Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ráðherrann. Kr. J.: Þetta litla frv. var einnig lagt fyrir þessa háttv. deild á síðasta þingi; og var þá sett í nefnd, en álit kom ekki frá nefndinni. Sú stjórn, sem nú er, er samdóma þá verandi stjórn um það, að þetta frv. eigi fyllilega skilið að verða að lögum. Það er samið í þeim tilgangi, að gera skip og báta óhættari og öruggari, og þar með tryggja mannslífin, sem sízt er vanþörf á. Jeg vænti þess, að málinu verði vísað til nefndar, ef þörf þykir, og að það síðan nái að ganga gegn um þingið, óbreytt, eða með hentugum breytingum, ef þeirra þykir þurfa.

Steingrímur Jónsson Jeg vil leyfa mjer að stinga upp á því, að máli þessu verði vísað til sömu nefndar og málinu á undan (siglingalögin), að 1. umr. lokinni. Frv. vísað til 2. umr. með öllum atkv. og til nefndarinnar um siglingalögin í einu hljóði. Í þeirri nefnd áttu sæti: Ágúst Flygenring, skrif. og frsm., Eiríkur Briem, formaður, Sigurður Stefánsson, Sigurður Eggerz, Jens Pálsson. 2. umr. á 28. fundi, 19. ágúst (288).

Steingrímur Jónsson Jeg vil leyfa mjer að stinga upp á 5 manna nefnd í málið, að lokinni 1. umr. 0339 Málinu vísað til 2. umr. í einu hljóði. Samþykt að kjósa 5 manna nefnd og í hana kosnir: Eiríkur Briem með 11 atkv., Sigurður Stefánsson með 11 atkv., Ág. Flygenring með 9 atkv., Sig. Eggerz með 9 atkv., Jens Pálsson með 8 atkv. Í nefndinni var Eiríkur Briem kosinn formaður og Ágúst Flygenring skrifari og framsögumaður. Nefndaráliti var útbýtt á 25. fundi deildarinnar, 15. ágúst, en málið kom ekki eftir það á dagsskrá.

Ráðherrann (Kr. J.) Það er sama að segja um frv. þetta og frv. næst á undan (frv. til laga um eftirlit með þilskipum), að það er afleiðing af ákvæðum 77. gr. siglingalagafrumv. Þær breytingar, sem ætlast er til að verði á siglingalögunum, hafa haft það í för með sjer, að þetta frumv. er fram komið. Vænti jeg þess, að háttv. deild láti það fylgja hinum frumvörpunum.

Steingrímur Jónsson Það er tillaga mín, að þessu frv. verði vísað til siglingalaganefndarinnar að lokinni 1. umr. Frv. vísað til 2. umr. í einu hljóði og til siglingalaganefndarinnar sömuleiðis í einu hljóði. Frá nefndinni kom ekkert álit um þetta mál, og það kom ekki framar á dagsskrá.

Ráðherra (Kr. J.) Frv. þetta er lagt fyrir af landstjórninni og er með fám orðum drepið á ástæðurnar til þess í athugasemdunum við það. Það er enn mjög stutt síðan hinn gamli samkomutími þings var færður frá mánaðamótunum júní-júlí aftur í miðjan febrúar. Þessi breyting virðist ekki hafa átt almennum vinsældum að fagna. Margir eru þeirrar skoðunar, að ver hljóti að vera unnið á vetrarþingum en sumarþingum, og allir játa, að vetrarþingin séu dýrari. Það getur því þegar af þessari ástæðu verið ráðlegt að breyta þingtímanum. En svo er annað atriði, sem gerir þessa breytingu blátt áfram óhjákvæmilega, en það er notkun þinghússins sem háskólahúss. Kensluár háskólans er frá 1. okt. til ?: 20. júní. Honum verður hvergi annarsstaðar undir þak komið en í þinghúsinu, en hinsvegar geta tvær svo miklar stofnanir sem þingið og háskólinn ekki komist fyrir eða notið sín samtímis í svo litlu húsrúmi. T. d. þarf alþingi að halda á stofunum niðri til nefndarfunda. Stjórnin sá sér því eigi annað fært, en að koma fram með frv. þessa efnis, nefnilega að færa þingtímann aftur fram á sumarið.

Ráðherrann (Kr. J): Háttv. 1. þm. Árn. hefir hér haft mikið erfiði, að ráðast á svo lítið frumvarp, og mig furðar heldur að þessi logi, þessi brandur, skuli vera hlaupinn í hann út af svo litlu tilefni. Mér lízt svo, sem það sé augljóst, að hér sé ekki um annað að gera, en að breyta til um þingtímann vegna háskólans, nema þá að háttv. 1. þm. Árn. vilji taka að sér að útvega okkur háskólahús þegar á næsta hausti. Það væri auðvitað ágætt, en það er nú ekki gert svona í flughasti. Hann sagði ástæðurnar fyrir frv. ekki veigamiklar. Það getur verið að það sé satt, en sjálfur færði hann engin rök fyrir sínu máli. Hann talaði um þjóðarvilja, en hann er enginn til í þessu efni. Meðal þeirrar stéttar, sem mest hefir verið talað um í þessu sambandi, bændastéttarinnar, eru skoðanirnar mjög skiftar um það. Margir bændur segja og hafa sagt, að þeir vilji heldur vera burtu frá heimilum sínum í júlí- og ágústmánuði, en haust og vor; að minsta kosti minnist eg þess um föður minn heitinn, sem var einn af stærri bændum þessa lands og löngum þingmaður. Eg hygg að enginn þingtími sé óhentugri en einmitt sá sem nú er lögboðinn, og að bændur megi þá hvað sízt frá búum sínum vera, þegar mætist vetur og vor, því þá þarf oft að finna fljót bjargráð. Og eg held að það sé einmitt töluvert veigamikil ástæða fyrir mínu máli, að frá því að þing var sett hér á landi, frá því árið 930 og alt til þessa dags, skuli þing ætíð hafa verið látið byrja um mánaðamótin júní og júlí, nema síðan 1907. Þessi nærfelt þúsund ára venja virðist benda á það, að menn hafi séð, að þessi tími er hentugur; annars hefðu ekki allir komið sér saman um þetta alla tíð. - Ef til vill vri haustið allra hentugasti tíminn - eg fyrir mitt leyti er á því, en því hygg að bændur mundu alment vera mótfallnir, því að þá þurfa þeir að ráðstafa heimilum sínum undir veturinn. Aftur á móti hygg eg að júlí- og ágústmán. sé einmitt heppilegur tími fyrir alla þá bændur, sem ekki þurfa beinlínis að halda á orfinu sjálfir daglega, en það hygg eg að sé ekki svo alltítt um þá, sem á annað borð bjóða sig fram til þings.  (Sigurður Sigurðsson: Ojú!)  (Bjarni Jónsson: Ekki eru þeir einyrkjar.)  Eg held því að því fari fjarri, að þetta frumvarp útiloki bændur frá þingsetu. Annars skal eg ekki deila mikið um þetta mál, heldur fel eg það algerlega þinginu. Að eins vil eg enn og aftur leggja áherzlu á það, að ef það nær ekki fram að ganga, þá verður óhjákvæmilegt að sjá háskólanum fyrir sæmilegu húsnæði einhverstaðar annarsstaðar.

Einar Jónsson Þó að bændur séu ekki nefndir sérstaklega í þessu þgskj., þá skilst mér svo eftir umræðunum, sem aðallega sé höfð hliðsjón af þeim, og að það sé sterk ástæða með eða móti þessu frumv., hvernig bændum fellur það, og þykir mér nú rétt að þeir láti líka eitthvað til sín heyra um það. Það er enginn efi á því, að bændum er heyskapartíminn lang-dýrasti tíminn, og að undir þeirra eigin stjórn mun vinnan hepnast bezt. Þessvegna er það, að þótt landið kynni að spara fé á sumarþingum, þá verður það með skaða þessara einstöku manna. Eg skal ekkert fullyrða um það, hvort það er rétt, sem eg sá í einhverju blaði efttir hv. 1. þm. Rv. (L. H. B.), að sparnaðurinn mundi nema 15 þús. kr. Það væri auðvitað lagleg fjárhæð að spara, og gott, ef það mætti verða, án þess að skaða aðra, en það er nú einmitt tilfellið. Og að því er kemur til aðalástæðunnar fyrir þessu frumv., sem sé þeirrar, að háskólinn geti eigi haft heima í þinghúsinu á sama tíma og þing er háð, þá er hún einkis virði. Það sér hver maður, að herbergin hér niðri í húsinu eru engu teptari nú en áður, meðan þar voru dauðir munir - söfnin -, enda kom það fram í fyrra, þegar háskólinn var stofnaður, að ekki mundi til þess koma, að háskólahaldið og þinghaldið rækist á. Þetta man eg að þeir sögðu þá, sem voru háskólanum meðmæltir, og hvernig stendur þá á því, að þetta skuli nú alt í einu ekki geta samrýmst? Eg skal svo ekki tala frekar um þetta nú, en helzt vildi eg óska, að þetta frumv. lifði ekki lengur en þennan yfistandandi klukkutíma.

Jón Ólafsson Herra forseti! Mér stendur fyrir mitt leyti öldungis á sama, hvort þing er haldið á sumri eða vetri, enda er eg nú kominn á þann aldur, að eg býst ekki við að sitja á svo mörgum þingum héðan af. En það er ekki rétt hjá háttv. 1. .þm. Árn. (S. S.), að þetta frv. hafi fallið á síðasta þingi við lítinn orðstír. Eg vil miklu fremur segja að það hafi fallið við góðan orðstír. Það féll af því, að fram komu þrjár tillögur um þingtímann, og gátu þingm. ekki orðið ásáttir um hverja þeirra ætti að velja, en flestallir vildu einmitt fá einhvera annan tíma, en þann sem nú er lögboðinn. Ein ástæða fyrir þessu frv., sem líka hefir komið fram hjá háttv. 1. þm. Rv. (L. H. B.) í blaðagrein, er sú, að vetrarþingin eru dýrari, ferðakostnaðurinn meiri. Og svo er þess að gæta, að enn hafa ekki verið haldin nema tvö vetrarþing, og þótt þau ár hafi ekki verið ísár, þá vita menn, að hér er stundum hafís við land, og getur þá farið svo, að ferðalög til þings, og einkanlega frá þingi, verði lítt kleif. Enn er það eitt, að á þessum vetrarþingum hafa verið hrein vandræði að fá sæmilega þingskrifara. Það muna víst fleiri en eg, að bæði 1911, og þó einkum 1909 voru teknir til þess menn, sem alls ekki gátu skrifað. Það gerir víst ekkert til, þótt mint sé t. d. á Jóhannes „makalausa“ - Stefánsson trúi eg hann væri. Það er sagt, að nóg sé húsrúmið nú, síðan söfnin voru flutt burtu, en í staðinn fyrir forngripasafnið er nú komið bókasafn alþingis, sem áður var geymt á hæsta-loftinu, en þar á því lofti er nú alt fult af hitaleiðslupípum. Og þótt menn yrðu áður að basla við að halda nefnda- og flokkafundi hér og hvar út um allan bæ, þá er það sannarlegt neyðarúrræði; hér í húsinu hafa menn bókasafn þingsins við hendina, þar á meðal innlend og útlend lagasöfn, stjórnartíðindi og þingtíðindi. Hér er aðgangur að öllum slíkum hjálparmeðölum, og því hentast að halda alla þá fundi í þessu húsi. Það er verið að tala um að bændum séu sumarþingin svo óbærileg. Eg man þó svo langt, að á síðasta þingi þóttu sumum bændum vetrarþingin ekki betri. Það er, fyrir bændur, eins og aðra, ekki minni vandi að gæta fengins fjár, en að afla þess. Og eitt er víst og það er það, að nær því um þúsund ár hafa bændur þessa lands setið á þingi um sumartímann. Loks sagði hv. 1. þm. Árn. (S. S.), að sumartíminn væri ótækur fyrir sjómenn. Þeir eru nú víst flestir á sjónum bæði sumar og vetur, en miklu meira þó á veturna. Það er þó ekki nema lítill hluti af þessu landi, þar sem nokkur bátaútgerð er um sumartímann. Varla þarf að búast við mörgum hér á þing af þeim, sem sjálfir sækja sjóinn að staðaldri, miklu fremur útgerðarmönnum, og þeim væri sumarið ólíku hentugra. Þeir ættu langerfiðast með að sækja þing á vetrum, meðan aflabrögðin standa sem hæst. Enn er það, að menn vinna minna á vetrarþingum. Það hefir á stundum reynst erfitt þá, ef eigi ógerningur, að ná mönnum saman á nefndafundi síðdegis, af því að þeir hafa þurft að vera við sjónleika, heimboð eða aðrar kvölskemtanir. Menn mega brosa að þessu, en satt er það nú samt, og sá, sem eg sé brosa breiðast, hefir manna oftast látið sig vanta á nefndarfundi. Eg vil enn benda á hafísinn; hann getur altaf gjört skurk, og eins á það, að almenningi er mikið til sama um það, hvenær alþingi er háð, ef það einugis er háð á þeim tíma, sem þingmönnunum sjálfum er hentast, en hitt er mönnum ekki sama um, hvort það kostar landið 15 þúsundum meira eða minna.

Pétur Jónsson Það hefir verið talað um að bændur ættu að láta í ljósi vilja sinn um þetta mál, og það hefi eg fyrir mitt leyti gert á síðasta þingi hér í deildinni. Og eg get enn lýst yfir því í stuttu máli, að eg álít þann þingtíma, sem nú er lögákveðinn, einhvern hinn óheppilegasta. Eftir minni reynslu eru það tveir tímar ársins, sem bændur mega sízt missa, sem sé haust og vor. Á vorin, þegar voryrkjurnar byrja, er mest um vert að sjá um túnávinslu, vatnsveitur og aðrar voryrkjur, og það er mér dýrasti tíminn. Í öðru lagi er mest hætta snemma vors á að heyskortur geti orðið; við erum nú ekki komnir svo langt í búnaðinum ennþá, að slíkt geti ekki komið fyrir, og þá hygg eg að heppilegast sé, að hver sé heima að sjá um sitt. Þar næst er haustið, þegar þarf að koma búsafurðunum í verð og búa sig undir veturinn. Aftur eru tveir aðrir tímar, sem eg hygg að flestum bændum verði heppilegastir, sem sé sumarið, sem líka hefir lengst af verið þingtími vor, og svo tíminn frá því í nóvember og þangað til í febrúar. Ef þingtíminn er ekki lengri en tveir mánuðir, þá er sumarið mjög hentugt, því að þótt það sé dýr tími, þá er hann ekki eins hættulegur að missa hann frá búi, og það á að borga þm. svo, að þeir séu skaðlausir. Það er að vísu ekki gert sem stendur, en á því má og á að ráða bót. En ef þingið þarf að standa lengur en þetta, þá er komið fram á haust, og þá er vetrartíminn, sá er eg nefndi, hentugri fyrir bændur. Svipað er að segja um sjómenn og bændur. Þeir mættu helzt missa tímann frá veturnóttum og fram yfir nýjár. Hitt get eg síður dæmt um, hvort sjómenn eru meira hindraðir um miðsumartímann; en vitanlegt er það, að ef skipstjóri gjörist þingmaður, þá getur hann ekki haldið úti skipi sínu meðan þing er. Eg verð líka að leggja áherzlu á það, að vetrarþingin eru dýrari, og þótt ef til vill ætti að taka mest tillit til bændastéttarinnar í þessu máli, þá má þó ekki útiloka aðrar stéttir frá þingmensku. Því hafa kjósendur sjálfir skorið úr með því, að kjósa menn af þeim stéttum þing eftir þing, eins mikið og kunnugt er. Eg verð því að álíta sumartímann beztan, svo framarlega sem hann er takmarkaður við tveggja mánaða þing.

Jón Jónsson (2. þm. Rvk.): Eg stend upp að eins vegna einnar ástæðu sem hreyft hefi verið gegn frv. Þess hefir verið getið, viðvíkjandi háskólanum, að herbergin hér niðri í húsinu hafa áður verið notuð til annars en þinghaldsins, og megi þá eins halda því áfram, án þess að það komi í bága hvað við annað. En hér er ekki eingöngu á þetta að líta, heldur það, að ef halda ætti þing hér um þann tíma, þegar kensla fer fram í háskólanum, þá mundi sú kensla truflast að mun, vegna hávaða og umgangs, sem stafar frá þinginu. Hér í húsinu er ákaflega hljóðbært, og eg tók eftir því, þegar eg var við kenslu í vetur beint undir þeirri stofu, sem nú er lestrarsalur alþingis, að þá heyrðist ætíð töluvert til þeirra, sem þar voru að vinna að manntalsskýrslunum, og gættu þeir þó allrar varúðar, að hafa ekki hátt um sig. Og eins og kunnugt er, standa kenslustundir háskólans yfir öðru hverju allan daginn, frá því kl. 8 og 9 á morgnana og fram á kvöld. Verði því ekki þingtímanum breytt, þá er það óhjákvæmilegt, að útvega háskólanum annað húsrúm á næstu árum.

Ráðherrann (Kr. J.) Þegar stjórnin leggur þetta frv. fram, ætti ekki að þurfa að fara um það mörgum orðum. Það var hér í fyrra, að mestu leyti óbreytt, en dagaði þá uppi í háttv.Ed. og álítur nú stjórnin rétt að taka það upp aftur. Markmið þess er aðallega að gera fasta áætlun um lagningu síma og flokkun þeirra eftir því, hve mikils verðir þeir þykja. Þetta fyrirkomulag ætti að útiloka það, sem átt hefir sér stað áður, að einstakir þingmenn séu sí og æ að koma hver með sína tillögu um smáspotta þar og þar og troða þeim inn í fjárlögin. Þetta ætti því að vera til bóta. Fleira skal eg ekki segja nú um frv. sjálft, en að eins geta þess til leiðbeiningar væntanlegri nefnd, að mótmæli voru hafin gegn því ytra, eitthvað einni klukkustund áður en eg mætti með það á ríkisráðsfundi. Eg fékk þá sem sé boð frá forsætisráðherranum um að koma á fund með honum og samgöngumálaráðherranum. Það sem haft var á móti frumvarpinu var það, að 6. grein þess mundi koma í bága við gerða samninga. Þar (í 6. gr.) stendur svo: „Enn fremur er landstjórninni heimilt að láta reisa loftskeytastöð í Reykjavík, er hafi nægan kraft til sambands við útlönd, eftir nánari ákvörðun landsstjórnarinnar.“ Þetta var sagt að riði í bága við samninginn við „Stóra Norræna ritsímafélagið“. Eg kannaðist að vísu við þetta, en vænti þess hins vegar, að það félag mundi gefa samþykki sitt til þessa ákvæðis, enda var mér það vitanlegt, að aðalhöfundur frumvarpsins, Forberg landssímstjóri, hafði átt tal við stjórn þess, áður en hann samdi frumvarpið. En svo var auk þess annað atriði, sem sé það, að enska stjórnin hafði átt bréfaskifti við samgöngumálaráðherrann og tjáð honum, að þar sem hún hefði umráð yfir nokkrum hluta símasambands þess, er tengir Ísland við Danmörku, ?: nokkur hluti síma þessa liggur yfir brezk lönd, þá mundi hún verða því mótfallin, að hér yrði sett á fót svo víðtækt loftskeytasamband. í þriðja lagi var það tekið fram, að að því er tekur til loftskeytasambands við önnur lönd, þá bæri að skoða þetta mál sem eitt af sameiginlegu málunum. Með því að tíminn til andsvara gegn þessum mótmælum var svo stuttur, sem áður er sagt, gat eg eigi sagt annað en það, að eg skyldi leggja það til við alþingi, að þessi grein frumvarpsins yrði feld úr því, eða að því yrði vikið við, á þá leið, að það kæmi eigi í bága við gerða samninga, en óskaði þess jafnframt, að skjöl öll og skilríki, er málið snerta, yrðu send hingað. En um bréfin frá Bretastjórn er það að segja, að þau hefi eg ekki fengið enn þá. Eg skal svo ekki segja meira um þetta að sinni. Hefi aðeins viljað segja þetta til skýringar málinu. Sérstaklega vil eg biðja væntanlega nefnd að athuga þetta vel. Hún getur fengið öll skilríki, sem til eru þar að lútandi, hjá stjórnarráðinu.

Guðl. Guðmundsson Eg vil stinga upp á 5 manna nefnd að lokinni 1. umræðu.

Bjarni Jónsson Mér virðist ekki veita af 7 manna nefnd í málið.

Ráðherrann (Kr. J.) Í athugasemdunum við frv. þetta er þess getið að með leyfisbréfi dags. 9. júní 1911 hafi félagi í Vestmanneyjum verið gefið leyfi til að stofna og starfrækja síma milli lands og eyja og símakerfi í eyjunum. Leyfi þetta var veitt til 1. Okt. 1912, en verði það endurnýjað, þá er skylt að endurnýja það til 9 ára, þ. e. a. s. landssjóður hefir rétt til að kaupa símann á þessu fyrsta ári, en verður að öðrum kosti að bíða næstu 9 ár með að kaupa hann. Stjórnarráðið álitur hagfelt að nota nú þegar þessa heimild. Annarsvegar lítur út fyrir að síminn muni verða mjög arðberandi og hinsvegar er þetta eini síminn hér á landi er nokkurs er um vert, sem ekki er eign landssjóðs, en réttast þykir vera, að landið eigi alla símana. Eftir skýrslu símastjóra er stofnkostnaðurinn um 45 þús. kr., en viðhaldskostnaðurinn enginn enn. Þetta er það verð sem stjórnin leggur til að síminn sé keyptur fyrir, og eru stofnendur hans samkvæmt samgingum skyldir að ganga að því. Eg veit ekki hvort álitið verður þörf á að athuga málið í nefnd, en ef hv. þingdm. sýnist svo, mætti vísa því til nefndarinnar er kosin var í málið næst á undan.

Björn Kristjánsson Mig langar til að leita mér nokkurra upplýsinga hjá stjórninni þessu máli viðvíkjandi. í fyrsta lagi um það, hvort fjárhagur landssjóðs sé þannig vaxinn nú, að hann sé fær um að ráðast í þessi kaup. Í öðru lagi, hvort landssjóði muni veita auðveldara að útvega lán nú, en þegar hann reyndi að útvega lán til veðdeildarbréfa kaupanna. Þá taldi stjórnin ómögulegt að útvega fé til láns. Í þriðja lagi vildi eg beina þeirri spurningu til hæstv. ráðh. (Kr. J.) hvers vegna samningurinn við Vestmanneyinga hafi verið svo úr garði gerður, að landið verður að kaupa símann nú í ár, eða að bíða í 9 ár að öðrum kosti. - Það hefir verið sagt, að útlit sé fyrir að síminn verði arðberandi. Eg efast um að svo verði þegar til lengdar lætur. Þetta er eini síminn á landinu sem er í hættu, sem getur bilað þannig að víðgerðin kosti stórfé. Réttast er að félagið haldi símanum fyrst um sinn þangað til reynsla er fengin fyrir því að hann geti borið sig; það er ekki rétt að losa leyfishafa strax við ábyrgðina af honum, eftir því kappi sem þeir lögðu á það, að leggja símann fyrir eigið fé í staðinn fyrir að fá ókeypis loftskeyta samband.

Ráðherrann (Kr. J.) Hv. þm. G. K. (B. Kr.) vil eg svara því, að ólíku er saman að jafna að útvega 45 þús. kr. lán eða 500 þús. kr. Auk þess er full ástæða til að búast við að þetta lán muni borga sig vel. Ef dæma má eftir þeirri reynslu sem fengin er af síma þessum og eftir þeim vöxtum er hann þegar hefir gefið. Eg tel víst að auðvelt verði að fá þetta lán með sæmilegum kjörum; það hefir aldrei reynst örðugt fyrir okkur að fá lán til arðvænlegra fyrirtækja. T. d. fekst undir eins lán til að kaupa símakerfi Reykjavíkur og var það þó yfir 70 þús. kr. Eftir skýrslu landsímastjórans er sími þessi mjög tryggur og ekkert útlit fyrir að hann bili frekar en aðrir símar. - Eg get bætt því við, að það eru ekki hluthafar sem óska að selja símann, heldur landsstjórnin sem álítur hyggilegt, að nota kaupheimildina að honum vegna hinna góðu tekna sem líklegt er að fáist af honum. Þeirri spurningu, hvers vegna samningurinn við leyfishafa hafi verið þannig úr garði gerður að annað hvort yrði landið að kaupa símann eftir eitt ár - eða réttara sagt, væri hluthöfum skylt að láta hann af hendi eftir eitt ár -, eða ekki fyr en eftir 9 ár, get eg svarað þannig að stjórnin áleit að svo gæti farið, að þetta þing óskaði að eignast símann nú þegar, og var því landinu áskilinn þessi réttur. En hins vegar var 9 ára fresturinn settur eftir ósk hluthafa, ef svo skyldi fara að þetta þing keypti ei símann. Því eins og eg hefi sagt áður, held eg að hluthafar óski ekki að selja hann, en eru skyldir til þess ef þingið óskar nú að kaupa.

Jón Ólafsson Herra forseti! Eg get ekki að því gert, að mér sýnist einhver hræfuglasvipur á þessu frv. Síðasta þing neitaði Vestmanneyjingum um styrk til síma; þeir sýndu þá aðdáanlega framtakssemi og manndáð að leggja símann sjálfir. En nú er ætlast til að fyrsta þing á eftir taki af þeim símann af því að fram er komið að hann er arðvænlegt fyrirtæki. Auðvitað er eg því hlyntur að sími þessi sé keyptur þegar fjárhagur landssjóðs leyfir. En hann getur ekki talist verulega glæsilegur nú, og sýnist mér því nægilegt að athuga málið á næsta þingi og lofa Vestmanneyingum að halda símanum fyrst um sinn.

Jón Magnússon Eg skil ekki að hv. 1. þm. G.-K. (B. Kr.) skuli ekki vera orðinn þreyttur á að vera altaf öfugur við alla skynsemi í símamálinu. Eg get lýst því yfir fyrir hönd hluthafa að þeir mundu þakka fyrir ef þeir fengju að símanum; svo mikil fjarstæða er það að þeir óski að losna við hann. Þeir hefðu meira að segja sent mig með bænaskrá til þingsins um það, ef eg hefði ekki skýrt þeim frá því að eg gæti ekki sett mig í móti kaupunum ef ósk í þá átt í kæmi fram á þinginu, af því áliti það hyggilegt af landssjóði að kaupa símann. Hluthafar eru ekkert hræddir við bilunarhættu, og eru þess fullvissir að síminn muni gefa góðan arð. Mér var sagt - eg var ekki sjálfur inni - að hv.þm. hafi talað um styrk er Vestmanneyingar hafi fengið til símalagningarinnar. Því fer fjarri að þeir hafi fengið nokkurn styrk eða nokkur hlunnindi. Þvert á móti var alt sem landið gerði og lagði til, fært nákvæmlega til reiknings, og var landsímastjórinn enda fullharður. Eg get tekið undir með háttv. 2. þm. í S. Múl. (J. Ó.) að það væri ekki laust við óbilgirni, að taka símannn af Vestmanneyingum strax á fyrsta ári, eftir að þeir hafa haft alla fyrirhöfn við að koma honum upp, og það sem fram úr öllu hófi keyrir, að ætla að taka af þeim líka mest allan ágóðann þetta fyrsta ár!

Björn Kristjánsson Það voru aðallega tvær viðbárur, sem eg bar fram. Önnur sú, að fjárhagur landsins væri vart svo góður nú að það gæti lagt út í þessi kaup - 45 þús. kr. er talsvert fé. Hitt var að eg álít réttara að það privatfélag er stofnað hefir símann, reki hann þangað til reynsla er fengin fyrir því hversu mikil bilunarhættan er. Eg skil ekki að orð mín hafi getað gefið hv.þm. Vestm. (J. M.) tilefni til að segja að eg sé jafnan „öfugur við alla skynsemi“. Eg vil þvert á móti fara að sem hygginn bóndi í þessu; kaupa ekki símann fyr en reynt er hvort hann getur haldið og borið sig ef slys skyldi að höndum bera. Mér finst rétt að landið biði fyrst um sinn þessi 10 ár og athugi þá hvort tiltækilegt sé að kaupa símann. Þetta mundi hver hygginn maður hugsa eins og hér stendur á, og er það því óréttmætt að skoða þessa stefnu mína „öfuga við alla skynsemi“.

Sigri hrósandi fara þeir sjálfsagt af þessum fundi, virðulegir andstæðingar. En mundu þeir aldrei mega segja: Vinnum vjer slíkan sigur annan, er úti um oss. Svo illa ætla jeg mælast muni fyrir þeim sigri.

Guðlaugur Guðmundsson Jeg get látið mjer nægja að vísa til álits meiri hluta nefndarinnar, eins og það liggur fyrir. Og finn í rauninni enga þörf á að bæta við, enda gaf ræða h. þm. Barðst. ekki tilefni til þess. Það sem h. minni hluti í máli þessu ber fram, er undantekningarlaust bygt á getgátum, sem ekki er unt að sanna. Eins og t. d. það, í hvaða hreppi hvort þingmannaefnanna hafi haft meira kjörfylgi. - Aðalatriðið, sem um er barizt, eru þessir tvíbrotnu seðlar og virðist enginn vafi leika á því, að samkvæmt 35. gr. kosningalaganna hljóta þeir að vera ógildir, úr því mótmælt er. Í þeirri grein stendur skýrt og tvímælalaust, að atkvæðaseðil skuli brjóta einu sinni, og hjer er um greinilegt brot að ræða gegn því ákvæði. Með þessu ákvæði er skapað fast form. Greinin er „formskapandi og regluskapandi“, svo sem minni hlutinn kemst að orði. Og sú gerð, sem fer í bága við form eða reglu, hlýtur að vera gersamlega ólögleg. Háttv. minni hluti virðist gera nokkuð mikið úr símskeyti frá yfirkjörstjóranum í Vestur-Ísafjarðarsýslu. Jeg er honum samdóma um það, að þetta atriði heyri ekki undir 38. gr. kosningalaganna, en annað og meira en það er líka ekki hægt að draga út úr símskeytinu. Það hefur komið fram vottorð úr tveim hreppum um, að þar hafi kjörstjórar gert skyldu sína. Og af þeirri ástæðu á, eftir kenningu minni hlutans, að gera ógild 114 atkv. Er þetta sanngirni og rjettlæti? Jeg segi nei! Þá er þessi fullyrðing h. minni hluta um vitanlegt kjörfylgi algerlega gripin úr lausu lofti. Hver getur sagt um það, hvern kjósandi ætlar að velja áður en hann fer inn í kjörherbergið? Hann hefur leyfi til þess að segja við Pjetur og Pál hvað sem honum sýnist; er ekki bundinn við neitt. Þá vil jeg og benda á það, að afar hættulegt getur það verið, ef þingið færi að taka tillit til þess, að undirskriftasmalanir hafi átt sjer stað. Það er ekki alt af hinn sanni vilji kjósendanna, sem stendur á pappír undirskriftasmalanna. Með þessu á jeg ekki við þingmannsefnið, sjera Kr. Daníelsson; en orð hefur leikið á, að smalarnir hafi beitt sjer fyrir málstað h. minni hluta af hinni mestu frekju. En það, sem jeg legg mesta áherzlu á, er það, að mjer virðist háttv. minni hluti vilja beita ranglæti í þessu máli og fótum troða anda og ummæli kosningalaganna.

Guðjón Guðlaugsson Orsökin til þess að eg stend upp og ætla að leyfa mér að segja nokkur orð, er sú, að eg greip fram í fyrir háttv.þm. G. K. (J. P.) og neitaði því, að það væri orðinn fastur „praxis“ um land alt að tvíbrotnir seðlar væru teknir gildir. Jeg er á þeirri skoðun, að þeir sjeu víða ekki teknir gildir, þótt það sjáist ekki í skýrslum um kosningarnar. Jeg veit eitt dæmi þess, að slíkt hefur átt sjer stað. Það var í Strandasýslu 1908. Þar komu tveir margbrotnir seðlar. Við þingmannaefnin urðum sammála um að ónýta þá, og við skoðuðum þá ekki. Kjörstjórnin fer í þessu efni venjulega eftir því, sem þingmannaefnin hafa komið sjer saman um. Svo voru 4-5 seðlar aðrir, er ónýttir urðu, sumir sem var ekki hægt að sjá, hver ætti. Þá er kosningu var lokið, rjeði kjörstjórinn, sem nú er starfsmaður hjer við þingið, það af, að forvitnast um, hvor ætti seðlana. Það reyndist þá, að það þingmannsefnið, er kosningu náði, átti seðlana báða. Hann þurfti nú raunar ekki á þeim að halda, og hann fór ekki fram á það, að þeir yrðu teknir gildir, og þykir þeim, sem kosnir eru, þó altaf bezt að hafa sem flest atkvæði. Þetta hefur nú borið við í Strandasýslu og sjálfsagt víðar. Þingið getur ekki vitað, hvaða siðvenja drotnar út um landið í þessu efni. Það veit aðeins um, hvað margir seðlar eru gerðir ógildir. Hitt veit það ekki, af hvaða ástæðu þeir eru gerðir ógildir. Í Strandasýsln sýnist þessi ógilding seðlanna hafa haft mjög heilsusamlegar og heillaríkar afleiðingar. Við síðustu kosningar kom enginn seðill fleirbrotinn. Annar þessara tvíbrotnu seðla í Strandasýslu, átti listaskrifari í Árneshreppi, og fjekk eg að vita um það samdægurs, og bendir það á, að mörg brot á seðlum geta verið merki, er kollvarpa tilgangi laganna, - heimuglegheitunum. Það er í rauninni versti ósiður að tvíbrjóta seðlana. Það hefði átt að framfylgja þessu ákvæði laganna miklu stranglegar en gert hefur verið. Af því að það hefur ekki verið gjört - auðvitað ávalt vegna samþykkis þingmannaefna eða þeirra umbjóðanda - eigum við í þessum deilum nú. Við skulum sjá, hvernig fer við næstu kosningu í Vestur-Ísafjarðarsýslu, ef þingið tekur þessa kosning gilda, hvort þá verða 21 seðlar gerðir ógildir vegna þess að þeir eru fleirbrotnir. Það er og álit mitt, ef þessi kosning verður gerð ógild, að þá fari þingið á háskalega braut í 3 aðalatriðum. 1. Þingið nemur ólöglega burt skírt og nauðsynlegt ákvæði úr lögum, en lögleiðir háskalega eyði í staðinn - í 35. gr. kosningarlaganna. - 2. Þingið hegnir fyrir vandvirkni og skyldurækni, en verðlaunar hroðvirkni og kæruleysi samfara ólöghlýðni. 3. Elur upp ósvífna undirskriftasmölun - ólöglega atkvæðagreiðslu eftir á -. Jeg byrja á því síðasta, ef þingið tekur þessar áskoranir til greina um að ónýta kosninguna, þá hefur það þær afleiðingar í för með sjer, að það elur upp ósvífna undirskriftasmölun og kjósendur verða æstir til að kæra kosningar að ástæðulausu. Það er víst, að mál þetta hefur vestra verið sótt með frekju. Þó skal eg geta þess, að þingmannsefnið, sjera Kristinn Daníelsson, sem sagður er mesti sómamaður, muni ekkert um þetta vita nje vera við það riðinn, og hann má því ekki taka þetta til sín, og það get eg sagt fyrir mig, að jeg hefði fremur tekið kæruna til greina, ef hún aðeins hefði verið undirrituð af honum einum eða 2-3 góðum mönnnm með honum, heldur en öllum þessum fjölda, sem vegna frekju forkólfanna og ístöðuleysis undirskrifanda hafa ljeð nöfn sín undir það, sem þeir sjálfir ekki skildu. Slík undirskriftasmölun er hverju hjeraði til vansæmdar. Þá er fyrsta atriðið, er eg vildi leyfa mjer að minnast á. Ef þingið ógildir þessa kosningu, þá hegnir það kjósendum fyrir vandvirkni og löghlýðni, en verðlaunar hroðvirkni, óreglu og ólöghlýðni. - Hvað það snertir, að þingmanninn, Matthías Ólafsson, er sæti átti í kjörstjórninni, hafi eitthvað grunað um, hvort þingmannsefnið ætti fleiri hinna margbrotnu seðla, þá er það áreiðanlegt, að hann gat ekkert grunað um það. En ef kosning hans verður gerð ógild af þinginu, verða þeir hreppar verðlaunaðir, er sýnt hafa hirðuleysi og óreglu af sjer við kosningarnar, eins og jeg sagði áðan. Ef til vill hafa þessir seðlar verið brotnir saman, af því að kjósendur í þeim hreppum, þar sem seðlarnir voru fleirbrotnir hafa viljað sýna, að þeir væru dyggir og trúir liðsmenn. Sitthvað hefur nú heyrzt á alþingi Íslendinga, en aldrei þau firn, að hegna ætti kjósendum fyrir vandvirkni og löghlýðni með því að gera kosning þeirra ógilda. Þá kemur annað atriðið, sem eg vildi drepa á. Með því að ógilda þessa kosning nemur alþingi úr gildi mikilsvert ákvæði í núgildandi kosningarlögum, 35. gr., þar sem sagt er ótvírætt, að seðlana skuli einbrjóta, og vel að merkja - nemur það úr gildi á ólöglegan hátt. Væri frumvarp samþykt af þinginu, sem næmi þetta ákvæði úr lögum, þá væri það lögleg meðferð, þó heimskuleg væri, en það að nema það úr gildi með því að troða á því og einskis virða en láta það þó standa óhreift, er ólögleg og ósæmileg meðferð af löggjafarþingi. Við frambjóðendur í Strandasýslu 1908 getum hrósað okkur af því, að við - báðir jafnt - gjörðum lítið að því, að fá ógilta seðla hvor fyrir öðrum, þó eitthvert vansmíði væri á kross, en fleirbrotnu seðlana vorum við undir eins sammála um að ógilda, því við skoðuðum það lögbrot. Sje farið að gefa mönnum undir fótinn með að margbrjóta seðla, þá er ekki unt að sjá, hvar skal staðar numið í því efni. Brotin geta verið margvísleg og tilbreytingarnar nálega eins margar og á sauðfjármörkum. Það má brjóta upp á 1 horn, 2 horn, 3 horn og öll hornin, svo má einbrjóta, á eftir tvíbrjóta, þríbrjóta, fjórbrjóta, skakkbrjóta, hafa misjafnar álmur, búa til úr þeim umslög o. s. frv. Menn sjá af þessu, að það er ekki lítilsvert atriði, að þessu ákvæði laganna sje hlýtt rækilega. Jeg get ekki hælt mjer af því, að jeg sje sjerstakur löggjafi þessara laga. Jeg er þar að eins brot úr löggjafa. En jeg get þó sagt það, að jeg sat í nefnd þeirri, er fjallaði um þetta mál í efri deild. En vjer deildarnefndirnar vorum á því, að ekki dygði að talið væri úr hreppskössunum, eins og ætlazt var til í frumvarpinu, eins og það þá lá fyrir; litum svo á, að með því móti yrði alt of lítið úr heimulegheitunum. Og hef jeg þó stundum hálfiðrazt eftir að hafa verið upphafsmaður að því, að öllum seðlum væri steypt í eitt ílát og ruglað saman áður talið væri. Jeg hefði haft gaman af að vita, hvað mörg atkvæði jeg fengi úr hverjum hreppi. 1908 hafði einn hreppur í mínu kjördæmi brotið seðla sína öðruvísu, en þó löglega í alla staði - einbrotið - en seðlarnir voru lengri á annan veginn, og þessi hreppur hafði brotið þá langs, en hinir þvers. Atkvæðagreiðsla þaðan reyndist nokkuð öðru vísi, en jeg bjóst við. Jeg taldi sjerstaklega atkvæði þessa hrepps og sá, að þar átti hinn frambjóðandinn 11 - jeg bjóst við 6 -. Og það get jeg sagt, að jeg þekki ekki þingmennina hjer í salnum betur en þessa 11. Þetta sannar það, að þó það reyndist erfitt, að merkja með broti seðil hvers einstaks manns, þá er svo einkar auðvelt að merkja seðla hvers hrepps; til þess fást yfrið nógar útafbreytingar, og afleiðingarnar verða gagnstæðar tilgangi laganna. Ef þingið ógildir þá kosning, sem hjer liggur fyrir til umræðu, þá hef jeg tilhneiging til að láta kjósendur mína margbrjóta seðlana og þannig auðkenna þá, að minsta kosti fyrir hvern hrepp. Satt að segja skil jeg ekki í því, hvernig hjer sje að tefla um lagabrot, er fleirbrotnir seðlar voru ónýttir. Það er satt, að Matthías Ólafsson fjekk færri atkvæði en sjera Kristinn Daníelsson. En það er kjósendum hans sjálfum að kenna, að kosning hans er ógild og ólögleg. Hvort sem það stafar af vanþekking, vangá eða undirlögðu ráði, er það þeim að kenna eins fyrir því. Jeg skil ekki, hvernig háttv.þm.N.-Ísf. (Sk. Th.) fer að lesa kosningarlögin. Hann, löglærður maðurinn, les þau eins og sagt er, að tiltekin persóna lesi biblíuna. Eftir það, að jeg hef hlustað á þessa rðu hans, þyrði jeg ekki að trúa honum fyrir að flytja mál fyrir mig, nema ef hann ætti að flytja rangt mál eða verja lögbrot. Út af orðum hins háttv. sama þm.N.-Ísf. get jeg þess, að jeg held, að Matthías Ólafsson hafi ekkert grunað um það, hverir ttu þá seðla, er voru fleirbrotnir og ónýttir, og ræð jeg það af minni reynslu í þessu efni. Háttv. þm.N.-Ísf. talaði eitthvað um blýant, hvort það væri ógildingarsök, ef kjósandi notaði sinn eiginn blýant til að gera strikið með. En kosningarathöfnin fer fram í luktum klefa, og enginn veit um það, hvaða blýant hefur verið notaður, ef það er blýant með líkum lit. Fæstir, sem hafa blekblýant á sjer, en það væri auðvitað brot á lögunum. Hitt vita menn aldrei um og aðgæta lauslega. Geta vel verið komnir til þingsins fleiri hundruð seðlar, krossaðir með vasablýöntum kjósanda. Sömuleiðis mintist hann á, hvort það ætti að varða ógilding, ef veikum manni væri hjálpað til að kjósa. En þetta fellur alt um koll, því að nú eru komin út lög, er heimila, að hjálpa megi lasburða mönnum við kosningar. Og þar sem háttv.þm.N.-Ísf. var að spyrja um, hvort það ætti að vera ógildingarsök, ef seðlunum væri kastað í atkvæðakassann á þann hátt, er hann tiltók, þá er þar til að svara, að í 38. og 39. gr. kosningarlaganna stendur ekkert um, hvaða tilburði menn eigi að hafa, er þeir fara með seðlana í seðlakassann, hvort hann á að skríða þangað eða hlaupa. Í lok ræðu sinnar gerðist háttv.þm.N.-Ísf. mjög guðlegur og andlegur. Það er náttúrlega gott og fallegt, að menn prjediki og reyni að vekja góðar og guðlegar tilfinningar í hjörtum manna. En það er samt að hafa hausavíxl á hlutunum, ef það ætti að gera ógilda kosning 80 manna, er kusu sem lögmentaðir menn, en gilda kosning 20 manna, er kusu ranglega, hvort sem það hefur verið óviljandi eða af ásettu ráði. Og það, sem kjósendur hafa gert rangt í þessu efni, verða þeir að kenna sjálfum sjer en ekki öðrum. Með því að taka þessa kosningu gilda, ímynda jeg mjer, að sje girt fyrir, að margbrotnir seðlar komi oftar úr þessari sýslu og jafnvel hvergi. Það hefur verið talað um að banna frambjóðendum að sitja í kjörstjórn, og að sjerstakur dómstóll ætti að úrskurða um lögmæti kosninga. Jeg er á sama máli um þau atriði bæði. En slíkt kemur ekki því máli við, sem er hjer til umræðu og úrslita. Háttv. 2. þm. G.-K., talaði mikið um verklúnar hendur, að það mætti ekki ætlast til þess, að þær gætu alt af brotið seðlana, eins og lögin ákvæðu. En það er undarlegt, ef þreyttum mönnum er ljettara, að tvígera eitthvert verk, en gera það einu sinni, ef þeim er ljettara að brjóta seðilinn tvisvar en einu sinni, og að þessar verklúnu hendur geti gert viðunandi krossa, en geta þó ekki lagt gómana svo þjett að einbrotnum seðli, að ekki sjáist innan í hann. Þá er mikið gert úr því, að yfirkjörstjórinn í Vestur-Ísafjarðarkjördæmi hafi verið mótfallinn því, að ógilda þá seðla, er ógiltir voru vegna brota. En það er hæpið að gera mikið úr því. Jeg var hringdur upp af Ísafirði í gær og sagt, að í Norður- Ísafjarðarsýslu hefðu tvíbrotnir seðlar verið lagðir til hliðar, meðan verið var að telja, en voru teknir gildir, er talningu var lokið, og það var orðið auðsætt, að úrslit kosninganna ultu ekki á gilding þeirra eða ógilding. Tveir menn eru nú staddir hjer í Reykjavík, sem geta vitnað, að jeg fer hjer með rjett mál. Sýslumaðurinn á Ísafirði getur því ekki hafa verið mjög mótfallinn því, að þeir væru gerðir ógildir.

Björn Kristjánsson Það mun ekki hafa mikla þýðingu, að hafa mörg orð um þetta mál, og er líklega ljóst, hvernig muni eiga að fara með það hjer, en jeg vil þó tala nokkur orð og reyna eins og síðast að skýra það, sem ágreiningi veldur. Jeg sýndi þá við fyrri umræðu fram á það, eins ljóslega og tveir og tveir eru fjórir, að það er ekkert brot á kosningarlögunum, að margbrjóta kjörseðil. Jeg skýrði frá því, hvað sá, sem samdi lögin, hefði meint með 35. gr., sem sje það fyrst og fremst, að brjóta yrði seðilinn saman, til þess að nafnið sæist ekki, og svo í öðru lagi hitt, að óhentugt væri að brjóta hann oftar, því að þá gæti orðið örðugt að troða honum niður um þrönga rifu í atkvæðakassann. En hefði höfundur laganna búizt við því, að samanbrot á seðli gæti talist einkenni á honum, þá hefði hann að sjálfsögðu orðið að semja langa grein einmitt um það efni. Og ef það hefði þá verið meining þingsins, að það skyldi vera ógildingarsök á seðli, ef hann er ekki nákvæmlega einbrotinn, þá hefðu verið sett skýrari ákvæði um það í lögin. Þetta er jeg líka viss um, að hver maður, utan þingsins að minsta kosti, muni skilja. Ákvæðið er að eins leiðbeinandi, að eins til athugunar fyrir menn, til þess að kosningarathöfnin geti farið greiðlega fram. Yfir höfuð voru lögin öll höfð ítarleg og alþýðleg, af því að ætlazt var til þess, að alþýða manna læsi þau og notaði fremur en flest önnur lög, og þess vegna eru í þeim þessar leiðbeinandi reglur, sem annars er ekki vani að hafa í lögum hjer á landi. Mótstöðumenn mínir í þessu máli hafa lagt alt kapp á það, að þessum lögum sje fylgt bókstaflega, og háttv.þm. Ak. tók það mjög skarpt fram, að það kæmi ekki málinu við, hvað löggjafinn hefði meint, sem mun vera alveg ný kenning. Jeg skil nú ekki þetta, því að ef það á að verða regla lögfræðinganna, að skilja lögin eingöngu eftir bókstafnum, en hugsa ekkert um anda þeirra, þá veit jeg ekki, hvað þeir ætla að gera við sínar lögskýringar og það hefur þó annars ætíð verið venja þeirra, að rannsaka, hvað löggjöfunum hefur gengið til þess að setja lagaákvæðin og skýra þau svo samkvæmt því. - Nei, alt þetta hjal um það, að þessi brot á seðlunum sjeu lögbrot, er alveg rangt, og líklega sagt sem slagorð til þess að „smitta“ fólkið. Til þess að sanna þetta nægir það eitt að benda á það, að sami lögfræðingurinn hefur setið í yfirkjörstjórn annars staðar og tekið þar gilda sams konar seðla og þá, sem hjer voru dæmdir ógildir. Sama hefur bæjarfógetinn í Reykjavík gert, sem nú vill ógilda seðlana. Hvernig eiga menn að una við það, að lögskýringarnar sjeu alt aðrar í yfirkjörstjórninni, en í þingsalnum? - Í sambandi við það, sem jeg sagði um 35. greinina, að hún væri leiðbeinandi, vil jeg líka benda á annað atriði, sem þeir hefðu gott af að hugsa út í, sem vilja skilja þá gr. svo strangbókstaflega. Þar stendur að kjósandinn eigi að gera kross við nafn þess þingmannsefnisins, sem hann vill kjósa, og í lögunum er prentaður ská-kross, svona: X. Hvernig fer nú ef krossinn er gerður dálítið öðruvísi, t. d. svona: +? Ætla þeir að ógilda seðlana fyrir það? Ónei, það vita allir, að allur fjöldinn af kjósendum gerir krossinn einmitt svo, og dettur engum í hug að finna að því, og þó er þetta öðru vísi í lögunum, svo að þeir, sem vilja halda sjer við bókstafinn, ættu að geta sagt, að það væri gert af ásettu ráði, ef út af þessu er brugðið. Svona má sýna, hvernig alt fer í vitleysu, ef á að eltast við bókstaf laganna út í æsar. Þá veitti ekki af löngum lagabálki í viðbót, til skýrngar, og þá er það skyldast þeim háttv. herrum, sem nú eru mótstöðumenn mínir í þessu máli, að koma með þann lagabálk, því að fólkið verður þó að vita, hvernig það á að haga sjer í þessu, og jeg vil jafnvel segja, að kjósendur þyrftu þá einnig að ganga í skóla til þess að læra rjetta aðferð við kosningarnar; væri nauðsynlegt, að setja upp slíkan skóla í hverri sveit. Það er nú einu sinni svo, að mönnun hættir mjög alment til þess, að brjóta kjörseðla oftar en einu sinni saman. Það sem veldur því, er það, að flestir eru vanir við ,það að stinga hinum og þessum miðum í vasa sinn, buddu eða veski, og þurfa þá oft að margbrjóta þá, til þess að þeir komist þar fyrir. Þess vegna verður þeim það ósjálfrátt, að fara eins með kjörseðlana. Að minsta kosti sje jeg ekki aðra skýringu líklegri, þrátt fyrir öll ummæli háttv.þm. S.-Múl. - Þeir segja, hann og aðrir slíkir, að það eigi að brjóta seðlana einu sinni saman, og þá sje lögunum fullnægt. En jeg vil þá spyrja þá, og einkum lögfræðinginn, háttv.þm. Ak., hvernig honum lízt á þennan seðil, sem jeg held á og sem er einbrotinn saman í horn. Hann er einbrotinn, en hann er reyndar brotinn í horn, svo að úr honum tvöföldum verður þríhyrna. Hjer er annar einbrotinn, sem ekki er brotinn um miðjuna, heldur er bara brotið upp á hann öðru megin, mátulega mikið til þess að hylja nafnið. Samkvæmt lögskýringum þessara herra væru báðir þessar seðlar löglega brotnir, enginn vegur að gera þá ógilda, og hitt sjá allir jafnvel, að samkvæmt skoðun þessara sömu manna, eru báðir seðlarnir fult svo einhendir sem þeir seðlar, er hjer er verið að deila um. Allir sjá, með öðrum orðum, hvaða hugsunarvillu þeir fara með, og að þessar mótbárur eru einungis hártoganir, sem ekki er bót mælandi. Jeg skal nefna enn eitt dæmi. Það þarf ekki að brjóta miðann saman, það má leggja hann saman, svo að nafnið sjáist ekki, og koma honum þannig niður í kassann, að hann opnist þegar þar er komið. Þetta hefur einmitt oft komið fyrir. Á nú að dæma þann miða ógildan? Ekki hefur það að minsta kosti verið gert hingað til. Yfirleitt eru þessar lögskýringar þeirra ekki mikils verðar, og jeg vildi óska, að þær hefðu aldrei komið hjer fram. Sízt máttu þær koma frá háttv.þm. Ak., eða háttv.þm. Vestm., þar sem þeir hafa áður tekið gilda samskonar seðla og þá, sem þeir vilja nú ónýta, þegar þeir sátu í kjörstjórn, enda hefur það víst alstaðar verið gert, nema ef til vill í Strandasýslu. Það er sorglegt að sjá skýra lögmenn skifta þannig um lögskýringar, eins og þeir væru að hafa fataskifti. Það hefur borið töluvert á því, að þeir hafi gert það á síðari árum, og væri óskandi, að það legðist niður sem fyrst. En þó jeg minnist á þetta, þá var það nú samt ekki aðal atriðið. Hitt er miklu meira um vert að meiri hluti kjósanda hefur óskað eftir, að kosning Matt. Ól. væri ekki tekin gild. Spurningin verður þá um, hvort þingið vill taka tillit til vilja meiri hluta kjósanda í kjördæminu. Þeir fara ekki fram á annað en, að kosið verði á ný, og ný kosning fái að skera úr. Ef Matt. Ól. álítur sig eiga rjett til þingsetu, þá er engin hætta fyrir hann að ganga að þessu; hann ætti miklu fremur að vera þess fýsandi, að ný kosning færi fram. - Eins og allir vita, eru nú stjórnarskifti í vændum innan skamms, og tel jeg það hyggilegt af væntanlegri stjórn, sem auðvitað getur haft mikil áhrif á þetta mál, að láta þingið ekki skera úr, hver skuli vera kosinn, heldur kjósendur sjálfa. Eins og allir vita, er mikil óánægja í kjördæminu út af þessu, en hinsvegar er sjera Kristinn Daníelsson hvergi nálægur til að „agitera“ - og mundi enda aldrei gera það, þó hann væri á staðnum, það er svo fjarri skapi hans. Mjer sýnist því af öllum ástæðum rjett að vísa þessu máli heim í kjördæmið aftur og láta kjósendur skera úr. Fyrir hina nýu þingræðisstjórn væri það mjög óefnileg byrjun að úrskurða kosninguna gilda þvert ofan í yfírlýstan vilja meiri hluta kjósandanna. Að Matt. Ól. er ólöglega kosinn, tel jeg víst, að hvert mannsbarn á landinu utan þingsins skilji; málið er svo skýrt, að engum, sem óhlutdrægt vill dæma, getur dulizt, að seðlarnir eiga að vera gildir. Og þar sem nú svo stendur á, er það alvarlegt íhugunarefni fyrir meiri hlutann, að kveikja ekki með þessu nýjan ófrið úr litlu efni. Því það verður ekki til að efla frið á þinginu, ef meiri hlutinn alveg að ástæðulausu - því hann er fullsterkur fyrir - samþykkir kosningu þessa ólöglega kosna manns. Jeg vona, að allir þingmenn sjái það, að bezt er að vekja ekki óánægju að ástæðulausu og því samþykkja, að ný kosning skuli fram fara.

Bjarni Jónsson Jeg ætlaði ekki að standa upp, og þykir leitt að þurfa að lengja umræðurnar, en jeg neyðist til að mótmæla skýringum hv. 2. þm. S. Múls. á samsettu brotunum á seðlunum og grunsemdum þeim, er hann reyndi að vekja út af þeim. En úr því jeg stend upp á annað borð, vil jeg lýsa í fám orðum skoðun minni alment á málinu. - Jeg vil byrja með því að lýsa því yfir, að þetta mál er mjer hvorki kappsmál nje flokksmál. Jeg er ekki varnarmaður neins hluta á þinginu, hvorki meiri nje minni, og tel sóma hvers þingmanns í því fólginn að skera fyrir sitt leyti úr hverju máli samkvæmt sannfæring sinni, en ekki eftir flokksfylgi nje neinu öðru. - Þá er fyrst að athuga, hvað eru lög í þessu efni. Lögfræðinga utan þings og innan greinir á um það. Jeg hef átt tal við marga velmetna lögfræðinga utan þings, og hef heyrt ýmsar skoðanir. En fleiri hafa þó fylgt mínum skoðunum á lögunum, en skilningi hv.þm. Ak. og meiri hluta nefndarinnar. Það er sannfæring mín, að í 35. gr. kosningarlaganna felist engin fyrirskipun, er skilja eigi bókstaflega, heldur sjeu ákvæði hennar aðeins leiðbeiningar, t. d. þar sem segir: „brýtur kjósandi seðilinn einu sinni saman, gengur að kjörborðinu, stingur sjálfur seðlinum í kassann,“ o. s. frv.; þetta er alt leiðbeiningar, en eigi beinar skipanir, og yrði það aldrei gert að ógildingarsök, þó vikið væri frá þeim í litlu. Ef frávikning frá þessum leiðbeiningum væri ógildingarsök, þá ætti þess að vera getið í 38. og 39, gr., þar sem sett eru ákvæði um það, hvenær seðill skuli dæmdur ógildur, eða kjósandi kjósa aftur. En í hvorugri þessari grein er það ákveðið, að seðill skuli dæmdur ógildur, ef hann sje brotinn saman oftar en einu sinni. Að vísu er hugsanlegt, að samsett brot komist undir orðin í 38. gr. „eða önnur slík einkenni,“ en það verður altaf álitamál í hvert einstakt skifti, hvort samsetta brotið sje þann veg lagað, að það geti verið einkenni. Hefði nú undirkjörstjórninni þótt þessir seðlar, sem hjer um ræðir, grunsamlegir, þá hefði hún átt að gera þá afturræka og gefa hlutaðeigandi kjósendum nýja seðla, Þetta gerði hún eigi, og hefur því fyrir sitt leyti tekið seðlana gilda. Svo kemur yfirkjörstjórnin og ógildir þá. Þessum ógildingarúrskurði yfirkjörstjórnar hafa svo kjósendur áfrýað til alþingis, og á það að skera úr, hvor úrskurðurinn sje rjettari. Kjósendur fara ekki fram á það, að kjörstjórninni sje hegnt með sektum eða neinu því líku; þeir fara þess að eins á leit við alþingi að það kveði upp annan úrskurð, sem ónýti úrskurð yfirkjörstjórnar, vegna þess að hann sje ólögmætur. - Til frekari stuðnings því, að þessi skilningur minn sje rjettur, vil jeg benda á það, að kjörstjórnir um alt land hafa látið fleirbrotna seðla óátalda, t. d. aðallega hjer í Reykjavík. Jeg var sjálfur fulltrúi eins þingmannsefnis hjer við síðustu kosningar; þá úði og grúði af fleirbrotnum seðlum, án þess nokkur þeirra væri gerður ógildur fyrir þá sök. Það hefur verið sagt, að mótmæli hafi fram komið gegn seðlunum. Á hverju byggist það, eða hverrar tegundar eru þessi mótmæli. Mjer vitanlega var gildi seðlanna aðeins mótmælt af einum manni, en hann var bði þingmannsefni og yfirkjörstjórnarmaður. Hafi hann mótmælt sem þingmannsefni, þá var hann um leið óhæfur kjörstjórnarmaður („inhabil“), og átti að víkja sæti, því ekki gat hann verið dómari í sjálfs sín sök. En hafi hann sett fram kröfu sína um ógilding seðlanna sem yfirkjörstjórnarmaður, þá er sú krafa ekki rjettnefnd mótmæli, heldur hefur yfirkjörstjórnin þar tekið upp hjá sjálfri sjer að ógilda seðlana. En eins og jeg hef þegar tekið fram hefur engin önnur kjörstjórn á landinu ógilt seðla fyrir þessa sök, og væri ekki rjett, að öðrum reglum og venjum væri fylgt þarna fremur en annarsstaðar um ógilding seðla, og því full ástæða fyrir alþingi til að kollvarpa þessum ógildingarúrskurði kjörstjórnarinnar. - Mjög merkur maður, sem viðstaddur var þegar talið var upp á Ísafirði, hefur sagt mjer af athöfninni. Hann segir, að auðvelt hafi verið, að sjá, þegar hvolft var úr hreppakössunum í aðalkassann, hvort seðlar yfirleitt voru tvíbrotnir eða fleirbrotnir. Þegar hvolft var úr Súgandafjarðar kassanum, hafði einhver, er viðstaddur var, sagt, að hjer væru margir tvíbrotnir, og sagði Matth. Ól. þá, að hjer yrðu fáeinir ógildir. Þetta hefði verið skilið sem mótmæli, og þegar fyrsti tvíbrotni seðillinn var tekinn upp úr aðalkassanum, hafði oddviti kjörstjórnarinnar sagt, að bezt væri að gera strax út um gildi tvíbrotinna seðla. Hafði þá Matthías strax sagt, að ekki gæti komið til mála að taka þá gilda. Oddviti kjörstjórnarinnar hafði sagt það venju að taka ekki á slíku, ef ekki væri meira að, en Matthías hafði sagt, að það væri móti lögunum. Þá er spurningin, hvort mótmæli Matthíasar gegn gildi tvíbrotinna og fleirbrotinna seðla, og úrskurður kjörstjórnarinnar að ógilda þá, hafi getað stafað af hlutdrægni, eða með öðrum orðum, hvort Matthías hafi getað haft fyrir fram hugmynd um, hverjum það yrði í hag, að seðlarnir yrðu ógildir. Nú vita menn, að í tveim hreppum þar sem Matthías hafði aðalfylgi sitt, hafði þess verið vandlega gætt, að tvíbrjóta eða fleirbrjóta enga seðla, en aftur á móti hefði þessa ekki verið svo vandlega gætt í tveim öðrum hreppum, þar sem síra Kristinn Daníelsson hafði aðalkjörfylgi sitt, og kom það til af því, að kjörstjórnin hafði áður tekið slíka seðla gilda. Þetta vissi Matthías og gat sjeð, þegar hvolft var úr kössunum, og er því ekki ósennilegt, að hann hafi rent grun í, að það mundi vera sjer til hags, ef seðlarnir yrðu ógildir. Um Súgandafirðinga var, eftir því sem skilvís maður hefur sagt mjer, þegar daginn áður en talið var, komin sú fregn, að þeir hefðu fleirbrotið seðla; en þeir eru miklir fylgismenn síra Kristins. Cui bono - hverjum til hags -, er gömul setning. Það er altaf óhættast, að gera ráð fyrir, að menn geri frekar sjer í hag en óhag. Þótt engar líkur lægu fyrir, þá er þegar í sjálfu sjer sennilegt, að Matthías hefði ekki krafizt ógildingar á seðlunum, nema hann hefði grunað, að keppinautur hans hafi átt meiri hluta þeirra. Mjer hefir heyrzt á sumum hv.þm., að þeir hræðist, að það muni hafa einhverjar voðalegar afleiðingar, ef alþingi kollvarpar úrskurði yfirkjörstjórnar. Mjer er ómögulegt að sjá, að þær geti orðið háskalegar. Jeg hygg, að þær muni eigi verða aðrar, en að menn segðu, að hjer hefði alþingi sýnt, að það vildi enga hlutdrægni í frammi hafa, þar sem meiri hlutinn mat meir rjettinn, en vildi ekki neyta afls síns til að gera þennan fylgismann sinn að þingmanni. Jeg get ekki stilt mig um að átelja þau óhæfilegu ummæli hv.þm. Ak., er hann talaði um atkvæðasmölun í sambandi við þessa kröfu kjósanda. Það er óhæfileg móðgun við kjósendur að tala um þá eins eins og þeir væru kvikfjenaður; að halda, að hægt sje að smala þeim saman til að skrifa undir skjöl til alþingis um að ónýta kosningu þess manns, sem þeir hafa kosið! Kjósendur hljóta að álita þetta einkennilega hæversku. Sennilega hefur hv.þm. annað orðalag á kosningafundum. Það var sagt, að það sýndi frekju að meir en helmingur kjósanda kærði þessi kosningarúrslit. En það sýnir, að mínu áliti meiri frekju, að eigna það undiskriftasmölun, er kjósendur bindast samtökum um að gera tilraun til að hafa rjett sinn fram. Því að sú eina rjetta ályktun af kærandafjöldanum er sú, að svo rangur hafi mönnum þar vestra þótt úrskurðurinn, að jafnvel hafi mörgum af kjósendum Matthíasar eigi þótt unandi við það. Þá kem jeg að lokum að þessum nýja Sherlock Holmes okkar, sem þóttist sjá hin og þessi margvísleg og einkennileg brot á seðlunum, sem gætu verið auðkenni. Jeg skal geta þess, að jeg var í kjördeild þeirri, er hafði seðlana til athugunar og skoðaði þá því vel, og auk þess athugaði öll kjördeildin þá, og enginn okkar uppgötvaði nein grunsamleg eða margvísleg brot. Við sáum aðeins tvennskonar brot, tvíbrot og krossbrot. Sama segir í áliti meiri hl. nefndarinnar, að hinir ógildu seðlar hafi verið nokkrir tvíbrotnir og nokkrir krossbrotnir. Hin brotin, er hv.þm. S.-Múl. talaði um, hljóta því að hafa orðið til eða uppgötvast á skrifstofu sannsöglinnar. Mjer finst satt að segja ekki mega minna vera, en að kjósendur sjeu látnir óáreittir hjer á þingi, en ekki brígslað um, að þeir auðkenni atkvæðaseðla sína, eða hnútum sje kastað til þeirra fyrir að vera svo djarfir að bera upp rjett mál.

Guðlaugur Guðmundsson Það hefur litla þýðingu að lengja umræðurnar um þetta mál. Það liggur mjög skýrt fyrir: á alþingi að fella úr gildi úrskurð yfirkjörstjórnarinnar, sem er fyllilega bygður á ákvæðum laganna? Annað er það ekki. Háttv. 2. þm. G.-K. vil jeg svara því, að engar upplýsingar liggja fyrir um það, að hin ólöglegu brot sjeu því að kenna, að kjósendur hafi verið fatlaðir; þvert á móti. Seðlarnir voru mjög laglega brotnir saman í fyrsta sinn. Að því er snertir margföldu brotin í seðlunum, sem háttv.þm. Dal. mintist á, skal jeg geta þess, að jeg athugaði seðlana að eins lauslega, meðan jeg hafði þá undir hendi og veitti því ekki sjerstaka eftirtekt, hvort þeir væru þann veg brotnir, að ástæða væri til að ætla, að brotin væru einkenni. Þess gerðist heldur ekki þörf, því þeir voru ógildir, þó svo væri ekki. En hafi brotin verið auðkenni, þá er líka auðvitað engum blöðum um það að fletta, að þeir eru tvímælalaust ógildir í sjálfu sjer samkvæmt 38. gr. laganna. Brot er engu síður einkenni en strik. - Það er tekið fram í nefndaráliti meiri hlutans, að slík óvandvirkni í atkv.-greiðslu, sem komið hafi fram í Vestur-Ísafjarðarsýslu, er mjög ámælisverð, þar sem 50 seðlar eru gallaðir af 276. Sje þetta borið saman við önnur kjördæmi, þá sjezt það, að hvergi hafi óvandvirknin verið jafnmikil. Í Mýrasýslu er tala ógildra seðla lægst, 2%, að eins 4 af 227. Næst henni er Árnessýsla með 18 ógilda af 678 seðlum. Næst hæst er tala ógildra seðla í Gullbringu- og Kjósarsýslu, sem sje 47 af 725 seðlum. Það er 7%. Að samdóma áliti allra eru í Vestur- Ísafjarðarsýslu ógildir alls 18% af seðlunum. Þetta er langtum meira en í nokkru öðru kjördæmi landsins. Að úrskurður yfirkjörstjórnar sje í alla staði skýr og lögum samkvæmur, getur víst enginn efað. Látum svo vera, að þetta sje sem kallað er „strictum jus“ - strangur rjettur-; en hjer er um svo mikla vanrækslu og mikið skeytingarleysi að ræða, að fullkomin ástæða er til að taka hart á þessu. Það er skylda þingsins að halda uppi reglu og hlýðni við kosningarlögin, en á alls ekki að verðlauna vanrækslu og skeytingarleysi. Háttv. þm.N.-Ísf. talaði af miklum móði um, að vilji meiri hluta kjósanda væri fyrir borð borinn í þessu máli. Þetta er alveg rangt. Hinn sanni og löglegi vilji kjósandanna hefur ekki komið fram í öðru en því, og getur heldur ekki komið fram í öðru en því, að kosning Matthíasar Ólafssonar sje gild metin. Þá er það og gersamlega rangt, að þingmannsefni, er í kjörstjórn situr, hafi ekki leyfi til að mótmæla og úrskurða; því hann er einmitt hvorttveggja; er um leið bæði þingmannsefni og kjörstjóri, og það er í alla staði löglegt. Háttv. 1. þm. G.-K. sagði áðan í ræðu sinni, að jeg talaði alt öðru vísi og ályktaði hjer í þingsalnum, en í mínu kjörstjórasæti. Hvaðan kemur háttv.þm. sú vizka? En það er töluverður munur á því, til hvers kjörstjórn er skyldug, eða hvað hún hefur leyfi til að úrskurða um. Það var talað um það áðan hjer í deildinni, að orð mín um freka atkvæðasmala væru lítilsvirðandi í garð kjósandanna. - Þessu mótmæli jeg algerlega. Jeg vil að lokum leyfa mjer að spyrja háttv.þm. Dal., á hvaða undirstöðu hann haldi að leynd kosningarlaganna sje bygð -. Hún er sem sje á engu öðru bygð en því, að til væru í kjósandaflokki víðsvegar um land svo háðir menn, að þeir ættu á hættu að geta kanske ekki að öðrum kosti neytt atkvæðarjettar síns. Að svo mæltu endurtek jeg það, að þingið á vafningalaust að taka þessa kosningu gilda.

Jens Pálsson Jeg þarf ekki að tala langt mál. En háttv.þm. Strand. gaf mjer þó tilefni til nokkurra athugasemda. Háttv, þm. mintist á í hinni löngu ræðu sinni, að í Strandasýslu væri farið eftir því, um hvað frambjóðendurnir kæmu sjer saman. En hvað snertir þetta tilfelli, vil jeg leyfa mjer að vekja athygli á því, að merkur maður, umboðsmaður hins fjarverandi þingmannsefnis, mótmælti því undir eins fastlega, að hinir fleirbrotnu seðlar yrðu ógiltir. Háttv. þm. Strand. talaði af miklum móði um einhverjar þrjár háskaleiðir í máli þessu; annars virtist mjer hann viðhafa nokkuð sterk orð. Hann bar það fram, háttv.þm., að þetta gæti orðið til þess að æsa upp í kjósendum ósvifna frekju; á hverju hann byggir þessi ummæli sín, er mjer óskiljanlegt. Jeg vil leyfa mjer að benda á það, að í Kjósar- og Gullbringusýslu hafa allir vafaseðlar verið lagðir til hliðar og síðan rannsakað, hvort þeir heyrðu undir 38. gr. kosningarlaganna, því þá voru þeir auðvitað metnir ógildir, en annars ekki. H. framsögumaður meiri hlutans sagði, að þetta umrædda fleirbrot á kjörseðli heyrði undir 35. gr. kosningarlaganna; en jeg þykist hafa leitt skýr rök að því, að grein þessi er einungis „instrúerandi“, og að ósamþýðanlegt hafi verið 17. gr. stjórnarskrárinnar og gildandi kosningarlögum, að leggja í hana annan skilning, - að minsta kosti þangað til lögin um breyting á kosningarlögunum 1909 komu til með sína 6. gr.; og jeg fullyrði, að eins eftir það hafi umrædd 35. gr. haldið sinni upprunalegu þýðing og haldi henni enn, með því að ekkert er það í nefndum lögum frá 1909, er bendi á hið gagnstæða. Jeg verð því gjörsamlega að mótmæla því, að breytingarlögin frá 1909 geri nokkra breytingu á eðli og þýðingu 35. gr. Jeg skal svo ekki orðlengja meira um mál þetta. Á eitt vil jeg þó enn minnast, það: - þingið er enginn júridiskur dómstóll um þetta mál, og því ekki bundið við bókstaf laganna, - heldur er það gerðardómur og á að fara eftir anda laganna; því ber fyrst og fremst siðferðisleg skylda til þess, að athuga þetta deilumál sem gerðardómsmál, með rjettsýni og sanngirni frá öllum hliðum. Jeg vil ekki drótta neinu að þessum h. þm. V.-Ísf. En maður má ekki styðja umkvartað og umþráttað gildi kosningar hans, nema maður sje sannfærður um, að maður með því sje að styðja rjettan málstað. Jeg sje heldur ekkert í hættunni fyrir hann, þó að kosningunni sje vísað heim. Hafi hann þá meiri hluta fylgi við endurkosningu, verður hann löglegur þingmaður kjördæmisins, og kemur hingað bráðlega aftur, en hafi hann það ekki, á hann heldur ekki að vera þingmaður. En það sem á þessu kosningarlagasvæði umfram alt verður að girða fyrir með lögum, er það, að frambjóðandi sitji í kjörstjórn og úrskurði um greidd atkvæði eða atkvæðaseðla, hvort góðir sjeu og gildir eða ekki, og dæmi þannig í sjálfs sín sök.

Lárus H. Bjarnason Jeg var einn í kjörbrjefadeild þeirri, er hafði kjörbrjef h. þm. V.-Ísf. til meðferðar, og er því allkunnugur málavöxtum. Því skal þegar játað, að aðferð yfirkjörstjórnarinnar var þannig háttað, að hún getur orkað tvímæla. Það er vel fallið til þess, að vekja grun, að háttv.þm. sat sjálfur í yfirkjörstjórninni, að hinn meðkjörstjórinn hafði áður úrskurðað fleirbrotna seðla gilda, og að þeir 2 úrskurðuðu margbrotnu seðlana ógilda gegn atkvæði sýslumanns. En þetta getur þó ekki riðið baggamuninn að lögum. Úr því að kjörstjóri má vera þingmannsefni, má hann líka taka þátt í öllum gerðum kjörstjórnar, og margbrotnu seðlarnir, sem teknir höfðu verið gildir 1908, voru ekki heimtaðir ógildir. Hitt er sjálfgefið, að meiri hluti kjörstjórnar verður að ráða, hver sem minni hlutinn er. Það er enginn vafi á því, að fleiri brot en 1 á seðli, er brot á bókstaf 35. gr. kosningarlaganna. Það á að brjóta seðilinn „einu sinni saman“, en það er sama og bann gegn fleiri brotum. Það er og vafalaust, að fleiri brot geta upplýst um það, hvernig kosið hafi verið og væri þá um efnisbrot að ræða. Það má brjóta seðil á marga vegu, svo sem þm. Strand. sýndi fram á. Brot geta þannig verið tilsögn um það, hvernig kosið hafi verið, ekki síður en önnur merki. Seðill, merktur með öðru merki en krossi, eða með krossi utan hringsins eða krossmerki með öðruvísi litum blýant en svörtum, mundi vera ógildur. Slík meðferð á seðli færi bæði í bága við bókstaf 35. gr. og tilgang, að halda atkvæði kjósanda leyndu, enda beint sagt í 38. gr., að slíkt varði ógildingu. Nú er hið sama að vísu ekki sagt jafnbert um fleiri brot en eitt. En einhver verður afleiðing þess að vera. Annars væri ákvæðið ónýtt. Afleiðingin getur ekki komið niður á kjósanda fremur en fyrir önnur brot á 35. gr. Nulla poena sine lege: engum verður refsað, nema lög leggi refsing við, en slíkt refsiákvæði vantar algerlega. Afleiðingin getur ekki bitnað á undirkjörstjórn, því að hún má ekki hafa nein afskifti af atkvæðagreiðslu kjósanda, nema því að eins að kjósandi óski, sbr. 6. gr, laga nr. 15, 9. júlí 1909. Afleiðing þess, að seðill er fleirbrotinn, verður því að lenda á þingmannsefnunum, á sama hátt og aðrar yfirsjónir kjósanda. Seðillinn verður að teljast ógildur. Þá er að eins eftir að vita, hvort fleiri brot en 1 eigi fortakslaust að varða ógildingu seðils, eða því að eins að ógildingar sje krafizt. Það væri líklegast samræmast 38. gr., að margbrotinn seðill væri fortakslaust ógildur, en því hefur ekki verið framfylgt af yfirkjörstjórnum eða alþingi. En eigi bannið gegn mörgum brotum að hafa einhverja þýðingu, verður að minsta kosti að ógilda margbrotinn seðil, sje þess krafizt. Þess hefur eigi verið krafizt áður, svo að vitanlegt sje, að margbrotnir seðlar væru ógiltir, enda slíkir seðlar teknir gildir, t d. hjer í Reykjavík við síðustu kosningar. Vestra var krafizt ógildingar á margbrotnu seðlunum, er fyrsti seðillinn kom fram. Því er það ekkert fordæmi hjer, þó að margbrotnir seðlar, er enginn heimtaði ógilda, hafi verið teknir gildir hingað til. Hitt, að Matthías Ólafsson hafi beitt hlutdrægni við kosninguna, það er eitt af því, sem má segja, en ekki sanna. Væri svo, að það yrði sannað, þá væri alt öðru máli að gegna; en það verður víst aldrei sannað, það er ekkert annað en laus tilgáta. Jeg sje því ekki betur, en að hið eina rjetta sje að samþykkja þessa kosningu, og þrátt fyrir allar upphrópanir um sannleika, rjettlæti og kærleika, mun jeg fylgja sannfæringu minni og lýsa kosninguna gilda með atkvæði mínu.

Ráðherra (Kr. J.) Þetta litla frumv. ; er bein afleiðing af ákvæðum 75.-77. gr. siglingalagafrumv. Jeg þarf ekki að fjölyrða um það. Vona, að því verði vísað til siglingalaganefndarinnar.

Steingrímur Jónsson Jeg leyfi. mjer að gera það að tillögu minni, að frumv. þessu verði vísað til siglingalaganefndarinnar að lokinni 1. umr. Með því ekki tóku fleiri til máls, var gengið til atkv., og var málinu vísað til 2. umr. í einu hljóði, og til nefndarinnar um siglingalagafrumv. sömuleiðis í einu hljóði. Í nefndinni áttu sæti: Eiríkur Briem, formaður, Ágúst Flygenring, skrifari og framsm, Sigurður Stefánsson, Sigurður Eggerz, og Jens Pálsson. 2. umr. á 28. fundi, 19. ágúst (n. 288.)