Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Brynjólfur Bjarnason Háttv. þingmenn! Góðir hlustendur! Hæstv. fjmrh. upplýsti í ræðu sinni við 1. umr. fjárl., að á síðasta ári hefði vantað hátt á þriðju millj. kr., til þess að gjaldeyrisjöfnuður væri tryggður, ef standa ætti skil á öllum greiðslum við útlönd. Hann sagði ennfremur, að ekki væri unnt að minnka innflutning á erlendum neyzluvörum meira en orðið er, nema með skömmtun á nauðsynjum eða samskonar neyðarráðstöfunum eins og aðeins þekkjast á ófriðartímum, eða þegar hallæri eða sérstök vandræði ber að höndum. Og af öllu þessu dró hann þá ályktun,að það hlyti að verða nauðsynlegt á þessu ári að draga úr vexti innienda iðnaðarins með því að takmarka við hann gjaldeyri til efniskaupa enn meira en verið hefir. Og nú fer hæstv. fjmrh. fram á að taka 12 millj. kr. lán til að standa skil á erlendum greiðslum. Frá sjávarútveginum berast þær skýrslur, að þar sé allt í kaldakoli og flestir togararnir séu reknir með ærnu tapi. Nýjar og nýjar milljónir hlaðast ofan á töpin, sem bankarnir hafa haft af sjávarútveginum. Það er alveg sýnilegt, að slíkt ástand getur ekki endað nema í hruni, sem hlýtur að verða því stórkostlegra sem lengur er dregið að taka í taumana. Eins og nú standa sakir, eru togaraútgerðarmenn beinlínis orðnir þurfalingar Reykjavíkurbæjar, þar sem horfið hefir verið að því ráði að gefa þeim eftir lögboðin gjöld. Atvinnuleysið fer sífellt vaxandi. Á þessum vetri hefir tala atvinnuleysingja verið að jafnaði um það bil 200 hærri en í fyrra. Á tveimur árum hefir launaupphæð sú, sem meðlimir Vinnuveitendafélagsins hafa greitt, lækkað um tæplega 21/2 - tvær og hálfa - milljón. Á fimm síðustu árum hefir fátækrabyrðin nærri tvöfaldazt, og mun nú vera orðin nærri fjórum millj. Þetta eru aðeins nokkrar myndir af því ástandi, sem ríkir meðal þjóðarinnar. Það er - í stuttu máli - neyðarástand. Og framundan er ný heimskreppa eða ný heimsstyrjöld. Það eru því næg verkefni, sem liggja fyrir hæstv. Alþ. Það er sannarlega mikil þörf stórra verka. Hvað er svo gert á hinu háa Alþ. undir forustu hæstv. ríkisstjórnar? Á forsíðum stjórnarblaðanna skarta stórar fyrirsagnir um, að fiskimálanefnd fái til umráða 50 þús. kr. til viðbótar við það, sem hún hefir fengið úr ríkissjóði, og að framlagið til verkamannabústaða verði hækkað úr 30 þús. kr. upp í 80 þús. kr. á árinu 1939. Hins er ekki getið, að samkv. l. eiga byggingarsjóðirnir ekki að fá 80 þús. kr., heldur 300 þús. kr., og þess er heldur ekki getið, að í sumar verður ekki hægt að hyggja neina verkamanna6ústaði vegna þess að ekki hefir verið útvegað lán til þeirra og vegna þess, að þeir hafa undanfarið verið sviptir því fé, sem þeim ber að lögum. En stærsta afreksverkið, sem þetta þing á að leysa af hendi, er þá vinnulöggjöfin, sem á að svipta verkalýðssamtökin frjálsræði til að bæta kjör stéttarinnar, á sama tíma sem hundruð verkamannafjölskyldna bætast í hópinn, sem verður að flytja á náðir sveitarinnar sem eina athvarfsins til að geta haldið í sér lífinu. Ljótasti vitnisburðurinn, sem þessi stjórn hefir fengið, eru þau orð, sem hv. þm. G.-K. sagði í upphafi ræðu sinnar um vantraustið á ríkisstjórnina og sem bróðir hans var að endurtaka hér áðan. Hann sagði, að stærstu mál þriggja þinga í röð hefðu verið leyst með samvinnu Sjálfstfl., Bændafl. og Framsfl. Og þessi mál væru Kveldúlfsmálið á vorþinginu 1937, sem hefir orðið til þess, að Kveldúlfur hefir bætt nýjum milljónum við skuldir sínar á kostnað allrar þjóðarinnar, lögin um síldarverksmiðjur ríkisins á haustþinginu 1937, sem eru ein hin stærsta árás á hagsmuni og réttindi sjómannastéttarinnar, og svo gerðardómsl. frá þessu þingi. Loks verða á þessu þingi afgr. lög um vinnudeilur, sem miða að því að lama viðnámsþrótt verkalýðssamtakanna og íhaldið hefir lýst ánægju sinni yfir, samtímis því sem verkalýðsfélögin hafa harðlega mótmælt. Svo langt er komið samvinnu afturhaldsaflanna í landinu gegn verkalýðshreyfingunni. Og Thorsararnir geta ekki aðeins þakkað bandamönnunum í Framsfl. góða samvinnu, heldur geta þeir líka þakkað hægri mönnunum í Alþfl. dygga aðstoð til þess, að allt þetta mætti ske. En hv. þm. G.– K. er þetta ekki nóg. Hann sagði í umr. um vantraustið, að óvenjuleg þörf myndi verða á því að bæla niður kaupdeilur með aðstoð ríkisvaldsins á næstu vikum og mánuðum. Það var ekki hægt að skilja orð hans öðruvísi en svo, að hann heimtaði gerðardóm í farmannadeilunni, vegavinnudeilunni og deilunni við síldarverksmiðjurnar á Siglufirði. Aftur á móti minntist hann ekkert á gerðardóm til þess að ákveða kaup forstjóra hjá gjaldþrota útgerðarfyrirtækjum. Og hann spurði: Verður ríkisvaldinu beitt til þess að gera gerðardómslögin gildandi? En það er vitanlega ekki hægt nema með því að taka sjómennina með valdi og láta þá vinna á skipunum sem ánauðuga menn. Hv. þm. G.-K. talaði í þetta skipti svo skýru máli, að enginn alþýðumaður þarf að efast um, hvað í vændum er, ef íhaldið fær valdaaðstöðu. Það var hin grímulausa harðstjórn fasismans, sem teygði fram klærnar í ræðu hv. þm. G.- K. Og svarræða hæstv. forsrh. við þessar umr. var því miður ærið ískyggileg. Hann tók undir það með íhaldsforkólfinum, að kaupkröfur verkamanna á Siglufirði væru ósanngjarnar. Þessir verkamenn, verkamennirnir við síldarverksmiðjurnar, hafa haft 325 kr. á mánuði, auk eftirvinnu, og tryggingu fyrir vinnu aðeins í tvo mánuði. Aðra vinnu hafa þeir yfirleitt ekki, svo að það, sem þeir reyta upp þennan stutta tíma, er árskaupið. Þegar þessir menn fara svo fram á smávægilega hækkun með vaxandi dýrtíð, þá kallar hæstv. forsrh. það æsingar og ósvífni. Hitt hefir hann ekkert að athuga við, þó að iðjuleysingjar yfirstéttanna hafi allt að hundrað þús. kr. í árslaun. Og orð hans urðu ekki skilin öðruvísi en að hann teldi það vel geta komið til mála á næstunni, að klíka hv. þm. G.-K. tæki þátt í ríkisstjórninni til þess að geta beitt áhrifum sínum til að framkvæma þessa líka þokkalegu stefnuskrá, sem hann lýsti í ræðu sinni. Verkalýður og bændur verða því að vera vel á verði. Það er barizt um það, hvort afturhaldsklíka íhaldsins á að fá valdaaðstöðu til að undiroka þjóðina og mergsjúga hana enn meir en orðið er, eða hvort þjóðin, sá yfirgnæfandi meiri hluti hennar, sem vinnur í sveita síns andlits, á að sameinast til að leysa hin aðkallandi vandamál, eins og Kommúnistafl. Íslands hefir unnið að árum saman. Till. þær og frv., sem við kommúnistar höfum flutt hér á Alþ., miða allar að því að leysa einmitt þessi aðkallandi vandamál. Ég held, að hverjum hugsandi manni í landinu, sem nokkuð hefir fylgzt með þessum málum, sé það ljóst, hvernig stendur á því öngþveiti, sem sjávarútvegurinn, undirstöðuatvinnuvegur landsmanna, er í. Þar er vissulega ekki aðeins utanaðkomandi örðugleikum um að kenna, heldur líka öðrum orsökum, sem eru viðráðanlegar, ef þjóðin þorir að horfast í augu við staðreyndirnar og mæta þeim. Óstjórn hnignandi auðvaldsskipulags hefir lagzt eins og mara á þennan atvinnuveg. Það er víst, að þjóðin þarf að spara á þessum erfiðu tímum. En þá ríður á, að þar sé sparað, sem þörfin er mest, þar sem mestu er sóað. Og sóunin í sambandi við togaraútgerðina hefir verið alveg gegndarlaus. Veiðarfærasóuninni, sem á rót sína að rekja m. a. til óhæfilegs launafyrirkomulags yfirmanna á skipunum, er viðbrugðið. Fjöldi hálaunaðra framkvæmdarstjóra lífir sníkjulífi á útgerðinni. Skipin eru úrelt og liggja í höfn mikinn hl. ársins. Það er mjög athyglisvert, að þeir togarar, sem hafa lengstan veiðitíma, bera sig bezt. Stærstu skellina hefir þó útgerðin fengið af æfintýralegri spákaupmennsku einstakra manna, sem ráða yfir þessum framleiðslutækjum. Og þegar eitthvað hefir verið upp úr útgerðinni að hafa, hefir fjármagnið lent í höndum þessara einstöku manna, sem sýnast hafa sóað því í landinu sjálfu eða komið því undan til útlanda. Á þessari ráðsmennsku hafa bankarnir, sem kunnugt er, tapað tugum milljóna. Og öll þessi ráðsmennska hefir þróazt í skjóli Landsbankastjórnarinnar. Það virðist því vera nokkurn veginn augljóst, að á þessu öllu verður ekki bót ráðin, nema gerð verði stórfelld tilraun til að binda enda á tapreksturinn og spákaupmennskureksturinn. Það þarf að koma hinum gjaldþrota fyrirtækjum á hreint og setja stjórn útgerðarinnar í hendur ábyrgra manna. Og fyrsta skrefið í þá átt hlýtur að vera að setja stjórn í Landsbankann, sem er í samræmi við vilja þjóðarinnar og hefir þjóðarheill fyrir augum. Þess vegna hafa þingmenn Kommfl., ásamt hv. 3. þm. Reykv., borið fram frv., sem tryggir það, að stjórn Landsbankans sé á hverjum tíma í samræmi við vilja Alþ. Það er samskonar frv. og Alþfl. bar fram fyrir kosningarnar í fyrra. En nú bregður svo við, að hinn svokallaði Alþfl. á Alþ. virðist hvorki vilja heyra þetta frv-. né sjá. Annað, sem þarf að gera, er að endurnýja fiskiflotann í samræmi við kröfur tímans. Þess vegna höfum við kommúnistar lagt til, að ríkið gengi í ábyrgð fyrir 700 þús. kr. til kaupa á stórum mótorskipum, sem flestir eru sammála um, að henti bezt og mest sé nauðsyn á, eins og nú standa sakir. Þetta var fellt af samfylkingu allra hinna flokkanna við 2. umr. fjárl. Það, sem veldur smáútveginum mestra örðugleika, er það einokunarverð, sem hann þarf að greiða fyrir vörur til útgerðarinnar. Eitt hið mesta nauðsynjamál smáútgerðarinnar er því að fá umráð yfir nægum gjaldeyri til þess að geta keypt útgerðarvörur og skapað sér samtök til innkaupa til þess að verða óháðari hringunum. Fyrir þessu höfum við kommúnistar barizt árangurslaust hér á Alþ. Það er skírskotað til gjaldeyrirsvandræða til að andæfa þessari réttlátu kröfu. En lausn gjaldeyrismálanna er einmitt í því fólgin að leysa vandkvæði sjávarútvegsins. Þetta tvennt verður ekki skilið hvort frá öðru. Sama máli gegnir um baráttu okkar fyrir nauðsynlegum gjaldeyri handa innlenda iðnaðinum. Það er eitthvert mest aðkallandi nauðsynjamál þjóðarinnar, að innlendi iðnaðurnn sé efldur, til þess að landið geti orðið meir og meir óháð erlendum innflutningi. - Í þessu skyni höfum við einnig flutt till. um, að veitt yrði fé til hagnýtra jarðvegsrannsókna og til rannsókna á vatnsorku og hveraorku landsins, til iðnaðar, hitunar og annara nota. Hér er um að ræða ótæmandi auðlindir, sem til eru í landinu, meðan þjóðin hjarir á heljarþröm og á á hættu, að henni verði allar bjargir bannaðar, ef ófrið ber að höndum. Samt voru þessar till. okkar felldar af samfylkingu hinna flokkanna. Aðrar till., sem við berum fram til aukningar atvinnunnar í landinu, eru meðal annars þessar: Í fyrsta lagi, að framlag ríkisins til atvinnubóta verði hækkað um 350 þús. kr. Það þýðir hækkun atvinnubótafjárins um rúml. eina millj. kr. alls, að meðtöldu framlagi bæjar- og hreppsfélaga. Þessi till. okkar var felld af öllum öðrum þingfl. í sameiningu við 2. umr. fjárl. Aðeins 6 hv. þm. greiddu atkv. með henni. Eftirtektarvert fyrir alþýðu manna var það, að Haraldsflokkurinn, sem kallar sig Alþfl., lagði fram lið sitt til þess að fella þessa margítrekuðu kröfu verkalýðsfélaganna. Þm. þess flokks sátu allir hjá við atkvgr., nema einn greiddi atkv. á móti og einn með; það var hv. 11. landsk. þm., Erlendur Þorsteinsson. Í öðru lagi bárum við fram till. um ríflega aukið framlag til vegagerða, til þess að hægt væri að ljúka við vegagerðir á þýðingarmiklum samgönguleiðum, eins og Sogsveginn og veginn yfir Siglufjarðarskarð. Í þriðja lagi bárum við fram till. um, að til verkamannabústaða yrðu veittar 300 þús. kr. af tekjum tóbakseinkasölunnar, í stað 30 þús., eins og frv. gerði ráð fyrir, eða m. ö. o., að til verkamannabústaða yrði veitt sú upphæð, sem þeim ber að l. og þeir hafa verið sviptir með bráðabirgðal. á hverju einasta þingi þessi 7 ár, sem liðin eru, síðan l. um tóbakseinkasöluna voru samþ. Í fjórða lagi bárum við fram till. um, að framlag til vitamála yrði hækkað um 180 þús. kr., þannig að hægt væri á næsta ári að byggja tvo vita, þar sem þörfin er brýnust. Þetta er ekki meira en ber að leggja til vitamála að réttu lagi samkvæmt l., ef ekki væri beitt undantekningarákvæði, sem illu heilli hefir verið sett inn í f. og árangurslaus tilraun hefir nú verið gerð til að fá út. Allar þessar till. okkar voru felldar af samfylkingu hinna flokkanna við 2 umr. fjárl. Ég hefi ekki tíma til að skýra frá öllum frv., sem við kommúnistar höfum flutt hér á Alþ. um almennar kjarabætur fyrir alþýðu manna, sem miða að hagsmunalegum og menningarlegum framförum fyrir alþjóð. Ég vil aðeins drepa á eitt, og það er frv. okkar um gagngerðar breytingar á framfærslul. Ef frv. þetta yrði að l. og framkvæmdir yrðu í samræmi við tilgang l., mundi það hafa í för með sér gerbreytingu á afstöðu og kjörum þeirra fátæklinga, sem njóta opinbers styrks. Frv. þetta miðar fyrst og fremst að því að fá skýlausa viðurkenningu á mannréttindum fátæklinganna, þannig að opinber styrkur verði ekki lengur ölmusa, heldur skýlaus réttur, svo lengi sem þjóðfélagið er þess ekki umkomið að tryggja öllum meðlimum sínum tækifæri og möguleika til sjálfstæðs lífsframfæris. Þetta frv. höfum við nú flutt á þremur þingum í röð. En það hefir aldrei komizt lengra en til 1. umr. og n. Það hefir ekki einu sinni tekizt að fá skilað nál. um svona stórkostlegt mál. Á þessu geta menn nokkuð markað, hverskonar fulltrúar það eru, sem þjóðin hefir slysazt til að senda inn á hið háa Alþ. Það eru menn, sem sýnilega hafa öðrum hnöppum að hneppa en að taka til meðferðar mál, sem snerta hina hörðu daglegu lífsbaráttu þess fólks, sem byggir þetta land. Allar þessar till. okkar hafa ekki aðeins verið miðaðar við að auka atvinnu verkalýðsins og bæta kjör hans, heldur hafa þær jafnframt haft þann tilgang, að bæta úr brýnni þörf, að létta undir með þróun landbúnaðarins, með því að koma undirstöðuatvinnuvegunum á réttan kjöl og skapa öruggari innanlandsmarkað. Þær hafa haft þann tilgang að gera landið atvinnulega og fjárhagslega sjálfstætt og búa okkur undir yfirvofandi heimskreppu og einangrun í stríði. Það hlýtur öllum að vera ljóst, að til þess að ná þessum tilgangi, þarf samstillingu kraftanna, þarf sameiginleg og skipulagsbundin átök. Þess vegna höfum við borið fram þáltill. um, að sett væri nefnd, sem skipuð væri fulltrúum allra þingflokka og hefði það verkefni að gera till. um ráðstafanir til að mæta yfirvofandi heimskreppu og stríði. Hver einasta þjóð í heiminum er nú á sinn hátt að búa sig undir þessa atburði, sem allir vita, að eru framundan. En hér er allt látið reka á reiðanum. Þessi till. okkar hefir ekki fengizt afgr. fyrr en í dag, þó að næstum tveir mánuðir séu liðnir, siðan við bárum hana fram. Og í dag hummuðu hv. þingmenn hana fram af sér með því að vísa henni til ríkisstjórnarinnar. Hæstv. forsrh., Hermann Jónasson, sagði í framsöguræðu sinni um vantrauststill. Sjálfstfl., að á slíkum alvörutímum og nú eru framundan mætti þjóðin ekki skipa sér í tvær breiðfylkingar. Í stað þess að skipa sér í tvær fjandsamlegar fylkingar yrði hún að skipa sér þétt saman og sameinast í eina heild til að leysa vandamálin, þegar svo mikið lægi við. Hann sagði, að það gæti orðið þjóðarnauðsyn að mynda stjórn með öllum ábyrgum flokkum. Við kommúnistar erum hæstv. forsrh. alveg sammála um það, að eins og ástandið er og eins og horfurnar eru, þá sé það þjóðarnauðsyn, að öll þjóðin skipi sér í eina sveit til þess að leysa vandamálin. En hvað er þjóðin? Það eru verkamennirnir, bændurnir, útvegsmennirnir, iðnaðarmennirnir, handverksmennirnir, verzlunarfólkið, menntamennirnir, starfsmennirnir o. s. frv. Við viljum, að allt þetta fólk skipi sér þéttar saman, hvar í flokki, sem það stendur, til þess að geta lifað eins og mönnum er samboðið, til þess að vernda líf, réttindi og menningu þjóðarinnar. Þeir tímar geta komið að allt annað verði að víkja fyrir kjörorðinu: Íslendingar! Skipið ykkur þéttar saman! En þessi samfylking ísl. þjóðarinnar er ekkert annað en hræsni og fals, ef tilgangur hennar er einhver annar en sá, að vernda hagsmuni og réttindi þess fólks, sem þjóðina myndar. Við skulum því ekki fara gálauslega með þessi orð um sameiningu þjóðarinnar. Við skulum ekki leyfa það, að hægt sé að nota slík orð sem skálkaskjól fyrir óvini þjóðarinnar. Í þessari ræðu sinni lét hæstv. ráðh. ýms orð falla, sem benda til þess, að orð hans hafi verið blönduð áhrifum frá mönnum, sem vilja allt annað en sameiningu þjóðarinnar. Hann taldi ósanngjarnar hóflegar kaupkröfur þeirra manna, sem hafa 300–400 kr. laun í 2 mánuði - ég á hér við laun verkamanna við síldarverksmiðjur ríkisins á Siglufirði - á sama tíma sem hann minntist ekki á það hóflausa milljónasukk, sem framið er með fé þjóðarinnar. Hann talaði um hóflega og sanngjarna vinnulöggjöf, sem hann vildi afgreiða, á sama tíma sem hann lætur leggja frv. fyrir Alþ., sem skerðir verkfallsréttinn svo stórkostlega, að andstæðingar verkalýðshreyfingarinnar eru ánægðir með það. Hann vill lama verkalýðssamtökin, á sama tíma sem hann talar um sameiningu þjóðarinnar. Ef þessi orð hans, sem ég gat um áðan, væru byggð á fullum skilningi og heilindum, mundi hann vita það, að styrkasta stoðin, sem renna mundi undir raunverulega sameiningu þjóðarinnar, er öflug verkalýðssamtök. Hann sagðist álíta, að betra væri að biða en að samþ. l., sem væru í fullum fjandskap við verkalýðshreyfinguna. Á sama tíma lýsir hann yfir því, að hann ætli að knýja í gegn vinnulöggjöf, sem yfirgnæfandi meiri hl. verkalýðsfélaganna hefir harðlega mótmælt. Og þessi orð talar hann nokkum dögum eftir, að hann knúði í gegn með íhaldinu l. um gerðardóm, sem öll verkalýðsheyfingin lítur á sem fjandskap við sig. Slík tvöfeldni er ekki til þess fallin að auka traust hæstv. forsrh., ekki til þess fallin að gefa hinum fögru orðum hans gildi, heldur vekja þau hina ýtrustu tortryggni, og það með réttu. Meðal þjóðarinnar eru nokkrir menn, sem eru engir vinir þjóðarinnar. Þessir menn drottna yfir miklum hluta af auðmagni hennar. Fulltrúi þeirra, hv. þm. G.-K., hélt framsöguræðuna um vantraustið á ríkisstj., og bróðir hans hélt aðra ræðu áðan í sama dúr. Við fengum að heyra, hvað hann vildi. Hann vill, að nokkrir útgerðarmenn fái umráð yfir næstum öllum gjaldeyri þjóðarinnar, til þess að krónan geti lækkað, kjör fólksins versnað og landið lent í örþroti. Hann vill, að því fyrirkomulagi verði haldið áfram, að gjaldþrota fyrirtæki geti sótt fé í bankana, að heita má eftir vild, og svo verði þjóðin að borga töpin, sem að miklu leyti í stafa af rekstri, sem er fyrir neðan alla gagnrýni, og æfinýralegum „spekúlatiónum“. Hann vill, að „bætt verði úr atvinnuleysinu“, ekki með því að afla fjár til að auka atvinnuna, heldur með því að lækka kaupið á sjó og landi, á sama tíma sem sukkið og svallið með fé almennings er látið óhindrað. Á þennan hátt vill hann gera þau ömurlegu kjör, sem verkalýðurinn á við að búa, enn ömurlegri, og með því að eyðileggja kaupgetuna í bæjunum auka enn meira á vandræði bændanna, eyðileggja innanlandsmarkað þeirra. Til þess að framkvæma allt þetta vill hann „sterka stjórn“. Og þessi sterka stjórn á með l. að taka verkfallsréttinn af verkamönnum og framkvæma l. með lögregluvaldi á þann hátt, að menn séu þvingaðir sem ánauðugir væru til þess að vinna fyrir það kaup, sem þeim er skammtað. Ég geri ekki annað en skýra frá alkunnri staðreynd, þó að ég segi það hér, að það leikur grunur á mönnum, sem standa nálægt þessum hv. þm., um það, að þeir standi í nánu sambandi við ráðamenn erlendra ríkja. Það hefir skeð í fleiri löndum en hér, að þjóðirnar vakna við það einn góðan veðurdag, að erlend vopn í höndum innlendra manna hafa verið notuð til að kúga þær undir leppsvald erlendra ríkja. Það var svo að heyra sem hæstv. forsrh. gæti hugsað sér samsteypustj. með þessum mönnum á alvörutímum þjóðarinnar, og manni skildist hann kalla þetta sameiningu þjóðarinnar. Manni leyfist því að spyrja: Hvernig er hægt að sameina þjóðina með því að taka höndum saman við andstæðinga hennar? Var það á þennan hátt, sem spánska þjóðin sameinaðist? Nei, spanska þjóðin varð að sameinast gegn erlendum innrásarherjum og bandamönnum þeirra í landinu sjálfu. Það er vissulega ekki hægt að sætta úlfinn og lömbin. Úlfurinn vill engar aðrar sættir en að fá saðning sinn. Við kommúnistar viljum sameiningu þjóðarinnar, sameiningu allra þeirra, sem vinna nytsamt starf, hvort heldur þeir tilheyra Framsfl., Sjálfstfl., Bændafl., Alþfl. eða Kommfl. Það er þessi þjóðfylking, sem við viljum, og teljum, að hún verði meiri þjóðarnauðsyn með hverri vikunni, sem liður. En okkur er það líka fyllilega ljóst, að slík sameining þjóðarinnar verður ekki sköpuð með orðum einum, heldur með hörðum átökum og langvinnri baráttu. Við viljum vissulega sættast við alla andstæðinga, sem vilja duga þjóðinni á neyðartímum. En okkur er það líka ljóst, að slík fylking þjóðarinnar þarf að búa sig undir bardaga, ekki aðeins við afleiðingar heimskreppu eða heimsstríðs, ekki aðeins erlenda ásælni, heldur líka við bandamenn þessara afla með þjóðinni sjálfri.



Herra forseti! Góðir hlustendur! Þá er útvarpsumr. fóru fram um vantrauststill. hv. þm. G.-K., Ólafs Thors, dagana 5.–6. apríl síðastl., gat ég þess í umr., að hagur framleiðenda væri hinn erfiðasti og að sigið hefði á ógæfuhliðina um allan þeirra hag og afkomu í stjórnartið hæstv. ríkisstj. Þá er ég tala um hæstv. ríkisstj. í ræðu minni, á ég við fyrra ráðuneyti Hermanns Jónassonar. Hæstv. fjmrh. treystist eigi til að mótmæla þessu, að því er snertir framleiðendur til sjávarins, enda er það svo vitað og almennt viðurkennt, að það þýðir eigi móti að mæla. Hinsvegar lét ráðh. þau orð falla um landbúnaðinn, að afkoma bændastéttarinnar væri ekki sambærileg við það, sem áður var. Samkv. þessu á hagur bænda eigi aðeins að hafa batnað 3–4 undanfarin ár, heldur á hann að hafa tekið stórfelldum breyt. til batnaðar. Þessi orð hæstv. ráðh. taldi ég gum eitt og yfirlæti og benti á í því sambandi, í fyrsta lagi, að jarðirnar væru teknar af bændum í hópum vegna vanskila og þær seldar eða reynd á þeim sala; í öðru lagi, að bændur eigi hefðu haft efni á því að byggja upp nauðsynlegustu hús á jörðum sínum; í þriðja lagi, að bændur eigi hefðu efni á að halda fólk; í fjórða lagi, að bændur bæru minnst úr býtum allra stétta; og í fimmta lagi, að bændur flýðu sveitirnar. Þessar staðreyndir og margar fleiri taldi ég og tel óræk vitni þess, að hæstv. ráðh. hefir tekið um of djúpt í árina, þá hann taldi hag bænda eigi sambærilegan við það, sem áður var. Að hagur einstakra bænda kunni að vera betri, og þá aðallega í vissum landshlutum, skal ekki dregið í efa. En sé litið á bændastéttina í heild, fara hin stóru orð ráðh. að verða allvafasöm. En honum er nokkur vorkunn, þó að hann reyni af einhverju að státa f. h. ríkisstj., og þá eigi sízt af einhverju því, sem viðkemur sérstaklega bændum, þar sem ráðh. og Framsfl. hafa fyrst og fremst talið sig umboðsmenn og fulltrúa bændastéttarinnar á þingi. Annars hafa það nú allt til þessa verið fjármálin og hin óviðjafnanlega þekking ráðh. og hæfni á þeim sviðum, er hann hefir verið drýgstur af. En úr því vígi verður nú ekki lengur varizt, þar sem það allt er sundurtætt og öll fjármál þjóðarinnar: ramba á barmi gjaldþrots. Nú gripur ráðh. til. þess að verja hag og afkomu bændastéttarinnar. En svo segir mér hugur um, að það vígi muni eigi betur gefast en vígi það, er áður var byggt úr fjármálunum. Og svo mun fara um flest eða öll þau vígi, er hæstv. ráðh. kann að byggja til varnar sér og þeirri ríkisstjórn, er hér fór með völd árin 1934–1938. Hagur bænda er eigi aðeins betri, heldur ósambærilegur við það, sem áður var, segir ráðh. Ég gæti vei unnt hæstv. ráðh. þess, að þessi orð hans væru sönn. Og ennþá fremur gæti ég unnt bændastéttinni þess. En þá sorgarsögu verður því miður að segja, að í þessum ummælum felst lítill sannleikur eða a. m. k. mjög takmarkaður. Af hverju dregur nú ráðh. þessa ályktun? Dregur hann hana af umsögn annara? Dregur hann hana af persónulegri reynslu eða þekkingu á búskap? Eða er þetta aðeins fullyrðing út í bláinn, er við ekkert á að styðjast? Óneitanlega væri persónuleg reynsla eða kynning hæstv. ráðh. öruggust að byggja á. Reynslu mun hann eigi hafa af búskap. En eigi er ólíklegt, að hann hafi nokkra kynning af ríkisbúunum, er ráðuneytið ræður yfir, og af þeirri kynningu sé ályktun hans gerð. En er nú rekstur ríkisbúanna undanfarin ár þannig, að hann heimili og réttlæti slíka ályktun um afkomu bændastéttarinnar? Hefir hagur þessara búa farið batnandi undanfarin ár? Sé svo, hefir ráðh. nokkra ástæðu til að ætla, að svo muni einnig hafa verið um hag bænda. Til þess að fá úr þessu skorið, mun ég kynna ykkur að nokkru rekstur ríkisbúanna. Mun það vafalaust hafa verið gleymska hæstv. ráðh. að gera það ekki, og því vil ég taka af honum ómakið, veit, að hann muni mér þakklátur fyrir. Ég mun þó aðeins geta tveggja ríkisbúa, búanna á Vífilsstöðum og Kleppi. Þau liggja bæði nærri höfuðborginni, og því sérstök ástæða til að ætla, að hæstv. ráðh. hafi kynningu af þeim og e. t. v. einhverja reynslu, þar sem eigi er ólíklegt, að hann sem fulltrúi bænda á þingi hafi svo lifandi áhuga fyrir landbúnaðinum, að hann aki þangað við og við í ráðherrabilnum og líti eftir búrekstrinum. Á Vífilsstöðum er allstór búrekstur. Túnið gefur af sér um 2 þús. hesta, og þar munu vera um 40–50 kýr. Búið er aðallega eða nær eingöngu rekið sem kúabú. t3úið er undir stjórn Björns Konráðssonar, en hann er af framsóknarmönnum talinn gæddur óvenjulegum hæfileikum til bústjórnar. Skyldu menn því að óreyndu eigi draga í efa, að búreksturinn undir handleiðslu slíks manns sé til fyrirmyndar. Árið 1937 var seld mjólk frá búinu fyrir tæpl. 34 þús. kr., eða nákvæmlega fyrir 33937.13 kr. En auk þess voru nokkrar aðrar tekjur, og námu tekjurnar alls 41519.33 kr. Útgjöld búsins voru 45619.46 kr., og var því rekstrarhallinn 4100.13 kr. Þess skal getið, að þegar talað er um rekstrarhagnað eða rekstrarhalla ríkisbúanna, eru eigi reiknaðir með vextir af því fé, sem bundið er í búrekstrinum, nema þess sé sérstaklega getið. Heyskapur er hér svo fljóttekinn og ódýr sem frekast má verða, þar sem allt það land er véltækt, sem heyja er aflað á. Því miður munu þær jarðir teljandi á landinu, þar sem heyja er einvörðungu aflað á véltæku landi. Væri slíkt almennt, mundi afkoma bænda betri en hún er nú. Fyrir hvern lítra mjólkur fær búið við fjósdyr 28 au. Mun það vera 1/3 hærra a. m. k. en verð það, er bændur fá til jafnaðar í mjólkurbúum. Hér er því svo ástatt um heyöflun og mjólkurverð sem bezt má verða. En þrátt fyrir þessi einstöku hlunnindi og þrátt fyrir það þótt engir vextir séu reiknaðir af fé því, sem bundið er í búinu, er rekstrarhalli búsins árið 1937 4100.13 kr. Væri nú leiga reiknuð 4% af matsverði jarðar og bús, en það mun vera um 130 þús. kr., og 6% vextir af rösklega 20 þús. kr. rekstrarláni við ríkissjóð, þá ykjust hin raunverulegu útgjöld búsins um 6400 kr. Og því er hinn raunverulegi rekstrarhalli, að þeim lið meðtöldum, 10500.13 kr. Ef nú búið aðeins hefði fengið 18.66 au. heim fyrir hvern lítra mjólkur, en láta mun nærri, að það sé meðalverð til mjólkurframleiðenda frá mjólkurbúunum, þá hefðu tekjur búsins lækkað um 11347.67 kr. Og þá er rekstrartapið orðið 21847.80 kr. Þetta er nú sýnishorn af þeim búrekstri, er sósíalistar, kommúnistar og hin rauða sveit Framsfl. vill, að verði upp tekinn hér á landi. Stjórnarflokkarnir hafa gert sér mikið far um að gera lítið úr þeim nefndum og þeim einstaklingum, er reynt hafa að reikna út framleiðsluverð á afurðum bænda, og jafnan talið framleiðsluverð of hátt reiknað. Menn skyldu því halda, að á ríkisbúskapnum væri framleiðsluverð landbúnaðarafurða mjög lágt, og við það miðuðu stjórnarflokkarnir þessar aðfinnslur sínar. En reynslan er sú, að framleiðsluverð er hvergi hærra en í ríkisbúunum. T. d. hefði búið á Vífilsstöðum þurft að fá 37 au. fyrir hvern lítra mjólkur, ef búreksturinn hefði átt að bera sig síðastl. ár. Er þess því að vænta, að hin auma afkoma ríkisbúanna kenni þessum herrum framvegis að taka með sanngirni réttmætum kröfum bænda um framleiðsluverð. Allur heilbrigður búrekstur hlýtur að verða að svara vöxtum af því fé, sem bundið er í, jörð og búi, og það án tillits til þess, hvort þessar eignir eru í skuld eða eigi. Virðast þessir vextir eða leiga ekki geta verið minni en 4% af matsverði jarðar og bústofns. Þegar bændur eiga jarðir sínar og bú skuldlaust, getur allt bjargast, þótt þeir eigi fái leigu eða vexti eftir þessar eignir sínar. En slíkur búrekstur ber sig ekki, og tæplega hægt að búast við því að bændur uni því að fá enga vexti af því fé, sem bundið er í framleiðslunni. Hversu mundu sparifjáreigendur una því að fá enga vexti af inneignum sínum? Bændur og aðrir framleiðendur eiga sömu kröfu og þeir til vaxta af því fé, sem bundið er í framleiðslunni, og ættu í raun og veru að fá hærri vexti vegna þeirrar áhættu, sem alltaf er bundin við framleiðsluna. Því aðeins, að framleiðslan geti svarað þessum vöxtum, er hún heilbrigð. Annars ber hún sig ekki og hlýtur að falla í mola fyrr eða seinna. Sé nú aftur á móti jörðin og búið í skuld að einhverju eða öllu leyti, en svo mun það því miður vera hjá flestum bændum, hljóta þeir að komast í fjárþrot, gefi búið eigi það af sér, að þeir a.m.k. geti svarað vöxtum af skuldum. Hversu hefði nú farið um búskap skuldugra bænda, hefði hann hlutfallslega borið sig jafnilla og búreksturinn á Vífilsstöðum hefir borið sig á undanförnum árum, hvort heldur mjólkin er reiknuð því verði, sem búið í raun og veru fær, 28 au. pr. lítra, eða sem næst meðalverði, er bændur munu fá greitt frá mjólkurbúunum, 18.66 au. pr. lítra? Því er fljótsvarað. Þeir væru komnir á hausinn með tölu. Mönnum til fróðleiks mun ég gefa hér samandregið yfirlit um rekstrarafkomu búanna 6 undanfarin ár. Rekstrarafkomu hinna einstöku ára mun ég eigi skýra frá, en aðeins taka heildaryfirlit. Rekstrarhagnaður búsins á Vífilsstöðum öll árin hefir orðið 8 þús. kr. 92 au., eða 1333.49 kr. til jafnaðar á ári. En samkv. þessu yfirliti er ógreidd 4% leiga eftir jörð og bú og 6% vextir af rösklega 20 þús. kr. rekstrarláni við ríkissjóð. Svo sem áður er getið, nemur sú upphæð 6400 kr. á ári, og verður því rekstrarballi búsins í raun og veru 6 undanfarin ár yfir 30 þús. kr. En hefði mjólkurverðið verið 1/3 lægra, gengið út frá meðalverði til bænda, þá mundi rekstrarhalli hafa orðið nær 100 þús. kr. Sé nú tekin rekstrarafkoma árin 1932 til 1934, það ár tekið með til hægðarauka, þó að það tilheyri bæði núverandi og fyrrv. stj., þá er rekstrarhagnaður þeirra að meðaltali kr. 2865.25 á ári. Árið 1935 til 1937 er aftur á móti rekstrarhalli samt. 178.28 kr. á ári. Svipað er að segja um rekstur og afkomu búsins á Kleppi. Árið 1937 var tap á því 2062.97 kr., og eru þá eigi fremur en á Vífilsstöðum reiknaðir vextir af því fé, sem bundið er í búinu, en það skuldar ríkissjóði 142229.68 kr. Séu nú reiknaðir 6% vextir af þeirri upphæð, nema þeir 8533.78 kr., og verður því hinn raunverulegi rekstrarhalli búsins 10596.75 kr. Ef nú mjólkurverðið á Kleppi væri reiknað svo sem á Vífilsstöðum, 18.66 au. fyrir lítra í stað 28 au., ykist tapreksturinn um 7 þús. kr. og þar með rekstrarhallinn upp í 17596.75 kr. Rekstrarhagnaður búsins um 6 ár hefir orðið samtals 20465.59 kr. eða 3410.93 kr. til jafnaðar. Séu tekin árin 1932–1934 er rekstrarhagnaður 7105.89 kr. á ári. Hinsvegar er rekstrartap áranna 1935–1937 284.03 kr. á ári. Rekstrarhagnaður beggja búanna er því til jafnaðar 9971.14 kr. á ári árin 1932–1934. En rekstrarhalli þeirra til jafnaðar árin 1935–1937 462.31 kr. á ári. Árin 1932–1934 vantaði því um 15 þús. kr. til þess, að búrekstur þessara tveggja ríkisbúa bæri sig. En árin 1935 –1937 vantar um 45 þús. kr. til þess, að búreksturinn beri sig. Er því um 60 þús. kr. tap á báðum búunum í 6 ár, og þá miðað við 28 au. verð, en mundi hafa orðið um 100 þús. kr. betur, hefðu búin fengið 1/3 minna, eða 18.66 au. pr. lítra. Meðalverð til bænda mun vera það í hæsta lagi frá mjólkurbúunum. - Þessar tölur eru að vísu eigi nákvæmar, en þær gefa þó ljósa hugmynd um, hvernig búin eru rekin. Og sízt verða þær ráðuneytinu til uppsláttar. Því að þegar ráðuneyti Ásgeirs Ásgeirssonar fór með stjórn 1932–1934, var rekstrarhagnaður hjá búunum tæpar 10 þús. kr. á ári. En árin 1935 –1937, þá er ráðuneyti Hermanns Jónassonar fór með stjórn, var rekstrarhalli. Af þessu verður það séð, að hafi hæstv. fjmrh. byggt dóm sinn um stórbættan hag bænda á rekstri ríkisbúanna undanfarin ár, hefði dómurinn átt að vera gagnstæður, eða að ósambærilegt væri, hvað hagur bænda væri verri en áður. Bændur í nærsveitum Rvíkur hafa talið sig þurfa að fá 28 au. nettó fyrir hvern lítra mjólkur, ef þeir ættu að geta rekið bú sitt á heilbrigðum grundvelli, - ætti búreksturinn að bera sig og þeir að geta svarað sköttum og skyldum. Fyrir sama mjólkurverð og ríkisbúin í nágrenni við þá telja bændur sig þess megnuga að greiða alla skatta og skyldur, þar með taldir vextir og afborganir skulda, og er það meira en sagt verður um ríkisbúin, svo sem ég hefi áður getið. Bú bænda eru því rekin á hagkvæmari hátt og ódýrari en ríkisbúin, þrátt fyrir verri skilyrði að ýmsu leyti. Sýnir þetta það, að opinber búrekstur þolir eigi samanburð og stenzt eigi í samkeppninni við einkarekstur, séu aðstæður hinar sömu eða svipaðar. Nú fá bændur í nærsveitum Rvíkur 22–23 au. heim fyrir hvern lítra mjólkur. Samkv. framangreindu geta þeir eigi rekið bú sín með því mjólkurverði. Og sé þetta verðiag borið saman við rekstur ríkisbúanna, er fá 28 au. fyrir hvern mjólkurl., þarf slíkt ekki að þykja undarlegt. Bændur þessir búa á mjög dýrum jörðum. Verð þeirra ákveðst af legu þeirra og góðum skilyrðum, er ábúendur höfðu til mjólkursölu í höfuðborginni, meðan markaður var frjáls. Vegna opinberra ráðstafana, mjólkurlaganna; sem voru nauðsynleg, verður ríkið þess óbeinlínis valdandi, að bændur þessir verða vanskilamenn, vegna þess að þeir eru sviptir hinu háa verði, er þeir vegna legu jarðanna höfðu aðstöðu til að fá, meðan mjólkurmarkaðurinn var frjáls. Gæti eigi verið ástæða til, að létt yrði að nokkru fasteignaveðskuldum af þessum bændum fyrir milligöngu ríkisvaldsins? Það, sem er mjög áberandi, þegar athugaður er rekstur ríkisbúanna, er hið geysiháa kaupgjald, sem þar er greitt. Væri ánægjulegt, ef bændur gætu greitt sér og sínum og öðrum, er að búrekstri þeirra vinna, slíkt kaup. Bústjórar búanna hafa 3000 og 3420 kr. í kaup, auk húsnæðis og fæðis. Vinnumenn komast upp í 1854 kr. og vinnukonur upp í 838 kr. Hvenar mun búskapur á Íslandi geta greitt slíkt kaupgjald? því miður mun það eiga langt í land. Og sízt mun þess kostur um opinberan búrekstur, eigi hann að bera sig. Mannahald á Vífilsstöðum svarar til þess, að þar hafi verið árið 1937 10 ársmenn, sé bústjóri og yfirfjósamaður með taldir og 3 ársstúlkur. Greitt kaup var 18959.85 kr. Slíkt kaupgjald og mannahald á búi, sem nær eingöngu er kúabú, með 40–50 kýr, það er furðulegt. Af því, sem ég nú hefi sagt, má ráða það: 1) Að allur búrekstur hér er miklum erfiðleikum bundinn, þar sem ríkisbúskapurinn á Vífilsstöðum og Kleppi þrátt fyrir ágæt skilyrði og þriðjungi hærra mjólkurverð en framleiðendur fá til jafnaðar í mjólkurbúunum, eigi hafa getað 3 undanfarin ár svarað einum einasta eyri í vexti af því fé, sem bundið er í búunum, þegar tekinn er jöfnuður allra áranna. 2) Að bændur í nágrenni Rvíkur geta rekið heilbrigðan búrekstur, sem m. a. svari vöxtum og afborgunum af því fé, sem bundið er í jörð og búi, fái þeir sama verð fyrir hvern lítra mjólkur og greitt er í ríkisbúunum. 3) Að einkarekstur á búskap er hagkvæmari og ódýrari en opinber rekstur, séu skilyrði svipuð eða hin sömu. 4) Að ef svo hefði gengið undanfarið um búrekstur bænda sem um ríkisbúin, væru allir skuldugir bændur með öllu fjárþrota. En þeir bændur, er átt hafa jarðir sínar og bú skuldlaust, hefðu engan arð fengið af þessum eignum sínum. 5) Að allur búskapur er dauðadæmdur í framtíðinni, ef eigi tekst að reka hann með betri árangri og arðvænlegri afkomu en orðið hefir til jafnaðar 3 síðastl. ár í ríkisbúunum á Vífilsstöðum og Kleppi. Enda þótt afkoma ríkisbúanna árið 1937 hafi orðið svo aum sem ég nú hefi lýst, þá mun afkoma bænda það ár hafa orðið nokkru skárri en undanfarið. Og byggist það fyrst og fremst, ef ekki eingöngu, á auknu afurðaverði á ull og gærum. En þessi hækkun verðlagsins og batnandi hagur bænda, er af því kann að leiða, er á engan hátt að þakka aðgerðum ríkisvaldsins eða stjórnarflokkanna. Það er aðeins að þakka hækkandi verði erlendis. Það að sum kaupfélög kunna að hafa bætt nokkuð hag sinn við S. Í. S. síðastl. ár, mun byggjast á þessu hækkaða verði og ennfremur á því, að bændur í þeim héruðum, er mæðiveikin geisar í, hafa lógað óvenju mörgu af fé sínu af ótta við veikina. En það kemur fram á minnkandi fjárstofni og versnandi afkomu næsta ár. En þótt nú þetta eina ár kunni að hafa orðið bændum hagkvæmara en undanfarin ár og þeir því getað staðið eitthvað betur í skilum, hvað verður þá á þessu ári? Nú er verð á ull og gærum stórfallandi, mun þegar vera fallið um 30–50%. Verð á útlendum nauðsynjavörum fer hækkandi, m. a. fyrir nýjar tollaálögur hv. stjórnarflokka. Kaupgjald fer einnig hækkandi. Skuldugustu bændurnir eru þó að jafnaði þeir, sem erfiðast eiga og eru sviptir vaxtastyrk af fasteignaveðslánum, sem þeir hafa notið undanfarið. Á það má minna, að bændur munu eigi hafa staðið hefur í skilum um greiðslu vaxta og afborgana af fasteignaveðslánum um síðastl. áramót en þeir hafa gert undanfarið, og sýnir það m. a., að hagur þeirra muni eigi hafa stórum batnað. Ríkisstj. hefir því af litlu að státa, að því er snertir hag og afkomu bændastéttarinnar. Hið hækkaða afurðaverð til bænda síðastl. ár er eigi henni að þakka. Og það er að skreyta sig með stolnum fjöðrum, vilji hún þakka sér þá hækkun og þá lítilfjörlega bættu afkomu, er hún kann að hafa veitt bændum. Eitt meðal annars, er leiðir af hinni erfiðu afkomu landbúnaðarins, er flóttinn úr sveitunum til kaupstaðanna og kauptúnanna. Ég hefi borið fram í Sþ. till. til þál. um, að skipuð yrði þriggja manna n. til þess að rannsaka ástæður flóttans úr sveitunum og jafnframt til að gera till. um, hvað gera mætti af löggjafans hálfu til að ráða bót á þessu þjóðarböli. N. sé skipuð einum fulltrúa frá félagi héraðsskólakennara, öðrum frá Búnaðarfél. Ísl., og formann skipi landbrh. Allir munu sammála um, að flóttinn úr sveitunum sé ein hin mestu vandræði þjóðarinnar, og það því fremur sem atvinnuleysi og erfiðleikar fara sívaxandi í kaupstöðunum. Og verður því aðstreymið aðeins til að auka á erfiðleika og atvinnuleysi þar. Fólk þetta verður allajafna fyrir sárustu vonbrigðum. Það finnur hvorki gull né græna skóga, svo sem það gerði ráð fyrir. Aðeins blasir við því atvinnuleysi og örbirgð. Oft lendir þetta fólk, og þá að jafnaði vegna atvinnuleysisins, út í pólitískar öfgar og annað, er miður má fara, er sízt verður að telja uppbyggilegt fyrir þjóðfélagið. Ég skal geta þess, að á árunum 1900–1930 fækkaði fólki í sveitum um 12444, og síðan 1930 hefir því fækkað sem næst um 300 manns á ári hverju. Það er því ekki aðeins hin eðlilega fólksfjölgun í sveitinni, er flýr þaðan, heldur verður þar jafnframt fækkun ár frá ári. Með slíku áframhaldi eru fullar líkur til þess, að sveitirnar muni tæmast. - Þó vil ég og geta þess í sambandi við nefndarmanninn frá félagi héraðsskólakennara, að hann er til nefndur vegna þess, að þessir menn hafa stöðu sinnar vegna haft tækifæri til að kynnast æskunni í skólunum, og jafnframt og öllu fremur vegna þess, að ég vil fá skólana til þess að vinna að því, að sveitaæskan, er skólana sækir, flýi ekki sveitirnar að náminu loknu. Skólarnir eiga að gera æskunni það ljóst, að hún vinnur bezt landi og þjóð með því að fórna sveitunum og landbúnaðinum kröftum sínum og þannig stuðla að því, að jafnaldrar þeirra, er eigi eiga kost á því, að sækja skólana, geri slíkt hið sama. Með því að skapa þannig hreyfingu meðal æskunnar um byggðir landsins mætti koma meira til leiðar heldur en möguleikar væru til með nokkrum lagaboðum. Í 16. tölubl. tímans þ. á. er prentaður upp kafli úr ræðu hæstv. fjmrh., er hann flutti við vantraustsumr. 5. apríl síðastl. Þar segir svo: „Þá er eigi síður óviðfelldið að liggja undir ámæli þessara manna fyrir skuldasöfnun við útlönd, þar sem sú staðreynd liggur fyrir, að hækkun heildarskulda þjóðarinnar hefir einmittt verið stöðvuð í tíð núverandi stjórnar“. Þetta er hv. lesendum, eða a. m. k. hv. kjósendum Framsfl. ætlað að melta og taka sem góða og gilda vöru. Það er vægast sagt mjög leiðinlegt að maður, sem situr í ráðherrasæti, skuli leyfa sér að hera slíka staðlausa stafi, slíka tálbeitu, á borð fyrir kjósendur Framsfl. og ætla þeim að gleypa. Ekki einn einasti samflokksmaður ráðh. á þingi, og því síður aðrir þm. efast um, að skuldirnar hafi stóraukizt í tíð núverandi stj. Þá er eigi hægt að blekkja. Til þess eru þeir of kunnugir öllum málavöxtum. En almenningi úti um byggðir landsins, er hefir lítil skilyrði til að afla sér þekkingar í þessum efnum og einu sinni treysti hæstv. fjmrh. til að fara með fjármál ríkisins, er ætluð þessi andlega fæða. Enda þótt þessar fullyrðingar hæstv. ráðh. hafi verið áður hraktar hér í útvarpinu, mun ég fara hér með nokkrar tölur, er hann mun eigi vefengja, en sýna það ótvírætt, að hæstv. ráðh. er eigi upp úr því vaxinn, enda þótt gera mætti kröfu til þess af manni í hans stöðu, að hagræða sannleikanum, telji hann það við eiga. Í áliti skipulagsnefndar atvinnumála, hinni svo kölluðu Rauðku, er á bls. 36 birt yfirlit frá hagstofunni um skuldir þjóðarinnar allmörg undanfarin ár til ársloka 1934. Samkvæmt því eru skuldir í árslok 1933 74,6 millj. kr. Á bls. 56 segir svo: „Í árslok 1935 hafa skuldirnar við útlönd því verið rétt við 100 millj. kr., og Sogsvirkjunarlánið þó enn að litlu leyti talið.“ Sé því láni bætt við, aukast skuldirnar upp í a. m. k. 105 millj. kr. Hafa því skuldirnar vaxið frá 1933 til 1935 samkvæmt áliti skipulagsnefndar um 30 millj. kr. Á árinu 1934 uxu skuldirnar við útlönd allverulega. Telur hagstofan samkvæmt yfirlitinu, sem ég áður gat um, að þær hafi vaxið um 9 millj. kr. eða upp í 83,4 millj. kr. Rauðka telur þó, að skuldirnar í árslok muni hafa verið 93 millj. kr. Hæstv. ráðh. mun vilja afneita árinu 1934, en að sjálfsögðu ber hann ábyrgð á því ári ásamt fyrrv. fjmrh., Ásgeiri Ásgeirssyni. Ef við nú samt sem áður sleppum árinu 1934, þá hafa skuldirnar eigi að síður vaxið um 12 millj. kr., sé uppgjör Rauðku á skuldum í árslok 1934 lagt til grundvallar, en um 22 millj. kr. sé miðað við yfirlit hagstofnunar í árslok 1934. Hversu svo sem farið er að til að létta af hæstv. ráðh. skuldaaukningu, verður eigi komizt neðar en í 20 millj. kr., en allar líkur benda til, að þar muni óhætt að bæta við nokkrum millj. kr. Þrátt fyrir þetta segir hæstv. ráðh., að það sé staðreynd, að skuldirnar við útlönd hafi eigi vaxið í tíð núverandi stj. Ef til vill telur ráðh. það enga aukningu skulda, þótt þær hækki um 2–3 tugi millj. kr. Ef svo er, mun slíkt alveg ný fjármálauppgötvun, sem hæstv. ráðh. ætti að fá „patent“ á bæði utanlands og innan. Fjárhagsafkoma þjóðarinnar er hin erfiðasta og útlitið framundan mjög ískyggilegt. Mun það Iakara en menn gera sér nokkra grein fyrir. Bezta sönnun þess er hin nýja lántökuheimild, þar sem hæstv. fjmrh. fer fram á, að honum leyfist að taka 12 millj. kr. lán.

*Emil Jónsson: Herra forseti, góðir hlustendur! Mér þykir rétt að gera með nokkrum orðum grein fyrir afstöðu Alþfl. til núverandi hæstv. ríkisstj., því að þótt hún sé að mörgu leyti öllum kunnug, svo að ég þarf ekki að eyða löngum tíma í það, þykir mér rétt á þessum eldhúsdegi, þegar ætlazt er til, að stjórnmálaflokkarnir geri upp sínar óskir við ríkisstj. frá sínum bæjardyrum, að fara nokkrum orðum um það, hvers vegna afstaða Alþfl. til hæstv. ríkisstj. er með þeim hætti sem hún er. Það er enginn vafi á því, að við síðustu Alþingiskosningar ætluðust bæði kjósendur Alþfl. og Framsfl. til þess, að samvinna gæti tekizt á milli flokkanna á svipuðum grundvelli og verið hafði, þannig að tryggt væri með opinberum aðgerðum, eins og geta ríkissjóðs frekast leyfði, að atvinnuvegir landsmanna gætu haldið í horfinu, nýjar tilraunir til framleiðslu og atvinnuaukningar yrðu studdar og hinar opinberu framkvæmdir ríkissjóðsins hafðar eins miklar og mögulegt væri, sérstaklega með hliðsjón af því, að þær gætu tekið við sem flestum af þeim vinnufúsum atvinnuleysingjum, sem hvergi hefðu getað komizt að við framleiðslustarf þjóðarinnar. Samtímis yrði þó þess einnig gætt, að fjárlögin yrðu afgreidd tekjuhallalaus og það eftirlit haft með rekstri þjóðarbúsins í heild, sem verið hefir að undanförnu í gegnum gjaldeyris- og innflutningsnefnd, að ekki yrði flutt meira inn af varningi heldur en við hefðum efni á að greiða. Að öðru leyti yrði fyrirkomulagið á stjórnarsamvinnunni einnig í svipuðu formi og verið hefir, sem sé í fæstum orðum sagt, að ríkisstj. ræki það sem kallað hefir verið frjálslynd umbótapólitík. Okkur alþýðuflokksmönnum hefir verið það ljóst frá upphafi, að þetta er engin framkvæmd okkar höfuðmála, - engin framkvæmd sósíalismans í þeim skilningi, sem í það her að leggja, en með hliðsjón af þeim hættum, sem yfir vofa, með hliðsjón af þeim fréttum sem stöðugt berast utan úr heimi um vaxandi gengi einræðisstefnanna, og með alveg sérstakri hliðsjón af þeim einræðistilhneigingum, sem bólað hefir á hér heima, teljum við sem ábyrgur stjórnmálaflokkur óforsvaranlegt að freista ekki samvinnu við þann af hinum stjórnmálaflokkunum, sem þó a. m. k. tryggir það bezt - þó að ekki sé sýnt, hvort hann tryggir það nægilega -, að einræðis- og íhaldsöflum sé haldið í skefjum í þessu þjóðfélagi, eins og á Norðurlöndum. Það hefir verið gæfa Norðurlanda, að samvinna hefir þar tekizt milli verkamanna og bænda, og á þann hátt fyrst og fremst hefir tekizt að standa á móti þeim einræðisöldum, sem risið hafa yfir heiminn á síðustu misserum, og ég veit, að það muni einnig reynast svo hér, ef Framsfl. ber gæfu til þess að hlusta ekki um of á þann „leiðslu-töfrasöng“ íhaldsins, sem kunnugt er, að ýmsir þar í flokki hafa nokkuð lagt kolihúfurnar við. Með samvinnu þessara flokka hefir líka tekizt að tryggja meiri opinbera íhlutun um atvinnurekstur landsmanna öllum almenningi til góðs heldur en á nokkurn annan hátt hefði getað tekizt. En það er kunnugt, að bæði Sjálfstfl. og Bændafl. eru mjög á móti þessari íhlutun. Ég man ekki, hvort það var við síðustu eldhúsumr. eða fyrr, sem hv. þm. Dal. taldi þessa opinberu íhlutun ofstjórn og jafnaði til óstjórnar, en víst er um það, að hugarfarið hefir hvorki þar né hjá Sjálfstfl. breytzt til hins betra, síðan það var sagt, svo að þeir eru eins nú eins og fyrr - tilbúnir til þess að afnema þessa íhlutun, hvenær sem þeir geta höndum undir komizt. Niðurstaðan af þessum lauslegu hugleiðingum mínum verður þess vegna sú, að Alþfl. taldi óforsvaranlegt að freista ekki enn, hvort takast mætti að halda áfram samskonar eða svipaðri stjórnarsamvinnu og verið hefir undanfarið, þar sem það væri langsamlega sá bezti kostur, sem alþýða landsins til sjávar og sveita ætti völ á, eins og nú er ástatt. Eðlilegast hefði auðvitað verið, að samvinnan hefði getað orðið eins og áður, þannig að Alþfl. hefði sinn mann í ríkisstj., en með því stökki, sem Framsfl. tók út undan sér í gerðardómsmállnu, var það ómögulegt. Alþfl. gat ekki þá, og gelur ekki enn, unað því, að kaup og kjör verði ákveðin með gerðardómi. Hann bauðst til að vera með eftir atvikum og samkomulagi og flutti frv. um, að kaupið yrði í sérstökum tilfellum ákveðið með lögum, eins og kunnugt er, en á því og gerðardómnum telur flokkurinn höfuðmun í „principinu“. Þetta vildi Framsfl. ekki, því að eins og menn muna, kaus hann heldur að hlusta á töfrasöng íhaldsins og komst við það tækifæri svo nærri íhaldsbakkanum, að það var eingöngu fyrir það, hvernig Alþfl. tók á þeim málum, að ekki hlauzt verra af fyrir alla alþýðu þessa lands, en þar sem bæði hefir verið mikið um þennan ágreining milli Alþfl. og Framsfl. rætt og ritað, og ég vænti þar að auki, að á það mál verði minnzt af þeim ræðumönnum Alþfl., sem síðar tala, skal ég ekki fara nánar út í það. Það verður ekki skilizt svo við þetta mál, afstöðu Alþfl. til Framsfl., að ekki sé minnzt á afstöðu Kommfl. til þeirra mála um leið - og þá auðvitað einnig hv. 3. þm. Reykv., Hv., því að hann er eins og kunnugt er, genginn þeim alveg á hönd. Í orði krefjast þeir samvinnu allra vinstri flokka í landinu, og þar með líka samvinnu við Framsfl., en á borði haga þeir þannig sínum vinnubrögðum, að slík samvinna er óhugsandi. Í orði telja þeir, alveg eins og við alþýðuflokksmenn gerum, að höfuðáherzluna beri að leggja á að vinna gegn hinni yfirvofandi einræðishættu og að aukningu atvinnuveganna í landinu, en á borði draga þeir fram, hvenær sem þeir sjá sér færi á, þau ágreiningsmál, sem þeir geta fundið upp til þess, að öruggt sé, að til þessarar samvinnu geti ekki komið, sem þeir vilja vera láta með vörunum, því að það er vitað, að raunverulega vilja þeir hana ekki, heldur eingöngu sundrung Alþfl. Framkoma kommúnista í þessum málum er því nákvæmlega eins og í sameiningarmálunum við Alþfl. - Þeir láta skina i, að þeir vilji samkomulag, tala um það, kjósa nefndir í það - ekkert nema pólitískt herbragð til þess að reyna að tæla til fylgis við sig þá, sem ekki þekkja þá betur en það, að þeir trúa, að þeim sé alvara. Á þennan hátt hefir tekizt að fleyga úr Alþfl. nokkurn hóp manna, en þeim fjölgar nú óðum, sem fá augun opin fyrir þessu herbragði þeirra og sjá, að allt samningaskraf þeirra er ekkert annað en yfirskin til þess að sölsa menn yfir í sinn flokk, og að sameining við þá er ekki möguleg nema á kommúnistiskum grundvelli - það hafa þeir sýnt - enda benda allar líkur til þess, að annað sé þeim óheimilt fyrir húsbændum sínum í Rússaveldi. Framsfl. hefir þá einnig marglýst yfir því, að samvinna við þann flokk geti ekki komið til greina frá þeirra hálfu. Samruni Alþfl. við Kommfl. eða náin samvinna eða samstarf við hann af okkar hálfu á kommúnistiskum grundvelli, sem er sá eini grundvöllur, sem legið hefir fyrir frá þeirra hálfu hingað til, hlyti því óumflýjanlega að leiða til samvinnuslita við Framsfl. En þessi gundvöllur er hingað til það eina, sem kommúnistar hafa fengizt til að tala um sem samningsgrundvöll. Okkur alþýðuflokksmönnum hefir verið fundið það til foráttu stundum, að við gengjum furðu langt til samkomulags við Framsfl., að við værum of eftirgefanlegir við Framsfl., og þetta er að nokkru leyti rétt - við höfum teygt okkur svo langt til samkomulags, sem við höfum frekast séð okkur fært. En af hverju höfum við gert það? Vegna þess að við erum og viljum vera ábyrgur flokkur, flokkur, sem kjósendur okkar geta treyst til þess að freista ávallt að fá það bezta mögulega út úr ástandinu á hverjum tíma og út úr hverju máli þeim til handa. Það er ólíkt þægilegra að vera andstöðuflokkur ríkjandi stj., flokkur, sem setur fram kröfur og ber fram óskir, sem að vísu eru æskilegar, en fyrirsjáanlegt er, að ekki muni ná samþykki þingsins. Það er ólíkt hægara að standa upp og bera fram kröfur, berja höfðinu við stelninn og undirstrika svo, hversu miklir íhaldsmenn andstæðingarnir séu, heldur en að reyna á hverjum tíma að ná því bezta mögulega, sem auðvitað fengist ekki, án þess að eitthvað sé slegið af í einstökum tilfelum. Þetta er í stuttu máli mismunurinn á afstöðu Alþfl. og Kommfl. í þessu efni. Alþfl. hefir valið sér það hlutskipti að koma fram sem heilbrigður flokkur, en Kommfl. sem óheilbrigður flokkur eingöngu í pólitísku sérhagsmunaskyni. við viljum með þessari stefnu okkar sýna, að bresti samkomulagið við Famsfl., þá er það ekki vegna þess, að við höfum ekki viljað ganga til móts við þá - það höfum við sannað. Þetta þurfa kjósendur beggja flokkanna, Alþfl. og Framsfl., að athuga mjög vel. Þessi samvinna, sem hefir tekizt milli Alþfl. og Framsfl., er eingöngu til bráðabirgða og ótímabundin, eins og kunnugt er. Hvort framhald fæst á þeirri samvinnu eða ekki, veltur mjög mikið á því, hvernig samstarf tekst í þeim mþn., sem ýmist hafa verið skipaðar eða er verið að skipa nú í stærstu og mest aðkallandi vandamálum þjóðarinnar. Á ég þar við mþn. í bankamálum, sem áður hefir verið skipuð, mþn. til að rannsaka hag og rekstur togaraútgerðarinnar, sem nýlega hefir verið samþ. að skipa og bráðum tekur til starfa, og mþn. í skatta- og tollamálum, sem sjálfsagt einnig verður sett og mun taka til starfa á næstunni. Eftir því, hvernig samstarfið við Framsfl. tekst í þessum n., sem fara með stærstu og þýðingarmestu mál þjóðarinnar og koma til með að segja afgerandi orð um þau, fer það, hversu langt og hversu lengi Alþfl. og Framsfl. geta fylgzt að. Þó að ég hafi nú varið nokkrum tíma til þess að skýra afstöðu Alþfl. til hæstv. ríkisstj. - og geri ég það sérstaklega í tilefni af þeim breytingum, sem þar hafa átt sér stað nú nýlega, af þeim ástæðum, sem ég hefi lýst - þá fer ekki hjá því, að umr. á eldhúsdegi eins og þessum snúizt fyrst og fremst að því, sem liðið er, og þeim ávirðingum, sem stjórnarandstæðingar telja sig geta fundið ríkisstj. til foráttu. Ég mun því nokkuð snúa mér að því, sem fram kom í ræðum þeirra hv. þm., sem hér hafa talað í kvöld, og því, sem þeir hafa haft fram að flytja, vegna þess að við alþýðuflokksmenn erum stuðningsmenn ríkisstj. Þessar ræður voru sérstaklega athyglisverðar, og einkum tvær þær fyrstu. Hv. þm. Snæf. flutti ræðu, sem ég vænti, að bæði hv. þm. og hv. útvarpshlustendur hafi getið gaum, því að tónninn í henni var ósvikinn íhaldstónn, og hann var svo virðingarlaus og skeytingarlaus um hag landsfólksins, að hann talaði um „hina svo kölluðu“ neytendur úti um byggðir landsins, og hann fann þá einu og beztu lausn til þess að breyta um á Alþ., að fækka þm. Hann hóf ræðu sína á því, að það væri farið að slá skugga á ljóma Alþ., og orsökina til þess taldi hann þá, að það væri um of háð Alþýðusambandi Íslands, og ráðið til þess að ráða bót á því áleit hann fyrst og fremst, eins og ég sagði, að þm. yrði fækkað. Ég vil nú benda hv. þm. og öðrum hlustendum á, hversu þröngt og afturhaldssamt íhaldssjónarmið það er, að vilja ekki hlusta á þær raddir, sem frá Alþýðusambandi Íslands koma, þar sem saman eru komnir fulltrúar allrar alþýðu landsins til skrafs og ráðagerða. Það hefir ekki oft komið fyrir, að þingstörf Alþ. hafi tafizt vegna þess, að það hafi þurft að bíða eftir störfum Alþýðusambands Íslands, en þó að það hefði þurft að bíða 1–2 daga, þá tel ég það ekki eftir. Ég teldi það ekki eftir, þó að fulltrúar þjóðarinnar hér þyrftu að biða 1–2 daga til þess að hlusta á raddir fólksins, sem þeir ættu að reyna að leggja sér á minni og breyta eftir. Þarna eru tvö sjónarmið. Annarsvegar er sjónarmið þeirra, sem vilja ástunda lýðræði í landinn, og hinsvegar einræðissjónarmiðið, sem engu vili skeyta nema því, sem formælendur þess segja fyrir. Þá minntist hv. þm. á skatta og tolla og sagði, að þeir hefðu aukizt mjög í tíð núverandi ríkisstj., og hann vissi vegna hvers. Hann sagði, að það stafaði af því, að ríkisstj. og sérstaklega Framsfl. hefði verið í vondum félagsskap. Það var frá sósíalistum, sem þessi ógæfa stafaði, þeir voru svo dýrir í rekstri, eins og hann orðaði það. Við skulum nema staðar við þetta augnablik og líta á, hvernig sosíalistar eru dýrir í rekstri og á hvern hátt þessi hv. þm. vill minnka útgjöld ríkissjóðs? Vegna hvers hafa fjárl. hækkað? Vegna hvers hafa skattar, bæði beinir og óbeinir, verið hækkaðir að nokkru? Fyrst og fremst til þess að auka atvinnuna í landinu. Þeir hafa verið hækkaðir fyrst og fremst til þess að geta komið á móti óskum hins atvinnulausa fólks um það að rétta dálitla hjálparhönd, þegar neyðin var stærst. Þeir hafa verið hækkaðir til þess að geta stofnað til stórfelldra trygginga, til þess að geta hjálpað bæjarsjóðunum til þess að standa undir sínum þörfum og útgjöldum í sama augnamiði. Þetta er það, sem hv. þm. Snæf. kallar, að sosíalistar séu dýrir í rekstri. Og hvert var svo ráðið? Bótin er sú, sagði hv. þm., að losa sig við sosíalista og áhrif þeirra á ríkisstj., og hvernig verður þá umhorfs á fjárl.? Það getið þið hlustendur reiknað út eftir þessum orðum hv. þm. Breytingin yrði sú, að fjárl. mundu ef til vill eitthvað lækka, en á hvern hátt? Með því að draga úr opinberum útgjöldum ríkissjóðs til atvinnubóta, með því að draga úr opinberum gjöldum til styrktar og tryggingar alþýðunni í einn eða öðru formi. Þetta er það, sem hann vill. Bæði þessi hv. þm. og hv. 4. landsk., sem síðastur talaði, minntust nokkuð á skuldir ríkissjóðs, og án þess ég ætli nokkuð að hlaupa í kapp við hæstv. fjmrh., sem að sjálfsögðu mun svara hér til saka, vil ég, vegna þess að báðir þessir hv. þm. vitnuðu til álits skipulagsnefndar atvinnumála, hafa hér yfir kafla úr því áliti, sem einmitt sýnir, hvernig skuldirnar við útlönd hafa myndazt og hvað þær voru orðnar miklar, áður en núverandi hæstv. ríkisstj. tók við völdum. Því hefir sí og æ verið haldið fram, að skuldasöfnunin við útlönd hafi aldrei verið meiri en í tíð núverandi stj. Þetta er rangt, og þeir sem þessu halda fram, vita, að það er rangt. Þegar gerður er samanburður á öllum skuldum ríkisins við útlönd nú og áður, þá er ekki farið lengra en til ársins 1927, eða eins og hv. síðasti ræðumaður gerði, aðeins til ársins 1933. En sannleikurinn er sá, að ef maður les þetta niður í kjölinn, þá sér maður, að skuldasöfnunin við útlönd er miklu eldri og hefir verið mynduð á tiltölulega örskömmum tíma fyrir einum 20 árum. Vil ég með leyfi hæstv. forseta lesa upp örlítinn kafla úr áliti skipulagsnefndar: „Ekki eru til samstæðar heimildir um skuldirnar við útlönd eldri en frá árinu 1922. En af ýmsum heimildum má gera sér nokkurn veginn ljóst, hvenær og hvernig þær hafa myndazt. Í árslok 1914 voru erlendar skuldir ríkissjóðs 2727 þús. kr. og Reykjavíkurbæjar 1235 þús. kr. eða alls 3962 þús. kr., en þá áttu bankarnir inni erlendis 1812 þús. kr., og skuldir einstaklinga og stofnana erlendis geta eigi hafa verið mjög miklar. Árin 1915 og 1916 var verzlunarjöfnuður hagstæður, enda jókst þá innstæða bankanna erlendis og var orðin 7035 þús. kr. í árslok 19l6, en erlendar skuldir ríkisins og Reykjavíkurbæjar höfðu staðið í stað frá því 1914. Eimskipafélag Íslands hafði þá að vísu stofnað allmikla skuld erlendis, en þó má fastlega gera ráð fyrir, að í árslok 1916 hafi skuldir erlendis eigi verið meiri enn innstæður. En með árinu 1917 skiptir um. Árin 1917–22 var verzlunarjöfnuðurinn óhagstæður um 27,2 millj. kr. öll árin, en „duldar greiðslur“ hafa verið 5–6 millj. kr. á ári, eða lítið eitt minni en siðar varð. Allar erlendu skuldirnar í árslok 1922 hafa myndazt á þessum 6 árum, 1917–22“. Þær eru þá orðnar um 60 millj. kr. Á 6 árum safnar þjóðarbúið við útlönd um 60 millj. kr. skuld. Og þetta er að mörgu leyti skiljanlegt, það er eðlileg afleiðing af stríði og kreppu. En af þessu er það augljóst, að það er ekki rétt, að megnið af erlendu skuldunum hafi myndazt á síðustu árum. Skuldasöfnunin er miklu eldri. Svo gengur hún upp og niður á árabilinu frá 1922, kemst í stjórnartið Sjálfstfl. niður í 39 millj., og 1928 voru skuldirnar um 43 millj. Á þessum árum, sem siðan eru liðin, hafa þær svo vaxið upp í það, sem þær nú eru. Þetta sýnir betur en nokkuð annað, hversu fáránlegt er að halda því fram, að skuldasöfnun ríkissjóðs sé tiltölulega ný. Hv. þm. Snæf. minntist á, að gjaldeyrisjöfnuðurinn væri óhagstæður og ekki hefði tekizt að koma honum í lag. Ég skal játa, að þetta hefir ekki tekizt eins vei og æskilegt væri. En menn beri saman hvernig hann er þó með 6–7 millj. kr. óhagstæðum verzlunarjöfnuði og hvernig hann mundi hafa verið, ef ekki hefði verið tekið til neinna þeirra ráðstafana um innflutningshöft og annað þar að lútandi, sem beitt hefir verið af núverandi stjórnarflokkum. Hv. þm. vissi, hverju þarna var um að kenna. Hann sagði: .,Mun þar um valda ágengni vildarvina hæstv. ráðh. og gjaldeyrisn., hinna svo kölluðu neytenda í landinu. „Hverjir eru það, sem hann talar hér til með þessari fyrirlitningu. Ég hygg, að hann hafi ekki áttað sig fyllilega á því, hvað hann var að segja, og að þeir verði nokkuð margir þessir „svo kölluðu neytendur“, eins og hann orðaði það. Hv. þm. lauk máli sínu með því að leggja til, að bönnuð yrði starfsemi kommúnista í landinu. Ég býst við, að þetta sé aðeins byrjunin, síðar verði aðrir flokkar bannaðir, AIþfl. sjálfsagt, og kannske fleiri, þar til hv. þm. og hans flokksmenn hafa fengið sínum einræðiskenndum fullnægt. Yfirleitt bar ræða þessa hv. þm. vott um miklu meiri einræðishneigð og hroka en ég hafði búizt við, að hann mundi leyfa sér að bera fram í útvarpið, fyrir alla „hina svo kölluðu neytendur“ þessa lands. Og ráðin, sem hv. þm. kunni við ástandinu, sem hann taldi ekki gott, voru, að banna ákveðna flokksstarfsemi í landinu og taka þannig upp einræði í takmörkuðu formi og hindra samvinnu Alþfl. við Framsfl. til þess að losa Framsfl. við þessa menn, sem höfðu verið svo dýrir í rekstri og heimtað fé handa sínum mönnum, þegar þeir gátu ekki lengur staðið sjálfir undir sinni eigin framfærslu. Um ræðu hv. 1. landsk. þm. get ég verið fáorður. Hann sá þrjú ráð sjávarútveginum til hjálpar. Í fyrsta lagi vildi hann gera lítilsháttar stjórnarfarsbreytingu á Landsbankanum. Það kann að vera, að þetta væri til nokkurra bóta, en ég sé ekki, að á því velti allt. Þá talaði hv. þm. um, að þeir vildu fá ábyrgð á 750000 kr. til vélbátakaupa. Ég veit ekki betur en allir þingfl. hafi orðið sammála um, að breyta l. um fiskimálasjóð, og eykur það mjög þá möguleika, sem útvegsmenn hafa til að stækka flota sinn. Allir þrír aðalflokkar þingsins hafa undanfarin ár borið fram frv. um breyt. á fiskimálasjóði, hver á sinn hátt. Þau hafa nú verið sameinuð í eitt frv., sem gengur mjög til móts við óskir okkar alþýðuflokksmanna, t. d. að veita meira fé út á þá báta, sem smíðaðir eru hér á landi, heldur en hina, sem fengnir eru erlendis frá. Í þriðja lagi taldi hv. þm. það höfuðnauðsyn, að útvegsmenn fengju nægilegan aðgang að gjaldeyri, til þess að þeir gætu losnað undan okurvaldi auðhringanna, sem lægi þyngst á útgerðinni. Ég þykist vita, að þar sem þeir hafa nú eignazt einn fulltrúa fyrir slíkan auðhring, geti þeir komið sér saman við hann um það mál, og öfunda ég þá ekkert af því. Hvað snertir atvinnubótaféð, til verkamannabústaða og aukinna vitabygginga, sem hv. þm. var að tala um, er það að segja, að þetta er ekkert annað en yfirboð, fyrir það, sem við höfum náð samkomulagi um við Framsfl. Það er alveg sama, hvað við hefðum náð samkomulagi um, þeir hefðu alltaf komið með meira til þess að hindra samstarfið milli þessara flokka, því að það hefir æfinlega verið aðeins í orði hjá þeim, en aldrei á borði. Hvað hafa svo þessir hv. þm. að flytja? Hvaða ávirðingar hafa þeir helzt fundið á ríkisstj.? Ég hefi rætt það nokkuð. Hv. þm. Snæf. vildi innleiða einræði í takmarkaðri mynd til að byrja með, losa Framsfl. undan áhrifavaldi alþýðunnar í landinu. Hann telur eftir, að Alþingi biði einn eða tvo daga til þess að hlusta á ráð fólksins, hann vill ríkja og ráða einn. Þetta er hans boðskapur. Boðskapur kommúnistanna var yfirboð, og ekkert annað, sem gert er í pólitískum tilgangi, en ekki til þess að gagna almenningi í landinu, sem þeir ættu að vera umboðsmenn fyrir. Við hv. 4. landsk. þm. hefi ég litið að segja. Hann talaði eingöngu um sérmál landbúnaðarins, sem ég mun ekki að þessu sinni blanda mér inn í, nema sérstakt tilefni gefist.



Herra forseti, góðir Íslendingar! Ég þarf, eins og þið hafið heyrt, bókstaflega engu að svara vegna minna stjórnardeilda, og því verður ræða mín nokkuð almennt svar við þeim árásum, sem stjórnarandstæðingar halda uppi gegn ríkisstjórninni, sem í aðalatriðum eru þessar. 1. Að fjárlögin séu svo há, og eyðslan svo mikil, að það sé ríkinu um megn. 2. Að starfsmannahald ríkisstjórnarinnar sé óhóflegt og launin of há. 3. Að gjaldeyrismálunum hafi verið illa stjórnað. 4. Að sjávarútvegurinn hafi verið vanræktur, og loks 5. Að þingstörfin gangi seint og illa. Þegar almenningur á að dæma um þessar árásir, dæmir hann fyrst og fremst út frá því, hvort betur mundi hafa verið stjórnað, ef stjórnarandstæðingar hefðu farið með völdin. Um 1. atriðið, að fjárlögin séu of há og eyðslan of mikil, má þegar á það benda, að þörfin fyrir framlög til atvinnulífsins hefir verið meiri þessi 4 ár heldur en nokkurntíma á undanförnum árum. En jafnframt hefir verið ríkari þörf fyrir verklegar framkvæmdir vegna þess, hve atvinnulifið hefir við a dregizt saman sökum fjárkreppunnar. Stefna ríkisstjórnarinnar hefir verið sú, að reyna að gera þetta tvennt: að halda uppi verklegum framkvæmdum, eftir því sem hægt hefir verið, til að draga úr atvinnuleysinu, en jafnframt að reyna að efla atvinnulifið og gera það fjölbreyttara með fjárframlögum til þess og með því að veita þeim gjaldeyri, sem til hefir verið, fyrst og fremst til framleiðslunnar, og þá ekki sízt til iðnaðarins, sem hefir aukizt stórkostlega á þessum árum. - Afleiðing þessa hefir orðið sú, að fjárlögin hafa orðið allhá, en reynslan hefir líka orðið þannig, að enginn þingmanna Sjálfstfl. hefir getað bent á neinn verulegan lið í fjárlögum, sem ætti að fella niður; svo rík hefir þörfin verið fyrir þau fjárframlög, sem í fjárlögum hefir verið ákveðin. Hinsvegar hafa sjálfstæðismenn komið fram með till. á undanförnum þingum um fjárframlög, sem numið hafa millj., og það svo, að tekjuhallinn á fjárlögum 1937 hefði orðið meiri en 4 millj. kr., ef farið hefði verið eftir till. þeirra. Meðal annars ber einn af þm. Sjálfstfl. fram till. um að hækka atvinnubótaféð eitt úr hálfri milljón í heila milljón. Sjálfstæðismenn geta því sízt allra ásakað okkur framsóknarmenn fyrir há fjárlög, því að okkar barátta á undanförnum þingum hefir verið í því fólgin að halda aftur af Sjálfstfl. og koma í veg fyrir, að sá flokkur kæmi því til leiðar, að fjárlög yrðu ennþá hærri. Þetta er í samræmi við stjórn Sjálfstfl. á Reykjavíkurbæ, þar sem öll útgjöld hafa hækkað tiltölulega miklu meira en útgjöld ríkissjóðs. Ég skal játa, að fjárlögin eru há, og það væri ákjósanlegra, að þau gætu verið lægri, en öll rök liggja til þess, að þau mundu sízt hafa verið lægri ef Sjálfstfl. hefði stjórnað, heldur hið gagnstæða, og er þá dæmt út frá staðreyndum einum um bæjarstjórn Reykjavíkur og framkomu flokksins hér á Alþingi. Þá er því haldið fram, að starfsmannahaldið sé of mikið og launin of há. Ég neita því ekki, að það væri æskilegt, að hægt væri að fækka opinberum starfsmönnum. En það er þó í fyrsta skipti, síðan núverandi ríkisstjórn tók við völdum, að samin hefir verið starfsmannaskrá og fjvn. gefið tækifæri og aðstaða til að fylgjast með starfsmannafjölgun og launum starfsmanna betur en nokkurntíma hefir áður tíðkazt. Með beinum sköttum hefir verið tekinn kúfurinn ofan af hæstu laununum, og launin hafa víða lækkað frá því sem var. Í stofnunum, þar sem sjálfstæðismenn ráða, eins og t. d. Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda, voru til skamms tíma 3 framkvæmdastjórar, sem höfðu samtals 63 þús. kr. í laun. en þeir munu nú hafa 54 þús., og skrifstofustjórinn þar var með 15 þús. kr. laun. Forstjóri Eimskipafélagsins hefir vist 24 þús. kr. árslaun. Hjá bænum hafa sumir æðstu starfsmennirnir haft um 20 þús. kr. í laun. Þetta er framhald af því, þegar þeir réðu bankastjóra Íslandsbanka á sínum tíma með 40 þús. kr. árslaun og forstjóra áfengisverzlunarinnar með I8 þús. kr. laun. Hjá bænum og í stofnunum, sem Sjálfstfl. ræður yfir, hefir verið hrúgað saman fleiru af starfsfólki en dæmi eru til í öðrum opinberum stofnunum, samanber alla fátækrafulltrúana hjá bænum og skiptingu á embættum til þess að koma fleiri mönnum að. Það hljómar því næstum eins og Sjálfstfl. sé að gera skop að sjálfum sér, þegar hann kemur fram með aðfinnslur við ríkisstjórnina út af þessum málum, því að það hefir engin stjórn gert meira að því að jafna laun manna en núverandi stjórn. Hefir hún þar eins og við ar leiðrétt margskonar misrétti, er voru leifar frá því, að Sjálfstfl. hafði stjórnað. Þær aðfinnslur, sem oftast eru þó fram bornar, eru út af gjaldeyrismálunum, og eru þær tvennskonar. Í fyrsta lagi telja stjórnarandstæðingar, að innflutningshöftunum hafi verið beitt ranglátlega; þau hafi verið notuð til hagsmuna fyrir kaupfélögin, en kaupmannastéttinni sýnt ranglæti. Eins og mönnum er kunnugt, hefir verið farið eftir félagatölu kaupfélaganna með innflutning, og verður sannast að segja ekki séð, að réttlátari regla verði fundin um innflutning. Enda hygg ég, að flestir líti svo á, að þessar aðfinnslur séu meira bornar fram til að gera sig góða í augum kaupmanna, og ef til vill af nokkurri óvild til kaupfélaganna, heldur en að það sé sannfæring þeirra, sem bera þetta fram, að innflutningshöftunum hafi ekki verið réttiátlega beitt. Hin árásin er þó öllu algengari í seinni tíð, að vegna mistaka á framkvæmd gjaldeyrishaftanna sé gjaldeyrisástandið svo örðugt sem raun er á. Það er næstum óþarfi að svara þessum aðfinnslum, svo oft hefir það verið gert með gildum rökum og svo auðsæ er þessi blekking. Það mun sanni nær, ef innflutningshöftunum hefði ekki verið beitt og Sjálfstfl. hefði farið hér með völd, þá mundi, eins og árferðið hefir verið undanfarið, vera komið hér í það öngþveiti, að ekki hefði verið hægt að kaupa lífsnauðsynjar. Það er ofureðlilegt, að kaupmennirnir, sem miklu ráða í Sjálfstfl. og hafa mikinn hag af því, að innflutningur haldist sem mestur, einkum á allskonar óþarfavörum, sem mikið má leggja á, þrýsti á flokk sinn um innflutninginn. En afleiðingin hefði óumflýjanlega orðið: Skortur á lífsnauðsynjum. Eftirlitið með innflutningnum hefir borið þann árangur, að 3 síðustu árin var meðal innflutningur 10 millj. kr. lægri en meðalinnflutningur 10 næstu ára á undan. Verzlunarjöfnuðurinn hefir á þessum 3 árum að meðaltali orðið helmingi hagstæðari en næstu 10 árin þar á undan, og þó er meðalútflutningur undanfarinna þriggja ára 8 millj. kr. lægri. Það verður heldur ekki um það deilt, að innflutningshöftin hafa jafnframt eflt iðnaðinn í landinu stórkostlega, og á það sinn þátt í því, að atvinnuleysið var minna í síðastl. ágústmánuði en það hafði verið undanfarin 5 ár. Þannig hefir tekizt að halda verzlunarjöfnuðinum hagstæðari en nokkrar vonir stóðu til. Og þó hefir verið lögð svo mikil áherzla á það, að efla iðnaðinn, að það hefir á 3 árum t. d. verið komið á fót jafnmiklu af nýjum iðngreinum og gert hafði verið á 10 árum þar á undan. Það er vitað mái samkvæmt upplýsingum hagstofunnar, að skuldirnar við útlönd hafa ekki aukizt síðan í ársbyrjun 1935 meir en sem svarar Sogsláninu einu, eða um 6,6 millj. kr. Ástæðurnar fyrir því, að gjaldeyrisástandið er ekki gott, þýðir ekkert að færa á reikning innflutningshaftanna. Það skilur hver maður, sem vill skilja það, að það er ekkert undarlegt, þótt gjaldeyrisástandið sé ekki gott eftir 2 aflaleysisár og markaðshrun auk annara erfiðleika, sem yfir hafa dunið í tíð núverandi stjórnar, og taka auk þess við öllum greiðsluhallanum við útlönd frá 1934. Á þessum tíma hefir saltfisksútflutningurinn verið að meðaltali fyrir 17 millj. kr., en á árunum 1921–1927 var meðalandvirði útflutningsins 41 millj. kr. Hvað halda menn, að hefði orðið um gjaldeyrisástandið á árunum 1921–27, ef þáverandi fjármálastjórn hefði þurft að sjá af þessum 24 millj. kr. útflutningi árlega eða samtals á þessum árum 96 millj. króna! Ég held, að árásir andstæðinganna út af gjaldeyrismálunum séu fyrir almenning svo augljós rangsleitni, að þeir afli sér tæplega þess kjósendafylgis á því, sem til er ætlazt. Menn skilja áreiðanlega, að það munar um minna en 96 millj. kr. útflutningstap á saltfiskinum einum á 4 árum. Það hefir að vísu stundum verið komið með þau rök, og það eru raunar einu rökin, sem reynt hefir verið að bera fram, að síldarútflutningurinn hafi verið svo mikill á síðastl. ári, að það hafi numið 9–10 millj. kr. umfram það venjulega. Þetta er rétf, en þá var líka innflutningurinn til sjávarútvegsins 16–17 millj., en hafði verið áður 11–12 millj. Var þetta vegna hinna stórkostlegu aukningar flotans. Það verður vissulega ekki mikið út af þessum árásarefnum andstæðinganna, ef þjóðin gerir sér grein fyrir öllum þeim staðreyndum, sem að þessu máli lúta. Um það árásarefni, að lítið hafi verið gert fyrir sjávarútveginn, má vísa til þess, sem oft hefir verið sýnt fram á áður, að það hefir aldrei verið lagt jafnmikið fé fram til styrktar sjávarútveginum eins og á þessu stjórnartímabili. Að lokum er rétt að upplýsa það í sambandi við árásirnar fyrir hið langa þinghald, að á stjórnartímabilinu 1924–27, þegar Íhaldsflokkurinn fór hér með völd, stóð þinghaldið þannig: 1924 frá 15. febr. til 7. maí 1925 frá 7. febr. til 16. maí 1926 frá 6. febr. til 14. maí 1927 frá 9 febr. til 19. maí Og menn urðu satt að segja ekki varir við, að þingið tæki til meðferðar nokkurt stórmál á þessum árum, og vegna góðæris lék yfirleitt allt í lyndi, svo að aðeins fátt af því kom þá til meðferðar á Alþingi, sem nú þarf að taka þar til meðferðar vegna hinna miklu erfiðleika. Það verður því jafnlítið úr þessum árásarefnum stjórnarandstæðinga eins og öllum hinum, þegar það er sýnt, að á þeim tíma, sem Sjálfstfl. stjórnaði, þegar þingið hafði minnst að gera og allt lék í lyndi um árferði, var þinghaldið stórum lengra en það er nú. Eins og af þessu má sjá, eru aðalárásir stjórnarandstæðinga næsta einkennilegar og líklega sérstakari í sinni röð en árásir nokkurrar stjórnarandstöðu í öðrum löndum. Venjan er sú, að stjórnarandstæðingar marka og bera fram sína stefnu, deila á ríkisstjórnina og reyna að færa rök að því, að réttara hefði verið að fylgja þeirra stefnu en stefnu stjórnarinnar. En hér á Alþingi deila andstæðingarnir á stjórnina fyrir það, að hún hafi verið of duglítil í því að afnema þá stefnu, sem stjórnarandstæðingar hafa fyrst og fremst fylgt og fylgja enn innan þings og utan. Fjárlögin eru of há, segja þeir, en sjálfir hafa þeir viljað hafa þau ennþá hærri. Laun embættismanna eru of há, en sjálfir greiða þeir hærri laun allstaðar, þar sem þeir ráða. Gjaldeyrismálin eru í öngþveiti, segja þeir, en þó hafa þeir stöðugt heimtað aukinn innflutning og tilslökun á innflutningshöftunum. Þeir segja, að það hafi verið of lítið gert fyrir sjávarútveginn, og þó hefir verið meira fyrir hann gert en þeir nokkurntíma gerðu, þegar þeir réðu. Þeir segja að þinghaldið sé of langt, og þó er það miklu styttra en þegar þeir réðu og sáralitið var að gera vegna stöðugs góðæris. Ég viðurkenni, að það megi sjálfsagt gera eitthvað af þessu og öðru betur en gert hefir verið, en það er bara ekki það, sem sker úr. Hið erfiða ástand stafar fyrst og fremst af hinum óvenjulegu tímum, sem gengið hafa yfir þetta land. En eitthvað verða nú andstæðingarnir að segja, og jafnvel þó þeir sumir hverjir innst með sjálfum sér kynnu að líta svo á, að á þessum erfiðu tímum mundi sízt hafa gengið Letur, nema síður sé, ef stjórnað hefði verið af þeim, þá er vissulega til of mikils mælzt, eins og ástandið er í stjórnmálunum, að þeir viðurkenni það á sjálfu Alþingi í eldhúsdagsumræðum fyrir opnu útvarpi. En þó hið sérstaka árferði ár eftir ár valdi að alerfiðleikunum, þá er þó ýmislegt fleira, sem vert er að gefa gaum og hugleiða. Við höfum hér á landi fram til ársins 1931 eða 1932 næstum samfleytt haft einsdæma góðæri. Peningarnir flæddu yfir landið. Það var mikið framkvæmt bæði af ríki og bæjum og einstaklingum. Atvinnulífið virtist vera bjarg, sem óhætt væri að byggja á þungar og veglegar byggingar. Þjóðin breytti lífsvenjum sínum og jók lífsþægindin, eins og hin mörgu stóru íbúðarhús og margt annað ber með sér. Það var ótakmarkaður gjaldeyrir fyrir kaupmennina til að kaupa vörur fyrir og flytja inn í landið og selja með miklum gróða. Verzlunarstéttin varð fjölmennari með hverju ári, og menn græddu stórfé á verzlun. Hinar miklu framkvæmdir, einkum byggingarnar, juku eftirspurn eftir iðnaðarmönnum, og iðn, iðarmannastéttin varð fjölmenn. Þannig var útþenslan á öllum sviðum. En svo vöknuðu menn skyndilega af þessum þægilega draumi. Og við sáum, að grundvöllurinn, sem við höfðum reist hallirnar á, var ekki traustur. Fiskveiðarnar geta brugðizt ár eftir ár, og hafa gert frá landnámstíð. Hin ótakmarkaða eftirspurn eftir fiski, kjöti og annari framleiðslu okkar getur horfið skyndilega, og hefir gert það. Og verðið getur orðið óþægilega lágt á þessum vörum, samanborið við aðrar vörur, sem við þurfum að kaupa. Allt þetta og meira til hefir komið yfir okkur eins og reiðarslag eftir hin miklu góðæri. Þannig hefir rás viðburðanna verið, hvað sem menn annars finna upp á að segja almenningi um, að svo og svo illa hafi verið stjórnað nú seinustu árin. Sumir líta svo á, að góðæri og lífsvenjubreytingar til aukinna þæginda hafi gert nokkurn hluta þjóðarinnar lingerðari, værugjarnari og ófærari í lífsbaráttunni. Um það skal ég ekki dæma, en hitt er víst, að einstaklingar og stéttir vilja ógjarnan missa þau réttindi og lífsþægindi, sem góðærið og velmegunin hafa skapað, og jafnvel sízt þær stéttir, sem bezta hafa aðstöðuna. Og í stað þess að rísa sameiginlega gegn erfiðleikunum og reyna að skilja og taka tillit til aðstæðna hvers annars verða flestir óánægðir með það, sem þeir missa, og skipa sér í stéttir og félög og hyggjast að vernda sína hagsmuni með harðri hendi. Iðnaðurinn er lokaður fyrir öllum nemendum. Það er hækkað kaupið, því minni sem atvinnan verður, en við það minnkar hún enn meir. Sjómennirnir heimta fleiri menn á skipin, eftir því sem skipunum fækkar, svo að nú eru að minnsta kosti fleiri yfirmenn á okkar skipum en annarsstaðar tíðkast. Því styttri sem útgerðartiminn verður, vegna aflabrests og sölutregðu, því hærra kaupgjalds er krafizt, en við það dregst útgerðin enn meira saman. Kaupmenn fá minna af vörum til að selja og leggja þá því meira á. Ég nefni þessar stéttir sem dæmi, en ekki vegna þess, að þær séu óbilgjarnari en ýmsar aðrar. Svona erfiðleikatímar eftir eyðslutíma eru góðæri aðeins fyrir eina stétt, áróðursmennina, kommúnistana. Enda hafa þeir óspart notað sér aðstöðuna til þess að vekja tortryggni milli stétta; úlfúð og stéttarhatur. Það er eftirtektarvert, að þegar Framsfl. á yfirstandandi þingi bendir á þessa hættu og hefir borið fram frv. til að fyrirbyggja algerða lokun á iðnaðinum, þá risa kommúnistar upp og hrópa, að það sé ofsókn á iðnaðarmennina. Þegar talað er um að fækka yfirmönnum á skipunum til samræmis við það, sem annarsstaðar tíðkast, ef þannig mætti styðja að því, að útgerðin gæti gengið og borið sig, þá er hrópað um ofsókn á sjómennina. Og sjálfstæðismenn hér á Alþingi glúpna undan þessum hrópyrðum, enda kemur oft sama tilhneigingin fram hjá ].eim viðvíkjandi innflutningshöftunum vegna hagsmuna kaupmannastéttarinnar. - Smátt og smátt virðist vera að takast að koma þeirri eitruðu skoðun inn í meðvitund nokkurs hluta þjóðarinnar, að réttur stéttanna sé sá eini helgi réttur í þessu landi, og enginn annar réttur til. Áróðursmennirnir telja fólkinu trú um, að nú sé eiginlega til aðeins ein dyggð - það er að vera stéttvís, með öðrum orðum sagt, blindur á allt nema augnablikshagsmuni sína og sinnar stéttar. Og eftir að búið er að binda menn þannig, er auðvelt fyrir áróðursmenn að leiða menn út í hverja deiluna eftir aðra, deilur, sem sýnast vera um hagsmuni stéttanna, en eru oft. þegar dýpra er skoðað, eyðilegging á atvinnugrein stéttarinnar. Gott dæmi um þetta er það, að nú eru það 20 stýrimenn, sem sumir hafa um 9 þús. kr. laun, sem stöðva allan siglingaflotann, sem 16 þús. landsmanna, flestir fátækir og búa við lakari kjör en þessir stýrimenn, hafa byggt upp vegna fórnfýsi og föðurlandsástar, sem kommúnistar telja eina af hinum verstu ódyggðum. Ef einhver þessara manna segði við sína stéttarbræður: „Þessi stöðvun er hættuleg fyrir atvinnugrein okkar, skipaflotann,“ o. s. frv., þá mundi hann vera stimplaður með orðinu óstéttvís, og fólki er kennt að trúa því, að það sé svívirðilegra en að vera sauðaþjófur. Kommúnistar styðja að sjálfsögðu þessi verkföll, en svo ganga þeir hér sama daginn um göturnar í kröfugöngu með stór kröfuspjöld, þar sem þeir heimta 8 þús. kr. hámarkslaun, sömu mennirnir, sem styðja kauphækkun þeirra, sem nú hafa 9 þúsundir. Þetta alveldi stéttanna er að verða íslenzku þjóðinni hættulegra en flest, ef ekki allt annað, Jafnhliða þeirri sterku tilhneigingu, að flýja framleiðsluna og erfiðið og komast inn í léttari störf. Kommúnistar, sem róa bak við í stéttunum, vita það mæta vel, að ekkert er líklegra og sigurvænlegra til þess að líða þjóðfélagið í sundur en stéttabaráttan. Því meira sem tillitslaus stéttabarátta magnast, því veikara verður þjóðfél. og því óhæfara til að sigrast á erfiðleikunum. Hér beita þeir því sömu bardagaaðferð eins og annarsstaðar og spila á sérdrægnina og eigingirnina. En það fyrsta, sem þeir sjálfir gera, þar sem þeir ná völdum, er að afnema stéttirnar, þótt menn búi þar við hin misjöfnustu kjör, og innleiða það, sem þeir kalla alræði öreiganna. Einn þátturinn í þessu starfi, að láta stéttakröfurnar og stéttahatur sundra þjóðfélaginu, er það, að þegar samþykkt er hér á Alþingi hin sanngjarnasta vinnulöggjöf, espa kommúnistar til andstöðu gegn henni og hóta því, að hún skuli brotin. Frummælandi samfylkingarinnar hér á Austurvelli í gær bar fram eina ósk, og hún var þannig: Ég vona, að í dag takist okkur að bera fram miklar kröfur. - Og fyrir framan ræðustólinn, þar sem hv. 3. þm. Reykv. talaði, stóðu kröfuspjöld með áletrun: „Niður með auðhringana“. „Átta þúsund króna hámarkslaun“. En þótt þetta og annað sé skoplegt og fullt af andstæðum og mótsögnum, hefir það þó allt hið sama og ákveðna markmið: að ala á stéttabaráttunni og sundrunginni til þess að gera þjóðfélagið óstarfhæfara, og þeir hafa rétt í því, að það er vísasti vegurinn að því marki. En við þessa menn, sem á sundrunginni ala, vil ég segja það, að þeir hefðu áreiðanlega gott af að hugleiða þá lífsreglu, að misnotkun allra gæða endar aðeins á einn veg. Þeir, sem misnota þau, glata þeim. Þessi regla er svo ófrávíkjanleg, að sjálfur lifgjafinn, sólarljósið, getur deytt, ef það er notað um of. Frelsið, sem er eitt af æðstu gæðum mannanna, er heldur engin undantekning fá þessari reglu. Misnotkun frelsisins veldur almennri tortímingu í hverju þjóðfélagi og hefir þann endir, að þeir sem misnota frelsið, glata því! Við Íslendingar vorum lengi ánauðug þjóð og almúginn kúgaður. Það hefir tekið okkur aldir að vinna þetta frelsi aftur. Og það er þetta frelsi, sem hefir gefið almenningi í þessu landi þær réttarbætur. sem hann hefir fengið. En nú er það, sem við kunnum okkur ekki læti. Bæði stéttir og einstaklingar, æðri sem lægri, virðast eftir alla kúgunina vilja njóta frelsisins eins og ofdrykkjumaður áfengis. Menn skiptast í stéttir, og í nafni stéttanna eru gerðar kröfur um aukin lífsþægindi, en öllu öðru og öllum öðrum er gleymt, og mönnum er talin trú um, að þetta sé hin æðsta dyggð mannanna. Áður þurftu menn að komast undri vernd ættar hér á landi til þess að geta komið sér vel fyrir. Nú eru það stéttirnar. Réttur þeirra er nú talinn heilagur, en rétt þjóðarinnar man enginn, og þegar á hann er minnzt, er hann með fyrirlitningu kallaður réttur hinna ríku. Það er aftur hið sama og hinn heilagi réttur ættanna áður á Sturlungaöldinni, þegar við glötuðum frelsinu, sem tók okkur aldir að vinna aftur. Þá mundi heldur enginn eftir þjóðinni. Hvað er hér að gerast? Mér finnst stundum, góðir Íslendingar, þegar athugaðar eru bardagaaðferðir stéttanna í seinni tíð og bardagaaðferðir hinna óheiðarlegri áróðursmanna, og allt þetta er kallaður heilagur réttur og frelsi, að ég endurþekki þar samskonar rétt og frelsi og hér ríkti stuttu áður en við glötuðum sjálfstæði okkar forðum. Það er þetta afskræmda frelsi. Munurinn er sá, að áður voru það ættir, en nú eru það stéttir, sem eigast við. Á Sturlungaöld tóku ættirnar sér frelsi til þess að meiða, misþyrma og kúga í nafni ættanna. Nú vilja stéttirnar hafa samskonar frelsi til að kúga allt og alla, hver fyrir sína ímynduðu augnabliks hagsmuni. Okkar saga, og saga annara þjóða, sýnir það, að í þessari mynd birtist frelsið rétt áður en það veldur tortímingu og hverfur, og þá fyrst og fremst úr eigu þeirra, sem misbeittu því. Það er orðin venja hér á Alþingi á eldhúsdegi, og henni er haldið nú, að vera með allskonar sparðatíning sannan og ósannan um ágalla á stjórnarfarinu, þótt allir þessir menn viti, að ástandið hefir verið, og er þannig, vegna utankomandi og óviðráðanlegra atvika, að hverjum flokki, sem ætti að stjórna nú, mundi reynast það næsta erfitt. En það sem við ættum að ræða um og getum ráðið við, er að afstýra hinni blindu stéttabaráttu og sérdrægni meðal æðri og lægri stétta í okkar eigin landi og koma í veg fyrir, að hún valdi meira tjóni en orðið er, geri þjóðina óhæfari til þess að brjótast fram úr örðugleikunum. Því að lokum lenda erfiðleikarnir á þjóðinni sem heild, þótt sumum stéttum takist að velta þeim af sér um stund, og þess vegna eru það hinir sönnu hagsmunir allra að taka sameiginlega á í tíma til þess að afstýra afleiðingunum, sem fyrir alla hlýtur að leiða af sundrunginni. Það er þetta, sem virðist aðkallandi fyrir þjóðina, til þess að hún geti verndað frelsi sitt, lýðræði og sjálfstæði. En því skal heldur ekki gleymt, ef gera þarf þessar kröfur um fórnfýsi til þeirra stétta, sem lægra eru launaðar og á allan hátt ver settar, að þá verða fyrst og fremst þeir einstaklingar og þær stéttir, sem meira mega, að ganga á undan um að sýna þessa fórnfýsi. Þetta er hin sanna köllun tímans eins og nú horfir við.

*Héðinn valdimarsson: Það er lærdómsríkt fyrir verkafólk að hlusta hér á hæstv. forsrh. Hann situr með stuðningi eða hlutleysi þingmanna þess, og það lítur út fyrir, að hann sé að búa sig undir að beita ríkisvaldinu til að svipta það réttindum. - Ég vil að sjálfsögðu ekki fara út í deiluna um stýrimannaverkfallið og grípa þannig fram fyrir hendur hæstv. forseta, hv. þm. Seyðf., því að sú deila er á vegum Alþýðusambandsins. Ég mun í þessum eldhúsumræðum, sem venjulega fara mikið á við og dreif, snúa mér að vinnulöggjöfinni, sem nú á að fara að samþykkja á Alþingi og rætt var um í útvarpi í fyrra kvöld, bæði vegna þess, að tími minn var of naumur þá til svars, og vegna þess að ég álit afstöðu ríkisstjórnarinnar til verklýðssamtakanna vera grundvallandi fyrir því, hvaða afstöðu verkalýðurinn tekur til ríkisstjórnarinnar, enda þótt önnur mál geti einnig valdið þar miklu um. En sú ríkisstjórn, sem nú situr, leggur hið mesta kapp á að fá frv. um vinnulöggjöf samþ. óbreytt að mestu eða öllu leyti. Hv. þm. N.-Ísf. sneri sér að mér í siðari ræðu sinni á laugardagskvöld, er ég gat ekki svarað, og eins og ég mun siðar lýsa, með þeim blekkingum, að jafnvel hér í þingsalnum eru fá dæmi annars eins. Og mun orsök þessa ekki, að hv. þm. sé þetta tamt, heldur illur málstaður. Hann fæst um það, að á fyrra þinginu 1937, er þingrof stóð fyrir dyrum og Framsókn hugðist að keyra gegnum þingið frv. sitt um vinnulöggjöf, hafi ég viljað flytja frv. frá sjónarmiði Alþfl., samið af hv. 3. landsk. þm., og Guðmundi Í. Guðmundssyni, án þess að við hefðum endurskoðað það þm. Veit þó hv. þm. manna bezt, að þetta frv. hefði því aðeins verið flutt, að við hefðum fyrst farið gegnum það vandlega og leiðrétt, og að það hefði ekki orðið samþ. á þinginu þá, heldur hefði einungis sýnt alþjóð það, að við neituðum ekki með öllu löggjöf um málið, heldur krefðumst þess, að hún væri í anda verklýðsfélaganna, og ákvæði hefði verið sett, er gerði samþykkt Alþýðusambandsins nauðsynlega. Við hefðum þá ekki þurft að standa á því fastar en fótunum að vilja enga löggjöf, eins og hv. þm. átelur, að vísu með óréttu, kommúnistana fyrir. En að loknum þessum inngangi talaði hv. þm. N.-Ísf. af miklum fjálgleik um, að við hefðum setið við sama borð og farið gegnum enn verri vinnulöggjöf en nú liggi fyrir þinginu, og hafi ég ekkert lagt til málanna, en hann gagnrýnt þetta frv. Vildi hann með þessu gefa í skyn, að ég hafi verið óðfúsastur alþýðuflokksmanna að fá vinnulöggjöf, og líklega hana sem versta, og þá víst af því, að ég hafi verið þeirra fastastur í tengslum við Framsfl. Staðreyndirnar hafa talað nokkuð öðruvísi, og verkalýðurinn mundi jafnvel í hinum fjarlægari stöðum, eins og Norður-Ísafjarðarsýslu, vera undrandi, ef þessu væri öllu ómótmælt. En það vill nú svo vel til, að ég hefi fundið skrifleg gögn, sem taka af öll tvímæli í þessum etnum, en það er uppkast að vinnulöggjafarfrumvarpinu eins og það var síðastliðið haust samið af þeim hv. 3. landsk. þm. og Guðm. Í Guðmundssyni, lagt fyrir miðstjórn Alþfl. og þm. hans, og sýnir þá stefnu, sem flokkurinn tók í þessu máli. Uppkastið var að vísu ekki vandlega rætt, en þó farið lauslega gegnum tvo fyrri kafla þess, en ekki tvo þá síðari. Á þetta plagg hefi ég þar að auki ritað aths. mínar, en ég minnist þess ekki, að hv. þm. N.-Ísf. hafi gert neinar aths. né get séð þess stað. Hvernig er svo þessi löggjöf, sem hv. þm. vitnar til? - Þar er skemmst frá að segja, að þetta uppkast með aths. mínum er í nálega öllum ágreiningsatriðum, sem gerð hafa verið við frv. það, sem nú liggur fyrir þinginu, frábrugðið því, en eins og brtt. þær, sem ég hefi gert, og allt annað og betra en frv. það, sem hv. þm. N.-Ísf. ver öllum lífs og sálarkröftum til að verja. Svo að þessi ásökun hans á hendur mér verður að hinu sárasta vopni á hann sjálfan og fylgilið hans og sýnir það eitt, hversu gersamlega rökþrota hann er orðinn. Vil ég nefna nokkur dæmi til samanburðar úr uppkasti Alþýðuflokksins á móts við núverandi frv., sem hv. þm. ver. Í 4. gr. uppkastsins eru ákvæði um, að styrktar- og menningarsjóðir félaganna og sambands þeirra séu undanskildir öllum skuldbindingum þeirra, ekki einungis sektum, heldur líka gjaldþroti, og er það ólíkt lengra gengið en nú í samþykktri brtt. Í 5. gr. uppkastsins er harðar tekið en í frv. á afskiptum atvinnurekenda af stjórnmálaskoðunum og verklýðsmálaafskiptum verkamanna, bannaðar allar ógnanir og gyllingar, en aths. hefi ég gert um frekari tryggingar í því efni. Í 10. gr. uppkastsins, sem hefir verið niður felld í frv., er skylda til, ef þess er krafizt, að fella úr gildi samning, ef verulega raskast hlutfall milli framfærslukostnaðar og vinnulauna eða gengisbreytingar koma, en sleppt með öllu framleiðslukostnaði, sem síðar var settur inn í frv. mþn. og var því þessi grein mjög verulegur ávinningur. Þá eru sérstakar 11. og 12. gr. í uppkastinu, sem nú eru algerlega horfnar, og gefa þær kauptaxta verkalýðsfélaga sama gildi sem samningi, ef honum er ekki í tíma mótmælt af atvinnurekanda - einmitt það, sem krafizt hefir verið af verklýðsfélögunum -, og eru ýtarleg ákvæði um þetta. Skipun trúnaðarmanna nær í uppkastinu lengra en í frv., t.d. í verzlunum og skrifstofum. Þá eru í uppkastinu þessi ákvæði til að tryggja afstöðu trúnaðarmanna: „Uppsögn eða önnur breyting á kjörum trúnaðarmanns, honum verulega í óhag, af hálfu atvinnurekanda, skal ætíð skoðuð sem risin af störfum hans sem trúnaðarmanns fyrir félag sitt, nema atvinnurekandi færi fullar sannanir fyrir öðru“. En þetta vantaði algerlega í frv. og er ekki fyllilega tryggt einu sinni með brtt., sem nú er nýbúið að samþ. Í 19. gr. uppkastsins er talað um, hvenær heimilt skuli að samþ. verkföll, og aðeins þessi þrjú skilyrði sett: a) á löglega boðuðum félagsfundi, þar sem minnst 20% atkvæðisbærra félagsmanna eru mættir. b) við almenna skriflega atkvæðagreiðslu utan fundar, og hafi hún staðið minnst þrjá daga. c) af þeim, sem samkvæmt ákvæði í lögum viðkomandi félags hefir verið gefið umboð til þess að taka slíkar ákvarðanir. Við þetta hefi ég gert þá aths., að auk ákvæðis í félagslögum ætti að taka gild umboð samkv. fundasamþykktum, og var það tekið til greina af þingflokknum. Með öðrum orðum: Í uppkastinn halda verklýðsfélögin sínum forna rétti til verkfallsákvarðana samkvæmt þessari grein, einmitt þeim rétti, sem flest verklýðsfélögin hafa krafizt að halda og ég hefi flutt brtt. um á þinginu. En þær brtt. hafa allar verið felldar og valdið tekið af félagsfundum og félagsstjórnum. Þá koma nokkur öðruvísi ákvæði en í frv. um fyrirvara til ríkissáttasemjara vegna verkfalla. sem ég hefi ekkert verulegt haft við að athuga nema hvað ég hefi gert aths. um, að skýr ákvæði þyrfti til þess að heimila skyndiverkföll. svipuð og ég bar fram brtt. um við 2 umr. Í uppkastinu er bann gegn pólitískum verkföllum, en linara en í frv. En ég hefi gert alvarlega aths. gegn því ákvæði. Loks hefi ég borið fram samskonar brtt. og við 2. umr. um að útiloka verkfallsbrjóta, og hefir þingflokkurinn þá ekkert haft á móti henni, en nú hefir hún verið felld. Ég hefi rakið þenna undirbúning málsins innan alþýðusamtakanna og í mþn. svo nákvæmlega vegna þess, að hann sýnir hvernig afstaða Alþfl. og einnig þingflokksins og mín sérstaklega var í þessu máli síðastl. haust, líka hv. þm. N.-Ísf., núverandi aðalverjandi frv. í þeirri mynd, sem það liggur fyrir. En þetta var áður en hægri menn Alþfl., hin svonefnda Skjaldborg, voru langt komnir með klofningsfyrirætlanir sínar fyrir síðasta sambandsþing. Það er af öllu þessu auðsætt, að uppkastið og frv. er tvennt ólíkt. Uppkastið, eða 1. og 2. kafli þess, var í aðalatriðum viðunandi lausn málsins frá sjónarmiði alþýðusamtakanna með þeim aths.. sem gerðar voru við það. En frv. er alger svik og undanhald frá hinni fyrri stefnu, einmitt í þýðingarmestu atriðunum. Sést bezt á þessu, hvilíkar ótrúlegar rangfærslur og blekkingar það eru hjá hv. þm. N.-Ísf. að vilja nugga mér upp úr frv. því, sem hann nú berst fyrir, með því að skýra frá, að ég hafi ekki gert aths. við gr. í fyrra uppkastinn. sem þar voru allt öðruvísi og þar að auki ekki endanlega frá gengið. En einmitt í þessu uppkasti eru flest þau ákvæði, sem ég vildi og vil koma inn í frv. það, sem er í þinginu nú. En hv. þm. N.-Ísf. er hinsvegar orðinn svo samdauna þeim hugsunarhætti, sem ráðið hefir hjá stærri atvinnurekendunum í þessum málum, að hann telur ákvæði uppkastsins, sem breytt hefir verið, ýmist lítils virði eða til hins verra, að 2–3 till. undanteknum, sem sumir innan þingflokks Alþfl. hafa þó líka greitt atkvæði á móti. Þeir, sem snúizt hafa gegn Alþfl. í þessu máli og sjálfum sér eins og þeir voru síðastl. haust, eru einmitt þeir hv. þm. Vilmundur Jónsson & Co. Þegar borið er saman uppkastið og frv. og síðan athuguð hin mikla leynd, sem höfð var um útsendingu frv. til verklýðsfélaga, en að engar frekari umræður voru leyfðar um uppkastið né breytingarnar á því bornar undir sambandsþing, að send voru jafnvel út fölsuð meðmæli með frv. í nafni Alþýðusambandsins, - þá fyrst verða ljós þau svík, sem hafa átt sér stað við verkalýðssamtökin og Alþfl. og stefnu hans af hálfu örfárra forustumanna flokksins, þau launráð, sem brugguð voru til þess að svíkjast aftan að verkalýðnum óafvitandi í þessu máli, - sú stórkostlega hægri sveifla, sem hv. þm. N.-Ísf. hefir gert ásamt fyrrv. hæstv. ráðh., hv. þm. Seyðf., og þeim öðrum Skjaldborgarmönnum, sem sent hafa út ávarp til almennings um að koma sér til hjálpar til að verja aðstöðu þeirra í flokknum í þessum málum og öðrum. Þeir, sem mig þekkja, vita vel, að enda þótt ég hafi ávallt óskað samstarfs við Framsfl. sem enn verandi aðalflokk sveitaalþýðunnar, þá hefir mér verið það ljósara en öðrum þm. Alþfl., að ákveðin landamæri væru, sem Alþfl. gæti ekki gengið yfir, né heldur gæti hann unnið með Framsfl., ef sá flokkur yrði íhaldsflokkur og vinstri menn Framsfl., sem eru velviljaðir vinstri stjórn og vinstri samvinnu, réðu ekki. Það er líka kunnugt innan Alþfl., að einmitt vinnulöggjöfin var mál, sem ég bjóst við, að yrði lagt hið mesta kapp á af hægri mönnum Framsfl. að útbúa þannig, að Alþfl. yrði að snúast gegn henni. Allt bæri að gera til að hindra þetta, en hinsvegar mætti Alþfl. aldrei svíkja verklýðsfélögin og grundvaliarstefnu þeirra í þessum málum. En þetta síðarnefnda er einmitt það, sem gert hefir verið, og fyrst þegar hægrimenn Alþfl. höfðu ákveðið klofning flokksins, gengu þeir að því að breyta uppkastinu og berjast fyrir vinnulöggjöf, sem verklýðsfélögin vildu ekki hafa. Lýsingar hv. þm. N.-Ísf. á því, að ég hafi gengið yfir til kommúnista í málinu, hitta því ekki mig, sem hefi haldið mér á óbreyttum grundvelli Alþfl. frá síðastl. hausti. Og afstaða verklýðsfélaganna flestra og einmitt þeirra, sem bezt hafa getað kynnt sér málin, er líka óbreytt hin sama. En það er afstaða Skjaldborgarinnar, sem hefir breytzt með klofningnum. Þeir hafa gengið andstæðingunum á vald, og nú berst hv. þm. N.-Ísf. undir þeirra merkjum í hinum sameiginlega her sjálfstæðismanna, Framsfl. og Bændafl. Hitt er annað mál, að ég. sem ekki er kommúnisti né verð það, hefi þá sannfæringu ásamt þúsundum annara alþýðuflokksmanna, að við getum rúmazt í sameiginlegum, sósíalistískum flokki, eins og hér var fyrir 1930 og fyrir var um allan heim, og sjálfsagt verður í öllum löndum í framtíðinni, jafnvel þó að það eigi að kosta það, að nokkrir vei gefnir og vel metnir embættismenn láti draga sig út úr slíkum hreinsósíalistiskum flokki, eins og á sínum tíma varð, er norski verkamannaflokkurinn var í sköpun. Nú hefir í dag fengizt nokkur bót ráðin á tveim gr. vinnulöggjafarfrv., - um trúnaðarmennina, þannig að þeir skuli að öðru jöfnu sitja fyrir vinnu, - og að fundahús, menningar og sjúkrasjóðir séu undanþegin aðför, en þó ekki allir styrktarsjóðir né líknarstofnanir félaganna, og greiddi hv. þm. N.-Ísf. og þeir félagar ekki atkv. með till. frá mér þess efnis að undanþiggja alla styrktarsjóði. Vill hv. þm. N.-Ísf. þakka sér þessar lagfæringar, sem þó ná á þessum einum sviðum alls ekki uppkastinn, en á engan hátt þakka þær mér né verklýðsfélögunum, sem mótmælt hafa hinum ýmsu kúgunarákvæðum frv. -- og vill til taka, að ég hafi ekki tekið aftur samskonar till. mínar við 2. umr., svo að hann gæti brætt þær til 3. umr. En allar brtt. mínar höfðu verið opinberlega birtar fyrir 11/2 mánuði, og var því nægur tími til bræðslunnar, en áhugi Skjaldhorgarinnar er ekki meiri en þetta, að þeir greiddu aðeins fáum af þeim atkvæði - og þó ekki allir, t. d. ekki hv. þm. V.-Ísf. En svo, þegar útvarpið á að koma til sögunnar með umræður um málið, þá geta þeir ekki aðeins með samþykki Framsóknar, heldur líka án nokkurrar mótstöðu frá Sjálfstfl., fengið þessar tvær till. samþykktar algerlega fyrirhafnarlaust. Ef viljinn hefði verið að halda frv. eins og uppkastinu, sem Alþfl. hafði síðastl. haust, ásamt aths., þá mundi frv. hafa lítið öðruvísi út en nú. En því miður: Viljann hefir vantað, - eins og allur gangur málsins og atkvæðagreiðslur hafa sýnt. Hv. þm., HG og VJ, leggja sig í framkróka til að sýna fram á, að þingflokkur þeirra sé hinn eini rétti Alþýðuflokkur - og í rauninni sé enginn klofningur í alþýðuhreyfingunni, aðeins einn maður, HV, hafi verið rekinn úr flokknum, vegna þess að hann hafi verið genginn yfir til kommúnista, en annars séu alþýðu- samtökin ánægð undir stjórn „Skjaldborgarinnar“. Þessar útlistanir og afsakanir geta ef til vill villt einhverja kjósendur þeirra í fámenninu úti um land, en hér í Reykjavík og nágrenni og viðar verka þær nánast hlægilega, og þá ekki sízt eftir daginn í gær, 1. maí. Menn skyldu halda eftir því, hvernig hv. þm. N.-Ísf. talar um þessi mál, að hann sé allra manna nákunnugastur innanflokksstarfinn og sérstaklega innan verklýðssamtakanna, að hann verji öllum tómstundum sínum til slíkra starfa og þekki, a. m. k. í Reykjavík, verkafólk hundruðum saman og hafi við það náið samband og við þið starfandi áhugalið samtakanna, sem aðallega hefir verið innan Jafnaðarmannafélags Reykjavíkur. Á kvöldin hafi ég sótt hann heim móður og þreyttur og ofurliði borinn af Dagsbrúnarfundum, og hann hafi lagt á ráðin, talað í mig kjark og bjargað öllu saman! Sér er nú hvert yfirlæti og oftrúin á sjálfan sig. Hann er veI gefinn maður og þrátt fyrir þessi ræðuhöld lengst til vinstri handar af hægrimönnum Alþfl. En mjög pólitískur er hann ekki né áhugasamur un: þessi mál. Þau mál, sem hann getur sett himin og jörð í hreyfingu fyrir, eru mál eins og dósentsmálið, sem flestum alþýðuflokksmönnum fannst ómerkilegt og litið leggjandi í sölur fyrir, - það að grafa Sigurð Einarsson í starfi, sem ekki er við hans hæfi, en frekar fyrir hans fordild. Ég efast heldur ekkert um, að hv. þm. N.-Ísf. hafi reynzt mjög liðtækur fyrir Guðmund Hagalin í því að útvega honum prófessorsnafnbótina, þó að hv. þm. Seyðf. hafi áorkað mestu í því stórmáli, sem gerði Guðmund á þrem dögum úr svo áköfum sameiningarmanni við kommúnista, að ég hafði orðið að gera það, sem ég gat til að halda honum í röðum okkar hinna sameiningarmannanna, að hirðskáldi og útfararskáldi Skjaldborgarinnar og ákveðnum liðsmanni klofningsmanna. En hitt vita flestir reyndir flokksmenn, að það er ekki nema með ærnustu fyrirhöfn, að við miðstjórn Alþfl. höfum fengið hv. þm. N.-Ísf. til að ljá tíma sinn í framboð. Að öðrum flokksstörfum en þingmennsku hefir hann yfirleitt ekki komið og margoft harðneitað að vinna slík nauðsynleg utanþingsstörf. Hann kemur aldrei á neina fundi, hvorki verkamannafundi né aðra, og þekkir ekkert af áhugaliði alþýðuhreyfingarinnar, ekkert nema Skjaldborgina. Hann er ekki í neinu flokksfélagi, - er yfirleitt alis ekki í Alþýðuflokknum, heldur aðeins í þingflokki Alþýðuflokksins. Og þetta er maðurinn, sem er frsm. hægri mannanna fyrir vinnulöggjöfinni og flytur skýrslur um, að andstaðan innan alþýðusamtakanna í Reykjavík sé lítils virði og eingöngu frá kommúnistum eða nazistum og sjálfstæðismönnum, þó að öllum sé kunnugt, að sjálfstæðismenn eru með honum um þetta frv. Og allt þetta flytur hann með látæði og orðbragði þess eina manns, sem kynnt hefir sér þetta frá rótum. Hann vill svo sem sannfæra hlustendur um, að allir þeir, sem ekki mæta á Dagsbrúnarfundum, séu fylgjendur þingflokks Alþfl., Skjaldborgarinnar. Þeir, sem mæta þeim megin frá, hafa aldrei orðið yfir 40%, þrátt fyrir undirbúningsfundi og smalamennsku hv. þm. Seyðf., á móti hundruðum alþýðuflokksmanna, sem fyrirlíta allt þetta brugg og klofningsstarfsemi Skjaldborgarinnar. Og hv. þm. N.-Ísf. veit svo sem líka, að flest öll verklýðsfélögin í Reykjavík eru aðeins smáfélög, stofnuð af andstæðingum Alþfl. til að kljúfa hann. Jæja, hvar er þá Alþfl., ef þeir menn fylla hann ekki, sem í verklýðsfélögunum starfa? –Sá Alþfl., sem ég tilheyri og hefi tilheyrt, er hér óbreyttur og hefir ekki minnkað frá síðastl. hausti, heldur vaxið. En Alþýðuþingflokkurinn, Skjaldborgin, hún er ekki að ráði innan verklýðssamtakanna hér um slóðir. Fylgi hennar hlýtur að vera þar, sem það sést ekki. En hv. þm. N.-Ísf. vonast til að geta fengið alþýðufólkið á Vestfjörðum til þess að taka dýrð Skjaldborgarinnar trúarinnar augum og steypa okkur sósíalistunum í Alþfl. út í hin yztu myrkur. 1. maí, gærdagurinn, sýndi fylgi Skjaldborgarinnar annarsvegar og verklýðsfélaganna, Alþfl. og Kommfl. í Reykjavík hinsvegar. Í hópgöngu Skjaldborgarinnar út í kirkjugarð voru taldir 260 menn með börnum, en í kröfugöngu alþýðusamtakanna voru milli 1800 og 2200 menns, eftir því hvar talið var, og miklu fleiri á útifundinum. En hv. þm. N.-Ísf. heldur auðvitað áfram: Við eigum þá, sem hvergi sáust, auk hópgöngunnar. - Ef hann sæi sjálfur, hve hlægilegur hann er, syngjandi í þessari tóntegund, þá mundi hann hætta. En þá, sem guðirnir vilja tortíma, svipta þeir líka vitinu. Hv. þm. N.-Ísf. hefir talað um foringja, sem yfirgefi alþýðuna og gangi yfir til andstæðinganna, og telur þá brtt. við frv. fjandsamlega við Alþfl., að allir meðlimir verklýðsfélaga skuli hafa kjörgengi í trúnaðarstöður þeirra og stéttarsambands þeirra. En mér er spurn: Hverjir hafa stofnað Alþfl. nema verklýðsfélögin í landinu? Og til hvers gerðu þau það, nema til að hafa pólitískt tæki til að koma fram kröfum sínum. Fyrst eftir 1930, er klofningur varð milli Alþfl. og Kommfl., var nauðsynlegt að fá biðtíma til þess að skilja Alþfl. frá Alþýðusambandinu. Því voru sett þau ákvæði um kjörgengi til alþýðusambandsþings, að menn yrðu að vera alþýðuflokksmenn. En nú er tíminn kominn til að leysa upp þetta ákvæði, því að nú er það orðið bæði til skemmda og klofnings fyrir verkalýðshreyfinguna í heild og fyrir Alþfl. sem hennar flokk. Vegna þessa ákvæðis hefir allt ákvörðunarvald um stefnu flokksins og framkvæmdir einangrazt hjá flokksstjórninni. En með þessu aukna pólitíska valdi hennar hefir yfirstjórn verklýðsstarfseminnar verið vanrækt, pólitíska starfið farið meira og meira yfir í fárra manna hrossakaup, en sambandið slitnað við alþýðuna í sambandsfélögunum, verkalýðinn og sósíalistana. Og nú vill sá meiri hluti sambandsstjórnar ásamt nokkurri hirð „skjaldborgarinnar“ svo nefndu, sem hefir hreiðrað sig innst í alþýðusamtökunum, - nú vill hann kljúfa sem mest milli þinga og útiloka með úrskurðum og bannfæringu þá sósíalista og alþýðuflokksmenn, sem vilja hafa Alþfl. fyrst og fremst baráttutæki fyrir alþýðuna sjálfa. Nú vill „Skjaldborgin“ leggja öll tæki flokksins og verklýðssamtakanna undir sína stjórn, sem ekki getur endurnýjast nema innan að. Til þess að bjarga þessu þarf að aðskilja verklýðssamtökin, landssamband þeirra og faglega starfsemi þessarar aðilja að skipulagi til frá hinni pólitísku starfsemi Alþfl., þó að hann að sjálfsögðu verði að halda sínu sérstaka nána samstarfi við verklýðssamtökin. Til landssambandsins eiga allir að hafa fullt kjörgengi og kosningarrétt, en til pólitíska flokksins eiga einungis flokksmenn að hafa kjörgengi og kosningarrétt. Þá er náð takmarkinu fyrir lýðræði innan verklýðssamtakanna og Alþfl., sem ekki er síður nauðsynlegt en utan þeirra, en „Skjaldborgin“ og hv. þm. N.-Ísf. með allar sínar varajátningar berst eindregið á móti heima fyrir. Ég gæti farið út í enn frekari lýsingu á því, hvernig klofningsstarfsemi hægri mannanna, sem geta ekki lengur talizt tilheyrendur Alþfl. í landinu, þó að þeir eigi þingflokk hans, hefir breytt hugarfari þeirra til verklýðssamtakanna í heild. Mætti nefna tilraunir hv. þm. Seyðf. til klofnings á Dagsbrún og afskipti hans af uppsögn samnings þvottakvennafélagsins Freyju. afskipti Guðmundar R. Oddssonar forstjóra Alþýðubrauðgerðarinnar af málum Alþýðusambandsins og Iðju nú upp á siðkastið, framkomuna í sjómannadeilunni o. s. frv. En til þess er ekki tími, en nóg að nefna til að sýna, hvaða menn það eru, sem fyrir skömmu hafa talizt foringjar alþýðunnar í landinu, en nú berjast gegn henni. Í þessum deilum á hv. þm. N.-Ísf. heldur engan þátt frekar en öðrum verklýðsmálum. Hann lætur sér nægja að vera sérfræðingurinn, þegar á þing er komið, og flytja siðan verkalýðnum vestfirzka, sem hann hefir verið mjög vel kynntur að maklegleikum hjá, allar fréttirnar úr Reykjavík, málaðar upp í heimahúsum, og kveðju guðs og sína. En ég vil hinsvegar flytja verkalýðnum um land allt kveðju reykvísku alþýðunnar, þúsundanna frá kröfugöngu alþýðusamtakanna og útifundunum í gær, sem vænta þess, að íslenzka alþýðan standi fast saman um samtök sín gegn árás löggjafar og atvinnurekenda gegn klofningsmönnunum, sem vilja að innan, úr sambandsstjórn, kljúfa þau og ræna skipulagi og tækjum þeirra yfir til borgaralegra flokka á rólegan og öruggan stað. Við þurfum ekki að bera kvíðboga fyrir afdrifum okkar gömlu vina eftir þessa orðahríð. Þeir eru allir óhultir og hafa fengið sín laun „hinumegin“, þ. e. a. s. hjá borgaralegu flokkunum, eftir sína virðingarverðu en árangurslausu tilraun til að stöðva sameiningar-„æfintýri“ alþýðunnar á Íslandi. Góða nótt.

Forseti (JakM): Þá er fyrstu umferð lokið, og hefst nú önnur umferð, og tala þá flokkarnir í þessari röð: Sjálfstfl., Kommfl., Framsfl., Bændafl. og síðast Alþfl. Nú tekur til máls hv. þm. A.-Húnv., Jón Pálmason, og talar f. h. Sjálfstfl.

*Jón Pálmason: Háttvirtu tilheyrendur fjær og nær! Ég skal fyrst geta þess, að þegar hæstv. forsrh. var að slá um sig með spádómum um það, hvernig hér væri ástatt, ef sjálfstæðismenn hefðu ráðið, þá er það furðulega fávislegt, því að þar talar hann um það, sem hann veit ekkert um, því við höfum verið minnihlutaflokkur í bráðum 11 ár og því ekki getað ráðið í fjármálum þjóðarinnar eða á Alþ. Á síðasta eldhúsdegi hér á Alþ. sýndi ég fram á það með glöggum dæmum, hvernig fjármálastjórnin hefir verið hér á landi að undanförnu, hvernig skuldir og rekstrarhalli framleiðslunnar hefir farið vaxandi og hvernig allur rekstrarkostnaður í ríkisstarfseminni hefir blásið út ár frá ári. Nú skal ég sýna fram á, hvaða máli síðustu þekktar staðreyndir tala um þetta efni og draga dæmin mest frá síðasta ári, 1937. Í byrjun þessa þings, þegar hæstv. fjmrh. lagði fjárl.frv. fram, lét hann vel af afkomu síðasta árs, eins og venjulega, og gat þess m. a., að skuldir ríkisins hefðu minnkað á árinu um 1 millj. kr. Þetta lét vel í eyrum, en það var ekki rétt nema að forminn til, því að jafnframt því, sem borgað hafði verið af föstum lánum, hafa skuldir ríkisstofnananna vaxið þeim mun meira, því að eftir því, sem næst verður komizt, voru þær skuldir ríkisstofnana, sem ekki eru taldar méð skuldum ríkisins á áramótum, 4½ millj. kr., þar af voru ósamningsbundnar vanskilaskuldir 1. febr. rúml. 1½ millj. kr., og í jan. hafði verið samið um 400 þús. kr. af skuldum tóbakseinkasölunnar. Auk þess voru vanskilaskuldir pósts og síma rúm 400 þús., en það virðist talið með ríkisskuldum. Við áramótin næstu á undan voru skuldir ríkisstofnana ekki taldar með ríkisskuldum, um 1600 þús. kr., svo að þessar skuldir virðast hafa aukizt á árinn um 2,9 millj. kr., en þar í er eitt fast lán, til stækkunar á útvarpsstöðinni, 747 þús. kr. Að öðru leyti er þessi skuldaaukning þannig til komin, að mikið af þeim vörum, sem ríkisstofnanirnar hafa flutt inn, hafa þær ekki getað greitt vegna gjaldeyrisskorts. Svo langt er komið t. d. með tóbakseinkasöluna, að hún skuldar meira erlendis en nemur öllum ársinnflutningnum. Það er nú náttúrlega ekki gott, að samningsbundnar skuldir ríkisins séu miklar og vaxi, en hitt er þó hálfu verra, að hinar og þessar stofnanir, sem ríkið á og rekur, skuldi hingað og þangað úti um öll lönd háar upphæðir fyrir raftæki, bíla, tóbak, brennivín, útvarpstæki o. fl. En skuldaaukningin erlendis frá viðskiptum síðastl. árs er meiri en þær 2,9 millj., sem ég hefi nú nefnt, því að nýlega upplýsti hv. þm. Vestm. hér á Alþ., að skuldir 60 innflytjenda, sem gefið höfðu skýrslu, hefðu á árinu vaxið um 2,3 millj. kr., og auk þess eru háar upphæðir þar fyrir utan, sem aðrir skulda, svo skuldaaukningin frá viðskiptum síðasta árs er ekki undir 6 millj. kr., þrátt fyrir allt gumið um góðan verzlunarjöfnuð. Eins og hv. þm. Snæf. gat um hér í kvöld, er ástandið með erlend viðskipti nú verra en nokkru sinni fyrr, enda engin furða, þegar svo er ástatt, sem ég hefi nú lýst. Þetta sannar það, sem vænta mátti, að innflutningshöft koma ekki að því haldi, sem til hefir verið ætlazt, þegar ár eftir ár er með erlendu lánsfé haldið uppi falskri kaupgetu hjá nokkrum hluta þjóðarinnar, en það kalla ég falska kaupgetu, sem er í fullu ósamræmi við kaupgetu þjóðarheildarinnar út á við og í fullu ósamræmi við fjárhagsmátt framleiðslunnar og alls almennings í landinu. Á þessu þingi, eins og undanfarið, hefir fjvn. lagt í það mikla vinnu að kynna sér ríkisreksturinn og allar þær kröfur, sem til þingsins berast. Menn undrast að vonum, að af þessu skuli ekki leiða víðtækar till. um niðurskurð á fjárl., en til þess liggja tvær aðalástæður. Sú fyrst, að allar ónauðsynlegustu greiðslur ríkisins eru föstum samningum bundnar milli stjórnarflokkanna, og till. og frv. frá sjálfstæðismönnum um niðurfellingu þeirra myndu aðeins leiða af sér rifrildi, meiri tímaeyðslu og lengra þing ár eftir ár. - Hin ástæðan er sú, að þm. horfast ár eftir ár í augu við þá aðferð ríkisstj., að taka fjárl. alls ekki til greina í framkvæmdinni nema á vissum sviðum. Verður slíkt eðlilega til að lama viðleitni þm. af öllum flokkum í því að leggja sig fram um nauðsynlegar endurbætur. Fjárl. eru árlega ljót og ákveða miklu hærri fjárframlög en þjóðin er fær um, en reynslan hjá hæstv. stj. er þó fjárl. miklu verri. Hæstv. fjmrh. hefir ár eftir ár þverbrotið það loforð, sem hann alloft hefir hrópað út til þjóðarinnar, að fylgja fjárl., og skal ég færa að því nokkru frekari rök en hv. þm. Snæf. gerði áðan. Árið 1937 segir hæstv. fjmrh., að ríkisgjöldin hafi farið 2,3 millj. fram úr áætlun fjárl., og er það allrífleg upphæð. En það er meira blóð í kúnni, því að þar til viðbótar hafa gjöld ríkisstofnananna orðið miklu hærri en fjárl. ákveða. Þannig hafa gjöldin hjá pósti og síma farið fram úr áætlun um 383 þús. kr., hjá útvarpi, tóbakseinkasölu og Áfengisverzlun 65 þús. kr., eða samtals 448 þús. kr. Hvað gjöldin hjá öðrum stofnunum hafa orðið hærri en heimildir, er ekki unnt að sjá til hlítar, af því að þær eru ekki færðar upp í fjárl. Þó er ljóst, að hjá viðtækjaverzluninni, landssmiðjunni, bifreiðaeinkasölunni og raftækjaeinkasölunni hefir verið greitt samtals rúml. 48 þús. kr. í laun um fram það, sem ákveðið er í starfsmannaskrá ríkisins. Það liggur því fyrir, að hjá stofnunum ríkisins hefir verið eytt til gjalda nærri ½ millj. kr. umfram það, sem fjárl. ársins 1937 heimila. En þetta kemur ekki fram í skýrslu hæstv. fjmrh. og er hulið almenningi, því að reikningsfyrirkomulagið er þannig, að tekjurnar samkv. 3. gr. fjárl. eru 500 þús. kr. minni en ella mundi. Umframgreiðslurnar 1397 eru því ½ millj. kr. hærri a. m. k. en hæstv. fjmrh. gaf upp. Í allri upphæðinni, 2,8 millj., eru að vísu allstórir póstar, sem greiddir eru eftir öðrum l. en fjárl., svo sem til pestarinnar o. fl., og auk þess er alltaf eitthvað, sem fer fram úr áætlun og er óviðráðanlegt, en þrátt fyrir það er eyðslan hóflaus, sem þarna kemur í ljós. Eins og kunnugt er, fer hæst upphæð af gjöldum ríkisins og stofnana þess í laun allskonar, og þær fjárhæðir fara ört vaxandi ár frá ári. Síðan byrjað var að setja af fjvn. starfsmannaskrá ríkisins, hefir ætlunin verið sú, að ríkisstj. fylgdi skránni, a. m. k. þannig að greiða ekki hærra. Þetta hefir þó alltaf verið þverbrotið af hæstv. stj., og skal ég því til sönnunar sýna fram á, hvernig þetta hefir verið síðastl. ár. Ég hefi sem sé reynt að gera upp, hve miklu munar á starfsmannaskrá og raunverulegri eyðslu í laun allskonar í allri ríkisstarfrækslunni. Alveg nákvæmt er þetta ekki, því að öll kurl koma þar ekki til grafar. Þar sem starfsmannaskrá og fjárl. ber ekki saman, hefi ég farið eftir fjárl. Niðurstaða þessarar rannsóknar er sú, að í laun hefir tekizt að eyða árið 1937 722680 kr. samtals umfram það, sem heimilað er í fjárl. Svo einstök hefir eyðslan verið á árinn 1937, jafnhliða því, sem framleiðsla landsmanna til sjávar og sveita er rekin með stórum halla. Ég gat þess í vetur, þegar ég gerði grein fyrir fjármálastjórninni í útvarpinu, að ég tæki þá stofnun sem sýnishorn, enda kvartaði Jónas útvarpsstjóri undan því, að ég skyldi vera að finna að hjá honum einum. Ég ætla ekki að tala um útvarpið sérstaklega nú, en staðfesta þau ummæli útvarpsstjórans, að það er víðar ófagurt um að litast. Það getið þið öll líka gert ykkur hugmynd um af því, að slík undur hafa skeð, að á einn ári er eytt í laun 722 þús. kr. umfram fjárl. Ég skal þá fyrst minnast á þá stofnun, sem stendur hæstv. ráðh. næst, stjórnarráðið. Þar hefir verið greitt í starfslaun árið 1937 45439 kr. umfram fjárlagaáætlun. Það er vel að verið, enda koma þar fram ýmsir furðulegir póstar. Í þessu er t. d. upphæð, sem heitir launabót, samtals 24233 kr., og fyrir aukavinnu 5415 kr. Undir annan kostnað er fært kr. 11129, sem eru laun til ýmsra manna. T. d. eru 2500 kr. til Ólafs Friðrikssonar, þótt ekki sé vitað, að hann hafi starfað neitt í stjórnarráðinu. 2750 kr. til Guðmundar Péturssonar símritara. 970 kr. til Einars Magnússonar fyrir að þýða dósentsritgerðirnar frægu. Og margt fleira. Bóndi norðan úr Skagafirði, Gísli í Eyhildarholti, fær þar 300 kr. o. s. frv. Þegar það er borið saman við fyrri ár, hvað fer í laun og annan kostnað í stjórnarráðinu auk ráðherralaunanna, má geta t. d. þess, að árið 1928 var allur kostnaður við stjórnarráðið, auk ráðherralauna, tæp 127 þús. kr., en 1937 er þessi kostnaður fullar 200 þús. Um 73 þús. kr. hefir þessi liður hækkað síðan 1928. Hjá póststjórninni hér í Reykjavík hefir kostnaðurinn aukizt allríflega síðustu árin, og þykir mér rétt að geta um það. Árið 1937 fóru launagreiðslur aðeins í pósthúsinu í Reykjavík og póststjórnarskrifstofunni um 52905 kr. fram úr heimild fjárl. Síðan 1930 hafa launin í pósthúsinu í Reykjavík hækkað um 65 þús. kr., en á sama tíma hafa launin á öllum öðrum póstafgreiðslum og bréfhirðingum í landinu hækkað um ein 4 þús. Að hækka laun á einu ári án fjárlagaheimildar í ekki stærri stofnun en pósthúsinu og póstmálaskrifstofunni hér í Reykjavík um nærri 53 þús. kr., hygg ég, að sé nokkuð einstakt stjórnarfar; og þetta er því ljótara, sem lengra er skyggnzt undir yfirborðið, því að á sama tíma sem mest hækkun hefir orðið á launum hjá póststjórninni, hafa tekjurnar minnkað og einn fyrirhafnarmesti þáttur starfseminnar næstum horfið út úr vegna haftanna, en það er erlendur bögglapóstur. Nettohagur ríkisins af póstmálastarfseminni hefir líka minnkað úr 182 þús. kr. 1933 í 24 þús. kr. 1937. En 1937 er greitt í eftirvinnu, aukalaun og frímerkjauppbót hjá póststjórninni hér hvorki meira né minna en 66800 kr., þar af fyrir eftirvinnu og aukavinnu 40 þús. kr. Eitt dæmi um stjórnina að öðru leyti á þessum stað er, að póstmeistari hefir að undanförnu haft á kostnað póstmálanna dýran lúxusbíl, einn þann fínasta í bænum, og að mestu til eigin þarfa. 1936 var kostnaðurinn við hann 3215 kr., en 1937 3364, og þá voru höfð bílakaup og gefið í milli 1800 kr., svo að kostnaðurinn 1937 varð um 5164 kr. Það hefir á þessu sviði, sem mörgum öðrum, komið í ljós, hver áhrif það hefir að skipta um menn, og margt leyfir hæstv. stj. góðum flokksmönnum. Hjá landssímanum hafa launin farið fram úr ákvörðun Alþ. á árinu 1937 um 92800 kr., en þar með eru allar I. flokksstöðvar í landinn. Þetta er nú óneitanlega allríflegt, þó að það komist ekki neitt í námunda við póstinn. En svona gæti ég haldið áfram að telja upp stofnun eftir stofnun, því að þær eru tiltölulega fáar hjá hæstv. stj., sem í launagreiðslum hafa haldið sig við starfsmannaskrá og fjárl. ríkisins. Þrátt fyrir allt þetta fer það ekki dult, að ýmsir stjórnarliðarnir hér á þingi telja á því mikla nauðsyn að hækka launin hjá starfsmönnum ríkisins. T. d. hélt hv. 1. þm. Skagf. mikla ræðu hér við 2. umr. fjárl. um það, hvílík ósvífni og lýðskrum það væri af mér, sem er bara fátækur bóndi, að heimta lækkun á launagreiðslum ríkisins. Það hefir líka tekizt að fá hæstv. fjmrh. til að hækka laun menntaskólakennara um 15 þús. kr. aðeins með fjárlagaákvæði, og þannig eru góðar líkur til, að áfram haldi. - Hvernig háttað er launagreiðslum og aukagreiðslum hjá ýmsum gæðingum stj., er mál, sem er næstum ótæmandi, og sleppi ég því að sinni. Ef til vill gefst færi á að drepa á fáein atriði, áður en þessum umr. lýkur, ef tilefni gefst til. En það er fleira en laun, sem stofnanir ríkisins eyða að óþörfu i, og mætti margt til tina. Það má t. d. nefna það, að 5 stofnanir hafa 1937 borgað til tækifærisgjafa 5694 kr. Þá hafa 5 stofnanir, raftækjasalan, landssmiðjan, útvarpið, ríkisprentsmiðjan og tóbakseinkasalan greitt fyrir skemmtiferðir starfsmanna 4060 kr., og til risnu hafa 6 stofnanir greitt 5429 kr. Mætti þar og víðar nefna ýmsa furðulega liði. Þetta eru þó smámunir einir hjá öllu því óhemjufé, sem borgað hefir verið í aukalaun allskonar og ég hefi drepið nokkuð á. Þá skal ég fara fáeinum orðum um annan þátt svipaðrar tegundar í óstjórn landsins, en það er öll kaupskrúfupólitíkin og öfgarnar á því sviði, sem þróazt hafa undir handarjaðri stj. og náð heltaki á öllum atvinnurekstri landsmanna, beinlínis fyrir það, að ríkisstj. hefir átt líf sitt undir því, að vera nægilega taumlipur við Alþýðusamband Íslands. Það er kunnugt mál, að síðastl. 10 ár hefir aldrei verið gerður svo samningur um kaup og kjör, að ekki hafi verið aukin fríðindi og hækkað kaupgjald, hvernig sem á stendur, og vitanlega af áðurnefndum ástæðum. Hagur framleiðslunnar og fjárhagsgeta landsins hefir á þessu sviði jafnt sem í launamálum alveg verið lagt til hliðar. Enn er þessi stefna í fullum gangi og verður áreiðanlega áfram, meðan sú stjórn situr, sem á lif sitt undir hinum svonefnda Alþfl. Afleiðingarnar eru nokkuð kunnar, en verða aldrei skerðar til fulls. Ég skal nú taka tvö dæmi þessu til sönnunar, sitt úr hvorum aðalatvinnuvegi. Ég ætla ekki að draga fram myndirnar úr lífi okkar skuldugu og aðþrengdu bænda í dreifbýlinu, sem flesta er búið að dæma til einyrkjahokurs og fjárhagslegrar eymdar. Ekki heldur frá útgerðarmönnum, sem undantekningarlítið eru orðnir eignalausir og vonsviknir. Nei, ég skal taka dæmin þar, sem aðstaðan er bezt, úr rekstri sjálfrar hæstv. stj. Að gefnu tilefni skal ég fyrst víkja nokkru nánar að því, sem fulltrúi Bændafl. drap, á, sem sé rekstur ríkisbúanna á Vífilsstöðum og Kleppi. Því fremur hefi ég ástæðu til að víkja að þessu, af því sá ræðumaður þekkti sýnilega ekki orsakir þeirrar útkomu, sem hann drap á og var sameiginlega sú árið 1937, að þótt engin leiga væri reiknuð eftir höfuðstólinn, lönd, hús, bústofn og áhöld, sem er að matsverði um 300 þús. kr. virði, þá er samt 6 þús. kr. halli á búrekstrinum. Þessi búskapur hefir lengst af gengið prýðilega, enda hafa búin verið heppin með bústjóra. Þó hefir gengið stórum betur á Vífilsstöðum, því að ríkið hefir lagt í það bú aðeins 26 þús. kr., en þar er nú höfuðstóll upp á 160 þús. kr. Hvernig stendur þá á þessari eindæma útkomu 1937 þarna, þar sem aðstaðan er bezt á landinu? Allur heyskapur tekinn á vélfæru túni og mjólkin keypt á 28 aura á staðnum. Þegar ég fór að athuga, hverju þetta gegndi, sá ég, að orsökin er ein, og hún er ekki of litið mjólkurverð, heldur hin, að vorið 1936 var gerður vinnusamningur við verklýðsfélag hér í Reykjavík, sem raskaði öllum fyrri reglum. Þessum samningi var kúgað inn á ráðsmenn búanna, auðvitað að þeim nauðugum, af stjórnarnefnd ríkisspítalanna, undir forustu helzta launaráðunauts stj., hv. þm. N.-Ísf. Aðalatriðin eru svona: Karlmenn hafa 110 kr. á mánuði hálft árið og 100 kr. hálft árið; kvenmenn 75 kr. á mánuði hálft árið og 55 kr. hálft árið. Allt verkafólk hefir fritt fæði, húsnæði og öll vinnuföt. Vinnutími er 9½ tími á dag. Ef lengur er unnið, t. d. við heyþurrk, þá er yfirvinnukaup eða frí í vinnutíma næstu daga. Ef giftir menn búa utan heimilis, ber búunum að greiða þeim 100 kr. á mánuði fyrir fæði og húsnæði. Allt verkafólk fær hálfsmánaðar frí um hásláttinn með fullu kaupi og allt árið frí einn dag í viku, hvernig sem á stendur. T. d. verða bústjórarnir að kaupa annað fólk einn dag í viku allan veturinn til að annast búpeningshirðingu, og raskar það vitanlega öllum reglum um hirðingu, eins og gefur að skilja. Þessi samningur mun nú vera eins dæmi á landbúnaði a. m. k. á Norðurlöndum. Áður en hann var gerður, þurftu bústjórarnir árlega að neita fleiri tugum af fólki um vinnu, svo að þörf búanna var ekki til að dreifa. Eftir nánustu upplýsingum kostar samningur þessi t. d. Vífilsstaðabúið 5–6 þús. kr. á ári í beinum framlögum, en óbeina tjónið er miklu meira, eins og útkoman ber vott um. Þið skuluð nú, bændur góðir og aðrir landsmenn, sem fylgið stjórnarflokkunum við hverjar kosningar, hugleiða það, hvernig þetta dæmi gefur myndina af manndómi ykkar ríkisstj. Hitt dæmið ætla ég að taka frá síldarverksmiðjum ríkisins, þeim fyrirtækjum, sem talin eru arðsamasti atvinnuvegur landsins eins og stóð síðastl. ár. Veiðin var fágætlega góð og verð á afurðum í bezta lagi. Um útkomuna höfum við glögga skýrslu frá öruggum liðsmanni Framsfl., Jóni Gunnarssyni framkvæmdarstjóra. Og hvernig varð svo niðurstaðan af rekstri þessara arðsömu fyrirtækja í bezta veiðiári, sem komið hefir? Þannig að rekstrarhallinn á öllum verksmiðjunum á árinu er að áliti framkvæmdarstjórans og meiri hl. verksmiðjustjórnarinnar 435 þús. kr. Þetta ódæma ástand er auðvitað að kenna óstjórn, sem eðlilega hlýtur að skrifast fyrst og fremst á reikning ríkisstj., sem setti óhæfa menn til stjórnar á þessum þýðingarmiklu fyrirtækjum. Annarsvegar hefir óstjórnin komið fram í misheppnuðum og rándýrum framkvæmdum, eins og stóru þrónni, og á þann hátt hefir óhemjufé verið á glæ kastað. Hinsvegar hafa launagreiðslur verið hóflausar. Framkvæmdarstjórinn fékk, eins og kunnugt er orðið, 12 þús. kr. árslaun, 4 þús. kr. launauppbót og 110 kr. á dag í ferðakostnað erlendis. Allir starfsmenn aðrir hafa verið launaðir á sosialistískan mælikvarða, eins og við mátti búast, og til sönnunar því, að launin hafi ekki verið mjög skorin við neglur skal ég geta þess, að ég hefi hér í höndum skýrslu um launagreiðslur til allra fastráðinna starfsmanna verksmiðjanna á Siglufirði, að ársmönnum undanskildum. Þessir menn eru 165 að tölu og hafa fengið 22 kr. á dag að meðaltali allt vinnslutímabilið, 71 dag. Nú hafa stjórnarliðarnir í verksmiðjustjórninni samið um allverulega kauphækkun til þessara manna. Þó eru síldarafurðir nú fallnar í verði um nærri helming, og síðastl. ár vantaði 300 þús. kr. til, að verksmiðjurnar gætu greitt upp rekstrarlán sitt í Landsbankanum. Á síðasta þingi hjálpuðum við sjálfstæðismenn Framsfl. til að bjarga verksmiðjunum undan þeirri óstjórn, sem yfir þeim var, og flestir okkar munu hafa gert ráð fyrir, að ráðh. flokksins, hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh., myndu ekki óðfúsir óska eftir að semja á ný við sósialista um þetta eða annað, sem hangir saman eins og keðja, fyrst stjórnarsamvinnan rofnaði á annað borð. En sjón er sögu ríkari um það efni, og þegar hæstv. forsrh. er að tala um þetta ástand, þá slær hann mest sjálfan sig, því að undir hans stjórn, hefir þetta þróazt bezt. Annars ætti það nú að vera ljóst öllum landslýð, að þessi tvö dæmi, sem ég hefi hér dregið fram frá landbúnaði og sjávarútvegi, þau sanna það betur en nokkuð annað, að ekkert land, engin aðstaða, engin góðæri, dugir til að þola slíka endemisóstjórn, sem lýsir sér í þessu og fleira. Ágætustu aðstöðu og eindæma góðæri er á arðsamasta sviði okkar framleiðslu snúið upp í ægilegan rekstrarhalla og tjón. Þrátt fyrir það er haldið áfram samvinnunni. Sama stefna er boðuð áfram, enda vitað, að ekki er á miklu betra von. Það er nú ekki furða, þótt hinn smærri og arðminni atvinnurekstur á sviði landbúnaðar og útgerðar eigi örðugt uppdráttar, þegar svona gengur þar, sem aðstaðan er bezt, enda hafa öfgarnar alstaðar læst klónum í allan frjálsan atvinnurekstur og stefnt til eyðileggingar. Nú er nýbúið að hækka kaup og auka fríðindi á siglingaflotanum hjá hásetum og vélstjórum. Kröfur liggja fyrir um hækkað kaup í vegavinnu og daglaunavinnu allskonar, og svo stöðva stýrimennirnir siglingaflotann út af kauphækkunarkröfum. Má búast við, eftir fenginni reynslu, að á öllum sviðum verði hækkað kaup, ella dregur Alþfl. hungurólina að hálsi ríkisstj. Stýrimannaverkfallið er sérstaklega ljóst dæmi um sanngirnina á þessu svíði og hvernig sú stefna og sá hugsunarháttur er, sem stjórnarflokkarnir hafa alið upp í landinu. Stýrimennirnir eru meðal bezt launuðu manna þjóðarinnar, með 5–10 þús. kr. launum auk ýmsra fríðinda. Þessir menn, sem hafa mun betri kjör en ríkar þjóðir í nágrannalöndunum veita samskonar stétt, láta spana sig til að heimta meira og hlaupa svo í land og stöðva allan flotann, þegar ekki er gengið strax að, og það einmitt þegar tæpast stendur hagur þjóðarinnar og alls almennings í landinu. Þarna er myndin af áhrifum þeirra pólitísku og félagslegu kenninga, sem stjórnarflokkarnir hafa á undanförnum árum dreift yfir landið. Ég skal taka það fram, að það hefir komið glöggt í ljós að undanförnu, að nokkrir menn í þingliði Framsfl. eru algerlega andvígir ýmsu því, sem er og hefir verið að gerast. Þeim er farið að blöskra og taka fullkomlega undir það höfuðboðorð, sem stefna Sjálfstfl. grundvallast á, að allur atvinnurekstur verði að bera sig og svara vöxtum af þeim höfuðstóli. sem í honum stendur. En þessir menn og þessar skoðanir hafa reynzt vera í minni hluta meðal hv. framsóknarmanna, og þess vegna er samið við verkfallapostulana enn á ný og sama stefna í fjármálum og atvinnulífi þjóðarinnar boðuð áfram, hve lengi sem minni hl. þingflokksins og meiri hl. kjósendanna lætur það við gangast. Ég get nú búizt við, að ýmsir, sem lítið fylgjast með alþjóðarmálum, undrist að mér skuli ofbjóða launagreiðslur og kaupgjald í landinu. Þessu er þannig varið, að það er svo tiltölulega fátt af öllu landsfólkinu, sem er á föstum launum eða í stöðugri atvinnu, að eftir því sem launin eru hærri og kaupið hærra, eftir því er ranglætið meira gagnvart öllum öðrum, sem hafa miklu verri aðstöðu og verri kjör. Í launa- og kaupgjaldsmálum á að ráða tvennt: Hvað er ríkið og atvinnuvegirnir fært um að greiða og fyrir hvað er hægt að fá fólk til þeirra starfa, sem vinna þarf. Þetta hefir verið og er að engu haft, en haldið uppi launum og kaupgjaldi á kostnað framtíðarinnar með erlendu lánsfé. Nú sækja tugir og jafnvel hundruð manna um hverja launastöðu, sem vitað er um og auglýst er, og það er margvíslegum örðugleikum og oft pólitískum kröfum háð, að koma fólki í vegavinnu og aðra þá vinnu, sem hið opinbera lætur framkvæma. því betri sem kjörin eru, því fleiri reyna að keppa um hnossið, því fleiri hverfa frá framleiðslunni, því meira verður afvinnuleysið og því breiðara djúpið milli lífskjara þeirra, sem út undan verða, þ. e. meiri hlutans, og hinna, sem hið opinbera veitir fríðindin. Þetta er óþolandi ástand, og þetta er að drepa allan sjálfstæðan atvinnurekstur í landinu og allar framtíðarvonir á því sviði. Ef einhverjir undrast mína afstöðu til þessara mála, þá vil ég minna á, að ég er hér á Alþ. fulltrúi fátækra sveitamanna og atvinnulítilla og eignalausra verkamanna. Og ég verð að segja það, að því betur sem ég kynnist ástandinu, því meira rennur mér til rifja sá mismunur, sem hið opinbera vald skapar á lífskjörum fólksins í landinn, og ekkert meira öfugmæli er til í okkar máli en jafnaðarmannaheiti þeirra manna, sem mesta eiga sökina. Nú mundu náttúrlega allir óska, og ég manna frekast, að allt fólk ætti þeim kjörum að sæta, sem bezt eru, en fátækt og framleiðsluhættir okkar lands útiloka það. Þess vegna verður að krefjast einfaldari og jafnari lífskjara, og þess vegna verður að krefjast annarar stjórnarstefnu. Þessi þjóð hefir lengst lifað á því að notast sem mest við eigin framleiðslu. Því lengra sem frá því er horfið, því meira hallar undan fæti í menningu og sjálfstæði þjóðarinnar. Þá siglir skútan alltaf undan ólgandi straumi nautnagirni, kröfufrekju og ábyrgðarleysis.

*Ísleifur Högnason: Herra forseti, góðir hlustendur! Ríkisstjórnin, sem fyrir 4 árum kallaði sig „stjórn hinna vinnandi stétta“, hefir nú í seinni tíð hætt að nefna sig því fallega nafni. Þó að það megi kallast virðingarvert, að ríkisstjórnin hefir látið af þeim ósið að skreyta sig með nafni, sem hún ekki getur borið með réttu, er það hryggilegt, að hún skuli á þann hátt hafa brugðizt óskum og vonum hins vinnandi fólks í bæ og byggð, að nú sæmdi henni betur nafnið „stjórn hinnar iðjulitlu yfirstéttar.“ Svo skýr og afdráttarlaus eru lagafrv. þau, sem Framsfl. flytur nú hér í þinginu og öll miða að því að þrengja að rétti og lífsskilyrðum hinna vinnandi stétta, að jafnvel hinar litskrúðugustu auglýsingar, sem fylgja þeim í grg. og meðmælum flm., fá ekki dulið innihald þeirra fyrir hverjum skynbærum manni. Svo langt ganga þau til móts við óskir hinna gömlu opinberu málflytjenda afturhaldsins, að þeir geta ekki dulið fögnuð sinn yfir flutningi þeirra, og yfirborðságreiningurinn, sem hinir svonefndu sjálfstæðismenn hafa belgt sig upp með í hverju máli, til þess að ósóminn af frv. lenti ekki á þeim, verður að gjalli og ösku, þegar til atkvgr. kemur, því að ef hægri foringjar Alþfl. ganga ekki með Framsókn í málum, tryggir íhaldið Framsókn það mikið fylgi við frv., að þau nái samþykki. Sem dæmi þessarar verkaskiptingar þingflokka borgaranna ætla ég að tilfæra lagafrv. það, sem nýbúið er að afgreiða frá hv. Nd. um fækkun siglingafróðra manna og vélgæzlumanna á íslenzkum skipum. Lögin um atvinnu við siglingar eru frá árinu 1936. Þá var álitið, að nauðsyn bæri til þess að fjölga stýrimönnum og vélgæzlumönnum á skipunum. Var tilgangurinn fyrst og fremst sá, að auka öryggi skipa og áhafna að öðrum þræði, og einnig til þess að veita sjómönnum í þessum starfsgreinum betri praktíska uppfræðslu og gera þá hæfari til þess að taka við ábyrgðarmeiri stöðum í skipstjórn og vélgæzlu. Gegn þessu frv. hafa komið fram hin kröftugustu mótmæli frá sjómönnum og farmönnum. Er það einróma álit þessara manna, að öryggi skipa sé aftur stefnt í voða, og sparnaðurinn við fækkun á þessu sviði sé lítill eða enginn. Skipstjóra og stýrimannafélag Reykjavíkur hefir skipað nefnd til að athuga frv., og er í nál. þeirrar nefndar færð fram mörg og ýtarleg rök fyrir skaðsemi frv. Og á hinn bóginn sýna nm. fram á, að sparnaðurinn er sama sem enginn fyrir útgerðarmenn. Telja þeir, að einmitt fyrir vöntun siglingafróðra manna hafi nokkur stórslys hér við land að öllum líkindum orsakazt, þar á meðal strand togarans Jóns forseta, sem er eitt hið hörmulegasta slys, sem hér hefir orðið. Það er blátt áfram hryllilegt ábyrgðarleysi, sem lýsir sér í því, að menn, sem þessum málum eru með öllu ókunnugir, skuli láta smámunalegan nirfilshátt nokkurra stórútgerðarmanna hafa áhrif á sig til þess að berja þessi „manndrápslög“ í gegn. Flm. frv., sem allt eru framsóknarmenn, höfðu mjög litlar málsbætur eða engar, aðrar en sparnaðarhliðina, þegar um málið var rætt. Og að lokum tók einn flm., hv. þm. Barð., þá virðingarverðu afstöðu til frv., að greiða atkv. gegn því. Það var aftur á móti hv. þm. Borgf. sem sjálfstæðismaður, sem heimtaði framgang frv., og það með þeim krafti og frekju, að hann ögraði beinlínis einum flm. þess, hv. atvmrh., með því, hvort hann ætlaði nú virkilega að bregðast „þessu fóstri sínu“, en svo kallaði hann frv. Það kom þá greinilega í ljós, að Framsókn var þarna að efna einhver gömul loforð við íhaldið. Sjálfstfl. mun hafa þótt öruggara að hafa „hreinan skjöld“ í þessu máli. Annars þykjast þeir herrar einir hafa einkarétt á því, að berjast fyrir kröfum útvegsmanna. En hér skiptir auðvitað engu máli um afkomu útvegsins, nema ef vera kynni, að þeir, sem eiga ryðkláfa og fúaduggur, haldi ekki neitt sérstaklega upp á þessa gripi og kysu heldur að hafa vátryggingarféð milli handa. Það verður mjög að harma það, að þm. Framsfl. skuli láta ginna sig til að ganga þannig erinda Íhaldsins, eins og hér hefir raunin á orðið. Og þessi afstaða öll verður beinlínis viðurstyggileg, þegar formaður Framsfl. ritar hverja greinina á fætur annari í Nýja dagblaðið, þar sem hann fellir höfug krókódilatár yfir hinum bágu kjörum sjómanna, mönnunum, sem hann vorkennir einhver ósköp að vera langdvölum frá heimilum sínum og búa við mjög slæm kjör. Hann spyr í feitum fyrirsögnum að því, hvers vegna endilega þurfi að ofsækja sjómennina. á þeim sama tíma sem hann lætur flokksmenn sína flytja lagafrv. þess efnis, að auðveldlega getur leitt til þess, að heimilin heimti þá aldrei framar. Ég hefi sérstaklega tekið þetta mál til meðferðar vegna þess, að enn á frv. eftir að ganga í gegnum Ed., og vænti ég þess fastlega, að hinir hugsandi og betri menn Framsfl. hefti framgang þess þar. Þetta frv., sem ég hefi gert að umtalsefni, er auk þess, sem það er skaðlegt, mjög hættulegur leikur í stjórnmálataflinu. Eftir að afturhaldsöflin í Framsfl. urðu úrkula vonar um það, að fá meiri hl. þingliðs flokksins til þess að ganga inn á stjórnarsamvinnu við íhaldið, hafa þessi afturhaldsöfl unnið markvisst að því, að eyðileggja samstarf Alþfl. og Framsfl. Þetta er á góðum vegi með að takast. Í taflinn hafa hægri foringjar Alþfl. beðið þann eftirminnilega álitshnekki, að þeim er sýnilega ekki viðreisnarvon. Nú sýnist röðin vera komin að þeim þm. í Framsfl., sem ekki hafa viljað láta undan form. flokksins, og á meðan hann sjálfur þvær hendur sínar í Nýja dagblaðinu og flaðrar upp um sjómennina, lætur hann flokksmenn sína flytja hvert frv. öðru óvinsælla, með skírskotun til undangenginna flokkssamþykkta, í þeim tilgangi jafnframt að rýja af þeim fylgið eins og hægri foringjum Alþfl. Vinnulöggjafarfrv., frv. það, sem ráðgerir að svipta sveinafélögin rétti til þess að takmarka tölu iðnnema, og frv. það, sem ég hefi verið að lýsa, eru öll þess eðlis, að þau hljóta að verða illa þokkuð og hötuð af þeim, sem þau snerta mest. Og hver sá þm., sem sekur gerist í því að ljá þeim fylgi sitt, opinberar fjandskap sinn við alþýðu landsins. Stjórnin hefir sýnt mjög vítaverða vanrækslu í því að búa þjóðina undir að taka afleiðingum komandi kreppu og yfirvofandi heimsstyrjaldar. Þegar í fyrrahaust lá hér frammi í lestrarsalnum fundarályktun frá Vestmannaeyjum, sem krafðist aðgerða þingsins í þessum efnum. Og ekki þarf því um að kenna, að okkur hafi ekki borizt mjög ótvíræðar aðvaranir um þessi mál frá aðiljum, sem óhætt er að telja, að ríkisstj. og þingið taki meira mark á en kjósendum sínum. En það eru fréttir, sem daglega berast um varúðarráðstafanir ríkisstjórna og þinga á Norðurlöndum, gerðar í því skyni að mæta afleiðingum stríðs og kreppu. Það er ekki nóg með, að ríkisstj. vanræki gersamlega að sameina fólkið til átaka í þessum efnum, eins og við kommúnistar höfum krafizt, heldur er beinlínis svo sumt af ráðstöfunum hennar, að þær ganga í þveröfuga átt eða gera oss enn erfiðara fyrir um að mæta þessum vágestum, þegar þá ber að garði. Það er ekki nóg með það, að útsæðiskartöflurnar séu af skornum skammti, og má um það eflaust kenna verzlunarstéttinni eins og grænmetiseinkasölunni, að hafa ekki pantað nóg af útsæðiskartöflum, heldur er hitt alvarlegra, að kartöflurnar eru svo uppskrúfaðar í verði af grænmetiseinkasölunni, með háu verzlunarálagi, og ríkinu, með aðflutningsgjaldi, að það stappar nærri okri. Mér hefir verið skýrt frá því af innflytjenda útsæðiskartaflna, að kartöflur hafi kostað 8,78 sekkurinn við skipshlið. Tollar, aðflutningsgjald og álagning grænmetisverzlunarinnar námu 5,03 kr. á hvern poka. Smásölunum er heimilt að leggja 40% á kartöflur í útsölu, þótt bót sé í máli, að fæstir eða engir hafi notað sér það. Samt sem áður verða kartöflurnar óhæfilega dýrar. Og veldur þar um mestu álag ríkisins, að fjöldi garðeigenda hefir engin ráð til að kaupa útsæði í þá garða, sem hann hefir, hvað þá að fátækir verkamenn og bændur geti látið sig dreyma um að auka kartöfluræktina. Það er hálfur mánuður síðan ég vítti þetta hér á þingi, að einum ráðh. viðstöddum a. m. k. En að þetta hafi verið leiðrétt, er mér ekki kunnugt. Þess er hér með krafizt af ríkisstj. fyrir hönd þeirra mörgu, sem við kartöflurækt fást, og jafnframt í nafni alþjóðar, sem á svo mjög undir því, að nóg sé til af þessari nauðsynjavöru, að hún tafarlaust afnemi allan toll og allt álag á útsæðiskartöflur og sjái um, að nóg verði til útsæðis, þegar verður farið að sá. Enginn ágreiningur virðist um það vera, að nauðsyn beri til þess að hagnýta bæði hveraorku og fallvötn, svo sem frekast er unnt, til þess að spara þjóðinni erlent eldsneyti og orkugjafa. Eitt stærsta málið, sem að þessu lýtur, er hitaveita Reykjavíkur. Nú hefir tekizt svo illa til við undirbúninginn á þessu máli, að ekki hefir tekizt að fá erlendis fé til þess að framkvæma hitaveituna fyrir Reykjavikurbæ. Með tilliti til ófriðarhættu er þetta ekki lengur einkamál Reykjavíkur, heldur mál, sem alla þjóðina varðar. Tugum þúsunda tonna af kolum er eytt til hitunar og suðu hér í Reykjavík. Gera má ráð fyrir, að mjög erfitt verði um aðdrætti á kolum til landsins, ef til styrjaldar kæmi, vegna sjóhernaðar, og verður þá augljóst mál, hve mikill ávinningur það væri fyrir aðra landshluta, ef ekki þyrfti að sjá Reykjavík fyrir kolum. Sama máli gegnir vitanlega um þá aðra staði í landinu, sem tök eru á að nota jarðhitann. Þess ber einnig að gæta, að ef hægt yrði að hrinda byggingu hitaveitu Reykjavíkur í framkvæmd, yrði það svo mikil atvinna, að betri tök yrðu á því fyrir ríkissjóðinn að fullnægja þörf annara landshluta um úthlutun atvinnubótafjár. En bezt myndi öllu atvinnubótafé varið til stuðnings þeim framkvæmdum, bæði í hagnýtingu innlendrar orku og aukningu garðávaxta, sem gerðu þjóðina sem óháðasta erlendum innflutningi. ríkisstj. ber að sjálfsögðu að láta þetta hitaveitumál til sín taka, og þingið myndi vinna þarfasta verk með því að greiða fyrir skjótri lausn þess. Till. okkar kommúnista um það, að ríkið gengi í ábyrgð fyrir útgerðarfélög og einstaklinga til þess að kaupa nýtízku stór dieselmótorskip og endurnýja á þann hátt flotann, hefir hv. Alþingi enn á ný vísað á bug við 2. umr. fjárlaganna. Mér þykir óþarft að lengja umr. um þetta mál með því að endurtaka það, sem ég sagði um þetta efni við útvarpsumr. um fjárlögin í fyrra. Aðeins get ég upplýst það, og hefi eftir góðum heimildum, að danskt 100 smálesta dieselmótorskip, stundaði dragnótaveiði við suðausturströnd landsins 9 mánuði síðasta árs og seldi aflann til Englands. Aflasalan var að verðmæti þessa 9 mánuði 6000 sterlingspund eða röskar 130 þús. krónur og taldi sá, er sagði mér frá þessu, að kostnaður við úthaldið myndi ekki hafa farið fram úr helmingi þess, sem aflinn seldist fyrir. Ég vil að nýju undirstrika það, að mér virðist það barnaskapur að ætla sér að rétta við togaraútveginn með því að ívilna honum um alla tolla og skatta. Það er augljóst, að auk þeirrar óstjórnar, sem ríkir í togaraútgerðinni, að kolavélar þær, sem notaðar eru, eru sá baggi, sem allt er að sliga. Það er ekki einungis hið háa verð kolanna, heldur þungi þeirra og þungi sjálfra gufukatlanna í samanburði við steinolíu og þunga dieselvéla, sem riður baggamuninn um það, að fiskframleiðsla á gufuskipum verður að mun dýrari en á dieselskipum, og ber þá einnig að taka legu landsins til greina. Hinn frjálsi erlendi markaður spyr ekki um tilkostnað við framleiðsluna; og í samkeppninni við dieselmótorskipin verða gufuskipin undir. Eina framtíðarlausnin á útvegsmálum okkar er því sú, að breyta til frá kolavélum í dieselmótora í flotann. Að till. okkar í þessu efni hafa ekki mætt meiri skilningi en raun ber vitni, verður hæstv. ríkisstjórn ekki ein sökuð um. Allir þeir hv. þm. úr öllum hinum flokkunum, sem lögðust gegn till., eiga þar óskipt mál. Sjálfstæðismenn hafa hreyft því hér á þingi, að ríkið hætti að reka bú sín á Kleppi og Vífilsstöðum, og bera því við, að tap hafi orðið á rekstri búanna síðastl. ár. Kenna þeir um, að eigi sé gætt hófs um greiðslu launa til verkamanna, sem á búunum vinna. Ég hefi séð vinnuskýrslur Kleppsbúsins frá árinu 1936, og verður ekki sagt, að kaupið þar sé óhæfilega hátt, þótt hækkað hafi verið, frá því sem áður var, og ekki hærra en annara verkamanna, sem að landbúnaði vinna hér í nágrenni Reykjavíkur. Miklu frekari ástæða er til að ætla, að eitthvað færi í handaskolum, hvað rekstri búanna viðkemur. Ríkið rekur eitt bú að Reykjum í Ölfusi. Þetta bú hefir að vísu með höndum fjölbreyttari búskap, en það hefir skilað miklum tekjuafgangi bæði árin 1936 og 1937, 20 þúsund kr. fyrra árið og röskum 11 þús. kr. hið síðara. Í viðtali við bústjórann þar upplýsti hann, að nautgriparæktin þar hefði einnig borið sig, enda þótt að ýmsu leyti sé örðugra en t. d. á Kleppi og Vífilsstöðum að reka þessa grein búskaparins. Mjólkin er 3 aurum lægri hver lítri en á báðum hinum búunum, nokkuð af hinu ræktaða landi ný-rækt og kostnaðarsamari flutningur að og frá en á hinum búunum. Þessum bústjóra er nú Sagt upp starfi sínu frá næstu áramótum vegna væntanlegrar skipulagsbreytingar þar eystra. Þar á að verða skóli og tilraunabú í framtíðinni. Þangað mun nú vera ráðinn skólastjóri, því að augsýnilega hefir hann vantað eitthvað að gera. Ég vil í þessu sambandi taka það fram, að ég hefi ekki hugmynd um stjórnmálaskoðanir bústjórans á Reykjum, nema að hann er ekki flokksbróðir minn. því skal ekki haldið fram að óreyndu; að þessi maður, sem við á að taka, sé ekki starfi sínu vaxinn, en hitt tel ég með öllu óafsakanlegt, að víkja trúverðugum mönnum og hagsýnum frá stofnunum ríkisins. Hér á ég ekki við hagsýni, sem felst í kaupkúgun, og hefi ég ekki heyrt, að á Reykjabúinu hafi henni verið beitt. Hagsýni getur verið fólgin í hirðusemi og réttri vinnutilhögun, og þjóðin gerir kröfur til þess, að menn með slíkum kostum stjórni opinberum rekstri, en ekki menn, sem vegna stjórnhollustu einnar saman fá að hanga í stöðum sínum. Flokksbróðir minn, hv. 1. landsk., hefir lýst nokkrum þeirra frv., sem Kommfl. hefir borið fram á þinginu. Ég ætla að minnast á tvö, sem bæði hafa verið borin fram á þessu þingi og hinu síðasta. Annað er frv. um greiðslu kaupgjalds í peningum og er farið fram á það. að kaupgjald skuli skilyrðislaust og án allra undantekninga greitt verkamönnum í peningum. Í gildandi lögum eru ákvæði, sem rýra gagnsemi gildandi kaupgreiðslulaga, svo að hægt er fyrir atvinnurekendur að komast framhjá þeim. Víða í bæjum landsins er kaup ennþá greitt með vörum eða skuldajöfnuði, og eiga bæjarstjórnir sumra bæja þyngsta sök í þessu efni. Með því að greiða starfsmönnum sínum og verkamönnum laun sín með ávísunum á vöruúttekt í kaupmannaverzlunum gefa bæjarstjórnirnar þessum verzlunum sínum kost á að rýra tekjur starfsmannanna með óhæfilegu verzlunarálagi. Auk þess sem það heftir frjálsræði manna um val á, hvar þeir kaupa sínar lífsnauðsynjar, og gerir þeim öll skipti óhagkvæmari. Vegna lágmarksálagningar á ýmsum vörum bænda kæra þessar verzlanir sig ekki um að hafa þær á boðstólum þar eð þeim er hagkvæmara að verzla með vörur, sem þeir geta lagt á eftir eigin geðþótta. Af því leiðir, að launþegar geta ekki, þótt þeir vildu, keypt ýmsar vörur landbún., og er því þessi kaupgreiðslumáti, sem ég hér hefi lýst, einnig til óþurftar bændastétt landsins. Engu að síður hefir flokkslið Framsóknar og Alþfl., sem skipar meiri hl. í öllum n., ekki fengizt til að skila nál. um þetta mál. Leiðrétting sú, sem hér er farið fram á, kostar ekki ríkissjóð grænan túskilding, en er stórvægilegt hagsmunamál hinum vinnandi stéttum. Þetta mál leyfa þeir fulltrúar bænda og verkamanna sér að hundsa. og má af því marka hollustu þeirra við þessar stéttir. Hitt málið er frv. um innlendar skipaviðgerðir. Árlega er greitt út úr landinu í verkalaun hundruð þúsunda króna fyrir viðgerðir á íslenzkum járnskipum. Hér myndi auðvelt að frumkvæma skipaviðgerðir eins vel og fljótt, og það er álit margra, sem málum þessum eru kunnir, að viðgerðirnar yrðu sízt dýrari hér á landi en erlendis. Iðnaðarmenn hafa eindregið mælt með því, að lög, sem færu í þessa átt, yrðu sett af Alþingi. En það gegnir sama um þetta frv. og önnur, að því hefir ekki verið skilað úr n., og er ekki sýnilegt, að það muni koma þaðan á þessu þingi. Þjóðin má ekki láta umboðsmönnum sínum á Alþingi liðast að halda uppteknum hætti, að vanrækja hin mest-aðkallandi mál til viðreisnar hag þjóðarinnar og tryggja hana gegn hættu stríðs og kreppu. Það má ekki líðast, að í hverju máli sé látið stjórnast af blindum flokkshagsmunum án minnsta tillits til velferðar fólksins. Kommfl. æskir samvinnu við alla þá menn í þinginu, sem vilja, þótt ekki væri nema að einhverju leyti, fallast á nauðsyn þess, að mái okkar nái fram að ganga, eins og hann sjálfur er og reiðubúinn til að þess að styrkja hverja þá viðleitni, sem miðar að því að tryggja landslýðnum betri afkomu. Utan þingsins vinnur flokkurinn þrotlaust að sameiningu alþýðunnar til lausnar hinna aðkallandi mála, og það með ágætum árangri. Dagurinn í gær sannaði þm. það, að alþýða landsins lætur ekki standa á sér til þess að vinna að settu marki. En það er: Verndun þeirra lýðréttinda, sem þjóðin þegar nýtur. Markviss sókn til fullnægingar lífsskilyrðum samboðnum menningarþjóð.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Hæstv. forsrh. hefir flutt hér yfirlitsræðu um niðurstöður af starfi ríkisstjórnarinnar. Ég ætla þess vegna að snúa mér að því að svara því, sem hér hefir komið fram í kvöld, þótt ég geti náttúrlega ekki á þeim stutta tíma, sem ég hefi til að svara, fengizt við allt það moldviðri, sem hér er þyrlað upp. Hv. þm. A.-Húnv. deildi á ríkisstjórnina fyrir launagreiðslur. Ég get fært sannanir fram fyrir því hvenær sem er, að launagreiðslur hjá ríkisstofnunum eru yfirleitt lægri hjá þeim, sem hafa laun um meðallag og yfir meðallag heldur en hjá stofnunum í Reykjavíkurbæ. Og á sama tíma sem ríkisstj. hefir unnið að því að færa niður kaup hjá þeim, sem hærra eru launaðir, þá er ekkert gert eða sáralítið til þess hjá hliðstæðum fyrirtækjum og einkum hjá þeim fyrirtækjum, sem flokksbræður hv. þm. A.-Húnv. stjórna. Ég hefi athugað launagreiðslur hjá 16 einkafyrirtækjum hér í Reykjavík, og ekki tekið bankana með. Niðurstöðurnar eru, að í þessum 16 fyrirtækjum eru 23 framkvæmdarstjórar, og meðallaun þeirra eru 16 þús. kr. á ári. Ennfremur eru 7 aðrir með 11 þús. kr. árslaun að meðaltali. En hæstu laun hjá forstjórum ríkisins eru 10 þús. kr. á ári, eins og laun eru að meðaltali hjá bókurum og fulltrúum hjá þessum einkafyrirtækjum. Og ráðherralaunin eru sem kunnugt er 10 þús. kr. Þá eru bankarnir. Hjá Landsbankanum eru 3 menn með 21600 kr. að meðaltali og 3 með 11 þús. kr. Hjá Útvegsbankanum er 1 með 21600 kr. og 2, sem unnið hafa til skamms tíma með 12 þús. kr. að meðaltali, og 3 með 10500 kr. Þessar launagreiðslur eru flestar hjá fyrirtækjum, sem flokksbræður hv. þm. A.-Húnv. ráða yfir. Og fram til skamms tíma hafa þeir haft meiri hluta í bankaráði Landsbankans, og mér er ekki kunnugt um, að þeir hafi gert nokkra einustu tilraun til, að færa launin niður. Ég vil nefna sem dæmi það, sem kom nýlega fram í sjúkrasamlagi Reykjavíkur, sem er ákaflega eftirtektarvert í sambandi við launagreiðslur. Þar varð ágreiningur um, hvað launin ættu að vera há. Vildu fulltrúar Sjálfstfl. og Alþfl. hafa launin a. m. k. 600 kr. á hverjum mánuði. Var það nokkuð fyrir ofan það, sem fulltrúi Framsfl. lagði til. Þannig er afstaða Framsfl. yfirleitt, bæði þeirra, sem fara með stjórn, og undirtektir blaða hans gagnvart launagreiðslum. En hver er afstaða Sjálfstfl.? Hver nema sú, að það voru blöð þessa flokks, sem í sambandi við sjómannadeiluna á Siglufirði æstu upp kröfur sjómanna til launahækkunar og héldu fram, að þær væru á fullum rökum. reistar, þrátt fyrir tap á útgerðinni. Það voru atvinnurekendur á Siglufirði, sem höfðu forgöngu í því að hækka launin í launadeilunni þar. Það, sem bezt ber vitni um afstöðu sjálfstæðismanna í launamálum, er það. að ekki einu sinni þessir fjórir sjálfstæðismenn, sem eiga sæti í fjvn. fyrir hönd flokksins, gátu sameinazt um till. hv. þm. A.Húnv. um að lækka laun hjá ríkisstofnunum. Einn af þeim greiddi atkv. gegn henni. Og það er á allra manna vitorði, að hér á þingi myndi till. hv. þm. í þessu efni ekki fá neinn byr innan Sjálfstfl. Með hverju ætlar hann að ráða bót á þessum of háu launagreiðslum? Með því að fylgja Sjálfstfl. Með því að vinna að því, að flokkurinn fái meiri hluta og þeir menn, sem ráða launakjörum hjá Sölusambandi íslenzkra fiskframleiðenda og hjá Eimskip og öðrum stofnunum í bænum, sem gera nær ókleift að lækka laun hjá ríkisstofnunum. Þetta eru nú heilindi! Hver skyldi trúa, að menn eins og hv. þm. Reykv., hv. þm. Vestm., hv. þm. G.- K. og hv. þm. Borgf., sem allir eiga mikinn þátt í því að ákvarða launakjör hjá þeim fyrirtækjum, sem ég talaði um, verði til að lækka launin hjá þeim, sem hærri laun hafa í þjónustu ríkisins, eftir að þeir hafa tekið þessa ákvörðun í þeim fyrirtækjum, sem þeir ráða yfir. Ef ríkisstj. er ámælisverð fyrir að greiða það kaup af hálfu ríkisins, sem gert er nú, hvað má þá segja um þá sjálfstæðismenn, sem reka þannig umboðsstjórn eins og t. d. í Sölusambandinn, þar sem þeir ákveða mönnum allt að því tvöfalt hærri laun en þeir hafa, sem hæstu laun hafa hjá ríkisstofnunum. Ef við höfum brugðizt trúnaði kjósenda okkar, hvað má þá segja um þá, sem hv. þm. A.-Húnv. ætlast til, að komi til valda hér á Alþingi? Og hversu færir væru þeir til að lækka þessar greiðslur, sem hann hér hefir verið að fjargviðrast um? Hér á þingi hefir enginn af flokksbræðrum hv. þm. A.-Húnv. tekið undir þessi mál með honum, og það er vegna þess, að þeir eru honum alls ekki sammála. Hinsvegar er það vitanlegt, að ef þeir ættu að ráða, þá yrðu það þeir, en ekki hv. þm. A.Húnv., sem skipuðu þessum málum. Hv. þm. A.-Húnv. fór hér með nokkrar fleiri tölur aðrar en þær, sem snerta launagreiðslur, og var með ýmiskonar upptuggu um það, að samtals hjá öllum ríkisstofnunum færu í tækifærisgjafir 5 þús. kr., til skemmtiferða 4 þús. kr. og til risnu 5 þús. kr. Þetta er allt og sumt af þessu tagi, sem hann hefir getað fundið í 3 mánuði. En sumt af þessu er þannig, að ekki er hægt að spara það, vegna þess að einkafyrirtækin hafa veitt mönnum þessi fríðindi og ríkisfyrirtækin hafa komið á eftir. Ég hefi viljað skapa heilbrigt aðhald um kostnað ríkisrekstrarins og lagt mig fram til að sjá um, að fjvn. fengi nægilegan tíma til að sinna þessu. Ég hefi gert það í þeirri trú, að stjórnarandstæðingar vildu hafa í n. heilbrigða gagnrýni og þannig styrkja ríkisstj. gagnvart einstökum forráðamönnum, sem kannske hafa tilhneigingu til að fara ekki sem sparlegast með fé. En slíkur málflutningur eins og hjá hv. þm. A.-Húnv., með þeirri illkvittni og ósanngjörnu gagnrýni, sem hann notar, verður til einskis gagns. Nú er ekkert við því að segja, þótt hv. þm. A.-Húnv. deili á háar launagreiðslur og annað þessháttar og reyni að auka fylgi Sjálfstfl. ef honum gæfist tækifæri til og álíti, að Sjálfstfl. myndi reynast betur en Framsfl. En af þeim dæmum, sem ég hefi bent á, og fjölda mörgum öðrum, sem hv. þm. A.-Húnv. eru eins kunnug eins og mér, þá veit hann, að það er svo fjarri því, að það myndi verða stýrt nær hans sjónarmiðum, þó að Sjálfstfl. réði í þessu máli. Þess vegna er það aðallega ámælisvert hjá hv. þm. að láta Sjálfstfl. nota sig til að hafa þennan málflutning í útvarpið og tyggja þetta í eyru kjósenda vitandi að það er ekkert annað en blekkingar, og yrði ekki framkvæmt, þótt hans flokkur kæmist í meiri hl. Hv. þm. A.- Húnv. sagði einhverju sinni í útvarpið í sambandi við launagreiðslur, að hann myndi aldrei láta bregða sér um „hin þöglu svik“. En ég vil nú segja þessum hv. þm., að hann gerir sig beran að ennþá verri svikum með því að leggja áherzluna á að gagnrýna þau atriði, sem fara betur úr hendi, en láta vera að deila á það, sem fer stórlega verr úr hendi fyrir hans flokksmönnum. Hv. þm., sem hér hafa talað, hafa rætt nokkuð um afkomu ríkissjóðs, og það með nokkuð undarlegum hætti, þannig að þeir hafa sérstaklega lagt megináherzlu á að reyna að rugla málin fyrir hlustendum, svo að þeir fengju ekki að átta sig á þeim. Hv. þm. Snæf. sagði, að skuldir ríkissjóðs hefðu í tíð núverandi stj. aukizt um 5–6 millj. kr. Í árslok 1934 hefðu þær verið um 12 millj. kr., en í árslok 1937 46 millj. kr., sem sé að aukningin á þessu tímabili hefði verið 4 millj. En öll sú upphæð er ekki nema sem svarar því, sem ríkið hefir tekið á sig af skuldum Útvegsbankans. Niðurstaðan er því sú, að vegna ríkisrekstrarins hafa skuldirnar ekki hækkað einn einasta eyri á þessu tímabili, þrátt fyrir þótt að greiddar hafi verið til óvenjulegra útgjalda og óvenjulegra framkvæmda á þessu tímabili stórkostlegar fjárhæðir úr ríkissjóði. Vil ég í því sambandi nefna skuldir vegna Skeiðaáveitunnar, 350000 kr., áhvílandi skuldir Eyrarbakka og Stokkseyri 250000, til fiskimála 750000 og vegna sauðfjárpestarinnar 630000 kr. Þrátt fyrir allar þessar miklu skuldir, sem ríkið hefir þannig tekið á sig vegna annara, og þrátt fyrir þessar gífurlegu upphæðir, sem orðið hefir að leggja fram vegna sérstakra ástæðna, hefir tekizt að komast yfir þetta tímabil án þess að skuldir ríkissjóðs hækkuðu um einn einasta eyri. Þá hefir sí og æ verið talað um hin stórauknu útgjöld ríkissjóðs og haldið fram, að það væri aðallega kostnaður við ríkisreksturinn. Ég hefi athugað sérstaklega útgjöldin samkvæmt 9. og 10 gr. fjárlaganna, en það er alþingiskostnaður og kostnaður við stjórnarráðið og annar slíkur kostnaður. Hann nam árið 1926 6,4% af útgjöldum ríkisins, en árið 1936 var hann aðeins 5%. Hlutfallstala þessara útgjalda hefir því lækkað á þessu tímabili. Kostnaður á 11. gr., dómgæzla og lögreglustjórn, var 1926 5,9%, en 1936 var hann 6%, þrátt fyrir allar þær geysilegu upphæðir, sem varið hefir verið nú síðari árin til þess að bæta lögreglueftirlit og löggæzlu, svo að það er miklu betra nú en þá, og samt hafa þessi gjöld ekki aukizt hlutfallslega. Þetta sífellda tal stjórnarandstæðinga um aukin útgjöld og árásir á stj. í sambandi við það, kemur heldur ekki sem bezt heim við það, sem þeir segja, þegar þeim liggur á að halda öðru fram, sbr. t. d. síðustu bæjarstjórnarkosningar. Þá var birt yfirlit frá hagfræðingi Reykjavíkurbæjar, þar sem því var haldið fram, að óhjákvæmilegt væri að útgjöld bæjarins ykjust, ekki aðeins sem svaraði venjulegri aukningu bæjarins. heldur talsvert meira, vegna þess að kröfur bæjarbúa á hendur bænum væru alltaf að aukast. Þetta kemur ekki sem bezt heim við það, sem hv. stjórnarandstæðingar segja hér á eldhúsdaginn um útgjöld ríkissjóðs. Ég hefi ekki tíma til að svara þeirri ádeilu, sem hér hefir komið fram um umframgreiðslur stj. eða þær tollahækkanir, sem hún hefði komið á. en vil eyða þeim mínútum, sem ég á eftir, til þess að fara nokkrum orðum um gjaldeyrismálin. Hæstv. forsrh. gaf um þau atriði mjög glöggt yfirlit í ræðu sinni áðan. Hv. andstæðingar stj. hafa haldið fram, að í þeim málum ríkti nú hið mesta öngþveiti, og gengið þar svo langt, að þeir hafa haldið því fram, að skuldir þjóðarinnar við útlönd hafi hækkað á undanförnum árum um 30 millj. kr., og þessi tala er þannig fengin, að þeir segja, að skipulagsnefnd atvinnumála hafi haldið fram, að í árslok 1931 hafi skuldirnar verið 74 millj., en í árslok 1936 hafi þær verið 105 millj., og svo segja þeir, að mismunurinn sé um 30 millj. Þetta er áreiðanlega vísvitandi fölsun hjá hv. þm. Skipulagsnefnd atvinnumála gerði skuldirnar ekki upp nær okkur en til ársloka 1934 og komst ekki að þeirri niðurstöðu, að þær væru 74 millj., heldur 93600000 kr. eins og stendur skýrum stöfum í áliti n. En svo áætla þessir hv. þm., að síðan hafi skuldirnar hækkað um 12 millj., en það er gert alveg út í bláinn og þvert ofan í allar staðreyndir, sem fyrir liggja. Samkvæmt upplýsingum hagstofunnar, þá liggur það fyrir, að skuldirnar hafa hækkað um 6,5 millj. frá árslokum 1934 til ársloka 1936 og heldur lækkað á árinu 1937. Þetta liggur í þeirri einföldu staðreynd, að um leið og komið hafa nýjar skuldir, hafa eldri skuldir verið greiddar um 4 millj. kr. árlega, sem eru þær föstu afborganir. Það hefði þó verið minnsti þegnskapur, sem þjóðin hefði getað ætlazt til af fulltrúum sínum á Alþingi, að þótt þeir vildu sverta andstæðinga sína, þá færu þeir ekki að koma með vísvitandi ósannindi um skuldaaukningu þjóðarinnar út á við og auka þannig á þá erfiðleika, sem hún á við að búa. Það var sá minnsti þegnskapur, sem þeir gátu sýnt, að neita ekki staðreyndum, sem sú stofnun, sem á að hafa þessi mái með höndum, hefir lagt fyrir, og slíta ekki út úr samhengi einstakar tölur á áliti skipulagsnefndar og skálda svo það, sem á vantar, til að fá sem óhagstæðasta niðurstöðu. Það er langt síðan menn hafa staðið í því hér, að rífast um, hversu miklar skuldirnar væru, og ég verð að segja, að mér þykja þessir hv. þm. vera nokkuð gamaldags, þegar þeir taka upp þennan málflutning, sem ég hélt, að væri löngu lagður niður. Eins og hæstv. forsrh. minntist á í sinni ræðu, þá hefir verzlunarjöfnuðurinn undanfarið verið hagstæður um 5300000 kr. á ári, á móti 2500000 kr. að meðaltali næstu 10 ár á undan. Það hefir því tekizt þrátt fyrir alla þá erfiðleika að bæta verzlunarjöfnuðinn þetta. En ástæðan til þess, að ástandið í gjaldeyrismálum er ekki betra en það er nú, er, að 1931 og 1933 var verulegur halli á viðskiptum okkar við önnur lönd, og í öðru lagi, að á síðasta ári urðum við að fresta í bili a. m. k. 2 millj. kr. í vörukaupareikningum okkar í öðrum löndum og safna þá tilsvarandi upphæð í lausum skuldum til viðbótar við það, sem fyrir var. Það er ekki rétt, sem þessir hv. þm. hafa verið að halda fram, að þetta stafi af því, að menn hafi gert sér rangar hugmyndir um duldu greiðslurnar, heldur eru þær niðurstöður, sem fyrir liggja, eins og þrásinnis hefir verið gerð grein fyrir, í samræmi við þær hugmyndir, sem menn höfðu gert sér um þau mál, að duldu greiðslurnar eru um 5–6 millj., þegar ekki eru taldar með afborganir af lánum. Það er því tilhæfulaust, að duldu greiðslurnar séu um 14½ millj., heldur eru þær með afborgunum um 10 millj. kr., og ber það að sama brunni og það, sem ég hefi áður haldið fram. Þessi tala, sem hv. þm. Snæf. var hér að breiða sig út yfir, að ábyggilegur maður hefði áætlað duldu greiðslurnar um 14½ millj., er að mestu leyti rangfærsla, en að nokkru leyti til orðin þannig, að það er sú upphæð, sem tekið hefir verið til, að þyrfti að greiða, ef ætti að borga a. m. k. 3 millj. kr. á einu ári upp í lausaskuldir, sem fyrir lágu, en slíkt telur enginn með duldum greiðslum. Gjaldeyrislánið fyrirhugaða hefir verið dregið nokkuð inn í þessar umr. Ég er næstum búinn með tíma minn og get því ekki gert því skil nú, en mun koma inn á það á morgun. Ég vil aðeins taka það fram nú, að þetta gjaldeyrislán er 11 millj. og á að takast á 3 árum. Ástæðan til þess, að nú er beðið um þessa heimild, er sú, að þjóðinni er gersamlega um megn að lækka skuldir sínar um 4 millj. kr. á ári, eins og nú standa sakir, því að það er eins og hún ætti að gerast útflytjandi að erlendu lánsfé, en það er ómögulegt að hugsa sér, þegar margra ára aflaleysi og fjárpest í 7 sýslum steðjar að landsmönnum auk allra annara erfiðleika, að þá getum við gerzt útflytjendur að fjármagni, í stað þess að áður var það flutt inn í stórum stíl, og það tekur út yfir, þegar það er gert að árásarefni á stj., að hún bendir á þessa staðreynd og gerir ráðstafanir til að mæta henni. Er þar gengið lengra en ég hafði fyrirfram gert mér hugmynd um, að það skuli vera haft fyrir árásarefni á stj., að hún skuli ekki telja fært að lækka skuldirnar við útlönd á einu ári um 4½–5 millj. eftir 3 ára aflaleysi og alla þá aðra erfiðleika, sem að okkur hafa steðjað og við höfum orðið að mæta, en of langt yrði upp að telja. Ég mun svo annað kvöld víkja að því, sem sjálfstæðismenn hafa leyft sér að halda fram, að ef þeir hefðu stjórnað á undanförnum árum, hefði ekki þurft að grípa til þessa, þá hefði verið til sá gjaldeyrissjóður, að hægt hefði verið að sinna þessum afborgunum án þess að taka nokkurt lán á móti. Ég mun víkja að því annað kvöld, hvað reynslan frá 1924–1927 segir um, hvað líklegast væri, að hann hefði gert nú, ef hann hefði verið við völd. Góða nótt!

*Þorsteinn Briem: Herra forseti! Það vakti undrun hinna flokkanna, að Bændafl. skyldi ekki þegar í stað nota tækifærið til að ráðast á nýja ráðh. í útvarpinu, af því að Bændafl. ætti þar í að hefna frá kosningunum í vor. Bændafl. hefir skapstillingu til þess að halda persónunum utan við landsmálin. Bændafl. unir því, þótt menn undrist það, að hann rekur ekki haturs- né hefndapólitík, og geymir dómana, þar til dæmt verður af verkunum. Ég mun því einnig að þessu sinni leiða hjá mér að dæma um störf hins nýja atvmrh. þar til þau koma í ljós. Ég geri það því fremur, þar sem Bændafl. hefir fylgt þessari sömu reglu frá upphafi, að dæma eigi um verk stjórnarherranna fyrr en jafnóðum og þau dæma sig sjálf. Bændafl. tók þann hátt upp í eldhúsumr. í fyrstu, að gagnrýna minnst gerðir hæstv. fjmrh. Olli því í fyrsta lagi það, að svo virtist sem í fari hans og stjórnarháttum lægju tveir straumar, annarsvegar einhver tilhneiging til að hafa hemil á útgjöldunum og velta ögn fyrir sér krónunni, áður en henni væri kastað, en hinsvegar áberandi undanlátssemi við eyðslutilhneigingu sumra flokksbræðra sinna og þróttleysi gagnvart fjárkröfum samstarfsflokksins. Og af því að hæstv. fjmrh. var reynslulítill og óráðinn ungur maður, er hann tók við þessu ábyrgðarmikla starfi sínu, þá hafði Bændafl. tilhneigingu til að virða honum yfirsjónir hans til vorkunnar, með því að hann leit svo á, að ráðh. gæti verið betri maður, ef hann væri í öðrum félagsskap. Hæstv. fjmrh. fór og í fyrstu í einu atriði skynsamlegar að en samráðh. hans. Hinir ráðh. byrjuðu strax að tala og láta í blöðum og útvarpi um það, sem þeim var sjálfum óheppilegast að um væri talað, en það var það, sem þeir væru búnir að gera. Fyrrv. atvmrh. bjó sér strax til sína alkunnu grammófónplötu. Það var platan, sem nú er orðin svo gamalkunn. um harðfiskinn, karfann og síldarverksmiðjurnar. Sú grammófónplata er nú ekki aðeins útspiluð, heldur er fyrrv. atvmrh. nú útspilaður sjálfur úr ríkisstj. eða dreginn, að því er hann segir sjálfur, og skal ég því að svo komnu ekki ónáða hann í sinn náðuga, friðsæla, nýja embætti. Sama er og um grammófónplötu hæstv. forsrh. um afurðasölumálin, um nýbýlin, vaxtatillagið og jarðræktarlögin. Aðalafrekin í afurðasölumálunum voru nú raunar þau, að spilla lagafrv., frá því sem SÍS og undirbúningsnefnd fyrrv. stj. hafði lagt til, einkum með því að draga úr umráðum bændanna sjálfra yfir framkvæmd l. Í nýbýlamálunum voru að vísu sett l., eftir að Búnaðarfélag Íslands hafði hrundið málinu af stað með frv., sem var að ýmsu betra en frv. Framsfl., sem hann bar fram siðar. Þær fáu umbætur, sem í jarðræktarl. felast, voru allar teknar upp úr jarðræktarlagafrv. BændafI., og þó aðeins lítið brot af þeim umbótum, sem Bændafl. hafði barizt fyrir árum saman. En þessar litlu umbætur áttu svo bændur að kaupa með eignarkvöðum, sem sósíalistar settu inn til að tryggja hinn opinbera smám saman eignarrétt yfir parti úr hverri einustu jörð landsins. Hvað snertir vaxtatillagið af fasteignaveðslánum bænda, þá var afrekið nú raunar ekki annað en það, að lækka tillagið, sem áður hafði verið, um þriðjung fyrstu 3 árin, en síðan að afnema tillagið með öllu á 4. árinu, nema að eins á fjársýkissvæðunum. Með þessu átti svo hæstv. ráðh. að hafa gert hvorki meira né minna en að breyta hallæri í góðæri fyrir bændur landsins. Ástæðan til þess, að nokkuð rættist úr afurðasölu bænda síðastliðin ár, er sem kunnugt er fyrst og fremst sú, að bæði freðkjöt, og þó einkum ull og gærur, hækkaði í verði á heimsmarkaðnum, en að hæstv. forshrh. hafi valdið þessari verðhækkun, er hinsvegar ekki kunnugt. Annars hefir stj. greinilega sýnt, hvernig henni hefði sjálfri tekizt að búa, ef hún hefði sjálf átt að búa við sömu markaðsskilyrði á ríkisbúunum eins og hæstv. forsrh. telur svo ágæt fyrir bændurna. Ríkisbúin á Vífilsstöðum og Kleppi fá 9 au. hærra fyrir hvern mjólkurpott við fjósdyrnar en bændurnir fá að meðaltali í mjólkurbúunum almennt. Þessi bú greiða ekki landsskuld, ekki leigur og ekki vexti af bústofni, vélum né neinu því, sem í þau hefir verið lagt, og samt hafa þau tapað um 6 þús. kr. síðastl. ár. Það er því ljóst, að ef þessi stj. hefði sjálf átt að búa við sömu kjör og þau, er kölluð eru góðæriskjör hjá bændum, og fengið sama afurðaverð og reitt 5% vexti af höfuðstólnum, þá hefði stj. tapað ekki aðeins 6 þús. kr. á sínum eigin búrekstri hér skammt frá Reykjavík, þar sem aðstaðan ætti að vera bezt. Þessi grammófónplata hæstv. forsrh. um þau afrek, sem hann sé búinn að gera fyrir íslenzkan landbúnað, er því svo útspiluð og úr sér gengin, að ég sé ekki ástæðu til að minnast á hana frekar, enda er hann hættur við gömlu plötuna og talaði ýmist eins og flokksmaður hv. þm. Seyðf. eða eins og gamall stjórnarandstæðingur, t. d. um stýrimannaverkfallið, sem flokkur hv. þm. Seyðf. berst fyrir með Alþfl. í broddi fylkingar. Ég kem þá að hæstv. fjmrh. Bændafl. lét sér ekki tíðrætt við hann í fyrstu, af því að hæstv. ráðh. tók í byrjun það hyggilega ráð, að tala um fyrirætluð og óunnin afrek sin, en ekki unnin. Þau afrek, sem hæstv. ráðh. ætlaði sér að vinna, og voru einkum tvö. Í fyrsta lagi að ganga svo frá fjárl., að gjaldaáætlun þeirra gæfi rétta mynd af gjöldunum eins og þau yrðu síðar á ríkisreikningnum, þannig að komizt yrði hjá umframgreiðslum, og í öðru lagi að komið yrði á fullkomnum greiðslujöfnuði við útlönd, þannig að innflutningurinn væri alltaf látinn vera svo miklu minni en sá gjaldeyrir, sem fengist fyrir útfluttu vörurnar, að hann hrykki ekki aðeins til að greiða allar aðkeyptar vörur, heldur væri jafnan til nægur afgangur til greiðslu á umsömdum afborgunum skulda, vöxtum, náms- og ferðakostnaði, erlendum tryggingum og öðrum svonefndum „duldum greiðslum“. Þennan lofsverða ásetning hafði Bændafl. síður en svo neitt við að athuga. Bændafl. gat því leitt það hjá sér, þó að honum sýndust þessi fögru loforð stundum flutt með óþarflega miklum belgingi og fullyrðingum fyrirfram. Kem ég þá að hinu fyrra afreki, sem hæstv. ráðh. ætlaði að vinna í fjármálastjórn landsins, að forðast umframgreiðslurnar og gæta þess, að fjárveitingarnar á fjárlögum á sínum tíma stæðust á. Allar rekstrargjaldaáætlanir fjárlaganna voru hækkaðar, til þess að komizt yrði hjá umframgreiðslum. T. d. var rekstrargjaldaáætlunin á fjárlögum 1935 hækkuð úr 10,9 millj. kr. upp í 13,1 millj. kr. til þess að hægt yrði að forðast umframgreiðslurnar. Þessum hækkunum til afsökunar færðu ýmsir flokksmenn hans það, að þeir hefðu um leið handjárnað fjmrh. til þess að láta gjöldin eigi fara fram úr áætlun. Einn stuðningsmaður hans komst jafnvel þannig að orði á fundi 1935, að svo vel yrði passað upp á, að þótt gjöldin gætu farið 10 kr. fram úr áætlun, þá yrði það aldrei mikið. Hvernig hefir hæstv. fjmrh. tekizt þetta? Á því sama ári tókst það svo, að gjöldin fóru ekki aðeins 10 kr., ekki aðeins 10 þús., ekki aðeins 10 hundruð þús., heldur 2300000 kr. fram úr áætlun. 1936 fóru gjöldin 1,6 millj. fram úr fjárveitingunni, og 1937 urðu umframgreiðslurnar um 2 millj. kr. fram yfir áætlun auk framlagsins vegna fjársýkinnar, sem ég tek ekki með í þessu sambandi. Þau þrjú heilu ár, sem núverandi hæstv. fjmrh. hefir stýrt fjármálum landsins, hafa umframgreiðslurnar því orðið um 2 millj. kr. á ári fyrir utan þau útgjöld, sem stafa af fjársýkinni og eru sérstaks eðlis. En þó hefir verið gífurleg eyðsla þar að auki í ríkisstofnunum. Ef tekin eru á sama hátt til samanburðar þau tvö heilu ár, sem fyrirrennari hans var fjmrh., sést, að umframgreiðslurnar á rekstrarreikningi hafa verið 2,3 millj. En þar er þess að gæta, að þá voru rekstrargjöldin áætluð á 3. millj. kr. lægri að meðaltali hvert ár, og þess utan ekki tekin í áætlun ný útgjöld vegna h, sem samþ. voru á sama þingi, eins og nú er gert. Hæstv. fjmrh. hrósaði sér eigi lítið af því á fyrsta stjórnarári sínu, hversu honum hefði tekizt að gera gjaldaáætlun fjárlaganna svo úr garði, að hún gæfi sem réttasta mynd af gjöldunum eins og þau yrðu á hverju ári, svo að komizt yrði hjá umframgreiðslunum. Það var rétt, að gjaldaáætlanirnar voru hækkaðar, og það stórlega. En umframgreiðslurnar héldust hara eftir sem áður. Þær urðu, þrátt fyrir stórum hækkaða áætlun, lítið lægri en á meðan gjaldaáætlunir. var ónákvæmari og á 3. millj. kr. lægri þau 2 heilu ár, sem fyrirrennari hans var fjmrh., svo að ekki séu fleiri dæmi talin. Þegar þessa er gætt, er auðsætt, að þær raunverulegu umframgreiðslur eru miklu meiri, miðað við samskonar áætlun þau 3 heilu ár, sem núverandi fjmrh. hefir farið með fjármálastjórnina, heldur en þau 2 heilu ár, sem fyrirrennari hans hafði hana með höndum, og þótti þó núverandi hæstv. fjmrh. þar þurfa stórar umbætur á. En hvað hefir hæstv. fjmrh. fundið upp til að afsaka þetta? Hann hefir fundið upp það snjallræði, að halda því fram, að umframgreiðslurnar séu þó hlutfallslega lægri hundraðshluti af áætluninni en áður. Já, þakka skyldi, þar sem búið var að hækka áætlunina um millj., einmitt til þess að umframgreiðslurnar yrðu sama sem engar. Þetta er því ein af þeim blekkingum, sem hæstv. ráðh. ætlar þeim að gleypa, sem lítið fylgjast með, og staðfestir aðeins hið góða og gamla spakmæli, að það, sem að helzt hann varast vann, varð þó að koma yfir hann. Það er því ljósi, að þetta fyrsta afreksverk, sem hæstv. fjmrh. ætlaði að vinna, hefir honum ekki tekizt. Þá kem ég að því afrekinu, sem hæstv. fjmrh. þykist hafa unnið mest, þ. e. greiðslujöfnuðinum við útlönd. Og þá er bezt að láta hv. fjmrh. tala fyrst sjálfan. Í fjárlagaræðu sinni á fyrra þinginu 1937 hóf hann mál sitt á þessa leið: „Í fyrstu fjárlagaræðu minni haustið 1934, lagði ég áherzlu á, að stj. liti á það sem eitt af sínum stærstu verkefnum, að bæta greiðslujöfnuðinn við útlönd. Þótt stj. vildi á engan hátt gera litið úr þeirri þýðingu, sem fullur greiðslujöfnuður á fjárlögum og landsreikningi hefir fyrir þjóðarbúskapinn, þá varð þó, að hennar áliti, hitt að teljast aðalatriðið, að unnt væri að standa í skilum út á við“. Hér segir hæstv. fjmrh. það skýrum stöfum, að það hafi verið aðalverkefni stjórnarinnar, að ná greiðslujöfnuðinum út á við, svo að hægt væri að standa í skilum við útlönd. Þetta var lofsvert verkefni, og því þurftum við innflutningshöft. En hvernig hefir þá þetta höfuðverkefni stjórnarinnar tekizt? Ég sleppi alveg að eltast við allar þær staðlausu blekkingar, sem stjórnarflokkarnir hafa þyrlað upp um þetta mál. Ég lít á þær skýrustu tölur, sem hægt er að fá um þetta efni úr opinberum skýrslum og úr yfirlýsingum fjmrh. sjálfs um verzlunarjöfnuðinn í þau þrjú heilu ár, sem núv. hæstv. fjmrh. hefir stýrt fjármálum landsins. Og ég geri hæstv. ráðh. þann greiða, að taka siðan til samanburðar þá fjármálastjórn, sem núv. hæstv. fjmrh. hefir mest deilt á, en það er fjármálastjórn fyrirrennara h ans. Miða ég þá á sama hátt við þau 2 heilu ár, sem hann var fjmrh. Ef tekin eru hin 3 heilu ár núv. hæstv. fjmrh., 1935–1937, þá hefir verzlunarjöfnuðurinn verið hagstæður um 5,3 millj. kr. á ári að meðaltali, eftir því sem fjmrh. hefir skýrt frá hér á þingi fyrir fáum dögum, og er það raunar um 400 þús. hærra en aðrar skýrslur segja til um, en því skal því hér fylgt. En ef tekin eru hin 2 heilu ár fyrirrennara hans til samanburðar eftir opinberum skýrslum, þá kemur í ljós, að þau árin hefir verzlunarjöfnuðurinn verið hagstæður um 6,3 millj. á ári, líka að meðaltali. Hér kemur þá í ljós, þegar staðreyndirnar einar tala, að verzlunarjöfnuðurinn hefir verið 1 millj. og 200 þús. kr. óhagstæðari á ári, að meðaltali, í tíð EystJ. en í tíð fyrirrennara hans. Í hverju liggur þetta, að núv. hæstv. fjmrh. hefir, þrátt fyrir sitt háa ris, reynzt í þessu efni minni maður en fyrirrennari hans, sem núv. fjmrh. hefir a. m. k. ekki fundizt mjög til um? Liggur það í því, að verzlunarárferðið hafi verið óhagstæðara í tíð EystJ en fyrirrennara hans. Nei, því að aldrei hafa, síðan fyrir stríð, útflutningsvörur landsmanna frá sjó og sveit verið í lægra verði á erlendum markaði en 1932, hinu fyrra ári ÁÁ. Liggur það þá í hinn, að útflutningurinn hafi verið minni síðan núv. fjmrh. tók við völdum? Nei, því að hin 3 heilu ár núv. fjmrh. hefir útflutningurinn verið að meðaltali 52 millj. eftir skýrslu hans sjálfs. En hin 2 heilu ár fyrirrennara hans var meðalútflutningurinn ekki nema 48,8 millj., eða á 4. millj. minni. Það skal að vísu játað, að ein útflutningsvara vor, saltfiskurinn, hefir minnkað. En þar á móti kemur hitt, að ýmsar aðrar útflutningsvörur vorar hafa vaxið meira en því svaraði, bæði að magni og verðgildi, svo að meira hefir gert en að bæta upp þann halla, svo sem gleggst sést af því, að heildarútflutningurinn hefir vaxið úr 18,8 millj. að meðaltali árin 1932 og 1933 upp í 52 millj. að meðaltali árin 1935–1937. Nákvæmastur samanburður á verzlunarjöfnuðinum, miðað við útflutningsframleiðslu landsmanna í tíð núv. fjmrh. og fyrirrennara hans, fæst með því, að draga innflutningsverðmætin frá útflutningnum árlega, og sjá svo, hvað afgangurinn hefir numið mörgum prósentum eða hundraðshlutum af útflutningnum að meðaltali í tíð hvors þeirra um sig. Þá kemur í ljós, að á þessum 3 heilu árum, sem núv. hæstv. fjmrh. hefir farið með fjármálin, hefir þessi afgangur, eða hinn hagstæði verzlunarjöfnuður, verið 5,3 millj. að meðaltali af 52 millj. meðalútflutningi á ári, eða um 10,2% af útflutningnum. En ef 2ja ára tímabil fyrirrennara hans er tekið á sama hátt, þá var afgangurinn, eða hagstæður verzlunarjöfnuður, um 6,5 millj. að meðaltali af 18,8 millj. kr. meðalútflutningi, eða um 13,5% af útflutningnum. Nú er það öllum skiljanlegt, hve miklu auðveldara er að ná hagstæðum verzlunarjöfnuði með miklum útflutningi en litlum. Þó hefir núv. hæstv. fjmrh. ekki náð eins hagstæðum verzlunarjöfnuði með sínum 52 mill. meðalútflutningi eins og fyrirrennari hans náði meðan meðalútflutningurinn var aðeins 48,8 millj. Verzlunarjöfnuðurinn er 1½ millj. kr. lakari árlega að meðaltali hjá núv. fjmrh., með mikla útflutninginn, heldur en hjá hinum mjög gagnrýnda fyrirrennara hans, með litla útflutninginn. En ef aðeins er miðað við það, hvað hinn hagstæði verzlunarjöfnuður séu margir hundraðshlutar af útflutningnum, þá eru þeir 33% fleiri hjá fyrrv. fjmrh. en hjá núv. eftirmanni hans. Af þessu sést, að þegar alls er gætt, þá hefir verzlunarjöfnuðurinn verið 33% lakari hlutfallslega eftir útflutningnum í tíð Eysteins Jónssonar en í tíð fyrirrennara hans. Þetta eru þá öll afrekin! Hæstv. fjmrh. hefir aldrei sparað það að taka munninn fullan. Hann ætlaði sér að verða mikill maður á því að gagnrýna fjármálastjórn fyrirrennara sinna, nema þess eina, sem enn er flokksmaður hans. Hann ætlaði sér að umskapa fjármálastjórnina með því að hækka gjaldaáætlun fjárlaganna, svo að hún yrði sem réttust mynd af hinum raunverulegu greiðslum. En reynslan hefir sýnt, að eyðslan hefir orðið meiri, og umframgreiðslurnar eru enn nær því í sama farinu, þrátt fyrir stórhækkaða áætlun. Hann ætlaði sér og að umskapa verzlunarjöfnuðinn, svo að alltaf væri nægur gjaldeyrir afgangs innflutningi fyrir afborgunum og vöxtum og öðrum duldum greiðslum og skuldbindingum til útlanda. Hann fékk alla þá löggjöf, sem hann óskaði, til þess að hann gæti haft fullt vald á innflutningnum og gjaldeyrismálunum. Hann var svo heppinn. að ársútflutningurinn var á 1. millj. kr. hærri að meðaltali í tíð hans heldur en í tíð fyrirrennara hans. Hann var svo heppinn, að á síðastl. ári varð útflutningurinn nær 60 millj., og hefir hann aldrei verið neitt nándar nærri svo hár síðan 1930, og aðeins 5 sinnum í allri sögu landsins að nokkrum verulegum mun hærri en hann var nú. En samt er nú allt dottið úr reipunum. Gjaldeyrismálin eru nú komin í svo mikið öngþveiti, að slíkt hefir aldrei fyrr þekkzt. Mörg heilbrigð verzlunar- og iðnfyrirtæki hafa nú svo gersamlega tapað lánstrausti sínu erlendis, að þau fá ekki venjulegan 3ja til 6 mánaða gjaldfrest hjá sínum gömlu viðskiptamönnum, af því að ekki hefir verið hægt að yfirfæra skuldagreiðslur þeirra að undanförnu, þó að þau hafi haft gjaldeyrisleyfi og staðið með íslenzka peninga í höndunum. Alkunnugt er, að margt ísl. námsfólk sveltur nú í útlöndum, vegna þess, hve örðugt er að fá handa því erlendan gjaldeyri héðan að heiman. Alkunnugt er, að mesta verzlunarfyrirtæki bændanna hefir, þrátt fyrir verðhækkun landbúnaðarvara erlendis orðið að auka skuld sína utan lands á 2. millj. kr. Og hlýtur það að stafa af gjaldeyrisvandræðunum, því að samtímis hefir hagur þess stórbatnað hér innanlands. Alkunnugt er, að tóbakseinkasalan, sem nú hefir mjólkað, að tolli meðtöldum, á 3. millj. kr. í ríkissjóðinn, hefir, þrátt fyrir þenna gróða sinn, verið í svo miklum vanskilum ytra að forstjórinn varð sjálfur að sigla til útlanda f. h. ríkisins til að fá greiðslufrest eins og vanskilamaður. Allir vita, að áfengisverzlunin er nú á síðustu 3 árunum búin að selja áfengi fyrir á 11. millj., eða fyrir nær þrisvar sinnum hærri upphæð en allt landverð allra jarða í Austuramtinu. Menn skyldu því ætla, að þegar ríkisstjórnin er búin að selja vín og spíritusblöndur fyrir þrefalt landverð allra jarða í heilum landsfjórðungi og græða á því á 4. millj. kr. árlega, - þá gæti hún borgað sínar vinskuldir í útlöndum. Svo er það þó ekki. Áfengisverzlunin og aðrar einkasölur ríkisins hafa nú aukið vanskil sín á síðastl. ári á 6. hundrað þús., af því að gjaldeyrir er ekki til. Allir vita, hvaða áhrif slíkt ástand hlýtur að hafa á viðskiptatraust landsins út á við, þegar þvílík vanskil eru hjá þeim stofnunum, er allir erl. viðskiptamenn hljóta að líta á svo sem þar væri að eiga við ríkið sjálft. Það er og ekki að undra, þó að lánstraust almennra verzlunar- og iðnfyrirtækja og annara atvinnufyrirtækja, og svo bæjarfélaganna, verði ekki mikið erlendis, þegar jafnvel gróðamestu fyrirtæki sjálfs ríkisins eru í vanskilum, af því að gjaldeyrir er ekki til. Það er og vitað, að árlega safnast nú saman svo milljónum skiptir innifrosið erlent fé í landinn, vegna vanskila við útlönd. En innifrosið fé er ekkert annað en erlend skuld, sem er í vanskilum. Það er því ljóst mál, að því að hæstv. fjmrh. hafi fengið alla þá löggjafaraðstoð, sem hann óskaði, til þess að hafa hemil á gjaldeyrismálunum, þá hefir hann misst vald á þeim málum, og því hefir nú allt snarazt af hjá hæstv. ráðh. Þetta sitt aðalverkefni, að koma lagi á gjaldeyrismálin út á við, hefir hæstv. fjmrh. því ekki heldur tekizt. Og nú er svo komið, að hæstv. fjmrh., sem áður tók munninn svo fullan, hefir nú þegar gefið upp alla von um að geta með sömu stjórn náð þeim greiðslujöfnuði, að unnt verði að standa í skilum við útlönd um næstu þrjú ár. Og því hefir hann nú beðið um heimild þingsins til þess, auk 3ja millj. lánsins, sem hann er að taka, að mega nú taka erlent lán upp á 12 millj. Þar af á að vísu 1 millj. að fara í nýja síldarverksmiðju. En hitt á að nota til að létta á gjaldeyrisþörfinni um nær 4 millj. kr. á ári, það sem eftir er kjörtímabilsins, eða á meðan að hann sé við völd. En fær þá hæstv. fjmrh. þetta lán? Hvað tekur við, þegar þarf að fara að borga þetta lán, - ef það fæst? Hvað tekur við, ef að lánið fæst ekki? Nú í vetur þegar Leon Blum foringi sósíalistafylkingarinnar frönsku var að fara frá völdum, þá lýsti hann ástandi stj., sem hann veitti forsæti. Hann sagði, að hún væri eins og illa kominn kaupsýslumaður, sem lægi andvaka í svitabaði og væri að velta fyrir sér, hvar og hvernig hann gæti slegið sér út víxil til að komast hjá gjaldþroti á morgun. „Þannig má stjórn Frakklands ekki vera“, sagði hann. Og því vildi hann vinna það til að fara sjálfur frá völdum, til þess ef hægt væri að mynda þjóðstjórn, eða trausta meirihluta þingræðisstjórn, til að reyna að kippa í lag fjármálum ríkisins. Svona er nú einnig komið fyrir landsstjórn vorri, og raunar mestöllu atvinnulífi þjóðarinnar, fyrir atbeina sósíalfylkingarinnar íslenzku. Ég vil því enn af nýju skora á stærsta þingflokkinn að beita sér fyrir myndun þjóðstjórnar eða traustrar meirihluta þingræðisstjórnar til þess að reyna að koma fjármálum og atvinnulífi þjóðarinnar aftur á réttan kjöl. Því að svona má stjórnin ekki heldur vera á Íslandi.

*Finnur Jónsson: Það fór svo að vonum, að hv. þm. Dalm. skildi ekki við Framsfl. á þessari nóttu, án þess að hann klæddi sig í biðilsbuxurnar að vanda, enda þótt hann fengi hryggbrot sem fyrr. Ég hélt að hv. þm. væri að tala upp úr svefninum, er hann sagði, að gjaldeyririnn hefði ekki verið notaður til annars en að kaupa tóbak og brennivín. Hann kvað fjárhag ríkisins illa komið af þeirri ástæðu, að Framsfl. hefði sýnt þróttleysi gagnvart fjárkröfum Alþýðuflokksins. En þessar fjárkröfur hafa verið í því fólgnar, að Alþfl. hefir fengið á fjárl. fé til alþýðutrygginga, elli- og sjúkratrygginga. Þetta telur hann eftir. Alþfl. hefir líka fengið aukið framlag til atvinnubóta. Það telur hann einnig eftir. Alþfl. hefir fengið því framgengt, að aukin voru framlög til að bæta úr stórvandræðum og raunar hungursneyð, sem stafað hefði getað af því, að markaðir brygðust fyrir sjávarafurðirnar. Þetta telur hann eftir. - Að svo mæltu sé ég ekki ástæðu til að gera þessum hv. þm frekari skil. Fjárkröfur Alþýðuflokksins hafa allar miðað að því að bæta kjör alþýðunnar við sjóinn, og er það hv. þm. samboðið, að hann skuli sjá eftir hverjum eyri, sem til þess hefir farið. Hv. þm. A.-Húnv. söng hér að miklu leyti sama sönginn. Hann blandaði saman öllum kaupkröfum á þessu ári og fyrr og kallaði kröfur sjómanna nautnagirni og heimtufrekju, er þeir vildu fá mánaðarkaup sitt hækkað úr 214 kr. Ætli hann myndi ekki hafa sömu orð um útgerðarmenn, sem vaðið hafa í bankana og tekið þaðan það fé, sem þeim sýndist. Hv. þm. barði mjög lóminn og sagði tap á öllu og til dæmis tók hann það, að 435 þús. kr. halli hefði orðið á Síldarverksmiðjum ríkisins síðastliðið ár. Þetta er alveg tilhæfulaust. Þrátt fyrir mikið verðfall vantaði aðeins 120 þús. kr. til þess, að síldarverksmiðjurnar gætu borgað að fullu sjóðagjöld sín, sem námu, með fyrningargjaldi o. fl., um 500 þús. kr. Á þeim tveim árum, sem fyrrv. stj. verksmiðjanna sat, bættu þær hag sinn um 1 millj. kr. Þetta kallar hv. þm. tap. Væri gott, ef hann gerði sömu kröfur til þeirra fyrirtækja, sem stjórnað er af sjálfstæðismönnum, er vaðið hafa í bankana og sóað milljónum á milljónir ofan af fé landsmanna. - Læt ég svo þessi orð nægja um hv. þm. A.-Húnv., en sný mér að hv. 3. þm. Reykv. Sú stranga húðstrýking, sem hann fékk hjá hv. þm. N.-Ísf. á laugardagskvöldið, hefir auðsjáanlega farið svo í taugarnar á honum, að hann hefir tapað stjórn á skapi sínu. Það er skiljanlegt, að menn geti misst stjórn á skapsmunum sínum á deilufundum, þar sem menn hafa lítinn tíma til umhugsunar. En hv. þm. hafði skrifað heima hjá sér þessa dæmalausu ræðu, sem hann hélt hér, og er hún því yfirveguð óskapstillingarræða. Hann byrjaði með því öfugmæli, að í hópgöngu Alþýðuflokksins í gær hafi verið 260–270 manns, en 1800–2000 í kröfugöngu hans manna og kommúnista. Ég læt áhorfendur um að dæma um þetta. Ég hefi komizt að því af óhlutdrægra manna sögn, að þátttakan í báðum göngunum hafi verið svipuð og í fyrra. Svo að þó að hann færi yfir í kröfugöngu kommúnista, hafa aðrir komið í hans skarð í hópgöngu Alþýðuflokksins, þannig að hún varð ekki minni en í fyrra. Þá dró hv. þm. nöfn utanþingsmanna inn í umr. á ósæmilegan hátt. Hann fór ósæmilegum orðum um Guðmund Hagalin, og sýnir þetta meðal annars, hve mjög hv. þm. skortir getu til að stjórna skapi sínu. Hv. þm. talaði um, að Alþýðusambandið hafi falsað meðmæli með vinnulöggjöfinni. Það þótti ekki góður siður hér áður að höggva alltaf í sama farið, en það er þetta, sem hv. þm. gerir. Það var eitt af síðustu verkum Jóns Baldvinssonar, að hann sendi út bréf með frv. En hv. þm. nægir ekki að hafa traðkað á Jóni Baldvinssyni í Dagsbrún og siðan svívirt minningu hans. Hann heldur áfram að svívirða minningu Jóns Baldvínssonar með því að segja, að hann hafi falsað meðmæli með vinnulöggjöfinni. Og þó vill hv. þm. halda því fram, að hann standi enn á grundvelli Alþfl. Hamingjan hjálpi þeim Alþfl., sem ætti eftir að hafa hann fyrir forystumann. Þá sendi hv. 3. þm. Reykv. hv. þm. N.-Ísf. tóninn. Ég ætla ekki að bera blak af hv. þm. N.-Ísf. Hann stendur jafnréttur eftir þrátt fyrir þessi ummæli. En ég bendi á það, að hv. 3. þm. Reykv. viðurkenndi á laugardaginn, að hann hefði ætlað að flytja frv. um vinnulöggjöf, án þess að verklýðsfélögin eða hann sjálfur hefði séð það. Hv. þm. kvaðst standa á grundvelli Alþfl. og aldrei verða kommúnisti. Það getur verið, en hann notar þó allar bardagaaðferðir kommúnista gegn Alþfl. Hann skiptir Alþfl. í hægri og vinstri arm og lætur sem hann sé sjálfur frjálslyndur vinstri maður, en við séum hægri menn, sem ekki stöndum lengur á grundvelli Alþfl. Nú eru þeir menn almennt kallaðir vinstri menn, sem vilja hrinda sem flestu í framkvæmd á sem skemmstum tíma. En ég veit ekki til, að hv. 3. þm. Reykv. hafi nokkurn tíma viljað fara hraðar en aðrir alþýðuflokksmenn, heldur miklu fremur hægar. Þegar hátekjuskatturinn var hækkaður 1936, greiddi hann með ólund atkv. með þeirri hækkun. Það má vera, að slíkar skoðanir eigi nú orðið heima í Kommfl. En ég held a. m. k., að aðrar orsakir liggi til þess en frjálslyndi hv. 3. þm. Reykv., að hann leitar nú samstarfs við Kommfl. Það verða að teljast grátleg örlög hv. þm., að hann skuli nú vera farinn að berjast gegn öllu því, er hann barðist fyrir áður fyrr. Hann veit, að hann verður í minni hl. á næsta alþýðuflokksþingi, og því leitar hann nú aðstoðar kommúnista og íhaldsins. Í l. Alþýðusambandsins hefir t. d. verið ákvæði um það, að fulltrúar á þing sambandsins skuli jafnan vera alþýðuflokksmenn. Við 2. umr. báru kommúnistar fram brtt. við vinnulöggjafarfrv. (þskj. 306), sem hljóðar svo: „... allir meðlimir stéttarfélaganna skulu kjörgengir til allra stjórnarstarfa og trúnaðarstarfa sambandsins og félaga þess, án tillits til þess, hvaða stjórnmálaflokki þeir fylgja eða tilheyra“. Þessari till. greiddu atkv. Bændaflokksmaður, hv. 3. þm. Reykv., kommúnistar og íhaldið. En við 3. umr. bera íhaldsmenn fram brtt. á þskj. 373, sem hljóðar svo: „Allir félagsmenn skulu hafa jafnan rétt til trúnaðarstarfa félagsins og stéttasambands þess, án tillits til þess, hvaða stjórnmálaflokki þeir fylgja“. Samfylking hv. 3. þm. Reykv., kommúnista og íhaldsins, greiddi þessari till. einróma atkv. Með öðrum orðum: Hv. 3. þm. Reykv. nægir ekki lengur að leita aðstoðar kommúnista til að eyðileggja Alþfl., heldur gengur hann til samvinnu við íhaldið til að eyðileggja ákvæði í l. Alþýðusambandsins, sem verið hefir bezta vörn þess hingað til. Ég vona þó, að hv. 3. þm. Reykv. gangi ekki greitt, þrátt fyrir þennan liðssafnað, að gera allt að engu, sem hann hefir áður unnið til gagns. - Hv. 3. þm. Reykv. talar um hægri alþýðuflokksmenn, sem vilji hindra sameingaræfintýri alþýðunnar á Íslandi. Hann viðurkennir með því, að hann rekur æfintýrapólitík. En pólitík Alþfl. er hinsvegar engin æfintýrapólitík, heldur þrotlaus barátta, sem Jón heitinn Baldvinsson talaði um. 1. maí í gær sýndi það. yfir hópgöngu Alþfl. var þá sami blær og áður hefir verið. yfir kröfugöngu kommúnista var einnig sami blær og áður. Þó söknuðu sumir eins kröfuspjalds sem áður hafði verið þar, en var nú horfið. Það hljóðaði svo: Niður með olíuokrið! En í staðinn var hv. 3. þm. Reykv. sjálfur kominn sem kröfuspjald. Alþýðuflokksmenn vita, að hér er ekki um að ræða neina sameiningu Alþfl. og Kommfl., heldur aðeins það, hvort hv. 3. þm. Reykv. tekst að kljúfa stórt eða lítið brot út úr Alþfl. Alþýðuflokksmenn eru nú búnir að átta sig á því, hvert stefnir í þessu máli. Þeir eru búnir að átta sig á því, að Alþfl. hefir unnið sína miklu sigra á grundvelli laga og réttar, og að það er öruggasta vörnin gegn fasismanum, að stór og sterkur alþýðuflokkur vinni hér á landi á þessum grundvelli. Flokkur, sem ynni hér á grundvelli kommúnismans og talaði um byltingu, sem hann raunar meinti ekki neitt með, yrði til þess eins að æsa upp fasismann hér á landi, og þá mætti svo fara, ef alþýða manna ber ekki gæfu til þess að sjá við slíkum öfgum, eins og fór í Þýzkalandi, þar sem nazisminn náði völdum, að 1. maí, hátíðisdagur verkalýðsins, yrði einskonar háð og spé fyrir verkalýðinn eða hátíðisdagur, sem haldinn væri í minningu þess, að verkalýðurinn beið ósigur í baráttu sinni. Ég vil ljúka þessum orðum mínum með þessu ávarpi til alþýðuflokksmanna, sem mál mitt heyra: Látið ekki fjörráð kommúnistanna eða æsingar hv. 3. þm. Reykv. villa ykkur sýn. Látið ekki siga yður út af lýðræðisgrundvellinum. Veljið frjálsa hugsun og verndið hagsmuni ykkar og Alþfl. gegn hvers konar árásum, hvort sem þær koma frá kommúnistum eða Héðni Valdimarssyni. Góða nótt.

Forseti (HG): Hv. þm. Ísaf. hefir lokið máli sínu, og er þá siðari umferð lokið í kvöld.



Þetta frv. er svona seint fram komið vegna þess, að dregizt hefir um endurskoðun á landsreikningnum. Ég vil mega vænta þess, að það verði greitt fyrir frv. svo sem verða má. Að svo mæltu vil ég óska þess, að málinu verði vísað til 2. umr. og fjvn.



Ég vildi bara láta í ljós álit mitt út af þeirri till., sem fram er komin um að vísa þessu máli til stj. Það er í þáltill. sérstaklega farið fram á, að skipuð sé nefnd af hálfu þingsins til þess að taka þessi mál til meðferðar. Það er hinsvegar gefið, að ef ríkisstj. ætti að fara ein að setja n. í þetta mál, þá er ekki víst, að hún mundi vera í samræmi við þann tilgang, sem í þessari till. er, sem er sérstaklega sá, að tryggja það, að allir flokkar þingsins geti látið álit sitt í ljós á þessu vandasama spursmáli. Það ber öllum saman um, að þessu máli sé sízt of snemma hreyft. Og ég álít, að þessi till. hafi orðið til þess að vekja menn til umhugsunar um þetta mál. Ég álít þess vegna, að það sé heppilegast að leysa málið á þann hátt, sem við leggjum til, með því að kjósa þessa n., sem allir flokkar eigi sinn fulltrúa í og vinni síðan í samráði við ríkisstj.

Forseti (HG): Þegar umr. um málið var frestað síðast, hafði hv. þm. Vestm. ekki lokið máli sínu, og tekur nú til máls.

Það er eitt slagorð, sem er næsta tamt hjá málsvörum þeirrar stefnu, sem hæstv. ráðh. fylgir. Þeir segja: „Svona er það nú. Hvernig hefði það verið, ef Sjálfstæðismenn hefðu ráðið?“ Og því er þá líka spáð, að ástandið hefði orðið miklu lakara en það er nú. En þetta eru ekkert annað en spádómar. Sjálfstæðism. hafa ávallt, þegar þeir hafa ráðið þessum málum, ekki gengið visvitandi framhjá venjulegum viðskiptalögmáli. En þannig kaus ráðh. að taka á málunum. Þeim, sem hafa fengizt við verzlun, og raunar margt fleira, hlýtur að vera ljóst, að það eru viss lögmál í viðskiptalífinu, sem verður ekki brotið á móti til langframa án þess að það hefni sín. Það er visst lögmál, sem stjórnar því, að innflutningur og útflutningur og andvirði hans jafnar sig nokkuð upp af sjálfu sér, þó að ríkisvaldið gripi ekki of hastarlega fram í þau mál. Hitt er jafnvíst, að athafnir ríkisvaldsins gagnvart gjaldeyrismálum landsins geta því aðeins komið að fullum notum, að þeim sé stjórnað af góðvild og réttsýni gagnvart þeim mönnum, sem við þau eiga að búa. Það er undirstaðan undir því, að landsmenn yfir höfuð geti sætt sig við þessa ráðstöfun, sem á ýmsum tíma er álitin nauðsynleg, og getur verið undir vissum kringumstæðum. Hæstv. fjmrh. hefir ekki viljað sýna neinn lit á því að sætta innflytjendur landsins, þá sem herferðin hefir verið hafin á, við gjaldeyrisráðstafanir. Við flm. þessarar þáltill. viljum láta þingið stíga spor í þá átt að sætta alla við þessa ráðstöfun. Hjá lítilmegnugri þjóð eins og við Íslendingar erum fjárhagslega, þá er það mjög ógiftusamlegt, ef ráðstafa á þannig gjaldeyrismálum og innflutnings- og útflutningsmálum, að stór hluti þjóðarinnar getur ekki sætt sig við. Það er nú komin fram till. um að vísa þessu máli til stj. Og ég þykist vita, að ráðh. muni nota atbeina stuðningsmanna sinna á þingi til að koma þessu máli þann veg fyrir eins og það er nú flutt. En það út af fyrir sig mun ekki leysa þau vandræði, sem eru í gjaldeyrismálunum. Ég teldi miklu skynsamlegra, að gerð væri tilraun til þess, eins og við förum fram á, að fá réttlátari framkvæmd á þessu máli yfir höfuð að tala. Ég hefi hér áður bent á - og skal taka það fram með sérsiöku tilliti til gjaldeyrismálanna sjálfra -, að eitt af stærstu fyrirtækjum landsins, S. Í. S., hefir síðan gjaldeyriseftirlitið hófst haft algera sérstöðu með sinn gjaldeyri, ráðstafað sjálft sínum gjaldeyri fyrir þær vörur, sem það fær leyfi til að flytja inn. Samband Ísl. samvinnufélaga hefir því haft aðstöðu til að standa í skilum við sína viðskiptamenn, á meðan aðrar verzlunarstéttir í landinu verða að búa við að vera gerðar að vanskilamönnum við þá útlendu viðskiptavini, sem hafa borið traust til þeirra. Ég skal svo ekki orðlengja um þetta frekar. En ég vil undirstrika það, að það er fyllsta nauðsyn fyrir ríkisvaldið að vanda sig vel um framkvæmd á lagasetningu, sem jafnmikið grípur inn á starfssvið heillar þjóðar og gjaldeyris- og innflutningslögin gera. Það er stærsta atriðið, að ekki sé gerður leikur til þess að misbeita þessum lagaákvæðum. Það er nærtækt dæmi, sem við höfum í þessu efni til samanburðar. hvernig Danir framkvæma sín innflutningshöft og gjaldeyrislög. Frá því hefi ég skýrt og bent á, og gengur sú stefna algerlega í bága við stefnu hins íslenzka ráðherra.



Herra forseti, góðir áheyrendur! Við þessar eldhúsumr. þykir mér hlýða að minnast í upphafi máls míns hinnar virðulegu stofnunar, sem vér skipum og nefnum Alþingi Íslendinga. Því miður verðum vér að játa, að þeim röddum fjölgar óðum í okkar þjóðfélagi, sem láta í ljós óánægju sína í garð Alþ. og þverrandi virðingu fyrir því. Þetta á ekki rót sína að rekja til þess, að Íslendingar vilji Alþ. feigt, heldur til hins, að þeim gremst, að skuggar falli á þá stofnun, sem frá fornu hefir stafað slíkur ljómi af. En því verður ekki neitað, að hryggð og virðingarleysi þjóðarinnar er eigi að ófyrirsynju. Erfitt mun að þræta fyrir það, að virðing manna fyrir Alþ. hefir mjög þorrið í valdatið núv. háttv. stjórnarflokka. Á Alþ. 1934 beittu þessir flokkar valdi sínu til takmarkalausrar kúgunar á stjórnarandstæðingum. Öll þeirra mál og allar þeirra till. voru felldar og fyrirlitnar, enda þótt stjórnarandstæðingar hefðu þá meiri hluta þjóðarinnar á bak við sig. Síðan var níðzt á þeim kjördæmum, sem kosið höfðu þessa menn á þing, og þau svipt framlögum til verklegra framkvæmda til þess að reyna að svelta fólkið til hlýðni við stjórnarflokkana. Slíkt er ekki til þess fallið að auka virðingu fyrir Alþ. Síðan .hefir orðið nokkur breyt. á þessari stefnu, enda munu forráðamenn stjórnarflokkanna hafa öðlazt skilning á því, að þetta herbragð var vanhugsað og byggt á vanþekkingu á eðli Íslendinga. Þeir láta sízt kúgast. En einkenni þinganna á síðustu árum hafa ýmist verið áníðsla á þjóðinni eða þá aðgerðarleysi og skilningsleysi á þörfum atvinnulífsins, sem ég síðar mun minnast á. Það hafa liðið vikur, jafnvel meira en mánuður af sjálfum þingtímanum, sem þingið hefir verið gersamlega óstarfhæft, af því að beðið hefir verið eftir ákvörðun samkomu, sem haldin hefir verið hér í bænum og nefnd hefir verið þing Alþýðusambands Íslands. Slíkt er ekki til þess fallið að auka virðingu fyrir Alþingi Íslendinga. En að þessu hafa verið svo mikil brögð, að sumum hefir flogið í hug, að rétt væri að lögfesta samkomudag Alþ. eins og mánuði eftir að þingi sósíalistanna lýkur. Þjóðin mun þó eigi una því til lengdar, að Alþ. sé rekið sem útibú frá klíkufundi sósialista. Þetta þing, sem nú situr, verður sízt til þess að auka veg Alþ. Veldur þar um fyrst og fremst, hversu hraksmánarlega þingið var undirbúið af hálfu ríkisstj., sem ber skylda til að sjá Alþ. fyrir verkefnum. Hvað lagði ríkisstj. fyrir þetta þing? Stjfrv., sem lögð voru fram í þingbyrjun, voru samtals 5, og voru þau þessi: Frv. til fjárlaga fyrir árið 1939. Það er beint fyrir mælt í stjórnarskránni, að skylt sé að leggja fjárlfrv. fyrir þingið, svo að hjá því varð ekki komizt. En fjárlfrv. var að mestu endurprentun af fjárl. þeim, sem Alþ. hafði afgreitt tæpum 2 mánuðum áður. En frá upphaflegri áætlun sinni á rekstrarútgjöldum fjárl. fyrir 1938 hafði fjmrh. hækkað útgjöld þessara fjárl. um 11/2 millj. eða úr 15,8 millj. (15826000) upp í 17,3 millj. (17354700). Annað frv. hæstv. ríkisstj. var framlenging á verðtollinum og bráðabirgðaverðtollinum. Þriðja frv. var um bráðabirgðatekjuöflun ríkissjóðs, þ. e. a. s. hækkun tekju- og eignarskatts. Lækkun verðtolls á nær öllum vörum um 40–50%, tvöföldun benzínskattsins og loks 12% hækkun ofan á allar drápsklyfjar undanfarinna ára, á nær alla skatta, tolla og öll önnur gjöld til ríkisins. Fjórða frv. var um bráðabirgðabreyt. nokkurra laga. - Það er eftirtektarvert, að öll þessi tekjuöflunarfrv. hæstv. ríkisstj. eiga að heita „til bráðabirgða“. En þessi bráðabirgðaráðstöfun vill verða nokkuð langvinn og verður vissulega jafngömul valdaferli ennverandi stjórnarflokka. En þetta frv. miðaði að því að fresta framkvæmd nokkurra nytsamlegra laga, svo sem framlögum ríkisins til ræktunarsjóðs, til búfjárræktar til sýsluvegasjóðs og til byggingar verkamannabústaða. Fimmta frv. hæstv. ríkisstj. var um að innheimta ýms gjöld 1939 með 10–25% viðauka. Flestum fannst nóg komið með þeim skattafrv., sem ég þegar hefi getið, en svo var þó eigi. Hæstv. ríkisstj. þurfti, samkv. frv. þessu, enn á ný heimild til að auka eignarskattinn um 10%, og aðflutningsgjöldin, þ. á. m. verðtollinn, um 25%. Þetta voru þá þau frv., sem hæstv. ríkisstj. fékk Alþingi til meðferðar. Samtals 5, og öll í sömu áttina, þyngstu álögur á þjóðina. Grimmilega var hert á hinum beinu sköttum, og af stakri hugkvæmni og með nákvæmni hins smámunalegasta skattheimtumanns var hver biti og hver spjör margtolluð, - en á þessum 5 frv. átti svo Alþ. að lifa. Þetta voru þau verkefni, sem hæstv. ríkisstj. ætlaði hinum 49 alþm., fulltrúum þjóðarinnar, vökumönnum þjóðarinnar o. s. frv., eins og þeir eru kallaðir í hátíðlegu tali. Yfir þessu var þeim ætlað að hanga mánuðum saman, þessum 19 mönnum, sem þjóðin hefir kjörið til að leysa vanda líðandi stundar og vaka yfir velferð hennar. Lítilfjörlegt og ófagurt hlutverk var þeim fengið af hendi hæstv. ríkisstj., en á henni hvílir fyrst og fremst skyldan til að sjá Alþ. fyrir nægum og þjóðhollum verkefnum. Það getur a. m. k. ekki verið skylda stjórnarandstæðinga, einkum þegar þeir eiga að venjast, að þeirra ráð og bendingar eru að jafnaði að engu hafðar. En sökin á þessari lítilsvirðingu fyrir Alþ. hvílir þyngst á forseta ríksstj., hæstv. forsrh. Hæstv. fjmrh. verður að þessu leyti ekki ásakaður. Hann hefir munað eftir sjálfum sér og sinni þörf. Það sýna öll skattafrv. En ekkert frv., engin úrræði komu frá fyrrv. hæstv. atvmrh., Haraldi Guðmundssyni. Hann hefir þó engum vonbrigðum valdið, sennilega vegna þess, að við hann voru engar vonir tengdar. Allir vissu, að hann átti fullt í fangi með að halda lífinu í sjálfum sér og sinni hirð, og það gerði hann, unz hann sárnauðugur, en við lítinn söknuð, var dreginn úr ráðherrastólnum, eins og ég síðar skal víkja að. Vinnubrögð þessa þings, ef nota má það orð um aðgerðaleysi og svefnmók þess, eru til þess eins að grafa undan þingræðinn og gefa þeim vopn í hendur, sem kynnu að vilja feigt það Alþingi, sem verið hefir og verið gæti þjóðarinnar þarfasta stoð og traustasta vernd. Það verður þegar að breyta hér um stefnu. ríkisstj. verður þegar í þingbyrjun að leggja mál sín vandlega undirbúin fyrir þingið, svo að það megi frá upphafi hefja öflugt starf. Þingin þurfa að verða styttri og skilvísari, þjóðinni til þrifa. Að tjónlausu mætti fækka þingmönnum, og vissulega þarf að hefja skipulegri vinnubrögð á þinginu. En þess vil ég þó geta, að störf Alþ. ber ekkí að meta eftir fjölda þeirra laga, sem það setur, heldur eftir efni þeirra og því, á hvern veg Alþ. býr að þjóðinni, atvinnuvegum hennar og lífskjörum. Það er talandi tákn um samstarf þeirra flokka, sem þessu Alþ. þykjast stjórna, Framsfl. og flokksbrots hv. þm. Seyðf., að þessa þings verður sennilega aðallega getið vegna tveggja l. Vegna gerðardómsl., sem leystu togaradeiluna. Þau náðu fram að ganga fyrir tilstilli sjálfstæðismanna, en gegn vilja sósialistanna. Ennfremur vegna þeirrar vinnulöggjafar, sem sennilega verður afgreidd frá þessu þingi. Í því hefir Sjálfstfl. haft alla forystu á undanförnum þingum, sem og í baráttunni utan þings. Starfsskrá núv. ríkisstj. hefir af hæstv. fors.rh. verið lýst með þeirri einu setningu, að haldið skuli sömu stjórnarstefnu og síðastl. kjörtímabil. Ég hefi nú nokkuð lýst, hvernig sú stefna birtist gagnvart AIþ. Þar á þjóðin því enn von á góðu. Það á að halda áfram að vanrækja og óvirða Alþ. og þingræði. En nú er rétt að athuga lítillega, hver var stjórnarstefnan á síðasta kjörtímabili á sviði þeirra mála, sem mestu skipta velferð og framtíð þjóðarinnar, á sviði fjármála og atvinnumála. Það ætti að vera hv. þingheimi bending þess, sem í vændum er. Lítum fyrst á fjármálin. Hæstv. fjmrh. hefir haft það hlutverk við allar fjármálaumr., að lofsyngja sjálfan sig af alveg einlægri hrifningu. Fagnaðarerindið um afrek þessa unga stjórnmálamanns er síðan flutt af flokksmönnum hans í öllum blöðum þeirra og á öllum mannfundum, og þjóðinni er boðið að líta hann í stækkunargleri skrumauglýsinganna. Ýmsir eru ánægðir með slíkar myndir einar, en réttara mun að láta verkin tala og bera saman orð og efndir flokks hans. Framsfl. hefir löngu heitið þjóðinni því að létta byrðar hennar, taka niður eitthvað af klyfjum skatta og tolla. Hvað hefir nú hæstv. fjmrh. gert í þessu? Ég hefi þegar lýst því lítillega. En í stuttu máli eru afrekin þessi, svo að notaðar séu þær tölur, sem hæstv. fjmrh. hefir sjálfur tíundað við framlagningu skattafrv. sinna. Á fyrsta þinginu, 1931 lagði hann á nýja skatta og tolla, sem áttu að nema á 3. millj. kr. Á þinginu 1935 voru lagðir á skattar og tollar, sem gefa áttu ríkissjóði um 1700 þús. og loks var á þinginu 1937 bætt við nýjum sköttum og tollum að upphæð um 3 millj. kr. Samtals nema því skattar þeir og tollar, sem hæstv. fjmrh. hefir ætlað sér að kreista undan nöglum aðþrengds almennings, um 7 milljónir króna. Það væri því synd að segja, að hæstv. fjármálaráðherra hafi verið stórtækur í því að lækka álögurnar á almenningi. Slíkar fullyrðingar hljóta að skiljast sem háð. Ráðh. hefir einmitt látið skattasvipu sína dynja miskunnarlausar og grimmilegar á bökum alls almennings en nokkur fyrirrennari hans hefir gert. Beinir skattar eru nú orðnir hærri hér á landi en hjá nokkurri menningarþjóð. Þetta varð hæstv. fjmrh. að viðurkenna á síðasta Alþ., er hann sagði, að ríkissjóður gæti ekki náð auknum tekjum með beinum sköttum. En tollar og bein neyzlugjöld hafa einnig verið svo gífurlega hækkuð, að þar sem þau gáfu í ríkissjóð árið 1933 6,á millj. kr., gáfu þau árið 1935 um 8 millj. kr., og var þó innflutningur árið 1935 nær því 7 millj. lægri og útflutningur um 8 millj. kr. lægri en árið 1933. Árið 1937 gáfu þessir tollar ríkissjóði 9.5 millj. Þeir hafa því hækkað á þessum 4 árum í höndum ríkisstj. um ca. 3 millj. eða nærfellt 50%. Í þessum tölum er þó ekki ágóðinn af einkasölu ríkisins, en ef hann er með tekinn, verður hækkunin frá 1933 um 4.3 millj. (úr 7905000 upp í 12279000). Árið 1933 voru hinar óbeinu álögur 58% af ríkistekjunum, en 1937 68%. Höfðu þó ríkistekjurnar hækkað um 4.5 millj. Í þessu sambandi er vert að minnast þess, hverju annar stjórnarflokkurinn Alþfl., hafði heitið þjóðinni í kosningabaráttunni 1934 og endranær. Í 15. gr. hinnar frægu 4 ára áætlunar sósíalista stóð þetta: ,- að breyta skatta- og tollalöggjöfinni þannig, að tollum verði létt af nauðsynjum“. Efndirnar á þessu urðu þær, sem ég lýsti áðan. Vissulega varpar þetta skýru ljósi yfir baráttu sósialista og er glöggt dæmi þess, hversu alvarlega sá félagsskapur er takandi. En skattaánauð hæstv. fjmrh. á sér eins og allt annað sínar orsakir. Að nokkru leyti má rekja þær til hins pólitíska uppeldís hæstv. ráðh. Hann fer rakleiðis í stöðu fjmrh. úr starfi skattheimtumannsins. Hæstv. ráðh. hefir gleymt því, að hann hefir skipt um hlutverk. En sjónarmið skattheimtumanns er honum nú óviðkomandi. Fjmrh. þjóðarinnar ber að hafa útsýn yfir þjóðlífið frá miklu hærri sjónarhól. Hans fyrsta skylda er að skilja afkomuhorfur og getu atvinnulífsins og miða þarfir ríkissjóðs og athafnir sínar við ástæður og óskir atvinnuveganna. En ástæðan til þessarar skattakúgunar liggur þó miklu dýpra. Hæstv. fjmrh. hefir ekki verið sjálfráður. Hann og hans flokkur hafa verið í vondum félagskap. Græðgi sósialista og áfergja þeirra hefir ráðið mestu um hinar stöðugu skattaálögur. Frá þeim stafar ógæfan. Sósíalistarnir eru dýrir í rekstri, og þeir halda áfram að vera það, á meðan nokkur fæst til að gera þá út. Hæstv. forsh. hefir sagt, að stefna stjórnarinnar eigi að haldast. Á sviði fjármálanna er auðsýnt, að stefnan gerir meira en haldast. Sósíalistarnir munu nú, eftir að óttinn við hv. 3. þm. Reykv. og kommúnista hefir heltekið þá svo, að þeir vita ekki sitt rjúkandi ráð, já vita ekki einu sinni, hvort þeir eru lífs eða liðnir í heimi stjórnmálanna - nú munu þeir, freklegar og trylltar en nokkru sinni áður heimta meira fé, meiri bitlinga og hærra kaupgjald handa sjálfum sér. Eina leiðin til þess, að unnt verði að létta einhverjum byrðum af þjóðinni, er að hætta að gera sósíalistana út, gera þá áhrifalausa og hjálpa þeim að hitta sjálfa sig binum megin við áhrifasvið stjórnmálanna. En allir hugsandi óhlutdrægir menn hljóta að sjá, að ægilegur voði blasir við, þegar svo er komið, að þjóðin þarf að gjalda 25–30 millj. í sköttum og tollum til ríkis og bæjarfélaga, en allur útflutningur hennar nam aðeins um 45 millj. En þjóðin má kvíða því, að áfram verði haldið á brautinni, því að hæstv. forsrh. segir, að stefnan skuli haldast. Annað atriði, sem hæstv. fjmrh. lofaði þjóðinni og starfsskrá fyrrv. ríkisstj. getur um, er, að færðar skuli niður ónauðsynlegar fjárgreiðslur ríkissjóðs og sparnaðar gætt í rekstri ríkisins og ríkisstofnana. Þetta hefir verið efnt á þann veg, að þar sem rekstrarútgjöld ríkisins voru samkv. LR. 1933 - síðasta árið áður tn núv. ríkisstj. komst til valda - 13.6 millj. kr., urðu þau síðastl. ár um 17.2 millj. H:ekkunin nemur því 3 millj. 600 þús. kr. Þessari stefnu á enn að halda áfram samkv. yfirlýsingu hæstv. forsætisráðh. Hið þriðja, sem hæstv. fjmrh. lofaði, var að semja fjárl. vandlega og nákvæmlega og fara eftir þeim til hins ýtrasta. Efndirnar hafa orðið þær, að samkv. játningu ráðherrans sjálfs á öndverðu þessu þingi, fóru gjöldin fram úr áætlun 1935 um 16%, 1936 um 101/2% og 1937 um 151/2%, eða um 2 millj. 300 þús. Enda hefir ríkisstj. orðið að fá heimild til að taka 3 millj. kr. lán til að risa undir vitanlegum og umsömdum útgjöldum ríkisins. - Þessari stefnu á að halda áfram, segir hæstv. forsrh. Þá hefir lengi kveðið við þann sönginn hjá Framsfl., að skuldirnar við útlönd þyrfti að lækka, því að þær væru þrælshald á landið og þjóðina. Þetta hefir verið efnt á þann veg í tíð núv. hæstv. fjmrh., að ríkisskuldirnar hafa hækkað úr 40 millj. í árslok 1933 upp í 46 millj. í árslok 1937, eða um 6 millj. kr. Vextirnir af ríkisskuldum, sem í tíð Jóns heit. Þorlákss. voru komnir niður í 700 þús. kr., eru nú 1700 þús. Þeir hafa því aukizt um 1 millj. Og skuldir þjóðarinnar í heild hafa í tíð núv. fjmrh. hækkað úr 74.6 millj. upp í um 105 millj., eða um 30 millj., samkv. skýrslu skipulagsnefndar atvinnumála. - Þessari stefnu á að halda áfram, segir hæstv. forsrh. Af engu hefir hæstv. fjmrh. og flokkur hans gumað eins hóflaust og af fengnum verzlunar- og greiðslujöfnuði. Hér er þó ekki af meiru að státa en því, að á 4 árum núv. fjmrh. hefir verzlunarjöfnuðurinn verið hagstæður um samtals 11.2 millj. kr., en á 2 árum samsteypustj. var verzlunarjöfnuðurinn hagstæður um 12.9 millj. Þess má og minnast, að á valdatímum sjálfstæðismanna 1924–1927 var verzlunarjöfnuður hagstæður um samtals 36.3 millj. Enn hefir hæstv. fjmrh. ekki tekizt að ná greiðslujöfnuði við útlönd. Síðastliðið ár var greiðslujöfnuður óhagstæður um 3.3 millj. Fram á síðustu mánuði hefir fjmrh. talið, að hinar „duldu greiðslur“ næmu 6 millj. árlega, þ. e. a. s., að verzlunarjöfnuður þyrfti að vera hagstæður um þá upphæð til þess að greiðslujöfnuður næðist. Þessa vizku segist hæstv. fjmrh. hafa úr sænskum pilti, sem hér dvaldi fyrir nokkrum árum 2–3 mánuði. M.ö.o., ráðh. hefir játað að vita ekkert um þetta sjálfur og hafa enga rannsókn framkvæmt á þessu, en segir bara, að sér hafi verið sagt þetta. En hvílík vandvirkni og ábyrgðartilfinning einmitt á því sviði, sem hæstv. fjmrh. hafði hátíðlegast lofað að koma fram umbótum. Nú um áramótin játar ráðh., að duldu greiðslurnar séu ekki 6 millj., heldur 10 millj., en síðan hefir einn helzti fjármálamaður Framsfl. tekið ráðh. á kné sér og hvíslað að honum, að duldu greiðslurnar séu ekki 6 millj., og ekki heldur 10 millj., heldur nær 14 millj. Af þessu má sjá, hversu illa upplýstur hæstv. fjmrh. hefir verið í þessu langalvarlegasta og örlagaþrungnasta máli, sem í hans verkahring hefir fallið. Afleiðingar þeirrar stj., sem verið hefir á gjaldeyrismálunum á undanförnum árum, eru nú að koma fram á þann alvarlegasta og ískyggilegasta hátt, að hæstv. fjmrh. kemur nú fram fyrir þingið og biður um 12 millj. kr. erlent lán til að afstýra gjaldeyrisþroti þjóðarinnar. Ríkið skortir gjaldeyri til að rísa undir skuldbindingum sínum erlendis og einstaklingana einnig. Ríki og opinberar stofnanir þurfa að greiða erlendis í afborganir einar um 3400 þús. árl. Þetta 12 millj. kr. lán færir þjóðinni því miður engin varanleg bjargráð. En allt þetta sýnir gleggra en annað, að skrumauglýsingarnar nægja ekki, hvorki á sviði fjármála né annarsstaðar. Staðreyndirnar tala sínu máli, og þegar verk hæstv. fjmrh. eru litin augum raunveruleikans, verða þau neikvæð og dýrkeypt þjóðinni. Það er annars athyglisvert, að þrátt fyrir öll innflutningshöftin var innflutningur til landsins síðastl. ár meiri en nokkru sinni síðan óhófsárið 1930. Mun þar um valda ágengni vildarvina hæstv. ráðh. og gjaldeyrisnefndar, hinna svokölluðu „neytenda“ í landinu. En framkvæmd gjaldeyrismálanna hefir verið sú í stuttu máli, að lánstraust þjóðar og einstaklinga er á þrotum erlendis, þar sem það er vitað, að mönnum hefir verið synjað um gjaldeyri mánuð eftir mánuð, jafnvel árum saman, enda þótt þeir hefðu í höndum gjaldeyrisleyfi, gefið af umboðsmönnum ríkisstj. M. a. sjálfar einokunarstofnanir ríkisstj. hafa lent í megnustu vanskilum. Samkv. upplýsingum fjmrh. höfðu þannig safnazt í bönkunum 1/1'38 um 3 millj. alls. Framkvæmd innflutningshafta ásamt hinum gífurlegu skatta- og tollahækkunum ríkisstj. hefir leitt til geipilegustu dýrtíðar, sem stöðugt vex, en hafði þegar í okt. 1937, samkv. skýrslu hagstofunnar, aukizt um 130% að því er snertir skattaálögur, frá því núv. stjórnarflokkar tóku við völdum 1934. Þessi vaxandi dýrtið leggst með vaxandi þunga á allan almenning og er að sliga hina aðþrengdu atvinnuvegi. Ég vil þá fara nokkrum orðum um atvinnumálin, því að einnig á því sviði hefir hæstv. forsrh. hughreyst þjóðina með því, að stefna ríkisstj. skuli haldast. Stefna ríkisstj. og ennverandi valdaflokka á undanförnum 10 árum á sér minnísvarða einnig á sviði atvinnumálanna. Þessir minnisvarðar eru kreppulán bændanna, kreppulán vélbátaeigenda, kreppulán bæjar- og sveitarfélaga. Samtals um 15 millj. kr. Ennfremur hin vaxandi fátækra framfærsla úr 1976000 1933 í 2313000 1934, 2845000 1935, 3466000 1936. Eða m. ö o. fátækrabyrðin hefir nær tvöfaldazt frá því í árslok 1933. Allt talar þetta sínu máli, og hæstv. forsrh. boðar framhald á þessari glæsilegu braut. Tími minn leyfir aðeins nokkrar aths. um sjávarútvegsmálin. Þar þarf ég helzt að tala við hv. þm. Seyðf., fyrrv. ráðh. þessara mála. Hann hefir jafnan, þegar sjávarútvegsmálin hafa verið rædd hér á Alþ. og mannfundum, brugðið upp einni og sömu grammófónsplötu, lofsöng um fiskimálan. Hún var orðin gatslitin, - en hún var jafnframt lof um fyrrv. form. fiskimílan., hv. 3. þm. Reykv. Nú er Héðinn búinn að brjóta og týna, svo að nú getur þm. Seyðf. ekki spilað þessa plötu lengur. En það er skemmst frá að segja, að svo var komið hag útvegsins, er hv. þm. Seyðf. var dreginn úr ríkisstj., að þrátt fyrir skuldaskil vélbátanna, þar sem einstakir menn, eins og þm. Ísaf., héldu, að þeir slyppu með að greiða 5% af skuldum sínum, höfðu vélbátaeigendur aftur komizt í þrot, þar eð bátarnir voru reknir með stórfelldu tapi ár eftir ár. Togaraútgerðin sýndi tap, sem nam tugum þúsunda á hvert skip, eins og sást m. a. á því, að bæjarútgerð Hafnarfjarðar tapaði 180 þús. á 2 skipum 1936. Vandræði og vonleysi var framundan eins og greinilegast lýsti sér í bréfi, sem stj. S. Í. F. skrifaði ríkisstj. 1. des. síðastl., þar sem hún taldi óumflýjanlegt hrun framundan. Undir þetta rituðu 2 bankastjórar, Magnús Sigurðsson og Helgi Guðmundsson, ennfremur báðir fulltrúar ríkisstj., Jón Árnason, framkvæmdarstjóri S. Í. S., og Jónas Guðmundsson, framkvæmdarstjóri Alþfl. Hvaða mark tók hv. þm. Seyðf. og ríkisstj. á þessu? Hvað var gert útveginum til viðreisnar? Jú, útvegsmenn fengu að tala við hæstv. ráðh., þó aðeins stutta stund. Ráðh. voru svo önnum kafnir. Þeir máttu ekki vera að að eyða tíma í þetta. En hvað gerði svo ríkisstj. og stjórnarflokkarnir? Það var þetta: Það hefir verið afnuminn nokkur hluti útflutningsgjalds af saltfiski. Þetta munar allan útveg landsmanna um 225 þús. kr. ári. Sjálfstfl. hefir árum saman barizt fyrir afnámi alls útflutningsgjalds af sjávarafurðum. en stjórnarflokkarnir hafa alltaf hindrað framgang þess máls. Þá hafa stjórnarflokkarnir afnumið toll af salti, olíu og kolum yfir saltfisksvertíðina. Þetta reikna þeir sjálfir um 100 þús. kr. virði fyrir allan útveginn. En á móti þessu eru lagðir á 2–6% nýir tollar á nær allar aðrar notaþarfir útgerðarinnar og 12% ofan á alla skatta og tolla, gamla og nýja. Hér er veitt með annari hendinni, en meira hrifsað með hinni. Á slíkri rausn getur útvegurinn ekki lifað. Þá telja einkum sósíalistar útvegsmönnum vel veitt með því að láta útflutningsgjaldið, sem þeir sjálfir greiða, renna til fiskimálan. Það nemur árl. um 400 þús. kr., og var svo ákveðið, að því skyldi varið aðallega til kaupa á 2 nýjum togurum. Var ráðgert, að þeir kostuðu samtals um 1500 þús., fiskimálan. legði fram 25%, eða samtals 375 þús. kr. Þá var lítið eftir til hinna nytsamlegri framkvæmda, svo sem niðursuðuverksmiðju, frystihúsa og annara nýrra úrræða. En framlag þetta var bundið því skilyrði, að félög sjómanna, verkamanna og annara legðu fram 15–20% af verði skipanna. En það sýnir gróðavonirnar, sem tengdar eru nú við togaraútgerðina, að engir hafa viljað þiggja þessar 375 þús. að gjöf. Jafnvel gírugustu fjárplógsmenn, sem jafnframt eru einlægir vinir alþýðunnar og eiga enga hugsjón hjartanlegri en aukna atvinnu sjómanna og verkamanna, menn eins og Héðinn Valdimarsson, Stefán Jóh. Stefánsson, Finnur Jónsson og slíkir, hafa ekki lagt fram eyri af sínum bólgnu fjársjóðum í þessu skyni. En hugur löggjafans var hinn sami, að hafa að engu kröfur og kveinstafi allra útvegsmanna, en halda áfram að skattleggja þá. því neitar auðvitað enginn, að nauðsyn ber til að endurnýja skipastólinn, og það sem fyrst, en það má ekki ske á kostnað þess skipakosts, sem fyrir er í landinu, og fyrsta skylda valdhafanna er vissulega sú, að varna því, að skipin liggi ónotuð og óarðbær í höfn. Þetta er nú það, sem stjórnarflokkarnir telja sig hafa gert til viðreisnar útveginum. Sannleikurinn er sá, að enn sem komið er hafa stjórnarflokkarnir með hæstv. ríkisstj. í broddi fylkingar daufheyrzt við aðvörunum og kvörtunum útvegsmanna. Þetta þing verður að sinna viðreisn útvegsins, ef það ætlar ekki að horfa ábyrgðar- og sinnulaust á það, að algert hrun skelli yfir þann atvinnuveg, sem drýgstur hefir reynzt þjóðinni á undanförnum áratugum og vel var á vegi staddur að leiða hana frá fátækt til bjargálna. Útvegsmenn munu ekki gefast upp fyrr en fleytan er komin í kaf, en þeir krefjast þess, að ríkisvaldið láti einnig einskis ófreistað til að afstýra voðanum. - ríkisstj. verður að breyta um stefnu í garð útvegsins. Það er freistandi að fara nokkrum orðum um eymd og vandræði þeirra sjömenninga hér á Alþ., sem nefna sig Alþýðuflokk. Þessir háttv. þm. fengu svo maklega ráðningu við síðustu alþingiskosningar, að þeir hafa ekki beðið þess bætur síðan. Þessi ósigur var að miklu leyti undir herstjórn og fyrir herkænsku hv. 3. þm. Reykv., en hann hefir síðan undið sér úr hópi fyrri félaga, er hann sá, að stefnt var í strand. Í Rvík reiknuðu sósíalistar sér 8 þús. atkv., en fengu 4 þús. Örvæntingin leiddi til samfylkingarskrafs og samningamakks við línudansarana frá Moskva, umboðsmenn rússneska blóðveldisins, og við bæjarstjórnarkosningarnar í lok jan. fylktu hinir rauðu flokkar saman liði sínu í Rvík og víðast hvar. Hv. þm. Seyðf., sem nú þykist berjast gegn kommúnistum, sat við hlið hv. 5. þm. Reykv., Einars Olgeirssonar, á kjörlistanum í Rvík. En alþýða Rvíkur sýndi enn á ný andstyggð sína á þessum flokkum. Þeir náðu ekki samanlögðu atkvæðamagni flokkanna við alþingiskosningarnar og komu aðeins að 5 fulltrúum, en töldu sér vísa 7–8. Upp úr þessu jukust enn vandræðin og ringulreiðin. Bandamennirnir byrjuðu að hnakkrífast og brigzla hver öðrum um svik, en hv. 3. þm. Reykv. þóttist sjá, að kommúnistarnir yrðu hlutskarpari í baráttunni um hylli lýðsins, og yfirgaf því fyrri samherja sína, sem hann nú telur umboðslausa á Alþingi og kallar Harald & Co. En þessir sjömenningar þykjast enn ráða yfir alþýðusamtökunum. Þeir höfðu leitt sjómennina út í togaraverkfallið um áramótin, þeir leyfðu kommúnistunum að berjast gegn öllum sáttatillögum í Sjómannafélaginu. Loks þegar forsætisráðherra hafði lagt fram gerðardómsfrv. sitt, fóru þessir sjömenningar að óttast um eigin valdaaðstöðu. Þá var samin ein Vilmundartillagan, þar sem sjómenn voru beðnir að eta ofan í sig fyrri samþykkt sína, og stórskotaliðið fór með þetta plagg á fund sjómanna. Þetta var auðvitað hin megnasta vanþekking og vanvirðing á skapferli sjómannanna, enda vísuðu þeir henni eindregið á bug. Sjömenningarnir reyndu að bjarga lífi sínu, brutu öll fyrri heit sín um verndun á samningsrétti verkalýðsins og reyndu að fá kaup sjómannanna lögfest. Þetta tókst þó ekki, hæstv. forsrh. hélt fast við sitt frv., og hv. þm. Seyðf. var dreginn út úr ríkisstjórninni. Það er svo enn ein ný sönnun eymdar og vesaldóms sjömenninganna að eftir að ráðherra þeirra þannig hafði verið fleygt fyrir borð með fullri einurð og vanþóknun, þá koma þeir og biðja auðmjúklega um að mega áfram styðja þann forsrh., sem fyrir hreingerningunni hafði staðið! Þetta eru merkilegir menn, höfðinglegir og dáðríkir! Sannleikurinn er sá, að síðustu mánuðina hefir hinn svokallaði Alþfl. ekki annað gert en að fara í gegnum sjálfan sig. Hefir hann gert það svo margvislega og oft, að ég hygg, að þeim sjömenningum væri óhætt að sýna sig í hvaða fjölleikahúsi sem væri. Yrði þá hv. þm. Seyðf., Haraldur Guðmundsson, „aðalnúmerið“, en þm. N.-Ísf., Vilmundur Jónsson, leikstjóri, því að þaðan hafa hin viturlegu hollráð komið. En eins og nú er komið högum þeirra sjömenninganna, er engri ríkisstjórn nokkur stuðningur í þeim, hvorki málefnalega né lýðræðislega - þeir eru allir eins og fiskar á þurru landi. En auðsveipni, hugsjónasvik og værð sósíalistanna hefir orðið fjörgjafi og verndari kommúnistanna. Þeir hafa skapað kommúnistaflokkinn hér á landi og fleygt til hans fylgi. Framsfl. hefir einnig gerzt stórbrotlegur og vítaverður með því að veita þessum ólánsmönnum, sem engin vaxtarskilyrði eiga í okkar þjóðfélagi, hlífð og jafnvel stuðning. Allir ábyrgir stjórnmálamenn ættu þó að geta sameinazt um það að útrýma þessum óþjóðlega flokki, sem sækir allar sínar fyrirskipanir til Moskva og hefir það hlutskipti eitt í íslenzkum stjórnmálum, að grafa undan þjóðskipulaginu, stofna til óeirða og verkfalla, boða mannhatur og öfund, allt í þeim tilgangi að leiða blóðuga og grimmilega byltingu og manndráp yfir þjóðfélagið. Það er hægðarleikur að kyrkja þennan ófögnuð áður en hann nær örari vexti, ef menn aðeins standa saman um það. Aukin völd kommúnistanna er ægilegasta hættan, sem vofir yfir lýðræði voru og þingræði. Þau þýða sköpun og mátt hinna öfganna, fasismans. Öfgaflokkarnir munu leikast á, en þjóðfélag og einstaklingar gjalda afhroð. Tími minn er nú á enda. Að lokum aðeins þetta: Aðalmeinsemd þjóðfélagsins hefir verið hinn sósíalistíski hugsunarháttur og áhrif sósíalista á ríkisstjórnina og stefnu hennar. Ekkert fátækt land hefir ráð á að lúta boði sósíalista. Í okkar fátæka og ónumda landi, þar sem ótal verkefni blasa við, ótal auðlindir við sjó og í sveit, verður að nota hvern kraft og hvert framtak, sem að liði vill verða. Nær öll löggjöf vor á sviði atvinnumála hefir undanfarið hafizt í þessum orðum: „Enginn má - - - , o. s. frv. Þessu þarf að breyta. Kjörorðið þarf að verða: „Allir mega að liði verða“. Ríkisvaldið á aðeins að vera atvinnuvegunum til fyrirgreiðslu og eftirlits, en ekki að liggja eins og mara á þeim. Framleiðendur til lands og sjávar verða nú að taka höndum saman og heimta sinn rétt. Meira frelsi. Meira frjálsræði. Og þeir heita því, að það muni færa með sér auknar athafnir, meiri framfarir, meiri atvinnu og bætta afkomu alþjóðar. En hvað sem öllu liður. Það verður að breyta um stjórnarstefnu.