Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forsætisráðherra (J.M.): Jeg leyfi mjer að leggja fyrir þessa háttv. deild: 1. Frv. til laga um hinn lærða skóla í Reykjavík. 2. - til laga um varnir gegn berklaveiki. 3. - til laga um sendiherra í Kaupmannahöfn. Á 5. fundi deildarinnar, mánudaginn 21. febr., mælti

Atvinnumálaráðherra (P.J.): Hjer eru á ferðinni bráðabirgðalög, sem ríkisstjórnin gaf út 31. maí 1920, og virðist því nokkur ástæða til að rekja í fáum dráttum sögu þessa máls. Árin 1918 og 1919 var stjórnareinkasala á hrossum til útlanda. Reyndist hún svo, að hrossaeigendur voru fremur vel ánægðir með þá tilhögun. Þessi einkasala 1918 komst á fyrir valdboð bandamanna, eins og sjá má af ensku samningunum, en 1919 var það fyrir málaleitun dönsku stjórnarinnar. 1920 lá ekkert slíkt fyrir, enda hugsaði stjórnin sjer ekki að taka að sjer, á sama hátt og áður, útflutning hrossanna, nema að henni bærist eindregnar áskoranir í því efni. En svo leið langt fram á vetur, að engar raddir heyrðust í þá átt, enda munu því hafa valdið hin miklu harðindi og illar horfur um land alt, og bændur því annars hugar, flestir. Þegar komið var fram undir sumarmál, án þess að nokkur hreyfing kæmi úr nokkurri átt, þorði jeg ekki annað en að gera eitthvað í málinu, áður en það drægist í eindaga, þó að jeg jafnframt sæi, að ekkert verulegt væri hægt að ákvarða, á meðan skepnur manna voru í voða af fóðurskorti. Mjer var það ljóst, að gjaldeyrir þessi (hrossaverðið), mátti ekki lenda í handaskolum eða hverfa undan. Hugsaði jeg mjer þá, að eina ráðið til bjargar máli þessu væri að koma á samtökum með öllum eigendum útflutningshrossa. Og til þess að gangast fyrir þeim samtökum hafði jeg augastað á samvinnufjelögunum. Sneri jeg mjer þá til Sláturfjelags Suðurlands og Sambands íslenskra samvinnufjelaga, og reyndi að fá þau til að ráðast í þetta, þó að mjer væri ljóst, að afarerfitt mundi við þetta að eiga, meðan ekki sá fram úr fóðurskorti, en hitt sá jeg líka, að salan þurfti að vera á einni hönd með aðstoð bænda. Þrátt fyrir það, þó að útlitið væri afar ískyggilegt og engin trygging fyrir því, að hross lifðu af vorharðindin, tóku þó fjelög þessi málið að sjer. Sjerstaklega var það Sambandið, sem sýndi mikla rögg af sjer. Það sendi skrifstofustjóra sinn til útlanda snemma í maí, til þess að þukla fyrir sjer um hrossasölu og skipakost, því auðsætt var, að allur slíkur undirbúningur þurfti að fara fram sem skyndilegast, úr því sem komið var, ef flytja ætti út 3000–4000 hross. Aftur á móti unnu bæði fjelögin að því innanlands, Sambandið og Sláturfjelagið, og skiftu með sjer verkum, að safna hrossaloforðum. Þegar til Englands kom, leið ekki á löngu, að sendimaður næði í tilboð í smærri hross, er var mun betra en fengist hafði þar undanfarin ár. Í Danmörku voru aftur á móti ófáanleg jafnhá tilboð og undanfarin 2 ár, en þó svo há í öll hin betri hross, að hagkvæmara var að selja þau þangað heldur en til Englands. En þó sjerstaklega fyrir þá sök, að til Englands eru hryssur lítt seljanlegar, en Danir fáanlegir að kaupa þær jöfnum höndum, eða því nær eingöngu, ef með þyrfti. Um 20. maí urðu fullgerðir samningar um sölu á 2000–2500 hrossum til Louis Zöllner í Newcastle, og var Samband íslenskra samvinnufjelaga talinn seljandi. Af þessari hrossasölu mátti 1/5 vera hryssur. Söfnun hrossaloforðanna heima fyrir gekk dræmt, og sást gjörla, að hæpið yrði að geta fullnægt samningunum við L. Z., og þó engu síður hitt, að geta skift hrossunum eins og heppilegast væri á milli Englandsmarkaðarins og hins danska. nema útflutningur hrossanna væri allur á einni hendi. Gera mátti og ráð fyrir, að ef ekkert yrði aðhafst, gæti t. d. tilboð í 3–400 hross, sem lítið eitt væri hærra, valdið því, að allur hrossamarkaðurinn færi út um þúfur að þessu sinni. Þess vegna sá stjórnin sjer ekki annað fært en að lögbjóða einkaútflutning ríkisstjórnar á hrossum, á sama hátt og undanfarin ár, og skipa útflutningsnefnd, og naut stjórnin þar að ráða margra viturra manna og kunnugra í þessu efni. Þessar ráðstafanir stjórnarinnar eru bráðabirgðalög þau, sem hjer með eru lögð fyrir þingið. Þegar eftir að lög þessi voru gefin út. tókust samningar um sölu á 1000–2000 hryssum til Danmerkur. Hrossasalan fór þá þannig, að út var flutt frá Reykjavík á tímabilinu 26. júlí til 6. okt., til Englands 1936 hross og til Danmerkur 1500 hross, en það verður til samans 3436 hross. Af hrossum þessum voru 1575 hestar, en hryssur 1861 (= 3436). Af öllum hrossunum voru 1303 tryppi 3 vetra, og er það óvenjulega há tala, en þó skiljanleg, því að á þeim tíma var verðið mun hærra en tíðkast hafði áður. Útborgunarverð á markaði var, á bestu hestuni 420 krónur, en á lægstu og ljeleguslu hrossum 180 krónur. Að lokum kom svo uppbót á hvert hross. er nam 28 krónum. Þannig var þá verðið, þegar alt er talið : á besta hesti, 4–8 vetra, kr. 448 og á ljelegasta mertryppi. 3 vetra, 208 kr., og verður ekki annað sagt en betur hafi úrræst heldur en áhorfðist í fyrstu. Vilji nú Alþingi, að ríkisstjórnin haldi áfram einkasölu á hrossum til útflutnings, er rjett að vísa frv. þessu til nefndar. Hitt verður ekki afturkallað, sem þegar er búið að aðhafast samkvæmt þessum bráðabirgðalögum. Vil jeg því leyfa mjer að leggja til, að máli þessu verði vísað til landbúnaðarnefndar.

Gunnar Sigurðsson Það er að eins örstutt fyrirspurn til hæstv. atvinnumálaráðh.(P. J.) Jeg vildi vita, hvort hann hefir kynt sjer horfurnar á sölu hrossa á næsta ári. hvort kaupendur munu verða þeir sömu, eða hvort stjórnin hefir trygt sjer aðra nýja. Jeg lít svo á, að stjórninni beri að hafa vakandi stiga á markaðinum og vita um markaðshorfur hvenær sem er.

Atvinnumálaráðherra (P. J.) Jeg get ekki gefið neinar upplýsingar um framtíðina, enda er ekki kominn tími til þess enn þá. Stjórnin vildi líka vita, hvað Alþingi legði til málanna. því að það hefir úrskurðarvaldið í þessu efni, sem öðru. og henni þótti þessvegna ekki rjett að gefa neinum kaupanda undir fótinn, meðan alt var óráðið. En jeg get getið þess, að sennilega er hægt að komast að samningum við þann, sem keypti hrossin í Englandi, og jeg hef heyrt það sagt, að sá, sem keypti hrossin í Danmörku, sje ánægður með kaupin. enda þótt hann eigi enn þá eitthvað talsvert óselt af hrossunum.

Atvinnumálaráðherra (P. J.) Þetta frv. skýrir sig sjálft, svo jeg get verið fáorður. Það er samið af aðalpóstmeistara landsins, og greinargerðin sömuleiðis. Hefi jeg því engu við það að bæta, sem þar er tekið fram. En af því að frv. hefir talsverðan fjárauka í för með sjer, álít jeg rjett, að því sje vísað til fjárhagsnefndar.

Fjármálaráðherra (M. G.) Þetta frv. gerir litla breytingu á gildandi erfðafjárskattslögum, og er vikið allnákvæmlega að breytingunni í aths. við frv., svo að jeg get sparað mjer að ræða um þetta hjer, en skal að eins geta þess, að aðalbreytingin er í 2. gr., um gjald af arfi, sem fellur til niðja og maka. Þessi breyting hefir fremur litlar tekjur í för með sjer, 15–25 þús. kr. á ári. Jeg legg til að frv. verði vísað til fjárhagsnefndar.

Fjármálaráðherra (M. G.) Þetta frv. er nokkurs konar samloka við fasteignaskattsfrumvarpið, og jeg álít, að þau eigi að fylgjast að, enda eru þau bygð á sama grundvelli, og svipuð ákvæði í báðum. Frv. er í raun rjettri gamall kunningi þessarar háttv. deildar, því að það var samþykt hjer 1919, en dagaði uppi í háttv.Ed., eða rjettara sagt, var þá í raun rjettri tekið inn í 55. gr. aukatekjulaganna. Jeg vænti því, að frv. verði vel tekið hjer og að því verði vísað til fjárhagsnefndar, þegar þessi umræða er á enda.

Fjármálaráðherra (M. G.) Í ástæðunum fyrir þessu frv. eru færð rök að því, að vjer þurfum tiltölulega háa skatta, vegna staðhátta hjer á landi, og því sje það ekki undarlegt, þótt vjer í einhverju verðum að víkja af alfaraleiðum í skattamálum, og það því fremur, sem sá skatturinn, sem víðast gefur mest, sem sje tekjuskatturinn, hlýtur að gefa oss tiltölulega minni tekjur en annarsstaðar, vegna þess, að eiginlegir auðmenn eru hjer engir, og það eru vitaskuld þeir, sem mest hleypa tekjuskattinum fram. Jeg get vel búist við, að ýmsum muni þykja farið út á hála braut í þessu frv., og hrópa upp um einokun, eins og svo oft heyrist. En jeg verð þar til að svara, að fyrir mjer er þetta mál ekki afgert með þessu eina orði, þótt það hafi illan hljóm í íslensku máli. Fyrir mjer vakir hin brýna nauðsyn á að útvega tekjur, og hjer sýnist mjer vera útvegur til þess að ná 5–6 hundruð þús. kr. á ári, án þess að landsmönnum sje verulega íþyngt eða atvinna tekin af mörgum. Jeg sje eigi betur en að vjer getum vel haft á bendi tóbaksverslunina sjálfir, eins og svo margar aðrar menningarþjóðir heimsins, og jeg sje ekki betur en vjer getum það að óskertum heiðri. Hjer er um vörutegund að ræða, sem ekki telst til nauðsynjavara. Reyndar skal jeg játa það, að nærri lætur, að tóbak sje nauðsynlegt mörgum af oss, en það er þó í tölu þeirra vara, sem hið opinbera hefir eigi siðferðisskyldu til að sjá um lágt verð á. Og jeg get alls ekki undir það tekið, sem jeg býst við að sumir kunni að halda fram, að eigi sje fært að láta landið versla með neinar vörur, því að á öllu verði tap. Landsverslunin, sem nú er, hefir einmitt sýnt það, að þetta er ekki rjett, enda er það svo, að einasti tilgangurinn með frv. þessu er að auka tekjur ríkissjóðs, og ef jeg hefði enga trú á, að landsverslun gæti grætt fje, hefði mjer aldrei dottið í hug að flytja þetta frv. Jeg hefi heyrt raddir um það, að ýmsum mundi þykja það óviðeigandi, að ríkissjóður hefði tekjur af áfengi, og væru því mótfallnir landssjóðssölu á því. En þetta er fyrir mjer alveg ný kenning, því að jeg minnist ekki að hafa heyrt það, að bannmenn væru mótfallnir vínfangatolli, og hefir hann þó runnið í ríkissjóð. Jeg leit svo á, að jeg mundi gera bannmönnum þarft verk með flutningi þessa máls, því að jeg fæ ekki skilið annað en að landsverslun með áfengi sje betur trúandi til að flytja eigi meira inn en með þarf af þessari vöru, heldur en nokkrum öðrum. Því hefir og verið hreyft, að undarlegt sje að taka áfengi til lyfja undan lyfjasölunni, en þar til er því að svara fyrst og fremst, að þetta frv. var samið á undan lyfjasölufrv., og hafði jeg þá enga hugmynd um, að það mundi fram koma, og í öðru lagi því, að spíritus er hjer á landi notaður til eldsneytis og iðnaðar, og þann hluta áfengis er alls engin ástæða til að taka með lyfjum. Nú er auðvitað óhentugra að skifla þessu, og þegar það er athugað, að meðalaspíritus þarf ekki að verða neitt dýrari, þótt landið versli með hann en nú er hann, get jeg ekki með mínum besta vilja sjeð, að með þessu frv. sje að neinu leyti höggið nærri bannhugmyndinni, enda get jeg fullvissað alla háttv.þm. um, að það var alls eigi tilgangur minn. Jeg skal þá ekki fara fleiri orðum um þetta frv., en get þess að jeg hefi áætlað tekjur af frv. um 640 þús. kr. á ári. Að síðustu geri jeg það að tillögu minni, að þessu frv. verði, að aflokinni þessari umræðu, vísað til fjárhagsnefndar.

Pjetur Ottesen Örstutt athugasemd. Mjer kom það kynlega fyrir sjónir, þegar jeg las þetta frv., að sala á áfengi skyldi vera sett á bekk með sölu á tóbaki. Og því kynlegra þótti mjer það, þar sem mjer hafði borist í hendur frv. um einkasölu á lyfjum. Hæstv. fjármálaráðherra (M. G.) gaf að vísu þær upplýsingar, að ekki hefði verið kominn skriður á það mál þegar þetta frv. var samið. En þó svo hafi verið, þá tel jeg alls ekki rjett að blanda þessu saman. Hjer er bannland, og það áfengi, sem inn verður flutt, er að mestu leyti flutt inn sem lyf, og á þess vegna að hlíta að öllu leyti sömu reglum. Hjer er, ef til vill, miðað við vínanda til brenslu og iðnaðar, en jeg sje ekki, að þær vörutegundir heyri heldur undir tóbaksverslun, eða eigi að rekast með henni. Hitt liggur miklu nær, og er enda sjálfsagður hlutur, að innflutningur á þessum vínanda sje hafður í sambandi við lyfjasöluna. Jeg vil þess vegna benda þeirri nefnd, sem fær mál þetta til meðferðar, á þá leið, til að samrýma þetta, að kippa ákvæðinu um áfengi úr frv., og setja það í lyfjafrv., og láta það sæta sömu meðferð og önnur lyf.

Magnús Jónsson Jeg tek hjer til máls vegna þess, að mjer þykir ekki hæfa, að svo merkilegt mál komi fram, án þess að um það sje rætt. Á yfirborðinu sýnist þetta frv. að eins sauðmeinlaus og lofsverð tilraun til að afla landinu tekna - milj. kr. tekna. Allir geta orðið á einu máli um það, að þess er ekki vanþörf. En hjer er annað, sem er aðalatriðið. Hjer stingur ný stefna upp höfðinu. Þetta er fyrsti selshausinn, sem kemur hjer upp úr gólfinu, og á hann á að berja. Ef það verður ekki gert, getur verið, að hjer fari fram slík Fróðárundur, að þetta þing verði lengi í minnum haft. Og þess verður þá ekki getið að góðu, því að nýja stefnan er ill stefna. Þetta frv. er komið fram til þess að afla landssjóði tekna með einkasölu, og einskis annars. Það er að vísu ekki eins dæmi, að stjórnin hafi haft einkasöluheimild, en það hefir verið gert í öðrum tilgangi. Einkasala verður ekki rjettlætt með öðru móti en því, að byrgja þurfi landið að nauðsynjavörum, eða losa þurfi verslun einhverrar vörutegundar úr heljargreipum. Þau skilyrði eru ekki fyrir hendi. Jeg veit ekki til, að tóbaksverslun sje í höndum neinna hringa hjer á landi, og jeg býst við því, að nóg sje af þeirri vöru hjer og verði nóg í framtíðinni, en hinsvegar er þjóðin ekki í voða, þótt hana vanti. Þá er vínið, og mjer verður á að spyrja: Er nauðsynlegt að byrgja bannlandið að áfengi? Skrítið væri það. Jeg ætla ekki að fara frekar út í þessa sálma að sinni. Jeg fæ eflaust tækifæri til þess síðar. En jeg vildi víkja nokkrum orðum að útfærslunni. Mjer þykir það einkennilegt, að landið, sem ætlar að reka tóbaksverslun og hafa ágóða af henni, skuli þar að auki leggja toll á tóbak. Jeg sje ekki, hvað við það er unnið að taka úr einum vasanum og láta í hinn, eða leggja toll á sjálfan sig. Þetta eru vafningar, óþarfa fyrirhöfn. En vafningar og óþarfa fyrirhöfn einkenna þetta mál, og þess vegna á tollurinn á verslun landsins ef til vill ekki illa við. Hjer er verið, að óþörfu, að hrinda af stað umsvifamiklu verslunarbákni. Hjer er verið að binda fje landsins í óþarft fyrirtæki. Hjer er verið að íþyngja landssjóði að óþörfu, með skrifstofukostnaði, mannahaldi og fleiru. En með þessu er ekki alt sagt. Alvarlegri hætta er á ferðum. Það er ætlast til þess, að verslunin beri sig. Það er sennilegt, en ekki víst. Ef hún tapar, er það tap þjóðarinnar, en ef hún græðir, er hætta á því, að fleiri og fleiri vörutegundir verði látnar sæta sömu meðferð, að sá, sem tók litla fingurinn, taki alla hendina. Frjáls verslun. heilbrigð viðskifti eru í veði. Hæstv. fjármálaráðherra (M. G.) talaði mikið gegn „spekulationslánum“ þegar hann skýrði frá fjárhag landsins. En nú ber sami hæstv. ráðherra (M. G.) fram frv. um, að landið „spekuleri“ og taki lán í því skyni. Hann heldur því fram að vísu, að þessi verslun sje viss verslun, en hvenær er verslun alveg viss, hæfilegur ágóði fyrirfram öruggur' Aldrei, verslun verður altaf „spekulation“ að einhverju leyti. Jeg hefi sýnt fram á, að frv. er óþarft, jeg hefi sýnt fram á, að stefna frv. er skaðleg, og jeg hefi bent á það, að einkenni þess eru vafningar og krókaleiðir. Landssjóður þarf 1/2 miljón kr. tekjuauka, og stjórnin vill fá hann af tóbaki og áfengi. En hvers vegna ekki að hækka tollinn. í stað einkasölu? Það er óbrotnara. einfaldara og í alla staði óhætt. Um þetta atriði vona jeg að ræða nánar síðar. Og jeg vona, að háttv. deild slái svo á selshausinn, að honum skjóti ekki upp aftur. Þá er eitt atriði, sem athuga þarf í þessu sambandi, og á það hefir háttv.þm. Borgf. (P. O.) bent. Það er, hvernig hæstv. stjórn hefir hjer sett á einn bekk tóbakið og vínið. Mig hefði ekki undrað það, þó að stjórnin bæri fram eitthvert frv. um áfengi. Jeg hafði jafnvel búist við því, að hún mundi fara fram á umbætur á bannlögunum eða framkvæmd þeirra. En nú hefir það komið í ljós, að jeg hefi borið of mikið traust til stjórnarinnar í þessu efni. Hún hefir að vísu flutt frv. um áfengi, en það frv. er um, að landið taki kaupmannsgróða af sölu þess. Með þessu, að setja vínið hjer á bekk með tóbaki. verður ekki annað sjeð en hæstv. stjórn komi að þeirri hugsun, að vínið skuli skoðast sem nautnavara. Hver maður úti um land, sem les þetta frv., hlýtur að spyrja: Er búið að afnema bannlögin? Því að þar sem búið er að setja vínið á bekk með nautnavöru, þá hlýtur það að rugla skilning manna í þessu efni. Þetta minnir á gömlu orðin, sem Lúther voru eignuð: „Wein, Weib und Gesang“. Hjer er bara, upp á íslenska vísu, orðið „tóbak og brennivín“. Það er sagt, að til sjeu þeir menn, sem hafa haft ágóða af því að selja vín, síðan aðflutningsbannið komst á. Þessir menn hafa hingað til ekki haft neinn heiður af því. Nú þykir mjer hið opinbera vera sett „óhuggnlega“ nærri á bekk með þessum mönnum, svo að það er ekki ófyrirsynju, að tekið er fram í aths., sem fylgja þessu frv., að tilgangur þess sje alls ekki sá, að spilla bannlögunum. Þetta, að setja vínið á bekk með tóbaki, er því athugaverðara, sem hjer liggur fyrir þinginu frv. til laga um einkasölu á lyfjum, og þar á þetta frv. heima. Hæstv. fjrh. (M. G.) gat þess, að hann hafi ekki vitað, að það frv. væri á ferðinni, er þetta frv. var samið. Það bætir alls ekki úr skák. Mjer finst full ástæða til, eftir sem áður, að fá þessu breytt, úr því komið er fram frv. um einkasölu á lyfjum. Þar á þetta frumvarp heima. Mjer lýst svo gæfuleysislega á þetta barn, að líklega væri rjett að binda ekki fyrir naflastrenginn á því, en af því að það er eitthvað harðýðgislegt og heiðinglegt við það að láta börnin deyja svona úti á hjarninu, og kurteisi þykir að láta einhverja nefnd fá svona frv. til meðferðar, þá vil jeg ekki leggja á móti því, að nefnd verði látin athuga það, enda treysti jeg því, að meingallar þess komi æ því skýrar fram, sem það er gerr athugað. Jeg vildi skora á háttv. fjárhagsnefnd, ef þetta frv. kæmi til hennar, og ef hún ætlar að leiða þennan grip inn í höllina, að hún leiði hann að minsta kosti á rjettanbás.

Jakob Möller Það er eiginlega alveg óþarft að jeg standi upp. En svo er mál með vexti, að þótt það muni vera talin sjálfsögð kurteisi á þingi að hleypa málum til 2. umr. og í nefnd, þá get jeg ekki, að því er þetta frv. snertir, greitt því atkvæði mitt, að það verði látið fara til nefndar. Þetta frv. er í raun rjettri fullkomin óhæfa. Eins og allir vita, þá er bannaður innflutningur á áfengi til landsins. Og það er reynsla undanfarinna ára, að innflutningur áfengis til landsins er miklu meiri en sæmir. Háttv. stjórn hefði átt að koma með einhverjar till., er færu í þá átt að hefta innflutninginn, en hún kemur nú með frv., sem fer í þá átt, að ríkissjóður fái gróðann af þessum innflutningi. Því meiri, sem innflutningurinn yrði meiri Athugum afleiðingarnar af þessu. Þær eru þær, að í stað þess að skerpa andvara stjórnarinnar til eftirlits, þá má gera ráð fyrir því, að ef frv. yrði að lögum og vínfangaverslunin gerð að tekjulind fyrir ríkissjóðinn, þá mundi það verka „demoraliserandi“ á landsstjórnina í því efni. Jeg fæ ekki betur sjeð en að að leiðingin af þessu yrði ennfremur sú, að bráðlega kæmi till. um að bæta við nýjum víntegundum, þangað til alt væri komið aftur í gamla horfið. Það væri þó miklu betra að bíta hausinn af skömminni og afnema bannlögin hreinlega. Jeg finn svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta. Vegna tóbaksverslunarinnar er engin ástæða til að koma þessu frv. fram; tekjunum má alveg eins vel ná með hækkuðum tolli, og þá aðferð á að hafa, til að fá tekjur af munaðarvöru í ríkissjóð. Lengra skal jeg ekki fara út í þá sálma, að þessu sinni, enda stóð jeg upp eingöngu í því skyni að gera í fáum orðum grein fyrir atkvæði mínu.

Fjármálaráðherra (M. G.) Háttv. þm. Borgf. (P. O.) þarf jeg litlu að svara. Hann talaði mjög hóflega, en virtist gleyma því, að áfengi er ekki að eins flutt inn í landið til lyfja og brenslu, heldur einnig til iðnaðar. Til þessa fer eins mikið og til lyfja. Háttv. 4. þm. Reykv. (M. J.) þarf jeg að segja nokkur orð. Hann sjer í frv. þessu selshaus, og er hræddur um, að af honum hljótist Fróðár-undur eða jafnvel heimsendir. Hann verður að viðurkenna það, að slík einkasala, sem frv. þetta fer fram á, er alls ekki nein ný bóla, og því er það undarlegt, að hann skuli verða svona hræddur. Það var ekki málaður svona svartur fjandi á vegginn, þegar kolaeinokunin var á döfinni árið 1913, eða steinolíueinokunin árið 1917. Háttv. þm. (M. J.) sagði, að tilgangurinn með þessu frv. væri sá að birgja bannlandið með víni, en lýsti því þó yfir, að ekki ætti að afnema bannlögin. Annaðhvort fer hann hjer vísvitandi með rangt mál, eða hann skilur alls ekki „motiv“ þessa frv.. Hv. þm. (M. J.) og hv. 1. þm. Reykv. (Jak. M.) eru báðir sammála um það, að ekki megi taka kaupmannságóðann, heldur eigi að taka toll af tóbakinu. Jeg fæ ekki skilið annað en að þetta sje mælt af áhuga fyrir því, að kaupmannsgróðinn fari til kaupmannanna, en ekki til ríkisins.  (Jak. M.: Kaupmannságóðinn verður að engu í höndum ríkisins)  . Þessir háttv.þm. halda, að slíkt bákn þurfi að setja upp, að það geti alls ekki borið sig. Hjer er þess að gæta, að það er mjög umsvifalítið að versla með tóbak, það þarf lítið fje að binda í því, og mjög er auðvelt að fá tóbakið lánað til 6 mánaða. Háttv. 4. þm. Reykv. (M. J.) sagði, að hjer væri stjórnin að taka „spekulations“-lán. Nei, það er lán til verslunar, og jeg gat þess í ræðu minni í gær, að slíkt lán mætti gjarna taka. Ennfremur sagði hv.þm. (M. J.), að vegna þess, að frv. væri bæði talað um einkasölu á tóbaki og áfengi, þá sýndi það, að vín væri skoðað nautnavara. Þetta, sem í raun og veru er ekki annað en fyndni, fellur máttlaust til jarðar við athugun þess, að tilgangur frv. er alls ekki sá, að afnema bannlögin. Tilvitnunina til Lúthers skil jeg alls ekki í þessu sambandi; hjer er, að minsta kosti, hvorki um konur eða söng að ræða. Jeg hefi aldrei orðið þess var, að það hefði ill áhrif á bannmenn, að tekinn væri tollur af víni, og skil þessvegna ekki hversvegna þeir vilja ekki kaupmannságóða. Vínandi er hjer seldur á 15–16 kr., en kostar í innkaupi 6 kr. Hversvegna hefir þetta ekki „generað“ bannmenn? Það er fyrst þegar ríkissjóður á að fá ágóðann, að samviskan slær þá. Háttv. þm. (M. J.) spáði frv. þessu stuttra lífdaga. Við sjáum nú til. Vissara er nú samt að binda fyrir naflastrenginn á því, þetta getur orðið allra efnilegasta barn með tímanum. Hjá hv. 1. þm. Reykv. (Jak. M.) er hver hlutur jafnan annað hvort alveg óhæfur eða ágætur, meðalvegur er ekki til hjá honum. Þetta frv. hefir nú verið svo óheppið að lenda óhæfumegin. Jeg mótmæli því algerlega, að meiningin hafi verið sú að flytja meira vín inn í landið en viðgengist hefir, koma svo með frv. um að bæta við víntegundum, og loks koma með frv. um að afnema bannið alveg. Háttv. þm. gaf það greinilega í skyn, að stjórnin vildi flytja inn meira vín, til þess að geta grætt meira. Það er ósæmileg getsök, að stjórnin ætli að brjóta landslög, til að ná peningum í ríkissjóð.

Magnús Jónsson Þetta er að eins örstutt svar. Ef jeg hefði setið í sæti háttv.þm. Borgf. (P. 0.) eða annarsstaðar, jafnfjarri hæstv. fjrh. (M. G.), þá gæti jeg skilið, að honum hefði misheyrst, en þar sem jeg nú sit rjett hjá honum, er mjer gáta hvernig hann gat misskilið orð mín svo hrapallega. Hæstv. fjrh. (M. G.) sagði, að jeg hefði sagt, að tilgangur frv. væri að birgja landið með víni. Jeg sagði einmitt, að það væri ekki tilgangurinn, og gæti ekki verið tilgangurinn. Jeg sagði, að einkasala gæti verið afsakanleg, þegar um bjargráðaráðstöfun væri að ræða, svo að birgja þyrfti landið að nauðsynjum, sem kaupmenn ættu erfitt með að útvega, eða ef ná þyrfti vörum úr einhverjum heljargreipum; en hjer er hvorugu því til að dreifa. Hjer er alveg nýtt á ferðinni, sem sje það, að taka einkasölu á vörum, eingöngu og að eins í þeim tilgangi að ná í peninga í ríkissjóð. Jeg tel það alls ekki óhæfu, að ríkissjóður fái kaupmannaágóðann, en jeg átti við það, að ágóðinn yrði sennilega rýr, ef framkvæmdir væru allar í höndum stjórnarinnar. Það er miklu umsvifaminni aðferð, og um leið öruggari tekjustofn, að hækka tollinn en setja alt þetta „apparat“ af stað. Hæstv. fjrh. (M. G.) spurði, hversvegna það hefði svo miklu verri áhrif á bannmenn að taka kaupmannaágóðann heldur en að tolla vínið. Það er viðurkent, að flytja verður inn „spíritus“ til lyfja o. fl., og það er ekkert athugavert við það, að lagður sje á það tollur, en hitt mundi skapa mikla erfiðleika. Það er gamalt orðtak, sem segir, að það sje lakur kaupmaður, sem lasti sína vöru. Freistingin alt af sú, að láta verslunina ganga vel, og ríkissjóðinn fá tekjur. Hjer á ríkið að verða slíkur kaupmaður, en ekki vil jeg þar með segja, að landsstjórnin vilji eggja menn til að brjóta landslög, en það hlýtur að gera stöðu hennar mjög hála og varhugaverða. Jeg er hissa á því, að nokkur fjármálaráðherra skuli vilja fara þessa leið. Hæstv. fjrh. (M. G.) sagði, að ef gróðinn lenti hjá kaupmönnum, þá „generaði“ það ekki bannmenn. Hvernig vill hann sanna það? Víst hefir það „generað“ bannmenn. En þeir eru bara vandlætingarsamari þegar landsstjórnin á í hlut en prívatmenn. Hjá henni verður alt að fara fram með sem fegurstum hætti, og auk þess eigum við hjer á Alþingi betri aðgang að stjórninni og hennar aðgerðum en einstökum mönnum og þeirra atvinnu.

Jakob Möller Því er nú einusinni þannig farið, að ef maður á annað borð tekur til máls, til að eiga orðastað við hæstv. fjrh. (M. G.), þá verður maður altaf að taka til máls í annað sinn, til þess að leiðrjetta einhvern misskilning hans. Jeg sagði aldrei, að meining stjórnarinnar með þessu frv. væri sú, að stuðla að auknum innflutningi áfengis, heldur hitt, að ríkisverslun með áfengi, í gróða skyni, mundi verka „demoraliserandi“ á hvaða stjórn sem væri. Ekki einmitt hæstv. núverandi stjórn, sem enginn veit hve lengi kann að „lifa“, heldur miklu fremur eftirkomendur hennar. - En úr því, að jeg er nú staðinn upp aftur, þá skal jeg geta þess, að líkur eru til, að stjórnin geri sjer of glæsilegar vonir um tekjur af þessari verslun. Mjer er sagt, að stjórnin hafi í útreikningum sínum ekki tekið tillit til hlutfallanna milli máls og þunga vínanda, og ætti áætlun hennar því að vera skökk, að því er snertir verðið og væntanlegan hagnað á sölunni. Að því er tóbakið snertir, þá hygg jeg betra að ná inn tekjuaukanum með tollum en með einkasölu. Landsverslun með tóbak verður aldrei annað en milliliður. Tóbaks salar, sem nú selja tóbak í smásölu, kaupa af verksmiðjum og heildsölum erlendis, sem ríkisverslunin mundi líka verða að kaupa af. Landsverslunin mundi aldrei fá tóbak mun lægra frá verksmiðjum en kaupmenn fá það nú. Sá ágóði, sem kaupmenn nú hafa af verslun þessari, mundi því mestallur, ef ekki allur, fara í kostnað við ríkisverslunina, eða sem því svarar, og sá ágóði, sem ríkið hygst að hafa af sölunni. hlyti því að verða viðbótarálagning á vöruverðið frá því, sem nú er. Jeg tel því betra að láta kaupmenn halda allri tóbaksversluninni framvegis, og hækka þá heldur tollana, í stað þess að skjóta þarna inn ríkisheildsölu sem millilið, sem verða mundi all-„umsvifamikil“ stofnun, þó að ekki sje gert ráð fyrir því í frv., því að útibúum mundi sennilega komið upp víðsvegar um land, og þannig leggjast óþarfur kostnaður á vörurnar. Að lokum þætti mjer þó fróðlegt að heyra, hversu mikið kapp stjórnin hygst að leggja á, að þetta frv. nái fram að ganga, enda ekki ósennilegt, að það kynni að hafa einhver áhrif á atkvæðagreiðslu um það, ef hæstv. stjórn þætti það mjög miklu skifta.

Jón Auðunn Jónsson Jeg skal ekki blanda mjer í deilur hæstv. fjrh. (M. G.) og annara þingmanna. Mjer skilst, að það, sem liggi til grundvallar fyrir þessu frv. stjórnarinnar, sje aukning á tekjum ríkissjóðs. Háttv. 1. þm. Reykv. (Jak. M.) og hv. 4. þm. Reykv. (M. J.) halda því fram, að þessum tekjuauka megi ná með hækkuðum tollum. En jeg hygg, að ef farin er sú leið, sem stjórnin vill í þessu máli, þá þurfi ekki að hækka tollana, heldur muni stórsöluágóðinn vega upp á móti þeirri hækkun, en kaupmenn halda smásöluhagnaðinum jafnt eftir sem áður. Um einkasölu á áfengi eru aftur nokkuð skiftar skoðanir. Á þingmálafundi, sem haldinn var á Ísafirði, voru bannmenn sumir með einkasölu, en aðrir á móti. Mörgum þykir svo, sem ríkisstjórnin hafi nokkuð lagt inn á ótroðnar brautir með þessu einkasölufrv. En jeg vil geta þess, að víða erlendis er slík ríkiseinkasala á ýmsum vörutegundum, t. d. bæði á Spáni og Ítalíu. Mjer þykir það nokkuð kynlegt, ef eigi ætti að leyfa frv. að koma í nefnd, því að róleg yfirvegun mun sýna, að hjer er um tekjuauka að ræða fyrir ríkissjóð, en bannlögunum ekkert tjón unnið.

Sigurður Stefánsson Jeg tel það helgustu skyldu þingsins að auka tekjur ríkissjóðs. Því er það, að þau frumvörp, sem að þessu miða, mega vera gölluð - já meingölluð - til þess að þingið megi hafna þeim athugunarlítið, eða án þess að laga þau. Aldrei er meiri þörf fyrir tekjuaukningu en einmitt nú á þessum hörmungarárum. Og hlýt jeg því að telja það virðingarvert, af hvaða stjórn sem er, að leita tekjuauka í ríkissjóð á allan heiðarlegan hátt. Mjer finst þetta frv. stjórnarinnar í alla staði heiðarlegt, og því tel jeg nokkuð hart að orði kveðið að kalla það óhæfu.  (Jak. M.: Jeg stend við það)  . Jeg tel stjórnina hafa fundið þá leið, sem beinast lá fyrir til tekjuaukningar, og mun þess vegna greiða frv. atkvæði mitt með glöðu geði, enda þótt jeg vilji ekki fylgja stjórninni beinlínis út á einokunarbrautir. Bann vinir hafa haldið því fram, að ófært sje, að ríkissjóður græði á áfengissölu í bannlandi. En Ísland er alls ekki bannland í þeim skilningi. Það er og hefir verið opið fyrir öllu því áfengi, sem frv. ræðir um. Það er enn fremur nokkur freisting fyrir stjórnina að taka í sínar hendur áfengissöluna, því að innflutningur þeirrar vöru hefir stórum aukist á síðustu árum. Hann hefir aukist úr 7000 lítrum, fyrsta árið eftir að bannlögin gengu í gildi, upp í ca. 100.000 lítra 1920. Það er í anda bannlaganna að leitast við að takmarka þennan innflutning, en ekki hitt, að berjast gegn einkasölu á honum. Því er haldið fram, að kostnaðurinn við ríkiseinkasöluna verði mikill. Það getur vel verið. En þó eru slíkt tómir spádómar og getgátur, því að enginn getur um það fullyrt strax. Jeg hygg, að verslunarágóðinn geti orðið allmikill, þótt ekki sje lagt á vörur þessar nándarnærri eins mikið og nú er gert, eftir því sem stjórnin upplýsir, þar sem hún segir, að vínandi, sem kostar í innkaupi kr. 6.00 pr. lítra, sje hjer seldur á kr. 16.00. Um það atriði, að tekjuaukanum mætti ná með hækkuðum tollum á þessum vörum, er það að segja, að þeir eru nú þegar ærið háir, og ef þeir væru hækkaðir að mun, gæti slíkt haft það í för með sjer, að minna væri keypt af þessum vörum, en við það rýrnuðu tekjurnar. Jeg tel því ekki rjett af þinginu að hafna þessu frv., enda eru þetta ekki lög, sem þurfa að standa um aldur og æfi. Það má breyta þeim og jafnvel afnema þau síðar, ef illa gefast.  (Jak. M.: Þá er víst betur farið en heima setið!)  . Maðurinn er nú eitt sinn þannig gerður, að hann getur sjeð sig um hönd, og það getur þingið líka. Jeg legg því til, að málið sje rækilega athugað í nefnd, því að þetta er þjóðþrifa mál. Og jeg fæ alls ekki sjeð, að það snerti bannlögin, og kemur það því undarlega fyrir, að bannvinir skuli hjer sjá draug um hábjartan dag.

Magnús Kristjánsson Mjer hefði fundist vel á því fara, að umræður hefðu ekki orðið langar í þetta sinn, en jeg finn rnig þó knúðan að taka til máls, vegna þeirra fáránlegu skoðana og kenninga, sem komið hafa fram hjá háttv. 1. þm. Reykv. (Jak. M.) og liv. 4. þm. Reykv. (M. J.). Mjer finst selshauslíking hv. 4. þm. Reykv. (M. J.) talsvert smellin. En mjer finst hún tæplega geta átt við frv. stjórnarinnar; hún gæti miklu fremur átt við hv. 4. þm. Reykv. sjálfan. Fróðárundrin hafa gerst við síðustu kosningar hjer í Reykjavík. Selshausinn er kominn á þingið. Og hann virðist nú ekki skilja, að það sje nokkur munur á guðfræði og verslunarfræði. Ástæða hans fyrir því að vera á móti frv. er meðal annars sú, að salan geti gengið svo vel fyrir stjórninni, að hætt sje við, að hún taki þá að sjer sölu á fleiri vörutegundum. En í seinni ræðu sinni hjelt hann því fram, að ríkið mundi tapa á einkasölunni.  (M. J.: Sagði hvorugt)  .  (Jak. M.: Skilur ekkert í málinu)  . Háttv. þm. (Jak. M.) ætti að geta þagað þangað til hann getur fengið orðið á eftir, þótt hann sje bæði málsnjall og málgefinn. Jeg hefi þá sýnt fram á það, að hv. 4. þm. Reykv. (M. J.) er kominn í beina mótsögn við sjálfan sig. Annars ætla jeg ekki að leggja málinu sjerstakt liðsyrði að þessu sinni, en að eins benda á öfgarnar. Jeg vil og minnast á þá einokunargrýlu, sem sífelt er verið að hampa framan í þingmenn og kjósendur. Mjer finst það hreinasta oftraust á skilningsleysi almennings að rugla saman einokun fyrri alda og einkasölu nú. Á tímum einokuninnar fór allur hagur af versluninni út úr landinu, en einkasölufrv. sjórnarinnar eru beinlínis framkomin til þess að bjarga hag landsins. Jeg held, að svona grýlur hljóti að vera bornar fram gegn betri vitund. Jeg skal ekki fara út í einstök atriði frv. Slíkt er ekki leyfilegt við þessa umræðu. En vil að eins geta þess, að jeg er á sömu skoðun og hv. 4. þm. Reykv. (M. J.), að óþarft sje að hafa sjerstakan toll á þessum vörutegundum, tóbaki og áfengi, ef ríkið tekur sölu þeirra í sínar hendur. Háttv. 1. þm. Reykv. (Jak. M.) kom fram með nokkrar athugasemdir, öllu hógværari en vandi hans er. Hjelt hann því fram, að ef ríkið tæki söluna í sínar hendur, kæmi fram óþarfa milliliður. Þetta er algerlega sagt út í loftið, því að þótt sumir kaupmenn hafi keypt vörurnar frá útlöndum, þá hafa þeir gerst milliliðir, bæði sem stórsalar og smásalar. Það er því hjer ekki um fjölgun milliliða að ræða. Loks var hv.þm. (Jak. M.), að dylgja um það, að útsölustaðir fyrir þessar vörur myndu verða víðar en hjer í höfuðstaðnum. Er það í samræmi við skoðanir þm. (Jak. M.), sem aldrei sjer annað en Reykjavík. Að lokum vil jeg svo eindregið leggja til, að málinu verði vísað til nefndar til ítarlegrar rannsóknar.

Fjármálaráðherra (M. G.) Jeg get ekki verið að gera hv. 1. þm. Reykv. (Jak. M.) það til geðs, að segja honum núna, hversu mikla áherslu jeg legg á þetta mál. Jeg skil vel, hvað hann meinar með þessu. Hv. þm. (Jak. M.) kvartaði yfir, að jeg hefði misskilið hann, og bið jeg hann forláts á því, en vil jafnframt biðja hann um að tala framvegis svo greinilega, að hægt sje að skilja hann. Að öðru leyti tel jeg ekki ástæðu til að ræða frekara um málið á þessu stigi, en nú tel jeg ekki einungis bundið fyrir naflastrenginn. heldur og barnið laugað og lagt í reifar.

Fjármálaráðherra (M. G.) Það hefir, að því er jeg best veit, jafnan verið álitið, að fasteignir hvers lands væri sjálfsagt að skatta, en um það, hversu skatti þessum skuli fyrirkomið og hversu hár hann skuli vera, hafa verið mjög deildar meiningar. Sumir álíta, að allir skattar eigi að hvíla á landinu, en landeigendur yfirleitt hafa, að vonum, víðast eða alstaðar sett sig á móti mikilli hækkun þessa skatts. Hjá oss hefir það verið svo, að húsaskattur hefir verið goldinn af húsum, ef þau hafa ekki verið notuð við ábúð á jörðu, en af jörðum hefir verið greiddur ábúðarskattur. Af lóðum og lendum, sem eigi hefir verið metið til dýrleika, hefir aftur á móti enginn fasteignaskattur verið greiddur. Af þessu leiðir, að kaupstaða- og kauptúnalóðir, þótt mjög verðmætar hafi verið, hafa verið skattfrjálsar til ríkissjóðs; en engum mun dyljast, að þetta er ekki rjett. Þetta frv. er bygt á þeim grundvelli, að hinn gildandi húsaskattur og ábúðarskattur falli niður, en í þess stað komi skattur á alt land eftir verðmæti og öll hús eftir verðmæti. Hversu hár þessi skattur á að vera, er vitaskuld álitamál, og jeg vil alls ekki standa fast á, að frv. hitti þar einmitt á hið rjetta, þótt það sje álit mitt, enda er í frv. gefin heimild til að hækka skattinn eða lækka með fjárlagaákvæði, og er þetta samskonar regla og ráðgerð er í frv. um tekju- og eignarskatt. Eins og kunnugt er, hefir síðan í fyrra setið á rökstólum nefnd, er haft hefir það hlutverk að samræma hið nýja fasteignamat á landinu. Þessi nefnd hefir nú alveg nýlega lokið störfum sínum, svo að jeg hefi ekki enn haft tíma til að setja mig inn í störf hennar og tillögur. En víst er um það, að hún hefir hækkað töluvert matið á fasteignum landsins, svo að líkindi eru til, að skattur þessi nemi nokkru meiru en til er getið í aths. við frv. Hversu miklu munar, mun jeg geta skýrt frá síðar. Vera má einnig, að nauðsynlegt verði að breyta eitthvað fasteignamatslögunum, til þess að þau sjeu í samræmi við þetta frv., og mun jeg taka það til athugunar innan skamms, og koma með tillögur til breytinga, ef þurfa þykir. Við þessa umræðu vil jeg ekki fara út í einstök atriði frv., en vona, að því verði vel tekið og að það fái greiðan gang gegn um þingið. Frv. óska jeg, að verði vísað til fjárhagsnefndar, að lokinni þessari umr., og geri það að tillögu minni.

Atvinnumálaráðherra (P. J.) Þetta mál er nú lagt fram, samkvæmt tilætlun síðasta þings. Undirbúningur þess hefir verið sá, að lögfræðingur, sem málum þessum var einna kunnugastur, var fenginn til þess að semja upp úr frv. milliþinganefndarinnar frv. það, sem hjer liggur fyrir. Eins og tekið er fram í athugasemdunum, hefir þar fremur verið hallast að minni hlutanum að efni til, en að meiri hlutanum að formi til. Að öðru leyti get jeg vísað til athugasemdanna, sem frv. fylgja, bæði um málið í heild sinni og einstök atriði. Þá vil jeg og benda væntanlegri hv. nefnd á það, að í aths. er mjög skírskotað til nál. fossanefndarinnar, og verður það því vitaskuld að vera til hliðsjónar við athugun þessa frv. Að öðru leyti ætla jeg ekki að halda langa ræðu að þessu sinni. Jeg vil aðeins bera fram afsökun fyrir sjálfan mig í þessu máli, - afsökun á því, hvað jeg hefi sjálfur unnið lítið að þessu frv. Þegar litið er til annara starfa, sem atvinnumálaráðherra hefir í stjórnarráðinu, sjest brátt, að honum muni ekki tæmast mikill tími til löggjafarstarfa, og enn síður næði, allra síst til þess að setja sig inn í svo umfangsmikinn bálk, sem hjer er um að ræða. Til þess þarf meira hugsana- og starfsnæði en mjer er skamtað. Jeg get þessa hjer, til skýringar á því, hvers vegna prófessor Einari Arnórssyni var falið að semja þennan lagabálk, og til þess að eigna mjer ekki starf, sem jeg hefi ekki unnið. Jeg vil benda á eina viðbót eða atriði, sein vantaði í bæði frv. fossanefndanna, sem sje alm. ákvæði um veiðirjett í vötnum, þar á meðal um eignarrjett á veiði í stöðuvötnum. Eldri ákvæði í lögum eru tekin hjer upp, en ákvæði um eign á veiði í stöðuvötnum hefir vantað áður og lögfræðinga greint á um það, t. d. hvort ákvæðin um straumvötn gildi einnig um stöðuvötn. Þetta nýja ákvæði er nú sett í samræmi við samhljóða álit fossanefndarinnar, um eignarrjett á vatnsbotni; enn fremur gamlar venjur við eitt helsta veiðivatn landsins, Mývatn. Athugasemd í jarðabók Árna Magnússonar frá 1712, þar sem almenningur er talinn í Mývatni, ber vott um þetta. Sömuleiðis vil jeg benda hv. nefnd á þá spurningu, hve almenningsrjetturinn eigi að ná langt, hvort heldur til alls landsins, eða t. d. aðeins sveitarfjelaga þeirra, sem lönd eiga að vatninu. Jeg kannast við, að það vantar ákvæði í frv. um þetta atriði. Að lokum leyfi jeg mjer að stinga upp á sjerstakri nefnd í þetta mál, að umr. lokinni, og ætti 5 manna nefnd að nægja.

Atvinnumálaráðherra (P. J.) Þetta frv. er af sama toga spunnið og það síðasta, sem við vorum að afgr. Þarf jeg því litlu við að bæta greinargerð þá, er frv. fylgir. Árið 1919 var hjer á þingi kosin nefnd í máli þessu, og lagði hún fyrir hv.Nd. álit sitt í frv.formi. Frv. það, er nú liggur fyrir, er að formi til bygt á frv. þingnefndarinnar, en að efni til tekið tillit til frv. annars minni hl. milliþinganefndarinnar, og er í athugasemdunum gerð grein fyrir öllum breytingum frá frv. þingnefndarinnar. Stjórnin gengur út frá því, að sjerleyfi til virkjana stærri vatnsfalla verði í rauninni nokkurskonar samningur milli stjórnarinnar og sjerleyfisbeiðanda, og að í sjerleyfi verði oft að haga sjer sem um semst, innan þeirra takmarka, sem lög heimila. Enn fremur gengur stjórnin út frá því, að það sje mjög æskilegt fyrir land og þjóð, ef fjelög eða einstakir menn vildu og treystu sjer til að verja fje og kröftum til þess að virkja eitthvað af okkar stærri fallvötnum. Þess vegna hafði stjórnin fyrir augum að gera sjerleyfislögin að vísu sem tryggilegust fyrir hagsmuni þjóðarinnar, en þó um leið sem minst fráfælandi fyrir þá, sem hefjast handa til þess að brjóta ísinn í fossavirkjun hjer á landi. Og allra síst vildi stjórnin, að smáagnúar í lögunum yrðu til fyrirstöðu sjerleyfis- eða virkjunarsamningum. Að svo mæltu legg jeg til, að frv. þessu verði vísað til fossanefndar.