arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þórarinn Jónsson Jeg ætlaði að láta þetta líða hjá mjer án þess að taka til máls. En það er aðeins ein spurning, sem jeg vildi leyfa mjer að bera upp fyrir hæstv. stjórn og hv. nefnd. Því er haldið fram, að frá ríkissjóðsins hálfu skifti það engu að gera þessa tilfærslu. Má jeg þá spyrja: Skiftir það bankann nokkru? Hvers vegna gerir hann þetta að skilyrði? Mjer kemur það þannig fyrir, að úr því að bankinn setur þetta skilyrði, þá álíti hann sjer einhvern hag í því. Og ef draga má ályktun af því, þá spilar ríkissjóðurinn þessari tryggingu úr höndum sjer, sem hann annars kynni að hafa eitthvert gagn af.

Fjármálaráðherra (JÞ): Það hefir verið gerð grein fyrir því í áliti stjórnarinnar og nefndarinnar, að ef fjelagið verður að stöðvast nú og veðhafar ganga að veðum sínum, og þar á meðal ríkissjóður, þá muni veðskuldin vera að öllu leyti töpuð. En hv.þm. V.-Húnv. (ÞórJ) spurði: Skiftir það bankann nokkru máli að fá þennan veðrjett? Það getur vel gert það, ef bankinn þá lætur fjelagið hafa rekstrarlán til þess starfa yfir vertíðina. Og verði hagnaður af því, þannig að fjelagið geti skilað meiru en sjálfu rekstrarfjenu, þá er það raunverulega svo, að bankinn tryggir sjer þennan afgang með því að fá veðrjettinn. Hann tryggir sjer það, sem hann álítur að græðast muni fyrst um sinn á því að halda fjel. við. Þetta gæti ríkissjóður útvegað sjer, ef hann vildi leggja fjelaginu til rekstrarfje. En fram á það hefir enginn farið, og fáir myndu mæla með því. Því er þess vegna ekki svo varið, að við sjeum að gefa bankanum eftir neitt það, sem ríkissjóður á að fá.

Fjármálaráðherra (JÞ): Till. leggur það undir mat Íslandsbanka, hvort hann álíti von um vinning við það að láta fjelagið halda áfram fyrst um sinn. Það á ekki að gefa veðrjettinn eftir, nema því aðeins, að fjelagið fái rekstrarlán. Fáist það ekki, kemur eftirgjöfin ekki til greina. Ríkissjóður hefir enga von um að fá neitt upp úr þessum veðrjetti. En hinsvegar býst jeg naumast við, að bankinn muni sjá fjelaginu fyrir rekstrarfje áfram, nema hann telji einhverja von um, að tap sitt verði minna en ella. Og jeg verð að halda fast við það, sem jeg hefi áður sagt, að jeg tel það tæplega rjett af löggjafarvaldinu að taka á sig sjerstaka ábyrgð á því, hvað bankinn gerir, þar sem ekki er til neins að vinna fyrir ríkissjóðinn.

Þórarinn Jónsson Jeg bjóst við þessu svari, að líkur væru fyrir því, að fjelagið rjetti sig við á vertíðinni. En hvernig á jeg að koma þessu heim við horfurnar, sem nú eru fyrir sjávarútveginum? Jeg hefi aldrei heyrt annað en það, að gengið og fallandi verðlag hafi orsakað það, að tap varð undantekningarlaust alstaðar. Hvernig á jeg að koma þessu heim og saman? Ef hægt væri að sýna fram á það með einhverjum líkum, að fjelagið hagnaðist á þessu ári, þá er ekkert við þessu að segja. En eftir því sem útlitinu er lýst, þá virðist mjer engin hugsanleg leið til þess. Og þá finst mjer þetta umstang í raun og vera hafa ekkert að þýða.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg veit varla, hvort það er nokkur ástæða til að ræða um þetta mál. Það hefir gengið nefndarlaust í gegnum hv.Nd., og vona jeg, að svo geti einnig orðið hjer. Það er orðið svo um þessar löggildingar verslunarstaða, að þingið er ekki vant að skifta sjer mikið af þeim, og það er vitaskuld svo, að ef þær eru óþarfar, þá verður ekki mikið gagn að þeim, en það er þó ekki ver farið en heima setið. Með þessum ummælum vil jeg þá mælast til, að frv. fái að ganga nefndarlaust í gegnum þessa hv. deild.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg finn ekki ástæðu til að segja eiginlega neitt um þessa þingsályktunartillögu í þetta skifti. Hún hefir gengið gegnum hv.Nd. án þess að sæta nokkrum mótmælum, og mjer leiðist að vera að endurtaka það, sem jeg hefi sagt í Nd., bæði af því, að hv.þdm. munu þessir samningar kunnir, og sjerstaklega eftir að brjef það er komið frá landssímastjóra, sem prentað er sem fylgirit við nál. samgmn. Nd. Jeg vil því leyfa mjer að mælast til, að till. verði, að þessari umr. lokinni, vísað til síðari umr. og til samgmn. þessarar hv. deildar.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Guðmundur Ólafsson) Jeg ætla ekki að halda langa ræðu fyrir flutningi þessa litla frv., því að ástæðurnar fyrir því eru að mestu teknar fram í greinargerð frv. Hreppsnefnd Áshrepps er það talsvert mikið áhugamál að geta fengið þessa jörð keypta, þetta niðurnídda smábýli, til þess að geta bætt þar og prýtt og bygt þar fyrir barnaskóla hreppsins. Eins og drepið er á í greinargerð frv., hafa Snæringsstaðir ekki verið bygðir sjer síðan Undirfell var lagt niður sem prestssetur, eða yfir 20 ár, heldur bygðir með heimajörðinni, en sú jörð er nú ekki lengur eign ríkissjóðs. Engin jarðarhús eru á Snæringsstöðum. Jeg vænti nú þess, að hv. deild líti á þetta mál með fullri sanngirni og sýni frv. þann velvilja að leyfa því að ganga fram. Það mun þykja viðeigandi, að þessu frv. sem öðrum, þótt lítið sje og óbrotið, sje vísað til nefndar, og þótt vanalegt sje, að mál þessu lík fari til allshn., held jeg, að í þessu tilfelli sje eins heppilegt, að málið fari til mentmn. Sú nefnd mun hafa lítið að gera og mjer finst, að það gæti gjarnan farið til hennar. Þó vil jeg ekki gera það að neinu kappsmáli, og getur hv. deild ákveðið annað, ef henni svo líst.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forsætisráðherra (JM): Hans hátign konungurinn hefir lagt fyrir mig að tilkynna hinu háa Alþingi lát móður konungs, hennar hátignar ekkjudrotningar Lovísu, Jósefínu, Eugeníu, ekkju Friðriks konungs hins áttunda. Hún andaðist eftir tveggja daga legu úr lungnabólgu síðasta laugardagskvöld, 20. þ. m. 
             .

Forseti (JóhJóh): Jeg vil láta þess getið, að forsetar Alþingis munu senda hans hátign konunginum skeyti til þess að votta samhygð þingsins út af láti ekkjudrotningarinnar.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ingvar Pálmason Jeg gat þess við 2. umr. þessa máls, að jeg myndi koma með brtt. við þessa umr. Jeg hafði upphaflega ætlað mjer að hafa brtt. víðtækari, en með því að mjer virtist deildin ekki vilja víðtækari breytingu, þá fjell jeg frá því. Um þessa litlu breytingu er óþarfi að fjölyrða. Hún fer fram á að flytja orð úr 1. gr. frv. yfir í 2. gr., og verður úr því nokkur meiningarmunur, eins og menn geta sjeð. Jeg fe ekki sjeð, að ástæða sje til þess að hafa algert innflutningsbann á fuglum. Mjer finst nægilegt að hafa heimild til þess, ef ástæða virðist til. Margir menn flytja inn suðræna fugla sjer til skemtunar, og finst mjer engin þörf á því að banna slíkt að ástæðulausu. Jeg vænti þess því, að hv. deild sjái sjer fært að samþykkja þessar brtt. mínar.

Frsm. (Eggert Pálsson) Jeg bjóst nú við því, að brtt.háttv. 2. þm. S.-M. (IP) mundu verða víðtækari en raun er á orðin, enda kom það fram í ræðu hans, að hann hafði upphaflega hugsað sjer það svo. Um þessar brtt. vil jeg segja fyrir hönd nefndarinnar, að hún leggur ekki áherslu á, að deildin leggist á móti þeim, en mun sjálf vegna samræmis greiða atkvæði á móti þeim. Nefndin lítur svo á, að rjettara hefði verið að fylgja frv. óbreyttu, því að það er sniðið eftir samskonar lögum í nágrannalöndunum. En sem sagt, nefndin leggur ekki mikla áherslu á þetta atriði.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Atvinnumálaráðherra (MG): Þetta frv. var flutt í háttv.Nd. af allshn. eftir beiðni minni. Ástæðan er sú að skipulagsnefndin hefir kvartað yfir því, að stundum fer svo á tímabilinu frá því að beðið er um mælingu á kauptúni eða kaupstað og þangað til endanlegum skipulagsuppdrætti er lokið, að ráðist hefir verið í ýmsar framkvæmdir, sem raska því skipulagi, sem nefndin hefir hugsað sjer. Með þessu getur farið svo, að verk nefndarinnar verði alveg ónýt, og þar sem það er verk, er að miklu leyti er greitt úr ríkissjóði, sýnist ekki vera nema eðlilegt, að gerðar sjeu ráðstafanir til, að ekki sje hægt á þessum tíma að gera þær ráðstafanir, sem fara í bága við það skipulag, sem nefndin hefir hugsað sjer. Jeg býst við, að það þyki ástæða til, að þetta mál fari til nefndar í þessari hv. deild, og þar sem það var í allshn. í Nd., vil jeg óska þess, að því sje vísað til sömu nefndar hjer.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Eggert Pálsson Eins og hæstv. forseti tók fram er form. og frsm.allshn. (JóhJóh) fjarverandi. En hann fór þess á leit við mig, að jeg fylgdi frv. úr hlaði með fáeinum orðum. Býst jeg við, að það verði vandalítið, enda mun enginn ágreiningur vera um þetta mál. Eins og tekið er fram í nál., álítur nefndin frv. þannig vaxið, að sjálfsagt sje að samþykkja það. Tilgangurinn með því er að samræma löggjöf vora löggjöf þeirri, er gildir á Norðurlöndum um þessi efni, og haga henni eftir breyttum kringumstæðum að því er snertir konurnar. Því að nú hafa þær jafnrjetti við karlmenn, og þykir rjett, að það komi fram í lögunum. Nefndin hefir gert nokkrar breytingar á frv., en það eru ekki efnisbreytingar, heldur aðeins orðabreytingar. Í 1. gr., upphafi 2. málsgr., fanst okkur óviðfeldið að tala um, ef barn fyndist, eins og einhver hlutur hafi týnst, en vildum leggja til, að það yrði orðað eins og í brtt. Er það líka í samræmi við lögin, því að 8. gr. byrjar á sömu orðum. 2. brtt. þarf engrar skýringar við. Í 4. gr. 2. málsgr. stendur: samkvæmt 1. málsgr. En það bendir til, að um fleiri málsgreinar sje að ræða. Þótti nefndinni því viðfeldnara að hafa í staðinn: undanfarandi málsgr. Hvað snertir 3. brtt., við 6. gr., þá er það aðeins orðabreyting, eins og allir sjá. Þar stóð áður: „sem fæddur er“, en verði: „sem fædd er“, - og lagi sig þannig hvað eftir öðru. Hygg jeg svo, að ekki þurfi hjer meira að segja, en eins og jeg tók fram áðan, leggur nefndin til, að frv. verði samþ.

Forsætisráðherra (JM): Jeg hefi ekki annað að segja en að þakka háttv. nefnd fyrir afgreiðslu þessa máls. Brtt. á þskj. 326 eru allar orðabreytingar, og er ekkert sjerlegt við þær að athuga. Verð jeg að játa, að líklega þykir alment málið liðlegra með því orðalagi, sem nefndin vill hafa. Aðeins skal jeg taka það fram, að jeg er ekki viss um, að 2. brtt. sje til bóta, að í stað orðanna: „1. málsgr.“ komi: undanfarandi málsgr. Ekki skal jeg þó hafa á móti því. Heldur hefði þar samt átt að standa „fyrri málsgr.“, þar sem þær eru ekki nema tvær. Annars er þetta orð „undanfarandi“ óíslenskulegt orð. Og ef farið er út í klassiskt mál, hefði átt að standa þar „undanfarinni“ . Jeg finn að öðru leyti enga ástæðu til þess að ræða frekar hjer um.

Eggert Pálsson Jeg skal aðeins geta þess, að þetta orðalag, fyrsti, fyrri og undanfarandi, kom alt til tals í nefndinni. En okkur fanst fara best að hafa orðalagið undanfarandi. Er vitanlega er slíkt aðallega álitamál.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Eggert Pálsson) Jeg býst við því, að ekki þurfi langa framsögu um þetta mál. Nál. er á þskj. 336, og leggur nefndin þar eindregið til, að frv. verði samþykt. Húsaleigulög fyrir Reykjavík eru nú í þrennu lagi, svo sem nál. ber með sjer. Fyrst eru lög frá 12. sept. 1917, sem eru þau eiginlegu húsaleigulög. Er í þeim gert ráð fyrir fastri 5 manna húsaleigunefnd. Skipar yfirdómurinn formann, en stjórnin 2 menn, sinn fyrir hvora, húseigendur og leigjendur, og bæjarstjórn aðra 2 á sama hátt. Þessi lög hafa gilt síðan. En í upphafi voru þau sett vegna örðugleika þeirra, sem af styrjöldinni stöfuðu. Hafa þau þótt nauðsynleg þá í svipinn og máske gert gagn, þótt það hafi verið löngum dregið í efa af ýmsum, hvort þau væru til verulegra hagsbóta, þegar til alls kæmi. Þó varð sú niðurstaðan 1919 að lappa enn frekar upp á þessi lög, þar sem bæjarstjórn var heimilað að gera ýmsar ráðstafanir til þess að bæta úr húsnæðisvandræðum manna, bæði með því að láta byggja hús og ennfremur að hafa eftirlit með því, að ónotuð húsnæði yrðu gerð hæf til íbúðar. Svo 1921 var enn á ný slett nýrri bót á þessi lög frá 1917, með því að heimila bæjarstjórn að semja reglugerð um húsnæði. Þau lög hafa víst aldrei komið til framkvæmdar og eru því dauður bókstafur. Hv. Nd. hefir við meðferð þessa máls komist að þeirri niðurstöðu, að það mundi vera undir öllum kringumstæðum heppilegast að afnema þessi lög, og allshn., sem hjer hefir athugað þetta frv., hefir fallist á það. Enda liggja fyrir tilmæli frá bæjarstjórn Reykjavíkur um að lögin verði afnumin. En síðan nál. var samið, hefir nefndinni borist brjef frá borgarstjóra um það, að ef til vill væri rjett að fella ekki úr gildi lögin frá 1921, og mun nefndin athuga það til næstu umræðu, en að svo stöddu hefir hún ekki haft tíma til þess að athuga það sjerstaklega.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Á 8. fundi í Sþ., laugardaginn 15. maí, skýrði forseti frá störfum þingsins í stuttu máli á þessa leið: A. Þingfundir hafa verið haldnir: í neðri deild .................. 80 í efri deild .................... 78 í sameinuðu þingi ................ 8 Fundir alls 166 B. Þingmál og úrslit þeirra: I. Lagafrumvörp: l .Stjórnarfrumvörp: a. lögð fyrir neðri deild .... 15 b. lögð fyrir efri deild ...... 10 25 2. Þingmannafrumvörp: a. borin fram í neðri deild .. 49 b. borin fram í efri deild .... 13 62 87 Þar af a. Afgreidd sem lög stjórnarfrumvörp ....... 22 þingmannafrumvörp ..... 29 51 b. Feld þingmannafrumvörp ......... 10 e. Vísað frá með rökst. dagskrá þingmannafrumvörpum .... 6 d. Vísað til stjórnarinnar þingmannafrumvörpum ...... 2 e. Ekki útrædd stjórnarfrumvörp ....... 3 þingmannafrumvörp ..... 15 18 87 11. Þingsályktunartillögur: a. bornar fram í neðri deild .... 16 b. bornar fram í efri deild .... 17 c. bornar fram í sameinuðu þingi 3 36 Þar af a. Þál. afgr. til ríkisstjórnarinnar 1. ályktanir Alþingis .... 8 2. ályktanir neðri deildar 4 3. ályktanir efri deildar . 3 15 b Þál. um framkv. innan þings 1 c. Feldar .................... 3 d. Vísað frá með rökst. dagskrá 2 e. Vísað til stjórnarinnar ..... 8 f. Ekki útræddar ............ 7 36 111. Fyrirspurnir: a. bornar fram í neðri deild .. 2 b. borin fram í efri deild . . . . . . 1 3 Þar af tveim svarað. Mál til meðferðar í þinginu alls ..126

forseti (JóhJóh): Þá er nú störfum þessa 38. löggjafarþings íslensku þjóðarinnar lokið, eftir að þingið hefir átt setu í 99 daga. Á þessu þingi hefir verið unnið mikið, deildafundir verið margir og langir og nefndstörf ærin. Þinginu auðnaðist ekki að binda enda á seðlaútgáfumálið. Hinsvegar hefir það sett lög um nýjan banka, samþykt fjárlög, sem kalla má sæmileg, og ljett sköttum, sjerstaklega af framleiðslunni. Af öðrum lögum, sem þingið hefir samþykt, vil jeg sjerstaklega nefna hin nýju fræðslulög, lögin um skipströnd og vogrek, lögin um útsvör og lögin um kosningar í málefnum sveita og bæja, sem alt eru allmiklir lagabálkar, og loks lögin um framlag til kæliskipskaupa, sem þegar má segja, að komin sjeu til framkvæmdar. Að svo mæltu vil jeg leyfa mjer að óska öllum utanbæjarþingmönnum góðrar heimferðar og gleðilegrar heimkomu. Þeim tveimur háttvirtu landskjörnu þingmönnum, er setið hafa á þessu þingi, en auðsætt er, að ekki muni eiga setu á næsta Alþingi, vil jeg sjerstaklega leyfa mjer að færa þakkir fyrir samstarfið og samveruna í vetur. Þá stóð upp forsætisráðherra Jón Magnússon og las upp konungsumboð sjer til handa til þess að segja Alþingi slitið, þá er það hefði lokið störfum sínum. Samkvæmt því umboði lýsti forsætisráðherra yfir því í nafni konungs, að þessu 38. löggjafarþingi Íslendinga væri slitið. Stóð þá upp Klemens Jónsson, 2. þm. Rang., og mælti : „Lengi lifi konungur vor, Kristján hinn tíundi!“ Tóku þingmenn undir þau orð með níföldu húrrahrópi. Var síðan af þingi gengið.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Fyrir hönd hæstv. atvrh., sem er veikur, skal jeg aðeins leyfa mjer að leggja til, að frv. þessu verði að þessari umræðu lokinni vísað til allshn.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Fyrir hönd hæstv. atvrh., sem er veikur, skal jeg einungis leyfa mjer að leggja til, að frv. verði, að þessari umræðu lokinni, vísað til allshn.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Fyrir hönd hæstv. atvrh., sem er veikur, skal jeg einungis leyfa mjer að leggja til, að frv. verði, að lokinni þessari umræðu, vísað til allshn.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Fyrir hönd hæstv. atvrh., sem er veikur, skal jeg einungis leyfa mjer að leggja til, að frv. verði, að þessari umræðu lokinni, vísað til allshn.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Fyrir hönd hæstv. atvrh., sem er veikur, skal jeg einungis leyfa mjer að leggja til, að frv. verði, að þessari umræðu lokinni, vísað til allshn.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Þetta frv. er algerlega sniðið eftir aths. yfirskoðunarmanna landsreikninganna 1925 og í sama formi og undanfarið. Jeg leyfi mjer að leggja til, að frv. verði vísað til fjhn.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Þar eð hæstv. atvrh. (MG) er veikur, vil jeg fyrir hans hönd vísa til athugasemdanna við þetta frv. að því er snertir ástæður fyrir því, að það er borið fram, og leggja til, að frv. verði vísað til allshn. að umr. lokinni.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Fyrir hönd hæstv. atvrh., sem er veikur, leyfi jeg mjer að vísa til aths. við frv., og leggja til, að því verði, að þessari umræðu lokinni, vísað til mentmn.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Þegar Jón heitinn Magnússon forsætisráðherra andaðist, átti Alþingi ekki setu, svo sem kunnugt er, og varð því ekki leitað til Alþingis að svo stöddu um tillögur viðvíkjandi ráðstöfun forsætisráðuneytisins. - Samkvæmt tillögu þeirra tveggja ráðherra, sem eftir voru, fjelst hans hátign konungurinn þá á það, að Jóni Þorlákssyni fjrh. væri falið forsæti ráðuneytisins, þangað til öðruvísi yrði ákveðið eða meiri hl. Alþingis óskaði breytingar. Eftir að Alþingi nú er komið saman, þykir ekki rjett, að slík bráðabirgðaskipun um forsæti ráðuneytisins haldi áfram, heldur þykir sjálfsagt, að nú verði einhver forsrh. skipaður á venjulegan hátt með útgáfu venjulegs skipunarbrjefs handa honum. Ráðuneytið hefir nú leitað álits Íhaldsflokksins, sem er fjölmennasti þingflokkurinn og stuðningsflokkur núverandi stjórnar, um þetta, og hefir sá flokkur fyrir sitt leyti látið í ljós þá ósk, að sá maður verði áfram forsrh., sem nú gegnir því starfi. Samkvæmt þessu leyfi jeg mjer að tilkynna hinu háa Alþingi, að svo framarlega sem ekki kemur fram innan hæfilegs tíma á þinglegan hátt ósk frá meiri hl. Alþingis um stjórnarskifti, þá mun verða lagt til við hans hátign konunginn, að út verði gefið á venjulegan hátt skipunarbrjef handa mjer, til þess að vera forsætisráðherra í núverandi ráðuneyti.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Þetta litla frv. hefir átt mjög greiðan gang gegnum neðri deild. Býst jeg því ekki við miklum umræðum um það hjer. Í neðri deild var það ekki sett í nefnd, og sje jeg ekki frekar þörf á að gera það hjer, en mun þó ekki hafa neitt á móti því, ef þess verður óskað. Annars er í greinargerðinni gerð grein fyrir ástæðum þeim, sem liggja til grundvallar fyrir því, og hefi jeg engu að bæta við það, sem þar stendur, og óska aðeins, að málinu verði vísað til 2. umr.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Hjer með leyfi jeg mjer að leggja fyrir hv. deild: Frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1926. Á 48. fundi deildarinnar, miðvikudaginn 6. apríl, mælti
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Frv. þetta hefir gengið í gegnum hv.Nd. og tók þar aðeins einni breytingu, þeirri, að felt var aftan af því ákvæði um, að mæður óskilgetinna barna geti fengið meðlag af dvalarsveit til 14 ára aldurs eingöngu, en ekki til 16 ára eins og nú er. Aðalbreyting sú, sem frv. ráðgerir á gildandi lögum, er sú, að ráðuneytið skuli ákveða meðalmeðlag á öllu landinu með óskilgetnum börnum. Verða þau ákveðin að fengnum tillögum sýslunefnda og bæjarstjórna, en ráðuneytið færir til betra samræmis till. þeirra. Um þetta varð enginn ágreiningur í hv.Nd., og vona jeg, að frv. fái greiðan gang í gegnum þessa háttv. deild. Jeg legg til, að málinu verði hjer, eins og í hv.Nd., vísað til allshn., að þessari umr. lokinni.

Flm. (Jón Baldvinsson) Frv. þetta er gamall kunningi, því að það hefir legið fyrir á þremur þingum, en ekki átt því láni að fagna, að komast svo áleiðis, að það yrði samþykt. Er þó lítt skiljanlegur sá mótþrói, sem frv. hefir mætt, því að það er mjög meinlaust. Lögin frá 14. nóv. 1917 heimiluðu, að ákveða mætti með reglugerð lokunartíma sölubúða í kaupstöðum. Þau voru mjög umdeild á sínum tíma, en reynslan hefir nú sýnt, að meiri regla hefir komist á í kaupstöðunum en áður var, svo að lögin hafa náð tilgangi sínum. Áður var búðum haldið opnum alt fram til miðnættis, en það varð til þess, að menn komu seint til að kaupa. Nú þykir það sjálfsagt í hverjum bæ, er reglu vill hafa hjá sjer, að lokunartími búða sje ákveðinn. En lögin frá 1917 þykja ekki nógu víðtæk, þar sem þau ná ekki til þeirra verslana, er versla með innlendar vörur, og ekki til ýmissa vinnustofna. Og það eru ekki þingmenn, sem eru að fitja upp á þessum hreyfingum, heldur hlutaðeigendur sjálfir. Rakarar hafa t. d. sótt það fast, að lögin nái til sín. Finst þeim nauðsyn að setja slíkar reglur og hafa fært sterk rök fyrir því, að það sje heilsuspillandi fyrir rakara að hafa eins langan vinnutíma og nú er. Á móti eru færðar fram þær ástæður, að það komi sjer vel fyrir menn að komast að á hvaða tíma dags sem er. Er það sama mótbáran og borin var fram 1917, gegn því, að samþykkja búðalokunarlögin, en reynslan hefir nú kveðið þá mótbáru niður. Hjer ber þess að gæta, að í frv. sjálfu er engin takmörkun á vinnutíma. Það er ætlast til þess, að bæjarstjórnir geri samþyktir um það, hvenær þeim búðum og vinnustofum skuli lokað, er frv. tekur til. Alþingi er því ekki, þótt frv. verði samþykt, ætlað að setja neinar fastar reglur um lokunartíma, heldur aðeins, að heimila hlutaðeigandi bæjarstjórnum að gera um þetta samþyktir, og slíkar samþyktir verður að bera undir stjórnaráðið til samþyktar, og það getur synjað staðfestingar á samþykt, ef því sýnist of nærri gengið. Málið sýnist því svo einfalt, að sjálfsagt sje að leggja þetta vald í hendur bæjarstjórna og ekki áhorfsmál að samþ. þetta frv. í framhaldi af því, sem áður hefir verið gert. Það er óþarfi að tala mikið um málið, en jeg vænti þess, að hv.þdm. leyfi því að ganga áfram til nefndar og geri það að till. minni, að því verði vísað til hv.allshn., því að þar mun það eiga heima.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Frv. þetta er komið frá hv.Ed. og var flutt þar af stjórninni vegna þál., sem samþykt var í þessari háttv. deild í fyrra, um að setja lög um þessi efni. Frv. fjekk góðan byr í Ed., og svo vænti jeg, að verði einnig hjer. Sje jeg svo ekki ástæðu til að fjölyrða um það frekar, og óska, að því verði vísað til sjútvn. að umr. lokinni.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Í þingbyrjun var lagt fyrir hv.Ed. frv. til sveitarstjórnarlaga, samkv. áskorun Alþingis 1925. Frv. þetta hefir nú gengið í gegnum hv.Ed. og tekið litlum breytingum. Jeg þykist ekki þurfa að mæla mikið fyrir þessu frv. Aðeins skal jeg taka það fram, að vegna útsvarslaganna, sem sett voru í fyrra, þá er nauðsynlegt að samþykkja nú á þessu þingi lög í svipaða átt og frv. þetta. Legg jeg svo til, að frv. verði vísað til hv.allshn., þegar lokið er þessari umræðu.

Frsm. (Hjeðinn Valdimarsson) Þetta er stjfrv. og fram borið til þess að gera mönnum auðveldara og ódýrara að fá útmælda námuteiga. Allshn. hefir fallist á frv. og leggur til, að það verði samþ. eins og það liggur fyrir.