Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. meiri hl. allshn. Nd. á þskj. 1176 um frv. til l. um getraunir Öryrkjabandalags Íslands. Nefndin ræddi frv. á fimm fundum en hér er um stjfrv. að ræða. Til viðræðna við allshn. um efni frv. komu fulltrúar Öryrkjabandalagsins, Íþróttabandalags Íslands og Getrauna íþróttahreyfingarinnar og auk þess fulltrúar Háskóla Íslands. Meiri hl. nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykki með þeim breytingum sem hún ber fram á sérstöku þskj. Tveir nm., Friðjón Þórðarson og Ólafur Þ. Þórðarson, áskilja sér rétt til þess að flytja brtt. við frv. eða fylgja þeim brtt. sem fram kunna að koma. Undir þetta nál. skrifa Gunnar G. Schram, Guðrún Helgadóttir, Friðjón Þórðarson, Guðmundur Einarsson og Ólafur Þ. Þórðarson. Brtt. þær sem meiri hl. allshn. leggur til við frv. um getraunir Öryrkjabandalags Íslands eru ekki stórvægilegar. Hér er um tvær breytingar að ræða sem dreift hefur verið á þskj. 1177. Í fyrsta lagi við 5. gr., þar sem segir að ágóða af getraunastarfseminni sem frv. gerir ráð fyrir skuli varið til að greiða stofnkostnað við íbúðarhúsnæði fyrir öryrkja á vegum Öryrkjabandalags Íslands, er lagt til að við bætist: á höfuðborgarsvæðinu og annars staðar á landinu. Nm. þótti ástæða til að það yrði tekið sérstaklega fram í frv. að ekki yrði aðeins haldið áfram framkvæmdum við húsnæði og íbúðir Öryrkjabandalagsins hér í Reykjavík og í Kópavogi, á Reykjavíkursvæðinu, heldur einnig, og sú mun vera stefna Öryrkjabandalagsins, að hafa einnig slíkar framkvæmdir með höndum er fram líða stundir úti á landi. Í öðru lagi, og það er aðeins til samræmis, er lagt til að 6. gr. orðist svo: „ Dómsmrh. setur í reglugerð nánari ákvæði um starfsemi getraunanna og efni 5. gr.“ - Þar er fjallað um byggingar á Reykjavíkursvæðinu og einnig úti á landi. - „að fengnum tillögum frá stjórn Öryrkjabandalags Íslands.“ Þetta, herra forseti, eru þær smávægilegu breytingar sem meiri hl. allshn. leggur til að gerðar verði á frv. og að því búnu að það verði samþykkt hér í Nd. og sent Ed. til fyrirgreiðslu. Í aths. þessa lagafrv. kemur fram hvers vegna þetta frv. hefur verið lagt fram af ríkisstj. og er komið hér inn í þingsali. Öryrkjabandalagið fer fram á að fá leyfi til þessa happdrættis sem fram fari eftir sérstökum reglum. Hér er um að ræða það happdrætti, það peningahappdrætti, sem erlendis gengur undir nafninu „lottó“ og menn þekkja ýmsir frá erlendum þjóðum, en hefur ekki tíðkast hér á landi til þessa. Slík happdrætti eru óheimil án lagaheimildar, peningahappdrætti eins og þetta, og því þarf dómsmrh. á grundvelli laga að veita Öryrkjabandalaginu leyfi til að reka slíka starfsemi til að afla fjár til að greiða stofnkostnað við íbúðir fyrir öryrkja. Hér liggur því ljóst fyrir, og það er sérstaklega fram tekið í 5. gr., að tilgangur frv. er að afla á þann máta fjár til þess að greiða stofnkostnað við íbúðarhúsnæði fyrir öryrkja á vegum Öryrkjabandalagsins. Hér væri t. d. ekki heimilt að verja ágóðanum af slíku happdrætti til reksturs Öryrkjabandalagsins eða íbúða þess. Það er greinileg rakmarkað hvernig á að nota þann hagnað sem af þessu happdrætti kynni að verða. Það á að verja honum til að halda áfram að byggja íbúðir fyrir öryrkja þessa lands. Hér erum við komnir að kjarna málsins, hvers vegna þetta frv. er fram komið. Það er einfaldlega til þess að unnt verði að halda áfram því mikla og merka starf i sem Öryrkjabandalagið hóf fyrir alllöngu - að koma upp íbúðarhúsnæði fyrir öryrkja. Og af hverju ber brýna nauðsyn til þess? Einfaldlega vegna þess að öryrkjar eru þannig í stakk búnir að mjög margir þeirra eru á engan hátt fullgildir á vinnumarkaðnum og hafa þess vegna ekki átt þess kost á nokkurn hátt að koma yfir sig eigin húsnæði. Þá geta menn spurt: Því í ósköpunum þarf að vera að byggja íbúðir fyrir öryrkja þessa lands? Af hverju fara þeir ekki og leigja sér íbúð? Það þarf varla að skýra það fyrir hv. þm. hvers vegna fæstir þeirra hafa efni á því. Menn vita hver leiga fyrir íbúðarhúsnæði er, sérstaklega hér á höfuðborgarsvæðinu, þannig að hún er öryrkjum yfirleitt gjörsamlega ofvaxin. Og þar við bætist að öryrkjar eru tekjulægsta stéttin og er nú oft talað um marga tekjulága. En það fer ekki milli mála að tekjulægsta stéttin eru öryrkjar. Þeir geta ekki keppt á hinum almenna leigumarkaði um íbúðarhúsnæði vegna þess að þeir hafa einfaldlega ekki efni á því. Hér hefur þess vegna Öryrkjabandalagið sett það á sína stefnuskrá sem algjört forgangsverkefni ásamt hinum vernduðu vinnustöðum að koma upp íbúðarhúsnæði þar sem öryrkjar geta fengið skjólshús fyrir tiltölulega mjög væga leigu. Það er einmitt í þessu efni sem þörfin hefur verið brýnust og það hefur stjórn Öryrkjabandalagsins fyrir löngu séð. Það var ákveðið fyrir meira en 15 árum að hefjast handa um byggingar hér í Reykjavík á lóð sem Öryrkjabandalaginu hafði verið úthlutað við Hátún nr. 10. Þær framkvæmdir þekkja þm. ugglaust. Þeir vita hvaða starfsemi þar fer fram. Þar hefur Öryrkjabandalagið nú byggt 250 leiguíbúðir sem allar eru fullsetnar og miklu meira en það. Biðlistinn til þess að komast að í þessum íbúðum er hvorki meira né minna en 300–400 manns eða næstum því jafnlangur og allir íbúarnir. En við það má bæta að fyrir löngu er hætt að taka við umsóknum á þessa lista. Það er búið að loka þeim vegna þess að ásóknin var svo gífurlega mikil. Þessi staðreynd sýnir þá miklu nauðsyn sem hér er um að ræða, en auk þessa hefur Öryrkjabandalagið byggt í Kópavogi. Það má spyrja: Hvað kemur til að fram er komið frv. um að leyfa Öryrkjabandalaginu að fá leyfi til happdrættis með nýstárlegum hætti? Ég held að ég hafi lýst því hér með nokkrum orðum. En þá geta menn spurt: Hvað er þetta Öryrkjabandalag? Er ástæða til þess að vera að veita því sérstakt happdrættisleyfi? Og þá skulum við rétt líta á af hvaða aðilum Öryrkjabandalagið samanstendur, eins og það mætti orða. Þrettán öryrkjafélög og styrktarfélög öryrkja eru meðlimir í Öryrkjabandalagi Íslands. Og ég ætla, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hvaða félög það eru. Öryrkjabandalag Íslands var stofnað í ágúst 1961 og félögin eru þessi: Það er Blindrafélagið, Blindravinafélagið, Félag heyrnarlausra, Foreldra- og styrktarfélag heyrnardaufra, Geðhjálp, Geðverndarfélag Íslands, Gigtarfélag Íslands, Heyrnarhjálp, SÍBS, Sjálfsbjörg, Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra, Styrktarfélag vangefinna og MS-félagið. Markmið bandalagsins er að vinna að sameiginlegum hagsmunamálum öryrkja, svo sem húsnæðismálum, atvinnumálum og almennum félagsmálum, en enn fremur að koma fram fyrir hönd öryrkjahópanna gagnvart stjórnvöldum. Og það er einmitt það sem hér er í raun að gerast þar sem Öryrkjabandalagið fer fram á þetta leyfi til happdrættis. Öryrkjabandalagið er bandalag þar sem þorrinn af öryrkjum á Íslandi hefur raðað sér saman í eina þétta sveit. Skömmu áður en bandalagið var stofnað hafði verið gerð könnun á húsnæðisaðstöðu öryrkja á Reykjavíkursvæðinu. Sú könnun leiddi í ljós að öryrkjar bjuggu gjarnan í lélegasta húsnæðinu, svo sem í kjöllurum, bröggum og rakaíbúðum, sem þeir er meiri fjárráð höfðu vildu ekki búa í. Það var með þetta í huga og á þessum bakgrunni sem stjórn Öryrkjabandalagsins hóf hinar miklu byggingarframkvæmdir í Hátúni 10 sem ég lýsti áðan þar sem 250 leiguíbúðir hafa verið byggðar. Ég nefndi hina miklu biðlista sem löngu hefur verið lokað þar sem hundruð manna hafa látið skrá sig fyrir margt löngu. Þetta er ástæðan til þess að Öryrkjabandalagið telur að það sé sérlega brýnt verkefni að halda áfram þessum framkvæmdum, þessari starfsemi sem er í Hátúni 10. Vitanlega á þó ekki að miða að því að öryrkjar þessa lands þurfi að koma hingað suður til Reykjavíkur eða á höfuðborgarsvæðið til að njóta þessarar þjónustu. Reynslan sýnir að aðeins 8–10 íbúðir losna árlega, en Öryrkjabandalagið stefnir að því að útvega 40–50 íbúðir á ári um land allt. Sú fjárþörf, sem reikna má með að fylgi slíkri áætlun, er talið að samsvari 40–45 millj. kr. á ári. Þetta fé hefur Öryrkjabandalagið ekki handbært. Öryrkjabandalagið hefur í rauninni ekki neina banka eða nein hús í að venda til þess að afla þessa fjár. Þess vegna er óskin um nýtt peningahappdrætti fram komin. Á þessu ári hefur Öryrkjabandalagið úr að spila 7 millj. kr. úr sjóði fatlaðra, það er allt og sumt, og menn sjá í hendi sér að það er ekki fjármagn sem stendur undir stofnkostnaði af nýjum framkvæmdum. Og vitanlega fer fram margvísleg önnur starfsemi á vegum Öryrkjabandalagsins en ég hef nefnt hér, svo sem hinir vernduðu vinnustaðir. Þetta framlag - og það ber ekki að lasta heldur að þakka - var veitt til að ljúka ákveðinni framkvæmd en tekið fram um leið að allt væri óvíst um áframhaldandi fjármögnun. Hér er því um það að ræða fyrir Öryrkjabandalagið að koma sér upp föstum tekjustofni til þessara framkvæmda. Í þessu sambandi vil ég vekja athygli á því að í rauninni er mál þetta tvíþætt. Það varðar ekki einungis öryrkja þessa lands, heldur einnig annan hóp manna sem síst hefur setið við nægtaborð í þessu þjóðfélagi og er raunar á þeim vettvangi um að ræða félagslega einn mesta vandann sem nú er uppi með þjóðinni. Þar á ég við málefni aldraðra. Í sjálfu sér mundi fjármögnun sem þessi á grundvelli nýs peningahappdrættis ekki aðeins leysa úr bráðum vanda öryrkja, heldur einnig gera mikið í því efni að létta öldruðum róðurinn. Staðreyndin er nefnilega sú, ef við lítum á íbúðirnar 250 við Hátún, að þar eru 3/5 íbúanna aldraðir öryrkjar. Og það eru líkur til að áfram verði stór hluti íbúanna aldraðir þar sem allir fá að búa í sínum íbúðum eins lengi og kostur er. Því er meira en helmingur íbúanna í Hátúni aldrað fólk sem ekki hefur átt kost á öðrum íbúðum. Við vitum hvert vandamál það er, byggingar fyrir aldraða. Við vitum að fjármögnun Framkvæmdasjóðs aldraðra er takmörkuð, en hér er um leið og stutt er við bakið á öryrkjum verið að koma til móts við aldraða og verið að leysa úr þeirra vanda á þennan hátt. Að vísu leysir það engan heildarvanda. Hér er um takmarkaða lausn að ræða, en vissa lausn engu að síður. Þess vegna er sjálfsagt að undirstrika þetta atriði þegar við erum að ræða hér á Alþingi um frv. sem heimilar getraunir, happdrætti Öryrkjabandalags Íslands. Ég hygg að ég hafi hér í stuttu máli gert grein fyrir nauðsyn þess að Öryrkjabandalagið, sem samanstendur af þeim 13 öryrkjafélögum sem ég nefndi, fái fastan tekjustofn sem það geti nýtt sér, ekki með framlögum úr ríkissjóði á fjárlögum, heldur að það fái heimild til þess að reka sitt eigið fjáröflunarfyrirtæki. Það mun vitanlega kosta mikla vinnu og mikla fyrirhöfn fyrir Öryrkjabandalagið að koma á laggirnar slíku happdrætti, standa að því og reka það. Það er í sjálfu sér ekki nema eðlilegt. En á móti kemur að þarna er von um ágóða til þess að bera uppi og fjármagna þá brýnu starfsemi sem ég gat um áðan. Hér er farið inn á nýja braut í happdrættum á Íslandi. Lottó, eins og það er nefnt á erlendum málum, hefur ekki tíðkast hér á landi til þessa. Ég sagði: hefur ekki tíðkast hér á landi til þessa. Það er reyndar kannske ofmælt. Ég er hér með í höndunum kynningarbækling. Baksíða þess kynningarbæklings ber mynd af getraunaseðli eða happdrættisseðli, svokölluðum lottóseðli, sem þeir sem hafa dvalist á Norðurlöndum, í Þýskalandi og víðar eru vel kunnir. Það er einmitt þannig happdrætti sem Öryrkjabandalagið fer fram á að fá að stofna. Boðsbréf þetta ber fyrirsögnina „Engar fjárhagsáhyggjur framar.“ Er það mögulegt? er spurt. Og svarið er: „Já, við höfum svarið!“ Hér er um að ræða bréf sem barst frá Svíþjóð á íslensku, boðs- og kynningarbréf frá sænsku happdrætti sem er að bjóða Íslendingum að kaupa sænska lottóseðla. Það kemur fram í bréfinu að þeir hafa haft samband við marga Íslendinga, sent mörgum þetta boðsbréf og árangur hafi verið góður. Þeir segja: „En loksins fengum við í lið við okkur íslenska stúdenta, sem eru við nám í Svíþjóð, til þess að hjálpa okkur við þetta. Þegar því verki var lokið völdum við úr 500 Íslendinga sem við tókum af handahófi úr símaskránni og buðum þessum Íslendingum þjónustu okkar á sérstaklega góðu verði til þess að sjá viðbrögðin. En sá árangur sem kom út úr því var svo langt fyrir ofan það sem við áttum von á að við vorum orðlausir.“ Af hverju er ég að vekja athygli á þessu sænska fyrirtæki? Ekki höfum við þm. neinna hagsmuna að gæta í þessu sambandi og síst skyldum við vera að auglýsa hér söluvöru erlendra fyrirtækja þegar til stendur að íslensk fyrirtæki fari að hasla sér völl á þessum sama vettvangi. Nei, það er ekki þess vegna, heldur vegna hins að ég er hér að vekja athygli á þessari starfsemi sænska happdrættisfyrirtækisins hér á landi sem dómsmrn. telur löglega. Með því er ég að benda á að þó slíkt peningahappdrætti hafi ekki farið af stað af hálfu íslenskra félagasamtaka er það þó hér með okkur í þjóðfélaginu í dag. Og það er ekki aðeins þetta sænska fyrirtæki sem hér selur mikið af miðum sínum, heldur einnig vesturþýskt peningahappdrætti, sem er með áþekk happdrættisboð, sem allmikið er einnig keypt hér og einnig er talið löglegt. Þess vegna er það svo að þó að íslensk fyrirtæki hafi ekki byrjað starfsemi á þessum vettvangi hafa útlendingarnir að vissu leyti fleytt hér rjómann til þessa. Ég held að það sé mál að slíkt gerist ekki lengur, heldur hefjist þessi starfsemi og verði þá í höndum íslenskra aðila. Nú má vera að alþm. sé kunnugt um að íþróttahreyfingin hefur lengi haft lögformlega heimild til að byrja þessa tegund peningahappdrættis eða allt frá árinu 1972 þegar Alþingi setti sérstök lög sem veittu íþróttahreyfingunni einkaleyfi á því að stofna peningaspil, peningahappdrætti með þessum hætti. Af ýmsum ástæðum hefur íþróttahreyfingin í landinu ekki séð sér hag í því að nota þetta leyfi, að hefja þessa happdrættisstarfsemi til þessa. Það mun vera vegna þess - og ég byggi hér á upplýsingum sem fram komu á fundum allshn. - að íþróttahreyfingin hefur staðið að knattspyrnugetraununum og haft af þeim allverulegar tekjur. Hún hefur e. t. v. talið að nýtt peningahappdrætti yrði aðeins samkeppni við getraunirnar. Óhagstætt væri þess vegna að leggja út á þá braut, a. m. k. á undanförnum 12 árum eða 13 sem hreyfingin hefur haft leyfið. En nú munu vera uppi áform hjá íþróttahreyfingunni að nýta sér þessa heimild frá 1972 og hefja slíkt peningahappdrætti, sem leyfi er fyrir, nú í haust eða á næsta vetri. Það er eðlilegt að menn athugi þessi atriði, þ. e. leyfi íþróttahreyfingarinnar, Íþróttasambands Íslands, þegar á borð þm. kemur frv. um heimild til happdrættis eða getrauna fyrir Öryrkjabandalag Íslands. Og þá hljóta þm. að spyrja þessarar spurningar: Þó svo að íþróttahreyfingin hafi ekki í 13 ár notfært sér sína lagaheimild, er þá ástæða til þess að vera að leyfa öðrum að koma inn á þennan sama keppnisvöll, sérstaklega þegar upplýst er að íþróttahreyfingin ætlar að fara að hugsa sér til hreyfings á þessu sviði? Það er eðlilegt að svo sé spurt vegna þess að íþróttahreyfingin vinnur þjóðnýtt starf. Spurningin er einfaldlega þessi: Er hætta á því að um mikinn tekjumissi verði að ræða fyrir íþróttahreyfinguna ef Öryrkjabandalagi Íslands verður einnig heimilað að fara út í áþekkt peningahappdrætti? Svar meiri hl. allshn. er ljóst og skýrt í þeim efnum. Nefndin telur að á slíku sé ekki hætta. Nefndin telur að það sé rúm fyrir tvö peningahappdrætti af þessari tegund hér á landi. Markaðurinn fyrir þessa nýju tegund happdrætta sé það mikill og stór þó svo að með fullri vissu geti enginn vitanlega um það sagt. En happdrættisáhugi Íslendinga er mikill. Það vitum við af öllum þeim fjölda happdrætta sem þegar eru starfandi í landinu, bæði peningahappdrætti eins og Happdrætti Háskólans og vöruhappdrætti. Þar starfa þau. mjög hlið við hlið og má segja að mörgu leyti að þau styðji hvert annað. Hér skyti því skökku við að heimila, hvað þessa tegund happdrættis snertir, aðeins einum aðila athafnir, veita einum aðila þar einkaleyfi þegar við lítum til annarra happdrætta. Við teljum ekki óeðlilegt að sömu reglur gildi á þessu sviði þó svo hér yrði aðeins um það að ræða að tvö félagssamtök hefðu leyfið, þ. e. Íþróttasamband Íslands og Öryrkjabandalag Íslands. Ég held að það væri hæfilegur fjöldi, a. m. k. til að byrja með, meðan verið er að fara af stað og reyna markaðinn. Það er skoðun flm. að bæði þessi sambönd komist fyrir á markaðnum og muni hafa af þessu allnokkrar tekjur. Niðurstaða þessara hugleiðinga, herra forseti, er því sú að þó svo íþróttahreyfingin hafi í 12 ár haft heimild til svipaðs peningahappdrættis, sé alls góðs makleg og vinni m. a. að því þjóðnýta hlutverki að koma í veg fyrir að Íslendingar verði öryrkjar, þá er hér þó rúm fyrir fleiri. Það neitar því enginn að Öryrkjabandalag Íslands hefur enga tekjustofna og hefur engar getraunir í dag. Hins vegar eru verkefnin ærin og raunar mjög brýn. Það er mikil nauðsyn á að þetta mál, sem hér er nú í þingsölum, nái fram að ganga svo að Öryrkjabandalag Íslands og þau fjölmörgu félög sem þar eru innanborðs fái á þann hátt fjármagn til að halda áfram því þjóðþrifastarfi sem bandalagið hefur unnið á undanförnum árum í Hátúni 10 og hyggst nú víkka út um land allt. Með því að eiga góða samvinnu er ég viss um að á þessum nýja happdrættismarkaði, sem mun skapast, geta bæði þessi félagasamtök haft allvænan ágóða. Vel má vera að best væri að þau sameinuðust um eitt happdrætti og deildu því með sér. Það verður tíminn að leiða í ljós, en mér er kunnugt um að forustumenn Öryrkjabandalags Íslands hafa ekkert á móti slíkri samvinnu. En til þess að af henni geti orðið þurfa vitanlega báðir aðilarnir að hafa lögformlegt leyfi. Það verður ekki veitt öðruvísi en með lögum hér frá Alþingi og síðan er það í hendi dómsmrh. að veita leyfi. Á þessum grundvelli telur meiri hl. nefndarinnar rétt og sjálfsagt að mæla með samþykkt þessa frv. sem hér liggur fyrir og að Öryrkjabandalagi Íslands verði veitt þessi heimild.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. minni hl. allshn., en að því standa Páll Dagbjartsson og Stefán Guðmundsson. Þetta er skráð á þskj. 1213. Nál. er svohljóðandi. „Nefndin tók þetta mál fyrst á dagskrá 22. maí, en frv. var þó ekki rætt þá. Þann 29. maí komu fulltrúar frá ÍSÍ á fund n., þeir Sveinn Björnsson, Valdimar Örnólfsson og Jón Ármann Héðinsson. Háskólarektor, Guðmundur Magnússon, kom einnig á þennan fund, svo og fulltrúar frá Öryrkjabandalagi Íslands, þeir Oddur Ólafsson og Vilhjálmur Vilhjálmsson. Við endurskoðun laga um getraunir árið 1972 var komið inn í 2. gr. laganna viðbótarákvæði um talnagetraunir. Þar segir m. a. að með getraunum sé átt við að „á þar til gerða miða - getraunaseðla, sem félagið eitt (þ. e. Íslenskar getraunir) hefur rétt til þess að gefa út og selja, eru merkt úrslit kappleikja (íþróttagetraunir) eða skráð niðurröðun ákveðins fjölda talna (talnagetraunir).“ Í nágrannalöndum hefur þetta getraunaform hlotið nafnið Lottó. Í nokkur ár hefur þetta kerfi verið til ítarlegrar athugunar hjá íþróttahreyfingunni og með bréfi dags. 21. okt. 1983 til dómsmrn. er skýrt frá því að Íslenskar getraunir hafi ákveðið að hefja starfrækslu talnagetrauna skv. ákvæði í 2. gr. laga um getraunir, nr. 50 frá 29. maí 1972. Síðan þetta bréf var ritað hafa fulltrúar frá ÍSÍ kynnt sér þessa starfsemi í Svíþjóð, Finnlandi, Þýskalandi og víðar. Íþróttahreyfingin hefur nú tryggt sér tækjabúnað til þessarar starfsemi og áætlað er að starfsemin geti hafist síðar á þessu ári. Stefnt er að því að rekstur íþróttahreyfingarinnar muni á þessu ári kosta um 250 millj. kr. Íþróttahreyfingin hefur hingað til fjármagnað sína starfsemi að mestu með eigin fjáröflun og sjálfboðavinnu og verður að telja ákjósanlegt að slíkt geti haldið áfram. Þetta frv., ef samþykkt verður, getur haft veruleg áhrif á fjáröflunarmöguleika íþróttahreyfingarinnar og annarra sem hafa tekjur af rekstri happaspila. Það er álit minni hl. n. að mál þetta þarfnist frekari athugunar og leggur því til að málinu verði vísað til ríkisstj.“ Eins og hér kemur fram voru uppi efasemdir í nefndinni um hvort það ætti að gefa frjálsa alla starfsemi til reksturs peningahappdrætta. Ef þetta frv. verður samþykkt er í raun búið að brjóta ísinn hvað það varðar að ýmis félagasamtök geta komið á eftir og óskað eftir sams konar leyfi og hér er farið fram á. Auðvitað er þörfin brýn hjá Öryrkjabandalagi Íslands til að fjármagna húsnæði fyrir sína umbjóðendur og ýmis önnur verkefni. Það er okkur fyllilega ljóst. Hins vegar viljum við vekja athygli á því, eins og fram kemur í nál., að íþróttahreyfingin hefur á undanförnum árum unnið ómetanlegt starf í fyrirbyggjandi aðgerðum fyrir æsku þessa lands. Það ber að hafa í huga þegar menn taka um það ákvörðun hvort þetta mál verður stutt eður ei. Það liggur fyrir að margir fleiri aðilar mundu óska eftir slíku leyfi. Það kom fram í máli háskólarektors, Guðmundar Magnússonar, er hann kom á fund nefndarinnar, að Happdrætti Háskólans hefur haft til athugunar að fara út í rekstur á svona lottói. Það gæti verið sama að segja um Rauða kross Íslands eða Slysavarnafélagið. Svona væri hægt að telja upp fleiri félög sem öll þurfa á peningum að halda til sinnar starfsemi. Það má svo að lokum benda á það líka og ítreka að það er þegar búið að gefa íþróttahreyfingunni einkaleyfi á að reka slíkt happdrætti sem þetta og er að áliti margra ekki mikill munur á því hvort um er að ræða tölustafi eða bókstafi með orðum, táknum. Þetta er spurningin um hvort þarna er um verulegan mismun að ræða. Ég held að komið hafi fram hjá mér þau atriði sem urðu til þess að við treystum okkur ekki til að svo komnu máli að styðja þetta frv. og töldum að það þyrfti frekari skoðun. Tími var ákaflega naumur og það hefði þurft að senda það út til umsagnar f. d. til hinna ýmsu svæðisstjórna út um allt land.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um sjálfskuldarábyrgð ríkissjóðs á láni vegna byggingar stálvölsunarverksmiðju, eins og það var lagt fram á þskj. 512. Á fundi ríkisstj. 23. ágúst 1984 var ákveðið að fjmrh. undirbyggi frv. til l. um heimild til ríkisábyrgðar á erlendu láni, er Stálfélagið hygðist taka, að upphæð 1.55 millj. dollara. Frv. þetta var lagt fram í hv. Ed. og hefur þar hlotið eðlilega meðferð. Á þskj. 1231 er frv. fram sett eins og það lítur út eftir meðferð í Ed. Mæli ég með því að hv. Nd. samþykki það þannig breytt. Virðulegi forseti. Ég legg til að frv. þessu verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. félmn. um frv. til l. um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Nefndin hefur orðið sammála um afgreiðslu málsins. Hún flytur reyndar brtt. ásamt tveimur þm. sem ekki eiga sæti í n. Þessar brtt. eru á þskj. 1160. Mál þetta var lagt fram snemma í haust á þinginu og var reyndar lagt fram á síðasta þingi jafnframt. Þess skal getið að fundina um þetta mál sátu auk nm. hv. þm. Svavar Gestsson, 3. þm. Reykv., sem sat fundina í stað Guðmundar J. Guðmundssonar, og hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir, en hún er flm. að brtt. á þskj. 1160 ásamt hv. þm. Kristínu Kvaran og öllum nm. í félmn. Nefndin kallaði til sín tvo aðila, fulltrúa jafnréttisráðs, Guðríði Þorsteinsdóttur, og formann Kvenréttindafélags Íslands, Esther Guðmundsdóttur, og jafnframt var farið ítarlega í frv. og auk þess frv. sem nokkrir hv. þm. hafa flutt um sama efni. Það frv. er orðrétt eins og nefnd skilaði því til félmrn. á sínum tíma, en sú nefnd starfaði allt frá því að hún var skipuð af þáv. félmrh., hv. þm. Svavari Gestssyni, undir forustu Vilborgar Harðardóttur. Mér finnst, herra forseti, ástæða til að geta þess að í nefndinni komu fram ótal tillögur til breytinga á frv., en að lokum reyndist mögulegt að sætta nm. og reyndar fulltrúa allra þingflokka á að standa eingöngu að þeim brtt. sem lýst er á þskj. sem ég áður nefndi. Í fyrsta lagi er tekin inn í 3. gr. nánast ný mgr. eða það bætist við fyrri mgr. að sérstakar tímabundnar aðgerðir, sem ætlaðar eru til að bæta stöðu kvenna til að koma á jafnrétti og jafnri stöðu kynjanna, gangi ekki gegn lögunum eins og þau verða ef þetta frv. nær fram að ganga. Í þessu felst auðvitað veigamikil breyting og frá því er skýrt í nál. í hverju hún er fólgin. Það þýðir að verði brtt. samþykkt er viðurkennt í lagatexta að slíkar aðgerðir, sem grundvallast á sérstökum ákvörðunum, séu ekki brot á lögunum, en sumir lögfræðingar hafa haldið því fram að reyndar sé slíkt mögulegt skv. gildandi lögum. Það skal tekið fram sérstaklega að sumir þeir sem standa að þessari brtt. eru gegn þeirri stefnu að beita slíkum aðgerðum, en telja þó að ástæða sé til að hafa slíkt ákvæði í lögunum ef upp skyldu koma atvik sem leiddu til þess að heppilegt gæti talist að beita ákvæði á borð við þetta. Má segja að hugmynd þessara flm. sé svipuð og kom fram í máli hæstv. utanrrh. þegar rætt var hér á hv. Alþingi um alþjóðasamning um afnám mismununar gagnvart konum en fyrr í dag samþykkti Sþ. einmitt heimild fyrir ríkisstj. að fullgilda þann samning sem gerður var á vegum Sameinuðu þjóðanna 18. des. 1979. Það skal tekið fram að ákvæði á borð við þetta eru nú í lögum annars staðar á Norðurlöndum, þar sem sérstök löggjöf hefur verið sett um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla, eða í Danmörku, Noregi og Svíþjóð. Þá er 2. brtt. á þskj. 1160 og hún rýmkar málshöfðunarrétt jafnréttisráðs. Skv. brtt. fær jafnréttisráð heimild til málshöfðunar í samráði við aðila, en í frv. segir að ráðið þurfi umboð aðilans til þess að geta höfðað mál ef viðkomandi aðili telur sig hafa verið órétti beittan. Þetta orðalag þýðir að jafnréttisráð getur haft samband við viðkomandi aðila, en verður að virða neitun hans. Ákvæði eins og þetta eru í lögum annars staðar á Norðurlöndum og þar er reyndar skýrt tekið fram að það verði að viðurkenna neitun viðkomandi aðila þannig að jafnréttisráð hefur ekki fullt frjálsræði til að taka þau mál til meðhöndlunar á þennan hátt eins og því sýnist og verður að virða forræði sakar þess sem telur sig hafa verið órétti beittan. 3. brtt. er hins vegar um framkvæmdaáætlun. Það er lagt til að jafnréttisráð geri tillögu í þessum málaflokki. Síðan er ætlunin að félmrh. leggi framkvæmdaáætlun til fjögurra ára í senn fyrir ríkisstj. Þessi áætlun verði send jafnréttisnefndum sveitarfélaga þar sem þær starfa og síðan lögð fram á Alþingi til umr., en þess á milli eða annað hvert ár fái Alþingi skýrslu um stöðu og þróun jafnréttismála. Hér er um að ræða nýmæli og breyting frá gildandi lögum, breyting sem við teljum að hafi verulega þýðingu því það er öllum ljóst að einmitt í þessu máli á það sérstaklega við að umr. á hinu háa Alþingi og reyndar í þjóðfélaginu öllu hljóta að vera best til þess fallnar að ýta á að fullt jafnrétti verði milli karla og kvenna og að mismunun hverfi sem öllum er ljóst að er í raun þótt lög segi annað. Ég vil enn fremur, herra forseti, taka það fram þótt ekki sé getið um það sérstaklega í frv. að það nái ekki til einkalífs telja nm. að það liggi í hlutarins eðli. Slíkt orðalag er reyndar í norsku lögunum, en ástæðulaust þótti að setja ákvæði í þessi lög jafnfráleitt og það er að lögin gildi um einkalíf fólks, enda er það lögverndað af stjórnarskrá. Það er von nm. að sú samstaða sem hefur náðst í þessum mikilvægu málum geti verið gott fordæmi. Hér er um það að ræða að þm. úr öllum flokkum standa að frv. á því ári sem kvennaáratug Sameinuðu þjóðanna lýkur. Við teljum að slíkt sé mikilvægt og sýni að á hinu háa Alþingi ríki skilningur á því að gera þurfi enn átak til þess að mismunun hverfi á rétti karla og kvenna. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að rekja í löngu máli þær brtt., sem komu fram í nefndinni, sem voru allmargar og sjást kannske best á þeim mun sem er á frumvörpunum sem voru til umræðu í nefndinni, þ. e. frv. á þskj. 48 og þmfrv. á þskj. 109. Það er verulegur munur í vissum atriðum, en í öðrum einungis sá að í grg. stjfrv. er tekinn texti sem er í þmfrv., en þmfrv. byggir á niðurstöðu nefndarinnar sem vann að samningu þessa máls og ég gat um áður. Ég vil taka fram sérstaklega að í nefndinni gerði ég tilraun til þess að fá samþykkt ákvæði um að jafnréttisráð væri kosið af Alþingi. Það yrði skipað sjö mönnum, sex kjörnum af Alþingi, en einum skipuðum skv. tilnefningu Hæstaréttar. Þessi till., ásamt ýmsum fleirum sem fram komu í nefndinni, fékk ekki nægan stuðning, en ég kýs að nefna hana hér því að hún hefur ekki komið fram opinberlega áður. Ég vil svo að lokum þakka meðnm. mínum og þeim flm. utan nefndarinnar sem standa að brtt. á þskj. 1160 og vænti þess að með þessu, ef samþykkt verður, séum við að leggja okkar lóð á vogarskálina til þess að misrétti í þeim efnum, sem frv. tekur til, verði eytt sem allra fyrst.



Herra forseti. Eins og frsm. félmn., hv. 2. þm. Reykv., tók fram komu nokkuð margar tillögur fram í nefndinni sem sýndu að það voru skiptar skoðanir um hvernig ætti að taka á þessu máli. Ég vonaðist til þess, þegar kvennaáratugnum er að ljúka, að Alþingi Íslendinga gæti tekið stórt skref í þá átt að nálgast það mark að hér á landi ríkti jafnrétti á sem flestum sviðum. Ég lagði m. a. fram nokkrar tillögur sem ég ætla að fara yfir nú. Mér var hins vegar ljóst að það varð að nást samkomulag í nefndinni til þess að frv. ætti möguleika á að verða að lögum og við vorum sammála um að langtum betra væri að stíga það skref, sem næðist með því samkomulagi sem varð, en hver og einn færi að flytja brtt. og málið mundi þar með stöðvast í þinginu. Ég segi það að ég er tiltölulega ánægður með að sumt af till. sem ég flutti var tekið inn í þær brtt. sem hér eru á þskj. 1160, þ. e. brtt. mín við 1. gr. er að miklu leyti komin inn í 3. gr. og brtt. um 17. og 22. gr. fara í sömu átt. En ég kom með þá till. að 4. gr. orðaðist svo: „Konum og körlum skulu greidd jöfn laun og skulu njóta sömu kjara fyrir jafnverðmæt og sambærileg störf. Enn fremur skulu hefðbundin kvennastörf endurmetin til launa með tilliti til menntunar, starfsþjálfunar, ábyrgðar og álags. Með „kjörum“ í lögum þessum er átt við lífeyris-, orlofs-, veikindaréttindi, yfirborganir og hvers konar önnur samningsréttindi.“ 10. gr. (sem var ekki í þessum frumvörpum): „Nú er talið að atvinnurekandi hafi gerst brotlegur við eitthvert ákvæði II. kafla þessara laga og skal hann þá sýna fram á með haldbærum rökum að ekki hafi verið um að ræða mismunun eftir kynferði.“ 12. gr. er eins og hún var í upphaflegu frv. frá þeirri nefnd sem samdi frv. um jafnrétti og þar af leiðandi ætla ég ekki að lesa það hér upp. 13. gr. orðist svo: „Í kaupstöðum og sveitarfélögum, sem hafa yfir 300 íbúa, skal skipa jafnréttisnefndir og skulu þær hafa með höndum jafnréttismál innan síns sveitarfélags. Leitast skal við að skipa aðila sem hafa þekkingu á jafnréttismálum.“ Og 19. gr. Greinin orðist svo: „Brot á lögum þessum skal varða fésektum nema þyngri refsing liggi við að lögum. Félögum, fyrirtækjum og stofnunum má dæma fésektir hafi brot á lögum þessum verið framið á þeirra vegum, þau átt þátt í því eða hagnast á brotinu. Höfði ríkissaksóknari ekki opinbert refsimál vegna ætlaðra brota á lögum þessum er jafnréttisráði heimilt að höfða refsimál. Fer um þau mál eftir reglum laga um meðferð einkamála eftir því sem við á.“ Jafnréttismál eru meðal þeirra mála sem mest er deilt um í þjóðfélaginu og eins og ég sagði í upphafi hefði verið ánægjulegt ef Íslendingar hefðu getað sameinast um að stíga spor á þessu ári til að ná jafnrétti á undan öllum öðrum þjóðum í veröldinni.



Herra forseti. Þetta mál var til umr. snemma á þessu þingi, eins og númer þess ber með sér, og reyndar einnig á síðasta þingi og þar sem langt er um liðið frá þeim umr. þykir mér rétt að ítreka í örfáum orðum hver afstaða Kvennalistans er og hefur verið, ef menn kynnu að vera búnir að gleyma því. Okkar mat er að slík lagasetning sem þessi breyti í raun og veru engu eða í besta falli harla litlu. Til þess að ná fram jafnrétti kynjanna þarf fyrst og fremst hugarfarsbreytingu og um slíka hugarfarsbreytingu setjum við engin lög. Að því vinnum við með ýmsum öðrum hætti sem hér er ekki tími né aðstæður til að ræða. Okkur þykir vænlegra að vinna að bættum hag kvenna með því að taka á hinum ýmsum þáttum hverjum fyrir sig. Ég vil nefna fæðingarorlof, dagvistarmál, endurmat á störfum kvenna, heimilisstörf metin sem starfsreynsla þegar komið er út á vinnumarkaðinn, sjúkratryggingar, lífeyrissjóðsmál, barnabætur, samfelldan skóladag, fræðslu um kynlíf og barneignir, fræðslu um stöðu kynjanna o. fl. o. fl. En meginatriðið er vitanlega að efla efnahagslegt sjálfstæði kvenna, bæta hag þeirra á vinnumarkaðinum og tryggja þeim sómasamleg launakjör, en þar skortir mikið á eins og við öll vitum. Við lýstum því hins vegar yfir þegar í upphafi að við mundum á engan hátt vinna gegn eða beita okkur gegn þeirri lagasetningu sem hér er nú til umræðu. Hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir hefur setið fundi félmn. sem áheyrnaraðill og flytur brtt. þær sem hér var lýst áðan ásamt þm. annarra þingflokka. Þær breytingar eru allar heldur til bóta þótt þær breyti ekki á neinn hátt afstöðu okkar. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta á þessu stigi, en bendi á að ég held t. d. að mönnum hljóti að vera ljóst að jafnréttisráð er févana og valdalaus stofnun sem gæti gert miklu meira gagn og haft miklu meiri áhrif ef betur væri að henni búið.



Herra forseti. Eins og hv. þm. vita hafa legið fyrir þinginu í vetur tvö frumvörp um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla, annars vegar stjfrv. og hins vegar þmfrv. flutt af þm. úr þremur flokkum. Það frv. er samhljóða frv. sem samið var af stjórnskipaðri nefnd sem skipuð var í apríl 1981. Hæstv. félmrh. treysti sér ekki til þess að leggja fram það frv. og lagði fram frv. sem var verulega breytt frá því sem þessi stjórnskipaða nefnd lagði til. Þess vegna var það að þm. úr þremur flokkum töldu ástæðu til að leggja fram frv., sem finna má á þskj. 109, sem gengur mun lengra en stjfrv. í þá átt að stuðla að því að jafnrétti kynjanna náist fram. Þessi frv. hafa bæði verið til meðferðar í hv. félmn. og voru tekin þar fyrir á nokkrum fundum. Hv. þm. Svavar Gestsson og ég lögðum fram nokkrar brtt. í nefndinni við þetta stjfrv., sem voru níu að tölu, og voru þar tekin upp ýmis ákvæði sem voru í þmfrv. Hv. frsm. nefndarinnar hefur lýst þeirri niðurstöðu sem varð á afgreiðslu þessa máls í nefndinni. Nefndin öll stendur sameiginlega að nál. og flytur þrjár brtt. Nú er ég fyrir mitt leyti alls ekki sátt við það frv. og þær brtt. sem hér liggja fyrir. Ég hefði viljað ganga mun lengra, en lengra varð ekki komist með málið í nefndinni ef samkomulag átti að nást fram. Ég tel þó að þær brtt., sem samstaða náðist um í nefndinni, séu til verulegra bóta og bæti mikið það stjfrv. sem lagt var fram. Ég nefni þar sérstaklega brtt. sem kemur fram í 1. tölul., en þar segir, með leyfi forseta: „Hvers kyns mismunun eftir kynferði er óheimil. Þó teljast sérstakar tímabundnar aðgerðir, sem ætlaðar eru til að bæta stöðu kvenna til að koma á jafnrétti og jafnri stöðu kynjanna, ekki ganga gegn lögum þessum.“ Ég tel þessa brtt. það mikinn ávinning að ég fyrir mitt leyti féllst á að standa að þessu sameiginlega nál. Það varð að samkomulagi í nefndinni að ekki yrðu þá fluttar aðrar brtt. við þetta frv. ef samkomulag átti að nást um málið. Ég tel líka þá brtt. sem kemur fram í 3. tölul., sem nefndin flytur sameiginlega á þskj. 1160, mikils virði, en þar er í senn kveðið á um að sú framkvæmdaáætlun, sem kveðið er á um í frv., skuli tekin til umr. á hv. Alþingi og einnig, sem er mjög mikilvægt, að félmrh. skuli á tveggja ára fresti leggja fram á Alþingi skýrslu um stöðu og þróun jafnréttismála. Ég tel að á hv. Alþingi sé allt of lítil umræða um þetta mikilvæga mál, jafnréttismálin, og ég tel að slík skýrsla muni stuðla að því að meiri umræða fari fram á hv. Alþingi um þetta mál. Þó að þær níu brtt., sem hv. þm. Svavar Gestsson og ég lögðum fram í nefndinni, séu ekki allar teknar til greina er ljóst að þrjár þeirra ná með þessu fram að ganga. Ég tel að sérstaklega í tveimur af þeim brtt. sem ekki náðist samkomulag um í nefndinni sé veruleg eftirsjá, því að þær hafa ekki náð fram að ganga. En um þær stóð valið að ná samkomulagi um þessar þrjár brtt. eða nefndin klofnaði í afstöðu til málsins og þá voru allar líkur á því að brtt. þær sem við hv. þm. Svavar Gestsson og ég lögðum til yrðu felldar. Ég vil geta tveggja þeirra brtt. sem við lögðum áherslu á en ekki náðist samkomulag um. Ég taldi það mikils virði að fá fram í 4. gr. , eins og er í þmfrv. en ekki stjfrv., skýrari ákvæði um hvað átt væri við með launum. Í þmfrv. stendur: „Með launum í lögum þessum er átt við hið venjulega grunn- eða lágmarkskaup og hvers konar frekari þóknun sem greidd er beint eða óbeint, hvort heldur er í fé eða fríðu, og vinnuveitandi greiðir starfsmanni fyrir vinnu hans.“ Þessa setningu, sem ég hef hér lesið, er að finna í aths. með 4. gr. í stjfrv., en ekki í lagagreininni sjálfri. Ég tel mjög mikilvægt að þetta sé í lagagr. vegna þess að allar kannanir staðfesta það að því er varðar launamismun kynjanna að ástæður hans er kannske helst að finna í ýmiss konar kaupaukum, yfirborgunum og duldum greiðslum á vinnumarkaðinum. Þess vegna tel ég mjög mikilvægt að hafa þetta inni í 4. gr. sjálfri, inni í lagagr. En það náðist ekki fram að þessu sinni. Það sem við hv. þm. Svavar Gestsson og ég lögðum líka mikla áherslu á er að fá inn í 12. gr. stjfrv. það sem er í þmfrv. en þar segir, með leyfi forseta: „Leitast skal við að hafa sem jafnasta tölu kynjanna í stjórnum, nefndum og ráðum á vegum ríkis, sveitarfélaga og félagasamtaka þar sem því verður við komið. Þegar beðið er um tilnefningu í stjórnir, nefndir og ráð á vegum ríkis og sveitarfélaga skal nefna karl og konu. Sé það ekki gert skal veita jafnréttisráði skriflega rökstudda greinargerð um ástæður þess. Við skipun skal þess síðan gætt, að hlutfall kynjanna verði sem jafnast.“ Ég tel að þetta ákvæði sé mjög mikilvægt og hefði verið nauðsynlegt að fá það fram og bendi á að slíkt ákvæði er að finna í jafnréttislögum t. d. á Norðurlöndum og þetta ákvæði hefur einmitt gefist mjög vel og stuðlað að því að konum hefur fjölgað verulega einmitt í nefndum og ráðum á vegum ríkis og sveitarfélaga. Þess vegna er veruleg eftirsjá að því að þetta ákvæði nái ekki fram að ganga. Þegar þetta mál var hér til 1. umr. sagði ég að þó að ég stæði að þmfrv. fyndist mér það ekki ganga nógu langt og boðaði brtt. sem flutt yrði sem ákvæði til bráðabirgða sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Ef sú staða kemur upp að karl og kona sækja um starf í starfsgrein þar sem annað kynið er allsráðandi og bæði tvö hafa sömu hæfileika og menntun til að bera, þá skal veita þeim aðila starfið sem er af því kynferði sem er í minni hluta í viðkomandi starfsgrein.“ Hér er um að ræða túlkun Guðrúnar Erlendsdóttur dósents á núgildandi jafnréttislögum. Ég taldi mjög mikilvægt að fá þetta inn í þetta frv. sem ákvæði til bráðabirgða. Hér yrði um að ræða tímabundið ákvæði sem væri e. t. v. hægt að kalla jákvæða mismunun. En ég mun standa að því samkomulagi sem gert var í nefndinni og standa við það samkomulag og því ekki flytja þá brtt. sem ég boðaði við 1. umr. því eins og ég sagði áðan, herra forseti, tel ég það sem hefur þó náðst fram í umfjöllun nefndarinnar um þetta mál, sérstaklega að því er varðar þá jákvæðu mismunun sem finna má í 1. tölul., það mikinn ávinning og spor í rétta átt að ég tel rétt að sinni að falla frá þeirri brtt. sem ég boðaði við 1. umr. Hv. þm. Stefán Valgeirsson lýsti áðan brtt., sem hann hafði flutt í hv. félmn., sem hann á sæti í, þegar fjallað var um þetta frv. Þær brtt. sem hv. þm. Stefán Valgeirsson lýsti áðan voru aldrei formlega lagðar fram í nefndinni, heldur las hv. þm. Stefán Valgeirsson þær upp fyrir nm. rétt eins og hann gerði úr ræðustól áðan. Ég verð að segja að sumar af þeim brtt., sem hv. þm. Stefán Valgeirsson kynnti í nefndinni og áðan, komu mér verulega á óvart. Nefni ég þá sérstaklega þá till., sem hann lagði til í nefndinni, að hefðbundin kvennastörf skuli endurmetin til launa og tekið tillit til menntunar, starfsþjálfunar og ábyrgðar. Ég segi að mér hafi komið þetta á óvart vegna þess að bæði á s. l. þingi og á yfirstandandi þingi hef ég ásamt nokkrum öðrum þm. flutt frv. um að endurmat fari fram á störfum láglaunahópa, en í því frv. er lögð sérstök áhersla á að endurmetin verði hefðbundin kvennastörf. Það frv. náði ekki fram að ganga á síðasta þingi og nær vafalítið ekki fram að ganga á þessu þingi því umræður meiri hl. í nefndinni um afgreiðslu þess máls voru á þann veg að vísa ætti því máli til ríkisstj. Ég varð ekki vör við, hvorki á síðasta þingi né núna, stuðning frá hv. þm. Stefáni Valgeirssyni við það frv. Þess vegna kom mér það á óvart og vitaskuld fagna ég því ef breyting hefur orðið á afstöðu hv. þm. til þessa mikilvæga máls, að hefðbundin kvennastörf skuli endurmetin. En ég er þó þeirrar skoðunar að það sé mjög vafasamt að slíkt ákvæði eigi heima í jafnréttislögum. Miklu fremur ætti að að fara eins og lagt er til í því frv. sem ég hef flutt í tvígang hér á hv. Alþingi um að skipa skuli sérstaka láglaunanefnd sem skoði það mál. Þetta vildi ég láta koma fram hér, herra forseti, við þessa umr. og lýsa því sérstaklega hvers vegna ég flyt ekki neinar brtt. við þetta frv. Ég mun standa við það samkomulag sem gert var í nefndinni þó að ég sé langt frá því að vera sátt við þá niðurstöðu sem fékkst í nefndinni, en telji hana þó spor í rétta átt.



Herra forseti. Ég tók þátt í starfi félmn. fyrir hönd Alþb. að frv. sem hér er á dagskrá og einnig var í nefndinni fjallað um þmfrv. um jafnréttismál, en flm. voru þm. úr öllum stjórnarandstöðuflokkunum nema frá Samtökum um kvennalista. Niðurstaða nefndarinnar liggur hér fyrir með því að allir flokkar flytja sameiginlega brtt. við stjfrv. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og Stefán Valgeirsson hafa einnig greint frá þeim till. sem fram komu í nefndinni og m. a. þeim tillögum sem ég þar flutti. Ég hef því engu þar við að bæta. Ég vil aðeins segja það að þegar frá löggjöf er gengið eru ekki aðeins samþykkt ákveðin atriði, heldur eru iðulega líka felld út ákveðin sjónarmið og tillögur. Hefði verið felld á þinginu hugmyndin um jákvæða mismunun, hefði ég talið það í raun mjög alvarlegan viðburð. Þess vegna taldi ég sjálfsagt, úr því að í boði var slíkt heildarsamkomulag, að standa að 1. brtt. þar sem segir: „Hvers kyns mismunun eftir kynferði er óheimil. Þó teljast sérstakar tímabundnar aðgerðir, sem ætlaðar eru til að bæta stöðu kvenna til að koma á jafnrétti og jafnri stöðu kynjanna, ekki ganga gegn lögum þessum.“ Ég tel að þetta sé talsvert spor í áttina og ég fagna því alveg sérstaklega að samkomulag skuli hafa náðst varðandi þessa grein. Ég tel einnig mikilvægar þær brtt. sem eru gerðar við 17. og 22. gr. frv. Auðvitað tryggja jafnréttislög ekki endanlegt jafnrétti, en þau skapa lagaramma og leiðbeinandi reglur fyrir framkvæmdavaldið og samfélagið í heild. Það skiptir þó e. t. v. meira máli að jafnrétti er ekki síður hvernig búið er að fólki í þessu þjóðfélagi og þá sérstaklega konum að því er varðar þann málaflokk sem hér er á dagskrá. Ég bendi á að það var fellt hér mikið jafnréttismál á dögunum sem var frv. um kauptryggingu fiskverkafólks. Það hafa verið lækkuð framlög til dagvistarheimila. Það liggur einnig fyrir að laun eru orðin það léleg á dagheimilum og í skólum að fólk flýr þessar stofnanir. Það hefur í för með sér að þær sinna ekki hlutverki sínu sem skyldi. Hætt er við því, miðað við hina hefðbundnu verkaskiptingu sem er víðast hvar enn þá, að þetta komi sérstaklega niður á konum. Engu að síður skiptir löggjöf eins og sú sem við erum hér að gera tillögur um verulegu máli. Ég tel ástæðu til að þakka formanni félmn. Nd., hv. þm. Friðrik Sophussyni, fyrir það mikla starf sem hann lagði á sig til að tryggja samstöðu allra flokka um þetta mál. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að þeir flokkar sem ekki eiga fulltrúa í félmn., Samtök um kvennalista og Bandalag jafnaðarmanna, skuli hafa fengið kost á því að starfa með nefndinni að þessu máli og taka þátt í tillögugerðinni.



Herra forseti. Ég vona að það teljist ekki brot á því samkomulagi sem gert var í nefndinni þótt við skrifarar deildarinnar, ég og hv. 5. þm. Vestf., flytjum smábrtt. við 19. gr. Eins og hún er orðuð í þessu frv. og raunar í þmfrv. einnig ber að greiða þeim mönnum fésektir sem brjóta lögin. Nú búumst við ekki við því að sú hafi verið hugsun þeirra sem sömdu frv. og leggjum þess vegna til að orðalagi verði breytt á þann veg að þeir sem brjóti af sér greiði sektirnar, en ekki gagnstætt. Að þessu lýtur brtt. á þskj. 1219.



Herra forseti. Ég vil aðeins koma inn í umr. og lýsa yfir sérstakri ánægju yfir því hvernig þróun þetta mál hefur tekið hér á hv. Alþingi og ég vil sérstaklega flytja félmn. þakkir fyrir afgreiðslu á þessu máli og ekki síst formanni félmn. sem ég veit að hefur lagt sig fram um að reyna að ná þeirri samstöðu sem hér hefur myndast. Ég vil segja hér að þetta eru í raun og veru merk tímamót þó að menn greini kannske á um hvort skrefin séu stutt eða löng. Hér fyrr í dag samþykkti Alþingi einróma að fullgilda sáttmála Sameinuðu þjóðanna að því er varðar réttindi fólks. Nú eru menn sammála um að afgreiða hér breytingu á lögum um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla á þann hátt, sem verðugt er, að allir vilja hafa fullt samkomulag um afgreiðslu þessa máls. Ég vona fastlega að hv. Ed. taki þetta mál sömu tökum þannig að hægt verði að afgreiða frv. áður en þinglok verða. Ég sem sagt endurtek að ég þakka félmn. og þm. öllum fyrir afgreiðslu þessa máls.



Herra forseti. Hér liggja fyrir allmörg mál, en mjög misjafnlega snemma komin á dagskrá og frá nefndum. Hér er t. d. 14. dagskrármálið, grunnskólar, sem er komið út úr nefnd fyrir alllöngu og má undarlegt heita ef ekki fer að verða tímabært að taka það til umr., en efnislega fjallar það um það málefni hvort skólaskylda eða fræðsluskylda skuli vera í 9. bekk grunnskóla. Ég vænti þess að forseti sjái sér fært að keyra ekki svo hratt áfram nýja og nýja fundi að málin liggi eftir sem e. t. v. eiga hér greiða leið í gegnum þingið fengjust þau tekin fyrir til umr.



Herra forseti. Ég vil í þessu sambandi einnig vekja athygli á því að við vorum áðan að ræða 503. mál, getraunir Öryrkjabandalags Íslands, og vorum í miðjum umræðum þegar forseti frestaði umræðu. Nú hefur hann upplýst að hann hyggist taka út af dagskrá þau mál sem órædd eru og setja nýjan fund. Ég vil þá spyrja: Hvers á þetta mál að gjalda? Því er það ekki tekið aftur á dagskrá og umræðu um það lokið áður en hann slítur umræðu um það í sundur með nýjum fundi?



Forseti hefur ákveðið að halda nýjan fund og hefur aðeins kannað það mál að það mun vera vilji fyrir því að koma 12. dagskrármálinu, jöfn staða og jafn réttur, áfram til Ed. sem er verklítil. En út af þeim athugasemdum sem hér hafa komið fram vill forseti taka það fram að hann mun taka á dagskrá áfram þau mál sem hér hafa verið gerðar athugasemdir um. En vandi forseta er þó nokkur þegar 20 mál eru á dagskrá. Ég vænti þess nú að hv. þdm. treysti forseta til að raða málunum og taka þau fyrir eftir því sem forseta finnst eðlilegt, en það er enginn metnaður hjá forseta að láta neitt mál verða út undan. 

Nema stálvölsunarverksmiðjan.

Nema stálvölsunarverksmiðjan þannig að þetta verða alls 19 mál.