Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Það berast fregnir úr bankakerfinu og viðskiptalífinu um að þar sé unnið að endurskipulagningu skuldastöðu. Því miður hafa mál þróast á þann veg að fólk skilur ekki hverjir eiga rétt á því að fá skuldir felldar niður, hverjir eiga rétt á því að fá að koma áfram að þeim atvinnurekstri sem þarfnast endurskipulagningar skulda, í hvaða tilvikum bankarnir ætla að taka yfir eignarhaldið og segja þá skoðun sína að núverandi eigendur þurfi að víkja frá rekstrinum. Hvenær eru bankarnir í stöðu til að selja kröfur sínar, eins og nú berast fregnir af frá fjölmiðlum, að einstakir bankar hafi gripið til þess ráðs, jafnvel meðan verið var verið að semja við skuldara, að framselja kröfuna öðrum? Við hljótum að gera kröfu um að íslenskur almenningur skilji hvernig málum er háttað í bankakerfinu, að á sama tíma og fjölskyldurnar reyna að standa undir skuldabyrði sinni og við hér á þinginu setjum lög og reglur um þessi efni, sé það með sama hætti gagnsætt í atvinnulífinu á hvaða forsendum menn fá felldar niður skuldir, hvert gagnsæið á að vera. Staðreyndin er sú að ekki er endalaust hægt að skýla sér á bak við bankaleynd í þessum málum. Það á að vera tiltölulega auðvelt að setja skýrar reglur sem allir geta skilið þar sem tryggt er að sambærileg mál fá meðhöndlun, þar sem bankarnir geta tjáð sig um að þeir telji að í tilteknum tilvikum sé áframhaldandi eignarhald viðkomandi eigenda mikilvægt en ekki í öðrum tilvikum. Nú spyr ég fjármálaráðherra sem hefur með eignarhald á bönkum að gera hér á landi: Hvaða hugmyndir hefur ríkisstjórnin til að eyða þeirri óvissu og því skilningsleysi sem ríkir um meðhöndlun þessara mála? 

Frú forseti. Sem betur fer sér fyrir endann á því að endurreisa eða koma á fót nýju bankakerfi með fjármögnun nýju bankanna og koma því á fastan grunn. Þá hefur orðið sú breyting á að forræðið fyrir eignarhaldinu á stóru bönkunum þremur er farið frá fjármálaráðuneytinu til Bankasýslunnar í samræmi við lög þar um. Það er Bankasýslunnar að halda eignarhlutinn og skipa í bankaráð að fengnum tillögum valnefnda og síðan að fylgjast með því að eigendastefnu ríkisins, að því marki sem hún á við og í samræmi við eignarhlut ríkisins, sé framfylgt. Þetta hlutverk hefur Bankasýslan með höndum samkvæmt lögum. Bankarnir hafa verið að móta sína aðferðafræði og hafa sumpart kynnt hvernig þeir hyggist fara í og vinna að þeim gríðarlega stóru, flóknu og erfiðu viðfangsefnum eins og að fara í gegnum fjárhagslega endurskipulagningu drjúgs hluta íslensks atvinnulífs. Það er því miður veruleikinn sem við okkur blasir að mörg fyrirtæki eru skuldsett. Sum þeirra munu ekki eiga sér lífsvon, önnur geta með stuðningi og fjárhagslegri endurskipulagningu komist á traustan grunn með rekstur sinn. Að sjálfsögðu er bönkunum upp á lagt að vinna þetta samræmt, faglega og viðhafa það gagnsæi eins og kostur er, samanber þá eigendastefnu sem ég hef áður vitnað til. Það snýr því að sjálfsögðu að þeim að veita sínar upplýsingar um vinnureglur í þessum efnum. Það snýr að Bankasýslunni að fylgja því eftir að eftir þeim sé farið, að unnið sé faglega og samræmt og er sjálfsagt mál að miðla síðan upplýsingum til Alþingis um hvernig hlutirnir ganga fyrir sig. Það hefur verið ætlun mín að koma með skýrslu um endurreisn bankakerfisins og stöðu þeirra mála en það hefur dregist nú um nokkurra vikna skeið einfaldlega vegna þess að stórar ákvarðanir eru að ráðast í þeim málum einmitt á þessum vikum.

Virðulegi forseti. Það er liðið ár frá því að ljóst varð að taka þyrfti þessi mál mjög miklu traustataki og það er eflaust rétt hjá hæstv. fjármálaráðherra að bankarnir hafi verið að móta sína aðferðafræði. Vandinn liggur í því að það er ekki traust á þessum ferlum. Fólk skilur ekki hvenær skuldir eru afskrifaðar og hvaða reglur gilda. Þegar íslenskur almenningur þarf að leggja sig allan fram um að standa undir skuldabyrðinni og stendur í sjálfu sér ekki annað til boða núna en að fá nýtt greiðsluplan, berast fregnir af miklum afskriftum og ólíkri meðferð í kerfinu. Þetta ástand mun ekki tryggja neinn frið um skuldaaðlögun fyrir heimili og það mun líka leiða til gríðarlega mikillar sóunar og undanskots eigna í atvinnulífinu. Við verðum að laga þetta ástand og ef bankarnir rísa ekki undir því hlutverki að skýra miklu betur hvaða reglur eiga að gilda hér þurfum við að grípa inn í. Við treystum því að þeir sem fara með þessi mál geri það betur en við höfum orðið vitni að hingað til og hafi vökul augu með þessu, það dugar okkur ekki að fá skýrslu eftir einhverjar vikur. Það er augljós vandi núna sem hægt er að taka á með því að gera kröfu um að verklagsreglurnar verði gerðar opinberar og skýrar.

Frú forseti. Ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður sé ekki að fara fram á pólitísk afskipti eða pólitíska íhlutun í einstök mál af þessu tagi.  Ég hygg að hv. þingmaður þurfi ekki annað en skreppa í smástund á netið, þá fái hann talsvert af þeim upplýsingum sem hann biður um. Ég veit ekki betur en að allir bankarnir, a.m.k. sumir þeirra, veit ég fyrir víst vegna þess að ég hef skoðað það sjálfur, hafi sett nákvæmlega sínar verklagsreglur um þessa skuldaúrvinnslu á heimasíðu undir liðnum Umboðsmaður viðskiptavina. Svo er annarra að fara yfir það og fylgjast með því að reglunum sé framfylgt, eins og ég fór yfir áðan. Verði misbrestur á því þarf að sjálfsögðu að taka það föstum tökum.

Frú forseti. Það gladdi marga þegar margra mánaða afneitun hæstv. félagsmálaráðherra lauk um mikilvægi þess og nauðsyn að ráðast í almennar aðgerðir til að koma til móts við skuldavanda heimilanna. Fyrir vikið vildu menn að sjálfsögðu sýna jákvæðni gagnvart þessari viðleitni og vísa ég þar til frumvarps hæstv. ráðherra sem var keyrt í gengum þingið með afar skömmum fyrirvara. En smátt og smátt hefur verið að koma í ljós að á því eru ýmsir ágallar og jafnvel hugsanlegt að frumvarpið geri töluvert meiri skaða en gagn. Spurningin er því sú: Getur hæstv. félagsmálaráðherra tekið undir að mikilvægt sé að ráðast í raunverulega höfuðstólslækkun, þ.e. raunverulega leiðréttingu á lánum íslenskra heimila? Eins og fyrirkomulagið er nú eru á því ýmsir gallar. Það eykur enn á vandann í framtíðinni og dregur þannig úr líkum á því að vandinn leysist nú. Þetta eykur á misskiptingu þegar laun hækka mishratt og þetta frystir nánast algerlega fasteignamarkaðinn og festir fólk þannig í skuldafangelsi. Spurningin er því þessi, sérstaklega í samanburði við þær fregnir sem nú berast úr bönkunum af gríðarlegum afskriftum sem stefnir í hjá fyrirtækjum og þá kannski sérstaklega einu fyrirtæki: Er ekki ljóst að íslensk fyrirtæki verða að fá að njóta a.m.k. sambærilegrar meðhöndlunar og fá þá raunverulega leiðréttingu lána sinna? Annar samanburður sem hlýtur að vekja athygli hvað þetta varðar eru fyrirhugaðar skattahækkanir ríkisstjórnarinnar. Gera þær ekki miklu meira en að éta upp þann skammgóða vermi sem felst í lagabreytingu hæstv. félagsmálaráðherra?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Ég get ekki tekið undir að þessi nýsetta löggjöf geri meiri skaða en gagn. Það eru auðvitað engar fullkomnar lausnir til í ófullkomnum heimi. En ég held að með þessari löggjöf höfum við farið eins nærri því að finna þá lausn sem best gagnast stærstum fjölda fólks með almennum aðgerðum, þ.e. með því að gefa fólki fyrirheit um að greiðslur verði héðan í frá í samræmi við launaþróun frekar en í samræmi við annaðhvort verðlagsþróun eða gengisþróun. Hvort tveggja eru stærðir sem fólk hefur afskaplega litla stjórn á og lítil tengsl við og þær hafa óverulega tengingu til skemmri tíma litið við afkomu þorra fólks. Ég held þess vegna að sú hugmyndafræði sem byggir á því að gera fólk sem var í reynd í lagi fyrir hrun áfram svo sett eftir hrun þannig að það geti staðið í skilum með skuldbindingar sínar, sé skynsamlegasta og eðlilegasta leiðin til að taka á þessum vanda. Ég held síðan að hvað varðar höfuðstólslækkun til viðbótar komum við alltaf að þeim vanda hvar finna eigi svigrúm til slíkra aðgerða. Það er auðvitað ljóst að ýmsar bankastofnanir bjóða nú höfuðstólslækkun sem felst í núvirðingu lána með tilboðum um breytingu á lánaformum og annað slíkt, einkum með umreikningum og núvirðingu lána úr gengistryggðum lánum yfir í innlend, óverðtryggð kjör eða úr verðtryggðum lánum í innlend óverðtryggð kjör. Það er auðvitað hverjum í sjálfsvald sett að gera það. Að því er varðar frekari leiðir til að lækka höfuðstól sé ég ekki alveg hvert svigrúmið þar er. Hv. þingmaður vísar í afskriftir sem eru í bönkunum að öðru leyti í málefnum fyrirtækja og bankarnir verða auðvitað að útskýra svigrúm sitt þar. En það sem ég held að við endum alltaf á er spurningin: Hverjir eiga þá að greiða fyrir höfuðstólslækkanir sem eru umfram núvirðingu 

Frú forseti. Sama spurning hlýtur að vakna varðandi heimilin og afskriftir af lánum hjá þeim eins og þegar verið er að afskrifa verulegan hluta af lánum fyrirtækja. Það er yfirleitt gert með þeim rökum að ekki sé um annað að ræða, þetta sé nauðsynlegt til að fyrirtæki geti haldið áfram rekstri og til að allt efnahagslíf á Íslandi hrynji ekki. Nú á það sama ekki við um heimilin. Við höfum bent á það og margreynt að útskýra fyrir hæstv. félagsmálaráðherra og öðrum að með því að ráðast í leiðréttingu strax, leiðréttingu þar sem vel að merkja er gert ráð fyrir við færslu lánanna frá gömlu bönkunum yfir í þá nýju, megi koma í veg fyrir það tjón sem óumflýjanlega felst í því að hafa skuldabyrðina hangandi yfir heimilunum, skuldabyrði sem á endanum verður ekki hægt að greiða. Ég spyr þá hæstv. ráðherra hreint út: Hvað finnst ráðherranum um þær afskriftir sem nú er verið að ræða að verði veittar fyrirtækinu Högum og hvernig getur hann réttlætt að ekki sé ráðist í afskriftir til íslenskra heimila í samanburði við það?

Virðulegi forseti. Nú þekki ég ekki þau mál sem hv. þingmaður spyr mig um enda eru þau ekki á mínu borði. En ég geri einfaldlega ráð fyrir því að viðkomandi bankar séu að vinna að því að hámarka virði þeirra eigna sem þeir eru með í höndunum. Það sem er alltaf veiki hlekkurinn í allri þessari umræðu sem hv. þingmaður stillir upp er einfaldlega að í yfirfærslunni á eignum gömlu bankanna yfir í þá nýju var gert ráð fyrir tiltekinni tapsáhættu af lánum. Með þeim aðgerðum sem við samþykktum í lagaformi fyrir tveimur vikum er gert ráð fyrir ákveðnu svigrúmi og að það verði nýtt til að mæta óhjákvæmilegri fjárhagslegri endurskipulagningu hjá þeim heimilum sem ekki ráða að óbreyttu við greiðslu skulda sinna. Það er því gert ráð fyrir að þetta svigrúm verði nýtt til fulls í þeirri sértæku skuldaaðlögun sem þar er gert ráð fyrir. Að öðru leyti er ekki um neitt svigrúm að ræða og auðvitað er ekki hægt að dreifa sömu afskriftinni út tvisvar.

Virðulegur forseti. Ég er með fyrirspurn til hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra um samskipti ráðuneytis hans og Fjármálaeftirlitsins. Þegar haft er í huga að Fjármálaeftirlitið er sú stofnun stjórnsýslunnar sem virðist hafa brugðist fremur en aðrar í aðdraganda hrunsins og að eingöngu hefur verið skipt út einum starfsmanni, forstjóranum, vil ég spyrja ráðherrann eftirfarandi spurninga: 1. Hefur hæstv. ráðherra skipulagt einhvers konar eftirlit ráðuneytisins með Fjármálaeftirlitinu og þá hvernig? 2. Ef ekki, er það þá hugmynd hans að sama starfsfólk Fjármálaeftirlitsins sinni áfram fjármálaeftirliti með óbreyttum hætti? 3. Hefur hann gefið stjórn Fjármálaeftirlitsins einhver fyrirmæli um breytt eftirlit og betri starfshætti og þá hver? 4. Eru sömu starfsmenn viðskiptaráðuneytisins og sinntu samskiptum við Fjármálaeftirlitið fyrir hrunið enn þá í sömu stöðu í ráðuneytinu og með sama hlutverk?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Þór Saari spyr um nokkur atriði í samskiptum efnahags- og viðskiptaráðuneytisins og Fjármálaeftirlitsins og ég vil byrja á því að leiðrétta nokkrar lykilstaðreyndir. Meðal annars fullyrti hann að einu breytingarnar hjá Fjármálaeftirlitinu hefðu verið þær að skipt hefði verið um einn starfsmann, þ.e. forstjórann. Það er einfaldlega rangt. Það var skipt um alla stjórn stofnunarinnar. Hún sagði reyndar af sér áður en ég varð ráðherra en það kom í minn hlut að skipa nýja stjórn, bæði aðalmenn og varamenn, þannig að það hefur verið skipt um þá alla og svo hefur jafnframt verið skipt um forstjóra eins og kunnugt er. Eitthvað hefur verið um að nýir starfsmenn hafa komið í stað þeirra sem áður störfuðu í stofnuninni en ég hef ekki yfirlit um það hér nákvæmlega hversu margir þeir eru. Síðan hefur jafnframt verið unnið ötullega innan ráðuneytisins að því að fara yfir regluverkið sem gildir um fjármálaeftirlit á Íslandi, bæði lagarammann og annað, og afrakstur þess mun koma í þingið á allra næstu vikum og hugsanlega á vorþingi einnig. Það hefur því margt breyst og mun margt breytast til viðbótar því sem þegar hefur breyst. Einnig hafa orðið einhverjar starfsmannabreytingar í efnahags- og viðskiptaráðuneytinu en að uppistöðu til er þar sama starfsfólk og var þegar ég kom til starfa þó að nokkrir hafi bæst við. Eitthvað hefur skipulag ráðuneytisins breyst en að uppistöðu til er sama starfsfólkið við þau störf sem það hafði þar áður.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra greinargóð svör. Stjórn Fjármálaeftirlitsins er ekki starfsmenn þess en mér fannst svolítið athyglisvert að heyra hæstv. ráðherra segja það sem hann sagði, að þrátt fyrir að í ljós hafi komið stórfelldir meinbugir á stjórnsýslu í aðdraganda hrunsins hefur ekkert verið gert af hálfu ráðuneytisins í þessu tilviki til að taka á því öðruvísi en lagfæra rammann utan um löggjöfina. Það finnst mér athyglisvert svar og tel að þingið eigi að leggja eyrun við, hugsanlega getur farið eins um aðra þætti í stjórnsýslunni, þrátt fyrir stærsta hrun í sögu lýðveldisins verður þar kannski engu breytt.

Virðulegi forseti. Ég held að ég verði að taka upp hanskann fyrir almenna starfsmenn, bæði efnahags- og viðskiptaráðuneytisins og Fjármálaeftirlitsins og reyndar einnig almenna starfsmenn í bankakerfinu, ef út í það er farið. Það er vissulega rétt að hér fór margt úrskeiðis á undanförnum missirum, það ber einhver ábyrgð á því en það eru ekki almennir starfsmenn. Það eru þeir sem settu leikreglurnar og það eru stjórnendur, hugsanlega stjórnmálamenn og ýmsir aðrir, sem bera ábyrgðina. Það er ekki hægt að skella skuldinni yfir á almennt starfsfólk. Það væri eins og að kenna þeim sem mokuðu kol eða unnu í eldhúsinu um Titanic-slysið. Það er einfaldlega ekki þannig. Það eru skipstjórinn og stýrimennirnir og þeir sem hönnuðu fleytuna sem bera ábyrgðina. Það eru ekki almennir starfsmenn þannig að ég vil fyrir hönd þeirra einfaldlega fara fram á þingmaðurinn dragi ásakanir á hendur þeim til baka.

Frú forseti. Í síðustu viku samþykkti framkvæmdastjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins loksins fyrstu endurskoðun á efnahagsáætlun íslenskra stjórnvalda og því ber vissulega að fagna. En það var gert án þess að Icesave-málinu svokallaða væri lokið þrátt fyrir að í gildi séu lög sem heimila aðeins ríkisábyrgð að uppfylltum þeim fyrirvörum sem Alþingi setti núna í sumar. Því hefur verið haldið mikið á lofti að lausn á Icesave-málinu væri forsenda þess að endurskoðunin fengist samþykkt en nú hefur það sem sagt gerst að endurskoðunin gekk í gegn án lúkningu á Icesave-málinu. Sé það rétt sem ýmsir þingmenn Vinstri grænna hafa sagt síðustu daga, að þeir hafi ekki enn þá tekið ákvörðun um hvort við samþykkjum það frumvarp sem hæstv. fjármálaráðherra hefur lagt fyrir þingið má ljóst vera að það er ekkert gefið að þessi lög verða samþykkt. Enda væri slíkt í hæsta máta óeðlilegt þar sem maður ætlast til þess, ef yfirlýsingar hv. þingmanna í gegnum tíðina um þinglega meðferð eru hafðar í huga, að þinginu verði gefinn allur réttur á því að breyta þessu máli, sýnist því þörf á. Spurningar mínar til fjármálaráðherra eru því þessar: Voru einhverjir fyrirvarar settir af hálfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem snúa að Icesave við þessa endurskoðun? Býst ráðherrann við einhverjum aðgerðum af hálfu sjóðsins ef Alþingi samþykkir ekki þau lög um ríkisábyrgð sem nú liggur fyrir? Einnig vil ég spyrja hvort ríkisstjórnin hafi veitt Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og þá stjórnvöldum bæði á Norðurlöndunum og í Póllandi fullvissu fyrir því að Icesave-frumvarpið fari í gegn, vegna þess að það var skilyrði fyrir lánveitingu þeirra, ef ég skildi það rétt. Einnig vildi ég spyrja hæstv. fjármálaráðherra í ljósi frétta í hádegisútvarpinu um að skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um framvindu efnahagsmála á Íslandi verði frestað, hvort hann geti gefið einhverjar skýringar á þeirri töf. Skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um framvindu efnahagsmála á Íslandi hefur verið frestað, 

Frú forseti. Það var frá því gengið eins og ég held að hafi þegar hafi verið upplýst að þegar viðaukasamkomulag um Icesave-málið var í höfn færi fram endurskoðun á málefnum Íslands hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, samanber yfirlýsingu landanna þriggja þar sem komið er inn á það mál og það hefur allt gengið eftir. Eru einhverjir fyrirvarar af hálfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins tengdir við endurskoðunina? Nei, ekki er mér kunnugt um það. Eru einhverjar aðgerðir líklegar ef eitthvað ber út af í þessum efnum? Nei, ekki er mér kunnugt um það, enda geri ég ráð fyrir því að Icesave-málið fái farsæla afgreiðslu og lyktir. 

Virðulegi forseti. Þetta var mjög athyglisvert svar hjá hæstv. fjármálaráðherra. Engir fyrirvarar vegna þess að hann gerir ráð fyrir því að þetta fari allt saman í gegn. Það er þá gott að ríkisstjórnin skuli vera með tryggan þingmeirihluta fyrir frumvarpi sínu, það eru ákveðin nýmæli fólgin í því og við getum fagnað því. En hins vegar vil ég fá að spyrja hæstv. fjármálaráðherra beint út: Er þetta mál komið í það skýran og endanlegan búning, eins og ég held að hann hafi notað sjálfur, að það megi ekki breyta einu eða neinu? Við getum fallist á að það er allt til þess vinnandi að ljúka þessu máli farsællega, ég get alveg tekið undir það, en það er ekki þar með sagt að það verði endilega að ljúka því á þann hátt sem liggur fyrir í frumvarpsdrögum. Er t.d. svigrúm til að taka tillit til athugasemda manna eins og t.d. Stefáns Más Stefánssonar og Lárusar Blöndals sem birtust í blaðagrein í Morgunblaðinu á laugardaginn? Getum við verið þess fullviss að þingið fái tækifæri 

Frú forseti. Það er ekkert skúffusamkomulag og engir fyrirvarar faldir eða duldir á bak við þetta mál. Endurskoðunin hefur einfaldlega farið fram. Hún hefur verið samþykkt og án nokkurra fyrirvara eða skilyrða. Það er tekið skýrt fram í yfirlýsingunni að þar með opnist aðgangur að gjaldeyrislánunum, öðrum hluta lánanna frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og fyrsta hluta lánanna frá hinum Norðurlöndunum. Það er fólgið í afgreiðslunni sjálfri að það gerist í framhaldinu með beinum hætti og er auðvitað afar mikilvægt. Þá komumst við áfram með okkar efnahagsaðgerðir í heild sinni. Ég held að það megi þegar sjá þess ýmis jákvæð merki að þetta hefur sett hlutina af stað og á hreyfingu. Það er síðan í höndum Alþingis og fjárlaganefndar Alþingis að ljúka vinnu sinni við Icesave-frumvarpið og eins og ég segi hef ég verið og er bjartsýnn á að það fái farsælar lyktir.

Virðulegi forseti. Ég ætla að spyrja út í verklagsreglur bankanna. Núna fáum við fréttir af tugum milljarða afskrifta fyrirtækja í banka eins og Nýja Kaupþingsbanka. Í verklagsreglum Nýja Kaupþings stendur að áframhaldandi þátttaka eigenda og stjórnenda byggist á því að þeir njóti trausts og þyki mikilvægir fyrir framtíð fyrirtækisins. Þessar verklagsreglur virðast ekki koma í veg fyrir að einn helsti forustumaður útrásarinnar haldi skuldsettu fyrirtæki sínu að lokinni endurskipulagningu skulda fyrirtækisins. Því vakna upp spurningar um hvernig skilgreina eigi traust einstaklinga og hvort eigendur og stjórnendur eigi að sæta ábyrgð á gerðum sínum. Ég spyr því efnahags- og viðskiptaráðherra hvort hann álíti verklagsreglur bankanna nógu skýrar. Ef svarið er já, spyr ég hvort hann muni beita sér fyrir því í gegnum Bankasýsluna að móta þær með skýrari hætti. Auk þess vil ég vita hvort ráðherra sé almennt þeirrar skoðunar að nota eigi endurskipulagningu skuldsettra fyrirtækja, sérstaklega fákeppnisfyrirtækja, til að skipta þeim upp og tryggja dreift eignarhald.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Lilja Mósesdóttir minntist ekki sérstaklega á fyrirtækið Haga sem hefur verið í umræðu undanfarna daga en ég geri ráð fyrir því að það hafi verið kveikjan að þessari fyrirspurn, alla vega að hluta. Vegna þess vil ég taka fram að í fyrsta lagi tel ég að það sé ekki hlutverk ráðherra eins og mín eða annarra að hafa afskipti almennt af málefnum einstakra fyrirtækja þegar þau eru í vinnslu hjá bankakerfinu. Ég tel að það sé mjög mikilvægt grundvallarsjónarmið að stjórnmálamenn, hvort sem þeir eru ópólitískir eða ekki, hafi ekki bein afskipti af því sem bankarnir eru að gera á þessu sviði. Meðal annars bendi ég á að Bankasýslunni var m.a. komið á fót til að tryggja að þetta sjónarmið fengi að njóta sín. Hins vegar tel ég, og tek undir það með hv. þingmanni, að við endurreisn íslensks efnahagslífs eftir þær hörmungar sem á því hafa dunið eigum við vitaskuld ekki að taka kerfið frá 2007 og reisa það upp aftur óbreytt. Auðvitað gerum við það ekki. Við munum ekki almennt endurreisa öll þau föllnu eignarhaldsfélög sem hér tröllriðu þjóðfélaginu og skilja það eftir með mörg hundruð eða mörg þúsund milljarða kr. skuldir. Það er ekki nokkur glóra í því. Það er síðan annað mál hvað gera á við öll þau rekstrarfélög sem eru í raun og veru miklu mikilvægari fyrirtæki sem eru eða voru um tíma í eigu þessara eignarhaldsfélaga. Það kann vel að vera að það sé skynsamlegt að gera þar á einnig einhverjar breytingar, t.d. taka rekstrarfélög sem voru með umsvifamikinn rekstur á mörgum sviðum og koma þeim í hendur nýrra eigenda og jafnvel með nýju skipulagi. Það kann vel að vera að það þurfi að huga að því og ég geri raunar fastlega ráð fyrir að það verði niðurstaðan í einhverjum tilfellum.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra fyrir að segja að við þurfum að passa upp á það að endurreisnin feli í sér endurreisn en ekki aðlögun þess sem var að breyttum aðstæðum. Ég saknaði þess þó í svari hæstv. ráðherra að hann svaraði ekki spurningu um hvort hann ætlaði að beita sér fyrir því í gegnum Bankasýsluna að viðskiptabankarnir móti sér skýrari verklagsreglur varðandi hvort stjórnendur og eigendur fyrirtækjanna geti haldið áfram rekstri þegar bankarnir fara í milljarðaafskriftir á skuldum.

Virðulegi forseti. Það má vel vera að ég muni hafa einhver afskipti eða skoðanir á verklagsreglum bankanna en ég tel ólíklegt að ég muni beita mér beinlínis fyrir því að þeim verði breytt beint í gegnum Bankasýsluna, enda heyrir hún fyrst og fremst undir fjármálaráðuneytið en ekki efnahags- og viðskiptaráðuneytið. En hvað sem því líður liggur það í fyrsta lagi fyrir að bankarnir hafa allir sett sér verklagsreglur og birt þær opinberlega. Þetta eru í grundvallaratriðum, held ég, ágæt plögg en það er svo annað mál hvernig farið er eftir þeim. Það þarf vitaskuld að hafa eftirlit með því. Nú vill svo til að með nýsamþykktum lögum heyrir upp á mig að skipa m.a. nefnd til að hafa eftirlit með þeim málum og að sjálfsögðu mun ég gera það. Jafnframt heyrir Fjármálaeftirlitið undir mig sem einnig fylgist með þessum málum og ég geri ráð fyrir því að það fylgist með þessu á sínum vettvangi.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um fjarskipti, nr. 81/2003. Meginmarkmið frumvarpsins eru: Í fyrsta lagi að lækka álagt jöfnunargjald og færa til samræmis við áætluð útgjöld vegna alþjónustu. Í öðru lagi breytingar á fjarskiptalögum vegna innleiðingar á reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins nr. 544/2009, sem ætlað er að bæta vernd neytenda og setur hámarksgjöld fyrir ýmsa farsímaþjónustu utan heimaríkis. Jöfnunarsjóður alþjónustu stendur straum af kostnaði vegna alþjónustu en alþjónustuveitendur geta sótt um framlög til sjóðsins. Sjóðurinn er fjármagnaður með jöfnunargjaldi sem lagt er á öll starfandi fjarskiptafyrirtæki í landinu. Er gjaldið ákveðið í 22. gr. laga nr. 81/2003, um fjarskipti. Samkvæmt 3. mgr. greinarinnar skal fjárþörf vegna alþjónustu endurskoðuð árlega af Póst- og fjarskiptastofnun með hliðsjón af fjárþörf sjóðsins og niðurstaða hennar ásamt tillögu um breytt gjaldhlutfall lögð fyrir samgönguráðherra ef þörf þykir. Með lögum nr. 143/2007 var gjaldið hækkað úr 0,12% í 0,65% til þess að mæta óvæntri útgjaldaaukningu úr jöfnunarsjóði í kjölfar úrskurðar úrskurðarnefndar fjarskipta- og póstmála nr. 1/2007. Aftur á móti þykir ekki þörf á svo háu jöfnunargjaldi þar sem ekki hefur verið sótt um frekari framlög úr jöfnunarsjóði alþjónustu umfram framlag til Neyðarlínunnar. Því er lögð til lækkun þess í samræmi við tillögur Póst- og fjarskiptastofnunar á grundvelli fjárþarfar sjóðsins sem er 0,10%. Er áætlað að heildartekjur jöfnunarsjóðs á árinu 2009 verði í kringum 35 milljónir og lækkar því sem nemur um 163 milljónir, sem er það framlag sem Símanum var ákvarðað með úrskurði úrskurðarnefndar nr. 1/2007, eins og áður hefur verið greint frá. Með áðurnefndri reglugerð um reiki er gildistími gildandi reglugerðar um sama efni framlengdur um tvö ár. Jafnframt er gildissvið reglugerðarinnar víkkað út svo hún nái yfir annars konar alþjóðlega reikiþjónustu í farsímanetum auk hefðbundinna símtala, svo sem SMS, MMS og gagnaflutningsþjónustu í farsímanetum, ásamt öðrum ákvæðum sem ætlað er að styrkja neytendavernd. Eitt meginákvæði hennar er að setja hámarksverð á alþjóðlega reikiþjónustu og setja reglur um tímamælingar fyrir gjaldtöku. Hæstv. forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. samgöngunefndar.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um landflutninga. Frumvarpinu er ætlað að koma í stað laga nr. 24/1982, um flutningasamninga og ábyrgð við vöruflutninga á landi. Var það samið af starfshópi sem skipaður var til að endurskoða lögin og vinna tillögur að breytingum. Frumvarpið sem hér er kynnt er afrakstur vinnu starfshópsins. Megintilgangur þess er að laga reglur á sviði landflutninga að því rekstrarumhverfi sem starfsgreinin landflutningar býr við í dag, að teknu tilliti til þeirra breytinga og þróunar sem átt hefur sér stað á þessu sviði frá því gildandi lög voru sett. Í frumvarpinu er að finna ýmsar breytingar og nýmæli og mun ég nú í stuttu máli gera nánari grein fyrir þeim helstu: Í fyrsta lagi er lagt til að heiti frumvarpsins verði landflutningalög. Er það til einföldunar og einnig er með þeirri breytingu tekið mið af heiti annarra laga á sviði flutningaréttar, eins og siglingalög og loftferðalög. Í öðru lagi eru lagðar til nokkrar breytingar og nýmæli hvað varðar gildissvið frumvarpsins. Þar er fyrst að nefna að frumvarpið gildi um allan vöruflutning með ökutækjum á landi, hvort sem flutt er innan bæjarfélaga eða þeirra á milli en gildandi lög eiga bara við um flutning milli bæjarfélaga. Þá er lagt til að frumvarpið gildi án tillits til hvort greitt er fyrir flutninginn eða ekki og skiptir ekki máli í hvaða formi endurgjaldið er. Gámaflutningar eru nú mjög algengur flutningsmáti og er því í frumvarpinu tekið fram að það gildi um flutninga sem samtengdum ökutækjum og gámum en sambærilegt ákvæði er ekki í gildandi lögum. Einnig er nýmæli að lagt er til að frumvarpið sé ófrávíkjanlegt nema annað sé sérstaklega tekið fram en óvissa hefur ríkt um hvort gildandi lög séu frávíkjanleg. Í þriðja lagi er að finna þá nýbreytni frá gildandi lögum að í frumvarpinu eru skýrð nokkur hugtök sem þar er að finna og er slíkum orðskýringum ætlað að auðvelda skýringu og túlkun þess. Í fjórða lagi er að finna nokkur nýmæli um flutningssamninginn og atriði honum tengd. Má þar nefna að kveðið er á um sönnunargildi fylgibréfs og að heimilt sé að bæta við efni þess umfram það sem skylt er að komi þar fram. Þá er lagt til að fylgibréfið geti verið rafrænt og undirritun á það megi vera stimpluð eða prentuð. Einnig eru ítarlegri ákvæði um móttöku, flutning og afhendingu vöru. Í fimmta lagi eru lagðar til breytingar á ábyrgð flytjanda og breytingar hvað varðar takmörkunarfjárhæð bóta. Í dag gildir sú ábyrgðarregla í flutningum á vegum innan lands að ábyrgð flytjanda er hlutlæg með nánar tilgreindum undantekningum sem taldar eru upp í lögunum. Með frumvarpinu er lagt til að tekin verði upp svokölluð sakarlíkindaregla en í henni felst að flytjandi er bótaskyldur vegna tjóns á þeim farmi sem hann flytur nema hann sanni að tjónið sé hvorki að rekja til hans eða neins sem hann ber ábyrgð á. Í gildandi lögum er takmörkunarfjárhæð bóta ákveðin krónutala fyrir hvert brúttókíló sem tekur breytingum í samræmi við sérstaka vísitölu. Þar sem þessi viðmiðunarvísitala er ekki lengur til er erfitt að reikna út takmörkunarfjárhæðir. Er því lögð til sú breyting að takmörkunarfjárhæð miðist við SDR og er það til samræmis við það sem almennt gildir í flutningarétti. Þá er lögð til sú breyting að takmörkunarfjárhæð verði 12,5 SDR fyrir hvert kíló vöru. Einnig er lagt til að heimilt verði að víkja frá þessari takmörkunarfjárhæð en þó aðeins til hækkunar á bótafjárhæð. Ég tel ekki ástæðu til að reifa þessar breytingartillögur frekar enda er þetta ítarlega skýrt í greinargerðinni með frumvarpinu og vísa ég til þess. Auk þeirra atriða sem ég hef þegar fjallað um er í frumvarpinu að finna ýmislegt fleira sem bæði er nýmæli og til nánari skýringa. Má þar nefna tilvik þar sem flytjandi getur undanskilið sig ábyrgð og skýrari reglur um skyldu sendanda hvað varðar frágang, pökkun og meðhöndlun vöru. Einnig eru ítarlegri reglur um flutning á hættulegum vörum og um móttöku vöru. Þá er lagt til að flytjandi hafi haldsrétt í vörunni í stað þess að hann hafi handveð og er ítarlega mælt fyrir um hvernig hann getur nýtt sér haldsréttinn. Hæstv. forseti. Ég hef nú rakið helstu nýmæli og breytingar sem lögð eru til með frumvarpinu. Eins og sést af því og ég nefndi í upphafi er hér um að ræða nauðsynlega endurskoðun laga á þessu sviði, enda hafa ýmsar breytingar átt sér stað frá því að gildandi lög voru sett og voru þau því um margt ekki í takt við nútímann. Ég tel ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð heldur legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til landflutningalaga sem hæstv. samgönguráðherra mælti fyrir hér áðan. Eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra er um mjög efnismikið frumvarp að ræða. Í athugasemdum við þetta lagafrumvarp kemur fram að það hafi verið samið af starfshópi sem skipaður var af þáverandi samgönguráðherra 30. október 2006. Fæðingartíminn hefur því verið mjög langur enda er hér um efnismikið frumvarp að ræða. Mig langar í upphafi þessarar umræðu að spyrja hæstv. ráðherra: Tók það starfshópinn þrjú ár að semja þetta frumvarp eða er eitthvað síðan hópurinn skilaði af sér? Eins og hæstv. ráðherra nefndi áðan er um miklar breytingar að ræða. Verið er að skýra réttarstöðu þeirra sem flytja vörur með landflutningum og væntanlega auka eitthvað rétt þeirra en í ljósi þess hljótum við að velta fyrir okkur hvort þetta frumvarp geti leitt af sér að flutningskostnaður með landflutningum hækki í ljósi aukinna kvaða á flutningafyrirtækin. Ég velti líka öðru fyrir mér. Margir hafa nýtt sér póstþjónustuna í tengslum við vöruflutninga á undangengnum árum og oftar en ekki hefur verið ódýrara fyrir fólk, sérstaklega á landsbyggðinni, að nýta sér þjónustu póstsins en annarra fyrirtækja þegar kemur að því að flytja vörur víða um land. Hér er talað um að helstu breytingar í þessu frumvarpi snúi m.a. að því að ákvæði þessara laga gildi ekki um póstflutninga. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hverju það sætir. Ef við samþykkjum þetta frumvarp óbreytt, verða póstflutningar þar af leiðandi óöruggari? Býr almenningur þá við lakari vernd, sem ég tel að þetta frumvarp innleiði verði það samþykkt? Ég vil taka fram að ég er ekki endilega neikvæður gagnvart þessari lagasetningu. Það vakna einfaldlega margar spurningar við lestur þessa frumvarps, það er mjög ítarlegt og ég á von á að hv. samgöngunefnd muni fara mjög ítarlega yfir þetta. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort einhver tímapressa sé á að samþykkja þetta mál, hvort við þurfum að innleiða þetta að einhverju leyti vegna þess að við erum á Evrópska efnahagssvæðinu eða hvort nefndin fái ekki allan þann tíma sem hún þarf til að fara yfir þetta mál. Í lokin vil ég spyrja hæstv. ráðherra, af því að við ræðum um frumvarp til landflutningalaga og hæstv. ráðherra hefur á undangengnum árum verið mikill talsmaður þess að lækka flutningskostnað. Ég er honum sammála um það og við hljótum, sama hvar í flokki við stöndum, að einsetja okkur að lækka flutningskostnað. Mörgum fannst sárt að horfa upp á þá þróun þegar sjóflutningar hringinn í kringum landið lögðust af. Í ljósi þess að búið er að vinna núna í þrjú ár að því að setja þetta frumvarp til landflutningalaga saman finnst mér rétt að spyrja hæstv. ráðherra hvaða vinna sé í gangi í ráðuneyti hans er viðkemur sjóflutningum, þ.e. strandflutningum. Við höfum mörg talað fyrir því að æskilegt væri að við gætum búið við strandflutninga og eins og ég sagði áðan hafa stjórnmálamenn úr öllum flokkum talað fyrir að stuðla að því. Það mundi þá leiða af sér að flutningskostnaður fyrir marga í atvinnurekstri og jafnvel heimili vítt og breitt um landið mundi lækka. Við höfum því miður þurft að horfa upp á það á síðustu missirum að vöruflutningskostnaður, sérstaklega fyrir fólk á landsbyggðinni, hefur hækkað en það er kannski ekki óeðlilegt í ljósi þess að verð á eldsneyti og allt hefur hækkað stórkostlega í okkar samfélagi. Þess vegna finnst mér vert að spyrja hæstv. ráðherra hvaða vinna sé núna í gangi í ráðuneyti hans sem miðar að því að lækka flutningskostnað á landsbyggðinni. Fólk sem býr vítt og breitt um landið þarf að þola að flutningskostnaður og þar af leiðandi verð á vöru og þjónustu er mun hærra en á suðvesturhorni landsins og þar er mikill munur á. Öll hljótum við að stefna að því að reyna að gera lífskjör í landinu sem sambærilegust. Það er ekkert vafaatriði í mínum huga að landsbyggðin situr því miður eftir þegar kemur að verði á vöru sem þarf að flytja út á land í ljósi þess að flutningskostnaður er svo hár. Þess vegna væri gott að heyra hæstv. ráðherra fjalla aðeins um með hvaða hætti hann áformar að lækka flutningskostnað á landsbyggðinni og þannig auka samkeppnishæfni margra byggðarlaga. Við horfum upp á mörg samfélög sem því miður þurfa að greiða miklu hærra verð fyrir þær vörur sem fluttar eru á viðkomandi staði og það hlýtur því að vera keppikefli okkar allra, sama hvort við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu, að reyna að lækka reikning fólks sem þarf að kaupa vöru sem flutt er um langan veg. Mér fannst ekki annað hægt í ljósi þess að hæstv. ráðherra er kominn hingað að ræða um flutning og þá flutningskostnað í landinu og við tækjum umræðu um hvaða vinna er núna í gangi í ráðuneytinu til að lækka þennan kostnað. Við hljótum að stefna að því sama marki að reyna að jafna lífskjörin í landinu, jafna aðstöðu fólks hvort sem það sem býr á Þórshöfn eða í Reykjavík. Það er áratugalöng saga að á þessum stöðum þarf fólk að greiða mun hærra verð fyrir flutning sem hefur leitt af sér mun hærra verðlag hvort sem er á olíu eða annarri vöru. Í því samhengi má minna hæstv. ráðherra á, og ég veit að ég þarf ekki að gera það, að við í þingflokki Framsóknarflokksins höfum beitt okkur mjög hatrammlega gegn því að flutningssjóður á olíu yrði lagður niður eins og rætt hefur verið um mörg undangengin ár. Ég man að þegar Framsóknarflokkurinn var í ríkisstjórn kom reglulega inn á borð þingflokks framsóknarmanna sú stefna fjármálaráðherra að leggja þennan mikilvæga sjóð niður en það hefði m.a. orðið til þess að verð á eldsneyti á stöðum sem fjærst eru frá höfuðborginni stórhækkaði. Sem betur fer komum við í veg fyrir að sá mikilvægi sjóður væri aflagður því nógu hátt er verðið á eldsneyti á landsbyggðinni sem í sumum tilfellum er mun hærra en á suðvesturhorni landsins. Umræðan sem við þurfum að fara í er mjög efnismikil og eins og ég sagði í upphafi er um að ræða mál sem gengur þvert á alla stjórnmálaflokka. Við þurfum að halda vöku okkar í því hvernig ríkisstjórnin heldur á þessum málum og þess vegna finnst mér brýnt að heyra framtíðarsýn hæstv. samgönguráðherra þegar kemur að þessu mikilvæga máli sem er eitt stærsta byggðamálið á Íslandi í dag. Við hæstv. ráðherra komum báðir úr Norðausturkjördæmi sem er eina kjördæmið sem hefur ekki snertiflöt við höfuðborgarsvæðið. Þetta mál, flutningur og flutningskostnaður, sama hvort er á vöru eða eldsneyti, skiptir fólk sem býr á því landsvæði gríðarlega miklu máli. Ég hlakka því til að heyra í hæstv. ráðherra á eftir hvaða sýn hann hafi til framtíðar til að koma til móts við fólk á landsbyggðinni sem hefur því miður í mörg ár þurft að búa við allt of háan flutningskostnað sem hefur leitt af sér skerðingu á lífskjörum vegna þess að allt verður miklu dýrara í slíku ástandi. Að lokum vil ég segja að við framsóknarmenn munum taka þetta mál fyrir sem og fulltrúi okkar í samgöngunefnd, hv. þm. Guðmundur Steingrímsson. Hér er um efnismikið frumvarp að ræða en í fljótu bragði efast ég ekki um að þeir sem standa að þessu frumvarpi hafi unnið gott starf. Þó er ljóst að samgöngunefndar bíður ærið verkefni að fara yfir þetta stóra frumvarp og enn og aftur væri æskilegt við lok þessarar umræðu að heyra í hæstv. ráðherra hvað hann hefur til málanna að leggja þegar kemur að háum flutningskostnaði á landsbyggðinni.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir yfirferð hans á þessu frumvarpi sem hér er flutt. Nokkur atriði tengjast því óbeint eins og lækkun flutningskostnaðar og annað þegar rætt er um landflutninga og ég ætla að fara yfir það betur á eftir. Fyrir það fyrsta spyr hv. þingmaður af hverju það tók svona langan tíma að semja frumvarpið. Það er kannski engin ein skýring á því. Þetta frumvarp var tilbúið til flutnings á þessum tíma fyrir einu ári síðan en þá frestaðist það út af smáóhappi sem varð í efnahagsmálum þjóðarinnar. Alþingi tók að sér ýmis önnur störf og þurfti að ræða þýðingarmeiri mál en þetta og þannig var það geymt. Þetta frumvarp var því tilbúið fyrir u.þ.b. einu og hálfu ári síðan en menn hafa verið að kíkja á það og gera það betra. Þess má geta eins og kemur fram í athugasemdum að það er samið af starfshópi sem þáverandi samgönguráðherra skipaði eins og þegar hefur komið fram. Í þeim starfshópi sátu Svanhvít Axelsdóttir, lögfræðingur í samgönguráðuneytinu, Einar Baldvin Axelsson sem fulltrúi flytjenda og Lárus Óskarsson sem fulltrúi kaupenda þjónustunnar, báðir skipaðir af Samtökum verslunar og þjónustu. Þarna er dálítið merkilegur hlutur inni, þ.e. fulltrúi kaupenda þjónustunnar sem kom að þessu og þess vegna er þetta komið fram. Þarna eru fulltrúar hagsmunaaðila og við erum í þessu frumvarpi að festa bætta réttarstöðu, setja skýrari leikreglur. Í raun og veru erum við að setja í frumvarp sem verður vonandi að lögum þær reglur sem greinin hefur notast við undanfarin ár. Hún hefur sjálf sett sér þessar reglur ásamt meiri framtíðarsýn eins og rafrænum fylgibréfum og öðru. Ég veit ekki til þess að hér séu neinar íþyngjandi aðgerðir sem munu hækka þegar allt of há flutningsgjöld. Ég held að svo verði ekki. Þá kem ég að því sem var meginatriði hv. þingmanns, þ.e. há flutningsgjöld og hvernig lækka megi þau. Því er til að svara, virðulegi forseti, að ég sem hér stend ásamt hv. þingmanni og öðrum þingmönnum landsbyggðarinnar hef oft talað um þessi mál og fundist hægt ganga hvað þetta varðar. Það er í fyrsta skipti í sögu þessarar ríkisstjórnar sem skref hafa verið stigin sem við sjáum þegar að lækka eða koma í veg fyrir frekari hækkun flutningsgjalda. Þá á ég annars vegar við að koma í veg fyrir frekari hækkun. Í þeim aðgerðum sem gripið var til í sumar í slæmu árferði þar sem við þurftum að hækka álögur á bensín og olíu og annað slíkt var ekki gengið hlutfallslega fram í hækkun á dísilolíu og ekki heldur á þungaskattinum sem flutningafyrirtækin og ökutæki sem eru 10 tonn eða þyngri borga mikið af. Þarna er í fyrsta skipti, virðulegi forseti, aðgerð sem sýnilega á að koma í veg fyrir frekari hækkun og jafnvel lækka flutningskostnað. Hitt atriðið er það sem margir á hinu háa Alþingi hafa oft talað um að sé vænlegasta leiðin til að lækka flutningskostnað, þ.e. að stytta vegalengdir og bæta samgöngur. Við höfum einmitt séð að það ánægjulega gerðist fyrir hálfum mánuði eða svo að hinn nýi Arnkötludalur fyrir vestan var opnaður í framhaldi af þverun Mjóafjarðar. Þar kallaði ég m.a. í fjölmiðlum og annars staðar eftir mikilli lækkun á flutningsgjöldum frá flutningsfyrirtækjum vegna þess að þarna varð 70 km stytting, um 15% stytting á vegalengdinni frá Reykjavík til Ísafjarðar. Það gerðist, virðulegi forseti. Fyrst boðaði Eimskip 8% lækkun á flutningsgjöldum. Síðan komu Landflutningar – Samskip og gerðu í raun betur, sem var líka svolítið kallað eftir, og buðu 12% lækkun. Þetta eru dálítið mikil tíðindi, virðulegi forseti, fagnaðarefni sem sýnir að ríkið var búið að gera sitt, leggja fram mikla peninga í miklar samgöngubætur sem við sjáum ekki eftir. Við kölluðum eftir þessu og það kom. Þetta vildi ég hafa nefnt hér hvað varðar þessi efni. Síðan get ég auðvitað komið að umræðunni sem hefur verið í gegnum tíðina um kröfur og tillögur um lækkun flutningskostnaðar og annað. Þær hafa verið ýmsar en af því hv. þingmaður spyr hvað ég ætli að gera í samgönguráðuneytinu hvað varðar að lækka flutningskostnað þá er það á okkar ábyrgð að bæta vegi og stytta vegalengdir eins og ég hef áður nefnt. Hv. þingmaður á þó að vita manna best að flutningsjöfnun er í ráðuneyti sem áður fyrr hét viðskiptaráðuneyti og heitir nú efnahags- og viðskiptaráðuneyti. Í viðskiptaráðuneytinu hafa ýmsir góðir framsóknarmenn setið til fjölda ára og þar hefur málaflokkurinn verið, þ.e. lækkun flutningskostnaðar, og þar hafa tillögur átt að koma fram um að lækka flutningskostnað. Þar er umsýslan um flutningsjöfnunarsjóð olíuvara en þær tillögur komu aldrei fram. Þess vegna, virðulegur forseti, er ánægjulegt að það skuli loksins gerast núna í tíð þessarar ríkisstjórnar, annars vegar með þungaskattinn og olíugjaldið og einnig erum við farin að sjá styttingu leiða í samgönguframkvæmdum. Þetta vildi ég einnig nefna hér. Hv. þingmaður nefndi póstflutningana en um þá gilda auðvitað sérlög. Í þriðja lagi spyr hv. þingmaður út í sjóflutninga. Það hefur verið áhugamál mitt og margra annarra til langs tíma að athuga hvort hægt sé að koma sjóflutningum á aftur, lækka þar með flutningskostnað og spara slit á vegum og taka þungaflutninga í sjóflutninga. Það er ánægjulegt að segja frá því að um þessar mundir er að fara í gang síðasta nefndarvinnan, og ég vil halda því fram að það verði vonandi síðasta nefndin, hvað varðar hvort það sé hagkvæmt og við getum komið á sjóflutningum á Íslandi aftur. Sú nefndarvinna fer í gang á næstu dögum. Nefndin verður skipuð fulltrúum frá Vegagerð og Siglingastofnun og Tómas Möller rekstrarhagfræðingur, ef ég fer rétt með hans starfsheiti, mun stýra þeirri nefnd vegna þess að hann hefur töluvert mikið unnið við þessa vinnu og hefur átt nokkra fundi með mér í ráðuneytinu þar sem farið hefur verið yfir þetta. Ég vil trúa því að þetta sé síðasta yfirferðin. Þar mun koma fram hvort hægt verði að taka upp nýja sýn og nýja flutningatækni eða hvort við þurfum einfaldlega að játa okkur sigruð gagnvart því að taka upp strandsiglingar. Ég vil ekki trúa því en hins vegar hef ég alltaf verið viss um það, virðulegi forseti, og byggi ég það á vinnu minni undanfarin ár við að kynna mér sjóflutninga og hvernig þeir ganga fyrir sig, að við munum aldrei ná að taka sjóflutninga upp öðruvísi en með ríkisstyrk til þess aðila sem býður best, svipað og flug til ákveðinna staða, ferjusiglingar, rútur o.fl. Af því ég nefni ferjusiglingar þá renna þær flestar út eða eru með nýjan samning í janúar 2011. Ef út úr þessu kemur fýsilegur kostur hvað varðar sjóflutninga og við getum fært til fé í því skyni að styrkja sjóflutninga held ég að sniðugt sé að bjóða það út á sama tíma og með ferjusiglingunum. Í því kunna að leynast alls konar samlegðaráhrif. Þá held ég, virðulegi forseti, að ég hafi farið yfir flest það sem hv. þingmaður fjallaði um í ræðu sinni og svarað þeim spurningum sem hafa komið fram, ásamt því að veita frekari upplýsingar um það sem hér hefur komið fram, t.d. það sem þó hefur verið gert hvað varðar lækkun flutningsgjalda og þau ánægjulegu tíðindi um flutningsgjöld vestur á firði sem við vonandi sjáum ná til annarra staða á landinu með styttingu vegalengda.

Frú forseti. Í fljótu bragði heyrðist mér að hæstv. ráðherra hefði gleymt að svara einu sem ég nefndi er varðar póstþjónustu, þ.e. þá aðila sem flytja vöru sína með póstinum í dag. Samkvæmt þessu frumvarpi nær það ekki utan um þá þjónustu og ég spyr ráðherrann hvernig standi á því. Ég lýsi yfir mikilli ánægju með að menn ætli að gera lokatilraun til að spýta lífi í sjóflutninga hér við land. Við verðum að sjá hverju sú vinna mun áorka en það er ánægjulegt að hæstv. ráðherra ætlar að hrinda af stað vinnu í því máli. Ég vil minna hæstv. ráðherra á að þegar ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks tók við völdum samþykkti Alþingi á haustmánuðum 2007 að á árinu 2008 yrðu settar 150 millj. kr. til þess að lækka flutningskostnað á landsbyggðinni. Það sorglega var að þrátt fyrir að Alþingi og við þingmenn, sama hvar í flokki við stóðum, hefðum samþykkt þetta sem lög frá Alþingi ákvað framkvæmdarvaldið að nýta þessa heimild ekki með þeim hætti sem þingmenn úr öllum flokkum lögðu upp með. Það var mikið áfall fyrir landsbyggðina að þeim 150 milljónum skyldi ekki hafa verið varið í takt við það sem þingmenn og Alþingi Íslendinga samþykktu á sínum tíma. Það sýnir kannski stöðu þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þá og jafnvel enn í dag að framkvæmdarvaldið, án þess svo mikið sem að ræða við nefndir þingsins, ákvað að hafa þá lagasetningu sem sett var frá Alþingi, að engu. Það var ekki samgönguráðuneytið sem gerði það heldur viðskiptaráðuneytið. Það er því enn langt í land hjá okkur að ná því í gegn að lækka flutningskostnað á landsbyggðinni en þrátt fyrir að það sé erfitt árferði fagna ég því að hæstv. ráðherra skuli setja 

Hæstv. forseti. Jú, ég held að ég hafi komið inn á það varðandi póstflutningana, þar gilda einfaldlega lög nr. 19/2002, um póstþjónustu, eins og segir hér í 5. gr. Aðeins af því að hv. þingmaður ræðir þann þátt sem settur var inn í fjárlög fyrir árið 2008 með 150 millj. kr. framlagi sem fyrst var eyrnamerkt flutningsjöfnun til Vestfjarða en breyttist í meðförum fjárlaganefndar í flutningsjöfnun almennt skal bent á að þáverandi ríkisstjórn vildi nýta fjárframlagið og leggja það til flutningsjöfnunar. En þá kom í ljós að reglur um hvernig nota mætti þetta og hvernig best væri að nota þetta til flutningsjöfnunar, höfðu ekki verið undirbúnar. Það fór nefndarvinna í gang á vegum þáverandi viðskiptaráðherra, Björgvins G. Sigurðssonar, undir forustu hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar. Það var mjög góð vinna og þar voru settar fram tillögur og ábendingar sem nýtast vel. Hins vegar gerðist það í millitíðinni að rétt eftir þetta varð hið mikla banka- og efnahagshrun. Það var þá sem þessar 150 milljónir duttu út annaðhvort við lokafjárlög eða breytingu á fjárlögum, því miður, og þurftum við þá að sjá á eftir þessu. Þá var efnahagshrunið skollið á og þess vegna var þetta ekki nýtt. Vegna þess að flutningsjöfnunarsjóður olíuvara er enn þá á lífi, sem betur fer, er skemmst frá því að segja að þegar ég kom fyrst inn í ríkisstjórn í maí 2007 og verið var að vinna að fjárlögum fyrir árið 2008 var þar í tillögum ákvæði um að fella niður þann sjóð. Ég man eftir því að við nýir ráðherrar Samfylkingar spurðum hvar sú ákvörðun hefði verið tekin, því að ekki tókum við hana. Svarið var einfaldlega þetta: Sú ákvörðun var tekin hjá þáverandi ríkisstjórn sem var að fara frá, hún var tekin í fjármálaráðgjafahóp ráðherra sem þá sátu, en það gekk sem betur fer ekki eftir, þökk sé m.a. nefndinni 

Frú forseti. Aðeins varðandi þennan mikilvæga sjóð sem hefur það hlutverk að jafna verð á eldsneyti í landinu. Ég minntist á það í minni stuttu ræðu áðan að fjármálaráðherrar síðustu ríkisstjórna hafa yfirleitt haft það að markmiði að leggja þennan sjóð af. Það kom oftsinnis inn á borð hjá þingflokki Framsóknarflokksins. Málið fékk þar mikla andstöðu og náði aldrei svo langt að rata inn í fjárlagafrumvarp þegar Framsóknarflokkurinn var við völd. Þess vegna kom það á óvart haustið 2007 þegar ný ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks hafði tekið við völdum að sjá það í frumvarpinu að gert væri ráð fyrir að leggja þennan sjóð af. Það hafði aldrei komist svo langt þegar Framsóknarflokkurinn var í ríkisstjórn að nefna það á nafn í fjárlagafrumvarpi. Það var ein fyrsta fyrirspurnin mín að haustlagi árið 2007 til hæstv. þáverandi ráðherra, Björgvins G. Sigurðssonar, hvernig stæði á þessu. Sem betur fer, eftir mikil mótmæli hjá okkur í stjórnarandstöðunni og einstaka stjórnarliðum, var ákveðið að hætta við þessi áform, enda hefði það hækkað verð á olíu á Þórshöfn um einar fimm krónur, að mig minnir, sem er náttúrlega engin smáræðishækkun. Ég held að við getum verið sammála um það, við hæstv. ráðherra, að við séum ánægðir með að þessi sjóður skuli enn vera við lýði. Ég get fullvissað hæstv. ráðherra um að hugur okkar framsóknarmanna hefur aldrei staðið til þess að leggja þennan sjóð af enda var það Framsóknarflokkurinn þegar hann var í ríkisstjórn, sem kom í veg fyrir að þessar tillögur, sem voru sprottnar upp í fjármálaráðuneytinu, gengju eftir. Ég vona að munum geta haldið áfram að standa saman í þeirri baráttu að stuðla að flutningsjöfnun á olíu um allt land til þess að olíulítrinn austur á fjörðum eða vestur á fjörðum verði ekki miklu hærri en hann er í Reykjavík og er þó verðmunur enn til staðar í dag þrátt fyrir tilvist sjóðsins.

Virðulegur forseti. Það tekur því ekki að við séum að karpa um það liðna í þessu, aðalatriðið er að komast fram á við. Þess vegna fagna ég mjög þeim áföngum sem við höfum náð til lækkunar flutningsgjalda eða sem komið hafa í veg fyrir frekari hækkun, eins og ég gat um hér áðan. Vonandi tekst okkur að feta þá braut áfram. Örlítið vegna laga um olíuflutningsjöfnunarsjóðinn. Hjá nýrri ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar á vordögum 2007 var búið að leggja, eins og alltaf er á þeim tíma, grunn að fjárlögum næsta árs hjá ríkisfjármálahóp sem svo er kallaður, sem ákveðnir ráðherrar sitja í. Þá sáum við það í fyrsta skipti, við ráðherrar Samfylkingarinnar, að til stæði að leggja niður flutningsjöfnunarsjóð olíuvara. Þegar spurt var um hvers vegna það stæði til svaraði þáverandi hæstv. fjármálaráðherra því að sú ákvörðun hefði verið tekin í þáverandi ríkisfjármálahópi Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks að leggja af þennan sjóð, olíujöfnunina. Ég tek það fram, virðulegi forseti, að ég geri mér grein fyrir því að þarna voru kosningar að skella á og ég er ekki svo viss um að niðurstöður af því fjárlagafrumvarpi sem þáverandi ríkisstjórn ætlaði að leggja fram hafi endilega verið komnar til þingflokka stjórnarflokkanna á þeim tíma. Þetta er einfaldlega vinnulagið sem þarna var, því miður. Menn unnu þetta á vordögum, síðan komu kosningar í maí og svo tók ný ríkisstjórn við. Aðalatriðið er að þetta er í gildi núna.

Þetta var slæm ríkisstjórn.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 30/2007, um áhafnir íslenskra fiskiskipa, varðskipa, skemmtibáta og annarra skipa. Hér er um sama frumvarp að ræða og lagt var fram á 136. löggjafarþingi en varð eigi útrætt. Það var einnig lagt fram á 135. löggjafarþingi. Þetta mál á sér nokkurn aðdraganda sem ég tel rétt að reifa stuttlega í byrjun. Starfsemi frístundafiskiskipa má rekja til ársins 2005. Á þeim tíma var ekki að finna heildstæða löggjöf um starfsemina en í ljósi eðlis hennar, að skip eru leigð ferðamönnum til sjóstangveiða, var litið svo á að starfsemin sem slík væri atvinnustarfsemi. Í ljósi þess voru gerðar sömu kröfur til skipanna og um fiskiskip af sömu stærð væri að ræða. Hins vegar var litið svo á að áhöfnin lyti sömu lögmálum og áhöfn skemmtibáta þar sem um frístundaiðju væri að ræða og þyrfti því engin tilskilin réttindi til þess að stjórna frístundafiskiskipi. Þau skip sem nú eru leigð til frístundaveiða eru sérsmíðuð, með einfalt stjórnkerfi og styttri en átta metrar að skráningarlengd. Í byrjun ársins 2008 skipaði ég starfshóp sem hafði það hlutverk að fara yfir öll lög og reglur er varða frístundafiskiskip með það að markmiði að einfalda stjórnsýslu og minnka skriffinnsku en um leið treysta og tryggja öryggi sjófarenda. Fór hópurinn yfir réttindamál stjórnenda skipanna og komst að þeirri niðurstöðu að ákveðið gat hefði myndast í löggjöfinni þannig að ekki væri gerð krafa um réttindi til að stjórna slíkum skipum. 1. janúar 2008 tóku gildi lög nr. 30/2007, um áhafnir fiskiskipa, varðskipa, skemmtibáta og annarra skipa. Í lögunum er að finna ákvæði um þær kröfur sem gerðar eru til áhafna og stjórnenda skipa, eftir því hvernig skipin eru skilgreind í lögum. Með lögunum eru frístundafiskiskip ekki sérstaklega skilgreind. Skilgreining skipanna er háð því hvernig þau eru skráð í aðalskipaskrá Siglingastofnunar Íslands. Í því sambandi ráðast réttindakröfur að miklu leyti af því hvernig skipin eru skráð, hver stærð þeirra er o.s.frv. Þannig þurfa stjórnendur skráningarskyldra skemmtibáta að hafa sérstakt skemmtibátaskírteini. Í ljósi þess að frístundafiskiskip eru skráð sem slík í skipaskrána rúmast þau ekki innan skilgreiningarhugtakanna fiskiskip eða skemmtibátar og falla því undir flokkinn önnur skip. Af þeim sökum verður að horfa til krafna um áhafnir slíkra skipa þannig að hægt sé að heimfæra þær kröfur yfir á frístundafiskiskip. Ljóst má vera að skemmtibátaskírteini eiga aðeins við um skemmtibáta eins og þeir eru skilgreindir og þær kröfur sem gerðar eru til annarra skipa eiga einungis við um þá sem starfa um borð í slíkum skipum. Í ljósi þess kveða lögin ekki á um hæfnisskilyrði þeirra sem stjórna frístundafiskiskipum þar sem áhöfnin starfar ekki um borð í skipinu. Nauðsynlegt er að bregðast við því tómarúmi sem hefur skapast með því að gera a.m.k. sömu kröfur til þeirra sem stjórna frístundafiskiskipum og þeirra er stjórna skemmtibátum. Um ört vaxandi atvinnugrein er að ræða og skiptir því verulegu máli að tryggja öryggi sjómanna og gera tilteknar kröfur um hæfni og þekkingu þeirra er stjórna skipunum. Þess má geta að í lok apríl 2008 fórust fjórir þýskir ferðamenn í Noregi sem höfðu leigt sér frístundafiskiskip. Hæstv. forseti. Ég mun nú stuttlega gera nánari grein fyrir helstu efnisatriðum frumvarpsins. Frumvarpið fjallar fyrst og fremst um frístundafiskiskip og um hæfniskröfur þeirra sem stjórna þeim. Í fyrsta lagi er lagt til að frístundafiskiskip verði skilgreind sérstaklega líkt og aðrar tegundir skipa. Í öðru lagi er lagt til að gera skuli a.m.k. sömu kröfur til þeirra sem stjórna frístundafiskiskipum og þeirra sem stjórna skemmtibátum, þ.e. að viðkomandi þurfi a.m.k. að hafa skemmtibátaskírteini til strand- eða úthafssiglinga eða annað sambærilegt erlent skírteini að mati Siglingastofnunar Íslands. Í þriðja lagi er lagt til að sá sem gerir út á starfsemi frístundafiskiskipa skuli sjá til þess að stjórnandi frístundafiskiskips hafi fullnægjandi réttindi og hafi fengið fullnægjandi kennslu á skipið, m.a. á björgunarbúnað þess, fjarskiptatæki, siglingakort o.s.frv. Hugmyndin er sú að útgerðarmaðurinn þurfi að hafa fullvissu um að stjórnendur skipanna hafi tilskilin réttindi og þurfi líka að fara með honum yfir skipið, fræða hann um búnað þess o.s.frv. Ég hef nú rakið helstu efnisatriði frumvarpsins en til viðbótar má nefna að í frumvarpinu er að finna reglugerðar- og gjaldtökuheimild. Eins og fram hefur komið er hér um mikilvægt mál að ræða og nauðsynlegt að tilteknar lágmarkskröfur verði gerðar til stjórnenda frístundafiskiskipa og að um starfsemina verði ákveðin umgjörð með tilliti til öryggis mannslífa, eigna og umhverfis. Hæstv. forseti. Ég tel ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri heldur legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um vitamál, nr. 132/1999. Frumvarp þetta er samið í samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytinu og Siglingastofnun Íslands. Tilgangur þess er að kveða á um hækkun vitagjalds í samræmi við verðlagsbreytingar og þróun gengis frá því að upphæð gjaldsins var hækkuð með lögum nr. 142/2002, um breytingu á lögum um vitamál, nr. 132/1999. Þá var ákveðið að vitagjald skyldi vera 78,20 kr. af hverju brúttótonni skips og lágmarksgjald 3.500 kr. Með frumvarpi þessu er lagt til að vitagjald verði 156,50 kr. á hvert brúttótonn, sem er 100% hækkun í samræmi við þróun gengisbreytinga og hækkun neysluverðsvísitölu, og að lágmarksgjald hækki í 4.900 kr. Frá ársbyrjun 2002 til febrúar 2009 hefur neysluverðsvísitalan hækkað um 39% og evra um heil 100%. Í dag greiða erlend skip um 85% af vitagjaldi og mun hækkunin því að mestu varða þau en lágmarksgjaldið er greitt af smábátaflotanum. Ekki er ætlunin með frumvarpinu að það hafi í för með sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð og verða fjárheimildir Siglingastofnunar Íslands til útgjaldaskuldbindinga óbreyttar. Hins vegar er gert ráð fyrir að með hækkun vitagjaldsins muni ríkistekjur af gjaldinu aukast um 145 millj. kr. og verða 290 millj. kr. á árinu 2010. Fjármögnun Siglingastofnunar mun þá breytast að því leyti að gert er ráð fyrir að beint ríkisframlag lækki um sömu fjárhæð. Breytingin mun þannig ekki hafa áhrif á afkomu ríkissjóðs. Í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2010 hefur verið gert ráð fyrir þessum breytingum. Jafnframt er lagt til að 6. gr. laganna verði breytt á þann veg að vitagjaldið sé ekki einungis notað í verkefni samkvæmt 2. gr. laganna heldur skuli það almennt standa straum af kostnaði við rekstur Siglingastofnunar Íslands og við framkvæmdir á vegum stofnunarinnar. Með því móti skapast tækifæri fyrir stofnunina að nýta tekjur af gjaldtökunni til brýnna verkefna og framkvæmda að mati stofnunarinnar en ekki einungis þeirra verkefna sem talin eru upp í 2. gr. laganna. Virðulegi forseti. Ég tel ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri heldur legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 6/1996, um Siglingastofnun Íslands. Frumvarpinu er ætlað að gera lagaákvæði um gjaldtöku Siglingastofnunar Íslands skýrari þannig að ekki leiki vafi á því fyrir hvaða efni og þjónustu stofnunin hefur heimild til að taka gjald. Þau nýmæli sem í frumvarpinu felast eru í fyrsta lagi að í 4. tölul. 1. efnismgr. 2. gr. frumvarpsins er kveðið á um að Siglingastofnun Íslands geti aflað sér tekna með sölu á sérhæfðri þjónustu vegna starfsemi sem rekin er á viðskiptagrundvelli á samkeppnismarkaði. Skv. 4. mgr. er miðað við að þau gjöld skuli ákvörðuð í viðmiðunargjaldskrá sem Siglingastofnun setur og þar verði m.a. kveðið á um taxta á útseldri vinnu stofnunarinnar. Gert er ráð fyrir að sú gjaldskrá taki mið af markaðsverði þjónustunnar. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að greina skuli kostnað allra verkefna og á allur kostnaður vegna þessarar sérhæfðu þjónustu að vera fjárhagslega aðskilinn frá lögmætum verkefnum stofnunarinnar. Verkefni þau sem hér um ræðir eru fyrst og fremst innlend og erlend verkefni hafnasviðs Siglingastofnunar. Í öðru lagi er það nýmæli að finna í 2. mgr. 2. gr. frumvarpsins að greina skuli allan kostnað allra verkefna, hvort sem fjármögnun byggist á sértekjum eða framlögum úr ríkissjóði. Þótt um nýmæli í lögum sé að ræða er ákvæðið í samræmi við þá framkvæmd sem tíðkast hefur hjá Siglingastofnun í mörg ár. Í ýmsum sérlögum er kveðið á um gjaldtöku fyrir þjónustu Siglingastofnunar. Í 3. mgr. 2. gr. frumvarpsins eru taldir upp þeir kostnaðarliðir sem gjöldunum er ætlað að standa undir. Í álitum umboðsmanns Alþingis hefur margsinnis verið bent á óskýrar gjaldtökuheimildir, m.a. að óljóst sé hvaða kostnaðarliðum viðkomandi gjaldi sé ætlað að standa undir og er ætlunin að bæta úr því með breytingunni. Þá er í 5. tölul. 1. efnismgr. 2. gr. kveðið á um gjaldtöku sem byggir á sérlögum og er ætlað að standa undir rekstri og framkvæmdum á vegum Siglingastofnunar Íslands. Um er að ræða gjöld sem lögð eru á án þess að sérgreint endurgjald komi á móti. Varðandi það nýmæli sem ég minntist á hér fyrst, þ.e. að verkefnin vörðuðu fyrst og fremst hafnasvið Siglingastofnunar, er rétt að geta þess að hafnasvið sinnir fyrst og fremst lögboðnum verkefnum er lúta að rannsóknum og áætlanagerð svo og umsjón og eftirliti með þeim hafnargerðum og sjóvörnum sem ríkissjóður veitir fjármuni til. Auk þess sinnir hafnasvið verkefnum innan lands sem ekki eru lögbundin en sérhæfð á sviði hafnargerðar. Þannig nýtir Siglingastofnun þá sérþekkingu sem hún hefur í hafnargerð í þágu þeirra sem á þurfa að halda. Slík verkefni eru m.a. botnrannsóknir, dýptarmælingar, keyrsla sérhæfðra ölduforrita og hönnun hafnarmannvirkja. Á undanförnum árum hefur aukist að leitað hafi verið til Siglingastofnunar um að taka að sér verkefni erlendis. Þau verkefni sem nú eru í gangi eru: Þátttaka í hönnun nýrrar hafnar á vesturströnd Ástralíu sem byggja á vegna útflutnings á járngrýti, ráðgjöf fyrir olíufyrirtæki í Miðausturlöndum, verkefni fyrir danskan verktaka sem byggir höfn á austurströnd Srí Lanka og forhönnun á brimvarnargarði á Kólaskaga í Rússlandi. Siglingastofnun hefur leitast við að nýta innlenda ráðgjafa til aðstoðar í þessum verkefnum. Áður hefur stofnunin m.a. tekið þátt í byggingu brimvarnargarðs í Sirevåg í Jæren í Suður-Noregi og hönnun brimvarna fyrir móttökustöð fyrir jarðgas frá Snøhvit-svæðinu sem Statoil byggði við Hammerfest í Norður-Noregi. Í ljósi framangreinds er mikilvægt að gjaldtökuheimild stofnunarinnar verði styrkt þannig að hún geti ótrauð haldið áfram verkefnum sínum, m.a. á erlendri grundu. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir tveimur frumvörpum. Annars vegar er um að ræða frumvarp til laga um breyting á lögum um tekjuskatt, með síðari breytingum, á þskj. 82, og hins vegar frumvarp til laga um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki, á þskj. 83. Eins og heyra má er annars vegar um að ræða frumvarp til nýrra laga um stuðning eða stuðningsumhverfi við nýsköpunarfyrirtæki og hins vegar frumvarp til laga um nauðsynlegar breytingar á ákveðnum þáttum laga um tekjuskatt sem gera þarf samhliða. Frumvörp þessi eru þar af leiðandi samhangandi og eðlilegt að þau séu rædd saman. Hér er að finna tillögur sem miða að því að bæta samkeppnisskilyrði og starfsumhverfi nýsköpunarfyrirtækja, en bætt umhverfi sprota- og nýsköpunarfyrirtækja er eitt af stefnumálum ríkisstjórnarinnar. Verði frumvörp þessi að lögum má vænta þess að hagfelldari skattaleg skilyrði hérlendis geti leitt til þess að störfum í rannsókn og þróun innan íslenskra fyrirtækja fjölgi umtalsvert, fyrir utan að sjálfsögðu megintilganginn, að skapa hér hagstæð skilyrði og hvetja til starfsemi á þessum sviðum og störfum fjölgi. Frumvörpunum er ætlað að vera hvati fyrir nýsköpun og þróun bæði í nýjum sem og starfandi og rótgrónum fyrirtækjum. Þeir lögaðilar sem einir teljast falla undir ákvæði frumvarpsins um stuðning við nýsköpun verða þeir sem hlotið hafa staðfestingu Rannsóknamiðstöðvar Íslands, þ.e. Rannís, og skattaframkvæmdin mun verða í höndum embættis ríkisskattstjóra. Frumvörpin ganga út á tvíþættar aðgerðir til að styðja við nýsköpun í íslensku atvinnulífi sem báðar stefna að sama marki en með ólíkri framkvæmd og útfærslu. Í fyrsta lagi er lagður til beinn stuðningur í formi skattfrádráttar vegna rannsóknar- og þróunarverkefna hjá nýsköpunarfyrirtækjum sem fengið hafa þar til bæra viðurkenningu af Rannís. Þessi skattfrádráttur reiknast sem ákveðið hlutfall, eða 15%, af raunverulegum rannsóknar- og þróunarkostnaði óháð færslu hans í bókhaldi. Þannig skiptir ekki máli hvort umræddur kostnaður er gjaldfærður strax og hann fellur til eða er eignfærður og gjaldfærður síðar. Réttur þessi mun standa öllum fyrirtækjum til boða sem fengið hafa staðfestingu hjá Rannís og verður kostnaður vegna rannsókna og þróunar að nema að lágmarki 20 millj. kr. á ári til að réttur skapist. Hámark styrkhæfs kostnaðar er 50 millj. kr. á ári, eða 75 millj. kr. ef um aðkeypta þjónustu er að ræða. Það þýðir að styrkur hvers fyrirtækis getur orðið á bilinu 3–11 millj. kr. á ári. Gert er ráð fyrir því að skattyfirvöld meti réttmæti kostnaðarliða á grundvelli þess sem almennt gildir um rekstrarkostnað og sjái um ákvörðun hins sérstaka frádráttar frá skatti við álagningu opinberra gjalda. Sé skattfrádrátturinn hærri en nemur álögðum tekjuskatti er mismunurinn greiddur út til viðkomandi fyrirtækis. Sé tekið mið af reynslu Norðmanna og reynslu Tækniþróunarsjóðs er ekki óvarlegt að ætla að fjöldi samþykktra nýsköpunarverkefna gæti orðið á bilinu 100–150 á ári og að meðalstærð verkefnis verði 30–40 millj. kr. Miðað við þær forsendur næmi stuðningurinn 450–750 milljónum á ári, væntanlega eitthvað lægri fjárhæð fyrsta árið en færi hækkandi annað og þriðja árið og næði síðan ákveðnu jafnvægi. Í öðru lagi er um að ræða frádrátt frá skattskyldum tekjum vegna fjárfestinga manna og lögaðila í nýsköpunarfyrirtækjum. Gert er ráð fyrir að frádrátturinn muni hvetja menn og lögaðila til slíkra fjárfestinga og um leið aukist eigið fé nýsköpunarfyrirtækja, enda er miðað við að um viðskipti með nýtt hlutafé sé að ræða. Gera má ráð fyrir að aukning eigin fjár leiði til þess að nýsköpunarfyrirtækjum bjóðist betri möguleikar á lánsfjármörkuðum. Fjárfestar öðlast þannig heimild til frádráttar frá skattskyldum tekjum vegna kaupa á hlutabréfum í viðurkenndum nýsköpunarfyrirtækjum sem ætti að virkja hvetjandi og auka áhuga þar á. Í frumvarpinu er lagt til að einstaklingar geti varið allt að 300 þús. kr. árlega til hlutafjárkaupa í nýsköpunarfyrirtækjum, sem myndi frádrátt frá tekjuskattsstofni þeirra og er sú fjárhæð tvöföld hjá hjónum. Sé við það miðað að 1.000 einstaklingar og sami fjöldi hjóna fjárfesti samkvæmt hámarksfjárhæð í slíkum bréfum, eða samtals um 900 millj. kr., lækkar tekjuskattur þessara aðila um 200–250 millj. kr. og tekjur ríkissjóðs samsvarandi. Jafnframt lækka tekjur sveitarfélaga í formi útsvars um liðlega 100 millj. kr. Miðað við framangreindar forsendur nemur stuðningur við nýsköpunarfyrirtæki í þessu formi því um 300–350 millj. kr. Þá er lagt til að lögaðilar geti fjárfest fyrir allt að 15 millj. kr. árlega í slíkum bréfum sem samhliða veiti þeim rétt til frádráttar frá tekjuskattsstofni. Sé gengið út frá þeim forsendum að 250 lögaðilar nýti sér þennan rétt árlega, þ.e. kaupi hlutabréf í nýsköpunarfyrirtækjum fyrir 3,5–4 milljarða kr., gæti það lækkað tekjuskattsgreiðslur þeirra um nálægt 500 millj. kr. á ári. Þegar allt er lagt saman gæti ríkisaðstoð í formi þeirra skattaívilnana sem áður er lýst því numið 1.200–1.500 millj. kr., auk þess sem stuðningur sveitarfélaga í formi lægra útsvars næmi liðlega 100 millj. kr. Þá er ótalinn sá stuðningur sem fram kæmi sem aukið hlutafé til viðkomandi nýsköpunarfyrirtækja frá einstaklingum og fyrirtækjum í stað lánsfjár verði frumvörpin að lögum en áhrif þess munu fyrst koma fram við álagningu opinberra gjalda á árinu 2011. Hafa ber þó í huga að erfitt er að meta af einhverri nákvæmni beinan kostnað ríkissjóðs af umræddri ríkisaðstoð við nýsköpunarfyrirtæki. Þær fjárhæðir sem hér hafa verið nefndar eru mikilli óvissu háðar og er þeim fyrst og fremst ætlað að gefa lauslega hugmynd um möguleg áhrif af tillögum frumvarpanna. Hér hefur einungis verið horft til þeirra útgjalda sem opinberir aðilar kunna að verða fyrir með beinum hætti verði frumvörpin að lögum. Markmið stjórnvalda með slíkum stuðningi er vitaskuld að stuðla að verðmætaaukningu í íslenskum þjóðarbúskap með sköpun nýrra atvinnutækifæra og fjölgun starfa sem ella hefðu ekki orðið til. Sú verðmætasköpun mun án efa leiða til aukinna skatttekna, bæði beinna og óbeinna, til langrar framtíðar sem búast má við að geri gott betur en að vega upp beinan kostnað af þeirri ríkisaðstoð sem efnt kann að verða til í þessu sambandi. Hver nettóáhrifin verða til lengri tíma litið á afkomu ríkissjóðs, sveitarfélaga og þjóðarbúsins alls er útilokað að meta í fjárhæðum á þessu stigi. Það er þó alveg ljóst að í þessu tilviki mundu væntanlega flestir fagna því að umfangið yrði frekar meira en minna, samanber það sem hér hefur áður verið sagt að enginn vafi er á að hið opinbera, ríki, sveitarfélög og þjóðarbúið allt fær það margfalt til baka. Í fyrstunni í formi þess að störf skapast, ekki síst fyrir vel menntað fólk sem nú er margt án atvinnu við núverandi aðstæður. Þar með byrja strax að myndast verðmæti í formi starfa og verkefna sem gefa af sér í þeim skilningi, þó að aðalávinningurinn sé að sjálfsögðu væntanlega í þeim verkefnum sem komast út í lífið og verða að atvinnuuppbyggingu og verðmætasköpun til lengri framtíðar litið. Ég leyfi mér því að nota þetta tækifæri og hvetja til dáða alla þá sem eru með áform á prjónunum í þessum efnum. Ég veit að þau eru mörg. Eftir þessum frumvörpum hefur lengi verið beðið og ég er sannfærður um að aukinn kraftur mun færast í nýsköpunar- og þróunarstarf bæði á sviði nýrra verkefna og sprotafyrirtækja sem vaxa úr grasi sem og innan starfandi fyrirtækja þar sem rannsóknar- og þróunarvinna er umtalsverð. Því er ástæða til að hvetja til þess að tækifæri og möguleikar sem frumvörpin fela í sér, verði þau að lögum, verði nýtt jafnvel þó að í fyrstunni líti svo út sem með því verði ríkið af nokkrum tekjum. Reyndar eru það ekki tekjur sem eru í hendi og fyrst og fremst er verið að veita afslætti vegna aukins umfangs starfsemi á þessum sviðum sem, eins og áður sagði, mun skila sér með margvíslegum hætti til baka. Að þessu sögðu, frú forseti, legg ég til að frumvörpunum verði vísað til hv. efnahags- og skattanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari. Ég held að eðlilegast sé að frumvörpin fylgist að og þar sem megininntak þeirra er skattalegs eðlis sé eðlilegast að fela efnahags- og skattanefnd að hafa forræði á málinu.

Frú forseti. Ég óska fjármálaráðherra til hamingju með framlögð frumvörp, enn eitt ánægjulega skrefið sem stigið hefur verið á undanförnum dögum. Ég held að við séum einmitt að horfa til þess að styrkja okkar sprota sem eru hvað mikilvægastir í þeirri gerjun sem atvinnulíf okkar er að fara í gegnum um þessar mundir. Ég er með spurningu til hæstv. ráðherra. Mig langar að forvitnast eilítið um hvernig hann horfir á áhrif frumvarpsins á hlutabréfamarkaðinn hér á landi og hvort menn gætu hugsað sér að þessu samhliða værum við að horfa á einhvers konar leið fyrir almenning, sem kannski hefur ekki bein tengsl inn í tiltekin sprotafyrirtæki eða nýsköpunarfyrirtæki, sem geti með einhverjum hætti tekið þátt í þessari breytingu með því að taka þátt í opnum markaði, sem væri t.d. undir stjórn Kauphallar, en gerði ekki jafnríkar kröfur á fyrirtækin og við erum að gera í núverandi Kauphöll. Fyrirtækin gætu því með einhverjum hætti boðið sig fram til handa almenningi til þess að hinn almenni borgari, sem mundi gjarnan vilja taka þátt í slíkri uppbyggingu, gæti það án þess að eiga þá bein eða persónuleg tengsl inn í þau fyrirtæki sem hann mundi taka þátt í. Ég vil helst forvitnast um þessi atriði og hvort hæstv. ráðherra eða ráðuneytið hefði með einhverju móti hugsað þetta. En þar sem ég sit í efnahags- og skattanefnd hlakka ég til að takast á við þetta verkefni.

Frú forseti. Það er ágætt að fá þessa spurningu vegna þess að þetta hefur auðvitað verið skoðað. Reyndar er það svo að ég hef rætt við forstjóra Kauphallarinnar um það hvort Kauphöllin gæti komið að þessu máli eða jafnvel á einhverjum almennari forsendum. Segja má að farin sé að mörgu leyti hliðstæð leið og var í gildi fyrir um einum til einum og hálfum áratug þegar mönnum bauðst almennur skattafsláttur gegn kaupum á hlutabréfum, sem væntanlega hefur þá verið í skráðum fyrirtækjum. Hér er valin sú leið að beina frádrættinum eingöngu að skráðum nýsköpunarfyrirtækjum, sem ég held að sé að mörgu leyti mjög freistandi og spennandi kostur og fróðlegt að sjá hvernig það reynist. Það sem menn hafa þá á að byggja þegar þeir taka ákvarðanir um fjárfestingar sínar er sú vottun eða sú skráning sem fyrirtækin þurfa að hafa fengið frá Rannís áður en þau komast í þennan flokk fyrirtækja. Það er alveg athugunar virði að velta því fyrir sér hvort einhver skipulagðari farvegur fyrir fjárfestingar almennings á þessu sviði geti þurft að koma til, hvort sem sú leið lægi í gegnum Kauphöllina eða með einhverjum öðrum hætti. Reyndar er hlutabréfamarkaður ekki mjög virkur á Íslandi um þessar mundir og kannski einmitt gott að reyna að ýta við honum eða koma honum af stað akkúrat á þessu sviði. Ég vek líka athygli á því að lögaðilar geta sömuleiðis fjárfest þannig að almenningur og fyrirtæki geta fjárfest hlið við hlið í nýsköpunarfyrirtækjum sem uppfylla settar reglur. Síðan má að sjálfsögðu alltaf taka þetta fyrirkomulag til endurskoðunar ef menn sjá ástæðu til að betrumbæta framkvæmdina. Ég er alveg opinn fyrir skoðun á því hvort sem heldur það yrði gert strax í upphafi eða þegar einhver reynsla væri komin á framkvæmdina.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Mér líkar nálgun hans og þakka það frumkvæði sem hann hefur sýnt með því að taka málið upp við forsvarsmenn Kauphallar. Ég held að það sé einmitt lykilatriði að við náum að beina þeim fjármunum sem sitja kannski að einhverju leyti fastir inni í bankakerfinu inn í atvinnulífið og horfum þá sérstaklega til vaxtarsprota sem við höfum miklar væntingar til, sprota- og nýsköpunarfyrirtækja okkar. Ég held að við ættum að sammælast um að taka áfram á þessu máli af ákveðinni festu.

Frú forseti. Til að halda aðeins áfram með þessa hugsun, þá held ég að kannski verði stóra álitamálið hvernig þetta muni ganga gagnvart nýjum og lítt þekktum fyrirtækjum það að menn telji sig hafa takmarkaðar upplýsingar til að byggja á þegar þeir velta fyrir sér fjárfestingum. En rétt er að hafa í huga að rótgróin fyrirtæki sem eru með nýsköpunar- og þróunarverkefni á sínum vegum geta líka nýtt sér þessa möguleika. Sum þeirra eru skráð á markað í dag og eru fyrirtæki sem almenningur þekkir og geta á grundvelli nýrra skilgreindra verkefna og aukinna umsvifa á þessu sviði fengið aðild að þessum reglum. Að sjálfsögðu er æskilegt að þetta geti orðið á almennum grunni þannig að ný fyrirtæki njóti góðs af ekkert síður en þau sem þekktari eru og rótgrónari. Kannski þarf þá að huga að kynningu og reglum eða upplýsingum sem tryggt væri að kæmust út til almennings. Að sjálfsögðu er hægt að halda utan um það og gætu samtök þessara fyrirtækja sem og Rannís og fleiri slíkir aðilar lagt sitt af mörkum. Ég held að þetta byggi kannski ekki síst á því að upplýsingum sé komið á framfæri, að menn viti og treysti því að þetta sé í skipulögðum og traustum farvegi og að haldið sé utan um þetta bæði af Rannís og skattyfirvöldum, þannig að menn setji ekkert inn í einhverja óljósa, ótrygga starfsemi, heldur fyrirtæki sem hafa verið tekin út, uppfylla settar reglur, hafa fengið þessa skráningu og eru það álitleg að þau hafa komist í gegnum nálaraugað.

Virðulegur forseti. Ég vil sem formaður efnahags- og skattanefndar fá að þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir ágæta greinargerð á málinu og sömuleiðis fyrir að flytja það. Ljóst er að þegar kemur að sköttum stöndum við frammi fyrir mörgum erfiðum verkefnum og höfum þurft að fara með mörg erfið mál í gegnum þingið nú þegar á þessu ári og þess vegna er sérlega gleðilegt að fá inn jákvætt skattamál, til þess gert að hvetja til fjárfestinga og þróunar í samfélaginu, sem er auðvitað gríðarlega mikils vert á þeim tímum sem við lifum. Við höfum jú staðið í því að taka á málum í framhaldi af hruninu og leysa úr margvíslegum vandamálum sem því hafa fylgt, bæði efnahagslegum og í viðskipta- og fjármálalífi þjóðarinnar, og erum auðvitað alltaf að átta okkur betur og betur á þeirri mynd sem þar blasir við. Við sjáum þó að með því að taka á í sameiningu eigum við Íslendingar að geta sigrast á þeim viðfangsefnum sem við okkur blasa, en þar mun auðvitað ráða gríðarlega miklu um gæfu okkar atvinnusköpun hér á landi á komandi árum og verðmætasköpun á næstu missirum og árum, það að okkur takist að skapa hér ný störf og ný fyrirtæki til þess að skapa ný verðmæti sem mun hjálpa okkur að takast á við þau verkefni sem við er að fást, baka kökuna. Þetta mál er sannarlega framlag til þess að styrkja þátt nýsköpunar og þróunar í efnahagsstarfseminni og þar getum við auðvitað lært margt af frændum okkar Finnum, hvernig þeir fóru í sinni kreppu í að leggja stóraukna áherslu á rannsóknir og þróun og nýsköpun hvers konar. Ég held að þessu máli verði víða fagnað og ég hlakka til að taka það til umfjöllunar í efnahags- og skattanefnd og treysti því að þar verði umfjöllun bæði málefnaleg og snör, þannig að menn geti hafist handa við að hrinda málinu í framkvæmd.

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að nú er rætt frumvarp sem hefur að markmiði nýsköpun og uppbyggingu fyrirtækja. Það er vissulega skemmtilegra viðfangsefni en þau sem við glímum við flesta daga um hvernig við verjumst þeim efnahagslegu áföllum sem yfir þjóðina hafa dunið. Ég lýsi yfir einlægum stuðningi við meginefni beggja þeirra frumvarpa sem hér eru til umræðu og varða nýsköpunarfyrirtæki, nýsköpun í eldri fyrirtækjum og ný fyrirtæki, annars vegar er spurt um stuðning við þau fyrirtæki og hins vegar um breytingu á lögum um tekjuskatt. Ég tel einnig að huga ætti að því hvort unnt sé að koma á skattfrádrætti vegna hlutabréfakaupa almennt en ekki eingöngu í nýsköpunarfyrirtækjum eins og hér er lagt til. Ég átta mig á því að það er allt annar handleggur en vil engu að síður vekja máls á því, því það er nauðsyn að byggja hér upp og stuðla að hvers konar atvinnuuppbyggingu. Ég vil einnig við þessa umræðu um stuðning við sprotafyrirtæki og nýsköpun í fyrirtækjum, minna á nauðsyn þess að stóru og sterku fyrirtækin sem þó eru enn eftir í landinu taki á sig réttlátan skerf af sameiginlegum kostnaði þjóðarinnar, sem aldrei hefur verið erfiðara að jafna út en einmitt nú.

Frú forseti. Það er ánægjulegt að koma í þessa umræðu og geta látið falleg orð falla til hæstv. ríkisstjórnar þegar við ræðum þetta mál. Við framsóknarmenn lítum það frumvarp, sem hæstv. fjármálaráðherra hefur lagt hér fram, mjög jákvæðum augum, enda væri annað einkennilegt, því að á undangengnum árum hafa þingmenn Framsóknarflokksins lagt fram tillögu til þingsályktunar sem hljóðar svo, með leyfi frú forseta: „Alþingi ályktar að fela fjármálaráðherra að hefja nú þegar undirbúning þess að heimila skattaívilnanir vegna kostnaðar sem fyrirtæki leggja í vegna rannsókna og þróunar. Miðað verði við skilgreind og afmörkuð verkefni og ákveðið hámark sett á endurgreiðslufjárhæð hvers árs.“ Það er akkúrat þetta sem verið er að leggja til með frumvarpinu sem hæstv. fjármálaráðherra hefur lagt fram. Áður en ég ræði um það hvaða örlög biðu frumvarpsins sem framsóknarmenn lögðu fram og hafa ítrekað lagt fram vil ég með nokkrum orðum styðja málflutning hæstv. fjármálaráðherra og mæla með því að við afgreiðum frumvarpið, kannski ekki í þessum búningi, en a.m.k. að við leiðum það í reglur að stuðla að auknum umsvifum nýsköpunarfyrirtækja, þ.e. fyrirtækja sem stunda núna rannsóknir og þróun og eins að auka hvatann hjá aðilum í samfélaginu til að fjárfesta í rekstri viðkomandi fyrirtækja. Við sem höfum kynnt okkur starfsemi nýsköpunarfyrirtækja í landinu vitum að þar vinnur oftar en ekki ungt og vel menntað fólk og að mati okkar framsóknarmanna hefði á undangengnum árum þurft að leiða inn reglur sem þessar. Því þetta snýr líka að samkeppnishæfni landsins. Við þurfum alltaf að vera meðvituð um það hver samkeppnisstaða Íslands er þegar kemur að nýsköpunarfyrirtækjum. Í greinargerð sem við þingmenn Framsóknarflokksins lögðum fram með þingsályktunartillögu okkar sagði m.a., með leyfi frú forseta: „Í dag veita 18 af 30 OECD-ríkjum einhvers konar skattaívilnanir vegna rannsókna og þróunar en það gerðu um 12 ríki árið 1996. Meðal þeirra sem hafa farið þessa leið eru Norðmenn. Árið 2002 var skattalögum þar breytt þannig að lögaðilar sem stunda rannsóknir og þróun fengu heimild til frádráttar frá tekjuskattsstofni, allt að 20%, að uppfylltum tilteknum skilyrðum og upp að tilteknu þaki. Í lögunum er lögð áhersla á að þeir sem njóti þessara heimilda stundi vel skilgreind og afmörkuð rannsókna- og þróunarverkefni með skýrum markmiðum um árangur. Norðmenn hafa farið þá leið að fela Rannsóknarráði Noregs (Norges forskningsråd) að meta hvort verkefnin uppfylli skilgreiningu skattyfirvalda og jafnframt að meta hvort framtaldir kostnaðarliðir teljist viðurkenndur rannsókna- og þróunarkostnaður. Skattkerfið er síðan notað til að miðla greiðslum þannig að þau fyrirtæki sem greiða tekjuskatt fá afslátt en þau sem ekki greiða skatt fá endurgreiðslu. Þetta gerir kerfið sérstaklega áhugavert fyrir lítil og vaxandi fyrirtæki sem eru ekki enn farin að greiða tekjuskatta, m.a. vegna mikils þróunarkostnaðar.“ Það bíður okkar í efnahags- og skattanefnd að fara vel yfir þetta. Að sjálfsögðu eigum við ekki að tefja þetta mál, en hér er um þvílíkt stórmál að ræða að við þurfum að líta til reynslu annarra þjóða, þessara 18 OECD-þjóða sem hafa innleitt slíkar reglur til að styðja við nýsköpun og þróun í atvinnulífi sínu. Ef höfum við einhvern tímann þurft að efla iðnað, nýsköpun og þróun í samfélaginu, þá er það við þær aðstæður sem við búum við í dag. Á undangengnum árum hafa Íslendingar sótt sér háskólamenntun í stórauknum mæli og það þarf að skapa umhverfi hér á landi til þess að þeir sem hafa lagt mikið á sig til að öðlast aukna þekkingu geti stundað atvinnu sem tengist þeirri menntun sem þeir hafa hlotið innan lands og erlendis. Eins og staðan er í samfélaginu eigum við það á hættu að sumt vel menntað fólk horfi til annarra landa þegar kemur að atvinnuþátttöku vegna þess að tækifærin eru ekki næg hér. Þess vegna fagna ég því sérstaklega að þetta frumvarp sé komið fram og ég vona og veit að með þessum reglum munu sprotafyrirtækin vaxa og störfum þar fjölga, sem mun gefa því fólki sem ég ræddi um áðan, fleiri tækifæri til að stunda störf í samræmi við menntun sína. Ég fagna því líka þegar hæstv. ráðherra talar um það hér að við séum að auka verðmætasköpun í þjóðfélaginu. Því miður hafa sumir málað hlutina þannig að einungis komi tvennt til greina, að skera niður í rekstri hins opinbera eða að hækka skatta. En þriðja leiðin er til og það er að auka atvinnu og auka verðmætasköpun og fjárfestingu í samfélaginu. Ríkisstjórnin ætti að beita sér fyrir þriðju leiðinni og hún er í raun og veru lögð til hér með þessum tveimur frumvörpum. Og það er fagnaðarefni, það er vissulega fagnaðarefni. Það er ánægjuleg tilbreyting fyrir mig sem þingmann Framsóknarflokksins að geta loksins komið upp og fagnað aðgerðum sem efla atvinnulífið hér á landi. Við þurfum nefnilega að stuðla að aukinni fjárfestingu í samfélaginu þannig að hvorki þurfi að hækka skattana eins mikið né skera eins mikið niður í opinberri þjónustu. Það eru nefnilega svo fjöldamörg tækifæri sem blasa við okkur og eins og ég sagði áðan þá erum við með eitt hæsta menntunarstig í heiminum. Við eigum sjávarauðlindina og orkuauðlindir sem við getum nýtt til þess að efla atvinnulífið. Þessi þáttur snýr að þeim gríðarlega mannauði sem er í landinu. Það er mjög ánægjulegt að geta komið upp og lýst yfir eindregnum stuðningi við þá hugmyndafræði sem stjórnarliðar hafa talað fyrir hér. Við eigum að sjálfsögðu eftir að kanna það í nefndinni hvort hér sé nægilega langt gengið og ræða fleiri álitamál. En ég fagna þeirri hugmyndafræði sem ríkisstjórnarflokkarnir tala fyrir, sem reyndar er endurtekning á tillögu okkar framsóknarmanna sem við höfum ítrekað flutt á vettvangi þingsins. Að lokum langar mig að nefna hvaða örlög þingsályktunartillaga okkar framsóknarmanna, sem er efnislega samhljóða því sem við ræðum hér í dag, hefur fengið á undangengnum þingum. Hún hefur því miður verið svæfð í nefndum og ekki verið afgreidd þaðan. Þetta fína mál sem framsóknarmenn hafa beitt sér fyrir á vettvangi Alþingis hefur ekki komist inn í þingsali til efnislegrar afgreiðslu, hvað þá til samþykktar eða synjunar. Það grátlega í þessu er að við skulum viðhafa þau vinnubrögð á Alþingi Íslendinga í dag að góð mál sem koma frá stjórnarandstöðunni skuli hljóta þau örlög að fá ekki afgreiðslu. Þessu verðum við einfaldlega að breyta, því öll erum við í stjórnmálum af góðum ásetningi og öll hljótum við að fá góðar hugmyndir. Ef þær hugmyndir eru ekki þess verðar að fá efnislega umfjöllun fyrir opnum tjöldum, heldur eru svæfðar í nefndum, þá getum við verið að brenna allhressilega af, því að margt gott kemur frá fólki hvar sem í flokki það stendur. Þetta er til áminningar fyrir okkur hér sem sitjum á Alþingi í dag á tímum þar sem við þurfum að leggja fram margar hugmyndir og við þurfum að skoða allar hugmyndir, sama hvaðan þær koma. Þess vegna er það vægast sagt dapurlegt að tillaga okkar framsóknarmanna um nákvæmlega sama mál hefur ekki hlotið hljómgrunn á vettvangi þingsins, ætli það sé ekki einfaldlega vegna þess að við erum ekki í stjórn, við erum í stjórnarandstöðu. Það er dapurlegt. Rétt eins og þegar við lögðum fram í febrúar tillögur í efnahagsmálum í einum sextán eða átján liðum og engin þeirra varð að veruleika. Þar voru margar góðar hugmyndir, sem m.a. hæstv. utanríkisráðherra Össur Skarphéðinsson mærði hverja á fætur annarri. En því miður fengu tillögurnar sem við lögðum fram hér á Alþingi með aðstoð færustu sérfræðinga úr íslensku atvinnulífi og háskólasamfélagi ekki efnislega meðhöndlun, það var ekki einu sinni hægt að taka þær til umfjöllunar þannig að stjórnarflokkarnir gætu fellt þær. Svona á málsmeðferðin ekki að vera á vettvangi Alþingis. Við þurfum að koma okkur upp úr þessum sandkassaleik. Við þurfum að standa saman. Ég fagna því í fullri einlægni að fjármálaráðherra skuli hafa lagt þetta mál hér fram, enda í samræmi við stefnu Framsóknarflokksins, en við þurfum að einsetja okkur betri vinnubrögð á vettvangi þingsins, en - enn og aftur - tel ég að þetta sé stórt skref í rétta átt. Við eigum eftir að fara vel yfir það í nefndinni, hvort hér sé nægilega langt gengið og við eigum eftir að velta ýmsu fyrir okkur. En við þurfum að spýta í þegar kemur að rannsóknum og þróun og rekstrarumhverfi nýsköpunarfyrirtækja hér á landi. Ég held einfaldlega að umræða sem þessi, eins og hún er í þessum sal, þar sem er samhljómur og fólk fær trú á því að stjórnmálamenn vinni saman til þess að bæta hagsmuni þjóðarinnar, sendi mjög jákvæð skilaboð út í íslenskt samfélag. Íslenskt samfélag þarf á jákvæðum skilaboðum að halda. Við stjórnmálamenn verðum að hafa trú á því að hér geti framtíðin verið björt, en að sjálfsögðu þurfum við þá að nýta þau tækifæri sem fyrir eru, bæði þegar kemur að mikilvægum auðlindum eins og orkuauðlindunum og sjávarútveginum og starfsumhverfi nýsköpunarfyrirtækja. Þannig að ég fagna verulega því frumvarpi sem hér er lagt fram en kalla að sama skapi eftir því að ríkisstjórnin sýni stjórnarandstöðunni meira samráð, því ég held að það sé ríkisstjórninni og okkur öllum fyrir bestu að við vinnum saman að þeim stóru úrlausnarverkefnum sem blasa við okkur. Við getum einfaldlega ekki stillt þingmönnum upp í tvö lið, stjórn og stjórnarandstöðu.

Mæl þú manna heilastur.

Mæl þú manna heilastur, segir hæstv. utanríkisráðherra Össur Skarphéðinsson. Ég vil minna hæstv. ráðherra á það að hann hélt eina af sínum betri ræðum hér á Alþingi í febrúar þegar hann mærði efnahagstillögur Framsóknarflokksins. Hvað varð um þær tillögur í meðförum þingsins? Ekki ein einasta þeirra hlaut efnislega afgreiðslu. Hæstv. ráðherra var ekki kominn í salinn þegar ég rifjaði það upp að þingmenn Framsóknarflokksins hafa ítrekað lagt fram þingsályktunartillögu sem kveður nákvæmlega á um þau efnisatriði sem við ræðum hér og ég fagna. Hver urðu afdrif þingsályktunartillögunnar sem framsóknarmenn lögðu fram? Jú, hún var svæfð í nefnd. Þessar fínu hugmyndir voru svæfðar í nefnd, bara af því að þær komu frá stjórnarandstöðunni. Ég var að hvetja hæstvirta ráðherra og þingmenn til að koma sér upp úr þessum sandkassa. Við þurfum að vinna meira saman og starfa betur saman og trúlega hefðum við getað verið búin að afgreiða reglur sem þessar mun fyrr til hagsbóta fyrir nýsköpunarfyrirtækin í landinu ef hlustað hefði verið á málflutning framsóknarmanna í þeim efnum. Það er það dapurlega í stöðunni í dag. En um leið fagna ég því að núna loksins skuli þetta frumvarp vera komið fram og ég mun sem fulltrúi Framsóknarflokksins í efnahags- og skattanefnd vinna af miklum heilindum að því að afgreiða málið, því ég held að hér sé um stórt hagsmunamál að ræða fyrir íslenska þjóð, íslenskt atvinnulíf og að þetta séu góð skilaboð inn í samfélagið og veitir nú svo sannarlega ekki af því á þessum síðustu og verstu tímum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þá fínu ræðu sem hann hélt. Það er alveg rétt hjá honum að ég kom hingað og hélt, eins og hv. þingmaður sagði, eina af mínum betri ræðum - ég vil nú ekki gefa henni þá einkunn - um þær ágætu tillögur sem Framsóknarflokkurinn flutti á þinginu fyrr í vetur. Sumar af þeim hafa, ef allt er grannt skoðað, með einhverjum hætti ratað inn í aðgerðir ríkisstjórnarinnar eins og svo margt sem Framsóknarflokkurinn hefur gert. Ég hef t.d. haldið ræður hérna í tilefni af allt öðru máli, Icesave, þar sem ég hef sagt að Framsóknarflokkurinn megi ekki vanmeta sjálfan sig, hann megi ekki vanmeta málflutning sinn í því máli. Þó að hv. þingmenn Framsóknarflokksins hafi greitt atkvæði gegn því máli á sínum tíma og líklegt sé að þeir geri það líka þegar málið kemur aftur til umræðu, höfðu þeir sannarlega áhrif með málflutningi sínum. Spurningin er um þetta mál sem við ræðum nú: Hvort kom á undan eggið eða hænan? Þetta er flott mál sem hér liggur fyrir, um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki. Það vill svo til að margt af því sem maður getur lesið í frumvarpinu eru hugmyndir sem hafa verið á kreiki töluvert lengi. Nú gæti ég haldið því fram að hv. þingmenn Framsóknarflokksins hefðu gengið í smiðju hjá fyrrverandi iðnaðarráðherra til að sækja þær. Ég ætla ekki að gera það vegna þess að þær hugmyndir sem ég lagði fram á sínum tíma og tengjast þessu voru líka sóttar í hugmyndabrunn sem forveri minn í því embætti, Valgerður Sverrisdóttir, skildi eftir sig eins og svo margt annað ágætt í iðnaðarráðuneytinu. Ég vil hins vegar segja varðandi það mál sem hér liggur fyrir að í tíð minnihlutastjórnarinnar, sem Framsóknarflokkurinn studdi, var samþykkt að ráðast í breytingar og leggja þær fram í gervi frumvarps á þessu háa Alþingi. Sú vinna er í gangi og þarna hugsa miklir hugsuðir sömu hugsunina - ég er ekki í þeim hópi 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að tala hlýlega til Framsóknarflokksins og vasklegrar framgöngu flokksins í umdeildu Icesave-máli. Þær hafa ekki allar verið svona hlýjar kveðjurnar frá hæstv. ráðherra þegar við höfum rætt þau mál. En það er ágætt að hæstv. ráðherra viðurkennir að með skeleggum málflutningi þingflokks Framsóknarflokksins náðum við miklum breytingum fram í því máli sem leit mjög illa út þegar það kom inn í sali Alþingis, og þrátt fyrir að gríðarlegur þrýstingur væri af hálfu ráðamanna og jafnvel annarra utan úr samfélaginu, að klára þyrfti Icesave-málið ekki seinna en strax, helst samþykkja það óbreytt, náðum við sem betur fer þeim árangri að málinu var breytt í flestum grundvallaratriðum. Það sem ég vildi segja aðeins um þetta mál enn og aftur: Hér er um jákvætt mál að ræða. Við í stjórnarandstöðunni erum reiðubúin til þess að vinna að öllum góðum málum, en það sem ég hef verið að gagnrýna er að okkur er ekki hleypt að því borði. Hæstv. ráðherra getur einfaldlega ekki neitað því í ljósi þess hvað varð um þingsályktunartillögu um nákvæmlega sama mál sem þingflokkur Framsóknarflokksins hefur lagt fram frá árinu 2007. Hvers vegna í ósköpunum gat meiri hlutinn á þingi - af því að við erum efnislega sammála um málið - ekki samþykkt þá þingsályktunartillögu? Jú, svarið er einfalt: Vegna þess að Framsóknarflokkurinn er í stjórnarandstöðu og af því að hugmyndin kom frá þeim má ekki samþykkja hana. Tökum fyrir örlög þingmála sem stjórnarandstaðan hefur lagt fram á undangengnum tveimur árum og við getum farið lengra aftur. Þau voru nú ekki glæsileg, örlög þeirra mála sem stjórnarandstaðan lagði fram í tíð ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. En það er fortíðin. Við þurfum að byrja upp á nýtt, við þurfum að innleiða á Alþingi nýjar vinnureglur vegna þess, eins og ég sagði áðan, að góðar hugmyndir koma úr öllum áttum og þær þarf að skoða en ekki láta svæfa þær í nefndum.

Frú forseti. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni. Ég er þeirrar skoðunar að meta eigi allar tillögur og hugmyndir sem koma fram að verðleikum. Því miður hefur ákveðin hefð skapast, kannski um áratugaskeið, sem veldur því að tillögur, góðar tillögur stjórnarandstöðu ná ákaflega skammt. - Og horfir hv. þingmaður á einn þeirra þingmanna sem hér hefur verið hvað lengst, ég var tólf ár í stjórnarandstöðu. Þá voru framsóknarmenn við stjórnvölinn og á því tímabili lagði ég fram gríðarlegan fjölda margra góðra mála. Tvö þeirra, þ.e. um það bil eitt mál á hálfum áratug, náðu fram að ganga. Þau voru sárasaklaus og vörðuðu ættleiðingar og sennilega var það af virðingu við fortíð mína og áhuga minn á því máli sem Framsóknarflokkurinn hleypti þeim í gegn og á hann þakkir skildar fyrir það. Það er rétt hjá þingmanninum að þetta er ekki gott. Að því er varðar hins vegar þá tillögu sem hér er til umfjöllunar þá er um að ræða hugmyndir sem ég veit ekki betur en hæstv. fjármálaráðherra hafi nýlega lýst yfir á þingi hjá sprotafyrirtækjum eða samtökum þeim tengdum að hann hefði í hyggju ásamt ríkisstjórninni að leggja fram frumvarp af þessu tagi. Þá getum við öll látið deilur niður falla, fallist í faðma og stutt hvert annað í viðleitninni við að ná þessu góða máli fram, því að málið er gott og Framsóknarflokkurinn á þakkir skildar fyrir það eins og margt annað sem hann hefur gert mjög jákvætt varðandi atvinnuuppbyggingu í landinu. Að því er Icesave varðar þýðir ekkert að koma og skamma mig fyrir að hafa látið einhverjar eyrnafíkjur ríða yfir höfuð framsóknarmanna. Ég hef margsinnis skammað Framsóknarflokkinn úr þessum stól fyrir það að skilja ekki þegar hann vinnur sigra. Framsóknarflokkurinn var einn þeirra málsaðila, fárra, sem unnu sigra í því máli. Ég er ekki að biðja Framsóknarflokkinn um að styðja málið en hann á bara að gangast við því að þar náði hann árangri.

Frú forseti. Þetta andsvar hæstv. ráðherra verður lengi í minnum haft og við munum trúlega minna hæstv. ráðherra á það hvaða einkunnagjöf hann hefur gefið Framsóknarflokknum í Icesave-málinu og þetta er framfaraskref. Nú finnst mér kveða við nýjan tón hjá ríkisstjórninni eða forustumönnum hennar, en hæstv. utanríkisráðherra er óumdeilanlega einn af þeim. Hann hefur talað fyrir því í stuttu andsvari að innleiða eigi ný vinnubrögð á Alþingi, og þó er hann með eldri mönnum í þessum sal og ætti að vera erfiðast að eiga við hann í þeim efnum. Þó er einn hæstv. ráðherra sem skákar a.m.k. hæstv. utanríkisráðherra og það er hæstv. fjármálaráðherra. Nú væri ánægjulegt að heyra hvort sami tónn væri hjá hæstv. fjármálaráðherra varðandi vinnubrögðin á Alþingi þegar menn neita að skoða tillögur sem koma frá stjórnarandstöðunni, neita að afgreiða þær úr nefnd til lýðræðislegrar afgreiðslu í þinginu. Það væri áhugavert að heyra þann þingreynda mann segja okkur á eftir hver framtíðarsýn hans er í þeim efnum. Eiga þær tillögur sem stjórnarandstaðan vinnur að og leggur fram á þinginu ekki skilið að fá efnislega umfjöllun og meðhöndlun í þinginu líkt og tillögur stjórnarflokkanna? Enn og aftur, ég geri mér grein fyrir fortíðinni í þessum efnum og hver hefðin hefur verið. En við þurfum að horfa fram á veginn. Við þurfum að fara að tileinka okkur ný vinnubrögð á þinginu. Þingið er mikill eftirbátur sveitarfélaganna í landinu þegar kemur að þessum málum. Þar fá þó tillögur efnislega meðhöndlun þó að þær komi frá andstöðunni. Þær eru þá einfaldlega felldar ef meiri hlutinn er ekki sammála minni hlutanum. Því vil ég spyrja hæstv. fjármálaráðherra, sem á væntanlega eftir að tala á eftir 

Virðulegi forseti. Við erum hér með gott mál til umfjöllunar. Þetta er mikilvægt og því ber að fagna. Ég vil þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir að koma fram með þetta löngu tímabæra mál. Eins og fram hefur komið í nokkrum ræðum er þetta ekki alveg nýtt af nálinni hér í þinginu en það er hins vegar nýtt að það skuli frá framgöngu. Hvort kom nú á undan hænan eða eggið, velti hæstv. utanríkisráðherra fyrir sér. Það sést vitanlega í gögnum þingsins að þetta mál er búið að þvælast hér í svolítinn tíma og það hefur verið eitt helsta baráttumál Framsóknarflokksins undanfarin ár að þetta nái fram að ganga. Því ber að sjálfsögðu að fagna að fjármálaráðherra skuli hafa tekið af skarið með því að leggja fram þessi mál en þetta eru í rauninni tvö mál. Við munum eins og fram hefur komið hjá hv. þm. Birki Jóni Jónssyni að sjálfsögðu skoða þau með jákvæðum augum og það er nauðsynlegt að fara vel yfir þau í nefndum Alþingis. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra í beinu framhaldi af þessum sögðu orðum, af því þetta eru nú tvö óskyld mál, hvort þau fari sitt til hvorrar nefndar eða bæði inn í sömu nefnd. Ég tel a.m.k. rétt að iðnaðarnefnd fái málið til umsagnar ef það kemur ekki þangað. Ég ætla ekki að sökkva mér djúpt í söguskýringar á tilurð þessa máls, það hafa aðrir gert ágætlega. Mig langar að velta upp ýmsu varðandi innihald málsins að hluta til. Ef ég skil málið rétt, það er ágætt ef hæstv. fjármálaráðherra getur aðeins útskýrt það, er í frumvarpinu í raun reiknað með að stofnuð séu annaðhvort ný fyrirtæki eða fyrirtæki með hreina nýsköpunarstarfsemi sem geti nýtt sér þetta. Þá velti ég fyrir mér, segjum að eitthvert fyrirtæki - það getur verið lítið eða stórt - sé að vinna í einhverju einu nýsköpunarverkefni en er kannski ekki beinlínis hefðbundið nýsköpunarfyrirtæki, hvort það sé þá ekki inni í myndinni að hafa lögin þannig að þetta fyrirtæki geti fengið ívilnun fyrir að taka þátt í þessu verkefni. Ég sé fyrir mér að það sé óþarfi að stofna eða búa til mörg ný fyrirtæki um einstök verkefni ef hægt er að komast hjá því, því fylgir náttúrlega kostnaður og annað. Þessu var ég að velta fyrir mér varðandi þetta. Síðan er það spurning um orðalag, t.d. er hægt að velta fyrir sér varðandi 4. liðinn í 3. gr. Þar stendur, með leyfi forseta: „Starfsemi sem leiðir til nýrrar og endurbættrar afurðar“ en kannski ætti þetta að vera „og/eða endurbættrar afurðar“. Þetta er kannski hártogun en ég held að verðugt sé að velta þessu fyrir sér. Þá kom önnur spurning upp í hugann. Nú er ríkið aðili að vaxtarsamningum t.d. og tekur þátt í ýmsum slíkum verkefnum. Fyrirtæki sem fær styrk úr vaxtarsamningi eða verkefni sem fær styrk úr vaxtarsamningi inn í vöruþróun eða í eitthvert verkefni og byggir að hluta til á vaxtarsamningnum eða þeim fjármunum - þá velti ég fyrir mér af því að mörg smáverkefni fá fjármuni úr þessu. Það kemur fram í textanum eða skýringum að, með leyfi forseta: „Fyrirtæki verji eða sýni fram á að varið verði a.m.k. 20 millj. kr. til rannsóknar og þróunar á ári til þess að uppfylla skilyrði fyrir skattfrádrætti enda þykja ekki forsendur til að styrkja með þessum hætti verkefni af minna umfangi.“ Ég hef ákveðnar efasemdir við þetta. Ég skil hins vegar að einhvers staðar þurfi að draga mörkin. Mörg nýsköpunarverkefni byrja mjög smátt en verða svo stærri en þar er ekki um svona háar upphæðir að ræða í byrjun. Þá veltir maður fyrir sér hvort þessi viðmiðun eigi ekki að vera önnur eða a.m.k. að skoða hvort ekki ætti að hafa hana með öðrum hætti. Fyrst við erum að gera þessa lagabreytingu held ég að við verðum að ganga alla leið og gera hana aðlaðandi líka fyrir þessi smærri verkefni því það er ekki sjálfgefið að það séu bara stóru verkefnin sem heppnast. Lítil verkefni geta undið upp á sig og orðið mjög spennandi. Þetta er nú allt sem ég hef um þetta að segja á þessari stundu, frú forseti. Ég vona að bæði þessi frumvörp fái góða yfirferð í þeim nefndum þar sem þau verða tekin fyrir og fagna því enn og aftur að þetta baráttumál Framsóknarflokksins til langs tíma sé komið á dagskrá og vona að það verði okkur öllum til framdráttar.

Frú forseti. Það er ákaflega ánægjulegt að hlýða á mál þingmanna sem einhliða hafa lokið lofsorði á þetta mál og tekið því vel. Ánægjulegt er að geta glatt þá, hvort sem það eru framsóknarmenn eða aðrir sem eru í óvenju góðu skapi og tala aldrei þessu vant hlýlega um það sem sá sem hér stendur leggur fram.

Ertu ekki ánægður með það?

Jú, ég mæli eiginlega með því að framsóknarmenn láti oftar eftir sér að vera í góðu skapi og tala vel um það sem vel er gert. Það er alveg rétt að þetta mun vera keimlík hugsun og hefur verið í tillögum frá þingmönnum Framsóknarflokksins síðan árið 2007, þ.e. frá og með því að þeir urðu stjórnarandstæðingar. Þeir höfðu náttúrlega haft talsverðan tíma til að taka til hendinni áður og nýsköpunarmál höfðu einmitt heyrt undir þeirra ráðherra. Þó ber að meta það sem vel er gert og að sjálfsögðu er þessi tillaga einn af þáttunum í forsögu málsins. Þessu hefur reyndar lengi verið hreyft á Alþingi, ég hugsa að ein 15 ár til baka megi finna merki um að menn hafi rætt möguleikann á þessu eða allt frá því að það fór að bera á þróun í þessa átt erlendis. Sá sem hér stendur flutti t.d. fyrir um 10 eða 12 árum síðan líklega í fyrsta sinn tillögu til þingsályktunar um sérstakar stuðningsaðgerðir við lítil og meðalstór fyrirtæki, frumkvöðla og uppfinningamenn. Vel að merkja fékk ég og mínir meðflutningsmenn sem stjórnarandstæðingar þá tillögu samþykkta nokkrum árum síðar  
             Tillaga þessi var samþykkt og gekk til iðnaðarráðuneytisins til fyrirgreiðslu og þess hefur m.a. séð stað síðan í verkefnum Nýsköpunarmiðstöðvar eða Impru þar sem reynt hefur verið að fylgjast sérstaklega með og skoða og kortleggja starfsumhverfi sprotafyrirtækja og lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Sú umræða var ekki mjög þroskuð hér á landi. Þannig höfðu t.d. aldrei verið þýddar leiðbeinandi reglur eða flokkun Evrópusambandsins um hvað skyldi teljast lítil og meðalstór fyrirtæki og hvaða reglum mætti beita um stuðningsumhverfi í þeirra þágu. Bæði á evrópskum og norrænum vettvangi hafði á 10. áratugnum verið mótuð hugmyndafræði af þessum toga sem ég setti mig inn í og þýddi og flutti svo hér sem þingmál og fékk samþykkt, verandi þó í stjórnarandstöðu. Einstöku sinnum gerist það því, eins og hæstv. utanríkisráðherra vitnaði einnig um, að kannski einu sinni á hálfrar aldar fresti fá stjórnarandstæðingar samþykktar ágætar tillögur. Það leiðir mig að spurningu hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar um hvernig þetta eigi að vera. Að sjálfsögðu á málefnalegt og uppbyggilegt innlegg þingmanna, hvort sem þeir koma frá stjórn eða stjórnarandstöðu, að vera tekið til skoðunar og sem betur fer gerist það nú alltaf af og til að þingmál tala svo fyrir ágæti sínu sjálf að þau fást samþykkt. Tíðarandinn hefur þó verið mismunandi í þessum efnum. Ég held að það hafi komið kaflar þar sem þetta hefur þokast í rétta átt, þar sem mál hafa meira fengið að njóta ágætis síns án tillits til þess úr hvorri fylkingunni, stjórn eða stjórnarandstöðu, þau eru sprottin. Það eru líka til önnur tímabil í þessari sögu. Einhvern tímann var mér sagt að á viðreisnarárunum hefði það verið vinnuregla að stjórnarandstaðan fengi ekkert í gegn og á 10. áratugnum var ansi erfitt uppdráttar oft með mál frá stjórnarandstöðu, svo mikið man ég að það gekk upp og ofan. Þegar ég byrjaði hér á þingi fyrir margt löngu kvartaði ég einmitt undan þessu sama. Mér fannst frumvarpssmíð og tillögugerð sem maður stóð í hafa takmarkað upp á sig fyrstu árin mín í stjórnarandstöðu og ég bar mig saman við reyndan þingmann sem þá sat á þingi, Geir Gunnarsson. Hann sagði að ég hefði alveg misskilið þetta. Það að þingnefndir ættu að afgreiða tillögur almennt væri mikill misskilningur, það væri eitt meginhlutverk þingnefnda að drepa vitlausar tillögur. Þar væru þær best svæfðar. Það má því nálgast þetta frá ýmsum hliðum. Við vitum líka að oft eru þingmál flutt til þess að vekja athygli á þeim en ekki endilega með það í huga að líklegt sé að þau hljóti afgreiðslu. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson nefndi líka samkeppnisumhverfi nýsköpunarstarfs. Ég kom inn á það í framsöguræðu minni og það er að sjálfsögðu mikilvægur þáttur þessa máls. Ég held fullyrða megi, og ég hef fyrir því orð manna sem gjörþekkja starfsumhverfi nýsköpunarfyrirtækja og hafa reyndar barist fyrir þessum málum lengi, að með þessum breytingum, verði þær lögteknar, sé starfsumhverfi og samkeppnisskilyrði nýsköpunarstarfs á Íslandi orðið með því allra besta, ef ekki það besta sem þekkist í heiminum. Fyrir því má færa þau rök m.a. að hér er almennt skattalegt umhverfi atvinnulífs hagstætt. Hér eru lágir skattar á hagnað fyrirtækja. Launatengdur kostnaður hefur verið með því lægsta sem þekkist vegna þess að við erum ekki að uppistöðu til með atvinnulífstengt almannatryggingakerfi heldur er það fjármagnað sjálfstætt með almennum skatttekjum, ólíkt þýska kerfinu og öðrum slíkum. Þegar þetta bætist við, síðan gætu einhverjir nefnt jafnvel hagstætt gengi krónunnar í þágu þess að mælt í erlendri mynt er starfsumhverfið hagstætt, er hægt að færa fyrir því rök að umhverfið hér nú sé með því allra, allra besta sem boðið er upp á. Ég hygg að það standist alveg skoðun að þetta sé sambærilegt við það sem best gerist í Noregi, Kanada og fleiri löndum sem menn bera sig gjarnan saman við. Enda er einn tilgangur þessa frumvarps, og sá sem ég bind ekki síst vonir við, að þetta verði þess valdandi að rannsóknar- og þróunarstarf, t.d. í stórum fjölþjóðlegum fyrirtækjum sem eru með starfsemi hér heima en líka víða um lönd og hafa sumpart verið að útvista verkefnum eða byggja upp erlendis á undanförnum árum, ekki síst meðan skilyrðin hér voru óhagstæð vegna mjög sterks gengis á gjaldmiðlinum - að þetta leiði til þess að slík starfsemi verði nú byggð upp hér heima, ráðist verði í ný verkefni í staðinn fyrir að vista þau annars staðar. Þetta er ekki bara ætlað fyrir ný fyrirtæki og ný verkefni heldur líka fyrir aukin umsvif slíkrar starfsemi í starfandi og rótgrónari fyrirtækjum. Varðandi það sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson vék að, hvort menn þurfi að stofna ný fyrirtæki utan um verkefnin, þá þarf alls ekki svo að vera. Ef menn leggja sín gögn fyrir og fá þá skráningu sem er forsenda þess að viðkomandi fyrirtæki með verkefni sem það hefur í huga fáist flokkað og skráð sem nýsköpunarfyrirtæki, þarf það ekki að vera nýtt í skilningnum „nýstofnað“ eða með nýja kennitölu. Alls ekki. Vonandi verður þetta til þess að ýta fyrirtækjum sem kannski hafa lítið sinnt þessum þáttum innan eigin vébanda út í slíkt. Það er sérstaklega tekið á því hvernig hátta skuli til þegar fleiri en eitt fyrirtæki sameinast um verkefni. Sömuleiðis er tekið á því ef viðkomandi verkefni nýtur jafnframt ríkisstyrkja úr annarri átt, þá eru sérstakar reglur um hvernig er búið um heildarstuðninginn. Allt þarf þetta að sjálfsögðu að samræmast reglum Evrópska efnahagssvæðisins, enda hefur verið tilkynnt um frumvörpin til stofnunarinnar og hún gerir úttekt á því að þetta sé í samræmi við þær reglur um ríkisstuðning við nýsköpunarstarfsemi sem menn eiga að fara eftir. Ég sé ekki ástæðu til að halda annað en að það sé fullkomlega í samræmi við þær, samanber að þetta er ekki síst sniðið að norskri fyrirmynd. Ég held að ekkert hér víki frá þeim í þeim skilningi að við þurfum að óttast það. Stærstur hluti landsins er þar fyrir utan byggðaþróunarsvæði samkvæmt evrópskum skilgreiningum þannig að ríkisstuðningur er heimill. Einnig minni ég enn og aftur á að hið evrópska regluverk gerir ráð fyrir því að beina megi stuðningi til lítilla og meðalstórra fyrirtækja sem þannig eru flokkuð sérstaklega. Svo vill nú til að stærstur hluti íslenskra fyrirtækja fellur undir þá flokkun miðað við hinar evrópsku viðmiðunarreglur um starfsmannafjölda eða ársveltu. Því mundi í afar fáum tilvikum reyna á að sá ríkisstuðningur eða þær hvataaðgerðir sem hér eru á ferðinni væru ekki heimilar. Ég lagði til að frumvörpunum yrði vísað til efnahags- og skattanefndar, einfaldlega vegna þess að hrygglengjan í þeim er skattalegs eðlis og ég tel að það sé heppilegast að sú nefnd hafi forsvar fyrir málinu. Hér var réttilega bent á að iðnaðarnefnd mætti gjarnan fá málin til umsagnar, sérstaklega það sem snýr að hinu almenna lagaumhverfi en ekki skattaþáttunum beint.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin í seinni ræðu hans. Mér fannst hæstv. ráðherra kannski ekki svara því skýrt hvaða framtíðarsýn hann hefði um þau nýju vinnubrögð sem við mörg hver viljum hafa hér á vettvangi þingsins og fór að vitna til fortíðarinnar, en ég held að við þurfum að rjúfa þá hefð sem hefur einkennt störf þingsins á undangengnum árum. Mig minnir að þegar hæstv. ráðherra var í stjórnarandstöðu hafi hann einu sinni sagt að völd þingsins mörkuðust af völdum stjórnarandstöðunnar. Með þeim orðum á hann væntanlega við að ráðherraræðið hafi þá verið of mikið, sem er vissulega rétt. En ætlum við að viðhalda þessu? Eins og ég benti á í fyrri ræðu minni þá er sveitarstjórnarstigið að mörgu leyti til ákveðinnar fyrirmyndar í þessu, þar sem í hverri einustu sveitarstjórn eru oftsinnis samþykktar einhverjar tillögur sem aðilar í minni hluta hafa lagt fram. Það er náttúrlega þinginu til vansa að 29 þingmenn á móti 34 skuli búa við þau örlög að leggja fram frumvörp sem fá ekki afgreiðslu hér í þinginu. Ég vil nú ekki ætla þeim þingmönnum það að menn leggi bara fram frumvörp til þess að málið fái einhverja athygli sem þeir fjalla um í viðkomandi þingskjali. Þvert á móti. Við hljótum að vilja koma að þeim málum sem við leggjum hér fram til endanlegrar afgreiðslu. Mín vinsamlegu tilmæli til hæstv. ráðherra eru því þau að við tökum hér upp ný vinnubrögð því að við þurfum á öllum styrk þingsins að halda við þær aðstæður sem nú eru uppi og við þurfum að standa mun betur saman en verið hefur. Þess vegna mundi ég halda að ef verklag ríkisstjórnarinnar hvað varðar tillögur frá stjórnarandstöðunni mundi breytast þá væri það verulegur áfangi í þá átt að við færum að standa betur saman í þessu.

Frú forseti. Ég gæti svarað hv. þm. í löngu máli um hugleiðingar mínar í þessum efnum. Ég hef margoft velt þessu fyrir mér og rætt þetta. Ég hef helst hallast að því að við eigum að gera ákveðnar skipulagsbreytingar hér í störfum þingsins, sem feli það í sér að mál lifi jafnvel milli þinga og vakni upp á nýju þingi á þeim stað sem það var statt áður, eða að a.m.k. lifi það tvö þing eftir að það hefur verið flutt. Þannig að hafi málið komist til nefndar en dagað uppi þar að vori eða hausti ef þingi lýkur þá, þá sé það statt á sama stað á nýju þingi árið á eftir og þá hefði ég talið að ætti að vera áskilnaður um það að viðkomandi þingnefnd skuli gera þinginu grein fyrir afgreiðslu sinni á málinu, annaðhvort með rökstuddum hætti, það getur verið á því formi að leggja til að ekki sé aðhafst frekar, það getur verið á því formi að málið sé samþykkt eða afgreitt, eða það getur verið á því formi að leggja til að málið sé fellt, þannig að það fáist botn í málið. Þegar maður hugsar þetta betur þá er það í raun og veru vanvirðing við starfið hér og pappírssóun og lítil tillitssemi við umhverfið að endurprenta og endurprenta hér mál sem aldrei fá neina almennilega meðferð. Ég hef flutt af og til í 25 ár frumvarp sem ég lagði mikla vinnu í að semja á fyrstu vetrum mínum á þingi, um kjarnorkufriðlýsingu Íslands. Ég hef stundum náð að safna á það flutningsmönnum úr öllum þingflokkum, nema einum. Mér hefur aldrei tekist neitt með einn ónefndan þingflokk, sem ég held að sé ekki hér í salnum núna og hefur ekki tekið þátt í þessari umræðu, en þannig hefur aftur og aftur glitt í þingmeirihluta fyrir þessu frumvarpi en það hefur aldrei fengið afgreiðslu. Auðvitað er það svolítið dapurt að grundvallarmál af slíku tagi fáist ekki á endanum einhvern tímann afgreitt í formi afgreiðslu. Menn grípa þá jafnvel til þess ráðs að flytja efni slíkra þingmála sem breytingartillögur við einhver önnur mál til þess að knýja fram um þau atkvæðagreiðslu, 

Frú forseti. Við hæstv. ráðherra erum nokkuð sammála þegar kemur að þessu og það er gleðilegt. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra að öðru af því hann talar um skipulagsbreytingar og breytingu á vinnulagi hér innan þingsins. Á sínum tíma var ákveðin hefð fyrir því að stjórnarandstaðan hefði formennsku í nefndum. Hún var rofin áður en ég settist hér á Alþingi en ég man eftir því þegar ég sat hér í meiri hluta hversu gríðarlegt álag það var á þingmenn stjórnarflokkanna að sitja í öllum þessum nefndum og gegna þar formennsku á meðan stjórnarandstaðan fékk eðlilega hlutfallslega miklu færri nefndir og var ekki í fyrirsvari fyrir eina einustu nefnd. Nú er það svo að það er margt af ágætu fólki í stjórnarandstöðunni hér á vettvangi þingsins og fólk sem hefur margt gott fram að færa og ágætisverkstjórn að mínu viti, svo við tölum nú um verkstjórn, og ég held að það gæti leitt til skilvirkari og betri vinnubragða hér á þinginu ef stjórnarliðar mundu leita í meira mæli til stjórnarandstöðunnar þegar kemur að verkaskiptingu. Ég man eftir því þegar vinstri grænir voru í stjórnarandstöðu að einstaka þingmenn þeirra reifuðu það héðan úr ræðustól Alþingis, mig minnir að það hafi verið hv. þm. Árni Þór Sigurðsson sem reifaði það, að það væri óeðlilegt að 34 manna meiri hluti á móti 29 manna minni hluta tæki að sér fyrirsvar í öllum nefndum þingsins og það væri í raun og veru ekki beint lýðræðislegt ef maður hugsaði það með þeim hætti. Ég held að við gætum náð mun meiri árangri í störfum þingsins og létt þar af leiðandi álagi á þingmenn stjórnarliðsins með því að stjórnarandstaðan tæki meiri og virkari þátt í ábyrgðarstörfum innan þingsins. Það væri gaman að heyra frá hæstv. ráðherra sem er þingreyndur maður hvaða afstöðu hann hefur til þessara hugmynda.

Frú forseti. Við erum kannski komin pínulítið út fyrir nýsköpun en þó ekki, má segja, þetta er líka nýsköpun, þ.e. að endurmóta þingsköpin. Í stuttu máli sagt er það þannig að þegar stjórnarskrárbreytingar urðu hér á Alþingi 1991 og Alþingi var gert að einni málstofu þá var uppi mikil metnaður til þess að endurskipuleggja og betrumbæta margt í störfum þingsins. Nefndasvið tók til starfa og fleira í þeim dúr. Sem og gerðist það þá í fyrsta skipti, að ég hygg í alllangan tíma, að stjórnarandstæðingar tóku að sér forustu í nokkrum þingnefndum á grundvelli samkomulags sem þá var gert milli stjórnar og stjórnarandstöðu um slíkt. Ég hygg að kjörtímabilið 1991–1995 hafi einir þrír stjórnarandstæðingar verið í forsvari fyrir nefndum og aftur að hluta til á kjörtímabilinu 1995–1999, m.a. var þá sá sem hér stendur formaður sjávarútvegsnefndar í ein þrjú ár og á einni tíð var hæstv. utanríkisráðherra formaður heilbrigðisnefndar og eru af því sagðar nokkrar sögur. En því miður dagaði þetta síðan uppi og meiri hlutinn sem við tók eftir 1999 bauð ekki upp á þetta fyrirkomulag áfram þannig að það dó þarna drottni sínum og hefur í raun ekki verið endurvakið síðan. Ég hef alltaf viljað halda þessum möguleika opnum og ég nefndi þetta ítrekað í hörðum umræðum um þingskapalagabreytingar í fyrra eða hittiðfyrra sem mögulegt mótvægi við að þrengt væri að rétti stjórnarandstöðu til málflutnings og ræðutíma og öðru slíku. Það þarf að vera hér eitthvert slíkt jafnvægi sem er útfært með sanngirni, sem getur falið í sér aukna hlutdeild í forustustörfum í þinginu eða sterkari vígstöðu hér úr ræðustól eða í málflutningi. Það sem væri auðvitað langáhrifaríkast, hygg ég, til að þróa þessa hluti áfram væri - ég er hins vegar ekki að mæla með því eða biðja um það - að hér sæti minnihlutastjórn við völd í nokkur ár því þá gerist þetta sjálfkrafa, að menn verða að semja um þessa hluti og þingið styrkir yfirleitt stöðu sína m.a. 

Virðulegur forseti. Ég flyt hér tillögu til þingsályktunar um landnýtingaráætlun fyrir ferðamennsku á miðhálendinu. Ég vil taka fram í upphafi, virðulegur forseti, að ég er 1. flutningsmaður að málinu en það eru þingmenn allra flokka á því einnig. Því má segja að málið njóti þverpólitísks stuðnings. Fyrir það vil ég sérstaklega þakka að þingmenn hafa tekið mjög vel í að vera meðflutningsmenn að málinu. Í tillögunni er lagt til að hæstv. iðnaðarráðherra og hæstv. umhverfisráðherra hafi forgöngu um að gerð verði landnýtingaráætlun fyrir ferðamennsku á miðhálendinu þannig að unnt sé að taka vel á móti þeim aukna fjölda ferðamanna sem ferðast um hálendið án þess að ganga of nærri því. Það verður að segjast eins og er, virðulegur forseti, að það er mjög ankannalegt hvað við í þinginu höfum látið ferðamálin lítið til okkar taka. Ferðaþjónustan er í þriðja sæti þegar við skoðum hvaðan Íslendingar fá gjaldeyristekjur sínar. Í fyrsta sæti er stóriðjan með um 30% af gjaldeyristekjunum, í öðru sæti eru sjávarafurðirnar með 26,3% og í þriðja sæti eru tekjur af erlendum ferðamönnum sem eru um 17%. Það er eiginlega stórmerkilegt hvað þingmenn eru viljugir til að ræða bæði stóriðju- og sjávarútvegsmál en ekki ferðamálin. Ég tel að við verðum að gera mikla bragarbót þar á og þetta mál er einmitt til þess fallið að styrkja ferðaþjónustuna og efla alla umgjörð í kringum hana. Í greinargerðinni segir, virðulegi forseti, að vinna eigi þessa landnýtingaráætlun í samráði við hagsmunaaðila. Þar eru nefnd Samtök ferðaþjónustunnar, Ferðamálastofa, Ferðamálaráð, Ferðamálasamtök Íslands og aðrir hagsmunaaðilar í ferðaþjónustunni eftir því sem við á, Umhverfisstofnun, Samband íslenskra sveitarfélaga, Samvinnunefnd um skipulag miðhálendisins og Skipulagsstofnun. Einnig er kveðið á um að nauðsynlegt sé að leita til sérfræðinga, svo sem í ferðamálafræðum, við undirbúning og gerð þessarar áætlunar. Markmiðið er sett á árið 2015, að landnýtingaráætlunin eigi að vera tilbúin það ár. Það styttist nú verulega í það ártal, virðulegi forseti. En af hverju þarf að vinna þetta svona hratt og af hverju í ósköpunum þarf yfirleitt að vinna að svona áætlun? Jú, það er nú svo að ferðamönnum á Íslandi hefur fjölgað mjög mikið síðustu áratugi. Ef við lítum til baka getum við séð að á síðustu fimm árum hefur ferðamönnum fjölgað um tæplega 10% á ári. Þetta er árlegur vöxtur upp á um 10%. Við héldum að það yrði kannski fækkun í ár en svo virðist ekki vera. Nýjustu fregnir eru ef maður skoðar bara ágúst, þá er 12% aukning frá ágúst í fyrra til ágústmánaðar í ár. Hingað streymir því mikill fjöldi ferðamanna. Á síðasta ári var þessi fjöldi 502 þúsund ferðamenn plús 60 þúsund sem komu með skemmtiferðaskipum. Áætlað er að árið 2016 eða í kringum það ártal verði um ein milljón ferðamanna á Íslandi og talið jafnvel að það verði fleiri erlendir ferðamenn á vegum landsins að sumri til en Íslendingar. Það er svolítið merkilegt, virðulegur forseti. En til að taka á móti öllum þessum fjölda án þess að skemma viðkvæma náttúru, hvað þá upplifun ferðamannanna sjálfra, þarf að vinna áætlun. Við erum að selja náttúruna, virðulegur forseti, það er ímyndin sem við erum að selja til erlendra aðila. Ísland er kynnt með þeim hætti að hér sé náttúrufegurð mikil, hér sé hreint og fallegt og að hér séu ósnortin víðerni. Við getum séð það samkvæmt könnunum að 76% ferðamanna komu einmitt til að upplifa þetta, upplifa náttúruna. Það má líka koma því á framfæri að 26% ferðamanna fara í Landmannalaugar. Þetta er ótrúlega há tala. 75% fara til Gullfoss og Geysis. Ljóst er að hálendið er mjög mikilvæg auðlind og órjúfanlegur hluti af því aðdráttarafli sem ferðamenn sækjast eftir. En til þess að forðast óafturkræfar breytingar á náttúrunni þarf að rannsaka svokölluð þolmörk ferðamennsku. Hvað þola einstakir staðir marga ferðamenn án þess að staðirnir trampist niður eða eyðileggist? Eða hin félagslegu þolmörk, hvað þola staðirnir mikinn fjölda áður en fólk fer að upplifa að það sé ekkert gaman að koma þangað og fer að forðast slíka staði í framtíðinni? Það segir: Hér er allt of margt fólk, ég vil ekki koma hingað aftur. Þetta þarf að rannsaka miklu meira en gert hefur verið. Ég vil nefna að Samtök ferðaþjónustunnar hafa svolítið rætt þessi mál. Á fundi sínum 25. febrúar ályktuðu þau samtök gegn t.d. uppbyggðum vegi yfir Kjöl. Af hverju gerðu þau það? Jú, af því að slík framkvæmd mundi gjörbreyta upplifun ferðamanna. Þau vildu sem sagt ekki að hálendið yrði svipt þeim einkennum sínum, öræfastemningu, og telja að það hafi mikið gildi fyrir þjóðina og vilja því ekki spilla þeirri upplifun. Mér fannst þetta ný hugsun og skemmtileg, að sjá það að Samtök ferðaþjónustunnar skyldu álykta á þessa leið. Varðandi víðernin er það skilgreint samkvæmt lögum hvað er svokallað ósnortið víðerni á Íslandi. Ósnortið víðerni samkvæmt lögum er að það þarf að vera landsvæði sem er a.m.k. 25 ferkílómetrar og a.m.k. fimm kílómetrar þurfa að vera í næsta manngert virki, manngert hús eða manngert eitthvað. Það sem stenst þessar kröfur er ósnortið víðerni. Það eru ferðamenn sem sækja hingað vegna þessara ósnortnu víðerna. Ef við skoðum og skilgreinum hvar þessi víðerni eru og kortleggjum þau sjáum við, virðulegi forseti, að víðernin eru, ef við tökum jöklana frá, 31% landsins. Er þetta mikið eða er þetta lítið? Í öllu svona vestrænu samhengi er þetta mikið. Danmörk, þar er örugglega 0% víðerni, þar er allt „snert“, þar eru hvergi fimm kílómetrar í næsta hluta eða 25 ferkílómetra ósnortið heildarsamhengi einhvers landsvæðis. Það er tiltölulega há tala, 31% án jöklanna, ég tek fram að þetta er hærri tala ef jöklarnir eru inni, fer þá upp í 42%, en þetta er mjög mikil sérstaða. Að mínu mati þarf að vernda þessa sérstöðu og við þurfum að gera það skipulega og átta okkur á því að við getum nýtt þá sérstöðu til að afla okkur tekna. Þetta togast auðvitað svolítið á við hugmyndir um t.d. virkjanaframkvæmdir. Þetta verðum við að fara í gegnum og skoða miklu betur en við höfum gert. Nokkrir aðilar hafa verið að rannsaka þessi mál. Ég vil nefna að árið 2007 veitti Tækniþróunarsjóður styrk til að gera landnýtingaráætlun á suðurhluta hálendis Íslands. Verkefnið vann Anna Dóra Sæþórsdóttir, dósent í ferðamálafræðum við Háskóla Íslands, ásamt Rögnvaldi Ólafssyni, dósent í eðlisfræði og forstöðumanni Stofnunar fræðasetra Háskóla Íslands, og Rannveigu Ólafsdóttur, dósent í ferðamálafræðum Háskóla Íslands og sérfræðingi við Rannsóknamiðstöð ferðamála. Þetta verkefni var mjög spennandi. Þarna var verið að rannsaka þolmörk og hvernig væri hagstæðast að nýta hvert svæði á suðurhluta hálendisins. Skoðað var hvar væri hægt að hafa hópana. Hvar eiga gönguhóparnir að vera, hvar eiga hestahóparnir að vera, hvar á jeppafólk að vera og fólk á vélsleðum o.s.frv.? Þetta verkefni fékk einungis forvarnastyrk, en aðalverkefninu var hafnað. Mér finnst þetta sýna svolítið hvað við erum skammsýn, virðulegur forseti. Þarna kemur verkefni sem er svo sannarlega þörf á að vinna. Það fær bara undirbúningsstyrk en ekki aðalstyrkinn. Að vísu komu Ferðamálastofa og Vegagerðin inn og úthlutuðu að hluta til í þetta verkefni, þannig að hægt var að styrkja verkefnið á Kili. Það kostar að rannsaka og það kostar að gera áætlanir. Ég vil því nefna að núna er verið að skoða tekjuöflun. Það er í stefnu ríkisstjórnarinnar að skoða svokölluð umhverfisgjöld. Ég fagna því mjög af því ég tel að það verði að taka einhvers konar gjöld af ferðamönnum. Núna er svo mikill straumur hingað og miklar tekjur að koma inn. Það koma 400 milljónir á dag, virðulegur forseti, í gegnum ferðaþjónustuna, þannig að nú er tími til þess að taka umhverfisgjöld. Það er einungis spurning um hvers konar gjöld. Ég læt það liggja á milli hluta í bili hvernig það verður gert en er tilbúin til að skoða flesta hluti í því sambandi. Ég vil nefna dæmi um af hverju þetta er mikilvægt. Við skulum velja Hakið á Þingvöllum, upplýsingamiðstöðina Hakið. Dæmi eru um að þangað komi 1.800 manns á sömu mínútunni, á einni mínútu, sérstaklega þegar stóru farþegaskipin eru í Reykjavíkurhöfn. Þó reynt sé að dreifa rútunum - það eru dæmi um að eitt farþegaskip þurfi 95 rútur til að þjónusta t.d. Gullfoss- og Geysishringinn - og verið sé að skipuleggja að þetta dreifist, þá eru samt dæmi um 1.800 manns á Hakinu. Þar eru sjö salerni, verða 14 á næsta ári og 21 skilst mér á árinu þar á eftir. En þetta sýnir hvað þarf að styrkja innviðina mikið. Við verðum að geta tekið á móti slíkum hópi. Og hver á að borga þetta? Að mínu mati á ekki hinn almenni skattgreiðandi á Íslandi að borga þetta. Ferðamennirnir sjálfir eiga að borga. Þess vegna verðum við að taka gjöld. Ég vil líka nefna að Samtök ferðaþjónustunnar samþykktu á aðalfundi sínum 2007 að skora á stjórnvöld að vinna svona landnýtingaráætlun eins og gert er ráð fyrir í þessari tillögu. Þau segja, virðulegur forseti, mikilvægt og að bráðnauðsynlegt sé varðandi nýtingu auðlinda, náttúruauðlindanna, til ferðaþjónustu, að kortleggja slíka hluti til að hægt sé að undirbúa fjárfestingu í innviðum og markaðsstarfi. Þetta er skref númer eitt, að gera áætlanir. Númer tvö er síðan að fjárfesta í innviðum og markaðsstarfi. Það er svo brýnt að samþykkja þetta mál til að við getum nú farið að byggja upp skynsamlega ferðaþjónustu til framtíðar. Ég vil nefna að margir hafa sýnt þessu skilning, t.d. var fjallað um málið í leiðara Morgunblaðsins fyrir stuttu af því að umræðan um áætlanagerð hefur verið mjög mikil í sjávarútvegi og hún er mikil í stóriðjunni. Rannsóknir um rammaáætlun vatnsafls og jarðvarma kostar hundruð milljóna ef ekki milljarða, allar þær rannsóknir. Ég held að Hafrannsóknastofnun sé að taka til sín mjög háar upphæðir á fjárlögum næsta árs. Heilu rannsóknastofnanirnar eru í kringum þessar greinar en allt of lítið í ferðaþjónustunni, nánast ekkert. Þetta er algjörlega með ólíkindum, virðulegur forseti. Leiðari Morgunblaðsins setti þetta svo skemmtilega upp og spurningin var: Fugl eða ferðamaður. Það er nefnilega búið að rannsaka mjög mikið í sambandi við fugla en nánast ekkert við ferðamenn. Þessu þurfum við að breyta. Ég vil taka það fram líka að ég held að stjórnvöld séu svolítið að vakna af þeim svefni. Við áttum orðastað um þessa áætlanagerð, rannsóknir og áætlanagerð í ferðaþjónustu fyrir stuttu, sú er hér stendur og fleiri þingmenn og hæstv. ráðherra ferðamála, hæstv. ráðherra Katrín Júlíusdóttir. Í máli hæstv. ráðherra kom fram að hún væri mjög jákvæð gagnvart því einmitt að fara í þetta verkefni, fara í rannsóknir og áætlanagerð í ferðaþjónustunni og ætlaði að beita sér fyrir því að það yrði skoðað hvernig væri hægt að hefja það starf. Ég fagna því sérstaklega. Ég vona, virðulegur forseti, að við berum gæfu til að skoða þetta mál í nefndum þingsins og svo verður að mínu mati að samþykkja svona mál af því það er eiginlega, ég ætla að leyfa mér að segja - ég ætla ekki að taka mjög djúpt í árinni, en það er eiginlega hneyksli, það er eiginlega hneyksli hvað við erum búin að gera litlar áætlanir í ferðaþjónustunni. Þetta land er svo merkilegt, það er svo dýrmætt, fólk vill koma og skoða það, en við megum ekki taka á móti fólki og gera það bara hipsumhaps, virðulegi forseti. Hér þarf að skipuleggja. Það þarf að dreifa fólkinu. Það þarf að ákveða hvort við séum jafnvel komin að þolmörkum á ákveðnum stöðum. Þar hef ég áhyggjur af Landmannalaugum. Því miður hafa rannsóknir sýnt og viðtöl að sumir sem hafa komið þangað vilja ekki koma þangað aftur og segja: Hér er bara allt of margt fólk, ég vil ekki koma hingað aftur, ég fer bara eitthvert annað, ég ætla ekki aftur til Íslands eftir þessa reynslu. Þetta er auðvitað svolítið leiðinlegt að heyra. Við verðum að gera okkur grein fyrir því að í ýmsum öðrum ríkjum er hreinlega settur kvóti á staði: Við tökum á móti X mörgum í hverri viku eða hvernig sem það nú verkast, svo er bara sagt: Hér er uppselt! Ég er ekki að segja að við séum komin að þeim mörkum en við þurfum samt að gera okkur grein fyrir því hvers konar ferðamenn við erum að fá, hvað vilja þeir fá og getum við orðið við óskum þeirra? Það er nefnilega ekki víst að við viljum fá hingað ferðamenn sem ætla sér að sitja í bíl og keyra upp að hverjum einasta stað og þurfi ekki að labba nema eitt skref til að sjá staðinn. Ég held að við eigum miklu frekar að gera út á meira af umhverfisvænni ferðamennsku þar sem fólk er að leita að ævintýrum, skoða fallega náttúru, takast á við umhverfið og geti átt hér skemmtilegar ferðir án þess að verða fyrir miklum vonbrigðum. Við erum að selja náttúru Íslands og þá verðum við að geta boðið upp á að fólk sjái hana í sínu besta umhverfi eins og hægt er.

Frú forseti. Ég vil í fyrstu fagna hjartanlega því frumkvæði sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir hefur sýnt með framlagningu þessarar þingsályktunartillögu og taka sérstaklega undir lokaorð ræðu hennar þar sem hún ýjar að því að það sé hreint og klárt hneyksli hvað við í rauninni erum skammt á veg komin í að búa þessari mikilvægu atvinnugrein, ferðaþjónustunni, sómasamlegt umhverfi hvað varðar rannsóknir, áætlanir og að við sýnum ferðamennskunni ekki þá virðingu sem hún á skilið. Ég deili áhyggjum af stöðu mála með flutningsmanni og tek undir það sem segir í greinargerð, með leyfi forseta: „Sem ferðamannaland er Ísland kynnt á grundvelli hreinnar óspilltrar náttúru þar sem saman fer sérstætt og fjölbreytilegt landslag og ósnortin víðerni.“ „… og er hálendið þannig mikilvæg auðlind fyrir ferðaþjónustuna og órjúfanlegur hluti af aðdráttarafli margra svæða.“ Lykilspurningin er kannski þessi: Hvenær hætta ferðamenn sjálfir að njóta náttúrunnar vegna þeirrar ferðamennsku sem þar hefur byggst upp og vegna of mikils fjölda annarra ferðamanna? Þetta er ef til vill lykilspurningin. Við hljótum að horfa til þess að við þurfum á einhvern hátt að aðgangsstýra ferðaþjónustu og ferðamönnum inn á þetta land, að nær byggð byggjum við upp staði sem geta tekið á móti miklum fjölda ferðamanna og geta verið undir miklu álagi, en á miðhálendinu séum við að horfa til þess að snerta ekki allt of mikið við stöðunum. Þetta tengist kannski að einhverju leyti þeirri umræðu sem hefur borið á góma hvað varðar okkar heitu laugar og sundlaugarstaði, þar sem menn hafa horft til þess að svo gjarnan mundu þeir vilja gera meira út á þær heitu laugar sem við eigum á miðhálendinu, en um leið og við gerum meira út á þær og auglýsum þær upp, þá eru þær búnar að missa aðdráttarafl sitt. Hvar liggur þessi fína lína? Ég held að lykilmarkmiðið með því sem hér er verið að hugsa sé að horfa til þess að byggja upp staði sem geta tekið á móti miklum fjölda, ákveðnar týpur t.d., í þessu tilviki af sundlaugum eða heitum laugum sem geta tekið á móti mörgu fólki en haldið svo öðrum heitum laugum svolítið fyrir utan radarinn. Þá erum við að horfa til þess að geta með einhverjum hætti í gegnum aðgangsstýringu stýrt tekjugrundvöll undir það sem við ætlum að fara að gera, þ.e. það kosti þá meira að fara á þá staði sem færri koma á. Þá erum við um leið farin að skapa tekjugrundvöll undir það að byggja upp þjónustu á þeim stöðum sem við viljum fá fleiri og um leið að geta haldið betur utan um það hvert fólk fer á hálendinu og hvernig. Það er þá hin hliðin á þeim peningi, þ.e. réttindamál leiðsögumanna. Leiðsögumenn hafa lengi barist fyrir því að fá starfsstétt sína með einhverjum hætti viðurkennda hér á landi, þannig að við reynum með einhverjum hætti að styrkja fagþekkingu þeirra en ekki hleypa hverjum sem er með hvaða hóp sem er inn á landið. Þá um leið erum við farin að horfa til þess að hingað komi ferðamenn með bíla fulla af mat, keyri um og kaupi ekki eina einustu þjónustu af okkur, ekki einu sinni leiðsögn. En með því, eins og ég segi, að aðgangsstýra hópum manna um hálendið erum við um leið að skapa möguleika til þess að geta tekið inn tekjur sem geta þá mætt þeim kostnaði sem af þessu hlýst. Þetta var það sem ég vildi sagt hafa. Ég hvet þingið til að taka fast á þessu máli, hratt og örugglega. Ég held að hér sé á ferð mjög mikilvægt hagsmunamál fyrir okkar allra mikilvægustu atvinnugrein.

Frú forseti. Ég vil lýsa yfir mikilli ánægju með þingsályktunartillöguna sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir flytur hér ásamt fleiri ágætum hv. þingmönnum. Ég tel að þessi ályktun sé vel unnin, mikil vinna lögð í hana og mikið magn upplýsinga liggur fyrir í ágætri greinargerð með henni. Sú staðreynd að árið 2016 megi gera ráð fyrir því að um milljón ferðamenn sæki landið heim segir okkur það að árið 2016 eða eftir sjö ár verður ferðaþjónustan mögulega orðin stærsta íslenska atvinnugreinin þegar kemur að öflun á gjaldeyri. Hafi íslenskt samfélag einhvern tíma verið í þörf fyrir það að afla gjaldeyris er það núna í ljósi þess að við erum að skuldsetja okkur mikið í erlendri mynt og þurfum því á miklum gjaldeyri að halda. Hv. þingmaður og meðflutningsmenn hennar komu aðeins inn á tekjuöflun. Í máli hv. þingmanns kom fram að 500 þúsund erlendir ferðamenn koma til landsins í ár. Ef við gerðum ráð fyrir því að þessir ferðamenn borguðu einhvers konar gjald þegar þeir kæmu til landsins, segjum 5 þúsund kr. hver - sem er kannski ekki há upphæð í ljósi gengis íslensku krónunnar - gæti það skilað ríkissjóði 2,5 milljörðum kr. á ári. Við erum hér á þinginu og í fjárlagagerð að reyna að finna einhverja nýja tekjustofna og mér finnst ansi freistandi að reyna að seilast eitthvað í þessa vasa. Ég hef svo sem ekki neina útfærðar tillögur en mér er tjáð að þegar ferðamenn komi til Kína greiði þeir gjald fyrir að koma inn í landið og jafnvel fyrir að fara út úr landinu. Það skilar Kínverjum miklum fjármunum þannig að ég vil skoða þetta í ljósi þess að ef áætlanir ganga eftir og milljón ferðamenn heimsækja landið 2016 og hver og einn þeirra greiddi nokkra þúsundkalla, tökum tíu þúsund kall sem dæmi, væru það 10 milljarðar inn í ríkissjóð sem gæti þar af leiðandi stutt við íslenska ferðaþjónustu með betri aðstöðu fyrir ferðamenn. Við vitum um marga ferðamannastaði og margar náttúruperlur vítt og breitt um landið þar sem aðstaðan er því miður til skammar og ekki ásættanleg. Ef við ætlum að byggja þessa staði upp verðum við að finna fjármuni til þess og ég tel að þetta sé eitthvað sem við ættum að skoða í ljósi þess hversu gríðarlega hröð þróunin er. Einhvern tíma hefði þurft að segja manni það tvisvar að ferðaþjónustan mundi á árinu 2016, ef áætlanir ganga eftir, skila meiri gjaldeyristekjum en sjávarútvegur og stóriðja, þar sem við höfum byggt gríðarlega mikið upp á undangengnum árum og erum að mínu viti með einn best rekna sjávarútveg í hinni víðu veröld og búum við miklar auðlindir hvað það snertir. Ég tel að þessi tillaga, sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir lagði fram, sýni mikla framsýni. Af því að við vorum að ræða hér aðeins um störfin á vettvangi Alþingis og nú vill svo til að 1. flutningsmaður þessa máls kemur úr stjórnarandstöðu, þá vona ég að þetta góða mál muni ekki gjalda fyrir það. Mér fannst hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. utanríkisráðherra tala fyrir breyttu verklagi hvað það varðar þannig að ég vona að þetta mál nái fram að ganga og við afgreiðum þessa þingsályktun því að það eru ekkert mörg ár í það að inn í landið streymi milljón ferðamenn og hvernig ætlum við að taka á móti þeim og með hvaða hætti? Að sjálfsögðu þurfa að liggja fyrir áætlanir í þeim efnum og ég tel þess vegna að um löngu tímabært mál sé að ræða sem sýni ákveðna framsýni og ég sé að margir ágætir þingmenn eru flutningsmenn að þessari þingsályktun. Því miður er ég ekki einn af þeim en lýsi því hér með yfir að ég styð þetta mál mjög eindregið og finnst að við horfum með ákveðinni framsýni fram á veginn hvað þessi mál varðar. Við Íslendingar þyrftum kannski að læra það að hætta að hugsa einungis um það sem er að gerast á næsta ári eða þarnæsta ári og horfa lengra fram á veginn. Það á við um þennan mikilvæga málaflokk sem skapar í dag gríðarlegar gjaldeyristekjur, þúsundir starfa, og allt bendir til þess að störfum í ferðaþjónustu eigi eftir að fjölga gríðarlega ásamt þeim tekjumöguleikum sem ég sé fyrir hönd ríkissjóðs í því að hér munu innan nokkurra ára að öllu óbreyttu koma milljón ferðamenn. Öfundsverð tækifæri felast í því og hafi íslenskur ríkissjóður einhvern tíma þurft að auka við tekjustofna sína er það á tímum sem þessum. Þess vegna væri gagnlegt að heyra frá hv. þm. Siv Friðleifsdóttur, sem er 1. flutningsmaður þessa máls, hvaða hug hv. þingmaður hafi til gjaldtöku sem þessarar því að við þurfum að afla okkur tekna og síðast en ekki síst gjaldeyris. Þegar maður sér spár um hvernig þessi atvinnugrein, ferðamannaiðnaðurinn, mun þróast á næstu árum eru þær bjartar, a.m.k. hvað þann hluta þjóðarbúsins varðar. Því blasa tækifæri við okkur víða, í ferðaþjónustunni og fleiri atvinnugreinum, en við þurfum að vita hvert við stefnum, hvernig við ætlum að móta þetta og þessi þingsályktunartillaga er mikilvæg í þeim efnum. Ég hvet til þess að tillagan verði samþykkt hið fyrsta þannig að aðilar í ferðaþjónustu og stjórnvöld geti í sameiningu sest yfir málaflokkinn og mótað skynsamlega stefnu til framtíðar hvernig við ætlum að taka á móti ferðafólki, með hvaða hætti, og síðast en ekki síst hvort þarna séu kannski vannýtt tækifæri til þess að auka við tekjustofna ríkissjóðs, sem skuldar því miður allt of mikið í dag. Vonandi mun rætast úr því með öflugri áætlunargerð og þess vegna held ég að sama hvar í flokki við stöndum getum við verið sammála um að samþykkja þessa þingsályktunartillögu þannig að þessi vinna fari af stað hið fyrsta.

Virðulegi forseti. Ég vil lýsa yfir stuðningi við þessa þingsályktunartillögu og í raun er ekki miklu að bæta við hina ágætu greinargerð sem fylgir henni. Fjöldi ferðamanna er þegar slíkur að velta má fyrir sér hvort landnýtingaráætlun sé ekki nauðsynleg svo ekki sé talað um verði fjölgun ferðamanna sú sem áætlað er. Hálendið er auðlind ferðaþjónustunnar og við verðum að gæta að því að vernda þá auðlind og ganga vel um hana sem og reyndar allar aðrar auðlindir sem við eigum. Framsögumaður, hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, nefndi áðan þá peninga sem fara í Hafrannsóknastofnun og aðrar rannsóknarstofnanir en litlum peningum hefur verið varið til að rannsaka þessa auðlind sem verður æ mikilvægari. Mér fannst skemmtileg mótsögnin sem kom fram í greinargerðinni um víðernið og þá erfiðleika sem geta komið upp við að halda víðerninu og nauðsyn þess að skipuleggja ferðaþjónustuna þannig að hún grafi ekki undan sjálfri sér eða tilvist sinni. Ég held að það sé mjög veigamikið í þessari umræðu. Þá vil ég taka undir það sem segir í greinargerðinni um nauðsyn þess að svara spurningunni um hver eigi að standa undir kostnaði við ferðaþjónustuna. Ég er sammála því að skattgreiðendur eigi ekki að gera það en ég svo sem efast um að það sé kannski mikil landkynning í því að láta fólk borga sig út úr landinu eins og nefnt var hér áðan. Það er brýnt, held ég, að svara þeirri spurningu og ekki síst á þeim þrengingartímum, sem við lifum á. Mig langar samt að setja spurningarmerki við eitt í greinargerðinni, það að markmiðið sé að ljúka gerð langtímaáætlunarinnar fyrir árslok 2015. Fimm ár er langur tími og ég velti fyrir mér hvort ekki megi vinna verkið á skemmri tíma. Ég geri alla vega tillögu um að litið verði til þess hvort ekki sé hægt að skipta verkefninu í einhverja þá þætti að not verði af því fyrr en eftir fimm ár.

Frú forseti. Hér er afar gott mál á ferðinni enda, eins og kom fram í máli hv. flutningsmanns Sivjar Friðleifsdóttur, eru hér þingmenn úr öllum flokkum meðflutningsmenn. Í stuttu máli væri hægt að afgreiða þessa tillögu með því að segja að hún væri löngu tímabær og að sjálfsögðu ættum við að afgreiða hana strax. Ég hygg að við eigum eftir að ná henni hér í gegnum þingið með góðri umfjöllun bæði í umhverfis- og iðnaðarnefnd og ég mundi allra helst, frú forseti, gera það að tillögu minni að tillagan færi til umfjöllunar í báðum nefndunum, jafnvel á sameiginlegum fundum. Það er reyndar útfærslumál en mér finnst hún svo sannarlega eiga heima í umhverfisnefnd og auðvitað líka í iðnaðarnefnd því að undir hana heyrir ferðaþjónustan meðal annars. Fyrsta spurningin sem kannski þarf að svara í þessari vinnu er: Viljum við eina milljón ferðamanna? Ég hygg að við núverandi aðstæður væri það að stefna í hreinan voða fyrir náttúru Íslands að fá hingað eina milljón ferðamanna. Það sem við þurfum að gera er ekki bara að fjölga ferðamönnum jafnt og þétt heldur að velja þá. Að því leyti til er þessi tillaga gott tæki til að móta ekki bara svokallaða nýtingaráætlun heldur einnig í raun og veru atvinnustefnu, af því að málið snýst um það hvers konar ferðaþjónustu við viljum byggja upp. Ef við byggjum upp atvinnu sem laðar að fáa ferðamenn sem eyða miklum gjaldeyri eða afla mikils gjaldeyris fyrir þjóðina gerir það auðvitað sama gagn og að fá hér mjög marga sem eyða mjög litlu. Eins og fram hefur komið í þessari umræðu er mjög misjafnt hvernig búnir menn koma til Íslands. Við eigum, held ég, að reyna að fiska eftir ferðamönnum um allan heim sem leggja það á sig að koma alla leið til Íslands kannski einu sinni á ævinni í svolítið flottan túr, ef ég má segja svo, frú forseti, og eru tilbúnir til að borga fyrir það. Þetta gerir fólk um allan heim, það fer yfir hálfan hnöttinn til þess að heimsækja tiltekinn þjóðgarð í Afríku eða annars staðar og greiðir fúlgur fjár fyrir það. Sjálf hef ég borgað mig inn í þjóðgarða, t.d. í suðurhluta Afríku, og hef ekki séð eftir einni krónu eða einni evru sem í það hefur farið enda var það hluti af stýringunni og það er auðvitað hluti af upplifuninni líka að bjóða ekki mönnum svikna vöru, þ.e. að bjóða ekki mönnum þúsund manns á Hakinu á sömu fimm mínútunum, eins og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir kom inn á í sinni ræðu.  Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að íslensk náttúra, ósnortin íslensk náttúra sé eitthvað sem þessari þjóð hefur tekist - eða nokkrum hluta hennar - að fjalla um þannig að hún hafi ekkert gildi. Nú kann það að vera nokkuð stórt upp í sig tekið en verðmæti ferðaþjónustunnar felast í ósnortinni náttúru. Það er ástæða þess að fólk kemur hingað. Auðvitað viljum við líka fá fólk hingað á fundi og ráðstefnur en allir sem hingað koma reyna að sjá eitthvað af Íslandi, það segir sig sjálft. Þess vegna er mjög mikilvægt að við slíka nýtingaráætlunargerð byggi þolmarkamatið á þeim ramma sem náttúruverndarlöggjöfin setur okkur og á, að mínu viti, nokkuð stífum kröfum þar um. Það er auðvitað eins og segir hér svo vel í greinargerðinni, með leyfi forseta: „Nauðsynlegt er að skipuleggja ferðamennsku á þann hátt að hún grafi ekki undan tilvist sinni.“ Þetta er mergur málsins. Ef við gerum þetta vel og vöndum okkur við undirbúninginn fáum við bæði meira í ríkiskassann og náum líka að ganga skikkanlega um íslenska náttúru og í raun að nýta hana á sjálfbæran hátt. Hvað varðar tekjuöflunina er ég fylgjandi því að lagt verði á einhvers konar umhverfisgjald eða ferðamannaskattur, það skiptir ekki öllu máli hvað það er kallað. Aðalmálið við útfærslu þeirrar skattlagningar er hvernig tekjustofnunum er varið. Að mínu viti þarf auðvitað að vera markaður tekjustofn sem fer ekki í neitt annað en beinlínis að byggja upp þjóðgarðana, friðlýst svæði annars vegar og grunnþjónustu við ferðamenn hins vegar. Við Íslendingar höfum um árabil vanrækt það, t.d. jafnsjálfsagður hlutur og stígalagning í þjóðgörðum er að mestu unninn af breskum sjálfboðaliðum sem koma hér á hverju sumri og eyða sumarfríinu sínu í það að leggja stíga, t.d. í Skaftafelli. Allt það sem ríkið hefur í raun og veru átt að sjá um hefur verið vanrækt, það verður bara að segjast alveg eins og er, og í það hafa ekki farið peningar. Þess vegna er svo mikilvægt að þegar svona tekjustofn er búinn til sé það skýrt hvert hann eigi að fara og hvernig hann eigi að skiptast. Við vitum að það verður alltaf togstreita á milli ráðuneyta og annað slíkt og allt þarf að vera frágengið til að menn viti hvað þeir hafi á milli handanna og að tekjustofninn sé markaður, hvernig sem hann er tekinn. Auðvitað er það álitamál hvort beinlínis er hægt að skattleggja bara erlenda ferðamenn, ég held t.d. að EES-reglur banni okkur það. Spurningin er hvort þetta eigi að vera gistináttagjald eða gjald fyrir að fara á tiltekinn stað, það er enn ein útfærslan, en ég held að við verðum þá líka að gera okkur grein fyrir því að það getur ekki verið eitt gjald fyrir útlendinga og annað fyrir Íslendinga. Þetta er heildarpakki, ef svo má segja, ég held alla vega að sú útfærsla gæti orðið okkur erfið. Hæstv. fjármálaráðherra hefur sett á fót nefnd til að undirbúa tillögur að umhverfisgjaldi, ég vil leggja ríka áherslu á það og er þeirrar skoðunar að mjög mikilvægt sé að það verði ekki bara lagt á fljótt heldur að það verði uppbyggt og því varið með þeim hætti sem verður náttúruverndinni og ferðaþjónustunni til góða. Ef engin er ósnortin náttúran verður kannski minna um arðbæra ferðaþjónustu. Að lokum, og það er atriði sem ég hef nefnt við hv. þm. Siv Friðleifsdóttur, erum við auðvitað líka að tala hér um skipulagsmál sveitarfélaganna. Nokkuð hefur verið rætt um það á undanförnum þingum og nokkrir hæstv. umhverfisráðherrar hafa gert atrennu að því að koma svokölluðu landsskipulagi í gegnum hið háa Alþingi og enn ein tilraun verður gerð til þess í vetur. Nýtingarstefnan ein og sér getur verið góð og um hana þarf auðvitað að vera samkomulag og útfærsla og annað slíkt, en það skiptir ekki minna máli að skipulagsmálin séu í takt við nýtingarstefnuna. Þetta virkar ekki öðruvísi. Ef sveitarfélög eru ekki tilbúin til þess að vinna í samræmi við nýtingarstefnuna verður lítið úr henni. Að því leyti til er það lykilatriði að sveitarfélögin taki þátt í þeirri vinnu og einnig að þetta sé hluti af stefnu um nýtingu landsins alls, sem er auðvitað ekkert annað en landsskipulagsstefna, skipulag er bara spurning um nýtingu lands, hvernig atvinnu þú vilt byggja upp og hvernig þú ætlar að nýta það. Þetta tvennt þarf að tengja saman svo að úr verði tæki sem virkar vel. Í rauninni erum við líka að tala þá um atvinnutæki eða atvinnustefnu þó að það sé kannski aðeins fjarlægara núna. Ég hygg að með því að vinna þetta með þessum hætti gætu stjórnvöld, ríki og sveitarfélög, verið með í höndunum bæði nauðsynlegt skipulagstæki og líka loksins einhverja framtíðarsýn á það hvernig við ætlum að byggja upp þennan mikilvæga atvinnuveg hér á landi.

Virðulegur forseti. Ég kveð mér hljóðs til þess að fagna þeirri tillögu til þingsályktunar sem hér er komin fram og lýsa yfir mikilli ánægju með efni hennar og þeirra þátta sem til er tekið í henni. Ég lýsi um leið yfir mikilli eftirsjá að vera ekki einn af flutningsmönnum þessarar ágætu tillögu. Ég tek reyndar undir það sem fram kom í máli hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur fyrr í umræðunni að mér þætti full ástæða til þess að kanna hvort ekki væri hægt að vinna landnýtingaráætlun á skemmri tíma en hér er tilgreint, en hér segir að henni eigi að vera lokið fyrir árslok 2015. Ég vil líka taka undir málflutning hv. þm. Þórunnar Sveinbjarnardóttur um hversu marga ferðamenn Íslendingar vilji fá hingað til landsins vegna þess að það er mín skoðun, eins og reyndar mátti heyra á máli hv. aðalflutningsmanns þessarar tillögu, að staðir eins og Landmannalaugar eru komnir alveg að þolmörkum, a.m.k. á háannatíma yfir sumarið og full ástæða til að fara að huga að því hvað við viljum í raun og veru gera með þessa staði. Ég vil líka taka undir það að auðvitað eiga Íslendingar að marka sér stefnu í þeim málum hvað varðar hvers lags ferðamenn við viljum fá hingað til landsins. Hagsmunir okkar hljóta að liggja í því að fá þá tegund ferðamanna sem skilja mikið eftir sig og eyða miklum peningum, svo það sé bara sagt alveg eins og það er. Ég vil líka taka undir það sem fram kemur í greinargerð með þessu frumvarpi þar sem vitnað er í, að ég held, ferðaþjónustuaðila varðandi uppbyggingu þjóðvega og uppbyggðra vega á hálendinu sem ég tel mikla vitleysu. Ég tel það algjörlega út úr öllum kortum að fara að setja uppbyggða þjóðvegi með malbiki og tilheyrandi umferð ekki bara á hálendinu heldur í þeim byggðum sem liggja að helstu hálendisvegum, t.d. Sprengisandi og Kili. Þeir sem sjá í hillingum möguleika á því að fara í mikla landflutninga á vörum um Kjöl verða að gera sér grein fyrir því að til þess að tengja þá umferð alla þarf að fara í gegnum eitt stærsta sumarbústaðahverfi landsins og styrkja allt það vegakerfi til þess að það þoli þungaflutninga á borð við þá sem talsmenn þessara hugmynda láta sig dreyma um. Þá þykir mér líka mjög góður punktur í greinargerðinni að með svona áætlun er hægt að skipuleggja uppbyggingu skála og aðstöðu á hálendinu sem einmitt, eins og segir í greinargerðinni, virðist hafa verið mjög handahófskennt og sums staðar stefnir í óefni í þeim efnum. Ég er mjög hlynntur því að menn reyni með einhverjum hætti að finna leið til þess að afla tekna til þess að byggja upp aðstöðu fyrir ferðamenn á þeim svæðum sem hér um ræðir. Ég nefni t.d. stað eins og Dyrhólaey, sem er gríðarlega mikið sóttur af ferðamönnum, heilu og hálfu rúturnar koma þarna yfir sumarið, en þar hefur engin salernisaðstaða verið fyrir ferðamenn. Mér þætti mjög eðlilegt að það væri einfaldlega innheimt gjald á staðnum til þess að standa straum af uppbyggingu slíkrar aðstöðu vegna þess að sóðaskapurinn sem fylgir því að hafa ekki þessa aðstöðu er mikill. Ég sótti á dögunum mjög fróðlegan fyrirlestur á Selfossi sem bandarískur sérfræðingur flutti um gerð sérstakra stíga fyrir mótorhjól. Mörg okkar sem hafa gaman af útivist og fjallgöngum þola ekki hljóðin í fjórhjólum og mótorhjólum í óspilltri náttúru. Hins vegar er það staðreynd að þessi tæki eru komin til þess að vera og þar sem eru skipulagðir stígar fyrir bæði vélhjól og fjórhjól er hægt að koma í veg fyrir utanvegaakstur og einnig stýra því hvar slík iðja fer fram þannig að það sé ekki að gerast á nákvæmlega sama stað og menn eru í hestamennsku eða í göngum. Ég tel því að það sé mjög mikilvægt að menn horfist einfaldlega í augu við þann veruleika sem blasir við þar. Það hefur orðið gríðarleg fjölgun í mótorhjólaeign, hvort sem það eru mótorkrosshjól eða fjórhjól, og það verður einfaldlega að bregðast við því og móta stefnu í þeim efnum. Varðandi gjaldtökuna vil ég líka nefna að í sumum löndum sem byggja mikið á ferðaiðnaði, t.d. í Keníu og víðar í Afríku, eru ferðamenn skyldaðir bæði til þess að kaupa leyfi til að ganga á ákveðnum stöðum og að ráða heimamenn sér til fylgdar og þar er því um verulega atvinnuskapandi aðgerðir að ræða. Það hefur líka í för með sér ákveðna stýringu á þeim fjölda ferðamanna sem koma á svæðið en með því að gefa út sérstök leyfi er hægt að tryggja að ekki sé of mikill fjöldi t.d. á ákveðnum gönguleiðum og að dreifa fjöldanum betur yfir árið. Það er hægt að gera líka í annarri tegund af ferðamennsku vegna þess að viðfangsefni, a.m.k. landsbyggðarinnar í þessum efnum hefur verið beint mikið að því að reyna að teygja úr ferðamannatímanum. Ég held að menn ættu líka að hugsa til þess í þessari áætlanagerð allri. Þá getur farið fram saman slík tekjuöflun og einhvers konar stýring þannig að menn væru að reyna að gera sem mest úr hábjargræðistímanum í þessum efnum. Ég vil ítreka að ég fagna mjög þessari þingsályktun og styð hana heils hugar.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um landnýtingaráætlun fyrir ferðamennsku á miðhálendinu sem er afar þarft og mikilvægt mál og þakka ég hv. þm. Siv Friðleifsdóttur kærlega fyrir að leggja það fram. Þetta er náttúrlega þarft mál í mörgu tilliti, ekki síst í ljósi þess hversu stór atvinnuvegur ferðaþjónustan er orðin. Það er í raun og veru mjög merkilegt að við höfum ekki nú þegar unnið þessa áætlanagerð þar sem hún er forsenda markvissrar og faglegrar uppbyggingar í öllu tilliti. Eins og ég skil áætlanagerð er hún í raun og veru ákveðin stefnuyfirlýsing stjórnvalda. Þannig er t.d. aðalskipulag sveitarfélaga slík stefnuyfirlýsing um landnýtingu í viðkomandi sveitarfélagi. Í raun má segja að í t.d. aðalskipulagi þeirra sveitarfélaga sem liggja að hálendinu er þegar komið ýmislegt sem kannski má nýta í þessari vinnu. Mér finnst sem sagt afar sérstakt að við höfum ekki unnið þessa stefnumarkandi vinnu varðandi jafnmikilvæg mál og ferðaþjónustu og náttúru Íslands og ítreka hversu mikilvægt þetta mál er og hve gott er að það sé nú komið fram. Mig langar til að taka annan flöt og tengja þessa umræðu uppbyggingu Vatnajökulsþjóðgarðs sem ég þekki svolítið frá minni heimabyggð. Þar er um að ræða stærsta þjóðgarð Evrópu og nú þegar er hafin talsverð vinna við uppbyggingu hans, t.d. við svokallaðar verndaráætlanir þar sem reynt er að finna hið hárfína jafnvægi á milli nýtingar og verndunar. T.d. er tekið tillit til hvar má veiða, hvar sauðfé má ganga, hvar umferð verður leyfð og hvar umferð verður alls ekki leyfð. Ég held að þar séu í raun og veru ákveðnir samnýtingarmöguleikar og þarna getum við lært af þeirri vinnu sem þegar hefur verið hafin. Einnig hefur verið tekin mjög ákveðið sú stefna til að byrja með að öll uppbygging fer fram í jaðri þjóðgarðsins. Það verður ekki byrjað á að leggja stíga og hleypa fólki inn í þjóðgarðinn fyrir utan það sem fyrir er heldur er uppbyggingin í jaðri þjóðgarðsins meðan verið er að byggja upp innviðina og vinna ákveðna rannsóknarvinnu til þess að finna hversu mikið garðurinn mun þola. Ég legg til að við nýtum samlegðaráhrif þeirrar vinnu sem þar er hafin og þeirrar vinnu sem hér er verið að leggja til verði unnin, bæði í tekjuöflun, rannsóknum og útfærslu. Ég lýsi hér með yfir einlægum stuðningi mínum við þessa þingsályktun.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir mjög jákvæða umræðu um þessa tillögu og fagna því hvað þingmenn hafa sett sig vel inn í hana og tekið jákvætt í að hún fái afgreiðslu. Sterklega er mælt með því af hálfu stjórnarliða og ég fagna því mjög. Það er frekar óvenjulegt en ég fagna því mjög. Áðan var sagt að mikil framsýni fælist í þessari tillögu. Jú, það má svo sem færa rök fyrir því en ég er frekar á þeirri skoðun að við hefðum átt að vera búin að þessu fyrir löngu síðan. Við erum grípum svolítið seint í þetta mál af því að ef við hefðum gert það fyrr tel ég að við hefðum haft enn þá meiri möguleika á að standa vel að málum. Þá væri málum kannski þannig háttað núna að við værum að endurskoða fyrirliggjandi áætlanir. Það er um að gera að koma þessu sem fyrst í gagnið. Auðvitað þyrfti að gera þetta líka fyrir fjölsótta staði á láglendi en ekki bara miðhálendið en tillagan tekur til miðhálendisins vegna þess að ég og flutningsmenn teljum að það sé brýnast að byrja þar. Þar er svo mikil sérstaða og hana þarf að passa upp á. Miðhálendið er líka vel skilgreint í dag og með greinargerðinni fylgir kort af því. Ákveðin lína er í dag skilgreind sem miðhálendi þannig að það er mjög auðvelt að hefja verkið, það er rammi utan um það. Það er síðan rétt sem hefur komið fram hjá ýmsum talsmönnum í þessari umræðu, varðandi hópa sem nýta sér miðhálendið. Þetta eru nokkrir hópar og þeir eiga allir sinn rétt. Hv. þm. Róbert Marshall kom sérstaklega inn á einn hóp sem eru mótorhjólamenn. Ég hef skoðað þessi mál í mörg ár og verið í samskiptum við m.a. jeppamennina í 4X4, sem ég veit að hv. þingmaður hefur einnig gert, og mótorhjólamenn bæði í Slóðavinum og í Vík. Í mínum huga er ljóst að þessir hópar eiga allir rétt á sér, þeir eiga að geta notið sín í útivistinni og þeir eiga ekki að þurfa að lenda í þeim átökum sem þeir því miður hafa stundum lent í. Ég tel að það sé vegna þess að við höfum ekki skipulagt þessi mál nógu vel og ekki ákveðið hvar þessir hópar eigi að vera. Nú er svo komið að menn hafa verið að vinna í slóðamálum og mér skilst að sum sveitarfélög séu meira eða minna að loka öllum slóðum, ekki af því að það sé umhverfismál eða að það þurfi að gera það heldur af því að sveitarfélögin eru hrædd um að þau sitji uppi með kostnað við að halda þeim opnum. Þessi mál þarf að skoða miklu betur, virðulegi forseti. Hér hefur verið spurt hvort ekki sé hægt að vinna þetta hraðar. Bæði hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir og hv. þm. Róbert Marshall spurðu um það. Það má vel vera en nú eru skipulagsmál á hendi sveitarfélaga og þau eru allmörg á miðhálendinu. Ég þekki af eigin raun að slíkt ferli er ansi þungt. Ég tel að sveitarfélögin þurfi að koma að talsverðu leyti að þessari vinnu. Ég vildi að það væri hægt að vinna þetta hraðar en ég er ekki viss um að það sé gerlegt vegna þess hvað þetta mál getur verið flókið. Hagsmunir hljóta að takast á í slíkri áætlanagerð. Menn þurfa að ræða saman og komast að niðurstöðu en við verðum samt að hefja þetta verk sem allra, allra fyrst til að geta komið áætluninni í gagnið helst fyrir árið 2015. Einnig var nefnt að það þyrfti að teygja úr ferðamannatímabilinu. Það er hárrétt og ég held að svona áætlanagerð geti hjálpað til við það. Mjög margt er vannýtt í ferðaþjónustunni í dag, þ.e. þessi svokallaði infrastrúktúr, hótelgisting er t.d. mjög vannýtt á veturna. Þar er mikil og góð nýting á sumrin en allt of lítil á veturna. Þetta er aðeins að skána en það þarf að gera svo miklu meira til þess að nýta uppbygginguna allt árið. Hér var líka minnst á laugar, það gerði hv. þm. Magnús Orri Schram. Í því sambandi vil ég benda á að í Bláa lónið koma - ég hef fengið upplýsingar þar um það - upp undir 3.400 manns á dag yfir háannatímann og það kostar 4.000 kr. inn. Þetta er ótrúlegur fjöldi. Reyndar tekur það svæði mjög mikinn þunga en við verðum að skipuleggja okkur þannig að við getum almennt dreift fólki betur yfir landið. Hv. þm. Magnús Orri Schram kom einnig inn á löggildingu leiðsögumanna. Ég hef skoðað það mál svolítið og þar er svolítið þungt fyrir fæti. Sérstök nefnd vinnur fyrir Félag íslenskra leiðsögumanna í því máli en ég finn að uppi eru sjónarmið á borð við: Leiðsögumenn eru ekki löggiltir í nágrannaríkjum okkar, þjónustutilskipun Evrópusambandsins er að koma og þá á allt að flæða vel á milli landa, öll þjónusta o.s.frv. Ýmsir eru ekki á því að það þurfi að taka á þessum málum. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að það verði að skoða þetta mjög vel. Hingað koma margir erlendir leiðsögumenn sem ég held að margir hverjir þekki ósköp lítið til lands og þjóðar og það væri eðlilegra að Íslendingar mundu sinna þessu. Ég velti fyrir mér hvort það sé hægt með einhverju móti að t.d. skilyrða það þannig að íslenskir leiðsögumenn sinni t.d. þjóðgörðunum, að sýna fólki þjóðgarðana og hugsanlega önnur svæði. Þetta er talsvert flókið mál en að mínu mati þarf að skoða það mjög vel. Einnig var minnst á tekjuöflunina og ég vildi nota nokkrar mínútur í það mál. Í stjórnarsáttmálanum stendur, með leyfi forseta: „Kannaður verði grundvöllur þess að leggja á umhverfisgjöld tengd ferðaþjónustu sem renni til uppbyggingar þjóðgarða og annarra fjölsóttra og friðlýstra áningarstaða ferðamanna og til eflingar ferðaþjónustu.“ Virðulegi forseti. Hér er talað um að það eigi að taka gjöld, það á að byggja upp þjóðgarða og aðra fjölsótta ferðamannastaði og efla ferðaþjónustu. Að mínu mati er ekki hægt að fara í uppbyggingu almennt á fjölsóttum stöðum nema gera áætlunina fyrst. Það er grundvallaratriði, það þarf að gera áætlunina fyrst, svo þarf að byggja upp á stöðunum. Auðvitað þurfa einhverjir staðir að fá fjármagn strax af því að það er aðkallandi en almennt þarf að gera áætlunina fyrst og síðan byggja upp í samræmi við hana. Þegar nefndin sem Ólafur Örn Haraldsson, fyrrum hv. þingmaður, veitir forstöðu er búin að skila af sér leiðinni sem á að fara og búið er að samþykkja væntanlega einhverja löggjöf um það tel ég að fjármagnið eigi að hluta til að fara strax í þessa landnýtingaráætlun. Þarna er kominn stofn til þess að standa undir einmitt þessari áætlun og að auki til að setja þar sem eldarnir brenna í dag, þar sem við vitum að strax þarf að fara í gang meiri uppbygging. Hægt er að fara ýmsar leiðir. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson nefndi að taka 5.000 kr. af hverjum ferðamanni sem kæmi inn í landið. Þetta er frekar há tala, menn hafa frekar verið að gæla við 500 kr. á hvern ferðamann, en þetta er eitthvað sem þarf að skoða. Það er rétt að ef ferðamenn koma til Kína er tekið svokallað „construction fee“, þ.e. uppbyggingarfé, sem ég held að eigi að fara til að byggja upp ólympíuleika. Fjölmörg ríki taka svona fé. Það er líka hægt að taka svokallað gistináttagjald á hverja gistinótt og það er gert í mjög mörgum ríkjum. Ég nefni t.d. eyjuna Mallorca, þar er tekið gistináttagjald sem fer beint í að hreinsa skolp. Svona gjöld eru tekin mjög víða en hér hefur ferðaþjónustan reyndar verið á móti þessum tekjuöflunarleiðum. Líka er hægt að taka gjald á staðnum, bara rukka við hlið, rukka að Geysi, Gullfossi o.s.frv. Ég var á sínum tíma krafin um það af þáverandi. hæstv. fjármálaráðherra, Geir H. Haarde, að útvega að mig minnir 15 millj. kr. í svona gjald á staðnum. Þetta var skoðað í nefnd hjá mér og við komumst að því að þriðjungur af gjaldinu færi beint í sjálfa innheimtuna og þetta borgaði sig ekki á þeim tíma. Ég hef virkilegar efasemdir um þá aðferð en það er hægt að taka gjald af hverjum flugmiða eða reyna aðra slíka leið. Niðurstaða mín, virðulegur forseti, er þessi og ég heyri að hv. þingmenn eru sammála: Reynum að samþykkja þetta mál sem allra fyrst, komum því í gagnið, notum hluta af fjármagninu sem mun koma í gegnum umhverfisgjaldið sem ríkisstjórnin ætlar að setja á og verum svolítið hnarreist þegar við lítum til framtíðar varðandi ferðaþjónustuna. Þetta er geysilega vaxandi atvinnugrein, margt mjög skemmtilegt er að gerast í þessum geira og við höfum alla burði til þess að verða glæsilegt ferðamannaland í framtíðinni án þess að skemma landið í leiðinni heldur einmitt til þess að afla okkur meiri tekna og sýna umheiminum hvað þetta land er fallegt og flott. Ég held að það sé eðlilegast að þetta mál gangi til iðnaðarnefndar af því að þar eru ferðamálin vistuð en ég tel nauðsynlegt að