Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá Nd., hlaut þar afgreiðslu fyrir skömmu. Í frv. er ráð fyrir því gert, að þau lagaákvæði, sem gilda eigi um byggingarsamvinnufélög, skuli verða sérstakur kafli í l. um Húsnæðismálastofnun ríkisins, við hliðina á köflunum um byggingarsjóð verkamanna og verkamannabústaði, og gildandi lagaákvæði um húsnæðismál verði þannig sameinuð í einum lagabálki. Frv. er samið af n., sem félmrn. skipaði á s.l. ári, og voru í þeirri nefnd m.a. fulltrúar fyrir byggingarsamvinnufélögin, menn kunnugir þeirri starfsemi. Starfsemi byggingarsamvinnufélaganna hefur dregizt heldur saman á undanförnum árum og sum ákvæði gildandi l. orðið óvirk og lítið orðið um það, að þau önnuðust aðra þætti byggingar málanna en útvega ríkisábyrgðir fyrir byggingarsamvinnufélögin. Í þessu frv. er hins vegar gert ráð fyrir því, að þessi þáttur byggingarsamvinnufélaganna falli niður og verði ekki á þeirra vegum, heldur taki veðdeild Landsbankans að sér að útvega ríkisábyrgðir fyrir byggingarsamvinnufélög. Ég tel það óþarfa vafstur fyrir byggingarsamvinnufélögin sjálf að fást við það mál, en eðlilegt, að veðdeild Landsbankans annist þann þátt. Að öðru leyti skal ég skýra frá því, að ég tel eftirfarandi atriði vera helztu breytingarnar frá gildandi löggjöf um starfsemi byggingarsamvinnufélaga. Það eru í fyrsta lagi í þessu frv. skýrari ákvæði um tilgang og afmörkun verksviðs byggingarsamvinnufélaganna. Í öðru lagi er kveðið nánar en áður á um réttindi og skyldur félagsmanna gagnvart byggingarsamvinnufélagi og í því efni stuðst við reglur og ábendingar forsvarsmanna byggingarsamvinnufélaga og annarra, sem n., sem frv. samdi, ræddi við. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir, að stofnsjóðsinnistæður verði ávaxtaðar í byggingarsjóði ríkisins, njóti þar vísitölutryggingar og veiti með tilteknum skilyrðum rétt til viðbótarlána úr sjóðnum. Í fjórða lagi er felld niður samábyrgð félagsmanna í sambandi við veðlán. Í þess stað er gert ráð fyrir, að hver félagsmaður sé ábyrgur fyrir sínum hluta af láni. Í fimmta lagi er stórlega dregið úr þeim kvöðum, sem á íbúðum félagsmanna hvíla í sambandi við sölu og leigu. Í sjötta lagi er gert ráð fyrir sérstöku varasjóðstillagi til eflingar fjárhag og starfsemi félaganna. Í sjöunda lagi er lagt til í frv., að ákvæðið um hluta ríkisábyrgðasjóðs sé fellt niður. Það var í frv. upphaflega, en það var ein af breytingunum, sem gerð var í Nd. Í áttunda lagi er svo kveðið á um skyldur Húsnæðismálastofnunar ríkisins til að veita byggingarsamvinnufélögum aðstoð í þeirra starfi og hafa eftirlit með starfsemi þeirra. Þetta held ég, að séu meginefnisatriðin, sem í frv, felast, og tel ég, að þau séu öll mjög eðlileg og líkleg til þess að greiða fyrir starfsemi þeirra með eðlilegum hætti. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta frv., en legg til, herra forseti, að því verði að umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Á undanförnum árum hefur oft verið að því innt hér á Alþ. og till. verið uppi um það, að opnaðar væru leiðir frekar en er í húsnæðismálalöggjöfinni til að greiða fyrir sveitarfélögum um byggingu leiguhúsnæðis. Það er meginefni þessa frv. að bæta aðstöðu sveitarfélaga til þess að standa fyrir byggingu íbúðarhúsnæðis til leigu. Aðalefnið er, að heimilað verði að veita lán til byggingar leiguíbúða á vegum sveitarfélaga og megi lánin nema allt að 80% af byggingarkostnaði, enda hafi þá hlutaðeigandi sveitarfélag ekki byggt íbúðir samkv. 1. gr. l. nr. 97 frá 22. des. 1965 og íbúar sveitarfélagsins ekki átt kost á íbúðum, sem þar um ræðir. Það eru því öll önnur sveitarfélög á landinu, sem öðlast rétt samkv. þessu frv., en Reykjavík og nágrenni, sem notið hefur lagaákvæðanna um byggingar þær, sem framkvæmdar hafa verið í Breiðholti. Þessi lán skulu vera veitt til 33 ára og vera afborgunarlaus fyrstu 3 árin, en eiga síðan að endurgreiðast á 30 árum. Þetta eru nákvæmlega sams konar kjör og gilda um lánveitingar vegna Breiðholtsframkvæmdanna, og má líta á þetta mál sem jafnréttismál landsbyggðarinnar, miðað við þá aðstöðu, sem Reykjavík og Reykjavíkursvæðið hafa notið á undanförnum árum í sambandi við byggingarframkvæmdirnar í Breiðholti. Að öðru leyti skulu lánskjörin vera hin sömu og hjá byggingarsjóði ríkisins. Þetta frv. er þó þeim takmörkunum háð, að hér er heimilað, að þessi lánskjör nái til allt að 1000 íbúða, og byggingartíminn, sem reiknað er með innan ramma frv. næstu 5 ár. Reglugerðarákvæði skulu svo sett um nánari útfærslu þessa. Þetta er meginefni frv., en einnig er ákvæði um það, að fastar lánsupphæðir skulu hækka úr 600 þús. í 800 þús., en nema þó aldrei meira en 3/4 hlutum verðmætis íbúðar. Ég býst við, að menn geri sér það ljóst, að hér er um mjög ríflegar auknar fjárveitingar að ræða til fyrirgreiðslu þess, að byggt verði íbúðarhúsnæði til leigu á vegum sveitarfélaga, þar sem slíkt húsnæði er talið vanta. Væri um íbúð að ræða, sem kostaði 2 millj. kr., yrði þarna veitt lánsfé samkv. frv., sem næmi tvöfaldri lánsupphæðinni 800 þús., þ.e.a.s. 1600 þús. kr. Þannig er mjög auðveldað að komast af stað með húsnæðið, en ætlunin er, að sveitarfélagið leigi síðan húsnæðið ágóðalaust, en væri að sjálfsögðu, þegar menn hefðu ákveðið sig um það að verða kaupendur að slíkum íbúðum, að mínu áliti heimilt að selja slíkt leiguhúsnæði íbúum sveitarfélagsins. Þetta er til þess að bæta úr því, að hægt sé að fara af stað í sveitarfélagi með byggingu íbúðarhúsnæðis, þó að einstaklingar hafi ekki gefið sig fram til þess að ákveða sig sem kaupendur að íbúð þegar í stað. Önnur efnisatriði eru ekki í þessu frv. Þau eru þessi tvö, sem sé hækkun á lánsupphæð úr 600 þús. upp í 800 þús. og heimild fyrir sveitarfélög að njóta lánskjara samkv. 1. gr. frv. til þess að koma upp íbúðarhúsnæði til leigu. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og félmn.



Herra forseti. Mér þykir rétt að segja nokkur orð um þetta mál þegar við 1. umr. Eins og hæstv. félmrh. lýsti, varðar þetta frv. tvö atriði. Í 1. mgr. 1. gr. frv. er gert ráð fyrir, að hin almennu íbúðarlán byggingarsjóðs ríkisins verði 800 þús. kr. á íbúð og hækki um 200 þús. úr 600 þús. kr. Ég hef fyrr á þessu þingi borið fram þáltill. um, að þessi upphæð verði hækkuð úr 600 þús. kr. í 900 þús. kr., en samkv. gildandi l. hefur húsnæðismálastjórn heimild til slíkrar hækkunar með samþykki félmrh. Þessi þáltill. var borin fram í des. s.l. og hafði þau góðu áhrif, að rétt stjórnvöld fóru að rumska og hækkuðu upphæðina úr 600 þús. kr. í 800 þús. kr., eins og hér er lagt til til staðfestingar. Ég hef bent á áður í sambandi við þessa umgetnu þáltill. mína, að hér sé ekki nóg að gert, vegna þess að raungildi íbúðarlánanna minnki, þ.e.a.s. íbúðarlánin séu eftir þessa hækkun ekki eins mikill hluti af byggingarkostnaði íbúðar og var, þegar 600 þús. kr. voru ákveðnar í maí 1970. Og ég hef haldið því fram, að það ætti að vera hægt að hækka þetta hámark íhúðarlánanna til samræmis við byggingarkostnað án þess að efla tekjustofna byggingarsjóðsins, vegna þess að um leið og byggingarkostnaðurinn hækkar, hækka þær fjárhæðir, sem gildandi tekjustofnar veita byggingarsjóði ríkisins. Ég á þar við launaskattinn og skyldusparnaðarféð. Hæstv. félmrh. hefði því átt að gegna þeirri frumskyldu sinni í fyrsta lagi að gera ráðstafanir til þess, að lánin hækkuðu í samræmi við hækkun byggingarvísitölunnar, eins og gildandi lög gera ráð fyrir. Og fyrst hann hefur látið það farast fyrir, hefði hann átt að sjá sóma sinn í að gera þá bragarbót að leggja það til nú í þessu frv. En hvorugt gerir hæstv. ráðh. Ég geri ráð fyrir því, að hann muni standa hér upp á eftir og segja, að það sé ekki til fjármagn til slíkra ráðstafana, því að ekki skorti hann viljann. En víkjum þá að spurningunni um fjármagnið. Hæstv. ráðh. var ekki lengi búinn að vera í sinni núverandi stöðu sem æðsti maður húsnæðismálanna, þegar hann fór að lofa því, að hann mundi beita sér fyrir eflingu tekjustofna byggingarsjóðs ríkisins. Hann marglýsti þessu yfir á síðasta Alþ. og sérstaklega á síðustu dögum þingsins, þegar hann kom þá, eins og nú, í þessa hv. d. og ætlaðist til þess, að d. afgreiddi svo veigamikil mál sem húsnæðismálin í einu hendingskasti. Það eru einhver álög á þessum hæstv. ráðh. að koma með hin þýðingarmestu mál í hans málaflokki undir slíkum kringumstæðum. Ég skal ekkert segja, hvað veldur, en það er ástæða til að mótmæla slíkum vinnubrögðum. En hvað um fjármagnsmöguleika byggingarsjóðs ríkisins? Á síðasta Alþ. lýsti hæstv. félmrh. því yfir, að það væri stórkostleg vá fyrir dyrum í þessum efnum, það vantaði hvorki meira né minna en 500 millj. kr. í byggingarsjóð ríkisins á árinu 1972, til þess að hann gæti staðið við eðlilegar skuldbindingar. Og hæstv. ráðh. átti ekki nægilega stór orð til þess að áfellast viðskilnað viðreisnarstjórnarinnar í þessum efnum. Það mátti til sanns vegar færa, að það væri ekki góður viðskilnaður, ef svo var gengið frá tekjustofnum byggingarsjóðs ríkisins, að slíkar upphæðir vantaði. En á þessu hamraði hæstv. félmrh. og gaf auðvitað loforð á báðar hendur um, að úr þessu yrði bætt. Þetta var á síðasta þingi. Á núv. þingi snýr hæstv. ráðh. algerlega við blaðinu og flytur mikla ræðu um það í Sþ. í febr. s.l., hve vel hann hafi staðið sig í húsnæðismálunum, það hafi verið hægt að fullnægja á árinu 1972 öllum eðlilegum umsóknum á eðlilegum tímum um lán úr byggingarsjóði ríkisins. Og auðvitað vildi hæstv. ráðh., að honum væri þakkað fyrir þetta. En hann gleymdi auðvitað að geta þess eða hugsaði kannske ekkert út í, að það, sem hafði raunverulega verið afrekað á árinu 1972 í þessum efnum, var gert að óbreyttri löggjöf hvað snertir tekjustofna byggingarsjóðs ríkisins, þannig að allt, sem hann hafði sagt á fyrra þingi um viðskilnað viðreisnarstjórnar í þessum efnum, reyndist fleipur eitt, því að staðreyndirnar töluðu sínu máli. Hæstv. ráðh. skýrði frá því á þessu þingi, að með óbreyttum tekjustofnum hefði verið hægt að gegna eðlilegri útlánaskyldu byggingarsjóðs ríkisins. Nú finnst mér, þó að ekki væri nema með tilliti til þessa, sem ég hef nú greint frá, að hæstv. ráðh. beri nokkur skylda að gera hv. d. nokkra grein fyrir því, hvernig þessi mál standa nú, og geri grein fyrir því, hvers vegna hann leggur til, að raungildi íbúðarlánanna víki frá því, sem var 1970, þrátt fyrir það að augljóst er, að um leið og byggingarvísitalan hækkar, dýrtíðin vex, afla aðaltekjustofnar byggingarsjóðsins hærri fjárhæða til ráðstöfunar. Mér finnst, að hæstv. ráðh. geti ekki komizt hjá því að gera nokkra grein fyrir þessu máli. Ég sagði í upphafi máls míns, að ég ætlaði að segja aðeins nokkur orð hér við 1. umr. Ég læt því þetta nægja um þetta atriði. En ég get ekki látið vera að víkja einnig nokkrum orðum að efni 2. mgr. 1. gr. þessa frv. Það er, eins og hæstv. ráðh. gerði grein fyrir, um það, að sveitarfélög verði aðstoðuð við byggingu leiguíbúða, það verði gert með því að veita þeim í því skyni 80% lán miðað við byggingarkostnað og lánin verði til 33 ára og afborgunarlaus fyrstu 3 árin, en endurgreiðist síðan á 30 árum, þ.e.a.s. hér gilda sams konar kjör og um byggingar framkvæmdanefndar byggingaráætlunar ríkisins í Breiðholtinu. Hæstv. ráðh. sagði hér áðan, að oft hefði verið talað um að greiða fyrir sveitarfélögum um byggingu leiguíbúða. Þetta er rétt. Það hefur oft verið rætt um þetta, og m.a. á Alþ., og hæstv. ráðh. sagði, að í málefnasamningi ríkisstj. væri gert ráð fyrir aðgerðum í þessu efni. En hæstv. ráðh. gleymdi að geta þess, að á síðast Alþ. var samþ. þáltill. þess efnis, að ríkisstj. legði fyrir Alþ. frv. til l. um útvegun fjármagns og útlán þess til sveitarfélaga og annarra þeirra aðila, sem byggja vilja leiguíbúðir. Þetta samþykkti síðasta Alþ. Það var engin tilviljun, að þetta átti ekki einungis við sveitarfélögin, heldur alla aðra aðila, sem höfðu áhuga, vilja eða getu til þess að byggja leiguíbúðir. Það fór fram sérstök atkvgr. í Sþ. um, hvort það væri vilji Alþ., að fyrirhugaðar ráðstafanir væru einungis bundnar við sveitarfélög eða við alla byggingaraðila. Við hv. 1. landsk. þm. bárum fram brtt. við þáltill. um þetta efni, þar eð till. gerði upphaflega ekki ráð fyrir þessu. En það kom fram skýr vilji Alþ. í þessu efni. Það var ekki óeðlilegt, vegna þess að svo sjálfsagt sem það er að aðstoða sveitarfélög í þessu efni, kann að vera, að sveitarfélögunum komi enn betur, að það sé möguleiki fyrir aðra aðila að vinna þetta sama verk. Í sjálfu sér er það ekkert kappsmál fyrir sveitarfélögin sjálf að standa í slíkum framkvæmdum og taka á sig fjárhagslegar skuldbindingar í þessu efni fram yfir það, sem sveitarfélögin þurfa að standa undir. Þess vegna kann það að vera bjarnargreiði við sveitarfélögin að hafa ekki opinn möguleika til þess, að allir aðilar geti notið þessarar aðstoðar, sem hér er lagt til, að verði veitt. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðh.: Er það kannske svo, að honum hafi sézt yfir yfirlýstan vilja Alþ., eins og hann kom fram á síðasta þingi, og þess vegna láðst að bera fram frv. sitt eins og Alþ. lagði fyrir, hvað þetta varðar? Eða er það af ásettu ráði, sem hæstv. ráðh. leyfir sér að hunza svo ákveðinn vilja hv. Alþ., eins og hann kom fram á síðasta þingi? Hvað liggur þá til grundvallar flutningi þessa frv., ef það er svo úr garði gert, að það kann að vera, að það geti verið bjarnargreiði við sveitarfélögin undir vissum kringumstæðum? Hverjum er þá hæstv. félmrh. að þjóna í þessu efni? Mér finnst rétt að spyrja þessara spurninga þegar við 1. umr. En þá kemst ég ekki hjá því að spyrja annarar spurningar vegna þessa þáttar frv. Hefur hæstv. félmrh. fyrirætlanir uppi um að efla tekjustofna byggingarsjóðs ríkisins til þess að mæta hinum auknu þörfum, sem hljóta að fylgja því að samþykkja þessa sérstöku fyrirgreiðslu vegna leiguíbúða? Ef hæstv. ráðh. hefur fyrirætlanir uppi um þetta, hverjar eru þær fyrirætlanir? Ég vil ekki trúa öðru en hann hafi einhverjar fyrirætlanir. Ég vil ekki ganga út frá því, að þetta eigi einungis að vera sýndarfrv., sem í framkvæmd þýði það, að þetta hafi litla sem enga þýðingu fyrir sveitarfélögin í landinu, eða þá að fjármagn í þessu skyni verði tekið af því, sem fyrir er og gangi út yfir aðrar þarfir, sem byggingarsjóðurinn þarf að sinna, finnst mér, að ekki megi minna vera en að hæstv. ráðh. gefi upplýsingar um svo veigamikil atriði sem þessi, sem ég hef núna spurt um. Og ég hef spurt um það nú þegar við 1. umr., til þess að n. sú, sem tekur málið til meðferðar, geti athugað það m.a. í ljósi þeirra upplýsinga, sem hæstv. ráðh. ætti að gefa um þau efni, sem ég hef nú spurt um.



Herra forseti. Það er nú svo áliðið þings, að af þeirri ástæðu ásamt öðrum er ég alveg ófáanlegur til þess að eyða tíma í að munnhöggvast við þennan hv. þm. Hann hefur búið sér til „kepphest“, sem heitir húsnæðismál, og á þeim „kepphesti“ verður hann að fá að ríða óáreittur af mér. Þar með læt ég útrætt um hans löngu ræðu, sem hann lofaði þó, að skyldi verða stutt. Það er rétt, að ég legg til í þessu frv., að lögfest verði 800 þús. kr. lánsupphæð til íbúðar sem almenn regla í húsnæðismálalöggjöfinni, en fram til síðustu áramóta var upphæðin 600 þús. Hæstv. þm. segir, að hann muni leggja til, að þetta verði 900 þús., rökstutt með því, að það sé til nóg fé í byggingarsjóði ríkisins til að standa undir slíkum lánveitingum, því að ýmsir tekjustofnar byggingarsjóðs ríkisins fari hækkandi með vaxandi dýrtíð og hækkuðum launagreiðslum í landinu, t.d. launaskatti. Þetta er rétt. En það er líka aukin byggingarþörf í landinu og fleiri sem byggja, en áður. Byggingarmálin voru í mikilli lægð 2–3 s.l. ár, bæði að því er snertir almenna byggingarlánakerfið, þar voru tiltölulega færri íbúðir byggðar á þeim árum en eðlilegt var, en sú tala jókst mjög á s.l. ári, og einnig lágu byggingar verkamannabústaða alveg niðri nokkur undanfarin ár. Nú er að lifna yfir þeirri byggingarstarfsemi á ný og verður byggt á 19 stöðum a.m.k. á þessu ári. Ég efast því um, að það sé fyllilega rétt hjá honum, að byggingarsjóðurinn standi undir 900 þús. kr. lánsfjárhæð til einstaklings sem íbúðarkaupanda. En ef mark er á því takandi hjá hv. þm., ætti hann ekki að hafa verulegar fjárhagsáhyggjur af sjóðnum, þó að eitthvað færi til byggingar leiguíbúðarhúsnæðis, því að það ætti að vera einhver afgangur handa þeim þætti. Ég geri því ekki skóna, að þó að þetta frv. verði samþ., verði a.m.k. á árinu 1973 um mjög mikil viðbótarútgjöld að ræða, því að að einhverju leyti kemur bygging leiguíbúðarhúsnæðisins í stað annarra byggingarþátta, sem annars væru framkvæmdir. Ég hef að vísu gert mér grein fyrir því, að það muni geta komizt af stað einhverjar byggingar samkv. þessum lögum, ef samþ. verða nú, en varla verður það svo, að það verði af fullum krafti. Það þarf nokkurn tíma til að undirbúa tæknilega slíkar byggingar, og við skulum segja, að þó að það tæki ekki nema 2–3 mánuði, er komið fram á síðsumar, og byggingartíma úti um landið lýkur í sept.-okt. Ég held því, að á þessu ári verði ekki um stórupphæðir að ræða, sem leggist á byggingarsjóðinn að auki vegna þessa frv. En væri um meðaltalið að ræða, væru það 200 íbúðir, sem gæti komið til greina, að byggðar yrðu að meðaltali. Ég geri ráð fyrir, að sú tala yrði mun lægri á þessu ári, en þá aftur yfir 200 íbúðir á hverju hinna fjögurra áranna, en gert er ráð fyrir, að heimilt sé að byggja alls 1000 íbúðir. Ég er fús til að játa, að það væri vafalaust æskilegt að geta haft lánsupphæðir til þeirra, sem byggja, 900 þús. kr., jafnvel milljón. En þó er það nú svo, að þá kemur að öðrum takmörkunum, og það er það, undir hve háum lánum byggjendurnir geta risið. Það fer að verða erfitt fyrir marga, þegar komið er yfir 800 þús. kr. lán, að rísa undir þeirri lánsupphæð, hvað þá hærri. En svo kemur það líka til, að nú hafa opnazt nokkuð almennt aðrar leiðir til lána fyrir húsbyggjendur, þ.e. fyrir alla þá, sem eru í lífeyrissjóðum, ef þeir fá þar lán í viðbót við það, sem þeir fá úr byggingakerfinu. Þannig er hlutur byggjenda ekki jafnrýr og hann var, meðan allir urðu eingöngu að binda sig við þá upphæð, sem úr veðlánakerfinu fékkst. Mín till. er sem sé sú, að þessi upphæð verði nú ákveðin 800 þús. kr. Hins vegar er í frv. ákvæði um það, að lögfestu upphæðinni megi breyta árlega héðan í frá, samkv. þessu frv., en hefur ekki verið hagganlegt nema á tveggja ára fresti. Það gerir það að verkum, að það geta orðið örari breytingar á þessari ákveðnu upphæð. Hún væri í þessu tilfelli ekki ákveðin nema bara fyrir yfirstandandi ár. Það er svo talað um, að það sé æskilegt, að heimildin til þess að standa fyrir byggingu leiguíbúðarhúsnæðis verði ekki bundin eingöngu við sveitarfélögin. Ég held fast við það, að það eigi eingöngu að fela þetta sveitarfélögum að þessu sinni. Hér er um að ræða, eins og ég áðan sagði, að leggja fram lánsfé til íbúðar, kannske að upphæð 1,6 millj. kr. Það er mikið fé, og það á sannarlega ekki að fara í hendur þeirra, sem byggja íbúðir til þess að braska með þær. Það á ekki að fara til neinna þeirra, sem byggja eingöngu íbúðir og húsnæði í ágóðaskyni fyrir sjálfan sig. Ég treysti því, að sveitarfélögin séu sá rétti aðili til að standa fyrir byggingu íbúðarhúsnæðis, sem ekki eigi að fara í brask, en eigi að leigjast fyrst í stað á réttri leigu, sem skilar ekki neinum ágóða, og síðan, þegar leigjendur hafa ákveðið sig um kaup, sé þetta selt ágóðalaust. Hvaða líkur eru til þess, að menn, sem byggja íbúðir með það fyrir augum að hagnast á því, standi í því að byggja leiguhúsnæði, sem á að leigjast út eða seljast ágóðalaust? Ég sé ekki nokkra minnstu ástæðu til þess. En ef þeim væri heimilað að fara inn í þetta, væri sem sé boðið upp á það, að meira eða minna af þessu húsnæði færi í brask, og það er ekki ætlun mín. Ég tel því, að frv. væri stórspillt með því, ef farið væri inn á þá braut að heimila einnig að veita framkvæmdalán einstaklingum, sem bara byggja til þess að selja eða leigja út húsnæði. Það þarf að vera opinber aðili, sem er ábyrgur fyrir því, að þessi framkvæmd nái tilgangi sínum. Hins vegar vil ég taka það fram, að ef sveitarfélag eða sveitarstjórn á þess kost, að einhver félagslegur aðili eða t.d. atvinnurekandi vilji útvega leiguhúsnæði fyrir sitt fólk, hygg ég, að þá sé hægurinn hjá að gera samkomulag við sveitarstjórnina um það, að sá aðili, sem ætlað er, að verði þjónað með þessu, legði fram þau 20%, sem leggja þarf fram, eða gerði leigusamning við sveitarfélagið og endurleigði síðan sínu fólki íbúðirnar. Ég held, að þetta geti komið öllum að gagni, sem þörf hafa fyrir svona úrlausn á húsnæðisvandamálunum, en sjálf framkvæmdin á löggjöfinni eigi ekki að vera í margra höndum, heldur eingöngu sveitarstjórnanna. Ég legg því áherzlu á það, að hvorki verði farið að bera fram og samþykkja hér brtt. við frv., sem gætu stofnað því í þá hættu, að það næði ekki fram að ganga. Ég trúi því ekki, að fyrir hv. þm. vaki það að bregða fæti fyrir þetta frv., og af þeirri ástæðu einni ætti hann að minni hyggju að taka sína fyrirhuguðu brtt. til baka. Í öðru lagi tel ég, að þær brtt., sem hann hefur hér nefnt, mundu spilla frv. og bjóða þeirri hættu heim, að þetta leiguhúsnæði, sem þá yrði byggt, yrði að einhverju leyti látið út í braskið.



Herra forseti. Ég lagði nokkrar spurningar fyrir hæstv. félmrh. hér áðan  Ég hef í raun og veru ekki miklu að svara hæstv. ráðh., þegar hann í raun og veru segir ekkert, sem hönd er á festandi, víkur að nokkrum atriðum í óðagoti og af handahófi, svo að maður segi ekki á handahlaupum. Hæstv. ráðh. sagði, að nú væri að lifna yfir byggingarsjóði verkamanna. Það er alveg rétt. Er það vegna hans tilverknaðar? Lög um byggingarsjóð verkamanna voru endurskoðuð og þeim var gerbreytt árið 1970. Síðan hæstv. ráðh. tók við stjórn húsnæðismálanna, hefur ekkert verið gert í þessum málum. Löggjöfin hefur verið framkvæmd, og svo virðist sem þessi löggjöf og þær miklu breytingar, sem gerðar voru 1970, ætli að reynast vel. Varðandi möguleikana á að standa undir skuldbindingum, sem gert er ráð fyrir með aðstoð þeirri, sem felst í 2. mgr. 1. gr. frv., lét hæstv. ráðh. í það skína, að það væri ekki mikið að óttast í því efni, vegna þess að það tæki langan tíma að undirbúa þessi mál. Manni skildist, að það kæmi ekki til fjárútláta af þessum sökum fyrr en eftir marga mánuði eða á næsta ári. Kann að vera, að þetta séu rök í augum hæstv. ráðh., sérstaklega ef hann gengur út frá því, að það muni aldrei koma til þess, að hann beri ábyrgð á framkvæmd þessara mála á næsta ári. En það er nokkuð ábyrgðarlaust að segja þessi orð hér og ætlast til þess, að menn taki þau alvarlega sem rök í þessu máli. Þá var önnur rúsínan í pylsuendanum hjá hæstv. ráðh. Hann sagði, að það væru takmörk fyrir því, undir hve hárri upphæð lántakendur gætu staðið. Jú, auðvitað eru alltaf takmörk fyrir því. En eru það rök í þessu máli, að það sé hyggilegt að lækka raungildi hinna almennu íbúðalána vegna þess, að þá standi lántakendur undir minni skuldbindingum? Ég hef aldrei heyrt teflt fram slíkum rökum í þessum málum, aldrei. Ég hef aldrei heyrt það, hvorki í hv. Alþ. né á mannfundum. Ég hef alltaf heyrt, að menn legðu áherzlu á það, hvar í flokki sem þeir standa, að við þyrftum að hækka íbúðalánin, þar væri ekki nærri nógu mikið að gert. Minnumst þess, að íbúðalánin voru 1970 um 40% af byggingarkostnaði miðað við meðalíbúð, en þau fara núna, miðað við sömu útreikninga, niður undir 30%. Svo ætlast hæstv. ráðh. til þess, að þessi hv. d. taki það alvarlega, að þetta sé bara af hinu góða að því leyti, að það séu minni byrðar, sem lántakandi standi undir, þar sem það séu takmörk fyrir því, hvað lántakandi geti staðið undir miklu. En þessum hæstv. ráðh. kemur ekki til hugar að benda á, a.m.k. sem fjarlægt markmið, ef hann treystir sér ekki sjálfur til þess að gera neitt í því efni, að bæta þarf lánskjörin, lengja lánstímann, lækka vextina. Það er eins með þessi atriði og lánsupphæðina, að ég hef engan heyrt, sem neitar því, að það sé ekki þörf á því að vinna að því að bæta lánskjörin að þessu leyti, lengja lánstímann, lækka vextina. Það er leiðin til þess að þjóna lántakendum, en ekki að lækka lán þeirra. Svo sjálfsögð grundvallaratriði sem þessi ætti hæstv. ráðh. að sjá sóma sinn í að skilja og viðurkenna. Hæstv. ráðh. hélt sér við það, að það væri rétt, að fyrirgreiðsla varðandi leiguíbúðir ætti einungis að varða sveitarfélögin. Hann er ákveðinn í því. Hann er ákveðinn að virða að vettugi vilja hv. Alþ., eins og hann kom fram í þáltill. á síðasta þingi og honum bar að vinna eftir. Rökin eru þau, að það sé svo hættulegt að veita slíka aðstoð öðrum aðilum, vegna þess að það séu braskarar, sem væntanlega selja íbúðirnar eða hagnazt á leigu. Er þetta ekki nokkuð langsótt, hæstv. ráðh.? Er þá ekki rétt að útfæra þessa hugsun alveg til enda og hætta að lána einstaklingum íbúðalán, vegna þess að þeir gætu braskað með íbúðirnar. Ég held, að hæstv. ráðh. ætti að vera sjálfum sér samkvæmur í þessu efni. Þá kom hæstv. ráðh. að lokum biðjandi, biðjandi um það, að ekki verði nú lagðar fram brtt., að sjálfsögðu dauðhræddur um, að þær yrðu samþ., því að ekki veitir af að reyna að betrumbæta þetta verk hæstv. ráðh. Hvers vegna hræddur, og hvað er hann að segja? Það er þá verið að stofna málinu í voða, segir hann. Ég fer að halda, að hæstv. ráðh. komi með þessi þýðingarmiklu mál alltaf á síðustu dögum þingsins til þessarar hv. d. til þess að geta borið fyrir sig annan eins málflutning og þennan og komið fram biðjandi um það, að ekki verði nú hreyft við neinu, sem hann komi með, því að þá sé málinu stefnt í hættu. Og í hvaða hættu er þá málinu stefnt? Ekki í neina hættu varðandi upphæð hinna almennu íbúðarlána, því að það er, eins og ég sagði, staðfesting á ákvörðun, sem búið er að taka og þarf ekki að breyta lögum til. Þetta er því sýndarmennska. En hitt atriðið, ef ætti að taka eitthvert mark á rökum hæstv. ráðh., á ekki að koma til framkvæmda fyrr en á næsta ári, og þá sé ég ekki að miklu sé hætt. Ég held, að þessi hv. d. ætti einmitt, þó að tími sé naumur, að taka málið til gaumgæfilegrar athugunar og freista þess að koma einhverri mynd á þessa ómynd, sem hæstv. ráðh. leggur hér fram. Þess vegna held ég, að hæstv. ráðh. eigi ekki að gera sér neinar gyllivonir um, að það verði ekki lagðar fram brtt. við þetta frv. En þegar að því og 2. umr. kemur, er tækifæri til þess að ræða málið nánar.



Herra forseti. Á þskj. 665 er frv. til l. til breyt. á l. nr. 14 frá 21. marz 1965, um launaskatt, sbr. l. nr. 104 31. des. 1972. Efni þessa frv. er það að undanskilja, auk þess sem áður var undanskilið launaskatti, tekjur sjómanna á íslenzkum fiskiskipum, sem aflað er í tengslum við úthald skipanna til fiskveiða. Þegar samið var um fiskverð fyrir síðustu áramót, var það einn þáttur í því samkomulagi, að útgerðarmenn greiddu ekki þennan launaskatt beint, heldur væri hann greiddur í verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins. Þetta varð á sínum tíma til þess að skapa lausn þess máls fyrir s.l. áramót, svo að útgerð gat hafizt strax upp úr áramótunum, eins og æskilegt var og allir óskuðu eftir. Efni þessa máls skýrir sig raunar sjálft, og ég sé því ekki ástæðu til að hafa um það fleiri orð. Það fékk góða afgreiðslu í hv. Nd. og ég treysti því, að það fái sömu meðferð hér og geti farið með hraða í gegnum þessa hv. deild. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh: og viðskn.



Herra forseti. Á þskj. 702 er frv. til l. um breyt. á l. um tekjuskatt og eignarskatt. Að stofni til er þetta frv. flutt til staðfestingar á brbl., sem gefin voru út á s.l. sumri um hækkun á frádrætti fyrir aldraða, sem þá var gerð. Í hv. Nd. var frv. svo að till. fjmrn. og einnig hv. fjh.- og viðskn. breytt nokkuð frá því, sem upphaflega var og sérstaklega bætt þar við. Í fyrsta lagi voru ákvæðin í sambandi við undanþágu sjómanna, sem þeir hafa samkv. lögum, gerð skýrari. Í öðru lagi var ákvæði um skattskyldar eignir, en þar er talið bæði lausafé og fasteignir, líka gert skýrara. Þá var og í þriðja lagi nokkuð aukið við þann frádrátt, sem aldraðir höfðu samkv. brbl., og sett inn það ákvæði, að það skyldi háð verðlagi eða skattvísitölu. Umfangsmestu breytingarnar, sem gerðar voru, eru þær, að gera skýrari og ákveðnari ýmis viðurlög og að skatteftirlitið hafi greiðari aðgang að því, sem skoða þarf, til þess að upplýsa skattsvik, ef um þau er að ræða, og þá jafnframt að skilgreina betur en var fyrir í l. sönnunarskyldu framteljenda. Í þessu frv. er einnig gert ráð fyrir því, að rýmka heimild fjmrh. í sambandi við fyrirframgreiðslu til þess að nálgast staðgreiðslukerfið eins og frekast er unnt, án þess að taka þá áhættu, sem í ljós hefur komið í sambandi við það, t.d. á öðrum Norðurlöndum, sérstaklega í Danmörku, þar sem framkvæmdin hefur reynzt mjög erfið. Þá er og tekin upp 52. gr. l. og hún gerð skýrari og augljósari, en þar er um að ræða þær undanþágur, sem skattþegn getur fengið vegna ýmissa óhappa, sem hann kann að verða fyrir, eins og veikinda, slysa og annarra hluta, sem nauðsyn ber til, að séu skýr í skattalögum. Um þetta frv. varð samstaða í hv. Nd. og það var afgreitt út úr d. með shlj. atkv., enda höfðu þeir, sem í fjh.- og viðskn. unnu, reynt að samræma sín sjónarmið eins og tök voru á. Ég treysti því, að í þessari hv. d. verði það einnig svo, því að nauðsyn ber til að afgreiða þetta mál nú, og legg ég til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði því vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Landbn. hefur athugað frv. þetta, en varð ekki á eitt sátt um afgreiðslu málsins, þannig að það koma fram, eins og hv. þm. hafa séð, 3 nál. Meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþ. með þeirri breytingu við 6. gr. frv., að þar verði fellt niður eitt ákvæði, sem hljóðar þannig: „Eigi er heimilt að lána til framkvæmda, þó að á lögbýlum sé, ef þau eða framkvæmdirnar eru ekki notaðar til landbúnaðarframleiðslu.“ Sumum fannst vera fulllangt gengið, vegna þess að það eru margir menn, sem eru starfandi í sveitum og hafa yfir að ráða lögbýli, þótt þeir búi ekki, og eigi ekki aðgang að öðrum lánastofnunum. Okkur þótti því rétt að fella þetta niður. Að öðru leyti leggjum við til, að frv. verði samþ. eins og það var lagt fyrir hv. Alþ. Ég ætla ekki að ræða frv. sérstaklega. Hæstv. landbrh. hafði framsögu fyrir þessu máli fyrir stuttu og gerði þá ítarlega grein fyrir málinu og vísa ég til þeirra röksemda, sem þar komu fram.



Herra forseti. Eins og þegar hefur verið lýst, náði landbn. ekki samstöðu um frv., sem hér liggur fyrir til afgreiðslu. 1. minni hl. n., við tveir þm. Sjálfstfl., hefur ekki getað fallizt á það í því formi, sem það er, og við höfum ekki náð fram því, sem við óskuðum eftir, þegar málið var til umr. í n. Ef ég ætti að skilgreina í sem fæstum orðum, hvað við höfum fyrst og fremst við þetta frv. að athuga, er það það, að þessu frv. er ætlað að koma að nokkru leyti í staðinn fyrir eldri lög um stofnlánadeild landbúnaðarins, landnám, ræktun og byggingar í sveitum. En eins og tekið er fram í nál. okkar í 1. minni hl., þá er fjarri því, að þetta frv. spanni yfir allt það verksvið, sem fyrri lög gera. Í aths. með þessu frv. er þess getið, að ákveðið hafi verið að leggja fram um leið frv. að lögum og lagabálkum, sem ættu að ná til þeirra hluta og verkefna, sem aðrir kaffar l. um stofnlánadeild og landnám ná til. Það var okkar skoðun, og ég hygg, að mönnum þyki hún ekki óeðlileg, að það sé óaðgengilegt og raunar óafsakanlegt að ákveða að fella úr gildi um næstu áramót lög, sem eru mikilvæg fyrir heilan atvinnuveg, án þess að koma með á sama tíma neina rökstudda hugmynd um, hvað á að koma í staðinn. Eins og ég hef tekið fram, er ráð fyrir því gert í 30. gr. þessa frv., að 1. kafli þessara l. öðlist gildi 1. júlí 1973, önnur ákvæði l. öðlist gildi 1. jan. 1974 og frá 1. jan. 1974 falli úr gildi lög nr. 45 frá 16. apríl 1971, en það eru þau lög, sem ég gerði að umræðuefni áðan og taka yfir landbúnað, Landnám ríkisins o.fl. Af þessu má sjá, að það er ekki nema nokkur hluti þessa frv., sem liggur á að lögfesta. Ef maður les frv. yfir með nokkurri athygli og ber það saman við eldri lög, er í raun og veru ekki nema eitt lítið atriði í því, sem nokkur veruleg breyting er á frá eldri l., en það er fjáröflunargreinin, 4. gr., sem gerir ráð fyrir auknu fjármagni til stofnlánadeildarinnar. Það varð því okkar niðurstaða að leggja til, að þessi 4. gr. yrði lögfest og felld inn í gildandi lög um stofnlánadeild landbúnaðarins, og teljum við, að með því sé náð því höfuðviðfangsefni, sem við er glímt í þessu frv. Það er svo margt, sem okkur sýnist, að sé í mikilli óvissu, þegar við höfum ekki getað kynnt okkur nægjanlega þau frv., sem eiga að koma í stað síðari hluta laganna um stofnlánadeild landbúnaðarins. M. a. er það, að það er alveg örugglega á næsta leyti að efla til muna skipulagningu í strjálbýli út um allt land og eftir gildandi l. hefur Landnámi ríkisins verið fengið það verkefni. Það er mjög eðlilegt, að skipulagningu á landinu verði skipt að því leyti til, að skipulagi ríkisins verði falið að skipuleggja í þéttbýli, en annarri stofnun, t.d. Landnáminu, skipulagningu á öðru landi. Ég vil minna á það, að að þessu hefur verið unnið hjá Landnáminu bæði fyrr og síðar. Má sérstaklega benda á, að nú síðast hefur verið unnið að því að gera svokallaða Inndjúpsáætlun, sem er hugsað til þess, að efla byggð við Ísafjarðardjúp, bæði til þess, að byggð grisjaðist þar ekki meira en orðið er og hún yrði um leið fær um að þjóna þéttbýlinu á Ísafirði og víðar, svo sem framast má verða og landkostir geta leyft. Það er m.a. verkefni af þessu tagi, sem ég tel mikilvægt að verði unnin af einhverri opinberri stofnun í landinu, og fyrst þessi störf hafa verið unnin af Landnámi ríkisins á undanförnum árum, þykir mér eðlilegt, að því yrði haldið áfram, ellegar maður fengi að sjá, með hverjum hætti þetta yrði fengið annarri stofnun. Ég nefni þetta sem dæmi um verkefni Landnámsins. Að sjálfsögðu er fleira, sem vert væri að minnast á, en ég ætla að spara mér það að þessu sinni. En ég vil leggja á það ríka áherzlu, að ég tel hlutverk Landnámsins hafa verið hið mikilvægasta og ég get ekki staðið að því að ákveða að fella það niður, á meðan ég sé ekki, hvað á við að taka. Þegar við vorum að ræða þessi mál í landbn. og við í 1. minni hl. vorum að ganga frá okkar nál., höfðu enn ekki verið lögð fram fyrir alþm. þau frv., sem eiga að leysa þessi verkefni, sem Landnámið hefur haft. Þau hafa að vísu verið lögð á borð okkar síðan hér í Alþ., en af eðlilegum ástæðum er ekki nokkur tími til að kynna sér þau sem skyldi. Það má því segja, að það sé sama og þm. viti ekki, hvað í þeim stendur, þó að þeir hafi séð, hvað frv. heita, og lauslega kynnt sér meginefni þeirra, en annað er það ekki. Fyrst og fremst eru það frv. til jarðalaga og frv. um heykögglaverksmiðjur ríkisins, sem mér virðist að eigi að leysa verkefni Landnámsins, en get ekki áttað mig á enn, hvernig með það verður farið. Ég geri ráð fyrir, að það verði umdeilt, hvernig ætlað er að skipa þeim málum. Sum af verkefnum Landnámsins, og æðimörg þeirra, virðast mér eiga að fara inn í landbrn. sjálft, en önnur virðist eiga að setja undir aðra opinbera stofnun. Landnám ríkisins verður sem sagt lagt niður, en önnur opinber stofnun stofnuð, sem er þá stjórn Heykögglaverksmiðja ríkisins. Til þess að geta metið þetta til nokkurrar hlítar þarf að kynna sér þessi frv. miklu betur. Ég vil því halda því fram núna, eins og ég gerði, þegar við vorum að ræða þessi mál í landhn., að það sé alls ófært að fella úr gildi kaflann um Landnám ríkisins, þegar málum er ekki lengra komið en svona. Það rekur engin nauður til þess að haga vinnu á þann hátt, allra sízt þegar Alþ. er svo störfum hlaðið sem það er þessa síðustu daga. En af maður lítur á ákvæði þess frv., sem hér er til umræðu, sem er frv. um stofnlánadeild landbúnaðarins, kemur það í Ijós, að þar er ekki ýkjamargt um nýmæli og tiltölulega fátt, - ég segi tiltölulega fátt um ágreiningsatriði. Það eru nokkur atriði, sem ég tel að þurfi að laga, ef meiningin væri að lögfesta þau, og ég mun koma örlítið að því síðar. En áður en ég vík að því, vil ég geta þess, að það hefur verið rík venja hjá Alþ., þegar um hefur verið að ræða lagabálka, sem legið hafa fyrir þinginu og varðað hafa atvinnuvegina, að senda þá til umsagnar þeirra aðila, sem þeirra eiga að njóta og þeir varða sérstaklega. Og þegar það hefur fallið niður, hefur það venjulega verið gagnrýnt af stjórnarandstöðu og ekki þótt vænlegt að haga málum á þann hátt. Þegar þetta frv. var rætt á landbn.-fundi, spurðist ég fyrir um það, hvort frv. hefði t.d. verið borið undir Stéttarsamband bænda, legið fyrir Búnaðarþingi eða sýnt stjórn Búnaðarfélags Íslands. Ég fékk þau svör, að þetta hefði ekki verið gert, tími væri naumur til stefnu og þess því ekki að vænta, að umsagnir gætu borizt á svo skömmum tíma. En til þess að koma nokkuð til móts við þessar óskir mínar um athugun af hálfu þessara aðila, var kallaður á fund til okkar formaður Stéttarsambands bænda. Svo vel vill til, að formaður Búnaðarfélags Íslands er form. landbn., og voru því hæg heimatök að hafa tal af honum um þessi efni á fundinum sjálfum. Ég hefði getað ætlað, að þegar framsóknarmenn höfðu tækifæri til að gera athugun, endurskoðun og umbreytingu á stofnlánadeildarl., sem upphaflega var stofnað til 1962, hefðu þeir e.t.v. troðið einhverjar nýjar brautir eða ekki endilega fylgt sama slóðanum og þá var gert. Flestir þeir, sem komnir eru til vits og ára, kannast við það, að þegar lögin um stofnlánadeild voru hér til umr. á þingi 1962, mættu þau nokkuð snarpri andstöðu af hendi þáv. stjórnarandstöðu, sem Framsfl. var í á þeim tíma. Ég hef til þess að glöggva mig á þeim hlutum og þeirri afstöðu aðeins litið yfir nál. minni hl. landbn. í Ed., þegar stofnlánadeildarlögin voru hér til umr., og ég tek eftir því, að það eru þar 5 atriði sérstaklega, sem varða stofnlánadeildina sjálfa, sem nm. höfðu áhuga fyrir að fá breytt. Minni hl. n. segir: „Við leggjum til, að miklar breytingar verði gerðar á frv. og það fært í þetta horf: 1) Að stofnlánadeild veiti ekki lán framvegis með gengisákvæði“. Ég geri ráð fyrir því, að þeir, sem framsóknarmenn telja sig vera umbjóðendur fyrir nú, hefðu vænzt þess, að þeir hefðu reynt að standa við þetta, en því fer fjarri. Í þessu frv. er blátt áfram tekið fram, að stofnlánadeild landbúnaðarins sé eigi heimilt að endurlána erlent lánsfé, nema með gengisákv. Í annan stað var það ein af þeim breytingum, sem nm. óskuðu eftir að gerð yrði á frv. að felld yrðu niður úr því ákvæði um sérstakan skatt á bændastéttina og enn fremur ákvæði um sérstakt álag á útsöluverð landbúnaðarafurða, en stuðningur ríkissjóðs við stofnlánadeildina aukinn frá því, sem lagt var til í frv. Þessi breyting, sem nm. óskuðu eftir að gerð yrði á frv. er ekki tekin til greina að þessu sinni, heldur eru bæði þessi ákvæði áfram í frv. og gert ráð fyrir að hækka annan liðinn, en halda hinum í horfinu lengur en ætlazt er til í gildandi lögum. Í þriðja lagi lögðu þeir áherzlu á, að upphæð lána til íbúðarhúsa í sveitum mætti nema allt að 75% af kostnaðarverði þeirra. Ekki er farið að ráðum þessum í því frv., sem hér er til umr., því að í þeirri gr., sem fjallar um lánsupphæðir, eru þessi orð: „Upphæð lána má að jafnaði vera allt að 60% kostnaðarverðs, eins og meðalkostnaður sambærilegra framkvæmda er talinn ár hvert. Heimilt er þó, ef sérstaklega stendur á, að veita hærri lán eða allt að 70%, ef ástæða þykir til að örva ákveðna framleiðslugrein á einstöku landssvæði.“ Það er ekki heldur farið eftir till. nm. í þessu efni. Þá er í fjórða lagi lögð á það áherzla, að viðreisnarvextirnir af stofnlánum til landbúnaðar verði lækkaðir og vextir lögbundnir 31/2% af lánum til íbúðarhúsa og 4% af öðrum lánum stofnlánadeildar. Ekki er heldur farið eftir þessum ráðleggingum hv. nm., heldur eru ákvæði gildandi laga tekin upp, ég held alveg orðrétt. Það er á valdi stjórnar Seðlabanka Íslands, ríkisstj. og stjórnar stofnlánadeildarinnar, hver vaxtakjör verða við deildina, aðeins tekið fram, að lán til byggingar íbúðarhúsa skuli vera a.m.k. hálfu prósenti lægri en af almennum lánum deildarinnar. Í fimmta lagi er gerð til þess krafa, að aukið verði að miklum mun fé veðdeildar Búnaðarbankans frá því sem lagt er til í frv., og má segja, að einnig sé um það rætt, að ríkið eigi að leggja fram miklu meira fé en gert er ráð fyrir í því frv., sem rætt var 1962. Það má segja, að slíkar frómar óskir séu skiljanlegar og venjulegar, og því mátti ætla, að við þeim yrði orðið þegar þessi lög voru endurskoðuð. Sannarlega er gert ráð fyrir því, að stofnlánadeildin fái til ráðstöfunar miklu meira fé en hún hefur í ár, þó sýnist mér, þegar ég ber saman eigið ráðstöfunarfé stofnlánadeildarinnar á nokkrum árum, að þetta komi út. Árið 1968 er eigið ráðstöfunarfé stofnlánadeildarinnar 45,2% af útlánum deildarinnar. Ef ég tek svo 1970, þá er eigið fé deildarinnar 45% af útlánum. Ef við litum svo á árið 1973 og miðum við þá fjáröflun, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., og miðum þar við ársgrundvöll, þá sýnist mér, að eftir þá fjáröflun muni stofnlánadeildin hafa til ráðstöfunar af eigin fé um 45% af áætlaðri útlánaþörf á árinu 1973, þó skilst mér, að á þessum árum, frá 1968 til 1973, hafi eigið fé stofnlánadeildarinnar vaxið úr um 60 millj. upp í um 280 millj., ef miðað er við ársgrundvöll. Það má segja, að í raun og veru hafi ríkissjóður ekki með þessu frv. stóreflt stofnlánadeildina fjárhagslega, vegna þess að byggingarkostnaðurinn hefur hækkað svo geipilega og þá sérstaklega núna á síðustu árum, að þessar hækkanir, sem gerðar eru, gera ekki nema rétt að hamla við þeirri verðþenslu, sem orðið hefur á þessum tíma. Og það er ekki undravert, þegar maður lítur til þess, að á miðju ári 1971, mun byggingarvísitalan hafa verið eitthvað um 535 stig, en mun sennilega á miðju árinu 1973 verða komin upp undir eða alveg í 800 stig. Þetta sannar okkur aðeins, að það er ekki alltaf hægt að fara eftir óskalistanum, sem settur er fram, og það er því vænlegast fyrir framsóknarmenn að hafa færri orð um þetta efni í upphafi. Þetta sannar okkur líka, að sú fjáröflun, sem hér er gert ráð fyrir, er sízt meiri en þörf er á. Þess vegna höfum við lagt til, 1. minni hl. landbn., að þessi tekjuöflunaráform verði samþ., eins og fram kemur á okkar nál. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fara mörgum fleiri orðum um þetta frv., sem hér er til umr. Það hefði verið ánægjulegt að geta í góðu tómi tekið til endurskoðunar á ný þau ákvæði, sem mestu varða fyrir landbúnaðinn í heild, sem eru lána- og skipulagsmálin, en eins og allir vita, gefst ekkert tóm til slíkra hluta. Við höfum ekki enn þá í höndum það sem við þurfum til þess að geta gert okkur fyllilega grein fyrir því, hvað er verið að leggja til í þeim efnum og hvað ekki. En ég vil endurtaka það, sem ég sagði hér í upphafi máls míns, að það er ekki ætlun okkar, sem stöndum að 1. minni hl. landbn., að tefja á neinn hátt framgang þessa máls. Við viljum aðeins, að það verði gengið þannig frá þessum málum, að við þurfum ekki að fara að leiðrétta mistök, þegar kemur fram að áramótum. Við viljum, að það sé farið hægara í sakirnar en hér er gert ráð fyrir. Við viljum ekki fara að nema úr gildi þau lög, sem okkur hafa reynzt vera góð og gagnleg fyrir landbúnaðinn, án þess að vita, hvað við tekur um næstu áramót. Á þeirri skoðun okkar er byggð till. okkar á þskj. 705, þar sem við leggjum til, að 4. gr. þessa frv. verði samþ. og hún felld inn í lög um stofnlánadeild landbúnaðarins og aðrir hlutir ekki hreyfðir að þessu sinni. Það virðist vera óþarft, því að aðrar breytingar á stofnlánadeildarlögunum sjálfum eru mjög veigalitlar, eins og ég tók fram áðan, en þetta er aðalatriðið. Ég tel mig hafa lýst fjárhagsástandi stofnlánadeildarinnar á þann veg, að það sé brýn þörf að rétta við í fjárhag hennar, a.m.k. að þessu leyti, sem hér er lagt til, og þess vegna viljum við stuðla að því, að það verði hægt.



Herra forseti. Það hefur nú komið fram í tveimur ræðum, sem hér hafa verið haldnar á undan mér, varðandi afgreiðslu þessa frv., að ekki varð samstaða í landbn. við afgreiðslu málsins, og hafa fram. skýrt viðhorf hvor frá sínum bæjardyrum. Meiri hl. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt. 1. minni hl. vill þó ljá því lið, þótt hann hafi ýmislegt við málið að athuga, að tryggja nokkra tekjuöflun strax til hjálpar, eins og frv. gerir ráð fyrir, a.m.k. í megindráttum. Ég hef ekki gert nákvæman samanburð á því, því að þskj. koma svo ört inn á borðin núna, að manni endist raunverulega ekki tími til að lesa þau, og því síður að gera samanburð á þeim né nákvæma talnaathugun. Ég segi hins vegar í nál. mínu, sem er á þskj. 706, að réttast væri að vísa málinu enn til nánari athugunar, og mun ég nú færa nokkur orð að því, hvers vegna ég legg það til. Það segir í aths. við frv., á bls. 6, með leyfi forseta: „Með bréfi, dags. 29. sept. 1972, skipaði landbrh. nefnd 9 manna til að endurskoða lög nr. 45 frá 16. apríl 1971, um stofnlánadeild landbúnaðarins, landnám, ræktun og byggingar í sveitum, og önnur skyld lagaákvæði, eftir því sem n. teldi við þurfa.“ Í þetta voru valdir 9 menn, sjálfsagt ágætismenn að öllu leyti, en þeir hafa hvergi nærri lokið störfum, það er augljóst mál. Hér er um mjög viðamikið verk að ræða, og við sjáum hér ákveðinn áfanga liggja fyrir okkur, sem er kannske ágætur út af fyrir sig. En þetta er svo stórt mál, að við hinir förum fram á, að málið sé lagt fyrir í heild, ef þess er nokkur kostur, eða að við fáum a.m.k. betri grg. um hvað vakir fyrir mönnum í þessu efni við þessa endurskoðun. Ég held, að við séum allir á því, að það sé sjálfsagt og eðlilegt að taka mál landbúnaðarins við og við til endurskoðunar, alveg eins og málefni annarra atvinnugreina eru tekin til rækilegrar endurskoðunar. Það út af fyrir sig er ekkert óeðlilegt. En jafnframt væri eðlilegt, að þá væri þingflokkum gefinn kostur á að tilnefna menn í slíka endurskoðun, þannig að við þyrftum ekki, þegar málið væri til meðferðar á Alþ., að tefja framgang málsins með sífelldum fyrirspurnum um upplýsingar og þar fram eftir götunum. Það kastar alveg tólfunum, þegar svona mikil mál eru svo lögð fram alveg síðustu daga þingsins og á engan hátt er hægt að fara vel í gegnum þau, þó að form. n. vilji á allan hátt hjálpa okkur til þess, að fá heildaryfirsýn yfir málin. Það er ekki nokkur leið, fyrst svona hefur tekizt til. Ég veit ekki hvað veldur. Ég reikna ekki með, að hæstv. landbrh. sé ánægður með þetta, en e.t.v. hefur vafizt fyrir n. að skila svona viðamiklum frv. eins og nú hafa komið hér fram, sérstaklega frv. um stofalánadeild landbúnaðarins og byggingar í sveitum og frv. til jarðalaga. Þetta eru geysimikil mál, og skiptir mjög miklu máli eins og hér hefur verið drepið á, að vel sé til vandað og ekki eigi sér stað hroðvirknisleg mistök, sem þarf að byrja að leiðrétta strax á komandi þingi. Ég tel því enga goðgá að leggja til, að málið sé athugað nánar og fulltrúum þingflokka gefinn kostur á að kynna sér það í sumar, svo að ég tali nú ekki um að leita umsagnar einhverra aðila um málið, sem við höfum enga möguleika á í n. að gera. Þrátt fyrir það að form. n. skipaði virðulegan sess innan bændasamtakanna og við fengjum ákveðna fulltrúa á fund okkar, eru svona mál auðvitað svo stór, að 2–3 klst. fundi verða þau engan veginn krufin til mergjar. Það er alveg óhugsandi. Auðvitað þarf sjóður landbúnaðarins á vissri tekjuöflun að halda eins og aðrir sjóðir, sem lána út í atvinnulífið. Og hér er gert ráð fyrir því að auka tekjustofna deildarinnar, m.a. með hækkuðu álagi á landbúnaðarvörur, sem neytendum er ætlað að greiða. Mætti segja, að þar væri nokkuð djarflega stefnt, eins og stemmning er varðandi verðlag á landbúnaðarvörum á þéttbýlissvæðunum í dag. Nú það er mál hæstv. ríkisstj., hvort hún blæs á þau mótmæli, sem húsmæður hafa haft uppi varðandi verðlagsþróun landbúnaðarafurða. Ekki get ég lagt henni neinar lífsreglur í því efni. En vel hefði mátt hlusta á þau í rólegheitum. Um einstakar gr. frv. ætla ég ekki að fjalla. Ég vil þó vekja athygli á því, að það er nýtt, sem er tekið upp í 2. gr. frv., en þar á bankaráðið að fara að fjalla með sérstökum hætti um lánamálin og vera úthlutunaraðili. Á þeim fundum, þegar bankaráðið fjallar um þessi mál, segir, að fulltrúi frá Stéttarsambandi bænda og fulltrúi frá Búnaðarfélagi Íslands skuli taka sæti í bankaráði Búnaðarbanka Íslands sem fullgildir bankaráðsmenn. Fulltrúar þessir og varamenn þeirra skulu tilnefndir til fjögurra ára í senn. Í fyrsta sinn gildir sú tilnefning til 31. des. 1976. Hér er alveg nýtt hlutverk á ferðinni, og það þarf að breyta bankalögunum í þessu sambandi. Ég er ekki viss um, að hér sé stefnt inn á rétta hraut. Ég held, að bankaráðsmenn séu ekki kjörnir þannig og hafi ekki það starfssvið heldur, að þeir eigi að fjalla um þessi mál eins og þessi gr. gerir ráð fyrir. A.m.k. hef ég ekki fengið viðhlítandi skýringu á því, og það kom ekki heldur fram í n. nein viðhlítandi skýring á því, af hverju þetta er gert, og stefnt inn á þessa braut. Þetta er alveg nýtt og frá mínu sjónarmiði mjög hæpið. Ég tel, að stofnlánadeildin eigi að vera óháð, jafnvel þó að það segi í einni gr. hér, 20. gr. frv.: „Stofnunin ber heitið byggðastofnun landbúnaðarins og starfar á vegum Búnaðarbanka Íslands.“ Það má deila um það, hvort hún eigi að vera beint á vegum bankans. Hún hefur víst verið það, en hún á þá a.m.k. að vera alveg óháð og sjálfstæð deild hjá bankanum og með sína eðlilegu stjórn. Það er mín skoðun í þessu efni. Og í 19. gr. segir, að það eigi að úthluta styrk á íbúðarhús. Það má gera með ýmsu móti. Það á að leita umsagnar viðkomandi byggðarlags, áður en þetta er gert, og síðan eiga bankaráðsmenn að fara að úthluta 100, 150, 200, 250 styrkjum á ári, og verður þá þeirra hlutverk orðið skömmtunarstjóralegt mjög. Ég tel þetta óeðlilegt, ég get ekki að því gert. Hitt er enn ekki ljóst, hvernig á að breyta til með Landnám ríkisins. En sjálfsagt skýrist það síðar meir, þegar önnur frv. koma fram og það liggur fyrir í heild, hvað ætlazt er fyrir. Ég hef lítillega hlaupið í gegnum frv. til jarðalaga. Ef ég skil það rétt, stendur til að stofna þar nýjar n. úti um allt land og láta þær hafa aukið starfssvið með aðild að skrifsofu. Þetta tel ég einnig geta verið varhugavert. En það er annað frv., sem fjallar um það, og skal ég ekki fara út í það á þessu stigi. En sem sagt, vegna þess að hér er um mjög veigamikið og þýðingarmikið mál að ræða og landbúnaðurinn er mál allrar þjóðarinnar, er eðlilegt, að þingflokkarnir, sem eiga að fjalla um málið, fái meira svigrúm en 2–3 klst. til þess að athuga málið í n. og næstum engan möguleika til þess að lesa frv. og bera þau saman við gildandi lög á síðustu klst. þingsins, þegar frv. berast svo ört inn sem raun ber vitni og atvik liggja fyrir í dag. Þess vegna hef ég leyft mér á þskj. 706, herra forseti, að leggja til, að málinu í heild sé vísað til ríkisstj. aftur í trausti þess, að það fái gaumgæfilega athugun og fulltrúum allra þingflokkanna sé gefinn kostur á að kynna sér nánar þessi viðamiklu mál, sem endurskipulagning landbúnaðarins er, til hagsældar og hagsbóta fyrir þá, er af landbúnaði lifa, og einnig fyrir neytendur.



Herra forseti. Ég skal nú reyna að bregðast því ekki, að forsetinn þurfi ekki að syndga mikið upp á náðina, og vil líka gjarnan að umræðunni ljúki. Ég vil segja varðandi það, sem fram kom í ræðu hv. 5. þm. Reykn., Jóns Árm. Héðinssonar, um aðild nefndarsamtakanna að stjórn þessarar deildar, að hún er miðuð við það, að d. hafi stefnumótandi ákvarðanir. Eitt af því, sem hefur verið mjög í umræðum, ekki sízt hjá hans flokki og fleirum, er, að stefnumótun í landbúnaði þyrfti að verða skýrari en verið hefur. Öllum er ljóst, að hvergi getur stefnumótunin verið ákveðnari en einmitt í sambandi við lánveitingarnar. Af þessum ástæðum er talið eðlilegt, að Stéttarsamband bænda og Búnaðarfélagið hafi áhrif, þegar mörkuð er stefna í lánamálum landbúnaðarins. Það er megingrundvöllur, að þarna geti stefnumótun átt sér stað. Hún á sér raunverulega alltaf stað og þarf að verða ákveðnari en verið hefur, og þess vegna er þetta ákvæði komið inn. Ég skal svo, til þess að fara ekki að tefja hér tímann, segja út af því, sem hv. 6. þm. Sunnl. sagði hér áðan, að það er rétt frá hans hendi, að síðari hluti frv., er snýr að Landnáminu, er ekki eins afgerandi og fyrri hlutinn. En ég vil leggja áherzlu á það, að 1. kafli frv. er ein heild og þess vegna gæti ekki komið til greina till. hans og hv. 2. þm. Vesturl. á þskj. 705, því að þær féllu ekki inn í þá stefnumótun, sem gerð er með þessu frv. I. kafli frv. er algerlega ein heild. Um síðari kaflana má segja það, að þeir hafa öðru hlutverki að gegna. Um Landnámið vil ég aðeins segja það, að ég get tekið undir með hv. 6. þm. Sunnl. að það hefur haft veigamiklu hlutverki að gegna. En eins og nú er komið málum, tel ég, að betur sé fyrir þeim málum séð með því að þeir aðilar, sem fara með meginþætti búnaðarmálanna hér á landi, sem eru Búnaðarfélag Íslands, Búnaðarbankinn og jarðeignadeild ríkisins, sem hefur umfangsmikil mál í sambandi við jarðeignir ríkisins, fari með þau mál að öllu leyti. Þessir þættir skýrast í þeim málum, sem nú hafa verið lögð hér fram, bæði jarðamálið og heykögglaverksmiðjurnar, sem var nýr þáttur og falinn Landnáminu á því stigi, sem hugsað var í upphafi. Af þeim ástæðum tel ég, að það séu eðlileg vinnubrögð í ríkiskerfinu að sameina eins og auðið er skyld verkefni hjá þeim stofnunum, sem fyrir eru, og reyna þannig að draga úr kostnaði við þá þætti, sem ríkið hefur með að gera. Ég skal svo aðeins undirstrika það, að brýna nauðsyn ber til að auka fjármagn stofnlánadeildarinnar og að auka eins og stefnt er að nú, eigið fjármagn stofnlánadeilda atvinnuveganna yfirleitt. Við tryggjum ekki eðlilega afkomu atvinnuveganna, nema það sé gert. Þess vegna eru þau frv. flutt, sem hér hafa verið til meðferðar í hv. d. í sambandi við fiskveiðasjóð og iðnaðinn, og þetta er þriðji þátturinn, sem gengur í sömu átt. Ekkert er okkur jafnnauðsynlegt og að tryggja fjárhagslega undirstöðu atvinnuveganna. - Svo skal ég ekki orðlengja þetta meira.