Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sveinbjörn Högnason Herra forseti. - Ég hafði hér í gær farið nokkrum orðum um þær röksemdir, sem hv.frsm. þessa frv. hafði borið fram bæði í grg. með frv. og eins í ræðu, sem hann flutti hér við þessa umr., en vannst ekki tími til, að ég lyki við að bera fram þær aths., sem ég hafði hugsað mér að koma með, en ég skal vera stuttorður nú um það, sem ég taldi mig eiga einkanlega eftir að skýra. Mál þetta er orðið svo þrautrætt í þessari d., að það verður vitanlega mikið endurtekningar, sem fram koma, ef umr. um það halda lengi áfram enn. Ég get þó ekki látið hjá líða að minna á það, að upphaflega þegar mest var deilt um skipulag mjólkurmálanna, var það aðalárásarefnið á n., sem stýrði framkvæmdunum, að hún teygði verðjöfnunarsvæðið svo mjög út, að varan yrði mjög léleg. Það var meira að segja seilzt svo langt að fá vísindamann, sem svo var kallaður, til að skrifa greinar í blöðin um það, að afar óvarlegt væri að flytja neyzlumjólk austan af Suðurlandsundirlendinu til Reykjavíkur, vegna þess að hún mundi spillast svo mjög við flutninginn á þeirri leið, svo löng væri hún. Þá höfðu Árnesingar flutt neyzlumjólk til Reykjavíkur, en þó ekki nema að litlu leyti, en það þótti þá ekki koma til mála vegalengdar vegna, þó að leiðin austur í Ölfus sé ekki lengri en leiðin upp í Kjós eða suður með sjó, en flutningur þaðan var þó látinn óátalinn. Ég bendi á þetta til að sýna, hvernig ádeilurnar eru á þetta skipulag. Rökin eru alveg eftir því, hvernig vindurinn blæs og hvernig mönnum þykir í þann og þann svipinn heppilegast að haga seglum, en ekki eftir því, hver raunveruleikinn er. Mér kæmi ekki á óvart, þó að þessir menn fengju sérstaka vísindamenn til að koma nú fram og fullyrða, að mjólkin væri jafnvel betri, þegar búið væri að flytja hana 300 km. en ef hún væri af næstu grösum við sölustað. Ég skal ekki um það spá, en annar flm. fullyrti í gær, að það skipti sáralitlu máli, hvort mjólkin væri nokkrum klukkutímum lengur eða skemur í flutningum til sölustaðar, hitt væri aðalatriðið, að hægt væri að ná í nægilega mikið magn, og hann fullyrti, að hægt væri að flytja samdægurs til sölustaðar mjólk úr þeim héruðum, sem hér er lagt til að taka inn á sölusvæðið. Ég hygg nú, að eins og flutningum er háttað nú, mundi verða erfitt að ná henni norðan yfir Holtavörðuheiði og hingað til Reykjavíkur samdægurs, og þó eru vetur oft miklu strangarí og snjókoma meiri en nú. Ef því er haldið fram, að hægt sé að flytja mjólk til Reykjavíkur samdægurs norðan af Ströndum og úr Austur-Húnavatnssýslu, þá má segja, að það sé hægt svo að segja hvaðan sem er af landinu, því að þetta byggist vitanlega á því að fá bættar samgöngur og ný samgöngutæki, því að þá væri náttúrlega hægt að flytja mjólkina samdægurs með flugvélum og jafnvel hraðskreiðum strandferðaskipum. Hinu ætla ég enn að mótmæla, sem hv.flm. hafa viljað mjög halda fram og öll grg. er full af, að hér sé um einhverja einkasölu að ræða fyrir einhverja sérstaka bændur. Það er staðreynd, að söluskipulagið hefur orðið til að opna markað fyrir meira en helmingi fleiri bændur en þá, sem höfðu aðstöðu til mjólkursölu, áður en samsalan tók til starfa. Það er vitað, að allir bændur, sem hafa undirbúið hjá sér mjólkuriðnað og hafa aðstöðu til að flytja til Reykjavíkur, þeim verður ekki neitað um að selja hér. Það mætti því miklu frekar segja, að hér hafi verið sett löggjöf til að reyna að opna markaði fyrir eins marga bændur og aðstaða væri til að skapa hér á landi. Það er því mesta öfugmæli, að hér sé um nokkra einkasölu að ræða. Þá segir hv.þm. A-Húnv., að verðjöfnunin hafi verið framkvæmd á kostnað þeirra, sem næst eru sölustað. Verðjöfnunin lendir jafnt á öllum, og ég veit ekki til þess, að nokkrir sérstakir bændur séu settir í að greiða verðjöfnun öðrum frekar. Ég þori að fullyrða, að þeir bændur, sem fjær búa á Suðurlandsundirlendinu, greiða miklu meiri uppbætur í verðjöfnunarsjóð en þeir, sem senda mjólkina til stöðvarinnar í Reykjavík. Verðjöfnunin er miðuð við það, hverjir selja og hvað mikið magn er tekið. Verðjöfnunin er ekki sett á kostnað neins framleiðanda, heldur öllum til hagsbóta og öryggis og til þess að koma skipulagi á og hagnýta markaðinn eins og hægt er. Og eins og þeir bera fram í grg. frv., að óskapleg óánægja sé með verðjöfnunina, þá hlýtur það að koma fram við þá, en ekki okkur, sem stöndum að framkvæmdunum. Ég hef ekki heyrt á það minnzt, að menn væru óánægðir. Jafnvel þeim framleiðendum, sem hafa fengið leyfi til að selja utan sölusamtaka Reykjavíkur, hefur verið það ljóst, að þeir verða að greiða til verðjöfnunar. Mér þykir það skjóta nokkuð skökku við í málsmeðferð hv.flm., þegar þeir segja, að bændur, sem fjær búa, utan verðjöfnunarsvæðis, séu útilokaðir frá því að njóta þeirra hlunninda, sem þessi l. skapa. Eru jafnvel blindir farnir að sjá, ætla ég að segja í þessu efni. Ég veit ekki betur en að báðir þessir hv.flm. hafi oft áður talað um það, að þessi löggjöf væri engin hlunnindi fyrir bændur, heldur bölvun og bezt væri að hún yrði afnumin með öllu. Nú virðist sem þeir telji það ákaflega mikil hlunnindi að verða aðnjótandi löggjafarinnar. Þeir hafa lítið gert til þess að skapa þessi hlunnindi bændum til handa, sem áttu við mikla erfiðleika að stríða við sölu mjólkurafurða áður en löggjöfín var sett. Og það virðist vera sami hugur enn þá, að reyna að spilla löggjöfinni svo, að sem minnst hlunnindi verði fyrir bændur að geta notið hennar. Því að það er vitanlegt, að ef ætti að fella hana niður og gera það svæði ótakmarkað, sem flytja mætti af og skapa sömu samkeppni inn á markaðina eins og áður var, er búið að brjóta niður það, sem bændur óskuðu að fá til þess að tryggja starfsemi sína til sölu afurða. Og þegar talað er um, að bændur, sem eru utan sölusvæðisins, séu útilokaðir frá því að njóta þessara hlunninda, þá vil ég spyrja hv.flm. að því: Hvaða möguleika hafa bændur, sem eru utan svæðisins nú, ef l. um mjólkursöluna væru felld úr gildi? Ég vildi sjá, hvað mikið af mjólk kæmi til Reykjavíkur. Þeir hafa ekki mjólkurbú og ekkert til þess að stunda vinnslu mjólkurafurða. Og ekki er það vitað, að áður en skipulagið kom hafi þeir getað stundað slíka afurðasölu. Skipulagið hefur opnað markað fyrir miklu fleiri framleiðendur en áður höfðu selt. Þá telja hv.flm., að það mætti auka mjólkursöluna, ef ánægja væri með viðskiptin. Ég ætla nú að segja það, að ef ánægja milli framleiðenda og neytenda er mælikvarðinn á það, hve mikið selst, þá er ekki mikil óánægja um þessa sölu hér í Reykjavík, því að ég þori að fullyrða, að það er ekki til meiri mjólkurneyzla í öðrum bæjum í Evrópu, að því er vitað er, heldur en nú er í Reykjavík. Meðalsala neyzlumjólkur á mann í Reykjavík er talin vera ¾ til 1 lítri á dag. En það þykir ágæt sala í öllum bæjum á Norðurlöndum, eða þótti fyrir stríð, ef hún náði ½ lítra á mann, og er það ekki aðeins neyzlumjólk, heldur mjólk og mjólkurafurðir. Ef hv.flm. telja þar af leiðandi ánægjuna mælikvarða fyrir því, hve mikið selst, þá er ekki af miklu að taka í þeim efnum. Ég er viss um það, að sala mjólkur og mjólkurafurða er miklu meiri hér en á nokkrum öðrum stað. Enda er því ekki að leyna, að salan hefur þrefaldazt frá því að söluskipulagið tók til starfa, og þó hefur íbúatala bæjarins ekki gert það, eins og allir vita. Mér virðist nú, að bæði frv. þetta og ýmislegt annað, sem hv.flm. hafa flutt um þetta mál, sé ekki miðað við það að skapa ánægju milli framleiðenda og neytenda, heldur séu þeir hræddir við, að óánægjan sé að detta niður og þess vegna verði að taka upp einhver mál til þess að halda við þeim urg, sem var í þessum málum til að byrja með, það sé leiðinlegt, ef hann hverfi. Mér er ekki kunnugt um, að óánægja ríki milli bænda í þessu efni. Þeir hafa sjálfir myndað stjórn fyrir þetta fyrirtæki, og ég hef ekki orðið var við nokkurn ágreining í þeim efnum. Ég hygg, að það sé einsdæmi um svo stóran félagsskap, einn stærsta félagsskap landsins, að ekki skuli meiri óánægja ríkja, eins og öll aðstaða er erfið, þar sem þúsundir bænda eru í honum. Ég hygg þess vegna, að þessu frv. og þessum umr., sem hv.flm. virðast svo sólgnir í á hverju þingi, sé meira stefnt að því að finna upp ágreiningsefni, þegar þeir vita, að málið hefur verið mjög jafnt eftir fyrstu átökin, sem urðu í þessu efni, sem eðlilegt er, þegar um svo stóra fjárhagshlið er að ræða. Hv. þm. Snæf. sagði, að með því að halda áfram að flytja þetta frv. og önnur slík, væri viðurkenning fengin fyrir því, að umbóta væri þörf. Ég veit ekki, frá hverjum sú viðurkenning er komin. En okkur, sem stóðum að skipulaginu, hefur verið það ljóst, að það er þörf mikilla umbóta, og við höfum unnið að stöðugum umbótum öll árin síðan samsalan var sett á stofn. Og ég held, að þess sjáist merki í Reykjavík nú, að unnið sé að stórfelldum umbótum í þessu efni. Þar er verið að byggja mjólkurstöð, sem mun verða, ef við fáum vélarnar, einhver sú fullkomnasta, sem reist hefur verið á Norðurlöndum. Það er vitað, að unnið hefur verið að stórkostlegum stækkunum og umbótum á mjólkurbúum undanfarin ár. Í þessar framkvæmdir hefur verið lagt stórfé, miklu meira en var áður en skipulagið var sett. Það er annað, sem er ábótavant í Reykjavík, og það eru búðirnar, sem mjólkin er seld í. Það hefur verið reynt að bæta úr þessu, en það er hv.þm. ljóst, að það er annað en gott að ná í húsnæði hér í Reykjavík eins og sakir standa. Meira að segja hefur oft reynzt erfitt að halda því húsnæði, sem maður hefur haft, og sumar búðirnar hafa verið byggðar. En í húsnæðislöggjöfinni hefur ekki verið betur að gáð en það, að í einstaka tilfelli hefur maður orðið að víkja úr húsnæði og annað talið þarfara víð það gert en að dreifa mjólk, þó að okkur sé kennt um það á allan hátt. Ég held þess vegna, að hv.þm. Snæf. hafi sannarlega ekki betra auga fyrir því, að umbóta sé þörf, en þeir menn, sem að þessum málum hafa unnið. Ég veit ekki til þess, að hann hafi auga fyrir neinu öðru í þessu efni, enn sem komið er, en að hann taldi mikla þörf að láta rannsaka alla framleiðendur og alla, sem að málinu standa, sem fullkomna sakamenn. Þessi n., sem skipuð var eftir hans vilja, er starfandi, og ég hygg, að það sé venja, ef mþn. er starfandi í máli, að þá sé beðið eftir áliti n. um það og ekki séu gerðar breyt. á löggjöfinni eða sett ný lög fyrr en umsögn og álit n. liggur fyrir. Ég fékk það að minnsta kosti fljótt í höfuðið, þegar ég flutti þá till. um stofnun menntaskóla, að það væri starfandi mþn. í skólamálum og óþarft að ég flytti till. um þetta efni. Ég flutti líka ásamt öðrum þm.till. um að samræma héraðsskóla og gagnfræðamenntun í landinu, sem mikil þörf er á og raunverulega stórtjón fyrir alla aðila hvert ár, sem dregst að gera þetta. Þá fengum við sama svar, að till. væri vísað til þeirrar n. Nú vita allir, að sú n. hefur setið árum saman, en ekki er líklegt, að nál. komi fyrr en ár eru liðin. Hins vegar tel ég, að sú mþn., sem starfar að mjólkurmálinu eftir till.hv.þm. Snæf., skili nál. innan skamms tíma. Og þau atriði, sem eru í till. frá honum og hv.þm. A-Húnv., hefur n. gefið álit sitt um. Ég hygg, að þingið hafi skipað þessa n. með það fyrir augum, að hún afli sér sem víðtækastra upplýsinga um það efni, sem hér um ræðir, til þess að gefa álit sitt um. Til hvers annars var hún sett? Var n. sett til þess eins að halda umr. um þetta mál áfram, og var tilgangur flm. sá að tortryggja og taka ekki mark á því, sem n. tók til endurskoðunar? Það virðist vaka fyrir, þegar því er tekið svona illa, sem þessi n. segir um þetta mál. Það er ómögulegt að álíta annað en að meiningin sé, að þessi n. eigi ekki að vinna eftir gögnum, sem hún aflar sér, og gefa út álit um málefnið, heldur sé hún stofnuð í öðrum tilgangi, sem mér er óskiljanlegt að sé annar en sá, sem ég tilgreindi. Hv. flm. virðast vera mjög hneykslaðir á því, að hér séu sett ákveðin takmörk fyrir verðjöfnunarsvæðum, þar sem einn er útilokaður, en annar ekki. Ég minntist á það í gær, hvers vegna þessir hv.flm. eru ekki hneykslaðir á sinni ástkæru ríkisstjórn, að setja verðjöfnunarsvæði þar, sem landið er bútað í marga parta fyrir fiskframleiðendur. Hvað kemur til, að þessir áhugasömu þm. flytja ekki till. um þetta efni, þar sem enginn fiskframleiðandi er útilokaður frá bezta verðjöfnunarsvæðinu? Eiga sjómenn að hafa allt annan rétt en bændur? Ef það er alveg óþolandi fyrir bændur í Húnavatnssýslu, sem ekki hafa möguleika til þess að selja mjólk, vegna þess að þeir hafa ekki mjólkurbú, að fá ekki að vera í sama verðjöfnunarsvæði og er í Reykjavík, er þá ekki óþolandi fyrir sjómenn við Húnaflóa að vera settir í annan flokk en sjómenn við Faxaflóa? Þessir stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar hafa ekki komið með neinar till. um þessi verðjöfnunarsvæði, og þó er þar um margfalt meira verðmæti að ræða. Að minnsta kosti hafa sumir menn haldið því fram, að fiskur sé aðalverðmætið, sem Íslendingar framleiða. Ef það er órétt gagnvart bændum í Húnavatnssýslu að vera ekki í sama verðjöfnunarsvæði og þeir, sem búa sunnanlands og hafa nýtízku mjólkurbú, hvað þá með fiskimenn við Húnaflóa, sem hafa sömu tæki til að fiska með og fiskimenn við Faxaflóa, en eru í allt öðru verðjöfnunarsvæði en þeir? Af þessu verður þessum hv.þm. ekki flökurt. Það er engin lagasetning fyrir því, hvernig þessi verðjöfnunarsvæði eru ákveðin, það er tæpast að það sé heimilt að lögum að setja þau eins og þau eru sett, að minnsta kosti er það mjög vafasamt. Hvers vegna ekki að flytja frv. þannig, að allir sjómenn njóti sama réttar? Ég fyrir mitt leyti væri því fylgjandi, að landið verði gert að einu verðjöfnunarsvæði, þegar bændur landsins eru búnir að koma framleiðslunni þannig fyrir, að þeir hafa komið sér upp nýtízku mjólkurbúum. Ég fyrir mitt leyti er sannfærður um, að það er framtíðin. En það er ógerningur fyrr en búið er smátt og smátt að byggja upp fullnægjandi mjólkurbú til þess að varan sé góð og samkeppnisfær á markaði hvar sem er. Þessu er ekki til að dreifa með fisk. Ég hugsa, að hann sé jafngóður í Húnaflóa eða Austfjörðum og í Faxaflóa. Það getur verið, að hann sé mismunandi magur á sumum stöðum. Hvaða vit er í því að setja hann í marga flokka? Hér virðist vera sú regla, sem mér kemur ekki á óvart, að minnsta kosti ekki af hendi flm. þessa frv., að það er hægara að sjá flísina hjá öðrum o. s. frv. Ég hef nú rætt það nokkuð í aðalatriðum, sem fram kom hjá hv.flm. um þetta efni. Þeir telja sig báðir eindregna stuðningsmenn núverandi ríkisstjórnar, og á stefnuskrá sinni hefur hún látið það uppi, að nýsköpun sé þeim eitt og allt. Ég hygg, að það verði ekki um það deilt, að mjólkurskipulagið sé stærsta nýsköpun í atvinnumálum Íslendinga á síðari árum. Og það hefur verið sýnt í verki á mjög myndarlegan hátt, að bændur, sem alltaf er verið að segja, að séu á eftir öðrum með alla hluti, að þeir hafa haft sig upp úr þeim vandræðum, sem áður voru, og skapað í þessu efni nýtt skipulag, sem hefur þrefaldað framleiðsluna á síðustu 10 árum. Ef þessum hv.þm. er ákaflega mikið í mun að fá nú breytt þessum verðjöfnunarsvæðum, sem þeir, sem til þekkja, telja mjög haganleg eins og sakir standa, þá vil ég ráðleggja þeim að fara fyrst til sinnar heitt elskuðu ríkisstjórnar og fá bætt úr þeim misrétti, sem hún hefur gert fiskimönnum þjóðarinnar.

Skúli Guðmundsson Herra forseti. - Í þessu frv. er lagt til, að sú breyting verði gerð á mjólkurlögunum, að verðjöfnunarsvæði verði ákveðin með l. í stað þess að sérstök n. hefur ákveðið þau undanfarið. Jafnframt er gert ráð fyrir því, að nokkur héruð, sem nú eru utan verðjöfnunarsvæðis Reykjavíkur, verði tekin inn á það svæði. Eitt þessara héraða er Vestur-Húnavatnssýsla. Ég vil geta þess út af þessu, að flm. þessa frv. höfðu ekki samráð við mig um flutning málsins. Með þessu er ég ekki að sakast um það á neinn hátt. Ég geri ekki ráð fyrir því, að ég hefði orðið meðflutningsmaður að frv., þó að mér hefði verið boðið það. Stafar þetta af því, að ég get ekki séð, að þetta geti, eins og nú er ástatt, orðið þeim mönnum að gagni, sem búa í þeim héruðum, sem þarna er ætlazt til, að verði tekin inn á þetta verðjöfnunarsvæði. Til þess vantar okkur enn sem komið er grundvallarskilyrði. Það er sem sé svo um þessar sýslur, sem þarna er gert ráð fyrir, að bætt verði við, Dalasýslu, Vestur-Húnavatnssýslu, Austur-Húnavatnssýslu og Strandasýslu, að í þeim héruðum eru engin mjólkurbú, en það skilst mér, að sé nauðsynlegt til þess að hægt sé að taka þau inn á svæðið. Ég veit ekki, hvað vakir fyrir hv.flm. Ef til vill er það meining þeirra, að hægt sé að flytja mjólk beint úr fjósunum vestan úr Dalasýslu og norðan úr Húnavatnssýslu hingað til Reykjavíkur í sölubúðir hér og selja hana án þess að hún sé meðhöndluð í mjólkurbúi. En ég fyrir mitt leyti er hræddur um, að þetta geti ekki blessazt, því að það mundi ekki allt verða talin góð vara, ef þannig væri að farið. Í ræðu, sem hv.þm. Snæf. flutti hér í gær um þetta mál, en hann er annar flm. frv., sagði hann meðal annars, að það væri hægt að flytja nægilega mjólk úr öllum þessum héruðum til Reykjavíkur, og ég hygg, að fyrri flm. frv. hafi haldið þessu sama fram. Þetta tel ég hinn mesta misskilning, og hvað hv.þm. Snæf. snertir, geri ég ráð fyrir, að það sé einkum hans ókunnugleika á samgönguleiðunum að kenna, að hann heldur þessu fram. Það kann að vera, að hann hafi einhvern tíma að sumrinu farið norður í land, en sennilega aldrei að vetrinum, og sé þessu þar af leiðandi ókunnur og hafi hér fullyrt meira en kunnugur maður mundi gera. Út af þessu þykir mér ástæða til að víkja nokkuð að því, hvernig samgöngurnar eru milli þessara héraða og Reykjavíkur. Við höfum ekki, enn sem komið er, fullkomnari tæki til vöruflutninga um landið en bifreiðar. Ég skal ekkert segja um það, hvað kann að verða í framtíðinni, en þetta höfum við við að búa nú hvað samgöngutæki snertir. Á sumrin, þegar vegir eru beztir, er ekki hægt að gera ráð fyrir því, að vörubifreiðar fari milli Hvammstanga og Reykjavíkur á skemmri tíma en 9–10 klukkutímum. Sé aftur farið milli Blönduóss og Reykjavíkur, bætist við þessa tímalengd 1½ klukkustund eða um það bil. Nú er það svo, að vegir á þessari leið eru yfirleitt góðir, t. d. vegurinn yfir Holtavörðuheiði mun vera einhver bezt gerði vegur á landinu. Eini kaflinn á þessari leið, sem ekki er góður enn sem komið er, er vegurinn meðfram Hvalfirði, en líklegt er, að hann megi endurbæta svo að það mætti fara þessa leið á nokkuð skemmri tíma, en tæplega getur þó unnizt þar meira en klukkutími, því að þarna er ekki um svo langan kafla að ræða. Mér sýnist því ljóst af þessu, að það mundi alltaf verða örðugt og kostnaðarsamt að flytja mjólk úr þessum fjarliggjandi héruðum hingað til Reykjavíkur, jafnvel þótt miðað væri við sumartímann, þegar bezt er að fara. Útkoman verður svo allt önnur að vetrinum, því að þá er oft vegna snjóalaga bifreiðum ófært með öllu þessa leið, t. d. Holtavörðuheiði, eða það illt yfirferðar, að telja má frágangssök að flytja vörur þar yfir á bifreiðum. Þannig hefur það verið t. d. nú mánuðum saman í vetur, að það hefur verið mjög erfitt og ég vil segja allt að því frágangssök, þó að með ærnum tilkostnaði hafi verið brotizt yfir þessa fjallvegi einu sinni eða tvisvar í viku. Ég hef tekið eftir því, að í grg., sem fylgir frv., hafa flm. reiknað út vegalengdina úr þessum héruðum til Borgarness og virðast miða við það í ályktunum sínum. Ég veit ekki, hvernig á þessu stendur, því að mér er ekki kunnugt um, að það sé mikill mjólkurmarkaður í Borgarnesi, þannig að þeim, sem búa norður í Húnavatnssýslum eða vestur í Dalasýslu, sé þar opinn mikill markaður. Ef til vill stendur þetta í sambandi við það, að það er til mjólkurbú í Borgarnesi, en ég er hræddur um, að þeir, sem búa í þessum héruðum, sem ég nefndi, eigi ekki aðgang að því. Ég get a. m. k. gefið þær upplýsingar, að Vestur-Húnvetningar eiga ekkert í þessu mjólkurbúi í Borgarnesi, og ég held mér sé óhætt að fullyrða, að það sé eins bæði með Austur-Húnvetninga og Dalamenn, að þeir eigi ekkert í því búi né hafi nokkurn umráðarétt yfir því. En hafi það vakað fyrir flm., að það mundi hentugra að flytja mjólkina að norðan hingað sjóleiðina frá Borgarnesi en að flytja hana landleiðina alla leið, þá efast ég um, að það yrði hentugra. Mjólkin mundi ekki koma neitt fyrr hingað, a. m. k. ekki sem neinu næmi, og ég efast einnig um, að það yrði minni kostnaður við það að flytja hana á skip um þann spöl. Ég fæ því ekki séð, hvers vegna þeir miða vegalengdir við Borgarnes, því að eins og ég gat um, mun mjólkurbúið þar algerlega eign Borgfirðinga, og ég geri tæplega ráð fyrir, að t. d. Húnvetningar hugsi sér að fara að reisa mjólkurbú í Borgarnesi, og sennilega ekki Dalamenn heldur. Þegar að því kemur, að Húnvetningar byggja mjólkurbú, sem væntanlega verður áður langt líður, þá held ég, að þeir eigi að hafa það heima hjá sér, en ekki í Borgarnesi eða annars staðar á Suðurlandi. Um það, hvernig samgöngurnar eru, hefði hv.þm. A-Húnv. vitanlega átt að geta fært meðflm. sínum heim sanninn, ef hann hefði talið ástæðu til, því að hann er því auðvitað kunnugur. Ef við Húnvetningar komum upp mjólkurbúi, eða þegar því verður komið í framkvæmd, þá horfir þetta að ýmsu leyti öðruvísi við, og ég vil benda á það, að í bréfi frá mþn. í mjólkurmálum, sem er prentað á þskj. 1085, er meðal annars að þessu vikið. Þar stendur á einum stað: „Skilyrði til stækkunar verðjöfnunarsvæðisins væru fyrir hendi, ef til væri mjólkursamlag vestur í Dölum eða í Húnavatnssýslu.“ Ég tel, þegar mjólkurbúum fjölgar til muna, þá breytist viðhorfið í þessum málum. En þegar svo er komið, þá er ég alls ekki viss um, að það sé sanngirnis- eða réttlætismál, sem hér er fram borið í þessu frv. og hv.þm. Snæf. ræddi um í gær. Ég er t. d. alls ekki viss um, að það sé réttlæti í því að hafa takmörk verðjöfnunarsvæðisins við Vatnsskarð fyrir norðan. Ég er alls ekki viss um, að það sé sanngjarnt, að Skagfirðingar séu á öðru verðjöfnunarsvæði en Húnvetningar, þegar þar væri einnig komið upp mjólkurbú. Mér þykir líklegt, að þegar mjólkurbúum fjölgar, verði þessu breytt á þann veg, að komið verði á allsherjar verðjöfnun hjá mjólkurbúum í landinu. Það get ég búizt við, að verði það heppilegasta. Mér þótti vænt um að heyra það í ræðu hv.þm. V.-Sk. áðan, að hann virtist einnig vera á þeirri skoðun, að þannig mundi þetta verða í framtíðinni. Þá mundi það verða þannig, að mjólkurbú, sem næst yrðu stærstu kaupstöðunum, þar sem nýmjólkurmarkaður er mestur, mundu fullnægja nýmjólkurþörfinni eftir því sem þau gætu á hverjum tíma, en mjólkurbú, sem fjær lægju þessum aðalmarkaðsstöðum fyrir mjólk, mundu framleiða smjör og aðrar vörur úr mjólkinni að mestu leyti. Hitt, að hugsa sér það að flytja nýmjólk til sölu hér í Reykjavík vestan úr Dölum eða norðan úr Húnavatnssýslum eða jafnvel Skagafirði, held ég að aldrei geti talizt heppilegt fyrirkomulag. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð. Ég kvaddi mér hljóðs vegna þess að þetta frv. snertir nokkuð mitt kjördæmi, og þess vegna vildi ég láta koma fram mitt álit á því, og það er í fáum orðum sagt það, að ég get ekki séð, að þetta frv. eða ákvæði þess komi nokkrum manni að gagni, þó að samþykkt yrði, eins og nú er ástatt. Mun ég því ekki ljá því mitt atkv.

Sigurður Guðnason Herra forseti. - Eftir því, sem fram kemur í nál. viðvíkjandi þessu frv., var ég ekki fylgjandi þessu frv., og það er af þeim ástæðum, að ég sé ekki, að það sé hægt að leysa þetta mál, hvorki með þessu frv. né till.n. Ég hefði kannske látið þetta mál fara fram hjá mér, ef mjólkurmálin væru ekki allt annars eðlis en á undanförnum þingum. Að undanförnu hefur deilan staðið milli neytenda og mjólkurskipulagsins. Nú stendur deilan um verðjöfnunarsvæðin, þ. e. a. s. á milli bænda um það að fá hagsmuni af því að selja nýmjólk hingað til Reykjavíkur, og það hlýtur alltaf að verða deila um það, vegna þess að hún er verðmætari óunnin en unnin. Sé unnið úr mjólkinni, hver verður þá útkoman? Hún er sú, að varan fellur í verði um 1/3 og neytendur hér í Reykjavík, sem kaupa nýja mjólk, verða að borga viss prósent af smjöri, ost og skyri, sem einhverjir aðrir borða. Út af þessu er deilan nú. Hv. þm. V.-Sk. hefur sagt, að það væri engin óánægja með mjólkurskipulagið frá neytendanna hálfu. Þetta getur verið rétt, en ég vil benda á það, að í mjólkursölun. hafa neytendur engan fulltrúa skipað eða kosið hin síðari ár. Af hverju? Af því að undanfarin ár var ekkert tillit tekið til tillagna þeirra þar og þeir sáu, að með því að sitja í n. báru þeir sameiginlega ábyrgð, en hins vegar var ekkert tillit tekið til þeirra. Með till.mþn. er látið undan þessum kröfum um að stækka verðjöfnunarsvæðin. Það er það sama sem verið er að fara fram á nú eins og þegar Árnesingar voru að ryðjast inn á mjólkurmarkaðinn, sem Mjólkurfélagið hafði. Þá var talið ómögulegt að flytja mjólk svona langa leið. Nú eru þeir komnir í sömu aðstöðuna sem Mjólkurfélagið var þá í, og þeir verða að skilja það, að þessir menn hafa nú sömu rökin og þeir höfðu þá. Og ég er viss um, að í framtíðinni verður sameiginlegt verðjöfnunarsvæði yfir allt landið, en þá verður það byggt á þeim forsendum að lækka nýmjólkina, því að það verður ekki hægt að láta nokkurn mann framleiða mjólkurvörur, ef mjólkin verður því verðminni sem hún er unnin meira. Viðvíkjandi verðjöfnun á fiski vil ég segja það, að ég veit ekki betur en að fiskurinn sé keyptur fyrir sama verð á öllum höfnum á landinu. En verðlagið á íslenzku afurðunum er eingöngu bundið við það, hvað hægt er að selja þær fyrir hátt verð hér í Reykjavík, og það er ekki aðeins samið um það, heldur er það í l. Þannig er það með kjötið, það hefði þurft að kosta 18 kr. kg. í Rvík í haust, ef útflutningsuppbætur hefðu verið reiknaðar með, en það er ekki af því að kjötið sé svo verðmætt, heldur áttu Reykvíkingar að borga það verð, þó að aðrir fengju það fyrir lægra verð. Þetta sér hver maður, að getur ekki gengið. Og svo eru heimtaðar uppbætur til þeirra bænda, sem ekki komast inn á markaðinn í Reykjavík, og það er ekki eingöngu að Reykvíkingar verði að borga uppbætur á allt kjöt, sem selt er innanlands, heldur verða þeir einnig að borga 2/3 af því, sem flutt er út úr landinu. Ég mun ekki fylgja þessu frv., vegna þess að ég sé, að það er ekki sú lausn, sem þarf að verða á málinu. En ég er ekki í neinum vafa um það, að neytendur í Reykjavík þurfa ekki að rífast um þetta mál, en það verður hins vegar hagsmunatogstreita milli bænda um það. Ég vil líka segja hv.þm. V.-Sk. það, að þeir hefðu aldrei komið mjólkurl. á gagnvart Mjólkurfélagi Reykjavíkur, hefðu ekki Reykvíkingar hjálpað þeim. Hefðu mjólkurl. verið komin í framkvæmd 2–3 árum áður, þá býst ég við, að neytendur hefðu ekki fengizt til að hjálpa þeim, því að mjólkurl. hafa orðið neytendum til svo mikilla vonbrigða, að ég býst við, að þeir fáist ekki til að veita aðstoð við að framkvæma þetta, sem hér liggur fyrir.

Gunnar Thoroddsen Herra forseti. - Ég ræddi þetta mál ýtarlega í gær og sé ekki ástæðu til að bæta við það nema örfáum orðum út af hinni löngu ræðu form. mjólkursölun., hv.þm. V.-Sk. Það eru 2–3 atriði, sem ég vildi leiðrétta. Hv. þm. varði miklu af sínum tíma í gær og einnig í dag til að reyna að sanna, hversu fjarstætt væri að lögfesta það að stækka verðjöfnunarsvæði mjólkur, þar sem núverandi ríkisstjórn hefði ákveðið að skipta verðjöfnunarsvæðum með tilliti til fisksölunnar. Í fyrsta lagi skal ég upplýsa það, að þessi fyrirmæli stj. eru gefin samkvæmt heimild í l. frá 1940, en ekki án heimíldar, eins og hann gaf í skyn. En á þessu virtist hann byggja fullyrðingar sínar um það, hversu fráleitt væri að fara að lögfesta alveg sams konar atriði eins og verðjöfnunarsvæðin um mjólkina. Þetta virtist mér aðaluppistaðan í hans ræðu í dag og í gær. Nú sér hver maður í gegnum þennan vef, að hér er um gerólík atriði að ræða, verðjöfnun með tilliti til fisksölu eða verðjöfnun með tilliti til mjólkursölu. Hvaða sölubann er þarna á ferðinni, þó að ákveðin hafi verið verðjöfnunarsvæði í sambandi við fisksöluna? Verðjöfnunarsvæðið fyrir Vestfirði má selja fisk til hvers annars verðjöfnunarsvæðis sem er á landinu. Þetta er því alls ekki sambærilegt hjá hv.þm., og það sýnir skort á rökum hjá honum, að hann skuli byggja sína löngu ræðu aðallega á þessu atriði. Annað atriði vildi ég minnast á. Hann sagði, að ég hefði borið fram um það till. í fyrra að setja alla mjólkurframleiðendur undir rannsókn sem fullkomna sakamenn. Þessi hv.þm. veit, að þetta eru blekkingar opinberar. Þessi till., sem ég flutti, var um skipun mþn. í þessu máli og veita henni heimild til að heimta skýrslur af embættismönnum og einstökum mönnum. Þetta er sama heimild og t. d. verðlagsnefnd hefur haft hér. Fjöldi nefnda hefur haft slíkt vald, heimild til þess að heimta skýrslur af mönnum. Auðvitað vita allir, að þetta á ekki skylt við sakamál. En síðan belgir þessi hv.þm. sig upp og segir, að ég vilji láta rannsaka alla bændur á landinu sem sakamenn, en ég eða minn flokkur hafi ekki viljað láta heildsalana undir sömu rannsókn og till. mín fór fram á um mjólkurstjórnina. Hér er um eintóman útúrsnúning og blekkingar að ræða. Ég get ekki verið að elta ólar við þennan hv.þm. Blekkingar hans eru svo alkunnar um land allt. Ég hef nefnt hér þessi tvö dæmi til þess að sýna þennan óvenjulega málflutning, sem ég held, að ekki þekkist hjá öðrum þm., enda er þessi hv.þm. fyrir löngu kunnur innan þings og utan að óprúttni í málflutningi. Þá er ástæða til að minnast á fullyrðingar hv.þm. um vegalengdirnar. Hann heldur því fram, að með þessu sé verið að flytja inn staði, sem séu svo miklu fjarlægari en þeir, sem nú eru á verðjöfnunarsvæðinu. Í sambandi við þetta vil ég benda á fáeinar tölur. Frá Vík í Mýrdal til Reykjavíkur eru 204 km, Vík er nú á verðjöfnunarsvæðinu. Frá Búðardal til Reykjavíkur eru fyrir Hvalfjörð 192 km., en það er skemmst leið frá þessum stað í Dalasýslu eða Mýrasýslu, sem ekki er á verðjöfnunarsvæðinu. Frá miðju Snæfellsnesi sunnanverðu eru innan við 200 km., skemmri leið en frá Vík í Mýrdal. Frá Hvammstanga eru 237 km. fyrir Hvalfjörð til Reykjavíkur. Þar munar nokkrum km. Þegar nú þess er gætt, að mjólk úr Snæfellsnes- og Dalasýslum a. m. k. yrði send í Borgarnesbúið, sem það vel gæti tekið á móti, kemur í ljós, að það er ekki nema 80–100 km. vegalengd eða tæpur helmingur leiðarinnar frá Reykjavík til Víkur í Mýrdal. Ég tilfæri þessar tölur til þess að sýna, hve fráleit fjarstæða það er, að hér sé verið að fara fram á miklu meiri vegalengdir en nú er. Hitt er skiljanlegt, að afstaða hv.þm. V.-Sk. í mjólkurmálum hafi mótazt af því að veita sem mesta einokunaraðstöðu þeim kjósendum, sem hann í það og það skiptið var fulltrúi fyrir. Þegar hann vildi komast á þing fyrir Rangæinga, voru mjólkurlögin mjög heppilegt tæki til þess, sem líka tókst. Þegar hann vildi skipta um kjördæmi, þá var mjólkurmálið líka notað. Mýrdalurinn hafði ekki verið inni á svæðinu, en svo undarlega vildi til, að um það leyti sem þessi hv.þm. er að reyna að ná í þetta þingsæti, er Mýrdalurinn allt í einu tekinn inn á verðjöfnunarsvæðið. Hv. þm. spurði, hvaða möguleika þessi héruð hefðu til að selja mjólk, ef engin mjólkurlög væru. Ég segi, að þau hafi sömu aðstöðu og hans kjördæmi. Hv. þm. sagði, að það væri fráleitt að fela löggjafarvaldinu ákveðin verðjöfnunarsvæði, það væri pólitískt. Ég held, að það sé nú ekki laust við, að þessi nefnd hans hafi sýnt sig að vera ofurlítið pólitísk. A. m. k. hefur stækkun verðjöfnunarsvæðisins staðið í undarlegu sambandi við framboð þessa hv.þm. til Alþingis. Hv. þm. sagði, að það væri mitt verk að berjast við álit mþn. í mjólkurmálum. Ég ræddi hér um þetta nál. í gær og var ekki við það að berjast, því að ég lýsti fyrir mitt leyti ánægju minni yfir því nál., því að þar er raunar viðurkennt, að sanngjarnt sé að stækka verðjöfnunarsvæðið eins og við hv.þm. A-Húnv. leggjum nú til, því að nál. sýnir að mörgu leyti annan hug í þessu máli en áður hefur verið ríkjandi hjá forráðamönnum mjólkursamsölunnar. - Tel ég mig svo ekki þurfa að fara um þetta fleiri orðum.

Sigurður Kristjánsson Herra forseti. - Ég ætlaði í rauninni ekki að ræða mikið það atriði, sem hér liggur fyrir, stækkun verðjöfnunarsvæðisins. Frekar er það viðvíkjandi því áliti, sem fram hefur komið frá mþn., eða í sambandi við það. Eins og hér hefur verið vitnað í í umr., var samþ. hér 1943 þáltill. um nefndarskipun. Mér er ekki kunnugt um, hvenær nefndin var skipuð, en hún er víst búin að starfa í eitt ár, því að það er komið nokkuð á annað ár síðan þessi till. var samþ. Þarf ekki að rifja upp efni hennar, en þess má geta út af þeirri ásökun, sem hér hefur komið fram á hendur hv.þm. Snæf. um það, að hann ætli með till. að setja alla bændur á mjólkursölusvæðinu undir sakamálarannsókn, að till. hans, eins og hún var samþ., var að efni til mjög lík því, sem upphaflega till. var. Það var aðeins formsbreyt., þannig að í staðinn fyrir rannsóknarnefnd, sem ætlazt var til að starfaði samkvæmt upphaflegu till., þá var þál. aðeins um nefndarskipun og tilgreint, hvaða stofnanir skyldu nefna menn í n. Þessi sex manna nefnd hefur sem sagt starfað nú í a. m. k. eitt ár, en ég minnist þess ekki að hafa heyrt neitt frá henni annað en þetta nál., sem hún hefur gefið út í tilefni af þessari till. um stækkun mjólkurverðjöfnunarsvæðis Reykjavíkur. En verkefni n. voru mörg og ákaflega þýðingarmíkil. Ég hef ekki þessa ályktun hér við höndina, en ég held, að ég muni rétt, að það eru ein sex eða sjö atriði, sem n. átti að rannsaka og gefa bendingar um, hvort hægt sé að bæta úr, um þrifnað mjólkurinnar, hvernig varan er hirt, hvernig henni er komið til neytenda, hvernig eigi að sjá neytendum fyrir nægri mjólk og mjólkurafurðum, svo sem skyri, smjöri o. s. frv. Mér hefur heyrzt á umr. þeim, sem hér hafa farið fram, að litið sé svo á, sem nefndarskipunin hafi verið alveg óþörf, og af verkum n. er ekki hægt að sjá, hvort hún er þessu sammála eða ekki. En ef menn halda, að þetta sé hégómamál, vil ég taka fram, að ég hef ekki orðið var við neinar breyt. til batnaðar í mjólkurmálum. Þegar þetta mál var hér til umr. seint á árinu 1943, skýrði ég frá nokkrum atriðum, sem snúa að neytendum og mér fannst alveg óviðunandi, en ég hef ekki orðið var við, að úr þessu hafi verið bætt. Ég tók þá fram, að mér væri kunnugt um margs konar örðugleika á því að geta farið svo með mjólkina, að viðunandi væri fyrir neytendur. Ég geri ráð fyrir, að ýmsir af þessum örðugleikum séu þess eðlis, að mjög erfitt sé að bæta úr þeim meðan ófriðurinn stendur yfir, því að það mun að nokkru leyti standa á innflutningi á nauðsynlegum tækjum til þess að hægt sé að fullnægja að öllu leyti meðferð mjólkurinnar, svo að viðunandi sé. En mjög mörg atriði eru það áreiðanlega, sem bæta má úr, þau, er þessi mþn. hafði átt að rannsaka og gera till. um, þó að maður hafi ekki orðið var við neitt frá henni nema þetta nál. enn sem komið er. Ástandið er þó þannig, að mjólkin kemur alltaf skemmd til neytenda. Sömuleiðis er mjög sjaldgæft, að maður fái óskemmt skyr. Það er ævinlega súrt og auk þess oft mjög gallaður tilbúningur þess, en maður þarf ekki að fara nema nokkra km. til að fá mjög gott skyr. Það er ekki lengra en ein vika síðan ég fór upp í Mosfellssveit og borðaði þar skyr, fyrirtaks skyr. En þegar ég kem heim, fæ ég gallsúrt graðhestaskyr frá mjólkurbúðunum. Það er eitthvað bogið við þetta. Um mjólkurskortinn þarf ekki mikið að ræða. Þó að hann sé bagalegur, er hann ekki nema vissan tíma árs og mjög miklar líkur til, að úr þessu mætti bæta með samstarfi við bændur, þannig að burður kúnna væri ekki svona bundinn við vissa tíma eins og nú virðist vera, því að stundum er mjólkin nóg, en stundum er skortur á henni. Þetta er engan veginn aðalgallinn í sambandi við mjólkurmálin. Hann er sá, hvað mjólkin er vond. Einu sinni var tekin upp sú regla hér að hafa skráð á flöskurnar, hvað mjólkin væri gömul. Má vitanlega villa í slíkum sökum, en þessu var nú hætt og síðan hafa flöskur ekki verið notaðar. Mér er sagt, að á mjólkurstöðvum úti um land sé slíkur útbúnaður, að aldrei sé máli dýft í mjólkina, heldur gangi þetta fyrir sig á þann hátt, að mjólkin renni í gegnum pípu og þurfi ekkert á henni að snerta. En hér standa menn með ausur og ausa rétt eins og þeir væru að ausa úr forinni hjá sér, og það er ekkert skemmtilegt. Hvað mjólkin er gömul, veit enginn nema af því, hvað hún er súr. Ég veit ekkert um það, hvernig mjólkurflutningi er hagað til mjólkurbúanna. Ég sé, þegar ég fer um Suðurlandsundirlendið, hrúgur af mjólkurbrúsum í holtum, og held ég, að það sé mjög svipað enn í dag. Ég veit ekki, hvort þessi mþn. hefur nokkuð athugað, hvort gerlegt muni að haga þessum brúsaflutningi þannig, að ekki þurfi að flytja brúsana og láta þá standa úti í sól og regni. Þetta er fráleitt fyrirkomulag. Ég veit, eins og ég tók fram í upphafi, að það er ekki auðvelt að haga þessum flutningum svo, að í bezta lagi sé. Með þessa vöru er mjög vandfarið og að sjálfsögðu mikil vanefni í byrjun á tækjum og ýmsri aðstöðu, og það er ekki rétt að standa og stappa niður fótunum og skamma skipulagið alveg einhliða. En það er líka mjög óviðeigandi það mikla ofstæki, sem maður mætir alltaf, er fundið er að og óskað leiðréttingar á hlutum, sem er auðvelt að leiðrétta.

Sigurður E. Hlíðar Herra forseti. - Þegar um þetta frv. er rætt, þá verður nú sumum hætt við að blanda þar inn í ýmsu. Koma þá til sögunnar gamlar deilur um mjólkina hér í höfuðstaðnum og verða oft allheitar og viðkvæmar umr. um þessi mál. Það er ekki mín ætlun að fara að koma sérstaklega inn á þessar gömlu deilur, því að mér finnst þær ekki liggja hér fyrir. Það, sem um er að ræða, er að fá stækkað verðjöfnunarsvæðið, frá því sem nú er. En ég verð að segja, að það er farið með þeim ósköpum, að ég get ekki gengið svo langt. Mér finnst ástæðulaust að fara að þenja sig út yfir allt landið fyrir þennan eina sölustað. Það er mjög eðlilegt, að bóndi norður í landi vilji komast inn á þetta svæði, en hann verður að uppfylla sömu skilyrði og framleiðendur á verðjöfnunarsvæðinu. Það er ekki nóg að benda á, að þeir austur í Flóa geti þetta, því að þeir hafa mjólkurstöð. Dalamenn hafa enga mjólkurstöð, Snæfellingar hafa heldur enga mjólkurstöð. Þess utan er mjólkurstöðin hér svo lítil, að hún getur ekki nákvæmlega rannsakað og tekið á móti nema litlu af mjólk í viðbót. Á þessu er það byggt, að við höfum gengið að nokkru leyti inn á kröfur hv.þm. Snæf. og tekið part af Snæfellsnessýslu inn í þetta svæði, með það fyrir augum, að mjólkurstöð Borgfirðinga mundi með samningum geta tekið að sér það mjólkurmagn. Við bendum á, að þegar búið er að koma upp mjólkurstöðvum í Húnavatnssýslum og Snæfellsnessýslu, þá sé ekki hægt að komast inn á verðjöfnunarsvæði Reykjavíkur. Við verðum að hafa í huga gæði mjólkurinnar, jafnframt því að hafa nóga mjólk. Það má nú vera, að Húnvetningar komi sér saman um að setja upp aflstöð. Þá hafa þeir vöru á boðstólum, sem þeir geta boðið fullum fetum, því að það þýðir ekki að flytja nýmjólkina sama dag. Það væri barnaskapur einn að ætlast til slíks. Við getum sagt, að þeir gætu komið mjólkinni til Borgarness, en sú stöð er lítil. Í þáltill.hv.þm. Snæf., sem áður hefur verið minnzt á, er farið fram á, að rannsakað verði t. d., hvernig eigi að tryggja Reykjavík næga mjólk og góða, og margt annað. Er þessi rannsókn komin það langt, að fært hefur þótt að semja nál. En þetta kemur ekki málinu við. Hér er spurt, hvort við getum fallizt á, að þetta frv. yrði samþ. og verðjöfnunarsvæðið væri látið ná yfír þau héruð, sem þar eru talin upp. Þetta mjólkurskipulag er byggt á því, að þeir framleiðendur komist undir það, sem geta framleitt þessa vöru og uppfyllt þær kröfur, sem neytendurnir óska eftir. En svo kemur sú tortryggni, sem alltaf gerir vart við sig milli framleiðenda og neytenda og er að nokkru leyti byggð á misskilningi. Á það má benda, að mjólkurstöðin hér er gömul og engan veginn samboðin kröfum tímans, en þó er ennþá verið að basla við hana. En þó að hún geti ekki staðið til lengdar, verðum við að nota hana, meðan ekki er hægt að fullgera hina nýju mjólkurstöð. Nú er stöðvarhúsið sjálft nærri því fullgert, og er aðeins tímaspursmál, hvenær þessi stöð verður tekin til notkunar, sem er alveg fullkomin, og þá er þeim lið fullnægt. Svo eru það útsölustaðirnir, sem ýmsir telja ekki svo góða sem skyldi, stúlkurnar ekki nógu hreinlátar o. s. frv. Enn fremur er eitt, sem ég vil benda á. Til þess að slá niður þessa tortryggni um vöruvöndun þá er sjálfsagður hlutur fyrir Reykjavík að setja upp rannsóknarstöð. Nú er mjólkurfræðingur, sem rannsakar mjólkina til tryggingar því, að hún sé heilnæm, en hann er ráðinn af samsölunni sjálfri. Ég tel því sem neytandi, að það sé ekki næg trygging, þó að maðurinn sé góður, en ef neytendur fá sjálfir að hafa hlutlausan rannsóknarmann, þá eru þeir búnir að fá það, sem þeir óska eftir. Þessi maður þyrfti að vera frá Reykjavíkurbæ og launaður af honum. Þannig er það með margt, t. d. flutninginn. Mjólk er einhver hin allra viðkvæmasta vara, og því lengra sem mjólkin er flutt, því verri er hún. Í flestum löndum öðrum, þar sem mjólkurskipulagið var fullkomnast, t. d. í Þýzkalandi, þar var landinu skipt niður í verðlagsbelti, og því lengra sem hún var flutt, því minna var gefið fyrir hana. Fyrsta beltið var 5–10 km. út frá sölustað, og þegar kom út fyrir það, var strax gefið minna fyrir hana. Hér er mikið af mjólkinni flutt alllanga leið, t. d. eru 60 km. austur í mjólkurbú Flóamanna. Þá er spurningin, hvort ekki er hægt að hafa flutningatækin fullkomnari. Við höfum ekki flugvélar til flutninga og munum vafalaust ekki hafa í náinni framtíð, við höfum bara bíla og flytjum mjólkina í brúsum. Við rannsókn, sem fram hefur farið á aðferðum á flutningi á mjólk, hefur komið í ljós, að í mjólk, sem hafði verið kæld og var flutt í brúsum, voru 2 millj. bakteríur í sama magni og 400 þús., þegar mjólkin var flutt í tönkum. Það er enginn vafi, að ef mjólkin væri flutt í tönkum, gæti hún orðið miklu betri. Það er ekki mikill kostnaðarauki að því, en mikill hreinlætisauki. Mun samsalan nú hafa þetta til athugunar. Svona mætti á einfaldan hátt bæta þetta og laga, en það verður að hætta að gleypa við öllum kröfum í einu. Ég vil f. h. n. vísa frá þeirri aðdróttun, að við höfum verið að hlaupa frá þessu máli og ekki sinnt því eins og vera skyldi. Við höfum farið eins langt og við höfum treyst okkur til, þegar allar aðstæður eru skoðaðar.

Sveinbjörn Högnason - Er ekki hv.þm. Snæf. viðstaddur? Ég þurfti að svara honum nokkrum orðum, eða kannske hann kæri sig ekki um að hlusta á svör við þeim fullyrðingum, sem hann hefur flutt hér fram, - mér þykir það ekki ósennilegt. Sömuleiðis þurfti ég að svara hv.l.landsk., en ég sé hann ekki heldur, svo að hann virðist einnig vera flúinn frá þeim andsvörum, sem hann hefur búizt við, að hann mundi fá. Ég sé mér þó ekki annað fært en að drepa á nokkur atriði, sem þessir hv.þm. hafa flutt í þessu sambandi, þó að þeir vilji ekki á það hlýða og skipi sér þannig í flokk með þeim mönnum, sem segja, að þeir séu ekki komnir til að láta sannfærast, sem ég hafði ekki heldur búizt við. Hv. l.landsk. segir, að þeir menn, sem eiga að komast inn á verðjöfnunarsvæði Reykjavíkur samkvæmt þessu frv., séu eins settir og Árnesingar, þegar þetta skipulag var sett, og sömu rök mæli nú og þá með því að stækka verðjöfnunarsvæðið. Mér þykir leitt, að hv.þm. skuli ekki vera málinu kunnugri en þetta. Ég veit, að þetta er aðeins ókunnugleiki hans, en ekki það, að hann vilji fara með ósatt mál, en eins og kunnugt er, þá var búið að reisa mjólkurbú í Hveragerði, við Ölfusá, í Borgarnesi og Reykjavík, þegar mjólkurlögin voru sett. Skipulagið var þá sett einmitt með samkomulagi milli þessara aðila. Það er alls ekki rétt hjá hv.l.landsk., að skipulagið hafi verið sett með aðstoð verkamanna gegn Mjólkurfélagi Reykjavíkur. Það er fullkominn misskilningur. Stjórn mjólkurfélagsins starfaði alveg með öðrum mjólkurbúum á verðjöfnunarsvæðinu að því að koma á þessu skipulagi. Hitt er annað mál, að þeir þóttust ekki hafa nóg áhrif á framkvæmdina, þegar til kom, en þeir studdu skipulagið með fulltrúum frá öðrum mjólkurbúum. Það er vitað, að þeir, sem stóðu að skipun þessa máls, höfðu stigið frumsporið til þess, að hægt sé að setja slíkt skipulag, sem þá var gert, en það var að koma upp hjá sér fullkomnum mjólkurbúum. En þeir, sem nú sækja um að komast inn á þetta verðjöfnunarsvæði, hv.þm. Snæf. og hv.þm. A-Húnv., hafa gert það án þess að búið sé að reisa heima í héraði nokkurt mjólkurbú, og ekki er vitað, að nokkur samtök heima í héraði hafi óskað eftir að vera tekin upp á verðjöfnunarsvæðið. Þessir framleiðendur sjá, að þeir geta ekki fullnægt þeim skilyrðum, sem þarf til að geta annazt slíka sölu. Það er því mikill misskilningur hjá hv.l.landsk., að aðstaða þessara manna sé sú sama og var hjá þeim, sem komu á mjólkurskipulaginu á sínum tíma, en ég þykist vita, að það stafi eingöngu af vanþekkingu, en ekki öðru, sem lakara væri. Hv. l.landsk. segir enn fremur, að ef ætti að koma á verðjöfnun á mjólk um allt land, þá yrði nýmjólkin hækkuð í verði hér í Reykjavík, því að slík verðjöfnun hlyti að byggjast á því, að reykvískir neytendur yrðu að greiða vissar prósentur af sinni neyzlumjólk til vinnslumjólkur, sem aðrir neyttu, því að þeir neyttu sjálfir ekki vinnslumjólkur sem svaraði neyzlumjólk þeirra. Ég hygg, að meginþorri neytenda hér á landi sé í Reykjavík og að þeir muni alveg eins neyta vinnslumjólkur eins og mjólkurinnar sjálfrar, en það séu ekki aðrir, sem nota sérstaklega smjör, skyr og rjóma, en Reykvíkingar einkum neyzlumjólkina. Ég hygg, að hlutfallið sé svipað hjá neytendum hvar sem er, þó að ég fullyrði það ekki. En það er a. m. k. alveg rangt að tala um, að ef neyzlumjólkin er seld hærra verði en vinnslumjólkin, þá séu það reykvískir neytendur, sem borgi á vinnsluvörurnar, heldur eru það neytendur yfirleitt. Ég hygg, að það sé svipað hlutfall á neyzlu á þessum vörum um land allt, og ef nokkru skyldi muna, þá geri ég ráð fyrir, að Reykvíkingar noti meira en aðrir af t. d. ostum og smjöri. Þá sagði hv.þm. annað, sem var mjög athugunarvert og sýnir, að hann er ekki vel inni í mjólkursölumálunum, en það var þegar hann fór að bera saman verð á fiski og mjólk. Hann segist ekki vita betur en að lofað sé sama verði fyrir fiskinn alls staðar á landinu, en ef þetta væri þannig með mjólkina, þá væri öðru máli að gegna. En þessu er einnig þannig varið með mjólkina, því að stj. er bundin með l. að greiða sama verð fyrir mjólkina hvar sem er á landinu, kr. 1,23 fyrir lítrann, en ég held, að stj. sé ekki bundin með l. að greiða fiskinn sama verði. Hér er því um vanþekkingu að ræða hjá honum, þegar hann slær þessu fram. Honum virðist ekki vera kunnugt um, að bændur eiga heimtingu á að fá þetta verð eftir l., sem gilda eftir sexmannasáttmálanum.  (Samgmrh. EmJ: Þessi l. gilda vonandi ekki nema skamman tíma)  . Þau gilda þó lengur en þau l., sem eru ekki til. Hv. 1. landsk. hefur bersýnilega sézt yfir, hvað eru l. og hvað ekki. Þá segir hann, að hann viti ekki betur en að bannað sé að kaupa þessar vörur utan verðjöfnunarsvæðisins. Hann spurði, hvort væri leyfilegt að fá rjóma utan verðjöfnunarsvæðisins. Ég get upplýst hann um, að nýverið hefur manni verið gefið leyfi til að flytja hingað 600 lítra, ef hann gæti fengið þá utan verðjöfnunarsvæðisins, að því tilskildu, að hann fengi vöruna gerilsneydda og uppfyllti að öðru leyti þau skilyrði, sem sett eru um meðferð og sölu á þessum vörum. Aðrar umsóknir höfum við ekki fengið, en þegar skortur er á mjólk, mundu slíkar beiðnir teknar til greina, ef skilyrðum l. um gerilsneyðingu og annað slíkt væri fullnægt, og ef hv.l.landsk. hefur í hyggju að senda slíka umsókn, er honum það áreiðanlega óhætt, hún mundi áreiðanlega verða tekin til greina eins og sakir standa. Svipað kom fram hjá hv.l.landsk. hvað kjötið áhrærir, sem er þó ekki verið að tala um hér. Hann segir, að talað hafi verið um að setja kjötverðið það hátt, að hægt væri að greiða sexmannanefndarverðið til allra framleiðenda í landinu, og þannig hefðu Reykvíkingar átt að borga það, sem þurft hefði, til að full verðjöfnun næðist um allt land. Það er eins og enginn á öllu landinu hafi rétt til að drekka mjólk eða borða kjöt nema Reykvíkingar, en það er alveg rétt, að þessi skoðun kemur oft fram hjá Reykvíkingum, og ef einhvern tíma er skortur á þessum vörum, þó að ekki sé nema lítinn tíma, þá ætlar allt af göflunum að ganga og allir eru skyldir til að fullnægja þeirra þörfum, þó að þessar vörur vanti tímunum saman í þorpum úti um land. Það er algeng skoðun hjá Reykvíkingum, að ef ákveðið er eitthvað hærra verð á mjólk eða kjöti, þá séu það Reykvíkingar einir, sem borgi það, eins og það séu þeir einir, sem hafi rétt til að neyta þessarar vöru. En vitanlega gildir það sama um alla neytendur, hvar sem er á landinu, þeir búa við sama verðlag og alveg eins framleiðendurnir sjálfir, þeir verða að borga það sama fyrir þessar vörur, ef þeir neyta þeirra. En það er kominn inn hjá fulltrúum Reykvíkinga þessi hugsunarháttur, að þarfir þeirra eigi að ganga fyrir þörfum allra annarra landsmanna og þeir séu einu mennirnir og einu neytendurnir, sem til séu í landinu. Ég leyfi mér að mótmæla algerlega þessari skoðun þrátt fyrir alla virðingu og kærleika frá minni hendi til Reykvíkinga. Þá sagði hv.l.landsk. orð, sem ég náttúrlega heldur veigra mér við að fara inn á, en verður þó varla komizt hjá. Hann sagði, að uppbæturnar til bænda væru ekkert annað en mútur. Það er þá auðheyrt, hvað fulltrúi hans flokks í sexmannanefndinni hefur hugsað, þegar hann gekk inn á þetta. Ég held, að það sé rétt að koma þeim skilaboðum til bænda, hvað fulltrúar kommúnista í sexmannanefndinni hafa hugsað sér með því að fylgja því að greiða uppbætur á framleiðsluvörur bænda, svo að þeir gætu fengið svipaða lífsafkomu og aðrar stéttir í landinu. Það er óneitanlega hart, að þetta skuli vera kallað mútur, þegar það er vitað, að mikill meiri hluti þeirra er greiddur í óþökk bænda eins og niðurgreiðslurnar á innlendum markaði, sem eru greiddar fyrir þá, sem flytja út úr landinu, svo að tilkostnaður þeirra verði ekki eins mikill. Bændur hafa aldrei óskað eftir niðurgreiðslum á innlendum markaði og óska hvenær sem er eftir, að þeim verði hætt. Ég bið því hv.l.landsk. að skila því til sinna flokksbræðra, að bændur afbiðji sér þessar mútur, sem hann segir, að séu nú borgaðar til bænda, og að þeir væru þakklátir, að þær væru afnumdar sem fyrst. En ef á að tala þannig um bændastéttina, hvað á þá að segja um það, þegar lagðar eru til alþýðutrygginganna tugir milljóna árlega? Er það ekki líka gert til að tryggja lífsviðurværi vissra stétta? Eigum við að kalla það mútur? Hafa kommúnistar unnið að því að koma þessari löggjöf á til að geta mútað þeim stéttum, sem þarna eiga að njóta góðs af? Það má vel vera. Það væri hægt að telja upp miklu fleira í félagsmálalöggjöf okkar, þar sem lagðir eru fram tugir milljóna til að tryggja afkomu ýmissa stétta, og vitanlega ætti þá að nefna allt slíkt þessu nafni og yfirleitt alla viðleitni á félagsmálasviðinu að dómi hv. 1. landsk. og hans flokksbræðra. Ég held, að ekki sé frekar ástæða fyrir hv.þm. að nota þetta orð um bændur en aðra í þjóðfélaginu. Ég sé svo ekki ástæðu til að víkja frekar að ræðu hans að sinni. - Nú, þarna þemur hann þá í d., þegar hann er viss um, að ég muni ekki segja meira við hann. Ég ætla þá að snúa orðum mínum ofurlítið að hv.þm. Snæf. Ég kemst ekki hjá að minnast á nokkur atriði, sem komu fram í ræðu hans. Hann segir, að það sé gerólíku saman að jafna, þegar borin séu saman verðjöfnunarsvæði fyrir fisk og mjólk, því að þeir, sem séu fyrir utan verðjöfnunarsvæði fyrir fisk, megi selja á öðrum svæðum og enginn sé útilokaður. Mér er spurn: Á hverju byggist fiskverðið nú? Ég veit ekki betur en það byggist á því, hvað gefur mestan arð, hvort þau skip, sem fiskimenn hafa fengið til flutninganna, eru stór eða lítil og hvort flutningar með þeim gefa mikinn eða lítinn arð. Ég hugsa, að fiskimenn hér við Faxaflóa, sem hafa fengið stærstu skipin, þökkuðu fyrir það, ef sjómenn norðan af Húnaflóa kæmu og vildu láta sinn fisk í fisktökuskip þeirra. Ég hygg, að það eigi að tryggja vissum mönnum viss skip til útflutnings. Munurinn er aðeins sá, að nú er lagt til, að þeir bændur, sem nú er lagt til, að komist inn á verðjöfnunarsvæðið hér, eiga ekki að þurfa að uppfylla nauðsynleg skilyrði til að geta keppt um sölu hér, en sjómenn, sem hafa öll sömu skilyrði og eiga því fullan rétt á sömu kjörum og aðrir, þeir eiga samkvæmt ákvörðun stj. að búa við mismunandi kjör, eftir því, í hvaða verstöð þeir róa. Ég kem þá að því atriði, þegar hv.þm. Snæf. talaði hér um, að ég notaði sterk orð. Hann sagði, að annars væri málflutningur minn kunnur fyrir óráðvendni um allt land. Ég skal ekkert um það metast við hann, hvor okkar hafi betri málflutning. En það ætla ég að segja, að ég hef ekki ferðazt út um allt land með margs konar rógburð og sögur eins og hann hefur gert að atvinnu sinni um nokkurt skeið, og sá málflutningur hefur verið þannig, að jafnvel flokksbræður hans hafa talið réttast að láta ekki fara hátt, hvað hann hefur borið þeim af fregnum, og gæti ég nefnt um það nokkur dæmi, ef hann óskar að ræða frekar um það og telur sig sem heilagan mann í þessu. Ræða hans sýnir vel, hvernig málflutningur hans er, því að hún var með þeim eindæmum, að ég get sýnt og sannað, ekki aðeins með rökum, heldur með prentuðum gögnum, að hann fór þar með ósatt mál. Ég leyfi mér að hafa þau orð um það, og ég vona, að hæstv. forseti víti mig fyrir að hafa borið á þennan hv.þm. að hafa farið með ósatt mál, ef það er ekki rétt. Hann sagði, að í þeirri till., sem hann bar fram um rannsóknarn. á hendur bændum, væru nákvæmlega sömu ákvæði og í l. um viðskiptaráð um rannsókn á heildsala og þeir væru því undir sömu ákvæðum og hann hefði ætlazt til, að væru sett um bændur og þá, sem að þeirri framleiðslu standa. Þetta segi ég, að sé ósatt. Í niðurlagi till. hans stendur, með leyfi hæstv. forseta: Nefndin skal hefja störf sín og ljúka þeim svo fljótt sem verða má. Er henni samkvæmt 34. gr. stjórnarskrárinnar veittur réttur til að heimta skýrslur, munnlegar og bréflegar bæði af embættismönnum og einstökum mönnum. Ég skora á hv.þm. Snæf. að sýna mér, hvar í löggjöfinni um viðskiptaráð séu sams konar ákvæði og þetta. Og ef hann vill afsaka sig með því, að hann geti ekki fundið það í l., það muni vera í reglugerðinni, þá er hún fyrir hendi, og ég skora á hann að finna þau þar. Ég vil segja: Hvað á svona málflutningur að þýða? Vitanlega eru þessi ákvæði, sem hv.þm. ætlast til, að sett verði gagnvart bændum og framleiðendum, hvorki til í l. um viðskiptaráð né í reglugerð, og það eru því fullkomin ósannindi, sem hann fer með, og gögn liggja fyrir um það hér á hæstv.Alþ., svo að allir geta gengið úr skugga um það, hver fer með satt mál í því efni. Þá sagði hv.þm. Snæf., að mín afstaða gagnvart stækkun verðjöfnunarsvæðisins hér hefði í raun og veru alltaf mótazt af hag þeirra kjósenda, sem ég hefði verið að vinna fyrir, og að stækkanir á verðjöfnunarsvæðinu hefðu staðið í sambandi við framboð mín, þar sem þau hafa verið  En ég vil segja að því er snertir þann ósanna málflutning, sem hv.þm. Snæf. hefur borið fram hér í þessu efni, að það liggur fyrir skjallega staðfest hér, að það hefur ekki verið neinn ágreiningur meðal þessara 7 manna í mjólkursölun. út af stækkun verðjöfnunarsvæðanna. Og þegar hægt er að færa fram prentuð gögn um það, að hv.þm. í stórvægilegu máli hefur farið með ósatt mál, og ef sá sami hv.þm. heldur því ósanna máli fram áfram, þá er það málflutningur, sem hæfir lögfræðingum einum - og kannske þeim mönnum, sem hirða lítt um, hvað satt er, heldur hitt, hvað þeir halda, að sé stundarhagur. En ég hef alltaf álitið, að þeir, sem nota slíkan málflutning, hljóti að tapa á honum, og það fyrr en þá nokkurn tíma grunar. Ég get ekki látið hjá líða að ræða nokkuð meira um það, sem fram hefur komið í þessum umr., en læt það bíða næsta fundar.