Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Sjútvn. hefur haft frv. þetta til athugunar og sent það til umsagnar fjögurra aðila, eins og nál. á þskj. 186 ber með sér. Umsagnir bárust frá tveimur. skólastj. stýrimannaskólans og Matsveina- og veitingaþjónafélagi Íslands. Í umsögn félagsins er lagt til að allverulegar breyt. verði gerðar á frv., er miða einkum í þá átt að skipta þeirri kennslu, sem ráðgerð er, í tvo aðalþætti. milli matsveina á gistihúsum og matsveina á skipaflotanum. Till. félagsins miða því í rauninni að því, að upp verði komið nokkurs konar iðnskóla, þar sem kennd sé matreiðsla og framreiðsla á gistihúsum. N. gat ekki orðið við ósk um þess háttar breytingu, því að eins og grg. frv. ber með sér, er höfuðtilgangur þessa skóla að bæta úr menntun matsveina á íslenzka skipaflotanum. En Matsveina- og veitingaþjónafélag Íslands vill setja þetta sjónarmið til hliðar, en leysa þann þátt málsins betur, að upp verði komið iðnskóla fyrir þá, er starfa á gistihúsunum. Hins vegar kom það fram í n., að ýmsir nm. líta svo á, að í framtíðinni muni sækja í það horf, að stofnaður verði sérstakur iðnskóli fyrir gistihúsin, eins og félagið leggur til, því að það muni sýna sig, að vandkvæðum verði bundið að hafa kennslu þessara aðila sameiginlega, þótt gert sé ráð fyrir því fyrst um sinn. Að því athuguðu leggur n. til. að frv. verði samþ. í öllum meginatriðum eins og það liggur fyrir. sbr. þó þá breyt., er n. leggur til. að gerð verði á 4. gr., en þar eru taldar upp þær skyldunámsgreinar, sem kenna á í skólanum. En þar sem höfuðtilgangur skólans er menntun matsveina á fiskiskipunum og gert er ráð fyrir því í 5. gr., að kennslunni verði hagað þannig, að matsveinarnir öðlist nægilega leikni og þekkingu í skólanum, þótti ekki ástæða til að telja upp allar námsgreinarnar í 4. gr., heldur breyta henni þannig, að námsgreinarnar verði ákveðnar með sérstakri reglugerð. Rétt er að geta þess, að sjútvn. sneri sér til menntmn. Nd. og óskaði eftir umsögn hennar um þetta skólafrv. með sérstöku tilliti til þess, að það yrði í samræmi .við önnur frv., er sú n. fær til meðferðar. En það atvikaðist nú þannig, að umsögn þeirrar n. barst ekki, fyrr en málið hafði verið afgr. í sjútvn. Menntmn. bendir í umsögn sinni á tvær breyt., og er það ætlun sjútvn. að taka þær til greina á milli 2. og 3. umr., en að svo stöddu leggur hún til. að frv. verði samþ. með þeirri breyt. einni, sem getur á þskj. 186.

Frsm. (Garðar Þorsteinsson) : Eins og segir í grg. á þskj. 175, hafa allshn. borizt umsóknir frá 39 mönnum um veiting ríkisborgararéttar. N. var sammála um að veita þeim mönnum, sem greinir á þessu þskj., ríkisborgararétt, 12 að tölu, en var hins vegar ekki sammála um hina aðilana, og n. klofnaði þess vegna um flutning málsins. Minni hl. n. hefur nú borið fram brtt. við frv. á þskj. 200, þar sem óskað er eftir, að 7 mönnum í viðbót verði veittur ríkisborgararéttur. En ég veit ekki, hvers vegna er gerður greinarmunur á þeim og hinum öðrum mönnum, sem sótt hafa um þennan rétt, en ekki eru teknir með í till. minni hl. n. né till. meiri hl. n. Það er samkomulag um það milli hv. frsm. minni hl. og mín, sem er frsm. meiri hl. n., að fresta umr. um hvern einstakan aðila, sem till. eru hér um að veita ríkisborgararétt, til 2. umr. Ég leyfi mér því að óska þess, að málinu verði vísað til 2. umr.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til að segja hér aðeins nokkur orð vegna þess, hvernig mál þetta liggur fyrir. Það er svo einkennilegt, að strax við 1. umr. eru hér komnar fram brtt. við álit meiri hl. n. Það er stílað að vísu sem nál, frá minni hl. n. við frv. Hv. frsm. meiri hl. hefur sagt, að samkomulag sé milli hans og frsm. minni hl. n. um, að umr. fari ekki fram fyrr en við 2. umr. um það, hverjum skuli veittur ríkisborgararéttur og hverjum ekki. - En það, sem kom mér til að segja hér nokkur orð nú, er það, að ég sé, að hvorki frá meiri hl. allshn. né frá minni hl. n. hefur komið fram till. um, að Volker Lindemann öðlist ríkisborgararétt. Það er kannske eðlilegt, að till. um það komi ekki fram frá hv. meiri hl. n., því að meiri hl. n. virðist hafa miðað sínar till. við það, að þeir einir skyldu fá ríkisborgararétt, sem fæddir eru hér á landi, en hafa misst hann af einhverjum ástæðum. En ég sé, að af minni hl. n. eru teknir upp nokkrir menn, sem óskað er, að fái ríkisborgararétt á öðrum grundvelli, þ. e. þeim, að þeir hafi dvalið hér í minnst 10 ár og uppfyllt þau, skilyrði, sem áskilin hafa verið áður í þessu efni. Ég sé, að þarna er þó felldur niður sá maður, sem ég gat um og hefur sótt um ríkisborgararétt undanfarin ár og er búinn, að ég hygg, að vera hér á landi í 12 ár og starfar hér í ábyrgðarmikilli stöðu. Hann er þýzkur maður og hefur starfað í Varmahlíð í Skagafirði og hefur haft forstöðu þeirrar stofnunar að miklu leyti og er alþekktur sem ráðdeildar- og dugnaðarmaður. Hans nafn er ekki tekið hér upp, hvorki í till. meiri hl. n. né till. minni hl. n., og ég vil vekja athygli á því, að ég mun við 2. umr. málsins, ef ekki næst samkomulag við a. m. k. minni hl. n., að hann flytji till. um það, bera fram brtt. um, að þessum manni verði veittur ríkisborgararéttur. Ég get verið hv. meiri hl. n. sammála um það, að rétt sé að sýna fulla varfærni um veiting ríkisborgararéttar almennt. Og það mun kannske stundum hafa verið gengið fulllangt í því á Alþ. að veita mönnum ríkisborgararétt - þó að mér sé ekki kunnugt um, að slíkt hafi valdið nokkru tjóni. En ég verð að segja, að ég get alls ekki aðhyllzt þá skoðun hv. meiri hl. allshn., að ekki sé rétt í neinum tilfellum að veita útlendum mönnum ríkisborgararétt, sem starfað hafa hér um langt árabil og sýnt sig jafngóða íslenzkum ríkisborgurum. Mér virðist, að okkar þjóð sé ekki það fjölmenn og að það séu hins vegar það mikil starfsskilyrði hjá okkur, að það sé engin áhætta, þó að slíkum mönnum sé veittur ríkisborgararéttur sem þessum Lindemann. Ég veit t. d. um þennan mann, að ef hann fær ekki ríkisborgararétt, mun hann að líkindum flytja af landi burt, enda mundi hann geta fengið starf víðar en hér á landi. En ég tel skaða fyrir okkur að missa þennan mann, sem búinn er að lifa sig inn í íslenzkt þjóðlíf og störf. Og ég get búizt við, að svo sé um fleiri, sem ekki eru till. komnar fram um, en sótt hafa um ríkisborgararétt. En ég nefni þennan mann, af því að ég er kunnugur honum, og ég hygg, að ég geti fengið meðmæli frá málsmetandi mönnum um mannkosti hans og hæfni. Ég veit, að hér er um beinlínis meiningamun að ræða milli mín og hv. meiri hl. allshn., sem beinlínis veldur því, að þeir, sem í meiri hl. n. eru, hafa ekki tekið upp nafn Lindemanns, sem ég er hér sérstaklega að bera fyrir brjósti. En hitt skil ég ekki - en skal að vísu ekki ræða frekar um það nú -, hvers vegna hv. minni hl. hefur ekki tekið nafn þessa manns upp í sínar brtt., því að mér þykir ólíklegt, að gögn Lindemanns, varðandi hans fortíð, áður en hann kom til landsins, og þau, sem hann hefur um þann tíma, sem hann hefur dvalið hér á landi, séu ekki eins gild og þeirra, sem teknir eru upp í brtt. á þskj. 200, sem ég þekki ekki, en tek trúanlegt, að séu þeir menn, sem búnir eru að sýna, að ekki sé ósanngjarnt, þótt þeim sé veittur ríkisborgararéttur. Ég taldi rétt að taka þetta fram við þessa umr. málsins, úr því að málið ber þannig að, að þessar brtt. eru komnar fram við brtt. meiri hl. n.

Jónas Jónsson [frh.] : Það hafa margir legið í kvefi undanfarið, og ég er einn af þeim, svo nokkuð er farið að fyrnast yfir það, sem sagt hefur verið hér um þetta mál. - En ég var kominn þar í þessari sögu, að á síðasta sumri var hið undarlega stéttarsamband bænda kallað saman á Hvanneyri, þannig að undrum sætti. Það hefur í raun og veru leikið nokkur vafi á því, hvort þeir menn, sem mætt höfðu á fyrsta fundinum, væru réttilega fengnir eða hvort þeim hefði ekki verið hnuplað frá búnaðarfélaginu. Nú voru þeir kallaðir aftur saman á þennan fund, og nú gerðu menn ráð fyrir því, að þeir hefðu lítils háttar meiri hluta fyrir því í atkvgr., að hin nýju bændasamtök yrðu undirdeild í búnaðarfélaginu, því að maður ætlaði, að nú yrði farið að standsetja þetta nýja hús. En þegar þangað kemur, er allt breytt. Þá voru allir höfuðleiðtogar búnaðarfélagsins horfnir frá því, sem gert var áður. Einn af helztu mönnum búnaðarfélagsins var farinn í ferð til þess að kaupa hross fyrir ríkisstjórnina, og er það maður vaskur og fylginn í málum. Annar helzti maðurinn í búnaðarfélaginu var látinn athuga samþ. að nýju. Svo kemur það í ljós, að búnaðarfélagsstjórnin hefur gefizt upp á að innlima bændasamtökin í búnaðarfélagið, og allur Hvanneyrarfundurinn gekk út á það að eyðileggja allt, sem gert hafði verið í málinu áður af hálfu búnaðarfélagsins. Ástæðan til þess var náttúrlega sú, að stjórn búnaðarfélagsins sá, að það var svo mikil ólund í bændum út af þess verknaði og að það mundi aldrei verða þeim til gleði að ganga beint framan að þeim með ráðagerðir búnaðarfélagsstjórnarinnar. Þess vegna var það látið heita svo, að þetta væru frjáls samtök, og búnaðarfélagið sleppti alveg hendi sinni af þeim. Og formaður búnaðarfélagsins - eftir þeim l., sem hann hafði búið til áður - mun hafa vikið úr sæti, sem skyldi vera tákn þess, að hans veldi væri þar með búið. Nú skyldi maður ætla, að þar sem þetta var atburður, sem komið hefur við nálægt 6 þús. bændum á landinu, sem skyldaðir eru til að vera í búnaðarfélögum í landinu, mundi hafa verið sagt greinilega frá þessu. En í þeim tveimur blöðum, sem standa næst formanni búnaðarfélagsins, Tímanum og Degi, var ekki sagt eitt einasta orð um þetta. Þar var sagt, að allir væru ánægðir og allt væri eins og vera ætti. Það hefur nefnilega farið þannig, að fólkið úti um landið hefur alveg snúið við frá ráðagerðum forustumanna búnaðarfélagsins, svo að þeir hafa neyðzt til að láta taka frá sér þennan kjörgrip. Rétt um sama leyti kom hins vegar í Morgunblaðinu ritstjórnargrein, þar sem augsýnilega var verið að benda leiðtogum búnaðarfélagsins á það, að mögulegt væri að gera á þessu þá verkaskiptingu, að búnaðarfélagið tæki að sér verðlagsmál og deilumál fyrir bændur, en stjórnarráðið tæki aftur að sér þá framkvæmd búnaðarmálanna, sem það hefur falið búnaðarfélaginu að framkvæma. Þessa leið hafa leiðtogar búnaðarfélagsins komið auga á áður, og þess vegna hafa þeir búizt við, að rétt væri að hætta við þessa ráðagerð alla. En spurningin er: Ef sunnlenzku bændurnir höfðu rétt fyrir sér, hvers vegna var þá allur þessi áróður og allt þetta ofbeldi og undirróður og stórmæli um, að þessum málum væri hvergi betur komið en hjá búnaðarfélaginu? Eftir að þetta var allt um garð gengið á Hvanneyri og búið að segja ósatt frá því, sem gerðist þar, þá leggst þetta allt í það sama sofandi ástand í þessum málum, sem það áður var í. - Það var kölluð saman stjórn búnaðarsamtakanna. Frá henni heyrðist ekki neitt. Hún gerði ekki neitt, og hún getur ekkert gert. Þannig er ástandið orðið í þessum málum, að það eru ýmsir leiðtogar, sem fengizt hafa við það að bjarga bændum í þessum efnum, þar sem þeir hafa rekið sig á hvert skerið af öðru. - Fyrst er þetta: Þeim dettur í hug að fara að ná í peninga, af því að Stefán Jóhann Stefánsson er að reyna að ná í peninga handa verkafólki. Það mistekst. Síðan er reynt að stofna búnaðarmálasjóð. Þá taka leiðtogar búnaðarfélagsins sig til og reyna að setja sjóðinn undir eftirlit. Síðan, þegar málið er enn tekið fyrir, sendir Alþ. peningana í hendur sveitamönnum. Um sama leyti leggur búnaðarfélagið undir sig bændasamtökin, og árið eftir kastar stjórn búnaðarfélagsins þeim frá sér og vill ekkert við þau eiga. Þessi sorgarsaga sýnir forráðamönnum búnaðarfélagsins, að þeir hafa farið villir vega. Ef þetta mál kemst til 2. umr., álít ég vel við eigandi að ræða við þessa góðu menn um það, hvort þeir gætu ekki snúið sér að því sem allra fyrst að sinna búnaðinum eingöngu og láta þessa reynslu sína verða til þess að dreifa ekki kröftunum. Og sem dæmi um það, að rétt væri fyrir búnaðarfélagið að dreifa ekki kröftunum, heldur halda sér við sitt eiginlega verkefni, vil ég nefna þá einu tilraun, sem gerð hefur verið um það, sem kommúnistar og nokkrir framsóknarmenn hafa mestan áhuga fyrir í búnaðarmálum, að taka stór lönd til ræktunar samfelld og nota til þess nýjustu tækni. Það hefur verið aðeins gerð ein tilraun í þessu efni - það er hin svo kallaða Síbería, sem liggur í hjarta Suðurlands, rétt við rafmagn, rétt við síma, rétt viti mjólkurbú og rétt við kaupstað. En þessu máli er fylgt lítið eftir. Þegar búið var að ræsa fram 100 hektara með ærnum kostnaði og allt benti á, að nú ætti að byrja á slíkri ræktun fyrir alvöru, sem kommúnistar hafa viljað hafa, hvað þá? Þá gleymir búnaðarfélagið að halda þessu máli til streitu, heldur liggur þetta land þannig, að skurðirnir eru opnir og strengirnir í plógförunum eru uppgrónir, þannig að illfært er um landið. - Þetta dæmi vil ég leggja fram sem síðustu röksemd um það að sinni, að búnaðarfélagið er á villigötum, þegar það er að vinna að öðrum málum en sem undir það heyra, svo sem að gera tilraunir til að mynda ríkisstjórn, búa út bændasamtök eða starfa að verðlagningarmálum, meðan það á jafnáberandi hátt, eins og átt hefur sér stað um Síberíuræktunina, kemur í ljós, að búnaðarfélagið getur ekki leyst verkefni, sem lágu algerlega á leið þess. Þessi mistök félagsins stöfuðu af því, að leiðtogar félagsins hafa verið að fást við málefni, sem þeir hafa ekki ráðið við. - Og af þessu álít ég, að skylda Alþ. sé að beina búnaðarfélaginu inn á þau verkefni, þar sem störf þess geta haft mikla framtíð, ef það sinnir þeim. - Hygg ég ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta að sinni.



Herra forseti. - Ég ætlaði að nota þann tíma, sem ég hef leyfi til að tala í þessu máli, til þess að segja nokkur orð við hv. þm. Mýr., hv. 1. þm. Skagf. og að nokkru leyti við hv. þm. Borgf., og þar sem enginn þeirra er viðstaddur hér nú, vil ég fara þess á leit við hæstv. forseta, að hann fresti umr., þar til þessir hv. þm. eru viðstaddir á fundi. Og ég sé ekki, að það þurfi að hraða þessari umr. svo, að ekki sé hægt að verða við þessari beiðni. Ég kann ekki við að halda ræðu um þetta mál, þegar áður nefndir hv. þm. eru ekki viðstaddir. Vænti ég því, að hæstv. forseti verði við þeirri beiðni minni um að fresta umr. til morguns í þeirri von, að hv. þm. verði þá viðstaddir.