Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Það hefði nú verið ákaflega viðkunnanlegt, ef einhver af hæstv. ráðh. hefði verið hér í d., þegar þetta frv. er rætt. Og í raun og veru virðist mér vafamál, hvort það ætti að hafa 1. umr. þessa máls hér, fyrr en hæstv. ríkisstj. hefur gefizt kostur á að vera hér og segja álit sitt um það, sem kann að koma fram við þessa umr. hér. Frv. þetta fer ekki fram á aðrar breyt. á 1. frá 1941 en að 3. grein, heimildin til að fella niður tollana af þeim vörum, sem þar eru tilteknar, gildi einnig fyrir árið 1943. En mér skilst, að það sé í raun og veru mjög athugandi, hvort 5. gr. þeirra l. ætti ekki algerlega að falla burt. Vil ég benda á þetta til athugunar fyrir hv. fjhn., sem mun hafa með þetta að gera, vegna þess að það er ekki að svo sjá sem fjhn. hafi neitt athugað þetta, enda eiga þar ekki sæti neinir fulltrúar sjávarútvegsins. Það er vitanlegt, að skömmu eftir að farið var að beita þessari heimild á síðasta sumri, varð að afnema útflutningsgjaldið af öllum þeim skipum, sem sigldu með afla til Englands, vegna þess að sá atvinnuvegur gat ekki þolað þá þungu byrði, sem lögð var á hann með 5. gr. þessara l. Það komu fram sterkar raddir, m. a. frá Austfirðingum, um þetta, sem atvmrn. og fjmrh. sáu sér ekki fært annað en að taka til athugunar. Og þess v egna hefur sá liður, sem snýr að þeim atvinnuvegi, verið fríaður við þessi gjöld. Nú er það svo, að þetta gjald er í raun og veru ekki eftir á neinu öðru heldur en annar s vegar á togaraflotanum og hins vegar á frystihúsunum. En eins og hæstv. Alþ. og ríkisstj. er kunnugt, mun ástandið hjá frystihúsunum vera þannig, að það sé ekki unnt að láta heimild 5. gr. ná til útflutnings á þeirra vöru. Aðstæður hafa breytzt gífurlega, síðan 1. þessi voru samþykkt. Þá var stórgróði í togurunum. Og það, að heimildin var ekki notuð fyrr en á síðasta sumri, mun hafa í raun og veru stafað af því, að hér var með uppfyllingu þessarar lagagr. verið að skattleggja ríkissjóðinn jafnvel fremur en nokkurn tíma þann atvinnuveg, sem átti að borga útflutningsgjaldið, sem kom þannig út, að þegar greitt var þetta útflutningsgjald, þá lækkaði skatturinn til ríkissjóðs hjá útgerðarfyrirtækjunum, þegar gróðinn minnkaði. Nú er svo komið, að það er vafamál, hvort hægt er að halda uppi þessum siglingum, þegar þetta gjald er tekið sérstaklega, þegar þess er gætt, að vinnulaun hafa stórkostlega hækkað síðan í júlí s.l., og þegar sigla þarf á austurströnd Englands, eftir kröfu Englendinga, sem er miklu dýrara fyrir skipin. Ég hef athugað um eitt skip, sem siglt hefur 15 ferðir á s.l. ári. Þetta skip hefur greitt 228204 kr. í þetta eina útflutningsgjald. Ég hygg, að þeir menn, sem setja sig inn í þessi mál með nokkurri sanngirni, muni sjá, að annaðhvort þurfi að gera, að afnema greinina alveg úr l. og láta það fylgja þeirri lagabreyt., sem hér er á ferðinni, eða fá yfirlýsingu hæstv. ríkisstj. eða vilyrði um það, að þessi heimild 5. gr. verði ekki notuð á þessu ári. Og liggi sú yfirlýsing fyrir, finnst mér réttara að stíga sporið fyllilega og afnema gr. algerlega. Ég gerði það að gamni mínu að taka hér upp úr bókhaldi eins skips, sem ég veit, að hefur siglt héðan, og þar hefur t.d. ferðin frá 8. jan. til 12. febr. aðeins gefið þessu skipi 29469 kr. hagnað, og er þá ekki reiknaður neinn útflutningstollur, vegna þess að hann var þá ekki kominn á, heldur hið almenna útflutningsgjald, sem mun hafa verið 5 þús. kr., og er þó ekki reiknað í þessari upphæð (þ.e., ekki búið að draga það frá). Í annarri ferð, sem þetta skip fór (í ágúst), var hagnaðurinn aðeins 22737 kr. Í þriðju ferðinni hefur það haft ..... kr. hagnað og í 4. ferðinni kr. 51868,93. Og þegar ofan á þetta bætist, að þetta skip á að greiða um 150 þús. kr. í skatta í ríkissjóðinn frá s.l. ári og um 50 þús. kr. í útsvar, má gera ráð fyrir, að þessi útgerð standi svo að segja á núlli eftir árið. Og sér þá hver maður, að ef þetta yrði almennt hjá fiskiflotanum, þá er ekki um annað að gera en að athuga, hvort ekki er rétt að létta þessum gífurlega skatti af atvinnurekstrinum, ef hann á ekki að stöðvast. Vil ég því alvarlega beina því til hv. fjhn. að athuga þetta, og mun ég ekki fylgja þessu frv. út úr d. með mínu atkv., nema annaðhvort liggi fyrir loforð ríkisstj. um það, að þessi heimild skuli ekki vera notuð, eða þá að l. verði breytt þannig, að þessi gr. verði felld niður.



Herra forseti. Því miður er hæstv. fjmrh. nú sjúkur og rúmfastur. En þar sem ég þykist vita það, að hv. fjhn., sem þessu frv. verður vísað til, muni taka til athugunar sumt af því og kannske allt, sem hv. þm. Barð. hefur vakið hér athygli á, en ég er varbúinn við að gefa svör um það efni, sem hann hefur nú flutt ræðu um, og þar sem ég býst við, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn., leyfi ég mér að óska þess, að þessari umr. verði lokið að svo stöddu, af því að stjórnin getur ekki á þessu stigi málsins tekið afstöðu til þess, sem hv. þm. Barð. bar fram.



Þetta frv., sem hér liggur fyrir, hefur komið frá landbn. Nd. og var samþ. þar. Landbn. þessarar d. hefur orðið sammála um að leggja til, að það verði samþ. án breyt. Frv. þetta fjallar um það, hvað gera skuli þar, sem þannig er ástatt á landi hér, að bersýnileg hætta er á skógar- og gróðureyðingu. Verði sú eyðing ekki stöðvuð nema með fullkominni friðun á skóglendi, en notendur landsins treysti sér ekki til að láta framlög, sem þeim samkv. skógræktarl. er gert að láta, þá geti ríkið kostað þær aðgerðir, sem þarf til að friða þetta skógland fyrir ágangi. En svo verði aftur á móti eigendur að ganga að þeim samningi, að friðunin haldist og ekki sé skeikað frá henni. Og verði nokkur ágalli á því frá hendi eigenda eða notenda, getur Skógrækt ríkisins tekið þetta land í 20 ár í sína fulla umsjá á kostnað eigenda. Við nm. töldum þetta til bóta við þau skógræktarl., sem áður eru til. Ég játa, að það gæti komið til mála að umorða eina setningu, þar sem segir í miðri 2. málsgr. 1. gr.: „og er ráðh. þá heimilt .... að kosta slíka girðingu að öllu leyti.“ Gæti verið betra orðalag: og er ráh. þá heimilt .... að greiða af ríkisfé kostnað við slíka girðingu. - En þetta verður til athugunar við 3. umr. Við nm. leggjum allir til, að frv. verði samþ. án breyt. og vísað til 3. umr.



Herra forseti. - Þessu frv. var vísað til hv. allshn., og hefur hún nú lokið athugun sinni á málinu og skilað áliti. N. sendi frv. til umsagnar til Sambands íslenzkra samvinnufélaga annars vegar og hins vegar til Verzlunarráðs Íslands, og létu báðir þessir aðilar álit sitt uppi, þannig að S.Í.S. lagði eindregið til, að frv. yrði fellt, og færði á móti því ýmis rök, en Verzlunarráð Íslands mælti með frv. í meginstefnu, en tók ekki afstöðu til einstakra atriða málsins. Allshn. velti þessu frv. allmikið fyrir sér. Og niðurstaðan varð sú, að a.m.k. fjórir af fimm nm. ákváðu að mæla með frv. með þeim breyt. sem skráðar eru till. um í nál. á þskj. 259. Frv. fer í þá átt að reyna að greiða fyrir því, að íslenzkir framleiðendur - sérstaklega mundi það þá eiga við smærri framleiðendur - fái sem fyrst greiðslu fyrir vörur sínar. Það má auðvitað segja, að það sé kannske hæpið, hverju hægt er að áorka um það efni með löggjöf slíkri sem þessari, og að annaðhvort þurfi beinar breyt. á fjárhagskerfinu, útvegun lánsfjár til þeirra kaupenda eða umboðsmanna, sem hér er um að ræða - annaðhvort þurfi beinar slíkar breyt., eða a.m.k. mundu slíkar breyt. frekar greiða fyrir því, að þessi mikla lánsverzlun yrði afnumin, sem átt hefur sér stað, sem er að ýmsu leyti óheppileg. Slíkar breyt., að breyta þannig fjárhagskerfinu, að nota lánsfé, mundu heldur greiða fyrir því en þó að lagaákvæði séu sett slík sem þessi, þar sem einungis eru teknar fram ákveðnar reglur án þess að það sé í raun og veru ábyrgzt eða tryggt, að eftir þeim sé farið, en það er nú ekki gert í þessu frv. og ástæðan til þess, að þetta frv. er flutt, er sú, að þannig er litið á, að í greiðslum á þessum íslenzku vörum til smáframleiðendanna hafi verið um að ræða óhæfilegan drátt, miklu meiri en efni hafi staðið til og þurfi að vera, samkv. eðli þeirra viðskipta og atvikum öllum. Og frv. er, sem sagt, flutt til þess að reyna að setja l. til þess að koma í veg fyrir þá vanhirðu, sem í þessum efnum hefur verið, þann algerlega óþarfa greiðsludrátt, sem talið er, að ýmsir af þessum smáframleiðendum hafi þurft viðað búa. Annars er frv. að verulegu leyti sniðið eftir l. um greiðslu verkkaups til verkamanna og ákvæðin um bann við skuldajöfnuði, nema sérstaklega sé um samið fyrirfram, og er ekki kunnugt um annað en að sú löggjöf hafi gefizt ákaflega vel. Er því ekki nema eðlilegt, að eftir henni sé farið um greiðslumáta til þeirra aðila, sem frv. þetta tekur til, og sem má, a.m.k. mörgum, jafna til verkamanna, þannig að aðstaða þeirra og verkamanna er svipuð. Meiri hl. n. telur því, að frv. stefni í rétta átt. Það sé að vísu óvíst, hvílíkri gerbyltingu það komi á, en það stefni sem sagt í rétta átt og með því sé ekki færzt meira í fang heldur en hægt sé að standa við, og samkv. því sé hægt að koma í veg fyrir þann óþarfa drátt, sem talið er, að hafi átt sér stað um greiðslur til þessara smáframleiðenda. Vill meiri hl. n. því eindregið mæla með frv. Brtt. þær, sem gerðar hafa verið af allshn., fara í þá átt ýmist að gera ákvæði frv. skýrari eða einfaldari. Brtt. við 1. gr. gengur í þá átt að færa hana til samræmis við það, sem ákveðið er í l. um greiðslu verkkaups um bann við skuldajöfnuði, þannig að orðalagið verði hið sama á báðum stöðum, sem sýnist eðlilegt. Brtt. við 2. gr. er orðabreyt., en hefur enga efnisbreyt. í sér fólgna. Brtt. við 3. gr. fer í þá átt að gera fyrirmæli einfaldari, en jafnframt, að ætlazt er til þess, að ríkisstj. setji með reglugerð fyrirmæli um það, hvernig gangverð afurða, sem 2. gr. frv. ræðir um, skuli ákveðið. Í frv., eins og það liggur fyrir, eru taldar upp ýmsar stofnanir, sem eigi að kveða á um þetta, og settar reglur um það, hvernig eigi að ná niðurstöðum með atkvgr. eða jöfnuði á till. þeirra. Þetta fyrirkomulag frv. er ekki að öllu leyti heppilegt, vegna þess að sumar þeirra stofnana, sem þarna eru taldar, eru einkastofnanir. Aðrar stofnanir, sem þar eru taldar, eiga aðeins, að ætla má, að starfa til bráðabirgða, en ekki frambúðar, og þess vegna sýnist hæpið að telja þær upp í slíkum ákvæðum. N. taldi það því eðlilegra, að hagstofunni yrði fengið endanlegt úrskurðar vald um það, hvað telja skuli gangverð, en að ríkisstj. setji svo nánari fyrirmæli um það í reglugerð. 4. gr. frv. verður óþörf samkv. þeirri breyt., sem n. leggur til, að gerð verði á 2. gr., og leggur n. til, að sú gr. (4. gr.) falli niður. Sömuleiðis leggur n. til, að 5. gr. falli niður. 5. gr. frv. er sniðin eftir ákvæðum l. um greiðslu verkkaups, en þess er ekki gætt, að nú er búið að fella niður fyrirmæli um einkalögreglumál, sem þarna eru ráðgerð, svo að það ákvæði á þarna ekki við. Þar, sem talað er um varnarþingsákvæði, þá má segja, að það sé hæpið, að þörf sé á slíku ákvæði í þessu sambandi. En ef talin er þörf á slíku ákvæði, ætti það eftir skipun löggjafarinnar heima í einkamálal., en ekki í slíkum l., sem þessum. Leggur n. því til, að 5. gr. frv. falli niður, og greinatala frv. breytist samkv. því, að þessar 4. og 5. gr. frv. falli niður. N. ætlast til, að 6. gr. frv. standi óbreytt. Svo leggur n. til, að l. þessi gangi ekki í gildi fyrr en 1. janúar 1944, sem er í samræmi við það, sem lagt er til að hálfu Verzlunarráðs Íslands, sem lagði með frv. að efni til, en taldi nauðsynlegt, að nokkur frestur yrði á um gildistöku þessara l., ef frv. verður samþ. Vonast ég til þess, að hv. þd. fallist á brtt. allshn. og samþ. frv. síðan að þeim samþykktum.



Herra forseti. - Ég er sammála hv. nm. um það, að æskilegt væri að geta sett l., þar sem greitt væri fyrir viðskiptum. En ég er í meiri vafa um það, að þessi löggjöf nái þeim tilgangi að greiða fyrir þeim viðskiptum landsmanna, sem frv. er ætlað að greiða fyrir. Það er að vísu svo, að það er ekki líklegt, að frv., þó að l. verði, leggi að neinu verulegu leyti stein í götu þeirra viðskiptaaðferða, sem nú eru við hafðar og hafa reynzt að vera nauðsynlegar, og ekki er víst, að frv. leggi að neinu leyti stein í götu þeirra. Ákvæði 1. gr. frv. gera ráð fyrir því, að skuldajöfnuði megi við koma í viðskiptum, ef sérstaklega er um það samið. En vitað mál er það, að á undanförnum árum hefur mikið af þeim viðskiptum, sem samvinnufélög og reyndar einnig margir kaupmenn hafa átt við framleiðendur, bæði bændur og útgerðarmenn, hafa farið fram þannig, að þessir viðskiptamenn verzlana þessara hafa fengið loforð fyrir afhendingu varna að láni fyrir ákveðna tiltekna upphæð, og gefið loforð um ákveðið vörumagn eða greiðslu í staðinn fyrir tiltekinn tíma. Og um þetta eru vanalega gefin sérstök skrifleg loforð af hendi þess, sem fær vörur að láni á þennan hátt hjá kaupmanni eða samvinnufélagi. Þessi aðferð mundi vera heimiluð áfram, þó að frv. væri samþ. Og þessi viðskiptaaðferð hefur sýnt sig að vera nauðsynleg, vegna þess að lánsstofnanir eru ekki fyrir hendi í landinu, sem geta veitt svo almenn peningalán, sem þarf til þess, að þeir, sem vörur taka út í verzlunum eða hjá samvinnufélögum, geti fengið lán í þeim stofnunum til þess að greiða þær vörurnar með og þannig geta haft viðskiptin með þeim hætti, að hönd selji hendi. Og af því að þessar lánsstofnanir eru ekki til, hafa samvinnufélög og kaupmenn tekið að sér hlutverk þeirra lánsstofnana með þeim hætti, sem ég hef greint. Það, sem eftir þessu frv. gæti skipt mestu máli til umbóta fyrir viðskiptin, eins og þau eru nú í þessu efni, væru því ákvæði 2. gr., þar sem svo er fyrir mælt, að þegar vörur eru seldar með óákveðnu verði, - sem mjög tíðkast nú á seinni tíð og hefur reyndar tíðkazt um langt skeið vegna viðskipta samvinnufélaganna, þar sem grundvallaratriðið er það að greiða seljanda varanna rétt verð fyrir vörur þær, sem hann selur samvinnufélaginu -, þá skuli greiða helming af andvirði varnanna samkv. mati, og gert er ráð fyrir í brtt. n., að hagstofan gangi frá þessu mati á gangverði hinna almennustu verzlunarvarna. Og síðan er gert ráð fyrir því, að hinn hluti andvirðis varnanna verði greiddur ekki síðar en tveim mánuðum eftir, að unnt er að ákveða verðuppbót eða umboðssali hefur fengið í sínar hendur andvirði þeirra varna, sem hann hefur sett. Ég geri ráð fyrir, að það tíðkist ekki almennt a.m.k., að minna en helmingur andvirðis varnanna sé greiddur strax. Ég geri því ráð fyrir, að hér sé tæpast um verulega réttarbót að ræða frá því, sem nú er, og kannske enga. Og viðvíkjandi því atriði, hvernig síðari hluti andvirðis varnanna sé greiddur, er það að seg ja, að það er ákaflega erfitt að setja trygg ákvæði um það ein . Og þó að þessi ákvæði séu sett, sem gert er ráð fyrir í brtt. á nál., þarf enginn að ganga þess dulinn, að þau ákvæði tryggja í raun og veru ákaflega lítið, vegna þess að ákvæðin eru og verða að vera nokkuð óákveðin um þetta atriði, og þetta er meira eða minna framkvæmdaratriði í höndum þess, sem á að greiða andvirðið af höndum. Það er ekki gott að fylgjast með því fyrir seljanda, hvenær kaupanda vörunnar, kaupmanni eða samvinnufélagi, er unnt að ákveða verðuppbót, og heldur ekki gott fyrir seljanda að fylgjast með því, hvenær kaupandi vörunnar, kaupmaður eða samvinnufélag, fékk í hendur andvirði vörunnar. Þannig að réttaröryggið með þessum l. verður að mínu áliti ákaflega lítið, og þess vegna gagnslítið að setja þessi ákvæði. Hins vegar er það talsverð fyrirhöfn að skrá vörur með þeim hætti, sem gert er hér ráð fyrir, ef þetta frv. verður að l., þó að það sé miklu einfaldara í framkvæmd, eins og gert er ráð fyrir því í nál., heldur en í frv. er gert ráð fyrir. Það er ekki alveg fyrirhafnarlaust fyrir hagstofuna að ákveða gangverð afurða, og það er talsverð fyrirhöfn einnig fyrir kaupendur að fylgjast með því á hverjum tíma, hvert gangverð varnanna er. Ég lít því svo á, að því miður séu ekki miklar líkur til þess, að þetta frv., þó að l. verði, nái þeim tilgangi að greiða fyrir viðskiptum í landinu, eða að seljendur varnanna, einkanlega framleiðendur, fái með þessum l. nokkurt verulegt öryggi. En hins vegar er nokkur trafali að því að hafa löggjöf eins og þessa. Og þá er spurningin, hvort samþykkt frv. svari kostnaði. Og ég hef ekki fengið ákveðnar upplýsingar um það, hve mikið kveður að því, að þeir framleiðendur, sem selja vörur til kaupmanna og kaupfélaga, fái ekki greiddar vörur sínar fyrr en seint og síðar meir, og vegna þess hef ég verið í ákaflega miklum vafa um það, hvort ég gæti fylgt þessu frv. Ef mjög mikið kveður að þessu, þá er kannske leggjandi út í þessa tilraun, enda þótt ég búist ekki við neinu verulega meiru réttaröryggi vegna þessarar löggjafar, ef frv. verður samþ. Þó er ekki víst, að örgrannt yrði um það, að eitthvert aðhald kynni að geta verið í slíkum l. sem þessum. Ég er þess vegna á báðum áttum með það, hvort fyrirhöfn við að setja l. sem þessi svari kostnaði. Ég býst því við, að niðurstaða mín í málinu verði sú, að ég láti afskiptalaust, hvort þetta frv. verður samþ. eða ekki. Ég tel það ákaflega þýðingarlítið.



Ég vil aðeins lýsa yfir, að ég get vel fellt mig við þær brtt., sem fram hafa komið við frv. frá allshn., á þskj. 259. En út af ræðu hv. þm. Str. (HermJ) vildi ég segja þetta. Hvað viðvíkur skuldajöfnuðinum, þá er engin hætta á því, að hér sé verið að hlaða undir neina óreiðu í fjármálum. Það er rétt, sem hv. þm. Str. tók fram, að það er þegar komið á þetta fasta viðskiptakerfi, sem hann gat um, hjá kaupfélögum og ýmsum kaupmönnum, þar sem verzlanirnar taka strax eftir nýjár tryggingar hjá viðskiptamönnum sínum gegn vöruávísunum, annaðhvort greiðsluloforð eða beint veð í framleiðsluvörum viðskiptavina sinna. Og það er ekki nema það, sem á sér stað um alla menn og stofnanir, sem lána út á ófengnar tekjur á sjó og landi. Þetta er algengt hjá bönkum, að þeir lána út á óaflaðan fisk og hafa þar af leiðandi tryggingu í honum, þegar hann kemur. Á sama hátt er hægt fyrir þá, sem lána vörur til bænda, að tryggja sér með veði í framleiðsluvörum þeirra greiðslu þeirra varna, sem bændur fá lánaðar hjá verzlunum þessum, þangað til greiðslugeta er fyrir hendi hjá bændum. Svo að ég hygg, að í þessu efni geti frv., þó samþ. verði, ekki orðið til ásteytingar. Hv. þm. Str. talaði um, að það tíðkaðist varla, að minna en helmingur andvirðis varna væri greitt strax. Um þetta vil ég segja það, að það er ákaflega misjafnt, hvað greitt er strax mikið fyrir vörurnar, eftir því hvar er. Hér sunnanlands, þar sem peningaverzlun er almennust, er sjálfsagt greitt allt að 80% andvirðisins strax, t.d. hjá Sláturfélagi Suðurlands og hjá Kaupfélagi Borgfirðinga, og mundi það ekki þrengja kosti þeirra, þó að þetta frv. yrði að l. En í afskekktum héruðum hefur svo verið og er enn, að bændur og smáútvegsmenn, sem verzla við kaupmenn og kaupfélög, fá svo að segja aldrei neitt greitt fyrir vörur sínar í peningum, heldur geta þeir fengið vörur út á væntanlegar afurðir, og sjá svo að segja aldrei peninga milli handa sinna. Þetta er mjög óheppilegt í alla staði. Menn þurfa peninga til ýmislegs, svo sem til þess að greiða opinber gjöld - einnig væntanlega til kynnisferða, þegar l. um það eru komin. Og ég tók fram í framsöguræðu minni við 1. umr., að þetta hefur gengið svo langt, að menn, sem hafa átt inni hjá slíkum stofnunum, hafa orðið að fá ábyrgð hreppsins til þess að geta fengið fé til þess að geta sent sjúklinga sína á spítala. Ég held, að það sé ekki á nokkurn hátt skertur réttur þess aðila, sem fer með umboð á sölu þessara afurða, þó að hér sé ákveðið, að hann eigi að greiða helming af því verði, sem áætlað er. Hins vegar, ef menn kæra sig ekki um að fá þetta greitt út, geta menn látið það standa inni á reikningum. Í Skaftafellssýslu mun t.d. kaupfélagið vera nokkurs konar sparisjóður bænda, og er ekkert um það að segja, ef samkomulag er um það milli aðila. Að ákveða gangverðið, hygg ég, að ekki sé erfitt, þar sem hér er ekki verið að ákveða gangverðið til fullnustu, heldur það verð, sem á að miða útborgun við. Þetta verð hefur verið ákveðið af þessum aðilum, sem upp eru taldir í frv., og það er þess vegna sem öll þessi halarófa kom þar inn. En ég get fallizt á, að það sé rétt í alla staði að fela ákveðinni stofnun þessa gangverðsákvörðun eða áætlun. Skal ég benda á, að samvinnufélög hafa ákveðið í ár að greiða 4 kr. út á hvert kjötkg. Og ef frv. væri orðið að í , þá væri þeim aðeins skylt að greiða 2 kr. strax út til bóndans fyrir hvert kg kjöts. Nú er það von manna, að kjötkg verði ekki 4 kr., heldur 6 kr., og þá hefði raunverulega ekki verið greiddur út nema þriðjungur af endanlega verðinu, ef þessi áætlun stenzt um verðið. Þó að sums staðar sé ekki þessa ákvæðis þörf, þá yrði þó með því stórt spor stigið til hagsbóta þeim, sem búa í afskekktari héruðum landsins, miðað við núverandi ástand þar. Viðkomandi því, hvort slík lagasetning sem þessi yrði til nokkurs öryggis eða til þess að bæta fyrir viðskiptum, þá er því til að svara, að öryggi fæst með samþykkt þessa frv. á þann hátt, að þessir menn, sem búa í afskekktari héruðum t.d., fá a.m.k. möguleika til þess að krefjast útborgaðs ákveðins hluta andvirðis varna sinna, og þótt ekkí væri nema að þeir fengju 1/3 hluta þess greiddan í peningum, þá væri það réttarbót. Og ég tel þjóðinni gott, að máske væri hægt að ná því marki, að öll verzlun yrði peningaviðskipti og að sem mest væri horfið frá skuldaverzluninni og að skynsamlegast sé að taka það ekki í einu stökki, heldur fara þar stig af stigi. Og þess vegna hef ég fellt mig við, að takmarkið væri svona lágt í frv. varðandi útborgun strax á andvirði varna, þó að það væri kannske eðlilegt, að þetta takmark væri 100%, miðað við áætlað verð. Um gildistöku þessara l. er mér ekkert kappsmál, hvort l. gangi í gildi á þessu þingi eða nokkrum mánuðum seinna, ef þau aðeins ná að ganga fram til hagsbóta fyrir þessa aðila, sem þau eiga að greiða fyrir.



Við 2. umr. gerði ég grein fyrir afstöðu minni til þessa máls, og ég sé ekki ástæðu til að endurtaka það. Ég mun því að svo stöddu leiða málið hjá mér. En við hv. þm. Str. höfum orðið ásáttir um eina brtt. í þeim tilgangi að reyna að fá leiðréttingu á einu ákvæði frv. Það er rétt að taka það fram, að við berum fram þessa brtt. af því, að við álítum, að ekki sé hægt að afgreiða frv. án hennar. Brtt. er aðeins tilraun til að leiðrétta það, sem hv. d. getur ekki gengið fram hjá. Ég vil vekja athygli á því, að þegar bærinn ræddi við eiganda Korpúlfsstaða um sölu á jörðinni, þá hélt eigandinn fast við það að halda eftir hluta hennar, sem er um 63 hektarar að stærð og bezti hlutinn að landgæðum, er mér sagt. Enda þótt hann héldi fast við þetta, þá hefur engin tilraun verið gerð af bæjarins hálfu til þess að fá eignarnámsheimild á þessu landi eða fá það á annan hátt undir bæinn. Þvert á móti er gert ráð fyrir því í frv., að jörðin skiptist milli bæjarins og Mosfellssveitar. Flm. frv. hafa ekki séð sér fært að ganga nær eigandanum en þetta. Aftur á móti vil ég benda á, að frv. gengur mjög nærri eiganda Grafarholts. Þar er gert ráð fyrir, að bærinn fái eignarnámsheimild á Grafarholti hvenær sem er. Með þessu móti yrði eigandi þeirrar jarðar illa settur, jörðin mundi falla í verði, og ef hún yrði tekin, þá yrði hann að leita annað. Það gæti orðið erfitt. Hann hefur komið sér þar vel fyrir og byggt allt upp með það fyrir augum, að jörðin gengi að erfðum. Ég vil því freista þess að fara fram á, að inn í frv. verði tekin ákvæði um hliðstæða skiptingu á Grafarholti og Lágafelli. Ég vil fara fram á, að eiganda Grafarholts verði einnig leyft að halda eftir 63 hektörum af sinni jörð, og þá helzt spildunni fyrir neðan veginn, sem er mest ræktuð. Á þessum grundvelli er brtt. okkar flutt. Það er fyrst breyt. við 1. gr. Enn fremur breytist 3. gr. þannig, að við hana bætist nýr málsliður. Í þessum brtt. felst það, að eiganda Grafarholts verði ætlaður álíka stór hluti af sinni jörð og eiganda Lágafells hefur verið ætlaður, og að sá hluti fái einnig að vera áfram í Mosfellssveit. Ég vænti þess, að hv. d. geti fallizt á þetta og þá einkum með hliðsjón af því, að flm. frv. hafa fallizt á það sama við eiganda Lágafells. Að öðru leyti getum við ekki fellt okkur við frv. þetta, þótt við teljum þetta til bóta og ekki forsvaranlegt að afgreiða málið án þessara breyt.

Forseti (ÞÞ): Tvöföld afbrigði þarf fyrir þessum brtt. bæði af því að þær eru skriflegar og of seint fram komnar.



Ég ætlaði að tala hér við 2. umr. þessa máls, en það fórst fyrir, að raunar er nú ekki þörf á að lengja þessar umr. Hv. frsm. meiri hl. hefur skýrt svo málið. Á hinn bóginn er lítil ástæða til að svara mótbárum minni hl. Ég tel það dálítið einkennilegt, er hv. minni hl. vill fara að hafa vit fyrir bænum um jarðakaup. Ég tel, að bærinn eða fulltrúar hans eigi að ráða þeim málum og þurfi ekki ráð hv. þm. eða hreppsnefnda annarra hreppa. Þetta hefur verið ein aðalröksemd minni hl., að bærinn þyrfti ekki að kaupa þessar jarðeignir. Þetta á ekki að ræða hér, heldur í bæjarstjórn. Það er beinlínis hjákátlegt að reyna að koma í veg fyrir jarðakaup bæjarins, á meðan jarðakaup eru annars leyfð. Að þetta sé tjón fyrir viðkomandi hreppa, getur ekki heldur staðizt sem mótbára. Það getur ekki komið til mála sem leiðarljós fyrir löggjöf, hvort þessi eða hinn hreppurinn álítur sig skertan með henni. Það nær engri átt, að nauðsynjamál strandi í. úreltri hreppaskipun. Ég tel slík rök fjarstæðu eina. Um þessa hreppa er það sjálfsagt, að skipun þeirra verði breytt, ef þeir telja þess þörf og óska þess. Annars álít ég, að frv. þetta gangi ekki nónu langt. Ég hefði álitið, að einnig ætti að leggja Seltjarnarnesið undir bæinn og mikinn hluta úr þeim hreppi. Það kemur auðvitað ekki til greina, að þessi hreppur verði sjálfstæður í framtíðinni, sízt eftir að þetta frv. hefur náð fram að ganga, þar sem hlutar hans verða eins og eyjar innan lögsagnarumdæmis Rvíkur. Eins álít ég, að eigi að verða og verði um Blikastaðina, þann hluta, sem enn er eftir af Lágafelli, og Reykjatorfuna. Það er eðlilegast, að allar þessar jarðeignir komi undir lögsagnarumdæmi Rvíkur. Ég hafði nú hugsað mér að gera brtt. við þetta frv., þess efnis að gera það víðtækara eitthvað í þessa átt. En að þessu sinni hef ég þó horfið frá því, af því að ég vil ekki tefja framkvæmd málsins á þessu stigi. Þær breyt. mega þá bíða seinni tíma, og hef ég þá von um, að þær nái fram að ganga, einkum eftir að ég heyrði ræðu hv. frsm. Ég hverf því frá þessu áformi. Viðvíkjandi brtt. þeirra hv. 9. landsk. og hv. þm. Str., þá virðast þær sanngjarnar. Hins vegar yrði með samþykkt þeirra einni eyjunni fleira innan lögsagnarumdæmis Rvíkur, og er ég hissa, ef þessir þm. vilja nú bæta við tölu þeirra. Annars virðist þetta sanngjarnt að svo komnu máli. E.t.v. væri rétt að fresta umr. til morguns um þetta mál, til þess að átta sig betur á þessum brtt.



Ætlun mín var einnig sú að biðja um frest á umræðum til morguns, svo að hægt væri að athuga brtt. þær, sem fram hafa komið. Þær sýnast ekki óaðgengilegar. Ég vil því beina því til hæstv. forseta að fresta umræðunni. Að öðru leyti er ég þakklátur hv. 5 þm. Reykv. fyrir það, að hann hætti við að bera fram brtt. í þetta sinn. Annars er ég eindregið þeirrar skoðunar, að Seltjarnarnesið lendi brátt innan lögsagnarumdæmis bæjarins, og er ég því fylgjandi. Ég lít svo á, að þetta frv. setji bænum engin fullnaðartakmörk, enda ætlast ég ekki til þess. En ég tel aðeins rétt og betur farið, að því máli eða stækkun, sem nú er um að ræða, sé haldið út af fyrir sig. Síðar mun ég verða því hlynntur að taka nýjar stækkanir á lögsagnarumdæmi bæjarins til athugunar.



Sá, sem átti að hafa framsögu af hálfu n., er fjarstaddur í dag, og vil ég því tala hér í hans stað, en mun segja aðeins fáein orð. Ég vil aðeins taka það fram, að ég áskildi mér rétt til að bera fram brtt., og vil ég geyma mér þann rétt til 3. umr. og láta því staðar numið nú. Líku máli gegnir um afstöðu mína og afstöðu n. til þeirrar brtt., sem hér liggur fyrir á þskj. 274 frá tveim hv. þm., með því að hún hefur komið fram svo seint, að n. hefur ekki gefizt tækifæri til þess að taka hana til sameiginlegrar athugunar.



Herra forseti. - Þegar um þetta mál var rætt í sambandi við orlofsfrv., var ég fylgjandi þeirri hugmynd, sem í frv. felst. Ég er fylgjandi frv., en hins vegar taldi ég þetta ekki eiga við í því sambandi. Í öðru lagi er allt of losaralega frá þessu gengið og framlagið svo lítið, að þetta kæmi að tiltölulega litlu gagni. Þess vegna hef ég nú ásamt öðrum þm. borið fram brtt. við 1. gr., sem hækkar þetta allverulega, þar sem gert er ráð fyrir, að upphæðin nemi 50 þús. kr., að viðbættri dýrtíðaruppbót. Hér er allmikil hækkun, því að samkv. frv. skilst mér, að upphæðin gæti ekki orðið hærri en 60 þús. Og ég tel, að úr því að verið er að leggja fé til þessa fyrirtækis, megi það varla minna vera en stungið er upp á í þessari brtt. okkar. Ég mun fylgja frv. þessu, hvort sem brtt. verður samþ. eða ekki. En að hve miklu gagni þetta kemur, fer eftir framkvæmd þess, því að eins og nú er, er þetta losaralegt. Það verður ákveðið í reglugerð, hvernig með skuli farið að öðru leyti. Og það mun koma fram við framkvæmd l., að hve miklu gagni þau koma, og gæti sú reynsla orðið undirstaða undir frekari löggjöf. En ég vænti þess að þingdeildarmenn samþ. þessa brtt., vegna þess að ef þetta á að koma að gagni, þá skil ég varla í, að þýði að hafa upphæðina minni en farið er fram á í þessari breytingartillögu.



Herra forseti. - Ég vildi gjarnan greiða þessari brtt. atkv., þar sem þetta framlag er hækkað. En ég tel, að með því væri öllu málefninu stefnt í óefni, - yrði e.t.v. ekki samþ. Þess vegna vil ég heldur samþ. frv. eins og það liggur fyrir. Með því er það nokkurn veginn tryggt. Ég mun þess vegna greiða atkv. móti þessari hækkun, enda þótt ég teldi ekki óeðlilegt, að upphæðin yrði eins og brtt. ákveður. Það má reyna með þá upphæð, sem tiltekin er í frv. Það er hægurinn hjá að breyta þessu síðar, ef fjárhagur inn leyfir.



Ég á illt með að skilja, ef hv. þm. vilja á annað borð sinna þessari hugmynd, að þeir láti sig muna um að hafa upphæðina eins ríflega og gert er ráð fyrir í þessari brtt. En hins vegar, ef flm. telja einhvern vafa á því, að frv. komist í gegn með þessari hækkun, þá er sjálfsagt að taka það til greina. Ég vildi þess vegna verða við tilmælum hv. þm. að taka þessa brtt. aftur til 3. umr.



Enda þótt ég telji frv. ekki nógu undirbúið og vanhugsað að ýmsu leyti, þá tel ég hugmyndina stuðningsverða og segi þess vegna já. 2.–3. gr. samþ. með 9 shlj. atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 9 shlj. atkv.