Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs nú utan dagskrár til þess sérstaklega að vekja athygli á því stóralvarlega ástandi, sem nú ríkir í Austur-Skaftafellssýslu, sér í lagi á Höfn í Hornafirði. Allskyndilega, enda þótt við vissum, að þar væri engin orka afgangs, varð það, að orka þvarr með þeim hætti, að nú verður að telja, að ríki þarna hreint neyðarástand og miklu alvarlegra en við fram á síðustu klukkutíma gátum gert okkur í hugarlund. Flutt hefur verið úr öllum Viðlagasjóðsbúsunum, 20 að tölu, t. d. Það fólk hefur verið flutt á hótel staðarins, og rætt hefur verið um það, að jafnvel mundi neyðst til að flytja þetta fólk e. t. v. hingað suður. Það verður ekki rakið neitt hér sérstaklega, hvernig ástandið er að öðru leyti. Það frýs í leiðslum í hítaveitum húsa, og útflutningsbirgðir liggja undir stórskemmdum að sjálfsögðu, og þannig er þetta á öllum sviðum. Ég vil nú beina þeim orðum mínum til hæstv. orkumálaráðh., hvort ekki hafi verið gripið til allra þeirra ráða, sem í mannlegu valdi standa, til þess að bæta úr þessu neyðarástandi og með hvaða hætti yfirleitt staðið er að því, því að einskis má láta ófreistað til þess, að þarna verði gripið til réttra ráða og á þeim tíma, sem dugir.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Þess gerist að sjálfsögðu hvorki þörf að vekja athygli mína né annarra hv. þm. á því neyðarástandi, sem upp er komið á Hornafirði. Okkur er það öllum ljóst, og ég hygg, að enginn hafi af því sárari áhyggjur en ég. Þarna er um að ræða atburð, sem ekki hefur gerst áður, síðan Smyrlabjargarárvirkjun kom í gagnið, og e. t. v. hefði verið hægt að tryggja það, að uppistöðulónið hefði enst lengur, ef dísilorkan hefi verið notuð fyrr eða lengur allan sólarhringinn en gert var. Um aðdragandann að þessu þýðir náttúrlega ekki að ræða, úr því sem komið er. Hitt vil ég fullyrða, að gert er allt, sem í mannlegu valdi stendur, til að bæta úr þessu eins skjótt og unnt er, og hefur verið ákveðið að flytja gastúrbínustöð, sem keypt var í haust sérstaklega handa Austfjörðum til að tryggja þar nægilega raforku, frá Seyðisfirði til Hornafjarðar, og sá flutningur verður framkvæmdur eins fljótt og auðið er. Um leið og sú stöð er komin í gagnið, raknar sem betur fer eitthvað úr þessum vanda. Hins vegar verðum við að sjálfsögðu að læra af þessu og leggja á ráðin um það, hvernig hægt er að koma í veg fyrir, að slíkir atburðir gerist, og er þá að sjálfsögðu meginatriðið, að komið verði á samtengingu. Slíkir hlutir geta alltaf gerst, en þá á samtenging við önnur orkuveitusvæði að geta veitt það öryggi, sem unnt er að veita. En sem sagt, ég ítreka það, að af hálfu rn. er að sjálfsögðu allt gert, sem í mannlegu valdi stendur, til þess að reyna að bæta úr þessum vanda eins skjótt og hægt er.



Herra forseti. Ég vil nú taka undir það, sem hv. 4. þm. Austf. sagði hér áðan um þessi efni, og fagna því, að hæstv. ráðh. hefur sett sig inn í þessi efni og lætur gera allt, sem í mannlegu valdi stendur, til þess að bæta úr því neyðarástandi, sem þarna hefur skapast. En ég stóð upp til að bæta þeirri ósk við, að hæstv. ráðh. gengi í það sjálfur með sínum mönnum að gera sér grein fyrir ástandi þessara mála á Austurlandi yfir höfuð. Við höfum haft af því óskaplegar áhyggjur í haust, þm. Austurlands, og ýmsir af okkur, sem til þess hafa verið kjörnir, verið látlaust í sambandi við raforkumálayfirvöldin út af því, hvernig horfur væru um orku í vetur á Austurlandi. Nú verður að færa þarna til vélar í dauðans ofboði til þess að bæta úr neyðarástandi á Höfn í Hornafirði, og er sjálfsagt að gera það. En ég legg hina mestu áherslu á það, að hæstv. ráðh. kynni sér með sínum mönnum, hvort nógu sterklega er gengið frá því, að ekki verði orkuskortur í vetur, þegar til loðnuvinnslu kemur á öllu Austurlandssvæðinu, að hann fari ítarlega ofan í það, hvernig háttað er öflun nauðsynlegra véla, til þess að slíkt komi ekki fyrir.

Forsrh. (Ólafur Jóhannesson) : Herra forseti. Það, sem nú er um að ræða, er það neyðarástand, sem ríkir á Höfn, og hvað sem allri framtíðarathugun á þessum málum líður, þá er það, sem ríður nú á, að bæta þar úr. Það er búið að útvega vél, en hana þarf að flytja á staðinn, og það, sem nú stendur á, er að koma henni með nægilega skjótum hætti. Það hefði verið sjálfsagt að láta varðskip fara þegar í stað og flytja vélina á milli, og Þór er þarna fyrir austan, en þannig er því miður háttað, að hann hefur ekki tæki, bómu, til að lyfta nema 12 tonnum, en þessi vél er 14 lestir. Ég hef gefið Landhelgisgæslunni fyrirmæli um að gera allt, sem hún getur, til þess að reyna að vera þarna til hjálpar og aðstoðar. Getur komið til greina að senda þarna inn skip, sem ekki eru þó nema lítil, og vera þar og framleiða það litla, sem þau geta, en það er náttúrlega lítið gagn í því. Enn fremur er mér kunnugt um og ég vil segja það, af því að samgrh. er ekki hér við, að hann mun gefa Skipaútgerð ríkisins fyrirmæli um að fara svo fljótt sem unnt er á milli þessara staða og flytja þessa vél. En þannig stendur á, að bæði skip Skipaútgerðarinnar eru í ferð og ekki þarna nálægt. En ég tel alveg sjálfsagt, og mér er kunnugt um, að hann mun haga því þannig, að það skipið, sem nær er, verði látið sleppa öllum viðkomustöðum og fara beinustu leið þarna á milli. Ég mun hins vegar sjá til þess, að skip úr landhelgisgæslunni geti komið við á þeim höfnum, sem þetta skip átti að fara á. Ég vona þess vegna, að það sé verið að gera þarna með skjótum hætti þær ráðstafanir, sem mögulegt er að gera. En það er áreiðanlegt, að eftir þeim upplýsingum, sem borist hafa barna að austan, verður ekki málað of dökkum litum, hvernig ástandið er í raun og veru.



Herra forseti. Ég vil af heil um hug taka undir þau orð, sem sögð hafa verið um nauðsyn þess að koma Hornfirðingum til hjálpar í því neyðarástandi, sem nú virðist því miður hafa skapast á þeim stað, og ég treysti því, að allt, sem í mannlegu valdi stendur, verði gert til þess að ryðja þeim erfiðleikum úr vegi, sem orðið hafa á vegi þessa fólks. En hv. 1. þm. Austf., Eysteinn Jónsson, vakti athygli á því, að í raun og veru væri vandamálið stærra. Það væri um að ræða vandræði í raforkumálum Austfirðingafjórðungs yfir höfuð að tala. Þessi aths. er algerlega rétt. Ég vil taka undir hana og undirstrika hana sérstaklega. Og því vil ég bæta við, að það er ekki aðeins um að ræða öngþveiti, - ég treysti mér ekki til að nota vægara orð, í rafmagnsmálum Austfirðingafjórðungs, heldur einnig á Norðurlandi og í Vestfirðingafjórðungi. Við heyrum daglega auglýsta skömmtun rafmagns á Norðurlandi, og allir vita, að það er á mörgum stöðum á Vestfjörðum um að ræða hreint neyðarástand í orkumálum. Það er m. ö. o. í þremur landsfjórðungum: á Austurlandi, á Norðurlandi og á Vesturlandi, um að ræða vandræðaástand í orkumálum, og víða þarf að gripa til skömmtunar, sem veldur almenningi stórkostlegum óþægindum. Það er augljóst mál, að eitthvað meira en lítið hefur farið úrskeiðis við stjórn raforkumála á undanförnum mánuðum eða árum. Það hefur aldrei áður, að því er ég minnist, komið fyrir, að stórfellds orkuskorts hafi orðið vart í þremur landsfjórðungum á landinu. Það hefur aldrei áður komið fyrir, að grípa hafi þurft til skömmtunar samtímis á jafnmörgum stöðum og á sér stað einmitt í þessum mánuði. Þetta bendir til meiri háttar vanrækslu eða óstjórnar í orkumálunum. Þess vegna er nauðsynlegt, að ekki aðeins Hornfirðingum verði bjargað, eins og sjálfsagt er og bráðnauðsynlegt, heldur að gerð sé allsherjarúttekt á ástandinu í orkumálum þessara þriggja landsfjórðunga. Eitthvað meira en lítið er að. Um það þarf Alþ. að fá skýrslu, hvernig á þessum vandræðum stendur. Það þarf að grípa sem fyrst til ráðstafana til að vinna bug á þessum vandræðum, annað er stjórnvöldum og Alþ. ekki sæmandi. En fyrst er að fá glöggar upplýsingar um, hvernig á þessum ósköpum stendur, og síðan er að ráða bót á þeim. Ég vil nota þetta tækifæri, sem hér hefur gefist, til þess að vekja athypli á þessum augljósu staðreyndum.



Ég vænti þess, að hv. ræðumenn geti rætt þessi mál innan þess ramma, sem um er að ræða, þegar um fsp. er að ræða, þannig að ég tel ekki möguleika á því að fara hér út í almennar umr. um orkumál, en vænti þess, að fyrst og fremst verði rætt um það mál, sem hér var spurst fyrir um.



Herra forseti. Mér er miklu meira í mun, að brugðist verði af öllu afli við til þess að bjarga Austur-Skaftfellingum úr þeim ógöngum, sem þeir eru í, en að ég láti mér til hugar koma að fara að drepa því máli á dreif með því að fara að hefja hér almennar umr. um orkumál. Ég vil þakka hæstv. orkumálaráðh. og hæstv. forsrh. einnig fyrir þeirra svör. Ég þykist mega marka af þeim, ekki síst orðum hæstv. forsrh., að hér er vel og drengilega á málum haldið. Ég vildi aðeins bæta því við, þar sem rætt var um Skipaútgerð ríkisins og þá möguleika, sem hún hefur á því að anna flutningi gastúrbínu frá Seyðisfirði, hvort ekki væri athugandi einnig að rannsaka, hvort skip annarra skipafélaga kynnu að vera nærhendis, þannig að það mætti þá kalla þau til þeirra hluta, því að eins og ég sagði, má einskis láta ófreistað til að bjarga því, sem bjargað verður, í því hallærisástandi, sem þarna ríkir.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að hefja hér almennar umr. um raforkumál í tilefni af þeim alvarlegu atburðum, sem gerst hafa í Hornafirði og ég hygg, að allir séu sammála um, að þurfi að leysa með sem skjótustum hætti. En út af þeim orðum, sem hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason sagði hér áðan, að það þyrfti að fá sérstaka skýrslu um ástandið í orkumálum, hér hlyti að vera um að ræða mikla vanrækslu og óstjórn í þremur landsfjórðungum, þá hygg ég, að það væri þá rétt að fá þá skýringu frá ráðh. fyrrv. stjórnar, því að í tíð núv. stjórnar hefur bæði verið tekin ákvörðun um Lagarfossvirkjun á Austfjörðum og um Mjólkárvirkjun á Vestfjörðum. Þær ákvarðanir voru ekki teknar af fyrrv. stjórn, þannig að það ástand, sem er í þessum fjórðungum báðum, er að sjálfsögðu arfur frá þeim framkvæmdum, sem fyrir voru, þeyfar núv. stjórn tók við. Það var ráðist þar í þær stærstu virkjanir, sem hægt var að ráðast i, fljótlega eftir að núv. stjórn var mynduð. Ástandið á Norðurlandi er einnig arfur, eins og menn vita. Ég ætla ekki að fara hér út í Laxárdeilur, en menn vita, hvernig að þeim málum var staðið. Og ég vil minna menn á það, að ástandið á Norðurlandi væri nákvæmlega hið sama og það er núna,jafnvel þó að ákveðið hefði verið að ráðast í hina margumdeildu Gljúfurversvirkjun. Það var ekki byrjað á þessum fyrirhleðslum. Ástandið væri nákvæmlega það sama. Það hefur verið tekin ákvörðun um að leggja línu norður, eins og menn vita. Það er langskjótasta aðferð, sem hugsanleg er til þess að koma orku inn á svæðið. Ég vil segja þetta vegna þess, að mér fannst hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason misnota þetta alvarlega tilefni á Hornafirði til ósæmilegra pólitískra árása, og ég held, að við ættum að hefja okkur yfir þvílík viðbrögð, þegar þannig stendur á eins og nú í Hornafirði.



Ég vil enn vekja athygli hv. alþm. á því, að það eru 18 mál á dagskrá þessa fundar og enn eru 3, sem hafa beðið um orðið utan dagskrár, og ég vænti þess, að þeir verði mjög gagnorðir.



Herra forseti. Ég skal reyna að verða við tilmælum hæstv. forseta um að lengja ekki þessar umr., enda þótt ærið tilefni hafi gefist til af hálfu hæstv. orkuráðh. sjálfs. Ræða hans hér áðan var þess eðlis, að í rauninni er mjög örðugt að komast hjá því að ræða hér nánar um orkumálin. En ég vil taka undir það, sem kom fram í hans fyrri ræðu, að það hörmulega ástand, sem skapast hefur á Hornafirði, hefur að mörgu leyti skapast af ófyrirsjáanlegum atvikum. Á hinn bóginn getum við séð fyrir, að það er að skapast öngþveiti og neyðarástand í öðrum landsfjórðungum í orkumálum af ástæðum, sem eru fyrirsjáanlegar. Þar á ég m. a. við Norðurland, vegna þess að við vitum, að núv. ástand þar er mjög varhugavert, vegna þess að rennsli Laxár er tvínýtt með þeim hætti, sem nú er, eftir að nýja virkjunin er komin í gagnið, og það þýðir, að rennslistruflanir í Laxá hafa tvöföld áhrif á orkuframleiðslu í fjórðungnum. Þetta er fyrirsjáanlegt, og þetta getur haft stórkostlegar afleiðingar. Ég vil aðeins mótmæla því, sem hæstv. ráðh. sagði, að ástandið væri eins, ef Gljúfurversvirkjun hefði komist í framkvæmd. Nú er ég ekki talsmaður Gljúfurversvirkjunar, eins og hún var hugsuð einu sinni, en það hefði verið mjög auðvelt að ráða bót á ástandinu á Norðurlandi, ef lítils háttar jarðvegsstífla, vatnsborðshækkun, hefði verið samþ. í Laxá, og það væri hægt að gera það mjög skjótt enn, ef allir aðilar, sem að málinu stæðu, féllust á það. En meginástæðan til þess, að ég tók hér til máls, var sú, að fyrir skömmu barst mér sú fregn, - ég kann ekki á henni sönnur, en vildi aðeins æskja þess, að hæstv. ráðh. tjáði sig um það, að Landsvirkjun hefði samþykkt, að engin orka yrði seld til Norðlendinga fyrr en á árinu 1977, þegar allar túrbínur Sigölduvirkjunar væru komnar í gagnið. Betur væri, að þetta væri ekki rétt, en af þessu hafa menn áhyggjur ofan á annað á Norðurlandi.



Herra forseti. Ég ætlaði ekki að blanda mér í þessar umr., en það er aðeins að gefnu tilefni. Hæstv. iðnrh. sagði, að það væri rétt að krefja fyrrv. ríkisstj. um skýrslu um raforkumálin og undirbúning að því, sem nú væri að gerast. Það liggur alveg í augum uppi, að fljótlegt er að gera þá skýrslu, vegna þess, að meginatriði hennar eru vitanlega til í iðnrn., hæstv. ráðh. getur ábyggilega tekið þessi plögg, og það væri æskilegt, að þeim væri útbýtt hér meðal hv. þm. Þá kæmi það í ljós, að það hefur aldrei verið unnið meira að orkumálum en í tíð fyrrv. stjórnar og lagður grundvöllur að því, sem nú er verið að vinna. Hæstv. ráðh. sagði, að núv. ríkisstj. hafi tekið ákvörðun um Lagarfossvirkjun. Hvernig stendur á því, að hæstv. ráðh. segir þetta? Allir hv. alþm. vita, að það var gert í tíð fyrrv. ríkisstj. Samt ber hæstv. ráðh. þetta hér á borð. Það hlýtur að vera málefnafátækt, þegar þarf að grípa til svo augljósra blekkinga. Og það mætti segja fleira. Það var unnið að undirbúningi Mjólkárvirkjunar, en undirbúningnum var ekki lokið, þegar fyrrv. stjórn fór frá. Það var unnið að undirbúningi hennar. Það var unnið að undirbúningi virkjana víða á Norðurlandi, og ég verð að segja, að ef stíflan í Laxárvirkjunina, sem hv. síðasti ræðumaður minntist á, hefði fengist samþykkt, þá væri vitanlega allt annað ástand í orkumálum á Akureyrar- og Laxársvæðinu. Þá hefði orkan aukist, að mig minnir um 12-3 megawött. Þeirri stíflu gæti verið lokið nú, ef vel hefði verið unnið 2 s. l. ár. Þá væru ekki þau vandræði, sem nú eru í orkumálum á Norðurlandi. En hvernig stendur á því, að hæstv. iðnrh. hefur ekki notað heimild um virkjun Svartár, í Skagafirði? Það hefði getað bætt mikið úr á Norðvesturlandi, og eftir að lína er komin á milli Skagafjarðar og Akureyrar, þá hefði það getað bætt úr á báðum svæðunum. Ég skal ekki misnota tímann. En ég mæli eindregið með því, að skýrsla um orkumál og framkvæmdir í orkumálum og undirbúning þeirra frá tíð fyrrv. stjórnar verði lögð fram hér á hv. Alþ., svo að það liggi alveg ljóst fyrir, hvað gerðist á þessum árum í orkumálunum. Ég vil svo vænta þess, að það takist að bæta úr því, sem hefur skeð í Hornafirði. Það vissu allir, þegar Smyrlabjargarárvirkjun var gerð, að sú hætta var fyrir hendi, að lónið tæmdist. Sú hætta var alltaf fyrir hendi. Þess vegna dróst að virkja þar, en það var gert að lokum, og hefði vitanlega þurft að hafa meira dísilafl til vara í Höfn. En það er í þessu máli eins og svo oft áður, að menn geta orðið vitrir eftir á. En það er auðheyrt á þeim, sem hér hafa tekið til máls, og þ. á m. hæstv. ráðh. tveimur, að þeir vilja beita sér fyrir því að bæta úr þessu, eins og í mannlegu valdi stendur og meira verður ekki krafist.



Herra forseti. Ég vona, að ég þurfi ekki einu sinni tvær mínútur, en tilefni þess, að ég kvaddi mér hljóðs, var ræða hv. 7. þm. Reykv. Það kom mér ákaflega spánskt fyrir sjónir, að þessi hv. þm. skildi bókstaflega ekkert í því, af hverju rafmagnsskortur, svo mikill sem hann nú er, væri í landinu. Það er greinilegt, að þessi hv. þm. hefur ekki hlýtt á veðurfregnir að undanförnu. Það neyðarástand, sem nú er á Austurlandi, á Höfn í Hornafirði, er vegna þess, að það er kaldasti nóv., sem komið hefur í 50 ár, sem var að líða. En höfuðorsökin fyrir því, að orkuskortur er á Austfjörðum og Vestfjörðum, er vanræksla þeirrar ríkisstj., sem þessi hv. þm. átti sæti í í 12 ár. Það er höfuðorsökin, og það kemur mér spánskt fyrir sjónir, ef þessi hv. þm. og fyrrv. ráðh. hefur aldrei heyrt kvartað úr Vestfirðingafjórðungi um, að orkuskortur væri þar. Það er ekki fyrr en í tíð þessarar ríkisstj., sem tekin er ákvörðun um að virkja Lagarfoss og Mjólká. Drátturinn varð í tíð fyrrv. ríkisstj., sem þessi hv. þm. átti sæti í, og aðalorsökin er sú, að sú ríkisstj. vanrækti að koma þessum málum í gang. Þess vegna getum við ekki nú litið bjartari augum til framtíðarinnar en raun ber vitni.



Herra forseti. Ég vildi gjarnan halda mig að því, sem forseti mæltist til, að umr. snerust um það, sem var upphaflega vakið máls á. En vegna þess, sem búið er að segja hér um ástand raforkumála á Norðurlandi, og vegna þess að þar hafa komið fram villandi upplýsingar, svo að ekki sé meira sagt, vildi ég segja um það nokkur orð. Eftir þeirri áætlun, sem gerð var um Laxár virkjun eða Gljúfurversvirkjun, þá var upphaflega meiningin, að hún tæki til starfa árið 1972. En eins og við vitum, er það ekki fyrr en seint á árinu 1973, sem hún kemur í gagnið. Ég vil taka það fram, að það mun ekki vera hægt að sýna fram á það með rökum, að svonefnd Laxárdeila hafi á nokkurn hátt tafið framkvæmd við þennan fyrsta áfanga Gljúfurversvirkjunar. Það var aldrei breytt einu eða neinu í hönnun og farið eftir upphaflegri áætlun um framkvæmdir. Það er aðeins það, að framkvæmdirnar hafa tekið lengri tíma, og við hvern er að sakast um það, skal ég ekki ræða. Sú stífla, sem um var deilt og komið var í veg fyrir, að gerð yrði, átti að koma árið 1978 eftir þessari áætlun. Hins vegar var það ljóst 1970, að það mundi vera mjög hæpið, að hægt yrði að gera þá stíflu, og þá hafði fyrrv. ríkisstj. möguleika á því að ná samningum um ákveðna stíflugerð í Laxá. Málin horfa þó þannig við núna, að þegar virkjunin tekur til starfa, - hún skilar kannske heldur minna en menn áttu von á, - þá er verulegur orkuskortur. Þetta hlýtur að byggjast á því,að það hefur verið röng orkuspá á Norðurlandi. Hvenær menn hefðu getað séð, að orkuþörfin væri miklu meiri en þetta, get ég ekki dæmt um, en það er augljóst, að forráðamenn orkumála á þessu svæði hefðu átt að geta séð það fyrr en núna, að það þyrfti að gera meira í þessum málum. Nú er okkur tjáð, að í fyrsta lagi sé hægt að fá dísilstöð á þetta svæði á næsta ári. Næsta lausn er sú, að snemma á árinu 1975 geti komið lína, sem flytur rafmagn að sunnan. Hins vegar hafa margir hv. þm. barist gegn því, að fyrsti hluti þeirrar línu, sem þegar er kominn, yrði lagður, það er lína frá Akureyri til Varmahlíðar. Þar á eftir er svo næsta úrræðið fyrir Norðlendinga virkjun háhitasvæðis, Kröflu eða Námaskarðs, sem gæti í fyrsta lagi komið 1976. En minna má á það, að í Laxárdeilunni var það ábending heimamanna, þeirra sem vöruðu við því flani, sem Gljúfurversvirkjun var, að menn sneru sér að gufuvirkjun. Þá mátti ekki nefna það við orkuyfirvöld, það var fordæmt, en nú er það lausnarorðið. Ég held, að það sé ekki rétt að deila um orðna hluti, heldur snúa sér að því að reyna að bæta úr. En það er farið rangt með, þegar talað er um, að það hefði verið hægt að vera búið að gera stíflu í Laxá núna. Það hefði ekki verið hægt.



Herra forseti. Með frv, þessu er lagt til að framlengja um eitt ár þau ákvæði, sem gilt hafa um launaskatt. N. hefur athugað þetta frv. og leggur til, að það verði samþ., en tveir nm. hafa ritað undir nál. með fyrirvara.

Frsm. (Vilhjálmur Hjálmarsson) : Herra forseti. Þetta frv. er um að innheimta þau gjöld, sem þar greinir, með sömu viðaukum og árið á undan. N. hefur athugað frv. og leggur til, að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Veðdeild Landsbanka Íslands fékk heimild til þess 1965 að gefa út bankavaxtabréf allt að 100 millj. kr. Þessi heimild var hækkuð um 100 millj. kr. 1971, og þar sem hún hefur nú verið notuð að fullu, er með þessu frv. lagt til að hækka hana um 100 millj. kr., úr 200 millj. í 300 millj. Fjh.- og viðskn. hefur athugað frv. og leggur til, að það verði samþykkt.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson) : Herra forseti. Hér er um að ræða afar einfalt frv., sem hlotið hefur einróma samþykki í Ed. Alþingis. Meginefni frv. er það, að gerð er sú breyting á gildandi læknal., að íslenskt ríkisfang þurfi ekki að vera skilyrði fyrir veitingu læknaleyfis, en þannig er það í gildandi lögum. Eins og menn vita, hafa síðustu árin nokkrir erlendir námsmenn stundað nám við læknadeild Háskóla Íslands og lokið prófi við læknadeildina hér og hafa haft hátt á að starfa hér áfram sem læknar, en samkv. gildandi l. var ekki hægt að veita þeim nema tímabundið lækningaleyfi og því aðeins að um væri að ræða tiltekið læknisstarf, sem enginn íslenskur læknir hefði fengist til að gegna. Þarna er m. a. um að ræða tvær stúlkur, sem giftar eru íslenskum mönnum, en hafa kosið að halda þeim sjálfsögðu mannréttindum að breyta ekki ríkisfangi sínu. Bæði Læknafélag Íslands og landlæknir eru sammála því, að þessi breyting verði gerð á l., og ég hygg, að um það geti naumast orðið nokkur ágreiningur hér á hinu háa Alþ. heldur. Ég vil mælast til þess við hv. heilbr.- og trn., sem ég legg til, að fái málið til meðferðar, að hún afgreiði þetta mál þannig, að unnt verði að gera það að lögum fyrir jólaleyfi. Þetta er svo einfalt mál, að ég held, að það ætti að vera auðvelt. Þá væri hægt að afgreiða mál þeirra erlendu aðila um áramótin, sem óskuðu eftir því að fá fullgilt lækningaleyfi á Íslandi. Ég legg svo til, herra forseti, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og heilbr.- og trn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. þm. Lárusi Jónssyni, að flytja frv. til l. um breyt. á útvarpslögum, sem fram kemur á þskj. 164 og felur það í sér að heimila Ríkisútvarpinu að veita landshlutasamtökum og/eða einstökum sveitarfélögum heimild til að reka sjálfstæðar, en staðbundnar útvarpsstöðvar. Áður en ég geri grein fyrir frv., vil ég víkja nokkrum orðum almennt að Ríkisútvarpinu. Ríkisútvarpið hefur löngum valdið nokkrum deilum hér á landi. Til þess hafa legið ýmsar ástæður, bæði menningarlegar, stjórnunarlegar og stjórnmálalegar. Þó er það ætlan mín, að mikilvægasta ástæðan sé einfaldlega sú, að þessi stofnun er með einum eða öðrum hætti nákomin öllum almenningi, útvarpið er daglegur gestur á hverju heimili og því fæstum óviðkomandi, hvað það aðhefst eða lætur frá sér fara. Þess vegna eru deilur um útvarpið og efni þess ekki veikleiki, heldur vaxtar- og þroskamerki. Ég tel það sönnun þess, að þjóðinni er annt um þessa stofnun og hefur tilfinningu fyrir því, að útvarp er að verulegu leyti rödd þess sjálfs, spegilmynd af þjóðlífinu frá degi til dags. Því er áríðandi, að útvarpið sé í takt við tíðarandann og þá strauma sem með þjóðinni hrærast hverju sinni. Ég er þeirrar skoðunar, að þegar yfir langan tíma er litið, hafi útvarpinu verið stjórnað af hyggindum og jafnræði, ekki síst vegna þess, að því hefur allvel tekist að þræða meðalhófið. Þeir, sem þar hafa haldið um stjórnvölinn, hafa kunnað skil á hlutverki sínu. Á þessu hefur því miður orðið misbrestur nú síðustu missirin. Þar er ekki við starfsmenn útvarpsins að sakast, heldur hið nýja útvarpsráð, hina pólitísku yfirstjórn þessarar stofnunar. Þeir menn, sem skipa meiri hl. útvarpsráðs, virðast telja það verkefni útvarpsins helst og mest að innræta í stað þess að kynna, að prédika í stað þess að upplýsa. Það er haft eftir einstökum útvarpsráðsmönnum, að þeir hyggist framfylgja menningarstefnu ríkisstj. Þeir telja sig fulltrúa ákveðinna skoðana. Fyrir vikið hefur útvarpið glatað trausti og fengið það yfirbragð að vera tæki til hlutdrægs áróðurs, en ekki fjölmiðill ólíkra skoðana. Í þessu sambandi er vert að benda á, að ekki er einvörðungu við útvarpsráð eitt að sakast eða meiri hl. þess. Alþingi kýs útvarpsráð hlutbundinni kosningu, þannig að þar veljast menn eftir valdahlutföllunum í þinginu hverju sinni. Sams konar pólitískur meiri hl. myndast í útvarpsráði og á þingi og í ríkisstj. Flokkarnir velja gjarnan dygga stuðningsmenn sína, sem líta á það sem hlutverk sitt að gæta hagsmuna síns flokks og sinnar stefnu. Árangurinn verður sams konar pólitískur metingur og á sér stað í þingsölum og verður reyndar síst minni, þegar í meiri hl. útvarpsráðs skipast menn, eins og nú, sem boða trú sína af ákafa, en ekki forsjá. Ég er þeirrar skoðunar, að hér ætti miklu fremur að snúa dæminu við, vegna þess að útvarpið á ekki að vera verndari þeirra, sem ráða í þjóðfélaginu, ekki tæki valdstjórnarinnar. Það á, eins og aðrir óháðir fjölmiðlar, að vera gagnrýnið, vakandi afl, veita aðhald, og umfram allt ætti stjórnkerfið eð tryggja, að slíkur fjölmiðill væri ekki viljalaust verkfæri viðkomandi ríkisstj. Þetta geri ég að umtalsefni vegna þess, að hér er um að ræða grein á sama meiði og þetta frv. fjallar um. Þetta er spurningin um, hvar valdið í þjóðfélaginu liggur og hvernig það er notað. Stjórnmálaflokkarnir eru í vasandi mæli gagnrýndir vegna þess, hversu allsráðandi þeir eru í þjóðfélaginu. Ef vel á að vera eru flokkarnir lifandi hreyfingar, samtök fólksins í landinu, og það er í sjálfu sér ekkert ranglæti í því fólgið, að fólk fái áhrif og mannaforráð í samræmi við styrkleika síns flokks. En á sama tíma verða flokkarnir að átta sig á, að það er af sú tíð, að allir Íslendingar, sem kosningarétt hafa, séu flokksbundnir eða vilji binda sig á klafa einstakra stjórnmálastefna. Sá hópur fer stöðugt stækkandi, sem stendur utan stjórnmálaflokkanna, en gerir engu að síður kröfu til áhrifa og atbeina í þjóðlífinu. Þetta fólk vill, að tillit sé tekið til þess og að losað sé um þá samtengingu sem stjórnmálaflokkarnir hafa beint og óbeint gert með sér á öllum stigum stjórnsýslunnar. Í þessu sambandi er rétt að taka fram, að það er engin lausn að stofna nýja stjórnmálaflokka. Við sáum reynsluna af stofnun SF, sem hafði það efst á stefnuskrá sinni að ráðast gegn nefndri samtryggingu. Allir vita, hver hafa orðið örlög þess flokks hvað þetta snertir. Nú er ég síður en svo að gera lítið úr þessum flokki sérstaklega, en ég vil einfaldlega benda á, að það, sem fólkið vill, er ekki endilega nýir flokkar, heldur meiri víðsýni af hálfu þeirra flokka, sem fyrir eru. Fleiri flokkar skapa aðeins aukinn glundroða og fleiri aðila, sem þurfa að komast að, og það eru því stjórnmálaflokkarnir sjálfir, sem þurfa að laga sig að hinum breyttu viðhorfum. Þessi viðhorf verða stjórnmálaflokkarnir að taka til rækilegrar og skjótrar athugunar, ef þeir eiga ekki að einangrast og hljóta sömu örlög og dönsku stjórnmálaflokkarnir. Við eigum að opna fleiri leiðir til áhrifa fyrir allan almenning, hvort sem hann kallast stétt, hagsmunahópur, neytendur, borgarar eða einfaldlega almenningsálit. Hvað útvarpið sjálft snertir getum við gert það m. a. með því að kjósa í almennum kosningum fulltrúa í útvarpsráð, stuðla að frjálsari útvarpsrekstri og með því að losa í meira eða minna mæli þau reyrðu bönd, sem hafa verið á Ríkisútvarpinu og rekstri þess undir yfirstjórn stjórnmálaflokkanna. Þetta frv. hefur þetta að markmiði og er flutt í þessum anda. Ég fyrir mitt leyti vildi stuðla að mun frjálsari útvarpsrekstri en þetta frv. gerir ráð fyrir, en ég tel eftir atvikum skynsamlegt að stíga það skref ekki að fullu í þessum áfanga. Því er lagt til, að sveitarfélög fái heimild til staðbundins útvarpsrekstrar. Með þeirri heimild fengist nokkur reynsla af útvarpsrekstri annar en Ríkisútvarpsins sjálfs, og mætti þá draga lærdóm af þeirri reynslu. Till. samrýmist svo og þeim valddreifingarhugmyndum, sem stjórnmálamenu segjast í orði kveðnu a. m. k. fylgja. Við getum ekki dreift valdi, nema því fylgi nokkur ábyrgð, og annaðhvort treystum við fólkinu eða ekki. Allt hjal um valddreifingu er marklaust, ef öll völd og lokaákvarðanir eru áfram í opinberum stofnunum ríkisvaldsins með aðsetur í höfuðborginni. Hér fer saman að draga úr einkarétti ríkisins og efla sjálfsforræði og sjálfstraust þeirra, sem búa í strjálbýli víðs vegar um landið. Ríkisútvarpið með staðsetningu í höfuðborginni hefur tvímælalaust ýtt undir og magnað þann hugsunarhátt, að flest í þjóðlífinu snúist um Reykjavík, þar sé vettvangur atburðanna og veröldin standi annars staðar kyrr. Fólkið fær nánari og betri fréttir af atburðum og hinu daglega lífi í Reykjavík heldur en af atburðum úr sinni heimabyggð. Staðbundnar útvarpsstöðvar ættu því að geta bætt hér verulega úr. Þær eiga að þjóna því hlutverki að miðla fréttum og frásögnum úr héraði, að veita þjónustu fyrir fyrirtæki og einstaklinga, að tengja landshlutann eða sveitarfélagið og þjappa fólkinu saman um hagsmuni sína og áhugamál. Í einstökum byggðarlögum eru gerðar heiðarlegar tilraunir til að gefa út vikublöð, sem eð einhverju leyti eiga að gegna því hlutverki, sem hugmyndin um staðbundið útvarp er byggð á, en enginn vafi er á því að rekstur útvarpsstöðvar yrði mun ódýrari, hentugri og árangursríkari, enda þótt útvarpsstöð yrði engan veginn til þess að koma í staðinn fyrir blaðaútgáfu. Mér er tjáð, að setja þurfi upp stúdíó og senda, sem numið gæti einhverjum stofnkostnaði, en ekki óyfirstíganlegum, ef þetta frv. kæmist til framkvæmda. Hér réðu að nokkru staðhættir. En stofnkostnaður ætti ekki að þurfa að fara yfir 2–3 millj. kr. í landshluta eins og t. d. Norðurl. e. Til rekstrar stöðvar þyrfti ekki meira en 1–2 menn, og færi slíkt eftir sendingartíma. Í grg. er farið nokkrum orðum um tekjumöguleika slíkrar útvarpsstöðvar, og skal það ekki endurtekið hér. En ég vil undirstrika, að ég tel það ástæðulausan ótta, að tekjur Ríkisútvarpsins mundu skerðast af þessum völdum. Það er þvert á móti sannfæring mín, að Ríkisútvarpið hefði gott af þeirri takmörkuðu samkeppni, sem af minni staðbundnum stöðvum leiddi. Í því sambandi vil ég vekja athygli á þeim fjörkipp, sem hljóðvarpið tók, þegar sjónvarpið hóf útsendingar. Þegar rætt er um einkarétt Ríkisútvarpsins og útvarpsstöðvar á Íslandi, er óhjákvæmilegt að víkja að þeirri útvarpsstöð, sem rekin hefur verið hér á landi um árabil við hlið Ríkisútvarpsins. Þar á ég við hljóðvarps- og sjónvarpsstöðina á Keflavíkurflugvelli. Þar hefur hljóðvarp verið rekið, frá því að varnarliðið kom til landsins, og sjónvarp allnokkru áður en íslenska sjónvarpið hóf starfrækslu. Hvort tveggja náði eyrum og augum velflestra hér á Reykjavíkursvæðinu, hvort heldur þeir tilheyrðu þessu varnarliði eða ekki. Það var að mínu viti reginhneyksli, að það skyldi viðgangast að varnarliðssjónvarpið væri hér eitt um hituna í allmörg ár. Það var í hæsta máta óviðeigandi og ósamboðið sjálfstæðri þjóð, þegar erlent hermannasjónvarp fékk, óátalið og stjórnlaust, að hafa einokun á því að senda sjónvarpssendingar inn á íslensk heimili. Vel má vera, að efnið hafi verið sárameinlaust og engan veginn tilefni þess fjaðrafoks, sem út af því var gert. En efnið sjálft var ekki heldur tilefni þessa heldur sú staðreynd, að það voru ekki íslendingar, heldur erlendir aðilar, sem ákváðu og réðu því, hvað birtist í þessum fjölmiðli, og það án þess að íslendingar hefðu nokkuð til viðmiðunar eða samanburðar. Það væri rétt eins og Pravda hefði eitt blaða, innlendra og erlendra, aðstöðu á Íslandi til blaðaútgáfu, og engin önnur blöð fengjust út gefin eða seld á sama tíma. Slík aðstaða er að sjálfsögðu ósamrýmanleg fullveldi einnar þjóðar, hvað þá sjálfsvirðingu hennar. En með tilkomu íslenska sjónvarpsins breyttust þessar aðstæður. Nú rekum við Íslendingar okkar eigið sjónvarp, framleitt af okkur sjálfum handa okkur sjálfum. íslenska sjónvarpið er okkar staðbundna, en sjálfstæða stöð, Íslendinga, rétt eins og í þessari till. er gert ráð fyrir sjálfstæðum og staðhundnum útvarpsstöðvum í einstökum landshlutum. Svo framarlega sem við gefum út okkar eigin blöð, rekum okkar hljóðvarp og sjónvarp, verðum við að treysta því, að slíkir fjölmiðlar höfði til íslensku þjóðarinnar og tali hennar máli. Við stöðvum ekki rekstur erlendra fjölmiðla, né heldur ráðum við það hvort Íslendingar lesa erlend blöð eða hlusta á erlendar útvarpsstöðvar. Þar verður fólk að fá að velja og hafna og ráða sér sjálft. Þess vegna eru forsendur fyrir andstöðu gegn Keflavíkursjónvarpinu breyttar með tilkomu íslenska sjónvarpsins. En það er svo aftur matsatriði hvers og eins, hvort hann telur enn ósamrýmanlegt fullveldinu og þjóðerninu, að varnarliðsstöðin sé rekin, en það er ekki lengur forsenda eða röksemd, að sú stöð sé ein og allsráðandi á Íslandi. Fjölmargir hafa haldið áfram baráttunni gegn Keflavíkursjónvarpinu, þrátt fyrir tilkomu íslenska sjónvarpsins. Að því hafa staðið menn úr öllum flokkum, bæði til vinstri og hægri. Einn stjórnmálaflokkur, Alþbl., lét málið sérstaklega til sín taka, meðan hann lék lausum hala í stjórnarandstöðu, og þá var helst að heyra af hálfu þess flokks, að varnarliðssjónvarpið væri höfuðsynd gegn íslenskri menningu. Svo undarlega hefur brugðið við, að eftir að Alþbl. tók sæti í ríkisstj. hefur hvorki heyrst hósti né stuna úr þeirri átt varðandi varnarliðssjónvarpið og reyndar alls ekkert frá stjórnarliðinu yfirleitt. Að vísu hafa örfáir einstaklingar, með meiri hluta útvarpsráðs í broddi fylkingar, haldið uppi andófi, en hér á Alþingi hefur ekki verið minnst á þetta mál frekar en það sé ekki til. Fram hefur komið í blöðum, að þegar ráðh. eru spurðir, vísa þeir hver á annan, og málinu er flækt í umræðum um það, hvort rekstur varnarliðsstöðvarinnar sé í samræmi við íslensk lög. Málið er komið í hnút vegna þess, að ekki virðist liggja ljóst fyrir, hvort stöðin sé lögleg samkvæmt íslenskum lögum eða ekki. Og helst er að skilja á þögninni og aðgerðaleysinu, að ríkisstj. og andstæðingar Keflavíkursjónvarpsins séu dús við þá niðurstöðu, að rekstur þessarar stöðvar sé samrýmanleg íslenskum lögum, ella hlytu ráðandi stjórnvöld að láta málið til sín taka og stöðva ólöglegan rekstur útvarpsstöðva erlendra aðila hér á landi. Ef íslensk lög heimila rekstur útvarpsstöðvarinnar á Keflavíkurflugvelli, sú ályktun er dregin og menn komast að þeirri niðurstöðu, hvað þá með einkarétt Ríkisútvarpsins til útvarpsrekstrar á Íslandi? Allt er þetta á huldu. Sannleikurinn er sá að varnarliðssjónvarpið er búið að vera pólitískt feimnismál um langan tíma, og e. t. v. hefur nærgætnin gagnvart þessu sjónvarpi náð hámarki, eftir að núv. ríkisstj. tók við völdum. Það er staðreynd, að helmingur þjóðarinnar hefur, ef hann óskar þess, aðstöðu til að horfa á þetta sjónvarp, án þess að þær útsendingar hafi í raun og veru verið viðurkenndar af íslenskum stjórnvöldum. Ég hef fyrir satt, að um 20 þús. sjónvarpstæki hér á þéttbýlissvæðinu séu búin út til móttöku á útsendingum varnarliðssjónvarpsins. Og svo er verið að tala um, að Keflavíkursjónvarpið sjáist ekki eða megi ekki sjást. Eitt er víst, að það er borin von, að núverandi stjórnvöld taki hér af skarið. Það er hins vegar fróðlegt rannsóknarefni, bæði pólitískt og menningarlegt, reyndar félagslega líka, hvernig þetta mál hefur gengið fyrir sig. Það hefur þróast og orðið eð slíkum veruleika, að jafnvel þeir, sem harðast börðust gegn Keflavíkursjónvarpinu, treysta sér ekki lengur né geta, að því er virðist, stöðvað það. Persónulega horfi ég ekki á þetta sjónvarp og hef haft samúð með þeim, sem gegn því hafa talað, sennilega vegna þess, að ég er eins og fleiri fullur af þjóðernislegum hleypidómum. En ég tel þýðingarlaust og vonlaust, eins og nú er komið málum, að tala um að loka Keflavíkursjónvarpinu. Þetta umrædda sjónvarp er orðið svo útbreitt, orðin slík staðreynd, að við því verður ekki hróflað úr þessu. Baráttan gegn slíkum sjónvarpsstöðvum er sennilega einnig orðin tímaskekkja vegna tækniþróunar og gervitungla, sem munu gera okkur kleift innan örfárra ára að fylgjast með flestum sjónvarpsstöðvum heims. Herra forseti. Að nokkrum árum liðnum mun vart verða um það að ræða, að ríkið hafi einkarétt á útvarpsrekstri yfirleitt. Kemur þar hvort tveggja til, að tæknin mun leysa þann einkarétt af hólmi, og eins hitt, að almenningur mun einfaldlega ekki sætta sig við það fyrirkomulag til lengdar, að einhverjir pólitískir alvitringar segi til um það, hvað fólk eigi að horfa eða hlusta á. Sú þróun er óhjákvæmileg. Ef stjórnmálaflokkarnir laga sig ekki að þeirri þróun, munu völdin verða af þeim tekin, hvort sem þeim þykir það ljúft eða leitt. Svo framarlega sem Íslendingar bægja frá sér lögregluríki einræðis og öfgastefna, verður frjáls útvarpsrekstri hinn sjálfsagðasti hlutur, áður en við snúum okkur við. Þetta frv., sem ég er hér að gera grein fyrir og hef leyft mér að bera fram, er aðeins lítið skref í áttina til þeirrar þróunar. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til að að lokinni þessari umr. verði þessu frv. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Það mál, sem hér er á dagskrá, er allrar athygli vert. Hér er um að ræða eitt af sjálfstæðismálum einstakra landshluta. Þetta er menningarmál, og ég tek undir það, sem hv. 1. flm. sagði um þau efni, og þarf ekki að endurtaka það hér. Ég kvaddi mér fyrst og fremst hljóðs í þessu máli til að vekja athygli á því, hvað hljóðvarp og sjónvarp hafa raunar litla áherslu lagt á það að koma upp aðstöðu til upptöku út á landsbyggðinni, bæði að því er varðar hljóðvarpsefni og sjónvarpsefni. Einkum á það við hið síðarnefnda. Aðstaða er víða mjög bágborin til upptöku sjónvarpsefnis úti á landsbyggðinni. Má kannske segja, að það sé eðlilegra, þar sem sjónvarpið er nýrra sem stofnun en hljóðvarpið. Mér er kunnugt um, að það eru einstakir menn, dugnaðarmenn, úti um land, sem hafa rutt brautina í þessum efnum, nálega algerlega á eigin spýtur og án þess að fá neinn verulegan stuðning frá þessum stofnunum. Ég teldi það vera mikilvægt skref í þá átt, sem stefnt er að með þessu frv., að hljóðvarp og sjónvarp kæmu sér upp svokölluðum stúdíóum úti um land, til þess að Útvarp Reykjavík gæti líka bætt þjónustu sína við landsbyggðina, það sé í raun og veru mál út af fyrir sig í þessum efnum. Ég vildi aðeins, herra forseti, vekja athygli á þessu í fáum orðum út af þessu máli, en skal láta hér staðar numið.



Herra forseti. Að ýmsu leyti get ég fallist á það, sem hér hefur verið sagt í ræðum þeirra hv. flm., en hins vegar hygg ég, að það þurfi að kanna betur, hvort rétt sé stefnt með þessu frv. að því leyti að fela landshlutasamtökum eða einstökum sveitarfélögum útvarpsrekstur. Ég hef lengi haft þá trú, og það munu fleiri, að það væri möguleiki á því fyrir Ríkisútvarpið að víkka út starfsemi sína á þann hátt að koma upp sérstökum útvarpsstöðvum eða a. m. k. stúdíóum úti um landsbyggðina og koma þannig upp staðbundnum útvarpsstöðvum að vissu leyti. Að sjálfsögðu er eðlilegt að fara stillt af stað í þessu, en þó held ég, að það væri eðlilegt, ef á annað borð verður út í þetta farið, að þá yrði það gert með þeim hætti, að Ríkisútvarpinu sé falið að sjá um það og gera það dálítið myndarlega. Að sjálfsögðu yrði að framkvæma þetta í samráði við heimamenn. Það er nauðsynlegt af ýmsum ástæðum, fyrst og fremst með tilliti til þess að kanna allar aðstæður heima fyrir um möguleika á því að halda uppi slíkri starfsemi, því að það er auðvitað ekki alveg vandalaust að gera slíkt. Það þarf m. a. hæfa menn til þess að stjórna og koma fram í útvarpi, og þetta þarf allt að kanna ákaflega vel, þannig að ég er ekki beinlínis hrifinn af því að taka þetta úr höndum útvarpsins eða útvarpsráðs. Ég vil halda mér við það, sem hér hefur verið alla tíð, frá því að útvarp fór að verulegu leyti að starfa hér, að það sé ríkisútvarp og það sé þingkjörið útvarpsráð, sem fer með málefni þess. Og það vil ég gjarnan, að verði einnig úti um landsbyggðina. Ég hef ekki aðhyllst þá skoðun, sem fram hefur komið, einkum hjá ýmsum sjálfstæðismönnum, að heimila frjálst útvarp, ef svo má segja, einstökum mönnum eða félagssamtökum, að heimila þeim útvarpsrekstur. Ég hef ekki aðhyllst það, og ég held, að það þurfi að athuga það mjög gaumgæfilega, hvort ástæða sé til að fela þetta sveitarfélögum eða landshlutasamtökum, þó að þau séu út af fyrir sig góðra gjalda verð og eigi allt got skilið. Þannig er ég að ýmsu leyti sammála því, sem hér hefur fram komið, en hins vegar get ég ekki fellt mig við það efni að öllu leyti, sem felst í þessu frv., og tel, að það þurfi að skoða það miklu betur, áður en það verður lögfest. En sem sagt, ég vil leggja mikla áherslu á, að ég tel, að það séu ýmsir möguleikar í þessu máli og þá þurfi að kanna og ætti að hraða slíkri könnun. Eðlilegast er, að þetta fari fram á vegum Ríkisútvarpsins sjálfs. En þegar maður talar um möguleika fyrir Ríkisútvarpið að hefja útvarpsrekstur úti um land, þá komum við einnig að því að hugleiða fjárhagsmálefni Ríkisútvarpsins, en eins og nú er um fjárhagsmálefni Ríkisútvarpsins eru þau mjög slæm. Eins og menn hafa veitt athygli í fjárlagafrv., er verulegur halli sýnilegur á Ríkisútvarpinu. Það er nú einmitt verið að gera ráðstafanir til að reyna að bæta þennan halla, og ég hygg, að reyndin verði sú, að það sé ekki til önnur leið en að hækka afnotagjöld Ríkisútvarpsins. Þau hafa staðið í stað ákaflega lengi og ekki fylgt eftir öðru verðlagi í landinu, og í rauninni er alveg ótrúlegt, hversu lengi Ríkisútvarpið hefur getað þolað það, að ekki væru hækkuð afnotagjöld þess. Þetta er því allt í samhengi, fjárhagur Ríkisútvarpsins og þeir möguleikar sem vera kunna fyrir hendi um að hefja útvarpsrekstur úti um land. En sem sagt, ég tel, að það sé vel farið, að þeir hv. flm. hafa hreyft þessu máli. Hins vegar held ég, að það hefði verið heppilegra, að það hefði komið fram í öðru formi, og þá hefði verið líklegra, að menn hefðu frekar getað tekið undir þeirra mál, því ég held, að það sé viðurhlutamikið og ekki eðlilegt að fela öðrum en Ríkisútvarpinu sjálfu rekstur stöðvanna.



Herra forseti. Ég get verið mjög stuttorður. Ég get alveg tekið undir ræðu hv. 1. þm. Norðurl. e., einnig hluta af ræðu hv. þm. Lárusar Jónssonar, sem ég heyrði því miður ekki alla, en það, sem ég ætlaði að segja hér, var einmitt þetta, að það væri þörf ábending að koma því áleiðis, að Útvarp Reykjavík þýðir ekki „útvarp Reykvíkinga“, heldur þýðir það „útvarpið í Reykjavík“, sem er og á að vera útvarp landsins alls. Fólk er jafnvel farið að brosa að því víða um landið, hvað útvarp og menn, sem þar koma fram, eru barnaleg í þessum hlutum. Það, sem þarf að taka fram, þegar um er að ræða, hvar hlutirnir eru, er aðeins, ef þeir eru ekki í Reykjavík. Ef það er ekki tekið fram, þá er átt við Reykjavík og Reykvíkinga og ekkert annað. Að þessu brosa menn. Hálka á götum þýðir: hálka á götum í Reykjavík, en ekki á götum Akureyrar eða í Borgarnesi eða annars staðar á landinu. Þess vegna tek ég sérstaklega undir það, sem hv. þm. Ingvar Gíslason sagði, að það er aðalatriðið, að við komum útvarpinu út um allt landið, og það álít ég að gerist ekki með staðbundnum útvarpsstöðvum, sem reknar yrðu fyrst og fremst af þeim stöðum á landinu, sem sterkastir væru, þeir fengju þá sitt útvarp fyrst, kannske Akureyri, síðan Ísafjörður og Egilsstaðir, en þá yrði eftir útvarpið, sem á að vera útvarp þjóðarinnar, það yrði þá endanlega útvarp Reykvíkinga. Þannig yrði þróunin. Ég vil taka undir það, að þróunin ætti að verða sú, að útvarpið færði kvíar sínar raunverulega út um landið með því að setja þar upp upptökustofur og annað því um líkt. Þetta væri fyrir margra hluta sakir nytsamlegt og gagnlegt, mundi auka þekkingu Reykvíkinga og aunarra hér syðra á landinu. Það þyrftu ekki að vera sérþættir frá landsbyggðinni, eins og tíðkast í útvarpinu. Þetta væri mjög mikilvægt fyrir þá menningarstarfsemi, sem rekin er víða um landið, eins og leiklist, sönglist og annað því um líkt. Það er einnig beint fjárhagslegt atriði. Leikarar, sem eru að berjast við að halda uppi starfsemi á Akureyri, hafa ekki sömu tekjumöguleika og leikarar og leikfélög í Reykjavík, þar sem alltaf er gripið til þeirra til útvarpssendinga o. s. frv. Ég vil að lokum minna á eitt, að kannske ættum við ekki að tala svo mikið um þetta og hvað hægt væri að auka starfsemina, því að það er þó einn hópur, sem bíður og á fyllstu réttlætiskröfur til þess, að hans mál séu tekin fyrir fyrst, og það er fólkið, sem hefur ekki fengið alla þjónustu útvarpsins. Það er fólkið, sem nýtur ekki sjónvarps, og það er því miður enn til fólk, sem nýtur ekki fullnægjandi útvarps. Ég tek undir það, að það ætti auðvitað að hækka afnotagjöldin. Það væri réttlæti í því, að fólkið, sem hefur sjónvarp, borgaði há afnotagjöld, þangað til sjónvarpið og útvarpið næði til allra landsmanna.