Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mun leyfa mér að mæla hér örlítið fyrir nokkrum brtt., raunar 15 talsins, sem við í 2. minni hl. heilbr.- og félmn. þessarar d. flytjum á þskj. 466. Ég get um margar þessar brtt. vísað til þess, sem þegar er komið fram í málflutningi okkar. Ég mun aðeins nefna nokkur aðalatriði og þá fyrst I. brtt. okkar um það, að tekjustofnum sveitarfélaga verði fjölgað frá því, sem þetta frv. leggur til, þannig að til sveitarfélaga falli einnig framlög úr ríkissjóði, sem nema 5% af skattgjaldstekjum til tekjuskatts, eins og þær eru greindar í 25. gr. laga um tekjuskatt og eignarskatt. Þessi brtt. er tilkomin vegna þess, að samþykkt okkar till. að öðru leyti mundi hafa í för með sér nokkra tekjuskerðingu sveitarfélaga frá því, sem frv. gerir ráð fyrir, og einnig vegna þess, að okkur finnst það eðlileg stefna, að í hlut sveitarfélaganna falli meiri hluti en nú er af beinum tekjuskattstekjum. Raunar gengur okkar stefna enn lengra. Hún er, að við viljum, að beinir tekjuskattar falli að öllu til sveitarfélaga, en ríkissjóður sitji síðan að öðrum tekjustofnum. Fasteignaskattar yrðu aðeins þjónustuskattar í samræmi við þá þjónustu, sem sveitarfélagi er nauðsynlegt að veita þeim fasteignum, sem þar eru. Þetta er að mínu viti mjög eðlileg stefna, þar eð hingað til hefur fallið í hlut sveitarfélaga að sinna þeim verkefnum, sem standa í nánara og ef svo mætti segja persónulegra sambandi við hina einstöku skattborgara heldur en þau verkefni, sem ríkið sinnir. Þessa verkaskiptingu hefði að sönnu þurft að gera mun skýrari og standa að því leyti við ákvæðið í margnefndum málefnasamningi, sem ég hef nú aldrei meðferðis, en man þó, að þar er nefnt sem stefnumið að skuli gera, marka þessa tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga enn skýrara með það fyrir angum að gera sveitarfélögin sjálfstæðari. Undir þessa stefnu tökum við sjálfstæðismenn heils hugar og hörmum, að ekki skuli hafa verið neitt í því máli gert annað en taka viss verkefni frá sveitarfélögum, sem segja má raunar, að með eðlilegum hætti mættu gjarnan undir þau falla, en þetta breytir því í engu, að við stefnum að því, að slík endurskoðun á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga fari fram og henni verði lokið svo fljótt sem verða má. 2. brtt. okkar fjallar um fasteignaskatt. Við leggjum til, að í stað þess, að skylt sé sveitarfélögum að leggja skatt á allar fasteignir, sem metnar eru í fasteignamati, verði þeim það aðeins heimilt. Sveitarfélögum verði það í sjálfsvald sett, að hve miklu leyti þau nota heimild til álagningar fasteignaskatts. Í samræmi við það leggjum við til. að 3. mgr. 3. gr. frv. falli niður, og enn fremur leggjum við til, að 4. mgr. þeirrar gr., sem inn kom í frv. við meðferð þess hér á Alþ., falli niður þegar af þeirri ástæðu, að við teljum mjög ósanngjarnt og algerlega óeðlilegt að miða skattlagningu fasteigna við það, hvar eigendur þeirra eru búsettir. Enn fremur má nefna það, að mat á hlunnindum, sem þarna eru nefnd, mun vera miðað við þær tekjur, sem af þessum hlunnindum verða, og er fyllilega óeðlilegt að leggja skatt á það bæði í þeirri sveit, þar sem fasteignin er, og einnig á þær tekjur, sem þessi hlunnindi gefa af sér og eru svo skattlagðar í heimasveit gjaldandans. Nokkrar brtt., sem við flytjum, eru aðeins til samræmis við aðrar brtt. okkar og sumar til að gera orðalag frv. skýrara. Svo er um brtt. okkar við 5. gr. Hún er einungis til þess að gera skýrara það ákvæði, sem hún felur í sér. Veigamikil brtt. er við 21. gr. um það, að þeir, sem útsvarsskyldir eru, séu ekki aðeins þeir einstaklingar, sem þar eru nefndir, heldur einnig fyrirtæki og félög, sem reka starfsemi í sveitarfélaginu. Þetta er í samræmi við ábendingar samtaka atvinnuveganna, þar sem þau samtök benda á, að tekjuútsvar fyrirtækja mundi stuðla að og auka áhuga sveitarfélags á að búa vel að sínum atvinnurekstri. Næstu brtt. á eftir eru í samræmi við þessa meginstefnu, og við þessa sömu gr. er brtt., sem hér er merkt c í 7. brtt. okkar, sem fjallar um það, að hags einstaklingsins, réttar einstaklingsins, skattborgarans skuli vera betur gætt heldur en þetta frv. virðist stefna að. Eftir frv. eins og það er, hefur sveitarstjórn heimild til þess að hækka útsvör gjaldanda algerlega án hans vitundar eða án nokkurrar skýringar gagnvart gjaldanda og við leggjum til þá lágmarksleiðréttingu, að ef svo er gert, að framtali sé breytt gjaldanda í óhag, þá sé skylt að tilkynna honum þá fyrirætlan og gefa honum kost á því að gæta réttar sins. Þetta er einungis sjálfsagt mannréttindaatriði, sem mig furðar á, að ekki skuli enn þá hafa verið tekið til greina. Við 25. gr. gerum við brtt. um það, að útsvar skuli ekki nema hærri hundraðshluta af tekjum en 10%, og höfum við þá í huga, að tekjuútsvar beri einnig aðrir aðilar, eins og ég nefndi áðan, að við gerðum brtt. um í sambandi við 21. gr., þ.e.a.s. félögin og fyrirtækin. Við 26. gr. gerum við þá brtt., að persónufrádráttur verði nokkru hærri heldur en frv. gerir ráð fyrir og einnig feli hún í sér nokkra ívilnun og raunar algera breytingu að því er varðar einstæða foreldra frá því, sem er í frv. Við leggjum til, að útsvar hjóna og einstæðra foreldra, sem halda heimili og framfæra þar börn sín innan 16 ára, lækki um 10 þús. kr., um 7 þús. kr. útsvar einstaklinga og um 5 þús. kr. hjá hvoru hjóna, ef þau telja fram sitt í hvoru lagi, og um 1500 kr. fyrir hvert barn innan 16 ára, sem gjaldandi hefur á framfæri sínu, og 2 þús. kr. fyrir hvert barn innan 16 ára, ef þau eru fleiri en þrjú. Þessa brtt. leggjum við mikla áherzlu á, sérstaklega að því er varðar frádrátt einstæðs foreldris, en ekki er gert ráð fyrir neinum sérstökum frádrætti einstæðra foreldra í þessu frv., sem við erum nú að ræða. Þá gerum við tillögu til efnisbreytingar um álagningu aðstöðugjalds, breytingu á frv. eins og það er eftir 2. umr. hér í þessari d. í gær. Við gerðum við 2. umr. grein fyrir því, að þeirri breytingu, sem þá var gerð á frv., værum við ekki efnislega sammála, heldur teldum við það aðeins vera formlega leiðréttingu á frv., eins og það lá fyrir þá. Það er vitanlega með eindæmum, að það sé vísað í einni gr. í lög, sem síðan eru afnumin í þeirri næstu, eins og er í frv. Á þetta benti hv. 11. landsk. þm. í heilbr.- og félmn. og stjórnarsinnar sáu, að það mundi nokkru bjarga, að taka þessa ábendingu til greina. Þetta þýddi hins vegar alls ekki, að við værum þessari breytingu efnislega sammála, enda flytjum við brtt., sem ganga í aðra átt. Við í 2. minni hl. leggjum til, að aðstöðugjald megi leggja á á árinu 1972, en að hér verði ekki um að ræða ótakmarkaða heimild fram í tímann og aðstöðugjald megi ekki verða hærra í hverju sveitarfélagi en nemi helmingi þess hámarks, sem leyfilegt var á árinu 1971. Ég vísa um þetta atriði til þess rökstuðnings, sem við fluttum fyrir þessari skoðun okkar í gær, og viljum við að þessu leyti koma til móts við þær óskir samtaka atvinnuveganna, að þeim verði ekki íþyngt svo mjög sem nú er að stefnt með báðum þeim skattafrv., sem fyrir liggja hér á Alþ. 14. brtt. okkar er aðeins til samræmis eða leiðir af 1. brtt. okkar. Hún er aðeins um það, hvernig eigi að koma því fyrir, að framlög úr ríkissjóði, sem við nefnum þar, skuli renna til sveitarfélags, eftir hvaða reglum það skuli gert. 15. brtt. varðar loks atriði, sem hér var talsvert rætt í gær og að misjafnlega vel athuguðu máli að mér virtist. En okkar brtt. hljóðar svo: „Við ákvæði til bráðabirgða bætist nýr liður: Sveitarstjórnum er heimilt með samþykki rn. að veita allt að 50% frádrátt frá tekjum giftrar konu, áður en útsvar er á þær lagt, þar til heildarendurskoðun á skattamálum hjóna hefur farið fram.“ Þetta er í samræmi við þá stefnu, sem okkar flokkur hefur markað, að heildarendurskoðun fari fram á skattamálum hjóna með það fyrir augum, að tekið sé tillit til þeirrar konu, sem vinnur alfarið á sínu heimili, eins og þeirrar konu, sem aflar tekna utan heimilis. Við viljum, að það sé gert á þann hátt, að við skattlagningu sé henni ætlaður til skattlagningar helmingur af tekjum heimilisins, hvort sem það er bóndinn, sem aflar þeirra tekna utan heimilis, konan, sem aflar þeirra, eða þau bæði til samans, þá séu alla vega þessar tekjur samanlagðar og þeim síðan skipt til helminga, áður en skattur er lagður á. Menn finna það þessari skoðun til foráttu, að þarna muni eiginkonu hátekjumanns verða óþarflega mikið ívilnað, eins og sagt er. Ég vil líka benda á það, að eiginmaður hátekjukonu, sem e.t.v. væri bundinn við störf á sínu heimili á meðan konan ynni úti allan daginn, nyti sams konar ívilnunar, ef það væri mönnum einhver huggun. Mín skoðun er sem sagt sú og ég er ófeimin við að segja það, að þótt tekjur heimilisins séu háar, hvort hjónanna sem aflar þeirra, þá tel ég, að hitt hjónanna eigi svo sannarlega sinn þátt í því, að þeirra tekna sé aflað, og finnst þessi röksemd, sem fram hefur verið borin gegn þessu, algerlega óhaldbær til að hagga þessari skoðun. Ég held einnig, að þessi stefna okkar sé mun nær meginreglum íslenzks sifjaréttar heldur en aðrar skoðanir, sem fram hafa komið um þetta efni. Ég veit ekki, hvort ég á að fara út í þær röksemdir, sem hv. 5. þm. Vesturl. nefndi í sambandi við þessi mál. Hún virtist hafa talsverða tilhneigingu til að blanda þessari stefnu saman við aðstöðugjaldshugleiðingar. Ég vil aðeins benda á, að það fyrirkomulag, sem hún lagði til að upp væri tekið, að athuga störf á hverju heimili, hversu mismunandi þau eru, og meta þau síðan á mismunandi hátt og þá væntanlega til mismunandi hárra launa, þessi hugmynd er einmitt um það, að konan sé launþegi hjá manninum, m.ö.o. maðurinn atvinnurekandi, konan launþegi, heimilið fyrirtæki og maðurinn greiði aðstöðugjald. Ég sé ekki annað en þetta lægi í augum uppi, ef þessi leið væri farin. Þess vegna held ég, að það sé alveg einsýnt, að hún fylgi okkar till., ef hún er mótfallin því, að hjónin greiði aðstöðugjald af heimili sínu. Ég legg enn áherzlu á það, að við endurskoðun á skattamálum hjóna verði haft samráð við sérfræðinga í sifjarétti, og vona og treysti því, að hæstv. ráðh„ sem þetta mál heyrir undir, hlutist til um, að svo verði gert. Ég hef nú lokið við að mæla fyrir þessum till. í einstökum atriðum, vil aðeins við þetta bæta einu atriði, vegna þess að hv. 4. þm. Norðurl. e. lagði á það áherzlu hér í sínum málflutningi í gær, sem æ ofan í æ hefur komið fram sem röksemd eða ég vil segja afsökun stjórnarsinna fyrir því að standa hér að því að samþykkja þessi frv. Þeir segja sem sé, að þetta sé algerlega nauðsynlegt, vegna þess að við höfum samþ. hækkanir tryggingalaganna nú í vetur. Það er enginn mér vitanlega, - ekki a.m.k. í þeim þingflokki, sem ég starfa í, sem heldur því fram, að þetta sé eina leiðin til að fjármagna kerfi almannatrygginganna. Því fer svo fjarri. Það má hugsa sér þar ýmsar leiðir, og margar þjóðir hafa reynt aðrar leiðir í þessu efni. Það skaðar ekki, að í því sambandi bendi ég á, svona rétt til að stytta mál mitt um þetta efni, grg. hv. 3. þm. Norðurl. v. fyrir till. um endurskoðun tryggingamála, sem hann flutti hér nú fyrir nokkrum dögum. Þar bendir hann einmitt á ýmis atriði í fjármögnun trygginga, sem kæmu til greina. Sú niðurfelling nefskatta til tryggingakerfisins, sem stjórnarliðið hefur verið svo barnalega glatt yfir, allt frá því er þessi frv. voru lögð fram, er að mínu viti ekki að öllu leyti jafnánægjuleg og þeir vilja vera láta. Vera má, að ekki sé að öllu leyti rétt að kalla tekjuöflunarkerfi trygginganna, eins og það var, nefskatta, þar eð það voru í raun og veru svo mörg nef, sem ekki þurftu að standa straum af þessum skatti. Ég vil benda á, að tæp 18% gjaldenda á landinu árið 1970 voru elli- og örorkulífeyrisþegar, allt saman fólk, sem ekki þurfti að greiða nefskatta. Þetta fólk, 18% gjaldenda, var lögum samkv. undanþegið greiðslu þessara margumræddu nefskatta og naut sérstaks ellilífeyrisfrádráttar frá skattalögum. Þá má hafa það í huga, að á aldrinum 16–21 árs voru tæp 23% gjaldenda. Í mörgum sveitarfélögum tíðkaðist það að greiða tryggingagjöld fyrir fólk á þessum aldri, sem að miklum hluta til er námsfólk, sérstaklega þeir, sem eru innan við 18 ára, vegna þess að þeir voru innan við það tekjumark, sem ætlazt var til, að menn greiddu skatt af, voru á svonefndri skattleysingjaskrá. Enn má nefna, að talsverður hluti námsmanna greiddi ekki heldur nefskatta, bæði vegna sinna kjarasamninga og vegna lagaákvæða, en það voru iðnnemar. Ég hef því miður ekki tölur um, hvað þetta hefur verið margt fólk, en það sér hver maður, sem um þetta vill hugsa, að þetta er talsverður fjöldi. Enn bætist við, að fjöldi þeirra námsmanna, sem áður var gert að greiða tryggingagjald, fékk að vísu skattseðilinn sinn, þar sem þetta gjald var á lagt, en ég er hrædd um og geri ráð fyrir, að margir hv. þm. kannist við það, að það hafi verið í æðimörgum tilfellum, sem það féll í hlut foreldranna að greiða þetta gjald. Það, sem núna hefur gerzt, er, að þetta gjald hverfur af skattseðli unglinganna á heimilunum og er bætt við á skattseðil foreldranna, þó með misjöfnum þunga sé. Gjöld þessi hvíla eftir sem áður á heimilum unglinga. Ég held því, að þessi margumrædda niðurfelling nefskatta hafi ekki eins geysimikla þýðingu og oft er látið í veðri vaka. Jafnvel má einnig benda á, að við fjármögnun tryggingakerfis finnst mér a.m.k. persónulega það vera skynsamlegt, að fólkið viti hvað það er að kaupa fyrir þá peninga, sem það greiðir til hins opinbera. Ég tel, að það væri sem sé ekkert á móti því, að sá hluti tekjuskatts, - ef fjármögnunin fer fram í því formi, - sá hluti tekjuskatts, sem gengur til tryggingakerfisins, sé tilgreindur, til þess að fólk átti sig á því, hvað það er, sem fer til þess að fjármagna tryggingarnar. Þá eru þær einnig nær því að vera raunverulegar tryggingar heldur en ef þær aðeins ganga inn í almennt tekjuöflunarkerfi ríkisins að ótilgreindum hluta. Það verður til þess, að talsvert dregur úr því tryggingasjónarmiði, sem ég tel, að eigi að ríkja á bak við fyrirkomulag almannatrygginga og ég held, að raunverulega hafi verið ætlunin í upphafi. Aðstoð við framfærslu á hins vegar að mínu viti fremur að tilheyra sveitarfélögunum og höldum við okkur þá við þá gömlu hugsjón, sem upphaflega stóð að margra áliti á bak við hina fornu hreppaskiptingu í landinu. Ég efast um, að það sé skynsamlegt að færa þau mál æ meir á ríkisins herðar. Þetta, vildi .ég sérstaklega benda á, vegna þess hve mjög því er haldið á loft, að tryggingakerfið sé orsök þess, að við séum að samþykkja þetta undarlega skattkerfi, sem nú stendur til að gera hér í báðum deildum Alþingis. Ég held, að hv. stjórnarsinnar verði að finna til þess einhverja haldbetri afsökun heldur en þá, að tryggingar þurfi að vera í landinu.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér á þskj. 465 ásamt hv. 9. landsk. þm., Ellert B. Schram, brtt. við 23. gr. frv., þar sem lagt er til, að til frádráttar komi, áður en útsvar er lagt á, ekki einasta það, sem tilgreint er í gr., eigin húsaleiga og skyldusparnaður heldur einnig, eins og till. segir, vextir af lánum úr lífeyrissjóðum og/eða Byggingarsjóði ríkisins, sem áhvílandi eru á íbúðarhúsnæði gjaldanda, sem nýtt er til eigin afnota. Ég tel, að hér sé farið eins hógværlega í sakirnar og frekast er unnt, þar sem tilgreindir eru aðeins þessir tveir lánaaðilar, sem allir eða flestallir húsbyggjendur þurfa að taka lán hjá og aðeins gert ráð fyrir, að þetta nái til þeirra aðila, sem búa í eigin íbúðum eða þeim íbúðum, sem nýttar eru af eiganda sjálfum. Við höfðum þetta í því formi í þeirri von, að þetta þætti eitthvað aðgengilegra heldur en ef hefði verið tekinn sá kostur t.d., eins og vel kom til greina, að vextir af áhvílandi veðskuldum á íbúðum almennt yrðu dregnir frá, áður en til útsvarsálagningar kæmi. En eins og ég sagði, við gerðum það í þeirri von, að þetta mætti þó verða frekar til þess að finna náð fyrir augum þeirra manna, sem nú ráða, hvort slíkar breytingar eru teknar inn eða ekki. Ég skal svo ekki hafa um till. fleiri orð. Hún er ljós og skýr, þarf ekki neinnar sérstakrar grg. með, og almennt ætla ég ekki að fara að þreyta hv. þm. á umr. um málið. Það er búið að tala það mikið hér um tölur og útreikninga og annað slíkt, að ég ætla ekki að fara inn á það. En ég vildi aðeins leiðrétta eitt, sem kom fram hjá frsm. meiri hl. heilbr.- og félmn., hv. 4. þm. Norðurl. e., þar sem hann var að reyna að sannfæra þm. um það, að giftar konur, sem afla sér tekna utan heimilis, færu betur út úr þessum lögum heldur en áður hefði verið. Það er svo með þetta atriði eins og í mörgum tilfellum öðrum, að hægt er að blekkja með því að segja aðeins hálfan sannleikann, eins og þessi hv. þm. gerði. Þegar tekjustofnalögin eru rædd, þá hljóta í þessu tilfelli, eins og almennt er í mörgum öðrum tilfellum í sambandi við lögin, að tengjast við þær umræður ákvæði þeirra skattalaga, sem hafa verið til umr. og eru hér til umr. í hv. Ed. Það hlýtur því að verða svo, að ef á að meta þessa aðstöðu, meta þessi hlunnindi giftra kvenna, sem aflað hafa sér tekna utan heimilis, meta þá aðstöðu eins og hún raunverulega er við þá breytingu, sem gerð er á þessum tvennum lögum, þá verður að taka hvort tveggja þetta til greina. Hann tók tiltekið dæmi, þar sem maður hefði 400 þús. kr. tekjur og konan aflaði sér 200 þús. kr. tekna, og fékk út úr því, að útsvar yrði þá aðeins 20 þús. kr. eða 22 þús. kr., ef ákvæðið um 10% álag yrði notað, í staðinn fyrir að útsvarið hefði orðið 30 þús. kr. miðað við gildandi lög um tekjustofna sveitarfélaga. Þó að aðeins sé litið á þetta atriði, þá er það náttúrlega rangt að taka töluna þannig, því að ef kona hefur greitt 30 þús. kr. útsvar árið áður, þá fær hún það dregið frá sínum 100 þús. kr., sem eftir verða. Hún mundi því aðeins greiða 30% af 70 þús. kr. eða 21 þús. kr., miðað við tekjustofnalögin eins og þau eru í dag, þannig að aðeins þetta er ekki rétt með farið. Það er ekki tekið tillit til þess, sem allir vita, að útsvör eru frádráttarbær og kona, sem hefði greitt árið áður 30 þús. kr., hefði fengið það frádregið sínum 100 þús. kr. tekjum, sem komu til skattlagningar við útsvarsálagningu, og þess vegna ekki greitt nema 21 þús. kr. af þessum 100 þús. kr. Hitt er annað atriði, sem ég nefndi, að blekkja mætti með því að segja ekki nema hálfan sannleikann. Ef tekin eru samanlagt skattar og útsvar giftra kvenna, sem afla sér tekna utan heimilis, þá er þar um verulega hækkun að ræða. Og í þessu tilfelli hefði hún miðað við gildandi lög átt að greiða 48 900 kr. samanlagt í útsvar og skatta af þessum 100 þús. kr. eða 57 þús. kr., ef hún hefði ekki greitt útsvar árið áður, svo að ef hún greiddi full 30% af 100 þús. kr., þá hefði hún átt að greiða 57 þús., annars 48 900 kr., ef hún hefði greitt útsvar árið áður. En miðað við það frv., sem við erum hér að ræða, þá á hún fyrst að greiða 20 þús. kr. eða 22 þús. kr., ef hækkunarheimildin er notuð, og auk þess, eins og hann sagði réttilega, þar sem þarna er orðið um samanlagðar hátekjur að ræða, 600 þús., þá ætti eiginmaðurinn hennar vegna að greiða 44% af þessum 100 þús. kr. eða 44 þús. í skatt. Samanlagt gerir þetta 64 eða 66 þús. kr. og aðstaða þessara aðila, giftra kvenna, sem afla tekna utan heimilis, versnar því þarna verulega, og þarna er um það stóra upphæð að ræða, að ég er sannfærður um, að þetta dregur úr áhuga giftra kvenna á að afla sér tekna utan heimilis, þegar þær sjá, að þannig er þeirra starf metið, sem allir vita, að er þjóðfélagsnauðsyn í dag. Það er ekki einasta í fiskiðnaðinum, það er í ýmsum fleiri tilfellum. Það er orðin þjóðfélagsnauðsyn, að giftar konur afli sér tekna og taki þátt í atvinnulífinu. En með því að ganga á þeirra rétt, sem verið hefur, þá er ég sannfærður um, að það mun draga úr áhuga á að gera þetta eftirleiðis.



Herra forseti. Grundvöllur þess frv., sem liggur hér fyrir um tekjustofna sveitarfélaga, er auðvitað sá, hvaða verkefni sveitarfélögin hafa með höndum og hversu mikið fé þau þurfa til þess að sinna þeim störfum. Verkaskipting ríkis og sveitarfélaga er mikið vandamál og ég ætla, að allir séu á einu máli um það, að á því máli þarf að fara fram gagnger og rækileg endurskoðun. Það er á því enginn vafi, að æskilegt er að greina betur sundur ýmis þau verkefni, sem nú hvíla sameiginlega á ríki og sveitarfélögum. Um sum verkefni er í raun og veru alveg óljóst eftir íslenzkum lögum, hvor aðilinn á að hafa frumkvæði. Ég get nefnt sem dæmi atvinnumálin, ef atvinnuleysi er yfirvofandi eða á skollið að sumu leyti, húsnæðismálin, og þannig mætti nefna marga fleiri málaflokka, sem í rauninni er ekki ljóst um eftir íslenzkri löggjöf, á hvorum aðila frumkvæðið og meginskyldurnar hvíla. Í öðru lagi er mjög æskilegt að greina betur sundur ábyrgð og framkvæmdir og fjáröflun um ýmislegt, sem nú er á höndum beggja aðila. En einnig er það víst, að mörg mál, sem nú eru ýmist að öllu leyti eða einhverju leyti á höndum ríkisins, eru betur komin í höndum sveitarfélaganna einna. Ég nefni þar m.a. skólamál og fræðslumál, íþróttamál og mannvirki, félagsmál ýmis, barnaheimili, barnavernd, velferðarmál aldraðra og margt og margt fleira mætti hér tiltaka. Þetta er allt að sjáifsögðu til athugunar og ég veit, að hæstv. ríkisstj. hefur í hyggju að gefa þessu málefni verulegan gaum. Hingað til liggja ekki fyrir neinar till. í þessu efni frá ríkisstj., fyrir utan það, sem ég mun nefna hér á eftir, tryggingar og löggæzlu, en mér dettur ekki í hug að álasa hæstv. ríkisstj. fyrir það. Þvert á móti, ég tel einmitt, að slík athugun þurfi mjög gaumgæfilega skoðun og krefjist síns tíma. En þetta frv., sem hér liggur fyrir, byggist á því m.a., að tveir málaflokkar séu að öllu leyti á kostnað ríkisins, sem sveitarfélögin hafa greitt til áður, það eru tryggingarnar og það er löggæzlan. Um þetta er ekki nema gott eitt að segja og í samræmi við óskir og till. sveitarstjórnasambandsins fyrr og síðar. Það er því ekkert óeðlilegt, þó að Samband ísl. sveitarfélaga þakki fyrir sig og hafi á ráðstefnu sinni nú ekki alls fyrir löngu þakkað ríkisstj. fyrir þessar góðu gjafir. En í sambandi við framkvæmd þessa máls er þó ekki hægt hjá því að komast að minnast á það, sem aflaga fer. Nú er það svo, að löggæzlumenn eru yfirleitt eða að verulegu leyti starfsmenn sveitarfélaganna og á nú að gera þá að starfsmönnum ríkisins og ríkið hafi allan tilkostnað við löggæzluna. Hér í Reykjavík eru að ég ætla 164 lögreglumenn, sem allir eru skipaðir starfsmenn Reykjavíkurborgar. Með þessum fyrirætlunum ríkisstj. er ætlunin að flytja þennan hóp manna þegjandi og hljóðalaust frá Reykjavíkurborg yfir á hendur ríkisins. Fyrir þessu er gert ráð í grg. með þessu frv., sem hér liggur fyrir, og margyfirlýst af ríkisstj. Nú skildi maður ætla, að það hefði þó verið frumskylda hæstv. ríkisstj. að ræða við þessa starfsmenn og samtök þeirra, sem eru löggildur aðili að kjarasamningum, áður heldur en slíkar ráðstafanir eru tilkynntar og ákveðnar. En svo er mál með vexti, að þótt nú séu liðnir röskir þrír mánuðir frá því að þetta frv. er lagt fyrir og tilkynnt var opinberlega um þessar ákvarðanir ríkisstj. og þingmeirihluta, þá hefur ekkert verið af hálfu ríkisstj. rætt við þessa starfsmenn, sem þannig á að þeim forspurðum að því er virðist að flytja frá borg yfir til ríkis. Nú skal ég undirstrika það og endurtaka, að það hefur verið ósk sveitarstjórnarmanna, að sveitarfélögin losnuðu við þennan kostnað, en vinnubrögðin í þessu efni eru óafsakanleg. Og svo hefur þessum vinnubrögðum verið tekið, að 12. febr. s.l. hélt Lögreglufélag Reykjavíkur, sem er lögmætur samningsaðili um þetta mál. aðalfund sinn og voru þar lagðir fram undirskriftalistar frá 114 lögreglumönnum, þar sem þeir mótmæla því, að borgarlögreglan í Reykjavík verði gerð að ríkislögreglu, nema því aðeins, að tryggt verði með fyrirfram gerðum samningum milli ríkisstj. og Lögreglufélags Reykjavíkur, að í engu verði skert starfskjör, sem borgarlögreglumenn njóta nú, en þau eru í ýmsu betri en starfskjör ríkislögreglumanna. Við teljum það fráleitt, að Reykjavíkurborg sé látin afhenda ríkinu 164 starfsmenn sína, án þess að neitt sé um það rætt við stjórn stéttarfélags þeirra eða á annan hátt leitað þeirra álits. Í framhaldi af þessu gerði svo Lögreglufélag Reykjavíkur ályktun um þessi mótmæli, sem send var dóms- og kirkjumrn., en það virðist koma fyrir ekki, engar viðræður hafa enn í dag átt sér stað við þennan aðila. Nú er það svo, að eins og kemur fram í þessum undirskriftum og álitsgerðum, þá njóta borgarlögreglumenn að ýmsu leyti betri kjara heldur en ríkislögreglumenn, og eitt er það, sem ég ætlast beinlínis til, að hæstv. ríkisstj. gefi yfirlýsingar um, um leið og hún hefur ákveðið, að þessi hópur manna skuli þannig flytjast yfir til ríkisins, yfirlýsingu um það, að þessir opinberir starfsmenn skuli einskis missa í varðandi sín kjör. Í öðru lagi er æskilegt að fá það upplýst, hvernig hugsuð er samningsaðild þessara starfsmanna gagnvart ríkinu, eftir að þessi flutningur hefur átt sér stað. Hingað til hefur Lögreglufélag Reykjavíkur verið beinn samningsaðili við hlið Starfsmannafélags Reykjavíkur við borgaryfirvöld, og nú er spurningin, er það ætlun ríkisstj., að þetta félag renni þá inn í Bandalag starfsmanna ríkis og bæja og að það verði samið um þess mál ekki beint, eins og verið hefur, heldur fyrir milligöngu þess handalags. Ég vildi vekja athygli á þessu atriði í sambandi við flutning á þessum starfsmönnum, því að ég tel, að hér sé um vinnubrögð að ræða, sem ekki er hægt að þegja yfir og sem ekki er hægt að bjóða stórum hóp starfsmanna hins opinbera. Og þetta er að vísu furðulegt. Það er eins og það ætli að verða árátta hæstv. ríkisstj. hinna vinnandi stétta að storka opinberum starfsmönnum með vinnubrögðum, sem að dómi formanns BSRB minna helzt á aðfarir útlendra atvinnurekenda gegn íslenzkum launþegum fyrir rúmlega hálfri öld. Þegar þetta bætist ofan á þá stórstyrjöld, sem hæstv. ríkisstj. hefur staðið í mánuðum saman við BSRB, þá er vissulega ástæða til þess að hreyfa þessu og óska skýrra svara frá hæstv. ríkisstj. Þegar menn reyna að gera sér grein fyrir því, hverra tekjustofna sveitarfélögin þurfi með til að sinna sínum verkefnum, þá er það upp talið í 1. gr. þessa frv., hverjir þeir tekjustofnar séu, og er það að verulegu leyti í samræmi við það, sem gildandi er nú, útsvör, aðstöðugjöld, framlög úr Jöfnunarsjóði og fasteignaskattur. Nú er það svo, að langsamlega mikilvægasta sporið, sem stigið hefur verið til umbóta fyrir sveitarfélögin, var stigið 1960, þegar sveitarfélögunum var fenginn hluti af söluskatti. Það hafði löngum verið baráttumál sveitarfélaganna, að þau þyrftu ekki að mestu leyti að byggja á útsvörunum, sem auðvitað eru miðað við stopula og breytilega atvinnuafkomu nokkuð breytileg frá ári til árs, og óskuðu eftir því að fá fleiri stoðir að standa á. Þetta var gert 1960 með þessari mikilvægu ákvörðun Alþ. þá að veita sveitarfélögunum um hendur Jöfnunarsjóðs 1/5 söluskattsins. Þetta helzt áfram óbreytt, þó þannig, að nú eru aðrar prósentur heldur en upphaflega voru ákveðnar, viss hundraðshluti af aðflutningsgjöldum og viss hundraðshluti af söluskatti, en í meginatriðum er þessu haldið enn, og er ætlað að gera það með frv. En í fjárlögum fyrir yfirstandandi ár munu það vera um 614 millj. kr., sem sveitarfélögin eiga með þessu móti að fá. Að þessu leyti er því gert ráð fyrir að halda áfram því, sem gert var réttilega 1960, og er það vel. Þó hefði ég talið æskilegt fyrir mitt leyti, að hlutur sveitarfélaganna af þessum tekjustofnum, hinum óbeinu sköttum, væri gerður stærri heldur en nú er. Ég nefndi það, að sveitarfélögin hefðu með eðlilegum hætti þakkað fyrir sig á þeim fulltrúaráðsfundi, sem haldinn var ekki alls fyrir löngu, og hefur því mjög verið á lofti haldið af stjórnarsinnum og málgögnum þeirra. Og þá er alltaf vitnað í örlítinn hluta, hinn almenna inngang í þessari yfirlýsingu, en sleppt því, sem kannske er ekki alveg eins hagstætt fyrir hæstv. ríkisstj. Fulltrúaráðsfundurinn lýsti því yfir, að hann teldi frv. fela í sér mikilvæga einföldun á samskiplum ríkis og sveitarfélaga og stefnt virtist að einfaldara og virkara skattkerfi, - það er nú að vísu sagt „virðist“, það er ekki alveg fullyrt, að svo sé, að tekjustofnar sveitarfélaga eru ekki eins haðir hagsveiflum og verið hefur og ríkið tekur að mestu að sér hina félagslegu þætti skattlagningar. Þetta, að ríkið tekur að sér löggæzlukostnað og almannatryggingar, er eðlilegt og allir sammála um það. Varðandi það, að sveitarfélögin verði ekki eins háð hagsveiflum, þá er auðvitað átt við fasteignaskattana, sem allir vita, að er mjög traustur tekjustofn og breytist ekki svo ýkjamikið frá ári til árs, þótt aðrir tekjustofnar kynnu að breytast. Það er ekkert óeðlilegt, að sveitarfélögin fagni þessu, en um leið og ég nefni fasteignaskattana, þá vil ég taka það fram, að þótt þeir séu sjálfsagðir tekjustofnar sveitarfélaga, þá tel ég, að of langt sé gegnið og fasteignaskattarnir ætlaðir of háir með þessu frv., sem hér liggur fyrir. En það segir fleira en þetta í ályktun sveitarstjórnasambandsins. Þar segir í fyrsta lagi, að tekjustofnakerfi það, sem í frv. felst, gefi alls ekki nægilegt svigrúm til tekjuöflunar. Það sé ljóst, að mörg þéttbýlissveitarfélög verði að nýta alla tekjuöflunarmöguleika með öllum álagsheimildum frv. og nokkur sveitarfélög virðist alls ekki ná saman endum. Meiri sveigjanleiki í notkun tekjustofna sé nauðsynlegur en gert er ráð fyrir í frv. Enn fremur segja sveitarfélögin: Eigi sveitarfélögin að geta haldið þeim framkvæmdahraða, sem þau hafa haft að undanförnu, hvað þá aukið hann, sem víða virðist nauðsynlegt, er fullljóst, að ákvæði frv. gefa alls ekki nægilega möguleika til tekjuöflunar. Þess vegna er niðurstaða þessa fundar m.a. sú, að það þurfi að gera þær breytingar að veita meiri möguleika til tekjuöflunar og sveitarfélögin þurfi á meiri valkostum að halda í nýtingu tekjustofna. Á margt fleira er bent, sem æskilegt væri að breyta í þessum frv. Þetta er nauðsynlegt, að við höfum í huga. Og í stað þess að stefna markvisst að auknu sjálfsforræði sveitarfélaganna, gefa þeim sæmilega rúmar hendur til þess að sinna sínum mikilvægu verkefnum, þá er með þessu frv. fremur þrengt að þeim og þau fá ekki það svigrúm, sem þau óska eftir og þurfa á að halda. Nú veit ég ósköp vel, að hæstv. ráðh. munu svara þessu, að sveitarfélögin þurfi meira svigrúm og meiri tekjumöguleika, með því, að þetta stangist alveg á við það, sem hér hafi verið haldið fram af stjórnarandstöðunni, að heildarupphæð skattanna samkv. þessum frv. sé allt of há. Og hér rekist eitt á annars horn, eins og hæstv. félmrh. vitnaði hér í eftir þjóðskáldið. En við þetta er margt að athuga. Í fyrsta lagi er það, að við, sem höfum gagnrýnt, að heildarupphæð skattanna til hins opinbera samkv. þessum frv. geti orðið og verði líklega allt of há, byggjum gagnrýni okkar að þessu leyti fyrst og fremst á því, að ríkissjóður ætli að taka miklu meira til sinna þarfa en æskilegt er, en ekki sveitarfélögin. Og þegar við lítum á það, sem ég aðeins minntist á við 3. umr. um tekjuskattsfrv., þegar við athugum, að útgjöld ríkisins hækka á einu ári um sem næst 50%, þá hljóta menn að sjá, að hér er eitthvað bogið við og verður að staldra víð. Ég skal út af ummælum hv. frsm. meiri hl. taka það fram, að ég er ekki að ásaka núv. hæstv. ríkisstj. fyrir þessa útgjaldaaukningu alla saman. Því fer fjarri. Það er alveg réttilega á bent af honum, að margt af þessu stafaði af eldri ákvörðunum eins og launasamningum opinberra starfsmanna frá 1970, af því að ríkissjóður tekur tryggingamálin o.s.frv. Þetta er sjálfsagt að viðurkenna. En engu að síður hljóta allir alþm., hvar í flokki sem þeir standa, hvort sem þeir eru stuðningsmenn eða andstæðingar núv. ríkisstj., að staldra við og hugleiða: Er það mögulegt fyrir hið íslenzka þjóðfélag að halda áfram á þessari braut að hækka svona stórkostlega útgjöld ríkisins og álögur hins opinbera á einu ári og taka jafnmikinn hluta þjóðarteknanna eins og gert er með þessu? Það er líka margt, sem bendir til þess, að ríkið ætli sér nokkru stærri hlut nú af tekjum hins opinbera heldur en ástæða er til. Og það leikur grunur á því, að sá mikli tekjuauki, sem ríkissjóður muni fá með tekjuskattslögunum nýju, verði meiri heldur en nemur þeim útgjaldaauka, sem hann tekur nú á sig frá sveitarfélögunum, þannig að okkur segir svo hugur um, að ríkissjóður muni nú heldur hagnast á þessu um leið og hann þrengir kosti sveitarfélaganna. En um leið og við tölum um það að gefa sveitarfélögunum nægilegt svigrúm og sæmilega frjálsar hendur, þá vil ég líka minna á það, að sveitarfélögin hafa á undanförnum árum og áratug ekki notað til fulls allar þær álagsheimildir, sem þau hafa haft. Ef litið er t.d. á útsvarsálagninguna s. I. áratug, þá ætla ég, að muni hafa á skort frá 6% og upp í 24%, þegar tekin eru öll sveitarfélög landsins, að þau hafi í heild notað ýtrustu möguleika til útsvarsálagningar. Ég held líka, að sveitarfélögunum sé treystandi til þess að hafa sæmilega rúmar hendur um tekjuöflun, vegna þess að sveitarfélögin bera vissulega sína pólitísku ábyrgð ekki síður heldur en Alþ. og ríkisstj. Hver sveitarstjórn er ábyrg sinna gerða, bæði náttúrlega gagnvart sinni eigin samvizku og auk þess gagnvart kjósendum, sem þær þurfa að bera sin mál undir á fjögurra ára fresti. Og kem ég nú að atriði, sem ég bið sérstaklega hæstv. félmrh. að leggja vel eyru við. Svo hefur nefnilega verið í okkar skattamálum undanfarin ár, ég vil segja allan áratuginn, að flestir hafa verið sammála um það að miða skattalög, hvort sem er til ríkis eða sveitarfélags, við það að taka í vaxandi mæli tillit til félagslegra ástæðna, mannúðarástæðna, líknarsjónarmiða, menningarsjónarmiða. Ef menn athuga skattalög síðustu áratugi, þá gætir þessara sjónarmiða í vaxandi mæli við skattalagabreytingar hér á hv. Alþ. Nú er því ekki að neita, að við athugun á þessu frv. virðist að mörgu leyti stefnt hér í öfuga átt og brott frá þeirri mannúðar- og félagsmálastefnu, sem verið hefur ríkjandi að undanförnu. Og ég veit, að hæstv. núv. félmrh. hefur mikinn og einlægan áhuga á þessum efnum, en ég er hræddur um, að honum hafi bara orðið á í messunni að þessu leyti með flutningi frv., og vonast til þess, að þegar hann stígur í stólinn næst, þá verði betra hljóð í honum varðandi þetta efni. Þetta skal ég nú aðeins rökstyðja í fáeinum orðum. Með þessu frv. er gerð sú grundvallarbreyting á útsvarsálagningu, að í stað þess að leggja á nettótekjur, eftír að alls konar frádrættir hafa verið leyfðir af mannúðar- og menningarástæðum, þá á nú að leggja útsvar á brúttótekjur og þar með svipta gjaldanda margvíslegum frádrætti, sem hann af þessum ástæðum hefur getað leyft sér. Og ef við lítum t.d. á það, sem leyft hefur verið hingað til og er í gildandi lögum, en á nú að banna, þá eru það t.d. þær undanþágur, sem greinir bæði í 12. og 13. gr. núgildandi tekjuskattslaga. Frá tekjum skal draga, áður en skattur er á lagður, segir í upphafi þessara gr. beggja, og þetta átti bæði við tekjuskatt og útsvar. Þessum frádráttarheimildum er haldið í verulegum atriðum varðandi tekjuskatt, en þær eiga að falla niður varðandi útsvör. Og hvað er hér um að ræða? Það er í fyrsta lagi samkv. 12. gr. vexti af skuldum gjaldanda. Nú er það svo, að vafalaust er það rétt, að þessi heimild hefur verið misnotuð og það er æskilegt að takmarka hana. Og á það var hins vegar réttilega bent af hv. 8. landsk. þm., Braga Sigurjónssyni, í ágætri ræðu hans í gær, að vitanlega eru það fráleit vinnubrögð að ætla þá að láta saklausa gjaldendur, sem vissulega þurfa á þessum frádrætti að halda, gjalda fyrir einhver mistök einhverra annarra eða misnotkun. Og vegna þess að margir hér á landi og fleiri en þekkist í öðrum löndum eiga sjálfir sínar íbúðir og byggja yfir sig, þá er það svo, að vaxtabyrði er væntanlega nokkru almennari og þyngri á hinum almenna gjaldanda og ekki sízt á unga fólkinu heldur en annars staðar. Hingað til hefur verið eftir gildandi lögum heimild fyrir t.d. ungt fólk, sem hefur komið sér upp íbúð, að draga frá vaxtagreiðslur, sem vel geta verið undir eða yfir 100 þús. Það er ekki gott að vita. Ef menn skulda í nýrri íbúð eina millj., sem ég býst við, að sé ekki ákaflega óalgengt, eru vextir af því 100 þús. kr. Þetta á að koma til frádráttar tekjum manna. Nú er bannað samkv. frv. að draga þetta frá útsvarstekjum, því að það á að leggja á tekjurnar brúttó. Glöggt dæmi um furðulega útkomu í þessu efni var dregið hér fram tvívegis af hv. 5. þm. Norðurl. e., Lárusi Jónssyni, og óskað svara. En þau svör hafa ekki fengizt. Og það er þetta, að ef fjölskylda hefur af nauðsyn vegna stækkunar hennar selt sína íbúð og keypt aðra í staðinn, þá sem sagt fær sá aðili væntanlega vaxtatekjur af þeirri íbúð, sem hann seldi. Það telst honum til tekna og verður lagt á það útsvar, en hann fær engan frádrátt fyrir þeim vöxtum, sem hann þarf að greiða af hinni nýju íbúð. Þetta er óréttlæti og fráleit niðurstaða, sem er ekki viðunandi. Í rauninni hjálpar það ekki ýkjamikið, þó að sett sé nú inn ákvæði varðandi fasteignaskatta í 5. gr. 4. mgr. þessa frv. um. að sveitarstjórn sé heimilt að undanþiggja nýjar íbúðir og íbúðarhús fasteignaskatti í allt að tvö ár, eftir að afnot hefjast, því að þetta ákvæði er líka ranglátt. Það getur auðvitað hjálpað mörgum, en ef tvær fjölskyldur, ungar fjölskyldur með nýstofnað heimili, kaupa sér íbúð, önnur nýja íbúð og hin notaða íbúð, þá nýtur önnur þessara fríðinda, en hin ekki. Þetta er ekki réttlátt. Ef við lítum frekar á 12. og 13. gr. tekjuskattslaga um heimild til undanþága, þá eru m.a. í e-lið 12. gr. undanþegnar tekjuskatti einstakar gjafir til menningarmala, vísindalegra rannsóknastofnana, viðurkenndrar líknarstarfsemi o.s.frv. innan vissra marka. Þetta ákvæði hefur haft mjög mikla þýðingu fyrir þau líknar-, menningar- og vísindasamtök, sem hér er um að ræða. Þessu er nú kippt burt að því er útsvörin snertir. Og í f-lið þessarar 12. gr. segir, að draga megi frá tekjum kostnað við öflun bóka, tímarita og áhalda til vísindalegra og sérfræðilegra starfa o.s.frv. Nú verður útsvar lagt á allt þetta, og er það ekki beinlínis til framdráttar vísindastarfsemi og rannsóknum í landinu. Ef við lítum svo á 13. gr., þá kemur fyrst, að draga skal frá eftir gildandi lögum kostnað við stofnun heimilis og skal sá frádráttur nema 55 þús. kr. Þetta er fellt niður. Það má ekki draga þetta frá við útsvarsálagninguna. Í öðru lagi helming af björgunarlaunum, er áhafnir skulu hljóta. Þetta má ekki lengur draga frá við útsvarsálagninguna. Iðgjöld launþega til stéttarfélaga, sjúkrasjóða og styrktarsjóða má ekki heldur draga frá. Iðgjöld af lífeyri, sem skattgreiðandi er skyldur samkv. lögum að tryggja sér eða maka sínum og börnum sínum. og iðgjöld af hverri annarri lögboðinni persónutryggingu. Þetta voru nokkur dæmi þess, sem nú skal draga frá tekjum, áður en útsvar er á lagt. Þetta er ekki heimilt eftir þessu frv., sem hér liggur fyrir. Enn eitt dæmi skal ég nefna. Meðlagsgreiðslur með börnum. t.d. til einstæðra mæðra, hvort sem það eru ógiftar mæður eða ekkjur, eru núna frádráttarbærar. Það segir í 16. gr. núgildandi tekjuskattslaga: „Meðlagsgreiðsla skal ekki talin til tekna hjá því foreldri, sem við henni tekur.“ M.ö.o. það er ekki lagt útsvar á það. Ég hef ekki komið auga á - það má vera, að hægt væri að benda manni á það, en ég hef ekki komið auga á heimild til þess í þessu frv. um tekjustofna sveitarfélaga - heimild til þess að undanþiggja meðlagsgreiðslur með börnum útsvari. Ef við nú athugum það, að meðlagsgreiðsla á s.l. ári var að ég ætla 30 þús. með hverju barni, þá má sjá, hversu miklu máli þetta skiptir. Við skulum taka ekkju eða einstæða móður með þrjú börn, 90 þús. kr. Þetta er skattfrjálst í dag eftir gildandi lögum, en útsvar virðist eiga að leggja á það að fullu eftir þessu frv. Ég vonast til þess, að hæstv. ráðh. geti bent á eitthvað í frv., sem veiti þarna undanþágu, og mundi auðvitað fagna því, en ég hef ekki komið auga á það. Og þó að í 26. gr. þessa frv. sé heimild til þess eða þar segi nú, að fyrir hvert barn 16 ára eða yngra, sem gjaldandi hefur á framfæri sínu, skal lækka útsvar hans um 1000 kr., þá hjálpar þetta ákaflega lítið í þessu dæmi, sem ég var að nefna, því að heimildin, sem kemur þar næst á eftir, heimild til að lækka um 2 þús. kr. fyrir hvert barn, gildir því aðeins, að gjaldandi hafi fleiri en þrjú börn innan 16 ára á framfæri sínu. Þetta, sem ég nú hef nefnt, er ein af mörgum óheillavænlegum afleiðingum þess að fara inn á brúttóálagningu útsvara. Ég fyrir mitt leyti er andvígur þeirri leið og ég tei. að hér sé ranglega að farið og ríkisstj. hefði átt að halda áfram nettóteknaleiðinni og nota hana bæði við álagningu tekjuskatts og útsvars, eins og verið hefur. En það er fleira, sem hér kemur til greina. Nú höfum við heyrt það hvað eftir annað, að þessar breytingar og sérstaklega breytingin varðandi útsvörin. 1%, 10% í stað 10%, 20% og 30% nú, sé mikil einföldun og verði til þess að greiða fyrir því, að staðgreiðslukerfið verði upp tekið. Þetta er nú ekki nema hálfur sannleikur. Að vísu greiðir það fyrir staðgreiðslukerfi að fækka þrepunum eða tekjuskattsstigunum. En á hinn bóginn er það spor í öfuga átt og málið gert flóknara og erfiðara fyrir staðgreiðslukerfi, að nú er tvenns konar grundvöllur, nettó varðandi tekjuskattinn og brúttó varðandi útsvörin. Það er vissulega í framkvæmd til mikils trafala. En varðandi staðgreiðslukerfið, þá vil ég aðeins undirstrika það enn þá einu sinni, að ég tel brýna þörf á, að hraðað sé að koma því á. Það er rétt, án þess að ég ætli að fara út í almennan rökstuðning fyrir því máli eða rekja sögu þess, að minna á það, að það eru liðin um það bil tíu ár síðan undirbúningur hófst að þessu máli. Og fyrir réttum níu árum eða í marz 1963 gerði hv. 1. landsk. þm., Eggert G. Þorsteinsson, fsp. hér í Alþ. um það, hvað liði rannsókn og athugun á því, að opinber gjöld verði innheimt af launum jafnóðum og þau eru greidd. Það féll í minn hlut að gera grein fyrir þessu, og skýrði ég þá m.a. frá því, að haustið áður, 1962, hefði verið hafinn undirbúningur og öflun gagna um þetta mál. Síðan hefur þetta mál verið á döfinni í áratug og verið lögð í það mjög mikil vinna. Árið 1967 var kosin mþn. í málið. Hún skilaði áliti snemma árs 1970, sem hæstv. ríkisstj. þáv. lét leggja fyrir Alþ. og er þar mjög ýtarleg grein gerð fyrir málinu. Og niðurstöður þeirrar nefndar, sem hafði unnið að málinu í nær þrjú ár, var þessi, að hún var sammála um að leggja til. að staðgreiðslukerfi skatta yrði komið á hér á landi. Varðandi framkvæmdina er aðeins eitt atriði, sem ég vildi hér drepa á. Og það er það, að nefndin lagði til, að stigar tekjuskatts og útsvars eða þrep stiganna yrðu gerð tvö í stað þriggja. Með þeim hætti, að tvö þrep yrðu varðandi hvorn skattinn sem væri, þá mætti vel framkvæma staðgreiðslukerfið. Ekki var talið nauðsynlegt og er ekki talið nauðsynlegt, að það sé aðeins eitt. Að vísu mundi það verða enn þá auðveldara og einfaldara í framkvæmd. Nú er það þannig samkv. þeim frv., sem ríkisstj. leggur fyrir, að tekjuskattsstigarnir eru, eins og nú er orðið, þrír eða þrepin þrjú, en hins vegar eitt stig varðandi útsvörin. Það fáránlega eða furðulega ákvæði, sem var í frv. upphaflega um alls konar lækkanir, þýddi það, að raunverulega voru útsvarsþrepin 27, en ekki eitt. En sem betur fer hefur það verið afnumið í meðförum þingsins. Ég vil undirstrika, að það er alger misskilningur, að brúttókerfið eða brúttóálagning sé nokkurt skilyrði fyrir staðgreiðslu. Ég tel einmitt, að það torveldi, vegna þess að tekjuskatturinn er lagður á nettó. Hitt er svo annað mál, að æskilegust í sambandi við staðgreiðslukerfið væri sú leið, sem bent hefur verið á í nál. sjálfstæðismanna hér í sambandi við þessi mál, að álagning tekjuskatts yrði í rauninni í einu lagi, sem sagt, það yrði sameinaður tekjuskattur og tekjuútsvar, lagt á í einu lagi og sveitarfélögin fengju þann tekjustofn. Jafnvel þó að menn vildu ekki ganga svo langt, að sveitarfélögin fengju þann tekjustofn allan, þá tel ég mjög æskilegt, að að því verði stefnt, að hvort tveggja verði lagt á í einu lagi og þá helzt ekki með meira en tveim skattþrepum. Með þeim hætti ætti að vera orðinn góður grundvöllur fyrir staðgreiðslukerfi, sem ég tel mjög æskilegt að komist á hið fyrsta. Ég skal ekki hafa öllu fleiri orð um þetta mál að sinni, en vil að lokum minnast þó á eitt mál, vegna þess hve mjög það hefur verið rætt hér í þessum umr., og það er varðandi sköttun hjóna. Hér liggja fyrir ýmsar till. í því efni og skal ég ekki fara út í þær. Ég gerði það nokkuð í sambandi við umr. um tekjuskattsfrv. hér um daginn. Ég tel fyrir mitt leyti, að æskilegust lausn sé sú, sem sjálfstæðismenn hafa gert að till. sinni hér í þingi og raunar oft áður, þ.e. að tekjum hjóna verði skipt til helminga eða að samanlögðum skattskyldum tekjum hjóna, sem samvistum eru, verði skipt til helminga og reiknaður skattur af hvorum helmingi fyrir sig. Hins vegar er þetta mál allt saman ákaflega flókið. Bæði koma hér inn reglur gildandi laga um fjármál hjóna, um hjúskapareign og hjúskaparrétt, um séreign, og ekki síst það ákvæði, sem er í lögum og m.a. í þessu frv. um tekjustofna nú, að hjón bera fulla ábyrgð hvort á annars sköttum. Þetta hefur komið ákaflega illa út oft og tíðum, þegar t.d. eiginkona hefur helgað heimilinu alla starfskrafta sina og alls ekki unnið úti, og eftir margra ára hjúskap skilja hjónin og það er kannske skattskuld á heimilinu, sem nemur stórkostlegum fjárhæðum, kannske nokkur hundruð þúsundum eða 1/2 millj., eins og ég ætla, að hafi komið fyrir ekki alls fyrir löngu. Konan, sem aldrei hefur haft út úr þessu neinar tekjur, sama sagan eins og um venjulegar húsmæður, hún er svo, þegar hjónin skilja, ábyrg fyrir þessari skattgreiðslu. Þetta er auðvitað alveg fráleit niðurstaða og er eitt af mörgum dæmum, sem styður það, að hér þarf gagngerðrar endurskoðunar við. Nú hefur því verið yfir lýst af hæstv. ríkisstj., að áfram verði haldið endurskoðun á skatta- og útsvarsmálum, enda er auðvitað full þörf á því, og m.a. hefur hæstv. fjmrh. lýst því yfir, að þetta mál varðandi tekjur hjóna verði tekið alveg sérstaklega til athugunar. Hv. 12. þm. Reykv. benti á það hér núna áðan í sinni ræðu, að æskilegt væri, að sérfræðingar á sviði sifjaréttar væru þar til fengnir. Ég vil í þessu sambandi benda sérstaklega á eitt og beina því til bæði hæstv. félmrh. og hæstv. fjmrh., sem báðir munu að sjálfsögðu hafa hönd í bagga um þessa endurskoðun. Nýlega hefur verið stofnuð við Háskóla Íslands sérstök rannsóknastofnun um fjölskyldurétt og fjölskyldumálefni. Sú rannsóknastofnun er á vegum lagadeildar Háskólans, en skal hafa samvinnu við aðrar háskóladeildir og hliðstæðar stofnanir erlendis. Nú vildi ég beina því til hæstv. ráðh., að ég teldi mjög æskilegt, að það yrði kannað, hvort þessi rannsóknastofnun vildi ekki taka að sér að kanna þetta mál rækilega, um skattamál hjóna, afla gagna um það frá öðrum löndum, bæði um löggjöf og greiðslu og sem sagt kanna málið til hlítar, þannig að slík hlutlaus könnun lægi fyrir, þegar Alþ. næst þarf um þetta mál að fjalla.



Herra forseti. Ég skal ekki blanda mér í hinar almennu umr. um þetta frv. Mig langar aðeins til að segja fáein orð út af brtt., sem ég hef lagt til við 3. gr. frv., á þskj. 467, og sem ég er svona satt að segja hálfpartinn að gera mér vonir um, að kynnu kannske að verða samþ. af hv. stjórnarsinnum. Fyrir jól lagði hv. 4. þm. Reykv., Tómas Karlsson, sem þá sat í Ed., fram till. þess efnis, að leggja skyldi 3% af fasteignamati íbúðar sem fasteignaskatt á það, sem væri umfram 3 millj. kr. Og með þetta var ég ákaflega ánægður. Ég sá það, að hér var í reynd farið að leggja á breiðu bökin, sem rætt hafði verið um, og gott ef það var ekki nefnt í kverinu, og taldi nú alveg sjálfsagt að fylgja svo ágætri till., þegar hún kæmi hér til hv. Nd. En eitthvað hefur gerzt í Ed., till. var þar felld, og trúlega hafa einhverjir stjórnarsinnar ekki lesið kverið nógu vel þann daginn. Ég hafði vonað, að þessi till. yrði kannske tekin upp við 2. umr. eða í hv. n. og að þetta mundi koma við 2. umr. En þegar það gerðist ekki, þá leyfði ég mér að flytja brtt. við 3. gr., sem er þó aðeins heimildartillaga, og miklu ómerkilegri í raun og veru heldur en hin till., sem flutt var. Hér er aðeins um heimild að ræða og er talað um í minni till. að heimila sveitarstjórn að leggja á 2% af fasteignamati íbúðarhúsanna, sem er umfram 4 millj. Og nú er ég að gera mér vonir um, að hæstv. stjórnarsinnar verði mér sammála um það, að það séu aðeins allra breiðustu bökin, sem hér er verið að leggja á, og mundu kannske geta fallizt á að samþykkja þessa till. Í annan stað hef ég leyft mér að vekja athygli á því og flytja heimildartillögu um það, að heimilt sé sveitarstjórn, að fengnu samþykki fjmrh., að fella niður fasteignaskatt af fasteignum, - það hefði átt að standa „atvinnurekstrar“, - sem eru ekki notaðar í þágu atvinnurekstrar. Rökin fyrir þessari till. eru auðvitað alveg augljós. Mér finnst, að það sé fráleitt að leggja fasteignaskatt á fyrirtæki, atvinnufyrirtæki, sem eiga einhverjar fasteignir, en þar sem enginn rekstur á sér stað. Og mér er kunnugt um, að þetta er reynd á mörgum stöðum úti um land. Við skulum nefna síldarvinnslustöðvar. Þær kannske eiga einhverjar fasteignir og svo á að leggja 1% gjald eða svo á þessar fasteignir, en alls enginn rekstur er fyrir hendi. Og með hverju á eiginlega að borga þetta? Sum þessi fyrirtæki eiga kannske fullt í fangi með að borga afborganir og vexti, þó að þau eigi svo ekki að fara að borga fasteignagjöld til viðbótar. Mér finnst þetta eiginlega nálgast eignaupptöku, og ég bara skil ekki, með hverju slíkir aðilar ættu að borga í raun og veru. Mér finnst þess vegna nauðsynlegt að hafa slíka heimild inni í lögum. Fyrirtækin mundu sækja um til sveitarstjórnar. Sveitarstjórn mundi meta það, hvort þetta sé rétt, og sækja væntanlega um heimild fjmrh. og ég treysti því, að þetta yrði ekki gert nema í þeim tilvikum, þar sem þetta væri álitið réttlætismál. Þetta eru afskaplega saklausar og eiginlega litlar till. Önnur hefur tvímælalaust a.m.k. eitthvert fylgi í stjórnarflokkunum. Hin finnst mér vera réttlætismál, og því vildi ég leyfa mér að vona, að þær hljóti nú þrátt fyrir allt og á elleftu stundu stuðning hv. stjórnarsinna.



Herra forseti. Hin svo kölluðu skattafrv. ríkisstj. eru nú orðin svo margrædd, að mörgum mun finnast næsta nóg komið. Skal ég ekki löngu máli bæta við þessar umr. En vissulega hefur ýmislegt fróðlegt borið á góma. Ég held, að varla verði sagt, að stjórnarandstaðan hafi tafið mál þessi eða haldið uppi málþófi fram yfir hið allra nauðsynlegasta. Á hinn bóginn vakti það nokkra athygli við meðferð hins fyrra frv. um tekju- og eignarskatt hér í hv. d., hversu málglaðir stjórnarsinnar voru og þó einkum tveir hæstv. ráðh. Létu þeir gamminn geisa í löngum ræðum hvað eftir annað, unzt svo var komið, að tími gerðist naumur, svo að jafnvel stjórnarandstæðingar styttu mál sitt eða féllu frá orðinu til að greiða fyrir för frv. á þinginu. Það mun hafa verið búið að þæfa það mál talsvert mikið á stjórnarheimilinu og reyna að sníða af því verstu agnúana, þó að ekki yrði árangur sem erfiði. Varð því að vonum, að frv. væri orðið eins konar „smertens barn“, - eins og danskurinn segir, - á sínu eigin stjórnarheimili. Þá er og svo komið, að þingsæti gerast svo hverful um þessar mundir, að daglega má sjá nýja menn í gömlum sætum. M.a. hafa horfið að tjaldabaki nú um sinn tveir menn, sem hvað mest ræddu skattamálin fyrir stuttu síðan, hv. 5. þm. Austf. og hæstv. viðskrh. d það var minnzt hér um daginn, að stjórnarandstaðan hefði haldið uppi allkynlegri fræðslustarfsemi um skattafrv. margnefndu síðan fyrir jól. Það er nú svo, að þessi málefni snerta allan þorra landsmanna. Margs hefur því verið spurt og margt skrifað og skrafað um, hvers vænta mætti í þessum efnum. Fæstir þm. eru sérfræðingar í skattamálum. Þeir verða því að spyrja og spá eins og hverjir aðrir um ýmsa þætti þeirra mála og áhrif einstakra breytinga. Það er vafalaust nokkuð rétt, sem hæstv. félmrh. sagði og hafði eftir þekktum Vestfirðingi: „Ekkert er eins auðvelt og að ljúga með tölum.“ Þetta kann að hafa hent einhvern við þessar umr. Það er t.d. býsna fróðlegt að sjá fyrirsögn á forsíðu Tímans 8. þ. m., þar sem stendur með stærsta letri: „Skattar lækka á þorra gjaldenda.“ Það er enginn viðvaningsbragur á slíkum skrifum. Því hefur verið haldið fram, að skattkerfið væri allt of flókið, nauðsyn bæri til að gera það einfaldara. Vissulega er þetta rétt. Lítið miðar í rétta átt hvað þetta snertir nema síður sé við þær breytingar, sem nú eru fyrirhugaðar. Rætt hefur verið um að endurskoða þurfi verkefnaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Þetta verk er að mestu óunnið enn. Þó er nú ætlað að létta af sveitarfélögum framlagi til lífeyristrygginga, hálfu framlagi til sjúkratrygginga og öllum löggæzlukostnaði. Að því er löggæzluna varðar, mun þó óráðið enn, hvenær sú breytta skipan kemur til framkvæmda eða hvernig málum verður hagað í einstökum atriðum, t.d. hvað snertir lögreglustöðvar, fangageymslur, aðrar eignir og útbúnað löggæzlu í hinum einstöku sveitarfélögum. Og ekki er mér kunnugt um, að lögreglumenn eða samtök þeirra hafi verið innt einu einasta orði eftir skoðun þeirra á þessu atriði, sem hefði þó ekki verið úr vegi, en að því var vikið mjög rækilega hér áðan af hv. 5. þm. Reykv. Aðstöðugjaldið er gjaldstofn, sem á að hverfa, sagði hv. 4. þm. Norðurl. e. hér í gær, og margir eru sama sinnis. Satt er það, að þessi gjaldstofn hvarf um stund úr 1. gr. tekjustofnafrv., en er nú aftur kominn á sinn stað. Það er hægara að leggja gjöldin á en losna við þau aftur. Sveitarfélögin eru hyrningarsteinar þjóðfélagsins. Allir eru sammála um, að sjá þurfi þeim fyrir nægum tekjustofnum, svo að þau geti sinnt sínum veigamiklu hlutverkum. En við setningu slíkrar löggjafar þarf vel að vanda undirbúning allan, svo sem bent hefur verið á. Sveitarfélögin þurfa að vera öflug og sjálfstæð, en ekki algerlega klafabundin einu allsherjar miðstjórnarafli, sem allt sogar til sín og ekkert fær staðizt. Hv. stjórnarsinnar hafa staðið þéttan vörð um frv. sín og hafa þau litlum breytingum tekið. Þó hafa óhjákvæmilegir gallar verið sniðnir af tekjustofnafrv. nú síðustu dagana, og ekki minna en heilum kafla hefur verið bætt inn í frv., V. kafla um aðstöðugjöld. Nokkrum brtt. hefur verið hreyft af hálfu stjórnarandstöðu við tekjustofnafrv., m.a. hér við 3. umr. Verða þær vafalítið leiddar undir högg og felldar við atkvgr. hér á eftir. Um þær skal ekki fjölyrt meira en orðið er. Það er að sjálfsögðu brýn nauðsyn, að allir séu jafnir fyrir skattalögum sem og öðrum lögum. Þar verður þó vissulega að hafa hliðsjón af ríkum hagsmunum þjóðfélagsins alls og einstakra byggðarlaga. Það er nauðsynlegt að fiska og vinna afla þann, sem dreginn er á land. Eins og nú horfir, hygg ég, að alveg sé óhjákvæmilegt að hafa í skattalöggjöf allvíðtækar reglur um skattfríðindi sjómanna. Þá virðist og mjög aðkallandi að hafa einhverjar slíkar heimildir tiltækar í lögum að því er varðar fólk það, sem starfar að fiskvinnslunni í landi. Það er oft gífurlegt vinnuálag á því fólki langt umfram óskir þess og jafnvel getu. En þetta er breytilegt eftir aflabrögðum frá ári til árs á hinum ýmsu stöðum. Það verður þó að viðurkenna, að erfitt er að koma slíkum reglum við, en ég bendi þó á eina, sem horfir í þessa átt. Það er 15. till. á þskj. 466, sem hér var rædd nokkuð áðan og skýrð. Hag sveitarfélaganna ber að efla, án þess að réttur einstaklinga sé fyrir borð borinn. Ég vek enn athygli á 4. mgr. 23. gr. frv. um tekjustofna sveitarfélaga. Þar er mjög víðtæk heimild til að áætla tekjur manna til útsvars, án þess að því er virðist að þeir fái hið minnsta tækifæri til að bera hönd fyrir höfuð sér. Hin gamla regla, sem áður fyrr var viðhöfð, að jafna niður á gjaldendur eftir efnum og ástæðum, þótti ekki til frambúðar, þó að henni væri löngum beitt af mikilli réttsýni og samvizkusemi af þaulkunnugum mönnum. Fjölmörg fleiri atriði mætti nefna, sem nánar og betur þyrfti um að fjalla. En þetta er aðeins fyrsti áfanginn. Skattalöggjöfin verður áfram í endurskoðun, segir hæstv. ríkisstj., og þá á stjórnarandstaðan að fá að vera með í ráðum. Það er vissulega full þörf á því að ráðfæra sig við hina færustu og hyggnustu menn, sem völ er á í þessum fræðum, sem svo mjög varða hag og heill þjóðfélagsþegnanna og allt efnalegt sjálfstæði þjóðarinnar.



Herra forseti. Það er nú væntanlega komið að lokum þessara umr. um hin nýju skattafrv. ríkisstj. og skammt í það, að þessi frv. verði að lögum. Miklar deilur hafa orðið um áhrif þeirra og sýnist sitt hverjum. Skal ég ekki orðlengja þær deilur frekar hér að sinni og sýnist mér, að skattseðillinn verði sá dómari, sem einn geti kveðið upp hinn endanlega dóm í því máli og í þeim ágreiningi, hvort skattar hækki eða lækki. Frá því að frv. komu fyrst fram, hafa litlar breytingar orðið á þeim. en þó hefur það verið viðurkennt af hæstv. ráðh., að ekkert væri óeðlilegt við það, þó að viss gagnrýni kæmi fram og tillit væri tekið til hennar, enda sjást þess a.m.k. einhver merki á þessum frv., því að breytingar hafa átt sér stað í meðförum og a.m.k. að óverulegu leyti tekið tillit til ýmissa þeirra aths., sem fram hafa komið hjá stjórnarandstöðu. Í því sambandi var í fyrstu gert ráð fyrir því, að útsvar yrði lagt á brúttótekjur án nokkurra undanþága, og var sú regla algerlega fortakslaus í upphafi, en í meðförum hefur síðan verið hliðrað til, væntanlega þá vegna réttmætrar gagnrýni og ábendinga, og af sanngirnisástæðum tekin nú inn í frv. heimild til þess að draga frá útsvari eða frá tekjum, áður en útsvar er lagt á, skyldusparnað og eigin húsaleigu. Hvor tveggja þessi atriði sýnast vera mjög sanngjörn undanþáguákvæði, sem ég tek vissulega undir. Þetta var gert, það var fallizt á þessar breytingar, án þess að mér vitanlega miklir útreikningar hafi farið fram á því, hversu mikið tekjur sveitarfélaga minnkuðu við það, að þessir frádrættir væru teknir til greina. Nú hefur verið lögð fram till. hér, brtt., á lokastigi þessa máls frá hv. 3. þm. Sunnl. og mér um eina frádráttartillögu til viðbótar eða frádráttarpóst, þ.e. vexti af lánum til fasteigna. Fram til þessa og í núgildandi lögum er mögulegt að draga frá, áður en lagt er á útsvar og tekjuskatt, draga frá vexti af skuldum, ótiltekið vexti af skuldum, og þá er það ekki bundið við það, að þeir vextir séu af lánum, sem tekin eru til fasteigna eða fasteignakaupa. Þessi regla hefur oft og tíðum verið gagnrýnd og sú gagnrýni hefur átt rétt á sér af þeim sökum, að ýmsir þeir, sem hafa lagt út í byggingar og reist sér stór hús eða keypt sér miklar eignir, hafa getað sett á þessar eignir miklar skuldir og þar af leiðandi mikla vaxtabyrði, sem aftur hefur leitt af sér, að þeir hafa sloppið við að greiða nema mjög litla, jafnvel stundum enga skatta til hins opinbera. Stundum er sagt, að þeir, sem jafnvel eru efnaðastir í þjóðfélaginu, sleppi með þessum hætti, því að þeir hafi þá gjarnan um leið beztan aðgang að lánastofnunum, og skal ég ekki leggja neinn dóm á það, en vissulega er ástæða til þess að taka undir þessi sjónarmið. Staðreyndin er tvímælalaust sú, að menn hafa of oft sloppið við opinber gjöld í skjóli þessa ákvæðis. Þess vegna fannst mér eðlilegt nú, þegar verið er að skoða og endurskoða skattalög og útsvör, að einmitt þessi frádráttarliður væri tekinn til athugunar og reynt einhvern veginn að festa hann betur og skerða þessa möguleika. Kom mér alls ekki á óvart, þó að honum yrði breytt. Hins vegar verð ég að játa það, að mér urðu það mikil vonbrigði, þegar í þessum frv. er algerlega skorið á þennan möguleika og ekki tekið tillit til vaxtagreiðslna eða vaxtabyrði einstaklinga að einu eða neinu leyti. Staðreyndin er auðvitað sú, að þó að einstakir menn og einstaklingar hafi getað notið góðs af þessu frádráttarákvæði í núgildandi lögum, þá er allur þorri fólks, sem hefur á sér vissa vaxtabyrði, stærri eða smærri, hann hefur ekki getað skotið sér undan því að greiða skatta og er mjög eðlilegt, að þetta fólk fái frádrátt vegna slíkra vaxtagreiðslna. Á það var bent hér í ágætri ræðu hv. 5. þm. Reykv., að þetta lenti einkum og sér í lagi á ungu fólki, ungu fólki, sem er að stofna heimili, kaupa íbúðir eða reisa sér hús oft af vanefnum, og þá hefur það verið opinbert leyndarmál og öllum ljóst, að þetta unga fólk hefur í og með einmitt treyst sér til þess að ráðast í slíkar fjárfestingar vegna þeirra möguleika að geta dregið frá sínum opinberu gjöldum vaxtagreiðslur. Nú er með þessu frv. algerlega skorið á þennan möguleika, og þykir mér það mjög miður. Í þessum umr. hafa menn lagt mikið upp úr því að greiða fyrir einstökum hópum í þessu þjóðfélagi. Menn hafa borið fyrir brjósti hér hag launþega, öryrkja, gamals fólks og yfirleitt allra þeirra, sem njóta t.d. bóta hjá almannatryggingum, og jafnvel sjómenn hafa fengið hér samþ. sérstök ákvæði sér til hagsbóta. En hvað um unga fólkið? Hefur enginn séð ástæðu til þess að taka upp hanzkann fyrir þetta unga fólk, sem er að stofna heimili, og er engin ástæða til þess að reyna að greiða götu þess í baráttu þess í þjóðfélaginu og í ilfinu? Er ekki vissulega fullt tilefni til þess að taka tillit til ...  Það er líka gert ráð fyrir því, að þessi lán hvíli á íbúðarhúsnæði viðkomandi gjaldanda, íbúðarhúsnæði, sem hann notar til eigin afnota. Með því er fyrirbyggt líka, að þarna sé um einstakling, gjaldanda að ræða, sem á fleiri en eitt íbúðarhúsnæði, jafnvel notar það ekki, leigir það út, og slíkir aðilar geta ekki skotið sér á bak við þessa reglu. Mér sýnist einsýnt og ég er sannfærður um, að allir geta tekið undir þessa till. og eru í hjarta sínu áreiðanlega sammála um það, að hún sé nauðsynleg. Þetta er ekki neitt nýmæli. Þetta hefur verið í lögum og þarna er eingöngu um að ræða takmörkun á ákvæði, sem fyrir er í lögum. Ég vil að lokum segja það, að þegar við stjórnarandstæðingar vorum að deila á of há fjárlög hér fyrr í vetur, þá sögðu stjórnarsinnar: Ja, hvað viljið þið skera niður? Hvað er það í þessum frv., sem ykkur finnst vera of mikið gert af? Og ég t.d. sjálfur svaraði því svo, að vitaskuld er kúnstin við að stjórna að velja og hafna og taka ákvarðanir um, hversu langt megi ganga hverju sinni, því að vitaskuld er það svo, að flestar till. eiga rétt á sér og eru sanngjarnar, ef þær eru skoðaðar einar sér. Á sama hátt get ég sagt núna, víl segja við stjórnarsinna, hér er komin fram sanngirnistillaga, og ég beini þeirri samvizkuspurningu til þeirra: Vilja þeir sitja undir því að fella slíka till., sem er til réttlætis og sanngirni fyrir unga fólkið sérstaklega í þessu þjóðfélagi?