Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Til svara eru forsætisráðherra, heilbrigðisráðherra og innanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Í vikunni bárust fréttir af því að forseti lýðveldisins væri að fara að kynna hugmyndir um sæstreng til Bretlands á fundum í Bretlandi fyrir breskum fjárfestum. Eins og kunnugt er hefur verið skilað til hæstv. iðnaðarráðherra skýrslu um möguleika á lagningu sæstrengs héðan til Bretlands og þar er ýmsum spurningum varpað fram sem á eftir að svara. Það liggur fyrir að til að hægt sé að leggja hér sæstreng upp á 700–900 megavött þarf mikla orku, líklega fleiri virkjanir þannig að það skortir enn kortlagningu á því nákvæmlega. Það þarf líka að gera athuganir á því hversu stöðugur þessi markaður er og hversu hátt verð fengist fyrir orkuna í slíkum sæstreng. Það vöknuðu hjá mér spurningar þegar ég las þessar fregnir sem hafðar voru eftir breska blaðinu The Guardian. Mig langaði að inna hæstv. forsætisráðherra eftir því hvort forseti lýðveldisins væri að reka þessi erindi í umboði ríkisstjórnar eða hvort þetta væri í tengslum við stefnu sem hæstv. ríkisstjórn hefði markað í málinu og hvort ákvarðanir lægju fyrir af hálfu hæstv. ríkisstjórnar í ljósi þess að í skýrslunni sem við þekkjum hér á þingi er lögð til áframhaldandi vinna þar sem á eftir að svara ýmsum spurningum, eins og ég nefndi áðan. Er búið að taka einhverjar ákvarðanir eða leggja í einhverja vinnu til að svara þessum spurningum? Er forsetinn í samráði við ríkisstjórnina að leita eftir stuðningi og áhuga hjá breskum fjárfestum eða er þetta hreinlega hluti af erindum sem hann er að reka fyrir hæstv. ríkisstjórn í Bretlandi? Það liggur auðvitað fyrir að það á eftir að fara fram mikil vinna. Ég legg áherslu á það og inni hæstv. ráðherra líka eftir því hvort ekki sé ætlunin að halda áfram því samráði sem var um þessi mál á síðasta kjörtímabili í áframhaldandi vinnu.

Virðulegur forseti. Mér skilst reyndar að þær fréttir sem hv. þingmaður vísar í hafi verið bornar til baka, þ.e. að forsetinn hafi ekki sagt það sem vitnað var í og ekki beitt sér á þann hátt sem hv. þingmaður nefndi. Ég get hins vegar svarað spurningunni almennt varðandi sæstrengsumræðuna. Forseti Íslands hefur auðvitað komið að umræðu um þau mál, ekki hvað síst í gegnum þá miklu umræðu sem hefur orðið um norðurslóðamál á Íslandi á undanförnum missirum og er ekkert óeðlilegt við að forsetinn tjái sig um slík mál. Hvað varðar spurninguna um sæstreng og þá skýrslu sem hv. þingmaður nefndi stendur að sjálfsögðu til að halda áfram því samráði sem lagt hefur verið upp með við úrvinnslu þeirra mála. Þar þarf ekki hvað síst að líta til þess hver áhrifin yrðu á lagningu sæstrengs hér innan lands, t.d. áhrif á verð til neytenda á Íslandi og áhrif á möguleika okkar á að skapa störf innan lands. Það er ekki nóg að líta bara á tekjuhliðina, hversu miklar tekjur eða hversu mikill hagnaður gæti fengist á pappírnum af slíkum sæstreng. Við þurfum líka að líta til áhrifa innan lands og ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður sé sammála mér um það. Það er hins vegar alveg ljóst að það er mjög mikill áhugi á þessum hugmyndum, ekki síst í Bretlandi. Það fór ekki á milli mála á fundum með breskum ráðamönnum fyrir fáeinum vikum. Þeir eru mjög áhugasamir um þetta og þar af leiðandi líklegt að forseti Íslands hafi einnig verið spurður út í það, ekki bara af þeim stjórnmálamönnum sem hann kann hafa hitt heldur líka af fjölmiðlamönnum. Það er reynslan, a.m.k. í Bretlandi, að þar er talsverð umræða um þetta. Að sjálfsögðu munum við fara yfir þetta hér í þinginu og meta út frá hagsmunum Íslands.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra svörin. Ég hafði ekki séð að þessi frétt hafði verið dregin til baka. Þá liggur fyrir að það hefur verið orðum aukið eins og það var orðað í Morgunblaðinu að forseti lýðveldisins hvetti beinlínis til fjárfestinga í sæstreng. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin um vinnuna og sérstaklega af því að hann nefndi að áfram yrði haft samráð um vinnuna. Þetta er auðvitað stórmál. Það mundi boða ákveðna breytingu á þeirri stefnu sem hér hefur verið uppi í orkumálum. Nú hafa hv. þingmenn Bjartrar framtíðar lagt fram þingsályktunartillögu um að áfram eigi að vinna að málinu, sem sagt að svara þessum spurningum. Ég brýni hæstv. forsætisráðherra í því að ríkisstjórnin hafi forgöngu um að ráðist verði í þá vinnu í ljósi þess að þar þarf að meta ýmislegt, eins og hæstv. ráðherra kom inn á. Hann nefndi hér atvinnusköpun. Ég nefni líka það sem hefur verið nefnt um afhendingaröryggi innan lands. Það þarf einnig að svara þeim spurningum sem snúa í raun og veru að umframorkunni og kerfinu, hversu mikil hún er því að sú umframorka getur verið á ákveðnu bili. 

Virðulegur forseti. Ég tek undir ábendingar hv. þingmanns og þau atriði sem hún nefndi sem dæmi um hluti sem bæri að skoða í þessari vinnu. Ég vil þó bæta einu við þessa upptalningu og það er umhverfisvernd, íslensk náttúra. Við þurfum að sjálfsögðu að passa upp á, ef ráðist verður í verulegar virkjunarframkvæmdir umfram það sem menn hafa gert ráð fyrir til þessa, að vernda náttúruna um leið.

Virðulegi forseti. Á dögunum var gerð könnun á vegum MMR sem leiddi í ljós að 56% svarenda á aldursbilinu 18–29 ára höfðu alvarlega íhugað að flytja til útlanda á síðustu mánuðum. Þetta hlutfall var tæp 50% hjá svarendum á aldrinum 30–39 ára. Það var líka gerð svona könnun á haustmánuðum 2011 sem sýndi sambærilega niðurstöðu. Sem sagt verulega stórt hlutfall ungs fólks á Íslandi íhugar alvarlega að flytja til útlanda. Þetta var ein kveikjan að því að við völdum nafnið Björt framtíð á hið nýja stjórnmálaafl sem við stofnuðum skömmu síðar vegna þess að við lítum svo á að það sé eitt meginviðfangsefni stjórnmála að skapa tiltrú ungs fólks á framtíðinni. Þess vegna var ráðist í fjárfestingaráætlun sem gengur út á að skapa fjölbreyttari atvinnumarkað og reyna að búa svo um hnútana að í framtíðinni geti ungt fólk fundið störf við sitt hæfi, í skapandi greinum, kvikmyndagerð, hönnun, tónlist, í uppbyggingu á grænum iðnaði og öllum þeim grænu tækniframförum sem þurfa að fara fram í nýsköpun og þróun, sem og ferðaþjónustu svo dæmi séu tekin. Við höfum metið það þannig í Bjartri framtíð að eitt lykilatriði í því að halda ungu fólki á Íslandi, koma í veg fyrir að það flytjist brott, séu fjárfestingar, líka í nauðsynlegum innviðum í heilbrigðisþjónustu. Það berast fregnir um það að ungt fólk komi ekki aftur til að starfa í heilbrigðisþjónustu á Íslandi vegna slæms aðbúnaðar. Það liggur hins vegar fyrir að eiginlega allt þetta hefur verið slegið af. Það er rauði þráðurinn í fjárlagafrumvarpinu; fjárfestingaráætlun er slegin af, sóknaráætlun landshluta slegin af, fjárfestingar í heilbrigðisþjónustu eru í óvissu. Mínar spurningar 

Virðulegur forseti. Jú, ég deili áhyggjum hv. þingmanns. Þetta eru að vísu áhyggjur sem menn hafa mjög víða á Vesturlöndum þessa dagana, í Evrópusambandinu og á evrusvæðinu. Í Eystrasaltslöndunum hafa menn náð alveg ótrúlegum árangri með nýsköpun og skapandi greinar, ekki hvað síst í Eistlandi sem er alveg stórkostlegt land. Jafnvel þar horfa menn upp á það að fyrirtæki og ungt fólk flytur til annarra landa, t.d. til Bretlands, til að byggja upp fyrirtæki sín þar. Það eru ekki hvað síst Bandaríkin og Bretland sem soga slíka starfsemi til sín. Það breytir ekki því að að sjálfsögðu viljum við reyna sem mest að vega upp á móti þessum sogkrafti og hafa Ísland sem aðgengilegast og mest aðlaðandi fyrir fólk í skapandi greinum og nýsköpun. Ég ætla ekkert að gera ágreining við hv. þingmann um mikilvægi þeirra greina. Mér finnst reyndar stundum gleymast að taka með í reikninginn mikilvægi undirstöðuatvinnugreina þjóðarinnar sem eru líka skapandi greinar. Sjávarútvegurinn er líklega mest skapandi grein á Íslandi um þessar mundir. Mest nýsköpun, flest ný störf og ný tækni verða til í greinum tengdum sjávarútvegi. En fleira þarf til og ástæða er til að hvetja sem mest til slíkrar starfsemi. Sú fjárfestingaráætlun sem hv. þingmaður vísaði til var ekki alveg nógu góð að mati núverandi ríkisstjórnar og ekki til þess fallin að samfélagið fengi sem mest fyrir það fjármagn sem í hana var sett, auk þess sem ekki var búið að fjármagna hana sem skyldi. Þar af leiðandi hafa menn ekki fylgt þeirri fjárfestingaráætlun. Hins vegar eru framlög til skapandi greina nú með því mesta sem nokkurn tímann hefur verið ef frá er talið í sumum tilvikum það aukaframlag sem menn sáu fyrir sér að kæmi vegna þeirrar fjárfestingaráætlunar sem ekki hafði verið fjármögnuð.

Virðulegur forseti. Það er ekki rétt að fjárfestingaráætlunin hafi ekki verið fjármögnuð. Það er hins vegar búið að breyta forsendum hennar þannig að nú er hægt að segja að hún sé ekki fjármögnuð. Hún var fjármögnuð þegar hún var lögð fram. Það var ákveðin hugmyndafræði á bak við þá fjármögnun, að það væri réttlætanlegt að nota hluta af arði af eigum hins opinbera í fjármálakerfinu. Hið opinbera á 41%, held ég, í íslenska fjármálakerfinu og það er farinn að koma arður úr því kerfi. Það er réttlætanlegt að nota þann arð til að greiða niður skuldir og fjárfesta. Hins vegar er arðurinn af sameiginlegum auðlindum þjóðarinnar sem okkur finnst líka réttlætanlegt að nota að hluta til fjárfestinga. Það er alls ekki rétt að ekki hafi verið hugsað fyrir fjármögnuninni. Það er hins vegar búið að breyta henni. Svo kemur það mér verulega á óvart að hæstv. forsætisráðherra skuli segja að fjárfestingaráætlunin hafi verið illa ígrunduð og muni ekki skila sér. 

Virðulegur forseti. Hvað varðar sameiginlegar auðlindir má nefna sem dæmi að tekjur samfélagsins af sjávarútvegi hafa aldrei verið meiri en þær eru nú og verða á næsta ári. Það dugar hins vegar því miður ekki til vegna þeirrar skuldasöfnunar sem hefur átt sér stað á undanförnum árum. Hv. þingmaður nefndi líka arð af eignum hins opinbera í fjármálakerfinu. Þar virðist iðulega gleymast að þær eignir voru keyptar með lántöku. Ríkið tók lán fyrir öllu því fjármagni sem það setti inn í bankana og skuldar þá peninga með vöxtum núna. Ég held að vextirnir bara af því fjármagni sem ríkið er búið að setja inn í bankana séu komnir yfir 50 milljarða kr. - gott ef þeir eru ekki komnir í 55 milljarða. Það þýðir að þegar ríkið tekur þetta fjármagn út úr bönkunum mun það illu heilli þurfa að nýta það til að greiða niður þessar skuldir og þá er ekki hægt að nýta peninginn aftur í annað. Aðalatriðið er, ef við viljum byggja hér upp velferðarsamfélag til langs tíma, samfélag þar sem nýsköpun getur notið sín, að við greiðum niður skuldir hins opinbera.

Forseti. Ný upplýsingalög tóku gildi um síðustu áramót. Þau taka bæði til allrar starfsemi stjórnvalda og allrar starfsemi lögaðila sem eru að 51% hluta eða meira í eigu hins opinbera. Ráðherra getur ákveðið samkvæmt 3. mgr. 2. gr. laganna að tilteknir lögaðilar falli ekki undir gildissvið laganna að fenginni tillögu frá hlutaðeigandi ráðherra eða sveitarstjórnum og umsögn Samkeppniseftirlitsins. Samkvæmt athugasemdum við þetta ákvæði í frumvarpi laganna segir meðal annars, með leyfi forseta: „Ákvörðun um það hvort tiltekið fyrirtæki getur fallið undir undanþágureglu 3. mgr. 2. gr. frumvarpsins verður að byggja á sérstöku mati á starfsemi viðkomandi fyrirtækis og markaðsaðstæðum á því sviði sem það starfar á. Ljóst er jafnframt að henni ber að beita af mikilli varfærni.“ Hæstv. forsætisráðherra veitti nýverið á fimmta tug lögaðila undanþágu frá gildissviði upplýsingalaga á grundvelli framangreinds ákvæðis. Í 2. gr. auglýsingar ráðherra nr. 600 frá því í júní í ár er 36 lögaðilum veitt undanþága frá upplýsingalögum sem skal, með leyfi forseta, „endurskoðuð að fenginni umsögn Samkeppniseftirlitsins þó eigi síðar en 1. janúar 2014“. Hér veitir forsætisráðherra undanþágu frá lögum án þess að hafa fengið umsögn Samkeppniseftirlitsins þrátt fyrir að upplýsingalög kveði skýrt á um að ráðherra geti aðeins veitt undanþágur eftir að hafa fengið slíka umsögn. Við þetta má bæta að samkvæmt umfjöllun fjölmiðla um þessar undanþágur virðist Samkeppniseftirlitið koma af fjöllum og getur ekki svarað fyrir að fram hjá þeim sé gengið í ferlinu og vísar á ráðuneytið. Ég spyr því hæstv. forsætisráðherra hvort hann telji það samræmast lögum að veita undanþágurnar án þess að umsagnir Samkeppniseftirlitsins liggi fyrir. Það er mjög mikið grundvallarmál fyrir Pírata að upplýsingafrelsi og upplýsingaréttur almennings sé virt.

Virðulegur forseti. Það voru allt of margar rangfærslur í fréttum af þessum málum, án þess að ég sé að segja að hv. þingmaður hafi farið með rangt mál, til að ég geti rakið það allt hér. Ég verð því að einbeita mér að fyrirspurninni og byrja þá á því að útskýra hvers vegna þessar undanþágur eru til staðar. Það er einfaldlega vegna þess að fyrirtæki sem eru í eigu ríkisins en eru að keppa við einkafyrirtæki stæðu mjög illa að vígi ef þau eingöngu þyrftu að veita upplýsingar um alla sína starfsemi sem keppinautarnir gætu þá nýtt sér og mundi mjög skerða samkeppnisstöðu hinna opinberu fyrirtækja. Þetta snýst með öðrum orðum um að vernda sameiginlegar eignir okkar. Í því skyni hefur þessum undanþágum verið komið á og fyrirkomulagið er slíkt að ráðherrar leggja til að ákveðnum fyrirtækjum á sínu sviði verði veittar undanþágur. Tillögur ráðherra berast síðan í forsætisráðuneytið þar sem undanþágurnar eru veittar. Þegar þessi beiðni barst á sínum tíma spurði ég hvort einhver tilefni væru til að veita ekki undanþágur og það lá skýrt fyrir að það væri enginn grundvöllur fyrir forsætisráðuneytið að koma í veg fyrir að slíkar undanþágur yrðu veittar. Engu að síður, af því að ég deili oft áhyggjum hv. þingmanns og þingmanna Pírata, setti ég inn sérstakan fyrirvara um að fengin yrði umsögn Samkeppniseftirlitsins og undanþágur endurskoðaðar þegar sú umsögn lægi fyrir. Þeir tímafrestir sem vísað var í í einhverri frétt, þ.e. að Samkeppniseftirlitið hefði bara haft einn dag eða eitthvað slíkt til að meta þetta, voru ekki réttir. Þessi mál höfðu legið fyrir í kerfinu, flest líklega frá tíð síðustu ríkisstjórnar, áður en þau komu til afgreiðslu í forsætisráðuneytinu.

Forseti. Það sem skiptir höfuðmáli í þessu ferli er að samkvæmt því sem kemur fram í bréfi frá Samkeppniseftirlitinu til starfsmanns Pírata segir embættismaður eftirfarandi: Varðandi síðara atriðið vísar Samkeppniseftirlitið á forsætisráðuneytið varðandi svör um málsmeðferð ráðuneytisins vegna lögbundinna umsagna og ákvörðunartöku í tengslum við undanþágubeiðni á grundvelli upplýsingalaganna. Ég er alveg sammála því að það er í lagi að veita undanþágur í þessum tilfellum eins og hæstv. forsætisráðherra greinir frá, en ég vil spyrja og ítreka: Lá skýrt fyrir að þessi umsókn hefði fengið undanþágu frá Samkeppniseftirlitinu? Ég hvet hæstv. ráðherra til að lesa 3. mgr., þessi undanþága verður að koma frá Samkeppniseftirlitinu. Það er liður í lagabálkinum. Ráðherra og öðrum ber að fylgja lögum.

Virðulegur forseti. Ég tek undir það sem hv. þingmaður segir. Að sjálfsögðu ber að fylgja lögunum og það hefur verið gert í einu og öllu. Lögfræðingur forsætisráðuneytisins hefur útlistað þetta mjög greinilega í greinargerð þar sem hv. þingmaður getur kynnt sér það. Eins og ég nefndi í fyrra andsvari hafði ég allan vara á þegar ég var beðinn um að afgreiða þetta enda þótt um væri að ræða hefðbundna afgreiðslu sem rennur yfirleitt í gegn athugasemdalaust vegna þess að ég, eins og hv. þingmaður, vil gæta sérstaklega að því sem varðar upplýsingarétt almennings. Mér leið eins og verið væri að láta mig afgreiða eitthvað sem síðasta ríkisstjórn hafði ekki klárað og fyrir vikið hafði ég allan vara á og bætti við þessum fyrirvara. Í þessu tilviki er ekkert að óttast en það er alveg sjálfsagt að nýta þetta mál sem áminningu um að menn passi upp á að fylgja ávallt í einu og öllu ákvæðum upplýsingalaganna.

Virðulegi forseti. Ég vil spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra út í sjúkraflutninga og lausnir á þeim ágreiningsefnum sem uppi eru í samskiptum við sveitarfélög hvað það mál varðar. Til hv. fjárlaganefndar hafa komið sveitarfélög undanfarna daga og nokkur þeirra farið yfir þau vandræði sem skapast ef ekki verður ljóst fyrir 1. nóvember hvað ríkið hyggst fyrir með málaflokkinn. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur sjálfur sagt að lausnin verði komin fyrir 1. nóvember - sem er á morgun. Í fjárlagafrumvarpinu kemur fram að ósamið sé um sjúkraflutninga á höfuðborgarsvæðinu en í bréfi frá Slökkviliði höfuðborgarsvæðisins kemur hins vegar fram að í febrúar sl. hafi samninganefnd ríkisins og Slökkvilið höfuðborgarsvæðisins komist að samkomulagi sem nýr samningur er byggður á. Samningurinn hefur hvorki verið undirritaður né greitt í samræmi við raunkostnaðarmatið sem lá samningnum til grundvallar. Í bréfinu kemur einnig fram að þolinmæði sveitarfélaganna sé á þrotum, að þau líti svo á að vilji ríkisins til samvinnu sé takmarkaður þar sem í fjárlagafrumvarpinu er ekki gert ráð fyrir greiðslum á árinu 2014 samkvæmt samningnum. Stjórn Slökkviliðs höfuðborgarsvæðisins telur eðlilegt að verklok hefjist á morgun, 1. nóvember, og að sjúkraflutningar verði algjörlega af þeirra höndum innan 3–6 mánaða. Jafnframt er harmað að það stefni í aðskilnað sjúkraflutninga og slökkvistarfs sem séu þjónustuþættir sem styðji hvor annan. Ég spyr hæstv. heilbrigðisráðherra hver staðan sé á þessu máli, hvort búast megi við tillögum í fjáraukalögum sem geri ráð fyrir að samningurinn frá því fyrr á þessu ári verði uppfylltur og breytingartillögum við 2. umr. um fjárlagafrumvarpið hvað þetta varðar. Ef hæstv. ráðherra svarar þessum spurningum neitandi spyr ég að auki hvort hann treysti á að fjárlaganefnd hafi frumkvæði í málinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Hér er spurt um sjúkraflutninga og stöðu þeirra mála. Veruleikinn er sá að það hefur verið samningslaust frá árinu 2011 um þennan mikilvæga þátt heilbrigðisþjónustunnar og ég deili þeim áhyggjum sem fólk sýnir vegna þess að þetta er í uppnámi. Fyrir liggur samningsgrundvöllur, ekki sem samninganefnd ríkisins kom sér saman um, það var engin samninganefnd um þetta, það var starfshópur sem skilaði fyrrverandi velferðarráðherra tillögum að samningsgrunni. Í þeim samningsgrunni fólst sá sameiginlegi skilningur aðila að það væri forsenda fyrir því að hægt væri að ná og ganga til samninga um þennan mikilvæga þátt þegar fjármögnun lægi fyrir. Sú fjármögnun liggur ekki fyrir í fjárlögum ársins 2013 en þetta mál var ekki unnið til enda af fyrrverandi ríkisstjórn. Enn í dag liggur ekki fyrir niðurstaða um fjármögnun þessa máls. Ég legg áherslu á það sem faglegur yfirmaður þessara mála hefur sagt, Viðar Magnússon læknir, hann leggur til að menn umgangist þetta af mikilli varúð, það sé mikið undir. Það er hins vegar alveg ljóst að himin og haf ber á milli krafna sveitarfélaganna og afstöðu ráðuneytisins varðandi fjárhæð í þessum efnum. Ég get upplýst hér að kröfugerð sveitarfélaganna hljóðar upp á tæpar 800 millj. kr. og þá liggur fyrir að samningur við sveitarfélögin, ef að þessu yrði gengið, hefði hækkað um 85% frá árinu 2008 á sama tíma og við erum með niðurskurð í heilbrigðisþjónustunni á bilinu 13–25%. Ég ætla að koma að aðeins fleiri upplýsingum varðandi þennan þátt í síðara andsvari 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það er alveg ljóst af svörum hans og bréfi sem stjórn Slökkviliðs höfuðborgarsvæðisins hefur sent bæði þingmönnum og þingnefndum að túlkunin er ekki sú sama. Upphæðin er heldur ekki sú sama þannig að ég hvet hæstv. ráðherra til að fara í samtal við sveitarfélögin og koma þessum staðreyndum á hreint. Ég spyr einnig hæstv. ráðherra hver stefna hans sé. Vill hann frekar að nýtt verði samlegðaráhrif rekstrar slökkviliðs og sjúkraflutninga eins og víða er gert eða stefnir hann að því að spítalarnir eða heilbrigðisstofnanirnar sjái um reksturinn eða jafnvel enn aðrir? Ef tími gefst til vil ég að hann tali einnig um samninga við önnur sveitarfélög en höfuðborgarsvæðið hvað þetta varðar.

Virðulegi forseti. Fyrst beinu spurningarnar. Varðandi fjáraukann kemur það í ljós þegar hann verður lagður fram. Ég á síður von á því að fram komi breytingartillaga við 2. umr. fjárlagafrumvarpsins. Það kann þó vel að vera, nefndin er með það í meðförum. Ég hef sagt við fulltrúa sveitarfélaganna og beint þeim tilmælum til þeirra að ef þau vilji reyna að fullnusta þetta með öðrum hætti en viðræðum við ráðuneytið skuli þau ræða við þingið. Það er bara þeirra sjálfsagði réttur. Ég hef ekki lofað svari fyrir 1. nóvember af þeirri einföldu ástæðu að í bréfinu frá sveitarfélögunum er ákveðin mótsögn sem segir að þau telji að það verði að bíða eftir niðurstöðum fjárlaga fyrir árið 2014 til að sjá hvernig þetta geti gengið eftir. Þau vilja hins vegar hefja verklok 1. nóvember og ég þarf að svara því erindi fyrir þann tíma. Það er hins vegar alveg klárt í kröfulýsingunni fyrir sjúkraflutningana, og ég vil undirstrika það hér, að það verði engin röskun á þessu mikilvæga máli fyrr en verksali og verkkaupi hafa náð saman um framhald þessa máls. Það er mjög ákveðin og skilyrt 

Hæstv. forseti. Við lifum á tímum sem eiga vonandi eftir að verða skráðir á spjöld sögunnar því að vonandi verður það ekki viðvarandi ástand að stórveldi heimsins eða ríkisvald yfirleitt gangist fyrir annarri eins njósnastarfsemi um einstaklinga og hópa þar á meðal og ekki síst stjórnmálamenn, jafnt á meðal samherja sem annarra, og Bandaríkin hafa nú orðið uppvís að. Staðhæft er í fjölmiðlum að Ísland sé í hópi 23 ríkja sem hafi haft náið samstarf við Öryggisstofnun Bandaríkjanna hvað þetta snertir. Þessar staðhæfingar koma mér mjög á óvart en við verðum að ganga úr skugga um hvað er rétt í þeim efnum. Ég get upplýst Alþingi um að á fundi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Alþingis í morgun var ákveðið að taka þetta mál upp og grafast fyrir um hvað er rétt. Ríki heimsins og forustumenn þeirra krefja nú Bandaríkin um upplýsingar jafnframt því sem þau mótmæla slíkum njósnum. Fram hefur komið að íslensk stjórnvöld hafa gert hið sama. Það hefur komið fram í máli hæstv. forsætisráðherra, en ég beini þessari spurningu til hans: Hafa bandarísk yfirvöld formlega verið beðin um að upplýsa hvað rétt er hvað varðar njósnir á hendur Íslendingum og íslenskum stjórnmálamönnum og hefur verið óskað eftir formlegum svörum í þeim efnum?

Virðulegur forseti. Fyrst tími gefst til vil ég byrja á því að taka það skýrt fram að ég tek algjörlega undir með hv. þingmanni um alvarleika þessara mála. Það er búið að vera með stökustu ólíkindum að fylgjast með fréttum af því hvernig ríki, sem maður hafði talið að væru bandamenn, hafa beitt njósnum og nýrri tækni við upplýsingaöflun langt umfram það sem eðlilegt getur talist, og auðvitað er alltaf óeðlilegt þegar vinaþjóðir stunda slíkar njósnir. Ég vil líka fagna því sérstaklega að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd undir forustu hv. þingmanns skuli hafa tekið þetta mál til skoðunar, sérstaklega fullyrðingar um að Ísland sé á einhverjum lista yfir ríki sem hafi starfað með NSA, Þjóðaröryggisstofnun Bandaríkjanna. Hv. þingmaður nefndi réttilega að íslensk stjórnvöld hafa alloft gert athugasemdir við þetta framferði bandarískra stjórnvalda og komið þeim skilaboðum til fulltrúa bandarískra stjórnvalda að við teldum aðferðir sem þessar algjörlega óásættanlegar til upplýsingaöflunar, hvort heldur sem er hér á landi eða gagnvart öðrum bandamönnum. Fyrr í þessari viku var sent formlegt erindi til Bandaríkjastjórnar í gegnum sendiráð þeirra hér á landi þar sem Bandaríkjamenn eru krafðir svara um hvort njósnum hafi verið beitt hér á landi, hvort njósnað hafi verið um íslenska stjórnmálamenn eða aðra íslenska ríkisborgara líkt og gert hefur verið að því er virðist um stjórnmálamenn og jafnvel almenning í öðrum löndum sem hafa talið sig til bandamanna Bandaríkjanna.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir jákvæð viðbrögð. Um þessi efni er ekki ágreiningur í þessum sal hygg ég, ég hygg að hér sé fullkomin samstaða um að við viljum leiða hið rétta í ljós. Ég fagna því að formlega hafi verið komið á framfæri mótmælum og athugasemdum við bandarísk yfirvöld og að formlega hafi verið óskað eftir viðbrögðum og svörum Bandaríkjastjórnar. Mér finnst eðlilegt að þegar þau formlegu svör berast verði Alþingi gerð grein fyrir þeim og við munum að sjálfsögðu óska eftir því í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis að fá að fylgjast með þeim samskiptum. Að öðru leyti fagna ég viðbrögðum hæstv. forsætisráðherra. Ég tel mjög brýnt að framhald verði á þessari umræðu á Alþingi, ekki aðeins á komandi vikum og mánuðum heldur á næstu dögum. Það er þess vegna sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð 

Virðulegi forseti. Aftur tek ég undir athugasemdir hv. þingmanns og tel fullt tilefni til að hafa sérstaka umræðu um þessi málefni nú.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allsherjar- og menntamálanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um meðferð sakamála, nr. 88/2008, með síðari breytingum, en þetta fjallar um embætti héraðssaksóknara. Tekið skal fram í upphafi að allir nefndarmenn voru sammála um nefndarálitið og eru sameiginlega á því. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Bryndísi Helgadóttur frá innanríkisráðuneytinu. Með frumvarpinu er lagt til að stofnun sérstaks embættis héraðssaksóknara verði frestað til 1. janúar 2015. Með lögum um meðferð sakamála sem tóku gildi 1. janúar 2009 var gert ráð fyrir að stofnað yrði embætti héraðssaksóknara sem yrði nýtt stjórnsýslustig innan ákæruvaldsins. Vegna niðurskurðar hefur því þrívegis verið frestað, með lögum nr. 156/2008, lögum nr. 123/2009 og lögum nr. 168/2011. Fram kemur í athugasemdum við frumvarpið að nú sé unnið að heildaryfirliti yfir réttarvörslukerfið, þar á meðal um skipan ákæruvaldsins, og að á meðan á þeirri vinnu stendur sé nauðsynlegt að fresta enn gildistöku laganna hvað varðar embætti héraðssaksóknara. Nefndin tekur undir þau sjónarmið sem þar koma fram Því leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Unnur Brá Konráðsdóttir og Jóhanna María Sigmundsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið skrifa Vilhjálmur Árnason, Páll Valur Björnsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Elsa Lára Arnardóttir, Guðbjartur Hannesson, Helgi Hrafn Gunnarsson og Svandís Svavarsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allsherjar- og menntamálanefndar um frumvarp til laga um breyting á lögum um dómstóla, nr. 15/1998, með síðari breytingum, en þetta fjallar um fjölda dómara. Öll allsherjar- og menntamálanefnd vann saman að nefndarálitinu. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Bryndísi Helgadóttur frá innanríkisráðuneytinu. Með frumvarpinu er lagt til að ákvæði í lögum nr. 147/2009 um að dómurum í héraði fjölgi úr 38 í 43 verði framlengt um eitt ár, til 1. janúar 2015. Með lögum nr. 147/2009 var dómurum í héraði fjölgað um fimm, úr 38 í 43, vegna mikils álags á dómstóla í kjölfar bankahrunsins. Með lögum nr. 138/2012 var heimildin til að fjöldi dómara væri 43 framlengd til 1. janúar 2014 þar sem fyrirséð þótti að áfram yrði mikið álag á dómstólunum sem bregðast þyrfti við. Það er ljóst að álag á dómstólunum er enn mikið. Ekki hefur verið leyst úr öllum ágreiningsmálum sem varða slitastjórnir bankanna, málum frá embætti sérstaks saksóknara og öðrum málum sem tengjast hruni viðskiptabankanna haustið 2008 til viðbótar við þann fjölda mála sem er á borði dómstóla. Einnig hefur orðið mikil aukning í kynferðisbrotamálum auk þess sem vinna er hafin við að koma á fót millidómstigi. Full þörf er að bregðast við þessu og halda sama fjölda dómara áfram um sinn, þ.e. að þeir séu 43. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Unnur Brá Konráðsdóttir og Jóhanna María Sigmundsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið skrifa Vilhjálmur Árnason, Páll Valur Björnsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Elsa Lára Arnardóttir, Guðbjartur Hannesson, Helgi Hrafn Gunnarsson og Svandís Svavarsdóttir.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um samningu stefnumarkandi frumvarpa og þingsályktunartillagna. Ásamt mér standa að þessari þingsályktunartillögu 19 þingmenn. Samtals flytja því 20 þingmenn þetta mál og ég ætla að sleppa því að lesa þá alla upp, nöfnin þeirra eru á þingskjalinu. Þingsályktunartillagan hljóðar þannig: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að ráðherrar hennar feli viðkomandi þingnefndum, meiri hluta þeirra eða formanni ásamt hugsanlega öðrum þingmönnum að semja og ritstýra stefnumarkandi frumvörpum og þingsályktunartillögum sem þeir hyggjast flytja á Alþingi.“ Þetta er mjög mikil breyting og ekki er víst að almenningur átti sig á því hvað þetta þýðir. Þetta mundi flytja löggjafarvaldið frá ráðuneytunum yfir til Alþingis, þ.e. samningu frumvarpa, og segja má að það sé ákveðin bylting. Því er mjög mikilvægt að viðkomandi nefnd, sem fær málið til umsagnar, væntanlega stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, hugi að breytingum þannig að þetta verði mildara til að byrja með og menn geti þá stigið eitt skref í einu; ég sit í þeirri nefnd þannig að ég mun vinna að þessu máli áfram þar. Við höfum búið við þrískiptingu valdsins - alla vega í orði, kannski ekki á borði - frá því franska stjórnarbyltingin varð. Þrískipting valdsins byggist á því að vernda borgarann fyrir ofurvaldi ríkisins, þ.e. að ríkisvaldinu sé skipt í þrennt, framkvæmdarvald, löggjafarvald og dómsvald, og þau stig séu óháð hvert öðru. Nú er það þannig að þessi fína regla er brotin mjög víða. Hún er til dæmis brotin í því að sami maðurinn fer með framkvæmdarvald sem ráðherra og löggjafarvald sem þingmaður á þingi og hugsanlega mætti skoða það eitt og sér. Ef maður fer síðan að skoða lagasetningar á Íslandi og um alla Evrópu þá eru lög yfirleitt samin af framkvæmdarvaldinu. Síðan setur löggjafarvaldið mjög nákvæm ákvæði í fjárlög um framkvæmd - kannski hefur dregið eitthvað úr því, en ég man þá tíð að ákveðið var af Alþingi að rækta fíkniefnahund í Vestmannaeyjum. Alþingi veitti sem sagt ekki bara fé til þess heldur skipti sér af því hvar og hvernig það yrði gert. Menn grípa þannig mjög mikið hver inn í annars verkefni. Níutíu af hundraði allra frumvarpa sem Alþingi hefur samþykkt frá 1995 eru lög sem flutt eru af ráðherrum, ekki af alþingismönnum. 7% eru flutt af nefndum Alþingis, oft að frumkvæði ráðherra; það liggur kannski mikið á að ná máli fram og þá er fljótlegra að láta nefndir Alþingis flytja það, þá þarf ekki að vísa því til nefndar o.s.frv. Segja má að það sé kannski angi af þessu máli en ekki beint til eftirbreytni að menn noti þá leið til að flýta málum. 3% frumvarpa sem verða að lögum eru flutt af alþingismönnum og ég verð að segja eins og er, herra forseti, að það eru yfirleitt minni háttar mál, eins og til dæmis það að hafa fána hér í þingsalnum. Ekki það að ég telji það lítið mál en ég sé ekki að það breyti rammanum utan um þjóðfélagið þó að það breyti kannski myndinni af alþingismönnum. Þau frumvörp sem flutt eru af ráðherra eru gjarnan samin af starfsmönnum viðkomandi ráðuneytis, þeim undirstofnunum ráðuneytisins sem vinna eftir lögunum, Samkeppnisstofnun, Barnaverndarstofu eða skattstjóra o.s.frv., eða af utanaðkomandi sérfræðingum í viðkomandi málaflokki sem ráðherra velur oft í samráði við starfsmenn ráðuneytisins enda er sérfræðiþekkingin í málaflokknum helst til staðar þar. Þegar um stærri mál er að ræða setur ráðherra stundum - ekki alltaf - á laggirnar nefnd sem brýtur málið til mergjar og semur frumvarp. Slíkar nefndir eru ýmist skipaðar sérfræðingum úr stofnunum eða ráðuneytum sem vinna við framkvæmd laganna, stundum tilnefna hagsmunaaðilar eða stjórnmálaflokkar einnig fólk í nefndirnar. Þetta er vinnuferlið við samningu frumvarps. Þegar frumvarpið tekur á sig mynd frá hendi höfundar fer það til skoðunar í ráðuneytinu, ef það er ekki samið af ráðuneytisfólkinu sjálfu, og síðan til ráðherra sem leggur blessun sína yfir það. Báðir aðilar þurfa að rökstyðja breytingar. Vilji þeir gera breytingar á frumvörpum, þeim texta sem liggur fyrir, þurfa þeir að segja: Ég vil þessa breytingu vegna þessa og þessa. Það þurfti hinn upphaflegi höfundur ekki að gera. Frumvarpið fer svo til samþykktar í ríkisstjórn og að lokum til stjórnarflokkanna sem oft fá mjög skamman tíma til yfirlestrar. Þessir aðilar geta allir gert tillögur um breytingar og vísað því til höfundar en þær breytingar þurfa að vera rökstuddar. Höfundurinn, sem alla jafna er ekki kjörinn af kjósendum, þarf ekki að rökstyðja uppbyggingu, innihald og anda frumvarpsins sem seinna verður oft að lögum. Geri nefndin breytingar á frumvarpinu, oft í nánu samráði við ráðuneytið eða höfundinn, þurfa þær breytingar einnig rökstuðning. Þegar frumvarpið hefur farið í gegnum nefnd, þar sem oft er kannað hvernig muni ganga að framkvæma lögin - löggjafarvaldið eyðir miklu af tíma sínum í að athuga hvernig muni ganga að framkvæma ákveðin lög, það hafa nýir þingmenn uppgötvað á síðustu dögum og mánuðum, hvernig starfið í nefndunum fer fram. Við erum í raun að athuga hvernig gengur að framkvæma lög sem framkvæmdarvaldið hefur samið. Sá sem ritstýrir frumvarpi og er höfundur þess ræður mestu um það hvernig endanleg lög líta út. Hann er í raun með mesta valdið í þjóðfélaginu. Hagsmunaárekstrar geta orðið ef höfundurinn starfar jafnframt við að framkvæma lögin eða ef hann samdi síðustu lög - það getur verið vandræðalegt fyrir hann að komast að því að einhver villa hafi verið í þeim. Þetta getur sem sagt valdið hagsmunaárekstrum og orðið til þess að vissar breytingar ná illa fram. Þeir sérfræðingar sem semja lögin í ráðuneytunum eða í undirstofnunum þeirra eru ekki kjörnir af þjóðinni til að setja henni lög en hafa mjög mikið vald vegna þessarar stöðu. Það hefur verið lenska að frumvörp koma seint inn til samþykktar í ríkisstjórn. Miðað er við ákveðna tímapunkta - lok nóvember fyrir frumvörp sem eiga að klárast fyrir áramót og lok mars fyrir frumvörp sem eiga að klárast á sumarþingi. Þá opnast flóðgátt og inn flæða frumvörp. Fyrst fara þau til ríkisstjórnarinnar sem þarf að sitja á löngum fundum og afgreiða frumvörp í kílóavís. Síðan fara þau til stjórnarflokkanna sem þurfa líka að afgreiða frumvörp í kílóavís. Þetta hafa nýir þingmenn að sjálfsögðu ekki upplifað en það er mjög athyglisvert. Ég mundi leggja til að menn keyptu sér vog til að vita hve mörg kíló þeir eru að samþykkja á einum fundi. Það er útilokað að lesa það allt saman. Sumir hafa jafnvel sagt að það sé taktík hjá ráðuneytismönnum að láta frumvörp koma svona seint fram til þess einmitt að þau fái ekki mikla umræðu og verði þá samþykkt nokkuð hugsunar- og meðvitundarlaust. Þetta fyrirkomulag er engan veginn í samræmi við stjórnarskrána um þrískiptingu valdsins eða hugmyndir franskra heimspekinga um að vernda eigi borgarann með því að skipta valdinu í þrennt, í löggjafarvald, framkvæmdarvald og dómsvald. Ef þessi tillaga yrði samþykkt mundi gerð, ferli og samþykkt laga snúast við. Það yrðu alþingismenn - formaður nefndar, varaformaður, nefndin öll eða meiri hlutinn - sem mundu semja frumvörp sem yrðu svo send til ráðuneytisins til að athuga hvernig gengi að framkvæma þau. Það finnst mér vera eðlilegt. Mér finnst eðlilegt að fólk sem er kosið til þess að setja þjóðinni lög, þ.e. hv. þingmenn, semji líka lög, setji þau lög sem þjóðin býr við. Nú býst ég við því að ráðherra sé í betri tengslum, hugmyndafræðilega, við meiri hluta nefndar en við ráðuneytismenn. Allt fólk hefur skoðanir, líka ráðuneytismenn, og það er ekkert víst að skoðanir ráðherrans og ráðuneytismannanna fari saman. Meiri líkur eru á að það gerist milli ráðherrans og meiri hluta þingnefndar. Þeir sem skipa meiri hluta nefnda eru jú í sama flokki og ráðherrann eða stjórnin og því er líklegra að þeir séu meira í takt við ráðherrann um hverju eigi að breyta þannig að fram náist róttækari breytingar. Ráðherrann ætti að vera í góðum tengslum við meiri hluta nefndar og geta treyst á gott samstarf við ritstjórann eða ritnefndina. Síðan er það náttúrlega ráðherrann sem hefur úrslitavald um það hvernig frumvarpið lítur út, hann getur breytt því þegar nefndin er búin að semja það. Þá er ramminn alla vega kominn og hann þarf þá jafnvel að rökstyðja af hverju hann vill breyta því sem nefndin þarf ekki að gera. Það er ljóst að ef þessi þingsályktunartillaga verður samþykkt þarf að gera ansi miklar breytingar á því hvar frumvörp eru samin og hvar það fólk sem við það vinnur starfar. Fjöldi manna starfar að því í ráðuneytunum að semja frumvörp og svo vill til að Alþingi semur fjárlög og borgar því fólki laun. Það gæti orðið mjög auðvelt fyrir Alþingi að flytja þau laun og það fólk inn á nefndasvið Alþingis, þar sem væntanlega næðist fram meiri hagræðing, í stað þess að vera með sérfræðinga í öllum ráðuneytum til að semja lög. Ég reikna með því að alþingismenn, sem reglulega eru kosnir til þess og þurfa að svara fyrir gerðir sínar fyrir þjóðinni, finni til ábyrgðar sinnar þegar þeir lenda í þeirri stöðu að vera í meiri hluta nefndar - vera jafnvel öll nefndin - og þurfa að glíma við ákveðið vandamál, leysa það og setja um það lög. Ég geri því ráð fyrir að viðhorf þingmanna gagnvart því að verða ráðherrar muni breytast; að draga muni úr áhuga þeirra á að verða ráðherrar en áhugi þeirra á því að hafa áhrif á lagasetninguna muni aukast. Ráðherra getur svo séð um framkvæmdina. Mikið hefur verið talað um virðingu Alþingis, vinnubrögðin og annað slíkt. Það er athyglisvert að við síðustu kosningar urðu miklar breytingar á skoðunum fólks. Fram komu nýjar hugmyndir um hvernig leysa ætti málin. Svo gerist ósköp lítið. Af hverju skyldi ósköp lítið gerast? - Og það á ekki bara við um Ísland, það á við um alla Evrópu. Ítök bandarískra þingmanna í sinni lagasetningu eru dálítið sterkari en það gerist ósköp lítið vegna þess að ráðuneytismennirnir sitja hinum megin. Þeir hafa ákveðna skoðun á málunum og það er sú skoðun sem kemur í gegn í velflestum frumvörpum, það er nú bara þannig. Þess vegna segir aumingja kjósandinn, þegar hann er búinn að kjósa nýja stefnu og nýtt fólk, nýja flokka og nýja ríkisstjórn, og heldur að í framhaldinu verði gífurlegar breytingar: Það gerist ósköp lítið. Ég er ekki að segja að það eigi við um þessa ríkisstjórn en þannig er það um alla Evrópu. Þess vegna minnkar tiltrú kjósenda á löggjafarvaldinu. Ég geri ráð fyrir að þingmenn átti sig betur á því hvaða breytingu þessi þingsályktunartillaga hefur í för með sér og sjái betur þær miklu breytingar sem hún gæti haft í för með sér, hún mun í raun snúa við valdahlutföllum þingsins hvað varðar lagasetningu. Alþingi Íslendinga sem löggjafi landsins tekur til sín lagasetningarvaldið, sem það á samkvæmt stjórnarskrá að hafa. Þannig hefur það hins vegar ekki verið með meira en 90% af frumvörpum sem samþykkt eru hér á hinu háa Alþingi. Þau eru ekki samin af þingmönnum heldur af ráðherrum - sumir þeirra eru þingmenn líka, ekki allir - og af ráðuneytisfólki, ágætisfólki, sem var ekki kosið til þess að setja þjóðinni lög.

Virðulegi forseti. Ég vil bara taka undir allt sem hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði og þakka honum fyrir að bera þessa þingsályktunartillögu fram. Það er svolítið hjákátlegt að mínu mati að tilheyra löggjafarvaldinu, vita að maður sé þegar allt kemur til alls í raunveruleikanum, alvöruraunveruleikanum, háður vilja ríkisstjórnar sama hvað. Eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal bendir á er yfirþyrmandi meiri hluti frumvarpa sem eru samþykkt af Alþingi settur fram af ríkisstjórninni. Ég ítreka orð hv. þingmanns um að stjórnarskráin var ekki skrifuð með það í huga að við værum að kjósa til ríkisstjórnar og að ríkisstjórnin réði síðan einfaldlega öllu. Það var ekki hugsað þannig í upphafi og það á ekki að hugsa það núna. Við eigum að líta á það sem sögulegt slys að Alþingi hafi smátt og smátt afsalað sér öllu löggjafarvaldinu til ríkisstjórnarinnar og það er hálfhjákátlegt, þó nauðsynlegt, að þessi þingsályktunartillaga komi í formi áskorunar þegar maður hefði haldið að Alþingi ætti að geta ákveðið þetta. Auðvitað virkar þetta ekki þannig. Hvað sem því líður er teorían sú að við séum löggjafarvaldið, ríkisstjórnin framkvæmdarvaldið og síðan sé dómsvaldið. Hugmyndin er vitaskuld að þetta sé aðskilið en þegar maður vinnur í þessu umhverfi, bara í smástund, áttar maður sig á því að í raun virkar það ekki þannig alveg nákvæmlega. Það virkar þannig formlega og vissulega tökum við til umræðu og getum gagnrýnt frumvörp sem koma frá ríkisstjórninni o.s.frv. Nú langar mig að tala aðeins um fílinn í herberginu. Fíllinn í herberginu er sá að ríkisstjórnin þarf að halda. Það er pólitísk nauðsyn að ríkisstjórn haldi. Ég ætla ekki að nefna einstök mál en þegar um er að ræða frumvarp skiptir ekki endilega máli hvort það sé meiri hluti á þingi fyrir frumvarpinu eður ei, þ.e. ef í hættu er að ríkisstjórnin þurfi annaðhvort að breyta sér í kjölfarið eða þjást af svokölluðum pólitískum hnekki sem er víst ægilega skelfilegur ef maður skilur þetta allt saman rétt, sem ég er reyndar ekki viss um. Það væri mun eðlilegra ef Alþingi tæki ákvarðanir út frá umræðum sem eiga sér stað á Alþingi en að greiða atkvæði með eða móti frumvörpum byggt alfarið á því hvort það sé til að klekkja á ríkisstjórninni eða ekki að klekkja á ríkisstjórninni. Við erum að tala til dæmis um miðlæga gagnagrunna, um fjármál fólks eða heilsu þess og þá eigum við að taka ákvörðun út frá þeim forsendum sem varða málefnið sjálft. Við eigum ekki að taka ákvarðanir sem varða jafnvel stjórnarskrá og mannréttindi byggt á því hvort okkar fólk eða hitt fólkið hafi völd eða missi völd eða eitthvað því um líkt. Þetta er að mínu mati alvarlegasta vandamálið við þingstörfin og alvarlegasta vandamálið við stjórnskipan Íslands yfir höfuð. Því fagna ég þessari þingsályktunartillögu, er stoltur af því að vera meðflutningsmaður að henni og tel að verði hún samþykkt muni það leiða til margra góðra hluta. Það er fleira sem mundi leiða gott af því að þingnefndir og þingmenn sjálfir byrjuðu ferlið að stefnumarkandi frumvörpum sem er það að ágreiningur milli flokka og einstaklinga innan flokka yrði skýr strax frá upphafi. Núna er þetta svolítið þannig að frumvarp kemur inn á þing, það er 1. umr., þingmenn tala um það, síðan fer það í nefnd og þá er byrjað á því að kanna hvar fólkið stendur gagnvart frumvarpinu. Það er auðvitað nauðsynlegur hluti af öllum umræðum en það mætti minnka vægi þess, minnka skotgrafarhernaðinn sem á sér stað strax í byrjun, með því einfaldlega að þingnefndirnar sjálfar komist að því fyrir fram hvernig frumvarpið eigi að vera því að þá er hægt að móta frumvarpið strax út frá forsendum sem eru ekki endilega umdeildar. Ég minnist enn og aftur sérstaklega hagstofufrumvarpsins frá í sumar þar sem var samhugur um markmið. Ég fullyrði að ef þingnefnd hefði verið falið að semja það frá upphafi hefðum við öll getað samþykkt hér stórglæsilegt frumvarp sem hefði verið laust við þá vankanta sem sá sem hér stendur hefur við það frumvarp að athuga. Það mætti tala vel og lengi um það hvernig þetta mundi bæta samskipti ríkisstjórnar og þingmanna og sömuleiðis bara hvernig verkferlið hérna yrði miklu þægilegra og betra að öllu leyti. Ég ítreka bara að ég er stoltur af því að vera meðflutningsmaður að þessari þingsályktunartillögu og vona að hún gangi í gegn.

Herra forseti. Ég vil líka þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir að bjóða okkur að taka þátt í þessari þingsályktunartillögu. Mig langar að byrja á því að vitna í orð fyrsta forseta Bandaríkjanna sem benti svo réttilega á að ríkisvaldið væri hættulegur þjónn og hræðilegur herra. Þá er spurningin hvernig við komum böndum á þennan hættulega þjón, hvernig við komum því þannig fyrir að hann geti ekki orðið hræðilegur herra. Þetta er eitt skref í þá áttina. Þetta er skref í þá átt að sami aðili hafi ekki bæði valdið til að semja leikreglurnar og framfylgja þeim, að semja lögin og framfylgja lögunum, tryggja að þeim sé fylgt sem þegar öllu er á botninn hvolft byggir að endingu á ofbeldi, lögum er að endingu alltaf framfylgt með ofbeldi. Hvernig gerum við það? Þetta er ein leið: Að taka hluta af ákvarðanatökunni um hverjar leikreglurnar eiga að vera, þann hluta ákvarðanatökunnar um það hvernig við byrjum að móta hugmyndina áður en hún er lögð fram, að hann sé hjá Alþingi, hjá þingmönnum. Þeir móta hugmyndina fyrst saman, leggja hana svo fram, ræða hana í nefndum og hér á þingi þar sem erfiðara er að breyta hlutunum í staðinn fyrir að framkvæmdarvaldið, ráðherrar og náttúrlega ráðuneytin þeirra, semji leikreglurnar sem það á síðan framfylgja, leggi þær fram á þingi. Þegar lagafrumvörp eru komin inn á þing vitum við, og við nýju þingmennirnir höfum séð það mjög glöggt núna, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal benti, að mjög erfitt er að breyta þeim, eftir að þau eru komin inn á þing. Frumvörpin eru að mestu leyti ákveðin og niðurstaða þeirra er ákveðin af þeim sem undirbúa frumvörpin áður en þau eru lögð fram. Það er það einkennilega í þessu öllu saman. Ef við höfum hug á því að dreifa valdinu, að minnka vald, að binda þetta hræðilega húsbóndavald sem ríkisvaldið er ef það fær að vera húsbóndinn og gera ríkisvaldið að meiri þjóni sem gagnast samfélaginu þá samþykkjum við þessa þingsályktun.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um átak stjórnvalda og sveitarfélaga í Austur-Húnavatnssýslu til atvinnuuppbyggingar. Flutningsmenn þingsályktunartillögunnar að þessu sinni eru þingmenn Norðvesturkjördæmis og eru taldir upp á þingskjalinu: Einar K. Guðfinnsson, Ásmundur Einar Daðason, Haraldur Benediktsson, Guðbjartur Hannesson, Elsa Lára Arnardóttir, Jóhanna María Sigmundsdóttir og Lilja Rafney Magnúsdóttir. Efni ályktunarinnar hljóðar svo: Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að koma á samstilltu átaki stjórnvalda og sveitarfélaga í Austur-Húnavatnssýslu um eflingu atvinnulífs og sköpun nýrra starfa á Norðurlandi vestra með nýtingu raforku sem framleidd er í Blönduvirkjun. Markmiðið með átakinu er að efla samkeppnishæfni svæðisins og undirbúa það fyrir þá uppbyggingu sem fylgir orkunýtingu Blönduvirkjunar og jafnframt vinna að markaðssetningu svæðisins sem iðnaðarkosts, svo sem fyrir gagnaver. Í greinargerð segir meðal annars að þingsályktunartillaga þessi hafi áður verið flutt af þáverandi þingmönnum Norðvesturkjördæmis á 141. löggjafarþingi en hafi eigi verið útrædd og sé því flutt að nýju. Norðurland vestra hefur gengið í gegnum miklar breytingar er varða atvinnuhætti mörg undanfarin ár. Fækkun starfa í hefðbundnum atvinnugreinum, svo sem sjávarútvegi og landbúnaði, hefur leitt til mikillar byggðaröskunar sem birtist í mikilli fólksfækkun sem vart á sér hliðstæður hér á landi hin síðari ár. Samkvæmt upplýsingum Byggðastofnunar hefur íbúum á svæðinu fækkað um tæplega 1.000 milli áranna 1997 og 2010. Til samanburðar voru íbúar Blönduóss um 880 árið 2011 þannig að fækkunin nemur rúmlega íbúafjölda þess sveitarfélags yfir 14 ára tímabil. Sveitarstjórnir á Norðurlandi vestra og samtök þeirra hafa um langa hríð ályktað sérstaklega um að orka Blönduvirkjunar verði nýtt til atvinnuuppbyggingar á svæðinu. Ríkir því góð samstaða meðal heimamanna um þá stefnu. Frá því að byggingu Blönduvirkjunar lauk árið 1991 hafa sveitarfélög í Austur-Húnavatnssýslu unnið að því að laða orkufrekan iðnað í héraðið. Orka frá Blönduvirkjun er ekki nýtt á svæðinu en veruleg hagkvæmni er í því fólgin að nýta orkuna sem næst virkjunarstað og komast þannig hjá flutningstapi orku. Sveitarfélögin nyrðra hafa um árabil unnið með innlendum sem og áhugasömum erlendum aðilum að uppbyggingu gagnavers á Blönduósi. Aðalskipulag Blönduósbæjar gerir ráð fyrir 272 hektara lóð í 40 metra hæð yfir sjávarmáli undir slíka starfsemi. Landið er í eigu sveitarfélagsins Blönduósbæjar. Sveitarfélögin hafa í samstarfi við innlend verkfræðifyrirtæki unnið að því að frumhanna lóðina að teknu tilliti til þess að gagnaver muni rísa á svæðinu. Jafnframt hefur verið lokið við frumhönnun á sjókæliveitu fyrir gagnaverið. Hinir miklu kostir þess að reisa gagnaver á Blönduósi eru eftirfarandi: Nálægð við Blönduvirkjun, umhverfisvæn og græn orka, góðar raforku- og ljósleiðaratengingar, lítil náttúruvá, svo sem eldvirkni, jarðskjálftar og flóðahætta, valkostir í kælingu, svæðið er tiltölulega kalt, gott byggingarland í eigu sveitarfélagsins, lóðin er tilgreind í aðalskipulagi Blönduósbæjar, öll almenn og sértæk þjónusta er til staðar innan 50 kílómetra radíusar frá lóðinni og alþjóðaflugvöllur er innan 150 kílómetra fjarlægðar. Samstarf við innlenda og erlenda aðila sem reynslu hafa af byggingu gagnavera hefur leitt í ljós að svæðið er kjörið fyrir starfsemi öflugs gagnavers sem krefst verulegrar raforku með miklu afhendingaröryggi, gnægð byggingarlands og góðum kælimöguleikum. Orkuöryggið byggist að verulegu leyti á nálægð við Blönduvirkjun og tengivirki Landsnets við Laxárvirkjun. Náttúruleg vá er í lágmarki miðað við íslenskar aðstæður þar sem svæðið er utan virkra eldfjalla- og jarðskjálftasvæða. Hætta á flóðbylgjum, snjóflóðum og skriðuföllum er ekki heldur til staðar. Ísland býr yfir umhverfisvænni og endurnýjanlegri orku, en það skiptir fjárfesta sífellt meira máli að starfsemi fyrirtækja sé með eins umhverfisvænum hætti og unnt er. Þá er vinnuafl hér á landi vel menntað og vinnumarkaður sveigjanlegur, greiður aðgangur er að miklu magni hreins vatns og viðskiptaumhverfið hefur að mörgu leyti verið hagstætt. Miklu skiptir að breikka útflutningsgrundvöll þjóðarinnar, auka útflutning, efla gjaldeyrissköpun og auka framleiðslu og framleiðni. Sköpun nýrra atvinnutækifæra er ein meginforsenda fyrir viðsnúningi í íbúaþróun á Norðurlandi vestra. Því er afar brýnt að koma á samstilltu átaki stjórnvalda og heimamanna í sköpun nýrra starfa, m.a. með nýtingu þeirrar raforku sem framleidd er í Blönduvirkjun. Efla þarf samkeppnishæfni svæðisins og undirbúa það fyrir þá uppbyggingu sem fylgir orkunýtingu Blönduvirkjunar og jafnframt vinna að markaðssetningu svæðisins sem alvöru iðnaðarkosts. Er ríkisstjórninni með þingsályktunartillögu þessari falið að finna bestu leiðina til þess að koma á samstilltu átaki stjórnvalda og heimamanna.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir máli sem ég mælti fyrir á 141. löggjafarþingi. Það náði ekki fram að ganga þá en hlaut hins vegar jákvæða efnislega umfjöllun hjá velferðarnefnd sem lagði til að það yrði samþykkt óbreytt, en því miður komst það ekki til síðari umr. í þingsal. Þetta er tillaga til þingsályktunar sem við, núna þingmenn Bjartrar framtíðar, leggjum fram um að komið verði á jöfnu búsetuformi barna sem búa á tveimur heimilum. Tillagan gengur út á það að fela innanríkisráðherra að skipa þriggja manna starfshóp sem skili tillögum um það hvernig útfæra megi jafnt búsetuform barna sem búa jafnt og til skiptis hjá báðum foreldrum sínum á tveimur heimilum. Það er þá markmið starfshópsins að útfæra bestu mögulegu lausnina sem hentar slíkum börnum. Við teljum að það geti falist í því að útfært verði nýtt lagalegt hugtak jafnrar búsetu sem sé þá hugtak sem er stutt lagaumgjörð og leiði til þess að aðstöðumunur milli tveggja heimila, þegar börn búa á tveimur heimilum, verði jafnaður út vegna þess að hann er mjög mikill eins og er. Hins vegar er hægt að fara þá leið að taka einfaldlega upp leyfi fyrir börn til að búa á tveimur heimilum, þ.e. hafa tvöfalt lögheimili. Ég hef spurst fyrir hjá Þjóðskrá hvort þetta sé flókið og svörin sem ég fékk þar voru að svo væri í raun og veru ekki. Þetta er því mögulegt. Af hverju leggjum við þetta til? Það er náttúrlega vegna þess að veruleikinn er sá að mörg börn búa á tveimur heimilum eftir skilnað og okkar sannfæring er að löggjöfina eigi sem mest að sníða að veruleikanum, að reyna að koma til móts við hann og gera fólki auðveldara fyrir að lifa því lífi sem það kýs í þessum efnum. Í barnalöggjöfinni er algjörlega gert ráð fyrir að börn búi bara á einum stað, það er talað um „þar sem barn býr“ þannig að í lagarammanum utan um þessi mál er ekki gert ráð fyrir þessum möguleika, að eftir skilnað búi barn í raun og veru hjá báðum foreldrum sínum jafnt og til skiptis. Þá heitir í löggjöfinni annað foreldrið lögheimilisforeldri og hitt umgengnisforeldri. Eins og löggjöfin er núna býr barnið bara hjá lögheimilisforeldrinu. Öllum bótum er beint til lögheimilisforeldrisins og lögheimilisforeldrið getur tekið miklar ákvarðanir um hag barnsins samkvæmt löggjöfinni. Núna er vissulega hægt að fara samkvæmt nýju barnalögunum í málarekstur um það hvar lögheimilið eigi að vera en aðstöðumunurinn á milli lögheimilisins og umgengnisheimilisins er mjög mikill og ekki síður öll stofnanaumgjörðin. Ef til dæmis á að opna bankareikning fyrir barnið er það mjög erfitt fyrir umgengnisforeldrið en auðvelt fyrir lögheimilisforeldrið. Aðgangur að Rafrænni Reykjavík er til dæmis bundinn lögheimilisforeldrinu og það er ýmislegt svona í stofnanaumgjörðinni, ef á að opna símreikning fyrir barnið verður lögheimilisforeldrið að gera það. Þetta er allt svona þrátt fyrir að barnið búi í raun og veru á tveimur heimilum. Við leggjum sem sagt til að við förum í þá vinnu, eins og margar þjóðir hafa gert, að búa til lagaramma sem styður það form að börn búi á tveimur heimilum og það styðji formið þannig að aðstöðumunurinn sé jafnaður út eftir fremsta megni á milli þessara heimila. Við leggjum þetta ekki síst til vegna þess að nýlegar rannsóknir hafa sýnt að eftir skilnað er gríðarlega mikilvægt fyrir börn að eiga samskipti við báða foreldra. Rannsóknir sýna að eftir skilnað líður þessum börnum sem njóta aðgengis og umgengni við báða foreldra sína jafn vel og þeim börnum sem búa hjá báðum foreldrum sínum. Sá þáttur að eiga umgengni við báða foreldra sína eftir skilnað er svo mikilvægur. Um 5% barna á Íslandi búa við þessi skilyrði, jafnt og til skiptis hjá báðum foreldrum sínum. Okkur finnst að við verðum að búa til lagaramma sem styður þetta og sem gerir foreldrum auðveldara að bjóða börnum sínum upp á þessa lausn eftir skilnað. Við eigum svolítið langt í land í þeim efnum þegar löggjöfin er annars vegar. Við leggjum því til, og vonumst náttúrlega til að nú sem fyrr fái málið jákvæða, efnislega umfjöllun á Alþingi, að farið verði í þá vinnu sem er fyrsta skrefið að búa til hentuga lagalega umgjörð fyrir börn sem búa á tveimur heimilum. Ég legg líka áherslu á að það sem kemur til álita í því er að skoða hvaða skilyrði verða að vera fyrir hendi til að börn geti notið þessa lagaramma, jafns búsetuforms eða tvöfalds lögheimilis. Sumir hafa nefnt að heimilin þurfi að vera í sama skólahverfi eða að minnsta kosti í samliggjandi skólahverfum og auðvitað þarf að vera sátt, a.m.k. upp að tilfinnanlegu marki, milli foreldranna um þetta fyrirkomulag og þar fram eftir götunum. Við leggjum sem sagt til að starfshópur á vegum innanríkisráðherra, faglega skipaður, fari í það að búa til þessa umgjörð. Það er víðtæk þörf fyrir það í samfélaginu, þetta snertir líf margra, þetta snertir jafnréttismál, þetta snertir stöðu kynjanna innan heimilis og á vinnumarkaði en þetta snertir fyrst og síðast hagsæld barna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni fyrir að leggja þessa tillögu fram aftur. Ég sat í velferðarnefnd sem varamaður þegar málið kom inn á síðasta þingi og þá fengum við til okkar gesti sem voru einmitt nokkuð sáttir við flest af því sem hér hafa verið færð rök fyrir. Ég verð að taka undir með hv. þingmanni, að samfélagið hefur auðvitað breyst. Lögin hafa kannski ekki alveg gengið í takt við veruleikann og það hefur ekki alltaf tekist að ná sátt og samvinnu á milli foreldra og því eru mörg álitamál í þessu. Varðandi hvaða leiðir og hvaða reglur verða síðan ofan á þegar upp verður staðið er svo annað mál en auðvitað er það fyrst og fremst jafnrétti barna til samvista við báða foreldra. Af því að ég þekki svona lagað úr mínu umhverfi, vegna þess að hv. þingmaður nefndi að samliggjandi skólahverfi væri eitt af því sem hefði verið nefnt, þá er það nú þannig að stundum búa foreldrar ekki í sömu landshlutum og þá getur þetta orðið kannski aðeins snúnara, þ.e. þegar kemur að réttindum barns til að sækja þjónustu, t.d. í skólum. Því er mikilvægt eins og hér var rakið að koma inn einhverjum lagaheimildum eða einhverjum ramma utan um þessi mál. Í greinargerð með frumvarpi til barnalaga kom fram að lögð var rík áhersla á sameiginlega forsjá og jafna ábyrgð foreldra, hún ætti að grundvallast á góðu samstarfi og að foreldrar eigi að jafnaði að hafa möguleika til að skipta með sér opinberum framlögum eftir að þau væru greidd. Það hefur náttúrlega ekki orðið raunin, það vitum við. Þetta er eitt af því sem þarf líka að laga en fyrst og fremst held ég að það sé rétturinn til samvista. Þetta er stórt mál og margir núningsfletir eru í því sem getur orðið snúið að finna út úr hvernig á að fara með. En auðvitað hlýtur það alltaf á endanum að vera þannig að barnið á að njóta vafans, þ.e. réttinn til samvistar. Ég ætlaði bara rétt aðeins að koma inn á þetta af því að mér finnst málið mjög gott og á eftir að koma inn í það síðar og vona þá að innanríkisráðherra taki þetta upp á sína arma og skipi starfshópinn sem allra fyrst.

Virðulegur forseti. Þetta mál er nátengt því sem ég var að tala um hér áðan og ég fagna góðum viðbrögðum hv. þm. Bjarkeyjar Gunnarsdóttur við tillögunni. Við sátum einmitt saman í velferðarnefnd og það var í raun og veru einhugur í nefndinni um að koma á jöfnu búsetuformi eða tvöföldu lögheimili eða a.m.k. að fara í þá vinnu. Ég er því vongóður um að það mál nái fram að ganga. En þá kem ég að því máli sem er tengt því sem ég vék að í ræðu minni áðan, þ.e. að mikill aðstöðumunur væri á milli lögheimilis foreldra annars vegar og umgengnisforeldra. Ein rótin að þessum aðstöðumun er einfaldlega sú að umgengnisforeldrar eru ekki skráðir í veigamiklum opinberum gögnum sem foreldrar. Það kannast væntanlega sumir við það, alla vega kannast umgengnisforeldrar við það að þegar þeir fylla út skattskýrsluna sína er spurt: Hversu mörg börn hefurðu á heimili þínu, held ég að sé sagt, og maður á þá bara að nefna börnin sem hafa lögheimili hjá manni. En svo er veruleikinn kannski sá að það býr annað barn á heimilinu sem maður umgengst, það býr kannski helminginn af árinu inni á heimilinu. Maður miðar þá heimilið náttúrlega við það. Það barn hefur herbergi á heimilinu og tekur þátt þar að öllu leyti þannig að það er bara í lögformlegum skilningi sem barnið er ekki skráð til heimilis þar. Það er því svolítið afkáralegur munur sem kominn er upp og hefur verið á milli lögheimilisforeldra og umgengnisforeldra. Hann er einfaldlega vegna þess að umgengnisforeldrar eru ekki skráðir sem foreldrar. Stór hópur fólks í samfélaginu er með börn á heimilum sínum, þetta eru líffræðilegir foreldrar þessara barna í flestum tilvikum sem ekki eru skráðir foreldrar en ala samt upp börnin. Það skekkir auðvitað alla myndina sem við notum til þess að komast að skynsamlegri niðurstöðu til dæmis varðandi bótakerfið. Hvert beinum við bótum? Við viljum beina þeim væntanlega til uppalenda barna því að við ætlum að styrkja fólkið í að ala upp börn. Þarna er þá sem sagt einn hópur sem ekki nýtur þessara bóta þrátt fyrir að hann ali upp börn, svo dæmi sé tekið. Þessi aðstöðumunur kemur auðvitað niður á börnunum. Þetta er í sjálfu sér mjög einföld tillaga. Hún snýst bara um eftirfarandi: Byrjum að skrá þessa stærð, byrjum að skrá þennan veruleika niður. Gefum umgengnisforeldrum það að þeir eru líka foreldrar og setjum það í opinber gögn og sjáum hvaða mynd kemur upp. Reynum síðan að endurbæta bótakerfið og alla opinberu umgjörðina utan um þessi mál þegar við sjáum þessa mynd. Hún er einfaldlega ekki til núna þó að við vitum að veruleikinn er sá að börn búa í mjög mörgum tilvikum hjá foreldrum sínum sem ekki eru skráðir foreldrar þeirra. Ég vil líka leggja áherslu á eitt, það varðar náttúrlega hag barna að þau njóti samvista við báða foreldra eftir skilnað en eins er þetta gríðarlega mikið jafnréttismál kynjanna. Við Íslendingar fórum í það að breyta fæðingarorlofskerfinu hér á sínum tíma þannig að staða kynjanna gagnvart barnauppeldi yrði jöfnuð, að bæði faðirinn og móðirin mundu axla ábyrgð á því að ala upp börnin sín og fengju bæði rétt til orlofs til þess að sinna þeim. Það leiðir til þess að staða kynjanna jafnast á vinnumarkaði vegna þess að þá hugsar vinnumarkaðurinn ekki að barneignir séu bara málefni móðurinnar og vinnumarkaðurinn lítur svo á að það sama eigi yfir bæði kynin að ganga í þessu efni. Faðir og móðir eru jafn líkleg til þess að taka orlof vegna fæðingar barns, að minnsta kosti á það að vera þannig. En þegar kemur að þessum málum þá búum við, held ég, við þann veruleika eftir skilnað foreldra að vinnumarkaðurinn lítur svo á að barnauppeldið verði málefni móðurinnar. Það er í yfirgnæfandi tilfellum þannig að lögheimili barnanna færist til móðurinnar og hún er þá skráð sem einstæð móðir í opinberum gögnum. Faðirinn fær kannski ríkulega umgengni en hann er bara skráður sem einstaklingur í opinberum gögnum, ekkert barn er skráð þar þannig að myndin af kynjunum í þessu samhengi virðist vera sú að þá axli móðirin alla ábyrgð á barnauppeldinu, taki öll börnin, sé einstæð móðir í gögnum og búi við bág kjör. En faðirinn, hvað gerir hann? Hann er laus og liðugur, ekkert barn þar. Kaupir sér sportbíl og flotta risíbúð. Það er myndin, hún er mjög gamaldags. Veruleikinn er hins vegar sá í langflestum tilvikum að eftir skilnað þá axla báðir foreldrar ábyrgð á uppeldi barna sinna og skráning upplýsinga og öll lagalega umgjörðin verður að miðast við það og styðja það. Það er hagur barnanna og það er líka jafnréttismál kynjanna. Út á það gengur þessi tillaga.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um að fela framkvæmdarvaldinu, þ.e. iðnaðarráðherra, að afla upplýsinga þeirra er þörf er á til þess að við hér á Alþingi sem og samfélagið allt getum unnið að upplýstri og vandaðri ákvörðun um lagningu sæstrengs til Evrópu. Nýverið lagði hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, Ragnheiður Elín Árnadóttir, fram á Alþingi skýrslu ráðgjafarhóps um raforkustreng til Evrópu. Sú skýrsla byggir á vinnu ráðgjafarhóps sem þáverandi iðnaðarráðherra og núverandi hv. þm. Oddný G. Harðardóttir skipaði í júní 2012 og var falið að kanna möguleikann á því að leggja sæstreng fyrir raforku á milli Íslands og Evrópu. Hópnum var ætlað að greina samfélagsleg og þjóðhagsleg áhrif verkefnisins, tæknileg og umhverfisleg atriði og þar fram eftir götunum. Ráðgjafarhópurinn, sem var þverfaglegur og þverpólitískur, skipaður fulltrúum úr öllum flokkum auk helstu hagsmunaaðila, skilaði skýrslu sinni þann 26. júní síðastliðinn. Skýrslan hljóðaði upp á einróma niðurstöðu. Það voru engin sérálit eða því um líkt og það er mjög ánægjulegt. Þessi breiði hópur var sammála í ályktun sinni um að frekari upplýsingar þyrftu að liggja fyrir áður en unnt væri að taka ákvörðun um framhald verkefnisins. Enn fremur lagði ráðgjafarhópurinn fram til ráðherra verkefnaáætlun í sjö liðum sem næstu skref í þessari umræðu. Þingsályktunartillaga þessi miðar að því að hrinda í framkvæmd án tafar þeim tillögum sem settar eru fram í skýrslu ráðgjafarhópsins. Þær þarf að kanna vel sem undanfara ákvörðunar en ekki með ákveðna niðurstöðu í huga. Þetta leggjum við í Bjartri framtíð mikla áherslu á. Við erum að afla okkur upplýsinga til þess að geta tekið upplýsta ákvörðun og það er aðalmálið. Ráðherra hefur lagt skýrslu ráðgjafarhópsins fram til umræðu á Alþingi. Það er mat flutningsmanna, allra þingmanna í Bjartri framtíð, að slík umræða sé ekki tímabær þar sem nauðsynlegt er að svara fyrst spurningum sem koma fram í skýrslu ráðgjafarhópsins og kortleggja alla þætti verkefnisins áður en hægt er að ræða næstu skref eða taka ígrundaðar ákvarðanir. Þetta er mjög mikilvægt svo að við séum ekki að tala okkur hás hérna í þessum sal á einhverjum grundvelli þar sem fólk væntir ýmislegs án þess að við höfum nógu mikla vissu um það sem við erum að ræða. Það er mikilvægt að við séum öll á sama stað og getum talað út frá sömu hlutum. Í skýrslu ráðgjafarhópsins kemur fram að þýðingarmikil atriði eru enn háð umtalsverðri óvissu, eins og áður sagði. Meðal þeirra eru forsendur sem hægt er að afmarka betur með frekari rannsóknum og viðræðum við mögulega samningsaðila og nýtast munu í reiknilíkani fyrir þjóðhagslega arðsemi verkefnisins, svo sem orkuverð, orkumagn, lengd samninga og eignarhald. Með sama hætti er unnt að vinna frekar með útkomur úr því reiknilíkani, til að mynda um áætluð áhrif á orkuverð innan lands, hugsanleg ruðningsáhrif, aukningu þjóðartekna o.fl. Því er lagt til hér að fela ráðherra að hrinda tillögum ráðgjafarhópsins í framkvæmd og ráðast án tafar í þá vinnu sem lögð er til í skýrslu hópsins, samanber verkefnaáætlun í sjö liðum á bls. 14–15 í skýrslunni. Ég held að það sé ágætt að ég fari stuttlega í gegnum tillögurnar sjö svo að við séum upplýst um hvað um er að ræða. 1. Það vantar greiningu á þjóðhagslegri hagkvæmni. Það er tillaga um að þessari greiningu verði fram haldið samhliða því sem aflað verði nýrra upplýsinga. Jafnframt verði gerð ítarleg kostnaðar- og ábatagreining þar sem metin verða möguleg áhrif á raforkuverð innan lands og áhrif þess á raforkukostnað heimila einkum á köldum svæðum auk áhrifa á fjölda starfa og verðmæti þeirra. Jafnframt verði metin nánar áhrif á rekstrarskilyrði atvinnugreina sem nota mikla raforku, svo sem stóriðju og garðyrkju, sem og á aðrar atvinnugreinar sem þjóna þeim eða tengjast með beinum eða óbeinum hætti. 2. Að ráðuneytið eða Orkustofnun greini sviðsmyndir mögulegrar orkuöflunar og virkjanaraðar, í samræmi við aðferðafræði rammaáætlunar - og þetta er mjög mikilvægt - fyrir mismunandi flutningsgetu tengingar. 3. Að Landsnet fái heimild til að hefja viðræður, í samstarfi við Landsvirkjun og eftir atvikum aðra raforkuframleiðendur, við viðeigandi rekstraraðila flutningskerfis í Bretlandi um tengingu flutningskerfanna, viðskiptalíkan og eignarhald sæstrengs. Jafnframt er lagt til að Landsnet og Landsvirkjun kanni leiðir til fjármögnunar á undirbúningsrannsóknum og hugi að hugsanlegu samstarfsfyrirkomulagi vegna sæstrengsins. 4. Að ráðuneytið leiti leiða til að afla ofangreindra upplýsinga svo sem með könnunarviðræðum við bresk stjórnvöld á grundvelli viljayfirlýsingar sem ráðherrar beggja landa undirrituðu 30. maí 2012. Markmið þeirra viðræðna yrði að kanna með hvaða hætti sala á íslenskri orku gæti fallið undir breska löggjöf um ívilnanir fyrir endurnýjanlega orku með áherslu á langtímasamninga til þess að minnka áhættu við orkuöflun á Íslandi. 5. Að skilgreina skilaleið auðlindarentu - og þetta er líka mjög mikilvægt, því að til þess er nú leikurinn gerður, að þjóðin fái eitthvað fyrir sinn snúð - sem myndast kann af raforkusölu um sæstreng til ríkissjóðs, sveitarfélaga, almennings, atvinnulífs og annarra haghafa óháð eignarhaldi á virkjunum, dreifikerfi og umbreytistöð á Íslandi. 6. Að meta áhrif eignarhalds á sæstrengnum með tilliti til afhendingaröryggis raforku innan lands. 7. Að ráðuneytið hefji athugun á því hvaða lögum og reglugerðum þarf að breyta komi til þess að ráðist verði í lagningu raforkustrengs til Evrópu. Eins og áður sagði erum við í Bjartri framtíð ekki að segja að málið sé endilega að leggja sæstreng til Evrópu. Við erum að segja að við vitum ekki, út frá þeim upplýsingum sem við höfum núna, hvort það sé ákjósanlegt. Það er margt sem bendir til þess að það sé til bóta fyrir íslenskt samfélag að kanna það nánar og við leggjum til að við förum í þá umræðu og höfum umræðuna vandaða og upplýsta. Því leggjum við til að ráðherra fari í það að kanna þessar sjö tillögur svo að við hér á Alþingi getum rætt málið á uppbyggilegan hátt án allra getgátna um hvað verða skal.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka flutningsmanni fyrir þessa tillögu og ræðu sem hún flutti hérna áðan. Margt í henni get ég sannarlega tekið undir. Auðvitað þurfum við djúpa og mikla umræðu um þetta stóra mál og, eins og hún brýndi okkur, ekki festa okkur í einhverjum fyrir fram gefnum sjónarmiðum í þessu. Það sem ég vil leggja inn í þessa umræðu er í fyrsta lagi að mér finnst tillagan í sjálfu sér óheppileg. Í greinargerðinni segir: „Það er mat flutningsmanna að slík umræða“ - þ.e. umræða um skýrslu sem iðnaðarráðherra hyggst koma með inn í þingið um lagningu sæstrengs - „sé ekki tímabær þar sem nauðsynlegt er að svara spurningum sem fram koma í skýrslu ráðgjafarhópsins og kortleggja alla þætti verkefnisins áður …“ Ég er þessu ósammála. Ég vil að við ræðum skýrsluna fyrst í þinginu og gefum þá þinginu og þar af leiðandi umfjöllun í þingnefndinni möguleika á að bæta við þessa umræðu. Mögulega eru fleiri þættir sem við viljum að verði unnið með en bara þau atriði sem koma fram í skýrslu ráðgjafarhópsins. Þar er sannarlega af mörgu að taka og þess vegna finnst mér mikilvægt að umræðan um skýrsluna sem boðuð hefur verið fari hér fram. Þeir þættir sem ég tel að við þyrftum að taka með inn í þessa umræðu hafa kannski kristallast á almennum stjórnmálafundum sem maður hefur sótt á undanförnum vikum þar sem almenningur hefur látið þetta mál sig varða. Þá koma upp atriði eins og: Hvað þyrftum við að gera upp við okkur áður en við stígum það stóra skref að selja raforkuna með þessum hætti? Ég tel mjög áhugavert að við göngum í gegnum þá umræðu og skoðum málið. Ég er alls ekki að hafna því, það má ekki að taka orð mín þannig. Þá eru samt atriði eins og hvaða grunnskilyrði við þurfum að klára hér hjá okkur bara sem samfélag, þætti eins og jöfnun húshitunarkostnaðar sem er nú í kastljósinu út af fjárlagafrumvarpinu. Ég þekki vel þá umræðu og er að mörgu leyti sammála gagnrýni á þann hluta fjárlagafrumvarpsins svo það komi hérna fram. Þá þyrftum við kannski að bæta við umræðuna um þessa mikilvægu skýrslu og þetta mikilvæga mál hvort við ættum ekki að byrja á að jafna aðstöðumun eins og húshitunarrafmagn og verð á dreifingunni til notendanna áður en við stígum það skref að selja raforku til útflutnings. Síðan er bara almenn umræða um dreifikostnað og hvers vegna við ættum að hafa sérstakt dreifigjald á rafmagn í dreifbýli og annað í þéttbýli, af hverju við megum ekki vera ein þjóð í notkun á þessari mikilvægu auðlind. Í þriðja lagi er umræðan um hvers vegna við ættum að senda rafmagnið úr landi án þess að taka úr því meiri framlegð með vinnu. Við þekkjum umræðuna um gámafiskinn sem er fluttur óunninn úr landi og við teljum okkur geta búið til frekari verðmæti. Ég verð að segja að ég er að því leyti ósammála þeirri þingsályktunartillögu sem hér er flutt að það eru mörg atriði sem ég vil að þingið taki upp og ræði í sambandi við skýrsluna til að bæta þá inn í þessa umræðu. Ég tek aftur á móti alveg undir mikilvægi þessara punkta sem hér eru, þá þarf að skoða, en ég vil að við fáum tækifæri til að bæta fleiri atriðum við og fara dýpra inn í þessa umræðu.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og hv. þingmenn þakka fyrir þessa umræðu, ég held að hún sé af hinu góða. Ég hef reyndar sagt það í ræðu hér á þinginu um þessi mál að í nútímanum og á næstu mánuðum skipti miklu meira máli að við ræðum þau vandamál sem eru í samfélaginu og snúa að því að koma stórum og miklum atvinnutækifærum af stað. Það vantar í þau raforku, og ég held að það sé málið sem við þurfum að vinna fyrst að. Ég held að jafnhliða því sé sjálfsagt að skoða þessi mál til lengdar. Ég er alveg sannfærður um að í framtíðinni þurfum við að vera klár og búin að kanna þessi mál. Ég þakka flutningsmönnum fyrir að vekja máls á því. Við þurfum líka að spyrja okkur þeirrar spurningar hvort við séum frekar tilbúin að reisa virkjanir til að flytja rafmagnið út en að hirða af því virðisaukann hérna heima. Við þurfum auðvitað að vera klár í þá umræðu. Er hún ekki hluti af þessu? Með því að flytja út tæplega 800 megavött í gegnum sæstreng 1.200 km leið til Englands þarf að virkja töluvert mikið. Við þurfum að velta því fyrir okkur hvort þjóðhagslegur hagvöxtur af slíku rafmagni verði meiri með því að framleiða verðmæta vöru og skapa fjölbreytt og vel launuð störf í landinu, sem er líka mjög mikilvægt verkefni fyrir okkur að vinna að. Ég vil enn og aftur þakka fyrir góða umræðu. Það er ekkert svart/hvítt í þessu, finnst mér. Við þurfum að hafa þrek í að tala saman um þessi mál og finna þá niðurstöðu sem er best fyrir land og þjóð.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir umræðuna. Hún hefur verið málefnaleg og fyrir það er ég þakklát. Aðeins til að bregðast við því sem hv. þm. Haraldur Benediktsson ræddi, hvort það væri rétt næsta skref að setja málið inn í þingið eins og hæstv. iðnaðarráðherra er að gera - sko, ef við ætlum að ræða á þeim nótum sem hv. þingmaður gerir þá er það allt í lagi út af því að það er málefnaleg umræða og ég er mjög þakklát fyrir hana. En ég var hrædd um í ljósi þess að við áttum hérna sérstaka umræðu um málið fyrir nokkru - það er kannski skiljanlegt, en þetta er alla vega fyrsta skrefið í málinu að þessu sinni í þinginu - og þá var umræðan svolítið grunn, verð ég að segja eða það var mitt álit, að við mundum tala okkur hás um eitthvað sem gæti verið og við hefðum ekki nógar forsendur til þess að byggja á. Þetta er ekki eitthvert mál sem við afgreiðum og svo er það bara græjað, alls ekki, það er ekki þannig. Þetta er langtímamál sem þarf að hugsa og pæla í lengi og vinna vel áður en nokkuð er gert í því. Sem undanfari þeirrar vinnu, ef það verður niðurstaðan, skiptir máli að við tölum um hlutina á sem skýrustum nótum. Til þess að bregðast aðeins við því sem hv. þm. Ásmundur Friðriksson nefnir, að það þurfi endilega að virkja mikið, svo að það sé alveg skýrt, þá erum við í Bjartri framtíð, eins og kemur fram í þessum tillögum, að tala um það sem liggur fyrir í rammaáætlun. Ég hef ekki séð að það þurfi endilega að virkja mikið. Landsvirkjun hefur talað um að hægt sé að setja stærri túrbínur í þær virkjanir sem fyrir eru, svo erum við náttúrlega að tala um rafmagn sem við erum ekki að nýta. Þetta er öðruvísi rafmagn en það sem fer í álver sem þarf að vera stöðugt. Þetta er það sem safnast saman og við getum ekki selt og erum ekki að selja núna. Þetta er það sem safnast saman í lónunum sem er svo hægt að hleypa fram að vild. Þetta er óstöðug raforka sem stóriðja getur ekki nýtt núna. Stóriðja þarf rafmagn sem er stöðugt. Við erum að tala um ólíka hluti. Þetta er partur af því sem við þurfum að ræða hér. Ég er bjartsýn á að það gangi vel og verði á uppbyggilegum nótum.

Virðulegi forseti. Það vekur athygli mína að dagskrá dagsins í dag er tæmd. Klukkan er 12.20 og þingfundur var settur klukkan 10.30. Það vekur athygli mína að hér eru fyrst og fremst þingmannamál á dagskrá eins og hefur verið og það sem ég vil gjarnan inna hæstv. forseta og hv. forsætisnefnd eftir er hvort það sé ekki algerlega öruggt að í ljósi þess að ekki eru lögð fram mörg stjórnarfrumvörp þessa dagana, eins og allir hafa tekið eftir, taki nefndir þingsins, þar sem ekki hefur verið fundað einu sinni í þeim öllum að undanförnu, til umræðu og afgreiðslu þau þingmannamál sem hér er mælt fyrir þannig að við getum treyst því að þau mál sem eru uppistaðan í dagskrá þingsins hljóti afgreiðslu, það sé ekki bara verið að mæla fyrir þeim og þau hverfi svo inn í nefndir. Mig langar að inna hæstv. forseta eftir því hvort þetta verði ekki tekið upp í forsætisnefnd og rætt við formenn nefnda.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur og legg enn frekar áherslu á að þau mál sem hafa haldið uppi dagskrá þingsins, ekki bara í dag heldur undanfarið, sem eru þingmannamál og meira og minna frá stjórnarandstöðunni, fái þá framgang í nefndunum. Við höfum borið uppi dagskrána og nefndirnar eiga þá að fá að klára svo málin komi aftur inn í þingsal og þingmenn fái tækifæri til að taka afstöðu til þeirra. Einhver hefði sagt á síðasta kjörtímabili að þetta væri merki um verklausa ríkisstjórn en ég fagna því hins vegar að hér skuli þingmannamál renna í gegn og hvet forseta til að sjá til þess að þau nái að ganga til enda og þingmenn fái að taka afstöðu til þeirra hvers og eins.

Forseti þakkar fyrir athugasemdir þingmannanna og fullvissar þingmennina um að hann muni taka málið upp í forsætisnefnd.

Hæstv. forseti. Ég tek undir þessi hvatningarorð til forseta um að þingmannamálin sem eru afskaplega góð, mörg hver ef ekki öll, fái efnislega umfjöllun í nefndum, komi til 2. umr., eða síðari eftir atvikum, og við sökkvum ekki í farið sem var á árunum upp úr aldamótum. Ég gerði einu sinni rannsókn á ársskýrslum Alþingis til að athuga hversu mörg þingmannamál voru samþykkt á árabilinu 2001–2009, að ég held, og mig minnir að þau hafi verið sex. Ég held það. Þannig var þetta einu sinni. Svo hefur þetta sem betur fer batnað á liðnum árum, það er hægt að koma í gegn málum og nú streyma inn í þingsal mál frá þingmönnum. Það er auðvitað óvenjulegt að þau komi svona fá frá ríkisstjórninni en mér persónulega finnst það svolítið gaman vegna þess að við í Bjartri framtíð erum að leggja fram fullt af málum sem við teljum í mörgum tilvikum að sé meiri hluti fyrir í þingsal. Nú er um að gera að blása til funda í nefndum, klára þessi mál og gera það hratt og vel.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með þeim sem hafa talað á undan mér, það er ánægjulegt að þingmannamál koma eins vel á dagskrá og raun ber vitni. Ég á að tala á morgun fyrir frumvarpi sem var lagt fram í gær. Það skiptir náttúrlega líka mjög miklu máli að þessi mál verði þá kláruð og við lendum svo ekki í því einhvern tímann þegar nær dregur þinglokum að það sé ekki tími og þá sé þessum málum hent út sem við höfum lagt vinnu í að leggja fram og mæla fyrir hér. Ég verð að segja að það er svolítið kostulegt að við fullnýtum ekki einu sinni tímann. Venjulega byrjar matarhlé hér ekki fyrr en kl. 13 og klukkan er ekki orðin 12.30. Þetta er svolítið kostulegt, virðulegi forseti, svo ég noti nú ekki annað orð um þetta.

Herra forseti. Ég vil bara taka undir með þeim hv. þingmönnum sem hér hafa tekið til máls um fundarstjórn forseta og skipulag þinghaldsins. Það er mikilvægt að gefa þá þingnefndum gott svigrúm til að fjalla um þau fjölmörgu mál sem þrátt fyrir allt hafa verið lögð hér fram það sem af er þessu þingi, fyrst og fremst mál frá einstökum þingmönnum, bæði úr stjórn og stjórnarandstöðu. Það gæti til dæmis verið hugmynd að í byrjun næstu viku yrðu nokkrir nefndadagar því að ekki streyma hér inn stjórnarfrumvörpin. Þetta er síðasti dagur októbermánaðar og nú rennur senn upp í hugum okkar flestra nóvembermánuður sem hefur verið boðað að yrði mánuður hinna miklu stjórnarfrumvarpa og þingsályktunartillagna þannig að það gæti verið gott að taka svigrúm næstu dagana í þingnefndum, t.d. með því að taka nokkra nefndadaga þannig að nefndirnar gætu jafnvel lokið við yfirferð þeirra mála sem þegar hafa komið fram og komið þeim inn í þingsal til afgreiðslu.

Virðulegi forseti. Ég vil bara taka undir það sem hér hefur verið sagt. Maður undrast svolítið þessa þurrð á frumvörpum. Við þingmenn höfum margir hverjir nóg að gera en það væri allt í lagi að hafa aðeins meira að gera. Ég mundi ekki kvarta undan því að vinna meira í nefndunum, sérstaklega á næstu dögum, þannig að ég tek bara undir það sem hér var sagt. Ríkisstjórnin mætti gjarnan leggja fram fleiri mál og bera undir okkur í nefndunum. Þá langar mig að minnast sérstaklega á þingsályktunartillögu hv. þm. Péturs H. Blöndals sem við ræddum hérna áðan, þingmenn eru ólmir í að starfa með ríkisstjórninni að stefnumyndandi frumvörpum og ég hvet ríkisstjórnina enn fremur í því ljósi til að hjálpa okkur að finna hvað það er sem ríkisstjórnin vill koma í gegn og þá getum við öll unnið sameiginlega í nefndunum.

Virðulegi forseti. Ég tek undir þær vangaveltur sem hér hafa komið fram. Raunar held ég að það sé full ástæða til að endurskoða starfsáætlun þingsins með hliðsjón af þeirri stöðu sem upp er komin. Það voru gefin fögur fyrirheit í upphafi þings og forseti ræddi það sérstaklega að þrýsta á ríkisstjórnina með að flýta framlagningu stjórnarfrumvarpa. Það hefur ekki gengið eftir þannig að það er tilefni til að endurskoða starfsáætlunina og í ljósi þess tek ég undir það sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson nefndi áðan um að forsætisnefnd taki þá til skoðunar að efna til nefndadaga í upphafi næstu viku þannig að við getum gefið okkur tíma í þau fjölmörgu þingmannamál sem hefur nú þegar verið mælt fyrir, bæði í gær og í dag, og raunar er líka stefnt að því að gera slíkt hið sama á morgun. Þá gætu þingstörfin haldið eðlilega áfram frekar en að við söfnum í skafla málum sem verða síðan sett á bið 

Virðulegi forseti. Ég þakka virðulegum forseta fyrir að ætla að taka málið upp í forsætisnefnd. Ég held að það sé mjög góð hugmynd, sem hér hefur verið nefnd, að starfsáætlun þingsins verði endurskoðuð og jafnvel settir á nefndadagar til að hægt sé að vinna með þessi þingmannamál. Ég veit að hv. forsætisnefnd og virðulegur forseti Alþingis er okkur sammála um að það eykur ekki virðingu Alþingis að verið er að mæla fyrir málum sem ekki fást afgreidd en síðan kemur hingað skafl sem á að keyra í gegn fyrir áramót. Það mun ekki auka virðingu Alþingis og við vitum að það er ekki stefna virðulegs forseta Alþingis að þannig verði það. Ég þakka því virðulegum forseta fyrir að ætla að taka þetta upp í forsætisnefnd og vænti þess að forseti taki þetta líka upp með þingflokksformönnum.

Virðulegur forseti. Ég sagði hér í gær að ég deili áhyggjum flestra þingmanna, og þá fyrir hönd Alþingis, að ekki skuli mál berast inn með þeim hætti sem við hefðum kosið. Ég er hins vegar pínu hugsi og hef löngum verið það sem þingmaður að við skulum þing eftir þing, hvort heldur við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu, kalla eftir frumvörpum frá ríkisstjórn á meðan við tölum um að auka sjálfstæði þings og þingmanna. Við ættum að líta líka pínulítið í eigin rann. Hvað getum við sjálf gert til að breyta þessu? Eigum við þingmenn að taka frekar frumkvæðið og leggja fram og búa til frumvörp og fá þau rædd? Hér er fjöldinn allur af þingsályktunartillögum frá þingmönnum sem mælt hefur verið fyrir. Það er vel og ég held að við ættum að fagna því á sama tíma og við erum ósátt við að ekki berist mikilvæg frumvörp sem við vitum að eiga að vera á leiðinni.

Virðulegur forseti. Vegna orða þingflokksformanns Sjálfstæðisflokksins vil ég ítreka það sem ég sagði fyrr undir þessum lið, um fundarstjórn forseta, að ég fagnaði því að hér eru þingmannafrumvörp og þingsályktunartillögur að renna í gegn og eru uppistaða dagskrárinnar í dag og á morgun og reyndar fyrr á þessu þingi. Það sem við erum að biðja um og leggja áherslu á er einmitt að þessi þingmannamál fái afgreiðslu, að settir verði upp nefndadagar og að störfunum í þinginu verði hagað þannig að við getum afgreitt þessi mál og gengið frá þeim alveg til enda en að þau safnist ekki upp. Ég heyrði engan hér kalla eftir stjórnarfrumvörpum heldur aðeins benda á að þau eru ekki hér og þar með hefur skapast rými fyrir þingmenn til að setja sín mál í gegn.

Virðulegi forseti. Bara út af orðum hv. formanns þingflokks Sjálfstæðisflokksins vil ég segja að það eru alls ekki einungis þingsályktunartillögur lagðar hér fram. Það eru lögð fram frumvörp sem flutt eru af þingmönnum og það sem við leggjum að áherslu á er að þau verði þá afgreidd út úr nefndum og komist hingað aftur inn. Þess vegna er þessi hugmynd komin fram um að starfsáætlun þingsins verði endurskoðuð í ljósi þess hvað við erum út af fyrir sig heppin með að þetta komist allt á dagskrá. Ég sakna svo sem ekki neinna frumvarpa frá ríkisstjórninni enda held ég að það sé ekki mjög mikið tilhlökkunarefni fyrir mig að sjá þau. Ég geri samt sem áður ráð fyrir að tíma verði krafist af mér og veru í þinginu til að ræða þau. Það sem við erum kannski að segja er að það er svolítið illa með tíma okkar farið ef ekki á svo að afgreiða þau frumvörp til enda sem nú eru lögð fram og talað fyrir.

Virðulegi forseti. Mér finnst mikilvægt í þessari umræðu að fram komi sá sameiginlegi skilningur okkar í þingsal að þingmannamál, hvort sem það eru frumvörp eða þingsályktunartillögur, eru ekki eyðufylling í dagskrá fyrir stjórnarflokkana sem koma ekki sínum málum á framfæri við þingið, þ.e. það verður ekki við það unað að þeim verði ýtt til hliðar þegar og ef stjórnarfrumvörpin rekur á fjörur þingsins, þannig að ég vil árétta mikilvægi þess að starfsáætlun þingsins verði endurskoðuð í ljósi þess að fyrri áform um það að stjórnarfrumvörp bærust hingað snemma virðast ekki ætla að ganga eftir.

Herra forseti. Vegna orða hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur hér áðan er allt í lagi að rifja upp að við höfum áður verið hvort í sínu hlutverkinu í þingsal, í stjórn og stjórnarandstöðu. Í sjálfu sér á þetta mál ekki að snúast um það hver er í stjórn og hver í stjórnarandstöðu hverju sinni eins og hv. þingmaður gat um, ég er sammála því. Það sem maður hefur hins vegar fulla ástæðu til að hafa áhyggjur af er að á þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar eru vel á annað hundrað þingmál sem er boðað að komi inn í þingið. Reynslan segir manni að þegar þau líta dagsins ljós, hvenær sem það kann að vera, verður öðru rutt til hliðar. Það er ekki bara vegna þess að nú eru Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur í ríkisstjórn. Þannig hefur það verið um mjög langt skeið í Alþingi. Af þessu hefur maður áhyggjur. Þegar málin loksins koma fram verður öðru rutt til hliðar, líka í nefndarstarfinu. Þess vegna hvetjum við til þess að núna verði gefið svigrúm í nefndarstarfinu 

Virðulegur forseti. Samhliða því að við tölum um að okkur skorti tíma til að vinna eru nefndafundir tvisvar í viku fyrir hverja nefnd í næstu viku. Það er líka fyrirhugaður nefndadagur 15. nóvember þannig að vissulega gefst tækifæri til að ræða mörg þeirra mála sem þegar hefur verið mælt fyrir í dag og verður mælt fyrir á morgun, senda þau til umsagnar og skoða því að öll þurfa þau að fara til umsagnar. Með því að þau verða send til umsagnar í næstu viku væri nær að horfa til vikunnar þar á eftir en að biðja um nefndadaga í næstu viku vegna þess að þá hafa þessi frumvörp og þessar þingsályktunartillögur ekki komið inn eftir umsagnarferlið. Ég bið menn um að skoða hvaða daga þeir eru að tala um og kalla eftir í nefndadaga. Það væri nær að horfa til þess að breyta dagskrá þingsins ef svo er í vikunni þar á eftir, þ.e. þegar þessi mál hafa hlotið rétt ferli umsagnar.

Forseti þakkar líflegar umræður um fundarstjórn forseta.