Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hefur bréf frá þingflokksformanni Bjartrar framtíðar, Róberti Marshall, um að Guðmundur Steingrímsson, hv. 7. þm. Suðvest., geti ekki gegnt þingmennsku á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Bjartrar framtíðar í kjördæminu, Freyja Haraldsdóttir. Kjörbréf Freyju hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hún hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Freyja Haraldsdóttir hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Virðulegur forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan um mikilvægi þess að menn standi saman um þessi markmið. Ný ríkisstjórn er núna að fara yfir ákvarðanir fyrri ríkisstjórnar, mun í sumu framfylgja því sem fyrri ríkisstjórn lagði upp með. En í sumu sjá menn ástæðu til að breyta þeim aðferðum sem síðasta ríkisstjórn studdist við til að ná jafnvel sömu markmiðum, þeim markmiðum sem menn eru sammála um. Nú er hafin vinna við undirbúning og gerð fjárlaga næsta árs og að sjálfsögðu fara menn yfir þessa hluti eins og aðra. En ég ítreka það sem ég sagði áðan, það er einhugur um markmiðið og mikilvægi þess að bæta kjör þessara stétta. Spurningarnar snúast því bara um það hvernig menn tryggja það sem best og til langs tíma.

Forseti. Fyrr í vikunni voru rakin þau útgjöld eða útgjaldaáform sem stofnað hefur verið til og stendur til að stofna til af hálfu ríkisstjórnarinnar sem og samdráttur í tekjum sem ákveðinn hefur verið og stendur til að ráðast í með stórum aðgerðum í tekjuöflun ríkisins. Samtals nemur þessi upphæð hátt í 35 milljörðum kr. sem er 1 milljarður á hverjum einasta degi sem þessi ríkisstjórn hefur starfað, þ.e. bæði útgjöld og minnkun tekna. Það er búið að stækka þetta fjárlagagat, hallann á ríkissjóði, um 35 milljarða á starfstímabili ríkisstjórnarinnar. Það hefur einnig komið fram hjá hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra að það verði ráðist í flatan niðurskurð á útgjöldum ríkisins upp á 1,5%. 1,5% af útgjöldum ríkisins eru 7 milljarðar. 1,5% af útgjöldum velferðarmála eru 3,5 milljarðar, svo fólk hafi það á hreinu. Það á sem sagt að hætta við þá stefnu sem öll samtök, AGS, OECD og fleiri mæla með, það á að falla frá því að deila byrðunum eftir málaflokkum. Það skal jafnt yfir alla ganga, 1,5% yfir línuna, velferðarmál sem og annað. Þetta er hrein hægri stefna líkt og sú sem breska ríkisstjórnin er með á sínum heimaslóðum og hefur kostað miklar fórnir og er mjög umdeild. Það er sem sagt allt undir. Ég spyr hæstv. efnahagsráðherra: Hvernig á að mæta því sem eftir stendur, þ.e. 7 milljörðum af þeim 35 sem ríkisstjórnin sjálf hefur stofnað til og stækkað gatið? Það er talað um sértækar aðgerðir. Þá er verið að tala um sértækar aðgerðir upp á 25–28 milljarða í fjárlögum næsta árs ef á að loka eingöngu þeim verkum og því fjárlagagati sem núverandi ríkisstjórn 

Herra forseti. Það er eins og svo oft þegar hv. þingmaður tekur til máls að staðreyndum er snúið á hvolf. Staðreynd málsins er sú að staðan sem ríkisstjórnin tekur við er halli en ekki jöfnuður eins og haldið hefur verið fram svo óskaplega lengi. Nú kynnir ríkisstjórnin til sögunnar 1,5% almenna aðhaldskröfu við undirbúning fjárlagagerðar en fyrri ríkisstjórn var á árinu 2009 með 4–7% aðhaldskröfu, á árinu 2010 5–10% aðhaldskröfu, 5–9% árið 2011, 1,5–3% 2012 og síðan 0–1,8% árið 2013. Var það flatur niðurskurður í huga hv. þingmanns eða a.m.k. 4–7% árið 2009 samkvæmt þessari sömu hugmyndafræði? Þessi nálgun gengur einfaldlega ekki upp og hv. þingmaður veit það ósköp vel, miklu betur en hann lætur vera í ræðustól. Krafan er um að áfram verði gætt aðhalds og reynt verði að ná fram aukinni hagræðingu. Já, u.þ.b. 6 milljarðar í heildina. Útfærslan verður ekki flöt heldur á forræði einstakra ráðherra til að jafna henni niður eftir málaflokkum eins og þykir best henta stefnumörkun stjórnarinnar og faglegri útfærslu í hverju ráðuneyti fyrir sig. Hvernig er svo hægt að mæta afganginum? Það er rétt hjá hv. þingmanni að til viðbótar við þessa almennu aðhaldskröfu mundi þurfa að grípa til sértækra aðgerða eins og fyrri ríkisstjórn gerði en hún náði samt ekki að loka hallanum. Verði það ekki gert - já, það eru engin ný vísindi, þá verður halli á ríkissjóði verði ekki gripið til mjög umsvifamikilla sértækra aðgerða til viðbótar við almennu aðhaldskröfuna. Það er staðan sem ríkisstjórnin tekur við.

Virðulegur forseti. Fyrri ríkisstjórn beitti ekki flötum niðurskurði. Ekki kom til flatur niðurskurður á útgjöld í stjórnartíð vinstri flokkanna hér á landi. Velferðarkerfið tók á sig helmingi minni niðurskurð en stjórnsýsla og framkvæmdir, eins og fram hefur komið í fjárlögum síðustu fjögurra ára og hefur verið margsinnis til umræðu í þinginu. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn fyrir hálfum mánuði, OECD í gær - það tala allir gegn áformum ríkisstjórnarinnar. Allar umsagnir sem eru að berast til þingsins núna, t.d. varðandi þingsályktunartillögu um að stofna nefndir í ríkisstjórninni, eru gegn þeim áformum sem ríkisstjórnin er að boða; flatan niðurskurð á útgjöld ríkisins, 3,5 milljarðar í velferðarkerfið og sértækar aðgerðir upp á 25–28 milljarða eingöngu til að mæta þeim útgjöldum sem núverandi ríkisstjórn hefur stofnað til og þeim tekjusamdrætti sem liggur fyrir af hálfu ríkisstjórnarinnar. Þá er ekki verið að tala um neitt annað en hennar eigin ákvarðanir.

Virðulegi forseti. Það er óskaplega erfitt að eiga orðastað við hv. þingmann þegar hann þvælir saman tölum þannig að engin eðlileg skýring er látin fylgja. Hér er talað um að menn hafi gefið frá sér 30 milljarða. Væntanlega er þingmaðurinn búinn að reikna upp einhverjar stærðir og fletja þær út allt kjörtímabilið, fjögur ár fram í tímann. Hann lætur liggja að því að menn hafi gefið frá sér 1 milljarð hvern dag sem ríkisstjórnin hefur starfað. Auðvitað er þetta ekki svaraverður málflutningur, ekki á nokkurn einasta hátt.  Hann er að kalla eftir feiknalega miklum niðurskurði vegna þess að honum er svo mikið í mun að ríkissjóður verði rekinn í jöfnuði á næsta ári, eins og mér. Hann er að kalla eftir feiknalegum niðurskurði, langt umfram þessa 6 milljarða aðhaldskröfu 

Virðulegi forseti. Eins og kunnugt er hefur í fjármála- og efnahagsráðuneyti staðið yfir um alllangt skeið vönduð vinna við endurskoðun fjárreiðulaga. Fjórir hópar hafa undirbúið drög að frumvarpi og þeir eru skipaðir ráðuneytum, Fjársýslunni, Ríkisendurskoðun, Hagstofunni, Sambandi íslenskra sveitarfélaga og fjárlaganefnd. Frumvarpið sem í smíðum er er samið með áherslu á ákveðin gildi sem alþjóðastofnanir og sérfræðingar í ríkisfjármálum benda á að skili mestum árangri. Þannig er í frumvarpsdrögunum gert ráð fyrir stefnumörkun í opinberum fjármálum sem felist í fjármálastefnu ríkisstjórnar og að hún sé grundvölluð á eftirtöldum gildum: Sjálfbærni sem felst í því að opinberar skuldbindingar séu viðráðanlegar til skemmri og lengri tíma og leggi ekki ósanngjarnar byrðar á komandi kynslóðir. Stöðugleika sem byggir á því að stjórn opinberra fjármála stuðli að jafnvægi í efnahagsmálum. Varfærni sem byggir á því að hæfilegt jafnvægi sé á milli tekna og gjalda. Festu sem felst í því að forðast óvæntar og óæskilegar breytingar eða frávik frá tekju- og útgjaldaáætlun. Gagnsæi sem felst í að stefnumörkunin í opinberum fjármálum eru sett mælanleg, skýr og auðsæ markmið sem birt eru opinberlega ásamt gögnum sem auðvelda mat á stöðu opinberra fjármála. Ég vil spyrja hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hvort honum hugnist ekki þessar áherslur í endurskoðun fjárreiðulaga. Hvað honum finnist um áherslur á fjármál sveitarfélaga í lagasetningu er varðar ríkisfjármál, og hvort líklegt sé að frumvarp byggt á fyrirliggjandi vinnu verði lagt fram á haustþingi.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa fyrirspurn. Það er rétt að lagt hefur verið í mjög mikla vinnu við að koma saman frumvarpi til nýrra fjárreiðulaga eða laga um opinber fjármál. Það er margt mjög jákvætt í þeirri vinnu sem við mér blasir sem nýr ráðherra í fjármála- og efnahagsráðuneytinu. Ég geri ráð fyrir því að á næstunni verði drög að frumvarpi, sem nú eru því sem næst fullbúin, um þetta efni lögð fram á netið til kynningar. Við munum þá safna athugasemdum og láta það ráðast aðeins af viðbrögðunum við þeirri kynningu hvert næsta skerf verður í málinu, en ég hallast frekar að því að á haustdögum muni frumvarp um þetta efni koma fram. Mér finnst að öll meginhugsunin að baki málinu sé góð. Við erum að færa fram regluverkið um þessi efni frá því að síðast voru sett almenn lög um efni árið 1997 um að færa okkur svona 15 ár fram í tímann. Þá þótti löggjöfin um efnið vera mjög nútímaleg og í samræmi við bestu framkvæmd sem þekkist annars staðar. Með þeirri utanaðkomandi ráðgjöf og því mikla samstarfi sem átt hefur sér stað tel ég að hér sé í fæðingu nýr rammi utan um fjárreiður ríkisins, gerð fjárlaga og samskipti ráðuneyta og þings sem geti mjög auðveldað gegnsæið og hin faglegu vinnubrögð sem mjög er kallað eftir - auðveldað þinginu að rækja hlutverk sitt, og ráðuneytunum á sama tíma að mæta því aðhaldi sem að þeim beinist. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og fagna því að líkur séu á að sú vandaða vinna sem unnin var á síðasta kjörtímabili verði lögð til grundvallar. Nú er það svo að nánast öll frumvörp sem lögð hafa verið fram á yfirstandandi sumarþingi leiðir okkur lengra í burtu frá því markmiði að stöðva skuldasöfnun ríkissjóðs og ná heildarjöfnuði. Ákvarðanir sem ný ríkisstjórn hefur tekið í ríkisfjármálum virðast ekki vera byggðar á þeim gildum sem drög að frumvarpi um breytingar á fjárreiðulögum byggir á. Telur hæstv. ráðherra að pólitískur vilji sé fyrir hendi í hæstv. ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar til að fylgja reglum sem byggja á gildum er varða ríkisfjármálin, og ég fór yfir áðan? Það þýðir um leið að þær breytingar sem yrðu gerðar á ríkisfjármálaáætlun hafi ekki neikvæð áhrif á tekjujöfnuð ríkissjóðs eða auki skuldbindingar hans.

Virðulegi forseti. Ég held að við getum reyndar tekist á um það í löngum umræðum hvort aðgerðir ríkisstjórnarinnar muni skila sér í auknum tekjum fyrir ríkissjóð til langs tíma eða ekki. Samkvæmt þeirri hugmyndafræði sem mér heyrist þingmaðurinn vilja tala fyrir þá er bara ein leið til að auka jöfnuðinn í ríkisfjármálum, hún er sú að halda áfram að hækka skatta endalaust, en yfir 80% Íslendinga eru þeirrar skoðunar að gengið hafi verið of langt á þeirri braut. Ég heyri engin önnur úrræði frá núverandi stjórnarandstöðu en að halda áfram að hækka skattana til að loka fjárlagagatinu. Við ætlum ekki að fylgja þeirri stefnu. Spurt er hvort einhverjar líkur séu til þess að menn verði tilbúnir til að starfa í anda þeirra hugmynda sem ræddar eru í tengslum við nýtt mögulegt frumvarp um opinber fjármál. Ég velti fyrir mér hvort það hafi verið raunverulegur vilji hjá fyrrverandi ríkisstjórn til að starfa í anda þeirra gilda, vegna þess að mér finnst ekki  
            

Ég bið hæstv. ráðherra og hv. þingmenn að virða tímamörk umræðunnar.

Virðulegur forseti. Greint hefur verið frá því að Lánasjóður íslenskra námsmanna þurfi að skera niður um hálft annað prósent á næsta fjárlagaári. Stjórnarformaður LÍN og hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra staðfesta að gerð verði krafa um að námsárangur verði 75% í stað 60% og að stjórn LÍN hafi ákveðið breytingar á úthlutunarreglum á þeim grunni. Eins og komið hefur fram kemur niðurskurður af þessu tagi helst niður á þeim sem ekki eru í fullu námi, t.d. barnafólki og námsmönnum sem vinna meðfram skóla. Ef til stendur að ákveða breytingar á úthlutunarreglum fyrir skólaárið 2013–2014 verður það að teljast afar skammur fyrirvari nú þegar innan við tveir mánuðir eru þar til skólaárið hefst og má því segja að komið sé helst til harkalega aftan að námsmönnum. Í því samhengi er rétt að nefna að umboðsmaður Alþingis hefur þegar beint þeim tilmælum til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra og LÍN að tryggja námsmönnum fullnægjandi ráðrúm til að bregðast við breytingum á úthlutunarreglum. Í athugasemdum þar segir að breytingar á úthlutunarreglum þurfi að kynna fyrir fram með skýrum og glöggum hætti og nægjanlegum fyrirvara þannig að þeir aðilar sem málið snerti hafi ráðrúm til að gera viðeigandi ráðstafanir og bregðast við breyttri framkvæmd. Ég beini fyrirspurn minni til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra: Ætlar hann að ganga gegn góðri stjórnsýslu í þessu frumvarpi sínu og koma í veg fyrir að námsmenn fái nægan fyrirvara eins og þeir eiga rétt á eða ætlar hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra ásamt stjórnarformanni LÍN að gefa ungu námsfólki falleinkunn, ungu námsfólki sem er að feta sín fyrstu spor inn í framtíðina, og það menn sem þekkja kannski á eigin skinni hvernig er að fá falleinkunn í einni viðamestu úttekt á íslensku samfélagi?

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn. Ég vil árétta að það fyrirkomulag sem stjórn lánasjóðsins hefur lagt til er að taka aftur upp sömu kröfu um námsframvindu og var hér fram að skólaárinu 2007–2008, þ.e. kröfu um 75% námsárangur. Þetta er sama krafa um námsárangur og er alls staðar annars staðar á Norðurlöndunum. Síðan er sá sérstaki þáttur málsins sem fyrirspyrjandi vekur athygli á sem er skammur fyrirvari varðandi þessa ákvörðun. Það er rétt að ég tók við embætti mínu í maímánuði. Fram að þeim tíma höfðu ekki verið staðfestar neinar nýjar reglur frá stjórn lánasjóðsins. Það var skipt um stjórn lánasjóðsins eins og stóð til að gera, það lá fyrir að skipunartíminn var runninn út. Ný stjórn tekur við. Hún stendur frammi fyrir því að fyrir lágu áætlanir um töluvert mikla hækkun á námslánum þrátt fyrir þá stöðu að ríkissjóður yrði rekinn á þessu ári með þeim halla sem hæstv. fjármálaráðherra gerði hér grein fyrir. Síðan kemur fram aðhaldskrafa upp á 1,5% og við því þarf að bregðast. Auðvitað vildi ég hafa haft lengri tíma, virðulegi forseti, til að bregðast við þessu. En ríkisstjórnin tók við á þeim tíma sem hún tók við á. Það voru höfð snör handtök til að bregðast við og þetta er niðurstaðan. Ég legg líka áherslu á og minni á að með því að við gerum þessa kröfu um aukinn námsárangur myndast um leið svigrúm til að hækka grunnframfærsluna. Það myndast svigrúm til að hækka hana um 3% og verða þannig við þeirri kröfu. Það er mikilvægt. Það þýðir að allir þeir sem ná námsárangrinum fá hærri námslán. Ég ítreka að það er verið að leggja upp með sömu kröfu og var hér og það er sama krafa um 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra fyrir svörin. Ég endurtek samt sem áður spurningu mína til hans: Hvernig ætlar hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra að bregðast við athugasemdum umboðsmanns þar sem segir að úthlutunarreglur skuli koma fram með skýrum og glöggum hætti og nægjanlegum fyrirvara þannig að þeir aðilar sem málið snerti hafi ráðrúm til að gera viðeigandi ráðstafanir? Mér fannst ég ekki fá þetta nógu skýrt fram í svari hæstv. ráðherra og bendi í því sambandi á að í frumvarpi fyrrverandi mennta- og menningarmálaráðherra Katrínar Jakobsdóttur um LÍN var brugðist við þessum athugasemdum umboðsmanns þar sem segir að úthlutunarreglur skuli lagðar fram til kynningar eigi síðar en 1. febrúar ár hvert og staðfestar af ráðherra. Ég geri mér grein fyrir að þetta hefur verið skammur tími, en ég vil samt sem áður fá að heyra frá hæstv. ráðherra hvernig hann ætlar að bregðast við þessum tilmælum umboðsmanns Alþingis.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem kemur fram í fyrirspurn hv. fyrirspyrjanda, það var lagt upp með 1. febrúar í því frumvarpi sem ekki varð að lögum. Það vekur athygli að við ríkisstjórnarskipti var ekki búið að ganga frá staðfestingu á neinum breytingum á úthlutunarreglunum eins og stjórn lánasjóðsins lagði upp með. Það er rétt að hafa það í huga. Sú staða er uppi að hér urðu ríkisstjórnarskipti 23. maí og það var skipuð ný stjórn lánasjóðsins sem fékk meðal annars það verkefni að bregðast við kröfu um 1,5% aðhald. Þessar tillögur voru gerðar, það var reynt að vinna þetta eins hratt og mögulegt var. Ég geri mér grein fyrir því að auðvitað er þetta óþægilegt. Auðvitað er þetta erfitt en það þurfti að bregðast við og það var gert með þessum hætti. Ég ítreka að það er lagt upp með það að námsframvindukrafan verði sú sama og var hér til 2007. Það er lagt upp með það að námsframvindukrafan verði sú sama og er annars staðar á Norðurlöndunum. Það er lagt upp með það að grunnframfærslan verði aukin þannig að námslánin verði hækkuð. Það er það sem skiptir máli. Það skiptir máli fyrir 

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en hvað þingsköp kveða á um. Er óskað atkvæðagreiðslu um þessa tillögu þingforseta? 

Virðulegi forseti. Mér finnst dálítið sérstakur bragur orðinn á þessu þinghaldi. Hér eru brotnar allar hefðir með því að efna til kvöldfundar á föstudegi, sem ég man ekki eftir að hafi gerst, en samt er ríkisstjórnin ekki búin að virða okkur þess viðlits í stjórnarandstöðunni að koma með heildstætt yfirlit um hvaða mál hún hyggst afgreiða og hvernig. Við erum hér algjörlega til viðræðu um hvaðeina en það verður að virða stjórnarandstöðu viðlits. Mér finnst ekki góður bragur á því að efna á hásumri til kvöldfundar á föstudegi þegar ríkisstjórnin er ekki búin að gera það upp við sig hvað hún ætlar að afgreiða hér eða hvernig og algjörlega liggur ljóst fyrir að við erum til viðræðu um allt. Ég verð að segja eins og er að ég man ekki eftir svona fundarhöldum á síðasta kjörtímabili og voru þó brýnni úrlausnarefni sem þingið hafði við að glíma en eru nú. Hérna eru nokkur mál. Á fundum með forseta höfum við lýst vilja til að ljúka þingstörfum í friði og spekt með heildarsamkomulagi. Það stendur upp á ríkisstjórnina að koma með samkomulagstillögu og mér finnst þetta fáránleg framganga meðan hún er ekki komin fram.

Virðulegi forseti. Við fundum nú í lok júnímánaðar. Fyrir þinginu liggja örfá mál. Það hefur gengið ágætlega að ýta þeim áfram í nefndum og ríkisstjórnin hefur lýst því yfir að það er ekki von á fleiri málum, a.m.k. ekki án þess að um það verði þá fullt samráð við aðra flokka í þinginu. Síðast í gær ræddum við um hvernig við gætum lokað þinginu. Þar voru á dagskrá öll þau mál sem við viljum afgreiða. Sá fundur gekk ágætlega og við hittumst síðan aftur eftir 50 mínútur. Í millitíðinni er ekki nema eðlilegt að menn taki allan daginn í dag. Mér finnst að menn eigi að gera ráð fyrir fundi á morgun vegna þess að ella þýðir þetta ekkert annað en það að við verðum lengur inn í júlí. Ef menn eru að kalla eftir því að við tökum frekar frá dagana í lok næstu viku og byrjun þarnæstu en að vera lengur í dag finnst mér að menn eigi að segja það hreint út. Mér finnst miklu betra að við notum dagana sem við erum í þinginu til að ljúka málum og svo erum við 

Virðulegi forseti. Á síðasta þingi gerði þáverandi stjórnarandstaða miklar athugasemdir og líka stjórnarþingmenn um að Alþingi væri ekki nægilega fjölskylduvænn staður og tæki ekki tillit til fjölskyldufólks. Í þingflokki Bjartrar framtíðar er fólk sem býr úti á landi og hefur gert ráðstafanir til að fara heim til sín um helgina og ég treysti því að á sama tíma og ég geri ekki athugasemdir við það að þingfundur geti staðið eitthvað lengur í dag taki forseti tillit til þess við skipulagningu starfa hér að fólk muni geta komist heim til sín á skikkanlegum tíma. Ég leggst alfarið gegn því að hér verði haldinn fundur á laugardegi með þessum litla fyrirvara. Fundir hafa staðið fram á miðjan dag alla vikuna. Það er fráleitt að fara að halda helgarfund nema það sé hluti af sérstöku samkomulagi stjórnar og stjórnarandstöðu um lok þinghalds. Það samkomulag liggur ekki fyrir en ég treysti því að forseti muni freista þess að ná slíku samkomulagi í hádeginu.

Virðulegi forseti. Ég hlýt að gera athugasemd við að efna til kvöldfundar. Það er alveg hárrétt sem hér hefur komið fram að í gær sátu formenn stjórnmálaflokkanna á fundi einmitt til að ræða hvernig ætti að haga þinglokum. Þar voru umræður í góðu samkomulagi og búið að boða annan fund kl. 12 - og þá á að fara að efna til kvöldfundar á föstudegi. Mér finnst þetta mjög sérkennilegt í ljósi þess að hér hefur þingfundum lokið klukkan tvö, þrjú, fjögur á daginn. Hér hefur ekki verið málþóf um nokkurt mál. Mér finnst ekkert athugavert við að halda áfram þingfundum í næstu viku, hreint ekki neitt. Hér stendur yfir sumarþing. Það fór seint af stað og ekkert óeðlilegt við að það standi fram í júlí. Hins vegar er mjög sérkennilegt að koma fram á föstudegi og ætla að halda kvöldfund á föstudegi og jafnvel fund á laugardegi í ljósi þess að hér eru engar óvenjulegar kringumstæður. Hér er bara verið að ræða málin algerlega á eðlilegum nótum og mér finnst þetta sérkennileg tilhögun.

Forseti. Ég tek undir með félögum mínum í minni hlutanum og árétta að það er mjög mikilvægt þegar teknar eru ákvarðanir um að hafa fundi á laugardögum að það sé gert með einhverjum fyrirvara. Á síðasta þingi var mikið rætt um að þetta ætti að verða fjölskylduvænn vinnustaður. Það fór lítið fyrir því og ég var að vonast til að hinir ungu formenn stjórnarflokkanna með fjölskyldur sínar tækju tillit til þess að maður má ekki svíkja börnin sín sí og æ með engum fyrirvara. Það er betra að gera það með smáfyrirvara. Ég er tilbúin að hafa langan fund í dag en ég leggst alfarið gegn fundi á morgun nema að þá sé komið eitthvert samkomulag.

Virðulegi forseti. Það er ástæða til að þakka fyrir þá umræðu og þá vinnu sem fór fram vegna þessarar tillögu í nefnd. Um er að ræða tillögu sem, þegar hún nær fram að ganga, felur í sér umfangsmestu aðgerðir sem hafa verið gerðar fyrir skuldsett heimili líklega nokkurs staðar í heiminum frá því að fjármálakrísan reið yfir á árinu 2007. Fyrir liggja nokkrar breytingartillögur, breytingartillaga um að hverjum þingflokki verði heimilt að tilnefna áheyrnarfulltrúa í starfshópa sem munu útfæra það sem er hér til umræðu. Þeir starfshópar eru hugsaðir sem sérfræðihópar þannig að ég tel ekki æskilegt að þeir hafi sex stjórnmálamenn sitjandi yfir sér á öllum fundum. Tilgangur sérfræðihópanna er að útfæra það sem liggur fyrir í tillögunni. Þó munu menn að sjálfsögðu hafa samráð í þinginu um afrakstur þeirrar vinnu og við munum fylgjast með því hvernig henni vindur fram. Ég mun því hvorki styðja þessa breytingartillögu né aðrar breytingartillögur.

Virðulegi forseti. Þingflokkur Vinstri grænna mun ekki setja sig á móti því að ríkisstjórnin setji á fót starfshópa og vinnuhópa í kringum skuldavanda heimilanna á Íslandi. Allur þingflokkurinn mun sitja hjá í þessu máli og við afgreiðslu þess í heild sinni.

Virðulegur forseti. Það er full ástæða til að óska ríkisstjórninni velfarnaðar í málinu og þess að henni gangi vel að taka á skuldastöðu heimilanna. Björt framtíð mun ekki standa í vegi fyrir því að þessi aðgerðaáætlun nái fram að ganga og mun styðja hana og þær breytingartillögur sem eru málinu til bóta en hafna þeim sem eru meira til sýnis. Staða heimilanna er ekki bara skuldastaða. Hún snýr einnig að kjörum barna, möguleikum foreldra til að annast þau og það helst í hendur við lífskjörin í landinu. Þess vegna mega aðgerðir ríkisstjórnarinnar ekki bara taka á einkennum sem hljótast af litlu og sveiflukenndu hagkerfi. Það gagnast lítið að afnema verðtryggingu þegar verðbólgan er vandinn. Ríkisstjórnin þarf aðgerðaáætlun um það hvernig hún ætlar með heildrænum hætti að taka á stöðu heimilanna með lánakjör til framtíðar í huga, með samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs til framtíðar, með vöruverð og viðskiptafrelsi til framtíðar, með afnámi tolla og viðskiptahindrana. Við samþykkjum þessa aðgerðaáætlun og biðjum og auglýsum eftir framtíðarsýn hæstv. ríkisstjórnar til að takast á við og bæta stöðu heimilanna í landinu til framtíðar.

Virðulegi forseti. Sú þingsályktunartillaga sem kemur hér til atkvæða er nokkuð óljós og það skortir mikið á skýrleikann í henni. Þess vegna leggjum við fram nokkrar breytingartillögur sem eiga að gefa stjórnarmeirihlutanum færi á því að senda skýrari skilaboð til þeirra mýmörgu sérfræðinefnda sem ætlunin er að setja á fót. Við leggjum líka fram breytingartillögur til að taka á þeim eyðum sem eru í tillögunni, svo sem um réttarstöðu lánsveðshópsins sem ríkisstjórnin virðist engan áhuga hafa á að bæta úr. Jafnframt leggjum við til breytingartillögu sem hefur að markmiði að tryggja áfram þverpólitískt samstarf um skuldamál heimilanna. Það er undarlegt ef afstaða þessarar ríkisstjórnar er að taka flokkspólitíska ábyrgð á skuldamálunum og ýta öðrum stjórnmálaflokkum frá við vinnu að tillögugerð um skynsamlegar lausnir í skuldamálum heimilanna.

Herra forseti. Við greiðum nú atkvæði um þingsályktunartillögu um aðgerðir vegna skuldavanda heimilanna. Aðgerðaáætlunin er mikilvægur liður í stefnumótunarferli. Það hefur ýmislegt verið reynt til að mæta skuldavanda heimilanna og nú er tækifærið til að meta stöðuna eins og gert er í hefðbundnum stefnumótunaraðgerðum. Þetta er ábyrgðarvæn tímasett áætlun. Væntingar heimilanna eru miklar og þau eiga það skilið að við hrindum þessari aðgerðaáætlun af stað.

Forseti. Píratar munu ekki standa í vegi fyrir því að þetta mál nái fram að ganga, en ég vil árétta að mjög mikilvægt er að þeir sem ákváðu að fela þessari ríkisstjórn traust sitt til að koma með aðgerðir í þágu heimilanna verði ekki látnir bíða út í hið óendanlega. Maður finnur að fólk er nú þegar orðið mjög óþolinmótt og maður hefði ætlað að sú vinna sem á að fara fram núna hefði verið vel á veg komin áður en því var lofað að hægt væri að hrinda þessum málum í framkvæmd.

Forseti. Stjórnarflokkarnir gáfu út miklar væntingar til kjósenda í liðinni kosningabaráttu. Sérstaklega gekk Framsóknarflokkurinn langt í því að tala um leiðréttingu skulda heimilanna og á bloggsíðu sinni á kjördag lét hæstv. forsætisráðherra í veðri vaka, reyndar með tilvitnun í annan mann, að um 800 milljarða svigrúm kynni að skapast til að hjálpa íslenskum heimilum. Allt kjörtímabilið síðasta talaði Framsóknarflokkurinn um 20% niðurfærslu lána rétt eins og bara þyrfti að sveifla hendi til þess að þær gætu farið fram. Við teljum eðlilegt, til að eyða óvissu þeirra heimila sem nú bíða í ofvæni eftir því hvað sé í pakkanum frá hæstv. ríkisstjórn, að fram komi 20% niðurfærsla og að við fáum þá staðfest hvort Framsóknarflokkurinn meini eitthvað með kosningaloforðum sínum eða hvort það hafi verið innantóm orð.

Virðulegi forseti. Það var strax eftir bankahrunið sem fyrst komu fram hugmyndir um 20% leiðina svokölluðu, þegar áhrif hrunsins á alla lántakendur með verðtryggð húsnæðislán eða fasteignalán voru jafnmikil. Þess vegna var eðlilegt að tala um 1%. Síðan þá hefur auðvitað ýmislegt breyst, t.d. hafa fjölmargir tekið ný lán í millitíðinni, jafnvel tekið lán í fyrsta skipti og varla er eðlilegt að lán sem tekið var í síðasta mánuði sé leiðrétt jafnmikið og lán sem tekið var árið 2005. Það geta sem sagt verið lán þar sem eðlileg leiðrétting, forsendubresturinn er yfir 20% á meðan önnur lán ber að leiðrétta um minna en 20%, eftir því, ekki hvað síst, hversu mikil áhrifin af þessum margumrædda forsendubresti voru. Þess vegna er mjög óæskilegt að hámarka þetta við 20% áður en vinna við útreikning á áhrifum á hvert og eitt lán hefur farið fram. Því leggst ég gegn þessari tillögu.

Herra forseti. Það er stefna ríkisstjórnarinnar að afnema verðtryggingu og það er stefna ríkisstjórnarinnar að breyta verðtryggðum lánum í óverðtryggð eftir því sem kostur gefst á. Þingsályktunartillagan sem hér liggur fyrir segir okkur ekkert um hvenær það eigi að gerast en það skapar mikla óvissu, ekki síst á fasteignamarkaði. Í raun væri ekkert mál að gera þetta, þ.e. að afnema verðtryggingu á sumarþingi, ef raunverulegur vilji stjórnarflokkanna væri til staðar. Við í Samfylkingunni göngum þó ekki svo langt að leggja til að það verði gert nú en við leggjum til að frumvarpi um málið verði skilað í nóvember svo unnt verði að lögfesta afnám verðtryggingar fyrir áramót því að sú óvissa sem þessi ríkisstjórn hefur skapað varðandi lánamál á Íslandi eru ólíðandi og mun hafa alvarlegar afleiðingar ef ekki fara að koma skýr skilaboð frá ríkisstjórninni.

Virðulegi forseti. Ég hef orðið var við aukinn áhuga hv. þingmanna Samfylkingarinnar á að vinna með öðrum að afnámi verðtryggingarinnar og fagna því mjög og þakka raunar þá viðleitni sem sýnd er með þessari breytingartillögu. Hún takmarkar hins vegar um of verkefni starfshóps um afnám verðtryggingar vegna þess að það er ekki aðeins hlutverk hópsins að undirbúa tiltekið frumvarp, það mun væntanlega þurfa að undirbúa frumvörp, en það er bara eitt af því sem hann mun þurfa að gera. Hlutverk hópsins er ekki hvað síst að búa okkur undir þær breytingar sem menn munu þurfa að ráðast í til að laga sig að þessu óverðtryggða umhverfi, þ.e. það þarf að laga hagkerfið allt að óverðtryggðu umhverfi og ekki hvað síst að nýta þau nýju tækifæri sem skapast með afnámi verðtryggingarinnar. Starfssvið þessa hóps er mjög vítt og því er óheppilegt að takmarka það við það að semja eitt frumvarp. Því leggst ég gegn þessari tillögu.

Virðulegi forseti. Alveg frá því 2009 þegar við byrjuðum að takast á við þetta verkefni sem er hinn erfiði skuldavandi heimilanna hefur þáverandi ríkisstjórn leitast við að tryggja víðtæka samstöðu um lausnir í skuldamálum heimilanna. Við settum á fót með þverpólitískri samstöðu í kjölfar lagasetningar í nóvember 2009 starfshóp allra flokka sem vann vel og dyggilega. Við höfðum þverpólitíska samstöðu um öll helstu skref sem voru tekin í þessum málaflokki. Það er sannarlega gríðarleg stefnubreyting sem felst í þeirri atkvæðagreiðslu sem er að birtast hér, að ríkisstjórnin hafni þverpólitískri samvinnu og aðkomu okkar allra að þessu verkefni. Þetta verkefni er þar með að verða einkaverkefni Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks sem þeir kjósa að bera einir ábyrgð á. Það hefur auðvitað afleiðingar á ákvarðanir okkar hinna um það hvort við getum hugsað okkur að styðja þessa tillögu í heild eða ekki.

Virðulegur forseti. Ég efast ekki um að þessi tillaga er lögð fram af góðum hug. Því er full ástæða til að þakka fyrir hana og stutta umræðu um hana. Í tillögunni felst þó nokkur misskilningur á hlutverki umræddra starfshópa. Þetta eru sérfræðihópar sem munu ráðast í tæknilega úrvinnslu þeirra lausna sem eru boðaðar í þingsályktunartillögunni. Með öðrum orðum er þetta ekki vettvangur til þess að velta því fyrir sér hvort fara eigi í einhverjar allt aðrar aðgerðir. Þetta er fyrst og fremst vettvangur fyrir sérfræðinga til þess að útfæra hlutina tæknilega. Ég efast um að það væri til gagns fyrir slíka hópa að vera með sex stjórnmálamenn með sér á hverjum fundi að skipta sér af þeirri vinnu. Hins vegar munum við hér í þinginu, fulltrúar allra flokka, að sjálfsögðu fara yfir afrakstur þessarar vinnu jafnóðum og hann skilar sér. Þá gefst tækifæri til þess að laga það að hugmyndum eða verða við ábendingum um nauðsynlegar breytingar og úrbætur.

Virðulegi forseti. Það hryggir mig mjög að hæstv. ríkisstjórn virðist ætla að fella tillögu um að staðið verði við samkomulag sem fráfarandi ríkisstjórn gerði við Landssamtök lífeyrissjóða um að koma til móts við svokallaðan lánsveðshóp sem hefur verið í mjög miklum vanda og í mjög mikilli óvissu með lánamál sín allt frá hruni. Þetta eru þeir hópar sem hafa ekki getað nýtt sér þau skuldaúrræði sem aðrir hafa getað nýtt sér. Samkomulagið felur í sér að þeir munu sitja við sama borð og aðrir. Það ætlar þessi ríkisstjórn að fella vegna þess að fráfarandi ríkisstjórn gerði þetta samkomulag. Virðulegi forseti. Fráfarandi ríkisstjórn gerði samkomulagið af góðum hug, vann að því allt kjörtímabilið gegn mjög erfiðum viðsemjanda sem voru Landssamtök lífeyrissjóða, sem höfðu stjórnarskrána, sem höfðu Fjármálaeftirlitið með sér sér til varnar. Að lokum náðum við þessari niðurstöðu. Ég tel ekki að hægt sé að ná betri niðurstöðu um þetta. Núna er ríkisstjórnin að senda þeim hópum þessi skilaboð: Þið skuluð halda áfram að vera í óvissu, þið fáið ekki að sitja við sama borð og aðrir lántakendur. Þetta er til skammar, virðulegi forseti. Ég vona að það sé ekki til eftirbreytni og ekki vísbending 

Virðulegur forseti. Það er enginn ágreiningur um það markmið að koma til móts við lánsveðshópinn og gera það almennilega. Það var reyndar töluvert mikið ýtt á það alllengi á síðasta kjörtímabili. Hins vegar er sá samningur sem ríkisstjórnin gerði drög að gagnvart lífeyrissjóðunum ekki ásættanlegur, að lífeyrissjóðirnir skulu ekki bera nema 12% kostnaðarins meðan ríkið á að taka á sig hátt í 90% kostnaðar. Hins vegar er alveg ljóst að núverandi ríkisstjórn mun fylgja því eftir að koma til móts við lánsveðshópinn. Það þarf því ekki að skapast óvissa þar. Það setur þó núverandi ríkisstjórn auðvitað í nokkuð erfiða stöðu hvað þetta mál varðar að svona langt skuli hafa verið gengið í samningum við lífeyrissjóðina, mikið gefið eftir gagnvart þeim hvað kostnaðinn varðar, en þó teljum við rétt að athuga hvort lífeyrissjóðirnir vilji ekki taka þátt í að fjármagna þetta með eðlilegri hætti, leggja meira af mörkum.

Virðulegi forseti. Málefni lánsveðshópsins, eins og hann er oft kallaður í umræðunni, voru á borði ríkisstjórnarinnar allt síðasta kjörtímabil. Málið var aldrei leyst. Það var skrifað undir samkomulag nokkrum dögum fyrir kosningar sem fólst í því að ríkið ætlaði að taka lán fyrir vandanum. Þó var engar heimildir að finna á fjárlögum til þess að taka slíkt lán. Fyrir liggur að ríkið er rekið með halla og þess vegna er ákvörðun um að ríkið taki á sig allan raunverulegan kostnað vegna lánsveðshópsins í raun og veru ekkert annað en ákvörðun um að ríkið taki lán til þess að leysa þennan vanda. Af hálfu lífeyrissjóðanna hefur því sjónarmiði verið teflt fram að það standi ekki lagaheimildir til að ganga lengra. Gott og vel. Við skulum sjá hvort það er þannig eða með hvaða öðrum hætti er hægt að nálgast þetta mál og afgreiða það. En höfum þá í huga að framlag lífeyrissjóðanna er það sem þeir telja að þeir hefðu hvort eð er setið uppi með vegna lánsveðshópsins. Þegar upp er staðið er samningurinn um að ríkið taki lán og lífeyrissjóðirnir taki það á sig sem þeir hefðu hvort eð er setið uppi með: Ekki neitt.

Hæstv. forseti. Við erum að afgreiða tillögu varðandi skuldavanda heimilanna. Ég verð að viðurkenna að umræðan í dag er komin í býsna mikil vandræði vegna þess að sagt er að hér eigi bara að vera tæknileg úrvinnsla, það sé skýrt og afmarkað verkefni, sem er engan veginn skýrt og afmarkað, og að aðkoma þingsins verði ekki fyrr en afraksturinn liggur fyrir í tillöguformi frá hópum og í frumvörpum. Ég hélt að ég væri að fara í samstarf um einhverjar lausnir, að ég ætti að fara að vinna hér og ég var búinn að leggja mikla vinnu í að reyna að koma með tillögur inn í vinnuna. Því er öllu saman ýtt út af borðinu. Ég sé mér því engan veginn fært að styðja þessa tillögu eins og ég ætlaði að gera. Ég verð að sitja hjá og kasta ábyrgðinni á stjórnarflokkana vegna þess að ég hef ekki hugmynd um hvaða vegferð er verið að leggja fram. Þeir eru búnir að tilkynna mér að við fáum enga aðkomu að þeirri vinnu fyrr en það er allt saman afgreitt og klárt. Ég harma þetta sem niðurstöðu vegna þess að málaflokkurinn er gríðarlega mikilvægur og það á að vera á höndum okkar allra að reyna að vinna að honum. Ég heiti því á menn, þrátt fyrir þessa niðurstöðu hér, að koma inn í þingið jafnóðum og gera grein fyrir stöðunni, strax frá haustdögum, til þess að við getum fylgst með á 

Virðulegi forseti. Hugur okkar hafði staðið til að styðja þessa tillögu, veita henni brautargengi og vera hluti af þessu verkefni. Nú er það þannig að ríkisstjórnarflokkarnir hafa kosið að koma með óljósar tillögur, þeir vilja ekki frekari skýringar á því sem er lagt upp með. Þeir bjóða ekki aðkomu að því að móta spurningarnar sem sérfræðinganefndirnar eiga að vinna eftir. Þeir hafna aðkomu okkar að sérfræðinganefndunum sjálfum og síðan á að hafa samráð við þingið þegar niðurstaðan liggur fyrir. Við höfðum annan hátt á í síðustu ríkisstjórn. Þá fengu allir stjórnarandstöðuflokkarnir að koma að mótun tillagnanna meðan við vorum enn þá á hugmyndastigi. Það er hinn eðlilegi framgangsmáti í miklu hagsmunamáli sem skiptir alla þjóðina miklu máli. Þetta er framganga sem veldur því að ríkisstjórnarflokkarnir verða einir að bera ábyrgð á þessari tilurð og ábyrgðin er þeirra. Ég vona samt sem áður - ég vona það einlæglega - að menn sjái að sér og setji á fót einhvers konar þverpólitíska verkefnastjórn sem 

Virðulegur forseti. Við í Bjartri framtíð styðjum þessa aðgerðaáætlun og óskum ríkisstjórninni velfarnaðar í því að taka á stöðu heimilanna. Ég ítreka þó það sem ég sagði í upphafi um atkvæðagreiðsluna: Hún snýst ekki bara um skuldastöðuna, hún snýst um lífskjör fjölskyldnanna í landinu, stöðu heimilanna með heildrænum hætti. Ég treysti því að þetta sé einungis fyrsta skrefið í viðleitni ríkisstjórnarinnar til að taka á því. Í stuðningi okkar felst að sjálfsögðu ekki fortakslaus stuðningur við það sem kemur út úr þessari vinnu. Við munum auðvitað taka afstöðu til þess þegar það liggur fyrir. En fyrirætlunin er góð og þess vegna styðjum við hana.

Virðulegur forseti. Mér heyrist á þeim stuttu ræðum sem haldnar voru áðan að ég hafi kannski ekki talað alveg nógu skýrt svoleiðis að ég vil ítreka það sem ég sagði: Þegar nefndirnar skila afrakstri sínum förum við að sjálfsögðu yfir það jafnóðum, stjórnmálamennirnir í þinginu, ekki bara stjórnarliðar. Þá munu menn vinna það áfram í sameiningu og gefst tækifæri fyrir bæði þingmenn stjórnar og stjórnarandstöðu til þess að koma á framfæri athugasemdum um hvað betur megi fara eða þess vegna að bæta einhverju við, koma með athugasemdir um eitthvað sem mönnum þykir skorta. Það stendur því svo sannarlega til að viðhafa samráð í þinginu um þessi mál þó að sérfræðinefndirnar verði ekki á stöðugum fundum með stjórnmálamönnum á meðan þær reikna og setja upp sín excel-skjöl.

Herra forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka fyrir þann framgang sem málið hefur fengið í þinginu, fyrir þá ágætu vinnu sem unnin hefur verið í nefnd og málefnalegar umræður í þingsal um efni málsins. Varðandi framhaldið stendur ekkert annað til, eins og hæstv. forsætisráðherra hefur farið yfir, en að eiga sem allra best samráð um útfærslu á einstökum leiðum. Það sem mestu skiptir er að hér er búið að koma í traustan farveg öllum helstu álitamálunum sem glíma þarf við vegna þess vanda sem enn stendur út af borðinu og m.a. er fjallað um í nýrri skýrslu OECD sem fram er komin. Þar er dregin upp sú mynd að staða heimilanna á Íslandi er býsna slæm í samanburði við önnur ríki, skuldastaða þeirra er býsna erfið. Það gefur okkur tilefni til þess að spýta í lófana og láta hendur standa fram úr ermum í öllum þessum málaflokkum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu á lögum um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu. Að þessari breytingartillögu standa fulltrúar allra flokka í allsherjar- og menntamálanefnd nema Samfylkingar og Vinstri grænna og hún felst í því að Starfsmannasamtök Ríkisútvarpsins fái áheyrnarfulltrúa í stjórn Ríkisútvarpsins. Í þeim lögum sem gilda í dag er gert ráð fyrir að starfsmenn hafi einn áheyrnarfulltrúa sem er einn af stjórnarmönnum en þar sem við breyttum fyrirkomulaginu féll hann sjálfkrafa út og þótti okkur eðlilegt að koma til móts við þær athugasemdir sem fram komu í nefndinni um að starfsmenn ættu eðlilega að hafa áheyrnarfulltrúa þarna. Þakka ég þeim sem í nefndinni voru fyrir þá vinnu sem við lögðum í þetta og umræður og fyrir að vilja standa að þessari tillögu með okkur þar sem ég tel hana til bóta. Ég ætla líka að koma inn á hina breytingartillöguna undir sama lið af því að hún fjallar um sama mál og sama efni. Það er alveg rétt að hlutverk Ríkisútvarpsins er mjög mikilvægt og vítt sem hefur verið margrætt hér. Menn hafa haft miklar áhyggjur af því að ekki kæmust nógu mörg sjónarmið á framfæri, þetta væri ekki nógu faglegt með þeim breytingum sem við erum að gera á lögunum með því að láta Alþingi velja fulltrúana. Það var talað um að það fyrirkomulag sem stendur í dag ætti að tryggja að sem breiðastur hópur kæmi að þessu og þetta yrði sem faglegast og þess vegna ákvað ég að leggja fram breytingartillögu um að í stjórninni yrðu níu fulltrúar í stað sjö til þess þá að breikka aðkomu að stjórninni þannig að fleiri sjónarmið fái að heyrast í henni. Þá mun um leið vægi hvers stjórnarmanns minnka. Áður var stjórnin fimm manna og þá vegur sjónarmið hvers manns náttúrlega þyngra. Með þessu teljum við okkur koma töluvert til móts við þær athugasemdir sem komu fram í þessari umræðu af því að okkur er mikið í mun að tryggja að stjórn RÚV starfi faglega, að um þessa stofnun ríki friður og að menn beri til hennar traust. Ég legg til að báðar þessar breytingartillögur verði samþykktar.

Herra forseti. Við erum komin í 3. umr. um þetta vonda mál, fyrsta mál hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra á kjörtímabilinu. Það kom fram margvísleg gagnrýni við 2. umr. og ég svo sem þakka þá viðleitni nefndarmanna í meiri hlutanum að reyna að bregðast við því með einhverjum hætti. Ég fagna því sérstaklega að Starfsmannasamtök Ríkisútvarpsins eigi áfram að tilnefna einn mann og annan til vara á löglega boðuðum fundi og hafi málfrelsi og tillögurétt en ekki atkvæðisrétt í stjórn Ríkisútvarpsins. Þetta finnst mér mjög til bóta enda var rík áhersla lögð á það að auka aðkomu starfsfólks að ákvarðanatöku og upplýsingar þar um. Þetta er í anda þess sem við viljum hafa í okkar samfélagi, að starfsfólk hafi aðgengi að þeim stöðum þar sem ákvarðanir eru teknar. Það að fjölga stjórnarmönnum í níu í stað sjö breytir nákvæmlega engu. Jú, það fjölgar þeim sem sitja við stjórnarborðið, ég er alveg sammála því að það eykur fjölbreytni í stjórninni, en samkvæmt frumvarpinu og breytingartillögunni verða þetta áfram fulltrúar valdir af þingflokkunum. Fulltrúar þingflokkanna eiga að móta dagskrárstefnu. Meiri hlutinn verður óbreytt skipaður fulltrúum meiri hluta á Alþingi. Það skipti engu máli þó að við gerðum þessa breytingu og tækjum 63 inn í stjórnina. Við gætum jafnvel ákveðið að það yrðu þingmenn. Það er ekkert smálýðræðislegt, við þyrftum ekkert að vera með einhverja fulltrúa okkar, og þá gætum við 63 með fjölbreyttum hætti komið að því að móta dagskrárstefnuna. Það er jafn fáránlegt þannig að þrátt fyrir góða viðleitni bætir þetta því miður ekki ásjónuna á þessu frumvarpi. Ásjónan á þessu frumvarpi er gríðarlega alvarleg. Mér finnst líka með svo miklum ólíkindum að ný ríkisstjórn sé með ívilnandi aðgerðir fyrir útgerðarmenn á sama tíma og hún svíkur heimilin með loðnum tillögum þar sem öllu er vísað á framtíðina. Í máli forsætisráðherra kom fram að þegar sérfræðingahóparnir eru búnir með sitt starf megum við stjórnmálamennirnir koma að og velta vöngum. Það er verið að velta þessu fram á næstu missiri. Það er ekkert í vændum fyrir íslensk heimili en það er verið að ívilna útgerðinni á gríðarlega ósvífinn hátt og það er verið að herða tökin á fjölmiðlum. Hæstv. forsætisráðherra skrifaði grein þar sem hann sendir fjölmiðlum tón um að þar skuli efnistök verða hæstv. ríkisstjórn þóknanleg. Á sama tíma og hann lætur þau forkastanlegu orð falla liggur fyrir þinginu frumvarp um að þingflokkarnir ætli að móta dagskrárstefnu Ríkisútvarpsins. Ég ætla að segja að mér finnst þetta lykta af ótta ríkisstjórnarinnar við lýðræðið, ótta ríkisstjórnarinnar við að það séu ekki endilega sjónarmið henni þóknanleg sem stjórni ferðinni hjá Ríkisútvarpinu. Ríkisútvarpið er ein af meginstofnunum til þess að stuðla að virku lýðræði á Íslandi og fjölmiðlar hafa ekki það hlutverk að þóknast stjórnmálamönnum. Fjölmiðlar eru fjórða valdið sem hefur eftirlit með okkur hinum sem förum með völd á Íslandi. Þeir eru til þess að setja gjörðir okkar undir mælikerið, varpa gagnrýnu ljósi á það sem við erum að gera og kanna hvort við förum lýðræðislega með vald okkar og með almannahagsmuni að leiðarljósi. Það er hlutverk fjölmiðla en þessi nýja ríkisstjórn sem skirrist ekki við að vaða fram með sérhagsmunina að leiðarljósi ætlar að herða tökin á Ríkisútvarpinu. Framsóknarflokkurinn, sem studdi frumvarp hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur þegar hún var ráðherra, hefur ekkert fjallað um þetta mál hér í þinginu og vill ekki kannast við að vera þátttakandi í því með Sjálfstæðisflokknum að herða pólitískt vald yfir meginfjölmiðli Íslands. Ég held að það ágæta fólk sem ekki kann við sig í þessari hægri stjórn ætti að fara að íhuga á hvaða leið meiri hlutinn er með íslenskt samfélag. Hér er ekki verið að vinna í þágu almennings. Það er verið að vinna í þágu sérhagsmuna og pólitísku elítunnar sem vill ákveða hvað er ásættanleg umræða á Íslandi. Framsóknarflokkurinn ætti líka að huga að kosningaloforðum sínum til handa fólki sem treystir á framfærslu sína í gegnum almannatryggingar. Þar er forgangsröðunin líka skýr. Þó að ég fagni því að hluti hópsins fái kjarabætur er valinn út sá hópur sem hefur hvað mest. Ekki er ég að öfundast út í það eða gera lítið úr því en það er skýrt að ekki er á neinn hátt komið til móts við þá sem búa við fátæktarmörk. Mér finnst vera að teikna sig upp mynd sem gefur mjög einkennilega framtíðarsýn fyrir íslenskt samfélag. Á síðustu fjórum árum voru mikil umbrot í íslensku samfélagi, þetta voru hagsmunaátök. Í fyrsta skipti í sögunni var vinstri stjórn og hún umbunaði ekki sérhagsmunahópunum. Sú stjórn vann í þágu almannahagsmuna og ég er óhrædd við að segja að það er ekki allt hafið yfir gagnrýni sem sú ríkisstjórn gerði. Það hefði alveg mátt beita einhverjum öðrum aðferðum í einhverjum málum. Mjög margt var undir á þessu kjörtímabili. Við tókum við samfélagi þar sem ríkissjóður var nærri gjaldþrota, íslenski gjaldmiðillinn hruninn, íslensk heimili gríðarlega skuldsett - og það var ekki tilviljun. Það hafði líka verið pólitísk stefna að íslensk heimili skuldsettu sig og þau höfðu enga vörn í þeirri atburðarás. Fyrirtækin voru skuldsett, ríkissjóður var skuldsettur. Hér var atvinnuleysi og hér þurfti að rétta hag ríkisins en á sama tíma í öllum darraðardansinum tókst okkur að auka jöfnuð á Íslandi. Okkur tókst að standa vörð um þá sem hvað minnst höfðu. Tugir þúsunda hafa búið hér við bágan fjárhag og bjuggu raunar margir við bágan fjárhag fyrir hrun þegar hér var mesta góðæristímabil Íslandssögunnar. Ríkisstjórnir Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks gátu nefnilega ekki heldur þá mætt þessum hópum. Verkefni síðustu ríkisstjórnar var að reisa Ísland við, vinna í þágu almennings og vinna gegn ójöfnuði sem hér hafði skapast með ótrúlegu hraði. Ójöfnuður er mein í samfélögum, ójöfnuður veldur heilsubresti og dregur úr félagslegri samheldni. Ójöfnuður dregur úr velsæld og þeir sem lenda neðst í skalanum, sem hafa minnst að bíta, búa við það að upplifa sig ekki sem fullgilda þegna í okkar annars litla og nána samfélagi. Þeir búa við niðurlæginguna sem fylgir fátækt, sem fylgir því að teljast ekki eiga rétt á samfélagslegum gæðum eins og aðrir í samfélaginu. Við erum að stefna frá umbótum á þessu núna með mjög markvissum skrefum ríkisstjórnarinnar. Ég tek þetta mjög nærri mér, ég vil ekki búa í landi þar sem þeir ríkustu, menntuðustu og af bestu ættunum fá að stjórna og hafa hlutina eins og þeir vilja. Ég vil ekki búa í þannig samfélagi. Meiri hlutinn á Alþingi vill snúa í átt til þess ef litið er til þeirra frumvarpa sem hér liggja fyrir. Frumvarpið um Ríkisútvarpið er einn liður í því. Þetta er ekki saklaus breyting. Áður en lögin voru sett í vor, fyrir þann tíma, tilnefndu þingflokkarnir fólk inn í stjórn RÚV. Það er rétt, þetta hefur verið gert áður, en sú stjórn hafði eingöngu rekstrarlegt hlutverk fyrir Ríkisútvarpið sem opinbert hlutafélag. Með lögunum frá því í vor fékk stjórnin allt annað hlutverk og eitt af meginhlutverkum hennar er að móta dagskrárstefnu með útvarpsstjóra. Þess vegna var mikil vinna lögð í að finna fyrirkomulag á stjórnina sem væri sem faglegast og lýðræðislegast til þess að tryggja að þar yrðu ekki annarleg sjónarmið látin ráða för heldur sjónarmið sem væru til þess fallin að Ríkisútvarpið auðgaði íslenskt samfélag og ýtti undir lýðræðislega umræðu í íslensku samfélagi. Sú breyting sem hér er gerð breytir ekki því hlutverki stjórnarinnar að vinna að dagskrárstefnu. Í stað þess að vera með faglegan hóp sem er valinn af mismunandi aðilum, þar sem stjórnin er valin þannig að jafnframt sé verið að velja samstilltan hóp sem geti unnið vel saman að markmiðum stjórnarinnar, eru fulltrúar þingflokkanna settir í þetta verkefni. Það er verið að gera Ríkisútvarpið að pólitískri stofnun og ef ég væri starfsmaður á Ríkisútvarpinu, búin að fá skilaboð frá hæstv. forsætisráðherra um að honum þóknaðist ekki fréttaflutningur minn eða teldi mig vera að vinna með annarleg sjónarmið að leiðarljósi og væri síðan að breyta lögunum þannig að pólitískir fulltrúar hans ættu að fara að hafa áhrif á dagskrána liði mér ekki vel. Þá fyndist mér að það væri verið að ógna hlutverki mínu sem fréttamanns að búa til hlutlausar fréttir sem vörpuðu gagnrýnu og upplýsandi ljósi á atburðina. Við höfum mikið rætt hér í gegnum tíðina um eignarhald á fjölmiðlum og áhrif á dagskrárstefnu og þetta er akkúrat mál af þeim meiði. Fréttamenn viðurkenna margir að þeir búa við þann veruleika að þeim finnst þeir alltaf vera að ritskoða sjálfa sig. Það er ekki Alþingis að ýta undir það að fréttamönnum finnist þeir heftir af pólitískum öflum í því að rækja hlutverk sitt.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Vilhjálmi Árnasyni fyrir að bjóða upp á þennan möguleika. Í 2. umr. er við ræddum þetta frumvarp í bak og fyrir, mestmegnis bak, viðurkenndi Vilhjálmur Árnason að það kæmi sennilega ekki að sök að starfsmenn Ríkisútvarpsins hefðu einhvern áheyrnarfulltrúa þarna. Í kjölfarið tók hæstv. menntamálaráðherra undir það og í kjölfarið af því var málinu vísað aftur í nefnd að beiðni þess sem hér stendur og þá kom fram þessi ágæta breytingartillaga sem inniheldur efnislega nákvæmlega það sama og lögin sem þegar eru í gildi. Þetta er til bóta, en í vondu frumvarpi auðvitað því að frumvarpið eykur ekki lýðræði, hvorki með né án þessarar breytingartillögu, nema þá kannski að þeim hluta sem það eykur gegnsæi. Lýðræðislegar betrumbætur á starfsháttum Ríkisútvarpsins væru í þá átt að fjarlægja þingmenn frá stjórninni frekar en að koma þeim að. Þetta þykir mér svo augljóst, og í raun og veru undarlegt að maður þurfi að standa í pontu og endurtaka þetta aftur og aftur. En í sambandi við það þótti mér áhugavert að hlusta á hv. þm. Pétur H. Blöndal viðurkenna hreinskilnislega að Ríkisútvarpið, og stjórn þess væntanlega, sé pólitískt og verði aldrei neitt annað en pólitískt. Ég óttast að þetta sé í hugarheimi sjálfstæðismanna, eða hæstv. menntamálaráðherra, einhvers konar réttlæting á því að stjórnarmenn komi fram með pólitískum hætti. Ef það þykir svo sjálfsagt þykir það svo sjálfsagt, því miður. Sá ótti er enn til staðar og reyndar alveg augljóst nákvæmlega hvað er í gangi hérna þegar á heildina er litið. En þessi fulltrúi starfsmanna Ríkisútvarpsins mun þó hafa áheyrnaraðild, hann mun hafa tjáningarfrelsi og tillögurétt. Hann mun ekki hafa atkvæðisrétt enda var það ekki krafa starfsmanna RÚV þegar nefndin átti samtal við fulltrúa starfsmanna Ríkisútvarpsins til þess að lægja aðeins þær öldur. Sumir hafa gagnrýnt það að sá áheyrnarfulltrúi hafi ekki atkvæðisrétt. Hann virðist ekki vilja atkvæðisrétt og þá er viðhorfið að starfsmenn vilji ekki setja sig upp á móti stjórninni eða setja sig í stöðu þar sem þau þurfa að greiða atkvæði með eða móti byggt á einhverri innri pólitík. Mun mikilvægara sé að hafa áheyrnarfulltrúa til að geta fylgst með því sem er í gangi, með öðrum orðum er þetta í raun spurning um gegnsæi og að starfsmenn Ríkisútvarpsins hafi gott af því að vita hvað stjórnin gerir. Þetta er allt til bóta þó að ástæða sé til að ítreka það nógu oft að þetta er vont frumvarp. Þetta er skref í ranga átt, þetta er ólýðræðislegt framtak og skal heita það áfram. Ég hef verið að velta fyrir mér hvernig hugarheimurinn hafi verið þegar þetta frumvarp kom til. Þá er litið yfir þetta. Allt í lagi, þetta þykir ógegnsætt og ólýðræðislegt vegna aðkomu BÍL og Samstarfsnefndar háskólastigsins en síðan er í sérstakri málsgrein minnst á þennan fulltrúa starfsmanna Ríkisútvarpsins. Ég velti fyrir mér hvernig hægt sé að lesa þá grein og að yfirlögðu ráði hugsa með sér: Þetta er ekki nógu gegnsætt. Þetta er ekki nógu lýðræðislegt. Mér þykir mjög undarlegt að hugsa þannig, svo ekki sé meira sagt, en kannski voru þetta þegar allt kemur til alls einfaldlega einhvers konar mistök. Kannski vönduðu menn ekki nógu mikið til verka. Maður veit að slíkt kemur fyrir. Hvað sem því líður verðum við í minni hlutanum, sem erum augljóslega mjög mótfallin þessu frumvarpi, að átta okkur á því að það fer í gegn vegna þess að þannig virkar lýðræðið á Íslandi. 60% meiri hluti hefur í reynd 100% valdsins og þar er lýðræðishalli. Það væri mjög forvitnilegt að sjá hvort hæstv. menntamálaráðherra hefði áhuga á því að vinna með minni hlutanum að því að bæta það. Hvað sem því líður er ágætt að geta látið sig dreyma. Ég ítreka að þetta er til bóta í vondu frumvarpi. Það var gleðilegt að geta tekið þátt í því að bæta þetta aðeins, gera þetta aðeins minna slæmt en það annars hefði verið, en reynslan mun leiða í ljós hvernig fer með Ríkisútvarpið í framtíðinni.

Virðulegur forseti. Það er rétt sem fram kom hjá hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni rétt áðan í lokaorðum hans og það kom reyndar fram í upphafsorðum hans sömuleiðis, að þetta er vont frumvarp. Þetta er vont lagafrumvarp eðli málsins vegna, vegna þess að það felur í sér pólitísk afskipti af einni mikilvægustu stofnun landsins. Það felur í sér bein pólitísk afskipti af ríkisútvarpi í almannaþágu og jafnvel þó að það hafi tekist að berja í gegn að starfsmenn Ríkisútvarpsins eigi möguleika á því að skipa áheyrnarfulltrúa í stjórn stofnunarinnar þá situr það eftir að samt sem áður óhreyft og algjörlega óhaggað að stjórnin verður skipuð af menntamálaráðherra Sjálfstæðisflokksins, líklega með sama hætti og gert var varðandi LÍN, með pólitískum fulltrúum. Það á sem sagt að færa stjórn Ríkisútvarpsins sem fékk að mörgu leyti annað og víðtækara hlutverk með lagasetningunni um stofnunina sem samþykkt var hér og Alþingi sett hér í vor, í mars ef ég man rétt. Hún fékk aukið hlutverk og að sama skapi var fjallað um það hérna í lagasetningu árið 2007 þannig að smám saman og hægt og bítandi hefur það verið yfirlýst markmið þeirra menntamálaráðherra sem flutt hafa og borið málefni Ríkisútvarpsins hingað inn á þing að styrkja og efla sjálfstæði Ríkisútvarpsins og klippa á pólitísk tengsl þess eins og mögulegt er að gera. Það er ekki gert í þeim breytingartillögum sem hér liggja fyrir og eftir stendur meginefni frumvarpsins sem er vont, eins og hv. þingmaður nefndi áðan. Ég spurði talsvert eftir því við 2. umr. málsins hver ástæðan væri fyrir því að svona frumvarp væri komið inn í þing. Hvers vegna er frumvarp af þessu tagi komið hingað inn? Ég vakti athygli á því að líklega er það ágætt fyrir þingmenn að spyrja sig að því reglulega þegar lagafrumvörp koma til þingsins til afgreiðslu og umfjöllunar: Hver er ástæða þess að frumvarp er lagt fram? Ekki er það bara til þess að menn geti fjallað um það, gagnrýnt það eða mælt með því. Það er ekki bara verið að leggja fram lagafrumvörp til þess að gera eitthvað, það er einhver ástæða að baki. Það er einhver hugmynd um að lögin í landinu varðandi viðkomandi efni sem lagafrumvörpin fjalla um eigi að vera betri og öðruvísi en þau sem eru fyrir eða þá að setja þurfi ný lög um tiltekin mál. Lagafrumvörp detta sem sagt ekki inn í þingið að ástæðulausu. Ég innti hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra ítrekað eftir því hver ástæðan væri fyrir því að það lagafrumvarp sem hér um ræðir og er hér til 3. umr., þ.e. lagafrumvarp um breytingu á lögum um Ríkisútvarpið, sem felur eingöngu í sér breytingu á því hvernig skipa á í stjórn, er hans fyrsta þingmál sem ráðherra í ríkisstjórn Íslands. Varð hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra fyrir þrýstingi? Var þrýst á hann um að breyta lögunum með þessum hætti? Var það búið að vera í einhverjum undirbúningi? Var haft samráð, samstarf við til dæmis þá sem standa að Ríkisútvarpinu, núverandi stjórn Ríkisútvarpsins, stjórnendur, starfsfólk, þá sem láta sig málefnin varða og til dæmis sitja í stjórn Ríkisútvarpsins núna fyrir hina ólíkustu hópa í því markmiði að draga fram fjölbreytileikann í samfélaginu og styrkja grundvöll Ríkisútvarpsins og gæta þess að það ræki hlutverk sitt eins og lög kveða á um að það eigi að gera? Nei, það var ekkert slíkt sem hæstv. ráðherra gat bent á að hefði verið hvatinn að þessu lagafrumvarpi, ekki neitt. Ég innti hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra sömuleiðis eftir því hvað lægi þá að baki. Lágu einhverjar rannsóknir, kannanir, samanburður milli landa eða innan lands þar að baki sem geta rökstutt það að hæstv. ráðherra hefur lagt á sig að flytja þetta mál hér í þinginu? Hæstv. ráðherra sagði það nefnilega í ræðu sinni þegar hann mælti fyrir málinu við 1. umr. að eitthvað slíkt lægi að baki. Það mátti auðveldlega túlka það með þeim hætti. Með leyfi forseta, ætla ég að vitna í ræðu hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra í 1. umr. þessa máls þegar hann mælti fyrir málinu. Þar segir: „Meðal fyrstu mála sem komu á mitt borð sem mennta- og menningarmálaráðherra var umrætt fyrirkomulag við val á stjórnarmönnum Ríkisútvarpsins. Eftir vandlega skoðun var það niðurstaða mín að þrátt fyrir góð áform löggjafans um aðkomu valnefndar að vali stjórnarmanna félagsins væri fyrirkomulagið gallað því að engin trygging væri fyrir því að það næði markmiði sínu.“ Í þessu felst þrennt: Í fyrsta lagi að þetta er fyrsta mál sem kom inn á borð hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra. Í öðru lagi að málið var vandlega skoðað af hálfu ráðherra áður en frumvarpið var skrifað og það flutt inn í þing. Og í þriðja lagi var það vegna þess að það fyrirkomulag sem er ríkjandi samkvæmt núgildandi lögum er gallað. Það þrennt skiptir máli í þessu sambandi. En þegar hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra var inntur eftir því hvernig hefði staðið á því að málið kom inn á hans borð, hver ástæðan var fyrir því, hvaða hvati bjó þar að baki, þá var fátt um svör og á endanum viðurkenndi hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra það í ræðustól að það hefði ekki verið neitt annað en hans eigin hugmyndafræði og hans eigin hugmynd um það hvernig stýra og stjórna ætti Ríkisútvarpinu. Það var engin beiðni. Það var engin undirliggjandi óánægja með skipun núverandi stjórnar Ríkisútvarpsins, það var ekkert utanaðkomandi sem hvatti hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra til þess. Það var ekki einu sinni stefna ríkisstjórnar eins og hún birtist í stefnuyfirlýsingu stjórnarflokkanna. Það var sem sagt hugmyndafræðin sem réði að opinber stofnun af þessu tagi skyldi pólitískt skipuð, sérstaklega þegar Sjálfstæðisflokkurinn er í ríkisstjórn. Og eingöngu þegar Sjálfstæðisflokkurinn er í ríkisstjórn. Vegna hvers? Vegna þess að enginn sjálfstæðismaður, enginn þingmanna Sjálfstæðisflokksins á síðasta kjörtímabili þegar Sjálfstæðisflokkurinn var utan Stjórnarráðsins nefndi þetta mál í umræðum um stjórn Ríkisútvarpsins sem var þó til umræðu í þinginu í tvígang. Það var enginn. Ég fór í gegnum allar ræður hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins á síðasta kjörtímabili, það var aldrei rætt um að nauðsynlegt væri að skipa pólitíska stjórn ríkisútvarpsins heldur þvert á móti. Fyrrverandi hæstv. menntamálaráðherra Sjálfstæðisflokksins, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir talaði gegn því og sagði að það væri eitt af meginmarkmiðum þeirra lagabreytinga sem áttu sér stað varðandi Ríkisútvarpið, bæði 2007 og 2009 að klippa á pólitísk tengsl á milli stjórnmálamanna og stjórnar Ríkisútvarpsins. Hún spurði fyrrverandi hæstv. menntamálaráðherra Katrínu Jakobsdóttur sérstaklega út í það hvort eitthvað slíkt væri á ferðinni með breytingu á skipan í stjórn - sérstaklega. Í atkvæðagreiðslum um málið í vor greiddi enginn sjálfstæðismanna atkvæði gegn frumvarpinu á þeim forsendum að ranglega væri staðið að skipan í stjórn Ríkisútvarpsins. Það voru þrír eða fjórir sjálfstæðismenn sem greiddu atkvæði gegn frumvarpinu, ef ég man rétt. Þeir gerðu það allir á fjárhagslegum forsendum, þ.e. vegna tekjustofnanna sem Ríkisútvarpinu voru ætlaðir. Því er sem betur fer hægt að fletta upp í Alþingistíðindum og lesa sér til um hver áhersla þessara þingmanna var. Það var sem sagt ekki skoðun sjálfstæðismanna, þingmanna Sjálfstæðisflokksins að skipa ætti stjórn Ríkisútvarpsins með pólitískum hætti á meðan Sjálfstæðisflokkurinn er ekki í ríkisstjórn. En um leið og það gerist þá skal því breytt. Og hver var þessi vandlega skoðun sem hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra segir að farið hafi fram á málinu þegar það kom inn á hans borð - sem er reyndar ekki rétt? Hann átti í mestum samræðum við sjálfan sig. Það fór engin vandleg skoðun fram á málinu. Var eitthvert samráð haft við stjórn Ríkisútvarpsins? Við starfsmenn Ríkisútvarpsins? Við þá aðila sem nú skipa stjórn Ríkisútvarpsins? Nei, það var ekkert slíkt. Það var ekkert samráð haft við nokkurn einasta aðila um það hvernig þetta ætti að gera, utan veggja skrifstofu hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra. Þetta hefur að vísu oft og tíðum verið rætt á landsfundum flokksins, eins og þeir kalla hann. Hæstv. fyrrverandi mennta- og menningarmálaráðherra Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir nefndi það sérstaklega í ræðum sínum um málið fyrr í vetur að málið hefði oft verið til umræðu á fundum flokksins í gegnum árin og orðið hin mesta skemmtun af eins og hún taldi. Það fór sem sagt ekki fram nokkur einasta vandlega skoðun á þessum hugmyndum ráðherra sem ekki komu inn á borð hans heldur fæddust þær bara þar eða voru kannski fullburða í höfði hans þegar hann gerðist mennta- og menningarmálaráðherra. Í hverju er fyrirkomulagið þá gallað? Það var engin vandleg skoðun eða úttekt gerð sem sýndi fram á fyrirkomulagið væri gallað eða háð einhverjum annmörkum. Það liggur ekkert slíkt fyrir í þessu frumvarpi. Það er enginn rökstuðningur við að það sé gallað annar en sá að það eigi að heyra beint undir ráðherra hvernig þessi stjórn er skipuð og að herða eigi kverkatakið á Ríkisútvarpinu, hið pólitíska kverkatak sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur alltaf viljað hafa á þessari ágætu stofnun. Og ekki bara Sjálfstæðisflokkurinn. Vitnað hefur verið í grein og umfjöllun hæstv. forsætisráðherra landsins um sama miðil, Ríkisútvarpið, á undanförnum dögum þar sem hann ræðst af fullkominni hörku gagnvart þessari stofnun, þessari merku stofnun, þessari mikilvægu stofnun. Hann reynir að grafa undan trausti á Ríkisútvarpið, rýra traust starfsmanna stofnunarinnar og gera málstað hennar sem allra verstan. Vegna hvers? Vegna þess að Ríkisútvarpið fjallar ekki nógu vel um ríkisstjórnina. Það fjallar ekki með nógu jákvæðum hætti um þau mál sem ríkisstjórnin flytur inn í þing. Það tekur of mikið undir gagnrýnisraddir í samfélaginu á það sem ríkisstjórnin er að gera og eru tekin dæmi um það. Tekin eru dæmi um undirskriftasafnanir gegn málum ríkisstjórnarinnar, það sé gert mikið veður út af því, að Ríkisútvarpið hafi meira að segja flutt slíka frétt sem fyrstu frétt í Ríkisútvarpinu, að fréttamenn útvarpsins hafi flutt það sem fyrstu frétt í Ríkisútvarpinu að stór hluti þjóðarinnar væri hundóánægður með málflutning ríkisstjórnarinnar á Alþingi og þau mál sem stjórnin flytti hér fram. Þá stígur hæstv. forsætisráðherra fram, ekki til að kveinka sér undan umræðunni, við skulum undanskilja það, heldur til að láta vita af því að það er fylgst með starfsemi Ríkisútvarpsins. Það er fylgst með því sem fréttamenn skrifa og fréttamenn segja og hvaða fréttir eru fluttar. Ég ætla ekki að gera hæstv. forsætisráðherra það upp að hann sé það mikill pólitískur aumingi að hann væli undan því þó að fjallað sé með gagnrýnum hætti um stefnumál ríkisstjórnarinnar, það er ekki svoleiðis, mér kemur það ekki til hugar, heldur er þetta hótun. Svipan er reidd til höggs vegna þess að ekki er fjallað með nógu jákvæðum hætti um ríkisstjórn hans og þau mál sem stjórnin flytur, jafn vitlaus og þau flest eru. Tekið er undir það sjónarmið af fyrrverandi forsætisráðherra landsins og ritstjóra þess blaðs sem hæstv. forsætisráðherra landsins gagnrýnir reyndar ekki, skiljanlega. Hann ræðst ekki að Morgunblaðinu fyrir fréttaflutning þess heldur að Ríkisútvarpinu, eina hlutlausa fréttamiðlinum á landinu. Hann skal tekinn fyrir. Það skal grafið undan trausti á þá stofnun og fólkið í landinu skal fá að vita það að sú stofnun nýtur ekki trausts hæstv. forsætisráðherra og starfsfólk Ríkisútvarpsins má vita það að það skal hafa sig hægt, það er fylgst með því, fréttirnar eru vaktaðar. Umfjöllunin er vöktuð og forsætisráðherrann mun láta í sér heyra ef starfsfólk Ríkisútvarpsins, fréttastofan og þeir sem fjalla um slík mál fara út af sporinu að mati hæstv. forsætisráðherra. Þetta er auðvitað tilgangurinn, það er markmiðið, að veikja stofnunina, að ná henni undir sig fullkomlega, fyrst með því að skipa í hana pólitíska stjórn og síðan með því að berja hana hægri, vinstri úti í samfélaginu ef starfsmenn þar voga sér að tala gegn þeirri ríkisstjórn sem nú er við það að framkalla hér annað og enn ógnvænlegra hrun, efnahagslega og siðferðislega, en kallað var fram hér fyrir fimm árum.

Virðulegi forseti. Ágætu þingmenn sem eru í salnum. Sú breytingartillaga sem hv. þm. Vilhjálmur Árnason mælti fyrir lagar ekki það skjal sem liggur fyrir hér. Það að starfsfólk fái aðkomu að stjórninni breytir því ekki að um er að ræða breytingu á skipun í stjórn sem snýr að því að gera hana einsleita, gera hana pólitíska, gera hana undir hæl þings setta hverju sinni og þá auðvitað ráðandi þingmeirihluta. Þetta skiptir gríðarlegu máli. Þessi breyting samhliða breytingu nýrra laga sem samþykkt var í vor, vel að merkja með öllum atkvæðum þingmanna Framsóknarflokksins, fól í sér að stjórn Ríkisútvarpsins hefði nú dagskrárgerðarvald. Því stendur ekki til að breyta. Hins vegar stendur til núna að breyta skipuninni í stjórn. Stjórnin skal lúta Alþingi, vera skipuð af þingflokkum Alþingis eftir því hver skipar þar meiri hluta hverju sinni og mun þar af leiðandi endurspegla valdahlutföll inni á þingi. Það sem meira er, samkvæmt óbreyttum nýjum lögum sem samþykkt voru í vor mun sú stjórn móta dagskrárefni og dagskrárstefnu Ríkisútvarpsins. Saman gera þessar breytingar núna í samkrulli við nýju lögin sem eru samþykkt banvænan kokteil, banvænan kokteil þess efnis að pólitíkin mun fara að skipta sér af dagskrárstefnu eina stóra hlutlausa fjölmiðilsins sem er til á landinu í dag. Það er nefnilega fullkomlega óumdeilt að Ríkisútvarpið er hlutlaust, hlutlaus miðill. Það er hins vegar þannig að margir úti í samfélaginu líta svo á að miðlinum sé einhvern veginn handstýrt og hafi sérstaklega síðastliðin fjögur ár verið handstýrt af öflum innan þings. Margur heldur mig sig, segi ég bara í þessari umræðu. Það er vissulega svo að Sjálfstæðisflokkur hefur haft það sem vinnulag sitt að stýra umræðu. Við sjáum það náttúrlega langbest á því hvernig Morgunblaðið er orðið. Við sjáum þá miklu afturför sem hefur orðið á málefnalegri umræðu um málefni samfélagsins í Morgunblaðinu. Það þarf enginn að fara í grafgötur með það hvert sá miðill er farinn ef menn glugga í nokkra leiðara undanfarin fjögur ár eða í Staksteina, sem væri náttúrlega enn verra, eða umfjöllun yfir höfuð. Það er náttúrlega furðulegt að ritstjóri þessa blaðs skuli heita Davíð Oddsson sem var forsætisráðherra í 14 ár, stýrði hér í rauninni landi í 18 ár sem seðlabankastjóri og líka sem utanríkisráðherra. Það líkti þessu einhver við það að Nixon hefði verið settur yfir Washington Post eftir Watergate-hneykslið. Það er álíka gáfulegt að setja Davíð Oddsson sem ritstjóra Morgunblaðsins eftir hrun fjármálakerfisins haustið 2008, en það var liður í mjög markvissri aðgerðaáætlun sem sneri að því að endurskrifa söguna, þ.e. að láta líta út fyrir að hrunið 2008 hafi einfaldlega verið einhvers konar slys, einhvers konar tilviljun og að mestu leyti utanaðkomandi öflum að kenna, vondum útlendingum, allsherjarfjármálakrísu o.s.frv. Það er það sem hefur síðan dunið á okkur í umræðunni undanfarin fjögur ár í gegnum blaðsíður Morgunblaðsins. Þetta er sorglegt. Það er sorglegt að horfa upp á þetta. Á sama tíma hafa hins vegar skref verið tekin, markviss skref verið tekin í að tryggja sjálfstæði Ríkisútvarpsins, fjarlægja Ríkisútvarpið frá pólitískum öflum, tryggja sjálfstæði þess og efla getu þess til fagmennsku, til faglegrar umfjöllunar. Þetta svíður fólki sem vill auðvitað endurskrifa söguna. Þetta svíður fólki sem vill skrifa sögu sína sjálft og hvernig undanfarin ár hafa farið fram. Þá er ekkert auðveldara að gera en að láta í það skína að auðvitað sé þeim miðli, eins og öðrum, handstýrt af annarlegum pólitískum öflum, af annarlegum pólitískum hagsmunum rétt eins og þeir sem hafa uppi svoleiðis málflutning eru vanir að ástunda sjálfir, vinnubrögð sem þeir eru vanir að ástunda sjálfir. Það vill svo til að í samfélagi okkar hugsa ekki allir eins, það vinna ekki allir eins. Með öðrum orðum eru ekki allir eins og Davíð Oddsson og Sjálfstæðisflokkurinn. Það vill svo til að síðastliðin fjögur ár hefur ríkisstjórnin markvisst verið að taka skref í átt að því að fagvæða Ríkisútvarpið, gera það sjálfstætt og færa það frá pólitísku valdi. Af hverju? Jú, vegna þess að það eru sumir í þessu samfélagi sem átta sig á mikilvægi þess að fjölmiðlar geti virkað sem fjórða valdið, að fjölmiðlar hafi virkt aðhald með stjórnmálamönnum og valdastétt hvers tíma. Það er einstaklega mikilvægt í öllum ríkjum og þess vegna má ekki og á ekki undir nokkrum kringumstæðum að færa miðla nær eða undir pólitískt vald. Þetta vissi síðasta ríkisstjórn og veit. Þetta vitum við og það skiptir máli. Hins vegar er það svo sumir halda að á valdatíð síðustu ríkisstjórnar hafi fólk verið skipað inn í Ríkisútvarpið sem var handbendi pólitískra skoðana þeirra sjálfra sem þar sáu um. Það hefur birst ítrekað í ummælum hv. þingmanna í þessu púlti þar sem menn halda einhvern veginn að hér hugsi hver einn og einasti stjórnmálamaður einungis um að maka sinn krók, ota sínum tota og koma sínum sjónarmiðum að hvar sem er, hvenær sem er, hvernig sem er og svífist einskis til þess. Þetta er rangt en aftur: Margur heldur mig sig. Margur heldur nefnilega að aðrir hugsi eins og þeir hugsa. Þetta er ekki rétt og það skiptir gríðarlegu máli. Það sem liggur fyrir okkur í þessari tillögu er skipan einsleitrar stjórnar. Stjórnar sem verður einsleit vegna þess að hún verður pólitískt skipuð öndvert því sem var tillaga með þeim lögum sem eru í gildi, að það væri fagleg stjórn. Hún er vissulega fámennari, hún er vissulega fimm manna en hún kemur úr ólíkum áttum: Úr þingi, sem er vissulega eigandi Ríkisútvarpsins, þ.e. fyrir hönd þjóðarinnar, frá samfélagi háskólanna og frá listamönnum. Þessi stjórn, úr þeim þremur áttum, sem vel má stækka og vel má breikka, átti að hafa mótandi áhrif á dagskrárgerð Ríkisútvarpsins. Með þessari breytingu verður það svo að einsleit sjö eða níu manna stjórn, einungis skipuð þeim flokkum sem eru á Alþingi og endurspeglar þar af leiðandi valdahlutföllin á þingi, mun stýra, hafa áhrif á og móta dagskrárstefnu Ríkisútvarpsins. Markmiðin eru alveg skýr, þau eru auðvitað að hafa pólitísk áhrif á dagskrárstefnuna, stýra umræðunni og færa Ríkisútvarpið, þennan merka miðil, nær pólitísku valdi, koma honum skýrar inn í faðm pólitíkurinnar og gera honum þar með erfiðara að viðhalda og efla gagnrýna umræðu í samfélaginu, viðhalda valdi sínu sem fjórða vald. Þetta er hættuleg þróun, þetta er afturför sem við verðum að vinda ofan af. Ég hafna alfarið báðum breytingartillögum sem eru lagðar fyrir hér. Sú fyrri, sem maður gæti reyndar mögulega setið hjá við, snýr að því að veita starfsmönnum áheyrnarsetu í stjórn. Ég tel hana einfaldlega hvítþvott á annars afar vondri tillögu. Þeirri síðari, sem er að breyta stjórninni þannig að hún sé skipuð af Alþingi, hafna ég auðvitað alfarið. Hún á sér engar fyrirmyndir. Þetta er hvergi annars staðar svona. Þetta var vissulega þannig hér en það voru tekin skref, markviss skref í átt frá því fyrirkomulagi og af gildum ástæðum, þ.e. að færa Ríkisútvarpið frá hinu pólitíska valdi og efla sjálfstæði þess og getu til fagmennsku og getu til að standa undir því nafni að verða fjórða valdið í þessu samfélagi. Það voru markviss skref tekin í þá átt. Nú á að taka og vinda ofan af þeim. Nú á að fara til baka og svo ég vitni í bloggfærslur og ummæli, með leyfi forseta, á að hreinsa út samfylkingarfólkið sem er þar. Það er galin hugmynd að þarna hafi fólki verið skipað inn út frá flokksskírteinum og að þarna sé umræðu stýrt og hafi verið stýrt undanfarin fjögur ár. Hugmyndin er galin og hún er spunnin upp úr höfði fólks sem náttúrlega ástundar að gera það sem við sjáum til að mynda á síðum Morgunblaðsins. Þar eru einmitt svona vinnubrögð ástunduð, sagan endurskrifuð, sögum komið á kreik, efni stýrt þannig að látið er líta út fyrir og látið í það skína að hlutir séu öðruvísi en þeir eru. Það er dagskrárgerð sem þeir þekkja. Það er dagskrárgerð sem við sjáum væntanlega koma til í framhaldinu þegar stjórnin verður pólitískt skipuð hjá Ríkisútvarpinu. Ég óttast þá þróun. Hún er afturför og ég hafna alfarið þeim tillögum sem liggja fyrir.

Virðulegi forseti. Við ræðum enn og aftur málefni Ríkisútvarpsins og frumvarp hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra og þá eftirtektarverðu ákvörðun hans að breyta núgildandi lögum og taka eingöngu út úr lögunum það sem snýr að vali stjórnarmanna. Þetta er hans helsta mál ásamt því að boða til niðurskurðar í lánamálum námsmanna og gera til þeirra auknar kröfur um námsframvindu þar að lútandi. Þetta eru helstu mál hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra sem hann leggur fram á þessu sumarþingi. Sem sé, ákvörðun ráðherrans um að stjórnmálavæða á ný Ríkisútvarpið og herða enn tök pólitíkurinnar á ríkisreknum fjölmiðli, og af því að ég er svo vinstri græn og róttæk að fullyrða að almenn sátt sé um það í samfélaginu að við viljum vera framsýnt og framsækið þjóðfélag sem gangi í nútímalegum takti við aðrar þjóðir þá er ansi hreint áhugavert að sjá hversu afturhaldssamt frumvarp hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra er. Í því er dregið með kröftugum og mjög skýrum hætti úr þeim lýðræðislegu áherslum sem finna má í núgildandi lögum um val á stjórnarmönnum. Og það aðeins réttum tæpum þremur mánuðum frá því að Alþingi samþykkti ný heildarlög um Ríkisútvarpið, nr. 23, en með þeim voru gerðar margþættar breytingar á þeim lagareglum sem giltu um Ríkisútvarpið og lögð megináhersla á hlutverk þess sem fjölmiðils í almannaþágu. Eins og öllum er kunnugt um var þeim lögum, núgildandi lögum, ætlað að stuðla að lýðræðislegri umræðu, menningarlegri fjölbreytni og félagslegri samheldni. Vísað er líka í lögunum í ákveðin siðferðisgildi sem Ríkisútvarpið skuli hafa í heiðri svo sem fagmennsku, heiðarleika og virðingu og í þeim er ítarlegra kveðið á um hlutverk og skyldur Ríkisútvarpsins en í eldri lögum, meðal annars er það sérstaklega tilgreint, þ.e. lýðræðislegt hlutverk og menningarlegt. Þannig er í núgildandi lögum, til upprifjunar, kveðið á um að ráðherra tilnefni formann stjórnar og Starfsmannasamtök Ríkisútvarpsins einn stjórnarmann. Aðrir fimm stjórnarmenn eru tilnefndir af valnefnd og í þá fimm manna valnefnd sem er skipuð af ráðherra tilnefnir allsherjar- og menntamálanefnd þrjá fulltrúa, Bandalag íslenskra listamanna einn og samstarfsnefnd háskólastigsins einn. Eins og kunnug er er lagt til með fyrirliggjandi frumvarpi hæstv. núverandi mennta- og menningarmálaráðherra að þetta ferli við skipun valnefndar og stjórnar komist ekki til framkvæmda og Alþingi skipi þess í stað sjö nefndarmenn. Engin af þeim umsögnum sem bárust um frumvarpið er jákvæð ef frá er skilin umsögn útvarpsstjóra sem ekki hefur neinar athugasemdir við skipan mála í nýja frumvarpinu, sem er gríðarlega umhugsunarvert, því að með frumvarpinu sem nú hefur komið fram frá hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra er um að ræða minni aðkomu starfsmanna að ákvarðanatöku stofnunarinnar og dregið er úr áherslu núverandi laga á lýðræðislega starfshætti innan Ríkisútvarpsins. Það er undarleg forgangsröðun að leggja til breytingu á nýjum lögum sem samþykkt voru fyrir aðeins þremur mánuðum með miklum meiri hluta greiddra atkvæða en við atkvæðagreiðslu um það frumvarp greiddu 35 þingmenn atkvæði með samþykkt þess og einungis fjórir voru á móti. Mig langar til að rifja upp að mikil áhersla hefur verið á það lögð á liðnum árum að hverfa frá flokkspólitískum stjórnum ríkisstofnana. Þetta er hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra að hunsa með frumvarpi sínu um skipun stjórnar Ríkisútvarpsins. Og það rímar kannski líka við áherslur hans við skipun stjórnar LÍN. Á undanförnum árum hefur verið lögð áhersla á hæfi, þekkingu og reynslu við skipun stjórnarmanna og þau sjónarmið eiga enn frekar við um Ríkisútvarpið í ljósi þess hlutverks sem Ríkisútvarpið gegnir í samfélagi okkar, þ.e. að veita fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu, vera almannaþjónustumiðill og það hlutverk er áréttað í heiti núgildandi laga með orðunum fjölmiðill í almannaþágu. Ekki í þágu sumra. Ekki í þágu hagsmunasamtaka. Ekki í þágu stjórnmálaflokka heldur í almannaþágu. Einnig er í núverandi lögum lögð áhersla á að Ríkisútvarpið skuli stuðla að lýðræðislegri umræðu, menningarlegri fjölbreytni og félagslegri samheldni eins og ég hef áður getið um. Ég spyr: Er hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra ekki sammála mér um þau gildi? Er hann ekki sammála um þau gildi sem búist er við af ríkisútvarpi, fjölmiðli okkar allra? Til að það geti rækt hlutverk sitt er sérstaklega mikilvægt að gæta faglegs og pólitísks sjálfstæðis stofnunarinnar í daglegum rekstri og í dagskrárgerð. Frumvarpið stefnir þeim áformum í hættu. Það stefnir þeim áformum um eflingu hins lýðræðislega, menningarlega og samfélagslega hlutverks, sem Ríkisútvarpið skal og ber að gæta, í hættu. Af hverju? Vegna þess að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra vill að pólitíkin skipi sér inn í stjórn ríkisfjölmiðilsins og hafi þar með áhrif og ekkert tal um lýðræðislegar ákvarðanir eða að fulltrúar almennings komi þar inn í. Allt svoleiðis tal eða ákvarðanir eru slegnar út af borðinu með einu pennastriki, sambærilegt við skipun stjórnar LÍN. Ákvæðum núgildandi laga um skipun valnefndar var ætlað að tryggja að í stjórn veldust einstaklingar með nauðsynlega þekkingu á þeim málefnum sem samkvæmt markmiðsákvæði laganna eru helstu verkefni Ríkisútvarpsins. Í samræmi við það hlutverk er það hlutverk Ríkisútvarpsins að stuðla að lýðræðislegri umræðu og þá er að sjálfsögðu eðlilegt að við skipun stjórnar sé leitað til háskólanna og til Bandalags íslenskra listamanna þegar við kemur því hlutverki ríkisfjölmiðilsins að stuðla að menningarlegri fjölbreytni. Fyrirhuguð breyting ráðherra á skipun stjórnar má teljast enn alvarlegri þegar horft er til þess að í núgildandi lögum er hlutverk stjórnar talsvert víðfeðmara en samkvæmt eldri lögum. Þannig kemur stjórnin ekki eingöngu að rekstri stofnunarinnar eins og áður heldur hefur hún meiri umsvif og völd. Gott og vel. Þessu vill núverandi hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra ekki breyta en hann vill breyta skipun stjórnarmanna og vali á þeim. Með núgildandi lögum voru möguleikar stjórnar Ríkisútvarpsins til að hafa áhrif á dagskrárliði, þætti, innihald og efnislega umfjöllun stofnunarinnar auknir enda gert ráð fyrir breyttri skipun stjórnar þar sem fagleg sjónarmið yrðu höfð að leiðarljósi. Og enn og aftur, nú á að auka á ný vægi pólitískra þátta við skipun stjórnar og færa hana aftur í gamaldags hægri sinnaða leyndarhyggju pólitísks farvegs sem víkja átti frá. Þetta er gert án þess að horft sé til breytts hlutverks hennar og þannig virðist fyrirhuguð breyting ekki byggð á heildstæðu mati. En nú er komin dúsan frá hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra. Það er þessi breytingartillaga. Þessi pinkulitla, örstutta breytingartillaga sem hljóðar svo: „Starfsmannasamtök Ríkisútvarpsins tilnefna einn mann og annan til vara á löglega boðuðum fundi og hafa þeir málfrelsi og tillögurétt en ekki atkvæðisrétt í stjórn Ríkisútvarpsins.“ Þeir mega sitja, þeir mega taka til máls og þeir mega koma með tillögur en alls ekki hafa neinn atkvæðisrétt. Ég rifja upp umsögn frá stjórn Starfsmannasamtaka Ríkisútvarpsins við frumvarp þetta. Umsögnin hljóðar svo, með leyfi forseta: „Stjórn Starfsmannasamtaka Ríkisútvarpsins (RÚV) harmar að fulltrúi Starfsmannasamtakanna verði ekki í stjórn Ríkisútvarpsins, samkvæmt tillögu um breytingar á lögum um Ríkisútvarpið.“ Í umsögn þeirra er enn fremur sagt, með leyfi forseta: „Með setningu laga nr. 23/2013 um stjórn Ríkisútvarpsins og skipan hennar var það talið til bóta að fulltrúi starfsmanna fengi sæti í stjórn til að fylgjast með og hafa áhrif á ákvarðanir sem snerta starfsmenn fyrirtækisins. Með þeirri tillögu sem nú liggur fyrir er ljóst að þessum endurbótum verður snúið við. Það harmar stjórn Starfsmannasamtakanna og bendir enn fremur á að nú þegar er búið að kjósa fulltrúa starfsmanna í stjórn Ríkisútvarpsins samkvæmt gildandi lögum.“ Starfsmannasamtök Ríkisútvarpsins harma þetta. En hér er verið að bjóða þeim örlitla dúsu þrátt fyrir að fyrir um það bil einum og hálfum mánuði hafi tæplega 200 manns, sem sitja í Starfsmannasamtökum Ríkisútvarpsins, setið á fundi, mætt og greitt atkvæði um þann fulltrúa sem þau vilja sjá sem sinn fulltrúa í stjórn Ríkisútvarpsins. Fimm eða sex manns buðu sig fram sem sýnir þann mikla áhuga og þá áherslu sem Starfsmannasamtök Ríkisútvarpsins leggja á að koma að ákvarðanatöku í stjórn Ríkisútvarpsins. Nei, með þessari dúsu, gjörið svo vel, þið megið sitja fundi en alls ekki hafa neinn atkvæðisrétt. Þarna er verið að slá fast á fingurna á starfsmönnum og þeirri gríðarlega varasömu hugsun að sjónarmið þeirra eigi heima við faglega ákvarðanatöku og stefnu fjölmiðilsins, en til upprifjunar er í gildandi lögum kveðið á um að starfsmenn Ríkisútvarpsins tilnefni einn stjórnarmann stofnunarinnar. Gjörið þið svo vel, kæru starfsmenn, þið megið hlusta, þið megið koma með tillögur, en engin atkvæði, takk fyrir. Virðulegi forseti. Ég harma þetta frumvarp. Ég harma að þessi breytingartillaga skuli ekki ganga lengra í þá átt að auka vægi atkvæðisréttar starfsmanna í stjórn Ríkisútvarpsins. Ég harma það líka að með frumvarpinu er slegið fast á alla tilburði til lýðræðislegra stjórnarhátta ríkisfjölmiðilsins, fjölmiðils okkar allra.

Herra forseti. Ég kem bara upp til þess að gera grein fyrir því hvers vegna ég samþykki þessa breytingartillögu frá hv. þm. Vilhjálmi Árnasyni. Ég hef haldið ræður um þetta mál, tvisvar að mig minnir, í ræðustól og látið skýrt í ljósi hvað mér finnst um þetta frumvarp. Ég harma það reyndar líka og sérstaklega í ljósi þess, eins og áður hefur komið fram, að það var nýbúið að samþykkja frumvarp um Ríkisútvarpið sem mér hugnaðist mjög vel og var nákvæmlega í anda aukins lýðræðis og meiri faglegrar vitundar í Ríkisútvarpinu þó að ég sé ekkert að deila á það eins og það var. Núverandi stjórnarmenn komu á fund nefndarinnar og lýstu því yfir að þessi stjórn hefði starfað mjög vel saman, það væri faglega unnið og allir mjög ánægðir. Það kom líka starfsmaður frá starfsmannafélaginu og í hans orðum virtist liggja að starfsmenn legðu mikla áherslu á að starfsmannafélagið hefði fulltrúa á stjórnarfundum. Eins og fram hefur komið hörmum við málið og styðjum í rauninni ekki þetta frumvarp en ég samþykki breytingartillögu hv. þm. Vilhjálms Árnasonar og fagna henni. Þetta er smáskref í sáttaátt og gerir starfsmönnum þá kleift að sitja stjórnarfundi sem er hið besta mál. Ég get líka tekið fram að ég er lýðræðissinni og það er alveg ljóst að þetta mál fer í gegn hvað sem ég segi, en ég er búinn að koma mínum skilaboðum og míns flokks á framfæri. Ég geri það með glöðu geði að skrifa nafn mitt undir þessa breytingartillögu því að hún er þó í átt til sátta.

Hæstv. forseti. Hér er komið til 3. umr. frumvarp um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu, sem snýr að vali stjórnarmanna. Ég hef ítrekað kallað eftir því að fá skýringu á því hvers vegna í veröldinni það er lagt fram. Af hverju kemur það fram á sumarþingi? Frumvarpið er breyting á lögum sem samþykkt voru fyrir þremur mánuðum, þá með 35 atkvæðum gegn 4 og með samþykki allra stjórnmálaflokka nema Sjálfstæðisflokksins. Kannski er skýringin á því að þetta frumvarp er lagt fram að nú ætli menn að nota tækifærið, og Framsókn dansar með, og kalla fram breytingar en aðeins á hluta af því frumvarpi sem fór í gegn í vor, þ.e. eingöngu því er varðar stjórnina. Er þá nema von að maður spyrji: Hver er tilgangurinn? Hvers vegna er verið að breyta þessu? Af hverju er verið að fara frá því sem menn lögðu á sig mikla vinnu við að fá í gegn og finna góða lausn á, sem var myndun stjórnar Ríkisútvarpsins? Af hverju velja menn þennan þátt og breyta því til baka þannig að þetta eigi að vera hlutfallskosning á Alþingi? Er von á öðru en að maður reikni með því að þarna sé hreinlega verið að gefa þau skilaboð að hér eigi að vera pólitísk íhlutun í Ríkisútvarpið, að hverfa aftur til eldri tíma eða búa til hættu á því að það hverfi til þess tíma þegar menn drottnuðu og ríktu yfir hlutunum í Ríkisútvarpinu? Ég verð að viðurkenna að það veldur miklum vonbrigðum að fá þetta frumvarp inn og ég hef tjáð þá skoðun áður. Ég sagði líka frá því að þegar við sáum frumvarpið þá sátum við saman, minnihlutafulltrúarnir í allsherjar- og menntamálanefnd, og horfðum hver á annan og sögðum: Bíddu, hvað erum við að fara að fjalla um? Menn notuðu þar orð eins og asnalegt, ótrúlegt, óþarft, óskiljanlegt, pólitísk valdbeiting og fleiri og fleiri. Fyrrverandi hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra, hv. þm. Katrín Jakobsdóttir, fór ágætlega yfir sögu málsins og rakti með hvaða hætti menn komust að þeirri niðurstöðu að vera með valnefnd, vera með sjö manna stjórn þar sem menn leyfðu menntamálaráðherra á hverjum tíma að skipa stjórnarformanninn, setja inn fulltrúa frá starfsmönnum og setja síðan sérstaka valnefnd sem átti að sjá til þess að skipa hina fimm fulltrúana. Settar voru býsna miklar og ítarlegar reglur um það hvernig skipa ætti þessa fulltrúa, hvaða hæfi þeir ættu að uppfylla o.s.frv. Ég skil ekki af hverju við fórum ekki bara þá leið, prófuðum hana. Þetta er auðvitað ekki eina leiðin og ef það kemur svo í ljós að við erum ósátt við þessa leið reynum við að finna enn betri leið en ekki að hopa til baka. Þetta hafa verið vonbrigði. Ég hef ítrekað spurt hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra að því: Bíddu, hvað er það sem dregur menn til þess að taka þessa ákvörðun og af hverju er verið að taka sumarþingið undir þessa umræðu? Af hverju tökum við þetta ekki í rólegheitunum ef menn telja ástæðu til að breyta hlutunum og breyta þá í leiðinni hlutverki stjórnarinnar? Auðvitað hangir það saman, skipan í stjórn og hlutverk hennar. Það eru ýmsar aðrar breytingar. Hugmyndafræðin í lögunum sem samþykkt voru í vor kemur ágætlega fram. Ríkisútvarpið var gert að opinberu hlutafélagi árið 2006 og samkvæmt íslenskum lögum varðandi hlutabréf þar sem eigandinn er einn, sem er ríkið, fer fjármálaráðherra með það hlutabréf. Menn breyttu skipulaginu, og er ágætlega gerð grein fyrir því í rökstuðningi með frumvarpinu, væri hægt að tryggja að menntamálaráðherra færi með þetta hlutabréf. Fjölmiðlanefndin sem þá var skipuð var einmitt hugsuð í tengslum við það. Hvað er það sem menn eru alltaf að glíma við þegar menn fjalla um stjórnun Ríkisútvarpsins og hvernig á að haga stjórnskipulagi fyrir þessa stofnun sem á að vera í almannaþágu? Það er að hindra eða koma í veg fyrir pólitísk áhrif á þá stofnun. Það er að eyða tortryggni gagnvart því að stjórnmálaflokkar, þingmenn eða þeir sem eru við völd á hverjum tíma geti íhlutast um dagskrárefni þessa opinbera fjölmiðils. Þess vegna er það þeim mun óskiljanlegra að ný ríkisstjórn skuli svo gefa þau skilaboð að hún vilji hverfa frá þeim áformum um að búa til armslengd, að koma hlutunum fjær þessum pólitísku fulltrúum, að skipa stjórnina ekki beint, að menn skuli hverfa til baka. Er nema von að maður láti sér detta í hug að skilaboðin séu bara þessi: Nú erum við komin til valda, nú ætlum við að fara að ráða, við ætlum að gera þetta eins og þetta var gert áður. Sjálfstæðisflokkurinn ætlar að fara að stjórna hér og drottna eins og áður. Rökin sem koma fram í frumvarpinu eru að þetta eigi að vera lýðræðislegra, gagnsærra og skýrari ábyrgð. Menn segja að það sé hlutfallskosning á Alþingi. Það er mjög mikilvægt og við höfum verið að reyna að setja nýja þingmenn inn í það, það eru ekki allir sem fylgjast með hvernig svona kosning fer fram. Þegar hlutfallskosning er þá koma fram tveir listar þar sem meiri hlutann setur sinn lista fram og minni hlutinn sinn lista. Ég hef aldrei á þeim árum frá því að ég kom á þing árið 2007 setið á fundi þar sem menn skoða fulltrúa hver annars og sammælast um hvernig stjórn eigi að vera skipuð í heild. Það er engin heildarsýn heldur kemur hver með sinn fulltrúa og gætir þess vel að þar sé ágætur pólitískur gæðingur í flestum tilfellum og tilnefnir þannig í stjórnina. Síðan sitja menn hér í salnum og fá tilnefningu allir í einu. Ég hef aldrei orðið vitni að því að það hafi verið kallað til baka. Við erum nýbúin að fara í gegnum það að vera nánast rekin til baka af fundi Evrópuráðsins vegna þess að við vorum eingöngu með karlmenn í þeirri nefnd og brutum þar með lög Evrópuráðsins. En við brutum auðvitað fleiri lög, við brutum íslensk jafnréttislög. Við höfum verið í vandræðum með það í þinginu að skipa málum þannig að við getum tryggt að gætt sé eðlilegs hlutfalls á milli kynjanna og að farið sé að lögum þar. Eina leiðin sem við höfum þar er að menn tilnefni fulltrúa með einhverjum formlegum hætti og að forsætisnefndin fái þær tilnefningar og geti skoðað heildarmyndina áður en til borið fyrir þingið. Það er engin hefð fyrir því, og núna á þessu þingi var þetta sérstaklega óhönduglegt vegna þess að það lá ekkert fyrir hverjir ættu fulltrúa í þessum nefndum bara daginn áður en átti að fara að kjósa í þær. Þannig hefur það líka verið með stjórnir fyrirtækja sem tilnefndar eru af Alþingi eða sem sagt þegar er hlutfallskosning, þá stöndum við bara frammi fyrir því að birtur er sjö manna listi og þingið samþykkir hann. Ef mönnum væri einhver alvara með það sem kom fram hjá hæstv. menntamálaráðherra, að þetta ætti að vera þannig að 63 þingmenn, sem hafa auðvitað gríðarlega breiða skírskotun, góða aldursbreidd, þokkalega kynjaskiptingu, að á Alþingi sé þversnið af þjóðfélaginu, hefði mátt gera þetta með þeim hætti að Alþingi sem 63 manna hópur væri valnefnd sem fengi þá tilnefningarnar, færi yfir hæfi manna og síðan sammæltust menn um það að þetta væri sú tillaga sem Alþingi í heild gerði um stjórnarmenn Ríkisútvarpsins. Eða fæli allsherjar- og menntamálanefnd, sem átti að skipa þrjá inn í valnefndina, að þeir mundu gera þetta með svipuðum hætti. Nei, það er ekki nægjanlegt lýðræði, það er ekki nógu gagnsætt, það tryggir ekki næga ábyrgð. Við ætlum að deila hér og drottna með gamla hættinum. Þá veltir maður líka fyrir sér: Hvert stefna menn? Við vitum það vel að mikil tortryggni hefur einmitt verið í samfélaginu á undanförnum árum gagnvart áhrifum pólitíkusa á einstök fyrirtæki og hvernig menn fara með vald sitt, sem þegið er frá almenningi, við stjórn á almannastofnunum. Það hefur verið alveg klár stefna undanfarin ár og hjá síðustu ríkisstjórn að reyna að auka armslengdina, þ.e. að færa framkvæmdastjórn einstakra stofnana og ríkisstofnana og annað frá pólitíska valdinu. Hér er horfið til baka. Ég á mjög erfitt með að sætta mig við það. Menn búa við það í öðrum fjölmiðlum að þar eru ákveðnir eigendur sem hafa ákveðin völd og þeir stjórna þar með upplýsingagjöfinni. Ég hefur sjálfur harmað það. Við vorum hér áður með pólitísk blöð þar sem stjórnmálaflokkar ráku ákveðin blöð. Menn hafa horfið frá því, fjölmiðlaflóran hefur náttúrlega breyst. Menn toguðust á um það á sínum tíma þegar menn glímdu við fjölmiðlalögin og nýir fjölmiðlar komu inn á markaðinn, þá átti að setja ýmsar reglur. En við höfum búið við það að Morgunblaðið hafi verið með 70–80% af markaðnum í fjöldamörg ár. Sá fjölmiðill er nú kominn í einkaeigu, hann er eign ákveðinna fyrirtækja sem gæta ákveðinna hagsmuna, berst gegn því að breytingar verði á kvótakerfinu, blaðið hefur það bara sem stefnu og berst gegn aðild að ESB. Í sjálfu sér er ekkert athugavert við að ritstjórn einhvers blaðs hafi opinbera stefnu, hún þarf bara að vera skýrari. Eins þegar kemur að kosningum þyrftu menn að vera með breska fyrirkomulagið og tilkynntu þá hvern þeir styddu. Þarna er verið að stýra upplýsingum með ákveðnum hætti. Menn hafa ásakað Baugsveldið um að hafa gert þetta með svipuðum hætti og gera það enn. En hvað ætlum við að gera við Ríkisútvarpið? Ætlum við ekki að reyna að hjálpa því að vera laust við grunsemdir um slíkar tengingar? Ég ætla rétt að vona að við berum gæfu til þess fljótlega að snúa af þeirri braut sem hér er boðuð af nýrri ríkisstjórn; að breyta um stefnu og fara í öfuga átt. Við áttum um það orðaskipti í gær hvort hér væri komin ný hægri stjórn og hvort það væri rétt orð yfir þá stjórn sem nú situr. Það er eitt af því sem hræðir mig hvað mest sem vinstri mann og jafnaðarmann sem vill aukið réttlæti í samfélaginu, sem vill meiri jöfnuð, sem vill forgangsraða þannig að jöfnuðurinn viðhaldist eða aukist. Við höfum fengið rök fyrir því, m.a. er ráðstefna í dag í Háskóla Reykjavíkur þar sem aðilar koma sem sýna fram á það með rannsóknum að samhengi er á milli lífslíkna og jöfnuðar. Því hefur verið haldið fram í mörg ár og auðvitað segir það sig nánast sjálft að þeir sem búa við vond lífsskilyrði, hafa slaka aðkomu að samfélaginu og búa við lakari kjör hafa minni lífslíkur en þeir sem hafa það betra. Okkur á Íslandi ber skylda til þess að reyna að tryggja að allir hafi jafnar lífslíkur og jafna möguleika. Framvindan á sumarþinginu gefur þessi skilaboð: Hér er búin að vera vinstri stjórn, hér hefur fólk bögglast við að reyna að auka jöfnuð, hér hefur fólk bögglast við að auka jafnrétti. En nú komum við og ætlum að gæta sérhagsmunanna að nýju. Erum við að fá helmingaskiptin aftur?  Hér koma menn og væla yfir því að það skuli vera komið jafnréttisátak sem skuldbindur nýja ríkisstjórn til að borga einhver hundruð milljóna í það. Það þvælist miklu meira fyrir þeim en að afnema veiðileyfagjald upp á 3,2 milljarða á þessu ári og 6,4 á því næsta. Þar er vandinn. Fyrrverandi ríkisstjórn setti núverandi ríkisstjórn í mikinn vanda með því að forgangsraða svona. Það ber allt að sama brunni, hér er komin bullandi hægri stjórn sem forgangsraðar í þágu þeirra sem hafa það betra, ríkisstjórn sem ætlar að kljúfa samfélagið með auknum ójöfnuði eins og gerðist fyrir hrun þar sem hann jókst alveg gríðarlega. Okkur hefur tekist að snúa af þeirri braut en nú á að fara að hverfa aftur til baka. Það er eitt hugtak sem mikið hefur verið notað á undanförnum árum, það er orðið valdefling, sem felur í sér að verið er að berjast fyrir rétti hvers einstaklings til þess að hafa stjórn á eigin lífi og til að fá að njóta réttar síns í samfélaginu. Það var samfélagið sem ég var að vona að við fengjum hér smátt og smátt á Íslandi með aukinni valdeflingu íslenskrar þjóðar og einstaklinga þessa lands. Táknrænt fyrir það er þegar hv. þm. Freyja Haraldsdóttir kom hér í morgun við nýjar aðstæður. Það er sú mynd sem ég hefði viljað sjá. Hvað erum við að fá í staðinn? Við fáum ekki valdeflingu. Við fáum valdbeitingu.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi ræðu minnar benda, eins og hv. þm. Guðbjartur Hannesson, á forgangsröðun ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Forgangsmálin sem sett eru hér og rædd og áhersla er lögð á inn í sumarþingið, sem átti að verða stutt og með þægilegum samstöðumálum, eru öll í þá átt að hygla sérhagsmunahópum, sem hafa þó nægilegt fyrir, og herða pólitísk tök á Ríkisútvarpinu. Við erum að tala um það að fyrsta mál hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra var að afsala sér tekjum af neysluskatti á útlendingum, útlendum ferðamönnum sem hér fjölgar ákaflega mikið og þannig að mikill kostnaður fylgir þeim. Það er ekki ástæða til þess að ívilna sérstaklega erlendum ferðamönnum í þeirri stöðu sem ríkissjóður er í. Útgerðarmennirnir eru í alveg einstakri stöðu þeirrar greinar þar sem arðurinn hefur aldrei verið meiri og þá er þeim gefinn afsláttur af gjaldi sem þeir ættu að greiða fyrir sérleyfið sem þeir hafa til þess að nýta auðlindir þjóðarinnar. Svo er það fyrsta og eina mál hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra sem er að herða pólitísk tök á Ríkisútvarpinu. Er nema von að það fari um mann hrollur, hæstv. forseti, þegar svona ákveðin skref í átt til mikillar hægri stjórnar eru stigin strax í upphafi starfsferils þessarar ríkisstjórnar? Með lögum um Ríkisútvarpið sem samþykkt voru fyrr á þessu ári eftir margra ára undirbúning og samráð voru gerðar margþættar breytingar og lögð megináhersla á hlutverk Ríkisútvarpsins sem fjölmiðils í almannaþágu. Í markmiðsákvæði er tiltekið að lögunum sé ætlað að stuðla að lýðræðislegri umræðu, menningarlegri fjölbreytni og félagslegri samheldni. Það er vísað í ákveðin siðferðisgildi sem Ríkisútvarpið skuli hafa í heiðri, svo sem fagmennsku, heiðarleika og virðingu, auk þess sem áhersla skuli lögð á rækt við íslenska tungu, sögu og menningu þjóðarinnar. Í gildandi lögum er fjallað bæði um lýðræðishlutverk Ríkisútvarpsins og menningarlegt hlutverk þess. Talsverðar breytingar voru gerðar með lögunum á stjórn Ríkisútvarpsins og veigamest er sú tillaga að taka upp armslengdarfjarlægð frá löggjafarvaldinu gagnvart beinni skipan í stjórn Ríkisútvarpsins. Fyrirkomulagið er með þeim hætti að hv. allsherjar- og menntamálanefnd Alþingis skipar þrjá fulltrúa af fimm í sérstaka valnefnd sem koma með tilnefningar um hverjir skuli skipa stjórn Ríkisútvarpsins þannig að tekið verði fyrir það fyrirkomulag að stjórnarmenn séu skipaðir beint með samþykki Alþingis og tilnefningu flokka. Það er einmitt það fyrirkomulag sem verið er að festa í sessi og er forgangsmál hæstv. ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Þar með er horfið aftur til fortíðar. Markmiðið með fyrirkomulagi eins og það er í núgildandi lögum er að armslengdarfjarlægð sé á milli hins pólitíska valds og Ríkisútvarpsins svo sem kostur er. Eins og ég sagði áðan er það forgangsmál hæstv. ríkisstjórnar að hverfa frá þessu. Auðvitað spyrja menn sig: Hvernig stendur á því? Hvers vegna er svona mikil áhersla lögð á þetta? Ég vil vitna í orð Skúla Helgasonar, sem var talsmaður málsins innan hv. allsherjar- og menntamálanefndar, þegar hann kvaddi sér hljóðs um atkvæðagreiðslu þess frumvarps. Þar sagði Skúli Helgason, með leyfi forseta: „Það var góð samstaða um þetta mál í allsherjar- og menntamálanefnd, fulltrúar allra flokka nema Sjálfstæðisflokksins standa að áliti meiri hlutans. Afstaða Sjálfstæðisflokksins vekur að einhverju leyti furðu í ljósi þess að þarna er verið að auka samkeppni á íslenskum fjölmiðlamarkaði. Skýringin liggur kannski ljós fyrir eftir landsfund þess ágæta flokks sem haldinn var um helgina, en þar er ályktað í landsfundardrögum að Ríkisútvarpið verði lagt niður í núverandi mynd. Það er sjónarhorn frjálshyggjunnar. Við jafnaðarmenn styðjum öflugt, faglegt ríkisútvarp á fjölbreyttum fjölmiðlamarkaði.“ Síðan þakkaði Skúli Helgason nefndarmönnum fyrir góða vinnu. Þarna kemur fram eins og kunnugt er að framsóknarmenn studdu ný lög um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu, en þeir taka hins vegar ekki þátt í þessari umræðu sem hér hefur staðið á sumarþingi um breytingar á þeim lögum. Allar þær umsagnir sem nú var verið að fara yfir vegna þessarar breytingar sem hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra leggur til voru ekki jákvæðar, svo vægt sé til orða tekið. Það kemur fram í nefndaráliti minni hluta hv. allsherjar- og menntamálanefndar að í ályktun stjórnar Bandalags íslenskra listamanna er fyrirliggjandi frumvarp gagnrýnt og bent á að með því „yrði horfið frá þeirri mikilvægu breytingu að skapa fjarlægð við hið pólitíska vald á Alþingi. Þess í stað yrðu pólitísk tengsl stjórnarmanna fest í sessi með afgerandi hætti þar sem þeim væri ætlað að endurspegla valdahlutföllin á Alþingi. Slíkt væri mikil öfugþróun og í hróplegu ósamræmi við það sem tíðkast í nágrannalöndum okkar“. Í gildandi lögum er kveðið á um að starfsmenn Ríkisútvarpsins tilnefni einn stjórnarmann stofnunarinnar. Nú hefur borist breytingartillaga sem vissulega er til bóta og gengur út á það að fulltrúi starfsmanna hafi seturétt á fundum en ekki atkvæðisrétt. Hann má taka til máls og koma með tillögur. Víða á Norðurlöndum sitja fulltrúar starfsmanna í stjórnum ríkisútvarpsstöðva og það er talið stuðla að auknu lýðræði innan stofnananna og gera starfsmenn ábyrgari fyrir starfseminni. Það er ámælisvert að þessi réttur starfsmanna sé af þeim tekinn með því frumvarpi sem hér liggur fyrir þó að jákvætt skref sé stigið með breytingartillögunni hvað þetta varðar. Rétturinn hefur mikla þýðingu og er talinn stuðla að auknu lýðræði innan stofnana og ábyrgð starfsmanna og getur einnig aukið starfsánægju sem aftur er svo mikilvæg forsenda þess að árangur náist í starfi. Ákvæði laganna um skipan valnefndar var ætlað að tryggja að í stjórn veldust einstaklingar með nauðsynlega þekkingu á þeim málefnum sem samkvæmt markmiðsákvæði laganna eru helstu verkefni Ríkisútvarpsins. Ef horfið er frá því fyrirkomulagi er horfið frá eftirsóknarverðri aðferð við val stjórnarmanna sem byggist á valddreifingu í þágu almannahagsmuna. Í gildandi lögum er hlutverk stjórnar Ríkisútvarpsins talsvert víðfeðmara en samkvæmt eldri lögum. Þetta finnst mér skipta mjög miklu máli þegar við erum að fjalla um þær breytingar sem lagðar eru hér til vegna þess að með nýjum lögum um Ríkisútvarpið fær stjórnin aukin völd og áhrif og þar eru möguleikar stjórnar Ríkisútvarpsins til að hafa áhrif á dagskrárlega þætti, innihald og efnislega umfjöllun stofnunarinnar enda gert ráð fyrir breyttri skipan stjórnar þar sem fagleg sjónarmið yrðu höfð að leiðarljósi. Með breytingunum á lögunum sem boðaðar eru með því frumvarpi sem við erum að ræða hér er vægi pólitískra þátta við skipan stjórnar aukið með því að færa hana aftur í þann pólitíska farveg sem víkja átti frá. Sú breytta skipan stjórnar gefur almenningi tilefni til að efast um hlutlægni Ríkisútvarpsins og getur þannig dregið úr trausti á að upplýsingar fjölmiðilsins séu áreiðanlegar og umfjöllun hans hlutlæg. Það er alvarlegt mál vegna þess að eftir stórkostlegt efnahagshrun féll ekki aðeins traustið á fjármálastofnunum heldur einnig á Alþingi, stjórnmálamönnum, fjölmiðlum og jafnvel helstu stofnunum landsins. Í stað þess að rýra traust ríkisfjölmiðilsins hefði átt að styrkja stöðu hans, taka armslengdina frá pólitíkinni og efla traust fólksins í landinu á þessari mikilvægu stofnun sem sinnir almannahagsmunum og er almannaþjónustumiðill. Í þessu ljósi var líka lögð mikil áhersla á það, sem og í umræðunni á undanförnum árum, að færa og minnka flokkspólitísk áhrif í stjórnum ríkisstofnana almennt, ekki aðeins í Ríkisútvarpinu. Það er sérstaklega mikilvægt að gæta faglegs og pólitísks sjálfstæðis Ríkisútvarpsins í daglegum rekstri og dagskrárgerð og að almenningi sé ljóst að það sé gert. En því miður er verið að fara í þveröfuga átt. Samkvæmt gildandi ákvæðum laganna skal valnefndin við tilnefningu stjórnarmanna hafa hagsmuni Ríkisútvarpsins að leiðarljósi og að meðal stjórnarmanna sé einnig meðal annars þekking og reynsla af fjölmiðlun, menningarmálum, nýjum miðlum á hverjum tíma, rekstri og stjórnun fyrirtækja. Þá á valnefndin að gæta að jafnrétti kynjanna í tilnefningum sínum. Þetta ákvæði er fellt brott í fyrirliggjandi frumvarpi og því engin trygging fyrir því að til stjórnarsetu veljist fólk sem hafi fullnægjandi þekkingu á þeim sviðum sem varða rekstur og starfsemi Ríkisútvarpsins sem og menningarmarkmiðum og verkefnum þess. Þar með er aukin hætta á því að í stjórnina veljist fólk sem hefur ekki þetta faglega hæfi og þá um leið er sköpuð óvissa um að markmiðið með lögunum nái fram að ganga. Þegar búið er að taka skipan stjórnarinnar svona úr samhengi við meginmarkmið laganna er það ekki nægilega gott. Ég minni enn á hversu mikilvægt er að almenningur hafi traust á þessari mikilvægu stofnun. Það þarf ekki að líta langt til að sjá góðar fyrirmyndir í þessum efnum í nágrannalöndunum. Þar gera menn sér grein fyrir því að það þarf að tryggja þessa armslengd frá stjórnmálum að ríkisfjölmiðlinum og gera það með ýmsum hætti til að verja hag almennings og skapa traust á ríkisfjölmiðlinum í almannaþágu. Virðulegi forseti. Hæstv. ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar hverfur í aðra átt og aftur í tímann hvað þetta varðar.

Forseta hefur borist bréf frá Birgittu Jónsdóttur, þingflokksformanni Pírata, um að þingflokkurinn óski eftir því að ræðutími við 2. umr. þingmáls nr. 15, veiðigjald, gjalddagar og lækkun gjalds, verði tvöfaldaður, sbr. 4. mgr. 67. gr. þingskapa, vegna mikilvægis málsins. Mun því ræðutími verða tvöfaldaður við 2. umr. málsins.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 74/2012, um veiðigjöld. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á fund sinn fjölda aðila úr opinberri stjórnsýslu, hagsmunaaðila og sérfræðinga. Þá hafa nefndinni einnig borist umsagnir um málið frá fjölda aðila svo sem frá VM – félagi vélstjóra og málmtæknimanna, Jóni Steinssyni, Alþýðusambandi Íslands, Árna Gunnarssyni, Eskju hf., Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Fjarðabyggð, Landssambandi smábátaeigenda, Samtökum fjármálafyrirtækja, Samtökum íslenskra fiskimanna, Starfsgreinasambandi Íslands, Útvegsbændafélagi Vestmannaeyja, Vestmannaeyjabæ og Sigurði Sigurðssyni og síðan sameiginleg umsögn frá Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Samtökum atvinnulífsins og Samtökum fiskvinnslustöðva. Í 1. gr. frumvarpsins er lagt til að við 14. gr. laganna verði bætt heimild ráðherra til að ákveða gjalddaga við innheimtu veiðigjalda. Samkvæmt núverandi fyrirkomulagi eru gjalddagarnir lögákveðnir, 1. október, 1. janúar, 1. apríl og 1. júlí. Heimild frumvarpsins er þó takmörkuð að því leyti að ráðherra getur aðeins beitt henni undir þeim kringumstæðum þegar umtalsverður tími líður frá úthlutun aflamarks í tiltekinni tegund þar til veiðar fara fram. Það er áskilið að síðasti gjalddagi verði ekki ákveðinn eftir 1. júlí. Í athugasemdum við frumvarpið kemur fram að greiðsludreifing veiðigjalds hafi í ákveðnum tilvikum þótt óeðlileg með hliðsjón af því hvenær veiðar fara fram. Er vísað til þess að slíkt eigi einkum við um humar sem kemur til úthlutunar við upphaf fiskveiðiárs en veiðar standi frá apríl/maí fram til loka fiskveiðiársins en þar er einkum um að ræða deilistofna, m.a. loðnu, norsk-íslenska síld og úthafskarfa, en gjalddagi þess falli jafnan við útgáfu tilkynningar um úthlutað aflamark. Að mati meiri hlutans felur fyrirkomulag það sem lagt er til í frumvarpsgreininni í sér haganlega og eðlilega bót á lögum um veiðigjald. Í 1. mgr. 9. gr. laga um veiðigjöld skal sérstakt veiðigjald nema 65% af stofni til útreiknings á gjaldinu. Í ákvæði til bráðabirgða I í lögunum, b–d-liðum, er kveðið á um aðlögunartímabil, þ.e. að á fiskveiðiárunum 2013/2014 til 2015/2016 skuli gjaldhlutfallið hækka um 5% á ári, úr 50% fyrst talda fiskveiðiárið í fullt hlutfall fiskveiðiárið 2016/2017. Samkvæmt a-lið 2. gr. frumvarpsins er lagt til að framangreind ákvæði um aðlögunartíma gjaldhlutfallsins verði felld brott. Í b-lið sömu greinar er lagt til að í stað aðlögunartímans verði kveðið á um fast krónutölugjald á sérstakt þorskígildiskíló til eins fiskveiðiárs, 2013/2014. Í athugasemdum við frumvarpið kemur fram að breytingunni sé meðal annars ætlað að gefa svigrúm til endurskoðunar laganna á næsta löggjafarþingi enda hafi sérstakt veiðigjald sætt gagnrýni og vandræði hafi komið í ljós við framkvæmdina. Gestir og umsagnaraðilar nefndarinnar voru flestir sammála um að eðlilegt væri að leggja hóflegt gjald á fiskveiðar sem endurgjald fyrir afnot af sameiginlegri auðlind þjóðarinnar. Þeir reyndust hins vegar hvorki sammála um það hvað gæti talist hóflegt í þeim skilningi eða hvers eðlis gjaldið ætti að vera, þ.e. hvort og að hve miklu leyti gjaldtakan ætti að taka tillit til heildararðsemi af veiðum. Að mati meiri hlutans er ágreiningur um veiðigjöld að meginstofni hagfræði- og stjórnmálalegs eðlis, menn greinir á um eðli og forsendur veiðigjalda. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að tvenns konar annmarkar eru á lögum um veiðigjöld sem koma í veg fyrir að þau hafi þá virkni sem þeim var ætlað að hafa. Annmarkarnir eru lagalegs og tæknilegs eðlis. Annars vegar hafa ákvæði um söfnun og miðlun upplýsinga sem liggja eiga til grundvallar útreikningi rentu ekki nægilega virkni, þau tryggja veiðigjaldsnefnd, sem ber að ákvarða sérstakt veiðigjald, ekki þær upplýsingar sem hún þarfnast til þess að geta sinnt lögákveðnu hlutverki sínu. Fram kom að jafnvel þótt ráðist yrði í lagfæringar á lagaheimildum sem liggja upplýsingaöflun til grundvallar væri óvíst hvort nægur tími væri til stefnu til að hægt yrði að leggja veiðigjöldin á hinn 15. júlí nk. eins og lög kveða á um. Að auki var talið óvíst að þau gögn sem fengjust yrðu nægilega góð til þess að mögulegt yrði að byggja nauðsynlega útreikninga á þeim. Skilningur meiri hlutans er sá að ákvæði 40. og 77. gr. stjórnarskrár geri það að verkum að gjaldálagning geti því aðeins átt sér stað að fyrir liggi hver gjaldstofninn er eins og hann hefur verið ákveðinn með lögum. Hins vegar virðist hugtakanotkun við setningu veiðigjaldalaga ekki hafa verið nákvæm í öllum tilvikum og valda túlkunarvafa auk þess sem eitthvað af þeim upplýsingum sem virðist hafa verið gert ráð fyrir að lægju fyrir hjá stjórnvöldum gera það ekki eða eru ekki nægilega ítarlegar eða sundurgreinanlegar. Að mati meiri hlutans er óumdeilt að nokkur ákvæði laga um veiðigjöld eru haldin verulegum ágöllum. Þessir ágallar virðast gera það að verkum að ómögulegt er að óbreyttum lögum að leggja veiðigjald á með lögmætum hætti. Án vafa er rétt að bregðast við slíkum aðstæðum. Eins og fram hefur komið er stefnt að heildarendurskoðun laga um veiðigjöld. Slíkt virðist óumflýjanlegt enda eru nokkur ákvæði þeirra í raun óframkvæmanleg. Álit meiri hlutans er að brottfelling aðlögunartíma, samkvæmt a-lið 2. gr. frumvarpsins, sé í eðlilegu samhengi við þá ætlan að taka lög um veiðigjaldalög til heildarendurskoðunar. Mun breytingin ótvírætt gefa til kynna og stuðla að því að lögin sæti þeirri endurskoðun sem nauðsynleg er. Samkvæmt a-lið ákvæðis til bráðabirgða I í veiðigjaldalögum nemur sérstakt veiðigjald 23,20 kr. á hvert þorskígildiskíló í botnfisksveiðum og 27,50 kr. á þorskígildiskíló í uppsjávarveiðum á fiskveiðiárinu 2012/2013. Í 1. mgr. b-liðar 2. gr. frumvarpsins felst að farin verði sambærileg leið fiskveiðiárið 2013/2014 utan þess að þar er kveðið á um 7,38 kr. á hvert sérstakt þorskígildiskíló í botnfisksveiðum og 38,25 kr. á hvert sérstakt þorskígildiskíló í uppsjávarveiðum. Í ákvæðinu felast því tvær breytingar. Annars vegar er kveðið á um umtalsverða krónutölulækkun í botnfisksveiðum og verulega krónutöluhækkun í uppsjávarveiðum. Hins vegar er lagt til að í stað þess að krónurnar leggist á þorskígildiskíló leggist þær á sérstök þorskígildiskíló. Samkvæmt því sem fram kemur í athugasemdum við frumvarpið endurspeglar lækkun álagningar á botnfiskveiðar, miðað við álagningu yfirstandandi fiskveiðiárs, m.a. lækkun á verði þorsks á mörkuðum. Hækkun á álagningu á uppsjávarveiðar endurspeglar hins vegar bætta afkomu uppsjávarveiðifyrirtækja. Fæstir gesta og umsagnaraðila nefndarinnar efuðust um að þarft væri að lækka álagningu sérstaks veiðigjalds á botnfisksveiðar. Það mat kom fram að gjaldið hefði verið of hátt strax við setningu laganna en lækkun þorskverðs hefði hins vegar gert gjaldtökuna enn ósanngjarnari. Töldu sumir gesta nefndarinnar þannig að rétt væri að koma til móts við þetta, bæði þá ósanngirni sem falist hefur í veiðigjaldalögum frá upphafi sem og breytingar á þorskverði. Í greinargerð Stefáns B. Gunnlaugssonar var þó sleginn annar tónn. Á fundi nefndarinnar kom hins vegar fram nokkur gagnrýni á ályktanir og aðferðir Stefáns. Var meðal annars talið að hann hafi vanmetið áhrif af lækkun þorskverðs. Að auki kom fram að hagur útgerðarfyrirtækja almennt hefði samkvæmt tölum Hagstofu Íslands verið ofmetinn um 4–5 milljarða kr. og að tekjuskattsgreiðslur útgerðarfyrirtækja hefðu aukist sl. ár og mundu fyrirsjáanlega halda áfram að aukast. Óhætt er að segja að hækkun álagningar á uppsjávarveiðar hafi hins vegar verið gagnrýnd harðlega. Kom meðal annars fram það álit að áhrif hækkunarinnar kæmu með ósanngjörnum hætti niður á þær sjávarbyggðir þar sem uppsjávarveiðar eru ráðandi útgerðarform. Var þannig gagnrýnt að útgerðarfyrirtæki í mjög fáum sveitarfélögum greiddu vel yfir helming af innheimtu sérstöku veiðigjaldi. Á fundi nefndarinnar fékk hún kynningu á svokölluðum „sviðsmyndum“ sem veiðigjaldsnefnd hafði útbúið fyrir atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið vegna undirbúnings frumvarpsins. Eftir skoðun þeirra má halda því fram að ráðherra leggi til að farin verði nokkuð varfærin leið við álagningu veiðigjalda næsta fiskveiðiár. Mat meiri hlutans er að leið ráðherrans muni auka jafnræði milli uppsjávarveiða og botnfisksveiða frá því sem er samkvæmt gildandi lögum. Í ljósi allra kringumstæðna sér meiri hlutinn ekki betur en að sú leið sem lögð er til í frumvarpinu sé skynsamleg. Hafa má í huga að áætluð fjárhæð innheimtra veiðigjalda næsta fiskveiðiár nemur um 9,8 milljörðum kr., um það bil sömu fjárhæð og innheimt var á líðandi fiskveiðiári. Athygli er þó vakin á því að sú fjárhæð getur tekið miklum breytingum enda ríkir sem áður óvissa um fiskigengd og aflabrögð. Í 2. mgr. b-liðar 2. gr. frumvarpsins er að finna reglugerðarheimild sem heimilar ráðherra að ákvarða sérstakt þorskígildi hverrar fisktegundar. Með sérstöku þorskígildi er vikið frá skilgreiningu þorskígildis samkvæmt 19. gr. laga um stjórn fiskveiða einkum að því leyti að tekið er tillit til þeirra tilvika þegar fisktegund er unnin um borð í fiskiskipi. Í athugasemdum frumvarpsins kemur fram að notkun þorskígilda við niðurjöfnun veiðigjalda hafi verið gagnrýnd. Þannig hafi þær fisktegundar sem eru að mestu eða nær eingöngu unnar um borð í fiskiskipum með óeðlilega háan þorskígildisstuðul í samanburði við þær tegundir sem að mestu leyti er landað óunnum eða ferskum. Þeirri breytingu sem felst í ákvörðun sérstaks þorskígildis var fagnað af mörgum gestum og umsagnaraðilum. Töldu þeir hana vera til mikils batnaðar en gagnrýndu þó að fleiri þættir sem hefðu áhrif á kostnað við fiskveiðar væru ekki teknir inn í myndina. Þannig var til dæmis bent á að suma fiskstofna þyrfti að sækja um mun lengri veg en aðra og framlegð af veiðum væri af þeim og öðrum orsökum mjög mismunandi milli stofna. Á fundi nefndarinnar kom fram að þrátt fyrir að fyrirkomulag fiskveiðistjórnar hafi verið til umræðu um langa hríð hafi frumvarp það sem síðar varð að lögum um veiðigjöld verið unnið á afskaplega skömmum tíma. Af þeim sökum hafi ýmsir þættir ekki komið til skoðunar við undirbúning þess og nú væru ýmsir annmarkar að koma í ljós. Að mati meiri hlutans ber 4. mgr. 4. gr. laga um veiðigjöld með sér að veiðigjaldsnefnd var ætlað mikilvægt hlutverk við að vinna bug á þeim vandkvæðum sem kynnu að koma upp við framkvæmd laganna. Benda má á að efni þeirrar málsgreinar var bætt inn í frumvarp til laga um veiðigjöld við málsmeðferð atvinnuveganefndar á sínum tíma. Þá kom fram gagnrýni á að útreikningur veiðigjalda byggist á of gömlum gögnum. Þannig var meðal annars bent á að álagning veiðigjalda næsta fiskveiðiár mundi að óbreyttu byggjast á afkomuupplýsingum frá metárinu 2011 og ekki væri tekið tillit til þeirra breytinga sem hefðu orðið á hag sjávarútvegsfyrirtækja frá þeim tíma. Að áliti meiri hlutans er eðlilegt að brugðist verði við vandkvæðum við framkvæmd laganna þegar þau koma í ljós. Eins og fram hefur komið gat veiðigjaldsnefnd ekki sinnt hlutverki sínu sem skyldi vegna lagalegra og tæknilegra annmarka. Heildarendurskoðun stendur nú fyrir dyrum. Í því ljósi telur meiri hlutinn þá breytingu sem felst í 2. mgr. b-liðar 2. gr. frumvarpsins nokkuð eðlilega þó svo að óskandi hefði verið að mögulegt væri að taka fleiri breytur með í reikninginn. Í ljósi alls framangreinds leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir þetta álit meiri hlutans skrifa Jón Gunnarsson, Haraldur Benediktsson, Ásmundur Friðriksson, Páll Jóhann Pálsson, Þorsteinn Sæmundsson og Þórunn Egilsdóttir. Virðulegi forseti. Miklar deilur hafa staðið um þessi mál allt frá því að þessi lög voru sett á sínum tíma. Ekki verður fram hjá því horft að í upphafi var vitlaust gefið, það er mikið ósamræmi í því hvernig gjaldtakan hefur skipst niður á fyrirtæki í sjávarútvegi eftir því í hvaða veiðum og vinnslu þau eru. Það er fróðlegt að rýna til dæmis í töflu sem sýnir okkur hversu mikill jöfnuður virðist þó hafa náðst, alla vega við þessa meðferð málsins. Ef við skoðum til dæmis álagningarstuðul, þ.e. skatthlutfall veiðigjaldsins eftir kjördæmum, kemur í ljós að samkvæmt þeim lögum sem gilda er ákaflega mikill munur sem endurspeglast í þessum mun á milli uppsjávarfyrirtækja annars vegar og bolfisksveiðifyrirtækja hins vegar. Þannig var álagið til að mynda í Norðvesturkjördæmi nálægt 27% eða rétt um 27% á meðan það var eingöngu 16,5% í Norðausturkjördæmi. Í Suðvesturkjördæmi var þetta 27,5% á meðan það var 19,6% í Suðurkjördæmi og 24,1% í Reykjavík. Við þessar breytingar hefur skatthlutfallið jafnast mjög mikið á milli kjördæma sem endurspeglar þá jöfnun sem verður til á milli þessara útgerðarforma. Þannig verður nýja hlutfallið í Norðvesturkjördæmi 16,7% í staðinn fyrir 26,9%, Í Norðausturkjördæmi verður það 14,6% í staðinn fyrir 16,5%, í Suðvesturkjördæmi 15,8% í staðinn fyrir 27,5% og í Suðurkjördæmi 16,7% í staðinn fyrir 19,6% og í Reykjavík verður það 17,3% í staðinn fyrir 24,1%. Það hlýtur að vera markmið okkar með lagasetningu sem leggst á fyrirtæki eins og í sjávarútvegi að ákveðinn jöfnuður ríki á milli útgerðarforma. Það virðist hafa tekist, sá mikilvægi áfangi, þó að ég vilji á sama tíma segja að við verðum að leiða hugann að þeirri miklu gagnrýni sem kemur fram á þá aðferðafræði sem við notum, þ.e. að nota þorskígildisstuðla sem grunn að álagningu, það er eitthvað sem þarf að taka til endurskoðunar. Ég held að málsmeðferðin í nefndinni hafi verið mjög góð og ég vil þakka nefndarmönnum fyrir mikla vinnu og ágætt samstarf. Nefndin hefur haldið 18 fundi á þessum stutta tíma sem af er þingi núna og hefur lagt sig fram um að taka til sín gesti, afla álita frá sjálfstæðum aðilum, utanaðkomandi aðilum, sérfræðingum. Nefndin fékk álit frá Stefáni Gunnlaugssyni. Það tekur til nokkuð margra þátta en niðurstaða Stefáns var alveg skýr að það frumvarp sem nú liggur hér fyrir þinginu til breytingar á þessu væri mun betra til að ná eðlilegri álagningu á fyrirtæki en þau lög sem um þetta gilda.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta atvinnuveganefndar og ætla að byrja á því að gera grein fyrir áliti okkar og breytingartillögu. Með mér á nefndarálitinu og breytingartillögunni eru hv. þingmenn Björn Valur Gíslason og Björt Ólafsdóttir. Lög um veiðigjöld voru samþykkt 26. júní 2012 og tóku gildi 5. júlí sama ár. Þau teljum við að hafi sannað gildi sitt, vegna þess að veiðigjöld eru fyrst og fremst auðlindagjöld, til þess sett að tryggja þjóðinni arð af auðlind sem er í hennar eigu. Yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar hefur lýst sig fylgjandi sterku stjórnarskrárákvæði um sameign þjóðarinnar á náttúruauðlindum landsins. Slíkt ákvæði er innihaldslítið form ef því fylgir ekki tilkall til sanngjarns hluta auðlindarentunnar eða umframarðsins af náttúruauðlindunum. Lög um veiðigjöld fela einmitt í sér slíkt tilkall. Þar er kallað eftir hlutdeild í þeim umframarði sem verðmæti sameiginlegrar auðlindar skapar og verður til vegna úthlutunar þjóðarinnar á sérleyfum til nýtingar hennar. Íslenskar fiskveiðar eiga sér stað á stóru hafsvæði sem þjóðin tryggði sér rétt yfir. Þessi arður getur aldrei og má aldrei verða einkaeign fárra, hann er réttmæt eign allrar þjóðarinnar. Af þessum sökum felur álagning veiðigjalda ekki í sér venjulega skattheimtu, hún felur í sér eðlilega skiptingu auðlindarentu milli eiganda auðlindar og handhafa tímabundinna nýtingarsérleyfa. Mikilvægt er að slíta ekki þessi tengsl veiðigjalda og auðlindaarðs í sundur. Veiðigjöld á að ákveða með hlutlægum og gagnsæjum hætti. Með lögum um veiðigjöld var búin til hlutlæg tenging milli gjalda og auðlindaarðs. Hana má ekki rjúfa þannig að álagning veiðigjalda verði háð geðþótta ráðamanna og þrýstingi hagsmunasamtaka hverju sinni. Undir slíkum kringumstæðum missa veiðigjöld gildi sitt og raunverulegt eignarhald þjóðarinnar á auðlindinni skerðist. Það hefur einnig sýnt sig að gjaldtaka samkvæmt lögum um veiðigjöld er hófleg og þrengir ekki óeðlilega að rekstrarskilyrðum sjávarútvegsfyrirtækja. Afkomutölur þessara fyrirtækja bera þeirri staðreynd glöggt vitni enda vex hagnaður þeirra á milli ára þrátt fyrir tilkomu gjaldanna. Fjölmargir umsagnaraðilar hafa lýst því á rökstuddan hátt að fyrirtækin ráði vel við þessa gjaldtöku. Hafa þeir látið í ljós það álit sitt að sú hækkun sem lagt er til að verði gerð á sérstöku veiðigjaldi á uppsjávarveiðar hafi ekki mikil áhrif á fyrirtæki sem stunda slíkar veiðar. Sérfræðingur sem starfaði fyrir atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið telur að veiðigjald sem áætlað er að leggja á botnfisksveiðar og vinnslu sé allt of lágt. Á fundi nefndarinnar var því lagt til að það gjald yrði fært aftur til þeirrar fjárhæðar sem fram kemur í a-lið ákvæðis til bráðabirgða I í lögum um veiðigjöld, 23,20 kr. á kg. Þessu til stuðnings má benda á að verð á aflahlutdeildum hefur ekki lækkað frá gildistöku laga um veiðigjöld. Sú staðreynd sýnir að umframrenta í fiskveiðum er mikil þrátt fyrir álagningu veiðigjalda. Virðulegi forseti. Tilkall þjóðarinnar til auðlindarentu vegna tímabundinna sérleyfa til nýtingar á sameiginlegum auðlindum hennar hefur verið viðfangsefni í skýrslum og greinargerðum á vegum stjórnvalda síðustu áratugina. Auðlindarenta, sem kölluð er á ensku „resource rent“, og tilkall ríkisins til hluta hennar fyrir hönd þjóðarinnar sem eiganda eða umsjónaraðila auðlinda var til dæmis eitt af viðfangsefnum auðlindanefndar sem skilaði skýrslu sinni árið 2000. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Í hagkerfi þar sem verð á öllum aðföngum er rétt og endurspeglar raunverulegan kostnað samfélagsins og öll fyrirtæki eru eins munu þær atvinnugreinar sem nýta takmarkaðar auðlindir, hvort sem þær eru endurnýjanlegar eða ekki, geta skilað arði umfram það sem gerist hjá fyrirtækjum sem ekki byggja framleiðslu sína á náttúruauðlindum. Þessi arður hefur verið kallaður auðlindarenta. Í hagfræði má skilgreina auðlindarentu sem mismun á verði afurða og jaðarkostnaði margfaldaðan með því magni sem notað er af viðkomandi auðlind. Þeim mun takmarkaðri sem þessi auðlind er, að öllu öðru óbreyttu, þeim mun hærra er verðið á viðkomandi gæðum og þar með auðlindarentan.“ Auðlindanefnd tók alþekkt dæmi um uppsprettu auðlindarentu, þ.e. olíu- og gasvinnslu, en nefndi einnig nýtingu vatnsfalla, jarðorku og fiskstofna. Í skýrslu sinni frá því í september 2012 studdist auðlindastefnunefnd hin síðari við eftirfarandi styttri skilgreiningu á auðlindarentu, sem ég ætla að lesa hér, og með leyfi forseta: „Auðlindarenta myndast m.a. í atvinnugrein sem byggir á sérleyfum til nýtingar náttúruauðlinda. Hún er sá umframhagnaður sem eftir stendur þegar atvinnugreinin hefur greitt allan rekstrarkostnað og staðið undir eðlilegri ávöxtun þess fjár sem bundið er í greininni með tilliti til þeirrar áhættu sem í rekstrinum felst.“ Í skýrslu auðlindanefndar 2012 er bent á að meðal þeirra atriða sem viðhalda eða ýta undir myndun auðlindarentu eru aðgangs- eða magntakmarkanir þar sem úthlutað er sérleyfum eða takmörkuðum nýtingarrétti. Það er mikilvægt að gera greinarmun á hefðbundnum arði sem stafar af fjárfestingu, þekkingu, reynslu og útsjónarsemi í rekstri og auðlindarentu. Slíkur arður rennur beint til eigenda og/eða fjárfesta en skilar samfélaginu óbeinum arði með sköpun atvinnu, tekjum, eftirspurn, afleiddum störfum, sköttum og gjöldum. Þetta á við um allan atvinnurekstur. Auðlindarenta eða umframarður stafar af verðmætum auðlindar og kemur fram í rekstri vegna sérleyfa til nýtingar þeirra. Það er það sem við erum að ræða um hér. Fjölmargir aðilar í virðiskeðjunni gera síðan tilkall til þessa hluta og hægt er að skipa útdeilingu hans með ýmsum hætti. En til að skapa sátt og stöðugt rekstrarumhverfi þeirra greina sem byggjast á auðlindanýtingu er mikilvægt að tryggja réttláta skiptingu auðlindarentunnar eða umframarðsins. Tilkall ríkisins sem eiganda eða umsjónaraðila auðlindar til auðlindaarðsins er almennt talið hafa minni neikvæð áhrif á rekstur og hvata í viðkomandi atvinnugrein en hefðbundin skattheimta eða önnur gjaldtaka. Þess vegna hafa meðal annars alþjóðastofnanir á borð við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn mælt með rentugjöldum. Í ítarlegri stöðuskýrslu OECD um Ísland frá því í júní 2011 segir orðrétt, með leyfi forseta: „Frá sjónarhóli efnahagslegrar hagkvæmni er auðlindarentuskattur í grundvallaratriðum besta skattlagningin því hann skekkir ekki efnahagslegar ákvarðanir og leggur þar af leiðandi ekki á neinar aukabyrðar (þ.e. engan kostnað umfram þær tekjur sem aflað er með skattinum).“ Hlutfall áætlaðrar auðlindarentu, sem ríkið gerir tilkall til sem eigandi eða umsjónaraðili, er mismunandi eftir auðlindum en undantekningarlaust er gert ráð fyrir að hluti hennar falli til sérleyfishafanna sjálfra og fyrir því eru allnokkrar ástæður. Í fyrsta lagi er oft erfitt að meta umfang auðlindarentunnar með vissu. Í öðru lagi er eðlilegt að skapa aukinn hvata hjá nýtingaraðila til hagkvæmrar nýtingar og hámörkunar auðlindarentunnar. Í þriðja lagi getur hluti auðlindarentunnar m.a. verið svokölluð nýsköpunarrenta, þ.e. aukin verðmæti auðlindar sem stafa af nýsköpun eða útsjónarsemi nýtingaraðila. Virðulegi forseti. Kjarni málsins er að íslenska þjóðin á auðlindina og veitir með lögum einkaaðilum tímabundin sérleyfi til nýtingar hennar og á því rétt á hluta auðlindarentunnar. Eins og komið hefur fram í máli mínu jafngildir slíkt ekki upptöku hefðbundins arðs af venjulegri atvinnustarfsemi. Slík réttlætiskrafa um að þjóðin fái hluta auðlindarentunnar er til dæmis grundvöllur löggjafar um sérstaka skattlagningu á olíu- og gasvinnslu innan íslenskrar lögsögu. Ég hef tekið þátt í fjölmörgum lagabreytingum á því sviði þar sem er töluverð skattheimta og rentusókn af hálfu hins opinbera og um það hefur ríkt algjör sátt og samstaða í þinginu. Um þá löggjöf var enginn ágreiningur á Alþingi enda engir hagsmunaaðilar til að hafna réttlátu tilkalli þjóðarinnar eins og í tilfelli sérleyfa til nýtingar auðlinda sjávar. Samt liggur nákvæmlega sama réttlætiskrafa að baki í báðum tilfellum. Það þarf ekki að koma á óvart að ófyrirséð vandkvæði hafi komið upp við framkvæmd laga um veiðigjöld. Þau fela í sér nýjung sem hefur ekki verið reynd hér á landi áður. Samhliða nefndaráliti þessu gerum við tillögur um nokkrar breytingar á lögum um veiðigjöld. Tillögurnar hafa verið útbúnar til að bregðast megi við nokkrum þáttum, annars vegar óvissu sem tengist vinnslu upplýsinga vegna útreiknings sérstaks veiðigjalds, hins vegar meintum óæskilegum áhrifum sem gjaldálagningin hefur á rekstur minni og meðalstórra sjávarútvegsfyrirtækja. Fram hefur komið að vafi leiki á hvort veiðigjaldsnefnd, sem starfar samkvæmt lögum um veiðigjöld, hafi aðgang að öllum þeim upplýsingum sem hún þarf á að halda til að ákvarða slíkt veiðigjald. Til að mögulegt verði að bregðast við þeim vanda leggjum við til að ríkisskattstjóra verði gert skylt að afhenda Hagstofu Íslands og veiðigjaldsnefnd rekstrarframtöl og aðrar upplýsingar úr skattframtölum sem hafa þýðingu fyrir ákvörðun veiðigjalda, þar með talið upplýsingar um verðmæti rekstrarfjármuna. Þá komi skýrt fram að Hagstofu Íslands beri að taka við gögnunum og vinna úr þeim í samræmi við ákvæði laganna. Áréttað verði að um veiðigjaldsnefnd og starfsmenn hennar gilda sömu ákvæði um þagnarskyldu og kveðið er á um í 1. mgr. 117. gr. laga um tekjuskatt. Að sama skapi leggur minni hlutinn til breytingu á lögum um tekjuskatt, skýrt verði að Hagstofu Íslands sé skylt að vinna úr upplýsingum til samræmis við lög um veiðigjöld. Það er mat okkar að breytingarnar eigi að gera veiðigjaldsnefnd fært að sinna því hlutverki sem henni er ætlað. Í því skyni að minnka álögur á minni og meðalstór sjávarútvegsfyrirtæki leggjum við til breytingar sem fela í sér að sérstakt veiðigjald verði ekki greitt af fyrstu 50 þús. þorskígildiskílóunum í stað fyrstu 30 þús. eins og kveðið er á um í a-lið 2. mgr. 9. gr. laganna. Þá verði aðeins greitt hálft gjald af næstu 200 þús. þorskígildiskílóum, í stað 70 þús. eins og kveðið er á um í b-lið 2. mgr. 9. gr. laganna, þannig að fullt gjald verði ekki lagt á fyrr en afli fer umfram 250 þús. þorskígildiskíló. Með þessum hætti telur minni hlutinn að komið verði til móts við lítil og meðalstór fyrirtæki á mun hnitmiðaðri hátt en lagt er til í frumvarpinu sem við erum hér að fjalla um. Í ágætistöflum sem fylgja nefndarálitinu förum við yfir það hvaða áhrif breytingarnar muni hafa í för með sér. Það má nefna sem dæmi að í dag er fjöldi þeirra félaga sem eru undir 30 þús. þorskígildiskílóum 269 en við breytinguna verða félög undir 50 þús. þorskígildiskílóum 324. Það verður því fjölgun um rúmlega 50 félög sem fara undir frítekjumarkið. Í dag eru 104 félög sem veiða milli 30 og 100 þús. þorskígildiskíló. Breytingin mun valda því að þau verða líklega um 102 vegna þess að þá hafa þau færst í neðra markið. Þau félög sem eru í 250 þús. þorskígildiskílóum verða þá 113. Þarna verða því einhverjar tilfærslur og komið til móts við sjónarmið minni aðila. Í ljósi umsagna sérfræðinga á vegum atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins, auk áætlaðrar afkomu sjávarútvegsins að mati veiðigjaldsnefndar og umsagna um málið, leggjum við fram breytingartillögu við frumvarpið, ásamt þeim tveimur sem ég hef farið yfir. Hún snertir það atriði sem er líklega það veigamesta og hefur valdið hvað mestum deilum í samfélaginu undanfarið, sérstaka veiðigjaldið, og kallað á það að tæplega 35 þús. manns hafa núna skrifað undir áskorun til þingsins um að lækka ekki veiðigjöld vegna þess að þjóðin vill og veit að hún á tilkall til þeirrar auðlindarentu sem ég hef verið að fjalla um og hér um ræðir. Breytingartillaga okkar felur í sér að í stað þess að sérstaka veiðigjaldið á botnfisk verði 7,38 kr., eins og ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir leggja til, verði gert ráð fyrir 23,20 kr. eins og er í núgildandi lögum. Fyrir þessu hafa verið færð mjög ítarleg og góð rök fyrir nefndinni af sérfræðingum sem sýna okkur að útgerðin getur vel staðið undir þessu. Það að færa gjaldið niður í 7,38 kr. feli í sér að útgerðir í botnfiski greiði í raun og veru ekki neitt, sama og ekkert, enga auðlindarentu. Þetta er því tillaga okkar. Þá bendi ég líka á að í nefndaráliti okkar er ágætistafla sem kom frá veiðigjaldsnefnd í umsögn hennar við frumvarpið, sem sýnir hver áætluð afkoma sjávarútvegsins var á árinu 2011. Hún er lögð til grundvallar þessu veiðigjaldi. Breytingarnar sem við leggjum til munu hafa lítils háttar áhrif á tekjur ríkissjóðs og í raun og veru hverfandi miðað við frumvarpið sem liggur fyrir, og hverfandi áhrif miðað við gildandi lög. Áhrifin koma m.a. fram til vegna breytinga á sérstöku veiðigjaldi og vegna breytinga á frímarki og afsláttarþrepi. Núgildandi frímark eða frítekjumark og afsláttarþrep hafa í för með sér að sérstakt veiðigjald er ekki lagt á um 17 þús. þorskígildistonn. Það samsvarar um 3,5% áætlaðs heildarafla næsta fiskveiðiár. Frímark og afsláttarþrep hafa í för með sér um 445 millj. kr. lækkun tekna miðað við fulla álagningu sérstaks veiðigjalds. Þær breytingar sem við leggjum til gera að verkum að um 20 þús. þorskígildistonn verða gjaldfrjáls til viðbótar því sem nú er. Af því leiðir að tekjur ríkissjóðs verða um 310 millj. kr. lægri en annars hefði orðið að óbreyttu. Við teljum að með þessum breytingum sé brugðist við þeirri gagnrýni sem beinst hefur að lögum um veiðigjöld samhliða því að styrkari stoðum er skotið undir starfsemi veiðigjaldsnefndar og lagagrundvöll veiðigjaldanna. Miðað við breytingartillögur okkar mun veiðigjald á næsta fiskveiðiári verða tæplega 16 milljarðar kr. að teknu tilliti til frítekjumarks og lækkunar vegna skulda vegna kaupa á aflahlutdeild. Þetta kemur ágætlega fram í nefndarálitinu. Við leggjum til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem við höfum gert hér tillögu um á sérstöku þingskjali. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Björn Valur Gíslason og Björt Ólafsdóttir auk þeirrar sem hér stendur. Virðulegi forseti. Ég hef núna farið yfir það sem við nefndarmenn í minni hluta atvinnuveganefndar erum sammála um og við höfum náð saman um að gera þessar breytingartillögur. Hv. þm. Björt Ólafsdóttir skrifar undir álitið með fyrirvara sem hún mun gera grein fyrir í ræðu sinni á eftir og ég ætla ekki að fjölyrða um heldur leyfa henni að gera það sjálfri. En við stöndum saman að þessum breytingartillögum og þær koma til kannski ekki síst vegna kröfunnar sem við heyrum utan úr samfélaginu. Það sem kemur mér hvað mest á óvart núna er að ríkisstjórnarflokkarnir skuli halda 18 fundi um málið, en hvað var gert? Það var tekið á móti gestum eftir gestum eftir gestum, hlustað á þeirra mál, tekið á móti umsögnum en það var ekkert gert með það, ekki neitt. Málið kemur óbreytt út úr nefndinni frá meiri hlutanum og við mótmæltum því nokkur, a.m.k. mótmælti ég því að málið væri tekið út í gær í hádeginu vegna þess að ég taldi að við ættum enn þá eftir að ræða þó nokkur atriði. Það kemur mér til að mynda mjög á óvart að meiri hlutinn skuli skila nefndaráliti þar sem hann leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt þrátt fyrir að Hagstofan og ríkisskattstjóri geri enn þá athugasemdir við formið og telji að frumvarpið fullnægi í raun og veru ekki kröfum þeirra um lagabætur til að þessar stofnanir geti fullnægt skyldum sínum hvað þetta verkefni varðar. Ég undra mig á þessu. Ekki einu sinni þar, í hinum tæknilega mikilvæga þætti málsins, léði meiri hlutinn máls á því að gera neinar einustu breytingar á frumvarpinu. Við óskuðum eftir því að fleiri aðilar væru fengnir til að meta áhrifin á ríkissjóð. Við óskuðum eftir því að kallað yrði eftir upplýsingum frá Hagfræðistofnun áður en málið yrði tekið út til 2. umr. Við því var ekki orðið heldur boðið upp á að við gætum heyrt í þeim á milli 2. og 3. umr., en þá verður búið að samþykkja öll helstu meginatriði málsins, við atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. Það er því ljóst, að mínu mati a.m.k., að ekki hefur verið ríkur vilji eða ætlan að gera breytingar á málinu. Menn geta sagt: Jú, fjöldi funda hefur verið haldinn - en það er ekkert gert með það sem kom fram á þeim fundum, ekki neitt. Menn fara heldur ekki niður af sínum háa hesti og hlusta á þau tæplega 35 þús. manns sem hafa skrifað undir áskorun um að málið fari ekki í gegn óbreytt, að veiðigjöldin verði ekki lækkuð. Ef mig misminnir ekki hafa, miðað við tölur um kosningarbæra menn, u.þ.b. 15% kosningarbærra manna skrifað undir, og ekki bara skrifað undir á einhverri heimasíðu heldur þurfti að fá staðfestingartölvupóst til að staðfesta undirritun. Virðulegi forseti. Hér er um stórmál að ræða og risa-, risastórt réttlætismál. Meiri hluti nefndarinnar var ekki tilbúinn í viðræður við okkur um að koma til móts við þessi sjónarmið með því að hækka krónutölurnar í frumvarpinu þannig að veiðigjaldið á botnfiskinn yrði hærra, eins og álit sérfræðinga hafa gefið tilefni til að ætla að sé vel hægt. Við styðjumst við þau álit þegar við leggjum fram breytingartillögu okkar um hækkun á sérstöku veiðigjaldi. Ég tek sem dæmi góða umsögn sem kom frá Stefáni B. Gunnlaugssyni í Háskólanum á Akureyri. Hann segir þar m.a., með leyfi forseta: „Flest meðalstór fyrirtæki sem eru í veiðum og vinnslu á bolfiski munu greiða lítið eða ekkert sérstakt veiðigjald“ - þ.e. ef frumvarpið verður óbreytt að lögum. Þetta kemur fram í umsögn hans. Ástæðan er sú að ákvæði til bráðabirgða í lögunum leiða til þess að mörg þessara fyrirtækja fá afslátt af öllu sérstöku veiðigjaldi. Svo segir hann líka, með leyfi forseta: „Enda þarf ekki mikinn afslátt til að sérstakt veiðigjald upp á 7,38 krónur á þorskígildi þurrkist að mestu út. Því hefur frumvarpið mjög lítil áhrif á meðalstór fyrirtæki í bolfisksveiðum og -vinnslu og má segja að mörg þeirra finni vart fyrir því.“ Þetta er ekki svar við réttlætiskröfunni um hlutdeild þjóðarinnar í auðlindarentunni, þvert á móti. Þvert á móti er ætlun ríkisstjórnarflokkanna að þurrka svo til út sérstaka veiðigjaldið á bolfiski. Virðulegi forseti. Það er meðal annars vegna þessa sem við leggjum til að sérstaka veiðigjaldið verði látið standa óhaggað. Þá kemur líka fram hvað varðar uppsjávarfiskinn í umsögn frá Stefáni B. Gunnlaugssyni að áhrif frumvarpsins séu í raun nær eingöngu íþyngjandi að einhverju leyti fyrir fyrirtæki í veiðum og vinnslu á uppsjávarfiski en hann tekur fram, vegna þess að þar tekur ríkisstjórnin ákvörðun um hækkun: „Þessi fyrirtæki standa þó nær öll mjög vel fjárhagslega og er efnahagur þeirra flestra nú afskaplega traustur. Því þola þau flest vel þetta veiðigjald og það hefur lítil áhrif á efnahagslega stöðu þeirra.“ Þetta er niðurstaða aðila sem gerði úttekt á áhrifum frumvarpsins. Með öðrum orðum, gjaldið sem lagt er á bolfiskinn hefur ekki áhrif á efnahagslega stöðu þeirra fyrirtækja. Það sem gert er í þessu frumvarpi gagnvart bolfiskinum þýðir í raun og veru að auðlindarentutilkallið á þau fyrirtæki þurrkast út. Það er það sem verið er að gera. Þetta er ekki það sem hugmyndafræðin að baki auðlindarentunnar gengur út á, þvert á móti. Nú hafa ríkisstjórnarflokkarnir stært sig af því að hafa verið þeir sem lögðu veiðigjaldið á upphaflega, en það var sýndarveiðigjald. Menn eru í raun og veru að fara nákvæmlega á þann stað aftur. Þeir geta sagt: Jú, við tökum veiðigjöld og hér fær þjóðin sinn hlut af auðlindarentunni. En það er bara sýndarmennska. Menn eru að fara rakleiðis þangað aftur. Virðulegi forseti. Annar ágætur fræðimaður, Gauti B. Eggertsson, hefur líka fjallað um þessi mál og skrifaði pistil á vefmiðilinn Eyjuna undir yfirskriftinni „Hótfyndni ríkisstjórnar um veiðigjöld“. Þar segir hann að almennt sýnist honum þetta gjald í núverandi mynd vera ágætlega í samræmi við gjöld sem oft eru tekin af fyrirtækjum sem stunda nýtingu náttúruauðlinda og gjöld af þessu tagi séu algeng þegar í hlut eiga fyrirtæki sem nýta náttúruauðlindir með blessun ríkisins. Hann gagnrýnir harðlega að menn ætli sér að lækka gjaldið. Þá langar mig, virðulegi forseti, að fara vandlega yfir álit frá Jóni Steinssyni hagfræðingi sem starfar við Columbia-háskóla í Bandaríkjunum. Hann sendi inn nokkuð ítarlega og góða umsögn og ég hvet fólk til að kynna sér hana á vefsíðu Alþingis vegna þess að hún er afar áhugaverð. Þar fjallar hann um frumvarpið sem hér liggur fyrir en fer líka á mjög greinargóðan hátt í gegnum það hvað felst í því að greiða eða gera tilkall til auðlindarentu. Hann segir, með leyfi forseta: „Besta leiðin til þess að komast að því“ - um það hversu hátt eðlilegt leigugjald ætti að vera - „væri að bjóða afnotaréttinn upp. Það væri markaðsleið til þess að ákvarða leigugjaldið. En það er ekki gert og því er nauðsynlegt að meta eðlilegt leigugjald á annan hátt. Ein leið til þess er að meta auðlindaarðinn út frá afkomu greinarinnar. Það má gera með því að líta á tekjur útgerðarinnar, draga frá allan tilkostnað, laun, viðhald og annað þess háttar og draga svo einnig frá eðlilegan arð af því fé sem útgerðin hefur lagt í reksturinn. Grunnhugsunin í lögum nr. 74/2012, um veiðigjöld, er að meta auðlindaarðinn á þennan hátt og ákvarða leigugjaldið fyrir afnotin af auðlindinni sem ákveðið hlutfall af þessum auðlindaarði.“ Svo segir hann áfram, með leyfi forseta: „Svipaðar aðferðir hafa verið notaðar víða um heim til þess að ákvarða gjaldtöku til ríkisins þegar afnotaréttur af náttúruauðlindum er takmarkaður og úthlutað til einkaaðila. Norðmenn nota til dæmis svipaðar aðferðir til þess að ákvarða gjaldtöku í olíuiðnaði og vatnsorku þar í landi. Mörg önnur lönd gera slíkt hið sama. Það má því held ég segja að lög nr. 74/2012, um veiðigjöld, séu í samræmi við það besta sem gerist í heiminum þegar kemur að innheimtu auðlindaarðs.“ Svo heldur hann áfram: „Reyndar er útfærsla veiðigjaldsins að einu leyti betri á Íslandi en gerist og gengur í heiminum. Í mörgum tilfellum erlendis er ekki unnt að deila nýtingu náttúruauðlindarinnar niður á marga aðila. (Það er ekki hægt að virkja hálfan foss.) Þess vegna þarf að miða gjaldtökuna við afkomu hvers fyrirtækis fyrir sig. Fyrir vikið hafa fyrirtækin sterka hvata til þess að reyna að komast undan gjaldtökunni með því að smyrja á kostnaðinn hjá sér og leggjast í alls kyns bókhaldsleikfimi og fjármálagjörninga með tengdum aðilum. Við erum betur sett hvað þetta varðar þar sem mörg fyrirtæki stunda fiskveiðar. Því er unnt að miða gjaldið við afkomu greinarinnar í heild sem dregur mjög úr hvata hvers fyrirtækis til þess að breyta hegðun sinni á óhagkvæman hátt til þess að komast undan gjaldtökunni. Hugmyndir stjórnvalda (þó er ekki að finna í þessu frumvarpi sem betur fer) um að breyta veiðigjaldinu í þá veru að það miðaðist við afkomu hvers fyrirtækis fyrir sig væri skref í ranga átt af þessum sökum. Ég tel því að gjaldtakan sé í heildina vel út færð í lögum nr. 74/2012. Ef eitthvað er,“ - ef eitthvað er, virðulegi forseti, - „er gjaldtakan of lág í alþjóðlegu samhengi nú í upphafi vegna hinna ýmsu afslátta sem veittir voru tímabundið í lögunum. Í öllu falli sé ég ekki hagræna ástæðu til þess að lækka gjaldið eins og gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi.“ Virðulegi forseti. Þarna kemur fram sérfræðingur sem segir að í alþjóðlegum samanburði sé auðlindarentan sem við erum að sækja hér á landi í raun og veru of lág. Ég er sammála þessu. Ég er sammála því mati vegna þess að þetta er fyrst og fremst réttlætismál og ekki er hægt að segja að gengið sé að þessum fyrirtækjum með ósanngjörnum hætti. Eingöngu er verið að segja: Hlutdeild af því sem stendur eftir, og er klárlega til komið vegna þess að menn hafa fengið sérleyfi til að nýta náttúruauðlindir, renni til þeirra sem eiga auðlindina, þjóðarinnar. Út á það gengur þetta. Það er því ekki boðlegt fyrir fólk á Íslandi sem kallar eftir að við förum fyrir alvöru að gera tilkall til auðlindarentunnar að fara enn og aftur þá leið að vera með eitthvert sýndarveiðigjald. Það er ekki það sem óskað er eftir af hinu háa Alþingi, það er ekki það sem fólk vill láta bjóða sér upp á. Var ekki könnun í dag í Fréttablaðinu sem sýndi að 71% aðspurðra telja að það eigi ekki að lækka veiðigjaldið? Það er krafan úti í samfélaginu og hvað ætla menn að gera hér? Ætla þeir ekki að hlusta á þetta? Menn loka algerlega eyrunum, hlustuðu ekki á einn einasta gest, ekki einu sinni Hagstofuna þó að fulltrúar hennar segðu: Við getum þetta ekki þrátt fyrir þessa breytingu í frumvarpinu. Það er ekki heldur hlustað á það og ekki hlustað á neinn vegna þess að menn eru komnir með plan, þeir eru komnir með áætlun, þeir ætla. Þeir eru búnir að gera samkomulag við einhverja aðila utan þessa húss um að klára þetta mál sama á hverju gengur, óháð því hvað fólk segir fyrir utan þetta hús, óháð því hvað gestirnir segja sem kallaðir eru hingað til að tala við okkur um málið. Allir þessir fundir eru bara leikaraskapur, ekkert hlustað, ekki neitt. Virðulegi forseti. Þetta eru mikil vonbrigði, verð ég að segja, vegna þess að ég taldi, miðað við það hvernig nefndin hafði unnið, að menn ætluðu að hlusta. Þess vegna eru það mikil vonbrigði hvernig meiri hluti nefndarinnar afgreiðir málið út. Það segir manni bara eitt: Planið var aldrei að hlusta. Það átti bara að keyra málið í gegn. Það eru menn að gera hér. Virðulegi forseti. Fleira hefur komið fram sem gefur okkur ástæðu til að telja að við stöndum mjög styrkum fótum í að halda fram þessum 23,20 kr. í bolfiski og það er tekið ágætlega fram í umsögn Jóns Steinssonar hagfræðings við Columbia-háskóla. Þar segir hann að gagnlegt sé að hafa grófa mynd af því hversu hár auðlindaarðurinn er þegar rætt er um veiðigjaldið. Hann segir, með leyfi forseta: „Ef opinberar upplýsingar frá Hagstofunni eru notaðar til þess að leggja gróft mat á auðlindaarðinn út frá afkomu greinarinnar kemur í ljós að hann var 56 milljarðar kr. á árinu 2011 (á verðlagi ársins 2012). Á árunum 2008–2010 var hann á bilinu 38–46 milljarðar kr. Samanlagður auðlindaarður áranna 2008–2011 var 180 milljarðar kr. Auðlindaarðurinn á árinu 2012 var að öllum líkindum talsvert meiri en árið 2011 - fiskverð var mjög hátt og kvóti jókst. Samanlagður auðlindaarður frá árinu 2008 til 2012 slagar því líklega upp í 250 milljarða kr.“ Virðulegi forseti. Við förum ekki fram á stóran bita af þessu, þvert á móti. Við í Samfylkingunni höfum alltaf talað fyrir því að veiðigjöld eigi að vera hófleg. Þau lög sem nú eru í gildi og þær tillögur sem við erum að leggja fram falla svo sannarlega undir það að vera hófleg. Gerð er hófsöm krafa um sanngjarnan hlut í auðlindarentunni til handa þeim sem eiga auðlindina. Virðulegi forseti. Ég vil halda áfram að vitna í þessa ágætu umsögn af því að málið er þar tekið saman á mjög hnitmiðaðan hátt. Jón Steinsson segir jafnframt að í útreikningum sínum miði hann við að útgerðin fái 8% arð af því fé sem hún leggi í reksturinn. Auðlindaarðurinn sem hann talar um, sem eru forsendur þeirra talna sem ég fór með áðan, er reiknaður sem arður umfram þessi 8%. Það þýðir að 8% arður af skipum og frystihúsum og öðru er fyrst dreginn frá. Auðlindaarðurinn er síðan það sem stendur eftir. Menn eru því ekki að fara inn í reksturinn eða eðlilegar arðgreiðslur eða eðlilega arðsemi fyrirtækja. Menn eru að fara inn í umframarðinn sem er til kominn vegna sérleyfa á nýtingu náttúruauðlinda. Krafan er nú ekki ósanngjarnari en svo. Svo segir einnig í umsögninni, með leyfi forseta: „Þorskkvóti hefur vaxið talsvert frá árinu 2011. Það bendir til þess að auðlindaarðurinn verði mun hærri á komandi fiskveiðiári en á árinu 2011. Á móti kemur að verð á bolfiski hefur lækkað. Verð á bolfiski er þó enn hátt í sögulegu samhengi og svipað því sem það var árið 2010. Það er því líklega varfærnislegt mat að auðlindaarðurinn á komandi ári verði sá sami og árið 2011, þ.e. 56 milljarðar kr.“ Svo segir áfram: „Miðað við það mat, gerir þetta frumvarp ráð fyrir að útgerðin greiði einungis tæplega 18% af auðlindaarðinum í sjávarútvegi í veiðigjald en haldi eftir ríflega 82% arðsins. Útgerðin fær því í sinn hlut eðlilegan arð af því fé sem lagt er í reksturinn og síðan 82% af auðlindaarðinum í ofanálag.“ Þetta er það sem öll þessi umræða snýst um. Ég er sannfærð um að aldrei muni skapast sátt um þessa mikilvægu undirstöðuatvinnugrein okkar Íslendinga fyrr en komið verður eitthvert jafnvægi á þennan þátt mála og ljóst sé að menn greiði fyrir notkun á auðlindinni með sanngjörnum hætti. Þær tölur sem koma hér fram sýna að staðan er alls ekki sú. Menn eru, ef eitthvað er, fremur að snúa af þeirri braut sem fyrri ríkisstjórn fór inn á, þ.e. að auka hlutdeild þjóðarinnar í auðlindarentunni enn frekar, en þó ekki óhóflega heldur á réttlátan og hófsaman hátt. Það kemur skýrt fram í þessum umsögnum að þær tillögur sem við leggjum fram eru um hóflega hlutdeild í auðlindarentunni, ekkert annað. Virðulegi forseti. Með öðrum orðum, í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir því að af auðlindarentunni, viðbótinni, falli eingöngu um 18% í hlut eigenda auðlindarinnar en 82% verði áfram hjá fyrirtækjunum. Við teljum það einfaldlega sanngirniskröfu, réttlætismál og í samræmi við það sem gengur og gerist um allan heim að hlutdeild þjóðarinnar sé stærri í auðlindarentunni. Ég fór yfir það áðan að þetta stóra mál er ekki bara einkamál tveggja stjórnarflokka sem fengu 51% fylgi í síðustu kosningum. Þetta mál er miklu stærra en það. Þegar kemur að auðlindamálum slær hjartað býsna ört í íslenskri þjóð og það rennur svo sannarlega í okkur blóðið þegar umræðan um þau hefst. Það kemur upp mikil réttlætiskrafa þegar menn ræða um auðlindir í landinu. Við viljum að það séu góð fyrirtæki í landinu sem nýti auðlindirnar. En við viljum líka sjá arð af þeirri nýtingu koma til þjóðarinnar í góð samfélagsleg verkefni. Um það snýst þetta. Þegar kemur að auðlindunum er þetta algjörlega ljóst. Það sýndi sig í þjóðaratkvæðagreiðslunni um stjórnarskrármálið 20. október sl. Þar töldu meira en 80% að tryggja yrði eignarhald þjóðarinnar á auðlindum í stjórnarskrá. Það var númer eitt. Við sjáum núna að 15% kosningarbærra manna á örfáum dögum hafa skrifað undir ákall til Alþingis um að lækka ekki veiðileyfagjaldið. Í dag kom fram að 70% þeirra sem voru spurðir í könnun Fréttablaðsins segja að þeir vilji ekki að gjaldið verði lækkað. Og við ætlum bara að loka eyrunum fyrir þessu öllu, eða hvað? Ríkisstjórnin ætlar bara að loka eyrunum fyrir þessu. Hvað gerist þá? Þá heldur deilan áfram, við náum ekki landi. Hún heldur áfram, áratugadeila byrjar aftur. Þeir eru núna að kynda undir þessari umræðu enn á ný, við erum að fara aftur í tímann, byrja deilurnar upp á nýtt frá nýrri hlið. Það á ekki að vera verkefni okkar hér. Við eigum frekar að finna leiðir til að sætta þjóðina þannig að þessi mikilvæga atvinnugrein okkar Íslendinga geti starfað á sæmilega lygnum sjó. Ég tel að menn séu að gera mikil mistök með þessu frumvarpi og þessari lagasetningu vegna þess að deilurnar munu halda áfram. Engar sættir munu skapast meðal þjóðarinnar í málinu. Maður finnur til réttlætiskenndar gagnvart auðlindunum í landinu og vill fá og gerir tilkall til auðlindarentunnar, en það er ekkert gert til að mæta þeim sjónarmiðum, miklu frekar að rekinn sé fleygur enn á ný meðal þjóðarinnar. Það harma ég mjög. Hv. þm. Jón Gunnarsson, formaður atvinnuveganefndar, sagði áðan í ræðu sinni: Í upphafi var vitlaust gefið. Þá var hann að tala um hvernig veiðigjöldin voru sett á. Ég ætla að leyfa mér að nota þetta: Í upphafi var líka vitlaust gefið þegar kvótakerfið var sett á. Það ríkja enn mikil særindi yfir því hvernig það var gert. Menn eru ekki enn þá komnir til botns í því hvernig það réttlæti var allt saman. Það hefur meira að segja leikið vafi á hvort það hafi hreinlega verið gert með lögmætum hætti upphaflega. Margir sátu eftir með sárt ennið. Þeim tilfinningum sem þá urðu til gagnvart sjávarútvegi verðum við að fara að mæta og ná sáttum. Það á að vera verkefni okkar hér en ekki ganga til baka og efna til ófriðar. Það er það sem gerist hér enn og aftur. Núna, öllum þessum áratugum seinna eftir að gefið var í upphafi og kvótanum skipt á milli aðila á Íslandi eftir ákveðnum reglum, sem margir hafa vefengt, er vissulega erfitt að stíga til baka inn í þá mynd. En það er hægt að beita veiðigjöldum til að tryggja þjóðinni réttlátan hluta í auðlindarentunni. Ég vísa því allri ábyrgð á þeim óróa sem áfram mun verða í kringum þessa meginatvinnugrein okkar á herðar ríkisstjórnarinnar sem nú situr. Það er algerlega ljóst að hún ætlar ekki að ganga fram í friði eða í sáttahug við meiri hluta þjóðarinnar, það sýnir þetta mál glöggt. Virðulegi forseti. Áður en ég lýk máli mínu langar mig að nefna dálítið mikilvægt og það er þessi almenna umræða um auðlindir þjóðarinnar. Við eigum ýmsar auðlindir, við erum rík af náttúruauðlindum. Hugsanlega gætum við fundið olíu og gas, mögulega á Drekasvæðinu, ég veit það ekki, ég ætla ekki að gera mér neinar væntingar um það nema að leyfa mér svona í laumi að vona að kannski sé eitthvað þar að finna. Þar höfum við lagasetningu sem gerir ráð fyrir auðlindarentu, sanngjarnri auðlindarentu. Um það var ekki deilt vegna þess að það voru engir hagsmunaaðilar til að verja hana. Við erum með orkuauðlindir okkar, fallvötnin og jarðvarmann, um þær hefur líka verið deilt. Þar þurfum við í fyrsta lagi að fara mjög vandlega í gegnum umræðuna um það hvernig við ætlum að ná auðlindarentunni þaðan, og í öðru lagi hvernig eigi að skipta henni, hver eigi að vera hlutdeild sveitarfélaga sem í hlut eiga eða hversu mikið eigi að fara til þjóðarinnar allrar. Þetta eru risastórar spurningar. Síðan er það náttúra Íslands almennt, það er enn önnur auðlind, og ágangur ferðamanna. Þar þurfum við að taka auðlindarentu til að geta byggt upp og verndað náttúru Íslands. Svo er það sjávarútvegurinn. Þess vegna var ég mjög hrifin af því sem fráfarandi ríkisstjórn gerði - þótt ég sé nú ekki alveg hlutlaus í því máli. Við gerðum þó það að við fórum í töluverða vinnu og út úr því kom skýrsla sem heitir Stefnumörkun í auðlindamálum. Þar var lagt af stað með að reyna að marka heildstæða stefnu í auðlindamálum á Íslandi. Þjóð sem er svona rík af auðlindum og byggir meginafkomu sína á þeim verður að hafa skýra stefnu og um þá stefnu þarf að ríkja nokkuð víðtæk sátt. Það finnst mér algjört lykilatriði. Ég vil hvetja menn til að kynna sér skýrsluna sem kom út í september síðastliðnum og hægt er að finna á vef forsætisráðuneytisins. Þar er mjög margt fróðlegt að finna um auðlindamál í hinu stóra samhengi. Þar segir um sjávarútveginn sérstaklega, sem er enn einn rökstuðningurinn fyrir því að lækka ekki veiðileyfagjaldið, með leyfi forseta: „Árlegir útreikningar Hagstofu Íslands á hag veiða og vinnslu, þar sem beitt er svokallaðri árgreiðsluaðferð, gefa vísbendingar um að veruleg auðlindarenta sé í íslenskum sjávarútvegi. Samkvæmt athugasemdum með frumvarpi til laga um veiðigjöld, sem varð að lögum á 140. löggjafarþingi,“ - frumvarpið sem við erum að ræða breytingar á - „virðist ekki óvarlegt að ætla að sem stendur sé auðlindarentan um 40 milljarðar kr. á ári og hafi á síðasta áratug verið nálægt 30 milljörðum kr. að meðaltali á ári á verðlagi ársins 2010.“ Sú hlutdeild í auðlindarentunni sem við erum að fjalla um er því ekki ósanngjörn, hún er ekki óhófleg, þvert á móti. Þær tölur sem ég hef hér verið að taka upp eftir ýmsum sérfræðingum sýna það svart á hvítu. Virðulegi forseti. Mig langar líka að nefna að mig undrar í fyrsta lagi að komið sé fram með þetta mál til að skapa enn á ný ófrið um sjávarútveginn og í öðru lagi að lýst sé algjöru frati á skoðanir meiri hluta þjóðarinnar í þessum málum og algjöru frati á þá sem hafa sett nafn sitt og staðfest það á áskorun til okkar um að lækka ekki þessi gjöld. Fyrir utan þetta er hér gengið þannig fram að þetta mun hafa gríðarleg áhrif á ríkissjóð sjálfan og ríkisfjármálaáætlunina. Menn eru ekki með neinar áætlanir um hvernig eigi að mæta því. Ef við horfum bara þröngt á ríkissjóð hefur þetta töluverð áhrif. Ég hef mjög miklar áhyggjur af því vegna þess að fjárlagagatið sem við höfum verið að kljást við frá hruni hefur verið okkur til mikilla trafala og það er gríðarlega mikilvægt fyrir samfélagið allt að því sé lokað. Af hverju? Vegna þess að öðruvísi munum við ekki sjá samfélagið spretta úr spori til vaxtar, við munum ekki sjá afnám hafta, en höftin eru sem lamandi hönd yfir öllu okkar samfélagi og munu verða það. Þau eru í eðli sínu ósanngjörn, þau gera upp á milli aðila og eru líka mjög hamlandi í öllum daglegum rekstri fyrirtækja. Ég legg því mjög mikla áherslu á að ríkisstjórnin svari því, ef hún ætlar að keyra fram með málið, skapa ófrið á ný og stækka gatið á ríkissjóði, hvernig hún ætli að mæta þessu. Það er ekki gert. Svo óskapast hún yfir því að taka við einhverjum litlum verkefnum frá fyrri ríkisstjórn sem við náðum ekki að klára upp á kannski 8 milljarða. Þeir standa svo hér sjálfir dag eftir dag og búa til gat, stærra gat, stækka gatið á ríkissjóði. Virðulegi forseti. Þetta er að mínu mati mjög alvarleg staða og þeir verða að svara þessu vegna þess að ég líta svo á að þjóðarheill sé undir í málinu. Menn þurfa að fara að svara mjög skýrt hvernig þeir ætla að mæta þessu. Ég mundi líka vilja að Alþingi Íslendinga sýni a.m.k. viðleitni þegar við fáum ákall frá um 15% þjóðarinnar á örfáum dögum, í þessu tilfelli um að lækka ekki veiðigjöldin, og að við sýnum fólki að á það sé hlustað. Ekkert slíkt á sér stað hér, ekki neitt. Það er bara keyrt áfram eftir línunni, línunni sem var mótuð annars staðar en hér. Virðulegi forseti. Það hryggir mig að málið komi fram með þessum hætti og að menn ætli að fara þessa leið, fara fram í ófriði og skapa þannig áframhaldandi óvissu fyrir sjávarútveginn í landinu, sem er okkur svo mikilvægur. Það er vissulega þannig að gera má einhverjar breytingar á þeim lögum sem við fjöllum hér um. Það hefur komið fram mjög réttmæt gagnrýni á þau um að það geti komið illa út að vinna með tveggja ára gömul gögn. Mögulega væri betra að meta út frá lönduðum afla og fara í gegnum skattkerfið með þetta. En við erum lögð af stað í þennan leiðangur og það er enginn sem segir að ekki megi gera breytingar á lögunum eins og þau eru nákvæmlega núna eða útfærslunni á kerfinu sjálfu, innheimtukerfinu sjálfu, það er enginn sem segir það. Það sem ég mótmæli hins vegar er að menn ætli ekki að gera neinar sérstakar breytingar á kerfinu til að þróa það til betri vegar heldur fara í grunnprinsippið sjálft, sem er tilkallið og krafan um hlutdeild þjóðarinnar í auðlindarentunni. Megintilgangurinn með frumvarpinu er ekki að betrumbæta kerfið heldur bara að lækka veiðigjöldin. Hitt er látið fylgja með til þess mögulega að sýnast. Menn eiga að koma hreint fram með erindið eins og það er nákvæmlega. Það er algjörlega skýrt í mínum huga að meginerindi ríkisstjórnarinnar með frumvarpinu er að lækka veiðigjaldið. Þar með er hún að lækka hlutdeild þjóðarinnar í auðlindarentunni, sanngjörnum hluta sem þjóðin á réttlátt tilkall til. Niðurstaðan er sú, eins og Jón Steinsson kemur inn á, að af auðlindarentunni fær þjóðin 18% en útgerðin 82%, ofan á eðlilegan arð sem hún fær af starfsemi sinni. Þetta er réttlætið í huga ríkisstjórnarinnar. Þessu er ég á móti. Þess vegna mun ég ekki geta stutt þetta mál ef menn halda því óbreyttu og fara með það óbreytt í gegn. Ég skora á hæstv. ríkisstjórn og þingmenn stjórnarflokkanna að styðja breytingartillögurnar sem við leggjum til. Þær eru hóflegar, þær eru skynsamlegar, við komum til móts við sjónarmið um að breyta kerfinu þannig að auðveldara verði fyrir þá aðila sem þurfa að reikna þetta út að afla gagna. Við leggjum til að minni aðilum í sjávarútvegi verði mætt með hærri frítekjumörkum og við leggjum til að hlustað verði á ákallið um hærri hlutdeild þjóðarinnar og ríkisins í auðlindarentunni. Því hvet ég alla sem hér eru inni og munu greiða atkvæði um þetta mál að líta a.m.k. á þessar tillögur og meta þær og melta með sjálfum sér hvort þeir vilji i alvörunni halda áfram þessu stríði eða hvort þeir vilji koma með okkur í þann leiðangur að tryggja hóflegt veiðigjald til lengri tíma.

Virðulegi forseti. Öll umræða um veiðileyfagjaldið svokallaða er flókin. Málið í heild sinni er einmitt það, flókið og margslungið. Hinir ýmsu þættir þess og mörgu hliðar eru ýmist samverkandi, fara á skjön eða eru háðir þvers og kruss. Þarna kallast á hlutir sem sumir fara vel saman en aðrir ekki. Flókið lífríki sjávar, renta af þjóðarauðlind, hagkvæmni í rekstri, byggðir við strandir landsins, félagsleg skilyrði, hvernig fortíðin hefur verið og hvernig við viljum sjá framtíðina. Sitt sýnist hverjum og það er mjög skiljanlegt. Af þeim 18 fundum atvinnuveganefndar sem ég hef setið þetta sumarþing er óhætt að segja að vel hafi verið farið yfir málin. Mér dettur þó ekki í hug að halda því fram að umræða okkar um það frumvarp sem nú liggur fyrir hafi verið tæmandi. Ef til vill nægjanleg fyrir aðra, en ekki mig. Það viðurkenni ég fúslega. Sá lærir sem lifir. Ég hlakka til að sitja í nefndinni næstu fjögur ár og gera einmitt það. Á hinn bóginn hefur það líka verið ágætt að fá að koma að málum bláeygð og blaut á bak við eyrun leitandi eftir heildarmyndinni. Hver er hún? Erum við farin að týna henni? Ég held við þurfum að stíga skref til baka og horfa á meginmarkmiðin. Því fólk er tiltölulega sammála. Við erum sammála um að þjóðin eigi að fá rentu af auðlind sinni. Það er sameining um að passa upp á lífríki sjávar, vernda og hlúa að sjálfbærninni. Við erum stolt af því að kunna að reka hagnýta fiskveiðistefnu og viljum halda því áfram. Útgerðin er sammála því að hún borgi fyrir afnot sín. Fólk er sammála um að passað sé upp á að auðlindin sé notuð á sem arðbærastan hátt fyrir þjóðina og að hugað sé að fjölbreytni í rekstri og nýliðun. Meginspurningin sem við sitjum eftir með er þessi: Hvaða verð er ásættanlegt fyrir þessa auðlind? Hvað er sanngjarnt að útgerðin borgi? Við höfum fengið svar frá tæplega 35 þúsund manns sem skrifað hafa undir áskorun til Alþingis. Ég held að ekki þurfi að fara í neinar hártoganir um hvað fólkið er að biðja um. Fyrir mér er það mjög skýrt. Því finnst að það frumvarp sem hér liggur fyrir bjóða of lágt verð til útgerðanna. Við þurfum ekkert að flækja það með því að amast yfir því að í áskoruninni felist gallar. Það er ekkert allra Íslendinga að vera inni í tæknilegum hliðum um lög um veiðigjöld. Það er okkar. Það er okkar að hlusta. Stóra myndin er þessi, kæru stjórnarflokkar: Samfélagið er ekki sátt við þessa væntu breytingar ykkar. Við erum með henni að horfa á ýmist 9–13 milljarða áætlað tekjutap fyrir ríkissjóð. Það er þetta sem fólk er skíthrætt við. Við erum nú þegar á mörgum stöðum komin langt fram yfir öll mörk í niðurskurði. Það sem þið bjóðið upp á samhliða styrkir þessa hræðslu. Ýmist hér í þingsal eða í fjölmiðlum hefur verið rætt um að stytta aftur fæðingarorlof, afturkalla fríar tannlækningar barna, minnka möguleika námsmanna hjá LÍN, eyða ekki í steypu eins og hæstv. heilbrigðisráðherra kallaði það þegar rætt var um málefni Landspítalans og um heilbrigðiskerfið. Kjarasamningar kvennastétta liggja fyrir. Öryrkjar, sem eru verst settir, sjá ekki fram á neinar breytingar til batnaðar. Svo mætti lengi telja. Fólk er ekki til í þetta. Það spyr: Hvað á að koma í staðinn fyrir tekjur veiðileyfagjaldsins sem við erum að fara að semja frá okkur? Eru það skattalækkanir? Aukin umsvif með vísan í Laffer-áhrif? Ég tek þá umræðu betur seinna, frú forseti, en mér sýnist hagfræðilærdómurinn eitthvað vera að klikka hjá ríkisstjórninni. Hagfræðin er félagsleg grein. Hún reynir að áætla og magnbinda hegðun og hvata fólks. Sú hegðun er mismunandi eftir samfélögum og félagsgerð. Ísland er allt annað samfélag en Bandaríkin. Við getum ekki sagt að það sem gæti gerst þar með skattalækkunum gerist eins hér. Við getum líkt okkur við Norðurlandaþjóðirnar. Athugið til dæmis skattana í Svíþjóð og Noregi og skoðið þar umsvif og framleiðni. Frú forseti. Það er ekki bara almenningur sem setur sínar spurningar við þær breytingar sem ríkisstjórnin leggur hér fram, það hafa líka hagfræðingar og aðrir fræðimenn, sem komið hafa fyrir atvinnuveganefnd, gert, eins og hv. þm. Katrín Júlíusdóttir fór vel í gegnum hér áðan. Þeir hafa sýnt fram á, með greiningum sínum, að skynsamlegt væri fyrir hag þjóðarinnar, fyrir ríkiskassann, að hækka líka gjald fyrir bolfiskinn. Við sem stöndum að þessu minnihlutaáliti í atvinnuveganefnd gerum okkur grein fyrir að mörg þeirra fyrirtækja sem sækja bolfiskinn standa illa. Það eru þessi litlu og meðalstóru fyrirtæki. Þau eru mikið skuldsett, en þau fá líka skuldaafsláttinn. Í breytingartillögu sem við hv. þingmenn Katrín Júlíusdóttir og Björn Valur Gíslason leggjum hér fram leggjum við, eins og hv. þm. Katrín Júlíusdóttir hefur farið í gegnum, til að hækka frítekjumarkið umtalsvert sem vænkar hag þessara litlu og meðalstóru útgerða á móti. Það skilar sér líka til baka í ríkissjóð. Herra forseti. Ég er stolt af því að geta í erfiðu máli lagt fram málamiðlun sem fræðimenn, almenningur og útgerðin geta verið sátt við. Ég skrifaði undir nefndarálit minni hlutans með fyrirvara einfaldlega út af því að við fengum mjög stuttan tíma til að skrifa það álit. Þar eru inni flóknir útreikningar sem aðrir sem hafa setið lengur á Alþingi eru betur inni í en ég. Það sem maður vill gera hér á Alþingi, maður þarf að vera viss með það allt. Ég er sátt með þær breytingartillögur sem við færum hér fram. Ég vonast til þess að okkar kæru stjórnarflokkar lesi þá tillögu, lesi hana vel og sjái sér fært að standa með okkur að nálgun í fiskveiðistjórn sem er í sátt við fólkið í landinu, útgerð og hagræna afkomu þjóðarbúsins.

Frú forseti. Þetta mál snýst um hvað þjóðin, eigandi sjávarauðlindarinnar, fær í sinn hlut fyrir nýtinguna, það er það sem málið snýst um. Það stjórnarfrumvarp sem við ræðum nú snýst um að minnka þann hlut sem þjóðin fær. Menn greinir á um það hvað kemur að lokum til þjóðarinnar, en lækkunin er um 4 milljarðar, úr 14 milljörðum niður í 10 milljarða eða þar um bil. Þingmenn Sjálfstæðisflokksins segja mér að það sé stefna þeirra og kosningaloforð að lækka veiðigjaldið. Skoðanakönnun í Fréttablaðinu og á Stöð 2 í dag sýndi að 70% þjóðarinnar eru á móti þessu, en fylgismenn Sjálfstæðisflokksins eru hlynntir lækkun veiðigjaldsins. Ég álasa Sjálfstæðisflokknum því ekki fyrir að vera að hugsa um hagsmuni umbjóðenda sinna og uppfylla kosningaloforð og stefnu síns flokks. En 70% landsmanna eru á móti lækkun veiðigjaldsins og 34.000 landsmenn hafa með undirskrift sinni þrýst á þingið að samþykkja ekki þessi lög, samþykkja ekki þessa lækkun, og að fá forsetann, ef Alþingi samþykkir þessa lækkun, til að vísa þessu lagafrumvarpi til þjóðarinnar. Umboð okkar pírata er skýrt. Það er að vinna að og virða grunngildi Pírata, þ.e. að gera það sama með önnur stefnumál okkar, aðra stefnu sem byggir á grunngildunum, að virða kosningaloforðin okkar sem byggja á hvoru tveggja. Að sjálfsögðu felst það líka í því að halda stjórnarskrá landsins, við erum búin að sverja eið að henni. Á þessu byggist umboð okkar. Þá er spurningin: Fyrst ein af grunnstefnum Pírata er beint lýðræði í öllum formum sem bjóðast lítum við í kringum okkur og spyrjum okkur hvaða form bjóðist samkvæmt núverandi stjórnskipan. Það form sem býðst er að forsetinn neiti að skrifa undir lög sem þingið hefur samþykkt og vísi því á þann hátt til þjóðarinnar til samþykkis eða synjunar. Þetta er það beina lýðræði sem býðst í dag. Nú spyr maður sjálfan sig hvað forsetinn muni gera í þessu máli. Forsetinn er erlendis og hefur þar af leiðandi ekki málskotsréttinn. Málskotsrétturinn er þá í höndum forseta þingsins, sem er sjálfstæðismaður, forsætisráðherra, sem er framsóknarmaður, og svo forseta Hæstaréttar. Meiri hluti þeirra sem eru með málskotsréttinn eru því stjórnarliðar. Þetta er stjórnarfrumvarp, þannig að það væri ótækt að hleypa málinu út úr þinginu þar til forsetinn kemur til landsins og fær í hendur þá heimild sem honum var treyst fyrir, málskotsréttinn sem er öryggisventill þjóðarinnar. Við höfum því talað um að við munum beita þeim heimildum sem kjósendur okkar treystu okkur fyrir, meðal annars því að geta talað hér í 2. umr. eins lengi og þarf til að þæfa málið nógu lengi til að forsetinn geti komið heim og sinnt þeirri skyldu sinni að hafa málskotsréttinn í svona mikilvægu máli. Hve mikilvægt er þetta mál? Til þess að vita hvort forsetinn væri á landinu sendi ég honum bréf í gærmorgun sem hljóðar svo: „Hr. Ólafur Ragnar Grímsson, forseti Íslands. Yfir 34.000 Íslendingar hafa skorað á þig sem forseta landsins að undirrita ekki lög um lækkun á veiðigjöldum sem taka til breytinga á lögum nr. 74/2012, frá 26. júní 2012, ef Alþingi samþykkir þessi lög, heldur vísa þeirri ákvörðun í þjóðaratkvæði til eigenda fiskveiðiauðlindarinnar, íslensku þjóðarinnar. Þú hefur reynst þjóðinni vel sem vaktmaður hennar yfir málskotsrétti forsetans, öryggisventli þjóðarinnar. Þú varðst við áskorun 32.000 Íslendinga um að hafna staðfestingu fjölmiðlalaganna árið 2004.“ Þá sagði forsetinn, með leyfi forseta: „Því miður hefur skort samhljóm sem þarf að vera á milli þings og þjóðar í svo mikilvægu máli. Fjölmiðlarnir eru sá hornsteinn í lýðræðisskipan og menningu okkar Íslendinga að ekki er farsælt að varanlega verði djúp gjá milli þingvilja og þjóðarvilja. Slíka gjá þarf að brúa. Það verður best gert með því að þjóðin fái í hendurnar þann rétt sem henni er veittur í stjórnarskrá lýðveldisins og meti lagafrumvarpið í þjóðaratkvæðagreiðslu.“ Þarna sjáum við að það er gjá milli þings og þjóðar um fjölmiðlafrumvarp; 32.000 skrifuðu þá undir áskorun til forsetans og hann vísaði því í þjóðaratkvæðagreiðslu með þessari réttlætingu. Vegna þess að það er best gert með því að þjóðin fái í hendur þann rétt, eins og hann segir, að meta lagafrumvarpið í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þá er það spurningin: Það frumvarp sem liggur fyrir þinginu og við erum að ræða - er það tækt í þjóðaratkvæðagreiðslu? Formaður atvinnuveganefndar, hv. þm. Jón Gunnarsson, segir í dag í fjölmiðlum að þetta sé ekki tækt í þjóðaratkvæðagreiðslu. Forsetinn var í fyrra ósammála því. Hann sagði, og var að ræða um kvótakerfið, um fiskveiðiauðlindina, með leyfi forseta: „Þar er um að ræða ráðstöfun á sameign þjóðarinnar. Þar er um að ræða hvað þjóðin, eigandi auðlindarinnar, fær í sinn hlut. Það er erfitt að hugsa sér stærra mál en það sem mundi vera eðlilegt að setja í þjóðaratkvæðagreiðslu ef einhver hluti þjóðarinnar telur það mikilvægt.“ 32.000 manns kölluðu eftir því að frumvarpi um fjölmiðlalög yrði vísað til þjóðarinnar. Forsetinn varð við því og talaði um gjá milli þings og þjóðar. Nú kalla 34.000 Íslendingar eftir því að þessu frumvarpi um að lækka þann hlut, sem kemur til þjóðarinnar vegna nýtingar á auðlind sem er sameiginleg með þjóðinni, um 4 milljarða. Kallað er eftir því að forsetinn vísi því í þjóðaratkvæðagreiðslu ef þingið samþykkir það. Hann þarf að vera á landinu til þess að gera það. Ég talaði við forsetaritara áðan. Forsetinn kemur til landsins annaðhvort á sunnudag eða mánudag. Nú sjáum við til hvernig umræður þróast hér í dag, hvort píratar munu þurfa að nota málsþæfingarrétt sinn til að skapa svigrúm fyrir forsetann að koma. Förum aðeins yfir frumvarpið, hvað felst í því? Það sem við höfum heyrt um það - og enginn ágreiningur um það - er að það á að lækka veiðigjöldin. Útfærslan á því er mikil og flókin. Ég er búinn að sitja þessa fundi. Það hafa verið haldnir 18 fundir í atvinnuveganefnd. Ég er búin að sitja megnið af þeim. Ég kom inn sem áheyrnarfulltrúi eftir nokkra fyrstu fundina. Það er búið að kalla fyrir mikið af séraðilum. Við kölluðum til þá sem stóðu að undirskriftasöfnuninni og Jón Steinsson hagfræðing. Það hefur verið mikil og góð umræða í nefndinni. Málið snýst um frumvarp um veiðigjöld, alla vega eins og það snýr að mér eins og ég hef náð að skilja það, sérstök veiðigjöld, þar sem útgerðum er gert að greiða arð til þjóðarinnar af umframhagnaði. Þetta er gott. Gallinn við það er sá að tekinn er meðalhagnaður, þetta leggst á alla, þetta leggst misjafnt á aðila. Það skiptir máli. Þetta mundi þurfa að laga. Stjórnarflokkarnir hafa boðað til heildarskoðunar á fiskveiðistjórnarkerfinu í haust. Þetta leggst misjafnt á aðila og verið er að reyna með skítamixi að fixa þetta til. Ef við horfum á það að þetta er veiðigjald á umframhagnað - ef svoleiðis gjöld yrðu sett á vinnandi fjölskyldur landsins fengjum við öll til að byrja með launatékka og áður en lögð yrðu gjöld á hann mundum við geta tekið til allan kostnað. Við mundum taka húsaleigu eða afborganir af lánum, matarkostnaðinn og tekið til allan kostnað við það að reka heimili. Eftir það erum við komin með hagnað. Hagnaðurinn yrði ekki skattlagður, það er bara umframhagnaður sem er skattlagður. Við værum þá með eðlilega kröfu um hvað við mættum fjárfesta miklu eða fá í arð af þeim fjárfestingum eða spara og er ýmislegt tekið til. Þannig að við gætum fjárfest, tekið er tillit til þess, og fengið arð af því. Eftir þetta allt saman, eftir þá skuldaafslætti og fjárfestingar, eðlilegar fjárfestingarkröfur upp á 8% o.s.frv., þá er loksins sett renta eða sérstakt veiðigjald á hagnaðinn. Þetta hljómar ekkert sérstaklega ósanngjarnt, en vandamálið eins og ég sagði áðan er það að þetta er sett flatt á alla. Það þarf að laga. En það að veiðigjald sé sett á umframhagnað er mjög rausnarlegt. Þegar öllu er á botninn hvolft er það þjóðin sem á þessa auðlind. Það kemur fram í fiskveiðilögunum. Flestir Íslendingar eru sammála um að þjóðin á fiskveiðiauðlindina. Það eru allir sammála um að þjóðin eigi að fá einhverja rentu. Þegar spurningin er hve mikil rentan eigi að vera, hver á þá að taka þá ákvörðun? Þingið getur komið með tillögur að ákvörðunum, að sjálfsögðu, og samþykkt þær, að sjálfsögðu, en þjóðin á að geta kallað eftir því að eiga lokaorðið. Að sjálfsögðu. Forsetinn, sem áður hefur vísað málum um fjölmiðlafrumvarp í þjóðaratkvæðagreiðslu, vegna gjár milli þings og þjóðar, þegar 32.000 manns kölluðu eftir því, á að sjálfsögðu að vísa þessu máli í þjóðaratkvæðagreiðslu þegar 34.000 manns kalla eftir því og 70% þjóðarinnar eru á móti þessum lækkunum veiðigjalda. Ég skora á forsetann, með öllum hinum þúsundum Íslendinga sem hafa skrifað undir og öllum þeim 70% sem eru á móti þessari lækkun á veiðigjaldi, að hafna þessum lögum ef þau enda inni á hans borði. Þegar hann kemur til landsins, á sunnudag eða mánudag, hvet ég hann til að fara ekki af landi brott fyrr en búið er að afgreiða þetta, ekki fyrr en hann er búinn að fá málið á sitt borð eða vísa því frá þinginu. Ef það endar hjá forsetaembættinu eftir afgreiðslu í þinginu og hann er ekki á landinu er hann að vanrækja það sem mjög margir kjósendur treystu honum fyrir í forsetakosningunum fyrir ári, að vera á öryggisventli þjóðarinnar. Við köllum eftir þessu, við píratar, að beint lýðræði fái að ráða í þessu máli, að þjóðin fái að eiga síðasta orðið.

Forseti. Við erum með til umræðu eitt af stóru málunum, líklega stærsta málið, á yfirstandandi þingi og líklega eitt það mikilvægasta, pólitískasta, það sem hefur verið hvað lengst í umræðunni í þessu samfélagi af öllum málum sem hefur verið fjallað um á þingi, ekki bara þessu sumarþingi hér, heldur á undanförnum árum og bráðum áratugum. Fá mál hafa fengið jafn ítarlega og langa umræðu og málefni sjávarútvegsins. Fá mál hafa klofið þessa þjóð jafn rækilega í parta og málefni sjávarútvegsins. Þessi þjóð hefur oft deilt um margs konar mál, um eitt og annað. Umhverfismál hafa verið þar hátt á blaði undanfarin ár, deilurnar um Kárahnjúka á sínum tíma ristu djúpt og rista enn og höfðu gríðarleg áhrif á samfélagið sem betur fer, þó það nú væri að menn létu þær hafa áhrif á sig. Þjóðin skiptist í tvennt. Við sjáum áhrif af því máli til dæmis á þriðja eða fjórða degi núverandi ríkisstjórnar þegar 2000 grænir fánar voru samankomnir við Stjórnarráðið til að mótmæla fyrirhuguðum og boðuðum aðgerðum í umhverfismálum. Deilurnar um sjávarútveginn hafa hins vegar verið harðari en nokkrar aðrar deilur, í raun og veru er allt annað hjómið eitt. Þær rista djúpt í þjóðarsálina af mörgum ástæðum, m.a. vegna byggðalegra sjónarmiða vegna þess að það er ekki nema rétt liðlega aldarfjórðungur síðan við tókumst á við það að reyna að viðurkenna fyrir okkur sjálfum að sjávarauðlindir væru ekki ótakmarkaðar, þ.e. við þyrftum að umgangast þær eins og takmarkaða auðlind með þeim annmörkum sem það kallar á. Meðal annars geta ekki allir nýtt þá auðlind, okkur er ekki sama hvernig hún er nýtt og við viljum fá að hámarka afkomuna út úr henni, bæði í kílóum talið og ekki síður í krónum og aurum, þ.e. að afraksturinn af þessari sameiginlegu auðlind okkar allra sé hvað mestur frá öllum hliðum séð. Í dreifðum byggðum landsins, litlu byggðunum allt í kringum landið, hefur þessi deila kannski verið hvað hatrömmust og haft mest áhrif á samfélögin. Þá er ég ekki að tala um kvótaflutningana beinlínis og hvaða áhrif þeir hafa, heldur það að flest þessara byggðarlaga byggðust upp vegna sjósóknar. Það var auðvelt að ná í tiltekna fisktegund eða gera út frá tilteknum stað. Þetta þekkjum við frá mörgum litlum bæjum á Vestfjörðum, Austfjörðum sömuleiðis, suður með sjó o.s.frv. Auðvitað höfðu þær gríðarlegu breytingar sem urðu í kjölfar þess að við takmörkuðum aðgang að auðlindinni mikil áhrif á samfélögin og mótuðu þau upp á nýtt með breyttum atvinnuháttum, breyttri samsetningu í þessum litlu samfélögum o.s.frv. Sárin sem sátu eftir stöfuðu að stærstum hluta af því að stjórnmálamenn á þeim tíma brugðust ekki við fyrirsjáanlegum afleiðingum af því að takmarka aðgang að auðlindinni. Það var ekki brugðist við, ekki með því að auka aflaheimildir eða takmarka aðganginn heldur með öðrum aðgerðum til mótvægis í því sem var fyrirsjáanlegt þá. Það er kannski gott að vera vitur eftir á í því, en það er ein af afleiðingunum af þessum hörðu deilum um sjávarútveginn. Fyrirtækjunum fækkaði, skipunum fækkaði, starfsmönnum fækkaði, samfélögin tóku á sig aðra mynd og atvinnuhættir breyttust mjög hratt á þessum 20 árum eða svo. Þessar deilur hafa oft færst inn í þennan sal af mikilli heift og mikilli hörku. Það er það sem kannski hefur einkennt þessi deilumál í samfélaginu, heift og harka sem oft ristir mjög djúpt. Fólk skiptist algjörlega í tvö horn og er þá stillt upp annaðhvort sem í liði með sjávarútveginum, í liði með fiskvinnslunni, í liði með útgerðinni, eða í hinu liðinu sem vill ganga af þessu öllu dauðu. Það virðist ekki vera hægt að koma á neinum sameiginlegum fleti um að það sé ekki annaðhvort svart eða hvítt, annaðhvort í ökkla eða eyra þegar komið er að þessari grein. Sjálfur hef ég starfað í 34 ár í sjávarútvegi við eitt og annað, mest við sjósókn, fiskvinnslu og annað slíkt, og þykir afar vænt um þessa grein. Mér er mjög hlýtt til sjávarútvegsins og þykir ekkert verra en þegar ég heyri illa talað um hann eða hann fær ekki sanngjarna umfjöllun. Þess vegna hef ég oft lagt það í vana minn þegar ég hef umræðu um sjávarútvegsmál úr þessum ræðustól að taka þetta fram til að koma í veg fyrir þann misskilning að afstaða mín í veiðigjaldsmálum byggist á einhverjum annarlegum hvötum gagnvart sjávarútveginum og ég vilji honum illt, vilji helst knésetja hann eins og lesa má í málgagni Landssambands íslenskra útvegsmanna í dag. Fyrrverandi forsætisráðherra landsins tekur þar sérstaklega fram nafn þess sem hér stendur og segir að hann vilji knésetja og eyðileggja sjávarútveginn á Íslandi. Hann færir fyrir því einhver geggjuð rök, að hans hætti að sjálfsögðu. Það er ekki það sem ég er að tala um. Þannig hef ég aldrei talað um sjávarútveginn. Þannig mun ég aldrei tala um sjávarútveginn. Það þýðir samt ekki að ég hafi ekki skoðun á honum, rétt eins og allir aðrir, rétt eins og þeir sem hafa starfað með mér í sjávarútvegi, skipstjórar, útgerðarmenn, sjómenn, fiskvinnslufólk og aðrir, sem hafa á honum skoðun, að sjálfsögðu. Ég tel rétt að menn hafi þetta í huga í upphafi máls míns um þetta frumvarp um lækkun og allt að því afnám veiðigjalds á einstaka útgerðarflokka og fisktegundir áður en lengra er haldið. Ég vil samt í upphafi sömuleiðis fjalla örlítið um aðdraganda þessa máls, hvernig það kemur inn í þingið og hvaða umfjöllun það hefur fengið hérna. Þetta mál var lagt fram á þingi 12. júní 2013. Það kemur ekki fram í frumvarpinu að neitt samráð hafi verið haft við nokkurn aðila áður en það var lagt fram í þinginu, ekki við útgerðina, fiskvinnsluna, Alþýðusamband Íslands, Starfsgreinasambandið eða aðra stjórnmálaflokka, heldur var þetta lagt fram hér alveg klárt og kvitt og sagt: Þetta er markmiðið. Þetta er það sem við ætlum að ná. Við ætlum að þurrka út sérstakt veiðigjald í botnfiski og hækka það í uppsjávarfiski. Það var gefinn fimm daga umsagnarfrestur fyrir þetta mál sem skiptir ríkissjóð um það bil 10 milljörðum í tekjur á næsta eina og hálfa ári og 7–8 milljarða á ári eftir það miðað við þær forsendur sem liggja fyrir frumvarpinu og þær forsendur sem eru fyrir í skoðun veiðigjaldsnefndar og annarra sem hafa gefið atvinnuveganefnd umsögn. Ég minnist þess ekki á síðustu fjórum árum að mál af þessari stærðargráðu og af þessum toga í jafn miklu deilumál, jafn umfangsmiklu máli á alla vegu sem þetta er, hafi fengið framgang með þessum hætti. Ég minnist þess ekki. Ef slíkt hefur gerst mundi ég gjarnan vilja að það yrði rifjað upp fyrir mér um hvaða mál var þá að ræða í einhverjum jöfnuði við það sem við erum að tala um hér. Áður en fimm daga umsagnarfresti lauk höfðu nánast allir þeir aðilar sem voru beðnir um að gefa umsögn þegar komið fyrir nefndina og gefið munnlega umsögn, þ.e. nefndarmenn höfðu ekki gögn í höndunum til að spyrja umsagnaraðilana um þegar þeir komu til fundarins. Ég man heldur ekki til þess að það hafi gerst áður. Ég man til þess að í einhverju slíku máli hafi okkur orðið á að kalla inn umsagnaraðila áður en umsagnarfresti lauk. Þá urðu uppi hávær mótmæli af hálfu stjórnarandstöðunnar og við brugðumst við með því að kalla þá aftur fyrir nefndina sem höfðu komið áður en þeir höfðu skilað skriflegri umsögn. Ég man eftir því að það hafi gerst, en ég man ekki eftir því að umsagnaraðilar hafi komið fyrir þingnefnd í jafn stóru máli og þessu án þess að nefndarmenn sem eiga að fjalla um slíkt mál hafi haft einhver gögn í höndunum. Það bendir til þess að aldrei hafi verið ætlunin að kafa mjög djúpt í þetta, enda leggur meiri hluti nefndarinnar til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt og ekki er tekið tillit til neinna athugasemda að neinu leyti. Engin breytingartillaga er lögð fram, ekki hin minnsta. Ég man heldur ekki til þess að ég hafi boðað til fundar í þingnefnd án þess að það hafi verið hafður fyrirvari á því að verið væri að afgreiða mál úr nefnd, að ég tali ekki um mál af þessari stærðargráðu, að það hafi verið gert viðvart um að það ætti að taka málið úr nefnd og nefndarmenn fengið nefndarálit formanns í hendurnar áður en til fundarins kæmi. Það kann vel að vera að einhver geti rifjað upp slíkt mál einhvers staðar í þingnefnd, ég hef ekki setið í öllum nefndum, en ég man aldrei eftir því í þeim nefndum sem ég sat í á síðasta kjörtímabili, þeim nefndum sem ég leiddi á síðasta kjörtímabili, að slíkt vinnulag hafi verið viðhaft. Ég man heldur ekki eftir því að ekki hafi verið brugðist við þegar minni hluti nefndar óskaði formlega eftir því að fá að kynna meiri hlutanum breytingartillögur sínar með það í huga að hægt væri að ræða þær og vonandi ná samkomulagi um málið. Það er það sem við gerðum formlega í atvinnuveganefnd, óskuðum sérstaklega eftir því að halda fund um breytingartillögur okkar til að ræða þær í þeim tilgangi að fá efnislega umræðu um málið til að athuga hvort við gætum náð saman um það. Það hefði verið bragur á því að þetta nýja þing með öllum þessum nýju þingmönnum og öllum þeim góðum fyrirheitum sem þeir hafa gefið um breytt vinnubrögð, frá einhverjum sem þeir greinilega þekkja ekki hver hafa verið, hefði sagt: Já, þetta líst okkur vel á, við erum til í þetta. Við skulum halda aftur fund í kvöld. Komið og ræðið breytingartillögur ykkar við okkur og við skulum athuga hvort við náum saman. Nei, það var ekki gert. Því var algjörlega hafnað. Satt best að segja hélt ég að þegar fyrir lá að taka ætti mál út úr nefnd kæmi eins og ein breytingartillaga frá meiri hlutanum í þeim tilgangi að kanna hvort hægt væri að ná samkomulagi við minni hluta nefndarinnar, þótt ekki væri nema eitthvert eitt mál, að ná samkomulagi um eitthvað í þessu stóra máli. En það var ekki neitt. Það var ekki boðið upp á það heldur. Niðurstaðan af þessu sem ég hef rakið hérna getur ekki orðið önnur en sú að aldrei hafi verið ætlunin að gera nokkrar breytingar á þessu frumvarpi, taka nokkurt tillit til umsagnaraðila, gera hina minnstu tilraun til að ná sáttum eða samkomulagi við þingmenn utan stjórnarflokkanna um þetta mál. Það bendir ekkert til þess að það hafi verið ætlunin. Það hefði verið sómi að því núna ef við værum í þingsalnum í dag að ræða um eitthvað sem við værum sammála um, reyna að nálgast enn frekar í þessu máli en við höfum gert. Við sem höfum talað lengi um þetta mál, við sem höfum starfað lengi í þessari grein, vitum að aldrei áður hefur verið jafn stutt í það að ná samkomulagi um þetta mál á milli hagsmunaaðila í greininni, almennings í landinu og stjórnvalda. Það hefur aldrei verið jafn stutt og einmitt núna, aldrei í sögunni. Það fullyrði ég. Við erum komin yfir svo marga hjalla á leiðinni. Við erum til dæmis hætt að tala um hvort borga eigi gjald. Það tók okkur langan tíma, það tók okkur óratíma að ræða um hvort borga ætti gjald í þessari grein. Við erum komin yfir það. Við erum komin yfir það að gjaldtakan eigi að taka mið af arðsemi auðlindarinnar. Það er ekki deilumál lengur. Hugsið ykkur. Á þessum árum höfum við þó komist yfir þetta. Það er ekki deilumál lengur. Deilumálið er hversu mikið eigi að taka. Við erum að tala um það í dag hvort á að taka 1, 5, 10, 15 eða 50% af einhverjum arði. Stjórnarliðar gerðu ekki minnstu tilraun til að kanna það hjá stjórnarandstöðunni hvort hægt væri að ná samkomulagi eða eitthvað slíkt. Aldrei. Stjórnarliðar báðust undan því að ræða slíkar tillögur. Þetta finnst mér leitt. Ég veit alveg hvað gerist í kjölfar þess ef svona frumvarp verður samþykkt. Við skjótum málinu nokkur ár aftur í tímann þar sem deilan var hvað hörðust og hún mun harðna. Hún getur ekki annað en harðnað og versnað. Þjóðin verður aftur klofin í herðar niður um stjórn fiskveiða, veiðigjöld og afgjald af auðlindinni sinni. Það er það sem mun gerast verði þetta frumvarp samþykkt. Það vitum við, ekki bara þau sem hafa starfað í þessari grein, það vitum við öll sem höfum fylgst með samfélagsumræðunni um sjávarútveg í áratugi. Til hvers er þá leikurinn gerður? Af hverju er lagt upp með þetta? Af hverju er lagt fram frumvarp á sumarþingi sem hefur þessar afleiðingar? Og það er ekki boðið upp á neitt annað. Af hverju var í nefndinni á þessum þó 17 eða 18 fundum sem voru haldnir á þessum fáu dögum aldrei efnisleg umræða um málið? Í nefndinni var aldrei efnisleg umræða um málið. Nefndin ræddi þetta mál aldrei efnislega sín á milli. Það var rætt um form. Það var rætt um eitthvað sem gerðist á síðasta kjörtímabili. Í þessari níu eða tíu manna nefnd að meðtöldum áheyrnarfulltrúum var aldrei tekin efnislega umræða um málið vegna þess að það var aldrei ætlunin. Menn ætluðu sér aldrei að gera það. Eins og ég sagði áðan hefur lengi verið rætt um þetta mál. Þetta á sér langan aðdraganda í sögunni. Ætli það hafi ekki verið árið 1999 sem fyrsta stóra skýrslan um auðlindamál og auðlindagjald var lögð fram. Þverpólitísk nefnd skipuð af Alþingi skilaði þá skýrslu um auðlindamál. Svo var önnur árið 2000 ef ég man rétt, eða 2001, þrjár á stuttum tíma, svo árið 2010 ein enn þverpólitísk nefnd sem skipuð var af hálfu síðustu ríkisstjórnar. Það taldist ekki til heimssögulegra viðburða eins og var talið að hefði gerst á Alþingi í morgun þegar Alþingi ákvað að verða við beiðni ríkisstjórnarinnar um að hún skipaði í nefndir. Það var talinn einn af heimsviðburðunum, slíkt hefði aldrei gerst áður í heiminum. Það kom niðurstaða út úr þessu öllu. Það bar allt að sama brunni. Smám saman hertist umræðan og varð skarpari í því að það ætti að innheimta auðlindagjald. Auðlindagjaldið tæki mið af arðinum og rentunni úr greininni, þ.e. umframhagnaðinum. Þegar búið er að greiða allan kostnað, laun, rekstur og annað slíkt, situr eitthvað eftir sem aðilar sammælast um að eigi að skipta á milli af sanngirni. Hver er nú sanngjarni hátturinn sem við notum til að skipta hér á milli okkar? Um 20%, kannski 22%, af arðseminni, umframhagnaðinum, eiga að renna til þjóðarinnar en hitt verða eftir hjá hinum sem nýta hann. Er það sanngjarnt? Einhver kynni að segja: Nei, það er ósanngjarnt, þetta er ójafnt skipt. Það er hægt að færa rök fyrir því. Það er líka hægt að færa rök fyrir því að segja: Ókei, þetta er sanngjarnt, við verðum að stíga þessi fyrstu skref inn í þetta með sjávarútveginn og það er sanngjarnt að byrja á þessum stað. Ég hef ekki heyrt nein rök fyrir því að það sé ósanngjarnt að eigandi auðlindarinnar fái 20% af umframhagnaðinum í sinn vasa. Ég hef bara ekki heyrt nein haldbær rök fyrir því, ekki nokkur. Þau eru ekki færð fram í þessu frumvarpi. Það eru engin rök færð í þessu frumvarpi fyrir því að það eigi að þurrka út sérstakt veiðigjald í botnfiski sem dæmi. Þau hafa ekki komið fram hjá umsagnaraðilum. Þau hafa ekki komið fram hjá ráðuneytinu. Þau komu ekki fram hjá veiðigjaldsnefndinni. Þau komu ekki fram hjá sérfræðingnum sem ráðuneytið leitaði til til að leggja mat á frumvarpið, heldur þveröfugt. Það var alveg þveröfug niðurstaða sem menn komust að þar. Af hverju er þá ekki tekið tillit til þess? Er það vegna þess að menn sammæltust um það þegar þeir rápuðu á milli sumarbústaðanna í vor að þetta yrði gert svona, að veiðigjaldið yrði lækkað hvað sem hver segði, hver sem mótrökin yrðu, hvaða rök sem væru færð gegn því að svona skyldi þetta vera, nákvæmlega svona og ekki öðruvísi út af einhverri hugmyndafræði sem menn teldu sig þurfa að uppfylla í því sambandi? Það skyldi þó aldrei vera að þetta hafi verið ákveðið í upphafi og svo laggó með það inn í nýtt þing til nýrra þingmanna og sagt: Gjörið svo vel, þið gerið þetta fyrir okkur. Ég veit ekki hversu ítarlega svona mál hafa til dæmis verið rædd í þingflokki Framsóknarflokksins, en hafi það verið gert hljóta menn að hafa verið pínu hugsi hafi þeir haft stefnu Framsóknarflokksins til hliðsjónar, t.d. landsfundarályktanir Framsóknarflokksins sem tala ekki í þessa átt, sem benda ekki í þessa átt sem hér er verið að tala um að eigi að gera. Þar segir hins vegar blákalt að það eigi að fylgja þeim tillögum sem komu úr niðurstöðu starfshóps um endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða sem skilað var árið 2010. Ég kann þá skýrslu ágætlega. Ég er einn af þeim sem sömdu hana. Ég er einn af þeim sem sátu í þessum starfshóp. Ég er einn af þeim sem lásu hana spjaldanna á milli á sínum tíma, þetta ár sem sá hópur starfaði. Það voru auðvitað fleiri, ég var ekki sá eini sem gerði það, og ég veit að það segir ekki í þessari skýrslu að það eigi ekki að taka sanngjarnt rentugjald úr sjávarútvegi. Það voru allir sammála um það nema kannski fulltrúar Landssambands íslenskra útvegsmanna sem töluðu gegn því eða í það minnsta að ekki yrði farið fram með neinum látum þar. Það var reyndar ágætishópur og skilaði mikilli skýrslu. Það var þverpólitískur hópur, hátt í 20 manns sátu í honum sem var valinn af öllum þingflokkum á Alþingi, hagsmunasasmtökum í samfélaginu, sveitarfélögum, sjómönnum, vélstjórum, skipstjórum og öllum þeim [Hurðarskellur.] - ég bið hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra að ganga hægt um gleðinnar dyr - sem sátu í þessum hópi. Þetta var þverpólitískur hópur. Það voru allir kallaðir að verkinu. Þáverandi ríkisstjórn hefði verið í lófa lagið, hefði hún viljað vinna þannig, að leggja fram svona frumvarp og segja við þingliðið sitt: Hér er frumvarp. Berjið það í gegnum þingið. Það er pólitískt markmið þessarar ríkisstjórnar að ná þessu fram. Við hlustum ekki á nein rök. Við gerðum það ekki. Við gerðum það nefnilega ekki, við kölluðum alla að borðinu. Í hvaða tilgangi? Í þeim tilgangi að reyna að ná hvað mestri sátt um stjórn fiskveiða, þar á meðal hvernig á að vinna stjórnkerfið sjálft og hvort og þá hvernig eigi að taka gjald af auðlindinni. Það hefur stundum verið sagt við mig: Þetta voru mistök hjá ykkur vegna þess að þið náðuð ekki pólitískum markmiðum ykkar fram. Það má færa rök fyrir því. Það má líka færa rök gegn því vegna þess að eitt af okkar pólitísku markmiðum var að reyna að ná samkomulagi við alla aðila um það hvað ætti að gera. Það er af þessu plaggi sem Framsóknarflokkurinn ályktar að hann ætli að vinna í sínum sjávarútvegsmálum, það er á grundvelli þessarar skýrslu, niðurstöðu þessa hóps. Svo bara gerir hann það ekki. Hann gerir það ekki af því að menn ákváðu að gera eitthvað annað. Það var fjallað í þessum hóp um nýtingu sjávarauðlinda og annarra náttúruauðlinda, að hafa samræmi þar á milli. Þegar farið yrði að taka rentugjald af nýtingu sjávarauðlinda skyldi það færast yfir í aðrar auðlindir, jarðvarmann, fallvötnin og annað slíkt. Auðvitað er sanngjarnt að gera það. Í þessum hóp var sérstaklega rætt um þjóðareign á náttúruauðlindum með það í huga að það væri hafið yfir allan vafa hver ætti auðlindina. Það átti að vera hafið yfir allan vafa hver gæti krafist arðsemi af auðlindinni. Vita þingmenn hver stýrði þeim hóp? Það segir, með leyfi forseta, í þessari skýrslu: „Þá ræddi starfshópurinn um að skýrt ákvæði um eignarhald náttúruauðlinda kæmi inn í stjórnarskrá og var í því sambandi skipaður undirhópur undir forustu Einars K. Guðfinnssonar, alþingismanns og fyrrverandi sjávarútvegsráðherra.“ Í niðurstöðu þessarar skýrslu er kveðið fast á um að það eigi að vísa þessu máli inn til stjórnlagaþings sem þá var að störfum og að þetta ætti að vera ótvírætt í stjórnarskrá Íslands. Svo koma menn í þennan sal og þá var heldur betur ekki stuðið á þeim að uppfylla þetta loforð. Þeir töluðu gegn því alveg fram á síðasta dag og drápu það mál niður hægt og bítandi. Í þessari skýrslu var útdráttur á öllum þeim nefndum sem hafa fjallað sérstaklega um auðlindir, nýtingu þeirra og afrakstur af þeim, hvert hann á að fara. Þar er fjallað sérstaklega um auðlindanefndina frá árinu 2000. Það er getið um hana í nefndaráliti minni hlutans, þ.e. starfshópur sem kosinn var af Alþingi, fulltrúum allra flokka, það var alltaf verið að reyna að kalla alla að borðinu til að ræða þetta mál. Það er líklegast að þannig náist eitthvert samkomulag, ekki satt? Menn ná ekki samkomulagi eingöngu við sjálfa sig, það þarf að ná einhverju samkomulagi um þetta mál. Þar var fjallað um auðlindir í þjóðareign og það var sérkafli í skýrslunni um fiskveiðiauðlindirnar, atvinnurétt í stjórnarskrá og hvernig ætti að nýta arðsemina. „Nefndin er þeirrar skoðunar,“ segir, með leyfi forseta, „að rétt sé að stefna að greiðslu fyrir afnotarétt af öllum auðlindum sem eru í eigu ríkis eða þjóðar af tvennum ástæðum: annars vegar til að greiða kostnað ríkisins af stjórn og eftirliti með viðkomandi auðlind, hins vegar til að tryggja þjóðinni í heild sýnilega hlutdeild í þeim umframarði (auðlindarentu) sem nýting hennar skapar.“ Það er að verða aldarfjórðungur síðan menn fóru að berja þetta áfram og koma því í gegn og það hefur tekist. Í skýrslu auðlindanefndar segir áfram, með leyfi forseta: „Auðlindanefnd skoðaði tvær mögulegar leiðir varðandi gjaldtöku fyrir afnot af auðlindinni. Fyrri leiðin sem nefndin skoðaði, þ.e. fyrningarleiðin, byggðist á því að allar aflahlutdeildir yrðu skertar árlega um fast hlutfall sem síðan yrði endurselt á markaði eða uppboði. Hin leiðin sem nefndin fjallaði um, þ.e. veiðigjaldsleiðin, fólst í beinni gjaldtöku og ákvæði um að breytingar á aflahlutdeildum krefðust lágmarksaðdraganda. Í skýrslu auðlindanefndar eru leiðirnar tvær bornar ítarlega saman, sem og líkleg áhrif á aflahlutdeildir og tekjur ríkissjóðs af hvorri leið fyrir sig. Nefndin skiptist í afstöðu til þess hvora leiðina ætti að velja …“ Nefndin komst hins vegar að ágætri niðurstöðu á þessum tíma fyrir bráðum aldarfjórðungi og segir: „Nefndin telur brýnt að mótuð verði samræmd stefna um stjórn á nýtingu náttúruauðlinda á Íslandi sem skapi heilsteyptan lagaramma um hlutverk og ábyrgð ríkisins á ráðstöfun og nýtingu náttúruauðlinda. Reynt verði eftir föngum að beita hagrænum stjórntækjum á grundvelli vel skilgreinds eignar- eða afnotaréttar þar sem því verður við komið ásamt leiðréttandi sköttum og uppbótum þar sem það á við. … Nefndin fjallaði um afnotarétt af auðlindinni og gjaldtökur fyrir hann. Meiri hlutinn taldi æskilegt að skýra betur þau réttindi“ - þetta er endurskoðunarnefnd frá árinu 2001, með leyfi forseta - „sem veiðiheimildirnar fælu í sér. Nefndin skoðaði ítarlega þá leið að gerðir yrðu nýtingarsamningar við rétthafa, sem og veiðigjaldsleiðina og fyrningarleiðina sem áður hefur verið lýst. Niðurstaða meiri hlutans var að leggja til að niðurstöðum auðlindanefndar“ - sem ég fjallaði um áðan - „yrði fylgt og að mörkuð yrði stefna fyrir greiðslu fyrir afnotaréttinn með hliðsjón af afkomu fiskveiða.“ - Ekki fyrirtækja, heldur afkomu fiskveiða. „Nefndin lagði til að veiðigjaldið yrði tvískipt, annars vegar fastur hluti sem tæki mið af kostnaði ríkisins vegna stjórnar fiskveiða og hins vegar breytilegur hluti sem réðist af afkomu greinarinnar og er þetta ítarlega útfært í skýrslu nefndarinnar,“ þ.e. tvískipt fast gjald og rentugjald, nákvæmlega það sem fjallað er um í veiðigjaldalögunum og kveðið á um að sé gert sem hlutdeild af arðsemi í greininni en ekki einstakra fyrirtækja. Um hvað fjallar þetta frumvarp og hver er afleiðing þess verði það að lögum óbreytt eins og stjórnarmeirihlutinn virðist ætla að keyra hér í gegn án þess að gera hina minnstu tilraun til að ræða við stjórnarandstöðuna eða taka tillit til umsagnaraðila? Ég ítreka að ekki ein einasta hugmynd af þessum 17 eða 18 fundum sem menn segjast hafa setið um þetta mál, og ég efast ekki um að þeir hafi allir verið yndislegir og skemmtilegir, sem þangað barst virðist hafa verið það verðug að hún verðskuldaði umfjöllun eða að vera tekin upp í þinginu. Mikið vita menn ef þeir eru svo óskeikulir að þeir geti lagt fram frumvarp af þessari stærðargráðu og þessu umfangi og hunsað allar ábendingar eins og þær leggja sig. Pólitískur hroki einkennir þá sem slíkt gera. Það er kannski einkennandi fyrir það sem er að gerast í þinginu núna, það er pólitískur hroki í mörgum þeirra mála sem hér eru lögð fram, voru meðal annars til umræðu í morgun varðandi Ríkisútvarpið og hafa verið í umræðu varðandi önnur mál. Hlutirnir skulu bara gerðir samkvæmt annaðhvort fyrir fram ákveðinni hugmyndafræði, fyrir fram ákveðnum markmiðum, kannski af greiðasemi við einhverja sem ætluðust til að þeim væri gerður greiði. Hvaða hvatar sem það eru á ekki að taka tillit til umsagna eða umfjöllunar í nefndum þar sem ekki einu sinni er boðið upp á umræðu í þessu máli. Þetta frumvarp felur það í sér að sérstakt veiðigjald, þ.e. renta af botnfisksveiðum, er þurrkað út. Það er tekið af. Það sem ég segi hérna segi ég ekki án þess að færa fyrir því einhver rök. Þau rök er meðal annars að finna í gögnum atvinnuveganefndar frá sérfræðingi sem atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið réð í vinnu til sín til að kanna afleiðingar af sínu eigin frumvarpi og áhrif þess. Þetta er niðurstaða sérfræðingsins. Hann segir gjaldið á botnfiski vera svo lágt að það þurrkist út, það hverfi, verði ekkert. Það þýðir að ekki er verið að borga neitt sérstakt veiðigjald af botnfisksveiðum, þ.e. fastagjaldi sem var upp á 9,50. Menn hafa jafnvel haldið því fram að það væri líka of hátt af því að menn sjá færi á því að geta farið með þetta neðar. Þá koma menn og segja: Þetta er líka of hátt. Þeir athuga hvort ekki sé hægt að kveikja í einhverjum með það. Hver veit nema það gerist í umræðunni hér að menn falli í freistni og lækki það líka? Það gjald er sem sagt algjörlega þurrkað út. Þetta er ekki eingöngu skoðun þessa sérfræðings sem atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið réð til að rýna sitt eigið frumvarp. Þetta kemur líka fram í gögnum veiðigjaldsnefndar sem hún lagði fyrir atvinnuveganefnd. Þar kemur þetta fram líka. Það kemur fram í fleiri umsögnum að þetta er afleiðingin. Þetta kostar 3,2 eða 3,4 milljarða á yfirstandandi ári og 6,2 á því næsta. Þetta eru áhrifin af því hvernig verið er að breyta gjaldinu og hverjar tekjurnar af því verða. Það er ekki gerð minnsta tilraun til að skoða hvort sé möguleiki á að ræða einhverjar breytingar á þessu, hvort það sé rétt að gera þetta, hvort taka eigi tillit til umsagna, hvort ástæða sé til að ræða þetta eitthvað frekar. Það er heldur ekkert boðið upp á það. Breytingartillögur minni hlutans miða að því að bregðast við þrem deilumálum sem hafa staðið um þetta veiðigjaldafrumvarp, um athugasemdir sem hafa komið um gildandi lög og athugasemdir sem hafa komið frá þeim sem var ætlað að reikna út veiðigjaldið, þ.e. veiðigjaldsnefndinni. Breytingartillögur minni hlutans eru í þrem liðum. Í fyrsta lagi að tekjuskattslögum verði breytt í þá veru að veiðigjaldsnefndin hafi aðgang - og það sé hafið yfir allan vafa - að öllum þeim gögnum sem nefndin telur sig þurfa á að halda hjá ríkisskattstjóra til að geta reiknað út veiðigjöld. Þá væri búið að eyða því máli. Það var ekki mjög flókið. Það þarf að gera lagabreytingu í tekjuskattslögum til að eyða þessu máli. Nú skulum við gefa okkur að þetta sé orðið of seint fyrst ekki var búið að opna á þessa heimild og veiðigjaldsnefndin hafi hreinlega ekki tíma til að bregðast við, kalla eftir gögnunum, vinna úr þeim og reikna út gjaldið því að það þarf að gerast eftir ekki marga daga. Ég tel líklegt að það sé staðreyndin. Þá gerir minni hlutinn breytingartillögu til að koma til móts við þá gagnrýni á veiðigjöldin að þau leggist af meiri þunga á tilteknar stærðir af bátum og tiltekna tegund af útgerðarflokkum, að veiðigjaldið leggist þar á af of mikilli hörku. Þessar tilteknu útgerðir eiga í mestum erfiðleikum með að greiða veiðigjald, litlar og meðalstórar útgerðir í botnfisksveiðum með tiltölulega fáar fisktegundir í heimildir og geta ekki dreift veiðunum með sama hætti og stærri útgerðir sem hafa yfir fjölbreyttari heimildum að ráða. Hvernig gerum við það? Við hækkum það sem kallað er frímark, þ.e. þau tonn sem menn þurfa ekki að greiða sérstakt veiðigjald af, við hækkum þann hluta og meira en tvöföldum líka þann hluta sem menn geta greitt hálft gjald af. Við verðum með frímark upp í 50 þús. þorskígildi og af næstu 200 þús. þorskígildum borga menn bara helminginn af áætluðu sérstöku veiðigjaldi. Með þessu náum við til allra litlu og meðalstóru fyrirtækjanna sem talið er að hafi átt í erfiðleikum með að greiða veiðigjaldið. Þetta sýna gögn sem fylgja nefndarálitinu okkar, útreikningar og töflur, þetta verður niðurstaðan verði breytingartillögur okkar samþykktar. Þetta er það sem við vildum kynna meiri hluta nefndarinnar en hann vildi ekki heyra. Í þriðja lagi leggjum við til að sú lækkun í frumvarpinu á sérstöku botnfisksgjaldi sem var skotið niður í 7,38 kr. verði tekin til baka og gjaldið aftur fært upp í 23,20. Við teljum ekki bara að sú tala sé flott og fín til að hafa og eigi bara að vera svoleiðis - hún er reyndar í núgildandi lögum - heldur hafa umsagnaraðilar sagt okkur nákvæmlega þetta. Þetta er það sem þarf að gera. Það þarf að koma til móts við litlar og meðalstórar útgerðir og fara með gjaldið aftur upp í 23,20. Þetta er ekkert mjög flókið. Að öðru leyti getum við stutt þetta frumvarp og önnur ákvæði sem í því eru vegna þess að við erum tilbúin að skoða það. Við skoðuðum það og fórum yfir þau mál, m.a. gjaldið af uppsjávarfiski og sérstöku þorskígildin, af því að við erum tilbúin að ræða þau mál sem hingað koma í þeim tilgangi að ná utan um þau með einhverri sátt og samkomulagi um að afgreiða þau, ólíkt stjórnarmeirihlutanum sem baðst undan því að fá að sjá breytingartillögur minni hlutans, hvað þá að ræða þær með þetta í huga. Með þessum hætti náum við utan um þær ábendingar sem okkur hafa borist frá því að veiðigjöldin komu á til dagsins í dag. Við náum utan um það, leysum málin, bæði tæknilega séð og að öðru leyti. Um þetta finnst mér að eigi að geta verið ágætissátt og samkomulag. Hugsið ykkur lætin sem voru fyrir rúmu ári í samfélaginu þegar flotinn sigldi í land og menn fóru í land niðri á Austurvelli til að mótmæla því að hér færi allt á hausinn eina ferðina enn ef eitthvað yrði gert. Þetta eru þá einu athugasemdirnar sem standa eftir. Það er ekki verið að afnema lögin. Nei, nei, þetta er það sem stendur eftir, lagfæringin sem þarf að gera er að opna fyrir veiðigjaldsnefndina til að ná í upplýsingarnar sínar og koma til móts við litlar og meðalstórar útgerðir með því að auka frímarkið hjá þeim. Þetta er þá allt og sumt en var kallað að ætti að setja allt á hausinn fyrir rúmu ári. En menn eru ekki tilbúnir í þetta. Hvers vegna það er veit ég ekki. Það eru engin rök fyrir því, engin slík gögn hafa borist atvinnuveganefnd. Það hefur ekki fengist rætt við stjórnarmeirihlutann, hvorki í atvinnuveganefnd né hér