Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Birgir Finnsson) Hæstv. forseti. Heilbr.- og félmn. flytur á þskj. 525 litla brtt. við þetta frv. Það er lagt til, að orðin „styrkir og í upphafi 8. gr. falli niður. Þessi breyting er eingöngu flutt til samræmis við þær breytingar, sem gerðar voru á frv. við 2. umr., en þá var, eins og þdm. munu minnast, ákveðið að fella niður úr frv. þau ákvæði, sem miðuðust við, að byggingasjóðurinn veitti styrki, og eingöngu gert ráð fyrir, að hann veiti lán. Af einhverjum ástæðum hefur okkur yfirsézt að breyta þessu í 8. gr. frv., og þess vegna er þessi brtt. fram borin.

Frsm. (Birgir Finnsson) Hæstv. forseti. Heilbr.- og félmn. flytur á þskj. 543 svo hljóðandi brtt. við frv. til 1. um breyt. á l. nr. 71 1954, um happdrætti dvalarheimilis aldraðra sjómanna, með leyfi hæstv. forseta: „Á eftir 1. gr. komi ný gr., sem verður 2. gr. (og breytist greinatalan samkv. því): Ráðherra setur með reglugerð nánari ákvæði um framkvæmd laga þessara, þ. á m. um endurskoðun ársreikninga happdrættisins og afhendingu fjárins til byggingasjóðsins.“ Ástæðan til þess, að heilbr.- og félmn. tók þetta mál til athugunar á ný milli 2. og 3. umr., var aths., sem gerð var af hálfu sjómannadagsráðs um gildístöku ákvæðis frv. Svo sem hv. d. er kunnugt, á núgildandi happdrættisleyfi dvalarheimilis aldraðra sjómanna að renna út. í apríl næsta ár, en samkv. gildistökuákvæði þessa frv. á byggingasjóður aldraðs fólks að fá 40% af nettótekjum happdrættisins nú þegar. Bent var á, að þetta gæti komið sér illa fyrir happdrættið vegna þeirra ráðstafana, sem þegar hefðu verið gerðar, t.d. í sambandi við kostnað við vinninga happdrættisins og aðrar skuldbindingar þess. Mál þetta var rætt við hæstv. félmrh. og lýsti hann því yfir, að af hálfu ráðun. mundi happdrætti dvalarheimilis aldraðra. sjómanna verða sýnd fyllsta lipurð, þegar að því kæmi að ákveða, hvernig haga skyldi innborgunum happdrættisins til byggingasjóðsins, og þá með sérstöku tilliti til þeirra skuldbindinga, sem ég gat um og til hefur verið stofnað, áður en ákvæði þessa frv. öðlast lagagildi. Að fenginni þessari yfirlýsingu hæstv. ráðh. taldi fulltrúi sjómannadagsráðsins, sem við n. ræddi um málið, að hann gæti eftir atvikum fallizt á afgreiðslu málsins með þeirri breytingu, sem heilbr.- og félmn. flytur á þskj. 543.



Herra forseti. Fjhn. hefur haft þetta mál til meðferðar og samþ. shlj. að mæla með því, að frv. verði samþ. óbreytt, enda felst í því sama tilhögun og verið hefur á undanförnum árum.



Herra forseti. Fjhn. hefur haft mál þetta til meðferðar og rætt það og orðið sammála um að mæla með samþykkt þess. Efni frv. er, svo sem kunnugt er, að veita háskólanum heimild til að gefa út nýjan flokk hlutamiða vegna vaxandi tekjuþarfar þeirrar stofnunar sökum þeirra ýmsu nýrra verkefna, sem háskólanum hefur verið falið að inna af hendi. Það hefur slæðzt inn villa í frv. þetta varðandi tilvitnun i lög, og leyfi ég mér því hér að flytja skrifl. brtt. við 1. gr.: „Í stað „l. nr. 14 4. apríl 1954, í 1. mgr. komi: nr. 14 4. apríl 1955, l. nr. 26 24. apríl 1957.“ Herra forseti. Ég leyfi mér að mæla með, að frv. þetta svo breytt verði samþykkt.



Herra forseti. Fjhn. hefur haft þetta mál til meðferðar og ekki orðið á eitt sátt um afgreiðslu málsins. Efni þess er að heimila ríkisstj. fyrir hönd ríkisábyrgðasjóðs að taka 50 millj. kr. innlent lán handa sjóðnum, sökum þess að allar líkur benda til þess, að ríkisábyrgðasjóður þurfi á talsverðu fé að halda á næstunni, enda þótt sú fjárþörf verði væntanlega tímabundin. Af þeim sökum er eðlilegt, að sjóðurinn fái heimild til þess að taka lán til starfsemi sinnar, meðan komizt er yfir fyrstu örðugleikana. Er því með frv. þessu lagt til, að ríkisstjórnin megi fyrir hönd sjóðsins taka allt að 50 millj. kr. innlent lán til þess að greiða kröfur, sem fallið hafa eða falla munu á sjóðinn. Meiri hl. n. mælir með, að frv. verði samþ.

Frsm. (Jóhann Hafstein) Hæstv. forseti. Fjhn. hefur haft þetta mál til meðferðar og fengið upplýsingar, sem staðfesta það, að einsýnt þykir að veita þá lántökuheimild, sem hér er beðið um, og leggur n. einróma til, eins og fram kemur á þskj. 575, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Iðnn. þessarar hv. d. hefur haft þetta frv. til meðferðar. N. mælir með því, að frv. verði samþ. óbreytt. Er ekki ástæða til að rekja efni þess hér. Hæstv. iðnmrh. gerði það hér í sinni framsögu. Einn nm. (EðS) áskilur sér þó rétt til þess að flytja eða fylgja brtt.

Frsm. (Guðlaugur Gíslason) Hæstv. forseti. Heilbr.- og félmn. hefur haft frv. það, sem hér liggur fyrir á þskj. 234, til athugunar og leggur n. einróma til, að það verði samþ. óbreytt. Lög um tannlækningar eru frá 14. júní 1929, og eru þau orðin nær 34 ára gömul og því ekki nema eðlilegt, að þau þurfi einhverra breyt. við. Gera l. frá 1929 ekki ráð fyrir sérmenntun tannlækna í tilteknum sérfræðigreinum, eins og lagt er til í frv. því, sem hér liggur fyrir. En frv. þetta gerir ráð fyrir, að ráðh. staðfesti reglur um nám sérfræðinga í þessari gr. samkv. till. n., sem skipuð sé prófessor í tannlækningum við læknadeild háskólans ásamt tveim aðilum öðrum, sem tilnefndir skulu af Tannlæknafélagi Íslands. Skulu tannlæknar öðlast rétt til að kalla sig sérfræðinga, ef þeir sanna fyrir nefnd þeirri, sem hér um ræðir, að þeir hafi lokið tilskildu sérfræðinámi í sérgrein, sem viðurkennd er samkv. reglum þeim, sem ráðh. hefur sett þar um, og meðmæli landlæknis fyrir leyfisveitingunni liggja fyrir. Eins og fram kemur í grg., hefur frv. verið borið fram að ósk Tannlæknafélags Íslands, og hefur það verið borið undir landlækni og læknadeild Háskóla Íslands, og hafa báðir þessir aðilar fallizt á efni þess. Leggur heilbr: og félmn. til, að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Menntmn. hefur athugað frv. til l. um Kennaraskóla Íslands og rætt það allýtarlega við hæstv. menntmrh. og við fulltrúa frá tveimur aðalsamtökum kennarastéttarinnar. Frv. þetta virðist vera mjög vel undirbúið og virðist sérstaklega sem hinir ýmsu aðilar, er hlut eiga að máli, hafi þegar um það fjallað og reynt hafi verið sem framast er unnt að samræma ólík sjónarmið. Menntmn. mælir með samþykkt frv. með þrem brtt. 1. brtt. er við 2. gr. Þar stendur í 1. lið: „Almenn kennaradeild, 4 ára nám, sem endar með almennu kennaraprófi og veitir kennararéttindi í barna- og unglingaskólum landsins.“ Þarna hefur að yfirveguðu máli þótt rétt að bæta við orðunum „samkv. nánari ákvörðun í reglugerð“. 2. brtt. er við 4. gr. Mun vera gömul hefð að hafa í lögum ákvæði um það, að inntökuskilyrði í skóla sé, að nemendur hafi ekki næma kvilla og sjúkdóma og séu óspilltir að siðferði. En þeir, sem undirbjuggu þetta frv., hafa bætt inn í „né heldur verulegan málgalla eða líkamslýti, sem geri hann óhæfan til kennslustarfa“. Menntmn. er andvíg viðbót þessari. Þess má geta, að þótt unglingar hafi málgalla, er mjög oft hægt að yfirvinna þá. Það getur verið ómannúðlegt að dæma unglinga frá því að geta gengið í þennan skóla eða hlotið kennaramenntun, t.d. ef viðkomandi skólastjóri væri óvenjulega viðkvæmur eða strangur í þessum efnum. Eins er með líkamslýti. Þau geta verið mismunandi, og a.m.k. Reykvíkingar muna eftir kryppling, sem hefur verið einhver bezti kennari, sem hér hefur verið. Menntmn. finnst ekki ástæða til að hafa ströng ákvæði í lögum um þessa hluti. Hins vegar hlýtur að gilda, að skólastjórar geti haft einhvers konar neyðarrétt í þessum efnum, ef um tilfelli er að ræða, sem krefjast ráðstafana eða banns. N. leggur því til, að þessi inntökuskilyrði verði felld niður úr gr., eins og um getur í 2. brtt. 3. brtt. er við 5. gr. og flutt samkv. beiðni hæstv. menntmrh. Í meðferð frv. kom svo um annan lið, að rétt til inngöngu í 1. bekk hinnar almennu kennaradeildar skuli veita fullgilt gagnfræðapróf, enda gangi gagnfræðingar undir viðbótarpróf í einstökum greinum. Þarna hafði staðið „gagnfræðapróf bóknámsdeildar“. En eftir að viðbótarprófi í einstökum greinum var bætt inn, þótti ekki rétt að binda þetta við bóknámsdeild og útiloka, að nemendur með gagnfræðapróf verknámsdeildar geti haldið áfram námi, ef þeir kynnu að óska þess eða vilja breyta áformum sínum, enda þurfi þeir þá að ganga undir viðbótarpróf í þeim greinum, sem þá skortir. Þess vegna er lagt til, að orðið „bóknámsdeildar“ í 2. lið falli niður og þar standi: „fullgilt gagnfræðapróf með lágmarkseinkunn í nokkrum aðalgreinum, sem reglugerð ákveður, enda gangi gagnfræðingar undir viðbótarpróf í einstökum greinum“ o.s.frv. Með þessum breyt. leggur n. til, að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég vil aðeins láta í ljós sérstakt þakklæti mitt fyrir skjóta og góða afgreiðslu hv. menntmn. á þessu frv. og taka fram, að ég er sammála og mæli með þeim brtt., sem n. flytur. Ég sé ástæðu til þess að lýsa ánægju yfir því, að alger samstaða skuli hafa náðst í hv. menntmn. um afgreiðslu þessa mikilvæga máls, og læt í ljós þá von, að hér eftir eigi málið greiðan gang gegnum hið háa Alþingi.

forseti (JóhH): Eftirfarandi bréf hefur forseta borizt: „Reykjavík, 6. apríl 1963. Vegna anna heima fyrir mun ég ekki geta sinnt þingstörfum nú um skeið. Óska ég því þess, með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis, að 1. varamaður Sjálfstfl. í Norðurl. v., Jón Pálmason bóndi, taki sæti mitt á Alþingi í fjarveru minni. Gunnar Gíslason. Til forseta Nd.“ Samkv. þessu tekur Jón Pálmason nú sæti á Alþingi, og býð ég hann velkominn til þingstarfa.



Herra forseti. Frv. þetta er samið af yfirlæknunum á Kleppi, þeim prófessor Tómasi Helgasyni og Þórði Möller. Það kom frá þeim í ráðuneytið skömmu eftir áramótin, hefur síðan verið til athugunar þar og í fjmrn., varðandi fjárhagsatriði frv. einkanlega, og hefur skýrzt í meðförum ráðuneytanna, eins og gengur, en er nú borið fram í þeirri mynd, sem það er, með fullu samþykki yfirlæknanna tveggja, sem upphaflega sömdu það. Frá núgildandi löggjöf um meðferð ölvaðra manna og drykkjusjúkra, sem er frá árinu 1949, eru gerðar nokkrar meginbreytingar. Í I. kafla frv. er sú aðalbreyting, að þar, sem samkv. lögunum frá 1949 var ætlazt til þess, að yfirleitt yrðu þeir menn, sem settir væru í hald vegna ölvunar, fluttir á sjúkrahús eða a.m.k. til læknis, þá er nú ráðgert, að þetta verði einungis gert við ítrekuð brot eða þegar sérstakar ástæður benda til þess, að um yfirvofandi drykkjusýki sé að ræða eða þá um beina drykkjusjúklinga, ef vitneskja er fyrir um, að þannig standi á. Þetta ákvæði um flutning ölvaðra manna á sjúkrahús hefur aldrei verið framkvæmt eins og lögin segja til um, hefur að minni vitund verið gersamlega dauður bókstafur og með öllu óraunhæft. Það má deila um, hvort ákvæðin, eins og þau eru ráðgerð í þessu frv., muni að fullu verða framkvæmanleg. Í fyrstu er ljóst, að svo muni ekki verða, en að því ber að sjálfsögðu að stefna. En víst er, að ákvæðin eru miklu framkvæmanlegri en þau, sem nú eru í gildi, og þar með meiri líkur til þess, að þau komi að raunhæfum notum. En aðalvinningurinn við ákvæðin, eins og þau eru ráðgerð í þessu frv., er, að með þeim er efnt til skráningar á öllum þeim mönnum, sem teknir eru fastir sökum ölvunar, þannig að fyrir liggi um þá skýrslur, sem bæði er æskilegt til þess, að hægt sé að gera sér heildarmynd af því vandamáli, sem við er að etja, og eins til þess, að auðveldara verði að hjálpa þessum mönnum hverjum um sig, ef svo kveður að vínhneigð þeirra, að ætla megi, að hún sé sjúkleg eða nálgist það að vera sjúkleg. Það má segja, að slík skráning sé nú þegar í skýrslum lögreglunnar víðs vegar um landið, en þau gögn eru ekki tiltæk og sú umbót gerð með frv., að þessi gögn eigi að berast til áfengisráðunautar, þannig að hann hafi þau handbær og þar geti heilbrigðisyfirvöld að þeim gengið. Það er enginn vafi á því, að þetta gerir allt þetta mál viðráðanlegra eða auðveldara til lausnar, því að eins og í grg. frv. segir, er það að vísu skoðun manna, að áfengisvandamálið hér á landi sé alvarlegt og víðtækt, en vegna þess að engin fullnægjandi gögn eru fyrir hendi, er ekki hægt að gera sér næga grein fyrir, við hvað er að fást, en með þessari skráningu ætti að vera lagður grundvöllur að því. Hins vegar verður einnig að játa, að það er rétt, sem í grg. frv. er tekið fram, að auðvitað eru, því miður, mjög margir fleiri í hættu fyrir drykkjusýki eða drykkjusjúkir en þeir, sem beinlínis lenda í höndum lögreglunnar, svo að fullnægjandi upplýsingar fást ekki með þeirri skráningu, sem samkv. frv. á að lögbjóða. Höfundar frv. víkja að því, að ástæða sé til þess að gera gangskör að því að safna einnig gögnum um þá, sem þessu meini eru haldnir, en lenda ekki undir lögreglunnar höndum, en telja það slíkt vandaverk, að þeir treysta sér ekki til að gera till. um það á þessu stigi málsins. En með samvinnu lækna og heilbrigðisstjórnar ætti þó að vera hægt að fá um þetta betri heimildir en enn eru fyrir hendi. Ég mundi segja, að það væri ein aðalnýjung í I. kafla frv. þessa, að efnt væri til slíkrar skýrslugerðar, sem að verulegu leyti hlýtur að verða undirstaða frekari aðgerða til lausnar þessu vandamáli. Þá er í I. kafla frv. einnig sú breyting gerð, að í stað þess, að samkv. núgildandi lögum er til þess ætlazt, að ef sjúkrahús er reist til að taka við sjúklingum samkv. því boði, sem í 1. gr. er sett, þá sé kostnaður við slík sjúkrahús greiddur með sama hætti og um sjúkrahús almennt, þ.e.a.s. kostnaðurinn mundi að verulegu leyti lenda á sveitarfélögunum, en samkv. 4. gr. frv. hins vegar kveðið svo á, að kostnaður við byggingu slíkra sjúkrahúsa og sjúkrahúsdeilda skuli greiðast úr gæzluvistarsjóði eftir ákvörðun heilbrigðisstjórnarinnar. Þarna eru sem sagt tekin á gæzluvistarsjóð, þ.e. ríkið, útgjöld, sem samkv. núgildandi lögum hvíla á sveitarfélaginu. Í II. kafla frv., um meðferð drykkjusjúkra manna, eru nokkrar meginbreytingar. Sú er fyrst, að felld er niður sú yfirstjórn, sem yfirlæknir á Kleppi átti að hafa yfir allri starfsemi í þessum efnum. Í grg. eru færð rök að því, að það sé ekki heppilegt, að yfirmaður eða yfirmenn einnar stofnunar, sem eigi að vinna að þessum málum ásamt ýmsum fleiri stofnunum, eigi að hafa einnig yfirstjórn yfir þeim. Slíkt leiðir til ruglings og e.t.v. hugsanlegra árekstra, sem æskilegt sé að komast hjá. Hitt sé eðlilegra, að það sé frjálsræði um rekstur slíkrar starfrækslu. Að vísu sé hún öll undir eftirliti heilbrigðisstjórnarinnar, þ.e.a.s. fyrst og fremst landlæknis, en að því eftirliti áskildu sé fleiri en einum aðila, þ.e.a.s. sveitarfélögum og sjálfboðaliðum, heimil starfræksla í þessu skyni, eftir atvikum einnig einhverjum, ef hann vildi leggja það fyrir sig sem atvinnu að lækna þessa menn eða setja upp fyrir þá sérstakar stofnanir, - að allt þetta sé frjálst, en það sé hins vegar komið undir ákvörðun ríkisvaldsins, að hve miklu leyti það vilji styðja slíka starfrækslu með fjárframlögum, og er það látið opið samkv. 10. gr. frv. Samhliða þessari frjálsu starfsemi og þó sem aðalaðilinn til að berjast gegn því böli, sem hér um ræðir, er svo sjálft ríkið, og er þá ráðgert, að geðveikraspítali eða geðsjúkrahús ríkisins annist þá starfrækslu og hún verði aðallega með þrennu móti: Þar verði séð fyrir sjúkrahúsvist, ekki ýkjalangri, fyrir hjálparstöð utan sjúkrahússins og loks fyrir hæli, einu eða fleiri, sem tæki við þeim sjúklingum, sem þurfi langrar eða varanlegrar hælisvistar. Það er sem sé ætlazt til þess, að ríkið annist fullkomna meðferð þeirra sjúklinga, sem til þess leita, en jafnframt gert ráð fyrir, að fleiri aðilum sé heimilt að starfa sjálfstætt að lausn málsins undir yfirstjórn og eftirliti heilbrigðisstjórnarinnar, eins og ég áður sagði. Greinilegt er, að ef á að koma upp þeim stofnunum, sem í frv. eru ráðgerðar, muni það kosta verulegt fé, og það hlýtur auðvitað ætíð að verða álitamál, hversu miklu fé sé hægt að verja í þessum tilgangi. Höfundar frv. óskuðu eftir því, að ákveðnum hluta af áfengistekjum ríkissjóðs yrði varið í þessu skyni, og varð hlutfallið slíkt, að það hefði orðið allmiklu hærri fjárhæð en að lokum varð samkomulag um að ætla til þessa. En eins og frv. liggur nú fyrir, á að þrefalda framlagið til gæzluvistarsjóðs, hækka það úr 2½ millj. upp í 7½ millj. Ljóst er, að í þessu felst mjög veruleg bót frá því, sem hingað til hefur verið, og ætti á ekki mjög löngum tíma að vera hægt að koma upp þeim stofnunum, sem í þessu skyni eru nauðsynlegar. Lengra þótti hins vegar ekki fært að fara á þessu stigi málsins með hliðsjón af mörgum öðrum aðkallandi þörfum, bæði í sjúkrahúsmálum, þ. á m. aðbúnaði að geðveiku fólki öðru en því, sem hér um ræðir, og ótalmörgum öðrum þörfum ríkisins. Um þetta er ákvæði í III. kafla frv. Þá er einnig rétt að vekja athygli á því, að í 14. gr. eru mjög víkkuð refsiákvæði um það, hverjum hegna beri fyrir það að láta áfengissjúklingum drykkjarföng í té. Áður var miðað við þá, sem á sjúkrahúsi eða hæli væru. Nú eru þarna undir teknir allir þeir, sem vitanlega þeim, er áfengi lætur í té, eru í meðferð vegna drykkjusýki, þ.e.a.s. þó að þeir séu ekki á hæli. Þetta eru aðalbreytingar, sem í frv. þessu felast, frá núgildandi löggjöf. Ég tel hiklaust, að frv. stefni í rétta átt. Það er ætlazt til þess, að verulega hærri fjárhæð en áður verði varið til lausnar þessu vandamáli. Það er sett fram ákveðin ráðagerð um þær helztu stofnanir, sem upp þurfi að koma. Það er frjálslegra en áður fyrir starfsemi sveitarfélaga og samtaka annarra, sem að þessum málum gefa sig. Og ákvæðin í I. kafla eru sýnu raunhæfari og framkvæmanlegri en þau, sem nú eru í gildi. Ég tel þó rétt að taka það fram, að sjálfur efast ég um, hvort ákvæðin, eins og þau jafnvel eru enn skv. frv., um að leggja menn á sjúkrahús eða leiða fyrir lækni við ítrekað ölvunarbrot, verði framkvæmanleg hér á landi, eins og nú háttar til. Úr þessu fær reynslan ein skorið. Aðalatriðið í þessum kafla frv. tel ég vera skráninguna, sem þarna er efnt til og vissulega getur orðið að verulegu gagni. Mér er það ljóst, að þetta frv. kemur nokkuð seint fram, og það eru ekki vonir til þess, að það geti náð samþykki á þessu þingi, nema allir séu um það sammála og vilji fyrir því greiða. Um það geta auðvitað verið ýmsar hugmyndir, hvað gera eigi í þessu vandamáli. En ég vona þó, að allir séu sammála um, eins og ég sagði, að frv. horfi í rétta átt, og geti því stuðlað að framgangi þess nú, jafnvel þó að þeir, þegar frekari reynsla er fengin, telji, að á þessu þurfi að gera nokkrar breytingar frá þessu frv. og þá fyrst og fremst ef til vill að verja meira fé en hér er ætlað, en það verður auðvitað að skoðast með hliðsjón af því, hvað menn yfirleitt telja sér fært að leggja til sjúkrahúsa og annarra nauðsynja, sem við þurfum að sjá borgið. Ég leyfi mér að leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.