Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur eftirfarandi tilkynning um kosningu embættismanna kjörbréfanefndar: Arnbjörg Sveinsdóttir formaður og Hjálmar Árnason varaformaður.

Borist hefur svohljóðandi bréf um forföll þingmanns frá Halldóri Blöndal, 2. þm. Norðaust., dagsett 16. október: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 1. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í Norðaust., Sigríður Ingvarsdóttir, taki sæti á Alþingi á meðan.“ Sigríður Ingvarsdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný.

Forseti vill láta þess getið að tvær utandagskrárumræður verða í dag. Hin fyrri hefst nú strax á eftir og er um geðheilbrigðisþjónustu við börn og unglinga. Málshefjandi er hv. þm. Þuríður Backman. Hæstv. heilbrigðisráðherra Siv Friðleifsdóttir verður til andsvara. Hin síðari hefst um kl. 11 árdegis og er um aðgerðir gegn ofsaakstri í umferðinni. Málshefjandi er hv. þm. Hjálmar Árnason. Hæstv. samgönguráðherra, Sturla Böðvarsson, verður til andsvara. Umræðurnar fara fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og standa í hálfa klukkustund hvor. Forseti vill geta þess að atkvæðagreiðslur til að vísa dagskrármálunum til nefndar verða að loknum umræðum síðar í dag.

Forseti hyggst áður en hann hleypir fyrsta ræðumanni að um störf þingsins taka fyrir fyrsta dagskrármálið Rannsókn kjörbréfs ef enginn hreyfir andmælum. Borist hefur svohljóðandi bréf frá Jóhanni Ársælssyni, 2. þm. Norðvest., dagsett 16. október sl.: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því, með vísun til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 2. varamaður á lista Samfylkingarinnar í Norðvest., Eiríkur Jónsson lögmaður, taki sæti á Alþingi á meðan en Sigríður Ragnarsdóttir 1. varamaður á listanum getur ekki tekið sæti á Alþingi að þessu sinni.“ Þá hefur borist svohljóðandi bréf frá Sigríði Ragnarsdóttur, 1. varaþingmanni Samfylkingarinnar í Norðvest., dags. 13. október sl.: „Sökum anna get ég ekki tekið sæti á Alþingi sem varamaður Jóhanns Ársælssonar, 2. þm. Norðvest., að þessu sinni.“ Að ósk forseta hefur landskjörstjórn komið saman og gefið út kjörbréf handa Eiríki Jónssyni sem er 2. varamaður á lista Samfylkingarinnar í Norðvest. Jafnframt hélt kjörbréfanefnd fund í hádeginu í gær til að fjalla um kjörbréfið.

Hæstv. forseti. Kjörbréfanefnd kom saman í gær og fór yfir kjörbréf Eiríks Jónssonar, 3. varaþingmanns. Samfylkingarinnar í Norðvest., sem landskjörstjórn gaf út 17. október sl. Kjörbréfanefnd leggur einróma til að kjörbréf Eiríks Jónssonar verði samþykkt.



Kjörbréfanefnd mælir einróma með samþykkt kjörbréfsins og telst það samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum. Eiríkur Jónsson hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Eiríkur Jónsson hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs vegna þess að ég tel ástæðu til að hæstv. sjávarútvegsráðherra skýri betur ýmis atriði sem varða ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að hefja hvalveiðar. Það bar við í gær að hæstv. umhverfisráðherra, Jónína Bjartmarz, kom fram og lýsti sig hafa efasemdir um ágæti þessara veiða og tók beinlínis svo til orða að hún setti fyrirvara við hvalveiðar nú. Hæstv. sjávarútvegsráðherra upplýsti Alþingi ekki um að ekki væri full samstaða um málið í ríkisstjórn þegar hann kynnti það fyrir þinginu og ég óska eftir því að hæstv. ráðherra geri nánari grein fyrir því hver staða málsins sé í ríkisstjórn. Er það þannig að ekki hafi verið full samstaða um að ríkisstjórnin stæði á bak við þessa ákvörðun sjávarútvegsráðherra á sínum tíma? Þá verður einnig að lýsa nokkurri undrun yfir því að sjávarútvegsráðuneytið skuli úthluta veiðiheimildum og heimila fyrirtæki að hefja veiðar sem að því er best verður séð fullnægir síðan ekki skilyrðum laga um vinnslu afurðanna eða meðferð afurðanna því að það hefur komið fram að fyrirtækið Hvalur hf. og hvalstöðin í Hvalfirði hefur ekki vinnsluleyfi til manneldisvinnslu á hvalaafurðum. Hugmyndir fyrirtækisins um að vinna hvalkjöt í fiskvinnsluhúsi eða frystihúsi virðast heldur ekki ganga upp því að sjávarspendýr falla ekki undir hefðbundna skilgreiningu laga á sjávarfangi. Hér virðast menn því hafa flýtt sér ansi mikið, satt best að segja, og ég held að hæstv. ráðherra verði að gera okkur betur grein fyrir því hvernig þessum undirbúningi var háttað. Ég man ekki betur en sláturhús í Búðardal hafi ekki fengið að slátra heilt haust af því að dýralæknir hafði ekki gefið því vinnsluleyfi. Það var engin miskunn sýnd þá. Það fékk ekkert leyfi heldur var því einfaldlega bannað að hefja starfsemi en annað virðist gilda um hval. Við megum ekki við því í þessu erfiða máli að verða fyrir einhverjum áföllum eða klaufaskap. Veðrið er skollið á og við þurfum auðvitað að standa það af okkur en ég held að hæstv. ríkisstjórn verði að útskýra hvernig hún hefur staðið að þessum undirbúningi.

Virðulegi forseti. Staða málsins er mjög einföld. Það er þannig að sjávarútvegsráðherra hefur vald til þess að gefa út veiðiheimildir á hval. Ég kynnti þá ákvörðun mína í ríkisstjórn og ríkisstjórnin stendur að baki henni þannig að málið er ákaflega skýrt. Það þarf ekki að efast neitt um það. Heimildir ráðherrans og ráðuneytisins til að gefa út þessi veiðileyfi eru alveg skýr og þess vegna hefur þetta allt saman verið kunngert með reglugerð sem ég greindi frá 17. október sl. Það er hins vegar þannig að þegar verið er að hefja veiðar eftir 20 ára hlé eða þar um bil þá koma upp ýmis praktísk mál. Það var t.d. frá því greint strax við umræðuna að lagaumhverfið væri á margan hátt annað en við mundum setja í dag ef við værum að setja slík lög. Það er hins vegar alveg ljóst mál að það gilda sérlög um hvalveiðar. Þau lög eru skýr og þau lög eru auðvitað nægjanleg til þess að gefa út vinnsluleyfi að uppfylltum tilteknum skilyrðum. Það er einfaldlega svo að það fyrirtæki sem hér um ræðir er nú að reyna að koma til móts við og er að vinna að því að ljúka því að uppfylla þau skilyrði sem verða sett til að hægt sé að hefja vinnsluna. Það er ekkert nýtt að slík atriði komi upp þegar menn eru að hefja vinnslu jafnvel á fiskafurðum eða öðrum þeim afurðum sem þó er rík hefð fyrir og stendur yfir á hverjum degi þannig að það er ekki við öðru að búast en að upp komi tilvik þar sem menn þurfi að skýra sína hluti betur þegar við erum að hefja veiðar á ný eftir 20 ár. Þessi mál eru í mjög eðlilegum farvegi milli fyrirtækisins og annarra. Ég vek athygli á einu. Þann 17. október lá ég undir ámæli fyrir að ég hafi haft óeðlilegt samráð við fyrirtækið Hval hf. Bendir þetta atvik til þess að svo hafi verið? Auðvitað ekki. Það var ákvörðun ráðuneytisins og ráðherrans að gefa út þetta leyfi. Síðan er það þeirra sem ætla að vinna innan þessara marka að uppfylla þau skilyrði önnur sem verða sett af þar til bærum aðilum.

Forseti. Hæstv. sjávarútvegsráðherra virðist hafa farið af meira kappi en forsjá til þessara hluta og þar er ekki tímaskorti um að kenna því það er ljóst að þessi ákvörðun var tekin fyrir löngu. Kynningarefni hefur verið dreift í sendiráð og ýmiss konar undirbúningur hefur verið framinn - þó ekki nægur - miklu fyrr en ákvörðun er sögð hafa verið kynnt í ríkisstjórninni. Svo er spurning: Hvernig fór þessi kynning fram í ríkisstjórninni? Okkur var sagt í fréttum að ríkisstjórnin hefði samþykkt ákvörðun Einars K. Guðfinnssonar um þetta mál. Látið var að því liggja. Í gær kom ráðherra í ríkisstjórninni, Jónína Bjartmarz, hæstv. umhverfisráðherra, fram og sagði frá því að hún hefði fyrirvara við þessa ákvörðun vegna þess að hún teldi að þetta gæti skaðað ímynd Íslands út á við í alþjóðasamfélaginu og hún sagði í sjónvarpinu að henni fyndist þeir hagsmunir, ímynd Íslands út á við, svo sterkir, svo ríkir að hún velti fyrir sér hvort hinir hagsmunirnir væru þess eðlis að það væri rétt að láta þá ráða för. Umhverfisráðherra er því miður ekki stödd hér þó að ég hafi gert ráðstafanir til að hún væri það. Hún kaus frekar að ræða kurteisismál við finnska sendiherrann en að standa hér og skýra fyrirvara sinn og þessa ákvörðun frammi fyrir þinginu og þjóðinni en spurningarnar vaka samt í loftinu: Komu þessir fyrirvarar fram í ríkisstjórn? Er Jónína Bjartmarz, hæstv. umhverfisráðherra, sammála þessari ákvörðun eða var ákvörðun ríkisstjórnarinnar tekin með meirihlutakosningu gegn minni hluta? Er þetta þannig, ef maður á að túlka orð Jónínu Bjartmarz, hæstv. umhverfisráðherra, að hagsmunir umhverfisráðuneytisins hafi vikið fyrir hagsmunum sjávarútvegsráðuneytisins? Hafa einhverjar kannanir verið gerðar fyrir utan þessa vitlausu skýrslu sem Sturla Böðvarsson lét Einar K. Guðfinnsson, formann ferðamálaráðs þá, búa til um ímynd Íslands í ljósi hvalveiða? Eru til einhverjar skýrslur á vegum umhverfisráðuneytisins, samgönguráðuneytisins eða sjávarútvegsráðuneytisins um ímynd Íslands vegna hvalveiðanna? Nei, það er ekki svo.

Frú forseti. Við í Frjálslynda flokknum styðjum þessar hvalveiðar heils hugar. Við erum sannfærðir um að ef þjóðin og sérstaklega stjórnarandstöðuflokkarnir væru sammála okkur og stjórnvöldum í þessu máli, að fylgja samþykkt Alþingis eftir, þá stæðum við betur að vígi. En það er enn þá alvarlegra að hæstv. umhverfisráðherra virðist gefa upp með það að hún sé ósátt við þessa ákvörðun. Það veikir stöðu Íslands miklum mun meira en afstaða stjórnarandstöðuflokkanna og það er mjög alvarlegt að ríkisstjórnin geti ekki komið einhuga fram í þessu máli og þetta er í raun fáránlegt að umhverfisráðherra sé ekki viðstödd þessa umræðu og fari yfir afstöðu sína og geri grein fyrir henni gagnvart þinginu. Í dag fara fram viðræður við sjávarútvegsráðherra Breta um þetta mál og ég álít að þessar yfirlýsingar hennar hafi veikt stöðu Íslands. Við höfum mjög góða stöðu í þessu máli gagnvart viðkomandi ráðherra vegna þess að það liggur fyrir að Bretar hafa ekki verið barnanna bestir hvað varðar umgengni við sjóinn. Það liggur fyrir að þeir skulda íslenskum stjórnvöldum svör við þeirri geislavirkni sem þeir voru valdir að snemma á síðasta ári og það er mín skoðun að sendiherra Íslands eigi að fara á þennan fund sem fer fram í dag og krefjast þess að Bretar, sem lýsa yfir áhyggjum yfir umhverfismálum, geri grein fyrir þeirri geislavirkni sem þeir hafa valdið á höfunum í kring áður en þeir fara að skipta sér af sjálfbærum veiðum sem eru langt innan marka þess sem hvalastofnarnir þola.

Virðulegur forseti. Mér þykir þetta mál í sérkennilegum farvegi. Fram hafa komið nokkuð mótsagnakenndar yfirlýsingar frá ráðherrum um hvernig samráði á milli ráðherra hafi verið háttað. Hér segir hæstv. sjávarútvegsráðherra að ríkisstjórnin standi að baki þessari ákvörðun. Ríkisstjórnin standi heils hugar að baki þessari ákvörðun. Hann sagði líka á fundi með okkur formönnum stjórnarandstöðuflokkanna á þriðjudagsmorguninn kl. 11.30, þegar við vorum boðuð með hálftíma fyrirvara á fundinn til að tilkynna okkur um þetta, að þetta hefði verið samþykkt kl. 10. Í því hlýtur að felast að ríkisstjórnin hafi samþykkt þetta kl. 10 þann morgun. Nú segir umhverfisráðherra hins vegar að hún hafi fyrirvara á málinu. Þá hlýtur sú spurning að vakna: Að hverju lýtur sá fyrirvari? Hvaða gildi hefur sá fyrirvari umhverfisráðherra? Er þá hugsanlegt að umhverfisráðherra hafi staðið andspænis því kl. 10 á þriðjudagsmorguninn að ákvörðun yrði tekin um hvalveiðar án undangengins samráðs við umhverfisráðherra? Ég hefði talið að ef einhver ætti að vera inni í samráðinu allan tímann og vera með í öllu ferlinu, þá væri það umhverfisráðherrann. Vegna þess að þessi mál koma auðvitað ekki síst til kasta umhverfisráðherra þegar umhverfisverndarsamtök fara af stað, eins og nú hefur gerst. Þá skiptir máli að ríkisstjórnin tali einum rómi en það sé ekki sjávarútvegsráðherra sem segi eitt og svo kannski umhverfisráðherra eitthvað allt annað við umhverfisverndarsamtökin. Ég get hins vegar vel skilið hæstv. umhverfisráðherra. Ég held að það sé rangt hagsmunamat hjá ríkisstjórninni sem hafi farið fram í þessu máli. En það er önnur saga. Hitt er alvarlegra að menn tali tungum tveim í ríkisstjórninni. Sjávarútvegsráðherra segi eitt og umhverfisráðherra annað. Því þetta eru þeir tveir ráðherrar sem mest hlýtur að mæða á í þessu máli. Við hljótum að spyrja: Hver er fyrirvarinn? Að hverju lýtur hann og hvert er gildi þessa fyrirvara sem umhverfisráðherra hefur?

Frú forseti. Það er ljóst að komið er upp misræmi í ríkisstjórninni varðandi þessa ákvörðun hæstv. sjávarútvegsráðherra sem hann segir í ræðustóli núna að hafi verið sín ákvörðun sem hann hafi tilkynnt ríkisstjórninni. Ég beini máli mínu til hæstv. landbúnaðarráðherra, Guðna Ágústssonar, og til ferðamálaráðherra, hæstv. samgönguráðherra, Sturlu Böðvarssonar. Það kom fram í grein í Skessuhorni í gær að Halldór Runólfsson yfirdýralæknir hefði sagt í samtali við Skessuhorn að löggjöfin við veiðarnar væri orðin gömul, hún væri frá 1949. Samkvæmt lögfræðiáliti sem unnið hafði verið fyrir Landbúnaðarstofnun væri ljóst að endurskoða yrði allt lagaumhverfið við vinnslu. Þetta var vitað á Vesturlandi í september því heilbrigðiseftirlit Vesturlands fjallar um þessi mál 27. september. Á fundi heilbrigðisnefndar Vesturlands 27. september voru rædd málefni Hvals hf. og hugmyndir um að fara að vinna kjöt í hvalstöðinni. Það var ljóst af þeim fundi að það kæmi aldrei til með að verða heimilað, að vinna kjöt til manneldis í hvalstöðinni. Sömuleiðis kemur í ljós í grein Skessuhorns að á Fíflholti á Mýrum, sem er urðunarstaður Sorpurðunar Vesturlands, sé kannski ekki pláss til að urða allt það sem til fellur af þessum gríðarlegu skepnum. Fram kemur að 20 tonn af sláturúrgangi eru urðuð í hverjum mánuði í Fíflholti. En hins vegar sé ljóst að það séu 20 tonn af hverri skepnu sem veiðist sem gangi af og komi til urðunar á þeim sama urðunarstað. Þessi urðunarstaður komi til með að eiga erfitt með að taka á móti þessu öllu. Ég er því ekki hissa þó að fyrirvari hæstv. umhverfisráðherra sé kominn fram. Hann kemur kannski fullseint. En ég held að ljóst sé að í þessu máli öllu þurfi hæstv. samgönguráðherra og hæstv. landbúnaðarráðherra að kveðja sér hér hljóðs og segja hv. þingheimi 

Frú forseti. Það er óhjákvæmilegt að draga þá ályktun af þeim orðum sem fallið hafa af munnum ráðherra að það sé rangt hjá hæstv. sjávarútvegsráðherra að einhugur ríki innan ríkisstjórnarinnar um ákvörðun hans um hvalveiðar. Það hefur komið alveg skýrt fram hjá hæstv. umhverfisráðherra að hún hefur fyrirvara, og eins og hún hefur skýrt þann fyrirvara í fjölmiðlum þá eru þeir ekki einn, heldur tveir. Ég gerði hins vegar alvarlega athugasemd við að hæstv. umhverfisráðherra er lögð á flótta. Af hverju, frú forseti, er hæstv. umhverfisráðherra ekki í þessum sal til að svara fyrir sig og sinna þeirri skyldu að greina Alþingi frá þeim fyrirvörum sem hún er að láta leka út til fjölmiðla? Hæstv. umhverfisráðherra hefur enga afsökun. Hún var látin vita af því í gærkvöldi að þetta mál yrði tekið upp á þinginu. Hún var látin vita af því að þingmenn stjórnarandstöðunnar mundu ganga sérstaklega eftir því að hún skýrði fyrirvara sína. En hæstv. umhverfisráðherra leggur ekki í að koma til umræðunnar. Hvers vegna? Vegna þess að ef hún hefði komið, þá hefði komið í ljós að ágreiningur ríkir um þetta mál innan ríkisstjórnarinnar. Það er alveg ljóst að hæstv. umhverfisráðherra er ósátt við þá ákvörðun sem hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur tekið. Það er ekki hægt annað en draga þá ályktun að hæstv. ráðherra sjávarútvegsmála hafi undirbúið þetta á bak við Framsóknarflokkinn. Á bak við hæstv. umhverfisráðherra. Það er hið alvarlega í málinu. Hérna er enn einu sinni verið að niðurlægja Framsóknarflokkinn og beygja hann í duftið. Umhverfisráðherra hefur sagt að þetta gangi ekki gagnvart alþjóðlegum samningum og þetta gangi ekki gagnvart hreinleika hafsins. Ef einhver dugur er í henni á hún að stappa niður fæti fyrir málaflokki sínum 

Frú forseti. Ég verð að segja að ég er litlu nær eftir svör hæstv. sjávarútvegsráðherra. Rétt er að það komi fram að ég lét hæstv. umhverfisráðherra vita um leið og ég bað um þessa umræðu eða tilkynnti að ég hygðist fara hér upp. Þá aðvaraði ég hæstv. umhverfisráðherra jafnt og hæstv. sjávarútvegsráðherra með tölvubréfi seint í gær. Hæstv. sjávarútvegsráðherra orðar það svo að ríkisstjórnin standi að baki ákvörðun sinni um að hefja hvalveiðar. Hvað þýðir það? Hvað þýðir fyrirvari umhverfisráðherra nákvæmlega og kom sá fyrirvari fram í ríkisstjórn? Frú forseti. Það er algjörlega nauðsynlegt að hæstv. sjávarútvegsráðherra svari því skýrt. Lá fyrirvari umhverfisráðherra fyrir þegar málið var tekið fyrir í ríkisstjórn eða er þetta einhver sérstakur fyrirvari sem hæstv. umhverfisráðherra kýs að hafa sér til friðþægingar úti í bæ? Eða lá það fyrir að einn að minnsta kosti og jafnvel fleiri af ráðherrum ríkisstjórnarinnar hefðu fyrirvara gagnvart ákvörðun sjávarútvegsráðherra? Þá er málið ekki lagt rétt upp við Alþingi, að algjör samstaða ríki í ríkisstjórn um það. Við verðum að fá þetta á hreint, ekki síst vegna þess að umhverfisráðherra er væntanlega sá af tveimur fagráðherrum í ríkisstjórn sem fær hvað mest að svara fyrir þetta mál. Hinn er reyndar ekki hæstv. sjávarútvegsráðherra, heldur utanríkisráðherra. Það eru nefnilega aðrir ráðherrar í ríkisstjórn sem væntanlega lenda mest í því að svara fyrir stöðu Íslands í málinu heldur en í raun hæstv. sjávarútvegsráðherra. Varðandi svo vinnsluleiðir aftur, þá er þetta auðvitað stórkostlegt umburðarlyndi hjá stjórnvöldum. Nú, þetta er bara eins og stundum gerist, segir hæstv. sjávarútvegsráðherra. Það vantar eitthvað af leyfum og menn bara redda þeim. Þeir fengu ekki sömu miskunn í Búðardal. Ég endurtek það. Þetta er ný tegund umburðarlyndis í stjórnsýslunni, að menn megi bara bjarga sér einhvern veginn og einhvern veginn 

Virðulegi forseti. Menn mega ekki gleyma því að þessi ákvörðun var tekin af Alþingi en ekki ríkisstjórn, að hefja hvalveiðar. Það er pólitísk ákvörðun Alþingis, löggjafarvaldsins, að hefja þessar veiðar og fela ríkisstjórninni framkvæmdina. Sjávarútvegsráðherra fer með málið fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Um það er enginn vafi. Menn eiga ekki að flýja undan ábyrgð, menn sem hér í þessum sal fyrir sjö árum stóðu að því,  Menn mega ekki - þeir sem í hjarta sínu eru á móti málinu eiga þá að segja það, en ekki að skýla sér á bak við hjásetu eða gagnrýna formsatriði. Vegna þess að það er gagnrýni á formsatriði í þeim tilgangi að grafa undan pólitískum stuðningi stjórnvalda við ákvörðunina sem liggur að baki orðum hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar og fleiri í þessum sal,  
            

Hvað með Jónínu, er hún að svíkja?

Virðulegi forseti. Þeir eru órólegir, þingmennirnir.

Forseti óskar eftir að það sé hljóð í salnum.

Þeir eru órólegir, þingmennirnir sem eru á móti málinu en þora ekki að segja það og ráðast á formsatriði. Það er eðlileg stjórnsýsla að taka ákvörðun um veiðar. Síðan er það líka eðlileg stjórnsýsla að þeir sem vilja fá að veiða eða vinna, verði að uppfylla almenn skilyrði. Í þeim farvegi er málið, virðulegi forseti, að þeir sem ætla sér að fá að veiða hval verða að uppfylla almenn skilyrði til þess. Og þeir sem ætla sér að fá að vinna hvalaafurðir verða að uppfylla almenn skilyrði til þess. Það er ekkert að því þó öll leyfi liggi ekki fyrir hjá þeim sem hafa áhuga á því. Þeir verða bara að uppfylla leyfin, rétt eins og menn þurftu að gera í Búðardal, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Það liggur fyrir að sjávarútvegsráðherra hefur á grundvelli ályktunar Alþingis tekið þessa ákvörðun. Hann margkynnti hana í ríkisstjórn og þar var farið yfir málið. Þar er enginn fyrirvari bókaður. Við stöndum einhuga að baki þessari ákvörðun og það er auðvitað mikilvægt í svo erfiðu máli að Íslendingar allir standi einhuga að málinu. Við svona aðstæður þarf Ísland að eiga eina þjóðarsál. Það skiptir máli að menn reyni ekki að tæta málið út um víðan völl eins og hér er reynt af hálfu stjórnarandstöðunnar. 
             Ég tel að hæstv. umhverfisráðherra hafi verið að fjalla um málið eins og margir gera. Það getur haft sín áhrif, alveg eins og hæstv. samgönguráðherra hefur minnst á, það getur haft sín áhrif. En ef við stöndum saman munum við draga úr þeim áhrifum. Við álítum það rétt Íslendinga, 

Ertu viss um að umhverfisráðherra …?

Við höfum lagt upp í þá siglingu og þess vegna skulum við standa saman. Það er engin spurning um að vinna á þessar afurðir í löggiltu fiskvinnsluhúsi á Akranesi og hvað varðar að koma afurðinni þangað, þá eru landbúnaðarráðuneytið og sjávarútvegsráðuneytið, Landbúnaðarstofnun og Fiskistofa að leysa það vandamál. Þar verða engir hnökrar. Ég segi við hv. þingheim: Við skulum núna verja hagsmuni Íslands. Það var réttur Íslendinga að veiða hval. Það var okkar afurð í gegnum áratugi og við skulum ekki láta veikja okkur í þeirri orustu. Við skulum standa saman. Við skulum eiga eina þjóðarsál. 
            

Virðulegi forseti. Það er alveg stórfurðulegt að verða vitni að því að stjórnarandstaðan kemur hér upp og kallar eftir samstöðu. Þessi tætingslega stjórnarandstaða sem hefur ekki einu sinni þorað að segja neitt upphátt. Hver er afstaða hennar til þessa máls? Það er undarlegt að vita til þess að hv. stjórnarandstaða reynir að tala sig fram hjá því að greina frá afstöðu sinni til hvalveiða með því að reyna að tala um allt aðra hluti.  Svo er það hitt sem hér hefur verið rætt um. Ég fór ítarlega yfir það á þriðjudaginn var hvernig lagaumhverfinu er háttað. Fyrir liggur að það eru til staðar sérlög um hvalveiðar sem gefa allar þær heimildir sem þarf að gefa í þessum efnum, að uppfylltum tilteknum skilyrðum sem nú er verið að útfæra. Það er þannig að þegar málin eru að koma upp eftir 20 ár og ákvörðun er tekin að hún er ekki tekin þannig að ég hafi verið að anda ofan í hálsmálið og fylgjast nákvæmlega með öllum handarverkum þeirra sem ef til vill gætu stundað hvalveiðar í landinu. Þessi ákvörðun er tekin þegar hún er orðin fullbær til að slík ákvörðun sé tekin. Þá er farið í það af hálfu þeirra sem eiga að vinna innan þessarar löggjafar að aðlaga sig þeirri ákvörðun. Það liggur fyrir að undirbúningur hefur staðið yfir, bæði hjá Hval hf. og hjá ýmsum öðrum í hvalstöðinni í Hvalfirði, fyrir þetta ef til ákvörðunar kæmi. Síðan er ákvörðunin tekin. Þá kemur í ljós að það er ýmislegt sem þarf að uppfylla frekar. Þá er farið í það. Eins og hæstv. landbúnaðarráðherra sagði eru þessi mál í mjög eðlilegum farvegi milli þeirra stofnana og þeirra aðila sem eru til þess bærir 

Hæstv. forseti. Tilefni þessarar utandagskrárumræðu eru aðgerðir og áætlanir hæstv. heilbrigðisráðherra á sviði heilbrigðisþjónustu barna og unglinga með hegðunar- og geðraskanir sem ráðherra kynnti í lok september. Hæstv. ráðherra er að bregðast við alvarlegu ástandi sem hefur skapast hjá mörgum fjölskyldum vegna langs biðtíma eftir greiningu, meðferð og síðan eftirfylgni vegna geðraskana barna og unglinga. Þetta ástand er ekki nýtt en hefur versnað ár frá ári. Ekki hefur vantað að skýrslur hafi verið lagðar fram þar sem vandinn var greindur. Bent hefur verið á margvíslegar leiðir til betri þjónustu en því miður hefur hvorki verið ráðist í heildarstefnumótun í málaflokknum né lagt til hans nauðsynlegt fjármagn þar til nú að hæstv. ráðherra kynnir aðgerðir sínar og áherslur. Það ber að geta þess sem vel hefur verið gert og margir lítið til meðferðarteymis heilsugæslunnar í Grafarvogi sem fyrirmyndar í framtíðarskipan fyrir fjölskyldur í vanda. Eftir að meðferðarteymið komst í gang hefur tilvísunum á BUGL eða til barna- og unglingageðdeildarinnar fækkað mjög á því svæði, þ.e. í Grafarvoginum. En tilraunaverkefnið hefur nú staðið yfir á annað ár og hefur að margra mati fullsannað árangur og góða nærþjónustu. Með slíkri þverfaglegri vinnu á heilsugæslustöðvum er hægt að fyrirbyggja og aðstoða fjölskyldur í stað þess að sjúkdómsgreina hegðunarvandamálin. Það er nú svo, hæstv. forseti, að ég tek undir flesta liði í áherslum hæstv. ráðherra, þ.e. að efla heilsugæsluna á geðheilbrigðissviði og draga úr eftirspurn eftir greiningu á barna- og unglingageðdeild Landspítala – háskólasjúkrahúss eða BUGL, eins og deildin er kölluð. En samkvæmt áætluninni á að efla barna- og unglingageðdeildina í hlutverki sínu sem miðstöð faglegs starfs á því sviði. Deildin býr yfir mikilli sérþekkingu og öflugum starfsmönnum en með tilliti til þess að deildin á að taka að sér aukin verkefni vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort starfseminni verður tryggt aukið rekstrarfé til að uppfylla auknar skyldur. Mikið álag hefur verið á starfsmönnunum og þá ekki síst barnageðlæknum sem hafa sprengt umsaminn einingafjölda Tryggingastofnunar ríkisins. Göngudeildarþjónustu BUGL á að efla og er það vel. Samhliða aukinni göngudeildarþjónustu þarf að búa fjölskyldum utan af landi aðstöðu til dvalar meðan á meðferð stendur og hvet ég hæstv. heilbrigðisráðherra til að hafa frumkvæði í því máli. Því ber að fagna að nú er loksins búið að tryggja fjármagn til viðbyggingar fyrsta áfanga deildarinnar af þremur. Starfsemin hefur í mörg undanfarin ár búið við neyðarástand í húsnæðismálum og er ljóst að full þörf er á öllu því húsnæði sem er á teikniborðinu. Það skiptir því máli fyrir starfsmenn og skjólstæðinga stofnunarinnar að fá hið fyrsta framkvæmdaáætlun allra áfanga viðbygginganna þriggja, framkvæmdaáætlun sem þeir geta treyst því að byggingarsaga BUGL er núverandi heilbrigðisráðherra stjórnarflokkanna ekki til sóma. Hæstv. forseti. Inn í áætlunina finnst mér vanta áætlun um uppbyggingu og eflingu barna- og unglingageðdeildar Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri sem meðferðar- og ráðgefandi sérfræðiþjónustu. Það skiptir miklu máli fyrir íbúa á Norðausturlandi að hafa öfluga geðheilbrigðisþjónustu fyrir börn og unglinga á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri sem auk þess mundi enn frekar létta álagið á BUGL. Á áætluninni er hvergi komið inn á stöðu BUGL í skipulagi og stjórnsýslu Landspítala – háskólasjúkrahúss. Þó hefur komið fram mikilvægi þess að taka deildina undan geðsviði fullorðinna, koma á kennslu í barna- og unglingageðlækningum og prófessorsstöðu við Háskóla Íslands. Sú skipulagsbreyting mundi stórefla rannsóknir á sviði og geðþjónustu barna og unglinga. Hvað varðar nýtt hlutverk Miðstöðvar heilsuverndar barna í greiningu á meðferð og vægari einkennum þá tel ég að þann þátt þurfi að skoða vel með tilliti til mönnunar. Miðstöð heilsuverndar barna hefur ekki haft fjármagn til að ráða til sín barnageðlækni og úr því verður að bæta ef miðstöðin á að gegna enn frekari greiningar- og meðferðarhlutverki. Er til skoðunar að gera Miðstöð heilsuverndar barna enn sjálfstæðari einingu og ef svo er, ætti þá ekki að styrkja hana enn frekar með því að koma aftur á stöðu skólayfirlæknis? Hvers vegna er sú leið farin að fela Miðstöð heilsuverndar barna greiningar- og meðferðarhlutverk vægari einkenna í stað þess að taka upp þá fyrirmynd sem við höfum í Grafarvogi? Það er auðvelt að setja upp aðgerðaáætlun, auka fjármagn til starfsemi stöðvanna og áætlun um fjölgun stöðugilda á heilsugæslustöðvum. Hæstv. forseti. Ég hef lagt nokkrar spurningar til hæstv. ráðherra sem ég óska eftir að hún svari í ræðu sinni.

Virðulegi forseti. Það voru sendar til mín nokkrar spurningar í gær og ég heyri að hv. þingmaður komst ekki yfir þær allar enda tíminn naumur en ég mun gera mitt besta til að reyna að svara sem flestu. En ég vil sérstaklega fagna því að þessi málefni eru tekin hér upp og þakka hv. þm. Þuríði Backman fyrir að gera það og að taka líka undir aðgerðaáætlunina í meginatriðum, ég vil sérstaklega þakka fyrir það. Aðgerðaáætlunin sem ég kynnti fyrir stuttu er byggð á nokkrum skýrslum og úttektum sem hafa verið gerðar að undanförnu. Þær tillögur sem þar hafa komið fram eru mjög góðar. Núna síðast fengum við tillögur frá sænskum sérfræðingum og við gerð tillagnanna var líka tekið tillit til þeirra en þær eru flestar samhljóða eða svipaðar og það einfaldaði málið mjög þegar ákveðið var að ráðast í aðgerðaáætlunina. Aðgerðirnar sem ég er að fara í byggjast í fyrsta lagi á því að vera raunhæfar. Í öðru lagi byggjast þær á því að vera innan fjárhagsramma, að sjálfsögðu, og í þriðja lagi er verið að taka á brýnustu vandamálunum þannig að það er mjög markviss forgangsröðun sem felst í aðgerðaáætluninni. Hún byggir á því að styrkja heilsugæsluna þannig að heilsugæslan geti tekið meira á sig. Það er verið að styrkja Miðstöð heilsuverndar barna þannig að þar sé hægt að sinna greiningunum betur og þannig er létt á BUGL og biðlistinn þar mun þá styttast. Það kom fram í fjölmiðlum hjá sviðsstjóra geðsviðs LSH að ef vel er að verki staðið verður hægt að stytta biðlistann niður í ekki neitt, líklega síðla á næsta ári. Ég er búinn að kynna allar þessar aðgerðir opinberlega en ég ætla samt að renna hratt yfir þær núna. Hér er spurt hvort aðgerðaáætlunin verði að fullu komin í framkvæmd bráðlega og hvenær og hvort hún hafi verið kostnaðargreind. Já, aðgerðaáætlunin er komin í framkvæmd. Það er mjög mismunandi hve langan tíma tekur að hrinda henni í framkvæmd. Flestar aðgerðirnar munu koma til framkvæmda alveg á næstunni en bygging BUGL er það sem tekur lengstan tíma og það er 2008 sem viðbótarbyggingin verður tilbúin. Hún kostar um 334 millj. kr. og af því eru 80 millj. gjafafé en þjónustuþátturinn í aðgerðaáætluninni kostar 60 millj. kr. Hér er spurt hvort ég telji að stofnanirnar hafi fjármagn til að uppfylla það sem kemur fram í aðgerðaáætluninni. Áherslurnar eru allar raunhæfar. Þær falla bæði innan fjárhagsramma stofnana og svo hefur verið tryggt sérstakt fjármagn til að koma til móts við aðgerðirnar. Varðandi greiðsluþátttöku TR í starfi fleiri sérfræðinga þá er því til að svara að áherslurnar sem eru í aðgerðaáætluninni gera ráð fyrir uppbyggingu teyma sem skipuð verða ýmsum sérfræðingum. Það fer eftir því hvað heilsugæslan telur eðlilegt í því sambandi og réttmætast og það er ekki gert ráð fyrir því að greiðsluþátttaka TR verði gagnvart þessum teymum. Það verður greitt fyrir þá þjónustu í því umhverfi sem heilsugæslan vinnur í, innan heilsugæslunnar. Það er spurt hvort ég telji að nægjanlegt framboð verði á barnageðlæknum og öðrum sérfræðingum í meðferð þessara barna en það er alveg ljóst að ég tel að í náinni framtíð munum við áfram búa við skort á barnageðlæknum og væri mjög brýnt verkefni að reyna að fjölga þeim sem ekki hefur tekist enn. Það er spurt hvort Miðstöð heilsuverndar barna eigi að sinna vægari greiningu barna á landsbyggðinni en það er þannig að miðstöðin á að sinna þjónustu á landsvísu m.a. með alls kyns ráðgjöf og fræðslu en vægari greiningar barna með geðraskanir munu færast meira út til landsbyggðarinnar í framtíðinni. Nú þegar er verið að greina að hluta til á landsbyggðinni en það er eðlilegt að það verði gert í auknum mæli. Það er miklu betra fyrir börnin og fjölskyldurnar. Það er spurt af hverju barna- og unglingageðsvið FSA sé ekki inni í aðgerðaáætluninni og hvort starfsemin þar verði efld. Við þessa aðgerðaáætlun er fyrst og fremst litið til brýnustu vandamálanna þar sem vandinn er mestur og það er alveg ljóst að vandinn er mestur á BUGL þannig að aðgerðaáætlunin beinist að því að stytta biðlistana þar og efla þjónustuna innan heilsugæslunnar en á FSA er búið að opna mjög öfluga barna- og unglingageðdeild og hún mun að sjálfsögðu sinna sínum málum áfram eins og verið hefur. Spurt er um samstarf ráðuneyta. Já, ég mun beita mér fyrir að efla samstarf ráðuneytanna því það er alveg ljóst að tillögurnar ganga mjög mikið út á samstarf þeirra því þessi málaflokkur gengur þvert á ráðuneytin. Virðulegur forseti. Mér hefur ekki tekist að svara öllum spurningum sem mér bárust en ég mun reyna það í seinna svari mínu.

Virðulegur forseti. Að sjálfsögðu fögnum við öllum viðbótum og stækkunum á barna- og unglingageðdeild og allri styrkingu sem þar er. Það er svo sannarlega ekki vanþörf á því. Það eru 108 börn á biðlista og staða þeirra og fjölskyldna þeirra er vægast sagt afleit þar til úr leysist. Hér erum við líka að tala um erfiðustu tilfellin. Þau geta verið mjög slæm og ég fagna þeim fram komnu hugmyndum um almenna aðkomu heilsugæslunnar og Miðstöðvar heilsuverndar barna en þar verðum við að setja inn sterka fagþekkingu og styrkingu ef þessi breyting á að ganga eftir. Talað er um að þangað verði vísað greiningu vægari geð- og hegðunarvanda hjá börnum eins og t.d. ofvirkni og athyglisbresti en ég spyr: Er hegðunarvandi sjúkdómur? Hann þarf ekki að vera það þó að börn séu á lyfjum. Ég játa að ég sakna mjög hugmynda um teymisvinnu og samstarfs milli heilsugæslu, félagsþjónustu og skólanna. Við höfum mjög góða reynslu af starfinu í Grafarvogi og það módel er hægt að nýta um allt land. Ég óttast líka að við séum að sjúkdómsvæða hegðunarvanda barna um of með því að horfa ekki heildstætt á það sem laga þarf. Við þurfum auðvitað að auka sérþekkingu mjög víða. Ég held að við verðum að skipta um sjónarhorn á þeim vanda sem talinn er vægari, þ.e. hópurinn sem á að fara í heilsugæsluna, og að miklu fleiri aðilar komi að greiningu og síðan meðferðarvinnu heldur en koma að henni í dag því meðferðarvinnuna skortir. Allir eru að greina og ég held að það sé mikil og staðgóð þekking og reynsla sem hægt er að nýta sér í félagsþjónustu og hjá öllum þeim sálfræðingum og félagsráðgjöfum sem þar vinna. Það þarf meiri aðkomu slíkra fagstétta í skólunum. Það er raunhæft eins og ráðherrann benti á. Mér finnst að við höfum ekki hugsað þetta alveg til enda og ekki algerlega heildstætt og við þurfum að nýta þessa reynslu í öllum geirum, fjölskyldu og börnum til velfarnaðar og að teymisvinnan verði að fara fram þvert á ráðuneytið.

Virðulegi forseti. Móðir barns sem glímir meðal annars við geðfötlun sagði við mig í gær: „Við erum að vinna verk sem er óþrjótandi og stundum jafnvel óyfirstíganlegt.“ Önnur móðir sagði við mig: „Þegar barnið er annars vegar er uppgjöf ekki valkostur.“ Ég held að mörg okkar þekki til þess hvernig vandi barns eða ungmennis sem stafar af geðröskun getur verið mikil byrði á fjölskyldunni. Í mörgum tilvikum er fjölskyldulífið undirlagt af geðveiki barnsins. Gengið er á rétt systkina þess og öryggi fjölskyldunnar er jafnvel í hættu. Fagfólk og aðstandendur barna með geðröskun hafa ítrekað kallað á stjórnvöld til að bæta þjónustu við þennan hóp. Ekki hefur vantað viljann að gera betur en seint hefur gengið, meðal annars vegna þess að vandinn fer vaxandi. Því hljótum við að fagna stefnuyfirlýsingu hæstv. heilbrigðisráðherra um umbætur í þessum málum sem kynnt var í síðasta mánuði. Mörg atriði í útfærslu tillagna hæstv. ráðherra eru hins vegar óljós. Af því hafa foreldrar áhyggjur. Munu til dæmis greiningar sem barnið fær á Miðstöð heilsuverndar barna verða teknar jafngildar í skólakerfinu og á öðrum þjónustuaðilum og þær sem BUGL og Greiningastöðin hafa séð um hingað til? Hvernig verður eftirfylgni í málum barnsins háttað og hvernig verður stutt við skólann til að hann geti tekið á vanda barnsins á þeim vettvangi? Í nýrri rannsókn Ingvars Sigurjónssonar og fleiri á hegðunarvanda í grunnskólum kemur fram að erfiðustu málin eru að sliga starfsfólk og er kvartað stórum undan úrræðaleysi og samskiptaleysi milli kerfa sem veita þessum börnum þjónustu. Í þessu sambandi spyr ég hæstv. ráðherra hvernig hann hyggst útfæra tillögur sínar þannig að þær svari þessum áhyggjum kennara og reyndar einnig foreldra. Mun aukið fjármagn verða veitt til þessa og hver mun bera ábyrgð á því verkefni? Er það Heilsugæslan, Miðstöð heilsuverndar barna eða aðrir aðilar? Geðsjúkdómar verða ekki læknaðir í einni svipan. Þetta er langvinnur sjúkdómur sem krefst þolinmæði og langtímastuðnings við hinn sjúka og fjölskyldu hans. Við verðum að leggja áherslu á að opinber stuðningskerfi vinni saman að því að leysa vandann en auki hann ekki. Nóg eiga fjölskyldurnar við að glíma samt.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka málshefjanda, hv. þm. Þuríði Backman fyrir að taka þetta mikilvæga mál hér til umræðu, og það er reyndar ekki í fyrsta sinn, um vandamál í geðheilbrigðisþjónustu barna og unglinga. Geðsjúkdómar snerta fjölmarga í samfélaginu og ekki einungis þá sem veikjast heldur einnig og oft ekki síður aðstandendur þeirra. Fullyrða má að viðhorf til geðsjúkdóma hafi breyst til batnaðar á síðustu áratugum. Staðan er erfið og verður sífellt brýnna að efla geðheilbrigðisþjónustu fyrir börn og unglinga á öllum þjónustustigum, bæði hjá sveitarfélögum og ríki. Lengi hefur verið ljóst að auka þarf úrræði í nærumhverfi barna og unglinga sem glíma við geðraskanir af einhverju tagi. Gríðarlegt álag hefur verið á barna- og unglingadeild Landspítala – háskólasjúkrahúss um langa hríð, biðlistar langir og mikið álag á starfsfólki deildarinnar. Eins og kunnugt er hafa framkvæmdir við stækkun deildarinnar tafist verulega. Það er orðin mikil nauðsyn á uppbyggingu og stækkun barna- og unglingadeildar og tryggja verður fjármagn til að minnsta kosti næstu þriggja ára svo að stækkun og ný og betri aðstaða leysi þann vanda sem lengi hefur verið í málefnum barna- og unglingageðdeildar. Aðgerðaáætlun hæstv. ráðherra ber því vissulega að fagna. Um mitt þetta ár var staðan þannig að þeim sem komu á göngudeild BUGL hafði fjölgað um 30% milli ára og meira en hundrað börn biðu eftir fyrstu komu á göngudeild auk þess sem tugir barna biðu eftir innlögn. Af þessu má sjá að það þarf að bæta grunn- og geðheilbrigðisþjónustu við börn og unglinga almennt. Einnig þarf að bæta aðstöðu barna- og unglingageðdeildar eins fljótt og unnt er. Öllum er ljóst að stjórnvöld verða að sinna þessum málaflokki mun betur en gert hefur verið og ég vona svo sannarlega að þessi umræða á hinu háa Alþingi skili börnum og unglingum ávinningi og forráðamenn sjái fram á að markvisst verði tekist á við þann vanda sem er í þessum málum. Þó vandinn sé vissulega mestur á höfuðborgarsvæðinu eru svo sannarlega óleyst mál í öðrum landshlutum sem hæstv. ráðherra verður einnig að veita athygli. Það má ekki vera neyðarúrræði fjölskyldna utan af landi að þurfa að flytja búsetu sína til Reykjavíkur í von um betri þjónustu fyrir börn sín á geðheilbrigðissviði.

Virðulegi forseti. Hér er svo sannarlega hreyft mikilvægu máli. Talið er að börn og unglingar með geðraskanir geti verið nálægt tvö þúsund í þessu samfélagi á mismunandi stigum þannig að hér er verið að ræða um stóran hóp fólks að viðbættum fjölskyldum þeirra. Það er fagnaðarefni að hæstv. heilbrigðisráðherra hyggst ganga í úrbætur hvað varðar þennan málaflokk vegna þess að við höfum upplýsingar um það sjálfsagt öll og þekkjum öll fjölskyldur sem hafa haft við þennan vanda að glíma. Ég vil sérstaklega benda á að í mörgum tilfellum er verið að búa til skýrslur á skýrslur ofan þar sem fram kemur að hverju stefnir. Ég hef dæmi um skýrslu sem var tekin fjórum sinnum frá sex ára til þrettán ára aldurs og það var fyrir séð hvert stefndi en engin úrræði fyrir hendi. Ég vil sérstaklega vekja athygli á því að það er algjörlega nauðsynlegt í mínum huga að efla nærþjónustuna þannig að fólk neyðist ekki til þess að flytja búferlum, sérstaklega utan af landi, þannig að horft verði til þess við úrlausn í málaflokknum að stöðvar eins og FSA verði efld og síðan nærþjónusta, heilsugæslan úti um land og samspil skóla, heilsugæslu og félagsþjónustu í nærumhverfi fjölskyldnanna og þeirra sem þurfa á þjónustunni að halda.

Virðulegur forseti. Ég tel að við eigum í æ meira mæli að ræða á Alþingi um börn og unglinga þessa samfélags, líðan þeirra, þjónustuna við þau og þar á meðal geðheilbrigðisþjónustu við börn og unglinga. Hæstv. heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra kynnti nú á dögunum áherslur og aðgerðir ráðherrans í þessum málaflokki sem er afrakstur undirbúnings ráðuneytisins og skýrslna sem unnar hafa verið á undaförnum missirum. Málefni barna og unglinga hafa verið forgangsmál hæstv. heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra síðustu árin eins og sést á framlögum til málaflokksins. En enn er nokkuð ógert. Ég tek undir þá áherslu sem lögð hefur verið á uppbyggingu og eflingu grunnþjónustunnar, heilsugæslunnar sem fyrsta viðkomustaðar heilbrigðisþjónustunnar. Á síðustu árum hafa verið stigin skref í þá átt með því að ráða inn á heilsugæsluna aðrar fagstéttir eins og sálfræðinga, félagsráðgjafa og iðjuþjálfa. Vil ég nefna teymi sem sett var af stað í Grafarvogi eins og aðrir þingmenn hafa hér nefnt en það var sett af stað að frumkvæði Jóns Kristjánssonar, þáverandi heilbrigðisráðherra, og er það vel við hæfi þar sem Grafarvogur er jú eitt barnmesta hverfi Reykjavíkur. Víða um land er kominn vísir að svipaðri þjónustu. Við eigum að halda áfram á sömu braut. Með því að auka hlut heilsugæslunnar í geðheilbrigðisþjónustu við börn og unglinga tökum við fyrr á vanda barnanna og aukum um leið forvarnir á þessu sviði. Um leið gerum við BUGL og annarri sérfræðiþjónustu kleift að sinna betur þjónustunni gagnvart veikari börnum. Afar brýnt er líka að efla foreldra í sínu hlutverki enn frekar og styðja þá í því. Virðulegur forseti. Ég get ekki látið hjá líða að nefna þátt skólanna og þar með sveitarfélaganna. Ég tel að til að ná fram enn betri þjónustu við börn og unglinga með geðraskanir þurfi heilbrigðisþjónustan, menntakerfið og sveitarfélögin að taka höndum saman og mæta þörfum þessara barna sem og fjölskyldna þeirra. Samhljómur er hér í máli þingmanna um það og ég tel að með opinni umræðu og samstarfi þessara aðila þar sem hver og einn leggi sitt af mörkum er ég fullviss að við munum taka mörg skref fram á veginn í þróun og eflingu þjónustunnar við börn og unglinga með geðraskanir.

Frú forseti. Enn og aftur kveður stjórnarandstaðan sér hljóðs um aðgerðir eða öllu heldur aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar í málefnum barna með geðraskanir. Eins og öllum er kunnugt lét heilbrigðisráðherra Kristján Má Magnússon vinna skýrslu um aukna samþættingu í þjónustu við börn og unglinga með geðraskanir. Þetta var góð skýrsla og þarna komu margar góðar tillögur fram þann 31. ágúst 2004. Þann 5. apríl síðastliðinn spurði ég hæstv. heilbrigðisráðherra um þessa skýrslu og viti menn, skýrslan var komin undir stól.  Í svari heilbrigðisráðherra kom jafnframt fram: „Ég hef fullan hug á að eiga gott samstarf við alla þá sem koma að þessum málum og mun leggja mitt af mörkum til þess að svo verði á næstunni.“ Frú forseti. Nú er liðið hálft ár og ekkert að gert. 
             Þegar ný grunnskólalög litu dagsins ljós 1995 var gerð sú meginbreyting á VIII. kafla um sérfræðiþjónustu skóla að meðferð var ekki lengur skilgreind sem hlutverk hennar. Tilgangurinn með þessum breytingum virðist hafa verið sá að þrátt fyrir yfirfærslu grunnskólakerfisins til sveitarfélaga ætti ríkið að halda áfram að sinna þeim meðferðarþætti sem sérfræðiþjónusta skóla hafði sinnt. Hins vegar voru engar ráðstafanir gerðar til að stofnanir á vegum ríkisins gætu sinnt þessu verkefni. Aðgerðaleysi ríkisins hefur knúið sveitarfélög eins og til dæmis Akureyri til að bregðast við og setja upp úrræði. En hver á að borga? Ætlar ríkið að greiða kostnaðinn við slík úrræði eins og til dæmis Hlíðarskóla á Akureyri? Megum við eiga von á nokkur hundruð milljón króna bakreikningum vegna aðgerðaleysis ríkisins? Frú forseti. Aðgerðaáætlun. Nú er búið að steypa saman nefndarálitum, skýrslum og svo framvegis í eitt fallegt orð, loforð: Aðgerðaáætlun.  
            

Hæstv. forseti. Ég vil hefja ræðu mína á því að þakka hv. þm. Þuríði Backman fyrir að vekja athygli á hinni þörfu umræðu er lýtur að geðheilbrigðismálum barna og unglinga. Málaflokkurinn er að sjálfsögðu viðamikill og víða hægt að drepa niður fæti á þeim stutta tíma sem gefst við þetta tækifæri í ræðustól Alþingis. Ég vil nota tækifærið og upplýsa þingheim um árangursríkt starf sem Fræðsluskrifstofa Reykjanesbæjar hefur innt af hendi á síðustu árum. Fræðsluskrifstofan hefur lýst yfir vilja sínum til að hanna og þróa forvarnalíkan sem eykur lífshamingju barna og fjölskyldna þeirra. Ef vel tekst til er hægt að nota líkanið á landsvísu. Aðferðafræðin er með þeim hætti að öllum foreldrum tveggja ára barna á þjónustusvæði skrifstofunnar er boðið upp á námskeið í uppeldistækni sem eykur líkur á að börn verði vel upp alin og minnkar líkur á að börn þrói með sér alvarlega hegðunarörðugleika. Þetta tiltekna starf er nú þegar innt af hendi og eru áfangaskýrslur þar að lútandi til staðar er upplýsa um góðan árangur verkefnisins. Í starfinu er börnum einnig í almennum bekkjardeildum á unglingastigi veitt fræðsla um hvernig best sé að taka á einkennum þunglyndis og kvíða og með þeim hætti er reynt að koma í veg fyrir að þau þrói með sér áðurnefnd einkenni. Árangur af verkefninu er metinn með vísindalegum hætti í samvinnu við sérfræðinga þar sem gerð er nákvæm tímasett verkáætlun líkt og tíðkast í viðamiklum rannsóknarverkefnum sem og með áfangaskýrslum sem skilað er til ráðuneyta einu sinni á ári sem verkefninu fleygir fram. Þegar til lengdar er litið mun börnum fækka sem þurfa á stofnanavistun að halda vegna erfiðrar hegðunar. Nefna má að eftir að tekið var að kenna foreldrum uppeldistækni í Reykjanesbæ hefur tilvísunum til BUGL, Barna- og unglingageðdeildar Landspítala fækkað mikið frá svæðinu. Virðulegi forseti. Til að frekari árangur verði raunin er mikilvægt að ráðherrar heilbrigðis-, félags- og menntamála sýni frumkvöðlastarfi Fræðsluskrifstofu Reykjanesbæjar viðhlítandi áhuga og tryggi í verki með ákvörðunum sínum að þróun og frekari útfærsla á starfinu fleygi fram. Starfið á að mínu viti að fara fram á landsvísu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og undirtektir hv. þingmanna. Eins og fram kom í svari hæstv. ráðherra er þessi áætlun raunhæf. Það á að setja þessa áætlun í gang innan fjárhagsramma heilbrigðisstofnananna. Af því hef ég miklar áhyggjur, að hún sé svo raunhæf að hinn þröngi fjárhagsrammi heilbrigðisstofnananna sem eiga að koma að þessu máli, heilsugæslunnar, Miðstöðvar heilsuverndar barna, BUGL og Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri vonandi, sé slíkur að þær hafi ekki möguleika á að uppfylla góðan vilja ráðherra. Það gerist ekkert í þessum málum nema ráðherra sjái til þess og fylgi því eftir að fé fylgi. Þetta gengur ekkert öðruvísi. Ég hvet hæstv. ráðherra til að taka geðsvið Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri inn í myndina. Þar er rekin núna göngudeild. Landspítali – háskólasjúkrahús er í Reykjavík. Fjórðungssjúkrahúsið er á Akureyri. Þetta eru tveir stólpar meginsérfræðiþjónustu í landinu. Við eigum að efla fjórðungssjúkrahúsið á þessu sviði. Ég hvet hæstv. ráðherra að sjá til þess að deildinni verði gert mögulegt að leggja inn sjúklinga, sem sé koma á fót raunhæfri barna- og unglingageðdeild. Hæstv. forseti. Við viljum koma að svo mörgu. Ég vil bara segja að lokum að hegðunar- og geðraskanir barna og unglinga á að taka alvarlega. Rannsóknir hafa leitt í ljós að alvarlegustu einkennin hafa veruleg áhrif og varanleg áhrif. Geðvernd og meðferðarúrræði geta þótt dýr en þau skila sér margfalt til baka. Það er ekki nóg að vera með góð áform, kynna aðgerðir 

Virðulegur forseti. Það er verið að setja viðbótarfé í þennan málaflokk. Auðvitað er ekkert hægt að gera nema fé fáist. Það er búið að tryggja það fjármagn, bæði á yfirstandandi ári en það verður mun meira á næsta ári. Þetta var allt kynnt þegar ég kynnti aðgerðaáætlunina. Það er verið setja 60 millj. kr. í viðbótarþjónustu og svo fara háar upphæðir í viðbótarbygginguna við BUGL. Það er því verið að setja viðbótarfé í málaflokkinn til að við getum tekið á þessum vanda. Það er ekki búið að stinga neinu undir stól. Engum skýrslum hefur verið stungið undir stól. Aðgerðaáætlunin sem ég byggði á og er að koma fram með byggir á skýrslunum öllum, bæði eldri og nýrri skýrslum. Ég fagna því hversu jákvæðir langflestir þingmenn hafa verið í garð aðgerðaáætlunarinnar. Hún er að mínu mati mjög góð. En það er rétt að hún tekur, eins og ég sagði í upphafi, á brýnasta vandanum. Hún tekur ekki á öllu til enda. Það er ekki raunhæft að hún geri það eins og staðan er núna. Hún tekur á brýnasta vandanum og við forgangsröðum svo við náum árangri hratt. Þess vegna einbeitum við okkur að barna- og unglingageðdeildinni, að létta á henni með því að styrkja Miðstöð heilsuverndar barna og styrkja heilsugæsluna almennt bæði á höfuðborgarsvæðinu og líka úti á landi.  Ég vil benda á að við erum að efla nærþjónustuna úti á landsbyggðinni líka. Til stendur að styrkja sérstaklega þrjár heilsugæslustöðvar með farþjónustu svo þær geti ráðið sérfræðinga til sín. Þessir staðir eru Ísafjörður, Austurland og Suðausturland. Þar verður gert sérstakt átak. En ég tek undir það sem fram hefur komið, að efla þarf samráð milli ráðuneyta og ég vil vera þar í fararbroddi og mun einbeita mér að því.

Hæstv. forseti. Samkvæmt heimildum frá Umferðarstofu urðu á árinu 2005 12.972 skráð umferðarslys á Íslandi. Í sumum tilvikum urðu ekki meiðsli á fólki. Í flestum tilvikum varð um töluvert eignatjón að ræða. Á því herrans ári létust 19 einstaklingar í umferðinni. Þetta þýðir að á þriggja klukkustunda fresti verður umferðarslys á Íslandi. Það má líkja þessu við rússneska rúllettu. Á hverjum þremur klukkustundum megum við búast við umferðarslysi og verðum að bíða og vona að ekki sé um alvarlegt tjón á fólki að ræða. Þegar á þessu ári hafa 22 einstaklingar beðið bana í umferðinni. Það má því með sanni segja að hér ríki neyðarástand í umferðinni og því þarf að breyta. Því þarf að breyta fyrr en síðar og það gerist auðvitað ekki nema með samstilltu átaki allrar þjóðarinnar. Svo einkennilega sem það hljómar má að sumu leyti halda því fram að umferðarmenningu okkar hafi hrakað á síðustu árum, þrátt fyrir þá staðreynd að bílar eru mun betri í dag en þeir voru fyrir ekki svo mörgum árum með breyttum öryggisbúnaði. Vegir eru miklu betri. Víða á takmörkuðum svæðum hefur verið dregið úr ökuhraða og þannig má áfram telja. Þrátt fyrir það fer slysum fjölgandi. Við þessu þarf að bregðast. Þá hljótum við að spyrja: Hvað er hægt að gera? Það liggur fyrir að bílaeign hefur vaxið óskaplega mikið. Það liggur líka fyrir að við sem erum að verða líklega ein mesta bílaþjóð veraldar, að meðal ökumanna eru fleiri ungir ökumenn á kraftmeiri bílum en nokkru sinni fyrr. Bílar verða kraftmeiri og ökumenn verða yngri, ef þannig má að orði kveða. Niðurstaðan er sú að það hefur eitthvað gerst í umferðarmenningu okkar. Það er þetta „eitthvað“ sem við verðum að breyta og menningu breytum við ekki nema með samstilltu átaki. Þá kemur spurningin: Hvað er hægt að gera? Auðvitað er ýmislegt hægt að gera og ég vil sérstaklega nota þetta tækifæri og hrósa hinni húsvísku móður sem hreinlega tók bílinn af syni sínum, þeim sem hafði sýnt vítaverðan akstur, fjarlægði hann og seldi. Það eru ábyrgðarfull viðbrögð og ber að fagna þeim og fleiri mættu sýna slík viðbrögð. En hvað er hægt að gera? Samkvæmt upplýsingum frá Umferðarstofu eru langsamlega flest slysin af völdum ökumanna á aldrinum 17 til 20 ára. Þeir skera sig verulega frá öðrum ökumönnum. Eftir 17 til 20 ára aldursbilið verður mjög hratt fall hvað varðar að vera orsakavaldur að slysum. Þess vegna hljótum við að draga þá ályktun að þar sé verk að vinna, meðal ungra ökumanna. Í tilefni af því leyfi ég mér að beina þeirri spurningu til hæstv. samgönguráðherra hvort m.a. komi til greina að auka möguleika til ökuleyfissviptinga meðal ökumanna sem hafa gert sig seka um vítaverðan ofsaakstur í umferðinni. Það virðist nefnilega vera þannig að þeim sem kalla má ökuníðinga þyki vænst um tvennt. Annars vegar um ökuskírteinið sitt og hins vegar um bílinn sinn. Þess vegna hljótum við í refsiákvæðum að vilja horfa á þá möguleika hvort ekki megi svipta ökuníðinga sem sýna glæpsamlegt athæfi þessu skírteini og jafnvel bílum sínum. Í annan stað spyr ég hæstv. ráðherra hvort til greina komi að takmarka réttindi ungra ökumanna. Við getum spurt okkur: Hvað hefur 17 ára unglingur að gera við 400 hestafla bíl? Í þriðja lagi spyr ég hæstv. ráðherra hvort til standi að auka eftirlit með hraðakstri. Það þarf ekki annað en að nefna lögregluna á Blönduósi, alræmda gagnvart ökuníðingum, en rómaða gagnvart þeim sem virða umferðarreglur. Það þarf ekki að færa fleiri rök fyrir því. Ég leyfi mér að beina þessum spurningum til hæstv. ráðherra í því neyðarástandi sem segja má að ríki í umferðinni í dag.

Virðulegur forseti. Þegar ég fékk það verkefni í ársbyrjun 2004 að samgönguráðuneytið sinnti umferðaröryggismálum, þá tók ég ákvörðun um að fella umferðaröryggisáætlunina strax inn í samgönguáætlun. Það var síðan gert og Alþingi samþykkti samgönguáætlun fyrir tímabilið 2005–2008 með umferðaröryggisáætluninni inni þar sem verkefnin voru skýrt skilgreind og fjármunir ætlaðir til þeirra allra. Eftir þessari áætlun hefur síðan verið unnið. Við framkvæmd umferðaröryggisáætlunarinnar er samþættingu lagasetningar, eftirlits, áróðurs og vegabóta beitt til að ná hámarksárangri í baráttunni gegn umferðarslysum. Til að framfylgja núgildandi umferðaröryggisáætlun voru á síðasta þingi gerðar breytingar á umferðarlögunum og sneri það fyrst og fremst að ölvunar- og fíkniefnaneyslu ökumanna. Afar mikilvæg lagabreyting sem styrkir stöðu þeirra sem sinna þessu verkefni. Markmið stjórnvalda með áformum og með umferðaröryggisáætlun er að ná niður slysum, að sjálfsögðu, og að því er unnið. En það er alveg ljóst að ofsaakstur og óvarkárni í umferðinni hefur leitt til þess að slys eru allt of tíð. Ofsaakstur er að mínu mati þetta mikilvæga verkefni sem við þurfum sérstaklega að beina sjónum okkar að. Hvers vegna er það? Samkvæmt mælingum Vegagerðarinnar fóru ökumenn í júní, júlí og ágústmánuði mjög hratt um marga þjóðvegi landsins. Þeir sem fóru á hraðanum 150 til 200 km á klukkustund á Esjumelunum voru nærri 1.200. Í Norðurárdal óku tæplega 500 ökumenn á þessu tímabili á hraðanum yfir 150 km. Á Reykjanesbrautinni óku 784 á 150 til 200 km hraða í mánuðunum júní, júlí og ágúst. Þetta segir okkur að ástandið hjá ökumönnum er algerlega skelfilegt. Þess vegna er alveg hárrétt hjá hv. málshefjanda að við þurfum að beina sjónum okkar að því hvernig við getum komið í veg fyrir þennan ofsaakstur. Reynsla annarra þjóða er sú að það er fyrst og fremst eftirlit og hörð viðurlög sem gagnast í baráttunni við ofsaaksturinn. Á þeim nótum vinna samgönguráðuneytið, Umferðarstofa og lögregla núna. Við vinnum hörðum höndum að því að gera breytingar og það er verið að undirbúa breytingar á umferðarlögunum til þess að skapa okkur enn sterkari aðstöðu, og þá sérstaklega lögreglu, til þess að beita þeim leiðum og þeim aðferðum sem talið er líklegt að dugi. Unnið er í samstarfi við lögreglu og Vegagerðina að því að forma aukið eftirlit lögreglu á völdum svæðum. Það er gert á grundvelli sérstaks samnings sem gerður var á milli Umferðarstofu, ríkislögreglustjóra og samgönguráðuneytisins þar sem út úr samgönguáætluninni eru teknir sérstakir fjármunir til að auka aðgerðir lögreglunnar. Unnið er að því að setja upp eftirlitsmyndavélar á þjóðvegunum og fylgjast þannig með umferðinni, taka myndir og skapa þannig skilyrði til aðgerða. Í annan stað er unnið að því að herða viðurlög. Gefin verður út reglugerð á næstunni sem hækkar sektargreiðslur allverulega. Þetta er allt saman unnið í góðu samstarfi við ríkissaksóknara. Stefnt er að því að sú reglugerð taki gildi í haust og hún felur í sér hækkun á viðurlögum. Í þriðja lagi, og það sem hv. málshefjandi nefndi, er unnið að því að gera breytingar á 

Frú forseti. Það er ástæða til að velta því fyrir sér hvað valdi ofsaakstri á íslenskum vegum, hver sé rót þessa vanda. Því þótt einstaklingar eigi í hlut er hér um samfélagsvanda að ræða. Við erum oftast að tala um kornunga karlmenn á aldrinum 17 til 20 ára, kannski 17 til 25, sem ástunda áhættuhegðun í allt of kraftmiklum bílum og valda tjóni, stundum slysum, og eru í raun ógnvaldar í umferðinni. Hvað veldur þessu taumleysi eða sturlun eins og einn félagi minn í Samfylkingunni nefndi þetta á félagsfundi um daginn? Hvað er að gerast? Við vitum að það eru allt of margir bílar á vegunum. Við vitum líka að sinna þarf umferðaröryggi miklu betur og hafa það sem leiðarljós við samgönguáætlanagerð og vegagerð. Við vitum líka að við þurfum að kenna betur. Ökukennslan þarf að vera betri. Það þarf að bjóða fólki upp á símenntun. Koma þarf á fót og reisa æfingarbrautina sem búið er að tala um síðan ég tók ökuprófið mitt fyrir um 25 árum og það þarf að gera fólki kleift að aka við ólíkar aðstæður. Á tímum hlýnandi veðurfars þarf að kenna fólki að keyra í hálku og snjó. Það gerist ekki oft hér á suðvesturhorninu, alla vega ekki síðustu missirin. Og foreldrar þurfa að taka hlutverk sitt alvarlega. Þeir eiga ekki að afhenda börnum sínum og unglingum bíla til afnota um leið og þau fá ökuskírteinið. Við eigum að herða viðurlögin. Ég er yfirleitt á móti hertum viðurlögum en í þessum málaflokki vil ég að við tökum fast á fólki. Ég vil helst að við tekjutengjum sektargreiðslurnar. Kannski ekki við tekjur fólks, kannski við virði bílanna sem þeir aka og við stöndum þannig að verki 

Hæstv. forseti. Við erum öll sammála um að fórnirnar í umferðinni séu orðnar of miklar. Ég er þeirrar skoðunar að við þurfum úrræði strax, að umferðaröryggisáætlunin sem við keyrum eftir sé of seinvirk. Við getum lagað vegina okkar smám saman en við þurfum úrræði strax. Hvernig eigum við að sjá til þess að þeir ökumenn sem hæstv. ráðherra nefnir, sem keyra á yfir 150 km hraða og eru mældir í þessum umferðargreinum Vegagerðarinnar, snúi frá villu síns vegar? Í mínum huga er úrræðið eitt og aðeins eitt: Aukum löggæslu. Ég segi fullum fetum að áherslan í löggæslumálum sé röng. Við sendum hraustustu og fílefldustu karlmennina okkar í lögreglunni upp í Hvalfjörð um daginn til þess að æfa einhverja aðgerð gegn hryðjuverkum, til að gera sprengju óvirka. Ég spyr: Hversu margir hafa dáið á Íslandi vegna hryðjuverka? Hversu margir á Íslandi hafa dáið vegna mótmæla á hálendi Íslands? Sú áhersla er auðvitað ekki eðlileg, frú forseti, að 55–60 manns í löggæslu á Íslandi skuli starfa núna í greiningardeildum á vegum lögregluyfirvalda. Áherslan á að vera á umferðina. Við eigum að fjölga löggæslumönnum á vegum úti. Það er búið að lama svo til umferðarlögregluna í Reykjavík. Sú deild hefur minnkað verulega. Við vitum að úti um land eru engir sérbúnir bílar í umferðareftirliti að staðaldri. Þarna eigum við að grípa til aðgerða. Mín hvatning er sú til hæstv. ráðherra að leita þessara úrræða strax. Við þurfum að endurreisa umferðareftirlit lögreglu. Vegina getum við síðan lagað smátt og smátt samkvæmt umferðaröryggisáætlun. En aukum löggæsluna á vegunum núna.

Frú forseti. Hér erum við að ræða mjög mikilvægt mál og ber að þakka hv. málshefjanda fyrir að færa það hér á dagskrá. Efst á blaði í málefnahandbók Frjálslynda flokksins er einmitt. að bæta umferðaröryggi og fækka slysagildrum til muna á þjóðvegum landsins. Það skiptir einnig máli í þessari umræðu að við einbeitum okkur að þeim hópum sem hætt er við að brjóta reglurnar. Nefnt hefur verið til sögunnar í umræðunni unga fólkið. Einnig hefur verið bent á vélhjólamenn. Ég var í sumar á baráttufundi vélhjólamanna fyrir bættu umferðaröryggi og þar kom fram að það skorti á að haft væri samráð við þessa hópa. Ég skora á yfirvöld að bæta þar úr. Umferðaröryggi á einnig að vera í forgangi hvað varðar löggæsluna. Ég get tekið heils hugar undir með hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur um að úr því þurfi að bæta. Hæstv. dómsmálaráðherra leggur allt of mikla áherslu á greiningardeildir og víkingasveitir á sama tíma og á þriðja tug manna farast í umferðinni og á sama tíma og fjöldi manns slasast alvarlega. Þetta eru mál sem snerta venjulegt fólk og þarna ættu áherslur yfirvalda að liggja. Það er mín skoðun að hægt sé að ná verulegum árangri. Ég vil vara fólk við að fara fram úr sér hvað varðar að herða öll viðurlög. Viðurlög við umferðarbrotum eru mjög ströng. Hvað er hægt að hafa þau strangari en að missa lífið eða stórslasast? Það er einmitt það sem gerist ef fólk brýtur reglurnar, þverbrýtur þær og fer langt fram úr. 

Virðulegur forseti. Ofsaakstur er dauðans alvara. Okkur er öllum brugðið við nánast daglegar fréttir um skelfilegt kæruleysi ökumanna sem leggja líf sitt og okkar allra í hættu. Það er ólíðandi ástand fyrir okkur hin og nógar eru nú samt áhyggjurnar í umferðinni. Við Íslendingar verðum að horfast í augu við þá staðreynd að hér er þjóðvegakerfi sem að hluta ræður ekki við þann hámarkshraða sem hér er leyfður lögum samkvæmt. Ég gæti talið upp vegarkafla til dæmis eingöngu á hringveginum þar sem Vegagerðin hefur sett upp merkingar um viðmiðunarökuhraða miðað við aðstæður. Þetta er óviðunandi og enn hræðilegra að er fólk skuli aka slíka vegi með þeim hætti sem hér er um rætt. Á meðan ríkissjóður er nánast skuldlaus ætti það að vera markmið okkar að setja enn meira fjármagn í vegakerfið og á það jafnt við höfuðborgarsvæðið sem og landsbyggðina. Það eitt og sér mun ekki koma í veg yfir ofsaakstur. En það eykur hins vegar á öryggi á þjóðvegum og það út af fyrir sig er nægileg ástæða. Ég velti fyrir mér hugarheimi þeirra ökumanna sem hlut eiga að máli. Er þetta birtingarmynd einhvers konar firringar í okkar samfélagi? Umræða sem þessi er af hinu góða. En hún ein og sér mun ekki skipta sköpum. Við verðum að grípa til sameiginlegra aðgerða til að tryggja öryggi okkar og fjölskyldna okkar á vegum úti.

Virðulegi forseti. Til að ná utan um þann yfirþyrmandi vanda sem glæfraakstur og ofsaakstur er á Íslandi í dag þarf að herða viðurlög við umferðarbrotum. Það þarf að stórauka sýnilega löggæslu á vegum úti og það er stór þáttur til að ná utan um ofsaaksturinn. Fólk er jú með manndrápstæki í höndunum og aki það eins og ábyrgðarlausir brjálæðingar verður það oft mannsbanar. Svo einfalt er málið. Sýnileg löggæsla skiptir þar mjög miklu máli. Rangar áherslur í löggæslu eru til staðar og það þarf að bæta verulega þar úr. Hitt er að til lengri tíma litið þarf að ráðast í nýtt átak í samgöngumálum, eins og Morgunblaðið til dæmis fjallaði um í leiðara á dögunum, sem snýr að tvöföldun veganna. Það ásamt stóraukinni löggæslu og hertum viðurlögum er meginmálið. Á umferðarþyngstu vegarköflunum eru umferðartoppar gífurlegir og þungaflutningar um vegina miklir enda voru þeir jú færðir af sjó á land. Besta dæmið um þetta er tvöföldun á Suðurlandsvegi þar sem átt hefur sér stað um 90% umferðaraukning á tíu árum sem hefur skilað sér í því að vegurinn er nú umferðarþyngri en Reykjanesbrautin var þegar ráðist var í tvöföldun hennar. Þá eru slysin þar fjórfalt dýrari en á öðrum vegum utan þéttbýlis. Þetta skiptir miklu máli. Við eigum að ráðast í nýtt átak í samgöngumálunum, í tvöföldun veganna - ég tek þar undir með hv. þingmanni Framsóknarflokksins um að þetta skiptir máli - auk tafarlausra úrbóta í hertum viðurlögum og sýnilegri löggæslu. Þessu tengt vildi ég spyrja hæstv. samgönguráðherra hvort hann muni í þessu ljósi beita sér fyrir því að til dæmis tvöföldun á Suðurlandsvegi verði tekin upp við endurskoðun samgönguáætlunar núna í haust. Þetta er gífurlega mikilvægt mál og eitt af því sem við verðum að ráðast í í sérstöku þjóðarátaki við að tvöfalda og bæta vegina.

Frú forseti. Hér eru til umræðu aðgerðir vegna hraðaksturs og ber að þakka málshefjanda fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga máli. Eins og fram hefur komið eru nú þegar 22 einstaklingar látnir vegna umferðarslysa sem rekja má að einhverju leyti til beins hraðaksturs. Þá eru ónefndir þeir sem lenda í bílslysum og verða örkumla allt sitt líf. Nýlokið er undirskriftasöfnun stopp.is sem er hluti af herferð um bætta hegðun í umferðinni, Nú segjum við stopp, sem Umferðarstofa hefur staðið fyrir ásamt samgönguráðuneytinu. Á þeim mánuði sem söfnunin stóð yfir skrifuðu yfir 37 þúsund Íslendingar undir áheitið um bætta hegðun í umferðinni. Þetta sýnir svo ekki verður um villst vilja fólks í landinu til þess að gert verði eitthvað róttækt til að bæta umferðarmenningu hér á landi og ekki síst koma í veg fyrir hraðakstur. Það er lífsnauðsynlegt að stöðva hraðakstur eða ofsaakstur eins og ég hef kallað það þegar ungir menn aka á 150–200 km hraða hér innan bæjar eins og í Ártúnsbrekkunni. Því miður virðast þessir ökumenn sem leika sér að því að aka langt yfir hámarkshraða vera ungir karlmenn. Eins og fram hefur komið eru til ýmis úrræði sem verður að grípa til. Það hefur verið nefnt hér að hækka sektir en ég er sammála því sem hér hefur verið rætt að það væri kannski áhrifameira að taka af þeim ökutækin eða svipta þá ökuleyfi.

Setja þá í gapastokk.


             Ég fagna því sem kom fram hjá hæstv. ráðherra áðan að það er verið að vinna í þessu og ég vænti þess að innan tíðar verði komnar fram skýrari reglur sem hafa meiri áhrif.

Virðulegi forseti. Ég fagna þessari umræðu um hraðakstur. Þjóðin er raunar lömuð og veit ekki sitt rjúkandi ráð varðandi umferðina, sérstaklega dauðsföllin og örkumlin. Að mörgu leyti verður mér oft hugsað núna til sjöunda áratugarins þegar ég var unglingur og maður fór að kvíða fyrir vondum veðrum vegna þess að við vorum að missa á hverju ári marga sjómenn í hafið. Það var stóra vandamálið okkar á þeim tíma. Menn sátu hnípnir heima í vondum veðrum og áttu von á hinu versta. Í rauninni er staðan í umferðarmálum núna orðin sú sama. Þegar þjóðin fer á flakk á stórum stundum vegna skemmtana eða annars situr almenningur heima og á von á hinu versta enda er það tilfellið í langflestum tilfellum núorðið og stóra málið í þessu öllu er hraðakstur. Við gerðum stórátak í öryggismálum sjómanna á áttunda áratugnum. Það var gert með fræðslu, með eftirliti, með áróðri, sérstaklega fræðslu fiskimannanna sjálfra. Þar náðist gríðarlegur árangur eins og menn vita. Virðulegur forseti. Ég held að sömu aðferðir dugi og að allir styðji hvaða aðferðir sem er til þess að stemma stigu við þessari vá og við verðum að taka með í reikninginn gerð bíla, fræðsluna, eftirlitið og þar með löggæsluna, áróðurinn og vegakerfið og auðvitað sektirnar líka. Við styðjum áreiðanlega öll hæstv. samgönguráðherra í þeirri vinnu. Ég spyr hæstv. samgönguráðherra hvort hann telji koma til greina að gera kröfu um gerð bíla fyrir akandi fólk á aldursbilinu frá bílprófi og upp að 25 ára aldri.

Hæstv. forseti. Eins og ástandið er á þjóðvegum okkar er alveg ljóst að við verðum bæði að efla löggæsluna og ekki síður auka fræðsluna um þær hættur sem fylgja þeirri umferð sem núna er á þjóðvegum landsins. Reykjanesbrautin er tvær akreinar aðskildar í báðar áttir. Til þess fordæmis eigum við að líta varðandi helstu umferðaræðar hér. Þannig lausnir eigum við að skoða í framtíðinni varðandi þær leiðir þar sem umferð er þyngst. Við erum mikil akstursþjóð, Íslendingar. Við notum mikið þjóðvegina til allra hluta. Núna eru allir þungaflutningar meðal annars komnir á þjóðvegina þó að þjóðvegirnir eins og þeir eru víða um landið séu varla burðugir til þess að hægt sé að flytja þar um með sómasamlegum hætti allar vörur. Margt þarf því að athuga í þessum málum. Ég held að fræðsla og aukin löggæsla sé nauðsynleg eins og ástandið er. Síðan eigum við auðvitað til framtíðar að horfa til þess að búa til betri vegi. Við eigum að reyna að stytta vegalengdir. Við eigum að taka upp sem víðast aðskildar akstursleiðir svo framarlega sem hægt er að koma því við. Við eigum að horfa til láglendisvega. Við eigum að horfa til þess að gera fleiri jarðgöng til að losna við hættulega vegarkafla og fjallvegi. Það hefur sýnt sig að jarðgöngin hafa aukið mikið umferðaröryggi hér á landi. Það hljóta allir að minnast slysanna í Hvalfirði sem voru nánast ársviss og sem betur fer hafa ekki verið undanfarin ár eftir að Hvalfjarðargöng komu til sögunnar. Sama má segja um reynsluna af Vestfjarðagöngum. Mikil og nauðsynleg verk eru því fram undan og við 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir svörin sem og þeim hv. þingmönnum sem hér hafa lagt orð í belg. Það er fagnaðarefni að í þessu mikilvæga og stóra máli skuli ríkja þverpólitísk sátt enda málið grafalvarlegt. Hér er um dauðans alvöru að ræða í orðsins fyllstu merkingu. Auðvitað tek ég undir það að vegabætur auka öryggi. En ég vek jafnframt athygli á því að flest þau slys og alvarlegustu slysin, þau sem við erum í rauninni að tala um, eiga rætur sínar að rekja til ofsaaksturs og það er ofsaakstur sem fyrst og fremst er meðal yngstu ökumanna og merkilegt nokk meðal ungra karlmanna, eins og hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir benti á. Með öðrum orðum, við verðum að ráðast á þessa ökumenn sem sýna þetta glæpsamlega athæfi í umferðinni. Það er ekki hægt að kalla þetta annað en glæpsamlegt athæfi því að það ógnar lífi og limum saklausra borgara. Það er einmitt það sem átak Umferðarstofu, Stopp átakið, gengur út á, þ.e. að taka höndum saman um að breyta þessari menningu. Ég vil fagna því sem hæstv. ráðherra boðar hér. Ég tek undir með hæstv. ráðherra að það var mikið gæfuspor að fella öryggisþáttinn inn í samgönguáætlun og ég fagna sérstaklega þeim frumvörpum sem hæstv. ráðherra boðar og breytingum á reglugerð sem mun auka viðurlög. Þó ég sé ekki almennt refsiglaður maður frekar en aðrir sem hér hafa talað þá brýtur nauðsyn lög gagnvart þessum hópi. En það má líka grípa til annarra aðgerða. Bent hefur verið á ökurita sem gefur foreldrum kost á að fylgjast með akstursmáta barna sinna. Benda má á samning milli foreldra og barna, aksturssamning, sem hefur verið reyndur í nágrannalöndum okkar og það hefur verið bent á aukna virkni lögreglu með myndavélum. Aðalatriðið er að það verða slys á þriggja tíma fresti og við verðum að grípa til aðgerða strax og ég tel að það sem hæstv. ráðherra sagði hér feli í sér 

Virðulegur forseti. Ég vil þakka þær umræður sem hér hafa orðið. Þær eru mjög mikilvægar. Í þessu vandasama verkefni skiptir miklu máli að þingmenn taki höndum saman um að finna leiðir. Ég heyri það á málflutningi þeirra að það er mikill vilji til þess. Það er rétt sem hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir sagði að það ríkir taumleysi í umferðinni og við verðum að finna leiðir til þess að taka í taumana.

Aukin löggæsla.

Ég tek undir það út af fyrir sig sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir sagði að það þarf að auka löggæslu. Ég kom sérstaklega að því hér og við höfum nú þegar aukið löggæsluna með þeim sérstaka samningi sem gerður var með auknum fjármunum og með uppsetningu myndavéla. En þessu þarf að fylgja að sjálfsögðu eftir. Það hefur verið gripið til þessara úrræða, sem sagt að lögreglan komi meira fram og hennar kraftar verði nýttir enn frekar. Hv. þm. Sigurjón Þórðarson nefndi að vélhjólamenn kvörtuðu undan að ekki væri samráð. Ég vil vekja athygli á því að ég skipaði sérstakan fulltrúa vélhjólahópanna í Umferðarráð. Ég tel að það hafi verið ágæt ráðstöfun til þess að njóta þeirra góðu ráða. Ég er sammála því sem hv. þm. Björgvin Sigurðsson nefndi að við þurfum nýtt átak í samgöngumálum. Það nýja átak var sett af stað með nýtingu söluandvirðis Símans í þessi sérstöku verkefni og við beinum sjónum okkar sérstaklega að því núna að taka æðarnar út úr höfuðborginni, Suðurlandsveginn austur fyrir fjall og Vesturlandsveginn upp í Borgarfjörð, í sérstaka aðgerð sem verður byrjað 

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 36/1982, um Sinfóníuhljómsveit Íslands. Eins og menn þekkja er þetta frumvarp liður í endurskipulagningu á rekstri Ríkisútvarpsins í tengslum við frumvarp til laga sem við höfum nú þegar rætt, um Ríkisútvarpið, og varðar meðal annars þátttöku Ríkisútvarpsins í rekstrarkostnaði Sinfóníuhljómsveitar Íslands. Frumvarpið gerir ráð fyrir að sama verði gert um þátttöku Seltjarnarnesbæjar í rekstrarkostnaði hljómsveitarinnar, þ.e. að Seltjarnarnesbær muni ekki lengur greiða þetta eina prósent sem hann hefur fram til þessa greitt til hljómsveitarinnar og ríkið þá yfirtaka þann hluta. Með frumvarpi þessu ráðgert að fella úr gildi þá lagaskyldu sem felst í b-lið 1. mgr. 3. gr. fyrrnefndra laga um Sinfóníuhljómsveit Íslands, að Ríkisútvarpið greiði sem nemur 25% af rekstri hljómsveitarinnar. Að teknu tilliti til þessarar breytingar er eðlilegt að Ríkisútvarpið eigi ekki lengur fulltrúa í stjórn hljómsveitarinnar og því er lagt til að ráðuneytið tilnefni mann í stjórn í stað Ríkisútvarpsins, eins og segir í 2. gr. frumvarpsins.. Varðandi niðurfellingu á greiðsluþátttöku Seltjarnarnesbæjar í rekstri hljómsveitarinnar, sem 1. gr. frumvarpsins gerir ráð fyrir, hefur bæjarstjórn Seltjarnarness ítrekað mótmælt því að greiðsluþátttaka sveitarfélagsins í gildandi lögum standi óhögguð og óskað eftir því að lagabreyting verði gerð á þann veg að fella hana niður. Hefur bæjarstjórn bent á að þegar hún samþykkti aðild að rekstrarkostnaði hljómsveitarinnar á árinu 1982 hafi verið gert ráð fyrir því að fleiri sveitarfélög en Reykjavík og Seltjarnarnes tækju þátt í rekstrinum, en svo hefði ekki orðið. Með frumvarpinu er orðið við þessum óskum Seltjarnarnesbæjar og því lagt til að d-liður 1. mgr. 3. gr. gildandi laga falli brott. Áfram er hins vegar gert ráð fyrir greiðsluþátttöku Reykjavíkurborgar í rekstri Sinfóníuhljómsveitar Íslands, enda náin og ágæt samvinna milli ríkisins og Reykjavíkurborgar á ýmsum sviðum menningarstarfsemi, svo sem vegna Listahátíðar í Reykjavík og nú síðast samstarfsverkefnis ríkis og Reykjavíkurborgar um byggingu tónlistarhúss og ráðstefnumiðstöðvar í Reykjavík þar sem meðal annars hljómsveitin mun hafa aðstöðu. Í samræmi við niðurfellingu á greiðsluþátttöku Ríkisútvarpsins og Seltjarnarnesbæjar gerir a-liður 1. mgr. 1. gr. frumvarpsins því ráð fyrir að framlag ríkissjóðs hækki sem nemur þessum framlögum úr 56% í 82%. Þá er í 1. gr. frumvarpsins lögð til orðalagsbreyting á 4. mgr. 3. gr. gildandi laga sem fjallar um samning milli Sinfóníuhljómsveitarinnar og Ríkisútvarpsins um réttindi Ríkisútvarpsins til flutnings á tónlistarefni hljómsveitarinnar. Verði frumvarp þetta að lögum verður ekki lengur um að ræða flutning á tónlistarefni hljómsveitarinnar á móti framlagi útvarpsins, eins og fram kemur í ákvæðinu, og er því lagt til að Sinfóníuhljómsveit Íslands og Ríkisútvarpið geri með sér samning um flutning á tónlistarefni hljómsveitarinnar til að tryggja áframhaldandi samstarf þeirra. Vilji er til þess, það er rétt að undirstrika það, af hálfu Sinfóníuhljómsveitarinnar og Ríkisútvarpsins að viðhalda samstarfi um flutning tónlistarefnis hljómsveitarinnar, og frekar að auka hann en draga úr. Að síðustu er í 3. gr. frumvarpsins lögð til orðalagsbreyting 7. gr. gildandi laga sem fjallar um sjö manna verkefnavalsnefnd hljómsveitarinnar. Samkvæmt gildandi lögum tilnefnir Ríkisútvarpið einn í nefndina, en í ljósi frumvarps þessa þykir rétt að sá fulltrúi falli brott. Þar sem breyta þarf umræddu ákvæði hefur komið fram vilji af hálfu Sinfóníuhljómsveitarinnar um að breyta enn frekar orðalagi þess og einfalda það á þann veg sem hér er lagt til. Í stað þess að kveða á um skyldu til að velja verkefnavalsnefnd er lagt til að stjórn hljómsveitarinnar verði heimilt að skipa verkefnavalsnefnd um verkefni hljómsveitarinnar. Stjórnin ákveði síðan nánar um skipulag og hlutverk nefndarinnar. Virðulegi forseti. Ég hef nú rakið efni þessa frumvarps. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. menntamálanefndar og 2. umr.

Hæstv. forseti. Áður en umræðan um málið hefst hef ég hug á að fá svar við einni spurningu hjá hæstv. ráðherra. Ég sé að það eru ákveðnar breytingar sem hafa verið gerðar á frumvarpinu frá fyrra frumvarpi sem var hér til meðferðar á síðasta þingi en engin þeirra lýtur að greiðsluþátttöku Reykjavíkurborgar. Í meðförum nefndarinnar á síðasta ári komu í ljós afar skýrar óskir frá fulltrúa Reykjavíkurborgar sem kom fyrir menntamálanefnd um að fram færu einhvers konar samtal á milli ríkisins og Reykjavíkurborgar um greiðsluþátttöku Reykjavíkurborgar. Fulltrúinn kom með ákveðnar hugmyndir í þeim efnum, þ.e. úr því að Seltjarnarnesbær ætti að losna af önglinum í þessum efnum og að hætta að fjármagna sveitina að hluta væri kannski eðlilegt að málið yrði tekið upp í heild sinni og efnt yrði til sérstakra viðræðna allra sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu um þátttökukostnað í Sinfóníuhljómsveit Íslands. Nú langar mig að vita frá hæstv. ráðherra hvort þetta hafi verið gert eða hvort eitthvað hafi verið leitað til Reykjavíkurborgar í þessum efnum.

Herra forseti. Eins og margoft hefur komið fram er þetta frumvarp að mínu mati afsprengi þess eða hluti af því frumvarpi sem við höfum rætt varðandi Ríkisútvarpið ohf. Varðandi þátttöku Seltjarnarnesbæjar er, eins og ég talaði um og kom inn á í minni framsöguræðu, ekki sambærilegt að ræða það að fella niður þátttöku Seltjarnarnesbæjar og það að fella niður þátttöku eða breyta fyrirkomulagi eða aðkomu Reykjavíkurborgar að Sinfóníuhljómsveitinni. Það er alveg ljóst. Við vitum að töluverður ágreiningur var meðal fulltrúa fyrrverandi meiri hluta í Reykjavíkurborg. Ef mig minnir rétt undirstrikaði einmitt fulltrúi Vinstri grænna hve mikilvægt væri að Reykjavíkurborg kæmi á markvissan hátt að rekstri Sinfóníuhljómsveitarinnar meðan fulltrúar Samfylkingarinnar höfðu aðrar skoðanir. Þetta er miklu stærra mál en svo að við förum í gagngera endurskipulagningu á greiðslufyrirkomulagi til Sinfóníuhljómsveitarinnar. Ég tel persónulega, og þess vegna meðal annars kemur það fram í þessu, að Reykjavíkurborg sem höfuðborg landsins, sem skiptir mjög miklu máli varðandi miðlun menningar og menningararfs, 

Hæstv. forseti. Ég er ósammála hæstv. ráðherra um að ekki sé tækifæri einmitt núna til þess að fjalla um það á breiðum grundvelli hvernig greiðsluþátttöku sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu verði hagað til framtíðar. Mér finnst einmitt að tækifærið hafi verið núna og ég átel hæstv. ráðherra fyrir að hafa ekki látið það samtal fara fram í sumar. Ráðherrann hefur haft mánuði til þess að undirbyggja þau frumvörp sem hún er að flytja fyrir Alþingi. Þetta er eitt af ágreiningsefnunum varðandi Sinfóníuhljómsveitina og varðandi þessi skil eða slit á milli Sinfóníuhljómsveitar Íslands og Ríkisútvarpsins. Nú er það alveg rétt sem hæstv. ráðherra bendir á að það hafa ekki verið alveg einróma sjónarmið stjórnenda í Reykjavíkurborg varðandi þátttöku Reykjavíkurborgar í fjármögnun sveitarinnar. Það er annað mál. En það sýnir hins vegar kannski að hæstv. ráðherra hefur borið ákveðna ábyrgð í þessum efnum sem mér sýnist hæstv. ráðherra ekki hafa verið að sinna. Mér finnst nauðsynlegt að þessi mál séu skoðuð í stóru samhengi og að Sinfóníuhljómsveitin og þeir sem þar starfa hafi fullvissu um það á hvern hátt sveitin verði fjármögnuð til framtíðar og hvernig tengsl hennar við sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu verða. Mér finnst ábyrgðin vera hæstv. menntamálaráðherra en ekki stjórnenda í Reykjavíkurborg að sjá til þess að þetta samtal fari fram.

Herra forseti. Í þessu eins og svo mörgu erum við einfaldlega ósammála. Ég tel mikilvægt að Reykjavíkurborg komi með afgerandi hætti að rekstri Sinfóníuhljómsveitarinnar. Varðandi aðkomu annarra sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu að rekstri Sinfóníunnar þá er ég ekkert viss um að einhugur sé um það. Höfuðborgin hefur margvíslegum skyldum að gegna. Það er bara þannig. Þess vegna er hún höfuðborg, Reykjavík. Aðrir bæir í kringum Reykjavík hafa ekki þessum skyldum að gegna og hafa ekki heldur þau forréttindi að hafa ýmsar menningarstofnanir sjálfkrafa starfandi innan sinna marka. Ég tel því mikilvægt, ekki síst með það í huga að við erum að fara í mjög umfangsmikið samstarf með því að reisa tónlistar- og ráðstefnuhús, að Reykjavík komi eftir sem áður að rekstri Sinfóníuhljómsveitarinnar.

Hæstv. forseti. Eins og fram kom í máli mínu áðan hafa orðið ákveðnar breytingar á frumvarpinu frá því sem það var þegar það var lagt fram hér í fyrra og við ræddum það í hv. menntamálanefnd. Þetta eru ekki veigamiklar breytingar. Í fyrsta lagi er það 3. gr. sem varðar stjórn Sinfóníuhljómsveitarinnar, þ.e. að Ríkisútvarpið hafi ekki lengur rétt til að skipa fulltrúa í verkefnavalsnefnd Sinfóníuhljómsveitarinnar og svo er það d-liður 1. gr. sem varðar það að Sinfóníuhljómsveitin og Ríkisútvarpið eigi að gera með sér samning um flutning á tónlistarefni hljómsveitarinnar. Athugasemdir um bæði þessi atriði komu til okkar nefndarmanna frá Sinfóníuhljómsveitinni á síðasta ári og við könnuðum þessi mál afar vel í menntamálanefnd og sáum að þarna voru ákveðnar fallgryfjur í uppsiglingu sem hæstv. ráðherra hefur greinilega ákveðið að girða fyrir. Er það auðvitað vel svo langt sem það nær. Í grunninn eru hins vegar hættur hér á ferðinni sem ég tel alveg rétt að fara aðeins í og vara við. Ég hefði haldið og mín sjónarmið hafa verið þau að tengsl Sinfóníuhljómsveitarinnar og Ríkisútvarpsins séu mjög mikilvæg. að verulegu máli skipti að halda þeim tengslum opnum og skapandi og dínamískum vegna þess að Sinfóníuhljómsveitin þarf að svo mörgu leyti að reiða sig á Ríkisútvarpið eins og hún hefur gert hingað til og Ríkisútvarpið á Sinfóníuhljómsveitina. Ég álít að við höfum ákveðnum menningarlegum skyldum að gegna við Sinfóníuhljómsveitina. Við þurfum að tryggja Sinfóníuhljómsveitinni að hún hafi verkefni við hæfi og að hún hafi möguleika á að starfa og að við leggjum talsvert á okkur við það að Sinfóníuhljómsveitin geti fengið þau starfsskilyrði að sómi verði að fyrir menningarþjóð á borð við okkur Íslendinga. Mér finnst að það sé í hættu með þessum sambandsslitum á milli Sinfóníuhljómsveitar Íslands og Ríkisútvarpsins. Auðvitað tengist sá ótti minn því að ég tel að hér sé verið að fara fram með hætti sem skapar okkur í raun óviðunandi ástand hvað varðar áframhaldandi rekstur Ríkisútvarpsins þar sem hæstv. ráðherra heldur sig við það að breyta rekstrarformi Ríkisútvarpsins í hlutafélag. Hluti af þeirri gagnrýni sem við höfum haft hér fram að færa, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, er þannig vaxinn að við teljum að Ríkisútvarpið eigi að vera þjóðarútvarp í þjóðareigu. Það sama á auðvitað um Sinfóníuhljómsveit Íslands. Við höfum talið mikilvægt að Sinfóníuhljómsveitin standi styrkum fótum í okkar menningarsamfélagi og teljum að það geri hún best með öflugum tengslum við Ríkisútvarp og hættan sem er til staðar hér á því að Ríkisútvarpinu verði gert að starfa eingöngu samkvæmt markaðslögmálum meira eða minna geri það að verkum að Sinfóníuhljómsveitin gæti átt erfiðara uppdráttar og það verði erfitt að tryggja að efni frá sveitinni fáist flutt í Ríkisútvarpinu. Ég hef svo sem fjallað um málefni Sinfóníuhljómsveitarinnar á ýmsum vettvangi, meðal annars átti ég sæti í nefnd sem endurskoðaði leiklistarlög á sínum tíma. Árin 1994 og 1995 setti þáverandi menntamálaráðherra á laggirnar nefnd sem gert var að endurskoða leiklistarlögin og eitt af því sem sú nefnd fjallaði um var einmitt Sinfóníuhljómsveit Íslands. Þar veltum við fyrir okkur vinnuskyldu Sinfóníuhljómsveitarinnar í leikhúsunum og þeim möguleika sem við hefðum á því að efla Sinfóníuhljómsveitina enn frekar með því að tryggja leikhúsunum aðgang að sveitinni. Það hefði mögulega getað gert það að verkum að stöðugildum innan hennar hefði fjölgað, verkefnum hennar hefði fjölgað eða að það hefði breikkað grunnurinn undir starfssvið sveitarinnar ef hún hefði haft ákveðna vinnuskyldu hjá Íslensku óperunni og varðandi óperuflutning í Þjóðleikhúsinu. Nú breyttust leiklistarlögin reyndar á annan veg en sú nefnd sem ég starfaði í óskaði eftir og við töldum að gæti verið til hagsbóta bæði fyrir leiklistina og Sinfóníuhljómsveitina þannig að þær hugmyndir eru kannski ekki alveg uppi á borðinu núna. Það breytir því ekki að við eigum að standa vörð um möguleika Sinfóníuhljómsveitarinnar á að starfa og blómstra en það sýnist mér hæstv. menntamálaráðherra ekki gera á nægilega sannfærandi hátt með þeim breytingum sem hér eru lagðar til. Þá er ég bæði að fjalla um breytingarnar á lögunum um Ríkisútvarpið og sömuleiðis breytingarnar á lögunum um Sinfóníuhljómsveitina. Varðandi síðan það atriði sem við hæstv. menntamálaráðherra ræddum í andsvari rétt áðan þá er alveg ljóst að málefni Sinfóníuhljómsveitar Íslands hafa verið á borðum Reykjavíkurborgar á síðustu missirum. Nú er mér ekki kunnugt um hvort nýr meiri hluti í Reykjavík hefur tekið málefni sveitarinnar til umfjöllunar, en af því hefur í öllu falli ekki heyrst í fjölmiðlum. Hitt er ljóst að fulltrúi Reykjavíkurborgar sem heimsótti menntamálanefnd þann 24. mars síðastliðinn þegar verið var að fjalla um þetta mál - sá fulltrúi var Stefán Jón Hafstein, þáverandi formaður menningarmálanefndar Reykjavíkurborgar, - sagði það alveg fullum fetum að Reykjavíkurborg teldi það hluta af sinni skyldu að fjármagna sveitina og rökin eru að hluta til þau sem hæstv. menntamálaráðherra færði fram áðan. Reykjavíkurborg er jú höfuðborg. Það breytir því ekki að fleiri sveitarfélög eru á höfuðborgarsvæðinu og þau ættu eðli málsins samkvæmt að hafa skyldum að gegna gagnvart sveitinni. Hvers vegna? Jú, vegna þess að íbúar á höfuðborgarsvæðinu eiga greiðari aðgang að tónleikum sveitarinnar eðli málsins samkvæmt en þeir sem fjær búa. Að því leytinu til er því nauðsynlegt að sveitarfélögin og ríkisvaldið taki upp umræður um það hvernig þjóðin eigi að finna fyrir því að hún eigi öfluga og kraftmikla sinfóníuhljómsveit. Ég hefði haldið líka að í ljósi breyttra aðstæðna hér í samgöngum hefði verið hægt að víkka umræðuna um þetta út til Stór-Árborgarsvæðisins, eins og þeir segja fyrir austan, eða Stór-Borgarnessvæðisins, eins og þeir segja fyrir vestan, því að við erum að horfa á það í auknum mæli að atvinnusvæði höfuðborgarinnar er að stækka. Það stækkar í áttina að Borgarnesi og austur að Árborg þannig að við hefðum í sjálfu sér, ef við ætluðum að vera verulega metnaðarfull, átt að skoða þessa hluti ofan í kjölinn. Við hefðum átt að efna til samræðu við öll sveitarfélögin á þessu svæði og hæstv. menntamálaráðherra er lykilmanneskja í þeim efnum. Hæstv. menntamálaráðherra hefði átt að beita sér fyrir því í hléinu sem við höfðum í umfjöllun um þessi mál í sumar að efna til viðræðu við þessi sveitarfélög til þess að tryggja öflugan rekstrargrundvöll Sinfóníuhljómsveitar Íslands. Svo kemur reyndar inn í þetta líka samstarf Sinfóníuhljómsveitarinnar hér við Sinfóníuhljómsveit Norðurlands. Í sjálfu sér held ég að það hafi alveg verið full efni til að ræða það á breiðum grunni. Ég tel og ítreka að það hefði átt að vera í verkahring hæstv. menntamálaráðherra að gera það og gangast fyrir slíkum umræðum. Samkvæmt umsögn Starfsmannafélags Sinfóníuhljómsveitar Íslands, sem kom til menntamálanefndarinnar á síðasta vetri eða síðasta vor, þá taldi starfsmannafélagið að ýmsir lausir endar væru í þessum málum og taldi að mörg atriði væru óskýr um það hvað hæstv. menntamálaráðherra sæi fyrir sér í þeim samningi sem starfsmannafélagið taldi nauðsynlegt að gerður yrði milli sveitarinnar og Ríkisútvarpsins. Maður spyr sig til dæmis: Hvað ef útvarpsstjóri sem samkvæmt lögunum um Ríkisútvarpið verður afar valdamikil persóna, hvað ef einhver útvarpsstjóri verður nú alls ekki áhugasamur um Sinfóníuhljómsveitina eða um tónlist Sinfóníuhljómsveitarinnar? Verður það þá í hans verkahring á einhvern hátt eða gæti það orðið í hans verkahring að stjórna því á hvern hátt Sinfónían kæmist að í Ríkisútvarpinu? Ég held að hæstv. ráðherra þurfi að svara spurningum á borð við þessa. Starfsmannafélagið taldi líka nauðsynlegt - og ég kannski kalla þá eftir því úr því að hæstv. ráðherra hefur lagt það hér til að Sinfóníuhljómsveitin og Ríkisútvarpið eigi að gera með sér samning um flutning á tónlistarefni hljómsveitarinnar - þá er kannski nauðsynlegt að það sé sagt örlítið meira í þeim efnum þar sem ólík sjónarmið gætu ráðið hjá Ríkisútvarpinu og hjá sveitinni. Mér finnst vanta þarna einhvers konar „mandat“ eða einhvers konar vegvísi frá stjórnvöldum, frá hæstv. menntamálaráðherra um það hvað ráðherrann sjálf sér í þessum efnum því að mér finnst það ekki liggja ljóst fyrir að Sinfóníuhljómsveitin eigi jafngreiðan aðgang að Ríkisútvarpinu og verið hefur með þeim breytingum sem hér eru lagðar til. Starfsmannafélag Sinfóníuhljómsveitarinnar benti á ákveðið misræmi í lögum um Sinfóníuhljómsveit Íslands sem varðaði orðalag b-liðar 1. mgr. 3. gr. um framlag útvarpsins sem félli brott. Sinfóníuhljómsveitin óskaði þar eftir ákveðnum skýringum sem ég sé ekki að þetta nýja frumvarp eða þetta endurnýjaða frumvarp leysi úr. Svo hófst reyndar líka í menntamálanefnd um þetta leyti umræða um hljóðfæraeign Sinfóníuhljómsveitarinnar. Starfsmannafélag Sinfóníuhljómsveitarinnar sagði okkur í bréfi sem nefndinni var sent að það teldi rétt að hljóðfæri sem keypt hefðu verið til notkunar í Sinfóníuhljómsveit Íslands en væru eign Ríkisútvarpsins kæmu í hlut Sinfóníuhljómsveitar Íslands með þessum breytingum þegar þessi lagalegu tengsl stofnananna yrðu rofin. Hæstv. menntamálaráðherra nefndi það ekkert í flutningsræðu sinni hvort einhver breyting yrði hér gerð á. En það væri fengur að því að fá frekari sjónarmið í þeim efnum fram nú í umræðunni. Það hefur ekki verið orðið við hugmynd starfsmannafélagsins sem taldi nauðsynlegt að listrænum sjónarmiðum yrði gert hærra undir höfði í stjórn Sinfóníuhljómsveitar Íslands. Starfsmannafélagið talaði um að með því mundi skerpast listræn stefnumótun hljómsveitarinnar og að stjórn Sinfóníuhljómsveitar Íslands mundi þá veita hljóðfæraleikurum og öðru starfsfólki Sinfóníuhljómsveitarinnar nauðsynlegan stuðning til listrænna afreka. Í þessu sambandi benti starfsmannafélagið á hvernig skipað væri í þjóðleikhúsráð og gerði að tillögu sinni að Félag íslenskra hljómlistarmanna fengi tækifæri til þess að skipa fulltrúa í verkefnavalsnefnd sveitarinnar. En við því hefur heldur ekki verið orðið þó ekki séu sýnileg rök gegn því að verða við þeim tilmælum starfsmannafélagsins. Hæstv. forseti. Í grunninn lít ég svo á að Sinfóníuhljómsveit Íslands eigi það inni hjá okkur alþingismönnum að við förum nákvæmar í málefni sveitarinnar en mér sýnist vera ætlunin hér. Nú tek ég það raunar fram að við eigum eftir að senda málið til umsagnar þeirra aðila sem veittu okkur umsagnir í fyrra og jafnvel einhverra fleiri. Það er komin fram í menntamálanefnd ósk um að Ríkisútvarpsfrumvarpið verði sent út til umsagnar, en ákveðin mótmæli voru nú bókuð við það á fundi nefndarinnar í morgun þar sem hv. formaður nefndarinnar hafði þá ekki í huga að senda það frumvarp sem við hér ræðum í sama pósti heldur virtist hann ætla að aðskilja málin og greinilega líka að aðskilja þessi mál frumvarpinu um umhverfi fjölmiðla almennt. Við það gerði ég athugasemd því ég tel mjög mikilvægt að skoða þessi mál heildstætt, málefni Ríkisútvarpsins, málefni Sinfóníuhljómsveitarinnar og málefni á fjölmiðlamarkaði almennt. Ég vona því að enn sé von í þeim efnum, þ.e. að nefndin geti sent þessi mál samhliða út þannig að við getum fengið umræðuna sem breiðasta í nefndinni. Hæstv. forseti. Að þessu mæltu geri ég ráð fyrir því að menntamálanefnd eigi eftir að taka hér til umfjöllunar frekar þær breytingar sem gerðar voru á milli þinga á frumvarpinu. Ég lít svo á að hér eigi eftir að verða ákveðin átök á milli sjónarmiða þeirra sem vilja að Sinfóníuhljómsveitin verði áfram sterk og hafi rótföst tengsl við Ríkisútvarpið og hinna sem vilja kannski slíta þessi tengsl, en það hefur fólgnar í sér þær hættur sem ég hef gert grein fyrir í máli mínu.

Herra forseti. Ég held að ljóst sé, miðað við þær fréttir sem hv. þingmaður sagði áðan um fundinn í menntamálanefnd, að eftir að stjórnarandstaðan hafnaði því að þessi mál yrðu rædd saman, Ríkisútvarpið ehf. og Sinfóníuhljómsveitin, að ekki sé gefið að þau verði send út saman. Stjórnarandstaðan hafnaði því að þessi mál yrðu rædd saman og hvaða rök eru þá með því að þau verði send út saman? Það segir sig sjálft að það er ekkert sem hægt er að gefa sér í þeim efnum. Mér finnst það í rauninni sjálfafgreitt miðað við afstöðu stjórnarandstöðunnar varðandi umræðuna um Ríkisútvarpið. Fyrst hún neitaði að ræða þessi tvö mál saman, þetta mál sem er sérstaklega afsprengi eins og ég gat um Ríkisútvarpsins ohf. - af hverju ætti þá að bíða með að senda þau út þar til þetta er líka búið? Þetta er því afskaplega eðlilegt viðhorf hjá formanni menntamálanefndar. En það var ekki þess vegna sem ég kom hingað upp heldur fyrst og fremst til að taka undir með hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur varðandi það að tengsl Sinfóníuhljómsveitarinnar og Ríkisútvarpsins séu mikilvæg. En við vitum að það er að sjálfsögðu ágreiningur um rekstrarform Ríkisútvarpsins ohf. og við vitum hver afstaða hv. þingmanns í því máli er. Það er hins vegar alveg ljóst að fyrir liggur skýr vilji til að efla tengslin við Sinfóníuhljómsveitina ef eitthvað er. Það má líka segja að sem betur fer hafa menn alltaf skoðanir á dagskrá Ríkisútvarpsins. Ég var á fundi síðast í gær með góðum hópi af skólafólki og þar spyrja menn: Sinnti Ríkisútvarpið nægilega vel umfjöllun og umsögnum um frábæran flutning á Eddunni eftir Jón Leifs sem var frumflutt um daginn hjá Sinfóníuhljómsveitinni? Hver og einn hefur sínar skoðanir á því hvernig og hversu miklu á að miðla. Ég ítreka að það er mikilvægt að tengslin verði áfram sterk á milli Ríkisútvarpsins og Sinfóníuhljómsveitarinnar.

Hæstv. forseti. Það er ágætt að hæstv. ráðherra er sammála okkur í því að þessi tengsl eigi að vera sterk. Þá verðum við líka að gera lagaumgerðina þannig úr garði að það sé tryggt. Ég tel svo ekki vera með þeim breytingum sem hæstv. ráðherra ætlar að fara í á Ríkisútvarpinu og um leið á Sinfóníuhljómsveit Íslands. Hvað varðar kröfu stjórnarandstöðunnar þess efnis að rætt verði heildstætt um fjölmiðlamál á Alþingi Íslendinga þá hefur sú krafa alltaf verið á þann veg að frumvörpin þrjú sem um ræðir verði rædd heildstætt. Að sjálfsögðu ekki öll í einum og sama ræðutímanum, hvert mál fyrir sig á að hafa sérstakan ræðutíma. Annað væri fullkomlega óeðlilegt. Við gerðum þá kröfu, þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, að hin almennu mál, almennt umhverfi fjölmiðla, yrðu rædd fyrst sem er eðlilegt. Síðan gætum við rætt sérlögin, Ríkisútvarpið og Sinfóníuhljómsveit Íslands, og okkar mál sem hefur verið lagt fram, þ.e. mál Ríkisútvarpsins. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur ævinlega lagt það mál fram á sama tíma og hæstv. menntamálaráðherra hefur lagt fram hugmyndir sínar til breytinga. Það er því krafa okkar að málin fari öll á sama tíma til umsagnar, þ.e. mál Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, málið um Ríkisútvarpið, málið um Sinfóníuhljómsveitina og síðast en ekki síst málefni fjölmiðla almennt. Umsagnaraðilar eiga ekki að fá þessar beiðnir í fjórum mismunandi umslögum eins og nefndin geri ráð fyrir að umsagnaraðilar gefi fjórar ólíkar umsagnir. Það er mergurinn málsins að við óskum eftir umsögnum um þetta heildstætt frá þeim aðilum úti í bæ sem við krefjum um umsagnir.

Herra forseti. Við skulum ræða hlutina eins og þeir eru. Það var alveg ljóst að stjórnarandstaðan ætlaði að reyna að stoppa bæði þetta og Ríkisútvarpið ohf., neitaði að ræða það saman. Það er vitað mál að það frumvarp sem við erum að ræða núna - og ég bið hv. þingmenn að sýna sanngirni - hefði ekki komið fram nema af því að við erum að ræða Ríkisútvarpið ohf. Því var eðlilegt að fara fram á að þessi tvö mál að minnsta kosti yrðu rædd saman en því hafnaði stjórnarandstaðan. Ef hún segir A getur hún ekki sleppt því að segja B eins og margir hafa rætt um. Því er afar eðlilegt að menn velti þeim möguleika fyrir sér að þau verði send út hvort í sínu lagi. Ég skil að stjórnarandstaðan hafi sömu sjónarmið og ég hvað það varðar að þessi mál hangi saman. En við vitum náttúrlega varðandi fjölmiðlaumræðuna sem slíka  Síðan voru önnur atriði sem hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni áðan, m.a. aðkoma Reykjavíkurborgar. Ég tel mig hafa farið nokkuð ítarlega yfir það í ræðu minni. Ég er engu að síður þeirrar skoðunar að mikilvægt sé að Reykjavíkurborg og ríkið komi saman að rekstri Sinfóníuhljómsveitarinnar. Ég tel ekki sjálfgefið að bæirnir í kringum Reykjavík, hvort sem það er kraginn, Selfoss eða Árborg og Borgarnes, komi sjálfkrafa inn í reksturinn. Þessir bæir koma t.d. ekki að rekstri tónlistar- og ráðstefnuhússins. Hvernig verður framtíðin varðandi umhverfi Sinfóníuhljómsveitar Íslands? Það verður náttúrlega glæsilegt með tilkomu tónlistar- og ráðstefnuhússins. En það eru ríkið og Reykjavíkurborg sem eru að byggja það upp saman. Ég tel því mikilvægt að þeir tveir aðilar hafi líka og beri ábyrgð á því að reka Sinfóníuhljómsveitina.

Hæstv. forseti. Mér finnst ámælisvert að hæstv. ráðherra skuli ekki beita sér fyrir því að samtalið fari fram á milli Reykjavíkurborgar og menntamálaráðuneytis og mögulega á milli Reykjavíkurborgar, menntamálaráðuneytis og sveitarfélaganna hér í kring. Þó að Seltjarnarnesbær vilji ekki leggja til sveitarinnar eins og málum er háttað horfði málið kannski öðruvísi við ef öll sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu væru inni í þeirri umræðu og ef verið væri að búa til tryggari vettvang undir starfsemi sveitarinnar. Þá ætla ég bæði sveitarstjórnarmönnum á Seltjarnarnesi og í öðrum sveitarfélögum í kringum höfuðborgina að þeir átti sig á því að Sinfóníuhljómsveit Íslands sé þjóðarhljómsveit og að þeir íbúar sem eru á svæðinu eigi greiðari aðgang að henni og tónleikum hennar en aðrir sem fjær búa. Ég hefði talið eðlilegt að frumkvæðið að umræðunni væri hjá hæstv. menntamálaráðherra en ekki að hæstv. menntamálaráðherra lokaði á möguleikann eins og mér sýnist hafa gerst hér. Varðandi umfjöllun þessara mála í þinginu er alveg ljóst hver krafa okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði hefur verið allan tímann. Það er vitað að um deilumál er að ræða. Það vitum við öll. Það er því kannski í verkahring hæstv. menntamálaráðherra að sýna ákveðið umburðarlyndi og víðsýni í þeim efnum, að við fáum að ræða þessi mál eins og við viljum ræða þau. Það er fullkomlega eðlileg krafa frá stjórnarandstöðunni að fá sjálfstæðan ræðutíma um hvert mál af þessum þremur. Það var líka sjálfsagt mál hjá stjórnarliðum og hjá þingstjórninni og forsetum Alþingis að heimila að mál Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs væru til umfjöllunar úr því að búið var að leggja það fram áður en þessi mál komu til umræðu. Sú krafa sem við setjum fram er því eðlileg, að okkar mál fái að fylgja þessum málum til umsagnar hjá þeim aðilum sem gefa Alþingi umsagnir og góð ráð í þessum efnum. Ég held enn þá vakandi þeirri kröfu í menntamálanefnd að öll þessi mál fái að fara saman í einni spyrðu og sama umslagi til umsagnaraðila utan þings.

Forseti. Vegna þessarar sérkennilegu umræðu milli hæstv. menntamálaráðherra og hv. þingmanns er rétt að taka fram í fyrsta lagi að allir stjórnarandstöðuflokkarnir hafa lagt fram á síðustu þingum mál um Ríkisútvarpið. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa veri duglegir að endurflytja mál. Ég held að það komi nú fram í þriðja sinn sem hér hefur verið minnst á. Frjálslyndi flokkurinn hefur líka lagt fram athyglisverða þingsályktunartillögu. Ég held að hann hafi gert það í þriðja sinn á síðasta þingi, hefur ekki gert það núna. Á næstsíðasta þingi lögðum við fram þingsályktunartillögu sem í sjálfu sér er í fullu gildi þó við höfum ekki sinnt um, og hefðum kannski betur gert, að leggja hana fram aftur. Þegar um þetta er rætt er því rétt að hafa í huga að fyrir liggur frá ríkisstjórnarflokkunum báðum, eða a.m.k. einhverjum parti af Framsóknarflokknum auk Sjálfstæðisflokksins - nema þá náttúrlega þeim þremur í sölunefndinni, sem eru hv. þm. Pétur H. Blöndal, Sigurður Kári Kristjánsson og Birgir Ármannsson sem allir stefna hátt í prófkjörinu. Auk þessarar tillögu um hlutafélag með einræðislega stjórnskipun undir pólitískum áhrifum liggja sem sagt fyrir þrjú þingmál um Ríkisútvarpið frá síðustu þingum. Auðvitað ættu þau öll að fara í sameiginlega umræðu hjá umsagnaraðilum og úti í samfélaginu. Í öðru lagi er sérkennilegt að menntamálaráðherra skuli koma hingað upp og segja það sem í kurteislegri umræðu í Frakklandi er kallaður andsannleikur, af því að menn vilja ekki taka stórt upp í sig í franska sjónvarpinu, um afstöðu stjórnmálamanna í borgarstjórn Reykjavíkur til málsins. Því var haldið fram að einn af þeim flokkum sem stóðu að síðasta borgarstjórnarmeirihluta væri á einni skoðun og annar á einhverri annarri skoðun. Athugasemdir formanns menntaráðs - held ég að það hafi heitið á þeim tíma líka - vörðuðu einmitt það að Reykjavíkurborg vildi gjarnan ræða við ríkisvaldið, við menntamálaráðherra, um framtíð Sinfóníuhljómsveitarinnar. Þær athugasemdir var ekki öðruvísi að skilja og alls ekki á þann hátt sem menntamálaráðherra er að reyna að túlka hér í þingsal og koma í Alþingistíðindi, að hann - Stefán Jón Hafstein er hér um að ræða, ágætan stjórnmálamann og virtan á menningarsviði - eða flokkur hans væri að lýsa því yfir að Reykjavík ætlaði ekki að koma nálægt rekstri Sinfóníuhljómsveitarinnar. Það er bara, svo ég vitni aftur í Frakkana, andsannleikur svo maður tali kurteislega eins og ber að gera við hæstv. menntamálaráðherra sem er ákaflega kurteis stjórnmálamaður eins og dæmin að sjálfsögðu sanna. Þegar menntamálaráðherra reynir að verjast þessari spurningu um samráð við Reykjavíkurborg verður að muna að í sjálfum lögunum, eins og þau standa núna, er tiltekið um samráð. Það er í 2. mgr. 3. gr. og það er gert með þessum hætti, með leyfi forseta: „Með samþykki rekstraraðila“ - sem eru núna ríkissjóður, Reykjavík, Seltjarnarnes - „getur menntamálaráðuneytið heimilað fleiri sveitarfélögum aðild að rekstri hljómsveitarinnar.“ Það er sem sagt tiltekið að ef breytingar verða á rekstraraðildinni eigi menntamálaráðherra að hafa samband við hina rekstraraðilana og bera það undir þá með hvaða hætti þetta getur gerst. Þó það standi ekki hér berum orðum mundi hvaða lögfræðingur sem vera skal gagnálykta að ef verið er að hleypa burt einum rekstraraðila eða reka burt hlóti að vera haft samráð við hina. Annað væri fullkomlega óeðlilegt í venjulegum samskiptum í mannlífinu og sérstaklega vegna þess að það stendur í lögunum. Það opnast því kannski möguleiki á því fyrir hinn nýja og djarfhuga meiri hluta í Reykjavíkurborg að fara í mál við menntamálaráðuneytið á grunni þessarar setningar í lögunum. Athugasemdir Reykjavíkurborgar fyrr og væntanlega síðar fjalla um að Reykjavíkurborg vill gjarnan hafa samráð við aðra rekstraraðila, nú menntamálaráðuneytið eitt sér ef þessi lög ganga í gegn, um það hver eigi að vera framtíð Sinfóníuhljómsveitar Íslands. Það forðast hins vegar menntamálaráðherra af einhverjum ástæðum. Hún vill ekki fara í þær samræður. Kannski vegna þess að þær varða önnur samstarfsmál skrifstofu menntamálaráðherra og Reykjavíkurborgar og annarra sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu. Það kann að vera. Af því að allt er strand á einhverjum öðrum sviðum þá borgi sig ekki fyrir hæstv. menntamálaráðherra af einhverjum samningatæknilegum ástæðum að gera það. En þetta á Sinfóníuhljómsveitin ekki skilið. Þetta á hin 57 ára gamla dóttir Ríkisútvarpsins, Sinfóníuhljómsveit Íslands, ekki skilið. Hún á það skilið að menntamálaráðherra taki hana í alvöru og taki lög um hana og lagabreytingar á því sviði alvarlega, sem hinn ágæti fyrrverandi menntamálaráðherra, Svavar Gestsson, bar hér fram til sigurs á sínum tíma. Það gerir menntamálaráðherra ekki, heldur lítur menntamálaráðherra á þetta lagafrumvarp um Sinfóníuhljómsveitina sem einhvers konar botnlanga, einhvers konar viðhengi eða hala á frumvarpi sínu um hlutafélagsvæðingu og áframhaldandi pólitíska stjórn á Ríkisútvarpinu. Þess vegna hef ég gert athugasemdir í hvert einasta sinn sem menntamálaráðherra hefur komið þeim tilmælum til forseta að þetta væri rætt í einu lagi. Vegna þess að það er auðvitað alveg augljóst að ef við hefðum hlýtt þeim tilmælum menntamálaráðherra, þá hefði ekkert verið rætt um Sinfóníuhljómsveitina vegna þess að Ríkisútvarpið sjálft, hlutafélagsvæðing þess og þessi stjórnskipan sem þar á að leggja til, auk nefskattsins og þess alls saman svo ég eyði ekki meiri tíma í Ríkisútvarpið nú, hefði komið í veg fyrir að við ræddum hana. Þetta er ákaflega furðuleg afstaða hjá menntamálaráðherra. Það er líka furðulegt að hún skuli vera að snúa út úr því hvaða mál menn vildu ræða saman að öðru leyti. Að hún skuli rugla saman fjölmiðlafrumvarpinu og Sinfóníuhljómsveitinni í þessu efni. Ég lít á Sinfóníuhljómsveitarmálið, svo það sé klárt, sem sjálfstætt mál. Ég er algjörlega ósammála menntamálaráðherra um að það hefði ekki komið fram nema Ríkisútvarpsmálið hefði komið fram. Vegna þess, eins og menn vita sem hafa komið nálægt annarri hvorri þessari stofnun eða fyrirtæki, eða báðum, þá hefur lengi verið um það rætt báðum megin borðs, að það fyrirkomulag sé óheppilegt að Ríkisútvarpið sé rekstraraðili Sinfóníuhljómsveitarinnar. Ég er sammála því sjónarmiði og þess vegna sammála meginefni þessa frumvarps, alveg öfugt við frumvarp hæstv. menntamálaráðherra um Ríkisútvarpið ohf. vegna þess að ég tel að það gamla fyrirkomulag eigi ekki að gilda lengur. Tíminn hafi sýnt fram á að það sé ekki heppilegt. Ég hef áður rakið í umræðum um þetta mál, vegna þess að það hefur aldrei mátt samþykkja þetta, þó menn væru reiðubúnir að taka það til afgreiðslu, þá hefur það aldrei mátt gera vegna stífni í menntamálaráðherra. Við hefðum getað afgreitt þetta í vor og líka í fyrravor. En það hefur ekki staðið til vegna þess að menntamálaráðherra vill þjappa þessu öllu saman í einn punkt, í einn átakspunkt, samanber þjónustusamningsdrögin sem ekki koma hlutafélaginu neitt við en samt er sagt að hlutafélagið sé forsenda þeirra, þannig að breytingar séu allar háðar þessari pólitísku þráhyggju menntamálaráðherra með hlutafélagsvæðingu Ríkisútvarpsins. - Nú man ég ekki hvernig þessi setning byrjaði en bið áheyrendur og seinna lesendur að afsaka það. Ég held ég þurfi ekki að rekja rökin frekar fyrir því að ég sé sammála þessu. Ég hef gert það áður. Hins vegar legg ég, eins og aðrir ræðumenn, áherslu á samvinnu Ríkisútvarpsins og Sinfóníuhljómsveitarinnar sem verið hefur allt of lítil þrátt fyrir þessi tengsl. Það er bara staðreynd. Ég var glaður að sjá að margar sjónvarpsvélar voru á hinum merkilegu hljómleikum þar sem frumflutt var Edda I, eftir Jón Leifs. Ég vona að það hafi verið sjónvarpsvélar Ríkisútvarpsins. En það er satt að segja í fyrsta sinn í langan tíma sem ég verð var við sjónvarpsvélar á sinfóníutónleikum. Ég er ekki tíður gestur en hef þó verið áskrifandi hin síðari ár. Þetta er í fyrsta sinn sem ég sé það og ég hef heldur ekki orðið var við það á dagskrá sjónvarpsins mjög lengi að þar sé þessum tónleikum eitthvað sinnt. Veit ég vel að þeir eru sendir út á fimmtudagskvöldum á Rás 1. Ég vil að auki í umræðunni, þó að það hafi komið fram áður, ég tel mig hafa gert þátttöku Reykjavíkurborgar og þessari skrýtnu vendingu með Seltjarnarnes nokkur skil, hrósa meðan ég man menntamálaráðherra fyrir að nú í fyrsta skipti, í þriðja sinn sem þetta frumvarp er lagt fram, stenst frumvarpið sjálft. Það hefur frumvarpið nefnilega ekki gert áður. Það hefur þurft okkur í minni hluta menntamálanefndar, og okkur hér sem höfum rætt þetta úr þessum stól, til að benda á það. Ég held að í fyrsta sinn hafi það verið þannig að þrátt fyrir að þessi tengsl væru afnumin átti Ríkisútvarpið að eiga fulltrúa í stjórn Sinfóníuhljómsveitarinnar af ókunnum orsökum. Síðan gleymdist í fyrra að taka út klausuna um að Ríkisútvarpið, vegna rekstraraðildarinnar, hefði rétt til að útvarpa tónleikunum. Ég vil hrósa menntamálaráðherra og hennar fólki fyrir að hafa tekið mark á þessum ábendingum loksins og fyrir að leggja nú fram frumvarp sem stenst. Ef það verður samþykkt þá stenst það við þau lög sem það á að breyta. Það var nefnilega ekki áður. Ég vil svo gera orð hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur að mínum. Við höfum rætt það áður að það er undarlegt og sýnir kannski þau handarbakavinnubrögð sem enn leifir af í frumvarpinu að menntamálaráðherra eða ráðuneytið, eins og hér er sagt, skrifstofa ráðherra, og er náttúrlega ekki annað en skrifstofa ráðherra, skuli eiga að eiga tvo fulltrúa í stjórn Sinfóníuhljómsveitarinnar sem er algjörlega óþarft og miklu nær að að þessu komi fagmenn, t.d. hljómlistarmenn, eins og Kolbrún rakti úr áliti - ég man nú ekki hvort það voru starfsmenn Sinfóníuhljómsveitarinnar eða FÍH - við frumvarpið síðast. Ég hef, að vísu nokkuð samhengislausara en ég ætlaði, lýst meginafstöðu okkar samfylkingarmanna til málsins, sem er sú að við erum sammála meginefni þess. Við leggjum áherslu á, þar sem við fengum vísbendingar um það í fyrra í starfi menntamálanefndar þó maður viti ekki hvaða hald er í því, að Sinfóníuhljómsveitin og Ríkisútvarpið verði áfram eins og systur og starfi vel saman. Ég hef gert athugasemdir við einstakar greinar í frumvarpinu, sérstaklega við starfsmannagreinina. Ég hef gert athugasemdir, og aðrir stjórnarandstæðingar með mér, þrem sinnum við það að ekki skuli vera haft samráð við rekstraraðila, eins og þó er tiltekið í lögunum, þ.e. við Reykjavík. Mér finnst dapurlegt að menntamálaráðherra skuli ekki hafa drifið sig í - vegna þess að þetta frumvarp er ekki flutt í fyrsta sinn, aldrei mátt sem sé afgreiða það - að gera ofurlítið heildstæðari endurskoðun á lagaramma Sinfóníuhljómsveitarinnar og kannski könnun á framtíðarmöguleikum hennar.

Hæstv. forseti. Eins og fram kom hjá hæstv. forseta ræðum við frumvarp til laga um Sinfóníuhljómsveit Íslands. Hæstv. menntamálaráðherra hefur talað fyrir frumvarpinu. Fyrir okkar hönd í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði hefur hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir gert grein fyrir afstöðu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs til þessa máls. Ég vil bæta örfáum orðum við frá eigin brjósti og byrja á að taka undir þá röksemd sem kom frá hv. þm. Merði Árnasyni, að í reynd væri hægt að aðskilja þetta frumvarp frá frumvarpi ríkisstjórnarinnar um hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins. Það var athyglisvert að hlýða á málflutning hæstv. menntamálaráðherra hvað þetta snertir því hún sagði að þetta frumvarp væri óaðskiljanlegur hluti af markaðsvæðingu Ríkisútvarpsins eða frumvarpi ríkisstjórnarinnar um að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið. Enda segir í upphafi greinargerðar með frumvarpinu einmitt á þá leið að frumvarpið sé liður í endurskipulagningu á rekstri Ríkisútvarpsins og menntamálaráðuneytið hefði unnið að samningu frumvarps þar sem ráðgert sé að breyta rekstri Ríkisútvarpsins í hlutafélag. Og af þeim sökum, vegna þessa, sé eðlilegt að fella úr gildi þá lagaskyldu að Ríkisútvarpið greiði sem nemur 25% af rekstri hljómsveitarinnar. Þannig að ríkisstjórnin sér þetta sem óaðskiljanlega hluta af hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins. Það er athyglisvert að vegna markaðsvæðingarinnar þurfi að skera á tengslin milli Ríkisútvarpsins annars vegar og Sinfóníuhljómsveitarinnar hins vegar. Mig langar til að gera þessi nánu tengsl á milli þessara tveggja stofnana að umfjöllunarefni í fáeinum orðum. Rifja upp að það var Ríkisútvarpið og tónlistardeildin þar sem hafði forgöngu um að hrinda Sinfóníuhljómsveitinni af stokkunum fyrir 56 árum. Því þá var það gert með samþykki yfirstjórnar Ríkisútvarpsins. Það fékkst styrkur frá ríkinu og Reykjavíkurborg sem veittur var á fyrstu árunum en það gekk á ýmsu á þessum uppvaxtarárum stofnunarinnar, Sinfóníuhljómsveitarinnar. Hún lenti í mikilli fjárhagskrísu í upphafi 7. áratugarins en þá hljóp Ríkisútvarpið undir bagga og tryggði stöðu hljómsveitarinnar í meira en tvo áratugi. Það var svo ekki fyrr en árið 1982 að sett voru lög um Sinfóníuhljómsveitina og er sá lagagrunnur enn við lýði. Þar var kveðið á um að hlutur Ríkisútvarpsins í rekstrarkostnaði Sinfóníuhljómsveitar Íslands skyldi vera 25% en á móti bæri Sinfóníuhljómsveitinni að veita stofnuninni þjónustu sem skilgreind var í ítarlegum samningi sem gerður var milli þessara aðila. Hann var í þremur liðum. Í fyrsta lagi, heimild til að útvarpa beint eða síðar upptökum af öllum áskriftartónleikum hljómsveitarinnar og öðrum tónleikum á hennar vegum. Í þessu var innifalin þátttaka stjórnenda, einleikara og söngvara. Í öðru lagi, heimild til að sjónvarpa tónleikum eða taka þá upp fyrir sjónvarpið til flutnings án endurgjalds. Í þriðja lagi, vinna við upptökur í þágu Ríkisútvarpsins, 25 vinnulotur á ári, allt að 3½ klukkustund hver lota, ásamt ótakmörkuðum flutningsrétti á upptökum. Hvað fyrsta atriðið snertir þá hefur því verið bærilega sinnt því útvarpað hefur verið um 35 sinfóníutónleikum á ári, eða sem svarar til 80–90 klukkustunda af útvarpsefni. Ég held það deili enginn um að tónleikar Sinfóníuhljómsveitar Íslands sé glæsilegur þáttur í íslenskum tónlistarflutningi Rásar 1 og mikil skrautfjöður í dagskránni. Þess má geta að þetta efni hefur einnig verið notað bæði í endurflutningi og í efnisskiptum við erlendar útvarpsstöðvar. Varðandi annan liðinn, þ.e. sjónvarpsheimildina, þá hefur hún ekki verið nýtt sem skyldi. En þarna eru að sjálfsögðu mikil verðmæti sem Ríkisútvarpið hefur vannýtt. Hvað þriðja liðinn áhrærir, þá var upptökutími Ríkisútvarpsins lengi vel nýttur bærilega. En á því hefur slaknað á síðustu árum. Eins og ég gat um var talað þar um 25 vinnulotur. Upphaflega var talað um 5 vinnuvikur. Það er um 10% af virkum árlegum starfstíma hljómsveitarinnar og ef þetta væri nýtt erum við að tala þarna um á sjötta tug millj. kr. í verðmætum. Ég vil minna á að ástæðan fyrir því að Ríkisútvarpið gerði sitt til að Sinfóníuhljómsveit Íslands varð til, var til að styrkja og bæta tónlistarflutninginn í Ríkisútvarpinu. Þetta var til að styrkja Ríkisútvarpið. Þegar þessi samningur er skoðaður, bæði hvernig hann hefur verið nýttur og einnig hitt hvernig hann hefur verið vannýttur, þá kemur í ljós að framlag Ríkisútvarpsins til Sinfóníuhljómsveitarinnar hrekkur varla til að dekka þann kostnað. Þannig að það eru mikil áhöld um hvort Ríkisútvarpið fer vel út úr þessum skiptum. Ég hef miklar efasemdir um það. Auk þess sem ég minnist þess vel, sem starfsmaður Ríkisútvarpsins, hvernig sjónarmið þáverandi forstöðumanna stofnunarinnar voru, þ.e. Andrésar Björnssonar, Jóns Þórarinssonar og þeirra sem þá réðu ríkjum, hve mjög þeir báru hag Sinfóníunnar fyrir brjósti, Ríkisútvarpsins vegna. Ekki aðeins vegna Sinfóníunnar heldur Ríkisútvarpsins vegna. Þeir litu jafnan svo á að Ríkisútvarpið ætti að sækjast eftir því að axla menningarlegar skyldur. Þetta væri veigamikill þáttur í starfsemi stofnunarinnar. Nú er hins vegar talað um Sinfóníuna sem bagga á Ríkisútvarpinu og að bæta þurfi stöðu og hag Ríkisútvarpsins með því að létta þeim bagga af stofnuninni. Þannig hefur það oft verið orðað í þessari umræðu. Það var hins vegar ekki upp á teningnum í máli hæstv. menntamálaráðherra í framsögu hennar áðan. Því eins undarlegt og það kann nú að hljóma sagði hún að frumvarpið væri sett fram til að efla tengslin á milli Ríkisútvarpsins og Sinfóníunnar ef eitthvað væri. Ég man ekki nákvæmlega hvernig hæstv. ráðherra orðaði það. En eitthvað á þá leið að frumvarpið yrði og væri til þess fallið að efla tengslin á milli Ríkisútvarpsins og Sinfóníunnar. Ég spyr þá: Í ljósi þessa samnings sem nú er til staðar sem ekki hefur verið uppfylltur, hvers vegna í ósköpunum beitir hæstv. menntamálaráðherra sér ekki fyrir því að Ríkisútvarpið sæki rétt sinn til Sinfóníunnar? Og axli auk þess þær menningarlegu skyldur sem því ber að axla? Mér finnst óskaplega dapurlegt hvernig komið er fyrir ríkisstjórninni og þeim sem ráða ríkjum í Ríkisútvarpinu, að vilja skera á þessi tengsl. Mér finnst það óskaplega dapurlegt. Áður kvað við annan tón innan úr Sjálfstæðisflokknum. Þar hafa verið mjög sterkar raddir sem hafa talað í alveg gagnstæða átt og ég minni þar á greinaskrif t.d. Jóns Þórarinssonar tónskálds, fyrrverandi dagskrárstjóra hjá Ríkisútvarpinu, sem hefur varað mjög við þessu í blaðagreinum sem hann hefur skrifað. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta frumvarp að sinni. Það á eflaust eftir að koma aftur til umfjöllunar hér í þingsölum fari svo að samstaða náist um það í menntamálanefnd að setja þetta aftur fyrir þingið. En ég vil hins vegar ítreka þá kröfu sem fram hefur komið frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að frumvarp þingflokksins um Ríkisútvarpið verði tekið hér á dagskrá, tekið til umfjöllunar samhliða því sem hæstv. menntamálaráðherra talar um sem óaðskiljanlegan pakka, Ríkisútvarpið, Sinfóníuna og annað frumvarp, tekið samhliða til umfjöllunar í menntamálanefnd og sent út til umsagnar samhliða, þannig að allir þeir sem fái frumvarp ríkisstjórnarinnar um Ríkisútvarpið og þá þessi tengsl sem skera á við Sinfóníuna, til umfjöllunar, fái þann pakka heildstæðan. Ég frábið mér að þurfa eina ferðina enn að hlusta á að stjórnarandstaðan sé andvíg þessu. Við vorum andvíg því að þessi mál yrðu rædd í einum og sama ræðutímanum. Við vildum að þau færu öll saman, reyndar í annarri forgangsröð en ríkisstjórnin vildi, og yrðu öll rædd í samhengi. En hæstv. menntamálaráðherra er að reyna að drepa þessu máli á dreif og blekkja fólk með því að segja að við höfum hafnað því að svo yrði gert vegna þess að við vildum ekki að þau yrðu rædd í sama ræðutímanum. Þetta eru útúrsnúningar og ég ætla að vona að hæstv. ráðherra reyni ekki eina ferðina enn að drepa málinu þannig á dreif. Þess vegna spyr ég alveg beint: Finnst hæstv. menntamálaráðherra ekki eðlilegt að þau frumvörp sem liggja fyrir þinginu um breytingar á stjórnskipan Ríkisútvarpsins, komi samhliða til afgreiðslu og að þeir sem fá málin til umfjöllunar fái þau samtímis þannig að hægt sé að fjalla um þá valkosti sem Alþingi býður upp á?

Herra forseti. Varðandi það tal sem hv. þingmaður nefnir útúrsnúninga þá held ég að í því samhengi sé hollt að benda einfaldlega á að stjórnarandstaðan hafnaði því að ræða þessi tvö mál saman, Ríkisútvarpið og Sinfóníuna. Stjórnarandstaðan getur því ekki í sömu mund og hún hafnaði að ræða málin saman í þingsal krafist þess að málin verði samferða þegar þau eru komin úr þingsalnum. Stjórnarandstaðan sjálf kom í veg fyrir að málin væru rædd saman hér inni í þingsal. Það er líka hollt fyrir okkur, herra forseti, að rifja upp sögu í þessu samhengi. Ég man að fulltrúi Vinstri grænna, hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir, kom að máli við mig þegar Ríkisútvarpið var til umræðu fyrir páska, fyrir einu og hálfu ári síðan. Þá var sérstaklega farið fram á það við mig að bíða með umræðuna til að hægt væri að ræða tvö mál saman. Hvaða mál? Fjölmiðlafrumvarpið og Ríkisútvarpið. Svo allt í einu koma menn hingað og segja: Nei, það má ekki ræða þau saman en samt saman. Menn verða að fara að ákveða sig í þessu máli. Málið er bara að menn eru að reyna tefja umræðuna. Það er eins og það megi ekki segja það hérna í þingsalnum. Það er eins og það megi ekki segja það úr þessu ræðupúlti að stjórnarandstaðan er með sínum tækjum, sínum lýðræðislegu tækjum, sem heita þingsköp Alþingis, að tefja ákveðna umræðu. Þetta vitum við og þekkjum og þetta þekkir hv. þm. Ögmundur Jónasson manna best.

Hæstv. forseti. Um það hvort við viljum þessi mál út af borðinu er svarið að sjálfsögðu já. Það höfum við sagt alveg tæpitungulaust, að sjálfsögðu viljum við það. En við fáum því ekki ráðið þannig að við erum að reyna að finna næstbesta kostinn, sem er að fá þessi mál rædd heildstætt. Við höfum sagt að það sé mikilvægt að ræða fyrst grunnlöggjöfina og síðan hin sértæku mál, Ríkisútvarpið og önnur sem þessu tengjast. Ég ætla ekki að fara nánar út í þetta. Mér finnst hæstv. ráðherra vera með útúrsnúninga og reyna að drepa málinu á dreif, en látum hlustendur um að meta það, við erum búin að segja þetta nægilega oft. Þess vegna spyr ég núna alveg beint aftur og vil fá svar við þeirri spurningu: Það liggur fyrir stjórnarfrumvarp um að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi með breytingum á stjórnsýslu stofnunarinnar. Það er mjög umdeilt frumvarp. Það liggur fyrir annað frumvarp, sem einnig kann að vera umdeilt, frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, um breytingar á skipulagi Ríkisútvarpsins, tekur á svipuðum málum en á annan hátt. Er ekki eðlilegt og sanngjarnt að þessi mál komi samhliða til umfjöllunar og þá kannski fyrst og fremst hitt, að þau fari samhliða til umsagnar og verði samhliða rædd í þingnefndinni sem um þetta vélar? Nú langar mig til að fá svar við þessari einföldu spurningu minni.

Herra forseti. Ég ætla ekki frekar en hv. þingmaður að dvelja lengur við það hvort ræða eigi málin saman. Það er a.m.k. ljóst að þegar tækifæri gafst, þegar stjórnarandstaðan var búin að tala um það á tveimur þingum að ræða þyrfti málin saman, og loksins þegar tækifærið gafst að ræða málin öll saman þverskallaðist stjórnarandstaðan við það.  Síðan komum við að spurningu hv. þingmanns og ég segi eins og er: Það verður að líta til þingsögunnar um hvernig svona mál eru afgreidd. Ég tel það ekki sjálfkrafa og eðlilegt að öll þessi mál séu afgreidd saman, enda ber allt að sama brunni. Það sem má ekki segja héðan beint úr þingsalnum þegar menn koma fram með svona tillögur, hvað eru menn að gera þá? Þá eru menn ekkert annað að gera en að reyna að tefja framgöngu mála. Og ég segi sem flutningsmaður þriggja þessara mála: Að sjálfsögðu vil ég að mín mál komist áfram. Ég berst fyrir þeim alveg eins og hv. þingmaður og þingflokksformaður Vinstri grænna berst fyrir framgangi sinna mála á þingi og það eru lýðræðislegar reglur sem gilda um það hvernig málin koma fram. Á þeim er tekið í forsætisnefnd o.s.frv. Ég vil undirstrika það. Síðan vil ég sérstaklega hnykkja á því að það er rangt sem hv. þingmaður kom inn á áðan í ræðu sinni. Við erum þó sammála um að báðar stofnanirnar, Ríkisútvarpið og Sinfónían, eru mikilvægar menningarstoðir í samfélaginu. Ég hef aldrei litið svo á að Sinfónían sé baggi á Ríkisútvarpinu. Ég lít hins vegar ekki þannig á að frumforsendan fyrir því að Sinfónían vaxi og dafni séu lagaákvæði til að binda og hnýta Ríkisútvarpið og hana saman. Ég hef trú á hlutafélagsforminu. Ég hef trú á því, eins og ég gat um í ræðu minni, 

Hæstv. forseti. Frumvarp þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs byggir á mikilli vinnu, á sér langar rætur og hefur fengið mjög góðan hljómgrunn hjá þeim sem um málið hafa fjallað, hvort sem það eru starfsmenn, hollvinasamtök eða aðrir. Að bera það á borð nú að það frumvarp sé sett fram einvörðungu til að tefja fyrir máli ríkisstjórnarinnar um Ríkisútvarpið er náttúrlega ekki boðlegt. Ég spurði einnar einfaldrar spurningar, hvort ríkisstjórninni þætti það vera sanngjarnt að mál sem snúast um sama hlutinn frá stjórn og stjórnarandstöðu fái ekki að koma saman til umfjöllunar í menntamálanefnd og fara saman út til umsagnar þannig að þeir sem fá málin til umsagnar sjái hvaða valkost er um að tefla, hvort þetta sé ekki sanngjarnt. Þetta eru svörin sem við fáum. Ég ætla einfaldlega að láta hlustendum það eftir að dæma hver fyrir sig, hvað er sanngjarnt í þessu efni og ætla ég ekki að hafa frekari orð um það að sinni.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á almennum hegningarlögum. Frumvarpið er samið að frumkvæði mínu af Ragnheiði Bragadóttur prófessor og felur í sér endurskoðun á ákvæðum laganna um eftirtalin brot: Nauðgun og önnur brot gegn kynfrelsi fólks, kynferðisbrot gegn börnum og vændi. Frumvarpið var lagt fram á síðasta þingi í kjölfar kynningar bæði á heimasíðu ráðuneytisins og umræðu í málstofu í Háskóla Íslands. Frumvarpið er nú lagt fram óbreytt og er það von mín að það verði samþykkt á Alþingi á þessu löggjafarþingi. Ég mun því ekki hafa framsöguræðu mína langa því að ég tel að þingmönnum sé vel ljóst hvað í frumvarpinu felst. Helstu nýmælin eru: Lagt er til að hugtakið nauðgun verði rýmkað mjög frá því sem nú er. Gert er ráð fyrir að önnur kynferðisnauðung og misnotkun á bágu andlegu ástandi og því að þolandinn getur ekki spornað við verknaðinum eða skilið þýðingu hans teljist nauðgun. Við það munu brot þessi varða mun þyngri refsingu en nú er, eða fangelsi frá einu ári og allt að 16 árum í stað fangelsis allt að sex árum. Þá er lagt til að lögfest verði ákvæði um nokkur atriði sem verka skuli til þyngingar við ákvörðun refsingar fyrir nauðgun. Eitt þeirra er ungur aldur þolenda. Í öðru lagi er lagt til að lögfest verði almennt ákvæði um refsiábyrgð vegna kynferðislegrar áreitni. Í þriðja lagi að refsing fyrir samræði og önnur kynferðismök við barn yngra en 14 ára verði þyngd og verði refsimörkin hin sömu og fyrir nauðgun, þ.e. fangelsi frá einu ári og allt að 16 árum. Með því er lögð áhersla á hve alvarleg þessi brot eru þegar þau beinast gegn börnum og tel ég þá nauðgun og kynmök við börn yngri en 14 ára alvarlegustu kynferðisbrotin í stað nauðgunar einnar áður. Í fjórða lagi að lögfest verði ákvæði um heimild til refsilækkunar eða refsibrottfalls ef sá sem gerist sekur um samræði eða önnur kynferðismök gagnvart barni yngra en 14 ára er sjálfur á svipuðum aldri og þroskastigi og barnið. Í fimmta lagi að upphaf fyrningarfrests kynferðisbrota miðist við 18 ára aldur brotaþola en ekki 14 ára eins og nú er. Refsihámark fyrir kynferðislega áreitni gegn börnum verði hækkað þannig að brot gegn yngstu börnunum munu fyrnast á lengri tíma en samkvæmt núgildandi lögum. Í sjötta lagi að ákvæði 1. mgr. 206. gr. um refsingu fyrir að stunda vændi sér til framfærslu falli niður. Þess í stað verði lögfest ákvæði um refsinæmi þess að bjóða fram, miðla eða óska eftir kynmökum við annan mann í opinberum auglýsingum. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjarnefndar og 2. umr.

Virðulegur forseti. Nú hefur hæstv. dómsmálaráðherra mælt að nýju fyrir frumvarpi um breyting á almennum hegningarlögum og varðar málið fyrst og fremst kynferðisbrot. Þetta er ekki nýtt af nálinni og ég veit að mjög spennandi tímar eru fram undan í hv. allsherjarnefnd við að fara í gegnum það. Líka vil ég þakka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir afar gott vinnulag í málinu, þ.e. að standa fyrir umræðum, fá umsagnir í gegnum netið og annað til að styðja það besta í málinu og sjá í rauninni hvar mætti gera betur. Ég vil því fagna þessu nýja vinnulagi. Ég veit að frumvarpið mun klárast hjá okkur í hv. allsherjarnefnd og í rauninni er allt gott í þessu frumvarpi. Auðvitað er það svo að sumir vilja ganga aðeins lengra í vissum málum, t.d. um fyrningarfrestinn í kynferðisafbrotum, hvort hann eigi að vera þannig að enginn fyrningarfrestur sé. Jafnframt þekkjum við öll umræðuna um sænsku leiðina varðandi vændið. Það munum við ræða í hv. allsherjarnefnd og kalla til sérfræðinga og fá skýrslur. Ég er mjög ánægð með að ekki sé lengur brotlegt að selja líkama sinn því það er í rauninni fyrst og fremst félagslegur vandi sem á að mæta með félagslegum úrræðum. Því fagna ég mjög að við skulum vera komin þangað. Ég hef alla tíð talað fyrir því að þetta yrði tekið úr hegningarlögunum. Það er gríðarlega margt sem er gott í frumvarpinu. Ég vil minnast á t.d. kynferðislega misnotkun varðandi einstaklinga í bágu ástandi. Ég hef unnið mjög lengi meðal fatlaðra og auðvitað hafa komið upp tilfelli á slíkum stofnunum. Gerðar hafa verið um það skýrslur, sem eru trúnaðarmál, en auðvitað hefur þetta gerst hér eins og alls staðar annars staðar í heiminum. Þessi mál eru því mjög vandmeðfarin og mjög mikilvægt að þyngja allar refsingar í slíkum tilfellum. Mér finnst líka afar jákvætt að kynfrelsi fólks sé virt. Nauðgun er mjög alvarlegur glæpur og mjög alvarlegt mál og tekið er á því í frumvarpinu. Í því er falin ákveðin virðing við þá sem í því lenda. Ég hef tekið það upp margoft á Alþingi í sambandi við vændið að við megum ekki gleyma ungu drengjunum sem lenda í því. Við munum reyna að halda þeirri umræðu dálítið til haga í nefndinni til að tryggja að málefni ungra drengja í nauðgunarmálum séu líka uppi á yfirborðinu, þó svo að í 99% tilfella séum við yfirleitt að tala um konur. Ég er því mjög ánægð með að við séum ekki alveg að fara aftur með því að kynleysa, þ.e. að tala um karla og konur í sama vetfangi, það er afar brýnt. Ég tel einnig afar mikilvægt að setja inn, og spurning hvort það yrði þá gert í greinargerð eða í nefndaráliti, þennan gríðarlega mikilvæga stuðning við það unga fólk sem gerist brotlegt gagnvart enn yngri börnum. Þá er ég að hugsa um hlutverk Barnaverndarstofu, sem er gríðarlega mikilvægt þar. Slík mál koma til kasta hennar þar sem þau ungmenni eru send eða fá meðferð í gegnum þær stofnanir sem á hennar vegum eru. Við þurfum einmitt að ræða hvort við verðum ekki að fastsetja meðferðina í lögum. Að fyrningarfresturinn miðist við 18 ára aldur en ekki 14 ára eins og er í lögunum - við þekkjum umræðuna um hvort yfir höfuð eigi að vera fyrningarfrestur í mjög alvarlegum kynferðismisnotkunarmálum og sifjaspellsmálum. Þetta er umræða sem við munum taka og ég bendi í því sambandi á undirskriftasöfnun hjá samtökunum Blátt áfram. Þetta eru hópar sem við þurfum að styrkja með öllum þeim ráðum sem okkur eru möguleg. Ég lít svo á að ég þurfi ekki að setja á langa ræðu. Þetta er afar spennandi og brýnt mál, alvarlegt eins og ég sagði, og við þurfum að gera það vel. Ég veit að hv. allsherjarnefnd mun gera það og við gerum þá ekki annað en að koma með breytingartillögur um það sem okkur finnst ganga of skammt. En ég vil fagna frumvarpinu enn einu sinni.

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hæstv. ráðherra að það sé svo sem ekki þörf fyrir að hafa langa umræðu um þetta mál núna, enda tókum við umræðu um það í vor er leið þegar hæstv. ráðherra mælti fyrir málinu í byrjun apríl síðastliðnum. Það sem mig langaði að segja hér í ræðustól er eingöngu að ítreka þau sjónarmið mín að hér er afar margt fært til betri vegar og mikill fengur að þeim breytingum sem verið er að gera. Líka er verulegur fengur að þeirri greinargerð sem fylgir með frumvarpinu, því að hér er afar vel útskýrt á hvern hátt frumvarpshöfundur kemst að þeim niðurstöðum sem komist er að og rökstuðningur fyrir þeim breytingum sem verið er að gera þar af leiðandi mjög góður. Það er auðvitað alltaf til bóta þegar svo er. En eins og kunnugt er, og hæstv. ráðherra tók fram, tók Ragnheiður Bragadóttir, prófessor við Lagadeild Háskóla Íslands, að sér að semja þau frumdrög sem unnið hefur verið með. Ég kann henni miklar þakkir fyrir því eins og ég sagði hefur hún farið mjög vel í saumana á erfiðum lagaákvæðum og að mörgu leyti náð góðri lendingu. Þó eru nokkur atriði sem ég veit að eiga eftir að verða til umfjöllunar í nefndinni. Það eru t.d. atriði sem varða breytingarnar á 194. gr. laganna, ákvæði er varða kynfrelsi og þá ekki síst kynfrelsi kvenna. Það sem hefur verið gagnrýnt þar er að enn skuli verknaðaraðferðin skipta jafnmiklu máli og raun ber vitni, þ.e. að í fyrstu setningu frumvarpsgreinarinnar skuli vera tekið fram að til að nauðgun geti talist nauðgun þurfi ofbeldi eða hótanir að koma til. Engu að síður er þó hugtakið útvíkkað að ýmsu leyti í greininni þar sem ákveðið er að til ofbeldis teljist sömuleiðis svipting sjálfræðis með innilokun, lyfjum, eða með öðrum sambærilegum hætti. Sömuleiðis er í 2. mgr. greinarinnar talað um að það sé einnig nauðgun og varði sömu refsingu og mælt er fyrir í 1. mgr. að notfæra sér geðsjúkdóm eða aðra andlega fötlun manns til að hafa við hann samræði eða önnur kynferðismök. Það sem er mikilvægt í þessum efnum er auðvitað að rétturinn til kynlífs sé á hreinu og hver það er sem í raun og veru gefur samþykki sitt til kynmakanna. Það kemur fram í greinargerðinni að lönd hafi farið ólíkar leiðir í þessum efnum, norrænu löndin hafi farið aðrar leiðir en hin engilsaxnesku. Það er auðvitað rétt að menn hafa verið að skilgreina þetta út frá ólíkum sjónarmiðum en mér finnst skipta verulegu máli að skilgreiningin sem við nýtum okkur hér á landi verði sú sem í sjálfu sér gerir það kynlíf að nauðgun sem ekki hefur legið samþykki fyrir. Þetta er eitt af þeim atriðum sem við eigum eftir að fara verulega vel yfir. Réttarvernd barna er aukin til mikilla muna í þessu frumvarpi og er það auðvitað vel. Varðandi fyrningarfrest kynferðisbrota gerði ég þá játningu hér í ræðustóli í vor að ég hefði snúist fram og til baka í því máli og get gert þá játningu aftur. Það þvælist enn fyrir mér hvort hér sé gengið nógu langt eða hvort hér sé um hina einu réttu leið að ræða. Enn hneigist ég til þess að þetta sé í öllu falli til verulegra bóta en ég áskil mér enn rétt til að skoða hvort ég telji þar með að nóg sé að gert. Virðulegi forseti. Að lokum eru hér ákvæði er varða vændi. Ég hef lýst yfir ánægju minni með að hæstv. ráðherra skuli leggja til að aflétt sé refsingu af þeim sem leiðast út í vændi, að refsinæmi þess verknaðar að selja aðgang að líkama sínum sé í sjálfu sér aflétt. Hins vegar hefði ég viljað fara aðrar leiðir varðandi kaup á vændi. Ég hefði viljað sjá það lagt til í þessu frumvarpi að kaup á vændi yrðu gerð refsiverð og þar með yrði ábyrgðin af vændinu sett á herðar þeim sem býr til eftirspurnina en ekki þeim sem leiðast út í að selja líkama sinn. Þetta segi ég hér vegna þess að ég hef verið frumkvöðull að flutningi frumvarps varðandi það að gera kaup á vændi refsiverð. Ég hef ekki lagt fram sjálfstætt þingmál á þessu þingi varðandi þá leið en kem til með að láta á það reyna innan nefndarinnar þegar umfjöllun um málið fer fram hvort sátt náist um að gera breytingartillögu við þetta frumvarp í þeim efnum. Ég kem því til með að reyna að beita mér fyrir því áfram að sænska leiðin verði farin og það verði gert refsivert að kaupa vændi. Ég tel að nefndin eigi mikla vinnu fram undan við þetta mál og treysti því auðvitað og veit að hv. formaður nefndarinnar kemur til með að stýra þeirri vinnu vel og af röggsemi eins og hans er von og vísa. Ég geri ráð fyrir að við komum til með að kalla talsvert af gestum fyrir nefndina sem koma þá til með að varpa frekara ljósi á þau sjónarmið sem uppi eru í þessum vandmeðfarna málaflokki.

Virðulegi forseti. Ég vil einungis hafa örfá orð við 1. umr. þessa máls og þá fyrst og fremst til að fagna því að það sé komið fram og lýsa þeirri skoðun minni að þetta er eitt af þeim málum sem við hljótum að þurfa að stefna að að klára á þessu þingi. Eins og fram hefur komið og getið er um í greinargerð með frumvarpinu er þetta frumvarp lagt fram óbreytt frá fyrra þingi. Ekki vannst tími til þess á fyrra þingi að fullvinna málið í nefnd og taka það til efnislegrar umfjöllunar enda ýmis álitamál í málinu. Það eru ýmis álitamál reifuð í greinargerð með frumvarpinu og það er einmitt ástæða til að fagna því hversu ítarleg og greinargóð greinargerðin er sem fylgir málinu. Það liggur fyrir að ágreiningur er í þinginu um einstök atriði varðandi hvaða leiðir eigi að fara þegar kemur að kynferðisbrotakafla hegningarlaganna sem hér er verið að taka til endurskoðunar. Eins og fram hefur komið í umræðunni á þetta við um vændi og um kynferðisbrot gegn börnum. Jafnvel á þetta við um nauðgun, þ.e. hvernig við viljum hafa verknaðarlýsinguna í hegningarlögunum. Ég vil almennt vara við því að menn endurskilgreini ofbeldishugtakið. Mér hefur þótt bera dálítið á því í umræðu um hegningarlögin að hitt og þetta sé talið ofbeldi, að rýmka þurfi ofbeldishugtakið og jafnvel leggja í það einhvern nýjan skilning sem áður hefði ekki verið gert í ljósi rannsókna eða annars þess háttar. Ég held að mikilvægt sé að við höldum okkur við hefðbundna skilgreiningu á ofbeldi þó að ýmislegt kunni að hafa komið fram við rannsóknir sem gefi ástæðu til að bæta við atriðum og gera refsivert það sem áður hefur kannski ekki fallið undir verknaðarlýsingu í hegningarlögunum. Þetta á til að mynda við um nauðganir og þess vegna fagna ég því að í þessu máli er nauðgunarhugtakið rýmkað eins og fram kemur í greinargerðinni. Ég vonast til að almennt geti orðið einhugur um það á þinginu að vinna þessu máli framgang. Ég held að þetta mál komi fram á réttum tíma. Það kemur fram í kjölfar þó nokkuð mikillar umræðu um kynferðisbrot gegn börnum, um vændi, um nauðganir og hvernig við eigum að taka á þeim brotum í hegningarlögunum. Þess vegna er það fagnaðarefni og ég held að það hafi verið mjög skynsamlegt hjá dómsmálaráðherra að beita sér fyrir því að kynferðisbrotakafli hegningarlaganna væri allur tekinn til endurskoðunar í einu eins og hér er gert og það er mjög vel. Ég vek líka athygli á að í greinargerð með þessu máli eru tekin þau sjónarmið sem hafa verið uppi vegna allra þessara brota og þeim er velt upp. Það er ekki dregin fjöður yfir eitt eða neitt og öll sjónarmið sem hafa almennt verið í umræðunni eru tekin til umfjöllunar í greinargerðinni og krufin til mergjar. Hlutirnir eru vegnir og metnir og komist að niðurstöðu. Þetta er afar skýrt. Þetta er mjög gagnlegt fyrir þá vinnu sem við eigum fyrir höndum og við munum að sjálfsögðu leita álits og umsagna hjá umsagnaraðilum eins og venja er til. Ég skal ekkert útiloka að fleiri sjónarmið en þau sem reifuð eru í greinargerðinni komi þá fram en ég held að það sé engu að síður afar gagnlegt að málinu sé stillt fram með þeim hætti sem hér hefur verið gert. Ég hlakka til þeirrar vinnu með nefndinni sem nú fer í hönd.

Herra forseti. Í tengslum við þá nýskipan lögreglumála sem samþykkt hefur verið og taka mun gildi 1. janúar næstkomandi, samanber lög um breytingu á lögreglulögum, nr. 46/2006, ákvað ég að finna leiðir til að efla og styrkja sýslumannsembættin utan höfuðborgarsvæðisins með flutningi verkefna frá dóms- og kirkjumálaráðuneyti til embættanna. Farið var yfir hvaða verkefni ættu heima hjá ráðuneytinu sem æðra stjórnvaldi og hvaða verkefni væru til þess fallin að þau yrðu færð til stofnana ráðuneytisins. Niðurstöðuna má finna í frumvarpi því sem hér er til meðferðar. Þegar hafa verið flutt nokkur verkefni. Í fyrsta lagi hefur umsýsla vegna bótanefndar verið flutt til sýslumannsembættisins á Siglufirði en til þess þurfti ekki lagabreytingu. Í öðru lagi hefur innheimta sekta og sakarkostnaðar á milli Norðurlandanna, sem áður var á hendi ráðuneytisins, verið flutt til Innheimtumiðstöðvar sekta- og sakarkostnaðar á Blönduósi, samanber lög nr. 70/2006, sem samþykkt voru á Alþingi í júní síðastliðnum um breytingu á lögum um fullnustu refsidóma sem kveðnir hafa verið upp í Danmörku, Finnlandi, Noregi eða Svíþjóð. Í þriðja lagi hefur verið hafinn undirbúningur að því að sýslumaðurinn í Vík annist útgáfu Lögbirtingablaðs á vegum ráðuneytisins frá og með næstu áramótum eða jafnvel fyrr. Í frumvarpi þessu er síðan gert ráð fyrir lagabreytingu þess efnis að útgáfan geti alfarið verið á vegum sýslumannsembættis. Virðulegi forseti. Áður en ég vík að einstökum verkefnum sem gert er ráð fyrir að flytjist til sýslumannsembættanna vil ég nefna að lögð er til veigamikil breyting varðandi úrræði aðila máls til að fá stjórnvaldsákvörðun endurskoðaða. Almennt eru ákvarðanir lægra setts stjórnvalds kæranlegar til æðra stjórnvalds. Ákvarðanir sýslumanna í þeim málum sem frumvarpið gerir ráð fyrir að þeim verði falin verða því samkvæmt almennum reglum kæranlegar til dómsmálaráðuneytisins og til að taka af allan vafa verður mælt fyrir um það sérstaklega í lagatextanum. Er þetta fyrirkomulag um tvö stjórnsýslustig í samræmi við þau meginviðhorf í stjórnsýslurétti að aðili stjórnsýslumáls geti fengið stjórnvaldsákvörðun endurskoðaða hjá öðru stjórnvaldi en því sem ákvörðunina tók. Eðli máls samkvæmt sæta þau mál sem ráðuneytið tekur nú ákvarðanir í ekki endurskoðun annars stjórnvalds. Flutningur verkefna til sýslumanna og kæruheimildir ráðuneytisins stuðlar þannig að auknu réttaröryggi í stjórnsýslunni. Um stjórnsýslukærur, svo sem um kærufrest og fleira, fer samkvæmt stjórnsýslulögum nema lög kveði á um annað. Þá er rétt að nefna að vegna smæðar sumra sýslumannsembætta og takmarkaðs málafjölda í sumum málaflokkum er nauðsynlegt að dóms- og kirkjumálaráðherra geti falið einum sýslumanni að annast tiltekinn málaflokk. Er það fyrirkomulag því almennt lagt til í frumvarpinu. Virðulegi forseti. Í frumvarpinu er lagt til að eftirfarandi verkefni verði flutt til sýslumanna: Í fyrsta lagi staðfesting skipulagsskráa fyrir sjóði og sjálfseignarstofnanir, samanber ákvæði I. kafla frumvarpsins. Í öðru lagi að halda allsherjarskrá um skráða kaupmála, samanber II. kafla frumvarpsins. Í þriðja lagi veiting leyfis til að reka útfararþjónustu, samanber III. kafla frumvarpsins. Þeir einir mega reka útfararþjónustu sem hafa leyfi frá dóms- og kirkjumálaráðuneytinu. Nánari reglur um leyfisveitinguna er að finna í reglugerð þar sem kveðið er á um umsóknir um leyfi, skilyrði og fleira. Lagt er til að leyfisveitingar þessar verði fluttar til sýslumanna. Æskilegt er að þær verði á hendi eins sýslumannsembættis og gerir frumvarpið því ráð fyrir heimild ráðherra til að ákveða að þær verði á hendi eins sýslumanns á landsvísu. Í fjórða lagi veiting ættleiðingarleyfis og forsamþykkis, samanber VI. kafla frumvarpsins. Ættleiðingarmálum hefur fjölgað talsvert hin síðari ár. Á árinu 2005 voru stjúpættleiðingar 28. Ættleiðingar íslenskra fósturbarna 7 og ættleiðingar erlendra barna 39. Vinnsla þessara mála er alfarið skrifleg ef undan er skilin staðfesting á samþykki ásamt leiðbeiningum um réttaráhrif hennar en slíkrar staðfestingar hefur um árabil mátt leita hvort sem er hjá dómsmálaráðuneytinu eða sýslumönnum. Fer vel á því að þessari stjórnsýslu sé sinnt utan höfuðborgarsvæðisins. Málaflokkurinn fellur vel að þeim verkefnum sem sýslumenn fara þegar með en þeir hafa með höndum margvísleg sifjamál. Mikilvægt er hins vegar að þessi mál séu á einni hendi vegna þess að hve sérhæfð þau eru og vegna takmarkaðs málafjölda. Er því lagt til að dómsmálaráðherra geti valið einum sýslumanni leyfisveitingar. Í fimmta lagi að sýslumönnum verði falin löggilding dómtúlka og skjalaþýðenda, samanber VII. kafla frumvarpsins. Í sjötta lagi að sýslumaður hafi með höndum löggildingu fasteignasala, samanber VIII. kafla frumvarpsins. Með lögum um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa, nr. 99/2004, sem gildi tóku 1. október 2004, var eftirlit með starfsemi fasteignasala flutt úr ráðuneytinu til sjálfstæðrar stjórnsýslunefndar, eftirlitsnefndar Félags fasteignasala. Hlutverk nefndarinnar er að fylgjast með því að fasteignasalar starfi í samræmi við fyrirmæli laganna, siðareglur Félags fasteignasala og góðar venjur í fasteignasölu. Reglubundið eftirlit með fasteignasölum er því ekki lengur í ráðuneytinu og hefur reynslan af fyrirkomulagi þessu almennt þótt góð. Í sjöunda lagi verði útgáfa Lögbirtingablaðs á hendi eins sýslumanns, eins og ég nefndi hér í upphafi, samanber IX. kafla frumvarpsins. Loks veitir sýslumaður leyfi til fyrir leyfisskyldum happdrættum í stað dómsmálaráðherra, samanber X. kafla frumvarpsins. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjarnefndar og 2. umr.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um búnaðarfræðslu, nr. 57/1999, með síðari breytingum. Frumvarpið er flutt á þskj. 190 og er mál nr. 189 á þessu þingi. Frá árinu 1999 hefur farið fram umfangsmikil endurskoðun á stofnlánakerfi landbúnaðarráðuneytisins, m.a. á stöðu og hlutverki rannsókna- og menntastofnana landbúnaðarins. Með lögum nr. 57/1999, um búnaðarfræðslu, var sú breyting gerð að Bændaskólinn á Hvanneyri fékk formlega stöðu háskóla. Með lögum nr. 71/2004, um breytingu á lögum um búnaðarfræðslu, nr. 57/1999, og með lögum nr. 979/2004, um breytingu á lögum um rannsóknastofnanir atvinnuveganna, nr. 64/1965, var síðan stigið annað skref í endurskoðun á stofnlánaskipan landbúnaðarráðuneytisins á sviði rannsókna og fræðslu með sameiningu Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri, Rannsóknastofnunar landbúnaðarins og Garðyrkjuskóla ríkisins í eina stofnun, Landbúnaðarháskóla Íslands. Markmiðið með þessum breytingum var að efla kennslu og rannsóknir í landbúnaði með það fyrir augum að þær þjóni betur þörfum landbúnaðarins í breyttu starfsumhverfi. Í áliti landbúnaðarnefndar Alþingis um breytingu á lögum sem leiddu til stofnunar Landbúnaðarháskóla Íslands vorið 2004 kemur fram að mikilvægt sé að fara jafnframt yfir stöðu og málefni Hólaskóla. Hólaskóli hefur á undanförnum árum eflst sem vísindaleg kennslu- og rannsóknastofnun á sviði fiskeldis, hrossaræktar, hestamennsku og ferðamála. Með lögum nr. 71/2004 fékk skólinn formlega heimild til kennslu á háskólastigi og með frumvarpi því sem hér er flutt er lagt til að skrefið verði stigið til fulls og Hólaskóli verði gerður að háskóla er starfi á afmörkuðum sviðum landbúnaðarins. Frumvarpið gerir ráð fyrir að skólinn starfi á þremur afmörkuðum sviðum kennslu og rannsókna, þ.e. á sviði hrossaræktar og hestamennsku, á sviði fiskeldis og á sviði ferðaþjónustu í dreifbýli. Nýjung er að kveðið er á um að við skólann sé heimilt að starfrækja alþjóðlega deild í hestafræðum. Mikil eftirspurn er eftir slíku námi erlendis frá og brýn þörf að efla alþjóðlega þekkingu og þjálfun og meðferð íslenska hestsins. Miðað er við að kennsla fari fram á ensku og meginhluti nemendanna verði erlendir. Lagt er til að heimilt verði að innheimta skólagjöld fyrir slíkt nám. Með frumvarpinu er lögð til sú breyting að gildandi ákvæði um búfræðsluráð verði felld niður. Samkvæmt núgildandi ákvæðum er hlutverk búfræðsluráðs að vera landbúnaðarráðherra til ráðuneytis um mörkun heildarstefnu í búfræðslumálum og samræmingu starfa þeirra er að þeim vinna. Verði frumvarpið samþykkt verða eftirleiðis tvær rannsókna- og fræðslustofnanir á háskólastigi starfandi á sviði landbúnaðarins sem hvor um sig lýtur stjórn háskólaráðs sem er æðsti ákvörðunaraðili innan skólans og ásamt rektor markar stefnu í kennslu og rannsóknum, mótar skipulag skólans og samþykkir starfs- og rekstraráætlanir. Það er mat landbúnaðarráðuneytisins að við slíka skipan mála hafi hlutverk búfræðsluráðs færst til háskólaráðanna og sé ráðið því óþarft. Jafnframt er kveðið á um að gæði menntunar sem menntastofnanir landbúnaðarins veita skuli uppfylla skilyrði nýsamþykktra háskólalaga, nr. 63/2006, og laga um framhaldsskóla, nr. 80/1996. Nýjung er að frumvarpið gerir ráð fyrir að menntastofnunum landbúnaðarins sé heimilt að taka gjald fyrir þjónustu sem telst utan þeirrar þjónustu sem þeim er skylt að veita. Ákvæðið er hliðstætt ákvæðum í 18. gr. laga um Háskóla Íslands. Stjórn háskólans er falin háskólaráði og rektor. Sem fyrr segir markar háskólaráð stefnu í rannsóknum og kennslu, mótar skipulag skólans og samþykkir starfs- og rekstraráætlanir. Lagt er til að skipan háskólaráðs verði með þeim hætti að í ráðinu eigi sæti auk rektors og fulltrúa landbúnaðarráðuneytisins, fulltrúar annarra ráðuneyta sem tengjast starfssviði skólans, eða fulltrúar sjávarútvegsráðuneytis og samgönguráðuneytis. Til þess að tryggja tengsl við háskólaumhverfið í landinu er lagt til að í háskólaráði eigi einnig sæti fulltrúi menntamálaráðuneytisins og fulltrúi háskólaráðs Háskóla Íslands. Þá er gert ráð fyrir að Félag tamningamanna og starfsmenn og nemendur skólans tilnefni fulltrúa í háskólaráð. Ákvæði um ráðningu prófessora, dósenta, lektora og stundakennara og kröfur sem gerðar eru um menntun og starfsreynslu slíkra starfsmanna eru hliðstæðar ákvörðunum sem gilda um aðrar háskólastofnanir. Kennsla á vegum Hólaskóla getur verið á háskólastigi og framhaldsskólastigi. Gert er ráð fyrir að störf hjá Hólaskóla verði lögð niður við gildistöku laganna en starfsfólki stofnunarinnar boðin störf hjá Hólaskóla, Háskólanum á Hólum. Ákvæði þetta er hliðstætt þeim ákvæðum sem sett voru í lögin um stofnun Landbúnaðarháskóla Íslands. Gert er ráð fyrir að lögin öðlist gildi 1. júlí 2007. Ljóst er að það kallar á nokkra vinnu að undirbúa framkvæmd laganna og því er lagt til að rektor og háskólaráð taki til starfa 1. janúar 2007 til að undirbúa starfsemi hinnar nýju stofnunar. Eðlilegt þykir að nemendur geti haldið áfram námi óháð því að þeir flytjist til nýrrar stofnunar og því er þeim gefinn kostur á því að ljúka núverandi námi samkvæmt gildandi námskrám. Í samræmi við ákvæði til bráðabirgða í nýsamþykktum lögum um háskóla, nr. 63/2006, er kveðið á um endurskoðun laga um búnaðarfræðslu fyrir 1. júní 2008 til þess að samræma og auka samvinnu við gæðaeftirlit og námsframboð á háskólastigi. Hæstv. forseti. Að svo mæltu geri ég það að tillögu minni að lokinni umræðunni verði málinu vísað til hv. landbúnaðarnefndar til meðferðar þar og vonandi afgreiðslu aftur inn í þingið á þessu haustþingi.