Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það var fyrir rúmum 10 mín. að stjórnarandstaðan frétti af því að ríkisstj. hygðist gera breytingar á frv. til staðfestingar á brbl. um launamál, sem voru gefin út 27. maí í vor. Þessi afstaða ríkisstj. var kynnt á fundi í fjh.- og viðskn. Nd. núna áðan, þannig að fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna hafa ekki haft ráðrúm til að fara yfir þann texta, sem hér liggur fyrir, í einstökum atriðum. M.a. tókst ekki að boða nefndarmann eins stjórnarandstöðuflokksins á þann fund fjh.- og viðskn. Nd. sem hér um ræðir. Síðan kýs hæstv. forsrh. að lesa upp hér þessa yfirlýsingu án þess að greina stjórnarandstöðunni frá því hvað standi til. Engin boð höfðu komið um það til stjórnarandstöðunnar að fjalla ætti um þetta mál hér sérstaklega. Ég vek athygli á þessu, herra forseti, vegna þess að mér finnst hér furðulega að málum staðið. Ég tel hins vegar vonum seinna að ríkisstj. átti sig á staðreyndum í þessu máli að öðru leyti. Ég tel að sú yfirlýsing, sem hér liggur fyrir, bendi til þess að ríkisstj. hafi allan tímann verið í miklum vafa um að hún hefði meiri hluta fyrir þeim brbl. sem sett voru í vor. Það er einstakt í sögu Alþingis að brbl. um að svipta verkalýðshreyfinguna frjálsum samningsrétti séu sett í maímánuði, eins og hér var gert á s.l. vori, og þegar kemur að því að Alþingi fái að fjalla um málið hrekkur ríkisstj. frá. Ályktunin, sem við drögum af þessu stjórnarandstæðingar og þjóðin öll, hlýtur að vera sú, að ríkisstj. hafi ekki ráðið við að koma málinu í gegnum þingið. Það er býsna fróðleg saga að velta fyrir sér stöðu þingræðis og lýðræðis í þessu landi. Það er einnig fróðlegt að íhuga á þessari stundu hvaða aðdraganda þetta mál á að öðru leyti, hvernig þm. Sjálfstfl. einn af öðrum hafa lýst því yfir að þeir væru andvígir því að hefta samningsrétt, eins og frv. upphaflega gerði ráð fyrir, og hvernig svo það að lokum gerist að Framsfl., brautryðjandi mannréttindasviptingarinnar, virðist ætla að gefast upp, eins og þessi yfirlýsing bendir til. Það er fagnaðarefni ef Íhaldinu hefur nú tekist að beygja Framsókn í þessu máli, en það má vera íhugunarefni einnig og það er fróðlegt til athugunar á komandi árum fyrir landsmenn alla. Eftir stendur auðvitað það, herra forseti, að í frv. eru ákvæði sem takmarka samningsrétt verkalýðshreyfingarinnar í landinu í tvö ár. Samkvæmt 1. gr. laganna er bannað að semja um hvers konar dýrtíðaruppbætur á laun í heil tvö ár. Það er takmörkun samningsréttar og takmörkun verkfallsréttar sem því fylgir. Ég tel að hér sé um mjög alvarleg ákvæði að ræða og nauðsynlegt sé að fram komi hið fyrsta hver er afstaða Alþingis í þessu efni. Þess vegna mun ég fyrir mitt leyti og Alþb. beita okkur fyrir því að þetta mál fái hið fyrsta þinglega meðferð. En hitt verður engu að síður að láta koma hér fram, að barátta verkalýðshreyfingarinnar í þessu landi, milli 30 og 40 þúsund undirskriftir, hefur borið árangur. Það er ánægjuefni og bendir til þess að rétt sé að halda þeirri baráttu áfram og reka flóttann þar til fullur sigur er unninn.



Herra forseti. Í raun og veru þarf ég ekki miklu að bæta við það sem hæstv. forsrh. greindi frá í ræðu sinni áðan, en að gefnu tilefni í ræðu hv. 3. þm. Reykv. rétt áðan þykir mér óhjákvæmilegt að segja nokkur orð. Það er fyrst varðandi þá málsmeðferð sem hér hefur verið viðhöfð, þ.e. tilkynningu ríkisstj. á þessum fundi. Um það vildi ég segja að við töldum í ríkisstj. að verið væri að sýna Alþingi sjálfsagða virðingu með því að tilkynna fyrst á þeim vettvangi ákvörðun ríkisstj. Jafnframt fannst okkur rétt að viðtakandi bréfs ríkisstj., þ.e. fjh.-og viðskn., fengi bréfið í hendur áður en þessi tilkynning kæmi hér fram. Það gat alveg eins verið t.d. á dagskrá að þetta bréf væri sent og síðan tilkynnt af forsrh. eða eftir atvikum fulltrúa ríkisstj. ákvörðun ríkisstj. á blaðamannafundi í stað þess að tilkynna þingheimi um hana í heild fyrst. Ég held þess vegna að hér sé sjálfsögð starfsregla viðhöfð, og hvað snertir umkvörtun hv. þm. um að enginn fyrirvari hafi verið hér á hafður vildi ég benda á að hér er ekki ætlast til að fram fari efnislegar umr. um þessa brtt., sem ríkisstj. hefur bent fjh.- og viðskn. á að nyti fylgis hennar, heldur kemur málið að sjálfsögðu hér fyrir eftir að fjh.- og viðskn. hefur fjallað um málið og þá til efnislegrar umræðu við 2. umr. málsins. Í þessu falli er því einnig að fullu tillit tekið til hv. stjórnarandstöðu og því er vísað á bug aðfinnslum og umkvörtunum hv. þm. um að þess hafi ekki verið gætt að taka tillit til stjórnarandstöðunnar að þessu leyti. Það er líka svo. að hv. stjórnarandstaða hefur gert sitt til þess að umr. við 1. umr. hér á þingi varðandi frv. til staðfestingar brbl. margumræddu hefur farið hér fram á æðimörgum fundum og að því leyti má segja að stjórnarandstaðan hafi tafið meðferð málsins. En þó vil ég taka það fram að það er ekki gagnrýnisvert af minni hálfu. Ég finn ekki að því. Mér finnst sjálfsagt að stjórnarandstaðan og aðrir þm. ræði þetta mál við 1. umr. svo lengi sem hverjum og einum þykir ástæða til og legg það ekki stjórnarandstöðu til lasts. Hins vegar finnst mér skjóta skökku við ef menn eru annars vegar að fara fram á að afgreiðslu málsins sé flýtt og hins vegar að kvarta yfir því að reynt sé að koma ákvörðunum ríkisstj. á framfæri við þingheim við fyrsta tækifæri. Málið kom ekki til nefndar fyrr en í þessari viku og var fyrst tekið fyrir á fundi fjh.- og viðskn. í gær, svo að af hálfu ríkisstj. hefur hér allur sá hraði verið á hafður sem eðlilegt er að krefjast. Þá vildi ég víkja að þeirri staðhæfingu hv. 3. þm. Reykv, að ákvörðun ríkisstj. byggist á því að hún hafi ekki meiri hluta á Alþingi fyrir brbl., eins og þau voru gefin út 27. maí s.l. Ég mótmæli harðlega þeirri staðhæfingu og fullvissa hv. 3. þm. Reykv. sem og aðra þm. um að það var fullfrágengið að ríkisstj. hafði meiri hluta þm. fyrir brbl. áður en þau voru gefin út. Brbl. voru einn þáttur af samningum sem lágu til grundvallar myndunar þeirrar ríkisstj. sem hóf störf 26. apríl s.l. Þótt skoðanir hafi e.t.v. verið skiptar fram að þeim tíma að ríkisstj. var mynduð milli einstakra þm. innan hvors stjórnarflokksins um sig og svo e.t.v. milli stjórnarflokkanna sem slíkra, þá var úr þeim ágreiningi leyst áður en ríkisstj. var mynduð og báðir stjórnarflokkarnir höfðu skuldbundið sig til að standa að samþykkt þessara brbl. Það var ófrávíkjanlegur þáttur af stjórnarsamningi þeirra. Sú ákvörðun sem tekin var í morgun er tekin að breyttum forsendum og með reynslu liðinna vikna og mánaða í huga og með það útlit einnig í huga sem hæstv. forsrh. lýsti áðan. Það er þess vegna allt annað mál þótt einstakir þm. hafi lýst því yfir að þeir teldu æskilegt að breyta tilteknu ákvæði brbl. Það er allt annað mál en hitt, að þeir hefðu ekki staðið við brbl. óbreytt ef svo hefði borið við að þau yrðu þannig borin undir atkvæði í þinginu. En það hefur komið fram á síðustu vikum og mánuðum að það hefur gengið eftir, sem ríkisstj. stefndi að, snögg lækkun verðbólgunnar, og af þeim ástæðum er ekki þörf á því ákvæði sem hér um ræðir og talað er um að fella niður. Ég vil í þessu sambandi rifja upp, eins og reyndar hæstv. forsrh. gerði, að bæði hæstv. forsrh. og ég fyrir hönd Sjálfstfl. höfum fyllilega tekið undir það sjónarmið að það ákvæði er varðar framlengingu samninga til 1. febr. n. k. bæri að endurmeta í ljósi þróunar mála. Á Alþingi hinn 26. okt. s.l. komst ég svo að orði í umr. um þetta efni hér á Alþingi, og með leyfi hæstv. forseta vil ég lesa það orðrétt upp: "Afstaða okkar er í stuttu máli sú, að við sjálfstæðismenn stöndum að ákvæðum brbl. og berum ábyrgð á þeim og munum þess vegna standa að samþykki frv. þess sem flutt er til staðfestingar þeirra. En það liggur í augum uppi að við teljum eðlilegt og sjálfsagt að frv. fái þinglega meðferð og kannað sé hvort rétt er að falla frá eða breyta því ákvæði frv. að nýir samningar um kaupgjald taki ekki gildi fyrr en 1. febr. n. k., enda sé markmiði ríkisstj. í baráttunni gegn verðbólgu engu síður náð." Hæstv. forsrh. hefur áður gefið efnislega sams konar yfirlýsingu hér á Alþingi og við raunar báðir einnig á samráðsfundi með aðilum vinnumarkaðarins. Á þeim samráðsfundi með aðilum vinnumarkaðarins lögðum við áherslu á það, sem ég hef sagt í þessum fáu orðum mínum nú, að aðilar hæfu strax viðræður um gerð nýrra kjarasamninga svo unnt væri að komast að niðurstöðu þar að lútandi - niðurstöðu sem einkum taki mið af tveim höfuðþáttum: 1. Að grundvöllur verði lagður að framfarasókn atvinnuveganna sem til þess skapaði skilyrði að bætt yrðu launakjörin í landinu með raunhæfum hætti. 2. Að nýir kjarasamningar bæru fyrst og fremst merki þess að menn kæmu sér saman um að bæta kjör hinna lægst launuðu í þjóðfélaginu. Ég skal svo leiða hjá mér efnislegar umr. að öðru leyti, en vil leggja áherslu á að allir þm. leggist nú á eitt og flýti afgreiðslu þessa frv. til staðfestingar brbl. svo að skýrar línur myndist og aðilar vinnumarkaðarins, eftir atvikum í samráði og samstarfi við ríkisstj., geti snúið sér að því að leysa málin með tilvísun til þess hve alvarlegt ástand blasir við þjóðinni.



Herra forseti. Eins og komið hefur fram áður í þessum umr. barst stjórnarandstöðunni ekki vitneskja um að þessi tilkynning mundi hér verða gefin eða sú ákvörðun kynnt, sem hér hefur nýlega átt sér stað, fyrr en rétt fyrir kl. 2. Hæstv. utanrrh. taldi að þar hefði verið rétt að farið og sjálfsagt verður ekki að því fundið beinlínis, en það hefði verið frekar í samræmi við það sem tíðkast hefur hér í þinginu að stjórnarandstaðan hefði fengið af þessu að vita með nokkru meiri fyrirvara, það hefði verið heldur kurteislegra, sýnist mér, miðað við það sem hér hefur tíðkast. En við skulum ekki fást um það. Ég held að það verði að segjast að mjög ánægjulegt er að ríkisstj. skuli hafa séð núna - loksins að vísu - að henni var ekki stætt á því að afnema mannréttindi með þeim hætti sem gert hafði verið ráð fyrir í þessum brbl., afnema samningsréttinn. Í rauninni spyr maður sjálfan sig, þó að hæstv. utanrrh. hafi tekið fram hér áðan að það hafi verið meiri hluti fyrir þessum ákvörðunum ríkisstj. á sínum tíma, hvort sá meiri hluti hafi ekki einmitt verið að hverfa, því við höfum fyrir okkur að þrír þm. ríkisstj. höfðu gefið yfirlýsingar þar að lútandi. En það er ekki heldur aðalatriðið. Ég tel að hér sé fyrst og fremst um það að ræða að fólkið í landinu, stjórnarandstaðan og verkalýðshreyfingin hafi unnið verulegan sigur. Það er sigur fyrir verkalýðshreyfinguna að þessu ákvæði skuli nú kippt burtu. Þetta er sigur fyrir stjórnarandstöðuna, sem hefur lagt á það ríka áherslu að þetta ákvæði væri ekki inni í lögunum, og sigur fyrir þá menn alla sem hafa lagt áherslu á að þetta ákvæði varðandi mannréttindin í landinu skyldi vera í gildi. En þetta er líka sigur fyrir þingræðið, því að það er í rauninni ekki fyrr en þingið fer að fjalla um þessi mál sem hreyfing kemst á málin. Og ég vil minna á að stjórnarandstaðan gerði kröfu um það á liðnu sumri að þingið yrði kallað saman til að fjalla um málið. Við rökstuddum það m.a. með því að það væru ýmis atriði sem venjulega tækju breytingum í meðförum þingsins þegar stjórn og stjórnarandstaða færu að ræða málin. Það. hefur sýnt sig að við höfðum rétt fyrir okkur í þessum efnum og að því leytinu hefur þingræðið í rauninni líka unnið hér sigur. Ég tel að hér sé um verulegan áfanga að ræða hvað það varðar að sniða agnúa af þeim ákvörðunum sem ríkisstj. hafði boðað í efnahagsmálum og sett ýmiss konar bráðabirgðalög um. Ég óska þess að í framhaldsmeðferð þingsins á þessu máli og öðrum málum takist að sníða enn frekari agnúa af þeim frv. sem ríkisstj. hefur lagt fram, ýmist í formi brbl. eða með öðrum hætti, þannig að hér komist á betri efnahagsstefna en ríkisstj. hefur fylgt.



Herra forseti. Aðeins örfá orð í tilefni þeirrar tilkynningar sem við urðum áheyrendur að hérna. Ég fagna þeim sinnaskiptum sem átt hafa sér stað hjá ríkisstj. Ég fagna þeim sinnaskiptum sem Sjálfstfl. hefur tekið og orðið hafa þessa valdandi. Ég fagna sigri stjórnarandstöðunnar og launamanna í þessu landi og ég fagna sigri lýðræðisins. Ef einhver vafi leikur á um að þessi brbl. hafi verið sett án þess að fullkannað væri að stuðningur væri fyrir hendi, þá tel ég það rökstyðja enn betur till. sem BJ hefur lagt fram um afnám brbl.-réttar. Þessi niðurstaða hvetur okkur öll í þessum sal til áframhaldandi baráttu gegn takmörkun samningsréttar, sem þó er enn fyrir hendi, og fullri endurheimt mannréttinda.



Herra forseti. Samtök um kvennalista eiga ekki fulltrúa í fjh.- og viðskn. Nd. og okkur barst ekki vitneskja um þetta, a.m.k. ekki mér, fyrr en á þessum fundi. Við höfum því engar aðstæður til þess að orðlengja um þetta hér og nú. Ég vil lýsa því yfir að ég fagna þeim atburðum sem hér hafa orðið, en minni á það í leiðinni að betur má ef duga skal.



Herra forseti. Eitt aðalatriðið í máletnagrundvelli BJ er aðskilnaður löggjafarvalds og framkvæmdavalds. Í einföldum orðum felur það í sér að þm. eigi ekki að vera ráðh. eða sifja í bankaráðum, Framkvæmdastofnun eða öðrum skyldum stofnunum. BJ bendir á að seta alþm. í hinum ýmsu stofnunum framkvæmdavaldsins standi efnahagslífi okkar og þá um leið í ljósi nútíðar raunverulegum efnahagsaðgerðum fyrir þrifum. Seta alþm. í stofnunum framkvæmdavaldsins leiðir tvennt af sér. Annars vegar hefur hann ekki sama tíma og ella til að sinna störfum sínum sem löggjafi. Í öðru lagi verður hann að dómara í eigin störfum og að okkar mati þar með óhæfur til þessa verks vegna árekstrarhagsmuna. Seta þm. í fyrrnefndum stofnunum framkvæmdavaldsins leiðir til ákveðinnar samtryggingar andstæðinga á þingi, sem veikir enn meir eftirlitshlutverk Alþingis. Skipting valdsins í þessum stofnunum milli þm., sama hvort um stjórn eða stjórnarandstöðu er að ræða, leiðir til samtryggingar. Það er þar sem flokksræðið og flokksvaldið kemur inn í myndina. Aðstöðumunur þeirra flokka sem nú sitja á þingi er mjög mikill, það verður að viðurkenna. Núverandi stjórnarflokkar ríkja núna og eins og þeir hafa lengst af gert vegna umfangsmikilla tengsla sinna við stór og viðamikil fjármálaöfl í efnahagslífi okkar. Peningar eru jú vald. Hinir, sem eru í stjórnarandstöðu, hanga þarna nánast vegna fortíðar sem rekur þá til þess að gæta hagsmuna sinna umbjóðenda í þeim stofnunum sem hér um ræðir. 
             Þingflokkar hafa nú komið sér saman um framboð til þeirra ráða og stjórna sem hér á að kjósa til. BJ hefur tekið þátt í þeim viðræðum að svo miklu leyti sem um er að ræða störf er ekki brjóta í bága við málefnagrundvöll Bandalagsins. Þar sem samstaða hefur náðst milli þingflokka um framboð, þannig að kosningar munu fara fram án handauppréttingar, tel ég nauðsynlegt að upplýsa að þm. BJ sitja hjá í atkvæðagreiðslum að því er varðar kosningu í atvinnuleysistryggingasjóð Húsnæðisstofnun ríkisins, Vísindasjóð, úrvarpsráð, tryggingaráð, stjórn kísilmálmverksmiðju og Framkvæmdastofnun ríkisins.



Herra forseti. Till. sú til þál. um fullgildingu samkomulags um breytingu á samstarfssamningi Norðurlanda, sem hér er til umr., á sér þá forsögu að undanfarin ár hefur verið rætt um og kannaðar tillögur um aukna aðild Færeyja og Álandseyja að Norðurlandaráði og ráðherranefnd Norðurlandaráðs og um samsvarandi aðild Grænlands. Samkomulag varð í þessum efnum og var það undirritað í Reykjavík 15. júní s.l. á fundi samstarfsráðherra Norðurlanda. Matthías Á. Mathiesen viðskrh. undirritaði samkomulagið fyrir Íslands hönd og er það birt hér sem fskj. Samkomulagið er háð fullgildingu og með till. þessari er leitað heimildar Alþingis til að fullgilda það fyrir Íslands hönd. Meginbreytingar sem gerðar eru á Helsingforssamningnum eru þessar: 1. Í samningnum er tekið fram að í skólum í sérhverju Norðurlandanna skuli vera fræðsla í tungumálum og um menningu og þjóðfélagsástand á hinum Norðurlöndunum. Þessu ákvæði er breytt til að árétta að það taki til Álandseyja, Færeyja og Grænlands. 2. Landsþing Grænlands kýs fulltrúa í Norðurlandaráðið. 3. Í stað 78 kjörinna fulltrúa í Norðurlandaráði verða nú 87 fulltrúar: frá Danmörku 16 (óbreytt), Finnlandi 18 (áður 17), Íslandi 7 (áður 6), Noregi og Svíþjóð 20 áður 18, Álandseyjum 2 (áður 1), Færeyjum 2 (óbreytt) og Grænlandi 2 (enginn áður). Deildir Færeyja og Grænlands starfa í deild danska ríkisins og deild Álandseyja í deild finnska ríkisins. 4. Stjórn Álandseyja og landstjórnir Færeyja og Grænlands taka þátt í starfi ráðherranefndarinnar. Ákvörðun ráðherranefndarinnar er bindandi fyrir Álandseyjar, Færeyjar og Grænland í þeim mæli sem löndin fallast á hana í samræmi við sjálfstjórnarreglur. Þá hafa og verið gerðar breytingar á Helsingforssamningnum varðandi kostnaðarskiptingu svo og breytingar á menningarmálasamningi Norðurlanda og samkomulagi um samstarf á sviði flutninga og samgangna, en það er ekki óskað eftir sérstakri fullgildingu á þeim síðasttöldu breytingum þar sem þess er ekki talin þörf. Bæði er að samningur um þau atriði mun ekki hafa áður verið fullgiltur af Alþingis hálfu og talið er að um svo litilvægar breytingar sé að ræða að eigi þarfnist sérstakrar fullgildingar. Herra forseti. Ég geri það að tillögu minni að þessari till. til þál. verði vísað til utanrmn.



Herra forseti. Mér þykir leitt að það er nokkuð farið að fækka hérna í salnum. Ég hafði óskað eftir þessu tækifæri fyrir tveimur dögum en féllst á að draga það af tillitssemi við menn sem vildu gjarnan taka þátt í þessari umr., en síðan átti ég von á að hún yrði strax kl. 2 í dag. Engu að síður vil ég þakka fyrir það tækifæri sem mér er veitt til að hefja umr. utan dagskrár um efni sem varðar hvern einasta þegn þessa þjóðfélags, þ.e. niðurstöður rannsókna fiskifræðinga á ástandi þorskstofnsins, tillögur þeirra um aflamagn og ráðstafanir stjórnvalda í framhaldi af þeim uggvænlegu niðurstöðum. Ég hlýt að lýsa undrun minni á því að skýrsla fiskifræðinganna, sem lögð var fram í síðustu viku, skyldi ekki vera birt alþm. þá þegar. En þar sem nú eru liðnir 8 dagar frá birtingu skýrslunnar má ætla að efni hennar hafi þegar verið rætt ítarlega í ríkisstj. og við hagsmunaaðila og því er þess að vænta að viðbrögð stjórnvalda séu farin að skýrast. Um allt land bíður fólk í ofvæni eftir fréttum af aðgerðum ráðamanna, hvernig þeir hyggjast bregðast við þeim hrikalega vanda sem nú blasir við okkur öllum. Það er ekki bara togarasjómaðurinn, fiskverkunarkonan og útgerðarmaðurinn sem sjá nú fram á óvenjumagurt ár. Þorskstofninn og þjóðarbúið eru sameign okkar allra. Það er fyrst og fremst sjávarútvegurinn sem hefur staðið undir því þjóðfélagi sem við nú búum við. Það er hann sem er meginundirstaða efnahagslífs okkar. Því miður höfum við nú komist að raun um að þessi auðlind er ekki óþrjótandi. Við höfum ekki kunnað með hana að fara. Við getum ekki afsakað okkur með því að hafa enga viðvörun fengið. Fiskifræðingar hafa svo sannarlega margsinnins á undanförnum árum varað við ofveiði og lagt til að dregið væri úr sókn í þá fiskstofna sem í mestri hættu væru. Á það var ekki hlustað nóg og nú uppskerum við í samræmi við þá skelfilegu skammsýni. Þær raddir hafa heyrst að fiskifræðingar hafi ekki tæknina nægilega á valdi sínu og spár þeirra hafi aldrei reynst réttar. Hér má ekki rugla saman spádómum um hvað hugsanlegt sé að veiða af þorski og tillögum um skynsamlega nýtingu stofnsins. Á árunum 1976–1980 lögðu fiskifræðingar árlega til að ekki yrði farið yfir ákveðið aflamagn til að stofninn næði að byggja sig upp. Þeir spáðu engu um það hverju hægt væri að ná með ótakmarkaðri sókn. Öll árin var veitt miklu meira en fiskifræðingar lögðu til. Af því erum við nú að súpa seyðið. Aflaforsendur í þjóðhagsáætlun fyrir árið 1984 miðast við 300–320 þús. tonna þorskafla á næsta ári. Augljóst er nú að þær forsendur fá ekki staðist, eins og ég hef reyndar áður lýst efasemdum um. Sá samdráttur sem nú blasir við er talinn geta þýtt 3.5% minnkun þjóðarframleiðslu og 12–13% samdrátt útflutningsframleiðslu. Og hvað er þá orðið um þann grunn sem fjárlagafrv. fyrir 1984 er reist á? Það er talað um allt að 1 000 ársverka samdrátt í fiskiðnaðinum ef þorskaflinn verður 200 þús. tonn en annar afli álíka og nú. Við hljótum þó að taka tillit til niðurstaðna rannsókna vísindamanna okkar. Þeir segja m.a. í skýrslu sinni, þar sem þeir fjalla um horfur og tillögur um aflahámark 1984, með leyfi forseta: "Ef veidd verða 300 þús. tonn á árinu 1984 má ætla að heildarstofninn minnki um rúmlega 100 þús. tonn. Við 250 þús. tonna veiði minnkar heildarstofninn tímabundið um 50 þús. tonn en nær sömu stærð árið eftir. Við 200 þús. tonna veiði mun heildarstofnstærðin standa í stað en fara svo vaxandi er fram í sækir. Þróun hrygningarstofns er á svipaðan veg. Við 300 þús. tonna veiði minnkar hrygningarstofninn, við 250 þús. tonna veiði stendur hann nánast í stað og við 200 þús. tonna veiði fer hann vaxandi. Hafrannsóknastofnunin telur nauðsynlegt að stuðla að vexti þorskstofnsins á komandi árum í þeim tilgangi að auka afrakstur stofnsins í náinni framtíð. Þær niðurstöður sem nú liggja fyrir um ástand stofnsins benda til þess að þessu markmiði verði ekki náð nema með því að takmarka þorskafla á næsta ári við um 200 þús. tonn." Sjútvrh. sagði á fundi Landssambands ísl. útvegsmanna fyrir síðustu helgi að menn yrðu að horfast í augu við vandann og taka nauðsynlegar ákvarðanir. Orðrétt sagði hann, með leyfi forseta: "Þær verða sumar sárar en sárast af öllu er að ganga allt of nærri eigin fjöreggi. Slíkt er skeytingarleysi við landið, sjálfstæði þess og sjálfsforræði." En hann sagði einnig, með leyfi forseta: "200 þús. tonna þorskafli á árinu 1984 eru aflabrögð sem bjóða upp á hættu á verulegu atvinnuleysi og rýrari lífskjör en við búum við í dag og þykja þau þó nánast óbærileg þegar." Þetta vil ég undirstrika. Við hljótum að taka tillit til niðurstaðna fiskifræðinga, en um leið verður að tryggja að þær aðgerðir sem grípa þarf til komi ekki niður á þeim sem verst eru settir. Og nú spyr ég hæstv. sjútvrh.: Hvaða ákvarðanir koma til greina? Hvað hefur verið gert til að mæta þessum vanda? Hvað er verið að gera? Og hvað verður gert? Ætlar ríkisstj. að fara að tillögum fiskifræðinga um 200 þús. tonna þorskafla á næsta ári og hvað verður gert til að koma í veg fyrir atvinnuleysi meðal sjómanna og fiskverkafólks af þessum sökum?



Herra forseti. Það er ekki að ástæðulausu að þessi mál eru rædd hér á Alþingi og er að sjálfsögðu nauðsynlegt að gera það. Hitt er svo annað mál að hér er um svo margslungið og mikilvægt mál að tefla að það verða hvorki teknar í því skjótar ákvarðanir að öllu leyti né gerð viðhlítandi grein fyrir því sem fram undan er nú á næstunni. Ég vil segja að það er ánægjulegt að heyra að háttvirtir þm. telja eins og kom fram í ræðu hv. 7. landsk. þm. hér áðan að sjávarútvegurinn væri sá grunnur sem við byggjum á. Að sjálfsögðu er það rétt. Það væri betur að á því væri almennur skilningur í þjóðfélaginu að svo væri, m.a. þegar teknar eru ákvarðanir hér á Alþingi um fjárlög, erlendar lántökur og annað sem mætti lengi telja. Ég hef nú ekki orðið var við það á undanförnum árum oft og tíðum að sá skilningur væri nægilega ríkur. Það væri betur að menn gerðu sér almennt betri grein fyrir því hvað sjávarútvegurinn er í reynd mikilvægur þjóðarbúinu í heild. Þess vegna er það að sjálfsögðu mjög mikilvægt þegar þjóðhagsáætlun er gerð á hverjum tíma að það liggi fyrir sem bestar upplýsingar um það hvert aflamagn geti orðið fyrir það ár sem þjóðhagsáætlunin er gerð fyrir. Það eru um það lagafyrirmæli hvenær þjóðhagsáætlun skuli lögð fram og þeim lagafyrirmælum er að sjálfsögðu reynt að hlíta. Hins vegar hafa aldrei legið fyrir fullnægjandi niðurstöður um ástand fiskstofna þegar þjóðhagsáætlun hefur verið lögð fram og er það að sjálfsögðu mjög alvarlegur veikleiki í þessari áætlun miðað við þá þýðingu sem sjávarútvegurinn hefur fyrir gerð hennar og afkomu þjóðarbúsins í heild. Á s.l. vori stuttu eftir að núv. ríkisstj. tók við völdum gengu fiskifræðingar á minn fund og tjáðu mér það að ástand þorskstofnsins væri verra en þeir höfðu gert ráð fyrir haustið áður þegar þeir mæltu með því að veidd yrðu 350 þús. tonn og sögðust nú vilja mæla með því að veidd yrðu 300 þús. tonn. Eftir samráð við hagsmunaaðila og nánari athugun á málinu kom í ljós að mjög ólíklegt væri að þorskaflinn færi svo neinu næmi yfir 300 þús. tonn miðað við það að aflabrögð væru þau sömu og árið áður. Það sem eftir væri ársins gæti hann mestur orðið 320 þús. tonn. Þannig að ekki þótti tilefni til neinna sérstakra aðgerða vegna þessarar viðvörunar enda hefur komið í ljós að aflinn mun vart verða meiri en 290 þús, tonn. Við gerð þjóðhagsáætlunar í sumar þá kallaði ég að sjálfsögðu fiskifræðinga á minn fund og einnig hafði Þjóðhagsstofnun náið samstarf við þá. Þá lágu ekki fyrir niðurstöður varðandi þorskrannsóknir - síðasti leiðangur var eftir það - og fyrstu upplýsingar komu ekki fyrr en þennan dag, þ.e. a. s. þriðjudaginn fyrir rúmri viku síðan. Það var seinni part dags sem haft var samband við mig og ég fékk þá þessar upplýsingar þennan nefndan þriðjudag. Þegar þjóðhagsáætlun var gerð lá sem sé ekki annað betra fyrir en að gera ráð fyrir svipuðum eða sama afla og árið áður. Í þessu sambandi vil ég geta þess að ég vil á engan hátt gera lítið úr rannsóknum sem þessum, langt frá. En reynslan segir okkur einnig mikið og við höfum upplýsingar 60 ár aftur í tímann um þorskafla á Íslandsmiðum og meðalafli síðustu 60 ára er 367 þús. tonn. Á árunum 1923–1932 er þorskaflinn að meðaltati 377 þús. tonn, 1933–1942 292 þús. tonn, 1943–1952 272 þús. tonn, fer síðan mjög vaxandi eftir 1953 eða á þeim áratug 1953–1962 í 472 þús, tonn, 1963–1972 í 404 þús. tonn, 1973-1982 381 þús. tonn. Þannig að aflabrögð sem eru 300 þús. tonn af þorski er veiði sem nánast aldrei hefur tíðkast á Íslandsmiðum og við þurfum að fara liðlega 30 ár aftur í tímann til þess að finna svipaðar tölur. Það mundi því að sjálfsögðu enginn geta sett fram tölu eins og 200 þús. tonna afla í þjóðhagsáætlun eða aðrar áætlanir nema fyrir því liggi óyggjandi upplýsingar því eins og kom fram í máli hv. þm. þá er þessi afli svo nátengdur kjörum fólksins í landinu að það gerir það enginn að setja fram slíka hluti nema á grundvelli óyggjandi upplýsinga. Varðandi þá spurningu - eða þá ábendingu - að þessar upplýsingar hafi ekki verið birtar alþm. þá þegar er það vissulega rétt að það er ástæða til þess að gera slíkt, að láta þm. fá almennt sem fyrst alvarlegar upplýsingar; ég tek undir það. Það má segja að það sé spurning um skipulag í stjórnkerfinu og skipulag stofnana hverjum slíkar upplýsingar eru sendar og hvenær. Þessar upplýsingar bárust mér á þriðjudegi og þeir spurðu um það hvort ég heimilaði það að það yrði skýrt frá þessum niðurstöðum. Ég spurði þeirrar spurningar einnar: Hafið þið hugleitt þessi mál nægilega vel sjálfir og eruð þið nægilega vissir sjálfir til þess að vera tilbúnir að birta upplýsingar? Þeir sögðu það vera og í framhaldi af því voru þær sendar til þeirra aðila sem venja er að senda slíkar upplýsingar, þ.e. allra hagsmunaaðila í sjávarútvegi. Þá voru fram undan mikilvægir fundir þessara aðila og það var mjög mikilvægt að þetta lægi fyrir, bæði að því er varðaði þing Farmanna- og fiskimannasambands Íslands og LÍÚ. Þetta skiptir nú ekki meginmáli eins og nú er komið hvernig upplýsingastreymi er í þjóðfélaginu. Hér er um slæmar upplýsingar að ræða og ég á ekki von á því að nokkur hafi verið glaður við að fá þær og enginn hefur verið það en ég get tekið undir það að það er ástæða til þess að íhuga betur og endurskipuleggja slíkt upplýsingaflæði. Þá er spurt um það hver séu viðbrögð stjórnvalda. Það er að sjálfsögðu allt of snemmt að fullyrða hver verða endanleg viðbrögð. En að sjálfsögðu var þegar sett af stað vinna til að athuga þessi mál betur og það sem skiptir meginmáli er hvernig við metum þessar upplýsingar og hvað við teljum mögulegt að veiða mikið. Í skýrslunni kemur fram eftirfarandi, með leyfi hæstv. forseta: Þær niðurstöður, sem nú liggja fyrir um ástand stofnsins, benda til þess að þessum markmiðum verði ekki náð nema með því að takmarka þorskafla á næsta ári við um 200 þús. tonn. Auðvitað eins og þessi orð benda til eru menn ekki vissir í sinni sök. En það, sem fiskifræðingar vilja fyrst og fremst benda á, er að hér megi ekki taka mikla áhættu. Það kemur einnig fram að tölur um stærð hrygningarstofns og afli hrygningarfisks á vetrarvertíð suðvestanlands er háður göngum frá Grænlandi. Það er ekki gert ráð fyrir slíkum göngum. Ég vil aðeins víkja að þeirri fyrstu spurningu sem kom upp í mínum huga varðandi þessar upplýsingar: Hvað er það sem hefur í reynd gerst frá spánni 1982 og þangað til núna í þeirri spá sem við fáum í hendur 1983? Og við nánari athugun á þessum spám kemur í ljós að í skýrslunni 1982 er gert ráð fyrir því að í þeim árgöngum sem hér eru, þ.e. þorskur á aldrinum 3ja–11 ára, séu 576 millj. fiska en í skýrslunni nú 537 millj. fiska. Á þessu er að sjálfsögðu nokkur munur. En hér eru einnig skekkjumörk þannig að þessi munur er í reynd ekki mjög mikill.  Á morgun er fundur með öllum hagsmunaaðilum og Hafrannsóknastofnun til þess að fara betur yfir þessar niðurstöður, svo að fulltrúum sjómanna, útvegsmanna, fiskvinnslu, Fiskifélags og annarra gefist kostur á því að spyrja fiskifræðinga um þessar niðurstöður og ég vænti þess að í framhaldi af því getum við betur metið það hvað við getum í reynd leyft okkur varðandi veiði á næsta ári og ég get að sjálfsögðu ekki svarað því hér á þessari stundu. Það er mjög mikilvæg ákvörðun og alvarleg ákvörðun og ég tel það ekki ráðlegt að taka hana fyrr en að mjög vandlega yfirveguðu ráði eftir að menn hafa fundað um það. Eftir að sú ákvörðun er tekin liggur það fyrir að við þurfum að marka hér fiskveiðistefnu á næsta ári sem tekur mið af þeim niðurstöðum. Og það verður einnig erfitt mál. Ég hef látið koma fram ýmsar hugmyndir af minni hálfu og hef gert það á fundum hagsmunasamtakanna og ég skal ekki endurtaka það hér; það er alllangt mál. Á fundi LÍÚ komu fram hugmyndir og á fundi Farmanna- og fiskimannasambandsins en þeir töldu ráðlegt að það yrðu veidd um 300 þús. tonn og þar kom fram með hvaða hætti þeir vildu að sú veiði færi fram. Það er sem sé í gangi mikil vinna í þessu sambandi eins og ávallt á haustdögum. Það eru stofnanir eins og Þjóðhagsstofnun, Hafrannsóknastofnun, Fiskifélag Íslands, það eru samtök eins og LÍÚ, Farmanna- og fiskimannasamband Íslands, Sjómannasambandið, samtök vinnsluaðila í landinu og það, sem ég hef lagt mikla áherslu á og hef verið að vinna að undanfarna daga, er að koma á samstarfi þessara aðila, föstu samstarfi, þannig að menn viti hvað aðrir eru að gera og geti komið saman reglulega til að bera saman ráð sín. Það verður því sett upp samstarfsnefnd þessara aðila þar sem verða fulltrúar frá sjútvrn., frá Þjóðhagsstofnun, Hafrannsóknastofnun, Fiskifélagi Íslands, LÍÚ, sjómannasamtökunum og frá vinnsluaðilum í landinu. Ég vænti þess að hér verði ekki um mjög fjölmenna nefnd að ræða og ég hef lagt á það áherslu að aðeins yrði einn frá hverjum aðila og vonandi tekst að koma þessu starfi á núna um eða upp úr helginni en ég tel það afar þýðingarmikið vegna þess að það eru starfandi nefndir á vegum allra þessara aðila um fiskveiðistefnuna fyrir næsta ár og mikilvægt er að reyna að samræma sjónarmiðin sem allra best. Aðrar ákvarðanir, sem teknar hafa verið nú þegar, er m.a. sú að taka til endurskoðunar veiðiheimildir erlendra þjóða í fiskveiðilögsögu Íslands og fleira er að sjálfsögðu þýðingarmikið sem þarf að taka upp í þessu sambandi. Ég vil svo að lokum leggja á það áherslu að það, sem verður erfiðast í þessu máli, er að aðlaga þjóðfélagið í heild að þeim viðhorfum sem þarna hafa skapast. Og það er e.t.v. það vandamál sem ávallt hefur verið erfiðast í íslensku þjóðfélagi því að við höfum ekki, Íslendingar, í reynd viljað taka mið af þeim aðstæðum sem hafa skapast í sjávarútvegi og á það oft og tíðum jafnt við um Alþingi Íslendinga og hina ýmsu hópa í þjóðfélaginu. Það er alveg ljóst að sjávarútvegurinn þolir ekki aukna byrði á neinn hátt. Það þarf fremur að létta byrði af honum. Og það verður áreiðanlega sársaukafullt fyrir margan sem væntir þess að geta haldið áfram með opinberar framkvæmdir, með framkvæmdir á eigin vegum, með alls konar útgjöld, að sætta sig við þá staðreynd. Þannig að það getur enginn einn maður, hvorki ég né aðrir, svarað því á þessari stundu hvernig mál þetta endar. Það skiptir þar höfuðmáli að almennur skilningur sé í þjóðfélaginu fyrir þessum aðstæðum og það er mjög mikilvægt að sá skilningur sé hvað ríkastur hér á hv. Alþingi. Og þess vegna tel ég það mikilvægt að umræður fari hér fram. Það getur að sjálfsögðu ekki orðið nein lokaumræða nú. Það er eðlilegt að þessi mál komi aftur til umr. síðar þegar liggur fyrir um það hvaða ákvarðanir verða teknar um veiði á næsta ári og þegar ákvarðanir liggja fyrir um hvernig veiðinni verður stjórnað þannig að settum aflahámörkum verði haldið.



Herra forseti. Þær umr. sem hér fara fram gefa vissulega tilefni til margvíslegra hugrenninga og ég vil þakka hv. þm. Kristínu Halldórsdóttur fyrir að óska eftir þeim hér utan dagskrár. Það er sannarlega ástæða til þess að ræða þessi mál hér á hv. Alþingi og hefði ekki verið óeðlilegt að það hefði komið til umr. jafnvel fyrr. Ég held að fyrir utan það að líta á þann vanda, sem fyrir liggur eða fyrirsjáanlegur er ef við tökum mark á þeim spám sem fram hafa komið um minnkandi þorskafla á næsta ári og næstu árum, sé tilefni til þess að ræða um ýmsa þætti í sambandi við þróun okkar þjóðarbúskapar og ýmislegt sem horfir til lengri tíma. Sveifla af þessu tagi eins og hér er spáð er þess eðlis að hún dregur dilk á eftir sér á mörgum sviðum. Gamalt máltæki segir að vísu að fátt sé svo með öllu illt að ekki geti það boðað nokkuð gott, og ef þjóðin ber gæfu til að taka á málum sínum af raunsæi og í ljósi þess sem horfur eru á, gætum við kannske vænst þess að standa betur eftir á heldur en fyrir. En ég vil ekki ræða þessi mál út frá því að þær spár sem fiskifræðingar hafa sett fram um aflahorfur séu óyggjandi, en vil þó taka fram strax að ég er síður en svo að gera lítið úr þeim eða vefengja þær miðað við þær forsendur sem að baki þeim liggja. Spár verða aldrei betri en forsendurnar og upplýsingarnar sem á er byggt og við vitum það úr fortíðinni, það sýnir reynslan okkur, að slíkar spár eru verulegri óvissu háðar. Ég vek athygli á því, sem mér finnst ekki hafa verið dregið fram nægilega hér í umr. til þessa, að við höfum í rauninni nokkurn tíma til þess að átta okkur betur á hvaða takmarkanir er nauðsynlegt að setja á heildarafla á þorski á komandi ári með því að endurskoða málin í ljósi fyllri upplýsinga og reynslu. Það hefur verið gert á liðnum árum eftir því sem upplýsingar hafa komið fram og það hljótum við einnig að gera nú að þessu sinni. En almennt viðhorf til þessara mála hlýtur að vera það að vera varúðarmegin í sambandi við veiðar úr okkar þýðingarmesta fiskstofni og taka aðvaranir vísindamanna okkar, sem þeir setja fram af bestu samvisku og eftir.fáanlegum upplýsingum, alvarlega á meðan annað kemur ekki í ljós. Allt annað væri í rauninni óráðlegt og óforsvaranlegt því að hér megum við ekki taka of mikla áhættu. Sá óvissuþáttur, sem mér virðist vera mestur í þessum efnum eins og stendur, er hvort inn á Íslandsmið komi eitthvert verulegt magn af þorski á þessum vetri frá Grænlandi, frá Austur-Grænlandi, og bætist þar með inn í aflamöguleika á komandi vetrarvertíð. Slíkt hefur gerst áður og orðið veruleg björg og breytt stöðunni í sambandi við veiðar hér og ég held að ég muni það rétt að björgin 1975–1976, aukinn afli þá umfram það, sem spáð var í svörtu skýrslunni, hafi að hluta til verið rakin til göngu frá Grænlandsmiðum, og ekki síður sú aflaaukning sem varð á allra síðustu árum, þ.e. 1980 og 1981 alveg sérstaklega. Það liggur fyrir nokkur vitneskja um að árgangur þorsks við Austur-Grænland frá árinu 1977 sé allstór miðað við það sem þar verið hefur, og því er ekki útilokað að göngur komi af þeim miðum yfir á Íslandsmið sem geti breytt þessari stöðu frá því sem nú horfir. En við hljótum hins vegar að ræða þessi mál út frá þeim möguleika að þetta gerist ekki og óráð sé að fara yfir eða stefna á meiri þorskafla en milli 200–250 þús. tonn eða kannske eitthvað á því bili. Þetta verða menn að skoða síðar. Seiðamælingar fara að jafnaði fram í marsmánuði og veita einnig upplýsingar um nýliðun í stofnum sem koma inn í veiðina síðar og auðvitað þurfa menn að hafa auga á því hvað er í uppvexti, hvað er það sem við getum átt von á á komandi árum inn í veiðarnar. Hver er staðan eins og fram kemur í skýrslu Hafrannsóknastofnunarinnar sem flestir alþm. hafa væntanlega séð þó ekki hafi hún verið birt formlega eða henni dreift? Þar kemur fram að horfurnar eru mjög daprar varðandi þorskstofninn á heildina litið frá 1977. Meðaltalið er verulega undir því sem áður var og sumir árgangarnir mjög lélegir, með afbrigðum lélegir eins og árgangarnir frá 1979 og 1982 og stofnanir þar báðum megin við, 1978 og 1982 og árgangarnir 1977 og 1981 einnig slakir og aðeins einn árgangur á þessum árum, þ.e. 1980, nær meðaltali eða rösku meðaltali sem er 225 millj. miðað við þriggja ára fisk eins og fram hefur komið. Þetta held ég að sé rétt að við höfum í huga og málum þó ekki myndina svartari litum heldur en þörf er á og gerum okkur grein fyrir að við höfum visst svigrúm til þess að átta okkur á horfunum. Það á ekki að mínu mati að ráðast að fiskifræðingum eða rannsóknaraðilum fyrir þær upplýsingar sem þeir hafa gefið á liðnum árum og sem ekki hafa staðist í mörgum tilvikum, frávikin verið mjög mikil eins og fyrir liggur. Við eigum þvert á móti að leitast við að taka á málum með þeim, skapa þeim aðstæður til þess að geta stundað sín fræði betur til að afla fyllri vitneskju um þennan geysilega þýðingarmikla þátt í okkar þjóðarbúskap, og ég vil inna hæstv. sjútvrh. eftir því, hvort hann hefur tekið til athugunar og hefur áform um að styrkja Hafrannsóknastofnun til þess að geta ræki sitt hlutverk betur heldur en hún hefur verið fær um með tilliti til fjárveitinga og búnaðar. Þar eru í þróun endurbættar aðferðir í sambandi við rannsóknir. Ég veit ekki hvort þær aðferðir krefjast aukins fjármagns frá því sem fyrirhugað hefur verið, en ég tel alveg nauðsynlegt að fara yfir þau efni af fyllsta raunsæi til þess að þessi rannsóknastofnun okkar líði ekki fyrir fjármagnsskort og geti endurbætt sínar vinnuaðferðir og rannsóknir af þeim sökum. Fyrir utan að sýna fyllstu varúð í sambandi við sókn í þorskstofninn og taka mark á ástandi og horfum hljótum við við þessar aðstæður að horfa til þess hvar er unnt að auka sókn í fiskstofna nú og á næstu árum. Þar hafa verið nefndir stofnar sem menn þykjast vita að þoli nokkuð aukna sókn, koli og rækja t.d. nú þegar, og væntanlega verða gerðar nauðsynlegar ráðstafanir til þess að unnt verði að nýta þessa stofna eftir því sem vogandi er talið. En það eru fleiri stofnar sem við getum vænst að færi björg í bú í okkar sjávarútvegi og okkar þjóðarbúi á komandi árum. Við þurfum vegna þess hvernig horfir með þorskinn ekki aðeins nú heldur á næstu árum að búa okkur í dag undir að geta sótt í þessa stofna með arðbærum hætti. Þarna nefni ég sem dæmi kolmunnann, stofn, sem við höfum lítillega glímt við en með ekki eins markvissum hætti og skyldi. Ég held að það sé ástæða til að menn átti sig á að talið er að stór árgangur af kolmunna sé í uppvexti, árgangurinn frá 1982, og þessi fiskur getur komið í gagnið í veiði miðað við manneldisnot að tveimur árum liðnum. Þetta er mjög stór stofn. flökkustofn hér í Norður-Atlantshafi, sem ýmsar þjóðir hafa nýtt sér til hagsbóta, Færeyingar og ekki síður Rússar sem ausið hafa upp kolmunna í bræðslu norður af Færeyjum á liðnu sumri. Möguleikar eru á því að hann geti gengið inn á íslensk hafsvæði í auknum mæli. Hans hefur orðið vart í meira mæli en áður á svæðinu milli Íslands og Grænlands á liðnu sumri og ég tel að það sé einboðið að við reynum að búa okkur undir það að geta hagnýtt þennan stofn og gert okkur sem mest úr honum. Það verður ekki gert nema menn horfi fram fyrir sig og reyni að læra að búa sig undir viðfangsefni og taka á því skipulega og markvisst. Annar stofn er það sem hleypti mörgum veiðimanninum kapp í kinn hér fyrr á árum sem ekki er ástæða til að útiloka að við eigum eftir að sjá aftur þó að hann hafi hrunið með eftirminnilegum hætti af völdum ofveiði eða náttúrulegra orsaka eða samblands af hvoru tveggja. Það er Norðurlandssíldin sæla, norsk-íslenski síldarstofninn, sem nú er í örum vexti eins og menn vita, og gæti farið að gera vart við sig, ef tekst að friða hann og veita honum næði til að vaxa upp. Þessi stofn gæti farið að gera vart við sig við Ísland kannske að þremur árum liðnum og í verulegum mæli eftir 6–10 ár. Ég nefni þetta hér þó að mönnum finnist það kannske vera horft nokkuð langt fram að vera að tala um síld sem hér geti fyrst farið að gera vart við sig eftir nokkur ár, vegna þess að við eigum að berjast fyrir að þessi stofn verði friðaður, honum verði ekki ofgert með veiðum. Þar hafa Íslendingar orð að mæla í Norður-Atlantshafsfiskveiðinefndinni sem fjallar um veiðar á síld á hafsvæðum sem liggja utan við lögsögu ríkja. Það náðist í síðustu viku eða fyrir skömmu fram þýðingarmikið atriði í Alþjóðahafrannsóknaráðinu þar sem fulltrúi Íslands, Jakob Jakobsson, fékk samþykkta tillögu eða tilmæli til Norður-Atlantshafsfiskveiðinefndarinnar um að banna með öllu veiði á síld undir 27 cm lengd í Norður-Atlantshafi. Þetta eru einmitt þau stærðarmörk er síldin verður kynþroska en Norðmenn veiða þessa síld undir þessum mörkum. Norsku reglurnar eru við 25 cm lengd og það er nauðsynlegt að reyna að fá samstöðu og knýja fram bann við veiði á þessari síld undir þessum stærðarmörkum. Þar reynir á í þessari nefnd sem ég gat hér áðan um veiðar á hafsvæðinu norður af Færeyjum sem liggur utan við lögsögu ríkja. Hér væri ástæða og tilefni til þess að víkja að mörgum öðrum þáttum. Ég vil nefna hér nokkur atriði til viðbótar því að sú umr., sem hér fer fram, þarf að leiða til þess að við endurskoðum frá grunni marga þætti í okkar sjávarútvegi í sambandi við sókn í stofnana, í sambandi við meðferð á aflanum og í sambandi við úrvinnslu hans. Við þurfum að nota þessar þrengingar, sem við þykjumst sjá fyrir stafni, til þess að ná fram breytingum sem eru í rauninni löngu tímabærar í sambandi við sjávarútveginn. Við höfum gengið þar fram með hugarfari veiðimennskunnar, með magnið í huga en síður hirt um afraksturinn, arðsemina og gæðin. Eitt er það atriði, sem hefur verið til umr. um langt skeið meðal þeirra, sem láta sig sjávarútvegsmálefni mestu skipta, hjá hagsmunaaðilum og nokkuð hjá stjórnmálamönnum, en ekki þó sem skyldi, og það er spurningin um stjórnun veiðanna. Hæstv. sjútvrh. er farinn að velta upp þeim möguleika þó að hann tali nú ekki mjög skýrt um þessi efni, og ég get út af fyrir sig skilið það að hann leggur áherslu á að reyna að laða hagsmunaaðila saman, áður en ákvarðanir eru teknar. Slíkt er út af fyrir sig ekki nema góðra gjalda vert en við höfum ekki nema takmarkaðan tíma ef við ætlum að ná fram breytingum við stjórnun veiðanna, breytingum sem hafi áhrif á veiðiskapinn hér á næsta ári. Hann hefur nefnt þann möguleika, sem fyllilega er til athugunar, að skipta þeim afla sem ákveðinn verður, þeim heildarafla á þorski niður á skip sem heimild hafa til þorskveiða, setja svokallaðan kvóta á skip með einhverjum hætti. Ég fagna því að hæstv. sjútvrh. er farinn að taka á þessum málum. Ég heyrði það hins vegar hjá öðrum hæstv. ráðh., hæstv. heilbrrh. sem hélt á sjávarútvegsmálum á árum áður að hann var nú ekkert glaðbeittur þegar kom að spurningunni um kvótann í sambandi við þorskinn. Það er viðhorf sem við þekkjum frá honum og höfum heyrt og heyrum ekki síst úr röðum manna í hans kjördæmi á Vestfjörðum. Auðvitað hljótum við að hafa skilning á slíkum sjónarmiðum. Spurningin verður hins vegar hversu lengi hefur íslenska þjóðin efni á að taka tillit til afmarkaðra landshlutasjónarmiða? Það er þekkt að Austfirðingar hafa um árabil barist fyrir því á vettvangi Fiskifélags Íslands, á Fiskiþingum og innan Landssambands ísl. útvegsmanna að tekin verði upp slík stjóri veiðanna með kvótaskiptingu og fyrir því hafa ekki mælt einhverjir undirmálsmenn í þeim hópi, heldur hafa þar verið framarlega aflakóngar sem menn gjarnan bera fyrir sig, þeir sem eru að andmæla þessari tilhögun á stjórnun veiðanna og segja að verið sé að verðlauna skussana og draga úr þeim nauðsynlega hvata sem menn hafa í sambandi við magnið, í sambandi við aflavonina. Ég vil, hæstv. forseti, leyfa mér hér aðeins að vitna til eins þjóðkunns aflaskipstjóra sem hefur oft minnst á þessi mál og ritaði í Þjóðviljann 3. mars s.l. um þessi efni þar sem hann mælir sterklega með því að tekin verði upp stjórnun veiða með kvóta. Þar er um að ræða Magna Kristjánsson skipstjóra í Neskaupstað. Hann segir m.a. í þessari grein sinni: "Til að byggja upp fiskstofnana dugir aðeins eitt ráð. Láta verður af gegndarlausri græðgi undanfarinna ára. Hættum að skamma í sífellu fiskifræðingana. Þeim verða auðvitað á mistök ekki síður en öðrum, en þeir drepa ekki fiskstofna. Aðhaldssemi í þessum efnum kann að verða sársaukafull um stundarsakir en mun áreiðanlega borga sig þegar til lengdar lætur. Þegar allt kemur til alls er betra að veiða aðeins of lítið en aðeins of mikið. Þetta kallar auðvitað á stjórnun veiðanna og henni er hægt að haga á margan hátt. Ég hallast að því að kvótaskipting sé besta leiðin, ekki síst til að ná hámarksgæðum og draga úr tilkostnaði." - Og síðan segir hann: "Því er stundum haldið fram, að kapp skipstjórans sé heft og viljinn lamaður með kvótaskiptingarfyrirkomulaginu. Hann fái engan veginn notið sín. Þetta er misskilningur. Kappinu er aðeins beint í annan farveg. Auðvitað verður hver og einn að ná sínum kvóta, en í stað þess að tonnafjöldinn verði meginatriði kemur annað til. Aukin gæði, stærri og þar með verðmeiri fiskur gefa tækifæri til aflaverðmætis umfram meðaltal. Að þessu mun kappið beinast. Auk þess mun olía og veiðarfæri sparast með kvótaskiptingu. Sá þáttur kemur útgerð strax til góða og síðar einnig sjómönnum. Hafnarfrí munu aukast og útgerð skipanna mun á margan hátt verða hagkvæmari og ódýrari." Hann víkur líka að vissum mótbárum við kvótanum og ræðir það en að lokum vitna ég í Magna þar sem hann einmitt kemur að því atriði að munurinn á milli skipa á þorskveiðum og sérstaklega togara er í reynd ekki eins mikill eins og úr er gert. Um það segir hann: "Síðustu þrjú ár hafa 52–60% af öllum togaraflotanum verið með innan við 10% fráviki frá meðalaflaverðmæti pr. úthaldsdag. Á sama hátt hafa aðeins 15–22% verið með meira en 25% frávik. Aflinn er því í aðalatriðum tiltölulega jafn og mun jafnari en t.d. hjá loðnuflotanum fyrir breytingu hjá honum. Við lauslega athugun kemur í ljós, að aflahæstu skipin eru í flestum tilfellum eyðslusömust þó vissulega séu á þessu undantekningar. Í mögrum tilfellum má því mæta minnkuðum afla með lægri tilkostnaði. Í mörgum tilfellum eru aflalægstu skipin lítil og/eða vanbúin og því vanhæf til að ná meðalafla." Ég held að full ástæða sé til þess að íhuga orð þessa fengsæla skipstjóra og margra fleiri sem gerst mega þekkja til þessara mála og hika ekki við í rauninni að ganga gegn því sem margir halda að séu þeirra hagsmunir en hafa ekki til þess hug og þor að draga fram sín sjónarmið út frá hagsmunum heildarinnar. Það er vissulega svo, að kvótaskipting á skip kallar á ýmsar ráðstafanir sem ekki hefur þurft að grípa til með núverandi hætti á stjórnun veiðanna. T. d. þarf vafalaust meira eftirlit við löndun því það er þekkt að þar sem kvóti hefur verið settur á t.d. í síldveiðum er nokkur freisting til að gefa ekki upp landaðan afla, eða landa framhjá, eins og kallað er, og það er atriði og fleiri slík sem auðvitað verður að taka mið af. Hér hefur verið rætt af hæstv. ráðherrum um ýmsa þætti þessara mála, m.a. skipastólinn, og það er vert að hugsa til þess að hér í þessum umr. talar fyrrv. hæstv. sjútvrh. frá árunum 1974–1978. Hann hafði sinn hátt á við meðferð þessara mála og má segja að hann hafi sloppið allvel frá þeirri happa- og glappaaðferð, sem byggt var á á þeim tíma og gilt hefur framundir þetta og gildir enn á allt of mörgum sviðum í sambandi við okkar sjávarútveg.  Ég ætla ekki að hafa hér uppi neinn reiðilestur í þessum efnum og tel ekki ástæðu til þess. Það er meira virði að menn reyni að leggjast á eitt um úrræði sem horfa til framtíðarinnar. En við hljótum hins vegar að íhuga, hvað gerst hefur á liðinni tíð. Af því verðum við að læra í þeim brýnu aðgerðum varðandi aðlögun að breyttum aðstæðum sem nú eru horfur á að taka þurfi mið af. Og þegar ég kom inn í ríkisstj. fyrst 1978 minnist ég þess að eitt fyrsta verkefnið, sem sú ríkisstj. fékkst við þá um haustið, voru tveir stórir togarar sem fyrrv. ríkisstj. hafði látið þröngva upp á sig ef svo má segja, látið þröngva upp á Íslendinga og lofað að taka við. Það voru hinir svonefndu spænsku togarar sem síðan var ráðstafað eftir miklar umr. til Bæjarútgerðar Reykjavíkur öðrum, ef ég man rétt, og hinum til Snæfellsness.  Það var ekki hlustað á till. um að taka skip af frílista. Þannig var hér laumað inn í landið skipum án þess að stjórnvöld, ríkisstj. og ráðuneyti, fengju í rauninni nokkuð við það ráðið, vegna þess að hæstv. þáv. viðskrh. mátti ekki heyra á það minnst að skip væru tekin af frílista. Og það var ekki fyrr en á liðnu sumri sem það loksins fékkst í gegn í ríkisstj., að setja bann við innflutningi fiskiskipa. Það væri auðvitað þáttur út af fyrir sig að ræða um skipaiðnaðinn í þessu sambandi en ég ætla nú ekki að fara langt út í þá sálma. Ég vil aðeins segja, að einn sá lærdómur, sem við þurfum að draga af liðinni tíð, er það að ganga ekki af íslenskum skipaiðnaði dauðum. heldur þvert á móti, að stíga á stokk og vinna að því að innlendur skipaiðnaður geti leyst þau verkefni sem framundan eru við viðhald flotans og nýsmíði og endurnýjun, þegar að því kemur, eftir því sem þörf krefur í samræmi við þol fiskistofnanna, og gera þann iðnað samkeppnisfæran. Hann hefur aldrei fengið að spreyta sig við eðlileg skilyrði vegna þess m.a. að menn hafa ekki markað stefnu sem tæki til nokkurra ára í sambandi við þróun skipastólsins. Hann hefur verið endurnýjaður í stórum stökkum á liðnum áratugum sem hlaut að hafa það í för með sér að verkefnin fóru framhjá innlendum iðnaði. Þannig hafa mörg atvinnutækifæri flust úr landi og slík þróun má ekki halda áfram. Á því höfum við ekki efni. Ég tek alveg undir það sjónarmið að ekki er eðlilegt að þeir sem eiga að gæta að hagsmunum eða telja sig með réttu vera að gæta hagsmuna sjávarútvegsins sem atvinnugreinar, vilji fara að skrifa upp á stóra styrki til iðnaðar. Auðvitað eigum við að leitast við að gera okkar skipaiðnað fyllilega samkeppnisfæran og það getur hann orðið ef rétt hefði verið að þessum málum staðið. Þá væri hann orðinn útflutningsgrein vegna þess að við erum hér með úrvalslið sem hefur sýnt það í mjög mörgum tilvikum að það ræður vel við sín verkefni. Ég er hins vegar ekki að mæla með því að menn ráðist í ríkum mæli í nýsmíðar skipa nú eða alveg á næstunni. Það þarf að fara gagnrýnið yfir þá stöðu en þar ber einnig að horfa fram og kemur að því fyrr en varir að hér verða stórfelld viðhaldsverkefni í sambandi við flotann og endurnýjunarþörf hans. Ég vil svo, herra forseti, aðeins minnast á að fyrir utan það að haga okkar fiskveiðum þannig í framtíðinni að við getum vænst þess að fá þar hámarksarð út úr okkar sjávarútvegi þurfum við að reyna að verða minna háðir hinum náttúrulegu sveiflum heldur en við erum í dag. Við þurfum að leita leiða til þess að hefja hér ræktunarbúskap í sjávarútvegi til hliðar við og til viðbótar við veiðiskapinn, það uppeldi sem fer fram við þær góðu aðstæður sem oft ríkja á Íslandsmiðum. Fiskeldið, ekki bara eldi vatnafiska heldur sjávarfiska, er stórt verkefni, sem Íslendingar verða að taka föstum tökum nú og á næstunni. Þar geta legið mjög miklir möguleikar fyrir okkar þjóðarbúskap ef þær vonir rætast, sem líkur benda til, að geti verið við bæjardyrnar. Ég ætla ekki hér og nú að fara út í þá sálma, en minni hér á þetta því að þetta er stórt verkefni sem væntanlega kemur fljótlega til umr. hér í þinginu. Ég hef a.m.k. hug á að stuðla að því að svo verði. Um einstaka þætti úr máli hæstv. ráðherra mætti ýmislegt fleira segja. Ég lagði þann skilning í orð hæstv. sjútvrh. að hann ætlaði að kynna till. sínar, sem liggja ekki enn fyrir, því að allt er það á hugmynda- og athugunarstigi, hér á Alþingi áður en ákvarðanir verða teknar. Ég bið hann að leiðrétta mig ef sá skilningur er ekki réttur. Ég tel nauðsynlegt að þau stóru mál komi hér til umr. áður en fiskveiðistefnan verður endanlega mótuð fyrir næsta ár og jafnframt sé nauðsynlegt að reyna að marka stefnu til lengri tíma og ræða hana hér á hv. Alþingi. Hæstv. heilbrrh. vék hér að málum sem gagnlegt gæti verið að ræða og hafa verið rædd hér. Hann vék hér að hvalamálum og fleira af því tagi. Það vakti ýmsar hugrenningar hjá mér. Ég gat nú ekki tekið undir margt af því sem hann sagði í þeim efnum og ég vara við því að menn fari að ýfa þau mál hér upp nú við þær aðstæður sem nú ríkja og eftir þá ákvörðun sem tekin var hér á hv. Alþingi í fyrra. Ég bind vonir við það að hæstv. sjútvrh. gæti þess að fara ekki að taka þau mál upp að nýju því ef ég man rétt þá vorum við á sama máli í því efni að mótmæla ekki banni við hvalveiðum. 
             En það eru hin stóru mál í þessu samhengi sem þurfa umræðu og úrlausnar við. Fjárfestingarmálin í þjóðfélaginu sem hæstv. sjútvrh. og enn frekar hæstv. heilbrrh. viku að og voru að brýna okkur stjórnarandstæðinga að taka á með sér í sambandi við niðurskurð í fjárfestingum opinberra framkvæmda. Ég vil nú vísa því til hæstv. ráðh. að þeir ættu að líta til ýmissa fleiri þátta þegar verið er að hvetja til endurskoðunar. Ég minni t.d. á það að samkv. þjóðhagsáætlun er gert ráð fyrir því að í verslunar- og viðskiptaþáttinn í íslenskum þjóðarbúskap eigi að verja hátt í milljarði kr. - ef ég man rétt - á komandi ári. Ég held að menn ættu nú að skoða það svið vel áður en farið er að beita hnífnum á bráðnauðsynlegar framkvæmdir á sviði félagsmála og heilsugæslu vítt um landið. Það er víða þar sem spara má og veita aðhald í íslensku þjóðfélagi, þar sem menn hafa getað gengið um garða óþarflega frjálst með aflafé þjóðarinnar og það er þar sem á að beita aðhaldinu fyrst af öllu, áður en farið er að horfa til þeirra þátta sem mestu skiptir að unnt sé að halda áfram í okkar þjóðfélagi. Atvinnuöryggi kemur einnig inn í þessa mynd og ekki síst atvinnuöryggi fólksins víða um land. Hæstv. heilbrrh. vék að því að eitt af því, sem til athugunar þyrfti að vera, væri að stytta úthaldstíma skipa, stöðva skip í einstökum verstöðvum svo og svo lengi. Það kann að vera að það geti verið kleift sums staðar þar sem menn hafa mörg skip í takinu og hafa kannske dregið meiri afla að landi en stundum var viðráðanlegur. En ég vara mjög við því að menn fari að hampa slíkum lausnum fyrr en að vel athuguðu máli því að það háttar svo til víða í okkar landi að menn búa ekkert of vel að hráefnisöflun og ef fyrir hana er tekið og þess ekki gætt að jafna aflanum eins og frekast er kostur þá fer nú að verða lítið fyrir hendurnar að gera í frystihúsunum eins og ekki þarf að fara um mörgum orðum. Það er þetta sem er kannske ekki minnsta áhyggjuefnið við þær aðstæður sem hér eru til umr. Og við hljótum hér á hv. Alþingi að leggja okkur fram, einnig stjórnarandstæðingar, við að ræða þessi mál og beina þeim í þann farveg sem verði þolanlegur og þolanlegastur fyrir þá hópa í þjóðfélaginu sem minnst hafa fyrir sig að leggja.



Herra forseti. Það ber að fagna þeim hátíðisdögum þegar menn brýna raust í þágu stöðu og þróunar í íslenskum sjávarútvegi. Það er ekki svo oft. Það hefur verið rætt hér um mikilvægi sjávarútvegs Íslendinga og menn eru sammála um það þegar grannt er skoðað. En það er eins og menn þurfi sí og æ að vakna af löngum dvala þegar komið er að krepputímum í sjávarútvegi. Það er kannske tímanna tákn að menn raska meðferð íslenskra orða og heita. En við köllum okkur gjarnan menningarþjóðfélag, menntamannaþjóðfélag, iðnaðarþjóðfélag, þannig keppir hver að sínu, en samt sem áður er aðeins til eitt rétt orð yfir okkar þjóðfélag, þ.e. veiðimannaþjóðfélag. Við höfum verið lengi og verðum um sinn a.m.k. fyrst og síðast veiðimannaþjóðfélag. 75–80% af þjóðartekjum Íslendinga koma af fiskveiðum og fiskvinnslu. Það er þess vegna sem við erum veiðimannaþjóðfélag. Við getum ekki skipulagt nema að ákveðnum hluta og verðum sífellt að vera í stöðu spámannsins þegar við tökum ákvarðanir um okkar framkvæmdir og uppbyggingu þjóðfélagsins. Sjávarútvegurinn hefur verið í fararbroddi þeirrar miklu efnahagsþróunar sem átt hefur sér stað á Íslandi, og það er kominn tími til að tekið sé tillit til þess þegar vigtuð er staða sjávarútvegsins. Sú spá sem sett hefur verið fram um samdrátt í þorskveiðum, sem að vissu leyti að vísu er eingöngu spá, þýðir, ef hún stenst, a.m.k. 15% samdrátt í framleiðslu og útflutningi sjávarafurða á Íslandi. Ef þessi spá rætist kallar það á endurmat allra fyrri áætlana um framvindu efnahagsmála á næsta ári. En menn vona alltaf í lengstu lög að úr rætist. Og þótt taka verði fullt tillit til fiskifræðinga, þá verður að taka varlega öllum upplýsingum þar að lútandi vegna þess að fiskifræðingar og aðrir fræðingar eru hvorki alvitrir af sjálfum sér né þeim rannsóknum sem þeir stunda, sérstaklega þegar þeir hafa ekki fullkomna aðstöðu til að sinna sínum rannsóknum. Þar er kreppt að í sjávarútvegi, á rannsóknasviðinu, sem og öðrum greinum útvegsins. Menn eru sammála um það að miða eigi við skynsamlega nýtingu þeirrar auðlindar sem felst í fiskstofnunum á Íslandsmiðum, vegna þess að þaðan kemur það hráefni sem ræður úrslitum um hvort meira eða minna er til skiptanna. En það er ekki nóg að útgerðin sé látin reka á reiðanum í þjóðfélaginu, heldur á það einnig við það fólk sem sinnir fiskvinnslustörfunum. Það hefur verið rætt nokkuð um hlutfall í vinnslu í fiskveiðum og öðru í þjóðfélaginu hér í dag. Skyldu menn hafa gert sér grein fyrir því hverju munar að vera menntamaður í skóla á Íslandi eða verkamaður í frystihúsi á Íslandi? Ætli menn geri sér almennt grein fyrir því í því tímakapphlaupi sem nú er hver munur er þar á tekjum og lífsafkomumöguleikum? Staða þjóðfélagsins fer einfaldlega að mestu leyti eftir því hvað fiskveiðifloti okkar veiðir, hvað við fáum fyrir hvert kg, hvern fisk. Um langa tíð hefur stefnan í fiskveiðum hins vegar verið sú í of ríkum mæli að spáð hefur verið eins og kerlingin gerði sem taldi sig veðurgleggri en aðra menn. Hún rauk gjarnan fram í dyr á bæ sínum, hnusaði út í loftið og sagði: Ja, ég er illa svikin ef hann verður ekki suðaustan eða einhver önnur átt á morgun. Þetta er sú kjölfesta sem við höfum byggt á í okkar atvinnuuppbyggingu í sjávarútvegi. Við höfum lifað í voninni og það hefur allt komið til greina. Ég spurði hvort menn hefðu gert sér grein fyrir því hver væri tekjumismunur verkafólks á Íslandi og menntafólks sem er við nám í Háskóla Íslands. Lægsta kaup verkafólks í fiskvinnslu er 10 961 kr. Meðalframfærslukostnaður fyrir einstakling í námskerfinu er 13 681 kr. Meðalgreiðsla er 95% af þeirri upphæð, sem þýðir að námsmaðurinn, sem hefur verið tvö ár eða lengur í háskóla eða iðnskóla, hann hefur rétt tæplega 13 þús. kr. á mánuði, 12 997 kr. í námslán á sama tíma og verkamaðurinn hefur 10 961 kr. Það þýðir að sambýlisfólk í menntakerfinu, sem stundar nám og nýtur þessara réttinda, hefur 25 994 kr. á mánuði en sambýlisfólk, sem vinnur við frumatvinnuveg landsins, í fiskvinnslu, hefur 21 922 kr. Þarna munar liðlega 4 þús. kr. á fólki sem býr í sambýli eða hjónum. Það hefur löngum verið sagt að mennt sé máttur, en þarna munar miklu á þeim mætti sem menntunin er og því, sem fólk í sjávarplássum gjarnan tekur sér í munn, að það sé munur að hafa migið í saltan sjó. En þetta lýsir kannske okkar þjóðfélagi og þeirri tímaskekkju sem við búum við í allri uppbyggingu er lýtur að sjávarútveginum. Hvers á verkafólk, sem vinnur af fullri alvöru í sinni vinnu, að gjalda miðað við háskólaborgarann og menntamanninn? Þetta er umhugsunaratriði. Sjómaður, hann hefur kauptryggingu. Hún miðast ekki við ákveðinn vinnutíma á dag og þar er því að sjálfsögðu að einhverju leyti tekið tillit til allrar þeirrar yfirvinnu sem sjómaðurinn þarf að inna af höndum árið um kring. Hann hefur 15 876 kr. í kauptryggingu, en það er furðulegt óréttlæti sem er við lýði í íslensku þjóðfélagi árið 1983, að þessi munur sé á milli almenns verkafólks og námsmanna. Námsmenn eiga ekki að hafa nein sérréttindi umfram verkafólk. Þetta er dæmi sem undirstrikar að launaskipting þjóðfélagsins er alvarlega bjöguð. Það vita allir að enginn er sæll af þeim launum sem hér hefur verið rætt um. Þess vegna er ástæða til að taka undir það að menn taki tak aðgerðum í sjávarútvegi á öllum sviðum. Við verðum að skipuleggja í réttri röð, stokka upp í sjávarútvegi, hrista til í stöðu hans og í þjóðfélaginu og tryggja þannig grundvöll atvinnuveganna til að skapa svigrúm til hærra kaups fyrir fólkið í landinu. Það er þess vegna ástæða til að hvetja til þess að mörkuð sé skýr stefna í sjávarútvegi í stað þess að láta reka á reiðanum.



Herra forseti. Þessar umr. í Sþ. um síðustu svörtu skýrsluna, skýrslu Hafrannsóknastofnunarinnar, eru þarfar. Ég þakka hv. 7. landsk. þm. fyrir að hafa hafið umr. Það hefur ágerst mjög undanfarin misseri að umræðan um sjávarútvegsmál hefur orðið mun neikvæðari en áður. Þeir sem að sjávarútvegsmálum starfa hafa verið fordæmdir fyrir hina breytilegustu hluti. Fullyrðingar eru um of stóran fiskiskipaflota og hann illa rekinn. Minnkun eða samdráttur fiskstofna er sagður sjómönnum að kenna. Það liggur stundum í umtalinu að sjávarútvegurinn sé ómagi á þjóðinni. Skóli eins og Fiskvinnsluskólinn, sem fyrir nokkrum árum átti að verða óskabarn fiskveiðiþjóðarinnar, veiðimannaþjóðarinnar, er enn í mjög ófullnægjandi leiguhúsnæði og ekkert bólar þar á myndarlegri uppbyggingu. Fiskmatsmenn og eftirlitsmenn hjá Framleiðslueftirliti ríkisins eru mjög illa launaðir. Úttektar- og eftirlitsmenn þeirrar stofnunar þurfa helst að ferðast á puttanum ef þeir þurfa að komast á milli byggða. Það er munur að sjá hvernig búið er að bankaeftirlitsmönnunum, þegar þeir þurfa að líta á fiskbirgðir, eða þá eftirlitsmönnum á vegum Rafmagnsveitna ríkisins. Bankastjóri við aðalviðskiptabanka landsins segir að löngu kunn sannindi að allt of margir sjómenn séu á Íslandi. Það liggur við að maður búist næst við að fá þá yfirlýsingu að gjaldeyrir okkar verði til í bönkunum og það liggur við að sú yfirlýsing hafi verið gefin. Þessi áróður og umr. eru þegar farin að skila árangri. Erfiðara og erfiðara reynist að manna fiskiskipaflotann. Ungt fólk forðast þessa atvinnugrein. Þeim fækkar ár frá ári sem sækja um skólavist í Stýrimannaskólanum. Ef fram heldur sem horfir að fjölmiðlar og forustumenn útþaninna þjónustustofnana, banka og verslunar halda áfram þeirri neikvæðu umfjöllun um sjávarútveginn verður þeim sjálfsagt að ósk sinni. Þá kemur fljótt að því, að sjómennirnir okkar fari í land, skipin verði bundin við bryggju eða seld úr landi. Þá munum við sjálfsagt geta notað þann gjaldeyri sem þeir búa til í Seðlabankanum og keypt fyrir hann hinar breytilegustu vörur. Svo getum við opnað nýjan vörumarkað í auðum húsakynnum Stýrimannaskólans. Svarta skýrslan um þorskstofninn á fiskimiðum okkar er plagg sem við skulum taka alvarlega. Ég rengi ekki þær upplýsingar, sem þar koma fram, og okkur ber að taka mið af þeim. Tillögur um 200 þús. tonna þorskafla á næsta ári miðast við óbreytt ástand á Íslandsmiðum. Vitað er um nokkuð sterkan þorskstofn við Grænland og Færeyjar og Færeyingar hafa verið í óðum þorski, þannig að með nokkurri bjartsýni getum við búist við uppbót á þessum 200 þús. tonnum frá Grænlandi og jafnvel kannske úr suðurátt frá Færeyjamiðum. En það getur reyndar farið á annan veg og við náum því ekki að fiska þessi 200 þús. tn. Það getur aftur farið eins og í ár, að við náum ekki þeim afla sem við ætlum okkur eða teljum æskilegt að veiða. Þótt svo færi fengjum við að vísu skell, en það væri skellur sem við ættum að vera menn til að taka á okkur ef allt væri með felldu. Í áratugi var Norðurlandssíldin aðalfiskstofninn og veiði hennar undirstaða bátaútgerðar á Íslandi. Ár eftir ár og áratímabil eftir tímabil hvarf þessi silfurfiskur af miðunum. Stundum gerðist þorskurinn okkur einnig tregur þessi sömu aflaleysisár. Þessi aflaleysisár stóð sjávarútvegurinn af sér og þjóðarbúið líka. Útgerð á þessum árum var miklu einhæfari en nú. Nýtanlegar fisktegundir voru þá fyrst og fremst þorskur og síld. Þótt nú sé um stund nokkuð dökkt í álinn í sambandi við þorskstofninn og karfastofninn reyndar líka skulum við hafa það í huga og viðurkenna það, að við slíku má alltaf búast og slíkum lægðum í aflabrögðum eigum við að venjast. En sem betur fer höfum við nú í fleiri fiskstofna að sækja en áður. Síldin er nú vaxandi fiskstofn. Það er jafnvel gefið undir fótinn um að Norðurlandssíldin komi brátt á miðin aftur. Humar og hörpudiskur skila drjúgu í þjóðarbúið. Rækjan hefur komið af stað nýju ævintýri fyrir norðan, líku síldarævintýrinu í gamla daga. Sótt er í loðnuna á ný. Skip sem verið hafa stopp undanfarið eru nú komin á miðin á ný og verksmiðjur fara senn að snúast. Verð á fiskilýsi og mjöli er mjög hækkandi. Sú þróun getur gert kolmunnaveiðar í bræðslu vel arðbærar og einnig spærlingsveiðar. En þetta er ekki nóg. Ástandið hjá íslenskum sjávarútveg er þannig í dag, að það er ekki nóg að koma með afla að landi þótt það sé metafli. Þrátt fyrir það er tap á að gera út fiskiskip á Íslandi. Þeir sem tala um að sjávarútvegur sé styrkþegi á þjóðinni ráða allt of miklu hjá okkur. Það er ekki allt með felldu í sambandi við það hvernig búið er að þessum undirstöðuatvinnuvegi okkar. Fjármagnskostnaður er það mikill, að þótt allt aflaverðmæti nýlegs skips sé notað til að greiða þann kostnað dugar það ekki. Upplýsingar um þann þátt kom greinilega fram í sjónvarpsviðtali í fyrrakvöld, þegar rætt var við útgerðarmann togarans Óskars Magnússonar á Akranesi. Skipin hafa verið látin standa ábyrg fyrir greiðslu dollaralána með allt að 22% vöxtum og á meðan dollarinn hefur hækkað yfir 100% hefur fiskverð ekki hækkað nema um hluta þeirrar upphæðar. Með slíku fyrirkomulagi hefur verið skipulögð millifærsla frá sjávarútvegi til banka og milliliða. Sjávarútvegur og launþegar í landinu eru látnir standa undir óskapnaðareyðslukerfi banka og verslunar, allt of stórs skipaflota, sem ekki nýtir nema rúmlega helming flutningsgetu sinnar, þriggja olíufélaga, tryggingafélaga og annarra illa stjórnaðra milliliðaþátta. Þótt svarta skýrslan sé ábending um aukna erfiðleika í íslenskum sjávarútveg eru þeir erfiðleikar sem þar blasa við yfirstíganlegir ef afætustofnunum þjóðfélagsins verður gert erfitt um vik að draga til sín allt of stóran hluta af aflahlut sjávarútvegsins og þeim um leið gert að skila aftur til þessa undirstöðuatvinnuvegar þeim fjármunum sem þessir aðilar hafa á undanförnum mánuðum og árum ranglega tekið til sinnar eyðslu frá sjávarútveginum. Í slíkri aðgerð felst "pennastrikið" sem hæstv. fjmrh. hefur boðað að koma skuli. Væntanlega heyrum við meira af því á næstu vikum. Sjómönnum og fiskifræðingum er nú kennt um hvernig komið er fyrir þorskstofninum. Þessum aðilum var einnig kennt um minnkun loðnustofnsins, um hrun Norðurlandssíldarinnar. Í öllum þessum tilfellum bendir flest til að um náttúrufræðilegar sveiflur hafi verið að ræða. Frávik frá áætlun fiskifræðinga hafi fyrst og fremst verið af slíkum toga. Við slíkum sveiflum megum við alltaf búast. En sem betur fer eru slíkar sveiflur ekki alltaf á verri veginn. Stundum eykst afli umfram það sem búist er við. Það er sjálfsagt að ræða um æskilega stærð fiskiskipaflotans, skipulagningu veiða og vinnslu og þó fyrst og fremst bætta meðferð og verðmætisaukningu á afla og gera þar eitthvað raunhæft. Sú umræða og aðgerðir henni tengdar breyta ekki því að sjávarútvegurinn er best rekna atvinnugreinin á Íslandi og íslenskur sjávarútvegur er trúlega best rekni sjávarútvegur í heimi. Íslenskir sjómenn skila margföldum afköstum á við starfsbræður þeirra í nálægum löndum og úthaldsdagar íslenskra fiskiskipa á ári eru miklu fleiri hjá okkur en hjá fiskiskipum nágrannaþjóða. Hin neikvæða umræða um sjávarútveginn og sú afstaða og þau kjör sem sjávarútveginum eru nú búin af stjórnvöldum breyta ekki heldur því, að það er sjávarútvegurinn sem hefur búið okkur þau lífskjör sem við höfum og búum nú við. Þegar sjávarútvegurinn er rekinn með tapi í metaflaárum eins og 1981 og 1982 og enn hrikalegra tapi nú, þegar dregur úr afla, þá er það vegna þess að þeir sem eiga að verja hagsmuni hans hafa ekki staðið sig. Afætuöflunum í þjóðfélaginu hefur ekki verið haldið í skefjum. Ef undanhaldi fyrir þeim öflum verður snúið í sókn þurfum við ekki mjög að óttast afleiðingar svörtu skýrslunnar.



Herra forseti. Það fer ekki milli mála að við lifum á mikilli tækniöld. Vísindamenn leysa ótrúlegustu afrek og framfarirnar eru það miklar að stundum er það orðið úrelt eftir örfá ár sem talið var fullkomin vísindi þegar það var sett fram. Því ræði ég þetta, að í þeirri skýrslu sem hér er til umræðu byrja sérfræðingarnir á því að geta um að sú aðferð sem þeir hafi notað við að mæla stofnstærð þorsksins við Ísland hafi ekki reynst nægilega vel. Við minnumst þess öll, að ekki fyrir mjög löngu glímdu Svíar, sem eru nú taldir búa yfir þó nokkuð mikilli þekkingu, við að finna kafbát í skerjagarðinum hjá sér, sem þeir vissu að var þar. Þeir notuðu alla tækni sem sænska ríkið hafði yfir að ráða til að leita að kafbátnum. Engu að síður fundu þeir hann ekki. Hann slapp. Það hvarflar að mér, þegar ég ber saman niðurstöður Svíanna og niðurstöður fiskifræðinganna, hvort það sé hugsanlegt að það vanti eitthvað á enn þann dag í dag að þeir sem búa yfir þeirri miklu þekkingu og starfa hjá Hafrannsóknastofnun Íslands séu færir um að telja svo óyggjandi sé þorskinn í sjónum. En kannske er þessi efi sprottinn af því að maður vill ekki trúa því sem fyrir mann er lagt eða sprottinn af hinu, að þessi skýrsla, ef hún er skoðuð með opnum augum, boðar okkur að fiskifræðingarnir beinlínis játa að þeir hafa ekki yfir þeirri þekkingu að ráða að þeir geti fullyrt um hversu mikið af þorski verði óhætt að veiða á Íslandsmiðum á næsta ári. Hvers vegna? Meðal annars vegna þess að þeir geta ekki svarað því hversu mikið kemur frá Grænlandi. Þeir geta ekki heldur svarað því hversu mikið af íslenska þorskstofninum fer út fyrir landhelgina og verður veitt af Færeyingum. Auðvitað vita þeir meira um þorskinn en aðrir Íslendingar. Það ætla ég aftur á móti ekki að draga í efa. En í þessari stöðu hlýtur hver stjórnmálamaður að horfa á fleiri þætti. Við höfum 60 ára reynslu í þessu landi - 60 ára reynslu sem segir okkur hvað hafi verið óhætt að veiða mikið af þorski. Spurningin hlýtur að vera: Hefur sú aðferð sem nú hefur orðið ofan á við mat á þorskstærðinni, þ.e. að byggja á togtímum, sannað svo gildi sitt sem hin eina rétta að 60 ára reynsla sé einskis virði og henni beri að fleygja? Það var sagt um Njál að hann væri misvitur. Og undarlegt má það vera ef það er staðreynd með blessaðan rjúpnastofninn í þessu landi að þar gildi einu hversu margar rjúpur séu skotnar, það sé algjörlega háð sveiflum hversu mikið er til af þeim, en með þorskstofninn sé það þannig, að við getum með veiðum, þó við friðum mjög stór hafsvæði, rústað hann gjörsamlega. Ég hygg að við þurfum að skoða það mjög gaumgæfilega hvað rétt er að gera í þeirri stöðu sem við erum í. Og vissulega þýðir ekki að loka augunum fyrir þessari skýrslu. Hitt er svo annað mál, að margt er þarfara en að boða hana sem slíka bókstafstrú að við, þegar skammdegið sækir að íslenskri þjóð, gerum allt sem við getum til að auka á svartsýni almennings. Ég hygg að sú svartsýni sé næg fyrir, miðað við þá erfiðu stöðu sem við erum í. Hitt vil ég undirstrika, að um leið og þrengir að þeim möguleikum að nýta gæði hafsins hljótum við að spyrja okkur þeirrar spurningar: Hvernig er þá viturlegast að standa að því að skipta þeim þorskafla sem um er að ræða? Ég veit að mikill ágreiningur er um hvernig standa eigi að því. Ég er sannfærður um að það verði að skipta honum niður á byggðalögin, ekki niður á skipin. Og hvers vegna? Er það rökrétt eða skynsamleg stefna að aðalkapphlaupið í íslensku þjóðfélagi sé um að ná í sem flest skip og gera þau út frá ákveðnum stað, þannig að hægt sé að halda áfram með fulla vinnslu á vissum stöðum á landinu meðan aðrir staðir verða þá gjörsamlega sviptir hráefninu? Verður það til að tryggja atvinnuöryggi fólks í þessu landi? Ég segi nei. Það hlýtur að vera réttlætiskrafa þess fólks sem vinnur í landi, verkafólksins, að þessum afla sé skipt á veiðistöðvarnar, á landsvæðin, og þannig sé reynt að tryggja sem jöfnust lífskjör í sjávarþorpunum hringinn í kringum landið. Mér er ljóst að þegar verið er að takast á um efnahagsleg gæði er harkan mikil. Ég veit ekki hvort þm. gera sér grein fyrir því, að útgerðaraðilar sem slíkir þrýsta auðvitað ekki á þessa lausn. Þeir munu þrýsta fremur á að settur verði kvóti á skip eða frjálsar veiðar. Ég vona að í þeirri umfjöllun, sem þetta á eftir að fá hjá ríkisstj., geri menn sér grein fyrir að vilji menn skapa fjöldaatvinnuleysi í landinu velja menn þann kost að miða fyrst og fremst við kvóta á skip og hefja slagsmál um að handsama sem flest skipin fyrir vissa veiðistaði. Ég get ekki stillt mig um að víkja hér örlítið að ummælum sem féllu hjá fyrrv. sjútvrh., hv. 1. þm. Vestf., þegar hann talaði um að ekki væri það í samræmi við stöðu íslenskrar þjóðar að láta smíða skip handa þeim sem búa á Grænhöfðaeyjum og senda það á veiðar. Hann vildi gefa þeim tíu gömul, skildist mér. Ég hygg að þessi orð hafi verið sögð í miklu fljótræði. Við höfum reynslu af því að gera út gamalt skip við þessar eyjar. Þar sem viðgerðarþjónusta er nánast engin er afleiðing af slíku fyrst og fremst sú, að skipið fer ekkert á veiðar, heldur liggur við landfestar. Ég hygg að það væri hollt hjá hv. 1. þm. Vestf. að kynna sér hversu marga daga umrætt skip var á veiðum. Ég vona að það tiltæki að byggja nýtt skip reynist þeirri þjóð sem býr á Grænhöfðaeyjum vel, því að vissulega eru hennar vandamál margföld á við okkar Íslendinga. Ég gæti haldið áfram að ræða þessi mál fram og til baka, því hér er verið að tala um aðalatriðin í þeirri stöðu sem við erum í í efnahagsmálum. En vonandi gefst tækifæri til að ræða þessi mál þegar ákvarðanataka liggur fyrir um fiskveiðistefnu og þess vegna ætla ég ekki að hafa mín orð fleiri hér í kvöld.



Herra forseti. Þó að freistandi væri að ræða um allmikið af því sem fram hefur komið í þessari umr. skal ég ekki vera langorður, tel raunar að það sem við hér ræðum nú sé þess eðlis að það þurfi frekar eða kannske miklu frekar á öðru að halda en karpi og deilum manna á meðal hér í þinginu. Hér erum við að ræða um þá spurningu hvort mannlíf verður á Íslandi á næstu árum eða ekki. Ég a.m.k. get ekki hugsað þá hugsun til enda, hvað upp úr því kann að koma ef ekki verður hægt að veiða nema 200 þús. tn. af þorski á næsta ári. Við erum hér að ræða grundvöllinn að öllu mannlífi á Íslandi. Við erum hér að ræða um fjöregg þjóðarinnar í náinni framtíð. Ég hygg að það yrði Alþingi hvorki til sóma né aukinnar virðingar meðal almennings í landinu ef menn stæðu á þessum tímamótum þráttandi um hvað hefði verið gert á liðnum tíma. Í mínum huga er það númer eitt að menn taki af fullum heilindum þátt í því að bjarga því sem bjargað verður úr því sem komið er. Menn hafa hér spurt: Á að fara eftir tillögum fiskifræðinga? Nú hygg ég að þm. öllum sé ljóst að ég er enginn ofsatrúarmaður á vísindi eða fræðinga, alls ekki. Ég hygg raunar að reynslan hafi sýnt að ýmsar gloppur séu í vísindunum, bæði þessum sem og öðrum. En auðvitað verður að hafa hliðsjón af því sem vísindamenn, í þessu tilfelli fiskifræðingar, leggja á borð fyrir menn. Í þessu máli eru örugglega ýmsir óvissuþættir sem ekki verða fyrir séðir og frávik frá því sem við nú höfum frá fiskifræðinganna hendi. Ég hef ekki heyrt í þessari umr. hvað menn telja að verði ef á árinu 1984 verður ekki leyft að veiða nema 200 þús. tn. af þorski. Menn hafa séð fyrir sér ástandið í þjóðfélaginu í ár með talsvert miklu meira aflamagn veiðanlegt en nú er útlit fyrir að leyft verði. Ef það verður svo, að staðnæmst verður við 200 þús. tn. veiði af þorski á árinu 1984 sé ég ekki betur en Íslendingar séu að sigla inn í einhverja mestu kreppu undangenginna áratuga og nokkuð margra. Og það er vissulega ástæða til þess, ekki síst fyrir þm., að leggja til hliðar alla áráttu til að kenna hinum eða þessum um það sem liðið er þegar menn standa frammi fyrir svo hrikalegu vandamáli sem hér er um að ræða, fari fram sem horfir. Við breytum ekki því sem liðið er, en við getum hugsanlega, ef menn á annað borð vilja það af heilindum, haft áhrif á það til hins betra hvernig framtíðin verður í þessu landi. Ég held að ekki sé ástæða til á þessu stigi máls að halda uppi löngum umr. hér nú og skal ekki verða til þess. En ég vildi gjarnan vita, í ljósi þeirra yfirlýsinga sem hæstv. sjútvrh. gaf hér um að setja á fót samstarfsnefnd til að skoða þetta mál, leiða saman hagsmunaaðila í landinu, sem um þetta kunna að fjalla, hvernig það verður með t.d. stjórnarandstöðuna hér á Alþingi, hvort eða með hvaða hætti hún fær að fylgjast með þróun þessa máls. Ég tel alls ekki nóg að stjórnarandstaðan fái um þetta vitneskju á lokastigi. Ef menn vilja á annað borð a.m.k. reyna að hnýta saman sem mesta samstöðu um þetta mál þarf stjórnarandstaðan a.m.k. að fá að vera inni í myndinni frá upphafi. Mér er ekki kunnugt um hvaða hugmyndir hæstv. ráðh. hefur í þessu, en vildi gjarnan fá um það vitneskju með hvaða hætti stjórnarandstöðunni verður gert kleift að fylgjast með framgangi þessa máls. Ég verð að segja að mér finnst það alveg með eindæmum hvernig sumir hv. þm. Alþb. tala hér í þessum umr. Það er eins og og mennirnir hafi ekki komið nálægt stjórn þjóðmála á undanförnum árum, vitandi þó að ásamt öðrum hafa þeir haldið um stjórnvölinn undangengin ár. En ég ætla ekki að fara út í þær umr. vegna þess að ég tel að það þjóni ekki tilgangi að rifja slíkt upp ekki á þessu stigi umr. a.m.k. Það kann að gefast og gefst ábyggilega til þess tækifæri síðar að rifja það upp. Ég get þó ekki stillt mig um að vísa á bug því sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson lét í skina að því er varðaði Vestfirðinga í þessu máli. Hann spurði hvort þjóðin hefði efni á að taka tillit til hagsmuna einstakra landshluta í þessum efnum.

Við ræðum það fyrir vestan, Karvel.

Við ræðum það ekki fyrir vestan við Hjörleifur Guttormsson, því hann er sjaldan vestra, nema þá að hv. þm. Ólafur Þórðarson ætli að taka upp hans málflutning þar. Þá get ég rætt það við hann fyrir vestan.

Við málsvara hans fyrir vestan.

- En ég vísa því á bug að Vestfirðingar hafi einhver annarleg sjónarmið í þessu máli. Ég minni á að eina stóriðjan sem Vestfirðingar eygja að geti orðið í þeim landshluta er fiskveiðar og fiskvinnsla. Stjórnvöld, hver sem þau eru og á hvaða tíma sem er, verða að taka tillit til slíks þegar verið er að ræða um uppbyggingu og aukin atvinnutækifæri á hinum ýmsu stöðum. Ég held sem sagt að menn ættu í þessu tilfelli að leggja til hliðar, a.m.k. að sinni, allt karp og deilur um hverjum það kunni að vera að kenna hvernig ástand er nú orðið, en ættu jafnframt að minnast þeirra aðvörunarorða sem Alþfl. hefur látið frá sér fara í nokkuð mörg ár um til hvers kynni að leiða ef haldið yrði á braut þeirrar stefnu í fiskveiðum og stjórn fiskveiða og fiskvinnslu sem því miður hefur verið haldið uppi. Ég er sannfærður um að hefði verið tekið tillit til þeirra varnaðarorða væri málum ekki komið eins og mér sýnist og raunar öllum ber saman um að sé orðið í dag, þ.e. í það horf að við horfum kannske fram á hrun íslensks þjóðfélags á næsta ári eða næstu árum ef myndin verður jafndökk og hún er nú dregin upp af fiskifræðingum. Ég vona svo sannarlega að þeim hafi missýnst í talningunni, eins og einhver hv. þm. orðaði það áðan, þeim hafi mistalist, og það séu í raun og veru miklu fleiri fiskar í sjónum en niðurstöður þeirra benda til að séu eftir því sem málin standa í dag.

Hvað segja aflabrögðin okkur?

Hvað segja þau? Ég hygg að hv. þm. sé það kunnugt, verandi ráðh. á þeim tíma sem þau hafa verið að minnka, þannig að hann ætti ekki að þurfa að spyrja. En að lokum þetta: Ég ítreka að nú er fyrst og fremst nauðsyn á samstöðu þm., þjóðarinnar allrar, um að vinna sig út úr þeim erfiðleikum sem eru þegar orðnir og kannske eru fyrir dyrum ef ástandið er á þann veg sem því er lýst. Og númer eitt: Við ættum að sýna það, þm., hvar í flokki sem menn eru, að þegar á reynir og mikils þarf við ættum við a.m.k. að geta staðið saman og lagt til hliðar karp og deilur um liðna tíð.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. 7. landsk. þm. fyrir það að hefja þessa umr. hér í dag um sjávarútvegsmálin og ég harma það mjög hvað fáir þm. hafa getað sýnt í verki hug sinn til sjávarútvegsins með því að vera hér viðstaddir við slíka umr. um þau mál sem nú ber hvað hæst í þjóðfélaginu. Sjávarútvegurinn hefur oft verið óvægilega gagnrýndur af ýmsum í okkar þjóðfélagi. Það hefur viljað gleymast í umr. að hann hefur verið sú undirstaða sem byggt hefur verið á í efnahagslegri uppbyggingu á Íslandi. Þangað hefur fjármagnið verið sótt en atvinnugreinin hefur verið rekin samkvæmt hinni margumtöluðu núllstefnu - leiðinlegt orð, komið frá Þjóðhagsstofnun - en það merkir á mörkum gróða og taps, ef ég skýri það rétt, það hefur verið notað til viðmiðunar í þessum rekstri. En reynslan hefur verið sú að þessi grundvöllur hefur orðið mínus núll mörg undanfarin ár. Þannig hefur fjármagnsvandi atvinnugreinarinnar sífellt vaxið. Nú þegar er syrtir að vegna samdráttar í þorskafla verður minna og jafnvel ekki neitt flutt frá þessari atvinnugrein til annarra greina í okkar þjóðfélagi. Þetta mun koma niður á öllum þáttum þjóðfélagsins. Og það heyri ég á ræðum manna hér að sem betur fer gera menn sér ljóst að þar er vá fyrir dyrum, þaðan verður ekki tekið meira að sinni fyrr en þar bætist hagur. Það er búið að taka of mikið of lengi í millifærslum frá þessari atvinnugrein til að byggja upp aðra starfsemi í landinu, sem er mörg góð en mörg óþörf. En ég ætla ekki að fara nánar út í það hér. Þetta verður stutt ræða. Við þurfum að takast á við og vinna okkur sameiginlega út úr þeim vanda sem hér blasir við. Ég heiti á hv. alþm. að sýna fulla samstöðu og ég efast ekki um að svo verður. Við getum lagt niður karp um einstök mál. Hér er slíkt stórmál á döfinni að við höfum ekki efni á öðru. Það er skylda okkar á hæstv. Alþingi að takast á við þetta mál og reyna að ná þar fullri samstöðu og samhug. Það er rætt hér um skýrslu fiskifræðinga. Þær hafa margar komið. Ég tek ekki undir gagnrýni á fiskifræðinga sem slíka. Þetta er, má segja, ung rannsóknargrein hér á landi og þeir gera sitt besta. Þeim getur skjátlast en það er ekki allt þeim að kenna. Þetta getur stafað af ýmsu, eins og við vitum, af ástandi sjávar til fæðuöflunar ungviðis þorskstofna o. fl. Þetta höfum við orðið að búa við um aldaraðir hér á Íslandi, í hinu kalda umhverfi í kringum okkar land. Það var ekki ofveiði hér á Íslandsmiðum fyrir rúmri einni öld en það er stutt síðan ég las það í annálum frá Akranesi að algjör aflabrestur varð vertíðina 1882, það voru sagðir fáir fiskar á skipum. Þá voru ekki stórvirkir togarar eða önnur stórvirk veiðitæki sem tóku þann fisk sem þá var, og aflinn glæddist aftur, þannig að við megum ekki gleyma því hvað hin ytri skilyrði spila hér stórt inn í. Fiskifræðingar gefa vissa von um að þetta geti batnað og þeir vilja endurskoða spá sína seinni partinn í vetur eða þegar vertíð lýkur, því að þeir eiga e.t.v. von á einhverjum göngum frá Grænlandi, ef samgöngur verða hagstæðar á þorskbrautinni, ef svo má segja. En þetta getum við ekki veðjað á í dag, við verðum að taka þessi mál alvarlega. Og það bitnar á öllu þjóðfélaginu, það skulum við gera okkur ljóst. Við verðum vafalaust að gera þær óvinsælu ráðstafanir að draga úr sókn flotans. Við skulum sleppa deilum um það hér hvort hann er of stór, hvernig hann er samsettur eða annað, það verða allir að takast á við þetta. Þetta verður viss skerðing. Og eitt vil ég benda á, við skulum vera raunsæ. Ég tel enga ástæðu til að byrja t.d. netaveiðar allt of snemma í vetur. Það lá í orðum sjútvrh. hér í fyrradag að fresta þeim eitthvað, kannske til 1. febr. Ég teldi enga goðgá að líta á mánaðamótin febr.-mars í netaveiði. Ekki það að ég sé að ráðast á bátamenn, það má enginn skilja orð mín svo, heldur aðeins af raunsæi. Sumir okkar markaðir, þ.e. saltfiskmarkaðurinn og skreiðarmarkaðurinn, byggja mest á netaafla. Sú vara sem úr netunum kemur fer að mestu á þá markaði. Það er ekki nýtt í frystingu nema fiskur sem er næturgamall og dreginn á grunnu vatni. Ef litið er á aflatölur og mat á fiskafla fyrri hluta vertíðar sér maður því miður of margar tölur þar sem 60% fara í fyrsta flokk og annað er svo lakara. Það er ekki sá skreiðarmarkaður í dag að við höfum efni á því að ganga þannig í þessa gullkistu, að taka þessa vöru til að setja hana í ódýrustu vinnsluna. Þetta skulum við muna. Á sama hátt getum við gengið betur um annars staðar og aukið afla annars staðar. Eins og kannske mörgum ykkar er kunnugt er ég ekki neinn sérstakur vinur dragnótaveiða. En það eru samt til svæði við landið sem er fullkomlega öruggt og óhætt, að fiskifræðingar segja, að ganga með dragnót á. Ég get nefnt Breiðafjörðinn, þar sem er bæði bolfiskur, ýsa og koli. Það er eins við Norðausturland, á Þistilfirðinum og víðar eru svæði sem mætti nýta miklu betur. Þetta verðum við allt að horfa á, það má engum dyrum loka, við megum ekki vera með of mikla svartsýni. Þorskurinn er hluti af okkar aflasamsetningu og auðvitað er hann langverðmætastur, en við eigum víðar möguleika. Það var minnst hér á skel og rækju og annað slíkt. Þetta er alveg rétt, þarna eigum við alls staðar möguleika. Þetta verðum við allt að líta á. Og síðast en ekki síst: Við þá vini okkar sem hér hafa veitt í okkar landhelgi á vissum undanþágum, eins og Færeyinga frændur okkar og fleiri, verðum við að segja hiklaust að því miður getum við ekki leyft ykkur þetta lengur. Eins og ástandið er hjá okkur höfum við ekki efni á því. Því að þó það sé ekki mikið þá eru þessar þjóðir þó með a.m.k. fjögra til fimm togara ársafla af þeim fiski sem við þurfum á að halda. Þetta eru kannske ekki stórir hlutir en við verðum að athuga það mjög vel hvort þeir geta ekki skitið aðstöðu okkar, að þarna getum við ekki haft þá lengur fyrr en bætist við okkar afla. Þessi umr. er orðin svo löng að ég ætla ekki að hafa orð mín hér fleiri. Ég minni aðeins á það að útlitið er dökkt eins og er, en við höfum oft séð dökkar hliðar í okkar atvinnumálum á Íslandi og okkur á ekki að bresta kjark til að takast á við það. En við verðum bara að vera sameinuð í því að vera ekki að gefa falskar vonir um ýmsa hluti sem gætu kannske skeð. Við verðum að horfa á raunveruleikann og takast á við málin af raunsæi eins og þau blasa við okkur.



Herra forseti. Eins og vænta mátti hafa hér orðið miklar og vonandi gagnlegar umr. og ég skal ekki lengja þær miklu frekar. Ég vil aðeins minna á orð Kristjáns Ragnarssonar, formanns LÍÚ, sem höfð eru eftir honum í Morgunblaðinu í gær, þar sem hann segir m. a., með leyfi forseta: "Ég tel að taka beri fullt mark á áliti fiskifræðinga og mögulegum afrakstri fiskistofnanna. Þetta álit mitt styð ég í ljósi þeirrar reynslu sem við höfum haft af þorskveiðunum á þessu ári. Það er eitthvað verulegt að þegar við getum á þessu ári ekki fiskað nema 2/3 af því sem veitt var árið 1981." Og enn fremur segir hann: "Ég vara við óskhyggju um að við getum tekið meiri afla en fiskifræðingar leggja til." Ég vil einnig minna á það sem haft er eftir Sigfúsi Sehopka fiskifræðingi í Morgunblaðinu í gær, en hann segir þar að ef farið hefði verið að tillögum fiskifræðinga fyrir árið 1977 og síðan, á meðan fiskiskipaflotinn var minni, þá hefði væntanlega verið hamlað gegn stækkun flotans og þá væri vandamálið ekki eins stórt í dag. Einhvers staðar sá ég líka haft eftir hæstv. núv. samgrh. og fyrrv. sjútvrh. að við gætum ekki staðið undir þeim samdrætti sem minnkun þorskaflans í 200 þús. tonn hefði í för með sér til viðbótar við þau áföll sem við hefðum orðið fyrir. Og orð hans í umr. hér áðan staðfestu þessa skoðun hans. En þá spyr ég: Geta afkomendur okkar staðið undir þeim samdrætti? Eigum við enn einu sinni að velta vandanum yfir á herðar þeirra? Eiga rányrkja og stundarhagsmunir enn einu sinni að sitja í fyrirrúmi? Það eru lítil búhyggindi að ganga svo á helstu auðsuppsprettur lands okkar að afkomendur okkar fái ekki annað en roð og bein í sinn hlut. Og vegna þess sem hv. 3. þm. Suðurl. sagði þá get ég nú ekki stillt mig um að segja að ég hefði heldur kosið að heyra hann bera saman kjör fiskvinnslufólks og alþingismanna heldur en agnúast út í námsmenn, sem hafa það nú ekki allt of gott. Það ástand sem nú hefur skapast við minnkandi afla, yfirvofandi atvinnuleysi og samdrátt þjóðartekna minnir okkur á hversu varhugavert það er að bera öll eggin sín í einni og sömu körfunni. Nú sem aldrei fyrr þurfum við að styrkja fleiri stoðir efnahagslífs okkar. Og að lokum og það er það mikilvægasta: Undir engum kringumstæðum mega þær ráðstafanir sem grípa þarf til þrengja hag þeirra verst stöddu í þessu þjóðfélagi. Þeirra hagur má alls ekki þrengri verða.



Herra forseti. Ég dreg þá ályktun af þeim umr. sem hér hafa orðið að ríkur skilningur sé á því hér á Alþingi Íslendinga að það er alvarlegt ástand í þjóðfélaginu. Jafnvel þótt ég taki undir það þá er engin ástæða til að vera að ala á svartsýni. Og ég vænti þess að þá sé einnig sami skilningur á því að þær annars svo harkalegu ráðstafanir sem voru gerðar á s.l. vori eru til komnar vegna aflasamdráttar og minnkandi þjóðartekna. Ef sá skilningur er orðinn á Alþingi Íslendinga að slíkar ráðstafanir, ég vil leyfa mér að segja neyðarráðstafanir, séu nauðsynlegar þegar svona stendur á þá á ég von á því að skilningurinn verði einnig sá sami almennt í þjóðfélaginu. Ég veit það líka að skilningurinn er almennur í þjóðfélaginu og mun meiri en ég hef fundið hjá hæstv. stjórnarandstöðu. Aflasamdrátturinn var orðinn mjög mikill á s.l. vori og það var dökkt útlit. Og það hefur komið mjög berlega í ljós nú að allt sem þá var gert var rétt að gera og í reynd ekki nægilega vel á málum tekið. En því hefur verið haldið fram hér á Alþingi að það hafi allt saman verið jafnvel ónauðsynlegt. Ekki síst hefur því verið haldið fram af Alþb., enda sé ég að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson hefur kvatt sér hljóðs og ætlar trúlega að gera þessi orð mín að umtalsefni. Gæti þá verið að ég þyrfti eitthvað að segja meira. Annars ætlaði ég fyrst og fremst að svara hér beinum spurningum sem til mín hefur verið beint. Það er umfangsmikið að fara efnislega út á öll svið sjávarútvegsmála. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson spurði mig hvort til stæði að styrkja Hafrannsóknastofnunina með auknum fjárveitingum. Hér á Alþingi liggur fyrir frv. til l. um breyt. á lögum um rannsóknir í þágu atvinnuveganna sem fjallar um Hafrannsóknastofnun. Það frv. er flutt til að styrkja stofnunina, stjórn hennar og skipulag. Ég tel það vera mikilvægt mál vegna þess að öllum ber saman um það, sem vinna við þá stofnun, að skipulag hennar sé ekki nægilega gott og það hefur verið tekið til endurskoðunar og flutt um það frv. hér á Alþingi. Ég vænti þess að frv, fái hér góða meðhöndlun og þá gefst þinginu tækifæri til að fjalla meir um þá stofnun og spyrja spurninga varðandi hana. Ég tel það því gott tækifæri til að taka á því máli og ræða við Hafrannsóknastofnun um það. Hitt er svo annað mál, að auðvitað vantar alltaf fjármagn og ekki síst þar. Við höfum þó verið að reyna að auka leit eftir því sem kostur er. Í sumar var fyrir forgöngu sjútvrn. aukin rækjuleit og leit að krabba. Við höfum lagt á það áherslu undanfarið að reyna að styrkja rannsóknir varðandi kúfisk. Við veittum sérstaklega fé til aukinnar loðnuleitar. Ávallt er því verið að reyna að gera nýja hluti og líta til framtíðarinnar. Þá voru framkvæmdar verulegar kolmunnarannsóknir og veittir voru styrkir til veiða. Því miður gengu þær fremur illa á s.l. sumri, þrátt fyrir stuðning opinberra aðila. Það var vegna óvæntra atburða, en kolmunninn gekk því miður inn í lögsögu Efnahagsbandalagsins og þar höfðum við ekki aðgang. Það hefur einnig komið hér fram að ég tali ekki skýrt í þessu máli. Ég tel mig nú hafa talað nokkuð skýrt og í þeirri ræðu sem ég flutti á aðalfundi LÍÚ á ég von á að ég hafi talað eins skýrt og frekast er kostur á þessu stigi. En það verður að muna eftir því að hér er verið að tala um mál sem snertir hvert einasta byggðarlag í landinu og hvern einasta íbúa landsins. Og það er ekki ráðlegt af mér á þessu stigi að mæla það skýrt fram hvað það er - upp á hvern einasta punkt - sem ég vil gera í stöðunni. Ég tel að hún þurfi að skýrast betur. En ég talaði allskýrt um það hvernig ég teldi að ætti að standa að takmörkun veiða. Og ég vil að menn taki einnig eftir því að það er verið að tala um takmörkun veiða. Og hvað þýðir það þegar veiðar eru takmarkaðar á ákveðin skip? Það þýðir að viðkomandi skip hafa e.t.v. engan rekstrargrundvöll. Það koma aðilar í mitt rn. og skýra frá því að með þeim takmörkunum sem þeir séu beittir sé búið að kippa fótunum undan þeim og þeirra rekstri og dæma þá til gjaldþrots. Hér er því að sjálfsögðu við mjög alvarleg mál að etja og það er að mínu mati nauðsynlegt að hafa sem best samráð um þau við hagsmunaaðila. Spurt hefur verið hvernig stjórnarandstaðan gæti komið inn í þessi mál. Ég er alveg sammála því að það er nauðsynlegt að hún sé sem best inni í þeim. Ég hafði hugsað mér að það gæti verið með þeim hætti að við héldum fundi með sjávarútvegsnefndum með svipuðum hætti og við gerðum tilraun til að gera í sumar við úthlutun á gengismunarfé. Þá kölluðum við saman þá aðila sem höfðu verið í sjávarútvegsnefndum. Ég tel nauðsynlegt að nefndarmenn sjútvn. eigi viðræður við fiskifræðinga. Það er fundur í fyrramálið með fiskifræðingum og hagsmunaaðilum. Ég tel sjálfsagt að halda áfram í næstu viku t. d., eftir því sem við teljum heppilegt að slíkur fundur verði, hvort sem það er fyrir forgöngu nefndanna eða fyrir forgöngu mína. Ég hafði sem sagt hugsað mér að sá háttur væri hafður á að samráð væru við sjávarútvegsnefndir þingsins því að ég er þeirrar skoðunar að það sé raunverulega besta formið, það sé mun betra form en aðeins umr. hér á Alþingi, þótt þær séu einnig nauðsynlegar. Þá þarf að kalla til sérfræðinga og ræða við þá svo að þeir þm. sem um þessi mál fjalla fyrst og fremst hér á Alþingi fái sem besta vitneskju. Herra forseti. Ég vænti þess að ég hafi svarað þeim beinu spurningum sem til mín var beint. Ég hefði gjarnan viljað koma hér inn á ýmis efnisatriði sem hafa komið fram í þessum umr. en ekki eru tök á því nú. Ég vildi aðeins svara þeim spurningum sem komu til mín.



Herra forseti. Það fór nú svo fyrir hæstv. sjútvrh. að honum tókst í máli sínu áðan að opna aðeins hug sinn og hefur kannske mælt þar fyrir fleiri í ríkisstj., sem ætla að fara að draga fram upplýsingar úr rétt rúmlega viku gamalli skýrslu um ástand og horfur í þorskveiðum landsmanna sem réttlætingu fyrir þeirri árás á lífskjör manna í landinu sem þeir stóðu fyrir við myndun stjórnarinnar s.l. vor. Þetta er málflutningur sem ég hafði vænst að hæstv. ráðh. færi ekki að hafa uppi hér á hv. Alþingi á sama tíma og hann er að mælast til þess að leitað verði samstöðu í þeim horfum sem við blasa, ef við tökum mark á þeim spásögnum sem fyrir liggja. Og ég verð að lýsa yfir vonbrigðum með að hæstv. ráðh. skuli mæla þessi orð hér nú. En ástæðan er e.t.v. öðrum þræði sú, að þessi hæstv. ráðh. og aðrir ráðh. í ríkisstj. hafa í dag beygt sig svolítið og gefið hér yfirlýsingar um að létta fjötrum af verkalýðssamtökunum í landinu - fjötrum sem þeir smeygðu á fjöldasamtök í landinu á s.l. vori og ætluðu sér, ef gengið hefðu eftir áætlanir Framsfl. um það, að binda þá fjötra um tveggja ára tímabil. Það varð nú ekki. Þessir fjötrar eru fallnir um leið og gengið hefur verið frá lögum hér, samkvæmt yfirlýsingu ríkisstj. Ég hef trú á að samtök almennings noti þann rétt. sem þau endurheimta, til að taka á málum af ábyrgð, en það greiðir ekki fyrir meðferð mála ef menn ætla að fara að beita bolabrögðum af því tagi sem hæstv. ráðh. kom hér með til réttlætingar gerða og ákvarðana sem teknar voru við allt aðrar aðstæður en nú liggja fyrir og hafa verið tilefni þessara umr. hér á hv. Alþingi í dag.



Herra forseti. Ég var aðeins að benda á að orðið hefur mikill aflasamdráttur í þjóðfélaginu nú þegar. Það sem við erum að tala um hér eru spár fyrir næsta ár. Ég var aðeins að segja að það sem hefur gerst í þjóðfélaginu er vegna þess aflasamdráttar sem þegar er orðinn. Ég var ekki á nokkurn hátt, eins og hv. þm. leyfir sér að nefna það, að beita bolabrögðum. Eru það bolabrögð að segja eins og rétt er í þessu máli? Það mega nú fleiri segja sína skoðun en hv. þm. Ég veit ekki betur en hann hafi stundum gert það þegar hann átti sæti í ríkisstj. og að sjálfsögðu átti hann að gera það. Það var mín skoðun og er enn og ég hef enn sannfærst í því nú, að það sem gert var í vor var rétt að gera. En það kemur ekki þessum tölum við, vegna þess að við erum hér að tala um næsta ár. Þær ráðstafanir voru gerðar fyrst og fremst vegna þessa árs til þess að koma í veg fyrir skuldasöfnun erlendis. Ég skil því ekki hv. þm., ég verð að segja það alveg eins og er. Og að vera að tala um að ég sé að opna huga minn. Að sjálfsögðu er ég að opna huga minn með því að tala hér. Svo segir hann að ég ætli að fara að nota þessar tölur sem einhverja sérstaka ástæðu. Auðvitað verða þessar tölur ástæða fyrir þjóðhagsafkomunni á næsta ári eins og aflabrögðin alltaf. En það hafa menn ekki verið tilbúnir að viðurkenna. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson viðurkenndi það ekki s.l. vor og vildi ekkert á það hlusta hvernig komið var í þjóðfélaginu. - En það kemur ekki þessum tölum við, sem eru fyrir næsta ár.



Herra forseti. Það er mjög liðið á fundinn og mér eru næstum því skammtaðar fimm mínútur. Að vísu er rétt að taka það fram að forseti beitir mig engum þvingunum, en ég kýs nú fremur að segja hér örfá orð en að þegja. Það væri fullkomin ástæða til að ræða þessi mál miklu lengur, ekki síst með tilliti til þess að hér hafa eins og fyrri daginn verið hafðar uppi alls kyns fullyrðingar sem ekki byggjast á nægilegri þekkingu og skilningi í þessum efnum. Það er enginn tími til að fara ofan í saumana á því. En það var hálfleiðinlegt að heyra einn þm. Kvennasamtakanna vitna í skýrslur fiskifræðinga eins og þær væru staðreyndir eins og símaskráin. Það hefur því miður ekki reynst mjög ábyggilegt. Sannleikurinn er sá, að ef litið er til margra ára hafa ágiskanir þeirra, spár og tillögur í þessum efnum verið eins og byggðar á fálmi í myrkri. - Stundum hefur nú fálm í myrkri gefið góða raun að vísu, en einnig stundum haft slæmar afleiðingar eins og kunnugt er. Hv. þm. hélt því fram að við hefðum ekki tekið tillit til tillagna fiskifræðinga og veitt og veitt án þess að hugsa um aðvaranir þeirra. Það, er rangt. Það hafa verið gerðar margvíslegar ráðstafanir til að ganga síður í fiskistofnana og smáfisk eftir að "svarta skýrslan" kom út. Það hefur verið stækkaður möskvi, það var fundin upp aðferð til að loka svæðum o.s.frv. Sannleikurinn er sá, að þegar hæstv. fyrrv. sjútvrh. Matthías Bjarnason leyfði að veiða meira en fiskifræðingar lögðu til minnkaði afli ekki. Hann jókst í sífellu, jafnvel þó að við hefðum farið fram yfir mörkin um 30–50%. Þeir vissu sem sagt ekkert um hvernig málin stóðu og lögðu til enn meiri afla á næsta ári. Þannig gekk þetta í allmörg ár. Á þessu ári, svo að maður geri langt mál stutt, lögðu fiskifræðingar til að við mættum veiða á fjórða hundrað þúsund tonn af þorski og voru hinir gleiðustu. Það voru fiskimenn hins vegar ekki, því að þeir vissu betur en fræðingarnir eins og svo oft áður. Það verður líklega alls ekki hægt að veiða þau 300 þús. tonn sem þeir töldu æskilegt að veiða, og hafa þeir ævinlega verið í lægri kantinum vegna þess að oft hefur verið bætt svolítið við. Þeir höfðu þarna fyrirvara. En veiðin varð ekki 300 þús. tonn, eins og þeir héldu að óhætt væri að veiða, vegna þess að ástand þorskstofnsins við Ísland var líklega alls ekki betra en 200 þús. tonna talan gefur tilefni til. Það óttast sjómenn. Hins vegar er ljóst að í þessu efni eru geysilega víð skekkjumörk. Við getum vonast eftir að fá göngur frá Græniandi og það gæti jafnvel þýtt að við gætum tvöfaldað okkar afla. Þær eru oft mjög öflugar. Það hefur sýnt sig um langt árabil. Herra forseti. Ég neita því algerlega fyrir mína parta að skilningur stjórnarandstöðunnar hafi verið lítill í þessum vandamálum þjóðfélagsins. Ég hef fyllilega gert mér grein fyrir þeim og aldrei sagt annað. Ráðh. er kannske að vísa til einhverra annarra stjórnarandstæðinga en mín.

Það er rétt.

Það er auðvitað ljóst að grípa þurfti til mikilla aðgerða s.l. sumar. Það var svo augljóst að um það þarf ekki að tala. Ég veit ekki til þess að nokkur maður hafi t.d. lagt það til að greiða út 22% vísitöluuppbætur í júní. Það er nú eitthvað annað. Ég heyrði engan úr mínum flokki leggja það til. Hitt er svo annað mál, að okkur finnast þessar aðgerðir að sumu leyti heldur harkalegar og aðrar aðferðir notaðar en við höfum nokkurn tíma gripið til. Út í það get ég auðvitað ekki farið hér vegna þess að til þess þarf langtum lengri tíma. En auðvitað kemur að því að það verður rætt hér betur og ég vona einnig að við eigum eftir að ræða meira en gert hefur verið til þessa um sjávarútvegsmál. Ég vil svo aðeins nefna það, áður en ég fer héðan úr stólnum, vegna þess að ég hef verið talsmaður kvóta í mörg ár og talaði um það núna síðast á þriðjudaginn, að ég undrast að merkir menn eins og hæstv. ráðh. Matthías Bjarnason skuli enn ekki hafa áttað sig á því, að þegar um nauman heildarkvóta er að ræða sé hægt að komast hjá því að setja kvóta á skip. Það er einkennilegt þegar svo reyndur maður sem hæstv. ráðh. Matthías leyfir sér að segja hér úr stólnum að ekki megi takmarka þá sem mest hafa veitt. Þeir sem mest hafa veitt af þorski hafa veitt 3–4 þús. tonn, einstaka togarar meira. En það sem er til skiptanna, ef við lítum til 200 þús. tonna afla, er ekki nema sem svarar 1000 tonnum á togara, hvernig svo sem farið verður að að skipta því með misjöfnum kvóta. Það er engin leið að komast hjá því. Þá eru líklega flestar togaraútgerðir landsins komnar reikningslega á hausinn til hverra ráða sem við grípum. Þetta vandamál er ekki til þess að karpa um eins og smástrákar í þessum sal. Það er einnig nauðsynlegt fyrir hæstv. sjútvrh. að gera sér grein fyrir því, að það verður að setja ákveðið kvótamark fyrir nokkurra mánaða tímabil á árinu, vegna þess að ef vel veiðist snemma ársins, fyrstu fjóra mánuðina eða svo, megum við ekki hafa sleppt hinum aflasælu mönnum hindrunarlaust í þennan stofn ósköp einfaldlega vegna þess að við værum þá búnir að veiða mikinn hluta aflans á stuttum tíma. Honum verður að dreifa yfir árið vegna atvinnusjónarmiða. Hjá því verður ekki komist. Herra forseti. Það er full ástæða til að segja meira um þetta. En ég vil bæta við örfáum orðum í viðbót við það sem ég sagði áðan um að við hefðum ekki farið eftir fiskifræðingum. Við höfum kannske farið meira eftir þeim en góðu hófi gegnir ósköp einfaldlega vegna þess að forsendur reikningsdæma þeirra hljóta eftir eðli málsins að vera ákaflega veikar, vegna þess að rannsóknaskip þeirra hafa tiltölulega mjög litla yfirferð og hafsvæðið er geysistórt. En við fórum eftir því þegar þeir bentu okkur á, sem við vissum náttúrlega fyrir - eins og ævinlega þegar þeir benda á eitthvað er það komið í ljós-að síldarstofninn væri orðinn of lítill. Það var bönnuð veiði hér á síld og enginn sagði neitt við því. Menn hafa farið nákvæmlega eftir ráðlögðu magni á hverju ári og meira að segja mjög litlu nú í ár því að það er óhemju síldarmagn við strendur landsins. Það sá ég með eigin augum í sumar, þegar ég var á veiðum í kringum hálft land eða svo. Það leyna sér ekki síldarlóðningar. Þetta gerum við líka varðandi loðnu. Það er farið eftir kvótakerfi þar og öllum þykir gott og sama máli gegnir um humar og rækju o. fl. Herra forseti. Nú eru aðeins fimm mínútur eftir og ég hef fengið að segja þessi örfáu orð, en ég vil mælast til þess að við fáum að tala meira um þessi mál og gefum okkur þá góðan tíma.



Herra forseti. S. l. vor tók ný ríkisstj. þannig á málum. að kjör fólks í landinu, láglaunafólksins í landinu, voru lækkuð um margfalt það sem svaraði falli þjóðartekna eins og það lá þá fyrir. Ef fara ætti eftir þeirri röksemdafærslu sem hér kom frá hæstv. sjútvrh. mætti vænta þess, þar sem hann telur nú að þessar aðgerðir hafi verið fullkomlega réttmætar, að menn ættu ekki von á neinum blíðuhótum miðað við það sem fyrir liggur í skýrslum frá Hafrannsóknastofnun. Ég vildi aðeins ráðleggja honum og öðrum hæstv. ráðh. og stuðningsmönnum ríkisstj. að gæta sín, að athuga sinn gang nú, eftir að þeir hafa í dag reynt að leiðrétta svolítið af þeim víxlsporum sem stigin voru s.l. vor, og alveg sérstaklega ef þeir ætla að laða til sátta og samstöðu með þjóðinni um þau vandamál sem við er að fást.



Herra forseti. Ég vil þakka það tækifæri sem ég fæ hér til að tala fyrir þeirri þáltill. sem hér liggur fyrir, þrátt fyrir annasaman dag hér á Alþingi, því að ég mun hverfa af þingi eftir þennan dag. Sú till. sem hér er til umr. fjallar um að Alþingi álykti að fela yfirvöldum flugmála að hefja uppbyggingu nýrrar flugbrautar á Egilsstöðum. Ég hef áður hér á hv. Alþingi flutt tillögu sem gekk í sömu átt en hún hlaut ekki afgreiðslu á sínum tíma. Þýðing flugsins í samgöngukerfi okkar Íslendinga er meiri en menn gera sér grein fyrir daglega. Er það að vonum því að fjarlægðir eru hér miklar og landið strjálbýlt. Erfiðar flugsamgöngur á vetrum auka enn mikilvægi greiðra flugsamgangna. Það kom rækilega í ljós núna nýverið, þegar flugmálastjóri lét boð út ganga um að hætta snjómokstri á flugvöllum, að fljótt var að sverfa til stáls og skapast ástand sem menn vildu ekki una við. Allir vilja hafa samgöngunet flugsins í lagi, vilja að flugsamgöngur gangi greiðlega fyrir sig. Hins vegar eru fjárveitingar til þessara mála af skornum skammti, hvort sem miðað er við þau verkefni sem fyrir liggja eða aðra þætti samgöngukerfisins. Uppbygging flugvalla og búnaðar þeirra hefur dregist aftur úr á undanförnum árum og ekki fylgt þeirri þróun sem orðið hefur í búnaði flugvéla. Hefur lélegt ástand flugvalla og skortur á búnaði valdið aðilum í flugrekstri ómældum fjárútlátum með truflun í flugi og sliti á flugvélum. Flugvöllurinn á Egilsstöðum er sá flugvöllur á Austurlandi sem mesta umferð ber og má segja að hann sé þungamiðja flugs til landshlutans og innan hans. Að sjálfsögðu skal það undirstrikað hér að mörg verkefni þarfnast úrlausnar á öðrum flugvöllum á Austurlandi þótt till. fjalli eingöngu um Egilsstaðaflugvöll vegna þeirra sérstöku aðstæðna sem þar eru og ég kem að nánar síðar. Austurland er sá landshluti sem ásamt Vestfjörðum er háðastur innanlandsfluginu vegna þeirra miklu fjarlægða sem eru til annarra landshluta og erfiðra landsamgangna á vetrum. Í grg. sem fylgir till. er skrá yfir umferð á Egilsstaðaflugvelli á 5 ára tímabili. Þar sést að á síðasta ári var farþegafjöldi um völlinn sá mesti á þessu tímabili og lendingarnar flestar. Umferðin um völlinn hefur vaxið jafnt og þétt og hann er einn af þeim fjórum flugvöllum landsins sem mesta umferð bera. Hins vegar hefur Egilsstaðaflugvöllur orðið mjög afskiptur með fjármagn á undanförnum árum og ástand hans er í algerri mótsögn við mikilvægi hans í samgöngukerfinu. Þetta stafar m.a. af því að alger óvissa hefur ríkt um hvaða leið skuli fara í uppbyggingu hans. Alvarlegasta málið sem upp hefur komið um ástand vallarins er sú aurbleyta sem situr uppi á honum við ákveðin veðurskilyrði á veturna. Aurbleytan hefur lokað vellinum við hin bestu skilyrði að öðru leyti og hún hefur valdið truflunum á viðkvæmum lendingarbúnaði flugvéla. Það er fáheyrt að aðalsamgönguæð til heils landshluta sé lokuð af þessum orsökum og það á meðan hafist er handa við malbikun flugvalla annars staðar á landinu, þó vissulega skuli ekki lasta það sem vel er gert í þessum efnum. Í vistarverum starfsmanna flugmálastjórnar og Flugleiða á Egilsstaðaflugvelli hanga uppi á veggjum myndir úr starfi þeirra. Það má sjá flugmenn Fokkervéla Flugleiða í fullum skrúða með vatnsslöngur að spúla aurbleytu af lendingarbúnaði véla sinna fyrir brottför. Þetta eru að sjálfsögðu mjög óvenjulegar myndir og hafa ekki sést opinberlega, en vonandi verða þær brátt að safngripum. Það er óviðunandi að það skuli þurfa að grípa til kostnaðarsamra viðhaldsaðgerða til að koma í veg fyrir þetta ástand, viðhaldsaðgerða sem koma ekki að gagni nema takmarkaðan tíma. Áreiðanlega mundu menn frekar þola þessar truflanir ef séð væri fram á varanlegar úrbætur í þessum greinum. Í grg. með þeirri þáltill. sem hér um ræðir er drepið á þann samanburð sem gerður hefur verið á vegum flugmálastjórnar á þeim kostum sem fyrir hendi eru um uppbyggingu flugvallarins. Eins og fram kemur var skilað ítarlegri skýrslu um þau mál til flugráðs í apríl s. l Í skýrslunni er metinn stofnkostnaður og flugmannvirki og flugleiðsögukerfi og blindaðflug. 1. júlí var etni skýrslunnar kynnt heimamönnum og hinn 7. júlí var gerð á fundi flugráðs sú bókun sem kemur fram í grg. Þar segir m. a.: "Samkv. framlögðum skýrslum og miðað við þær forsendur sem þar eru tilgreindar er eftirfarandi samanburður á áætluðum kostnaði við hvern valkost: Uppbygging núverandi brautar 1500 metrar 33.4 millj., 2000 metrar 49.1 millj. Ný flugbraut 1500 metrar 45.8 millj., 2000 metrar 73.4 millj. Flugráð telur að bygging nýrrar flugbrautar hafi í för með sér svo ótvíræða kosti varðandi allt aðflug og öryggi flugs að þá lausn beri fremur að velja þrátt fyrir nokkurn kostnaðarmun. Jafnframt bendir flugráð á að gera má ráð fyrir að 1500 metra flugbrautarlengd verði fullnægjandi á Egilsstöðum um langa framtíð og þurfi því hvorki að koma til flutningur þjóðvegar né lenging flugbrautar suður fyrir þjóðveginn. Flugráð samþykkir því á fundi sínum í dag að mæla með þessari stefnumótun í uppbyggingu Egilsstaðaflugvallar, þó að því tilskildu að viðunandi samkomulag náist við hlutaðeigandi landeigendur. Flugráð felur því flugmálastjóra að hefja þær viðræður hið fyrsta með það fyrir augum að unnt verði að mæla með fjárveitingu til byrjunarframkvæmda á Egilsstöðum strax á árinu 1984, og stefnt að því að taka hina nýju flugbraut í fulla notkun á árinu 1987." Þeir kostir sem eru við það að byggja nýja flugbraut eru einkum þessir: 1. Beint aðflug að flugbraut sem skapar mun meira öryggi. 2. Lágmarkshæð í blindflugi fer úr 150 metrum í 60 metra með fullkomnum tækjum. 3. Truflanir á flugumferð á byggingartíma verða engar. 4. Flugvöllurinn færist eilítið fjær þorpinu á Egilsstöðum, sem þýðir hindrunarlausara og öruggara aðflug að honum. Þannig standa þessi mál nú. Allar upplýsingar liggja fyrir utan hvað nauðsynlegt er að hefja samninga við landeigendur, sem hlut eiga að máli, svo að sú hlið málsins liggi einnig ljóst fyrir. Hins vegar mundi það styrkja framgang málsins að mun ef Alþingi gerði þá stefnumótun sem kemur fram í bókun flugráðs að sinni og mælti með því að völlurinn yrði byggður á árunum 1984–1987 með fjárveitingu til undirbúningsframkvæmda á næsta ári. Ég hef rakið að nokkru mikilvægi þessara framkvæmda fyrir Austurland að því er varðar öryggi í samgöngum og í ljósi þeirrar staðreyndar, að það er nauðsynlegt að hafa þá miðstöð flugs á Austurlandi sem völlurinn er sem best búna. Það má einnig horfa til framtíðarinnar í þessu sambandi og benda á að ferðamál hafa verið og eru vaxandi atvinnugrein á Austurlandi og góður flugvöllur er eitt af grundvallaratriðum í uppbyggingu þeirrar atvinnugreinar, ekkert síður en t.d. flugstöð á Keflavíkurflugvelli, sem gjarnt er að vitna til um þessar mundir. Flugbraut við Egilsstaði kann að þykja kostnaðarsamt mannvirki miðað við fjárveitingar til flugmála. En þó dýrasti kosturinn sé tekinn og reiknað með nýrri malbikaðri flugbraut 2000 metra að lengd með aðflugstækjum nær kostnaðurinn ekki þeirri lántöku sem ætluð er í hluta íslenska ríkisins í framkvæmdum í flugstöð á Keflavíkurflugvelli á þessu ári einu. Þar með er ég ekki að draga neitt úr mikilvægi þeirrar framkvæmdar, flugstöðvarinnar, eða leggja neinn dóm þar á. Ég var aðeins að gera samanburð á stærðum í þessu sambandi. Ég vil ljúka þessari framsögu með því að lýsa þeirri skoðun minni að breyta verður áherslum og veita meira fé til uppbyggingar flugvalla og búnaðar á næstu árum. Mér er ljóst að nú árar ekki til aukningar opinnberra framkvæmda, en við hættum samt ekki að lifa og starfa í landinu og gera áætlanir fyrir framtíðina. Við höfum tekið flugið í þjónustu okkar og ör þróun hefur verið á því sviði. Þróunin í uppbyggingu og búnaði flugvalla verður að fylgja tækniframförum í fluginu sjálfu. Herra forseti. Að lokinni umr. óska ég að málinu verði vísað til allshn. 1