Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jakob Möller [óyfirl.]: Ég kvaddi mér áður hljóðs í því skyni, að mér mætti auðnast að fá frekari upplýsingar hjá hv.flm. frv. eða hv. minni hl. sjútvn. - upplýsingar, sem gætu sannfært mig um, að eiginlega væri nokkurt vit í þeim kröfum, sem gerðar eru í frv. um afnám þessa útflutningsgjalds. Ég verð að játa, að ég er jafnnær eftir það, sem hv.flm. hefir látið frá sér heyra. Hv. þm. Borgf., flm. frv., talaði að vísu um það, að það ættu að vera takmörk fyrir því, hversu langt væri seilzt ofan í vasa gjaldendanna í þessu tilfelli, og get ég auðvitað fallizt á það. En að mínu áliti er það þó aðallega bundið við innlenda gjaldendur, íslenzka þegna. Hitt virðist mér skipta minna máli, þótt farið sé eftir föngum ofan í vasa erlendra gjaldenda, sem reyna að afla sér fjár hér á landi. Ég hélt því fram, og geri það enn, að afnám þessa vörugjalds væri í rauninni ekkert annað en eftirgjöf gjaldsins til þeirra útlendinga, sem kaupa þessar vörur. Innlendir framleiðendur mundu ekki fá neitt meira fyrir vörur sínar eftir en áður, og hv.flm. frv. og hv. minni hl. n. hafa í rauninni ekkert gert til þess að sýna fram á, að líklegt væri, að öðruvísi fari. Mér er sagt, að það sé aðallega um tvo kaupendur að þessari vöru að ræða erlendis. Nú tala hv. andmælendur þessa útflutningsgjalds um það, að þessir útlendu kaupendur hafi gert samtök við innlenda kaupendur um verðlag og kaup fyrir sama verð. Raunar segir hv.flm. frv., að útlendingar hafi keypt þessa vöru fyrir hærra verð, en mér skilst, að hv. minni hl. sjútvn. hafi ekki fengið nein gögn fyrir því, að svo sé. En hvort heldur sem er, þá er engin ástæða til að álíta, að afnám skattsins hefði það í för með sér, að útlendir kaupendur hættu að geta gert samkomulag við innlendu kaupendurna um verðið. Sú samkeppni, sem hér um ræðir, er aðallega á milli innlendra og útlendra kaupenda, og ef því er slegið föstu, að þeir muni gera samkomulag sín á milli um verð, þá er augljóst, að verði útflutningsgjald þessarar vöru afnumið, þá verður útkoman á þessu sú, að það er sama og þessum erlendu kaupendum sé gefið þetta gjald, að þeim séu gefnar þessar 20 krónur. Mér er óskiljanlegur sá hugsunargangur þeirra hv.þm., sem telja sjálfsagt að fella þetta gjald niður. Það er allt öðru máli að gegna með útflutningsgjald af öðrum almennum afurðum okkar, því að það er yfirleitt nokkurn veginn tryggur markaður fyrir þær erlendis, og þar kemst samkeppnin að, en því er ekki til að dreifa í því tilfelli, sem hér um ræðir. Hv. þm. Borgf. sagðist hafa hin og þessi plögg, sem styddu sinn málstað, og tilfærði bann í því sambandi umsögn forseta Fiskifél. Íslands. Ég minnist þess ekki, að þessi maður hafi hingað til verið mikið átrúnaðargoð hv.þm., en ég vil hinsvegar ekki lítið úr þessu gera, en meðan ekkert er látið uppi um, hvaða rök hann hafi fram að færa, þá get ég vitanlega ekki tekið þau til greina.

Þau eru hér

. Annars veit ég ekki betur en að hv.n. hafi fengið umsagnir úr fleiri áttum, og væri eðlilegt, að þær væru látnar fylgjast að, og færi vel á því, að hv.n. birti þetta með áliti sínu. Ég leyfi mér að mótmæla því, að hér sé um hagsmunamál að ræða fyrir íslenzka framleiðendur yfirleitt. Hitt þykist ég hafa hugmynd um, að einstakir menn á meðal þessara framleiðenda, sem hér eiga hagsmuna að gæta, umboðsmenn erlendra kaupenda þessarar vörutegundar, fái drjúgan skilding í þóknun fyrir þessa umboðsmennsku sína, og er þá auðskilið, að þeir sjái eftir þeim tekjum, sem þeir hafa aflað sér með þessu móti. En þessu má ekki rugla saman við almenna hagsmuni manna í þessu efni, því að það verður að taka meira til greina innlenda hagsmuni, sem eru bundnir við það, að þetta efni, sem hér um ræðir, sé kyrrt í landinu, svo að þessi starfsemi, sem komið hefir verið á fót á þessu sviði, geti haldið áfram og mikið meira fáist þannig upp úr þessari vöru en við það að flytja hráefnin óunnin út úr landinu, og vil ég í því sambandi vísa til þess, sem hv. 6. landsk. sagði um þetta atriði, því að hann er manna kunnugastur þessum málum. Ég get fúslega játað, að ég er ekki vel kunnugur þessum málum, en ég hefi aðeins krafizt rökstuðnings þeirra manna, sem vilja fella niður þetta gjald, sem hér um ræðir, en sá rökstuðningur hefir ekki enn komið fram.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Ég býst varla við því að geta sannfært hv. 3. þm. Reykv. um réttmæti þess, að eigi sé svo freklega gengið til verks sem hér er gert í því að skattleggja fiskimenn hér á landi. Ég býst við, að það sé búið að undirbúa hans skoðun í þessu máli af þeim aðilum, sem hafa komið þessu máli inn á þá braut hér á þingi, sem gerir það að verkum, að allar velsæmisreglur í skattálagningu á framleiðendur landsins hafa verið brotnar, þar sem í þessu eina tilfelli hefir verið svo langt gengið, að skatturinn af þessari vöru nemur allt að því 1/3 af raunverulegu andvirði vörunnar. Og þótt þetta sé gert í þeim lofsverða tilgangi að styðja innlendan iðnað í þessari grein, sem sé vinnslu úr beinamjöli, þá eru samt takmörk fyrir því, hversu langt er hægt að ganga í því að skipta afla þeirra manna, sem hér um ræðir, og taka af honum svo og svo mikinn hluta og rétta hann að þeim mönnum, sem standa fyrir þessari innlendu starfsemi. Nú hefir verið gerð grein fyrir því hér áður, að því fer fjarri, að svo mikið fáist upp úr vinnslu þessara afurða í landinu sjálfu, að það nemi þeim mismun, sem reynsla þessa árs hefir sýnt, að sjómenn áttu kost á að fá upp úr þessum afurðum, ef þeir væru óbundnir af þessu ákvæði löggjafarinnar, sem sé ef ekki hefði verið lögverndað að taka svo og svo mikinn hluta inn í ríkissjóðinn af réttmætum afla þeirra, sem er svo varið til verndunar þessa iðnrekstrar í landinu. Ég get að sjálfsögðu tekið undir með þeim mönnum, sem vilja styðja innlendan iðnrekstur, en það eru þó takmörk fyrir því, hvað langt er hægt að ganga í því að færa á milli manna eignarheimild verðmætanna, og mér virðist vera gengið út fyrir þau takmörk í þessu tilfelli. Hv. 3. þm. Reykv. hélt því fram í áframhaldi af því, sem fram kom hjá hv. 6. landsk., fyrsta höfundi þessarar tollalöggjafar, að þetta væri nauðsynleg og óhjákvæmileg ráðstöfun til þess að halda við þessum atvinnurekstri hér á landi, og með því að leggja niður þennan toll mundi þessi verksmiðjurekstur alveg leggjast niður. Hv. 6. landsk. hélt því fram, að við það minnkaði sú samkeppni, sem átt hefir sér stað um innkaup á þessum vörum, og ef ekki væri um slíka samkeppni að ræða innanlands, þá væri þar með öll samkeppni fallin niður um kaup á þessari vöru. Út frá þessum forsendum komst hv. 3. þm. Reykv. að þeirri niðurstöðu, að það væri sama og að gefa útlendingum þennan mun, sem hér um ræðir, og til þess að bjarga landsmönnum frá þessum voða væri nauðsynlegt að leggja háan toll á þessar sérstöku afurðir sjávarútvegsmanna, sem nemur 1/3 af verðgildi þessara afurða. Nú hefir reynsla þessa árs greinilega sýnt, að það er samkeppni um þessa vöru milli hinna erlendu kaupenda, og nú er það yfirleitt svo, að verðlag á útflutningsvörum byggist á þeirri þörf, fyrst og fremst, sem er fyrir vörurnar á heimsmarkaðinum, og á þeirri samkeppni, sem á sér stað um kaup á þessum vörum. Að því er þessa vörutegund, sem hér um ræðir, snertir, er engin undantekning í þessu efni. Það er líka samkeppni um kaup á þessari vöru, og markaðurinn fyrir hana er töluvert rúmur erlendis, ekki síður en markaðurinn fyrir ýmsar aðrar afurðir okkar, og rýmri t. d., ef við miðum við sölumöguleikana fyrir saltkjötið okkar, sem við seljum aðallega til eins lands, og þó að kaupendur beinanna séu aðallega í sama landi, þá er markaðurinn fyrir þá vöru samt miklu rýmri og nær langt út fyrir Noreg. Þar sem markaðurinn fyrir þessa vöru er yfirleitt nokkuð rúmur, þá verðum við í þessu efni að byggja á þeirri frjálsu samkeppni, sem skapast við sölu slíkra vara, og þeirri tryggingu, sem sú frjálsa samkeppni veitir fyrir því, að við fáum eðlilegt verð fyrir vöruna. Það ber allt að sama brunni með það, að í þessu tilfelli gildir það sama og með aðrar vörur okkar. Sé það tilfinnanlegt - sem það náttúrlega er -, að útflytjendur þessa lands greiði 15/8% af verði á öðrum sjávarafurðum, því skyldi það þá ekki vera tilfinnanlegt fyrir þá, sem þessa vöru eiga, að verða að borga um 30% af verði þessarar sérstöku vöru? Þetta er það, sem hér skilur á milli og óánægjan hefir risið út af, að hér í þessu tilfelli er seilzt með miklu tilfinnanlegri ágengni ofan í vasa sjómanna en nokkur dæmi eru til, bæði að því er snertir þá sjálfa og framleiðendur þessa lands. Það er þetta, sem farið er fram á, að verði leiðrétt með þessu frv., sem hér hefir verið flutt, og á þeim grundvelli er það, að minni hl. sjútvn. hefir lagt til, að haldið verði eftir a. m. k. 10 króna tolli á hverju tonni, sem yrði til verndar þessum innlenda iðnrekstri. Hv. 6. landsk., beinaverksmiðjuforstjórinn í Neskaupstað, hélt því þá fram, að það væri sama sem að leggja þessar verksmiðjur gersamlega niður, ef ekki fengist svo hár tollur á þennan útflutning til þess að vernda þennan innlenda iðnað. Mér þykir ástæða til að benda á það, hversu lítil takmörk eru á hóflausum kröfum þessa hv.þm. um aukin hlunnindi fyrir beinaverksmiðjurnar, með því að minna á það, að það var síður en svo, að hann vildi gera sig ánægðan með þessi 30% sem toll á hverja smálest, því hans till. á þinginu var hvorki meira né minna en 40 kr. á smálest. Og þetta lagði hann til eftir að Alþingi var búið að veita þá ívilnun að lækka útflutningsgjaldið af fiskmjöli úr 10 kr. á smálest niður í 15/8% af verði, og mun sú ívilnun hafa numið um 7 kr. á smálest. Þá fer hv. 6. landsk. fram á, að lagður verði á hverja smálest af útfluttum beinum 40 kr. tollur til frekari verndar fyrir verksmiðjurnar. Ég held yfirleitt, að mjög erfitt sé að ofbjóða velsæmistilfinningu Alþingis gagnvart þeim mönnum, sem á miðunum eru að skapa verðmæti þjóðarinnar til öflunar gjaldeyris fyrir lífsnauðsynjar o. fl. Ég held það sé ákaflega erfitt að misbjóða velsæmi Alþingis, ef það er ekki gert með svo hóflausri kröfu sem þessari frá hv. 6. landsk., beinaverksmiðjuforstjóranum á Norðfirði. Og með slíkum skatti, ef hann verður samþ., er beinlínis framið eignarnám. Hv. 3. þm. Reykv. hélt því fram, að hér væri ekki gengið á rétt framleiðendanna. Hann hélt, að óánægjan með hann stafaði eingöngu frá þeim sárfáu milliliðum, sem keypt hafa þessa vöru fyrir útlenda kaupendur. Það mætti merkilegt heita, ef þessir milliliðir, sem ekki eru nema þrír talsins, ættu svo mikið undir sér, að þeir gætu fengið alla þá sjómenn víðsvegar um land, sem hirða þessa vöru, til þess að taka þátt í þeirri óánægjuöldu, sem risin er hér á landi út af þessum tolli. Það þýðir ekkert fyrir hv. 3. þm. Reykv. að ætla þannig að leiða umr. frá kjarna málsins. Slíkt er ekkert annað en vindhögg, sem hann reynir að bjarga sér á, af því hann getur engin rök fundið fyrir þessari ósanngjörnu kröfu. Nei, frá þeim sjálfum, sem hirða þessi verðmæti, er krafan komin um að færa þetta í skynsamlegra og réttlátara horf. Sú krafa er komin frá öllum framleiðendum hér við Faxaflóa, í Vestmannaeyjum og viðar, þar sem menn hafa hagsmuna að gæta gagnvart þessum ósanngjarna tolli. Ég sýndi fram á það síðast, þegar ég talaði, og færði fram vottorð, sem ég hefi í höndum frá manni, sem keypti fiskbein til útflutnings og borgaði 130 kr. á bryggju fyrir smálest í öllum flokkum og auk þess útflutningsgjald. Það liggja fyrir upplýsingar um tvo útlenda kaupendur, sem borguðu 105 kr. fyrir smálest á sama tíma og verðið innanlands var 95-100 kr. Þetta sýnir, að það er fullkomin samkeppni um þessa vöru, þar á meðal milli erlendra kaupenda. Það er því mjög eðlilegt, að þeir, sem framleiða þessa vöru, snúi sér til Alþingis með að fá létt af þessum ósanngjarna tolli. Það má undarlegt heita, ef hinir raunverulegu framleiðendur koma ekki til með að greiða tollinn, því ef hann væri ekki, þá mundu þessar 30 kr. á smálest renna beint til framleiðendanna, og það vita þeir bezt, sem að framleiðslunni vinna, að þá munar ekki lítið um að fá þá upphæð, sem nú rennur beint í ríkissjóðinn. Hv. 6. landsk. minnti á það, að fyrir lægi umsögn allra forstjóra fiskmjölsverksmiðjanna á landinu, og lýsti því yfir, að ef tollurinn ekki yrði látinn haldast, þá mundu verksmiðjurnar ekki geta haldið áfram starfsemi sinni. Ég býst þess vegna við, að þess verði ekki langt að biða, ef Alþingi veitir ekkert viðnám, að við sjáum enn framan í enn hærri kröfur frá hv. 6. landsk., forstjóranum frá Neskaupstað, um hækkun þessa tolls fram úr því, sem nú er, því honum þykir náttúrlega gott að koma að svo hlaupviðum dyrum hjá Alþingi sem raun hefir verið á. En jafnframt því, sem þeir lýsa yfir sínu ráðþroti, ef Alþingi leyfi þeim ekki að njóta þessara hlunninda, þá skorast þeir undan að birta rekstrarreikninga verksmiðjanna til þess að sanna þessa fullyrðingu, en telja, að hún muni ein duga til þess að sanna fyrir Alþingi, að tollurinn sé réttmætur. Þessi neitun þeirra um að leggja fram reikningsleg gögn er ekki nema eðlileg afleiðing af því, hve lítið þeir þurftu fyrir því að hafa að fá síðasta þing til að veita atvinnurekstri sínum þennan stuðning. Þau rök, sem þeir færa fyrir því, að rétt sé að styðja þennan iðnað með svo gífurlegum skatti á framleiðendur, eru, að fyrir hverja smálest af útflutta fiskmjöli fáist 250 kr. Nú er það vitað, að verksmiðjurnar kaupa beinin fyrir 100 kr. smálestina; mismunurinn er 150 kr., en engin skilgreining er fáanleg um það, hvert þeir peningar fara, hve mikið af þeim fer í vinnulaun og hve mikið rennur til eigenda verksmiðjanna sjálfra. Það væri þó náttúrlega mjög æskilegt að fá rökstuddar upplýsingar um þetta, sérstaklega þar sem svo til háttar, að þessi fyrirtæki eru að mestu leyti rekin fyrir erlent fé, sem eign erlendra manna. Út frá því, sem liggur fyrir, er ekkert hægt að áætla um það. hve mikið af þessum 150 kr. mundi fara til sjómannanna sjálfra, er löggjafarvaldið hefði ekki unnið það óhappaverk að skerða eign þeirra, eins og ég hefi tekið fram og nemur 1/3 af verði vörunnar. Hv. 6. landsk. vitnaði töluvert í það, að aðrir iðnrekendur í landinu, sérstaklega þeir, sem ynnu úr landbúnaðarvörum, nytu mikils stuðnings frá hinu opinbera, og hann gekk svo langt að vitna til l. frá síðasta Alþingi um sölu landbúnaðarafurða, kjötsölulaganna og mjólkursölulaganna. Ég veit nú ekki betur en að það sé svo komið, að bændur borgi sjálfir kostnaðinn við framkvæmd þeirra laga, kostnað við þær nefndir, sem annast sölu varanna, svo mér er ekki kunnugt um, að bændur njóti neins styrks eða stuðnings frá því opinbera í því efni vegna þessarar löggjafar. Ég ætla, að hv. 6. landsk. forstjóranum úr Neskaupstað, veitist næsta örðugt að sýna fram á það, að nokkur iðnrekstur í landinu njóti svipaðs styrks og fiskmjölsverksmiðjurnar njóta af þeim gífurlega skatti, sem sjómenn eru skattlagðir með. Ég vil benda honum á, hvernig d. tók í það að veita færa-, neta- og öngultaumagerð í landinu stuðning. Það var farið fram á, að lagður væri 5% verðskattur á innfluttar vörur af þessum tegundum, en d. fannst ekki fært að leggja slíkan skatt á fátæka sjómenn. Þetta var fellt hér í d., ég held með atkv. þessa hv.þm. Þegar þetta er nú borið saman við þann stuðning, sem fiskmjölsverksmiðjunum er veittur með skattinum á beinin, sem nemur þriðjungi verðs, þá held ég öllum megi vera ljóst, að þvílíkt djúp er staðfest milli þessara tegunda iðnaðarins, að enginn samanburður er mögulegur. Það er sýnt, að hér er farið svo langt út fyrir öll takmörk, að algerlega er brotið í bága við allar þinglegar skyldur gagnvart þessum framleiðendum og lofsamlegri viðleitni þeirra til þess að skapa aukin verðmæti og gjaldeyri fyrir þjóðina. Það er sýnt, að þingið getur ekki staðið við annað en rétta aftur þeirra hlut með því að samþ.till. minni hl. sjútvn. um að færa tollinn niður í 10 kr. á smálest, og hafa fiskmjölsverksmiðjurnar þá unnið mikið á, ef þær þurfa ekki að greiða nema venjulegt útflutningsgjald af fiskmjölinu. Og þá verða verksmiðjurnar algerlega skattfrjálsar, og það getur hv. 6. landsk. stutt með sínu atkv., ef hann vill. Hv. þm. sagði, að það væri ekki að sjá, að innlendu verksmiðjurnar stæðu öðrum að baki með að bjóða í og kaupa fiskbeinin, því þeim hefði á síðasta ári áskotnazt meira af þeirri vöru en öðrum, sem hana vilja kaupa. Ég drap á það áður, að þetta lægi í því, að verksmiðjurnar hefðu verið svo snemma í tíðinni með sin kaup og verið búnar að festa þau áður en hægt var að vita, hvert verða mundi hið raunverulega markaðsverð þegar varan yrði seld. Það lá mest í þessu, en það má hv. 6. landsk. vita, að ef framleiðendur væru ekki svo svínbeygðir af kúgun Alþingis, þá mundu þeir ekki láta verksmiðjurnar kúga sig eins aftur, heldur bíða hins venjulega sölutíma, þegar séð væri, hvert verða mundi samkeppnisverð vörunnar. Ég sé það hér í skjali frá fiskmjölsverksmiðjunum, að kvartað er ákaflega undan því, hve illa þær standi að vígi í samkeppni við norskar verksmiðjur, vegna hinna háu skatta til opinberra þarfa, sem verksmiðjurnar hér þurfi að greiða. Ég skal ekki véfengja, að eitthvað sé satt í þessu; það þekkja allir, að nú herðir hér mjög á öllum sköttum, en leiðin til þess að jafna þennan aðstöðumun milli erlendu og innlendu verksmiðjanna er ekki sú, að sækja mismuninn í vasa þeirra einna, sem framleiða vörurnar, heldur jafna því á heildina, því þess er ekki að vænta, að jafndugandi stétt og íslenzku fiskimennirnir láti til lengdar bjóða sér slíkt óréttlæti. Þess vegna má Alþingi vera það ljóst, að það eykur stórlega á gremju þeirra, ef það þverskallast og daufheyrist við réttlátum kröfum þessara manna. Hv. 3.þm. Reykv., sem þykist víst vera búinn að inna af hendi Torfalögin fyrir Vestfirðinga hér, var að fara fram á það, að ég léti fram koma þau rök, sem forseti Fiskifél. hefir fram að bera gegn þessum tolli. Þessi hv.þm. er ekki hér staddur nú; hann er kannske einn af þeim, sem lokar sig inni á ráðstefnu í ráðherraherberginu og vilja ekki hlusta á, þegar verið er að bera fram kveinstafi fátækra sjómanna. Það var víst hv. 2. þm. Reykv. (Hv), sem lokaði herberginu. Hann kemur nú í dyrnar. Hann er einn af þeim, sem ekki þarf að hlusta á slíkt, slíkur burgeis sem hann er. Já, hann staðfestir það með því að loka aftur! Annars var það nú 3. þm. Reykv. (JakM), sem ég var að lýsa eftir. - hann kemur þarna. Ég ætla þá að láta hann heyra, hvað forseti Fiskifél. hefir að segja um tollinn. Hv. 6. landsk., sem situr þarna fyrir Norðfjarðarverksmiðjuna sína, hefir gott af að heyra það líka, hvað yfirmaður sjómannanna segir. Hann segir hér í bréfi sínu, þar sem hann talar um þetta 30 kr. gjald á smálest, sem sett var á síðasta þingi, að því hafi verið komið fram „fyrir harðfylgi fiskmjölsverksmiðja þeirra, sem fyrir voru í landinu“, og á hann þar vitanlega fyrst og fremst við hv. 6. landsk., sem varð til þess að flytja þetta harðræði gegn sjómönnum inn í þingið, þó hann fengi ekki að fullu kröfum sínum framgengt. Svo segir hann ennfremur, að mál þetta hafi verið samþ. án þess það „væri nægilega athugað með tilliti til þess, hverjar afleiðingar tollhækkun þessi hefði fyrir afkomu smáútvegsins, en frá smáútgerðinni kemur mest af þeim fiskbeinum, sem fiskmjöl er unnið úr hér á landi, eða flutt eru út óunnin, því stærri veiðiskipin hafa ekki svo nokkru nemi talið borga sig að safna slíkum úrgangi til þess að flytja hann til lands og láta þurrka hann þar.“ Þetta kemur þannig heim við það, sem ég hefi haldið hér fram og vitanlegt er, að það eru einungis smærri útvegsmennirnir, sem hér eiga sérstaklega hlut að máli, og má því segja, að Alþingi ríður ekki á garðinn þar, sem hann er hæstur; þykist það líklega geta haft í fullu tré við þessa smærri útvegsmenn og ekki þurfa að vanda mjög aðgerðir sínar, þegar þessir smælingjar þjóðfélagsins eiga í hlut. Það væri rétt fyrir hv. 6. landsk., sem telur sig sérstaklega málsvara þeirra, sem bera lægra hlut í þjóðfélaginu, að athuga, hverja hann er hér að skattleggja til framdráttar sinni og öðrum fiskmjölsverksmiðjum í landinu, sem sumar munu vera starfræktar hér fyrir erlendan höfuðstól, þannig að ágóðinn, ef einhver er, rennur beina leið út úr landinu til þeirra, sem lagt hafa fram fé í þessi fyrirtæki. Forseti Fiskifél. viðurkennir fyllilega, að ef hægt sé að reka fiskmjölsverksmiðjurnar án þess að þær þurfi að vera byrði á framleiðendunum, þá beri vitanlega að fagna komu þeirra og áframhaldandi rekstri í landinu. En hann bendir jafnframt á, að það megi ekki ganga svo langt í því að skerða verðmæti fiskbeinanna, að hætta sé á, að menn kippi að sér hendinni með að hirða þau; gerir hann yfirleitt ráð fyrir, að svo frekleg skattálagning, sem hér er um að ræða, geti haft slíkar afleiðingar. Hann segir m. a. um þetta: „Það veitir mjög mikla atvinnu í landinu að þurrka og verka beinin, ásamt flutningi þeirra frá aðgerðarstöðunum og þar til þau eru komin í verksmiðjurnar eða í flutningaskip þau, sem flytja þau út óunnin. Lækki verð á beinum frá því, sem verið hefir, hvort heldur er af of háu útflutningsgjaldi - sem raunverulega lendir á framleiðanda - (Hann er ekki í neinum vafa um það, forsetinn, hvar gjaldið lendir, að það lendir á framleiðendunum og engum öðrum.) „eða af því að samkeppnin um kaup á beinum minnkar, t. d. fyrir samtök innlendra verksmiðja,“ - það er að segja þegar búið er að hlaða svo undir þær, að þær geta útilokað samkeppni annarsstaðar að, en að því stefnir hv. 6. landsk., m. a. með því að fara svo freklega í kröfurnar eins og hann gerði með sínum 40 kr. skatti á smálest af útfluttum beinum, er hann bar fram till. um á síðasta þingi. - Þegar þannig er búið að útiloka samkeppnina segir Kristján Bergsson, forseti Fiskifélagsins, „gæti svo farið, að útgerðarmönnum þætti ekki borga sig að hirða beinin lengur, og töpuðust þá þau vinnulaun, sem verkun beinanna gefur í landinu, og auk þess sá hagnaður, sem útgerðin hefir haft af því, að hirða beinin og hún á engan hátt má við að missa eins og hag hennar er nú komið.“ Það er þessi bági hagur útgerðarinnar, sem forseti Fiskifél. vitanlega miðar við, þegar hann andmælir því, að Alþingi gangi svo freklega í að skattleggja þessa framleiðslugrein sjávarútvegsmanna. „Tollvernd þá, sem hér um ræðir, hefði eingöngu verið hægt að réttlæta, ef breyting þurru beinanna í fiskmjöl hefði veitt svo mikla atvinnu, að það hefði vegið upp á móti þessari fórn útgerðarinnar, en svo er ekki,“ segir forsetinn. „Mest vinnan liggur í þurrkun beinanna og flutningi á þeim, og er sú vinna jöfn í landinu, hvort beinin eru flutt út unnin eða óunnin, en þessi vinna mundi auðvitað minnka, eða jafnvel hverfa, ef útgerðarmönnum þætti ekki borga sig að hirða beinin, eða ekki nema nokkurn hluta þeirra, enda mundu verksmiðjurnar ekki vera betur settar þá, því þá mundi þær skorta hráefni til þess að vinna úr.“ - Þess vegna er líka vert fyrir þá menn, sem freklegast berjast fyrir, að hlaðið sé undir verksmiðjurnar á kostnað framleiðenda, að athuga það að ganga ekki svo langt í kröfum sínum, að það gangi út yfir þá sjálfa. Svo segir forseti Fiskifél. að lokum: „Þegar vér svo jafnframt tökum tillit til hins mikla fjölda manna hér á landi, sem atvinnu hefir af fiskveiðum á smærri skipum, og þá hlutabót, sem þeir fá af þessum hluta afla síns, og athugum jafnframt fjárhagsafkomu þeirra manna, þá er það augljóst, að ekki nær nokkurri átt að íþyngja þeim til framdráttar þeim fáu mönnum, sem við verksmiðjurnar vinna, eða eigendum verksmiðjanna.“ Þetta eru þá niðurlagsorð forseta Fiskifél., jafnframt því að hann leggur til, að frv. þetta um niðurfelling beinaskattsins verði samþ. Það eru þannig ekki smáútvegsmennirnir einir, sem hv. 6. landsk. hefir á móti sér í þessu máli, heldur liggur hér fyrir skýrt og skorinort álit þess manns, sem sjávarútvegsmenn yfirleitt hafa valið til að veita forstöðu sínum allsherjarfélagsskap, og það kemur algerlega heim og saman við þær kröfur fiskimanna, sem felast í því frv., sem ég hefi flutt inn í þingið um þetta mál. Það ætti svo í raun og veru ekki að vera þörf á að fara fleiri orðum um þetta mál, því ef menn vilja, eins og vænta verður í lengstu lög af öllum þorra hv.þm., líta eingöngu á þá sanngirni, sem felst í kröfu sjómanna um léttingu eða niðurfellingu þessa gífurlega skatts, sem er alveg sérstæður í íslenzkri löggjöf, þá ætti það við óhlutdræga athugun að nægja til þess að skattinum yrði gersamlega létt af, þó þeir, sem hlut eiga að máli, verði sennilega eftir atvikum að sætta sig við, að nokkur hluti hans haldist. Ég skal aðeins benda á það hér, að þegar athugað er, að það er ekki nema nokkur hluti útgerðarinnar, sem hér á hlut að máli, þá nemur þessi skattur allmiklu, miðað við framleiðsluna síðastl. ár. Hann nemur hvorki meira né minna en 246 þús. kr., eða nálega 1/4 millj. Ég sé, að hv.þm. hristir höfuðið. Þetta er miðað við, að öll beinin væru flutt út óunnin og byggt á þeim skýrslum, sem verksmiðjurnar gefa sjálfar. En ef beinin væru öll unnin í landinu, þá næmi skatturinn í ríkissjóð ekki nema 23 þús. kr. með 15/8% útflutningsgjaldi af fiskmjölinu. Ég dreg þetta fram til þess að sýna aðstöðumuninn milli verksmiðjanna annarsvegar, sem ekki þurfa að greiða nema 15/8% gjald af framleiðslu sinni, og hinna fátæku sjómanna hinsvegar, sem verða að borga 30 kr. af smálest af hráefninu, sem út er flutt, eða allt að því 1/3 af verði þess. Það kann að vera rétt að styðja fiskmjölsiðnaðinn eitthvað, en að fara svona langt í því efni og sækja stuðninginn niður í vasa tiltölulega fárra einstaklinga í landinu, það er svo dæmafátt ranglæti, að Alþingi er eigi sæmandi. Ég hefi þá orðið við þeim tilmælum hv. 3. þm. Reykv. að koma fram með þau rök, sem forseti Fiskifél. færir fram fyrir þeirri eindregnu skoðun sinni, að þetta frv. eigi að samþ. En því miður held ég, að þetta hafi farið framhjá hv.þm., og get ég þá lánað honum skjalið til athugunar, að hvað miklu gagni sem það kemur nú; það sýnir endanleg afstaða hv.þm. við afgreiðslu málsins, sem ég óska, að fari fram að viðhöfðu nafnakalli. En ég segi þetta af því, að ég mun nú vera búinn að útenda minn ræðutíma og hefi því miður ekki aðstöðu til að taka til máls aftur nema fyrir stutta aths. Vænti ég, að hv. minni hl. sjútvn. haldi uppi fullkominni vörn fyrir þá réttlátu kröfu fiskimanna, sem hér er um að ræða, og að hv. d. leiðrétti þau slysalegu mistök, að meiri hl. sjútvn. varð til þess að leggjast á móti þessu máli, með því að samþ. frv.

Jónas Guðmundsson Hv. þm. Borgf. hefir nú haldið hér eina af þessum alkunnu ræðum sínum, til þess að reyna að verða til að bana þeim litla vísi til fiskmjölsiðnaðar, sem risið hefir upp í landinu. Ég hefði haft margt við þessa ræðu og aðrar, sem hér hafa verið haldnar, að athuga, en af því fáir eru í d. og þýðingarlítið að tala yfir auðum stólum, þá verð ég að láta mér nægja, þar sem ennþá eru þó skrifuð Alþingistíðindi, að færa fram nokkur mótmæli. Ég gat um það um daginn, að 1932, áður en innlendu verksmiðjurnar fóru nokkuð að marki að keppa innbyrðis um hráefnið, þá hefði verðið verið mjög lágt. Sérstaklega var mikið verðfall 1931; Norðmenn treystu sér ekki að taka á móti vörunni, hún hrúgaðist upp í landinu, og tapið skall á umboðsmennina, sem margir urðu gjaldþrota. Það er því hægt að færa fullar sannanir fyrir því, og það mun vera eina atriðið í umsögn forseta Fiskifél., sem hv.þm. Borgf. ekki las hér upp, að innlendu verksmiðjurnar urðu til þess að hækka verðið á þessari vöru. Ég hefi einnig bent á það áður, að þrátt fyrir þennan toll og hið háa verð, sem Norðmenn hafa boðið, að dómi hv.þm. Borgf., hafa íslenzku verksmiðjurnar fengið um eitt þús. tonnum meira af beinum í ár heldur en árið 1931, án þess þó kaup Norðmanna hafi minnkað. Þetta sýnir, að þrátt fyrir tollinn hefir hirðing beinanna mjög farið í vöxt, og eins hitt, að Íslendingar greiða orðið eins mikið fyrir þau, og umstaðar meira heldur en Norðmenn hafa boðið. Það liggur hér líka fyrir vottorð frá einum erlenda aðalkaupandanum hér í því skjali, sem stjórn félags íslenzkra fiskmjölsframleiðenda hefir sent sjútvn. Þar lýsir hann yfir, að hann hafi keypt bein í Keflavík, Gerðum og á Akranesi fyrir 105 kr. tonnið, sem er nákvæmlega sama verð og íslenzku verksmiðjurnar keyptu fyrir lægst; sumar keyptu hærra verði. Vafalaust hafa Norðmenn einnig í einstökum tilfellum keypt hærra verði, en á aðalmarkaðsstöðunum var verðið alveg hið sama hjá innlendum og erlendum kaupendum. Það sýnir sig því glöggt, að greiðsla tollsins lendir á útlendum kaupendum, en ekki innlendum seljendum vörunnar. Ég sýndi einnig fram á það um daginn, að 1242 tonn eru flutt út af óunnum beinum, og við það tapar þjóðin um 113 þús. kr. erlendum gjaldeyri samanborið við að vinna þau í landinu. Þetta kemur líka út af því, að því minna hráefni sem íslenzku verksmiðjurnar fá, því minna geta þær greitt út fyrir hvert tonn. Það er þannig fyrsta skilyrðið til þess, að íslenzku verksmiðjurnar geti verið samkeppnisfærar við þær útlendu, að þær fái mikið hráefni, og að því miðar þessi vernd, að halda hráefninu að innlendu verksmiðjunum og auka um leið samkeppnina milli þeirra innbyrðis, því hver verksmiðja verður að keppa að því að fá sem mest hráefni til þess að fá sem beztan hag af starfsemi sinni. Þess vegna kemur þetta ekki niður á þeim, sem hráefnið hagnýta. Hv. þm. Borgf. sagði í fyrri ræðu sinni, að það væri rangt að vernda atvinnurekstur, sem ætti ekki tilverurétt. Ég get verið honum sammála um það. En er það þá svo, að innlendi fiskmjölsiðnaðurinn eigi ekki rétt á sér? Það er viðurkennt í bréfinu frá forseta Fiskifél., að innl. verksmiðjurnar hafi orðið til þess að hækka verðið á fiskúrganginum, og ég efast ekki um, að hv.þm. Borgf. taki það sem góð og gild rök, eins og annað frá forseta Fiskifél. Ennfremur er sannanlegt, að íslenzku verksmiðjurnar hafa haldið þessu verði uppi, og síðan þær fóru að starfa hefir hagnýting þessa hráefnis farið hraðvaxandi frá því, sem áður var; má því svo að orði kveða, að þær hafi skapað þessa atvinnugrein, sem framleiðir milljónar verðmæti úr þeim hlutum, sem áður var fleygt. Þetta segir svo hv.þm. Borgf., að sé atvinnuvegur, sem engan tilverurétt eigi. Og þegar hann á að stríða við stórkostlegt verðfall á miðju starfstímabili og harðvítuga samkeppni við erlend fyrirtæki, þá vill hv.þm. Borgf. ganga í lið með þeim, sem vilja þennan íslenzka iðnað feigan. Ég óska hv.þm. Borgf. og öðrum, sem hans mál styðja, til hamingju með það, þegar innlendu verksmiðjurnar verða að hætta og útlendingar verða aftur einir um að bjóða í beinin. Það segir í bréfi forseta Fiskifél., að ef verksmiðjurnar hefðu veitt svo mikla atvinnu, að það hefði vegið á móti fórn útgerðarmanna, þá hefði beinatollurinn e. t. v. verið réttlætanlegur. Þetta las hv.þm. Borgf. En þeir gleyma því, bæði hann og forseti Fiskifél., sem telja má eitt aðalatriðið í þessu máli, en það er sú hlið, sem að gjaldeyrismálunum snýr. Þeir gleyma því, að ef þau 8200 tonn af fiskúrgangi, sem nú er talið, að falli til í landinu, væru seld til Noregs fyrir 135 kr. tonnið, næmi andvirðið 1107 þús. kr., en öll atvinnan við að flytja vöruna milli hafna hér og fiskmjölið til útlanda tapaðist. Væri hráefnið aftur á móti allt unnið í landinu, fengist úr því um 7000 tonn af fiskmjöli, sem gerði með 250 kr. verði á tonni, sem verður að telja meðalverð, 1750 þús. kr. Á þennan hátt fengist a. m. k. 643 þús. kr. meiri gjaldeyrir inn í landið heldur en ef allt hráefnið væri flutt út óunnið. En sú upphæð nægði t. d. til að greiða 2/3 af öllu því, sem greiða þarf til útlanda í vexti og afborganir af öllum ríkisskuldunum. Það kemur fram í umr., að mönnum er ekki ljóst, hverjir borga þennan toll, sem í fyrra var hækkaður úr 10 kr. upp í 30 kr. Hv. þm. Borgf. svarar þessu fyrir sitt leyti þannig, að það geri eigendur hráefnisins, útgerðarmenn og sjómenn. Er þetta nú rétt hjá hv.þm.? Mjög víða á landinu kaupa verksmiðjurnar sjálfar eða einstakir menn hráefnið blautt. Þrátt fyrir verðhækkunina á erlenda markaðinum hefir verðið á hráefninu blautu ekki fallið. Sjómenn og útgerðarmenn hafa því hvergi, þar sem þeir selja hráefnið blautt, tapað einum einasta eyri. En þá eru hinir, sem þurrka hráefnið sjálfir, og svo þeir, sem kaupa hráefnið blautt til þess að þurrka það og selja það svo aftur þurrt. Eru það þeir, sem tapa á tollinum? Hér á landi starfa a. m. k. 9 verksmiðjur, sem keppa um þetta hráefni, og að undanteknu því 160 kr. verði á tonn, sem hér hefir verið nefnt og er þá einhver sérstök undantekning, hefir hæsta verð á þessu hráefni verið í sumar 135 kr. á tonn. Mér er ekki kunnugt um, að verðið hafi nokkursstaðar orðið þar yfir, og er ég þó kunnugur þessu, þar sem ég er einn af þeim aðilum, sem um þessa vöru keppa, eins og hv.þm. Borgf. tók fram. En eru það þá þeir, sem kaupa beinin blaut og þurrka þau, sem borga þennan toll? Ef tollurinn væri enginn, þá nytu Norðmenn þess, að þeir eru lengra á veg komnir með sínar verksmiðjur, þeir borga lægri vinnulaun og minni álögur. Þar að auki eru okkar verksmiðjur nýjar, en norsku verksmiðjurnar eru orðnar gamlar og búnar að borga sig mikið niður og njóta því þeirra hlunninda í samkeppninni að starfa með miklu minna lánsfé heldur en þær íslenzku og þurfa því miklu minna að svara út af vöxtum og afborgunum. Íslenzku verksmiðjurnar bjóða svo það verð fyrir hráefnin, sem þær sjá sér fært, og erlendu kaupendurnir fara eftir því með tilboð sin, bjóða ef til vill 5-10 kr. hærra í tonnið, til þess að tryggja sér, að þeir fái vöruna. Sé tollurinn á hráefnunum, verða þeir líka að greiða þennan verðmun til eigendanna, en auk þess tollinn í ríkissjóð. Það er þannig í öllum tilfellum hinn erlendi kaupandi, sem verður að greiða þennan toll. Það eru ekki sjómenn eða útgerðarmenn, sem njóta góðs af því, að þessi tollur sé felldur niður, það eru ekki heldur þeir, sem kaupa beinin blaut, þurrka þau og selja síðan verksmiðjunum. Þeir, sem njóta góðs af því, eru eingöngu hinir erlendu kaupendur, sem miða verð sitt við það, sem íslenzku verksmiðjurnar geta boðið. Það dettur engum í hug, að erlendir kaupendur fari að bjóða frá sér allt vit, þegar þeim er það fullkunnugt, hvað innlendu verksmiðjurnar geta boðið. Og til hvers er svo þessi tollur settur? Hann er settur til þess að veita innlendu verksmiðjunum þá vernd og tryggingu, sem þurfa þykir til þess að vega á móti því, að Norðmenn eru búnir að fara lengur með þessi mál og lengra á veg komnir. Og þegar þetta hvorttveggja er athugað, að tollur þessi er settur til verndar innlendum atvinnurekstri og að hann kemur eingöngu niður á erlendum hagsmunum, þá þykir mér það hlutverk illt, sem hv.þm. Borgf. hefir valið sér, það hlutverk, að verja hagsmuni hinna útlendu keppinauta okkar. Ég hefði vel getað unnað honum annars betra. Þá kom hann að verðfallinu á beinunum. Það er eins og enginn viti, að það hefir orðið gífurlegt verðfall á þeim. Í fyrra fengust 150 kr. fyrir tonnið, en nú er það í 105 kr. Þetta stafar af tollinum, segir hv.þm. Borgf. En það er alveg rangt. Það stafar af því verðfalli, sem orðið hefir á verksmiðjuafurðunum. Það vita allir, sem við útgerð hafa fengizt, að ríkisstj. var búin að selja til Þýzkalands fleiri þús. tonn af síldarmjöli fyrir 11 pund tonnið, en varð að færa verðið niður í 9 pund, þrátt fyrir það, þó búið væri að semja um verðið. Þetta stafar af því, að í Þýzkalandi er búið að setja einkarétt á innflutning, sölu og dreifingu vörunnar innan Þýzkalands, og sú stefna var ákveðin að færa alla sölu, bæði hjá Norðmönnum og Íslendingum, stórkostlega niður. Um það tvennt var að velja fyrir stj., að selja utan Þýzkalands eða lækka verðið, og hún tók þann kostinn að selja fyrir 9 pund. Ellefu pundin, sem um hafði verið samið, var ómögulegt að fá. Og verðfallið á fiskmjöli er miklu meira en á síldarmjöli. Í fyrra var bezta sala 330 ísl. krónur fyrir tonnið, en nú í ár aðeins 240 kr. tonnið við þær sölur, sem allajafna hafa farið fram. Lítið eitt hefir verið selt fyrir 250 kr. tonnið, og við beztu sölur fyrri hluta árs hefir verðið ef til vill komizt upp í 270 kr. á tonn. En fyrri hluta ársins var tiltölulega lítið selt, því þá gengu verksmiðjurnar út frá því, að verðið yrði líkt á þessu ári eins og það var í fyrra. En þetta verðfall stafar af þeim ráðstöfunum, sem gerðar voru í Þýzkalandi og ég gat um áðan; og þetta verðfall er svo stórkostlegt, að það nemur 90 kr. á tonn. Af þessu verðfalli hefir helmingurinn komið niður á hráefnunum, en hinn helmingurinn hefir lent á verksmiðjunum sem tap hjá þeim, og þetta er ástæðan til þess, að þeir, sem selja beinin, fá minna fyrir þau nú en í fyrra. Þessu getur hv.þm. Borgf. ekki móti mælt. Ég get ekki ímyndað mér, að hægt sé að finna rök, sem leggja megi fram móti þeim sönnunum, sem ég benti á, þar sem ég gat um síldarmjölssölu ríkisstj. til Þýzkalands. Það er svo augljóst af því dæmi, að það, sem veldur verðfallinu hér, er verðlagið, sem er á erlendum markaði, og ekkert annað. Hv. þm. Borgf. sagði m. a., að ég, og við, sem að þessum verndartolli stæðum, vildum ofbjóða velsæmistilfinningu landsmanna. Þessu vil ég vísa til baka, með tilliti til þeirra raka, sem ég hefi fært fyrir því, að það væri rangt af ríkisvaldinu að hjálpa ekki þessari iðngrein. Eitt af því, sem hv.þm. Borgf. sagði, sýndi mjög greinilega, hve ófróður hann er í þessum efnum. Hann sagði, að markaður fyrir fiskmjöl væri rúmur. (Ég skrifaði þetta niður eftir honum). Þetta er algerlega rangt. Það er langt frá því, að sá markaður sé rúmur. Hann er þvert á móti mjög þröngur og takmarkaður. Það er í raun og veru aðeins hægt að selja mjölið til Þýzkalands. Utan Þýzkalands þýðir ekki að ætla sér að fá hærra verð. Markaður í þeim löndum, sem sunnar eru í álfunni, má heita lokaður fyrir öðrum en Þjóðverjum. (Þeir kaupa vöruna að og flytja hana svo aftur út þangað). Til Sviss og Hollands eru stundum seld lítil „partí“, en verð er þar yfirleitt lægra en í Þýzkalandi. En íslenzkt fiskmjöl þykir betra heldur en norskt, og því meiri von um sölu á því. Hv. þm. Borgf. endurtók það víst þrisvar eða fjórum sinnum, að ég væri forstjóri beinaverksmiðjunnar á Norðfirði, og vildi víst láta líta svo út, að ég hefði hér eiginhagsmuna að gæta. Hann sagði, að það hefði verið fyrir harðfylgi mitt, að þessi tollur var settur í fyrra. Það var fyrsta þingið, sem ég sat, og ef það á að hafa verið fyrir harðfylgi mitt, að þessi tollur komst á á því þingi, þá verð ég að taka mér það til tekna sem hrós fyrir það, hve duglegur ég sé að vinna málum mínum framgang. En ég get því miður ekki tekið þetta mér til tekna; ég á ekki lofið skilið. Tollurinn var lagður á í fyrra vegna þess, að þingmenn töldu, að vegna örðugra ástæðna verksmiðjanna væri sanngjarnt og rétt að veita þeim þennan stuðning. Hvað hinu viðvíkur, að ég hafi eitthvað minni rétt til að halda fram þessari skoðun vegna þess, að ég veiti þessari verksmiðju forstöðu, þá vil ég benda á, að mér finnst hv.þm. Borgf. geta talað um hagsmunamál bændanna, þó hann sjálfur sé bóndi, og þá finnst mér ekkert óeðlilegra, þó að ég tali fyrir hagsmunum þeirrar iðngreinar, sem ég og mínir hafa lífsuppeldi við.

Mátti ég ekki nefna þetta?

. Jú, það er algerlega reiðilaust af mér, en ég er að benda á ósamræmið, sem felst í þessari framkomu hv.þm. Ef hann vill, að ég láti þessi mál afskiptalaus, þá væri samræmi í því, að hann léti mál bændastéttarinnar afskiptalaus.

Ég held, að þið gerið mikið út um mál bændanna

. Þá er eftir að víkja að þessu dæmalausa verði á beinunum, sem keypt voru á Akranesi fyrir 160 kr. tonnið.

Fyrir 130 krónur

. Að viðhættum tolli 160 kr. Nú er það upplýst, að verð á fiskmjöli í Þýzkalandi er 240 ísl. kr. tonnið. þangað komið. Ef nú á að kaupa beinin hér fyrir 130 kr. og bæta þar við tolli, 30 kr., og svo flutningsgjaldi til Noregs, 20 kr., þá eru komnar 180 kr. Þar við bætist svo flutningsgjald til Þýzkalands og afvigt og rýrnun 10%, og er tonnið þá komið upp í 216 kr. Eru þá eftir aðeins 24 kr. fyrir verksmiðjuna til að borga vinnulaun og standa undir opinberum gjöldum, vöxtum, afborgunum og öllum öðrum kostnaði. Það þarf enginn að halda, að þetta nái nokkurri átt. Ef þetta tilfelli hefir átt sér stað, þá hafa kaupin verið gerð af einhverjum alveg sérstökum ástæðum. Þau hafa verið gerð vegna þess, að einhver hefir verið búinn að gera samning um sölu á ákveðnu magni og hefir orðið að kaupa þetta til þess að geta staðið við þann sölusamning. Það þarf enginn að segja mér, að fyrir 24 kr. sé hægt að gera vöru úr einu tonni af beinum. Ef þessi kaup hafa átt sér stað (og ég er ekki að efa, að hv.þm. Borgf. segi eins og hann veit sannast, hvort sem því kynni að hafa verið skrökvað að honum), þá hefir það verið af alveg sérstökum ástæðum. Hv. þm. sagði, að við hefðum aldrei lagt það á borðið, hvað yrði af þeim 150 kr. af tonni, sem verksmiðjurnar fengju. Verð á fiskmjöli er nú í dag 240 kr. tonnið, komið til Þýzkalands. Meðalverð ársins er nokkru hærra, en það stafar af því, að fyrri hluta ársins var salan nokkru hagstæðari. Frá þessum 240 kr. dregst fyrst og fremst verðið á hráefninu, en það er 105 krónur tonnið, og verður þá afgangurinn 135 kr., en ekki 150 kr. Kostnaðurinn við að flytja hráefnið til verksmiðjanna er um 23 kr. á tonn; að vísu mun þessi kostnaður vera minni hér við Faxaflóa, en almennt er þetta ekki of hátt áætlað. Þá er flutningskostnaður á mjölinu til Þýzkalands 25 kr., - frá Reykjavík mun hann vera um 20 kr. á tonn, en frá flestum öðrum stöðum 25 kr. Hér eru þá komnar 50 kr. Þar við bætist svo a. m. k. 10% rýrnun. Ef beinin eru vel þurr, verður rýrnunin ekki yfir 10%, en á 2. flokks vöru er rýrnunin oft 15% og getur jafnvel komizt upp í 20%, og venjulega mun mega telja hana 10-15%. Vélaorku má reikna 10 kr. á tonn. Hér í Reykjavík er það rafmagn, en annarsstaðar kol, olía og koks og a. þ. k., og mun þetta ekki ofreiknað á 10 kr. Ég reikna þetta rúmt, en annars er hægt að fá þetta greinilega sundurliðað hjá verksmiðjunni hér í Reykjavík, því hún hefir góða bókfærslu, og gæti hún vel látið hv.þm. Borgf. í té fullkomna skýrslu um þetta. - Umbúðirnar kosta 10 kr. á tonn. vinnulaun er ekki hægt að reikna minna en 25 kr. Því auk vinnunnar við sjálfa vinnsluna er mikil vinna við tilflutning á hráefni. vátrygging og fleiri smáútgjöld eru lágt reiknuð 10 kr. Lóðagjald, útsvör og skattar eru líka lágt reiknað 10 kr. á tonn. Samtals verða þetta 125 kr. á tonn, og sé það lagt við verð hráefnisins, sem er 105 kr., þá eru það 230 kr., og eru þá eftir um 10 kr. á hvert tonn af fiskmjöli, en þá er líka eftir að taka tillit til vaxtagreiðslu, og verksmiðjurnar kosta eitt til tvö hundruð þús. kr. 0g mest af verði þeirra er lánsfé, því verksmiðjurnar eru svo ungar, að lítið er búið að borga af stofnkostnaðinum. Einnig er eftir að taka tillit til stjórnarkostnaðar, sem ekki er beinlínis tekinn með í vinnulaunum; líka er eftir að gera afskrift á vélum, en þær eru dýrar og skemmast oft, einkum ef hráefnið er ekki vel verkað og t. d. leynist í því járn eða annað, sem sérstaklega getur skemmt vélarnar. Það er líka eftir að taka tillit til óhappa, sem geta orðið við sölu á mjölinu, og upp í allt þetta á verksmiðjan að hafa 10 kr. á tonn. Það má vel vera, að hv.þm. Borgf. telji þetta rangt reiknað, en ég skal þá leggja fram, ef þess er óskað, sundurliðaðan reikning frá verksmiðjunni hér í Reykjavík. Frá minni verksmiðju get ég ekki lagt fram skýrslu um þetta fyrr en þá á næsta þingi, því ég þarf að komast heim til þess að ná í reikninga hennar. - Þetta læt ég svo nægja sem svar við því, að við höfum ekki lagt neitt á borðið, sem sýni það, hvað verður af þeim 150 kr., sem hv.þm. Borgf. sagði, að verksmiðjurnar fengju af andvirði þess fiskmjöls, sem þær seldu. Eitt var það, sem hv.þm. Borgf. hafði eftir formanni Fiskifél. og mig furðar á, að hann skyldi láta frá sér fara. En hv.þm. Borgf. virðist tilbiðja form. Fiskifél. eins og skurðgoð og gleypa við öllu, sem hann segir, án þess að gagnrýna það nokkuð. Hann segir, að vinna við flutning beinanna verði ettir sem áður í landinu, þó að Norðmenn kaupi beinin. Sjá ekki allir, hver reginvitleysa þetta er? Ef Norðmenn kaupa beinin, þá flytja þeir þau sjálfir út á skipum, sem þeir senda hingað til þess að smala þeim saman á höfnunum. En ef ísl. verksmiðjurnar kaupa beinin, þá verða það ísl. skip, sem flytja þau, og ísl. menn, sem vinna að flutningnum, og vinnan við að koma þeim í mjöl verður framkvæmd af ísl. verkamönnum. Öll þessi vinna tapast út úr landinu, ef Norðmenn kaupa beinin, og ennfremur er það, að sé mjölið unnið hér í landinu, þá verður það líka flutt út á ísl. skipum, og þau munar um minna en 7 þús. tonn. Og svo vill hv.þm. halda því fram, að þetta bréf frá form. Fiskifél. sé einskonar páfabréf, sem allir eigi að fara eftir. Mín skoðun er sú, að þetta frv. eigi ekki annað betra skilið en að farið sé eftir till. meiri hl. sjútvn. og frv. sé fellt nú við 2. umr. Ég hefi haldið því fram, að rétt væri að banna útflutning á þeim hráefnum, sem við sjálfir getum unnið úr. Það er okkur til minnkunar að flytja þau hráefni út, á meðan við höfum mikið af atvinnulausu fólki í landinu og á meðan við erum í vandræðum með erlendan gjaldeyri til þess að kaupa fyrir nauðsynlegar vörur. Ég hefi sýnt fram á, að það eru ekki sjómenn eða útgerðarmenn, sem borga þennan toll. Ég hefi sýnt fram á, að það eru ekki þeir, sem kaupa beinin blaut og þurrka þau, sem borga hann, heldur eru það eingöngu hinir erlendu kaupendur. En ef það þætti tryggja hag þeirra, sem eiga hráefnin, þá væri hægt að láta ríkisverksmiðjurnar taka þau til vinnslu fyrir sannvirði. Ef eigendur teldu sér það betra en selja vöruna fyrir ákveðið verð, þá ætti sú leið að standa opin. En það er okkur til minnkunar að flytja út hráefni, sem við getum unnið úr hér í landinu. Ég ætla ekki að þreyta hv. d. með lengri ræðu; ég hefi ekki leyfi til að taka aftur til máls, en vænti þess þó, að ef sérstaklega verður hallað réttu máli, þá leyfi hæstv. forseti mér að gera stutta aths.

Frsm. minni hl. (Páll Þorbjörnsson) Þeir hafa rembzt við það, hv. 3. þm. Reykv. og hv. 6. landsk., að sannfæra hv. d. um, að það væru eingöngu norsku kaupendurnir, en ekki íslenzkir sjómenn, sem yrðu að bera þungann af þeim svívirðingartolli, sem lagður er á þessa vöru Hv. 6. landsk. var með reikninga og rökstuðning í sambandi við þetta, og hjó ég sérstaklega eftir því, sem hann sagði um 90 kr. verðlækkun, sem orðið hefði á hverju tonni af fiskmjöli frá því í fyrra, og helminginn af þessu verðfalli sagði hann, að eigendur beinanna hefðu orðið að taka á sig, en hinar 45 krónurnar hefði orðið að taka af þeim ágóða, sem fiskmjölverksmiðjurnar hefðu haft. Vegna þess barlóms, sem hér var í fyrra um hag og gengi þessara verksmiðja, þá þykir mér þetta góð játning, að hagnaður verksmiðjanna skuli á undanförnum árum hafa verið svo góður, að þær gátu tekið á sig 45 kr. halla á hvert tonn. Ég hefi, síðan þetta mál var síðast til umr., lítillega reynt að fá upplýsingar um það, í hvaða hlutfalli stendur verð á beinum. Niðurstaðan hefir orðið sú, að verð á fiskmjöli hefir lækkað um 19,3% frá því í fyrra, en beinin á innlendum markaði um 30%. Ég vil því spyrja þessa forsvarsmenn fiskmjölsframleiðenda, þá hv. 3. þm. Reykv. og hv. 6. landsk., hvernig standi á því, að bein á innlendum markaði eru felld um 30%, en mjölið ekki nema um 19,3%, ef það er ekki gert í skjóli þess, að hér hefir verið settur sá hæsti verndartollur, sem þekkist. Hvað veldur þessu? Og hverjir ætli borgi þennan toll, aðrir en þeir, sem afhenda verksmiðjunum hráefnin? Ég vil, að hv.þdm. sé ljóst, að sá útreikningur, sem ég hefi gert á verðfallinu, hafi við rök að styðjast. Hefi ég stuðzt við heimildir frá Fiskifél. Íslands. 1934 hefir meðalverð á smálest af fiskmjölinu verið 310 kr. á þýzkum markaði, og nú er upplýst, að íslenzkar verksmiðjur, sem verzluðu við Þjóðverja, fengu 1935 250 kr. fyrir smálest. Einnig hefir hv. 6. landsk. upplýst, að 1934 hafi beinin verið keypt á bryggju í Keflavík fyrir 150 kr. tonnið, en í sumar á 105 kr. tn. Verðið á beinunum hefir því lækkað um 30% á sama tíma sem verð á mjölinu hefir ekki lækkað um nema 19,3%. Ég hygg, að þetta sé nú nægilegt til að sanna, að rök þeirra hv. 3. þm. Reykv. og hv. 6. landsk. um, að þetta fé sé eingöngu tekið af Norðmönnum, en komi ekki niður á framleiðendunum sjálfum, eru ekkert annað en blekking. Það var ýmislegt, sem kom fram í ræðu hv. 6. landsk., sem ástæða hefði verið til að fara út í, en ég má ekki vera að því, þar sem þetta er ekki nema aths. Ég vil þó aðeins, áður en ég sezt niður, mótmæla þeirri staðhæfingu, að það mundi gefa 600 þús. kr. aukna valútu, ef beinin væru öll unnin í landinu. Það kann að vera, að þetta gæti staðizt, ef við gætum unnið kolin úr íslenzkri jörð. En ég hygg, að kolin hafi gleymzt og ýmislegt fleira, sem þarf að kaupa.

Garðar Þorsteinsson [óyfirl.]: Ég skal ekki lengja umr.; þær eru nú þegar orðnar nokkuð langar. En mig undrar að heyra menn vera að deila um, hverjir borgi tollinn, hvort það séu innlendir framleiðendur eða erlendir kaupendur. Vitanlega eru það framleiðendurnir, sem tollinn borga. Hv. 6. landsk. talaði um, að það mætti sjá, að það væru kaupendurnir, sem borguðu tollinn, á því, að þeir greiddu 105 kr. fyrir tonnið hér á staðnum, eða sama verð og innlendu verksmiðjurnar greiddu. Þetta er vitanlega misskilningur. Verðið til framleiðenda er miðað við verðið á heimsmarkaðinum. Raunverulegt verð á heimsmarkaðinum er því hér 105 + 30 = 135 kr. Ég veit, að hv. 6. landsk. mun segja, að þó þessi tollur verði afnuminn, þá muni Norðmenn ekki greiða meira fyrir beinin til framleiðendanna en nú. Það má vel vera, að svo fari, en það er þá af því, að kaupendurnir taka sig saman um að greiða ekki heimsmarkaðsverð fyrir vöruna. Innlendir og erlendir kaupendur gefa þá ekki sannvirði fyrir vöruna. Ef íslenzkir fiskmjölsframleiðendur hafa ekki bolmagn til þess að kaupa með markaðsverði og gefa sama verð fyrir hráefnin og Norðmenn, þá er það vegna þess, að framleiðslan hjá þeim verður dýrari. Ef Norðmenn nota sér af því, eru það aðeins verzlunarhyggindi. En ef íslenzku verksmiðjurnar væru samkeppnisfærar, ætti verðið að vera 30 kr. hærra. Það leiðir af sjálfu sér. Ég geri auk þess ráð fyrir, að verðið á beinunum mundi hækka, ef tollurinn væri afnuminn. Norðmenn gætu með góðum hagnaði gefið ísl. framleiðendum hærra verð, ef þeir losnuðu við 30 kr. toll af hverju tn. Og ég tel ósannað nema 10 kr. tollur pr. tn. sé nægilegur til þess að tryggja ísl. framleiðsluna. En 30 kr. tollur er ekki annað en að halda verðinu 30 kr. undir sannvirði. Norðmenn mundu ekki borga 30 kr. hærra fyrir hvert tn. en Íslendingar, ef þeir hefðu ekki hagnað af því. Einnig er það upplýst af hv. 6. landsk., að Norðmenn verði að greiða 50 kr. meira fyrir tn. Af því eru 20 kr. flutningsgjald og 30 kr. tollur. Ég vil í þessu sambandi minnast á útreikninga þessa hv.þm., án þess þó að geta nú hrakið tölulega einstaka liði. Einn liður hlýtur þó að vera rangur. Hv. 6. landsk. talaði um, að flutningsgjald á beinum til Noregs væri 20 kr. pr. tn., ef beinin eru tekin á hverri höfn. En þegar hv.þm. var að gera grein fyrir kostnaðinum við ísl. fiskmjölsframleiðsluna, taldi hann, að verksmiðjurnar þyrftu að borga 25 kr. pr. tn. fyrir að viða að sér beinunum. Ég get ekki skilið, að það þurfi að vera 5 kr. dýrara að flytja beinin af Austfjörðum til Norðfjarðar en alla leið til Noregs. Mitt reikningshöfuð grípur það ekki. Mér þykir það einkennilegt af þessum framkvæmdarstjóra verksmiðjunnar að ætla að telja mönnum trú um, að hann greiði 5 kr. meira fyrir flutningana af næstu höfnum til Norðfjarðar en Norðmenn þurfa að greiða til Noregs. Hv. þm. sagði, að aðstaða Norðmanna væri önnur; þeir greiddu lægri vinnulaun. En sá liður getur ekki réttlætt svona háa tollgreiðslu, vegna þess að þm. upplýsti, að vinnulaunin væru ekki nema 25 kr. á tn. Mismunur vinnulaunanna getur því engan veginn réttlætt 30 kr. toll. Þar verða að koma fram sterkari rök. Hv. 6. landsk. upplýsti einnig, að í sumar hefði verð á beinum verið 105 kr. yfirleitt. Þó skýrði hv.þm. frá, að eitt „partí“ hefði selzt fyrir 135 kr. pr. tn. Sýnir þetta, að þegar samkeppni kemur í verzlunina, hækkar verðið. Ég fæ því ekki annað séð en dæmið, sem hv.þm. nefndi, sanni, að verðið á beinunum mundi hækka, ef tollurinn fellur niður eða lækkar. Að vísu er kaupþol Norðmanna ekki ótæmandi, en ísl. verksmiðjurnar ættu að geta verið samkeppnisfærar, þó að þær fái beinin ekki 30 kr. ódýrari. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta. Ég vildi aðeins benda á, að þær tölur, sem hv. 6. landsk. kom með, eru augsýnilega rangar. Að lokum skal ég taka það fram, að ég vil fallast á að styrkja ísl. beinaverksmiðjurnar, en ég tel ekki réttlátt, að framleiðendurnir sjálfir séu eingöngu látnir greiða þann styrk, heldur ætti að afnema útflutningsgjaldið af mjölinu, eða að ríkið styrkti þær beinlínis. Hitt er ekki sanngjarnt, að taka svona mikinn skatt af framleiðendunum, þó stuðla beri að því, að beinin verði unnin hér á landi. Hag verksmiðjanna verður að styðja á annan hátt en á kostnað framleiðendanna, svo að þær geti keypt fyrir sama verð og erlendir kaupendur gefa á sama tíma.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Það er hvorttveggja, að tveir hv. síðustu ræðumenn hafa hnekkt töluverðu af þeirri blekkingafræði, sem hv. 6. landsk. var að reyna að bera hér fram, sér og sinni verksmiðju til framdráttar, enda verður þetta ekki nema örstutt aths. Það eru tvö atriði, sem hv. 6. landsk. minnti mig á, að ég hefði dregið undan úr skýrslu forseta Fiskifél. Ég þakka hv.þm. fyrir að minna mig á þetta, og mun því nota þessa stuttu aths. til þess að sýna, hvað megi út frá þeim staðreyndum draga. Ef tollurinn yrði lækkaður, hlýtur að leiða af því, að innlendu verksmiðjurnar yrðu að hækka verðið, til þess að standast samkeppnina við Norðmenn. Hráefnin munu vafalaust hækka. Það er því rétt að athuga, hvaða aðstöðu fiskmjölsverksmiðjurnar hér á landi höfðu áður en tollurinn var lagður á, og hver aðstaða þeirra er nú. Áður stóðust verksmiðjurnar samkeppnina við Norðmenn, þó þær greiddu jafnhátt útflutningsgjald af mjölinu. Samt voru þær færar um að keppa við Norðmenn, og ekki aðeins að þær greiddu jafnhátt verð fyrir hráefnin, heldur hærra stundum. En eftir að aðstaða verksmiðjanna hefir verið bætt, með því nálega að fella niður útflutningsgjaldið af mjölinu og setja 10 kr. útflutningsgjald á hvert tn. af beinum, til þess að létta verksmiðjunum samkeppnina við Norðmenn, þá kemur hv. 6. landsk. með frv. um að hækka tollinn úr 10 kr. og upp í 40 kr. Það er því rétt að bera saman hagsmuni þeirra, sem verið er að vinna fyrir. Áður stóðu verksmiðjurnar Norðmönnum á sporði, en nú segja hv.þm., að þær deyi hordauða, ef ekki sé lagður á ranglátur skattur þeim til framdráttar. Í sömu andránni segir hv. 6. landsk. ennfremur, að orðið hafi verðfall á afurðunum og tap á rekstrinum 1934. Þá gátu verksmiðjurnar mætt þessu með því að láta það ganga út yfir hagnaðinn. Hv. 3. landsk. hefir minnzt á þetta og sýnt fram á, hve óskaplegt ósamræmi var í tölulestri hv. 6. landsk., sem slítur einstakar tölur út úr samhengi, en þykist ekki geta nálgazt reikningana til þess að leggja fram, vegna fjarlægðar. En þm. mun ekki telja þá innlegg í málið, og þess vegna notar hann fjarlægðina sem skálkaskjól. Hv. 6. landsk. segir, að það kosti 25 kr. á tn. að flytja beinin milli f jarða á Austurlandi, en hér er ekki reiknað með nema 10 kr. kostnaði að flytja þau milli nesja. Ég vil því benda á, að hv.þm. telur flutningskostnaðinn 25 kr. á tn. og leggur það til grundvallar sínum útreikningum, en hann er sumstaðar 10 kr. og sumstaðar enginn. Það sýnir því ekki rétta niðurstöðu, þegar reikningarnir eru settir þannig upp. Ég sé, að hæstv. forseti er að gefa mér bendingu, en ég á margt eftir. En þessi málarekstur sýnir, hvert stefnir í þessum málum hér á landi. Hv. 6. landsk. hefir nú sýnt á sér rétthverfuna gagnvart sjómönnunum með þessum 40 kr. skatti. Áður hefir hann þótzt bera þá á höndum sér, með útbreiddan faðminn og allt viljað fyrir þá gera, en þarna fyrst kemur rétthverfan fram. Ég verð því að segja, í tilefni af því, að þessi till. er hans fyrsta verk hér á þingi fyrir sjómennina, að „ill var þín fyrsta ganga“. Það er þegar búið að hrekja þá regluvitleysu, sem haldið hefir verið fram, að framleiðendurnir borguðu ekki tollinn. En þetta er vitanlega ekki annað en verndartollur, sem leiðir það af sér, að annar kaupandinn greiðir 100 kr., en hinn 130 kr. fyrir tn., og þó selja báðir á sömu markaði. Hv. 6. landsk. krossaði sig fyrir því, að þetta væri verndartollur eða að framleiðendurnir þyrftu að borga hann, og var helzt á honum að skilja, að enginn mundi finna til hans. Kom það einnig fram hjá hv.þm., að hann er ekki að bera hag sjómannanna fyrir brjósti, því honum var ekki nóg að leggja 30 kr. útflutningstoll á hvert tn. af beinunum, heldur vildi hann banna útflutninginn, til þess að tryggja sína stofnun, hvort sem sjómennirnir fá nokkuð fyrir beinin eða ekki. Ég á margt fleira eftir, sem ég vildi segja, en ég sé, að hæstv. forseti er farinn að gefa mér bendingu, og bið ég hann velvirðingar. Ég vil að lokum benda á, að hér er annar verksmiðjuiðnaður, þar sem er lýsisbræðslan, sem engra verndartolla hefir notið, og þó gengið svo vel, að nú er að mestu hætt að flytja lýsið út óunnið. Ég vil sérstaklega benda á þetta sem alveg hliðstætt dæmi, þar sem keppa þarf á sömu mörkuðum.

Jakob Möller [óyfirl.]: Ég ætla aðeins að þakka hv.þm. Borgf. fyrir, að hann gaf mér og öðrum kost á að heyra umsögn forseta Fiskifél. Íslands. Þó ég hafi að vísu grætt ákaflega lítið á því, virðist mér það vera meining forseta, að útflutningsgjaldið hljóti að lenda á framleiðendunum; hann gerir að öðru leyti enga grein fyrir því, en sannar hinsvegar það gagnstæða með því, sem hann segir um málið. Hann segir m. a.: „Lækki verðið á beinunum frá því, sem verið hefir, hvort heldur er af of háu útflutningsgjaldi - sem raunverulega lendir á framleiðanda -eða af því að samkeppnin um kaup á beinunum minnkar, t. d. fyrir samtök innlendra verksmiðja, gæti svo farið, að útgerðarmönnum þætti ekki borga sig að hirða beinin lengur, og töpuðust þá þau vinnulaun, sem verkun beinanna gefur í landinu, og auk þess sá hagnaður, sem útgerðin hefir haft af því að hirða beinin og hún á engan hátt má við að missa eins og hag hennar nú er komið“. Þetta má skilja á tvo vegu, en ef tollurinn lendir á framleiðendum, þá muni verðið lækka. Hann gengur sem sé út frá, að verðið geti lækkað vegna samtaka innlendu verksmiðjanna, en gengur einnig út frá, að Norðmenn fylgi verðlagi innlenda markaðsins, og ber þannig til baka, að tollurinn lendi á framleiðendunum. Hvað skeður svo, ef tollurinn er afnuminn? Ekki annað en það, að Norðmenn verða að kaupa beinin með gangverði á innlendum markaði. Umsögn forseta Fiskifél. verður því að öllu athuguðu lítill stuðningur við málið, engu fremur en málflutningur hv. 8. landsk. Norðmenn munu vitanlega haga sér eins og hygginn kaupmaður og ekki gefa hærra verð en þeir þurfa, en bjóða á móti sínum keppinautum meðan þeir sjá sér fært. Svo var hv.þm. með bollaleggingar um það, að verið gæti, að Norðmenn litu í náð til okkar í þessu efni. Ég get nú ekki séð, hvaða ástæða er til að ætla, að þeir geri það.

Til þess að tryggja sér vöruna

. Þegar Norðmenn voru einir um hituna, höfðu þeir ekki við neinn að keppa. En þegar þeir urðu það ekki lengur, þá hækkuðu þeir sig í það verð, sem hér var boðið fyrir vöruna, en meira hafa þeir ekki gefið fyrir vöruna. Norðmenn standa betur að vígi en innanlandsverksmiðjur um flutninga á þessari vöru að verksmiðjunum. Aðstaða Norðmanna um flutninga á vörunni til Noregs er þannig, að þeir fá vöruna flutta með skipum, sem annars mundu fara tóm eða hálftóm til Noregs og fá fyrir aðra flutninga, sem þau hafa verið í, greitt fullt gjald, fullan kostnað við þær ferðir, sem þau hafa verið í. Hv. 8. landsk. getur, ef hann vill, fengið staðfestingu á þessu. Það, sem hv.flm. frv. og aðrir þeir, sem hans málstað styðja, áttu að sanna, var það, að þessi tollur væri tekinn af íslenzkum framleiðendum. En þeir hafa ekki fært rök né minnstu líkur fyrir, að svo sé. Jafnvel vitnisburður þess manns, sem þeir hafa leitt fram sem sterkasta stuðningsmann þessarar kenningar þeirra, forseta Fiskifél., sannar hið gagnstæða, þar sem hann gerir ráð fyrir því, að verðlagið fari algerlega eftir því, hvað innlendu verksmiðjurnar borga fyrir vöruna.

Jónas Guðmundsson Gegn þessu frv. hafa nú risið upp 3 andmælendur, síðan ég talaði hér síðast. Og þrátt fyrir það, þótt ræður þeirra hafi verið nokkuð á reiki, vildi ég minnast á fáein atriði í þeim. Þá var það fyrst, að hv. 3. landsk. vildi leiða rök að því, að það væri rangt hjá mér, að verðfallið á mjölinu hafi verið eins mikið og ég sagði. Hann kom fram með tölur frá Fiskifél. um, að það hefði verið 60 kr. á tonn. verið getur, að þetta séu réttar tölur hjá Fiskifél. En á mínum útreikningi tók ég hæsta verð fyrir vöruna á þýzkum markaði í fyrra og meðalverð nú. En þrátt fyrir 45 kr. verðfall á tonn af hráefninu, þá verður samt eftir 15 kr. verðfall á tonni af mjöli, sem kemur niður á verksmiðjunum sjálfum. Og í sumum tilfellum, sérstaklega þar sem verksmiðjurnar keyptu hráefnið háu verði á fyrri hl. vertíðar, kemur verðfallið meira niður á þeim en þetta tilfærða dæmi sýnir. Þessar upplýsingar hv.þm. sýna, að verðlækkunin á mjölinu er meiri en verðlækkunin á hráefninu. Ég sýndi fram á það áðan, og hv. 3. þm. Reykv. hefir ennfremur sýnt fram á það, að það eru ekki innlendir framleiðendur, sem borga tollinn. Ég hefi sýnt fram á, að sjómenn borga hann ekki. Ekki heldur þeir, sem kaupa beinin blaut og þurrka þau til hagnýtingar, því að þeir verða alltaf að gefa fyrir beinin eftir því, hvað verksmiðjurnar gefa fyrir þau. Og Norðmenn mundu alls ekki gefa Íslendingum 30 kr. viðbót við það, sem þeir gætu fengið beinin fyrir hér, þó að útflutningsgjaldið yrði fellt niður. Hv. 8. landsk. sagði, að miða yrði við það verð, sem væri á þessari vöru, þ. e. hráefninu, á heimsmarkaðinum. En því er þar til að svara, að þetta er nú ekki heimsmarkaðsvara. Það eru aðeins Norðmenn, einir erlendra þjóða, sem kaupa hráefni þetta af okkur. Og þar að auki eru það aðeins tvö norsk firmu, sem hafa samkomulag sín á milli viðvíkjandi verðlaginu, sem kaupa þetta hráefni. Þau hafa samkomulag um að gefa líkt fyrir þetta hráefni. verð þeirra fyrir vöruna getur munað fáeinum kr. á tonni á einstökum stöðum á landinu, en yfirleitt er það svipað alstaðar á landinu. Hv. þm. sagði, að ef tollurinn yrði afnuminn, þá gætu Norðmenn notað sér það til þess að yfirbjóða íslenzku verksmiðjurnar. Já. Þess vegna var reyndar þessi tollur settur; til þess að vernda íslenzku verksmiðjurnar gegn þeirri betri aðstöðu, sem Norðmenn hafa um vinnslu þessa hráefnis, gegnum langa reynslu í þessu efni. Hvar væri þá tryggingin fyrir því, að framleiðendur fái sæmilegt verð fyrir þessa vöru, ef íslenzku verksmiðjurnar verða að hætta? Hv. 8. landsk. sagði, að það hlyti að verða kostnaðarsamara fyrir Norðmenn að flytja beinin til Noregs heldur en fyrir ísl. verksmiðjurnar að flytja þau á milli hafna hér innanlands. Nú hefir hv. 3. þm. Reykv. svarað þessu og upplýst það, að Norðmenn geta fengið ódýran flutning á þessu hráefni til sín með skipum, sem annars mundu fara tóm héðan til Noregs og eru í förum vegna annara flutninga, sem þau fá fulla borgun fyrir, án tillits til flutnings á beinunum. Þannig verður það ódýrara fyrir Norðmenn að flytja þetta hráefni til sinna verksmiðja heldur en fyrir ísl. verksmiðjurnar á milli hafna hér, að undanskildum nokkrum höfnum við Faxaflóa, eins og hv.þm. Borgf. gat um, að væri lítill kostnaður við þessa flutninga þar. Þá sagði hv. 8. landsk., að ég hefði farið með rangar tölur. En ég get hvenær sem er fengið þessar tölur greinilegar og réttar, - hvenær sem er. Þá vil ég svara hv.þm. Borgf. nokkrum orðum. Hann var að tala um missögn í mínum tölulestri. Hv. þm. sagði, að engin skýring hefði fylgt hjá mér um það, hvernig verksmiðjurnar hefðu farið með þær 150 kr. á hvert tonn, sem þær hefðu haft til ráðstöfunar. Nú hefi ég lagt fram greinilega skýrslu um þetta. En þá segir hv.þm. Borgf., að ég mislesi tölurnar. Sami hv.þm. sagði áðan, að nú hefði ég sýnt sjómönnum á mér rétthverfuna, en áður hefði ég sýnt þeim ranghverfuna á mér, þar sem ég, með því að vera á móti frv., rísi nú á móti hagsmunum sjómanna. En það eru ekki sjómenn eða útgerðarmenn, sem borga þennan toll. Ekki heldur þeir, sem atvinnu hafa við verksmiðjurnar innlendu. Það eru útlendu verksmiðjurnar, sem borga tollinn.

Þetta eru falsrök

. Illur málstaður krefst hávaða og illra aðdróttana. Og hv.þm. Borgf. hefir viðhaft þetta í sinni ræðu til varnar sínum illa málstað.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Það var bara út af skýringu hv. 3. þm. Reykv. á orðum forseta Fiskifél. Íslands. Hv. þm. sagði, að með þeirri skýrslu mótmælti hann því, sem hann vildi sanna. Það, sem forseti Fiskifél. bendir hér á. er (með hliðsjón af þeim till., sem hv. 6. landsk. kom fram með í fyrra og fyrir lágu á síðasta þingi), að ef skatturinn af beinaútflutningnum verður hafður svo hár, að með honum verði Norðmenn, eða þeir, sem vilja kaupa hér þetta hráefni, útilokaðir frá því að geta það, þá verði innlendu verksmiðjurnar einvaldar um verðið á þessu hráefni. Og þá er hinn rétti grundvöllur fenginn undir þá niðurstöðu, sem hann kemst að og dregur af þessu. Þessi málflutningur hv. 3. þm. Reykv. er því ekkert annað en rangfærsla á orðum forseta Fiskifél. Ísl. Og því fremur er þessi rangfærsla ógeðsleg, sem hér á utanþingsmaður í hlut. Ég sé, að hæstv. forseti er með ritblýið á lofti, til merkis um, að nú sé nóg komið. Ég vænti þess, að hv. 8. landsk. reki tilhlýðilega staðleysur hv. 6. landsk. ofan í þann hv.þm., því að hann (8. landsk.) er þó enn óheftur í þessu máli. En ég held, að við höfum sýnt fram á, að þessar tölur, sem hv. 6. landsk. hefir lesið hér upp, geti ekki samrýmzt. Því að hv. 6. landsk. segir í öðru orðinu, að verksmiðjurnar hafi verið færar um að draga af ágóða 45 kr. skaða á tonn, sem þær hafi orðið fyrir í sambandi við afurðasöluna, en í hinu orðinu segir hann, að þær hafi ekki einu sinni haft 10 kr. á tonn til að hlaupa upp á. Þessi tölulestur er á sinn hátt líkastur því, þegar stangast stórhyrndir bálvondir hrútar.

Garðar Þorsteinsson [óyfirl.]: Hv. 3. þm. Reykv. sagði, að hann hefði nú ekki sannfærzt um það, að réttmætt væri að fella niður þetta gjald. Get ég náttúrlega ekki gert að því, þó að sá hv.þm. sé svo ómóttækilegur fyrir sannleikann í þessu máli, að hann þurfi kannske enn sterkari rök til þess að sannfærast um það rétta í málinu. Minna má þó hv.þm. á það, að það mun talið, að Íslendingar borgi nú útflutningsgjald af saltfiskinum, sem seldur er til Spánar. Það eru ekki kaupendur fiskjarins, sem borga þetta gjald. En framleiðendur fá lægra verð fyrir fiskinn en annars mundi vera, og þannig er þetta gjald fengið. En vitanlega ræður hið almenna markaðsverð á fiskinum því, hvað kaupendur borga. Með þessum tolli á beinunum er séð fyrir því, að verðið á þeim til framleiðendanna hljóti alltaf að verða 30 kr. fyrir neðan raunverulegt markaðsverð fyrir hvert tonn. Það er því útilokað, að íslenzku verksmiðjurnar bjóði í beinin hærra verð en sem svarar 30 kr. fyrir neðan markaðsverð fyrir tonnið, á meðan þessi 30 kr. skattur helzt. Ég hefi fúslega viðurkennt, að vel mætti vera, að norsku kaupendurnir að þessum hráefnum mundu ekki bjóða hærra verð fyrir þessa vöru heldur en innlendu verksmiðjurnar. Þó tók ég það jafnframt fram, að vel gæti samt vel farið, því að það mundi sennilega reynast svo, að hérlendir framleiðendur þessa hráefnis mundu fremur hafa tilhneigingu til að selja innlendum kaupendum vöru sína heldur en þeim norsku. Það er því ekki óeðlilegt, þó að Norðmenn bjóði 10-20 kr. meira fyrir tonnið af beinunum heldur en verksmiðjurnar hér. Þeir mundu samt hagnast. Ég sagði ekki, að það bæri að lita á þetta sem einhverja náðargjöf til Íslendinga. Þetta eru vitanlega verzlunarhyggindi, sem í þessum kringumstæðum mundu verða viðhöfð af Norðmönnum, til þess að tryggja sér meira af framleiðslunni. Hv. 6. landsk. heldur því fram, að framleiðendur borguðu ekki tollinn. Hann sagði einnig, að tollurinn lenti ekki á þeim, sem kaupa beinin blaut, þurrka þau og selja svo aftur til norsku verksmiðjanna, af því að þær gæfu alltaf fyrir beinin eftir því, hvað hátt verð ísl. verksmiðjurnar borguðu. En það verð hlýtur alltaf að verða fyrir neðan það, sem Norðmenn mundu gefa nú, ef tollurinn væri ekki til. Hv. 6. landsk. sagði í sinni ræðu, að tollurinn sé settur á til þess að vernda ísl. verksmiðjurnar gegn samkeppni norsku verksmiðjanna. Þetta er einmitt það, sem vakir fyrir þessum hv.þm., sem vilja hafa þennan toll, að varna því, að ísl. verksmiðjurnar verði yfirboðnar. Það er fjarri því, að það sé nein sanngirni í því að varna því, að slíkt yfirboð komi fram. Mér virðist það heilbrigt, að slíkt yfirboð komi fram. Og ef svo er, sem hv. 6. landsk. viðurkenndi, að þessi tollur sé settur á til þess að varna slíku yfirboði, þá leiðir líka af því, að það verð, sem framleiðendur fá fyrir vöru sína, mundi hækka, ef tollur þessi yrði afnuminn. Íslenzku verksmiðjurnar yrðu þá annaðhvort að sjá af beinunum til norsku verksmiðjanna fyrir hið háa verð, sem þá hefði hækkað fyrir afnám tollsins og sem tollinum svarar, eða þá að ísl. verksmiðjurnar yrðu að hækka verðið jafnt og hinar norsku. Ég veit, að hver einasti maður hlýtur að fallast á, að slíkt gjald, sem varnar því, að framleiðendur fái raunverulegt markaðsverð fyrir sína vöru, það lendir eingöngu á framleiðendunum. Það er vitanlega út í bláinn sagt, þegar hv. 6. landsk. heldur því fram, að það sé oft 5 kr. dýrara að flytja hvert tonn á milli hafna á Austfjörðum heldur en frá sömu höfnum til Noregs. Ég er hissa á, að þessi hv.þm. skuli láta slíka vitleysu frá sér fara. Ég vil að síðustu gera fyrirspurn til hv. 6. landsk. Ef hann heldur því fram, að ekki megi afnema þennan rangláta toll, því að með því sé verið sama sem að drepa þennan vísi til innlendrar framleiðslu, sem er fiskmjölsframleiðslan - vill hann þá ekki einnig hjálpa þessum vísi til framleiðslu með því að vera með afnámi útflutningsgjalds af sjávarafurðum? Það mál verður til umr. hér á þingi bráðlega. Mín spá er, að hv. 6. landsk. leggist á móti því máli.

Ég mun svara þessu þá

.

Jakob Möller [óyfirl.]: Hv. þm. Borgf. var eitthvað að gefa það í skyn, að ég hefði snúið út úr ummælum forseta Fiskifél. En ég las ummælin orðrétt upp úr umsögn forsetans. Og ég geri ráð fyrir, að sá maður hafi þekkingu á þessum hlutum. Ef hv.þm. Borgf. vill véfengja, að ég hafi farið rétt með, þá gæti ég slegið þessu upp aftur. En slíkt er auðvitað óþarfi. Það er ljóst af orðum forsetans, að hann gerir ráð fyrir mismunandi orsökum til verðlækkunar á beinunum. Ein af þessum mismunandi orsökum eru samtök innlendu verksmiðjanna, sem byggist á því, að það er viðurkennt, að það verðlag, sem innlendu verksmiðjurnar gefa fyrir hráefnið, ræður því, hvaða verð Norðmenn gefa fyrir þessa vöru. Í síðari ræðu sinni undirstrikaði hv. 8. landsk. það enn betur, hvaða skoðun hann hefði á þessu. Hann kvað þá enn sterkar að orði, þar sem hann gerði ráð fyrir, að Norðmenn borguðu ekki meira en þeir þyrftu til þess að geta fengið beinin. En áður var hann að tala um, að Norðmenn borguðu eitthvað af náð og miskunn til ísl. framleiðenda. Markaðsverð er það verð, sem borgað er fyrir vöruna innanlands. En heimsmarkaður er ekki til á þessari vöru; það er aðeins misskilningur hjá hv. 8. landsk. Noregur er eina landið, sem kaupir þessa vöru af okkur, og þar eru meira að segja ekki nema tvö firmu, sem kaupa vöruna. Hvernig á svo að tala um heimsmarkað fyrir slíka vöru. Ræður hv. 8. landsk. um heimsmarkað fyrir þessa vöru sýna fyrst og fremst hans lélega málstað. Það sýnir líka hans veika málstað, að hann fer að bera þetta saman við útflutningsgjald af saltfiski, sem markaður er fyrir í mörgum löndum og er almenn neyzluvara heilla þjóða. Það er ekki hægt að bera saman þessar tvær vörutegundir. Það er virkilega hægt að tala um heimsmarkað fyrir saltfisk. En engu hliðstæðu er til að dreifa um fiskmjölið. Það vita allir hv.þm. Þá endurtók hv. 8. landsk., að það gæti ekki náð neinni átt, að flutningsgjöld gætu verið hærri á beinum hér á milli hafna heldur en héðan og til Noregs. En við, sem erum á móti afnámi tollsins, höfum útskýrt, í hverju þetta liggur, og þarf ekki að endurtaka það hér ennþá einu sinni. Ég býst nú við, að hv. 8. landsk., eins og margra málfærslumanna er síður í réttinum, standi nú upp og segi: Ég mótmæli því, sem andmælandi minn hefir sagt. En ég býst ekki við rökum.

Garðar Þorsteinsson [óyfirl.]: Ég ætla þá að leyfa mér að byrja á því að mótmæla þessum staðhæfingum hv. 3. þm. Reykv., þó að hann standi hér upp og segi, að flutningskostnaður á þessari vöru sé minni héðan frá höfnum til Noregs heldur en á milli hafna hér. Rök hans byggðust ekki á öðru en því, sem hann heyrði hv. 6. landsk. segja um þetta. Vitanlega hefir hann aldrei heyrt þetta fyrr. Hvaðan hefir hv. 3. þm. Reykv. það líka, að ekki nema 2 firmu erlend kaupi þessa vöru af okkur? Hv. 3. þm. Reykv. veit jafnlítið um það atriði og ég.  Það má vitanlega um það deila, hvort hægt sé að tala um heimsmarkaðsverð á þessari vöru. En hvort sem almennt markaðsverð er kallað heimsmarkaðsverð eða hvað annað, þá kemur það fram við það, að útlendir og innlendir kaupendur hafi jafna aðstöðu til að bjóða í vöruna. Hv. 6. landsk. sagði, að tollurinn væri hafður á þessari vöru til að varna því, að ísl. verksmiðjurnar yrðu yfirboðnar í samkeppni um kaup á þessari vöru. Verður tollurinn þá ekki í raun og veru einnig til þess að varna því, að hið raunverulega verð, sem án hans væri hægt að fá í útlöndum fyrir beinin, komi fram? Jú, auðvitað. Þetta leiðir svo það af sér, að íslenzkir framleiðendur borga raunverulega þennan toll. Þess vegna, þegar með l. eru með þessum tolli settar hömlur við því, að raunverulegt markaðsverð, þ. e. a. s. það, sem. útlendu verksmiðjurnar borga til þess að geta fengið vöruna - þegar hömlur eru settar við því að framleiðendur geti fengið allt markaðsverðið, þá kemur tollurinn niður á framleiðendunum. Og þannig, með tollinum, verður þá verðið 30 kr. lægra fyrir tonnið til framleiðendanna heldur en það mundi vera án tollsins. Ég man nú ekki orðrétt það, sem hv. 3. þm. Reykv. hafði eftir mér um, að það væri útilokað, að Norðmenn borguðu hærra verð fyrir beinin heldur en innlendu verksmiðjurnar. En mér virðist það ekki óeðlilegt, að Norðmenn notuðu eitthvað af þeim 30 kr., sem þeir nú borga í toll fyrir hvert tonn af þessari vöru, til þess að tryggja sér vöruna, og við það mundi vitanlega hækka það verð, sem framleiðendur fengju fyrir vöruna. Ef hv.þm. vill skýra frá minni afstöðu til þessa máls, þá er það skylda hans að gera það hlutdrægnislaust.

Flm. (Jónas Guðmundsson) [óyfirl.]: Það er í sjálfu sér ekki þörf á að hafa langa framsögu fyrir þessari þáltill., sem hér liggur fyrir, því það er búið að ræða þetta svo mikið, a. m. k. í hv.Nd. í sambandi við ýms önnur mál, sem hafa legið fyrir á undanförnum vikum, og get ég því í rauninni vísað til þeirra umr. að því er snertir þessa þáltill. Það er ljóst, þegar litið er yfir þingtíðindi síðustu ára, að ýmsar raddir hafa verið uppi um það, að skapa þyrfti nýja tekjustofna fyrir sveitar- og bæjarfélög, eða fella niður einhverja útgjaldaliði. Í þál., sem samþ. var í Ed. 1933, var skorað á ríkisstj. að leggja fyrir næsta þing frv. um tekjustofna fyrir sveitar- og bæjarfélög, og segir í grg. fyrir till., að vel megi sjá, að tekjustofnar þeirra séu ónógir og því brýn þörf á að auka þá. En þrátt fyrir þetta hefir ekkert verið gert enn sem komið er, og hér inn á Alþ. flykkjast frv. um tekjustofna handa ýmsum sveitar- og bæjarfélögum, og munu ekki vera færri en 10 slík frv. eða mál, sem komið hafa fyrir þetta þing. Má þar nefna frv. til 1. um vörugjald í Vestmannaeyjum, heimild um samskonar gjöld fyrir Siglufjörð, og fyrir Akureyri, sem fellt var hér á fyrri hluta þingsins, og svo Sauðárkróksfrv. fræga, sem a. m. k. er þekkt í Nd., frv. um húsaskatt á Ísafirði, frv. um útsvarsálagningu á síldarverksmiðjur ríkisins, sem fram hefir komið frá hv.þm.N.-Þ., frv. frá hv. 2. landsk. um að fasteignaskattur renni til sveitar- og sýslusjóða, og ennfremur má benda á frv. hv.þm. V.-Sk., sem gengur út á að fella niður berklavarnagjald hreppsfélaganna, ennfremur brtt. frá mér o. fl. hv.þm. við Sauðárkróksfrv., sem fjöldamarga hv.þm. langaði til að samþ., en gerðu ekki af því þeir álitu rétt að athuga þetta mál í heild fyrir næsta þing. Það er því ljóst, að breytingar á verzlunar- og atvinnuháttum á síðustu árum gera það að verkum, að nauðsynlegt er að breyta l. um tekjustofna sveitar- og bæjarfélaga. Fyrir mér og sjálfsagt flestum eða öllum, sem að þáltill. þessari standa, vakir það fyrst og fremst, að ríkisstj. láti endurskoða núgildandi útsvarslög og samræma ákvæði um útsvarsálagningu, er nái yfir land allt, en nú eru þetta mjög mismunandi stigar, sem farið er eftir, og slíkt ósamræmi þarf að lagfæra. Þá þarf ennfremur að setja skýr ákvæði um umsetningargjaldið eða rekstrarútsvarið, sem mjög er farið að nota, en er talið af lögfræðingum, að sé mjög vafasamt, hvort nokkur heimild sú til um. Að öðru leyti álít ég nauðsynlegt, að nefnd sú, sem látin verður undirbúa þetta mál og athuga hina nýju tekjustofna, geri till. um föst ákvæði um, hvernig haga beri álagningu á ríkisfyrirtæki eða ríkisverzlanir til sveitarfélaga, og önnur skyld fyrirtæki. eins og t. d. fisksölusamlög, sem risið hafa upp víða í kaupstöðum og talin eru skattfrjáls. Ég vil svo ekki hafa um þetta lengri ræðu, en ég veit, að það er ósk og von allra þm., að hæstv.ríkisstj. láti ekki undir höfuð leggjast, eins og varð fyrir ríkisstj. 1933, að gera eitthvað í þessu máli og freista þess fyrir næsta þing að leggja fram sæmilega undirbúið frv. um tekjustofna bæjar- og sveitarfélaga, sem gæti komið að gagni og til framkvæmda þegar á árinu 1936.

Bjarni Ásgeirsson [óyfirl.]: Hv. þm. Barð. hefir borið fram þáltill. þá, sem hér liggur fyrir á þskj. 660. En af því að hann er fjarverandi sökum veikinda, vil ég segja nokkur orð. Frá því á síðastl. hausti hefir verið unnið að því að rannsaka skilyrði fyrir innlendri sementsgerð, og hefi ég hér sýnishorn bæði af sementi úr íslenzku efni og steypu, sem hv.þm. eiga kost á að sjá. Efni í sement þetta er tekið á þremur stöðum. Fyrst og fremst er skeljasandurinn, sem er tekinn vestur á Patreksfirði, og inniheldur hann 90% af kolsúru kalki, sem er nauðsynlegt efni til sementsgerðar. Þar vestra eru miklar námur af sandi þessum, sem, eftir því sem kunnugir telja, mun duga um ófyrirsjáanlegan tíma. Í öðru lagi er leir, sem tekinn er hér úr bökkum Elliðaánna, og er víðar mjög mikið af hér í grenndinni, og í þriðja lagi er kísilsýra, sem er tekin suður á Reykjanesi, en verður að sækja þangað vegna þess að hana vantar í leirinn til að hann sé fullkomið efni í sementsgerðina, svo sem er í Danmörku. Er efni þetta notað í þeim hlutföllum, sem nú skal greina. Til að framleiða 25 þús. tonn af sementi þarf 50 þús. tonn af skeljasandi, 4 þús. af leir og um 6 þús. tonn af kísilsýru. Eins og menn sjá, er langmestur hlutinn skeljasandur, og er talið, að það muni ekki miklum vandkvæðum bundið að ná honum. Aðalverkefnið nú er því að rannsaka, hvort nægileg kísilsýra fæst hér nærlendis. Þegar virkjun Sogsins er lokið, verður hér nóg af ódýrri raforku. Hinsvegar verður að nota nokkuð af kolum, og er mér ekki kunnugt, hve mikill kostnaður kann af því að verða. Eins og gefur að skilja, er nú búið að verja talsverðu fé til þessara rannsókna, en okkur flm. þykir vissara, að leyfð verði nokkur fjárupphæð til frekari rannsókna, eða um 10 þús. kr., svo að rannsókn verði að fullu lokið, þó ekki séu líkur til, að þurfi að nota það allt. Þess skal geta, að Monberg verkfræðingur hefir gengizt fyrir því, að rannsókn þessi erlendis var íslenzka ríkinu að kostnaðarlausu. Það mun öllum ljóst, að ef hægt er að skapa slíku fyrirtæki fjárhagslega tryggan grundvöll og tryggja fé til stofnkostnaðar, hvílíkt nytsemdarfyrirtæki þetta mundi verða í landi eins og okkar, þar sem byggja þarf jafnmikið, jafnt í sveit og við sjó, og byggingar eru allstór liður í atvinnu fólksins, en í því neyðarástandi, sem nú er, verður að skera niður innflutning á byggingarefni, eins og gert var að nokkru á þessu ári, og útlit er fyrir, að verði að herða á enn meira á mesta ári. Ég vænti því þess, að hv.þm. skilji nauðsyn þessa máls og samþ.þáltill. Ég veit ekki, hvort hv.þm. finnst rétt að vísa henni til fjvn.; ég er ekki á móti því, að svo verði gert, en vænti þess, að hún hraði þá afgreiðslu í henni.

Jakob Möller Það er vissulega mikilsvert mál fyrir landið, ef reynast skyldi kleift að koma á innlendri sementsgerð. En ég verð að segja, að í grg. fyrir þessari þáltill. eru ekki þær upplýsingar, sem þm. geta skoðað fullnægjandi, sem sé um fjárhagslegan grundvöll þessa fyrirtækis. Mér finnst því alveg sjálfsagt, að málið fari til nefndur 

Frsm. minni hl. (Þorsteinn Briem) [óyfirl.]: Hv. frsm. varð að játa, að enginn stafur lægi fyrir frá annari hreppsnefndinni né frá sýslunefnd. En hann sagði, að það gerði ekki svo mikið til, þó að sýslunefnd hefði ekki átt kost á að kynna sér málið, af því að oddviti hennar vari einn aðalfylgismaður málsins. Þetta var nú öllum kunnugt áður. En ég lít nú svo á, að oddviti sýslunefndar sé ekki sama og sýslunefnd, enda óttast hv.þm., að afstaða sýslunefndar myndi verða öll önnur en hans, sem sjálfur er hreppsbúi á Blönduósi. En ef sýslunefnd leggst á móti málinu þrátt fyrir eindregið fylgi oddvitans, virðist það benda til þess, að meira en lítið sé bogið við málið. Þá taldi hann hættu á því, að málið kæmist á of breiðan grundvöll, ef því yrði vísað heim aftur. Ég get nú ekki séð, að nein hætta stafi af því, þótt hreppamörkin yrðu ákveðin eitthvað öðruvísi en frv. ákveður, t. d. þannig að þau kot, sem hann minntist á, yrðu þá lögð undir Blönduóshrepp, af því að þau eru svo lítilfjörleg, að ekki er lífvænlegt á þeim án vinnu í kaupstaðnum. Hann sagði, að engar óskir hefðu komið fram frá Engihlíðarhreppi um þetta. En þess er engin von, þar sem hreppsnefndin leggur eindregið til, að frv. verði fellt. En verði það ekki fellt, er það ósk hreppsn., að því verði vísað til sýslunefndar, og því væri tími til að koma fram með slíkar óskir. Hv. þm. játaði, að ekkert lægi fyrir frá hreppsnefnd Blönduóshrepps um málið, heldur hefði einhver „samninganefnd“ tekið málið að sér, og væri hún kosin á almennum hreppsfundi. Ég ætla, að þetta um kosninguna sé vafamál; a. m. k. liggur ekkert fyrir um það. Hv. frsm. meiri hl. sagði ennfremur, að trygging væri fyrir því, að smábændurnir í kotunum njóti atvinnu í kaupstaðnum framvegis. Fyrir þessu mun engin full trygging vera, heldur aðeins lauslegt loforð frá verkalýðsfélaginu þar á staðnum um einhverja náð í þessu efni. Enginn vafi er á því, að frá þessu þarf að ganga betur, ef það á að teljast full trygging. Þá sagði hv.frsm., að ég hefði sagt, að til mála kæmi, að Blönduóshreppur legði allan Engihlíðarhrepp undir sig. Það er fullkominn misskilningur, að ég hafi sagt þetta, því að mér hefir þetta aldrei til hugar komið. - En sem sagt, þetta er allt ókannað mál, af því að það er ekki forsvaranlega undirbúið í héraði, og ég sé ekki, að um, hafi þess neinn kost að gera sér fyllilega grein fyrir því, hvernig málið horfir við í smærri atriðum og hvort ekki séu aðrar betri og heppilegri leiðir til þess að leysa það heldur en hér er ætlazt til. Hv. frsm. viðurkenndi, að Engihlíðarhreppur yrði fyrir tekjumissi, og það er náttúrlega höfuðatriðið í málinu, að Blönduóshreppur vill ná í þær tekjur, sem Engihlíðarhreppur hefir af kaupfélaginu, en það er eign bænda út um alla sýslu, og ég geri ráð fyrir því, að það kjósi a. m. k. alveg eins vel, að tekjurnar af því renni til bænda eins og til kauptúnsins. Hv. frsm. færði það sem rök, að Engihlíðarhrepp munaði kannske ekki svo mikið um þetta, af því að hann væri nú vel stæður. Já, hreppurinn er vel stæður núna, af því að hann hefir haft tekjur af þessum kauptúnshluta, en það eru líkur til þess, að hann yrði verst stæður hreppanna í sýslunni, ef hans tekjur yrðu skertar svo mjög sem hér er gert ráð fyrir. Hv. frsm. minntist á bæturnar, sem gert er ráð fyrir í 4. gr. frv. Ég mun áskilja mér rétt til þess að koma fram með brtt. við það ákvæði 4. gr. við 3. umr., ef hin rökst. dagskrá mín verður ekki samþ. Þá var hv.frsm. enn að stagast á því, að ekki væri til neins að spyrja héraðsstj. eða hina réttu aðilja heima í héraði um þetta mál, þeir hefðu líklega minna vit á því heldur en þingið, sem ég hygg, að hafi mjög litla staðþekkingu yfirleitt á þessum stöðvum. Og að lokum sagði hann, að það væri langviturlegast, að Alþ. sjálft gerðist dómari í þessum efnum. En ég vil þá spyrja: Hvaða dómstóll er það, sem dæmir í máli án þess að hafa heyrt alla aðila? Og ég hefi fært rök að því, að hér hafa aðilarnir ekki verið heyrðir, og eins mikilsverður aðili eins og sýslunefnd hefir alls ekki átt kost á að láta sitt álit í ljós. Ég vil segja, að ef Alþ. ætlar að gera sig að slíkum dómstól, þá brjóti það allar réttarfarsreglur. Slíkt réttarfar og slíkt fyrirkomulag í dómi getur ekki átt sér stað undir þeim hugmyndum um réttarfar, sem menn almennt hafa gert sér hjá siðuðum þjóðum. Ég verð þess vegna að halda því fram, að eftir ræðu hv.frsm. sé það ennþá augljósara, að málið á ekki að afgr. á þessu þingi, heldur á því að vera vísað heim til forsvaranlegs undirbúnings.

Frsm. minni hl. (Þorsteinn Briem) [óyfirl.]: Ég hefi gert grein fyrir afstöðu minni hl. á þskj. 669. Þar hefi ég leitt að því rök, að málið er mjög lítið og mjög óvanalega lítið undirbúið í héraði. Í 3. gr. sveitarstjórnarl. er gert ráð fyrir því, að þegar um breyt. á hreppamörkum er að ræða, þá skuli liggja fyrir álit frá báðum hreppsnefndum, og jafnvel samþykki þeirra, og ennfremur, að líka þurfi samþykki sýslunefndar, áður en breyt. á hreppsmörkum geti farið fram. Ég skal að vísu játa, að þar er um að ræða það vald, sem hlutaðeigandi ráðh. hefir til þess að gera breyt. á hreppamörkum. En það er augljóst mál, að fyrir löggjafanum hefir þar vakað, að þeir aðiljar, sem hlut eiga að máli, reyni sjálfir að koma sér saman um málið, og það er tiltölulega fágætt hér á þingi, að sjálft löggjafarvaldið hafi sett löggjöf um slík atriði, þegar ágreiningur hefir verið milli aðilja. Og þótt einstök atriði megi finna, þá hygg ég, að sjaldan eða aldrei hafi þau verið afgr. á fyrsta þinginu, sem málið kemur fram, heldur hefir það verið sent heim í hérað eða látið bíða, til þess að aðiljar gætu reynt að koma sér saman eða láta álit sitt í ljós. Um undirbúning frv. er það að segja, að hér liggur ekkert fyrir af því, sem þarf að liggja fyrir, þegar um er að ræða að setja löggjöf um slík efni sem þessi. Þetta frv. virðist vera borið fram að tilhlutun einhverrar n. á Blönduósi, sem nefnir sig sameiningarnefnd Blönduóss. Hinsvegar liggur ekkert fyrir um það, hverskonar umboð hún hefir, hvort hún er tilnefnd af hreppsnefndunum eða kosin af hreppsnefnd. Ekkert liggur fyrir um það, hvort þessir einu aðiljar, sem gátu gefið henni umboð, hafa gefið henni fullt umboð, eða hversu víðtækt umboð hún hefir, ef hún hefir nokkuð. Þá kemur það einkennilega fyrir, að hér skuli ekki liggja fyrir stafur eða stafkrókur frá hreppsnefnd Blönduóshrepps, sem er annar höfuðaðilinn í þessu máli. Það liggur ekkert fyrir þinginu um það, hvernig hún lítur á málið, þótt einstakir þm. þykist einhverjar upplýsingar hafa fengið fyrir sig prívat. Það er venja, þegar stendur til að breyta hreppsmörkum, að hlutaðeigandi sveitarfélög ræða málið sín á milli, athuga, hvernig þeim breyt. yrði haganlegast fyrir komið o. s. frv. Hér liggja ekki fyrir upplýsingar um neitt slíkt, ekki einu sinni um það, að haldinn hafi verið sameiginlegur fundur í þessum hreppsfélögum, eða hreppsnefndirnar hafi reynt að ræða málið sameiginlega og athuga þær leiðir, sem til greina gætu komið í þessu máli, því að það verð ég að taka fram, þar sem ég er dálítið kunnugur staðháttum þarna, að þessi hreppsmörk, sem hér ræðir um, eru alls ekki einu hugsanlegu hreppsmörkin, sem hér gætu komið til greina, þó að þeim verði breytt. Það gæti staðið svo á, og ég hefi jafnvel ástæðu til að ætla, að það gæti orðið heppilegt fyrir annan aðiljann eða jafnvel háða, að hreppamörkin yrðu sett á annan veg en hér er gert ráð fyrir. Mér er kunnugt um, að í næsta nágrenni norðan Blöndu eru örlítil kostarýr smábýli, sem eru ekki þeim kostum búin, að þeir, er þar búa, hafi getað aflað sér lífsbjargar af þeim einum, heldur hafa þeir orðið að sækja atvinnu í þann kauptúnshluta, sem á nú að taka undan þeirra hreppi, og hafa stuðzt við þá bjargræðisöflun, sem þeir hafa getað fengið þar á vissum tímum árs. Ég hygg því, að það sé alls ekki útilokað, að til greina gæti komið slíkt samkomulag um breyt. á hreppamörkunum, að þessi smábýli fylgdu þá þessum kauptúnshluta yfir til Blönduóshrepps. Hinsvegar hefi ég ekki næga þekkingu á staðháttum þarna til þess að geta fullyrt um það, en þetta getur verið svo mikið atriði í málinu, að ég tel það eitt næga ástæðu til þess að málið fari heim aftur og væri tekið til athugunar á þessum nýja grundvelli. Einnig er á það að líta, að sá hreppur, sem nú á að skerða svo verulega, að taka af honum nærri helming þeirra tekna, sem hann hefir hingað til haft af útsvörum, hann mundi naumast geta staðið undir sínum byrðum sem sérstakt hreppsfélag, þegar hann hefir þannig með ofbeldi verið sviptur nærri helming tekna sinna, því að þessi hreppur liggur þannig, að mikill hluti hans er harðindapláss, og einn hluti hans, Laxárdalur, er nú að fara í auðn. Ég veit ekki betur en að á síðasta ári hafi þar 3 jarðir farið í eyði. Annar hluti hreppsins er einnig mikil harðindasveit og hefir erfiða aðstöðu. Það eru því nokkrar horfur á, að þar verði ekki margir gjaldendur, sem geta nokkra byrði borið, heldur þurfi miklu fremur að verða hinum hreppshlutunum til byrði. Þegar svona er ástatt, að þannig á með ráni og ofbeldi, án þess að aðilinn sé kvaddur til umsagnar, að taka af honum eigu hans, þá kemur til greina þriðji aðilinn, þegar að því getur verið stefnt, að eitt hreppsfélag verði svipt sínum tekjum, eða tekjuöflunarmöguleikar þess skertir svo, að vafi leikur á, hvort hreppsfélagið er fært um að standa sem sjálfstæður hreppur, en þessi þriðji aðili er sýslunefnd. Sýslunefndin er vitanlega sjálfsagður aðili, því að á hennar bak getur komið að ráða fram úr þeim vandræðum, sem af sameiningunni getur leitt fyrir annað það hreppsfélag, sem hér á hlut að máli. En það kemur hvergi fram, að sýslunefndin hafi átt kost á að láta álit sitt í ljós. Þetta sýnir átakanlega, hve frámunalega illa málið er undirbúið, þegar gengið er framhjá slíkum aðilja. Það er því ekki aðeins óvanalegt, heldur með öllu óforsvaranlegt af Alþingi að taka sér húsbóndavald í þessu máli án frekari undirbúnings heima fyrir. Það eina skjal í þessu máli, sem ef til vill væri eitthvert mark takandi á, fljótt á litið, eru undirskriftir til Alþingis frá kjósendum í Blönduóskaupstað, norðan Blöndu. En þeir segja hvorki af né á, því að áhöld eru um, hvort fleiri hafa tjáð sig þar með eða móti sameiningunni, og sumir skrifað undir hjá báðum, og aðrir hafa látið í ljós, að sameiningarmenn hafi flekað þá til að skrifa undir. Það plagg verður því sízt til þess að réttlæta sameininguna. Mig langar ekki til að eiga í útistöðum við hv. sessunaut minn og er ekki vanur því, en ég get ekki annað sagt en að ég var alveg forviða á þeim ummælum hans, að það væri að fara í geitarhús að leita ullar, að senda málið heim í hérað aftur til frekari upplýsingar. Ef þetta er skoðun allmikils þorra þingmanna, til hvers er þá eiginlega verið að hafa hreppsnefndir og sýslunefndir? Er þá ekki sjálfsagt, að Alþingi taki öll sveitar- og sýslumálefni í eigin hendur og íbúarnir séu að engu kvaddir til ráða um þeirra eigin mál? Þá sagði hv.þm., að ekki væri til neins að samþ. Í þessari deild að vísa málinu heim í hérað aftur til forsvaranlegs undirbúnings, af því að Nd. væri því mótfallin. Ég verð nú að segja það, að ég hefi þann metnað fyrir hönd þessarar deildar, að ég álít, að þessi d. geti vel leyft sér í ekki stærra máli en þessu að hafa sjálfstæða skoðun og aðra en Nd. Hv. þm. sagði, að það gæti orðið til að hleypa enn meiri úlfúð á málið, að leyfa hlutaðeigandi aðiljum að láta í ljós umsögn um það, áður en það gengi fram. Ég held nú alveg hið gagnstæða. Ég tel víst, að það mundi einmitt vera sýslunefndinni keppikefli að leysa málið þannig að bæði þau hreppsfélög, sem hún á að gæta hagsmuna fyrir, megi vel við una. En ég held, að sýslunefndin líti svo á, að með þessu frv. sé ekki stigið spor í þá átt, með því að stofna til þess að steypa öðru hreppsfélaginu í örbirgð, og ef sú yrði skoðun sýslunefndar, verður Alþingi auðvitað að taka tillit til þess. því mælir allt með því, að málið eigi ekki að afgr. á þessu þingi, heldur eigi að vísa því heim.

Frsm. meiri hl. (Sigurjón Á. Ólafsson) [óyfirl.]: Hv. 10. landsk. hefir nú gert grein fyrir hinni rökst. dagskrá sinni. Aðalröksemd hans er sú, að málið sé ekki nægilega undirbúið heima í héraði. En það eitt, sem vantar þar á, hlýtur þá að vera það, að málið hefir ekki legið formlega fyrir sýslunefnd. Því allt bendir til þess, að málið hafi verið ýtarlega rætt af íbúum Blönduóshéraðs og hreppsnefnd Engihlíðarhrepps, eins og líka er skýrt tekið fram í grg. En vegna þess að ekkert samkomulag hefir náðst, hafa íbúar Blönduóss tekið það til bragðs að leita úrskurðar Alþingis. Og það er einmitt oddviti sýslunefndar, sem er fyrsti flm. málsins í Nd. Mætti ætla, að því væri treystandi, að hann gengi ekki lengra í þessum efnum en sæmilegt er. Hinsvegar má telja víst, að ef málinu yrði vísað til sýslun. eins og hún nú er skipuð, kæmi þaðan sama neitunin og frá hreppsnefnd Engihlíðarhrepps. En ef Alþingi telur sameininguna réttmæta, til hvers er þá að vera að leita til sýslun., sem rökstyður neitun sína með sömu rökum og hreppsnefndin. Hann sagði, að ekkert lægi fyrir um þetta mál frá hreppsnefnd Blönduóshrepps. Þetta er rétt. En hreppsbúar hafa kosið sérstaka nefnd á almennum hreppsfundi til að vinna að sameiningunni og þar með losað hreppsnefndina við afskipti af málinu. Þetta kemur allt skýrt fram í grg. frv. Þá sagði hv. 10. landsk., að hugsanleg gæti verið víðtækari breyt. á sameiningunni, t. d. það, að leggja jarðir í Engihlíðarhreppi undir Blönduóshrepp. En um slíkt liggur engin ósk fyrir frá íbúum Engihlíðarhrepps né öðrum. nema um hluta af landi jarðarinnar Ennis. Þetta eru því aðeins tilraunir til blekkingar. Hann segir, að þessi kot, sem um er að ræða, séu svo lítilfjörleg, að tæplega sé hægt að búa á þeim og ábúendurnir verði því að leita sér atvinnu í kauptúninu. Þeir hafa gert þetta hingað til, og er ekki sýnilegt annað en að fullkomið frjálsræði sé til þess hér eftir, og að þeir geti því dregið fram lífið á sama hátt og áður. Hv. þm. tæpti jafnvel á því, að taka allan Engihlíðarhrepp og leggja hann undir Blönduós. Hann sagði þetta þó ekki berum orðum, enda býst ég við, að hvorugur hreppurinn óski eftir slíku, né heldur sýslunefnd. Þá kom hann að því, sem er aðalþrætueplið, en það er tekjumissir Engihlíðarhrepps. Það er rétt, að sá hreppur hefir haft allmiklar tekjur af þeim hluta kaupstaðarins, sem er norðan Blöndu, bæði af verzlunarrekstri þar og kvennaskólanum sem er starfræktur sem gistihús á sumrum. Ég hefi áður sýnt fram á það, að öll sanngirni mælir með því, að kaupstaðurinn ráði yfir þeirri lóð, þar sem mestöll verzlun og starfræksla í kaupstaðnum fer fram, því sem kunnugt er, er kaupfélagið þar langstærsti vinnuveitandinn. Sameiningin verður því að fara fram, þótt það verði ekki með öllu sársaukalaust fyrir Engihlíðarhrepp. Blönduóskaupstaður myndast fyrst 1875, en fær kaupstaðarréttindi 1914. Þá var engin brú komin á Blöndu til að tengja saman kaupstaðarhlutana, og því var hin gamla skipting látin haldast. En með brúnni varð sameiningin kleif og sjálfsögð. Þá sagði hv.þm., að vafasamt væri, hvort Engihlíðarhreppur stæðist einn eftir þennan tekjumissi. Ég skal ekki um þetta deila, en mér er sagt, að sá hreppur sé nú einhver bezt stæði hreppur innan sýslunnar. Og úr því að hann á að fá fullar bætur fyrir það tjón, er hann kann að bíða af sameiningunni, eftir mati, þykir mér ótrúlegt annað en hreppurinn standist a. m. k. næstu árin. Mér finnst viturlegast í þessu máli, að Alþingi gerist dómari í því, úr því að ljóst er orðið, að aðiljar geta ekki komið sér saman, svo ekki kvikni út af því meiri eldur í héraði en orðið er. Hingað til hafa deilurnar ekki náð nema til nánustu aðilja. Og ég býst við, að meiri hluti héraðsbúa kæri sig ekki um að fá málið heim í hérað aftur til að kveikja þar nýjan og víðtækari ófrið. Hv. þm. fór að hártoga það, sem ég sagði um fylgi Nd. um málið. Ég minntist á þetta til að sýna, hvílíkt fylgi málið hefði, þar sem einnig er víst, að fylgi þess er mikið í þessari deild.

Frsm. meiri hl. (Sigurjón Á. Ólafsson) [óyfirl.]: Þetta mál, sem er komið frá Nd., hefir verið til meðferðar í allshn. þessarar d. Eins og sjá má af nál. á þskj. 647, hefir n. ekki getað komið sér saman um afgreiðslu málsins. Hv. 10. landsk. hefir borið fram sérstakt nál. á þskj. 669 og vill þar afgr. málið alveg í samræmi við það, sem hann lét í ljós í n. Ég og hv. 1. þm. Skagf. leggjum til, að frv. verði samþ. óbreytt, en tveir nm., hv. 2. þm. S.-M. og hv. 1. þm.N.-M., hafa óbundin atkv. um málið. Við, sem mælum með frv., lítum svo á, að hér sé um sanngirnismál að ræða. Eins og kunnugt er, þá er frv. um að sameina Blönduóskauptún, sem nú er skipt milli tveggja hreppa, í eitt hreppsfélag, og í grg. frv. er allýtarlega skýrt frá þeim rökum, sem liggja fyrir því, að þetta sé gert. N. hafa borizt bæði mótmæli og meðmæli með þessu frv. Mótmæli komu frá hreppsnefnd Engihlíðarhrepps, en meðmæli frá sameiningarnefnd Blönduóskauptúns. Okkur, sem mælum með frv., virtist svo skýr rök mæla með sameiningu kauptúnsins, að framhjá þeim yrði ekki gengið. Á síðari árum hefir risið upp öðrumegin árinnar starfræksla eins og kaupfélagið. Mér er sagt, að þar sé einnig kvennaskólinn. Uppskipun og útskipun vara fer þar líka fram, og sú vinna yfirleitt, sem kauptúnsbúar mest æskja til kaupfélagsins, er úti þar. Þetta er austanmegin árinnar, í Engihlíðarhreppi. Hinsvegar er mjög lítið land tekið frá þessum hreppi, þó að sameining fari fram. Mér skilst, að aðalástæðan til þess, að þessi hreppur berst á móti sameiningunni, sé sú, að hann missi þarna goða gjaldþegna. Hinsvegar tók þetta frv. þeim breyt. í Nd., að mér skilst, að hreppsbúar Engihlíðarhrepps geti vel við unað, því að eins og frv. er nú, þá er fullkomlega ætlazt til, að hreppurinn fái bætur fyrir það tjón, sem hann kann að líða, ef þessi sameining á sér starfi, og ef hér er um að ræða verulega góða gjaldendur í Engihlíðarhreppi, þá er ekki nema sanngjarnt, að hann fái bætur fyrir. Ég ætla ekki að svo komnu að fara út í rökfærslur um það, hversu mikil nauðsyn Blönduósi er að þessu, en það er þeirra skoðun, að það sé heppilegra og réttlátara, að kauptúnið sé sameinað í einn hrepp. Það, sem mér skilst vera aðalástæðan hjá hv. minni hl., er það, að málið þurfi að fara heim og vera undirbúið betur þar, en ég held, að það sé í raun og veru að fara í geitarhús að leita sér ullar. Það mun vera svo mikill ágreiningur innan héraðsins um þetta mál, að það mundi sennilega ekki verða til neins góðs, þó að málinu væri vísað heim. Ég er þeirrar skoðunar, eftir upplýsingum, sem lágu fyrir n., og eftir því, sem kunnugir menn hafa upplýst, að þótt málið færi heim aftur, þá mundi það á engan hátt greiða fyrir því. Má geta þess um leið, að svipuð till. kom fram í Nd., en hún var felld með miklum atkvæðamun, 25:5 atkv., að mig minnir. Er það spegilmynd af því, hvernig Nd. lítur á þetta. Ég ætla ekki á þessu stigi málsins að fjölyrða meira um það. Legg ég svo til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir.

Stefán Jóh. Stefánsson Allshn. hefir athugað þetta frv., og þar sem hún sér ekkert athugavert við það, leggur hún einróma til, að það verði samþ.

Magnús Guðmundsson Ég ætla aðeins með örfáum orðum að lýsa minni skoðun á þessu máli, og hún er sú, að það sé óeðlilegt, að svona lítið kauptún eins og hér er um að ræða sé í 2 hreppum, og þess vegna sé sjálfsagt að sameina það. En hitt er annað mál, að ég lít svo á, að hreppurinn, sem kauptúnshlutinn er tekinn frá, eigi að fá bætur fyrir þann skaða, sem hann verður fyrir vegna þessara ráðstafana. Mér fannst hv. 10. landsk. gera lítið úr ákv. 4. gr. frv., þar sem stendur, að bætur skuli koma eftir mati fyrir missi útsvarstekna úr Blönduóskauptúni norðan Blöndu. Þetta þýðir náttúrlega það, að það á að meta skaðann, sem hreppurinn verður fyrir út af útsvarsmissi, og fá hann bættan. Og ég skal taka það fram, að ég ætlast til þess, að það komi fullar bætur fyrir þessa skerðingu, og þá sé ég ekki, hvaða sanngirni það er að setja sig á móti sameiningu kauptúnshlutanna. Hv. 10. landsk. talaði mikið um lítinn undirbúning þessa máls. En ég hygg, að undirbúningurinn sé talsvert meiri heldur en beinlínis kemur fram í skjölum. Og hvað því viðvíkur, að Engihlíðarhreppsmenn hafi alls ekki verið heyrðir í þessu máli, þá er það kannske rétt, að þeir hafa ekki verið kvaddir umsagnar. En þeir hafa gert annað, sem er engu minna, þeir hafa sent hingað nefnd manna til þess m. a. að tala við allshn. þingsins, og hefir sú nefnd þegar verið á fundi með allshn.Ed., en ég hygg , að hv. 10. landsk. hafi þá ekki verið á fundi. Ég þekki suma þessa menn vel og hefi talað allýtarlega við þá líka utan fundar, og ég hefi ekki getað fundið annað en að þeir sættu sig sæmilega við þetta frv., svo framarlega sem svo yrði um hnútana búið, að þeir fengju bætur fyrir sinn skaða. Og viðvíkjandi því, að sýslunefndin hafi ekki getað fengið að segja sitt álit um þetta mál, þá er því til að svara, að kunnugir menn vita um flesta ef ekki alla sýslunefndarmennina, hvernig þeir muni greiða atkv. í þessu máli. En svo vil ég benda á það, að sjálfur oddviti sýslunefndar er fyrsti flm. þessa máls, og það er tæplega hægt að segja, að hann sé sýslunefndinni alveg óviðkomandi. Ég verð að viðurkenna það, að ég hefi ekki talað við neina menn úr Blönduóshreppi, en ég hefi það fyrir satt, að þar sé enginn á móti sameiningunni. Hvort þeir búast við að þurfa að borga nokkrar bætur, ef sameiningin fer fram, er mér ekki kunnugt um. En hitt er víst, að það er enginn hér, sem ætlast til þess, að sameiningin fari fram án þess að bætur komi fyrir. Hér á því ekki að gera neinum rangt til, heldur á að gera íbúum þessa tvískipta þorps hægara fyrir með því að sameina það, en þann skaða, sem af þessu verður fyrir Engihlíðarhrepp, á að bata að fullu. Ég fæ því ekki séð, að neinum sé gert rangt til, enda hygg ég, að andstaðan gegn þessu máli sé í raun og veru af öðrum ástæðum. Það er bert, að Engihlíðarhreppur verður ekki verr settur eftir sameininguna, ef hann fær þær bætur, sem ég hefi nefnt. En vinningurinn í þessu máli á þá að liggja í því aukna hagræði, sem fylgir sameiningu þessara kauptúnshluta í einn hrepp. - Annars þarf ég ekki að fjölyrða frekar um þetta mál, því hv.frsm. meiri hl. hefir tekið það fram, sem mér finnst þurfa.

Frsm. minni hl. (Þorsteinn Briem) [óyfirl.]: 2 fylgismenn þessa frv. hafa nú tekið til máls og fært fram rök fyrir málinu frá sínu sjónarmiði. Hv. 1. þm. Skagf. lagði áherzlu á það, að Engihlíðarhreppur ætti að fá bætur fyrir sinn stórkostlega tekjumissi, og gaf jafnvel í skyn, að við þær bætur, sem hreppurinn ætti að fá, mundi hann sætta sig sæmilega við þetta frv. En ég get upplýst hv.þm. um það, að til þess að Engihlíðarhreppur þættist hafa tryggingu fyrir því, að hann fengi þær bætur, sem hann væri ánægður með, þá vildi hann, að ákv. í 4. gr. um bætur skyldi vera ákveðið fyllra heldur en það er nú. Þó að talað sé um bætur, þá getur það jafnan verið álitamál, hvað séu fullar bætur, og því vildi hreppsnefnd Engihlíðarhrepps, að þetta ákv. væri skýrara heldur en það er nú. Þá vildi hv. 1. þm. Skagf. halda því fram, að þó undirbúningur málsins virtist lítill heima í héraði, þá væri hann samt ekki svo lítill. Það má vera, en það er ekkert upplýst í því máli. Það eina, sem upplýst er, er það, að annar hreppurinn a. m. k. er gersamlega mótfallinn þessari sameiningu og að sýslunefnd hefir ekki verið gefinn kostur á að láta í ljós álit sitt, og er þó sýslunefnd svo beinn aðili sem verið getur í slíku máli sem þessu. Hv. þm. var líka að ympra á því, að hann þekkti þessa sýslunefndarmenn, sem hér væri um að ræða. Það má vel vera, að hann þekki þá meira en ég, því ég þekki þá ekki alla. Og hann sagði einnig, að það væri vitað mál, að oddviti sýslunefndar væri málinu fylgjandi. Ef það er víst, sem og er, að oddvitinn er málinu mjög stranglega fylgjandi, og hann hefir þess kost betri heldur en allir aðrir sem oddviti sýslunefndar að flytja málið einmitt frá sjónarmiði Blönduósbúa, og ef sýslunefndin fer á móti málflutningi slíks manns, þá verð ég að telja, að eitthvað sé athugavert við málið. Og ég verð að telja það aðdróttun í garð sýslunefndar, ef hún tekur ekki til greina slík rök, sem vænta má að fram komi af hendi þess málsvara. Hv. 1. þm. Skagf. hélt því fram, að það væri geysilega mikill hægðarauki fyrir þessa kauptúnshluta að sameinast. Það er nú svo hvert mál sem það er virt. Það hafa verið talin upp í fylgiskjali sameiningarnefndarinnar mörg atriði, sem skipta svo miklu máli, að kauptúnshlutarnir séu sameinaðir, svo sem fátækramál, fræðslumál, heilbrigðismál, kirkjumál og lögreglumál og annað slíkt, en hreppsnefnd Engihlíðarhrepps hefir nú látið í ljós og sent Alþ. skoðun sína á þessu máli, og mér virðist svo sem að hún hafi svarað þessum atriðum, sem hér eru fram tekin, mjög greinilega og að þar standi fátt óhrakið eftir. Hreppsnefnd Engihlíðarhrepps hefir m. a. bent á það, að að sumu leyti geti sameiningin verið til óþæginda fyrir þann kauptúnshluta, sem er norðan við Blöndu, svo sem eins og með not af afréttum o. fl. Og það er auk þess komið í ljós og sannað af hreppsnefnd Engihlíðarhrepps, að ef kauptúnshlutinn, sem er norðan Blöndu, fær þau landréttindi, sem hann þarf að fá í landi jarðarinnar Ennis, þá mun það vera meiri hl. þess kauptúns, sem óskar ekki eftir sameiningunni. Hv. frsm. meiri hl. talaði um það, að smábændunum á kotunum í Engihlíðarhreppi væri veitt trygging fyrir því, að þeir fengju að njóta vinnu í kauptúninu áfram. En ég verð nú að segja það, að það skjal, sem hv.frsm. las upp, gefur ekki næga tryggingu í þessu efni, því það er ljóst af því, sem hann las upp, að ef um nokkra tryggingu er að ræða, þá er hún aðeins bundin við núv. ábúendur á þessum smábýlum og þá, sem nú eru í verklýðsfélaginu; en tryggingin er engin, ef ábúendaskipti verða á þessum smábýlum. Það er ekki heldur í þessari yfirlýsingu verklýðsfélagsins kveðið sterkara að orði en svo, að ekki sé sjáanlegt, að þetta þurfi að vera þessum smábændum neitt til meins, og sjá allir, að þar er ekki einu sinni um loforð að ræða. Auk þess get ég bent á það, að þó verkalýðsfélagið vildi reynast svo frjálslegt að veita þessum smábýlismönnum í Engihlíðarhreppi vinnu með sér í kauptúnshlutanum norðan Blöndu, þá getur komið til greina annar aðili, sem fyrirbyggi það, því þess eru mörg dæmi, að hreppsnefndir í kauptúnum, ekki síður en bæjarstjórnir, hafi gert ýmsar ráðstafanir til þess að útiloka utanbæjarmenn frá vinnu. Og það er alls ekki útilokað, að þegar þessir kauptúnshlutar eru sameinaðir, þá geti hreppsnefndin í því sameinaða kauptúni útilokaði smábændur í Engihlíðarhreppi frá því að njóta vinnu í Blönduóskauptúni. Þá var hv.frsm. að tala um það, að ég hefði haft eftir sér, að sýslunefndin hefði ekkert vit á þessum málum. Ég man nú ekki eftir því að hafa komizt þannig að orði, en það má náttúrlega gá að því hjá skrifurunum. En það var annað, sem hann var að geta í skyn, sem sé það, að meiri hl. sýslunefndarmanna væri flokksbræður mínir, sem ég veit ekkert um. Hv. frsm. virðist vera fróðari um það heldur en ég. Og þá var hann einnig að tala um það, að þó sýslunefndarmennirnir hefðu vit á þessu máli og vildu afgr. það eftir sínu höfði, þá væru mjög litlar líkur til þess, að þeir mundu greiða atkv. eftir sinni skoðun, heldur greiða atkv. á móti frv. af því að þeir væru flokksbræður mínir. Ég vil segja, að þetta sé harður áburður á sýslunefnd Austur-Húnavatnssýslu, að hún greiði með köldu blóði atkv. á móti sinni eigin sannfæringu, aðeins af flokkslegum ástæðum, og vil ég vísa þessum áburði hreinlega heim til föðurhúsanna.