Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að orðlengja mjög um þetta mál, þó að það sé í tölu merkustu mála, sem liggja fyrir þessu Alþingi og raunar þó að lengra væri farið aftur í tímann, en þó hefur mér þótt rétt að kveðja mér hljóðs, vegna þess að ég tel, að í ræðu hv. 7. þm. Reykv., Þórarins Þórarinssonar, gæti misskilnings eða missagna, sem ég álít óhjákvæmilegt að leiðrétta. Sá hugsunarháttur, sem þar var á ferð, getur verið þjóðinni hættulegur. Hæstv. viðskmrh. og ég höfum látið liggja að því, að svo gæti farið, að Íslendingar yrðu utan tollmúranna. Hafði ég orðað það eitthvað á þá leið, að ekki væri víst, að við ættum fyrir inngangseyrinum, þ.e.a.s. að svo gæti farið, að við teldum okkur ekki færa um að ganga að þeim skilyrðum, sem okkur yrðu sett fyrir þeim tengslum við Efnahagsbandalagið, sem við teldum okkur nauðsynlegt að ná. Ég hafði í þessu sambandi orð á því, að í þessum efnum yrði áreiðanlega að treysta á vináttu bandalagsþjóðanna og skilning þeirra á sérstöðu okkar Íslendinga. Á þessu vildi ég byggja án þess að telja víst, að farsællega réðist fram úr vanda okkar. Það eru þessar getsakir, þ.e.a.s. að ekki sé víst, að við fáum allar okkar óskir uppfylltar, sem hv. 7. þm. Reykv. vítir okkur fyrir, og telur með öllu ómaklegt vantraust og vantrú, eins og hann komst að orði, á leiðtogum Efnahagsbandalagsins. Og það er þessi skoðun hv. þm., sem ég tel hættulegt að láta standa ómótmælta. Við skulum athuga málið lítið eitt nánar. Það var árið 1957, sem 6 þjóðir Vestur-Evrópu gerðu með sér samning um víðtæk og gagnkvæm réttindi og skyldur. Reynslan hefur nú skorið úr um það, að þessar þjóðir telja sig allar hafa hagnazt á þessum samningi. Þegar svo var komið, komu ýmsar aðrar þjóðir, sem utan við stóðu og hafa nú sótt um upptöku í þetta bandalag, og er nú liðinn mánuður og ár, án þess að þær hafi komizt inn fyrir tollmúrana. Og enn veit enginn, hvort eða hvenær þessar óskir þeirra rætast. Af þessu er ljóst, að það er ekki auðleikið að komast inn fyrir tollmúrana, enda þótt aðilinn bjóðist til þess að ganga skilmálalaust að öllum þeim skilyrðum, sem stofnsamningurinn, hinn svokallaði Rómarsamningur, kveður á um. Það, sem hv. þm. Þórarinn Þórarinsson krefst, er, að Íslendingar verði aðnjótandi allra fríðinda Efnahagsbandalagsins, sem þeir þurfa á að halda, án annars endurgjalds en einhverra tollalækkana á þeim vörum, sem Íslendingar kaupa frá þjóðum Efnahagsbandalagsins, en við vitum ekkert um, hvort þær þjóðir meta að nokkru eða ekki. Hv. þm. veit þó, að enn hefur engin þjóð, að stofnþjóðunum einum undanskildum, nema Grikkir, sem fengið hafa aukaaðild, komizt inn fyrir tollmúrana, enda þótt fast hafi verið eftir leitað. Krafa þm. er sú, að það, sem Efnahagsbandalagið enn hefur ekki viljað selja neinni þjóð einhvern hluta af fyrir hátt verð, sbr. óskir Svía og nokkurra annarra þjóða um aukaaðild, og ekki heldur látið Bretum, Norðmönnum eða Dönum í té, allt fyrir fulla greiðslu, þ.e.a.s. að þeir gerðust aðilar bandalagsins og undirgengjust allar kvaðir Rómarsamningsins, beri því nú viðstöðulaust og skilmálalaust að afhenda okkur Íslendingum fyrir endurgjald, sem við a. m. k, ekki enn vitum, hvort þeir meta mikils eða einskis. Ég tek skýrt fram, að ég ber óskorað traust til þjóða Efnahagsbandalagsins og vona, þar til annað reynist eða kemur í ljós, að auðnast megi að ná einhverjum þeim tengslum við bandalagið, sem okkur nægja, án skuldbindinga, sem við getum ekki fallizt á. En þrátt fyrir þetta, þrátt fyrir slíkar vonir mínar, má enginn telja það illmæli í garð Efnahagsbandalagsins eða ráðamanna þess, að menn beri kvíðboga fyrir, að slíkir samningar verði ekki auðfengnir. Við verðum að gera okkur ljósan þann vanda, sem við er að etja. Við verðum að láta okkur skiljast, að örðugt mun verða að ná því, sem við þurfum, án þeirrar endurgreiðslu, sem við getum ekki gengið að. Og að sjálfsögðu er þetta með öllu útilokað, ef fylgt verður ráðum Framsfl. um að slíta öllum viðræðum við þessar þjóðir og loka með því þeirri einu leið, sem við kunnum að eiga í málinu, en hún er að skýra mál okkar til hins ýtrasta og skapa með því samúð fyrir málstað okkar. En annars óttast ég, að Íslendingar verði ekki lengi fullgildir í tölu siðaðra menningarþjóða, ef þeir í öllum viðskiptum við þær temja sér það, sem kallað er stundum hér í þingsölunum Framsóknarhugsunarháttur, en hann er sá að krefjast alls af öðrum, en láta helzt ekkert af sínu í staðinn. Sá hugsunarháttur er Íslendingum skaðlegur, eins og það er líka hæpinn greiði að telja mönnum trú um, að ef við fáum ekki allt frá öðrum fyrir ekki neitt, þá stafi það einvörðungu af fjandskap í okkar garð. Af þessu stafar m.a. sú hætta, að Íslendingar slíti vináttuböndin vegna blindrar kröfuhörku og einangrist með því frá þjóðum, sem við eigum samleið með vegna sameiginlegra hugsjóna, hagsmuna, menntunar og menningar. Þetta má aldrei henda okkur. Þá hélt hv. þm. því fram, að okkur bæri að bíða átekta og sjá, hverju fram yndi í málinu, sem líka er alveg rétt, þetta ber okkur að gera. En hann ætlaði þó ekki að nota biðina til þess að útskýra málstað okkar og vinna okkur með því vinsemd og skilning viðsemjenda. Við þá vildi hann, að við töluðum ekki neitt, - alls ekkert. Ég veit ekki, hvernig honum hefur sjálfum reynzt í lífinu að tala við þá, sem hann þarf að sækja fríðindi til. Mér hefur reynzt það ágætlega og tekizt langt um betur, ef ég hef getað náð tali af þeim og útskýrt minn málstað til fulls. Og það er ef til vill þess vegna, ef honum hefur reynzt þetta öðruvísi, sem við erum hvor á sínu máli um, hvað Íslendingum beri að gera undir svona kringumstæðum. Og hv. þm. vildi ekki heldur nota biðina til þess að velja á milli tollasamninga og aukaaðildar, sem eru þær leiðir, sem hér er rætt um á Alþingi, þegar vitneskja lægi fyrir um, hverra kosta við ættum völ eftir hvorri leiðinni um sig, því að hv. þm. tilkynnti þingheimi öllum, að Framsfl. afneitaði aukaaðildinni alveg, hvernig svo sem hún yrði eða væri, hefði hins vegar ákveðið að fara tollaleiðina, nær að segja með hvaða kjörum sem hún yrði. Hann afneitaði með öllu aukaaðildinni, en taldi, að gata okkar mundi liggja yfir tollaleiðina. Rökin fyrir þessu, að við mættum ekki vel ja aukaaðildina, voru, að mér skilst, m.a. og jafnvel aðallega þessi: Í fyrsta lagi taldi hann, að aukaaðild væri aldrei annað en upphaf fullrar aðildar. Þessu til sönnunar benti þm. á gríska samninginn. En hér gætir mikils misskilnings hjá hv. þm. Enn liggur ekkert fyrir um það, að aukaaðild þurfi nokkru sinni að verða að fullri aðild, heldur þvert á móti liggur það alveg ótvírætt fyrir, að svo er ekki. Ég nefni m.a., að mikil sókn hlutlausu þjóðanna, eins og Svía, Austurríkis og Sviss, um það að fá aukaaðild sýnir, að þær vita, að aukaaðild þarf ekki að leiða til fullrar aðildar, því að þessar þjóðir lýsa fyrir fram yfir, að þær vilji ekki fallast á pólitísk ákvæði, en Rómarsamningurinn kveður skýrt á um, að full aðild þýði í verulegum efnum einmitt það. Og varðandi gríska samninginn er það að segja, að enginn hefur enn þá orðað það, svo að ég viti, að skoða beri hann sem fyrirmynd að öðrum aukaaðildarsamningum. Gríski samningurinn er eins og hann er vegna ástæðna Grikkja og líka vegna þess, að þeir sækjast beinlínis eftir því að verða fullir aðilar þegar í stað, þegar þeir telja sig færa um að takast á hendur þær skuldbindingar, sem fylgja fullri aðild. Í öðru lagi vitnaði hv. þm. Þórarinn Þórarinsson í ummæli, sem hann hafði eftir Lange utanríkisráðherra Norðmanna um, að Lange teldi Norðmönnum farsælla að fá fulla aðild heldur en aukaaðild, vegna þess að með aukaaðild yrðu Norðmenn að taka á sig nær allar sömu kvaðir og með fullri aðild, en fengju hins vegar ekki sömu aðstöðu til að hafa áhrif á gang málanna sem aukaaðili eins og sem fullur aðill. Hv. þm. taldi þetta sanna sitt mál um haldleysi aukaaðildarinnar, að nokkuð það sama hljóti að gilda um Íslendinga eins og Norðmenn. En hér gætir einnig mikils misskilnings hjá hv. þm. Hið rétta er, að ráðamenn Efnahagsbandalagsins munu hafa talið, að iðnþróunin í Noregi væri það langt áleiðis komin, að fyrir Norðmenn væri ekki grundvöllur til þess að sækja um eða fara fram á sérstakar undanþágur. Um Ísland gegnir hins vegar allt öðru máli, eins og ég hygg að hv. þm. hljóti að gera sér ljóst, vegna þess að sérstaða okkar er bæði vituð og játuð af Efnahagsbandalaginu, sem fyrir atbeina íslenzku ríkisstj. og vegna þeirra viðræðna, sem fram hafa farið um málið, hafa fengið fullan kunnugleik á málstað Íslendinga, eða a.m.k. mikinn kunnugleik. Vonir okkar um hagstæða samninga Íslandi til handa eru einmitt byggðir á skilningi Efnahagsbandalagsins eða forustumanna þess á þörfum okkar vegna smæðar þjóðar okkar annars vegar, en hins vegar á skilningnum á því, að sjávarútvegurinn er Íslendingum fátæka mannsins einasta lamb. Það er þetta, sem við höfum verið að reyna að skýra fyrir viðsemjendum, og það er þetta, sem við viljum mega trúa á, að megi verða til þess, að við fáum sérstaka skilmála hjá bandalaginu. Auðvitað skal ég ekki fullyrða neitt um það, fyrr en reynslan sker úr um það. Í þriðja lagi fór hv. þm. mörgum orðum um, að smáþjóðir mundu glata sjálfstæði sínu, ef þær hefðu einhver tengsl við Efnahagsbandalagið önnur en tollasamning fyrir milligöngu GATT. En hér byggir hv. þm. þessa rakalausu staðhæfingu á þeim misskilningi, sem ég gat um áðan, að aukaaðild sé eitt og hið sama og full aðild. Ég skal ekki að þessu sinni ræða um, hvaða líkur eru á hagkvæmum GATT-samningum eða tollsamningum fyrir milligöngu GATT. Hitt mun sjálfsagt mörgum torráðin gáta, hvers vegna Holland, Belgía og Lúxemborg, allar þessar smáþjóðir, eru enn ánægðari með veru sína í bandalaginu nú en þær höfðu gert ráð fyrir í öndverðu, og líka hvers vegna Svíþjóð, Austurríki, Írland og Sviss og fleiri smáþjóðir sækja svo fast eftir því að ná aðild sem aukaaðili, ef þær með þessum hætti glötuðu sjálfstæði sínu. Ég spyr hv. þm.: Finnst honum líklegt, að allar þessar smáþjóðir, sem áreiðanlega eins og við þrá sitt sjálfstæði og ekki fyrir neinn mun vilja farga því, væru að sækja og sækja fast eftir aukaaðild, ef afleiðing aukaaðildar væri afsal sjálfstæðis? Ég held, að þetta sé alveg byggt á misskilningi. Ég veit, hvaðan þessar hugleiðingar eru komnar, og það er alls ekki neitt til hnjóðs hv. þm. Ég býst við, að hann hafi sumar af þeim frá Gunnari Myrdal, en ekki lesið alveg ofan í kjölinn það, sem hann hefur sagt um það. Mér finnst yfirleitt, að þessi rök, sem voru aðalrökin í ræðu hv. þm., séu svo veigamikil, að þeim beiti ekki aðrir en þeir, sem af einhverjum ástæðum geta ekki sagt eða vilja ekki segja allan hug sinn í málinu, eins og hann er í raun og veru. Frá mínu sjónarmiði og ég hygg mjög margra annarra er kjarni málsins augljóslega sá, að enn sem komið er getum við alls ekki tekið endanlega ákvörðun í málinu. Til þess skortir okkur m. a. frumskilyrðin til að byggja á. Við vitum í fyrsta lagi ekki, hverju við getum fengið áorkað með tollasamningi, og í öðru lagi vitum við ekki heldur, hversu mildar skyldur við þurfum að taka á okkur með aukaaðildinni. En fyrr en vitneskja um þetta liggur fyrir, er valið og hafnað í algerri blindni. Enginn lýðræðisflokkur má gerast sekur í þessu mikla máli um að velja í blindni. Og geri flokkur það að alvöru sinni að bíða ekki frekari upplýsinga, þá á hann á hættu að torvelda eða jafnvel eyðileggja málstað þjóðarinnar í þessu mikla velferðarmáli hennar, auk þess sem hann náttúrlega sjálfur leggst undir rökstuddan grun um, að það séu annarleg sjónarmið, sem ráða aðgerðum hans í þessu mikla máli. Ég ætla þess vegna að leyfa mér að vona, að hv. Framsfl. geti orðið okkur sammála um, að það er ekki nóg aðeins að bíða í málinu, ef biðin er ekki notuð til neins. Hver er þá vinningurinn við biðina, ef ekki á að nota hana til einhvers sérstaks? Og það, sem frá mínu sjónarmiði verður að nota hana til, er einmitt þetta: að skýra mál okkar og ná hylli, samúð og skilningi þeirra manna, sem við eigum að semja við. Það finnst mér meginmálið annars vegar, en hins vegar að fá alveg úr því skorið, hverra kosta er völ eftir hvorri leiðinni sem er af þessum tveimur, sem Alþingi virðist hallast að, tollabandalagi eða aukaaðild. Það var ýmislegt fleira í ræðu hv. þm., sem var ekki alveg rétt, en ég leiði hjá mér að svara því, og ég leiði líka hjá mér að svara ýmsum skekkjum, - ég orða það hóflega og kurteislega, - í ræðu hv. 4. þm. Austf., líka af því, að ég tel nokkuð víst, að það muni verða gert af öðrum.



Herra forseti. Ég stend ekki upp til þess að ræða málið almennt, enda hefur hæstv. forsrh. þegar svarað öllum almennum atriðum í þeim ræðum, sem fluttar voru s.l. miðvikudag af hálfu hv. stjórnarandstæðinga og get ég látið mér nægja að vísa til orða hans um það efni. En ég stend upp til þess að svara efnisathugasemdum, sem fram komu hjá hv. 4. þm. Austf. (LJÓs), við skýrslu mína s.l. miðvikudag. Ég tel, að þær efnisaths., sem hann flutti í ræðu sinni, séu að vísu nær allar á misskilningi byggðar, eins og ég mun koma að stuttlega hér á eftir, en ein aths. hans var þó réttmæt, og tel ég jafnsjálfsagt að viðurkenna það, sem rétt kemur fram af hálfu hv. stjórnarandstæðinga í þessu máli sem öðrum, eins og benda á hitt, sem ég tel á misskilningi byggt í ræðum þeirra. Það atriði í ræðu hv. 4. þm. Austf., sem var réttmæt aths., var það, að í þeim tölum, sem ég skýrði frá um útflutning Íslendinga til Efnahagsbandalagssvæðisins, var meðtalinn útflutningur Íslands til Nígeríu. Hv. þm. sagði, að það væri rangt að telja allan okkar útflutning til Bretlands raunverulega fluttan til Bretlands, þar eð viss hluti þess, sem ú skýrslunum væri talið flutt til Bretlands, færi raunverulega til Nígeríu. Nú var mér auðvitað þessi staðreynd ljós, að hluti þess, sem fer til Bretlands, er endurútfluttur til Nígeríu. En ástæðan til þess að Nígeríuútflutningurinn var samt sem áður talinn útflutningur til Efnahagsbandalagssvæðisins, var hins vegar sú, að Bretar höfðu á sínum tíma sótt um aukaaðild fyrir Nígeríu að Efnahagsbandalaginu. En eins og greinilega kom fram í skýrslu minni, voru tölurnar um þetta efni þannig fundnar, að til væntanlegs Efnahagsbandalagssvæðis voru talin öll þau lönd, sem höfðu sótt um fulla aðild eða aukaaðild að Efnahagsbandalaginu. Og þegar Íslendingar eru að gera sér grein fyrir þýðingu hins stækkaða Efnahagsbandalags, vona ég, að menn geti verið sammála um, að önnur vinnubrögð er í sjálfu sér ekki hægt að viðhafa, enda má telja langlíklegast að þau lönd, sem haft sótt um fulla aðild og aukaaðild, tengist Efnahagsbandalaginu með svo sterkum hætti, tengist því svo náið, að óhætt sé að telja þau til hins stækkaða Efnahagsbandalagssvæðis. Útflutningur til Nígeríu var sem sagt talinn með í útflutningstölum Íslands til stækkaðs Efnahagsbandalagssvæðis. Mér var hins vegar fyrir hálfum mánuði, þegar ég flutti skýrslu mína, ekki kunnugt um, að Nígeríustjórn hefur nýlega afturkallað umsókn sína um aukaaðild að Efnahagsbandalaginu. Þess vegna, eins og ástandið er nú, liggur ekki fyrir umsókn Nígeríu um aukaaðild að Efnahagsbandalaginu og því ekki rétt að telja útflutninginn til Nígeríu til útflutnings Íslands til væntanlegs Efnahagsbandalagssvæðis. Hefur þetta þau áhrif á niðurstöðu útreikninganna, að sú tala, sem ég nefndi um útflutning Íslands til væntanlegs Efnahagsbandalagssvæðis og taldi vera 61% af útflutningnum 1961, á að breytast í 56%, útflutningurinn til Nígeríu er það mikill. Aðrar upplýsingar hef ég og fengið, síðan ég flutti skýrslu mína, sem að vísu eru mjög smávægilegar, en ég tel þó rétt að komi hér fram. Ég hafði í henni. gert ráð fyrir því og var þar byggt á opinberum skýrslum, að sameiginlegur tollur Efnahagsbandalagsins á saltsíld yrði 12%. Nýlega hef ég hins vegar fengið upplýsingar um, að þetta gildi ekki um alla saltsíld, tollur á kryddsíld verði 23%. Þessi hækkun á væntanlegum saltsíldartolli veldur því, að útreikningarnir, sem ég gat um í skýrslu minni á tollgreiðslum Íslendinga af útflutningi sínum til væntanlegs Efnahagsbandalagssvæðis, eru réttir, talan lækkar að vísu vegna þess, að ekki er rétt að telja útflutninginn til Nígeríu með, en hækkar hins vegar vegna þess, að væntanlegur kryddsíldartollur verður 23%, en ekki 12%, og er hækkunin og lækkunin nokkurn veginn sama milljónatalan. Sú tala er því rétt, sem í skýrslunni greindi, að sameiginlegi tollurinn í Efnahagsbandalaginu mun jafngilda um 180 millj. kr. útgjöldum fyrir Íslendinga, miðað við, að þau ríki, sem sótt hafa um fulla aðild og aukaaðild, verði fullgildir eða aukaaðilar að Efnahagsbandalaginu, og miðað við það, að tollurinn sé kominn til fullra framkvæmda, en það verður í síðasta lagi árið 1970. Þetta var um þá aths. hv. 4. þm. Austf., sem a.m.k. að verulegu leyti var réttmæt. Þá taldi hv. þm., að ekki hefði verið rétt hjá mér að nefna tölu um árið 1961, vegna þess að útflutningur það ár hafi verið óvenjulega mikill til Vestur-Evrópu. En sannleikurinn er sá, að miklar sveiflur hafa verið á útflutningi til Vestur-Evrópu undanfarin ár. Fyrir síðustu styrjöld, eða árin 1936–38, fluttu Íslendingar hvorki meira né minna en 85% af heildarútflutningi sínum til Vestur-Evrópulanda. Á árunum 1950–1952 var þessi tala 62%. Á næstu árum þar á eftir fór hún hins vegar mjög lækkandi vegna löndunarbannsins í Bretlandi, aukinna viðskipta við Austur-Evrópu og aukins skreiðarútflutnings. Hún hefur hins vegar aftur farið vaxandi á árunum 1960 og 1961. En mergur málsins er þó, að það skiptir í raun og veru ekki máli, hver hlutdeild væntanlegs Efnahagsbandalagssvæðis hefur verið í útflutningi Íslands á einhverjum liðnum tíma. Það, sem máli skiptir, er, hver þessi útflutningur væntanlega hefði orðið í framtíðinni, ef Íslendingar sættu ekki sérstökum viðskiptatálmunum á þessu svæði. Eins og markaðshorfur eru nú í heiminum yfirleitt og þó alveg sérstaklega í Vestur-Evrópu, þá má gera ráð fyrir, að þessi hlutdeild hefði frekar farið vaxandi heldur en minnkandi, ef ekki hefði komið til stofnunar Efnahagsbandalagsins, ekki sízt með tilliti til mjög aukins markaðs fyrir freðfisk í Vestur-Evrópu og sömuleiðis aukins útflutnings síldar þangað. Það er af þessum ástæðum fyrst og fremst, sem hefur þótt réttara að miða fyrst og fremst við árið 1961, en ekki árin þar á undan, af því að búast má við, að sú aukning, sem fram kom í útflutningi til Vestur-Evrópu á árinu 1961, haldi áfram og meira að segja í vaxandi mæli. Á þessu ári, 1962, hefur útflutningur til Vestur-Evrópulanda að vísu lækkað hlutfallslega samanborið við árið 1961. En hins vegar hefur útflutningurinn í heild farið vaxandi. Þá lagði hv. 4. þm. Austf. áherzlu á það í ræðu sinni, að þeir útreikningar, sem ég skýrði frá á væntanlegri tollbyrði á útflutningi til Efnahagsbandalagssvæðisins, væru rangir eða villandi a.m.k., vegna þess að í þeim væri gert ráð fyrir því, að íslenzkir útflytjendur yrðu að bera hinn hækkaða toll. Ég tel þessa aths. hv. þm. vera á misskilningi byggða. Í fyrsta lagi er þess að geta, að í útreikningunum eða skýringum við þá hefur ekkert verið um það sagt, hver endanlega muni bera væntanlega tollahækkun. Þessir útreikningar sýna og eiga að sýna það eitt, hversu miklu verr íslenzkir útflytjendur mundu standa að vígi, ef þeir stæðu utan bandalagsins, heldur en keppinautar þeirra innan bandalagsins. Þetta eitt eiga þessir útreikningar að sýna, og tölurnar eru tvímælalaust réttar til að sýna slíkt. Íslendingar munu verða að greiða tollinn, ef þeir standa utan bandalagsins, framleiðendur innan bandalagsins munu ekki þurfa að greiða hann, fyrst þeir eru innan bandalagsins, og tollurinn nemur þeirri upphæð, sem ég gat um, um 180 millj. kr. Hins vegar má vel vera, að tollarnir leiði til þess, að fiskverð í Evrópu hækki. Þá munu innflytjendur inn á bandalagssvæðið ekki þurfa að greiða hina hækkuðu tolla, heldur verða það þá neitendur á bandalagssvæðinu, sem þá greiða. Ef Íslendingar á hinn bóginn væru innan bandalagsins, gætu þeir notið góðs af hinu hækkaða fiskverði, en það geta þeir auðvitað ekki, ef þeir standa utan bandalagsins. Á hinn bóginn verður að hafa í huga, að enda þótt svo færi, að tjón íslenzkra útflytjenda fyrst í stað yrði dulið af hækkandi fiskverði á Efnahagsbandalagssvæðinu eða úr því yrði dregið með svonefndum tollbótum, þá ber að leggja sérstaka áherzlu á, að það er ekki ástæða til að ætla, að þetta yrði svo til langframa. Hið hækkaða verð á fiski á Efnahagsbandalagssvæðinu mundi auðvitað leiða til aukinna fiskveiða bandalagsþjóðanna sjálfra og til aukins fiskiðnaðar í bandalaginu, en það mundi sennilega aftur leiða til þess, að bandalagið yrði meira og minna sjálfu sér nógt um framleiðslu sjávarafurða. Tollkvótar mundu þá eflaust verða afnumdir og fiskverð fara lækkandi á nýjan leik. Þá mundi allur þunginn af hinum hækkaða tolli smátt og smátt færast yfir á innflytjendur utan svæðisins. Það var einmitt þetta atriði, sem dr. Benjamín Eiríksson benti á í þeirri ræðu, sem hv. þm. vitnaði til og dr. Benjamín hélt á fundi Frjálsrar menningar, en þar segir hann orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Á hinn bóginn er þó að gá að því, að þegar vitað er, að fiskverðið hækkar í Evrópu, mundu auðvitað skapast betri skilyrði fyrir fiskveiðar Evrópuþjóðanna sjálfra.“ Tilvitnun, sem hv. þm. las í ræðu dr. Benjamíns, var því ekki öll, eins og hann las hana. Það, sem hv. 4. þm. Austf. sagði um væntanleg tengsl Svíþjóðar við Efnahagsbandalagið, er byggt á algerum misskilningi. Svíar hafa sótt um aukaaðild að bandalaginu og tekið fram, að þeir muni taka á sig allar efnahagslegar skuldbindingar, sem aðild að bandalaginu fylgir, þ. á m. að samræma sína tolla hinum sameiginlega tolli bandalagsins. Þetta kom mjög skýrt fram í ræðu sænska viðskmrh., Gunnars Lange, í Brüssel 28. júlí s.l., er hann fylgdi umsókn Svíþjóðar um aukaaðild úr hlaði. Eina þýðingarmikla undantekningin, sem Svíar munu fara fram á og hafa tekið fram að þeir muni fara fram á í sambandi við aukaaðild sína, er rétturinn til þess að gera viðskiptasamninga við lönd utan bandalagsins. En þeir viðskiptasamningar, sem þeir fyrst og fremst hafa í huga, eru ekki samningar um tolla eða innflutningshöft, heldur eingöngu um kaup á vörum frá löndum, sem reka viðskipti á jafnkeypisgrundvelli. Það, sem Svíar fyrst og fremst hafa í huga, eru hin miklu olíukaup þeirra frá Sovétríkjunum. Það er því engum blöðum um það að fletta, að takist samningar Svía um aukaaðild, verða íslenzkir síldarútflytjendur að sæta sameiginlega tollinum á síld í Svíþjóð.  Síðan ég flutti skýrslu mína, hefur nú samstarfsnefnd hagsmunasamtaka sjávarútvegsins og embættismanna, sem ég gat um í skýrslu minni og fjallar um sjávarútvegsmál, skilað áliti sínu um aðstöðu sjávarútvegsins, ef Ísland standi utan bandalagsins. Ég tel rétt að lesa hér - með leyfi hæstv. forseta - nokkrar setningar úr þessari skýrslu um þessar niðurstöður n., því að þær leiða í ljós nákvæmlega sams konar niðurstöður og komizt var að í skýrslunni varðandi aðstöðu sjávarútvegsins, ef Íslendingar standa utan bandalagsins. Um aðstöðu saltfisksframleiðenda er niðurstaða n. þessi: „Í heild yrði að gera ráð fyrir stórminnkuðum útflutningi saltfisks til markaðslandanna í Evrópu, ef þau ganga í Efnahagsbandalagið, og setja að fullu hinn sameiginlega toll á saltfisk gagnvart Íslandi. Auknar sölur saltfisks til landanna í Suður- og Mið-Ameríku munu engan veginn geta vegið á móti því markaðstapi. Um markaði í öðrum hlutum heims fyrir þessa framleiðslu er ekki að ræða, svo að nokkru nemi.“ Um ísfiskinn segja nm. eftirfarandi: „Útflutningur okkar, sem verið hefur íslenzkri útgerð hagstæður, þegar á heildina er litið, biði alvarlegan hnekki, stæði Ísland utan Efnahagsbandalagsins og nyti engra viðskiptalegra tilhliðrana, þegar hinn sameiginlegi tollur hefur verið settur. Útflutningur íslenzks bátafisks mundi sennilega detta úr sögunni.“ Um freðfiskinn segir n. svo: „Þegar litið er á hið væntanlega Efnahagsbandalagssvæði sem heild, verður niðurstaðan sú, að freðfisksútflutningur þangað mætir miklum erfiðleikum, ef við þurfum að klífa 18% tollmúr í þessum löndum öllum. Ósennilegt er, að hægt verði að velta stórum hluta tollsins á neytendur. En tollurinn yrði raunar það tap, sem íslenzka framleiðslan biði miðað við keppinauta innan bandalagsins. Íslendingar yrðu sennilega að lækka verð sitt sem næmi mestum hluta tollsins til að halda þessum viðskiptum.“ Um saltsíldina segir svo: „Svo virðist sem Svíþjóð, sem er elzti og tryggasti markaður íslenzkrar saltsíldar, muni að óbreyttum viðskiptaháttum halda áfram að vera kaupandi mikils magns þessarar framleiðslu. Ef Svíþjóð verður innan Efnahagsbandalagsins, en Ísland utan þess, hlýtur samkeppnisaðstaða Íslands að þessum markaði að stórversna og markaðurinn því að vera í hættu.“ Enn fremur segir síðar um saltsíldina í skýrslunni: „Það er markaðurinn í Svíþjóð og væntanlegur markaður í Vestur-Þýzkalandi, sem fyrst og fremst komast í hættu, standi Ísland utan Efnahagsbandalagsins. Í Svíþjóð eru engir tollar á saltsíld nú, en verða 12 og 23% innan bandalagsins: Gera má ráð fyrir, að það verði til þess, að Norðmenn, Færeyingar og Svíar sjálfir taki að nýta markaðinn í vaxandi mæli, stöndum við utan bandalagsins. Vænta má, að ekki verði þá heldur unnt að byggja upp þann markað saltsíldar í Vestur-Þýzkalandi, sem íslenzkir útflytjendur tengja nú vonir við, ekki sízt í sambandi við nýjar verkunaraðferðir. Annars staðar í Vestur- og Suður-Evrópu er nú ekki um að ræða teljandi markaði fyrir íslenzka saltsíld, en þeir möguleikar til aukningar sölu, sem eru til í þessum löndum, mundu vera úr sögunni, stæði Ísland utan bandalagsins. Ólíklegt er, að hægt sé að auka sölu saltsíldar á öðrum mörkuðum um það magn, sem nú fer til Vestur-Evrópu eða væntanlega gæti farið þangað.“ Um frysta síld segir eftirfarandi: ,Að núverandi aðstæðum óbreyttum, telur Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna mikinn markað vera fyrir freðfisk í Vestur-Þýzkalandi. Ef hins vegar viðskiptaaðstaða Íslendinga breyttist frá því að greiða engan toll og þeir yrðu að greiða að fullu hinn fyrirhugaða sameiginlega toll á síld, 20%, en keppinautarnir, svo sem Svíar, ekki, verður að telja ósennilegt, að þessi viðskipti gætu haldið áfram.“ Um ísaða síld segir svo: „Að óbreyttum tollinum gætu einungis tollkvótar eða veruleg lækkun hráefnis til bátanna- tryggt áframhaldandi útflutning ísaðrar síldar til Þýzkalands.“ Um fiski- og síldarmjöl segir svo: „Ekki er ósennilegt, að verulegur hluti tollunarinnar yrði okkur beint tap.“ Um niðursoðnar sjávarafurðir segir skýrslan að lokum: „Á niðursoðnum sjávarafurðum eru tollar Efnahagsbandalagsins frá 20-30%. Verður ekki séð, að Ísland mundi geta komið á fót slíkri útflutningsframleiðslu fyrir Vestur-Evrópumarkað, ef það stæði utan stækkaðs Efnahagsbandalags.“ Þetta er niðurstaða fulltrúa hagsmunasamtaka sjávarútvegsins og íslenzkra embættismanna, - sameiginleg niðurstaða þeirra, - og er ljóst af því, sem ég hef vitnað til, að það er ekki kveðið lausara að orði en gert var í skýrslu ríkisstj., sem ég flutti fyrir hálfum mánuði. Þá hélt hv. 4. þm. Austf., Lúðvík Jósefsson, því fram í ræðu sinni, að Íslandi sé mjög mikil nauðsyn á að halda viðskiptum sínum við Austur-Evrópu vegna þess, að þangað séu seldar vörur, sem erfitt sé að selja annars staðar, þar sem aftur á móti auðseljanlegri vörur séu seldar til Vestur-Evrópu. Hér er enn um mikinn misskilning hjá hv. þm. að ræða. Í fyrsta lagi má á það benda, að það er ekki rétt, þegar hv. þm. telur, að augu ríkisstj. og sérfræðinga hennar hafi ekki verið opin fyrir nauðsyn þess að viðhalda mörkuðum Íslendinga í Austur-Evrópu. Þvert á móti, í öllu, sem hefur verið skrifað og sagt um þetta mál af hálfu ríkisstj. og embættismanna hennar og nú síðast margendurtekið í skýrslu minni, hefur það komið glögglega fram, hve mikil nauðsyn er á því talin, að Ísland fái undanþágur til þess að geta haldið áfram viðskiptum sínum við Austur-Evrópu. Hefur þá fyrst og fremst verið gert ráð fyrir því, að undanþágur fáist til þess að halda innflutningshöftum á þeim vörum, sem miklu máli skipta í viðskiptum við Austur-Evrópulöndin, og enn fremur, að leyfi fengist til þess að hafa tollkvóta á sumum þessara vara eða jafnvel hugsanlega, að ef Ísland gerðist aukaaðili, að aukaaðildin yrði á grundvelli fríverzlunarsvæðis, svo sem ég gat um í skýrslunni. Á hinn bóginn er það á misskilningi byggt hjá hv. þm., að þær vörur, sem erfitt sé að selja, fari yfirleitt til Austur-Evrópu frekar. en til annarra hluta heims. Telja má, að þær vörur, sem Íslendingar eiga sérstaklega erfitt með að selja og miklu máli skipta í utanríkisviðskiptum þeirra, séu nú orðið fyrst og fremst tvenns konar: söltuð síld og fryst síld. Aftur á móti er ekki hægt að telja, að erfitt sé að selja freðfisk, a.m.k. ekki nema framleiðsla karfa aukist mikið á nýjan leik. Saltsíldin og freðsíldin er aftur á móti ekki fyrst og fremst seld til Austur-Evrópu, enda þótt þar séu þýðingarmiklir markaðir fyrir þessar vörur. Á árinu 1961, í fyrra, voru 37% af saltsíldinni seld til Austur-Evrópu, en 64% af freðsíldinni og 42% af verðmæti beggja afurðanna samanlögðu. Hinn hlutinn, 58%, var að mestu leyti seldur til Vestur-Evrópu eða til landa, sem væntanleg tengsl okkar við Efnahagsbandalagið mundu engin áhrif hafa á, eins og t.d. Finnlands. Varðandi freðsíldina sérstaklega má nefna það, að nú á þessu ári hafa verið gerðir samningar um sölu freðsíldar á haust- og vetrarvertíð, sem nemur samtals 132 millj. kr. Af þessari upphæð eru 72 millj. eða meir en helmingurinn sölur til Vestur-Evrópu, en afgangurinn til Austur-Evrópu. Sannleikurinn er sá, að sala á þessum erfiðu afurðum okkar, saltsíld og freðsíld, mundi verða mjög erfið, ef við stæðum utan Efnahagsbandalagsins og yrðum að greiða hinn háa sameiginlega toll af síldarafurðum. Hitt er aftur á móti öldungis rétt hjá hv. þm., að síldarmarkaðir okkar í Austur-Evrópu eru okkur mjög þýðingarmiklir. Einmitt þess vegna verðum við að leggja áherzlu á að tengjast Efnahagsbandalaginu á þann hátt, að við getum verndað markaðina í Austur-Evrópu. Markaðurinn fyrir síldarafurðir í Vestur-Evrópu er þó raunar enn þýðingarmeiri en þær tölur benda til, sem ég nefndi áðan, vegna þess að það er einmitt í Vestur-Evrópu, sem búast má við vaxandi sölu síldarafurða. Miklar tilraunir er nú verið að gera til þess að selja síld á þessa markaði, að nokkru leyti verkaða með nýjum hætti. Verulegur árangur hefur þegar orðið af þessum tilraunum, og má vænta frekari árangurs, þegar fram í sækir. Aftur á móti virðast ekki vera miklir möguleikar til aukningar á síldarsölu til Austur-Evrópu, því miður. Kemur þar hvort tveggja til, að neyzla saltsíldar virðist ekki fara vaxandi í þessum löndum og að þau sjálf auka sí og æ síldveiðar sínar, einkum Sovétríkin og Pólland. Við þetta bætast svo þeir erfiðleikar, sem eru á því að finna vörur, sem okkur henta til innflutnings frá Austur-Evrópu, svo sem áður hefur verið margrætt. Þá er og rétt að undirstrika, að alls ekki virðist ósennilegt, að stofnun og væntanleg stækkun Efnahagsbandalags Evrópu muni, þegar fram líða stundir, verða til þess að auka viðskipti milli Vestur- og Austur-Evrópu. Það er markmið Efnahagsbandalagsins, þegar fram í sækir, að stuðla að sem mestum og sem frjálsustum alþjóðaviðskiptum. Miklir erfiðleikar hafa verið á viðskiptum milli Vestur- og Austur-Evrópu, og hefur þeim vandamálum, sem þar eru á ferðinni, verið lítið sinnt fram að þessu, ekki sízt vegna þeirra miklu breytinga á viðskiptaháttum, sem átt hafa sér stað í Vestur-Evrópu. En ekki virðist ósennilegt, að þegar þessar breytingar eru um garð gengnar og Efnahagsbandalagið stendur traustum fótum og nær til allrar Vestur-Evrópu eða langmests hluta hennar, þá verði gert átak til þess að efla á ný viðskipti á milli Austur- og Vestur-Evrópu. Ætti það að vera báðum hlutum álfunnar til mikilla hagsbóta og unnt að finna leiðir til þess að auka þessi viðskipti, ef stjórnmálaástandið í heiminum leyfir. Fáar þjóðir Vestur-Evrópu hafa eins mikilla hagsmuna að gæta í viðskiptum við Austur-Evrópu og einmitt við Íslendingar. Gæti vel svo farið, að við hefðum mikið gagn af slíkum samningum um viðskipti milli Vestur- og Austur-Evrópu, þegar fram í sækti, ef þeir samningar gætu skapað grundvöll fyrir viðskiptum á öðrum grundvelli en jafnkeypisgrundvelli. En jafnkeypisviðskipti eru Íslendingum af margvíslegum ástæðum sérstaklega óhagkvæm. Það er þess vegna misskilningur að telja tengsl við Efnahagsbandalagið þurfa að þýða það, að Ísland velji á milli viðskipta við Vestur- eða Austur-Evrópu, eins og oft sést í blöðum og hefur raunar verið haldið fram hér af tveimur hv. þm. Það gæti vel svo farið, að tengsl við bandalagið yrðu upphafið að auknum viðskiptum við Austur-Evrópu á heilbrigðari grundvelli en við höfum haft fram að þessu. Þá sagði hv. 4. þm. Austf., að freðfisksmarkaðir Íslendinga á væntanlegu Efnahagsbandalagssvæði skiptu tiltölulega litlu máli. Freðfisksútflutningur þangað hefur þó verið í meiri vexti en til nokkurs annars markaðssvæðis Íslendinga undanfarin ár. Hlutdeild Vestur-Evrópu í heildarútflutningi freðfisks óx úr 5% árið 1959 í 13% 1960 og náði 27% á árinu 1961. Auðvitað kann að vera, að einhverjar sveiflur verði í þessari þróun. En kæmu engar tollabreytingar eða annar aðstöðumunur gagnvart Íslendingum til greina, er ótvírætt, að þessi þróun mundi halda áfram. Skilyrði til dreifingarkerfis eru nú óðum að skapast í Vestur-Evrópu, og með söluátaki gætu Íslendingar án efa tryggt neytendaeftirspurn, sem tryggði sölu, sem væri ekki háð duttlungum stjórnarvalda. Meðan þessi þróun er að eiga sér stað a.m.k., er okkur auðvitað hagkvæmt að eiga víða markaði í Vestur-Þýzkalandi og Bretlandi fyrir ísvarinn fisk. Það er samhljóða dómur útflytjenda, að bæði markaðirnir fyrir freðfisk og ísfisk séu í stórhættu, ef við verðum að bera hinn sameiginlega toll bandalagsins. En sameiginlegi tollurinn á sjávarafurðir segir og alls ekki alla söguna. Bandalagið mun nú senn hefjast handa um mótun sameiginlegrar stefnu á sviði sjávarútvegsmála. Þessi stefna getur og mun sjálfsagt, líkt og er á sviði landbúnaðar, fela í sér ýmsar takmarkanir á viðskiptum fyrir lönd, sem standa utan bandalagsins. Hugsanleg eru einhvers konar eða ýmiss konar verðjöfnunargjöld í viðbót við tolla, líkt og á sér stað um landbúnaðarafurðir, og enn fremur gæti komið til sérstakra takmarkana á löndun ísfisks. Niðurstaðan varðandi sjávarafurðir getur því ekki orðið önnur en sú, að Íslendingum sé mikil nauðsyn að eiga jafnréttisaðgang að markaðinum á hinu stækkaða Efnahagsbandalagssvæði. Að síðustu er svo þess að geta, að þótt gert sé ráð fyrir nauðsyn þess að byggja upp nýjar útflutningsgreinar á komandi árum, er með því auðvitað á engan hátt gert lítið út mikilvægi sjávarútvegsins fyrir íslenzkan þjóðarbúskap. En hv. 4. þm. Austf. virtist vilja túlka ummæli mín um nauðsyn þess að koma á fót nýjum útflutningsgreinum sem einhvers konar vanmat á gildi sjávarútvegsins fyrir íslenzkan þjóðarbúskap. Sjávarútvegurinn verður að sjálfsögðu enn sem fyrr undirstöðuatvinnuvegur Íslendinga. En aðrar framleiðslugreinar þurfa að koma til, ef tryggja á æskilegan og nauðsynlegan ávöxt. Og þeim grundvallarrökum hefur ekki verið hnekkt, að Íslendingum sé nauðsynlegt að komast hjá greiðslu sameiginlega tollsins á t.d. alúminíum og öðrum slíkum vörum, sem hér væri hugsanlegt að hefja framleiðslu á, ef unnt ætti að vera að koma slíkum iðnaði á fót.

forseti (FS): Sú fregn hefur borizt, að Björn Hallsson á Rangá, fyrrv. alþm., hafi andazt aðfaranótt s.l. sunnudags, 18. nóv., tæpra 87 ára að aldri. Björn Hallsson fæddist 21. nóv. 1875 að Litla-Steinsvaði í Hróarstungu. Foreldrar hans voru Hallur bóndi þar og síðar á Rangá Einarsson bónda á Litla-Steinsvaði Sigurðssonar og kona hans, Gróa Björnsdóttir bónda í Brúnavík, síðar á Bóndastöðum, Björnssonar. Hann lauk prófi úr Möðruvallaskóla 1893 og gerðist sama ár bóndi að Rangá í Hróarstungu, rak þar bú fram á níræðisaldur og átti þar heimili til dánardags. Mannkostir Björns Hallssonar og staðgóð menntun hans í Möðruvallaskóla gerðu hann að sjálfkjörnum forustumanni á mörgum sviðum í sveit sinni og héraði. Hann var hreppstjóri Tungusveitar rúm 50 ár, sýslunefndarmaður á þriðja áratug, í stjórn Búnaðarsambands Austurlands um langan tíma, formaður þess 1940–1948, sat árum saman í stjórn Eiðaskóla, var einn af hvatamönnum að stofnun Kaupfélags Héraðsbúa og löngum í stjórn þess. Á búnaðarþingi átti hann sæti 1923–1929 og 1933–1945. Þingmaður Norðmýlinga var hann tvívegis, 1914–1915 og 1920–1923, sat á 6 þingum alls. Í póstmálanefnd var hann skipaður 1928. Liðnir eru nær fjórir áratugir, frá því er Björn Hallsson sat á Alþingi, og nú eru allir þeir menn, sem áttu hér með honum sæti, horfnir frá þingstörfum. Ræður hans á þingi bera honum það vitni, að hann hafi verið hygginn maður, athugull og varkár. Störf hans á búi sínu og í héraði bera vitni atorkumanni, sem notið hefur mikils trausts þeirra, sem af honum höfðu mest kynni. Hann hefur getið sér það orð, að hann hafi verið góður búmaður og heimilisfaðir, höfðingi heim að sækja, afkastamaður við störf, drengskaparmaður í hvívetna, góðgjarn, hollráður og hjálpfús. Nú er hann látinn í hárri elli að loknu miklu ævistarfi. Ég vil biðja hv. alþm. að rísa úr sætum og votta með því minningu hins látna bændahöfðingja virðingu sína. - 
            



Herra orseti. Hinn 22. marz 1881 samþykkti Alþingi shlj. þál. um að undirbúa virkjun Jökulsár á Fjöllum til stóriðju. Sú till. var svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta hraða gerð fullnaðaráætlunar um virkjun Jökulsár á Fjöllum og athugun á hagnýtingu orkunnar til framleiðslu á útflutningsvöru og úrræðum til fjáröflunar í því sambandi.“ Að flutningi þessarar till. stóðu allir alþm. úr Norðurlandskjördæmi eystra. Mikill áhugi er fyrir því norðan- og austanlands, að Jökulsá á Fjöllum verði virkjuð, og mun það öllum þingheimi kunnugt. Líta menn þar á virkjun Jökulsár sem þýðingarmikið jafnvægismál fyrir byggð landsins. Telja menn með sterkum rökum, að vegna nauðsynlegs byggðajafnvægis eigi Jökulsá á Fjöllum, ef framkvæmanlegt er, að verða fyrsta virkjun til stóriðju hérlendis. Hinn 8. júlí í sumar sem leið komu saman á Akureyri fulltrúar frá flestum bæjar- og sýslufélögum norðanlands og austanlands. Einnig voru þar mættir flestir þm. úr þessum landshlutum. Umræðuefni fundarins var virkjun Jökulsár á Fjöllum. Á fundinum mættu einnig samkv. ósk fundarboðenda til fræðilegra upplýsinga fyrir fundinn Jakob Gíslason raforkumátastjóri og Jóhannes Nordal bankastjóri, formaður stóriðjunefndar. Þessi fundur samþykkti einróma að loknum ýtarlegum umr. till. þá, sem ég hér vil leyfa mér að tesa., með leyfi hæstv. forseta: „Fundur fulltrúa frá sýslunefndum og bæjarstjórnum á Norður- og Austurlandi, þar sem einnig eru mættir alþm. þessara landsfjórðunga, haldinn á Akureyri 8. júlí 1962, lýsir yfir því, að hann treystir því og leggur á það ríka áherzlu, að framkvæmdur verði á þessu ári yfirlýstur vilji Alþingis samkv. þál. 22. marz 1861, þar sem skorað var á ríkisstj. að láta hraða gerð fullnaðaráætlunar um virkjun Jökulsár á Fjöllum og athugun á hagnýtingu orkunnar til framleiðslu á útflutningsvöru og úrræðum til fjáröflunar í því sambandi. Krefst fundurinn þess, að framkvæmd þingviljans, sem kemur fram í þáltill., verði látin sitja fyrir undirbúningsathöfnum annars staðar af sama lagi, enda verði ekki tekin ákvörðun um staðsetningu stórvirkjunar í landinu fyrr en þessar áætlanir eru fullgerðar. Enn fremur leggur fundurinn ríka áherzlu á eftirfarandi: Að það er þjóðarnauðsyn að beizla sem fyrst fallvötn landsins til eflingar útflutningsframleiðslu þjóðarinnar. Að það er hagsmunamál alirar þjóðarinnar, að hugsanleg stóriðjuver leiði ekki til enn meira ósamræmis í atvinnu- og framleiðsluaðstöðu einstakra landahluta, heldur verði til þess að jafna aðstöðu þeirra. Jafnframt telur fundurinn nauðsynlegt, að fram fari ýtarleg sérfræðileg athugun á því, hver áhrif slík stórvirkjun og stóriðja tengd henni mundi hafa á þróun þeirra atvinnugreina, sem fyrir eru í landinu. Að virkjun Jökulsár á Fjöllum og bygging iðjuvera til hagnýtingar þeirrar orku er í senn hin mikilvægasta ráðstöfun til atvinnu- og framleiðsluaukningar í landinu og áhrifamikið úrræði til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Að virkjun Jökulsár mundi jafnframt fullnægja raforkuþörf Norðurlands og Austurlands og veróa ómetanleg lyftistöng fyrir ýmiss konar iðnað og framleiðslu, sem þarfnast raforku. Að bráðabirgðarannsóknir hafa ótvírætt bent til þess, að umrædd virkjun geti veitt raforku til stóriðju á samkeppnisfæru verði. Að jafnframt stóriðju kemur til greina útflutningur á raforku byggður á stórvirkjun Jökulsár á Fjöllum. Fundurinn skorar á Alþingi og ríkisstj. að taka til greina í þessu stórmáli rök þau, er fram koma í ályktun þessari. Samhliða heitir fundurinn á fólk allt á Norður- og Austurtandi að mynda órjúfandi samstöðu í þessu máli og fylgja því fram til sigurs með fullri einurð og atorku. Fundurinn ákveður að fela bæjarstjóra Akureyrar og sýslumanni Þingeyjarsýslu að vinna með undirbúningsnefnd fundarins að framkvæmd þessarar ályktunar.“ Við þrír, hv. 2. þm. Norðurl. e., Jónas G. Rafnar, og hv. 5. þm. sama kjördæmis, Björn Jónsson, og ég, sem berum fram fsp. þá, sem hér er til umr., vorum meðal þeirra, sem Akureyrarfundurinn fól að vinna að framkvæmd ályktunar sinnar. Við spyrjum því í raun og veru í umboði allra þeirra, sem að þeim fundi stóðu. Spurningarnar eru miðaðar við að fá upplýst, hvað liður verkum þeim, sem Alþingi 22. marz 1981 skoraði á ríkisstj. að láta vinna til undirbúnings virkjunar Jökulsár á Fjöllum, hve miklu hefur verið til þeirra undirbúningsstarfa kostað og hve miklu fé hefur verið varið síðan þá til sams konar rannsókna. og áætlunargerða vegna einstakra vatnsfalla annarra, svo að í ljós geti komið, hvort annað hefur verið látið sitja fyrir eða ekki í kostnaði. Einnig er sérstaklega um það spurt, hvort rannsókn hefur verið gerð um útflutningshöfn fyrir vöru framleidda við rafmagn frá Jökulsá. Um það er sérstaklega spurt, vegna þess að samkv. upplýsingum, sem fram komu á Akureyrarfundinum, virtist það stóra atriði algerlega vera ágizkunarefni og tekin í útreikninga mesta fjarlægð, sem gat til greina komið milli virkjunar og hafnarstaða. Ég leyfi mér að vænta fróðlegra, svara og ábyggilegra.



Herra forseti. Fsp. sú, sem hér um ræðir, er í fjórum liðum, og hefur hv. fyrsti fyrirspyrjandi lesið fsp. upp, og er því óþarfi að endurtaka þær hér. En það er rétt að hafa það í huga, að þegar rætt er um að virkja stórvirkjun með það fyrir augum að koma á stóriðju, þá er þetta mjög kostnaðarsamt, og til þess að finna það bezta út, sem við höfum, verður að rannsaka þau vatnsföll, sem til greina koma, til þess að fá réttan og hagstæðan samanburð. Og þau vatnsföll, sem helzt koma til greina til stórvirkjunar, það er Jökulsá á Fjöllum, það er Þjórsá og það er Hvítá í Árnessýslu. Ég mun leitast við að svara þessari fsp. og styðst þá vitanlega við þær upplýsingar, sem raforkumálastjóri hefur látið mér í té. Vænti ég, að þau svör verði fullnægjandi og sýni það, að till. sú, sem borin var fram hér og samþ. á Alþ., hefur verið tekin til greina og árangur fengizt af því. Það er langt síðan Jökulsá á Fjöllum varð fyrir augum manna, sem heppilegt vatnsfall til stórvirkjana á íslenzkan mælikvarða. Þetta er mikið vatnsfall og vatnsrennslið er jafnara allt árið um kring en í flestum öðrum jökulám eða dragám landsins. En augljóslega er það þó fallið kringum Dettifoss, sem bezt liggur við til virkjunar. Allra fyrstu mælingar fyrir virkjun við Dettifoss voru framkvæmdar þegar á árunum 1915–1920, er Guðmundur Hlíðdal póst- og gímamálastjóri mældi þar fyrir þau firmu, er þá höfðu á hendi vatnsréttindi árinnar. Kringum 1955 gerði Sigurður Thoroddsen á vegum raforkumálaskrifstofunnar áætlun um fullvirkjun Jökulsár og taldi þá, að aðalfalli árinnar yrði að skipta í tvennt: fall frá Selfossbrún og niður fyrir Hafragilsfoss annars vegar og hins vegar það, sem þá var eftir, allt niður fyrir eða niður að Löndum í Axarfirði. Smávirkjun væri þó auk þess hægt að gera upp við Möðrudal. Sigurður miðaði áætlun sína við mjög háa stíflu og á þann hátt fulla miðlun og taldi, að virkja mætti í ánni 1/2 millj. kwst. á ári, meðalári. Árið 1957 var svo að tilhlutan þáv. raforkumrh. leitað til ameríska firmans Harza Enginæring Company til að fá þá til að gera nánari áætlun um virkjun í Jökulsá í samvinnu við íslenzka verkfræðinga með það fyrir augum að ákveða með meiri nákvæmni en enn hafði fengizt, á hvaða verði unnt væri að bjóða stóriðju raforku úr Jökulsárvirkjun eða úr svipuðum stórvirkjunum hérlendis. Til að fá fram örugga áætlun á skömmum tíma var það ráð tekið að áætla í fyrstu virkjunartilhögun, sem ekki byggist á háum stíflum og mikilli miðlun, heldur væri miðað við minnsta rennsli árinnar eða lítið eitt þar fram yfir. Þá væri hægt að komast af með lægri og mun ódýrari stíflur og í bili hægt að komast hjá tímafrekum rannsóknum, sem gera þurfti, ef áætlun fylgdu stórar vatnsuppistöður, sem breiddu sig yfir mikið landflæmi. Með því að hafa samvinnu við þetta heimsþekkta verkfræðifirma vannst það, að erlendir bankar, svo og erlend iðjufyrirtæki, mundu treysta tölum áætlunar, en hætt við, að þessir aðilar mundu ekki vilja láta sér nægja áætlanir gerðar af íslenzkum verkfræðingum einum. Niðurstöður þessara áætlana voru þær, að á þennan hátt mátti fá í Dettifossfallinu rúmlega 100 þús. kw. og álíka mikið í neðri hluta fallsins. Virkjunarkostnaður við Dettifoss var mjög lágur og orka þeirrar virkjunar því mjög ódýr, en virkjun neðra hluta fallsins, þar sem vegalengd vatnsvega var mörgum sinnum meiri en upp frá, var miklu meiri og orkan til muna dýrari. Síðan þessar áætlanir voru gerðar, hefur átt sér stað nánari athugun á skilyrðum til þess að koma upp alúminíumverksmiðju hér á landi. í þeim athugunum hefur kamið skýrar fram ýmislegt varðandi stærð verksmiðja, aflþörf þeirra og rekstrarskilyrði. Í sambandi við þær athuganir hefur nú verið unnið að rannsóknum og áætlanagerð um virkjunarmöguleika til að fullnægja aflþörf slíkra verksmiðja eða verksmiðju. Þessar rannsóknir hafa farið fram samtímis í þremur ám: Jökulsá á Fjöllum, Þjórsá og Hvítá í Árnessýslu. í Jökulsá er það Dettifossvirkjun, sem kemur til greina í þessu sambandi, Þjórsárvirkjun við Búrfell, og í Hvítá voru athugaðar Tungufellsvirkjun og Sandárversvirkjun uppi undir Bláfelli. Af þessum fjórum virkjunarstöðum er Búrfellsfallið langstærsti og aflmesti virkjunarstaðurinn, en jafnframt er hann vegna staðhátta og frá jarðfræðilegu sjónarmiði erfiðastur í rannsókn. Það þótti t.d. ekki fært annað en að gera löng jarðgöng inn í fjallið til rannsóknar á jarðlögum, þar sem virkjunarmannvirkin eiga að vera. En á hinum stöðunum hefur verið talið nægilegt auk þeirra athugana, sem hægt er að gera í hinum djúpu gljúfrum, bæði við Dettifoss og við Gullfoss, að framkvæma jarðboranir og taka sýnishorn af jarðiögunum á ýmsum stöðum. Allmiklar jarðboranir hafa farið fram á öllum þessum stöðum, en þó minnst við Tungufell, enda útlit fyrir, að virkjunarkostnaður þar verði meiri á hverja afleiningu en við Jökulsá eða Búrfell. Þessar síðari rannsóknir, sem hér hafa verið nefndar, hafa kostað u.þ.b. 4 millj. kr. Við Dettifoss hafði áður verið varið um það bil 3 millj. kr. til rannsókna og áætlana, en svo til engu við Búrfell. Rannsóknir og áætlanir við Tungufell og Sandárver hafa kostað til muna minna en við Jökulsá. Af þeim 4 millj. kr., sem varið hefur verið til rannsókna og áætlana við Jökulsá á s.l. 2 árum, eru 2 millj. kr. erlendur kostnaður og 8 millj. kr. af þeim 18 millj., sem til Búrfells hafa farið. Þessi erlendi kostnaður er greiðsla til fyrrnefnds bandarísks verkfræðifyrirtækis fyrir áætlanir þess og sérfræðirannsóknir. Þess ber að geta í þessu sambandi, að rannsóknirnar við Búrfell ná til umfangsmeiri virkjana en við Dettifoss, vegna þess að reiknað er með, að jafnframt því að virkja á þessum stað til alúminíumvinnslu verði stöðin og virkjunin höfð svo miklu stærri en verksmiðjan þarf á að halda, að hún geti jafnframt séð fyrir þeirri aukningu á eftirspurn rafmagns til almenningsnota, sem fyrirsjáanleg er á næstu árum. Þarna er því verið að gera áætlun um 150–180 þús. kw. virkjun, en við það bætist svo, að jafnframt er áætluð minni virkjun eða aðeins 60 þús. kw., ef hugsanlegt væri, að slíka virkjun mætti gera til almenningsnota einöngu, ef ekkert yrði úr því að reisa hér alúminíumverksmiðju eða verksmiðja yrði refst í öðrum landshluta. Norðanlands við Dettifoss yrði ekki um slíka smávirkjun til að fullnægja almenningsþörfum að ræða vegna þess, hve lítil almenningsnotkunin er, og virkjun handa alúminíumverksmiðju yrði þá einnig að sama skapi minni þar en við Búrfell, ekki nema 100–140 þús. kw. Til sérstakra rannsókna. og áætlana á öðrum virkjunarstöðum en Dettifossi og Búrfelli hefur verið varið 10 millj. kr. Að því er tekur til athugana, sem gerðar hafa verið varðandi útflutningshöfn eða hafnir fyrir alúminíum eða aðrar vörur, sem yrðu unnar í stóriðju eða við stórvirkjanir, skal tekið fram: Sunnanlands hafa komið til greina staðirnir Þorlákshöfn annars vegar og nágrenni Reykjavíkur og Hafnarfjarðar hins vegar. En norðanlands er í rauninni meira vafamát, hvar staðsetja ætti alúminíumverksmiðju, og hefur í því sambandi augum verið rennt yfir land- og sjókort allt frá Eyjafirði og austur á Seyðisfjörð og dregnar fram þær upplýsingar, sem fyrir hendi eru og hægt var að afla á þessum tíma um hafnarskilyrði á þessum hluta strandlengju landsins. Út frá þeim upplýsingum, sem þannig var hægt að afla, og með tilliti til þeirra hafnar- og landsskilyrða, sem alúminíumverksmiðja krefst, virðist sem Eyjafjörður komi helzt til greina og þá allra helzt svæðið norðan Akureyrar, vestanvert fjarðarins, í námunda við Dagverðareyri. Hvað snertir samanburð á virkjunarkostnaði Jökulsár annars vegar og við Búrfell í Þjórsá hins vegar, þá, er hann ekki tímabær, fyrr en áætlanir liggja fyrir, sem nú er von á í kringum áramótin. Við það, sem nú hefur verið sagt, má enn bæta því, að rannsóknirnar, jarðboranir, gangagerð og landmælingar, eru nú að enda á þeim stöðum. En eins og áður er sagt, verður áætlunum um virkjanirnar lokið og fullgerðar nú um áramót og þá með þeim fyrirvörum, sem gera þarf vegna óvissu atriðanna. Jafnframt er svo gengið út frá því, að á næsta vori verði rannsóknum, svo sem jarðborunum, haldið áfram til þess að ganga úr skugga um, eftir því sem kostur er, hvort þau jarðfræðilegu atriði, sem óvissa er enn um, eru slík sem gengið er út frá í áætlunargerðinni eða ekki. Ég vænti svo, að hv. fyrirspyrjendur telji, að þetta svar sé nokkurn veginn í samræmi við það, sem þeir hafa óskað að fá upplýst.



Herra forseti. Ég tel skylt að þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans. Það er ekki gott að átta sig á því til hlítar, hvort svör þessi eru þannig, að hægt sé að álykta fullkomlega út frá þeim, hvernig málum er komið á veg. Ég lít svo á, þegar Alþingi hefur gefið út fyrirmæli, þótt í þál. sé, en ekki lagaformi, að þá sé embættismönnum ríkisins skylt að taka þau fyrirmæli til greina. Og þau fyrirmæli, sem Alþingi hefur þannig gefið um þau aðalvötn, sem í rannsókn eru, eru aðeins ein, um það, að hraðað sé virkjunarrannsóknum snerlandi Jökulsá á Fjöllum og athugun á því, hvernig horfir við að undirbúa þar virkjun til framleiðslu á útflutningsvörum. Ljóst er af svörum hæstv. ráðh., að meira kapp hefur verið lagt á það að rannsaka sunnanlands. Til þess hefur verið a.m.k. meira fé varið, og okkur, sem erum norður frá, hefur sýnzt, að slaknað hafi mjög á athugunum að því er snertir Jökulsá á Fjöllum upp á síðkastið. En við lítum svo á, að skylt sé, að sú athugun gangi a.m.k. jafnhratt og hinar, helzt á undan, og teljum, að fyrir því séu þau rök, að þingvilji hefur verið út gefinn um það. Ég t.d. harma það, hvað lítil áherzla hefur verið á það lögð að athuga um útflutningshöfn. Enn kemur það fram, eins og á fundinum í sumar, að helzt muni fyrirhugað, að höfn verði vestan Eyjafjarðar, og gert þá ráð fyrir að leggja rafleiðslur yfir fjallvegi og fjörð að þeim útflutningsstað. Til eru t.d. lón í Kelduhverfi við Fjallahöfn, þar sem fyrrv. eigendur Dettifoss höfðu hugsað sér útflutningshöfn. Þeir voru byrjaðir að láta rannsaka skilyrði þar, þegar fyrra stríðið skall á. Og það segja menn, sem fylgdust með þeirri rannsókn, að rannsakendur hafi sagt, að þeim sýndist þar álitleg aðstaða. Þangað er miklu styttra að fara og auðveldari leið. Og ég vil óska þess, að áður en gerður er samanburður til úrslita. á milli virkjunaraðstöðu og framleiðsluaðstöðu vegna þeirra virkjana, sem um ræðir hér, fullnaðarsamanburður og til úrslita, þá verði þessi skilyrði rannsökuð. Annars leyfi ég mér að vænta þess, að lögð verði áherzla á rannsókn Jökulsár til hlítar og að við megum treysta því, að það verði ekki slegið neinu föstu um stórvirkjun annars staðar, fyrr en skilyrði í sambandi við Jökulsá eru fullrannsökuð. Og tilgangurinn með fsp. byggist á þeirri hugsun. Við viljum gera kröfu til þess, að þál. frá 22. marz 1961 verði það virt af embættismönnum ríkisins.



Herra forseti. Mér þykir leiðinlegt, ef þessi svör, sem ég var að leitast við að bera hér fram, hafa ekki verið nógu skýr og glögg. En mér virðist hv. fyrsti fyrirspyrjandi hafa misskilið dálítið, þegar hann talar um að halda áfram sérstaklega rannsóknum á Jökulsá og það hafi verið slakað til þar, en lögð meiri áherzla á rannsóknir í Þjórsá. Það liggur í augum uppi, þegar um það er að ræða að ráðast í stórvirkjun, að þá þarf að athuga hin hagstæðustu skilyrði. Og ásamt íslenzku verkfræðingunum hefur unnið þekkt amerískt firma, sem valið var árið 1957 ag þáv. ríkisstj. til þessara rannsókna. Og það er þetta fyrirtæki ásamt íslenzkum verkfræðingum, sem hefur ákveðið, hvernig rannsóknunum skuli hagað. Og það liggur fyrir og það ætla ég, að ég hafi sagt skýrt hér áðan, að þessum rannsóknum er nú lokið að svo miklu leyti, að það megi gera glöggan samanburð, og það er þegar ljóst, að það eru aðeins tveir staðir, þ.e. Þjórsá eða Jökulsá, sem um er að ræða. Hvítá í Árnessýslu hefur þegar verið dæmd úr leik. Það er þetta, sem liggur alveg ljóst fyrir, eins og segir í þeirri skýrslu, sem ég las hér upp áðan. Hvað snertir samanburð í virkjunarkostnaði Jökulsár annars vegar og við Búrfell í Þjórsá hins vegar, þá er hann ekki tímabær, fyrr en áætlanir liggja fyrir, sem nú er von á í kringum áramótin. Ef þörf hefði verið á að verja meiri fjármunum til rannsókna á Jökulsá til þess að fá svarað þeirri spurningu, hvað virkjunarkostnaðurinn þar verður mikill, þá hefði það verið gert. En að áliti ameríska firmans og íslenzku verkfræðinganna, þá ætla þeir, að það sé ekki þörf á meiri rannsóknum til þess að fá því svarað til fullnustu, sem þarf að fá til þess að ganga úr skugga um, hvort Jökulsá er hagstæðari en t.d. Þjórsá. Og til þess að fá spurningunum svarað við Þjórsá, þurfti að verja þetta miklu fjármagni til þess.

Annað skiptir hér líka miklu máli.

Hvað?

Það er iðjuver og útflutningsframleiðsla í sambandi við það.

Já, það var einmitt það, sem ég hélt að ég hefði minnzt á líka, ég sagði áðan, að sunnanlands koma til greina staðirnir Þorlákshöfn annars vegar og nágrenni Reykjavíkur og Hafnarfjarðar hins vegar. En norðanlands er í rauninni meira vafamál, hvar staðsetja ætti alúminíumverksmiðju, og hefur í því sambandi augum verið rennt yfir land- og sjókort allt frá Eyjafirði og austur á Seyðisfjörð og dregnar fram þær upplýsingar, sem fyrir hendi eru og hægt var að afla á þessum tíma um hafnarskilyrði á þessum hluta strandlengju landsins, og enn fremur út frá þeim upplýsingum, sem þannig var hægt að afla og með tilliti til þeirra hafnar- og landsskilyrða, sem alúminíumverksmiðja krefst, virðist sem Eyjafjörður komi helzt til greina og þá allra helzt svæðið norðan Akureyrar, vestanvert fjarðarins, í námunda við Dagverðareyri. Þetta hefur verið athugað, en ég er ekki að fullyrða, að það megi ekki athuga það nánar.

Er ekki rannsóknin bara sjónhending?

Nei, rannsóknin er miklu meira en sjónhending, og orðalagið var það. Ef hv. þm. hefur eitthvað við að athuga þessa skýrslu mína, þá væri æskilegt, að hann kæmi hér upp í ræðustólinn og gerði einar aths. þar. Það held ég, að hann ætti að gera, og eins það, ef hann hefur sérstaka ástæðu til að finna að því, hvernig hinir íslenzku verkfræðingar og hinn erlendi verktaki haga störfum. Ég held, að þetta sé ekki tímabær ásökun hjá hv. þm. Ég ætla svo, þegar ég hef nú áréttað á ný það, sem ég áðan sagði, að hv. fyrirspyrjandi sé eftir atvikum ánægður með svarið og það hafi komið í ljós, að það hafa verið gerðar þær rannsóknir, sem nauðsynlegar þóttu á Jökulsá, til þess að áætla þar nákvæmlega virkjunarkostnað og kostnað á raforku, sem framleidd væri í væntanlegu orkuveri. Og hins vegar hefur verið gerð rannsókn á því, hver kostnaður væri að virkja við Búrfell, og einnig gerð lausleg athugun á því, hvar mögulegt væri að setja upp væntanlega alúminíumverksmiðju, ef hún væri byggð hér sunnanlands. En eins og fram hefur komið, þá má vænta þess, að þessar áætlanir liggi fyrir um næstu áramót, og það er þá, sem tímabært er að taka afstöðu til þess, hvort er heppilegra að virkja Jökulsá eða Þjórsá. því get ég ekki svarað í dag.



Herra forseti. Hæstv. raforkumrh. hefur nú gefið ýmsar fróðlegar upplýsingar um Jökulsá á Fjöllum, m.a. upplýsingar, sem gefnar voru hér á Alþingi fyrir 2 árum um þetta mál, þegar þáltill. var flutt, og má segja, að ekki sé góð vísa of oft kveðin. Mér virðist af svörum hæstv. ráðh., að hann hafi í raun og veru litið svo á, að þál. frá 22. marz 1961 væri um annað efni en hún er, þ.e.a.s. hæstv. ráðh. hafi litið svo á, að þál. hafi verið um að fela ríkisstj. eða skora á hana að láta gera rannsóknir á virkjunarskilyrðum í fallvötnum landsins, a.m.k. hinum stærstu, og fullnaðaráætlanir um hagnýtingu orku þar. Það var ekki svo, að hæstv. ríkisstj. væri falið svona víðtækt verkefni með þál., heldur fjaltaði hún aðeins um eitt sérstakt fallvatn, þ.e.a.s. Jökulsá á Fjöllum. Alþingi skoraði á ríkisstj. að láta hraða gerð fullnaðaráætlunir um virkjun Jökulsár á Fjöllum og athugun á hagnýtingu orkunnar til framleiðslu á útflutningsvöru í því sambandi, eins og hv. fyrsti fyrirspyrjandi gerði grein fyrir hér áðan. Eðlilegt hefði verið að hugsa sér, að þegar hæstv. ráðh. fékk þessa þál. - í hendur, þá, hefði það verið hans fyrsta verk, ef hann vildi framkvæma þál., að gefa raforkumálaskrifstofunni eða öðrum þeim starfsaðilum, sem hann hefur yfir að segja, fyrirmæli um að hefja þessa rannsókn, sem til þess þurfti að gera fullnaðaráætlunina um virkjun Jökulsár á Fjöllum. En það virðist hann ekki hafa gert, heldur byrjar nú rannsóknir við annað fallvatn - á Suðurlandi - og miklu meira hefur verið í það lagt, eftir því sem hæstv. ráðh. sjálfur upplýsir. Við því er auðvitað ekki nema gott að segja, að fallvötn landsins séu rannsökuð og áætlun gerð um virkjun þeirra, ef tök eru á. En ég vil aðeins benda á það, sem reyndar áður hefur verið gert, að það var ekki þetta, sem þál. frá 22. marz 1961 fjallaði um, heldur var hún aðeins um tiltekið vatnsfall, og það er það, sem við, sem að henni stóðum, og sjálfsagt þeir, sem greiddu atkv. með henni, - hún var samþykkt með shlj. atkv. hér í Alþingi, - ætluðumst til af hæstv. ráðh. Og það er það, sem verið er að ganga eftir hér. Hér er nú lítill tími til umr. En út af því, sem hæstv. ráðh. sagði um rannsókn á hafnarskilyrðum í sambandi við stórvirkjanir hér á landi, sem er mjög þýðingarmikið mál að sjálfsögðu, þá vil ég ekki út af fyrir sig neitt andmæla því, að það geti verið, að Akureyri eða staðir við Eyjafjörð séu heppilegustu hafnarstaðir á Norðurlandi og Reykjavík eða Þorlákshöfn á Suðurlandi. Það getur vel verið að svo sé. En mér fannst ummæli hæstv. ráðh. um það, hvernig þetta atriði hafi verið rannsakað, vera nokkuð óákveðin. Hann sagði að seinni ræðu sinni eitthvað á þá leið, að augum hefði verið rennt yfir, - ég heyrði ekki almennilega hvort hann sagði: yfir landið eða yfir kortið.  Þetta finnst mér, að sé nú ekki ýtarleg rannsókn, ef það hefur ekki verið annað, og trúlega hefur það nú verið annað. Og þá vildi ég mega spyrja hæstv. ráðh., hvort hann geti upplýst okkur um það, á hvern hátt þessara upplýsinga hefur verið aflað, hvort leitað hafi verið til vitamálaskrifstofunnar um upplýsingar eða verkfræðingar sendir í ferðalag, eins og oft er gert, þegar minna er í húfi en hér, til þess að kynna sér hafnarstaðina. Ég hef sérstakt tilefni til þess að spyrja um þetta, vegna þess að ég átti í sumar tal við annan af þeim sérfræðingum, sem komu norður á fund okkar á Akureyri, og spurði hann um einn ákveðinn stað, eiginlega af forvitni, hvort hann hefði verið athugaður og hver niðurstaðan væri með hann. Hann sagði, að það mundi ekki hafa verið gert, og kvað sér ekki kunnugt um hafnarskilyrði á þessum stað. En það getur vel verið, að öðrum hafi verið kunnugt um það og að það hafi verið athugað síðan. Tími minn mun sjálfsagt vera þrotinn, en ég vildi aðeins á það minna, að þegar hæstv. ráðh. talaði um hagnýtingu raforku frá stóriðjuveri, talaði hann eingöngu um alúminíumframleiðslu. Ég vil spyrja hann að því í því sambandi og vænta þess, að hann svari því, ef hann hefur tök á, hvort ekki hafi verið athugaðir aðrir möguleikar fyrir framleiðslu, sem notar mikla raforku. Í þál. er ekki sérstaklega talað um alúminíum, heldur um hagnýtingu á orkunni til framleiðslu á útflutningsvöru. í því fólst að sjálfsögðu, að það yrði að athuga almennt, hvaða möguleikar væru á því að framleiða útflutningsvöru á þennan hátt. Um þetta vildi ég spyrja hæstv. ráðh., hvort þetta hafi ekki verið athugað eitthvað í sambandi við fleiri tegundir framleiðslu heldur en alúminíum, og ef svo er, hvort nokkrar upplýsingar liggi fyrir um það efni.



Herra forseti. Ég er nú dálítið undrandi á ræðu hv. þm. Það er eins og hann sé hálfhneykslaður á því, að það hefur verið gert fleira en að framkvæma till. hans og fleiri hv. þm. Norðurl. e. frá 1981. Það liggur alveg ljóst fyrir, að það hefur verið gert það, sem farið var fram á með þeirri till. Rannsókn á fyrstu virkjun Jökulsár er lokið að dómi sérfræðinga, eins og ég las hér upp áðan. Og hvernig stendur þá á því, að hv. fyrirspyrjandi er ekki ánægður með, að svo er, að við næstu áramót liggja þessar athuganir fyrir? Ég held, að við getum verið ánægðir með það, að það hefur verið gert fleira, það hefur verið rannsakað fleira. Jafnvel þó að ekki verði úr því að byggja hér alúminíumverksmiðju eða koma upp stóriðju hér sunnanlands, þá verður að virkja til almenningsnota. Og einmitt þess vegna var einnig athugað að virkja aðeins 80 þús. kw. við Búrfell, ef hætt væri við að koma upp stóriðju, alúminíumverksmiðju eða öðrum iðnaði, eða þá að sá iðnaður væri settur upp fyrir norðan, en ekki hér fyrir sunnan. Og mig undrar það, að hv. þm., þegar hann hefur fengið, að ég ætla, fullnægjandi svör við fyrirspurninni, og það liggur fyrir, að sú till., sem hér var samþ. fyrir rúmlega ári, hefur verið framkvæmd, að það skuli þá vera gerð tilraun til þess að snúa út úr og beita geiri sinum þá að fagmönnunum, sem unnið hafa að þessu, eins og verkfræðingunum, þegar þeir eru hér að spyrja að því, hvernig að því hafi verið unnið að athuga hafnarskilyrði, að það skuli hafa verið rennt augum yfir kort af landinu og strandlengjunni. Er nokkuð undarlegt, þó að það sé nú gert svona í fyrstu? Er hægt að gera það blindandi? Þeir, sem sjá illa, mundu setja upp gleraugu áður. Þess vegna held ég, að við ættum að koma umr. úr þessum farvegi, sem hv. þm. reyndi að koma þeim í, þ.e. að látast ekki skilja það, sem búið er að segja um þetta, og reyna heldur að gera sér grein fyrir því, að að þessu máli hefur verið unnið af alvöru og festu með því að leita að því bezta og hagkvæmasta, og ég gæti hv. þm. til geðs. lesið aftur lokaorðin í þeirri skýrslu, sem ég fór með hér áðan, en ég held þess gerist ekki þörf. Við eigum von á þessum athugunum um næstu áramót, hvernig er með virkjunarskilyrði í Jökulsá og í Þjórsá. Við eigum von á upplýsingum um það, hvar hafnarskilyrði eru bezt bæði norðanlands og sunnan, en það hefur verið sagt frá því, að helzt kæmi til greina við Eyjafjörð, eins og ég las upp í skýrslunni áðan. Og ég tel ekki nokkra ástæðu til þess að svo komnu máli að segja meira um þetta. Ég hygg, að flestir hv. þm., sem hlustað hafa á svörin við fsp., flestir hv. þm. hér inni telji þau eftir atvikum alveg fullnægjandi, eins og á stendur.



Herra forseti. Sem 2. fyrirspyrjandi vil ég leyfa mér að þakka hæstv. ráðh. fyrir hans svör. Ég verð að telja, að miðað við altar aðstæður hafi vel verið á þessum rannsóknarmátum haldið, þegar á það er litið, að ráðh. upplýsir, að fullnægjandi upplýsingar muni liggja fyrir þegar um næstu áramót. Ég tel því, að þarna hafi verið fylgt eðlilegum hraða í þessum athugunum. Það er ósköp eðlilegt, að virkjun Jökulsár á Fjöllum sé ofarlega í hugum okkar Norðlendinga. Hér á Alþingi og víðar um land hefur verið talað um, að auka þurfi jafnvægi í byggð landsins, og við gerum okkur það ljóst, að stórvirkjun einmitt á þessum stað mundi ekki hvað sízt verða til þess að lyfta undir allt athafnalíf í okkar landsfjórðungi. Hins vegar er það ljóst, að þessi stórvirkjun er gersamlega tengd því, að í nágrenni hennar geti komið stóriðja. Og það hlýtur að hafa sinn aðdraganda að rannsaka, hvers konar stóriðja kæmi þá til greina. Hæstv. ráðh. sagði hér áðan, og það er rétt, að virkjun Jökulsár komi ekki til greina, nema stóriðja komi til, og það er vegna þess, að raforkuþörfin í þessum landshluta er ekki nægilega mikil til þess. Það líður nú senn að því, að raforkan frá Laxá, sé ófullnægjandi og það þurfi í náinni framtíð, ég vil segja nú í vetur, að fara að undirbúa nýja virkjun þar. En þetta mál á þessu stigi er óskylt málinu um virkjun Jökulsár á Fjöllum.