist veruleikinn ungu fólki 1977 og hefur í raun birst ungu fólki á Íslandi með svipuðum hætti allar götur síðan. Basl og meira basl og er að óbreyttu, ef stjórnmálamenn bregðast ekki við, basl um alla framtíð fyrir þá sem hyggja á kaup á húsnæði. Það sjáum við best ef við skoðum stöðu ungs fólks sem keypti íbúð fyrir tíu árum og tók til þess 10 millj. kr. lán. Það hefur í dag greitt rúmar 8 milljónir inn á lánið, en enn standa eftir 16 milljónir ógreiddar. Það er tvöfalt meira en ef unga fólkið ætti heima í landi sem byggi við evru. Ungir Íslendingar þurfa nefnilega að greiða milljónir á ári aukalega fyrir að taka lán í íslenskum krónum. Mér varð hugsað til þessarar stöðu í útskriftarveislum helgarinnar. Þar var ánægjulegt að sjá unga fólkið uppskera og halda á vit ævintýranna með prófskírteini upp á vasann. En hvar liggja þessi ævintýr? Getur þetta unga fólk hugsað sér að taka þátt í samfélagi hérna heima, stofna fjölskyldu, henda sér út í baslið og kaupa íbúð þegar við krefjum það um að greiða fyrir tvær íbúðir en eignast bara eina? Við jafnaðarmenn höfum um langa hríð talið að besta leiðin úr þessum vandræðum, besta leiðin til að losa unga fólkið okkar undan þessu basli, sé að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Með þeim hætti teljum við að hægt sé að tryggja Íslendingum sambærileg lífskjör og öðrum Evrópubúum. Um þessar mundir er hart sótt að þeim sem vilja sækja um aðild en við höldum ótrauð áfram enda teljum við hyggilegast að þjóðin fái sjálf að taka afstöðu til aðildar. Hún á að fá að kjósa um samning en ekki um stöðu viðræðna. Skammt er í að við vitum hvernig samstarf á sviði myntmála mun líta út, hvernig hugað verði að sjávarútvegi, landbúnaði og byggðamálum í samningi milli sambandsins og Íslands. Því væri fásinna að hætta viðræðum, þvert á móti eigum við að leyfa þjóðinni að taka afstöðu til aðildar á grundvelli upplýsinga, ekki hræðsluáróðurs. Við jafnaðarmenn viljum sækja um aðild því að við teljum að með þeim hætti verði hægt að lækka verð á mat, lækka vexti, losna undan verðtryggingu og okurverðbólgu. Þá verður hægt að veita fyrirtækjum okkar sömu möguleika til verðmætasköpunar og fyrirtækjum annars staðar í Evrópu. Þá verður hægt að ferðast án þess að það kosti hönd og fót, jafnvel hægt að splæsa í kaffibolla á Strikinu ef svo ber undir. Það sem er þó kannski mikilvægast er að það þarf ekki að greiða 24 millj. kr. fyrir 10 millj. kr. lán. Flestir stjórnmálaflokkar virðast vera að gefast upp á íslenskri krónu en skortir samt framtíðarsýn um hvaða valkostir eigi að bjóðast í staðinn. Þess vegna er það eitt brýnasta verkefni okkar að leiða til lykta viðræður við Evrópusambandið og sjá hvaða leiðir eru færar til upptöku nýrrar myntar. Frú forseti. Nú höfum við lokið rústabjörgun hrunsins og tímabært að ræða langtímastefnumörkun fyrir þessa þjóð. Þar er lykilspurningin: Hvernig ætlum við að bjóða unga fólkinu okkar upp á eitthvað annað en endalaust basl? Við jafnaðarmenn viljum móta samfélag sem tekur vel á móti ungu fólki þar sem við losnum undan vítahring verðbólgu, vaxta og gengisóvissu. Við viljum móta samfélag þar sem hugað er að atvinnulífinu svo það geti skapað áhugaverð og vel launuð störf. Í framtíðarsýn jafnaðarmanna tvinnast aðild að Evrópusambandinu því að við teljum að með þeim hætti verði jöfnuður, velferð og kraftmikil verðmætasköpun best tryggð á Íslandi. Með þeim hætti viljum við berjast fyrir almannahagsmunum og hafna sérhagsmunum. Með þeim hætti viljum við tryggja velferð skuldara, neytenda, launþega, atvinnurekenda, bænda og allra þeirra sem vilja eyða minni tíma í basl og meiri tíma í að gera eitthvað skemmtilegt. Með aðild getum við tryggt og byggt upp samkeppnishæft þjóðfélag sem laðar til sín fólk og fyrirtæki með væntingar um öruggt rekstrarumhverfi, góð lífskjör og spennandi störf. En til þess þarf samfélagið öflugt nútímalegt atvinnulíf þar sem fyrirtæki í sterkum, alþjóðlegum tengslum geta þrifist en eru ekki hrakin á brott vegna óstöðugleika myntar eða vaxtakostnaðar. Framtíðarsýn okkar lýtur að því að við sjáum tækifæri í samræmingu laga og reglna um viðskipti milli landa, í fríverslun og í nánu samstarfi við önnur ríki. Alþjóðaviðskipti eru tækifæri að okkar mati, ekki ógnun. Við jafnaðarmenn viljum móta umhverfi þar sem fyrirtæki búa við aðgengi að mörkuðum og geta leitað eftir hagstæðu fjármagni til vaxtar, umhverfi þar sem stutt er við sprota verðmætasköpunar, rannsókna og þróunar. Við jafnaðarmenn viljum nefnilega breytingar á núverandi kerfi því að við teljum að það kerfi sem við búum við í dag sé gjaldþrota. Núverandi kerfi læsir fólk í viðjum hafta, krónu og gengishruns. Við Íslendingar erum ekki búin að leysa eitt stærsta vandamál hrunsins, hrun krónunnar og gjaldeyrishöftin. Þangað til við leysum það vandamál getum við ekki annað en boðið þorra almennings upp á endalaust basl við að ná endum saman. Þannig erum við jafnaðarmenn í raun eini valkostur þeirra sem vilja losa heimili og fyrirtæki undan oki verðtryggingar og vaxta. Þessi tvíþætta áhersla jafnaðarmanna á jöfnuð, velferð og lífsgæði annars vegar og hins vegar verðmætasköpun byggða á öflugu atvinnulífi, athafnafrelsi og alþjóðaviðskiptum hefur sjaldan átt jafnbrýnt erindi og einmitt nú. Nú sér fyrir endann á kreppunni og tími uppbyggingar er hafinn. Leiðina til endurreisnar lífskjara og velferðarkerfis þarf að varða með fjölbreyttri atvinnustefnu þar sem áherslan er lögð á að efla verðmætasköpun, nýsköpun og fjárfestingar, með hvetjandi rekstrarumhverfi, skýrum lagaramma, öflugu menntakerfi og fríverslun. Með því að móta samfélag sem hvílir á stöðugleika í peningamálum, nýrri mynt, öryggi í rekstrarumhverfi fyrirtækja og heimila mun okkur takast að hlúa að velferð borgaranna og stuðla að verðmætasköpun í atvinnulífinu. Það er markmið okkar jafnaðarmanna. Takist okkur að móta slíkt samfélag munum við standast samkeppni um unga fólkið með prófskírteinin. Þá munum við ekki krefja unga fólkið um að eyða tíma sínum í að vinna fyrir vöxtum og verðbólgu. Það er þannig samfélag sem við eigum að móta á Íslandi og það er þannig samfélag sem við jafnaðarmenn viljum móta á Íslandi. - Góðar stundir.

Frú forseti. Góðir landsmenn. Nú við lokaumræður þingsins hefur ríkisstjórnin ekki enn lokið vinnslu forgangsmála sinna, mála sem varða undirstöðuatvinnugreinar landsins og þá verðmætasköpun sem á að standa undir lífskjörum í landinu. Þegar tillögur ríkisstjórnarinnar í sjávarútvegsmálum birtust loks, mörgum mánuðum á eftir áætlun, voru þær þess eðlis að þær hefðu valdið stórtjóni fyrir allan almenning í landinu. Það er mat flestra, ef ekki allra, sem lagt hafa á þær faglegt mat. Það sama á við um fleiri tillögur ríkisstjórnarinnar sem enn eru óunnar í nefnd, nú þegar þingstörfum á að vera að ljúka. Það mun því þurfa að gera verulegar breytingar á mörgum málum og ljóst að ef á að gera það almennilega væri afar óábyrgt að reyna að keyra málin í gegn á þessu þingi. Þrennt hefur haldið landinu á floti efnahagslega eftir bankahrunið, í fyrsta lagi það að almenningur var ekki gerður ábyrgur fyrir skuldum einkabanka, í öðru lagi aukinn útflutningur og hagvöxtur sem varð til með lækkun gjaldmiðilsins og í þriðja lagi sterkir innviðir sem byggðir hafa verið upp á undanförnum áratugum. Allir þessir þættir, sem helst hafa nýst Íslendingum á undanförnum árum, hafa orðið skotmörk ríkisstjórnarinnar. Reynt var að færa tap bankanna yfir á almenning, ráðherrar vega hvað eftir annað að gjaldmiðli eigin lands og stöðugt er höggvið í innviðina sem tryggt hafa verðmætasköpun og velferð. Um leið var kastað á glæ tækifærum til að vinda ofan af áhrifum gengisfallsins á skuldsett heimili og nýta innviðina til að skapa þau útflutningsverðmæti sem við þurfum á að halda. Næsta ríkisstjórn, hverjir sem hana skipa, mun þurfa að snúa þessari þróun við og nýta hin óþrjótandi tækifæri Íslands til að byggja upp raunverulega velferð á nýjan leik. Það verður erfitt verkefni en hér eru allar forsendur til að það verði árangursríkt. Næsta ríkisstjórn þarf að koma til móts við skuldsett heimili og gera fólki kleift að vinna sig út úr vandræðum í stað þess að skapa eingöngu neikvæða hvata, aðstæður þar sem ekki er komið til móts við fólk nema það sé komið í þrot. Í skuldamálum heimilanna hafa gríðarleg tækifæri og hundruð milljarða farið forgörðum. Það mun því þurfa nýjar leiðir til að vinna á vandanum. Það má meðal annars gera með því að niðurgreiðsla fasteignalána nýtist til skattafsláttar. Jafnframt þarf að meta svigrúm til niðurfærslu með hliðsjón af því hvað það kostar að taka ekki á vandamálinu og láta það liggja eins og farg á samfélaginu. Ekki er hægt að bæta stöðu heimilanna án þess að taka atvinnumálin föstum tökum. Á Íslandi eru allar aðstæður til atvinnu- og verðmætasköpunar ef rétt er á haldið. Hér er næg umhverfisvæn orka, enn eru innviðirnir sterkir, umhverfið er heilnæmt og öruggt. Einn mikilvægasti þátturinn í allri atvinnustarfsemi, hreint vatn, er hér nánast óþrjótandi á meðan vatnsskortur er að verða eitt mesta vandamál heimsins á 21. öld. Landrými er nægt og staðsetning landsins er að verða kostur frekar en galli með tilliti til framleiðslu. Eftir fall gjaldmiðilsins eru laun á Íslandi orðin lág miðað við það sem tíðkast víða í nágrannalöndunum. En í vandanum liggur lausn hans, það þarf að nota tækifærið til að fjölga störfum og auka framleiðslu. Einungis þannig hækka tekjurnar. Víða er þróunin á hinn veginn. Á Írlandi, þar sem tekjur hafa lækkað um 20% frá upphafi efnahagskrísunnar, er atvinnuleysi enn rúmlega tvöfalt meira en á Íslandi. Þar er talið að kaupmáttur þurfi að lækka um þriðjung í viðbót svo landið verði á ný samkeppnishæft innan evrunnar. En það að hafa fólk hér á lágum launum og halda um leið aftur af þeirri framleiðsluaukningu sem ætti að verða við þær aðstæður er stórskaðleg og óskiljanleg stefna. Ef stjórnvöld nýta kosti landsins eru allar forsendur til að kaupmáttur geti aftur farið að vaxa jafnt og þétt. Það eina sem skortir er pólitískur stöðugleiki, skynsemi í lagasetningu og vilji til að framkvæma. Næsta ríkisstjórn þarf fyrst og fremst að skapa stöðugleika. Hún þarf að einfalda skattkerfið á nýjan leik en gæta þess jafnframt að það tryggi tekjujöfnun, m.a. með hækkun skattleysismarka. Einnig þarf að afnema ósanngjarnar og óhagkvæmar tekjutengingar sem bitnað hafa mjög hart á eldri borgurum undanfarin ár. Það er fráleitt að viðhalda kerfi þar sem stór hluti launþega hefur nánast engan hag af því að greiða í lífeyrissjóð umfram lögbundna skyldu. Næsta ríkisstjórn þarf að vinna með launþegum og atvinnurekendum að því að skapa þær aðstæður sem helst ýta undir fjölgun starfa og leita ráða hjá þeim sem best þekkja til á hverju sviði. Ný ríkisstjórn ætti að setja sér sams konar markmið og stjórnvöld vinna eftir annars staðar á Norðurlöndum, um að skera niður regluverk og samræma og einfalda lög landsins. Jafnframt þarf að yfirfara stofnanakerfi ríkisins með það að markmiði að gera það skilvirkara. Hlutverk stjórnvalda á að vera að gera líf borgaranna þægilegra og einfaldara - en ekki öfugt. Álag á opinbera starfsmenn á borð við kennara og heilbrigðisstarfsfólk hefur aukist gífurlega. Þetta er fagfólk sem hefur unnið kraftaverk í því að halda uppi góðri grunnþjónustu í samfélaginu þrátt fyrir aðstæðurnar sem því eru búnar. Ef samfélagið á að komast á réttan kjöl verður að búa þessu mikilvæga starfsfólki þess betri starfskjör og vinnuumhverfi. Að öðrum kosti mun það leita að betri kjörum annars staðar. Það er einnig mjög aðkallandi að fólki verði gert auðveldara að stofna og reka lítil fyrirtæki. Slík fyrirtæki eru uppspretta þeirra starfa og verðmætasköpunar sem við þurfum á að halda. Nú eru kerfisflækjurnar orðnar slíkar að starfstími einyrkja eða lítilla atvinnurekenda fer að miklu leyti í að komast í gegnum frumskóg skriffinnsku og annarra hindrana. Ný ríkisstjórn verður að vinna að því alla daga að ýta undir fjölgun starfa, ýta undir aukna framleiðslu í landinu og auka kaupmátt. Hver ráðherra ætti að hugsa með sér á hverjum einasta degi: Er eitthvað sem ég get gert í dag til að stuðla að atvinnusköpun og framleiðsluaukningu? Það ríður mikið á að auka útflutning og skapa aukinn gjaldeyri. Þess vegna eiga stjórnvöld að veita stöðugleika fyrir útflutningsgreinarnar svo þær geti haldið áfram uppbyggingarstarfi. Einungis þannig styrkist krónan og kjör batna. Næsta ríkisstjórn þarf að leggja ofuráherslu á að efla menntun á sviði verkfræði og annarra tækni- og iðngreina og gera fólki með slíka menntun kleift að nýta hana hér á landi. Ferðaþjónusta er mjög vaxandi útflutningsgrein en stjórnvöld verða að vinna að því að gera greinina arðbærari, m.a. með eflingu heilsársferðaþjónustu. Hlutir á borð við heilsutengda ferðaþjónustu og aðlaðandi borg og bæi skipta þar sköpum. Með skynsamlegri stefnu í skipulagsmálum má ná fram sams konar þróun og í Mið- og Austur-Evrópu þar sem fallegir bæir laða að ferðamenn allan ársins hring. Nýlegar rannsóknir hafa sýnt að olíu er að finna í íslenskri lögsögu og flest bendir til að mjög góðar líkur séu á að hún sé í vinnanlegu magni. Norskir sérfræðingur telja að á Jan Mayen hryggnum, þar með talið Drekasvæðinu, séu álíka miklar gas- og olíulindir og í Noregshafi. Ný ríkisstjórn á að leggja allt kapp á að flýta fyrir leit og vinnslu. Mikilvægt er að gera Orkustofnun kleift að fylgja olíuleitarmálum fast eftir og stofnun ríkisolíufélags getur í senn laðað að fleiri fjárfesta og tryggt sanngjarna og skynsamlega ráðstöfun tekna af olíuvinnslu. Gera þarf Ísland í stakk búið til að nýta sér staðsetningu landsins þegar siglingaleiðir opnast um norðurskautið. Sú þróun á sér nú stað hraðar en nokkurn óraði fyrir. Þegar forsætisráðherra Kína heimsótti Ísland fyrir skömmu var tilkynnt að Kínverjar hygðust þegar á næsta ári sigla skipi frá Kína, um norðurskautið og til Íslands. Það hefur gríðarmikla táknræna þýðingu og mun vekja heimsathygli. Matvælaverð hefur hækkað í heiminum á síðustu árum. Jarðarbúum fjölgar líka hratt og skortur á vatni og jarðnæði er orðinn verulegt vandamál. Framtíðarmöguleikar íslensks landbúnaðar og matvælaframleiðslu eru því miklir, bæði þegar horft er til núverandi afurða og nýrrar framleiðslu. Stjórnvöld þurfa að taka mið af þessari þróun og ýta undir hana. Rétt eins og gert var í heimskreppunni á fjórða áratugnum ættu stjórnvöld að nýta tækifærið til að bæta samgöngur og aðra innviði samfélagsins. Það er nauðsynlegt að undirbúa atvinnuuppbyggingu framtíðarinnar með því að sameina atvinnusvæði en jafnframt þarf skipulega að fjarlægja slysagildrur úr vegakerfinu. Þörf er á stórfelldu átaki gegn glæpum. Fíkniefnasala og skipulögð glæpastarfsemi eiga ekki að fá þrifist á Íslandi. Næsta ríkisstjórn verður að sýna fram á ótvíræðan árangur í baráttunni gegn glæpastarfsemi á innan við fjórum árum. Á Íslandi á fólki alltaf að finnast það öruggt. Ríkisfjármálin þarf að taka föstum tökum. Ný stjórn ætti strax að loknum kosningum að vinna fjárlagaáætlun fyrir allt kjörtímabilið þar sem áhersla verður lögð á fjárfestingu sem skilar auknum tekjum til lengri tíma litið, jafnvel þótt þær skili sér ekki á fyrsta árinu, og sparnað sem er raunverulegur en eykur ekki kostnaðinn þeim mun meira annars staðar. Þannig má komast hjá vanhugsuðum aðgerðum eins og niðurskurði í heilbrigðisþjónustu sem eykur kostnaðinn enn meira annars staðar í kerfinu. Það þarf að þora að fjárfesta í framtíðinni, en það ættu stjórnvöld að gera í þeirri vissu að langtímahorfur á Íslandi séu góðar. Hér eru næg verðmæti og framleiðslugeta til að skapa velferð fyrir rúmlega 300 þús. íbúa landsins. En það byggist á því að vel sé með verðmætin farið og að stjórnvöld hvetji til verðmætasköpunar í stað þess að draga úr henni. Umfram allt ætti næsta ríkisstjórn að sameina þjóðina í uppbyggingarstarfi og ýta undir samvinnu og framsækni í stað tortryggni og niðurrifs. Tækifærin eru til staðar og ef stjórnvöld skapa stöðugleika, öryggi og samstöðu er ekkert því til fyrirstöðu að hvergi verði betra að búa en á Íslandi.

Frú forseti. Góðir landsmenn. Sá viðsnúningur sem náðst hefur í ríkisfjármálum og efnahagsmálum frá hruninu 2008 og eftir hið erfiða samdráttarár 2009 er okkur Íslendingum að sjálfsögðu gríðarlega mikilvægur. En um leið er þessi árangur markverður af ýmsum ástæðum. Það hefur ekki aðeins náðst að rétta að mestu leyti af halla ríkissjóðs og stöðva skuldsetningu hans, heldur einnig að koma þó nokkuð þróttmiklum hagvexti af stað. Hagkerfið tók að snúa við út úr samdrætti á síðari hluta árs 2010 og á árinu 2011 mældist hagvöxtur hér yfir 3%. Samkvæmt nýjustu spá Efnahags- og framfarastofnunarinnar er gert ráð fyrir svipuðum hagvexti á þessu ári þó að spár Hagstofu og Seðlabanka hljóði upp á nokkru lægri tölu eða um 2,6%. Raunar er það svo, þó það hafi ekki komið fram í máli þeirra tveggja ræðumanna sem hér töluðu frá stjórnarandstöðunni, að hagvöxtur á Íslandi er um þessar mundir einhver sá mesti sem finnst meðal þróaðra hagkerfa. Hann er meiri en í nær öllum löndum Evrópusambandsins. Hann er meðal þess hæsta sem þekkist innan OECD. Hann er meiri en í Bandaríkjunum. Hann er meiri en í Japan. Og hann er meiri en í Noregi. Þetta er ekki sagt hér til þess að hefja aftur sönginn um „Ísland best í heimi“ eða öll okkar vandamál séu að baki, en það er augljóst af því hvernig öðrum löndum er að ganga að þetta er ekki sjálfgefið. Það er líka ágætt að minnast þessa í ljósi þess óskaplega svartagallsrauss sem hér hefur iðulega hljómað í sölum Alþingis. Út frá hagrænu sjónarmiði er þetta mjög markvert vegna þess að þrátt fyrir erfiðar og umfangsmiklar aðhaldsaðgerðir í ríkisfjármálum hefur náðst að koma hagvexti aftur í gang. Margir töldu að með þeim aðgerðum sem hafist var handa um á miðju ári 2009 og með ákaflega erfiðum en óumflýjanlegum aðhaldsfjárlögum 2010, 2011 og 2012 væri hætta að Ísland lendi í svonefndri tvöfaldri dýfu, þ.e. að svo mikill samdráttur hjá hinu opinbera, ríki og sveitarfélögum, á sama tíma og erfiðleikar gengu yfir heimilin og einkageirann, mundi leiða til enn dýpri kreppu eða að önnur niðursveifla mundi fljótlega fylgja hinni fyrri - sem sagt; hættan á tvöfaldri dýfu. Þetta hefur ekki orðið reyndin. Það er ekkert sem bendir til þess að svo verði. Fyrir því eru margar og samverkandi ástæður. Fall krónunnar studdi að sjálfsögðu vel við útflutnings- og samkeppnisgreinarnar, jók tekjustreymi til þeirra sem aftur er svo farið að hafa áhrif á vöxtinn og fjárfestingar eins og til dæmis má sjá í öflugri uppbyggingu í ferðaþjónustu. Ég fullyrði að það er önnur ástæða sem skýrir að hluta líka hvers vegna tekist hefur að forðast tvöfalda niðursveiflu og koma hagvexti á stað þrátt fyrir erfiðar umfangsmiklar en óumflýjanlegar aðgerðir í opinberum fjármálum. Það er sú staðreynd að ríkisstjórnin valdi ekki hefðbundnar niðurskurðarleiðir, heldur hlífði velferðarkerfinu, forgangsraðaði þannig og fór blandaða leið tekjuöflunar og aðhalds. Sú blandaða leið hefur reynst efnahagslega farsæl. Því geta menn ekki neitað nema þeir séu tilbúnir til að horfa algerlega fram hjá opinberum hagtölum. Ef menn kjósa að gera það er það út af fyrir sig önnur umræða, en þeir sem taka mark á opinberum hagtölum, innlendum sem erlendum, geta ekki lengur neitað þessari staðreynd, nú þegar við erum komin inn á fjórða ár þessarar ríkisstjórnar, að okkar aðgerðir í ríkisfjármálum og efnahagsmálum, sú blandaða leið sem við höfum farið, hefur reynst efnahagslega farsæl, komið Íslandi betur í gang en nánast nokkru öðru þróuðu hagkerfi sem er að vinna sig út úr erfiðleikunum. Ég tel að það hafi verið sérstaklega mikilvægt að hlífa velferðarsamfélaginu eins og gert var, t.d. með því að skerða ekki almannatrygginga- og atvinnuleysisbætur t.d. með því, þrátt fyrir lítið svigrúm, að styðja við skuldug heimili með stórauknum vaxtagreiðslum og sérstökum vaxtaniðurgreiðslum, með því að fara blandaða leið tekjuöflunar og aðhaldsaðgerða. Vissulega hafa kjarasamningar, sem miðuðu að því að hækka lægstu laun sérstaklega og tengdar hækkanir bóta, hjálpað til. Þær hafa haldið uppi kaupmætti tekjulægri hópa samfélagsins sem sýnir sig að vera efnahagslega mjög skynsamlegt. Það sætir einnig tíðindum að þvert á þróun mála í nánast öllum öðrum Evrópulöndum dregur nú umtalsvert úr atvinnuleysi hér. Það stóð í 6,5% í aprílmánuði síðastliðnum og með sama takti mun það fara undir 6% strax nú í maí, eða í síðasta lagi í júní. Það verður þá um svipað leyti og íbúatala landsins rýfur í fyrsta sinn 320 þúsunda markið. Á fyrstu mánuðum þessa árs hefur því sem næst náðst jöfnuður aftur í búferlaflutningum til og frá landinu. Auðvitað spilar margt inn í. Atvinnuleysi hefur minnkað. Betri gangur er í hagkerfinu almennt og líka þau átaksverkefni sem stjórnvöld hafa í góðu samstarfi við aðila vinnumarkaðarins og sveitarfélögin ráðist í. Til dæmis átakið Nám er vinnandi vegur. Einhverjum þótti lítið til koma og ýmsir reyndu að tala það niður og sögðu: Ja, það er nú lítið að marka þó að atvinnuleysi lækki, það er bara vegna þess að það er fleira fólk í skólunum. Ég segi: Já, en er það ekki gott? Var það ekki það sem við vildum? Er það ekki nákvæmlega það sem að var stefnt og er það ekki lærdómurinn frá kreppunni í Finnlandi að meðan erfitt er á vinnumarkaði hvetjum við ungt fólk og atvinnuleitendur til þess að nota tímann til að mennta sig? Við fjárfestum þannig í framtíðinni og í betri lífskjörum og lífsgæðum og möguleikum þessa fólks. Þannig að einnig þar eru aðgerðirnar að heppnast og hafa sannað gildi sitt. Samandregið er það þannig að allir helstu hagvísar vísa nú í rétta átt. Hagvöxtur stefnir í að verða nálægt 3% tvö ár í röð og horfur næstu árin eru ágætar. Atvinnuleysi nú er þremur prósentustigum lægra miðað við árstíðaleiðréttar tölur og það var þegar það var verst. Fjárfestingar, einkum atvinnuvegafjárfestingar, eru á umtalsverðri uppleið. Þær ásamt aukinni útflutningsstarfsemi leggja mest til vaxtar landsframleiðslunnar, öfugt við það sem svartsýnisspámenn sögðu hér í þessum sölum þegar þeir hættu að geta neitað því lengur að bati væri hafinn. En þá sögðu menn hér í hálft ár: Já, en það er tímabundið vegna þess að það er bara einkaneyslubóla sem drífur hagvöxtinn. Hvað kemur nú í ljós? Nei, það er öfugt. Það er útflutningsstarfsemin og það eru auknar fjárfestingar sem eru í fyrsta og öðru sæti þess sem drífa áfram hagvöxtinn. Einkaneyslan kemur í þriðja sæti. Þannig að allt hefur gengið eftir og allt hefur það reynst rangt, sem betur fer, sem þeir svartsýnu héldu hér fram. Opinber fjármál eru að komast í jafnvægi, bæði fjármál ríkis og sveitarfélaga. Skuldasöfnunin hefur stöðvast og skuldir munu núna fara lækkandi á æstu árum sem hlutfall af aukinni landsframleiðslu. Kaupmáttur er að vaxa annað árið í röð. Verðbólga er vissulega áhyggjuefni. Gjaldeyrishöftin eru enn til staðar. Atvinnuleysi er auðvitað of mikið þó það sé að lækka. Og skuldabyrði margra heimila er of þung. Það mun þurfa áframhaldandi aðgerðir til að standa við bakið á þeim einkum og sér í lagi skuldsettum ungum barnafjölskyldum. Fjárfestingaráætlunin sem ríkisstjórnin hefur kynnt er til marks um að nú erum við að snúa enn meira vörn í sókn. Við ætlum að styðja við efnahagsbatann og skapa fleiri störf og ná landinu hraðar út úr þessu nú þegar við erum komin í aðstöðu til þess. Auðvitað er staðan hér á hinu háa Alþingi nokkurt áhyggjuefni, en Alþingi er vinnustaður og þjóðin mun ekki vorkenna þingmönnum þó að við þurfum að vinna eitthvað lengur fram í vorið eða sumarið. Hún mun fyrst og fremst ekki fyrirgefa okkur ef við förum heim án þess að hafa lokið okkar störfum eins og við værum grásleppusjómenn sem færum frá netunum á miðri vertíð og skildum þau eftir í sjó eða bændur sem hlypu út á miðjum sauðburði. Þannig þjóðþing ætlum við ekki að hafa hér. Það dugar ekki, með fullri virðingu fyrir varaformanni Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Ólöfu Nordal, að kenna öllu öðru en Alþingi um það sem hér fer fram, hvað þá stjórnarandstöðunni. Auðvitað berum við öll ábyrgð, það er rétt, meiri hlutinn og ríkisstjórn en það gerir stjórnarandstaðan líka. Og ætli andsvör við sjálfan sig dögum og vikum saman segi ekki allt sem segja þarf um það mál. Góðir landsmenn. Við höfum gengið í gegnum erfiða tíma en við erum hægt og bítandi og jafnt og þétt að sigrast á þeim og eftirleikurinn verður auðveldur borið saman við það sem að baki er. Ég óska landsmönnum góðs og gleðilegs sumars. Við eigum það svo sannarlega skilið núna að það viðri vel og við njótum þess að eiga gott sumar og að okkur gangi sem flest í haginn.

Forseti. Kæru landsmenn. Þetta er svolítið skringilegt samfélag sem við búum í. Hér sitjum við á Alþingi í eilífum bútasaumi að reyna að koma í veg fyrir að einhverjir þegnar landsins séu alltaf að svindla á öllum lögunum sem við erum að reyna að setja. Mér finnst það rosalega skrýtilegt samfélag, mig langar eiginlega ekkert að búa í svona samfélagi. Mig langar svolítið að kalla á ykkur, kæru landsmenn, og biðja ykkur um að taka þátt í að ræða um þessa nýju stjórnarskrá sem okkur tókst, þrátt fyrir mikla erfiðleika á þinginu okkar, að koma í gegn og tryggja að fari þjóðaratkvæðagreiðslu. Mig langar að biðja ykkur um að vera með og mig langar að biðja ykkur um að vera ekki að bíða eftir því að stjórnmálamenn eða einhverjir aðrir fái ykkur til að tala um nýju stjórnarskrána ykkar, nýju stjórnarskrána okkar. Ég hvet ykkur til að byrja bara að tala um hana núna. Ég hvet ykkur til að skoða hvað það er sem ykkur finnst mikilvægt að sé hluti af samfélagssáttmálanum okkar. Í hvernig samfélagi viljum við búa? Viljum við yfir höfuð þessa nýju stjórnarskrá? Viljum við meiri völd, meiri ábyrgð? Það sem hefur í raun og veru gerst, ekki bara á Íslandi heldur úti um allan heim, er að sú tegund af lýðræði sem við búum við, þetta fulltrúalýðræði, þessi tilraun hefur mistekist. Hún er pínulítið úr sér gengin einfaldlega út af því að fólk er hætt að skipta sér af okkur. Við getum bara gert nákvæmlega það sem við viljum hérna og það veit enginn hvað við erum að gera. Hérna getur fólk eytt dögum og vikum í að rífast um eiginlega ekki neitt og ræðurnar sem ég heyrði og þið hér áðan eru svona svolítið eins og við búum alveg hvert í sínum heiminum. Það er auðvitað ekki þannig. Við vinnum rosalega mikla vinnu í nefndunum þar sem við erum ekki að rífast svona eins og við gerum alltaf þegar myndavélin fer í gang og það hefur átt sér stað mjög góð vinna á nefndasviðinu, alla vega í þeim nefndum sem ég hef setið í sem eru allsherjar- og menntamálanefnd og svo hef ég setið svolítið í velferðarnefnd. Þar er ekki þetta sem þið haldið að sé í gangi hérna í leikritinu, í þessu sem sumir kalla leikhús fáránleikans. Ég vil sem sagt varpa ábyrgðinni, kæru landsmenn, pínulítið yfir á ykkur því að það er á ábyrgð okkar allra að ræða um þennan nýja samfélagssáttmála og það er á ábyrgð okkar að nýta þessa krísu sem við höfum verið í til þess að endurskoða samfélagið, endurskoða kerfið. Kerfið okkar er orðið eins og alveg rosalega gamalt stýrikerfi inni í splunkunýju tölvukerfi, sem sagt í splunkunýjum kassa. Og það gengur eiginlega ekki að setja inn mjög gamalt - ef ég ætlaði að fara að uppfæra makkann minn og ætlaði að setja inn eitthvert kerfi sem var í gangi fyrir tíu árum, að þá mundu öll nýju forritin ekki virka. Og þannig er það svolítið, við þurfum eiginlega að núlla kerfið okkar og hefja samræðu um það hvort það sé ekki skynsamlegt í staðinn fyrir að stækka kerfið svona mikið að minnka það þannig að hver og einn hafi tækifæri til að hafa meiri áhrif á sitt nærsamfélag, eins og tilraunir hafa verið gerðar með hjá Reykjavíkurborg með Betri Reykjavík þar sem borgarbúar hafa getað tekið virkan þátt í að koma með tillögur að því hvernig samfélag þeirra á að vera. Það hefur tekist mjög vel. Mér finnst að við þingmenn gætum gert sambærilega tilraun með því að fólk geti til dæmis skráð sig inn á mál sem því finnst mikilvæg og fengið uppfært reglulega, bara í tölvupósti, um þau mál sem það hefur verið að fylgjast með, því að fæstir vita að almenningur getur komið með athugasemdir við þingmál þegar þau eru til umfjöllunar í nefndunum og ég hvet fólk til að kynna sér það. Síðan er annað sem mér finnst svolítið merkilegt með þetta framsal á valdi á fjögurra ára fresti. Við fáum sem sagt eiginlega að gera það sem við viljum hérna í fjögur ár og síðan komum við með svona kosningaræður eins og við erum búin að heyra svolítið í kvöld og lofum alls konar góðum hlutum en getum svo ekkert staðið við það út af því að það er kannski í engum takti við það sem mögulegt er. Ég mundi vilja kannski kalla eftir leiðsögn, kalla eftir dómgreind upplýstrar þjóðar og sér í lagi þegar að þjóðaratkvæðagreiðslu kemur varðandi stjórnarskrána. Ég vona að þið gerið ykkur grein fyrir hvað það er ótrúlega merkileg samfélagstilraun að fá tækifæri til að taka þátt í að búa til nýja stjórnarskrá - alls staðar þar sem ég hef farið út um heiminn öfundar fólk okkur rosalega mikið út af því hvað fólk fékk mikil tækifæri til að láta rödd sína heyrast og síðan að fá að greiða atkvæði um þessa sömu stjórnarskrá. Það er auðvitað ekkert allt í nýju stjórnarskránni sem mér finnst æðislegt og ég held að hún sé ekki klæðskerasaumuð fyrir hvern einasta einstakling. Ég held aftur á móti að ef við getum notað hana sem tækifæri til að tala um hvernig samfélag við viljum búa við, viljum við t.d. búa við bankakerfi þar sem peningar eru búnir til úr skuldum? Er það ekki dæmt til að hrynja aftur eftir svona tíu ár? Mér hefur ekki fundist síðan ég kom hingað inn á þing að nægilega róttækar breytingar hafi átt sér stað, við erum eiginlega bara að tjasla upp í gamla teppið í þessum bútasaumi en í raun kallaði það kerfishrun sem við upplifðum hér á algjöra uppstokkun. Ég vonast til þess, og ég skora á ríkisstjórnina og hina þingmennina sem eru í svokölluðum stjórnarandstöðuhluta þingsins - enn og aftur, ég er búin að gera það í hvert einasta skipti sem ég kem í einhverjar ræður að biðja fólk um að vinna meira saman. Mig langar svo mikið til að við hættum að rífast um litinn á sjúkrabílnum og förum að einbeita okkur að því að komast á slysstað. Núna erum við eiginlega komin á slysstaðinn og hvað ætlum við að gera? Hvert erum við að fara sem þjóð? Mér finnst eins og fólk átti sig ekki almennilega á því hvorki hér inni né úti í samfélaginu. Notum þess vegna sumarið til að spjalla um nýja stjórnarskrá við eldhúsborðið - ég vænti þess að allir sitji við eldhúsborðið að hlusta á eldhúsdagsumræðurnar - og ræðum um hana. Viljum við til dæmis að 10% þjóðarinnar geti kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslu um málefni sem skipta hana máli? Mér finnst persónulega að þjóðin ætti að fá að kjósa um allt. Lýðræðið er ekkert endilega fallegt. Lýðræði getur stundum verið þannig að fólk kýs að gera eitthvað sem minni hlutinn vill ekki. En fyrst og fremst finnst mér mikilvægt að þið nýtið þennan tíma til að lesa þetta, þetta er æðislega falleg stjórnarskrá. Sérstaklega finnst mér mikilvægt að við séum að koma hér á beinna lýðræði. Ég hvet fólk til þess að fara inn á bæði Betri Reykjavík og fylgjast með hvað við erum að gera hér á Alþingi, og ég vonast til þess að það verði virkilega góð þátttaka í þjóðaratkvæðagreiðslunni um stjórnarskrá. Það var mjög erfitt að koma henni í gegn. Við þurfum að fá að vita hvað þið viljið þannig að við getum haldið áfram með hana hér á þingi.

Virðulegi forseti. Kæru landsmenn. Gjá hefur myndast milli þings og þjóðar sem dýpkar stöðugt. Á þingi eru hugsjónir og kosningaloforð of oft látin víkja fyrir sérhagsmunum flokka og foringja. Meiri hluti þingsins hefur ítrekað farið gegn meirihlutavilja þjóðarinnar til að tryggja völd ríkisstjórnar sem meiri hluti kjósenda vill frá en þingmenn annarra flokka verja falli til að koma í veg fyrir lýðræðislegar kosningar. Hugsjónafólk í pólitík er spottað og útilokað frá áhrifum, enda ógn við ríkjandi valdakerfi, valdakerfi sem endurreist var eftir hrun af hinum svokölluðu fjórflokkum með aðstoð Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Endurreisn valdakerfisins var neytt upp á almenning með hótunum um að lífeyrir gamla fólksins tapaðist ef ekki yrði hér allt aftur eins og fyrir hrun. Í nafni lífeyris gamla fólksins var skjaldborg reist um þá sem fyrir hrun höfðu stöðu til að skuldsetja sig mest eða náðu að skjóta peningum undan og leggja inn á ríkistryggðar bankabækur. Reikningurinn var sendur þeim sem höfðu sýnt ráðdeild í fjármálum og misstu vinnuna þegar spilaborgin hrundi. Byrðarnar sem lagðar voru á þá ráðdeildarsömu þyngjast sífellt og stöðugt fjölgar í hópi þeirra ráðalausu sem sjá fram á vanskil og gjaldþrot. Fjármálakreppan skapaði einstakt tækifæri til að ná fram réttlæti og jöfnuði þar sem þeir ríku töpuðu eignum og ofurlaunin hyrfu. Í stað skjaldborgar um heimilin í landinu hafa stjórnarflokkarnir ýtt undir eignatilfærslu frá skuldsettu launafólki til fjármagnseigenda með því að standa vörð um verðtrygginguna. Ofurlaunafólkið er aftur komið á kreik og launamunurinn eykst nú á kostnað kvenna og þeirra sem lægstu launin hafa. Velferðarkerfið hefur verið skorið inn að beini í stað þess að verja það með skatti á froðueignir á leið úr landi. Margir á landsbyggðinni eiga ekki kost á grunnvelferðarþjónustu nema ferðast langar leiðir um vegakerfi sem ekki hefur verið hægt að viðhalda vegna afborgana af rándýrum og gagnslausum lánum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Þrengingum þjóðarinnar er ekki lokið. Sterk hagsmunaöfl í þjóðfélaginu ætla að koma þúsund milljarða einkaskuld sinni yfir á almenning, annaðhvort með gengishruni krónunnar eða útgáfu ríkisskuldabréfa í erlendum myntum. Við verðum sem þjóð að rísa upp og sameinast um að koma í veg fyrir að börnin okkar verði gerð að skuldaþrælum. Hættum að bíða eftir utanaðkomandi aðstoð. Kæru landsmenn. Sýnum samstöðu í verki og hefjum uppbyggingu samfélags þar sem hver og einn fær tækifæri til að njóta sín og lifa mannsæmandi lífi. Þjóð sem berst fyrir hagsmunum barna sinna af hugsjón á sér framtíð.

Virðulegur forseti. Góðir landsmenn. Það er ljóst að í pólitík greinir menn á um leiðir en markmiðin eru væntanlega þau sömu; að búa til tækifæri í íslensku samfélagi fyrir einstaklinga, fjölskyldur og fyrirtæki. Í mínum huga er góð staða efnahagsmála forsenda allra annarra þátta í samfélaginu. Hún er forsenda þess að fólk hafi vinnu, hún er forsenda þess að hægt sé að auka kaupmátt og hún er forsenda þess að hér sé hægt að byggja upp öflugt velferðar- og menntakerfi og viðhalda því. Það eru ýmsar leiðir til þess en ég vil búa í samfélagi þar sem einstaklingnum er treyst og honum tryggt frelsi til athafna. Ég vil búa í samfélagi þar sem atvinnulífinu eru skapaðar aðstæður til að eflast og þar sem fjölskyldan er hornsteinn samfélagsins. Þess vegna eru mínar leiðir í pólitík aðrar en núverandi ríkisstjórnar. Í ljósi þessa tel ég hvorki vænlegt að setja upp í loft undirstöðuatvinnuveg okkar, sjávarútveginn, eins og nú stefnir í, né að breyta faglegri vinnu um rammaáætlun í pólitískt plagg og draga á þessum tveimur sviðum úr þeirri verðmætasköpun sem við svo nauðsynlega þurfum á að halda sem þjóð. Við glímum við atvinnuleysi og upplausn á þessum sviðum er ekki til að bæta þar úr. Allir eru sammála um að áfram eigi að gera út á fiskimiðin og að peninga skuli nýta, en menn greinir þar á um leiðir til ákvarðana. Ég vil frekar að það gerist með ákvörðunum stjórnenda fyrirtækja á frjálsum markaði en að stjórnmálamenn taki ákvarðanir eftir lögmálum stjórnmálanna. Ég tel skynsamlegt að leggja áherslu á að stjórnkerfi fiskveiða skili þjóðarbúinu sem mestum arði og segi þess vegna að stefnumótun stjórnvalda í nýtingu sjávarauðlindarinnar eigi að snúast um að hámarka verðmætasköpun og því þurfi að setja lög og reglur sem hámarka arðsemi þjóðinni allri til heilla. Lagasetning í sjávarútvegi á ekki að þóknast þröngum hugmyndafræðilegum markmiðum stjórnmálamanna. Hins vegar, góðir landsmenn, er ég fylgjandi veiðileyfagjaldi. Fiskurinn í sjónum er auðlind okkar og fyrir afnot af þeirri auðlind á að greiða. Aðferðafræðina við útfærslu verður hins vegar að vinna í samvinnu löggjafans og hagsmunaaðila með heildarhagsmuni en ekki sérhagsmuni að leiðarljósi. Góðir landsmenn. Margar fjölskyldur og einstaklingar eru nú í kröppum dansi þess að tekjur standi undir útgjöldum, verðbólga eykst og lánin hækka. En hvað er til ráða? Í fyrsta lagi er það skylda stjórnmálamanna að ryðja úr vegi pólitískum hindrunum til þess efla tækifæri til verðmætasköpunar. Í öðru lagi verður að breyta um skattstefnu. Það er mín bjargfasta skoðun að lágir skattar hvetji en háir skattar letji og það hefur sýnt sig að skattstefna ríkisstjórnarinnar elur af sér svarta vinnu á sama tíma og við glímum við atvinnuleysi. Það kann ekki góðri lukku að stýra. Stöðugt skattumhverfi er skilyrði þess að einstaklingar jafnt sem fyrirtæki geti gert sínar framtíðaráætlanir og þeir, einstaklingarnir og þeir sem stjórna fyrirtækjunum, verða að geta treyst því að stjórnmálamennirnir séu ekki sífellt að hringla í því umhverfi. Góðir landsmenn. Ég er talsmaður þess að lækka skatta og tel að allar slíkar aðgerðir muni frekar auka tekjur ríkissjóðs en hitt. Það er alveg kristaltært í mínum huga að við, fólkið í landinu, erum betur í stakk búin til að ráðstafa okkar eigin fé en misvitrir stjórnmálamenn. Í þriðja lagi spyrja margir hvað hægt sé að gera í lánamálum. Margar hugmyndir hafa verið ræddar en fáar leiddar til lykta. Í þinginu liggja þörf mál sem eru beintengd lánamálum einstaklinga og fjölskyldna og munu koma mörgum til góða verði þau afgreidd út úr nefndum. Þar má tiltaka nokkur frumvörp og þingsályktunartillögur um afnám stimpilgjalda til allra íbúðakaupa einstaklinga og fjölskyldna og sömuleiðis afnám stimpilgjalda vegna endurfjármögnunar húsnæðislána. Einnig mætti skoða að afnema uppgreiðsluverð á verðtryggðum lánum til almennings. Þessar aðgerðir, góðir landsmenn, væru til bóta fyrir marga og auðvelt að hrinda í framkvæmd en stundum er vilji allt sem þarf. Góðir landsmenn. Á Íslandi bíða fjölmörg tækifæri til verðmætasköpunar. Höfum kjark og áræði til að nýta þau til hagsældar fyrir land og þjóð.

Frú forseti. Góðir landsmenn. Þegar kastljós fjölmiðla beinist að Alþingi er athyglin jafnan á það sem sundrar og skilur að. Ásakanir ganga milli stjórnar og stjórnarandstöðu og á stundum virðumst við vera ósammála um nánast allt. Í þessari ræðu minni mun ég tala um það sem á að sameina okkur þingmenn. Það á að vera forgangsverkefni okkar allra, sama hvar í flokki við stöndum, að stöðva skuldasöfnun ríkissjóðs og standa við markmið áætlunar um jöfnuð í ríkisfjármálum. Í ár nema vaxtagreiðslur ríkissjóðs rétt um 80 milljörðum kr. Ég efa ekki að við gætum öll hugsað okkur uppbyggilegri not fyrir þessa fjármuni. Þrátt fyrir sumarblíðuna úti verðum við að horfast í augu við þann kalda raunveruleika að vaxtakostnaður mun halda áfram að aukast á meðan ríkissjóður er rekinn með halla. Þess vegna verður það aldrei sagt nógu skýrt eða afdráttarlaust: Við verðum að stöðva hallarekstur ríkissjóðs og það er staðföst ætlun okkar að ná því markmiði á árinu 2014. Gagnrýnendur ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur vilja gera sem minnst úr þeim árangri sem hún hefur náð. Þeim hinum sömu er hollt að rifja upp þá skelfilegu stöðu sem þjóðarbúið var í þegar ríkisstjórnin tók við í kjölfar hruns bankanna og eftirskjálfta þess. Á þeim þremur árum sem liðin eru hefur náðst árangur sem eftir er tekið víða um heim. Enn er þó á brattann að sækja og enn höfum við ekki náð á þann áfangastað sem við ætlum okkur. Það sem öllu skiptir hins vegar er að okkur miðar vel og örugglega áfram. Við höfum gengið saman á brattann með þungar byrðar sem líkja má við stein sem koma þarf á tryggan stað. Við höfum lagt áherslu á að dreifa af sanngirni álaginu og hlíft þeim sem helst hafa þurft á því að halda en öll höfum við lagt okkar af mörkum. Nú sér loks fyrir endann á þessari krefjandi og torsóttu göngu og margir eru sárir eftir bölvaðan steininn. En við megum ekki sleppa takinu á steininum þunga og horfa á eftir honum niður brattann einungis til þess að þurfa að hefja gönguna með hann upp að nýju. Ég efa ekki að mikill þrýstingur verður á aukin útgjöld á komandi kosningavetri og vissulega eru mörg brýn og góð verkefni sem gott væri að ráðast í. Árangur af aðhaldssömum ríkisrekstri hefur ekki látið á sér standa. Sá árangur og jákvæð þróun lánshæfismats gaf okkur meðal annars tilefni til að sækja á lánamarkaði og ná góðum kjörum. Ríkissjóður er smátt og smátt að öðlast traust á alþjóðamörkuðum og til marks um endurheimt traust er að á síðasta ári gaf ríkissjóður út eins milljarðs dollara skuldabréf til fimm ára og í síðasta mánuði annað eins til tíu ára á ásættanlegum kjörum. Ríkissjóður hefur því mikilvæga hlutverki að gegna að ryðja brautina fyrir íslensk fyrirtæki sem þurfa á erlendu lánsfé að halda og síðasta skuldabréfaútboð var stórt skref í þeirri vegferð. Því var það einstaklega ánægjulegt að fá þær fréttir að Orkuveita Reykjavíkur hafi náð samningum við lánardrottna sína um lengingu lána, en fyrirtækið átti að greiða háar afborganir á næsta ári og hefði það sett umtalsverðan þrýsting á gjaldeyrisjöfnuð landsins. Þessar ánægjulegu fréttir eru vísbending um það sem koma skal og á þá staðreynd bentu greiningaraðilar í liðinni viku. Íslenska ríkið er að byggja upp aðgengi að fjármagnsmörkuðum til framtíðar. Við viljum ómögulega vera háð einstökum lánveitendum og höfum nú með skuldabréfaútboðunum hafið niðurgreiðslu neyðarlána frá nágrannaþjóðum og alþjóðastofnunum. Afar brýnt er að draga úr lánsfjárþörf hins opinbera því að gera má ráð fyrir að aukinn halli geti þrýst upp innlendu vaxtastigi og þannig gert fjárfestingaráform einkaaðila ótryggari. Fjármögnunarkostnaður ríkisins yrði jafnframt meiri og ekki útilokað að áhættuálag og skuldbindingar ríkissjóðs hækki þá á ný og vegna þrýstings á gengi krónunnar í kjölfarið væri hætta á aukinni verðbólgu. Það á því ekki aðeins að vera áhugamál fjármálaráðherra heldur allra hv. þingmanna að halda útgjöldum hins opinbera í takt við tekjur og komast sem fyrst í þá stöðu að geta greitt niður skuldir. Vissulega þarf að auka tekjur og stuðla að auknum hagvexti og finna leiðir til að lyfta framkvæmdastigi án þess að kalla á aukin útgjöld úr ríkissjóði. Dæmi um slíka framkvæmd eru Vaðlaheiðargöng þar sem veggjöld greiða niður kostnaðinn. Í upphafi máls míns líkti ég glímunni við að byggja upp íslenskt samfélag og endurstilla það í anda jöfnuðar við erfiða göngu upp brattann með þungan stein sem yrði að koma á tryggan stað. Við höfum mætt mótbyr í þessari göngu, að okkur hafa sótt gjammandi hælbítar, og eflaust höfum við stöku sinnum tekið rangan afleggjara, en markmiðið sem við munum ná er skýrt; það er réttlátt, kraftmikið og skapandi Ísland með nýja stjórnarskrá, aukna velferð og réttlátari skiptingu byrða og arðs af auðlindum þjóðarinnar. - Góðar stundir.

Frú forseti. Góðir landsmenn. Á Íslandi höfum við öll skilyrði til að reka fyrirmyndarsamfélag, þar sem atvinnuleysi á að heyra til algjörra undantekninga, þar sem þorri heimila nær endum saman um hver mánaðamót, ásamt metnaðarfullu menntakerfi, öflugu heilbrigðis- og velferðarkerfi, enda eru þær aðstæður sem við höfum hér á landi með því besta sem gerist. Nær engin þjóð á jafnmörg tækifæri til þess að búa við slíkar aðstæður. Við eigum gjöful fiskimið, við eigum gríðarlegar orkuauðlindir, íslenska náttúru, ferðaþjónustu, öflugan landbúnað, framsækin nýsköpunarfyrirtæki og síðast en ekki síst öflugan mannauð, öll þessi auðæfi og við erum ekki nema rétt um 320 þúsund einstaklingar sem byggjum þetta land. Það er því ástæða til að horfa björtum augum til framtíðar vegna þess að tækifærin eru svo sannarlega til staðar. Við eigum að hefja lífskjarasókn hér á landi og nýta tækifærin. Eins og ég sagði áðan, við höfum efni á því að vera bjartsýn þrátt fyrir þá ríkisstjórn sem hefur stýrt landinu og þrátt fyrir röð mistaka, svo sem örar og að mínu viti vanhugsaðar breytingar á skattkerfinu sem hafa dregið verulega úr fjárfestingu hér á landi. Í öðru lagi höfum við horft upp á algjört aðgerðaleysi þegar kemur að virkjanamálum í landinu, að ógleymdri óvissu um rekstrarumhverfi sjávarútvegsins, undirstöðuatvinnugreinar þjóðarinnar, sem hefur hamlað fjárfestingu í þeirri mikilvægu atvinnugrein. Bara þessi þrjú atriði hafa leitt það af sér að fjárfesting í íslensku samfélagi er í sögulegu lágmarki. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra getur ekki neitað því þar sem þúsundir starfa hafa í raun glatast. Verðmætasköpun í þjóðfélaginu er engan veginn nægjanleg og því er staðan eins og hún er. Með aukinni fjárfestingu eflist íslenskt atvinnulíf, fleiri fá atvinnu, tekjur heimilanna aukast, sveitarfélögin fá aukið útsvar og ríkissjóður dýrmætar skatttekjur. Við framsóknarmenn höfum ítrekað lagt fram á Alþingi tillögur í efnahags- og atvinnumálum. Í því ferli höfum við haft víðtækt samráð við aðila úr atvinnulífinu og eftir að hafa farið yfir stöðu og tækifæri með þeim blasa tækifærin eins og ég sagði áðan hreinlega við. Því miður hefur ekkert verið hlustað á þessar hugmyndir, þessar tillögur okkar framsóknarmanna hafa legið í nefnd frá síðasta hausti og verða að öllum líkindum svæfðar af hálfu ríkisstjórnarinnar. Þetta eru vinnubrögðin, þetta eru vinnubrögðin sem við þurfum að breyta hér á Alþingi. Við þurfum stjórnvöld sem nálgast málið með þeim hætti að þótt minni hlutinn komi með ábendingar sé rétt að hlusta á þær og jafnvel framkvæma eitthvað af því sem hann leggur til. Það er jafnframt óásættanlegt fyrir Alþingi Íslendinga að ráðuneytin skuli senda heilan bílfarm, um 60 mál, til þinglegrar meðferðar þegar einungis nokkrir dagar eru eftir af starfsáætlun þingsins. Góðir landsmenn. Við Íslendingar eigum að reka eitt besta heilbrigðis- og velferðarkerfi sem þekkist. Gríðarlegur niðurskurður hefur átt sér stað í þessum málaflokkum á undanförnum árum og nú er svo komið að sá niðurskurður er kominn langt út fyrir öll velsæmismörk. Vegið hefur verið að grunni heilbrigðisþjónustu á landsbyggðinni og að flaggskipinu sjálfu, Landspítalanum. Þess vegna er undarlegt að heyra forustumenn ríkisstjórnarinnar koma hér upp í þessu samhengi og tala um að velferðarkerfinu hafi sérstaklega verið hlíft. Það er bráðnauðsynlegt að verja meiri fjármunum til velferðarmála en nú er gert. Við framsóknarmenn höfum gengið fram undir kjörorðunum Vinna, vöxtur, velferð. En til þess að auka fjárframlög til velferðarmála þurfum við að auka verðmætasköpun í þjóðfélaginu - eitthvað sem núverandi ríkisstjórn hefur því miður ekki stuðlað að - og við þurfum bráðnauðsynlega að vinna með fólkinu og atvinnulífinu. Við þurfum slík stjórnvöld. Síðustu þrjú ár hafa hreint ekki einkennst að samvinnu og eindrægni ríkisstjórnar og þjóðar. Nei, því miður er stjórnunarstíll ríkisstjórnarinnar þannig að gengið er fram af hörku og óbilgirni og þar er rétt að spyrja bara Samtök atvinnulífsins og Alþýðusamband Íslands um samskipti þeirra samtaka við ríkisstjórnina. Við þurfum stjórnvöld sem hlusta og miðla málum í samfélaginu. Við þurfum ekki ríkisstjórn sem stanslaust elur á óeiningu. Við þurfum ríkisstjórn sem sameinar okkur en ekki sundrar. Við horfum nú upp á fyrstu hreinu vinstri stjórn í lýðveldissögunni. og árangurinn blasir við. Við verðum að hverfa frá öfgum í hugmyndafræði hvort sem þær koma frá vinstri eða hægri. Hófsöm miðjustefna, byggð á rökhyggju og samvinnu, hefur sjaldan átt eins mikið erindi og nú um stundir, störf og stefna stjórnvalda þar sem verkin tala raunverulega en ekki endalausa blaðamannafundi þar sem núverandi ríkisstjórn lofar þjóðinni tugum þúsunda starfa. Góðir landsmenn. Við framsóknarmenn höfum lagt í mikla vinnu við að greina þau tækifæri sem við eigum til að hefja lífskjarasókn á ný. Með kosningum og nýrri stefnu í atvinnu- og velferðarmálum getum við gert Ísland að norrænu velferðarríki, eitthvað sem núverandi stjórn hefur því miður hrapallega mistekist. Horfum því bjartsýn fram á veginn, knýjum fram nauðsynlegar breytingar og þá eru okkur allir vegir færir. - Góðar stundir.

Góðir Íslendingar. Aldrei þessu vant fannst mér gott að fá stækkunarstjóra Evrópusambandsins í heimsókn. Stefan Füle stækkunarstjóri staðfesti nefnilega það sem sumir þóttust vita að ef menn einhentu sér í helstu ágreiningsmál væri hægt að ljúka viðræðum um ESB á skömmum tíma. Orðrétt sagði stækkunarstjórinn í sjónvarpsviðtali: „Það er ætlun mín að fyrir þingkosningarnar verði öll spilin komin á borðið, þar á meðal erfiðustu kaflarnir …“ Öll spilin verði komin á borðið. Þetta þýðir að sá tími er að renna upp að við getum efnt til þjóðaratkvæðagreiðslu á þeim upplýstu forsendum sem margir hafa kallað eftir þótt ég sé í þeim hópi sem litið hefur svo á að málið snúist fyrst og fremst um það hvort Íslendingar vilji undirgangast stjórnarskrá, lög og regluverk Evrópusambandsins með öllu því sem fylgir. Að skilja þetta til hlítar er að skilja málið á upplýstan hátt. Að mínu áliti er viðfangsefnið nú að leita eftir samstöðu um dagsetningu fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem spurt verði: Vilt þú að Ísland gangi í Evrópusambandið? En aftur að Stefan Füle stækkunarstjóra. Í fyrsta skipti þótti mér viðurkennt af hálfu talsmanns Evrópusambandsins að hraði viðræðna er háður vilja samningsaðila. Hitt er öllum ljóst og hefur lengi verið að endanlegur frágangur samninga getur tekið miklu lengri tíma með aðlögun, fínsaumi og bróderingum. Það er hins vegar ekki verkefnið. Það má nefnilega aldrei henda okkur sem henti Norðmenn fyrir 20 árum. Þeir sóttu um aðild að Evrópusambandinu, sátu við samningsborð í hálft annað ár, undirrituðu samning - það gerðu líka öll aðildarríki ESB - en þegar allt virtist vera klappað og klárt sagði norska þjóðin hins vegar nei. Það er mál manna að ESB hafi látið Norðmenn gjalda þess í samningum í að minnsta kosti hálfan áratug að hafa dregið ríki Evrópusambandsins á asnaeyrunum með þessum hætti. Þetta á ekki að henda okkur.

Samanber makríl.

Þau okkar sem greiddu atkvæði með því að fara í þessa vegferð sáu ekki fyrir sér viðræður sem teygðu sig yfir í nýtt kjörtímabil og urðu tilefni alls þess tilkostnaðar og þeirrar sundrungar sem raunin hefur orðið á. Fæstir sáu fyrir sér þær hrakfarir Evrópusambandsins sem við verðum nú vitni að. Ég er ekki í hópi þeirra sem mælast til þess að við hlaupumst frá þessu verki, síður en svo, en við eigum að sammælast um að knýja fram niðurstöðu fyrr en síðar. Á nýju kjörtímabili endurnýjast öll umboð í stjórnvöldum og þjóðin á rétt á aðkomu að þessu máli á beinan og lýðræðislegan hátt áður en það gerist og helst vel áður en það gerist. Annars óskum við Evrópusambandinu alls góðs. Evrópa er í vanda og evran er í vanda. Í aprílbyrjun lak til fjölmiðla plagg úr ESB-herbúðum hins ókjörna en valdamikla Hermans Van Rompuys um björgunaraðgerðir vegna evrunnar. Þar kom fram tillaga um að fá páfann til að biðja fyrir evrunni. Á plagginu kom fram að það væri nú eina trúverðuga áætlunin um framtíð gjaldmiðilsins.  
             Það var gott að komast í sólina nú um hvítasunnuhelgina. Allir sem maður hitti voru í góðu skapi. Það er góð tilbreyting.  Árið 2009 var hallinn á ríkissjóði um 215 milljarðar. Nú er hann þó kominn niður í 20 milljarða. Skyldu menn gera sér grein fyrir því að atvinnuleysi á Íslandi er nú rúmum þremur prósentustigum minna en það var í kjölfar hrunsins, 6,5% í stað 9,3% og minna en meðaltalið á evrusvæðinu sem er um 11%? Nú þegar sést til sólar á efnahagshimninum er það ánægjuefni að geta sett aukna fjármuni í framkvæmdir. Það er mikið gleðiefni eftir að finna fyrir samstöðu Vestfirðinga og Austfirðinga um flýtingu jarðganga að geta orðið við þeirri ósk. Samgöngur skipta okkur grundvallarmáli og eru hinar dreifðu byggðir eðli máls samkvæmt háðari samgöngubótum en þéttbýlið. En á sama tíma ráðumst við í stórátak til að efla almenningssamgöngur á höfuðborgarsvæðinu. Þessar framkvæmdir og aðrar, nýtt fangelsi sem sorgleg dæmi sanna að löngu er kominn tími til að verði reist, munu skapa mörgu fólki störf. Atvinna er það sem skiptir alla einstaklinga og allar fjölskyldur grundvallarmáli. Ef atvinnan hverfur hverfur lífsbjörgin og stundum, kannski alltaf, líka lífsgleðin. Það eru fleiri ástæður til að gleðjast. Á þessu kjörtímabili hafa mannréttindi fengið styrkari stöðu og er þeim skipaður sérstakur staður í skipuriti innanríkisráðuneytisins. Árangur þessa er þegar mikill. Endurskoðun útlendingalaga stendur nú yfir með mannúð og mannréttindi að leiðarljósi. Ráðuneytið hefur staðið fyrir viðamiklu samráði um meðferð kynferðisafbrota í réttarkerfinu og mánaðarlega eru haldnir opnir fundir um mannréttindamál í tengslum við mótun landsáætlunar í mannréttindamálum. Aðgerðir og nauðsynlegar lagabreytingar þurfa að haldast í hendur við umræðu, því sama hversu góður lagabókstafur getur orðið fæst ekki virðing fyrir mannréttindum með honum einum. Hugarfar og afstaða samfélagsins getur gengið á skjön við réttindi sem eiga að heita varin lögum samkvæmt. Þarna bera stjórnvöld ábyrgð. Og þau, stjórnvöldin, og við, löggjafinn, eigum alltaf að vera málsvarar mannréttinda og halda umræðunni um þau hátt á lofti. Nóg að sinni. Úti skín sólin enn. Vonandi skín sól á okkur í allt sumar. - Góðar stundir.

Forseti. Kæru landsmenn. Fyrir þremur árum vorum við, 63 sem sitjum hér inni í þessum merkilega sal, kjörin til starfa fyrir þjóðina. Sum okkar höfðu verið hér áður, jafnvel áratugi, aðrir voru að stíga sín fyrstu skref á nýjum vettvangi. Og verkefnin voru ærin. Heilt hrun, ekki bara efnahagslegt heldur einnig siðferðislegt og stjórnmálalegt. Ég trúi því að við höfum öll ætlað að gera okkar besta, laga þetta, bjarga því sem hægt var að bjarga og byggja upp á nýjan leik betra og réttlátara samfélag. Þetta er landið okkar, þjóðin sem við tilheyrum. Við búum hér og ætlum helst að gera það áfram. Hér eigum við fjölskyldur, hér eigum við vini. Það var alltaf ljóst að þetta yrði erfitt. Mér fannst augljóst að það krefðist þess að við tækjum öll höndum saman og gerðum þetta í sameiningu. Öllum hlaut að vera ljóst að þetta var ekki rétti tíminn fyrir flokkspólitíska valdabaráttu og eiginhagsmunapot, það var allt of mikið í húfi. Við máttum engan tíma missa, heimilin voru í hættu, fyrirtækin römbuðu mörg hver á barmi gjaldþrots, fólk missti vinnuna. Við þekkjum öll einhvern sem var að selja eigur sína og flytja úr landi. Lánin hækkuðu upp úr öllu valdi og stjórnvöld virtust úrræðalaus. Ábyrgð okkar var mikil. Okkur var treyst fyrir fjöreggi þjóðarinnar. Okkar var að leysa vandann. Mér var alveg ljóst að til þess að það væri hægt yrðum við að standa saman, leggjast öll sem eitt á árarnar og róa í takt. Hver hefði trúað því að nú, þremur árum síðar, væri það eitt ljóst að við höfum brugðist? Einstaka þingmenn hafa staðið sig vel, vaxið í starfi og staðið í lappirnar og tekið hagsmuni þjóðarinnar fram fyrir sérhagsmuni. En við höfum brugðist sem hópur, sem heild. Við réðum ekki við verkefnið sem okkur var treyst fyrir. Við getum ekki talað saman, við getum ekki unnið saman. Við höfum brugðist íslensku þjóðinni. Hér inni snýst allt um klækjabrögð. Hver getur brugðið fæti fyrir ríkisstjórnina? Hver getur klekkt á Sjálfstæðisflokknum? Hver er fyndnastur? Hver getur verið dónalegur en samt sagt háttvirtur og hæstvirtur í öðru hverju orði? Hver getur gulltryggt hagsmuni síns flokks? Hver á flesta Facebook-vini? Hver mun vinna næstu kosningar? Störf Alþingis snúast þessa dagana ekki um að finna lausnir á skuldavandanum. Þau snúast ekki um réttlæti eða hvernig við getum bætt samfélagið og fundið það sem sameinar okkur. Hér ríkir sundurlyndið. Þessi ponta sem ég stend í á að vera lýðræðislegur vettvangur rökræðu og skoðanaskipta en er orðin herfang þeirra sem vilja sýna hvers þeir eru megnugir, jafnvel þótt mikill meiri hluti þings og þjóðar sé á öndverðum meiði. Þeir sem reyna að miðla málum eru stimplaðir svikarar. Heilbrigð skoðanaskipti hafa vikið fyrir málþófi sem er réttlætt með því að benda á að áður fyrr hafi ræðurnar verið enn lengri og stjórnarandstaðan enn herskárri. En það skiptir engu máli hvað sagt var árið 1973 eða árið 2001. Það skiptir ekki máli hver hefur talað lengst í þingsögunni. Það sem öllu skiptir er vandi dagsins í dag og það er okkar að leysa hann. Það hafa engir aðrir umboð þjóðarinnar til þess. Vandi er á heimsvísu en okkar er að finna lausnir hér heima. En það er alltaf leið og við verðum að finna hana saman. Fyrir utan þetta hús bíður þjóðin, fólkið sem valdi okkur til að leysa málin, fólk sem hefur misst alla trú á okkur, allt traust. Við eigum ekki að vinna fyrir hagsmunafélög eða atvinnurekendur, fjármálafyrirtækin eða hvalveiðimenn. Okkar er að vinna að sameiginlegum hagsmunum allra Íslendinga. Það er okkar að sanna að við stöndum undir verkefninu. Til þess höfum við eitt ár fram að næstu kosningum. Eitt ár er ekki langur tími þegar mikið verk er óunnið en eitt ár getur verið óbærilega langt að líða í aðgerðaleysi, argaþrasi og kyrrstöðu. Ef þingmenn stjórnar og stjórnarandstöðu eru ekki tilbúnir að leggja ágreiningsefnin til hliðar og reyna að vinna saman, finna það sem sameinar okkur í stað þess að einblína á það sem sundrar okkur ættum við að hætta þessu, rjúfa þing og leyfa þjóðinni að kjósa. Þá sannast það sem flestum er þó þegar ljóst að okkur hefur öllum mistekist ætlunarverkið og við munum skilja þjóðarsálina eftir með enn ljótari sár en hún bar þegar við tókum við keflinu. Sættum við okkur við þau eftirmæli? Það er margt eftir ógert, mörg mál óleyst. En það er allt hægt ef viljinn er fyrir hendi.

Frú forseti. Góðir landsmenn. Sumir halda því fram að á Íslandi ríki sérstakir óvissutímar. Umræðan er líka stundum þannig hér í þessum sal að maður gæti dregið þá ályktun nánast á hverjum degi að Ísland sé alltaf um það bil að sökkva í sæ fyrir klukkan fimm. Slík eru gífuryrðin, slíkar eru oft upphrópanirnar. Mig langar að spyrja: Höfum við, sérstaklega í þessum sal - og kannski þjóðin öll - gleymt æðruleysinu sem er svo nauðsynlegt? Erum við að missa hæfileikann til að takast á við spurningar af yfirvegun? Ég upplifi þessa tíma ekki sem óvissutíma. Það blasa hins vegar við okkur stór og mikilvæg viðfangsefni og eins og alltaf verðum við með aðferðum lýðræðisins að taka afstöðu til þessara viðfangsefna. Það er ekkert nýtt í þessu. Og allt er þetta knýjandi. Ég upplifi það til dæmis sem eitt af stærstu málum samtímans að reyna að tryggja þjóðinni meiri arð af auðlindum sínum. Við erum rík þjóð. En það er samt eins og við eigum aldrei neina peninga. Arður af orkuauðlindunum og sjávarauðlindunum þarf að nýtast okkur betur til að búa til gott og traust samfélag. Og um þetta er vissulega deilt. Við þurfum líka - og höfum alltaf þurft - meiri fjölbreytni í atvinnulífið. Nýkynnt fjárfestingaráætlun er stórt skref í þá átt að auka fjölbreytnina, með áherslu á skapandi greinar, rannsóknir, grænan iðnað, ferðaþjónustu. Hér er mikið í húfi. Eitt viðfangsefnið enn er hið klassíska efnahagslega stórmál sem snýst um að koma á stöðugleika í fjármálunum á Íslandi. Skuldavandi heimilanna er afsprengi þessa eilífa íslenska efnahagsvanda. Við verðum að koma á efnahagslegu jafnvægi til að geta haft á Íslandi eðlilegan lánamarkað. Þetta blasir við. En sitt sýnist hverjum um lausnirnar. Þessi mál þarf einfaldlega að ræða og það af yfirvegun. Þau viðfangsefni sem við glímum við, eins og til dæmis það að setja okkur nýja stjórnarskrá og taka afstöðu til aðildar að ESB, krefjast þess síðan að við tökum meirihlutaákvörðun á einhverjum tímapunkti. Og þennan feril allan þurfum við að virða og hafa trú á. Og taka þátt í honum. Frú forseti. Það er ekki rétt að ég sé þingmaður utan flokka. Ég tilheyri nýstofnuðu stjórnmálaafli sem heitir Björt framtíð. Það er frjálslyndur, alþjóðlega sinnaður, grænn og síðast en ekki síst yfirvegaður og afslappaður, leyfi ég mér að segja, pólitískur vettvangur. Okkur langar til þess að breyta pólitíkinni, gera hana meira eins og lífið er annars staðar. Víða þarf fólk að taka ákvarðanir og tala saman. Og merkilegt nokk, það gengur víða mjög vel. Stjórnmálin þurfa að breytast. Flokkspólitískur æsingur eins og hér ríkir allt of oft, en þó ekki alltaf, skilar engu. Hann kemur okkur bara í vont skap. Og þegar veðrið er svona gott er fáránlegt að vera í vondu skapi. Mig langar til að segja: Hættum þessu öllu, hættum því bara. Það eru heldur engir óvissutímar, við erum bara fólk í samfélagi. Og við þurfum stundum að tala saman og taka ákvarðanir. Þannig er lífið einfaldlega. Förum aftur til ársins 1951 þegar heimurinn var beinlínis í rúst eftir heila heimsstyrjöld. Þá gaf ungur maður út sína fyrstu ljóðabók. Fyrstu línur þeirrar bókar eiga brýnt erindi við okkur alltaf, í glímu okkar við hefðbundin mannleg viðfangsefni, spurningar stjórnmálanna, stórar og smáar. Sigfús Daðason orti: Mannshöfuð er nokkuð þungt en samt skulum við standa uppréttir.

Virðulegi forseti. Kæru landsmenn. Það er nauðsynlegt að stjórnmálamenn hlusti eftir skoðunum fólks en það hefur verið eins og einkenni á stjórnmálaumræðunni að gera fyrst og fremst það en hafa svo eiginlega enga skoðun. Of algengt er að stjórnmálaumræða sé lituð af lýðskrumi í stað þess að snúast um ígrundaða umræðu. Stjórnarskrármálið er dæmigert fyrir slíka umræðu. Nú á, eftir þúsund manna þjóðfund, vinnu stjórnlagaráðshópsins og stjórnarskrárnefndar, enn og aftur að leggja spurningar fyrir þjóðina. Málið hefur ekki fengið neina efnislega meðferð á vegum þingsins og enginn úr stjórnarmeirihlutanum talar fyrir efnislegum breytingum. Þingmenn meiri hlutans hafa ekki svarað krefjandi spurningum um tillögur stjórnlagaráðs, svo sem hvernig hagsmunir landsbyggðar verði tryggðir komi 60% þingmanna af höfuðborgarsvæðinu. Hvað felst í orðinu þjóðareign? Er það ríkiseign og á þá ríkið auðlindir, Vatnsveitu Kópavogs og Orkuveitu Reykjavíkur? Hvað felst í því að fella þjóðkirkjuna úr stjórnarskrá? Allt það sem nú á að spyrja þjóðina um í þessu máli er svo loðið að niðurstöðuna er hægt að túlka út og suður. Með þessum vinnubrögðum er verið að fara hina ógeðfelldu leið lýðskrums. Mestan skaða gera iðulega þeir sem vilja og þykjast en skortir þekkingu og raunsæi. Hjá þessum stjórnarmeirihluta ber enginn ábyrgð. Eða bar einhver ábyrgð á því að hafa teflt fram Icesave-málinu í andstöðu við 98% kjósenda? Hver ætlar að bera ábyrgð á afleiðingum sjávarútvegsfrumvarpanna og rammaáætlunar? Nú er viðurkennt að frumvörpin þurfa að taka stakkaskiptum í þinginu. Hver ætlar að bera ábyrgð á ákæru yfir saklausum manni? Í öllum ákæruliðum utan einum var pólitískur andstæðingur fundinn saklaus en menn segja sekt í smæsta ákæruliðnum réttlæta allt umstangið. Ímyndið ykkur ástandið í landinu ef þetta væri almennt viðurkennt í sakamálum. Með lýðskrumi og útúrsnúningum finna stjórnarherrarnir sér réttlætingu fyrir áframsetu á valdastóli, sama hvað þjóðin segir. Stjórnmálin eru í vítahring sem verður að brjótast út úr. Góð gildi og hefðir í samstarfi andstæðinga á þingi hafa verið rofin. Afleiðingarnar eru þrátefli og sjálfhelda. Nú hótar þingflokksformaður Vinstri grænna því að beita ákvæði í þingskapalögum til að hefta umræðu um mál hér í þinginu. Hvað segir þetta okkur um viðhorf meiri hlutans til þingstarfa almennt? Fyrir stuttu lét ég þau orð falla í þingræðu að þegar sósíalisminn og lýðræðið mætast verði lýðræðið að víkja. Meiri hlutinn á Alþingi á ekki samleið með lýðræðinu, það er bara hans lýðræði sem skal gilda. Ekkert lýðræði í ESB-málinu, ekkert lýðræði í Icesave-málinu, ekkert lýðræði þegar koma þarf þeirra málum í gegnum þingið. En svo er það kallað lýðræðisást þegar gera á óbindandi skoðanakönnun. Er þetta ekki hræsni? Í landinu er hreinræktuð vinstri stjórn þar sem Samfylkingin getur ekki lengur talist jafnaðarmannaflokkur. Ráðherrar flokksins eru flestir með bakgrunn í Alþýðubandalaginu og hafa öll völd. Framtíðarsýn núverandi forsætisráðherra er ríkisstjórn fjögurra flokka og flokksbrota eftir næstu kosningar. Um það verður kosið, kjósendur verða að gera sér grein fyrir því. Slíkt ríkisstjórnarmynstur, með hóp lýðskrumara og smákonunga innan borðs, er stórhættulegt. Næstu kosningar snúast um atvinnumál, forgangsröðun í þágu uppbyggingar í atvinnulífi landsmanna. Það er eina raunhæfa leiðin til að efla hér kaupmátt og lífskjör almennings. Tillögur núverandi ríkisstjórnar innihalda ekki þær áherslubreytingar sem við verðum að sjá. Meðferð hennar á rammaáætlun er sennilega besta dæmið um þetta þar sem þjóðarhagsmunum og faglegri niðurstöðu er kastað á glæ. Sú vinna sem nú stendur yfir um rammaáætlun er í raun einskis virði því að forustumenn ríkisstjórnarinnar hafa þegar náð samkomulagi um pólitíska niðurstöðu. Forsætisráðherra hefur að undanförnu sýnt af sér ótrúlega framkomu gagnvart ákveðnum aðilum atvinnulífsins. Hún sem ætti að fara fram af yfirvegun og hafa það að markmiði að sætta aðila kýs að hella olíu á eldinn. Með uppnefnum og dónaskap er vegið að fólki í atvinnulífi. Á flokksráðsþingi Samfylkingarinnar í febrúar síðastliðnum voru dregin fram kunnugleg slagorð, eins og íhaldsöfl, forréttindastéttir, valdaklíka íhaldsafla og sægreifa, hagsmunagæsluöfl, gíslataka, grímulaus valdaklíka og óskammfeilnar þvingunaraðgerðir. Látum það vera þó að hæstv. ráðherra hnýti í okkur sjálfstæðismenn með þessum kunnuglegu orðum, en þarna er hún að tala við fólk sem stóð meðal annars að gerð stöðugleikasáttmálans með henni á sínum tíma, sáttmála sem blekið var vart þornað á þegar ríkisstjórnin hafði rofið sáttina. Aðilar vinnumarkaðarins hafa fyrir löngu gefist upp á að ræða við þessa ríkisstjórn, svo er núna af fífldirfsku eða fávisku lögð fram ný fjárfestingaráætlun sem taka á gildi á næsta kjörtímabili. Hver tekur mark á því plaggi í ljósi reynslunnar? Það plagg er ómerkilegt innlegg í þá umræðu sem fer nú fram um grunnatvinnuvegi okkar. Dulbúnar hótanir um að ekkert verði til dæmis af framkvæmdum í vegamálum nema frumvörp um fiskveiðistjórnarkerfi verði samþykkt, loforðadúsur fyrir hina ýmsu þjóðfélagshópa og atvinnugreinar, allt í þágu þess að fá þessa aðila til liðs við sig í máli sem er klúður frá upphafi til enda. Það er kominn tími til að þessi ríkisstjórn átti sig á því að það er betra að spara gífuryrðin og fara að standa við stóru orðin. 
             Hrópandi óréttlæti á sér stað í lífeyrismálum landsmanna. Sparnaður manna á langri starfsævi er mismunandi. Sumir eiga góð lífeyrisréttindi og dæmi eru um að lífeyrisréttindi ráðherra sem lengst hafa setið á þingi séu metin vel á annað hundrað milljónir króna. Það fólk þarf engu að kvíða, þau réttindi eru með ríkisábyrgð og skerðast ekki þrátt fyrir áföll í lífeyrissjóðakerfinu. Þjóðin borgar brúsann með sköttum. Svo eru aðrir sem greitt hafa í almenna lífeyrissjóðakerfið og þurfa að upplifa skerðingar á sama tíma og þeir greiða hærri skatta vegna ríkisábyrgðar í opinbera kerfinu. Enn aðrir hafa á starfsævi sinni sparað eitthvað og eiga jafnvel skuldlitlar fasteignir eftir starfsævina. Sumt af því fólki hefur takmarkaðar tekjur og þarf nú að greiða auðlegðarskatt og neyðist jafnvel til að selja fasteign sína vegna þess. Þeir sem eiga ríflegan eftirlaunarétt, eins og til dæmis á við um þá sem lengst hafa setið á þingi, greiða engan slíkan skatt af þeim rétti sínum. Þetta óréttlæti þarf að leiðrétta. Það er engin sanngirni í því að fólk sem hefur með dugnaði og elju sparað saman á langri starfsævi sé jafnvel hrakið af heimilum sínum á ævikvöldinu. Góðir landsmenn. Það er ástæða til bjartsýni þrátt fyrir allt. 

Frú forseti. Kæru landsmenn. Ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur fékk í arf, eftir 17 ára stjórnartíð Sjálfstæðisflokksins, fjármálakerfi í rústum, mesta fjárlagahalla lýðveldistímans, hæsta atvinnuleysi á síðari tímum, stökkbreyttar skuldir heimila og fyrirtækja, gjaldmiðil í frjálsu falli. Árið 2008 hrundi ekki bara fjármálakerfið og efnahagsleg afkoma þjóðarinnar, traust almennings á lykilstofnunum stjórnkerfisins, þar á meðal Alþingi, hrundi með. Það mun taka langan tíma, mörg ár, að reisa það við eins og alltaf þegar trúnaðarbrestur verður í samskiptum manna. Nú rúmum þremur árum eftir hrun blasir önnur og hagfelldari mynd við í þjóðarbúskapnum, við erum á góðri leið út úr kreppunni og skýr merki eru um efnahagsbata. Hagvöxtur er meiri á Íslandi en í nokkru öðru ríki Vestur-Evrópu, atvinnuleysið hefur minnkað um þriðjung, kaupmáttur fer vaxandi, skuldir heimila hafa verið lækkaðar um 200 milljarða og ríkisstjórninni hefur tekist að minnka fjárlagahallann um 80%. Það er vegna þessa árangurs sem ríkisstjórnin getur nú snúið vörn í sókn og tekist af fullu afli á við atvinnuleysið, sem enn er hátt í sögulegu samhengi og enn er allt of hátt. Fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar er áætlun um atvinnusköpun um land allt - en hún sýnir líka í verki að það skiptir máli hverjir stjórna. Ríkisstjórnir Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks lögðu megináherslu á uppbyggingu í stóriðju á sinni tíð en ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs leggur höfuðáherslu á samgöngubætur um allt land og jafnræði milli atvinnugreina, fjölbreytta uppbyggingu ekki síst vaxtargreina í atvinnulífinu og umfram allt í sátt við umhverfið. Þar skal fyrsta telja ferðaþjónustu. Fjöldi erlendra ferðamanna hefur tvöfaldast á áratug en uppbygging aðstöðu á mikilvægustu ferðamannastöðum hefur engan veginn haldist í hendur við þá miklu ásókn. Sú þróun getur einungis endað illa að óbreyttu og því markar það tímamót að ríkisstjórnin hefur nú samþykkt að verja ríflega 2,2 milljörðum kr. á næstu þremur árum í uppbyggingu á ferðamannastöðum og friðlýstum svæðum. Skapandi greinar fá verðskuldaðan sess í þessari áætlun, aðgangur þeirra að rannsóknafé mun stóraukast og framlög til Kvikmyndasjóðs verða tvöfölduð sem mun skila sér í sexfalt hærri framlögum úr erlendum sjóðum. Framlög til rannsókna- og þróunarsjóða verða aukin um 6 milljarða kr. sem mun fela í sér tvöföldun fjárveitinga til Rannsóknasjóðs og Tækniþróunarsjóðs. Þetta markar hrein vatnaskil því að þessir sjóðir hafa þurft að hafna fjölmörgum framúrskarandi umsóknum vegna fjárskorts á undanförnum árum. Tryggt verður fjármagn til að hrinda í framkvæmd fyrsta áfanga aðgerðaáætlunar um eflingu græna hagkerfisins. Græna hagkerfið er eins konar brúarsmíði milli póla sem hafa verið andstæðir um árabil, annars vegar kröfunnar um hagvöxt og atvinnusköpun og hins vegar um vernd náttúru og umhverfis. Græna hagkerfið snýst um að skapa vinnu og verðmæti með umhverfisvænum vinnubrögðum og tækni, í samræmi við hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar. Allir flokkar hér á Alþingi sameinuðust í tillögugerð um eflingu græna hagkerfisins, tillagan var samþykkt með öllum greiddum atkvæðum hér í þinginu og nú hefur ríkisstjórnin samþykkt að verja rúmum 4 milljörðum kr. á næstu þremur árum til að auka grænar fjárfestingar, innlendar sem erlendar, beita hagrænum hvötum til að ýta undir útbreiðslu grænna tæknilausna í íslenskum fyrirtækjum, styðja við umhverfistengdar rannsóknir, nýsköpun o.s.frv. Ferill þessa máls sýnir að það eru ekki bara orðin tóm að hægt sé að ná samstöðu hér á Alþingi um mikilvæg framfaramál ef öllum flokkum er gefinn kostur á að taka virkan þátt í mótun þeirra og útfærslu. Það sýnir líka að Alþingi getur tekið frumkvæði í stefnumótun fyrir land og þjóð en þarf ekki að vera háð leiðsögn framkvæmdarvaldsins eins og því miður hefur verið reyndin um áratugaskeið. Það eru líka skýr batamerki í störfum þingsins að það sem af er þessu kjörtímabili hafa verið samþykktar nærri þrefalt fleiri þingsályktunartillögur frá þingmönnum stjórnarandstöðunnar en á síðasta heila kjörtímabilinu fyrir hrun. Góðir landsmenn. Fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar sýnir svart á hvítu hvaða máli það skiptir að treysta í sessi þjóðareign á auðlindum okkar, því að áætlunin verður meðal annars fjármögnuð með tekjum af sérstöku veiðigjaldi sem útgerðir greiða fyrir réttinn til að nýta þjóðareignina. Atkvæðagreiðslan í liðinni viku um stjórnarskrármálið var hins vegar því miður skýr vísbending um þau átök einkahagsmuna og almannahagsmuna sem kljúfa raðirnar hér í þinginu og víðar. Hvorki fleiri né færri en 15 þingmenn, þar af allir þingmenn Sjálfstæðisflokksins, greiddu atkvæði gegn því að þjóðin yrði spurð álits á því hvort festa ætti í nýja stjórnarskrá ákvæði um þjóðareign á náttúruauðlindum. Sjálfstæðisflokkurinn stýrði sjávarútvegsráðuneytinu samfleytt í tæp 18 ár og hélt þannig á málum að ákvæði fiskveiðistjórnarlaga um þjóðareign nytjastofna var í reynd sniðgengið - svo smánarlegt var gjaldið sem útgerðin þurfti að greiða fyrir nýtingarréttinn. Á árunum fyrir hrun greiddi útgerðin að jafnaði ríflega 1% af hagnaði sínum í veiðigjald. Frumvarp ríkisstjórnarinnar um veiðigjald hefur það að markmiði að útrýma þessari sniðgöngu í eitt skipti fyrir öll með því að þjóðin fái eðlilega og sanngjarna hlutdeild í arðinum af auðlindanýtingunni. Frumvarpið um stjórn fiskveiða er málamiðlun milli sjónarmiða um jafnræði og atvinnufrelsi annars vegar og hagkvæmni og arðsemi hins vegar. Nú liggur fyrir að þjóðin verður spurð álits á því í haust hvort hún styðji frumvarp stjórnlagaráðs að nýrri stjórnarskrá þar sem meðal annars er kveðið á um jafnræði við úthlutun nýtingarleyfa. Ljóst er að ekki verður við það unað að grundvallarmisræmi verði milli auðlindaákvæðis í nýrri stjórnarskrá og útfærslu þess í lögum um stjórn fiskveiða. Kæru landsmenn. Um helgina hófust hér í Reykjavík Mandela-dagar til heiðurs hinum merka stjórnmálaleiðtoga Nelson Mandela. Mandela mátti þola ofsóknir og áratuga fangelsisvist fyrir stjórnmálaskoðanir sínar en hafði örlög kvalara sinna í hendi sér eftir að hann var kjörinn forseti Suður-Afríku. Mandela kaus að leita sátta, virða sjónarmið pólitískra andstæðinga, freista þess að skapa það pólitíska andrúm sem leyfði jafnt meiri hluta sem minni hluta að komast með reisn frá borði. Það er hugarfar sem við mættum gjarnan tileinka okkur í auknum mæli hér á Alþingi Íslendinga. Við munum aldrei verða sammála um öll mál. Við eigum ekki að vera sammála í öllum málum því að við erum kosin á grundvelli mismunandi stefnu og hugmyndafræði. En það er skylda okkar að bera virðingu fyrir sjónarmiðum hvert annars og ná niðurstöðu í grundvallarmálum sem best þjónar þjóðarhag og velferð fólksins í landinu.

Virðulegur forseti. Góðir Íslendingar. Framsóknarflokkurinn hefur lagt mesta áherslu á þrjá málaflokka á þessu kjörtímabili. Ef finna ætti eitt orð sem næði yfir þá alla væri það orðið „öryggi“. Við framsóknarmenn viljum að landsmenn búi við sem mest öryggi í víðasta skilningi þess orðs. Málaflokkarnir þrír eru í fyrsta lagi að létta á skuldavanda heimilanna, í öðru lagi að skapa fleiri atvinnutækifæri og í þriðja lagi að tryggja öryggi borgaranna gagnvart glæpum sem mest. Hvað varðar fyrstu tvo málaflokkana, skuldavanda heimila og ný atvinnutækifæri, hafa framsóknarmenn lagt fram heildstæðar tillögur á Alþingi sem við höfum kallað plan B til úrlausnar. Framsóknarflokkurinn er sá flokkur sem hefur unnið hvað skynsamlegustu tillögurnar í þessum efnum að mínu mati. Mikilvægasta tillagan er sú sem tekur á verðtryggingunni. Framsóknarmenn hafa brugðist við ákalli almennings um að draga varanlega úr notkun verðtryggingar. Fyrir þinginu liggur frumvarp okkar um að setja 4% þak á hækkun verðbóta á ársgrundvelli. Þannig deilum við ábyrgðinni af baráttunni við verðbólguna í stað þess að leggja klafa verðbólgunnar fyrst og fremst á skuldug heimili þessa lands. Varðandi atvinnumálin viljum við efla þær grunnstoðir sem fyrir eru og afla okkur mestra gjaldeyristekna. Hverjar eru þær? Jú, þar verma þrjú efstu sætin iðnaðarfyrirtækin, sjávarútvegurinn og ferðaþjónustan. Við viljum líka beita skattaívilnunum í meira mæli til nýsköpunar í atvinnulífi. Að okkar mati hefur ríkisstjórnin ekki hlúð nægjanlega að þessum grunnstoðum. Hún hefur þvert á móti skapað óþægilega mikla ólgu, sérstaklega hvað varðar rekstrarumhverfi sjávarútvegsins og rammaáætlunina svokölluðu. Ég vil vera réttlát og sanngjörn og ég veit að ríkisstjórnin er afar lúin enda tók hún við erfiðu búi. En ég verð að segja að í þessum efnum er framganga ríkisstjórnarinnar verulegt áhyggjuefni, hún er áhyggjuefni um land allt. Fólksflutningar hafa átt sér stað frá dreifbýli til þéttbýlis í flestöllum löndum. Sá flutningur má hins vegar ekki ganga of langt. Hér á Íslandi er sérlega mikilvægt að bera uppi lífvænlega byggð í öllum landsfjórðungum til að nýta náttúruauðlindirnar, hvort sem við gerum það með beinni nýtingu, eins og í orkuvinnslu, sjávarútvegi og landbúnaði, eða óbeinni, svo sem í ferðaþjónustunni. Ég vara ríkisstjórnina við að ganga of langt fram í þessum efnum. Að lokum vil ég nefna þriðja áhersluatriði framsóknarmanna, öryggi borgaranna. Við viljum friðsamt samfélag sem byggist á umhyggju og vinsemd í garð borgaranna. Við viljum vinna gegn glæpum, svo sem líkamsmeiðingum, ránum, skemmdarverkum, fíkniefnasölu, kúgun gagnvart konum og börnum og ofbeldi af öllu tagi. Við skorum á almenning að halda vöku sinni og aðstoða stjórnvöld í baráttunni gegn glæpum. Framsóknarmenn hafa lagt fram nokkur mál sem lúta að þessu á Alþingi, svo sem að unnin verði löggæsluáætlun, að rannsóknarheimildir verði auknar og að samtök sem eru skilgreind hættuleg glæpasamtök á alþjóðavísu verði bönnuð. Við teljum að linkind eigi ekki að vera leiðarljósið þegar sporna skal við glæpum heldur eigi að fyrirbyggja þá með öflugri löggæslu í samvinnu við borgarana. Þannig getum við tryggt öryggi borganna, öryggi fyrir alla. - Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þremur og hálfu ári síðan hrunið varð en hins vegar er ljóst að mikið starf hefur verið unnið af hálfu ríkisstjórnarinnar og mikill árangur hefur náðst svo eftir því hefur verið tekið út fyrir landsteinana, bæði þegar kemur að því að ná jöfnuði í ríkisfjármálum en líka þegar kemur að almennum efnahagsmálum og því að standa vörð um velferðarsamfélagið. Þar höfum við reynt að læra af nágrannalöndum okkar sem áður hafa gengið í gegnum kreppu, til að mynda af reynslu Norðurlandanna en reynslan sýnir að afleiðingar kreppu bitna oft ekki síst á ungu fólki, bæði hvað varðar atvinnuleysi og líka hvað varðar menntun, þ.e. að það bitnar ekki síst á þeim sem minnsta menntun hafa. Þess vegna höfum við lagt áherslu á að beina fólki til mennta. Það hafa aldrei verið fleiri í námi en nú árið 2011 þegar við lítum á framhalds- og háskólastigið. Það er ekki síst því að þakka að ráðist hefur verið í víðfeðmt átak Nám er vinnandi vegur, þriggja ára átak sem er liður í aðgerðum ríkisstjórnarinnar, bæði í því að koma þeim til mennta sem vilja og hafa áhuga á að leita sér menntunar en líka að minnka hlutfall þeirra sem ekki hafa lokið formlegu námi að loknum grunnskóla, að það fari úr 30% í 10%, og nýta til þess þau tækifæri sem nú gefast. Átakið hefur gengið samkvæmt áætlun og hefur framhaldsskólanemendum fjölgað um 1.500 milli ára auk þess sem yfir þúsund atvinnuleitendur hófu nám í skólum landsins í haust. En það skiptir líka máli að fólk finni sér nám við hæfi og þar hefur verið unnið gríðarlegt starf með ýmsum styttri námsbrautum, þróunarstarfi, nýjum þróunarsjóði sem ætlað er að styrkja starfstengt nám sem tryggðar hafa verið 600 millj. kr. á fjárlögum 2012 og 2013 en líka með nýjum Vinnustaðanámssjóði sem ég vonast svo sannarlega til að lög verði til um hér á Alþingi í vor. Það skiptir máli að við komum til móts við þarfir hvers og eins eins og mögulega er unnt því að fólk er misjafnt og við því eigum við að búast. Kristján Kristjánsson, prófessor í heimspeki menntunar, hefur orðað það þannig að við getum ekki ætlast til þess að hver nemandi komi til með að brjóta björg í mannkynssögunni. Fullkomnun felst ekki nauðsynlega í að gera frábæra hluti heldur í að gera hversdagslega hluti frábærlega vel og við ættum að reyna að nesta hvern nemanda okkar með þeirri fullvissu að hann sé einstakur í sinni röð og honum beri að rækta séreðli sitt. Þetta á að vera markmið okkar með menntakerfi okkar. Ný menntastefna hefur verið gefin út, nýjar aðalnámskrár sem byggja á stoðum í þeim lögum sem sett voru 2008 og ætlað er að skapa borgara sem eru öflugir lýðræðislegir þátttakendur í samfélaginu, læsir á upplýsingar og skapandi einstaklingar. Þetta er sá grunnur sem ég held að sé nauðsynlegur fyrir atvinnulíf framtíðarinnar og sem við sjáum lagðan grunn að í nýrri fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar. Hún byggist á rannsóknum, meðal annars á rannsóknum á hagrænum áhrifum skapandi greina, en sýnt var með nýrri rannsókn að þær veltu 189 milljörðum árið 2009 sem er á pari við áliðnaðinn. Unnið er að því að efla stöðu þessara greina með því að viðurkenna þær sem alvöruatvinnuveg. Það er kannski lærdómurinn sem við getum dregið af hruninu að það þarf að byggja atvinnulíf okkar á fjölbreyttum stoðum til þess að það sé sterkara til að takast á við ytri áföll og síður viðkvæmt fyrir sveiflum. Út á þetta gengur fjárfestingaráætlunin, sem hér hefur verið rædd, hún byggist á því að efla hið græna hagkerfi, hún byggist á því að efla skapandi greinar og hún byggist á því að efla rannsóknir og tækniþróun hvers konar því að mannvitið eða hugvitið er sú auðlind sem aldrei þrýtur. Við getum rætt mikið um auðlindir í þessum sal og hvernig eigi að virkja þær, en þetta er sú auðlind sem aldrei þrýtur. Hún byggist á öflugu menntakerfi. Með því að virkja þessa auðlind getum við virkjað hér atvinnuuppbyggingu til framtíðar sem mun standa af sér ytri áföll. Með þá hugmyndafræði að leiðarljósi hefur þessi fjárfestingaráætlun nú verið kynnt og ég hef fulla trú á því að hún eigi eftir að ganga eftir. Ég hef líka fulla trú á því að þegar við lítum á þann árangur sem náðst hefur, hvort sem litið er til menntunar, atvinnu - en fram hefur komið hér fyrir í kvöld að atvinnuleysi hefur farið minnkandi - eigi Íslendingar eftir að koma sterkari út úr þessari kreppu en við fórum inn í hana. Ég er bjartsýn og ég hef mikla trú á Íslendingum og ég held að Íslendingar eigi eftir að standa undir þeirri bjartsýni. - Góðar stundir.

Frú forseti. Góðir landsmenn. Nú þegar rúmlega þrjú ár eru liðin af kjörtímabili ríkisstjórnar og stjórnarmeirihluta Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er ekki nema eðlilegt að lagt sé mat á það hvað hefur áunnist en þó ekki síst hvað er fram undan. Sjaldan hefur nokkur ríkisstjórn tekið við erfiðari stöðu í þjóðarbúinu á öllum sviðum en núverandi ríkisstjórn og megnið af hennar vinnu hefur farið í einhvers konar stöðuga færibandavinnu við lausnir á aðsteðjandi vandamálum sem nóg hefur verið af. Eins og gengur hefur sumt tekist vel og annað miður og ég mun ekki fara út í einkunnagjöf hvað það varðar í þessari ræðu enda ekki tími til. Það sem hefur þó orðið útundan á þessum þremur árum er skýr framtíðarsýn á hvert stjórnvöld vilja stefna í veigamestu málaflokkum landsins. Vissulega hefur þingsályktunartillaga um grænt hagkerfi framtíðarinnar verið samþykkt og er það vel, sem og 20/20 áætlunin sem er hið merkasta plagg og mun skipta sköpum í náinni framtíð ef í það fæst nægilegt fjármagn. Ég lýsi hins vegar eftir framtíðarsýn í þeim praktísku málum sem varða daglegt líf fólks og sem ekki verður við unað að verði óbreytt til framtíðar. Stærsta einstaka málið þar er að sjálfsögðu skuldamál heimilanna og sá forsendubrestur sem þau urðu fyrir við hrunið, hrun sem heimilin og almenningur á ekki sök á en stjórnvöld ætla samt að láta blæða fyrir. Í þeim málum er kyrrstaða og hin 53 svokölluðu úrræði ríkisstjórnarinnar ná ekki einu sinn að hreyfa við vandanum, hvað þá að leysa hann. Þau mál verða ekki leyst með viðbótarvaxtabótum, auknum barnabótum eða fjölgun starfsfólks hjá umboðsmanni skuldara. Húsnæðiskerfi sem er ofurselt bótakerfi almannatrygginga er og verður það brenglað að það mun aldrei ganga upp. Einfalt regluvarðað húsnæðiskerfi með skýrum lögum um fasteignaveðlán og vaxtakjör á þeim, þar sem fólk getur haft vissu fyrir því að þeirri frumþörf allra fjölskyldna að hafa þak yfir höfuðið sé sinnt, verður að vera til staðar. Það er leiðin sem þarf að fara en ekki þá leið að við fasteignakaup eða leigu þurfi fólk einnig að taka tilliti til endalausra tenginga við almannatryggingakerfið hvers tekjutengingar gera öll framtíðaráform óútreiknanleg. Annað mikilvægt atriði er afnám verðtryggingar, fyrirbæris sem hefur gert það að verkum að þúsundir heimila hafa orðið gjaldþrota og þúsundir fjölskyldna misst allt sitt, ekki bara núna heldur í annað sinn á 25 árum. Verðtryggingin hefur valdið gríðarlegu tjóni, hún er í eðli sínu afleiða og myndi flokkast sem slík í skilgreiningum um fjármálagjörninga og það er útilokað mál að venjulegt fólk geti sinnt þeirri frumþörf að fá þak yfir höfuðið ef það þarf að gangast undir slíka samninga. Bótavæðing allra heimila í landinu þegar kemur að húsnæðismálum og áframhald með húsnæðislánakerfi sem er ofurselt hagsmunum og stjórn fjármagnseigenda í gegnum verðtryggð lán eða óverðtryggð vaxtakjör í frjálshyggjuumhverfi er einfaldlega ávísun á áframhaldandi gallað kerfi í húsnæðismálum. Tillögur Hreyfingarinnar í þessum málum standa fyllilega undir sínu en þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir hafa þær ekki fengið málefnalega umfjöllun á vettvangi stjórnvalda. Það er sláandi að í samtölum okkar við oddvita stjórnarflokkanna á undanförnum vikum hefur ekkert, ég endurtek ekkert, komið fram sem gefur til kynna einhverja góða framtíðarsýn í þessum málum. Frú forseti. Annað mikilvægt mál er framtíðarfyrirkomulag við nýtingu jarðvarma og vatnsafls annars vegar og verndun náttúrunnar hins vegar eða það merkilega plagg sem kallast rammaáætlun. Rammaáætlun er merkileg, þörf og að flestu leyti vel úr garði gerð og leggur nokkurs konar hornstein að þeim ákvörðunum sem við stöndum frammi fyrir í þessum málum. Í rammaáætlun er fjöldinn allur af hugsanlegum virkjunarkostum flokkaður í verndarflokk, biðflokk, sem þarfnast frekari rannsókna, og nýtingarflokk. Nú þegar þessi flokkun er komin í þingið til umfjöllunar er mikilvægt að staldra við og velta því upp hvort það sé eðlilegt framhald að þeir 63 þingmenn sem nú sitja á þingi taki ákvörðun um framtíðarfyrirkomulag nýtingar og verndar í þessum málum um alla framtíð. Það sem verður virkjað verður ekki verndað, aldrei. Sú tilhögun að það Alþingi sem nú situr ætli sér að afgreiða þetta stóra mál á um tveimur vikum og greiða atkvæði um framtíðarumhverfi þessara mála fyrir allar komandi kynslóðir er ekki við hæfi, að ekki sé talað um að menn muni afgreiða þessi mál fyrst og fremst eftir því hvaða flokksskírteini þeir bera. Þó vissulega megi segja að rammaáætlun sé einhvers konar framtíðarsýn þá er sú framtíð sem um ræðir einfaldlega mikilvægari en svo að við hér inni reynum í næstu viku að afgreiða hana. Nú eiga þingmenn að setjast niður og segja sem svo: Verndum það sem er í verndarflokki, sú ákvörðun er hvort eð er afturkræf ef þörf krefur. Skoðum svo bið- og nýtingarflokkinn út frá því sjónarmiði hvað við viljum virkja lítið. Það hefur komið skýrt fram að þegar er búið að virkja meira en helming allra virkjunarkosta í landinu og að 80% af þeirri orku fer til stóriðju hvar 0,8% vinnuaflsins vinnur. Það er ekki þörf á að virkja meira nema ef vera skyldi vegna þess að hugsanlega væri hægt að græða einhvern aukapening á því. Er þeim náttúruperlum sem undir eru fórnandi í því markmiði? Ég bara spyr. Nú þegar brennisteinsmengun frá Hellisheiðarvirkjun er farin að valda öndunarerfiðleikum hjá fjölda fólks sem og eignatjóni á höfuðborgarsvæðinu og fagstjóri Orkuveitu Reykjavíkur hefur lýst starfsemi jarðhitanýtingar til rafmagnsframleiðslu sem hreinni og klárri tilraunastarfsemi, viljum við þá virkilega girða utan um allt höfuðborgarsvæðið með sjö jarðvarmavirkjunum á Reykjanesinu til viðbótar, að ekki sé talað um allar þær náttúruperlur sem þar eru undir og mundu eyðileggjast? Frú forseti. Það er ekki glæsileg sýn og ég hafna henni. Það sem vel hefur tekist til eru drög að nýrri stjórnarskrá. Þau munu fara í almenna þjóðaratkvæðagreiðslu í haust og er mikilvægara en nokkuð annað að almenningur taki þátt og sendi Alþingi skýr skilaboð um skoðun sína á drögum að nýrri stjórnarskrá. Í þeim drögum er fólgin góð og falleg framtíðarsýn á auðlindamál og víðtækar lýðræðisumbætur sem gera munu almenningi kleift að veita stjórnvöldum hvers tíma aðhald. Það er framtíð sem Ísland þarfnast því að ónýt flokkastjórnmál eru eitthvert mesta mein sem við búum við. Frú forseti. Framtíðarsýn fyrir komandi kynslóðir er það sem ábyrgir stjórnmálamenn eiga öðru fremur að tileinka sér. Það er siðferðisleg skylda okkar. Eltingaleikur við eigin stundarhagsmuni í eigin kjördæmum eða skammtímahagsmuni stórfyrirtækja og peningamanna er ekki það sem ábyrgir stjórnmálamenn ástunda. Allir þeir þingmenn sem inn komu í síðustu kosningum, ekki síst þeir nýju, þurfa að skoða sjálfa sig og störf sín undanfarin þrjú ár og spyrja þessarar mikilvægu spurningar: Hvert var erindið og hvað hef ég gert hingað til?

Frú forseti. Kæru landsmenn. Ræðuna sem ég hyggst nú flytja hef ég flutt margsinnis áður í ýmsum útgáfum, allt frá því í september 2010 þegar allir 63 þingmenn Alþingis samþykktu samhljóða skýrslu þingmannanefndar sem fjallaði um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og meðfylgjandi þingsályktunartillögu. Ef að líkum lætur verða þessar ræður mínar og annarra fleiri á komandi þingi. Af meginniðurstöðu þingmannanefndarinnar varðandi Alþingi er það að segja að þar er talað um að auka þurfi sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu, leggja beri meiri áherslu á eftirlitshlutverk þingsins og auka fagmennsku við undirbúning löggjafar. Þingmannanefndin sagði enn fremur: Alþingi á ekki að vera verkfæri í höndum framkvæmdarvalds og oddvitaræðis. Hvernig hefur til tekist? Árangurinn er langt undir væntingum. Þingmannanefndin telur einnig að taka þurfi til endurskoðunar það verklag sem tíðkast hefur við framlagningu stjórnarfrumvarpa með það að markmiði að auka sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. Í því samhengi leggur nefndin til að ríkisstjórn verði gert að leggja stjórnarfrumvörp fram með góðum fyrirvara þannig að þingmönnum gefist gott ráðrúm til að taka þau til faglegrar skoðunar, upplýstrar málefnalegrar umræðu og afgreiðslu. Upplifum við það hér? Hefur þessi brýna bragarbót verið gerð? Ég segi nei. Starfslok þingsins eru á fimmtudaginn 31. maí og enn eru óafgreiddir tugir mála, sum hver mikil að vöxtum og erfið og mörg þeirra nýlega komin fram og jafnvel óafgreidd úr nefndum. Nú virðist framkvæmdarvaldið ætla að koma á sumarþingi án samkomulags við þingið og forseta þess. Það var og er mat þingmannanefndarinnar að skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis sé áfellisdómur yfir íslenskri stjórnsýslu og yfir oddvitaræði. Þar er sagt að verklag oddvitaræðis sé óásættanlegt. Ég spyr hv. þingmenn: Skyldu oddvitar stjórnarflokkanna hafa breytt verklagi sínu? Svari hver fyrir sig. Á grundvelli skýrslu rannsóknarnefndarinnar og þingmannanefndarinnar ályktaði Alþingi samhljóða með atkvæðum allra þingmanna að brýnt væri að starfshættir þingsins yrðu teknir til endurskoðunar og að þingið verði og styrkti sjálfstæði sitt, að það tæki gagnrýni á íslenska stjórnmálamenningu alvarlega og legði áherslu á að af henni yrði dreginn lærdómur. Alþingi ályktaði að skýrslan væri áfellisdómur yfir stjórnvöldum, stjórnmálamönnum og stjórnsýslu, verklagi og skorti á formfestu. Þessar ályktanir og fleiri eru alvarlegar en eru því miður enn að mestu í fullu gildi tæpum þremur árum eftir samþykkt þeirra. Við verðum að hrinda þessum brýnu úrbótum í framkvæmd. Þannig og aðeins þannig stöndum við vörð um og eflum virðingu Alþingis og sjálfstæði og lýðræðið í landinu. Við ESB-andstæðinga vil ég segja: Haldið vöku ykkar sem aldrei fyrr þegar ESB herðir áróðurstökin og dælir fé inn í landið til þess. Aldrei, aldrei ESB-aðild. Ég óska landsmönnum öllum gleðilegs og sólríks sumars og farsældar í leik og starfi. - Góðar stundir.