Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hv. 5. þm. Vestf. tók mjög vel undir efni þess frv. sem hér er til umr. og er ég honum þakklátur fyrir. Hann minntist á nauðsyn þess, að flugfargjöld innanlands væru með í útreikningsgrundvelli hinna sérstöku framfærsluvísitalna byggðarlaganna svo og opinber þjónusta og minntist hann sérstaklega á símaþjónustuna. Allt er það hárrétt hjá hv. þm. og til þess er vissulega ætlast í frv., enda segir þar að taka beri tillit til afgerandi þátta á hverjum stað þótt þeir séu ekki í grundvelli hinnar almennu framfærsluvísitölu. Með þessu er auðvitað átt við m. a. flugfargjöld innanlands og önnur innanlandsfargjöld og hvers konar opinbera þjónustu. Hv. 5. þm. Vestf. taldi að frv. gengi of skammt á sumum sviðum og er ég honum sammála um það. Hann sagði að frv. næði aðeins til þeirra sem hefðu það háar tekjur að þeir greiddu tekjuskatt. Það er ekki alls kostar rétt. Sá persónuafsláttur, sem ekki nýtist til greiðslu tekjuskatts, gengur til greiðslu sjúkratryggingagjalda, eignarskatts og útsvars og eldri skulda vegna þessara gjalda. Auk þess jafngildir hækkun persónuafsláttar í mjög mörgum tilvikum hækkun útborganlegra barnabóta til viðbótar við þá hækkun sem þetta frv. gerir ráð fyrir, en barnabætur, sem ekki nýtast til greiðslu opinberra gjalda, eru, eins og kunnugt er, útborganlegar í peningum, eru greiddar í peningum. Hitt er svo annað mál, að ónýttur persónuafsláttur ætti auðvitað að greiðast út á sama hátt og ónýttar barnabætur, og kæmi það mest til góða þeim sem allra minnstar hafa tekjurnar. Þetta höfum við Alþfl.-menn lagt til m. a. við afgreiðslu laga um ráðstafanir til viðnáms gegn verðbólgu í febrúar mánuði á þessu ári. Tillaga okkar þá um útborgun ónýtts persónuafsláttar, m. ö. o. neikvæðan tekjuskatt, hlaut ekki stuðning þm. annarra flokka. Flm. þessa frv. hugleiddu að taka þá tillögu Alþfl. upp í þetta frv., en féllu frá því, bæði vegna þess að það hefði gert frv. flóknara og því tafið afgreiðslu þess og vegna þess að ekki er við því að búast, að þm. annarra flokka hafi breytt afstöðu sinni til útborganlegs ónýtts persónuafsláttar frá því sem var fyrr á þessu ári. Með því að hafa þá tillögu með í þessu frv. töldum við að minni líkur væru á að það fengi jákvæða afgreiðslu, og því var það ekki tekið með. Aftur á móti höfum við hugleitt að endurflytja þá tillögu okkar í sérstöku frv. og býð ég hv. 5. þm. Vestf. hér með að vera meðflm. að því.



Herra forseti. Þetta frv. er nú flutt í þriðja sinn hér í deildinni. 1. flm., Ragnhildur Helgadóttir, hefur nú horfið af þingi svo það kemur í minn hluta að fylgja frv. úr hlaði, en ásamt okkur er hv. 10. þm. Reykv. flm. að þessu frv. Efni frv. er í raun og veru mjög einfalt og vil ég í ræðu minni vitna til ræðu 1. flm. er hann flutti á síðasta Alþingi um þau efni, en þar sagði hann m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Aðalatriði þess er að tryggja rétt foreldra til þess að fylgjast betur með því starfi, sem fram fer í grunnskólunum, og eiga aðild að þeim ákvörðunum sem þar eru teknar og varða börn þeirra. M. ö. o.: þetta frv., ef samþykkt verður, á að stuðla að því, að foreldrar geti sinnt þeirri skyldu og ábyrgð sem á þeim hvílir í uppeldi barna þeirra. Þessi ábyrgð hefur verið viðurkennd víða um heim með því að viðurkenna foreldrum til handa rétt til þess, að þær stofnanir, sem starfa við hlið og til hjálpar heimilum að uppeldi barna, taka mið af þeirri ábyrgð sem hvílir á foreldrum að þessu leyti. M. ö. o.: það hefur verið viðurkennt í t. d. mannréttindasáttmála Evrópuráðsins, að virða skuli rétt foreldra til að tryggja að uppeldi og fræðsla sé í samræmi við trúar- og lífsskoðanir þeirra. Þetta atriði þykir vera mjög sjálfsagt í öllum lýðræðisríkjum Evrópu, og þar sem við höfum verið aðilar að mannréttindasáttmála Evrópuráðsins um langt skeið þykir eðlilegt að sú skuldbinding, sem við tökumst á hendur með aðild að þeim sáttmála, sé staðfest í lögum landsins. Það er ekki einasta að það sé eðlilegt eða að það sé mitt álit að það sé eðlilegt, heldur er það beinlínis skylda sem löndin takast á hendur þegar þau gerast aðilar að slíkum yfirlýsingum. Það er þjóðréttarleg skuldbinding. Það er útbreiddur misskilningur að mannréttindasáttmálinn hafi lagagildi á Íslandi. Svo er ekki. En hitt er annað mál, að við erum skuldbundin til að sjá svo um að ákvæði laga séu í samræmi við innihald hans. Það er ástæða til þess á þeim tímum sem hið opinbera kerfi þenst sífellt út að tryggja einstaklingunum þann rétt, sem sjálfsagður er, að hafa áhrif á þær ákvarðanir sem þar eru teknar, því að það eru einstaklingarnir sem byggja upp þetta kerfi og standa á bak við það. Þess vegna er í 1. gr. þessa frv. lagt til að í stefnumörkunargrein grunnskólalaganna verði bætt þessu atriði sem ég nefndi og tekur mið af mannréttindasáttmála Evrópuráðsins og er fólgið í því að virða rétt foreldra eða forráðamanna, svo að notað sé orðaval grunnskólalaganna, til að tryggja að menntun og fræðsla gangi ekki gegn trúar- og lífsskoðunum þeirra. Enn fremur er í þessari grein kveðið á um að í skólastarfinu skuli forðast einhliða áróður um slíkar skoðanir eða um álitaefni og ágreiningsmál í þjóðfétaginu. Þetta eru atriði sem ég get varla ímyndað mér annað en að samviskusamir uppfræðarar og kennarar hljóti að vera samþykkir. Auk þessa er þarna um atriði að ræða sem tryggir sjálfsögð mannréttindi foreldra og barna á þann veg að uppeldisaðilar, bæði heimilin og skólarnir, séu samstiga í uppeldismarkmiðum sínum. Það er alveg ljóst, að það atriði er til þess fallið að stuðla að andlegu öryggi barnanna sem námið stunda. Ég hygg raunar að þetta atriði sé svo sjálfsagt að það sé nánast af vangá að það sé ekki þegar skráð í grunnskólalögum.“ Ég hef endurtekið ummæli 1. flm. þegar hann gerði grein fyrir þessu máli á síðasta þingi. Um 2. gr. er það annars að segja, að hún felur í sér breytingu á 2. málsgr. 57. gr. grunnskólalaga, sem nú hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Óheimilt er að veita upplýsingar um vitnisburði nemenda öðrum en þeim sjálfum og forráðamönnum þeirra, nema nauðsyn beri til vegna flutnings nemenda milli skóla. Þó skal heimilt að veita öðrum þessar upplýsingar vegna fræðilegra rannsókna, enda sé krafist fullrar þagnarskyldu.“ Hér er lagt til að fyrra atriðið standi óbreytt, en um undanþágur sé tekið fram að skólastjóri veiti þær og að krafist skuli samþykkis forráðamanna nemenda. Byggist þetta á þeirri skoðun, að ástæðulaust of raunar rangt sé að nemendur séu hafðir til fræðirannsókna án vitundar og samþykkis forráðamanna þeirra, nema sérstaklega standi á. Er það nánar skýrt í nýrri viðbót við málsgr. Er þar ráðgert að menntmrn. geti veitt rannsóknaleyfi án samþykkis skólastjóra og forráðamanna ef tiltekin skilyrði eru uppfyllt. Ástæða sýnist vera til að um slík leyfi sé almenningi gert kunnugt of að glöggar reglur séu um ábyrgð þeirra sem fyrir rannsóknum standa og við þær starfa. Er orðum greinarinnar ætlað að ná þessum tilgangi. Í 3. gr. er lagt til að ný grein bætist við grunnskólalög og fjallar fyrri málsgr. hennar um rannsóknir sem starfsmenn í menntmrn. og við grunnskólana hyggjast framkvæma. Þar er leitast við að setja sem gleggstar reglur, sem bæði geri mikilvægar rannsóknir framkvæmanlegar og séu í samræmi við hagsmuni nemenda og annarra, að ekki séu kannaðir hagir þeirra án brýnnar ásfæðu. Í 2. málsgr. er rætt um rannsóknir annarra aðila. Er lagt til að þeir þurfi að uppfylla strangari skilyrði en skólamenn. Varða skilyrðin bæði efni rannsókna og rannsókarmenn. Sérstök ástæða hefur þótt vera til að taka fram að rannsóknir á viðhorfum og einkalífi skuli ekki leyfa nema sérstaklega standi á. Hið sama er um rannsóknir á tilteknum atburðum sem nemendur hafa orðið vitni að. Fræðimenn, sem kunna að vilja gera slíkar kannanir, hafa sjaldnast til slíks miklar ástæður, og rannsóknirnar geta, einkum ef þær varða umtöluð atriði, haft óæskileg áhrif á unga nemendur. Þegar þetta mál var til meðferðar í menntmn. Nd. Alþingis á síðasta þingi barst m. a. umsögn frá Guðmundi Magnússyni rektor Háskóla Íslands sem ég tel nauðsynlegt að vekja athygli á um leið og ég mæli fyrir þessu frv. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Með frv. er stefnt að því að hamla gegn áróðri og vernda friðhelgi einkalífs. Hvort tveggja er þarft og tímabært. Á báðum þessum málasviðum hafa á seinustu árum risið mál sem betur hefði mátt vanda til. Háskólanum er m. a. nauðsyn að geta fylgst með árangri nemenda á lægri skólastigum til þess að vita hvers konar efnivið hann færi til sín. Ákvæði frv. setja aðeins eðlilegar skorður við slíkum könnunum, en hindra ekki að þær séu gerðar ef þörf krefur. Þá er ýmsum aðilum innan Háskólans nauðsyn að stunda rannsóknir er falla undir 2. og 3. gr. frv. Hér virðast heldur ekki óeðlilegar skorður settar sem hamli gegn því að rannsóknir geti farið fram. Til álita kemur að fela ákveðnum aðila vörslu gagna að rannsókn lokinni. Aðrir gætu viljað nota gögnin en upphaflegi rannsóknaraðilinn. Víða erlendis er háskólum falið að varðveita upplýsingar af þessu tagi á númerum nafnlaust um tiltekinn tíma. Umsögn þessi er skoðun undirritaðs og hefur ekki verið borin undir háskólaráð.“ Enn fremur barst menntmn. umsögn frá fræðslustjóra Austurlandsumdæmis, undirskrifuð af Guðmundi Magnússyni, en þar segir m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Ég er sammála megininntaki frv. og tel að breytingarnar ættu að ná fram að ganga í samræmi við endurskoðun laganna, sem nú stendur yfir. Til staðfestingar skoðunum mínum á nefndu frv. leyfi ég mér að senda yður ljósrit af hluta blaðagreinar er ég ritaði í eitt dagblaðanna í janúar 1977. Ég er enn sama sinnis.“ Í þeirri blaðagrein, sem fræðslustjórinn á Austurlandi sendi menntmn., segir m. a., en hún ber yfirskriftina: Áróður, uppeldi og fjölmiðlar, með leyfi hæstv. forseta: „Nokkrar umræður hafa farið fram að undanförnu í blöðum um rétt eða réttleysi almennra skóla - eða kennara þeirra - til að ákveða sjálfir kennslubækur í samfélagsfræði (þjóðfélagsfræði). Hófust umræður þessar að gefnu tilefni sem kunnugt er. Enda þótt hér sé vonandi um undantekningu frá meginreglu að ræða er samt hreyft hér við máli sem gæti komið skólunum í mikinn vanda, ef illa tækist til. Áróður er eitt, uppeldi annað. Að vísu getur þetta tvennt að nokkru farið saman við fræðslu þeirra hluta sem enginn ágreiningur er um (áróður fyrir hreinlæti, gegn eiturlyfjum o. s. frv.). En megininntak góðs uppeldis hlýtur að vera efling persónuþroska og glæðing heilbrigðrar dómgreindar nemenda andstætt óvönduðum áróðri sem leggur aðaláherslu á þrælslund og múgsefjun. Áreiðanlega vilja langflestir Íslendingar viðhalda því lýðræði, sem þeir nú búa við, og efla það eftir föngum. Ein af máttarstoðum þess er hlutlaus fræðsla í skólum og þjóðlegt uppeldi byggt á víðsýni og sannleiksást. Allar tilraunir til flokkspólitísks áróðurs í kennslustundum eru því tilræði við það lýðræði sem er undirstaða frelsis og mannréttinda. Gagnrýni á slíkt er því ekki aðeins æskileg - heldur nauðsynleg - og tek ég heils hugar undir hana. Hitt er svo jafnsjálfsagt, að í framhaldsskólum - sé áhugi fyrir því - fari fram kynning á hinum ýmsu stjórnmálastefnum á jafnréttisgrundvelli og umræður um þær. Allt uppeldi á að miða að alhliða þroska barnsins. Það á að fá tækifæri til að svala eðlislægri forvitni sinni, til að spyrja, skoða, skilgreina og öðlast með því sem víðtækasta reynslu. Með þeim hætti er best tryggt að hver einstaklingur fái notið sín í framtíðinni og verði fær um að taka sjálfstæðar ákvarðanir byggðar á eigin dómgreind. Má ég heldur biðja um einstaklinga, sem hafa þor og vilja til að gagnrýna sjálfan sig og aðra og skipta jafnvel oft um skoðun, heldur en heilaþvegnar brúður - eins konar já - menn - sem hafa orðið flokkspólitískum áróðri að bráð í uppeldi sínu. Það kynni að vera styttra en okkur grunar yfir í ófrelsi og skoðanakúgun og þar með endalok lýðræðisins ef flokksáróður fær að leika lausum hala í skólakerfinu.“ Svo mörg voru þau orð. Skal ég ekki að þessu sinni tilfæra dæmi um það eða gera að sérstöku umtalsefni þá tilhneigingu, sem í ríkum mæli hefur orðið vart við, að nota skólana, bæði menntaskóla, grunnskóla og jafnvel háskóla, sem flokkspólitískan vettvang. Það sýnir raunar hvað við höfum verið sofandi á verðinum í þessum efnum að ekki eru mörg ár síðan Þjóðviljinn, meðan hann var undir stjórn núv. hæstv. félmrh., birti um það opinskáar yfirlýsingar með hvaða hætti Alþb. hygðist notfæra sér sína stuðningsmenn til að gera menningarlega og pólitíska innrás í skólakerfið. Má vel vera að einhvern tíma sýnist ástæða til að rifja þessi ummæli upp. Sams konar ályktanir frá innviðum Alþb. virtust á þeim tíma einnig í Norðurlandi, sem nú hefur að vísu lagst undir græna torfu, og á kannske ekki að vitna til þess þess vegna, heldur leyfa því blaði að hvíla í friði. En okkur er að sjálfsögðu mikið í mun, frjálshyggjumönnum, að börnin og unglingarnir fái sem lengst og mest að vera í friði. Að vísu vitum við það, og það er skýringin á því, hvað við höfum í raun látið þessi mál afskiptalaus, að íslensk æska er heilbrigð, hún hefur óbrenglaða dómgreind. Upplýsingastreymi kemur víðs vegar að og þess vegna hefur sá hömlulausi áróður, sem víða hefur viðgengist, minni áhrif en ella mundi. Auðvitað er það sjálfsögð sanngirniskrafa, sem námsstjórinn á Austurlandi kemur inn á, að Alþingi og yfirvöld skólamála séu vakandi yfir því, að námsefni, bæði kennslugögn og umfjöllun kennara, sé sæmandi því glæsilega húsnæði og þeim mikla tilkostnaði sem við verjum til menntamála. Það eru hér á landi öll ytri skilyrði til að veita unglingum nóga fræðslu, fyrsta flokks fræðslu. Ég vænti þess líka, að þessi háa þingdeild taki undir það, að Alþingi setji fyrir þann leka einnig, að með óvandaðri rannsóknarstarfsemi verði farið inn í skólana og gerðar kannanir, sem eru annars eða þriðja flokks og gefa rangar eða villandi upplýsingar, ásamt því sem þar er verið að forvitnast um einkalíf fólks, sem er friðhelgt og viðkvæmt mál fyrir börn og unglinga á fermingaraldri eða upp úr því. Ég tek skýrt fram til að forðast misskilning að í ummælum mínum felst ekki gagnrýni á yfirstjórn skólamála síðan núv. hæstv. menntmrh. settist í það ráðuneyti. Það er síður en svo að ég hafi ástæðu til að ætla að ástandið í þessum efnum hafi versnað síðan hann settist í það sæti. Ég vil að það sé alveg skýrt, að með þessum ummælum mínum er ég ekki á einn eða neinn hátt að gagnrýna hans embættisfærslu.



Herra forseti. Þetta mál er ekki alveg nýtt. Það var a. m. k. flutt í fyrra, og þá man ég að ég tók til máls um þetta efni og lýsti viðhorfum mínum til þess sem mér virðist vera tilgangur þessa frv. Ég held að mér sé óhætt að segja að ég hafi greint frá því, að viðhorf mín í þeim efnum, sem eru tekin fyrir í þessu frv., séu á engan hátt frábrugðin því sem fram hefur komið í grg. fyrir frv. og í ræðum þeirra hv. þm. sem talað hafa fyrir málinu. - Ég man að í fyrra talaði Ragnhildur Helgadóttir fyrir málinu. Ég vil að það komi alveg skýrt fram, að ég tel að það sé grundvallaratriði í sambandi við skólarekstur og samkv. skólamálastefnu að vernda friðhelgi einkalífs. Það er svo mikilvægur þáttur í þjóðfélagi okkar að fram hjá því verður ekki gengið. Vissulega ber skólunum að virða friðhelgi einkalífsins og að umgangast þannig nemendurna að ekki sé á neinn hátt gengið gegn helgum skoðunum þeirra eða friðhelgi einkalífs yfirleitt. Ég vona satt að segja í lengstu lög að það sé almenn stefna þeirra, sem starfa í skólunum, að framkvæma kennslu með þeim hætti. Þá kröfu hef ég ævinlega gert til kennslu, til kennara og til kennslustarfa, að beitt sé því sem ég vil kalla hlutlægni. Það er auðvitað ekki hægt að komast hjá því að það sé rætt um hvers konar efni í skólum, þjóðfélagsmál t. d., trúarefni og pólitík. Það er ekki hægt að útiloka slík efni í skólafræðslu, í samfélagsfræði, sögu og öðru slíku. Hins vegar er það list kennarans að tilreiða kennslu sína af hlutlægni, sem ég vil kalla. Þá kröfu verður að sjálfsögðu að gera til kennara að þeir vinni í slíkum anda. Ég endurtek það, að ég vona að almennt sé það svo að á þessu sé enginn misbrestur. Sama er auðvitað að segja um það sem kalla mætti þá og í beinu framhaldi af þessu flokkspólitískan áróður. Hann á ekki heima í skólum landsins. Ég tel að kennarar verði í því sambandi að temja sér hlutlægni í kennslustörfum, hlutlægni í frásögn og umfjöllun um viðkvæm mál eins og stjórnmál og sundurgreiningu á þjóðfélagslegum málum og flokkastefnum o. s. frv. Þetta er mikill vandi, en ég vona að almennt séu kennarar þeirrar skoðunar, að sú skylda hvíli á þeim að fara þarna með gát og tilreiða efni sitt af hlutlægni. Ég hef að vísu ekki verulega orðið var við það, eftir að ég kom í embætti menntmrh., nema kannske í einu tifelli, að pólitískum áróðri hefði átt að vera beitt í skóla. Í þessu eina tilfelli, sem ég nefni og ætla þó ekki að rekja hér, lét ég fara fram mjög nákvæma athugun á því máli fyrir mitt leyti og á vegum þeirrar stofnunar þar sem þetta átti að hafa gerst. Ég get fullyrt að niðurstaðan var sú, að þarna væri ekki ástæða til að væna um hlutdrægni í kennslu eða um það væri að ræða að reynt væri að beita flokkspólitískum áróðri. Ég hef ekki ástæðu til að vefengja þá niðurstöðu, m. a. vegna þess hverjir stóðu að þeirri athugun. Það voru menn af margs konar pólitískri gerð og pólitískum skoðunum. Ég tel því ekki ástæðu til að gera mikið úr því, að þarna hafi verið um pólitískan áróður eða tilraun til pólitísks áróðurs að ræða, enda á hann ekki að liðast í kennslu. Hann er óþarfur og á ekki að líðast í því þjóðfélagi sem við búum í, við það margflokkakerfi, sem við búum að, og þær margbreytilegu skoðanir sem okkar þjóðfélag krefst að séu virtar. Eitt af því mikilvæga, sem hér er fjallað um, varðar rannsóknir, skólamálarannsóknir getum við sagt eða ýmsar rannsóknir sem eiga sér stað innan skólanna og á högum nemenda. Hér er um mjög viðkvæm mál að ræða. Og ég hef ekki oft þurft að standa frammi fyrir því að veita slík rannsóknarleyfi. Þó minnist ég nýlegs dæmis um að ég þurfti að fjalla um slíkt leyfi. Ég framkvæmdi það á þann veg að hafa sem allra víðtækust samráð við þá aðila sem þetta snerti. Rannsóknarleyfið, sem snerti Háskóla Íslands, var ekki veitt fyrr en Háskólinn hafði fjallað rækilega um málið og gefið jákvætt svar við veitingu leyfis. Þannig vona ég reyndar að alltaf verði staðið að í sambandi við mál sem þessi, að það verði farið með mikilli gát í þessum efnum og að virt verði svo sjálfsögð atriði sem friðhelgi einkalífsins og að reynt sé að sporna við því að gera óþarflega viðkvæmar upplýsingar um einstaklinga, jafnvel unglinga. Þannig mun ég a. m. k. reyna að framkvæma þessi mál, og ég vona að svo verði gert í framtíðinni. Hér hefur verið minnst á grunnskólalögin. Þau eru í endurskoðun og hafa verið það. Þeirri endurskoðun er á vissan hátt lokið eða að því leyti til, að nefndin, sem sérstaklega var falið að fjalla um endurskoðunina, hefur skilað áliti. Í framhaldi af því, að nefndin skilaði áliti, lét ég í haust efna til fjölmennrar ráðstefnu um grunnskólann og framkvæmd grunnskólalaga. Þessi ráðstefna var fjölmenn og umræður þar miklar. Nú liggja þessar umræður fyrir í einni bók og getur verið fróðlegt fyrir hv. alþm. að kynna sér þær umræður sem þar fóru fram. En eftir er að fara nánar yfir nefndarálitið og þær umr., sem urðu á þessari allfjölmennu ráðstefnu skólamanna um þessi efni, og kanna hverjar breytingar skuli gera á grunnskólalögunum sem eru ekki gömul, en eru þó, eins og vill verða um flesta löggjöf, ekki óháð því að breytingar þurfi að gera á þeim öðru hverju. Ég held að það sé alveg ljóst, að hvorki grunnskólalög né önnur skólalög séu svo heilög eða svo vel úr garði gerð að þau séu ekki háð ýmsum breytingum. Þessu verki er lokið að hluta, en þó ekki að öllu leyti, því eftir er að kanna nánar í ráðuneytinu og af minni hálfu, hvaða breytingar skuli gera á grunnskólalögunum, og taka þá mið af því, sem endurskoðunarnefndin hefur gert í þessu efni, og einnig því sem fram kom á þeirri fjölmennu ráðstefnu sem haldin var um grunnskólalögin í haust. Ég hef ekkert á móti því að þau mál, sem eru sérstaklega rædd í þessu frv., komi til athugunar í þessu sambandi, enda gengur frv. vafalaust til þingnefndar nú og án efa munu í framhaldi af því spinnast meiri umr. um það. Vafalaust myndast þá einhver tengsl við ráðuneyti mitt í þessu sambandi, og hef ég ekki á móti því, að þessi mál og önnur, sem snerta grunnskólann og framkvæmd grunnskólalaga, verði rædd í menntmn. þegar þetta mál kemur þar til sérstakrar athugunar.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breyt. á lögum um sveitarstjórnarkosningar sem er flutt á þskj. 164. Auk mín er flm. hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson. Þetta frv. er ekki mikið að vöxtum, en ég tel býsna nauðsynlegt að þessum málum sé komið í viðunandi horf og vil ég leyfa mér, með leyfi forseta, að lesa frumvarpstextann eins og hann er á þskj.: „1. gr.: Við 12. gr. laganna bætist: Þegar kosning er óhlutbundin er kjörstjórn skylt, að talningu lokinni, að setja alla notaða kjörseðla undir innsigli kjörstjórnar. Að kærufresti loknum eða að fullnaðarúrskurði uppkveðnum varðandi kosninguna, ef kosningin hefur verið kærð, skal kjörstjórn eyða hinum innsigluðu kjörseðlum og telst störfum hennar ekki lokið varðandi kosninguna, fyrr en svo hefur verið gert og yfirlýsing þar um innfærð í kjörbók og undirrituð af kjörstjórn. 2. gr.: Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Stjórnarskráin, lög um kosningar til Alþingis svo og lög um sveitarstjórnarkosningar leggja mikla áherslu á þá leynd sem skylt sé að við sé höfð þegar um kosningar forseta, Alþingis, sveitarstjórna og sýslunefnda er að ræða. Í 5. gr. stjórnarskrárinnar segir: „Forseti skal kosinn beinum, leynilegum kosningum af þeim, er kosningarrétt hafa til Alþingis.“ Í 66. gr. laga um kosningar til Alþingis, sem fjallar um utankjörstaðaratkvæðagreiðslu, er lögð rík áhersla á að leynd sé yfir kosningu. Sams konar leynd skal vera um kosningu á kjörstað samkv. lögum um kosningar til Alþingis. Í 1. gr. laga um sveitarstjórnarkosningar er ákvæði um að lög um kosningar til Alþingis skuli gilda um kosningar til sveitarstjórna og sýslunefnda eftir því sem við eigi, með þeim frávikum sem sveitarstjórnarlög ákveða. Í 11. gr. sömu laga er enn ítrekað að kosningin skuli vera leynileg. 15. gr. sveitarstjórnarlaga fjallar um kosningu sveitarstjórna. 1. mgr. hljóðar svo: „Sveitarstjórnarmenn skulu kosnir með leynilegum almennum kosningum.“ IV. kafli sveitarstjórnarlaga fjallar um sýslufélög. Í þeim kafla er 95. gr. laganna, en 1. mgr. er svohljóðandi: „Sýslunefndarmenn skulu kosnir með leynilegum almennum kosningum.“ Eins og tilvitnaðar lagagreinar sýna er mikil áhersla lögð á leynd kosninga þegar þær fara fram, og er sú leynd raunar einn af hornsteinum lýðræðisins. Hin almenna regla um kosningar er sú, að kosið er um einstaklinga eða framboðslista með merki eða listabókstaf. Í 11. gr. laga um sveitarstjórnarkosningar og í sveitarstjórnarlögum er gert ráð fyrir óhlutbundinni kosningu til sveitarstjórna og sýslunefnda. Reynslan hefur sýnt að óhlutbundnar kosningar til sveitarstjórna og sýslunefnda hafa tíðkast víða um land, sérstaklega í fámennari sveitarfélögum, og má telja líklegt að svo verði enn um sinn. Þegar óhlutbundnar kosningar eru viðhafðar rita kjósendur nöfn þeirra manna, sem þeir kjósa, eigin hendi á þar til gerða kjörseðla, brjóta þá síðan saman og leggja í kjörkassa á venjulegan hátt. Ekkert er í lögunum að finna um varðveislu notaðra kjörseðla að talningu lokinni eða eyðingu þeirra. Óeðlilegt verður að teljast, þrátt fyrir hina miklu áherslu sem lög leggja á leynilegar kosningar fyrir kjördag, þ. e. utankjörstaðarkosningu, og á kjördegi að ekki séu ákvæði í lögum um þessa þætti, þ. e. um varðveislu eða eyðingu notaðra kjörseðla að kosningum loknum. Í lögum er ekkert að finna sem hindrar að þeir, sem notaða kjörseðla hafa undir höndum að kosningum loknum, geti tekið þá til athugunar síðar og gefið sér nægan tíma til þess. Þar sem kjörseðlar þessir eru ritaðir eigin hendi með nöfnum og heimilisföngum þeirra sem viðkomandi kaus, sbr. 11. gr. laga um sveitarstjórnarkosningar, og a. m. k. í hinum fámennari sveitarfélögum, þar sem menn gjörþekkja skrift flestra kjósenda í sveitarfélaginu, virðist sem sú leynd, sem stjórnarskráin og kosningalög gera ráð fyrir að við sé höfð þegar kosið er, sé upphafin að mestu leyti að kosningum loknum samkv. því sem ég hef sagt að framan. Tilgangurinn með flutningi þessa frv. er að koma í veg fyrir hugsanlega misnotkun á vitneskju fenginni af atkvæðaseðlum eftir að kosning hefur farið fram og kosningaúrslit ákveðin, enda er ekkert sem mælir með að þessi gögn séu til eftir að þeirra er ekki lengur þörf sem sönnunargagns við kosninguna sjálfa. Hér er ekki verið með aðdróttun að kjörstjórum eða kjörstjórnum sem hafa þessi störf með höndum, enda væri ég þá jafnframt að ásaka sjálfan mig því ég þykist þekkja nokkuð til þessara starfa þar sem ég hef annast störf kjörstjóra við allar kosningar í s. l. 20 ár eða rúmlega það, nema að sjálfsögðu ekki við síðustu alþingiskosningar þar sem ég var í framboði. Ég þykist jafnframt vita að kjörstjórnarmenn sýni að jafnaði fyllstu gætni í meðferð kjörgagna, bæði fyrir og eftir kosningar. En með lögfestingu þessa frv. ætti að vera tryggt að gögn varðandi kosninguna lendi ekki að talningu lokinni af vangá eða óvart í höndum einhverra manna sem ekki ættu að hafa þau undir höndum. Eins og áður er sagt er tilgangurinn með frv.-flutningi þessum að koma í veg fyrir hugsanlega misnotkun þessara gagna. Herra forseti. Að umr. lokinni um frv. óska ég eftir að því verði vísað til allshn. þessarar hv. deildar og 2. umr.



Herra forseti. Hér er um að ræða lítið frv., sem flutt er til breytinga á lyfjalögum, nr. 49/1978, og fjallar einkum um Lyfsölusjóð. Í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir að stjórn Lyfsölusjóðs sé skipuð til fjögurra ára í senn, en eins og lögunum er háttað nú er þar ekki um að ræða tímatakmörkun á skipun stjórnar Lyfsölusjóðs. Í öðru lagi gerir frv. ráð fyrir að það verði nokkuð breytt til varðandi fjárframlög í Lyfsölusjóð. Samkv. gildandi lögum frá 1978 á að greiða 1% af cif-verði innfluttra lyfja í Lyfsölusjóð. Þessi lög voru sett vorið 1978, eins og ég gat um, og hefur komið í ljós að það hefur reynst óframkvæmanlegt að innheimta þetta með þeim hætti sem lögin gerðu ráð fyrir. Þess vegna hefur það ekki verið gert. Auk þess hefði það hækkað lyfjaverð mjög verulega og valdið ríkissjóði þar af leiðandi auknum útgjöldum sem stærsta lyfjagreiðanda landsins. Fyrir því er hér lagt til að hinn markaði tekjustofn verði felldur niður, en ákveðið að ríkissjóður leggi Lyfsölusjóði til árlegt framlag samkv. fjárlögum. Í samræmi við þessa stefnu er gert ráð fyrir að undir heilbr.- og trmrn., lið 399–0144 í fjárlagafrv., fái Lyfsölusjóður á næsta ári 160 þús. kr. Herra forseti. Frv. þetta hefur fengið afgreiðslu í hv. Ed. Ég legg til að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti iðnn. um frv. til. laga um iðnráðgjafa, 66. mál þessarar hv. deildar. Þetta mál fékk góðar undirtektir hér í hv. deild þegar það var til l. umr., og sömu sögu er að segja um athugun þess og umræður í iðnn. Frv. var sent til umsagnar til Sambands ísl. sveitarfélaga, Iðntæknistofnunar, Félags ísl. iðnrekenda, Landssambands iðnaðarmanna, Alþýðusambands Íslands og fjárlaga- og hagsýslustofnunar. Allir þessir aðilar sendu umsagnir, þrátt fyrir mjög takmarkaðan tíma sem þeim var veittur til þess, og ber sérstaklega að þakka hvað skýr og greið svör komu. Umsagnirnar voru allar jákvæðar og eru án athugasemda frá Alþýðusambandi Íslands, Sambandi ísl. sveitarfélaga og Iðntæknistofnun. Fjárlaga- og hagsýslustofnun gerði athugasemd við kostnað ríkissjóðs, þ. e. launakostnað vegna iðnráðgjafanna, án þess að beinar tillögur væru þar um breytingar, þótt bent væri á að takmarka mætti framlag ríkissjóðs við föst laun iðnráðgjafa. Nefndin sá þó ekki ástæðu til að leggja til viðvíkjandi þessum þætti frv. að neinu yrði breytt. Félag ísl. iðnrekenda og Landsamband iðnaðarmanna bentu á að æskilegt væri að frv. kvæði ákveðnar á um að iðnráðgjafar skyldu hafa samstarf við samtök iðnaðarins. Nefndin varð sammála um að leggja til að 4. gr. frv. yrði breytt á þann hátt að þar yrði þeirri ósk þessara aðila fullnægt. Kemur fram á þskj. 175 sú breyting, þ. e. að samkv. tillögum nefndarinnar skal greinin orðast þannig: Tryggð skuli tengsl iðnráðgjafa við tækni- og þjónustustofnanir og samtök iðnaðarins og störf þeirra samræmd o. s. frv. Þá varð nefndin sammála um að leggja til að í 1. mgr. 1. gr. frv. yrði bætt inn orðunum: á sinum vegum. Er það til aukinnar áherslu á stjórnun þeirra aðila sem í greininni eru nefndir, þ. e. samtök sveitarfélaga og iðnþróunarfélög, og yrði sú grein þá samkv. þskj. 175 þannig: Ákveði samtök sveitarfélaga eða iðnþróunarfélög, sbr. 2. gr., að ráða iðnráðgjafa til starfa á sínum vegum er heimilt o. s. frv. Þarna er bætt inn í „á sínum vegum“. Þessar brtt. báðar eru á þskj. 175. Með þessum breytingum mælir iðnn. með samþykkt frv. Við 1. umr. um þetta frv. flutti hæstv. iðnrh. ítarlegar skýringar á frv. Ég sé því ekki ástæðu til að ræða það efnislega. Ég vil þó lýsa þeirri skoðun minni, að með samþykkt þessa frv. verði stigið framfaraspor til stuðnings atvinnuuppbyggingu og að það auðveldi vinnu að og framgang hinna ýmsu áætlana sem hv. Alþingi hefur samþykkt að gerðar skuli í sambandi við atvinnuuppbyggingu, m. a. ýmissa iðnþróunaráætlana, t. d. þeirrar samþykktar sem gerð var á síðasta þingi fyrir Vesturland, jafnframt því að styðja að og styrkja á ýmsan máta þann atvinnurekstur sem fyrir er.