Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hannes Jónsson Á þinginu í fyrra flutti ég ásamt hv. 2. landsk. frv. til l. um breyt. á fasteignaskatti og frv. til l. um nýbýli. Þessi frv. fengu ekki afgreiðslu á því þingi, og þess vegna voru þau endurflutt af okkur sömu flm. snemma á þessu þingi. Frv. um fasteignaskatt var vísað til nefndar 25. febr. síðastl. Lá það því hjá þeirri nefnd í 11/2 mán. fyrri hluta þingsins. Nú eru liðnar 3 vikur af þessum síðari hluta þingsins, og ekki hefir heyrzt, að n. hafi tekið frv. til athugunar. Þykir mér sú meðferð allsendis óviðurkvæmileg, þar sem vitað er, að málið hefir fengið mikinn stuðning um allt land. Skal ég t. d. nefna, að þetta frv. var tekið til umr. á sýslufundi Skagafjarðarsýslu, og raunar miklu víðar, en ég vil ekki tefja fundinn á að lesa það allt upp, en aðeins leyfa mér að lesa ályktun þá, sem gerð var á sýslunefndarfundi Skagfirðinga: „Sýslunefnd Skagafjarðarsýslu lýsir ánægju sinni yfir frv. til laga um breyting á og viðauka við lög nr. 66 27. júní 1921, um fasteignaskatt, sem flutt er á þskj. 18 á Alþingi því, er nú situr. Álítur sýslunefndin, að í frv. þessu felist mikil og aðkallandi réttarbót fyrir sýslufélögin í landinu. Eins og skýrt er fram tekið í grg. fyrir frv. á þskj. nr. 322 1934, er sjálfstjórn héraðanna stefnt í voða, þar sem skattstofnar þeirra hafa stórrýrnað á síðustu árum og verið á þá gengið af ríkisvaldinu. Sé ekki að gert í tæka tíð og sýslusjóðunum veittir nýir tekjustofnar, lenda héraðsstjórnirnar í fjárþroti og geta ekki stutt athafna- og menningarlíf héraðanna eins og þeim ber og brýn nauðsyn er á að þær geri. Stöðugt vaxandi fjárhagsörðugleikar sveitarstjórnanna, sem stafa af óbærilegum sveitarþyngslum, ónógum gjaldstofnum og litlu gjaldþoli almennings, orsakar meiri og meiri kröfur um stuðning héraðsstjórnanna til handa sveitunum, - og vaxandi vanskil hreppanna á sýslugjöldum. Má löggjöfin ekki loka augunum fyrir þeirri nauðsyn, sem á því er, að sýslusjóðunum séu tryggðar tekjur, svo þeir verði færir um að bera þær byrðar, er þeir óhjákvæmilega verða að standa undir. Um nauðsyn þessa máls vísast að öðru leyti í áðurnefnda grg. fyrir frv., sem sýslunefndin vill taka undir. Sýslunefnd Skagafjarðarsýslu leyfir sér því að óska þess eindregið, að hið háa Alþingi samþ. frv. þetta sem lög“. Þessi ályktun var samþ. með 14 shlj.atkv. að viðhöfðu nafnakalli. Mjög í sömu átt eru ályktanir annara sýslufunda um þetta efni; m. a. má nefna ályktun sýsluf. Mýra- og Borgarfjarðarsýslu, Dalasýslu, Barðastrandarsýslu og Vestur- og Norður-Ísafjarðrsýslna. Svipað má segja um ályktanir, er gerðar voru á sýslufundum Suður-Múlasýslu og Skaftafellssýslu, auk þess sem á fjöldamörgum þingmálafundum um allt land hafa verið samþ. áskoranir á Alþ. um að gera frv. það að lögum, sem hér um ræðir. Hér er því mál, sem að dómi almennings á rétt á sér, og er nauðsynjamál í þeim örðugleikum, er nú steðja að einstökum sýslufélögum. Vil ég því mælast eindregið til við hæstv. forseta, að hann mæli með því við n., að hún skili áliti sem fyrst. Sömu meðferð hefir frv. um nýbýli sætt hjá hv. landbn, er fékk það 22. marz síðastl. Komu fram 2 frv. í þessu efni, og var annað þeirra, að, ég hygg, undirbúið af svokallaðri skipulagsnefnd. Í því var gert lítið úr okkar frv., en ég vildi þó ekki amast við því og bjóst við, að það gæti batnað. En síðan hefir það sofið í landbn. og ekki verið við því hreyft. Ég hefi heyrt, að maður hafi komið til nefndarinnar, sem hafi verið falið að gera enn aths. við frv. og að hann hafi lýst því yfir, að frv. væri svo óhöndulega samið, að það væri líkara ræðu en frv. og væri ekki hægt að breyta því, heldur yrði að semja nýtt frv. Svo veit ég ekki, hvað getur lengi gengið, að vísað sé til einstakra nefnda, en síðan til eins manns, er ekki telur viðlit að breyta því, eða unnt að ganga frá því eins og það liggur fyrir, heldur verði að semja upp að nýju. Get ég ekki annað séð en svona geti liðið þing af þingi án þess nokkuð gangi kjörtímabilið út. Vildi ég því mælast til þess, að n. haldi þessu ekki lengur hjá sér, eða láti frv. veltast hjá einum manni utan þingsins og svokallaðri skipulagsnefnd, er telja hvor annan vitlausan, en láti frv. koma undir úrskurð þm. sjálfra. Þá vil ég benda á, að ég flutti frv. til breyt. á l. um gjaldeyrisskráningu og gengisbreytingu. Var því vísa til n. 12. marz síðastl., og er á því legið svo ekkert hefir um það heyrzt. Þrátt fyrir það þó vitað sé, að skilningur alþjóðar er vaxandi fyrir því, að hjá því verður ekki komizt að gera róttækar breytingar á núv. gengi. Í fyrradag barst hingað ritlingur eftir góðan og gegnan mann, sem reynt hefir að brjóta til mergjar þessi mál, hvað sem um skoðun hans má segja. Hér er um það mál að ræða, sem kannske mest veltur á um fjárhagslega afkomu þjóðarinnar. Loks vil ég benda á smáfrv., er ég flutti í lok fyrra hluta þessa þings, og má því e. t. v. segja, að ekki væri von til, að fengi afgreiðslu þá. Þetta er að vísu ekki eins stórt mál og hin önnur; það var breyt. í samvinnulögunum, er í fólst að draga úr samábyrgðinni. Eins og séð verður á þingmálafundargerð úr einu traustasta samvinnuhéraði landsins, þá er álit manna á þá leið, að þetta sé mesta nauðsynjamál. Ég vildi því mælast til, að frv. þetta fái skjóta og góða afgreiðslu hjá nefnd þeirri, er um það á að fjalla. Ég hafði búizt við því, að hæstv.ríkisstj. hefði notað það tækifæri, sem bauðst við þingfrestunina, til að moða í gegnum þau málefni, sem lágu fyrir þinginu, og velja úr a. m. k. einhver þau helztu, sem hún teldi eiga rétt á að fá þinglega lausn. Nú vona ég, að hæstv. stj. hafi ekki dæmt þessi mál, sem ég hefi nefnt, óalandi og óferjandi. En mér kemur það kynlega fyrir, sjónir, að hún skuli ekki hafa gert ráðstafanir til þess að fá afgreiðslu þessara mála flýtt hér í þinginu. Það ætti að vera skylda ríkisstj. að nota þingfrestun til þess að vinna þeim málum gagn, sem fyrir þinginu liggja og miklu varða. Ég vil því skora á hæstv. stj. að láta það koma fram hér á þingi, hvaða afstöðu hún vill taka til þessara mála og hvort hún telur þau ekki þess verð, að þau geti fengið afgreiðslu hér á þingi. Vil ég svo endurtaka ósk mína til hæstv. forseta um það, að hann geri það, sem í hans valdi stendur, til þess að þingið fái tækifæri til að taka þessi mái til athugunar og meðferðar og að nefndum leyfist ekki að gera málin óvirk með því að sitja á þeim í óhæfilega langan tíma. En það verður að teljast nógu langur tími, að mál hafi verið borið fram fyrir ári síðan og séu búin að liggja í nefnd á þriðja mánuð. Það er óforsvaranlegur dráttur á áliti n. á málunum.

Forseti (JörB): Út af ummælum hv.þm. V.-Húnv. skal ég taka það fram, að ég mun spyrjast fyrir um það hjá hlutaðeigandi nefndum, hvað meðferð þeirra á þeim málum, sem hér um ræðir, líður.

forseti (JörB): Mér hefir borizt svo hljóðandi bréf, undirritað af hv. 8. landsk.þm. f. h. form. Sjálfstfl.: „Ég leyfi mér hér með að æskja þess, að þér, herra forseti, fáið samþykki deildarinnar fyrir því, að hr. alþm. Jakob Möller megi taka sæti í allshn. í stað hr. alþm. Thor Thors, sem nú er fjarverandi.“ Fyrst enginn hreyfir andmælum, lít ég svo á, að deildin fallist á þau mannaskipti í allshn., sem fram á er farið í bréfinu, og tekur þá hv. 3. þm. Reykv. sæti í nefndinni þar til hv.þm. Snæf. kemur til þings. Á 61. fundi í Nd., 3l okt., mælti

Frsm. minni hl. (Jón Á. Jónsson) [óyfirl.]: Það er nú dálítið erfitt að tala við hv.frsm. meiri hl., þar sem hann vill ekki standa við ákvæði frv. Hann telur það „fullkomna starfrækslu“, að stýrimaður annist stöðina. En með orðunum „fullkomin starfræksla“ er auðvitað átt við það, að stöðin sé starfrækt af manni, sem hefir lokið prófi og hefir full réttindi. Álit hv.frsm. meiri hl. kemur ekki málinu við, því að það er gagnstætt því, sem tekið er fram í frv. Hv. þm. gat þess máli sínu til stuðnings, að skip með hljóðdýptarmæli hefði strandað. En auðvitað gildir alveg hið sama um hljóðdýptarmæli, loftskeytastöð og flotbelti, þegar svo stendur á, allt saman er gagnslaust, ef það er ekki notað. Hv. þm. sagði, að útgerðarmönnum væru lagðar miklar kvaðir á herðar um viðhald skipa með lögum. Slíkar kvaðir eru allsstaðar viðurkenndar og eru ekki meiri né kostnaðarsamari hér en annarsstaðar, nema hvað viðgerðir skipa kunna að vera dýrari. Þó að það hafi einu sinni komið fyrir, að flutningaskip hafi orðið að sigla frá Eyrarbakka til Reykjavíkur, þá eru það langsótt rök, sem varla verður mikið byggt á.

Aðeins eitt. dæmi af mörgum.

Það gat nú líka verið, að talstöð hefði dugað í því tilfelli. Um nauðsyn loftskeyta á togurum er það að segja, að þar fer saman hagnaður og öryggi við það að hafa loftskeytatæki, og er það auðvitað öllum góðum mönnum gleðiefni, að hvorttveggja geti farið saman. 5-6 og upp í 9 togarar hafa samband sín á milli og láta hver annan vita, hvort svari kostnaði að færa sig. Loftskeytin á þessum skipum reyndust því vera til stórkostlegs hagnaðar. En ég trúi því ekki fyrr en ég tek á, að Alþingi vilji verða til þess að auka atvinnuleysi í landinu með því að knýja útgerðarmenn flutningaskipanna, sem þegar eru komnir á heljarþröm fjárhagslegra örðugleika, til þess að flýta sölunni vegna þessarar löggjafar.

Frsm. meiri hl. (Sigurjón Á. Ólafsson) [óyfirl.]: Þetta mál, sem nú liggur hér fyrir, er gamall kunningi í þessari hv. d. En í þeirri von, að frv. fái aðrar undirtektir nú en á síðasta þingi, höfum við flm. leyft okkur að flytja þetta mál nú. - Það er að vísu nokkur breyt. í þessu frv., frá því, sem flutt var á síðasta þingi, og er breyt. aðallega í 1. gr., en þar segir „að hvert íslenzkt skip, sem er í förum milli landa og hefir minnst 12 manna áhöfn, svo og hvert íslenzkt farþegaskip, er siglir með ströndum fram og er 200 rúmlestir eða stærra, skal hafa fullkomlega starfrækta loft skeytastöð“. - Með þessu eru að vísu fiskiskip, sem sigla með veiði sína til útlanda, skylduð til þess að hafa loftskeyti. En ég hygg, að það komi ekki neitt í bága, því að hver íslenzkur togari er nú með loftskeytatækjum. Það kann að vera, að önnur skip geti komið til greina, en það verður varla á næstunni. En af slíkum skipum, væru það helzt stærstu línuveiðararnir, sem gætu komið til greina. - Í 2. gr. er gert ráð fyrir því, að afl stöðvanna verði minnst 125 vatt í loftneti á 600 metra öldulengd. Þetta er þá efni frv. í stuttu máli, og þarf ekki að fara ýtarlega út í það að gera grein fyrir því. En það hefir viljað svo til, að mál þetta hefir mætt óvenjulega mikilli mótspyrnu í þessari hv. d. Í fyrra vildi minni hl. sjútvn. skylda menn til þess að hafa talstöðvar í þessum skipum, en meiri hl. gat ekki fellt sig við þá lausn, og því flytjum við nú þetta frv. Við leggjum mikið upp úr því, að það verði loftskeytastöðvar, en ekki talstöðvar. Ég hefi áður gert grein fyrir því, hver er munurinn á þessu tvennu. Það virðist svo sem við séum nú ekki einir um það að vilja lögleiða loftskeytastöðvar í skipum, því að meðal erlendra þjóða er nú mikil hreyfing um þetta mál. Í nál. meiri hl. er gerð grein fyrir kostnaðarhliðinni, og er þar byggt á ýtarlegum upplýsingum frá hinum fróðustu mönnum í þessari grein. Ég hefi persónulega átt tal við landssímastjóra um þetta mál, og einnig haft tal af öðrum mönnum, sem eru sérfræðingar á þessu sviði. Og ég hygg því, að tæplega sé hægt að rengja með rökum þær tölur, sem við höfum bent á. Eins og kemur fram í nál. minni hl., er kostnaðarhliðin ein ástæðan fyrir því, að hann snýst á móti málinu. Það má segja, að hann geri úlfalda úr mýflugu, þar sem hann gizkar á, að kostnaðurinn verði meiri en hann verður. Hann gerir ráð fyrir því, að loft skeytatækin verði dýrari en við gerum ráð fyrir. Hann gerir ráð fyrir því, að það verði óhjákvæmilegt að hafa fastlaunaðan mann við gæzlu tækjanna. Ef það verður óhjákvæmilegt að hafa sérstakan mann við það starf, þá er þar auðvitað að ræða um aukin mann á skipi, hvort sem það þarf að borga honum 5000 kr. eða lægra kaup, en það skiptir auðvitað ekki miklu máli. Ég hygg þó, að kaupið sé þarna áætlað of hátt. Loftskeytamenn byrja vanalega á lágum launum, en svo fara þau stighækkandi á nokkrum árum. En við höfum bent á, að í núgildandi reglugerðum hvílir ekki loftskeytamannsskylda nema á farþegaskipunum. En ef loftskeytatæki eru sett í flutningaskip, þá ætlumst við til, að gæzla þeirra sé falin einhverjum af yfirmönnum skipsins, sem fær er til þess. Ef til vill þyrfti sá maður að læra til þess, en ég tel, að það væri ekki neitt því til fyrirstöðu, að stýrimenn væru látnir læra að fara með loftskeytatæki. Ég get alls ekki talið það frágangssök. Ég get ekki farið fram hjá því, að hv. minni hl. hefir bent á annað tæki, hljóðdýptarmælinn, og telur hann eins fullkomið öryggistæki og loftskeytatækin. En ég vil benda á það, að úti á hafi getur svo margt það komið fyrir, að skip þurfi að senda skeyti í land, og getur þá hljóðdýptarmælirinn ekki komið í stað loftskeytatækjanna. Hljóðdýptarmælirinn er til þess að varast grynningar, og hv. minni hl. veit vel, að hann getur ekki jafnast á við loftskeytatækin. En ég skal nú ekki fara ýtarlega út í það með hljóðdýptarmælinn. En þeir, sem vit hafa á þessu, segja, að reynslan sé sú, að hljóðdýptarmælirinn sé ekki öruggur í ókyrrum sjó. Ég held, að ef það ætti að fara að skylda skip til þess að hafa hljóðdýptarmæli, að þá væri byrjað á öfugum enda. Eftir því, sem fróðir menn skýra frá, er dýptarmælir ekki eins ódýr og hv.frsm. minni hl. segir.

Sagði ég nokkuð um það?

. Já, hv.þm. minntist á það. Í raun og veru er óþarft að tala um talstöðvar í skipum í sambandi við þetta mál, því að það liggur ekki fyrir. Hv. minni hl. sjútvn. hefir ekki gert till. um það nú, að talstöðvar verði settar í skipin. - Ég vil benda hv.þm. á bréf í íslenzkri þýðingu frá loftskeytafélagi í Boston. Þar eru færð skýr rök fyrir stefnu Ameríkumanna í þessu máli. Þar sést, hvaða mismun þeir gera á talstöðvum og loftskeytastöðvum í skipum. Talstöðvar eru góðar á stuttum vegalengdum, en á löngum vegalengdum geta þær ekki komið í stað loftskeytastöðva til að veita það öryggi, sem loftskeytastöðvar geta veitt. - Þetta mál er í fyrsta lagi öryggismál, að áliti okkar flm. frv. Við erum sannfærðir um, að loftskeytastöðvar séu þau albeztu tæki fyrir skip til hjálpar, þegar í nauðir rekur og skipin eru fjarri landi og jafnvel líka þótt skipin séu við land. Það mun öllum hv.þm. í minni, að fyrir loftskeyti björguðust mennirnir af „Skúla fógeta“, sem strandaði í Grindavík í hitt eð fyrra. „Jóni forseta“ voru það líka loftskeytatæki, sem komu til sögunnar til hjálpar. Á mörgum skipum hefir skipshöfn bjargazt þannig, að loftskeyti hafa orðið til þess að vekja menn um hánótt til að hjálpa til við björgun. Ég þykist þess fullviss, að hv. d. unni svo þessum mönnum, sem á sjónum eru, hvort sem þeir eru í flutningaskipum úti á hafi eða á fiskiflotanum, að hún vilji gera sitt til þess að skapa þeim allt það öryggi, sem nútímatæki hafa lagt mönnum upp í hendur, þau tæki, sem á meðal flestra þjóða er talið nauðsynlegt, að komi í flest skip að meira eða minna leyti. Ég ætla ekki að fara út í samanburð við erlendar þjóðir um þetta mál. Við erum að tala hér um mál fyrir okkur. Það mun ekki líða langur tími, þangað til Norðmenn taka þetta mál upp á mjög svipuðum vettvangi og við hér höfum gert. Ég vænti, að hv.þdm. líti á mál þetta með fullkomnum velvilja vegna þeirrar stéttar, sem hér á hlut að máli, svo að það mætti a. m. k. fara út úr þessari hv. d. og sjútvn. Nd. gæfist einnig kostur á að fjalla um málið.

Frsm. minni hl. (Jón A. Jónsson) [óyfirl.]: Þetta mál hefir verið nokkuð rætt í þessari hv. d. áður, og get ég því orðið fáorðari um það heldur en ég ella hefði orðið. Það, sem meiri hl. byggir á, er, að talstöðvar séu ekki eins gagnlegar til öryggis á sjó eins og loft skeytastöðvar. Og það, sem þeir í þessu máli halda alveg sérstaklega fram uni mismuninn á öryggi þessara tækja, er það, að eins og nú sé, sé ekki hlustað eftir talstöðvum, af því að ekki sé hlustvörður, sem heyri alltaf, þó talstöðvar kölluðu. Nú eru talstöðvar almennt í skipum og einnig í fjölda fiskibáta kringum allt landið, svo að það er mjög mikil nauðsyn á því, að einhver vörður sé í landi, til þess að taka á móti skeytum frá talstöðvum þessara skipa, því að það eru áreiðanlega miklu, miklu fleiri mannslíf í veði á fiskiflota okkar heldur en á þessum fáu döllum, sem annast flutninga hjá okkur og ekki enn hafa loftskeyti. Á fiskiskipaflotanum eru hundruð manna á móti tugum manna á þeim skipum, sem hér á að lögbjóða loftskeytastöðvar á. Þess vegna, ef hv.flm. Þessa frv. ætla að vinna sjómannastéttinni íslenzku gagn og öryggi, þá ættu þeir að krefjast þess, að komið verði upp varðstöð, sem hlustaði alltaf á kall frá fiskibátum á hinum ýmsu stöðum kringum landið. Og á fiskibátum okkar er sannarlega sá fjöldi manna, og þeir venjulega í miklu meiri hættu staddir heldur en þessir menn, sem eru á milliferðaskipunum, að það ætti að byrja á þeim enda að auka frekar öryggi sjómanna við strendur landsins. En það er ekki hægt að koma fram neinum skynsamlegum till. í þessu máli. Hv. flm. vilja nú ekki sjá annað en þetta, þessi fáu skip, sem þeir villa setja loftskeytastöðvar í, og stöðvar allar aðrar framkvæmdir í þessa átt á meðan þetta mál, sem frv. þetta er um, er ekki komið fram, samanber það, að þeir stöðvuðu á þinginu í fyrra frv. áþekkt þessu frv. - Ég tel réttast að fela Slysavarnafélagi Íslands að hafa slíka varðstöð á hendi, sem ég hefi minnzt á, til að taka á móti talskeytum frá hinum ýmsu fiskimiðum. Og ég er sannfærður um, að á þann hátt væri öryggi sjómanna miklu betur borgið heldur en með því að geta þvingað fram lögboð um, að hafa skuli loftskeytastöðvar í örfáum flutningaskipum, sem fara á milli landa. Hv. meiri hl. og flm. frv. hélt því fram, að lítið öryggi væri í því fólgið fyrir skip að hafa hljóðdýptarmæli. En nú sýna einmitt skýrslurnar, sem lagðar eru fram í grg. frv., að ef hljóðdýptarmælir hefði verið í þeim skipum, sem þar eru talin og hlekktist á, þá er sýnilegt, að hann mundi hafa bjargað, þannig að ekkert strand hefði orðið. Hv. meiri hl. hélt því fram, að hljóðdýptarmælar væru ófullkomnir, en slíkt er mesti misskilningur. Þeir mæla jú kannske einum metra dýpra eða grynnra, eftir því, hvort skipið er á öldutoppi eða á öldulægð, eða ef þeirri er stefnt skáhallt í sjóinn. En þetta tæki er svo fullkomið, að t. d. togarar toga alveg eftir þessu tæki á þeim slóðum, þar sem dýpi er ákaflega mismunandi, kannske svo mismunandi, á á 100 m. breytist það úr 70 m. og er orðið 120 m. Þetta sýnir, að þessi mælir er nákvæmt tæki. - Ég hefi ekkert sagt um það í mínu nál., hvað hljóðdýptarmælir kosti. Það, sem hv.frsm. minni hl. talaði um það, er á misskilningi byggt. Ég veit, að hann kostar 8000-9000 kr. En það þarf engan sérfróðan mann til þess að lesa á þessa mæla, eða með neina sérkunnáttu. Það getur hver, sem er á vakt í það og það skiptið, skipstjóri eða stýrimaður. Þess vegna er enginn starfrækslukostnaður í sambandi við hljóðdýptarmælana. Svo að hér er ekki svo lítill munur á, þar sem starfræksla loftskeytastöðvar kostar árlega mörg þús. krónur. Hv. frsm. meiri hl. heldur því fram, að hugsanlegt væri að fela yfirmönnum skipa, svo sem stýrimönnum, starfrækslu loftskeytastöðva þessara, sem hann vili hafa í flutningaskipunum. En svo er hinsvegar í 1. gr. frv. hans talað um fullkomna starfrækslu á þessum stöðvum. Til slíkrar fullkominnar starfrækslu held ég, að þurfi á hverju skipi að vera sérstakur maður. Ég hygg, að engum blandist hugur um, að hér er miðað að því, að svo skuli vera. Hv. frsm. hefir kannske komið það illa, að ég benti á, að ekki einu sinni er það skylda í Noregi hjá þeirri þjóð, sem við þurfum að keppa við í þessu efni, að hafa loftskeytastöðvar á farþegaskipum. Nei. En það á að fara að skylda flutningadallana okkar til að hafa fullkomlega starfræktar loftskeytastöðvar á meðan okkar keppinautar kosta engu slíku til. Það sést á þessu, hvaða mismun á aðstöðu þetta kemur til leiðar hjá okkur og Norðmönnum. Það hefir verið á það bent, að samkv. tölum, sem teknar hafa verið upp úr skipsbókum 2 skipa, var mismunurinn á rekstrarkostnaði íslenzks og norsks flutningaskips í fyrra nálega 2 þús. kr., sem íslenzkt skip var dýrara í rekstri. Þessa menn eigum við svo að skipta við. Hv. frsm. meiri hl. efast um, að starfrækslukostnaður loftskeytastöðvar í flutningaskipi verði 5 þús. kr. Hér er ekki nóg að taka kaup loftskeytamannsins aðeins til greina. Stöðin þarf líka viðhald og afl. Ég ætti að vera dálítið kunnugur því, hvað þetta kostar, því að á skipi, sem ég gerði út í 8 ár, var loftskeytastöð og loftskeytamaður. Þegar ég hafði afburðagóða loftskeytamenn, sem fóru alveg sérstaklega vel með allt, sem stöðinni tilheyrði, þá var meðalkostnaðurinn við loftskeytastöðina, þegar allt var í bezta lagi, 4200-4300 kr. árlega. En þegar í meðallagi góður loftskeytamaður var við stöðina, þá fór kostnaðurinn við hana á ári allt upp í 5 þús. kr. - Fyrir nokkrum árum kostuðu slíkar loftskeytastöðvar 10 þús. kr., en nú mun mega fá þær fyrir 6-7 þús. kr. Það er ekki hægt fyrir hv.frsm. meiri hl. að hrekja þær tölur, sem ég kem hér með, þær eru þannig undirbúnar. Hv. frsm. meiri hl. benti á strand „Skúla fógeta“. En hefði þetta skip strandað, hefði það haft hljóðdýptarmæli? Ég veit, að við hv.frsm. sem vanir sjómenn, segjum: Nei. Það væri óhugsandi, að það hefði strandað þá. Yfirleitt má segja hið sama um öll þau skip, sem talin eru í grg. frv. Báturinn frá Vestmannaeyjum bjargaðist ekki af því, að í honum væri loftskeytastöð, heldur af því, að loftskeytastöð var í landi, sem gat sent skeyti til skips, þegar þess varð vart, að bátinn vantaði. Svo var leit hafin að honum. Slíkt á sér oft stað. Þá sagði hv.frsm. meiri hl., að vöknuð væri hreyfing meðal annara þjóða um að lögbjóða að hafa loftskeytastöðvar og sömu tegundar og skip þau, sem hér um ræðir. Ég hefi sagt það, að jafnskjótt og keppinautar okkar, Norðmenn, taka upp þá reglu að hafa loftskeytastöðvar í flutningaskipum sínum, þá sé sjálfsagt fyrir okkur að gera hið sama undir eins. En við verðum á þessum erfiðleikatímum að taka tillit til þess, hvað við getum. Það er ekki nóg að fyrirskipa, að svona skuli það vera, ef ekki er hægt að framkvæma það viðvíkjandi flutningaskipaútgerð okkar er það að segja, að 2. útgerðarfélögin af 3. hafa tapað á þeirri útgerð á síðasta ári, og það stórfé. Hvar lendir það nú, ef á svo að fara að auka útgerðarkostnaðinn. Það lendir við það, að það verður að selja skipin, sem þessi félög hafa tapað á að hafa í förum. Menn hljóta að neyðast til þess. Það var í undirbúningi sala á tveimur af þessum skipum í sumar, sem leið, sem þó hefir ekki orðið af enn, vegna yfirfærsluvandræða í þeim löndum, sem skipin ættu að seljast til. Menn hafa neyðzt til þessa vegna taps á útgerðinni. Hv. flm. sagði, að við skyldum ekki tala um þær reglur, sem ríktu hjá öðrum þjóðum. Jú. Það eru einmitt þær, sem við verðum að taka tillit til, þegar við ákveðum um þessi mál. Við þurfum að setja okkar mönnum sem næst sambærileg skilyrði við það, sem gerist með öðrum þjóðum, þegar við ætlum að reka atvinnuveg í samkeppni við aðrar þjóðir. Við getum ekki tekið okkur úr og sagt: Okkar útgerðarkostnaður er meiri en Norðmanna, svo að við verðum að fá hærri flutningsgjöld.“ Slíkur kjánaskapur yrði ekki heyrður. - Í öðru orðinu vildi þessi hv.þm. þó taka eitthvað útlendar raddir til greina. Það eru uppi meðal amerísku þjóðarinnar, eins og hv.þm. orðaði það, kröfur um að setja loftskeytastöðvar í þeirra skip. Við höfum nú haft loftskeytastöðvar í togurum í mörg ár. En þeir virðast ekki hafa gert það enn þar vestur frá, en virðast vera á eftir okkur í þessu. Við skulum láta þá ná okkur á þessu sviði áður en við tökum þá til fyrirmyndar á þessu sama sviði. Það er mjög eðlilegt, að loft skeytamenn vilji gjarnan, að slíkt frv. sem þetta nái fram að ganga, því að þeir munu nú þegar orðnir fleiri en svo, að þeir geti fengið atvinnu við sina starfsgrein. Skipunum, sem hafa loftskeytamenn, hefir ekki fjölgað, en þeim mönnum hefir fjölgað, sem lært hafa þetta starf. Þá vantar því atvinnu. En það er alveg ómögulegt að ætla sér að skapa fólki atvinnu á þennan hátt. Það mætti æra óstöðugan, ef við ætluðum t. d. að fara að skapa öllum þeim, sem læra lögfræði, lögfræðileg embætti. Og svo öðrum stéttum, eftir því, sem menn lærðu ýmsar sérmenntir. Ég held því fram, að talskeytastöðvar yrðu sjómönnum okkar, og þá fyrst og fremst hinni fjölmennustu stétt okkar sjómanna, fiskimönnunum, til miklu meira öryggis heldur en það, sem frv. þetta fer fram á, loftskeytastöðvar í nokkrum tilteknum skipum. Það, sem við eigum að keppa að til öryggis okkar sjómannastétt, er að hafa talstöð í landi, sem geti tekið á móti skeytum frá fjölda báts, sem hafa og munu hafa talstöðvar. Slíkt mundi áreiðanlega verða til mikils öryggis fyrir hina mörgu menn, sem stunda fiskiveiðar á mótorbátum og smærri bátum. Ég hefi ekki treyst mér til að koma fram með brtt. í þessa átt, vegna þess að hv.flm. sýndu það á þinginn 1934, að þeir vildu ekki hlíta neinum slíkum breyt. Ég er tilbúinn, hvenær sem er, ef ég get náð samkomulagi við þá, að bera fram slíka brtt. og að vinna að því, sem væri mjög nauðsynlegt, að fastir kallverðir væru hafðir í landi, svo hægt væri á öllum tímum sólarhringsins að taka á móti talskeytum frá fiskiskipum og bátum.

Frsm. (Jón Baldvinsson) Eins og sagt er í grg. er frv. þetta komið frá Landsbankanum til fjmrh. og þaðan til fjhn. þessarar deildar, sem flytur málið. Málið liggur þannig fyrir, að 10. flokkur veðdeildar Landsbankans, sem stofnaður var 1932, er að þrotum kominn og því nauðsyn á nýjum flokki. Aðalbreytingin frá hinum fyrri lögum er í þessu frv. sú, að ákvæðið um heimild ríkissjóðs til að kaupa bankavaxtabréf, sem að vísu hefir ekki verið notuð, hefir verið felld niður. Með frv. fylgdi svo hljóðandi bréf frá bankastjórn Landsbankans: Landsbanki Íslands. Reykjavík, 19. okt. 1935. Úr 10. flokki veðdeildarinnar, sem tók til starfa 1. marz 1932, er nú búið að veita lán að upphæð samtals 4890000 krónur, og eru þá eftir af þessum flokki 1110000 krónur. Þar sem gera má ráð fyrir, að eftirstöðvar þessa flokks endist eigi nema nokkuð fram yfir áramót, leyfum ver oss hér með að senda yður, hæstvirti fjármálaráðherra, meðfylgjandi uppkast að frv. til laga um heimild fyrir veðdeildina til að gefa út nýja flokka (seríur) bankavaxtabréfa, með ósk um, að það verði lagt fyrir Alþingi það, sem nú stendur yfir, og að þér styðjið að því, að það nái fram að ganga. Með því að undirbúningur að stofnun nýs flokks tekur nokkuð langan tíma, væri æskilegt, að afgreiðsla fyrrgreinds frumvarps yrði hraðað sem allra mest. Virðingarfyllst Landsbanki Íslands Magnús Sigurðsson. Georg Ólafsson. Til fjármálaráðherra, Reykjavík. Ég vil geta þess, að fjhn. hefir tekið trúanlegan þennan undirbúning Landsbankans og því ekki farið svo nákvæmlega út í málið sem vant er um mál. Ég tel þó rétt, að n. geri samanburð á þessu frv. og fyrri lögum, svo að hún gangi úr skugga um, að rétt sé frá öllu gengið. Vera má, að sumum þyki verra, að heimildin um lántöku ríkissjóðs er felld niður. En þess er að gæta, að heimildin var ekki notuð til lántöku handa síðasta flokki, enda mun ekki þykja ára vel til lántöku nú. Það er vitað, að gengi veðdeildarbréfa Landsbankans er lágt. Þeir, sem lánin fá, verða oft að láta allt að 1/4 í afföll. Þetta er þeim mun óhentugra, þar sem aðeins er lánað út á 40% af virðingarverði fasteigna, svo að mönnum er hvergi gert að skyldu að eiga eins mikið af húsum sínum og í þessu kapitalfátæka landi. Landsbankinn varði áður nokkrum hundruðum þúsunda til kaupa á bankavaxtabréfum, og gerði það gengið hærra. Þessu hefir nú verið hætt, af því að fé er ekki fyrir hendi. En þótt lánskjörin séu ekki hagstæð, taldi fjhn. sjálfsagt að flytja þetta frv., til þess að veðdeildarlánastarfsemin falli ekki niður. Nefndin leggur til, að frv. verði samþ., en óskar hinsvegar, að forseti dragi nokkuð að taka það á dagskrá, svo hægt sé að bera frv. saman við eldri löggjöf.

Frsm. meiri hl. (Sigurjón Á. Ólafsson) [óyfirl.]: Það má nú kannske segja, að mál þetta sé orðið nokkuð rætt og ekki komi úr þessu neitt nýtt fram. Enda mátti líka segja það um þessa ræðu hv.frsm. minni hl., að ekki hafi komið neitt nýtt fram í henni. En mér finnst sá hv.þm. blanda inn í þetta mál öðru máli, sem ekki liggur fyrir nú, þ. e. hvort talstöðvar eigi að hafa í fiskibátum eða ekki. Það mál liggur ekki fyrir til umr. nú. Við erum hér að ræða um skipin, sem sigla um úthöfin og engin önnur.

Ó-jú

. Jú, að vísu, að nokkru leyti snertir það fiskiskipin. En það er ekkert verið að tala um, hvort eigi að lögbjóða talstöðvar í fiskibátum. Ég býst við, að þróunin í þeim efnum sé svo mikil, að ekki þurfi að lögbjóða slíkt. Það telja allir sjálfsagt, að talstöðvar séu í fiskibátunum hér við landið. Ég sé ekki ástæðu til að blanda því máli inn í umr. um þetta frv. En hitt stendur enn óhrakið að fyrir skip, sem sigla um úthöfin, er ekki nærri eins mikið öryggi í að hafa talstöðvar eins og loftskeytastöðvar. Brtt. hv. minni hl. sjútvn. á síðasta þingi náði ekki lengra en að lögbjóða skyldi talstöðvar í skipum, sem eru í flutningum á milli landa, einmitt af þeirri stærð, sem frv. okkar fjallar um. Hann fór þá ekki fram á að lögbjóða talstöðvar í sambandi við fiskibátana. Hann segir nú, að það, sem þurfi að gera, sé að koma upp einni og fullkominni talstöð. Ég mótmæli því ekki. En það liggur bara ekki hér fyrir nú. Ég best við, að það sé rétt hjá þessum hv.þm., að slík kallstöð sé nauðsynleg. En hún nær ekki skeytum langt utan af hafi frá þeim Skipum, sem um ræðir í frv. En loftskeytastöðvar geta flutt skeyti um miklu lengri vegalengdir en talstöðvar. Allt þetta skraf hv.þm. um fiskibátana leiði ég alveg hjá mér vegna þess, sem ég hefi lýst yfir. Um það býst ég við, á við deilum ekki, að það þurfi að veita þeim það öryggi, sem frekast er hægt. Um hljóðdýptarmælinn tel ég óþarft að rökræða meira. Ég held því fram, að við megum ekki treysta hljóðdýptarmælinum eins fullkomlega og hv. þm vill, að gert sé, þrátt fyrir alla kosti þess tækis. Þessi hv. Inn. vill segja, að þau sorglegu slys, sem talin eru upp í fskj. frv., hefðu ekki komið fyrir, ef viðkomandi skip hefðu haft hljóðdýptarmæli. Þetta er ekki hægt að fullyrða. Við höfum dæmi um, að skip með hljóðdýptarmæli hefir siglt á grynningar og rekizt á. Það var togarinn Vorboði. Hitt skal ég ekki pexa um, í hvaða tilfellum hljóðdýptarmælirinn er öruggur og í hvaða tilfellum ekki. Það er verk sérfræðinga að dæma um það. En ég hefi það eftir mjög glöggum og greindum mönnum, að þegar virkilega er vont veður, megi menn með allri varasemi treysta hans mælingu. Hitt er rétt, sem hv.þm. lýsti, að í öllu skaplegu veðri reikna menn út dýpt eftir honum eins og við leggjum mælisnúru hér eftir sléttu gólfinu og getum sagt, hvernig hún liggur. Aðalþungamiðjan í röksemdum hv.frsm. minni hl. er kostnaðarhlið þessa máls. Hv. þm. vill ekki leggja þessa byrði á þá, sem gera út þessi skip. Eins og kunnugt er, þá eru öll fólksflutningsskip hér skyld til þess. Og togararnir okkar hafa ef til vill verið brautryðjendur á þessu sviði. Það má segja þeim til lofs. Ég heyri ekki annað en að allir viðurkenni þörf loftskeyta á þeim, og það með þakklæti fyrir þær ráðstafanir. En hvers vegna voru settar loftskeytastöðvar í togarana? Sjálfsagt vegna atvinnunnar, en vafalaust einnig til öryggis fyrir sjómenn. Þeir hafa fyrst og fremst haft í huga, að þessu fylgdi aukið öryggi. Því má þá ekki leggja þá fjárhagslegu kvöð, sem þessir menn hafa tekið á sig af sjálfsdáðum, á hina, sem enn hafa ekki lagt í kostnað til að tryggja öryggi skipa og skipshafna á þennan hátt? Um ameríkumenn er það að segja, á þeir eru yngri en við í togaraútgerðinni, en eru nú óðum að átta sig á því, hvílíkt öryggi er fólgið í sem fullkomnustum loft skeytaútbúnaði. Þá bar hv.þm. okkur saman við Norðmenn í þessum efnum, eins og löngum hefir verið gert, þegar rætt hefir verið um aukið öryggi. Samkv. alþjóðalögum eru öll farþegaskip og öll skip önnur, sem eru meira en 1600 smálestir, skyld að hafa loft skeytatæki. Þótt ég geti ekki fullyrt það er því líklegt, að Norðmenn brjóti alþjóðareglur með því að hafa ekki sérstakan loftskeytamann á flutningaskipum sínum. annars skal ég ekki fara að ræða hér útgerð Norðmanna; til þess er ég þeim málum ekki nógu kunnugur. Það má vel vera, að nú sem stendur steðji einhverjar þrengingar að flutningaflotanum. En þegar sú öryggiskrafa, sem hér ræðir um, er borin saman við ýmsar aðrar kvaðir, sem lagðar eru á útgerðarmenn til öryggis, og kröfur þær, sem lögin gera til þeirra um ástand skipa, kemur í ljós, að hún er svo smávægileg, að hún getur engum úrslitum ráðið um afkomu útgerðarinnar. Auk þess hafa verið færðar líkur fyrir því, að loftskeyti á flutningaskipum vorum myndu fljótlega borga sig vegna þess, hve miklu greiðara útgerðinni yrði að halda sambandi við skipin eftir en áður og gefa fyrirskipanir. Ég veit líka dæmi til þess, að skip, sem átti að fara austur á firði, sneri aftur frá Eyrarbakka til Reykjavíkur vegna þess eins, að það vantaði loftskeytatæki. Skyldu nokkrir slíkir krókar ekki kosta eins mikið og loftskeytatæki með viðunanlegri starfrækslu? Hv. þm.N.-Ísf. sagði, að ég hefði ýmist viljað taka útlendinga til fyrirmyndar í þessum efnum eða þá alls ekki taka mark á þeim. Ég benti á það, að Norðmenn, sem hv.þm. vitnaði stöðugt í, væri skemmst komnir að þessu leyti í öryggismálunum. Þó eykst áhugi norskra farmanna á því, að úr þessu verði bætt, með ári hverju, enda eru það nú aðeins hin gömlu skip Norðmanna, sem vantar loftskeytaútbúnað, en þessi skip eru nú óðum að detta úr sögunni. Hv. þm.N.-Ísf. sagði, að frv. væri borið fram í þeim tilgangi að skapa loftskeytamönnum atvinnu, vegna þess að í frv. er talað um „fullkomlega starfrækta loftskeytastöð“. Ég fyrir mitt leyti lít svo á, að stöð geti verið fullstarfrækt, þótt einhver annar, t. d. stýrimaður, gæti hennar. En annars sé ég ekkert á móti því, að loftskeytamenn fái atvinnu á þessum skipum, ef þá vantar hana. Það yrði þá þeim atvinnuleysingjunum færra í landinu. Ég mun láta þetta nægja, enda kom fátt nýtt fram hjá minni hl. Ég vænti þess, að hv.þdm. geri það upp við samvizku sína, hvaða afstöðu þeir eigi að taka til þessa mikla öryggismáls sjómannanna.