Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Fyrirspurnin sem ég legg fyrir hæstv. forsætisráðherra er að vísu orðin nokkuð gömul. Hún var fyrst lögð fram í maí á síðasta ári en þá vannst ekki tími til að afgreiða hana áður en þingi lauk. Ég lagði hana aftur fram þann 18. nóvember síðastliðinn og síðan hafa vikurnar og mánuðirnir liðið en nú er loks komið að því að þessari fyrirspurn verði svarað. Þessi fyrirspurn hljóðar svo: Hvað er að frétta af störfum nefndar sem Alþingi fól ríkisstjórninni 3. mars 1998 að skipa og gera átti tillögur um leiðir til að endurreisa urriðastofna Þingvallavatns? Ástæðan fyrir því að ég ber fram þessa fyrirspurn er sú að ég hnaut um það í fyrra þegar ég var að lesa gömul þingskjöl að á sínum tíma hefði verið afgreidd þingsályktunartillaga með miklum glans sem hljóðaði svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa nefnd til að gera tillögur um leiðir til að endurreisa urriðastofna Þingvallavatns.“ Flutningsmenn þessarar þingsályktunartillögu voru hv. þm. Guðni Ágústsson, sem þá var formaður landbúnaðarnefndar en er núna landbúnaðarráðherra, hv. þm. Össur Skarphéðinsson og hv. þm. Árni M. Mathiesen, sem nú er sjávarútvegsráðherra. Landbúnaðarnefnd samþykkti þessa tillögu einróma á sínum tíma og hún var síðan afgreidd í lokaatkvæðagreiðslu, samhljóða af þingmönnum sem þá voru á þingi. Ástæðan fyrir því að Alþingi ályktaði að fela ríkisstjórninni að skipa þessa nefnd er sú að mörg undanfarin ár hafa farið fram miklar umræður um þennan merka fiskstofn, Þingvallaurriðann, bæði á Alþingi og líka í þjóðfélaginu. Fram hafa komið fyrirspurnir og þingsályktunartillögur, fyrirspurnir sem hefur verið svarað og síðan þingsályktunartillögur sem ekki höfðu fengið afgreiðslu árið 1992. Síðan var þessi ályktun afgreidd í mars árið 1998 og þá hefði mátt ætla að málið væri komið í góðan farveg. En mér hefur, þrátt fyrir mikla vinnu og yfirlegu í ýmsum gögnum og lestur góðra bóka, ekki tekist að koma auga á neitt varðandi störf þessarar nefndar sem Alþingi fól ríkisstjórninni að skipa. Því spyr ég réttilega hæstv. forsætisráðherra: Hvað er að frétta?

Frú forseti. Að tilhlutan Landsvirkjunar og í samvinnu við Veiðifélag Þingvallavatns hefur verið unnið að því að skapa ný skilyrði til hrygningar og uppeldis fyrir urriða í útfalli Þingvallavatns. Þær aðgerðir hafa m.a. falið í sér að koma þar fyrir möl sem talin er henta til hrygningar fyrir urriða, hrognagreftri og sleppingum urriðaseiða. Markmiðið með þeim aðgerðum er að þar geti orðið sjálfbær urriðastofn. Veiðimálastofnun hefur í umboði Landsvirkjunar komið að þessum aðgerðum og jafnframt stundað rannsóknir á árangri þeirra sem Landsvirkjun kostar ásamt rannsóknum á fiskstofnum vatnsins. Þar er megináherslan lögð á vöktun fiskstofnanna með tilliti til sleppinga. Samhliða aðgerðum sem Landsvirkjun stendur að hóf Veiðimálastofnun rannsóknir á fiskstofnum vatnsins. Rannsóknir hafa sýnt að allnokkur hrygning og uppeldi urriða er í Öxará sem virðist vera aðalhrygningarstaður urriðans. Urriði til undaneldis var veiddur með ádrætti í Öxará haustið 1999–2003. Hrognum og seiðum frá þessum fiskum hefur verið sleppt í Þingvallavatn. Samtals var á þessum árum dreift um 100 þús. sumaröldum urriðaseiðum og 3.900 eins árs seiðum. Um 30 þús. þessara seiða hafa verið örmerkt. Reikna má með að sleppingar þessar komi til með að auka veiði á urriða í vatninu til muna. Að auki hafa verið grafin um 10.150 hrogn við útfall Þingvallavatns og í Ölfusvatnsá. Hrognagröftur við útfallið virðist ekki hafa tekist sem skyldi en hins vegar benda rannsóknir til þess að hrognagröftur í Ölfusvatnsá hafi skilað árangri. Margt er þó enn óljóst varðandi lífshætti urriða í Þingvallavatni og er vonast til að rannsóknir Veiðimálastofnunar sem unnar eru fyrir Landsvirkjun muni auka þekkingu á lífshlaupi urriðans og samspili við aðra fiskstofna í vatninu. Annað rannsóknarverkefni hófst árið 1999 og miðar að því að afla ítarlegrar þekkingar á lífsháttum urriðans í vatninu svo sem á aldri, vexti, kynþroskastærð, fæðuvali, farleiðum og stofnrannsóknum. Frá árinu 2003 hefur fyrirtækið Laxfiskar ehf. rannsakað Þingvallaurriðann með notkun rafeindafiskmerkja í samvinnu við rafeindafiskmerkjaframleiðandann Stjörnuodda og Hafrannsóknastofnun. Þessar rannsóknir á atferli og vistfræði Þingvallaurriðans eru vel á veg komnar og hafa niðurstöður þeirra nú þegar gefið mikilvæga innsýn í líf þessara fiska. Þegar rannsóknunum verður lokið og marktækni þeirra náð því stigi sem til er ætlast er þess vænst að notadrjúg þekking á lífsháttum Þingvallaurriðans verði tiltæk. Slík vitneskja er nauðsynleg því miklu skiptir að aðgerðir af mannavöldum á Þingvallasvæðinu taki mið af lífsháttum Þingvallaurriðans. Þannig verður best stuðlað að því að urriðinn í Þingvallavatni skipi áfram þann eðlilega sess sem hann hefur í merkri náttúru Þingvallavatns. Á síðasta ári var unnin yfirgripsmikil stefnumörkun Þingvallanefndar fyrir þjóðgarðinn á Þingvöllum til ársins 2024. Þar kemur m.a. fram, með leyfi hæstv. forseta: „Þjóðgarðurinn leggur sitt af mörkum í viðhaldi og endurreisn lífríkis Þingvallavatns í samstarfi við aðra aðila, t.d. með verndun hrygningarstöðva í Öxará. Fjölbreytni og útbreiðsla tegunda hefur verið könnuð og kortlögð. Fylgst er með breytingum á vistkerfinu með skipulegum hætti og orsakir breytinga greindar.“ Enn fremur segir, með leyfi forseta: „Dregið hefur verið úr yfirborðssveiflum í Þingvallavatni til að vernda búsvæði kuðungableikju og urriða og sömuleiðis hefur urriðanum á ný opnast farvegur niður í Efra-Sog þar sem áður var náttúrulegt útfall Þingvallavatns.“ Í ljósi þess hve vel margvíslegar rannsóknir eru á veg komnar, sem hafa það að markmiði að endurreisa urriðastofninn í Þingvallavatni, og hvaða árangri þeir hafa skilað nú þegar þá tel ég ekki sömu þörf á að skipa sérstaka nefnd og þegar umrædd þingsályktunartillaga var samþykkt á Alþingi fyrir tæpum sjö árum. Þá vekur ný stefnumörkun Þingvallanefndar og stuðningur nefndarinnar við rannsóknir á vistkerfi Þingvallavatns góðar vonir um að urriðastofninum sé borgið til lengri framtíðar.

Virðulegi forseti. Þetta svar var hreinlega ekki boðlegt. Ég spurði hæstv. forsætisráðherra hvað væri að frétta af störfum nefndarinnar. En þessi nefnd hefur samkvæmt þessu aldrei verið skipuð. Alþingi mælti fyrir því fyrir sjö árum, eins og hæstv. forsætisráðherra benti á, að skipuð yrði slík nefnd. Í ljós kemur að þessi nefnd hefur aldrei verið sett á laggirnar. Vilji Alþingis hefur með öðrum orðum verið hunsaður af framkvæmdarvaldinu og það hlýtur að vera grafalvarlegt mál. Að öðru leyti var svar hæstv. forsætisráðherra ekki annað en upplestur á staðreyndum sem ég hef sjálfur hér fyrir framan mig og er t.d. hægt að nálgast á heimasíðu Veiðimálastofnunar og líka á heimasíðu Landsvirkjunar. Ég ætla ekki að gera lítið úr þeim rannsóknum sem gerðar hafa verið og aðgerðum til að reyna að endurreisa urriðastofninn. En ég þarf ekki að koma upp í ræðustól hins háa Alþingis til að fá þær upplýsingar sem hæstv. forsætisráðherra veitti okkur. Ég er læs og get aflað mér þeirra upplýsinga sjálfur. Ég hef þær allar fyrir framan mig þannig að þetta svar er hreinlega ekki boðlegt. Það sem mér finnst alvarlegast í þessu máli er að ríkisstjórnin, sem hæstv. forsætisráðherra er í og var m.a. í þegar mælst var til að þessi nefnd yrði skipuð, hefur ekki sinnt hlutverki sínu í þessu máli. Hún hefur ekki skipað þessa nefnd og ég tel að það hafi leitt til þess að dýrmætur tími hafi farið til spillis. Menn hafa látið þessi mál í hendur Landsvirkjunar sem á náttúrlega augljóslega hagsmuna að gæta, m.a. þeirra að reyna að verja virkjun sem sett var upp við útfall Þingvallavatns, Steingrímsstöð. Það er hreinlega ekki boðlegt. Mig langar því í framhaldi af þessu að spyrja hæstv. forsætisráðherra að því hvort hann hafi myndað sér skoðun á því hvort fjarlægja beri þá stíflu eða ekki.

Frú forseti. Ég hélt að aðalmálið væri að endurreisa urriðastofninn en ég heyri á hv. þingmanni að hann telur aðalmálið að skipa sérstaka nefnd. Það getur vel verið að öllu sé borgið í nefndum. Ég hef ekki trú á því að það bjargist allt á Íslandi með því að skipa sem flestar nefndir  Ég tel ljóst að þarna hafi verið staðið mjög vel að málum á undanförnum árum. Það er aðalatriðið. Ef hv. þingmaður þarf ekki að spyrja um þetta þá er það hans að ákveða það. Ég get aðeins greint frá þeim staðreyndum sem liggja fyrir. Ég efast ekki um lestrarkunnáttu hv. þingmanns en hann lagði fram fyrirspurn. Ef það var óþarft að leggja fram fyrirspurnina þá er það hans mál. Ég sé ekki að það sé tilefni til að skipa slíka nefnd sérstaklega úr því sem komið er. Ég sá ekki um það á sínum tíma í hvaða farveg þetta mál skyldi fara. Það fór í annan farveg. Það hefur mikið verið unnið að endurreisn urriðastofnsins og það finnst mér aðalmálið en ekki einhver nefnd sem hugsanlega hefði mátt skipa. En það liggur ljóst fyrir að mikið starf hefur verið unnið til að endurreisa þennan stofn og ég vænti þess að hv. þingmaður telji það aðalatriðið.

Frú forseti. Ég beini eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra: Hvenær og með hvaða hætti hyggst ráðherra beita sér fyrir því að til framkvæmda komi tillögur sérstakrar nefndar, sem forsætisráðherra skipaði þegar breytingar á kjördæmaskipan voru undirbúnar og lagðar fyrir þingið, um að þingmenn landsbyggðarkjördæma gætu ráðið til sín starfsmenn eftir ákveðnum reglum? Í skýrslu kjördæmanefnda allra þingflokka frá 1998 sem undirbjó tillögur að breyttri kjördæmaskipan og tilhögun kosninga til Alþingis var lögð áhersla á bætta starfsaðstöðu þingmanna, þá sérstaklega í hinum landfræðilega stóru kjördæmum sem þá mynduðust. Sérstök nefnd á vegum forsætisráðherra skilaði ákveðnum tillögum um hvernig auka mætti aðstoð við þingmenn í hinum stóru kjördæmum og þar lagði hún m.a. til að þingmenn landsbyggðarkjördæma gætu ráðið til sín starfsmenn eftir ákveðnum reglum. Nefndin fór mjög ítarlega yfir það hvernig staðið væri að þessum málum í nágrannalöndum okkar. Tillögur hennar voru m.a. þær að þingmönnum í Norðvestur-, Norðaustur- og Suðurkjördæmi væri lögð til vinnuaðstaða í kjördæmunum og þeir gætu ráðið til sín starfsmenn með eftirfarandi reglum: „1. Fyrir einn þingmann hvers stjórnmálaflokks í kjördæmi komi einn starfsmaður. 2. Fyrir hvern þingmann umfram einn komi hálfur starfsmaður.“ Nefndin gerði það að tillögu sinni að 1. liður kæmi til framkvæmda árið 2001 og 2. liður árið 2003. Síðan var útfært nánar hvernig þetta mundi eiga sér stað. Í framsögu fyrir frumvarpi til stjórnarskipunarlaga til breytinga á stjórnarskrá lýðveldisins, 10. júní 1999, komst þáverandi forsætisráðherra, Davíð Oddsson, svo að orði, með leyfi forseta: „Jöfnun atkvæðavægis milli landshluta leiðir óhjákvæmilega til þess að þingsæti færast frá landsbyggðinni til þéttbýlisins á suðvesturhorni landsins. Þegar slíkar breytingar eru í deiglunni er eðlilegt að umræða skapist um byggðamál og byggðastefnu í víðara samhengi. Í samræmi við tillögur nefndar þeirrar er undirbjó breytingar á kosningakerfinu skipaði ég aðra nefnd undir forustu hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar til að fjalla um þá hlið málsins, m.a. með hliðsjón af þingsályktunartillögu. um stefnu í byggðamálum er þá lá fyrir Alþingi og var síðan samþykkt sem ályktun þess. Þeirri nefnd var jafnframt falið að fjalla um starfsaðstöðu þingmanna í hinum landfræðilega stærri kjördæmum.“ Það nefndarálit lá fyrir og var hluti af fylgiskjali og greinargerð með stjórnarskipunarfrumvarpinu. Áfram segir hæstv. forsætisráðherra: „Ekki er því ástæða til að víkja frekar að þeim hér og nú, heldur skal það aðeins áréttað eins og ég hef áður lýst yfir að tryggt megi telja að þær hljóti að öðru jöfnu brautargengi innan þeirra tímamarka sem nefndin sjálf hefur sett þeim.“ Frú forseti. Ég ítreka spurningar mínar til hæstv. forsætisráðherra. Hvenær koma þessar tillögur til framkvæmda, eins og þær voru lagðar fram á þinginu?

Frú forseti. Í framhaldi af setningu laga um kosningar til Alþingis nr. 24 árið 2000 fól þáverandi forsætisráðherra sérstakri nefnd þingmanna að gera tillögur um hvernig mætti auka aðstoð við starf þingmanna í hinum nýju og stóru kjördæmum á landsbyggðinni. Nefndin skilaði, eins og hér hefur komið fram, niðurstöðum haustið 2000 og í framhaldinu varð það að samkomulagi milli forustumanna stjórnmálaflokkanna að leggja til við Alþingi að í fjárlögum ár hvert yrði tiltekin fjárhæð ætluð til stjórnmálaflokka með hliðsjón af nýrri kjördæmaskipan og breyttum aðstæðum þingmanna af þeim sökum. Í fjárlögum ársins 2001 voru í fyrsta skipti veittar 25 millj. kr. í þessum tilgangi. Þessari fjárhæð var skipt til stjórnmálaflokkanna sem áttu kjörna fulltrúa á Alþingi í hlutfalli annars vegar við fjölda þingmanna í þessum kjördæmum og hins vegar fjölda atkvæða flokkanna í landsbyggðarkjördæmunum. Fjárhæð þessi var óbreytt í fjárlögum 2002 og hefur nú hækkað í 40 millj. í fjárlögum ársins 2004. Ég veit ekki betur en að ríkt hafi ágæt sátt um þessa tilhögun. Það þing sem nú starfar er annað í röðinni eftir að landsbyggðarkjördæmunum fækkaði og þau voru stækkuð. Það má segja að það hafi verið í höndum stjórnmálaflokkanna hvernig þessum fjármunum hefur verið ráðstafað og ég hef talið eðlilegt að þeir hafi ráðstafað þeim í þágu starfs í þessum kjördæmum eins og tilefni er til, a.m.k. hefur það verið gert í mínum flokki og ég geri ráð fyrir að þannig hafi það verið í öðrum stjórnmálaflokkum. En ég tel sjálfsagt að forustumenn stjórnmálaflokkanna sem eiga sæti á Alþingi ræði fyrirkomulag þessara greiðslna í ljósi þeirrar reynslu sem hefur orðið af stækkun kjördæmanna og þeirri reynslu sem hefur fengist undanfarin tvö ár. Ég er fyrir mitt leyti tilbúinn til að beita mér fyrir slíkum viðræðum milli forustumanna flokkanna.

Virðulegi forseti. Á þessari mínútu sem ég hef er ekkert hægt að gera nema taka undir það sem hér hefur verið sagt um undirbúninginn, þ.e. nefndarskipunina. Ég meðal annarra átti sæti í henni og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sem hér er. Það er rétt að þessi þverpólitíska nefnd kom sér saman um tillögu sem lögð var fram ekki bara í þessu efni heldur ýmsum öðrum. Auðvitað verður að harma að ekki hefur allt af því komið til framkvæmda eins og ætlað var. Við kölluðum þetta reyndar bráðaaðgerðir, bráðatillögur. Ég tek undir með hæstv. forsætisráðherra og get sagt að í mínum flokki er þessari upphæð vegna landsbyggðarkjördæma skipt út til landsbyggðarkjördæmanna og flokkanna þar og nýtist að sjálfsögðu þar. Þó er alvarlegt að þessi upphæð er engan veginn í takt við það sem lagt var til og hún er of lág þannig að ég fagna því líka sem hæstv. forsætisráðherra sagði í lokin, að hann mundi sem forsætisráðherra beita sér fyrir því og þá væntanlega við næstu fjárlagagerð að þessi upphæð hækkaði töluvert vegna þess að við erum á öðru ári í þessum nýju kjördæmum og okkur veitir ekki af að fara að fikra okkur nær því að geta 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni Jóni Bjarnasyni fyrir að hreyfa þessu máli hér. Hv. þingmaður gerði ítarlega grein fyrir forsögu málsins og ég get staðfest að það er allt rétt sem þar kom fram um tengsl þessara tillagna við kjördæmabreytinguna og reyndar ýmsar ráðstafanir í byggðamálum einnig sem áttu að fylgja með. Sumt má segja að komist hafi til framkvæmda og annað ekki. Sú fjárveiting sem nú í nokkur ár hefur verið á lið forsætisráðuneytisins var eingöngu hugsuð sem bráðabirgðaráðstöfun til að hefja fjárveitingar í þessu skyni á meðan menn ynnu úr tillögunum og kæmu sér betur saman um útfærslu þeirra. Þann skilning hef ég a.m.k. alltaf lagt í það mál að menn hafi alls ekki horfið frá því að hrinda í framkvæmd tillögum á þeim grunni sem þarna var lagt upp með og það tel ég að eigi að gera. Ég skora á hæstv. forsætisráðherra að fylgja eftir yfirlýsingu sinni áðan um að hann hafi vilja til að skoða málið með því að láta nefnd þingmanna eða t.d. formenn þingflokka eða einhverja aðra fara sérstaklega yfir það hvort ekki er hægt að ná góðri samstöðu um að taka næstu skref í uppbyggingu þessa kerfis.

Frú forseti. Það er rétt að fagna yfirlýsingu hæstv. forsætisráðherra um að hann sé reiðubúinn til að fara yfir þetta fyrirkomulag og beita sér fyrir því að formenn flokkanna eða aðrir skoði þetta nánar. Það er augljóst að hér hefur aðeins verið stigið skref í þá átt sem boðuð var við kjördæmabreytinguna. Það hefur ekki verið veitt í þetta nægilegt fjármagn til að það fyrirkomulag geti átt sér stað. Til viðbótar er rétt að ítreka að það er auðvitað æskilegt þegar fjármunir fara með þessum hætti til stjórnmálaflokkanna að ákveðnar reglur gildi um það bæði hvernig upphæðin er fundin og einnig hvernig þessum fjármunum er ráðstafað. Ég vil ítreka það sem kom fram hjá hv. þm. Kristjáni L. Möller að í okkar flokki hefur þetta verið veitt til landsbyggðarkjördæmanna. Ég tel samt sem áður æskilegt að um þetta gildi ákveðnar gegnsæjar reglur þannig að fólk almennt viti hvernig með þessa fjármuni er farið.

Frú forseti. Ég þakka þessa umræðu og þakka hæstv. forsætisráðherra undirtektirnar. Ég tek alveg heils hugar undir að það sé mjög tímabært að fulltrúar allra flokka á þingi fari yfir þessi mál og kanni í hvaða farveg verði best að þau þróist. Það er tvennt ólíkt hvort við erum að tala um fjárframlög til einstakra flokka og starfsemi þeirra eins og hæstv. forsætisráðherra gerði grein fyrir og hvernig síðan flokkarnir deila því í starf sitt út um land og svo hitt, að tillaga þessarar nefndar fjallaði á mjög ákveðinn hátt um hvernig skyldi byggja upp eða styðja við störf þingmanna á vegum þingsins úti í hinum einstöku kjördæmum. Ég man það frá umræðunni á þingi þegar þessi lög voru afgreidd um kjördæmabreytinguna - ég taldi hana ranga og tel það enn. En þetta er gert - að þá kom einmitt fram í máli allmargra þingmanna að þeir lögðu áherslu á þessi atriði, hvernig væri hægt að byggja upp og standa að störfum þingmanna m.a. úti í hinum stóru landsbyggðarkjördæmum og hefur það vafalaust getað haft áhrif á afgreiðslu málsins. Í tillögum nefndarinnar sem ég vitnaði til er einmitt lagt til að það sé komið upp, og beinlínis af hálfu þingsins, starfsaðstöðu þingmanna úti í kjördæmunum og að þetta séu starfsmenn þingmanna og þingsins. Ég tel í ljósi yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra mjög mikilvægt að fara aftur yfir það hvernig þessu er fyrir komið í öðrum löndum, eins og nefndin gerði þá og byggði sínar tillögur á, því það er alveg ljóst að mikilvægt er að styrkja lýðræðið, styrkja þingræðið og styrkja störf þingmanna og tengsl þeirra og störf úti í kjördæmunum með því að bæta starfsaðstöðuna eins og mér heyrist allir vera sammála um. 

Frú forseti. Ég hef í sjálfu sér ekki neinu við það að bæta sem ég áður sagði. Aðalatriðið er, með fullri virðingu fyrir tillögum nefndarinnar sem hér er vitnað til, að þessi skipan mála byggir á því samkomulagi sem varð milli forustumanna stjórnmálaflokkanna á sínum tíma um að tiltekinni fjárhæð yrði varið til þessara mála og á því hefur verið byggt síðan. Því er nauðsynlegt að aðilar komi sér saman um einhverja aðra skipan mála. Mér finnst hins vegar eðlilegt að stjórnmálaflokkunum sé trúað fyrir því hvernig þetta verður framkvæmt. Við hljótum að hafa þá tiltrú á stjórnmálaflokkunum í landinu að þeir séu fullfærir um það. Það er að sjálfsögðu rétt sem hér hefur komið fram að miklu máli skiptir um hvaða fjárhæð er hér að tefla. Hún hefur hækkað. En ég heyri á ummælum hv. þingmanna að þeim finnst hún vera allt of lág. Það er eins og margt annað í okkar ágætu fjárlögum að þar mætti margt vera hærra. Þetta er að sjálfsögðu atriði sem menn þurfa að fara betur yfir og ræða sín í milli og það eru einmitt slík atriði sem forustumenn stjórnmálaflokkanna verða að ræða um og athuga hvort hægt sé að ná einhverju nýju samkomulagi um tilhögun þessara mála. Það er mjög mikilvægt að um þetta ríki góð samstaða þannig að engar deilur verði milli manna. Þetta mál er þess eðlis að það hlýtur að byggja á samkomulagi milli allra stjórnmálaflokkanna.

Frú forseti. Ég beini þeirri spurningu til hæstv. forsætisráðherra sem fer með efnahagsmál og er yfirmaður einkavæðingarnefndar og verkstjóri í ríkisstjórninni hvort það komi til greina að undirbúningur að sölu Landssímans verði stöðvaður til að ráðrúm gefist til að kanna kosti þess að sameina aðila um rekstur á einu grunnneti fjarskipta og gagnaflutnings í landinu. Við stöndum frammi fyrir því að verði Landssíminn seldur með grunnnetinu eins og nú horfir mun verða til í landinu tvöfalt að hluta til einkavætt gagnaflutningskerfi með gríðarlegum tilkostnaði og bætist þá við mikil offjárfesting og sóun í fákeppnisumhverfi sem einkavæðing Landssímans mun beinlínis stuðla að. Það verða engir aðrir en neytendur sem borga þann brúsa. Samkeppnin kemur þá til með að snúast fyrst og fremst um þéttbýlustu svæði landsins og veruleg hætta er á að fólk í öðrum byggðarlögum verði afskipt nema til komi sérstakur ríkisstuðningur og há notendagjöld til að knýja fram lágmarksþjónustu þegar fram í sækir. Þess vegna tel ég miklu vænlegra að einkaaðilar geti keppt um að veita þjónustu á jafnræðisgrundvelli á grunnneti sem taki til landsins alls og tryggi landsmönnum öllum sambærilega fyrsta flokks þjónustu án tillits til búsetu. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum því gert kröfu um það á Alþingi að vinna við undirbúning að sölu Landssímans verði stöðvuð og kannaðir verði möguleikar á að sameina öll grunnnet fjarskipta í landinu í eitt öflugt gagnaflutningsnet. Mikilvægi fjarskipta netsins er eins og vegakerfisins. Það tengir landsmenn saman, skapar grundvöll fyrir hin fjölbreyttu samskipti sem eru grunnur jafnræðis í búsetu og atvinnurekstri um allt land. Væri vel hægt að hugsa sér hliðstæða skipan varðandi fjarskiptanetið, öflugt flutningskerfi í opinberri eigu sem allir gætu nýtt sér á jafnréttisgrunni. Vegagerðin fer t.d. með uppbyggingu, viðhald og þjónustu við vegakerfið ásamt sveitarfélögunum. Það væri tilvalið að koma á hliðstæðri skipan með fjarskiptin. Við markaðsvæðingu raforkukerfisins var t.d. valið að hafa eitt flutningsnet, Landsnet raforku og allir raforkuframleiðendur hafa aðgang að því. Frú forseti. Grunnnet fjarskipta í landinu eru enn að langmestu leyti í eigu opinberra aðila, þ.e. í eigu Símans, Orkuveitu Reykjavíkur og Landsvirkjunar. Því er ríki og sveitarfélögum í lófa lagið að sameina þessi þjónustufyrirtæki í eitt öflugt fyrirtæki. Þessa dagana eru t.d. Orkuveita Reykjavíkur og Síminn að leggja ljósleiðara hvort fyrir sig hlið við hlið inn í hús í Reykjavík. Sér hver heilvita maður hvaða hagkvæmni er í því enda segir Eva Magnúsdóttir upplýsingafulltrúi Símans í Morgunblaðinu 13. febrúar síðastliðinn, með leyfi forseta: „Það getur aldrei verið hagkvæmt að leggja tvö ljósleiðarakerfi hlið við hlið þegar neytandinn nýtir aldrei nema annað þeirra ...“ Því leyfi ég mér að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort ekki sé rétt að staldra hér við og kanna hvort sameina megi þessi 

Frú forseti. Það er afskaplega mikilvægt þegar verið er að ræða um hið svokallaða grunnnet að menn hafi réttar forsendur í huga en búi sér ekki til ákveðnar forsendur. Það liggur fyrir, hvort sem mönnum líkar betur eða verr, að í lagaumhverfinu á Evrópska efnahagssvæðinu sem við erum bundin af, við tókum þá ákvörðun á Alþingi að taka þátt í samstarfinu á Evrópska efnahagssvæðinu, er gert ráð fyrir samkeppni í rekstri grunnneta í fjarskiptageiranum. Þetta er að sjálfsögðu lykilatriði sem er mikilvægt að hv. þingmenn gangi út frá í umræðum sínum um þessi mál. Eins og við vitum starfrækja önnur fyrirtæki grunnnet. Nægir þar að nefna Orkuveitu Reykjavíkur, sem hv. þingmaður nefndi, Og fjarskipti og Fjarska. Ríkisrekið grunnnet sem hv. þingmaður er að tala fyrir væri í beinni samkeppni við aðra rekstraraðila og það er engan veginn hægt að tryggja viðskipti fjarskiptafyrirtækja við slíkt net, jafnvel ekki viðskipti Símans. Þessu er hins vegar allt öðruvísi farið í sambandi við raforkuumhverfið og þess vegna er ekki rétt að vera með tilvitnanir í það. Það er stundum nefnt í þessu sambandi sem möguleg fyrirmynd. Þar gerir evrópsk löggjöf einmitt ráð fyrir einkasölu í dreifingu raforku og þess vegna er allur samanburður í þessu sambandi bæði óhæfur og villandi. Nú getur vel verið að hv. þingmaður hafi þá sýn að þetta ætti að vera allt öðruvísi en þannig eru ekki lögin. Það er ekki hægt að tryggja það nema breyta lögunum og þá nægir ekki að breyta lögunum eingöngu á Íslandi, það verður að breyta þeim á öllu Evrópska efnahagssvæðinu. Þetta verða menn að hafa í huga þegar verið er að tala um grunnnet. Og að ætla sér að fara að aðskilja það við þessar aðstæður gengur ekki upp. Það liggur alveg ljóst fyrir enda hefur það hvergi verið gert á Evrópska efnahagssvæðinu. Af hverju skyldi það ekki hafa verið gert? Vegna þess að menn hafa að sjálfsögðu beygt sig fyrir þeim staðreyndum lífsins sem hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar virðast eiga erfitt með að gera, og að ætla sér nú að fara einhverja aðra leið er algerlega ómögulegt. Það hefur ekkert breyst í þessum efnum frá því að ákveðið var að fara út í sölu Símans árið 2001. Langflestir sérfræðingar sem fjalla um þessi mál mæla einmitt með því. Það að ætla að fara út í einhverja ævintýramennsku á þessu sviði á Íslandi sem hvergi hefur verið gert annars staðar mundi stór rýra söluandvirði Símans, gera það fyrirtæki afskaplega verðlítið. Og hverjum til hags? Neytendum? Nei, það eru engar líkur til þess að það mundi verða neytendum til hags. En ég heyri að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar telja að engin ástæða sé til að leggja áherslu á að fá hátt verð fyrir Símann. Hvað tryggir hátt verð fyrir Símann? Það tryggir að menn geta notað það fjármagn til annarra hluta, til að styrkja stöðu ríkisins og jafnvel til annarrar uppbyggingar í landinu sem sömu þingmenn eru að tala um nánast á hverjum degi og ég er viss um að þeir eru mjög áhugasamir um. Ég dreg það ekki í efa. En svo virðist sem þeir sjái enga leið til að fara út í slíka hluti nema að hækka skattana. Það er eina úrlausnin sem þessir ágætu hv. þingmenn sjá og við erum á móti því í núverandi ríkisstjórn.

Virðulegi forseti. Við ræðum þetta nú daglega, kannski sem betur fer. Hæstv. forsætisráðherra viðurkenndi í gær að hafa ekki lesið minnisblað Samkeppnisstofnunar til einkavæðingarnefndar þegar verið var að undirbúa sölu Símans árið 2000. Það var sagt í gær og talað um að ég ætti ekki að vera að vitna í þetta úrelta plagg. Því vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra: Ef plaggið frá Samkeppnisstofnun til einkavæðingarnefndar er úrelt, getur þá verið að ákvörðun um sölu Símans sé jafnúrelt? Hæstv. forsætisráðherra vitnaði í Evrópska efnahagssvæðið og allt það. Í niðurstöðu skýrslunnar segir m.a., eftir að talað hefur verið um að aðskilja grunnnetið eða skikka þá til að selja breiðbandið, með leyfi forseta: „Burt séð frá því hvor framangreindra leiða er valin er mjög æskilegt að gerð verði sú krafa að samkeppnisstarfsemi Landssímans sé rekin í sjálfstæðum dótturfélögum.“ Virðulegi forseti. Í Morgunblaðinu í dag er grein þar sem minnst er á samkeppnisaðila Símans, Og Vodafone, 

Frú forseti. Nýjasta málsvörn hæstv. forsætisráðherra virðist vera að skjóta sér á bak við Evrópusambandið varðandi einkavæðingu Símans. Hingað til hefur hæstv. ráðherra notað sem aðalrök að löngu sé búið að ákveða þetta. Staðreyndin er auðvitað sú að það er ekkert í evrópskum samkeppnisrétti sem kemur í veg fyrir að til verði stórt fyrirtæki sem bjóði grunnþjónustu á sviði fjarskipta og gagnaflutninga, ekki neitt. Eignarhaldið á því fyrirtæki getur verið hvernig sem er, hjá ríkinu, fjarskiptafyrirtækjunum, blandað eða hvað það nú er. Eina ævintýramennskan í málinu er einkavæðing Símans. Það er ævintýramennskan og talandi um nauðsyn þess að fá sem mest verð fyrir Símann, halda menn að það verði neytendum til góðs að selja einkaaðila einokunaraðstöðuna? Um það snýst þetta og til þess þarf að hafa grunnnetið með. Auðvitað á hæstv. ríkisstjórn að endurskoða málið. Það eru allar ástæður til þess, áhyggjur manna út af fákeppni eða tvíkeppni, andstaða þjóðarinnar liggur fyrir, 60% eða 70% þjóðarinnar er á móti þessu, reynsla annarra er slæm og það er tvímælalaust óheppilegt við núverandi aðstæður í efnahagsmálum þjóðarinnar að auka á þenslu með því að selja Símann.

Frú forseti. Það var mjög aumt að hlýða á hæstv. forsætisráðherra. Hann vitnaði í því til staðfestingar að selja eigi grunnnetið að langflestir sérfræðingar mæli með þessu. Hverjir eru það? Nær allir sem eru í samkeppni við Símann sjá því allt til fyrirstöðu að selja grunnnetið með Símanum. Það hefur ítrekað komið fram í umræðunni að ríkisstjórnin hefur takmarkaðan áhuga einmitt á samkeppni og það er áhyggjuefni. Til stendur að veikja samkeppnislögin og þegar spurt er að því á hinu háa Alþingi hvort Síminn, ríkisfyrirtækið sem ríkisstjórnin ber ábyrgð á, fari að samkeppnislögum fást engin svör. Mér finnst þetta alveg með ólíkindum. Talað er um að stjórnarandstaðan vilji hækka skatta, en hver er raunin? Raunin er sú að hlutur hins opinbera í hlutfalli við þjóðartekjur hefur vaxið gríðarlega.

Frú forseti. Í könnun Gallup árið 2002 voru yfir 60% af landsmönnum andvíg því að Síminn væri seldur og þær kannanir sem gerðar hafa verið undanfarið, bæði af Félagsvísindastofnun og Gallup, sýna að andstaðan fer vaxandi ef eitthvað er og nú síðast voru 76% í könnun Gallup andvíg sölu á fjarskiptakerfi Símans. Það er varla dæmi um jafnmikla andstöðu hjá þjóðinni um eitt mál eins og þetta í seinni tíð. Gildir það jafnt um félagshyggjufólk sem og þá sem aðhylltust fullt frelsi markaðarins. Síminn er ekki einhver baggi á þjóðinni, síður en svo. Hann skilar um 3 milljörðum kr. í arð til eiganda síns, ríkisins, sem á yfir 99% í fyrirtækinu og gæti verið gott að eiga það inni til frambúðar. Alla vega mundi enginn bóndi sem væri talinn með bændum velja þann kost að selja bestu mjólkurkúna úr fjósinu og telja að það væri mjólkurframleiðslunni til framdráttar í búi sínu. Staðreyndin er sú að við erum með fjarskiptanet hjá Orkuveitu Reykjavíkur sem tekur yfir á annað hundrað þúsund íbúa landsins, við erum með Landsvirkjun og við erum með Landssímann. Er ekki skynsamlegt, hæstv. forsætisráðherra, að staldra aðeins við, reka ekki hausinn á undan sér og taka upp viðræður við þessa aðila, eða eigum við að horfa á að byggt verði upp tvöfalt eða þrefalt fjarskiptakerfi á suðvesturhorninu á meðan aðrir landshlutar verða ekki aðnjótandi samkeppninnar. 

Frú forseti. Ég sagði aldrei að menn væru að beygja sig fyrir því sem vitlaust er.  Ég er einfaldlega að segja að fara beri að lögum. Ég veit ekki betur en a.m.k. þingmenn Alþýðuflokksins á sínum tíma hafi staðið að því að stofna Evrópska efnahagssvæðið. Gleymdist það þegar þeir fóru í Samfylkinguna? Núna tala þeir eins og það sé ekki til í dæminu. Síðan eru menn, t.d. hv. þm. Jón Bjarnason, með óljósar hugmyndir um samrekstur samkeppnisaðila á grunnneti. Ég held að þær séu algerlega óraunhæfar. Ég minni á að Póst- og fjarskiptastofnun reyndi að koma á samstarfi milli aðila fjarskiptamarkaðarins um uppbyggingu eins dreifikerfis fyrir stafrænt sjónvarp. Það var reynt og hvernig tókst það? Það mistókst þar sem aðilar á markaði töldu slíkt samstarf ekki þjóna hagsmunum sínum. Finnst mönnum líklegra að það takist þá um annað? Ég veit ekki betur en þeir aðilar sem eru að kvarta undan því að grunnnetið eigi ekki að seljast sérstaklega hafi einmitt hafnað því að taka upp slíkan samrekstur fyrir stafrænt sjónvarp. Það liggur hins vegar ljóst fyrir að verið er að efla Samkeppnisstofnun. Það er líka verið að efla Póst- og fjarskiptastofnun. Búið er að breyta lögum um þá stofnun. Vissulega kemur líka til greina að fara út í frekari lagabreytingar, ef það er nauðsynlegt, til að tryggja jafnan aðgang allra að grunnþjónustunni. Það höfum við sagt í umræðunni.

Virðulegi forseti. Árið 2002 var samþykkt hér á Alþingi frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 61/1981, um steinullarverksmiðju. Í þessu frumvarpi var hæstv. iðnaðarráðherra heimilað að selja eignarhlut íslenska ríkisins í Steinullarverksmiðjunni. Í lagatextanum stendur svo, með leyfi forseta: „Helmingur söluandvirðisins skal renna til samgöngubóta eða annarra verkefna í þeim sveitarfélögum sem eiga verulegra hagsmuna að gæta vegna starfsemi Steinullarverksmiðjunnar, samkvæmt nánari ákvörðun ríkisstjórnarinnar.“ Í svari frá hæstv. iðnaðarráðherra vegna fyrirspurnar sem ég lagði fram fyrr í vetur kom fram að þessi helmingur hefði verið 105 millj., ef ég man rétt, og þar kom fram að þessum peningum hefði verið varið í fiskeldi, fyrst í gjaldþrota fyrirtæki og síðan fiskeldisrannsóknir við Hólaskóla. Þegar umræður á hinu háa Alþingi frá árinu 2002 eru skoðaðar, þegar verið var að ræða þetta frumvarp, kemur berlega í ljós að málið var markaðsfært, ef svo má segja, kokkað þannig ofan í þjóðina að hér ætti að losa um eignarhlut ríkisins í fyrirtæki á Sauðárkróki og að peningana ætti að nota til góðra verka, til atvinnuuppbyggingar og þá hugsanlega líka samgöngubóta. Hæstv. iðnaðarráðherra sagði þetta margoft í ræðum sem ég hef verið að lesa og hún hafði þar á orði að hér væri heldur betur búið að finna feitan sjóð sem mætti til að mynda nota í að byggja upp svokallaðan Þverárfjallsveg á milli Sauðárkróks og Skagastrandar. Það yrði aldeilis búhnykkur fyrir atvinnulíf í Skagafirði því að þetta mundi bæta samgöngur, m.a. við suðvesturhornið, og þetta yrði ekki síst þá Steinullarverksmiðjunni sjálfri til framdráttar. Heimamenn margir hverjir bentu hins vegar á að þetta væri mikil og góð mjólkurkýr og margir lögðust harðlega gegn því að bæði sveitarfélagið eða bæjarfélagið Sauðárkrókur og líka ríkið seldu eignarhlut sinn í þessari verksmiðju. Við vitum hvað varð um peningana, þ.e. við vitum alveg hvað varð ekki um þá peninga sem fengust fyrir Steinullarverksmiðjuna á sínum tíma. Við vitum, og það er alveg á hreinu, að peningarnir fóru ekki í samgöngubætur. Því spyr ég hæstv. ráðherrann: Hvers vegna var engu af söluandvirði Steinullarverksmiðjunnar varið til samgöngubóta í sveitarfélögum sem áttu verulegra hagsmuna að gæta vegna starfsemi verksmiðjunnar?

Hæstv. forseti. Við sölu Steinullarverkmiðjunnar var sú ákvörðun tekin, sbr. 1. gr. laga nr. 57/2002, um breytingu á lögum um steinullarverksmiðju, að verja skyldi helmingi söluandvirðisins til samgöngubóta eða annarra verkefna í þeim sveitarfélögum sem áttu verulegra hagsmuna að gæta vegna starfsemi verksmiðjunnar. Söluverð Steinullarverksmiðjunnar nam 210 millj. kr. og var ríkisstjórninni falið að taka ákvörðun um ráðstöfun helmings þeirrar fjárhæðar, 105 millj. kr. Upphaflegar tillögur um meðferð fjárins lutu að því að 70 millj. kr. yrðu nýttar til byggingar Þverárfjallsvegar en við afgreiðslu ríkisstjórnarinnar var ákveðið að nýta fjármuni af vegáætlun til byggingar vegarins. Fékk Vegagerðin 70 millj. kr. fjárveitingu á fjáraukalögum árið 2002 til verksins. Vinnu við vesturhluta Þverárfjallsvegar er nú lokið og verður nánar greint frá framkvæmdum í skýrslu samgönguráðherra um framkvæmd vegáætlunar fyrir árið 2004. Fjárhæðin sem rann til iðnaðarráðuneytisins í fjáraukalögum ársins 2005, 105 millj. kr., var því að öllu leyti nýtt til atvinnuþróunarverkefna. Ég hef áður gert grein fyrir meðferð þess fjár á þskj. 686 á yfirstandandi þingi. Þetta eru staðreyndir málsins og ég geri mér bara ekki alveg grein fyrir því hvað það er sem hv. þingmaður er að fiska eftir eða hvað það er sem hann er að reyna að draga inn í umræðuna vegna þess að í rauninni endaði málið þannig að til þess atvinnusvæðis sem hér um ræðir fóru 105 millj. kr. plús 70 millj. kr. sem fóru í veginn. Þetta er nokkuð rausnarlegt miðað við það sem lagt var upp með. Hv. þingmaður talar um að eitthvað hafi verið kokkað ofan í sjóðina. Ég minnist þess mjög vel að ég var ekki feimin að tala um að þarna færu 105 millj. til svæðisins og það skiptir verulega miklu máli. Ég er hrædd um að hv. þingmaður sé bara ekki í nógu góðu sambandi við Skagfirðinga ef hann áttar sig ekki á því að þetta var svæðinu til framdráttar.

Frú forseti. Ég er í ágætu sambandi við Skagfirðinga enda bý ég á Sauðárkróki. Ég er á því og margir á Sauðárkróki að þessi ráðstöfun hæstv. ráðherra hafi jafnvel veikt atvinnulífið í Skagafirði og það er sorglegt. Steinullarverksmiðjan var skuldsett og veikt fyrirtæki og það var mjög undarleg ráðstöfun að setja 35 millj. í fyrirtækið Sægull. Þetta fyrirtæki var notað til þess að loka fiskeldisfyrirtækinu MÁKA og það er ákveðin spillingarlykt af málinu. 35 millj. sem áttu að fara til atvinnuuppbyggingar fóru í það að loka fyrirtækinu og síðan var Steinullarverksmiðjan skuldsett. Þetta er algjörlega misheppnuð ráðstöfun hjá hæstv. ráðherra.

Frú forseti. Sala á steinullinni og sala á Rafveitu Sauðárkróks eru einir dapurlegustu hlutir sem ríkisstjórnin og Framsóknarflokkurinn hafa knúið fram gagnvart Skagfirðingum. Þegar Steinullarverksmiðjan hafði verið höfð af þeim, fyrirtæki sem var stofnað af sveitarfélaginu, ríkinu og fjölda heimamanna, á annað hundrað að mig minnir, var gengið á þessa heimamenn, litlu hluthafana, og þeir knúnir til að fara út úr fyrirtækinu með sína hluti. Í stað þess hefði mátt nýta þetta fyrirtæki til að efla og byggja upp starfsemi í Skagafirði, nota styrk þess til þess en í staðinn var það skuldsett fyrir fleiri hundruð millj. kr. og er orðið mun veikara en ella. Sem betur fer starfar það þó enn og gerir vonandi áfram. Ekki var síður með Rarik, Rafveitu Sauðárkróks, sem líka var höfð af Skagfirðingum með þessum hætti. Ef eitthvað er hægt að frábiðja sér eru það svona 

Enn og aftur vill forseti beina því eindregið til þingmanna að þeir virði þennan þrönga tímaramma sem er í stuttum athugasemdum.

Frú forseti. Í framhaldi af svari hæstv. ráðherra áðan hvarflaði að manni að kannski væri ástæða til að spyrja hæstv. ráðherra hvort vænta mætti að við sölu á öðrum fyrirtækjum ríkisins yrði farið eins með söluandvirðið og gert var við þessa sölu. Það eru ekki mörg fyrirtæki eftir í eigu ríkisins en þó kemur mér í hug fyrirtæki eins og Hitaveita Suðurnesja sem eingöngu hefur búið til efnahag sinn með viðskiptum við þá sem lifa og starfa á Suðurnesjum. Kemur til greina, ef ríkið ætlaði sér að selja hlut sinn í Hitaveitu Suðurnesja, að helmingi þess söluandvirðis yrði varið á sama hátt á Suðurnesjum eins og lögin um sölu Steinullarverksmiðjunnar kváðu á um að gert yrði í Skagafirði?

Frú forseti. Mig langar aðeins að blanda mér í þessa umræðu og minna á það hér að á sínum tíma þegar undirbúningur hófst að byggingu steinullarverksmiðju hér á landi hafði verið tekin fyrsta skóflustunga að slíkri verksmiðju í Þorlákshöfn. Það var á sínum tíma pólitísk ákvörðun að flytja hana á Sauðárkrók. Nú er sú ákvörðun tekin að selja verksmiðjuna og nýta fjármunina í því heimahéraði.  Þar sem við erum að tala um sölu Landsvirkjunar, og margar slíkar stöðvar eru einmitt á Suðurlandi, má ætla að Sunnlendingar fái notið þeirrar miklu uppbyggingar og orku sem er í því kjördæmi þegar þær eignabreytingar eiga sér stað.

Virðulegi forseti. Ég hafði lúmskt gaman af því þegar hæstv. iðnaðarráðherra kveinkaði sér undan þessari umræðu, kvartaði yfir því að hér væri verið að reyna að fiska eftir einhverju ótilgreindu. Málið er það að við erum í raun og veru að ræða um grafalvarleg prinsippmál, við erum hér að tala um atriði varðandi sölu á ríkiseignum, aðferðafræðina í kringum hana, og hvernig þeim fjármunum er síðan varið sem fást fyrir sölu ríkiseigna. Þá má á margan hátt segja það, frú forseti, að salan á Steinullarverksmiðjunni hafi verið eins konar prófsteinn á það hvernig ríkisstjórninni tækist að höndla það verkefni að einkavæða ríkisfyrirtæki. Ég verð að segja að þegar maður skoðar ferlið á sölu Steinullarverksmiðjunnar vakna ýmsar spurningar. Ég ætla alls ekki að gera lítið úr því að 70 millj. hafi síðan réttilega verið veittar í það að byggja upp veginn yfir Þverárfjall, það er að sjálfsögðu hið besta mál. En þarna lágu eftir 105 millj. á sínum tíma. Samkvæmt svari hæstv. ráðherra til mín um daginn fóru 70 af þeim í fiskeldisrannsóknir á vegum Hólaskóla og er það ekki nema hið besta mál. Hins vegar fóru 35 millj. í að loka gjaldþrota fyrirtæki. Það kemur fram í Fréttablaðinu þann 10. febrúar sl. að þarna hafi einhver allsherjarvitleysa verið á ferðinni. Þar er viðtal m.a. við hæstv. ráðherra þar sem hún segir svo, með leyfi forseta: „Iðnaðarráðuneytið hafði ekki afskipti af því frekar“ - þ.e. fénu - „en sannleikurinn er sá að við höfum ekki fengið nema fjórtán milljónir af þessum 35 til baka. Nýlega var ákveðið að þeim yrði endurráðstafað til fiskeldisrannsókna í Hólaskóla.“ Þarna virðist hæstv. ráðherra sem sagt bera ábyrgð á því að glutrað var niður tugum milljóna króna í eitthvert ótilgreint verkefni sem enginn getur gert skil á í dag, a.m.k. fær maður ekki séð það. Einhverjum peningum átti að skila. Þeir hafa ekki komið fram enn þá og hér er bara spurning um það hvort ekki sé komið efni í dómsmál.

Hæstv. forseti. Ekki ætla ég að segja til um það hvort hér sé efni í dómsmál, hins vegar er það þannig að við höfum tapað fjármunum í atvinnurekstri á Íslandi, og víða dálítið miklum fjármunum. Ég ítreka bara það sem hér hefur komið fram, og hv. þingmaður las upp úr Fréttablaðinu það sem haft er eftir mér, að ég er ekki að fela neitt í þessu máli. Það var þannig að 35 millj. fóru til þess að bjarga verðmætum, eins og málið var kynnt fyrir mér. Þarna var um að ræða mikið af seiðum í stöðinni og hugmynd manna var sú að ala þau upp í sláturstærð og bjarga þannig verðmætum. Ég hafði síðan ekki meiri afskipti af þessu máli en niðurstaðan er sú að þarna töpuðust fjármunir þó að, guði sé lof, það hafi ekki verið allar 35 millj. Nýsköpunarsjóður og sjávarútvegsráðuneyti, ef ég man rétt, komu fram með þessa tillögu á þeirri ögurstundu þegar þetta fyrirtæki verður gjaldþrota og mikil verðmæti eru til staðar. Og hvað á ríkið að gera þegar svona staða kemur upp? Vill ekki ríkið bjarga verðmætum? Í þessu tilfelli var það þannig. 
             Það er alltaf svo auðvelt að vera gáfaður eftir á, hv. þingmaður, það er ég viss um að hann hefur upplifað í lífinu oftar en einu sinni. Hvað varðar þessa einkavæðingu held ég að hún hafi að öllu leyti gengið eðlilega fyrir sig. Það hlýtur að vera mikill fengur fyrir Skagfirðinga að hafa fengið þessa fjármuni inn í byggðarlagið og þar að auki veg yfir Þverárfjall sem skiptir miklu máli. Hv. þm. Jón Bjarnason var náttúrlega alltaf á móti þessari sölu því að hann vill að verksmiðjur á Íslandi séu í ríkiseigu. Hann má alveg hafa þá skoðun en ég er bara ósammála honum um það. Ég tel ekki að verksmiðjur eigi í aðalatriðum að vera í ríkiseigu, 

Hæstv. forseti. Upptökusvæði Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri nær frá Hvammstanga að Djúpavogi samkvæmt gamalli reglugerð sem þáverandi heilbrigðisráðherra Eggert G. Þorsteinsson gaf út. Mér telst til að það gætu verið í kringum 45 þúsund manns sem búa á þessu svæði. Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri er skilgreint sem fyrsta varasjúkrahús landsins með tilliti til almannavarna. Þeir sem stýra rekstri Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri eru mjög metnaðarfullir og góðir stjórnendur. Þeir hafa lagt fyrir okkur þingmenn framtíðarsýn sína þar sem efst á óskalistanum til að taka upp nú eru hjartaþræðingar. Samkvæmt lauslegri könnun minni reiknast mér til að hjartaþræðingar á þessu upptökusvæði geti verið í kringum 250 á ári og þar af eru sennilega rúmlega 50 sem eru bráðamál, þ.e. fólk sem flutt er með sjúkraflugvél til Reykjavíkur til að fara í hjartaþræðingu. Ekki er mér kunnugt um hve margar hjartaþræðingar eru þar á ári en heyrt hef ég þó töluna 2.000 þó að ég viti ekki nákvæmlega hvort hún er rétt. Nútímalæknisfræði krefst þess að sjúklingar sem fá hjartaáföll eða kransæðastíflu komi sem allra fyrst í þræðingu, innan nokkurra tíma, áður en drep kemst í vöðvann. Það er auðvitað þetta m.a. sem er rökstuðningur stjórnenda Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri fyrir því að fá að taka upp hjartaþræðingar. Það má geta þess að þeir Norðlendingar og Austfirðingar sem búa á upptökusvæði Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri þurfa að leggja í mikinn ferðakostnað, allt að 20 þús. kr. á mann, og auðvitað fer aldrei einn maður í hjartaþræðingu, það fer yfirleitt fylgdarmaður með. Auk þess er vinnutap og annað slíkt þannig að heilsuhagfræðilegan kostnað sem fer í þetta má reikna allt að 100 þús. á hvern sjúkling fyrir utan að það eykur auðvitað álagið á Landspítalanum að flytja þurfi allt þetta fólk til Reykjavíkur í hjartaþræðingu. Ekki alls fyrir löngu var tekið í notkun segulómtæki við Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri, í nóvember sl., sem var góður áfangi og ber að þakka fyrir jafnt hæstv. heilbrigðisráðherra sem öðrum. Það má segja að sú ákvörðun sé mjög þjóðhagslega hagkvæm vegna þess að það má auðveldlega reikna töluverðan sparnað sem í því felst. Virðulegi forseti. Hjartaþræðingar við Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri eru tilefni fyrirspurnar minnar nú til hæstv. heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra og hún hljóðar svo: 1. Eru áform um að hefja hjartaþræðingar á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri? 2. Hver er stofnkostnaður við slíka starfsemi? 3. Hver yrði árlegur rekstrarkostnaður slíkrar starfsemi á FSA? 4. Hversu margir sjúklingar á starfssvæði FSA hafa þarfnast hjartaþræðingar undanfarin fimm ár?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Kristján L. Möller hefur beint til mín nokkrum spurningum um hjartaþræðingar á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri, m.a. um hugsanleg áform um að hefja slíkar þræðingar þar, hver yrði stofnkostnaður og árlegur rekstrarkostnaður sem og um fjölda sjúklinga sem þarfnast hafa slíkrar aðgerðar undanfarin fimm ár. Um nokkurt skeið hafa átt sér stað lauslegar umræður um þann möguleika að taka upp hjartaþræðingar á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri. Hjartaþræðingar og kransæðavíkkanir hafa orðið æ algengari aðgerðir og hafa að hluta til leyst af hólmi þær kransæðaaðgerðir sem áður voru framkvæmdar. Engu að síður er hér um mjög vandasamar aðgerðir að ræða sem krefjast mikillar þjálfunar og færni allra sem að slíkum verkum koma. Samkvæmt upplýsingum frá Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri er talið að stofnkostnaður gæti numið 125–130 millj. kr. og árlegur rekstrarkostnaður gæti numið um 30 millj. kr. Hv. fyrirspyrjandi spyr einnig um fjölda sjúklinga á starfssvæði FSA sem þarfnast hafa hjartaþræðinga undanfarin ár. Má í því sambandi geta þess að lausleg könnun á vegum Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri sýndi að árið 2002 voru 53 sjúklingar sendir frá Norðvesturlandi, 138 frá Akureyri og Norðausturlandi og 78 sjúklingar frá Austurlandi. Alls voru þetta um 237 sjúklingar frá Norður- og Austurlandi það ár. Af hálfu Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri eru áform um að gera nákvæma heilsuhagfræðilega úttekt á möguleikum þess að taka upp hjartaþræðingar á sjúkrahúsinu með öllum þeim ráðstöfunum og varúðarráðstöfunum sem gera þarf í slíku tilviki og mun ráðuneytið fylgjast vel með þeirri vinnu og taka þátt í henni eftir atvikum. Hins vegar vil ég taka fram í tilefni af orðum hv. fyrirspyrjanda að efst á forgangslistanum hjá Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri er að efla meðferð krabbameinssjúklinga. Við höfum tekið undir það markmið og viljum vinna að því sem forgangsmáli varðandi sjúkrahúsið auk þess að klára innréttingu sjúkrahússins sem ég vona að við getum haldið áfram með og klárað. Ég vona að þessi svör upplýsi þingmanninn um stöðu þessa máls.

Frú forseti. Mig langar aðeins að leggja það inn í þessa umræðu að álit mitt er að það eigi ekki að vera forgangsmál að hefja hjartaþræðingar á Akureyri. Heilbrigðiskerfið er orðið mjög dýrt og við þurfum að sérhæfa okkur og við eigum mjög góða hjartadeild á Landspítala – háskólasjúkrahúsi. Til þess að sinna hjartaaðgerðin þarf mikla þjálfun og það þarf að gera margar aðgerðir, á hverjum degi liggur við, a.m.k. mjög margar á hverju ári, og ég sé ekki ástæðu til að sett verði upp hjartadeild á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri vegna þess að 237 sjúklingar að norðan hafi þurft á hjartaþræðingu að halda. Það er mun hagkvæmara fyrir skattgreiðendur og okkur öll að þessar aðgerðir fari fram á Landspítala – háskólasjúkrahúsi þar sem við eigum mjög færa og vel þjálfaða lækna til að sinna þessu. Fólk vill láta þjálfað starfsfólk gera slíkar aðgerðir.

Frú forseti. Ég verð að lýsa mig algerlega ósammála síðasta ræðumanni. Ég skil ekki þennan málflutning. Ég tel einmitt að tölurnar sýni að hér er ekki lengur um jafnsjaldgæfar og sérhæfðar aðgerðir að ræða og menn töldu kannski einu sinni vera. Þegar fjöldinn bara á upptökusvæði FSA er kominn hátt á þriðja hundrað þá gefur augaleið að það er meira en nóg til þess að halda starfsfólki þar í góðri þjálfun. Að sjálfsögðu kæmu menn bæði með reynslu og menntun til að gera þetta þegar þessi starfsemi færi þarna af stað. Ég tel fyllilega tímabært að skoða þennan þátt í uppbyggingu og eflingu Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri eins og aðra. Spurningin er náttúrlega sú: Ætlum við að vera með tvö deildaskipt sérgreinasjúkrahús í landinu eða ekki? Sú ákvörðun liggur fyrir og þá er það bara enn eitt verkefni af mörgum sem á að skoða hvenær er tímabært og hagkvæmt að hefja þessa starfsemi einnig fyrir norðan. Það hefur mikla kosti fyrir íbúa svæðisins. Það er liður í því að efla sjúkrahúsið sem stofnun og styður við aðra starfsemi sem þarna er með alveg sama hætti og efling rannsóknardeilda og annað því um líkt hefur verið liður í uppbyggingu sjúkrahússins. Ég vona því að hv. þingmaður endurskoði hug sinn áður en hún heldur fleiri ræður um málið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir svör hans og sömuleiðis hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir þátttöku hans þó að ég geti ekki þakkað fleirum að þessu sinni. Ég held að það hafi sýnt sig nú þegar með segulómtækið, sem tók forustumenn Sjúkrahússins á Akureyri fimm ár að koma í gegn og er loksins komið eins og ég hef áður sagt, að læknar á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri eru fullfærir að sjá um þær aðgerðir og þjálfa sig upp til þess eins og annarra læknisverka. Það sýnir sig nú þegar að þörfin fyrir það tæki var mjög mikil og að það er töluvert mikill þjóðhagslegur sparnaður, sem er náttúrlega aðalatriðið, við að gera þetta fyrir norðan í stað þess að fólk komi hingað suður, missi vinnu o.s.frv. eins og við reiknum þetta út. Ég hygg, virðulegi forseti, að slíkar niðurstöður mundu koma út ef farið væri vel í gegnum hjartaþræðingar og ég tala ekki um til að minnka álagið á Landspítalann af höfuðborgarsvæðinu og hann gæti þá kannski sinnt öðrum brýnni verkefnum í staðinn. Þetta vil ég taka skýrt fram, virðulegi forseti, og jafnframt hvet ég hæstv. ráðherra til að láta þessa skoðun fara fram vegna þess að það hefur sýnt sig eins og ég hef áður sagt að bæði læknar og starfsfólk allt á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri er mjög metnaðarfullt og þar eru góðir stjórnendur. Dæmið sem ég tók um segulómtækið sýnir að það var full þörf á því tæki og þeirri þjónustu og ég hygg að það verði svipað með hjartaþræðingarnar þó að ekki séu allir sammála um það.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst taka undir það að á Akureyri eru mjög hæfir og góðir stjórnendur við sjúkrahúsið. Þeir hafa raðað málum sínum í forgangsröð og þetta mál er eitt af þeim sem þeir hafa skoðað en ég endurtek að efling krabbameinslækninga er númer eitt á forgangslista þeirra. Við höfum skoðað það með þeim og teljum að það mundi bæta þjónustuna mest á þessu svæði að efla þær. Hér hefur verið til umræðu hvort þetta sé nægilega mikill fjöldi og hvort menn haldi sér í þjálfun með 237 aðgerðum á ári. Það er ljóst að þetta mundi nægja til þess, menn mundu ekki detta úr þjálfun. Hins vegar þarf að vera aðgangur strax í upphafi að lækni sem hefur farið í gegnum 5.000 þræðingar. Það þarf að vera aðgangur að slíkum manni strax ef hefja ætti þræðingar þarna því í þessu má ekkert mistakast. Þetta er það viðkvæm aðgerð að þarna þarf að vera mjög þjálfaður starfskraftur fyrir hendi strax í upphafi. Ég endurtek að forustumenn sjúkrahússins hafa verið að skoða hinn hagræna þátt í þessu en krabbameinslækningarnar eru í forgangi hjá okkur í augnablikinu og að ljúka innréttingu þeirra þriggja hæða sem eftir var að klára við spítalann og er nú þegar byrjað að vinna að því verki.

Frú forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. dómsmálaráðherra um akstur undir áhrifum fíkniefna. Í umferðarlögum er kveðið mjög ákveðið á um það í 44. gr. að enginn megi „stjórna eða reyna að stjórna ökutæki, ef hann vegna veikinda, hrörnunar, ofreynslu, svefnleysis, neyslu áfengis eða annarra örvandi eða deyfandi efna eða annarra orsaka er þannig á sig kominn, að hann er ekki fær um að stjórna ökutækinu örugglega“. Síðar í þeim sömu lögum, í 45. gr., er farið nákvæmlega yfir það hvernig eigi meta það að ökumaður sé undir áhrifum áfengis og það er útlistað nákvæmlega og hvernig það skuli reynt og hvernig það skuli mælt. Það eru ákveðin viðurlög og ef menn brjóta af sér og aka undir áhrifum áfengis missa menn ökuskírteini tímabundið eða ævilangt ef brotið er mjög alvarlegt. Hið sama er ekki upp á teningnum þegar fíkniefni eru annars vegar og þar virðist manni vera pottur brotinn. Ég hef vitneskju um mjög alvarleg dæmi um afleitt ástand í þeim efnum og virðast menn ekki geta brugðist við á sama hátt við akstri undir áhrifum fíkniefna. Ég get nefnt dæmi um að lögreglan hefur stöðvað ökumann, í þessu tilviki ungmenni, vegna óeðlilegs aksturslags, hún sér að ökumaðurinn er í annarlegu ástandi og þegar í ljós kemur að hann er ekki undir áhrifum áfengis er ökumaðurinn keyrður heim. Það er ekkert gert og hann heldur ökuskírteini sínu. Svo endurtekur þetta sig og lögreglan virðist ekki hafa nein úrræði. Hún tekur þennan útúrdópaða ökumann jafnvel upp á lögreglustöð, kallar til lækni og það er undir lækninum komið hvort hann gerir eitthvað í málinu. Stundum er tekin blóðprufa eða þá að læknir er kallaður til til að horfa í augun á ökumanninum, mæling sem ég skil ekki alveg, og síðan gerist ekki neitt í framhaldinu. Ég verð að segja að það er verulegt áhyggjuefni þegar maður heyrir af slíkum hlutum, að það skuli jafnvel vera útúrdópaðir ökumenn úti í umferðinni og að ekki sé hægt að taka á því á nokkurn hátt. Þess vegna langaði mig til að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra eftirfarandi spurninga sem eru á fyrirspurnablaðinu og hvað lögreglan væri að gera í þessum málum: 1. Hversu oft stöðvaði lögregla ökumenn undir áhrifum fíkniefna á síðasta ári? 2. Hvernig er kannað hvort ökumaður er undir áhrifum fíkniefna ef hann er stöðvaður vegna óeðlilegs aksturslags og ekki er um ölvun að ræða? Hversu oft var það kannað á síðasta ári? 3. Hvernig bregst lögreglan við þegar ökumaður undir áhrifum fíkniefna veldur slysi eða öðru tjóni? 4. Hversu margir voru sviptir ökuréttindum vegna aksturs undir áhrifum fíkniefna á síðasta ári? Það væri fróðlegt að fá svör við þessu hjá hæstv. dómsmálaráðherra.

Virðulegi forseti. Í tilefni af fyrirspurn hv. þingmanns var aflað upplýsinga frá embætti ríkislögreglustjóra. Í svörum embættisins kemur fram að ef fyrir hendi er rökstuddur grunur um að ökumaður vélknúins ökutækis sé undir áhrifum örvandi eða deyfandi efna, sbr. 44. gr. umferðarlaga, nr. 50/1987, er hann handtekinn og færður til læknisskoðunar og töku á blóð- og þvagsýni eftir því sem ástæða þykir til. Læknir framkvæmir í kjölfarið hæfnispróf á ökumanni og gerir skýrslu þar um. Þá er fengin matsgerð Rannsóknastofu í lyfja- og eiturefnafræði. Jafnframt er ítarlega skráð af lögreglu í frumskýrslu sú háttsemi eða atvik í fari ökumanns sem vöktu grunsemdir um áhrif fíkniefna eða lyfja við akstur. Í reglum ríkislögreglustjórans um töku öndunarsýna frá 15. september 2003 er þess getið að sýni niðurstaða öndunarprófs eða öndunarsýnis óeðlilega lága niðurstöðu miðað við ástand grunaðs eða hegðun hans kunni slíkt að vera vísbending um að hann sé undir áhrifum örvandi eða deyfandi efna og því sé ástæða til að færa viðkomandi til töku á blóð- og þvagsýni svo og til læknisrannsóknar þar sem mat er lagt á hæfni grunaðs til að stjórna vélknúnu ökutæki þegar um ætlað umferðarlagabrot er að ræða. Ekki eru fyrir hendi sömu möguleikar eða mælikvarðar til að meta hæfni ökumanns vegna aksturs undir áhrifum lyfja eða fíkniefna, sbr. 44. gr. umferðarlaga, og er varðandi ölvun við akstur, sbr. 45. gr. sömu laga, þar sem byggt er á ákveðnu áfengismagni í blóði ökumanns. Árangur lögreglu í þessum málum virðist engu að síður góður. Má í því sambandi m.a. vísa til niðurstaðna athugunar Ástu Stefánsdóttur, fulltrúa sýslumannsins á Selfossi, en hún gerði athugun á þessu fyrir stuttu og kynnti niðurstöður sínar á fundi samstarfsnefndar lögreglu á Suðvesturlandi í desember á síðasta ári. Athugun hennar tók raunar til allra brota á 44. gr. umferðarlaga en þar er auk aksturs undir áhrifum lyfja og fíkniefna fjallað um önnur atriði sem áhrif geta haft á færni ökumanna til aksturs. Samkvæmt upplýsingum frá ríkislögreglustjóra voru á síðasta ári 88 brot skráð í málaskrá þar sem grunur var um að ökumaður væri ekki fær um að stjórna ökutæki örugglega vegna örvandi eða deyfandi efna. Í 70 tilvikum var tekin blóð- og þvagprufa. Af þessum 88 málum eru 48 enn til meðferðar hjá lögreglu eða ákæruvaldi og í einu máli var rannsókn hætt. Af þeim 39 málum sem er lokið var í fjórum tilvikum ákært fyrir ölvunarakstur í stað lyfjaaksturs og sjö lauk með sýknu. 28 málum var lokið með sakfellingu og sviptingu ökuréttinda og er meðallengd sviptinga tæplega níu mánuðir. Mikill munur er þó á lengd sviptinga frá þremur mánuðum til 48 mánaða en flestir voru sviptir í 4–6 mánuði.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir þessi svör. Eins og kom fram hjá honum eru ekki fyrir hendi sömu möguleikar til að kanna ástand ökumanna. Hann telur í svari sínu að blóð- og þvagsýni séu að jafnaði tekin en ég þekki dæmi um að það hafi ekki verið gert. Ungmenni hefur verið sent heim og það haft áfram ökuskírteini þó að það hafi lent í vandræðum vegna aksturs undir áhrifum fíkniefna. Ég spyr hæstv. ráðherra: Telur hann að gera þurfi lagabreytingar til að bæta þetta ástand og setja ákveðin viðurlög varðandi þennan akstur? Þeir sem hafa haft samband við mig út af þessu segja að svör lögreglunnar séu þau að hún hafi ekki úrræði og það sé svo dýrt að senda viðkomandi alltaf í blóðprufu. Ég spyr hæstv. ráðherra: Telur hann að það hindri að einhverju leyti rannsókn á þessum málum og það að ökumennirnir séu sviptir ökuréttindum í einhvern tíma að þarna séu dýr úrræði á ferðinni? Einnig vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji 88 brot á síðasta ári vera eðlilegan fjölda. Telur hann kannski að fleiri séu á ferðinni þar sem ekki er tekið á málunum, þ.e. akandi undir áhrifum fíkniefna sem eru teknir en ekki sendir í blóðprufu, kærðir eða tekið á? Hversu há heldur hann að þessi tala sé í rauninni?

Virðulegi forseti. Ég get ekki svarað þessum spurningum þingmannsins um það hvað hugsanlega væri að gerast á þessu sviði frekar en öðrum. Ég get hins vegar svarað því að þetta hefur verið rannsakað, eins og ég sagði. Ég tel mun meira að marka rannsóknina en orðspor sem þingmaðurinn hefur heyrt um þetta. Það kemur fram í þessum rannsóknum að 88 brot voru skráð í málaskrá á síðasta ári og í 70 tilvikum var tekin blóð- eða þvagprufa o.s.frv. Þetta liggur alveg skýrt fyrir og vefst ekki fyrir mönnum hvernig eigi að taka á þessu þegar grunur er um brot af þessu tagi.

Virðulegi forseti. Í umræðum milli þingflokksformanna og forseta varð að samkomulagi að færa fyrirspurnatíma þingsins og byrja klukkan tólf en ekki hálftvö eins og venjan er vegna þess að fyrir lægju margar uppsafnaðar fyrirspurnir. En síðastliðna tvo miðvikudaga hefur það gengið þannig að við höfum byrjað klukkan tólf en síðan hafa verið gerð hlé á þingfundum og menn beðið eftir að þingfundur gæti hafist aftur, fáar fyrirspurnir hafa verið á dagskrá og við reiknuðum reyndar með utandagskrárumræðu í dag sem ekki varð af. Ég óska eftir því, virðulegi forseti, að aftur verði tekið upp að byrja á þeim tíma sem venjan hefur verið, klukkan hálftvö, og dagskráin skipulögð þannig að þingmenn þurfi ekki að sitja og bíða jafnvel klukkutíma í þingfundahléi eftir því að fyrirspurnir þeirra komist á dagskrá. Það er eðlilegt og sanngjarnt að reikna með því að 12–15 fyrirspurnir séu á hverjum miðvikudegi, fleiri þurfa þær í raun ekki að vera miðað við þann fjölda sem liggur fyrir núna. Þessi vinnubrögð eru ekki góð og eru okkur til lítils sóma. Við þurfum að hafa það í huga að skipuleggja vinnu okkar betur en gert hefur verið undanfarið.

Af þessu tilefni vill forseti taka fram að um það hefur verið gott samkomulag, eins og hv. þingmaður nefndi, milli forseta þingsins og formanna þingflokka að reyna að greiða fyrir því að unnt yrði að svara fleiri fyrirspurnum í hverri viku en hægt var fyrri hluta vetrar. Það hefur, eins og kunnugt er, skilað þeim árangri að listi yfir fyrirliggjandi fyrirspurnir hefur styst. Hins vegar er, eins og hv. þingmanni er einnig kunnugt um, alltaf nokkuð snúið að skipuleggja fyrirspurnatímann þannig að henti bæði fyrirspyrjendum og ráðherrum, enda viðvera beggja nauðsynleg við slíka umræðu. Sá forseti sem hér talar telur aftur á móti rétt að taka þetta að nýju til umræðu í ljósi þeirra aðstæðna sem upp hafa komið í dag og síðastliðinn miðvikudag með það að markmiði að finna lausn sem bæði tryggi að dagskrá fyrirspurnafundar geti gengið vel fyrir sig og eins að þeim fyrirspurnum sé svarað sem fram eru bornar.

Virðulegi forseti. Það er hárrétt að hér þurfa að vera bæði þingmenn og ráðherrar til að hægt sé að spyrja og svara. En ég minni á að við höfum ákveðna viðveruskyldu. Leggi þingmaður fram fyrirspurn sem á að svara innan ákveðins tíma og sé ráðherra tilbúinn til að svara henni þá á það auðvitað að ganga þannig fyrir sig að hægt sé að taka málið á dagskrá nema sérstakar aðstæður hindri. En ég ítreka bara að ég tel nauðsynlegt að við skipuleggjum vinnu okkur betur en gert hefur verið í tveimur síðustu fyrirspurnatímum.

Virðulegur forseti. Ég hef mikla samúð með hæstv. forseta í þessu sambandi. Það er ekki heiglum hent að skipuleggja fyrirspurnatímana svo vel sé. Reynsla mín er sú, ég vil nefna það að gefnu tilefni vegna athugasemda frá hv. þm. Margréti Frímannsdóttur, að ég hef oftar en einu sinni lent í því að vera albúinn til að svara fyrirspurnum en þingmenn hafi þá ekki getað mætt. Þetta beinist því ekki eingöngu að því að ráðherrar séu ekki tilbúnir að svara heldur líka hinu, að þingmenn hafa ýmsum skyldum að gegna, t.d. í kjördæmum sínum, og geta þá ekki mætt. Ég held að það halli því ekki á ráðherra fremur en þingmenn hvað þetta varðar. Aðalatriðið er auðvitað að taka eðlilegt tillit til fyrirspyrjanda og þeirra ráðherra sem um er að ræða hverju sinni. En ég hef mikla samúð með hæstv. forseta að þurfa að greiða úr þeirri flækju, þ.e. möguleikum þingmanna og ráðherra til að spyrja og svara á þessum tíma.

Virðulegi forseti. Það hefur komið fram í nýlegum tölum frá Vegagerðinni að aukning umferðar um Suðurlandsveg hefur verið mikil á undanförnum árum, heil 70% á rúmum áratug og í kringum 10% milli áranna 2002 og 2003. Vegurinn kallar því á úrbætur og til framtíðar litið er besta niðurstaðan að breikka veginn frá Rauðavatni til Selfoss, t.d. með þriggja akreina vegi, tveir plús einn eins og það er kallað og þekkt er í Svíþjóð, sem er álitinn hagkvæmur og góður kostur í vegagerð almennt. Til að nefna fleiri töluleg dæmi um hve brýnar þessar framkvæmdir eru hefur meðalumferð um Hellisheiði á dag á síðustu 12 árum aukist um 70%. Árið 1992 var meðalumferðin á dag, heilsárstala með öllum toppum sínum og lægðum, rúmlega 3.200 bílar. Árið 2004 er fjöldi þeirra bíla sem fara yfir Hellisheiði hins vegar tæplega 5.640 bílar, aukningin um 70%. Í fyrra, milli áranna 2003 og 2004, var aukningin á þessari leið tæp 8% og tæp 12% á leiðinni milli Hveragerðis og Selfoss undir Ingólfsfjalli. Aukin umferð á svæðinu helst að sjálfsögðu í hendur við þá miklu íbúasprengingu sem hefur orðið þar, mikinn fjölda sumarhúsa og fleiri eigenda heilsárshúsa af höfuðborgarsvæðinu á Suðurlandsundirlendinu á síðustu árum auk þess sem ferðamönnum sem þangað sækja fjölgar á hverju ári. Það er mikil samstaða um þetta mál meðal sunnlenskra stjórnmálamanna, þingmanna og Samtaka sunnlenskra sveitarfélaga, sem hafa sett þetta mál efst á forgangslista sinn, þ.e. að vinna að þessum úrbótum og byggja þriggja akreina veg á þessari leið. Tel ég forvitnilegt að fá það fram hjá hæstv. ráðherra hvaða kostnaður gæti hugsanlega legið að baki þessum framkvæmdum og spyr hann: 1. Hver er áætlaður kostnaður: a. við að tvöfalda Suðurlandsveg frá Rauðavatni að Selfossi, b. við að leggja þríbreiðan veg frá Rauðavatni að Selfossi, c. við að lýsa Suðurlandsveg frá Rauðavatni að Selfossi? 2. Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að breikkun og lýsing Suðurlandsvegar verði tekin upp í samgönguáætlun?

Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi er spurt: „Hver er áætlaður kostnaður við að tvöfalda Suðurlandsveg frá Rauðavatni að Selfossi? Svar mitt er þetta: Leiðin frá Rauðavatni að Selfossi er um 45 km löng. Miðað við reynslutölur Vegagerðarinnar frá Reykjanesbraut má áætla að kostnaðurinn við hvern kílómetra við tvöföldun sé a.m.k. 100 millj. kr. Heildarkostnaður yrði því um 4,5–5 milljarðar kr. Ef farið verður í að tvöfalda veginn væri eðlilegt að gera þá kröfu að öll vegamót verði mislæg eins og á Reykjanesbrautinni. Einnig þyrfti þá að fækka vegamótum miðað við það sem nú er, sem mundi þá kalla á gerð einhverra hliðarvega. Gert er ráð fyrir að mislæg krossgatnamót kosti um 200–300 millj. kr. en mislæg T-gatnamót um 150–200 milljónir. Á leiðinni frá Rauðavatni að Hveragerði virðist í fljótu bragði þurfa að gera a.m.k. fimm mislæg T-gatnamót um 150–200 milljónir. Á leiðinni frá Rauðavatni að Hveragerði virðist í fljótu bragði þurfa að gera a.m.k. fimm mislæg T-gatnamót sem gætu kostað 750–1.000 millj. kr. Frá Hveragerði að Selfossi þyrftu sennilega að vera þrenn mislæg gatnamót og tvenn mislæg T-gatnamót sem gætu kostað 900–1.300 millj. kr. Samtals má því áætla að kostnaður við Suðurlandsveg frá Rauðavatni að Selfossi gæti orðið á bilinu 6–7 milljarðar kr. Þá er spurt um kostnað við að leggja þríbreiðan veg frá Rauðavatni að Selfossi. Svarið er svohljóðandi: Í áætlunum Vegagerðarinnar hefur verið gert ráð fyrir að tvöfalda þyrfti veginn frá Rauðavatni að Hafravatnsafleggjara en svokallaður tveir plús einn vegur mundi duga austan við Hafravatnsveg. Ekki væri þó óeðlilegt að gera ráð fyrir tvöföldun á veginum milli Hveragerðis og Selfoss í framtíðinni. Frá Rauðavatni að Hafravatnsvegi eru 3,4 km. Kostnaður við tvo plús tvo veg þar gæti verið um 400 millj. kr. Frá Hafravatnsvegi að Selfossi eru um 22 km, sem ekki eru með þremur akreinum nú þegar. Kostnaður við að breikka veginn um eina akrein hefur verið áætlaður um 750 millj. kr. og er þá ekki gert ráð fyrir miðjuvegriði en það er talið auka öryggi vegarins verulega. Talið er að kostnaður við miðjuvegrið sé um 10 millj. kr. á kílómetra eða um 400 millj. kr. alla leiðina. Þessu til viðbótar koma breytingar á ræsum og brúm sem gætu kostað um 200 millj. kr. Einnig þyrfti að gera ráð fyrir lagfæringum á þeim hluta vegarins sem í dag er þrjár akreinar, sem eru um 17 km. Fækka þyrfti vegamótum og lagfæra á leiðinni, annaðhvort með stefnugreiningu eða hringtorgum. Samtals gæti þurft að leggja 6–7 stefnugreind gatnamót og þrjú hringtorg. Kostnaðurinn við það gæti verið 250–300 millj. kr. Samtals gætu þær vegabætur því kostað um 2 milljarða kr. Benda má á að á heimasíðu Vegagerðarinnar er að finna nýlega skýrslu um samanburð á arðsemi 2+1 og 2+2 vega, annars vegar milli Reykjavíkur og Selfoss og hins vegar milli Reykjavíkur og Borgarness. Í c-lið spurningarinnar um kostnaðinn er spurt hvað kosti að lýsa Suðurlandsveg frá Rauðavatni að Selfossi? Svar mitt er þetta: Eins og kom fram í fyrirspurn um sama efni, samanber þskj. 723, mál 471, var á árinu 2001 áætlaður kostnaður við veglýsingu meðfram hringveginum milli Breiðholtsbrautar og Hveragerðis um 360 millj. kr. á verðlagi desember 2001. Út frá því má álykta að kostnaður við að lýsa einnig upp veginn milli Hveragerðis og Selfoss sé um 100 millj. til viðbótar. Árlegur rekstrarkostnaður við lýsingu frá Rauðavatni að Selfossi gæti verið um 20 millj. kr. á ári. Þá spyr hv. þingmaður: Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að breikkun og lýsing Suðurlandsvegar verði tekin upp í samgönguáætlun? Svar mitt er þetta: Endurskoðun samgönguáætlunar er nú að mestu lokið. Mjög mörg verkefni bíða úrlausnar á sviði vegamála sem flest eru aðkallandi, ýmist út frá öryggissjónarmiðum, hagkvæmni, greiðari samgöngum eða umhverfissjónarmiðum. Við að ákveða í hvaða verkefni verður farið við næstu endurskoðun samgönguáætlunar verður tekið mið af öllum þessum sjónarmiðum en að sjálfsögðu er mikill vilji til þess að bæta úr. Við stöndum í miklum framkvæmdum og vegabótum vítt og breitt um landið. Vandi okkar er sá að velja og hafna og ráðast í þær framkvæmdir sem eru mikilvægar. Í þessu sambandi minni ég á að við gerum ráð fyrir því að létta á umferð um Hellisheiði með uppbyggingu Suðurstrandarvegar og með uppbyggingu vegar um Gjábakka. Það dregur væntanlega úr umferðarþunga á Hellisheiðinni. Þannig er unnið að mörgum mikilvægum úrbótum á þessu svæði og nauðsynlegt að minna á það hér. En mér er jafnframt ljóst að við þurfum að tryggja sem best uppbyggingu vegarins yfir Hellisheiði í þágu umferðaröryggis.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir þá fyrirspurn sem hér var borin fram af hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni. Ég bendi á að Samtök sunnlenskra sveitarfélaga hafa unnið gríðarlega gott verk við forgangsröðun í samgöngumálum á þessu svæði. Í skýrslu þeirra varðandi þennan vegarkafla leggja þau afar mikla áherslu á að hann hafi forgang á svæðinu sem um ræðir. Það er mjög ánægjulegt og gott til þess að vita að sveitarstjórnarmenn hafi þar náð fullri samstöðu um þetta mál. Ég tek undir þá skýrslu sem SASS hafa lagt fram í þessu máli. Jafnframt vil ég geta þess að þegar ég keyrði til höfuðborgarinnar í morgun voru komin tæki að hinum nýja kafla sem er verið að byrja á, frá Skíðaskálabrekku og niður fyrir Kaffistofu. Það er framkvæmd sem mun kosta tæpar 300 millj. kr. og mun skipta afar miklu máli.

Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi fór vel yfir umferðarþungann sem er á þessum vegi og hvernig hann hefur aukist undanfarin ár. Umferðarþunginn er eitt þegar við ræðum um vegaframkvæmdir og umferðaröryggismál eru annað. Það má segja að á undangengnum árum hafi verið unnið markvisst að því að eyða svokölluðum svörtum blettum í vegakerfinu og gengið nokkuð vel. Samgönguyfirvöld hafa verulega tekið til hendinni þegar kemur að umferðaröryggi. Þegar við horfum á Suðurlandsveginn hljótum við að hafa þetta í huga og velta fyrir okkur þegar við sjáum þann þunga sem orðinn er á þeim vegi og þau slys sem einnig hafa orðið þar hvort ekki sé að því komið að bæta þennan veg verulega frá því sem nú er. Ég vona satt að segja að hæstv. samgönguráðherra sé mér sammála þegar hann fer í samgönguáætlun um að fáar framkvæmdir sé nauðsynlegri en sú sem hér um ræðir.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa tímabæru fyrirspurn. Ég vildi bara vekja athygli á því þar sem ég á mjög oft leið þarna um að á brautinni eru ákveðnir slysakaflar. Ef þetta verður ekki tekið inn á samgönguáætlun er afar brýnt að taka kaflann við Lækjarbotna, kaflann við Litlu kaffistofuna, Kambana og Skíðaskálabrekkurnar sem eru mjög sviptivindasamar og alvarlegar. Þar verða alvarlegu slysin. Fari þetta ekki inn á vegáætlun hygg ég að taka eigi þessa kafla sérstaklega í gegn og tvöfalda þá eða þrefalda og setja vegrið á milli akreina. Ég hef ekki tölur í höndunum en ég hef reynslu af að fara þarna, bæði að vetrarlagi og sumri, mörgum sinnum á ári og ég veit af þessum hættum sem þarna eru verulegar. Ég vek athygli á því líka að sumarbústaðaeigendur fyrir austan fjall eru farnir að fara miklu meira að vetrarlagi í bústaði sína. Koma þar til hitaveituframkvæmdir o.fl.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin sem hér komu þó að ekki kæmi ótvírætt fram hjá honum að við mættum njóta þess að sjá þetta inni á samgönguáætlun. Það er alveg rétt sem hæstv. ráðherra sagði, bæði Gjábakkavegurinn og Suðurstrandarvegurinn munu létta á umferðinni. Engu að síður reiknar Orkuveitan, vegna framkvæmda sinna á Hellisheiði og Hellisheiðarvirkjun sem nú stendur fyrir dyrum, með því að fá í heimsókn 250–300 þús. manns á ári. Það er ekki lítil aukning. Þessi umferð mun ekki fara um Gjábakkaveg eða Suðurstrandarveg. Auk þess má benda á það að stór hluti þeirra sem stunda atvinnu á Árborgarsvæðinu og svæðinu þarna í kring stundar atvinnu í Reykjavík og það fólk mun nota Hellisheiðina áfram, eins og reyndar þeir sem fara austur fyrir í Rangárvallasýsluna. Við leggjum mikla áherslu á það, þingmenn Suðurkjördæmis, að þessi framkvæmd fari inn á samgönguáætlun.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra greinargóð svör og hv. þingmönnum fyrir þátttöku í umræðunni, ekki síst hv. þm. Atla Gíslasyni sem ég held að sé sumar- eða heilsárshúseigandi á þessu svæði og þekkir þetta ágætlega af eigin raun. Það kom glöggt fram í umræðunum að mikil samstaða er um þessar framkvæmdir meðal sveitarstjórnarmanna og alþingismanna á þessu svæði og brýnt að framkvæmdirnar fari inn á samgönguáætlun þegar hún verður endurskoðuð. Umferðaröryggi og hagkvæmni ráði för, sagði hæstv. ráðherra, og ég tek eindregið undir það með honum. Enginn velkist í vafa um að hvort tveggja er til staðar þegar að þessum framkvæmdum kemur, þörf á auknu öryggi og mikil hagkvæmni af framkvæmdunum, þar sem umferð um þennan veg er svo mikil sem nú og áður hefur verið rakin. Aukningin er líka mikil á milli ára þannig að þetta hlýtur að teljast til brýnustu framkvæmda í samgöngumálum okkar á næstu missirum. Það er ánægjulegt að sjálfsögðu að náðst hefur jafneindregin samstaða og náðst hefur meðal sveitarfélaga á Suðurlandi sem settu þetta í forgang á þingi sínu í fyrrahaust og samstaða órofa einnig um það meðal þingmanna kjördæmisins. Það ætti að vera hvati að því að málið fái byr og að við sjáum á næstu árum að úr verði bætt og verstu og hættulegustu kaflarnir á veginum verði lagfærðir þannig að vel þyki og vel verði úr bætt. Ég þakka aftur hv. þingmönnum og hæstv. ráðherra fyrir greinargóð svör. Eftir liggur að áætlun um mögulegan kostnað liggur fyrir og þá sérstaklega hlýtur að standa eftir hvað varðar þriggja akreina veg, tveir plús einn, sem virðist vera mjög hóflegur kostnaður á bak við. Hann ætti að geta orðið sá kostur sem sameinast verður um.

Virðulegur forseti. Það fer auðvitað ekki á milli mála að þingmenn hafa mikinn áhuga á úrbótum í samgöngumálum og það er af hinu góða. Samgönguráðherra gleðst yfir því að eiga svo marga bandamenn. Mér fannst hv. þingmenn tala eins og ekkert væri verið að gera, ekkert stæði til. Hv. þm. Kjartan Ólafsson vakti athygli á því að vinnuvélar eru á þessu svæði og að nýbúið er að bjóða út verkið frá Litlu kaffistofunni og upp í Skíðaskálabrekku þannig að það verður náttúrlega geysileg bragarbót og mikil viðbót. Mér fannst bæði fyrirspyrjandi og hv. þingmenn aðrir tala eins og ekkert stæði til og það þyrfti að berja samgönguráðherrann til að koma einhverju inn á vegáætlun. Ég bið þingmenn um að gleyma ekki því sem þeir hafa þegar samþykkt að gera. Auðvitað hljóta menn að velta fyrir sér forgangsröðun í samgöngumálum. Ég hef beint fyrir framan mig hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson sem leggur til að a.m.k. 15 jarðgöng verði grafin á næstunni, jafnvel 20, og þá sjá menn að af mörgu er að taka. Þess vegna verðum við að velja og hafna. Bent hefur verið á að þingmenn Suðurkjördæmis lögðu ofurkapp á Suðurstrandarveginn. Þá lá það fyrir að gera þyrfti úrbætur á Hellisheiðinni. Ég man ekki eftir því að á þeim tíma sem Suðurstrandarvegurinn var í umræðunni hafi þær hörðu kröfur verið uppi af hálfu þingmanna Suðurkjördæmis að meiri ástæða væri til þess kannski að fara í veginn um Hellisheiði á undan því að endurbyggja Suðurstrandarveginn. Við erum 

Herra forseti. Það er staðreynd að í framhaldsskólum landsins stunda miklu færri nemendur nám á raungreinasviði en á öðrum sviðum og í hópi nemenda á raungreinasviði eru stúlkur mun færri en piltar. Það þarf að hvetja til fjölgunar almennt í raungreinanámi á framhaldsskólastigi, ekki síst í ljósi aukinnar áherslu á tæknifræði- og verkfræðinám á háskólastigi, og mín skoðun er að hvetja þurfi stúlkur sérstaklega. Reynsla hefur fengist af slíkum hvatningarverkefnum og má nefna sem dæmi að stúlkum fjölgaði í verkfræði við Háskóla Íslands eftir að sérstakt átak var gert í því fyrir nokkrum árum að kynna verkfræði og möguleika hennar í framhaldsskólum landsins. Átakið fólst m.a. í því að kvenkyns nemendur í verkfræði fóru í framhaldsskólann og kynntu verkfræðina sem starfsgrein. Fyrir skemmstu átti ég orðastað við hæstv. menntamálaráðherra um aðlögun framhaldsskólans að aukinni áherslu á verkfræði- og tæknifræðimenntun á háskólastigi. Þá taldi hæstv. ráðherra, og vitnaði í tölur um fjölda nemenda á náttúrufræðibrautum, að nægur fjöldi nemenda stundaði raungreinanám á framhaldsskólastigi og að ekki þyrfti sérstaklega að leggja áherslu á að efla þær þótt aukin áhersla væri á háskólanám í verkfræði og tæknifræði. Ég benti á að það sem áður hét eðlisfræðideild væri í raun nauðsynlegur undirbúningur fyrir verkfræðinema en þar var krafist talsvert meiri stærðfræði- og eðlisfræðikunnáttu en á náttúrufræðibraut. Eðlisfræðibraut var talin erfiðasta brautin til stúdentsprófs og nemendur þar alla jafna fáir. Nú er búið að breyta um nafn á brautum í framhaldsskóla og breyta valfyrirkomulagi en ég tel þá staðreynd óbreytta að fáir velji sér þyngstu stærðfræði- og eðlisfræðiáfangana og að sérstaks átaks og hvatningar sé þörf í framhaldsskólum til að það breytist. Til að styðja þessa skoðun mína frekar ætla ég að vitna í umsögn Sigurðar Brynjólfssonar, deildarforseta verkfræðideildar Háskóla Íslands, sem hann veitti í tilefni fyrirhugaðrar sameiningar Háskólans í Reykjavík og Tækniháskóla Íslands. Sigurður Brynjólfsson segir, með leyfi forseta: „Nemendur með stúdentspróf og hafa fullnægjandi undirbúning í stærðfræði og raunvísindum eru ekki nægjanlega margir til að standa undir verkfræðinámi í tveimur skólum á Íslandi.“ Virðulegi forseti. Ég tel engan vafa á því að efna þurfi til sérstakrar hvatningar í framhaldsskólum landsins ef það markmið á að takast að fjölga verkfræði- og tæknifræðimenntuðu fólki á Íslandi. Sú hvatning ætti að mínum dómi ekki síst að beinast að stúlkum. Dæmin sanna að hægt er að ná árangri með því móti. Ég spyr því hæstv. menntamálaráðherra: Telur ráðherra ástæðu til að hvetja stúlkur markvisst til náms í raungreinum á framhaldsskólastigi?

Herra forseti. Samkvæmt upplýsingum frá Hagstofu Íslands fyrir árin 1994–2003 er lítill sem enginn kynjamunur í fjölda nemenda sem stundar nám í raungreinum í framhaldsskólum. Árið 2003 voru 18% stúlkna við nám í framhaldsskólum skráð í raungreinanám en 20% pilta. Árið 2000–2002 voru hlutföllin 18% stúlkna og 19% drengja. Næstu sex árin þar á undan var þetta hlutfall á bilinu 15–17% og kynjamunurinn ýmist enginn eða 1–2%. Þegar litið er á hlutfall þeirra sem ljúka stúdentsprófi af raungreinabrautum sést að fleiri stúlkur en drengir hafa lokið þeim undanfarin sex skólaár. Í fyrra voru stúlkur 54% þeirra sem luku stúdentsprófum á raungreinabrautum og strákarnir voru 46%. Ég tel því, virðulegi forseti, að ástæða sé til að hækka hlutfall nemenda í raungreinum almennt í framhaldsskólum með því að glæða áhuga beggja kynja á þeim námsgreinum. Um þessa þróun hefur vísinda- og tækniráð ályktað sérstaklega og ég hef nýlega skipað nefnd með fulltrúum menntastofnana og atvinnulífsins með það hlutverk að gera tillögur um leiðir til að glæða áhuga nemenda, bæði á grunn- og síðan framhaldsskólastiginu. Nefndin skilaði nýverið til mín fyrstu tillögum sem gera ráð fyrir aðgerðum til að auka hæfni og sjálfstraust kennara til að koma raunvísindalegu efni til skila til nemendanna og vekja áhuga þeirra. Þær tillögur snúa fyrst og fremst að raungreinakennslu í grunnskólum því að rannsóknir bæði hér á landi og erlendis sýna að byrja þarf auðvitað á byrjuninni. Kennaranemar eru að stærstum hluta fólk úr mála- og félagsfræðibrautum framhaldsskólanna og mjög fáir þeirra velja raungreinakjörsvið í kennaramenntuninni. Kennurum er hins vegar ætlað að ráða við nær allar raungreinar grunnskólans á yngri skólastigum. Óöryggi kennara, segja nefndarmenn, við meðferð hugtaka og fyrirbæra úr raunvísindum smitar síðan mjög fljótt til nemenda og þessar greinar hafa ranglega fengið á sig orð fyrir að vera erfiðar og jafnvel leiðinlegar. Nemendur sem vaxa upp við þessa mynd á raungreinum forðast snertifleti við raunvísindi í menntun og starfsvali þegar fram í sækir, þar á meðal þeir sem leggja fyrir sig kennslu. Þannig lokast vítahringurinn sem nú er orðið brýnt að brjótast út úr. Aðrar tillögur frá þessari ágætu nefnd fela m.a. í sér hugmyndir um tilraunaverkefni sem miða að því að endurmennta og þjálfa raungreinakennara í grunnskólum til að nýta betur verklega vinnu við kennsluna og skoða síðan aðferðir við kennslu grunnhugtaka í raungreinum. Þá hef ég nýlega veitt Háskólanum í Reykjavík heimild til að bjóða upp á kennaramenntun. Það var gert með því skilyrði að námsframboð skólans beindist sérstaklega að menntun kennara á sviði stærðfræði og raunvísinda því að það er skortur á kennurum á þessu sviði, eins og margoft hefur komið fram. Á 10 ára tímabili, 1994–2003, hefur nemendum sem velja raungreinar í framhaldsskólum fjölgað umtalsvert, þ.e. um tæp 55%, á meðan heildarfjöldi nemenda í framhaldsskólum hefur vaxið um tæp 30%. Það er athyglisvert að þegar að háskólanámi kemur er kynjaskipting raungreinanemenda með talsvert öðru sniði en í framhaldsskólum. Samkvæmt tölum frá Hagstofunni fyrir árið 2003 voru aðeins 33% háskólanemenda í raungreinum konur en 67% karlar. Í heildina var kynjaskipting nemenda í háskólanum árið 2003 hins vegar þannig að konur voru um 61% nemenda en karlarnir 39%. Þetta er að sjálfsögðu umhugsunarvert og ákveðið áhyggjuefni. Til þess að auka hlut stúlkna í raunvísindum ætti fyrst og fremst að beina athyglinni að námsvali á háskólastigi eins og hv. fyrirspyrjandi kom inn á í ræðu sinni og hvetja konur til náms í raungreinum en jafnframt huga að þáttum í atvinnulífinu sem síðan ákvarðar val þeirra. Hér skipta auðvitað góðar fyrirmyndir miklu máli. Verkefnið Konur í vísindum er hluti jafnréttisáætlunar ríkisstjórnarinnar fyrir árin 2005–2008 og hefur það hlutverk að fylgja eftir markmiðinu að vinna að aukinni þátttöku kvenna í vísindum og vera til ráðgjafar um stöðu kvenna í rannsókna- og vísindastarfi. Þar verður safnað nýjum tölulegum upplýsingum um hindranir sem standa í vegi fyrir jafnræði milli kynjanna. Vísinda- og tækniráð ályktaði sérstaklega um mikilvægi þess að fylgjast vel með þróuninni á þessu sviði, þ.e. vísindasviðinu, og ég mun fylgja þeim hugmyndum eftir. Það er líka rétt að undirstrika að átak til að tryggja jafnrétti á þessu sviði vísinda og rannsókna snýst ekki eingöngu um að standa vörð um réttindi allra þegna óháð kynferði, heldur er það aðferð til að efla sjálf vísindin og fullnýta mannauð kvenna jafnt sem karla. Menntun og þekking kvenna virðist oft fara forgörðum við núverandi aðstæður. Áhrifaleysi kvenna í vísindum hefur þá í för með sér að samfélagið sjálft fer á mis við hugmyndir þeirra og fjárfesting skattgreiðenda í menntun kvenna skilar af þeim sökum e.t.v. ekki sambærilegum arði og menntun karla.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Önnu Kristínu Gunnarsdóttur fyrir að taka þetta upp. Það er sannarlega ástæða til að finna leiðir til að hvetja stúlkur sérstaklega til náms í raungreinum. Hæstv. ráðherra sagði að góðar fyrirmyndir skiptu verulegu máli og ég er sannfærð um að góður árangur Rannveigar Rist hjá Ísal og nýráðinn forstjóri Flugleiða er góð hvatning til kvenna til að fara þessar leiðir þegar námsbraut er valin. Þær eru góðar fyrirmyndir.

Herra forseti. Ég þakka fyrirspurnina og fyrir ágæt svör ráðherra. Til stendur að stytta nám til stúdentsprófs og ef ég skildi hæstv. ráðherra rétt voru jafnvel taldar líkur á því að það væri pottur brotinn í menntun kennara að einhverju leyti til að ráða við alla kennsluna, einnig hvað varðar raungreinar. Við styttingu náms til stúdentsprófs mun raungreinanámið að einhverju leyti færast í auknum mæli í grunnskólann og þess vegna ber að hafa vissar áhyggjur af því.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Mér þótti gott að hún fór yfir allt sviðið frá grunnskóla til háskóla því að þetta tengist jú allt saman. Ég vil benda hæstv. ráðherra á að samkvæmt PISA-könnuninni sem fram kom um daginn komu stúlkur betur út í grunnskóla en drengir. Staðreyndin er hins vegar sú, eftir því sem ég þekki best til, að á hinu víðfeðma raungreinasviði velja stúlkur síður þyngstu stærðfræði- og eðlisfræðiáfangana sem er einmitt æskilegur og nauðsynlegur undirbúningur fyrir nám í t.d. verkfræði, eins og Sigurður Brynjólfsson bendir á. Ég tel því að þó að nemendur séu margir þurfi að efla kynningarstarf og hvatningarstarf í framhaldsskólunum þannig að stúlkur fari frekar í verkfræði og tæknifræði en þær gera í dag. Ég held að það sé líka rétt sem ráðherra sagði að þessar greinar hafa ýmsar það orð á sér að vera erfiðar og jafnvel leiðinlegar. Það er verkefni sem við þurfum að takast á við, að breyta þeirri mynd því að eins og fram kom m.a. hjá hv. þm. Margréti Frímannsdóttur er nauðsynlegt fyrir samfélagið að eiga vel menntaðar konur á þessu sviði eins og öðrum og gaman að sjá þær góðu fyrirmyndir sem hún dró fram í máli sínu.

Herra forseti. Örstutt um styttingu námstíma til stúdentsprófs. Það er rétt sem fram kom hjá hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni að það er algert lykilatriði til þess að stytting námstíma til stúdentsprófs komi til með að ganga upp að vel verði staðið að endurmenntun kennara, sérstaklega á sviði raungreina. Mér heyrist að ég og hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir séum sammála í meginatriðum um þetta mikilvæga mál. Engu að síður ítreka ég að það er ekki eingöngu ástæða til þess að hvetja stúlkur til að fara í raungreinar og á þær brautir sem eru sérstaklega taldar erfiðar, þyngstu stærðfræðibrautirnar og náttúrufræðiáfangana, heldur líka drengina því það er alveg ljóst miðað við þær niðurstöður sem við fáum út úr PISA og þann fjölda sem við sjáum af drengjum og stúlkum í raungreinum að við þurfum að auka fjölda þeirra sem fara á raungreinabrautirnar, efla áhugann. Þess vegna bind ég miklar vonir við starfshópinn sem ég skipaði, sérstaklega með það í huga að efla áhuga unga fólksins okkar á raungreinum og að niðurstöður úr þeim hópi komi til með að skila okkur fjölda nemenda þegar fram í sækir í raungreinanámið. Fleiri þættir spila auðvitað inn í eins og efling námsráðgjafar til þess að kynna þann heillandi heim sem raungreinaheimurinn er. Það er því af mörgu að taka og ég er sérstaklega ánægð yfir því að þingheimur skuli lýsa yfir eindregnum stuðningi við þær aðgerðir sem þegar hafa verið settar fram og er farið af stað með.

Herra forseti. Fyrir liggja ákveðnar staðreyndir. Í fyrsta lagi að það er stefna ríkisstjórnarinnar að byggja upp byggðakjarna á Vestfjörðum og að Ísafjörður verði þar þungamiðja. Í öðru lagi að störfum á Vestfjörðum hefur fækkað mjög mikið á síðustu árum, á árunum 1990–1997 fækkaði störfum um 19%. Í þriðja lagi er fjöldi opinberra starfa á Vestfjörðum með því lægsta sem gerist á landinu og þyrfti að fjölga störfum á vegum hins opinbera um 130 á Vestfjörðum til þess að fjöldi þeirra næði sama hlutfalli og er á landinu í heild. Í fjórða lagi liggur fyrir að menntunarstigið er lágt, sérstaklega þar sem ekki eru starfandi háskólar. Í fimmta lagi liggur fyrir að hlutfall dagskólanemenda af Vestfjörðum er það lægsta á landinu og að óvíða eru fleiri fjarnemendur en einmitt þar, en talið er að um 160 manns sem búsettir eru á Vestfjörðum stundi háskólanám með fjarnámssniði. Öll þessi atriði leiða okkur að því að stofnun háskóla á Ísafirði mundi gagnast vel til að styrkja byggðina þar, efla Ísafjörð sem byggðakjarna, sem er stefna ríkisstjórnarinnar, og verða þjóðinni í heild til heilla þar með. Síðastliðið sumar tók ungt fólk á Vestfjörðum sig saman um táknræna stofnun háskóla á Vestfjörðum og sýndi þar með hug sinn til málsins, en unga fólkið er afl komandi tíma og unga fólkið á Vestfjörðum gerir kröfu um háskóla á Ísafirði. Morgunblaðið tók málið upp í leiðara síðasta sumar, þann 18. júlí, og þar segir, með leyfi forseta: „Við athöfnina á Ísafirði voru flestir þingmenn Norðvesturkjördæmis staddir. Þeir eiga nú að taka höndum saman, taka unga fólkið á orðinu og vinna að stofnun Háskóla Vestfjarða.“ „Nú verður horft til þingmanna þessa landshluta um að taka við því merki, sem vestfirskt æskufólk hefur hafið á loft og bera það fram til sigurs.“ Virðulegi forseti. Ég hef leyft mér að bera fram þá fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra um hvort hún muni beita sér fyrir stofnun háskóla á Ísafirði og slást í för með okkur sem viljum taka áskorun Morgunblaðsins.

Herra forseti. Hv. þingmaður hefur lagt fyrir mig fyrirspurn þess efnis hvort ég muni beita mér fyrir stofnun háskóla á Vestfjörðum. Til að svara þeirri spurningu er nauðsynlegt að líta til forsögu málsins sem er í stuttu máli sú að í maí 2004 kynnti ég í ríkisstjórn niðurstöðu vinnuhóps á vegum menntamálaráðuneytisins um uppbyggingu háskólanáms á Vestfjörðum. Niðurstaða vinnuhópsins varð sú að við uppbyggingu háskóla og rannsóknastarfsemi á Vestfjörðum væri ákjósanlegasta leiðin að stofna Þekkingarsetur Vestfjarða sem byggði á þeirri starfsemi í rannsóknum og háskólakennslu sem þegar væri fyrir hendi og áformuð væri á Vestfjörðum. Má segja að niðurstaða vinnuhópsins byggi á þeim hugmyndum sem heimamenn höfðu sett fram í gegnum tíðina og er svipað upp á teningnum austur á Egilsstöðum. Nánar tiltekið gerðu tillögur nefndarinnar ráð fyrir að skapaður yrði sameiginlegur vettvangur fyrir rannsóknastofnanir, fjarkennslu og staðbundna kennslu á háskólastigi, símenntun og undirbúningsnám á einum stað í fjórðungnum. Með þessu fyrirkomulagi væri komið á æskilegum sveigjanleika í skipulagi og starfsháttum auk þess sem það gæfi kost á virku samstarfi við rannsóknastofnanir og háskóla í landinu við uppbyggingu þekkingarstarfsemi á Vestfjörðum. Ríkisstjórnin samþykkti á fundi sínum í maí 2004 að taka undir tillögur vinnuhópsins um uppbyggingu Þekkingarseturs Vestfjarða jafnframt því sem ráðuneytið yrði þess hvetjandi að stuðla að eflingu rannsókna á Vestfjörðum og að háskólar og rannsóknastofnanir á þeirra vegum tækju upp samstarf við þekkingarsetrið. Í framhaldi af þessu skipaði ég starfshóp til að undirbúa stofnun Þekkingarseturs á Vestfjörðum. Hópurinn fékk það verkefni að gera tillögur um það hvernig best yrði staðið að stofnun setursins, skipulagi og uppbyggingu á starfsemi þess. Gengið var út frá því að allt nám við setrið yrði á vegum og ábyrgð viðurkenndra háskóla og að þeir ættu jafnframt beina aðild að stjórn þekkingarsetursins. Starfshópurinn vann enn fremur tillögur að skipulagsskrá fyrir þekkingarsetrið sem nú liggur fyrir að muni hefja starfsemi sína í haust. Í sl. viku kynnti ég tillögur nefndarinnar á ríkisstjórnarfundi og mælti með því að gengið yrði til þess að stofna Þekkingarsetur Vestfjarða með formlegum hætti. Málið hefur hlotið jákvæðar undirtektir í ríkisstjórn enda eru tillögurnar algjörlega í samræmi við þá umræðu sem fram hefur farið í vísinda- og tækniráði og rétt að geta þess að vísinda- og tækniráð er undir forustu forsætisráðherra. En í síðustu ályktun vísinda- og tækniráðs, þ.e. frá desember 2004, er sérstaklega vikið að stofnun þekkingarsetra á landsbyggðinni. Þekkingarsetur á Vestfjörðum verður öflugur samstarfsvettvangur um háskólamenntun, símenntun og rannsóknir. Aðild að þekkingarsetrinu munu eiga háskólar sem bjóða þar fjarnám og staðbundið nám, rannsókna- og þjónustustofnanir, fyrirtæki og sveitarfélög á Vestfjörðum. Þekkingarsetrið verður sjálfseignarstofnun sem gerir samstarfssamninga við háskóla og rannsóknastofnanir innan lands og utan sem stuðla að auknu námsframboði á Vestfjörðum og rannsóknum sem byggja á sérstöðu Vestfjarða. Allir háskólar í landinu, rannsóknastofnanir með starfsemi á Vestfjörðum, sveitarfélög og aðrir aðilar fyrir vestan hafa samþykkt aðild að setrinu. Meginmarkmið mitt með skipun starfshóps var að styrkja og efla háskólamenntun og rannsóknir á Vestfjörðum. Á Ísafirði hefur á undaförnum árum byggst upp mikilvæg kjarnastarfsemi um háskólamenntun og rannsóknir á vegum Fræðslumiðstöðvar Vestfjarða og rannsóknastofnana. Ég tel mikilvægt að byggja á þeim grunni sem fyrir er og skapa sveigjanleika fyrir starfsemi sem tengist háskólamenntun, rannsóknum, símenntun og þjónustu við atvinnulíf. Til að geta boðið upp á fjölbreytt framboð af háskólanámi sem er viðurkennt í öðrum háskólum og alþjóðlega er nauðsynlegt að hafa virka aðild háskóla í landinu að starfseminni og tryggja námsframboð með fjarnámi. Með samstarfi við rannsóknastofnanir sem fyrir eru á svæðinu er stuðlað að því að tengja saman rannsóknir og háskólamenntun og skapa frjóan grundvöll fyrir virka þekkingarstarfsemi. Ég tel, herra forseti, að með stofnun Þekkingarseturs á Vestfjörðum sé nauðsynlegur grunnur lagður að framsækinni háskólastarfsemi á Vestfjörðum. Það er einmitt markmið sem ríkisstjórn Íslands stefnir að.

Herra forseti. Ég verð að segja að svör ráðherra hæstv. valda mér vonbrigðum. Ég veit að það er ekki eining um það á Vestfjörðum að fara þá leið sem hæstv. ráðherra lýsti. Vilji Vestfirðinga er að þeir fái sinn eigin háskóla og hafandi reynt hve mikilvægt það er fyrir byggðarlag að hafa háskólastarfsemi, eins og við höfum upplifað í Skagafirði með Hólaskóla, þá skil ég mætavel óskir Vestfirðinga og styð þá eindregið í kröfum sínum og eindregnum óskum um að stofnaður verði sjálfstæður háskóli á Vestfjörðum. Það hefur sannast í starfsemi Hólaskóla að hægt er að reka fullkomlega góða rannsókna- og vísindastarfsemi í lítilli stofnun. Ráð lítilla skóla er einfaldlega það að taka upp samstarf við aðra skóla og stofnanir. Ég ítreka að ég óska þess 

Virðulegi forseti. Hún var eftirminnileg, þverpólitísk samstaða ungs fólks á Vestfjörðum í fyrrasumar þegar ályktað var um stofnun háskóla á Ísafirði. Ég tek undir þá kröfu og styð heils hugar að stofnaður verði háskóli á Ísafirði sem hvíli á sérkennum og sérstöðu byggðarlagsins. Ég tel að stofnun þekkingarseturs sé allt of stutt skref, nema það sé fyrsta skref í átt að stofnun háskóla á Ísafirði. Það er nauðsynlegt að ganga alla leið og stofna sérstakan háskóla. Einungis þannig næst markmiðið um að skapa samfélag í kringum það sem skilar sér til byggðarlagsins eins og að er stefnt. Stofnun háskóla á Ísafirði væri eitt af stærstu skrefunum sem hægt væri að taka til að efla varanlega og verulega byggð á Vestfjörðum. Það skref verður aldrei tekið með því að stofna þekkingarsetur. Það verður einungis tekið með því að stofna sérstakan háskóla á Ísafirði. Ég tek undir með þeim hv. þingmönnum sem talað hafa í þá veru og 

Herra forseti. Ég hef barist með Vestfirðingum fyrir stofnun sjálfstæðs háskóla á Ísafirði. Þau áform sem hæstv. menntamálaráðherra kynnir núna hljóta að valda miklum vonbrigðum. Þar er ekki aðeins gengið á svig við þau loforð sem gefin hafa verið um stofnun háskóla á Ísafirði heldur er ætlunin einnig að stofna sjálfseignarstofnun. Ríkið þorir ekki einu sinni að axla eiginlega ábyrgð í stofnun þessa skóla. Hvar er samþykkt flokksþings Framsóknarflokksins sem dundi yfir okkur í fjölmiðlum þar sem meira að segja var vitnað í formanninn, að hann styddi það að stofnaður yrði háskóli á Vestfjörðum? Það kemur fram í fréttum að engu orði hafi verið vikið að stefnu Framsóknarflokksins í ríkisstjórn í síðustu viku þegar ráðherra kynnti þetta mál þar. Herra forseti. 

Hæstv. forseti. Ég held að það dyljist engum að Vestfirðingar vilja að stofnaður verði háskóli á Vestfjörðum sem staðsettur yrði á Ísafirði. Það er vilji íbúanna. Hvort ráðherra hafi tekist að fá ákveðinn hluta þeirra sem hún vinnur með til að fallast á að lendingin yrði þekkingarsetur, um það skal ég ekki dæma en það er alla vega kostur númer tvö í mínum huga. Ég átta mig ekki á því hvers vegna er ekki stefnt að stofnun háskóla og rektor ráðinn til að leiða stofnun skólans inn í framtíðina og þróun hans. Ég hefði talið að það væri vænsti kosturinn. Það er örugglega sá kostur sem heimamenn sækjast eftir í þessu máli.

Herra forseti. Fyrirspurnin var einföld en svarið nokkuð langt og innihald þess í raun að það eigi ekki að stofna háskóla á Vestfjörðum heldur koma á samstarfi rannsóknastofnana við háskóla annars staðar. Það er náttúrlega þvert á það sem stendur í flokkssamþykkt Framsóknarflokksins. Það er tímanna tákn að hér mæta eingöngu til umræðunnar þingmenn stjórnarandstöðunnar og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson. Mér virðist það sýna hvernig þetta mál er í pottinn búið. Í raun skulda þeir flokkar sem fara með völd núna Vestfirðingum störf. Það leikur enginn vafi á því. Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn hafa komið á kvótakerfi og hrifsað störfin í burtu af Vestfjörðum. Það er kominn tími til að þeir skili einhverjum störfum vestur.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hæstv. ráðherra skyldi taka þann kost að skapa sjálfseignarstofnun utan um þekkingarfyrirtækið sem hún hyggst setja á fót vestur á fjörðum. Það er ánægjuefni að ráðherranum skuli þykja það rekstrarform hentugt til að reka þekkingarstarfsemi af þessu tagi. Við höfum nýlega fengið að heyra nokkuð aðra sögu af því rekstrarformi, sjálfseignarstofnunum, varðandi starfsemi á háskólastigi. Til að meta hugmyndir ráðherra vildi ég gjarnan að hún upplýsti hve myndarlega hún hyggst standa að þessu? Hversu mikið fé á að setja vestur til að gera þetta? Hve mörg stöðugildi á að setja í þessa nýju stofnun? Hvaða umfang á að vera á þessu? Maður þarf að geta áttað sig á því hvaða hugur fylgi hér máli. Þá tel ég mikilvægt að nefndar verði upphæðir og fjöldi nýrra starfa vestur á fjörðum, sem sannarlega hljóta að skipta máli, samanber ræðu hv. fyrirspyrjanda.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og hv. þingmönnum sem tekið hafa þátt í umræðunni fyrir innlegg þeirra. Svör ráðherrans eru í raun eftirfarandi: Það sem gera á er ekki háskóli. Það sem gera á verður ekki með kennslu. Það sem koma á á fót á að koma í veg fyrir samkeppni á háskólastigi vegna þess að aðrir háskólar eiga að stjórna því hvað verður gert. Það sem gera á er Fræðslumiðstöð Vestfjarða í nýjum búningi, gamalt vín á nýjum belg, sem hefur tvö markmið. Fyrst og fremst á stofnunin að einbeita sér að þörfum þeirra sem afla sér menntunar á framhaldsskólastigi og í öðru lagi, eins og segir í viðskiptaáætlun sem kynnt var í gær, með leyfi forseta: „Háskólasetrið mun keppast við að búa svo vel að nemendum háskólanna að það þyki betri kostur að stunda fjarnám heldur en að flytja búferlum til þess að sækja hefðbundið háskólanám. Metnaðurinn felst í því að styrkja fjarnámsmöguleika Vestfirðinga fyrst og fremst.“ Þetta, virðulegi forseti, þótt ég voni að úr þessu muni rætast, er ekki grunnur að háskóla. Þetta er ekki grunnur að háskólastarfi heldur fyrst og fremst til að koma í veg fyrir að háskóli geti risið á Vestfjörðum, ætli menn að aka þessa braut áfram. Þessi vegur er háll sem áll og mjög auðvelt að enda ofan í fjöru, aki menn eftir þessum vegi eins og ætlað er. Vestfirðingar vilja háskóla. Það er alveg ljóst, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hefur flutt þingsályktunartillögu, m.a. um stofnun háskóla Vestfjarða. Þar segir m.a.: „Sérhæft námsframboð skólans mótist af sérstöðu svæðisins með tilliti til umhverfismála, ferðamála, sjávarútvegs og tónlistarlífs, en í upphafi verði lögð áhersla á almennar undirstöðugreinar, svo sem fræðileg vinnubrögð, sálfræði, siðfræði, félagsfræði, aðferðafræði og tölfræði.“ Eins og þessi tillaga er sett fram, herra forseti, er í raun ekkert samhengi á milli þeirra undirstöðugreina sem lagt er til að skólinn hefji starfsemi með og þeirra sérhæfðu námsleiða sem kæmi til greina að skólinn tæki upp á sína arma síðar meir. Síðan er rétt að vekja athygli á því, herra forseti, sem fram kemur í athugun Byggðarannsóknastofnunar Íslands, í skýrslu frá mars 2004. Þar segir um greiningu á þörf fólksins, einstaklinganna fyrir vestan, gagnvart háskólanámssetri á Vestfjörðum, að þátttakendur langaði fyrst og fremst að sækja í eftirfarandi nám: viðskiptagreinar, raungreinar og verkfræði, heimspekigreinar, iðngreinar, uppeldisgreinar, heilbrigðisgreinar, félagsvísindi og listgreinar. Ég fæ ekki séð, herra forseti, að þessi upptalning á löngunum og þörfum Vestfirðinga gagnvart háskólanámi séu í nokkru samræmi við þær hugmyndir sem hv. þingmaður setti sjálfur fram í þingsályktunartillögu sinni. Það verður því miður að segjast eins og er, að það vantar samræmi á milli þeirrar tillögu sem hv. þingmaður bar fram á sínum tíma og þeirra þarfa og langana sem Vestfirðingar vilja uppfylla með námi á Vestfjörðum. Ég held að sú leið sem við förum sé raunhæf leið til að efla og styrkja háskólastarfsemi á Vestfjörðum, koma upp staðbundnu námi á Vestfjörðum og efla fjarnámið sem hefur verið mjög giftudrjúgt fyrir Vestfirðinga, staðið vel fyrir sínu og fjölgað námsleiðum og tækifærum fyrir Vestfirðinga. Við stefnum að því að efla háskólastarfsemi á Vestfjörðum. Ég hefði frekar beðið um að hv. þingmenn færu nú héðan úr þingstóli, úr þessum svörtu fötum og litu björtum augum til framtíðar Vestfirðinga. Þetta getur verið fyrsta skrefið að stórum og öflugum háskóla síðar meir.

Hæstv. forseti. Á aðalfundi Eyþings sem haldinn var í Mývatnssveit í ágúst 2002 voru menningarmál fyrirferðarmikil. Flutt voru nokkur framsöguerindi um menningarmál, þar á meðal á vegum Tómasar Inga Olrichs, þáverandi menntamálaráðherra, sem flutti erindi um landshlutasamninga um menningarmál. Það má eiginlega orða það svo, virðulegi forseti, að þáverandi menntamálaráðherra hafi gefið upp boltann og síðan hafi verið unnið eftir því. En því miður hefur ekki allt of mikið gerst í því máli, eins og ég ætla að reyna að fara yfir á þessum stutta tíma. Í máli ráðherra var dregin upp jákvæð mynd af landshlutabundnum samningum þar sem verkefni og ábyrgð væru flutt frá ríki til sveitarfélaga. Allt var það mjög fallega sagt og á aðalfundinum var m.a. samþykkt að skipaður yrði starfshópur til að vinna að undirbúningi gerðar samnings við menntamálaráðuneytið um eflingu menningarstarfs á svæðinu. Þetta var í lok ágúst 2002. Þá var skrifað bréf frá Eyþingi til menntamálaráðuneytis sem brást skjótt við á þeim tímapunkti, tók það aðeins einn eða tvo mánuði að senda ágætan fulltrúa, skrifstofustjóra úr menntamálaráðuneytinu, Karitas H. Gunnarsdóttur, til fundar sem haldinn var 14. apríl 2003, korteri fyrir kosningar ef svo má að orði komast, svona til þess að fólk átti sig á tímanum. Það var ánægjulegur fundur. Þar var farið yfir þessi mál og fulltrúi ráðuneytisins kallaði m.a. eftir stefnumótun sveitarfélaga í menningarmálum, eftir því að þau sýndu frumkvæði og settu sér langtímaáætlanir. Hún hvatti eindregið til þess að öll sveitarfélög á svæði Eyþings ynnu saman að þessu verkefni. Í bréfi frá ráðuneytinu sagði, með leyfi forseta: „Menntamálaráðuneytið er reiðubúið til viðræðna um samstarf við Eyþing á grundvelli sérstaks samnings sem byggist á sömu grundvallarsjónarmiðum og samningur ráðuneytisins við sveitarfélög á Austurlandi.“ Í framhaldi af þeim fundi var skipuð fjögurra manna nefnd sem hefur unnið vel og skipulega að þessu starfi frá þeim tíma. Margt hefur gerst og málið var líka tekið upp á fundi Eyþings 2004. En það má segja að Eyþing og sú nefnd sem þar hefur verið kosin hafi náð algjörri samstöðu meðal sveitarfélaganna í Norðausturkjördæmi um niðurstöðu í málinu á svæði Eyþings. Sem er mjög gott mál. Virðulegi forseti. Fyrirspurn mín til hæstv. menntamálaráðherra er einfaldlega þessi: 1. Hvað líður gerð samnings um menningarmál milli menntamálaráðuneytis og Eyþings? 2. Hvenær er áætlað að skrifa undir slíkan samning?

Herra forseti. Þegar hugmyndir Eyþings, Sambands sveitarfélaga í Eyjafirði og Þingeyjarsýslum, voru kynntar í menntamálaráðuneytinu var erindi þeirra svarað með sambærilegum hætti og annarra þeirra sveitarfélaga sem óskað hafa eftir menningarsamningi við ríkið. Ráðuneytið lýsti sig þá reiðubúið til viðræðna um samstarf sem byggðist á sömu grundvallarsjónarmiðum og samningur ráðuneytisins við sveitarfélög á Austurlandi sem hefur orðið einhvers konar fyrirmynd þeirra sveitarfélaga sem leitað hafa eftir slíku samstarfi. Ráðuneytið óskaði jafnframt eftir upplýsingum um stefnu og markmið í menningarmálum á Eyjafjarðarsvæðinu, eins og hv. fyrirspyrjandi kom inn á. Þá áréttaði ráðuneytið að allar fjárveitingar úr ríkissjóði til samstarfs af þessu tagi væru háðar samþykkt Alþingis og það er rétt að menn hafi þetta vel í huga. Þá taldi ráðuneytið nauðsynlegt að fyrir lægi afstaða Akureyrar um hvort þeir hygðust jafnframt vera aðilar að slíkum samningi. Í kjölfar þessa var einnig haldinn fundur fulltrúa sveitarfélaganna með fulltrúum ráðuneytisins um forsendur fyrir slíkum samningi í apríl 2003. Í framhaldi af því var nefnd á vegum Eyþings skipuð sem skilaði formlega frá sér tillögum sínum með bréfi til mín dagsett 10. febrúar sl. með ósk um viðræður við mig um framhald þessa máls. Af þeim gögnum sem send voru í mánuðinum má ráða að þau hafi unnið vel saman að undirbúningi þessa máls og viðræðum við ríkið, m.a. aflað ýmissa tölfræðilegra upplýsinga og unnið að stefnumótun. Þá liggur fyrir að ekki sé talið skynsamlegt að menningarsamningur ráðuneytisins við Akureyri sem fjármagnar starfsemi atvinnulistastofnana þar falli inna ramma samstarfs við Eyþing. Nefndin telur hins vegar að önnur menningarstarfsemi á Akureyri rúmist vel innan samstarfssamningsins. Þá hefur nefndin unnið drög að samningi, annars vegar samstarfssamningi sveitarfélaganna innan Eyþings og hins vegar samningi sveitarfélaganna við ríkið. Ég hef ekki haft tækifæri til þess að hitta fulltrúa Eyþings frá því að ég fékk þessi gögn í hendur en tel að af fundi okkar geti orðið fljótlega. Ég vil þakka fyrirspyrjanda fyrir þessa fyrirspurn því að hún gefur mér jafnframt tækifæri til þess að upplýsa hið háa Alþingi um stöðu mála í viðræðum ráðuneytisins við þau sveitarfélög sem gert hafa menningarsamning við ríkið. Í gildi er menningarsamningur við Akureyri sem rennur út í árslok 2006. Ráðuneytið hefur hins vegar að undanförnu átt í viðræðum við sveitarfélögin á Austurlandi um forsendur fyrir endurnýjun á menningarsamningi við landsfjórðunginn en fyrri samningur rann út um áramótin. Á fjárlögum þessa árs eru ætlaðar 34 millj. kr. til samningsins auk 17 millj. kr. í stofnstyrki. Ég lít svo á að menningarsamningurinn við Austurland sem undirritaður var árið 2001 hafi verið tilraun en jafnframt fordæmi fyrir önnur sveitarfélög sem kjósa að óska eftir sambærilegu samstarfi við ríkið um menningarmál. Því skiptir nokkru hvernig slík tilraun er þróuð áfram til hagsbóta bæði fyrir sveitarfélögin og ríkisvaldið. Ég vil að þeir samningar sem gerðir verða við sveitarfélögin verði í stöðugri þróun og umræðu til eflingar menningarmála þar sem allir samningsaðilar bera ábyrgð, bæði fjárhagslega og faglega. Því hef ég óskað eftir annars vegar að samgönguráðuneytið verði aðili þessara samninga ásamt menntamálaráðuneyti til að efla m.a. menningartengda ferðaþjónustu því að þar á milli eru oft mjög óljós skil eins og gefur að skilja. Hins vegar vil ég sjá sveitarfélögin koma með skýrari hætti með fjárframlög til verkefna sem samningurinn tekur til, þ.e. verkefnastyrkja, rekstrarstyrkja og starfsemi menningarráðanna. 
             Fyrir liggur í ráðuneytinu að ganga til viðræðna á ný við Vestlendinga sem lengi hafa beðið eftir slíkum samningi með ofangreindar forsendur ráðuneytisins í huga, rétt er að undirstrika það. Hið sama á við fulltrúa Eyþings en ég get ekki sagt til um á þessari stundu hvenær hægt verði að ganga frá slíkum samningum. Það mun síðan fara eftir viðbrögðum samningsaðila okkar við þeim nýju forsendum sem ráðuneytið leggur til grundvallar sem og - sem er náttúrlega ekki síður mikilvægt - fjárveitingum til þessara samninga, en eins og hv. fyrirspyrjandi veit manna best er það Alþingi sem hefur síðasta orðið í þeim efnum.

Herra forseti. Það má hugsanlega finna til vorkunnar með hæstv. ráðherra fyrir að sitja uppi með kosningaloforð frá fyrirrennara sínum í embætti menntamálaráðherra, en eins og fram kom hér áður reið hann um héruð og lofaði menningarsamningum rétt fyrir síðustu kosningar. Meðal þeirra sem fengu slíkt loforð voru Vestlendingar og samningur við þá hefur verið tilbúinn æðilengi og vantar ekkert nema undirskrift hæstv. ráðherra. Nú upplýsir hæstv. ráðherra að það eigi að taka upp samningaviðræður og ég ætla þá rétt að vona að þær viðræður verði ekki látnar taka allt of langan tíma þannig að komið verði fram yfir næstu kosningar þegar á ný verður hafist handa við að reyna að fá fram undirskrift. En samningurinn við Vestlendinga er tilbúinn og búinn að vera það í langan tíma og ég veit að þeir telja sig sárt 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir svar hennar og vafalaust góðan hug til þessa verkefnis eins og fram hefur komið, þó svo að mér finnist samt sem áður þetta taka allt of langan tíma. Ég held að ekki sé nú eingöngu um óþolinmæði að ræða því að í ágúst verða liðin þrjú ár eða 36 mánuðir frá því að Tómas Ingi Olrich, þáverandi menntamálaráðherra, gaf undir fótinn og vakti mikla bjartsýni hjá þeim sem hlustuðu á fundi Eyþings um menningarsamning. Það var kannski því miður of mikið litað af þeim tíma sem fór í hönd. En ég vil trúa því að núverandi hæstv. menntamálaráðherra taki þetta kefli og framkvæmi þetta sem fyrst, að fulltrúar frá Eyþingi fái viðtal og komi til fundar í ráðuneytið til að halda áfram að reyna að koma þessum samningi í höfn. Ég held að ekkert vanti frá Eyþingi, búið er að vinna heimavinnuna mjög vel og þeim sem vinna góða heimavinnu á að gefa góða einkunn, jafnvel í samræmdu prófi, og ég hvet til þess að það verði gert. Það liggur náttúrlega í augum uppi, virðulegi forseti, eins og hæstv. ráðherra sagði, að þetta er háð fjárveitingavaldi Alþingis. Í gögnum Eyþings er m.a. fjallað svolítið um peningahliðina og um öll þau framlög frá menntamálaráðuneyti sem fara í ýmsar stofnanir menningarmála á höfuðborgarsvæðinu og eru það stórar og miklar tölur meðan maður sér litlar tölur úti á landsbyggðinni. Það vekur líka athygli mína, virðulegi forseti, að þegar þessum tölum er skipt niður á gjöld á hvern íbúa sýnist mér höfuðborgarsveitarfélögin komast af með mjög lága tölu til menningarmála eða 5.300 kr. í Garðabæ 

Herra forseti. Við getum verið sammála um það, ég og hv. þingmaður, að sumir hlutir geta vissulega tekið langan tíma en það sem skiptir auðvitað máli er að fara að lögum. Þau fjárlög sem eru samþykkt hér á þingi eru lög eins og önnur lög sem ber að fara eftir og við þurfum að starfa innan þess ramma sem þau setja okkur hverju sinni. Ég held að málið sé í ágætum farvegi. Við sjáum fram á og ég bind vonir við það að geta farið í fleiri menningarsamninga. En við verðum líka að átta okkur á því hvað það er nákvæmlega sem við viljum fá út úr menningarsamningunum. Fyrsti menningarsamningurinn sem var gerður við Austfirðinga var ákveðin tilraun, eins og ég kom inn á áðan. Við eigum að halda áfram að þróa þær tilraunir því að ég vil meina og er sannfærð um að bestu byggðamálin og besta byggðastefnan sem rekin er hér á landi er að efla menningarstarfsemi og menntastarfsemi. Það er lykillinn að því að byggðin haldist og verði blómleg áfram um land allt. Að mínu mati á að forgangsraða peningunum í þá veru, svo við tölum nú alveg klárt.