Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Á þskj. 25 hef ég leyft mér að flytja till. til þál. um viðgerðar- og viðhaldsaðstöðu flugvéla á Keflavíkurflugvelli. Sjálf tillgr. orðast þannig: „ Alþ. ályktar að skora á ríkisstj. að láta athuga í samráði við Flugleiðir hf. og önnur flugfélög, er hagsmuna hafa að gæta, á hvern hátt hagkvæmast sé að koma upp aðstöðu til viðgerða og viðhalds flugvélum á Keflavíkurflugvelli.“ Ég flutti þessa till. seint á síðasta þingi, en hún fékkst þá ekki útrædd, fór til n., en kom þaðan ekki. Ég gerði þá grein fyrir efni till. og rökstuðningi fyrir henni og get því í þetta skipti leyft mér að hafa framsöguna nokkru styttri, þó að ég sjái ástæðu til þess að bæta nokkrum atriðum við það sem ég sagði um till. á síðasta þingi. Eins og allir hv. þm. vita hefur flugið verið vaxandi atvinnugrein á Íslandi, eins og raunar um allan heim. Hin síðari ár hefur gætt vissra erfiðleika í flugstarfsemi, bæði hér á landi og í næstu nágrannalöndum okkar, sem hefur valdið því m. a. að lendingar á Keflavíkurflugvelli hafa orðið nokkru færri nú tvö síðustu árin en þau voru árið á undan og þess vegna eru vissir erfiðleikar í þessari starfsemi. Ég hef fengið uppgefnar á skrifstofu flugmálastjóra á Keflavíkurflugvelli fjölda lendinga og tekjur af lendingargjöldum á árunum 1970–1974 og vil - með leyfi hæstv. forseta - lesa þetta upp: Árið 1970 lentu 3 294 flugvélar á Keflavikurflugvelli og þá eru ekki taldar með þær flugvélar sem þar eru staðsettar og eru á vegum varnarliðsins. Lendingargjöld af þessum 3 294 flugvélum námu þá 64.5 millj. kr. 1971 urðu þessar lendingar 3 838 og tekjur af lendingargjöldum 88.3 millj. 1972 urðu þessar lendingar 4 043 og tekjur af lendingargjöldum 95.2 millj. 1973 voru þessar lendingar 3 823 og tekjur af lendingargjöldum 104.8 millj. 1974 urðu lendingarnar 3 664 og tekjur af lendingargjöldum 121.7 millj. kr. Ljóst er af þessum upplestri að mikið er um lendingar á Keflavíkurflugvelli, og kunnugir menn þessum málum gera ráð fyrir því að í framtíðinni muni lendingum fjölga mjög verulega sem eðlileg afleiðing af því að flugið er sú grein samgagna sem er í örustum vexti í heiminum. Keflavíkurflugvöllur er, eins og menn vita, eini alþjóðlegi flugvöllurinn í eigu okkar íslendinga og hann er að ýmsu leyti mjög vanbúinn tækjum og þá sérstaklega á því sviði sem tillgr. þessi fjallar sérstaklega um, þ. e. a. s. hvað snertir viðgerðar- og viðhaldsaðstöðu flugvéla þar. Í sambandi við aukna starfsemi við flug hefur risið upp hér í landinu nokkuð fjölmenn og vel menntuð stétt flugvirkja sem hefur annast viðhalds- og viðgerðarstörf hér á landi, og nú eftir að erfiðleika fór að gæta í þessari fluggrein hafa sumir af þessum lærðu flugvirkjum orðið að leita sér atvinnu erlendis. Eftir upplýsingum sem ég hef fengið hjá Flugvirkjafélagi Íslands, munu nú vera um 240 útskrifaðir flugvirkjar á Íslandi, þar af munu um 200 vera í starfi við sitt fag, 145 hér innanlands, en 45 erlendis, og 10 eru starfandi í öðrum greinum. Ég þarf ekki að taka það fram að land, sem er eins staðsett og Ísland og hefur eða á að geta haft jafngóða möguleika til þess að vera lendingarstaður fyrir flugsamgöngur yfir Norður-Atlantshafið, það land þarf að eiga vel menntaða stétt flugvirkja til þess að af þessu geti orðið. Nú er vitað að þeir 45 flugvirkjar, sem starfa nú á erlendri grund, hafa sett fram bæði við sitt stéttarfélag hér heima og við yfirvöld hér á landi ákveðnar óskir um eð þannig verði að þessari starfsemi búið að þeir geti horfið hingað til lands til að sinna vinnu sinni hér. Og það er okkur mikið metnaðarmál að geta orðið við óskum þessara vel menntuðu íslensku flugvirkja, auk þess sem það er beint hagsmunamál alþjóðar. Ég vil þá í fáum orðum víkja að því að þörfin fyrir að gera eitthvað róttækt í þessum málum hefur m. a. vaxið mjög við það að viðgerðarskýli Flugfélagsins á Reykjavíkurflugvelli brann í janúarmánuði s. l. og þeir 100 flugvirkjar, sem þar störfuðu, eru nú á talsverðum hrakhólum með aðstöðu til að annast þessa starfsemi. Þó að þeir hafi ekki misst starfið vegna þessa, nema þá fáir, þá er sú vinnuaðstaða, sem þeir hafa fengið, t. d. í flugskýlum varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli, algjörlega ófullnægjandi, og ef ekki verður brugðið fljótt á það ráð að gera eitthvað í þessum efnum, þá er fullkomin hætta á því að enn stærri hluti þessarar þjónustu, sem gæti verið unnin hér innanlands, flytjist til útlanda. Ég birti í grg. með till. þessari viðgerðar- og viðhaldskostnað íslenskra flugvéla hjá Loftleiðum og hjá Flugfélagi Íslands á árunum 1971–1974, og ég hef skipt honum í kostnað sem fellur til erlendis og fellur til innanlands. Ég skal ekki tefja tíma hv. Sþ. með því að lesa upp þetta, enda er það hv. þm. aðgengilegt, en ég vil aðeins lesa samtölur þessara kostnaðarliða þessi 4 ár: 1971 nam þessi viðgerðar- og viðhaldskostnaður Loftleiða og Flugfélags Íslands 536 millj. kr. erlendis og 113 millj. kr. innanlands. 1972 nam þessi kostnaður 511 millj. kr. erlendis og 111 millj. kr. innanlands. 1973 nam þessi kostnaður 511 millj. kr. erlendis og 140 millj. kr. innanlands. 1974 nam þessi kostnaður 608 millj. kr. erlendis og 212 millj. kr. innanlands. Það er athyglisvert í sambandi við þessar tölur að erlendur kostnaður Loftleiða er að langstærstum hluta erlendis, en Flugfélagsins að langmestum hluta innanlands, og stafar einfaldlega af því að endastöð í flugleiðum Flugfélags Íslands hefur verið Ísland, en hjá Loftleiðum hefur endastöð verið ýmist í Luxemburg eða í Bandaríkjunum. En með þeirri sameiningu, sem orðið hefur á þessum tveim flugfélögum, á að gefast betri aðstaða til þess að færa stærri hluta af þessum viðhalds- og viðgerðarkostnaði hingað inn í landið. Auk þessa erlenda kostnaðar, sem ég hef verið að lesa upp hver verið hefur, þá hefur fyrirtækið Hagvangur hf. í okt. s. l. framkvæmt þjóðhagslegt mat á skoðunar- og viðhaldsrekstri flugvéla að beiðni Flugvirkjafélags Íslands. Þar kemur m. a. í ljós að tekjuauki íslenska þjóðarbúsins, ef við gætum flutt meira af þessari starfsemi til landsins, er þó nokkur. Niðurstaðan er í stuttu máli sú að ef við gætum skapað atvinnuaðstöðu fyrir 30 nýja flugvirkja í landinu með því að færa aukin verkefni inn í það, þá mundi það þýða 60.8 millj. kr. auknar tekjur fyrir þjóðarbúið. Ef tækist að flytja um 40 flugvirkja til starfa hingað, þá mundi það þýða 81.4 millj. kr. auknar tekjur í þjóðarbúið. Og ef okkur tækist að flytja 50 flugvirkja hingað til starfa, þá mundi það þýða 101.3 millj. kr. auknar tekjur í þjóðarbúið. Og sjálfur ríkissjóður mundi hafa þó nokkrar tekjur af þessu. Hann mundi hafa í tekjuauka af 30 nýjum flugvirkjastörfum 26.5 millj. kr. á ári, af 40 nýjum flugvirkjastörfum 35.7 millj. kr. og af 50 nýjum flugvirkjastörfum 44.2 millj. kr. Ég sé svo ekki ástæðu, virðulegi forseti, til þess að fara fleiri orðum um þessa þáltill. Ég vona að með þeim fáu orðum, sem ég hef sagt hér um hana og tilganginn með flutningi hennar, hafi mér tekist að sýna að nokkru leyti a. m. k. að hér er um nokkuð stórt mál að ræða fyrir íslensku þjóðina og nokkuð á sig leggjandi að setja í gang vinnu í þessu efni. Það, sem fyrir mér vakir með tillöguflutningnum, er ekki síst að í þessum atriðum verði mörkuð einhver ákveðin stefna, þannig að allir þeir aðilar, opinberir og einkaaðilar, sem hagsmuna hafa að gæta í þessu sambandi, viti að hvaða marki á að stefna, hvaða mark hefur verið ákveðið, þannig að þeir geti tekið höndum saman um hvað vinna ætti í samræmi við það takmark sem sett hefur verið. Ég legg svo til. herra forseti, að að þessari umr. lokinni verði till. vísað til hv. allshn.



Virðulegi forseti. Mig langar til að leggja örfá orð í belg í framhaldi af þeirri till. sem Jón Skaftason alþm. hefur flutt hér. Hér er hreyft ákaflega þörfu og mikilvægu máli. Þetta mál er mjög mikilvægt fjárhagslega fyrir íslendinga, og það mætti liða sundur sjálfsagt í marga þætti hversu æskilegt væri að færa þessa aðstöðu, viðhaldsaðstöðu og viðgerðaraðstöðu, inn í landið. Það er ekki bara það að við færum með þessu mikla atvinnu inn í landið og höldum hér sérþekkingu á sviði flugvirkjunar, heldur er um að ræða, eins og þm. gat um, gífurlega mikinn gjaldeyrissparnað. Jafnframt hlýtur það að vera öllum ljóst að íslendingar, sem búa á eyju norður í Atlantshafi, eiga ákaflega mikið undir flugsamgöngum, og má nær því segja að hér mundi reynast erfitt að halda uppi menningarlífi ef við hefðum ekki flugsamgöngur við aðrar þjóðir. Það hlýtur því að liggja í augum uppi hversu mikilvægt það er að íslendingar geti sjálfir að sem allra mestu leyti farið með viðhald flugflotans, en þurfi ekki að leita með það til erlendra þjóða. Ástandið er raunar þannig í dag að aðstaða flugvirkja við vinnu og aðstaðan til viðgerðar og viðhalds á flugvélum íslenska flugflotans er lakari en mér liggur við að segja nokkur aðstaða sem fyrirfinnst á bílaverkstæði hér í borginni. Aðstaðan var tiltölulega góð á Reykjavíkurflugvelli fyrir brunann á skýli 5. En eftir þann bruna hefur skapast algjört neyðarástand í viðgerðarmálum flugvéla hér. Raunar er staðan þannig, að skýlin á Reykjavíkurflugvelli eru gömul, þau eru öll óupphituð og óeinangruð og þeim er illa við haldið. Þessi mál hafa verið í því horfi að ríkið hefur átt skýlin og á skýlin, en leigir þau til flugfélaga. Eftir þeim upplýsingum, sem ég kemst næst, er leiga skýlanna frámunalega lág. Leigugjald dugir tæpast fyrir fasteignagjöldum, hvað þá heldur eðlilegu viðhaldi á skýlunum. Í framhaldi brunans, sem á Reykjavíkurflugvelli varð, hefur mikið verið rætt um byggingu nýs skýlis, og allir eru sammála um nauðsyn þess að því máli sé flýtt eins mikið og unnt er. Hins vegar hafa skipulagsmál á Reykjavíkurflugvelli tafið það nokkuð. Í 15 ár hafa menn rætt það, hvernig skipulag Reykjavíkurflugvallar skuli verða, og raunar velta menn fyrir sér mjög framtíð flugvallarins. Nú liggur þó fyrir að í framhaldi af endurskoðun aðalskipulags Reykjavíkur, sem nú stendur yfir, muni takast að festa skipalag fyrir Reykjavíkurflugvöll á skipulagstímabilinu fram til 1990 og í framhaldi af því verði síðan unnt að staðsetja nýja skýlisbyggingu og koma a. m. k. viðhaldsaðstöðu flugvéla á Reykjavíkurflugvelli í viðunandi horf. Ég hygg að þm. sé öllum kunnugt um það hvernig viðhaldsaðstaða og viðgerðaraðstaða íslenska flugflotans er í Keflavik. Þar hafa íslendingar á leigu hluta af einu skýli, sennilega lélegasta skýlinu á vellinum, og aðstaða þeirra er afmörkuð með máluðum línum, þar sem öryggisflugvélar og þyrlur varnarliðsins eru hinum megin við línurnar. Það er nánast þannig að íslendingar séu þarna gestir við þessa aðstöðu og aðstaðan er algjörlega ófullnægjandi. Þegar vinna þarf við flugvélar nákvæmnisvinnu við mótora og annað slíkt, þá er þarna að heita má sama hitastig inni í skýlinu og utan þess. Ég held að það sé öllum ljóst, þegar rætt er um framtíðaraðstöðu fyrir viðhald og viðgerðir flugflotans hér, að viðgerðaraðstaða verður að vera einhver á Reykjavíkurflugvelli. Reykjavíkurflugvöllur er aðalinnanlandsflugvöllurinn, og við sjáum ekki fram á það um fyrirsjáanlega framtíð að því verði breytt, þó að uppi séu raddir um að sambýli borgarinnar og flugvallarins gerist æ erfiðara. Það er því alveg ljóst að fyrir innanlandsflug íslendinga verður að koma upp viðunandi viðgerðaraðstöðu á Reykjavíkurflugvelli. Hjá því verður ekki komist. En síðan snýr málið að viðgerðaraðstöðu fyrir millilandaflug íslendinga, og allir eru sammála um það, hygg ég, að slík aðstaða ætti eðli sínu samkvæmt að vera í Keflavík. Menn ræða mikið um hagkvæmni þess að færa þessa þjónustu inn í landið. Ég vil sérstaklega geta þess, og ég hygg að það muni það allir hér, að þegar Flugleiðum var veitt ríkisábyrgð á sínum tíma fyrir lánum, þá var mikið rætt um það og raunar ákveðið að sérstaklega skyldi könnuð hagkvæmni þess að færa viðhald flugflotans í sem mestum mæli inn í landið. Það var raunar, að ég hygg, að mestu fyrir frumkvæði hv. þm. Jóns Skaftasonar að það mál komst í sviðsljósið. En menn verða að hafa það í huga þegar menn ræða það hvort slíkt sé hagkvæmt. Þar kemur geysilega margt til greina. Þær forsendur, sem lagðar eru til grundvallar, skipta höfuðmáli um niðurstöðuna. Hvaða flugflota eru menn að ræða um? Eru menn að ræða eingöngu um Flugleiðaflotann, eru menn að ræða um allan íslenska flugflotann, eru menn jafnvel að ræða um viðhald á vélum hersins með eða hvaða forsendur eru það sem menn ganga út frá, og hver á að eiga slíka viðhaldsaðstöðu? Það skiptir meginmáli. Slíkt þarf könnunar við, og það er enginn vafi að það er glettilega flókið. Ég hygg að athugun á þessu sé hafin eftir að Jón Skaftason alþm. flutti þetta mál inn í Alþ. á síðasta ári, og ég hygg samt að það sé mjög þarft að hann endurflytur það hér og hreyfir þessu aftur til að ýta við málinu. Ég vil sem sagt sérstaklega vekja athygli þm. á því að viðhaldsaðstaðan er í algjöru ófremdarástandi, eins og hún er núna, og hér er um að ræða viðamikið mál, þjóðhagslega mikilvægt mál og nauðsynlegt að hraða þeirri athugun sem hv. þm. fer fram á.



Herra forseli. Ég sé ástæðu til þess að fara nokkrum orðum um þá þáltill. sem hv. þm. Ragnar Arnalds hefur flutt. Þáltill. þessi er nokkuð svipuð og þáltill. sem hann flutti á síðasta þingi, en hann hefur endurbætt hana nokkuð og fellt niður atriði úr fyrri þáltill., svo sem um skatt á verðbólgugróða. Ég vil segja það strax í upphafi að ég tel vart hægt að afgreiða þessa till. óbreytta, enda er að mínum dómi ekki gerð nægilega mikil tilraun til að gera úttekt á þessum málum. Það er ekki ráðist nægilega að atriðum sem skipta grundvallarmáli, og mun ég víkja að því síðar. Það kemur fram í grg. með þáltill. að ein aðalástæða lágra gjalda félaga séu flýtifyrningar og verðhækkunarstuðull fyrninga. Það er alveg rétt hjá hv. flm. Mörg fyrirtæki njóta óeðlilegra fyrninga. En hins vegar geta verið margar aðrar ástæður fyrir taprekstri. Það er t. d. alveg ljóst að í hópi þeirra fyrirtækja, sem hér er listi yfir, eru mörg fyrirtæki sem mér þykir ólíklegt að hafi mikla möguleika til þess að fyrna eignir sínar. Svo er t. d. með mörg fyrirtæki sem stunda verslunarrekstur án þess að vera í eigin húsnæði, þar sem fjárfesting og fjárfestingarkostnaður í eignum er mjög lítill hlut í af rekstrarkostnaði. En hvað um það, svo má vera og er mjög líklega í mörgum tilfellum að háar fyrningar eru ástæða taprekstrar eða lítils hagnaðar. Þróunin í fyrningarmálum síðustu ára hefur verið sú að fyrir 1971 var ákveðin prósenta sem var leyfilegt að fyrna eignir með. Það var föst prósenta sem mátti ekki hreyfa. Þessi prósenta var í allflestum tilfellum nokkuð há, en það mátti ekki breyta henni milli ára. Síðan gerðist það á árinu 1971 að fyrningarreglum er breytt. Almennum fyrningum var breytt. Það var ákveðin svonefnd hámarksfyrning og lágmarksfyrning og voru almennar afskriftir nokkuð lækkaðar í flestum tilfellum. Hins vegar kom til viðbótar flýtifyrning sem skattþegn hafði frjálst val um að nota og gat notað allt að 5% á ári hverju. Það má deila um þessa flýtifyrningu, en hitt er svo annað mál, að slík flýtifyrning getur hjálpað mjög til þegar í fjárfestingu er ráðist, létt undir með að komast yfir erfiðleika fyrstu áranna, þótt megi deila um hversu há slík fyrning skuli vera. En í þessum sömu lögum var ákveðin svokölluð verðstuðulsfyrning. Sú fyrning er að mínum dómi mjög röng og það virðist ekki liggja rétt hugsun á bak við verðstuðulsfyrningarnar. Þessi verðstuðulsfyrning er ákveðin prósenta af fyrningum ársins sem hefur það í för með sér að fyrirtæki, sem á tiltölulega nýjar eignir, fær mestu verðstuðulsfyrninguna. Hins vegar ef fyrirtæki á mjög gamlar eignir, sem eru löngu fyrndar, þá fær viðkomandi fyrirtæki engar fyrningar. Þessi fyrning er að mínum dómi - ja, mér liggur við að segja hrein hugsunarvilla og vitleysa, og ég held að ég geti verið algjörlega sammála hv. flm. um að þessa fyrningu beri að afnema. En hins vegar þarf að leiðrétta ýmsa aðra vankanta. Þegar breytingin varð 1971 var ekki ráðist að grundvallaratriðunum. Grundvallaratriðin eru í dag og hafa alltaf verið þau, að söluhagnaður af fyrnanlegu lausafé og fyrnanlegum fasteignum er skattfrjáls í mörgum tilfellum. Ef fyrirtæki hefur átt lausafé í eigu sinni í fjögur ár, þá er söluhagnaður af slíkum eignum skattfrjáls, þannig að fyrirtæki hefur möguleika á að mynda ávallt nýjan og nýjan fyrningarstofn. Hins vegar ef þessi söluhagnaður væri skattskyldur eða kæmi til lækkunar á öðrum fyrningarstofnum, þá kæmu þessi mál allt öðruvísi út. Og sama er að segja um skattfrelsi fyrnanlegra fasteigna. Það er í þessum tveimur atriðum sem grundvallaratriðin liggja, ekki í fyrningunum sjálfum, þar eru ýmsar veilur og villur sem mætti laga, en söluhagnaðurinn og meðferð hans er það grundvallaratriði sem menn ættu fyrst og fremst að staðnæmast við. Ég sé ástæðu til þess að fara nokkrum orðum um fyrningar almennt. Það hefur verið rætt mikið um fyrningar á undanförnum árum, og ég held að það sé nokkuð ljóst að í mörgum tilfellum komi fram rangt mat á því hvað fyrningar eru. T.d. segir hv. þm. Ragnar Arnalds í grein í Þjóðviljanum í fyrra, með leyfi hæstv. forseta, að hugsunin á bak við fyrningarreglur sé sú að „eigandinn geti lagt til hliðar á hverju ári nokkra upphæð, sem ekki sé skattlögð, og þannig safnist í sjóð andvirði eignarinnar á sama tíma og hún gengur úr sér og verður ónýt“. Þarna kemur fram nokkur misskilningur, vegna þess að fyrningar skapa aldrei fjármagn, og þessum orðum má kannske svara best með orðum kennimanns um þessi mál sem ég hef tekið hér upp úr tímariti um reikningshald og endurskoðun, en þessi ágæti kennimaður segir, með leyfi hæstv. forseta: „Sú sögusögn er á kreiki að afskriftir afli fjármagns til þess að endurnýja eignir. Ef afskriftir eru taldar afla fjármagns til þess ætti að lögsækja þær fyrir slæma fjáröflun því að það eru ekki til neinar sannanir fyrir því að þær afli fjármagns til nokkurs. Eina fjáröflunarleiðin er að selja viðskiptavinum vörur. Afskriftir veita aðeins skattskjöld, svo að minna af því fé, sem fékkst frá viðskiptavinum, þarf að greiða til hins opinbera. Til allrar óhamingju er ekki hægt að afla fjármagns með nokkrum færslum í bókhaldi, og þetta er grundvallaratriði: að menn skapa aldrei fjármagn með því að færa bókhald. Það væri ekki ónýtt ef hægt væri að afla fyrirtækjum fjármagns eingöngu með því að gera nokkrar færslur í bókhaldi, en því miður er eina leiðin til þess að afla fjármagns fyrir fyrirtæki sú að finna víðskiptavini, sem vilja kaupa vörur þess“. Þetta er grundvallaratriði, og þótt við getum haft ýmislegt að athuga við fyrningarreglur, þá skulum við gera okkur grein fyrir því að þær skapa ekki fjármagn. Í b-lið þáltill. er rætt um að setja hámark á vaxtafrádrátt. Um þetta hefur oft verið rætt áður, og um það vil ég segja að það er í sjálfu sér mjög gott að mínum dómi að reyna að fækka frádráttarreglum í íslenskum skattalögum. Við verðum hins vegar að gera okkur grein fyrir því að ef vextir verða afnumdir sem frádráttarliður að einhverju leyti eða öllu, þá skapast sú hætta að einmitt þeir, sem stunda atvinnurekstur, hafi tilhneigingu til að færa sem mest af skuldum sínum og vöxtum á atvinnureksturinn sjálfan. Þetta er það atriði sem hefur stöðvað t.d. nágrannaþjóðir okkar í því að afnema vaxtafrádráttinn. Á þetta vildi ég aðeins benda, án þess að draga á nokkurn hátt úr því að unnið verði að því að fækka frádráttarliðum í íslenskum skattalögum. Í þriðja lagi er lagt til að einstaklingum, sem hafa tekjur sínar af eigin rekstri, verði framvegis áætlaðar ákveðnar lágmarkstekjur, hvort sem reksturinn skilar bókhaldslegum hagnaði eða ekki. Ég verð að segja það strax í upphafi að þetta er regla sem ég held að sé óframkvæmanleg og geti ekki endað nema með ósköpum, ef á að fara að áætla tekjur á ýmsan máta á ýmsa aðila í þjóðfélaginu án þess að hafa raunverulega viðmiðun um það fjármagn sem þeir hafa milli handa. Í hlutafélögum er það þannig að eigendur, sem hafa meiri hl. í hlutafélögum, geta að sjálfsögðu ákveðið eigin laun, en af þeim launum verða þeir að greiða skatt skv. eigin skattskýrsíu, þ. e. a. s. því fjármagni sem þeir hafa tekið út úr hlutafélaginu. Í einkarekstrinum er það hins vegar svo að hagnaður fyrirtækisins er lagður til grundvallar þegar skattur er á lagður, en ekki það fjármagn sem einstaklingurinn hefur tekið út úr fyrirtækinu. Það væri að mínum dómi mun skynsamlegra að setja ákvæði í lög þar sem væri ákvarðað að ef einkaúttekt einstaklings í ákveðnum einkarekstri er hærri en hagnaðurinn, þá sé þessi liður skattstofn, en ekki hagnaðurinn. Hins vegar hefði slík regla það í för með sér að ef einkaúttekt væri mun lægri en skattskyldur hagnaður, þá yrði að sjálfsögðu að heimila að draga frá fyrri mismun þessara tveggja stofna þegar sá hagnaður kæmi fram til þess að um tvísköttun yrði ekki að ræða. Slíkt ákvæði gæti einnig hjálpað til að ákvæði sem hefði í för með sér að vextir væru ekki frádráttarbærir væri framkvæmanlegt. Ef einkaúttekt er skattstofn, þá er hætt við að einstaklingur hefði tilhneigingu til að skrá sem mest af skuldum sínum á eigið nafn og lækka þannig einkaúttekt sína. Ef vextir væru hins vegar ekki frádráttarbærir mundu slík ákvæði verka sem mótvægi til þess að draga úr misnotkun á því ákvæði. Ég vil að lokum segja það, að ég tel rétt að þessi mál verði tekin til athugunar, og það er nú svo að það var ákveðið strax á s. l. vetri að vinna að endurskoðun laga um tekjuskatt og eignarskatt, og n. hefur unnið að því nú að undanförnu. Ég vænti þess að sú n. komi með till. sem gætu verið grundvöllur til lagfæringar á því kerfi sem við búum við í dag, en hins vegar tel ég ekki vera ráðist nægilega að grundvallaratriðum í þessari þáltill., þannig að þar þurfi meira að koma til.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. 5. þm. Austurl., Halldóri Ásgrímssyni, fyrir að hann skyldi koma hér í ræðustól og ræða efni þessarar till., en það er meira en sagt verður um stjórnarsinna, hv. stjórnarþm. almennt, því að staðreyndin er sú að ráðh. hafa forðast að vera nærstaddir umr. um þetta mál, hafa þar ekkert lagt fram um skoðanir sínar og fáir stjórnarþm. tekið beina afstöðu til málsins. Ég gat ekki annað heyrt en að hv. þm. væri í meginatriðum jákvæður gagnvart því að þessum ákvæðum þyrfti að breyta. En þó verð ég að játa að mér fannst að afstaða hans væri ekki nægilega skýr í einstökum atriðum, og því miður liggur alls ekki fyrir neitt um það, sem væri þó nauðsynlegt að þjóðin fengi að vita eitthvað um, hvort Framsfl. er reiðubúinn til að koma í veg fyrir að það hneyksli sem tekjuskattsálagningin er á þessu ári endurtaki sig á næsta ári. Hæstv. fjmrh. mun hafa lýst því yfir í ræðu fyrr á þessu þingi að tekjuskattslögin yrðu tekin til endurskoðunar, en jafnframt að þær nýju reglur, sem settar yrðu, kæmu ekki til framkvæmda fyrr en á árinu 1977. Er því ljóst að það er áform hæstv. fjmrh. að láta allt standa óhreyft á næsta ári. Það væri þess vegna mjög æskilegt að fá svör við því hvort Framsfl. er sama sinnis, hvort hann ætlar raunverulega að fella sig við það, sætta sig við það að ekkert sé hreyft við þessum málum á þessu þingi, þannig að breyt. verði gerð sem gildi við næstu álagningu. Hv. þm. kom hér með nokkrar heimspekilegar hugleiðingar um eðli fyrninga. Þar sem hann er fróður á þessu sviði og má segja að þetta svið sé að nokkru leyti hans sérgrein, þá vil ég nú kannske ekki hætta mér allt of langt út í að rökræða við hann um innsta eðli fyrninga. En ég verð hins vegar að játa það hreinskilnislega að ég skildi ekki þau orð hans að fyrningaákvæðin og notkun þeirra sköpuðu ekki fjármagn og það væri sem sagt ekki hægi að skapa fjármagn með færslum í bókhaldi o. s. frv. Ég verð að játa það, að mér heyrðist að þetta væri í raun og veru fyrst og fremst orðaleikur. Ég fæ ekki séð að það þurfi að vera svo flókið mál að ef eigandi fyrirtækis beitir fyrningarreglum og kemst með þeim hætti hjá því að greiða útgjöld sem hann annars hefði þurft að greiða, í þessu tilviki skatt til ríkisins, þá hlýtur að sitja eftir í fyrirtæki hans meira fjármagn en ella hefði verið og hann hefur með þessum hætti skapað sér fjármagn. Ef þetta mál er miklu flóknara en þetta, þá þætti mér vænt um að fá nánari fræðilega útlistun á þessu, en svona lítur þetta út í mínum augum og vafalaust flestra annarra þm. Hv. þm. nefndi að á þeim langa lista, sem ég lét fylgja till. minni, á listanum eru 432 fyrirtæki, væru þar ýmis fyrirtæki sem væru skattlaus af öðrum ástæðum en vegna fyrningarreglna, og þetta er vafalaust rétt. Því hefur enginn haldið fram að fyrningarreglur væru orsök skattleysis þessara fyrirtækja í öllum tilvikum. Það hefur einungis verið fullyrt að í mjög mörgum tilvikum væri þessu þannig hátta. Ég vil hins vegar benda á það, að að sjálfsögðu var óhjákvæmilegt að taka öll fyrirtæki með sem heyrðu hér undir. Þetta eru 432 fyrirtæki, og það hefði verið óheiðarlegt ef ég hefði sleppt einhverju þeirra úr vegna þess að það féll ekki inn í röksemdafærslu sem ég hef haldið hér uppi. Það varð að sjálfsögðu að nefna þau öll, draga þau öll fram. Morgunblaðið hefur reynt að gera till. þessa tortryggilega, m. a. í frásögn af umr. hér á Alþ. fyrir einni viku með því að benda á að fyrirtæki að nafni Brunabótafélag Íslands sé á þessum lista. Það gilda að sjálfsögðu alveg sömu rök um Brunabótafélagið og þau fyrirtæki sem hv. þm. Halldór Ásgrímsson nefndi hér áðan, að það hefði verið óheiðarlegt að sleppa því af listanum vegna þess að það fellur undir þá skilgreiningu að hafa aðstöðugjald - allnokkurt aðstöðugjald - án þess að borga tekjuskatt. Hitt er annað mál, að ég fæ ekki séð varðandi fyrirtæki, sem borga allmikið aðstöðugjald, eins og t. d. Brunabótafélag Íslands og fleiri fyrirtæki, en eru þó undanþegin tekjuskatti, af hverju þau ættu ekki að borga tekjuskatt. Ef á annað borð er talið eðlilegt að þau borgi aðstöðugjald til Reykjavíkurborgar, hví skyldu þau ekki borga einhvern skatt til ríkisins? Ella væri eðlilegast að þau væru algjörlega skattfrjáls. En það er annað mál, sem ekki er ástæða til að rökræða hér, þessi óvenjulegu undantekningatilvik sem varð samt að taka hér með til þess að listinn væri heiðarlega samsettur. Ég vil hins vegar segja að ég tel að það sé mjög til marks um málefnafátækt sjálfstæðismanna í þessu sambandi og rökþrot þeirra að Morgunblaðið skuli gera þetta algera aukaatriði að sérstöku umtalsefni í því skyni að gera þennan lista tortryggilegan. Það bendir sem sagt til þess að þeir, sem slíkum aðferðum beita, að ná þarna út úr einu eða tveimur fyrirtækjum sem eru nokkuð sérstaks eðlis, en verða að vera með á þessum lista formsins vegna, og gera þau að aðalatriði málsins, -- það bendir til þess að menn hafi ekki sérlega sterk mótrök á hendi. Hv. þm. gat þess að aðalatriði þessa máls væri skattfrelsi söluhagnaðar að fjórum árum liðnum, og ekki skal ég bera á móti því að sú regla er einnig mjög hæpin og þarfnast endurskoðunar. Ég nefndi hana í framsöguræðu minni, og ég nefndi líka þau ákvæði sem valda því, að þegar menn eru búnir að fyrna á kannske 4–5 árum eign um allt að 90% og selja hana síðan og þurfa þá ekki að greiða neinn skatt vegna einmitt þessa ákvæðis, sem hv. þm. nefndi, þá getur næsti eigandi byrjað að fyrna á nýjan leik af fullum krafti. Þessi regla er ekki sérstaklega tekin fyrir í þessari till., enda fjallar hún almennt um endurskoðun fyrningarákvæða. En það fer auðvitað ekkert á milli mála að einmitt þessi regla að nýr og nýr eigandi skuli geta fyrnt sama hlutinn, hún er auðvitað ein sú fráleitasta af öllum þessum fyrningarreglum. Ég vil hins vegar segja það sem skoðun mína að ég er ekki samþykkur hv. þm. Halldóri Ásgrímssyni að það væri nægilegt að lagfæra regluna um skattfrelsi söluhagnaðar að fjórum árum liðnum. Ég viðurkenni að vísu að með því að breyta þeirri reglu verulega væri talsvert mikið fengið, en það er samt sem áður ekki skoðun mín að það eigi að ráðast að þessu vandamáli eftir þeirri leið. Sá, sem hagnýtir sér þessar gríðarlega miklu fyrningarreglur, kemst yfir mikinn óskattlagðan hagnað á þeim árum sem hann beitir þessum fyrningarreglum. Ég tel að það væri óeðlilegt og alls ekki nægilegt að ætla síðan að reyna að ná þessum fjármunum í ríkissjóð mörgum árum seinna þegar hugsanleg eigendaskipti verða að eigninni. Ég tel að við þá miklu verðbólguþróun sem við búum við hér, stöðuga verðrýrnun peninganna, fari að sjálfsögðu ekkert milli mála að ríkissjóður mundi bera mjög skarðan hlut frá borði ef hann ætlaði sér að ná þessu til baka, sem frestað hefði verið að leggja skatt á, einhvern tíma löngu seinna þegar eignin væri seld. Um málflutning stjórnarsinna að öðru leyti get ég verið fáorður, en þó get ég ekki látið hjá líða að nefna eina mótbáru sem fyrst og fremst mátti greina í frásögn Morgunblaðsins af umr. sem urðu hér á fimmtudaginn var. Þar lagði blaðið megináherslu á að reyna að koma því inn hjá lesendunum, um leið og þeir fræddust um þessi mál, að það hefði verið vinstri stjórnin sem hefði sett þessar reglur, en þá væri að sjálfsögðu öllu borgið í sambandi við vitlaus lög hér í landi okkar ef hægt væri að koma því inn hjá almenningi að það sé ekki þessi stjórn eða stjórn, sem sjálfstæðismenn hafa átt sæti í, sem beri þar ábyrgðina, heldur einhverjir aðrir. Þetta er hins vegar rangt, og ég vil nota tækifærið, sem hér gefst, til að leiðrétta þetta atriði. Lögin, sem báru með sér flýtifyrninguna inn í íslenska skattalöggjöf, voru sett á árinu 1971, nánar tiltekið fyrir kosningar 1971, að frumkvæði þáv. fjmrh., Magnúsar Jónssonar, og í tíð svonefndrar viðreisnarstjórnar. Þessi ákvæði eiga því uppruna sinn að rekja til þessa tíma. Hitt er rétt, að vinstri stjórnin og sá meiri hl., sem hún studdist við á Alþ., gerði nokkrar lagfæringar á þessum skattalögum. Það var krafa okkar Alþb.-manna að flýtifyrningarákvæðin og fleiri ákvæði af því tagi yrðu afnumin með öllu, en sú krafa náði ekki fram að ganga. Niðurstaðan varð sú að í staðinn fyrir þá 30% flýtifyrningu, sem áður hafði verið gert ráð fyrir að mætti nota á einu ári skv. þeim lögum, sem víðreisnarstjórnin beitti sér fyrir, þá var þessu breytt á þann veg að það mátti aðeins nota 6% á hverju ári í 5 ár. Þetta vil ég að komi skýrt fram, þannig að menn lifi ekki í þeirri röngu trú að þessi ákvæði séu upprunnin í tíð vinstri stjórnarinnar. Um verðhækkunarstuðulinn er hins vegar það að segja að þar er um að ræða heimildarákvæði. Ráðh. getur ákveðið um mjög lágan verðhækkunarstuðul, og þar af leiðir að hann kemur ekki til með að vega sérlega þungt, ef svo er. En ráðh. getur einnig ákveðið mjög háan verðhækkunarstuðul og þá getur farið að muna um hann. Á árinu 1973 ákvað þáv. fjmrh., Halldór E. Sigurðsson, verðhækkunarstuðul 10%, sem þýddi það að til viðbótar hinni almennu flýtifyrningu gat verðhækkunarstuðulinn valdið 11/2% afskrifta til viðbótar þeim sem fyrir voru. En á seinasta ári ákvað hins vegar hæstv. núv. fjmrh. upphaflega 70% verðhækkunarstuðul, sem seinna var lækkaður niður í 49%. Það er af þeirri ástæðu að til viðbótar hámarkinu, hinni 15% almennu fyrningu, gátu bæst við á s. l. ári 6.35% vegna verðhækkunarstuðulsins. Þetta vil ég að komi hér einnig skýrt fram, svo að allir geri sér grein fyrir því að verðhækkunarstuðullinn er ekki fastákveðinn í lögum, heldur er hann ákveðinn af ráðherra. Það fer því allt eftir því, hvernig á er haldið, hversu háar fyrningarreglurnar verða.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Hér hafa orðið nokkrar umr. um það hvort og þá hvernig bókhaldsaðferðir eða bókhaldsbrellur, eftir því hvaða orðalag menn vilja nota, geta skapað fjármagn. Að sjálfsögðu er það alveg rétt að bókhald getur aldrei skapað neitt fjármagn hvaða aðferðir sem viðhafðar eru. Bókhald er fyrst og fremst skýrsla um það sem gerst hefur og getur einnig verið ákvörðun um það hvernig á að ráðstafa fjármagni sem þegar hefur verið skapað. Fyrningarreglur geta því ekki átt þátt í að skapa fjármagn, heldur kveða þær á um hvernig fjármagni, sem þegar hefur skapast, sé ráðstafað. Þetta er hins vegar alls ekkert aðalatriði og það langt í frá í sambandi við það mál sem hér er flutt. Það hefur líka verið á það bent að sum fyrirtæki í upptalningu hv. flm. í fylgiskjali með þessari þáltill. muni ekki sýna tap eingöngu vegna flýtifyrningarreglna, og einnig hefur verið á það bent að það sé ef til vill ekki eðlilegt að nefna sum fyrirtækin í þessum upptalningarhópi. En ég tek það fram og legg á það mjög þunga áherslu að þetta er einnig algert aukaatriði í sambandi við það mál sem hér er flutt. Aðalatriði málsins er það, að hér er um að ræða nokkuð á fimmta hundrað stærstu fyrirtækja á Íslandi sem velta samtals 20 þús. millj. kr. og borga ekki grænan eyri í tekjuskatt til ríkisins. Þetta er aðalatriðið í málinu. Hitt er aukaatriði, algert aukaatriði, hvort eitthvert eitt eða tvö fyrirtæki eigi ekki heima í þessari upptalningu eða hvort eitthvað annað en flýtifyrningarreglurnar geti valdið því að þau geti gert reikninga sína upp með tapi. Aðalatriðið er að sjálfsögðu hvernig það geti gerst að fyrirtæki, sem veita 20 þús. millj. kr. á ársgrundvelli, skuli algerlega sleppa við að greiða skatt til ríkissjóðs. Hvaða afleiðingar hefur þetta? Þetta hefur að sjálfsögðu þær afleiðingar að ríkissjóður verður að sækja það fé, sem hann þarf, til einstaklinganna í þjóðfélaginu. Og þá spyr ég: Telja menn það eðlilegra og sjálfsagðara að hinn venjulegi launamaður í þjóðfélaginu eigi að bera aukinn hluta byrðarinnar út á það að fyrirtæki, eins og hér hefur verið tekið fram, sem velta 20 þús. millj. kr. á einu ári, geta ekki lagt til sameiginlegra þarfa landsmanna í formi tekjuskattsgreiðslu svo mikið sem grænan eyri? Það er þetta sem er mergurinn málsins, en ekki hitt hvort bókhaldsaðferðir skapi fjármagn eða ekki. Um það þarf ekki að deila og ekki heldur hitt, hvort það sé óeðlilegt að sum fyrirtæki séu höfð með í þessari upptalningu eða ekki. Hins vegar held ég að umr. um þetta mál hljóti að hafa sýnt mönnum fram á að tekjuskattskerfi eins og við höfum búið við nú um langt skeið sé löngu gengið sér til húðar. Það hafa verið gerðar margar tilraunir, ítrekaðar tilraunir, af öllum stjórnmálaflokkum og öllum ríkisstjórnum um langt úrabil til þess að leiðrétta reglur um álagningu tekjuskatts til þess að fylla upp í holur sem orðið hafa á kerfinu. Og það hefur ekki gengið betur til en svo að það er vart að upp í eina holuna hafi verið fyllt fyrr en önnur dettur á, og spurningin er þá orðin sú: Erum við ekki hérna raunverulega að vinna vonlaust verk, - verk sem aldrei verður lokið? Er ekki þetta skattlagningarkerfi raunverulega orðið svo óréttlátt að tími sé kominn til að íhuga algerar grundvallarbreytingar á skattlagningu bæði einstaklinga í landinu og fyrirtækja? Á Alþ. í fyrra flutti þingflokkur Alþfl. till. til þál. um einmitt þetta mál þar sem farið var út á nýjar brautir í sambandi við skattlagningarmál. Ég ætla ekki að ræða efni þeirrar þáltill. vegna þess að ég tel enga ástæðu til þess að gera það nú. En niðurstaða af mínu máli verður sem sé sú, að ég held að það sé löngu orðið tímabært hreinlega að gera það upp við sig, komast að þeirri niðurstöðu, að hversu vel sem reynt er að vanda þá löggjöf um tekjuskatt, sem við höfum búið við um nokkuð langt skeið, þá sé orðið augljóst að þetta skattakerfi sé gengið sér til húðar, við munum aldrei ná eðlilegu réttlæti, eðlilegu jafnrétti milli þegnanna í þjóðfélaginu á meðan við búum við kerfi af þessu tagi og þess vegna sé fyllilega tímabært að endurskoða og breyta kerfinu í heild í stað þess að vera sífellt og stöðugt að reyna að lappa upp á það, bæta götin og það í svo miklum mæli að það má segja sem svo að það standi ekki lengur steinn yfir steini af þeim tekjuskattslögum sem sett voru í upphafi. Ég held að það fari ekki á milli mála að menn séu orðnir sammála um að annar mikilvægasti þáttur tekjuskattslaga, þ. e. a. s. sá þátturinn sem snýr að því að það eigi að vera hlutverk tekjuskatts að jafna aðstöðu þjóðfélagsþegnanna, því markmiði sé alls ekki náð og hafi raunar ekki verið náð með tekjuskattslögum um alllanga hríð.



Herra forseti. Ég mun reyna að svara því, sem til mín hefur verið beint í þessum umr. Í fyrsta lagi vil ég segja það, að ég held ég geti svarað með einni setningu þeim hugleiðingum hv. þm. Ragnars Arnalds sem hann kom hér fram með varðandi afskriftir, en í þeim ummælum, sem ég vitnaði í, var því einmitt svarað: Afskriftir veita aðeins skattaskjöld svo að minna af því fé, sem fékkst frá viðskiptavinum, þarf að greiða til hins opinbera. - Það er alveg ljóst. En grundvallaratriðið hlýtur að vera það, að afskriftir sem slíkar skapa ekki fjármagn, og því rangt að segja það þótt sumir líti á það sem orðaleik. Ég ætla mér ekki að svara hér fyrir hæstv. fjmrh., en ég get ímyndað mér að ummæli hans varðandi það að slíkar reglur, sem sagt breytingar t. d. á meðferð söluhagnaðar, taki ekki gildi fyrr en í ársbyrjun 1977, þau stafi einmitt af því vandamáli að skattlagning gerist eftir á og þegar skatturinn verður lagður á á árinu 1976, þá erum við að leggja skatta á fyrir árið 1975. Það er af mörgum talið mjög vafasamt og ekki víst að það fái staðist að afturvirkni laga sé með slíkum hætti að þau gildi eitt ár aftur fyrir sig, þannig að það muni reynast mjög erfitt að koma með mjög róttækar breyt. á næsta ári vegna ársins 1975. Þetta er vandamál sem menn verða vissulega að hugleiða í allri lagasetningu. Ég vil ítreka það, að þrátt fyrir allt tal um of háar fyrningar breytist sú skoðun mín ekki að meðferð söluhagnaðar er grundvallaratriði. Ákvæðin um meðferð söluhagnaðar eru ekki ákvæði um fyrningar. Söluhagnaður af lausafé er skattfrjáls að hálfu að 2 árum liðnum, hann er skattfrjáls að fullu að 4 árum liðnum. Söluhagnaður af fyrnanlegum fasteignum er skattfrjáls að 6 árum liðnum. Breytingar á þessum reglum mundu valda algerum umskiptum í skattamálum hér á landi, það leyfi ég mér að fullyrða, og breyting á fyrningarreglum er í raun og veru lítið mál miðað við breytingar á þeim reglum, þótt ég geti ekki séð að það hafi verið hægt að skilja orð mín svo að ég telji ekki ástæðu til þess að breyta neinu í sambandi við fyrningarreglur. Ég lagði einmitt áherslu á það að ákvæðin um verðhækkunarstuðul væru ákvæði sem bæri að breyta tafarlaust. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson ræddi um það að okkar skattkerfi hefði gengið sér til húðar og við ættum að umbylta því. Það er rétt að gera sér ljóst að þrátt fyrir það að við höfum réttlát skattalög sem allir geta sætt sig við, þá hefur framkvæmd skattalaganna í raun og veru mun meiri þýðingu. Þrátt fyrir góð skattalög, þá skiptir framkvæmd þeirra öllu máli og það er vissulega áhyggjuefni hversu illa hefur tekist til við framkvæmd skattalaganna, og ég reikna með að þar megi kenna um mjög litlum mannafla við eftirlit og starf að skattamálum. Ég vil að lokum leiðrétta þann skilning hv. þm. Ragnars Arnalds að fjmrh. geti ákveðið, eftir því sem honum sýnist, hver verðhækkunarstuðull er. Það segir svo í lögum, með leyfi hæstv. forseta: „Verði almennar verðbreytingar til hækkunar á eignum þeim, sem taldar eru í 1. og 2. tölul. A-liðs 1. málsgr. hér að framan, er skattþegni heimilt að fyrna slíkar eignir sérstakri óbeinni fyrningu sem reiknuð skal af krónutölu þeirra fyrninga sem hann notar á árinu með heimild í 1.–3. tölul. C-liðs þessarar greinar. Skulu þær ákveðnar eftir verðhækkunarstuðli sem svari til hinna almennu verðhreytinga er átt hafa sér stað á skattárinu. Við ákvörðun verðhækkunarstuðuls fyrir húseignir skal hafa til hliðsjónar breytingar á vísitölu byggingarkostnaðar. Verðhækkunarstuðul fyrir fyrnanlegar eignir í atvinnurekstri samkv. 1. tölul. A-liðs greinarinnar skal einkum miða við verðbreytingar á þeim eignum, sem fluttar eru til landsins. Heimilt er að ákveða mismunandi verðhækkunarstuðla fyrir mismunandi tegundir eigna. Verðhækkunarstuðlar skulu ákveðnir af fjmrn. í samráði við Hagstofu Íslands.“ Þótt fjmrn. ákveði þessa verðhækkunarstuðla hljóta þeir að vera bundnir af ákvæðum laganna, og einmitt á árinu 1973 var verðhækkunarstuðullinn tiltölulega lágur á vélum vegna þess að það átti sér stað gengishækkun á árinu 1972, en aðalástæðan fyrir lágum verðhækkunarstuðli há var að vélar og tæki hækkuðu tiltölulega lítið í verði, en hár verðhækkunarstuðull á s. l. ári á rætur sínar að rekja í miklar verðhækkanir.



Herra forseti. Hv. flm. þessarar þáltill. kvartaði mjög undan því að hm. Sjálfstfl. sérstaklega og raunar stjórnarflokkaþm. tækju ekki nægilegan þátt í þessum umr. og sagði jafnvel að hann teldi ástæðu til að ráðherrar hefðu hér tekið til máls um þetta efni. Víst er hér um mikilvægt efni að ræða þar sem eru fyrningarákvæðin. Þau eru mjög flókið mál, eins og greinilega kom fram í ágætum ræðum hv. 5. þm. Austurl. nú á þessum fundi, og ekki skal ég gera lítið úr því. Ég er líka sammála um að það þurfi breytingar á þessum reglum. Þetta eru reglur þær sem lögfestar voru á tímum vinstri stjórnarinnar með lögum nr. 7/1972, eins og raunar kemur fram í sjálfri þáltill. Þessar reglur, sem hv. flm. kallar hneyksli og annað í þeim dúrnum og eru það kannske að einhverju leyti, það eru reglur hans eigin stjórnar. Það eru þær reglur sem vinstri stjórnin lögfesti. Það er rétt að menn hafi það í huga.  En að það sé um að ræða málefnafátækt og rökþrot af hálfu sjálfstæðismanna sérstaklega í þessu efni, það er mikill misskilningur. Það liggur fyrir að það er n. að vinna að endurskoðun þessara laga, eins og kom fram í ræðu áðan. Þessi till. er þess vegna tilefnislaus með öllu. Hún er um það að fela ríkisstj. að gera það sem hún er að gera, að skoða þessi lög. Hví skyldum við þá vera að ræða þetta mál hér fram og til baka? Að því er mig sérstaklega varðar, þá á ég sæti í fjh.- og viðskn., þangað koma væntanleg frv. ríkisstj., þar verður efnislega um þau fjallað, og skal ég þess vegna ekki fara langt út í þá sálma. En hv. flm. gerir enga tilrann til þess sjálfur að færa að því rök hvað hann vilji gera. Hann flytur þáltill. sem byrjar á þessum orðum með leyfi hæstv. forseta: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að undirbúa lagafrv. um breyt. á tekjuskattslögum“ o. s. frv. Hann segir ekkert hvað hann vill sjálfur. Hann reynir ekki að flytja frv. til breyt. sjálfur. Hann vill fela ríkisstj. að gera það sem hún er að gera. Hann treystir ríkisstj. miklu betur til þess að gera það en sjálfum sér og sínum flokksmönnum, og þar loksins kom að því að við erum sammála.

Flm. (Ragnar Arnalds) : Ég skal, herra forseti, heita því að vera ekki með langa aths. að þessu sinni, en seinasta ræða, sem hér var flutt, var þess efnis að ekki er hægt að láta henni ósvarað. Það vill nú svo til að ég var að enda við það áðan að upplýsa þá fáu þm., sem hugsanlega kynnu að hafa verið ófróðir um það, að það eru rakin ósannindi sem haldið var fram í Morgunblaðinu seinustu viku að vinstri stjórnin hafi átt upptök að þessum skattaívilnunarreglum. Mér þykir því harla merkilegt að hv. þm. Eyjólfur K. Jónsson skuli ofbjóða mönnum með því koma hér strax á eftir og ætla að endurtaka þessi ósannindi upp í opið geðið á mönnum sem vita þó allir hvað er hið sanna í málinu. Mér finnst að það sé býsna djarft og að slíkum þm. sem þannig hagar málflutningi sínum sé ekki ýkjaumhugað um heiður sinn. En þessu var sem sagt þegar svarað. Þessar ívilnunarreglur voru settar af stjórnarmeirihluta viðreisnarstjórnarinnar á sínum tíma og þær voru settar í andstöðu við Alþb. á sínum tíma. Hv. þm. bætir því við að þetta séu lögin sem vinstri stjórnin hafi sett og það sé ekkert í því annað að gera heldur en að framfylgja þeim lögum sem fyrir liggja. Hann ætlar sem sagt að loka augunum fyrir því, sem allir hv. þm. vita þó, að við Alþb.-menn fluttum ekki einu sinni, ekki tvisvar, heldur þrívegis till. hér á hv. Alþ. á s. l. vetri um að fyrningarákvæði og fyrningarreglur skattalaga yrðu afnumdar, a. m. k. þessar stærstu ívilnunarreglur. En þessar till. voru felldar bæði í hv. Nd. og Ed., m. a. af hv. þm. Eyjólfi K. Jónssyni. Auk þess að flytja málið beint sem brtt. við skattalög í báðum deildum, þá flutti ég till. svipaðs efnis og hér er, en sú till. var svæfð af núv. stjórnarmeirihluta. Það er svo að sjálfsögðu eins og hver önnur hótfyndni þegar hv. þm., sem hefur tekið að sér það hlutverk að kenna mér og fleiri þm. hvernig eigi a.ð semja þáltill. og er alltaf að setja sig á háan hest hvað það snertir að menn kunni ekki að haga orðalagi og kommusetningum eins vel og hann geri, þegar hann heldur því fram að í till. minni komi ekki skýrt fram hvað gera skuli. Hann reynir að telja mönnum trú um, að svo sé, með því lesa hér aðeins upp fyrstu setninguna þar sem segir að ríkisstj. sé falið að undirbúa lagafrv. En að sjálfsögðu stendur það skýrt og skorinort í a-lið og b-lið og c-lið, sem hann að sjálfsögðu las ekki, hvað gera skal. Og það er að afnema fyrningarstuðulinn, flýtifyrninguna, að setja mörk fyrir vaxtafrádrætti og áætla einstaklingum, sem hafa tekjur af eigin rekstri, ákveðnar lágmarkstekjur. Ég veit, herra forseti, að það er nú kannske heldur óvinsælt að menn séu að standa í pexi um sjálfsagða hluti hér á hv. Alþ. En það er nú svona, að þegar menn koma og halda uppi hreinum ósannindum, eins og hv. þm. gerði hér áðan, þá neyðast menn til þess að koma og leiðrétta og færa til betri vegar.

Flm. (Bragi Sigurjónsson) : Herra forseti. Till. sú, sem hér er til umr., fjallar um eignarrétt á landinu og gögnum þess og gæðum og hljóðar svo, með leyfi herra forseta: „Alþingi ályktar að leggja fyrir ríkisstj., að hin láti sérfróða menn semja frv. eða frumvörp að l. um eignarráð og eignarréttindi yfir byggðu landi sem óbyggðu, stöðuvötnum í byggð og óbyggðum, fallvötnum, jarðhita og hvers konar námum og vinnslu verðmæta úr jörðu. Við samningu frv. eða frumvarpa að lagagerð þessari sé m. a. þessa gætt: 1) Allt hálendi landsins og óbyggðir, að svo miklu leyti sem skýlausar eignarheimildir annarra aðila en ríkisins liggja ekki fyrir, sé lýst alþjóðaeign og skýrt sé kveðið á um mörk þessarar eignar. 2) Sú grundvallarregla verði mörkuð, að landið allt, eins og miðin umhverfis það, sé sameign þjóðarinnar allrar. Umráðaréttur á byggðu landi, fallvötnum, jarðhita undir 100 m dýpi, námuvinnslu, veiðiám og veiðivötnum, óbyggðum og afréttum, sé í höndum Alþingis, sem geti með sérstökum lögum og reglum veitt einstaklingum, fyrirtækjum og sveitarfélögum tiltekinn rétt til þessara gæða. Bændum sé þó tryggður kaup- og söluréttur (eignarréttur) á bújörðum til búrekstrar, ef þeir svo kjósa, fremur en erfðafestu eða lífsábúð. 3) Glöggt sé kveðið á, hvernig landareign og landnytjar færist úr einkaeign í eign ríkis eða sveitarfélaga og hvernig bætur skuli reiknast fyrir. 4) Kveðið skal á um umgengnisskyldur við landið og viðurlög við spjöllum.“ Þetta er í fimmta sinn sem þáltill. þessa efnis er flutt hér á Alþ. af Alþfl., og kann einhverjum að finnast um mikinn þráflutning að ræða. Þó er slíkt fjarri okkur flm. Hitt var og er okkur ljóst, að hugmyndir þær, sem liggja til grundvallar þáltill. þessari, þurftu tíma til að gerjast með þjóðinni og samlagast réttarkennd hennar, því að lagasetning, sem ekki er reist á réttarkennd almennings, er ólýðræðisleg og vinnur skaða, en ekki gagn. Ég vil í fyrsta lagi undirstrika enn einu sinni að hér er um þáltill. að ræða, en ekki frv. Þessi undirstrikun er óþörf gagnvart þm., en er nauðsynleg gagnvart fjölda annarra. Þáltill. er einmitt ætlað að gefa svigrúm til athugunar á málinu frá ýmsum hliðum áður en sjálf lagasetningin fer fram sem vafalaust er vandsamin og þarf sérþekkingu til, af því að hugmyndir þær ýmsar, sem í till. felast, ganga þvert á ýmsar rótgrónar skoðanir og eignarhefðir sem hér hafa ríkt, enda hafa andmælendur þáltill. á þingi og utan þings borið sinn róðukross fyrir sér, 67. gr. stjórnarskrárinnar, sem fjallar um eignarrétt, og vík ég ögn að því síðar. Átökin um þessa þáltill. eru í mínum huga fyrst og fremst átök milli félagshyggju og sérhyggju eða sérhagsmunahyggju, átök milli sameignarhyggju og séreignarhyggju. Mér finnst að grundvallasetning íslenskrar stjórnarskrár eigi að vera þessi: Íslenska þjóðin öll, einn fyrir alla og allir fyrir einn, á Ísland allt, gögn þess og gæði og miðin umhverfis það. Æðsta stofnun þjóðarinnar, Alþingi, fer með umráðarétt á þessari helgu eign okkar, en getur með sérstökum lögum og reglum veitt einstaklingum, fyrirtækjum og félagsheildum, eins og t. d. sveitarfélögum, tiltekinn rétt til þessara gæða. Þetta er kjarni þeirrar skoðunar sem þessari till. er ætlað að gerja í réttarkennd þjóðarinnar. og afstaðan til þessarar grunnskoðunar sker úr um það að mínu mati hvort maður er félagshyggjumaður eða sérhyggjumaður. Félagshyggjan lítur svo á að fráleitt sé að fjölmennar byggðir nái ekki að virkja nærtæk fallvötn sér til ljóss, hita og iðnaðar vegna eignarhalds landeigenda sem eru þess ekki umkomnir að koma þessum auði í almannagagn. Sérhagsmunahyggjan telur það sjálfsagt að skara eld að slíkri köku, banna notin ef ekki vill betur til. Félagshyggjan lítur svo á að þann jarðvarma, sem ríkis- eða samfélagslegt fjármagn og framtak þarf til að koma til almannanota, eigi að vera þjóðareign og eigi að taka til almannaþarfa án stórgjalds til hugsanlegs landeiganda. Sérhagsmunahyggjan lítur svo á að hér sé sjálfsagt að mata krók eftir getu. Félagshyggjunni finnst það fráleitt að t. d. einhver jarðeigandi í Borgarfirði krefðist af því stórfjár ef biksteinsnámur yrðu unnar í Prestahnjúk. Sérhagsmunahyggjan telur slíkt sjálfsagt. Félagshyggjan telur það stríða gegn eðlilegri réttarkennd að land- eða lóðareigandi grípi af því of fjár að þétt byggð hafi án hans tilverknaðar myndast í eða við landeign hans og þurfi aukið vaxtarrúm, sbr. t. d. Reykjavík og Blikastaði. Sérhagsmunahyggjunni finnst slíkt sjálfsagður hlutur. Þannig má lengur telja, en verður ekki gert hér. En því tek ég þau gögn og gæði landsins, virkjun fallvatna, jarðhita, námur og lóðir og lendur í þéttbýli hér í sérflokk, að þetta eru eignir sem tæpast voru til í huga manna þegar 67. gr. stjórnarskrárinnar var sett, og að teygja hana umhugsunar- og skilyrðislaust yfir þessi gögn og gæði landsins tel ég a. m. k. umdeilanlegt og vel megi íhuga sem og alltaf að breyta því sem gamalt er og úrelt. Hér vil ég líka benda á að það hefur verið og er umdeilt hver lagalegur réttur landeigenda er á rennandi vatni fyrir landi þeirra og jarðhita í iðrum jarðar þeirra. Vil ég varðandi fyrra atriði vísa til fróðlegra umr. um vatnalögin árin 1919–1921, prentaðra í Alþingistíðindum, þar sem ekki ómerkari menn en Jón Þorláksson, Gísli Sveinsson og Jakob Möller litu líkum augum á þessi mál og flm. þessarar till. Þá vil ég benda á greinar eftir dr. Bjarna Benediktsson og Ólaf Jóhannesson dómsmrh. um eignarhald á jarðhita í djúpi lands, þar sem þeir hafa komist að þeirri niðurstöðu að a. m k. sé mjög vafasamt að hægt sé að álíta að jarðareigandi eigi hita dýpra í jörðu en 100 m. Hitt er mér ljóst, að breyting á eignarhaldi á bújörðum til búnytja og veiðirétti í ám og vötnum mun brenna sárt á allmörgum, enda þar um gamlar hefðir að ræða. Þó hlýtur félagshyggjan að líta svo á að hér eigi almenningseign að koma í stað einkaeignar, þó að hægt skuli fara í sakir og eignarbætur hljóti að koma fyrir. Þetta knýr á um það að setja þarf glögg lög um sanngjarnar bætur fyrir eignir sem flytjast úr einkaeign í almenningseign. Verður vonandi hægt að setja fram grundvallartillögur um slíkar eignarbætur innan tíðar. En lítum ofurlítið nánar á bújörðina og veiðiréttinn. Að minni hyggju léttir það stórlega kynslóðaskipti á jörð ef nýr búandi þyrfti ekki að kaupa jörð, nógu erfitt væri að kaupa hús og bústofn. Ég veit mörg dæmi þess að jarðir hafa farið í eyði vegna þess að erfingjar hafa verið margir, en enginn einn haft bolmagn til kaupanna. Afvegaleidd eignarást á ættmold hefur og spaugað þar að baki, sem erfðafesta eða lífsábúð á jörð mundi varla fæða af sér svo að byggðardrepi ylli. En varðandi veiðiréttinn bendir félagshyggjan á þessi rök: Veiði í ám og vötnum er þegar orðið svo stórfellt sport, ræktunar- og hagnaðarmál, að miklu skynsamlegra er að hér haldi sameign heldur en séreign á málum, félagssamtök um ræktun eða sveitarfélagsheild fremur en einstakir jarðeigendur. Þannig yrði t. d. efnajöfnuður mun betur tryggður milli ábúenda í sömu sveit en ella. Hugsanlegt væri líka að Alþingi veitti afburða veiðiræktunarmanni á eða ár, vatn eða vötn til umsýslu, og því er einstaklingurinn hafður með í þessari mynd þáltill. Loks vil ég drepa með örfáum orðum á afréttirnar. Það virðist vaxandi tilhneiging hjá sveitar- og upprekstrarfélögum að reyna að helga sér alger eignaryfirráð á tilteknum afréttum. Sögð eru allt að 15 slík mál á einhverju málarekstrarstigi fyrir dómstólum landsins. Þetta þarf að minni hyggju að stöðva tafarlaust. Hér hefur nær alls staðar um aldir verið um umráðarétt að ræða. Og fyrir þessari ásókn einkaeignar á almenningseign þarf að stemma stigu. Hitt er allt annað mál, að engin hindrun á að þurfa að vera á því að upprekstrarfélög haldi afnotarétti, enda sé ekki um ofnotkun að ræða. Þetta þykir mér rétt að komi skýrt fram. Reynt hefur verið að telja bændum trú um, að þáltill. þessi væri stórfelld árás á bændastéttina í heild. En er það svo? Í fyrsta lagi gerir þáltill. ráð fyrir að bændum sé í sjálfsvald sett hvort þeir eigi jörð til búrekstrar eða taki á erfðafestu. Afnotarétti bænda til afrétta gerum við ekki ráð fyrir að raskað verði, hins vegar að eignarráð alþjóðar yfir öllum óbyggðum og afréttum séu óskoruð. Í öðru lagi er það tiltölulega þröngur hópur landeigenda sem getur auðgast af jarðvarmaeign, lóðaeign við þéttbýli og landeign að virkjunarstöðum. Hér er því ekki verið að vinna gegn hagsmunum heillar stéttar, heldur vinna að því að fámennur hópur landeigenda grípi ekki stór gull af hagsmunum alþjóðar. Veiðiréttinn viljum við ekki láta leiða til jarðabrasks, búrekstri til óþurftar, eins og horfir nú. Þannig vil ég staðhæfa að sé þáltill. okkar skoðuð í réttu ljósi fari hún síst í bága við hagsmuni mikils þorra bænda, en auðvitað kemur hún í bága við sérhagsmuni sumra, en tiltölulega fámenns hóps. Íslenskt þjóðfélag er á öru breytingastigi. Ný og ný gögn og gæði landsins eflast stórlega að verðmætum. Nú ber hæst virkjanleg fallvötn, jarðhita og lóðir og lendur í þéttbýli. Kannske uppgötvast námur eða olía á landgrunni innan tíðar. Um þetta allt þarf að setja glögga löggjöf hið fyrsta, annars lendir allt í öngþveiti í þessum málum innan mjög skamms tíma og er raunar komið, t. d. í jarðhitamálum okkar og sölu lóða og lenda. Við skulum ekki vera svo skammsýn að sofa á verðinum uns allt er um seinan og óbotnandi ringulreið orðin. Þetta er líka nú orðið skoðun meginþorra þjóðarinnar. Réttarkenndin hefur aðlagast breyttum staðreyndum. Það hefur skapast traustur grunnur til að reisa nýja lagasetningu á um eignarráð yfir landinu og gögnum þess og gæðum. Þennan grunn skulum við nota. Ég legg svo til, herra forseti, að umr. um þessa þáltill. verði frestað að lokinni þessari umr. og málinu vísað til umfjöllunar allshn.



Herra forseti. Umr. um þessa till., sem hér er til afgreiðslu, eru að verða nokkuð fastur liður í störfum Alþ., svipað eins og umr. um stefnuræðuna, fjárlagaræðuna eða eitthvað því um líkt. Það ris hér upp á hverjum vetri einhver Alþfl.- maður og mælir fyrir þessu máli. Þetta ber að sjálfsögðu vott um mikla stefnufestu, þessi þráflutningur, eins og hv. flm. orðaði það, en fremur er það nú tilbreytingalítið, finnst mér. Þó er það líkn með þraut að þeir eiga enn þá, Alþfl.- menn, frummælendur til skiptanna, og það vill svo vel til, að frummælandinn í ár mun vera upphafsmaður að þessari hugmynd og hafa fyrstur borið þetta mál fram hér á hv. Alþ. Það fer því að ýmsu leyti vel á því að hann beri sjálfur fjanda sinn, eins og sagt var að fornu. Þessi hv. þm. var einu sinni fyrir margt löngu frambjóðandi í Austur-Húnavatnssýslu. Þá var „Hræðslubandalagið“ sæla við lýði. Mér þótti ákaflega leitt að hafa ekki aldur til þess að taka þátt í þeim kosningum og kjósa hann, en það er nú orðið langt síðan og ég er nú kominn yfir þau leiðindi. Mig hálfminnir þá að ég heyrði að hann væri þingeyingur, og a. m. k. tel ég fullvíst að hann sé sveitamaður í framætt eins og við erum allir, en einhvern veginn er hann nú og þeir Alþfl.-menn orðnir nokkuð lausir á þeirri rót. Og mér finnst kenna í málflutningi hv. þm. hálfgerðrar nepju í garð þeirra sem sitja eftir í Þingeyjarþingi, og það er annar svipur á þessari hugsun hjá honum heldur en hjá þeim mönnum sem við erum vanastir að hugsa til þegar á þingeyinga er minnst, þar sem annað hvert kot er orðið með nokkrum hætti höfuðból í vitund okkar sem álengdar stöndum, m. a, vegna þeirrar reisnar, sem það gefur þingeyingum að eiga svo dýrðlegt hérað, og þess gildis, sem það gefur þeim, að þetta hérað skuli eiga þá. Ég ætla ekki að endurtaka röksemdir mínar frá í fyrra sem ég viðhafði þá í umr. um þessa till. Ég vil leyfa mér svona til hægri verka að vísa til Alþt. frá í fyrravetur, nr. 12 og nr. 14, þar sem þetta er allt saman prentað. En ég vil bara taka það fram að ég er enn þá sama sinnis og ég var þá. Skoðanir mínar á eignarréttindum eru gersamlega óbreyttar, og þessi till. hefur ekki samlagast með nokkrum hætti réttarkennd minni, eins og hv. flm. orðaði það að væri tilgangurinn með þessum þráflutningi. Skoðanir mínar á nauðsyn þess, að jarðalagafrv. nái fram að ganga, eru líka enn þá óbreyttar, og ég tel að sú lagasetning mundi bæta úr þeim ágöllum sem augljóslega eru á viðskiptum með jarðir. Ég tek fyllilega undir það með hv. flm. að það er ólag á þeim málum, en ég tel að það sé best lagfært með því að samþykkja það frv. Að sjálfsögðu eru eignarnámslög og fordæmi fyrir eignarnámi þar sem það er svo brýnt að ekki er hægt að fara aðra leið vegna almenningsheilla. Þetta hvort tveggja tel ég að eigi að nægja til að tryggja hagsmuni almennings. Það er með þessu frv. löng og mikil grg., en ég vil þó, með leyfi hæstv. forseta, leyfa mér að lesa upp stutta mgr. Hún er svona: „Á síðustu árum hafa augu fjölmargra opnast fyrir því, að mannkynið hefur þegar spillt umhverfi sínu stórlega á margan hátt og mengað loft og vatn, svo að jörðin kann að verða óbyggileg eftir nokkrar kynslóðir, verði ekki að gert hið bráðasta. Óspillt land, ómengað loft og vatn eru talin til hinna verðmætustu eigna hverrar þjóðar. Í þessum efnum erum við íslendingar enn auðug þjóð, en ber þó að gæta fyllstu varúðar að spilla þeim gæðum ekki, jafnframt því sem við nýtum auðlindir okkar sem best.“ Undir þetta vil ég sérstaklega taka. Og það er kannske kjarni málsins með hverjum hætti verður framtíð landsins, varðveisla landsins best tryggð. Ég tel að hún sé best komin í höndum bænda. Þeir nytja þetta land og hafa nytjað. Þeir þekkja hver sinn skika, ef svo mætti segja, og hafa tækifæri betur en allir aðrir til þess að fylgjast með ástandi landsins eða umhverfis síns. Og ég held að þeim sé öðrum ljósari nauðsyn þess að eyðileggja ekki landið. Ofbeit er staðbundið vandamál sums staðar á Íslandi, en ég hygg að bændum sé þó ljósastur af því háskinn, ljósari en t. d. þeim kaupstaðarbúum sem eiga skepnur. Lönd við þorp og bæi eru þéttar setin og meir ofbeitt, að því er mér virðist, heldur en almennt gengur með jarðir í bændaábúð. Ég vil sem sagt nota þetta tækifæri til þess að lýsa fullri andstöðu minni við fram komna þáltill. Ég tel rétt að afgreiða þessa till., þ. e. a. s. fella hana. Ég tel ekki líkur til þess að þessi till. verði réttlætanleg í náinni framtíð eða samlagist minni réttarkennd, eins og hv. flm. orðaði það, - a. m. k. ekki í náinni framtíð. Það væri þá ekki nema bændur hættu að meta land sitt fram yfir önnur gæði, gefa það t. d. falt til eyðileggingar fyrir einhverja silfurpeninga eða annað og væru búnir að missa trúna á landið, trúna á atvinnuveg sinn og e. t. v. kannske virðinguna fyrir sjálfum sér, þannig að ljóst væri að landinu væri ekki óhætt fyrir þeim sjálfum. Þá gæti verið rétt að fara að huga að skipulagi í þá átt sem þessi till. gerir ráð fyrir, en fyrr ekki. Og ég hef það traust á íslenskri bændastétt að ég er þess fullviss að til þess kemur ekki í náinni framtíð.



Herra forseti. Ég flutti alllanga ræðu í fyrra um þetta mál, ég hef þar ekki skipt um meginskoðun. Ég tók þá undir þýðingarmestu þætti þessarar till. sem ég kem að síðar, en ég gerði einnig ýmsar aths. Þau undur gerðust þá að tveir hv. þm., sem ekki heyrðu mína ræðu, lögðu út af ýmsu sem þar var aldrei sagt. Því miður eru þeir báðir fjarstaddir nú, enda báðir ómissandi hérlendis sem erlendis. Hv. þm. Pétur Sigurðsson kvað mig hafa talað um það sem goðgá að launþegasamtök t. d. gætu eignast orlofsheimili og eðlilega griðastaði úti í guðsgrænni náttúrunni. Ég benti hógværlega á það að sjálfur hefði ég verið í framkvæmdanefnd slíkra heimila á Austurlandi og sýnt því máli álíka áhuga og hv. þm. sjálfur. Ég varaði hins vegar við sumarbústaðaásókn auðmanna héðan úr Reykjavík, sennilega margra eða flestra úr flokki hv. þm., sem keyptu upp heilar jarðir til þess arna. Slíkt fordæmi ég enn harðlega, en það hefur ekki þessi hv. þm. og mjög fáir samflokksmenn hans gert. Enn lakar þótti mér þó þegar hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason flutti ræðu af alkunnri mælsku og rökfræði um fullyrðingar og skoðanir sem ég átti að hafa látið í ljós, m. a. það að engin réttindi mætti skerða, allt skyldi landeigendanna og ég væri í heild andvígur till. Þetta var auðvitað afar eðlilegur málflutningur þegar haft var í huga að hv. þm. hafði aldrei heyrt orð úr minni ræðu, en haft um hana fréttir frá samflokksmanni sínum, sem sagði þó í svarræðu við minni tölu að ég hefði eiginlega bara rætt um rjúpnadráp. En þetta leiðréttist furðanlega í umr. Hins vegar brá svo við að í útvarpsumr. þá stuttu á eftir og í Alþýðublaðinu var lagt út af þessari ræðu á furðulegasta hátt. Afturhaldssjónarmið tröllriðu húsum í huga mér, landeigendaauðvaldið átti þarna verðugan fulltrúa, engin réttindi mætti af landeigendum taka, þjóðnýting hvers konar náttúruauðlinda eitur í mínum beinum og fleira í þeim dúr. Nú vildi svo vel til reyndar að enginn tók á þessu mark nema ég sjálfur. Ég var nefnilega svo sammála ýmsum meginatriðum þessarar till. að mig tók nokkuð sárt hvernig öllum staðreyndum var þarna við snúið. Ég hlýt því að minna nú á meginatriði míns máls í fyrra og skal þar reyna að sleppa rjúpnadrápinu að mestu sem var tilefni hjartnæmra hugleiðinga í fyrra, að öðru leyti en því að ég þekki af eigin reynslu hve hve hvimleið þessi drápsnáttúra getur verið og gengið út í hreinar öfgar. Ég t. d. minnti á ágætan samanburð: hugsa sér byssuglaðan náunga í t. d. Arnarnesi fátæktarinnar hér í nágrenninu, hvernig mönnum litist þar á slíkan náunga skjótandi af handahófi á hvað eina kvikt, eins og ég hef horft á í næsta nágrenni bóndabæja. Ég lái bændum sem sagt ekki þótt þeir vilji ekki eiga á hættu að búfé þeirra ferfætt sé tekið í misgripum fyrir fljúgandi rjúpur eða jafnvel að þeir sjálfir verði aðnjótandi nokkurra hagla í skrokk sinn, fyrir utan erfiða leit í hríðum og þoku að þessum fjallvilltu sauðum stórborgarsvæðisins. En nóg um það. Ég skal minna á helstu atriðin og byrja þá á því, sem ég gerði í fyrra, að skilja algerlega á milli þeirra gæða, sem beint snúa að atvinnugrein bænda, búskapnum, og því sem óhjákvæmilega kemur þar inn í, og hinna gæðanna, sem mér skilst að séu meginatriði þessarar till., þ. e. ýmissa þeirra náttúrugæða sem eðli sínu samkv. eiga ekki heima í landbúnaði sem slíkum, auðæfi sem þjóðarheildin sem slík á að njóta, en á ekki að vera féþúfa einstakra aðila. Þetta kom skýrt fram, að þarna greindi ég á milli, þessi atriði till. studdi ég alfarið. Ég benti líka á tvö mikilvæg atriði sem fóru fram hjá hv. flm. Ég benti á það að bændur ættu að íhuga án allrar þröngsýni og sérgæðingsháttar, sem vissulega ber á hjá þeim eins og öðrum stéttum, annars vegar örlög þeirra fjölmörgu bænda sem neyðst hafa til að flytja af bújörðum sínum eftir erfitt starf og þrotlaust strit og oft verulega uppbyggingu og dýra í húsakosti og öðrum framkvæmdum, skilja við þessar eignir sínar verðlausar með öllu, ganga bótalaust frá búum sínum, af því að þeir áttu þau sjálfir, - bera það saman við þá, sem þó á ríkisjörðum sitja, og þau kjör, sem þeir þó njóta, svo að sannarlega er þetta sterkur rökstuðningur fyrir kostum þess að jarðirnar séu í ríkiseign, því verður ekki neitað. Hitt atriðið var það, sem sífellt ber meira á, ásókn auðmanna í jarðir bænda og gífurleg boð sem sumir hafa hreinlega ekki staðist og fórnað þar með mörgum ágætum bújörðum á altari gróðahyggjunnar. Þessar jarðir hafa svo orðið einskis virði í þágu landbúnaðar í þessu landi, verið hreinlega teknar út úr búskap til þess eins að vera eins konar stöðutákn broddborgaranna. Þróunin í þessum efnum er uggvekjandi og bændastéttinni og landbúnaðinum í heild svo óhagstæð sem frekast er. Þótt bændur séu nú almennt að vakna til meðvitundar um þessa hættu, þá er ekki um að ræða nógu öfluga andstöðu stéttarinnar sem slíkrar. Þetta ætti sömuleiðis vissulega að vera ærið umhugsunarefni fyrir bændur, hvort ríkiseign jarða væri ekki gagnvart þessu nokkur vörn, þótt því miður sé hún ekki eins algild og vera ætti og hv. flm. vilja stundum vera láta. En fyrir tveimur árum var hér í þingi til umr. frv. til jarðalaga þar sem gerð var virðingarverð tilraun til að stemma stigu við þessari háskalegu þróun, þótt skemmra væri gengið en t. d. við Alþb.-menn hefðum talið þörf á. Mikið er minni mínu tekið að förlast ef sú var þá ekki raunin á að fulltrúar hins víðsýna þjóðnýtingarflokks í Ed. skipuðu sér við hlið sjálfstæðismanna í afstöðunni til þess frv. og skiluðu ásamt þeim neikvæðu nál. Ekki kann ég nú við að nota jafnsterk orð um þessa afstöðu þeirra Alþfl.manna og þeir viðhöfðu um orð mín og hv. þm. Stefáns Jónssonar í fyrra, en eitthvað mætti nú samt út af þessu leggja sem gæti hljómað nokkuð hjáróma í ljósi þessa annars göfuga tillöguflutnings. Ég benti á það í fyrra einnig og ítreka það sterklega einnig nú að þetta frelsishjal þéttbýlisbúanna hljómar ekkí nógu sannfærandi í mínum eyrum. Ég vara við of miklu frelsi í þessum efnum. Umgengni við landið og náttúruna er atriði sem þarf að sitja í fyrirrúmi, ekkí síst þegar menn eru að vakna til aukinnar meðvitundar um gildi óspilltrar náttúru, einkum á ýmsum þeim stöðum sem nú eru í hættu af örtröð ferðafólks sem haldið er misskilinni frelsisþrá til þess að haga sér að vild sinni, oftlega í skjóli annarlegra áhrifa sem hvarvetna þykja sjálfsögð. Ég gagnrýndi þá harðlega umgegni ferðafólks á ýmsum fegurstu stöðum lands okkar. Varúð og varkárni þarf hér að viðhafa. Um þverbak keyrir þó þegar maður heyrir að flokkar útlendinga valda hreinni örtröð á ferðamannastöðum án þess að greiða fyrir einn eyri, þegar innfæddir greiða sín sjálfsögðu gjöld fyrir tjaldstæði sín á sömu stöðum. Gagnvart hlunnindum ýmsum skal ég lítt út í fara. Það gerði ég í fyrra einnig. En ég minni enn á varðandi árnar okkar að ég er algerlega andvígur þeirri stefnu margra bænda, allt of margra bænda, að græða of fjár á ám sínum með því að leigja þær forríkum útlendingum. En hinu skyldi þá ekki gleymt, að þar eiga bændur ekki verri hlut en ýmsir aðrir, m. a. ráðamenn þjóðarinnar ýmsir sem vilja að íslensk þjóð lifi að verulegu leyti með tilstyrk „aðkomufés“, svo sem segir í frægu leikriti. Og smár verður hlutur bænda við braskara höfuðborgarsvæðisins í þessu efni sem öðrum. En ég spyr hv. flm. þá um leið: Væri kannske ekki nær að byrja á þeim. Og ég vona að þeir séu mér sammála í því. Það er ekki lítil spurning í dag sem bæði þeir Alþfl.-menn og við aðrir sem styðjum almennt þjóðnýtingu, ekki bara á þessu sviði, heldur almennt, því að það vona ég að þeir Alþfl.-menn geri, - spurning sem við eigum að íhuga vel áður en við svörum. Það er sóst eftir landsgæðum og náttúruauðæfum okkar í dag erlendis frá. Fjölmargir erlendir aðilar hafa áhuga á því að klófesta þessi landsgæði að meira eða minna leyti. Við ríkjandi stjórnarhætti er viss hætta á ferðum og verður svo lengi enn. Það eru margir þeirra, sem við stjórnvöl standa, veikir fyrir erlendum gylliboðum. Væri nú allt land á þeirra valdi, þá er um það mikil spurning hvort sá varnaraðili væri ekki úr sögunni sem í dag er þó fyrir hendi í íslenskri bændastétt. Nú veit ég að till. gerir ekki ráð fyrir því í núverandi búningi að land bænda eða bújarðir skuli skilyrðislaust vera ríkiseign. En þó hygg ég að upphaflegur tilgangur till. hafi verið sá, ég hygg að enn sé sú meining sem að baki liggur. Þá vaknar sú spurning hjá mér, hversu rétt þjóðnýtingarstefna sé varðandi þetta atriði við það hagkerfi kapítalisma sem við búum við í dag. Ég trúi ekki öðru en að við og flm. þessarar till. getum verið fyllilega sammála um það að ýmislegt annað þurfi á undan að ganga. Ég hef a. m. k. meiri áhuga á því að þjóðnýta stóreignir og stórfyrirtæki braskara hvers konar sem í krafti almannafjár og arðráns hafa komist yfir margfaldar upphæðir miðað við bújarðir bænda. Þetta var eitt megininntakið í minni afturhaldsræðu í fyrra. En ég spyr hv. flm. um þeirra álit hér á, varðandi þessar stóreignir. Væri kannske ekki nær, finnst þeim það ekki í raun, að þar væri nær að byrja þjóðnýtinguna? Um landsgæði í þágu þjóðarheildar, svo sem háhitasvæði, þurfum við ekki að ræða. Þar er um algera samstöðu að ræða hjá mér og hv. flm. Það eru bújarðirnar sjálfar og landsgæði tengd atvinnugrein bænda sem ég staldra við og vil horfa af víðara sjónarhóli út yfir þjóðfélagið í heild og fá heildarmynd af óæskilegri einkaeign og óæskilegum gróða og ráðast svo þar á skipulega þar sem mest er þörf, og þar vona ég að ekki standi á liðsstyrk Alþfl.-manna. Það kæmi mér hins vegar mjög á óvart ef bújarðir bænda og bein gæði tengd landbúnaði kæmu þar í fremstu röð. Á því byggðust fyrirvarar mínir í fyrra og þeir gera það enn. Þessa afturhaldsræðu mína og andsósíalísku stefnumótun endaði ég í fyrra á þessum orðum, með leyfi hæstv. forseta: „Það er mín skoðun að allur óeðlilegur gróði þurfi að hverfa úr þjóðfélaginu, allur óeðlilegur gróði, sem safnast á einstakar hendur. Þann gróða er ekki að finna hjá meginþorra bænda. En hann á ekki heldur að koma í hendur þeim sem við þá sérstöðu búa að í landi þeirra er að finna verðmæti sem ættu að vera þjóðareign. Ég ítreka aðeins það, að hér þarf að fara að með fullri gát og alveg sérstaklega án allrar skerðingar á búskaparmöguleikum bænda yfirleitt. Hins vegar þarf gróðamyndunin í þjóðfélaginu rannsóknar við í heild, og inn í þá mynd koma bændur að sjálfsögðu eins og aðrar stéttir. Það væri kannske brýnasta verkefni okkar í dag þegar þeir kvarta oft hæst sem mesta möguleika hafa á því að safna illa fengnum auði, en í þeim hópi eru bændur það fáséðir að á öðrum ber þá hiklaust að byrja.“ Ég held að hér um geti hver dæmt auðveldlega og mun því ekki elta ólar við þetta frekar. Meginatriði till. um þau landsgæði, sem ber hæst í dag, styð ég. En um þau atriði, sem ég hef sérstaklega rætt, þarf einnig að gæta fullkominnar varfærni og áður en í það er gengið þarf rækilega athugun og m. a. fullt samráð við bændastéttina sem í heild er víðsýnni en svo að hún styðji ekki sjálfsagðar umbætur í þessum efnum.



Herra forseti. Ég verð að líta svo á að till. sú, sem hér er til umr., sé einhver lífseigasta afturganga sem riðið hefur húsum hér á hv. Alþ. nú á síðari árum. Fjórum sinnum hefur hana dagað uppi og í fimmta sinn er hún sprottin upp hér í þingsölum, og það sýnir að hún er lífseigari en náttröllin forðum og annarra ráða verður að leita við afgreiðslu þessa máls heldur en gert hefur verið til þessa. A. m. k. tvisvar sinnum hef ég skorað á hv. allshn. hv. Alþ. að taka þessa till. til afgreiðslu og fella hana. Ég ætla að leyfa mér í þriðja sinn og vonandi í síðasta sinn að beina þessari áskorun til hv. allshn., að taka nú till. til afgreiðslu, og ég efast ekkert um að þá yrði hún felld. Till. hefur breytt um svip með árunum. Hún er orðin loðin að orðalagi og teygjanleg miðað við það sem áður var. Inn í hana hefur verið skotið orðalagi sem er tvírætt og stangast jafnvel á við höfuðtilgang till. sjálfrar. Till. ber þó hinn sama höfuðtilgang, sem hún æ hefur haft, þann tilgang að þjóðnýta allt land, að færa allt land úr höndum einkaaðila og sveitarfélaga í hendur ríkisins, að gera landið allt að þjóðareign, eins og það er kallað, og er það megintilgangur till., enda þótt undanskot séu að bændur megi eiga bújarðir sínar meðan þeir þess óska. Ég þarf ekki að ítreka skoðanir mínar á þessum tillöguflutningi. Ég hef rætt þessi efni á undanförnum þingum og mér nægir að vilna til þess, eins og aðrir hv. þm. sem hér hafa tekið til máls sumir hverjir. Ég ætla þó ekki að hverfa að því ráði, eins og síðasti hv. ræðumaður, hv. þm. Helgi Seljan, að fara að elta ólar við það sem sagt var í umr. í fyrra eða hitteðfyrra. Ég held að það sé nægilegt að fjalla um það efni sem á dagskrá þessa fundar er. Ég vil aðeins segja það, að ef að því væri stefnt að færa land, þótt ekki væri nema afréttir, fallvötn, stöðuvötn og hvers konar landsréttindi, úr höndum þeirra aðila sem það eiga nú, þ. e. bænda og sveitarfélaga í langflestum tilvikum, þá væri mjög stefnt til hins verra fyrir íslenskt þjóðfélag. Með því væri brott numin kjölfesta bændastéttarinnar, sem er landið sjálft í þeirra eign og yfirráðum, og við mundi blasa að landi og landsréttindum réðu stjórnarráðsskrifstofur í Reykjavík með auknum mannafla, síauknu ríkisvaldi, nýju leyfakerfi og nýjum starfsmönnum, auknu ríkisbákni. Með þessu held ég að væri mjög stefnt til hins verra, og um það skal ég ekki fara mörgum orðum. Hitt er rétt, að við nokkurn vanda er að fást í ýmsum þeim greinum sem till. fjallar um. Þann vanda er hægt að ráða við á annan hátt heldur en að þjóðnýta landið og þau landsréttindi sem um er talað hér. Ég skal í sambandi við það, sem hér hefur verið drepið á um jarðalög, aðeins segja það, að þar eru reifaðar hugmyndir til þess að fjalla um nokkurn hluta af þeim efnum sem hér er að vikið. Þessar hugmyndir eru nú skoðaðar enn að nýju af fulltrúum stjórnarflokkanna, og ég á von á að stjórnarflokkunum takist að samræma sín sjónarmið um þessi efni og komast þar að niðurstöðu sem verði í raun til mikilla bóta um þessi mál. Þar eru þó ýmis fleiri ráð, sem til greina koma, heldur en þau er voru í jarðalagafrv. sem lagt var fram fyrir tveimur árum. Ég skal ekki fara lengra út í þá sálma. En ég lít svo á að leiðir að því marki, sem jarðalagafrv. fjallar um í sinni upphafsgr., séu a. m. k. fleiri tiltækar heldur en sú sem þar er mörkuð. Um það að eigendur náttúrugæða lands, fallvatna, jarðhita og annarra verðmæta stundi brask og njóti óhófsgróða af þessum eignum sínum, þá vil ég geta þess að um það getur verið a. m. k. þörf á því að kveða nánar á en gert er í sambandi við framkvæmd eignarnáms og eignarnámsmat nú í lagasetningu. Það getur verið þörf á því að setja eitthvert þak á það hvað slík verðmæti eru metin við eignarnámsmat þegar eignarnám er framkvæmt. Og eins og íslenska stjórnarskráin gerir ráð fyrir, þá er eignarnám og heimild til eignarnáms úrræði, ef almannaheill krefur, til þess að ná réttindum sem einkaaðilar eða sveitarfélög vilja halda fyrir almenningi sem hefur brýna þörf fyrir að njóta slíkra réttinda. Þessi mál hafa verið mjög til umr. hér að undanförnu í sambandi við háhitasvæðin. Ég tel ekki þörf á því að flytja þessi verðmæti í hendur ríkisins alfarið, en ég tel enga ástæðu til annars, ef í odda skerst og vandkvæði eru á að ná samningum við þá aðila sem eiga þessi réttindi, en að þá sé eignarnámsheimild fengin og henni beitt. Í sambandi við það að íslenska ríkið slægi eign sinni á t. d. afréttarlöndin, á veiðiárnar, á stöðuvötn í byggð og óbyggð með einfaldari lagasetningu eins og hér er lagt til, þá er það vitað að þessi landsgæði eru yfir höfuð í eigu bænda landsins, sumpart í einkaeign, en að mjög miklu leyti í félagseign, í eigu sveitarfélaga og jafnvel samtaka þeirra. Ef þetta væri skilið frá bújörðum og tekjur af þessum eignum hyrfu frá bændastéttinni, þá má vænta þess að eitthvað þyrfti að koma í staðinn, og ég lít svo til að ýmsum þyki að búvörur séu nægilega háar í verði, en nærtækast væri líklega að hækka verð á landbúnaðarvörum til þess að vega á móti þeirri skerðingu sem bændastéttin yrði fyrir við slíka lagasetningu. Allt eru þetta rök gegn því máli sem hér er flutt. Málið er enda, eins og hv. flm. sjálfur sagði, með þeim hætti að það gengur þvert á viðurkenndar hefðir um eignarrétt og má segja að það nálgist það að stríða gegn eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar. Hér hefur borið nokkuð á góma umgengni við landið, nauðsyn þess að vernda íslenska náttúru og hverja varúð þarf að hafa í sambandi við hvers konar meðferð lands og landsgæða. Undir þetta er sjálfsagt að taka. Ég vil samt segja, að eftir því sem ég þekki til, þá mun umgengni við landið vera a. m. k. í sumum tilvikum og í vissum greinum best komið í eigu bændanna og samtaka þeirra. Held ég að væri ekki nein bót til hins betra að aðrir færu þar með eignarráð yfir. Í sambandi við það t. d., sem hér hefur verið nefnt um sumarbústaðalönd, einstaka sumarbústaði sem reistir séu skipulagslaust og að einkaaðilar brytji sundur lönd sín og hafi af ofsagróða að selja stórgróðamönnum og eignamönnum, stórkapítalistum þéttbýlisins, eins og hér hefur verið komið að, þá er nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því að sveitarstjórn í hverju sveitarfélagi hefur slíkt mál algerlega á sínu valdi, því að lög kveða svo á að enginn megi reisa sumarbústað - og gildir það alfarið - án leyfis sveitarstjórnar. Ég tel að það sé út af fyrir sig að þetta lagaákvæði sé í skökkum lögum, - það er í náttúruverndarlögum, en ætti heima í jarðalögum verði þau samþykkt. Það hefði verið þörf á því að ýmsar sveitarstjórnir færu eftir þessu lagaákvæði betur en gert hefur verið og gættu sín fyrir þeirri hættu sem þarna er vissulega yfirvofandi. Ráðin eru þó í höndum sveitarstjórnanna, og ég hef ekki trú á því að það yrði betur með það vald farið ef það væri í höndum einhverrar stjórnarráðsskrifstofu hér í Reykjavík. Ég tel að útivistarsvæði, þar sem fólk úr strjálbýli og þéttbýli geti notið hollra návista við íslenska náttúru og haft frjálsan umgang og frjálst val um hvernig það bagar sér eftir vissum reglum, slík útivistarsvæði þurfi að vera til í hverju héraði. Slík útivistarsvæði ættu í rann og veru að vera í eigu og forsjá héraðsstjórna sjálfra í hverju héraði og óþarft að þjóðnýta slík landssvæði til þess að vel megi fara. Ég held að það eigi að vera metnaðarmál hvers héraðs að skipuleggja slík svæði, gefa fólki kost á því að sækja þau heim, dvelja þar skemmri eða lengri tíma og njóta, eins og ég sagði áðan, hollra návista við íslenska náttúru til þess að dreifa huganum frá daglegu striti hversdagslífsins hér á höfuðborgarsvæðinu og annars staðar á landinu þar sem, eins og kallað er, streita sækir á fólkið. Ég skal ekki fara mörgum fleiri orðum um þetta mál. Það er margþætt. Það er leiðigjarnt að fjalla um sama efni þing eftir þing, hlusta á sömu framsöguræðurnar og sömu röksemdirnar og í rauninni algerlega óþarft að fara að flytja sömu röksemdirnar gegn slíkum málum. Ég vil vitna til þess, sem ég hef áður sagt á undanförnum þingum, en ég vil þó sérstaklega enn beina þeirri áskorun til hv. allshn. að taka nú höndum til og afgreiða þessa till. Verði hv. allshn. sammála um eða meiri hl. hennar að leggja til að hún verði samþykkt, þá er sjálfsagt að það álit n. birtist hér á hv. Alþ. og láta sjá hvernig um fer. En ég tel miklu trúlegra að mikill meiri hl. bæði í þeirri hv. n. og eins af þingheimi í heild sé þeirrar skoðunar að það sé landhreinsun að kveða þessa afturgöngu niður fyrir fullt og allt, að ganga af henni dauðri, og þá held ég að tími sé til kominn að hv. Alþ. skeri úr um það hvort svo skuli ekki að verki staðið.



Herra forseti. Það er sagt um tímann að hann græði flest sár, og furðu lengi heldur hann áfram að göfga yfirbragð Alþfl. þó að tönn hans virðist einnig halda áfram að vinna á innrætinu. Ég stend hér upp til þess að segja frá því í tiltölulega stuttu máli hvers vegna ég er staðráðinn í því að greiða atkv. gegn þáltill. sem að orðanna hljóðan er þó ekki óskynsamleg að mínu áliti. Það er orðið nokkuð langi síðan vísir þessarar þáltill. var fyrst settur í mold innan veggja þessa virðulega hóps. Orðalagsbreytingar hafa orðið ýmsar á henni á tímabilinu. Hér hefur farið fram talsverð göfgun eins og oft er þegar lengi er unnið að máli. En orsökin að þessum þráflutningi, eins og frsm. orðaði þetta sjálfur, orsökin blasir enn þá við okkur. Uppruni þessarar þáltill. blasir enn við okkur. Hin rætna árátta til þess að hefna þess á Alþ. sem hallaðist á í héraði hjá frumflm. þessarar till. blasir við okkur enn. Í lok 3. mgr. grg. sem segir: „Fráleitt er að landeiganda eða landeigendum, sem engin tök hafa á að nýta vatnsorku af eigin rammleik, skuli geta haldist uppi að varna íbúum heilla byggðarlaga, jafnvel landshluta, notkun fallvatna til orkuframleiðslu.“ Það eina, sem sleppt er í grg., er að játa þó það, sem satt er og blasir við, að þráflutningurinn á rætur í Laxárdeilunni illræmdu fyrir norðan. Það situr ekki á mér að mæla gegn því að staðfest verði með löggjöf sameign íslendinga á öllu landinu frá ystu landgrunnsbrúnum með öllum gögnum og gæðum. Við skoðun á gildandi lögum og fornum lögum kemur í ljós að í vissum lagalegum skilningi er Ísland allt með gögnum og gæðum sameign allra landsmanna. Og eignarrétti einstaklinga á landi eru raunar þau takmörk sett, að heita má að einstakir eigendur lands, hvort heldur þar er um að ræða bújarðir eða smærri spildur, hafi þessi svæði nánast að léni. Svo mörg eru þau ákvæði sem í lögum eru og í lög hafa komið sem skerða yfirráðarétt þeirra yfir þessum spildum og yfir þessum jörðum. Hitt er svo annað mál, að sá andi hefur ríkt á þessu landi og þá einkum á velgengnisárunum eftir síðustu heimstyrjöld að völd einstaklinga yfir einkaeign hafa verið aukin umfram það sem lög raunverulega leyfa, eða a. m. k. umfram það sem andi laga virðist leyfa. Og afleiðingin hefur komið fram í ýmiss konar braski þar sem gengið hefur verið á rétt samfélagsins í heild til gæða þessa lands. Ég get með engu móti tekið undir lofsöng hv. þm. Pálma Jónssonar um helgi eignarréttarins. Ég hef heyrt of marga menn syngja þennan lofsöng um helgi eignarréttarins skömmu eftir að auðgunarverki lauk. Ég er þeirrar skoðunar að nauðsynlegt sé að endursmíða í mörgum greinum þá löggjöf, sem lýtur að eignarhaldi á landi, og tryggja rétt fólksins til þessa lands. Ég er þeirrar skoðunar að kveða beri á um það í lögum að hver einasti ferþumlungur Íslands skuli vera sameign þjóðarinnar og að réttindi einstakra þegna til lands skuli miðuð við nytjar þess. En það er býsna vandasamt verk og útheimtir mikla félagslega yfirsýn að semja þá löggjöf og tryggja framkvæmd hennar þann veg að til heilla horfi, og ég verð að segja eins og er, að ég tel æskilegt að það verði annars konar ríkisstj. en sú, sem nú situr á landi hér, sem forgöngu hafi um slíkt verk. Það var fyrir löngu, eða skömmu fyrir seinni heimsstyrjöldina, að einn af helstu forustumönnum íslenskra bænda, Páll Zóphóníasson, hafði í aðalalriðum samið frv. um ríkiseign á öllu landi, þ. á m. á byggingarlóðum, í því skyni að hindra jarðabrask. Þar var svo ráð fyrir gert að réttur bænda yrði tryggður með erfðafestuákvæðum, þannig að þeir misstu einskis í við þessa lagasetningu nema réttarins til að selja land. Aðeins sá réttur var skertur. Þetta frv. var ekki lagt fram og því ollu ýmsar ástæður, m. a. heimsstyrjöldin. Ég er þeirrar skoðunar að þarna hafi verið stefnt í rétta átt og að æskilegt væri að þráðurinn yrði tekinn upp aftur þar sem frá var horfið þegar tóm gefst til og þeir menn eru til valda komnir sem við treystum til þess að fjalla um slíkt. En ég ítreka það, að ég er efins um að þeim aðilum, sem nú fara með völd, sé til þess trúandi að leiða þetta vandamál til lykta. Meðferð þeirra, sem nú sitja að völdum hér á sameign þjóðarinnar, og viðhorf þeirra til gæða þessa lands og auðlinda þess er ekki með þeim hætti að ég megi til þess hugsa að umboð til þess að ráðskast með eignarrétt á öllu Íslandi komist nú þegar á eina hendi. Ég má ekki til þess hugsa. Og þegar ég hugleiði nú hver afstaða flm. þessarar þáltill. hefur verið til þeirrar ráðsmennsku sem hefur átt sér stað á gögnum og gæðum þessa lands í tíð núv. ríkisstj., þegar ég hugsa til þess hver afstaða Alþfl. hefur verið í heild til þessarar ráðsmennsku, þá hrýs mér hugur við áhyggjum sem gerð er grein fyrir í grg. út af mengun lofts og lagar og spillingu lands, og mér hrýs hugur við þeim brjóstheilindum, að þessir sömu menn skuli leyfa sér að taka slíkt sér í munn hér á Alþ. Ég er og uggandi um það, að umboð, sem núv. valdhafar mundu fá til þess að ráðskast með landið, yrði notað til þess að braska með Ísland allt í einu lagi, til þess að halda áfram að selja útlendum auðhringum orku fallvatnanna okkar, til þess að semja við erlenda kapítalista, ekki aðeins um nýtingu á landgrunninu okkar núna, heldur öllum gögnum og gæðum landsins, og uggandi um það, að jafnvel erlendum ferðaskrifstofum yrði í stundarörvinglan blankrar ríkisstj. heimilaður afnotaréttur af unaðsblettum þessa lands. M. ö. o.: ég má ekki til þess hugsa að ríkisstj. íhalds eða samstjórnar íhalds og krata, sem við þekktum fyrir skemmstu í 12 ár, fjalli um þjóðnýtt Ísland og hafi á hendi eignarrétt alls Íslands. Ég vil þá miklu heldur að við búum um sinn við það viðnám sem eignarhald einstakra bænda á þó allt að því 5000 bújörðum getur orðið gegn viðleitni braskara í háum embættum til þess að koma auðlindum þessa lands í verð fyrir peninga. Ég tel sem sagt að lagasetning á borð við þá, sem hér um ræðir, sé ekki pólitískt tímabær. Ég tel að hyggilegt væri að undirbúa þessa lagasetningu með aðgerðum sem miðuðu að því að rýra völd þeirra aðila sem líklegir væru til þess að misnota eignarhald ríkisins á landinu. Það er meira aðkallandi að byrja þjóðnýtinguna annars staðar, sagði hv. þm. Helgi Seljan áðan, en á bújörðunum, og undir það tek ég. Það er sem sé á valdi Alþingis að tryggja þjóðina gegn annmörkum eignarréttarins á landi með öðrum aðgerðum í svipinn. Fyrir hv. Alþ. liggur lagafrv., sem á að tryggja þjóðina gegn braski með háhitaréttindi. Við getum fært það í lög að hlunnindi eyðijarða, hvort heldur í veiðiskap eða öðrum hlunnindum, falli til sveitarfélaganna. Raunar hef ég nú þegar undirbúið þess háttar frv. Við getum reist skorður við því með einfaldri lagasetningu að bújarðir í grennd við þéttbýli endi í lóðabraski. Og síðast en ekki síst höfum við býsna merkilega löggjöf, eins og hér hefur áður verið tekið fram, um eignarnám, sem á að geta tryggt það um sinn að okkur verði ekki bönnuð afnot af séreignarlandi ef þjóðarnauðsyn krefur, geta tryggt okkur það um sinn, án þess að við setjum allt landið með gögnum þess og gæðum og hlunnindum í hendur ríkisstj. á borð við þá, sem nú situr, til ráðstöfunar. Ég ítreka það, að það er skoðun mín að Ísland allt, frá ystu mörkum efnahagslögsögunnar nýju um hálendið þvert, eigi að vera eign þjóðarinnar með gögnum og gæðum. En ég er þeirrar skoðunar að þingmál það, sem hér er borið fram, sé ekki tímahært og leyfi mér að draga dálítið í efa heilindin sem að baki búa hjá flm.



Herra forseti. Mér skildist á orðum hv. þm. Stefáns Jónssonar, sem var að ganga hér úr pontu, að hann væri, hv. þm., í sjálfu sér ekki andvígur meginatriðum þeirrar þáltill., sem hér er til umr., og gæti stutt ýmis meginatriði hennar, hins vegar teldi hann ekki tímabært að samþykkja hana vegna þess að við völd í landinu væri ríkisstj. sem ekki nyti hans stuðnings og hann óttaðist að hún héldi ekki rétt á málum, þ. e. a. s. á ráðstöfun landsins. Hér orðar Stefán Jónsson upp á nýtt mjög gamla kenningu þess flokks og forvera þess flokks sem hann er aðili að. Sú kenning, sem ég býst við að menn almennt minnist, var sú, að það væri tilgangslaust að vinna að umbótum á einn eða neinn veg fyrr en rétt ríkisstj. væri komin til valda. Ég gat ekki skilið orð hv. þm. öðruvísi en svo, að hann teldi að ekki ætti að koma þessum þörfu málum í lög fyrr en væntanlega þannig yrði komið að Alþb. væri orðið einrátt um stjórn landsmálanna. Ég verð nú að segja eins og er, að ég hélt að þessar kenningar væru ekki öllu lengur til í Alþb. og a. m. k. þorri Alþb.-manna væri löngu frá þeim fallinn. Ég ætla ekki að fara lengra út í þessa sálma, en ég ætla aðeins að benda á eitt atriði í þessu sambandi, og það er það, að ég hygg að við Alþfl.-menn og þeir Alþb.- menn séum miklu meira sammála um þau atriði, sem fram koma í þessari þáltill., heldur en virðist vera. Ég tel að sannleikurinn sé sá, að Alþfl.- menn og Alþb.-menn séu sammála um öll meginatriði í þessu máli. Og ég held að okkur væri nær, þar sem hér er um talsvert stórt mál að ræða, að láta nú liggja á milli hluta gamlar væringar og jafnvel persónulegan illvilja sem kann að leynast í brjóstum okkar hvors til annars - og á ég þar þó ekkert sérstaklega við mig og hv. þm. Stefán Jónsson, síður en svo, en við ættum að leggja þessar væringar til hliðar og leggja meiri áherslu á þau atriði sem við erum sammála um, þar sem er meginkjarni þeirrar till. sem hér liggur fyrir. Vissulega erum við Alþfl.-menn reiðubúnir til þess að endurskoða ýmislegt orðalag, en hins vegar held ég að það sé staðreynd að við séum meira sammála um þetta mál heldur en látið hefur verið í veðri vaka. Og ég vil eindregið fara þess á leit við þá ágætu Alþb.-menn, þó að ég skorist ekki undan skemmtilegum kappræðum í framboðsfundarstíl, að við höfum þetta mál þar utan við og leiðum hjá okkur að ræða þetta mál með slíkum hætti. Hv. 2. þm. Norðurl. v. sagði að það væri leiðigjarnt að fjalla um sama efni þing eftir þing. Það eru nú mörg þingmál sem við verðum að fjalla um þing eftir þing og þykir ekki sérlega leiðigjarnt. En ég vil aðeins vekja athygli á því hvaða áhrif það hefur þó haft hér í þingsölum að umr. skuli hafa orðið um þetta mál þing eftir þing. Fyrst þegar þetta mál kom fram var það talið í öllum atriðum bæði óalandi og óferjandi. En nú er svo komið að jafnvel þótt hv. þm. Pálmi Jónsson sé andvígur ýmsum meginatriðum þáltill., þá hefur hann þó viðurkennt hér úr þessari pontu að það sé ýmislegt í till. sem til þarfa horfi og hann geti stutt, þannig að einhver áhrif hafa þó þessar umr. haft á hjarta hv. þm., eitthvað er það nú farið ofurlítið að mýkjast. Þá hefur einnig verið mjög kvartað undan því að við værum hér að þráflytja sama mál. En í umr. áðan kom fram að væri það svo að við þráflyttum mál, þá eru líka ákveðnir þm. sem haldnir eru mjög alvarlegri þráhyggju um þetta mál, sem sagt þeirri að meginatriði þessarar þáltill. standi til þess að taka bújarðir af bændum. Það er búið að taka það fram af flm. ár eftir ár að svo sé ekki. Það kemur fram með skýrum hætti í þáltill. sjálfri að þetta sé ekki tilgangurinn. Samt koma menn upp hér ár eftir ár til þess að halda því fram að einmitt svona sé málunum varið. Það virðist vera ómögulegt að útrýma fyrri þráhyggju hjá ákveðnum hv. þm., að með þessari þáltill. sé ekki verið að stefna að því að taka af bændum bújarðir þeirra sem þeir nota til búskapar. Þvert á móti er skýrt og skorinort sagt að bændum verði tryggður einkaréttur á bújörðum sínum til búrekstrar ef þeir kjósa það fremur en að hafa þær á erfðafestu eða lífsábúð. E. t. v. geta þeir hv. þm., sem ekki hafa séð út fyrir sína þráhyggju, orðað þetta á eitthvað ótvíræðari hátt. En sé þetta eina atriðið sem fyrir þeim vefst um stuðning við þessa till., þá er að sjálfsögðu hægt að orða þetta atriði till. svo afdráttarlaust að það fari ekki á milli mála við hvað er átt. Það er líka rétt, að það má segja að fjallað hafi verið um þessa þáltill. með nokkuð svipuðum reglubundnum hætti og hv. þm. Páll Pétursson sagði að fjallað hefði verið um stefnuræðu forsrh. Það má vel vera. En við skulum gera okkur grein fyrir því að það er ósköp eðlilegt að svo sé, vegna þess að hér er um tímamótamarkandi stefnumál að ræða sem mjög skiptar skoðanir eru um, bæði hér í þingsölum og meðal þjóðarinnar. Einkenni vorra tíma eru átökin um yfirráðarétt náttúruauðlinda, það eru einkenni vorra tíma. Landhelgisbarátta íslendinga er einn þáttur af þessum átökum. Þar erum við ekki aðeins að berjast við breta, vestur-þjóðverja og aðra slíka, heldur erum við að berjast við gömul og úrelt viðhorf, nákvæmlega sömu gömlu og úreltu viðhorf eins og ýmsar nýfrjálsar þjóðir, sem eru að berjast fyrir að ná yfirráðum sinna náttúruauðlinda, eru að berjast gegn. Og sams konar barátta eins og þarna á sér stað milli íslendinga og helstu andstöðuaðila okkar í landhelgismálinu, sams konar barátta fer nú fram á Íslandi sjálfu, inn á við, um náttúruauðlindir sem ekki liggja utanlands á Íslandi, þ. e. a. s. í sjónum, heldur innanlands. Við höfum um margra alda bil, íslendingar, búið ofan á kötlum, ef svo má segja, fullum af heitu vatni og ómælanlegri orku. Þessar auðlindir höfum við ekki getað nýtt kynslóð fram af kynslóð. Nú hins vegar höfum við uppgötvað að það er hægt að virkja þessar náttúruauðlindir, það er hægt að virkja þær til hagsbóta fyrir þjóðina alla. Sú uppgötvun er svo stór og svo mikilvæg fyrir okkur íslendinga að það má líkja því við að skyndilega hafi uppgötvast að Ísland væri sjálft Eldorado hinna fornu munnmæla, sjálft gulllandið. Ég læt mér ekki detta annað í hug en þegar þjóðinni varð ljóst að nú væri hægt að nýta orku eldsins í iðrum jarðar til hagsbóta fyrir þjóðina, þá hafi hún talið að sér hefði áskotnast talsvert ríkidæmi. En menn lifðu ekki lengi í þeirri trú. Það var fljótt að koma babb í bátinn. Og hvert var það babb? Það var það, að upp reis hópur manna sem hélt því fram að þessar náttúruauðlindir, sem þjóðin hafði talið sér trú um mann fram af manni og öld fram af öld að hún ætti sjálf, þessar auðlindir væru í eigu örfárra einstaklinga sem gætu gert kröfur til samborgara sinna um að gjalda stórfé, milljónatugi og milljónahundruð, fyrir afnotaréttinn af þessum náttúruauðlindum. Við urðum sem sé ekki ríkari eftir þessa uppgötvun, íslendingar. Íslenskur almenningur stóð ekki uppi ríkari eftir þá uppgötvun að hægt væri að nýta jarðhitann í iðrum jarðar til hagsbóta fyrir þjóðarheildina. Nei, almenningur á Íslandi stóð fátækari eftir vegna þess að lögum landsins var beitt til þess að hafa frumburðarrétt af þjóðinni sjálfri. Lögum landsins var beitt til þess að gera þjóðina fátækari eftir en áður. Lögum landsins var beitt til þess að reyna að gera íslenskan almúga að réttlausum leiguliðum í eigin landi. Það er það sem verið er að gera nú. Það er það sem baráttan stendur um. Hún stendur um það: eru íslendingar réttlausir leiguliðar örfárra landeigenda eða eiga íslendingar landið sem þeir byggja? Við skulum gera okkur grein fyrir því að það hefur venjulega verið regla þar sem eignarréttur nær til að eignarréttur og ábyrgð fylgdust að ef eign manns ylli skaða, þá bæri honum að borga skaðabætur til þeirra sem fyrir skaðanum yrðu. Telja formælendur þess, að örfáir einstaklingar í landinu eigi jarðhitann, telja formælendur þessarar skoðunar þá ekki sjálfsagt að þessir eigendur jarðhitans gjaldi þjóðinni fullu verði þau spjöll sem kunna að hljótast af því að eldgos verði eða eitthvað slíkt? Þeir sem eiga eldfjöllin, þeir sem eiga eldinn í iðrum jarðar, heita vatnið, hverina, eru þeir þá ekki skaðabótaskyldir líka? Hvernig geta menn heimfært þá skoðun að ef eldsumbrot verða og þjóðin öll tekur þátt í því að bæta mönnum spjöll sem af hljótast, þá skuli örfáir landeigendur geta talið sig eiga umráðarétt yfir vikrinum, sem upp úr eldfjallinu kemur, og geta selt hann sjálfum sér til hagsbóta? Sem sé, nú á að fara að skilgreina eignarréttinn þannig að eignin þýði réttindi til þess að selja og græða, en þeim eignarrétti fylgi ekki skyldur til þess að greiða skaðabætur fyrir skaða sem eignin veldur. Það er þetta, sem er verið að berja fram núna, og þetta tel ég að sé í andstöðu bæði við stjórnarskrá íslenska lýðveldisins og almenna siðfræði í landi voru. Sú krafa hefur komið fram og verið höfð uppi af svonefndum jarðeigendum á Íslandi að ef almenningur fer þess á leit að fá að nytja íslenskar náttúruauðlindir, svo sem jarðhita, til þess að ylja sér við, þá verði almenningur að borga þessum jarðeigendum stórfé sem miðað sé við heimsmarkaðsverð á olíu. Það er sem sé verið að setja fram þá kröfu að örfáir íslendingar, sem ekkert hafa að unnið sérstaklega í því máli að virkja jarðhita, hafa engin tækifæri til þess að virkja hann sjálfir, að sú eign þeirra verði metin þeim til fjár til jafns við olíuverð. Í dagblöðunum í dag er skýrt frá því að hæstv. ríkisstj. hafi tekið að láni 2300 millj. kr. af arabagulli. Hversu mikið skyldum við íslendingar þurfa að taka til láns af arabagulli ef við ættum að kaupa af íslenskum olíuaröbum allan nýtingarrétt á þeim jarðhita sem þeir telja sig eiga á Íslandi? Hversu mikið arabagull þyrftum við til þess? Hversu mikið arabagull ætlast þessir fáu menn til að þjóðin gjaldi þeim fyrir þennan sinn eignarrétt, að því er þeir ætla? Það, sem hér er um að ræða, er að það er skoðun flm. þessarar till. og ég vænti miklu fleiri þm., þ. á m. þm. Alþb., að það sé tími til kominn að þjóðin fari að nema land sitt að nýju, að íslenska þjóðin fari að nema Ísland og eignast það aftur. Hv. þm. Pálmi Jónsson lauk sinni ræðu áðan með því að segja að það væri landhreinsun að því að kveða þetta mál niður. Hann er sem sé þeirrar skoðunar, hv. þm., að það sé landhreinsun að koma í veg fyrir að íslendingar allir geti talið sig eiga sitt land. Það er landhreinsun að áliti hv. þm. Hv. þm. telur það landhreinsun að koma í veg fyrir það að frá því verði gengið á lögum lýðveldisins að auðæfi Íslands, eins og orka fallvatna og jarðhita, verði talin eign íslensku þjóðarinnar. Hv. þm. telur landhreinsun að kveða slíkt mál niður. Það má vel vera að þeir séu til, nokkrir menn á Íslandi, sem eru þeirrar skoðunar að það sé landhreinsun að svipta almenning á Íslandi, þorra þjóðarinnar, eignartilkalli til eigin lands. En ég er sannfærður um að væri þetta mál borið undir þjóðaratkv., hver á að eiga Ísland, þá mundi niðurstaða þeirrar þjóðaratkvgr. verða fólgin í því að það væri landhreinsun - það væri landhreinsun að kveða niður þau úreltu íhalds- og afturhaldssjónarmið sem komu fram í ræðu hv. þm. Pálma Jónssonar.



Herra forseti. Eins og ég tók fram í fyrri ræðu minni, þá er ég samþykkur ýmissi orðanna hljóðan í þáltill. sem hér um ræðir, þó að hún eigi sér þá sögu, tilorðning hennar, og sé af þess háttar anda sprottin að ég hljóti að greiða atkv. gegn henni. Ágæt ræða hv. þm. síðasta ræðumanns um afstöðuna til eignarhalds á háhitasvæðunum og ýmsu öðru þess háttar er sannarlega til þess fallin að vekja vonir um það að sá tími renni upp að við Alþb.- menn getum einhverju réttlæti til leiðar komið með atfylgi svo ágætra manna. Tíminn mun leiða í ljós hvenær það verður. Í þessari þáltill. er víða drepið niður. Sjálfsögðum réttlætismálum er þar raðað upp við hliðina á rætnum aths. í því skyni, að því er virðist, að þessar rætnu ályktanir geti tekið einhvers konar gyllingu af réttlætinu. Í 2. málsgr. grg. á bls. 2 er fjallað nokkuð um sérstakt áhugamát mitt, þar sem er veiðiskapur á stöng og okurútleiga veiðibænda á veiðidögum í ám, svo að þorra landsmanna gerist það frístundagaman ofviða að skreppa í lax eða silung, en erlendir veiðimenn sitji að þeim gæðum. Ekki hef ég farið dult með það, að mér þykir það harla vont að íslenskir stangveiðimenn, aldnir sem ungir, þurfi að keppa við erlenda auðmenn um rétt til þess að kasta flugu í á. Þrátt fyrir það fer því víðs fjarri að ég vilji kalla þá menn bændur sem hafa sett þessi gæði á uppboð úti í löndum handa þessum erlendu auðmönnum til að bjóða í og kaupa þetta frá okkur. Það eru ekki bændur. Það eru allt aðrir aðilar heldur en bændur. Þetta hefur verið gert að braski. Veiðirétturinn hefur verið gerður að braskvöru eins og ýmislegt annað í þessu landi á hinum síðari tímum, og það eru ekki þau efnahagslögmál sem bændum koma að mestri stoð sem þar hafa ráðið. Það er allt annað uppi á teningnum þar. Ég hef verið formælandi þess að bændur ættu að því frumkvæði að koma þannig fyrir reglum og þannig yrðu sett lög að landar þeirra yrðu tryggðir gegn því að þessi unaðssemd yrði seld úr landi á þennan hátt, að þeir beittu sér sjálfir fyrir þessu. Ég hef ýmsa kollega mína í veiðimannastétt grunaða um það, þegar þeir ræða þessi mál og kveða sem harðast að orði um bændur, að þeir vilji kannske fá þetta fyrir fulllítið, þessi réttindi. Og ég á ekki algera samstöðu með þeim, því miður. Sjálfur þekki ég þó nokkra unglinga sem stunda nú skólanám vegna þess að feður þeirra búa við veiðiá og hafa af henni svolitlar tekjur. Ég er þeirrar skoðunar að veiðiáin með lífi sínu öllu verði betur vernduð undir handarjaðri bóndans, sem býr á bakkanum, ekki bara að sumrinu, heldur líka á veturna og sinnir henni dálítið, heldur en undir handarjaðri ráðuneytisstjóra í Reykjavík. Ég vék að því í fyrri ræðu minni að eignarréttur, réttur bóndans til þess að ráðskast með bújörð sína, þessi réttur væri þegar býsna mikið takmarkaður af löggjöf, gamalli og nýrri. Ef við miðum við þau 1100 ár sem þetta land hefur verið byggt og einstaklingar hafa skipt því í reiti í samræmi við lög sem þeir settu sér ýmist sjálfir eða höfðu með sér austan um haf, þá er það býsna skammur tími sem eignarrétturinn er bundinn við annað en nytjar landsins til búskapar og svo til hlunninda veiðivatna og reka. Og alla þessa löngu stund hefur eignarrétturinn á landinu verið takmarkaður við almannaþarfir og alþýðu ætluð hlutdeild í hlunnindum er nauðsyn krafði: reka, veiði, varpi, fugli og berjanytjum. Það er ekki fyrr en þriðjungur er af þessari öld að þess er farið að gæta að ráði að aðrar nytjar en þær, sem að búskap lúta, fara að hafa áhrif á jarðarverð. Samtímis er svo stoðunum kippt að meira eða minna leyti undan lögum og hefð varðandi alþýðurétt til landsins. Þá eflast til valda á þessu landi þeir aðilar sem lifa af öðru en landsins gæðum, og þá hefst jarðabrask sem síðar hefur vaxið svo að til landauðnar horfir nú í sumum héruðum. Ég er ekki lögfróður, en hvernig sem ég hef rýnt í sögu þessarar þjóðar og skráðar heimildir, þá hef ég hvergi fundið vísbendingu um það að neinum einstaklingi væru talin til eigna nein þau gæði sem felast undir klöppinni sjálfri: varminn, vatnið, heitt eða kalt, sem okkar ágæta fóstra lætur í té af sjálfsdáðum á hverjum tilteknum stað - ég hef ekki fundið staf fyrir slíku - eða aflið í fossunum. Allt þetta er undanskilið eignarréttinum. Við eigum, eins og ég sagði áður, ágæta löggjöf sem tryggir þjóðinni í heild bæði aðgang og afnotarétt að þessum gæðum þegar nauðsyn krefur. Hitt virðist hafa ráðið mestu, að þeir menn hafa verið við völd í landinu og ráðið framkvæmd laga sem hag hafa af því að braska með önnur gæði landsins en þau sem lúta að búskaparnytjum þess. Á árunum eftir lok seinni heimsstyrjaldarinnar hafa ríkt sjónarmið þeirra manna sem miklu fremur tilbiðja rétt einstaklingsins til gróða, rétt einstaklingsins til þess að braska, heldur en rétt einstaklingsins eða samfélagsins til eignar. Svo hefur líka farið í umfjöllun hins opinbera með sameign þjóðarinnar á gæðum landsins að þeim hefur verið stefnt í brask. Vatnsafli Þjósár hefur verið ráðstafað í makki við erlenda auðhringa með þeim afleiðingum sem við okkur blasa, ekki til ágóða fyrir fólkið í landinu, heldur til fjárdráttar fyrir einstaka gróðahyggjumenn. Og þar vann að hið háa Alþ. og ríkisstj. sem hafði fengið þessi réttindi, þessi yfirráð á hendi. Fyrirhuguð er sams konar verslun með sameign okkar í vatnsafli Blöndu, að því er mér skilst. Við skulum vona að þar verði grafnar jafnmargar holur til þess að standa auðar áður en hætt er við byggingu stóra álversins á Gáseyri við Eyjafjörð. Þar stendur nú aðeins fyrir sá þröskuldur sem myndast af eignarhaldi um það bil 150 bænda á grónu landi á afrétti. Enn eru á döfinni sams konar áætlanir um ráðstöfun landsgæða á Norðaustur- og Austurlandi, og eigi heldur þar mun annað standa miklu fremur í vegi en lögbundin ítök og áhrif takmarkaðs fjölda bænda um það er lýkur. Og allt ber þetta að sama brunni, að þjóðnýting á pappírnum þjóðnýtingarinnar vegna við óbreytt stjórnarfar er ekki aðeins gagnslaus með öllu, heldur í sumum tilfellum, eins og því sem hér um ræðir, beinlínis stórhættuleg. Ég vil aðeins leiðrétta ugg hv. síðasta ræðumanns um það að Alþb. sé komið á þá skoðun að ekki megi fjalla um slík mál fyrr en það eitt er orðið allsráðandi um stjórn þessa lands. Það kemur mér ekki til hugar. En ég er þeirrar skoðunar að því meira vald sem vondri ríkisstj. er fengið yfir landinu, því verra sé hag þess komið. Ríkisstj. taumlausrar gróðahyggju og braskaralýðs, eins og sú sem nú ræður ríkjum á þessu landi, er illa trúandi til þess að halda í hendi sér og fjalla um sameign okkar á Íslandi. Af þessu leiðir að ég tel að um sinn sé þeim hluta landsins, sem ekki er þegar í eigu hins opinbera, sem mun vera um það bil til fjórðungur allra jarðeigna, - að um sinn sé þeim hluta landsins, sem ekki er þegar í eigu hins opinbera, betur varið í höndum rúmlega 4000 hænda en í höndum nokkurra íhalds- og jafnvel krataráðherra. Núverandi skipan með einkaeign nokkurra þúsund bænda er sem sagt að minni hyggju nær því sem kalla mætti þjóðareign en eignarupptaka af hálfu siðlítils íhaldsríkisvalds. Svo að ég rökstyðji nokkru nánar en ég gerði í upphafi staðhæfingu mína um ástæðuna til tortryggni í garð flm., sem ég vona innilega að tíminn haldi áfram að göfga að því markmiði að betur megi treysta þeim en ég geri nú, þá má minna á afstöðu flm. og flokksbræðra þeirra í Alþfl. til samningsins við Union Carbide um ráðstöfun á raforku Sigöldu og landgæðum við Hvalfjörð. Það má minna á afstöðu Alþfl. til erlendrar hersetu á Íslandi, þar sem íslensku landi og vinnuafli er ráðstafað undir herstöðvar heimsauðvaldsins. Það má minna á afstöðu þessara manna til álversins í Straumsvík og afsals landsréttinda og landsgæða þar með þeim eindæma samningi. Og það má síðast en ekki síst minna á afstöðu flm. þessa frv. til Laxárdeilunnar, þess máls sem þáltill. þessi er beinlínis sprottin upp af, löngum rótum, en svo gildum, að þær blasa enn í dag við augliti hvers manns. Sem sagt, af því að hv. síðasti ræðumaður tók sér bessaleyfi fyrir nokkrum dögum til þess að lesa upp orðrétta þingræðu eftir mig til stuðnings í máli sínu, þá leyfi ég mér vegna óbreytts hugarfars sjálfs mín, frá því að um þetta mál var fjallað í fyrra, með leyfi hæstv. forseta, að lesa upp niðurlag ræðu sem ég þá flutti, eins og það er prentað í þingtíðindum. Þar sagði ég og segi enn með óbreyttu hugarfari: „Af þáltill., sem hér liggur fyrir, er lykt, þó að hún hafi verið sápuþvegin nokkuð á þeim þingum sem liðið hafa frá því að hún sá dagsins ljós í ófrýnilegri mynd. Þrátt fyrir þennan þvott er af henni fyrst og fremst lykt þess stjórnmálaflokks sem vegið hefur að hagsmunum bænda, sem þjónað hefur undir íhaldið, strandað úr þessum ræðustól, sitjandi í þingsætum sínum, flötum beinum, út af liggjandi og á grúfu.“ Ég mun kjósa mér um sinn aðra fylgisveina, aðra frumkvöðla og annars konar heiðarleika, þegar fjallað verður um eignarhald á jörðum bænda.

Flm. (Bragi Sigurjónsson) : Herra forseti. Sú skrýtla er höfð eftir Jónasi Jónssyni frá Hriflu að hann þekkti engan heimskan mann í Húnavatnssýslu, þeir séu allir öllum öðrum gáfaðri. En í haust kom upp vísa sem hljóðaði svo: Ég í Húnaþingi þekki þrjátíu eða hér um bil sem Hriflu-Jónas hafði ekki hugmynd um að væru til. Nú segi ég ekki þessi orð vegna þess að ég skoði þm. Pál Pétursson og vin minn Pálma Jónsson heimska menn. En ég segi þetta að gamni mínu, af því að Páll var að víkja að ætterni mínu og uppruna, að það má lengi toga það á víxl hvor er skynsamari í afstöðu sinni til mála, þingeyingurinn eða húnvetningurinn. En rétt þykir mér að það komi fram, vegna þess að Páll sagðist vera löngu kominn yfir það að vera ekki nógu gamall til að kjósa mig í gamla daga, að hann má gjarnan koma því til foreldra sinna að ég er þeim þakklátur enn í dag og vonast til að ég komist aldrei yfir þakklæti fyrir þau kynni sem ég hafði af þeim þegar ég var þar í framboði. Annars sé ég ekki að ég þurfi mjög mikið að svara ræðum þm. Pálma og Páls því að það gerði Sighvatur Björgvinsson skörulega áðan. Hitt þykir mér öllu leiðinlegra, að heyra menn, sem virðast vera mér sammála í höfuðatriðum, aðallega vera að nudda gegn þessu máli af afbrýðisemi yfir því að Alþfl. hafi orðið á undan Alþb. að flytja svo ágætt mál. Ég vil þakka hv. þm. Helga F. Seljan fyrir þau ummæli hans að í höfuðdráttum sé hann meðfylgandi því sem í þessari þáltill. felst, - sem ég líka tel höfuðmarkmiðið og ástæðuna fyrir að till. er flutt, að þjóðin öll eigi að eiga virkjunarrétt fallvatnanna og jarðhitann og að engum eigi að líðast að taka stórfé af því að selja fólki eða við skulum segja kaupstöðum fyrir of fjár land sem kaupstaðirnir þurfa vegna síns vaxtarrýmis. Ég fagna því að ég þykist heyra að þessir ágætu þm., Helgi Seljan og Stefán Jónsson, eru inni á þessu máli sem ég tel vera höfuðmarkmið í þáltill. En svo að ég víki að orðum síðasta ræðumanns, þá vil ég minna hann á að hann fór ofurlítið skakkt með hvernig málshátturinn hljóðar. Hann hljóðar svona: „Að hefna þess í héraði sem hallaðist á Alþingi“, þ. e. a. s. hugsunarháttur málsháttarins er þessi: Það er reynt að hefna með ofbeldi þess sem ekki var hægt að koma fram með réttlæti á Alþ., þar sem lög og reglur eiga að gilda. Ég vil segja líka í þessu sambandi að mér finnst það einkennilegur hugsunarháttur hjá hvaða manni sem er að hann sé á móti till. vegna þess að hann gruni að á bak við flutninginn sé eitthvað sem hann felli sig ekki við. Er hann ekki með till. vegna þess hvað í till. felst? Ef hann hugsar rétt á það ekkí að þvælast fyrir honum hvað hann gruni hvað kannske felist á bak við till. Ef ég væri aldrei með neinu sem Stefán Jónsson flytti hér á Alþ., vegna þess að mig grunaði að hann væri með einhverja bakþanka sem ég felldi mig ekki við, hvert lentum við þá, alþm., með fylgi okkar við mál ef við hugsuðum svona? Þetta finnst mér - ja, mér liggur við að segja svo barnalegur, einfeldningslegur hugsunarháttur að ég gat ómögulega setið mig úr færi að koma hér upp og finna að slíkum hugsunarhætti.



Herra forseti. Hv. 8. landsk. þm., Sighvatur Björgvinsson, flutti hér ræður af miklum tilfinningahita áðan, ræðu sem ég sé mig knúinn til að gera örfáar aths. við. Hv. þm. hóf mál sitt á því að segja að tillöguflutningur þeirra hv. Alþfl.-manna hefði vissulega haft veruleg áhrif nú þegar og það hér á hinu háa Alþ., fyrst hefði till. þessi verið talin óalandi og óferjandi í öllum greinum, en nú væru jafnvel hinir sömu menn ýmsu sammála sem þar stæði. Ég verð að benda hv. þm. á að eins og ég gat um í minni fyrri ræðu hefur þessi till. tekið ýmsum breytingum. Hún var í byrjun miklu afdráttarlausari og skýrar orðuð, á þá lund að taka öll landsréttindi og allt land úr einkaeign og flytja í ríkiseign. Nú er, eins og ég sagði, orðalag till orðið loðið. Þar eru nokkur undantekningartilfelli og hún er teygjanleg í ýmsum greinum, svo að það má segja að hún standist ekki algerlega samjöfnuð við þá fyrri hvað orðalag snertir. Þetta tók ég allt saman fram í minni fyrri ræðu, þó að tilgangur till. sé auðvitað allur hinn sami. En þá kom að því fyrir hv. þm. sem honum virðist vera óþarflega tamt, það er að gera mönnum upp orð og skoðanir, því að hann sagði afdráttarlaust að ég hefði látið þau orð falla að í till. þessari væri ýmislegt sem ég gæti stutt. Ég verð að taka það skýrt og skorinort fram við þennan hv. þm. að ég hef aldrei sagt það að ég styddi eitt einasta atriði í þessari till. Ég held að það sé rétt að það sé algerlega ljóst. Hins vegar lét ég þess getið að í till. þessari væri gripið á nokkrum vandamálum sem þörf væri á að huga að. En ég lét þess einnig getið að þar væru aðrar leiðir færari og réttlátari heldur en þær sem till. þessi bendir á. Þetta held ég að sé alveg nauðsynlegt að sé ljóst, svo að þessi hv. þm , - ég gruna auðvitað engan annan hv. þm. um það að hann fari að gera mér upp slíkar skoðanir, - svo að þessi hv. þm. láti sér ekki í annað skipti detta í hug að halda því fram að ég sé samþykkur einu eða öðru í þessari tillgr. Það kom auðvitað skýrt fram í ræðu hv. þm. Sighvats Björgvinssonar að grundvallarsjónarmið okkar í sambandi við eignarrétt rekast gersamlega á - og þótti engum mikið. Hins vegar fór hann um þetta slíkum orðum að mjög var úr lagi fært, mín sjónarmið og annarra þeirra sem vilja virða eignarrétt í landinu. Hann hélt á lofti þeirri skröksögu að ýmsir þeir, sem eiga verðmæt réttindi, jarðhitaréttindi, vilji virða þau til jafns við olíuverð erlendis og að þetta sé talin sjálfsögð krafa. Þetta hef ég ekki heyrt um og aldrei tekið mér í munn. Nú er það svo, að ég gat um það, að ég taldi allskýrt, í minni fyrri ræðu að stjórnarskráin íslenska færði þjóðfélaginu ráð til þess að nýta réttindi, bæði landsréttindi, land og hlunnindi, sem ekki tækist að ná samningum um verð á, en væru óumdeilanlega nauðsynleg til almannaheilla. Stjórnarskráin færir þjóðfélaginu rétt til þess að fá eignarnámsheimild og taka slík verðmæti eignarnámi. Ég tel að það sé sjálfsagt, eins og í því tilviki, sem rætt hefur verið mest um á hv. Alþ., en það er hið svokallaða Svartsengismál, að það yrði látið reyna á það hvernig slíkt eignarnámsmat yrði. Og ég hef í rauninni aldrei skilið hverju það sætir að þegar um slíkt mál er búið að fjalla ár eftir ár og samkomulag hefur ekki náðst um verð, þá skuli ekki eignarnámslögum beitt. Ég hef ekki skilið það. Færi svo að þeir, sem meta slík réttindi til eignarnáms, miðuðu við óhæfilega háar fjárhæðir í samræmi við þetta tal um olíuverð og nýtingu jarðhitans á Íslandi í samræmi við olíugróða araba, þá væri komið að því sem ég taldi að kæmi til greina, en það væri að færa í íslensk lög ákvæði um þak á eignarnámsmati. Ég þarf í rauninni ekki að fara um þetta efni fleiri orðum. En hitt vil ég láta koma algerlega skýrt fram, að þó að við getum sagt að það sé í rauninni orðaleikur hvort íslenska þjóðin á Ísland eða á ekki Ísland, - auðvitað á íslenska þjóðin Ísland, en kannske ekki allir jafnmikið af Íslandi, - þá vil ég láta það koma algerlega skýrt fram að þeir sérstöku hlutar af Íslandi sem einstaklingar eiga og sveitarfélög eiga, samtök sveitarfélaga, t. d. upprekstrarfélögin sem eiga mikinn hluta af hálendi Íslands samkv. skjalfestum samningum og þinglesnum, að þessi eignarréttindi verða ekki tekin af þessum aðilum nema því aðeins að almannaheill krefjist og eigna námsheimildir fáist, þau verði ekki tekin af þeim aðilum, sem eiga þessi réttindi með einfaldri lagasetningu á Alþ. á borð við það sem hér er verið að leggja grunninn að. Ég held að það sé í rauninni ekki þörf á því að fjalla um þetta frekar okkar á milli því að um þetta efni virðast skoðanir okkar rekast gersamlega á. Hv. þm. spurði hvað eftir annað: Eru íslendingar sjálfir réttlausir leiguliðar örfárra manna:? Ég tel þessa spurningu í rauninni algerlega út í hött, vegna þess að ef sannanlegt er að almannaheill krefjist þess að einhver landsréttindi, bæði lönd og hlunnindi, vatnsföll, jarðhiti og önnur landsréttindi, séu tekin til nota fyrir almenning, þá eru leiðir í íslenskri stjórnarskrá sem heimila það. Ég held, að ég láti þessi orð nægja um hina fjálgu ræðu hv. 8. landsk. þm., og það þarf raunar ekki að taka það fram, að ég lít á það sem borna von að við náum nokkurn tíma sameiginlegri niðurstöðu um þessi efni. Það væru kannske örfá orð í sambandi við ræðu hv. 5. þm. Norðurl. e., Stefáns Jónssonar. Sá hv. þm. sagði margt skemmtilega, enda er honum það lagið, hann er orðhagur og hagur að flytja mál sitt. Hins vegar var ræðan í heild, að mér virtist, einber rökleysa og rökleysa af því tagi að hann taldi sig samþykkan till. samkv. orðanna hljóðan, en taldi þó að Íslandi og íslensku þjóðinni væri best borgið með því að bændastéttin héldi áfram eignarráðum sínum á landinu, bæði einstökum bújörðum, vatnsréttindum, afréttarlöndum og öðru því sem nú er í umsjá íslenskra bænda. Ég ætla aðeins að vona að þessi síðari túlkun hv. 5. þm. Norðurl. e. vegi meira í brjósti hans og huga heldur en sú túlkun hans að hann sé í rauninni alveg samþykkur þessari till., sem hér liggur fyrir samkv. orðanna hljóðan. Þetta var nú ekki meginmál, enda kemur þetta mál lítið við mig, þessi afstöðugrautur hv. þm. Ég vil aðeins víkja að einu atriði sem hann sá ástæðu til að fjalla hér um. Það var að íslenskir bændur stunduðu okurleigu á veiðiám og ef þeir stunduðu þessa okurleigu með þeim hætti að leigja útlendingum, þá væru þeir auðvitað ekki bændur, þá væru þeir eitthvað annað, einhver fyrirbrigði sem hann hirti ekki um að skilgreina nánar. Ég vil aðeins segja það, að ég tel eðlilegt að bændur leigi þessi réttindi á frjálsum markaði. Og ég hef ekki þá reynslu af skiptum bænda - og ég tel mig í þeirra hópi -- sem hafa skipt við útlendinga, að það hafi orðið bændastéttinni, Íslandi né íslensku þjóðinni í heild til tjóns. Eitt atriði í þessu t. d. má nefna, að leiga á veiðiám til útlendinga færir auðvitað íslensku þjóðinni gjaldeyristekjur og gjaldeyristekjur eru íslenskri þjóð harla mikils virði. Það má e. t. v. leiða að því hugann hvort það sé þá ekki í samræmi við þessa skoðun hv. þm að við eigum að hætta sem mest samskiptum okkar við erlendar þjóðir, hætta viðskiptum við útlönd, hætta að semja um sölu á afurðum okkar og kaupa annað í staðinn. Það væri samræmi í slíkum málflutningi og sjálfsagt kemur hann hér á eftir. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að gera aths. við ræðu hv. þm. en ég vil þó láta koma fram að ég tel að bændur, eins og aðrir þeir sem eiga fasteignir og eiga réttindi, eigi að vera frjálsir, - innan vissra marka vita skuld, og íslensk lög setja skorður við leigu til útlendinga, - en innan þeirra marka, sem nú gilda, tel ég eðlilegt að þeir nýti sér þessar heimildir og geti selt hæstbjóðanda ef þeim býður svo við að horfa. Hitt vil ég einnig fullyrða, að nú er svo ástatt um íslensk veiðivötn, bæði straumvötn og stöðuvötn, að það muni í a. m. k. flestum tilfellum vera pláss fyrir þá íslenska laxveiðimenn, sem þess óska, að sækja í þennan unaðsreit, eins og hv. þm. nefndi. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja þetta. Ég ítreka það að till. í heild fer algerlega í bága við mínar grundvallarskoðanir um eignarrétt og í bága við það sem ég tel skynsamlegt. Og ég tel að þegar slík till. er flutt á Alþ. þing eftir þing, nú í fimmta sinn, þá sé kominn tími til þess að hv. Alþ. segi álit sitt á henni og afgreiði hana. Ég efast ekki um hvernig sú afgreiðsla verður.



Herra forseti. Ég vil að gefnu tilefni ítreka þá sérstöðu sem ég hef í þessu máli öllu varðandi bændur og búgreinar þeirra, og þegar nánar er að gáð virðist vera um hana full samstaða. Flm. eru sem sagt sammála um þetta atriði þó að um það væri deilt hér í fyrra.  En út af afbrýðiseminni hjá okkur Alþb.- mönnum garð Alþfl. út af þessum ágæta tillöguflutningi langar mig til að segja örfá orð. Ég vonast svo sannarlega til þess að við Alþb.-menn megum eiga samstöðu með þeim Alþfl.-mönnum í ýmsum góðum málum, og ég vona að hún aukist, - ekki að hún aukist í þá átt að við hverfum í átt til þeirra sjónarmiða, þ. e. a. s. til hægri, heldur að þeir þokist nú loksins, eins og mér sýnast nú ýmis sólarmerki benda til, þeir þokist nú svolítið til vinstri og nálgist okkur örlítið í ýmsum greinum og á þann hátt getum við átt samstöðu um ýmis merkileg mál. En vegna afbrýðiseminnar út af þessu máli og þá alveg sérstaklega meginatriði þessa máls, þ. e. a. s. þeim náttúruauðæfum, sem hér er verið að tala um fyrst og fremst, þá vil ég minna hv. þm. á það, að á árunum 1964, 1965 eða eitthvað um það bil fluttu þm. Alþb. þá, þeir Einar Olgeirsson, Hannibal Valdimarsson, frv. þing eftir þing til stjórnarskrárbreytinga þar sem um var að ræða mjög verulegar breytingar á stjórnarskránni þeim sama almenningi í hag sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson bar svo réttilega fyrir brjósti áðan. Í þessu frv. þeirra til stjórnarskrárbreytinga var m. a. að finna ákvæði um þau náttúruauðæfi sem þessi till. fjallar um og við erum sammála um að eigi að vera þjóðareign. En sú ríkisstj., sem þá sat að völdum, sá um svæfingu þessa máls, m. a. þessa þáttar. Annar stjórnaraðilinn þá var Alþfl. Ég held því að við getum alveg kinnroðalaust fjallað um þetta mál og þurfum síst af öllu að vera með neina afbrýðisemi í þeirra garð varðandi þau náttúruauðæfi sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson talaði réttilega um hér áðan að ættu að vera þjóðareign.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Það hvarflaði að mér sú spurning áðan, meðan hv. þm. Pálmi Jónsson var að tala, í lokin á ræðu hans, svo að ég noti bara hans orð, hvort svo væri nú bara orðið ástatt um íslensk veiðivötn eða hvort ég væri orðinn svo orðhagur að hv. þm. skildi bara ekki orð af því sem ég sagði. En af því að hann innti sérstaklega eftir muninum, þeim mun sem ég sæi á íslenskum bændum og þeim aðilum sem bröskuðu með veiðirétt erlendis í laxveiðiánum okkar, þá get ég vísað honum á heimildir, ef hann kærir sig um, sem hljóða upp á það að þeir peningar, sem koma til skila til veiðibænda fyrir leigu á þessum ám okkar til útlendinga, munu ekki nema um það bil 15% af því sem útlendingarnir borga fyrir þær. Ég vil ekki kveða neitt á um það í hvaða stjórnmálaflokki flestir þeirra manna muni sitja sem annast þessa umboðsverslun fyrir íslenska bændur þarna vestra, hann getur getið sér til um það.



Herra forseti. Það er nú harla illt til þess að vita að hv. þm. Pálmi Jónsson skuli vera horfinn úr salnum, svo að ég verð víst að ræða við þann hv. þm. þá frekar einslega um málið. Ég vil þó aðeins láta eitt koma fram. Það er það, að hann sagði það vera skröksögu, sem ég upplýsti, að ákveðnir landeigendur, sem teldu sig eiga jarðhitaréttindi, vildu virða þau réttindi eftir olíuverði. Hér er ekki um skröksögu að ræða. Mér er kunnugt um það að sú krafa hefur verið gerð til borgnesinga í sambandi við hitaveituframkvæmdir þeirra úr Deildartunguhver að heita vatnið yrði metið sem ákveðin hundraðshluti af olíuverði sem sérstaklega yrði samið um og færi svo hækkandi eftir hækkunum á heimsmarkaðsverði olíu. Ég held að ég fari líka rétt með það að í ákvæði samnings milli húsvíkinga annars vegar og landeigenda, sem eiga lendur þar sem heitt vatn er numið til hitaveituframkvæmda á Húsavík, þá sé svipuð klásúla í samningi. Mér er ekki kunnugt um á hve háa prósentu af olíuverði heita vatnið er metið, en mér er kunnugt um að það á að hækka heita vatnið með hækkun olíuverðs, þannig að þarna er raunar komið á milli algert samræmi i orkuverði frá jarðhita til hitaveituþarfa á Íslandi annars vegar og þeirrar stefnu sem alþjóðlegir auðhringar og olíufurstar móta um heimsmarkaðsverð á olíu á alþjóðlegum vettvangi. Hér er því ekki um skröksögu að ræða, heldur þekkingarskort hv. þm. Pálma Jónssonar. Og að lokum örfá orð í tilefni af ræðu hv. þm. Stefáns Jónssonar. Ég vil skora á hv. þm. að endurskoða þá afstöðu sína að greiða þessari þáltill. mótatkv. Hann viðhafði þau orð, hv. þm., að hann vildi velja sér aðra fylgisveina í málinu heldur en okkur þm. Alþfl. Með því að greiða þessari þáltill. mótatkv. er hann að sjálfsögðu að velja sér slíka meðreiðarsveina. Og hverjir eru þeir? Það er m. a. hv. þm. Pálmi Jónsson, sem hv. þm. Stefán Jónsson komst að þeirri niðurstöðu um í pontu áðan að gæti hvorki skilið sinn hugsunarhátt né sinn orðahagleik. Ég vil því eindregið beina þeirri ósk til Stefáns Jónssonar að hann endurskoði afstöðu sína um að greiða þessari till. til þál. mótatkv. og benda honum um leið á það, hv. þm., ef hann heldur fast við þá afstöðu sína, hverja hann er þá að velja sér að fylgisveinum.