Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eftir öllum upplýsingum og horfum um gjaldeyrisöflun þjóðarinnar eru litlar líkur til, að hægt verði að verða við þeirri ósk, sem í þáltill. felst, og segi ég því nei.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Ég er út af fyrir sig hlynntur því, að fluttar verði inn vélar til landbúnaðarins, ef ástæður leyfa, en tel hins vegar óheppilegt að taka ákvarðanir um það á þennan hátt og segi því nei.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera hér fram þáltill. um að skora á ríkisstj. að leita eftir samkomulagi við hr. Jörund Brynjólfsson að skila aftur Kaldaðarnesi, og liggja til þess tvær meginástæður. Önnur sú, að ég tel, að ríkissjóður þurfi nauðsynlega á þessari eign að halda og að honum sé mjög mikið fjárhagslegt tjón að því að láta eignina af hendi fyrir þá upphæð og þau verðmæti, sem fyrir hana hefur verið greitt. Hin, að ég tel ríkisstj. hafa brostið að fullu og öllu heimild til að selja eignina. Alþingi ber því skylda til að gera nú þegar nauðsynlegar ráðstafanir til þess, að úr þessum mistökum verði bætt. - Skal ég þá fyrst færa rök fyrir því, að ríkissjóði sé nauðsyn á því að eiga Kaldaðarnes áfram. Þótt nokkuð deildar skoðanir hafi verið um það, hvort ríkissjóður ætti að vera eigandi að jörðum í landinu almennt og byggja þær ábúendum með vægum kjörum um lengri eða skemmri tíma, eða hvort einstaklingar ættu að eiga þær, líkt og aðrar fasteignir, og ráða sjálfir að fullu yfir þeim, þá hefur hitt aldrei valdið neinum ágreiningi, að ríkissjóði bæri brýn nauðsyn til þess að eignast og halda í sinni eigu ýmsum ákveðnum jörðum og lendum, svo sem þeim, sem ákveðnar hafa verið sem bústaðir embættismanna eða til annarrar opinberrar notkunar, enda er beinlínis mælt svo fyrir í l. nr. 8 frá 1936, um erfðaábúð og óðalsrétt, að slíkar jarðir megi ekki selja í erfðaábúð. Þessu ákvæði er haldið óbreyttu í sömu lögum, er þau eru endursamin á Alþingi 1943. Þegar l. nr. 4 frá 1946, um sölu þjóðjarða og kirkjujarða, voru samþykkt, voru þessar jarðir einnig undanskildar þar og mega því ekki seljast samkvæmt ákvæðum þeirra laga. Það verður því ekki um það deilt, að Alþingi hefur jafnan litið svo á, að ríkissjóði bæri nauðsyn til að eiga jafnan allar jarðir, sem svo stendur á um sem að framan greinir, enda væri það óeðlilegt, að ríkið léti byggja slík mannvirki í löndum annarra. Þá er einnig ljóst, að ýmsar aðrar ástæður geta einnig legið til þess, að ríkissjóði sé nauðsynlegt að eignast lönd og jarðir, svo sem ýmsa mannvirkjagerð í sambandi við atvinnurekstur ríkisins. Enn fremur kann það að vera nauðsynlegt, að ríkissjóður eignist lönd og jarðir til að koma fram verndun gróðurs, eins og átt hefur sér stað um skóglendi, og verndun fornra staða, svo sem hið forna biskupssetur Skálholt, er síðar skal vikið að. Stundum hefur það eitt þótt næg ástæða, að ríkissjóður keypti jarðir, sem um langan aldur hafa verið höfuðból, ef sýnt var, að þær grotnuðu niður, eða eigendur hefðu af einhverjum ástæðum ekki möguleika til að sitja þær sem skyldi. Átti þetta sér stað m. a. um Reykhóla, og eitthvað svipað hefur sjálfsagt vakað fyrir þeim, sem beittu sér fyrir því á Alþingi 1935, að ríkissjóður keypti jörðina Kaldaðarnes, en í fjárlögum þess árs er ríkisstj. heimilað á 22. gr. að kaupa Kaldaðarnestorfuna í Árnessýslu, ef aðgengilegir samningar takist um verð og greiðsluskilmála. Af Alþt. frá því ári sést, að það eru einmitt þáverandi hv. þm. Árn., sem eru flm. að till. Og hv. 1. þm. Árn., Jörundur Brynjólfsson, hefur framsögu í málinu sem fyrri flm. Mælir hann þar á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Ég hef leyft mér að bera hér fram brtt. við 22. gr. fjárl. ásamt hv. samþm. mínum, um að heimila ríkisstj. að kaupa Kaldaðarnestorfuna í Árnessýslu, ef aðgengilegir skilmálar fást um verð og greiðslu. Þetta er eitt af höfuðbólum sýslunnar, liggur vel í héraði, og ríkið á þarna lönd við, sem það hefur tekið á móti upp í áveitukostnaðinn og tilætlunin mun vera að reisa þar nýbýli. Land jarðarinnar er mjög stórt og frjótt og liggur vel, svo að þarna væri hægt að koma fyrir fjölda nýbýla, ef það væri keypt til viðbótar við það land, sem ríkinu hefur þegar verið afhent á þessum slóðum. Tel ég því vel til fallið, að ríkið kaupi þessa jarðeign, ef aðgengilegir skilmálar fást, einmitt með tilliti til býlafjölgunar. Ég skal geta þess hér sem aukaatriðis, þó að það kunni að hafa nokkra þýðingu á sínum tíma, að í landi jarðarinnar er hinn bezti sjálfgerði flugvöllur, sem til er á landinu, og mætti með litlum tilkostnaði gera hann vel úr garði. Þegar frá líður, er ekki gott að segja, hvaða þýðingu það kann að hafa.“ Mér kemur ekki til hugar að halda, að jafnmerkur þm. og hv. 1. þm. Árn. hafi hér verið að flytja mál þetta gegn sannfæringu sinni, heldur hafi hann þá beinlínis verið þeirrar skoðunar, að ríkinu bæri raunverulega nauðsyn til að eignast þessa jörð. Afstaða hans til þessa máls verður því enn óskiljanlegri, er þetta er vitað. Þessi heimild er ekki notuð árið 1935. En hún er veitt á ný árið 1939 fyrir tilmæli hv. þm. Str., sem þá var fors.- og landbrh., og notuð á næsta ári, eins og kunnugt er. Færir hv. þm. Str. nokkurn veginn sömu rök fyrir máli sínu og hv. 1. þm. Árn. hafði gert, en hann leggur þó aðaláherzlu á kaupin vegna ræktunarframkvæmda ríkissjóðs á nærliggjandi löndum og telur það ómetanlegt gagn fyrir ríkissjóð að eignast jörðina af þeim ástæðum, þótt ekkert annað kæmi til. Það verður því ekki villzt á því, að þessi hv. þm. var þá í engum vafa um það, að nauðsyn bæri til, að ríkissjóður eignaðist Kaldaðarnes. Skömmu eftir að ríkissjóður eignast Kaldaðarnes, en það gerist í apríl 1940, tekur brezki herinn eignina til afnota, byggir á henni ýmis mannvirki, þ. á m. flugvöll, og heldur henni í hernámi til ófriðarloka. Það voru því engir möguleikar fyrir ríkisstj. að ráðstafa jörðinni á þessu tímabili eða gera nokkrar áætlanir um afnot af henni. Með lögum nr. 108 30. des. 1943 er ákveðið, að ríkissjóður skuli taka við rekstri hressingarheimilisins í Kumbaravogi, sem rekið hafði verið þar fyrir drykkjumenn undir stjórn Stórstúku Íslands. Skal stofnun þessi nú starfrækt á kostnað ríkissjóðs sem heilsuhæli fyrir ofdrykkjumenn, undir yfirstjórn þess ráðh., sem fer með heilbrigðismál, en hann skipar þriggja manna stjórnarnefnd til að annast allan rekstur, svo og lækni og annað starfsfólk. Ríkisstj. er heimilt að ákveða, að hælið skuli flutt og rekið á þeim stað, er hún telur henta. Samkvæmt þessum lögum er jörðin Kaldaðarnes valin til þessa rekstrar árið 1945, ágreiningslaust af eftirfarandi aðilum: landb.- og fjmrh., Pétri Magnússyni, dóms.- og heilbrmrh., Finni Jónssyni, landlækni, búnaðarmálastjóra og lækni hælisins, Alfreð Gíslasyni, auk Sigfúsar Sigurhjartarsonar, Kristins Stefánssonar stórtemplars og Friðriks Á. Brekkans áfengisvarnaráðunauts, sem allir voru í framkvæmdanefnd. Er þá þegar hafizt handa um að koma þar upp hælinu og varið til þess úr ríkissjóði á því ári um 552 þús. kr. Á næsta ári er þessu verki haldið áfram og varið til bygginga þar á því ári um 316 þús. kr. Er hælið síðan starfrækt þar til fardaga 1948. - Hæstv. landbrh. hafði þau ummæli hér í Sþ. þann 17. nóv. s. l., er hann gaf ýtarlega skýrslu um þetta mál í sambandi við fyrirspurn um framkvæmdir í Skálholti, að „að vísu hafði landbrh. lánað jörðina Kaldaðarnes“ um skeið til tilrauna í að koma upp drykkjumannahæli En þessi ummæli hæstv. ráðh. eru sögð gegn betri vitund. Honum var það vel ljóst þá og er það vel ljóst enn, að jörðin var löglega og formlega afhent til þess og til þess eins að koma þar upp og starfrækja þar hæli fyrir ofdrykkjumenn, ekki til bráðabirgða, heldur til frambúðar, og að þetta var gert í samráði við alla þá aðila, sem ég minntist á hér áðan. Þegar það er vitað, að ríkissjóður kostaði nærri 900 þús. kr. til bygginga í Kaldaðarnesi til þess að koma þar upp drykkjumannahæli og að allir þeir, sem bera áttu siðferðilega ábyrgð á þessu máli, álitu, að hér hefði verið valinn hinn bezti staður, sem fáanlegur var, og hælið svo fullkomið sem þörf var á um langan tíma, og þegar svo hins er jafnframt minnzt, að hæstv. menntmrh. ber nú fram frv. á þskj. 23, sem fyrirskipar, ef að lögum verður, að reisa skuli, ekki eitt, heldur mörg slík hæli, og hv. Nd. hefur fallizt á þetta og samþ. frv., þá er ljóst, að ríkissjóði er nú enn meiri nauðsyn, en áður, að eignast Kaldaðarnes aftur með þeim byggingum, sem þar eru nú, og að það er stórkostlegt fjárhagslegt tjón fyrir ríkissjóð að ráðast í nýja hælisbyggingu í stað þess að nota þær byggingar, sem reistar voru í þessu augnamiði í Kaldaðarnesi, auk þess sem öll önnur aðstaða, sem var til staðar í Kaldaðarnesi, svo sem landrými o. fl., mundi kosta ríkissjóð stórfé, ef kaupa ætti hana í sambandi við nýtt hæli. Ég skal þá ræða hér nokkuð hið síðara atriðið, - það, að ríkisstj. hafi brostið heimild til þess að selja Kaldaðarnes. Í fyrrnefndri skýrslu hæstv. landbrh. færir hann fram eftirfarandi rök fyrir heimild sinni til þess, samkvæmt gildandi lögum, að selja þessa eign hv. alþm. Jörundi Brynjólfssyni: I. Að Jörundur Brynjólfsson hafði, er salan fór fram, fengið erfðaábúð á Kaldaðarnesi frá fardögum 1947 að telja og átti því rétt á því að fá jörðina keypta samkvæmt lögum um sölu þjóðjarða eftir að hafa búið á henni í 3 ár. Taldi ráðherra það orðhengilshátt að halda sér að skýlausum fyrirmælum laganna um þetta atriði, enda hefði hann áður leitað umsagnar landbn. Alþ., áður en salan var ákveðin, og hefðu 6 nm. af 10 litið á málið á sama hátt og hann. Hann hefði einnig spurt Búnaðarfélag Íslands og sérfræðinga þess um það, hvort jörðin væri heppileg til byggðahverfa eða annarra opinberra starfa, en þeir talið, að slíkt kæmi ekki til mála. Þessi rök fá þó ekki staðizt, með því að vitað er, að þessi sami hæstv. ráðh. byggir Jörundi Kaldaðarnesið í erfðaábúð í október 1947 í algerðri andstöðu við fyrirmæli erfðaábúðarlaganna frá 1943, sem ákveða, að slíkar jarðir megi ekki selja í erfðaábúð, eins og ég hef þegar bent á. Samkv. gerðabók landbn. Nd, var haldinn sameiginlegur fundur í landbn. beggja deilda þann 9. des. 1947. Er hæstv. landbrh. mættur á þeim fundi og ræðir þar við nefndirnar um sölu á Kaldaðarnesi til Jörundar Brynjólfssonar. Upplýsir hann á þeim fundi, að Jörundur hafi fengið byggingu fyrir jörðinni og biður nefndirnar að láta í té skilning sinn á ákvæði gildandi laga um 3 ára búsetu, sem sett er að skilyrði fyrir sölu ríkisjarða. Spurzt var fyrir um það á þessum fundi, með hvaða kostum salan eigi að fara fram, en því er ekki svarað á annan hátt en þann, að matsgerð hafi farið fram, hælið sé lagt niður og óafgert um hreinsun á landinu. Að fengnum þessum upplýsingum er málinu frestað án frekari aðgerða og síðan aldrei tekið fyrir aftur í nefndunum. Á þessum fundi voru 4 nm. fjarstaddir og þar af 3 Ed. menn, eða meiri hluti hennar. Hitt er og vitað, að 2 af nm., sem mættir voru á fundinum, voru andvígir sölunni. Það er því ljóst, að málið fékk enga afgreiðslu í landbn., enda átti það þangað ekkert erindi, með því að ekkert frv. lá fyrir þinginu um sölu jarðarinnar, eins og eðlilegt og sjálfsagt hefði verið, ef ráðh. vildi afla sér heimildar til að selja jörðina. Afstaða Búnaðarfélagsins og sérfræðinga þess er sannarlega torskilin. Þessir aðilar voru allir sammála um það, að ríkinu væri nauðsynlegt að eignast Kaldaðarnes, er heimild var veitt til að kaupa jörðina, en þegar búið er að setja yfir 1 millj. kr. í eignina, þá eru þeir alveg sammála um, að ríkissjóður þurfi nú ekkert lengur á henni að halda og geti ekkert betur gert við hana, en að láta hana af hendi fyrir lítið verð. Mætti segja, að slík framkoma yrði ekki til þess að auka hróður og traust þessarar ágætu stofnunar, sem hvaða ríkisstj. sem er verður að leita til í ýmsum vandamálum. Rökin, sem hæstv. ráðh. ber fram fyrir því að hafa byggt Jörundi Brynjólfssyni, Kaldaðarnesið, í erfðaábúð, áður en salan fór fram, eru þessi. 1. Losa þurfti Skálholt úr ábúð vegna væntanlegs bændaskóla þar. Og með því að Jörundur Brynjólfsson hafði þar lífstíðarábúð, þurfti að semja við hann um að fara af jörðinni eða taka ábúðarréttinn eignarnámi, þar sem ekki var hægt að stinga þar niður skóflu nema með hans leyfi. Þessi rök ráðh. fá ekki heldur staðizt. Samkvæmt þáltill., sem samþ. er 2. apríl 1935, er ríkisstj. heimilt að kaupa jörðina Skálholt. Það kemur beinlínis fram í umræðum, að þetta er gert til þess, að ríkið fái óbundnar hendur um viðreisn hins forna biskupsstaðar, „enda sé þetta stórvægilegt menningarmál fyrir þjóðina“, eins og flm. orðar það. Það er því ljóst, að þessi jörð fellur undir þær eignir ríkissjóðs, sem hvorki má byggja til lífstíðarábúðar samkvæmt erfðaábúðarlögunum né selja án sérstakrar heimildar Alþingis. Samningur sá, sem gerður er af Hermanni Jónassyni í maí 1940, en hann er þá landbrh., þar sem Jörundi Brynjólfssyni er leigt Skálholt til lífstíðarábúðar og það látið gilda frá fardögum 1936, er því gerður í algerðu heimildarleysi. Lagalega átti því Jörundur Brynjólfsson ekki lífstíðarábúðarrétt á Skálholti og því síður kauparétt, eins og hæstv. landbrh. hefur haldið fram. Hitt mun svo vera algert einsdæmi, að íslenzkur bóndi hafi á einu og sama ári setið í erfðaábúð á tveimur höfuðbólum, sem ríkið er eigandi að, en eiga þó hvorugan ábúðarréttinn samkvæmt fyrirmælum laga um erfðaábúð. Ég get búizt við því, að hæstv. landbrh. svari því til, að það komi harla lítið málinu við, hvort Jörundur Brynjólfsson hafi fengið erfðaábúðina á Skálholti með réttu eða röngu. Það sé mál fyrir þáverandi ráðherra, Hermann Jónasson, að svara til um það og bera á því ábyrgð, enda geti ábúandinn ekki borið ábyrgð á slíku. Og ég get enn fremur hugsað mér, að einmitt þannig álykti ráðh., og því telji hann ábúðarréttinn svo öruggan. En þótt þessi rök hefðu fengið staðizt, ef almennur borgari átti í hlut, þá geta þau á engan hátt staðizt hér undir þessum kringumstæðum, því að hér var um að ræða ábúanda, sem sjálfur vissi allt um þessi mál og hafði verið með að samþykkja fyrirmæli á Alþingi um kaup á jörðinni í allt öðrum tilgangi, en að fá hana síðar sjálfur á erfðaleigu. Og þetta voru mikilvæg rök, þegar semja átti við hann um brottflutning af jörðinni. Það er því fjarri því, að hann gæti sett fram neitt af þeim skilyrðum, sem hæstv. ráðh. telur í skýrslu sinni, að sett hafi verið fram af Jörundi Brynjólfssyni, ef hann ætti að standa upp af jörðinni vegna skólabyggingarinnar. Annars var engin ástæða til að flýta svo brottför Jörundar frá Skálholti, að kaupa þyrfti hana svo dýru verði sem hér hefur verið gert. Það var þá og er enn ekkert farið að gera af þeim framkvæmdum, sem fyrirhugaðar voru í sambandi við skólann, annað en það að leggja veg að fyrirhuguðu skólastæði, og slíkt gat enginn bannað, enda er sumpart gerð þurrkun á landi jarðarinnar samtímis vegagerðinni og vegurinn þess utan til hagræðis fyrir ábúanda, en ekki hið gagnstæða. Það hlutu því að líða enn nokkur ár, þar til skólinn þurfti á jörðinni að halda. Og ég dreg það ekki í efa, að það hafi verið vel framkvæmanlegt að komast að þeim kjörum við ábúanda, sem báðir hefðu haft hag af og báðir hefðu haft meiri sæmd af en því, sem hér var illu heilli gripið til. 2. Önnur ástæðan, sem ráðh. færir fyrir því, að hann hafi byggt Jörundi Brynjólfssyni Kaldaðarnesið, er sú, að hv. 1. þm. Árn. óskaði þess að geta um aldur og ævi tryggt sér og sínum erfingum þetta höfuðból. Ráðh. bætir því svo við, að hann hafi ekki viljað trúa sínum eigin eyrum, er hann heyrði þessa frómu ósk fram borna af flokksbróður sínum, og að hann hafi gert allt, sem í hans valdi stóð, til þess að fá hann ofan af þessari heimsku, ekki vegna þess, að honum hafi þótt þetta á nokkurn hátt stríða gegn velsæmi fyrir vel þekktan margra ára þingmann og forseta Nd., heldur af hinu, að honum þótti þessi eign, sem hafði kostað ríkissjóðinn eina milljón króna, allt of lítilfjörleg viðurkenning til manns, sem fyrir 30 árum var búinn að fá góða stöðu í Reykjavík og orðinn þar þingmaður fyrir Alþýðuflokkinn, en kvaddi þetta allt saman og lagði leið sína austur í Árnessýslu, þar sem hann gerðist forvígismaður í stjórnmálum alla tíð síðan, eins og hæstv. ráðh. hefur orðað það í skýrslunni. Ég verð að biðja hæstv. ráðh. afsökunar á því, að ég vissi ekki, að svona verðlagsuppbætur væru heimilaðar á þingfararkaupið. - Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að ræða þessi rök. 3. Þriðja ástæðan, sem hæstv. ráðh. færir fram sér til afsökunar, er sú, að „tilraunin um hæli fyrir ofdrykkjumenn hafi mislukkazt“, eins og hann orðar það, ævintýrið hafi endað með þeim ósköpum, að hundruðum þúsunda hafi verið kastað á glæ í þetta dauðvona fyrirtæki og að allir forvígismenn þessa máls, sem hann hafi talað við, hafi verið á einu máli um það, að hælið yrði að vera annars staðar og öðruvísi rekið. „Og endalokin verða þau,“ segir ráðherra, „að ég fæ samþykki menntmrn. fyrir því, að landbrn. er aftur afhent þessi jörð, og ég ákvað að því loknu að byggja Jörundi Brynjólfssyni jörðina.“ Svo mörg eru þau orð, svo sterk eru þau rök, sem hér eru borin fram til málsbóta fyrir einstæðri ráðstöfun á eignum ríkissjóðs. Af öllu því ljóta, sem gert hefur verið í þessu máli, er þessi þáttur hæstv. menntmrh., Eysteins Jónssonar, ljótastur. Í tugi ára hefur ríkissjóður haft einkasölu á áfengi. Allan þann tíma var það á valdi sérhverrar ríkjandi stjórnar að takmarka innflutninginn eða hætta honum alveg. Engin ríkisstj. hefur viljað taka á sig þann vanda, beinlínis vegna þess, að ríkissjóður hefur ekki þótt þess megnugur að uppfylla þær óskir og kröfur almennings um bætt lífskjör til lands og sjávar, ef hann átti að missa tekjurnar af áfengissölunni. Jafnvel menntamál þjóðarinnar eiga líf sitt undir þessum tekjustofni, sbr. frv. hæstv. menntmrh. á þskj. 3, um menntamálaráð. Svo örlagaríkt er það fyrir ríkissjóð og þjóðina, að víndrykkja minnki ekki í landinu og lögbrotum, sem standa í sambandi við vínnautn, fækki ekki. Almenningi er vel ljóst það böl, sem þessi tekjuöflun ríkissjóðs leiðir yfir marga einstaklinga, unga og gamla, og fjöldi hv. þm. viðurkennir hina knýjandi þörf, sem er á því að bæta úr þessu böli. Fjvn. átti einu sinni þess kost að kynna sér þær vistarverur, sem þeim vesalingum eru valdar hér í höfuðborginni, sem eru of veikgeðja til þess að neita að greiða þennan skatt til ríkissjóðs, sem honum er þó annars svo dýrmætur. Ég hygg, að sú heimsókn gleymist þeim seint. Af upplýsingum frá lögreglustjóra mátti ætla, að hér væru að jafnaði 30 fastagestir. Það var fyrst og fremst fyrir þessa vesalinga og aðra, sem líkt var ástatt með, að fórnfúsir menn tóku að berjast fyrir því, að þeim yrði búin betri vist. Það var fyrir áhrif þessara fórnfúsu manna, að byrjað var á hælinu í Kumbaravogi, það er fyrir skilning annarra, en núverandi hæstv. menntmrh., að búið var að koma upp ágætu hæli í Kaldaðarnesi fyrir ofdrykkjumenn, þar sem allar vonir stóðu til þess að ná ágætum árangri. Það var öllum ljóst, að það hlutu að verða fjölmargir erfiðleikar á þessum málum, að það hlaut að verða hörð og löng barátta, engu síður en baráttan gegn hvíta dauða eða öðrum banvænum sýklum. En þessi leikur mátti ekki tapast og þurfti sannarlega ekki heldur að tapast, svo vel sem hér var búið í haginn. Þessa smælingja þjóðarinnar, sem voru öllum öðrum smælingjum aumkunarverðari, sveik hæstv. menntmrh., er hann gaf sitt leyfi til þess, að jörðin yrði seld flokksbróður sínum fyrir lítinn pening, og lagði jafnframt vistheimilið niður, sem svo margvíslegar vonir voru bundnar við. Og allt er þetta gert gegn vilja og mótmælum þeirra aðila, sem mestan þátt áttu í því að koma hælinu upp og mestu höfðu fórnað til þess að sjá þær hugsjónir sínar rætast, að draga mætti allverulega úr þessu böli, sem þessi einstæði tekjustofn ríkisins leiddi yfir einstaklingana. Það er gersamlega þýðingarlaust að bera það fram sér til afsökunar, að vistmennirnar hafi verið flúnir, svo að hælið hafi staðið autt, eins og hæstv. landbrh. skýrir frá í skýrslu sinni. Öll hæli veraldarinnar stæðu á sama hátt auð um lengri eða skemmri afma, ef sjúklingarnir væru sjálfir látnir ráða því, hvort þeir dveldu þar eða ekki, hversu sem dómgreind þeirra væri farið og hvort sem slíkt ástand stafaði af hitaflogum, heilasjúkdómum eða ofdrykkju. Og engum öðrum ábyrgum menntamálaráðherra kæmi til hugar að fara að gefa hæli, þótt svo kynni að vilja til, að það stæði autt um stundarsakir, hver svo sem ástæðan væri. Því skal ekki neitað, að ástandið í hælinu í Kaldaðarnesi hafi verið svo sem hæstv. ráðh. hefur lýst því í skýrslu sinni, er hann árið 1947 ákvað að byggja jörðina Jörundi Brynjólfssyni. En hitt skal fullyrt, að sjúklingarnir, hvorki þeir, sem á hælinu voru, höfðu verið eða kynnu að verða vistaðir þangað síðar, áttu á því nokkra sök. Sök, ef um sök er að ræða, liggur þá fyrst og fremst hjá þeim, sem stjórnuðu hælinu. Ráðh. bar því fyrst og fremst skylda til að tryggja hælinu örugga stjórn. Mest aðkallandi nauðsynin var að sjálfsögðu sú að skipa þangað lækni, eins og til er ætlazt í lögunum, ekki mann, sem hefði þetta að aukastarfi, eins og gert var, heldur fastan lækni, sem gerði það að lífsstarfi sínu að bjarga þessum sjúklingum og hefði á því fullan áhuga, mann, sem gat fengið þá til þess aftur að trúa á sjálfa sig og lífið. Við höfum séð þau kraftaverk, sem hafa verið unnin af sárþjáðum og þróttlitlum sjúklingum að Reykjalundi, fólki, sem ekki á því láni að fagna, að allar dyr standi því opnar, vegna hræðslu við smitun. Þetta fólk hefur undir leiðsögu ágæts læknis og foringja, sem helgar því alla sína krafta, skapað sér nýtt líf, ný verkefni, nýjan sérstæðan heim, sem menn utan lands og innan dást að og virða. Þótt um ólíka sjúklinga hafi verið að ræða í Kaldaðarnesi og sjúkdómar þeirra allt annars eðlis, þá er hitt þó víst, að hér hefði verið gefið svo fagurt og stórmannlegt fordæmi, að sjálfsagt var að gera tilraunina í Kaldaðarnesi á líkan hátt. Og ég fullyrði, að enginn annar staður á landinu var eins vel til þess falllnn og einmitt Kaldaðarnes. Það er engin bót fyrir þetta frámunalega brot hæstv. menntmrh., þótt hann nú beri fram frv. hér á Alþingi um byggingu margra hæla fyrir drykkjumenn. Slíkt er aðeins gert til þess að draga athygli frá þessu máli, en er þó jafnframt fyllsta sönnun fyrir því, að Kaldaðarnes átti aldrei og mátti aldrei selja. Áður en ég skil að fullu við þennan þátt málsins, vildi ég spyrja hæstv. landbrh.: Hvaða forgöngumenn þessa máls voru það, sem hann talaði við og voru einróma sammála um, að hælið yrði að vera annars staðar? Hin stjórnskipaða framkvæmdanefnd var því mótfallin. Stórstúka Íslands var því mótfallin. Hvaða aðilar voru það þá, sem hæstv. ráðh. leitaði til og meira máttu sín, en þessir menn? Væri mjög fróðlegt að fá það upplýst. II. Hæstv. landbrh. lagði á það megináherzlu í skýrslu sinni 17. nóv., að 3 ára búsetuskilyrði laganna hefðu verið uppfyllt, með því þó að skýra anda laganna á þveröfugan veg við orðin. Ég hef þegar skýrt nægilega þetta atriði og skal ekki ræða það frekar. Hinu kom hæstv. ráðh. aldrei nálægt, að skýra hv. þm. frá því, á hvern hátt hann ætlaði sér að verja það að selja opinbera stofnun riklsins sem venjulega bújörð. Honum er það þó vel ljóst, að þótt annað rn. óski af einhverjum ástæðum að leggja rekstur stofnunarinnar niður um stund, þá hættir stofnunin sem slík ekki að vera til. Byggingarnar, sem gerðar voru í þessu sérstaka augnamiði, voru enn á jörðinni, og hælið var enn starfrækt, enda gerir hæstv. ráðh. það að skilyrði í afsalinu, að rekstri þess megi halda áfram án sérstaks gjalds til kaupanda til fardaga 1948. Hvað sem líður skilningi hæstv. ráðh. á búsetuákvæði laganna, þá er þetta ákvæði svo skýlaust, að um það verður ekki villzt, að engin heimild er til að selja jörðina, nema sérstök lög væru samþ. um það á Alþingi. Og hæstv. ráðh. var þetta fullkunnugt. Hann hefur sjálfur viðurkennt að vera aðalhöfundur þessara laga og ætti því að þekkja bæði orð þeirra og anda. Eða var það kannske ekki hugsun hans, að lögin skyldu túlkuð þannig, að þetta ákvæði skyldi þó aldrei ná til framsóknarmanna, sem kynnu að girnast eignir ríkissjóðs? Þá er og það upplýst, að hv. þm. Dal. benti hæstv. ráðh. á það, áður en salan fór fram, að lögum samkvæmt yrði hann að afla sér heimildar þingsins til þess að selja þessa eign. Efar víst enginn, sem þekkir þann hv. þm., að hann hafi ekki mælt þetta út í bláinn. Er sök hæstv. ráðh. því enn meiri að hafa að engu slíkar ráðleggingar hins heiðvirðasta manns. Þá þykir mér rétt að skýra hér nokkuð frá mati eignanna á hvorri jörðinni fyrir sig og þelm makaskiptum, sem hér hafa átt sér stað, ekki sízt vegna þess, að hæstv. landbrh. fannst ekkert athugavert við þá hlið málsins og varaði menn beinlínis við að vera með nokkrar getsakir í garð manna í sambandi við þessi táhreinu viðskipti. Eins og skýrt var frá í grg. fyrir þáltill. á þskj. 119, biður landbrh. sýslumanninn í Árnessýslu með bréfi, dags. 18. sept. 1947, að útnefna 3 menn til þess að meta allar fasteignir, sem þáverandi ábúandi, Jörundur Brynjólfsson, eigi í Skálholti, og enn fremur allar eignir ríkisins í Kaldaðarnesi. Er tekið fram í þessu bréfi, að eignirnar í Skálholti skuli metnar í því ástandi, sem þær þá eru í. Hins vegar skuli lönd og hús, sem voru í Kaldaðarnesi í apríl 1940, er ríkissjóður eignaðist jörðina, og enn eru þar, metin í því ástandi, sem þessar eignir voru í þá, þ. e. í april 1940, en einnig skuli auk þess meta þessi sömu hús í því ástandi, sem þau nú eru í. Ekki er beðið um að meta sérstaklega hin nýju hús, er ríkissjóður hafði látið byggja þar. Ráðh. tilnefnir sjálfur einn af matsmönnunum. Í fyrrnefndri skýrslu sinni upplýsir hæstv. ráðh., að hann hafi að vísu sniðgengið fyrirmæli laga um úttekt og mat á jörðinni, en þetta hafi verið nauðsynlegt til þess að ná fullu samræmi í mati eignanna. Ég geri ráð fyrir því, að hæstv. ráðh. hafi ekki gert sér það fyllilega ljóst, hve óviðeigandi það var, að einmitt hann hefði bein afskipti af útnefningu þess mannsins, sem matið að langmestu leyti hvíldi á, sakir þekkingar á málunum, eftir því sem hann sjálfur skýrir frá, og hversu miklu hallari hann stóð gegn fram kominni gagnrýni heldur en verið hefði, ef hann hefði látið þetta afskiptalaust, eins og embættisskylda hans bauð. Auk þess sem þeirri hugsun verður ekki varizt, að hér kemur fram þó nokkurt vantraust á yfirvaldi Árnesinga um val hæfustu matsmanna án aðstoðar ráðh. En hér hefur sjálfsagt verið um að ræða alveg hrekklausa yfirsjón og að meira hafi mátt sin góður vilji til þess að gera það, sem honum fannst rétt, en hið stranga form. Hins vegar verða hin önnur fyrirmæli í sambandi við matið ekki skýrð á þennan hátt. Ef ná skyldi sem fyllstu samræmi á matinu í heild, - og til þess var ætlazt með því að láta sömu menn meta allar eignirnar, - þá var ekki hægt að fyrirskipa að meta eignirnar í Skálholti í því ástandi, sem þær voru í nú, en eignir í Kaldaðarnesi í því ástandi, sem þær voru í 1940, eða fyrir 7 árum. Með þessu er beinlínis verið að stefna að fyrir fram ákveðnu takmarki, sem svo berlega sést á allri meðferð málsins. Það dettur sjálfsagt engum manni í hug að ætla, að rúmlega 173 þús. kr. mat á eignum í Skálholti hafi verið ákveðið með tilliti til þess, að þær voru þess virði fyrir hinn fyrirhugaða skóla eða þann búrekstur, sem ætlazt væri til, að komið yrði þar upp, eftir að skólinn væri tekinn til starfa, né heldur að kofarnir þar væru þess virði sem liður í hinum listrænu byggingum í sambandi við endurreisn hins forna biskupsstóls, sem margir vona, að verði einhvern tíma að veruleik, heldur hefur það sennilega verið ákveðið með tilliti til þess, hvers virði slíkar eignir gætu talizt nú í sambandi við sams konar búrekstur og rekinn var á jörðinni. Á engan annan hátt verður upphæðin réttlætt, enda var þetta sjónarmið kannske ekkert óeðlilegt, en þá átti einnig sama sjónarmið að gilda um eignirnar í Kaldaðarnesi og þær eignir að metast í því ástandi, sem þær voru í, þegar matið er framkvæmt, alveg án tillits til þess, hvað kaupandi hugsaði sér að gera við þær síðar, nema fylgt hefði verið fyrirmælum laga um sölu þjóðjarða, en þá bar ríkissjóði að afhenda eignina með fasteignamati. Svo langt hefur þó hæstv. ráðh. ekki treyst sér til að ganga, því að þá hefði ríkissjóður líklegast orðið að gefa þó nokkra fúlgu á milli til Jörundar Brynjólfssonar. Ég hygg, að það verði fleirum en mér torskilið, hvernig hægt er að meta 2 hús í Kaldaðarnesi á 257 þús. kr., sem nýlega er búið að byggja og endurbæta fyrir um 900 þús., og öllum aðilum var kunnugt um þetta, eða þá hitt, hvernig unnt er að meta land jarðarinnar á kr. 127.300,00, draga síðan frá þeirri upphæð kr. 74.180,00 vegna skemmda á landinu, svo að raunverulegt mat landsins er þá aðeins kr. 53.120,00, en gefa síðan kaupanda kr. 225.000,00, til þess að landið geti talizt kr. 53.120,00 virði, miðað við það ástand, sem það þá yrði komið í. Á venjulegu viðskiptamáli mundi það heita, að kaupandi hefði fengið allt land jarðarinnar í því ástandi, sem það var í, fyrir ekki neitt og 225 þús. kr. í ofanálag, svona rétt fyrir það að vilja þiggja landið í því ástandi, sem það þá var, fyrir minna en ¼ af kostnaðarverði. Virðist eftir þessu, að kaupandi hafi hagnazt um svona eina milljón króna, þegar öll kurl koma til grafar. Hitt er svo enn torskildara, að hæstv. ráðh. skuli ekki treysta sér til þess að gera neitt annað en lúta þessu mati, eins og hann tekur fram í fyrrnefndri skýrslu sinni til Alþingis. Var honum þá alveg ókunnugt um, að það var eitthvað til, sem hét yfirmat og að hver aðili fyrir sig hafði rétt til þess að krefjast þess, ef hann vildi ekki una undirmatinu? Og slíku undirmati átti ekki og mátti ekki una, svo fráleitt sem það var allri sanngirni. Það er alveg rangt hjá hæstv. ráðh., að hér sé verið að drótta nokkru óheiðarlegu að sjálfum matsmönnunum. Hér virðist svo sem ráðh. hafi sjálfur markað hinar krókóttu leiðir til þess á þann hátt að komast að fyrir fram hugsuðu takmarki, og ef svo er, er skiljanlegt, að málinu er ekki áfrýjað, en þá verður líka ábyrgð ráðh. enn þyngri, einkum þegar það er vitað, að umboðsmaður sá, sem hann skipaði sjálfur til þess að gæta hagsmuna menntmrn., gerir þá kröfu, að því rn. verði greitt fullt kostnaðarverð fyrir eignirnar, að viðbættri þeirri verðhækkun, sem kynni að verða á byggingarkostnaði, þar til engu lakara hæli hefði verið komið upp. En við þessari kröfu er skellt skolleyrum, eins og hæstv. ráðh. er kunnugt um. Í stjórnmálablaði Framsfl., Tímanum, er þann 28. des. s. l. rætt í leiðaranum um þetta mál á þann veg einan að mótmæla því, að það sé nokkurt sérmál Framsfl., og jafnframt fullyrt, að ef hér sé um nokkra sök að ræða, þá beri Framsfl. ekki einn ábyrgð á henni, heldur öll ríkisstj. og þess utan ýmsir þm. Sjálfstfl., sem allir hafi samþ. þessar aðgerðir hæstv. ráðh. í málinu. Út af þessu þykir mér rétt að taka fram, að mér er alveg aukaatriði, hvaða flokkur það er og hvaða hv. þm. það eru, sem standa að þessu máli og bera á því ábyrgð. Hitt er mér aðalatriði, að sá réttur, sem þm. er falið að vernda, sé ekki fótum troðinn, eins og hér hefur átt sér stað. Þetta þing hefur samþ. þyngri skatta á þegnana en nokkurt annað þing. Núv. hæstv. ríkisstj. hefur snúið sér þess utan til almennings og óskað eftir því, að hann tryði henni fyrir að minnsta kosti 30 millj. kr. og kæmi til hennar með þetta fé af fúsum vilja. Getur hæstv. ríkisstj. búizt við því, að almenningur sýni henni þetta traust, að trúa henni af frjálsum vilja fyrir milljónum, nema á móti komi full vissa fyrir því, að vel og heiðarlega sé farið með eignir ríkissjóðs, hvort sem þær eru í lausum aurum eða fasteignum? Getur nokkur maður búizt við því, að tekið sé á móti nýjum þungum álögum möglunarlaust, nema full trygging sé fyrir því, að fénu sé varið vel og heiðarlega í þágu þjóðarinnar, en ekki á þann hátt, sem hér hefur verið gert? Hv. alþm., er vel kunnugt um það litla álit, sem allt of margir menn hafa á þessari merkustu stofnun þjóðarinnar, Alþingi, og þann orðróm, sem gengur um alls konar hrossakaup, sem hér eigi að eiga sér stað milli manna og fiokka, orðróm, sem er margýktur, á sér oft enga stoð í raunveruleikanum og öllum hv. þm. ber að afsanna með störfum sínum og athöfnum. Er líklegt, að örugga leiðin til þess sé að leggja blessun sína yfir þessar gerðir? Það er alveg víst, að verði það gert, þá eru hv. þm. að hjálpa til þess að viðhalda slíkum orðrómi og því áliti sem hann skapar á þessari stofnun. Þetta er meginkjarni þessa máls, en ekki hitt, hverjir eru við það riðnir eða hvers flokks málið er sérstaklega. Hitt er svo staðreynd, að gangur þessa máls hefur verið sem hér segir: 1. Fyrrverandi formaður Framsfl. fær samþ. á Alþingi heimild til, að ríkissjóður kaupi höfuðbólið Skálholt til þess að reisa þar við á ný hið forna biskupssetur, svo að það sé ekki lengur smán að sýna það erlendum og innlendum gestum. 2. Núverandi formaður Framsfl. byggir þetta höfuðból nokkru síðar í lífstiðarábúð til flokksbróður síns, Jörundar Brynjólfssonar. 3. Þingmaður Framsfl. ber fram till. um það á Alþingi, að ríkissjóði sé heimilað að kaupa höfuðbólið Kaldaðarnes, vegna þess m. a., hversu landið sé vel fallið til nýbýlastofnunar og byggðahverfis, og búnaðarmálastjóri, sem einnig er þm. Framsfl., er þessu þá alveg sammála. 4. Sami þm. Framsfl. sækir síðar mjög fast að fá jörðina keypta, þótt þá sé búið að koma þar upp hæli, sem kostaði ríkissjóð um eina milljón króna. Og nú er sami búnaðarmálastjóri alveg sannfærður um, að ríkissjóður hafi ekkert með eignina að gera og að bezta ráðið sé að láta hana af hendi til einstaklings fyrir litinn pening. 5. Landbrh. Framsfl. byggir þessum flokksbróður sínum höfuðbólið Kaldaðarnes í erfðaábúð, að fengnum þessum einstæðu upplýsingum frá framsóknarmanni, sem sat í ábyrgðarstöðu. 6. Sami ráðh. selur þessa eign nærri samstundis til þessa sama flokksbróður síns og tilnefnir sjálfur fallinn frambjóðanda flokksins til þess að hafa forustu um mat eignanna, en niðurstöður verða þær, að ríkissjóður fær sáralítil verðmæti fyrir eign, sem kostar hann á aðra milljón króna. 7. Menntmrh., sem einnig er formaður þingflokks Framsfl., fyrirskipar að leggja niður hælið á jörðinni, svo að unnt sé að koma fram þessum aðgerðum, þrátt fyrir mótmæli þeirra, sem mest höfðu barizt fyrir því, að hælinu yrði komið upp, auk margra annarra manna. 8. Hópur framsóknarþingmanna ver þessar aðgerðir utan þings og innan og blað flokksins hneykslist mjög yfir því, að nokkur maður skuli láta sér detta í hug að hafa nokkuð við það að athuga. Og sjálfsagt verða alllr hv. þm. Framsfl. hér á Alþingi til þess að greiða því atkvæði, að málið verði ekki leiðrétt. Ég þarf ekkert að kveða hér upp neinn dóm um það, hvaða flokkur hefur merkt sér þetta mál. Ég læt mér nægja að draga hér fram óhrekjandi staðreyndir. Hvernig svo sem dómur hv. alþm. kann að falla í máli þessu, þá er það víst, að þjóðin mun taka þann dóm til athugunar og fella sinn dóm um alla meðferð þess. Ég vil svo leyfa mér að óska þess, að þessari umr. verði frestað og málinu vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Hv. þm. Barð. hefur nú eftir alllangan meðgöngutíma haft orð fyrir þessari till., og er ekki um það að sakast, þótt hann beri hana fram og rökstyðji. Og það er sannfæring hans, að hér sé um að ræða vonda ráðsmennsku með opinberar eignir, sem þurfi leiðréttingar. En ef honum hefði gengið það eitt til að leiðrétta ranga meðferð á fjármunum hins opinbera, hefði hann tæplega vikið máli jafnoft að ráðherrum Framsfl. og hann gerði. Og svo hughaldið var honum það að koma flokkspólitíkinni við, að hann hikar ekki við að reyna að gera einn málsaðilann tortryggilegan með því að segja, að hann sé fallinn frambjóðandi Framsfl. Svona er blærinn á ræðu hv. þm. Og ef honum hefði verið hughaldið að rökstyðja mál sitt með réttu, hefði hann ekki farið eins skakkt með staðreyndir og sýnt jafnmikla hlutdrægni og hann gerði. Það hefði verið auðvelt fyrir hann að afla sér meiri upplýsinga áður en hann felldi dóma sína. Ég ætla til dæmis, að hv. þm. sé þess ekki umkominn að geta dæmt um, hvort í þessu tilfelli hafi verið farið að lögum eða ekki. Til þess hefði hann þurft að afla sér upplýsinga hjá hæfari aðilum. A. m. k. er ég ekki trúaður á, að hann hafi þann skilning á lögum, sem grípa hér inn í, að hann geti á augabragði kveðið upp ákveðinn dóm. Ég skal benda á þá staðhæfingu, að með því að velja drykkjumannahælinu stað á jörðinni, hafi verið ákveðið, að jörðin væri nokkurs konar embættismannabústaður. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hef aflað mér í stjórnarráðinu, og samkvæmt bréfi, sem heilbrmrn. skrifaði landbrn., eftir að hælið var lagt niður, er það ljóst, að heilbrmrn. taldi sig ekki hafa vald á jörðinni. Engir samningar voru um það, að húsin, sem fyrir voru á jörðinni, væru afhent þessu hæli, a. m. k. hef ég ekki getað fengið neinar slíkar upplýsingar í stjórnarráðinu, og bréfaskipti milli ráðuneytanna benda til hins gagnstæða. Þá tók hv. þm. sér dómsvald um það, að í Kaldaðarnesi hefði verið bezti staðurinn fyrir drykkjumannhæli. Það kemur nú heldur hastarlega í bága við reynsluna. Og mér er sem ég sjái hv. þm., ef ekkert hefði verið gert til að binda endi á það ófremdarástand, sem var í því máli, hann hefði þá ábyggilega - og með réttu - álasað málsaðilum fyrir tilgangslitla sóun á ríkisfé. Ég ætla, að það hafi verið Stórstúka Íslands, sem hafði hönd með í bagga um það að flytja hælið frá Kumbaravogi til Kaldaðarness, og ég veit, að landlæknir átti ekki hlut að því. Það var þá fyrst, er þangað kom, að farið var að bera þetta undir hann. Hvað læknaráð áhrærir um þennan flutning, veit ég ekki, en síðan hælið var afhent ríkisspítulunum, veit ég, að sá læknir taldi hælið á fráleitum stað og of langt í burtu til þess, að af því mætti vænta verulegs árangurs. En sá læknir, sem hefur stjórnað þessu hæli, er dr. Helgi Tómasson, og hann var valinn vegna þess, að hann er manna fróðastur um þessa hluti og bezt fallinn til að gegna slíku starfi. Og hvað reynsluna í þessu efni áhrærir, þá hefur komið í ljós, að hann hafði rétt fyrir sér. Vistmönnum á hælinu fækkaði stöðugt og urðu alllengi síðast aðeins fjórir, en rekstur hælisins kostaði um 573 þús. kr., svo að það varð á milli 10 og 20 þús. kr. kostnaður á hvern sjúkling í fyrstu, en síðan hygg ég hann hafi numið talsverðu á þriðja tuginn, og þá stund, sem hælið hefur staðið, hefur það sem sagt kostað um 573 þús. kr. Nú mundi einhver segja, að það væri nú fyrir sig, þótt kostnaður yrði mikill, ef mikill árangur hefði náðst á hinn bóginn. En nú er það svo, að hann er nær eða jafnvel enginn. Og mér er sem ég sjái röksemdir hv. þm. Barð., eftir að þetta lá allt saman fyrir, og útmálun hans á því, hvernig ráðh. hefði rækt sínar skyldur, ef haldið hefði verið áfram á þessari sömu braut. Og þar hefði hann haft rétt fyrir sér. Slíkt hefði verið ill meðferð á fjármunum. Og það er enda svo að sjá, að hlutaðeigendur hafi áttað sig mjög fljótlega á því, að ekki væri mikils árangurs að vænta á þessum stað, og lagt til að flytja hælið á nálægari stað, þar sem auðveldara væri að hafa daglegt eftirlit. Hv. þm. Barð. þarf því ekki að berja sér á brjóst og hefja upp harmagrát vegna sjúklinga, sem af þessum sökum yrðu ofdrykkjunni að bráð. En mér finnst það hálfgerð kaldhæðni, af því að hann virtist tala af hlýjum hug um þessa starfsemi, að hann skyldi vilja halda henni á þeim stað, þar sem skilyrðin að dómi þeirra, sem bezt þekkja, eru þannig, að ekki er að vænta mikils árangurs, nema launa dýran lækni, sem ætti þar heima eða í námunda. Ég ætla þá næst að víkja að því atriði, hvers vegna ég fór frá Skálholti, en í sambandi við það er rétt að taka það atriði úr ræðu hv, þm. Barð., sem fjallaði um kaupin á Skálholti. Menn hafa í seinni tið gert mjög að umtali, að það þyrfti að fegra og bæta Skálholt. En þó að menn beri það mjög fyrir brjósti, hefur lent við málæðið eitt enn þá, nema ákveðið hefur verið að koma þar upp skóla. En svo vill svo einkennilega til, að sumir þeirra, sem mest hafa talað um að fegra staðinn, eiga nú jafnvel ekki aðra ósk heitari, en ef hægt væri að drepa þessa stofnun. Það hefur verið þvælzt fyrir málinu árum saman af elnum embættismanni ríkisins, og varð ráðh. að heimta af honum skil. Allt fram að því að ríkið keyþti jörðina, hafði hún verið í einkaeign allt frá dögum Hannesar Finnssonar biskups. Hafa niðjar hans erft þessa jörð og byggt hana ábúendum þar frá ári til árs. Á haustnóttum fengu ábúendur fyrst að vita, hvort þeir fengju að vera kyrrir eða ekki næsta vor eða yrðu að flytja burt. Meira en á aðra öld gengur þetta fyrfr sig, og ekki varð vart við neinar raddir um það, að hugsa þyrfti eitthvað um þennan stað og fegra hann. Hirðusemin um staðinn var ekki meiri hjá valdamönnum þessarar þjóðar en það, að ábúendur voru látnir sífellt búa við svo lamandi ábúðarskilyrði. Þegar ég flutti till. um það á Alþingi, að Skálholt sé keypt, stóð svo á, að eigandi Skálholts var þá fallinn frá. Þá var leitað eftir því að fá erlenda menn til að kaupa staðinn. Mér fannst það óbærflegt og þjóðarsmán, að slíkt ætti sér stað. Fyrir þá sök var till. flutt á þingl. Var hún samþ., en ekkert ákveðið um embættisbústað. Að því leyti sem hv. þm. talaði um, að framið væri lögbrot, þá eru það allt saman staðlausir stafir. - Nú sé ég, að fundartíminn er liðinn í bili, og sé á hæstv, forseta, að hann muni óska að fresta fundi. Skal ég því fresta minni ræðu. - Fundarhlé. Herra forseti. Ég vil fyrst beina því til hæstv. forseta, að ég er ekki fús til að tala hér yfir tómum stólum. Þegar hv. flm. flutti sína ræðu, var hér margt manna, og vil ég því að einhverjir hlýði á mig. - Ég endaði mál mitt síðast með kaupunum á Skálholti, og þá hafði ekki verið ákveðið, að þar yrði embættisbústaður eða aðrar ráðstafanir gerðar á jörðinni, og liggur ekkert fyrir um slíkar ákvarðanir. Það var misminni hjá mér, að ég hefði flutt till. um kaupin, og þakka ég hv. þm. Barð., að hann skyldi leiðrétta það. En ég mun hafa dregið mig í hlé. Ég var ábúandi í Skálholti, og ég þekki það mikið til íslenzkrar pólitíkur og þóttist vita, að hlaupið yrði til og sagt, að ég hefði gert þetta af eigingirni. Málið var flutt í Ed. af fjvn. og var samþ. þar. En ekkert var framkvæmt í þessu máli af hæstv. þáv. ríkisstj. En það var svo 1935 í sambandi við annað, að hv. þm. S-Þ. flutti till. um að kaupa Skálholt og hv. þm. Str., sem þá var landbrh., framkvæmdi kaupin. Og var mér byggð jörðin, og það var engin heimild til fyrir því, að ekki mætti byggja mér jörðina til lífstíðar, eins og hv. þm. Barð. sagði. Hann gat sagt sína skoðun, en hans orð eru ekki l. Brottför mín stafar ekki af ágirnd. En þeir, sem hér hafa talað undir rós, meina það. En við skiljum fyrr, en skellur í tönnunum, og þeir ættu að vera þær kempur að segja það, sem þeir meina. Ég er sjálfsagt ekkert betri í þessum efnum en aðrir, en ég er heldur ekkert verri. Eftir því, sem hv. þm. Barð. segir, ætti þó ekki að vera neinn vafi á innræti mínu. En ég mun ekki biðjast neinnar vægðar. En ég taldi mig frjálsan að gerðum mínum. Og ég get sagt hv. þm. Barð., að ég var við því búinn, að þetta yrði lagt út á þennan veg. En hv. þm. Barð. hefur lagt sig fram um að láta sínar gerðir líta vel út, en mér finnst það hálfbroslegt, að það skuli vera skoðun ýmissa, að þetta sé eitthvert hneyksli, en ég get sagt hv. þm., að ég hef gefið ýmsu gætur, og ef þetta er hneyksli, þá má taka ýmislegt fleira. En ef þetta mál er rætt, á að segja hlutina með berum orðum, en ekki að vera með dylgjur. Fyrir ókunnuga, sem heyrt hafa ræðu hv. þm. Barð., þá hafa þeir fengið rammskakkar hugmyndir um málið, en ég mun koma að því síðar. Ég varð var við það, að seta mín í Skálholti væri til fyrirstöðu fyrir búnaðarskólanum, en ætlaði mér ekki að standa í vegi þeirrar stofnunar. Ég ræddi málið við hæstv. þáv. landbrh., og tók hann vel í mál mitt, en sagði, að við yrðum að ræða málið nánar síðar. En ekki varð þó af framkvæmdum, því að hann hætti ráðherradómi skömmu síðar. Það var nú byrjað að grafa skurði í Skálholti og leggja veg að hinum fyrirhugaða skóla. En ég hafði ekki hugsað mér að hætta búskap, og þegar ég vissi, að leggja átti niður drykkjumannahælið í Kaldaðarnesi, spurðist ég fyrir um, hvort ég gæti fengið jörðina. Ég hafði hugsað mér að flytja frá Skálholti vorið 1947, en ríkið var þá enn með búrekstur í Kaldaðarnesi og notaði hús þar. Ég gat því ekki flutt þá, en varð áfram í Skálholti, sem ég hefði ekki gert, ef ég hefði komizt að jörðinni. En ríkið hafði búrekstur í sambandi við hælið og þurfti því húsin. Áður en til kaupa kom á Kaldaðarnesi og þegar ráðið var, að ég flytti frá Skálholti, óskaði ég eftir, að mannvirki mín í Skálholti yrðu keypt, og jafnframt óskaði ég eftir kaupum á Kaldaðarnesi. Eftir l. á að leita eftir hjá vissum aðilum, hvort heimilt sé að kaupa jörðina, fyrst, hvort ákveðið hafi verið að nota jörðina til annars. Þau afnot, sem heilbrigðisstjórnin hafði haft þar, var ákveðið að flytja í burt að tillögu lækna hælisins, að flytja það nær Reykjavík. Þá hafði hæstv. ráðh. ekki séð sér fært að halda uppi sama og engu starfi, sem þó hafði mikinn kostnað í för með sér. Þetta mál heyrði því undir hæstv. landbrh. og hæstv. heilbrmrh. að því leyti, sem byggingarnar varðaði, og var vilji fyrir því, að landbrh. tæki landið til ráðstöfunar. Ég taldi, að mætti skipta landinu niður í býli, en hæstv. landbrh. var allt annarrar skoðunar og taldi, að aðalkjarni landsins væri eyðilagður. Og ef hv. þm. Barð. hefur athugað, hvað jörðin var metin fyrir stríð og svo nú, sér hann, að lækkunin liggur aðallega í þessu. Jörðin var athuguð með tilliti til að skipta henni í fleirí býli, en slíkt var ekki álitið mögulegt, nema með því móti að rækta nýtt tún og ræsa fram, og talið er mjög hæpið, hvort hægt verður að þurrka nema lítið. Þá var leitað til Búnaðarfélagsins, en þeir sögðu, að landið mundi ekki breytast svo við þurrkun, að hægt væri að nota það til ræktunar, og sögðust ekki leggja til, að jörðinni yrði skipt í fleiri býll. Spilda sú, sem tekin var til þurrkunar, liggur enn í plógstrengjum, og óttast menn, að ekki verði hægt að rækta landið, svo að það nægi einu býli hvað þá fleiri. Þá var leitað til sýslunefndarinnar, hvort sýslan mundi nota jörðina til opinberra þarfa, en hún sagði, að slíkt kæmi ekki til greina. Hreppsnefndin lagði einnig til, að jörðin yrði seld, og hefur sennilega ekki viljað, að hún yrði áfram í sama ástandi og eftir herinn. Þar hefur ekkert verið gert síðan, nema Búnaðarfélagið hafði þar námskeið, og er það eina túnið þar nú, sem þá var ræktað, um 100 hesta tún. Gamla túnið er eyðilagt og einnig tún nokkurra annarra jarða, sem notuð voru undir flugvöll. Ég vil þá víkja að því, að þegar ríkið keypti alla torfuna á 115 þús. kr., þá fylgdi henni gamla sýslumannshúsið, sem var byggt 1892, hús fyrir 200 fjár, 20 hestar, og 36 kúa fjós, 2 hlöður heima, svo og jarðahús í Kálfhaga I og II, sem voru að fasteignamati nærri 10 þús. kr. virði. Ég kom ekki þangað fyrr, en ég hafði keypt, en get gert mér í hugarlund, hve miklar breytingar hafi orðið þarna. Sýslumannshúsið hið sama er innréttað og forskallað að utan, járn hefur verið tekið af því og þakið eyðilagt. Húsið er því stórskemmt nú, liggur undir meiri skemmdum. Þá hefur verið byggt hús í Kálfhaga handa ráðsmanninum, og er það handa einni fjölskyldu. Þá er þar innréttaður braggi, sem notaður var sem matskáli handa dvalarmönnum á hælinu og stendur á moldargólfi á steyptum stólpum. Þá er haughús fyrir 6–7 nautgripi, sem sett hefur verið ofan í grunn, þar sem fjárhúsið var. Húsgrunnurinn hefur sennilega verið nothæfur sem slíkur, en er eyðilagður með þessu. Þegar metið var, var matsmönnunum upp á lagt að meta húsin eins og þau væru eins og í Skálholti, en einnig hvernig ástandið hefði verið, þegar ríkið keypti. Ég veit ekki, hvort hv. þm. Barð. skilur, hvers vegna það var gert, en það er vegna þess, að landbrn. átti þetta. Það, sem heilbrmrn. hefur gert, tilheyrir því. Nú er svo ástatt, þegar metið er, að öll hús í Kálfhaga eru horfin. Önnur hlaðan fallin, gömul og léleg, en hin er sæmileg og stæðileg og svo þetta nýja hús. Matsmennirnir höfðu fyrirmæli um að meta þetta allt. Ég vil biðja menn að athuga, þegar talað er um mat, hvernig jörðin er og var. Það var talað um að hreinsa hana, en var ekki gert, og ætlaði n., að það mundi kosta um 300 þús., en ég held, að það muni kosta mun meira. Þess er að geta, að Hreiðurborg er ekki með í þessu mati og sölu og utan við það. Hún var metin á 16–17 þús. fyrir stríð með þeim byggingum, sem fylgja henni, en land er þar óskert. Viðvíkjandi matinu á þessum eignum að öðru leyti, þá vil ég nefna íbúðarhús ráðsmannsins, þ. e. aðalhúsið í Kaldaðarnesi. Það var metið á 125 þús. kr., en úti um byggðir landsins veit ég um ein 20 hús, sem kostuðu ekki nema 60–80 þús. kr., og hefur það sennilega verið fyrir aðra tilhögun á vinnu. Sú eina búbót, sem jörðin hefur fengið eftir spjöllin á henni, voru þessir 6 ha., sem ég hef talað um áður, er Búnaðarfélag Íslands hélt þar verkfæranámskeið. Ef Búnaðarfélagið hefur ekki gert þetta, hefði sennilega ella ekki verið hreyfð ein þúfa eða steinn á jörðinni. Ég ætla ekki að fara langt út í umtal um virðingu á mínum eigum í Skálholti. Ég ætla að lofa mönnum að dæma um það efni og gera sínar ályktanir í samræmi við drengskap sinn og manndóm. En eitthvað mundi það nú kosta hið opinbera að byggja yfir 700 fjár, 50 hross og 40 nautgripi. Ég hef að vísu heyrt menn segja, að ekkert af þessum byggingum væri nokkurs virði, og hefur mér þá auðvitað verið ætlað að ganga frá jörðinni án þess að fá eyri fyrir þessar eignir mínar. Það er náttúrlega leiðinlegt og sjálfsagt líka skaðlegt fyrir ríkið, að menn með slíkan hugsunarhátt skyldu ekki ráða og meta eignir mínar. Ég játa, að í þessu máli réðu ekki menn með slíkum hugsunarhætti, enda væri það aumt fyrir þegna þessa þjóðfélags, ef þeir hefðu þá valdsmenn yfir sér, sem beittu þá órétti. En þannig staðhæfi ég, að farið væri að, ef ekkert væri gefið fyrir byggingar á jörðinni, og mundu flestir viti bornir menn telja það ósæmilegt. Minna má á í þessu sambandi, hvað byggingar yfir fénað hafa stundum kostað hið opinbera, fyrir tveimur árum var byggt á einni jörð hins opinbera 11 gripa fjós og hlaða. Með fjósinu var byggð for- og haughús. Þessi bygging mun hafa kostað nær 250 þús. kr. Hvað mundi þá kosta hjá því opinbera að byggja yfir sem svarar þann fénað, sem húsín í Skálholti rúma? Það kom fram í einu blaði hér nýlega, að mér hefði verið greidd nokkur þóknun fyrir að flytja frá Skálholti að Kaldaðarnesi. Grein þessi var nú heldur lágkúrulega skrifuð, því að greinarhöfundur sá ekki, að önnur óþægindi hefðu orðið að þessum flutningum fyrir mig en að beljur mínar hefðu orðið að ganga frá Skálholti niður að Kaldaðarnesi. Það er nú svo. Ég fer frá 30 kúa töðuvelli í Skálholti og kem með 30–40 kýr á jörð, þar sem enginn töðuvöllur er til og þurrlendisslægjur jarðarinnar ekki teljandi. Ríkið hefur rekið búskap á þessari jörð og hefur haft 10–12 stórgripi. Það hefur orðið að kaupa hey úti í Ölfusi og frá Eyrarbakka og Stokkseyri. Nú þýðir að vísu ekki að fjölyrða um slikt sem þetta gagnvart þeim, sem hafa litinn skilning á því, hvað þetta þýðir. En sú upphæð, sem mér var greidd fyrir sjáanlegt afurðatap, sýndi að vísu vinarhug og sanngirni í minn garð, þó að hv. þm. Barð. hefði önnur orð um þetta, en hræddur er ég um, að sú upphæð éti sig meira en upp í afurðatapi hjá mér strax á fyrsta ári. Yfir þessu er ég þó ekki að kvarta, en ég dreg það fram til þess, að þeir, sem eru að reyna að gera sér mat úr þessu, geti tekið það með í reikninginn, ef þeir vilja sýna sanngirni og hafa nokkurt vit á búskap. Þá vík ég máli mínu að verki virðingarmannanna. Nær undantekningarlaust er það þeirra verk, sem lagt var til grundvallar við þessi eignaskipti. Það er þá fyrst Pálmi Einarsson landnámsstjóri, sem hefur meiri æfingu á þessu sviði en nokkur annar Íslendingur, og hefur fáum verið sýndur jafnmikill trúnaður af hálfu landbúnaðarins og samtaka bænda, og mun enginn efa, að tryggt sé, að niðurstöður hans byggist á þekkingu og sanngirni. Annar virðingarmannanna er smíðameistari á Selfossi. Kristinn Vigfússon, sem ég þekki ekki nema rétt í sjón, en ég veit, að hann er alvanur virðingamaður, sem gerir ekki annað, en hann álítur rétt og er álitinn af þeim, er þekkja hann, hæfileika- og sæmdarmaður. Þriðji matsmaðurinn er bóndi í Grímsnesi, Guðmundur Guðmundsson, Efri-Brú, og þeir, sem hann þekkja, vita, að hann leysir allt, sem honum er trúað til að gera, af hendi með mikilli samvizkusemi. Eftir ræðu hv. þm. Barð. að dæma hefur hann ekki ætlað þessum mönnum að meta eins og þeir teldu rétt, eða hvert verðmæti þess metna væri, a. m. k. ekki það, sem ríkið átti, heldur leggja þar til grundvallar reikninga yfir kostnað við endurbætur eða viðgerðir á húsunum í Kaldaðarnesi og kostnað við byggingu ráðsmannshússins. En þá er þetta ekkert mat. Ég veit dæmi þess, að það opinbera varð að byggja á einni jörð sinni íbúðarhús, fjós, sem rúmar 11 gripi, og hlöðu, og kostaði það samtals yfir hálfa milljón króna. Þetta er ekki sérlega stór jörð, en þó sæmileg bújörð, og hægt er að gera hana betri, eins og er með flest býli í landinu. Ef hv. þm. Barð. ætti að meta þessa eign, dytti honum þá í hug, að það væri verðmæti eignarinnar, sem búið er að kosta til hennar? Engum dettur í hug, að nokkur búskapur gæti borið nema brot af því verði, svo langt erum við komnir af réttri leið. Ég lét matið með öllu íhlutunarlaust, og það veit ég, að hæstv. ráðherrar gerðu líka. Við höfðum enga íhlutun um niðurstöðu matsmannanna, og ef hv. þm. Barð. eða einhver annar dregur það í efa, þá skora ég á hann að leita sér upplýsinga um það. Það væri nær að spyrja matsmennina sjálfa og leiða þá sem vitni en vera hér með svígurmæli og sleggjudóma. Það hefur mikið verið talað um hælið í Kaldaðarnesi. Hvað var þetta hæli? Það var gamla sýslumannshúsið, sem var embættisbústaður um skeið og heimilishús, byggt 1892. Það var gert við húsið. Þá var innréttaður einn braggi og komið fyrir í honum borðstofu og eldhúsi. Braggi þessi er eins og svo margir hermannabraggarnir voru, stendur á steinstöplum, á moldargólfi og klæddur járni að utan. Þá var byggt hús yfir ráðsmanninn. Matsverð mun nú vera talið fullkomlega nógu hátt. Það er 125 þús. kr., tvöfalt hærra verð en sams konar hús hafa verið byggð fyrir sums staðar í sveitum. Yfir þessu er ég samt ekki að kvarta, því að ég vildi gjarna, að ekki væri hægt að segja, að metið væri mér í vil. Þá hefur verið minnzt á hreinsunargjaldið, sem mér var greitt. Ef ég framkvæmi hreinsunina, á ég að endurgreiða gjaldið. Ég held, að enginn, sem til þekkir, geri ráð fyrir, að ég græði á þessu. Ég veit dæmi þess, að það opinbera lét hreinsa nokkuð stóra lóð og hafði til þess eigin tæki og þau fullkomin. Það kostaði 75 þús. kr. „Dýr mundi Hafliði allur“, dýrt mundi hafa reynzt því opinbera að hreinsa allt Kaldaðarnesland, ef það hefði átt að annast það, eftir þessu. Ef ég hefði sérstaklega sett mér það mark að hagnast á þessum kaupum, þá sá ég ósköp vel aðra leið til þess en þá, sem ég fór, og er ég þó enginn kaupsýslumaður. En ef ég hefði sett mér það mark, þá hefði ég farið allt öðruvísi að. Ég vissi um álit þeirra manna, sem dæmdu Kaldaðarneseignina úr leik til skiptingar í mörg býli, og um álit sýslufélagsins, Búnaðarfélagsins og hreppsnefndarinnar. - Hreppsnefndin vildi, að hún kæmist fyrst og fremst í örugga ábúð. Ef ég hefði endilega viljað komast að góðum kjörum, þá hefði ég eftir að búið var að byggja mér jörðina, beðið með að kaupa hana í þrjú ár, og þá átti ég heimtingu á eigninni og hefði fengið hana með fasteignamatsverði. Nú segja spekingarnir, að salan hafi ekki farið löglega fram. Hvað mundi nú hæft í því? Nú keypti ég jörðina áður en ég hafði búið þar í þrjú ár. En ég hafði búið í Skálholti frá því að ríkið eignaðist þá jörð og reyndar miklu lengur, og ákvæði laganna um þriggja ára búsetu sem skilyrði fyrir því, að hægt sé að selja ríkisjarðir, er náttúrlega sett til þess að tryggja, að ríkið hafi áður kynni af viðkomandi bónda, hve líklegur hann sé til að búa og annast jörðina. Menn geta svo talað um, að ég sé enginn bóndi, ef einhver heldur, að hann verði feitur á að japla á því. Það er ég ekki að fást um. En ef ég er svo fordæmanlegur sem bóndi að einhverra dómi, að mér bæru ekki þessi réttindi, þá gæti sú staðhæfing hitt því miður fleiri bændur og verið nokkur ásökun í garð bænda yfirleitt, og fer vel á því hjá þeim, sem fyrst og fremst vilja láta telja sig sem hina einu sönnu bændavini, að halda því fram. Hæstv. landbrh. leitaði til landbn. Alþ. til frekara öryggis út af þriggja ára búsetuákvæðinu, og mun meiri hluti nefndanna hafa skilið það svo, að aðalatriðið og andi laganna væri, að viðkomandi hefði búið á jörð í eigu ríkisins þetta tímabil, svo að ríkið hefði haft af honum kynni, en ekki endilega á þeirri ríkisjörð, sem hann falaði til kaups. Og áður en meiri hluti landbn. hafði fellt þennan úrskurð, hafði ég leitað álits eins færasta lögfræðings í þessu landi á þessu atriði, hvort hann teldi, að minn réttur væri nokkuð rýrður með því að flytja á milIi jarðanna og kaupa Kaldaðarnes strax, og sagði hann hiklaust, að hann teldi, að ég hefði þegar fullnægt þessu ákvæði eða skilyrði um búsetuna. Nú hefur hins vegar komið fram hjá hv. þm. Barð., ef ég hef skilið hann rétt, að hér væri um lagabrot að ræða, en ég er sannfærður um, að þessi gerningur mun standast fyrir hvaða dómi sem er. Það er vafalítið að dómi fjölda lögfræðinga, sem ég hef talað við. Þeir segja, að þetta sé ekki umtalsvert. Nú kom það fyrir hér fyrr í umr. um þetta mál, að hv. þm. Dal., Þorsteinn Þorsteinsson sýslumaður, kvaddi sér hljóðs, að því er hann sagði til að bera af sér sakir í sambandi við það, er hæstv. ráðh. leitaði álits landbn., en hv. þm. Dal. var víst í minni hluta nefndanna og andvígur sölu Kaldaðarness á grundvelli búsetuákvæðisins. Og mikils þótti honum nú við þurfa að túlka skilning sinn. Hann lét þess þó getið, að samkvæmt anda laganna væri nú allt í lagi með fullnægingu búsetuskilyrðisins.

En bókstafurinn blífur.

En hvað það var líkt hv. þm. Dal., að það væri ekki andi laganna, heldur bókstafurinn einn, sem gilda ætti. Það hefði verið út af fyrir sig, ef ég hefði sagt þetta, þar sem enginn á neitt undir dómfellingu minni í þessu landi, svo að segja mætti með nokkrum rétti, að slík yfirlýsing af minni hálfu segði ekki svo mikið, hvorki til né frá. En öðru máli gegnir með hv. þm. Dal., sem ég hef ekkert nema gott eitt um að segja. Það horfir öðruvísi við, er hann, dómarinn, lýsir því yfir, að andi laganna eigi engu að ráða, undir dómsorði hans geta menn átt mikið. Þetta hefði e. t. v. getað hljómað vel á þeim tíma, er allt var bundið og heft og reyrt í andlega fjötra, og þar sem valdið var látið ráða, hvað sem réttinum leið, en það hljómar illa nú og er hæpið, að ekki sé meira sagt, á þeim tímum frjálsræðis og lýðræðis, sem vér lifum nú á. Hv. flm. þessa máls sagði, að það hefði ekki verið leyfilegt að selja jörðina, sennilega af einhverri annarri ástæðu en þeirri, sem ég var nú að minnast á. Það rn., sem jörðin heyrði undir, samþ. söluna, og öll skilyrði voru uppfyllt. Og þá er ekki eftir nema eitt, og það er það, að ríkið hefði ekki átt að selja jörðina. Og þá liggur næst að spyrja: Hvers vegna hefði ríkið ekki átt að selja jörðina? Þá er að svara því. Ekki var álitið, að hægt væri að nota hana til býlafjölgunar, það þykir ekki hentugt að koma þar upp byggðahverfi sakir þess, hvað landið er blautt og hallalaust. Ekki hentaði stjórnarvöldunum hún til notkunar fyrir sig. Ekki var hægt að byggja hana, nema þá frá ári til árs, þ. e. a. s. með ársuppsagnarfresti, og engum dettur í hug, að nokkur hefði tekið jörðina upp á þau kjör. Það hefði enginn verið svo vitlaus, sem veit hvað er að búa. Þá er eitt orðið eftir, að ríkið byggi sjálft á jörðinni. Ég hygg, að sá maður, sem átti að sjá um vinnubrögðin þar, hafi gert sitt bezta til að hafa það í lagi. En útkoman er þessi á búskapnum hjá því opinbera, sem hefur 10–12 stórgripi, að þar verður að kaupa heyið og langt frá því, að það borgi sig. Og það gefur auga leið, þegar vitað er, hvernig ástatt er um búskapinn, ekki eingöngu hjá því opinbera, heldur jafnvel þeim mönnum, sem eiga allt sitt undir, að vel fari, hvernig útkoman hefði orðið á þessum stað, þegar ríkisbúin, sem byggja sinn búskap eingöngu á ræktuðu landi með öllum beztu tækjum, sem við eigum völ ár og reikna sér hærra verð fyrir sínar afurðir en nokkur bóndi, berjast í bökkum, sumpart með nokkurt tap og stundum með aðeins lítinn gróða, en sum þessi bú með allmikið tap,-hvernig mundi þá útkoman hafa orðið á þessum stað með þeim skilyrðum, sem þar eru fyrir hendi? En það er það eina, sem hægt er að halda fram í sambandi við jörðina, að ríkið hefði átt að búa, og það er hægt að halda því fram, en málið hefur ekki verið sótt á þeim grundvelli. Það eru nokkur atriði í grg. þessarar till., sem eru mjög hæpin og að mestu leyti sennilega þó á misskilningi byggð. En það yrði sennilega nokkuð langt mál, ef ég færi að rekja þau. Ég hef nú drepið á þau atriði, sem skipta máli, og í höfuðatriðum skýrt hvernig því er varið, og ég hygg, að menn geti gert sér í hugarlund að mestu leyti, hvað hér er um að ræða. Svo er bezt, að ég snúi mér að Kaldaðarnesi, en ætla að sleppa því, sem viðkemur Skálholti, vegna þess að ég veit, að hv. þm. Barð. hefur engan kunnugleika þar, og sennilega heldur ekki á hinum staðnum. Ég veit ekki til, að hv. þm. Barð. hafi komið í Kaldaðarnes til að kynna sér, hvað þar er að sjá, en það skyldi maður ætla, ef menn hyggjast kveða upp þunga dóma, að þá hafi þeir mikið í bakhöndinni til að verja slík orð. Ég vil þá gefa honum lýsingu á því, hvað þarna er um að vera. Gamla húsið hefur verið innréttað og forskallað að utan, lítið haughús byggt og ráðsmannsbústaður. Það hefur verið innréttaður braggi og honum skipt í sundur í borðstofu og eldhús, og þetta eru mannvirkin. Hvað áttu nú matsmennirnir að gera? Áttu þeir ekki að líta á þessar eignir og reyna að komast að niðurstöðu um, hvert verðmæti væri í þeim fólgið? Og að þeir fóru ekki eftir reikningum, heldur hvert verðmæti er í þessu fólgið, það þori ég að fullyrða, á hvorum staðnum sem var. Hitt er svo annað mál, að það getur eitthvað verið frá eða til, þegar um smáupphæðir er að ræða. Ef hv. þm. Barð. hefur minnsta inngrip inn í, hvað byggingar kosta, þá getur hann gert sér í hugarlund, hvaða þýðingu það hefði fyrir þennan aðila nú að reka búskap á þessum stað, þegar hann er búinn að koma upp peningshúsum, ef það væri nokkur búfénaður að ráði, en þá er það í viðbót við það, sem er, og kemur því ekki þessu máli við. En það er aftur það, sem ég hef látið af höndum þar, sem ég fór frá. Ég er ekki víss um, að hv. þm. Barð. - nema hann sé alveg litblindur á þessi mál - þegar hann er búinn að koma í Kaldaðarnes og athuga, hvað þar er að sjá, að hann komi með þungar ákúrur á matsmennina, og þess eins sakna ég um hv. þm. Barð., - því að ég vil ekki, að hann sé með sleggjudóma á hendur mönnum, ekki einu sinni mér, - að hann skuli ekki hafa komið þar, og vil ég bjóða honum að koma austur að Kaldaðarnesi og sjá hvað þar er að sjá, því að ég er ekki svo mikið búinn að færa úr lagi enn þá. Hv. þm. segir; að allar vonir hafi staðið til þess, að það hefði orðið góður árangur af hælisvistinni í Kaldaðarnesi. Hví segir nú hv. þm. þetta? Það getur vel verið, að það hafi verið upphaflega góðar vonir, og ég efast ekki um, að þeir, sem stóðu fyrir því, hafi gert sér í hugarlund, að þetta yrði glæsilegt. En hamingjan góða, en reynslan? Reynslan er þó ólygnust. Þegar hælisvistin kostaði um árið 14–15 þús. kr. fyrir hvern mann og svo þegar það er komið upp í 20 þús. kr, á mann og þar yfir fyrir hvern mann og þegar peir, sem umsjón höfðu með þessu máli, segja, að árangur hafi orðið lítill eða nær enginn, og þegar búið er á þessum stutta tíma að verja 570 þús. kr. bara til rekstrar hælisins, burtséð frá öllum byggingum, því segja menn þá þetta? Einhvern tíma stóðu góðar vonir til, að árangur yrði að þessu, en þær vonir hafa orðið sér til minnkunar, án þess að ég sé að gefa þeim það að sök, sem byggðu vonir sínar á þessu. Hv. þm. Barð. minntist á Reykjalund í þessu sambandi, en ég veit, að hann fer ekki að jafna þeim saman, þessum sjúklingum og sjúklingunum á Reykjalundi, því að það er allt annars eðlis. Hv. þm. taldi upp, hvaða jarðir mætti ekki selja. Ekkert af þeim skilyrðum hefur verið brotið. Hann getur haldið því fram, að það hefði átt að halda þessum rekstri áfram, hvað sem það kostaði og hvernig sem gekk, en úr því að búið var að fara með það, þá var ekkert til fyrirstöðu, að það mætti fara með þessa jörð eins og aðrar jarðir. Hv. þm. sagði, að það mætti ekki selja höfuðból. Hvar er það í l.?  Ég hef svarað því áður, sem hann drap á viðvíkjandi því, þegar ég flutti það mál, að ríkið keypti og hefði jörðina til sölu, og ég hefði gert mér í hugarlund, að það væri hægt að skipta jörðinni í fleiri býli, hún væri þeim kostum búin, að það væri mögulegt. Nú hefur gerzt tvennt: að kjarni jarðarinnar er eyðilagður, og svo kom það í ljós, þegar farið var að nota hana, að hún er svo blautlend og láglend, að ekki er talið fært að þurrka hana, svo að hún geti orðið ræktuð. Það var því horfið frá þessu. Þetta gat ég ekki vitað, þegar ég flutti málið. Hv. þm. taldi, að það hefði ekki þurft að greiða fyrir för minni frá Skálholti, það hefði verið hægt að koma upp skólanum og taka jörðina, hvað sem minni búsetu leið þar. Ég hef áður að því vikið í sambandi við það, sem ég minntist á hjá fyrrv. landbrh., Pétri Magnússyni, hvernig hann leit á það mál, og seint mundi ég hafa gripið til þess réttar, en vel hefði getað verið sá maður í þessu embætti og hagað sér þannig, að ég hefði sýnt honum fram á, að ég væri ekki óviðkomandi aðili. Það getur verið, að hv. þm. Barð. finnist, að þannig hefði verið hægt að búa að mér þarna, en ég er hræddur um, að það hefði orðið haldlaust. Hv. frsm. nefndi nokkrar tölur viðvíkjandi byggingarkostnaði, sem ég hef ekki séð, og getur verið, að sé rétt með farið, en það skiptir ekki miklu máli. Mínar eignir, sem metnar voru, voru metnar hátt á annað hundrað þúsund krónur. Það hefði þó orðið að borga það. Hv. þm. brosir að því. Hann telur kannske, að það hefði ekki átt að borga það, en ég er ekki viss um, að hann hefði viljað láta búa þannig að sér, og ég býst við, að hv. þm. kunni að meta fjármuni, ekki síður en ég, og segi ég honum það ekki til lasts, sé hóflega að því farið. Það er frekar kostur heldur en ljóður á ráði manna. Hv. þm. sagði, að ég hefði tekið að mér verk, sem ríkið ætlaði eitt sinn að gera. Ef ég stend ekki við þær kvaðir, sem heyra til svona jörð, þá getur ríkið tekið fyrir það fasteignamatsverð. Yfir þessu er því ekkert að kvarta, því að þeim, sem að þessari lagasetningu stóðu, gekk annað til en að sá, sem kemur á jörðina, hefði hagnað af þessu, það er fyrir framtíðina gert, og var ég vissulega fylgjandi að samþykkja það, þegar slík löggjöf var sett. Hv. þm. fannst, að það væri eitthvað skrýtið hjá matsmönnum, að þegar þeir eru búnir að meta landverð jarðarinnar, þá draga þeir frá eyðileggingu á landinu sjálfu. Nú verður hv. þm. að hafa í huga, að nokkur hluti jarðarinnar er ekki með í sölunni til mín, og áður var allt söluverðíð með öllum húsum 115 þús. kr. Nú gengur þessi jörð, sem er nokkur hluti úr jörðinni, undan, og það, sem var áður verðmætt í landi jarðarinnar, það er eyðilagt, og hv. þm. ætti að kynna sér, hvað það var mikill hluti úr verðmæti jarðarinnar á þeim tíma, þegar ríkið keypti. En ef þessi sala hvað verðmæti áhrærir er svona fjarri því að vera há og ríkið átti að hafa meira upp úr henni með öðrum hætti, hvað mátti þá segja um söluna hjá fyrri eiganda, þegar ríkið kaupir? Jörðin með öllum þeim byggingum, sem þá voru á jörðinni, þó að þá væri annar mælikvarði á peningum, var seld fyrir 115 þús. kr. Nú kaupir ríkið ekki fyrr en 1940, og þá var komin veruleg verðhækkun á jörðum, en þegar ég kaupi, þá er að vísu hátt verð á jörðum, en þó farið að ganga til baka, en þetta fór allt eftir mati. Einhvern veginn finnst mér, - og er ég ekkert að kvarta í sjálfu sér yfir því, sem hv. þm. Barð. ber fram, - ef öðruvísi hefði staðið á, ef það hefði ekki verið framsóknarráðherra, sem seldi, og framsóknarmaður sem keypti, að þá hefði hv. þm. ekki látið sér svona tíðrætt um þetta mál. Röksemdafærsla hans, úr því að hann ekki hélt því eina fram, sem eftir var, að ríkið ætti að stunda búskap á jörðinni, er því alveg fallin um sjálfa sig. En hefði hann haldið þessu fram, þá hefði það verið afstaða til málsins, sem var þó hægt að fóta sig svolítið á. Hann vék svo að því seinast í ræðu sinni, að það hefði þarna verið meira verðmæti, fríðindi, sem hefði verið greitt til mín sem þingmanns, og tileinkaði það hæstv. landbrh. sem flokksbróður mínum og mér sem flokksmanni hans. Nú veit hv. þm., hvernig þetta er til orðið. Sé þetta á þeim grundvelli, sem hann vill vera láta, hann meini, að þetta sé rétt, þá verður hann að saka matsmennina. Þá er hann að gefa í skyn, að þeir hafi rofið þann trúnað, sem þeim er sýndur, þegar þeir eru dómkvaddir til að gera þetta verk og gera það rétt. Allt hans tal um þetta, og fleiri manna, - þegar t. d. hv. þm. A-Húnv. segir, að öll meðferð ráðh. á þessu máli hafi verið eins og hann hafi ætlað að gefa mér eignina, - allt þeirra tal, fullyrðingar og sleggjudómar byggist á því, að matsmennirnir hafi brotið sína skyldu, því að allt, sem máli skiptir, er þeirra verk viðvíkjandi þessum kaupum, svo framarlega sem kaupin fóru fram. Ef hv. þm. vill komast frá þessu, og þeir, sem eru með þennan són, þá á hann ekki að vera að tala um það á þessum grundvelli, heldur halda sér við það eitt, að það hefði ekki átt að selja jörðina. Svo er það þeirra, hvernig þeir ætla að renta hana og gera hana svo úr garði, að hún yrði ekki til vansæmdar ríkinu, - þeir, sem vildu halda því uppi, en hvort það hefði ekki komið við ríkissjóðinn og orðið að vera meðgjöf, það er annað mál. Ég á kost á því oftar, ef ég vil, að reyna réttlætiskennd þeirra herra, sem gera þetta að umtalsefni að þarna hafi ég hlotið sérstök fríðindi. Ég er ekki svo sérlega orðsjúkur maður, en hitt dettur mér ekki í hug, að taka við þvi þegjandi, þó að einhverjir sletti halanum og geri allt forugt í kringum sig eins og þeir eru sjálfir, en sízt af öllu vildi ég láta því ómótmælt, að saklausir menn, sem tekið hafa að sér þetta verk og enginn efast um, að hafi vandað sitt verk, að það sé verið með svívirðingar og sleggjudóma á hendur þeim hér á Alþ. En það er ekki hægt að tala um þetta mál á þessum grundvelli öðruvísi en að það falli skuggi á þá, ef einhver leggur trúnað á það. Ég á kost á því sjálfsagt síðar að reyna réttarmeðvitund þessara manna, hvernig hún er til staðar, í því starfi, sem ég hef. Það skiptir að sjálfsögðu engu máli upp á þetta atriði, sem hér er talað um, bara ef það er rétt mál. Ég óska ekki eftir neinni vægð eða miskunn, hvorki í þessu máli né öðru, en á heimtingu á því, að það sé sagt hreint út með rökum, en ekki staðhæfingum og dylgjum um það, sem ekki er. Það eru nokkur atriði í grg. fyrir till., sem ég get ekki verið að eltast frekar við, ég hef beint og óbeint komið að þeim atriðum, sem máli skipta, en gef ekki um að fara nánar út í það í þetta sinn. En það er ekki öll nótt úti enn. Ég mun reyna við önnur tækifæri, þegar mér þykir það eiga við, að sjá, hvort réttlætisgyðjan er ávallt í hásæti hjá þeim þm., sem sérstaklega hafa lagt sig fram um þetta mál og reynt að telja mönnum, innan þings og utan, trú um, að hér hafi verið framið réttlætisbrot og farið illa fjármunalega með það opinbera. Ég mun svo láta lokið mínu máli að þessu sinni. Ég ætla að bíða átekta og sjá, hvað meira kann að koma fram, og gæti þá viljað til, að ég bæði um orðið til þess að koma að einhverjum aths. eða leiðréttingum, ef það yrði ekki alveg hárnákvæmt, sem farið er með.



Herra forseti. Mér datt í hug, er hv. þm. Barð. flutti mál sitt hér í dag, er hann kom með sína langsóttu lagabókstafi, þá datt mér í hug dómari, sem er að verja mjög hæpið mál. Það vantaði ekkert annað, en að dómarakápan væri komin á hans breiðu herðar, og ég hugsaði sem svo: Ætlar hann sér að eyða öllu þessu púðri á mig? En svo sá ég, þegar hann tók að vega að hóp framsóknarmanna, að þá var hann ekki ólíkur þeim mönnum, sem hafa talið það gæfu lífs síns að raða andstæðingum sínum í kringum sig og skjóta síðan á þá af hríðskotabyssu sinni. En mig verkjar hvergi undan þessum pappírskúlum hv. þm. Ég skal ekki tala hér langt mál nú. Allt hefur áður komið fram í þessu máli, þó að búningur formsins sé nýr. Og þrátt fyrir ýtarlega framsögu hv. þm. Barð, þá hefur hann ekki sannfært mig um eitt einasta atriði með máli sínu né komið fram með neitt, sem áður hafði ekki verið leitt inn í umr. þær, er fóru fram hér á dögunum. Ég hef þess vegna kosið að gera langt mál stutt, en mun drepa á þá þætti málsins, sem snerta ásakanir hv. þm. á ríkisstj. varðandi þetta mál. Ég skal þá byrja á því að gera grein fyrir afskiptum mínum varðandi Skálholt. Hv. þm. taldi brottflutning ábúandans hafa verið óþarfan og sagði, að hann hefði getað búið þar áfram, þó að ríkið hefði ákveðið að setja þar upp búnaðarskóla. Vegna þessara ummæla vil ég endurtaka það, sem ég hef áður sagt, að er ég tók við embætti mínu, þá var mér falið að hrinda þessu máli áleiðis, sem allt Suðurland hafði áhuga fyrir að kæmist í framkvæmd. Nú var það vitanlegt, að Jörundur Brynjólfsson hafði lífstíðarábúð á jörðinni. Ég bauð honum að sitja áfram, en hann færðist undan því, en vildi búa áfram í því héraði, sem hann hafði búið alla ævina, og vildi fá að búa sér og sínum í haginn, það sem eftir væri ævinnar. Hann gerði kröfu til þess að fá aðra jörð og að verk sín yrðu metin, en aðrar kröfur gerði hann ekki. Þetta fannst mér mjög eðlilegt. Hins vegar var vitanlega sá möguleiki að beita valdboði og láta hart mæta hörðu og taka jörðina af bóndanum með þeim hætti, en til þess þurfti að meta jörðina af dómkvöddum aðilum. Enginn þarf að halda, að það mat hefði orðið lægra en mat þeirra manna, sem framkvæmdu og gerðu matsgerðina, er skiptin á jörðunum fóru fram, en þeir voru skipaðir af sýslumanninum á Selfossi. Það var því ekkert annað ráð vænna, svo framarlega sem hægt væri að vera trúr því málefni að hrinda í framkvæmd skólastofnuninni, að ábúandi Skálholts fengi greiðslur fyrir eignir sínar þar á staðnum samkvæmt mati. Því varð það að ráði, að reynt var að útvega honum annað jarðnæði innan héraðs þess, sem hann hafði í búið um áratugi. Og það var gert. Ég leitaði víða að býli, sem ábúandi Skálholts gerði sig ánægðan með og væri eign ríkisins, en sú viðleitni varð árangurslaus, þar til minnzt var á Kaldaðarnes. Nú hefur hv. þm. Barð. ásakað mig um það, að ég hefði ekki mátt selja Kaldaðarnes, og skírskotaði hv. þm. til þess, að það séu fyrirmæli í l. um það, að ekki megi selja jarðir, sem eru eign ríkisins, en mega teljast heppilegar til þess að reka þar opinberan rekstur á einn eða annan hátt. Þetta er rétt, og athugaði ég þá hlið málsins mjög ýtarlega. Í Kaldaðarnesi hafði verið gerð tilraun með rekstur á drykkjumannahæli, og var sú tilraun, þegar hér var komið sögu, að enda sitt skeið; hafði hún misheppnazt. Jörðin var þannig í sveit sett og þótti vera í því ásigkomulagi, að ekki var talið mögulegt að halda þeirri starfsemi áfram á þeim stað. Þennan vitnisburð hef ég fengið frá landlækni og öðrum trúnaðarmönnum, sem höfðu þekkingu til að dæma um þetta. Þetta býli, sem í eina tíð var höfuðból, var nú orðið þannig sett, að illmögulegt var að heyja þar til nytja. Tún voru í mikilli niðurníðslu og útengi hafði verið eyðilagt, er flugvöllur var gerður þar á stríðsárunum. Var því svo komið málum, að það hefur orðið að kaupa hey til að fóðra búpeninginn, eins og hv. 1. þm. Árn. benti réttilega á í ræðu sinni hér áðan. Er svo var komið málum, að heilbrmrn. vildi losa jörðina til ráðstöfunar fyrir landbrn. og vildi ekki halda jörðinni lengur fastri, var augastaður fenginn á jörðinni fyrir ábúandann í Skálholti. Rekstur ríkisins þar fór lengra og lengra niður, og er hælið var flutt af jörðinni, tók atvmrn. við henni. Ein ástæðan, sem hv. þm. hélt fram fyrir því, að þetta hafi verið rangt, að leggja hælið niður í Kaldaðarnesi, var sú, að ríkið hefði getað stofnsett þar nýbýli. Það er að vísu rétt, en það Kaldaðarnes, sem við þekktum 1937, 1938 og árið 1939, er annað en það Kaldaðarnes, sem við þekkjum árin 1946, 1947, 1948 og 1949. Það er búið að eyðileggja allt hið mikla tún, sem þar var, og bezta hluta jarðarinnar með því að byggja á honum flugvöll. Það er búið að eyðileggja jörðina, en annað land, sem óskemmt er, eru blautar engjar, sem erfitt mun vera að nytja til nokkurs gagns, nema ráðizt sé í stórkostlega framræslu, sem mundi kosta tugþúsundir, ef ekki hundruð þúsunda króna. Mátti því líta svo á, að tilgangur ríkisins að halda í jörðina væri lítill og úr sögunni. Ég taldi því rétt að reyna að ná samkomulagi við bóndann í Skálholti um það, hvort hann teldi sig geta tekið því boði að flytjast að Kaldaðarnesi, ef samningar tækjust að öðru leyti. Um þetta var leitað álits nokkurra aðila og þar á meðal Búnaðarfélags Íslands, og töldu þeir það gleðilegt, að jörðin kæmist í tölu bújarða. Nú er það eitt atriði, sem hv. þm. kom að, að það væri óheimilt að selja þjóðjarðir, nema kaupandi hafi búið á jörðinni í 3 ár. Þegar þetta ákvæði var sett í l., var leitazt við að tryggja með því, að kunnugleiki fengist á því, hvernig búmaður ábúandi jarðar væri, og átti slíkt að vera nokkur trygging fyrir því, að óhætt væri að fá ábúanda jörðina í hendur. En þessi maður, sem við erum að ræða hér um, hafði búið í áratugi í sama héraði. Ef ríkið hefði viljað selja Skálholt, átti þessi maður skýlausan rétt til jarðarinnar fram yfir aðra, en hann gekk inn á fyrir atbeina ríkisvaldsins að flytjast á aðra jörð. Var því mjög eðlilegt, að tekið væri tillit til þessa. Það má kannske segja, að lagabókstafurinn hafi verið brotinn, en þessi ráðstöfun er fullkomlega í anda laganna. Það var mjög ánægjulegt, er hið nýja dómhús hæstaréttar var vígt, æðsta dómstóls landsins, er einn hinna merku lögfræðinga sagði í ræðu sinni, að rétturinn mundi leitast við að láta anda laganna ráða dómsniðurstöðum, en ekki binda sig við laga bókstafinn sjálfan. Landbn. Alþ. hafði á sínum tíma samið þessi l., en hér hefur tvo lögfræðinga í n. greint allmjög á, hv. þm. Dal. og hv. 2. þm. Árn. En lögfræðinga greinir nú oft á, og skal ég ekki öðrum gera hærra undir höfði en hinum. Ég tel því, að eins lagalega hafa verið að jarðaskiptunum farið og efni stóðu til. Þá kem ég að síðasta atriðinu í ásökunum þeim, sem fram hafa verið bornar í sambandi við söluna á þessari jörð. Hún er sú, að jörðin hafi verið seld vægu verði og 1. þm. Árn. verið gefnar á aðra milljón króna í þessum skiptum. Ég endurtek það, sem ég hef áður sagt, að sé þessi ásökun rétt, ber ekki fyrst og fremst að ásaka mig, heldur er verið að gefa til kynna, að eitthvað hafi óhreint verið við matsgerðina af hálfu hinna dómkvöddu matsmanna. Er hv. þm. Barð. flutti ræðu sína, var að heyra, að meðferð mín á þessu máli hafi verið þannig vaxin, að það liti út fyrir, að ég hefði viljað gefa þessum manni stórfé og ég hafi gert það fyrst og fremst sökum þess, að flokksbróðir minn átti hlut að máli. En til þess að fyrirbyggja, að nokkur misskilningur kæmi fram um söluna, óskað ég eftir því, að jörðin yrði metin, og bað ég sýslumanninn í Árnessýslu að skipa matsmennina. Ég óskaði einnig þess, að sýslumaður kveddi Pálma Einarsson landnámsstjóra til matsins, en það vakti fyrir ráðuneytinu að fá sem nákvæmast og sem réttast mat á jörðinni. En Pálmi Einarsson hafði um mörg ár verið trúnaðarmaður við matsgerðir ríkisstj. þeirra, sem setið hafa, og hefur hann víðtæka þekkingu í öllu því, sem við kemur búskap. Og svo er gefið í skyn, að ég hafi óskað eftir að fá hann í dóminn til þess að hafa hagstæð áhrif á matið fyrir kaupanda jarðarinnar. Þetta er hörð ásökun, en þeir, sem trúa þessu, verða að fá að lifa í trú sinni. Nú, þegar þessu mati var lokið, var samið við hinn nýja ábúanda jarðarinnar, Jörund Brynjólfsson, um þær kvaðir, sem hvíldu á jörðinni, og var metið að greiða skyldi 300 þús. kr. í hreinsunargjald af setuliðsnefnd. Ríkið tók 1/3 af þessum launum í byggingum og efni til ýmiss konar bygginga, sem þar voru. Ég hafði dálitla reynslu af því, að matsmenn sömdu um of lágar bætur fyrir spjöll, en bættu það upp með því að meta bragga og aðrar byggingar lágt. En hvað skeður hér? Ríkið tekur við byggingunum og selur þær, en Jörundur Brynjólfsson verður að taka við öllum spjöllunum og fær ekki nema 2/3, eða 200 þús. kr., og þar að auki fær ríkið að ráðstafa öllum eignunum, sem það síðan selur, en hinn nýi ábúandi fær ekki nema helminginn af því, sem byggingarefnið var metið á Ég er því sannfærður um, að ríkið hefur losnað við miklar fjárhagslegar skuldbindingar og byrðar og að sá pistill í sóknarskjalinu, sem á að vera áminning til mín um að fara vel með fé ríkisins, missir marks, því að ég hef í þessu máli einmitt farið eftir eða samkv. áminningu hv. þm. Ég er sannfærður um það, að ef ríkið ætti að standa við loforð um að bæta þessi spjöll, þá mundi það kosta miklu meira. Og ég bar það undir menn með mikla reynslu í þessum efnum, og þeir svöruðu: „Í guðanna bænum slepptu því, því að ef ríkið á að fara að kosta hreinsun, þá verður það miklu dýrara.“ Ég hef líka reynslu héðan úr bænum, þar sem hreinsun á röskum hektara af landi með jarðýtum og öðrum nýtízku vinnuvélum kostaði 70 þús. kr., en þarna var um tugi hektara að ræða. Og ég er sannfærður um það, að bæði fjárhagslega og frá öðrum sjónarmiðum séð var það, sem gert var, það réttasta, sem hægt var að gera í þessu máli. Og ég er sannfærður um það, að ef ég ætti að framkvæma slíkt aftur, þá mundi ég gera það, svo framarlega sem ég hefði hagsmuni ríkisins fyrir augum.