Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (HG) : Áður en fundarstörf hefjast, vil ég minnast nokkrum orðum nýlátins fyrrv. þingmanns, Þorleifs Guðmundssonar frá Háeyri. Hann andaðist hér í bænum í gær, 59 ára að aldri. Þorleifur Guðmundsson var fæddur 25. marz 1882 á Stóru-Háeyri á Eyrarbakka, sonur Guðmundar Ísleifssonar, bónda og kaupmanns þar, og konu hans, Sigríðar Þorleifsdóttur, kaupmanns á Stóru-Háeyri Kolbeinssonar. Í æsku naut hann ekki annarrar menntunar en venjulegrar barnaskólafræðslu. Á árunum 1905–1906 var hann pöntunarfélagsstjóri á Eyrarbakka og næstu 2 ár, 1907–1908, sölustjóri kaupfélagsins Ingólfs s. st. Á næstu 5 árum, 1949–1914, stundaði hann verzlunarstörf og kaupmennsku í Reykjavík og á Eyrarbakka, en gerðist bóndi og útvegsmaður í Þorlákshöfn 1914. Þar var hann í 14 ár, til 1928, en fluttist þá að Garði á Eyrarbakka og bjó þar til 1930, en þá fluttist hann til Reykjavíkur og starfaði hér framan af einkum að fiskverzlun, en á síðari árum helgaði hann starf sitt eingöngu Góðtemplarareglunni, gerðist regluboði og ferðaðist um landið í því skyni. Hann var 2. þingmaður Árnesinga á fjórum þingum 1920–1923, og mörg önnur trúnaðarstörf voru honum falin í héraði. Hann var m. a. sýslunefndarmaður Ölfushrepps 1919–1922, formaður verkamannafélagsins Bárunnar á Eyrarbakka 1929–1930 og formaður fiskifélagsdeildarinnar Framtíðarinnar s. st. á sömu árum, eða þar til hann fluttist úr héraðinu. Árið 1924 hlaut hann heiðursmerkið „For Saving Subjects“ fyrir björgun skipshafnar af enskum togara, „Viscount Allanby“ úr sjávarháska við Þorlákshöfn. Þorleifur Guðmundsson var maður skapmikill, en stillti þó skap sitt að jafnaði vel, afrenndur að afli og vaskleikamaður, svo sem hann átti kyn til, áhugasamur um þjóðmál, hagyrðingur góður, léttur í máli og þýður í viðmóti, enda naut hana hvarvetna mikilla vinsælda, Ég vil biðja hv. þm. að votta minningu þessa látna manns virðingu sína með því að rísa úr sætum sínum, 
            

*Sigurjón Á. Ólafsson: Herra forseti! Ég átti hér brtt. á þskj. 669, sem ég hafði ekki mælt neitt fyrir. Nú get ég stytt mál mitt, m. a. af þeirri ástæðu, að ég sé, að hv. fjvn. hefur tekið til greina að nokkru mínar óskir, þar sem hún hefur á brtt. 668,6 lagt til, að byggingarstyrkur til gagnfræðaskóla Reykjavíkur verði 50 þús. kr. á heimildagr. fjárl. Þó að þetta sé nokkru minna heldur en ég hef farið fram á, þá mun ég sætta mig við þessa breyt., í trausti þess, að hæstv. Alþ. samþ. þá brtt., sem fyrir liggur um þetta frá hv. fjvn. Sé ég því ekki ástæðu til að tala langt mál um nytsemi till., þar sem hv. fjvn. hefur viðurkennt hana með sinni brtt., sem ég hef greint. Þar sem hæstv. atvmrh. er hér ekki við, skal ég láta niður falla að svara honum örfáum orðum, sem ég annars hefði viljað gera, út af þeim orðum, sem hann lét falla í sinni ræðu þ. 28. síðasta mán. En að hæstv. ráðh. fjarstöddum sé ég ekki, að þýði að svara honum.

Frsm. (Bjarni Bjarnason) : Eftir að frv. hafði verið lagt undir 3. umr. fjárl. og fjvn. hafði lagt fram sínar brtt. og nál., hafa komið fram allmargar brtt. frá einstökum hv. þm., og talað hefur verið fyrir þeim. Þar sem nú er nokkuð langt síðan þessi umr. hófst og haldnar hafa verið margar ræður í tilefni af framkomnum brtt., en fjvn. hins vegar hefur ekki séð ástæðu til að taka afstöðu með þeim brtt., sem fram hafa komið, þá sé ég ekki ástæðu til að gera þær að umræðuefni nú, hvorki þær ræður, sem fluttar hafa verið um einstakar brtt., né heldur að verulegu leyti það, sem fallið hefur hér í þessum umr. um störf fjvn., því að aths. við störf n. hafa við þessa umr. verið mjög litlar og engar í raun og veru þannig lagaðar, að þeim þurfi að svara. En. vegna þess að störf n. eru nokkuð komin í annan farveg heldur en ,n. hafði hugsað sér, þegar hún hóf störf sín í byrjun þessa þings, þá vildi ég aðeins fara um það örfáum orðum. Eins og nál. fjvn. bar með sér við frh. 1. umr. fjárl., þá lagði n. til í nál. sínu, að nokkru. af væntanlegum umframtekjum yfirstandandi árs yrði varið til þess að bæta við þær fjárveitingar, sérstaklega til verklegra framkvæmda, sem ákveðnar eru í yfirstandandi árs fjárl. Og einnig var n. með nokkrar aðrar brtt.; þó að þær lægju ekki fyrir hæstv. Alþ., þá höfðu þær verið lagðar fram fyrir hæstv. ríkisstj., sem voru um fjárveitingar á yfirstandandi ári. Hæstv. ríkisstj. féllst yfirleitt ekki á till. í þessa átt frá fjvn. Og með tilliti til þeirra raka, sem hæstv. ríkisstj. færði gegn till. n. að því er þetta atriði snerti, hefur fjvn. að vissu leyti fallizt á afstöðu hæstv. ríkisstj., sem sé þá að mynda sjóð, sem yrði þáttur í svo kölluðum dýrtíðarmálum, sem nú er verið að ræða um í flokkunum, til þess að mæta að einhverju leyti þeirri dýrtíð, sem nú er komin og yfir vofir. Þetta mál er að vísu enn óleyst, en ég verð að vona, að dýrtíðarmálin verði leyst á þeim grundvelli meðal annars, að varið verði fé úr ríkissjóði á yfirstandandi ári í þessu skyni. Og með þetta fyrir augum getur fjvn. fallið frá sínum fyrri till. um þetta efni. Aftur á móti hef ég ekki orðið þess var, og það hefur ekki komið fram hér í umr., nema frá einum hv. þm., að þetta sjónarmið og þessi þáttur í starfi fjvn. hafi verið óþarfur og út í hött, eins og sá hv. þm. taldi. Og fjvn. er enn þeirrar skoðunar, að rétt hefði verið, svo framarlega að vinnuafl hefði fengizt, að veita nokkru af fé umframtekna yfirstandandi árs til verklegra framkvæmda til þess að mæta aukinni dýrtíð. Sú skoðun fjvn. er óbreytt enn. En n. telur rétt að beygja sig fyrir þessu, sem ég hef áður lýst. Það eru hér sérstaklega tvær till. í brtt. hv. þm., sem ég vil aðeins minnast á. Það eru brtt. um nýbýli. Þær eru tvær. Önnur þeirra er um að hækka styrkinn til nýbýlanna allverulega, og fjvn. hefur fallizt á, að sú brtt. eigi fullan rétt á sér, og hefur því tekið till. upp og gert hana að sinni brtt., með því að það var einnig samkomulag um það við flutningsmenn brtt., og sú brtt. n. er hér á þskj. 668,3. Hin till. er um fjárveitingu til væntanlegs sjómannaskóla, flutt af hæstv. atvmrh., að upphæð 500 þús. kr. Hefur einnig orðið samkomulag um það við hv. flm., að þessi till. yrði tekin aftur eins og hún er á þskj. 638, en yrði aftur flutt sem brtt. við 22. gr. fjárl. Sú till. mun nú liggja hér fyrir og verða kynnt hv. þm. síðar á fundinum. Þá liggur enn fremur til athugunar, hvort flm. að annarri till., sem er um að hækka framlagið til nýbýla upp í 500 þús. kr., séu ekki fáanlegir til að taka hana aftur. Loks er till. frá hæstv. atvmrh. á þskj. 638, við 22. gr., um það, að stj. verði heimilað að veita nokkurn stuðning til þeirra manna, sem orðið hafa fyrir tjóni á bátum sínum frá ófriðarbyrjun. Það var einnig ósk um það frá fjvn. og ýmsum þm., að hæstv. ráðh, vildi taka hana aftur, en hæstv. ráðh. er ekki viðstaddur, og mun ég því segja honum þessa ósk á eftir sérstaklega. Þegar ég hélt framsöguræðu mína við þessa 3. umr. fjárl., námu hækkunartill. fjvn. 875722 kr. og hækkunartill. á tekjum 900000 kr. Gengið út frá, að till. n. yrði samþ., var rekstrarhalli 299459 kr. og greiðsluhallinn 1720506 kr. Meðan umr. hefur staðið yfir, hefur fjvn. lagt fram brtt. á þskj. 668 með hækkunartill., sem nema 465430 kr. Þar af eru 300 þús. kr. samkv. nýjum l., en 165430 kr. hækkunartill., þar af 95 þús. kr. til nýbýla, sem mun verka þannig, að svipuð till:, flutt af einstökum, þm., mun verða tekin aftur. Sú upphæð, sem n. er beinlínis völd að, er því aðeins 1. till. á fyrrnefndu þskj., að upphæð 70 þús. kr. samkv. framansögðu yrði útkoma fjárl. þannig: Rekstrarhalli 965489 kr. Greiðsluhalli 2195136 kr. Fjarri fer því, að hér með séu öll kurl komin til grafar. Enn eru ótaldar ýmsar heimildir á 22. gr., bæði sem n. sjálf flytur og heimildartill., sem n. vill fallast á, þrátt fyrir það, að hún flytji þær ekki. Mun láta nærri, að þær nemi 600 þús. kr., miðað við það, að till. hæstv. atvmrh. um fjárveitingu til sjómannaskólans verði flutt á heimildagr. fjárl. Má ætla, að sú upphæð verði greidd, ef peningar verða til. Þá eru ótalin ýmis l., sem hafa kostnað í för með sér og eru ýmist heimildarl, eða lagaákvæði, sem óhjákvæmilegt er að sinna. Ég nefni nokkur: Lög um vátryggingarfélög, tannlækningakennslu, söngmálastjóra, verðlagsuppbót héraðs-, gagnfræða-, húsmæðra-, iðn- og unglingaskóla, búfjárrækt o. fl., landnám ríkisins (heimildarl.). Þessi 1. geta kostað allt að 650 þús. kr. Enn eru ótalin l, um breyt. á l. um alþýðutryggingar, - mér er ekki kunnugt um, hve mikla hækkun sú breyt. muni hafa í för með sér, - 1. um fiskveiðasjóð og 1. um læknisvitjanasjóði. Með útgjöldum á 22. gr. og þeim 1., sem ég hef nú nefnt, munu skapast í2tgjöld, sem munu nema um 1¼ millj. kr. Þá má nefna hækkunartill. einstakra þm., sem nema um 400 þús. kr., og heimildartill. þm. aðrar en till. fjvn. 124 þús. kr. Með þessum tveimur liðum, sem enginn veit, hver afdrif hljóta, er um að ræða rúma hálfa millj. kr. Enn er því framundan sá möguleiki, að fjárlagafrv. fyrir árið 1942 verði samþ. með allt að 3½ millj. kr. greiðsluhalla, og þar við bætast óumflýjanleg útgjöld vegna ýmissa 1., alls rúmlega ½ millj. kr., svo að ef allar brtt. yrðu samþ. og allt greitt, bæði það, sem fyrir kemur á heimildarl. og heimildagr. fjárl., gæti svo farið, að greiðsluhallinn yrði um 4 millj. kr. Eftir því, sem brtt. komu fram, og eftir því, sem stefnt hefur nú á síðari hluta þings, sér staklega nú síðan fjárl. komu til 3. umr., var mér vel ljóst, hvert stefndi í þessum efnum. Ég átti því allverulegan þátt í þeirri ráðstöfun, að þessari umr. var ekki slitið, síðast þegar málin var á dagskrá, og það, sem fyrir mér vakti, var, að athugað yrði í flokkunum, hvort ekki væri rétt og nauðsynlegt að gera einhverjar þær ákvarðanir, sem stuðluðu að því, að afgreiðsla fjárl. yrði gætileg. Nokkrir menn úr fjvn. áttu tal um þetta við hæstv. ríkisstj. og lögðu fyrir hana, hvernig útlitið væri, og mér skildist, að ríkisstj. vildi, að þetta mál væri athugað, og hefur það að vísu verið gert í flokkunum, en þó ekki með neinum verulegum árangri. Að vísu hef ég gert grein fyrir 2–3 till., sem nokkur leiðrétting hefur fengizt með, en þó ekki mikil, enda eru allflestir þm. tengdir að meira eða minna leyti við þær till., sem fyrir liggja. Vitanlega er ekki þægilegt að taka á þessu. Þó að fjvn. hefði viljað taka málið fyrir á ný og semja við einstaka þm. um að taka upp hluta af þeirra till., þá er því til að svara, að ýmsir þm. hafa ekki flutt neinar brtt., í trausti þess, að þingið vildi sætta sig að verulegu leyti við þær till., sem fjvn. hefur borið fram fyrr og síðar, og þess vegna þyrfti þá að endurskoða flestallar fjárveitingar, a. m. k. til einstakra kjördæma. Af þessari ástæðu var það, að fjvm. fór ekki þessa leið. Það verður því að ráðast, hvernig fer um afgreiðslu þeirra till., sem fyrir liggja. Nú eru afborganir af lánum samkv. fjárlfrv. 1654550 kr. Forsvaranlegt mætti teljast annars vegar að fresta afborgunum, ef það er hægt vegna samninga um lánin, eða þá að taka ný lán til þess að greiða afborganirnar og nota þá svipaða fjárhæð til annarra greiðslna. Ennfremur gæti sú leið komið til mála fyrir stj. að greiða sem allra minnst af þeim heimildum, sem henni eru veittar, bæði með sérstökum l. og eins á heimildagr. fjárl. En með þessu tvennu, að greiða t. d. ekki afborganir af lánum og fella till. þm., væri sæmilega séð fyrir 2150000 kr. Nú er um það rætt að lækka tolla af sykri og kornvörum. Er gert ráð fyrir, að áætlun tollteknanna í frv. muni standast, þó að sú lækkun sé gerð. há væri það ein leið að hætta við þessa tollalækkun. Mundi þá með svipuðum innflutningi verða séð fyrir 1 millj. kr. Væru heimildarl, og heimildarfjárveitingar 22. gr. ekki framkvæmdar, væri sæmilega séð fyrir þessum mikla, halla, sem gæti orðið. Takist aftur á móti ekki að fella till. þm. og ef tollarnir verða lækkaðir eins og gert er nú ráð fyrir, og ef svo í versta tilfelli innflutningur skyldi minnka, þá held ég, að sú stj., sem ætti að fara með þessi fjárl., yrði í vanda stödd. Að vísu stendur óhreyfð í frv. heimildin um að fella niður 35:% af þeim greiðslum, sem eru ekki bundnar í sérstökum 1., og má þá grípa til hennar, en hún mundi ná tiltölulega skammt, því að verulegur hluti útgjaldanna er bundinn í öðrum l. en fjárl., og þessi heimild mundi því ekki ná þar til. Ég hef nú með örfáum orðum lýst, hvernig viðhorfið er, og ég tel, að mikið velti á því, hvernig tekst með þessi atriði, sem ég hef nú nefnt. Ég vil að lokum taka fram, að verði flestar brtt., sem fyrir liggja, samþ., en afgr. 1., sem beint og óbeint hafa útgjöld í för með sér, og tollar lækkaðir, tek ég ekki málstað slíkrar fjárlagaafgreiðslu, þrátt fyrir það, að ég sé í fjárveitinganefnd. Ég þykist hafa gert það, sem í mínu valdi stóð, að aðvara bæði hæstv. ríkisstj. og a. m. k. mína flokksmenn, og ég veit, að það hefur einnig verið gert í öðrum flokkum, - aðvarað um það, að nokkur hætta sé á, að fjárl. verði nú afgr. með jafnvel 4 millj. kr. greiðsluhalla, en ég hef einnig sýnt fram á, að enn sé tími og tækifæri til að rétta þetta nokkuð við. Að lokum vil ég geta þess f. h. okkar, sem flytjum till. á þskj. 638, XX, um að ábyrgjast lán til þess að leiða rafmagn frá Sogsstöðinni niður á Eyrarbakka og Stokkseyri og í Sandvíkurhrepp, að við tökum þá till. aftur, þó með því skilyrði, að sams konar till. fyrir Ólafsvík og fleiri staði verði tekin aftur. Einnig er það eindregin ósk mín til hæstv. atvmrh., að hann taki aftur till. sína á þskj. 638, XXIII, sem ég gat um áðan, en vil þó taka fram, að við flm. till., sem ég nefndi, gerum það ekki að skilyrði fyrir, að við tökum okkar till. aftur. Ég skal svo láta máli mínu lokið að sinni. Vera má, að fram komi einhverjar aths. eða ég verði minntur á eitthvað, sem ég þarf að taka nánar fram, og skal ég þá svara því, eftir því sem ég get.

*Steingrímur Steinþórsson: Fyrir nálega hálfum mánuði mælti ég fyrir brtt., sem ég vár sérstaklega riðinn við, en þá mátti segja, að öll sæti væru hér auð. Nú hefur skipazt svo vel, að hér er allmargt þm. viðstatt, en það er ekki meining mín að endurtaka það, sem ég sagði þá, nema að mjög litlu leyti. Þó er eitt atriði, sem ég vil endurtaka, af því að þá var enginn viðstaddur úr hæstv. stj., en ég beindi máli mínu til hennar, einkum hæstv. landbrh. og hæstv. fjmrh., sem báðir eru viðstaddir nú. En áður en ég sný mér að því, vil ég segja, út af tilmælum hv. frsm. fjvn. um, að við flm. till. á þskj. 638, X um að hækka framlagið til nýbýla upp í 500 þús., tækjum hana aftur, að við munum verða við þeim tilmælum og taka þá till. aftur, þar sem fjvn. hefur með brtt. sinni lagt til, að þetta framlag verði hækkað upp í 260 þús. kr. En ég vil jafnframt taka fram, eins og hv. frsm. benti á, að í 1. um landnám ríkisins, sem eru nýsamþ., er heimild fyrir stj. að veita 250 þús. kr. til þeirra framkvæmda, sem l. gera ráð fyrir, og þó að við hv. þm. Mýr. tökum okkar till. aftur, þá er það í þeirri styrku von, að þetta fé verði veitt, svo framarlega sem atvinnuhættir landsins hverfa í það eðlilega horf, að vinnukraftur okkar verði að mestu og helzt að öllu leyti notaður til okkar eigin þarfa, því að þá er ekki minnsti vafi, að sjálfsagt er að hefja framkvæmdir á þessu sviði. En eins og nú horfir við um atvinnuhætti hér á landi, þá má segja, að minni ástæða sé til, að horfið sé að slíkum framkvæmdum, þar sem nú eru mjög takmarkaðir möguleikar til að fá verkafólk. En þetta vil ég sérstaklega taka fram í sambandi við það, að við lítum svo á, að það sé rík skylda hjá stj. að nota sér þá heimild, sem er í l., að verja fé í þessu skyni, ef þörf er fyrir það á þessu ári. Þá vil ég minnast á eina till. á þskj. 622. Hv. 1. þm. N.-M. er 1. flm. hennar og mun hafa mælt fyrir henni, en hv. fjvn. mun ekki hafa tekið hana til greina. Ég sé ástæðu til að minnast á þessa till., af því að hún er um framlag til tilraunastarfsemi í þágu landbúnaðarins, og það er beinlínis tekið fram í l., að kostnaður vegna þeirra skuli greiðast úr ríkissjóði. Hann hefur verið greiddur af Búnaðarfélaginu. Hér er í raun og veru ekki um neina aukafjárveitingu að ræða, því að þessi upphæð er ekki meiri en það, sem áður hefur verið greitt til þessarar starfsemi, þ. e. til tilraunastöðvanna á Sámstöðum og Akureyri, og auk þess er ætlazt til, að lítils háttar upphæð gangi til búfjárræktartilrauna við búnaðarskólana, sem nú er verið að setja af stað samkv. þessum l. Ef engin fjárveiting er ætluð til þess samkv. þessum l., þá er mér ekki ljóst, á hvern hátt þessari starfsemi verður hald ið áfram á næstunni, því að eins og Alþingi. hefur gengið frá þessu, hefur verið gengið út frá því sem gefnu, að fjárveiting yrði tekin upp til þessara hluta, enda gerði búnaðarþing ekki ráð fyrir fé til þessarar starfsemi í fjárhagsáætlun sinni. Það eru einmitt í þessum l. nákvæm ákvæði um, hvernig þessu fé skuli skipt. Þetta vildi ég sérstaklega benda á. Ég sé ekki ástæðu til að fara að tala um nauðsyn þess, að þessari tilraunastarfsemi sé haldið áfram. Það er vitanlegt, að á því byggjast möguleikarnir til að breyta okkar búfjárrækt, og slíkt verður ekki gert öðruvísi en nokkurt fé sé veitt til þess. Ég vil því mjög mæla með þessari till. Þá er eitt atriði, sem ég vil minnast á og beina til hæstv. ríkisstjórnar, og er það varðandi framlag til Búnaðarfélags Íslands á yfirstandandi ári. Það var vitanlegt, eins og kom fram í ræðu hv. frsm. fjvn., að fyrri hluta þessa þings var hún með ýmsar till. um aukin fjárframlög á þessu ári til ýmissa hluta, sumpart til þess að bæta upp dýrtíðina og sumpart til þess að auka verklegar framkvæmdir. Nú skilst mér, að frá þessu muni vera horfið, og skal ég því leiða hjá mér að ræða um þetta, en það, sem ég vildi minnast á, er framlagið til Búnaðarfélagsins. Það er á þessu ári áætlað 210 þús. kr., aðeins 10 þús. kr. hærra en áður. Nú hefur félagið hins vegar orðið að fara sömu leiðina og ríkið að greiða fulla verðlagsuppbót og auk þess vitanlega að taka á sínar herðar allan aukinn kostnað, sem af dýrtíðinni stafar, eins og t. d. stóraukinn ferðakostnað. Eitt aðalhlutverk starfsmanna félagsins eru ferðalög, en ferðakostnaðurinn hefur tvöfaldazt. Það liggur því í augum uppi, að slíkt kemur illa niður á stofnunum, sem hafa mikil ferðalög. Það, sem ég vildi leyfa mér að beina til hæstv. stj., einkum hæstv. landbrh. og hæstv. fjmrh., sem þetta heyrir undir, hvort Búnaðarfélagið muni ekki mega vænta þess að fá sæmilega uppbót úr ríkissjóði fyrir árið í ár. Mér hefur verið tjáð, að fjvn. hafi í þeim till., sem hún var með í vetur, verið með hugmyndir um, að félaginu skyldi greitt til viðbótar 70 þús. kr., þannig að það fengi á þessu ári 200 þús. kr. Ég vil lýsa því yfir, að ég geri ráð fyrir, að Búnaðarfélagið mundi sætta sig mjög vel við slíka afgreiðslu og að það mundi þá geta klárað sínar sakir. nokkurn veginn nú í ár. Það er síður en svo, að ég hafi ástæðu til að vantreysta hæstv. ríkisstjórn í þessu máli, hvorki hæstv. landbrh., sem ævinlega hefur sýnt félaginu velvilja, og ekki heldur hæstv. fjmrh., því. ég hef ekki orðið var við annað en að hann hafi gert sitt bezta gagnvart félaginu. En nú er hálft ár liðið og við höfum ekki getað rekið búskap okkar nema að safna skuldum. Er því ekki nema eðlilegt, að félagið vilji sem fyrst fá að vita; hvers það megi vænta í þessu efni. Og vegna þess umtals, sem varð um þetta í fjvn. og á þingi, þá taldi ég rétt að beina þessu til ríkisstj. nú. Það var aðeins þetta, sem ég vildi taka fram, þó það sé að nokkru leyti endurtekning, vegna þess að ég hygg, að ríkisstj. hafi ekki verið við, er ég flutti mína fyrri ræðu. Ég sé ekki ástæðu til að fara að ræða almennt um afgreiðslu fjárl. að öðru leyti. Ég skal aðeins geta þess, að ég tók eftir, að hv. frsm. bauð það, að hann og meðflm. hans tækju aftur till. um ábyrgð á láni til rafvirkjunar í Árnessýslu, ef við, sem stöndum að till. um sams konar ábyrgð fyrir Snæfellsnessýslu, tækjum aftur okkar till. Ég hef ekki heimild til þess að segja um þetta að svo stöddu, ekki fyrr en ég hef rætt málið við meðflm. mína. Það er mjög eðlilegt, að þessar 2 ábyrgðarheimildir haldist í hendur og annaðhvort verði þær báðar samþ. eða hvorug.

* Forsrh. (Hermann Jónasson) : Það er hér brtt. á þskj. 654, við 8. gr., sem ég tel rétt að minnast aðeins á, áður en atkvgr. fer fram. Það stendur . til, að við kjósum næstu daga ríkisstjóra, og það þarf að sjá honum fyrir bústað. Það hefur með till., sem borin hefur verið fram, verið lagt til, að ríkisstj. fengi heimild til að kaupa húseign hér í bænum í þessu skyni. Ég vil nú leyfa mér að koma með brtt. við þessa till. Ég þykist vita, að um þetta muni vera nokkur ágreiningur hér á Alþ. og sennilega einnig í ríkisstj. Ástæðan fyrir því, að ég flyt þessa till., er sú, að ég tel það hentugt, að við fylgjum þeim sið, sem er alda gamall, þar sem þjóðirnar hafa sinn æðsta valdsmann í sínu eigin landi, að þeir búi utan við bæina. Sú venja hefur alls staðar þótt eðlileg, og þetta er af ýmsum ástæðum, sem ekki þarf að rekja hér. En sá staður, sem er fyrirhugaður með þessari brtt., .er Bessastaðir. Sá staður er svo nálægt höfuðborginni, að það er hentugt aðsetur ríkisstjórans, að mínu áliti, vegna þess að þar er þessi æðsti valdsmaður utan við ys og þys borgarlífsins, en það álít ég, að hann eigi að vera. En þetta er þó svo nærri bænum, að það kemur ekki að sök með tilliti til annarra atvika. Ég geri ráð fyrir og get reyndar upplýst það hér, að þennan stað mun vera hægt að fá keyptan fyrir sanngjarnt verð. Staðurinn var keyptur af núverandi eiganda áður en kom til verðhækkunar vegna styrjaldarinnar, og mér er það kunnugt, að seljandinn hefði getað fengið miklu hærra verð fyrir hann nokkrum dögum seinna. Og mér er óhætt að fullyrða, að ef kostur væri gefinn á þessum stað, sem mun verða gert, þá yrði hann seldur án þess að núverandi eigandi mundi vilja taka nokkurn hagnað af því. Ég held það sé ekki eðlilegt og ekki heppilegt, að við förum að halda uppi kappræðum á Alþ., eins og blöðin hafa byrjað á, um það, hvaða staður verði valinn. Um það verður Alþ. að sjálfsögðu að mynda sér skoðun og skera úr. Og ég býst við, að menn geri þetta eins vel, þótt ekki sé á óviðeigandi hátt haldið uppi kappræðum um það. Þess vegna ætla ég ekki að rökræða Þetta mál nema sérstakt tilefni gefist til þess. En vegna þess að það er ágreiningur um þetta mál, vil ég taka það sérstaklega fram, að ég lít svo á, að ef þessi brtt. verður felld, þá sé ekki vilji fyrir því á Alþ. að hafa bústað ríkisstjórans á þessum stað, en ef till. verður samþ., lít ég á það sem úrskurð Alþ. um, að bústaðurinn eigi að vera á þessum fyrirhugaða stað. Þeir hv. alþm., sem greiða atkv. með minni till., úrskurða þar með með atkv. sínu, að bústaður ríkisstjórans skuli vera á Bessastöðum. Viðvíkjandi fjárlfrv. almennt skal ég ekki vera margorður. Hæstv. fjmrh. mun gera grein fyrir sinni afstöðu, sem er í höfuðatriðum afstaða ríkisstj. í málinu. Það . er ekki hægt að neita því, að þau rök, sem hv. frsm. fjvn. flutti hér um afgreiðslu fjárlfrv., eru rétt. Því verður ekki neitað, að fjárlfrv. er óvarlegt og einkennt af því varúðarleysi, sem í dag á margan hátt gegnsýrir okkar þjóðfélag. Og vegna þess að form. fjvn. skýrði frá því, að n. hefði komið til ríkisstj. fyrir nokkrum dögum, þá get ég sagt það, að það kom ríkisstj. mjög á óvart, hvernig þessi mál stóðu. Og það er óhætt að segja það, að það er mjög mikil óánægja í ríkisstj. út af því, hvernig nú horfir um afgreiðslu þessa máls. í árferði eins og nú er má telja það meira en lítið varhugavert, ef fjárlögin verða afgr. með fyrirsjáanlegum tekjuhalla. Ég veit ekki, á hvaða ári við eigum að vinna þann halla upp. Ég vil þess vegna eindregið skora á hv. þm. að ganga ekki eins langt í því eins og stundum vill verða, þegar eins er skipað málum um ríkisstjórn og nú er, að ganga ekki úr hófi langt í því að samþ. þær brtt., sem hér liggja fyrir, en þær gera útlitið enn ískyggilegra. Það er þó nægilega ískyggilegt eins og fjvn. hefur gengið frá frv. - Um leið og ég mælti fyrir þessari brtt., vildi ég láta þessi almennu orð falla um fjárlfrv. til varúðar.

Forseti (HG) : 1lér hefur borizt skrifl. brtt. frá hv. Þm. Ísaf. við brtt. 638,23, um að á eftir „50000 kr.“ komi: að fengnum till. fiskimálanefndar.

*Eiríkur Einarsson: Ég er svo heppinn að hafa ekki lagt fram neina brtt. við þetta frv. til fjárl. Ég tel það ekki, þó að ég sé síðasti flm. einnar till. af mörgum flm. Ég hef ekki heldur tekið til máls áður og skal ekki tefja þennan fund. Það, sem hvatti mig til að rísa úr sæti mínu, var það, að mig langar til að minnast nokkrum orðum á 18. lið 22. gr. Það er heimild fyrir ríkisstjórnina til að kaupa hálfa jörðina Stóra-Hraun til afnota fyrir vinnuhælið. Ég get lýst því yfir, að ég mun greiða þessari till. atkv. mitt, en vildi hins vegar gera þá grein fyrir minni afstöðu, sem ég tel ekki óeðlilega. Á síðasta þingi var samþ. ályktun, sem ég hafði borið fram, um að flytja við fyrstu hentugleika vinnuhælið á Litla-Hrauni til hentugri staðar. Þessi ályktun liggur fyrir óframkvæmd, en engu að síður vona ég, að hún verði tekin til greina. Ég greiði þessari till., sem hér liggur fyrir, atkv. mitt í trausti þess, að af hálfu ríkisstj. verði þessi jörð tekin til afnota svo lengi sem vinnuhælið verður rekið á þessum stað. En ef þar að kemur, að hælið verði flutt þaðan, þá á kaupaheimildin engu að síður rétt á sér, þar sem þörfin fyrir land handa Eyrbekkingum og Stokkseyringum er mjög brýn, til þess að eðlileg þróun í atvinnulífinu sé möguleg. Ég skal ekki fjölyrða frekar um þetta, en vildi aðeins gera grein , fyrir þessari afstöðu minni. Ég taldi frá mínu sjónarmiði skjóta skökku við, að ég greiddi þegjandi atkv. með þessu. Ég hefði haft löngun til að minnast örlítið á næsta lið á eftir, um heimild til að kaupa húseignina Fríkirkjuveg 11, en mér skildist það vera tilmæli hæstv. forsrh., að um þetta yrði ekki rætt, og skal ég taka tillit til þess. En ég vil aðeins segja það, að eftir mínum skapsmunum fannst mér till. eins og hún var góð. Ég vona, að sú gæfa fylgi málunum, að hver, sem verður ríkisstjóri hér, þá verði hann sá staðfestu- og ráðdeildarmaður, að hann gæti alls hófs, þó hann búi í skarkala höfuðstaðarins.

*Jóhann Jósefsson: Ég tók eftir því í ræðu hæstv. forsrh., sem kann að vera, að skipti ekki miklu máli, en ég held, að sé samt svo hæpin fullyrðing, að tæplega megi við henni taka sem algildri. Þetta var sú fullyrðing, að þjóðhöfðingjar, eða þeir, sem gegndu slíkum störfum, hefðu alls staðar aðsetur annars staðar en í höfuðborgum þeirra landa, sem þeir vinna fyrir. Ég verð að segja, að svo langt, sem mín þekking nær, sem ég skal játa, að er takmörkuð í þessu efni, þá þekki ég ekki til, að þetta sé svo sem hæstv. ráðh. vildi láta Alþ. skilja. Ég held, þvert á móti, að það sé siður meðal þeirra þjóða, að forsetar þeirra eða æðstu yfirmenn, hvort sem þeir bera forseta- eða konungsnafn, hafi höfuðaðsetur sitt í höfuðstöðum landanna. Hitt er svo aftur annað mál, að slíkir menn hafa oft undir fleiri en einn bústað. En þeir bústaðir þeirra, sem eru utan höfuðstaðanna, eru þá eins og t. d. sumardvalarstaðir, veiðihallir eða eitthvað þvílíkt. En eiginlegur dvalarstaður þjóðhöfðingja eða presidents er að minni hyggju venjulegast höfuðstaðurinn í viðkomandi landi. Þessar aths. vildi ég gera við ræðu hæstv. forsrh. Hitt ætla ég ekki að fara að vekja neinar deilur um, - þær eru að vísu þegar vaktar í blöðunum -, hvort Bessastaðir séu það fyrirheitna landið, sem hin íslenzka þjóð eigi að velja sínum þjóðarforseta eða staðgengli konungs. Ég læt í bili það liggja á milli hluta, en vil hins vegar halda því fram, að það er mín skoðun, að dvalarstaður hins æðsta manns þjóðfélagsins sé bezt kominn í höfuðstað landsins. Að því er snertir aths. hæstv. forsrh. um fjár1., þá skal ég ekki gera ágreining við hann um það, að mér þykir, satt að segja, eftir því, sem ræður manna hafa fallið hér, líta út fyrir, að afgreiðsla þessara fjárl. muni verða með nokkuð gálausum hætti. Það er kannske of sterkt orð að kveða svo að. En starsýnt hefur mér orðið á margar þessar háu brtt., sem fram hafa komið hér alveg á síðustu stundu; sem sumar bara skipta hundruðum þús. kr. Það er ekki verið að klípa neitt af því. Það er ekki sá yfir hv. þm. nú, þegar menn gátu rifizt hér út af lítilfjörlegum listamanna- eða skáldastyrk, sem skiptir kannske nokkrum hundruðum kr., eða jafnvel um . enn minni upphæðir til gamalla starfsmanna, sem skipta vanalega fáum hundruðum kr. Ég vissi ekki betur en að það stæði til, eða a. m. k. voru á uppsiglingu samtök um það innan þessara hv. flokka, sem styðja hæstv. ríkisstj., að hafa hér nokkurn hemil á og spyrna hér fæti við, og virtist mér sú vera stefnan við síðustu umr. fjárl. Hvað er nú að þessari þjóðstjórn? Getur hún ekki komið sér saman um neitt, sem er til þjóðþrifa? Hæstv. ráðh. lét skína í gegn, að það væri mikil óánægja innan ríkisstj.; og ég sé móta fyrir því af þeim ræðum, sem hér hafa farið fram, og þeim brtt., sem enn er verið að ýta hér fram, að ef einhvern tíma hefur verið nokkur alvara í því hjá hæstv. ríkisstj. að reyna að hafa - einhvern hemil á taumlausum fjáraustri, þá verður ekki annað séð en að nú sé verið að fara í reiptog með málin. Mér þykir þetta ömurlegt viðhorf. Og ég spyr aftur: Hvað er að hjá þessum hæstv. herrum?



Eins og fjárlagafrv. er nú, eftir 2. umr., er greiðsluhalli á því, sem nemur 1743000 kr. rúml. Í upphafi þessarar 3. umr. vakti ég athygli á því, að Alþ. það, er nú situr, væri búið að samþ. allmörg 1., er hefðu í för með sér töluverð fyrirsjáanleg útgjöld fyrir ríkið, sem enn hefðu ekki verið tekin inn u fjárlagafrv. Af nýkomnum brtt. frá hv. fjvn. sé ég, að hún hefur nú tekið upp nokkuð af þessum nýju útgjöldum. Og auk þess liggja fyrir í brtt. n. till. um nýjar útgjaldaupphæðir til viðbótar. Ef allar þær brtt. hv. fjvn. verða samþ., sem nú liggja fyrir, þá hefur mér reiknazt svo til, að greiðsluhalli á fjárl. muni enn hækka: um. h. u. b. 470 þús. kr. Eru þá taldar hækkanir á gjaldahliðinni, sem hv. fjvn. gerir till. um, sem nema um 1150 þús. kr., og þar frá dregin hækkun á áætluðum tekjum, sem nemur um 680 þús. kr. Með því að þessar brtt. hv. fjvn. verði allar samþ., er því greiðsluhallinn á fjárl. orðinn um það bil 2200000 kr., og heildargreiðslur úr ríkissjóði samkv. sjóðsyfirliti munu þá nema um 26 mill j. kr. En til samanburðar má geta þess, að allar greiðslur samkv. sjóðsyfirliti á fjárl. ársins 1941 nema um 19½ millj. kr. Hækkunin yrði því, með þessu móti, um 6½ millj. kr. Nú hef ég veitt því athygli, að enn eru óteknar á fjárl. ýmsar upphæðir, sem ríkið mun þurfa að greiða á næsta ári samkv. sérstökum l., sem afgr. hafa verið, enda veik hv. frsm. fjvn. að þessu. Ég get nefnt t. d. framlög til samábyrgðarinnar, verðlagsuppbætur til skóla, hækkun á framlagi til byggingar- og landnámssjóðs og byggingarsjóða kaupstaðanna, samkv. l. um aukin framlög til þessara sjóða í samræmi við vísitölu kauplagsn. Þá má nefna læknisvitjanasjóði, 1. um loftvarnaráðstafanir, sem búast má við, að hafi í för með sér einhver útgjöld, e. t. v. töluverð, og 1. um fiskimálasjóð, sem gera ráð fyrir, að ¼ hluti af útflutningsgjaldinu renni til þessa sjóðs. Það er ekki þægilegt að segja um það, hvað þessi útgjöld muni nema hárri fjárhæð. En mér þykir ekkert ólíklegt, að þetta megi áætla a. m. k. hálfa millj, kr. Sennilega verður það meira, vegna þess að enn er ótalið nokkuð af fyrirsjáanlegum útgjöldum samkv. sérstökum l., og nefndi hv. frsm. fjvn. sumt af því. Þá vil ég enn fremur benda á það, að nú eru í gildi, og hafa verið undanfarin ár, l. um bráðabirgðabreyt. nokkurra l. En enn þá hefur hæstv. ríkisstj. ekki lagt fyrir þingið frv. um framlengingu á þeim 1. Og verði ekki um að ræða framlengingu á þeim 1., þá koma þar vissulega útgjöld á næsta ári. Skemmtanaskatturinn á þá ekki að renna í ríkissjóð, heldur til þjóðleikhússins. Þá á enn fremur að leggja fram 100 þús. kr. til Landsbankans og meiri framlög en nú eru ætluð á fjárlfrv. til malbikunar þjóðvega. Enn fremur nokkur hluti útflutningsgjaldsins til Ræktunarsjóðs og framlög til Bjargráðasjóðs og til kennslueftirlits. Þetta hefur mér talizt til, að mundi nema allt að hálfri millj. kr. Niðurstaðan er því sú, að vafalítið má gera ráð fyrir því, að enn séu ótekin á fjárlagafrv. útgjöld samkv. sérstökum 1., sem muni nema ekki minna en 1 millj. kr. Sennilega yrði það heldur meira heldur en minna, eftir því sem áætlað var af hv. frsm. fjvn. Yrði þá greiðsluhallinn kominn nokkuð á fjórðu millj. kr. Og er það þá enn ótalið, að á 22,. gr. fjárlagafrv., heimildagr., eru till. um útgjöld, sem líklegt er, að verði greidd, og ættu að réttu lagi að vera á öðrum gr. fjárl., t. d. fjárveitingar til þess að greiða stofnkostnað héraðsskóla í samræmi við þau l., og till. frá nokkrum hv. þm. um að greiða stofnkostnað og rekstrarkostnað húsmæðraskóla í kaupstöðum samkv. 1., sem nýlega hafa .verið sett um það efni. Hér hafa og verið afgr. l. um landnám ríkisins, sem mér er kunnugt um, að margir hv. þm. vonast eftir, að komist til framkvæmda þegar á næsta ári. Þá vil ég minnast á brtt. hæstv. atvmrh. Um framlag til sjómannaskólastofnunar. Hefur hann lýst yfir því, að hann muni taka aftur fyrri till. sína, en hefur borið fram till. um, að heimild um 500 þús. kr. framlag verði sett á 22. gr. fjárl. Nú lít ég svo á, að ef ákveðið er, að þessi upphæð verði greidd á næsta ári, þá ætti hún ekki að vera á 22. gr. fjárl., heldur annars staðar. En sé hins vegar til þess ætlazt, að upphæðin verði því aðeins greidd, að tekjuafgangur verði hjá ríkissjóði á því ári, þá tel ég vitanlega réttmætt að gera þá breyt. að setja þessa upphæð á heimildagr., og mun ég fyrir mitt leyti greiða atkv. með því, með þeim skilningi á málinu, að upphæðin verði þá því aðeins greidd, að svo vel rætist úr, að tekjuafgangur verði á næsta ári, því að annars ætti ekki að færa þessa upphæð þannig til. Ég tel, að þarna sé um nauðsynjaframkvæmd að ræða, og því sé það rétt að leggja fram þessa fjárhæð, ef ástæður ríkisins verða þannig, að það sé hægt án þess að tekjuhalli verði á ríkisreikningnum á næsta ári. Nú hef ég aðeins rætt um gjaldahlið frv., og það er náttúrlega ekki nema önnur hlið þess. En sú spurning hlýtur að vakna í sambandi við þetta mál, hvort tekjurnar séu áætlaðar nálægt því rétta. Það er atriði, sem erfitt er að segja um með nokkurri vissu, því að það veit enginn fyrir, hvernig afkoman muni verða á næsta ári. Óvissan um framtíðina er nú óvenjulega mikil. En ég vil varpa fram þeirri spurningu, hvernig fara muni, ef tekjurnar bregðast og verða lægri en í frv. er gert ráð fyrir. Hæstv. ríkisstj. hefur að vísu heimild til að lækka gjöld, sem ekki eru bundin í sérstökum 1. En langsamlega mestur hlutinn af útgjöldum fjárl. er ákveðinn með sérstökum 1., og þau gjöld koma því hér ekki til greina. Ég vil taka undir með þeim hv. þm., sem þegar hafa bent á það, að þessi afgreiðsla á fjárl., sem nú sýnist fyrirsjáanleg, sé ekki svo gætileg sem skyldi á þessum tímum. Til þess að fjárlagaafgreiðsla verði gætileg, er nauðsynlegt, að sá þingmeirihluti, sem styður ríkisstj. á hverjum tíma; hafi samtök um viðunandi afgreiðslu þessara mála. En ég tel, að í þetta sinn hafi það ekki verið athugað svo sem skyldi í tæka tíð að koma á slíkum samtökum. Þá er það enn fremur nauðsynlegt, að ekki séu afgr. l., sem hafa í för með sér útgjöld, nema þau gjöld séu tekin á fjárl. og tekjur ætlaðar á móti, og útgjöld fjárl. séu áætluð sem næst því, sem búast má við, að þau verði. Þetta er það, sem Alþ. þarf alltaf að taka til athugunar við afgreiðslu fjárl., auk þess sem það þarf að áætla tekjurnar varlega. En mér virðist, a. m. k. að því er snertir útgjaldahlið fjárl., að sá þingmeirihl., sem styður hæstv. ríkisstj., hafi ekki að þessu sinni gætt nauðsynlegrar varfærni. Og vil ég í þessu sambandi. benda á það, að ég tel, að það hafi verið mjög óvarlegt að lækka skattana, eins og gert var fyrr á þessu þingi. Einstakir þm., sem tóku þátt í undirbúningi skattalöggjafarinnar á þessu þingi, vöruðu mjög við svo kölluðum umreikningi á tekjum, sem hefur í för með sér, að skattar lækka mjög verulega, á þeim tíma, sem menn hafa yfirleitt. betri ástæður til að greiða skatta heldur en verið hefur á undanförnum árum. En meiri hl. vildi ekki hlusta á þær raddir. Mér þætti ekki ólíklegt, að margir þeirra hv. þm., sem beittu sér fyrir þessu ákvæði um umreikninginn, kæmust síðar að þeirri niðurstöðu, að sú ráðstöfun hafi ekki verið viturleg eins og nú standa sakir. Héðan af verður það ekki lagfært á þessu ári. En væntanlega verður sú löggjöf endurskoðuð á næsta þingi. Ég verð að segja það, og áður hefur verið að því vikið hér í umr., að mér sýnist það mjög óglæsilegt, ef ríkið safnar skuldum á þeim tíma, sem tekjur hafa verið hærri en nokkru sinni fyrr. En mér sýnist, eftir horfum á afgreiðslu fjárl., að mikil hætta sé á því. Og hversu mun svo ganga að rétta það við síðar, þegar tekjur lækka til stórra muna?

Forseti (HG) : Mér hefur borizt skrifl. brtt. frá hv. 1. þm. N.-M., svo hljóðandi: Við brtt. 668. Við 6. a bætist: og Laugarvatni.

*Finnur Jónsson: Ég þarf ekki að hafa stóra samvizku af því að hafa lagt fram brtt., sem auka á. þann tekjuhalla, sem hv. fjvn. hefur skilað þessu fjárlagafrv. með, og ekki heldur fyrir það, að mitt kjördæmi sé svo þungt á fóðrum, að það auki verulega á þennan tekjuhalla. Ég hef lagt þarna fram eina litla skrifl. brtt. við brtt. frá hæstv. atvmrh. á þskj. 638,XXIII. sem er aðeins orðabreyt., um það, að á eftir „50 þús. kr. komi: að fengnum tillögum fiskimálanefndar. Það var upp tekið fyrir nokkrum árum að veita nokkurn styrk til mótorbátabygginga, og var þá farið eftir till. þessarar n. í því. Ég tel það rétt ráðið að hafa einhverja stofnun til þess að styðja sig við, ef þessi upphæð verður veitt til þessa nauðsynlega hlutar. Þess vegna hef ég gert þessa brtt. Aðra brtt. á ég við fjárl., sem er á þskj. 638,XIX og hv. þm. Ak. (SEH) er meðflm. að, um það, að ríkisstj. heimilist að greiða stofnkostnað og styrk til húsmæðraskóla samkv. lögum um húsmæðrafræðslu í kaupstöðum. Þessi brtt. er í raun og veru ekki um annað en staðfestingu á þeirri löggjöf, sem hæstv. Alþ. hefur nú afgr. Og mér hefur heyrzt á sumum hv. fjvnm:, að þeir teldu jafnvel, að þessi brtt. væri óþörf. Ég skal geta þess, að þegar ég flutti þessa brtt., bar ég sérstaklega fyrir brjósti húsmæðraskóla kvenfélagsins Ósk á Ísafirði, sem starfað hefur nú rúma tvo tugi ára, en við þröngan kost og miklar fórnir frá kvenfélaginu, sem rekið hefur skólann. Nú geri ég fastlega ráð fyrir, að gerðar verði þær breyt. á tilhögun skólans, sem þarf til þess, að hann komist undir nýsamþ. 1. um húsmæðrafræðslu í kaupstöðum nú þegar á næsta skólaári, 1941–1942. Og af því að mér hefur heyrzt á sumum hv. fjvnm., að þeir teldu þessa brtt. ástæðulausa, vildi ég spyrja hæstv. fjmrh., hvort hann, að öllum skilyrðum uppfylltum, mundi greiða rekstrarstyrk til skóla þessa, svo og húsaleigustyrk, eða stofnkostnað fyrir skólaárið 1941–1942, hvaða afgreiðslu sem brtt. þessi annars fær, þar sem skoða má hana sem staðfestingu á l. þeim, sem þingið hefur samþ. Mitt atkv. um brtt. hv. fjvn., sem þessi brtt. er við, um heimild til að greiða stofnkostnað fyrir héraðsskólana í samræmi við ákvæði héraðsskólalaganna, fer eftir því, hverja afgreiðslu mín brtt. fær. Því að ég skil ekki í öðru en að í þessu sem öðrum málum eigi að vera nokkurt samræmi í fjárveitingum milli sveita og kaupstaða.



Ég leyfði mér að bera fram skrifl. brtt., sem ég vil skoða sem leiðréttingu. Í l., sem þingið hefur samþ. nú um húsmæðraskóla í kaupstöðum, er ætlazt til þess í 11. gr., að sett verði á stofn húsmæðrakennaradeild í sambandi við húsmæðraskóla Reykjavíkur. En ætlazt er einnig til eftir öðrum 1., að slík kennaradeild verði sett á stofn í sambandi við skóla á Laugarvatni. Nú er þetta sameinað og ætlazt til, að þessi kennsludeild verði við báða skólana, til skiptis, og það var hugsað þannig, að hún byrjaði hér í Reykjavík, yrði þar fyrsta veturinn, en síðan að vorinu að Laugarvatni, og svo til skiptis á stöðunum báðum. Kennslukvennaskólinn á því að vera einn og rekinn eftir atvikum á báðum stöðum. Ég skoða því þessa brtt. mína sem leiðréttingu við aðgæzluleysi fjvn. Úr því að ég stóð upp, vil ég í fyrsta lagi ítreka það, sem ég sagði í minni fyrstu ræðu, að nauðsyn bæri til þess að Alþ. sæi um, að fé væri til staðar til áframhaldandi tilrauna viðvíkjandi landbúnaðinum, þannig að tilraunastöðvarnar njóti áframhaldandi styrks. Fjvn. hefur gleymt að taka þetta upp í brtt. sínar, svo að við hv. 2. þm. Skagf. höfum flutt brtt. um, að sú sama fjárveiting verði nú veitt í þessu skyni, sem hefur verið að undanförnu og þá komið frá Búnaðarfélagi Íslands. Ég vænti þess, að bæði hv. fjvn. og Alþ. sjái nauðsyn þessa máls og greiði till. atkv. sitt. Ég vil einnig geta þess, að ég tel, að óafsakanlegs ábyrgðarleysis gæti í þessum fjárl. hjá Alþ. Enn fremur hefur fjvn. gengið feti framar en áður hefur verið gert í því að láta ekki sjást, til hvers fjárveitingar eru veittar, heldur slengt í eitt fleiri liðum. Ég tel þetta óafsakanlegt spor í einræðisátt, og þannig má það ekki vera framvegis. Í öðru lagi hefur n. ekki rökstutt till. sínar, en slíkt hefur aldrei áður átt sér stað. Það hefur aldrei áður verið veitt fé til hafnargerða án þess að sett hafi verið um þær sérstök lög og fyrir legið kostnaðaráætlun. Þegar slíkt ábyrgðarleysi kemur fram hjá fjvn., ráðherrum og ríkisstjórn, þá er ekkert undarlegt, þó að þess sama gæti hjá hv. þm. Margir hv. þm. koma með órökstuddar till. og enginn getur vitað, hvort þær eru þarfar eða óþarfar. Fjárl. eru því komin í hið mesta óefni, eins og hv. þm. V.-Húnv. lýsti yfir áðan, og ég mun ekki greiða þeim atkv. mitt eins og þau eru nú.

*Fjmrh. (Jakob Möller) : Ég get verið stuttorður. Ég vildi helzt, að umr. yrði lokið á þessum fundi. Ég skal ekki heldur gefa tilefni til að lengja þær, enda hafa hv. frsm. fjvn. og einnig hv. þm. V.-Húnv. tekið af mér ómakið, með því að lýsa, hvernig komið væri afgreiðslu fjárlagafrv. að þessu sinni. Þeir lýstu því svo skilmerkilega, að hv. þm. eru ekki í neinum vafa um, að fullt tilefni er til þess að gæta sem mestrar varúðar við afgreiðslu þessara mála. Ég get tekið undir það, sem komið hefur fram í ræðum einstakra hv. þm., að ég legg á móti frekari aukningu útgjalda heldur en fjvn. hefur lagt til, svo að nokkru nemi. Ég vil, út af því, sem hv. þm. V.-Húnv. kastaði fram, að vissu leyti í spurnarformi, þó að hann hafi beinlínis ekki búizt við svari, segja nokkur orð. Hann sagði, að sér þætti fróðlegt að vita, hvernig takast mætti að standa við fjárl. fyrir 1942, ef eitthvað verulega brygðist um tekjuvon og útgjöldin, bæði í fjárl. og utan þeirra, yrðu svo há sem allar líkur eru til. Ég býst við, að undir þeim kringumstæðum verði ríkisstj. að komast hjá því að greiða þau gjöld, sem henni er ætlað, hvort heldur að þau eru ákveðin í l. eða fjárl. Önnur leið er ekki til. Hvernig það má takast, skal ég ekki segja um, og ég vil ekki á nokkurn hátt draga úr þeirri ábyrgð, sem á hv. þm. hvílir við afgreiðslu fjárl. En það liggur í hlutarins eðli, að ekki er hægt að fara öðruvísi að, ef í harðbakkann slær, eins og hv. þm. V.-Húnv. virtist gera ráð fyrir. Fyrirspurn kom fram frá hv. 2. þm. Skagf. um það, hvernig fara skal um Búnaðarfélagið. Ég býst við því, að ríkisstj. sjái því farborða á næsta ári í samræmi við það, sem verið hefur að undanförnu. Annars er það undir hæstv. forsrh. komið, sem hefur þessi mál með höndum. Viðvíkjandi fyrirspurn hv. þm. Ísaf. um framlög til húsmæðraskóla, þá hef ég skilið það svo, að l. þau um húsmæðrafræðslu í kaupstöðum, sem borin voru fram á þessu þingi að tilhlutun ríkisstj., ættu að framkvæmast á þessu ári. Þó að það sé ekki beinlínis tekið fram í 14. gr. fjárl., þá er samkv. 1. sjálfum ætlazt til, að þau komi strax til framkvæmda, og með þessari lagasetningu skilst mér, að ríkisstj. sé gefin full heimild til að láta þau koma til framkvæmda nú þegar. Ég sé ekki ástæðu til, eins og ég sagði í upphafi, að orðlengja meira um afgreiðslu fjárl. að þessu sinni. En ég vil vekja athygli hv. þm. á því, að þeir bera allir jafna ábyrgð á afgreiðslu fjárl., ekki sízt þegar málum er svo háttað, að fjmrh: er ekki skipaður af neinum ákveðnum flokki og hefur því ekki þá aðstöðu á þingi, sem flokksráðherra hefur, sem hefur óskiptan meiri hl. að baki sínu. Það hvílir því meiri ábyrgið á hverjum einstökum þm. um það, hversu fer nú um afgreiðslu fjárl. Ég vil svo mælast til þess við hæstv. forseta, að atkvgr. verði frestað til næstk. mánudags.

*Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson) : Það eru aðeins örfá orð almenns efnis, sumpart út af því, sem hefur komið fram hjá einstökum hv. þm. við þessa 3. umr. Það er nú sannast mála, að talsvert óhugðarefni er það, ef fjárl. verða afgr. með verulegum halla, eins og nú er útlit fyrir. Ég verð að segja, að mér finnst það dálítið einkennilegt, að sumum hv. þm. virðist koma þetta á óvart, jafnvel þeim, sem setið hafa í þeirri n., er ráðið hefur meginstefnunni í afgreiðslu fjárl. Eftir því, sem ég veit til, hafa komið till. fram um það bæði við 2. og 3. umr., ekki eingöngu frá einstökum hv. þm., heldur líka frá fjvn., að bæta stórum upphæðum við fjárl., enda þótt þau hafi áður verið með halla. Mætti halda, að þetta hefði verið byggt á því, að tekjurnar væru svo varlega áætlaðar, að óhætt væri að koma með hækkunartill. við þær. Nú virðist mér hljóðið í mönnum vera það, að ekki sé ráðlegt að hækka tekjurnar, m. ö. o. meining þeirra, sem till. gera, er sú, að bæta ofan á þann halla, sem fyrir var, og menn séu með opnum augum að afgreiða fjárl. með tekjuhalla. Ég hef gert ráð fyrir því, að till. fjvn. væru byggðar á því, að hún treysti því, að tekjuáætlunin væri of lág, en ef dæma skyldi eftir ræðum hv. þm., hefur þetta ekki verið svo. Einstaka hv. þm. hefur fleygt því fram við umr., að þetta virtist ekki sem allra heppilegust skipan málanna. Ég vil spyrja þessa hv. þm.: Hvað hafa þeir þá gert á þessu Alþ. annað en koma á 11. stundu til þess að sýna fram á þetta? Hafa þeir yfirleitt verið á móti löggjöfum, sem náð hafa samþykki nú á þinginu, ef þær hafa haft útgjöld í' för með sér? Það þýðir ekki að einblína á útgjöldin í sambandi við fjárlögin, heldur verður þingið frá upphafi að afgreiða ekki meiri útgjaldalög heldur en fært er að bæta á fjárl. Eins og ég hef bent á, hefur talsvert verið samþ. af 1., sem heimila greiðslur úr ríkissjóði, án þess að þeim hafi enn þá verið bætt inn á fjárl. Ég vildi aðeins taka þetta fram, þó að ekki sé hægt að kippa þessu til baka á 11. stundu eða snúa við þeim öldum, sem hnigið hafa allt þingið. Hv. þm. hefðu þess vegna þurft að fara miklu gætilegar í afgreiðslu þeirra mála, sem útgjöld höfðu í för með sér, og fjvn. átti að reyna að lækka, en ekki hækka fjárl. frá því, sem þau voru lögð fyrir. En allir sjá, að ekki verður snúið aftur á þessari stundu. Mér virðist því ekki annað blasa við í þessu efni en að fjárl. verði afgr. með töluvert miklum tekjuhalla. Eina úrræðið verður að taka þau til rækilegrar endurskoðunar á næsta þingi, og útgjöldin miðuð við það viðhorf, sem þá verður. Mér virðast ekki önnur úrræði vera fyrir hendi, nema þá að fella þær útgjaldatill., sem ekki hafa enn þá verið settar inn á fjárlfrv. En það verður ekki farið að breyta öllu löggjafarstarfi þingsins héðan af. Ef okkur tekst ekki enn að breyta niðurstöðum fjárl. til bóta, þá verður að taka fjárl. til athugunar á næsta þingi. - Ég vildi láta þessi almennu orð falla út af því, sem komið hefur fram við þessa 3. umr.

Frsm. (Bjarni Bjarnason) : Ég get ekki hjá því komizt að segja nokkur orð í sambandi við það, sem fram hefur komið í þessum umr. Margt af því er næsta furðulegt, t. d. þau ummæli, að fjvn. hafi stefnt fjárl. í óefni og hafi þar með gefið hv. þm. það fordæmi, að rétt væri að gera meiri kröfur til fjárframlaga. Þessu vil ég svara þannig, að n. hefur í því starfi sínu að fullnægja, svo sem verða mátti, óskum og kröfum einstakra hv. þm., ekki gengið lengra en það, að greiðsluhallinn yrði svipaður þeirri upphæð, sem ætluð er til afborgunar á lánum. Það getur enginn með réttu haldið fram, að slík afgreiðsla sé ógætileg. Það er einkennilegt, að hv. þm. skuli ámæla fjvn. fyrir þetta sjónarmið, þegar hennar starf hnígur í þá átt að fullnægja óskum hv. þm. Ef Alþ. vill mótmæla gerðum fjvn., þá getur það hæglega fellt till. hennar. Ég vil benda hv. alþm, á þessa leið, og þar með hafa þeir staðfest, að þeir vilji ekki ganga eins langt og n. um fjárframlög. Geri hv. þm. ekki þetta, en greiði atkv. með þeim till., sem n. telur réttar, þá eru ummæli þeirra dauð og ómerk í hennar garð. Mér þótti harla einkennilegt það, sem kom fram í ræðu hæstv. forsrh. Hann sagði, að ríkisstj. kæmi á óvart væntanleg niðurstaða á afgreiðslu fjárl. og að hún væri óánægð með þessa afgreiðslu, enda hefði henni ekki verið kunnugt um, hvernig komið sé. Ég get ekki stillt mig um að minna hann á það, að fjvn. kom ótilkvödd til ríkisstj. og tjáði henni, að n. gengi eins langt í till: sínum um fjárframlög og hægt væri, en þrátt fyrir það lægi fyrir mikið af till. frá einstökum hv. þm. Enn fremur benti n, á, að mörg frv. hefðu verið samþ. á þinginu, sem hefðu útgjöld- í för með sér, og einnig væru mörg slík frv. undir umr. Nú vil ég ekki ásaka ríkisstj. hvorki um brtt. einstakra hv. þm. né heldur um ýmiss konar löggjöf, sem Alþ. hefur afgr., því að verulegur hluti þeirra var fluttur af einstökum þm. En það hefur ekkert skeð í þessum efnum, sem ríkisstj. er ekki eingöngu auðvelt að vita um, heldur er henni líka skylt að fylgjast með því, hvað líður þeim málum, sem hafa útgjöld í för með sér. Til þess að ríkisstj. gæti enn þá haft tækifæri til að átta sig á þessum málum, þá gekkst ég fyrir því, að síðustu umr. fjárl. yrði ekki lokið fyrr en eftir nokkra daga. Ég mótmæli því, að fjvn. hafi með afgreiðslu sinni á fjárl. gert annað en tilraun til að fullnægja óskum hv. þm. En þrátt fyrir það, þó að fjvn. hafi lagt mikla vinnu í að úthluta þessu fé eins réttlátlega og í hennar valdi stóð, er enn þá mikill fjöldi þm. óánægður og vill fá . meiri fjárframlög. Fjvn. hlýtur að beita sér móti öllum þeirra till., með þeirri vitund, að hún hafi unnið eins vel og hún gat. Ég vil benda á, að það hefur ekki verið rætt um lækkun tolla á sykri og kornvöru við fjvn., en heyrzt hefur nefnd 1 millj. í því sambandi. Ef tekjuþörf ríkisins er svo mikil sem nú er útlit fyrir, væri rétt að taka til athugunar, hvort æskilegt sé að fara þessa leið. Ef stjórninni tekst ekki að afla meiri tekna en í frv. er gert ráð fyrir og getur ekki staðið við þær greiðslur, sem bundnar eru sérstökum 1. eða heimildargreinum, færi vandinn að blasa við. Og stærsta till., sem fram hefur komið, er annaðhvort frá hæstv. atvmrh. eða stjórninni í heild, og á ég hér við framlag til sjómannaskóla. Hæstv. atvmrh. hefur talið, að um það hafi verið rætt í stj. að veita fjárhæð til sjómannaskóla, en síðan hafi málið verið hrifsað úr höndum hennar með frv. tveggja þm. um byggingu sjómannaskóla. Í frv. er gert ráð fyrir 300 þús. kr. framlagi í þessu skyni. Hafi þá verið valin sú leið að stoppa það frv., en láta þessa till. koma fram, en hún er sú hæsta, sem hér hefur verið mælt með. Ég ætla mér ekki að viðhafa neinn reiðilestur við hæstv. ríkisstjórn, enda hefur hún ekki gefið tilefni til þess með framkomu sinni gagnvart fjvn., en ræður þm. og ummæli hæstv. forsrh. hafa gefið tilefni til þess, að ég hef látið þessi orð falla. Einstakir þm. hafa talað með mikilli vandlætingu um till. n., þótt þeir séu sjálfir kröfufrekir um fjárframlög. Hv. þm. Vestm. hefur látið svo um mælt, að sér sé starsýnt á þessar hækkunartill., en sjálfur á hann allháa brtt. hjá fjvn., sem er fram borin eftir hans eigim ósk. Þá má og minna hv. hm. á þingsályktunartill. um kaup á hlutabréfum í Útvegsbankanum. Engin till. mun fela í sér önnur eins fjárútlát fyrir ríkissjóð, ef samþ. verður. Hv. 1. þm. N.-M. minnti mig á nokkuð, sem hann ræddi um fyrr við umr., sem sé, að ýmsar till. fjvn. bentu til, að hún stefndi til einræðis, og nefndi þar til till. um framlög til lendingarbóta og brúargerða. Ég vil benda hv. þm á.,. að meira en helmingur fjárhæða til lendingarbóta og hafnargerða munu vera án hafnarlaga, en þetta er siður, sem árum saman hefur tíðkazt hér á Alþingi. Margar till. fjvn. um fjárveitingar til lendingarbóta og hafnargerða styðjast ekki við hafnarlög, en allar bornar fram eftir upplýsingum og viðtölum við vitamálastjóra, sem jafnframt er þm. og á sæti í fjvn. Um brúaféð er það að segja, að því var hér áður fyrr skipt niður til bygginga þeirra brúa, sem fjvn. áleit eiga mestan rétt á sér. Á síðari þingum hefur þetta ekki verið gert, vegna þess hve vafasamt hefur þótt um brúabyggingar vegna erfiðleika á efniskaupum. Hér er því ekki verið að stefna neitt í einræðisátt, en það er ekki nema eðlilegt, að opinber embættismaður eins og vegamálastjóri ráði mestu um, hvaða ár eru brúaðar. Hitt mætti segja, að væri kannske aðgengilegra að ákveða í nál., hvernig fénu væri skipt, í. samráði við hann og fleiri þm. en sæti eiga í fjvn. - Ég vil líka benda hv. þm. á, að Búnaðarfélag Íslands fær stórkostlegar fjárhæðir án þess að Alþingi kveði á um það, hvernig þær skiptast. Hv. þm. Ísaf. (FJ) gerði húsmæðraskólana, rekstrarstyrk þeirra og stofnkostnað að umtalsefni. Hæstv. fjmrh. hefur nú svarað hans ræðu á þann veg, að ég vænti, að hv. þm. megi við una og geti því tekið sína till. aftur, því að þær 60 þús., sem ætlaðar eru til rekstrar húsmæðraskólunum, eru áætlunarupphæð, og að sjálfsögðu mundi ríkisstj. greiða það, sem á kynni að vanta, þar sem skólarnir eru reknir samkv. sérstökum lögum. Um stofnkostnaðinn gegnir nokkuð öðru máli, því mér er ekki kunnugt um, að fyrir liggi nein ósk um byggingu nýs húsmæðraskóla sem stendur. Aftur á móti er það svo með héraðsskólana, að á síðasta þingi voru samþ. lög þess efnis að heimila ríkisstj. að greiða verulegan hluta af stofnkostnaði þeirra umfram það, sem verið hefur. Nefnd, sem starfað hefur að því að athuga fjárhag héraðsskólanna, hefur nú nýlokið störfum. Hefði því verið ástæða til að taka upp hærri till. en áætlað er í fjárlfrv., en hæstv. fjmrh. óskaði ekki eftir, að svo yrði gert, en fyrir liggur till. um að heimila ríkisstj. að greiða þann kostnað, sem leiðir af nýju héraðsskólalögunum og áliti matsnefndar. Ég mun svo láta þessi orð nægja, en vil endurtaka andmæli mín gegn því, að fjvn. hafi sýnt nokkra óaðgæzlu, og tel mig hafa hnekkt þeim ummælum sem óréttmætum.

* Forsrh. (Hermann Jónasson) : Út af þessum fáu orðum, sem ég lét falla áðan, hefur komið fram tvennt, sem ég er neyddur til að svara. Hv. þm. Vestm. bar fram þá spurningu, hvort ríkisstj. gæti ekki komið sér saman um neitt þjóðþrifamál, eða hvað v æri eiginlega að þessum háu herrum. Enn þá er rað nú svo í þessu landi, að fjárveitingavaldið er í höndum Alþingis, en ekki ríkisstj. Fjmrh. leggur fram sitt frv., en vinnubrögðin eru síðan eins og þm. er kunnugt. Það er fyrst og fremst undir fjvn. komið og ábyrgðartilfinningu þm., hvernig tekst um afgreiðslu fjárl., þótt ríkisstjórnin hafi þar hönd í bagga með, og eru því þessi ummæli hv. þm. vitanlega út í bláinn. En ég býst við því, að eins og nú er komið verði að afgreiða fjárl. svipað því, sem þau liggja fyrir, en endurskoða þau síðar, ef í nauðirnar rekur. Vegna þessara ummæla hv. þm. Vestm. get ég ekki látið hjá líða að benda á, að fyrir liggur till. frá þessum hv. þm. um að bæta 1350 þús. kr. ofan á þann tekjuhalla, sem orðinn er á fjárl., til kaupa á hlutabréfum í Útvegsbanka Íslands. Viðvíkjandi því atriði, sem hv. frsm. fjvn. minntist á, er ég sagði að ríkisstj. hefði komið á óvart, hvernig komið var, vil ég taka þetta fram : Það er staðfest af hæstv. viðskmrh., að fjvn. kom til fundar við ríkisstj. fyrir hálfum mánuði síðan. Þá var tekjuhallinn skv. till. fjvn. orðinn 2 millj. kr. og auk þess lágu fyrir margar brtt. til hækkunar frá einstökum .þm. - Það er rétt, að fjvn. óskaði þá aðstoðar ríkisstj. til þess að koma í veg fyrir, að till, einstakra þm. yrðu samþ. Ég get ekki látið það óleiðrétt, að það kom fram á þeim fundi, að ríkisstj. kom mjög á óvart, að tekjuhlið fjárl. væri ekki varlega áætluð. Þetta kom fram í ræðu hæstv. viðskmrh., þegar þessar viðræður fóru fram við fjvn., og þar sem ríkisstjórnin hafði búizt við, að tekjuhliðin væri mjög varlega áætluð, áleit hún þennan tekjuhalla ekki eins alvarlegan og nú er komið á daginn. Enda þótt till. einstakra þm. verði felldar, er tekjuhallinn enn rúmlega 2 millj. kr. Þessi halli er í raun og veru ekki óeðlilegur, því að mikið hefur verið að því gert á þessu þingi að fella niður tekjuliði, en auka útgjöldin. Það er vitanlega rétt hjá hæstv. viðskmrh., að þótt ríkisstj. hafi verið kunnugt um þetta fyrir hálfum mánuði, er ekki hægt að snúa við á síðustu dögum þingsins, og verður því við það að sitja, sem komið er. Það ríkti mikil bjartsýni í byrjun þessa þings, og enn virðist sú hugsun ríkjandi, að unnt sé að veita öllum allt, án þess að krefjast nokkurs í staðinn. Ég býst við, að við það verði að sitja, sem komið er, en það má búast við því, að taka verði fjárl. til endurskoðunar í byrjun næsta þings. Það er rétt, sem hv. frsm. sagði, að þar sem fjvn. teygði sig eins langt og unnt var eftir till. þm., og jafnvel lengra en mögulegt var, hefði mátt vænta þess, að þm. bæru ekki fram till. til frekari hækkunar. Ríkisstj. hefur gert sitt til að fá þm. til þess að draga till. sínar til baka, en hefur lítið orðið ágengt. Um till. um sjómannaskólann er það að segja, að hún er ekki borin fram af ríkisstj. í heild. Það hefur verið rætt um hana í ríkisstj., en verið ágreiningur um hana. - Ég fæ ekki séð, að það hafi mikla þýðingu að bæta við útgjaldatill., þegar ekki er jafnframt séð fyrir tekjum til þess að standast þau útgjöld. Ég mun því greiða atkv. með þeirri till. með þeim skýra fyrirvara, að því aðeins verði ráðizt í þessar framkvæmdir, að til þess sé tekjuafgangur í fjárl. Ég tel ekki tiltækilegt að ráðast í þær framkvæmdir með lántökum, eins og nú er ástatt. Þetta voru þau atriði, sem ég vildi minnast á.

*Jóhann Jósefsson: Hv. frsm. fjvn. fann ástæðu til að tala um, að sú hv. n. sýndi mínu kjördæmi þá sanngirni að hækka framlag til Vestmannaeyjahafnar úr 30 þús. kr. í 50 þús. kr., eftir minni till. að vísu, en meðmælum vitamálastjóra. Þetta virðist í hans augum eiga að vera nóg til þess að stinga upp í þann þm., að n. sýnir þessa sanngirni. Og hækkun framlagsins um 20 þús. kr. á að .vera nóg til þess, að ég líti ekki krítískum augum á fjárlagaafgreiðslu Alþingis. Ég biðst undan svona löguðum getsökum í minn garð. Þess er og að gæta, að þegar það er athugað, hvort veitt er til annarra hafna, eru Vestmannaeyjar með mjög litlar upphæðir, og hef ég hingað til orðið að láta mér það lynda. Ég tala nú ekki um, ef teknar eru með ábyrgðarheimildir. - N. hefur að vísu sýnt lítils háttar sanngirni, en ekki þá ofrausn, að ég fyrir þær sakir teldi mig ekki sjá neinn ljóð á hennar né annarra manna ráði. Og ég tel mig hafa lög að mæla, er ég segi, að mér hafi orðið starsýnt á ýmsar till., sem fram hafa komið við þessa umr. Ég var ekki að finna að till. n.; heldur að till. einstakra þm. í hækkunarátt, sem allt í einu skjóta upp höfði. Ég get nefnt 3–4 dæmi. Hér kemur ný till. á þskj. 669 um 100 þús. kr. til gagnfræðaskólans í Reykjavík. Á þskj. 654 flytja tveir flokksbræður hv. frsm. till. um að hækka framlag til framkvæmda á vatnasvæði Þverár og Markarfljóts úr 70000 kr. í 150000 kr. Á þskj. 668 eru líka tveir flokksmenn hv. frsm. með till. um að hækka fjárveitingu til nýbýla úr 250 þús. kr. í 500 þús. kr. Áður eru þó þessir sömu menn búnir að gera till. um að hækka till. úr 155 þús. kr. í 250 þús., en nú bæta þeir aðeins ¼ millj. kr. við. Enn flytja tveir framsóknarmenn till. á þskj. 622, nýr liður: til tilrauna í jarðrækt 40 þús. kr. - Svona mætti lengi telja. Ég verð að biðja hv. frsm. að beita geiri sínum í aðrar áttir en til mín, þegar hann talar um frekju þm. í kröfum til fjárframlaga. Að því er snertir aths. hæstv. forsrh. verð ég að segja, að hún kemur mér undarlega fyrir sjónir. Hann kastar því fram, að ég sé með stærstu útgjaldatill. á fjárl., vegna þess að ég ásamt öðrum flyt till, um það, að ríkisstj. heimilist að kaupa hlutabréf í Útvegsbankanum af þeim mönnum, sem á sínum tíma voru píndir til að leggja fram helming af innstæðu sinni í Íslandsbanka til kaupa á hlutabréfum Útvegsbankans. Þetta er hrein og bein vitleysa. Ef ég vissi ekki, að ráðherra hefði ekki kynnt sér málið, mætti bera honum það á brýn, að hann væri hér með tal, sem ekki sæmdi manni í hans stöðu. Í fyrsta lagi er hér um heimild að ræða, sem ekki er ákveðið, hvenær skuli nota. Í öðru lagi er tilskilið, að hlutaféð, sem um er að ræða, skuli metið. Eftir upplýsingum bankans hef ég sagt, að þetta hlutafé hafi upphaflega verið 1350000 kr., en það dettur engum í hug, að við mat komi þessi tala fram. Ég vil líka benda á, að ríkisstj. gæti gert þetta á þann hátt, að það væri mjög létt fyrir ríkissjóð, t. d. með því að skipta á hlutabréfunum og ríkisskuldabréfum, sem væru veðhæf og ættu að verða arðbær eign fyrir þá hlutabréfaeigendur, sem nú sitja með einskisverð bréf. - Ég neita þeirri kórvillu hæstv. forsrh., að hér sé um fjárframlög að ræða, er nemi 1350000 kr. Ég segi ekki, að ég vilji ekki heldur undanskilja þá till. um 500 þús. kr. til byggingar sjómannaskóla. Hún vakti nokkra undrun hjá mér, að því leyti, að mér virtist sú upphæð, sem búið var að tala um í Ed. til byggingar hans, 300 þús. kr., hafi ekki verið viðunandi eins og á stóð. Þessi tala, sem ég nefndi hér, tel ég að réttlæti það og enginn þurfi að stökkva upp á nef sér út af því, þó að hv. þm. hafi það á orðið og standi nokkuð undrandi gagnvart þeim háu tölum, sem hér er kastað fram, þegar þess er gætt, hvað miklum tíma er oft varið hér á þingi til að rífast út af mjög smávægilegum atriðum, sem menn álíta þó, að á engan hátt geti komið til mála, því að - þau hækki útgjöld fjárlaganna, þó að hægt sé að sýna fram á bæði sanngirni og nauðsyn á slíkum minni fjárveitingum. Hv. 1. þm. N.-M. var þarna eitthvað að taka fram í og tala um, að þessi fjárveiting til tilrauna mætti á engan hátt falla niður. Það getur vel verið, að svo sé, en ég vil benda þessum hv. þm. á, að það hefði sennilega betur verið daufheyrzt við svipuðum till., sem hann hefur borið fram á sviði landbúnaðarins, utan þings og innan.

Frsm. (Bjarni Bjarnason) : Ég hef nú í mínum ræðum gagnvart fjárl., bæði nú og fyrr, reynt að tala ekki flokkslega  Ég mun svo láta þetta niður falla, án þess að hafa í frammi nokkra flokkslega áreitni, enda má benda þessum hv. þm. á, að ummæli mín í garð hæstv. forsrh. voru miklu harðari. Hann þarf því ekki að vera afbrýðisamur út af því, sem ég sagði. Viðvíkjandi því, sem hæstv. forsrh. sagði um greiðsluhallann, þá vil ég taka fram, að hann er um 2,2 millj. kr. samkv. till. n., en þar af eru 400 þús. kr., sem teknar eru upp af n. vegna nýrra laga, þannig að greiðslurnar verða samkv. till. n. án tillits til nýrra laga 1,8 millj. kr., en það, sem n. tekur upp vegna nýrra laga, sést á þskj. 668, og augjóst er, að Alþingi á þar hlut að máli fyrst og fremst: Ég vildi láta þess getið, til að fá það staðfest nákvæmlega, hvað greiðsluhallinn væri hár skv. till. n. án tillits til þeirra nýju laga, sem fyrir liggja. Greiðsluhalli samkv. till. n. er því sem næst sama upphæð og ætluð er á fjárlfrv. til afborgana á lánum. Verður það að teljast sæmilega varleg afgreiðsla, þar eð tekjurnar eru líka heldur lágt áætlaðar, ef sæmilega lætur í ári.

Frsm. (Helgi Jónasson) : Herra forseti! Fjvn. hefur athugað frv. þetta og borið það saman við ríkisreikninginn og fjárl. fyrir árið 1939 og fundið þrjár smávægilegar reikningsskekkjur. Í fyrsta lagi í 6. gr. A, 6. lið c. Er þessi 6. liður um skrifstofukostnað tollstjórans í Reykjavík, og er c-liður hans talinn kr. 21646.68, sem er of há tala í frv. Í öðru lagi er skekkja í 6. gr. A,21, þar sem munar mjög litlu, eða 11 aurum. Í þriðja lagi er skekkja í 9. gr. B. IV, sem er mest af þeim þremur skekkjum, sem n. fann við frv., þar sem munar rúmlega 30 þús. kr. Samkv. þessu hefur fjvn. borið fram brtt. í nál. sínu um leiðréttingar á þessum villum í frv. En hv. þm. eru beðnir að athuga það, að í 2. brtt. n. er prentvilla, þar sem stendur „6. gr. A. 22“, en á að vera: 6. gr. A. 21. Aðrar skekkjur fann fjvn. ekki og leggur til, að frv. verði samþ. með þessum breyt., sem sjá má á nál. á þskj. 670.

Fjmrh. (Jakob Möller) : Ég hef athugað þessar breyt. hv. fjvn., og eru þær réttmætar. Skekkjurnar stafa af prentvillum af mislestri, annaðhvort við samningu frv. eða samanburð á annan hátt, og þetta eru því aðeins leiðréttingar, sem hér er um að ræða í brtt. hv. fjvn.