Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Þetta mál var svo mikið rætt hér í d í gærkvöld í útvarpsumræðunum, og auk þess hafa deildarmenn fylgzt með umræðum í Nd., áður en það var lagt hér formlega fyrir, að ég þarf ekki að setja hér upp langa ræðu um málið að sinni. Fjhn. hefur haldið tvo fundi um málið. Fyrri fundinn hélt hún í gær, áður en frv. var formlega til hennar vísað, í tilefni af því, að nefnd frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna hafði óskað viðtals við hana út af frv., og eftir að frv. hafði verið vísað til n. í gærkvöld, þá kom hún saman á fund og tók málið fyrir. Þá varð það að samkomulagi, eftir að n. hafði klofnað um málið, þannig að einn nm. taldi sig andvígan, en hinir vildu styðja að framgangi málsins, að meiri hl. hennar lagði til, að frv. yrði samþ. óbreytt hér við þessa umr., en ákvað hins vegar að taka málið til nýrrar athugunar að þessari umræðu lokinni, og taka þá afstöðu til þeirra brtt., sem fyrir kunna að liggja nú við 2. umr., og eins ákvarða, hvort hann þá við 3. umr. bæri fram brtt. N. leit svo á, og var eiginlega alveg sammála um, að þetta væru hentug vinnubrögð og mundi spara tíma að haga þessu svo. En það ríður mjög á, að hver sem niðurstaða þessa máls verður og annarra þeirra mála, sem afgreiða þarf fyrir jól,að þeim sé hraðað svo, að þeim megi ljúka á morgun. Ég heyri t.d. sagt, að það verði póstferð norður á morgun, sú síðasta fyrir jól, og Norðlendingar, sem sæti eiga á Alþingi, hafa engin ráð með að komast heim fyrir jól, ef sú ferð er ekki notuð. Síðan þetta skeði, hafa komið fram víðtækar brtt. við frv., sem n. hefur ekki tekið til athugunar og ekki gefizt kostur á því, því að þessar brtt. komu í dag. Auk þess er vitað, að hv. minni hl. n. mun bera fram víðtækar brtt., sem einnig þurfa athugunar við í n. Ég get því búizt við, að það kunni að reynast hentug vinnubrögð, þar sem svo er ástatt, að umr. um málið verði frestað, þegar hv. tillögumenn, sem borið hafa fram brtt., hafa gert grein fyrir þeim, og n. gæfist þá nokkur tími til að ræða þær og önnur atriði viðvíkjandi þessu máli og taka afstöðu til þeirra. Þó geri ég þetta ekki að beinni tillögu að sinni, en ég hef þessa aðferð og vinnubrögð fyllilega í huga, þó að það geti verið, að ég hyrfi frá því. Um þessa niðurstöðu meiri hl. n., að vilja samþykkja frv. í meginatriðum, þarf ég ekki að vera fjölorður. Þau rök, sem fyrir því verða færð, komu fram í útvarpsumræðunum í gærkvöld, og hef ég þar engu við að bæta. Það er auðvitað mál, að frv. eins og þetta fær mótstöðu úr ýmsum áttum, því að fólkið er nú einu sinni svo, að þótt allir sjái, að þjóðin þarf að snúa til baka á þeirri braut, sem hún er nú á, ef hér á ekki að verða algert fjármálalegt öngþveiti, sem enginn veit, hvar endar, þá eru margir þannig, að þeir vilja láta gera það á kostnað einhverra annarra en sjálfra sín. Þannig kom það fram í gærkvöld, og það hefur líka komið bréf til Alþingis, sem sýnir, að verkalýður landsins telur það skerðingu á sínum réttindum að festa vísitöluna í 300 stigum, þótt það sé ekkert stórt stökk til baka, og það er látið skína í, að það muni kosta ófrið. Þannig er það sem stendur. Það vilja allir láta lækka dýrtíðina, en fáir vilja færa fórnir til þess, heldur ætla öðrum að gera það. En málið verður ekki leyst á þann hátt, og vel gæti ég álitið, að sanngjarnasta og bezta lausnin yrði sú, þó að það sé erfitt fyrir þingið, að allir yrðu óánægðir. Þá mundi sennilega verða stillt svo í hóf, að sanngjarnt mætti telja. Ég skal ekki fara lengra út í þetta að sinni, þar sem ég býst við, að aðalumræða málsins verði tæplega nú að sinni, enda hef ég ekki heyrt þær ástæður, sem liggja til brtt. þeirra, sem komnar eru eða eru væntanlegar.

Frsm. minni hl. (Brynjólfur Bjarnason) Frsm. meiri hl. hefur nú lokið máli sínu. Eins og hann sagði, hefur n. klofnað. Meiri hl. vill láta samþykkja frv. og hefur a.m.k. ekki að sinni neinar beinar brtt. fram að bera. Hins vegar er málið ekki fullrætt í n., sérstaklega að því er snertir það erindi, sem n. hefur borizt frá sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, sem gerir ákveðnar kröfur til u. um, að hún taki upp verulegar breytingar á frv. N. í heild er ekki búin að taka afstöðu til þessa. Ég aftur á móti er andvígur þessu frv. Ég er andvígur því, eins og það er, og legg til, að það verði fellt, nema því aðeins að þessi hv. d. vilji gera á því gerbreytingu, svo mikla, að það yrði raunverulega annað frv. og tæki allt aðra stefnu en frv. hefur nú. Ég þarf ekki að hafa langt mál til þess að gera grein fyrir þessari afstöðu minni, eða þeim ástæðum, sem eru fyrir henni. Ég gerði það við 1. umr. Ég skal láta nægja að draga saman aðalástæðurnar. Tilgangur þessa frv. samkv. því, sem gerð hefur verið grein fyrir af hæstv. ríkisstj. eða þeim ráðherrum, sem hafa haft orð fyrir henni, er að vinna bug á dýrtíðinni eða draga úr henni, fyrsta skrefið, eins og það er oft orðað, til að ráðast á dýrtíðina. Í öðru lagi á frv. að tryggja atvinnuvegina, fyrst og fremst bátaútveginn. Ég hef sýnt fram á með svo einföldum rökum, að ekki verður á móti mælt, að þetta er alrangt. Þetta frv. verður ekki til að draga úr dýrtíðinni, heldur til að auka hana. Þótt það sé ákveðið, að kaup skuli reiknast eftir vísitölu 300 stig, þá heldur vísitalan áfram að vera 328 stig, og þær verðhækkanir, sem koma á næstunni, halda áfram að hækka vísitöluna. þrátt fyrir þetta ákvæði. Hins vegar verður þetta frv. ráðstafanir til að auka dýrtíðina í landinu. Veltuskatturinn er kallaður söluskattur í þessu frv., en um hann fjallar VII. kafli frv. Söluskattur sá, sem hér um ræðir, á að nema um 3.5% á flestar nauðsynjavörur, eða flestar þær vörur, sem ganga inn í vísitöluna, auk þeirra vara, sem ekki ganga inn í hana. Þetta leiðir af sér, að vöruverð hækkar allverulega, eða sem svarar 6–7 visitölustigum. Að vísu er þetta ekki hárnákvæmur útreikningur, en þetta mundi þýða, miðað við núverandi vísitölu, að hún hækkaði í 334–335 stig, á sama tíma og vinnulaun yrðu greidd eftir vísitölu 300. M.ö.o., áhrif frv. þessa verða hækkandi verðlag á öllum nauðsynjum, sem leiðir af sér, að ekki koma þessi ákvæði frv. útgerðinni að gagni, sem svo mjög er talað um. Útvegsmenn verða að búa áfram við vísitölu 328 auk þeirrar viðbótar, sem hækkað vöruverð skapar. Í III. kafla frv. er lagt til að olíuverð verði lækkað að nokkru, en ekkert er þar að finna um lækkun á veiðarfærum og öðrum útgerðarvörum. Ég hef spurzt fyrir um þetta, hverju þetta sætti, en ekkert svar fengið. Ef engin lækkun fæst á vörum til útgerðar, - hvert gagn er þá frv. þetta útveginum? Ákvæði III. kafla frv. hafa hér sama og engin áhrif, því að vinnulaunin eru aðeins lítill hluti útgerðarkostnaðarins. Fyrir utan ábyrgðarverðið er aðeins eitt ákvæði í frv., sem bætir nokkuð hag útgerðarinnar eða aðstöðu hennar. Það er heimildin til að lækka beituverðið. En þó er hér um óákveðna heimild að ræða. Það er alls ekki að sjá á frv., hvaða gildi þetta hefur. Þá er hér að finna ákvæði um aðstoðarlán handa útveginum vegna síldveiðanna, en það er nú með öllu óskylt máli því, sem hér um ræðir, dýrtíðinni. Hér er aðeins um eðlilega ráðstöfun að ræða, sökum þess að síldveiðarnar hafa brugðizt undanfarin ár. Þessi tvö atriði. sem ég hef nefnt hér, eru tekin upp úr frv. sósíalista. Ég hef nú sýnt fram á, að frv. þetta tryggir ekki útveginn og læknar ekki dýrtíðina, og engin trygging er fyrir því, að bátarnir fari af stað eftir nýár, þó að þetta frv. verði að l. Þannig standa nú þessi mál, eftir að hæstv. ríkisstj. er búin að veita þeim fyrir sér í 10 mánuði. Tilmæli hafa og borizt frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, þar sem þess er krafizt, að breyting verði gerð á frv. til að tryggja rekstur þessara fyrirtækja. Ef ekki verður gengið að þeim breytingum, sem fulltrúar hraðfrystihúsanna bera fram, er óvíst, hvort hraðfrystihúsin verða starfrækt í vetur. Þannig eru þessi mál í pottinn búin af hæstv. ríkisstj., að hún hefur enga samvinnu og leitar engra ráða til þeirra aðila, sem eiga hér mestan hlut að máli, og veit hún því ekkert um það, hvernig af reiðir með framkvæmd ákvæða þeirra, sem þetta frv. felur í sér. Nei, þetta frv. nær hvergi tilgangi sínum sem verðbólgulækning, og aðalinnihald þess er kauplækkun. Með frv. er blátt áfram verið að aðstoða atvinnurekendur til að lækka kaup verkamanna sinna. Það er sett vatn á þeirra mylnu til höfuðs verkamönnum. Lögbundinn réttur verkamanna og verkalýðsfélaga til samninga á frjálsan hátt er af þeim tekinn, og bannað er að greiða kaup, sem verkamenn hafa tryggt sér með harðri baráttu. Hér er höggvið allnærri frumstæðasta rétti mannsins, og finnst mér rétt af alþm. og ríkisstj. að íhuga, hvort ekki sé höggvið of nærri stjórnarskránni með slíkri réttindasviptingu. Á sama tíma og skerða á kjör launþega landsins, er leitazt við að koma árum svo fyrir borð, að eignamönnum verði hlíft við nokkrum verulegum álögum. Má hér minna á, að húsaokrarar sleppa. Lóðir í og við kaupstaði hafa margfaldazt í verði síðustu árin, hafa margfaldazt frá sínu upprunalega verði. Gagnvart þessu er ekkert atriði og engin ákvæði í frv., og almenningur í bæjum landsins er hvergi verndaður gegn slíku okri. Nei, frv. þetta verður til þess eins að stofna vinnufriðnum í landinu í hættu. Frv. er ekki fram komið til að lækna dýrtíðina, heldur til þess að auka ófriðinn í landinu, og í samræmi við þetta eru hér launráð við höfð gagnvart framleiðslustéttum landsins. Stéttaráðstefna sú, sem hæstv. ríkisstj. talaði svo mjög um á tímabili, var ekki kvödd til ráða, og Alþýðusamband Íslands var ekki kvatt til ráða, sem á þó hér mestan hlut að máli og mest undir komið. Ekki Landssamband ísl. útvegsmanna, og ekki samtök hraðfrystihúsanna, sem ég minntist á fyrr í ræðu minni. Allir þessir aðilar hafa lýst sig óánægða með frv. Það er hvort tveggja í senn hroki og fásinna að ætla að leysa dýrtíðina án samstarfs og tillagna frá þessum stéttum. Þetta hafa hæstv. ráðh. raunar viðurkennt. Fyrrgreind félagssamtök eru fólkið í landinu, en allar ráðstafanir, sem gerðar eru gegn vilja fólksins, eru dæmdar til að ónýtast, hvort sem um l. er að ræða eða aðra þvingun. Frv. þetta, ef að l. verður, er því dæmt til ófarnaðar, enda eru mótmæli stéttanna þegar farin að berast. Hér er umsögn Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, þar sem því er hiklaust lýst yfir, að gera verði gagngerar breytingar á frv. á samræmi við till., sem komið hafa frá þessum aðilum. Hér hefur borizt bréf frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, þar sem segir, að frv. nái hvergi tilgangi sínum, og söluskattinum er mótmælt. Bandalag starfsmanna ríkis og bæja lýsir því yfir, að frv. fullnægi ekki kröfum launþega um réttláta eignaskiptingu, og í bréfi Alþýðusambands Íslands segir, að Alþýðusambandið mótmæli harðlega frv. til laga um dýrtíðarráðstafanir, sem ríkisstj. hefur lagt fram á Alþingi. Alþýðusambandið lítur svo á, að með frv. þessu, ef að l. yrði, séu launakjör vinnustéttanna freklega skert, löglegum samningsákvæðum um fulla dýrtíðaruppbót riftað og dýrtíðin jafnframt aukin með ákvæðinu um hinn nýja söluskatt á nauðsynjavörur almennings. Alþýðusamband Íslands skorar því eindregið á Alþingi að fella frv. Iðnnemasamband Íslands mótmælir einnig harðlega frv. til l. um dýrtíðarráðstafanir og skorar á Alþingi að fella það. Stjórn fulltrúaráðs verkalýðsfélaganna í Reykjavík mótmælir harðlega hinu svo nefnda dýrtíðarfrv. ríkisstj. sem tilraun til stórkostlegrar lækkunar á launum launþega og skerðingu á samninga- og samtakafrelsi landsmanna. Fulltrúaráðið vill og leggja áherzlu á það, að með þessu frv. yrðu tugir milljóna króna teknir úr vasa launþega og afhentir stórgróðamönnum og atvinnurekendum í landinu. Þá minnir stjórn fulltrúaráðsins þm. á það, að þeir hafi ekki umboð til þess að ákveða árásir á lífskjör alþýðu, og skorar á öll launþegafélög að vinna ötullega gegn þessum árásum á lífskjör launþegaheimilanna og á Alþingi að fella frv. Þá telur Iðja, félag verksmiðjufólks, frv. vera ósvífna árás á hinar vinnandi stéttir í landinn og skorar á Alþingi að fella frv. Stjórn verkamannafélagsins Dagsbrúnar telur frv. þetta ósvífna kauplækkunarárás, þar sem riftað er ákvæðum frjálsra samninga, og skorar á Alþingi að fella frv. Þá er hér bréf, sem stjórn Starfsmannafélags ríkisstofnana hefur sent Alþingi. Stjórnin bendir á, að síðan launalögin gengu í gildi hafi grunnkaupshækkun orðið hjá öllum stéttum þjóðfélagsins, sem samningsfrelsi hafa. Hins vegar hafa grunnlaun opinberra starfsmanna, sem launalögin taka til, ekki verið færð til samræmis við téðar hækkanir. Nú er komið fram á Alþingi frv. til l. um dýrtíðarráðstafanir, sem skerðir mjög laun allra launþega í landinu með því að festa dýrtíðarvísitöluna í 300 stigum og leggja söluskatt að upphæð 3.5% á flestar vörur, án þess þó að tal:a ákveðið til um það, að vöruverð lækki, hvað þá að stöðva hækkun þess. Og stjórn starfsmannafélagsins mótmælir hvers konar launaskerðingu, sem felst í téðu frv. Þetta vildi ég, að kæmi hér fram, með leyfi forseta. Svona eru nú fyrstu raddirnar, sem koma frá launþegasamtökunum, og svona hljóða þær, en það kemur meira í kjölfar þessa. Ég hef áður rætt um skattaákvæði frv., og um eignaraukaskattinn mætti margt segja, en þar er að finna mörg heldur fáránleg atriði, sem koma mjög ranglátt niður á mönnum. Ef maður hefur átt fasteign 1940, þá sleppur hann við eignaraukaskatt, hversu mikið sem eignin hefur hækkað í verði. Aftur á móti verða þeir menn, sem hafa keypt húsnæði með okurverði á tímabilinu 1940–'47, að greiða háan eignaraukaskatt. Þetta var gagnrýnt mjög í umr. í hv. Nd., og þá sérstaklega af hv. þm. A.-Húnv., að athafnamönnum væri refsað svona. Þá er það að segja um veltuskattinn, að hann mun verka þannig, að mörg fyrirtæki reyna að telja fram sem minnsta veltu, en hins vegar verður söluskatturinn lagður á alla veltuna. Fyrirtæki, sem hefur 2 milljónir króna veltu á ári, gæti t.d. gefið upp aðeins helming þeirrar upphæðar. Þetta þýðir, að helmingur skatts þess, sem fyrirtækið hefði raunverulega átt að greiða í ríkissjóð, rennur til fyrirtækisins sjálfs. Þannig geta verzlunarfélög stungið í sinn eiginn vasa tugum milljóna króna á ári. Ég held nú, að ég fari ekki miklu fleiri orðum um þetta mál, en eins og ég sagði í upphafi, flyt ég brtt. við frv., sem enn eru ekki komnar úr prentun. Ef þær brtt. næðu samþykki, þá yrði þetta frv. raunverulega allt annað frv. Brtt. þessar eru í höfuðdráttum svipaðar þeim, er flokksbræður mínir fluttu í Nd., þegar málið var þar til umr., en þær fela í sér: 1. Að lækkaður verði allur útgerðarkostnaður. 2. Að vísitalan verði fest, án þess að til nokkurrar launaskerðingar þurfi að koma, m.a. með því, að afnumdir séu tollar af nauðsynjavörum. Það hefur verið reiknað út, að þessar ráðstafanir mundu lækka útgerðarkostnað meðalbáts um 50–60 þús. kr., og vísitalan mundi falla niður í 300 stig. Þetta liggur mjög skýrt fyrir. Ef þessar till. verða samþ., þá mundi hagur útgerðarinnar verða þess vegna töluvert betri heldur en s.l. ár. Þetta mundu því verða raunhæfar till. til þess að aðstoða útgerðina, þannig að hún gæti verið nokkurn veginn örugg um það að verða ekki rekin með halla, nema því aðeins að um aflaleysi væri að ræða, sem ekki verður gert við með neinum mannlegum ráðstöfunum. Og við það, að tilkostnaður útgerðarinnar væri þannig stórlækkaður, bætist, að útgerðin mundi geta búið við raunverulegt 300 stiga verðlag, en það er hins vegar rangt, að útgerðin muni búa við 300 stiga verðlag, þó að þetta frv. stj. verði samþ. Þegar mínar brtt. koma fram, mun ég ef til vill gera nokkru nánari grein fyrir þeim eða einstökum atriðum þeirra. En ég vildi samt sem áður þegar á þessu stigi málsins skýra hv. d. frá aðalatriðum þeirra, þannig að ekki þurfi að endurtaka það. Og enn fremur mun ég í brtt. mínum taka tillit til óska hraðfrystihúsanna, sem ég tel sanngjarnar og fjárhagslega séð nauðsynlegar til þess, að þau verði rekin. Nú hefur hv. fjhn. ekki tekið tillit til þessara óska. Það má vel vera, að n. sem heild taki eitthvað af þessum brtt. til greina, það hefur ekki verið tekin ákvörðun um það, og meiri hl. n. mun nú vera að ræða við sjútvmrh. um það. En ef þær brtt. mínar yrðu samþ., þá er frv. í höfuðatriðum komið í rétt horf og tekin þar með upp rétt stefna, þar sem útgerðin yrði í raun og veru aðstoðuð eins og með þarf og vísitalan þá raunverulega lækkuð og lækkun kaupgjalds í krónutali eðlileg afleiðing vísitölulækkunarinnar í samræmi við samninga verkalýðsfélaganna. Þetta mundi líka vera hið eina framkvæmanlega, og það er kannske aðalatriðið, því að það væri í samræmi við vilja þeirra samtaka, sem allt líf þjóðarinnar byggist á. Ýmis minni háttar atriði eru auk þess í þessu frv., sem vissulega þurfa lagfæringar við, svo sem kaflinn um eignarskattinn, sem er stórgallaður, en hitt, sem ég hef nefnt, eru aðalatriðin.



Herra forseti. - Þetta mikla mál, sem þjóðin hefur beðið eftir í daga, vikur og mánuði, er nú komið hér til umr. í hv. d., og frsm. n. lýsti því hér yfir og lagði aðaláherzlu á það, að þessu máli yrði að ljúka sem fyrst og helzt í dag, því að ferð félli á morgun til Norðurlands, sem væri síðasta ferð fyrir jól. Það virðist því vera aðaláhugamál hv. frsm. meiri hl. fjhn. að komast heim fyrir jólin, en hitt skipta minna máli, hvort okkar ágæta stjórn situr að völdum til þess að fara með líf þjóðarinnar og afkomu, styðja hana og styrkja á næsta ári. Það er ekkert atriði, hvernig hæstv. ríkisstj. tekst það, heldur hitt, hvort okkur tekst að afgreiða frv. hér frá þessari hv. d. á nokkrum klukkustundum. Það er ekki meiri alvara gagnvart þessu máli en svo, að enginn úr hæstv. ríkisstj. situr hér undir umr. og sárfáir af þeim hv. þm., sem eiga að gera út um þetta mál. Ég er alveg undrandi yfir þessari meðferð á málinu. Það er vitanlegt, að ekki aðeins veltur líf þessarar ágætu ríkisstj. á því, hvort frv. verður samþ. eða ekki, heldur veltur líf hennar á því, að frv. sé samþ. þannig, að hægt sé að búa við framkvæmd þeirra l., ef frv. verður samþ. Það er hreinn bjarnargreiði við ríkisstj., ef þetta frv. er samþ. úr d. með slíku flaustri, að það sé alveg vitanlegt, að þegar á að fara að vinna undir ákvæðum 1., þá sé ómögulegt að starfrækja einn eða annan atvinnuveg í landinu og fyrir það verði ríkisstj. að víkja úr þeim embættum, sem hún á að sitja í og þarf að sitja í til þess að koma atvinnuvegunum í það horf, sem hún þarf að koma þeim. Ég skal þá snúa mér alveg að málinu. Það hefur líklega ekkert mál komið hér fram á Alþ., sem hefur verið jafn mikið rætt og þetta mál og hefur tekið jafn langan tíma að bæta úr eins og dýrtíðarmál þjóðarinnar. Það er búið í raun og veru að ræða þessi mál síðan 1941, án þess þó að markaðar væru nokkuð ákveðnar og raunverulegar stefnur í þeim málum. Það hefur verið haldið uppi sífelldum auglýsingum um hættuna í sambandi við dýrtíðarmálin yfirleitt. Og í sambandi við dýrtíðina í landinu hefur verið sagt, að hún væri allt niður að keyra allan tímann síðan 1941. En þó hafa engar raunverulegar aðgerðir verið gerðar í þessum málum til þess að draga úr þeirri hættu, sem hinir myrksýnustu menn hafa öll þessi ár talað um.

Það hefur engin stjórn þorað það.

Það hefur engin stjórn þorað það, segir hv. 3. landsk., og skal ég koma að því seinna. Ég er einn þeirra manna, sem hafa haldið því fram, að dýrtíðin væri ekkert böl fyrir þjóðina, á meðan atvinnuvegirnir gætu þolað kaupgjaldið. Og ég tel, að það hafi verið réttar ráðstafanir. sem gerðar voru 1942, þegar sú ákvörðun var tekin að hækka launakjör fólksins í landinu. Ég álít, að það hafi ekki verið stætt á neinu öðru. Það var verið að dreifa gróðanum, sem skapazt hafði í landinu, út til fólksins, sem líka mestur hluti þjóðarinnar hefur haft gott af og langsamlega þó mest fátæklingarnir í landinu, og það tel ég ekki vera neina goðgá. En það hefur verið einn flokkur í þessu landi, sem sífellt hefur verið að tala um þetta mikla böl þjóðarinnar, dýrtíðina í landinu, og alltaf spáð hruni frá ári til árs allan tímann, og það var einmitt fyrir þessa spádóma og fyrir þessar mismunandi skoðanir á þessum málum, að þrír flokkar, Alþfl., Sjálfstfl. og Sósfl., tóku höndum saman árið 1944 til þess að sanna, að þetta þyrfti ekki að vera neitt böl. Þeir höfðu þá bölsýnisflokkinn á móti sér í landinu, sem að sjálfsögðu taldi það skyldu sina að gera allt til þess, að þær björtu vonir, sem bundnar voru við þessi mál þá, mættu að engu verða, og þetta var hin raunverulega andstaða hér á Alþ. á þeim tíma. En á þessum árum er lagður grundvöllur undir framtíð íslenzku þjóðarinnar um mörg ár. Þeir menn, sem héldu uppi verstu hrakspánum, urðu sér til skammar fyrir þær. En svo kemur annar þáttur, sem aldrei hefur tekizt að fyrirgefa Sósfl., að hann sveik alveg þá samninga, sem hann gerði 1944. Hann lofaði 1944, að hann skyldi sjá um, að haldið yrði niðri dýrtíðinni í landinu, kaupgjaldinu yrði haldið niðri, þannig að atvinnuvegirnir gætu staðið undir því. En þegar menn fara að svíkja sín helgu loforð, þá er ekki von á góðu. Sósfl. á því langstærstu sökina á því, hvernig komið er í þessum málum nú. Þeir hlupu frá sínu starfi í ríkisstj. af óverjandi ástæðum, og afleiðingin varð sú, að sú ríkisstj. gat ekki tryggt það, að hin mörgu nýsköpunartæki geti náð þeim árangri, sem búizt var við. Það var ekki að búast við því, að einmitt þeir menn, sem alltaf héldu því fram, að þetta mikla starf fyrrv. ríkisstj. væri ekkert nema blekking, færu að hjálpa til þess að sýna opinberlega, að það væri veruleiki, en ekki blekking, eins og þeir höfðu alltaf sagt. Hvernig mátti það ske, að þeir tækju þannig á málunum eftir allt, sem þeir höfðu áður sagt og skrifað um nýsköpunina? Sósfl. var líka bent á þetta á þeim tíma, en þeir vildu ekki trúa því, og þeir eiga fyrst og fremst sökina á því, að ekki varð betri árangur af þessu starfi frá 1940 til 1946 en orðið hefur. Það vekur þess vegna undrun að heyra hv. þm. Sósfl. tala um það nú, að ef þeir hefðu ráðið og fengju að ráða nú, þá væri allt öðruvísi. Hvers vegna vildu þeir ekki halda áfram að ráða þessum málum, þegar þeir störfuðu til þess í ríkisstj.? Trúðu þeir ekki á nýsköpunina í landinu, eða héldu þeir, að nýsköpunin mundi reynast betri, ef hún kæmist í hendur framsóknarmanna, sem alltaf spáðu illa um nýsköpunartogarana? Það er fyrst og fremst sök Sósfl., ef um sök er að ræða, að Framsfl. er kominn í þessa aðstöðu, sem hann er kominn nú. Nú er svo komið. að ekki verður lengur um það deilt, að kaupgjald í landinu er orðið of hátt til þess, að framleiðslan geti borið það. Og það er, eins og ég sagði áðan, fyrst og fremst fyrir tilverknað Sósfl. Því hefur verið haldið fram, m.a. af hæstv. dómsmrh., að engin þjóð í heimi, sem hann þekkir til, hefði þolað að greiða fulla vísitölu á kaup síðan stríðið hófst, eins og við höfum gert, og býst ég við, að þetta sé rétt. En þetta er ekki þannig á Íslandi. Hér hefur verið hægt og er hægt að greiða vísitölu að fullu, ef ekkert hefði verið gert annað, eins og þegar er búið, að grunnlaun hafa verið tvöfölduð, og svo er borguð full vísitala á þau. Þarna er ekki aðeins um laun verkamanna að ræða, heldur og allra embættismanna í landinu. En það er annað verra, sem hefur komið, síðan þessi hækkun á vinnulaunum varð. Það eru vinnusvikin, sem eru kannske verst þolandi af þessu öllu saman og einnig erfiðust viðureignar. Sé hætt á það að færa grunnlaunin í það horf, sem þau voru fyrir stríð, og greiða fulla vísitölu á það, þá eru ekki vandræði að reka atvinnuvegina. En til þess er aldrei hægt að ætlast, að nokkur atvinnuvegur í nokkru landi þoli stjórnlausa launahækkun, án þess að komi á móti jafn miklar eða meiri tekjur. En verði snúið við á þessari braut, þá koma þeir menn, sem mesta ábyrgðina bera á því, að þannig verður að fara að, og reyna að standa á móti því, sem þeir mega. Þeir munu sjá, hvað það gildir fyrir umboð þeirra í landinu. Og hvort sem þetta frv. fer hér í gegn á Alþ. breytt eða óbreytt, þá hefur það ekki áhrif á meginþátt málsins, að atvinnuvegirnir verða að ganga og þannig, að þeir geti borið sig, og það verður ekki fyrr en búið er að samstilla launakröfurnar annars vegar og tekjur atvinnuveganna hins vegar. Það er eins víst lögmál eins og að vatnið fellur frá fjallshlíðunum niður í sjó. Atvinnurekendur mættu því með fullum skilningi að láta af hendi ákveðinn og allstóran hlut af sínum tekjum 1942 til þess að bæta kjör fólksins í landinu. Árið 1944 lofuðu fulltrúar í Sósfl., að þetta skyldi tekið til athugunar, þegar þess þyrfti með vegna atvinnulífs þjóðarinnar. En það er eitt af því, sem sá flokkur hefur svikið. Nú viðurkenni ég, að allur sá áróður, sem haldið hefur verið uppi öll þessi ár af andstöðuflokki þessa máls, Framsfl., hefur gert sitt til þess, að nú er svo komið sem komið er, því að annars hefði verið hægt að ná miklu betri árangri af starfi fyrrv. ríkisstj. En það var allra verst, þegar einmitt sá aðili, sem átti að vera hlynntastur þessu máli, eins og Sósfl. átti að vera vegna launastéttanna, bregzt algerlega og hjálpar til þess, að hinir illu spádómar andstæðinga málsins fengju að rætast, og það verður þjóðin lengi að fyrirgefa þeim, þegar hún áttar sig á því, hvaða óskaplegan glæp þeir frömdu á þeirri stundu. Í þessu frv. eru ströng ákvæði. Ströng ákvæði geta haft fullan rétt á sér, en það verður ekki hægt að ná árangri, ef í þeim felst óréttlæti. Þess vegna er nauðsynlegt fyrir hæstv. ríkisstj., sem ég styð og styð svo vel, að ég vil benda henni á þetta, að hún láti ekki þetta frv. fara í gegn með þeim göllum, sem á því eru. Ríkisstj. verður ekki fær um að framkvæma þau l., ef frv. verður samþ. óbreytt, vegna þess að fólkið álítur ákvæði þeirra l. ranglát og of ströng. Þetta hefur sýnt sig með gerðardómsl. og bannl. á sínum tíma, og það hefur sýnt sig með skattal. Þess vegna er það ekki mælt gegn stjórninni að reyna að fá hana til þess að laga þá ágalla, sem á frv. eru nú, heldur til þess að hjálpa henni að gera þessi 1. þannig, að við þau megi una. Ég tel, að það sé mjög óskynsamlegt að ákveða svo fyrir fram, að engu megi breyta, eins og gert er með þetta mál, og því fremur sem það virðist gert vegna þess, að það þarf að hraða svo störfum þingsins, til þess að hv. frsm. meiri hl. fjhn. og aðrir norðanþm. komist heim fyrir jól. Það virðist vera meiri áhugi fyrir því en hvernig tekst að leysa þetta mikla vandamál, sem afkoma og líf þjóðarinnar byggist á að miklu leyti. Ég teldi það enga goðgá, þó að þeir hv. þm. kæmust ekki heim og við yrðum að sitja alla jóladagana og fram yfir nýár, ef hægt væri að ganga þannig frá málinu, að útveginum væri bjargað og því, sem bjarga þarf. Ég skal þá fara nokkrum orðum um sjálft frv. Í fyrra um þetta leyti var einnig verið að semja um afkomu eins aðalatvinnuvegar landsmanna, sjávarútvegsins. Þá voru afgr. hér l. um ríkisábyrgð vegna bátaútvegsins. En í því frv. stóð, að samfara því, sem þá skyldi gert, skyldi sett á stofn fjögurra manna nefnd til þess að gera till. í dýrtíðarmálunum, og þær áttu að ráða þá svo miklu í þessu máli, að n. átti að vera búin að skila till. sínum fyrir 1. febr. Þessi n. var skipuð. Hún var skipuð einum manni úr hverjum stjórnmálafl., og í n. voru að minnsta kosti tveir fulltrúar frá sjávarútveginum, einn frá bændastéttinni, kaupmönnum og kaupfélögum sameiginlega, og einn frá verkalýðsfélögunum, og í raun og veru var annar fulltrúinn fyrir sjávarútveginn einnig fyrir verkalýðsfélögin. Fráfarandi ríkisstj. lét aldrei þessa n. byrja að starfa, sem ekki var von. Hún vissi ekkert um, hverjir tækju við, og hún vildi beinlínis ekki láta þessa menn leggja grundvallaratriðið að þessu stóra máli, vitandi ekki, hvaða skoðanir ríkisstj,, sem tæki við, hefði á málinu. Og núverandi ríkisstj., sem alveg sérstaklega situr að völdum til þess að vinna bug á dýrtíðinni, hefur aldrei dottið í hug að láta þessa n., sem samkvæmt h var skipuð til þess, leggja nein grundvallaratriði fram í þessu máli.

Það var enginn formaður fyrir n.

Það var að vísu enginn formaður fyrir n., en þó svo hefði verið, er það víst, að hæstv. ríkisstj. gerði ekkert til þess að fá þessa menn sér til aðstoðar. En ríkisstj. gerir annað, hún kallar saman stéttaráðstefnu, og það í raun og veru alveg án þess, að þeir menn hafi nokkurt vald til þess að vinna. Sú ráðstefna starfar án þess, að nokkuð sé talað við þá menn, sem l. samkvæmt voru skipaðir til þess að vinna það verk. Þessi stéttaráðstefna hafði ekki einu sinni umboð frá stéttarfélögunum, en þessir fjórir menn höfðu umboð frá Alþ. til þess að vinna verkið. Og síðan er skipuð sex manna n. til þess að vinna þetta verk, og árangurinn af því starfi er þetta frv., sem hér liggur fyrir. En hvernig er sú n. skipuð? Hún er skipuð þannig, að í henni eru 3 menn af 6 frá kaupfélögunum í landinu, og það sést líka á frv. Þannig eru 3 af 6 mönnum fyrir ákveðna stétt í landinu. Það er enginn fyrir verkalýðinn og það er enginn fyrir sjávarútveginn. Það er einn fyrir alþýðufélögin, bæjarfógetinn í Hafnarfirði. Það er enginn fyrir útgerðarmenn, enda sést það á frv. Það er enginn þar til þess að gæta þeirra hagsmuna, enda verða þeir að rísa upp sjálfir til þess að fá sinn hlut réttan. Ég hef ekki farið dult með það, síðan þetta mál kom hér fram, að ég er á móti málinu. Ég hef hins vegar ekki tekið upp harðskeytta baráttu í þessu máli hér í hv. d., heldur annars staðar, og orðið vel ágengt í því að færa það til betri vegar, sem sést meðal annars á þeim breytingum, sem gerðar hafa verið. Nú hefur hæstv. ríkisstj. tekið að sér að lækka dýrtíðina í landinu, og eru nú liðnir rúmir 10 mánuðir, síðan það var ákveðið. En er nú hæstv. ríkisstj. viss um, að ef frv. nær fram að ganga eins og það er, að hún nái þá sínu marki með því? Ég tala hér ekki sem andstæðingur, heldur sem fylgismaður hæstv. ríkisstj., og þess vegna hef ég verið að benda á ýmsar veilur, sem ég álít, að séu í þessu frv. Og ég tel það skyldu hennar að taka þær aths. til athugunar, ef hún vill þjóðinni svo vel, að hún vilji, að þetta mikla mál komist í gott horf. Ríkisstj. getur yfirsézt við undirbúning l., ef hún hefur ekki nægilega mikið og lifandi samband við það fólk, sem við l. á að búa. Ég held, að hv. frsm. n. ætti að athuga það, hvernig banni., sem hann lengst af hefur verið umboðsmaður fyrir, var tekið af þjóðinni.

En ég snerist í málinu, þegar ég fékk reynsluna.

Og mér þætti ekki ólíklegt, þótt hann ætti eftir að snúast í þessu máli, ef hann er ekki búinn að því nú þegar. Ég skal þá koma að IV. kafla frv. Þessi kafli miðast við sjávarútveginn. Nú get ég sagt frsm. n. það, að það er ekkert líklegra en að þann dag, sem þetta frv. verður að l., verði stórútgerðin að stöðva sinn rekstur. Það er ekkert gert í frv. til hjálpar henni. Það er hér um tvennt að ræða, að hafa mennina góða og reka útgerðina með stórkostlegum taprekstri eða að ráðast á fólkið og segja: Við verðum að lækka ykkar laun, eða við verðum að leggja skipunum. Ég er alveg viss um, að ekki hefur verið haft nægilegt samband við þessa menn. Ég tel, að grundvöllurinn fyrir áhættuþóknuninni sé fyrir löngu fallinn burt, en þessir menn hafa sagt: Áhættuþóknunin er ekki þóknun, hún er kjarabætur. Þeir vilja ekki lækka sitt kaup, en útgerðarmenn eiga ekki annars kost en að láta stöðva útgerðina, og getur það kostað þjóðina milljónatap. Ég skal segja það, að ég er ekki viss um, að búið sé að ganga svo frá málinu enn, að ekki þurfi að gera einhverjar aðrar sérstakar ráðstafanir til þess að halda uppi atvinnulífi í landinu. Það er líka rétt, sem hv. 4. landsk. (BrB) sagði, að frystihúsin geta ekki starfað, ef ekki verður breytt til. Útlenda varan er hækkuð í verði, en þeirra framleiðsla hefur ekki hækkað, og þó að mismunurinn á vísitölunni komi þeim í hag, hafa margir útgjaldaliðir orðið miklu meiri, og hér í þessu frv. stendur fyrir mistök ýsuflök í staðinn fyrir lönguflök, en þetta er svo stórkostlegt atriði, að það skiptir tugum þúsunda. Svona mistök kosta það, að það verður að stöðva þessa atvinnu, og ef á að hafa svona stirfni hér að vilja ekki laga slík mistök, þá er ekki hægt að tala um málið hér, og ef menn hafa ekki meiri trú á fylgi málsins í Nd. en svo, að það megi ekki laga atriði, sem eru alveg nauðsynleg, þá veit ég ekki, hvort rétt er að samþykkja frv. Il. kafli frv. er um eignaraukaskatt. Þetta er samkvæmt kokkabókum þeirra Haralds Guðmundssonar og hv. þm. Str. (HermJ) frá 1943. Út af fyrir sig tel ég nú, að þetta sé stærsti bletturinn á frv., og skal færa fyrir því rök. Ég álít ófært, að þegnar þjóðfélagsins skuli ekki geta treyst löggjöf Alþingis yfirleitt. Þetta var rætt mikið árið 1943, þegar sams konar frv. var hér á ferðinni. Því var lofað á þeim tíma, að ef menn greiddu tekjuskatt, sem lög standa til, þá væru þeir frjálsir. Nú er komið aftan að þessum mönnum og sagt: Nei, þú færð ekki að eiga þetta. - Þetta er svo mikil siðferðileg uppgjöf, að það er undarlegt, að alþm. skuli vilja samþykkja þetta. Það er farið lengra. Þegar eignakönnunin var samþykkt, var viðurkennt, að það væri síðasta sporið. Þá var fólkinu í landinu boðið upp á það, að ef það bara vildi vera góðu börnin, þá skyldi það fá fyrirgefningu. Það skyldi fá fyrirgefningu allra sinna synda, ef það bara vildi telja fram. Viðurlögin voru ekki þung. Ríkissjóður vildi taka féð og geyma það, en enginn blettur átti að falla á þá, og þá var viðurkennt, að það væru engin lögbrot að svíkja skatt. En nú, áður en séð er allt það tjón, sem þessi l. skapa þjóðinni, þá er komið og sagt: Nei, nú ætlum við að taka þetta. - Þetta er ekki ólaglega að farið hjá Alþ. í þessu viðkvæma máli. Það getur verið réttlátt að láta l. um eignakönnun ganga fram, en vilja þessir menn ekki athuga, hvað mikið tjón hefur orðið að þeim l. Mest af þeirri peningakreppu, sem við höfum, er afleiðing eignakönnunarl. Það þarf ekki að hafa verið rangt að svíkja skatt, en hver einasti maður, sem ekki vildi trúa Alþ., vildi heldur kaupa allt það rusl, sem fannst í verzlunum, en eiga peningana. Og tómar búðirnar kölluðu á nýjan innflutning, sem ekki var hægt að standa á móti, hvernig sem neitað var í stórráðinu. Það er áreiðanlegt, að þjóðin er ekki búin að bíta úr nálinni með það. Sumir, sem hafa safnað þessum eignum, sem nú á að taka, eru sjómenn, sem lögðu það á sig á stríðsárunum 1939–1945 að halda uppi ferðum milli Íslands og útlanda. Þeir fengu það loforð, að nokkur hluti launa þeirra skyldi vera skattfrjáls, en það er ekki nema þangað til vindurinn blæs af annarri átt. Nú er það tekið af þeim með hægri hendinni, sem sú vinstri gaf, og það er svo stór smánarblettur, að hann verður aldrei þveginn af. Það er vitað, að þeir, sem heima sátu, nutu góðs af störfum þessara manna, sem lögðu líf sitt og gæfu sinna í hættu, og margir bíða þess aldrei bætur. Nú kemur Alþ., kreppir klærnar og segir: Nú tökum við þetta. - Það er ekki lítið siðferði þetta. Þessir menn búast ekki við öðrum ófriði, enda veit ég ekki, hvernig þeir ætla að koma til þessara manna aftur. Ég ber fram brtt. á þskj. 229 um, að á eftir e-lið komi tveir nýir liðir, er verða d- og e-liðir og orðist svo: „Fé það, sem greitt hefur verið til sjómanna sem áhættuþóknun á árunum 1940 til 1945, að báðum meðtöldum, og ekki hefur verið greiddur tekjuskattur af.“ „Fé það, sem lagt hefur verið í varasjóði hlutafélaga, annarra en þeirra, sem að framan getur, og ekki hefur verið greiddur tekjuskattur af.“ Ég hef takmarkað þetta við árin 1940–1945, af því að það voru stríðsárin. Það er ekki farið verr með þá en þjóðina almennt, þó að þeir fái ekki skattfrjálst það fé, sem þeir hafa fengið síðan, þótt það sé talin áhættuþóknun. En það er ekki hægt að reikna eignarskatt af því fé, sem þeir unnu inn á þessum árum. Það getur verið, að þeir hafi haft 150–200 þús. kr. tekjur. Menn vissu það vel, en það var engan hægt að fá til þess að vinna þetta verk nema fyrir þetta. Þeir kunna sumir að eiga allt upp undir milljón. Þeir kunna að hafa orðið að láta lífið síðan og þetta liggi hjá ekkju og börnum. Það er óhuggulegt, að ríkissjóður kemur svo og tekur þetta fé, og ég trúi því ekki, að þessi till. mín verði felld. Hin till. um fé, sem lagt hefur verið í varasjóði hlutafélaga, var borin upp í Nd. og felld þar. Nú vil ég benda á, að þótt öðruvísi standi á um þetta atriði, er það hreint gerræði gagnvart þessum mönnum, sem lögðu þetta fé í ákveðna sjóði. Þeir hefðu kannske heldur viljað láta það liggja í hlutafélögunum eða reynt að eyða því, en þetta er gert vegna skattfrelsisins. Svo er komið og féð tekið af þeim. En það eru önnur félög, eins og samvinnufélögin, sem eru látin halda skattfrelsinu. Það er gaman að kynna sér, hvaða aðferðir framsóknarmenn hafa tamið sér í baráttunni fyrir skattfrelsi samvinnufélaganna á síðari árum. Það er ekki nema mannlegt, að menn taki upp baráttuna fyrir hagsmunum sínum og annarra, en það hafa ekki verið siðferðilega sterkar aðferðir, sem Framsfl. hefur notað. Ég sé á brtt. hv. 1. þm. N.-M. (PG), að hann er á þessari skoðun. Aðferðin er sú að ráðast alltaf á Eimskipafélagið til þess að taka af því skattfrelsið. Ég veit ekki, hvort það er meiningin, en það hefur verið gert á þann hátt, að sagt er: Það skal verða lagður skattur á Eimskipafélagið, ef skattur er lagður á samvinnufélögin. Sannleikurinn er sá, að þessu óskabarni þjóðarinnar er haldið á járnteini yfir logandi eldi, og það er sagt við móður þess: Þetta barn verður brennt, ef þið veitið ekki öðrum sömu fríðindi án sömu skyldu. Hvað er óhugnanlegri bardagaaðferð? Nú vil ég spyrja: Hvers vegna eiga samvinnufélögin að hafa meira skattfrelsi en önnur hlutafélög? Það er vitað, að þau eru góðir verzlunaraðilar. En ef þau væru betri en aðrir, þyrftu þau ekki skattfríðindi. Dæmin sýna sig. Nú er komið svo, að enginn maður hefur getað fengið sement nema að kaupa það hjá S.í.S. Þar kostar það 316 kr. tunnan, en hjá heildsölum ekki nema 271 kr. Þetta er ekki lítill skattur, en menn eru neyddir til að kaupa sementið þarna, svo að það gangi sem fyrst út. Það eru mörg dæmi um það, að vörur eru ekki ódýrari hjá samvinnufélögunum. Ég sé ekki, hvers vegna þessi félög eiga rétt á meiri skattfriðinum en önnur hlutafélög í landinu. Í hlutafélögunum er ekki hægt að taka út fé nema greiða skatt. Hlutafélögin geta ekki farið út fyrir það starfssvið, sem þeim er ætlað. Þetta hefur verið viðurkennt af hv. þm. S: M. (EystJ). Þess vegna er þetta fjarstæða. Það stendur nákvæmlega á sama, hvort um hlutafélag eða samvinnufélag er að ræða eða sameignarfélag. Þau geta ekki hreyft sitt fjármagn nema eftir vissum reglum. Ég ætla hér að benda á það, hvað hæstv. dómsmrh. (BBen) sagði um þessi mál hér á þingi 1943. Þá var þetta til umr., og ætla ég að benda á það, hvaða álit hann - einn af allra mestu lögfræðingum landsins - hafði á þessu. Hann segir: „Vil ég nú þegar gera þann fyrirvara, að ég mun ef til vill síðar leita forsetaúrskurðar um þetta frv., þar sem ég tel það áhorfsmál, hvort ekki sé með því verið að brjóta í bág við stjórnarskrá landsins, því að ég efast um, að ákvæði þessa frv. rúmist innan þeirra takmarkana, sem nú gilda í stjórnarskrá vorri um skattaálagningu.“ Hann tekur svo djúpt í árinni, að hann ætlar að leita forsetaúrskurðar um, hvort ekki eigi að vísa málinn frá. Hann segir enn fremur: „Ef menn geta .ekki fengið að ráðstafa því fé í sæmilegu trausti og byggt á því framtíðaráætlanir sínar, þá er algerlega kippt grundvellinum undan því efnahagsskipulagi, sem við búum nú við, og ef menn vilja halda því, þá mega þeir ekki viðhafa aðferðir, sem miða ekki að því að byggja það upp, heldur að því að rifa það niður og stofna til enn meira öngþveitis en verið hefur fram að þessu. Ég tel það vera stórhættulegt, ef sú trú kemst inn hjá mönnum, að það fé, sem er skilið eftir hjá þeim af skattheimtunni, megi þeir ekki í fullu trausti skoða sem eign sína og ráðstafa því samkvæmt því, heldur kunni að koma til þess, að löggjafarvaldið átti sig mörgum árum síðar á því, að það hafi skilið of mikið eftir í höndum einstaklinga og muni því ráðlegast að taka nú meira af því.“ Við skulum nú halda áfram og sjá, hvað hann segir við atkvgr. Þar hafði verið borin fram brtt. af hv. þm. S.–Þ. (JJ) um, að miðað væri við f0 þús. í stað 100 þús. Þá segir hæstv. dómsmrh.: „Ég tel, að þetta frv. fái ekki staðizt fyrir dómstólunum og verði talið koma í bág við stjórnarskrána og vil láta uppi óbeit mína á því athæfi, sem hér fer fram, og segi því nei.“ Þetta sagði hann. Ég verð að segja, að það er ekki aðeins kaldhæðni örlaganna, að þessi sami maður skuli nú bera fram þetta frv. hér sem dómsmrh., það er ömurlegt hlutskipti manns, sem hefur fyrir eitthvað annað orðið að láta af sinni skoðun. En svona fer, þegar farið er til annarra eins okurkarla og þeirra, sem hafa lánað honum. [frh.]

Forseti (BSt): Brtt. á þskj. 229, 230, 231 og 232 eru of seint fram komnar, og þarf afbrigði fyrir því, að þær komist hér að og verði ræddar og til þess að þær megi ganga undir atkv. Leita ég þeirra afbrigða hér með.

Forseti (BSt) Útbýtt er enn fremur á fundinum brtt. á þskj. 235, 236, 238 og 242. Það þarf einnig afbrigði til þess, að þessar brtt. geti komizt að til umr. og orðið bornar undir atkv.



Herra forseti. - Ég hafði lýst hér nokkuð brtt. mínum á þskj. nr. 229 við 2. gr. frv., A 1–2, en B-liður sama tölul. brtt. er í raun og veru afleiðing af því, að ef þessar tvær brtt. í A-lið væru samþ., þá er rétt að breyta einnig tilsvarandi málsgr., sem B-liður er um. - Þegar frv. þetta kom fyrst fyrir flokkana, þá var þessi kafli frv. nokkuð á r:mnan veg heldur en nú og miklu ósanngjarnari á allar hliðar. Það var fyrir harðskeytta baráttu utan þessara þingsala, að þessum kafla hefur verið breytt þannig, að hann er nú, þrátt fyrir alla ágalla, miklu aðgengilegri en áður var. Hafa þar mestu um ráðið sterk rök þeirra manna, sem sáu, hver voði var fyrir höndum, ef frv. hefði verið samþ. óbreytt, og ekki sízt sá djúpi skilningur, sem hæstv. sjútvmrh. hafði á þessu máli, og sú barátta, sem hann hóf innan hæstv. ríkisstj. til þess að fá fram komið nauðsynlegum og sanngjörnum breyt. Veit ég, að þar hefur hann viljað koma meira fram, en fyrir ofríki þeirra manna, sem hafa haft um þetta allt annað sjónarmið, hefur honum ekki tekizt meira en rann er á, og hafa þar ráðið langmestu allt aðrar lífsskoðanir þess flokks, sem hefur það að kalla má á stefnuskrá sinni, að allir menn í landinu séu svo fátækir, að þeir eigi helzt ekki spjarirnar utan á sig. Í Tímanum hafa þessir menn lofað Guð fyrir það, að Íslendingar hafi enga milljónamæringa átt fyrir stríð. - Það, sem á hefur unnizt hér til umbóta þessu frv., er, að einmitt þeir aðilar, sem eru stoðir undir atvinnuvegunum, þeir hafa fengið mjög miklu meiri fríðindi en ætlað var í upphafi. Þetta mikla fé, sem tekið er með eignaraukaskattinum, átti að fara í framkvæmdasjóð allt, en um það hefur nú verið breytt ákvæðum frv., þannig að helmingurinn af því verður látinn renna í afla- og hlutatryggingasjóð. Þetta fékkst fram fyrir djúpan skilning hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. á þessum málum gegn vilja Framsfl. - Og hvað er svo framkvæmdasjóður ríkisins? Nú eiga menn að greiða atkv. um, að þessi mikli skattur eigi að fara að hálfu í framkvæmdasjóðinn. Hann var stofnaður 1942 með 8 millj. kr. tekjuafgangi frá 1941 og 3/5 hlutum af tekjuafgangi frá 1942. Hlutverk sjóðsins var að koma upp nauðsynlegum framkvæmdum, sérstaklega til þess að stofna nýjar framleiðslugreinar fyrir landbúnaðinn, svo sem til framleiðslu á áburði og fleira, sem landbúnaðurinn þyrfti til ræktunar landsins, og til þess að fjölga býlum í sveitum landsins, til að byggja verkamannabústaði, skipasmíðastöð, lýsisherzlustöð o.s.frv. Til hvers hefur svo þessum sjóði verið varið? Hve miklu af nýjum framleiðslugreinum hefur verið komið upp fyrir þetta fé? Bókstaflega engri. Það er búið að greiða 28 millj. kr. úr þessum sjóði til báta, en það er ekki ný framleiðslugrein. Og tveim millj. kr. hefur verið varið úr þessum sjóði til ýmislegs í sambandi við landbúnað. Hitt allt, það nýja og stóra, er eftir, en fé sjóðsins allt er upp étið. Og þó að þessar stóru fúlgur, sem hér er gert ráð fyrir, að renni í þennan sjóð, geri það, þá býst ég ekki við, að það verði annað en eyðslufé fyrir þjóðina, vitanlega eitthvað til gagns. Hins vegar, ef það tekst að borga helminginn af þessu í afla- og hlutatryggingasjóð, þá er ákaflega mikið unnið með því spori. En það hefur tekið harða baráttu að fá Framsfl. til að ganga inn á það. Þá skal ég nokkuð ræða brtt. á þskj. 229 varðandi 6. gr. frv. Í 4. Tölul. 6. gr. frv. er ætlazt til þess, þegar reiknuð er út lokaeign, að skip verði reiknuð með kaskóvátryggingarverði. Þessi regla fyrir útreikningi er fjarri allri sanngirni. Það þarf ekki að vera um neina eign að ræða hjá manni, þó að hann hafi vátryggt einhvern hlut með einhverju verði. Og sérstaklega er það svo oft viðkomandi skipum, að það er krafa frá bönkunum um að hafa vátryggingarverð skipanna svo hátt sem hægt er til þess að tryggja bönkunum, að þeir fái skuldir greiddar, sem þeir eiga hjá eigendum skipanna, ef óhapp hendir. Þetta er svo frámunaleg regla, að eiga að reikna verð skipa þannig til eigna í þessu sambandi viðvíkjandi eignaraukaskatti, að ég er hissa á því, að nokkur skuli geta hugsað sér að reikna þennan skatt af þeim vátryggingarhluta á þessum skipum, sem fram yfir er raunverulegt verðmæti þeirra. - Ég hef því borið fram brtt. um, að þessu verði breytt þannig, að skip verði reiknuð á bókfærðu eignarverði, án tillits til vátryggingarupphæðar, enda hafi skattanefndir viðurkennt það mat skipanna við framtal. Hér í 2 tölul. 6. gr. frv. er til tekið, að það eigi að reikna til eignar fasteignir, sem skattþegn hefur eignazt á árunum 1946 og 1947, með 500% álagi. En slíkt er ekkert grundvallaratriði í sambandi við eign manns, hvenær maður hefur eignazt eignina. Hér hefði í raun og veru ekkert átt að gilda annað en fasteignamat, nema kannske að einhverju leyti að taka tillit til þess, að fasteignamatið er ekki almennt miðað við sömu upphæð og eignarverðið. En þá hefði átt að hafa þann umreikning hóflegan og eins um allt landið. Nei, nú er allt annað eftir þessu frv., ef þetta ákvæði þess verður að l., að eiga eign í Reykjavík en í Fossvogi eða úti á Seltjarnarnesi gagnvart reikningi á fasteignum við þetta framtal. Þetta er ekki sanngirni, það sér hver maður. Ég hef lagt til, að þessu verði breytt þannig í 2. tölul., að ef skattþegn hefur eignazt fasteign árið 1945, 1946 eða 1947, þá skuli fasteignamatsverðið teljast með 400% álagi, og er þó boginn með því spenntur of hátt. Það er líka óskaplega mikil fjarstæða, sem fram getur komið eftir ákvæðum þessara l., t.d. ef maður á eign, sem er 200 þús. kr. virði að fasteignamati í dag, og segjum, að hún sé ekki metin nema á 200 þús. kr. til lokaframtals. Svo selur hann eignina daginn eftir, og hann getur fengið fimmfalt eða sexfalt verð fyrir hana á við fasteignamatsverð. En hann er skattfrjáls með þessa verðhækkun, bara ef selt er eftir að búið er að meta eignina, og þá sleppur hann við eignaraukaskatt af þessu, nema ætlunin sé, að fram komi einhver nýr tekjuskattur í landinu og þetta væri byrjunin á því að ákveða, hvenær sem mönnum sýndist, nýjan eignaraukaskatt í landinu. Og þá eru það ekki bara þessir stóru menn, þessir glæpamenn, sem virðast vera álitnir, sem ekki hafa eytt öllu sínu fé, sem verða fyrir barðinn á Alþ. Þá yrðu það líka smælingjarnir og aðrir, sem nokkuð hafa á milli handa. Það er nú byrjað á þessari stefnu hér með söluskattinum, sem hér liggur fyrir. Og ef haldið væri langt út á þessa braut, þá færi það líkt og ef farið væri í fjós fátæks manns, sem ætti aðeins eina kú, og hún skorin niður í stað þess að láta hana mjólka. Það verður kannske sagt, að ég tali í þessu máli fyrir milljónamæringana. En þessi stefna er verst fyrir þá fátækari - nema menn ætli að stefna að því að koma öllum atvinnurekstri undir ríkið. En þá höfum við nærtækt dæmi, sem er Landssmiðjan, sem hefur verið stórkostlegur baggi á ríkinu öll þessi ár, sem hún hefur verið starfrækt, meðan önnur sams konar fyrirtæki rétt við hliðina á henni hafa blómgazt sem hinir stærstu skattþegnar. Það væri heldur huggulegt, ef ætti að koma öllum rekstri í landinu í sama horf og rekstur Landssmiðjunnar hefur verið í undanfarið. - Guð hjálpi þá verkalýðnum í landinu, sem þá ætti að sækja lífskjör sín undir þessa sömu menn. Ég hef borið hér fram brtt. við 9. gr., þar sem segir: „Lífsábyrgð, útborguð í lifanda lífi, fallinn útborgaður arfur og dánargjafir skulu dragast að hálfu frá lokaeign.“ Ég legg til, að í stað orðanna „að hálfu“ í 2. málsl. komi: að fullu. Hvaða vit er nú í svona ákvæði? Hvers vegna ekki annaðhvort ekkert eða allt? Og lífsábyrgð, sem borguð er út í lifanda lífi, er ekki skattskyld, og úr því að hún hefur ekki verið skattskyld, þá er að sjálfsögðu engan veginn rétt að láta hana koma undir þennan skatt. Sama er náttúrlega með fyrirframgreiðslu upp í arf, það á ekki að koma undir þetta, það á að greiða af því fé erfðaskatt, en ekkert þar fram yfir. Ég hef því lagt til, að þetta falli niður. Þó er enn broslegra það, sem kemur næst í gr. Þar stendur: „Fyrirframgreiðsla upp í arf á árunum 1946 og 1947 leggist við lokaeign þess, sem greiðsluna innti af hendi, en dregst frá hjá viðtakanda, sem þó ber ábyrgð á greiðslu skattsins.“ Nú vil ég taka dæmi: Hugsum okkur mann, sem á 1600000 kr. og 6 börn og lætur 600000 kr. á árinu 1946 í fyrir fram greiddan arf til sinna barna, en heldur sjálfur eftir 1. millj. kr. Út á þetta á hann fyrst að greiða 145000 kr. fyrir þessa 1 millj., sem hann á, og 180,000 kr. í viðbót fyrir fé. sem hann ekki á lengur. Síðan færist þetta á þessi 6 börn, sem hvert hefur fengið 100,000 kr., og á að takast hjá þeim. Nú skulum við hugsa okkur, að þetta séu börn, sem eru að mennta sig og nota féð til að vera í erlendum skóla í 5–7 ár. Hann á að vera gjaldandi fyrir þetta hér. En til hvers er þetta gert? Er þetta gert til þess að geta tekið 180000 kr. af þessari eign í staðinn fyrir að taka 15000 kr., ef börnin greiddu það sjálf hvert um sig? Það er ekki óhugguleg meðferð þetta hjá hæstv. Alþ. Ég mundi ekki öfunda skattheimtumenn af því að ná slíkum gjöldum eins og þessum, ef þessi dæmi kæmu fram. Ég hef því lagt til að þetta félli niður. Við 12. gr. hef ég lagt til, að aftan við gr. bætist ný málsgr., er orðist svo: „Í byrjun hvers mánaðar, eftir að verðlagsupphót hefur verið greidd í fyrsta skipti samkv. lögum þessum, skal útgreidd verðlagsuppbót lækka um 1 stig. Vinnuveitandi greiði þó, þar til öðruvísi verður ákveðið, verðlagsvísitölu á laun samkvæmt fyrirmælum 1. málsgr. þessarar gr. Mismuninum skal varið til niðurgreiðslu á neyzluvörum landsmanna fram yfir það, sem nú er greitt úr ríkissjóði.“ Ef það er alvara hjá ríkissjóði að koma niður dýrtíðinni í landinu, þá er það eina ráðið að fara inn á eitthvað, sem aftur fer að lækka dýrtíðina, en ekki eiga á hættu, að hún haldi áfram upp á við aftur. Eina ráðið er að lækka þannig annars vegar kaupgjald og hins vegar auka kaupmátt launanna með því að lækka vöruverð í landinu. Ég geri ráð fyrir því, að það verði kannske eins með þetta eins og margt annað, að það þyki ekki tímabært að ræða það nú, en mér þótti rétt að láta þetta sjónarmið koma fram, og það verður sjálfsagt tekin upp barátta fyrir því að stöðvast ekki hér, heldur halda áfram, þangað til náðst hefur samræmi milli atvinnuveganna annars vegar og kaupgjaldsins hins vegar. Á þskj. 231 hef ég borið fram brtt. við 13. gr. um það, að taka skuli upp almennt 48 klst. vinnuviku án sérstakrar launahækkunar. Á þessum tímum hefur verkalýðurinn í landinu fengið samninga, þar sem vinnuvikan er ákveðin 48 klst. á viku eða 8 klst. á dag, en hjá ýmsum öðrum stéttum landsins er það ekki svo. M.a. hefur verið gefin út reglugerð, þar sem segir, að menn skuli ekki vinna nema (1 klst. á dag. En það er ekki af því, að þeir vinni ekki lengur, því að þeim eru gefnir 4–6 tímar í aukavinnu á dag með 50–100% hærri launum, og dæmi eru til um það, að kennarar, sem ekki vinna nema 24 klst. á viku - það hefur sýnt sig í fjárl., að þessir sömu menn hafa unnið aðrar 24 klst. á viku. Það er komið svo, að einn kennari við menntaskólann hefur yfir 60000 kr. í laun yfir árið, af því að hann vann meiri vinnu en reglugerðin ákvað. Það, sem er orðið eitt aðalmeinið í sambandi við dýrtíðina, eru vinnusvikin. Menn vilja ekki vinna fyrir þau laun, sem þeir hafa fengið, enda er það svo, að því var lýst yfir við fjvn. af forstöðumönnum einnar stofnunar, að þeir geti ekki fengið fólk til að vinna, fyrr en komin er eftirvinna. Það þarf ekki annað en að lita á póst og síma. Það var strax heimtað að fá reglugerð um það, að þessir menn skyldu ekki vinna nema 6 klst. á dag. En það er áreiðanlegt, að fólkið í landinu sættir sig ekki við það að eiga að vinna 48 klst. á viku og fá lækkuð laun, á sama tíma og aðrir fá tækifæri til þess að vinna aðeins 6 klst. á dag og halda að mestu leyti sínum launum og fá sínar uppbætur að auki á margvíslegan annan hátt. Það er meginatriðið í þessu máli, að það sé hafizt handa um að ráðast á þetta atriði, að koma í veg fyrir vinnusvik og heimta meiri afköst af fólkinu, en borga því sæmileg laun. Ég hef hér einnig á þskj. 229 borið fram brtt. við 15. gr. frv., um, að á eftir orðunum „til þess að færa niður“ í upphafi 1. málsgr. komi: „útlánsvexti og.“ Hljóðar þá greinin þannig: „Verðlagsyfirvöld skulu þegar eftir gildistöku laganna gera ráðstafanir til þess að færa niður útlánsvexti og verð á hvers konar vörum o.s.frv.“ Ef allir aðilar í landinu eiga að fórna, og það finnst mér vera kjörorð í þessu máli, það er ætlazt til að eignamenn fórni stórkostlegum upphæðum, og er ekkert við því að segja, en þá eiga a.m.k. þeir, sem hafa breiðu bökin í þessu landi, að fórna, og það eru sannarlega bankarnir. Það er ekki hægt að krefjast þess, að útvegurinn, sem er að stöðvast af fátækt og á hvíla drápsklyfjar í vöxtum, m.a. má benda á einstök frystihús, sem hafa orðið að greiða á þessu ári á annað hundrað þúsund krónur í vexti, það er ekki hægt að krefjast þess, að þau fórni í þessu tilfelli, ef bankarnir vilja ekki fórna, þeir verða einnig að fórna einhverju af sínum vöxtum almennt. Fyrir stríð voru innlánsvextir 4%, þeir eru nú 11/2% og og sums staðar ekkert. Þá voru útlánsvextir 6%, nú 5%. Hvers vegna þessi mismunur? Ég veit, að það er talað um að hækka innlánsvexti. Hvers vegna? Af því að féð er flúið frá bönkunum, en það er ekki vegna framleiðslunnar, heldur fyrir aðgerðir Alþingis, eignakönnunina. Féð var ekki flúið áður. Það er eingöngu af umtali, að féð er flúið frá bönkunum. Það verður því að vera tvímælalaus krafa, að bankarnir, sem hafa grætt milljónir, og hafa sumir ekki farið betur með það fé en t.d. Búnaðarbankinn að reisa fyrir það milljónahöll, sem Framsfl. hefði einhvern tíma ásakað aðra fyrir, ef pólitísk aðstaða hans hefði verið sú, að hann hefði getað það, - að þessar stofnanir fórni einhverju af vöxtum sínum.

Bankinn var húsnæðislaus.

Hann hefði ekki þurft að fara í slíka höll. Bankanum hefði verið nær að sinna þörf hænda og verja því fé til þess heldur en að leggja það í þessa byggingu. Hæstv. menntmrh. sagði hér í gær í útvarpsræðu sinni, að það hefði verið alveg sérstaklega Framsfl., sem hefði tekið að sér mikið björgunarstarf í gjaldeyris- og verðlagsmálum. Ég vænti þess, að hann taki að sér þetta björgunarstarf að sjá um, að vextir verði lækkaðir. Hann talaði um, að það ætti að láta endurskoða verðlag á öllum sviðum, það hefði verið gert mjög mikið að því og það yrði haldið áfram að gera það. Það væri þá æskilegt, að hann beitti sér fyrir, að uppfyllt yrðu þau loforð, sem hann gaf til þjóðarinnar í gær. Hann sagði, að höfuðverkefni núv. stjórnar, og þá sérstaklega Framsfl., væri að binda nú þann draug, sem hefði verið vakinn upp - dýrtíðardrauginn. Mér varð það á að spyrja: Var það fyrsta ólin til að binda drauginn að flytja inn 100 bíla til S.Í.S.? Ef öll reipi verða fléttuð úr slíku efni, þá fær hann áreiðanlega lengi að dansa, dýrtíðardraugurinn hér á Íslandi, og það mætti sjálfsagt segja um þá menn eins og einn af kommúnistunum sagði nýlega: Hvað varðar.þá um þjóðarhag? Í b-lið sömu brtt. hef ég lagt til, að komi ný málsgr., sem hljóðar þannig: „Ef sannað verður, að verk, sem unnin eru í ákvæðisvinnu, eftir að lög þessi öðlast gildi, gefa verksala hærri launatekjur en 25% yfir gildandi grunnlaunataxta, að viðbættri verðlagsvísitölu samkv. 12. gr., skulu verðlagsyfirvöldin lækka greiðsluna niður í þá upphæð.“ Þetta er eitt af því, sem er mjög mikið mein í þjóðfélaginu í dag. Stéttirnar margar hverjar, m.a. bilstjórastéttin, múrarastéttin og ýmsar aðrar, hafa neitað að hlíta þeim samningum, sem gerðir hafa verið, - neitað að hlíta verðlagsákvæðum verðlagsstjóra og krafizt að fá að vinna verkið í ákvæðisvinnu og tekið fyrir það fjórfalt verð. Þetta er gersamlega óþolandi. Ef á að leggja hér byrðar á ákveðnar stéttir, t.d. verkamannastéttina og launþega, þá ber skylda til þess að laga þessi mál. Ég skal benda á eitt dæmi. Það hafa verið tekin stór skip til að flytja síld norður á Siglufjörð fyrir 5500 kr. á dag. Á sama tíma hefur síldarverksmiðjustjórnin orðið að beygja sig undir það að greiða 680 kr. fyrir einn bíl á sólarhring fyrir að flytja síld á milli skipa. Hvernig halda menn, að það sé hægt að bjóða þjóðinni þetta, á sama tíma sem verið er að skera niður laun verkamanna? Það er því alveg ófrávíkjanleg krafa til stjórnarinnar, að þetta mál verði lagað. Þetta fyrirkomulag er búið að kosta framleiðsluna hér í Rvík milljónir undanfarin ár. Þá er brtt. við 18. gr., að orðin „þó þannig, að ábyrgðin fari ekki fram úr 35 aurum á lbs.“ í 1. málsl. falli niður. Þetta átti aldrei að vera í frv. og er komið inn fyrir misgáning. Það er verið að ábyrgjast kr. 1.33 í frv. fyrir frosinn fisk og á ekki að vera nein takmörkun þar á frekar en á nýjum fiski. Það kemur ekkert málinu við, þó að kostnaður frystihúsanna sé meiri. Það er ekki greitt nema 1.33 fyrir pundið, en ef kostnaðurinn fyrir ríkissjóð verður meiri heldur en 35 aurar á pund, þá kemur það ekki frystihúsunum við. Það hefur aldrei verið ætlazt til, að það yrði þeirra tjón. Hitt er annað mál, að það eru engin líkindi til, að það verði. Þá er brtt. á þskj. 232, einnig við 18. gr., að í stað orðsins „ýsuflökum“ í 1. málsl. komi: lönguflökum. Einnig þetta orð er komið inn fyrir misgáning. Þegar samið var um það í fyrra, að gefa út þessa löggjöf, þá var ákveðið með reglugerð, að ýsuflök skyldu greidd miklu hærra verði, því að bolfiskur kostaði sama, en svo koma umbúðir, vinna o.fl., svo að það er óhjákvæmilegt fyrir frystihúsin að fá meira verð fyrir þetta, svo að ég geri ráð fyrir, að það verði að taka þetta til greina. Ég hef einnig óskað eftir að bæta aftan við gr.: „Ríkissjóður greiði ábyrgðarverðið eigi síðar en 3 mán. eftir, að varan er tilbúin til útflutnings.“ Kemur þetta vegna þess, að þegar ríkissjóður er raunverulega orðinn seljandinn, þá er ekki óeðlilegt að haga þannig til, að varan sé tekin a.m.k. ekki seinna en 3 mánuðum eftir að hún er tilbúin og greidd þá fullu andvirði. Skyldi þetta ekki takast, getur ríkissjóður hliðrað svo til fyrir þessi fyrirtæki, að þau fengju lánað út á þessa vöru allt að því ábyrgðarverð. En á því hafa verið mjög mikil vandkvæði á yfirstandandi ári, að bankarnir vildu lána út á ríkisábyrgðina. Þeir hafa að vísu lánað 60–80°% út á vöruna, en út á ríkisábyrgðina hafa þeir ekki viljað lána. Þessu þarf að kippa í lag, ef ekki verður samþykkt það, sem ég hef hér talað um. Þá hef ég borið fram brtt. við 22. gr. á þskj. 229, að í stað orðanna: „og er ríkisstjórninni heimilt“ í 1. málsgr. komi: enda sé aðilum heimilt að selja vörur sínar sjálfir, ef þeir eiga þess kost að fá þannig hærra verð fyrir þær, og ríkisstjórninni. Eins og nú er, er svo að segja hver einstaklingur útilokaður frá því að selja vöruna. Það er með löggjöf á margvíslegan hátt hver einasti íslenzkur verzlunaraðili þvingaður út úr því að selja íslenzkar afurðir og þvingaður inn á að selja aðeins aðflutta vöru, sem er ákaflega óheppilegt fyrir þjóðina. Ég gæti lagt fram mörg dæmi um það, að einstaklingar hefðu getað náð betri tilboðum í vörur en ríkisstj., en ekki fengið að selja, og þeir hafa stundum háð harða baráttu við viðkomandi n. eða stjórn til þess að fá að selja, en stundum alls ekki fengið það. Ég veit, að hæstv. dómsmrh. hefur einmitt lagzt mjög mikið með því, að þessir aðilar fengju að selja fyrir hærra verð, en samt sem áður standa hér svo fast að ákveðnir aðilar, sem þykjast hafa einkarétt til þess að selja þessar vörur, að þeir hafa sagt, að þetta komi ekki öðrum við en þeim sjálfum, og hafa krafizt þess af ríkisstj., að hún gæfi opinbera yfirlýsingu um, að engum manni mætti koma til hugar að bjóða íslenzkar afurðir, hvað þá selja. En ef einstaklingar ná hæsta verði, þá er sjálfsagt að hafa svo rúmt þetta atriði, að þetta sé ekki bundið við einokun. Það er ekki nema eðlilegt, að ríkisstj. á hverjum tíma vilji láta ákveða, að þessi vara skuli seld fyrir ákveðna mynt, en þá er hægt að segja: Við krefjumst, að þið seljið vöruna fyrir þetta verð, - en neita svo ekki viðkomandi aðila um að fá að taka hæsta tilboði. Slíkt siðferði sem hér tíðkast í verzlunarmálum getur ekki leitt til blessunar fyrir neina þjóð. Þá er brtt. við 27. gr., að aftan við gr. bætist nýr málsl., er orðist svo: „Framlengingargjöld og stimpilgjöld af slíkum lánum greiði lánveitandi.“ Ég tel það algerlega óviðunandi fyrirkomulag, að víxlar séu framlengdir um 1–2 mánuði, þegar bak við það standa veð eins og framleiðslan, og viðkomandi aðili látinn borga vexti, síðan framlengingargjald og stimpilgjald til ríkissjóðs, vitandi það, að ríkissjóður verður að hjálpa þessum mönnum, og sé því sjálfsagður hlutur að haga þessu þannig. Þá mundi viðkomandi lánsstofnun hliðra sér hjá að vera að framlengja víxla þrítugasta hvern dag. Auk þess vil ég, að hér komi fram sá skilningur, að framleiðslulánin séu ekki eingöngu til sjávarútvegsins, heldur og til allra iðjuvera, sem standa í sambandi við sjávarútveginn, eins og t.d. frystihús, og yfirleitt til sjávarútvegsframleiðslunnar í heild. En ég hygg, að töluverður misbrestur hafi verið á, að þetta hafi verið þannig skilið. Sama er að segja um yfirdrátt í sambandi við togarasölur. Ég hygg, að bankarnir hafi reiknað fulla yfirdráttarvexti, þó að hér sé ekki um annað að ræða en rekstrarlán til útvegsins. Þessu verður að kippa í lag. Við 46. gr. hef ég gert þá brtt., að gr. orðist þannig: „Söluskattinn er óheimilt að telja í kostnaðarverði vöru eða að taka á annan hátt tillit til hans við verðákvörðun. Er skatturinn frádráttarbær við ákvörðun skatta á tekjur.“ Þetta er raunverulega að setja á gamla veltuskattinn, eins og hann var, að því undanteknu aðeins, að nú er ætlazt til, að skatturinn verði frádráttarbær við ákvörðun skatta á tekjur. Það er ekki frambærilegt að setja þennan skatt á þjóðina, eftir að búið er að framkvæma ýmislegt, sem hér hefur verið gert. Það er fyrst og fremst rétt að setja skattinn á fyrirtækin. Hvað sem hver segir, eru það verzlunarfyrirtækin í landinu, sem hafa fleytt rjómann ofan af þessi ár, og hvað sem annars má segja á móti þessum skatti, þá er það víst, að hann hefur einn stóran kost. Hann þvingar viðkomandi fyrirtæki til þess að lækka rekstrarkostnað sinn, og þeir, sem ekki gætu gert það, yrðu áð fara út úr verzluninni. Þessi skattur á aldrei að vera greiddur af neinum öðrum en fyrirtækjunum sjálfum. Það á ekki að leggja hann á þjóðina. Ég fæ ekki séð, hvernig hæstv. menntmrh. ætlar að telja nokkrum manni trú um, að það séu rök, að veltuskatturinn gamli hafi verið skattur um 500 kr. á hvert heimili, en komi ekkert við þau nú. Það hafa alltaf verið falsrök, að skatturinn komi ekki á fólkið. Sá arður, sem greiddur er úr samvinnufélögunum, er tekjur fyrir fólkið, sem hefur bundizt samtökum um að verzla í ákveðnum verzlunarfélögum. Það eru því hreinar verzlunartekjur, og þeir, sem ekki eru meðlimir í félögunum, hafa engar tekjur af að verzla þar. Þarna er því m.a. verið að greiða gjald af því, sem aðrir keyptu. Hér er því lagt til, að skatturinn verði lagður á fyrirtækin. Ég hefði haft tilhneigingu til að ræða meira um þetta atriði, en hef lofað hæstv. forseta að stytta mál mitt og fer því ekki út í það. Ég hef þá gert grein fyrir þessum till. mínum og skal því láta máli mínu lokið að þessu sinni, en vonast til þess, að hv. fjhn. og hæstv. ríkisstj. sýni ekki þá þröngsýni í afgreiðslu þessa máls, að hér séu ekki sneiddir af verstu agnúarnir, sem eru á málinu, þeir agnúar, sem ég er alveg viss um, að verða til þess að skapa ríkisstj. miklu meiri örðugleika, ef hún lætur þá standa í frv., heldur en nokkur okkar, sem styðjum hana, ætlar, að þeir hefðu gert.



Herra forseti. - Ég skal ekki fara mikið út í þetta mál almennt, enda þótt ástæða sé til þess. Þetta er 2. umr., og þá er mönnum ætlað að halda sér meira við einstakar gr. heldur en málið í heild. Ég flyt hér nokkrar brtt. á þskj. 230, og þær eru nú fram settar til þess að sýna í aðalatriðum, hvernig ég hefði heldur óskað, að þetta væri í frv. En þó er það svo, að nokkru fleira hefði ég viljað breyta en hér er fram tekið, og mun ég kannske gera það við 3. umr., ef ég sæi, að einhverjar af þessum till. mínum næðu fram að ganga. Það gæti nú verið ástæða til þess að svara einhverju af því, sem hv. þm. Barð. sagði, en þó vil ég láta hjá liða að svara því, þar sem hv. frsm. n. mun gera það. Ég vil aðeins benda honum á þann reginmun, sem er á samvinnufélögum og öðrum félögum í landinu. Samvinnufélög safna sjóðum, sem eru eign viðkomandi héraða um tíma og eilífð og ekki er hægt að gera neitt við, eins og oft er gert við ýmsa sjóði annarra félaga. Hvað mínar brtt. snertir, þá er sú fyrsta við 2. gr., og er hún í mörgum liðum. Það er fyrst og fremst, að nú er gert ráð fyrir í frv., hvað gert verði við þann skatt, sem lagður er á samkv. II. kafla og kallaður er eignaraukaskattur. Ég vil fella þau ákvæði burt þar, en taka þau upp í annarri mynd síðar í frv. Ég kem að því, þegar sú brtt. mín kemur fyrir, sem er seinust. 2. brtt. er sú að fella það burt úr gr., að Eimskipafélag Íslands hafi skattfrelsi. Það er nú svo, að þótt það megi segja, að Alþ. og þeir, sem hér eru, hafi ráðið mestu um að hleypa dýrtíðinni af stað, þegar ákveðið var að greiða 100% vísitölu á kaupgjaldið, þá er þar næst Eimskipafélagið, sem með okri sínu á farmgjöldum hefur hleypt verðlaginu upp, og það á ekki að sleppa við þennan aukaskatt. Ef nokkuð væri gert, þá ætti að láta það fá hærri skatt en alla aðra í landinu fyrir þetta okur á farmgjöldum og hvernig það hefur notað aðstöðu sína hér til að græða sjálft og láta dýrtíðina þjóta upp í landinu. Þá legg ég til í þriðja lagi undir e-lið, að eignaraukaskattur, sem lagður er á eignaraukningu yfir 1 millj., sé 40% í stað 30%. Þeir, sem hafa grætt 2 millj. á þessum árum, eiga þá eftir 11/2 millj. kr. Síðasta brtt. við 2. gr. er á þá leið, að í staðinn fyrir að láta eignaraukaskattinn hjá þeim, sem stunda sjávarútgerð, samvinnufélögum og einstaklingum, vera í tveimur „skölum“, sem eru 5–10%, geri ég ráð fyrir einum „skala“ með 5%. Næsta brtt. er við 3. gr. Þar er gert ráð fyrir því, að ef maður hefur haft „negatíva“ eign í byrjun tímabilsins, 1. jan. 1940, þá sé hann settur á = 0, þ. e. enga byrjunareign. Ef hann er búinn að borga upp „negatívu“ eignina og er svo í gróða, þá á hann samkv. minni till. að borga af öllu, líka því, sem hann hefur varið til að borga gamlar skuldir. Þetta var við 3. gr. Það er um grundvallarmismun að ræða í II. kafla, enda felli ég niður bæði 5.–6. og 7. gr. Ég byggi á því, eins og eignaraukaskatturinn er hugsaður í l., að þá er í fyrsta lagi mjög erfitt og flókið að finna hann. Það þarf að fara í gegnum framtöl manna öll árin frá 1939 til 1948 og það líka meðtalið, því að ekki er bara tekin lokaeignin, eins og hún er, heldur eins og hún gelur verið vegna kaupa á tímabilinu. Ég geri þetta auðveldara og gef lokaeign upp eins og hún er í lok tímabilsins. Ég vil láta skattanefnd meta lokaeign í hverju umdæmi. Eins og nú er gert ráð fyrir í l., þá er það eignakönnunarnefnd ein, sem gerir allt saman. Það er að vísu vikið að því á tveimur stöðum, að skattan. eigi að hafa með höndum viss möt, en ekki safna framtölum eða koma þeim á framfæri. Það er ekki einn stafur um það í l. Ég vil láta skattan. í einstökum umdæmum framkvæma þetta eftir ákveðnum reglum og halda áfram að meta fasteignir með fjórföldu fasteignamati. Fasteignir eru viða seldar með hærra verði, allt upp í tifalt. - Ég tel ekki, að miða eigi við það,heldur það, sem við getum hugsað okkur, að verði stöðugt, þegar allt er komið í eðlilegt ástand í landinu. Það má deila um, hvort það á að vera fjór- eða fimmfalt, en ég er þarna með að hafa það fjórfalt. Ég vil ekki sérstaklega íþyngja mönnum. Ég veit, að það er fjöldi manna, sem kemst í skattinn, sem ekki mundi vera annars. Tel ég sjálfsagt, að hús, sem metið er á 50 þús., yrði þá 200 þús. Húsin yrðu þá meira virði, ef seld yrðu, heldur en áður og því meira virði að krónutali heldur en áður var. Með þessum eignaraukaskatti, eins og ég hef hugsað mér hann, kemst undir hann heill hópur af mönnum, sem ekki kæmust undir hann eins og hann er í frv. Þar að auki er hann auðveldari í framkvæmd eins og ég hugsa mér hann heldur en hann er í frv. Ég tek svo fram í þessari gr., að skip skuli metin á vátryggingarverði, og tel ekki koma til mála að meta skipin á því verði, sem er bókfært í reikningum eiganda. Hann hefur fengið að skrifa svo niður nú síðustu árin, að það er ekkert hóf á. Hann má afskrifa skipin niður í eins árs afskrift. Það eru ekki fá skip, sem geta ekki afskrifað sig meira, af því að þau eru komin niður í það verð. Hins vegar eru þau seljanleg fyrir miklu hærra verð. Þessar afskriftir hafa komið fram fyrir þá breyt., sem Björn Ólafsson gerði á sínum tíma, aðallega vegna nýrra skipakaupa, sem þurfti að afskrifa fljótt. Þeir hafa líka fengið í l. að fá til frádráttar, ef þeir hafa þurft að láta gera við skipin, og þannig getað lækkað svo, að skipin hafa farið niður í reikningsverð, sem kemur ekki til neinna mála. Þá er enn fremur tekið fram, að vörubirgðir skuli vera með kostnaðarverði og aðrar eignir með gangverði = 30%, sams konar mínus og var yfirleitt á fasteignum, þegar þær voru metnar árið 1939. Þá voru þær 65–70% af því, sem þær seldust fyrir. Ég tek svo fram, að ég ætlast til, að skattan. í hverju umdæmi framkvæmi þessi framtöl og geri upp lokaeign manna, svo og að þeir geti kært og fengið það leiðrétt, en hvergi er gert ráð fyrir því í frv., heldur eigi þeir bara að sætta sig við það. 5., 6. og 7. gr. legg ég til að fella niður, en vil gera smábreytingu við 9. gr., sem ég hef beðið n. að athuga vel. Ég geri ekki ráð fyrir, að það þurfi að verða ágreiningur um hana. Hún er um breyt. á því, hvernig orðuð er síðasta setningin í 9. gr., þannig að á eftir orðunum „einstakra manna“ bætist: á árinu 1947. Þetta er um gjafir til einstakra manna, sem nema meira en 1000 kr. Til hvers er þá að eiga þær, ef þær leggjast ekki við eignir mannsins, sem fékk þær, heldur þess, sem gaf? Nú vil ég spyrja þá, sem hafa samið þetta frv., hvernig þeir hugsi sér, að eignakönnunarn. fari að, ef einhverjum 60 ára manni hefði verið gefið gullúr kannske af mörgum. Ætlar hún þá að reyna að finna, hvað hver einstakur gaf í því? Það er fyrir sig að reyna með síðasta ár, 1947, til þess að komast hjá því, að menn síðustu daga ársins fari að gefa sínum vandamönnum til þess að losa sig undan að lenda í eignaraukaskattinum. Ég get nefnt annað dæmi. Það voru hjón, sem giftu sig í fyrra og bjuggu heima hjá foreldrunum. Það var ótalmörgum boðið, og var ætlunin að gefa þeim húsgögn í stofu, en af því að þau gátu ekki fengið innbúið, var horfið frá því og skotið saman peningum, og voru þeim gefnar 40 þús. kr. Hver vill taka að sér að rekja, hvað hver gaf, og færa það hjá honum, en ekki hjá þeim, sem þáðu? Þetta er alveg óframkvæmanlegt, og enginn tekur það að sér að hnýsast eftir þessu, alls enginn. 6. brtt. er við 11. gr., en hún er um það, að lokaeign skuli gerð upp af skattan. og skattstjórum í hverju umdæmi. Það getur verið, að tímatakmörkunin til 1. júlí 1948 sé of naum. Ég get búizt við því, að þar sem málið er ekki fyrr á ferðinni en þetta og þar sem eignakönnunareyðublöðin eru ekki gerð með það fyrir augum að fá þær upplýsingar, sem þarf, þá sé vafasamt, hvort ekki þarf að búa til ný eyðublöð, og þá get ég vel búizt við því, að þetta tímabil sé of stutt. Ef til vill getur eignakönnunarn. ekki verið búin að reikna út skattana og athuga, hvað hann verður í hverju einstöku umdæmi, fyrr en í október. Þá kem ég að III. kafla í þessum h Þar er gert ráð fyrir því að festa vísítöluna, sem megi borga kaup út á. Þetta er gert í þeim tilgangi að létta kaupgreiðslu á atvinnuvegum landsmanna. Það liggur í hlutarins eðli, að ef grunnkaup hækkar um það, sem þessu nemur, þá kemur sú lækkun, sem hér er átt við, ekki að neinu gagni fyrir atvinnuvegi landsins. Þess vegna legg ég til, að ný gr. bætist þar inn í, sem banni hækkun á grunnkaupi á árinn 1948. Ég tel það nauðsynlegt, ef l. eiga að koma að tilætluðum notum, vegna hinna sífelldu kauphækkana nærri því mánaðarlega undanfarin ár. Ég veit vel, að þessi grein á ekki frekar en aðrar brtt. mínar fylgi að fagna hjá ýmsum, þó að allir sjái og viðurkenni, að eigi sá tilgangur að nást, sem ætlazt er til með frv., þá er þessi grein nauðsynleg. 8. brtt. er við 15. gr. Þar er gert ráð fyrir því, að í staðinn fyrir, að nú er ætlazt til, að ríkisstj. geti með reglugerð lækkað húsaleigu allt að 10%, þá geri ég ráð fyrir, að húsaleigan megi lækka um 20% frá því, sem nú er. Það er tífalt hærri húsaleiga, sem borguð er sums staðar, heldur en þar, sem borgað er minnst. Ég tel, að þeir, sem leigja í þeim húsum, sem hátt eru leigð, geti tekið á sig meiri byrði heldur en 10% lækkun á sinni húsaleigu og það sé óhætt að hafa þessar tölur 20% minnst. Þá er það við IV. kafla. Grundvallarmunur milli mín og frv. byggist á því, að ég vil ekki láta ríkissjóð taka neina ábyrgð á vöruverði, en í staðinn vil ég láta ríkissjóð fá heimild til að verðbæta þær að ákveðnu verðmarki. Höfuðmismunurinn liggur í þessu, að ég vil láta ríkissjóð hafa leyfi til að verðbæta vörur, ef þær seljast ekki fyrir það verð, sem er tiltekið í greininni, en ekki ábyrgjast verðið. Í því sambandi skal ég geta þess, að ef inn á það sjónarmið yrði farið, þá mundi ég bera fram brtt. við 21. gr., sem ég hef ekki gert till. um á þessu skjali. Það þarf að koma inn í gr. föstu verði eins og með fiskinn og heimild til bóta, en ekki eins og gr. er nú. Um V. kafla, sem er um aðstoðarlán til útvegsmanna, hef ég ekki gert neina brtt. Ég vil þó segja það, að ég tel það vafamál, hvort síldarútvegsmenn muni þurfa á aðstoð að halda, og efast um, hvort sú aðstoð kæmi að fullu gagni. Ég held það hafi ekki verið athugað, hvort ekki væri eins gott að gefa þeim eftir lán frá því í hittiðfyrra. Það réttir þá frekar af heldur en að taka ný lán og standa undir þeim. Ég hef ekki gert við þetta neina brtt. Það er nú svo með ýmis stærstu mál þingsins, að þeim er hraðað svo, að það er varla tími til að skrifa brtt. á milli umr. Við VI. kafla hef ég ekki flutt brtt., en flyt aftur á móti gagngerar brtt. við VII. kafla. Eins og frv. er nú, er gert ráð fyrir að leggja á söluskatt, sem liggi á verzluninni, iðnaðinum og ýmsum fyrirtækjum, sem hafa menn í sinni þjónustu. Með þessu móti á að finna fé til þess að standa undir þeim ábyrgðum, sem á ríkissjóð kunna að falla vegna útflutningsafurða, er seljast undir ábyrgðarverði. Mér er illa við þennan skatt og vil taka féð á annan hátt, sem ég legg til í 15., 16. og 17. brtt. minni. Þar legg ég til, að í stað söluskattsins komi gjaldeyrisskattur, sem nemi 8% af öllum gjaldeyri, sem seldur er í landinu. Þessi skattur yrði mjög léttur í innheimtu, því að ég geri ráð fyrir, að bankarnir innheimti skattinn, um leið og þeir selja gjaldeyrinn, og skili skattinum síðan til ríkissjóðs, og sé þeim að öðrum kosti óheimilt að selja gjaldeyrinn. Nú geta komið til landsins gjafavörur og vörur, sem menn hafa keypt utanlands fyrir gjaldeyri, sem þeir hafa smyglað út úr landinu. Legg ég því til, að tollyfirvöld skuli ekki afgreiða neinar vörur úr tolli, fyrr en þau hafa sannfærzt um, að af þeim hafi verið greiddur gjaldeyrisskattur. Hafi skatturinn ekki verið greiddur, skal áætla verð varanna, og skal þá viðtakandi greiða gjaldeyrisskattinn til tollyfirvaldanna. Þá legg ég til, að vöruverð megi aðeins hækka um helming skattsins, eða 4%, við það, að skattur þessi er lagður á. Samkv. frv., eins og það nú liggur fyrir, virðast mér byrðarnar, sem lagðar eru á verzlunarstéttina, nánast engar, en með því að láta hana bera helming gjaldeyrisskattsins, fengi hún líka sinn bróðurpart. Þá hef ég lagt til, að tekinn verði í lögin nýr kafli, um verðuppbætur. Legg ég þar til, að því fé, sem inn kemur samkv. VI. og VII. kafla þessara l., skuli varið til að verðbæta útfluttar vörur og greiða niður vöruverð. Enn fremur, að þeim tekjum, sem ríkissjóður fær vegna eignaraukaskattsins, verði varið til að efla þá sjóði, sem sérstaklega er ætlað að lána ódýr lán til framleiðslunnar, og skulu tekjurnar skiptast milli þessara sjóða eftir því, er Alþingi síðar ákveður. Ég þarf ekki að útskýra fyrir hv. þm., hvernig ástand hinna ýmsu sjóða, sem lána eiga til framleiðslunnar, er nú. Það er ákveðið í l., að stofnlánadeildin eigi að lána til sjávarútvegsins, en stofnlánadeildin er nú tóm. Það er ákveðið í l., að lána megi manni, sem byggir í sveit, allt að 75% af byggingarkostnaðinum. Búnaðarbankinn á að afhenda þessi lán, og ríkissjóður á að greiða bankanum, en hefur ekkert greitt. Það er enn fremur ákveðið í l. að lána byggingarfélögum í bæjum og kauptúnum. Ekkert fá þau. Þá er enn ákveðið að lána bændum, sem byggja útihús eða rækta, og þessi lán á ræktunarsjóður að veita. Ríkissjóður átti að borga ræktunarsjóði 1/2 millj. kr. á þessu ári og 10 millj. kr. í stofnfé, en hefur ekkert greitt. Milli þessara lánsstofnana vil ég, að Alþingi skipti eignaraukaskattinum. Þá hef ég í aðalatriðum gert grein fyrir brtt. mínum, og skal ég því ekki lengja mjög mál mitt, en vildi bæta því við, að ég tel alveg nauðsynlegt, að í frv. séu einhver ákvæði frekari en nú er um það, hvernig menn eigi að hegða sér, ef mönnum þykir einhver af þeim sköttum, sem nú er lagður, vera ranglátur. Þeir þurfa þá að geta fengið það leiðrétt og þurfa að vita, hvernig þeir eiga að bera sig að því. Ég hafði hugsað mér að bera fram um þetta ákveðnar brtt. við 3. umr., og hef nú gert hreint fyrir mínum dyrum með því að benda á þetta. Ég mun nú ljúka máli mínu, og býst ég ekki við að tala aftur í þessu máli. Ég vil taka það fram, að ég tel alveg nauðsynlegt að festa verðbólguna, og það er gert með þessu frv. og er spor í rétta átt. Það er einnig nauðsynlegt að hjálpa sjávarútveginum. Það er líka reynt með þessu frv., en ég tel, að betur hefði mátt fara að. Og ég tel mikla vöntun, að grunnkaup skuli ekki fest, því að án þess geta allar þessar dýrtíðarráðstafanir orðið að engu og allt runnið út í sandinn.



Herra forseti. Í sambandi við afgreiðslu þessa máls gerðist hér í þessari hv. d. nokkuð óvenjulegur atburður í gærkvöld, sem sé sá, að allir hæstv. ráðh. mættu hér við umr. Það er nokkuð sjaldgæft að sjá ríkisstj. fylkja liði hingað í deildina, og bendir þetta til, að mikils h.~fi þótt við þurfa, og það því fremur, sem fjórir ráðherranna eiga sæti : hv. Nd. og lögðu þó á sig þetta ómak. En það eru ekki allir dagar hátíðisdagar, og minna sést nú til hæstv. ríkisstj., þótt málið sé enn til afgreiðslu og umr. um það hafi staðið í mestallan dag. Ráðherrarnir hafa varla sézt, og sem stendur er enginn þeirra viðstaddur. Ég mun þó leyfa mér að vitna í nokkur ummæli þeirra frá því í gærkvöld, enda þótt þeir séu ekki við til þess að hlusta og þá til að svara fyrir sig. En áður en ég kem að ummælum hæstv. ráðherra, þá vil ég víkja nokkrum orðum beint að frv. Það hefur verið haft mjög á orði af hæstv. ríkisstj. og þá sérstaklega hæstv. forsrh., að mjög hafi verið vandað til undirbúnings frv. Það sést þegar á I. kafla, þar sem byrjað er á því að gefa skilgreiningu á því, hver tilgangurinn með frv. sé. En tilgangurinn er þessi, eins og stendur í 1. gr., að frv. sé flutt og þessi lög eigi að setja „til þess, að vinna gegn verðbólgu og dýrtíð, tryggja áframhaldandi rekstur sjávarútvegsins, stemma stigu fyrir atvinnuleysi og auka framleiðslu til gjaldeyrisöflunar.“ Eins og þetta er hér sett fram, virðist tilgangurinn ákaflega góður og nauðsynlegur, og gera má ráð fyrir, að samkomulag yrði milli flestra um samþykkt þessa frv., ef það í raun og veru væri líklegt til að ná þessum yfirlýsta tilgangi eftir réttum leiðum. Það er því rétt að rekja nokkuð, á hvern hátt ákvæði frv. eru líkleg til að ná þeim tilgangi, sem svo fagurlega er dreginn upp í 1. gr. Við skulum fyrst athuga, hvaða ráðstafanir gegn verðbólgu og dýrtíð felast í frv. Það eru vafalaust ákvæði III kafla, sem ríkisstj. ætlast til, að séu skilin sem barátta gegn dýrtíðinni, í fyrsta lagi það að lækka vísitöluna um 28 stig, eða, eins og upplýst hefur verið, um 81/2%. Jafnframt hefur verið farið um það mörgum orðum, og hæstv. forsrh. lagði á það sérstaka áherzlu, að samhliða þessu ættu verðlagsyfirvöldin að láta vöruverð lækka að sama skapi, og hefur hann, eins og hann sagði í gær, látið reikna út áhrif þessa til lækkunar vöruverðs og taldi vonir til, að vöruverðið gæti lækkað um 31/2 %. Hæstv. forsrh. sagði aðeins, að vonir stæðu til, að vöruverðið gæti lækkað, sem þessu næmi. Það er augljóst, og hefur komið fram í umr., að bæði eru örðugleikar á að reikna út áhrif vinnulauna á vöruverð, og einnig eru miklir möguleikar fyrir þá, sem upplýsingar eiga að gefa í því sambandi, að dylja þetta og koma í veg fyrir lækkun vöruverðsins, svo þó að vilji væri fyrir hendi, mundi þetta verða torvelt í framkvæmd og ef til vill til einskis gagns. Auk þess er vitað og hefur komið fram í umr., að áhugi hæstv. forsrh. á því að lækka laun er meiri en á því að lækka vöruverð, þannig að ef nokkru ætti að slá föstu um þessa vöruverðslækkun, þá er augljóst, að hún mundi í framkvæmdinni verða lítil eða engin í höndum þessarar ríkisstj. En höldum okkur við þann fræðilega möguleika hæstv. forsrh., að hægt væri á grundvelli þessara l. að lækka vöruverðið um 31/2%. Önnur ákvæði leiða til aukinnar verðbólgu og verðhækkunar, sem er meiri en hin hugsanlega lækkun vöruverðsins. Þessi ákvæði felast t.d. í VI. kafla, þar sem allir þeir tollar, sem lagðir voru á nauðsynjavörur á síðasta þingi, eru framlengdir. Þótt ekki séu gerðar nýjar ráðstafanir til hækkunar, þá er haldið við þeirri hækkun vöruverðsins, sem gerð var á síðasta ári. Og í raun og veru er gert meira en viðhalda hækkuninni, því að með hækkuðu vöruverði á aðfluttum vörum vaxa líka áhrif tollahækkunarinnar, og felur þetta því í sér áframhaldandi verðhækkun vörunnar, þ.e.a.s. aukna verðbólgu. Auk þessa er svo söluskatturinn. Hann nemur samkv. frv. 31/2% eða sömu upphæð og hæstv. forsrh. upplýsti, að í hæsta lagi væri hægt að lækka vöruverðið um, þannig að þótt sú verðlækkun yrði, mundi henni verða gereytt með söluskattinum. En ég vildi benda á það, að sá skattur hækkar vöruverðið meira en um 31/2 %, því að hann getur hæglega lagzt á oftar en einu sinni. Það má gera ráð fyrir, að iðnfyrirtæki kaupi erlent hráefni af heildsala. Hann leggur á það 2%. Síðan vinnur iðnfyrirtækið úr hráefninu og selur framleiðslu sína til smásala og leggur á hana 11/2%, og síðan selur smásalinn neytendum vöruna með 11/2% álagningu. Þannig verður söluskatturinn auðveldlega 5%, og það er hægt að hugsa sér möguleika fyrir því, að um enn fleiri milliliði yrði að ræða og skatturinn hækkaði enn, t.d. að iðnfyrirtækið seldi framleiðslu sína til heildsala og heildsalinn síðan til smásala, og væri skatturinn þá orðinn 7%. Það er að minnsta kosti alveg augljóst, að ákvæði VI. og VII. kafla frv. hafa í för með sér hækkun vöruverðs, sem er meiri en lækkunin, sem gæti orðið samkv. III. kafla. Með öðrum orðum, að frv., sem sagt er, að miði að því að lækka verðbólguna, stefnir beinlínis að því að auka hana, þetta er ekki hægt að hrekja. Viðvíkjandi dýrtíðinni, sem frv. er ætlað að vinna gegn samkv. 1. gr., þá liggur það fyrir samkv. III. kafla, að það á að lækka kaup um 81/2 %. Hins vegar leiða ákvæði frv. til þess, að vöruverð hækkar og verðbólga vex, þ.e.a.s.: dýrtíðin eykst. Sá, sem fær minni laun, en býr við hækkað vöruverð, á erfiðara með að kaupa nauðþurftir sínar. Það þýðir, að dýrtíðin hefur vaxið. Ákvæði frv. ganga því á móti því, sem í 1. gr. er talinn tilgangurinn með flutningi frv. Þá er tekið fram, að frv. sé og flutt til að tryggja rekstur útvegsins. Það munu vera ákvæði IV. kafla, sem eiga að miða að því, eða ákvæðin um ríkisábyrgð á bátafiskinn. En það er vert að minna á, að þetta ákvæði er komið inn í frv. eftir till. okkar sósíalista. Það er till. um það verð til sjómanna og útvegsmanna, sem kallað var Ákaverð og Morgunblaðið skrifaði um á sinni tíð og fordæmdi sem allt of hátt. En ríkisstj. hefur séð sig tilneydda að taka það upp, og er þetta ákvæði gott, það sem það nær. En það er tæplega nægilegt til að tryggja rekstur útvegsins, þó að þetta eina atriði úr till. okkar sé tekið upp, en öðrum sleppt, sem miðuðu að því að draga verulega úr rekstrarkostnaði bátaútvegsins og lækka dýrtíðina með raunverulegum hætti. Það hefur greinilega komið fram í ræðu ráðh. að rekstur útvegsins er alls ekki tryggður með þessum ráðstöfunum. Hins vegar felast ákvæði í frv., sem geta leitt til þess, að útvegurinn stöðvist, en þar á ég við launaskerðinguna í III. kafla. Það er engin ástæða til að ætla annað en að launþegasamtökin reyni að hindra slíka árás á kjör sín eins og felst í þessum kafla. Þess er skammt að minnast, hvernig fór í sumar, þegar tollahækkunin kom til framkvæmda, þ.e.a.s. stjórnin varð að lúta í lægra haldi fyrir verkalýðssamtökunum, þegar skerða átti lífskjör almennings. Verkalýðsfélögin munu svara á sama hátt nú, og sú barátta getur bæði orðið löng og hörð og leitt til stöðvunar í lengri eða skemmri tíma. Aftur á móti hef ég ekkert getað fundið í þessu frv., sem miðar að því að auka framleiðsluna, enda virðist ríkisstj. hafa annað frekar á stefnuskrá sinni heldur en auka framleiðsluna og tryggja þar með atvinnu í landinu, og má í því sambandi benda á, að fjárhagsráð er nú þegar orðið allþekkt fyrir neitanir sínar, og virðist stefna þess vera beinlínis sú að skapa atvinnuleysi í landinu. Sama má segja um ríkisbankann, hann er orðinn allkunnur fyrir að neita um nauðsynleg rekstrarlán fyrir útveginn og þar með að koma í veg fyrir nýja og aukna framleiðslu. Það er sem sagt ljóst, að tilgangur stjórnarinnar er ekki að skapa atvinnuöryggi og auka framleiðsluna, heldur stefnir hún að því að ráðast á lífskjör almennings með launalækkun og hækkuðu vöruverði. Það fór heldur ekkert leynt í ræðum ráðherranna, að þeim óx í augum, hvað alþýðan í landinu býr við góð kjör, og aðalatriðið var að rýra þessi kjör og það sem allra fyrst. Þetta var niðurstaða ríkisstj., þegar hún fór loks að semja sitt frv. Og fyrsta atriðið í þessari niðurstöðu var það, að hjá launalækkun yrði ekki komizt. Hæstv. menntmrh. lagði áherzlu á, að laun manna yrði að skipuleggja, þannig að þeir fengju ekki meira en vinnan gæfi af sér. Hæstv. ráðh. útskýrði það ekkert nánar, hvernig það mætti verða, að verkamenn fengju meira en vinnan gæfi af sér. Nú er það kunnugt, auk þess sem það kom greinilega fram í ræðu dómsmrh., að þjóðarauðurinn hefur vaxið mikið á síðustu árum, - ég held, að hann hafi tekið upp orð skáldsins, þar sem það segir, að síðustu 7 ár jafngildi áður 7 öldum í þessu tilfelli. En hvernig hefur þessi auður orðið til? Er það ekki fyrst og fremst vegna þess, að vinnuafl fólksins hefur verið hagnýtt? Jú, það er sannarlega hið vinnandi fólk í landinu, sem hefur skapað þennan auð, en hins vegar hefur ekki nema brot af þessum verðmætum lent hjá fólkinu, sem skapaði þau. Það er því firra að halda því fram, að vinnufólk landsins hafi fengið hærri laun en vinnan gaf af sér. Þetta getur líka verið svar við þeim ummælum þm. Barð., þegar hann segir, að öll ógæfan stafi af grunnkaupshækkunum og að eina leiðin sé að færa niður grunnkaup, því að ég vil spyrja þm. Barð., hverjum beri bætt kjör, ef það er ekki fólkinu, sem skapar verðmætin, og sömuleiðis vil ég mótmæla ummælum þessa hv. þm. um hin geysilegu vinnusvik, eins og hann orðaði það. Hæstv. dómsmrh. talaði mikið um, hversu miklar kjarabætur verkamenn hefðu fengið, fyrst hefðu þeir fengið vísitöluuppbót, þá grunnkaupshækkun og svo vísitöluhækkun á grunnkaupshækkunina. Það var að heyra á ráðh., að verkamönnum hafi verið gefið þetta af náð, en nú væri svo komið, að þjóðarbúið gæti ekki lengur staðið undir þessum náðargjöfum, og nú yrði að halda til baka. Ég vil nú minna á í þessu tilefni, að verkamönnum hafa ekki verið gefnar þessar kjarabætur. Nei, þvert á móti. Þeir hafa orðið að sækja þær sjálfir og það með harðvítugri baráttu. Það hefur hvað eftir annað átt að skerða hlut verkamanna, og má í því sambandi minna á gengislækkunina 1939, gerðardómslögin alkunnu frá 1942 og svo tollahækkunina, sem samþykkt var á síðasta þingi. En verkamenn hafa brotið þetta á bak aftur, og þeir munu enn standa saman um það að láta ekki ráðast á lífskjör sín og rýra þau að ástæðulausu. - Fundarhlé. Þegar ég lauk máli mínu fyrir fundarhléið, hafði ég með tilvitnunum í ræður ráðherra allra stjórnarflokkanna sýnt fram á, að allir þessir flokkar eru sammála um, að lífskjör alþýðunnar séu allt of góð og miklu betri en þjóðfélagið hafi ráð á og því sé það sérstök nauðsyn vegna atvinnuveganna að ráðast á þessi lífskjör. En það kemur einnig glöggt fram af ræðum ráðherranna, að allir stjórnarflokkarnir eru sammála um, að í þessu frv. felist árásir á lífskjör almennings, en þó sé þar allt of skammt gengið. Hæstv. forsrh. talaði um það klökkum rómi, að samkvæmt þessu frv. væri aðeins farið með vísitöluna niður í 300 stig, gerðar hefðu verið kröfur um miklu meiri lækkun, en horfið hefði verið frá þeim kröfum vegna óvissu um það, hvort þær mundu ná fram að ganga. Forsrh. lýsir því þar með yfir, að mikill vilji hafi verið fyrir hendi til að fara með vísitöluna miklu lengra niður, en hætt hafi verið við það vegna þess, að stjórnin hafi verið í óvissu um, hvort þær kröfur næðu fram að ganga, m.ö.o., stjórnin hafi ekki þorað þetta, sem hana langaði þó mest til. Hæstv. menntmrh. kom einnig inn á þetta og lýsti yfir því, að eftir allar bollaleggingar og útreikninga ríkisstj. hefði komið í ljós, að ekki hefði verið hægt að fara svo langt, að endarnir kæmu saman fyrir bátaútveginn, þ.e.a.s. stjórnarflokkarnir vildu færa vísitöluna svo langt niður, að útgerðin gæti farið af stað, en þá kom það í ljós, að áhrif vísitölunnar einnar á rekstrarkostnað báta voru svo lítil, að ekki var hægt með vísitölulækkun einni að tryggja útveginn, jafnvel þótt hætt yrði algerlega að bæta vísitölunni við. Og því lýsir hæstv. ráðh. yfir því, með þessari líka hryggð, að ekki hafi verið hægt að láta endana ná saman fyrir útgerðina. Hann vantaði sannarlega ekki viljann, en hann komst að þeirri leiðinlegu niðurstöðu, að þetta væri ekki hægt, og að verkafólk og launamenn mundu aldrei sætta sig við þann niðurskurð vísitölunnar, sem til þess hefði þurft. Hæstv. utanrrh. gaf einnig þá játningu, að sér félli langverst kaflinn um fiskábyrgðina, og vildi hann ganga svo langt í niðurskurði vísitölunnar, að ekki þyrfti neina ábyrgð, en svo langt taldi hann, að ekki væri þó hægt að komast í einum áfanga, eins og hann orðaði það. Sem sagt, allir stjórnarflokkarnir hafa gefið yfirlýsingar um, að í þessu frv. sé allt of skammt gengið í þá átt, að gera árásir á launastéttirnar og lífskjör almennings, en þeir hafa komizt að þeirri niðurstöðu, að ekki sé heppilegt né hægt að ganga lengra að svo stöddu vegna fólksins sjálfs, og því hefur það orðið að samkomulagi hjá þeim að fara ekki lengra í þessum áfanga. Takist hins vegar að sætta alþýðuna við þennan fyrsta áfanga, þá er áreiðanlega vilji fyrir hendi að leggja upp í annan áfanga og taka þá stærra skref en þessir flokkar hafa nú þorað að taka. Sem sagt, nú liggur fyrir í ræðum ráðherranna og fulltrúa allra stjórnarflokkanna játning um, að þeir hafi mjög þráð að stíga stærra skref til árása á lífskjör íslenzkrar alþýðu, en þeir þorðu ekki að taka stærra skref núna í þessum áfanga, en eru að þræða sig áfram. Þetta er síðasta tilraunin, eins og hæstv. utanrrh. komst að orði, til þess að sætta alþýðuna við árás á lífskjör hennar. Ef sú tilraun tekst, á að halda áfram að vega í þann knérunn. En það er nú að mínu áliti nokkurn veginn gefið mál, hvert svar verkalýðsins verður. Hann mun ekki nú fremur en áður taka slíkri árás þegjandi. Hann mun treysta samtök sín og beita þeim fyrir sig til að hrinda árásunum eins og fyrr, eins og t.d. fór um tollahækkunina á síðasta þingi. Ég þori að slá því föstu, að styrkleiki verkalýðsins er nú eins og þá nægilega mikill til að láta þessa tilraun mistakast, eins og tollahækkununum var hrundið í vor og gerðardóminum á sínum tíma, á sama hátt og komið var í veg fyrir gengislækkun og niðurskurð á vísitölugreiðslum á árunum 1939–1942. Þegar róðurinn er hertur gegn alþýðunni, er alþýðan samtaka. Það kom skýrt fram í ræðu hv. 4. landsk. í dag, að verkalýðurinn og samtök hans ætla ekki að taka þessari árás þegjandi og hljóðalaust, og um afstöðu Sósfl. gagnvart þessu frv. og stefnu þess þarf ég ekki að fjölyrða. Því hefur verið lýst rækilega, bæði í umr. í Nd. og í þessari hv. d. í gærkvöld og einnig af hv. 4. landsk. í framsöguræðu hans á fundi hér í dag. En það vil ég aðeins segja, að sósíalistar munu nú eins og áður standa með verkalýðnum í baráttu hans fyrir því að hrinda þessum árásum, og sósíalistar hafa bent hér á leiðir til að leysa erfiðleika atvinnuveganna án þess að ráðast nokkuð á lífskjör alþýðunnar. Þær leiðir eru fyrst og fremst þær að tryggja framhaldsrekstur bátaútgerðarinnar með því að framkvæma raunverulegan sparnað á rekstrarútgjöldum bátaútvegsins. Þetta er sundurliðað í grg. fyrir frv. okkar sósíalista hér um dýrtíðarráðstafanir, sem alþm. hafa átt kost á að kynna sér, og ég hef ekki orðið var við, að tilraun hafi verið gerð til að hnekkja þeim áætlunum. Niðurstaða þeirra er sú, að með vaxtalækkunum til útgerðarinnar megi spara 15 þús. kr. á meðalbát, 10 þús. kr. með því að lækka vátryggingagjöld vegna útgerðarinnar,með breyttum verzlunarháttum má spara 12 þús. kr. á bát í veiðarfærakaupum, viðhaldskostnað má lækka um 8 þúsund, beitukostnað um 5 þúsund með því að lækka beituverð eins og tök eru á, miðað við hráefnið, sem fyrir hendi er, og loks olíukostnað um 5 þúsund, eða samtals má þannig lækka útgerðarkostnaðinn á hvern meðalbát um 55 þús. kr. Slíkar ráðstafanir mundu hafa í för með sér miklu raunhæfari sparnað á rekstrarútgjöldum útvegsins en frv. stjórnarinnar felur í sér, en bitna þó ekki á neinn hátt á lífskjörum almennings, heldur aðeins draga úr gróða lánsstofnana vegna viðskipta þeirra við bátaútveginn, og draga úr óhæfilegri verzlunarálagningu og gróða þeirra, sem verzla með útgerðarvörur. Þetta yrði tekið af þeim milliliðum, sem koma hér nærri og hafa af því óeðlilegan gróða, en ekki tekið af þeim, sem að framleiðslunni vinna til hagsbóta fyrir þjóðina í heild. Annað ráð til að vinna gegn dýrtíðinni og lækka hana raunverulega er að afnema tolla á nauðsynjavörum, er ganga inn í vísitöluna. Ég skal ekki fara nánar út í þá útreikninga, en samkvæmt þeim reikningi, sem hagstofan hefur gert og ekki hefur verið hnekkt, yrði með því unnt að lækka verðlag, svo að vísitalan lækkaði við það um 20–30 stig. Þriðja höfuðleiðin er að breyta verzlunarskipulaginu, eins og lagt er til í frv. okkar sósíalista, sem ég skal ekki fara að útskýra hér, en aðeins þó taka fram, að það miðar að því að þurrka gersamlega út hinn geysilega milliliðagróða í verzluninni og lækka með því verðlag og þá um leið vísitöluna um önnur 20–30 stig. Alls næmi þá lækkun hennar 50–60 stigum og þýddi auðvitað það, að með því að fara þessa leið yrði engin árás gerð á lífskjör almennings, heldur væri hér aðeins um raunverulega verðlækkun að ræða. Enn fremur mundi þetta breytta fyrirkomulag afla ríkinu allverulegra tekna, svo að það er síður en svo rétt, sem haldið hefur verið hér fram, að tillögur okkur sósíalista miðuðu eingöngu að því að rýra tekjur ríkissjóðs. T.d. mundi tollalækkun verða til að lækka vísitöluna, og það breytta fyrirkomulag mundi þýða mjög auknar tekjur fyrir ríkið. Ég hef þá rakið að nokkru, hvernig mér virðist, að ákvæði þessa frv., sem hér liggur fyrir, stangist mjög verulega og í raun og veru gersamlega við þann tilgang, sem því er ætlað að hafa samkv. upptalningunni í 1. gr. þessa frv. Ég hef sömuleiðis reynt að sýna fram á, hvernig tilgangur frv. er í raun og veru allt annar, þ.e.a.s. árás á lífskjör fólksins í landinu, og fært að því góð rök. Og ég hef bent á það, að í nokkrum tilvitnunum hæstv. ráðh., sem töluðu hér í gærkvöld, hafi það óneitanlega komið fram, hver hinn raunverulegi tilgangur frv. er, þótt annað sé látið í veðri vaka. - Ég mun því að sjálfsögðu greiða atkv. gegn þessu frv., nema því aðeins að fram nái að ganga þær gagngerðu brtt., sem fluttar eru hér af hv. minni hl. fjhn., þ.e.a.s. hv. 4. landsk. þm. En ég geri ráð fyrir hins vegar, að það sé nú búið að ganga þannig frá hnútunum, að stuðningsflokkar hæstv. ríkisstj. sjái fyrir því, að þær till. nái ekki fram að ganga. Og mun ég þess vegna, eins og ég hef sagt, að sjálfsögðu greiða atkv. gegn þessu frv. Ég vil að lokum segja það, að þó að hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar séu nú að gera - eins og hæstv. dómsmrh. orðaði það –síðustu tilraunina til þess að fá verkalýðinn og launþega í landinu til þess að slá af sínum lífskjörum, þá geri ég ráð fyrir og vona, að sú tilraun muni ekki takast og að þeim raunverulega tilgangi, sem liggur að baki þessu frv. af hálfu hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokka hennar, verði ekki náð, jafnvel þó að þetta frv. verði samþ. hér á hæstv. Alþ.



Herra forseti. - Fjhn. hafði fund um þetta mál í kaffihléinu í dag og tók það nokkuð til meðferðar. Árangurinn af þeim fundi er sá, að fjhn. ber fram þrjár brtt. við frv., sem eru prentaðar á þskj. nr. 245. Fyrsta brtt. er við 18. gr. og er umorðun á gr. Það eru að nokkru leyti þrjár breyt., sem sú umorðun hefur í för með sér, og má segja, að tvær þeirra séu ekki stórvægilegar. Í fyrsta lagi er það, að hámark það, sem frvgr. ákveður, er þarna fellt niður. Í öðru lagi er það, að breytt er nokkuð orðalagi, þannig að það verði ótvírætt, að ábyrgzt er verð ekki einasta á þorskflökum, heldur og á samsvarandi fiskflökum öðrum, hvort sem það er ýsa eða langa eða hvað sem það er. Þá er meginbreyt., sem felst í umorðuninni á 18. gr., sú - sem er nýmæli í frv., - að ákveða megi í reglugerð, að greiða megi úr ríkissjóði hluta af geymslukostnaði hraðfrysts vetrarvertíðarfisks, sem fluttur er út eftir 1. ágúst, því að frystihúsin kvarta mjög um þann skaða, sem þau hafi beðið af því að geyma fiskinn, og þann kostnað, sem á þau leggst sökum þess. 2. brtt. fjhn. er við 27. gr. frv., þar sem lagt er bann við því, að vextir séu hækkaðir af rekstrarlánum til útgerðarinnar. Þar vill n. bæta við orðunum: og fyrirtækja, sem vinna úr sjávarafurðum til útflutnings. - Mundi þá 27. gr., þannig breytt, leggja bann við hækkuðum vöxtum af rekstrarlánum til útgerðarinnar og enn fremur til þeirra fyrirtækja, sem vinna úr sjávarafurðum til útflutnings, hverju nafni sem nefnast. Þetta mundi ná til hraðfrystihúsanna og sjálfsagt fleiri stofnana. Tilgangurinn er auðsær, sem er sá að greiða fyrir sölu þessara afurða til útlanda, þannig að útflytjendur geti borið sæmilegt úr býtum, eftir því sem kostur er á. Þá er 3. brtt. fjhn. við 42. gr. frv., í tveimur stafl. A-liðinn má nú skoða sem leiðréttingu, sem er um að bæta í b-lið 42. frvgr., undir síðari stafl. 1, garðávöxtum, og með samþykkt þessarar brtt. mundu garðávextir vera undanþegnir söluskattinum, svipað eins og er um kjöt og mjólk og aðrar innlendar afurðir, sem seldar eru í landinu. Virðist þetta ekki þurfa skýringa við. Mun aðeins hafa verið af vangá, að þetta var ekki í upphafi fram tekið í frv. - Þá er hér einnig brtt., 3. tölul. b, um nokkra breyt. á e-lið sama tölul. 42. gr. frv., þar sem n. leggur til, að gerð verði sú undanþága, að eigi skuli greiða skatt af sölu á ekki aðeins veiðarfærum, salti og olíu og á viðgerðum á skipum, sem eru nauðsynlegir hlutir fyrir útgerðina, heldur einnig fiskumbúðum. Einnig er nánar tilgreint í þessari brtt., hvers konar olíur það eru, sem ætlazt er til, að skattur hvíli ekki á, sem sé hráolíu, brennsluolíu og smurningsolíum öllum. Ég tel nú, að þessar brtt. séu svo auðskildar, að þær þurfi ekki nánari skýringa við. Og skal ég geta þess, að öll fjhn. stendur að þeim óklofin, þó þannig, að hv. 4. landsk. þm. mun óska eftir því, að þær brtt. hans, sem um sama efni fjalla og lengra ganga, verði bornar upp við atkvgr.fyrst, en mun fylgja þessum brtt., ef hans brtt. falla, og telur þær til bóta. Um aðrar brtt., sem fyrir liggja frá einstökum hv. þm., ræddi n. nokkuð, og var það yfirleitt stefna þeirra nm., sem styðja hæstv. ríkisstj., að leggjast á móti þeim, þó að ég vilji ekki segja það, að nm. hafi bundið sig alveg um einstök atriði þeirra brtt. Sé ég ekki ástæðu til að ræða um hverja einstaka af þessum brtt., sem fram hafa komið, sökum þess að nánari ákvörðun var ekki tekin um þær í n. Þar fór ekki fram atkvgr. um hverja einstaka brtt., heldur var þetta svona andinn í n., sem ég gat um. Nú er það svo, að þetta er vandasamt mál og menn lita að sjálfsögðu misjöfnum augum á það. Og einstakir nm. hafa að sjálfsögðu tilhneigingu til þess að fylgja ýmsum af þeim brtt., sem fram hafa komið. Skal ég játa það, að þar á meðal eru till., sem ég persónulega hefði tilhneigingu til að fylgja. En það er nú þannig um þetta frv., þó að líklegt sé, að það gangi í gegnum þingið á ekki löngum tíma, þá hefur það til okkar komið eftir töluvert erfiðar fæðingarhríðir. Og það er öllum hv. þm. ljóst, og þýðir ekki að vera að leyna því, að frv. þetta er árangur af mjög erfiðum samningum á milli þeirra flokka, sem styðja hæstv. ríkisstj. Og ég segi fyrir mig, og ég býst við, að ég tali þar fyrir munn flestra hv. meðnm. minna, að þó að ég kynni að óska, að nokkur atriði í frv. væru höfð á annan veg heldur en í frv. eru, eftir að því kynni að vera breytt í þá átt, sem fjhn. leggur til, þá mætti búast við, ef farið væri þannig að samþykkja einstök atriði í brtt. hv. þm., að aðrir hv. þm. vildu þá fá annað fram til breyt. á frv. og þeir samningar, sem um þetta stóra mál hafa verið gerðir, færu þá úr reipunum og allt endaði í öngþveiti. Hér er því um það að ræða, hvort menn vilja halda til streitu sínum sérskoðunum í hverju einstöku atriði og eiga þá á hættu, að ekkert verði þá úr neinu af því, sem í frv. er stefnt að, eða hvort menn vilja slá: í sínum sérskoðunum og viðurkenna það, sem er staðreynd, að frv. þetta er árangur samninga, sem við flestir höfum tekið þátt í. Ég tek síðar talda kostinn, og ég mun fyrir mitt leyti óhikað greiða atkv. á móti ýmsum brtt., sem ég persónulega vildi gjarnan hafa í l., beinlínis af þeirri ástæðu, að ég álít, að samþ. þeirra atriða mundi koma frv. í heild sinni fyrir kattarnef og koma þannig af stað alveg ófyrirsjáanlegu öngþveiti í þessum málum. Því skal ekki leyna, að aðaltilefnið til þess, að þessar brtt. fjhn. eru fram bornar, eru kröfur hraðfrystihúsanna um breyt. á frv., sem fjhn. taldi rétt að taka til greina á þann hátt, sem hér er gert. Og þó að kröfur hraðfrystihúsanna gangi lengra heldur en hér er gengið inn á, þá hygg ég, að þó megi fullyrða, að með samþ. þessara till. telji forustumenn starfsemi frystihúsanna, að hægt muni verða að reka frystihúsin áfram, ef frv. heldur að öðru leyti sem lög. Hv. 4. landsk. þm. sagði það í ræðu sinni í dag, að þetta frv. væri um aðstoð við atvinnurekendur. Það má segja það, að það sé aðstoð við sjávarútveginn og þá atvinnurekendur, sem þar eiga hlut að máli. En sá hv. þm. hefur sýnt fram á það bæði í orðum og athöfnum og oftar en einu sinni, að þeirrar aðstoðar er þörf, því að t.d. þeir, sem reka frystihúsin - og það verður að telja þá, sem þau reka, atvinnurekendur - þeir tjáðu n., að þeir teldu sér alls ekki fært að reka húsin áfram, nema þeir fengju frekari aðstoð en þeir fengju í frv. Og hv. 4. landsk. þm. vildi ganga til móts við þá atvinnurekendur. - Þá sagði hv. 4. landsk. þm., að þetta frv. hyggi nærri mannréttindum, og mun hann hafa átt við það, að vísitalan er ákveðin 300 stig í þessu frv. Ég get nú ekki séð, að þetta frv. höggvi á nokkurn hátt nærri mannréttindum í þeim skilningi, sem hann átti við. Ég get ekki séð, að það hyggi neitt nærri mannréttindum, þó að vísitalan væri afnumin með öllu. Það er Alþ. og löggjafarvaldið, sem hafði fyrirskipað það, að þessi vísitala skyldi vera reiknað út. Og þó að ákveðið væri, að vísitalan skuli ekki reiknuð hærri en eitthvað og eitthvað, þá eru engin mannréttindi skert með því, þar sem frelsi manna til þess að semja um kaup sitt og kjör er ekki á nokkurn hátt skert með þessu frv. Í fyrra stríðinu, þegar mikil verðhækkun var líka og dýrtíð í landinu, þá held ég, að í sambandi við greiðslu verkamannakaups hafi engin vísitala verið ákveðin. Kaupið fór þá upp, meðan á stríðinu stóð, og smálækkaði svo eftir stríðið. En ég man ekki eftir, að það væri nein vísitala reiknuð út í þá daga. - En skyldi það nú ekki vera, að þessi hv. þm. hafi staðið að því að skerða meir mannréttindi heldur en felst í þessu frv.? Ég man ekki betur en að sú stjórn, sem hann átti sæti í, tæki algerlega ráðin af bændastétt landsins um það, fyrir hvað hún mætti selja vörur sínar. Og sé þetta mannréttindaskerðing, sem í þessu frv. felst, þá hefur hitt a.m.k. ekki síður verið mannréttindaskerðing. - Þá sagði hv. 4. landsk. þm., að þetta frv. hefði ekki fylgi þjóðarinnar, sem bezt sæist á því, að það væru stöðugt að berast mótmæli gegn því. Já, heyrt hef ég getið um þessi mótmæli, og ég hef sjálfur lesið hér í hv. þd. tilkynningar um þau. En það hefur nú stundum komið fyrir, að góðum málum hefur verið mótmælt af ýmsum aðilum. Ég er nú það aldraður t.d., að ég man ósköp vel eftir því, að þegar verið var að leggja síma hingað til landsins og um landið, þá drifu að mótmæli gegn því glæfrafyrirtæki, sem þá var kallað, að leggja síma til landsins og um landið. Það er alveg ósannað mál, þó að mótmæli komi fram frá einhverjum félögum gegn þessu frv., hvort þetta frv. hefur fylgi meiri hluta þjóðarinnar eða ekki. Mín sannfæring er sú, að þó að margir játi, að gallar séu á þessu frv., og mjög mörgum finnist það ganga fullskammt í því að snúa við á þeirri braut, sem gengið hefur verið á undanfarið, þá mundi það fá mikinn meiri hl. atkv. kjósenda í landinu, ef það væri borið undir þjóðaratkvæði. Ég held, að hv. 4. landsk. þm. og flokksbróðir hans, sem var að tala áðan, verði nú að játa. það, að hv. 4. landsk. þm. hafi sýnt það með brtt. sínum, að hann játar það, að tilkostnaður við atvinnurekstur og tekjurnar af honum, þetta tvennt stenzt ekki á. Og það var einmitt ráðh. Sósfi., sem játaði þetta svo greinilega á síðasta þingi, að hann bar fram till. um sérstaka ábyrgð til handa sjávarútveginum, til þess að hann gæti orðið rekinn. En þegar þetta er svona, þá vildi ég mega spyrja þennan hv. þm., án þess að ég vilji lengja umr. hér: Hver á að borga þann mismun? Það hefur verið vísað á ríkissjóðinn. En ég hélt nú bæði það, að ríkissjóður, hvernig sem að er farið, væri ekki ótæmandi, og einnig hélt ég, að ekki væri hægt að koma öðru við en að landsmenn legðu saman í ríkissjóðinn og það yrðu allir eða svo að segja allir bjargálna menn einhvern skerf þar að leggja fram, svo að jafnvel þó að útreikningur hv. 4. landsk. þm. um það, hvað vísitölufestingin skerði lífskjör manna, - sem er nú rangur, en þótt hann væri réttur, þá þyrfti einnig að draga fram, ef þetta frv. næði tilgangi sínum, hvað það léttir gjöldum af þeim einstaklingum, sem finnst lífskjör sín skert. Hv. þm. vildi halda því fram, að þm. hefðu ekki umboð til þess að samþykkja þetta frv. Ég hélt nú, að þm. hefðu umboð til þess að samþykkja hvaða l. sem væri, ef þau ekki koma í bága við stjórnarskrá landsins. Og a.m.k. er það víst, að Alþ. taldi sig á sínum tíma hafa umboð til þess að semja lög um vísitöluútreikning. Og þá er undarlegt, ef þingið hefur ekki líka umboð til þess að breyta slíkum lögum og lagaákvæðum. - Þessi sami hv. þm. var líka að tala um söluskattinn og taldi hann mjög ranglátann. Ég get tekið undir ýmislegt, sem hann sagði um það. En það er nú ekki gott að komast hjá slíku. Hann hefur sjálfur verið í ríkisstj., sem beitti sér fyrir því að leggja á ákaflega svipaðan skatt, sem sízt var réttlátari heldur en þessi söluskattur, sem nú er ráðgerður. Veltuskatturinn, sem þessi hv. þm. stóð að, hann kom nú alveg með fullum þunga á þá, sem verzluðu í kaupfélögum. Því getur enginn neitað og verður ekki neitað með nokkrum rökum, Því að þrátt fyrir lagaákvæðin um, að ekki mætti hækka vöruna í verði, þá vitanlega gat það ekki komið öðruvísi fram í kaupfélögunum, þar sem félagsmenn eru sínir eigin kaupmenn, heldur en þannig, að arðsúthlutun þeirra varð þeim mun lægri, sem nam söluskattinum, svo að um það þarf ekki að ræða eða deila, að sá skattur hafi komið beinlínis á allan þann fjölda manna, sem verzla í kaupfélögunum. Það veit ég að hann viðurkennir. Og skyldi veltuskatturinn þá ekki líka, þegar allt kemur til alls, hafa komið niður á þeim líka, sem verzla við kaupmenn? Það er verra að sanna það, en ég býst við því, að það hafi verið fært svo til verðlag milli vara, að það hafi, þegar allt kom til alls, ekki verið verzlanirnar, heldur viðskiptamenn þeirra, sem veltuskattinn greiddu. Þá er það hv. þm. Barð. Hann áleit, að það væri aðalatriðið, a.m.k. fyrir mér, í þessu máli, að frv. væri afgreitt svo, að ég kæmist heim fyrir jólin. Ég játa það, að mig langar til að komast heim fyrir jólin, og ég skammast mín ekkert fyrir það, þó að mig langi til þess. En ég held, að hann geri minn veg fullmikinn, ef hann heldur, að það sé ég sérstaklega, sem ráði afgreiðslu þessa máls. Ég hef lesið í Morgunblaðinu í morgun og veit, að það hefur verið ætlun hæstv. ríkisstj. að koma þessu máli af á morgun og geta frestað þingi á morgun eða annað kvöld. Ef um það væri að ræða, að eitthvað væri hægt að bæta þetta frv. með því, að ég legði það á mig að sitja hér fram yfir jól, þá mundi ég að sjálfsögðu fúslega gera það, en ég hef nú ekki mikla trú á því. Þó að málið gangi með nokkrum hraða gegnum þingið, að því er formsatriði snertir, þá veit hvert mannsbarn, að þetta frv. hefur verið fyrir þinginu nærri því í þrjá mánuði, eða nákvæmlega sagt 22/3 mánaðar, því að byrjað var að ræða um það strax í þingbyrjun, þó að meira væri um það fjallað af flokkunum og ríkisstj. en formlega af þinginu sjálfu. Og þó að Sósfl., sem styður ekki ríkisstj., hafi ekki verið þar með, þá hefur hann þó fjallað um málið líka. Og svo sagði hv. þm. meira. Hann sagði, að þetta mál hefði í raun og veru staðið yfir síðan 1941, svo að ég hef ekki mikla trú á því, að þótt málið hefði dregizt þangað til milli jóla og nýárs, að það hefði gert mikla gagnbreytingu á frv. frá því, sem nú er, til bóta. Svo fékk hv. þm. eitt af þessum köstum, sem við könnumst við frá eldri tímum, en hefur ekki borið á á þessu þingi og mjög lítið á síðasta þingi. Hann þurfti að ausa Framsfl. auri og kenna honum um allt illt, hvernig nú er komið. Hann gerði t.d. veður út af því, að Framsfl. hefði alltaf spáð hruni. Hafi Framsfl. spáð hruni, þá hefur hann því miður orðið allt of sannspár, því að ég sé ekki annað en að það hrun, sem um hefur verið talað, sé komið fyrir nokkru og það í tíð fyrrv. stjórnar, því þegar ekki er hægt að halda höfuðatvinnuvegi þjóðarinnar uppi nema með ríkisstyrk og ríkisábyrgð, þá kalla ég, að komið sé hrun. Hv. þm. veit, að í fyrravetur, í tíð fyrrv. stjórnar, lá fyrir stöðvun sjávarútvegsins, ef Alþ. hefði þá ekki bundið ríkissjóði bagga, til þess að hann gæti haldið áfram. Hv. þm. talaði eins og maður, sem hefur skilið við konuna sína, gifzt annarri, sér ettir öllu og segir, að sú fyrri hafi verið betri. Það var mikil örvænting hjá honum að hafa misst kommúnista úr samstarfi við sig og fengið hina vondu framsóknarmenn í staðinn. Ég skal ekki blanda mér í tilfinningar hans í þessu efni, en ég veit ekki, hvað sambúðin hefði verið orðin góð nú, ef hjónabandið hefði haldizt áfram. Þá sagði hv. þm., að stjórnin mundi ekki vera fær um að framfylgja þessu frv., ef að l. yrði. Það kann að vera. ég skal engu spá um það. En ég segi hitt, að ef ekki er hægt að framfylgja l. eins og þessum, þá er landið ekki lengur réttarríki. Ef Alþingi, löggjafarvaldið, má ekki setja l., sem það telur, að sé tilraun til viðreisnar þjóðinni, þó að það á einhvern hátt snerti menn og að menn verði einhverju lítils háttar að fórna, öðruvísi en það verði brotið niður með lögbrotum og ofbeldi, þá er það ríki, þar sem slíkt á sér stað, ekki lengur réttarríki, og þá verður að sýna sig, hvort svo er. Hv. þm. var að gefa í skyn, að togaraflotinn mundi stöðvast, ef þetta frv. yrði samþ., og að mér skildist vegna ákvæðanna um eignaraukaskatt. Í því sambandi var hann að tala um svik og líka í sambandi við þá sjómenn, sem nú ætti að svipta skatthlunnindum. Ég held, að það væri eitthvað undarlegt við skattal. þessa lands, ef einhver gömul skattal. ættu að skoðast sem loforð um, að slík l. skyldu gilda um aldur og ævi. Hann var að tala um, að sjómenn hefðu verið narraðir með skattfrelsi til að sigla á stríðsárunum, meðan hættan var mest. Já, þeir fengu skattfrelsi á sínar gríðarlega háu tekjur, sem a.m.k. sumir þeirra höfðu á þessum árum. En ég man ekki eftir og kannast ekki við, að þessum mönnum hafi verið gefið nokkurt fyrirheit um, að slíkt skattfrelsi skyldi gilda um aldur og ævi. Ég hygg, að þeir hafi aldrei fengið skattfrelsi, að því er eignarskatt snertir, heldur aðeins, að áhættuþóknunin skyldi vera skattfrjáls til tekjuskatts. Þess vegna geta það ekki verið nein svik, þó að hér sé lagður á eignaraukaskattur, jafnt á þessa menn og aðra. Þessir menn hafa gert mikið gagn, það skal og fyllilega játa, en þeir hafa líka borið margfalt úr býtum á við flesta aðra. Hv. þm. ber fram till. um, að almenn hlutafélög njóti sömu réttinda og samvinnufélög við þau skattfríðindi, sem þau hafa áður haft, gagnvart eignaraukaskatti. Ég skal fyllilega játa, að það geta verið til hlutafélög, sem vinna að þarflegum hlutum og ættu slík hlunnindi skilið. En mig grunar, að það séu til hlutafélög, sem eru hreint og beint gervihlutafélög, þar sem fjölskyldan ein er hluthafar. Það hefur verið sagt, að hér í bæ væru mörg hlutafélög, þar sem hægt væri að halda löglegan stjórnarfund í hjónarúminu, og ég býst við, að það sé satt. Í stjórn hlutafélags þurfa ekki að vera nema þrír, og þá getur meiri hlutinn verið í hjónarúminu. Ég dreg ekki í efa, að sá stjórnarfundur mundi fara vel og friðsamlega fram, og er ekkert við því að segja, en mér finnst, að svona hlutafélög, og þau eru mörg, séu nauðalík einstakling, þó að maður hafi stofnað með börnum sínum og kannske einhverjum nánustu ættingjum svo kallað hlutafélag, þar sem hann á aðalhlutann. Mér virðist það vera ákaflega svipað einstaklingsrekstri. Mér virðist ákaflega vafasamt og enda ekki ná neinni átt að láta öll þessi hlutafélög hafa skattfríðindi. Það yrði þá að fara miklu nákvæmar út í það, ekki aðeins að hlutafélög skuli fá þessi skattfríðindi, heldur hvers konar félög það væru. Ég álít, að í núverandi skattal. sé gengið allt of langt í að láta gervifélög hafa 20% skattfrjáls í varasjóð, þó að það sé raunverulega ekkert annað en einstaklingsrekstur eða einn og sami maður sé aðalhluthafinn og þó að starf hans sé ekki að neinu leyti þjóðinni til heilla. Það eru til félög, sem eru ekki til neinna þjóðarheilla, þó að þau stefni að fjárgróða fyrir sína meðlimi. Ég býst við, að næst þegar skattal. verða endurskoðuð, þá sé nauðsynlegt að flokka þessi hlutafélög, og þá tel ég víst, að ýmis þeirra eigi skilið að fá skattfríðindi. En ég er jafnsannfærður um, að sum eiga ekki frekar skilið að fá skattfríðindi en hv. þm. Barð. sem einstaklingur eða ég. Mér finnst satt að segja hv. þm. Barð. gera sig að eins konar uppvakningi frá löngu liðnum tímum, þegar hann fór að tala um samvinnufélögin. Það var eins og hann skildi ekkert eðli þeirra. Það er að vísu rétt, að samvinnufélög eru rekin með svipuðu sniði og aðrar verzlanir, en sá er bara munurinn, að samvinnufélögin sem slík græða aldrei neitt. Að sumu leyti er ágóðanum skipt milli félagsmanna og er þannig borgað beinlínis út eða lagt í stofnsjóð, sem síðan er borgað út við dauðsfall eða aðrar slíkar ástæður, eða lagt í sameiginlegan sjóð og er aldrei borgað út til einstaklinga. Ef samvinnufélag leggst niður, þá er honum ekki skipt milli félagsmanna, heldur á að verja því fé til almenningsheilla. Að bera þetta saman við hlutafélag, sem skipta má upp, hvenær sem er, og hver hluthafi má hirða sinn hlut, finnst mér svo fjarri öllu lagi, að það sé varla svaravert. Annars býst ég við, að okkur skilji hér svo mikið á, að ekki þýði að ræða um það. Þá varð ég enn meira hissa, þegar hann fór að tala um Eimskipafélagið og taldi sjálfsagt, að Eimskipafélagið héldi skattfrelsi sínu, þó að hann vilji láta samvinnufélögin greiða skatta á sama hátt og hvert annað hlutafélag. Ég neita því ekki, að Eimskipafélag Íslands hefur unnið þjóðnýtt starf, og það var réttmætt á sínum tíma að veita því skattfrelsi, enda var ég 1. flm. þess máls hér á þingi fyrir meira en 20 árum síðan. Hitt er annað mál, hvort þetta skattfrelsi Eimskipafélagsins á að verða eilíft. Það er fjöldi landsmanna, sem á hluti í þessu félagi. Það má kalla það eins konar þjóðarfélag, en svo er líka með samvinnufélögin. Nú mun vera 21 þús. manns í samvinnufélögunum. Ég efast um, að fleiri eigi í Eimskipafélagi Íslands. Samt sem áður ætla ég ekki að greiða atkv. með þeirri till., sem fram er komin um að leggja ekki eignaraukaskatt á Eimskipafélagið, en ég verð að segja, að sanngjarnt hefði mér þótt, að Eimskipafélagið og samvinnufélögin hefðu fylgzt að. Ég gat ekki verið við, þegar fundur hófst hér að nýju, og heyrði ekki ræðu hv. síðasta ræðumanns. Ég kom að í því, er hann var að tala um, að hæstv. stjórn væri hér að krefjast þess, að almenningur lækkaði lífskröfur sínar. Ég er ekki viss um þetta. Ég er ekki viss um, að þótt þetta frv. verði að l., þurfi nokkur maður að slá neitt af lífskröfum sínum, því að það er alveg rangt, sem hv. 4. landsk. og fleiri hafa hér verið að tala um, að dýrtíðin lækki ekkert við þetta frv. Menn hafa viljað ganga fram hjá, að landbúnaðarvörur eiga að lækka í sama hlutfalli og vísitalan eða eins og kaupgjaldið. En við skyldum segja, að einhver þyrfti að lækka lífskjör sín. Skyldi ekki geta skeð, að það væri alveg nauðsynlegt? Hvernig á að fara að, ef þjóðin getur ekki aflað þeirra tekna, að menn hafi þessi lífskjör, sem þeir hafa nú, jafnvel þó að jafnt væri skipt á milli allra? Hver á að sjá um yfirleitt, að menn geti alltaf, hvernig sem allt veltist, hvernig sem umheimurinn er, hvernig sem markaðir okkar eru, að fólkið hafi alltaf tiltekin lífskjör? Það er fræði, sem ég get ekki skilið. Ég var lengi bóndi og er bóndasonur og þekki það því bezt. Og ég vandist því, að við bændur urðum í gamla daga að miða okkar lífskjör við afurðaverð, sem var breytilegt, hvernig heyskapurinn gekk og yfirleitt hvaða tekjur við gátum fengið af búrekstrinum. Þá var enginn til að ábyrgjast okkur einhver ákveðin lífskjör. Það eru ákvæði í þessu frv., sem ákveða, að gerð verði tilraun til að finna út, hver meðallífskjör þjóðarinnar séu. Þar eru ákvæði um það, að gerðar verði ráðstafanir til að finna vísitölu útflutningsvaranna, og útflutningsvörurnar og verð þeirra er í raun og veru það, sem skapar þjóðinni lífskjör. Það má deila um, hvort þeim sé réttlátlega skipt, sjálfsagt er þeim ekki réttlátlega skipt, en ég verð að segja, að bara það, að berja í borðið og segja: Enga lífskjaraskerðingu! - það er bara vitleysa og fjarstæða. Slíkt getur hent eina þjóð, þó að nákvæmlega rétt sé skipt milli þegnanna, að þetta séu tóm orð, tekjur þjóðarinnar geti ekki fullnægt því, sem talið er, að þurfi að vera lífskjör hennar. Ég mun svo ekki frekar orðlengja um þetta mál. Ég þykist hafa gert grein fyrir afstöðu n. Ég var í vafa um, hvort ég ætti nokkuð að fara út í ræður manna, en faldi þó rétt að gera þessar aths., en mun svo ekki taka frekari þátt í umr., nema ég þurfi alveg sérstaklega að svara f.h. nefndarinnar.



Herra forseti. - Ég vil leyfa mér að þakka hv. frsm. n. fyrir þann hluta ræðunnar, sem snerti þá till., sem tekin hefur verið til greina af því þskj., sem ég hef lagt fram, og vil í sambandi við það lýsa yfir við hæstv. forseta, að ég mun taka aftur 6. lið brtt. á þskj. 229, þar sem lögð hefur verið fram sérstök brtt., þar sem tekið er til greina það, sem ég fer fram á. Einnig mun ég taka aftur brtt. á þskj. 232 við 13. gr., a- og b-lið, þar sem ég tel einnig, að því sé fullnægt, sem ég fer þar fram á. Viðvíkjandi brtt. n. við 27. gr. þá mun ég fylgja þeirri till. við atkvgr., en geymi mér rétt til að leggja fram nýja till. um breyt. á gr. við 3. umr., og mun ég koma að því síðar. Þá vildi ég lýsa yfir því við forseta, að ég mun taka aftur til 3. umr. 1. brtt. mína á þskj. 229 undir a-lið, en ber hana aftur fram við 3. umr., ef n. sér sér ekki fært að taka hana upp í sínar till. við þá umr. Ég geri þetta vegna þess, að frsm. hefur lýst yfir, að ekki séu teknar endanlegar ákvarðanir um till., og trúi ég varla, að þessi till. verði felld, þegar hún kemur til atkvæða. - Aðrar till. mínar á þskj. mun ég láta ganga til þessarar umr. Viðvíkjandi ummælum frá hv. 6. landsk., þar sem hann sagði, að ég hefði beint því að sjómönnum, að þeir hefðu sýnt vinnusvik, þá vil ég mótmæla því. Ég sagði, að það væru vinnusvikin í landi, sem væru ein orsök dýrtíðarinnar. Og ég vil benda hv. þm. á, ef hann hefur ekki kynnt sér það, að í útvarpserindi, sem ég hélt, sagði ég, að þess væri ekki að vænta, að sjómenn ynnu í 16 klukkustundir, meðan aðrir ynnu 6, svo að orð mín átti ekki að skilja á þann veg, sem þm. gerði. Ég benti á það sérstaklega, að viss stétt hefði tekið upp þann hátt, m.a. fyrir tilstilli Sósfl., að neita að gangast undir gerða samninga, þessir menn vildu ekki vinna dagvinnu, heldur eftirvinnu fyrir fjórfalt kaup. - Tel ég svo ekki ástæðu til að ræða fleira við þm. um þetta atriði. Út af aths. frsm. skal ég vera stuttorður. Hann talaði um söluskattinn, og þó að hann svaraði hv. 4. landsk., mátti hann eins svara mér, því að það var ein af mínum brtt. og ég hélt fram, að gera ætti hann að sama veltuskattinum og áður var. Það þýðir ekki fyrir frsm. að halda þessum blekkingum áfram, að veituskatturinn hafi verið lagður á bændur. Það er af því, að þeir vilja ekki viðurkenna þær staðreyndir, að kaupfélögin og samvinnufélögin eru sérstakir aðilar. Það eru ekki þúsundir bænda, það eru nákvæmlega sömu aðilar út af fyrir sig, eins og t.d. verzlunarfélög eða hlutafélög eru sérstakir aðilar til skatts og annars í landinu. Það má ekki blanda því saman við þúsundir bænda í landinu, eins og hv. frsm. gerir, því að auðvitað ber bændum að vera undir sömu skattal. og öðrum aðilum. En þessu blandar frsm. saman við hjónabandshlutafélögin. Hvers vegna skyldu þau vera réttminni, þar sem má halda fundina í hjónarúminu? Þessi félög eru undir sama stranga eftirlitinu eins og í þeim væru þúsundir manna. Þessi hjón - hve vel sem þeim kemur saman í hjónarúminu, geta þau ekki tekið fé úr varasjóðum. Það er undir eftirliti allt annarra manna. Ég er hræddur um, að formaður nýbyggingarsjóðs mundi segja eitthvað, hversu góð hjón sem kæmu til hans og vildu fá úr varasjóðnum. Nei, hvers vegna ættu hjónarúmshlutafélög að vera réttlægri en önnur hlutafélög? Þau eru hreinir aðilar, sem falla undir sömu reglur eins og um væri að ræða þúsundir manna. - Og þegar svo frsm. er að bera þetta saman við hlutafélög, það megi hvenær sem er skipta upp hlutafélögunum, og það er rétt. Einu var skipt upp fyrir byrjun stríðsins, sem átti 30-falda hlutafjáreign sína. Hve mikið fór í ríkissjóð? Allt, eins og það lagði sig. Þannig fer um hlutafélögin, sem rekin eru og stofnsett í hjónarúmunum. Ef þau ganga lengra en fyrirmælin kveða á um, fer allt í ríkissjóð. Svo hélt hv. frsm. því fram, að samvinnufélögin réðu svo sem ekki yfir eigum sínum. Hvaða skattanefndir hafa átalið það, að samvinnufélögin kasta fé í að halda uppi pólitískum blöðum í landinu? Skyldu þessar nefndir hafa fundið að því, þegar athuguð hafa verið skattframtöl þessara félaga? Ég held ekki. Ef þessi félög fara út fyrir takmörkin, verða þau að líða fyrir það eins og hjónarúmshlutafélögin. Þetta er því hreinasta fjarstæða hjá hv. frsm. - Þessir menn segja, að það sé allt annað með Eimskipafélagið. Það eru settar fastar reglur um það félag, að það má ekki borga út nema 4% arð. Ég er hræddur um, að þeir mundu eitthvað segja, ef það borgaði út 30–40% arð, en það hefur tekið á sig þá skyldu, að ekki megi greiða nema 4% í arð, ef það fengi þessi fríðindi. En engar skorður hafa verið settar í þessum efnum, að því er snertir samvinnufélögin, það vita allir menn í landinu. Þá skal ég aðeins leiðrétta eitt, sem kom fram hjá hv. frsm. Hann sagði, að ég hefði haldið því fram, að þjóðin mundi ekki framfylgja þessum l., ef þau yrðu samþ. Ég sagði þetta aldrei. Ég sagði, að þjóðin mundi ekki framfylgja þeim, ef þau yrðu afgreidd í þeirri mynd, sem þau eru nú, og það hefur frsm. fallizt á, því að hann hefur fallizt á að gera á þeim nauðsynlegar breyt. Ég hefði nú ekki vænzt þess af jafnsamvizkusömum manni og hv. 1. þm. Eyf., að hann afflytti svo ummæli mín sem hann gerði. Ég skal svo ekki við þessa umr. ræða meira um þetta atriði, en láta máli mínu lokið.



Herra forseti. - Þegar ég talaði í dag, lýsti ég í stórum dráttum þeim till., sem ég mundi leggja fram sem minni hl. fjhn., en till. voru þá ekki fram komnar, þannig að ég gerði ekki grein fyrir einstökum atriðum þeirra. En áður en ég sný mér að því, vil ég segja nokkur orð út af ræðu hv. frsm. meiri hl. - Hann sagði, að það væri viðurkennt, að sjávarútvegurinn þyrfti á aðstoð að halda og einmitt þess vegna sæti sízt á mér að vera á móti því, að gerð yrði sú ráðstöfun af Alþ. að aðstoða atvinnurekendur til þess að lækka kaup verkamanna, því að það væri einmitt sú aðstoð við sjávarútveginn, sem hér um ræðir, sem á þyrfti að halda. En ég sýndi fram á það svo skýrt, að ég held, að ekki verði á móti því mælt, enda gerði frsm. ekki tilraun til þess, að þetta dugar sjávarútveginum alls ekki. Þessi kauplækkun, sem frv. framkvæmir, er ekki gerð fyrir sjávarútveginn, vegna þess að það er honum engin aðstoð. Á fundi með fjhn. var forstöðumaður Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, og skýrði hann þetta mál nokkuð frá sjónarmiði hraðfrystihúsanna. Hann sagði, að þessi vísitölulækkun - þ.e. þessi kauplækkun, því að um lækkun hinnar eiginlegu vísitölu er ekki að ræða - hún gerði ekki betur en vega rétt á móti þeirri hækkun, sem nú hefði orðið aðeins á umbúðum einum. Þetta sagði formaður Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna. Frsm. spurði þá, hver ætti að borga það, sem þyrfti til aðstoðar sjávarútveginum. Ég hef einmitt sýnt fram á, hver ætti að gera það: ýmsir aðilar, sem nákvæmlega hefur verið gerð grein fyrir og lifa hátt á sjávarútveginum, og það er einmitt þessi leið, sem Sósfl. vill fara, að létta þessari byrði af útveginum, og mun ég nú einmitt í sambandi við þessar till. gera nokkru nánari grein fyrir því. Frsm. talaði um mannréttindi í þessu sambandi. Hann mótmælti því, að hér væri höggvið nærri nokkrum mannréttindum. Ég vissi nú, að hv. frsm. er ekki sérstaklega viðkvæmur fyrir þeim mannréttindum, sem sérstaklega snerta rétt verkamanna til að lifa. En þar sem hann talaði um, að skerðingin væri í því fólgin að breyta l. um vísitöluna, á ég ekki við það, heldur hitt, að með þessum l. eru frjálsir samningar milli atvinnurekenda og verkamanna að engu gerðir og þar með höggvið nærri mannréttindum, sem maður skyldi ætla, að tryggð væru með stjórnarskrá landsins. Frsm. hneykslaðist einnig á því, að því skyldi hafa verið haldið fram í bréfi, sem ég vitnaði til, að þm. hefðu ekkert umboð til þess að setja slík l. Ég held, að þetta sé alveg rétt. Ég held, að þeir hafi ekkert umboð til þess að afnema frjálsa og löglega samninga, sem verkalýðsfélögin hafa gert. Hv. frsm. sagði, að það hefðu verið tekin ráðin af bændum í tíð fráfarandi stjórnar. Það er furðulegt, að þm. skuli bera slíkt fram, því að eins og nú standa sakir er afurðaverð bænda ákveðið með gerðardómi, nú siðast með gerðardómi, þar sem hagstofustjóri er oddamaður. Í tíð fyrrv. ríkisstj. var það verðlag ákveðið af n., þar sem bændur áttu sæti. Frsm. vill ekki gera mikið úr þeim mótmælum, sem fram hafa komið gegn frv. Það hafi oft góðum málum verið mótmælt, og réttast sé fyrir þm. að hafa þau mótmæli að engu. Hefur hann athugað það, að þessi mótmæli eru frá öllum þeim aðilum, sem hér eiga hlut að máli, undirstöðustéttum þjóðarinnar, þeim stéttum, sem allt þjóðfélagið byggist á? Og þegar setja á þvingunarlög gegn slíkum stéttum, verða lögin ekki framkvæmanleg, en hér hefur slíkt gerzt, og þetta er eini þm., sem hefur ekki viðurkennt, að ekki sé hægt að setja slík l. gegn meiri hl. þjóðarinnar og sérstaklega þeim stéttum, sem hér eiga hlut að máli. En úr því að hv. þm. hefur þessa skoðun, að þetta sé ekki á móti vilja meiri hluta þjóðarinnar, - hvers vegna vill hann þá ekki vera því fylgjandi, að þetta sé lagt undir þjóðaratkvæði, og láta reynsluna skera úr? Þá minntist hann á söluskattinn og bar hann saman við veltuskattinn. Hér er um rangan samanburð að ræða. Ég var að tala um söluskattinn í sambandi við það, að hann yrði tif þess að hækka stórum dýrtíðina í landinu. Veltuskatturinn hækkaði ekki dýrtíðina, svo að hér er um óskylda hluti að ræða. Veltuskatturinn var lagður á verzlunarfyrirtæki, en þessi skattur leggst aftur á móti á neytendur, á vöruna, og hækkar verðlag í landinu og þá réttu vísitölu. Mun ég svo snúa mér að till., sem ég ber fram. Ég hef rætt um þær almennt áður og mun nú gera nánari grein fyrir nokkrum þeirra í örstuttu máli. Ætla ég fyrst að minnast nokkuð á þær till., sem miða að því að aðstoða bátaútveginn. Það er þá í fyrsta lagi 6. brtt., þar sem lagt er til, að vátryggingariðgjöld fiskiskipa verði lækkuð niður í 4% á ári og þegar um sérstaklega vandaða báta er að ræða niður í 3%. Vátryggingarútgjöldin eru nú gífurlega stór útgjaldaliður hjá útgerðinni, yfirleitt 8%. Af bátum, sem eru vátryggðir fyrir 600 þús. kr., eru þetta 40 þús. kr. á ári. Á því er enginn vafi, að þessi gjöld eru óeðlilega há. - Þá er b-liður 6. brtt. um það, að ríkisstj. endurgreiði þær 4 kr. af verði hvers síldarmáls, sem haldið var eftir samkv. 6. gr. l. nr. 97 frá 28. des. 1946, um ríkisábyrgð vegna bátaútvegsins o.fl. Þetta teljum við bæði sanngjarnt og sjálfsagt, þegar athugað er, hvernig síldarvertíðin gekk í sumar, og það sé fyllilega sanngjarnt að greiða þetta út nú. Samtals nemur þetta 3 millj. kr. - Þá er það e-liðurinn, að allar afborganir af lánum útvegsins, sem tryggð eru með veði í bátum, skipum, fiskiðjuverum og öðrum fasteignum og falla til greiðslu á árinu 1947, skuli falla niður, og framlengist lánstíminn um eitt ár, nema breyt. séu gerðar á lánstíma samkv. 6. gr. Þegar þess er gætt, við hve mikla erfiðleika sjávarútvegurinn hefur að stríða, er vissulega ekki óeðlilegt, að þessar breyt. séu gerðar, og mundu þær verða útveginum mikil aðstoð, enda er lánstími þessara lána miklu styttri en nauðsyn ber til í flestum tilfellum, en samkv. öðrum till., sem ég ber fram hér á sama þskj., er einmitt lagt til, að lánstíminn verði lengdur. - Þá er það d-liðurinn, en samkv. honum er ríkisstj. heimilt að veita samtökum útvegsmanna einkarétt til þess að flytja inn og annast heildsölu á veiðarfærum og öðrum útgerðarvörum. Ef nauðsynlegt reynist að taka leigu eða eignarnámi veiðarfæraverksmiðjur, til þess að hægt sé að tryggja útvegsmönnum veiðarfærin með kostnaðarverði, er ríkisstj. heimilt, að fengnum till. útvegsmanna, að gera slíkar ráðstafanir. - Veiðarfærakostnaður og kostnaður á öðrum útgerðarvörum er orðinn mjög tilfinnanlegur útgjaldaliður fyrir útgerðina, og hef ég minnzt á eitt tilfelli áður, þar sem er umbúðakostnaður hraðfrystihúsanna. Þær upplýsingar, sem formaður Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna gaf fjhn. í sambandi við þetta, sýna bezt, hve ónotalegar ráðstafanir fyrir sjávarútveginn það eru að lækka kaupið á þann hátt, sem frv. gerir ráð fyrir. Eðlilegasta leiðin til þess að lækka verð útgerðarvara er vafalaust sú, að samtök útgerðarmanna hafi innflutninginn með höndum, og er það áreiðanlega bezta tryggingin fyrir því að fá þessar vörur ódýrt. - Þá er það e-liðurinn, sem fjallar um, að ríkið taki einkasölu á olíu til þess að tryggja, að útgerðin fái hvers konar olíu og benzín með kostnaðarverði. Þá er það 7. brtt. Það er till. um nýjar verðlagsreglur um alla vinnu vélsmiðja, báta- og skipasmiðastöðva og annarra, sem kunna að hafa með höndum viðgerðar- og viðhaldsstörf í þjónustu útgerðarinnar. Það fyrirkomulag, sem nú er, stuðlar beinlínis að því að gera viðgerðarkostnaðinn óhæfilega mikinn, því að þessu er svo vísdómslega fyrir komið, að því meiri sem tilkostnaðurinn er og því lengri tíma sem vinnan tekur, því meira fá fyrirtækin í sinn hlut. Þá er það loks 8. brtt., sem er um lækkun vaxta á lánum til útgerðarinnar og lengri lánstíma. Þetta er ein veigamesta till. og hefur úrslitaþýðingu beinlínis fyrir útgerðina. Það er viðurkennt af bönkunum, að mismunurinn á útlánsvöxtum og innlánsvöxtum sé óeðlilega mikill. Bankarnir hafa haft óeðlilega mikinn gróða, en hins vegar hafa bankarnir haft í undirbúningi að jafna metin þannig að hækka innlánsvexti og hækka líka útlánsvexti, bara ekki eins mikið, og virðist þetta furðuleg ráðstöfun, þegar allir viðurkenna, að nauðsyn ber til þess að styðja útgerðina, og vextirnir, sem útgerðin verður að bera, eru eins gífurlegir og raun ber vitni. Það virðist vera sjálfsagður hlutur, eins og hag útgerðarinnar er nú komið, að lækka útlánsvextina að mun, enda eru heildarvextirnir hér óeðlilega háir, og sérstaklega sýnist það auðsætt, að hið fyrsta, sem gera ætti til aðstoðar útgerðinni, væri að lækka vextina. Það hefur áður verið rætt um heildarþýðingu þessara till. Samkvæmt þeim útreikningum, sem gerðir hafa verið um rekstrarkostnað hvers fiskibáts, mundu með þessu sparast milli 50 og 60 þús. kr. fyrir hvern bát, og getur enginn neitað því, að slíkt er raunveruleg aðstoð við útgerðina. Þá eru hér nokkrar till. á þessu sama þskj., sem ég hef borið fram samkv. þeim óskum, sem hraðfrystihúsin hafa komið á framfæri hjá hv. fjhn. Ég tel þessar till. hraðfrystihúsanna yfirleitt sanngjarnar, enda hafa þau lýst yfir því, að þessar breyt. sé nauðsynlegt að gera á l., til þess að þau verði rekin. Þessar till. ganga sumpart í sömu átt og brtt. fjhn., en sumar af brtt. mínum ganga enn lengra, og nái þær ekki fram að ganga, mun ég fylgja samsvarandi till. á þskj. 245, sem bornar eru fram af fjhn. allri. Þá er hér loks brtt., sem ég flyt við III. kafla frv. Legg ég til, að sá kafli falli alveg niður, þ. e. kaflinn um festingu vísitölunnar og lækkun kaups, en að í staðinn fyrir þetta komi ein gr., sem fjallar um niðurfellingu tolla. Samkvæmt henni er ætlazt til, að allir tollar af þeim vörum, sem inn í vísitöluna ganga, falli niður árið 1948. Það hefur verið reiknað út, hvað þetta muni miklu til þess að lækka vísitöluna, og samkvæmt útreikningum hagstofunnar lækkar vísitalan strax um 22 stig, ef þetta verður gert, og af því mundi síðan leiða nokkra lækkun vegna þeirra áhrifa, sem slík vísitölulækkun mundi hafa á verð annarra vörutegunda. Samkv. þessari till. á sem sé að fella niður tolla af öllum þeim vörum, sem inn í vísitöluna ganga, sem nokkru máli skipta, en svo að segja eina undantekningin, sem til greina kemur og nokkru munar, er varðandi búsáhöld, sem ekki eru tekin með af þeim ástæðum, að þau verka lítið á vísitöluna og í öðru lagi er erfitt að greina á milli nauðsynjavöru og miður nauðsynlegrar vöru og sumpart lúxusvöru. Þetta munar þó aðeins broti úr stigi. Þá er lagt til að fella niður tolla af ýmsum hráefnum til iðnaðar, sem inn í vísitöluna ganga, og er gert ráð fyrir því samkv. útreikningum, að þetta muni lækka vísitöluna um rúmlega 20 stig. Kemur þarna náttúrlega til greina bæði tollarnir sjálfir og álagning á tollana. Það hefur verið reiknað út, að sparnaðurinn, sem af þessu mundi leiða, yrði svo mikill vegna lækkaðra útgjalda í fjárl., að um tiltölulega lítil bein útgjöld yrði að ræða fyrir ríkissjóð, og þar með yrði þeim tilgangi náð að koma vísitölunni raunverulega niður í 300 stig - ekki með því að setja hana niður í 300 stig með því að lækka kaup almennings, heldur með því að lækka verðlag í landinu. Heildarútkoman af þessum brtt., ef þær næðu samþykki, yrði því þessi: Útgerðinni yrði veitt sú aðstoð, sem dugar, og vísitalan raunverulega lækkuð allt niður í 300 stig. En vissulega teljum við sósíalistar þessar ráðstafanir ekki nægilegar. Það þyrfti að gera miklu meira, t.d. að breyta verzlunarfyrirkomulaginu, svo sem Sósfl. hefur lagt fram frv. um í hv. Nd., og þyrfti því að samþykkja það frv., en ef þær till., sem ég hef nú rætt um, yrðu hér samþykktar og frv. hæstv. ríkisstj. þar með breytt, mundi það samt sem áður nægja til þess að leysa vandann í bili og hefja sókn í rétta átt, sem frv. hæstv. ríkisstj. gerir hins vegar ekki.



Herra forseti. - Ég ætla ekki að halda hér langa ræðu, en stend upp vegna þess, að því hefur verið hreyft hér við umr. í dag, að ég hafi áður fyrr talað á móti eignaraukaskatti, og var því haldið fram, að í þessum efnum gætti nokkurs ósamræmis af minni hálfu. Vil ég fyrst geta þess, að breyttir tímar og breyttar aðstæður geta hæglega breytt skoðunum bæði mínum og annarra, og þess vegna hefur það ekki ýkja mikla þýðingu, þótt hægt sé að taka upp gömul ummæli og vitna í þau. Í öðru lagi er rétt að geta þess, að eignaraukaskatturinn í því formi, sem hann er í frv., er ekki kominn þangað eftir minni kröfu. Ég hefði óskað eftir slíkum fyrirmælum í öðru formi, þótt ég hins vegar telji, að óhjákvæmilegt hafi verið að hafa einhver slík ákvæði um veruleg framlög þeirra manna, sem mest hafa hagnazt undanfarið, í sambandi við þær ráðstafanir, sem hér er verið að gera, og skal ég ekki rekja það frekar. Ástæðan fyrir því, að ég stóð hér upp, er sú, að það hefur ekki verið rakið hér til hlítar, sem ég sagði um þetta mál á árinu 1943. Þá lét ég réttilega koma fram, að ég gæti undir vissum kringumstæðum fallizt á og teldi sanngjarnt, að eignaraukaskattur yrði í einhverju formi á lagður. Ég var fyrst og fremst á móti því frv., sem þá var til umr., vegna þess, að það var borið fram sem skattálagning eitt út af fyrir sig, án þess að allsherjarráðstafanir væru gerðar til þess að koma fjármálum landsins í lag, en hafði ætíð þann fyrirvara, þegar ég á annað borð gerði rækilega grein fyrir máli mínu, að málið horfði allt öðruvísi við, ef ætlunin væri sú að gera verulega tilraun til þess að ráða bug á dýrtíðinni og koma verðlagsmálunum í rétt horf. Þessu til sannindamerkis vil ég vitna í ummæli, er ég viðhafði og eru prentuð í C-deild Alþf. frá 1943, þar sem ég ber frv. saman við annað frv., þar sem gert var ráð fyrir eignaraukaskatti í sambandi við lausn dýrtíðarmálanna. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ég vil ég leyfa mér að benda á, að mikill munur er hér á þessu frv. og þeim ákvæðum stjfrv., sem snerta skattamálin. Þar var skatturinn fyrst og fremst áætlaður miklu lægri, en í sjálfu sér hefur það ekki neina úrslitaþýðingu um afstöðuna til þessa frv., heldur hitt, að í frv. stjórnarinnar voru till. bornar fram beinlínis sem þáttur í þeirri viðleitni að verðfesta og halda í gildi íslenzkum verðmætum, jafnframt því að tryggja atvinnureksturinn og verðmæti eignanna. Og þótt að nafninu til hafi verið lagður nokkur skattur á eignir manna með ákvæðum þess frv., þá átti sá skattur að renna aftur beint til skattgreiðenda, með því að eignir þeirra voru gerðar verðmeiri en áður. Þetta var eftir efnum og ástæðum skynsamleg ráðstöfun og verjandi.“ Sú ráðstöfun var sem sé hliðstæð þeirri, sem ætlazt er til, að gerð verði með frv. því, sem hér liggur fyrir. Og til frekari áréttingar vil ég lesa upp ummæli mín í C-deild Alþf. á bls. 567, í sama máli, með leyfi hæstv. forseta: „Þá getur komið til greina, þegar menn snúa sér í alvöru að því að koma föstu formi á fjármálin, að gripa verði til slíkra ráðstafana sem þeirra, er hér ræðir um. Það voru aðrar ástæður, sem olíu því, að frv. ríkisstj. um verðlagsmálin á síðasta þingi náði ekki fram að ganga. Mönnum þótti ekki tímabært að taka verðlagsmálin upp og gátu ekki sameinazt um lausnina. Við lausn þessa mikla vandamáls hefði getað verið ástæða til að gera ráðstafanir svipaðar þeim, sem hér er gert ráð fyrir. En að gera slíkt án fullrar nauðsynjar og án þess að tryggja, að skatturinn komi raunverulega niður á þeim, sem mest hafa grætt á stríðinu og tekizt hefur fram til þessa að skjóta tekjum sínum undan skatti, það verður ekki til að bæta neins manns vanda og auka þjóðarheill.“ Með þessu kemur glögglega fram það, sem ég sagði, að ég væri á móti skattaálagningu, ef hún væri borin fram sundurslitin við verðlagsmálin í heild, en hafði þann fyrirvara, að allt öðruvísi stæði á, ef málið væri tekið upp í sambandi við lausn verðlagsmálanna í heild, enda hafði sá flokkur, sem ég á sæti í, tekið þátt í umr. um eignaraukaskatt haustið 1942 í sambandi við lausn verðlagsmálanna, en vildi ekki sinna því máli nema einhver lausn verðlagsmálanna hefði legið fyrir hendi. Hitt er annað mál, að menn geta sagt, eins og ég sagði í gær, að þetta frv., sem hér liggur fyrir um lausn dýrtíðarmálanna, sé ekki fullnægjandi. Það er saga út af fyrir sig. Ég gerði grein fyrir því í ræðu minni í gær, að þótt frv. væri að vísu ekki fullnægjandi, þá væri það þó fyrsta sporið í rétta átt, og það er fullvíst, að ekki hefði tekizt að ná samkomulagi um þetta, nema því aðeins að þessi ákvæði um eignaraukaskattinn eða svipuð þeim hefðu verið tekin upp í frv. Og þó að ég telji það út af fyrir síg skipta litlu máli að vera að rekja ummæli, sem hafa verið viðhöfð undir allt öðrum kringumstæðum, þá vill nú þannig til, að það, sem ég sagði um eignaraukaskattinn árið 1943 og um afstöðu mína þá, áður og nú, er allt í fullu samræmi hvað við annað, svo að það er engin ástæða til að bera mér neitt á brýn í því sambandi.



Herra forseti. - Ég flyt hér brtt. á þskj. 242 ásamt hv. 6. landsk. þm. við 12. gr. frv. Sú gr. hljóðaði upphaflega í frv. þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Hvarvetna þar, sem fjárhæð starfslauna eða annarra greiðslna er miðuð við verðlagsvísítölu samkv. l., samningum eða á annan hátt, má ekki miða verðlagsuppbót við hærri vísitölu en 300, meðan lög þessi eru í gildi.“ Í hv. Nd. var bætt við þessa gr. því ákvæði, að elli- og örorkulífeyri skv. l. nr. 50 1946, um almannatryggingar, megi greiða með verðlagsuppbót, er nemi allt að 315 vísitölustigum. Vil ég nú leyfa mér að skýra frá því, að til er allstór hópur fólks, sem mjög er líkt ástatt um og þá, sem hér er heimilað að greiða elli- og örorkulífeyri með verðlagsuppbót, er nemi allt að 315 stigum, og á ég þar við fólk, sem hafði lögboðinn lífeyri, áður en l. um almannatryggingar gengu í gildi. Við leggjum því til, að á eftir orðunum „lögum nr. 50 1946, um almannatryggingar“ komi: svo og lífeyri starfsmanna ríkisins samkv. lögum nr. 101 30. des. 1943, lífeyri barnakennara og ekkna þeirra samkv. lögum nr. 102 30. des. 1943 og lífeyri hjúkrunarkvenna samkv. lögum nr. 103 30. des. 1943. Ég ætla, að hv. þdm. muni fallast á, að hér sé um sanngirnismál að ræða, og að þessi brtt. verði því samþ.



Herra forseti. - Í tilefni af ræðu hæstv. dómsmrh. vil ég benda á, að ummælin, sem ég las eftir hann í C-deild Alþt. 1943, voru mælt hér á Alþ. alveg sérstaklega af manni, sem vissi, að hann væri álitinn og væri einn af skýrustu lögfræðingum þessa lands - enda verið lagaprófessor við Háskóla Íslands - og voru beinlínis miðuð við ákvæði stjskr. Sé ég því ekki ástæðu til að taka neitt aftur af því, sem ég sagði í ræðu minni, einmitt þegar ég sé nú, að það, sem hér var sagt, er talað frá sjónarmiði stjórnmálamannsins, en ekki frá sjónarmiði lögfræðingsins.



Herra forseti. - Þar sem ég tel alveg óþarft að setja lagaákvæði um þetta atriði, þar sem umsaminn taxti gæti gilt um þetta, þá er ég þeirrar skoðunar, að það sé óþarft að setja lög um þetta, og segi því nei.



Mér er ekki ljóst, hvernig hægt væri að framkvæma þetta, - segi því nei. Brtt. 230,8 felld með 9:6 atkv. 15.–16. gr. samþ. með 10 shlj. atkv. Brtt. 230,10 felld með 13:1 atkv. - 230,9 og 11 teknar aftur. 17. gr. samþ. með 14 shlj. atkv. Brtt. 229,6 tekin aftur. - 235,1.a tekin aftur. - 232,a tekin aftur. - 245,1 tekin aftur til 3. umr. - 232,b tekin aftur. - 235,1.b felld með 10:3 atkv. 18. gr. samþ. með 13 shlj. atkv. Brtt. 230,12 tekin aftur. - 235,2 felld með 11:3 atkv. 19. gr. samþ. með 13 shlj. atkv. Brtt. 235,3 felld með 10:3 atkv. 20. gr. samþ. með 13 shlj. atkv. Brtt. 235,4 felld með 9:3 atkv. 21. gr. samþ. með 12 shlj. atkv. Brtt. 235,5.a felld með 10:3 atkv. - 229,7 tekin aftur til 3. umr. - 235,5.b felld með 9:3 atkv. 22.–24. gr. samþ. með 11 shlj. atkv. Brtt. 235;6.a felld með 10:3 atkv. - 235,6.b felld með 10:3 atkv. - 235,6.c felld með 10:3 atkv. - 235,6.d felld með 9:3 atkv. - 235,6.e felld með 9:4 atkv. 25. gr. samþ. með 13 shlj. atkv. Brtt. 235,7 felld með 9:4 atkv. 26. gr. samþ. með 12 shlj. atkv. Brtt. 235,8 felld með 9:3 atkv. - 230,13 tekin aftur. - 245,2 samþ. með 14 shlj. atkv. - 229,8 felld með 10:4 atkv. 27. gr., svo breytt, samþ. með 14 shlj. atkv. 28.–35. gr. samþ. með 13 shlj. atkv. 36.–39. gr. samþ. með 10:3 atkv. Brtt. 230,15 felld með 12:1 atkv. - 230,14 tekin aftur. 40. gr. samþ. með 10:3 atkv. Brtt. 230,16 tekin aftur. 41. gr. samþ. með 11:3 atkv. Brtt. 230,17 tekin aftur. - 245,3.a-b samþ. með 13 shlj. atkv. 42. gr., svo breytt, samþ. með 10:3 atkv. Brtt. 230,18 tekin aftur. 43. gr. samþ. með 11 shlj. atkv. Brtt. 230,19 tekin aftur. 44.–45. gr. samþ. með 11 shlj. atkv. Brtt. 230,20 tekin aftur. - 229,9 felld með 9:6 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: PZ, StgrA, ÁS, BrB, GJ, HV. nei: PM, SÁÓ, ÞÞ, BBen, BK, EE, GÍG, JJós, BSt. 2 þm. (LJóh, HermJ) fjarstaddir. 46. gr. samþ. með 10:4 atkv. Brtt. 230,21 tekin aftur. 47.–48. gr. samþ. með 11 shlj. atkv. Brtt. 230,23 felld með 10:1 atkv. - 230,22,24–26 teknar aftur. 49.–50. gr. samþ. með 12 shlj. atkv. Fyrirsögn frv. og einstakra kafla þess samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 11:3 atkv.

Forseti (BSt): Ég geri ráð fyrir, að fjhn. verði að koma saman litla stund. Næsti fundur d. er boðaður ettir tíu mínútur, og verður þá sama mál tekið á dagskrá.