Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég endurflyt á þskj. 66 till. til þál. um lagningu bundins slitlags á þjóðvegi. Meðflm. minn er hv. þm. Jón Helgason. Við fluttum þessa till. snemma á síðasta þingi. Um hana urðu miklar umr., en till. varð ekki útrædd þar sem nál. kom ekki fram. Till. þessi fékk á síðasta þingi heldur slæmar viðtökur hjá þeim sem tóku til máls um hana, með einni undantekningu þó, þar sem var hæstv. samgrh. Þrátt fyrir þann málflutning, sem hafður var í frammi af nokkrum hv. þm., leyfum við okkur, flm. þessarar till., að endurflytja hana óbreytta. Bæði er það, að við ætlum að ræður manna á síðasta þingi um þetta mál hafi ekki gefið rétta mynd af vilja Alþ., svo og hitt, að viðhorf almennings og vonandi hv. þm. er að breytast í þá áttina að ekki verði lengur staðið gegn þeim úrbótum í vegamálum sem till. gerir ráð fyrir. Ég kemst ekki hjá því að endurtaka eitthvað af því sem ég sagði þegar ég mælti fyrir till. á síðasta þingi. Eins og fram kemur í grg. er tilgangurinn með flutningi till. tvíþættur. Í fyrsta lagi að fá fram vilja Alþ. um það, hvernig staðið skuli að framkvæmdum við lagningu bundins slitlags á þjóðvegi næstu árin, í öðru lagi að fá fram vilja Alþ. um það, að meginverkefninu verði lokið á næstu 10–15 árum. Ástæður fyrir því, að við flm. teljum þörf á að hefjast nú handa um þetta veigamikla verkefni, eru þessar helstar: Í fyrsta lagi er nær ómögulegt að halda við hinum fjölförnustu malarvegum. Vegakerfið er það ófullkomið að það þolir ekki hið aukna álag sem fylgir vaxandi bifreiðaeign og þar með aukinni umferð. Viðhaldskostnaður malarvega nálgast nú að vera 1700–1800 millj. kr. á ári, en þyrfti að vera helmingi meiri, eða um 3.5 milljarðar, ef viðhald ætti að vera með þolanlegum hætti. Að sjálfsögðu verður ekki komist hjá því að ætla fé til viðhalds malarvega í framtíðinni, en með þessu móti erum við að kasta á glæ gífurlegum fjármunum árlega og sjáum ekkert eftir. Í öðru lagi nefnum við að vegir, sem ekki eru með bundnu slitlagi, eru einhverjir mestu mengunarvaldar sem hugsast geta úti um sveitir landsins. Þetta var ekki svo slæmt áður, meðan umferðin var minni. En nú er svo komið að rykmengun er óþolandi með öllu í nágrenni hinna fjölförnustu þjóðvega. Þúsundir tonna af fínustu kornum ofaníburðarins leggjast yfir tún og annan jarðargróður árlega, spilla gróðrinum og hinu tæra andrúmslofti til skaða fyrir heilsu manna og dýra. Hið grófasta af ofaníburðinum verður hins vegar eftir í veginum þar til það sópast út fyrir kantana. Síðan hefst ný umferð á næsta ári og allt fer á sama veg. Í þriðja lagi nefnum við að vegaframkvæmdir sem þessar eru hinar arðbærustu framkvæmdir. Ending bifreiða margfaldast og hefur í för með sér beinan peningalegan sparnað fyrir eigendur bifreiðanna og fyrir þjóðfélagið í heild. Það má segja að þungbærasti skatturinn, sem á bifreiðaeigendur er lagður, er einmitt notkun slæmra vega. En sá grunur læðist óhjákvæmilega að manni, að ríkissjóði kunni að vera beinn hagur að því, að vegir séu slæmir, vegna hinnar óhóflegu skattheimtu af bifreiðum og rekstrarvörum þeirra. Hins vegar er sjáanlega arðsemi ríkissjóðs af varanlegri vegagerð ekki eins mikil og skyldi, þar sem fé til viðhalds vega hefur verið af skornum skammti, eins og ég sagði áðan. En í máli sem þessu verður að miða við að vegaviðhald sé fullnægjandi. Viðhaldskostnaður vega, sem lagt hefur verið á bundið slitlag , lækkar verulega þrátt fyrir aukna umferð, sem ætíð fylgir í kjölfar vegabóta. En hin aukna umferð hefur aftur í för með sér auknar tekjur Vegasjóðs og raunar ríkissjóðs líka. Það hefur verið reiknað út að arðgjöf sumra vegaframkvæmda fari yfir 100%. Í fjórða lagi nefnum við að bætt vegakerfi býður upp á auðveldari samskipti milli landshluta og innan héraða til hagsbóta fyrir allt atvinnulíf í landinu og byggðaþróun yfirleitt. Með bættu samgöngukerfi er dregið úr aðstöðumuninum milli dreifbýlis og þéttbýlis. Á þetta ber að leggja mikla áherslu, hina félagslegu þætti sem tengdir eru bættu samgöngukerfi. Þetta eru meginrökin fyrir nauðsyn þess að hefjast þarf nú handa með skipulegum hætti um lagningu bundins slitlags á þjóðvegi landsins. Um verkefnið sjálft eða stærð þess vil ég aðeins segja þetta: Lengd þjóðvegakerfisins er nú um 8500–8600 km, auk sýsluvega sem munu vera eitthvað yfir 3200 km. Að sjálfsögðu er ekki verið að tala hér um að endurbyggja nú allt þetta mikla vegakerfi eða leggja á það slitlag, slíkt er ekki réttlætanlegt vegna þess hve umferð er lítil um mikinn hluta þessara vega. En heildarlengd þeirra aðalvega, sem falla mundu undir þessa till., er um 2300 km, þ.e. hinir fjölförnustu vegir þjóðvegakerfisins, hringvegurinn, leiðin til Ísafjarðar og helstu tengivegir milli byggðarlaga. Slitlag hefur nú verið lagt á tæplega 200 km, nánar tiltekið á 188 km. Þar af eru steinsteyptir vegir 46.7 km, malbikaðir 33.5 km og vegir lagðir olíumöl 107.7 km. Eftir eru þá um 2140 km, sem slitlag yrði lagt á samkv. þessari till. Vegagerð ríkisins telur að mjög lítinn undirbúning þurfi til þess að hægt verði að leggja slitlag á um 800 km af þessum vegum. Eftir standa þá 1300 km, sem þarfnast meiri eða minni endurbyggingar áður en slitlag er lagt á þá. Þetta er hin raunverulega stærð verkefnisins. Ef menn nú fallast á að 10–15 ára framkvæmdatími sé hæfilegur, þýðir það að leggja þarf slitlag á 150–200 km. á ári. Þetta er að vísu talsvert mikið miðað við unnin afrek á þessu sviði á undanförnum árum, þar sem við höfum lagt slitlag á 188 km frá því að byrjað var að leggja það á vegi hér á landi, eins og ég sagði áðan. En ég tek sérstaklega fram að með þessari till. er ekki gert ráð fyrir að sömu kröfur verði gerðar til undirbyggingar veganna og gerðar voru til undirbyggingar þeirra vega sem þegar hefur verið lagt slitlag á. Við tölum um að leggja slitlag á vegina eins og þeir eru eða nánast það, en ekki um endurbyggingu nema þar sem ekki verður hjá því komist. Ég læt þetta nægja um stærð verkefnisins sjálfs. Þetta kann að þykja viðamikið verkefni, en mig langar aðeins til þess að minna á í þessu sambandi malbikunaráætlun Reykjavíkurborgar á sínum tíma. Þar þótti mönnum sem væri verið að ráðast í verkefni sem væri algerlega óraunhæft, þegar lögð var fram áætlun þar sem gert var ráð fyrir að á 10 árum skyldu allar götur Reykjavíkurborgar lagðar malbiki. Þetta verkefni tók 11 ár. Þegar það fór af stað var áætlaður kostnaður 680 millj. kr„ og mér er sagt að nú megi reikna með að sú upphæð jafngildi 58 milljörðum. Miðað við þetta verkefni Reykjavíkurborgar á sínum tíma ætti þjóðinni ekki að vaxa í augum að ráðast í þetta verk, og ég kem nánar að því síðar, þegar ég ræði um hugsanlegan kostnað. Það er erfitt að áætla hver kostnaður við allt þetta verk verður, þar sem svo mjög er misjafnt hve mikið þarf að lagfæra þá 1300 km sem þarfnast einhverrar endurbyggingar. Athuga verður þó að endurbygging þeirra kafla hlýtur að eiga sér stað á næstu árum, hvað sem líður samþykkt þessarar till. Þess vegna er ástæðulaust í sjálfu sér að vera að velta því svo mjög fyrir sér, hver endurbyggingarkostnaður þess hluta vegakerfisins er. Við komumst einfaldlega ekki hjá því að endurbyggja þá vegi sem veikastir ern. En ég get nefnt nokkrar tölur til þess að gefa mönnum hugmynd um kostnaðinn. Ef ekkert þarf að gera við viðkomandi vegarkafla nema hefla hann, má ætla að kostnaður við lagningu slitlagsins - og er þá miðað við olíumöl - og kostnaður við undirbúning að því verki sé 6.2 millj. kr. á km. Ég nefndi áðan að talið væri að um 800 km vegakerfisins þörfnuðust engrar endurbyggingar og væri hægt að leggja á þá slitlag með mjög litlum undirbúningi. Miðað við þessa tölu mundi kosta 5 milljarða að leggja slitlag á þessa 800 km, 200 km á ári mundu sem sagt kosta 1240 millj. kr. Ef þyrfti að aka fyllingarefni í vegina áður og setja unnið undirlag undir slitlagið, þá er talið að hver km mundi kosta 9 millj. kr. Þessir 800 km mundu þá kosta 7.2 milljarða, en 200 km á ári 1800 millj. kr. Um hina 1300 km, sem endurbyggingar þurfa við, er erfiðara að segja, eins og ég sagði reyndar áðan, en ætla má að kostnaður við hvern km yrði 15–20 millj. kr. og sá hluti því 19.5–26 milljarðar og verkið þá allt 25–35 milljarðar. Þetta kunna að þykja háar fjárhæðir og svo er vissulega. En ég vil í því sambandi benda á að á þessu ári eru tekjur ríkisins af bifreiðum og rekstrarvörum þeirra taldar verða 15.77 milljarðar. Af þeirri upphæð er varið til vegagerðar n.65 milljörðum. Mismunurinn, um 10.1 milljarðar sem bifreiðaeigendur greiða, fer í eitthvað annað. Slíkt er algerlega óviðunandi meðan ástand vegakerfisins er eins og það er. Á næsta ári má ætla að tekjur ríkisins af bifreiðum og rekstrarvörum þeirra verði 20.8 milljarðar kr., ef reiknað er með þeirri 15 kr. hækkun á bensíngjaldi sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Samkv. fjárlagafrv, fyrir árið 7978 er svo ætlunin að verja 9.6 milljörðum til Vegasjóðs og þar af eru lántökur 2.2 milljarðar. Mismunurinn er þá 71.2 milljarðar eða 13.4, eftir því hvernig við lítum á lántökurnar, og þessi mismunur fer til einhverra annarra framkvæmda heldur en vegagerðarframkvæmda eða til rekstrar, einhverra þátta hins opinbera. Ef menn nú fengjust til að kalla hlutina réttum nöfnum, væri í sjálfu sér ekki ástæða til að hafa áhyggjur af fjármögnun vegaframkvæmda á Íslandi. Fjármagnið leggja bifreiðaeigendur þegar til og miklu meira en það, eins og ég hef hér sýnt með því að nefna þessar tölur. Fyrir þann hluta af þessum tekjum, sem ríkissjóður notar til annarra þarfa en vegaframkvæmda, gætum við í raun lokið þessu verkefni á 2–4 árum. Við förum ekki fram á slíka byltingu, vel að merkja. En meðan vegakerfið er svo bágborið sem rann ber vitni er algerlega óverjandi að verja ekki hlutfallslega stærri hluta til vegagerðar af þeim tekjum sem ríkissjóður hefur af bifreiðum og rekstrarvörum þeirra. Ég fullyrði að engin þjóð, sem gerir kröfu til að teljast meðal siðaðra þjóða, ver eins litlum hluta af bifreiðasköttum til vegagerðar og Íslendingar. Rannar er það líka svo, að Ísland er að verða heimsfrægt fyrir vegakerfið, og er sjálfsagt stutt í að það þyki hvað hentugast fyrir alls konar „rallý“ og torfæruaksturskeppni, þar sem hins vegar aðrar þjóðir verða að verja töluverðum fjárhæðum til þess að útbúa slíkar keppnisbrautir. Ég hef hér undir höndum töflur sem segja okkur sína sögn. Ég hef hér t.d. töflu sem segir okkur hvernig skattar af umferð eru sem hlutfall af ríkissköttum í nokkrum löndum. Ísland er með langhæstu súlna á þessu súluriti, sem ég er með, og hlutfallstöluna 19.6%. Nefna má Noreg, sem hefur hlutfallið 12.4%, Finnland 10.5, sama í Stóra-Bretlandi, 10% í Danmörku, í Svíþjóð, 4.2% í Japan, og hér neðst á lista er land, sem heitir Shrilanka og einu sinni hér Ceylon, með 1.2%. Ef við athugum svo það fé, sem fer til vega í hlutfalli við vegaskatta eða skatta af umferðinni í þessum sömu ríkjum. þá snýst dæmið alveg við. þá er landið Shrilanka komið með langhæstu súluna, þ.e.a.s. það ver til vegaframkvæmda umfram það, sem það heimtir í skatt af umferðinni, mun meira fé, eða 151.91%. Ég nefni fleiri lönd, eins og Japan, sem er með 144.63%, og lönd, sem eru með yfir 700%, þ.e.a.s. verja öllum bifreiðasköttunum til vegagerðar og meira til. eru fyrir utan þessi tvö Noregur, Svíþjóð og Finnland. Bandaríkin eru með 94.38%. Ísland er hins vegar komið þarna neðarlega á lista eða með 46.83%. Þessar tölur eru að vísu ekki nýjar, þær eru frá 1974, en ég held að ég megi fullyrða að þær hafa ekki breyst að neinu marki og a.m.k. ekki til hins betra hér hjá okkur. Í sambandi við þetta og þegar ég er að tala una samanburð við önnur lönd get ég ekki stillt mig um að minnast á Færeyjar. Við berum Ísland og Færeyjar gjarnan saman í ýmsu tilliti. Þar eru malbikaðir vegir 400 km að lengd, þegar með eru talin jarðgöng og brýr sem tengja saman eyjar, en lengstu jarðgöng í Færeyjum munu vera þriggja km löng með tvöfaldri akrein. Þarna er undirlendi lítið, eins og menn vita, og vegagerð erfið, og auk þessa verða Færeyingar að halda uppi miklum ferjusamgöngum. Á Íslandi er íbúafjöldi fimmfaldur miðað við Færeyjar og bifreiðafjöldi er áttfaldur. Þetta sýnir okkur hvað við erum langt á eftir frændum vorum Færeyingum í þessu tilliti. Ég get í sjálfu sér látið þessi orð nægja varðandi fjármögnunina og samanburð við önnur lönd. Niðurstaða mín er sú, að fjármagn sé fyrir hendi til þessara framkvæmda. Ef menn vilja svo halda sama framkvæmdahraða á öðrum verkefnum hins opinbera, þá verður að sætta sig við annað af tvennu: skattlagningu með þeim hætti sem menn kunna að sameinast um, en þá ekki skattlagningu á umferðina, til þess að fjármagna aðrar framkvæmdir eða þá innlenda eða erlenda lántöku. Um það ætla ég ekki að ræða á þessu stigi málsins. Ég læt að lokum í ljós þá ósk, að þessi till. fái góðar undirtektir hér á hv. Alþ. En til þess þarf að vísu að verða breyting frá því sem var á síðasta þingi, þegar nokkrir hv. þm. töluðu hér hreint eins og þeir kæmu frá öðrum heimi. Stuðningur við þetta mál er ótvíræður meðal almennings í landinu, það fullyrði ég. Ég bendi í því sambandi á ályktanir, sem gerðar hafa verið til stuðnings þessu máli, og nefni þar sérstaklega ályktun, sem nýlega var gerð á aðalfundi Samtaka sveitarfélaga í Vesturlandskjördæmi, og ég nefni líka ályktun, sem Félag ísl. bifreiðaeigenda gerði á landsþingi sínu nú í þessum mánuði. Ég legg svo til, herra forseti, að umr. um málið verði frestað og till. vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Eins og fram kom í ræðu hv. 1. flm., þá er þetta endurflutt till. og í fyrra urðu um hana talsverðar umr. og sumir þm. tóku henni illa, þ. á m. ég. Ég verð að upplýsa hv. 5. þm. Reykn. um það, að ég er af þessum heimi, ég er ekki af öðrum heimi. Ég er af þessum heimi, en ég á heima kannske ofurlitið norðar í þessum heimi en hv. 5. þm. Reykn„ sem hefur búið nú um sinn í Reykjaneskjördæmi. Hann er fæddur norður á Siglufirði, ef ég man rétt, og á að þekkja nokkuð til staðhátta þar og þess vegna á honum í sjálfu sér ekki að vera það sjónarmið, sem ég held fram, neitt framandi eða hafa ástæðu til þess að furða sig mjög á því. Ég er út af fyrir sig ekki á móti olíumöl. Og það er gaman að geta ekið hratt og það er gaman að hristast ekki mikið á akstrinum, en þó er það mest nm vert og enn þá meira um vert að geta komist leiðar sinnar. Ég hef ásamt ýmsum öðrum þm. hér á hv. Alþ. lagt fram till. til þál. um uppbyggingu vega í snjóahéruðum landsins. Við viljum leggja megináherslu á þá framkvæmd. Þessi till. fjallar hins vegar um að leggja aðaláherslu á slitlag, bundið slitlag á þjóðvegi. Bæði þessi verkefni eru nauðsynleg, en við lítum bara svo á að hitt sé enn þá nauðsynlegra, þó að sjálfsagt sé að vinna nokkuð að lagningu olíumalar. Ef sú stefnumörkun, sem felst í þessari till., yrði ofan á, óttumst við að í skuggann hyrfi þessi uppbygging í snjóahéruðum, þ.e.a.s. að hækka upp úr snjónum og aurnum þannig að fólk eigi nokkra von til þess að komast leiðar sinnar mikinn hluta ársins. Þarna er verið að marka stefnu og við leggjum til, að áhersla verði fyrst og fremst lögð á upphækkunina. Það mætti segja sem svo, að hægt væri að vinna af fullum krafti að hvoru tveggja. En sjóðurinn, sem við höfum til að ganga í, gildnar ekki þó að við ætlum að gera mikið. Fé það, sem bifreiðaeigendur leggja fram, þ.e.a.s. tekjur af umferðinni eins og þeir kalla það hjá FÍB, er að vísu talsvert mikið, en hv. þm. Ólafur G. Einarsson, sem er formaður fjh: og viðskn. Nd. veit alveg fyrir víst að ríkissjóði veitir ekkert af tekjum, og flokksbróðir og ráðgjafi fjmrh. veit að erlendar skuldir eru komnar mjög hátt, greiðslubyrði af þeim er orðin mjög þung. Langtímaskuldir voru, þegar við settumst hér á rökstóla árið 1974, eitthvað í kringum 330 þús, á hvert mannsbarn. Ætti við komumst í það að tvöfalda þær á þessu kjörtímabili? Þær eru a.m.k. komnar eitthvað yfir 500 þús. nú þegar. En ég vil láta koma fram, að ég held að það sé ofrausn að leggja bundið slitlag á allan hringveginn, m.a. með tilliti til slysahættu. Þar sem ísingarhætta er mest á bundið slitlag ekki rétt á sér, og staðhættir geta verið slíkir að varhugavert sé að leggja bundið slitlag, nema þá með öryggisgrindum framan við veginn, eins og reynslan sýnir á olíumalarkafla á Vestfjörðum, milli Bolungarvíkur og Hnífsdals, þar sem hafa orðið mörg hörmuleg slys. En ef þessi kantur er settur framan við þannig að bílarnir renni ekki fram af í hálkunni, þá safnar kanturinn náttúrulega snjó á veginn þannig að þarna er við talsverðan vanda að etja. Það er í sjálfu sér nauðsynlegt að gæta hagsýni, og það er alveg rétt hjá hv. flm., að hörmulegt er að sjá mölina fjúka út í loftið á sumrin, og kostnaður við viðhald malarvega er geysimikill. Kostnaður við vegi með bundnu slitlagi er líka mikill. Stundum er þetta kallað varanlegt slitlag, en það er alls ekki réttnefni og er heldur ekki notað hér í þessari till. En þetta er náttúrlega í sjálfu sér alls ekki varanlegt slitlag og kostnaður við viðhald þess er geysimikill. Ég hef hér í höndum þál. um vegáætlun fyrir árin 1977–1980. Vonandi fáum við tækifæri til þess að endurskoða hana, en þetta er sem sagt það sem samþ. var í vor. Hér vil ég lesa, með leyfi forseta, nokkrar tölur um viðhald þjóðvega. Viðhald malarvega - og er þá átt við sumarviðhald – átti að vera á þessu ári 652 millj. Eins og fram kom í ræðu flm., er lengd vegakerfisins eitthvað um 8500 km. Þar af eru einungis 138 km með bundnu slitlagi, ef ég hef tekið rétt eftir, en viðhaldið á þessum 188 km átti nú að vera hvorki meira né minna en 100 millj. á móti 652 á allt hitt. 7978 var fyrirhugað samkv. þessu plaggi að leggja í viðhald malarvega 884 millj., en 182 millj. í vegi með bundnu slitlagi. Ég vil vísa til till. til þál. um þessa vegáætlun, en þar segir á bls. 23, með leyfi forseta: „Kostnaður við viðhald á olíumalarvegum við áðurnefndan umferðarflokk er um 76% af kostnaði við samsvarandi malarveg.“ Þetta er kannske kjarni málsins, sem gleymist í hita umr., að kostnaðurinn við viðhald á bundnu slitlagi er 76% af því sem hann væri við malarvegi. Ef miðað er við fjárveitingar til viðhalds vega, samsvarandi þörf og stefnt er að með þessari till., og áðurnefndir 190 km væru olíumalarbornir, þá mundi það þýða um 36 millj. kr sparnað á ári við sumarviðhald þessara veg: Það er að vísu þarna nokkur sparnaður, en hann er sem sagt ekki meiri en þetta. Hins vegar er það alveg rétt hjá hv. 1. flm. till., að slit á bifreiðum verður allmiklu minna, ef þeim er ekið á bundnu slitlagi. Það gefur náttúrlega auga leið að bíll á Reykjanesinu á að geta enst miklu lengur en bíll norður á Siglufirði eða norður í Húnavatnssýslu, sem maður þarf að slíta út í snjó og hrista sundur á malarvegunum, þannig að þar af leiðir að við þurfum að endurnýja okkar bíla að öðru jöfnu miklu oftar og leggjum verulegan skatt af mörkum á þann hátt til umferðarinnar.



Herra forseti. Ég vil fara nokkrum orðum um þessa till. Ég tel hana einhverja þá bestu sem fram hefur komið hér á Alþ., og ég vil vekja athygli á því, að seinasta setning í grg. þessarar till. er þannig: „Það, sem vantar, er pólitískur vilji til þess að ráðist verði í framkvæmdir með þeim hætti sem hór er lagt til.“ Þetta vil ég undirstrika. Við verðum að þora að hafa pólitískan vilja og gera það, sem er rétt hér á landi, gera bókstaflega það sem er rétt, þótt stundum geti verið stefnubreyting frá því sem verið hefur. Það eru talin upp þrjú meginatriði í grg. sem eru mikilvægust. Ég vil undirstrika þriðja atriðið: „Í þriðja lagi eru vegaframkvæmdir sem þessar. hinar arðbærustu.“ Það hefur nú svo mikið verið fjárfest hér á Íslandi með ýmsu móti að kominn er tími til þess að menn þori að taka pólitíska ákvörðun, þótt um stefnubreytingu sé að ræða, um arðgæfa og skynsamlega ráðstöfun fjármagns. Fyrri flm, og frsm. till. gerði góða og glögga grein fyrir fjármagni því er ríkissjóður fær af bifreiðaumferð og bifreiðaeign landsmanna og hversu ömurlega lítið rennur aftur í vegaframkvæmdir. Ég þarf ekki að endurtaka það. Ríkissjóður hirðir 2/3 - hirðir bókstaflega 2/3 - og mætti nú verða einhver stefnubreyting á. Og þó að það væru helmingaskipti, þá fáum við meira en nóg í þetta sem lagt er til í till. Hins vegar vil ég undirstrika það, að ég tel að við eigum að ganga allmiklu lengra í að leggja olíumöl en reiknað er hér með, allt að 200 km á ári. Við skulum hugleiða það, að mjög víða um landið eru vegir upphleyptir og góðir í héraði, - og sleppum öllum vangaveltum um heiðar eins og síðasti ræðumaður kom réttilega inn á. Við skulum ekkert vera að ergja okkur á því að tala um að leggja á fjallvegina bundið slitlag á þessu stigi. Það getur bara farið í skapið á nokkrum góðum dreifbýlismönnum. Nei, við skulum halda okkur við það að leggja slitlag á vegi í héraði, sem eru upphleyptir og þola að þegar sé lagt á þá bundið slitlag, og þá munum við nú þegar eiga möguleika, án þess að hafa sérstakan undirbúning á vegalagningu er næmi nokkrum hundruðum km á ári og gætum dreift framkvæmdum á öll kjördæmi - ég undirstrika það - og jafnvel fyrst og fremst utan þess kjördæmis er fyrri flm. er fulltrúi fyrir, - fyrst og fremst úti um landið. Ég get nefnt hér strax t.d. kafla sem ég ók í sumar og ræddi um við einn fjvn: mann, kaflann frá Ljósavatnsskarði út að Húsavík og svo aftur frá Húsavík upp í Mývatnssveit. Þessir vegarkaflar eru svo góðir og svo þéttir og öruggir, að það er ekkert annað en hefla og leggja síðan slitlagið á. Auðvitað kostar það peninga, en viðhaldið kostar milljónir og aftur milljónir, vegna þess að umferðin um þessa vegarkafla er orðin svo mikil að ekki nær nokkurri átt, vegirnir bera ekki umferðina. Við verðum að horfast í augu við þær staðreyndir, að vegirnir þola ekki þessa umferð. Auðvitað eru í heimahögum 3. þm. Norðurl. v. góðir kaflar líka er geta tekið á móti olíumöl, út frá Blönduósi í báðar áttir og jafnvel viðar, og það er sjálfsagt að sé lagt slitlag svo að nemi tugum km. Þannig er þetta um allt land, E.t.v. koma verkfræðingar og segja að við þurfum að gera tilraunir áður á nokkrum stöðum á landinu til þess að vita nákvæmlega út í hvað við erum að fara. Það var rætt um það í ákveðnum bæjarfélögum á sínum tíma, er leggja átti olíumöl. að alveg væri vonlaust nema undirhyggja og undirbyggja. En svo bý ég nú reyndar við eina götu þar sem ekki fór fram nein undirbygging, en olíumöl var lögð á hana fyrir nokkrum árum, og hún hefur staðið sig með prýði. Sú forsenda féll því fyrir borð og saknar hennar enginn. Ég er þess vegna mjög ánægður með þessa till. og mun styðja hana eindregið. Ég vil að fleiri þm. hugleiði hana vel og taki þá pólitísku ákvörðun, stefnumörkun, eins og till. gengur út frá, að þetta sé gert. Ég tel tíma til kominn. Hér er ekki um óskaplegar upphæðir að ræða. Flm. var að tala um 1.2 milljarða, 1200 millj, kr, eða jafnvel upp undir 2 milljarða í þessu skyni. Ég tel að við getum gert mun meira, sérstaklega vegna þess, eftir því sem hann upplýsir, að tekjur ríkissjóðs eru mjög miklar af bifreiðaeign landsmanna. Það er auðvitað rétt, að ríkissjóður og flestir stofnfjársjóðir landsmanna eru févana. Það gerir sú óskaplega verðbólga sem eyðir öllu og brennir allt upp. En hinu verður ekki móti mælt að þessar framkvæmdir eru mjög arðbærar, og þá hljóta þær í eðli sínu að vera skynsamlegar, það leiðir af sjálfu sér. Og ég vænti þess að menn átti sig á því við rólega yfirvegun að við verðum að taka þessa pólitísku ákvörðun og gera þessa stefnumörkun, og ég undirstrika nauðsyn þess að öll kjördæmi landsins nái verulegum áfanga, ef þessi till. verður samþ., fái lagt bundið slitlag á sína vegi. Ef menn geta ekki komið sér saman um hvar á að leggja vegi, þá verður að hafa einhverja óhlutdræga nefnd, - ég á við ef þm, geta ekki komið sér saman um það, - er velur þessa vegarkafla. En ég get lýst því sem minni skoðun, að það er allt í lagi að leggja bundið slitlag t, d. á 2–3 km, þó að 500 m kafli sé á milli þess og næsta bundins slitlags og við geymum þessa 500 m um óákveðinn tíma. En víða háttar þannig til, að það eru gamlar brýr, þó að búið sé að byggja upp vegi að brú eða því næst. Víða eru þannig vegir, að þeir geta tekið þetta bundna slitlag strax, þó að ekki sé samfellt um allt vegakerfið. Ég gæti haft hér miklu fleiri orð um vegagerð í landinu. Það er staðreynd, þrátt fyrir að oft hafi verið gerð átök til að bæta vegakerfið, að við erum mjög aftarlega í vegagerð. Við verðum að þora að taka þá pólitísku ákvörðun, sem þessi till. gengur út frá að gerð sé hér á hv. Alþ. Það skref væri verulegt heillaskref fyrir alla landsmenn.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm, undirtektir þeirra, og ég undanskil þar ekki hv. þm. Pál Pétursson. Það var talsvert annar tónn í ræðu hans núna en í fyrra, og því fagna ég. Til þess að fyrirbyggja allan misskilning milli okkar, líka vegna þess að ég tók ekki til máls þegar till. hans og fleiri hv. þm., till. til þál um uppbyggingu þjóðvega í snjóahéruðum landsins, var hér til meðferðar, vil ég taka það skýrt fram, að ég styð þá till. En hún er talsvert annars eðlis, svo sem ég vænti, að menn geri sér grein fyrir. Sú till. gerir ráð fyrir gerð áætlunar, en till. sú, sem nú er til meðferðar, gerir ráð fyrir framkvæmdum, og á þessu er náttúrlega meginmunur. En ég læt í ljós þá von, að þegar gerð hefur verið áætlun um uppbyggingu þjóðvega í snjóahéruðum landsins, þá fylgi þeirri áætlun framkvæmdir líka. Ég held að það sé ekki ástæða fyrir neinn hv. þm. að óttast, ef samþ. yrði þetta verkefni sem við erum nú að ræða um, að það skyggði á uppbyggingu vega í snjóahéruðum. Við hljótum að halda því verkefni áfram líka. Ef meira fé af þeim sköttum, sem greiddir eru í ríkissjóð af bifreiðum og þeirra rekstrarvörum færi í Vegasjóð en nú er, þá væri hægt að halda þeim framkvæmdum áfram líka og það með auknum hraða frá því sem nú er. Varðandi það, sem hv. þm. Páll Pétursson var hér að tíunda um viðhaldskostnað vega með bundnu slitlagi, þá er það vissulega svo að viðhald þeirra kostar fé. En það vill svo til að á þessu ári, 1977, er óvenjulega mikið um yfirlagnir, mér er kunnugt um það, - yfirlagnir sem hafa ekki verið gerðar nú um allmörg ár á vissa vegarkafla. Ég nefni þar t.d. Sandgerðisveginn svokallaða, en þar var lagt yfir nýtt lag vegna þess að hitt var orðið - ég man því miður ekki hve margra ára gamalt. Ég held 3–4 ár hafi verið liðin frá því að fyrst var lögð þar olíumöl, og þar er um verulega umferð að ræða og þ. á m. þungaumferð. Þar fara fram miklir fiskflutningar t.d. Það kunna að vera áraskipti að því, og slíkt kemur að sjálfsögðu fram í vegáætlun, hversu miklu fé er varið til viðhalds vega með bundnu slitlagi. Eins og hv. þm. tók fram, nefnum við þetta bundið slitlag, en ekki varanlegt slitlag. Sannleikurinn er sá að það má víst fullyrða að ekkert slitlag er varanlegt, ekki heldur það steinsteypta. Það sjáum við mætavel nú á Keflavíkurveginum svonefnda, sem og steinsteyptur, en er nú á köflum mjög illa farinn. Það er að sjálfsögðu augljóst mál að bíll, sem ekkert fer út fyrir Reykjanes eða höfuðborgarsvæðið, endist lengur en bíllinn norður á Siglufirði eða norður í Húnavatnssýslu, ef þeim er ekið jafnmikið. Og það er einmitt þetta sem þessi till. gerir ráð fyrir, að við bætum þarna um. Með bættu vegakerfi spörum við bíleigendum stórfelldar fjárupphæðir og þjóðinni allri, eins og ég sagði áðan, í betri og lengri endingu bíla. Hv, þm. Jón G. Sólnes lagði áherslu á það atriði till. sem fjallar um að slitlagið verði lagt á vegina eins og þeir eru. Þetta er annað meginefni till, eins og ég tók fram í framsögu, að slitlagið verði lagt á vegina eins og þeir eru. Það var fyrst á s.l. sumri sem gerð var veruleg tilraun í þessa áttina. Þannig var slitlag lagt á kafla Þingvallavegar frá Vesturlandsvegi og upp fyrir Gljúfrastein nú í sumar, og þannig var einnig með veginn frá Keflavíkurvegi og niður í Voga og veginn frá Keflavíkurvegi og niður í Njarðvík. Þetta eru fyrstu kaflarnir, sem hægt er að kalla svo, sem gerð er tilraun með í þessa áttina, - tilraun sem ég er ekki í nokkrum vafa um að muni takast og muni sýna okkur að þannig sé hægt að standa að þessum framkvæmdum. Varðandi þá heiðavegi, sem hér hafa verið nefndir og eru vissulega hættulegir í hálku, og þarf ekki einu sinni að leggja á þá slitlag til, þá er það augljóst mál að við byrjum ekki að leggja slitlag á þjóðvegina á þeim stöðum. Þeir mæta eflaust afgangi, og ekki er nokkur vafi á því, að það verður að gera þar ákveðnar aðgerðir til þess að fyllsta öryggis sé gætt. Þ. á m. kann víða að vera, eins og reyndar er þegar gert, nauðsyn á að setja upp öryggisgrindur sem kosta að vísu mikið fé. Í fyrra fékk ég uppgefnar tölur um það, hvað km í slíkum öryggisgrindum kostar, og ég held ég fari rétt með þegar ég segi að kostnaður hafi verið 7 millj., þ.e.a.s. jafnmikill og við slitlagið. En við verðum að sjálfsögðu að taka tillit til öryggissjónarmiða, þó að þau kosti mikið fé. Aðalatriðið er að við hefjumst handa. Ég skal nefna eitt dæmi um nauðsynina á því að hefjast handa við að leggja slitlag á vegi sem þegar hafa verið endurbyggðir. Sannleikurinn er sá, að það er nær því ógerlegt fyrir Vegagerð ríkisins að halda hinum nýgerðu og breiðu vegum við. Þeir fletjast út og halda í sér vatni. Þess vegna var það nauðvörn Vegagerðarinnar á þessu sumri að verja 25 millj. kr. til þess að mjókka Þrengslaveginn. Það þurfti að mjókka hann og kosta til 26 millj, kr., til þess að það væri gerlegt að halda honum við. Sýnu skynsamlegra hefði nú verið, sýnist mér, að leggja slitlag á veginn, þó að umferðin sé ekki orðin það mikil enn að hún gefi beint tilefni til þess. En slæmt er til þess að vita, að svona þurfi að standa að verki. Ef við ætlum ekki að halda áfram að leggja slitlag á hina fjölfarnari vegi, sem hafa verið endurbyggðir, og ég tek þá sem dæmi veginn héðan upp í Hvalfjörð og í Hvalfirði, og það má nefna líka vegi norður í Húnavatnssýslu, eins og í Ásunum, á Blönduósi og í Langadal, þá eyðileggjast þessir vegir ósköp einfaldlega, þeir eyðileggjast, og ég vona að við þurfum ekki að horfa upp á það að farið verða að verja milljónatugum á allra næstu árum til þess að mjókka þessa nýgerðu vegi. Vegna þess, sem fram kom í ræðu hv, þm. Jóns Árm. Héðinssonar, bendi ég á að till. gerir beinlínis ráð fyrir að unnið skuli að þessum framkvæmdum í öllum landshlutum hvert ár eftir því sem áætlun segir, og á það leggjum við áherslu. Við erum ekki að tala um það, sem stundum hefur áður skeð, að allt miðist við höfuðborgarsvæðið og þaðan höldum við út um land og mætumst svo einhvers staðar á norðausturhorninu. Við leggjum áherslu á að það verði unnið að þessum framkvæmdum sem viðast um land ár hvert. Að lokum legg ég einnig áherslu á það, sem hv. þm. Jón Árm. Héðinsson nefndi, að það sé hinn pólitíski vilji, sem þurfi að fá fram til þess að ráðist verði í framkvæmdirnar með þeim hætti sem till. gerir ráð fyrir.



Herra forseti. Ég get ekki snúið til baka með það, að mér finnst að í þessari tillögugerð, annars vegar till. um áætlanagerð um uppbyggingu þjóðvega í snjóahéruðum landsins og hins vegar í till. um framkvæmdir við lagningu bundins slitlags á þjóðvegi, felist mismunandi áhersla á tvo ólíka framkvæmdaþætti. Það er, eins og hv. formaður fjh.- og viðskn. veit, ekki hægt að nota sömu krónuna tvisvar, - það er ekki hægt að nota hana tvisvar. Hvað varðar það, sem kom fram í máli flm. um sérstaklega mikinn kostnað við yfirlögn sem hefði komið á þetta ár, þá er það kannske rétt. En kostnaður við yfirlögn heldur áfram, og þetta hlutfall raskaðist ekki á þeim tveim árum sem eftir voru á vegáætluninni og ég gat ekki um í máli mínu hér áðan. Mergurinn málsins er náttúrlega þessi, að kostnaður við viðhald á olíumalarvegum í áðurnefndum umferðarflokki er um 76% af kostnaði samsvarandi malarvegar. Ég geri ráð fyrir að þessi prósenttala sé ekki fundin af handahófi hjá vegagerðarmönnum. Hins vegar er ég ekki neinn fræðimaður um vegagerð eins og hv. 1. flm., sem er sérstakur fræðimaður a.m.k. um olíumöl, og get ekki fullyrt hvort þessi tala er nákvæmlega rétt eða hvort hún getur eitthvað breyst frá ári til árs eftir útkomu. o.s.frv. Þessi till. á við hringveginn og helstu vegakafla út frá honum. Það er nú víðar fólk en beint við hringveginn, Þó að hringvegurinn sé mikilvægur, þá eru líka aðrir vegir mikilvægir. Það var alveg hárrétt hjá hv. þm. Jóni G. Sólnes, að óskin um bættar samgöngur er ofarlega á baugi í Norður-Þingeyjarsýslu og hún er ofarlega á baugi meira að segja inni í Svarfaðardal. Það er ekki ofmælt að vegamál og samgöngumál séu málaflokkur sem hugur dreifbýlisfólks dvelji við ekki síður en þéttbýlisfólks, nema fremur sé. Hv. þm. Jón Árm. Héðinsson benti á arðsemiútreikninginn. En arðsemiútreikningurinn er sem betur fer ekki einhlítur. Það er mikilvægt líka að lífsaðstaða fólksins í landinu sé sem jöfnust. Einu sinni stóð hv. 1. landsk. þm. ásamt öðrum fjvn.-mönnum að ákvörðun um um lagningu olíumalar hjá Blönduósi. Þar var endurbyggður með mjög myndarlegum hætti og fyrir ákaflega mikla peninga vegarkafli vestan við Blönduós. Í fjvn. komu þeir sér saman. Samkv. því dreifbýlissjónarmiði, sem hv. þm. hafði hér uppi, og jöfnun milli kjördæma, eins og þeir nota nokkuð í fjvn. sem betur fer, var það till. þeirra að leggja olíumöl á þennan kafla. Seinna fór nú svo, að hætt var við að leggja þessa olíumöl, og ég held allflestir heimamenn og þm. urðu sammála um að það væri skynsamlegra að nota þessa peninga heldur til þess að endurbæta bágborna og vesæla vegakafla á hringveginum, þar sem hann liggur um héraðið. Það er alveg rétt hjá hv. 2. þm. Norðurl. e., Jóni G. Sólnes, að þetta er djörf ákvörðun að fara að leggja þetta bundna slitlag, og í sjálfu sér eru djarfar ákvarðanir ákaflega mannlegar. En djarfar ákvarðanir geta verið óskynsamlegar, og djarfar fjármálalegar ákvarðanir hafa nú komið þessu landi hér um bil á hausinn. Það, sem okkur vantar fyrst og fremst, eru ekki djarfar ákvarðanir, heldur hyggilegar ákvarðanir.



Herra forseti, 2. þskj. því, sem hér liggur fyrir til umr., hef ég leyft mér að bera fram svo hljóðandi till. til þál.: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta fara fram í sambandi við næstu alþingiskosningar þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort heimila skuli framleiðslu og sölu áfengs öls í landinu. Þátttaka í væntanlegri atkvgr, skal heimil öllum sem náð hafa 18 ára aldri þegar atkvgr. fer fram.“ Þessari till. fylgir svo hljóðandi grg., með leyfi hæstv. forseta: „Á undanförnum árum hefur allmikið verið rætt um það, hvort heimila skuli framleiðslu og sölu áfengs öls í landinu. Mjög skiptar skoðanir eru manna á meðal um þetta mál, og sýnist sitt hverjum eins og gengur. Á síðasta Alþ. var til meðferðar frv. sem gerði ráð fyrir nokkrum breytingum á núgildandi áfengislöggjöf. Flm. þessarar þáltill. flutti þá till. í sambandi við umrætt frv., sem gerði ráð fyrir því að núgildandi áfengislögum skyldi breytt á þann veg, að framleiðsla og sala áfengs öls yrði heimiluð. Örlög umrædds frv. urðu hins vegar þau, að það komst aldrei úr n. og dagaði uppi í þinginu, og reyndi því aldrei á hvort þingvilji væri fyrir því að leyfa framleiðslu og sölu áfengs öls eða ekki. Næsta ár fara fram almennar þingkosningar. Flm. er þeirrar skoðunar, að í máli því, sem hér er til meðferðar, sé ekki óeðlilegt að leitað sé eftir því að fá vitneskju um hver sé hinn raunverulegi þjóðarvilji í jafnumdeildu máli og hér er fjallað um. Auðveld leið og kannske sú marktækasta er að mati flm. að láta fara fram þjóðaratkvgr. um málið. Og þar sem almennar þingkosningar eru á næsta leitt telur flm. sjálfsagt að nota það tækifæri sem þannig býðst. Flm. telur sjálfsagt að miða þátttöku í væntanlegri atkvgr. við 18 ára aldur og vill með því leggja áherslu á þá skoðun sína, að ákvörðun um framleiðslu og sölu á áfengu öll er ekki síður mál ungu kynslóðarinnar en hinnar eldri, og því ekki nema eðlilegt að unga fólkið fái að láta í ljós álit sitt á málinu.“ Herra forseti. Ég kýs að hafa þann hátt á að leggja þetta mál algerlega hlutlægt fyrir hið háa Alþ. til meðferðar. Því tel ég ekki rétt á þessu stigi málsins að hafa ítarlega framsögu fram yfir það sem felst í grg. Aðeins vil ég til skýringar taka fram, að það ákvæði till, að miða þátttöku í væntanlegri atkvgr, við 18 ára aldur stafar af því, að það er sá aldur sem miðað er við þegar um er að ræða að leyfa mönnum aðgang að þeim stöðum sem rétt hafa til sölu áfengra drykkja. Þess vegna er ekki nema sjálfsagt, að dómi flm., að leyfa þessum aðilum að segja álit sitt á þessu máli, enda, eins og tekið er fram í grg., er ákvörðunin, sem felst í efni till., ekkert síður mál ungu kynslóðarinnar en hinnar eldri. Flm. er ljóst að nokkur aukakostnaður mun fylgja því að útbúa kjörskrár vegna þessa aldursákvæðis. En með hliðsjón af þeirri tölvutækni, sem við höfum yfir að ráða, mun kostnaður við slíka breytingu kjörskrár ekki verða umtalsverður. Herra forseti. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, að eftir þá umræðu, sem um þetta mál kann nú að verða hér í hv. Sþ., verði umr. frestað og málinu vísað til meðferðar hv. allshn.



Herra forseti. Það þyrfti kannske sérstaka skýringa við að mæla gegn sölu á veiku áfengi í landi þar sem sala á sterku áfengi er leyfð. Það er ósköp eðlilegt að ekki sé auðskilið, hvers vegna nokkrum manni dettur í hug að hættulegt og vafasamt sé að heimila framleiðslu og sölu á áfengum bjór í þessu landi, þar sem við höfum ríkulegt magn af bæði veiku og sterku áfengi. En það er nú svo, að þetta er flókið mál og margir þættir þess erfiðir. Í fjöldamörgum löndum hefur bjór verið bruggaður öldum saman og drukkinn, og þessi lönd eru mjög misjafnlega á vegi stödd hvað á.hrif áfengis á heilsufar þjóðarinnar snertir. En nýleg dæmi um áhrif áfengs öls höfum við frá þeim þjóðum sem okkur verður oftast að líta til þegar við viljum fá fyrirmyndir, en það eru frændþjóðir okkar á Norðurlöndum. Svíar og Finnar heimiluðu framleiðslu svonefnds „mellanöls“ fyrir nokkrum árum, 10–15 árum, og nú er svo komið að í Svíþjóð er framleiðsla og sala „meilanöls“ þegar bönnuð, og Finnar munu á næstunni gera hið sama. hvers vegna? Engum dettur í hug að það hljóti ekki að vera mjög ríkar og augljósar ástæður fyrir því, að þessar tvær þjóðir haga sér á þennan hátt, því að það er hreint ekkert auðvelt, þegar búið er í við skulum segja 11–12 ár að framkvæma þetta, að fara þá allt í einu að kippa því til baka. En reynsla þessara landa er svo uggvænleg og þeim virðist svo einsýnt að um skaðleg áhrif af þessari framkvæmd sé að ræða, að þeir hafa gripið til þessa ráðs. Fyrir aldamótin síðustu var það svo, að það, sem olli heilsuleysi og vanda í heilsufari þjóða, voru oftast bakteríusjúkdómar og ýmislegt annað sem erfitt var viðureignar og fólkið sjálft gat ekki á nokkurn hátt ráðið við. En nú er svo komið að þeir skaðvaldar heilsunnar, sem eru mestir og mest áberandi og hafa í raun og veru verst áhrif á heilsufar fólksins, eru þættir sem fólkið ætti sjálft að geta ráðið við. Það eru í fyrsta lagi vímugjafarnir, það er tóbakið, það er ofneysla matar og síðan umferðin. Allt þetta gæti fólkið sjálft haft mikil áhrif á til bóta. En það er ekki auðvelt fyrir 12–14 ára gamla unglinga að gera sér grein fyrir því, að hættulegt sé fyrir þá að súpa á ölflösku sem þeir sjá félaga sína eldri vera að drekka úr allt í kringum sig, enda er nú svo komið að í Svíþjóð, í Danmörku, í Finnlandi og reyndar mjög víða eru 10–12 ára unglingar lagðir inn á spítala með bráða áfengiseitrun vegna bjórdrykkju. Kennslukona nokkur í Danmörku, sem nýlega hélt veislu fyrir nemendur sína sem voru á aldrinum 12–14 ára, vildi gjarnan komast að því, hvaða venjur þessir unglingar hefðu, og var þess vegna ekki að skipta sér af því hvað þeir kæmu með, en þeir áttu sjálfir að leggja til drykkjarföngin. Hún varð fljótlega vör við að það var ekki kók eða sítrón, sem börnin komu með, heldur fyrst og fremst öl. Þegar fór að líða á kvöldið og þau voru orðin allþétt, fór hún að spyrjast fyrir um orsakir þess arna, og af svörum þeirra komst hún að þeirri niðurstöðu, að þau börn þóttu ekki í húsum hæf hjá félögum sínum nema þau tækju upp þessa siði og drykkju öl, þar sem einhver skemmtun var innbyrðis hjá þeim. Hún taldi að á þessu hefði orðið allsnögg breyting á tiltölulega stuttum tíma, en vildi kenna þar um m.a. auknum fjárráðum og síðan því aukna frjálsræði á öllum sviðum sem nú viðgengst í þessum þjóðfélögum. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um þetta. Ég býst við að flestir geri sér ljóst að okkar áfengismenning er nú á viðkvæmu og erfiðu stigi. Flestir gera sér ljóst að a.m.k. milli 90–100% af öllum þeim glæpum, sem framdir eru í þessu landi, eru annað hvort bein eða óbein afleiðing af áfengisdrykkju. Við vitum af reynslu annarra þjóða að framleiðsla og sala á áfengum bjór mundi hér í landi auka áfengisneyslu. Á því er í raun og veru ekki nokkur vafi. Og þar sem svo er hlýt ég að óska eftir því, að þessi till. verði felld.



Herra forseti. Ég skal reyna að hafa um þetta fá orð. Ég er því sammála að þjóðaratkvgr. eigi að fara fram um mikilsverðustu mál sem um er fjallað í okkar þjóðfélagi. Það getur verið mjög réttmætt og eðlilegt að um þau fari fram þjóðaratkvæðagr. Mál sem, t.d. snerta sjálfsforræði þessarar þjóðar á einhvern hátt, ættu vitanlega að vera þar í forgangsröð, og það hefur því miður oft verið ástæða til þess að slík atkvgr. færi fram, þar sem fólkið fengi að velja eða hafna leiðum. Þetta mál, sem hér er reifað, er vitanlega ekki þess eðlis, þótt það snerti sjálfsforræði manna að nokkru leyti. Þessi þáttur einn sér, þessi mynd sem hér er dregin, - mér þætti miður og illa farið ef mál þessa eðlis yrði fyrsta málið sem við teldum ástæðu til í okkar unga lýðveldi að láta fara fram þjóðaratkvgr. um, eins og það er í pottinn búið. Ég teldi hins vegar annað að láta reyna á það meðal þjóðarinnar og láta fara fram þjóðaratkvgr. um það, hvaða úrbætur fólk helst vildi í okkar áfengismálum. Það virðast nær allir, sem um þessi mál tala, sammála um að ástandið sé hrikalegt og geigvænlegt. Skoðanir eru vitanlega skiptar um orsakirnar. Skoðanir eru líka skiptar um leiðir sem á að fara til að bæta úr því ástandi sem allir viðurkenna að er geigvænlegt. Um einstök atriði eru menn að vísu sammála. Ég held að flestir séu sammála t.d. um að hlutlaus og fordómalata fræðsla og upplýsingastarfsemi af ýmsu tagi gæti á einhvern hátt komið í veg fyrir ofneyslu áfengra drykkja. Og menn eru sammála um að ástandið sé slíkt, að við það sé ekki hægt að una. Ég held að einmitt þessi staðreynd hafi stuðlað að þeim fjöldasamtökum, sem nýlega hefur verið stofnað til hér á landi. Og ég hef ekki heyrt frá þeim samtökum, þar sem ríkir þó hið mesta frjálslyndi, sýnist mér, gagnvart áfenginu í heild, - ég hef ekki séð það þar, að meginkrafa þeirra fjöldasamtaka væri sú, að við þyrftum við það ástand, sem nú þegar ríkir, að fá bjórinn til viðbótar við það áfengismagn sem menn hafa nú hér á landi. Ég hef svo oft rætt um þetta mál í heild, að ég get litlu þar við bætt. Það er rétt að leiðir okkar hv. flm, fara engan veg saman. Ég viðurkenni að mín leið getur ekki verið allra leið. Mín leið er leið bindindis, mín eigin leið, og það er um leið vissa mín að með því sé skapað visst fordæmi. Og ég geri mér ljóst, að sú leið er mín og auðvitað margra annarra, en hún getur ekki verið allra leið í þessum efnum. Leið hv. flm. þessarar till., að láta fara fram þjóðaratkv., er fyrst og fremst leið sem veitir aukið frelsi í þessum efnum. Það er auðvitað fallegt nafn, frelsi, og það er gott að nota það í þessu efni. Hve mikið frelsið er í raun réttri skal ég ósagt láta. Ég er ekki fær um að dæma, hvor leiðin er réttari, mín leið eða leið hv. flm. Ég er þó fremur á því, að leiðin til þess að bæta úr þessu ástandi sé ekki endilega einhver ein leið. Ég held að sameiginlegt átak leitt af sterku almenningsáliti gæti kannske einhverju um þokað á betri veg fyrir okkur. Ég veit að það er ekki auðvelt, og þess vegna fylgist ég af miklum áhuga með þeim samtökum, sem mjög nýlega hafa verið mynduð um þessi mál, til þess að sjá hvers þau eru megnug, hvað þau geta gert. Ég efa ekki að þau eigi við mikil vandamál að stríða, en þó að ég sé í mörgu ósammála þeim markmiðum, sem þau stefna að, og sérstaklega þeirri skilgreiningu, sem þau eru með í sínum samtökum, þá hlýt ég að styðja þau alfarið í þeirri viðleitni, sem kemur þó fram mjög áberandi í stefnu þeirra. Ég held að við ættum nú frekar í þessum sölum að reyna að sameina kraftana til þess að leita þess besta sem við gætum gert í áfengismálunum. Ég hef að vísu mína einkaskoðun á því, ákveðna og rökstudda, en vitanlega er ég tilbúinn að hliðra til, ef ég sé að skynsamlega er á málum haldið af hálfu þeirra, sem aðrar leiðir vilja reyna. En hér ber ekki á því, því miður, að um traustvekjandi upphaflega till, hafi verið að ræða í mínum augum, því að till. um þjóðaratkv. nú er upphaflega till. um bjórinn beint. Nú er hún aðeins klædd í viðkunnanlegri yfirhöfn, og lýðræðis- og frelsishjalið hlýtur að koma í kjölfarið. Ég hef svo sem heyrt þetta lýðræðistal og frelsistal hljóma af vörum ótrúlegustu manna, meira að segja kannske þeirra, sem hafa verið hvað fastast fjötraðir í þessum efnum, þeirra sem eru hreinlega ánauðugir í áfengismálum. Þeir tala oft mikið við mig um frelsið, og ég hef viðurkennt að einnig þeir hafa frelsi til þess að eyðileggja líf sitt, ef þeim er það svo mjög umhugað sem mér sýnist oft að sé. En mér finnst þetta hryggilegra mál og meira þjóðarböl en svo, að því hæfi gamanleikur af því tagi sem hér er fluttur ár eftir ár, að því er virðist í fullri alvöru, þó mér hafi alltaf þótt nokkurs hálfkærings gæta hjá hv. flm. og hef alltaf í hjarta mér verið að vona það og haft um það rökstuddan grun, að alvara hans í þessu eina atriði væri ekki eins ein-strengingsleg og hann hefur viljað vera láta. Ég hef hér í þingsölum boðið hv. fim. að leita með honum raunhæfra leiða. Ég skal bjóða það enn. Ég hef meira að segja gengið svo langt, að ég hef boðið að kannske ættum við að skipta á þessum bjór, sem hann álítur að sé allra meina bót í þessum efnum, og sterkari drykkjum til þess að prófa nú í alvöru hina miklu blessun þessa drykkjar sem hann er hér að fara fram á. Ég veit að hann flokkar það vitanlega undir frelsisskerðingu, sem hann getur ekki tekið þátt í að leiða yfir þjóðina. En ég vona samt sem áður að enn getum við ásamt öðrum sameinast um kjarna málsins, þ.e.a.s. einhverja úrbótaleið í staðinn fyrir þetta. Ótti minn gagnvart þessu máli hefur áður komið fram. Ég skal ekki rökstyðja hann miklu frekar. Reynsla annarra þjóða er ólygnust, eins og hv. síðasti ræðumaður benti á. Ótti minn er því bundinn, án þess að ég geti frekar en hv. flm. leitt að því óyggjandi rök, en ótti minn er því bundinn, að bjórinn verði óhjákvæmileg viðbót við aðra drykkju, þ.e.a.s. ef sú ráðstöfun ein er gerð sem hv. flm. hefur lagt til áður í frv., - ef þessu er aðeins bætt ofan á, en ekkert annað gert í staðinn, eins og hann hefur blátt áfram lagt til. Sömuleiðis álít ég að neysla þessara drykkja færist neðar í aldursflokkana. Fyrir því er margföld reynsla. Hún verður almennari þar og annars staðar samkv. margfenginni reynslu annarra þjóða. Og hvað þá um okkur Íslendinga, því sögur eru um, eflaust sannar, að við förum verst með áfenga drykki allra þjóða? Ég minni á það hve bjórinn í vinnunni hefur alvarleg áhrif, bæði hvað snertir afköst manna þar og ekki síður hvað snertir öryggi manna. Þetta er almennt viðurkennt, t.d. af atvinnurekendum í þeim löndum þar sem bjórinn er hvað almennastur. Og gróðasjónarmiðin eru auðsæ. Þau eru kannske aðalhvatinn í þessu máli, ekki hjá hv. flm., en hjá þeim sem sífellt eru um þetta að tala, því að bjórkrárnar eru auðvitað peningaþjófar til viðbótar við annað og ekki síst fyrir unglingana. Og bjórauðvaldið er ekki besta hlið þess auðmagns, sem fjötrar menn víða um heim. Það bjórauðvald t.d., sem nú sækir fast á í Afríku, er að nema þar land óðfluga til ófarnaðar íbúunum þar, en til áhrifa og aukins auðs fyrir bjórframleiðendur í Danmörku. Þetta hef ég beint úr frásögnum hlutlausra aðila og veit að þetta auðvald er síst hættuminna en aðrar tegundir auðvalds. Ef ég tryði einhverju atriði, og ég hef reynt að gera það, ef ég tryði einhverju atriði í máli þeirra, sem mæla fastast með bjórnum, að ekki sé nú talað um meginrökin, þ.e.a.s. bætta stöðu í áfengismálum okkar, þá skyldi ég meira að segja vera tilbúinn að reyna þrátt fyrir andstyggðina, - ef ég tryði einhverju af þessu. En ég trúi bara engu af því. Ég hef fyrir mér rök og reynslu annarra að vísu í þessum efnum, en þau duga mér fullkomlega. Skynsemi mín, hversu mikil sem hún kann nú að vera, reynsla annarra þjóða, sem er þó alla vega ólygnust fyrir okkur, og blákalt raunsæið segja allt annað, og því er ég andvígur þessu máli í hvaða sauðargæru sem það verður flutt.

Óskað var eftir svari forstjóra ÁTVR, er sendi fjármálaráðuneytinu svofellt yfirlit: Nóvember 1977 Umboðsmenn og umbjóðendur þeirra erlendis, fyrir áfengi og tóbak. Albert Guðmundsson, heildverzl., Grundarstíg 12. P. Lorillard, tóbak, vindlingar, vindla:. - André Delorme, áfengi, borðvín. - Cinzano & Cie, áfengi, vermouth. - C. D. C. Dubonnet, áfengi, aperitif. - Jas Hennessy, áfengi, cognac. -- White Horse Dist., áfengi, whisky. - Bénédictine, áfengi, líkjör. - Cointreau, áfengi, líkjör. - Moët & Chandon, áfengi, kampavín. Arent Claessen & Co., Veaturgötu 10. Liggett & Myers Export Co. Inc., tóbak, vindlingar. - Bouchard Aine & Fils, áfengi, borðvín. - Borges & Irmao, áfengi, borðvín. - Veuve Chequot Pansardin, áfengi, kampavín. -T. Harvey & Sons, áfengi, sherry. - Plessis, áfengi, aperitif. - Oy Alko Ah, áfengi, vodka. - Camus & Cie, áfengi, Cognae. - John Walker & Sons, áfengi, whisky. - L & P Antinori, áfengi, borðvín. - T. Gordon & Co, áfengi, gin. - Johs, de Kuyper & Zoon, áfengi, genever. - Rum Company Ltd., áfengi, rom. - Underberg, áfengi, bitter. - John Jameson & Son, áfengi, whisky. Árni Kristjánsson, Ásvallagötu 79. Willem H Sigarenfabrieken, tóbak, vindlar. - Hudson Sigarenfabrieken, tóbak, vindlar. Ásbjörn Ólafsson heildverzl., Borgart. 33. Destillerias Mollfuleda S. A., áfengi, líkjör. Austurbakki h.f., Skeifunni 3. Frankhof Kellerei, áfengi, borðvín. - Wm. Grant & Sons, áfengi, whisky. Bárður Guðmundsson, heildv., Garðastræti 2. Pedro Domecq, áfengi, sherry. Bifreiðar & Landbúnaðarvélar, Suðurlandsbr. 14. V.O. Sojuzplodoimport, áfengi, vodka, brandy, freyðivín. Björn Jóhannsson, P. O. Box 783. Soc. pour L'Exportation, áfengi, aperitiv. - Les Fils P Bardinet, áfengi, rom. - Berry Bros & Rudd Ltd., áfengi, whisky. - Sogrape, áfengi, borðvín. - Simon Rynbende, áfengi, genever. - Suze, áfengi, aperitiv. - Bodegas Varela, áfengi, sherry. Björn Thors, Tjarnarbóli 14, Seltj.nesi. Davide Campari, áfengi, aperitiv. Björninn h.f., Skúlatúni. Ligneil & Piispanen, áfengi, líkjör. - Svenska Tändsticks AB, eldspýtur. Cosmos, Hverfisgötu 50. Henkell & Co., áfengi, freyðivín. - SoeiLté St. Raphael, áfengi, aperitiv. - Schade & Buysing N. V., áfengi, genever. - S & E & A Metaxa Dist., áfengi, líkjör. - Dopff & Irion, áfengi, borðvín. E. Th. Mathiesen h.f., Dalahrauni 5, Hafnarf. Roersh, tóbak, vindlar. - Larsen & Co., áfengi, eognac. - A. S. Vinmonopolet, áfengi, brennivín. - J & W Nieholson & Co. Ltd., áfengi, gin. - P. Melehers Dist., áfengi, genever. -- Ronrico Corp., áfengi, rom. Elding Trading, Hafnarhvoli, Tryggvagt. James B. Beam Dist., áfengi, whisky, vodka. Egill Snorrason, Hringbraut 85. MacDonald & Muir, áfengi, whisky. G. Helgason & Melsted, Rauðarárstíg 1. Liggett & Myers Export Co., tóbak, reyktóbak. - J. P. Sohmidt Jun. A. S., tóbak, vindlar. - Peter Hallberg, tóbak, reyktóbak. - J. Calvet & Cie, áfengi, borðvín. - Weingut Lenz Moser, áfengi, borðvín. - G. H. Mumm & Co., áfengi, kampavín. - Geo. G. Sandeman & Go., áfengi, portvín, sherry. - Martini & Rossi, áfengi, vermouth. - Courvolsier Ltd., áfengi, cognac. - G. Ballantine & Sons, áfengi, whisky. - Hiram Walker & Sons Ltd., áfengi, whisky. - Baeardi Intern., áfengi, rom. - The Drambuie Liq. Co., áfengi, líkjör. - Peter Heering, áfengi, líkjör. - Southern Comfort Corp., áfengi, líkjör. - Vinprom, áfengi, borðvín. Glóbus h.f. Lágmúla 5. British-Amerioan Tobaeeo Co., tóbak, reyktób., vindlingar, vindlar. - Brown & Williamson Tobacco Corp., tóbak, reyktób., vindlingar. - Henri Wintermans, tóbak, vindlar. - S. A. Vautier, tóbak, vindlar. Grímnir, Ásvallagötu 44. Gebr. Van Sehuppen's Ritmeester, tóbak, vindlar. - Douwe Egberts, tóbak, reyktóbak. - Blankenheym & Nolet's, áfengi, genever. Guðjón Hólm Sigvaldason, Skipholti 33. Angostura Bitters Ltd., áfengi, bitter. Guðni Jónsson, Pósthólf 693. Robert McNish & Co. Ltd., áfengi, whisky. - Hiram Walker, áfengi, vodka. Halldór Marteinsson, Pósthólf 427. The American Tobacco Co., tóbak, reyktóbak, vindlar. - Christian Brothers, áfengi, borðvín. - Barton Brands Ltd., áfengi, whisky. - Federal Distillers, áfengi, rom. - B. V. Tabaksfabr. J. Gruno, tóbak, reyktóbak. H. Ólafsson & Bernhöft, Bergstaðastr. 13. Marques del Merito, áfengi, sherry. Halldór H. Jónsson, Hverfisgötu 4. E. Buess, áfengi, brennivín. - Provins Valais, áfengi, borðvín, Saip, áfengi, aperitiv. Hannes Guðmundsson, Laugavegi 13. A. Bichot, áfengi, borðvín. - Cruse & Fils Fréres, áfengi, borðvín. - Miguel Torres, áfengi, borðvín. - F. Ganeia, áfengi, freyðivín. - C. C. F. Fischer, áfengi, borðvín. - Langenbach & Co., áfengi, borðvín. - F. Bolla, áfengi, borðvín. Haraldur Sigurðsson & Co., Öldugötu 8. B. V. Uto, áfengi, genever. Hjalti Björnsson & Co., Vesturgt. 17. National Distillers Produets Co., áfengi, Whisky, Hrímfell, P. O. Box 1051. Ronald Morrisson, áfengi, líkjör. - Deinhard Sc Co., áfengi, borðvín. Íslenzk-Ameríska Verzl.fél., Tungu.hálsi 7. Philip Morris Int. tóbak, vindlingar. - Taylor & Ferguson Ltd., áfengi, borðvín. - John Dewar, áfengi, whisky. - Jack Daniel & Brown Formann, áfengi, whisky. - General Cigars Go., tóbak, vindlar. - J. Burrough, áfengi, vodka. Íslenzk-erl.verzl.fél., Tjarnargötu 18. Agros, áfengi, vodka, líkjör, vín, - Hans Just, áfengi, bitter. J. P. Guðjónsson, Sundaborg v/Kleppsveg. N. V. Hofnar Sigarenfabr., tóbak, vindlar. - Maison Geisweiler & Fils, áfengi, borðvín. - W & A Gilbey Ltd., áfengi, gin. - Heublein Intern, áfengi, vodka. - William Teaeher, áfengi, whisky. - United Rum Merehants Ltd., áfengi, rom. - House of Hallgarten, áfengi, líkjör. Jón Hjaltason, Óðal h.f., v/Austurvöll. James & George Stodart, áfengi, tvhisky. - Boolh's Distillers Ltd., áfengi, gin. Jón Karl Andrésson, P. O. Box 943. Charles MaeKinlay & Co., áfengi, whisky. O. Johnson & Kaaber, Sætúni 8. Alfred Dunhill Ltd., tóbak, reyktóbak. - Suerdiech S.A., tóbak, vindlar. Karl K. Karlsson, Tjarnargötu 10. Ets. Cordier, áfengi, borðvín. - Piat, áfengi, borðvín. - The Taylor Wine Co. Ine., áfengi, borðvín. - Jose Maria de Fonseca, áfengi, borðvín. - J. Rullaud Larret, áfengi, brandy. - John Haig & Co. Ltd., áfengi, whisky. - The Distillers Ageney Ltd., áfengi, whisky. - Seager Evans & Co., áfengi, gin. - The American Dis. Co., áfengi, vodka. - The Irish Mist Liq. Go., áfengi, líkjör. - J. J. Jacobsen, áfengi, vín. - Hermann Kendermann, áfengi, borðvín. - Quinta Do Noval Vinhos S. A. R. L., áfengi, portvín. - Barros Almeida, áfengi, borðvín. - Marie Brizard, áfengi, líkjör. Kjartan Guðmundsson, Ásvallagötu 44. White Heather Dist. Ltd., áfengi, whisky. Konráð Axelsson, P. O. Box 1151. Chianti Ruffino S. p. A., áfengi, borðvín. - Taittinger, áfengi, freyðivín. - Ottavio Riccadonna, áfengi, freyðivín, vermouth. - Fernando A. de Terry, áfengi, sherry. - Arthur Bell &, Sons Ltd., áfengi, whisky. - Caribbean Distillers, áfengi, rom. - Marnier Lapostolle, áfengi, líkjör. - J. J. Melehers, áfengi, genever. - Patriarche Pére & Fils áfengi, borðvín. - Rouyer, Guillet & Cie, áfengi, cognae. Lúðvík Andreasson, Hraunbæ 62. Cusenier, áfengi, aperitiv. - Chartreuse, áfengi, líkjör. Magnús Kjaran Tryggvagötu 8. Pommery & Greno, áfengi, kampavín. - Erven Lucas Bols áfengi, genever, líkjör. - Martell & Co., áfengi, cognac. - Vín & Spritcentralen, áfengi, brennivín. Nathan & Olsen, Ármúla 8. Paul Jaboulet Ainé, áfengi, borðvín. Ólafur Kjartansson, P. O. Box 918. Mommessin áfengi, borðvín. - Caves de Montanha, áfengi, borðvín, brandy. Heildverzl. Edda, Sundaborg, Klettag. 11-13. Caves Alianca, áfengi, borðvín, brandy. - Martini & Rossi, Portugal, áfengi vodka. Pétur Karlsson, P. O. Box 5247. Crist. Haggipavlu & Sons Ltd., áfengi, borðvín. - Tequila Sauza S. A., áfengi, brennivín. - Bronté Liqueur Co., áfengi, líkjör. Pétur Pétursson, heildverzl. Suðurgt. 14. Tobaeco Exporters Int. tóbak, vindlingar. - J. Lapalus, áfengi, borðvín. Polaris h.f., Austurstræti 18. Justerini & Brooks Ltd., áfengi, whisky. Robert Arnar & Co., Látrastr. 30, Seltjarnarnesi. Fleischmann Distilling Co., áfengi, vodka, whisky. - Fratelli Branca, áfengi, bitter. Rolf Johansen & Co., Laugavegi 178. R.J. Reynolds Tobacco Co., tóbak, vindlingar, reyktób., vindlar, - Martin Brothers Tobacco Go., tóbak, vindlar. - Skandinavísk Tobakskompagni A.S., tóbak, vindlingar. - Schimmelpenninek Sigarenfabrieken, tóbak, vindlar. - Noilly Prat & Cie, áfengi, vermouth. - Coebergh's United Dist. Ltd., áfengi, aperitif. - James Buchanan & Co., áfengi, whisky. - Bommerlunder, áfengi, brennivín. - J & J Vickers & Co. Ltd., áfengi, vodka. - Fa. P. Bokma, áfengi, genever. - Hulstkamp's Dist., áfengi, genever. - Pimm's Ltd., áfengi. (gin blanda). - Söhnlein Rheingold K. G., áfengi, borðvín. - Shentung Foodstuffs Branch, áfengi, vodka, borðvín. - China National Light Ind., eldspýtur. - Concalves Monteiro & Fos., áfengi, borðvín. - M. Fernandes & Gia, áfengi, sherry. - Charles Tanqueray & Co. Ltd., áfengi, gin. S. Stefánsson, Grandagarði 1 b. Hanappier Peyrelongue & Co., áfengi, borðvín, brandy. - Carl Jos. Hoch, áfengi, borðvín. Ligna, eldspýtur, - Glassexport, tómar flöskur. Sigurður Hanneason & Co., Ármúla 5. James Burrough Ltd., áfengi, whisky. Sigurður Tómasson, P. O. Box 938. M. Ginestet S. A., áfengi, borðvín. - Anheuser & Fehrs, áfengi, borðvín. - H. Sichel Söhne Succ. áfengi, borðvln. - Quien & Cie, áfengi, freyðivín. - E. Remy Martin & Co., áfengi, cognac. - Robert Dupin, áfengi, brandy. - Seguin & Cie S. A., áfengi, brandy. - J. Wray & Nephew Ltd., áfengi, rom. Sigurgeir Sigurjónsson hrl., Óðinsgt. 4. Hugel & Fils, áfengi, borðvín. - Soc. Cooperativ Vigneronne. áfengi, borðvín. Sveinn Björnsson & Co., Austurstræti 6. Chivas Brothers, áfengi, whisky. - Seagram's Overseas, áfengi, whisky. - Macieira, áfengi, brandy. - Bixquit Dubouché, áfengi, cognac. Sverrir Bernhöft h.f., P. O. Box 235. Gonzales Byass, áfengi, sherry, portvín. T. Hannesson & Co., P. O. Box 5168. Maison Priinier, áfengi, cognao. Þorfinnur Egilsson, Austurstræti 14. William Sanderson & Son Ltd., áfengi, whisky. Þórður Sveinsson, Haga v/Hofsvallagt. Williams & Humbert Ltd., áfengi, sherry. Þorvaldur Guðmundsson, Hótel Holt. A. de Luze & Fils, áfengi, borðvín, cognae. - Henri Maire, áfengi, borðvín, Gísli Gíslason, heildverzl., Vestmannaeyjum. Cadena Claassen, tóbak, vindlar. Hrund Þór, Hjálmholti 12. Agio Sigarenfabrieken, tóbak, vindlar. Jakob Löve, P. O. Box 257. Panher Sigarenfabrieken, tóbak, vindlar. Kjartan Friðbjarnarson Hafnarfirði. E. Nobel, tóbak, vindlar. Samband ísl. samvinnufélaga. F. D. B. Cigarfabrikken, tóabk, vindlar. - Raznoexport, eldspýtur. Sigurver, heildverzl., Óðinsgötu 5. Vander Elst, tóbak, vindlar. Snorri h.f., Suðurlandsbraut 30. Jose L. Ferrer, áfengi, borðvín. Steinar Petereen, P. O. Boz 267. Theodorus Niemeyer, tóbak, reyktóbak. Style h.f., Stekkjarflöt 21, Garðabæ. Gonsolidated Cigar Corp., tóbak, vindlar. Vangur h.f., Vesturgt. 10. Cognac Hine S.A., áfengi, cognac. Vífill, Skólavörðustíg 16. Co-operative Wine Growers, áfengi, borðvín. Véla- og skipasalan, Vesturgötu 3. Guimaraens, áfengi, borðvín, brandy. Emil Guðmundsson, Hótel Loftleiðir. Georg Bestle; áfengi, bitter. Sigurður Magnússon, Eskihlíð 23. Caves St. Martin-Remich, áfengi, borðvín, freyðivín. Milutin Kojic, Hávallagötu 47. Maraska, áfengi, líkjör. - Navip, áfengi, Plum Brandy. Lárus Fjeldsted, Optima, Suðurl.br. 10. Empresa Cubana del Tabaco, tóbak, vindlar. 2. Þingmaðurinn spyr hve há umboðslaun séu greidd þessum íslensku milliliðum, hvernig eftirliti sé háttað af hálfu íslenskra stjórnvalda og hvernig sé tryggt að umboðsmenn fái ekki greiðslur í gjaldeyri í trássi við íslensk lög. Enn fremur er spurt um hverjar séu umboðslaunatekjur þeirra 20 Íslendinga, sem hæst umboðslaun fengu fyrir innflutt áfengi og tóbak árið 1976 og hverjir þeir séu. Umboðslaunagreiðslur eru algjörlega óviðkomandi Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins. Upplýsingar um upphæðir umboðslauna af víni og tóbaki eru ekki fyrir hendi. Eftirlit með slíkum umboðslaunum er í höndum gjaldeyrisyfirvalda og með sama hætti og eftirlit með slíkum umboðslaunum almennt. 3. Þingmaðurinn spyr: „Telja stjórnendur ÁTVR sig hafa hagræði af því að erlendir áfengis- og tóbaksframleiðendur ráði í þjónustu sína íslenska milliliði?“ Forstjóri ÁTVR gefur svofellt svar við fyrirspurn þessari: „Það kemur fyrir að vörur, áfengi og tóbak, komi gallaðar eða pantanir hafa verið rangt afgreiddar og er það þá umboðsmanna að sjá um leiðréttingar og endurgreiðslur ef til kemur.“ Til viðbótar svari þessu vil ég benda á að margoft hefur verið athugað af hálfu ÁTVR hvort innkaupsverð mætti lækka með því að losna við umboðsmenn. Af hálfu seljenda víns og tóbaks hefur því jafnan verið til svarað að verð þeirra væri fast og eigi háð því hvort til staðar væri umboðsmaður. Hins vegar væri við ákvörðun verðs gert ráð fyrir að slíkur aðili annaðist hagsmuni seljanda. Þessa skipan hafa útflytjendur áfengis og tóbaks jafnan á málum, þ.m.t. áfengiseinkasölur á Norðurlöndum. 4. Þingmaðurinn spyr: „Njóta umboðsmenn erlendra áfengis- og tóbaksframleiðenda einhverra fríðinda í sambandi við kaup á áfengi og tóbaki?“ Nei.