Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þessi tillaga, sem fjallar um mælingar á geislavirkni í sjávarafurðum og umhverfi, er flutt vegna þess að nauðsyn ber til að hér á landi geti farið fram regluleg mæling á hugsanlegri geislavirkni. Sú mæling verður að fara fram til verndar heilbrigði og til þess að tryggja verðmæti sjávarafla. Þetta kom berlega í ljós fljótlega eftir hið mikla slys í Tsjernóbíl í Sovétríkjunum og má segja að upp úr því hafi verið lagður grundvöllur að því að geislamælingar gætu orðið víðtækari og reglulegri en þær hafa verið til þessa hér á landi. Á öðrum Norðurlöndum hafa slíkar mælingar farið fram í 30 ár eða svo. Þær fóru að nokkru marki fram um nokkurra ára skeið frá sjötta áratug til hins sjöunda, en ekki hefur verið aðstaða til þess að sinna þessu atriði á fullnægjandi hatt þannig að við höfum rekið okkur á það að hér hefur orðið nauðsynlegt að bæta úr. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að lesa þessa litlu grg. sem þáltill. fylgir. Hún hljóðar svo: "Eftir kjarnorkuslysið í Tsjernóbíl í Sovétríkjunum varð fleirum en áður ljóst hvaða þýðingu það hefur fyrir öryggi manna og heilsu að unnt sé að fylgjast reglubundið með geislavirkni í umhverfinu svo og í neysluvörum. Um þetta leyti fóru kaupendur sjávarafurða okkar erlendis að krefjast vottorða um geislavirk efni í afurðunum svo að óyggjandi væri að geislavirkni væri ekki yfir leyfilegu magni. Ljóst var því að þær afurðir væru verðmeiri ef unnt var að láta fylgja öruggt vottorð um geislamælingu. Íslendingar höfðu ekki yfir að ráða búnaði sem til þessa þurfti. Málið var að nokkru leyst um stundarsakir með lánstækjum erlendis frá og aukafjárveitingu til að ráða eðlisfræðing við Geislavarnir ríkisins. Tekin var ákvörðun þegar í maímánuði 1986 um að fela Geislavörnum undirbúning reglulegra geislamælinga í umhverfi og matvælum. Skömmu síðar voru fengnir hingað til lands sérfræðingar frá Alþjóðakjarnorkumálastofnuninni til ráðgjafar í þessu sambandi. Í framhaldi af þessum ákvörðunum gerði íslenska ríkisstjórnin samning við Alþjóðakjarnorkumálastofnunina um útvegun tækjabúnaðar í þessu skyni. Íslendingar þurfa að sjálfsögðu að standa við sínar skuldbindingar til að unnt sé að nýta þá rausnarlegu aðstoð sem kjarnorkumálastofnunin lætur í té. Þessi tillaga er flutt til að flýta fyrir því að tæki þessi verði nýtt. Hér er verið að hvetja til fyrirhyggju sem annars vegar varðar heilbrigði landsmanna og hins vegar verðmæti útflutningsafurða okkar." Mengun eða hætta á geislavirkni getur orðið fjarri þeim stað þar sem orsökina er að finna, eins og kunnugt er, og þess vegna hafa ákveðnar kröfur verið gerðar á alþjóðavettvangi um það að upplýsingar séu gefnar þegar í stað ef kjarnorkuslys verður eða eitthvað það sem veldur hættulegri geislamengun. Jafnframt er gert ráð fyrir því að ríki skiptist að staðaldri á upplýsingum um niðurstöður reglulegra geislamælinga. Þá er lögð á það áhersla að ríki komi sér saman um staðla sem ákveði hver séu leyfileg mörk hverrar tegundar geislavirkni og séu þá lögð til grundvallar heilbrigðisrök. Nú er geislun matvæla að vissu marki viðurkennd aðferð til þess að auka geymsluþol en vitanlega þarf að liggja fyrir hve mikil geislun að öðru leyti má vera til að hættulaust sé og í hve mörgum þáttum umhverfis manna eða tegundum matvæla sem menn neyta. Þessi tillaga er flutt í þeim tilgangi að Alþingi árétti þá skoðun sína að Íslendingar geti sinnt nauðsynlegum verkefnum, að þessu leyti til, til verndar heilsu og verðmætum, svo og til að leggja fram okkar hlut upplýsinga í samstarfi við aðrar þjóðir, samstarfi sem okkur er nauðsynlegt og við njótum góðs af. Að því er varðar þann tækjabúnað sem Alþjóðakjarnorkumálastofnunin aðstoðar okkur við að fá er það að segja að við þurfum aðeins að leggja fram 7% af verðmæti þeirra, en við þurfum auðvitað að hafa aðstöðu til að hægt sé að nýta þessi tæki. Húsnæði, sem ákvörðun var tekin um fyrir hálfu öðru ári síðan, mun væntanlega verða tilbúið snemma á næsta ári, en það sem á vantar eru viss einfaldari tæki til þess að hin flóknu og dýru tæki, sem kjarnorkumálastofnunin lætur okkur í té, geti komið að fullum notum. Það segir sig sjálft að það er afar óhyggilegt að standa ekki þannig að þessum málum að við nýtum þau miklu verðmæti sem okkur tekst að fá fyrir gott samstarf við alþjóðlega aðila. Það er ljóst að þekkingin er til þessa í landinu, húsnæðisaðstaða verður bráðlega til og það sem á vantar nú í ár er í raun og veru lítil fjárhæð miðað við allt og allt. Það er um að ræða á fjórðu millj. kr. í allt sem á vantar að því er mér telst til. Ég vona auðvitað að þetta leiðréttist nú við meðferð frv. til fjárlaga í þinginu - það sem á vantar er það að fyrir liggi ljós stefnumörkun af hálfu Alþingis um að starfsemi sem þessari sé haldið uppi til frambúðar. Ég ítreka það enn á ný, svo að við getum betur staðið að því að vernda heilsu landsmanna og verðmæti framleiðsluvara okkar. Ég vil að lokum aðeins minna á það að mál þessi komu til umfjöllunar með öllum þeim áhersluatriðum sem ég gat hér um áðan m.a. á þingi Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar fljótlega eftir Tsjernóbílslysið og í vinnu á vegum þeirrar stofnunar hefur verið unnið að þessum málum. Enn fremur liggur fyrir mikið skjal, uppkast að ákvörðun Evrópuráðsins, þar sem einnig eru talin upp atriði sem þýða í raun og veru að hvert ríki er skuldbundið til þess að standa að mælingum á geislavirkni til þess að geta staðið við þátttöku sína í upplýsingastarfi um þetta atriði. Sama gildir um ákvæði í samþykktum Alþjóðakjarnorkumálastofnunarinnar. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til að máli þessu verði frestað á meðan umfjöllun fer fram í nefnd sem væntanlega yrði hv. félmn. Sþ.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Guðmundur Bjarnason): Herra forseti. Efni það sem þessi þáltill. fjallar um var einnig til umræðu í hv. Alþingi fyrir nokkrum dögum síðan, nánar tiltekið 26. nóv. sl., en þá hafði verið borin fram fsp. um það hvort gerðar væru reglubundnar mælingar á geislavirkni í umhverfi á Íslandi. Í svari mínu við þeirri fsp. kom þá fram að slíkar reglubundnar mælingar væru ekki framkvæmdar í dag, en hins vegar fyrirhugað að hefja þær á næsta ári ef okkur tekst að framfylgja efni málsins eins og gerð er tillaga um í þessari þáltill., þ.e. að staðið verði við það samstarf, það samkomulag sem við höfum náð við Alþjóðakjarnorkumálastofnunina um að hefja þessar reglubundnu mælingar á næsta ári. Ég tel að þetta sé afar mikilvægt mál og það er reyndar í kjölfar samþykktar sem gerð var á fundi fyrrv. ríkisstjórnar 23. maí 1986, eins og fram kom í máli hv. frsm. fyrir þessari þáltill., hv. þm. Ragnhildar Helgadóttur. Fyrir einu og hálfu ári síðan var sem sagt gerð till. um það í ríkisstjórn að hefja reglubundnar mælingar og Geislavörnum ríkisins falið að vinna að þeim undirbúningi í samvinnu við Alþjóðakjarnorkumálastofnunina. Við höfum þegar þegið tækniaðstoð frá þeirri stofnun að upphæð um 25 þús. bandaríkjadala. Áætlað er að heildarstuðningur Alþjóðakjarnorkumálastofnunarinnar við þessar mælingar gæti numið 11 millj. íslenskra króna þannig að eins og fram kom hjá hv. frsm. er það ekki stór upphæð sem við þurfum að leggja í þetta. Það er áætlað að við þurfum að kaupa stofnbúnað fyrir u.þ.b. 2,5 millj. kr. og ráða til starfa eðlisfræðing til að vinna að þessum rannsóknum og þar með auðvitað að áætta fyrir launum hans og starfskostnaði í fjárlögum, þannig að þarna er um að ræða eitthvað á fjórðu millj. kr. Vegna öryggis og verndunar heilbrigðis almennings og m.a. vegna eftirlits á útfluttum sjávarafurðum er okkur nauðsynlegt að fylgjast með geislavirkni í umhverfinu og taka í því skyni upp reglubundnar mælingar. Þetta vildi ég aðeins láta fram koma. Þetta var reyndar búið að koma hér fram áður sem svar við fsp., en ég tel að hér sé hreyft mikilvægu máli. Ég hef þegar komið þeim óskum á framfæri við fjvn. Alþingis að hækkaðar verði fjárveitingar til Geislavarna ríkisins til þess að standa við þann kostnað sem við þurfum að leggja út vegna þessara mælinga á geislavirkni. Ég tel það mjög brýnt og tek því undir efni þáltill., og vonast til þess að reglubundnar mælingar á geislavirkni verði hægt að hefja fljótt á næsta ári. fáum við þessar fjárveitingar og þegar stofnunin hefur fengið það húsnæði sem henni er ætlað að starfa í.



Herra forseti. Ég vil ekki láta hjá líða að taka undir efni þessarar þáltill. um mælingar á geislavirkni í sjávarafurðum og umhverfi. Hér er mikilsvert mál á ferðinni, hluti af stóru máli sem ítrekað hefur borið á góma hér á Alþingi síðustu vikur, og það er engin tilviljun vegna þess að menn gera sér æ ljósar hvaða þýðingu það hefur, ekki aðeins fyrir heilbrigði okkar hér, heldur ekki síður fyrir útflutningsafurðir okkar og verndun íslenskra sjávarauðlinda að við stöndum gegn geislamengun í umhverfi og fylgjumst sem nánast með öllum þeim þáttum sem þar að lúta. Það verður að treysta því að hv. fjvn. sjái til þess að þær fjárveitingar sem hér er um að ræða, sem reyndar eru ekki háar miðað við þýðingu málsins, verði tryggðar á fjárlögum komandi árs. Það er í rauninni ekki forsvaranlegt að taka við aðstoð erlendis frá og láta síðan okkar hlut eftir liggja eins og yrði ef ekki yrði tryggt að þau tæki, sem notuð eru til þessara mælinga og hafa verið fengin frá Alþjóðakjarnorkumálastofnuninni í þessu skyni, geti verið hér áfram og Geislavarnir ríkisins geti annast þessa starfsemi. Ég vil í þessu sambandi minna á till. til þál. sem flutt er af þm. úr fimm þingflokkum varðandi hættuna á kjarnorkugeislamengun frá endurvinnslustöðinni í Dounreay í Skotlandi. Sú till. er nú til meðferðar í hv. utanrmn. og ég vænti þess að það líði ekki á löngu áður en nefndin tekur afstöðu til þess máls. Það er hluti af því máli sem við erum í rauninni að fjalla hér um, að verja okkar umhverfi gegn geislamengun, tryggja að Ísland verði í reynd og íslenskt umhverfi mengunarlítið, mengunarlaust helst, og að við höldum uppi sem bestum orðstír í þessu efni. Það mun áreiðanlega margborga sig þegar tímar líða.



Herra forseti. Ég vil ekki láta hjá líða að þakka fyrir undirtektir við þessa tillögu og vonast til þess að við stöndum þá ekki andspænis því aftur að það gleymist í fjárlagafrv. að gera ráð fyrir þeim einfalda búnaði sem þarf til þess að geta notfært okkur aðstoð, jafnmikilvæga og þá sem þessi till. fjallar um.