Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Í frv. þessu er farið fram á, að „Áfengisverzlun ríkisins“ fái einkaleyfi til þess að framleiða hér á landi: ilmvötn, hárvötn, andlitsvötn, bökunardropa, kjarna (essensa) til iðnaðar og pressuger. Núna hefir verzlunin heimild til einkaréttar á innflutningi þessara vörutegunda, en hér er farið fram á, að hún fái einkarétt til þess að framleiða þessar vörur. Annars er óþarft að fjölyrða frekar um þetta, vegna þess að í grg. frv. er gerð ýtarleg grein fyrir þessu. Að lokum vil ég mælast til þess, að frv. verði vísað til fjhn., að umr. lokinni.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Þetta frv. er flutt samkv. tilmælum hagstofunnar. Ég óska, að því verði vísað til fjhn. eða allshn. að umr. loknum.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Aðalefni þessa frv. er að fara fram á, að ríkisstj. fái einkasölu á eldspýtum og vindlingapappír. Gert er ráð fyrir, að tóbakseinkasalan annist um sölu og kaup þessara vara. Ég vil minnast á það, að í frv. er tekið fram, að heppilegt sé, að einkasala á tóbaki og eldspýtum fari saman. Það þótti vel við eiga, að verzlað sé saman með þessar vörutegundir, þar sem eldspýtur sigla jafnan í kjölfar vindlinga og vindla. Eldspýtur eru vara, sem hagnast má á. Þess vegna er hægt að hækka verðið á þeim frá því, sem nú er. Fer því vel á því, að verzlun með tóbak og eldspýtur sé höfð í einu lagi, en það er sama og farið er fram á í þessu frv. Að lokum vil ég leyfa mér að mælast til þess, að frv. verði látið ganga til fjhn. að umr. loknum.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Í frv. því, er hér liggur fyrir til umr., er farið fram á að framlengdar séu álögur á skemmtanaskatti. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara frekar út í þetta mál. Vænti ég þess, að frv. verði vísað til fjhn.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Frv. þetta fer fram á, að framlengdar verði bráðabirgðabreyt. á nokkrum l., vegna bágrar afkomu ríkissjóðs. Það er shlj. frv., sem samþ. var síðastl. ár, að öðru leyti en því, að hér er ekki lagt til, að niður falli tillag til verkfærakaupasjóðs, svo sem áður var gert. Það þótti ekki fært vegna hinnar miklu nauðsynjar á að styrkja bændur til verkfærakaupa. Ennfremur er niður fellt, að 1/8 hluti af tekjum menningarsjóðs skuli renna í ríkissjóð, og þótti ekki taka því. - Ég legg til, að máli þessu verði vísað til fjhn. að aflokinni þessari umr.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Ég mun ekki verða langorður um frv. þetta, því að efni þess liggur ljóst fyrir. Í l. frá 1927 var svo ákveðið, að iðnaðarfyrirtæki, sem stofnsett voru fyrir 1. jan. 1927 og ráku vörugerð, sem féll undir ákveðna liði þessara l., skyldu undanþegin talsverðum hluta framleiðslugjalds. Greinin, sem hér er farið fram á að breyta, hljóðaði um undanþágu mests hluta gjalds þess, sem fyrirtæki þessi hefðu annars orðið að greiða af framleiðslu sinni. Síðar var samskonar ákvæði lögfest um þau samkynja fyrirtæki, sem stofnuð voru eftir 1. jan. 1927, og er 2. gr. þessa frv. um það. Eins og hv. dm. mun vera kunnugt, er ríkissjóður nú mjög fjárþurfi, og leggur stj. til með frv. þessu, að undanþágur þær, sem hér hafa verið nefndar, verði afnumdar, þar sem vörutegundir þessar eru þess eðlis, að þær þola nokkra álagningu. Þetta kæmi aðallega niður á öli og kaffibæti. Með núv. fyrirkomulagi sleppa þessar vörutegundir óþarflega vel frá gjöldum, og er ekki ástæða til þess, ef miðað er við aðrar framleiðsluvörur. Að svo mæltu vil ég mælast til þess, að frv. verði vísað til 2. umr. og fjhn. að aflokinni þessari umr.

Emil Jónsson Hæstv. ráðh. óskaði þess, að frv. þetta væri sent hv.fjhn. Það mun rétt, að þetta sé fyrst og fremst fjárhagsmál, en þar sem það snertir allmjög innlenda framleiðslu, datt mér í hug, að það ætti heima í iðnn. Í grg. frv. stendur, að hér sé aðallega um ónauðsynlega framleiðslu að ræða. Um það vildi ég einnig fara nokkrum orðum. Hér er a. m. k. ein vörutegund, sem ekki verður nefnd, ónauðsynleg, og það er kaffibætir. Nú er það svo, að kaffibætistollurinn eða framleiðslugjald af íslenzkum kaffibæti er 26 au. á kg., en yrði þetta frv. samþ., hækkaði þetta gjald á miklum hluta framleiðslunnar upp í 80 au. á hvert kg., og er það ekki óveruleg álagning. Ef dregið er saman, hverju þetta viðbótargjald nemur á þennan hluta framleiðslunnar, verður það um 70-80 þús. kr., og er það mikil álagning, sem hlýtur að koma þannig fram, að varan verður seld hærra verði. Ég vil biðja hv.fjhn. að athuga það gaumgæfilega, hvort ekki væri hægt að flytja þessar 70 þús. kr. yfir á einhverja aðra framleiðsluvöru, sem þyldi betur skatta en þessi. Það er hreint ekki svo óverulegt gjald, að greiða 26 au. af hverju kg., hvað þá ef ætti nú að þrefalda það. Í grg. frv. stendur, að þessi undanþágu-heimild nái aðeins yfir þann hluta framleiðslunnar, sem samsvari árlega allri framleiðslu ársins 1926. En það mun nú vera helmingur allrar framleiðslunnar, sem samkv. þessari undanþágu hefir ekki þurft að borga nema 1/6 hluta aðflutningsgjaldsins. Það hefir verið talað um að lækka kaffitollinn, en verði nú kaffibætistollurinn hækkaður svo sem hér er farið fram á, er hætt við, að lítið verði úr lækkuninni.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Ég vil aðeins segja örfá orð í sambandi við það, sem hv.þm. Hafnf. sagði viðvíkjandi því, að fá n. málið til athugunar. Enda þótt breyt. verði gerð á því, þá er gjaldið af kaffibætinum samt sem áður helmingi hærra heldur en gjald af innfluttum kaffibæti. Verði hinsvegar gjaldið af innlenda kaffibætinum 0.26 kr., en 0.75 kr. af þeim innflutta, þá er alls ekki samræmi þar á milli. Enda þótt frv. nái ekki fram að ganga, er það þó a. m. k. viðleitni í áttina til þess, að samræmi fáist í tollaálagningu á kaffibæti og kaffi, því að þótt till. verði samþ., þá er samt ósamræmi eftir sem áður í tollaálagningu kaffis og kaffibætis. Þetta geri ég ráð fyrir, að n. muni taka til athugunar. Nú er þannig ástatt, að á kaffibæti er 0.26 kr. tollur, en (1.75 kr. á innfluttu, óbrenndu kaffi. Þetta er vitanlega rangt, svo framarlega sem vera á rétt hlutfall þarna á milli. Það er viðurkennt og vitað, að kaffibætir er hærra tollaður en kaffi. Þetta hlutfall er ekki rétt. - Ég sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta atriði.

Emil Jónsson Ég vil aðeins leyfa mér að gera stutta aths. - Kaffibætistollurinn var hækkaður á þingi 1931 upp í 1.60 kr. Þess vegna er kaffibætisframleiðslugjaldið, ef það verður lögleitt, hækkað nú upp í helming af þeirri upphæð. Þessi hækkun á kaffibætinum, sem lögleidd var árið 1931, var óeðlileg. Hugsunin var upphaflega sú, að þetta ætti að vera hjálp fyrir innlenda framleiðslu, sem átt hefir í vök að verjast, sökum samkeppni erlendra framleiðenda. Ef hækkunin er hugsuð sem bót fyrir framleiðendur í landinu sjálfu, þá er það gott og blessað. En ef framleiðslutollurinn verður hækkaður, þá er verr farið en heima setið með þessa breyt., sem borin var fram á þingi 1931. Ég vil vona, að n. taki þetta til athugunar. Hugsanlegt væri, að þessi hækkun kæmi niður á einhverri annari vörutegund.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Ég vil benda á það, að þótt hækkun sú sé gerð, sem farið er fram á á aðflutningsgjöldum á kaffibæti, þá er hann samt helmingi hærri.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl]: Frv. þetta flytur algert nýmæli í íslenzkri löggjöf. Aðalefni þess er fólgið í þeim fjórum atriðum, er nú skal greina. Í fyrsta lagi er læknum lögð sú skylda á herðar, viti þeir til þess, að kona sé sjúk á þann hátt, að heilsufars hennar vegna sé hættulegt fyrir hana að verða barnshafandi og ala barn, að láta konuna vita af þessu og gefa henni leiðbeiningar um það, hvernig hún geti varizt því að verða barnshafandi. Í öðru lagi er ætlazt til þess, að hvaða kona sem er geti fengið upplýsingar og leiðbeiningar hjá læknum eða sérfræðingum í kynsjúkdómum um varnir gegn barnshöfn. Í þriðja lagi er læknum leyft, ef lífshætta er á ferðum, og jafnvel þó minni hættu sé, að gera þær aðgerðir á konum, sem komi í veg fyrir, að þær geti orðið barnshafandi. Í fjórða lagi er læknum heimilað og skylt að eyða fóstri eða taka barn af lífi í fæðingu, ef líf móðurinnar liggur við. Um þrjú fyrstu atriðin mun ekki orka tvímælis, að sjálfsagt sé að lögfesta. Um rétt lækna til að eyða fóstri og taka líf barns í móðurkviði býst ég við, að skoðanir kunni að verða skiptar. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara mörgum orðum um þetta, en vil aðeins undirstrika það, að þarna er ekki gengið lengra en svo, að þetta er því aðeins heimilað í l., að lífi móðurinnar sé bein hætta búin, og settar strangar skorður við því, að þetta verði gert án þess að fullt tilefni sé til. Því er ekki að leyna, að þótt hér sé um nýmæli að ræða hvað löggjöf snertir, þá er þetta samt ekkert nýmæli hvað verknað læknanna á hrærir. Það er fullvíst samkv. opinberum skýrslum, að læknar hér hafa undanfarin ár gert talsvert mikið að því að eyða fóstrum. Samt býr íslenzka löggjöfin svo rammbyggilega um hnútana í þessu efni, að slíkt varðar allt að 8 ára fangelsi, bæði fyrir móðurina, sem óskar verknaðarins, og lækninn, sem framkvæmir hann. Og þar sem talsvert mikið er að þessu gert, þrátt fyrir svona ströng viðurlög, má öllum augljóst vera, hvílík nauðsyn er á þessum 1. Nú verða læknar, sem ætla að eyða fóstri eða deyða barn í fæðingu til þess að bjarga móðurinni, að skjóta sér undir reglurnar um nauðvörn, og er það óneitanlega nokkuð langt sótt. Og allur almenningur á bágt með að átta sig á þessu. Fólk veit ekki betur en að allar fóstureyðingar séu ólöglegar, en veit þó, að þær eru framkvæmdar í allstórum stíl, og stundum án þess að full nauðsyn beri til. Með þessum lögum eru settar ótvíræðar reglur um það, hvenær fóstureyðingar eru leyfðar og hvenær þær skuli bannaðar, og víti lögð við, sé út af brugðið. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um frv., en vísa til grg., sem er mjög ýtarleg og fróðleg. Eins og grg. ber með sér, er frv. samið af landlækni og flutt eftir óskum hans. Og ég vil taka það fram, að hvað aðalefni frv. snertir er fullt samkomulag milli landlæknis og Læknafél. Reykjavíkur, en í enda grg. er skýrt frá þeim smáatriðum, sem ekki hefir náðst fullt samkomulag um. Ég geri svo að till. minni, að málinu verði vísað til hv.allshn.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Í málefnasamningi þeim, sem lagður var til grundvallar núv. stj., var gert ráð fyrir því að lækka útflutningsgjald af síld og afnema útflutningsgjald af landbúnaðarafurðum. Ennfremur, að endurgreiddur yrði sá mismunur á útflutningsgjaldi síldar, eins og það verður samkv. þessum 1., og því, sem greitt hefir verið í ár., og skyldi það renna til sjómanna. Frv. um endurgreiðsluna verður flutt af sjútvn., væntanlega henni allri, en a. m. k. af meiri hl. hennar. Stj. hafði þetta frv. ekki til, þegar stjfrv. voru send konungi til undirskriftar, og því verður það flutt af n. að fyrirmælum stj. - Hér í þessu frv. er farið fram á, að útflutningsgjald af síld verði það sama og af öðrum fiski, og að útflutningsgjald af landbúnaðarafurðum falli niður. Ég skal ekki fjölyrða um ástæður stjórnarflokkanna til þess að taka þessi mál upp. Útflutningsgjald af síld hefir verið óeðlilega hátt, ef miðað er við erfiðleika útvegsins undanfarin ár, og því óeðlilegt að íþyngja honum með því að hafa hærra útflutningsgjald af síld en öðrum fiski. Æskilegt hefði verið að lækka einnig útflutningsgjald af öðrum síldarafurðum, en stj. treysti sér ekki til þess að stíga skrefið lengra en hér hefir verið gert. Hvað landbúnaðarafurðirnar snertir, telur stj. það ósæmilegt að vera að íþyngja landbúnaðinum með útflutningsgjaldi, eins örðug og afkoma hans nú er, enda lendir þetta útflutningsgjald á þeim, sem lægst verð fá fyrir vöru sína. Tekjurýrnun ríkissjóðs vegna þessara ráðstafana, lækkun síldartollsins og afnáms útflutningsgjalds landbúnaðarafurða, verður ekki nema 200 þús. kr., og vænti ég þess, að frv. verði mætt með vinsemd hv. dm. Ég óska svo, að máli þessu verði vísað til hv.fjhn.

Flm. (Ingvar Pálmason) Í raun og veru er allt það tekið fram í hinni stuttu grg., er fylgir þessu frv., sem þörf er á að segja við þessa umr. Þó skal ég bæta því við, að á þessum stað var um eitt skeið hvalveiðistöð, eftir aldamótin og nokkru síðar, og eftir að hvalveiðistöðin var lögð niður, var rekin þar verzlun. Tek ég þetta fram til að sýna, að þarna er sæmilega gott með afgreiðslu skipa. - Að öðru leyti ætla ég ekki að fjölyrða um þetta mál. Það hefir jafnan verið regla að láta mál sem þetta ganga fram án hindrana. Ég óska, að frv. verði vísað til 2. umr. og allshn.

Bernharð Stefánsson Eins og sést á frv., er efni þess það, að heimila ríkisstj. að kaupa jörðina Syðra-Laugaland í Öngulsstaðahreppi fyrir 32 þús. kr. og færa þangað prestssetur í Grundarþingaprestakalli, en heimila jafnframt sölu á Saurbæ, sem nú er prestssetursjörð. Frv. er borið fram eftir ósk prestsins í Grundarþingum, séra Benjamíns Kristjánssonar. Hann telur Laugaland hentugri prestssetursjörð en Saurbæ á ýmsan hátt, og er nánari grein gerð fyrir því í grg frv., þar sem vitnað er í bréf séra B. Kr. um þetta efni og birt bréf biskups til stjórnarráðsins út af erindi prestsins. Ég vil taka undir það, að Laugaland sé betur í sveit sett en núv. prestssetursjörð. Laugaland er nær byggðarmiðju og þéttbýli meira í kring. Auk þess er jörðin Syðra-Laugaland að öllu samanlögðu hentugra prestssetur, sérstaklega með tilliti til þess, að þær ástæður eru fyrir hendi, að núv. prestur þarna í prestakallinu hvorki óskar eða hefir hentugleika til að reka stórt bú. Þess vegna hefir hann tekið það fangaráð að byggja alla jörðina Saurbæ. Ef þessi jarðakaup komast í framkvæmd, þá hugsa ég, að hann leigi afnot af meiri hl. Syðra-Laugalands. Með því að leigja Saurbæ hefir presturinn sjálfur ekki getað haft íbúð þar, af því húsakynni eru ekki það mikil, að þau nægi tveim fjölskyldum. Aftur eru húsakynni á Syðra-Laugalandi svo mikil, að þar getur hann hæglega búið, þó hann leigi meiri hl. jarðarinnar. Auk þeirra ástæðna, sem mæla með því að flytja prestssetrið og ég þegar hefi nefnt, verð ég að telja ýmislegt annað, sem mælir með því, að ríkið kaupi Syðra-Laugaland. Þar er sem sé allmikill jarðhiti. Er það almennt viðurkennt, hve mikils virði sá kostur er. Það eru til gömul lög um stofnun kvennaskóla í grennd við Akureyri, ég held frá 1917. Þau lög hafa ekki komið til framkvæmda enn, en nú er vöknuð mikil hreyfing um þetta mál þar nyrðra, og hefi ég ekki orðið annars var en að allir telji, að heppilegasti skólastaðurinn sé Syðra-Laugaland. Auk þessa má geta þess, að í Öngulsstaðahreppi, þar sem jörð þessi er, hefir mikið verið talað um að reisa barnaskóla, og hefi ég heyrt talað um Syðra-Laugaland sem skólasetur. En þessir skólar, hvort heldur eru einn eða tveir, geta ákaflega vel samrýmzt því, að þarna verði prestssetur. Þannig virðist allt mæla með því, að hið opinbera þurfa að eiga jörðina. Við flm. höfum samið frv. þannig, að af samþykkt þess á ekki að leiða nein teljandi útgjöld fyrir ríkissjóð. Það stendur þannig á, að ábúandinn í Saurbæ vill gjarnan kaupa jörðina, og eftir upplýsingum, sem ég hefi fengið, er hann ekki frá því að gefa fyrir hana fasteignamatið, sem er rúmlega 29 þús. kr. Það eru því aðeins tæplega 3 þús. kr., sem ríkið mundi þurfa að gefa milli jarðanna, og sú upphæð er ekki meiri en gefandi er fyrir þau margvíslegi þægindi, sem Laugaland hefir fram yfir Saurbæ. Auk þess vita allir kunnugir, að Syðra-Laugaland er miklu líklegra til búskapar heldur en Saurbær. Þegar allar þessar ástæður eru metnar, verður að líta svo á, að það sé hagur fyrir ríkið að selja Saurbæ fyrir rúmlega 29 þús., en kaupa Syðra-Laugaland fyrir 32 þús. kr. Nokkur fleiri gögn en þau, sem fylgja grg., eru til um þetta mál, en því miður hefi ég þau ekki við hendina nú, en ég mun geta útvegað þau þeirri n., sem væntanlega fær málið til umsagnar. - Ég óska svo, að frv. verði vísað til 3. umr. og allshn., að lokinni þessari umr.

Flm. (Jón Pálmason) Þetta mál er lítið og einfalt, og þar sem það hefir ekki í för með sér nein útgjöld frá ríkisins hálfu eða á annan hátt, þá vænti ég þess, að það gangi greiðlega fram. Svo er háttað, að í l. um hafnargerð á Skagaströnd, nr. 21 frá 14. júní 1929, er svo tilskilið, að til þess að ábyrgðir sýslunefndar Austur-Húnavatnssýslu séu gildar, þurfi þær að samþ. með 2/3 atkv. á tveimur aðalfundum í röð. Hliðstæð ákvæði eru ekki í neinum öðrum l. um hafnargerð. Miða þau beinlínis til að hamla sýslun. frá að ganga frá sýsluábyrgð viðkomandi hafnargerð þessari eins fljótt og vera þarf. Nú hefir sýslun. þegar gengið í ábyrgð fyrir 75 þús. kr., láni til þessa verks, og náði þetta ákvæði ekki til þeirrar ábyrgðar. En með því að kunnugt er, að það þarf að halda áfram þessu verki, og sýslan þarf á láni að halda framvegis, mundi það þá valda ákaflega miklum óþægindum, ef þyrfti að fara eftir þessu ákvæði; það kostar sýslunefndina tvö ár að koma fram gildri ábyrgð. Þess vegna fer ég fram á, að þingið breyti þessu ákvæði og gild verði ábyrgð þessarar sýslunefndar, ef samþ. er á löglegum fundi með meiri hl. atkv. Ég skal þó taka fram, að ég hefi ekkert út á það að setja, ef hv.þm. þætti tryggilegra að setja einhverjar takmarkanir, t. d. um einhvern vissan meiri hluta atkv. Aðalatriðið er hitt, að málið þurfi ekki að tefjast í tvö ár. Ég skal svo ekki um þetta litla mál hafa fleiri orð, en óska, að því verði vísað til sjútvn.

Flm. (Gísli Guðmundsson) [óyfirl.]: Ég skal ekki hafa mörg orð um þetta frv. Það er shlj.till., sem flutt var á síðasta þingi sem brtt. við frv. ríkisstj. um að láta reisa síldarverksmiðju. Eins og sjá má af frv., er þarna rekin síldarverksmiðja um 10 ára skeið af útlendingum. Hreyfingin um það, að ríkið taki að sér rekstur verksmiðjunnar, er vitanlega komin að norðan, frá íbúunum á Raufarhöfn. Þorpið á Raufarhöfn hefir nú aðallega myndazt utan um þessa verksmiðju; þar eru fremur litlir aðrir atvinnumöguleikar. Það yrði þess vegna ákaflega mikill hnekkir fyrir þorpið, ef atvinnurekstur þessi legðist niður. Hinsvegar hefir verið - og er ennþá - hætta nokkur á því, að verksmiðjueigendur færu að kippa að sér hendinni um reksturinn. Og það tel ég tvímælalaust skyldu þings og stjórnar, að hafa eftirlit með því, að atvinnurekstur þessi leggist ekki niður þarna á staðnum, til tjóns fyrir almenning. En þó að horfurnar séu þannig á þessum rekstri, hygg ég óhætt að fullyrða, að síldarbræðsla á Raufarhöfn muni í sjálfu sér vera sæmilega álitleg fyrir hvern, sem hana vill reka, þó að svona standi sakir hjá þessum útlendingum nú. Það var t. d. svo síðastl. sumar, að síldaraflinn framan af vertíðinni var aðallega á Þistilfirði og kringum Sléttu og á Axarfirði, og það er einmitt mjög oft svo. Og ég vil alveg sérstaklega benda á það, að ég hygg það sé mjög hagkvæmt, sérstaklega fyrir hin minni skip, sem síldveiði stunda, að þarna sé síldarbræðslustöð, því að það er tilfinnanlegt fyrir skipin að þurfa að fara alla leið austan af Þistilfirði t. d. og vestur til Siglufjarðar. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta meira, en óska eftir, að frv. verði að lokinni umr. vísað til 2. umr. og sjútvn. Að því leyti, sem ég get gefið n. upplýsingar eða útvegað þær, er ég fús til þess.

Flm. (Gísli Guðmundsson) Í l. nr. 79 1933, um ýmsar ráðstafanir gegn fjárkreppunni, er ríkisstj. heimilað að taka að sér greiðslu lána, sem tekin hafa verið til þess að reisa frystihús samvinnufélaga eða sýslufélaga, sem frysta kjöt til útflutnings. Nær heimildin til þess að greiða af þessum lánum 1/4 af stofnkostnaðinum. Það er heimilað að greiða 1/4 part af stofnkostnaði frystihúsanna. Það er í samræmi við heimild þá, sem áður hefir verið tekin í fjárlög, sem sé að greiða 1/4 af stofnkostnaði mjólkurbúa. Þess vegna er eðlilegt, að þessi heimild frá 1933 næði ekki nema til þeirra frystihúsa, sem þegar er búið að reisu eða ákveðið hefir verið að reisa og búið er að taka lán til. Þær framkvæmdir, sem um er að ræða í þessu efni, eru svo víðtækar, að ekki er unnt að koma þeim áfram á fáeinum árum. Þessi heimild nær ekki til þeirra frystihúsa, sem byggð verð, á þessu ári eða á næstu árum. Ég geri ráð fyrir, að hv.þdm. fari nær um það, að þau héruð, sem hingað til hafa ekki byggt frystihús og þess vegna orðið að sætta sig við saltkjötsmarkaðinn, sem er miklu verri en markaður fyrir fryst kjöt, hafi ekki síður þörf fyrir styrk en hin, enda þótt þau hafi líka mikla þörf fyrir hann. Eins og hv.þdm. er kunnugt um, hafa bændur fengið lægst í þeim héruðum, sem eingöngu hafa flutt út saltkjöt. Það lætur nærri, að bændur í þeim héruðum, sem kjöt er fryst í, hafi fengið 0,77-0,78 kr. pr. kg., en þeir, sem seldu á innanlandsmarkað, hafi fengið 0,78-0,80 kr. pr. kg. - en aftur á móti bændur, sem seldu á saltkjötsmarkað, ekki nema 0,60 kr. pr. kg. Annars er ekki ástæða til þess að fjölyrða frekar um þetta. Ég vona, að það sé hv.þdm. augljóst, að hér er um sanngirnismál að ræða, sem ekki þurfi að mæta neinni mótstöðu. Óska ég svo, að málinu verði vísað til landbn. að umr. loknum. vil ég beina því til hennar, að hún afgreiði það fljótt. Fjvn. gæti tekið tillit til þess í fjárlögum, ef áætluð verða útgjöld í þessu skyni á næsta ári.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Ég er hræddur um, að þetta frv. sé flutt af nokkrum misskilningi, af þeim misskilningi, sem byggist á 5. gr. þessara l., sérstaklega að því er snertir frystihús, sem búið er að reisa. Eins og tekið er fram í þessari gr. laganna, nær heimild ríkisstj. til allra frystihúsa, en það er ekki tekið fram, að hún nái aðeins til þeirra frystihúsa, sem þegar er búið að reisa, eða verður búið að byggja, þegar l. ganga í gildi. En það hefði verið gert, ef til þess hefði verið ætlazt, að styrkurinn gengi eingöngu til frystihúsa, sem þegar er búið að byggja. Í meðferð málsins á þingi. þegar þessi l. voru sett, er tekið fram, að þessi styrkveiting sé ekki annað en hliðstæða styrkveitinga til rjómabúa. Og frystihúsin koma undir sama rétt og rjómabúin. Þetta er augljóst mál, sem ekki ætti að þurfa að deila um. Fjárveiting til frystihúsa nær einnig til frystihúsa, sem reist verða eftir þennan tíma. Mér er kunnugt um eitt kaupfélag, sem hefir í huga að koma upp frystihúsi og hefir fengið loforð eða a. m. k. ádrátt um að njóta þess, styrks, sem l. ákveða. Eigi frv. því að halda áfram, tel ég það óþarfa, ef til vill til hins verra, þar sem það er bundið við frystihús, sem reist eru til árslok, 1935. Það á að draga úr styrkveitingunni frá því, sem nú er ætlazt til. Ef það reynist svo, að löggjöfin verði óskýr í þessu efni, þá vil ég láta það koma fram í brtt., svo að hún nái því marki, sem hún stefnir að, og þeim tilgangi, sem fólginn er í því, að þessari gr. er bætt í frv. á þingi 1933. Í upphafi er ekki gert ráð fyrir þessu í frv. Þess vegna má ef til vill segja, að þessi gr. sé í ósamræmi við fyrirsögnina, sem talar um ráðstafanir vegna fjárkreppu. Þótt ekki eigi annarsstaðar betur við að koma þessu fram, þá vil ég mælast til þess, að hv.flm. taki frv. aftur, þar sem ég efast ekki um, að hann flytji það í góðum tilgangi, en ekki til þess að rýra ákvæði l. um þetta efni. Gangi frv. til n., þá flyt ég brtt. um það.

Flm. (Gísli Guðmundsson) Ég vil taka það fram út af ræðu hv.þm. V.-Húnv., að ég efast um, að hann geti treyst sér til þess að útskýra l. þessi, vegna fjárkreppu, frá 1933, og ég efast um, að hann geti fengið Alþingi og ríkisstj. til þess að fallast á þetta. Eins og nú standa sakir um þetta mál, mun ég halda fast við þetta frv.

Garðar Þorsteinsson Það er eitt atriði, sem ég mun skjóta fram til n., sem fær frv. til athugunar. Það, hvort ekki sé athugandi fyrir n., hvernig styrkur er veittur úr ríkissjóði til frystihúsa á þeim stöðum, þar sem frystihús eru, sem smáútgerðarmenn geyma síld sína í til frystingar eða frysta síldina í. Hvort ekki beri að setja skorður við því, hve mikið þessi fystihús, taka í gjald fyrir að geyma síldina. Á útgerðarstöðum hafa frystihúsin tekið síldina fyrir 5 kr., en selt hana úr frystihúsi fyrir 25 kr. Það er ranglátt, að frystihús fái styrk til þess að reka gróðafyrirtæki á kostnað smáútgerðarmanna. - Svo leyfi ég mér að skjóta málinu til nefndarinnar.

Jakob Möller [óyfirl.]: Ég vil leyfa mér að bæta við það, sem hv. 8. landsk. beindi til n. Ég álít æskilegt, að n. upplýsi, hvernig styrkur er greiddur úr ríkissjóði. til hve margra o. s. frv., því að aðdróttanir hafa komið upp um það, að styrkveiting þessi væri misnotuð. Það er upplýst, að þessi styrkveiting er ætluð til þess að styrkja bændur til að koma upp íshúsum til þess að frysta kjöt til útflutnings. Einnig hefir verið greiddur styrkur til þess að kaupa eða koma upp íshúsum hér og þar, sem varla kemur til greina, að kjöt sé fryst í til útflutnings. Þetta er grunur manna. Þetta atriði ætti þess vegna að upplýsa til hlítar, svo að enginn vafi geti leikið á því, hvort um misnotkun er að ræða.

Flm. (Gísli Guðmundsson) Ég vil segja fáein orð viðvíkjandi því, sem hv. 8. landsk. sagði um það, að ástæða væri til að setja skilyrði viðvíkjandi starfsemi frystihúsa, sem frysta kjöt og fengið hafa slíkan styrk. Þessi skilyrði hafa hingað til ekki verið sett. Ég vil benda á, að við styrkveitingu til landbúnaðar. t. d. í jarðræktarlögum, eru ekki. sett slík skilyrði. Annars mun n. taka þetta atriði til athugunar. Ég held, að það, sem hv.þm. talar um, að frystihús hafi fengið slíkan styrk og noti hann svo öðruvísi en til var ætlazt, sé algerlega rangt. Ég veit ekki til þess, að það hafi átt sér stað eða geti átt sér stað. Skilyrði frá hendi löggjafarinnar er ekkert annað en að frysta kjöt, og það hefir verið gert.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Ég tók ekki eftir því hjá hv.flm., hvort það er meiningin hjá honum með þessu frv. að takmarka réttindi frystihúsa til styrks úr ríkissjóði frá því, sem lögin ákveða, eða hvort tilgangurinn er sá, sem mér virtist í upphafi, að veita þeim rétt, sem hann álítur, að þau hafi ekki haft áður með l. sjálfum. Annaðhvort hlýtur að vaka fyrir honum. Og ef á að rýra ákvæði lagranna gagnvart frystihúsum, þá skil ég ekki, hver tilgangurinn er með því. Því að það er vitanlegt, eins og hann tók fram, að ýms félög eiga enn eftir að byggja frystihús til þess að auka möguleika sína til að koma framleiðsluvörum sínum í betra verð en nú er. Ég vonast til þess, að hv.flm. fallist á, að ef breyta á þessum l., verði þær breyt. látnar miða að þeim tilgangi einum, sem l. sjálf hafa og þau augsýnileg, bera með sér, þó að eitthvað sé reynt að teygja þau og toga út í vafasaman skilning. Ég treysti því, að hann vilji búa svo um hnúta, að ekki verði um deilt, að félög bænda hafi rétt á styrkveitingu frá ríkissjóði, ekki einungis árið 193á, heldur og framvegis, alveg á sama hátt og rjómabúin hafa nú þegar. Því að styrkréttindi þeirra eru ekki bundin við neitt sérstakt tímabil.

Flm. (Gísli Guðmundsson) Ég sé enga ástæðu til að deila við hv.þm. V.-Húnv. út af þessu við þessa umr. Við fáum væntanlega tækifæri til að tala nánar saman við 2. umr.

Flm. (Hannes Jónsson) Með lögum nr. 79 19. júní 1933 var stjórn Búnaðarbanka Íslands heimilað að veita greiðslufrest á afborgunum af lánum úr Ræktunarsjóði, Byggingar- og landsnámssjóði og veðdeild bankans um allt að 5 ára tímabil í hverri stofnun. Á sama hátt var stjórn Landsbanka Íslands heimilað að veita greiðslufrest í 3 ár á afborgunum af landbúnaðarlánum úr veðdeild bankans. Jafnframt þessari heimild til bankanna um frest á greiðslu afborgana, var ríkisstjórninni heimilað að greiða úr ríkissjóði allt að 1½% af vöxtum fasteignalána þeirra manna, er landbúnað stunda sem aðalatvinnuveg, á gjalddaga lánanna árin 1933 og l934, en þó ekki meira en svo að lántakandi greiddi sjálfur 4½% á ári. Með yfirfærslu á skuldum bænda í Kreppulánasjóð er létt af þeim að verulegum hluta vaxtaþunganum, sem á þeim hvíldi, af þeim skuldum, sem ekki voru veðtryggðar. Vaxtakjör Kreppulánasjóðs eru 4%, og má því segja, að vaxtakjör þeirra bænda, sem hafa getað fært skuldir sínar í Kreppulánasjóð, séu nú komin í viðunandi horf. En þær veðskuldir, sem ekki var hægt að yfirfæra í Kreppulánasjóð, hvíla enn með óeðlilegum þunga á bændum vegna óhagstæðra vaxtakjara. Við flm. þessa frv. leggjum því til, að ákvæði gildandi laga um framlög ríkissjóðs til vaxtahækkunar á veðskuldum bænda verði ekki látin falla niður á þessu ári, heldur framlengd um óákveðinn tíma, með nokkrum breytingum, sem ég skal nú koma að. 1. Af venjulegum fasteignalánum leggjum við til, að vaxtatillagið verði allt að 2% í stað 1½%, sem gildandi lög ákveða, þó aldrei meira en svo, að lántakendur greiði 4%. Vextir af þessum lánum munu vera allt að 6% og greiðslufrestur þeirra, flestra, skemmri en hliðstæðra lána í Kreppulánasjóði. Lánskjör þessara manna eru því til muna verri en þeirra, sem höfðu óveðbundnar, eða lítt veðbundnar, fasteignir að láta til tryggingar lánum úr Kreppulánasjóði. Hér er því aðeins um að ræða að samræma stuðning hins opinbera gagnvart þessum mönnum. 2. Af lánum frá Byggingar- og landnámssjóði leggjum við til, að vaxtatillagið verði allt að 1%, þó þannig, að lántakendur greiði af lánum til endurbygginga íbúðarhúsa 3% og 2% af lánum til nýbýla. Þrátt fyrir það, þó lán þessi hafi verið með tiltölulegu vægum vaxtakjörum, þá hafa þau orðið mörgum erfið í eftirdragi, sérstaklega fyrir það, að ekki var gætt nægilega hófs í stærð húsanna, og urðu því lánin hærri en menn þoldu. Það hefir og ætíð verið viðurkennt, að lán þessi þyrftu að vera með lægri vöxtum en önnur lán bænda. Af þessum ástæðum berum við fram þetta nýmæli og teljum það nauðsynlegt til samræmis við aðrar tillögur okkar. Ég skal taka það strax fram, til leiðbeiningar fyrir þá nefnd, sem væntanlega fær málið til meðferðar, að við flm. erum fúsir til að ganga talsvert lengra í vaxtalækkun nýbýlalána en hér er lagt til. Væri jafnvel álitamál, hvort nokkra vexti ætti að greiða af þeim lánum, enda mun ekki hafa verið til þess ætlazt í upphafi, því byrjað var með því að veita vaxtalaus nýbýlalán og til þess varið 70 þús. kr. Síðan hafa nýbýlalán verið veitt að upphæð samtals kr. 175 þús., og þó að þau 2%, sem við flm. gerum ráð fyrir, að lántakendur greiði í vexti, yrðu felld niður, mundi það ekki auka vaxtabyrði ríkissjóðs vegna þessara ráðstafana um meira en k r. 3300.110. Árleg útgjöld ríkissjóðs vegna ákvæða frv. þessa, ef að lögum verða, munu nema 50-60 þús. kr. fram yfir það, sem núgildandi lög heimila, en það varð á árinu 1933 rúml. 100 þús. kr. Að lokum vil ég taka það fram, að frv. þetta er flutt sem bráðabirgðaráðstöfun, enda þótt ekkert tímatakmark sé sett. Við flm. lítum svo á, að ekki verði hjá því komizt að vinda bráðan bug að því að endurskoða og færa í hagkvæmara skipulag lánakjör landbúnaðarins. - Alstaðar hjá öðrum þjóðum, þar sem ég hefi til spurt, er lögð áherzla á það, að lán landbúnaðarins séu með sem vægustum vaxtakjörum. Bæði vegna þess, að undantekningarlítið eru þessi lán mjög vel tryggð og tryggari en flest önnur lán, og þar að auki er það þjóðhagsleg nauðsyn að tryggja sem bezt þennan atvinnuveg, svo jafnvægi haldist milli sveita og kaupstaða. Ég er reiðubúinn til samvinnu við alla góða menn um frekari lagfæringu á þessum málum en hér er farið fram á. Legg ég svo til, að frv. verði vísað til landbn. að lokinni þessari umr. og vænti skjótrar og góðrar afgreiðslu frá hennar hendi.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Ég hygg, að flestum sé ljóst, að að því beri að stefna, að ekki þurfi að greiða úr ríkissjóði vaxtamismun á almennum lánum, hvorki til landbúnaðarins né til annara atvinnuvega. Hitt er annað mál, að það getur vitanlega komið til mála, og hefir verið tíðkað, að styrkja vissar framkvæmdir, eins og t. d. byggingar, með framlagi úr ríkissjóði, sem komi fram m. a. í vægari vaxtakjörum. Nú er áreiðanlegt, að l., sem nú gilda um greiðslu á nokkrum hluta vaxta af fasteignalánum bænda, eru hugsuð sem bráðabirgðaráðstöfun, þannig að mismunur skyldi greiddur 1933 og 1934. Er það miðað við það tímabil, þegar verið var að koma kreppumálum landbúnaðarins í horf. Nú er, eins og menn sjá í stjfrv., ekki gert ráð fyrir neinum útgjöldum til að greiða vaxtamismun af slíkum lánum, með tilliti til þess, að stj. lítur svo á, að þetta mál verði að leysa sem fyrst til frambúðar, og sú lausn komi í framkvæmd á næsta ári. Að tilhlutun stj. hefir þetta mál verið athugað, og vonandi koma till. úr hv. landbn. frá þeim, sem hafa málið með höndum fyrir stj. Ég vil benda á það, að það eru náttúrlega margháttaðir örðugleikar í vegi þess, að hægt sé að ná hæfilegum vaxtakjörum á almennum lánum. - og fyrst og fremst fólgnir í því, að við störfum hér á landi með svo miklu af erlendu lánsfé með háum vöxtum. Búnaðarbankinn starfar með 6% fé að verulegu leyti. Lánardrottnar eru erlendir, sem ekki er auðvelt að fá til að breyta lánakjörum sínum, bráðlega að minnsta kosti. Það eru því allmiklir örðugleikar á því að færa vextina niður. Ef við störfuðum að mestu leyti með okkar eigin fé, þyrftum við ekki annað en skipa til um útláns- og innlánsvexti svo sem hæfilegt væri. En það er ekki því að heilsa, og þess vegna verða vextirnir hærri en við óskum. En ég er ekkert á móti því, að þessu frv. sé vísað til landbn. til athugunar, og vildi þó taka fram, að stj. hefir hugsað sér, að hjá slíkri ráðstöfun yrði ekki komizt, en að hún gæti komið bráðlega til framkvæmda á þann hátt, sem ég áður benti á. Hvort stj. getur náð því marki með sínum till., sem hv.þm. V.-Húnv. gerir sig ánægðan með, skal ég ekki segja. En það er ekki nema eðlilegt fyrirbrigði, að þeir, sem eru í minni hlutanum, geri sig óánægða með það, sem meiri hlutinn gerir. - eðlileg afleiðing af því fyrirkomulagi, sem við eigum að búa við í stjórnmálunum. Ég geri ráð fyrir, að hvað sem við gerðum í þessu máli, sem nú sitjum við völd, yrði hv.þm. V.-Húnv. ekki ánægður. En ég vil ekki láta hjá líða að benda á að stj. hefir veitt þessu sérstaka athygli, eins og líka kemur fram í samningunum við stjórnarmyndunina, sem gerðir voru opinberlega.

Flm. (Hannes Jónsson) Það er náttúrlega ekki nema gott við því að segja, ef stj. leggur fram frv. til l. um betra skipulag á lánakjörum landbúnaðarins. Og ég er ekki hræddur um, að mér komi ekki saman við hæstv. ráðh. og Framsf1. um þá hluti. Því að ég er vel tilleiðanlegur til að ganga lengra í þeim efnum en ég geng í þessu frv., enda hefir Framsfl. lýst yfir því opinberlega, að hann vildi ganga lengra en frv. þetta fer.

Hvar er sú yfirlýsing?

. Það má benda hæstv. ráðh. á það, ef hann hefir ekki lesið „Tímann“ síðasta árið. En með þessu frv. er aðeins gert ráð fyrir því að gefa stj. heimild til endurgreiðslu samkv. þessu frv. Og jafnvel þó að svo færi, að annaðhvort á þessu þingi eða næsta þingi yrði sett endanleg löggjöf um lánaþörf landibúnaðarins, þá er engin hætta af því að lofa þessu frv. að ganga fram. Hæstv. ráðh. ætti ekki að vera neitt óánægður með heimild til slíkra ráðstafana. Ég er ekki í vafa um, að hann álítur landbúnaðinum fulla þörf á vaxtaívilnunum, annaðhvort með endurgreiðslu frá ríkissjóði til stofnana, sem bændur skulda, eða í öðru lagi, sem er miklu æskilegra og eðlilegra, að lánin séu yfirfærð í önnur hagkvæmari lán. Hér er því ekki um annað að ræða en nokkra tryggingu fyrir ríkisstj. fyrir að mega gera lánakjör landbúnaðarins sæmileg, ef svo færi, að ekki tækist á þessu þingi - eða svo snemma, að til framkvæmda kæmi á næsta ári - að setja fullkomna löggjöf um lánaþörf landbúnaðarins. Það er líka hægurinn hjá fyrir hæstv. ráðh. að kippa að sér hendinni um fjárveitinguna, ef hann sér engin tök á fyrir ríkissjóð. Vitanlega ætlumst við til, að heimildin verði notuð. Og ég á bágt með að trúa því, að ekki væri hægt með fjárlagafrv. sjálfu, eins og það liggur fyrir, að færa svo til á því, að þetta frv., þótt að lögum yrði, þyrfti ekki að valda neitt verri útkomu á ríkisbúskapnum en stefnt er að.

Flm. (Garðar Þorsteinsson) Frv. þetta er flutt samkv. ósk bæjarstj. Siglufjarðar, og fylgir því nákvæm grg. Sé ég því ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um það. Það hefir áður legið fyrir Alþingi. Ég vona, að því verði vel tekið af hv.þdm., og óska ég, að það verði látið ganga til 2. umr. og fjhn.

Flm. (Þorsteinn Briem) Það var höfuðverkefni síðasta fjárlagaþings að reyna að létta undir með landbúnaðinum í þeirri kreppu, sem gengið hefir yfir þetta land sem önnur. Þau vandræði, sem bar brýnasta þörf til að leysa og þáv. stj. hafði sérstaklega búið í hendur þingsins, voru skuldamál bændanna. Hefir ekkert þing gert stærri átök til viðreisnar ísl. landbúnaði en það þing, með lagasetningu um Kreppulánasjóð og öðrum ráðstöfunum til styrktar landbúnaðinum, sem þá voru gerðar. Lagasetning seinasta fjárlagaþings snerist vitanlega fyrst og fremst um það, að létta þær byrðar landbúnaðarins, sem á hann höfðu hlaðizt vegna þess, að sá atvinnuvegur hafði verið rekinn með tapi hin síðustu ár, og koma skuldamálum bændanna í það horf, að þeir gætu sem flestir skuldanna vegna rekið búskap sinn á heilbrigðum grundvelli. Sú nauðsynin var bráðust. En þó er langur vegur frá, að brýnustu nauðsynjamál landbúnaðarins séu lest með því einu. Það var ekki nóg að styðja landbúnaðinn með því að hjálpa honum til að standast afleiðingarnar af rekstrarhalla undangenginna kreppuára, með því að koma skuldagreiðslunum í hagkvæmara horf. Það mátti vera hverjum manni vitanlegt, að auk þess þurfti að veita þá aðstoð, sem hið opinbera getur í té látið, til þess að landbúnaðurinn yrði ekki áfram rekinn með tapi, heldur gæti gefið nægilegan arð til framfæris og greiðslu vaxta og afborgana og hinna nauðsynlegu framkvæmda. Þetta var síðasta fjárlagaþingi þegar ljóst. Þess vegna samþ. það m. a. tillögur þáv. stj. um styrk til kjötfrystihúsa, sem nauðsynleg eru til þess, að aðalútflutningsvara landbúnaðarins geti komizt í verð á erlendum markaði, og nam sá styrkur hátt upp í ½ millj. króna, að meðtöldum styrk til kjötniðursuðuverksmiðju Sláturfélags Suðurlands. Þessar ráðstafanir og aðrar, sem gerðar voru á síðasta fjárlagaþingi landbúnaðinum til hagsbóta, svo sem vaxtatillag o. fl., voru mikilsvert spor í rétta átt. Og verður vitanlega að halda áfram á þeirri braut, t. d. verða þau kjötfrystihús, sem enn eru óreist, að njóta sama styrks í framtíðinni. - En þessar ráðstafanir og aðrar, sem gerðar voru á síðasta fjárlagaþingi, voru ekki nægilegar til þess, að landbúnaðurinn gæti aftur orðið rekinn með þeim arði, að hann væri samkeppnisfær við þá atvinnu, sem býðst við sjávarsíðuna, með þeirri hjálp, sem þar er í té látin til atvinnubóta yfir erfiðustu tíma ársins. Þetta mun hv.Ed. á aukaþinginu 1933 hafa verið ljóst, þegar hún samþ.þáltill. um að skora á ríkisstj. að leita eftir tillögum Búnaðarfél. Ísl., Sambands ísl. samvinnufél., Sláturfél. Suðurlands og Mjólkurbandalagsins o. fl. aðila um það, hvort unnt yrði að koma afurðum landbúnaðarins í það verð innanlands, að bændur fengju a. m. k. framleiðslukostnaðinn endurgreiddan. Þáv. stj. tók málið til meðferðar á þann hátt, að hún aflaði nákvæmra upplýsinga um öll lög og reglur um þessi efni í nágrannalöndunum, og hvaða endurbætur væru þar efst á baugi í þessum málum, samkvæmt þeirri reynslu, sem þar var þegar fengin í þeim efnum. Safnað var og skýrslum um afurðasöluna innanlands, og síðan skipuð nefnd með fulltrúum framangreindra aðila, til þess að gera tillögur um skipun þessara mála, og fékk hún í hendur hin áðurnefndu gögn sér til leiðbeiningar og stuðnings. Í febrúarbyrjun voru þessum aðilum skrifuð tilmæli um að tilnefna fulltrúa af sinni hálfu í nefndina. Og var nefndin þegar skipuð, er þær tilnefningar voru komnar. N. var ætlað að ljúka svo fljótt störfum, að till. hennar í kjötsölumálinu yrðu það snemma tilbúnar, að hægt væri með bráðabirgðal. að koma þeim í framkvæmd fyrir haustkauptíð, í síðasta lagi. Afurðasölunefndin hafði þó eigi till. sínar fullbúnar fyrr en nokkrum dögum eftir, að hæstv. núv. stj. tók við völdum, og kom því til hennar kasta að leggja hina síðustu hönd á verkið og gefa út hin fyrirhuguðu bráðabirgðal. Núv. stj. breytti eigi í kjötsölumálinu út af till. meiri hl. n. nema í einu atriði. Og þótt framkvæmd l. standi til bóta, þá vona ég, að þau verði nú þegar til gagns fyrir landbúnaðinn. Enn er þó með öllu óvíst, að uppbót, sízt veruleg, fáist á það freðkjöt, sem flutt er til útlanda, en hinsvegar má vænta, að allveruleg uppbót fáist á útflutt saltkjöt, a. m. k., enda mun þar ekki af veita, eftir þeim horfum, sem nú eru um saltkjötsmarkaðinn í Noregi. En þrátt fyrir þetta, og þótt vonandi takist vel um kjöt- og mjólkursölumálið á þessu þingi, á hér við máltækið, að „betur má ef duga skal“. Þegar um viðreisn landbúnaðarins er að ræða, er það einkum fernt, sem gera þarf, og gera verður, til þess að þessi atvinnuvegur fái staðizt og notið sín: 1. að koma skuldamálunum í viðunanlegt horf, 2. að hækka afurðaverðið, 3. að lækka framleiðslukostnaðinn, og 4. að gera bústofnseignina tryggari en nú er. Hvað fyrsta atriðinu viðvíkur hefir þegar verið lagður grundvöllur til að vinna á, og fyrir hv.Nd. liggur þegar frv., sem miðar í þá átt að létta undir byrðina af þeim lánum bænda, sem Kreppulánasjóðurinn tekur ekki til 1). Um 2. atriðið verður að vænta þess, að takast megi að koma innanlandsmarkaðinum í sæmilegt horf. En hvort þær ráðstafanir, sem nú eru á baugi, nægja til þess að menn fái nokkurnveginn framleiðsluverð fyrir útfluttar landbúnaðarafurðir, verður eftir þeirri reynslu, sem enn er fengin, að teljast nokkuð tvísýnt. Ef svo reynist, að innanlandssalan verði þess ekki megnug að bæta upp útflutningsvörurnar svo sem þarf, þá hefir verið bent aðallega á tvær leiðir: Önnur er sú, að létta að einhverju leyti þeim byrðum af framleiðslunni, sem stafa af þeim ráðstöfunum, er leitt hafa til hærra gengis ísl. myntar en ella myndi verið hafa. Hin leiðin er sú, sem farin var til styrktar rjómabúunum, þegar þau voru að rísa upp í byrjun aldarinnar, og farin var á seinasta þingi, að veita útflutningsverðlaun fyrir landbúnaðarafurðir. En þar sem vænta má, að Alþ. því, er nú situr, þyki e. t. v. annmarkar á þessum leiðum báðum, þá er því fremur ástæða til að gefa hinu 3. atriði gaum, að fá framleiðslukostnaðinn lækkaðan betur en enn er. Framleiðslukostnaður ísl. landbúnaðarafurða verður lækkaður á tvennan hátt: 1. með aukinni ræktun og 2. með aukinni vélanotkun. Hinu síðarnefnda gerði síðasta fjárlagaþing nokkur skil með því að samþykkja stjórnarfrv. um styrk til heyvinnuvélakaupa o. fl., en að aukinni ræktun hefir Alþ. stutt myndarlegu með jarðræktarl. og styrk til kaupa á erlendum áburði o. fl. En í báðum þessum atriðum er þó umbóta þörf, því að takmarkið er, að allur heyfengur bænda fáist af ræktuðu, véltæku landi. Að því miðar þetta frumvarp, sem hér er til 1. umr. - vil ég drepa á þau atriði frv., sem að þessu lúta. Eitt af því, sem einkum tefur jarðræktina, eru hin miklu kaup erlends áburðar, sem nú eru henni samfara. Er hvorttveggja, að þau koma tilfinnanlega við létta pyngju jarðabótamanna í landinu, og auka þörf landsins fyrir erlendan gjaldeyri. Hinsvegar fer enn mikið í súginn af þeim dýrustu efnum, sem jarðræktin þarfnast, vegna ónógrar áburðargeymslu. Talið er, að ef allur búpeningsáburður væri svo hirtur sem skyldi, fengist þar öll fosforsýra og kali, og 2/3 þess köfnunarefnis, sem ræktun landsmanna nú þarfnast. Þetta verðmæti, sem þjóðin hefir ekki ráð á að láta fara forgörðum, eyðist að verulegu leyti vegna þess, að bændur hafa ekki ástæður til að koma sér upp nauðsynlegum áburðargeymslum. Af þeim erlendu áburðarefnum, sem nauðsynleg eru ræktuninni til viðhalds, er kalíið miklu dýrast, og til þess að þetta dýra efni fari ekki í súginn, þarf hver bóndi að hafa safngryfju. Samkv. þeim skýrslum, sem fylgja greinargerð frv. þessa, á ein sýslan ekki einu sinni áburðargeymslu fyrir 1/10 hluta þess áburðar, sem til fellur. Aðeins ein sýsla á hús eða þrær yfir helming áburðarins. Alls yfir hafa sveitir landsins ekki komið sér upp áburðargeymslum yfir nema 28,7% af því sem þarf. Augljóst er því, að hér þarf að taka betur á. Og með því að ekki er auðið að gera alla hluti í einu, verður að snúa sér fyrst að því atriðinu, sem mest liggur á. - Tilraunir þær, sem Ræktunarfélag Norðurlands hefir gert um áburðarvarðveizlu, hafa sýnt, að í norðlenzkri veðráttu a. m. k. má varðveita fastan áburð án mjög mikils efnataps, þó hús vanti. En kalíríkasta hluta búfjáráburðarins er ekki unnt að varðveita nema í safnþróm. Þrærnar eru því ennþá nauðsynlegri fyrir jarðræktina en húsin. Og þess vegna er lagt til í þessu frv. að hvetja bændur landsins sérstaklega til þeirra framkvæmda, með því að hækka styrkinn um þriðjung. Jarðræktinni í landinu hefir miðað mjög myndarlega í áttina síðan jarðræktarlögin komu til sögunnar. En á þeim jarðabótum hafa sumstaðar og jafnvel allvíða verið nokkrir gallar. Einkum eru víða tilfinnanlegir gallar á framræslu jarðvegarins. Jafnvel gömlu túnin eru ekki nægilega framræst, og af því leiðir, að jarðabæturnar endast verr. Frjóefnin, sem í jarðveginum sjálfum búa, notast illa, og þá einnig áburðurinn, sem sumpart er keyptur dýrum dómum erlendis frá. Töðufallið verður minna en ella, og gæði heyfallsins verða sérstaklega miklum mun minni en ef framræslan væri í góðu lagi. Af öllu hinu ræktaða landi eru einungis 7% ræst fram. Og hvað nýræktina snertir sérstaklega, þá hefir ekki nema 28,5% verið framræst. Nú er hinsvegar á það að líta, að víða a. m. k. er bezta ræktarlandið, sem fyrir hendi er, deiglend jörð, en vegna framræslukostnaðarins, sem bændum hefir vaxið í augum og ekki séð sér fært að rísa undir, hafa þeir oft orðið að taka til ræktunar miklu frjóefnasnauðari jarðveg og margfalt áburðarfrekari, þótt uppskeran verði þar minni en af vel ræstri mýrarjörð. Þetta er engin ný bóla. Þegar um seinustu aldamót skrifuðu jarðræktarfrömuðir um nauðsynina á aukinni framræslu og töldu hana undirstöðu allrar jarðræktar í landinu. Menn munu minnast orða eins af helztu jarðræktarvinum landsins þá um þetta efni. Hann sagði, að þá fyrst þegar punturinn í skurðuðu stykkjunum væri orðinn fjólublár, yrðu full not hins kemiska kraftar í jarðveginum, og þá væri hægt að byrja á ræktuninni svo að vit væri í. Og þó að skoðanir manna hafi nokkuð breytzt í þessu efni síðan, þá er þessari kenningu enn fullur gaumur gefandi. Ef tryggja á það, að ræktunin endist og túnin verði ekki þýfð aftur innan lítils tíma, þá er það framræslan, sem byggja verður á. Því er í frv. þessu lagt til að hækka styrkinn til framræslunnar sérstaklega, og stungið upp á hækkun um þriðjung. Þegar litið er á þau markaðsskilyrði, sem fyrir hendi eru, er ekki síður þörf á að styrkja garðræktina en sjálfa túnræktina, því að ennþá er mikill markaður innanlands ónotaður af þessari tegund innlendrar framleiðslu. Og enn má auka mjög notkun þeirrar ágætu vöru. Mér hefir því þótt ástæða til að gera till. um hækkun styrks til þessarar greinar jarðræktarinnar, og það ekki síður vegna þess, að ef matjurtaræktin gæti aukizt verulega í landinu, leiðir af því stórmikinn gjaldeyrissparnað fyrir ríkið. Þá er nauðsynlegt vegna framleiðslukostnaðarins að styðja að aukinni vélanotkun. Það mun öllum þeim kunnugt, sem við þessi mál hafa fengizt, hversu mjög búnaðarfél. úti um land berjast í bökkum með greiðslu vaxta og afborgana af vélum, er þau hafa keypt. Menn hafa aftur og aftur orðið að sækja um greiðslufrest á afborgunum, og sum búnaðarfélögin hafa varla treyst sér að greiða vexti. Þar sem hér er um að ræða nauðsynleg verkfæri, þó að dýr séu, verður að létta undir um kaup á þeim, því að reynslan hefir sýnt, að þá fyrst kemur verulegur skriður á jarðræktarframfarirnar í hverri sveit, þegar menn eiga kost á fullkomnum jarðvinnslutækjum. Þá kem ég að fjórða atriðinu, sem ég drap á áður, um nauðsyn þess að tryggja betur bústofninn en nú er gert. Nokkuð hefir verið unnið í þá átt, og með hjálp löggjafarinnar hefir verið komið á fóðurbirgðafélögum í allmörgum sveitum, en þeirri þörfu starfsemi miðar of hægt. Einnig er á það að líta, að þó að fóðurbirgðafélög væru víðar en nú er, gæti komið það árferði, að enginn slíkur félagsskapur fengi rönd við reist einvörðungu. Mest er um vert að tryggja sem bezt nýtingu heyjanna, svo að þau svíki ekki bóndann, þegar mest reynir á. Og við höfum á þessu ári fengið þá áminningu, sem ætla mætti, að þing og stjórn léti sér að kenningu verða og láti ekki lengur dragast úr hömlu að veita þá aðstoð, sem hægt er að láta í té. Þau vandræði, sem bændur á Austur- og Norðurlandi og a. m. k. nokkrum hluta Vesturlands eiga nú við að búa, ættu að færa oss nægilega heim sanninn um, hve brýn þörf er umbóta á þessu sviði. Mönnum ætti því að vera ljóst, hve það skiptir miklu máli, að í votviðrasumrum hafi bændur aðstöðu til að verka t. d. þriðjung heyjanna á þann hátt, að þau verði eigi fyrir miklu efnatapi, miðað við góða þurrheysverkun. En þau ráð höfum við í hendi með því að koma upp votheystóftum yfir nokkurn hluta heyaflans. Það er hið mesta nauðsynjamál að tryggja nýtingu heyjanna, hvernig sem viðrar, en framkvæmd í þessu efni virðist því miður eiga alllangt í land, þar sem nú eru eigi til votheystóftir yfir nema 3,4% af heyafla landsmanna, og til eru heilar sýslur, sem ekki eiga votheystóftir yfir nema 3-4 hundruð hesta af öllum heyafla sínum, og það jafnvel á votviðrasvæðum landsins. Við höfum nú fengið hina alvarlegustu áminningu um það, að það er eigi aðeins einn landsfjórðungur, sem þarf á votheystóftum að halda, eins og ýmsir hafa álitið, heldur er þörfin brýn í öllum landshlutum. Jafnvel þó að sæmilega viðri, er hverjum bónda hagkvæmt að eiga votheystóft yfir nokkurn hluta heyjanna, einkum síðara hluta sláttar. Reynslan hefir sýnt, að votheysverkun getur, jafnvel í meðalárferði, sparað að allmiklu leyti fóðurbætiskaup, sem bændur hafa varla ráð á. Það er því lagt til í frv., að styrkur til votheystófta fjórfaldist, þ. e. a. s. hækki úr 50 aurum upp í 2 krónur á hvert metið dagsverk. Jafnframt er lagt til, að búnaðarfélög fái styrk til kaupa á flekamótum, til þess að herða á bændum um að láta eigi þessar nauðsynlegu framkvæmdir dragast. Það hefir og komið í ljós einmitt á þessu ári, að það er jafnvel eigi nóg að geta komið heyjunum í garð. Núna í haustrigningunum hafa heyin víða skemmzt í garði, af því að eigi hafa verið til nægilegar hlöður með vatnsheldu þaki. Því er lagt til í frv., að styrkir til hlöðubygginga hækki um helming. Þörfin er hér svo brýn, að ég taldi rétt að binda eigi styrkinn eingöngu við steinsteyptar hlöður, eins og nú er í lögum, þó að þær séu vitanlega varanlegastar, heldur er hér lagt til að veita einnig styrk til hlöðubygginga úr öðru efni, ef til þeirra er vandað. Mestu varðar, að heyin ónýtist eigi, eftir alla þá fyrirhöfn, sem það hefir kostað að koma þeim í garð. Þá taldi ég rétt að leggja til, að leiguliðar á kirkjujörðum og þjóðjörðum nytu sama stuðnings sem aðrir bændur, og að þær jarðabætur, sem leiguliðar nota til greiðslu jarðareftirgjalds, njóti samsvarandi hækkunar á þeim jarðabótadagsverkum, er ganga til greiðslu eftirgjaldsins. Menn munu segja, að þetta mál sé fyrst og fremst mál sveitanna. En þó að svo væri, ber eigi að ganga framhjá því, að sveitirnar fæða enn nálega helming þjóðarinnar beinlínis og mikinn hluta hennar óbeinlínis með framleiðslu sinni. En þetta er alls eigi eingöngu mál sveitanna, heldur varðar það og kaupstaðina miklu. Það er kaupstöðunum hagur, að sveitabúskapur blómgist, og fæstum mun þykja fýsilegt, að fólksstraumurinn úr sveitum til kaupstaða fari vaxandi, né að hópar uppflosnaðra manna úr byggðum landsins flytjist á sjávarmalirnar, ofan á þann mikla mannfjölda, sem þar býr einatt við atvinnuskort. Þetta er því hagsmunamál landsmanna allra. Sú þjóð, sem hefir ráð á að leggja hundruð þúsunda króna í lítt arðbæra vinnu í kaupstöðunum - vinnu, sem ekki er til varanlegra atvinnubóta, heldur aðeins bráðabirgðahjálp - hún hlýtur að telja sér eins hagkvæmt að verja nokkru fé til þess að veita öðrum aðalatvinnuvegi landsins nokkru meiri stuðning til sjálfshjálpar. Íslenzk gróðurmold mun áreiðanlega ávaxta fyrir alda og óborna það fé, sem í hana er lagt. 1) Sbr. frv. bændaflokksmanna í Nd. um vaxtatillag.

Jónas Jónsson [óyfirl.]: Það er ekki undarlegt eftir veðurfarið í sumar, þó að hugir þingmanna og annara beinist að því að styðja aukna súrheysverkun í landinu. Frv. þetta fer að því leyti í rétta átt, að hér er um þýðingarmikið mál að ræða. Ég mun þó ekki á þessu stigi málsins fara mikið út í frv. sjálft, en ég vil nota tækifærið til að víkja að innganginum í ræðu hv.flm., sem kom þar að öðru máli og minntist á stefnubreytingu í landbúnaðarmálum hér í þinginu. Hann minntist á nefndarskipun til undirbúnings landbúnaðarmálunum, sem hann átti þátt í. Ég er ekki viss um, að hv.flm. hafi verið það ljóst, að þegar till. kom fram um skipun þessarar nefndar fyrir ári síðan, var því haldið fram af honum og flm.till. og samþ. af íhaldinu, að rannsókn í þessu máli skyldi hagað á þann hátt, að stj. framkvæmdi hana, en leitaði aðeins álits samvinnufélaganna án þess að vera bundin af till. þeirra. Þá kom ég ásamt núv. hv. 4. landsk. með till. um, að bæði samvinnufélögin og verkamannafélögin legðu til fulltrúa í nefndina. En hv.flm. beitti sér á móti því þá, að samvinnufélögin væru látin leysa málið og að verkamenn kæmu þar nálægt. Ég minnist á þetta af því, að hv.flm. kom inn á þessa nefndarskipun í ræðu sinni. Ég vil henda á, að þó að hann léti fella þessa till. mína þá, urðu þær straumbreytingar, að undir vorið fór hann eftir þessari till. Stj. gafst upp við að leysa málið, en félögum bænda og mönnum frá Alþfl. var falin rannsókn þess. Það var gott, að hv.flm. sá, að honum og vinum hans hafði yfirsézt, og það var þakkarvert, að þeir sáu að sér, þó að seint væri, þótt áhugi þeirra fyrir málinu væri eigi mikill. Þetta kemur nokkuð við landbúnaðarmálum á þessu þingi, af því að sú mikla hreyfing til að rétta hag bændanna kom eftir þessum línum. Síðan 1917 hefir íhaldið þótzt ætla að koma lagi á mjólkursöluna í bænum, en aldrei var neitt gert. Það beið þar til eftir kosningarnar í vor, að tveir flokkar tóku höndum saman. Hv. flm. þykir leitt, að bændur skuli ekki leggja til alla fulltrúana í afurðasölunefndina, en því er til að svara, að honum sem ráðh. stóð opið að leysa þetta mál í sambandi við íhaldsflokkinn, sem þykist eiga svo sterk ítök í bændum. En hann gerði það ekki. Ég býst við, að hv.flm. hafi rekið sig á það eftir að hann kom í bandalag við flokk, sem hefir að meginstoðum spekúlanta og stórburgeisa, að hann gæti ekki komið þessu fram, og sú varð líka raunin á, að það varð að bíða þar til sá flokkur, sem hann átti þátt í að mynda, og bandalagsflokkur hans voru komnir í minni hl. í þinginu, en umbótaflokkarnir tóku við stjórninni. Ég hefði ekki minnzt á þetta núna, ef hv.flm. hefði ekki farið að tala um þessa nefnd, sem hann skipaði að lokum eftir tillögu minni, þó að hann léti fella hana á sínum tíma. Út af þessu get ég sagt hv.flm. það, að allar líkur benda til, að nokkru meira en hann virðist ætla þurfi til þess að frv. hans komi að notum. Það vantar forystu Búnaðarfélags Íslands í þessu máli. Skal ég nefna dæmi til skýringar. Í fyrra var einn af nánustu stuðningsmönnum hv.flm. staddur á fundi í Árnesýslu, þar sem rædd voru búnaðarmál. Kaupfélagsstjóri einn úr sýslunni kom á þennan fund og hélt þar kröftuga ræðu um nauðsyn súrheysverkunar og bauðst til að útvega efni í súrheysgryfjur, ef einhverjir vildu hefjast handa. Þessu var vel tekið, en það kom í ljós, að sú verklega búnaðarþekking í landinu var á því stigi, að sérfræðingum búnaðarfélagsins kom ekki saman um, hvernig byggju skyldi. Þetta góða boð kaupfélagsstjórans var því ekki notað nema að litlu leyti, vegna fáfræði sérfræðinganna, sem hér áttu að vera forystumenn bændanna, en voru ekki þeirri forystu vaxnir. Um safnþrærnar er nokkuð líkt að segja. Langt er síðan farið var að styrkja þær ríflega, en þó eru enn mjög skiptar skoðanir sérfræðinga um það, hvernig haganlegast sé að koma þeim fyrir, og ég hefi heyrt fullyrt, að aðferð sú, sem einkum er viðhöfð, sé tvímælalaust byggð á vanþekkingu þeirra manna, sem ráðið hafa hinu dýra fyrirkomulagi. Það er vitanlega nauðsynjamál að stuðla að því, að bændur geti lifað sem mest á ræktuðu landi og varizt tjóni, sem af óþurrkum leiðir, en til þess þarf að gera miklu ýtarlegri og margþættari ráðstafanir en um er að ræða í þessu frv. Það má líka minna hv.flm. á, að framkvæmdir í þessu efni eru háðar því, hve mikið ríkissjóður getur látið af mörkum, en honum er kunnugt, að þrátt fyrir góða viðleitni fyrrv. stj. er fjárhagur ríkisins mjög slæmur, og í þessu sambandi má einnig minna hv.flm. á það, að fyrrv. stj. mun hafa lofað erlendum banka greiðslu á 400 þús. krónum upp úr nýári í vetur, sem ekki er hægt að greiða nema skera niður einhverjar fjárveitingar í fjárl. Þess má einnig minnast, að fyrrv. stj. varð að stöðva framlag til sjóðs, sem átti að hrinda í framkvæmd sléttun túnanna, þó að hv.flm. vilji nú fá framlög til umbóta, sem lágu niðri meðan hann var landbúnaðarráðherra. Ég efa eigi, að hv.flm. muni nú fylgja því fast eftir að afla skatta á réttlátasta hátt til þessara framkvæmda. Eins og hv.þm. veit, eru byggð árlega hér í Rvík mörg dýr hús. Það eru einstakir menn, sem byggja sér rándýrar „villur“, sem kosta tugi þúsunda, jafnvel upp í 100 þús. Í þessu liggur geysimikið fé, sem vissulega væri betur varið í súrheystóftir eða aðrar þarflegar umbætur í sveitum landsins. En þetta var bara ekki gert, og verður ekki gert nema þingið sé skipað þeim mönnum, sem þora að leggja á skattana og sjá um, að þeir séu teknir á réttum stað, þannig að efnastéttin og þeir, sem hafa breiðust bökin, beri þyngstar byrðarnar. Og það verður ekki séð, að neitt verulegt verði hægt að gera, nema lífsvenjubreyting eigi sér stað hjá þeim hluta þjóðarinnar, sem með óspilunarsemi hefir farið með efni sín og á þess vegna drjúgan þátt í því, hve illa er komið fjárhag ríkisins. Ég vil í þessu sambandi benda hv.þm. á, að honum hefði staðið nær á undanförnum árum að koma með till. í þá átt að hlynna að ræktunarmálum. En áhugi þessa hv.þm. lýsti sér nú bara þannig, að hann stöðvaði framlag til verkfærakaupasjóðsins meðan hann fór með landbúnaðarmálin í stj. Ennfremur mætti benda hv.þm. á það, að í þessum málum sem öðrum dugir enginn leikaraskapur, og því verður, samhliða hverju frv., sem gerir ráð fyrir auknum útgjöldum, hversu nytsamt sem það kann að vera, að benda á einhverja færa leið til tekjuöflunar, því fjárhag ríkisins er nú svo varið, að það er fullkomin ástæða til, að þm. finni til ábyrgðar á þeim gerðum sínum, er kunna að valda nýjum útgjöldum. Það getur t. d. vel verið, að við verðum að skera niður fjárframlag til nytsamlegra framkvæma, sem enginn þm. vildi sleppa niður, til þess að borga með 400 þús. kr. víxilinn, sem tekinn var af fyrrv. stjórn til að standa straum af daglegum útgjöldum ríkisins. Ég vona, að hv.þm. taki það ekki illa upp, þó bent sé á þessa staðreynd, að samhliða auknum útgjöldum verður að sjá fyrir auknum tekjum. Ég veit, að hann er það glöggur á fjármál, að honum er það ljóst, að til þess að geta eytt miklu þarf líka einhvers að afla. Svo vildi ég að lokum mega vænta þess, að hv.þm. verði hjálplegur síðar meir, þegar að því kemur að færa byrðarnar sem mest yfir á breiðu bökin.

Jón Baldvinsson Þau ummæli hv. 10. landsk., er hann hafði í niðurlagi ræðu sinnar, gefa mér tilefni til að segja nokkur orð. Hv. 10. landsk. hafði orð á því, að sú stjórn, sem hefði ráð á að veita fé til atvinnuaukningar í kaupstöðunum, ætti einnig að hafa ráð á nokkrum fjárstyrk til atvinnuveganna. Í þessum orðum fólst eftirtala á því fé, sem lagt hefir verið fram af skornum skammti til atvinnubóta við sjávarsíðuna. Annars þykir mér undarlegt, að þessi hv.þm. skuli nú, þegar hann hefir minni ráð og völd en áður, koma fram með þetta frv. og gera kröfur f. h. bænda, en láta algerlega undir höfuð leggjast að bera þær fram meðan hann hafði mikil ráð á þingi, var meira að segja landbúnaðarráðh. og hafði bak við sig 30-40 þm. Þá gleymdi hann að bera fram þessar till. sínar, eða lét undir höfuð leggjast. Virðast þessar kröfur því frekar fram komnar af honum til að sýnast, en ekki í því skyni, að hann búist við að geta komið þeim fram. Ég vil vara hv.þm. við því, að vera með eftirtölur  Að lokum vil ég endurtaka það, að mér finnst eðlilegra, að hv.þm. hefði gert meira meðan hann var ráðh., en ekki geymt tillögur sínar, þar til hann var orðinn áhrifa- og valdalaus maður á þingi.

Flm. (Þorsteinn Briem) [óyfirl.]: Ég vil fyrst svara hv. síðasta ræðumanni. Mín orð var ekki hægt að skilja á þá leið, að ég teldi eftir þann styrk, sem veittur hefir verið í óhjákvæmilegri nauðsyn. Benti ég einmitt á, að það fé hefði verið notað til að bæta úr bráðustu þörf verkafólksins, veitt sem hjálp handa sveltandi fólki. Ég benti á, að þeir Alþýðuflokksþm., sem þykjast bera hag bæjanna og verkafólksins fyrir brjóstinu, ættu ekki að stefna að frekari fólksstraumi en þegar er orðið í kaupstaðina; það mun auka fjölda atvinnuleysingjanna. Mér mun ekki bregða, þó hv.þm. spyrji, hvers vegna ég hafi ekki lagt frv. þetta fram á síðasta Alþingi. Ég vil svara því til, að síðasta þing var ekki fjárlagaþing, og það þykir ekki varleg fjármálastjórn, að stj. beri fram frv., er auka útgjöld ríkissjóðs, ofan á fjárlagafrv., sem ekki var þó varlegar samið en það var. Verkefni síðasta fjárlagaþings var líka að bæta þörf bændanna, þar sem hún var mest aðkallandi, sem sé að gera bændunum kleift að komast fram úr skuldasúpunni. Hefði það áreiðanlega dregið úr hjálp til bændanna með kreppulöggjöfinni, og til þess vildi ég sízt af öllu verða. Það er svo með okkar þjóð, að hún er þannig á vegi stödd, að ekki verða allir hlutir gerðir í einu, heldur feta sig áfram stig af stigi, eftir því sem fært er á hverjum tíma. Ég hafði gert nokkur drög að því, að endurskoðuð yrðu jarðræktarlögin, ef ég skyldi hafa tækifæri til að hafa meira um þau að segja en raun er á orðin. Sem þm. sá ég ekki ástæðu til að endurskoða jarðræktarlögin í heild, en vildi ekki láta undir höfuð leggjast að gera mitt til að koma fram þeim breytingum til bóta, sem ég taldi brýnasta þörf á. Hvað því viðvíkur, er hv. ræðumaður var að tala um, að ég hefði átt að gera þetta og þetta á hinum eða þessum tíma, það tekur maður nú eins og hvert annað venjulegt skraf. Það er um þetta eins og börnin, þegar þau fá ekki strax það, sem þau vilja, að þegar þau loks fá það, segja þau: Þetta hefðirðu getað gert strax. - Ég vil enn benda á það, að við verðum að stiga spor af spori í áttina; við getum ekki gert allt í einu. Þá verð ég að víkja nokkrum orðum að hv.þm. S.-Þ., þó að hann hafi nú eins og svo oft áður farið allmjög út frá efninu og snúið máli sínu í þá átt að hefja hér eldhúsumr. á fyrrv. stj. Það gætti nú í þetta sinn öllu minni nákvæmni um minni hans en stundum áður. Hann minntist á, að á þinginu í fyrra, þegar ég flutti þáltill. í Ed. um afurðasölumálið, þá hefði ég barizt á móti því, að S. Í. S. hefði nokkuð með það mál að gera eða fengi íhlutun um undirbúning frv. um þau efni. Ég vil algerlega mótmæla því, að ég hafi nokkuð sagt í þessa átt, og held ég, að óhætt muni að fletta upp í þingtíðindunum, að þar muni ekki finnast neitt í þá átt, að ég hafi lagt á móti því, að S. Í. S. væri aðili í þessu máli. Ég hefi ekki heldur barizt móti því, að Alþýðusamb. Ísl. ætti þar einhvern hlut að máli. Hann minntist á það, hv.þm., að dregizt hefði óhæfilega lengi að skipa n., og skal ég þá gera grein fyrir, hvernig í því máli lá. Það dróst að vísu ekki fram á vor, eins og hann sagði. Það var strax eftir þinglok, að ég lagði drög að því að safna skýrslum um þessi efni, m. a. frá 2 Norðurlandaþjóðum, sem ráðstafanir höfðu gert um afurðasölu hjá sér. Jafnframt undirbjó ég skýrslusöfnun um afurðasöluna innanlands. Í öndverðum febr. skrifað ég þessum aðilum: Samb. ísl. samvinnufél., Búnaðarfél. Ísl., Sláturfél. Suðurlands, Kaupfél. Borgf., Mjólkurbandal. Suðurlands og Alþýðusamb. Ísl., með tilmælum um að útnefna menn í þessa nefnd. Þá stóð svo á, að ýmsar ástæður voru til þess, að þeir þóttust ekki geta þetta þá þegar, m. a. S. Í. S., sem ekki hélt fulltrúafund sinn fyrr en að ég hygg um 20. marz, og þóttist ekki geta tilnefnt menn í nefndina fyrr en að honum afstöðnum. Í öðru lagi var 1 stjórnarmeðlimur úr stjórn Mjólkurbandalagsins utanlands; þess vegna tilnefndi það ekki mann fyrr en seint og síðar meir. Ég vil halda því fram, að nefndin hafi verið skipuð svo fljótt sem framast var unnt, og það jafnvel áður en einn aðili hafði lokið tilnefningu sinni. Og svo komst hv.þm. svo að orði, að í þessu máli hafi orðið stefnubreyting hjá mér síðan í fyrra, þá hafi ég ekki viljað nota till. þessara aðilja. Þetta er beinlínis rangfærsla, og sennilega til orðin í höfði þessa hv.þm. nú. á þessari stundu.

Ég skal síðar hjálpa þm. til að muna þetta betur

. Það lá beinlínis í frumvarpinu, að þessir aðilar skyldu gera tillögur og umsögn þeirra tekin til greina við rannsókn og undirbúning málsins, og ég hygg, að ekki verði fundið úr mínum orðum neitt, er bendi í aðra átt. En hvað viðvíkur þeim orðum hv.þm., að þetta sé framborið nú af flokksmeting, sé ég ekki ástæðu til að fara langt út í það. Hann bregður ekki þeim vana sínum að ætla öðrum illt, en sjálfum sér gott. Og þó ég skuli ekki draga í efa, að hann sé góður, tel ég órétt að ætla öðrum það, að þeim sé ekki alvara um umbætur. Hvað viðvíkur skoðun minni á þeim öðrum frv., sem fram eru komin frá stj., þarf ég ekki að svara að svo stöddu; það mun koma fram síðar. Þá kom hann að því máli, sem honum er svo sérstaklega ljúft að tala um, sem er Búnaðarfél. Ísl., og að kasta að því hnútum, og hefir hann valið sér bæði þennan vettvang og annan til þeirrar iðju. Ég vil með sem fæstum orðum lýsa því yfir sem minni skoðun, að ég tel ásakanir hans ekki réttar. Hann vildi kenna Búnaðarfél. um það, að bændur í Árnessýslu notuðu sér ekki tilboð kaupfélagsstj. síns um styrk til votheystótta. Ég hygg, að bændurnir hafi ekki séð sér fært, jafnvel þótt kaupfélagsstjórinn hvetti þá bæði með orðum og lánstilboðum, að ráðast í þessar framkvæmdir, vegna þess hve styrkurinn er lágur. Mér skildist hv.þm. vilja kasta hnútum að mér fyrir að hafa ekki greitt styrk út á súrheystóttir meðan ég var ráðh. En ég taldi mér ekki heimilt að fara út fyrir þær reglur, sem löggjafarvaldið hefir sett, m vel má vera, að hv.þm. hafi ætlazt til, að ég tæki suma fyrrv. ráðherra til eftirbreytni í því að gæta lítið laganna. Viðvíkjandi því, að hv.þm. taldi einhver ósköp, að nokkrir dugandi bændur hefðu komið sér upp áburðarhúsum með þaki úr steinsteypu, tel ég slíkt enga goðgá, svo framarlega sem efni þeirra leyfa slíkt. En hitt, að Búnaðarfél. Ísl. hafi skipað svo fyrir, það er alrangt, þó að það hafi gefið leiðbeiningar um, hvernig koma megi upp slíkum húsum á sem ódýrastan og hagkvæmastan hátt. Ég bið engrar afsökunar á því, þó ég beri fram þetta frv., þó að af því kunni að leiða nokkurn kostnaðarauka. Ég sé af þeim frv., sem stj. hefir þegar lagt fram, að hún ætlar sér að afla töluverðs tekjuauka, og tel ég þá ekki fjarri sanni, þó einhver hluti þess gangi til að styrkja bændurna í landinu. Hv. þm. skjöplast alveg minni í því efni sem fleiru, er hann sagði, að fyrrv. stj. hafi afnumið framlagið, er ætlað var til vélasjóðsins. Áður en ég kom í stjórn voru samþ. lög á Alþ. um það efni að fresta framkvæmd þeirra laga. Þá sat hv.þm. S.-Þ. í stj. landsins, og hygg ég, að það frv. hafi ekki verið samþ. að honum nauðugum. Ætla ég, að svo mikil völd hafi hann haft á því þingi. Hvað því viðvíkur, að í Rvík hafi verið byggð mörg hús, þá er það rétt, að ýmsir borgarar hafa lagt óeðlilega mikið fé til þeirra hluta. En ég veit ekki hvort hv.þm. þarf að fara út fyrir sinn flokk til að finna þess dæmi,, og sízt ef þeir 2 flokkar, sem standa að núv. stjórn og ganga að vísu undir 2 nöfnum, eru aðeins einn flokkur. Viðvíkjandi lántökum í tíð fyrrv. stj. ætla ég nær fyrir hv.þm. að beina spjótum sínum til fyrrv. fjmrh. á réttum vettvangi, eða á þeim stað þar sem hann er til andsvara. Það hefir nú farið samkv. venju, þegar þessi hv.þm. tekur þátt í umr., að hann heldur sig lítt við efnið. Bið ég því afsökunar, að ég hefi orðið vegna ræðu hans að víkja nokkuð frá efni frv., sem hér liggur fyrir.

Jónas Jónsson [óyfirl.]: Ég hygg, að hv.þm. þurfi ekki að kvarta yfir því, þó þetta mál, sem í sjálfu sér er stórmál og snertir bæði atvinnulíf og fjármál þjóðarinnar, sé nokkuð rætt nú strax við þessa umr., og þó að það sé athugað m. a., hvaða fjárgjöld muni bætast á ríkissjóðinn, ef þetta yrði að lögum. Hv. þm. sagðist ekki hafa getað látið þetta mál til sín taka á síðasta þingi vegna kreppumálanna. Ég fæ ekki séð, að það hefði neitt þurft að spilla fyrir kreppulöggjöfinni fremur þá heldur en nú, þó að þetta mál hefði verið tekið upp samhliða. Það er nú að koma á daginn, sem reyndar allir vissu fyrir, að kreppulöggjöfin leggur á herðar ríkissjóðs veruleg útgjöld nú á næstu árum. Ég verð að halda því fram, að fyrst áhugi hv.þm. fyrir hag bændastéttarinnar er svo mikill sem hann vill vera láta, að honum hefði legið nær að gera einhverjar umbætur á kreppulöggjöfinni, sem hann sjálfur hefir átt sinn þátt í að skapa og hefir sýnt sig að vera byggð á meingölluðu systemi. Hv. þm. flýtti sér að koma þessu í lag fyrir kosningarnar 1933, svo að það mætti verða til ádráttar og framdráttar hinum beztu vinum hans. En ég held, að hv.þm. hafi gleymt því, að það geta stundum verið óþurrkar hér á Íslandi. Og hv.þm. gleymdi einnig að vinna að lausn afurðasölumálsins. Honum kom það ekki í hug fyrr en menn, sem hann hafði unnið með í flokki, höfðu ákveðið að mynda stjórn með verkamönnum, ef ekkert slys kæmi fyrir, til þess að hrinda málinu í framkvæmd strax. Þegar svo nánustu samstarfsmenn hv. 10. landsk.þm. voru búnir að láta málið stranda, kemur einn af vildarvinum hv.þm. með till. um að láta rannsaka þetta mál, sem Alþfl. og Framsfl. höfðu ákveðið að leysa í sameiningu og höfðu einmitt burði til að leysa. Deilurnar, sem hér urðu um þetta mál, voru um það, hve alvarlega ætti að taka á málinu. Tillögumaðurinn vildi fela stj. að rannsaka málið með aðstoð starfsmannanna í stjórnarráðinu og aðeins til málamynda láta leita umsagnar Búnaðarfélagsins, Alþýðusambandsins, Samb. ísl. samvinnufél., Sláturfélags Suðurlands, Mjólkurbandalags Suðurlands og Kaupfélags Borgfirðinga. Brtt. frá mér, sem gekk í þá átt, að þessum aðilum væri gefinn kostur á að eiga fulltrúa í n., sem ríkisstj. skipaði til þess að semja frv. um skipulagningu afurðasölunnar, var felld með 8:6 atkv. Íhaldsmenn og þeir menn, sem standa með hv. 10. landsk.þm.. voru sammála um að fella þessa brtt. mína. - Ég sýndi þá fram á það, að starfsmennirnir í stjórnarráðinu hefðu ekki aðstöðu til að vinna að undirbúningi þessa máls, af eðlilegum ástæðum, heldur yrði að fela málið mönnum, sem bæru skyn á það og hefðu aðstöðu til að leysa það. En eins og ég sagði, till. mín var felld, um að láta helztu stofnanir landbúnaðarins leysa málið í samvinnu við stærstu samtökin, sem neytendurnir hafa. Hv. 10. landsk.þm. barðist á móti þessari till. minni. Hv. þm. vildi ekki þiggja lykilinn til þess að leysa málið. Hv. 10. landsk.þm. lagði meira upp úr því að geta tengt lítinn hluta bændanna við spekúlantana. - Svo fór þó að lokum, að hv.þm. sá fram á það, að ég myndi hafa haft rétt fyrir mér með till. mínum í þessu máli, því að hann fól einmitt stofnunum landbúnaðarins að velja mennina í n., eins og ég hafði stungið upp á. Það varð með þeim hætti, að forustumenn kaupfélaganna höfðu komið saman á fund hér í Rvík, til þess að vinna að lausn þessa máls, og höfðu komið sér saman um lausnina í samráði við fulltrúa verkamannanna. Þetta frv., sem þeir þannig höfðu gert, er uppistaðan í bráðabirgðalögunum, sem stj. hefir gefið út um þetta efni og leitar nú staðfestingar þingsins á. Og svo hlaut þetta auðvitað að verða, að mennirnir með þekkinguna og reynsluna yrðu til þess að finna lausnina á þessu vandamáli. Og þegar þeir voru búnir að leysa málið, þá neyddist hv.þm. til þess að skipa þá í n., svo að minna bæri á því, að hann og vinir hans höfðu verið á villigötum með málið. Gangur málsins er með fáum orðum þessi: Framsfl. tekur málið upp til þess að leysa það og vili mynda stjórn um málið, en þetta er eyðilagt af vinum hv. 10. landsk.þm. Næsta stigið er svo það, að ákveðið er af vinum hv.þm. að spyrja aðeins samvinnufélögin um álit þeirra á málinu, svo sem eins og fyrir síðasakir. Forgöngumenn samvinnufélaganna eiga svo fund með sér hér í Rvík af eigin frumkvæði og gera till. í málinu - og þá skipar hv. 10. landsk.þm. þá í n. um málið, eins og til að hreinskrifa till., og síðan eru þær lögfestar með bráðabirgðalögum. Það er því svo, að því betur, sem málið er krufið til mergjar, því minni ástæðu hefir hv. 10. landsk.þm. til að státa af því, enda var málið aldrei annað en leikur fyrir honum, þó að kjósendurnir tækju í taumana og gerðu málið að veruleika, eins og það hafði alltaf verið fyrir mér. Hv. 10. landsk.þm. var eitthvað að tala um það, að ég ætlaði mér allt gott, en öðrum allt illt. Held ég að þetta sé nú ofmælt hjá hv.þm. Hinsvegar hefi ég heyrt það, að í seinni tíð blandist mjög inn í stólræður hv.þm. vonzka mannanna hér í Rvík, sem hv.þm. þykist hafa kennt kulda af. Þá var hv.þm. einnig að tala um það, að ég hefði verið með hnútur til Búnaðarfélagsins. Skal ég ekki fara langt út í það mál, en aðeins minna á það, að komið hefir fyrir, að sérfræðingar Búnaðarfél. hafa deilt um það á búnaðarþingi, hvaða kartöflutegund eigi að rækta eða hvernig súrheysgryfjur eigi að vera, af jafnmiklum hita eins og þegar framsóknarmenn og íhaldsmenn eru að deila hverjir á aðra. Þegar sérfræðingar Búnaðarfél. deila svo frammi fyrir bændum, hljóta augun á mönnum að opnast fyrir því, að forustuna brestur í búnaðarmálunum, og af því stafar allt hikið og fálmið, sem einkennir framkvæmdir félagsins. Væri það ólíkt skemmtilegra, að sérfræðingar Búnaðarfél. gæfu sig alla að þeim málum, sem þeim ber að vinna að, en að þeir væru að bjóða sig fram sem sprengimenn í fylkingum bændastéttarinnar. Það er og fullkomlega eðlilegt, að bændur vilji fá að vita það ákveðið, hvernig þeirra málefnum er bezt borgið, en leggi litið upp úr því, þegar þeir menn, sem þeim eiga að leiðbeina, liggja í hatrömmum deilum um það, hvað gera skuli. Bændur ætlast til þess, að sérfræðingar Búnaðarfél. megi verða þeim til stuðnings í lífsbaráttunni, en ekki að þeir séu hafðir til að sundra atkv. í sveitunum, til þess að þóknast hv. 1. þm. Skagf. og félögum hans, sem allir voru með blíðu brosi, þegar þeir heyrðu talað um sprengikandidatana.

Nú sprakk blaðran

. Út af verkfærakaupasjóðnum skal ég aðeins segja það, að ég átti ekki upptökin að því, að styrkurinn var felldur niður, heldur þeir menn, sem hv.þm. er nú í flokki með. Þá var hv.þm. að breiða sig út yfir sparsemi fráfarandi stj., en þóttist hinsvegar geta bent á eyðslukló, sem verið hefði í stj. á undan honum. Vil ég aðeins benda hv. 10. landsk.þm. á það, að í stj. með honum var alkunnur íhaldsmaður, sem eyddi á sínum tíma 10-14 millj. umfram það, sem fjárlög heimiluðu honum að eyða; þarf hv.þm. ekki annað að fara en þangað um eyðslu utan fjárlaga. - Hv. þm. vildi koma sér hjá því að tala um nýja tekjuöflunarmöguleika til að mæta þeim auknu útgjöldum, sem frv. hefir í för með sér. Í stjórnartíð hv.þm. var tekið 400 þús. kr. eyðslulán, og hlýtur hv.þm. þó að skilja það, að sú staðreynd, að borga verður þetta lán, hefir í för með sér óhjákvæmilega, að ekki verður jafnauðvelt og ella hefði verið að koma því við að gera alla þá góðu hluti, sem peninga þarf til. - Ég var eini maðurinn í þessari d., sem varaði við þessu láni. Ég spurði stj., hvort hún treysti sér að borga þetta lán aftur, og varaði við of mikilli bjartsýni í þeim efnum. Hinar frómu og velmeintu ráðleggingar hv.þm. um sparnað ná því sízt af öllu til mín. Hv. 10. landsk. vill auðsjáanlega sýna hinn brennandi áhuga sinn á málefnum landbúnaðarins. Vil ég minna hann á það, að hann lét þó undir höfuð leggjast að borga styrkinn til mjólkurbúanna, enda þótt bændur þeir, sem í hlut áttu, væru í sárustu þörf fyrir styrkinn og meiri hl. Alþingis hefði skorað á hann að veita styrkinn. Hv. þm. lofaði að vísu uppbót á kjötið, ef það seldist illa, en ætli það hefði ekki farið eins og með mjólkurbúastyrkinn. ef komið hefði til kasta hv.þm. að standa við þau loforð. Það þýðir og lítið fyrir hv.þm. að vera að berja sér hér á brjóst og láta eins og hann sé einhver útvalinn Goliat, sem aldrei hafi hvikað frá því að borga sem hæst til bændanna. Ég geri ráð fyrir, að hv.þm. myndi reka sig á það sama og aðrir, að ekki er nóg að eyða, að það þarf peninga til hlutanna. Hinsvegar væri gott til þess að vita, ef hv.þm. vildi benda á einhverja tekjustofna í þessu skyni, en auðvitað þarf það að vera af fyrirhyggju gert og þeirri alvöru, sem nauðsyn málsins krefur.

Flm. (Þorsteinn Briem) [óyfirl.]: Ég hjó sérstaklega eftir einni setningu í ræðu hv.þm. S.-Þ. Það var setningin: „Það er ekki nóg að eyða“. Ég hrökk við og spurði sjálfan mig, hvort mér hefði ekki misheyrzt. En ég heyrði rétt, og ég gleðst af þessari setningu, vegna fortíðar hv.þm. S.-Þ. Hygg ég, að helztu sakirnar, sem hv.þm. kann að hafa á hendur mér, séu einmitt, að ég hefi látið mér í hug koma eitthvað svipað þessu, að ekki væri nóg að eyða. Hv. þm. talaði um, að ég hefði átt að koma með þessar till. fyrr, þegar verið var að ganga frá kreppulánalöggjöfinni, þá hefði verið nóg af peningum og allt til reiðu. Hygg ég þó, að þeir, sem börðust fyrir kreppulánalöggjöfinni og lögðu henni lið sitt af meiri alúð en jafnvel hv.þm. S.-Þ., hafi fundizt við nógu ramman að draga.

Var íhaldið þungt fyrir?

. Málinu var ekki vel tekið af öllum, eins og hv.þm. S.-Þ. má gerst vita. Hv. þm. gaf það í skyn, að ekki hefði legið á kreppulánalöggjöfinni, hún hefði vel mátt bíða. Hygg ég, að bændur muni þó á einu máli um það, að það var einmitt þetta mál, sem þurfti að leysa fyrst. Þá veik hv.þm. enn að afurðasölunni og kom með sinn venjulega texta í því sambandi. Skal ég ekki fara langt út í það mál. Ég þykist nú vera kunnugur gangi þeirra mála, þegar stjórnarskiptin stóðu til og trúlofunin var í beztum gangi, og ég leyfi mér að fullyrða það, að afurðasölumálið var ekki fundið upp fyrr en á eftir, til þess að punta upp á það heilaga hjónaband. Ég skal og fræða hv.þm. S.-Þ. um það, að fyrrv. stj. vildi gefa afurðasölumálinu fullan gaum og einmitt hafa með í ráðum þá aðila, sem hv.þm. nefndi, en við töldum ekki tíma til þess kominn að leita aðstoðar löggjafarinnar í málinu og vildum reyna án hennar aðstoðar að koma málinu í betra og viðunanlegra horf. Í umr. um þáltill., sem hv.þm. nefndi, tók ég það skýrt fram, að ég vildi taka fullt tillit til áðurnefndra aðilja, enda hugsa ég, að vandfundinn verði sá staður í ræðum mínum þá, sem bendi í aðra átt. - Hv. þm. fann mér það til foráttu, að ég hefði ekki farið að sinna málinu fyrr en um vorið, en þessi ásökun hv.þm. er algerlega röng. Ég hafði undirbúið skýrslusöfnun um málið bæði úr innlendri og erlendri reynslu, og var sú söfnun langt á veg komin í febrúarbyrjun. Ég hafði og alltaf talið sjálfsagt, að Samband ísl. samvinnufél., Búnaðarfél., Sláturfél. Suðurlands og Alþýðusambandið tækju þátt í að vinna að undirbúningi málsins, enda hafði ég skipað þessa aðila í n. til að vinna að málinu löngu áður en kaupfélagsstjórafundurinn margumtalaði átti sér stað. Hv. þm. S.-Þ. skýtur því framhjá markinu með bollaleggingum sínum um þetta. Viðvíkjandi stólræðum mínum á Akranesi vil ég segja það, að ég hefi ekki orðið var við hv.þm. S.-Þ. sem kirkjugest hjá mér þar, en það má vera, að hann eigi eftir að verða það. Hygg ég, að stólræður mínar séu enn svipaðar og þær voru áður, og hv.þm. S.-Þ. hefir stundum látið svo sem honum líkaði þær ekki illa.

Tímarnir breytast

. Þá var það Búnaðarfélagið. Hv. þm. notaði það fyrir átyllu til þess að ráðast á það, að búnaðarráðunautunum hefði ekki komið saman um það, hvort hentugra væri að nota Eyvind eða eitthvert annað kartöfluafbrigði, sem reynt hefði verið. Er þetta þó allt eðlilegt. Það eru framfarir í öllum hlutum, og eftir því, sem áfram miðar, kemur fleira til athugunar, og er ekki nema gott til þess að vita, að menn beri þannig saman plögg sín. Hv. þm. vildi kenna mér það, að frestað hefði verið framkvæmdum verkfærakaupasjóðs. Þetta var þó gert áður en ég kom nærri nokkrum stjórnmálum, enda hygg ég, að hv.þm. myndi vilja bera skjöld fyrir flesta þá, sem samþykktu þessa ráðstöfun. Þá var hv.þm. að tala um það, að ég hefði drepið á eitthvert ráðuneyti, sem farið hefði í óvarlegra lagi með fé landsins. „Nefndi lamb og leit á mig“ - eins og þar stendur. Er gott ef tilfinningar hans eru orðnar svona næmar í þessu efni, og verður að telja það gleðilegar framfarir, ef rétt reynist. Hv. þm. var eitthvað að tala um það, að ég myndi vera andstæður tekjuöflunarfyrirætlunum stjórnarinnar. Ég hefi á engan hátt látið í ljós ennþá, hvort ég er þeim andstæður eða ekki, en hitt hefi ég sagt, að þar sem líkur væru til þess, að stj. kæmi fram lögum um allmjög auknar ríkistekjur, væri ekki nema sanngjarnt og eðlilegt, að einhver lítill hluti af þeim tekjuauka rynni til landbúnaðarins, og síðastur manna myndi ég til að finna að því, að stj. aflaði tekna landbúnaðinum til handa. Út af þeim árásum, sem fram komu hjá hv.þm. S.-Þ. í garð fyrrv. fjmrh., vil ég benda honum á, að hann á ekki sæti hér í d., og því ætti betur við, að hv.þm. S.-Þ. bæri fram þau árásarefni sín í sameinuðu þingi. Þá reyndi hv.þm. að áfellast mig fyrir það, að ég hefði í stjórnartíð minni látið undir höfuð leggjast að greiða mjólkurbúastyrkinn. En nú er svo mál með vexti, að ákveðið er í lögum, að styrk þennan skuli því aðeins greiða, að Mjólkurbú Flóamanna greiði ríkissjóði aftur það fé, sem það hefir fengið þar að láni. Ég hélt nú, að ekki væri svo langt á milli hv.þm. S.-Þ. og formanns Mjólkurbús Flóamanna, að honum væri ókunnugt um, að búið gat ekki innt greiðslur sínar af hendi. Má vera, að ég hafi ekki gengið nógu hart að mjólkurbúinu, en ég taldi það nú svo nauðsynlega stofnun, að ég vildi ekki verða til þess að leggja það í rústir eftir að ég hafði sannfærzt um, að formaður þess hafði mikið til síns máls um þröngan fjárhag búsins. En án þess að búið greiddi skuld sína hafði stj. enga heimild til að greiða mjólkurbúastyrkinn. Vera má, að þessu sé öllu kippt í lag nú, og er gott, ef svo er. Hv. þm. minntist ennfremur á uppbótina á selt kjöt samkv. heimild í fjárl. í fyrra. Ég hafði sent út auglýsingu til allra kjötseljenda um að senda skýrslur um kjötsöluna til atvinnumálaráðuneytisins, og hafði auglýsing þessi verið margendurtekin bæði á prenti og í útvarpi. En skýrslur um þetta efni voru þó komnar aðeins að litlu leyti, þegar stjórnarskiptin urðu. Ég vænti þess, að skýrslur þessar séu allar komnar nú, og láti þá sú starfsama stjórn, er nú situr að völdum, ekki á sér standa að greiða uppbótina. Hv. þm. var að tala um, að ég áliti mig einhverskonar Golíat. Ó, nei. Það er nú fjarri því, að svo sé, eða ég hafi gefið tilefni til þess, að ég hefði það álit á mér sjálfum. En það situr hér í deildinni hv.þm., sem þykist öllum meiri eins og Filisteinn forðum daga, en hvort það verða örlög hans eins og gamla Golíats að falla fyrir smásveini úr öðrum flokki, það mun framtíðin sýna.

Jónas Jónsson [óyfirl.]: Ég er bráðum dauður, og verð því að geyma margt af því, sem ég vildi sagt hafa, til næstu umr. Hv. 10. landsk. sagði, að það hefði glatt sig, að ég hefði sagt að ekki væri nóg að eyða. Hann hefir víst haft þetta í huga, er hann gekk í bandalag og settist í stjórn með þeim ráðherra íhaldsins, sem á einu ári eyddi 13 millj. króna fram yfir fjárlög. Hv. þm. sagði, að ég hefði látið svo um mælt, að nógir peningar hefðu verið í Kreppulánasjóði í fyrra. En ég sagði aðeins, að hv. 10. landsk. hefði eins staðið opið að bera þetta frv. sitt fram þá eins og nú. En ég benti ennfremur á það, að lagasmíðin um Kreppulánasjóð hefði að ýmsu leyti verið flýtisverk, sem þyrfti lagfæringar við. Þannig lagði hv. 10. landsk. íhaldinu lið sitt til þess að fella till. þeirra þáv. 1l. 1. þm. Skagf. og hv.þm. S.-Þ., og sló þannig öll vopn úr höndum til að hjálpa ábyrgðarmönnunum. Nú hefir einn stjórnarmaður sjóðsins, sem sæti á hér í deildinni, borið ásamt ýmsum öðrum hv.þm. fram frv. til að bæta fyrir mistök h. 10. landsk. og flokksbræðra sinna í þessu efni. Hv. 10. landsk. var að tala um, að róðurinn fyrir lögunum um Kreppulánasjóð hefði verið þungur. Hann má þá þakka það íhaldinu, sem hann leitaði síðar bandalags við. Byrjunar málsins er fyrst að leita á flokksþingi Framsfl. Það var fyrst rætt í Tímanum, og Samband ísl. samvinnufélaga setti sinn svip á málið. Framsókn hóf málið og knúði það fram. Íhaldið var alveg áhugalaust um málið og jafnvel fjandsamlegt því, og sjálfur var hv. 10. landsk. fremur þungur undir klyfjum; enda þótt Sjálfstfl. væri þá ekki enn alveg búinn að gleypa hann og einkafyrirtæki hans með húð og hári, eins og núv. formaður Sjálfstfl. hefir staðfest svo ótvírætt í hirðisbréfi, sem hann sendi út í september síðastl., þar sem hann tekur fram, að íhaldið og einkafyrirtækið séu ein hjörð undir einum hirði, og hlutkestið í Skagafirði hafi eitt hindrað fullan sigur íhaldsins í kosningunum.

Mætti ég sjá þetta hirðisbréf?

. Það verður til á prenti í fyrramálið, og hv.þm. fær það með morgunkaffinu. Þá sagði hv. 10. landsk., að afurðasalan hefði verið brennandi áhugamál fyrrv. stj. Hv. þm. klauf Framsfl. í fyrra og hefir því víst ætlað að leysa það mál með íhaldsmönnum. En hvernig hefir svo hjálp íhaldsins reynzt í þeim málum? Það þarf ekki að endurtaka það, að hv. 10. landsk. gerði ekkert í málunum í sinni ráðherratíð. En síðan hin nýja stj. tók málin í sínar hendur hefir íhaldið, flokkur hv. 10. landsk., samkv. yfirlýsingu Ólafs Thors, sýnt öllum framkvæmdum í þessum málum fullan fjandskap í orði og verki. Í þinginu hafa íhaldsmenn haldið uppi málþófi dag eftir dag, til að tefja framgang allrar lagasetningar um þessi efni, og blöð flokksins hafa í allt haust haldið uppi rógi og ofsóknum á hendur þeirra, sem hafa verið að leysa málin. Svo langt hefir fjandskapur þessara nýju bandamanna hv. 10. landsk. gengið, að blöð íhaldsins hafa ekki kunnað sér læti fyrir gleði yfir nokkrum hvalþjóttum, sem rak á land suður með sjó, af því að þau vonuðust til, að þjótturnar gætu spillt fyrir kjötsölu bænda. Samband hv. 10. landsk. við íhaldið, sem kaus hann í landbn. hér í deildinni, sýnir, að honum er ekki minnsta alvara um landbúnaðarmálin. Fyrir rúmri viku birtist í Mgbl. leiðari, þar sem bæði Kreppulánasjóður og Byggingar- og landnámssjóður voru bannsungnir, að ógleymdum auðvitað héraðsskólunum og yfirleitt öllum öðrum framförum í sveitum landsins síðustu árin. Út af því, sem hv. 10. landsk. sagði sér til afsökunar því, að hann hefði ekki greitt mjólkurbúastyrkinn, vil ég segja það, að eftir þing í fyrra afhenti meira en helmingur þm.atvmrh., sem þá var hv. 10. landsk., skjal, þar sem þeir lýstu yfir þeim skilningi sínum og vilja, að styrkurinn ætti að útborgast úr ríkissjóði Skilyrðislaust, en hv. 10. landsk. þrjózkaðist samt við að greiða styrkinn, og þóttist sjálfur skilja lögin betur en meiri hl. þess þings, sem hafði sett þau og samþ.

Flm. (Þorsteinn Briem) [óyfirl.]: Hv. þm. S.-Þ. var að tala um flýtismerki á löggjöf kreppulánasjóðs. Mér þykir þetta nú satt að segja koma úr hörðustu átt, því að engin augljósari merki eru á hans eigin frumvörpum en einmitt flýtismerki. Annars lagði hann sjálfur ekki svo mikla vinnu í þá löggjöf, að á honum sitji að tala um það, þó að gera þurfi nokkrar endurbætur á lögunum. Auðvitað er það fullkomin vitleysa hjá hv.þm. S.-Þ., að tillaga þáv. hv. 1. þm. Skagf. og hv.þm. S.-Þ. á þinginu 1933 hafi snert ábyrgðarmennina og átt að vera þeim til hjálpar. Það frv., sem nú er flutt, kemur ekki nálægt þeirri tillögu. Þetta eitt út af fyrir sig sýnir, hve litla alúð þessi hv.þm. leggur við það, að vita rétt og tala rétt. Hv. þm. talaði mikið um það, að flokkur minn hefði lagt lag sitt við annan flokk. Ég vil mótmæla þessu harðlega. Flokkur minn er algerlega sérstakur og sjálfstæður flokkur, sem fylgir málunum vegna þeirra sjálfra, en ekki vegna flokka né einstakra manna. Um „hirðisbréfið“ get ég geymt mér að segja nokkuð þangað til ég les það í fyrramálið. En ég vil hér með mótmæla því sem staðleysu, hver sem það segir, að Bændafl. sé eða hafi verið í bandalagi við nokkurn flokk. Ég vil ennfremur mótmæla því, að hv.þm. S.-Þ. eða hans núv. nánustu samherjar hafi átt upptökin að stofnun kreppulánasjóðs. Ef menn lesa Tímann frá 1932, sést ekki vottur þess, að blaðið ætli að taka þá stefnu í kreppumálunum, sem tekin var. En er aðrir höfðu hafið forgöngu fyrir málinu og rekspölur var kominn á það, þá fyrst fer hv.þm. og blað hans að berjast fyrir málinu. Hv. þm. kenndi mér um það, að einhver blöð hérna í bænum hefðu verið að fagna yfir hvalreka suður með sjó. En ég deildi einmitt á þessi blöð í umr. um kjötsölumálið og sagði, að framkoma þeirra í þessu efni hefði ekki verið þeim til sóma. Enn er hv.þm. að halda því fram, þvert ofan í staðreyndir, að ég hafi ekki skipað afurðasölunefndina fyrr en ég neyddist til, þótt sannanlegt sé, að ég var fyrir hálfum öðrum mánuði búinn að biðja þá aðila, sem fulltrúa áttu að fá í nefndinni, að skipa menn í hana, áður en allir aðilar sæju sér það fært. Hv. þm. segir, að einhver hluti þingmanna hafi skrifað undir áskorun þess efnis, að greiða mjólkurbúastyrkinn skilyrðislaust. Þetta plagg kom aldrei í mínar hendur, en mér var hinsvegar sagt frá því af þingmanni úr Nd. En hvað sem því líður, geta óformlegar yfirlýsingar utan þings ekki upphafið skýran lagabókstaf. Og hv.þm. S.-Þ. verður að virða mér til vorkunnar, þótt ég hafi gefizt upp við að taka hann mér til fyrirmyndar um útborganir úr ríkissjóði, án þess að lagaheimildir væru á bak við.