Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. ríkisreikningurinn fyrir árið 1957 hefur verið endurskoðaður og prentaður, og fyrir Alþingi hefur verið lagt frv. til laga um samþykkt á þeim reikningi. Það frv. liggur fyrir hv. Ed. og er þar til athugunar í fjhn. Í samræmi við ríkisreikninginn og athugasemdir yfirskoðunarmanna hefur svo verið samið frv. það til fjáraukalaga, sem hér liggur fyrir, og legg ég til, að því sé vísað til 2. umr. og hv. fjvn.



Herra forseti. Till. sú, sem fram var borin á þskj. 30 um að álykta, að Alþingi skoraði á ríkisstj. að láta gera á grundvelli laga nr. 47 frá 1946 kostnaðaráætlun um byggingu og rekstur verksmiðju á Siglufirði til niðursuðu og niðurlagningar á síld og öðrum fiskafurðum, hefur verið athuguð í fjvn. á nokkrum fundum, og nefndin hefur aflað sér álits og umsagnar frá þeim stofnunum í landinu, sem nefndin taldi gleggst mega vita um, hverjar líkur væru á því, að framkvæmd þeirrar tillögu, sem hér um ræðir, væri þjóðhagslega góð og nauðsynleg. Nefndin fékk umsögn Fiskifélags Íslands og einnig umsögn frá stjórn síldarverksmiðja ríkisins um málið, og má telja, að báðir þeir aðilar séu því meðmæltir, að slík athugun verði gerð. Nefndin spurði einnig fiskideild atvinnudeildar háskólans um álit í þessu efni, en fiskideildin svaraði því, að hennar verkefni væri fyrst og fremst að athuga um afla og aflamöguleika, en væri ekki undir það búin að svara eða leggja til um till., sem miðuðu að vinnslu aflans, og töldu það vera nokkurt annað mál, og gaf hún þess vegna ekki sérstaka umsögn um málið. Lögin nr. 47 frá 1946 eru heimildarlög, sem heimila ríkisstj. að reisa og reka á Siglufirði verksmiðju til að sjóða niður og leggja síld í dósir, eins og þar segir, og er í þeim lögum einnig heimild fyrir ríkisstj. að taka lán í þessu skyni. Þegar fjvn. athugaði grg. þá, sem fylgdi því frv., sem í lög var tekið um þetta efni 1946, kom í ljós, að að verulegu leyti voru þar forsendur fyrir framkomu frv. eða setningu laganna sérstakir markaðsmöguleikar, sem þá voru taldir úti í Evrópu í stríðslokin. Það ber að viðurkenna, að ýmislegt hefur breytzt í því efni, og er því ástæða til að rannsaka þetta að nýju núna, bæði um stofnkostnað á slíkri verksmiðju, um rekstrarkostnað hennar og um þá markaðsmöguleika, sem nú eru fyrir hendi. Fjvn. telur rétt, að efnislega verði till. samþykkt, en hefur talið réttara að orða tillöguna nokkuð öðruvísi en gert er á þskj. 30 og hefur því lagt einróma til, að till. verði samþykkt, þannig orðuð: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta rannsaka, hvort hagkvæmt muni vera og líklegt til eflingar niðursuðuiðnaði í landinu að nota heimild laga nr. 47 7. maí 1946 til að reisa verksmiðju á Siglufirði til niðursuðu sjávarafurða.“ Þannig leggur nefndin sem sagt einróma til, að till. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég vil f.h. okkar flm. þakka hv. fjvn. afgreiðslu till. Hv. n. hefur gert orðalagsbreytingar á till. frá því, sem hún er á þskj. 30, en þar sem sú umorðun breytir ekki eðli málsins, getum við fallizt á, að till. verði eins og n. leggur til. Aðalatriðið hlýtur að vera, að till. fáist afgreidd í þeim anda, sem hún var í upphafi. Er þá að vænta þess, að eitthvað raunhæft verði gert til framdráttar því máli, sem till. okkar fjallar um.



Herra forseti. Þessi till., sem hér liggur fyrir á þskj. 94, fer fram á það að skora á ríkisstj. að láta endurskoða gildandi lög um lögreglumenn og hafa um það samráð við Samband íslenzkra sveitarfélaga. Eins og fram er tekið í grg. fyrir þessari till., er hún flutt vegna þess, að það þykir nauðsynlegt að breyta þeim lögum, sem fyrir hendi eru og í gildi um lögreglumenn, og setja gleggri ákvæði, sérstaklega um það atriði, hvernig fara skuli með greiðslur sveitarfélaga og ríkissjóðs, og í öðru lagi, að hve miklu leyti er aðstoðað við lögreglustarfsemi úti um landið, sem víða er sótt eftir. Allshn. hefur rætt þessa till. og fallizt á að mæla með því, að hún verði samþ. óbreytt. N. sendi hana til umsagnar til stjórnar Sambands íslenzkra sveitarfélaga og fékk frá henni bréf, þar sem hún mælir með, að till. nái fram að ganga. Er aðeins farið fram á undirbúning að breytingu, en ekki neitt inn á það farið í till., hvernig sú breyting skuli verða, en þess vænzt, að frv. um þetta efni verði lagt fyrir næsta reglulegt þing. Ég sé ekki fyrir n. hönd ástæðu til að fjölyrða meira um þetta, en vænti þess, að hv. alþm. geti fallizt á að samþ. till. eins og hún liggur fyrir.



Herra forseti. Svo sjálfsagt sem það er að samþ. þessa þáltill., þá er ekki ástæða til þess að fara mörgum orðum um hana í viðbót við það, sem áður er fram komið. Þó vil ég aðeins með nokkrum tölum benda á, hvernig þessum málum er komið, mun gera mál mitt sem allra stytzt, en láta tölurnar einar tala. Eina almenna reglan, sem nú er farið eftir um þátttöku ríkisins og sveitarfélaganna í löggæzlu, er sú, að ef lögreglumannatala nær vissu marki, þá greiðir ríkissjóður 1/6 af kostnaðinum. En þar að auki hafa verið settir niður víðs vegar um landið lögreglumenn, sem eru algerlega kostaðir af ríkinu, t.d. í Hafnarfirði, Akureyri, Patreksfirði, Ísafirði og Siglufirði, sem sé alger ríkislögregla. Ríkissjóður borgar 100% af kostnaði við þessa löggæzlu, í Reykjavík fyrir 20–30 lögreglumenn, á Akureyri fyrir 2, Hafnarfirði fyrir 2, Keflavík 1, Siglufirði 1, Kópavogi 1, Seyðisfirði 1, - auk þess 1/6 hluta löggæzlu þeirra staða, sem fullnægja þeim reglum að hafa tvo lögreglumenn á hverja þúsund íbúa, en sú regla gildir fyrir Reykjavík og auk þess fyrir nokkra kaupstaði aðra, t.d. Vestmannaeyjar, Keflavík, Akranes og Ísafjörð. Auk þess hefur sumarlöggæzla verið kostuð af ríkinu samkvæmt fjárlfrv. og mjög af handahófi. Samkvæmt þessum reglum liggur ljóst fyrir, að ríkissjóður verðlaunar sveitarfélögin fyrir að hafa sem flesta löggæzlumenn, og þau verðlaun koma þeim einum til góða, sem fjölga þeim og hafa þá sem allra flesta, en hinir, sem reyna að hafa þá færri, fá þeim mun minna úr ríkissjóði. Akureyringar hafa t.d. enga greiðslu fengið úr ríkissjóði fyrir sína lögreglumenn, nema fyrir þá tvo, sem áður hefur verið getið um að eru ríkislögreglumenn. Sömu sögu er að segja um Árnessýslu, sem er þó önnur stærsta sýsla landsins. Hún hefur farið fram á að fá styrk til löggæzlu úr ríkissjóði, en ekki fengið. Sýslumaðurinn í Árnessýslu ritaði fjvn. á þessu þingi um þessi mál og benti á í bréfi sínu, að kostnaður við löggæzlustarfsemi í þessu eina héraði hafi á síðasta ári numið rúmlega 172 þús. kr. og muni á þessu ári nema um 220 þús. kr., ef einum föstum manni verður bætt við þann eina, sem áður hefur verið og er kostaður að öllu leyti úr sýslusjóði og af Selfosshreppi, eins og nauðsynlegt þykir vegna hinnar miklu þarfar, sem þar er á löggæzlu. Þessi málaleitan var ekki tekin til greina af hv. fjvn., þó að dómsmrn. hafi talið samkvæmt bréfi sýslumanns til fjvn. fulla nauðsyn til þess að ráða hér bót á, og deildarstjóri dómsmrn. hefur látið svo um mælt, að hvergi á landinu væri jafnmikil þörf fyrir slíka löggæzlu og þar. Með nokkrum tölum væri að lokum rétt að benda á, í hvert óefni og í hvert handahóf framkvæmd þessara löggæzlumála er komin. Húsavíkurbær greiddi á árinu 1957, - ég tek það ár, vegna þess að ríkisreikningur liggur hér fyrir, - 200 kr. til löggæzlumála, en ríkissjóður greiddi þar sama ár samkvæmt ríkisreikningi 15 þús. kr. Árið 1955 greiddi Húsavíkurbær ekkert til löggæzlumála. Hins vegar fékk hann fjárveitingu frá ríkissjóði, sem kostaði alla löggæzlu á þessum stað. Á sama tíma borgaði Akraneskaupstaður 302 þús. kr. til löggæzlumála, Akureyri 763 þús., Reykjavík 10 millj. kr., en Kópavogur 17 þús. rúmar, en þar er einn ríkislögreglumaður, sem settur var þar fyrir þó nokkrum árum. Neskaupstaður borgar 57 þús. kr. til löggæzlumála og Siglufjörður 370 þús. kr. Þessar tölur tala sínu máli, og þarf ekki að hafa fleiri orð þar um. Með samþykkt þessarar till., sem hér liggur fyrir, hefur Alþingi viðurkennt, að endurskoðun þurfi nauðsynlega að fara fram á löggæzlumálum, og ég leyfi mér að varpa fram þeirri hugmynd, hvort ekki væri rétt, að dómsmrn. léti nú á þessu ári bæta úr þeim brýnustu ágöllum, sem eru á framkvæmd löggæzlumálanna í landinu, t.d. með því að leggja af sínu fé samkvæmt fjárl. til umbóta á þeim stöðum, þar sem þörfin er allra mest, eins og t.d. á Selfossi og í Árnessýslu. Hér er um að ræða málefni, sem er einna mikilvægast í hverju þjóðfélagi, að skera úr um það, hvernig verkaskipting milli ríkis og sveitarfélaga skuli vera, hve aðild ríkissjóðs að löggæzlu eigi að vera mikil. Í Danmörku hafa þessi mál frá árinu 1938 verið algerlega í höndum ríkissjóðs og í Noregi frá árinu 1927 með fjárframlögum sveitarfélaganna. Það er vilji íslenzkra sveitarfélaga, að ríkissjóður taki á sínar herðar allan löggæzlukostnað í landinu, og þau hafa hvað eftir annað á sínum þingum gert um þetta ályktanir, sem ég ætla að leyfa mér að lokum að lesa sýnishorn af frá árinu 1956. Er það frá fulltrúaráðsfundi kaupstaðanna á Vestur-, Norður- og Austurlandi, sem haldinn var á Ísafirði í september 1956, þar sem segir svo: „að fulltrúaráðsfundur kaupstaðanna telji eðlilegt, að þar sem bæjarstjórnir hafi engin umráð yfir störfum lögregluþjóna, séu þeir að öllu leyti launaðir af ríkinu, og skorar á Alþingi og ríkisstj. að gera lagabreytingar í þá átt, annars fái bæjarfélögin óskoraðan rétt til að ákveða fjölda lögregluþjóna hvert á sínum stað og til að ákveða að leggja þeim fleiri störf á hendur í þágu bæjanna. eftir því sem þörf gerist hverju sinni.“



Herra forseti. Till. sú, sem hér liggur fyrir, er þess eðlis, að Alþ. skori á ríkisstj. að beita sér fyrir því að krabbameinsvarnir verði efldar í landinu, í samráði við Krabbameinsfélag Íslands og að sjálfsögðu heilbrigðisyfirvöld landsins. Bent er á þörf á að efla allar rannsóknir við greiningu á krabbameini, að auka stuðning við öflun fullkomnustu tækja til rannsókna og lækninga á krabbameini, að bæta aðstöðu leitarstöðva og athuga möguleika á því, hvort þeim sé hægt að fjölga, og auka almenna fræðslustarfsemi um þennan sjúkdóm. Allshn. hefur fjallað um þessa till. og leitað eftir umsögnum frá landlækni og Krabbameinsfélagi Íslands. Landlæknir mælir með samþykkt till., en bendir á það í bréfi sínu, sem hann telur vera langmikilsverðasta verkefni þjóðarinnar í heilbrigðismálum nú, að ljúka þeim sjúkrahúsbyggingum, sem eru í byggingu. Sjúkrahúsbyggingar eru einmitt eitt af þeim atriðum, sem talin eru upp í fskj. með grg. með þáltill. Krabbameinsfélagið mælir mjög með þessari till. og bendir á ört vaxandi þörf á því, að auknar verði gagnráðstafanir gegn þessum sjúkdómi. Sem dæmi vil ég benda á, að samkv. upplýsingum Krabbameinsfélagsins hafa nú fyrir skömmu fundizt þrjú lungnakrabbamein á einni viku, en á árunum 1932–50, 18 ára tímabili, fundust aðeins 12 slík mein eða töluvert minna en eitt á ári. Krabbameinsfélagið bendir á, að þetta sé eðlilegt miðað við það, hversu reykingar og annað, sem talið er orsaka lungnakrabbamein, hefur farið vaxandi hér á landi í seinni tíð. Að fengnum upplýsingum og meðmælum þessara tveggja aðila og eftir athugun á mjög ýtarlegri grg. frá Læknafélagi Reykjavíkur, sem fylgir þáltill., hefur allshn. orðið sammála um að mæla með því, að till. verði samþykkt.



Herra forseti. Á þskj. 309 er till. um, að ríkisvaldið taki upp eftirlit með fyrirtækjasamtökum, og hljóðar svo: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta athuga, með hverjum hætti hið opinbera geti haft eftirlit með viðleitni einkafyrirtækja til að hafa með sameiginlegri afstöðu á markaði óæskileg áhrif á verðmyndun í landinu og hvernig bezt megi tryggja, að neytendur fái notið ávaxta aukinna framleiðsluafkasta í meira vöruúrvali og hagstæðara verðlagi.“ Með þessari þáltill. fylgir ýtarleg grg., svo að ég sé ekki ástæðu til þess að hafa þessi orð mörg. Í umr. þeim, sem farið hafa fram hér að undanförnu um skipan innflutnings- og gjaldeyrismála, hefur þrásinnis komið fram í ræðum hv. alþm. ótti um, að aukið frelsi á sviði innflutnings leiði til þess, að svokallaðir auðhringar eða samtök innflytjenda eða fyrirtækja muni ná hér aðstöðu á markaði, sem muni jafnvel torvelda það, að kostir frjálsrar samkeppni geti notið sín. Einmitt vegna þess ótta, sem fram hefur komið, er þessi till. tímabær nú. Hún felur í sér, að það verði athugað, hve mikil brögð séu hér innanlands að því, að einstök sjálfstæð fyrirtæki hafi á eigin spýtur eftirlit eða hömlur á framboði til þess að laga það eftir þeirri eftirspurn, sem fyrir er, sjálfum sér til hagsbóta, en neytendum til tjóns. Samþykkt þessarar þáltill. er einmitt núna aðkallandi. vegna þess að hún undirstrikar, að það aukna frjálsræði, sem nú verður gefið á sviði innflutnings- og viðskiptamála, má ekki undir neinum kringumstæðum verða túlkað eftir eigin geðþótta innflytjenda eða kaupmanna á þann veg, að þeir fái frelsi til þess að taka sjálfir upp þau höft og hömlur, sem átti að afnema. Ísland hefur þá sérstöðu miðað við önnur lönd, að markaðurinn er mjög þröngur og hefur til þessa verið bundinn í alla enda og kanta, og ríkisvaldið hefur með verðlagseftirliti tryggt sér, að það hefði aðstöðu til þess að vernda hagsmuni neytenda á þessu sviði. Þess vegna hefur til þessa ekki verið talin brýn ástæða til þess að taka upp hérna innanlands eftirlit af hálfu hins opinbera með viðleitni einkaaðila til þess að hafa slíkar hömlur á markaðinum, eins og þeir leitast við að hafa með myndun fyrirtækjasamtaka. Eins og hv. alþm. er sjálfsagt kunnugt, hefur þetta vandamál verið eitt þeirra mála á þingum nágrannalanda okkar, sem hafa valdið einna mestum deilum undanfarin ár. Það er langt síðan ýmis lönd tóku upp eftirlit með fyrirtækjasamtökum og hafa jafnvel bannað þau með öllu, eins og Bandaríkin, Ástralía og Japan, en önnur hafa tekið upp strangt eftirlit, komið á fót nefndum til þess að fylgjast með þessari viðleitni einkaaðilanna á markaði. Í þeim flokki eru nágrannalöndin okkar, Norðurlöndin, England, Írland, Holland, Belgía, Kanada og önnur lönd. Ég vil undirstrika það, að hér er ekki talið að um sé að ræða neitt óeðlilega ríkisihlutun á markaðnum. Jafnvel helztu talsmenn frjálsra viðskipta fallast einnig á, að nauðsynlegt sé, að ríkisvaldið hafi hönd í bagga um alla þróun viðskiptamála. Ludvig Erhardt, sem er mikill brautryðjandi á sviði viðskiptamála í Vestur-Evrópu og hefur leitt Þjóðverja til þess kerfis hagstjórnarmála, sem hann telur sjálfur, efnahagsmálaráðh. Þýzkalands, að eigi mikinn þátt í þeim efnahagslegu framförum, sem Þjóðverjar hafa orðið aðnjótandi á undanförnum árum, leggur áherzlu á í ræðu og riti, að ríkisvaldið eigi að hafa eftirlit með markaðinum, með fyrirtækjasamtökum, sem kynnu að myndast, og viðleitni þeirra til að hafa áhríf á verðlag og vöruframboð. Hann er á móti algerri stjórn ríkisvaldsins á viðskiptakerfinu, en hann mælir mjög með því, sem hann kallar „Ordnung“ ríkisvaldsins, sem mætti kalla handleiðslu eða eftirlit ríkisvaldsins með markaðinum í staðinn fyrir bein ríkisfyrirmæli eða fyrirskipanir. Hvað snertir Ísland, þá vil ég leggja áherzlu á, að það er full ástæða til að taka upp slíkt eftirlit hérna innanlands. Í skjóli innflutnings- og gjaldeyrishafta á undanförnum árum hafa einstök innflutningsfyrirtæki skipt á milli sín innflutningsmagni eftir kvótum, sem þau sjálf hafa ákveðið. Innflytjendur og heildsalar á ýmsum sviðum mjög mikilvægra innflutningsvara hafa komið fram gagnvart verðlagseftirliti og gjaldeyrisyfirvöldum sem einn aðili. Það væri hægt að nefna einstök dæmi um það, hvernig fyrirtækjasamtök hafa þegar verkað á markaðinn hérna innanlands. Ég tel þó ekki heppilegt að ræða þau mál hérna, vegna þess að um þau mætti halda heilt erindi, og það gæti verið óheppilegt, áður en þetta mál er afgreitt og þessi till. samþykkt, en hins vegar vil ég taka fram, að ég mundi verða fús til þess að veita allshn., sem væntanlega fengi þetta mál til umr., upplýsingar um þennan þátt íslenzkra viðskiptamála. Verkaskipting hér innanlands á geysimikinn þátt í þeim efnahagslegu framförum, sem Íslendingar hafa orðið aðnjótandi, þegar heimilisiðnaðurinn færðist yfir í stóriðnað og almenningur tók upp verkaskiptingu milli sveita, borga og viðskiptamiðstöðva. Íslendingar standa nú á þeim tímamótum, að þeir munu eiga kost á því að taka þátt í enn þá meiri verkaskiptingu, í þeirri verkaskiptingu, sem nú verður tekin upp á milli Evrópulandanna. Ég tel sjálfsagt af íslenzkum stjórnarvöldum að miða stefnu í efnahagsmálum að því, að Íslendingar geti orðið aðnjótandi þeirra framfara, sem slík verkaskipting leiðir af sér. Í sambandi við þær breytingar og aðild okkar að efnahagssamvinnustofnunum í Evrópu er nauðsynlegt, að hér á Íslandi sé fyrir hendi heimild fyrir hið opinbera til þess að fylgjast með tilraunum erlendra hringa, fyrirtækjasamtaka, til þess að reyna að setja hömlur eða höft á framboð varnings á íslenzka markaðnum í samvinnu við íslenzka innflytjendur til að vernda þannig neytendur gegn hugsanlegum samtökum. Þess vegna tel ég mikil rök hníga að því, að þessi þáltill. verði samþykkt núna, og leyfi mér að leggja til við hæstv. forseta, að umr. verði frestað og till. vísað til allshn.



Herra forseti. Vegna fjarveru hv. þm. Halldórs Sigurðssonar vil ég leyfa mér að bera fram þær fsp., sem eru á þskj. 342 undir 1. lið. Það er í fyrsta lagi: „Hvaða vörutegundir eru nú greiddar niður, og hve miklu nemur niðurgreiðslan á hverri vörutegund, miðað við kg eða lítra?“ Og í öðru lagi: „Hvað er áætlað, að niðurgreiðsla á hverri vörutegund nemi miklu samtals á yfirstandandi ári?“ Það hlýtur að vekja athygli manna, ekki sízt nú á tímum, hversu niðurgreiðslur eru orðnar miklar og að með hverju árinu sem líður bætast við í hóp þeirra vörutegunda, sem greiddar eru niður, fleiri vörutegundir. Það er því von mín, að hæstv. ríkisstj. geti nú á þessu stigi upplýst, hvaða vörutegundir eru greiddar niður og hversu miklu fjármagni er búizt við að þær niðurgreiðslur nemi á yfirstandandi ári. Ég hygg, að það muni nú liggja fyrir hjá hæstv. ríkisstj., hve miklu niðurgreiðslur hafa numið árið sem leið, og væri þá fróðlegt að fá að heyra það.



Herra forseti. Spurt er um það, hvaða vörutegundir séu nú greiddar niður og hversu miklu nemi niðurgreiðslan á hverri vörutegund, miðað við kg eða lítra, og hvað áætlað sé, að niðurgreiðslur á hverri vörutegund muni nema miklu samtals á yfirstandandi ári eða á árinu 1960. Ég mun sem svar við þessum fsp. lesa skrá um þær vörutegundir, sem nú í maíbyrjun 1960 voru greiddar niður, hversu miklu niðurgreiðslan nemur á einingu 2. maí 1960 og hver heildarkostnaðurinn við þær niðurgreiðslur verður á árinu 1960. Áður en ég les þessar tölur upp, vil ég gjarnan taka fram, að mér skal vera ánægja að því að afhenda fulltrúum þingflokkanna, sem þess óska, skýrslu um þessi efni til þess að spara þeim að skrifa upp þessar mörgu tölur, og auk þess er hægt að láta fylgja nokkru ýtarlegri upplýsingar um niðurgreiðslumálið en beinlínis er spurt um, þ.e. um áætlað ársmagn af þessum vörutegundum og hver árskostnaður er gert ráð fyrir að verði á hverri vörutegund og í heild, en á því er eilítill munur og á þeim kostnaði, sem mun til falla á árinu 1960. Þær vörutegundir, sem greiddar eru niður, eru nú í maíbyrjun 1960 þessar: Dilka- og geldfjárkjöt 9.53 kr. á kg, heildarkostnaður árið 1960 65 millj. 280 þús. kr. Ærkjöt, niðurgreiðsla á einingu 3.80 kr., heildarkostnaður 1 millj. 330 þús. Geymslukostnaður á kjöti 6 millj. Mjólk frá mjólkurbúum, niðurgreiðsla á einingu 2.53 kr., heildarkostnaður 83 millj. 796 þús. kr. Mjólk, send beint til neytenda, niðurgreiðsla á einingu kr. 1.61, heildarkostnaður 9 millj. 570 þús. kr. Rjómi frá 1. marz 1960 0.60 kr. á einingu, heildarkostnaður 500 þús. kr. Undanrenna 0.16 kr, á lítra, heildarkostnaður 124 þús. kr. Smjör, niðurgreiðsla á kg 34.35 kr., heildarkostnaður 36 millj. 979 þús. Skyr, niðurgreiðsla á kg 0.80 kr., heildarkostnaður 1 millj. 496 þús. kr. Mjólkurostur, niðurgreiðsla á kg 5.25 kr., heildarkostnaður 3 millj. 330 þús. Mysuostur, niðurgreiðsla á einingu 2.50 kr., heildarkostnaður 112 þús. kr. Nýmjólkurduft, einingarniðurgreiðsla 4.55 kr., heildarkostnaður 312 þús. kr. Undanrennuduft, niðurgreiðsla á kg 1.50 kr., heildarkostnaður 175 þús. kr. Niðursoðin mjólk, einingarniðurgreiðsla 56 aurar, heildarkostnaður 82 þús. kr. Kartöflur, niðurgreiðsla á kg 2.40 kr., heildarkostnaður 16 millj. 884 þús. kr. Geymslukostnaður kartaflna 900 þús. kr. Smjörlíki, niðurgreiðsla á kg 7.99 kr., heildarkostnaður 16 millj. 115 þús. kr. Saltfiskur, niðurgreiðsla á kg 6.30 kr., heildarkostnaður 5 millj. 670 þús. kr. Þorskur, nýr, niðurgreiðsla á einingu 1.90 kr., heildarkostnaður 3 millj. 675 þús. kr. Ýsa, ný, niðurgreiðsla á einingu 60.00 kr., heildarkostnaður 6 millj. 260 þús. kr. 20.6% niðurgreiðsla á kaffi, niðurgreitt af fob-verði kaffis frá 3. apríl 1960, 6 millj. 400 þús. kr. Sjúkrasamlagsiðgjöld 16 millj. 200 þús. kr. Samtals nema þessir liðir 281 millj. 190 þús. kr. Auk þess ber að geta um tvenns konar niðurgreiðslu, sem hefur verið felld niður frá 1. maí 1960. Það er niðurgreiðsla á ull, gærum og skinnum, sem felld var niður í byrjun þessa mánaðar, 3 millj. kr., og niðurgreiðsla á manneldiskorni, kaffi og sykri á tímabilinu frá febrúarlokum til 8. apríl 1960, er sú niðurgreiðsla var felld niður, en hún nam á þessu tímabili 3 millj. 239 þús. kr., þannig að áætlaður kostnaður við niðurgreiðslur á árinu 1960 mun nema í heild 287 millj. 429 þús. kr. Til viðbótar því, sem nú hefur verið gerð grein fyrir, skal það tekið fram, að ríkisstj. ákvað, um leið og efnahagsmálalögin voru samþ. á Alþ., að greiða niður innfluttan fóðurbæti og tilbúinn áburð, sem svarar til þess, að yfirfærslugjald á þessum vörum hækkaði úr 55% í 90%, en ekki í 133%, eins og almennt átti sér stað og svaraði til gengisbreytingarinnar. Hefur þetta verið framkvæmt á þann hátt, að fob-verð þessara vara, tilbúins áburðar og innflutts fóðurbætis, er greitt niður um 18.61%. Kostnaður við þetta er í ár áætlaður sem hér segir: Niðurgreiðsla á innfluttum fóðurvörum 10 millj. kr., niðurgreiðsla á innfluttum tilbúnum áburði 6 millj. kr., eða samtals 16 millj. kr. Hér er þó ekki um að ræða viðbót við þann niðurgreiðslukostnað, sem ég nefndi áðan, þar eð ríkisstj. ákvað, um leið og þessi niðurgreiðsla kom til framkvæmda. að niðurgreiðsla á landbúnaðarvörum til neytenda skyldi lækkuð sem henni svarar. Er gert ráð fyrir því, að niðurgreiðsla á landbúnaðarvörum til neytenda verði lækkuð um sömu tölu vísitölustiga og niðurgreiðslu innflutts fóðurs og áburðar nemur. Vænti ég, að með þessu sé fullsvarað fsp. tveimur á þskj. 342.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. viðskmrh. fyrir mjög greinargóð svör. Það er auðséð, að hann gerir sér far um að svara fsp. og leggur svör sín greinilega fram, og vænti ég þess, að sú skýrsla, sem hann gat um, liggi nú þegar fyrir þingheimi og almenningur geti fylgzt með þessum málum. Á fjárlögum fyrir yfirstandandi ár er áætlað, að niðurgreiðslur nemi 302 millj. kr., og mér skilst að fengnum þeim upplýsingum, sem hæstv. ráðh. gaf, að þá sé sú áætlun, sem gerð hefur verið. mjög nærri því. Hins vegar skilst mér, að það liggi ekki fyrir enn þá, hverjar breytingar verða á árinu á niðurgreiðslukerfinu vegna þess, að nú skal greiða niður fóðurbæti um 10 millj. kr. og áburð um 6 millj. og þær niðurgreiðslur takast af þeim niðurgreiðslum, sem nú eru á matvörutegundum, - að þá liggi það ekki ljóslega fyrir, á hvaða matvörutegundum niðurgreiðslan verði minnkuð. Mér skilst, að það liggi ekki nógu ljóslega fyrir, en máske getur hæstv. ráðh. upplýst þetta eitthvað frekar, því að sjálfsagt hefur það komið til tals hjá hæstv. ríkisstj., hverjar þessar vörutegundir verða. Ef það liggur fyrir, þá vænti ég þess, að hæstv. ráðh. vilji upplýsa það hérna. En það, sem ég vildi almennt benda á í sambandi við niðurgreiðslurnar, er, að ég hef alltaf talið þær nokkuð hættulegar og ekki sízt framleiðslu á vörum, sem mikið eru greiddar niður. Og þegar farið er að greiða niður landbúnaðarvöruverðið, ef svo mætti segja, frá báðum endum, annars vegar fóðurbætinn og áburðinn, þ.e.a.s. minnka á þann hátt framleiðslukostnaðinn, og hins vegar vöruna fullunna til neytandans, þá finnst mér, að þar sé hætta á ferðum, og ef einhver meining hefur fylgt því á s.l. hausti fyrir kosningarnar, þegar Sjálfstfl. prédikaði að það ætti að losna við allar uppbætur og allar niðurgreiðslur, þá efast ég um, að hægt verði að komast þannig frá þeim hlutum, að fyrst og fremst þeir, sem framleiða þessar vörur, verði ekki fyrir meiri skakkaföllum en aðrir. Þessi hætta finnst mér að hljóti jafnan að vofa yfir, á meðan niðurgreiðslur eru, og sú hætta vex að sjálfsögðu, um leið og verið er að auka niðurgreiðslukerfið og auka niðurgreiðslurnar á einstökum vörutegundum, fyrir utan svo það, að þegar greitt er niður meira af vörutegundunum en framleiðslukostnaði nemur, þá hlýtur neytandinn allajafna að verða að nota dýrari vörur til sinna heimilisnota en almenni neytandinn í landinu. sem kaupir þær út úr búðum. Ég þakka hæstv. ráðh. að lokum fyrir greinargóð svör við þessum fsp., en ég vænti þess, að ef eitthvað liggur fyrir um þessar breytingar, sem kunna að verða á niðurgreiðslukerfinu á næstunni, þá gæti hann frekar upplýst það nú hér.



Herra forseti. Ég get því miður ekki á þessu stigi svarað þeirri fsp. hv. þm., á hvaða vörutegundum muni verða lækkuð niðurgreiðsla vegna niðurgreiðslnanna, sem teknar voru upp á innfluttum áburði og fóðurbæti, því að um það hefur ekki verið tekin ákvörðun enn. Verði sú ákvörðun tekin, meðan þing situr, er sjálfsagt að skýra hv. þingheimi frá því. Ég get hins vegar getið þess til viðbótar í framhaldi af þessari fsp. hv. þm., að niðurgreiðslan á verði innflutts fóðurbætis og tilbúins áburðar veldur 0.5 stiga lækkun á vísitölunni, miðað við óbreytta álagningu í krónum. Ef niðurgreiðsla á landbúnaðarvörum til neytenda er lækkuð um sömu stigatölu, þýðir það aðeins 6 millj. kr. viðbótarkostnað á ári. Ástæðan er sú, að niðurgreiðslukostnaður á stig er dýrari fyrir fóður og tilbúinn áburð en fyrir fullunnu vöruna, og á þetta einkum við um áburðinn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. félmrh., sem prentuð er á þskj. 342, um það, hvenær vænta megi framlags þess til byggingarsjóðs ríkisins, sem ríkisstj. tilkynnti hinn 21. febr. s.l. að hún mundi útvega sjóðnum. Spurning þessi er svo einföld í sniðum og um svo alkunnugt málefni, að það er óþarfi að hafa um hana langt mál, enda mun ég ekki gera það við þetta tækifæri eða fara almennt út í að ræða byggingarmálin, en aðeins fylgja fsp. eftir með nokkrum orðum í von um, að hæstv. félmrh. geti gefið skýrt svar við spurningunni. Hinn 21. febr. s.l. gaf ríkisstj. út fréttatilkynningu, þar sem m.a. var boðuð mjög veruleg almenn vaxtahækkun í landinu, og náði þessi vaxtahækkun m.a. til hinna sérstöku byggingar- og stofnlánasjóða, þ. á m. til byggingarsjóðs ríkisins. Í sambandi við þessa miklu vaxtahækkun og þar með verulega skert lánskjör til íbúðarhúsabyggjenda tilkynnti ríkisstj., að hún hefði ákveðið að gera ráðstafanir til þess að afla 40 millj. kr. til íbúðalána á þessu ári umfram fastar tekjur byggingarsjóðsins. Þessari yfirlýsingu hæstv. ríkisstj. var að sjálfsögðu fagnað af öllum þeim mörgu mönnum, sem í húsbyggingum standa, og var það almennt trú manna, enda studd við gild rök, að mjög fljótlega yrði hægt að úthluta þeirri upphæð, sem þarna var um talað. En svo sem mönnum er kunnugt, hefur dráttur orðið á því, að ríkisstj. framkvæmdi fyrirheit sitt um aukna fjárveitingu til húsbyggingarlána, en því meir sem það dregst, því ákafar fýsir almenning að vita, hverjar lyktir málið fær, og því er þessi fsp. fram komin, að mér er það ljóst, að húsbyggjendur í landinu biða í ofvæni eftir því, að ríkisstj, efni fyrirheit sitt. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið um fjölda þeirra manna, sem sótt hafa um lán hjá húsnæðismálastjórninni og enga úrlausn hafa fengið eða þá aðeins úrlausn að nokkru leyti, þá voru þeir hinn 1. apríl s.l., eða fyrir rúmum mánuði, 1842 talsins og þar af höfðu 1130 alls ekkert lán fengið, en bíða nú með íbúðir sínar fokheldar og þannig lánshæfar. 217 af þessum 1842 umsækjendum hafa þegar fengið 70 þús. kr. lán, en sækja um a.m.k. 30 þús. kr. viðbótarlán hver, og 495 umsækjendur, sem fengið hafa mjög óveruleg lán til þessa, sækja um hærri viðbótarlán, og má gera ráð fyrir, að þau verði vart undir 60 þús. að meðaltali á umsækjanda. Lánsfjárþörf, miðað við þessar 1842 umsóknir, er áætluð um 150 millj. kr. Þar af eru þessir nýju umsækjendur 1130, og ef reiknað er með, að það yrðu 100 þús. kr. á íbúð, þá yrðu það 113 millj., viðbótarlán við 70 þús. kr. lánið, sem menn hafa fengið, mundu verða 6.5 millj. og önnur viðbótarlán 29 millj, eða nær 30 millj. Auk þessara 1842 umsókna liggja fyrir húsnæðismálastjórninni 127 umsóknir um lán út á íbúðir, sem ekki standast það mat, sem húsnæðismálastjórn leggur á, er hún dæmir um lánshæfi íbúðanna. Ef svo færi að þessar íbúðir, sem ekki eru taldar lánshæfar eftir núgildandi reglum, væru teknar með, t.d. vegna breytts mats um lánshæfi, mundi lánsfjárþörfin aukast a.m.k. um 12.7 milljónir eða verða alls rúmlega 160 milljónir króna. Þetta eru aðeins litlar upplýsingar um lánsfjárþörf húsbyggjenda, sem sýna, hve knýjandi nauðsyn það er, að ríkisstj. geri allt, sem í hennar valdi stendur, til þess að afla fjár til húsbygginganna, Að minnsta kosti verður að krefjast þess, að hún dragi það ekki lengur að standa við fyrirheit sitt um 40 millj. kr. framlagið, sem hún gaf 21. febr. Lánsfjárþörfin í heild er að sjálfsögðu miklu meiri en því nemur, og er vonandi. að ríkisstj. finni ráð til þess að bæta um það. En meðan það verður ekki, er henni þó ekki annað sæmandi en standa við fyrirheit sitt frá í vetur, Það væri þó a.m.k. nokkur úrlausn, þó að það leysi ekki allan þann vanda, sem húsbyggjendur eru í. Ég mun ekki hafa þessi orð fleiri, en vænti þess, að hæstv. félmrh. geti veitt mér og öðrum hv. þingmönnum nokkurt svar við spurningu minni.



Herra forseti. Spurt er, hvenær megi vænta framlags þess til byggingarsjóðs ríkisins, sem ríkisstj. tilkynnti 21. marz s.l. að hún mundi útvega sjóðnum til útlána. Framlögin, sem getið var um í tilkynningunni 21. febr. s.l., voru tvenns konar: í fyrsta lagi 25 millj. kr., sem kæmu beinlínis til úthlutunar, og 15 millj. kr., sem notaðar yrðu til þess að breyta stuttum bráðabirgðalánum húsbyggjenda í föst, löng lán, þannig að unnt yrði á árinu 1960 u.þ.b. að tvöfalda venjuleg útlán húsnæðismálastjórnar. Um fyrri hlutann, 25 milljónirnar, er það að segja, að gert er ráð fyrir, að helmingi þeirrar upphæðar eða 12½ millj. kr. verði úthlutað í þessum mánuði og hinum næsta og að upphæðin komi til greiðslu í júní og júlí. Hinum helmingnum verður úthlutað siðar, og hefur ekki enn verið tekin ákvörðun um, hvenær það verður gert. Um 15 millj. kr. „konverteringuna“ hefur enn ekki verið tekin endanleg ákvörðun. Málið hefur verið rætt nokkuð við viðkomandi bankastjórnir og sparisjóðsstjórnir, sem þessi stuttu lán hafa veitt, og hafa þau viðtöl gefið fulla von um, að í það mál verði unnt að ganga til framkvæmda mjög bráðlega, þó að ég telji út af fyrir sig, að það sé ekki eins aðkallandi með afgreiðslu 25 millj. Ég held, að ég hafi með þessum fáu orðum svarað því, sem um er spurt.



Herra forseti. Hæstv. félmrh. svaraði spurningu minni skýrt og greinilega, þó að e.t.v. megi segja, að ekki séu allir ánægðir með það, sem í svarinu fólst. Það er að vísu gott að fá að vita, að helmingur 25 millj. framlagsins komi fljótlega til úthlutunar og hinn helmingurinn síðar. Að vísu er það mjög óákveðið orðalag og getur sjálfsagt orðið enn dráttur á því, að það komi til úthlutunar. Og hvað snertir 15 millj. kr. framlagið, sem var sérstakur þáttur í þessu máli, þá er ánægjulegt, að það skuli vera unnið að því að reyna að koma því máli á rekspöl. Ég er sammála hæstv. ráðh. um, að það er auðvitað ekki eins aðkallandi, að það mál leysist, eins og hitt, en samt sem áður er þó full ástæða fyrir ríkisstj. að hraða því máli sem allra mest, því að eins og hæstv. ráðherrum er kunnugt, er það mikill fjöldi manna, sem bíður í ofvæni eftir því að fá úrlausn einmitt í þessu, því að þeir hafa gert sér miklar vonir um, að í fyrirheiti ríkisstj. frá í vetur væri um að ræða lausn, sem þeir gætu sætt sig við á þessu ári. - Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir þær upplýsingar, sem hann gaf.



Herra forseti. Eins og tilkynning ríkisstj. frá 21. febr. um það, að ríkisstj. mundi útvega 40 millj. kr. til útlána á vegum byggingarsjóðs ríkisins á þessu ári, ber með sér, átti þetta að vera aukaframlag til byggingarsjóðsins umfram þær hinar venjulegu tekjur, sem sjóðurinn hefur tryggða tekjustofna til. Nú vildi ég mega spyrja hæstv. félmrh. að því í þessu sambandi, hvort hann geti gefið upplýsingar um það, hverjar tekjur sjóðsins á þessu ári muni verða af þeim tekjustofnum, sem hann nú býr við, og hvort megi vænta þess, að þegar þessu aukaframlagi, 12½ millj. kr., verði úthlutað nú í þessum mánuði, komi einnig til úthlutunar einhver hluti af föstum tekjum sjóðsins, og þá helzt, ef hann gæti svarað því, hversu stór hluti það mundi verða.



Herra forseti. Ég er nú ekki undirbúinn undir að svara þessari spurningu hv. 4. þm. Reykn. (JSk), en ég ætla þó, að venjulegir tekjustofnar húsnæðismálasjóðsins, sem - eins og hann tók réttilega fram - eiga náttúrlega að koma til útlána ásamt þessum nýju lánsútvegunum, verði ekki mjög ósvipaðir því, sem verið hefur, nema hvað mér er tjáð, að skyldusparnaðurinn hafi eitthvað dregizt saman. Hversu mikið það er og hvað það muni nema miklu, get ég ekki sagt á þessari stundu, því að ég hef ekki um það neinar tölur og veit einu sinni ekki, hvort þær liggja fyrir. En í heildinni ætla ég, að með þessum nýju framlögum, sem húsnæðismálastjórn eru fengin, muni vera nokkuð nærri því að vera möguleiki fyrir því, að útlánamöguleikar sjóðsins tvöfaldist, miðað við það, sem orðið hefði, ef ekki hefði verið til þessara nýju úrræða gripið.



Herra forseti, Fsp. er svo hljóðandi: „Hve mikið af 6 millj. dollara láninu í Bandaríkjunum hefur nú verið tekið og notað, og hverju nemur sá hluti lánsins í ísl. krónum?“ Þetta þarfnast ekki skýringar. En ég vil aðeins minna á í þessu sambandi, að samkv. till. hæstv. ríkisstj. var talsvert verulegum hluta af þessu lánsfé ráðstafað í vetur sem leið. Ég man ekki nákvæmlega, hvort það voru 98 millj., sem þá var ráðstafað, ég held það þó. En þessi fsp. er gerð til þess að finna, hve mikið muni vera eftir óráðstafað af þessu láni í íslenzkum krónum, og það ætla ég að megi sjá, eftir að hæstv. ráðh. hefur svarað spurningunni.



Herra forseti. Af þessu láni hafa nú verið notaðar 2 millj. 570 þús. dollarar. Mótvirði þess í ísl. krónum nemur 79.2 millj. kr. Til frekari skýringa skal ég geta þess, eins og fyrirspyrjandi raunar minntist á, að í fjárlögum fyrir árið 1959 var ráðstafað 98 millj. kr. af þessu 6 millj. dollara láni, og skiptist það þannig, að raforkusjóður átti að fá 45 millj., ræktunarsjóður 25 millj. og til hafnarframkvæmda 29 millj., samtals 98 millj. Eins og sjá má af þessum upplýsingum, er þessi upphæð ekki enn að fullu komin inn, heldur aðeins 79.2 millj. króna.



Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir þessar upplýsingar, því að samkv. þeim má sjá það, sem til var ætlazt.

Fyrirspyrjandi (Eysteinn Jónsson) Fsp. er á þessa lund: „Hvernig standa reikningar ríkisins við seðlabankann, þegar viðskiptin samkv. efnahagslöggjöfinni hafa verið gerð upp?“ Ég vil aðeins rifja upp 5. gr. efnahagslöggjafarinnar, með leyfi hæstv. forseta, en hún er svo hljóðandi: „Stofna skal sérstakan vaxtalausan reikning á nafni ríkissjóðs í seðlabankanum, og skal færa til gjalda á honum hækkun þá í krónum, sem verður á skuldum ríkissjóðs við Greiðslubandalag Evrópu vegna gengisbreytingarinnar. Á þennan reikning skal sömuleiðis færa þann gengismun, er fram kemur hjá einstökum bönkum, sem verzla með erlendan gjaldeyri. Við útreikning á þessum gengismun skal taka tillit til allra eigna og skulda viðkomandi banka í erlendum gjaldeyri, þá er gengisbreyt. kemur til framkvæmda. Innstæður og skuldir í krónum á nafni erlendra aðila, sem gengistryggðar eru með sérstökum samningi, teljast erlendur gjaldeyrir í þessu sambandi, og sama gildir um gull seðlabankans. Gengismunur, sem myndast, þá er banki hefur fyrir gildistöku þessara laga innt af hendi greiðslur vegna bankaábyrgðar, sem gerð er upp á hinu nýja gengi, skal færður á reikning þann, er um ræðir í 1. mgr. þessarar gr. Gengismunur, sem myndast kann við kaup á gjaldeyri frá varnarliðinu eftir gildistöku þessara laga vegna ákvæðis 3. gr., skal færður á reikning útflutningssjóðs hjá seðlabankanum.“ Í grg. efnahagsmálafrv. var ekki nein tilraun gerð til þess að áætla, hvernig þessi reikningur mundi verða að loknum þessum viðskiptum, og vegna þess, í hve mörg horn var að líta, þegar efnahagslöggjöfin var rædd, gafst ekkert tóm til þess að ganga eftir því að fá slíka áætlun fram þá. En mér sýnist, að mönnum hljóti að leika nokkur forvitni á að vita, hvernig þessi reikningur verður, þegar þessum viðskiptum er lokið, og þeim hlýtur nú að vera lokið að miklu leyti. Því er þessi fsp. fram komin til að reyna að fá af þessu mynd.



Herra forseti. Samkv. 5. gr. efnahagsmálal. skyldi stofna sérstakan vaxtalausan reikning á nafni ríkissjóðs í seðlabankanum og færa á hann gengistap vegna skulda ríkissjóðs við Greiðslubandalag Evrópu og sömuleiðis gengismun, er fram kæmi hjá þeim bönkum, sem verzla með erlendan gjaldeyri. Skuld á þessum reikningi er nú 181 millj. kr. Enn er ekki endanlega gengið frá færslum á þennan reikning, þar sem nokkur vafaatriði bíða úrskurðar, en það er ekki ástæða til að gera ráð fyrir, að upphæðin breytist, svo að teljandi sé.



Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir upplýsingarnar, og er augljóst af þessu, að hér hefur myndazt allstórfelld skuld ríkisins við seðlabankann við þessi viðskipti. Frekar er ekki um það að segja í dag. Ég þakka ráðh. fyrir upplýsingarnar.



Herra forseti. Þegar efnahagsmálalöggjöfin var sett eða flutt, var því lýst yfir af hæstv. ríkisstj., að einn liður í hinni nýju stefnu væri sá að taka upp nýja útlánapólitík, og ýmsar yfirlýsingar gefnar í því sambandi. Ekki var þó alveg ljóst í einstökum atriðum, hversu þeim málum yrði háttað, en nú hlýtur þetta að vera orðið skýrt. Einn liður í útlánapólitíkinni eru reglur þær, sem á hverjum tíma eru hafðar um lán út á afurðir, bæði landbúnaðarafurðir og sjávarafurðir, og þær reglur, sem hafðar eru um endurkaup seðlabankans á víxlum þeim, sem keyptir eru út á þessar afurðir af viðskiptabönkunum. Þessi fsp. er gerð til þess að reyna að fá það skýrt fram hér á hv. Alþ., hvaða útlánastefna hefur nú verið tekin upp að þessu leyti, og vil ég taka það greinilega fram, sem ég vona að hafi ekki misskilizt í sambandi við fsp., að ég á ekki aðeins við, hvernig lánað er út á þessar afurðir hjá viðskiptabönkunum, heldur einnig, hvernig háttað er endurkaupunum.



Herra forseti. Um lán seðlabankans út á landbúnaðarafurðir og sjávarafurðir gilda nú reglur, sem stjórn seðlabankans setti með ályktun á fundi sínum 22. febr. s.l. Ályktunin er svo hljóðandi. með leyfi hæstv. forseta: „Stjórn seðlabankans ákveður, að fyrst um sinn, þar til öðruvísi verður ákveðið, endurkaupi seðlabankinn afurðavíxla eftir sömu reglum og verið hefur fyrirfarandi með eftirtöldum takmörkunum: 1) Á hverja einingu fisks og fiskafurða verður ekki endurlánuð hærri krónutala en gert var 1959. 2) Endurkaup á landbúnaðarafurðavíxlum takmarkast mánaðarlega af þeirri hámarksfjárhæð, sem seðlabankinn endurkeypti í hverjum mánuði á árinu 1959, og hámarksupphæð endurkaupa landbúnaðarafurðalána á árinu 1960 takmarkast við 291 millj. kr.“ Ríkisstj. hefur ekki sett viðskiptabönkunum neinar reglur um lán út á afurðir. Það hefur verið og verður áfram ákvörðunarmál viðskiptabankanna sjálfra.



Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin, og þó að það sé tæpast aðstaða til þess að ræða efnislega um ákvarðanir í þessum málum í sambandi við fsp. og þær séu fyrst og fremst til þess að fá upplýsingar, þá vil ég þó, vegna þess að ég hef fimm mínútur til umráða, taka þetta fram: Í fyrsta lagi er auðséð á því, sem hæstv. ráðh. nú upplýsir, að ríkisstj, hefur látið verða úr þeirri hótun sinni - ég segi hótun - að takmarka stórkostlega lán út á afurðir landsmanna af seðlabankans hendi frá því, sem áður hefur verið. Enginn efast um, að það, sem hér hefur skeð, er frá ríkisstj. komið og í samræmi við hennar efnahagsmálastefnu, sem sé þá að þrengja að á öllum sviðum, þ. á m. útlánunum. Samkv. þessu, sem hér liggur fyrir, er gerð tilraun til þess að lækka stórkostlega útlán seðlabankans á fisk. Ætli það láti ekki nærri, að það sé um þriðjungslækkun? Mér skilst, að það hljóti að láta nærri, að það sé um þriðjungslækkun, sem þarna á að framkvæma samkv. endurkaupareglunni nýju. Og það sama á að ganga um landbúnaðarafurðir, en þó gengið þar enn þá lengra, því að þar er einnig ákveðið, að það skuli ekki undir neinum kringumstæðum endurkaupa fyrir hærri krónutölu í heild út á landbúnaðarafurðir en var í fyrra, þannig að þó að t.d. framleiðsla á landbúnaðarafurðum fari vaxandi, á ekki að lána neitt út á framleiðsluaukninguna, ekki eina krónu. Það á að halda sig við þá sömu heildarfjárhæð og lánað var út á árið 1959. Ég vil nú, alveg eins og ég gerði í sambandi við efnahagsmálalöggjöfina, lýsa eindreginni andstöðu við þessar ráðstafanir, sem gerðar eru í samræmi við efnahagsmálastefnu ríkisstj., og láta í ljós þá skoðun mína, að þetta sé alveg óframkvæmanlegt, því að ef meiningin er að standa á þessu, þá hlýtur annaðhvort að verða, að viðskiptabankarnir fari gersamlega í strand og verði gerðir ófærir til þess að annast nokkur önnur útlán að ráði, sem sé með því að lána framleiðendunum til viðbótar við það, sem endurkeypt er af seðlabankanum. Mundu það verða gífurlegar fjárhæðir, sem viðskiptabankarnir verða þannig að lána, ef framleiðendur eiga að hafa nokkra minnstu möguleika til þess að gera upp atvinnurekstur sinn og komast af stað aftur. Þetta á alveg jafnt við um sjávarsíðuna og landbúnaðinn. En ef viðskiptabönkunum er ætlað að gera þetta, þá hlýtur þeirra fjármagn að festast í því, þannig að þeir verða þá algerlega að kippa að sér hendinni um önnur lán, og vafasamt, að þeir gætu þetta, þó að þeir gerðu það. Sérstaklega vil ég mótmæla því - ég vil segja gerræði, sem kemur fram í garð landbúnaðarins, þar sem ég gat ekki betur skilið en sett væri algert hámark á það, sem lánað væri út á landbúnaðarvörur í heild, þannig að út á framleiðsluaukningu á landbúnaðarvörum væri ekki lánað neitt. Er þá auðséð, hvert er áhugamál ríkisstj. að því leyti. Ég hef að vísu heyrt það utan að mér, að einhverjar „manipúlasjónir“ hafi verið gerðar til þess að gera viðskiptabönkunum léttara að veita einhver aukalán út á fisk og afurðir umfram það, sem þeir fá endurkeypt. Ég hef heyrt, að það væri eitthvað á þá lund, að seðlabankinn hafi lánað útflutningssjóðnum talsvert mikið fé til þess að greiða fyrir fram útflutningsuppbætur út á afurðir ársins í fyrra. Ég veit ekki, hvort þetta er rétt eða þá hversu mikið hér er um að ræða, og því siður, hvaða áhrif það hefur á möguleika viðskiptabankanna til þess að greiða úr þeirri klípu, sem framleiðendur eru settir í með þessari ákvörðun ríkisstj. og seðlabankans. En mér leikur þó grunur á, að jafnvel þessar „manípúlasjónir“ muni skammt hrökkva til þess, að hægt verði að koma þessum málum í eðlilegt horf. Ég þakka hæstv. ráðh. að vísu fyrir upplýsingarnar. En ég vil mótmæla þeirri stefnu, sem þarna kemur fram, sem er einn höfuðþátturinn í samdráttarstefnu stjórnarinnar og hlýtur að verða til þess að lama alla framleiðslustarfsemi í landinu, ef hún verður áfram framkvæmd.



Herra forseti. Í tilefni af því, að hv. 1. þm. Austf. lýsti mjög eindreginni andstöðu sinni og þá væntanlega einnig flokks síns gegn þeirri stefnu, sem núv. ríkisstj. hefur beitt sér fyrir að tekin yrði upp í bankamálum, vildi ég taka þetta fram: Stefna núv. ríkisstj. í bankamálum er mjög einföld. Hún grundvallast á því meginatriði, að útlán bankanna skuli miðast við það sparifé, sem þeir hafa til umráða, að útlánaaukning bankanna frá ári til árs skuli takmarkast við þá aukningu, sem verður á spariinnlögum í bankana frá ári til árs. Þetta er allt og sumt, sem um það mál er að segja. Þeir, sem lýsa sig andvíga þessari grundvallarstefnu í bankamálum, hljóta að hafa einhver önnur sjónarmið en þau að varðveita jafnvægi í efnahagsmálum innanlands, að vilja varðveita gildi krónunnar inn á við og út á við. Þessi stefna í bankamálum, sem fylgt hefur verið undanfarna mánuði eða síðan efnahagsmálalöggjöfin kom til framkvæmda, hefur ekki orðið til þess, sem hv. þm. lét í ljós ótta um, að hún mundi leiða til. Hún hefur ekki orðið til þess að draga úr framleiðslu í landinu, hvað þá stöðva hana. Framleiðslan í landinu hefur haldið áfram með alveg eðlilegum hætti, eins og líka á að geta orðið og hlýtur að geta orðið, þó að útlán bankanna séu miðuð við jafneinfaldar og sjálfsagðar grundvallarreglur og hér er um að ræða. Það, sem hins vegar verður að hætta, en gerzt hefur undanfarinn áratug og raunar lengur, er, að útlán bankanna aukist ár frá ári um tugi, ef ekki hundruð milljóna umfram þá eðlilegu aukningu, sem verður á sparifé landsmanna, þ.e.a.s. um þá eðlilegu aukningu, sem verður á heilbrigðu ráðstöfunarfé bankanna. Af því að hv. þm. gat sérstaklega um það, að landbúnaðinum mundi stafa hætta af þessum reglum, sem ég lýsti áðan að seðlabankinn hefði samþykkt, það mundi stafa sérstök hætta af því, ef hin sjálfvirku afurðalán úr seðlabankanum út á afurðavíxla landbúnaðarins færu ekki fram yfir það, sem þau fóru í fyrra, vil ég aðeins geta þess, að frá því að þær reglur, sem gilt hafa um sjálfvirk afurðalán út á landbúnaðarafurðir, voru teknar upp á árinu 1953, hafa þessi sjálfvirku endurkaupalán til landbúnaðarins aukizt um að meðaltali 50 millj. kr. á ári. Þau hafa aukizt að meðaltali síðan 1953 um hvorki meira né minna en 50 millj. kr. á ári. Þessi þróun getur ekki haldið áfram. Hér verður að verða nokkur breyting á. Ég óttast ekki, að af því muni hljótast nein vandræði fyrir íslenzkan landbúnað, og er raunar nokkuð til efs, að það hafi verið íslenzkum landbúnaði til góðs, að hin sjálfvirku afurðakaupalán honum til handa hafa verið látin aukast jafngífurlega og hér hefur átt sér stað, eða milli 300 og 400 millj. kr. á því tímabili, sem þetta kerfi hefur staðið. Að gefnu þessu tilefni frá hv. þm., þar sem hann lét í ljós nokkurn ótta um, að þessi þáttur í stefnu ríkisstj. og hún í heild muni hafa varhugaverðar afleiðingar fyrir íslenzkt atvinnulíf, vil ég skýra hv. þingheimi frá nýjustu tölum, sem fyrir hendi eru um gjaldeyrisstöðu landsmanna. en gjaldeyrisstaðan er sannarlega nokkur mælikvarði á, hvort stefnan í efnahagsmálum er að heppnast eða er að misheppnast. Ég ætla að bera saman gjaldeyrisstöðuna í frjálsum gjaldeyri, vöruskiptagjaldeyri og í heild, eins og hún var í febrúarlok og eins og hún er samkvæmt nýjustu tölum, sem fyrir liggja, en þær eru frá 20. apríl. Í febrúarlok, 29. febr., var gjaldeyrisskuld landsins í frjálsum gjaldeyri 182.6 millj. kr., en hinn 20. apríl 1960 hafði skuldin í frjálsum gjaldeyri lækkað ofan í 75.6 millj., hafði m.ö.o. lækkað um 107 millj. kr. Um vöruskiptagjaldeyri eru tölurnar þannig: Í febrúarlok áttu Íslendingar inneign í vöruskiptagjaldeyri, sem nam 11.2 millj. kr. Hinn 20. apríl hafði þessi inneign vaxið upp í 74 millj. kr. Vöxturinn nam m.ö.o. 62.8 millj. kr. Heildartölurnar voru þannig í febrúarlok, að þá nam gjaldeyrisskuld landsmanna 171.6 millj. kr., en 20. apríl s.l. nam heildargjaldeyrisskuld landsmanna aðeins 1.6 millj. kr. Hefur gjaldeyrisstaða landsins þannig batnað á þessum tæpum tveim mánuðum um réttar 170 millj. kr. Allar þessar tölur eru miðaðar við nýja gengið, og þar er meðtalin staða allra bankanna og staðan við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og Evrópusjóðinn, þ. e. sá hluti, sem búið er að nota af yfirdráttunum hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og Evrópusjóðnum, er talinn með til skulda í þessum heildarreikningsskilum, Ég vona, að þessar tölur, sem ég hér nefni að gefnu tilefni frá hv. þm., sýni hv. þingheimi fram á, að sú svartsýni, sem orð hans áðan einkenndust af, og þær hrakspár, sem oft heyrast af hálfu hv. stjórnarandstæðinga um, að sú stefna, sem nú er verið að framkvæma í efnahagsmálum, sumpart sé að misheppnast og sumpart muni áreiðanlega misheppnast, eru algerlega úr lausu lofti gripnar.



Herra forseti. Hæstv. viðskmrh. segir, að stefna ríkisstj. sé sú, að ekki verði lánað meira út frá bönkunum en sem nemur sparifénu. Þetta hefur heyrzt áður, en afleiðingarnar af þessu hljóta að verða þær, að það er ekki mögulegt að auka framleiðsluna, t.d. útflutningsvöruframleiðsluna, nema það mikil aukning verði á sparifénu í bönkunum, að mögulegt sé með því fé að fullnægja þörfum framleiðenda fyrir rekstrarlán. Nú sýnist mér ákaflega hætt við því, að sparifé aukist ekki svo mikið, að af því verði hægt að fullnægja þessum þörfum framleiðendanna, og það verður ekki heldur séð, að það sé nein hætta því samfara fyrir efnahagslíf þjóðarinnar, þó að það séu aukin rekstrarlán í hlutfalli við aukna framleiðslu á vel seljanlegum útflutningsvörum eða nauðsynjavörum til innanlandsnotkunar, sem seljast örugglega og þörf er fyrir. Nú vita það allir, að tilkostnaðurinn við framleiðsluna hefur aukizt geysilega frá því í fyrra, og er því ekki hægt að koma auga á, að mögulegt sé að framkvæma þessa stefnu ríkisstj., að lána ekki meira út á hvert tonn af útfluttum fiski t.d. eða aðrar framleiðsluvörur heldur en gert var árið sem leið. Þetta hlýtur að leiða til stöðvunar. Hæstv. ráðh. sagði, að síðan tekið var að veita rekstrarlán til landbúnaðarins, hefðu þau aukizt um 50 millj. á ári að meðaltali. Þetta er ósköp eðlilegt, vegna þess að landbúnaðarframleiðslan hefur aukizt stórkostlega á þessu tímabili. En það er langt frá því, að hún sé of mikil enn þrátt fyrir þessa aukningu, sem orðið hefur. Það var fyrr á þessu ári, sem þurfti að flytja inn danskt smjör, og það eru horfur á því, að það verði að gera meira að því að flytja inn landbúnaðarvörur til neyzlu frá útlöndum, ef ríkisstj. heldur fast við þá stefnu sína að leyfa ekki meiri rekstrarlán til framleiðslunnar en voru í fyrra þrátt fyrir stóraukinn framleiðslukostnað og þrátt fyrir vaxandi framleiðslu. Það lítur út fyrir samkvæmt þessu, að það sé ákveðin stefna hæstv. stjórnar að koma í veg fyrir það, að framleiðslan á nauðsynjavörum bæði til útflutnings og innanlandsnotkunar geti aukizt. Ég fæ ekki séð, að þessi stefna geti staðizt, - það er óhugsandi.



Herra forseti. Það er misskilningur hjá hv. 1. þm. Norðurl. v. (SkG), að það sé aðalatriði, hvað þá atriði í stefnu ríkisstj. í bankamálum, að ekki komi til nokkurra mála að auka lán út á útflutningsafurðir, ef um framleiðsluaukningu er að ræða. Það er verkefni viðskiptabankanna að gera það. Því verkefni hafa þeir sinnt, eru þegar búnir að sýna í reynd á vertíðinni, að þeir hafa sinnt því, og því verkefni mun að sjálfsögðu verða sinnt áfram. Verði á þessu ári um að ræða verulega aukningu á framleiðslu í landinu, sérstaklega útflutningsframleiðslunni, mun eðlilega þurfa að leiða af því nokkra aukningu á útlánum til útflutningsfyrirtækjanna, en það verður verkefni viðskiptabankanna að sjá um það. Það hafa þeir gert, það sem af er yfirstandandi ári, yfirstandandi vertíð, og það munu þeir halda áfram að gera. Þær reglur, sem ég las upp áðan, og þær hámarkstölur áttu við um hin sjálfvirku endurkaupalán seðlabankans á afurðavíxlum viðskiptabankanna.



Herra forseti. Fsp. okkar hv. 4 þm. Vestf. á þskj. 342 er í þremur liðum. Við spyrjum í fyrsta lagi: Hefur hæstv. ríkisstj. nú eftir áramótin tekið ákvörðun um að auka uppbætur á sjávarafurðir, sem framleiddar voru á árinu 1959, eða um að auka rekstrarstyrk eða rekstrarstyrki til eða vegna útgerðar á því ári, og ef svo er, hve mikið? Þessi spurning er borin fram vegna þess, að okkur hefur borizt til eyrna, að ákveðið hafi verið að verja fé úr útflutningssjóði í þessu skyni til togaraútgerðarinnar og að sú ákvörðun hafi verið tekin, eftir að lögin um efnahagsmál gengu í gildi. Við teljum æskilegt, að Alþingi fái vitneskju um það beint frá hæstv. ríkisstj., hvort þessi ákvörðun hefur verið tekin um greiðslu úr útflutningssjóði í einhverju formi, og ef svo er, hve mikið fé þar er um að ræða og hvernig greiðslu þess er hagað. Í öðru lagi spyrjumst við fyrir um það, hvað hæstv. ríkisstj. ætli að gera til að bæta úr erfiðleikum við sjávarsíðuna vegna niðurfalls verðbóta á einstakar fisktegundir, smáfisk og fisk veiddan á vissum tímum árs. Þegar ríkisstj. lagði frv. til laga um efnahagsmál fyrir Alþingi í vetur, var tekið fram í grg. frv., að hækkun sú á skráningarverði erlends gjaldeyris, sem till. var gerð um og síðan samþykkt, væri við það miðuð, að þorskveiðar bátanna í heild bæru sama úr býtum og þær hafa áður gert, meðan útflutningsbætur voru greiddar. Síðan segir í grg., að þessar bætur nemi nú, þ.e.a.s. áður en lögin eru samþ., 94.5% af útflutningsverðmæti bátafisksins. Þetta var sem sé meðaltal bótanna, 94.5%, en sérbætur höfðu verið greiddar á sumar fisktegundir, steinbít, ýsu og flatfisk og enn fremur smáfisk og fisk veiddan á vissum tímum árs, og er þar átt við a.m.k. aðallega sumarveiddan fisk. En ef sá hluti aflans, sem sérbótanna naut, er tekinn út af fyrir sig, voru uppbæturnar á hann miklu hærri en 94.5%. Skýrsla um það efni er í grg. frv., sem ég nefndi áðan. Af setningu hinna nýju laga samhliða afnámi bótanna hlaut því að leiða a.m.k. hlutfallslega mikla verðlækkun á þeim afla, sem áður naut sérbótanna, og sú lækkun kemur fyrst og fremst mjög tilfinnanlega niður á þeim sjávarplássum, þar sem sérbótafiskurinn var og er mikill hluti heildaraflans, en þeir staðir eru sérstaklega margir á Norður-, Austur- og Vesturlandi. Tvisvar sinnum á þessu þingi hafa verið bornar fram till. um að gera ráðstafanir til þess að mæta þeim áföllum, sem afnám sérbótanna hlýtur að hafa í för með sér, en þær till. hafa verið felldar og gefið í skyn, að málið væri enn ekki tímabært. Við sjáum þó ekki annað en langt sé síðan það varð tímabært í sambandi við steinbítsaflann á Vestfjörðum a.m.k., og nú er vor- og sumarútgerðin að hefjast um norðan- og austanvert landið. Við göngum þess vegna út frá því, að það sé a.m.k. tímabært nú að spyrja hæstv. ríkisstj., hvað hún ætli að gera í þessu máli, og að hún sjálf sér fært að gefa um það upplýsingar. Þriðja spurningin er svo um það, hvort hæstv. ríkisstj. hafi í hyggju að beita sér fyrir ráðstöfunum til að létta undir með þeim, sem eiga fiskiskip í smiðum erlendis eða skulda verulegan hluta af andvirði fiskiskipa í erlendum gjaldeyri. 1. jan. s.l. voru að ég ætla samkvæmt skýrslu Skipaskoðunar ríkisins 57 fiskiskip í smíðum erlendis. Auk þess er kunnugt, að á undanförnum árum hefur verið flutt inn mikið af fiskiskipum, sem standa að veði fyrir lánum, sem eigendur skipanna verða að greiða í erlendum gjaldeyri. Hækkun stofnkostnaðar eða tekinna lána í íslenzkum krónum mun reynast flestum erfið og hætt við, að það vandamál verði torleyst fyrir marga og óleysanlegt fyrir suma, nema einhvers konar fyrirgreiðslu megi vænta umfram það, sem ráð var fyrir gert í öndverðu. Á þessu stigi þykir okkur fyrirspyrjendum ástæða til að grennslast eftir því, hvort ríkisstj. telji sér fært eða geri ráð fyrir því nú að hafa hér um einhverja forgöngu, enda gerum við ráð fyrir, að marga hlutaðeigendur fýsi að vita, hvort þess sé að vænta af hennar hálfu.



Herra forseti. Í fyrsta lagi er spurt: „Hefur ríkisstj. nú eftir áramótin tekið ákvörðun um að auka uppbætur á sjávarafurðir ársins 1959 eða rekstrarstyrki til útgerðar á því ári, og ef svo er, hve mikið?“ Þessu vildi ég svara þannig, að með bréfi 18. febr. s.l. tilkynnti sjútvmrn. útflutningssjóði þá ákvörðun ríkisstj. að greiða uppbætur á fisk veiddan á togurum árið 1959, þannig að þessar uppbætur yrðu sem næst því að vera jafnar því, sem bátarnir höfðu fengið áður, enda eru margir, sem halda því fram, að mismunurinn á verði fisksins úr bátunum og togurunum hafi ekki verið réttlætanlegur að því marki, sem hann hefur verið, Með síðara bréfi rn. til útflutningssjóðs voru bætur þessar síðar endanlega ákveðnar sem hér segir: Á allan fisk, sem togararnir hafa lagt á land hér á landi á s.l. ári, greiðast 22.4 aurar á kg, miðað við landað magn. Á fisk, sem togararnir hafa landað erlendis á s.l. ári, greiðast 11.74% á reiknað fob-verðmæti aflans. Í þriðja lagi: Hámarksgreiðslu á skip skal þó miða við meðaltalsgreiðslu til allra togaranna, sem telst vera 850 þús. kr., og uppbætur greiðast ekki á fisk, sem fer til fiskmjölsvinnslu. Bætur þessar voru áætlaðar samtals 31 millj. 897 þús. kr. rúmar, og hafa þegar verið greiddar 31 millj. 547 þús. kr. rúmar, eða til allra togaranna, sem út voru gerðir á s.l. ári, nema eins. Þetta er raunar allt það, sem ég hef um þetta að segja. Þó má kannske bæta því við, að uppbótar greiðslur úr útflutningssjóði, eftir að efnahagslögin tóku gildi, þ.e.a.s. eftir að tekjurnar í sjóðinn hættu að koma inn eftir venjulegum leiðum, eru mikið annað en þær uppbætur, sem áður voru greiddar, því að nú greiðast þessar uppbætur í raun og veru aðallega af 5% útflutningsskattinum, sem ákveðinn hefur verið, og kemur því allt öðruvísi niður en þessar uppbætur gerðu áður. Í öðru lagi er spurt: „Hvað ætlar ríkisstj. að gera til að bæta úr erfiðleikum við sjávarsíðuna vegna niðurfalls sérbóta á einstakar fisktegundir, smáfisk og fisk veiddan á vissum tímum árs?“ Svar við þessu er ekki annað en það, að um þetta hefur engin ákvörðun verið tekin. Í þriðja lagi er spurt: „Ætlar ríkisstj. að beita sér fyrir ráðstöfunum til að létta undir með þeim, sem eiga fiskiskip í smíðum erlendis eða skulda verulegan hluta af andvirði fiskiskipa í erlendum gjaldeyri?“ Þessari spurningu get ég svarað þannig, að í fyrsta lagi var leitað til fiskveiðasjóðs um það, að hann breytti lánsupphæðum sínum úr sjóðnum og miðaði þær eftirleiðis við raunverulegt kostnaðarverð skipanna heimkominna í íslenzkum krónum, þannig að tekið væri tillit til þeirrar hækkunar, sem yrði á verði skipanna og leiddi af gengislækkuninni, og útlánin úr sjóðnum miðuð við þessa upphæð eða þetta kostnaðarverð skipsins, þegar það væri komið heim, en ekki við þá samninga, sem áður höfðu verið gerðir um lántökurnar, m.ö.o., lánin hækkuð til jafns við gengisbreytinguna. Í öðru lagi hefur ríkisstj. ákveðið að leita til þeirrar nefndar, sem væntanlega verður kosin og er reyndar á dagskrá þessa fundar að kjósa til úthlutunar á atvinnuaukningarfé, um það að taka eins ríflega og mögulegt er fyrir nefndina tillit til þeirra erfiðleika, sem innflytjendur mótorbáta eða fiskiskipa hafa orðið fyrir vegna gengisbreytingarinnar. Í þriðja lagi hefur verið leitað til gjaldeyrisbankanna, sem hafa með yfirfærslu á kaupverði skipanna að gera og ábyrgjast hana, að þeir leituðust við að aðstoða þá menn, sem fyrir gengisbreytinguna höfðu ákveðið að panta ný fiskiskip og gert um það samninga, en urðu fyrir þessari óvæntu kaupverðsaukningu við breytinguna, að gefa þeim kost á aðstoð, sem þeir þyrftu á að halda í því sambandi, og hefur verið vel undir það tekið, og veit ég, að í mörgum tilfellum hafa bankarnir greitt götu þeirra. Þetta er það, sem ég hef um þessar spurningar að segja, og vænti ég, að hv. fyrirspyrjendur telji þeim með þessu svarað.



Ég leyfi mér að þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin, enda þótt ég hefði kosið, að hann hefði séð sér fært að haga a.m.k. sumum þeirra á annan veg. Ég á þar ekki sízt við svar hans við annarri fsp., þar sem hann skýrði frá því, að í ríkisstj. hefði enn engin ákvörðun verið tekin um að rétta hlut þeirra, sem verða fyrir miklu áfalli vegna setningar efnahagslaganna við það, að niður falla þær sérbætur, sem greiddar voru á sérstakar fisktegundir og smáfisk og fisk veiddan á ýmsum tímum árs. Eins og ég tók fram í ræðu minni áðan og allir vita reyndar. sem kunnugir eru, þá er þessi fiskur, sem sérbæturnar voru greiddar á, hlutfallslega mjög mikill hluti aflans, einkum í þeim landshlutum, sem ég nefndi, og þar hlutfallslega meiri en annars staðar, og þess vegna kemur þar mjög tilfinnanlega niður sú verðlækkun, sem á sér stað vegna niðurfalls sérbótanna. Ég vil leyfa mér að benda á það til athugunar fyrir þá, sem hafa einhvern áhuga á því, sem kallað er jafnvægi í byggð landsins, að það hefur áreiðanlega mikla þýðingu fyrir þá stefnu, að heldur sé hlynnt að sjávarútveginum í þorpunum í þessum landshlutum, þannig að hann geti vaxið og veitt fleirum verkefni. En með svona breytingum eins og þarna hafa átt sér stað er því miður alveg stefnt í öfuga átt. Og ég vil enn trúa því, að þó að hæstv. ríkisstj. sé ekki búin að taka ákvörðun, eins og ráðherrann sagði, þá hafi hún samt hugleitt þetta mál og muni þar einhverja forgöngu hafa. Verði það ekki og ekki á annan hátt sinnt þessu máli, er stofnað til mikilla vandræða. Í svari við 3. fsp. gat ráðherra þess, að ríkisstj. hefði óskað eftir því við Fiskveiðasjóð Íslands, að lán út á skip, sem hafa verið í smíðum undanfarið, yrðu afgreidd miðað við andvirði hins erlenda gjaldeyris í íslenzkum krónum, og sýnist mér reyndar sjálfsagt mál, að þannig hafi átt að fara að. Hins vegar vil ég leyfa mér að vekja athygli á því í þessu sambandi, að í lögum um fiskveiðasjóð er ekki heimilað að lána út á skipasmíði erlendis nema 2/3 af kostnaðarverði, sem er töluvert lægra en lánað er út á skipasmíði innanlands, og eins og nú standa sakir, kynni að vera ástæða til að taka það ákvæði til sérstakrar endurskoðunar. Að öðru leyti var ekki að heyra, að ríkisstj. hefði í hyggju að beita sér fyrir neinum ráðstöfunum í þessu skyni. Hún kveðst raunar hafa rætt við þá nefnd, sem úthlutar atvinnuaukningarfé, að líta með skilningi á þarfir þeirra, sem nú eru að eignast skip í smíðum erlendis. En eins og kunnugt er, hefur það verið venja að veita lán af atvinnuaukningarfénu út á ný skip, og er auðvitað vel farið, ef hægt væri að auka það eitthvað. Þá sagði hæstv. ráðherra, að rætt hefði verið við gjaldeyrisbankana, sem jafnframt eru viðskiptabankar, um að aðstoða eftir megni þá aðila, sem hér eiga hlut að máli. Hins vegar gat hann ekki um það nánar, í hverju stjórnin gæti hugsað sér, að sú aðstoð væri fólgin, eða hvort það hefur verið nánar íhugað. Ég endurtek það, sem ég sagði áðan, að ég þakka fyrir svörin, þó að ég hefði kosið, að sumt í þeim hefði verið á annan veg og þó einkum svarið við annarri fsp.



Herra forseti. Fyrirspurnin er svo hljóðandi: „Hverju nemur nú samtals andvirði þeirra vara, sem keyptar hafa verið frá Bandaríkjunum skv. sérstökum vörukaupasamningum (P. L. 480)? Hve mikið af andvirðinu verður til útlána í landinu, og hve miklu hefur þegar verið ráðstafað og til hvaða framkvæmda? Hve miklar vörukaupaheimildir eru ónotaðar, og hve mikið lánsfé fellur til skv. þeim? Hefur ríkisstjórnin gert áætlanir um, hvernig því lánsfé verði varið?“ Það er ekki ástæða til að flytja neinar skýringar á þessum fsp. En ég vil aðeins minna á, að þegar farið var að gera þessa samninga við Bandaríkin um vörukaupin skv. sérstökum l. þar í landi og þar með ráðgert, að nokkur hluti af andvirðinu yrði til útlána hér innanlands, þá var gert ráð fyrir, að Sogsvirkjuninni yrði lánað talsvert mikið af því til að standa undir kostnaði við virkjunina, innlendum kostnaði, og enn fremur yrði lánað rafmagnsveitum ríkisins til þess að standa undir kostnaði við Reykjanesveitu. Mér vitanlega hafa ekki verið gerðar fleiri ákvarðanir um, hvernig þessu lánsfé verði varið. En ætlun mín með þessari fsp. var að reyna að fá yfirlit um það, hversu miklu væri óráðstafað af lánsfé þessu innanlands. Vonast ég eftir, að það komi fram með svörum hæstv. ráðh. við þessum spurningum.



Herra forseti. Það er út af 3. lið í 7. fsp., sem ég vildi víkja aðeins að með nokkrum orðum. Hæstv. sjútvmrh. gat þess, að ríkisstj. hefði mælzt til þess við gjaldeyrisbankana að greiða fyrir þeim mönnum, er yfirfæra þurfa andvirði báta, sem keyptir hafa verið erlendis, og sagði hann, að bankarnir hefðu greitt götu ýmissa þessara manna. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Á hvern hátt hafa bankarnir greitt götu þessara manna? Hafa þeir veitt viðbótarlán, eða á hvern annan hátt hefur gata þessara manna verið greidd?



Herra forseti. Fyrsta spurningin er á þessa leið: „Hverju nemur nú samtals andvirði þeirra vara, sem keyptar hafa verið frá Bandaríkjunum skv. sérstökum vörukaupasamningum (P. L, 480)?“ Svarið er á þessa leið: Andvirði þeirra vara, sem keyptar höfðu verið 1. maí 1960 og greiddar hafa verið í Landsbankanum, nemur samtals 180 millj. 709 þús. kr. Önnur spurningin er á þessa leið: „Hve mikið af andvirðinu verður til útlána í landinu, og hve miklu hefur þegar verið ráðstafað og til hvaða framkvæmda?“ Svar við þessu er á þá leið, að af andvirðinu má verja til útlána innanlands alls 143 millj, 349 þús. kr. Af þessari fjárhæð hefur þegar verið ráðstafað tæpum 84 millj. kr. Það skiptist sem hér segir: til virkjunar Efra-Sogs 72.7 millj., til rafmagnsveitna ríkisins 10 millj. og til einkafyrirtækja 1.3 millj., samtals rétt um 84 millj. kr. Þriðja spurningin er á þessa leið: „Hve miklar vörukaupaheimildir eru ónotaðar, og hve mikið lánsfé fellur til skv. þeim? Hefur ríkisstj. gert áætlanir um, hvernig því lánsfé verði varið?“ Andvirði ónotaðra kaupheimilda, sem nú eru í gildi og ætla má að notist á þessu ári og fyrstu mánuðum ársins 1961, er 73 millj. rúmar. Þar af má ætla að verði til útlána innanlands um 55½ millj. kr. Ákvarðanir hafa ekki enn verið teknar um ráðstöfun þessa fjár.



Herra forseti. Það var svo um ýmsa þá, sem höfðu gert ráðstafanir til skipakaupa fyrir gengisbreytinguna, að þeir áttu eða höfðu til umráða þann þriðjung kaupverðsins, sem fiskveiðasjóður lánaði ekki. Þegar gengisbreytingin hafði komið til framkvæmda og fiskveiðasjóður hafði hækkað lán sitt í samræmi við það, þannig að hann veitti 2/3 af endanlegum kostnaði, þá þurfti eigandinn enn að sjá um viðbótina á þeim þriðjungi, sem hann átti að greiða sjálfur, og þessi aðstoð, sem ég sagði í minni fyrri ræðu að ég vissi til að viðskiptabankarnir hefðu veitt í ýmsum tilfellum, var á þann hátt að lána kaupendunum upp í þennan þriðjung það, sem þá vantaði.



Ég þakka hæstv. ráðh. svörin. Skv. þessu skilst mér, að óráðstafað muni vera um 59 millj. af því, sem nú þegar hefur verið notað, og væntanlega 55 millj. af því, sem ónotað er, eða samtals um 119 millj. Og ef búið er að afgreiða Sogið til fulls og Reykjanesveituna með þessum 82 millj., ætti þetta að geta verið til ráðstöfunar í annað. Ég vil biðja hæstv. ráðh. að leiðrétta, ef þetta er ekki rétt skilið. Ég þakka fyrir svörin.



Herra forseti. Ég hef leyft mér hér ásamt hv. 5. þm. Austf. að bera fram fsp. varðandi stofnlánasjóði Búnaðarbankans. Það er í fyrsta lagi: „Hefur byggingarsjóði sveitabæja verið útvegað fjármagn til útlána á þessu ári, og ef svo er, hve mikið?“ Í öðru lagi: „Hvenær verða afgreidd lán úr sjóðnum út á íbúðarhús þeirra bænda, sem samkvæmt reglum bankans gátu fengið fyrstu útborgun lána á árinu 1959, en hafa ekki fengið hana enn þá? Í þriðja lagi: „Verður veðdeild Búnaðarbankans útvegað fjármagn til útlána á þessu ári, og ef svo er, hve mikið?“ Í fjórða lagi: „Hafa verið gerðar ráðstafanir til þess, að ræktunarsjóður geti veitt lán út á þær framkvæmdir ársins 1959, sem enn hafa ekki verið veitt lán út á, og út á framkvæmdir ársins 1960?“ Ég vænti þess, að hæstv. ríkisstj. geti svarað þessum fyrirspurnum nú.