Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Nýlega kom fram í könnun að það er afgerandi stuðningur hjá almenningi við starfsemi Íbúðalánasjóðs og yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar vill nú, rétt eins og á undanförnum árum, standa vörð um starfsemi sjóðsins þannig að hann geti starfað áfram í óbreyttri mynd. Það er því eðlilegt að ræða hlutverk og starfsemi Íbúðalánasjóðs á Alþingi núna þegar mikil umræða er um framtíð sjóðsins. Nýverið skilaði nefnd á vegum félagsmálaráðherra skýrslu með ákveðnum tillögum um húsnæðismarkaðinn sem því miður hefur ekki borið fyrir augu okkar þingmanna heldur er á borðum ríkisstjórnarflokkanna. Því vil ég spyrja formann félagsmálanefndar Alþingis, hv. þm. Guðbjart Hannesson, hver sé skoðun hans á starfsemi Íbúðalánasjóðs og þeim framtíðarmarkmiðum sem við viljum setja þeirri ágætu stofnun sem er þjónustustofnun. Er það svo, líkt og margir á hægri væng íslenskra stjórnmála hafa haldið fram, að Íbúðalánasjóður eigi fyrst og fremst að sinna félagslegum hlutverkum, sinna óvirkum markaðsaðstæðum og tilteknum hópum, eða vill hv. þingmaður að starfsemin verði áfram í óbreyttri mynd þannig að sjóðurinn geti lánað áfram m.a. á höfuðborgarsvæðið og á virk markaðssvæði? Það er staðreynd að Íbúðalánasjóður hefur boðið lægstu vexti þegar kemur að húsnæðislánum. Við framsóknarmenn viljum standa vörð um þetta mikilvæga hlutverk Íbúðalánasjóðs. Hann var skapaður undir forustu okkar framsóknarmanna og er mjög mikilvægur í því ástandi sem nú er á húsnæðismarkaðnum því að húsnæðisvextir eru allt of háir í dag. Við teljum mjög mikilvægt, framsóknarmenn, að staðinn verði öflugur vörður um starfsemi Íbúðalánasjóðs og 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka þessa fyrirspurn um Íbúðalánasjóð og fyrir að vekja athygli á mjög jákvæðum viðhorfum til sjóðsins af hálfu almennings. Sjóðurinn hefur gert könnun á því reglubundið hver viðhorf almennings séu til reksturs sjóðsins og almennt til hlutverks hans og niðurstöður hafa ávallt verið mjög svipaðar, þ.e. að 80% af íbúum landsins og rúmlega það styðja sjóðinn. Aðeins 10% hafa viljað koma á heildsölubanka og önnur 10% vilja að bankarnir taki yfir. Ég hef svarað því oft áður úr ræðustóli að Íbúðalánasjóður á að vera óbreyttur ef ég fengi að ráða. Það eru blikur á lofti og þær þekkir hv. þingmaður mjög vel frá fyrri ríkisstjórn þar sem kærur komu fram frá Eftirlitsstofnun EFTA og málið er enn til skoðunar og við vitum ekki hvert það leiðir okkur. Engar áætlanir hafa verið gerðar af hálfu ríkisstjórnarinnar um að breyta hlutverki sjóðsins að svo stöddu og það verður einungis gert í samræmi við þær kröfur sem hugsanlega verða gerðar og koma í framhaldi af þeim viðræðum sem þar eru. Við vitum að húsnæðisnefnd hefur skilað niðurstöðu en ég verð að upplýsa að farið hefur verið með hana sem trúnaðarmál á meðan verið er að ræða við sveitarfélögin eins og hæstv. ráðherra kynnti fyrir stuttu. Það álit hefur ekki verið kynnt fyrir mér sem formanni félags- og tryggingamálanefndar eða fyrir nefndinni þannig að ég get ekki tjáð mig frekar um það. Við vitum öll að það eru ákveðnir erfiðleikar á húsnæðismarkaðnum, bæði hvað varðar hátt vaxtastig og það er erfitt fyrir einstaklinga að komast inn á íbúðamarkaðinn vegna þess hve mikið þeir þurfa að greiða í útborgun og fleira mætti til taka. Ég tel mjög mikilvægt að við förum varlega í þeim málum eins og ástandið er í augnablikinu og Íbúðalánasjóður á að vera þar traustur grunnur.

Virðulegur forseti. Það varð strax mjög umdeilt þegar viðskiptabankarnir hófu innrás sína inn á fasteignalánamarkaðinn fyrir rúmum þremur árum en margir höfðu þó trú á því að það væri almenningi til bóta að almenn íbúðakaupalán færðust til viðskiptabankanna. Reynsla er nú komin á þetta fyrirkomulag og í stuttu máli sýnir nýjasta könnun sem Íbúðalánasjóður hefur staðið fyrir að eftir því sem meiri reynsla fæst af viðskiptabönkunum á þessu sviði þeim mun minni stuðningur er við það að þeir helgi sér þetta útlánasvið og þeim mun meiri stuðningur er við starfsemi Íbúðalánasjóðs. Ég tel að það sé vegna þess að reglur sem gera bönkunum að fylgja eðlilegum viðskiptareglum við útlán þessara lána eru ekki í löggjöf og ákvarðanir þeirra um uppgreiðsluálag, um afslátt á vöxtum sem fellur niður og vextir hækka við tiltekin skilyrði og annað slíkt sem þrengir mjög að einstaklingunum sem taka lánin, sýna að það er óviðunandi fyrir íbúðakaupendur að búa við þessi skilyrði. Af því að hv. þm. Birkir Jón Jónsson tekur þetta mál upp vil ég inna hann eftir því hvort það að hann taki málið upp sé yfirlýsing um að Framsóknarflokkurinn hafi fallið frá þeim áformum sínum, sem voru mjög skýr á síðasta kjörtímabili, að leggja niður starfsemi Íbúðalánasjóðs.

Hæstv. forseti. Það er rétt sem fram kom hjá málshefjanda að ímynd Íbúðalánasjóðs er mjög góð meðal almennings. Það er líka rétt sem hér var sagt að ákveðið var á sínum tíma að endurskoða starfsemi Íbúðalánasjóðs í kjölfar innrásar bankanna, eins og einhver sagði, á þennan markað. En ástæðan var sú að það komu tilmæli frá ESA um að okkur bæri að endurskoða þessa starfsemi. Skipuð var nefnd sem í voru fulltrúar frá þáverandi ríkisstjórn og áttu framsóknarmenn fulltrúa í nefndinni eins og Sjálfstæðisflokkurinn. Niðurstaða þeirrar nefndar var í stórum dráttum sú að ekki skyldi breyta starfsemi Íbúðalánasjóðs. Sjóðurinn skyldi áfram gegna félagslegu hlutverki sínu og lána til íbúðarkaupa eins og áður hafði verið. Hins vegar var talið nauðsynlegt að í tímans rás yrði að breyta því hvernig að slíkum lánum væri staðið til að jafna samkeppnisstöðu milli Íbúðalánasjóðs og bankanna. Það var mat manna að fara yrði út í svokölluð sérvarin skuldabréf sem síðan hefur verið samin sérstök löggjöf um og samþykkt á þinginu. Það var vegna þess að ríkisábyrgðin gat ekki gengið upp í ljósi þess að bankarnir voru komnir inn á markaðinn. Hins vegar voru allir sammála um að Íbúðalánasjóður mundi starfa áfram og það hefur verið skoðun okkar og þarf ekki að blanda neinum hægri kreddum inn í þá umræðu. Ljóst er að staða bankanna hefur veikst mjög mikið síðan þetta gerðist. Hlutverk þeirra í íbúðakaupalánum er orðið miklu veikara vegna þess að kjörin hjá bönkunum hafa versnað mikið en Íbúðalánasjóður hefur nú góð kjör í skjóli ríkisábyrgðar. Hins vegar þykir ljóst að íbúðalán munu ekki njóta sama trausts þegar kemur að einkunnagjöf og áður var og er það nú vandi bankanna í hnotskurn.

Virðulegi forseti. Ég ætla að ræða annað mál sem ég tel mjög brýnt að við ræðum á þessari stundu. Hið sanna eðli NATO sem árásarbandalags er sífellt betur að koma í ljós ásamt því að forráðamenn þar á bæ telja sér greinilega leyfast framkoma sem öðrum aðilum mundi ekki leyfast óátalið af alþjóðasamfélaginu. Í ljósi frétta síðustu daga um að fyrrverandi yfirhershöfðingjar og herráðsformenn leggi áherslu á að Atlantshafsbandalagið sé reiðubúið að beita kjarnorkuvopnum að fyrra bragði vil ég í fjarveru hæstv. utanríkisráðherra spyrja hv. formann utanríkismálanefndar, Bjarna Benediktsson, hver stefna ríkisstjórnarinnar sé í þessu máli og hvort Íslendingar hyggist beita sér gegn því innan NATO að bandalagið beiti ekki undir nokkrum kringumstæðum kjarnorkuvopnum að fyrra bragði. Einnig hefði verið fróðlegt að heyra álit hv. varaformanns utanríkismálanefndar, Árna Páls Árnasonar, á þessu en hann er víst staddur í útlöndum.

Virðulegi forseti. Ég vil taka fram að ég stend hér ekki upp til að mæla fyrir stefnu ríkisstjórnarinnar í þessu álitaefni sem er, eins og ég skil fyrirspurnina, til komin vegna frétta af þessum fimmmenningum sem hafa uppi hugmyndir um að NATO skerpi á stefnu sinni í kjarnorkumálum. En ég held að rétt sé að hafa í huga þegar kemur að kjarnorkustefnu NATO að þar hefur auðvitað verið farið mjög eindregið í ákveðna átt frá lokum kalda stríðsins þar sem NATO hefur markvisst verið að fækka kjarnorkuvopnum og öðrum langdrægum vopnum sínum. Í dag er engum kjarnorkuvopnum beint að tilteknu ríki eins og áður var og þróunin hefur því öll verið í aðra átt en þeir fimmmenningar sem hér er verið að vísa til mælast til að tekið verði til skoðunar. Ég held hins vegar að það sem við eigum að beina sjónum okkar að í tilefni þessarar fréttar séu þær áhyggjur sem eru ástæða þess að þessi tillaga kemur fram frá fimmmenningunum en það er mat þeirra á þeirri ógn sem vestrænum ríkjum stafar af hryðjuverkum, skipulagðri glæpastarfsemi og mögulegri útbreiðslu gereyðingarvopna. Það er þróun sem við eigum að taka alvarlega og fylgjast vel með og innan NATO hljótum við að styðja aðgerðir sem eru til þess fallnar að hindra frekari þróun í óheillavænlega átt á því sviði.

Virðulegi forseti. Ég tek til máls undir þessum lið vegna þess að ég vildi aðeins árétta það sem hv. formaður utanríkismálanefndar sagði áðan og ítreka það að stefna NATO varðandi kjarnorkuvopn er óbreytt þrátt fyrir álit þessara fimmmenninga sem eru sjálfstæðir aðilar, ég ætla ekki að segja sjálfstæðir aðilar úti í bæ vegna þess að sökum bakgrunnsins eru orð þeirra að sjálfsögðu tekin alvarlega. Stefnu bandalagsins varðandi kjarnorkuvopn hefur ekki verið breytt og eftir því sem ég best veit hefur sú umræða ekki farið fram innan bandalagsins að breyta henni. Ég tel fullkomlega víst að yrði þeirri stefnu breytt þyrfti að fara fram mikil umræða um það áður. Ég held að það sé engin sérstök ástæða til að óska eftir áliti íslenskra stjórnvalda á þessu að svo stöddu þar sem þetta er svona „hugsanlega ef“-spurning sem þarna er varpað fram og þúsundir aðila út um allan heim álykta daglega um öryggis- og varnarmál og það er hið ágætasta mál að menn beiti sér í þeirri umræðu. Stefna NATO varðandi kjarnavopn hefur verið sú að notkun þeirra er ekki útilokuð en það yrði aldrei fyrr en í lengstu lög og sem allra seinasta úrræði að þeim yrði beitt. Ég tel að þetta sé ágæt fyrirspurn og fínt, eins og hv. þm. Bjarni Benediktsson nefndi hérna, að við séum á tánum og vakandi varðandi þessi málefni en stefnunni hefur ekki verið breytt þrátt fyrir álit þessara fimm manna.

Hæstv. forseti. Ég vil fagna þeirri umræðu sem hér hefur farið fram um mikilvægi Íbúðalánasjóðs. Ég nefndi það í fyrri ræðu minni að hægri menn hefðu oft haft horn í síðu þessa sjóðs og það er einfaldlega rétt. Því þegar bankarnir ruddust inn á þennan markað fyrir nokkrum árum heyrðust háværar raddir um að ekki væri þörf fyrir Íbúðalánasjóð lengur, hlutverk hans hefðu bankarnir tekið yfir. Nú kemur á daginn að mikilvægi Íbúðalánasjóðs er fyrir hendi og það er mikilvægt að standa vörð um hann. Það er því sérstakt fagnaðarefni að fólk úr mörgum flokkum skuli koma hingað upp og lýsa yfir stuðningi við þessa mikilvægu stofnun. Hitt er svo annað mál að ég kannast ekki við að það hafi verið markmið Framsóknarflokksins, líkt og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson benti á hér áðan, að leggja þennan sjóð niður. Ég veit ekki hvað við framsóknarmenn höfum oft rætt um mikilvægi þessa sjóðs úr ræðustóli Alþingis enda kom Framsóknarflokkurinn meðal annars að stofnun hans á sínum tíma. Það er því algjörlega úr lausu loftið gripið hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni að halda því fram að Framsóknarflokkurinn hafi ætlað að beita sér fyrir því að leggja þennan sjóð niður. Þvert á móti, hér er um einhvern misskilning að ræða hjá hv. þingmanni. En eins og ég segi er ég mjög ánægður að heyra að hér sé þverpólitískur stuðningur við starfsemi sjóðsins. Það er miður að núverandi ríkisstjórn skuli hafa þrengt að starfsemi hans sem raun ber vitni. Miðað við orð hv. þm. Guðbjarts Hannessonar, formanns félagsmálanefndar, á ég von á því að menn muni hækka hámarkslán Íbúðalánasjóðs aftur upp í 90%, þ.e. lánshlutfallið, því það bitnaði sérstaklega á smærri sveitarfélögum og byggðarlögum úti á landsbyggðinni. Það er líka forvitnilegt að heyra að formaður félagsmálanefndar Alþingis og þingflokkur Samfylkingarinnar skuli ekki hafa fengið að koma 

Frú forseti. Það er ekki rétt sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson segir, að þeir sem hafa varpað fram hugmyndum um annað fyrirkomulag á fasteignalánamarkaði, eins og ég hef t.d. gert, hafi horn í síðu Íbúðalánasjóðs. Íbúðalánasjóður hefur staðið sína plikt ágætlega í því lagaumhverfi sem hann hefur starfað í og þar starfar ágætt fólk. Hv. þingmaður nefndi að Íbúðalánasjóður - eða Íbúðalánasjóður fólksins eins og formaður Framsóknarflokksins kallar hann - hefur notið vinsælda og stuðnings almennings. Og það er auðvitað alveg eðlilegt. Það er eðlilegt að þeir sem bjóða upp á lægstu vexti njóti vinsælda. Það er eðlilegt að þeir sem bjóða upp á bestu kjör á hvaða markaði sem er séu vinsælir, eins og t.d. á matvörumarkaði. Það þýðir hins vegar ekki að við getum ekki komið fram með hugmyndir sem kunna að leiða til breytinga sem eru til batnaðar. Ég bendi á að Íbúðalánasjóður er náttúrlega ekkert annað en ríkisbanki. Framsóknarflokkurinn stóð að því með okkur sjálfstæðismönnum að einkavæða ríkisviðskiptabankana og ég hef sjálfur velt því upp hvort það sé eðlilegt að ríkið starfi á fasteignalánamarkaði. Ég velti því fyrir mér hvort samkeppni milli einkaaðila og ríkis á þeim markaði geti nokkurn tíma talist sanngjörn eða eðlileg. Menn eiga að skoða allar þær hugmyndir sem fram koma um breytingar á þeim markaði með opnum huga, t.d. að breyta bankanum í heildsölubanka eða draga hann út af þeim mörkuðum sem einkaaðilar sinna. Við getum líka velt því fyrir okkur hvort ástæða sé til þess að haldið sé úti heilli stofnun til að sjá um þessa lánaumsýslu eða hvort ástæða sé til að útvista henni til einkaaðila þrátt fyrir að ríkið komi með einhverjum 

Hæstv. forseti. Örstutt leiðrétting. Það er því miður svo að Sjálfstæðisflokkurinn hefur haft horn í síðu Íbúðalánasjóðs. Ég fagna yfirlýsingu formanns félagsmálanefndar, hv. þm. Guðbjarts Hannessonar, Samfylkingu, um það efni, og ég fagna því líka að breið samstaða skuli vera hér á þinginu um málefni Íbúðalánasjóðs af hálfu Samfylkingar, Frjálslyndra, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Framsóknarflokksins, sem stóð dyggan vörð um þennan sjóð á síðasta kjörtímabili í erfiðu samstarfi um það efni við Sjálfstæðisflokkinn. Og síðan að NATO. Ég fagna því sérstaklega að hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir skuli hafa vakið máls á yfirlýsingum fimm æðstu herforingja innan Atlantshafsbandalagsins  Það er voveifleg þróun sem er að eiga sér stað innan þessa bandalags. Við höfum orðið vör við áherslubreytingar og heimurinn orðið vitni að því allt frá miðjum 10. áratug og fram á þennan dag, þar sem NATO er með miklu árásargjarnari tón en það var með áður, reiðubúið að grípa til vopna hvar sem er í heiminum ef einhverju aðildarríkjanna er ógnað. Og hvaða aðildarríki skyldi helst vera ógnað? Að sjálfsögðu hinu ranglátasta og árásargjarnasta, Bandaríkjunum. Þess vegna er NATO orðinn varasamur félagsskapur fyrir okkur. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum aftur og aftur auglýst eftir umræðu hér á Alþingi um þessi grundvallarmál en ekki fengið hana. Ég hvet til þess að við látum þessar yfirlýsingar NATO-hershöfðingjanna verða tilefni þess að við tökum umræðu um grundvallaratriði sem snerta öryggismál 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þau svör sem ég fékk við spurningu minni þó að ég hefði kannski kosið að þau væru svolítið á aðra leið. Mín skoðun er sú að hér sé einmitt lag fyrir Íslendinga að marka sér stöðu á alþjóðavettvangi, taka ákveðið frumkvæði innan NATO og tala þar skýrt máli friðar og afvopnunar en taka ekki undir neinum kringumstæðum undir þau verk eða gjörðir sem leiða til aukinnar vígvæðingar eða hervæðingar á alþjóðavettvangi.

Hæstv. forseti. Það er ekki síst vegna orða hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar sem ég vil að það sé algjörlega skýrt hvað stefnu Framsóknarflokksins um Íbúðalánasjóð varðar að við höfum staðið vörð um hann. Við höfum byggt hann upp og talið hann mikilvægan í samfélagi dagsins í dag og framtíðarinnar. Menn hafa verið að deila út af ESA-málum þar og talað um breytingar. Það er annað verkefni. Við tókum strax á núverandi ríkisstjórn. Um leið og hún tók til starfa lá það nánast í loftinu að færa ætti Íbúðalánasjóð fólksins yfir til fjármálaráðherra frá Jóhönnu Sigurðardóttur félagsmálaráðherra. Hún lýsti því strax skýrt yfir eftir nokkrar umræður að hún mundi standa vörð um þennan sjóð og hann yrði ekki seldur meðan hún starfaði. Það er því ljóst að ágreiningur er um þennan sjóð. Sjálfstæðisflokkurinn hefur viljað og vill hann burt, telur að markaðurinn geti tekið við. Ég er ekki sömu skoðunar. Íbúðarhús er fjárfesting lífsins fyrir hvern þann ungan mann og konu sem þarf á húsnæði að halda. Ríkissjóði og ríkinu ber því að halda uppi Íbúðalánasjóði, að hann sé vel rekinn og að þar séu sem lægstir og stabílastir vextir horft til framtíðar. Lífeyrissjóðirnir geta síðan og að mínu viti Íbúðalánasjóður komið með sterkari hætti inn í félagskerfi framtíðarinnar til þess að taka á með því fólki sem býr við lakari kjör. Í mínum huga og okkar framsóknarmanna gegnir Íbúðalánasjóður gríðarlega mikilvægu hlutverki. Yfir 80% þjóðarinnar vilja að honum verði ekki raskað og eru þar sammála okkur framsóknarmönnum. Deilan hefur í þessum efnum alltaf staðið við Sjálfstæðisflokkinn sem vill sjóðinn 

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp til þess að ítreka það sem ég vakti athygli á í fyrra máli mínu hér. Það er ekki nein umræða innan NATO um stefnubreytingar í kjarnorkuáætluninni. Þó að þessir fimm hershöfðingjar hafi þær hugmyndir uppi að NATO þurfi að vera tilbúið til þess að beita kjarnorkuvopnum að fyrra bragði eru engar vísbendingar um að nein slík umræða sé að fara að þróast innan NATO-ríkjanna, þeirra sem geta breytt áætluninni. Ég vek athygli á því að um er að ræða fyrrverandi hershöfðingja og ef maður skoðar síðan þróunina sem hefur átt sér stað frá lokum kalda stríðsins þá hefur hún öll verið í hina áttina og mikil samstaða ríkt um það. Stóra fréttin í þessari ályktun hinna fimm fyrrverandi hershöfðingja hjá NATO er mat þeirra á þeirri ógn sem heiminum stafar af þróun á alþjóðlegri vísu, ógn sem stafar af hryðjuverkahópum, ógn sem stafar af útbreiðslu gjöreyðingarvopna, ógn sem stafar af ástandinu í ýmsum heimshlutum þar sem er pólitískur óstöðugleiki. Ég held að það sé þar sem við þurfum að leggja eyrun við og gá að því hvort ástæða sé til að bregðast við því með ákveðnari hætti en gert er í dag. Og nota bene: Hershöfðingjarnir fjalla um fleira en það að NATO þurfi að vera tilbúið til að beita kjarnorkuvopnum ef ástæða þykir til. Þeir fjalla um það að NATO þurfi að skoða þann möguleika að falla frá einróma atkvæðagreiðslu, þeir vilja fara yfir í meirihlutaatkvæðagreiðslu til þess að taka mikilvægar ákvarðanir. Þessa frétt má ekki slíta úr samhengi. Mér finnst það ábyrgðarhluti að gefa til kynna að af stað sé að fara einhver umræða innan NATO um að bandalagið hyggist fara að beita kjarnorkuvopnum 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þær umræður tvennar sem hér hafa farið fram, annars vegar um NATO og hins vegar um Íbúðalánasjóð. Mér þóttu þetta mjög góðar umræður og mjög gott að taka þetta til umræðu. Það er mikilvægt að þingið ræði þessi mál á sínum forsendum - mér fannst aðeins örla á því í annarri fyrirspurninni að verið væri að beina fyrirspurn til ríkisstjórnarinnar en fyrst og fremst á að ræða þetta hér á vegum þingsins. Varðandi Íbúðalánasjóð vil ég í fyrsta lagi fagna því að það er, held ég, almenn samstaða um það hér á þinginu að viðhalda honum. Það er alveg ljóst og hefur sýnt sig frá því að bankarnir komu inn á þennan markað - þeir koma inn við tilteknar aðstæður og það er gott að fá þá inn. Það er gott að þeir skuli veita aðhald og samkeppni en á sama hátt hefur það sýnt sig að þegar á móti blæs hjá bönkunum og þeir draga sig aðeins út af þessum markaði, er í fá önnur hús að venda en til Íbúðalánasjóðs. Það mundi valda almenningi í landinu miklum vandkvæðum ef framboð á fjármagni á þessum markaði væri mjög óstöðugt. Það mundi þýða verðfall tímabundið og fasteignabólur á hinn vænginn. Það er ástand sem ég held að ekki sé hægt að búa við, almenningur getur ekki búið við og við getum ekki treyst því. Ég vil því fagna þeirri umræðu sem hér hefur farið fram sem hefur dregið það fram að almennt er mikill stuðningur við Íbúðalánasjóð og verður áfram. 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir fyrirspurn sem var dreift í októbermánuði í tengslum við átök í Reykjavík út af hinu þekkta REI-máli. Ekki óraði mig fyrir því þegar fyrirspurninni var dreift að þegar hún kæmi til umfjöllunar á Alþingi væri kominn enn einn meiri hluti í Reykjavíkurborg. Ég óska hæstv. fjármálaráðherra að sjálfsögðu til hamingju með nýja meiri hlutann. En nokkrir þættir þurfa að vera alveg klárir. Í fyrsta lagi var REI stofnað sem hlutafélag um útrásarstarfsemi Orkuveitunnar undir forustu Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, núverandi heilbrigðisráðherra og áður formanns Orkuveitunnar. Í öðru lagi eru bæði Landsvirkjun og Rarik, fyrirtæki í eigu ríkisins, í útrásarverkefnum með einkaaðilum. Í þriðja lagi er það þannig að Sjálfstæðisflokkurinn vann í samstarfi við Framsóknarflokkinn að sameiningu útrásarfyrirtækisins REI við útrásarfyrirtækið Geysir Green. Það endaði allt saman með ósköpum sem ég ætla ekki að rifja upp hér. En ég ætla að rifja upp nokkur ummæli fyrrverandi borgarstjóra, Vilhjálms Þ. Vilhjálmssonar. Hann sagðist 4. október einungis hafa heyrt í fjölmiðlum fullyrðingar um að flokksmenn hans í borgarstjórn styddu ekki ákvörðun um sameiningu. Hann sagði hreinskiptar umræður hafa orðið um málið og að niðurstaðan hafi verið sú að hann hafi fengið umboð til að ganga frá málinu. Síðan segir hann 8. október: „Við ætluðum okkur aldrei að vera til lengdar í þessu fyrirtæki því það er í raun ekki samræmanlegt okkar áherslum að við séum að taka þátt í áhættusömum rekstri í fjarlægum löndum með einkaaðilum.“ Síðan segir hann 17. október: „Sjálfstæðisflokkurinn hefur þá eindregnu afstöðu að opinber fyrirtæki eins og Orkuveita Reykjavíkur eigi ekki að vera í áhættusömum samkeppnisrekstri.“ Vegna þeirra orða sem þarna féllu lagði ég fram þá fyrirspurn sem hér um ræðir til hæstv. fjármálaráðherra í framhaldi af því sem þarna er sagt um stefnu Sjálfstæðisflokksins varðandi það að ríkið sé í útrás í fyrirtækjum ríkisins, þar sem hæstv. fjármálaráðherra fer með eignarhaldið, bæði í Landsvirkjun og Rarik. Fyrirspurnin hljóðar svo: Hyggst ráðherra draga fyrirtækin Landsvirkjun og Rarik sem eru að fullu í eigu ríkisins, út úr útrásarverkefnum sem þau taka þátt í í samstarfi við einkaaðila svo sem Landsbanka Íslands hf.?

Frú forseti. Mér þykir leiðinlegt hve mikið hefur dregist að svara þessari fyrirspurn. Mér skilst að hv. þingmaður hafi gert athugasemdir við að ég hafi forfallast í síðustu viku og ekki getað svarað fyrirspurninni þá og velt því fyrir sér hvort það væri vandamál að fá svör við fyrirspurninni. Hins vegar stóð til að svara þessari fyrirspurn ásamt fleirum 5. desember en þá reyndist það ekki hægt vegna þess að hv. fyrirspyrjandi forfallaðist. Ef ég fer rétt með þá var hún væntanlega við kosningaeftirlit í Rússlandi á þeim tíma, sem eru eðlileg forföll. En ég held að það sé nú betra að menn kanni staðreyndirnar áður en þeir reyna að vera sniðugir og gera mönnum upp vandkvæði við að svara fyrirspurnum þegar menn hafa lengi verið tilbúnir að svara þeim. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir að tímabært sé að leysa úr læðingi krafta einkaframtaksins svo að íslensk sérþekking og hugvit fái notið sín til fulls í útrás orkufyrirtækjanna. Eins og menn vita eru flest orkufyrirtækin í eigu opinberra aðila. Meginmáli skiptir hins vegar að rétt sé staðið að þátttöku orkufyrirtækja í ríkiseigu í útrásarverkefnum. Í þeim efnum þarf að stíga varlega til jarðar. Snemma á síðasta ári stofnaði Landsvirkjun einkahlutafélagið Landsvirkjun Invest ehf. Eigið fé var þá ákveðið allt að fjórum milljörðum króna. Megintilgangur félagsins voru fjárfestingar í orkutengdum verkefnum. Seint á síðasta ári var svo ákveðið að flytja verkfræði- og framkvæmdasvið Landsvirkjunar yfir í Landsvirkjun Invest þannig að félagið hefði undir einum hatti tækniráðgjöf og fjárfestingar. Nafni félagsins var svo breytt í kjölfarið til samræmis við breyttan tilgang félagsins og heitir það nú Landsvirkjun Power. Hér er því um eitt og sama félagið að ræða og Landsvirkjun Invest þrátt fyrir nýtt nafn. Verkfræði- og framkvæmdasvið Landsvirkjunar hefur nú verið lagt niður. Eignarhluti Landsvirkjunar í þeim félögum sem sýsla með verkefni erlendis hafa verið fluttir í Landsvirkjun Power. Þar á meðal er Hydro Kraft Invest sem Landsvirkjun Power á til helminga á móti Landsbankanum. Hlutur Enex var einnig fluttur undir Landsvirkjun Power og síðan seldur. Starfsemi Landsvirkjunar Power hófst svo formlega um áramótin og eru starfsmenn félagsins nú um 40 talsins. Ekkert framsal réttinda frá Landsvirkjun til Landsvirkjunar Power hefur átt sér stað eða stendur til. Sama á við um Hydro Kraft Invest og það félag hefur engan sér- eða einkarétt á samstarfi við Landsvirkjun og bæði Landsvirkjun og Landsvirkjun Power hafa því frjálsar hendur að vinna með hverjum sem er í verkefnum innan lands eða erlendis í framtíðinni. Rarik hefur á undanförnum árum þreifað fyrir sér með nokkur minni háttar rafvæðingarverkefni á erlendri grundu þar sem reynsla og þekking starfsmanna Rariks fengi notið sín. Til athugunar hefur verið að stofna sérstakt dótturfélag um þátttöku í útrásarverkefnum. Í júní síðastliðnum samþykkti stjórn Rariks að fyrirtækið fjárfesti fyrir allt að 2 millj. evra, um 175 millj. kr., í fyrirtækinu Blåfall Energi en það stefnir að því að reisa allt að 45 smærri vatnsaflsstöðvar, 1–7 megavött hver í Noregi á næstu fimm árum eða samtals rúmlega 100 megavött. Aðrir eignaraðilar að Blåfall Energi eru Landsbankinn og finnsk og hollensk orkufyrirtæki. Fjárfestingarframlag Rariks greiðist í takt við framvindu þeirra verkefna sem í verður ráðist í Noregi. Rarik sér í þessu verkefni tækifæri fyrir starfsmenn Rariks til að taka þátt í undirbúningi, hönnun og verkefnastjórnun virkjana í Noregi og ná á þann hátt að nýta þá þekkingu og reynslu sem til staðar er hjá fyrirtækinu en hefur losnað um í bili eftir nýlega stækkun og endurnýjun Lagarfossvirkjunar. Svarið við spurningu hv. þingmanns um það hvort ráðherra hyggist draga fyrirtækin Landsvirkjun og Rarik út úr útrásarverkefnum sem þau taka þátt í í samstarfi við einkaaðila er því: Nei.

Frú forseti. Í þessu dæmalausa svari ráðherra urðum við vitni að tvöfeldni Sjálfstæðisflokksins sem stendur því miður ekki lengur undir því nafni að vera lýðræðislegur stjórnmálaflokkur heldur er opinberlega orðinn valdagírugur hentistefnuflokkur sem segir eitt á Alþingi þegar um Landsvirkjun og Rarik er að ræða en annað í borgarstjórn þegar um REI er að ræða, eða Orkuveitu Reykjavíkur. Allt eftir því hvað hentar. Frú forseti. Vald spillir. Það hefur verið niðurlægjandi undanfarna sólarhringa að fylgjast með valdabrölti Sjálfstæðisflokksins í höfuðborginni. Það er greinilega ekki aðeins í orkuútrásinni sem tilgangurinn helgar meðalið hjá þessum flokki og valdinu er misbeitt. Sjálfstæðisflokkurinn er ekki aðeins tilbúinn að selja stefnu sína í borginni eða hjá ríkinu eftir því sem hentar fyrir valdastóla heldur einnig tilbúinn til þess að kaupa með blekkingum og lygum fólk til fylgilags við sig. 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur fyrir að vekja máls á þessu máli því að það er staðreynd að þarsíðasti borgarstjórnarmeirihluti sprakk á svokölluðu REI-máli. Það var ekki nóg með að sá meiri hluti tvístraðist heldur sprakk borgarstjórnarflokkur Sjálfstæðisflokksins líka í loft upp og breytti allt í einu um stefnu í þessum mikilvægu málum sem snerta almannahagsmuni og þjóðarhag. En nú kemur hins vegar í ljós að Sjálfstæðisflokkurinn er í landsstjórninni á kafi í útrásarverkefnum á meðan að forsvarsmenn Sjálfstæðisflokksins í þeirra höfuðvígi, Reykjavík, segja að ríkið eða opinberir aðilar eigi ekki að standa í áhættusömum útrásarverkefnum. Það er mikilvægt fyrir okkur að fá að vita hver stefna Sjálfstæðisflokksins er, þar sem Sjálfstæðisflokkurinn er aftur kominn í meiri hluta í höfuðborg Íslands og fer með forustu í ríkisstjórn Íslands. Það gengur einfaldlega 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrirspurnina sem hefur afhjúpað tvöfeldni og tvískinnung Sjálfstæðisflokksins, ekki bara í orkumálunum, því hans verður þessa dagana vart mjög víða. Landsvirkjun Power og „Landsvirkjun Powerless“ það sem skilið verður eftir í almannaeigu. Þetta er fyrirtæki sem almenningur hefur byggt upp, hugvitið og þekkingin sem nú á að leysa úr læðingi er starfsfólksins sem unnið hefur hjá fyrirtækinu árum og áratugum saman. Það er það sem á að einkavæða eða leysa úr læðingi, eins og orðað er svo smekklega í stjórnarsáttmálanum. Þetta má Landsvirkjun en þetta má ekki annars staðar. Þetta má ekki gera annars staðar. Hvernig getur maður tekið mark á þessu? Ég tek undir það að það lýsir ekki miklu hugviti, þessi atburðarás í Reykjavíkurborg núna síðustu daga. Ég spyr hvort Sjálfstæðisflokkurinn sé þar að sýna sitt rétta andlit, andlit valdagræðgi og hroka sem svífst 

Virðulegi forseti. Hér hafa athyglisverð orðaskipti átt sér stað, trúlega vegna atburða annars staðar en í þinghúsinu. En ég vil segja um svar hæstv. ráðherra að ég er eiginlega alveg sammála ráðherra. Mér finnst ekkert óeðlilegt að fyrirtæki í eigu hins opinbera taki þátt í því með einkaaðilum að standa fyrir útrás á erlendri grundu. Það þarf auðvitað að gerast með afmörkuðum og skýrum hætti þannig að þau verðmæti sem sett eru undir í útrásinni séu afmörkuð og sé haldið utan við verðmætin í auðlindum landsins, réttinn til að nýta þau og eignarhald á þeim. Meðan menn gæta þeirra hagsmuna að fullu finnst mér ekkert athugavert við að hið opinbera taki þátt í að skapa verðmæti, íslensku þjóðinni til hagsbóta, með þessum hætti.

Virðulegur forseti. Mér þótti ekki koma sérstaklega skýrt svar við fyrirspurn hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur hjá hæstv. ráðherra. Það kom eiginlega ekkert svar þannig að ég sé ástæðu til þess að reyna að lokka hæstv. ráðherra til að svara. Hvernig getur það farið saman að segja í Reykjavíkurborg að fráleitt sé að fara í útrás á orkusviðinu erlendis en á sama tíma segja að það sé sjálfsagt hjá ríkinu? Hvernig getur sami flokkurinn sagt svona misvísandi hluti? Þar fyrir utan er alveg ljóst að Sjálfstæðisflokkurinn var að blekkja þegar sagt var að hann hefði umboð til þess að ganga í þetta REI-mál. Á sama hátt sýnist manni, eins og komið hefur fram í þessari umræðu, sjálfstæðismenn líka hafa blekkt Ólaf Magnússon, platað hann og sagt að búið væri að ganga frá einhverju meirihlutasamstarfi við vinstri græna í borginni fyrir stuttu. Þetta eru ekkert nema blekkingar. Ég átta mig ekki á því að ráðherra geti ekki svarað. Er þetta ekki í algjörri mótsögn, stefna sjálfstæðismanna 

Hæstv. forseti. Eins og ég skil hæstv. ráðherra þá er ég honum sammála um það að þessir hlutir geta farið saman. Það er alveg hægt að hugsa sér að opinber fyrirtæki, vegna þess að orkufyrirtækin okkar eru fyrst og fremst opinber, geti komið að útrásarverkefnum og ég tel að við eigum miklu hlutverki að gegna í því sambandi. Þess vegna sannast það núna, kannski enn frekar en nokkru sinni fyrr að það að sjálfstæðismenn í borginni skyldu tapa völdunum sem gerðist í októbermánuði og klúðra þannig samstarfinu við Framsóknarflokkinn, það er eitthvert mesta klúður ársins, enda voru flestir álitsgjafar sem talað var við um áramótin þeirrar skoðunar að svo væri. Þar sem stefna flokksins er sú sem fram kom í máli ráðherra hér, a.m.k. þess arms sem þar er um að ræða, þá eru þau orð sem ég hafði eftir fyrrverandi og verðandi borgarstjóra, Vilhjálmi Þ. Vilhjálmssyni, að Sjálfstæðisflokkurinn hafi þá eindregnu afstöðu að opinber fyrirtæki eins og Orkuveita Reykjavíkur eigi ekki að vera í áhættusömum samkeppnisrekstri, bara einfaldlega dauð fallin. Þetta er ekkert smámál sem hér er um að ræða og full ástæða til að halda því vakandi og ræða það einu sinni enn á hv. Alþingi. En miðað við orð hæstv. ráðherra þá er allt í lagi að vera í samstarfi við einkaaðila en svo gæti vel verið að það væri ekki alveg sama hvaða einkaaðilar það eru. Það sé allt í lagi að starfa með Landsbankanum en hugsanlega ekki allt í lagi af hálfu sjálfstæðismanna að vinna með einhverjum öðrum fyrirtækjum. Það væri kannski gaman að vita aðeins meira um það.

Frú forseti. Það er greinilegt að það er eitthvað annað en efnisatriðin sem vaka fyrir hv. þingmönnum Vinstri grænna og ég ætla að fyrirgefa þeim það að þeir séu sárir vegna borgarstjórnarinnar. Varðandi stefnu Sjálfstæðisflokksins þá endurspeglast stefna Sjálfstæðisflokksins í stefnuyfirlýsingunni og hún kom fram í landsfundarályktun sl. vor sem er efnislega sama niðurstaða og ég las upp úr hvað varðar stefnuyfirlýsinguna. Varðandi REI-málið þá er niðurstaða þess máls sú að allir í borgarstjórn í dag eru sammála afstöðu hinna svokölluðu sexmenninga í Sjálfstæðisflokknum sem kom fram í haust. Það er hætt við málið eins og það var lagt upp þegar það upphaflega kom fram og leiddi til þess að borgarfulltrúi Framsóknarflokksins sveik Sjálfstæðisflokkinn vegna þess að hann taldi sig vera ósáttan við hann en síðar gekk hann nákvæmlega inn á málflutning þeirra og REI-málinu var öllu breytt. Síðan varðandi svarið sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir spyr um, þá var spurningin sem ég var spurður: Hyggst ráðherra draga fyrirtækin Landsvirkjun og Rarik, sem eru að fullu í eigu ríkisins, út úr útrásarverkefnum sem þau taka þátt í í samstarfi við einkaaðila, svo sem Landsbanka Íslands hf.? Fyrsta svar mitt við þeirri spurningu var nei og er enn þá nei. Ég sagði það þá og það getur ekki verið skýrara en það. Það vill meira að segja þannig til að þeim spurningum sem hér er verið að varpa upp hef ég svarað í fjölmiðlum frá því í haust þegar REI-málið kom upp, bæði hvað varðar afstöðuna til umræddra fyrirtækja, Landsvirkjunar og Rariks og verkefna þeirra og eins varðandi afstöðu Sjálfstæðisflokksins. Síðan vil ég fagna því að a.m.k. ég og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson og hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir erum sammála um þessa afstöðu mína til útrásarverkefnanna.

Hæstv. forseti. Sú fyrirspurn sem hér liggur fyrir hefur ekki valdið pólitískum kollsteypum eins og sú fyrri fyrirspurn sem hér hefur verið svarað. Eftir því sem ég veit best er allt óbreytt frá því hún var lögð fram við upphaf þings en af ýmsum ástæðum hefur henni ekki verið svarað fyrr en núna, sem er aukaatriði. En mér finnst mikilvægt að fá svör frá hæstv. fjármálaráðherra um það hvort hann muni beita sér fyrir afnámi skattlagningar á framlög og styrki sem einstaklingum eru greiddir úr styrktar- og sjúkrasjóðum. Í dag eru slík framlög og styrkir skattskyldir með fullri tekjuskattsálagningu. Framlög úr sjúkra- og styrktarsjóðum hafa aukist og eru orðið umtalsvert álag á sjóðina og það segir manni bara að það styrktarkerfi sem annars er fyrir alla, þ.e. frá Tryggingastofnun ríkisins, nær ekki að styðja þá einstaklinga sem verða fyrir sjúkdómum eða áföllum eða tilfallandi útlátum vegna heilsubrests eða til þess að efla heilsu og þurfa þar af leiðandi að leita til styrktar- og sjúkrasjóðanna. Þetta á sérstaklega við um ákveðna styrki eins og til tannlækninga. Að vísu er það svo að þeir sem eru fársjúkir, og fársjúkir eru skilgreindir mjög þröngt, geta dregið kostnað frá framlögum úr framlagningu styrktarsjóðanna þegar þeir gera upp tekjur sínar eða greiðslur úr sjóðunum. Sjóðirnir gefa upp þessar greiðslur og með staðgreiðslukerfi skatta hafa greiðslurnar skilað sér betur og þar af leiðandi hafa þeir einstaklingar sem hafa hlotið þessa styrki greitt meira eða betur en áður var og ég vil vísa til frumvarps til laga um breytingar á lögum um tekjuskatt sem var lagt fram árið 2003 af Jóhönnu Sigurðardóttur, Ögmundi Jónassyni, Guðjóni A. Kristjánssyni og Ágúst Ólafi Ágústssyni um þetta sama efni um breytingu á þessari skattlagningu og þeirri greinargerð sem með henni fylgir.

Frú forseti. Það er rétt að taka fram að eins og með fyrri fyrirspurn stóð til að svara þessari fyrirspurn 5. desember en hv. fyrirspyrjandi forfallaðist þá. En fyrirspurnin er: Mun ráðherra beita sér fyrir afnámi skattlagningar á framlög og styrki sem einstaklingum eru greiddir úr styrktar- og sjúkrasjóðum? Svarið er á þá leið að skattalög hafa að geyma þá grundvallarreglu að til skattskyldra tekna teljast hvers konar gæði, arður, laun og hagnaður sem skattaðila hlotnast og metin verða til peningaverðs og skiptir ekki máli hvaðan þær stafa eða í hvaða formi þær eru. Í samræmi við þetta teljast framlög og styrkir sem einstaklingum eru greiddir úr styrktar- og sjúkrasjóðum. Rétt er að taka fram að þegar útgjöld, t.d. vegna veikinda eða lyfjakostnaðar fara verulega fram úr því sem almennt gerist hjá þorra manna þá er unnt að sækja um ívilnun til skattstjóra. Skattstjóri metur þá þann kostnað sem gerð hefur verið grein fyrir og er til hliðsjónar við lækkun skattstofna við mat á skerðingu gjaldþols samkvæmt 65. gr. tekjuskattslaga. Lækkun þessi tekur þá jafnt til útgjalda sjálfstætt starfandi manns og almenns launþega hvort heldur tekjur stafa frá atvinnurekstri, launum, bótum eða styrkjum. Þess ber sérstaklega að geta að með reglugerð nr. 914/2006 voru styrkir sem veittir eru úr sjúkra- og styrktarsjóðum stéttarfélaga vegna alvarlegra veikinda undanþegnir staðgreiðslu. Ekki eru uppi frekari áform um breytingu á skattlagningu sjúkrastyrkja enda mundi slík ráðstöfun ekki samræmast megininntaki skattalaganna.

Frú forseti. Fjármagn sjúkrasjóðanna er óskattað þar sem 1% iðgjald fyrirtækja inn í þá sjóði er dregið frá skatti. Vandi kemur líka upp ef einhver maður á rétt á svona bótum úr sjúkrasjóði og annar ekki. Sá sem á ekki rétt á því þarf að afla tekna til að greiða viðkomandi þjónustu og borgar af þeim tekjum skatt. Þarna kemur ákveðinn vandi ef annar á að vera skattfrjáls en hinn ekki. Svo koma upp önnur vandamál sem eru þau þegar fólk á rétt á bótum hjá sveitarfélagi, t.d. vegna barnaheimilis, þá er það óskattað hingað til, á meðan það er sem hlunnindi, en ef sveitarfélagið fer að borga það beint til manna og þeir borga svo barnaheimilið þá kemur upp misræmi sem hefur reyndar verið tekið á. En ég tel að meðan einn þarf að borga og getur ekki dregið frá skatti og annar þarf að borga og getur dregið frá skatti, þá gangi það ekki upp og þess vegna er eðlilegt að það sé skattað.

Hæstv. forseti. Ég gat ekki skilið það svo á hæstv. fjármálaráðherra að hann hygðist beita sér fyrir breytingum á skattalöggjöfinni hvað þetta varðar en ég tel að það sé í raun og veru óeðlilegt að fólk sé skattlagt vegna greiðslna sem það fær upp í kostnað vegna veikinda. Við getum sagt okkur það sjálf að ef almannatryggingakerfið væri sterkara og öflugra en það er í dag gagnvart sjúkum og þeirra sem þurfa á stuðningi að halda þá væri þessi þörf fyrir greiðslu úr sjúkrasjóðum ekki fyrir hendi og þar vil ég sérstaklega nefna tannlækningar sem hafa nær alfarið farið út úr tryggingakerfinu. Á árunum áður þegar ekki var sama þensla og jafnmikið fjármagn í umferð í þjóðfélaginu og nú er voru tannlækningar niðurgreiddar og kostnaðarlausar fyrir börn. Við búum öðruvísi að einstaklingum í dag og þar af leiðandi er stöðugt meiri ásókn í styrki frá sjúkrasjóðum til tannlækninga. Við getum spurt sem svo: Viljum við horfa á kerfi sem er byggt upp eins og það er í dag eða viljum við breyta þessu þannig að stuðningurinn komi frá almannatryggingakerfinu, þ.e. að þetta sé ekki sótt til sjúkrasjóðanna? Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig telur hann að eigi að skattleggja það fé sem almenningur safnar sem gjafafé sem eru framlög til einstaklinga sem lenda í umtalsverðum fjárútlátum vegna veikinda, missa vinnuna og jafnvel húsnæði og aðrar eignir vegna veikinda?

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Þuríði Backman fyrir að taka þetta mál upp sem er brýnt hagsmunamál fyrir launafólk. Ég er þeirrar skoðunar að greiðslur úr styrktarsjóðunum sem ganga til fólks sem þarf að leita sér lækninga vegna meina sinna eigi ekki að vera skattlagðar. Nú er það svo í sumum tilvikum að þær eru ekki skattlagðar eða einstaklingum er heimilt að færa fram reikninga og þá erum við t.d. að tala um greiðslur vegna krabbameinslækninga. Það var gott skref sem hæstv. ráðherra steig á sínum tíma. Ég held að ég fari örugglega rétt með. Ég held hins vegar að greiðslur úr styrktarsjóðunum eigi almennt að vera skattlausar 

Frú forseti. Ég er að hluta til sammála því sem hefur komið fram hjá hv. þingmönnum. Þegar um er að ræða fólk sem er veikt og er í fjárhagsörðugleikum þess vegna tel ég ekki rétt að greiðslur eins og þessar séu skattlagðar enda standa skattalögin í dag til þess að svo sé ekki. Sú breyting sem var gerð 2006 miðaði að því að þá væri ekki búið að taka staðgreiðslu af þeim greiðslum áður en komið væri að því að skattstjóri gæti tekið tillit til umsóknar um niðurfellingu skatta einfaldlega til að koma í veg fyrir að skattgreiðslurnar ættu sér stað og síðan væri hægt að fá endurgreitt. Þær eiga sér þá aldrei stað í þessum tilfellum. Ég er hins vegar ósammála því að fólk sem er vel stætt, hefur til hnífs og skeiðar og vel það, sleppi við skattlagningu af tekjum eins og þessum jafnvel þó að þær komi úr sjóðum eins og hér er um að ræða. Ég legg það þar af leiðandi til grundvallar skoðun minni á þessu og þeirri stöðu sem nú er í skattalögum að fólk sem er vel stætt og hefur til hnífs og skeiðar greiði skatta af tekjum sínum þó að þær komi úr þessum sjóðum. Ég tel að vel sé fyrir því séð eins og staðan er í dag að hægt sé að sleppa þeim sem eru í erfiðleikum vegna stöðu sinnar við skattgreiðslur af þessu. Ég held að við þurfum ekki að hafa áhyggjur af þessum málum.

Frú forseti. Ég ber upp fyrirspurn hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur til fjármálaráðherra um skattlagningu á tónlist og kvikmyndir sem henni gafst ekki tækifæri til að bera upp áður en hún sjálf fór í leyfi. Það er vel þekkt, bæði hér á landi og annars staðar í hinum vestræna heimi, að fólk hleður niður tónlist og kvikmyndum af netinu í stað þess að kaupa sér slíka hluti og dreifir þeim jafnvel. Stór fyrirtæki á þessu sviði hafa lagst í dýrar málshöfðanir og nýlega var bandarísk kona dæmd fyrir niðurhalaða tónlist. Er það fyrsta mál þessarar tegundar sem fer fyrir dóm í Bandaríkjunum. Það ætti að vera ljóst að mjög erfitt er að framfylgja lögum sem banna niðurhal á tónlist og kvikmyndum en um leið eru flestir sammála um að fyrirtæki í þessum geira svo og listamenn verði af umtalsverðum fjárhæðum vegna niðurhals og dreifingar á netinu. Þessi málefni hafa komið til umræðu í nágrannalöndum okkar og í Frakklandi var rætt um að fara þá leið að fella niður skatta á tónlist og kvikmyndum en taka í staðinn upp flatan skatt á háhraðatengingar. Það mál náði þó ekki í gegnum franska þingið og var fellt naumlega. Í æ fleiri Evrópulöndum er hins vegar rætt hvernig skapa megi sátt um þessi mál. Svipað má segja um Bandaríkin þar sem mikil umræða hefur verið um málin og má nefna sem dæmi að prófessor við Harvard-háskóla hefur reiknað það út að 6 dollara skattur á hvern tölvunotanda á mánuði eða um 300 kr. mundi bæta bæði kvikmynda- og plötufyrirtækjum allan þann skaða sem þau hafa orðið fyrir af ólögmætu niðurhali og ólögmætri dreifingu. Skattlagningarhugmynd Bandaríkjamanna hefur mörgum þótt róttæk en ljóst má vera að ef lausn á að fást í málinu þurfa stjórnvöld að taka þátt í þeirri vinnu ásamt listamönnum og útgefendum. Höfundarréttarmál geta vissulega verið flókin en það að málin séu snúin og erfið viðureignar þýðir alls ekki að heppilegt sé að sleppa því að fjalla um þau, jafnvel þvert á móti. Frú forseti. Nú þykist ég vita að um þetta mál séu skiptar skoðanir. Ýmis tæknileg útfærsluatriði við þetta eru flókin en verkefni þingsins er að móta lagaramma fyrir tónlistarmenn og fólk sem vill njóta afurða þeirra og því brýnt að þessi mál séu rædd hérlendis sem annars staðar. Ég vildi spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort til standi að endurskoða fyrirkomulag þessara mála hér á landi eða hvort sú skoðun hefur farið fram og menn hafi þá ekki séð neinar nýjar leiðir til að bregðast við núverandi ástandi. Fyrirspurnin hljóðar svo: 1. Hefur ráðherra í hyggju að endurskoða fyrirkomulag skattlagningar á tónlist og kvikmyndir í ljósi þess að æ meira af tónlist og kvikmyndum er hlaðið niður af netinu? 2. Hyggst ráðherra beita sér fyrir endurskoðun á þessari skattlagningu með þann möguleika í huga að niðurhal hætti að teljast ólöglegt en listamönnum verði jafnframt tryggðar sanngjarnar tekjur?

Herra forseti. Ég þakka fyrir fyrirspurnina. Þetta er mjög áhugavert málefni og í takt við tímann, þær miklu breytingar sem ganga yfir. Fyrri spurningin er á þessa leið: „1. Hefur ráðherra í hyggju að endurskoða fyrirkomulag skattlagningar á tónlist og kvikmyndir í ljósi þess að æ meira af tónlist og kvikmyndum er hlaðið niður af netinu?“ Af orðalagi fyrirspurnarinnar má ekki skýrt ráða um hvers konar skattlagningu á tónlist og kvikmyndir spurt er. Það er hvort það er vegna viðskipta, framleiðslu, sýninga eða annarra hluta. Í svari fyrirspurnarinnar er gengið út frá því að spurningin beinist að skattlagningu vegna viðskipta með tónlist og kvikmyndir. Samkvæmt 1. gr. laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, skal greiða í ríkissjóð virðisaukaskatt af viðskiptum innan lands á öllum stigum eins og nánar er kveðið á um í lögunum. Í 1. mgr. 14. gr. laganna kemur fram að virðisaukaskattur skuli vera 24,5% en í 2. mgr. 14. gr. eru tilgreindar undanþágur fyrir tilteknar vörur og þjónustu sem skulu bera 7% virðisaukaskatt. Undanþágan tekur m.a. til geisladiska, hljómplatna, segulbanda og annarra miðla með tónlist en ekki mynd, sbr. 10. tölul. 2. mgr. 14. gr. laganna. Þetta ákvæði á við óháð því hvernig sjálf salan á viðkomandi vöru fer fram, þ.e. hvort það er í gegnum netið eða í verslun. Á vegum OECD hefur um nokkurt skeið verið unnið að samræmdum reglum um skattlagningu vegna sölu á vöru og þjónustu í gegnum netið. Kemur sú vinna til vegna vandkvæða sem verið hafa meðal aðildarríkja OECD um samræmt fyrirkomulag skattlagningar vegna vörusölu á netinu yfir landamæri m.a. vegna niðurhals á netinu. Ísland hefur fylgst með og tekið þátt í þessari vinnu og fyrirséð er að innan skamms verði lokið við gerð slíkra leiðbeinandi reglna innan OECD. Í kjölfar þess mun ráðuneytið taka til nánari skoðunar hvort ástæða sé til að endurskoða framkvæmd og fyrirkomulag skattlagningar á vörum sem hægt er að hlaða niður af netinu. „2. Hyggst ráðherra beita sér fyrir endurskoðun á þessari skattlagningu með þann möguleika í huga að niðurhal hætti að teljast ólöglegt en listamönnum verði jafnframt tryggðar sanngjarnar tekjur?“ Það hvort eða hvenær niðurhal teljist ólöglegt eða ekki snýr að hugverkaréttindum og öðrum þáttum sem ekki eru á forræði fjármálaráðherra. Endurskoðun á skattlagningu með þann möguleika í huga að niðurhal hætti að teljast ólöglegt hefur því ekki komið til skoðunar í ráðuneytinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir þessi svör og það gleður mig að sjá að verið er að huga að þessum málefnum. Ég vil ítreka að mér finnst mjög brýnt að áhersla verði lögð á að tryggja að listamaðurinn, sá sem semur verkið upphaflega, fái notið launa fyrir vinnu sína.

Hæstv. forseti. Húsaarfur Seyðfirðinga frá aldamótunum 1900 á fyrri hluta síðustu aldar er mjög merkilegur. Seyðfirðingum hefur tekist ótrúlega vel að varðveita hann þrátt fyrir miklar sveiflur í atvinnulífinu alla síðustu öld. Aldamótahúsin setja mikinn svip á bæinn og eru kjarninn í ásýnd hans og sjálfsmynd. Stór og reisuleg hús voru byggð bæði af einstaklingum og bæjarfélaginu. Athyglisvert er af hve miklum stórhug Seyðfirðingar byggðu skóla, sjúkrahús, rafveitu og fleiri merk hús á þeim tíma. Kaupmenn byggðu verslunarhús sem sum hver hafa verið varðveitt með miklum sóma. Einnig eru mjög mörg hús í eigu einstaklinga sem almennt hafa sinnt vel viðhaldi á þeim. Bærinn er því mikill spegill húsaarfs Íslendinga og vilja Seyðfirðingar sýna hann og viðhalda honum af reisn. Í verkefninu Aldamótabærinn er einmitt gert ráð fyrir þessum húsaarfi sem grundvelli að nýrri atvinnusköpun á sviði menningar- og ferðamála. Húsahótelið er t.d. einn hluti þess verkefnis þar sem nokkur gömul hús hafa verið gerð upp með lúxushótelherbergjum innanborðs. Það sýnir á hversu skemmtilegan hátt hægt er að flytja anda liðins tíma inn í þjónustu við ferðamenn. Seyðisfjarðarkaupstaður hefur átt sum þeirra húsa sem byggð voru af hvað mestum stórhug og hefur gert þeim vel til góða. Má þar nefna barnaskólahúsið sem byggt var af miklum stórhug árið 1907 og er enn í notkun. Einnig má nefna íbúðarhús Ottós Wathnes sem byggt var 1894 og seinna stækkað þegar fyrsti sæsímastrengurinn var lagður til landsins og húsið hýsti ritsímann. Seyðisfjarðarkaupstaður eignaðist húsið þegar Póstur og sími byggði yfir sig og réðst þá í mikið viðhald sem hafði verið trassað þegar húsið var í eigu ríkisstofnunarinnar Pósts og síma. Ríkisvaldið og stofnanir þess hafa staðið mjög misjafnlega að viðhaldi húsa sinna á Seyðisfirði. Vil ég nefna að Rarik hefur gert Fjarðarselsvirkjun með miklum sóma og er þar nú lifandi safn sem ákaflega fróðlegt og skemmtilegt er að skoða. Húsið, sem hýsir sýslumannsembættið á Seyðisfirði, var byggt af Stefáni Th. 1907. Tekin var ákvörðun um það fyrir tíu árum að gera það hús upp í upprunalegri mynd og er það eitt af glæsilegri húsum á Seyðisfirði í dag. Þar stóð fjármálaráðuneytið sig sérstaklega vel. Þá kemur að því húsi sem er umræðuefnið í dag, Hafnargata 11, sem hefur gengið undir ýmsum nöfnum. Innréttingarnar í húsinu eru mun eldri en húsið en þær komu úr verslun Konráðs Hjálmarssonar í Mjóafirði og eru frá því um aldamótin 1900. Húsið hefur alltaf þjónað sem verslunarhúsnæði. Verslun ÁTVR hefur verið í húsinu frá 1959 og hefur það þjónað sem verslun fyrir ÁTVR frá þeim tíma. Þegar ÁTVR ákvað að flytja verslun sína annað tók fjármálaráðuneytið sig til og lét gera úttekt á húsinu. Um það er fróðlegt að heyra frá fjármálaráðherra en það kom eins og þruma úr heiðskíru lofti 10. desember sl. þegar verktakar úr Reykjavík mættu til að rífa niður þær innréttingar og brjóta þar með húsfriðunarlög. Ég vil því spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvernig standi á þessu og hef lagt fram fyrirspurnir á þingskjali um það efni.

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrirspurnina. Málefni Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins á Seyðisfirði hafa um nokkurra ára skeið verið til umfjöllunar milli fjármálaráðuneytisins og Seyðisfjarðarkaupstaðar á mismunandi forsendum án þess að niðurstaða hafi náðst um lyktir málsins. Allt frá árinu 2002 hefur fjármálaráðuneytið notið ráðgjafar frá Minjavernd við þá vinnu. Í upphafi var sett saman greinargerð með tillögum um framtíðarstaðsetningu hússins og starfsemi sem í húsinu gæti verið. Með þeirri greinargerð fylgdi kostnaðaráætlun vegna framkvæmda þar sem staðfest var að fjármálaráðuneytið væri reiðubúið að láta talsverða fjármuni til verkefnisins ef svo mætti til takast. Af ótilgreindum ástæðum höfðu heimamenn, a.m.k. fram til þess tíma sem innréttingarnar voru teknar niður, ekki gengið til samninga við ráðuneytið um þá leið sem þá var gert ráð fyrir að yrði farin og ekki samþykkt síendurtekin tilboð ráðuneytisins eða tillögur á liðnu ári til lausnar. Fyrir bragðið var það mat forsvarsmanna ÁTVR að innréttingum væri hætta búin í núverandi húsnæði og til að tryggja öryggi þeirra tóku þeir ákvörðun um að taka innréttingarnar úr húsinu á meðan leitað væri lausna á framtíð þeirra og hússins. Í framhaldi af uppákomu sem varð í kjölfar ákvörðunar ÁTVR kynnti ráðuneytið bæjaryfirvöldum nýja útfærslu á verndun hússins og innréttinganna. Fulltrúi ráðuneytisins og Minjaverndar áttu síðan fund með bæjarstjóra og starfsmönnum Seyðisfjarðarkaupstaðar í síðustu viku þar sem kynnt voru drög að samningi um tilhögun verndar og starfsemi. Eftir töluverðar umræður og yfirferð á þeim drögum auk lítils háttar breytinga náðist niðurstaða sem allir málsaðilar geta verið sáttir við. Inntak samkomulagsins er í stuttu máli að fjármálaráðuneyti afsalar húsinu til Minjaverndar með ákveðnum samningi þessara tveggja aðila. Minjavernd skuldbindur sig til að ljúka því að endurgera húsið að utan ásamt umhverfi á næstu þremur árum. Jafnframt er gert ráð fyrir að sá hluti hússins á 1. hæð sem innréttingarnar eru í verði endurgerður að fullu af hálfu Minjaverndar á sama tímabili. Seyðisfjarðarkaupstaður kostar frágöngu götu og gangstéttir og greiðir fyrir öllum eðlilegum framkvæmdum vegna endurbyggingar hússins. Að lokinni endurbyggingu að utan er gert ráð fyrir að Minjavernd í samvinnu við heimamenn finni húsinu nýtt hlutverk og framtíðareiganda. Ákvörðun og ábyrgð er Minjaverndar í því efni. Gert er ráð fyrir að sú starfsemi sem þar mun verða ljúki endurgerð hússins að öðru leyti og tryggi notkun hússins og aðgang almennings að því. Ráðgert er að á húsið verði settar kvaðir um friðun að endurgerð lokinni bæði vegna ytra byrðis og vegna innréttinga á 1. hæð. Jafnframt að sá hluti sem verlsunin er í verði opinn a.m.k. yfir sumartímann fyrir almenning. Stefnt er að því að ganga endanlega frá samningi aðila á næstu vikum.

Virðulegi forseti. Mikil menningarverðmæti felast í gömlum húsum og innréttingum eins og innréttingunum í Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins á Seyðisfirði. En því miður hefur skilningur ekki alltaf verið nægilegur á því hversu mikilvægt sé að standa vörð um þessi verðmæti. Mig langar til að nefna glæsilegar gamlar innréttingar sem hafa farið forgörðum og það eru meðal annars gömlu lyfjaverslunarinnréttingarnar sem voru í Reykjavíkurapóteki sem nú eru farnar úr því húsi og verslunarinnréttingarnar í Egils Jacobsens húsinu í Austurstræti. En báðar þessar gömlu og merkilegu innréttingar hafa orðið að víkja fyrir veitingastöðum. Gamalt verslunarhúsnæði hefur mikið aðdráttarafl fyrir ferðamenn og þá sem vilja kynna sér söguna og gera hana lifandi. Þess vegna er mikilvægt að standa vörð um þessi verðmæti og að ríkið styðji við varðveislu slíkra menningarverðmæta. 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á húsnæði ÁTVR á Seyðisfirði og eins fyrir svör hæstv. ráðherra. En ég harma að ÁTVR sýni ekki meiri metnað í vali á nýjum útsölustöðum eða standi betur vörð um góða staðsetningu útsölustaða vítt og breitt um landið. Það hefur borið á því á undanförnum árum að það er verið að flytja útsölustaði ÁTVR út um land inn í óskylda starfsemi, meðal annars bensínstöðvar, eins og var gert á Seyðisfirði. Húsið á Seyðisfirði hefur því miður orðið að láta undan hvað varðar breikkun götunnar og þar eru ónóg bílastæði svo það var í sjálfu sér fyrirsjáanlegt að það þyrfti að gera einhverjar breytingar. En ÁTVR hefur bæði fjármagn og ætti að hafa metnað og vilja til þess að standa vörð um þetta merkilega hús. Ef ÁTVR hefur ekki fjármagn til að láta flytja húsið samkvæmt skipulagstillögum og efla þannig aldamótabæinn Seyðisfjörð og halda útsölunni áfram í 

Virðulegur forseti. Ég vil líka þakka hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur fyrir að taka þetta mikilvæga mál hérna upp. Mér fannst svolítið á svörum hæstv. ráðherra að hann svona væri næstum því að skella skuldinni á heimamenn varðandi þetta mál, dró það fram að heimamenn hefðu ekki gengið til samninga við ráðuneytið. Ég er alveg sannfærð um það að heimamenn hafa örugglega ekki gert sér grein fyrir því að vegna þess að þeir gengu ekki til samninga þá skapaði það yfirvofandi hættu á að innréttingarnar yrðu teknar. Alla vega kom það þeim mjög í opna skjöldu eins og hér kom fram fyrr í umræðunni. Óháð því hver forsagan er þá voru þessar fréttir nokkuð særandi sem maður heyrði, að það væri verið að rífa niður þessar innréttingar. Það er mjög gott að menn séu að ná núna saman um niðurstöðu. Ég fagna því sérstaklega að innréttingarnar fái að halda sér. Það á að gera upp húsið og Minjavernd og heimamenn eiga að finna því nýtt hlutverk. Það stefndi illa en niðurstaðan verður góð og ég held að við séum á hárréttri leið að passa upp á þessi menningarverðmæti. Þetta er frábært hús og 

Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherra fyrir svörin. Ég held að þetta mál hafi farið í hinn besta farveg og það sé nú kominn á þessi samningur við bæjaryfirvöld og Minjavernd og húsið öðlist þá þann sess í bæjarmyndinni eins og því ber. Það er rétt að halda því til haga að auðvitað þarf ríkið, hvort sem það eru ríkisstofnanir eða ríkið, að passa upp á að halda við sínum húsum. Ríkið á annað hús á Seyðisfirði og það er sjúkrahúsið gamla sem þarf að finna hlutverk og komast að einhverri niðurstöðu um það hvernig því verður við haldið og hvernig það öðlast líf aftur. Þó svo að við höfum gaman af að horfa á falleg hús þá verða þau að hafa líf í sér til að skila sínu hlutverki áfram í samfélaginu. Ég held, eins og ég segi, að það sé mjög gott að þetta samkomulag náðist og mjög til fyrirmyndar hvernig staðið var að því og auðvitað var löngu búið að gera þessa úttekt hjá Minjavernd. En viðræðurnar um málið höfðu einhverra hluta vegna strandað. Ég dreg það fram að þetta er allt á ábyrgð ríkisins vegna þess að það er ríkið sem á þessar eignir og hvort sem það er ríkið eða aðrir þá eiga menn að halda sínum eignum við og passa upp á þær. Þessi húsaarfur Seyðfirðinga er auðvitað tækifæri Seyðfirðinga til þess að byggja upp ferðaþjónustu sem ég held að sé verið að gera núna af miklum myndarskap og mikil hugmyndaauðgi ríkir þar. Því er eðlilegt að 

Hæstv. forseti. Ég beini hér fyrirspurn til menntamálaráðherra um málefni Háskólans á Akureyri sem við hæstv. ráðherra þekkjum mætavel eftir gott samstarf í síðustu ríkisstjórn um málefni þeirrar stofnunar. Fyrirspurnin hljóðar svo, með leyfi forseta: Hvernig hyggst ráðherra treysta stöðu Háskólans á Akureyri sem grundvöll háskólamenntunar á landsbyggðinni, samanber byggðaáætlun 2006–2009? Ég gegndi stöðu formanns iðnaðarnefndar á síðasta kjörtímabili og við tókum þá fyrir byggðaáætlun fyrir árin 2006–2009 sem var samþykkt samhljóða hér á þingi óháð því hvar í flokki menn stóðu. Í nefndarvinnunni þá voru menntamálin sérstaklega tekin fyrir og í nefndarálitinu var sérstaklega kveðið á um að menntamálaráðherra eða Alþingi ætti að tryggja stöðu Háskólans á Akureyri sem undirstöðu háskólamenntunar á landsbyggðinni. Hæstv. forseti. Ég þarf ekki að fjölyrða um mikilvægi Háskólans á Akureyri fyrir háskólamenntun almennt á landsbyggðinni. Það hefur sýnt sig að þeir sem sækja menntun til Akureyrar, til Háskólans á Akureyri kjósa oftar en ekki að búa á landsbyggðinni og það er mjög mikilvægt fyrir byggðarlög á landsbyggðinni að fólk eigi kost á því að ná sér í háskólamenntun, jafnvel frá sínum heimahögum, til þess að bæta við sína þekkingu, sem er mjög mikilvægt fyrir samfélögin. Enda hefur Háskólinn á Akureyri rækt það hlutverk sitt mjög vel að halda meðal annars úti öflugri fjarkennslu sem hefur skipt mjög miklu máli fyrir mörg byggðarlög vítt og breitt um landið. Eins og gefur að skilja er því hér um mjög mikilvægt mál að ræða og svo sem hafa á undanförnum árum mörg stór skref verið stigin í þá átt að styrkja stöðu Háskólans á Akureyri. En á tímum mikils samdráttar, meðal annars í þorskveiðum og mikils samdráttar vítt og breitt um land, er kannski hlutverk Háskólans á Akureyri aldrei eins mikilvægt og það er í dag. Því hef ég viljað inna hæstv. ráðherra eftir því hvaða hugmyndir eru nú í gangi til styrkingar starfsemi skólans, sem er eins og áður sagði mjög mikilvæg, og hvort Háskólinn muni hugsanlega fá hlutdeild í áætluðum peningum til mótvægisaðgerða, hvort nokkuð sé hugað að því varðandi svokallaðar mótvægisaðgerðir ríkisstjórnarinnar að Háskólinn á Akureyri gegni þar veigamiklu hlutverki því eins og ég sagði áðan, þá er Háskólinn á Akureyri undirstaða háskólamenntunar á landsbyggðinni. Það var samþykkt þegar við samþykktum hér samhljóða byggðaáætlun fyrir árin 2006–2009 og nú inni ég hæstv. ráðherra eftir því hvað líði því að fylgja því sem samþykkt 

Hæstv. forseti. Þegar leitast er við að svara spurningu hv. þingmanns um það hvernig ég hyggist treysta stöðu Háskólans á Akureyri þá er auðvelt að svara því þannig að vísa einfaldlega til þess sem gert hefur verið í málefnum háskólans á undanförnum missirum. Það má með sanni segja að Háskólinn á Akureyri hafi stækkað og dafnað undanfarin áratug. Námið í skólanum, eins og hv. þingmaður þekkir, er mjög fjölbreytt og margt af því tengist beint höfuðatvinnuvegi þjóðarinnar, sjávarútvegi, líkt og menn sáu fyrir sér í upphafi. Skólinn er nú að mínu mati orðin helsta menntastofnun Norðurlands og einn af hornsteinum íslensks menntakerfis. Í Háskólanum á Akureyri stunda núna tæplega 2.000 nemendur fjölbreytt nám, en í upphafi voru nemendur rétt um hálft hundrað. Samhliða þessu hefur Háskólinn á Akureyri aukið námsframboð sitt umtalsvert. Ég kem að því síðar. Í upphafi bauð háskólinn einnig upp á nám á tveimur fræðasviðum en í dag er námið mun fjölbreyttara og rekur skólinn öflugar kennsludeildir á sviði heilbrigðisvísinda, kennslufræða, viðskipta- og raunvísinda ásamt félagsvísindum. Það má líka nefna það hér að margir nemendur stunda nám í fjarkennslu. Víðs vegar á landinu hefur skólinn verið leiðandi afl í þróun þess valkostar á háskólastiginu og sumir segja mér að hann sé stærsti háskólinn í mínu heimasveitarfélagi sem er Hafnarfjörður. Af framansögðu er ljóst að ég hef í minni tíð sem menntamálaráðherra lagt áherslu á að efla almenna starfsemi Háskólans á Akureyri. Jafnframt hef ég í góðu samstarfi við skólann, og meðal annars hv. þm. Birki Jón Jónsson, stuðlað að eflingu annarra þátta í umhverfi og starfsemi skólans og nefni ég þar helst húsnæðismál, rannsóknir og samstarf skólans við atvinnulíf og þjóðlíf. Hins vegar tel ég líka mikilvægt að það hefur náðst hér á hinu háa Alþingi þverpólitísk samstaða um mikilvægi Háskólans á Akureyri. Ég held að það sé einn af þeim þáttum sem hefur leitt til þess að hann hefur verið að þróast farsællega á síðustu árum. Háskólinn hefur tekið fullan þátt í alþjóðavæðingu háskólakerfisins. Til að efla starfsemina enn frekar hefur skólinn fengið heimild mína til að nýta þann sveigjanleika sem rekstrarform fyrirtækja hafa við að starfrækja átaksverkefni. Þannig á háskólinn ráðandi hlut í þróunarfélaginu Þekkingarvörðum ehf. er stefnir meðal annars að uppbyggingu vísindagarða við háskólann. Það félag á síðan stóran hlut í Orkuvörðum sem mun sjá um rekstur orkuskóla þar sem fram mun fara alþjóðlegt meistaranám í endurnýjanlegum orkugjöfum. Það hefur mikil uppbygging átt sér stað á háskólasvæðinu. Það má segja að með opnun Borga I, rannsókna- og nýsköpunarhúss í október 2004 hafi verið lagður hornsteinn að áframhaldandi uppbyggingu rannsókna- og vísindastarfsemi skólans. Það er haldið áfram að byggja, bæði kennslu- og rannsóknahúsnæði og það er núna í undirbúningi og í einkaframkvæmd er verið að byggja Borgir II af sömu aðilum og byggðu Borgir I þar sem meðal annars er gert ráð fyrir því að Orkuskólinn verði til húsa og það er nú þegar unnið að IV. áfanga kennsluhúsnæðis hans. Í mars var mér boðið til skólans þar sem mér var sérstaklega kynnt stefna Háskólans á Akureyri fyrir tímabilið 2007–2011, en þar er hlutverk hans skilgreint mjög ítarlega og honum mörkuð ákveðin sérstaða í háskólakerfinu á Íslandi sem ég tel mikilvægt. Þann 18. desember 2007 undirritaði ég síðan nýjan þriggja ára kennslu- og rannsóknasamning við háskólann. Þessi nýi samningur er grundvallaður á stefnumiðum stjórnvalda og á birtri stefnu Háskólans á Akureyri til ársins 2010, sem sagt stefnunni sem hann kynnti um vorið fyrir ári síðan. Í samningnum eru sett fram sameiginleg markmið samningsaðila og varðaðar leiðir til að ná þeim markmiðum. Fjallað er um sérstök verkefni sem skólinn mun leggja áherslu á í sínu starfi en honum er meðal annars ætlað að leiða þróun fjarnáms á háskólastigi, vera alþjóðleg miðstöð norðurslóðasamstarfs með áherslu á kennslu og rannsóknir sem hafa sérstaka þýðingu fyrir íslenskt atvinnulíf og svo mætti lengi telja. Ég tel þó mikilvægast í þessu samhengi að samningurinn er árangurstengdur. Í viðauka við hann hafa verið sett fram mælanleg markmið sem farið verður yfir reglulega á tímabilinu í samráði við skólann og á milli skólans og ráðuneytisins. Þetta eru nýmæli í samningsgerð við háskóla og á eflaust eftir að efla starf Háskólans á Akureyri til muna. Samhliða þessu er stefnt að stórauknum framlögum til Háskólans á Akureyri. Þau verða hækkuð um 75 millj. kr. á árinu 2008 og aftur um 100 millj. kr. á árunum 2009–2010. Alls verða því framlög til Háskólans á Akureyri aukin um 275 millj. kr. á ársgrundvelli á þessum samningstíma. Ég geri ráð fyrir því að þessi aukning muni efla Háskólann á Akureyri jafnt á sviði kennslu sem og rannsókna og styrkja stöðu hans í hinu alþjóðlega vísindasamfélagi. Í ljósi þessa tel ég að starfsemi Háskólans á Akureyri hafi verið efld til muna hin síðari ár með þeim verkefnum sem ég hef hér farið yfir og hún stendur því að mínu mati fyllilega undir stefnu um eflingu menntunar og nýsköpunar samanber byggðaáætlun 2006–2009.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrirspurnina sem gaf hæstv. menntamálaráðherra færi á að upplýsa um þau góðu verkefni sem hún hefur barist fyrir í þágu Háskólans á Akureyri. Það ber að þakka sem vel er gert. Eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra var undirritaður samningur við háskólann til þriggja ára 18. desember síðastliðinn sem mun fleygja öllu starfi fram þar, ekki síst í því efni sem hæstv. ráðherra nefndi, að þar er um að ræða árangurstengdan samning sem ég fagna sérstaklega. En í umræðum um málefni Háskólans á Akureyri hefur sjónum oft á tíðum verið beint út fyrir skólann og gerðar kröfur til annarra í stað þess að gera ríkari kröfur til skólans sjálfs um árangur í starfi. Ég fagna sérstaklega áherslunum í þeirri samningsgerð sem hér liggur fyrir. Að öðru leyti vil ég þakka hæstv. menntamálaráðherra hjartanlega fyrir þann stuðning sem hún hefur veitt í því starfi sem Háskólanum á Akureyri er ætlað að sinna.

Hæstv. forseti. Ég tek undir þakkir til fyrirspyrjanda og til ráðherra fyrir greinargóð svör. Háskólinn á Akureyri er mikill máttarstólpi á Akureyri en einnig landsbyggðarinnar, þá sérstaklega í Norðausturkjördæmi þar sem háskólinn hefur gífurlega miklu hlutverki að gegna. Ég legg áherslu á að það verður að efla rannsóknir og vísindastarfsemi við skólann og samningurinn gerir ráð fyrir því eins og ég skil málið. Þar verður aldrei fullburða háskóli nema hann geti stundað rannsókna- og vísindastarfsemi af krafti og haft möguleika á að sækja í samkeppnissjóði 

Herra forseti. Það gleður mig að málefni Háskólans á Akureyri eru til umræðu. Það gleður mig sérstaklega að menntamálaráðherra hafi komið auga á gildi þess starfs sem þar er unnið. Ég hef bæði verið nemandi í Menntaskólanum og Verkmenntaskólanum á Akureyri og nú er ég nemandi í Háskólanum á Akureyri. Sem nemandi get ég vitnað um að árangur þess starfs sem þar er unnið er gríðarlegt. Það má gleggst sjá í skólamálum, t.d. leikskólum á Akureyri, sem bera höfuð og herðar yfir önnur sveitarfélög á landinu í starfsemi sinni. Fá sveitarfélög sem geta státað af því að hafa að meðaltali 70% fagmenntun innan geirans og marga leikskóla með 100% fagmenntun. Þess vegna 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra greinargóð svör og þeim hv. þingmönnum sem tóku þátt í umræðunni um málefni Háskólans á Akureyri. Ég lagði þessa fyrirspurn fram á haustdögum en þá var ekki búið að skrifa undir nýjan kennslu- og rannsóknarsamning við háskólann, sem ég var helst að fiska eftir með fyrirspurninni. En ég fagna því að búið sé að skrifa undir þennan kennslu- og rannsóknarsamning. Ég er sammála þeim ræðumönnum sem tekið hafa þátt í umræðunni um að mikilvægt er að hann sé árangurstengdur. Við viljum að sjálfsögðu sjá enn betri árangur í starfsemi og rekstri Háskólans á Akureyri, sem hefur batnað mjög mikið á undanförnum árum. Ég legg áherslu á að það er þverpólitísk samstaða um málefni Háskólans á Akureyri. Við hæstv. ráðherra máttum á síðasta kjörtímabili máttum sitja undir mjög hörðum ásökunum samfylkingarmanna á þingi, sem því miður hafa ekki tekið þátt í umræðunum í dag, um hve slælega við stæðum okkur í málefnum Háskólans á Akureyri. Ég held að sagan segi annað. Enginn íslenskur háskóli hefur vaxið eins mikið á undanförnum árum og Háskólinn á Akureyri. Þótt við framsóknarmenn séum ekki lengur í ríkisstjórn munum við áfram sinna málefnum Háskólans á Akureyri og halda hæstv. ráðherra og ríkisstjórnarflokkunum við efnið. Rétt eins og hv. þingmenn, m.a. hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir, bentu á þá skiptir þessi skóli miklu máli fyrir háskólamenntun á landsbyggðinni. Við náðum mjög góðri samstöðu um það á síðasta kjörtímabili þegar við samþykktum byggðaáætlun og munum standa saman, öll sem eitt, um starfsemi og málefni Háskólans á Akureyri.

Hæstv. forseti. Ég held að mikilvægi Háskólans á Akureyri verði seint nógu vel undirstrikað. Það er afar mikilvægt að þessi rödd sé einróma frá hinu háa Alþingi að við sameinumst öll um að efla háskólann enn frekar. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður kom inn á, að við þurftum að sitja undir ýmsum ásökunum á síðasta kjörtímabili. En við vissum það líka, bæði tvö, ég og hv. fyrirspyrjandi, að til að koma Háskólanum á Akureyri á réttan kjöl þyrfti að gera ákveðna þætti frá rekstrarlegu sjónarmiði. Rekstrarlegir þættir hafa áhrif á faglegu þættina. Þar hefur verið tekið til hendinni undir öflugri forustu háskólarektors og annarra sem þar eiga hlut að máli. Það leiðir til þess að auðveldara og betra er að fara í að gera samninga, árangurstengda samninga, af því að við sjáum að undirstöðurnar eru styrkari en áður til að ganga til móts við nýja tíma. Það er rétt að ýmislegt hefur breyst síðan hv. fyrirspyrjandi lagði fram fyrirspurn sína. En ég vil líka draga fram að ég reyndi að svara henni fyrir jól. En þá var hv. þingmaður að sinna skyldustörfum annars staðar á landinu, þannig að það komi fram. En ég fagna sérstaklega samhljóminum héðan, sem er mikilvægur, reyndar ekki bara varðandi Háskólann á Akureyri heldur varðandi alla háskólastarfsemi. Hún fleytir okkur áfram til farsældar, meiri og betri en er í dag.

Hæstv. forseti. Ég hef lagt fram fyrirspurn í þremur liðum til hæstv. menntamálaráðherra varðandi listgreinakennslu í framhaldsskólum. Ég spyr: 1. Til hvaða ráðstafana hefur ráðuneytið gripið í framhaldi af áliti umboðsmanns Alþingis frá 2. apríl sl., þess efnis að það leiðrétti hlut framhaldsskólanema sem hafa þurft að bera sjálfir kostnað vegna náms við tónlistarskóla sem tekið hefur verið gilt til stúdentsprófs? 2. Hvaða listaskólar hafa heimild til að kenna listgreinar sem teknar eru gildar til stúdentsprófs eða annars lokaprófs úr framhaldsskólum? 3. Hver er stefna ráðuneytisins varðandi listgreinakennslu á framhaldsskólastigi og hvaða breytinga er að vænta í þeim efnum á næstunni? Hæstv. forseti. Ég viðurkenni að þetta er nokkuð viðamikil fyrirspurn. En tilefni hennar er, eins og kemur fram, að 2. apríl birti umboðsmaður Alþingis álit sitt, mikinn doðrant, á því sem tveir tónlistarnemendur í framhaldsskóla höfðu kvartað yfir til umboðsmannsins, vegna kostnaðar sveitarfélaga sinna við tónlistarnám. Þetta varð til þess að umboðsmaður ákvað að kanna hvernig þessum málum væri háttað almennt í framhaldsskólunum en framhaldsskólarnir eru, eins og kunnugt er, lögum samkvæmt á forræði ríkisins. Það lætur nærri að um 1.000 framhaldsskólanemar hafi verið á listabrautum undanfarin ár og margir hafa lagt stund á tónlist. Við búum við sérstaka löggjöf um fjármögnun tónlistarskólanna sem gerir ráð fyrir því að sveitarfélögin beri þar meginábyrgð. En breyttum einingum til stúdentsprófs þá er það, eins og umboðsmaður segir, á ábyrgð ríkisins eða sem sagt menntamálaráðherra, að standa straum af kostnaði við rekstur framhaldsskóla. Samkvæmt aðalnámskrá framhaldsskólans, segir umboðsmaður Alþingis, að tónlistarnám sé skilgreindur hluti af því námi sem nemendum á listnámsbraut eigi að standa til boða. Eftir að umboðsmaður skoðaði ákvæði stjórnarskrár og alþjóðalaga, auk laga um framhaldsskóla og laga um fjárstuðning við tónlistarskóla, komst hann, hæstv. forseti, að þeirri niðurstöðu að ekki væri fullnægjandi lagaheimild fyrir því að ríkið skipulegði starf framhaldsskólanna þannig að nemendur þyrftu að greiða sjálfir sérstaklega fyrir tónlistarnám, sem nemur í mörgum tilfellum hátt í 900 þús. kr. fyrir hvern nema, þegar einingarnar eru allar taldar. Umboðsmaður beinir því þess vegna til menntamálaráðuneytis, í lok álitsins, að það breyti um sið í þessum efnum og geri enn fremur viðeigandi ráðstafanir vegna þeirra sem þegar hefðu sjálfir þurft að bera kostnað af námi í tónlistarskóla. Eftir því sem næst verður komist kynnu ekki einungis nemendur á tónlistarbrautum heldur einnig 

Hæstv. forseti. Í tilefni af áliti umboðsmanns Alþingis, þar sem hann lýsti því viðhorfi að framhaldsskólinn skuli vera nefndur gjaldfrjáls að öðru leyti en því sem nemur sérstökum innritunar- og efnisgjöldum, þá vil ég geta þess að sú afstaða umboðsmanns kann að vera rétt að því er varðar kjarnanámsgreinar í framhaldsskóla en ég dreg í efa að hið sama eigi við námsgreinar á svonefndum kjörsviðum og nám sem metið er sem hluti af frjálsu vali, samanber 21. gr. framhaldsskólalaga. Samkvæmt 16. gr. laganna er unnt að stunda nám í framhaldsskóla á svonefndum 105 eininga listnámsbrautum til undirbúnings frekara náms í listgreinum í sérskólum eða í skólum á háskólastigi. Þar af telst nám á tónlistarkjörsviði vera 45 einingar. Um starfsemi tónlistarskóla gilda sérstök lög en samkvæmt þeim er tónlistarskólum skylt að innheimta skólagjöld sem ætlað er að standa straum af öðrum kostnaði tónlistarskóla en launum kennara og skólastjóra. Sú innheimta hefur ekki verið talin stríða gegn framangreindum ákvæðum laga um framhaldsskóla. Þungamiðjan í áliti umboðsmanns varðar 2. mgr. 76. gr. stjórnarskrár lýðveldisins sem hljóðar svo: „Öllum skal tryggður í lögum réttur til almennrar menntunar og fræðslu við sitt hæfi.“ Út af þessu leggur umboðsmaður það svo að tónlistarnám á tónlistarkjörsviði á listnámsbraut í framhaldsskóla geti talist til almennrar menntunar og skuli því vera gjaldfrjálst. Fyrir þessari niðurstöðu færði umboðsmaður þau rök að tónlistarnám sem skipulagt er af hálfu hins opinbera sé hluti af framhaldsnámi eftir skyldunám, að skilgreina megi það sem undirbúningsnám fyrir háskóla og þar með sem almenna menntun í skilningi stjórnarskrárinnar. Ég er ósammála þessu atriði í áliti umboðsmanns. Ég vil meina að nám á tónlistarkjörsviði sem er hluti af 105 eininga listnámsbraut sem lokið er á þremur árum geti ekki uppfyllt skilyrði til að teljast undirbúningsnám fyrir háskóla, enda verði námslokum af tónlistarkjörsviði ekki jafnað til stúdentsprófs, þannig að menn hafi það í huga. Af samanburði tónlistargreina við kjarnagreinar í framhaldsskóla - menn verða að hafa í huga muninn á kjarnagreinum og kjörsviði - verður enn fremur ráðið að tónlistarnám, sem eitt og sér miðar að frekara sérnámi og felur ekki í sér stúdentspróf, sé óhjákvæmilega sérnám og standi því utan gildissviðs 76. gr. stjórnarskrárinnar. Ég tel engan vafa ríkja á um að fullnægjandi lagastoð sé fyrir því námi á tónlistarkjörsviði sem lýst er í aðalnámskrá framhaldsskóla. Hvað varðar spurningu hv. þingmanns þá hefur álit umboðsmanns Alþingis m.a. orðið tilefni til þess að nú er tekið fram í 43. gr. í frumvarpi til laga um framhaldsskóla að rekstrarframlagi ríkisins til framhaldsskóla sé ekki ætlað að standa straum af námskeiðsgjöldum, skráningum eða skólagjöldum sem innheimt kunna að vera af öðrum skólum, þar með talið tónlistarskólum vegna náms sem metið er til eininga í framhaldsskólum. Hvað varðar leiðréttingu á hlut þeirra nemenda sem hafa sjálfir þurft að bera kostnað vegna náms í tónlistarskóla þá hef ég leitað álits ríkislögmanns. Í áliti hans kemur fram að samkvæmt reglum skaðabótaréttarins telst ólíklegt að nemandi sem þannig er ástatt um eigi bótarétt á hendur ríkinu. Hér er um að ræða lögboðin skólagjöld samkvæmt lögum um tónlistarskóla sem ekki hafa runnið til ríkisins. Ríkislögmaður telur með öðrum orðum ólíklegt að nemandi sem sjálfur hefur kosið að haga námi sínu á tónlistarsérsviði án þess að um skyldunám sé að ræða eigi skaðabótarétt á hendur ríkinu. Varðandi aðra spurninguna þá bendi ég á að tónlistarskólum sem bjóða upp á tónlistarkennslu á mið- og framhaldsstigi samkvæmt námskrá ráðuneytisins starfa eftir reglugerðum sem sveitarfélög hafa sett um þá og menntamálaráðuneytið staðfest. Um er að ræða tónlistarskóla um allt land. Í könnun sem gerð var fyrir nokkrum árum kom í ljós að tónlistareiningar voru metnar hjá nemendum í um 20 framhaldsskólum. Í öðru lagi eru Myndlistaskólinn í Reykjavík og Myndlistaskólinn á Akureyri viðurkenndir af menntamálaráðuneytinu. Í þriðja lagi nefni ég listdansskóla sem viðurkenndir eru af ráðuneytinu og kenna samkvæmt námskrá listdans á framhaldsskólastigi. Þrír skólar hafa hlotið þá viðurkenningu, Dansmennt ehf., sem starfrækir Listdansskóla Íslands, Klassíski listdansskólinn og Danslistaskóli JSB. Í þriðja lagi spyr hv. þingmaður: „Hver er stefna ráðuneytisins varðandi listgreinakennslu á framhaldsskólastigi og hvaða breytinga er að vænta í þeim efnum á næstunni?“ Stefna ráðuneytisins um listgreinakennslu birtist í fræðslulögum, reglugerðum og námskrá. Ég bendi hv. þingmanni á að athuga það sem þar stendur. Hins vegar vil ég geta þess sérstaklega að mikil gerjun hefur átt sér stað í listnámi á öllum skólastigum undanfarin ár. Listgreinar eru í stöðugri endurskoðun í takti við samfélagsbreytingar eins og reyndar allir aðrir þættir menntakerfisins. Áður var nefnt að nýlega hafi verið gerðar breytingar á aðalnámskrá sem m.a. víkkar skilgreiningu á listgreinum í framhaldsskólum. Þar ber hæst nýjar greinar, ég vil vekja athygli á þessu, sem tengist nýrri upplýsingatækni, svo sem margmiðlunarhönnun og nám í listdansi. Þessar greinar eru nú skilgreindar til eininga í aðalnámskrá framhaldsskóla. Í nýjum frumvörpum sem nú eru til meðferðar á Alþingi birtast nýjar áherslur í menntastefnunni. Á framhaldsskólastigi er dregið mjög úr miðstýringu námsframboðs og skólum veitt aukið frelsi til að sérhæfa sig og bjóða upp á námsleiðir. Þannig má gera ráð fyrir að nemendur geti lagt stund á fjölþætt listnám í framhaldsskólum standi hugur þeirra til þess og jafnframt geti þeir nýtt listnám sem hluta af námi til ólíkra lokaprófa, framhaldsskólaprófs, stúdentsprófa og starfsréttindaprófa af ýmsu tagi. Hér birtist sú stefna, herra forseti, að listnám, verknám og bóknám verði metið að jöfnu 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra svörin sem voru viðamikil, efnismikil. Eins og hv. þingmenn heyrðu átti hæstv. ráðherra fullt í fangi með að koma öllu til skila á þeim stutta ræðutíma sem ætlaður er hér. Svör hæstv. ráðherra sæta nokkrum tíðindum því að ég veit til þess að fjöldi fólks hefur verið að bíða eftir yfirlýsingum ráðherra eftir álit umboðsmanns Alþingis. Ég varð fyrir nokkrum vonbrigðum með svör hæstv. ráðherra að hún skuli draga í efa ákveðna þætti álits umboðsmanns og vera jafnvel í grundvallaratriðum ósammála ákveðnum þáttum þess. Nú er það svo að tónlistarnemar sem eru í alvarlegu tónlistarnámi og geta samkvæmt lögum fengið ákveðnar einingar fullgiltar til stúdentsprófs eru þar með að greiða í tónlistarskólunum skólagjöld sem eru þá einingar sem að mínu mati ættu að vera á ábyrgð ríkisins. Það er grundvallaratriðið í mati umboðsmanns. Hæstv. ráðherra lýsir sig ósammála þessu og telur að það eigi einungis við kjarnagreinarnar en ekki kjörsviðið. Ríkislögmaður, sem hæstv. ráðherra vitnar líka í, segir að ólíklegt sé að viðkomandi eigi bótarétt vegna þess að viðkomandi nemar hafi sjálfir kosið að fara í það nám sem um ræðir án þess að um skyldunám sé að ræða. Fyrstu viðbrögð mín eru þessi: Framhaldsskólinn er ekki skyldunám, hann er valkvæður og innan hans tíðkast fjölbrautasvið, þar með listnámsbraut, og að mínu mati ætti ríkið að vera jafnábyrgt fyrir einingunum sem þreyttar eru á listnámsbrautunum eins og öðrum einingum. Hæstv. forseti. Það á eftir að fjalla frekar um þetta mál og svar hæstv. ráðherra nú á næstu dögum. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þau svör sem hún gaf.

Herra forseti. Fyrir margt löngu gerðu ríki Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar með sér samning um frjálst flæði á landbúnaðarvörum og í því fólst að leyfa átti innflutning á bannvörum með tollkvótum til að tryggja lágmarksinnflutning. Í byrjun átti magnið að vera 3% af innanlandsneyslu á viðkomandi vöru en síðan skyldi það aukast í 5% á sex árum. Hugsunin á bak við þetta var sú að á þessum lokaða markaði ætti aukið framboð að lækka verðið en það er þekkt hagfræðilögmál. Mig langar að spyrja hæstv. landbúnaðarráðherra nokkurra spurninga: 1. Hvernig hefur innflutningur landbúnaðarvara með tollkvótum þróast sem hlutfall af innanlandsneyslu? 2. Hefur alltaf verið flutt inn það magn sem boðið var í? Ef svo er ekki, til hvaða úrræða hefur þá verið gripið? 3. Var ekki áætlað að með aðild Íslands að Alþjóðaviðskiptastofnuninni mundi innflutningur landbúnaðarvara aukast sem hlutfall af innanlandsneyslu og að aukið framboð mundi lækka verðið?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal hefur spurt mig þriggja spurninga sem ég skal freista þess að svara. Í fyrsta lagi hefur hv. þingmaður spurt: „1. Hvernig hefur innflutningur landbúnaðarvara með tollkvótum þróast sem hlutfall af innanlandsneyslu?“ Ekki liggur fyrir heildarúttekt á því hvernig innflutningur landbúnaðarvara með tollkvótum hefur þróast sem hlutfall af innanlandsneyslu. Hins vegar er ljóst að innflutningur á kjöti hefur aukist umtalsvert á síðustu árum. Innflutningur á nautakjöti nam t.d. 24 tonnum árið 2002 en árið 2006 nam sá innflutningur tæpum 550 tonnum. Það svarar til um 17% af heildarneyslu. Á sama tímabili hefur innflutningur á alifuglakjöti aukist úr tæpum 69 tonnum í tæp 115 tonn. Sem hlutfall af innanlandsneyslu er um að ræða tæp 2%, 17% í nautinu. Önnur spurning hv. þingmanns var þessi: „Hefur alltaf verið flutt inn það magn sem boðið var í? Ef svo er ekki, til hvaða úrræða hefur þá verið gripið?“ Landbúnaðarvörur sem falla undir svokallaðan WTO-tollkvóta hafa undantekningarlítið verið fluttar inn enda hefur eftirspurn eftir þessum tollkvótum verið umtalsvert meiri en framboð þeirra. Við úthlutun á tollkvótum vegna innflutnings á landbúnaðarvörum frá ESB-löndum síðasta vor kom hins vegar í ljós að nokkur brögð voru að því að fyrirtæki buðu háar upphæðir í tollkvótann en stóðu síðan ekki við tilboð sín þegar til átti að taka. Þannig bauð eitt fyrirtækið 207 millj. kr. en innleysti ekki kvótann. Þetta leiddi til þess að neytendur fengu ekki að fullu notið aukins vöruúrvals og ekki heldur hagstæðari viðskiptakjara eins og að var stefnt með útboðinu. Þetta kom sér líka illa fyrir þau fyrirtæki sem þurftu á tollkvótanum að halda en gátu ekki flutt þessar landbúnaðarvörur inn á lægri gjöldum þar sem kvótinn var tepptur af þeim sem hæst buðu ef þannig mætti að orði komast. Ég beitti mér þess vegna fyrir tilteknum breytingum á fyrirkomulagi útboðsins á þann veg að til þess að tilboð teldist gilt skyldi fylgja því ábyrgðaryfirlýsing banka, sparisjóðs eða vátryggingarfélags þar sem fram kæmi að viðkomandi ábyrgðarveitandi tryggi að tilboðsgjafi geti staðið við tilboð sitt. Þá þurfti tilboðsgjafinn, sá sem hæst bauð, að leysa til sín úthlutaðan tollkvóta með greiðsluandvirði hans innan sjö daga frá dagsetningu tilkynningar um niðurstöðu útboðs. Hafi tilboðsgjafi ekki leyst til sín tollkvóta innan þess tímafrests er landbúnaðarráðherra heimilt að bjóða næstbjóðanda óinnleystan tollkvóta. Þetta nýja fyrirkomulag hefur reynst mjög vel og mun það verða viðhaft um næstu útboð á tollkvótum. Í útboðinu síðasta haust kom greinilega í ljós að fyrirtækin vönduðu sig betur og voru tilboðin einnig umtalsvert lægri en verið hafði í fyrri útboðum. Þau tilboð sem bárust voru allt að 66% lægri en þau voru síðasta vor og það ætti að skila sér í lægra verði til neytenda á þessum innfluttu vörum. Ég tel ástæðu fyrir þá sem fylgjast með þróun vöruverðs í landinu, eins og verkalýðshreyfinguna, samkeppnisyfirvöld og aðra þá sem hafa það verkefni með höndum, að fylgjast með því að þetta skili sér í vasa neytenda. Í þriðja lagi spyr hv. þingmaður: „Var ekki áætlað að með aðild Íslands að Alþjóðaviðskiptastofnuninni mundi innflutningur landbúnaðarvara aukast sem hlutfall af innanlandsneyslu og að aukið framboð mundi lækka verðið?“ Með aðild Íslands að Alþjóðaviðskiptastofnuninni, sem tók gildi hér á landi um mitt ár 1995, var m.a. opnað fyrir innflutning á landbúnaðarvörum sem áður hafði verið bannaður og því nær enginn innflutningur á. Þessar vörur féllu undir svonefndan lágmarksaðgang en þar var heimilaður innflutningur á 3–5% af innanlandsneyslunni eins og hún hafði verið á viðmiðunarárunum 1986–1988. Á þeim tíma sem er liðinn síðan hefur orðið umtalsverð breyting á innanlandsneyslu en þess ber að geta að ekki hefur náðst nýtt samkomulag á vettvangi Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar, WTO. Þar sem ekki hefur náðst nýtt samkomulag hjá WTO sömdu íslensk stjórnvöld við ESB um tvíhliða viðskipti með landbúnaðarvörur eins og ég rakti hér áðan.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það er reyndar neikvætt að menn skuli ekki hafa fylgst betur með innanlandsmarkaði og vitað hvað þetta hlutfall hefur hækkað eða lækkað. Hins vegar sýnist mér að ráðuneytið hafi gripið til úrræða til að koma í veg fyrir það sem menn voru farnir að tíðka, að bjóða í kvótann og flytja hann svo ekki inn. Það leiðir til þess að aukinn agi myndast í þessum viðskiptum og varan er flutt inn sem mun þá lækka verð til neytenda. Ég er afskaplega ánægður með að ráðherrann skuli hafa gripið til þessara agaaukandi aðgerða.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þessa ábendingu hv. þingmanns. Ég get tekið undir það með honum að það væri mjög fróðlegt að geta fylgst með því hvernig þessi þróun hefur verið sem hlutfall af innanlandsneyslu. Ég mun sjálfur athuga hvort hægt sé að afla þessara talna með einhverjum hætti. Þær voru ekki tiltækar þegar ég undirbjó þetta svar en ég er sammála hv. þingmanni að það væri mjög fróðlegt að sjá hvernig þetta hefur þróast. Við sjáum af tölunum sem ég las áðan að þróunin er nokkuð misjöfn eftir kjöttegundum. Ég vil hins vegar árétta og undirstrika það sem ég sagði í svari mínu áðan, og hv. þingmaður vakti svo athygli á, og það er að þær breytingar sem við viðhöfðum síðasta haust varðandi útboð á tollkvótanum hafa skilað sér með þeim hætti sem að var stefnt. Ég tel hins vegar mjög mikilvægt vegna þeirrar umræðu sem sífellt fer fram um vöruverð í landinu að við reynum að fylgja því eftir og fylgjast með því hvort þetta skili sér ekki örugglega í vasa neytenda. Út á það gengur þetta, bæði að auka vöruúrval og lækka matvælaverðið í landinu án þess að það raski stöðu íslensks landbúnaðar. Ég held að það fyrirkomulag sem þarna var verið að taka upp nái þessum markmiðum mjög vel.

Herra forseti. Ég leyfi mér að beina fyrirspurn til hæstv. umhverfisráðherra um losun koltvísýrings sem sparast með virkjun Kárahnjúkavirkjunar. Mikil umræða varð um Kárahnjúka á sínum tíma, hefur dálítið dalað síðan og ég er mjög ánægður með að Jökla, þetta skaðræðisfljót sem áður var, er nú farin að vinna fyrir okkur Íslendinga og breyttist í elskulega laxveiðiá þegar fram liðu stundir. Það var bent á ýmislegt, m.a. að arðsemi yrði neikvæð af virkjuninni. Það hefur komið í ljós að svo er ekki. Það var bent á gífurlegan leka sem yrði í gegnum jarðlögin. Svo fór ekki. Ferðaþjónusta átti að hrynja. Hún hefur blómstrað þvílíkt að ef virkjunin hefur haft þau áhrif er það bara til hins góða að takmarka ferðaþjónustuna þannig að við ráðum við fjölda ferðamanna. Það áttu að vera jarðskjálftar líka o.s.frv. Ekkert af þessu hefur ræst. Nú er blómlegt atvinnulíf á Austurlandi og þessi virkjun malar gull fyrir Íslendinga. Alþjóðleg umhverfisverndarsamtök hafa iðulega beitt þrýstingi til að ná fram markmiðum sínum. Er þar skemmst að minnast banns á veiðum á sel og hvölum o.s.frv. sem hefur komið mjög illa við frumbyggja norðurhjara. Hefur þessum samtökum verið slétt sama um afdrif þess fólks af því að markmiðið var svo mikilvægt. Ég hygg að þegar umhverfisverndarsinnarnir komast að því og heyra svör hæstv. ráðherra við fyrstu spurningu minni muni þeir auka þrýsting á Íslendinga vegna þess að þessi samtök trúa flest á að hlýnun jarðar vegna koltvísýringsmengunar sé staðreynd. Þau munu þá auka þann þrýsting á Íslendinga að virkja hverja einustu sprænu, hvern einasta hver og allan þann jarðhita sem við búum yfir vegna þess hvað það sparar mannkyninu mikla koltvísýringsmengun. Þess vegna langar mig til að spyrja hæstv. ráðherra: 1. Hvað sparar Kárahnjúkavirkjun mannkyninu mikla losun koltvísýrings miðað við að álið væri framleitt í Kína með rafmagni sem væri framleitt með brennslu kola? 2. Hvað er þessi sparnaður í losun koltvísýrings stórt hlutfall af losun bílaumferðar hér á landi? 3. Hvað gætu Íslendingar sparað mannkyninu mikla losun koltvísýrings ef öll virkjanleg orka yrði virkjuð? 4. Mun íslenska ákvæðið um heimild til losunar koltvísýrings ekki breytast í íslenskt ákvæði um skyldu landsins til að virkja á loftslagsfundi Sameinuðu þjóðanna í Balí? 5. Hvernig hyggst ráðherra standa vörð um náttúruperlur eins og Gullfoss og Dettifoss gegn hugsanlegri kröfu erlendra umhverfisverndarsamtaka um virkjanir þegar mannkynið stendur frammi fyrir þeirri vá sem hlýnun jarðar er talin vera?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir þessar viðamiklu spurningar. Það er með þær eins og reikningsdæmin, það skiptir máli hvaða forsendur menn gefa sér hvaða svör þeir fá. Í fyrstu spurningu spyr hv. þingmaður hvað Kárahnjúkavirkjun spari mannkyninu mikla losun koltvísýrings miðað við að álið væri framleitt í Kína með rafmagni sem væri framleitt með brennslu kola. Samkvæmt upplýsingum frá Umhverfisstofnun veldur raforkuframleiðsla með vatnsafli á Íslandi óverulegri losun, um 0,013 tonnum af koldíoxíði á hvert tonn af framleiddu áli. Framleiðslugeta álversins á Reyðarfirði, þegar það verður komið í fulla starfsemi, verður 346 þús. tonn á ári eins og kunnugt er. Orkuframleiðsla til álvers af þeirri stærð með vatnsafli eins og því sem nýtt er í Kárahnjúkavirkjun veldur losun um 5 þús. tonna af koldíoxíði á ári. Orkuframleiðsla af þeirri stærri stærð með kolum mundi valda losun 4,29 millj. tonna af koldíoxíði á ári að gefnum þeim forsendum sem hv. þingmaður gefur upp. Í dag koma 57% orkunnar til álframleiðslunnar á heimsvísu úr vatnsafli, sem sagt rúmlega helmingur, 28% úr kolum. Önnur spurningin er um sparnað í losun koltvísýrings, hversu stórt hlutfall þetta sé af bílaumferð hér á landi. Losun af bílaumferð á Íslandi nam 673 þús. tonnum á árinu 2005, það eru reyndar nokkuð gamlar tölur. Losun frá kolaorkuveri sem mundi knýja álver jafnstórt álveri Fjarðaáls þegar það verður komið í fulla vinnslu mundi losa um sexfalt meira en því nemur. Síðan er spurt í raun um alvirkjun Íslands, þ.e. hvað hægt væri að spara, eins og það er orðað, mannkyninu mikla losun koltvísýrings ef öll virkjanleg orka yrði virkjuð hér á landi. Um þetta er það að segja, hæstv. forseti, að í fyrsta lagi er það matsatriði á hverjum tíma hversu mikil orka sé virkjanleg. Öll virkjanleg orka, væntanlega hver einasta á, hver einasta spræna, hver einasta volgra, allur jarðvarmi sem finna má hér á landi - ég leyfi mér að halda því fram að seint muni skapast vilji til þess að fara fram með þeim hætti hér á landi en til þess að svara spurningunni þarf að meta umfang virkjanlegrar orku. Sú vinna er í gangi eins og hv. þingmaður veit væntanlega og henni lýkur vonandi árið 2009. Í öðru lagi þarf að meta hugsanlega losun vegna virkjananna, vatnsafls eða jarðhitavirkjana, og eins og vitað er losa jarðhitavirkjanir misjafnlega mikið. Það fer eftir staðsetningu þeirra og öðrum skilyrðum og síðan þarf að leggja á það mat til hvers eigi að nýta orkuna, í hvað hún eigi að fara og hvað sé þjóðhagslega hagkvæmt fyrir okkur að gera. Inn í það dæmi kemur umhverfismatið, mat á náttúru landsins og mat á landnýtingu yfir höfuð. Það þarf að vera inni í því dæmi. Spurt er hvort íslenska ákvæðið svokallaða um heimild til losunar koltvísýrings gæti breyst í skyldu, sem sagt að einhver forsenda sé til þess að skylda landið til þess að virkja. Það er engin forsenda til þess og engin fordæmi fyrir því innan loftslagssamningsins að skylda ríki til að gera eitt eða annað, enda eru þar fullvalda og sjálfstæð ríki í samningaviðræðum eins og mönnum er kunnugt um. Engin slík hugmynd hefur borist mér til eyrna og ég á ekki von á því að neinn muni ræða það af neinni alvöru. Að lokum spyr hv. þingmaður um Gullfoss og Dettifoss og hugsanlega kröfu erlendra umhverfisverndarsamtaka um að virkja þessi vatnsföll. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að við þurfum ekki að hafa neinar áhyggjur af erlendum aðilum sem vilja virkja eitthvað innan lands. Ég vona hins vegar að við séum komin svo langt hér á landi að engum manni detti í hug í einhverri alvöru, hvorki stjórnmálamönnum né öðrum, að virkjun Dettifoss eða Gullfoss sé möguleiki.

Virðulegur forseti. Þetta er svolítið skemmtileg fyrirspurn, hvort við stöndum frammi fyrir því að krafa verði gerð á okkur um að virkja meira. Ég óttast ekki að það verði gert varðandi Gullfoss og Dettifoss en það er alveg ljóst að það er ákall á alþjóðavettvangi um að ríki heims nýti sér þá endurnýjanlegu orku sem þau hafa almennt. Mjög fá ríki hafa mikla endurnýjanlega orku, en það höfum við. Það er í anda Kyoto-samningsins að nýta endurnýjanlega orku, það er mjög stórt atriði. Hæstv. ráðherra segir að það sé sex sinnum betra að nýta okkar orku frá Kárahnjúkavirkjun en kolin í Kína. Ég hef yfirleitt heyrt töluna átta sinnum, en allt í lagi, þetta er mjög nálægt því. Mig langar aðeins að spyrja: Hvar standa málin? Nú vinnur ráðherrahópur að þessum málum. Er einhvers að vænta frá honum? Hann hefur verið klofinn í afstöðu sinni, og hvað þá forsætisráðherra sem hefur viljað viðhalda 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Reyndar finnst mér hún vera dálítið léttlynd gagnvart koldíoxíðmengun heimsins. Ef það er virkilega staðreynd að jörðin sé að hitna er ekki spurning um ef eða hvenær, þá verður þetta krafa, hrein krafa. Nákvæmlega eins og á að fara að skylda menn að taka upp koldíoxíðkvóta verður krafa um að menn virki þá orku sem til er í heiminum sem veldur ekki mengun. Ég get ekki séð annað. Mig langar til að láta hæstv. ráðherra lýsa því yfir að Íslendingar njóti einhverra sérstakra kjara í heiminum, þeir megi geyma sína mengunarlausu orku á meðan heimurinn er að farast. Núna er verið að opna nokkur raforkuver í Kína í hverjum mánuði og þau brenna heilu fjöllunum af kolum. Er þetta ekki sami hnötturinn, herra forseti? Þetta er nefnilega sami hnötturinn. Mér finnst hálfléttlynt að segja að engin krafa verði á Íslendinga. Það er verið að skylda þjóðir til að taka upp koldíoxíðkvóta og nákvæmlega eins getur komið krafa um að virkja þá orku sem er til og mengar ekki neitt. Það að menn skuli ekki vera hræddir við alþjóðleg umhverfisverndarsamtök - ég held að full ástæða sé til. Þau hafa meira að segja talað um að banna Íslendingum að veiða þorsk og eru ekkert að velta fyrir sér hvort Íslendingar lifa á þorski eða ekki. Við skulum búast við hverju sem er frá alþjóðlegum umhverfisverndarsamtökum, sérstaklega þegar þau uppgötva að hægt sé að spara mannkyninu heilmikla koldíoxíðlosun með því að virkja hverja einustu sprænu á Íslandi, jafnvel Gullfoss sem ég vona að verði aldrei.

Hæstv. forseti. Verkefnið snýst um, eins og hv. fyrirspyrjandi veit og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir einnig, að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda á heimsvísu. Um það snúast þessi verkefni. Um það deilum við ekki, við deilum ekki um hlýnunina þó að menn geti deilt um leiðir til að stemma stigu við henni. Það er mjög varhugavert að fara þá leið í þessari umræðu að alla endurnýjanlega orku á Íslandi eigi að nýta til framleiðslu eins tiltekins málms. Það er ekki leiðin til að ná skynsamlegri umræðu um þessi mál. Það getur vel verið að einhverjum finnist að það eigi að vera og í þeim spurningum sem hv. þingmaður lagði fyrir mig ber hann saman álframleiðslu við kolabrennslu og vatnsafl. Hin verðmæta orka sem við eigum og er óvirkjuð mun aðeins hækka í verði, ég held að allir geri sér grein fyrir því, og það skiptir mjög miklu máli að við, löggjafinn og íslenska þjóðin, komum okkur saman um hvernig eigi að nýta hana og hvar eigi að vernda náttúruna eða nýta hana með öðrum hætti. Við þurfum líka að hafa í huga að öll sú orka sem hingað til hefur verið rætt um sem endurnýjanlega er ef til vill ekki jafnendurnýjanleg eða -óendanleg og menn hafa viljað vera láta. Það á t.d. við um jarðvarmageymana sem við nýtum mjög vel, en við vitum ekki hvort við þurfum að hvíla þá eða hversu lengi og hvenær að því kemur. Við getum ekki farið í þessa umræðu, hæstv. forseti, út frá því að þetta snúist bara um álframleiðslu og hvernig hún eigi að fara fram eða hvar í heiminum, heldur um það markmið að draga úr losuninni í öllum geirum.

Virðulegur forseti. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hún hyggist beita sér fyrir því að gerð verði úttekt á öryggismálum í sundlaugum landsins í ljósi umhverfisslyssins í Varmá í Hveragerði. Tappi í klórgeymi við sundlaugina í Laugaskarði gaf sig og klórgeymirinn var í öryggiskari sem brást þegar á reyndi þannig að 800 lítrar af mjög sterkri klórblöndu runnu út í umhverfið og skiluðu sér niður í Varmá. Það varð mikill fiskadauði á svæðinu og áhrifin ná örugglega yfir mjög stórt svæði, marga kílómetra. Menn sáu smáseiði og stóran hrygningarfisk fljóta dauðan um ána en þarna er lax, urriði, bleikja, hornsíli, áll, flundra og ósakoli. Það er ljóst að flestir halda að þetta slys muni hafa mjög mikil áhrif á fiskigengd í Varmá á komandi árum. Nú þegar hafa nokkrir aðilar rannsakað þetta mál. Ég nefni Tryggva Þórðarson, vatnalíffræðing hjá Rannsókna- og fræðasetri Háskóla Íslands í Hveragerði, og frá Veiðimálastofnun hafa komið að þessu Magnús Jóhannsson fiskifræðingur og Benóný Jónsson líffræðingur þannig að það er verið að rannsaka málið. Ég tel þetta mjög alvarlegt mál og það telja líka þeir sem hafa áhyggjur af náttúrunni almennt og vilja vernda hana og jafnframt þeir sem nýta hana. Ég vil nefna að tvenn samtök hafa ályktað um þetta mál, bæði Landssamband stangaveiðifélaga og Stangaveiðifélag Reykjavíkur. Það hefur verið bent á að víða eru laugar. Það eru fá ár síðan rann úr Árbæjarlauginni í Elliðaárnar. Það var miklu þynnri blanda og miklu minna magn, líklega um 50 lítrar þá, en hafði talsverð áhrif á Elliðaárnar. Það er sundlaug á Flúðum og þar er Laxá nálægt, það er sundlaug á Varmalandi sem gæti haft áhrif á Norðurá í Borgarfirði og það er sundlaug t.d. í næsta nágrenni við Selá á Vopnafirði. Geysilegir umhverfishagsmunir og miklir fjárhagshagsmunir hanga á spýtunni. Bændur taka tugi milljóna króna í stangaveiðileyfum í gegnum þessar mikilvægu laxveiðiár og aðrar veiðiár. Ég tel að það verði að gera einhvers konar úttekt á sundlaugunum, á öryggismálum þeirra og að forráðamenn sundlauga verði að fara yfir þessi mál. Ég bendi líka á skaðabótaskylduna, t.d. með slysið í Hveragerði. Er bærinn skaðabótaskyldur? Það er búið að selja Stangaveiðifélagi Reykjavíkur leyfi, það félag heldur utan um stangaveiðileyfin í þessari á í einhver ár og núna breytast forsendurnar. Í Englandi hefur svona mál komið upp og þar þurfti að borga miklar skaðabætur vegna árinnar Wendel, einnar af þekktari urriðaám landsins. 

Hæstv. forseti. Fyrst er það að segja í svari við þessari fyrirspurn að lög um hollustuhætti og mengunarvarnir taka til öryggisþátta og eftirlits með þeim þáttum sem eiga að draga úr mengun. Samkvæmt lögunum skulu sundstaðir hafa gilt starfsleyfi sem er gefið út af viðkomandi heilbrigðisnefnd. Í reglugerð um hollustuhætti, nr. 941/2002, er kveðið á um að heilbrigðisnefnd geti gert kröfur um að innra eftirlit sé í starfsemi þar sem sérstakra öryggisráðstafana er þörf. Í reglugerð um hollustuhætti á sund- og baðstöðum, nr. 457/1998, er fjallað um mengunarvarnir á sundstöðum og er í reglugerðinni lögð megináhersla á innra eftirlit, þ.e. eftirlit rekstraraðila með starfseminni sem framkvæmt er af honum sjálfum, starfsmönnum hans eða þjónustuaðila í þeim tilgangi að tryggja að kröfur í starfsleyfi og reglugerðum séu uppfylltar. Í ráðuneyti umhverfismála er nú unnið að heildarendurskoðun á umræddri reglugerð um sund- og baðstaði með hliðsjón af reynslu undanfarinna missira. Það er mikilvægt að hafa í huga í þessari umræðu að heilbrigðisnefndir sveitarfélaga hafa eftirlit með sund- og baðstöðum og það er hlutverk þeirra að fylgja eftir að farið sé að ákvæðum starfsleyfa og reglugerða sem gilda um starfsemi sundstaða. Mikilvægast er að innra eftirlit í sundlaugum sé virkt til þess að draga úr hættunni á óhöppum eða slysum og þá er auðvitað nauðsynlegt að starfsmenn sundlauganna kunni vel að fara með tæki, kunni á mælitæki, búnað og efni vegna hreinsunar vatnsins og fái reglulega viðeigandi þjálfun í meðferð þessa búnaðar. Kveðið er á um þessa þætti í reglugerðinni um hollustuhætti á sund- og baðstöðum. Ég tel ekki endilega nauðsynlegt að gera sérstaka úttekt á sundstöðum almennt vegna þess sem gerðist í Varmárlauginni í Hveragerði, en það þarf að brýna fyrir heilbrigðisnefndum að tryggja að eftirfylgni með starfsemi sundstaða sé í samræmi við kröfur þar að lútandi. Ráðuneytið hefur vakið sérstaklega athygli á því við Umhverfisstofnun sem starfar með heilbrigðisnefndunum. Við endurskoðun reglugerðarinnar um sund- og baðstaði legg ég áherslu á að tryggt verði að öryggi og mengunarvarnir á sund- og baðstöðum séu fullnægjandi. Ég tek að auki undir með hv. fyrirspyrjanda, þetta eru alvarleg slys og geta valdið skaða, jafnvel á fólki eru dæmi um, á dýralífi eða öðru. Það þarf að búa svo um hnútana að almennilegt eftirlit sé, alls öryggis sé gætt á sundstöðum og að komið sé í veg fyrir að svona geti endurtekið sig.

Virðulegur forseti. Ég er ekki alveg sátt við að hæstv. umhverfisráðherra telji ekki nauðsynlegt að gera sérstaka úttekt vegna þessa máls. Ég bendi á að tvö svona slys hafa orðið, í Elliðaánum og Varmá í Hveragerði. Það er ekki um sligandi marga staði að ræða þar sem sundlaug er í næsta nágrenni við mikilvæga á sem menn nýta í sambandi við veiðar. Ég tel þetta alls ekki sligandi verkefni, það er frekar lítið mál að gera svona úttekt. Það þarf bara að fara í það verkefni. Það eru geysilega miklir hagsmunir í húfi, bæði umhverfislegir og líka fjárhagslegir. Ég skora á hæstv. umhverfisráðherra að íhuga þetta betur. Ég heyri að það er verið að endurskoða reglugerðina í ráðuneytinu um hollustuhætti á sund- og baðstöðum. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra aftur hvort við megum búast við því að hert verði á reglunum varðandi þetta atriði, að skýrari reglur komi um þessi mál þannig að hugsanlega sé hægt að fyrirbyggja svona slys með harðari reglugerð. Varðandi það að heilbrigðiseftirlit sveitarfélaga sé ábyrgt, jú, það er rétt, sveitarfélögin eru ábyrg gagnvart því að hafa þetta allt í lagi hjá sér. Hins vegar vinna þau eftir lögum, reglum og reglugerðum sem ráðherra setur þannig að það er geysilega mikilvægt að reglurnar séu skýrar. Fyrir utan það held ég að það sé mjög mikilvægt að gera úttekt. Það er ekki svo mikið mál, það er frekar lítið mál. Ég skora á hæstv. umhverfisráðherra að endurskoða þá ákvörðun sína að fara ekki í úttekt og íhuga hvort ekki sé rétt að gera það. Þetta eru ekki margar ár, en þetta eru stórir hagsmunir.

Hæstv. forseti. Jú, það er einmitt verið að endurskoða reglugerðina með tilliti til þess að eftirlits og öryggis sé betur gætt og að eftirfylgnin sé betri en raun hefur borið vitni. Ég tel að það sé leiðin, lögin eru skýr, þessar reglugerðir eru, eins og hv. fyrirspyrjandi veit, nokkuð flóknar og tyrfnar en þær þurfa að vera þannig að auðvelt sé að vinna eftir þeim. Ég vil ekki gera lítið úr ábyrgð heilbrigðisnefnda sveitarfélaga í þessu. Þær eiga að sjá til þess að þessir hlutir séu í lagi. Það er rétt hjá hv. þingmanni að kannski eru ekki margir staðir á landinu þar sem þetta fer saman, þó örugglega nokkrir, þar sem sundlaug er í nágrenni ár og fiskigengd í ánni. Ég held að það sé ekki slíkt verkefni að það þurfi sérstaka tilskipun úr ráðuneytinu til að fara yfir það.