Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Utanrmn. hefur rætt um þáltill. Eyjólfs Konráðs Jónssonar o. fl. um hafsbotnsréttindi Íslands í suðri á mörgum fundum og í samráði við utanrrh. var haft samband við Hans G. Andersen sendiherra. Var hann fenginn til að koma hingað til lands. Mætti sendiherrann á fund nefndarinnar og lagði þar fram mjög fróðlega og skýra grg. um réttindi okkar á þessum slóðum og benti á hvernig heppilegast væri að halda á málinu áfram. Hér þarf að hyggja að jarðfræðilegum og jarðeðlisfræðilegum könnunum, en eins og kunnugt er hefur strandríki samkv. ákvæðum hafréttarsáttmálans fullveldisrétt yfir landgrunninu innan 200 sjómílna efnahagslögsögunnar og einnig utan þeirra marka, allt frá útjaðri landgrunnsbrekkunnar, svo sem nánar er skilgreint í ákvæðum hafréttarsáttmálans. Það sem skiptir máli varðandi yfirráð strandríkisins yfir landgrunni er að tiltekið svæði sé eðlilegt framhald af landinu sjálfu, og koma þar til álita bæði sjónarmið varðandi landslag á sjávarbotni og jarðfræðileg sjónarmið, eins og ég gat um áðan. Nefndin var eftir þessar umr. sammála um að leggja til að tillgr. orðist svo sem getið er í nál. á þskj. 321. Með leyfi forseta er brtt. svohljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að vinna að samkomulagi við Færeyinga, Breta og Íra um yfirráð Hatton-Rockall hafsbotnssvæðisins í samræmi við ákvæði hafréttarsáttmálans. Alþingi felur utanrmn. að starfa með ríkisstj. að framgangi málsins.“ Í till. hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar var gert ráð fyrir að sérstök nefnd væri skipuð til að starfa með ríkisstj. að framgangi málsins. Utanrmn. taldi eðlilegt að þetta væri á verksviði utanrmn., en gekk út frá því að utanrmn. mundi þá væntanlega skipa undirnefnd, þar sem þingflokkar ættu sinn fulltrúa, til að fylgjast með málinu, ef það þætti auðveldara í meðferð málsins.



Herra forseti. Ég vil í upphafi þakka hv. utanrmn. fyrir afgreiðslu þessa máls. Eins og frsm. nefndarinnar gat um áðan varð fullkomið samkomulag í nefndinni. Það var mikið unnið að athugun málsins. Fagna ég mjög þeirri niðurstöðu sem þar varð. Eina efnislega breytingin er sú, að utanrmn. starfi með stjórnvöldum að framgangi málsins í stað þess að Alþingi kjósi fimm manna nefnd. Það gat ég samþykkt, auðvitað að því áskildu að utanrmn. haldi sérstaka fundi um þetta langmikilvægasta mál þessa Alþingis og langmikilvægasta mál landsins í dag, að ég tel, og að nú verði ekki beðið lengur og þrýst mjög á um að þessara réttinda okkar verði gætt til hins ýtrasta og leitast við að ná samkomulagi við nágranna okkar um það. Hans G. Andersen kom á fund nefndarinnar að hennar ósk og utanrrn. og flutti mjög ítarlega og greinargóða skýrslu. Í þeirri skýrslu er í rauninni staðfest allt það sem sagt hefur verið um að við eigum mest réttindi á Rockall-svæðinu, allt það sem sagt hefur verið nú í 41/2 ár, þannig að engum getur lengur dulist að þarna er langstærsta sjálfstæðismál okkar á ferðinni. Þetta sokkna land er eins og menn vita álíka stórt og Ísland. Það er talið að þar geti verið bæði olía og gas, en auk þess tilheyra allir skelfiskar, krabbadýr og slíkt botninum og þess vegna er mikilla réttinda þarna að leita. En það gæti verið hætta á að við töpuðum þarna rétti ef ekki er haldið vel á málum. Þess vegna er það samdóma álit utanrmn. að leitað verði samninga við Færeyinga eða Dani fyrir þeirra hönd, Íra og Breta, enda þótt ljóst sé að Írar og Bretar eigi samkv. 76. gr., sbr. 83. gr. hafréttarsáttmálans, langminnstra réttinda að gæta þarna, kannske eigi þeir í raun engar kröfur á réttindum á Rockall-svæðinu, heldur séu það fyrst og fremst Íslendingar og svo Færeyingar. Engu að síður viljum við semja við þá t. d. þannig, að við ættum t. d. helming þessa svæðis, Færeyingar kannske 30%, en Bretar og Írar sín 10% hver. En þessa samninga þarf að taka upp og hraða þeim nú sem mest má verða. Og við treystum því auðvitað að Hans G. Andersen, sem er einhver þekktasti og hæfasti þjóðréttarfræðingur veraldarinnar, verði okkur þar að liði og forustan verði í hans höndum, þ. e. samhliða auðvitað utanrrn., sem hlýtur að vinna að málinu. Þessi skýrsla hefur ekki verið birt enn, en þó hefur Hans G. Andersen, með leyfi nefndarinnar, skýrt frá nokkrum atriðum í henni. Eins og ég sagði er þar staðfest allt sem við, sem höfum verið að berjast fyrir þessu, höfum sagt, og meginefnið er raunar í grg. með þáltill., sem hér er til umr., - allt sem þar er sagt er staðfest. Hér er gífurlegra réttinda að gæta. Og menn skyldu hafa í huga að það eru ekki einungis lífverurnar á botninum sem við getum verndað þegar við höfum náð yfirráðum á þessu svæði og á Reykjaneshrygg, sem hér er til umr. líka, heldur hlýtur það að leiða af sjálfu sér, að þegar fiskveiðar eru stundaðar á þessum svæðum, eins og t. d. karfaveiðar Rússa á Reykjaneshrygg, þá getum við sent varðskipin þar til eftirlits, og komi þeir upp með skelfisk og krabba er það okkar eign og við getum stuggað þeim út fyrir. Og auðvitað verður þróunin sú, að sá sem á hafsbotninn hefur líka yfirráð yfir hafinu þar yfir. Þess vegna er þetta eitt af stærstu málum sem Íslendingar hafa barist fyrir í allri landhelgisbaráttunni. Þetta er gífurlega þýðingarmikið mál og það má ekki fresta því deginum lengur að gera allt sem hugsanlegt er til að tryggja þessi réttindi. Ég lofaði, herra forseti, að vera stuttorður og skal reyna það. Í gærmorgun gerðist það, að í Morgunblaðinu birtist grein um að Færeyingar veiddu nú lax í miklum mæli utan sinnar efnahagslögsögu, þ. e. á opna svæðinu austur af Íslandi. Ég hafði þá samband við hæstv. utanrrh. og óskaði eftir því að hann svaraði nokkrum spurningum frá mér utan dagskrár í Ed. í gær, en að samkomulagi varð að það yrði gert hér í Sþ. í dag og þá í þessum umr. til að tefja tímann ekki meira en nauðsyn krefur. En þarna er um mjög mikið alvörumúl að ræða. Ég vil sérstaklega undirstrika það, að þegar Færeyingar veiða nú utan sinna 200 mílna brjóta þeir ekki einungis hafréttarsáttmálann, því að grundvöllur hafréttarsáttmálans er sá. að laxveiðar skuli alls ekki stunda á úthafinu utan efnahagslögsögu, nema í sérstökum undantekningartilfellum, sem alls ekki geta átt við þarna,-það er ekki nóg með að þeir brjóti 66. gr. hafréttarsáttmálans, heldur þverbrjóta þeir líka þann samning sem gerður var hér í fyrra og þeir eru aðilar að eða Danir fyrir þeirra hönd. Besta ákvæði þess samnings er í upphafi 2. gr., þar sem segir: „Laxveiðar eru bannaðar utan fiskveiðilögsögu strandríkja“, ósköp einfalt, stutt og laggott. Veiðarnar eru algjörlega bannaðar. Þarna eru Færeyingar sem sagt að veiðum nú. Þeir eru að veiða íslenskan lax. Það vill svo til, að stórlaxinn í norðlensku ánum er að verða útdauður. Ég held að það sé svo um Laxá í Aðaldal, að það munu vera til um 20 þús. eins árs seiði af þeim stofni. Hann er sem sagt að verða útdauður. En spurningar mínar eru þessar: Hefur utanrrn. nú þegar mótmælt þessum veiðum Færeyinga utan 200 mílna sinna? Ef ekki, hvenær verða slík mótmæli þá fram borin? Og númer tvö: Hefur það verið hugleitt að senda varðskip þarna út á miðin til að gæta þess réttar sem við þar höfum að gæta? Og í þriðja lagi: Hefur nú verið leitað samstarfs við aðrar upprunaþjóðir laxastofnsins, önnur upprunaríki Atlantshafsstofnsins, um þessa réttargæslu, og á ég þar ekki síst við Norðmenn og nágranna okkar aðra? Ég tel algjörlega nauðsynlegt að fljótt verði brugðist við og treysti því að utanrrn. geri þetta, því að Færeyingar gætu hugsanlega unnið sér réttindi, ef þeir væru látnir óáreittir við þessa rányrkju, ekki einungis innan sinna 200 mílna, sem líka er lögbrot á hafréttarsáttmálanum. heldur jafnvel utan 200 mílnanna. sem er bæði brot á hafréttarsáttmálanum og þeim samningi sem gerður var hér í Reykjavík fyrir um það bil ári. Ég vænti svara frá hæstv. utanrrh.



Herra forseti. Ég er að sjálfsögðu sammála þeirri þáltill. sem hér er til umr. og vil skýra frá því, að það hefur verið unnið að því máli sem þar er rætt um. Það hafa farið formlegar könnunarviðræður fram við Breta og Dani fyrir hönd Færeyinga. Við Íra hafa farið fram óformlegar viðræður, af því að þeir hafa ekki enn fengist til þess að taka upp formlegar viðræður um þetta efni. En það verður haldið áfram á þessari braut og unnið að málinu. Ég tel að sá undirbúningur. sem hefur farið fram í þessum undirbúningsviðræðum. hafi verið nauðsynlegur og eðlilegur fyrir framhald málsins. Í þessari þáltill. er vísað til hafréttarsáttmálans, en vitaskuld verður að taka fram í því sambandi að hafréttarsáttmálinn er ekki kominn í gildi. Hafréttarsáttmálinn gengur ekki í gildi fyrr en tilteknum tíma eftir að ákveðinn fjöldi þjóða hefur fullgilt hann. Þar fyrir utan eru vissir erfiðleikar í þessu sambandi að því leyti til, að Bretar hafa ekki undirritað hafréttarsáttmálann ennþá og það er með öllu óvíst um hvort þeir verða aðilar að honum. Þess vegna verður sjálfsagt erfitt um málflutning við þá út af fyrir sig á grundvelli hafréttarsáttmálans. En málið þarf auðvitað að flytja með þeim rökum sem tiltæk eru, og það verður auðvitað gert án þess að það sé nú tímabært, að mínum dómi, að fara út í einhvern prósentureikning um það, hvað tilheyri hverjum í þessu sambandi. Að sjálfsögðu hafa hinn pólitíski utanrrh. á hverjum tíma og utanrmn. forustu í þessum málum. Viðvíkjandi því efni, sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson hreyfði hér, um laxveiðar Færeyinga, þá er það svo, að laxveiðar þeirra hafa verið Íslendingum mikið áhyggjuefni. Það er alþekkt hér, sem þarf ekki að fara mörgum orðum um, að veiðar Færeyinga á laxi fóru stórkostlega vaxandi. þó aðeins hafi nú verið dregið úr þeim, og á sama tíma hefur það gerst að veiði í íslenskum laxám hefur minnkað mjög verulega. Það er enginn vafi á að þetta er eitt aðalvandamálið eins og stendur í samskiptum Íslands og Færeyja. Það er grundvallarsjónarmið í hafréttarsáttmálanum. sem að vísu er enn ekki kominn í gildi eins og ég gat um, að það sé eðlilegt að það ríki, sem einstakur laxastofn á uppruna sinn í, beri ábyrgð á stjórn veiða á stofninum. Þó verður það að segjast um þessi ákvæði hafréttarsáttmálans. sem eru í 66. gr., að þau eru nú byggð á ýmiss konar málamiðlun. En þar er þó skýrt, að þar eru viðurkenndir hagsmunir upprunalandsins að því er varðar stjórnun laxveiða. Það er líka rétt, eins og hv. síðasti ræðumaður tók fram, að veiðar utan efnahagslögsögu skuli að öllu jöfnu ekki fara fram. Þó er gert ráð fyrir því í vissum undantekningartilfellum. Og ennfremur er það, að þegar um er að ræða veiðar innan efnahagslögsögu er gert ráð fyrir að viðkomandi strandríki eigi samráð við ríki það sem laxinn er upprunninn í. Ríki við Norður-Atlantshafið hafa ákveðið að haga samstarfi á þessu sviði á grundvelli Reykjavíkursamningsins um verndun lax í Norður-Atlantshafi, sem undirritaður var í mars s. l., með því að banna laxveiðar utan 12 mílna alls staðar í Norður-Atlantshafi nema innan lögsögu Færeyja og við Vestur-Grænland. Þess vegna gengur þessi Reykjavíkursamningur lengra í því að takmarka veiðar en hafréttarsáttmálinn. En hér er einnig sá hængur á, að þessi samningur hefur ekki enn tekið gildi. Það hafa ekki nægilega mörg ríki ennþá gengið frá fullgildingu hans. Fjórir aðilar hafa þegar fullgilt hann og það er vonast til þess að þessi samningur geti tekið gildi næstkomandi haust, þá muni Kanada fullgilda, en þá er runninn út samningur Kanada varðandi laxveiðar við Grænland. Þó að samningurinn hafi ekki öðlast gildi hefur tíminn verið notaður til að undirbúa starfsemi alþjóðastofnunar, sem sett verður á laggirnar samkvæmt samningum, og það er ætlast til að stofnunin taki til starfa strax eftir gildistöku samningsins og verði raunhæfur vettvangur til verndunar laxastofna á svæðinu. Nýlega var einmitt haldinn fundur í Edinborg með þeim aðilum sem skrifuðu undir samninginn. Eftir því sem ég veit best er fullgilding í undirbúningi hjá Noregi og Svíþjóð. Eins og ég sagði eru laxveiðar Færeyinga mjög mikið alvörumál og áhyggjuefni fyrir okkur Íslendinga. Samkv. þeirri ákvörðun, sem tekin hefur verið af Efnahagsbandalaginu um laxveiðar Færeyinga, hefur kvóti þeirra verið minnkaður mjög frá því sem þeir veiddu þegar þeir veiddu mest, þannig að nú er gert ráð fyrir því, eins og var s. l. ár, að þeir veiði 625 tonn. Það er að sjálfsögðu allt of mikið að mati okkar Íslendinga. Á nýlegum fundi Norðurlandaráðs hitti ég Pauli Ellefsen, lögmann Færeyja, og ræddi nokkuð þessi mál við hann. Þau mál hafa líka verið rædd við embættismenn í Færeyjum og auðvitað hafa þau verið rædd á fundum með Dönum, þeim sem haldnir hafa verið, þar sem þeir hafa komið fram fyrir hönd Færeyinga. Það verður einmitt eitt meginviðfangsefni þessarar stofnunar, sem setja á á stofn til verndar laxveiðistofnunum í Norður-Atlantshafi, að fá Færeyinga til að draga úr þessum veiðum eða helst láta af þeim með öllu. Auðvitað verðum við að skilja að þetta er allþýðingarmikill þáttur í atvinnulífi Færeyinga eins og stendur. Ég hygg að þeir hafi nú skilning á því að þetta er okkur mikið áhyggjuefni. Þar fer fram sérstakt eftirlit núna með þessum veiðum á vegum vísindastofnunar og ennfremur er það, að Íslendingar hafa haft þarna eftirlitsmann. Þar er m. a. nú eftirlitsmaður, sem er um borð í laxveiðiskipi eða laxveiðiskipum. Því er náttúrlega haldið fram af Færeyingum að það hafi ekki verið sannað að sá lax sem þeir veiða sé héðan kominn, en vitaskuld er það hald manna hér almennt að eitthvað af þessum laxi, sem Færeyingar veiða, sé upprunnið í íslenskum ám. Það er þess vegna full ástæða til að fylgja þessu máli fast eftir og það verður reynt að gera. Þessi fregn, sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson gerði að umtalsefni um laxveiðar skammt undan okkar efnahagslögsögu, hefur auðvitað vakið óhug með mönnum hér. Af því tilefni var reynt að hafa samband við þann embættismann í Færeyjum sem hefur nú sérstaklega haft með þessi mál að gera, en það náðist ekki í hann. Það var haft samband og hefur verið haft samband bæði við Dani og Norðmenn um þetta efni. en það er ekki hægt að segja að það hafi í þeim samtölum, sem við ráðherrar höfum átt símleiðis. komið verulega nýtt fram í málinu, en þeirra hugur er vitaskuld, sérstaklega Norðmannanna, sá sami og okkar, að það verði að gera allt sem hægt er til að sporna gegn. Landhelgisgæslan lét fljúga yfir svæðið í dag. Það reyndist svo, að 5 færeysk skip voru að veiðum, og þau voru u. þ. b. 12 sjómílur utan íslenskrar efnahagslögsögu, en um 70 sjómílum utan við efnahagslögsögu Færeyinga. Þessi mál eru til athugunar, en mótmæli hafa ekki verið borin fram enn. Meðan Reykjavíkursamningurinn er ekki genginn í gildi verður e. t. v. erfitt að finna lögmætan grundvöll fyrir mótmælum meðan þeir halda sig utan við íslenska efnahagslögsögu. Hins vegar væri full þörf á því að hafa meira eftirlit með þeim og gæta þess að þeir skjótist nú ekki inn í íslenska efnahagslögsögu. Það er auðvitað ekki nægilegt þó að flogið sé yfir svæðið og það kannað með nokkru millibili. Ég mun sem sagt halda áfram að kanna þetta og hafa samband við Færeyinga út af þessu, en eins og ég sagði var beðið líka eftir upplýsingum, og þær komu rétt áðan, um það, hvar skip væru að veiðum. Þau eru, eftir þessum upplýsingum Landhelgisgæslunnar að dæma, utan við okkar efnahagslögsögu, en mjög skammt. Ég mun reyna að gera mér far um að fylgja þessu eftir eins og tök eru á.



Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir það tækifæri sem ég fæ hér til að ræða mál utan dagskrár - mál sem hefur að undanförnu verið æðimikið rætt bæði manna á meðal og eins í fjölmiðlum. Ég hef rætt við hæstv. samgrh. og hann hefur fallist á að svara hér nokkrum spurningum varðandi þetta mál, sem fjallar um ráðningu flugmálastjóra, en í síðustu viku gerðist það að hæstv. samgrh. skipaði í stöðu flugmálastjóra Pétur Einarsson lögfræðing, þrátt fyrir að flugráð, bæði aðalmenn og varamenn, væri á einu máli um að Leifur Magnússon ætti að verða fyrir valinu. S. l. þriðjudag varð nokkur umr. um þetta mál. Hóf ég hana eingöngu til að skýra frá því, að hæstv. ráðh. gæti ekki orðið við beiðni minni fyrr en í dag af ástæðum sem þegar hafa komið fram á þingfundum. Það er ljóst að hæstv. samgrh. hefur um árabil tekið ákvarðanir í flugmálum sem hafa þótt furðu sæta, og kastar þó tólfunum nú, þegar hann skipar flugmálastjóra þvert ofan í einhuga álit flugráðs. Ástæðan, sem hæstv. ráðh. hefur fyrst og fremst bent á sjónarmiðum sínum til stuðnings, er sú, að ekki megi það bitna á Pétri Einarssyni að hann sé framsóknarmaður. Það eru einkum tvö atriði sem ég vil gera hér að umtalsefni: Í fyrsta lagi held ég að það sé full ástæða til þess fyrir hv. Alþingi að krefjast þess af hæstv. samgrh. að hann skýri hver séu sjónarmið að baki slíkri embættisveitingu og í öðru lagi að hann standi hér og nú fyrir máli sínu þegar hann sendir orðsendingar til flugráðs og telur störf flugráðs, einkum varðandi þetta mál, vera aðfinnsluverð. Í Morgunblaðinu hinn 27. febr. s. l. er viðtal við hæstv. samgrh., þar sem hann segir m. a., með leyfi forseta: „Mér finnst reyndar ekki drengilegt að ganga fram hjá manni, sem hefur gegnt starfinu aðfinnslulaust við erfiðar aðstæður í veikindum fyrrverandi flugmálastjóra. Þá hafa mér borist mörg meðmæli með Pétri og stuðningsyfirlýsingar, t. d. frá öllum umdæmisstjórum flugmálastjórnar“ o. s. frv. Hér vitnar hæstv. ráðh. til aðila, sem ekki hafa umsagnaraðild að þessu máli, sér til afsökunar, þegar hann gengur á svig við einhuga afstöðu flugráðs. Síðar í þessu viðtali spyr blaðamaður, og er orðrétt tekið hér úr Morgunblaðinu, með leyfi forseta: „Var ekki óþarfi að leggja málið fyrir flugráð með hliðsjón af framgangi málsins? „Mér finnst ákaflega einkennilegt hvernig staðið var að málum í flugráði. Einn ráðsmaður skrifar upp tillöguna fyrir fund ráðsins og lætur síðan hina skrifa undir fyrir fundinn. Þeir höfðu ekki einu sinni fyrir því að skoða umsóknirnar og ræða þær á fundinum. Ég er alls ekki ánægður með afgreiðslu af þessu tagi. Málið er reyndar afgreitt fyrir fram, sem er ákaflega einkennilegt“, sagði Steingrímur Hermannsson að síðustu.“ Ég vil geta þess, að á þingflokksfundi sjálfstæðismanna skýrði hv. þm. Albert Guðmundsson frá þeim umsóknum, sem borist höfðu um þessa stöðu, og þær voru ræddar á þeim fundi, þar sem hann bað um veganesti í þessu máli. Var það sjónarmið ríkjandi í þingflokknum að augljóst væri að Leifur Magnússon væri hæfastur til starfans. Mér er jafnframt kunnugt um að aðrir flugráðsmenn könnuðu umsóknir umsækjenda rækilega. Þess vegna undrast ég þessa yfirlýsingu hæstv. samgrh. og krefst þess að hann geri frekari grein fyrir máli sínu. Nú má kannske segja að hæstv. samgrh. hafi sagt þetta í hita og þunga dagsins. en þá ber þess að geta. að tveimur dögum síðar er viðtal við hæstv. ráðh. í málgagni Framsfl., Tímanum, og þar segir, með leyfi forseta: „Steingrímur sagði jafnframt: „Um meðferð flugráðs á málinu, þá hef ég gert athugasemdir við það, að mér þótti undarlegt að það skyldi ekki gefa sér tíma til að ræða þær 11 umsóknir sem bárust um starfið, heldur var lögð fyrir fundinn í upphafi tillaga og hún samþykki án þess að málið væri nokkuð rætt. Meðal þessara 11 umsækjenda voru vissulega hæfir menn og hefði mátt skoða sumar þeirra umsókna betur. Mér finnst því að gagnrýni frá flugráði komi úr hörðustu átt. þegar þeir gagnrýna meðferð málsins“.“ Svo mörg voru þau orð. herra forseti. Flugráð kom saman til fundar hinn 28. febr. s. l. og skrifaði þar greinargerð, sem hefur verið send alþm. Í þessari greinargerð er vikið að þessu máli allítarlega. Í upphafi greinargerðarinnar er þess getið, að hæstv. samgrh. sýni í verki dæmalausa lítilsvirðingu á lýðræðislegum hefðum. Þá er í öðru lagi skýrt frá því, að í lögum nr. 119 frá 1950, um stjórn flugmála, standi skýrum stöfum að ráðh. skuli skipa flugmálastjóra að fengnum tillögum flugráðs. Mér er auðvitað kunnugt um að vissulega getur hæstv. samgrh. skipað annan mann til starfans, en það er held ég nánast einsdæmi að hæstv. ráðh. leyfi sér að fara gegn fullskipuðu ráði bæði aðalmanna og varamanna í slíkum efnum, einkum og sér í lagi þegar þess er gætt að flugráð er að verulegum hluta til skipað þingkjörnum mönnum. Í greinargerð flugráðs er sagt frá því, hver tillaga var samþ. á þeim fundi ráðsins sem hafði með þetta mál að gera. Þar segir - og þá skýri ég frá hver var ályktun flugráðs, sem samþ. var, en hún er svohljóðandi: „Flugráð leggur samhljóða og eindregið til að Leifur Magnússon verði skipaður flugmálastjóri. Hann hefur ótvírætt að baki víðtækustu reynslu og þekkingu umsækjenda á öllum þáttum íslenskra flugmála, þar á meðal varðandi starfrækslu íslensku alþjóðaflugþjónustunnar á Íslandi, ásamt öðrum alþjóðlegum samskiptum Íslands á sviði flugmála.“ Varla getur verið skýrar komist að orði. Um hlutverk flugráðs er það að segja, að um það er sagt í 1. gr. laga um stjórn flugmála að flugráð sé skipað fimm mönnum, þrír skuli kosnir hlutfallskosningu í Sþ.. síðan skipi ráðh. tvo menn með sérþekkingu á flugmálum og með sama hætti séu síðan skipaðir fimm varamenn. Á þessu sést að þeir menn sem skipa flugráð hafa allir mjög góða þekkingu á flugmálum, enda er við þetta að bæta að í starfsreglum flugráðs er sagt að flugráð fari með stjórn flugmála, en flugmálastjóri annist framkvæmd ályktana ráðsins og daglegan rekstur flugmála. Það skiptir því afar miklu máli í þessu tilviki. eins og svo mörgum öðrum, að það sé gott samkomulag á milli flugmálastjóra og flugráðs og auðvitað hefur það meginþýðingu að flugráð hafi talsvert með þá embættisveitingu að gera. Í greinargerðinni er síðan vikið að alþjóðaflugþjónustunni á Íslandi. Þar segir, með leyfi forseta: „Leifur Magnússon var um 18 ára skeið fulltrúi Íslands á fjölda alþjóðaráðstefna. þar sem verkefni og framtíð íslensku flugþjónustunnar voru til sérstakrar meðferðar“. Það hefur komið fram víða í fjölmiðlum að Leifur Magnússon hefur verið sá einstaklingur sem lagt hefur grunn að samstarfi Íslands og alþjóðaflugþjónustunnar. Loks er í greinargerð flugráðs vikið að ráðningu framkvæmdastjóra, en þar er skýrt nákvæmlega frá því, hvernig staðið var að auglýsingu og stöðuveitingu þegar staða framkvæmdastjóra við flugmálastjórn var auglýst á sínum tíma, en það var sumarið 1980. Ég leyfi mér, herra forseti, að rekja þetta mál, en í greinargerðinni segir: „Á 976. fundi flugráðs var vakin sérstök athygli á því, að engin skýring var veitt á verksviði framkvæmdastjórans og væntanlegir umsækjendur hafi þá þegar fengið mismunandi upplýsingar frá samgrn. um slíkt verksvið. Með bréfi til ráðuneytisins sama dag óskaði flugráð því eftir nánari upplýsingum um hvaða stöðu væri átt við með téðri auglýsingu. Með bréfi 6. ágúst 1980 óskar samgrn. eftir umsögn flugráðs um þær fimm umsóknir um slíka stöðu framkvæmdastjóra sem borist höfðu. Í niðurlagi bréfsins segir að ráðuneytið hafi í hyggju að stofna á ný til stöðu framkvæmdastjóra flugvalla og verður meðferð þessara umsókna við það miðuð. Eftir nánari bréfaskipti flugráðs og ráðuneytisins 7. og 19. ágúst 1980 sendir flugráð 29. ágúst ráðuneytinu athugasemdir sínar við meðferð málsins ásamt nánari skýringu.“ Er síðan vitnað til þess, að það fylgi myndir með þessu bréfi, sem ég ætla ekki að lýsa. enda nær ótækt í mæltu máli. „Samt sem áður skipar samgrh. 3. sept. 1980,“ segir svo í þessari tilvitnun, „Pétur Einarsson í stöðu framkvæmdastjóra flugvalladeildar og jafnframt varaflugmálastjóra. Við þessar ráðningar var beitt óvenjulegri málsmeðferð og skipað í umræddar stöður án nokkurra meðmæla flugráðs þrátt fyrir að í 2. gr. laga um stjórn flugmála segi m. a. eftirfarandi: „Ráðh. ræður og skipar fasta starfsmenn flugmálastjóra til aðstoðar, eftir því sem þörf krefur. að fengnum tillögum flugráðs.““ Á þetta minni ég hér, herra forseti, til að rifja upp hvernig áður hefur verið staðið að stöðuveitingum við flugmálastjóraembættið. Að allra síðustu segir í þessari greinargerð flugráðs: „Í yfirlýsingu til fjölmiðla hefur samgrh. talið ástæðu til að upplýsa. að „allir umdæmastjórar úti á landi“, svo og formaður Vélflugfélagsins og formaður Félags ísl. flugumferðarstjóra, hafi lýst stuðningi sínum við Pétur Einarsson. Af því tilefni vekur flugráð sérstaka athygli á því. að umræddir umdæmisstjórar eru aðeins þrír talsins, eru jafnframt næstu undirmenn Péturs í flugvalladeild og hafa verið skipaðir í þær stöður af núverandi ráðh. Formennirnir tveir tala hér aðeins sem einstaklingar, og hvorki hlutaðeigandi stjórnir né félagsfundir hafa veitt þeim neitt brautargengi til slíkra stuðningsyfirlýsinga í nafni félaganna.“ Svo er sagt frá því, að við flugmál á Íslandi starfi 1500 manns þar af tæplega 300 hjá ríkisstofnunum, og loks segir í yfirlýsingu flugráðs að flugráð fordæmi þá fádæma valdníðslu er felst í vinnubrögðum samgrh. í máli þessu. Hér er um þung orð að tefla og harða gagnrýni. Það er alveg ljóst að umsagnaraðildin er hjá flugráði. Ég staðhæfi að þar sem ég þekki til í öðrum slíkum ráðum, sérstaklega þar sem Alþingi kýs, hafa viðkomandi stöðuveitingayfirvöld farið að tillögum slíkra ráða í langflestum tilvikum, en þó eru undantekningar, sérstaklega ef viðkomandi ráð skiptast í meiri og minni hluta. En því var ekki að heilsa í þessu máli. Get ég sem dæmi nefnt t. d., að þegar ráðningar eru hjá Ríkisútvarpinu er föst regla útvarpsstjóra að fara að tillögum útvarpsráðs. Herra forseti. Ég hef nú nokkuð rakið þetta mál og vitna þar til greinargerðar flugráðs. Ég ítreka að ástæðan fyrir því að ég hef beðið um skýringar hæstv. ráðh. er auðvitað fyrst og fremst að hann hlýtur að þurfa að gera hv. Alþingi grein fyrir því, hver voru sjónarmiðin að baki því að fara gegn einhuga afstöðu flugráðs í þessum efnum, jafnvel þeirra manna sem hann sjálfur hefur skipað til að gera slíkar tillögur, og í öðru lagi hvernig hæstv. ráðh. hyggst standa við það. sem hann hefur sagt oftar en einu sinni í dagblöðum, að flugráð hafi ekki sinnt sínum störfum varðandi þessa tillögugerð eins og efni standa til. Ef ekki koma haldbær svör við þessum spurningum hlýtur það að vera niðurstaðan að hér sé um óverjandi pólitíska misnotkun valds að tefla.



Herra forseti. Í lögum um stjórn flugmála frá 1950 segir: „Ráðherra skipar flugmálastjóra að fengnum tillögum flugráðs.“ Eins og reyndar hefur komið hér fram eru ekki bornar brigður á þetta vald ráðh. Þegar staða flugmálastjóra losnaði við fráfall fyrrverandi flugmálastjóra var staðan að sjálfsögðu auglýst og bárust 11 umsóknir. Þær voru allar sendar flugráði og þeim var dreift til einstakra flugráðsmanna. eftir því sem ég best veit líklega 16. febrúar s. l., þ. e. daginn áður en fundur var haldinn í flugráði. Ég fór yfir þessar umsóknir. Það vakti athygli mína að margar þessara umsókna eru frá einstaklingum sem tvímælalaust eru vel hæfir til að gegna umræddri stöðu. Ég ætla ekki að fara að nefna nein nöfn í því sambandi, en nöfnin hafa verið birt og geta menn sjálfir gengið úr skugga um það. Málið var tekið fyrir á fundi flugráðs, sem haldinn var 17. þ. m. Ég hef fengið fundargerð frá þeim fundi. 1041. fundi flugráðs. Þar segir um stöðu flugmálastjóra: „Lagt fram bréf samgönguráðuneytisins, dags. 11. febr. 1983, þar sem fram kom að eftirfarandi sóttu um stöðuna“. - Ég sé ekki ástæðu til að lesa þá upp. „Ljósrit voru send flugráðsmönnum af umsóknum þeirra, er sóttu um stöðuna, miðvikudaginn 16. febr. s. l. Eftirfarandi tillaga kom fram.“ Ég fékk einnig þá tillögu. Hún er í handriti, eins og menn sjá hér, og 1. flm. Albert Guðmundsson. Er hún augsýnilega með hans hönd skrifuð. Tillagan er svona: „Flugráð leggur samhljóða eindregið til að Leifur Magnússon verður skipaður flugmálastjóri. Hann hefur ótvírætt að baki víðtækustu reynslu og þekkingu umsækjenda á öllum þáttum íslenskra flugmála. þar á meðal varðandi starfrækslu íslensku alþjóðaflugþjónustunnar á Íslandi, ásamt öðrum alþjóðlegum samskiptum Íslands á sviði flugmála.“ Undir þessa tillögu skrifa 8 aðal- og varamenn. Till. er samþykkt með 5 samhljóða atkvæðum. Um aðrar umsóknir varð ekki umræða á fundi flugráðs. Ég hef aldrei sagt að einstakir flugráðsmenn hafi ekki kynnt sér umsóknirnar. Ég hef gert athugasemd við það, að ekki skyldi sameiginlega fjallað um þessar umsóknir á fundi flugráðs. Það var ekki gert. Ég sagði áðan að ég tel að í hópi umsækjenda séu ýmsir sem hafi svo sannarlega verðskuldað að um þá yrði fjallað og vel hafi komið til greina hjá flugráði að benda á fleiri en einn umsækjanda hæfa í þessa stöðu. Ég vona því að ég hafi svarað þessari spurningu hv. fyrirspyrjanda. Ég tel fyrir mitt leyti, og dreg það ekki til baka, að það sé óeðlilegt af flugráði að fara ekki yfir umsóknirnar og fjalla um þær í staðinn fyrir að samþykkja tillöguna umræðulaust. Mér var að sjálfsögðu send þessi niðurstaða samstundis. Ég tel að mér sé skylt samkv. þeirri lagaskyldu sem á mér hvílir að skoða málið vandlega. Það gerði ég. Ég ræddi við ýmsa menn um skipun flugmálastjóra. Til mín bárust einnig ýmsar umsagnir. Að sjálfsögðu er mönnum frjálst að senda slíkt inn þó þeir séu ekki tillöguaðili að skipun flugmálastjóra. Af því að þær umsagnir hafa verið gerðar að umræðuefni vil ég geta þess, að mér barst bréf frá Félagi flugumsjónarmanna þar sem mælt er með skipun Leifs Magnússonar í þessa stöðu. Mér barst einnig bréf frá Félagi ísl. atvinnuflugmanna þar sem mælt er með skipun Leifs Magnússonar í þessa stöðu. Mér barst skeyti frá Bjarna Jónssyni flugmanni í Vestmannaeyjum, sem mælir með skipun Péturs Einarssonar. Undirrituð ályktun barst frá þremur umdæmisstjórum þar sem mælt er með skipun Péturs Einarssonar. Þeir eru: Guðbjörn Charlesson, Ísafirði, Ingólfur Árnason. Egilsstöðum. Rúnar H. Sigmundsson, Akureyri. Þá barst bréf frá formanni Vélflugfélags Íslands, Þorkatli Guðnasyni, þar sem hann mælir með skipun Péturs Einarssonar. Bréf barst frá Arngrími Jóhannssyni yfirflugstjóra, þar sem hann mælir með skipun Péturs Einarssonar. Þá barst undirskriftarlisti frá 27 mönnum. sem að flugmálum starfa. þar sem mælt er með skipun Péturs Einarssonar. Á minn fund gekk formaður Félags flugumferðarstjóra og mælti með skipun Péturs Einarssonar. Einnig barst mér í hendur listi, undirskrifaður af 212 mönnum, þar sem út af fyrir sig er ekki mælt með neinum, en því andmælt að verið sé að safna undirskriftum til stuðnings Pétri Einarssyni. Ég kannaði líka í ráðuneytinu og víðar hvernig mönnum hefðu líkað störf Péturs Einarssonar. Það kom eindregið fram að störf hans hafi líkað mjög vel og talið að þau 21/2 ár sem hann hafði gegnt starfi varaflugmálastjóra og svo sem settur flugmálastjóri hefði verið hin besta regla á hans störfum öllum. Ég vil leyfa mér að fullyrða að sú hafi einnig orðið niðurstaðan í fjmrn., sem hefur haft mikið saman við Pétur að sælda í sambandi við þessi mál. Mín niðurstaða varð því sú, að það væri ekki rétt að ganga fram hjá Pétri Einarssyni. Það hafa ekki komið fram þau rök í málinu sem réttlættu að ganga fram hjá manni sem skipað hefur stöðu varaflugmálastjóra í 21/2 ár. Ég vek jafnframt athygli á því. að Leifur Magnússon, sem lengi hafði gegnt þessari stöðu og vissulega með ágætum. yfirgaf flugráð og tók upp annað starf. Mér sýnist ekki að það sé sjálfgefið að maður geti svo komið til baka og krafist þess að fá stöðu flugmálastjóra. En ég vil taka fram. eins og ég hef hvað eftir annað tekið fram. að ég hef ekkert nema gott um Leif Magnússon að segja. Ég tel hins vegar að með tilvísun til þess ágæta vitnishurðar sem Pétur Einarsson hefur fengið frá öllum hefði verið í hæsta máta ódrengilegt að ganga fram hjá honum í þessu sambandi. Ég hef áður vakið athygli á ummælum Alberts Guðmundssonar, sem birtust í Dagblaðinu 26. febr., þar sem Albert Guðmundsson segir: „Ég vil á sama tíma að það komi fram að Pétur Einarsson hefur gegnt stöðunni með ágætum þennan stutta tíma sem hann hefur verið þarna. Hann hefur gegnt bæði stöðu varaflugmálastjóra og flugmálastjóra í ágætu samstarfi við flugráð.“ Ég tek undir það með hv. fyrirspyrjanda að mjög mikilvægt er að gott samstarf sé á milli flugmálastjóra og flugráðs og ég met þess vegna mikils þennan vitnisburð Alberts Guðmundssonar. Reyndar hef ég heyrt það frá fleirum í flugráði að samstarf við Pétur Einarsson hafi verið með ágætum. Ég verð að lýsa nokkurri undrun minni á því að málið skuli hafa verið afgreitt í þingflokki Sjálfstfl. Við tókum málið ekki fyrir í þingflokki Framsfl. þetta kom fram í ræðu hv. fyrirspyrjanda. Ég vil svo segja það. að þetta er ekki í fyrsta sinn sem ráðherra hefur verið gagnrýndur fyrir skipun í embætti. Það hefur oft tíðkast. Meðal annars gerðist það 1954. Þá var þáverandi dóms- og menntmrh. Bjarni Benediktsson gagnrýndur mjög harðlega fyrir skipun í kennaraembætti, prófessorsembætti og þess háttar. Þá var borin fram á hann vantrauststillaga. Með leyfi forseta vil ég lest stuttan kalla úr svari Bjarna heitins Benediktssonar. Hann segir: „Um enga af þessum stóðum er því haldið fram, að ég hafi ekki haft vald til að ráðstafa henni eins og ég gerði. Hinu hefur verið hreyft, að ég hafi ekki fylgt tillögum þeirra aðila sumra. sem tillögurétt áttu um stöðuveitinguna. Þetta er rétt. En ef það væri skylda að fylgja ætíð tillögum þeirra, sem slíkan tillögurétt eiga, væri veitingarvaldið vitanlega ekki hjá ráðh., heldur hinum, sem tillöguréttinn á. Það, að ráðh. hefur samkvæmt skýlausum ákvæðum laga ákvörðunarvaldið, fær honum bæði rétt og skyldu til að kanna hvert mál sjálfur og veita stöðuna eftir því sem hans eigin sannfæring segir til um, en ekki einhverra annarra. Ef hann bregst þessari skyldu sinni, hefur hann sýnt, að hann er ekki hæfur til að gegna því mikilsverða embætti sem honum hefur verið veitt. Nafn hans er þá ekki annað en stimpill, sem aðrir geta sett á sínar gerðir þeim til staðfestingar. Ég hef aldrei verið slíkt verkfæri í annarra höndum og vona, að ég verði það seint“. sagði Bjarni heitinn Benediktsson, og ég vil leyfa mér að gera þessi orð hans að mínum.



Herra forseti. Síðustu orð hæstv, samgrh. eiga svo sannarlega ekki við hann samkvæmt þeim ummælum sem eftir honum eru höfð í blaðaviðtölum, þar sem hann segir sjálfur að það sem réði hans afstöðu við ráðningu flugmálastjóra hafi verið þrýstihópur hér og þrýstihópur þar, flugvallaeftirlitsmenn úti á landi, sem eru þrír, formaður Vélflugfélagsins og svo áskoranir þar fyrir utan. Það er eins og aukaatriði að viðkomandi og núverandi flugmálastjóri hafi staðið sig sæmilega vel í þeirri stöðu sem hann gegndi fram að þeim tíma. Það er alveg furðulegt hvað margir vildu Lilju kveðið hafa og hvað margir st.jórnmálamenn. sem skortir yfirleitt allt til þess að vera valdhafar, vildu vera Bjarni Benediktsson í dag. En ég lái þeim það ekki. Ég sagði í lok viðtals í Morgunblaðinu 27. febr., sem er næstum við hliðina á viðtalinu sem Morgunblaðið hafði við hæstv. samgrh., að það væri ekki öllum gefið að fara með völd. S. l. þriðjudag kom hér upp sígætur hæstv. ráðh., sem er séní á mörgum sviðum, og undirstrikaði þetta svo sannarlega, þegar hann sagði: Hæstv. samgrh. skortir ýmislegt annað en hugrekki. Ég vil taka undir það. Hann skortir ýmislegt annað. Nú vil ég undirstrika alveg sérstaklega ummæli mín um Pétur Einarsson og hans störf. Hans samstarf við flugráð þann tíma sem hann hefur starfað þar, og ég mun gera nánari grein fyrir þeim tíma síðar í minni ræðu, hefur verið mjög gott. En í ummælum hæstv. samgrh., þegar hann vitnar í mín ummæli, kemur fram sá tónn að Pétur Einarsson hafi gegnt embætti flugmálastjóra. Það hefur hann alls ekki gert. Hann var á sínum tíma ráðinn án umsagnar flugráðs, þrátt fyrir umsagnarrétt flugráðs, sem gæslumaður flugvalla og þar ber honum að fara eftir ákvörðunum flugráðs og að fjárhagsáætlunum og að sjálfsögðu undir stjórn flugmálastjóra. Þessu starfi hefur hann gegnt vel, en það er bókstaflega engin reynsla á manninum sem flugmálastjóra. Því starfi hefur hann gegnt frá andláti fyrrverandi flugmálastjóra í samtals tvo mánuði, sem er eins og meðal sumarfrí, og aldrei á þann hátt, sem felst í starfi flugmálastjóra, að taka þátt í erlendum samningagerðum og erlendum samskiptum almennt. En áður en ég kem frekar að því langar mig til að fara nokkrum orðum um ýmislegt sem hefur komið fram hjá hæstv. ráðh. Hann segir að valdsvið ráðh. sé að skipa flugmálastjóra að fenginni tillögu flugráðs. Einarðari tillögu flugráðs og flugráðsmanna en gerð var var ekki hægt að fá. Þarna eru menn sem koma frá hægri og vinstri í þjóðfélaginu, hafa ólíkar skoðanir, koma úr ólíku umhverfi og hafa ólíkar hugsjónir, sem þeir bera í brjósti, enda valdir af hinum pólitísku flokkum, en þeim tekst að ná algjöru samkomulagi. En ráðh. kýs að hunsa það samkomulag á - ja. mig langar til að segja á svívirðilegan máta, gagnvart þeim mönnum, sem sitja kjörnir fulltrúar Alþingis Íslendinga í flugráði, og taka frekar mark á þrýstihópunum úti um land, sem eru þó fámennir, frekar en þá þrýstihópum fagfélaga. sem hann var að upplýsa úr þessum virðulega ræðustól að hefðu skrifað og mælt með Leifi Magnússyni. Virðulegur ráðh. sagði líka að margir vel hæfir menn hefðu sótt um stöðuna. Það er líka alveg rétt. Þeir voru allir með mjög góð prófskírteini og reynslu á þessu sviði og verkfræðingar, sem við þurfum á að halda því það er mikið um verklegar framkvæmdir og undirbúning að verklegum framkvæmdum, og eru tæknimál rædd undir stjórn flugmálastjóra. Það veit hæstv. ráðh. manna best, sent ekki einungis var í flugráði, heldur er í flugráði. Mér var sagt það ítrekað. bara af því ég vildi fá staðfestingu á því, að hann væri ennþá flugráðsmaður. Þá erum við komnir að ráðuneytinu sjálfu. Ráðuneytið er mjög ánægt með störf Péturs Einarssonar. Flugráð er mjög ánægt með störf Péturs Einarssonar. sem eru á allt öðru sviði en flugmálastjórasviðinu. Ég get tekið undir þetta. En ég hef þær fréttir úr ráðuneytinu að ráðuneytismenn hafi mælt með Leifi Magnússyni. Ráðh. getur komið hingað upp og sagt að það sé rangt. Ég skal þá trúa ráðh.

Það er rangt.

Það er rangt, kallar ráðh. Þá skal ég trúa honum. En trúverðugir menn sögðu mér þetta. Þá á það að vera framlag til þessa máls frá hæstv. ráðh. að Leifur Magnússon skyldi taka tímabundið við annarri stöðu. Það var einmitt vegna þess að viðkomandi fyrirtæki vantaði hæfasta manninn til að endurskipuleggja ákveðna deild, manninn með mestu þekkinguna, og fékk lánaðan til að byrja með Leif Magnússon, sem ílengdist svo. En að það eitt skuli vera álitið nóg til þess að maðurinn missi þann rétt, sem hann hafði og hafði áunnið sér um 17-20 ára starfsaldursskeið hjá flugmálastjórn sem yfirmaður þar, er furðuleg fullyrðing. Þá vil ég líka geta þess að allar þær tilvitnanir, sem ráðh. hefur gripið til í mín orð og sem mæla með Pétri í því starfi sem hann hefur verið í og gegnt ágætlega, grípur hann í eins og hálmstrá í rökfærslu með sínum vondu gjörðum. En það eru rök sem koma fram eftir að ráðherra hefur valið í stöðu flugmálastjóra. Það er billegt. Það er eins billegt og að bera sig saman við stjórnmálamann á borð við Bjarna Benediktsson. Það er alveg rétt að ráðh. hefur völd, en ráðh. verður líka að gera sér það ljóst að völdum fylgir ábyrgð. Það er ekki öllum gefið að fara með slík völd. Ráðh. segi: í blaðaviðtali við Morgunblaðið 27. febr.. með leyfi forseta: „Það fer ekki á milli mála, að bæði Pétur Einarsson og Leifur Magnússon eru hæfir menn, eins og reyndar margir aðrir umsækjendur, sem flugráð hefði mátt velta fyrir sér. Þá hef ég ekki fengið nema bestu umsagnir um störf Péturs. en hann hefur starfað á þriðja ár sem varaflugmálastjóri“ - sem er rangt – „aðfinnslulaust. og við í samgrn. erum mjög ánægðir með hans störf og ég held að ég geti fullyrt að svo er ennfremur með fjmrh.“ Hér er verið að gefa til kynna að Leifur Magnússon hafi þá staðið sig illa. Það var þó 17–18 ára reynsla af hans störfum. ekki bara heima fyrir, eins og hjá Pétri Einarssyni, heldur erlendis líka á öllum þeim sviðum sem flugráð kallar á og krefst í því starfi, en ekki bara við umsjón með flugvallagerð innanlands og eftirlit með verklegum framkvæmdum. Og ég undirstrika: Það er rangt sem ráðh. segir, að núverandi flugmálastjóri hafi gegnt því starfi varaflugmálastjóra, sem hér er vitnað til, í þrjú ár. Það eru tveir mánuðir og á þessum tveim mánuðum veit ég ekki til þess að neitt hafi komið upp sem hafi kallað á hans vinnu og samstarf við útlönd. Ég veit það ekki en það gæti svo sem hugsast. Síðan kemur hérna í sömu grein, með leyfi forseta: „Mér finnst reyndar ekki drengilegt að ganga fram hjá manni. sem hefur gegnt starfinu aðfinnslulaust við erfiðar aðstæður í veikindum fyrrverandi flugmálastjóra.“ Hvað var það í starfi flugmálastjóra sem á reyndi fyrir fyrrverandi varaflugmálastjóra og kom upp á þessum tveim mánuðum? Ekki eitt einasta atriði sem flugráðið hefur verið upplýst um. Ég vissi ekki einu sinni að það væri búið að skipa hann flugmálastjóra í veikindaforföllum. Flugráði var ekkert tilkynnt um það. Það er eins og allt annað sem við fréttum. Síðar segir ráðh. í þessu sama viðtali: „Það, sem hins vegar vegur þyngst hjá mér, er sú staðreynd að ég hef ekki fengið neinar aðfinnslur við störf Péturs og því finnst mér ekki drengilegt að ganga fram hjá honum.“ Þá segi ég: á þessum 17–18 ára ferli Leifs Magnússonar, sem gekk inn í störf flugmálastjóra á öllum sviðum, komu upp margar aðfinnslur. Er það aðalástæðan að kvartað var undan störfum Leifs Magnússonar. en þessa tvo mánuði, sem Pétur Einarsson hefur gegnt starfi flugmálastjóra, hafa ekki komið neinar aðfinnslur? Það er alveg furðulegt, alveg dæmalaust. Ég undirstrika það orð vegna þess að það á við þegar menn tala til hæstv. samgrh. Ennfremur stendur, með leyfi forseta, í sama blaðaviðtali. „Mér finnst ákaflega einkennilegt hvernig staðið var að málum í flugráði.“ Hvaða sneið er þetta til flugráðs? Hvað var svona einkennilegt? Er það einkennilegt að flugráðsmaður skuli koma undirbúinn á flugráðsfund? Er þetta sama og ráðh. segði við flugráðsmenn: Þið megið helst ekki undirbúa ykkur undir fundi. Þið verðið að koma algjörlega óundirbúnir og helst ekki vita nokkurn skapaðan hlut um málið áður en þið komið. Síðan megið þið ekki tala ykkur saman. Þið verðið að taka ákvarðanir, án þess að bera ykkur saman, þegar til fundar kemur. Þá segir hæstv. ráðh. í sama viðtali, með leyfi forseta: „Einn ráðsmaður skrifar upp tillöguna fyrir fund ráðsins og lætur síðan hina skrifa undir fyrir fundinn.“ Hvaðan hefur ráðh. þessar upplýsingar? Það sem er rétt í þessu máli er að sjálfsögðu það sem kom fram hjá virðulegum 4. þm. Vesturl. og hann rakti hér úr ræðustól s. l. þriðjudag, þegar ráðh. hafði minni tíma til að gegna skyldustörfum hér en vera viðstaddur veisluhöld. Ég er að tala um sjötugsafmæli virðulegs utanrrh. Hann átti afmæli allan daginn og ráðh. gat farið á hvaða tíma sem var þangað. - Hvaðan hefur ráðh. þessar upplýsingar? Það rétta er, að eins og oft vill verða með þm. tala þeir saman á Alþingi þar sem þeir starfa. Ég talaði hér við Skúla Alexandersson, virðulegan þm., og sagði honum minn hug. Það kom í ljós að ákvarðanir okkar lágu saman. Ég skrifaði þá tillögu sem þarna var gerð og kom með hana á fundinn og lagði hana fram á sama hátt og mörgum sinnum hefur skeð í flugráði og hæstv. ráðh. hefur tekið þátt í með mér. Ég hef áður skrifað tillögur sem aðrir hafa skrifað undir. Í þessu tilfelli voru menn ekki beðnir um það. Það kom bara í ljós að menn höfðu kynnt sér málið. Þeir höfðu lesið þau gögn sem samgrh. sendi flugráðsmönnum fyrir fundinn. Það voru umsóknir umsækjenda ásamt upplýsingum um starfsferil og námsferil hvers og eins. Allir flugráðsmenn og varamenn höfðu lesið gögnin og þeim bar saman um að enginn af umsækjendum hefði betri eiginleika en Leifur Magnússon til að vinna starf flugmálastjóra á þann hátt sem flugráð vissi af reynslu að yrði til sóma fyrir ráðherra og flugráð og landið í heild, vegna þess að samskipti við útlönd eru stór hluti af starfi flugmálastjóra. Ég mótmæli fullyrðing hæstv. ráðh., að við flugráðsmenn hefðum ekki einu sinni skoðað þau gögn sem hann sendi. Við komum það vel undirbúnir og það vel lesnir að ekki var talið nauðsynlegt að lesa öll gögn upp þann morgun. Hvernig dirfist ráðh. að fullyrða að málið hafi verið afgreitt fyrir fram? Hvaðan hefur ráðh. þessar upplýsingar? Er nauðsynlegt fyrir ráðh. að vera að gefa í skyn eitthvað sem hann hefur ekki hugmynd um eða er eðli ráðherra að segja meira en hann veit? Ég held að það sé. Ég held að honum sé ekki sjálfrátt, aumingja manninum. Ég er alls ekki ánægður með þessa afgreiðslu. Það er eðlilegt. Menn voru allir vel undirbúnir. Ráðh. vildi hafa þá óundirbúna. Ég sé ekki hvað er svona einkennilegt við málið allt. Málið verður ekki einkennilegt fyrr en hæstv. ráðh. fer að hafa afskipti af því. Þá er það ekki bara einkennilegt, það er tortryggilegt líka. Ég vil sérstaklega undirstrika það. og það skal enginn í flugráði segja neitt annað, að varamaður ráðh. í flugráði hefur reynst þau ár sem við höfum setið þarna saman einhver sá sjálfstæðasti sem til er í flugráði þegar taka þarf ákvarðanir. Enginn reyndi að hafa áhrif á hans ákvörðun, en hún var samstiga okkar. Ég hef óljósan grun um að ráðh. hafi þó reynt að hafa samband við hann, en varafulltrúinn er vanur að standa og falla með sínu. Það skyldi þó aldrei eiga eftir að ske að hann verði hreinlega rekinn úr flugráði og kannske flæmdur úr Framsfl. vegna þess að hann er sjálfstæður maður. En hann segir mér, með leyfi forseta, í Morgunblaðinu frá 27. febr.: „Það er í raun ákveðin lífsreynsla að lenda í því, að ráðh. telur sig ekki þurfa að fara eftir vilja flugráðs aftur og aftur í mjög veigamiklum málum. Í þessu máli er verið að velja flugmálastjóra, en ekki pólitískan frambjóðanda og ég er því mjög ósáttur við þessa veitingu persónulega." Þetta er flokksbróðir og trúnaðarmaður ráðh. í flugráði. Og þetta er þungur dómur á gerðir ráðh., ekki bara í þessu máli, því hann sér ástæðu til þess að taka aðrar ákvarðanir ráðh. inn í þetta svar sitt, ákvarðanir sem ég þekki ekki, ég held mér við það sem er til umræðu. Það fer ekki mikið milli mála að ráðh. telur flokksskírteini í Framsfl. ofar öllum prófum. Ef hann hefði viljað fara eftir skírteinunum einum held ég það hafi verið annar maður fremri og fremstur hvað snertir prófskírteini. En flokksskírteini í Framsfl. er öllum prófskírteinum ofar. Ég er hér með grein sem ég get ekki dagsett en ég reikna með að hún sé frá 27. febr. Hún var í Tímanum og ágætis vel upp sett. Þm. hafa eflaust séð hana. Greinin er hægra megin á blaðinu. Ráðh. er spurður hvort hann óttist ekki að honum verði núið því um nasir að þetta væri flokkspólitísk ákvörðun, og hæstv. ráðh. svarar: „Eflaust verður það gert, en ég vil hins vegar segja að enginn framsóknarmaður eigi að gjalda þess að vera framsóknarmaður ef ég fæ nokkru ráðið.“ Fyrr má nú vera! Að öðru jöfnu hefði verið farið eftir prófskírteinum, hefði verið farið eftir starfsaldri, hefði verið farið eftir reynslu í starfi og störfum innan stofnunarinnar. Þá skiptir engu máli hvaða flokksskírteini menn hafa. En hér er eingöngu farið eftir flokksskírteini í Framsfl., eins og kemur fram í viðtali við fulltrúa ráðh. og Framsfl. í flugráði: „Það er í raun ákveðin lífsreynsla“ o. s. frv. Og varafulltrúinn heldur áfram: „Og ég er því mjög ósáttur við þessa veitingu persónulega.“ Það er vegna þess að hún er pólitísk. Það er mikið vitnað í starfsreynslu Péturs Einarssonar. Hann er búinn að vera varaflugmálastjóri og flugmálastjóri í þrjú ár, aðallega varaflugmálastjóri, samkvæmt viðtali við ráðherra. sem hann hefur ekki leiðrétt. En starfsferillinn er svohljóðandi: Pétur Einarsson hefur verið hjá flugmálastjórn í tvö ár og einn mánuð, frá 1. ágúst 1978 til 31. ágúst 1980, sem fulltrúi hjá flugmálastjórn. Í tvö ár og fjóra mánuði, eða frá l. sept. 1980 til 23. des. 1982, hefur hann verið framkvæmdastjóri flugvalladeildar og jafnframt varaflugmálastjóri, en skipaður í báðar þessar stöður af Steingrími Hermannssyni án umsagnar flugráðs. Til samanburðar vil ég geta þess, að það er litið fram hjá þeim starfsferli Leifs Magnússonar að hann var hjá flugmálastjórn samtals 17 ár og 9 mánuði, þar af 5 ár og 3 mánuði sem varaflugmálastjóri, og er ekki minnst á það neins staðar að Leifur Magnússon hefur tekið þátt í 45 ráðstefnum um flugmál og Pétur Einarsson hefur aldrei komið sem fulltrúi Íslands á slíkan fund. Við skulum ekki bera saman störf þessara tveggja manna. Þau eru ekkert sambærileg. É.g ætla ekki að fara út í þá skýrslu sem flugráð hefur látið fara frá sér, en hún er undirrituð af öllum aðalmönnum í flugráði. Varamenn voru ekki beðnir um að undirskrifa hana og áttu ekki kost á að undirskrifa þessa skýrslu, en hún er undirrituð af öllum í flugráði, hvort sem þeir eru framsóknarmenn eða annarra flokka menn. Ætlar ráðh. líka að segja að það sé ekkert mark takandi á henni? Í þessari skýrslu frá 28. febr. er málið í heild rakið að gefnu tilefni vegna blaðaummæla og vegna framkomu ráðh., sem hefur verið svo forkastanleg og ósæmandi ráðherra Íslands að hann ætti að koma hér fram fyrir stólinn á hnjánum og biðja Alþingi afsökunar á gjörðum sínum.

Fyrir framan Albert Guðmundsson.

Ég vil gefa ráðh. orðið á eftir ef hann óskar eftir því. - Fyrir framan Albert Guðmundsson, já, sem flugráðsmann. Ég hef visst stolt sem fulltrúi Alþingis út á við, í flugráði í þessu tilfelli. Það er kominn tími til fyrir ráðh. að átta sig á því að hann er ráðh. Vegna þess að hann situr hátt er kannske betur tekið eftir því hvað hann gerir og hvernig hann gerir það. Ég ætla ekki að bera saman frekar en orðið er umsækjendur, en þetta mál er ráðh. til skammar og það verður eins mikið honum til skammar og þau orð voru Bjarna Benediktssyni til virðingar sem hann mælti. Það er ekki hægt að bera saman þessi tvö mál. En hæstv. ráðh. hefði getað tekið annað mál og borið það saman, vegna þess að það var líka gert að flokksmáli, og það var ráðning í yfirlæknisstöðu á fæðingardeildinni fyrir nokkrum árum. þegar annar framsóknarmaður gegndi ráðherrastöðu.



Herra forseti. Það er dálitið erfitt að koma hér upp í ræðustól eftir þessa þrumuræðu hv. 3. þm. Reykv., þar sem hann hefur flutt mál okkar flugráðsmanna mjög rækilega, tíundað rök okkar og bent á veika punkta í málflutningi hæstv. samgrh. í þessu máli. Hæstv. samgrh. valdi þann kost að hafna tillögu flugráðs um skipun Leifs Magnússonar í embætti flugmálastjóra þótt flugráð stæði einhuga að þeirri tillögu bæði aðal- og varamenn í ráðinu. Á fundi sínum s. l. mánudag samþykkti flugráð greinargerð og mótmæli gegn þessari ákvörðun ráðherra. Þeirri samþykkt hefur verið dreift til allra hv. alþm. og fjölmiðla. Ég vænti þess að allir hv. alþm. hafi kynnt sér mótmælin og efni greinargerðarinnar. Ég sé því ekki ástæðu til að rekja efni hennar hér. Þegar blaðamaður Morgunblaðsins spurði mig hvort ég liti ekki á ákvörðun ráðh. sem vantraust á flugráð og hvort flugráð mundi ekki segja af sér af þessu tilefni svaraði ég því til að stofnun eins og flugráð yrði að taka ýmsum aðgerðum ráðh. án þess að segja af sér. Ég vil láta það koma fram að með þessu svari mínu taldi ég mig vera að reyna að forða því að aðgerðir ráðh. bitnuðu á áframhaldandi starfi flugráðs. Ég var mjög óánægður með ákvörðun ráðh. og að hann skyldi ekki hafa tekið einróma samþykkt og tillögu flugráðs til greina, en að embættisveitingunni gerðri taldi ég ekki rétt að svara með stóryrðum og stofna í hættu áframhaldandi starfi flugráðs. Rök flugráðs fyrir því að mæla með Leifi Magnússyni voru einföld og skýr, en í bókun flugráðs og samþykkt segir svo, með leyfi hæstv. forseta. - Þessi samþykkt hefur reyndar verið lesin upp hér í ræðustól áður, en ég tel rétt að ítreka þetta og svo góð samþykkt má vel birtast nokkrum sinnum í þingtíðindum. Tillaga okkar og samþykkt var þannig: „Flugráð leggur samhljóða og eindregið til að Leifur Magnússon verði skipaður flugmálastjóri. Hann hefur ótvírætt að baki víðtækustu reynslu og þekkingu umsækjenda á öllum þáttum íslenskra flugmála, þar á meðal varðandi starfrækslu íslensku alþjóðaflugþjónustunnar á Íslandi ásamt öðrum alþjóðlegum samskiptum á sviði flugmála." Þarna er sagt fyrst og fremst: Hann hefur ótvírætt að baki víðtækustu reynslu og þekkingu umsækjenda á öllum þáttum íslenskra flugmála. - Þetta var sameiginlegt álit allra flugráðsmanna um það, á hvern hátt Leifur Magnússon skæri sig úr hópi umsækjenda. Þetta voru rök okkar fyrir því að hann yrði skipaður flugmálastjóri, jafnt mín og þeirra sem voru á stundum taldir svolítið hallir undir skoðun ráðh., þegar mál voru afgreidd í flugráði, sem og annarra manna sem flugráð skipa. Hæstv. ráðh. féllst ekki á tillögu okkar. Þótt maður spyrði sig þeirrar spurningar, hver væri eiginlega tilgangur þess að flugráð skyldi hafa tillögurétt um skipun manns í þessa stöðu og hvort ráðh. hefði ekki með þessari afstöðu sinni verið að lýsa yfir tilgangsleysi flugráðs, þá fannst mér rétt að viðurkenna ekki að slíkt gæti legið að baki ákvörðun ráðh.. Enn væru þó í gildi lög sem segðu fyrir um stjórn flugmála og þar væri svo mælt fyrir um flugráð að það hefði á hendi stjórn flugmála á Íslandi. Ég varð því meira en lítið undrandi þegar umsagnir hæstv. ráðh. um þessa embættisveitingu fóru að heyrast og birtast í fjölmiðlum og þá fyrst það atriði að aðrir umsagnaraðilar hefðu verið teknir gildari en við í flugráði. Það er furðulegt að ráðh. skuli upplýsa að hann hafi tekið meira mark á umsögnum annarra en þess aðila sem samkv. lögum á að hafa umsagnarrétt í þessum málum. Slíkum vinnubrögðum mótmæli ég. Þá er í annan stað að geta um furðulegar fullyrðingar hæstv. ráðh. um einkennileg vinnubrögð flugráðs í þessu máli. Ég vil til viðbótar við það sem hv. 3. þm. Reykv. sagði um þessar umsagnir ráðh. fara nokkrum orðum um þær. Í Morgunblaðinu, líkast til 27. febr. s. l., segir ráðh.: „Einn ráðsmaður skrifar upp tillöguna fyrir fund ráðsins og lætur síðan hina skrifa undir fyrir fundinn“. Ég lýsti því hér á fundi s. l. þriðjudag, hvernig tillaga þessi hefði orðið til og hv. 3. þm. Reykv. jók við þær upplýsingar nokkuð í ræðu sinni áðan. En ég ætla enn á ný að segja frá því, hvernig þessi tillaga varð til. Hún varð til á þann máta, að við hittumst hér við Albert Guðmundsson í þann mund að ég var að fara úr þinghúsinu. Ég þurfti að sinna öðrum störfum og því miður á þingfundartíma. Þá kemur í ljós að við höfum sömu skoðun í þessu máli, eftir að hafa kynnt okkur þær umsóknir sem okkur höfðu verið sendar. Ég fer fram á það við Albert Guðmundsson frekar en að Albert hafi boðist til þess, að hann undirbúi till. sem við svo flyttum í þessu máli þegar við kæmum á flugráðsfund. Þegar við síðan komum á flugráðsfund kemur í ljós að það eru fleiri flugráðsmenn en við Albert Guðmundsson á þeirri skoðun að sjálfsagt sé að mæla með Leifi Magnússyni. Það býðst hver flugráðsmaðurinn af öðrum til að skrifa undir þessa till. okkar. Þannig voru hin einkennilegu vinnubrögð sem við í flugráði höfðum í frammi í sambandi við tillögugerð og sú er skýringin á að undirskriftir áttu sér stað áður en fundur hófst í flugráði. Í annan stað lætur hæstv. ráðh. hafa eftir sér í Morgunblaðinu: „Þeir höfðu ekki einu sinni fyrir því að skoða umsóknirnar og ræða þær á fundinum.“ Hv. 3. þm. Reykv. hefur reyndar rætt um þennan þátt mála og bent á að við flugráðsmenn reynum að kynna okkur mál áður en við komum á fund, þó að vitaskuld séu mál undir ýmsum kringumstæðum tekin til frekari yfirvegunar þar, sem eðlilegt er. En undir þessum kringumstæðum höfðum við kynnt okkur málin og tekið afstöðu. Frekari umræður og vangaveltur yfir þeim 11 umsóknum, sem þarna lágu fyrir, voru algerlega tilgangslausar. Hæstv. ráðh. telur sig þurfa að setja ofan í við flugráð vegna ákvörðunar í sambandi við þetta mál, en það sýnir ekkert annað en að sú ákvörðun, sem hæstv. ráðh. tók, er röng. Hann er að reyna að réttlæta sínar gerðir með því að gera okkar gerðir eitthvað tortryggilegar. Í þriðja lagi hefur hæstv. ráðh. talað um að það hafi verið ódrengilegt að taka ekki tillit til starfs Péturs Einarssonar sem varaflugmálastjóra og starfsmanns flugmálastjórnar í 21/2 ár. Það getur vel verið að hæstv. ráðh. líti á það sem ódrengilegt að viðurkenna ekki góð störf manna. Þá er hann reyndar að segja það, að við höfum verið ódrengilegir að viðurkenna ekki þessi störf Péturs. En hvað mikill ódrengskapur er hafður í frammi þegar viðurkennd eru ekki öll þau störf sem Leifur Magnússon hefur innt af hendi við flugmál á Íslandi? Það er ástæðulaust að jafna því saman. Allt það sem ráðh. er að segja um störf flugráðs í sambandi við þetta mál eru rökleysur. Ég mótmæli því að hæstv. samgrh. skuli leyfa sér að vera með slíkar ósannar aðdróttanir á hendur stofnun sem heyrir undir hann sjálfan og skora á hann að færa frekari sönnur á það sem ég hef hér eftir honum haft. Þessar rangfærslur ráðh. hvað snertir vinnubrögð flugráðs eru til þess eins að reyna að réttlæta hans eigin vafasömu gerðir. Ekkert sannar betur en slík vinnubrögð hve vafasamar gerðir hæstv. ráðh. hafa verið. Þegar slíkar rangfærslur bætast við fyrri gerð hans í sambandi við embættisveitinguna hlýtur sú spurning að vakna hvort stofnun eins og flugráð hafi nokkurn tilgang, a. m. k. á meðan hæstv. núverandi samgrh. situr í samgrn.



Herra forseti. Hér er til umr. embættisveiting sem öll skynsamleg rök segja okkur að sé af pólitískum toga spunnin. Ég ætla að ræða um þetta mál út frá athöfninni sem slíkri og þeim möguleika að hér sé á ferðinni valdníðsla af því tagi sem megi ógilda. Máli mínu til áréttingar vil ég, herra forseti, fá að lesa úr bók Ólafs Jóhannessonar prófessors í lögum um stjórnarfarsrétt, þar sem hann fjallar um viljaágalla og valdníðslu. Vil ég nú biðja menn að taka vel eftir. „Valdníðsla. Í fljótu bragði gæti virst, að það skipti ekki máli um gildi stjórnarathafnar, hverjar ástæður eða hvatir kunna að liggja til hennar, ef hún er gerð af hæfu og þar til bæru stjórnvaldi, með réttum hætti og í réttu formi og efni hennar er eigi sérstaklega andstætt lögum. En sú ályktun er eigi alls kostar rétt. Sérhvert stjórnvald hefur ákveðinn og afmarkaðan verkahring, svo sem gerð hefur verið grein fyrir áður. Stjórnvaldið á að miða athafnir sínar við þann verkahring, og er því auðvitað fyrst og fremst óheimilt að taka sér vald til athafna. sem heyra undir annað stjórnvald. Geri það slíkt, þá er um valdþurrð að tefla. En því ber jafnframt að beita valdi sínu í réttu augnamiði, það er að segja með þá opinberu hagsmuni eina fyrir augum, sem því ber að sýsla. Stjórnvaldið á ekki að miða athafnir sínar við óskyld og annarleg sjómannið. Fyrst og fremst er auðvitað varhugavert, að stjórnvald hafi í huga ólögmæt markmið - stefni með stjórnarathöfn að einhverju ólögmætu takmarki, enda þótt það felist ekki beint í henni. Slík ólögmæt sjónarmið geta verið mjög margvísleg, svo sem t. d. ef stjórnvald lætur stjórnast af persónulegri vináttu eða óvild, einkahagsmunum, flokkslegum sjónarmiðum, stéttarhagsmunum, fjárhagshagsmunum annarra einstaklinga eða jafnvel hins opinbera, ef slík hagsmunagæsla er ekki í verkahring þess stjórnvalds. Hér verður raunar að taka tillit til aðstæðna hverju sinni. Þótt flokksleg sjónarmið eigi t. d. oftast að réttu lagi að vera útilokuð við val manna í opinberar stöður, þá verður þó stundum talið rétt að taka tillit til pólitískra viðhorfa umsækjenda. Er jafnvel stundum beinlínis gert ráð fyrir því, sbr. t. d. bæjarstjórastöður.“ Herra forseti. Ég skýt því inn í að hér erum við ekki að ræða um stöðu bæjarstjóra, og ég held áfram. „Ólögmæt sjónarmið leiða stundum til þess, að stjórnarathöfn er bundin ólöglegu skilyrði. Stjórnarathöfnin getur þó orðið ógildanleg vegna þessa ólögmæta skilyrðis. Hugsanlegt er þó einnig, að skilyrðið sé metið óskráð. en ákvörðun stjórnvaldsins að skilyrðinu slepptu sé að öðru leyti gild. En hvernig fer, ef hin ólögmætu sjónarmið birtust eigi í ólöglegum skilyrðum eða með öðrum áþreifanlegum hætti? Samt sem áður hafa þau getað verkað mjög óheppilega á efni stjórnarathafnar. Sé hægt að henda reiður á þeim, gæti verið ástæða til að láta þau varða ógildingu ákvörðunar. Sú ákvörðun, sem byggð er á ólöglegum forsendum, eða stefnir öðrum þræði að óleyfilegum augnamiðum, er alltaf tortryggileg, þótt hin ólögmæta ákvörðunarástæða stjórnvalds birtist eigi beinlínis. Það getur verið full þörf á að ógilda þvílíkar stjórnarathafnir, er byggjast á ólögmætum ákvörðunarástæðum, enda þótt þeim sé ekki sjáanlega áfátt að öðru leyti. Því er löngu játað af stjórnarfarsfræðingum, að ólögmæt sjónarmið geti verið sjálfstæð ógildingarástæða.“ Herra forseti. Í greinargerð frá flugráði, sem hefur verið ítrekuð í þessari umr. segja flugráðsmenn, með leyfiforseta: „Flugráð fordæmir þá fádæma valdníðslu er felst í vinnubrögðum samgrh. í máli þessu." Samkvæmt þessu gæti hér verið um valdníðslu að ræða, sem unnt væri að ógilda samkv. gildandi lögum. Ég vil þá koma að öðrum þætti þessa máls, og mun ég reyna að forðast að ræða hæfileika og eiginleika manna, sem hér hafa verið til umræðu, en engu að síður held ég að ég verði að segja við hæstv. samgrh.: Hann orðaði það í viðtölum við blöð að framsóknarmenn mættu ekki gjalda þess að vera framsóknarmenn þegar slík mál bæri á góma eða væru tekin til ákvörðunar. Ég get vel tekið undir þetta með hæstv. ráðh., en ég vil segja við hann um leið: Þeir mega ekki heldur gjalda þess, hæfileikamennirnir, sem sækja um stöður af þessu tagi, að þeir eru hæfileikamenn þótt þeir séu ekki eyrnamerktir framsóknarmenn. Ég hef haldið því fram hér á þingi áður, að af hálfu íslenskra stjórnvalda hafi ríkt tiltekið stjórnleysi í flugmálum þessarar þjóðar. M. a. af þeirri ástæðu fluttu ég og flokkur minn till. um opinbera stefnu í flugmálum, sem m. a. hæstv. samgrh. tók undir að nokkru leyti, ekki öllu leyti, við umr. fyrr á þessu ári. Ég hef sjálfur gagnrýnt embættisfærslur ráðh., en mun ekki fara fleiri orðum um það. Ég vil taka það fram, að einhver mjög alvarleg átök hljóta að eiga sér stað á milli flugráðs annars vegar og hæstv. ráðh. hins vegar, et marka má það frv. sem hann hefur nú flutt ásamt ríkisstjórninni um stjórn flugmála. Þar er beinlínis lagt til að flugráð verði lagt niður, hvorki meira né minna, eða völd þess stórlega skert. Þá vil ég geta þess, að ég tel að Alþingi beri mikla ábyrgð gagnvart flugráði og þegar flugráð telur að það hafi verið gengið þvert á vilja þess álykta ég sem svo, að það hafi verið gengið þvert á vilja Alþingis, vegna þess að Alþingi kýs fulltrúa í flugráð. Ég vil hins vegar segja það, að í þessu máli þurfa menn auðvitað ekki að fara í neitt skæklatog. Það er alveg augljóst hvernig á ákvörðun ráðh. stendur. Það þarf ekki mörg orð að hafa um það. Úr því að ráðh. tók sér í munn orðið „drengilegur" hefði hann bara átt að koma hingað upp og segja að núverandi flugmálastjóri hefði verið valinn í þetta embætti af því að hann er framsóknarmaður. Það hefði verið mun drengilegra af ráðh. en að fara í einhverja orðaleiki, orðahnippingar og orðaskak við menn um það, hvernig að þessu máli hefur verið staðið, hver aðdragandinn er o. s. frv. Hér hafa verið raktar og ræddar umsagnir ýmissa aðila um þá menn sem til greina komu í þessa stöðu. Ég ætla ekkert að fara nánar út í það, en ég ætla að geta þess að á fundi framkvæmdastjórnar Verkfræðingafélags Íslands í gær var samþykkt ályktun í þessu máli. Ég ætla að fá að lesa hana, með leyfi hæstv. forseta: „Framkvæmdastjórn Verkfræðingafélags Íslands hefur kynnt sér gögn varðandi umsækjendur um starf flugmálastjóra og nýlega skipun yðar í það embætti. Stjórnin vill af því tilefni koma á framfæri við yður, herra samgrh., eindregnum mótmælum félagsins. Við þessa stöðuveitingu er gróflega gengið fram hjá þeim umsækjanda sem hlaut einróma og eindregin meðmæli lögboðins umsagnaraðila, flugráðs. Hann er jafnframt félagi í Verkfræðingafélagi Íslands. Þó ekki sé getið um sérstakar kröfur um menntun flugmálastjóra í núverandi lögum um stjórn flugmála fer ekki á milli mála að verkfræðimenntun væri þar sjálfsögð krafa eða a. m. k. langæskilegasti kosturinn, líkt og gildir um stjórnendur hliðstæðra tæknistofnana sem heyra undir samgrn.“ Hér vil ég skjóta inn í, að þarna er auðvitað átt við Vita- og hafnamál, Vegagerðina og fleiri slíkar stofnanir. „Á það skal einnig bent, að auk Leifs Magnússonar sóttu fjórir aðrir verkfræðingar um þessa stöðu, þ. e. einn flugverkfræðingur, tveir flugvélaverkfræðingar og einn rafeindaverkfræðingur, sem allir eru félagsmenn í VFÍ. Framkvæmdastjórn Verkfræðingafélags Íslands telur að með þessari stöðuveitingu sé verið að vanvirða tæknimenntun, sérfræðilega þekkingu og starfsreynslu. Með því að velja í embættið reynslulítinn umsækjanda án flugtæknilegrar menntunar og fagþekkingar er stofnað til kringumstæðna sem hæglega geta leitt til truflana og tafar á eðlilegri framþróun íslenskra flugmála. Því ítrekar framkvæmdastjórn Verkfræðingafélags Íslands hér með mótmæli sín og minnir á að fimm ágætlega hæfir verkfræðingar sóttu um embætti flugmálastjóra.“ Nú ætla ég ekki að leggja dóm á niðurstöðu framkvæmdastjórnar Verkfræðingafélagsins um þann ugglaust ágæta mann sem valinn hefur verið til starfans. Ég hirði ekki um það, herra forseti, að fara nánar út í þetta mál, ekki í þessari umferð a. m. k., en gefist til þess tilefni eru nægar ástæður til þess að koma með mörg rök af ýmsu tagi gegn þessari ákvörðun hæstv. samgrh. Ég verð að segja það eins og er, að ég harma að hæstv. ráðh. skyldi taka þessa ákvörðun. Mér finnst það slæmt meðal annars vegna þess, að þessi ákvörðun er áfall fyrir íslensk stjórnvöld og það mátti ekki á það bæta að mínu mati. Ég endurtek það, að eins og ráðh. sagði sjálfur, að hann vildi ekki láta sína flokksbræður gjalda þess að þeir væru framsóknarmenn, þá geri ég þá siðferðilegu kröfu til hæstv. samgrh. að hann láti ekki aðra menn gjalda hæfileika sinna, menntunar, þroska og þekkingar á störfum framvegis.



Herra forseti. Það hefur nú þegar verið sagt nógu mikið um þetta mál, þannig að ég þarf ekki að vera margorður. Þetta er ákaflega leiðinlegt mál. Við vitum að hæstv. samgrh. hefur farið rangt að og við vitum líka að hann veit það sjálfur. Þess vegna neyðist hann til að setja sig í leiðinlegar varnarstellingar til þess að reyna að afsaka þessi mistök. En þessi mistök verða líklega ekki aftur tekin og ber að harma að ráðh. í ríkisstjórn misbeiti valdi sínu eins gróflega og raun ber vitni. Það er alltaf ákaflega erfitt að ræða um mál á opnum fundi í Alþingi, það sem snertir einn eða tvo einstaklinga, eins og í þessu tilfelli, því að ef menn tala ekki gætilega gæti ræðan komið þannig út að maður væri að draga annan umsækjandann niður um leið og maður reynir að hefja hinn upp. Ég hef haft, herra forseti, nokkurn áhuga, held ég að mér sé óhætt að segja, á íslenskum flugmálum um alllangt skeið. Hins vegar hef ég ekki ráðið þar miklu, og er það skaði fyrir flugmálin auðvitað. Ég þekki þessa menn báða, sem hér er um að tefla, og hef unnið með þeim báðum. Ég verð að segja að samvinna við þá báða var góð, þó að samvinna mín við Leif Magnússon nái yfir langtum lengri tíma, margfalt lengri tíma. Ég var kominn úr flugráði þegar ég vann að dálitlu verkefni með tveimur öðrum mönnum um að breyta lögum um flug á Íslandi og lappa upp á einhverjar reglugerðir. Þau mál hafa nú gengið hægt í gegnum kerfið og hefði betur verið búið að afgreiða þau fyrir löngu því að þó að þau verk séu ekki fullkomin voru þau aðeins lagfæring á vissum atriðum í þessum málaflokki. Við sem vorum í flugráði og þeir sem voru með mér í flugráði - ég var nú þar í átta ár - urðum aldrei varir við mikil völd hjá þeirri stofnun, og ef það er rétt, sem hv. þm. Árni Gunnarsson segir, að með hinu nýja frv. sé verið að skerða stórlega völd flugráðs, er ekki mikið eftir. Ég segi þetta ekki síst með tilliti til þess að hæstv. ráðh., sem leitar eftir tillögum frá flugráði, hunsar algjörlega einróma niðurstöðu. Til hvers eru menn yfirleitt að spyrja flugráð um eitt eða neitt þegar þeir eru fyrir fram ráðnir í því að hafa álit þess að engu ? Hvað svo sem segir í gömlum eða nýjum lögum um flugráð og vald þess hefur hæstv. ráðh. gert áhrif þess og völd nákvæmlega að engu. Því miður er það svo, að ráðh. getur leyft sér að ganga algjörlega á móti einróma samþykkt flugráðs. Það voru margir ágætir umsækjendur sem sóttu um þetta starf og sumir þeirra mjög vel menntaðir. Pétur Einarsson, núverandi flugmálastjóri, er einnig vel menntaður. Hann er lögfræðingur, hann hefur unnið við fasteignasölu og ýmislegt af því tagi og unnið flest til lands, eins og hann segir sjálfur í sinni umsögn, og hefur brugðið fyrir sig logsuðu og alls konar suðu og kannske niðursuðu, það veit ég ekki. Það er alltaf gott að kunna þetta. Hann er einnig trésmiður, sem sýnir að hann getur unnið á mörgum sviðum, og hann er duglegur einnig. Ég er ekki að gera lítið úr þessari menntun, síður en svo, en hún passar ekki í þetta starf. Hversu vel sem menn eru menntaðir í þessum greinum hentar það ekki þessu embætti. Hins vegar er Leifur Magnússon ekki aðeins búinn að vinna að íslenskum flugmálum í meira en tvo áratugi, eða má segja að alla sína ævi hafi hann starfað að flugmálum, heldur er hann einnig hámenntaður í sinni grein, þrautreyndur í starfi og margsannaður afbragðsmaður í því efni. Hann hefur líklega meiri reynslu í þessum efnum, sem tillit þarf að taka til varðandi slíka umsókn, en nokkur annar maður í landinu. En auðvitað er þetta pólitísk veiting. Það veit ég og það veit hæstv. ráðh. Steingrímur Hermannsson einnig. Flokksskírteini í Framsfl. er tekið fram yfir allt annað, menntun, hæfileika og fyrri störf, og það er ömurleg staðreynd. Hæstv. samgrh. hefur sagt í fjölmiðlum að það væri ódrengilegt að ganga fram hjá Pétri Einarssyni. Ég tel, eins og ég sagði áðan, Pétur Einarsson alls góðs maklegan, en í þessu tilfelli verður maður að bera saman eins og segir í öllum auglýsingum um ákveðnar atvinnuumsóknir. Það er beðið um aldur, menntun og fyrri störf. Það er það sem þarf að skoða. Það hefur hæstv. ráðh. ekki skoðað, heldur bara áðurnefnt skírteini. En það var auðvelt fyrir hæstv. ráðh. að afsaka sig með því að það væri erfitt að ganga á móti þessum umsækjanda, vegna þess að hæstv, ráðh. setti sjálfur þennan mann inn í stofnunina fyrir tveimur til þremur árum. Hann hefur kannske ekki verið ráðh. þá, en hann hefur verið með puttana á hljóðfæri Framsfl. alllengi. Því miður verð ég að segja það, að ég er jafnvel enn leiðari yfir þessari embættisveitingu vegna þess að svo ágætur maður eins og Steingrímur Hermannsson, hæstv. ráðh., á í hlut. Ég harma að þetta mikla slys hefur komið fyrir og vona satt að segja að hann láti slíkt ekki henda sig aftur.



Herra forseti. Það fer ekkert á milli mála að langhæfasta umsækjandanum var hafnað, umsækjandanum sem hefur bestu menntunina, mestu reynsluna og lengsta starfsaldurinn hjá flugmálastjórn, 18 ár. En sá sem skipaður var hefur verið þar í tvö og hálft ár. Hæstv. ráðh. segir að hans sé valdið og hann megi beita því að vild. Til hvers, hæstv. ráðh., segir í lögum að ráðh. skuli skipa flugmálastjóra að fengnum tillögum flugráðs? Til hvers stendur það í lögunum? Auðvitað til þess að eftir því sé farið. A. m. k. þegar lögboðnir umsagnaraðilar eru algerlega sammála, eins og hér var raunin á. Flugráð er að mestu kosið af Alþingi. Það er fulltrúi Alþingis. Það er þingkjörin nefnd sem er hunsuð. Það er Alþingi sem er hunsað. Það er oft deilt á skipanir ráðh., embættisveitingar og með mismunandi miklum rökum. En ég man þó ekki til þess að ráðh. hafi gersamlega hunsað algerlega einróma tillögur lögboðinna umsagnaraðila, allra aðal- og varamanna þingkjörins ráðs. Herra forseti. Hér er um herfilega valdníðslu að ræða af hendi hæstv. ráðh. og ber að mínu mati vott um sorglega mikla siðblindu. Og eins og hv. 6. þm. Norðurl. e. sagði, þetta er áfall fyrir íslenska stjórnsýslu, mikið áfall.



Herra forseti. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um flestar þær ræður sem hér hafa verið haldnar. Þær hafa verið málefnalegar flestar, allar nema ein. En út af síðustu ræðu vil ég segja það, að hv. þm. skipaði flugráð það sem nú situr og það voru ýmsir sem undruðust þá skipun. Ég held að sumir hafi talið að þá væri gengið fram hjá hæfileikamanni. Ætla ég ekki að hafa fleiri orð um það. Ég vil segja það vegna orða hv. þm. Árna Gunnarssonar að hann er fyrsti maðurinn sem vefengir að þessi skipan hafi verið lögmæt. Það er sjálfsagt að láta á það reyna. Ég hef ekkert við það að athuga. Ég fullyrði að hún er að öllu leyti lögmæt. Ef hún er ekki lögmæt ber að sjálfsögðu að afturkalla hana. Ég vil taka það fram að ég skal svo sannarlega láta hæfileikamenn njóta sín og tel mig hafa gert það. Ég hef hvað eftir annað sagt að Pétur Einarsson hefur gegnt þessu starfi með ágætum. Hér var gert lítið úr reynslu hans og menntun. Það gerði hv. þm. Garðar Sigurðsson á sinn máta. Hann tók sem sérgrein í lögfræðinni flugmál. Það tel ég út af fyrir sig einnig vera kost. Ég tel það heldur engan ókost að hann hefur unnið mörg störf til lands og sjávar. Kom það úr hörðustu átt að heyra það gagnrýnt á þennan máta. Það er mikill misskilningur að með nýju frv. sé gert ráð fyrir því að leggja flugráð niður og sæmir ekki að flytja mál þannig úr þessum fundarstól. Þetta mál liggur fyrir Ed. Þar er sérstakur kafli um flugráð, þar sem sérstaklega er getið um mikil verkefni flugráðs. Það er náttúrlega alrangt, og ég held að það hafi nú bara verið mismæli hjá hv. þm., að flugráð ætti með því að leggja niður. Staðreyndin er sú, að með þessu frv. er verið að reyna að setja lög um flugráð í þeim anda nánast sem flugráð hefur starfað. Flugráð fer núna með þau verkefni sem ráðh. felur því. Flugráð á að mínu mati ekki að fjalla um daglegt amstur í flugmálastjórn og hefur ekki gert það nema að litlu leyti, svo að þetta er mikill misskilningur. Að verkfræðimenntun hafi verið eðlilegri í þessu sambandi, um það má lengi deila. Fyrrverandi flugmálastjóri, sem allir báru að sjálfsögðu hina mestu virðingu fyrir og treystu, var ekki verkfræðingur. Ég heyrði engan efast um hans hæfileika. Lögin gera ekki þá kröfu að þarna sé um verkfræðimenntun að ræða. Ég er almennt heldur á móti því að í lögum sé sett slík krafa. Ég er á móti því og tel einmitt að þar eigi hæfileikar fremur að ráða en krafa í lögum um ákveðna menntun. Hv. þm. Skúli Alexandersson talaði hér málefnalega og ég hef út af fyrir sig ekkert við það að athuga sem hann sagði. Við erum ekki á sama máli um þessa skipun og ég geri að sjálfsögðu enga athugasemd við það. Hv. þm. sagði að ég hefði leitað til annarra eftir umsögnum - en leiðrétti sig svo einhvern veginn á þann máta að ég hefði farið eftir öðrum umsögnum. Ég leitaði ekki til annarra eftir umsögnum, ég vil láta það koma skýrt fram. Hins vegar hefur þeim sem mjög oft eru kallaðir hagsmunaaðilar, hv. þm. Albert Guðmundsson kallaði þá þrýstihópa, verið talið frjálst að láta sínar skoðanir í ljós, og ég tel alveg sjálfsagt að skoða slíkt einnig þó að lögum samkvæmt hafi þeir ekki tillögurétt. Ég tel t. d. ákaflega mikilvægt að gott samstarf sé með flugmalastjóra og umdæmisstjórum um landið. Þeir hafa, eins og allir vita, mjög mikið saman að sælda og æskilegt að þar sé góð samstaða, engu síður en á milli flugmálastjóra og flugráðs. Ég vil sérstaklega taka fram út af því sem hv. þm. sagði um störf flugráðs að ég gæti í mörgu hælt flugráði, sem nú situr, fyrir góð störf. Flugráð hefur haldið reglulega fundi, skilað af sér ítarlegum tillögum í fjölmörgum málum og góðum fundargerðum. Þær hafa verið glöggar og ég hef verið mjög ánægður með það. Ég get að sjálfsögðu nefnt hér fjölmörg mál, þar sem ég hef farið eftir tillögum flugráðs, en ég hef ekki gert það í öllum tilfellum. Og ef ég sit í þessu embætti áfram vil ég alls ekki lofa því að ég muni gera það í öllum tilfellum. Það var gert töluvert úr því að ég hefði sagt í blaðaviðtali að menn hafi verið látnir skrifa undir. Það má vel vera að það sé ofmælt að menn hafi verið látnir skrifa undir. En var það ekki líka ofmælt að menn eða allir a. m. k. - hefðu boðist til að skrifa undir? Vill ekki hv. þm. segja mér hvort allir hafi boðist til að skrifa undir? Ég hef nefnilega óljósan grun um að það sé ekki alveg 100% .  Um ræðu hv. þm. Alberts Guðmundssonar get ég því miður ekki sagt það sama og ég hef sagt um aðrar ræður. Ég get notað þau orð sem hann notaði um mig. Hún var dæmalaus. Hins vegar vakti hún enga undrun hjá mér, því ég hef löngu vanist þessum stóryrðum hans og ræðum, sem byggðar eru vægast sagt á hálum ís eins og þessi ræða hans. Hann hneykslaðist á því að ég léti undan þrýstihópum og fullyrti að ég hefði borið fram þá skýringu helsta að aðrir hefðu mælt með Pétri Einarssyni. Hins vegar las hann svo seinna í ræðunni ummæli mín úr blöðum, sem ég skrifaði hér niður, að ég hefði sagt: Hins vegar vegur þyngst hjá mér að Pétur Einarsson hefur staðið sig vel í starfi og við erum ánægðir með hann í ráðuneytinu og ég tel ódrengilegt að ganga fram hjá manni sem hefur sinnt þessu starfi aðfinnslulaust þennan tíma. Ég hef hvað eftir annað tekið það fram að þetta réði fyrst og fremst minni ákvörðun. Menn hafa talað hér um flokksskírteini og fullyrt að það hafi ráðið. Ég hef sagt áður: Að öðru jöfnu þá mun sannarlega ekki framsóknarmaðurinn gjalda þess, og gæti þar reyndar vísað í aðra stjórnmálamenn sem hafa látið sér svipuð orð um munn fara. En það sem réði minni ákvörðun var sú staðreynd, sem er staðfest hér af manni eftir mann, að Pétur Einarsson hefur staðið sig vel í starfi. Og þegar hv. þm. var að hneykslast á því að ég hefði sagt að hann hefði gegnt starfi flugmálastjóra, þá las ég upp ummæli hans úr Dagblaðinu, þar sem hann sjálfur talar um það að hann hafi fyrst sem varaflugmálastjóri og svo sem flugmálastjóri sinnt sínu starfi vel. Mér er að sjálfsögðu ljóst að Pétur Einarsson hefur ekki sinnt starfi flugmálastjóra nema skamman tíma. Hins vegar er það alrangt hjá hv. þm. að hann hafi ekki sinnt starfi varaflugmálastjóra nema í tvo mánuði. Hann var skipaður varaflugmálastjóri í ágúst 1980, ef ég man rétt, eins og reyndar kemur fram í þeim gögnum sem flugráð hefur sent frá sér. Hann hefur því sinnt starfi varaflugmálstjóra í tvö ár og 4–5 mánuði. Fyrirgefið, ég held að það hafi ekki verið í ágúst, það var í lok ársins 1980. Hins vegar hefur Pétur Einarsson verið starfandi hjá flugmálastjórn í 41/2 ár. Hann var skipaður fulltrúi í ágúst 1978 svo að hann hefur starfað hjá flugmálastjórn lengur en þann tíma sem hann hefur verið þar varaflugmálastjóri. Ég sagði aldrei að flugráðsmenn hefðu ekki skoðað gögnin. Hér flutti hv. þm. langt mál um það að ég heimtaði að menn kæmu óundirbúnir á fund. Ég hef að vísu setið í flugráði með hv. þm., og hann kom sjaldan undirbúinn á fund og hljóp venjulega af fundi áður en hann var hálfnaður, en ég var einmitt að segja að ég gerði fastlega ráð fyrir því að menn hefðu skoðað þessi gögn, því að þeir fengu þau send heim allir daginn áður, eða á sína skrifstofu. Ég gerði fastlega ráð fyrir því. Ég endurtek hins vegar að ég hefði talið eðlilegt að einhverjar umræður hefðu orðið í flugráði og þeirra hefði þá verið getið í fundargerð. Menn hefðu tjáð sig um hinar ýmsu umsóknir, sem þarna komu fram. en það er ekki. Ég verð að segja það að ég hef óljósan grun um ýmislegt í þessu máli - svo ég noti einnig þau orð sem hv. þm. notaði um mig - ég hef óljósan grun um ýmislegt, en ætla ekki að fara að rekja það hér. Ég endurtek að það sem ráðið hefur mínum gerðum í þessu er það - ég undirstrika og legg áherslu á það - að enginn hefur vefengt það, heldur ekki nú, að Pétur Einarsson hefur sinnt þessu starfi með ágætum þann tíma sem hann hefur verið varaflugmálastjóri, sem er á þriðja ár. Það hefur enginn vefengt það. Það hefur meira að segja komið fram að hann hefur starfað vel með flugráði. Það hefur komið greinilega fram, meira að segja hjá hv. þm. Albert Guðmundssyni. Ég tel ódrengilegt að ganga fram hjá manni, sem sinnt hefur starfinu vel, oft við erfiðar aðstæður, á þriðja ár og starfað hjá flugmálastjórn á fimmta ár.



Herra forseti. Ég held að hæstv. samgrh. sé nú ljóst að þm. eru almennt furðu lostnir yfir þeirri ákvörðun ráðh. sem hér hefur verið á dagskrá. Ég vil taka það fram að málið er ekki um Pétur Einarsson, nýráðinn flugmálastjóra, eða Leif Magnússon. Það þýðir ekkert fyrir ráðh. að ætla að koma sér út úr malefnalegum umræðum um aðgerðir ráðh. í þessu máli. Við skulum halda okkur að því. Ég viðurkenni það hvar og hvenær sem er að ég átti þátt í því ásamt hæstv. samgrh. að Pétur Einarsson var ráðinn til flugráðs á sínum tíma. Ég hef aldrei þurft að sjá eftir því og staðfesti það sem ég hef sagt, að maðurinn hefur staðið sig með prýði í því starfi sem hann var ráðinn til að gegna. En hann hefur aldrei nálægt flugmálastjóraembættinu komið fyrr en fyrrverandi flugmálastjóri, Agnar sálugi Kofoed-Hansen, þurfti á sjúkrahús eða til að leita lækninga. Við erum þá að bera saman annars vegar starfsaldur sem eru 2 ár og 4 mánuðir hjá Pétri Einarssyni og 17–18 ár hjá öðrum. Það fer ekkert á milli mála að þarna er gríðarlega mikill munur á. En annar hefur flokksskírteini, rétta flokksskírteinið, hinn ekki. Ég er alveg sannfærður um það, að ef Henry gamli Ford kæmi hér inn í Ford-umboðið og bæði um vinnu sem bílaviðgerðarmaður yrði hann fyrst spurður hvort hann hefði skírteini. Og þegar hann gæti ekki sýnt að hann væri lærður bifvélavirki, þá fengi hann ekki vinnu. Þetta er nákvæmlega það sama. Ef maður gengur inn í nýtískulegt starf, fag, og hann hefur ekki rétta skírteinið, þá fær hann ekki vinnu. Þá á ég við starfsreynslu, staðfestingu á starfsreynslu og menntun, og það að bera saman starfsreynslu, því margur maðurinn sem er miklu vitrari en ég og vitrari en hæstv. ráðh. hefur sagt að menntun hefjist að námi loknu. Hverjum dettur í hug að bera þetta saman við starfsreynslu og sjálfsmenntun, sem fyrrverandi flugmálastjóri hafði, sem segja má að hafi flutt flugið til Íslands í þeirri mynd sem það er í dag, og byggði upp alla flugvelli og alla aðstöðu sem til er í landinu af miklum dugnaði, meiri dugnaði en stjórnvöld yfirleitt vildu viðurkenna, og hefði gert miklu meira ef hann hefði fengið réttan stuðning? Það er ekki hægt að hlífa sér bak við þann skjöld að ekki hafi fyrrverandi flugmálastjóri verið verkfræðingur. Það er bara ekki hægt. Þetta er eins billegt og að bera sig saman við Bjarna Benediktsson sáluga og hans aðgerðir. Það er alveg furðulegur málflutningur hjá hæstv. ráðh. Virðulegur ráðh. segist hafa vanist stóryrðum hér úr þessum ræðustól frá mér. Hvenær? Ég hef aldrei þurft á því að halda að ræða við ráðh. um hans aðgerðir. Ég hef haft ástæður til þess oft og mörgum sinnum, en ég hef setið á mér. En þegar um það er að ræða að fullyrðingar hans snerta störf mín sem þingkjörins fulltrúa í flugráði, þá er kominn tími til að segja við ráðh.: Gerðu nánari grein fyrir þínum fullyrðingum. Fullyrðingum eins og hér komu fram og ég er reyndar búinn að vitna í, en ég geri það aftur með leyfi forseta: „Mér finnst ákaflega einkennilegt hvernig staðið var að málum í flugráði.“ Hvernig var það einkennilegt? Á hvern hátt var það einkennilegt? Það sem er einkennilegt í málinu er að ráðh. skuli ekki skýra frá því hvernig þessi einkennilegheit áttu sér stað. Nema það sé einkennilegt að menn skyldu koma undirbúnir til fundar. Við sátum í mörg og löng ár saman í flugráði hæstv. ráðh. og ég. Ég minnist þess aldrei að hann hafi hlýtt mér sérstaklega yfir til að vita hvað ég væri vel undirbúinn. Ég lagði það nú ekki heldur á mig að hlýða honum yfir. En við áttum margar góðar stundir saman og vorum yfirleitt sammála. Það var afskaplega gott samstarf okkar á milli. Okkur hefur líklega tekist að fela fávisku okkar í þessum málum ef hann hefur ekki komið undirbúinn. En ég get fullyrt að það kom nú fyrir jafnvel meðan ráðh. sat í flugráði að ég kæmi undirbúinn. Síðan fullyrðir hæstv. ráðh. og ætlar að láta fólk í landinu trúa því: „Einn ráðsmaður skrifar upp till. fyrir fund ráðsins og lætur síðan hina skrifa undir.“ Hvernig dettur hæstv. ráðh. í hug að segja slíkt? Hafa þm. yfirleitt þá reynslu hver af öðrum að þeir láti einn eða annan skrifa undir eða gera yfirleitt það sem þeir ekki vilja gera? Svo heldur hann áfram: „Þeir höfðu ekki einu sinni fyrir því að skoða umsóknirnar.“ Við höfðum ekki fyrir því að skoða umsóknirnar. En það er staðfest hér af hv. varaformanni Sjálfstfl. að ég leitaði einmitt stuðnings í Sjálfstfl., til þeirra sem ég er tilnefndur af hér til hv. Alþingis, um afstöðu til ákvörðunar minnar, sem ég hafði sjálfur komist að eftir að hafa kynnt mér allar þær umsóknir sem lágu fyrir. Ég bar þá ákvörðun undir þingbræður mína og systur til þess að vita hvort mitt mat var rétt eða rangt í þeirra augum. Og það reyndist rétt. Svo fullyrðir ráðh. fyrir alþjóð í virtasta og útbreiddasta blaðinu, Morgunblaðinu, að menn skoði ekki gögn. Hvaðan hefur ráðh. þetta? Ekki svarað. Síðan segir hann að umsóknir hafi ekki einu sinni verið til umræðu á fundinum. Þær voru til umræðu, en flugráðsmenn töldu ekki þörf á því að lesa þær aftur upp, hafa eflaust verið búnir að margfara yfir þær sjálfir heima, enda kom það í ljós. Slíkur málflutningur er ráðh. ekki til sóma. Hann getur kallað það stóryrði eða hvað sem hann vill, þegar hann heyrir sannleikann, því sannleikurinn er oftast nær það sem ráðh. vill síst af öllu fá að heyra. Ég hef ekkert vikið að Pétri Einarssyni í starfi flugmálastjóra. Það er hæstv. ráðh. sem hefur komið að því. En ég vil segja það að hann hefur ekki nokkra reynslu í því, ekki nokkra. Ég vona bara þjóðarinnar vegna, vegna þess að þetta er áríðandi starf, að hann reynist eins vel þar og hann reyndist sem flugvallarstjóri. Þess starfs er ráðherra alltaf að vitna til þegar hann talar um að Pétur Einarsson hafi staðið sig vel.

Var hann ekki varaflugmálastjóri?

Hann var varaflugmálastjóri líka, það er alveg rétt. En við skulum bara fá skilgreiningu á störfum varaflugmálastjóra og flugmálastjóra. Það eru ekki sambærileg störf né heldur ábyrgð, en við skulum vona að Pétur Einarsson reynist maður til að axla þau störf úr því sem komið er. Ég veit ekki hvaða óljósa grun ráðh. var að tala um. Af hverju má ekki þingheimur vita hvað er óljóst? Ég held að ég hafi talað þannig hér áðan að lítið væri eftir ósagt eða óljóst í mínu máli. Það er yfirleitt ekkert óljóst þegar ég þarf að koma skilaboðum til annarra manna, sérstaklega ef þau eru áríðandi. Það sem er óljóst er sú heilaflækja sem býr í kollinum á ráðh. og ekkert annað. Ég vil taka það alveg skýrt fram að ekkert af því sem hefur komið fram hjá ræðumönnum hér í dag snertir persónu Péturs Einarssonar, störf hans eða framtíð. Þó hún sé - og hans væntanlegu störf séu mjög áríðandi þá er það ennþá meira áríðandi að ráðherra Íslands, hver sem hann er hverju sinni, kunni að fara með þau völd sem Alþingi Íslendinga felur honum í hendur.



Herra forseti. Í framhaldi af þeirri umr. sem hér hefur átt sér stað í dag er nauðsynlegt að spyrja hæstv. samgrh. tveggja spurninga. Við fyrri spurningunni vil ég fá afdráttarlaust svar, sem felst í jái eða neii, en hann ræður auðvitað hvernig hann svarar hinni síðari. Fyrri spurningin er þessi: Var skipun í embætti flugmálastjóra pólitísk skipun eða ekki? Ég bið hann að svara já eða nei. Seinni spurningin er þessi: Hverjir eru „við í ráðuneytinu“ sem vitnað hefur verið til? Ég vildi gjarnan fá svör við því líka.



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður. Það er komið að lokum þessarar umr. utan dagskrár, sem hefur tekið ærinn tíma af störfum okkar á hinu háa Alþingi. Ég tel ástæðu til þess, eftir að þessi umr. hefur farið fram, að draga það skýrt fram sem hefur komið í ljós. Það ber enginn brigður á að stöðuveitingavaldið er hjá hæstv. ráðh., en hins vegar er öllum, sem hafa tekið til máls, ljóst að með það vald var farið öðruvísi af hæstv. ráðh. en gera má ráð fyrir að eðlilegt sé. Það er ljóst af lögum, sem um þessi mál fjalla, að þeir menn sem starfa í flugráði eru annars vegar kjörnir menn af löggjafarþingi þjóðarinnar og hins vegar menn með sérstaka þekkingu á flugmálum. Þess vegna er, þegar aðili eins og flugráð kemst að einhuga niðurstöðu, algjörlega útilokað að um pólitíska niðurstöðu sé að ræða, sem hallist að einum flokki. Þetta nefni ég sérstaklega vegna þess að hæstv. ráðh. vitnaði til annarrar stöðuveitingar, þar sem um var að ræða prófessorsembætti. Ef ég man rétt varð ekki samhljóða niðurstaða um prófessorsstöðu í guðfræðideild. Þar var ekki um kjörna fulltrúa að ræða, heldur fulltrúa sem höfðu verið skipaðir og höfðu þar umsagnaraðild. Það er allt annað mál. Það kemur sem sagt í ljós að jafnvel flokksbræður hæstv. ráðh., sem sæti eiga í flugráði og eru varamenn þar, komust að sömu niðurstöðu eftir umhugsun og þeir hv. þm. sem hér hafa talað og eiga sæti í flugráði. Hæstv. ráðh. fer hins vegar algjörlega gegn þessari niðurstöðu. Ég staðhæfi að það er ákaflega fátítt, en viðurkenni að mikill kjarkur býr að baki, enda hefur hæstv. ráðh. sýnt ærinn kjark í málefnum flugs hér á landi á undanförnum árum. en ekki held ég að allir séu sammála um að allar hans ákvarðanir hafi verið réttar. Um það ætla ég ekki að fjalla hér og nú. Hitt, sem hefur komið fram í þessum umr. og ber að undirstrika, er það, að aðdróttanir hæstv. ráðh. í garð flugráðs eru með öllu tilhæfulausar. Aðdróttanir hæstv. ráðh. um óvönduð vinnubrögð hafa verið hraktar hér lið fyrir lið. Hæstv. ráðh. lét að því liggja að menn hefðu verið píndir, þeir hafi verið látnir skrifa undir plagg. - Ja við skulum hverfa frá orðinu „píndir", en hæstv, ráðh. orðaði það þannig, að einn ákveðinn flugráðsmaður hafi látið aðra skrifa undir. Í því felst auðvitað sú aðdróttun, að það hafi nánast farið fram gegn vilja hinna mannanna. Það er verið að gefa í skyn að menn hafi ekki fengið tækifæri til að kynna sér umsóknir, einn flugráðsmaður hafi síðan komið og látið hina skrifa undir ákveðna tillögu. Þetta eru aðdróttanir sem ekki eru hæstv. ráðh. sæmandi, og hér hafa þær verið hraktar eftirminnilega. Slíkar aðdróttanir í blöðum eru auðvitað ekki drengilegar, svo að ég noti orðbragð hæstv. ráðh., sem hann grípur oft til þegar hann á erfitt um rökstuðning. Ég vona, herra forseti, að umr. um þetta mál verði lexía sem draga megi lærdóm af, en ekki fordæmi fyrir aðra ráðh. eða hæstv. ráðh. sjálfan, hvernig standa skuli að embættaveitingum í framtíðinni.



Herra forseti. Það er aðeins út af spurningum hv. þm. Árna Gunnarssonar. Ég hef svarað mjög ítarlega hvað réð því að ég skipaði Pétur Einarsson. Svar mitt við fyrri spurningunni er því nei. Það var alls ekki stjórnmálaskoðun sem réð þar. Hins vegar hef ég hvað eftir annað sagt og hef hér endurtekið, að öðru jöfnu munu menn ekki gjalda þess að vera framsóknarmenn. Ég ætla ekki að fara að telja hér upp menn í ráðuneytinu. Þar eru náttúrlega þeir menn sem hafa fjallað um flugmálin m. a. Ég sé ekki ástæðu til að fara að tíunda það hér. Hér nefndi hv. fyrirspyrjandi að það mundi vera næstum því einsdæmi að gengið sé gegn einróma till. Svo ég vísi nú aftur í orð doktors Bjarna Benediktssonar, þá upplýsi ég til fróðleiks að dr. Björn Þórðarson mun hafa veitt Sigurbirni Einarssyni embætti gegn eindregnum till. allrar guðfræðideildar. Ég skal ekki segja hvorir eru marktækari guðfræðingarnir eða alþm., en þarna er þó a. m. k. eitt dæmi sem ég hef hér við hendina.  En menn hafa hneykslast á því að ég vísa hér í Bjarna Benediktsson. Bjarni var að sjálfsögðu með hinum allra mætustu stjórnmálamönnum sem hér hafa verið. Ég vísa fyrst og fremst til hans lögskýringa, sem hér eru. Það er meira, sem ég held að hv. þm. ættu að kynna sér. um skyldur ráðh. í slíku sambandi. Og ég vil segja það að lokum, að ég verð hvorki gúmmístimpill í hendi hv. þm. Alberts Guðmundssonar né neins annars. Hann verður að finna þá sjálfur.



Herra forseti. Þetta hafa verið nokkuð fróðlegar umr. og margt hægt að lesa út úr þeim um ýmislegt. En að gefnu tilefni, af því að menn voru að tala um vönduð vinnubrögð o. s. frv., langar mig til að bera upp þá fyrirspurn til hæstv. ráðh. hvort flugráð hafi í sínum vönduðu vinnubrögðum gefið honum umsögn um allar umsóknir um embætti flugmálastjóra eða umsögn um alla umsækjendur. Þetta finnst mér mjög mikilvægt að fá fram í umr., vegna þess að það er talað mikið um að það hafi verið vönduð vinnubrögð og úr vöndu að ráða. Þetta er mikilvægt embætti og margir hæfir menn, eins og hér hefur komið fram. Þess vegna finnst mér nauðsynlegt að fá að vita um hvort flugráð hafi gefið umsögn um alla umsækjendur.



Herra forseti. Ég verð að fá að svara fyrir félaga mína. sem ráðh. heldur áfram að bera þeim orðum að þeir séu verkfæri í mínum höndum, mínir fulltrúar, gúmmístimplar.

Ég sagði: Ég er ekki gúmmístimpill.

Nei, en það voru hinir sem ég réði.

Ég hef aldrei sagt það.

Þetta er óheiðarlegur málflutningur og á að hætta. Hitt er annað mál, að flugráð svaraði og gaf ráðh. þær umsagnir sem var beðið um.



Herra forseti. Aðeins út af þeim orðum sem hv. l. þm. Vesturl. hafði um vinnubrögð okkar í flugráði og kom þá með fyrirspurn um hvort við hefðum ekki gefið umsögn um alla umsækjendur. Tilætlun samkvæmt lögum er sú, að við gerum tillögu um hvern skuli ráða. Við eigum ekki að raða mönnum upp í röð eða flokka í gæðaflokka. Ég held að áður en að hv. 1. þm. Vesturlands tekur sig til og heldur að hann sé að veita flokksbróður sínum í ráðherrastól einhvern stuðning með svona fyrirspurnum ætti hann frekar að kynna sér hvert er starfssvið flugráðs.



Herra forseti. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að fram komi vegna fyrirspurnar hv. þm. Alexanders Stefánssonar, að þeir menn, sem skoðað hafa umsóknir, sem bárust um þessa tilteknu stöðu, eru þeirrar skoðunar - og nú vil ég skora á hv. þm. að lesa umsóknirnar, það er auðvelt að fá þær, að a. m. k. þrír umsækjenda hafi verið hæfari til starfsins en sá sem hlaut það.