Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég þarf nú ekki að hafa langt mál sem frsm. n. að þessu sinni. Mér er ánægja í að skýra hv. d. frá því, að full samstaða er í n. um afgreiðslu málsins. Við flytjum fáeinar brtt. Þær eru 9 talsins að vísu, en varða þó fæstar efni málsins. Ég þarf ekki að skýra nauðsyn þessa máls, það gerði hæstv. ráðh. við 1. umr., og mun ég því þegar í stað snúa mér að brtt. 1. brtt. er við a-lið 1. gr. og er eingöngu orðalagsbreyting til að gera það skýrara, að þarna sé átt ekki aðeins við fiskvinnsluna, heldur einnig við fiskveiðarnar og þess vegna er sagt „við öflun og vinnslu“ í stað framleiðslu. Sama máli gegnir um brtt. nr. 2 við 1. gr., a-lið. Þar er nefnt flutningsgjald, en n. var bent á það í þeim viðtölum, sem hún átti við fulltrúa fiskiðnaðar og sjávarútvegs, þ.e.a.s. sumpart fulltrúa frá LÍÚ og sumpart fulltrúa fiskiðnaðarins, að þarna gætu komið til fleiri útgjaldaliðir, svo sem vátryggingariðgjöld og gjöld til umboðsmanna erlendis, kannske eitthvað fleira, og þess vegna hefur þess verið óskað, að bætt verði við vátryggingariðgjaldi og öðrum sambærilegum kostnaði. Við c-lið höfum við kosið að verða við tilmælum frá Félagi síldarverksmiðja á Suðurog Vesturlandi, sem vegna jafnvægis í byggð landsins óskuðu ekki, að Austur- og Norðurlandi væri ívilnað og vildu, að þessi stafl. gæti einnig átt við verksmiðjurnar á Suður- og Vesturlandi. Þær hafa að vísu verið mjög lítið reknar á því tímabili, sem þarna kemur til greina, en nefndin leggur til, að þær sitji við sama borð og aðrir eftir þeim nánari ákvörðunum, sem rn. tekur um úthlutun þessa styrks, og sama getur átt við í vissum tilfellum um fiskimjölsverksmiðjur. Við e-lið er einnig gerð brtt., sem eingöngu stafar ef því, að við töldum þennan lið vera á hálfgerðu dulmáli í frv. og höfum reynt að gera hann þannig, að óbreyttum borgurum og þar með okkur þm. þessarar d. væri hann skiljanlegur, og ég held, að ég þurfi ekki að lesa hann upp til þess að skýra það. F-liður óskum við að falli niður. Hann er meira álitamál. Því var haldið fram af vissum aðilum, að með þeirri löggjöf, sem nú er verið að koma í gegn, fengi sjávarútvegurinn að vissu leyti tvisvar sinnum sama styrkinn. Það má þræta um þetta endalaust, en það var búið að veita vissa aðstoð með annarri skattlagningu, og í öðru lagi var búið að heita því, að allur gengishagnaðurinn af útfluttum sjávarafurðum skyldi renna beint til útvegsins. Um þetta hefur n. (eða fulltrúi hennar, sá sem hér stendur) rætt við ríkisstj. og hefur náðst fullt samkomulag um það, að eðlilegast sé að túlka ákvæði gengisbreytingarl. vítt og vera ekki að þræta við sjávarútveginn um það, að hann njóti í fyllsta máta þeirra fjármuna, sem þarna verða til ráðstöfunar, og mér er ánægja að staðfesta, að þetta atriði hefur mætt skilningi hjá hæstv. ríkisstj. og því hefur getað orðið fyllsta samstaða um það. Með 6. brtt. hugðist n. flytja till. um aðferðina við úthlutun á uppbótum samkv. a-liðnum. Ég tek aftur þessa till. til 3. umr., vegna þess að hæstv. ráðh. hefur talið hentara, að hér yrði um fimm manna n. að ræða en þriggja manna n. Ég á ekki von á neinni úlfúð innan sjútvn. um þetta, og vænti þess, að við munum koma okkur saman um smábreytingar á till. í því hléi, sem verður milli umr., svo og að við fáum afbrigði frá þingsköpum til að flytja skrifl. brtt. í stað þessarar till. við 3. umr. Síðan kemur 7. brtt. Þá erum við komnir í 2. gr. frv. Þar stendur: Gengishagnaðarsjóði er ríkisstj. heimilt að ráðstafa í þágu sjávarútvegsins sem hér segir: Allt að 1/4 samkv. a, 1/4 samkv. b og 1/4 samkv. c. Þetta orðalag: „heimilt að ráðstafa“ er notað vegna þess, að það er ekki víst, að það verði nákvæmlega fjórðungur í hvern stað. Það verður greinilegra með því að segja „skal ríkisstj. ráðstafa“. Um þetta er enginn ágreiningur í n. né við ríkisstj. og við álítum, að hér séum við aðeins að lagfæra orðalag til að gera það skýrara. Síðan kemur stafl. b, þar sem nú stendur í frv.: „Allt að 1/4 til Fiskveiðasjóðs Íslands og Ríkisábyrgðasjóðs til að greiða fyrir endurskipulagningu fiskiðnaðarins til framleiðniaukningar.“ Það er enginn vafi á því, að hér er um það að ræða, að þessum fjármunum skuli varið til lána og kannske í sumum tilfellum til eftirgjafar skulda í samræmi við tilgang 10. gr. 1. nr. 4 1967, um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins. Og þar eru bæði fiskveiðasjóður og ríkisábyrgðasjóður aðilar. Hins vegar er ómögulegt að hafa tvær stjórnir yfir sama sjóði, og því leggjum við til, að þessir peningar renni til fiskveiðasjóðs og verði ráðstafað þar sem sérstakri deild, þannig að það er hægt að fara eftir öðrum og mildari reglum en almennt er í þeim sjóði um ráðstöfun á þessum fjármunum. Og við óskum þess að sjálfsögðu, að þar sé höfð hin fyllsta samvinna við ríkisábyrgðasjóð, ef um það getur verið að ræða, að liðka þurfi fyrir um eftirgjafir á einhverjum skuldum til þess að koma rekstri fyrirtækja á skynsamlegan grundvöll. Bæði um þennan lið og um c-lið 2. gr. voru frammi óskir bæði frá LÍÚ og fiskiðnaðinum um, að frekar væru veittir styrkir en lán. N. getur ekki fallizt á það sjónarmið, en óskar að taka það fram í sambandi við c-liðinn, að hún væntir þess, að þar verði sýndur skilningur á þörfum útvegsins og að þær lánveitingar, sem þar verður um að ræða, verði ekki nein bráðabirgðalán, heldur löng lán, sem virkilega verði til varanlegrar stoðar fyrir þá aðila, sem hlut eiga að máli. Ég vil einnig geta þess í sambandi við 2. gr. c, að n. bárust tilmæli frá íslenzkum skipasmíðastöðvum, um að tekið væri tillit til eigenda þeirra skipa, sem byggð eru innanlands í íslenzkum skipasmíðastöðvum, ef þeir skulduðu erlendis vegna skipabyggingarinnar. Ég hygg ekki, að það þurfi neina breytingu á gr. vegna þessara aðila, því að þar er talað um aðstoð vegna gengistaps af lánum til fiskiskipa, sem bundin eru gengi erlends gjaldeyris, og þetta á því jafnt við, eins og gr. er orðuð, hvort sem skipin eru byggð erlendis eða innanlands. Ef skuldirnar eru bundnar gengi erlends gjaldeyris, getur fiskveiðasjóður greitt fyrir þessum aðilum á nákvæmlega hliðstæðan hátt. Við 3. gr. flytjum við enn fremur brtt. um nýtt orðalag. Það kom fram við 1. umr., að hún væri kannske eins mikið þáltill. um, hvað við ætluðum að gera, eins og löggjöf, og við höfum út frá því sjónarmiði orðað hana nokkuð öðruvísi og ekki tekið fram alla hluti, sem þar eru teknir fram núna, því að það kemur til kasta sömu manna eftir nokkrar vikur, eða mjög skamman tíma, að ákveða allt, sem nánar þarf að segja um verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins. Hér er sem sagt ákveðið í 2. gr. d, að hann skuli stofnaður, og síðan viljum við segja í 3. gr., að stofnfé verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins skuli varðveitt í Seðlabankanum, þar til sett hafa verið lög um sjóðinn. Við teljum og rétt, að það sé þegar í stað tekið fram, að gert sé ráð fyrir, að honum verði skipt í deildir eftir tegundum afurða og að þessar deildir hafi aðskilinn fjárhag. Í samræmi við það sé stofnfénu þegar í stað skipt á milli þessara deilda. Sá afgangur, sem verða kann af verðjöfnunarsjóði frystra fiskafurða 1967 samkv. 6. gr. I. nr. 4 1967, skal að sjálfsögðu einnig renna í þennan sjóð og hann mundi náttúrlega renna í þá deild, sem annast frystar afurðir í sjóðnum. Aðrar brtt. erum við ekki með. Að sjálfsögðu er okkur ljóst, að því fer fjarri, að öll vandamál, sem útgerðarmönnum skapast af gengisbreytingunni, séu leyst með ákvæðunum í c-lið 2. gr. T.d. má nefna greiðslur erlendra víxla með gjaldfresti vegna kaupa á veiðarfærum, sérstaklega síldarnótum, og kaupa á ýmsum tækjum. Viðskiptabankarnir hljóta að verða fyrir töluverðum ágangi af þessum sökum næstu vikur og mánuði, en ég held, að það sé óhætt að treysta því, að þessi mál megi takast að leysa með góðri samvinnu innan bankakerfisins. Þegar ég segi það, hef ég og n. öll í huga, að í sambandi við afgreiðslu þessa máls skapast töluverðar sjóðmyndanir, og einkum á vegum verðjöfnunarsjóðs hljóta að verða geymdar töluverðar fjárhæðir í bönkunum og náttúrlega þá fyrst og fremst Seðlabankanum. Það vona ég að geti orðið til að auðvelda sanngjarna afgreiðslu á þessum aðkallandi vandamálum, sem vitanlega má ekki gleyma, þegar þessi mál koma til afgreiðslu. Að svo mæltu, herra forseti, leyfi ég mér að fara þess á leit, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem n. hefur borið fram, og því verði síðan vísað til 3. umr.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. sjútvn. fyrir skjóta og góða afgreiðslu þessa máls og þá jafnframt fyrir það að verða við þeirri ósk minni að hafa við athugun málsins samráð og samstarf við hv. sjútvn. Nd., sem ætti að auðvelda afgreiðslu málsins hér á hv. Alþ. Ég gat þess við framsögu málsins, að hinn almenni meginþáttur frv. og megintilgangur væri sá að tryggja, að þeim gengishagnaði, sem til félli vegna gengisbreytingarinnar í íslenzkum sjávarútvegi, yrði varið honum sjálfum til uppbyggingar og til að treysta rekstrargrundvöll hans. Um þær brtt., sem n. hefur nú lagt til að gerðar verði á frv., hefur hún haft samráð við ríkisstj. og hún á þær fallizt í trausti þess, að hið upphaflega höfuðmarkmið frv. haldist um skiptingu gengishagnaðarins. Þetta taldi ég rétt að kæmi fram á þessu stigi málsins.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. hefur gert grein fyrir, hefur orðið samkomulag um það hjá sjútvn. að flytja allmargar og að mínum dómi veigamiklar brtt. við það frv., sem hér liggur fyrir. Þær tel ég allar til stórmikilla bóta á frv. Verði þær samþ., mælum við framsóknarmenn í n., eins og fram kemur í nál., með samþykkt þessa frv. Þar með er ekki sagt, að við hefðum ekki kosið ýmsar frekari breyt. á þessu frv. Við hefðum t.d. haft tilhneigingu til þess að taka undir þá ósk, sem efst var á óskalista fyrirsvarsmanna LÍÚ um það að verja nokkru af þessum gengishagnaði til þess að greiða vexti af stofnlánum síðasta árs og þá fyrst og fremst í fiskveiðasjóðinn, en um það gat ekki orðið samkomulag, enda skal ég viðurkenna, að það mál er vandasamt og þarf skoðunar við. Þá teljum við nú þann afgang, sem til hliðar er lagður samkv. d-lið 2. gr., þ.e.a.s. það, sem leggja skal í verðjöfnunarsjóðinn, allríflegt. Ekki fyrir þá sök, að við séum andvígir verðjöfnunarsjóðnum, heldur þvert á móti. Ég held, að það sé mjög athyglisverð og góð hugmynd, en sú hugmynd hlýtur vitaskuld að byggjast á því, að það sé lagt til hliðar á góðu árunum og geymt til hinna lakari. Við teljum hæpið, að sjávarútvegurinn, og er þá átt við hann í heild, hafi ráð á því á þessu ári, sem óneitanlega hefur verið óhagstætt fyrir sjávarútveginn að mörgu leyti, að leggja til hliðar þessa mjög svo verulegu upphæð, sem þarna er um að ræða. Það er vitað mál, að ýmis frystihús eiga í alveg sérstökum vandræðum, svo að allt útlit er á því, að þau komist jafnvel ekki af stað á tilsettum tíma. Það er augljóst mál, að á þeim stöðum sem þannig stendur á, skapast hreint vandræðaástand í atvinnumálum þeirra staða. Það hefði verið æskilegt, af eitthvað hefði verið hægt að taka tillit til þess við afgreiðslu þessa máls, og ég býst við, að hjá því verði ekki komizt, að innan skamms hljóti málefni þessara frystihúsa að koma til sérstakrar athugunar hér á Alþ. Ég geri ekki ráð fyrir, að hægt verði að láta þeirra vandræði bíða eftir þeirri allsherjarendurskoðun, sem sagt er, að fram fari um þessi málefni. Ég held líka, að málefni togaranna þurfi alveg sérstakrar skoðunar við, og ég hef ekki nokkra trú á því, að þeir komist af án þess að fá alveg sérstaka fyrirgreiðslu. Ég skal hins vegar játa það, að þessi mál þurfa líka skoðunar við. Þar er um mikið vandamál að tefla, og ég tel hæpið að fara að kasta fram brtt. varðandi þau, án þess að hafa meira ráðrúm til að skoða þau mál öll. Við metum mjög mikils þann samstarfsvilja, sem komið hefur fram í sjútvn. og hjá sjútvmrh. um að breyta þessu frv. í betra horf, og ég vil segja viðunandi horf, miðað við þann tíma, sem til umráða var til að fjalla um það. Þess vegna munum við ekki, eins og ég þegar hef sagt, flytja sérstakar brtt. við þetta frv., heldur fylgja því eins og það liggur fyrir að samþykktum þeim brtt., sem hér hafa komið fram. Og ég vil taka fram, að þó að þarna sé ein brtt. tekin aftur til 3. umr., þá skilst mér, að þar sé aðeins spursmál um fjölda nm. og það held ég geti ekki orðið neitt ágreiningsatriði.