Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa þetta langa ræðu, þar sem hv. þm. A-Húnv., samstarfsmaður minn, hefur svarað ýmsum þeim aths., sem fram hafa komið. Ég vil aðeins minnast á það, sem kom fram hjá hv. 2. þm. N-M. (HÁ), að það er í sjálfu sér eðlilegt, að sá kostnaður, sem hann ræddi um, færist á 10. gr., en hins vegar er ómögulegt fyrir yfirskoðunarmenn að eltast við hverja smáupphæð á ríkisreikningnum eða hvar þær skuli færðar. Þá minntist hann á greiðslur til hinna einstöku gjaldinnheimtumanna hins opinbera, sem fjmrh. úrskurðar eftir þeim reikningum, sem frá þeim koma. Hér er um að ræða fjármuni, sem þeir sjálfir eiga, t.d. mistalningarfé, þar sem þeim hefur verið greitt meira en þeim ber o.s.frv. Þá svaraði hv. þm. A-Húnv. því, sem kom fram hjá hv. 2. þm. Rang. (IngJ). Mér þykir leiðinlegt, ef hann er óánægður með þessi mál, en það verður ekki úr þessu bætt, og það er ekki á okkar valdi að gefa fyrirmæli um það til ráðun., hvernig haga beri endurskoðun fjmrn. Það eina, sem við getum gert, er að ganga eftir skýrslum og gögnum þaðan, og það höfum við - ekki einu sinni eða tvisvar, heldur margsinnis - gert, og ég álit, að það hafi verið skylda okkar gagnvart þ. að vekja athygli á því, hve seint þetta hefur gengið. Hitt er mesti misskilningur hjá hv. 2. þm. Rang., ef hann heldur, að ástandið í þessum efnum sé eitthvað verra en það hefur áður verið. Það hefur færzt í betra horf, þótt það að vísu sé ekki komið í það lag, sem það á að vera. Og hv. þm. verða að gera sér ljóst, að við yfirskoðunarmennirnir getum ekki framkvæmt okkar skoðun eins og umboðslega endurskoðunin, þ.e. athugað sérhvert fylgiskjal og lagt saman alla reikninga o.s.frv., því að við kæmumst ekki yfir nema nokkurn hluta af því verki, þótt við sætum við það allt árið. Það getur því aðeins verið um heildaryfirlit að ræða hjá okkur yfirskoðunarmönnunum. Það mun hafa verið hv. 1. þm. S-M. (EystJ), sem setti löggjöf um þessi efni á sínum tíma, og þau fyrirmæli, er þar finnast, koma til viðbótar því, sem er í stjskr. um störf okkar yfirskoðunarmanna. Hv. þm. V-Húnv. (SkG) þótti aths. okkar yfirskoðunarmanna við ríkisreikninginn vera nokkuð handahófskenndar, en ég hygg, að það muni ætið verða skiptar skoðanir um svo margþætt og yfirgripsmikið mál sem ríkisreikningurinn er. Út af þeim ummælum hv. þm., að störf okkar virtust fara eftir því, hvernig andinn kæmi yfir okkur í það og það sinnið, verð ég að segja það, að mér lízt ekki á hans vinnubrögð, ef þau eru ekki unnin, þegar andinn kemur yfir hann, og í tilefni af þessu vil ég hér minnast á mál, þar sem andinn virðist ekki hafa verið yfir honum nema öðru hverju, en það er út af endurskoðun reikninga vegna byggingar síldarverksmiðja á Siglufirði og Skagaströnd. Á sínum tíma var þetta gert að þingmáli út af þeirri vitneskju, sem þ. barst, og var okkur falin athugun á málinu. Fjhn. fékk reikningana frá okkur til athugunar, en niðurstöður af henni höfum við ekki fengið frá n., þótt við höfum ítrekað það við hana, og hlýtur þetta að stafa að einhverju leyti af því, að andinn hafi aldrei komið yfir hv. þm., og vona ég nú, að hann komi, svo að við getum fengið vitneskju um þetta mál. Á þetta er minnzt til þess að sýna, hver atvik geta legið til þess um ýmis mál, hvernig þau ganga til. Þarna mun víst ekki flaustrinu um að kenna, en þetta er þó óneitanlega léleg afgreiðsla, þar sem málið er í sama farinu hjá n. og þegar það var lagt fyrir hana. Þá lét hv. þm. í ljós undrun sína yfir því, að við yfirskoðunarmenn hefðum ekki sett okkur skráðar starfsreglur til að vinna eftir, en ákvæði l. og stjskr. eru skýr um þetta efni. Ég tel líka vafa á því, hvort hægt væri að hafa skráðar reglur um þessi störf, því að málið er þannig í eðli sínu, að því verður að haga eftir því, hvernig á stendur um hvert einstakt atriði, og get ég ekki farið út í að rökstyðja það nánar, þar sem það væri of langt mál. - Þá minntist hv. þm. á húsnæðismálin og fannst þau vera skopleg. Það kann að vera, að þau séu skopleg í hans augum, en víst er, að hann hefur ekki sýnt neina samvizkusemi umfram aðra í þeim efnum.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að segja örfá orð um þetta frv., en það er, eins og menn muna, komið frá Ed. og hefur legið þar lengi. Þar voru gerðar smávægilegar breyt. á lögum um skipulag kauptúna og sjávarþorpa. Það hefur verið mjög erfitt að innheimta gjöld af lóðunum vegna tíðra eigendaskipta. - Ég vænti þess, að hv. deild geti fallizt á þetta frv., og þó að liðið sé á þingið vona ég, að málið fái afgreiðslu. - Að lokum legg ég svo til, að frv. verði vísað til heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Fjhn. hefur lagt fram nál. á þskj. 533 og leggur til, að ríkisreikningurinn 1947 sé samþ. Á það er bent í nál., að eins og í fyrri reikningum sé nokkurt ósamræmi í reikningum einstakra sjóða, sem eru ríkiseign, og sjálfum ríkisreikningnum. Ábendingar um þetta munu einnig vera í aths. yfirskoðunarmanna, og vill fjhn. enn benda á, að æskilegt væri, að þessu væri komið í réttara horf framvegis, þannig að samræmi verði í reikningum hinna einstöku stofnana og sjóða og sjálfum ríkisreikningnum. Þessi ríkisreikningur, sem hér liggur fyrir, fyrir árið 1947, mun hafa hærri tölur að geyma en nokkur annar, sem samþ. hefur verið. Samkv. sjóðsyfirliti fjárl. fyrir þetta ár, 1947, var gert ráð fyrir því, að greiðslur ríkisins yrðu á því ári um 214 milljónir, en eins og reikningurinn, sem hér liggur fyrir, ber með sér, hafa þessar heildargreiðslur ríkissjóðs 1947 numið 327,7 millj., eða farið rúmlega 113 millj. fram úr áætlun fjárl., og er það meira en 50% sem greiðslurnar hafa numið fram yfir fjárl. Og samkv. þessum reikningi hafa lausaskuldir ríkisins á árinu 1947 hækkað um það bil 66 millj. króna. Eins og venjulega hafa þeir yfirskoðunarmenn, sem Alþ. hefur kosið til að fara yfir þennan ríkisreikning, gefið út nokkrar aths. við reikninginn, sem síðan hefur verið svarað af ráðh., og yfirskoðunarmenn síðan gert till. til úrskurðar samkv. venju. Ég hef litið yfir þessar aths. yfirskoðunarmanna, og eftir að hafa kynnt mér þær nokkuð, finnst mér ástæða til að beina þeirri fyrirspurn til þeirra, því að tveir af yfirskoðunarmönnum eiga sæti í þessari hv. d., hv. 1. þm. Árn. og hv. þm. A-Húnv., eftir hvaða reglum þeir framkvæma sín störf, eða hvort ekki séu til einhverjar reglur um það; skráðar eða óskráðar, en þessir tveir þm., sem ég nefndi, hafa verið yfirskoðunarmenn ríkisreikninganna um langan tíma. Mér fyndist fróðlegt að heyra frá þeim, hvort ekki hafi verið, þegar þeir byrjuðu sín störf, neinar slíkar reglur um framkvæmd verksins, eða, ef svo hefur ekki verið, hvort þeir hafi þá aldrei sett sér sjálfir neinar ákveðnar starfsreglur til að fara eftir við yfirskoðun og athugasemdaflutning í því sambandi. En miðað við þessar aths. hefur mér virzt það nokkuð handahófskennt, hvað yfirskoðunarmenn taka í sínar aths. við ríkisreikninginn, og vil ég nefna nokkur dæmi um það. Ein aths., sem þeir gera, er um reikninga póststofunnar í Reykjavík. Þeir segja, að reikningarnir beri með sér, að mikið sé um aukavinnu í þeirri stofnun, og geta þess, hvað mörgum starfsmönnum hafi verið greitt, hverjum fyrir sig, fyrir aukavinnu, og segja síðan, að það virtist rétt að athuga, hvernig háttað er störfum við stofnunina. - Ég dreg ekki í efa, að réttar séu þær tölur, sem þeir birta til upplýsinga um þetta, en ég veiti því athygli, að greiðslur til póststofunnar, sem þeir nefna hér, eru 25 af hundraði umfram fjárlagaáætlun. Til samanburðar kom ég auga á, að önnur stofnun, sem virðist nokkuð hliðstæð, bæjarsíminn í Reykjavík og Hafnarfirði, er með umframgreiðslur hér um bil nákvæmlega jafnmikið, 25 af hundraði. Hins vegar er nokkru meiri viðskiptavelta hjá bæjarsímanum en hjá póststofunni, þar er um hærri fjárhæðir að ræða, bæði tekjur og gjöld. - Það er síður en svo, að ég sé að gera aths. við það, þó að hér sé vakin athygli á umframgreiðslum hjá póststofunni eða aukavinnu, en mér fyndist ekki óeðlilegt, að einnig væri minnzt á hina stofnunina, þar sem umframgreiðslur umfram fjárl. eru jafnmiklar hlutfallslega hjá báðum stofnununum. Þá er hér 14. og 15. aths. hjá yfirskoðunarmönnum. Sú 14. er þannig, að rekstrarhagnaður af Reykjabúinu með gróðurhúsum og garðrækt nemur kr. 35.300,88, aðalhagnaðurinn er af gróðurhúsunum, og 15. aths., rekstrarhalli Hvanneyrarbúsins, nemur kr. 19.108,27. Annað er ekki um þetta sagt, og svör ráðh. um þetta eru á þá leið, að þessi aths. gefi ekki tilefni til svars. Ég fæ ekki séð, hvernig ráðh. getur svarað þessu á annan veg. - En nú hef ég athugað í ríkisreikningnum, hvernig þetta er með önnur ríkisbú, hvort það eru sléttir reikningar hjá þeim fyrir þetta ár, en svo er ekki. Hér er t.d. Vífilsstaðabúið. Þar er rekstrarhagnaður kr. 34.525,95, en hins vegar er þess að engu getið í aths. og virðist heldur ekki ástæða til, en þetta vildi ég benda á til samanburðar, vegna þess að getið er um rekstrarhagnað Reykjabúsins, 35.000 kr. - Þá er Kleppsbúið, þar er rekstrarhagnaður 11.600 kr., og Bessastaðabúið, þar er rekstrarhalli 27.214 kr. Hvernig stendur á því, að þetta er ekki tekið upp í aths.? Hins vegar er tekinn í 45. aths. rekstrarhalli Hvanneyrarbúsins, 49.108,27 kr. - Nú finnst mér nokkuð handahófskenndar slíkar aths. Það er sem sagt aðeins nefnd útkoman hjá 2 búum í aths., ég veit ekki af hverju. Þá er 16. aths. hjá yfirskoðunarmönnum, sem er nokkru umfangsmeiri en þetta; það er um atvinnudeild háskólans. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Til starfsemi Atvinnudeildar háskólans hefur verið varið allmiklu fé. Starfsemi stofnunarinnar er margþætt og allumfangsmikil.“ Síðan er talið upp, hver gjöld hafi verið hjá iðnaðardeildinni, fiskideildinni og búnaðardeildinni. En ef maður fer að athuga reikninga þessara stofnana hér í ríkisreikningnum, þá kemur í ljós, að gjöld allra þessara undirdeilda, sem hér eru taldar í aths., eru lægri en áætlað var í fjárl. Þá segja þeir hér, að sameiginlegur kostnaður sé 161.593,75 kr., en mér sýnist á reikningnum, að hann sé 159.441,60 kr., og þessi sameiginlegi kostnaður muni vera lítið eitt hærri en fjárl. gerðu ráð fyrir, sameiginlegur kostnaður 159 þús. kr., en var áætlaður 123 þús. kr. - Þá er talað um að gjöldin á tilraunabúunum á Hesti og Úlfarsá hafi farið fram úr áætlun. En ef við tökum þessar stofnanir, atvinnudeildina og þar með talin þessi bú, á Hesti og Úlfarsá, þá kemur í ljós, að heildarkostnaður við atvinnudeildina er 124.000 kr. lægri en áætlað var í fjárl. En yfirskoðunarmenn sjá ástæðu til þess að gera þessa stofnun sérstaklega að umræðuefni. Það er rétt hjá þeim, að þetta eru mikil útgjöld, en hins vegar má telja það heldur til undantekninga, ef ríkisstofnun á þessu ári hefur eytt minna en áætlað var í fjárl., þær eru flestar hinum megin við markið, þær hafa eytt meira fé en áætlað var í fjárl. Þess vegna er það nálega dularfullt fyrirbrigði, að yfirskoðunarmenn skuli taka upp í sínar aths. sérstaklega þá ríkisstofnun, eina af þeim sára fáu, sem hefur komizt af með minna fé til rekstrarins en fjárl. gerðu ráð fyrir. Það væri fróðlegt að fá á þessu skýringu hjá yfirskoðunarmönnum. Þá finnst mér hins vegar, frá mínu leikmannssjónarmiði, ástæða til að bera fram aðrar aths., sem þarna er sleppt að nefna. Á 20. gr. reikningsins er ákaflega mikil umframgreiðsla umfram það, sem áætlað var í fjárl. Það var gert ráð fyrir greiðslum á 20. gr. 171/2 milljón króna, en þær hafa orðið yfir 72 milljónir. Einn liður á þessari 20. gr. eru keypt verðbréf fyrir 1.027.500 kr. Ég vil spyrja, - ég geri ráð fyrir, að yfirskoðunarmenn hafi athugað þennan lið, - hvort það muni vera nokkurs staðar heimild fyrir ríkisstj. til að kaupa þessi bankavaxtabréf; í viðkomandi fjárl. hef ég ekki getað komið auga á það. Þá er annar liður, einn af þeim stærstu í 20. gr., það er 27. gjaldaliðurinn. Þar stendur: Veitt lán úr ríkissjóði 10.987.826,39 kr. - Ég var að kynna mér í ríkisbókhaldinu, hvaða upphæðir væri þarna um að ræða. En það kennir margra grasa í þessum lið, og mikið af þessum greiðslum er vegna ýmissa ríkisframkvæmda, sem ákveðnar hafa verið með l., en eru á því stigi framkvæmda, að þeim hefur ekki verið lokið eða a.m.k. ekki reikningsskilum lokið, þegar reikningurinn var gerður upp, og þær upphæðir, sem búið er að verja til þessara framkvæmda, eru færðar undir þennan lið: veitt lán. En einnig er stór liður á reikningnum, greiðslur af lánum, sem ríkið hefur ábyrgzt, og nema þær yfir 4 millj. króna. Með leyfi hæstv. forseta ætla ég að gera grein fyrir þessum upphæðum. Síldarverksmiðjur ríkisins hafa fengið vegna ábyrgðar 3 millj. 248 þús. kr. og rafveita Siglufjarðar 728 þús. kr., hafnargerðin á Skagaströnd 136 þús. kr., samvinnubyggingarfélag í Ólafsvík 18 þús. og hafnargerðin á Húsavík 12 þús. kr. Mér hefur fundizt, að ekki væri minni ástæða til fyrir yfirskoðendur að víkja að þessu máli og athuga, hvort ekki væri hægt að komast hjá þessum greiðslum og kippa í lag því, sem ríkið hefur orðið að greiða. Það sést í ríkisreikningnum, að ábyrgðargreiðslurnar hafa orðið miklar, og hefur þó bætzt við síðan. Það er ástæða til að minnast á þetta ekki síður en þó að nokkur þús. kr. hagnaður sé af tveimur ríkisbúum. Það er ein lánsupphæð undir þessum lið, sem sé til hafnargerðar á Ólafsfirði, 1/2 millj. kr. Hefur þetta verið heimilað á Alþingi? Skv. 13. gr. ríkisreikn. hefur verið varið 280 þús. 500 kr. til hafnargarðs á sama stað. En nú hefur ríkisstj. lánað 1/2 millj. kr. til viðbótar til þessa staðar. Nú vil ég spyrja endurskoðendurna, hvort heimild sé fyrir þessu. Ég er enginn sérfræðingur í að endurskoða reikninga, en mér hefur fundizt, að þegar um er að ræða stórar fjárhæðir umfram heimild, þá væri það mál, sem yfirskoðendur ættu að vekja athygli á. Þetta er það, sem ég hef komið auga á í reikningunum og þætti fróðlegt að heyra um. Ég minntist á atvinnudeildina og finnst mér það vafasamt að gera aths., þegar svona stendur á og þegar þeim stofnunum er sleppt, sem eyða miklu fé umfram heimild.



Herra forseti. Það er út af því, sem fram kom um endurskoðun ríkisreikninga og hvernig þetta hefur legið fyrir Alþingi til samþykktar. Ástandið hefur verið alveg óviðunandi, en reikningar hafa verið lagðir fram fyrir árið 1948, og finnst mér vera nokkur bót að því, en það er ekki nægilegt. Ég hef ekki haft tíma til að rannsaka þetta mál til hlítar, en get sagt af því, sem ég hef séð, að það er aðallega þrennt, sem er ábótavant. Í fyrsta lagi er reikningunum lokað of seint; þeim er haldið allt of lengi opnum. Ég hef rætt þetta við endurskoðendurna og athugað, hvort ekki sé hægt að loka þeim fyrr en gert hefur verið hingað til. Ég hygg þess vegna, að þetta sé ekki hægt í bili, en verð að láta flýta fyrir þessu verki og loka reikningunum fyrr. Svo vona ég, að reikningunum verði lokað fyrr fyrir árið 1950, svo að endurskoðun geti farið fram. Í öðru lagi er það, að fjármálaráðuneytið leggi reikningana inn í endurskoðunardeild, sem skoði alla reikningana og geri skilagrein og yfirlit yfir þá, sem aðalendurskoðendurnir byggi svo niðurstöður sínar á. Endurskoðunin hefur verið langt á eftir tímanum síðustu árin, en því þarf nauðsynlega að kippa í lag. Endurskoðun á tekjunum hefur að vísu verið í lagi, en hvað gjöldin snertir hefur endurskoðun þeirra dregizt aftur úr. Ég hef gert ráðstafanir til þess að láta semja um, að endurskoðunarskrifstofa taki það, sem fyrir hefur legið, og vil ég það heldur en að bæta fleiri mönnum í endurskoðunina, og hefur þessu verki miðað allvel áfram. En helzt þyrfti þetta að vera þannig, að skoða reikningana jafnóðum, og þannig hefur það verið áður, að endurskoðendurnir taki til strax og reikningum er lokið, en það þótti erfitt. En þannig þarf þetta að vera, ef þetta á að fylgjast að. Endurskoðunin hefur dregizt hjá aðalendurskoðendunum, en landsreikningunum þarf að ljúka sem fyrst. Þetta þarf að fylgjast að, en það má ekki láta reikningana safnast fyrir. Endurskoðendurnir þurfa að vera reiðubúnir til að starfa að þessu og taka aðalstarfið á sig yfir sumartímann. Þá gætu þeir lokið athugunum sínum í september. Með þessu móti væri hægt að fá reikningana strax fram, og gengi þetta þá mun fljótar fyrir sig, og gætu reikningarnir þá komið fyrir þingið. Ég segi ekki, að þetta takist, en ég hef hug á þessu og trúi ekki öðru en hægt sé að komast langt með þessu.



Herra forseti. Ég held, að ég verði að snúa mér að hv. 2. þm. Rang. Hann minntist á ályktun, sem hann flutti fyrir 5 árum ásamt öðrum þm., og er það rétt, sem hann sagði. Ég tel, að það mætti taka þetta fyrirkomulag upp til þess að auðvelda endurskoðunina. En þetta er háð umboðslegu endurskoðuninni, og eru til skýr lagafyrirmæli um þetta, sem við höfum þegar brotið. En nú stendur á umboðinu og erum við um sum atriði mörg ár á eftir tímanum. Ef þetta ætti að framkvæma, yrði reikningum að vera lokið, svo að umboðsmenn geti tekið til starfa, svo að endurskoðendurnir gætu lokið sínu starfi áður en komið er langt fram á haust. En þegar till. kom fram, var hún óframkvæmanleg. Það er nærtækt dæmi, að ef reikningum fyrir árið 1950 ætti að vera lokið 1954 og Alþingi ætti að koma saman 1. febrúar, ættu reikningarnir að liggja til umræðu um miðjan febrúar. Ég er hræddur um, að þessi breyt. sé ekki framkvæmanleg og held, að þetta takist ekki fyrr en í fyrsta lagi í október árið eftir. Það má segja, að eitt af frumskilyrðum fyrir því, að hægt sé að flýta endurskoðuninni, sé að útvega til þess húsnæði. Ég er sízt að undrast yfir því, að mönnum þyki þetta vera seinagangur. Það hefur tafið mjög fyrir þessu máli, að mánuðum saman hafa endurskoðendurnir ekki haft neitt húsnæði til að starfa í. Alþingi lét þetta sig engu skipta, og eitt árið vorum við húsnæðislausir á fjórða mánuð og urðum að leigja herbergi á hóteli. Í annað skipti urðum við að vera í herbergi Jóns Sigurðssonar, innan um muni, sem við máttum ekki snerta og sízt af öllu skemma. Um leið og við gengum frá skjölunum urðum við að binda utan um böggulinn, og voru þetta erfiðar aðstæður, því að mörg skjölin þarf að bera saman. En þetta hindrar í því að taka reikninginn fyrir eins og við hefðum viljað og þurft hefði og skila fljótt af okkur. Þegar við skiluðum af okkur reikningnum fyrir 1948, var hinni umboðslegu endurskoðun á honum ekki nærri lokið. Það er raunar ekki enn búið að útbýta þeim reikningi, en það hefur þegar verið gengið frá honum til prentunar, svo að menn sjá, að þetta er allt að nálgast, þó að æskilegra væri, að þetta gæti gengið hraðar fyrir sig heldur en verið hefur á undanförnum árum. Þegar við skiluðum af okkur reikningnum fyrir 1948, voru enn eftir um 60 stofnanir, sem hin umboðslega endurskoðun átti eftir að skila endurskoðuðum reikningum frá. Ég er ekki með þessu að ásaka stofnunina, því að hún hefur unnið vel, en ég vonast til, að þetta fari að vera við hóf, en þá von mína byggi ég á því, að breyting mun nú verða gerð á því, sem var um skeið, um lokun ríkisreikningsins. Hv. 2. þm. Rang. minntist á ríkisbókhaldið, en það er búið með sinn þátt í þessu máli um leið og ráðuneytið lokar reikningnum, og ég veit ekki til annars en að þar sé allt í fyllsta lagi. Þegar einhverju skeikar, þá stafar það ekki frá ríkisbókhaldinu, heldur af því, að það hefur ekki verið látið vita um einhverjar færslur, en það er ekki þess sök, heldur hefur því ekki borizt vitneskja um þessi atriði, svo að sé eitthvað ekki á hinn eina rétta hátt, þá er ekki hægt að ásaka embættismann þann, sem þetta hefur með höndum. Það eru líkur til þess, að búið verði að ljúka við reikninginn fyrir árið 1949 á komandi hausti, en um reikninginn fyrir árið 1950 fer eftir því, hve snemma honum verður lokað og hvenær umboðslega endurskoðunin getur lokið sínu starfi, en það mun ekki standa á okkur yfirskoðunarmönnunum, þegar hægt verður að láta okkur hafa gögnin í hendurnar, en það væri ekki úr háum söðli að detta, þó að eitthvað skorti á það, en eðlilegast og æskilegast væri samt að geta fylgt lagafyrirmælum um þetta efni. En um hitt, sem hv. 2. þm. Rang. sagði, að reikningurinn fyrir 1950 ætti að vera tilbúinn um miðjan febrúar, þá getur það auðvitað ekki heppnazt, og það jafnvel þó að hann væri sjálfur ráðherra. En þessi mál gætu verið í sæmilegu lagi, þó að ríkisreikningurinn væri ekki svo snemma tilbúinn, en hvort hann gæti verið til í haust, það er annað mál. Hvað viðvíkur reikningnum fyrir 1949, þá er rétt byrjað að prenta hann, en það er tvíverknaður að endurskoða hann áður en hann er prentaður og þurfa síðan að athuga hann aftur eða a.m.k. að bera saman heildarniðurstöðurnar. En það er langt síðan handritið að honum kom í prentsmiðjuna, og það er annaðhvort farið að prenta hann eða þá verið rétt í þann veginn að byrja á því. Hv. þm. V-Húnv. vék að ríkisreikningnum og spurði, hvort við yfirskoðunarmennirnir hefðum engar reglur til að fara eftir í starfi okkar, eða hvort við hefðum engar slíkar reglur sett okkur sjálfir. Þar er því til að svara, að engar reglur eru til um þetta atriði, nema í lagastafnum, en þar segir, að yfirskoðunarmenn skuli sannfæra sig um, að tekjur og gjöld landsins séu rétt fram talin, og að tekjur landsins séu þar allar taldar, og hvort nokkru hefur verið varið af þeim án heimildar í lögum, og að uppgjörið sé rétt. Þá eiga skoðunarmenn að víkja að því, sem þeir telja að vanti eða miður fari í þessum efnum. Ég hef gefið yfirlit um þær skráðu reglur, sem til eru um þetta og einnig um framkvæmdina, en í henni höfum við hv. þm. A-Húnv. orðið margbrotlegir, en ég vona, að hv. þm. afsaki þau brot, því að við sáum okkur ekki fært að bíða lengur með að endurskoða reikningana og ekki hægt að gera annað en við gerðum í þeim efnum, en ég vona, að þetta lagist allt á næstunni. - Hv. þm. V-Húnv. fannst ekki vera samræmi í athugasemdum okkar og nefndi dæmi um það. Þetta er alveg rétt hjá honum, og ég veit það vel, en það yrði ekki svo lítill doðrant, ef fara ætti út í allt, sem við teldum að betur mætti fara eða athugunar þyrfti við, auk þess, sem um slíkt eru ærið oft skiptar skoðanir. Hv. þm. vék að ýmsum aths. okkar, sem hann taldi athugaverðar. Hann gat þess, að við nefndum aukagreiðslur þær, sem væru hjá póststofunni í Reykjavík, en nefndum ekki aukagreiðslur hjá bæjarsímanum í Reykjavík og Hafnarfirði. Þessar greiðslur fyrir yfirvinnu hjá bæjarsímanum komu til umr. á síðasta þingi, og ég man það ekki fyrir víst, en mig minnir, að þær væru taldar nauðsynlegar til að afgreiða símasamtöl. - Viðvíkjandi búum þeim, sem hv. þm. minntist á, þá er aðeins smávægilegt hvað varðaði Reykjabúið, en við vildum láta koma fram, að gróði sá, sem orðið hafði af búinu, stafaði frá gróðurhúsunum. Það hefði auðvitað mátt vera ógert að drepa á þetta, en það var gert til þess, að menn sæju, af hverju þessi hagnaður stafaði. Hvað snertir Hvanneyrarbúið, þá hafði verið mikill halli á því á undanförnum árum, en við tókum það sem dæmi til að sýna, að breyting hafði þar á orðið, en það bar að sjálfsögðu enga nauðsyn til að nefna það. - Viðvíkjandi því, sem getið er um atvinnudeildina, þá hefur kostnaður við einstakar deildir þeirrar stofnunar farið í vöxt. Hv. þm. V-Húnv. sagði, að það væri aðeins til hins verra að vera að vekja athygli á þessu, þegar þessi stofnun væri ein af þeim fáu stofnunum, sem í heild eyddi minna fé en gert væri ráð fyrir á fjárl. En við vildum aðeins vekja athygli á því, hve dýr þessi stofnun væri orðin og hvort þjóðin hefði efni á, að hún væri svo dýr í rekstri. Þá vék hv. þm. að því, að það hefði verið þýðingarmeira að minnast á ábyrgðir, og það er rétt, vegna þess að þar er um hærri upphæðir að ræða, en ég ætla, að ég muni það rétt, og hv. þm. A-Húnv. man það eflaust, að það hafi verið árið 1946, að við lögðum sundurliðaða skýrslu um ýmsar greiðslur fyrir Alþ., og það var gert til þess, að Alþ. gæti gert þær ráðstafanir, sem það teldi nauðsynlegar í þessum efnum, en það voru engar ráðstafanir gerðar í þessu skyni af Alþ., og þegar við vorum búnir að benda á þetta og þrásinnis um sum atriðin, þá ætti enginn að þurfa að vera í vafa um, að Alþ. hefði átt að vera í lófa lagið að fylgjast með þessu, t.d. um byggingu síldarverksmiðjanna, sem þingið hafði þá til athugunar, en við vöktum aftur athygli á því, hvort ekki væri rétt, að gefnar væru skýrslur um framkvæmdirnar, en það var ekki gert. Hv. þm. V-Húnv. er í fjhn., og þetta mál varðaði þá n., en hér var um mikið að ræða, og ef til vill full ástæða fyrir Alþ. að gera athugasemd við þetta. Við bentum á, að full þörf væri að athuga vel um greiðslur ríkissjóðs, en ég veit ekki til, að það hafi verið gert, hvorki af þinginu í heild né fjhn. En ég get tekið undir með hv. þm. V-Húnv., að full þörf sé að athuga ýmsar þessar greiðslur. Þá var minnzt á lán til Ólafsfjarðar, en mig minnir, að sú fjárveiting eigi stoð í l., hvort sem það er undir fjárveitingu til hafnarmála eða einhvers annars, það man ég ekki fyrir víst, en mig minnir þetta. Um þetta almennt og till. þær, sem við gerum í þessum efnum, þá verð ég að segja, að slíkt verður alltaf skoðunarmál og matsatriði og getur ekki orðið meira. - Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta fram yfir það, sem ég hef þegar gert.



Herra forseti. Það voru aðeins örfáar fyrirspurnir til yfirskoðunarmanna ríkisreikningsins og þá aðallega í sambandi við 19. gr. fjárl. Ég er ekki fróður um þessi mál, en ég hef haldið, að sú grein væri til þess ætluð að taka á móti því, sem ekki ætti annars staðar heima á fjárl. Ef við lítum yfir þessa grein, þá kennir þar margra grasa. Þar á meðal er bifreiðakostnaður stjórnarráðsins rúmlega 117 þús. kr. Ég vildi nú spyrja um, hvort þessi liður ætti þarna heima. Annan kostnað við ráðuneytið er að finna á öðrum stað, og ég hefði ætlað, að þetta ætti þar einnig heima. Það er auðvitað ekki við að búast, að yfirskoðunarmennirnir fari að gera aths. út af þessu, þar sem svo langt er um liðið og tilgangslaust að fara að rifja það upp, en ef yfirskoðunarmennirnir vildu gefa upplýsingar um, hvort hér væri um allan bilakostnað stjórnarráðsins að ræða eða aðeins einhvern hluta hans; þá þætti mér vænt um það, en ég undrast, að þessi liður skuli vera í 19. gr. - Þá er í sömu grein að fínna greiðslur fyrir prófdómarastörf, 25 þús. kr., og er það líklega við ríkisskóla, en eðlilegast er, að þessar greiðslur hefðu verið undir viðkomandi skóla eða skólum. Þá er kostnaður í sambandi við skattdómara, en sá liður er annars staðar, og virðist því eðlilegast, að þessi kostnaður hefði einnig verið þar, en hér er sennilega um að ræða kostnað, sem ekki hefur verið búizt við. En ég hefði löngun til að vita, hvernig á því stendur, að þessir liðir eru í 19. gr., og hvort yfirskoðunarmennirnir telja ekki, að þessir liðir eigi að koma á sína réttu staði. Þá er í 19. gr. getið um kostnað við reikningsúrskurði, en ég veit ekki, hvað við er átt með því, en það má ætla, að um sé að ræða úrskurð á því, hvort greiða skuli vissa reikninga, sem á ríkissjóð berast, en slíkt finnst mér, að eigi heima í fjármálaráðuneytinu.



Herra forseti. Það er í sjálfu sér ekki undarlegt, þótt meiri eða minni umr. fari fram um afgreiðslu ríkisreikninganna, því að afgreiðsla þeirra er skilagrein á því, hvernig sú ríkisstjórn hefur staðið sig, sem með völd hefur farið á því tímabili, sem reikningarnir ná yfir. En sannleikurinn er sá, að þótt við yfirskoðunarmenn höfum gert aths. við ríkisreikn., þá hefur Alþingi alltaf samþ. þá umyrðalaust og látið allar aths. fljóta án þess að gera neitt veður út af þeim. Ég get t.d. nefnt það, að ein ríkisstofnun, útvarpið, hefur í öll þau 11 eða 12 ár, sem við 1. þm. Árn. höfum gegnt þessu starfi, farið fram úr heimild fjárl. um útgjöld, og höfum við gert aths. við það, en Alþingi aldrei tekið þær til greina, og svo er í fleiri tilfellum. En ég hefði kosið að ræða meir um afgreiðslu ríkisreikn. fyrir árið 1948 en þá, sem hér liggja fyrir, af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi vegna þess, að við yfirskoðunarmenn höfum gengið nánar út í ýmis atriði í sambandi við reikningana 1948, - og í öðru lagi vegna þess, að ég á minni þátt í endurskoðun þessara reikninga en vanalega vegna ýmissa ástæðna, t.d. var ég bundinn í ráðherrastarfi, svo að endurskoðunin var aðallega í höndum 1. þm. Árn. En varðandi þær aths., að við hefðum verið á eftir áætlun, þá vil ég víkja að því, sem hv. 1. þm. Árn. sagði, - að sökin væri engan veginn hjá okkur yfirskoðunarmönnum, og því vildi ég, að hv. 2. þm. Rang. og aðrir, sem halda, að við séum í sök fyrir þetta, vissu, að sökin er ekki okkar. Þvert á móti. Vegna þess að að svo miklu leyti sem segja má, að við höfum brotið, þá er það brot þannig, að við höfum skilað aths., áður en hægt var að búast við. Okkar starf er tvíþætt: Í fyrsta lagi að yfirfara og endurskoða skýrslur hinnar umboðslegu endurskoðunar, og í öðru lagi að krítisera, ef farið er út fyrir hinn markaða ramma fjárlaganna. Nú er það svo með tilliti til þessa, þá ættu skýrslur ráðh. að liggja fyrir, en svo hefur ekki verið, svo að við höfum tekið þann kostinn að skila okkar aths., áður en skýrslur fjmrh. hafa legið frammi. Og af því að hv. 2. þm. Rang. gerði mikið úr þessu atriði, vil ég segja það, að það er hárrétt, sem hann sagði, að við vorum ekki búnir að fá skýrslur fyrir 60 ríkisstofnanir, þegar við skiluðum aths. okkar við ríkisreikningana fyrir árið 4948. Ég vil benda á, að hér er ekki um neitt smáatriði að ræða, því að um 200 stofnanir heyra undir okkur, og fjmrh. er alltaf á eftir áætlun með sínar skýrslur. Þess vegna er það svo, að þetta er alltaf nokkuð á eftir áætlun, og ef við ættum að bíða með að endurskoða allar stofnanirnar til fullnustu, þá væri afgreiðslu ríkisreikninganna fyrir árið 1948 ekki lokið enn þá. Endurskoðunardeild ráðuneytisins skilar skýrslum sínum til yfirskoðunarmanna, en hún er alltaf á eftir áætlun, og í þetta sinn er það gert í samræmi við óskir ríkisstj., að við skilum okkar aths., þótt endurskoðunardeild ráðuneytisins hafi ekki lokið sínu hlutverki hvað þetta snertir. Ég vænti þess því, að það verði ekki talin okkar sök, að reikningarnir eru svo seint tilbúnir. Viðvíkjandi því, sem hv. þm. V-Húnv. sagði um ósamræmið í starfi okkar varðandi reikninginn fyrir árið 1947, ætla ég ekki að segja margt, því að hv. 1. þm. Árn. hefur svarað því að mestu. En mér finnst ekkert undarlegt, þótt ókunnugum finnist gæta ósamræmis þar, vegna þess að við verðum að fá allar okkar upplýsingar frá ráðuneytinu og ríkisbókhaldinu, og til þess geta legið ýmsar orsakir, að við gerum ekki aths. við þetta eða hitt, t.d. um borgaðar ábyrgðir ríkissjóðs. Og það er engin ástæða til þess að ásaka ríkisstj. fyrir það að hafa ekki borgað þessar ábyrgðir. Sama máli gegnir t.d. um atvinnudeildina. Það er stofnun, sem okkur hefur virzt, að hafi ekki annað því hlutverki, sem efni standa til, og þess vegna höfum við gert okkar aths. þar að lútandi, og viðvíkjandi stofnuninni að Úlfarsá, þá er sett of mikið fé til hennar, en að því er atvinnudeildina snertir, þá hefur verið lítilli yfirstjórn fyrir að fara þar undanfarin ár, en ég lét bæta úr því í minni ráðherratíð og skipaði þar yfirmann sem ágætlega hefur verið starfi sínu vaxinn.

Ég skipaði þennan mann.

Varðandi það, sem hæstv. fjmrh. sagði, þá talaði hann um það m.a., að yfirskoðunarmenn hefðu dregið sitt starf á langinn. En hann játaði hins vegar, að reikningarnir hefðu verið of seint tilbúnir. En það er nú ekki rétt, að yfirskoðunarmenn hafi dregið starf sitt fram yfir það, sem ástæða var til, heldur skiluðu þeir aths. sínum jafnvel áður en efni stóðu til. Viðvíkjandi því, sem hv. 2. þm. N-M. spurðist fyrir um ýmis atriði, þá getur ýmislegt af þessu auðvitað orkað tvímælis, eins og t.d. hvort setja eigi bifreiðaútgjöld stjórnarráðsins á 19. gr. eða 10. gr., en þar eru sett öll rekstrargjöld stjórnarráðsins. En það hefur að vísu ekki neina praktiska þýðingu. - Svo er það viðvíkjandi prófdómarakostnaðinum. Þetta er ekki venjulegur prófdómarakostnaður, heldur kostnaður við prófdóma, sem sérstaklega eru keyptir aukalega. - Um kostnaðinn við skattdómaraembættið er það að segja, að hann er þarna færður inn sérstaklega, og um reikningsúrskurðinn er það að segja, að það er enginn reikningsúrskurður ákveðinn af fjmrh. til hækkunar nema hann sé færður á 19. gr., og er það mjög eðlilegt. Ég ætla svo ekki að fjölyrða þetta að öðru leyti, en vil aðeins víkja að okkar aðalstarfi. En það er í 1. lagi fólgið í því að yfirfara og endurskoða skýrslur hinnar umboðslegu endurskoðunar, og í 2. lagi að gera aths., ef ríkisstj. fer út fyrir hinn markaða ramma fjárlaganna. Og ég vil benda á það, að okkur mundi ekki endast allt árið um kring, ef um tölulega endurskoðun væri að ræða í sambandi við starf okkar, og sökin er ekki hjá okkur, þótt ekki sé búið að endurskoða þessar 60 ríkisstofnanir.



Herra forseti. Ég mun ekki að þessu sinni flytja endurskoðendunum neina ástarjátningu, eins og hv. 2. þm. Rang. hefur gert. Hann sagðist vilja fyrirgefa þeim mikið. Kærleikurinn umber allt. - Ég skaut hér fram spurningum til yfirskoðunarmannanna viðvíkjandi einstökum liðum reikningsins, sem þeir hafa engar aths. gert við. Ég spurði t.d. um bankavaxtabréfin, sem ríkisstj. keypti á þessu ári fyrir h.u.b. 930 þús. kr. Þeirri spurningu minni hafa þeir ekki svarað, og býst ég við, að þeir hafi ekki svarið á reiðum höndum, svo að þetta mætti athuga fyrir 3. umr. frv. Ég hef ekki heldur fengið nein svör við spurningu minni um 1/2 millj. kr. lánveitingu til Ólafsfjarðarhafnar. En sessunautur minn, hv. 1. þm. Árn., segir mér, að sig minni, að heimild til þessarar lánveitingar sé í hafnarlögunum. En ég held, að hér sé aðeins um ríkisábyrgð að ræða, ef ég man rétt. Hv. 1. þm. Árn. viðurkenndi, að það vantaði samræmi í aths. yfirskoðunarmanna, og sagði, að bollaleggingarnar um tvö ríkisbúin ættu e. t. v. ekkert erindi í aths. En það hefði kannske mátt benda á, að búið í Ölfusi hefur haft þá sérstöðu, að það hefur aðallega hagnazt af gróðurhúsunum, en af búinu að Hvanneyri hefur verið halli og farið minnkandi hin síðari ár, og sér hefði fundizt ástæða til að geta þess, að hallinn hafi farið minnkandi með hverju ári. En eins og þetta er sett fram, get ég ekki séð, að þetta eigi erindi í umsögn þeirra. En ég kem nú aftur að atvinnudeildinni og því, sem ég minntist hér á áðan í því sambandi. Þá gerði ég grein fyrir því, að við heildaruppgjör hefðu útgjöldin orðið lægri en gert var ráð fyrir á fjárlögunum. Þetta verðlauna yfirskoðunarmennirnir með því að átelja sérstaka eyðslu við þessa stofnun og vekja athygli á henni á þeim grundvelli. Það gerir kannske ekki mikið til, vegna þess að ekkert sé gert með þetta, en þó hygg ég, að það sé lesið upp í útvarpið og þar vakin athygli á því, að þessi stofnun fari illa með fé, þótt hún hafi notað minna fé en henni var ætlað á fjárlögunum. En um það eru fá dæmi, og er hitt venjulegra, að meira fé sé notað en áætlað er á fjárlögum, t.d. notaði utanríkisþjónustan tæpl. 70% meira en áætlað var. Hv. þm. A-Húnv. lagði áherzlu á, að ríkisútvarpið hefði notað fé fram yfir áætlun fjárl., og er það rétt. En þar skilar reksturinn l.3 millj. kr. hagnaði fram yfir það, sem áætlað var á fjárl. Hv. þm. segir, að það sé m.a. hlutverk yfirskoðunarmanna að gera aths., ef ríkisstj. fer út fyrir hinn afmarkaða ramma fjárlaganna. Og ég fann að því í þessu sambandi, að mér þætti einkennilegt, að þeir skyldu ekki gera aths. við kaupin á bankavaxtabréfunum og lánið til Ólafsfjarðarhafnar. Það kom fram í ræðu hv. 1. þm. Árn., að starfsreglur yfirskoðunarmanna séu ófullkomnar. Mér finnst satt að segja, þar sem þessir menn eru búnir að vera meira en áratug við þessi störf, að þeir hefðu átt að vera búnir að setja sér ákveðnar starfsreglur, því að þá væru störf þeirra ekki eins flaustursleg og raun ber vitni. Þeir hafa lýst yfir, að þeir hafi haft slæm starfsskilyrði, en að nú hafi eitthvað verið bætt úr því, þannig að þau væru orðin þolanlegri. Það má auðvitað segja, að ég, sem hef setið lengi á þ. með þessum yfirskoðunarmönnum, byrji nokkuð seint á að yfirskoða þeirra yfirskoðun og minna á þessi atriði, en þetta mun þó ekki vera í fyrsta skipti, sem ég geri aths. við það, sem frá þeim kemur í sambandi við ríkisreikninginn. Það væri æskilegt, að þessu starfi væri hagað á annan veg en nú er, þannig að minna flausturs gæti við framkvæmd yfirskoðunarinnar, en nú lítur út fyrir, að störf yfirskoðunarmanna fari eftir því, hvernig andi kemur yfir þá þennan eða hinn daginn, sem þeir eru að störfum. Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta, því að, - eins og áður hefur verið tekið fram af öðrum ræðumönnum, - þá er ekki annað að gera en að samþ. reikninginn eins og hann er, þótt ýmislegt athugunarvert kunni þar að þykja.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða málið efnislega en aðeins að leiðrétta það atriði í ræðu hv. þm. A-Húnv. (JPálm) varðandi skipun ákveðins embættismanns, og var þar áreiðanlega átt við Þorbjörn Sigurgeirsson framkvæmdastjóra atvinnudeildar háskólans. Ég hringdi upp á atvinnudeild til þess að fá úr þessu skorið og fékk þar þær upplýsingar, að mín undirskrift var á embættisráðningu hans, enda var hv. þm. A-Húnv. ekki orðinn ráðh., þegar þessi maður var ráðinn til starfa.



Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því, að hér á Alþingi hefur verið samþ. till. frá mér og hv. þm. N-Ísf. um samþykkt á ríkisreikningnum. Sú till. felur í sér, að reikningarnir séu samþ. á Alþingi árið eftir að þeir eru samdir. Þegar við fluttum þessa till. árið 1945, vorum við orðnir 4 ár á eftir tímanum, og get ég sagt, að áunnizt hafi 1 ár síðan þessi till. var flutt. Gera þm. sér nú ljóst það ósamræmi að vera nú að samþ. reikninga fyrir árið 1947? Það er líkt með þjóðarbúið og önnur fyrirtæki. En nú vil ég spyrja endurskoðendurna, hvort þeir hafi gert allt, sem í þeirra valdi stóð, til að kippa þessu í lag og koma því í það form, sem Alþingi hefur samþ. Ef þeir hafa gert það, hvernig stendur þá á því, að það er ekki hægt að koma viðunandi skipulagi á þetta? Það er hlægilegt, að við skulum vera að ræða árið 1951 um reikninga fyrir árið 1947, sem hafa farið 50% fram úr áætlun. Ég endurtek athugasemdir mínar um þetta og finnst þetta óviðunandi og skil ekkert í því, að ekki sé hægt að hraða ríkisreikningunum meira en gert hefur verið. Bókhald ríkisins verður að komast í viðunandi form, svo að hægt sé að ræða reikningana án þess að þeir séu í svo mikilli fjarlægð, að menn séu búnir að gleyma þeim. Þegar um er að ræða, að liðin séu 3–4 ár frá því ári, sem reikningarnir eiga við, er sá háttur oft hafður á að samþ. þá, þó að þeir hafi farið langt fram úr áætlun. Á þskj. 533 leggur fjhn. til, að reikningarnir verði samþ., þó að hún hafi margt við þá að athuga. Þegar reikningarnir liggja fyrir Alþingi, getur það ekki annað en samþ. þá. Ég vil skora á endurskoðendur ríkisreikninganna að gera nú tilraun til ekki aðeins að vinna upp 1 ár, heldur eiga þeir eftir að vinna upp 2 ár. Væri nú um að ræða reikninga fyrir árið 1949, mætti segja, að þetta væri viðunandi. Reikningar fyrir árið 1950 eiga að liggja fyrir Alþingi 1951. Þetta er sú krafa, sem Alþingi gerir og er í samræmi við þá samþykkt, sem gerð var fyrir 5 árum.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Árn., yfirskoðunarmaður ríkisreikningsins, hefur talað hér langt mál, m.a. út af því, sem ég hef sagt um þetta mál. Hann sagði, að endurskoðunin væri háð hinni umboðslegu endurskoðun, en það er endurskoðunardeild fjármálaráðuneytisins, og hún sæi um hina tölulegu endurskoðun, en þeir menn, sem Alþ. kysi til þessara starfa, væru einnig tölulegir endurskoðendur, en þó aðallega krítískir endurskoðendur. En til hvers ætlast Alþ. af þessum endurskoðendum? Það ætlast til þess, að þeir hafi ríkisreikninginn alltaf tilbúinn á næsta ári, þ.e. að ríkisreikningur fyrir árið 1950 sé tilbúinn endurskoðaður fyrir þingi 1951, og hv. 1. þm. Árn. þarf ekki að vera að afbaka það, sem ég sagði. Hann veit það ósköp vel, að nú á annan áratug hefur reglulegt þing ársins byrjað að haustinu, þó að í lögum sé svo kveðið á, að það skuli hefjast 15. febr., og hann veit, að till. okkar miðast við, að þing hefjist að haustinu. Og hv. þm. veit vel, að nú á þessu þingi verður samþ., að reglulegt þing fyrir 1951 komi saman í haust. En hvað er átt við með krítiskri endurskoðun? Það er átt við það, að endurskoðendurnir eigi að sannfæra sig um það, að í sambandi við fjárreiður ríkisins hafi vilji Alþ. verið framkvæmdur og engar greiðslur farið fram af hálfu ríkissjóðs nema heimild væri fyrir því. En mér leiðist að þurfa að segja það, að hinir þingkosnu krítísku endurskoðendur hafa ekki staðið í stykkinu. Tóku hv. þm. eftir því, sem hv. 1. þm. Árn. sagði, að ríkisreikningurinn fyrir 1948 væri tilbúinn, en eftir væri að endurskoða um 60 ríkisstofnanir? - Satt að segja óska ég, að þessi hv. þm. hafi mismælt sig, vegna þess að enginn maður getur í raun og veru tekið mark á þessu plaggi, ef svo er ekki. Annar endurskoðandinn, hv. fyrri þm. Árn., segir: Þið fáið þetta til samþykktar, en 60 ríkisstofnanir hafa þó enn ekki verið endurskoðaðar. - Það er að vísu vitað, að skrípaleikurinn í endurskoðun ríkisreikninganna hefur verið afskaplegur, en að hann hafi komizt á þetta stig, hefur engum manni dottið til hugar; og mér hefði aldrei dottið til hugar, að það ætti eftir að verða hlutskipti þessa þm. að gera slíka játningu hér á Alþingi og þá, sem hann viðhafði hér áðan. Mér þykir of vænt um þennan þm. til þess, að ég geti unnað honum þessa vafasama hlutskiptis. Alþingi kýs krítíska endurskoðendur til þess að unnið sé skv. samþykkt, gerðri fyrir 5 árum, og ætlast til þess, að þeir sjái um, að breytingarnar á starfskerfi endurskoðunarinnar yrðu settar á, en svo hefur ekki orðið enn. Í stað þess játa endurskoðendurnir syndir sínar fyrir Alþingi og segja: Við látum ríkisreikningana fyrir árið 1948 koma nú, þótt 60 ríkisstofnanir hafi ekki verið endurskoðaðar. - Þetta er dálagleg mynd og ég held stórt spor aftur á bak, því að þetta hefur aldrei átt sér stað. Og þótt þetta hafi komið fyrir í þetta sinn, finnst mér, að sjá verði um, að þetta geti ekki endurtekið sig. En ég býst við, að ríkisreikningarnir fyrir árið 1948 verði teknir til sérstakrar athugunar, og endurskoðendurnir geta þá gert fyllri grein fyrir því, hvers vegna þeir leyfa sér að láta reikningana fara til Alþingis til samþykktar án þess að 60 ríkisstofnanir hafi verið endurskoðaðar. Eða ætlast endurskoðendurnir til, að Alþingi leggi blessun sína yfir reikningana og segi: „Þeir eru réttir, og við skulum samþ. þá og láta kíkinn fyrir blinda augað og gleyma þessum 60 stofnunum“? - En það er alls ekki hægt að gera þá kröfu til okkar. Ég veit, að hv. 1. þm. Árn. er bæði að öllu góðu kunnur og allur af vilja gerður til þess að bæta úr þessu, og því fyrirgefst honum mikið. En ef það er rétt, sem hann sagði hér áðan, að ríkisreikningarnir fyrir 1948 væru lagðir hér fram til samþykktar af hinum umboðslegu endurskoðendum án þess að 60 ríkisstofnanir hafi verið endurskoðaðar, þá hefur hann gengið lengra en honum sæmir.

Flm. (Ingólfur Jónason) : Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér frv. á þskj. 515 ásamt þrem öðrum þm. um breyt. á raforkul. Í raforkul. frá 1946 var gert ráð fyrir því, að 2 millj. kr. yrðu árlega lagðar í raforkusjóð, en síðan l. voru samþ. hefur stofnkostnaður orkuvera og veitna allt að því þrefaldazt, en tillag til sjóðsins að heita má staðið í stað. Þetta frv. er flutt til þess að reyna að leiðrétta þetta misræmi og til þess að koma í veg fyrir algera stöðvun á byggingu nýrra rafveitna. Og þegar það er athugað, hvernig fjárl. frá 1946 voru, þegar raforkul. voru samþ., og þau borin saman við fjárl. 1951, þá verður enn ljósara en jafnvel fyrr, hversu mikið framlagið til raforkusjóðs hefur raunverulega lækkað, miðað við gildi peninga 1946 og 1951. Hv. þm. Mýr. (BÁ) og hv. þm. Hafnf. (EmJ), sem báðir hafa verið raforkumálaráðh., eru flm. þessa frv. og hafa meiri kunnugleika á þessum málum én þm. almennt. Þeir urðu varir við það í sinni ráðherratíð, hversu raforkusjóði var sniðinn þröngur stakkur til þess að geta staðið undir þeim kröfum, sem gerðar voru til hans, en sjóðurinn hefur það hlutverk að lána fé til rafveitna og orkuvera, og það er vegna þess, að raforkusjóður var stofnaður, að þetta hefur þó þokazt áleiðis í raforkumálunum úti um byggðir landsins sem raun er á orðin, en þar sem hann hrökk hvergi nærri til, þegar hv. þm. Hafnf. var raforkumálaráðh., og því síður, eftir að hv. þm. Mýr. tók við því embætti, þá ætti mönnum að vera enn betur ljóst eftir gengislækkunina, þegar vitað er, að stofnkostnaður rafveitna hefur þrefaldazt síðan 1946, hve tillagið til raforkusjóðs er raunverulega lítið, miðað við það hlutverk, sem honum er ætlað að inna af hendi, og er þetta frv. því flutt af brýnni nauðsyn, til þess að ekki verði alger stöðvun í raforkumálunum. - Nú mun kannske einhver spyrja, hvers vegna ekki sé farið fram á að þrefalda tillagið til raforkusjóðs til samræmis við þá hækkun, sem orðið hefur á stofnkostnaði rafveitna, en ástæðan fyrir því er einfaldlega sú, að við höfum ekki treyst okkur til þess, eins og fjárhag ríkisins er nú komið, að fara lengra að sinni í frv. en að leggja til, að framlag til raforkusjóðs verði tvöfaldað frá því, sem nú er, og teljum, að með því fáist nokkur leiðrétting á þessu máli. Við væntum þess fastlega, að frv. nái fram að ganga og verði að l. á þessu þingi, og leggjum til, að því verði vísað til 2. umr. og fjhn., og vonum, að hv. n. taki það fljótlega fyrir til athugunar og fyrirgreiðslu.