Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga á þskj. 668 um sölu notaðra bifreiða og annarra skráningarskyldra ökutækja. Flm. ásamt mér eru hv. þm. Geir Gunnarsson, Guðmundur G. Þórarinsson, Jón Sæmundur Sigurjónsson, Kristín Halldórsdóttir og Stefán Valgeirsson. Herra forseti. Á undanförnum árum hefur alloft orðið nokkur umræða um nauðsyn þess að setja löggjöf um starfsemi þeirra sem stunda verslun og umboðssölu með notaðar bifreiðar. Hefur umræðan oftar en ekki einkennst af neikvæðum viðhorfum í garð þeirra er þessa starfsemi stunda, oftast óverðskuldað. Því þykir full ástæða til að setja löggjöf um þessa starfsemi sem gæti orðið bifreiðasölum og viðskiptamönnum þeirra til hagsbóta. Að vísu voru sett lög um sölu notaðra lausafjármuna, lög nr. 61 1979, en ákvæði þeirra um sölu notaðra bifreiða eru afar ófullkomin svo ekki sé fastar að orði kveðið. Frv. þessu er ætlað að bæta hér úr, auk þess sem ætla má að löggjöf um þessi efni sé bæði bifreiða sölum og viðskiptamönnum þeirra til hagsbóta og geti dregið úr ágreiningi og dellum og létt af bílasölum óréttmætri gagnrýni vegna starfa þeirra. Herra forseti. Ég leyfi mér að fara í gegnum greinar frv. hverja og eina og les jafnframt athugasemdir við þær jafnharðan. 1. gr. hljóðar svo: "Hver sá, sem reka vill verslun eða umboðssölu með notaðar bifreiðar eða önnur skráningarskyld ökutæki, skal hafa til þess sérstakt leyfi dómsmrn. Leyfi skal veitt til fimm ára í senn og aðeins þeim sem fullnægja skilyrðum laga nr. 41 1968,, um verslunaratvinnu, og fullnægja að öðru leyti þeim skilyrðum sem sett eru í lögum þessum. Leyfishafi skal leggja fram tryggingu sem dómsmrn. metur gilda, að fjárhæð 1,5 millj. kr., til að standa straum af skaðabótum sem honum kann að verða gert að greiða viðskiptamanni vegna starfsemi sinnar. Fjárhæð tryggingar skal taka mið af verðlagsþróun eftir nánari reglum sem dómsmrh. setur með reglugerð. Leyfishafi, svo og þeir sem starfa á hans vegum, skulu standast próf í samningarétti og skjalagerð eftir nánari reglum sem dómsmrh. setur með reglugerð. Undanþegnir slíku prófi eru þó héraðsdómsog hæstaréttarlögmenn. Öðrum en þeim sem fengið hafa leyfi samkvæmt grein þessari er óheimilt að reka verslun eða umboðssölu með notaðar bifreiðar eða önnur skráningarskyld ökutæki." Skýringar við 1. gr. eru eftirfarandi: "Í greininni er mælt fyrir um það hvaða skilyrðum þurfi að fullnægja til að mega reka verslun eða umboðssölu með notaðar bifreiðar eða önnur skráningarskyld ökutæki. Í lögunum sjálfum er hugtakið bifreið ekki skilgreint, en stuðst er við þá skilgreiningu sem fram kemur í umferðarlögum, nr. 50/1987. Um skráningarskyld ökutæki að öðru leyti vísast til reglna sem dómsmrh. setur skv. 64. gr. sömu laga. Í 1. mgr. eru sett sömu skilyrði og í lögum nr. 61 1979, um sölu notaðra lausafjármuna, að öðru leyti en því að gert er ráð fyrir að leyfisveitingar verði í höndum dómsmrh. í stað lögreglustjóra eins og mælt er fyrir í lögum nr. 61/1979. Þykir þetta eðlilegri skipan, enda er dómsmrh. ætlað að setja ýmsar reglur um bifreiðar samkvæmt lögum nr. 50/1987. Í 2. mgr. kemur fram það nýmæli að bifreiðasala er gert að leggja fram tryggingu, sem dómsmrh. metur gilda, til að standa straum af skaðabótum sem honum kann að verða gert að greiða viðskiptamanni vegna starfsemi sinnar. Ýmis tilvik getur borið að höndum sem kunna að leiða til bótaábyrgðar bifreiðasala eftir almennum reglum. Ákvæði þessu er ættað að tryggja að bifreiðasali hafi ávallt nokkurt svigrúm til að greiða slíkar bætur, auk þess sem ákvæðið er nokkur trygging fyrir viðskiptamann sem kann að eiga rétt til bóta. Lagt er til í 2. mgr. að fjárhæð tryggingar taki mið af verðlagsþróun eftir nánari reglum sem dómsmrh. setur með reglugerð. Í 3. mgr. er mælt fyrir um að leyfishafi, svo og þeir sem starfa á hans vegum, skuli standast próf í grundvallaratriðum samningaréttar og skjalagerð. Þykir eðlilegt að gera þessar kröfur til þessara aðila, enda eru þessi atriði snar þáttur í starfi þeirra og nauðsynlegt að þeir hafi nokkra grunnþekkingu á þessu sviði. Í 4. mgr. er loks ótvírætt tekið fram að einungis þeim sem til þess hafa fengið sérstakt leyfi skv. 1. gr. sé heimilt að stunda þá starfsemi sem lögin taka til." Í 2. gr. frv. segir: "Afturkalla má leyfi skv. 1. gr. ef sannað þykir að leyfishafi hafi brotið lög nr. 41 1968, ákvæði laga þessara eða lög um óréttmæta viðskiptahætti eða ef leyfishafi fullnægir ekki lengur skilyrðum til að mega reka starfsemina." Þessi grein þarfnast ekki skýringar. "3. gr. Dómsmrn. skal láta útbúa almenn stöðluð afsalseyðublöð og sölukvittanir sem beri sömu númer og bifreiðasala er skylt að nota í viðskiptum með notaðar bifreiðar eða önnur skráningarskyld ökutæki. Skulu eyðublöð þessi þannig gerð að þau gegni einnig hlutverki sölutilkynningar til Bifreiðaeftirlits ríkisins. Seljandi bifreiðar eða annars skráningarskylds ökutækis skal sanna með vottorði Bifreiðaeftirlits ríkisins að hann sé skráður eigandi þess. Bifreiðasala er óheimilt að annast sölu bifreiðar eða annars skráningarskylds ökutækis nema ótvírætt sé að seljandi sé skráður eigandi þess eða fyrir liggi skrifleg heimild frá skráðum eiganda sé hann annar en seljandi og að fyrir liggi veðbókarvottorð yfir ökutækið." Um þessa grein segir í athugasemdum: "Í 1. mgr. er gert ráð fyrir því að dómsmrn. láti útbúa almenn stöðluð afsalaeyðublöð og sölukvittanir sem bifreiðasala sé skylt að nota í viðskiptum með notaðar bifreiðar og önnur skráningarskyld ökutæki. Er að þessu leyti höfð nokkur hliðsjón af 4. gr. laga nr. 44/1979, um húsaleigusamninga. Ákvæðinu er ætlað að stuðla að því að rétt og örugglega sé frá samningum þessum gengið og ekki séu í afsölum ólögmæt eða ósanngjörn ákvæði. Samræmd tölumerking afsala og sölukvittana er mikilvæg frá skattalegu sjónarmiði. Þá er einnig gert ráð fyrir því nýmæli í 1. mgr. að afsalseyðublöð séu einnig sölutilkynningar til Bifreiðaeftirlits ríkisins, en nánari útfærsla þess er lögð í hendur dómsmrn. Slíkt fyrirkomulag yrði vafalaust til hagræðingar fyrir alla þá er gögn þessi varða. Ákvæði 1. málsl. 2. mgr. er samhljóða 3. mgr. 7. gr. laga nr. 61/1979 að öðru leyti en því að bætt er við ákvæði um önnur skráningarskyld ökutæki. Auk þess er því bætt hér við að sé eignarhald á bifreið eða öðru skráningarskyldu ökutæki ekki ótvírætt eða fyrir liggi skrifleg heimild frá skráðum eiganda sé bifreiðasala óheimilt að annast sölu ökutækis. Er með þessu stefnt að auknu öryggi í þessum viðskiptum. Sömu forsendur liggja að baki því ákvæði 2. mgr. að bifreiðasala sé óheimilt að annast sölu nema fyrir liggi veðbókarvottorð." II. kafli er um réttindi og skyldur bifreiðasala. 4. gr. laganna yrði svo: "Bifreiðasali skal í hvívetna leysa störf sín af hendi svo sem góðar viðskiptavenjur bjóða. Hann skal gæta þess að viðskiptamenn hans njóti jafnræðis um upplýsingar, verð og önnur viðskiptakjör, svo og þess að aðila séu eigi settir ólögmætir, ósanngjarnir eða óeðlilegir kostir í samningum. Telji bifreiðasali vafa leika á um greiðslugetu kaupanda skal hann gera seljanda um það viðvart." Um þessa grein er það að segja að í henni felast almenn ákvæði um skyldur bifreiðasala gagnvart viðskiptamönnum sínum. Áréttað er að bifreiðasali er í þjónustu beggja aðila, seljanda og kaupenda, og ber að gæta hagsmuna þeirra beggja við samningsgerð eins og kostur er. Þó má ætla að vegna reynslu sinnar sé bifreiðasala e.t.v. kunnugt um að kaupandi hafi litla sem enga raunhæfa möguleika á að standa við skyldur sínar samkvæmt tilboði og er þá eðlilegt að bifreiðasali geri seljanda um það viðvart. Áhættan hvílir eftir sem áður á seljanda taki hann tilboði eigi að síður. 5. gr. laganna yrði svo: "Bifreiðasali skal afla upplýsinga sem staðfestar skulu skriflega af seljanda um árgerð, akstur og ástand bifreiðar eða annars skráningarskylds ökutækis, svo og annarra þeirra upplýsinga sem kaupanda eru nauðsynlegar vegna kaupanna. Gögn þessi skal bifreiðasali varðveita í eitt ár frá söludegi viðkomandi ökutækis." Þetta segir í athugasemdum um 5. gr.: "Í 5. gr. er sú skylda lögð á bifreiðasala að afla þeirra upplýsinga sem kaupanda eru nauðsynlegar vegna kaupa á bifreið eða öðru skráningarskyldu ökutæki. Ákvæðinu er hvorki ætlað að leysa seljanda undan ábyrgð vegna þeirra upplýsinga sem hann veitir né er því ætlað að slaka á hinni svokölluðu "rannsóknarskyldu" sem hvílir á kaupanda skv. 47. gr. laga nr. 39/1922, um lausafjárkaup. Hins vegar er ákvæðinu ætlað að skerpa skyldu bifreiðasala til að miðla þeim upplýsingum sem hann veit um eða hefur aflað í starfi sínu sem bifreiðasali. Varðveisluskylda bifreiðasala á gögnum í eitt ár er í tengslum við ákvæði 54. gr. laga nr. 39/1922. Ákvæði um skriflega staðfestingu seljanda á þeim upplýsingum, sem hann veitir, tryggir sönnun málsatvika ef til ágreinings kemur vegna viðskipta með notaðar bifreiðar eða önnur skráningarskyld ökutæki." 6. gr. hljóðar svo: "Bifreiðasali skal annast um að endanlega sé gengið frá afsölum og öðrum skjölum vegna viðskipta á hans vegum og skal nafn þess bifreiðasala, sem gengur frá samningi, koma fram á afsali. Þá skal bifreiðasali jafnframt annast um að Bifreiðaeftirliti ríkisins berist sölutilkynning vegna hverrar bifreiðar eða annars skráningarskylds ökutækis sem selt er á hans vegum. Nú annast bifreiðasali eða annar aðili viðskipti með bifreiðar eða önnur skráningarskyld ökutæki fyrir hönd kaupanda eða seljanda og skal sá aðili þá hafa skriflegt dagsett umboð er heimili slíka milligöngu." Um þessa grein segir í athugasemdum: "Í 1. mgr. er leitast við að tryggja endanlegan frágang skjala vegna bifreiðaviðskipta. Ákvæðinu er m.a. ætlað að sporna við hinum svokölluðu "opnu afsölum" sem lengi hafa tíðkast og oft leitt til vandræða, ekki síst vegna opinberrar skráningar bifreiða og réttaráhrifa hennar. Þá þykir eðlilegt að fram komi á afsali hvaða bifreiðasali annaðist samningsgerð. Sérstaklega skal bent á það ákvæði greinarinnar að bifreiðasali skuli annast um að sölutilkynning berist Bifreiðaeftirliti ríkisins. Nú hvílir þessi skylda á seljanda bifreiðar samkvæmt reglugerð um Bifreiðaeftirlit ríkisins. Misbrestur hefur því miður orðið á að seljendur sinni þessari skyldu sinni og þykir því tryggilegast að bifreiðasali annist þetta atriði. Hins vegar þurfa kaupendur eftir sem áður að framvísa sölutilkynningu er þeir umskrá bifreið á sitt nafn." 7. gr. orðast svo: "Nú hyggst bifreiðasali, bifreiðasalan sjálf eða starfsmenn hennar selja eigin bifreið eða annað skráningarskylt ökutæki í rekstri sínum eða kaupa bifreið eða annað skráningarskylt ökutæki sem þessum aðilum hefur verið falið að annast sölu á og skal þá viðskiptamanni kynnt það sérstaklega og þess jafnframt getið í afsali. Sama gildir um maka bifreiðasala og náin skyldmenni hans." Um þetta segir í athugasemdum: "Ákvæði 7. gr. er ætlað að koma í veg fyrir hugsanlega misnotkun bifreiðasala eða starfsmanna hans á aðstöðu sinni. Að öðru leyti þarfnast greinin ekki skýringa." 8. gr. orðast svo: "Þóknun bifreiðasala vegna aðstoðar við sölu bifreiðar eða annars skráningarskylds ökutækis skal ekki fara fram yfir 2% af söluverði ökutækisins en rétt er bifreiðasala að áskilja sér aukalega útlagðan auglýsingakostnað, enda hafi auglýsing verið birt sérstaklega að beiðni seljanda. Sé önnur bifreið eða skráningarskylt ökutæki notað sem greiðsla í viðskiptunum skal seljandi þess ökutækis greiða 1% þóknun vegna sölu þess." Þessi grein þarfnast ekki skýringar. Ill. kafli er um viðurlög. 9. gr. orðast svo: "Brot gegn lögum þessum varða sektum, varðhaldi eða fangelsi allt að sex mánuðum. Mál vegna brota á lögum þessum skulu sæta meðferð að hætti opinberra mála." 10. gr. orðast svo: "Lög þessi öðlast þegar gildi. Jafnframt falla úr gildi þau ákvæði laga nr. 61/1979 sem fjalla sérstaklega um bifreiðar eða samrýmast ekki ákvæðum laga þessara að öðru leyti. Þeim sem við gildistöku laga þessara stunda starfsemi sem lögin taka til er heimilt án leyfis dómsmrn. að reka starfsemi sína til 31. des. 1988." Um 10. gr. er þetta að segja: "Samkvæmt 2. mgr. er þeim sem við gildistöku laga þessara stunda starfsemi sem lögin taka til veittur nokkur aðlögunartími vegna breyttrar löggjafar á þessu sviði. Eðlileg sanngirnissjónarmið mæla með þessu ákvæði." Herra forseti. Í dagblaðinu Tímanum birtist í gær grein um frv. þetta undir fyrirsögninni: Bílasalar vilja betri útfærslu. Þar kemur fram að Félag bifreiðasala fagnar fram komnu frv., en þeir benda jafnframt á ýmislegt í því er betur mætti fara að þeirra mati og vil ég gera stuttlega grein fyrir athugasemdum þeirra og minni skoðun á þeim. Í fyrsta lagi sakna þeir að ekki sé kveðið á um löggildingu starfsstéttarinnar. Við þeirri athugasemd er lítið að segja annað en það að ég er ekki neinn sérstakur stuðningsmaður löggildingar hinna ýmsu starfa hinna ýmsu stétta þó ég dragi enga dul á að það á fyllilega rétt á sér undir sérstökum kringumstæðum. Í þessu máli er ég ekki sannfærður og eftirlæt því öðrum að standa fyrir slíku. Í öðru lagi gerði viðmælandi Tímans, sem er fyrrv. formaður Félags bifreiðasala, athugasemdir við sölutilkynningar sem frv. gerir ráð fyrir. Taldi hann að hér hefðu flm. ekki fylgst með tímanum. Nú væru allir að verða tölvuvæddir og komnir í beint samband við Bifreiðaeftirlitið. Þá gerði hann einnig athugasemd við það að ekki væri gert ráð fyrir tölvueyðublöðum sem nýtast við tölvuafgreiðslu. Við þessu er það að segja að í frv. til laga efast ég um það að rétt sé að tiltaka sérstaklega tegund og gerð eyðublaða. Hins vegar hljótum við ávallt að reikna með að hið opinbera sé í takt við tímann hverju sinni. Í þriðja lagi eru gerðar athugasemdir við það að bílasalar skuli þurfa að afla upplýsinga um akstur, árgerð og ástand bifreiða sem síðar skuli staðfestar skriflega af seljanda. Þarna er um mjög einfalt mál að ræða og ætti Félagi bifreiðasala ekki að verða skotaskuld úr því að hanna sérstakt eyðublað til útfyllingar þar sem öll helstu atriði varðandi viðkomandi bifreið koma fram. Þarna bera þeir fyrir sig að Bifreiðaeftirlit ríkisins sé ekki tilbúið að útbúa sérstök skráningarskírteini um tjónabíla, flóðabíla o.s.frv. Þetta á ekkert skylt við það sem hér um ræðir þar sem ekki er hægt að ætlast til þess að Bifreiðaeftirlit ríkisins skrái sögu hvers bíls. Það á hins vegar að geta um slíkt ef slíkar upplýsingar eru til staðar við fyrstu skráningu bíls hvort sem hann er fluttur inn nýr eða notaður, en eftir það er ekki hægt að ætlast til þess að það skrái sögu bílsins. Munnleg lýsing á ástandi bifreiða hefur orðið mörgum manninum dýrkeypt að taka trúanlega og því er það mjög mikilvægt að slíkar upplýsingar liggi fyrir hjá viðkomandi bílasala í eitt ár frá sölu, staðfestar skriflega af seljanda. Í fjórða lagi finnst viðmælanda Tímans fráleitt að ætlast til þess að ættartengsla, ef einhver eru við bílasalann, skuli sérstaklega getið á afsali. Ég skal viðurkenna að mér fannst sjálfum þetta koma spánskt fyrir sjónir, en eftir að minn aðstoðarmaður, sem er bílasali með margra ára reynslu og virtur sem slíkur, og eftir að Félag ísl. bifreiðaeigenda gerðu báðir kröfur um að þetta atriði yrði sett inn í frumvarpsdrögin á þeim rökum að einmitt þarna færi ýmislegt óhreint fram féllst ég á það. Hitt er svo annað mál að þar þarf auðvitað að skilgreina nánar hvað átt er við með nánu skyldmenni, hvað nær það langt eftir ættartrénu og hve langt út í ætt maka. Það mætti hugsa sér að spyrjast fyrir um það hjá viðkomandi deild innan Háskóla Íslands, en ég eftirlæt það öðrum að skilgreina. Í fimmta lagi mótmæla bifreiðasalar alveg sérstaklega því ákvæði er gerir ráð fyrir að af sölulaunum af svokölluðum skiptibifreiðum, þ.e. bifreiðum sem notaðar eru sem greiðsla upp í aðra, skuli þeir aðeins mega taka hálf sölulaun eða 1%. Ég vil geta þess í þessu sambandi að margir hefðu viljað að um engin sölulaun væri að ræða fyrir skiptibifreið. Það finnst mér hins vegar ekki sanngjarnt vegna þess að oft liggur töluverð vinna að baki slíkum viðskiptum þó sennilega sé hún oftar í minna lagi. Því varð það niðurstaðan að 1% sölulaun skyldu heimiluð fyrir skiptibifreið. Að lokum kvartaði Félag bifreiðasala yfir því að ekkert samráð skyldi hafa verið haft við þá við undirbúning þessa frv. Ég get alveg tekið undir það sjónarmið, en vil þó segja það flm. til varnar að ég hafði mikið samráð við einn virtasta bílasala landsins. Þar að auki hafði einn af meðflm. mínum einnig samband við stóra bílasölu og sýndi henni frv. og bar undir. Síðast en ekki síst var Félag ísl. bifreiðaeigenda haft með í ráðum strax á fyrstu stigum vinnslunnar. Og til að klára þetta atriði, þá verðum við að sjálfsögðu við óskum Félags bifreiðasala og sjáum til þess að þeir verði boðaðir til umsagnar til viðkomandi nefndar þar sem þeir geti komið sínum sjónarmiðum á framfæri og hugsanlega komið fram einhverjum breytingum sem allir aðilar geta þá væntanlega sætt sig við. Herra forseti. Ég er þeirrar skoðunar eins og hagsmunaaðilar sjálfir að það sé af hinu góða að setja löggjöf um þessa starfsemi. Það þarf ekki að fara fleiri orðum um það. Það þarf ekki að nefna til sérstök dæmi málinu til stuðnings einfaldlega vegna þess að ég tel að hér sé á ferðinni svo sjálfsagt mál að þess eigi ekki að þurfa frekar en ég hef þegar gert í ræðu minni. Vænti ég þess að fleiri hv. þingdeildarmenn séu á sömu skoðun. Þó eflaust megi eitthvað setja út á það held ég að hér sé lagt fyrir þingið nokkuð vel unnið frv. að meginstofni til. Herra forseti. Ég leyfi mér að fara fram á að að lokinni umræðu verði frv. vísað til hv. allshn. og 2. umr.



Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. um lögbindingu lágmarkslauna sem er að finna á þskj. 682. Flm. eru ásamt mér Kristín Einarsdóttir, Kristín Halldórsdóttir og Málmfríður Sigurðardóttir. Í 1. gr. frv. er kveðið á um að ekki megi greiða lægri laun fyrir 40 klst. dagvinnu á viku en nemur 50 þús. kr. og skuli sú tala breytast í samræmi við breytingar á framfærsluvísitölu. Lægstu grunnlaun fyrir 40 stunda vinnuviku eru nú um það bil 29 000–31 500 kr. eftir því hvort er miðað við þá kjarasamninga sem verið hafa í gildi undanfarið eða nýgerða samninga aðila vinnumarkaðarins sem reyndar er nú verið að fella unnvörpum. Gildir einu hvor talan er tekin til viðmiðunar. Þessi laun duga ekki til framfærslu. Vera má að fáir vinni eftir þessum töxtum í raun, en þó klifrað sé upp eftir umsömdum launastiga breytist myndin ekki ýkja mikið. Á almennum taxta verða launin hæst 34 200 kr. eftir tólf ára starf hjá sama fyrirtæki. Viðbætur koma svo með löngum vinnudegi, álagi ýmiss konar, vaktavinnu og öðrum þeim ráðum sem fólk hefur til þess að sjá sér farborða. Framfærslukostnaður vísitölufjölskyldu sem telur hjón og 1,66 börn er hins vegar í byrjun febrúar 1988 115 400 kr. og hefur sú tala hækkað nokkuð um síðustu mánaðamót. Hvað sem líður yfirborgunum af margvíslegu tagi liggur ljóst fyrir að fjölmargir launþegar, þar á meðal stærsti hluti kvenna á vinnumarkaði, hafa innan við 50 þús. kr. á mánuði í grunnlaun og geta því ekki framfleytt sér af afrakstri fullrar dagvinnu. Ómæld vinna, sem óhjákvæmilega bitnar á heilsufari og fjölskyldu viðkomandi, er þess vegna eina leið margra til að láta enda ná saman, þ.e. þeirra sem ekki kikna undan byrðinni og leita á náðir opinberra stofnana með afkomu sína. Í landi þar sem nauðsynjavörur eru dýrar og félagsleg aðstaða að mörgu leyti bágborin, sérstaklega hvað varðar gæslu, umönnun og uppeldi barna, húsnæði dýrt og fáir kostir er ógnvekjandi að dagvinnulaun skuli vera eins lág og raun ber vitni. Slíkt ástand er ekki með nokkru móti verjandi í íslensku velferðarþjóðfélagi. Samkvæmt spá Þjóðhagsstofnunar 29. des. 1988 hefur kaupmáttur tekna rýrnað um rúm 3% frá síðasta ári. Framfærsluvísitalan hækkaði um 25% á síðasta ári og spáð 15,5% hækkun hennar á þessu ári. Verðhækkanir sem verða í kjölfar gengisfellingarinnar, hækkun þjónustu ýmiss konar og stórfelld hækkun iðgjaldatrygginga bifreiða renna stoðum undir nauðsyn þess að hækka allverulega lægstu laun. Þessar hækkanir auk matarskattsins vega þyngra hjá þeim launalægstu en þeim sem betur eru staddir. Daglega berast fréttir af hækkunum og virðist ekkert lát á. Að öllu þessu sögðu er ljóst að 50 þús. kr. er engin ofrausn, einungis raunsætt mat á aðstæðum. Viðmiðunin er framfærsla einstaklings. Samtök um kvennalista hafa farið þess á leit við Hagstofu Íslands að reikna út framfærslu einstaklings svipað og nú er gert um framfærslu vísitölufjölskyldu sem eins og áður sagði miðast nú við stærðina 3,66 en minnkar í nýjum útreikningi sem væntanlegur er 1. maí. Þótt Hagstofan hafi sagt að það sé erfiðleikum bundið að reikna út framfærslu einstaklings er það verkefni nú í vinnslu hjá henni, en niðurstaðan ekki væntanleg fyrr en eftir nokkrar vikur. Í ljósi yfirstandandi kjarasamninga þótti okkur ekki stætt á að bíða eftir þeim útreikningum og leggjum við því þetta frv. fram nú. Hagstofan hefur auk þess bent á að könnun hennar sé fyrst og fremst neyslukönnun og segi því lítið um raunverulega þörf. Þessu hljótum við að vísa á bug því að neysla er endurspeglun á efnahagslegum aðstæðum fólks og fátt sem réttlætir að auðugt þjóðfélag dæmi stóra hópa fólks til að stilla eyðslu sinni í hóf að því marki að það geti ekki veitt sér neitt umfram nauðþurftir. Árið 1987 hafði hver fjögurra manna fjölskylda að meðaltali 2,2 millj. kr. til einkaneyslu og sýnir þetta meðaltal glöggt hve misskipting auðs og tekna er mikil nú þegar verið er að reyna að fá fólk til að samþykkja árslaun sem nema 400–500 þús. kr. fyrir dagvinnu. Þetta er í þriðja sinn sem kvennalistakonur leggja fram frv. þessa efnis og að við teljum ekki að ástæðulausu. Launamál hafa verið mikið til umræðu á hinu háa Alþingi og er það vel. Ástandið er slíkt að ekki er vanþörf á að kjör fólks séu hér oft og ítarlega tekin til meðferðar. Menn greinir ekki á um að þörf sé úrbóta, launabil og launamisrétti sé slíkt að ekki verði við unað. Eitthvað verði að gera. En hvað? Þar stendur hnífurinn í kúnni. Það er yfirlýstur vilji ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar að leiðrétting á kjörum hinna tekjulægstu sé eitt af meginverkefnum ríkisstjórnarinnar og ýmis orð um það í stefnuyfirlýsingu og starfsáætlun stjórnarinnar. Hitt er aftur óljósara með hverjum hætti það skuli gert. Í stjórnarmyndunarviðræðum sl. vor voru þessi mál í brennipunkti því við kvennalistakonur gerðum það að skilyrði fyrir stjórnarþátttöku að tekið yrði á tekjuskiptingunni af fyllstu alvöru, vildum gerðir í stað orða. Um niðurstöður þeirra viðræðna þarf ekki að fjölyrða. Þær þekkja allir. En því er þetta frv. flutt einu sinni enn að okkur virðist einmitt orð en ekki gerðir ráða ferðinni nú sem áður og á það við um fleiri en ríkisstjórnina. Aðilar vinnumarkaðarins virðast hafa gefist upp á því að finna leiðir til að minnka launbil og lyfta þeim neðstu verulega þrátt fyrir yfirlýsingar um að það eigi að vera forgangsverkefni. Og gamla tuggan "lengra komumst við ekki að sinni" er nú tuggin sent endranær. Það er alþekkt að þegar ekki tekst að leysa hnúta verður að höggva á þá. Þetta frv. er tilraun til þess, tilraun til að knýja á um nýjar leiðir þegar þær gömlu reynast ófærar. Hér var lögð fram á dögunum tillaga um launabætur. Flm. hennar, hv. 16. þm. Reykv. Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir, lýsti því yfir þá og talar sjálfsagt af biturri reynslu að hún teldi ekki aðrar leiðir færar. Okkur kvennalistakonum þykir þetta fullmikið uppgjafarhljóð. Því á hið opinbera að koma til hjálpar með þessum hætti? Eigum við að ákveða í eitt skipti fyrir öll að atvinnuvegirnir vilji ekki eða geti ekki staðið undir því að greiða fólki bærileg dagvinnulaun? Þarf fullfrískt vinnandi fólk að kyngja því að vinna þess sé ekki meira virði en svo að það þurfi að koma til opinberir styrkir? Það hefur ekki verið fullreynt að knýja fram hækkun grunnlauna, ef ekki með góðu, þá með illu, þ.e. valdboði. Lögbinding hækkunar grunnlauna mundi knýja atvinnurekendur til að draga úr yfirbyggingu og milliliðakostnaði og hvetja til sparnaðar, hagræðingar og endurskipulagningar. Þeir yrðu að halda niðri launum þeirra hærri til að mæta kostnaði af grunnkaupshækkunum, launajöfnun í verki. Um kostnað, ef þetta frv. næði fram að ganga, er erfitt að fullyrða. Óyggjandi upplýsingar liggja ekki á lausu um raunveruleg kjör fólks og hverjar tekjur eru í raun og veru. En líkur benda til að það séu um 3–5% af launafúlgunni allri sem þetta mundi kosta. Það ber að hafa það í huga að ef fólk fengi hærri laun, þ.e. hærri grunnlaun fyrir dagvinnu, er líklegt að drægi úr ásókn í eftirvinnu og álag ýmiss konar og því ekki víst að raunveruleg útgjaldahækkun atvinnuvega yrði eins mikil og ætla mætti við fyrstu athugun. Fólk reynir að bæta sér upp lág dagvinnulaun með ýmsum hætti, löngum vinnudegi, miklu álagi, bónus og ýmsum öðrum þáttum eða hverjar þær leiðir eru sem hver og einn finnur sér til bjargar. Yfirborganir af ýmsu tagi eru einnig alþekktar þó þær séu e.t.v. ekki algengasta leiðin til að bæta hag þeirra tekjulægstu. Það var haft eftir einum fulltrúa atvinnurekenda í fjölmiðlum í gær að launþegar hefðu alið með sér vonir sem ekki væru raunsæjar, látið sig dreyma, sagði hann. Eru það nú glæstir draumar að láta sig dreyma um að geta séð sér farborða? Er það óraunsæi að fara fram á það? Er hitt ekki miklu fremur í ætt við drauma að ætla sér endalaust að kaupa vinnuafl svo ódýrt sem raun ber vitni? Jaðrar það ekki við óraunsæi? Auk þess veifaði hann verðbólguhótunarsvipunni gömlu. Ekki er þeirri svipu sveiflað þegar verið er að tala um yfirborganir, undir borðið borganir, bílastyrki, óunna yfirvinnu, símastyrki, forstjóralaun, risnu og þess háttar sem koma í hlut þeirra sem efstir eru í launastiganum, að ég tali ekki um þá sem þurfa enga umsamda stiga. Nei, enn og aftur er það láglaunafólkið sem ber ábyrgðina á allri óáran, þeir sem launaskriðið fór yfir eins og skriða sem þeir grófust undir. Er nú víst að það að gera fólki kleift að lifa af dagvinnu sé mesta ógnunin? Ef þeim hækkunum sem leiddi af lögbindingu lágmarkslauna yrði hleypt óheft upp stigann er ljóst að verðbólga þyti af stað og það er einmitt mergurinn málsins. Það verður að koma í veg fyrir að svo verði. Einmitt í þeim tilgangi flytjum við kvennalistakonur einnig þáltill., sem tengist þessu frv., þar sem kveðið er á um samstarfshóp fulltrúa þingflokka og aðila vinnumarkaðar sem falið er að finna leiðir til að tryggja jákvæðan árangur lágmarkslaunabindingar. Okkur er fullljóst að það verður að gerast í fullu samráði við alla. Það verður að koma til hugarfarsbreyting. Það verður að nást samkomulag innan verkalýðshreyfingarinnar um hvar á að stoppa. Minnkandi krónutöluhækkun upp að einhverju ákveðnu marki og ekkert þar fyrir ofan. Höfða verður til allra, bæði samtaka og einstaklinga, um að axla þá siðferðilegu ábyrgð að leggja sitt af mörkum til að jafna þann launamun og það misrétti sem nú viðgengst. Hver og einn verður að líta í eigin barm og spyrja: Hef ég nóg eða gæti ég e.t.v. komist af með minna? Það er ljóst að stækki sú hin fræga og margétna þjóðarkaka ekki verður að skera sneiðarnar með nýjum hætti. Allar kannanir, tölur og staðreyndir sanna fyrst og fremst að það eru konur sem mundu njóta góðs af lögbindingu lágmarkslauna, en vert er að taka fram að við kvennalistakonur sjáum ekki ofsjónum yfir þeim körlum sem einnig nytu góðs af. Hafi þeir deilt kjörum með konum þurfa þeir sannarlega leiðréttingu líka. Konum hefur reynst mjög örðugt að ná rétti sínum. Þær hafa reynt ýmsar leiðir, en mála sannast er að hefðbundnar leiðir hafa ekki reynst þeim sem skyldi sem er e.t.v. skiljanlegt í ljósi þess að það er einmitt hefðin sem stendur þeim oft fyrir þrifum. Mat á hefðbundnum kvennagreinum er birtingarmynd hefða. Hráefnisvinnsla, uppeldis-, umönnunar- og þjónustustörf, sem eru þau störf sem konur fylla, eru framhald af þeim störfum sem þær áður unnu ólaunuð inni á heimilum. Því virðist erfitt að ná fram þeirri hugarfarsbreytingu að nú skuli þau launuð og það sambærilega við hefðbundin karlastörf. Konur eru fyrirvinnur ekki síður en karlar og líklega oftar en þeir eina fyrirvinna heimilis. Þær leggja mikið af mörkum til að halda gangverki þjóðfélagsins í gangi. Meira að segja kom í ljós að hagvöxtur undanfarinna ára tengdist að miklu leyti aukinni atvinnuþátttöku kvenna þó þær nytu þess ekki í verki. Því geri ég hefðina hér að umræðuefni, virðulegi forseti, að oftar en ekki hafa konur og aðrir hópar sem eiga undir högg að sækja þurft að brjóta af sér hefðir til að ná árangri í baráttu fyrir betra lífi, þurft að leita óhefðbundinna leiða. Löggjafinn sem staðið hefur að ágætis löggjöf um jafnrétti á öllum sviðum, líka hvað varðar laun, verður því að grípa inn í þegar lög ná ekki tilætluðum árangri og leita óhefðbundinna og e.t.v. tímabundinna leiða. Konur eru nú öðrum fremur að sýna í verki að þær ætla ekki að taka niðurstöðum kjarasamninga. Þær eru að leita nýrra leiða og þær munu ekki hætta þeirri leit einfaldlega vegna þess að þær hafa ekki efni á að hætta henni eða leggja niður laupana. Heilbrigð skynsemi segir þeim að þær eigi að geta borið meira úr býtum og réttlætiskennd þeirra bannar þeim að sæta sífelldu vanmati. Þeim er e.t.v. í auknum mæli að skiljast að vanmat á vinnu þeirra er um leið og kannski öllu fremur vanmat á þeim sjálfum. Virðulegi forseti. Ég vil ljúka máli mínu með því að minna einu sinni enn á að við kvennalistakonur höfum marglýst okkur reiðubúnar til að ræða allar leiðir til að ná settu marki og marglýst eftir hugmyndum. Þær hafa að okkar mati ekki komið fram. Frv. er í raun neyðarráðstöfun þar sem það á að vera hlutverk aðila vinnumarkaðarins en ekki Alþingis að sjá til þess að full dagvinnulaun nægi einstaklingi til framfærslu. En þegar aðilar vinnumarkaðarins bregðast þessu hlutverki sínu getur Alþingi hins vegar ekki setið hjá aðgerðarlaust. Því er hér lagt til að Alþingi hækki einhliða lægstu launin í landinu og tryggi þau sjálfsögðu mannréttindi hvers vinnandi manns að geta framfleytt sér af afrakstri fullrar dagvinnu. Virðulegi forseti, ég leyfi mér að leggja til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Hv. þm. Kvennalistans hafa endurflutt frv. um lágmarkslaun af ofur skiljanlegum ástæðum. Mikil óánægja ríkir víða í þjóðfélaginu um það hversu lægstu laun eru lág og hversu lítið miðar, ef hægt er að komast svo að orði að miði á annað borð, í því efni að skapa lágmarksframfærslu af afrakstri eðlilegrar vinnu. Frv. Kvennalistans er afar einfalt, svo ekki sé meira sagt, ein grein og gerir ráð fyrir því að sett verði lög um 50 þús. kr. mánaðarlaun fyrir 40 dagvinnustundir á viku og síðan breytist þessi tala með framfærsluvísitölu. Það er skoðun okkar alþýðubandalagsmanna að þó það væri vissulega æskilegt að svona einföld till. gæti leyst þennan vanda þá sé svo ekki því miður og eigi að taka á þessu vandamáli þá verði að gera það í samhengi við aðra hluti, fyrst og fremst launabilið og launamuninn eins og hann er. Við höfum því lagt fram till. til þál. um mörkun nýrrar launastefnu, launajöfnun og lágmarkslaun sem var dreift hér á borð þm. rétt áðan og er á þskj. 705. Það er sem sagt okkar afstaða að þessi einhliða lagasetning án nokkurra ráðstafana nái ekki tilgangi sínum nema reynt sé að tryggja að samtímis verði launin jöfnuð í landinu og þess gætt að þær hækkanir sem slík lagasetning mundi a.m.k. tímabundið leiða til á lægstu launum, fari ekki upp allan launastigann og hverfi í verðlagshækkunum á tiltölulega stuttum tíma. Ég hygg, herra forseti, að hv. þm. Kvennalistans hafi gert sér grein fyrir þessum annmörkum. Hér kom till., sem einnig var dreift í dag, frá hv. þm. Kvennalistans og er á þskj. 708 um að skipaður verði sérstakur starfshópur til að tryggja jákvæð áhrif lögbindingar lágmarkslauna. Og með leyfi, herra forseti, langar mig til að lesa tillgr. í þessari þáltill. Kvennalistans því hún tengist óhjákvæmilega því máli sem hér er til umræðu, en þar segir: "Alþingi ályktar að fela forsætisráðherra að skipa samstarfshóp til að finna leiðir til að tryggja jákvæð áhrif lögbindingar lágmarkslauna. Um þær leiðir verður að vera fullt samráð svo að lögbinding lágmarkslauna nái tilættuðum árangri og verði raunverulega til að bæta kjör þeirra lægst launuðu og draga úr launamun og launamisrétti." Ég er hv. þm. Kvennalistans alveg hjartanlega sammála um þetta og ég hygg að þær hafi með þessum tillöguflutningi í raun svarað því sjálfar að einhliða aðgerð af því tagi sem frv. á þskj. 682 gerir ráð fyrir og hér er til umræðu lengur allt of skammt og nær ekki tilgangi sínum. Ég fagna því að þm. Kvennalistans hafa gert sér grein fyrir þessu og brugðist við því fyrir sitt leyti með þessum viðbótartillöguflutningi sem er í raun einhvers konar fylgifiskur frv. þó það sé í formi þáltill. og lagt fram í Sþ. Ef maður vildi vera naglalegur við hv. þm. Kvennalistans mætti auðvitað spyrja af hverju þetta var ekki fært inn í sjálft frv. og frv. gert þannig úr garði að til viðbótar lagasetningu um lágmarkslaun kæmu hliðarráðstafanir sem þar kæmu fram, en ég hygg í raun og veru að viljinn skipti hér öllu máli og það er greinilega skoðun hv. þm. Kvennalistans að það þurfi að leita leiða til þess að tryggja árangur af slíkri aðgerð og um það er ég þeim alveg sammála. Það má velta því fyrir sér, herra forseti, hvort tímasetning þessa frv.-flutnings hv. þm. Kvennalistans sé heppileg, á sama tíma og kjarasamningar standa yfir að flytja þá hér frv. um lögfestingu 50 þús. kr. á mánuði. A.m.k. er það mín skoðun og mér er ekkert að vanbúnaði að lýsa því yfir að ég hefði átt erfitt með að standa að því að lögfesta slíka hluti á meðan kjarasamningar stæðu yfir í þjóðfélaginu, en þeir standa einmitt yfir þessa dagana. Að því leyti til a.m.k. tel ég fyrir mitt leyti ástæðu til að fagna því að þetta frv. er eingöngu hér til 1. umr. Ég hefði talið lakara ef það hefði verið þannig statt að það hefði verið til síðustu umræðu í seinni deild og þar af leiðandi komið til endanlegrar afgreiðslu á þessum sólarhringum. Í till. þeirri sem við þm. Alþb. höfum lagt fram og fjallar um þetta efni ásamt með fleiru gerum við ráð fyrir því að atburðarás, ef til lagasetningar um lágmarkslaun kæmi, yrði sú að fyrst yrði látið á það reyna hver yrði niðurstaða í almennum kjarasamningum. Ef hún yrði ekki viðunandi, ekki ásættanleg fyrir samfélagið, þá yrði gripið til tímabundinna ráðstafana, tímabundinnar lagasetningar um lágmarkslaun sem síðan yrðu óþörf jafnskjótt og kjarasamningar færu upp fyrir þau mörk sem lágmarkslaunin væru. Ég held að það sé engin deila um það, herra forseti, að það sé æskilegast að þessir hlutir séu leystir í kjarasamningum ef þess er kostur og þess vegna eigi að líta á allar aðgerðir af því tagi að lögbinda lágmarkslaun sem tímabundnar aðgerðir og það eigi að undirstrika það að svo sé. Það finnst mér viss galli á þeirri framsetningu sem er á frv. hv. þm. Kvennalistans að þar er ekki tekið sérstaklega á þeim þætti. Till. okkar þm. Alþb. gerir fyrst og fremst ráð fyrir því að ráðist verði á launamuninn í landinu. Ég hygg að þeim mun meir sem menn skoða þessi mál þeim mun ljósara verði það fyrir mönnum að það er í raun launamunurinn og vaxandi misrétti í þeim efnum sem er undirrót vandans. Ástæðan fyrir því að jafnilla gengur og raun ber vitni að hækka hér lægstu laun er sú að launabilið er sífellt að breikka og sú viðmiðun sem lægstu launin eru í þeim efnum, óviðunandi lág að sjálfsögðu, verður auðvitað enn hroðalegri þegar hún er skoðuð í því ljósi hver hæstu launin í landinu eru orðin og um það hafa komið fram athyglisverðar upplýsingar undanfarin ár. Við gerum því ráð fyrir því að ný launastefna, sem mörkuð yrði, byggði á þeim grundvelli að launamunur í landinu yrði aldrei meiri en fjórfaldur og að launamunur á einstökum vinnustöðum yrði aldrei meiri en þrefaldur. Og við viljum ganga lengra í þessum efnum í jöfnunarátt og setja það sem framtíðarmarkmið að launamunur í landinu verði hvergi meiri en tvöfaldur. Það kann ýmsum að þykja þetta býsna róttæk stefna en að mínu mati er lítið gagn að því að vera að hugsa fram í tímann nema menn hafi kjark til þess að hugsa jákvæðar og róttækar hugsanir og vilji ganga langt í réttlætisátt og jafnaðarátt og það viljum við gera. Þess vegna skilgreinum við markmið okkar með nýrri launastefnu og stefnu um launajöfnuð á þennan hátt. Við gerum einnig ráð fyrir því að farin yrði önnur leið en hv. þm. Kvennalistans gera í sínu frv. til að finna hver væru eðlileg eða óhjákvæmileg lægstu laun í landinu. Þar er sett fram 50 þús. kr. tala. Við gerum þess í stað ráð fyrir því að reynt yrði að skapa samstöðu um að finna ákveðinn lágmarkslaunagrundvöll, skilgreina lágmarkslaunavísitölu sem tæki mið af því hver væru nauðsynleg útgjöld venjulegs launafólks til heimilisreksturs og þessi lágmarkslaunavísitala yrði reiknuð út fjórum sinnum á ári. Tækist síðan ekki með kjarasamningum að ná lægstu launum upp fyrir þann þröskuld sem lágmarkslaunavísitalan mælir á hverjum tíma, þá kæmi til lagasetningar um lágmarkslaun. Síðan mundi þessi lágmarkslaunavísitala verða að viðmiðun fyrir yfirvinnu, elli- og örorkulífeyri og tekjutryggingu og þær stærðir aðrar sem taka mið af lægri kauptöxtum í dag. Það má velja sér margar fallegar tölur í þessum efnum og það má stinga upp á því að lágmarkslaun eigi að vera skattfrelsismörkin, 42 þús. kr., 49 þús. kr. eins og þau væru samkvæmt brtt. Alþb. Það má líka stinga upp á því að lágmarkslaun í dagvinnu ættu að vera framfærslukostnaður vísitölufjölskyldunnar, 115 þús. kr. á mánuði. En ég hygg að það væri farsælast í þessum efnum ef menn næðu samstöðu og samkomulagi um ákveðna lágmarkslaunavísitölu, ákveðna lágmarkslaunaviðmiðun, sem tæki mið af framfærslukostnaði í samfélaginu og sú tala breyttist þá í samræmi við þann framfærslukostnað. Það væri að mínu mati miklu rökréttari aðferð heldur en sú að velja sér í upphafi einhverja tölu og verðtryggja hana síðan. Ég bendi á að engin sérstök vísindaleg rök liggja að baki þeirri niðurstöðu sem á endanum varð um skattfrelsismörk eða ég bið þá hv. þm. sem vita betur að sýna mér fram á þau. Ég sat í fjh.- og viðskn. og varð ekki var við að þar væri reynt að rökstyðja þessa niðurstöðu, 42 þús. kr. mánaðartekjur sem skattfrelsismörk, með neinum sérstökum vísindalegum eða félagslegum rökum. Sú tala hefði þess vegna alveg eins getað orðið 40 þús. eða 45 þús. Þar var nánast hending ein sem réði ferðinni. Við gerum svo ráð fyrir því að hluti af okkar nýju launastefnu verði að gera sérstakar ráðstafanir, lögbundnar ef með þarf, til að tryggja jöfnuð í launum milli karla og kvenna. Það er enginn vafi á því að stór hluti af óréttlætinu og launamuninum í þjóðfélaginu er óþolandi launamunur milli kynjanna fyrir sambærileg störf. Í okkar till., bæði grg. og fskj., eru birtar ítarlegar upplýsingar um það hvernig þessi launamunur birtist í ýmsum myndum, bæði hvað varðar beinar launagreiðslur, ýmiss konar aðstöðu, fríðindi o.s.frv. Það þarf því að okkar mati um leið og tekið er á lágmarkslaununum og launajöfnuninni að vera með sérstakar ráðstafanir hvað þetta varðar. Það þarf einnig, ef slík ný launastefna á að ná tilgangi sínum, að gera stórátak í þeim efnum að ná inn í launataxtana ýmiss konar yfirborgunum og umframgreiðslum sem nú vaða uppi úti um allt launakerfið og gera það að verkum að það er mjög erfitt að greina hvað eru laun og hvað eru aðrir hlutir. Það sem þarf að verða í þessum efnum er að launataxtarnir endurspegli raunveruleg laun í landinu. Það er dálítið merkilegt að þegar þetta sérstaka efni er til umræðu þá hafa menn tilhneigingu til að ræða þetta sem einhliða og sérstakt vandamál launamanna. En það er mín skoðun að hér sé í raun ekki síður viðfangsefni sem atvinnurekendur ættu að hafa áhuga á. Ég held að það sé einfaldlega allra hagur, beggja samningsaðilanna á vinnumarkaðnum, að launataxtarnir endurspegli raunveruleg laun. Því að það eru tvær hliðar á þessum peningi eins og öðrum. Og ég held að það sé auðvelt að sýna fram á að þetta dæmi getur ekki síður snúið að þeim sem eru að kaupa vinnuaflið heldur en hinum sem eru að selja það. Þetta er eitt af því sem hefur farið hvað mest úr böndunum á undanförnum árum með ýmsum og að hluta til eflaust ófyrirséðum afleiðingum. Í síðasta lagi gerum við ráð fyrir því að hluti af hinni nýju launastefnu yrði að skipa ákveðnum félagslegum verkefnum í forgangsröð svo sem styttingu vinnutímans og úrbótum í dagvistarmálum og húsnæðismálum. Þar eru á ferðinni hlutir sem hafa ekki fylgt eftir þörfum samfélagsins. Svo dagvistarmálin séu tekin sem dæmi þá er það í raun með ólíkindum hversu lítið hefur miðað í þeim efnum samfara ört vaxandi atvinnuþátttöku í landinu - sem er tæknimál yfir það að báðir foreldrar í venjulegum fjölskyldum vinni úti - og kallar að sjálfsögðu á sérstakt átak í þessu efni. Það hefur ekki farið eftir og í fskj. með okkar till. eru upplýsingar um það hvernig atvinnuþátttakan hefur vaxið á undanförnum árum og áratugum. Atvinnuþátttaka hér er að verða, ef ekki nú þegar, a.m.k. að verða einhver sú mesta í heimi. Þrátt fyrir það er ástandið í dagvistarmálunum jafnlélegt og raun ber vitni. Þess vegna á það heima undir þessu hugtaki, ný launastefna, að gera stórátak í þessum efnum. Það er enginn vafi á því að forsvarsmenn launafólks mundu meta það sem jákvæðan þátt af átaki á þessu sviði. Við gerum svo að lokum ráð fyrir því í okkar till. að kosin yrði þingmannanefnd til að vinna að þessu verkefni í samráði við aðila vinnumarkaðarins. Það er sambærileg aðferð og þm. Kvennalistans gera ráð fyrir í sinni þáltill. sem ég hef hér lítillega vikið að. Herra forseti. Ég gæti haft um þetta mörg orð fleiri, en sé ekki ástæðu til þess að svo stöddu. Þessar þáltill. báðar koma væntanlega á dagskrá innan tíðar í sameinuðu þingi og bíður þá þess tíma að ræða þær sérstaklega. Ég held ég ljúki þessu með því að ítreka það og undirstrika, sem ég byrjaði á, að þrátt fyrir að ástæðan fyrir því að hv. þm. Kvennalistans flytja frv. til laga um lágmarkslaun sé öllum ljós og skiljanleg, óánægja með lægstu launin í landinu, þá sé veruleikinn því miður ekki svo einfaldur að einföld aðgerð af þessu tagi dugi ein sér til að leysa vandann. Það er mönnum ljóst, a.m.k. ræðumanni og hv. þm. Kvennalistans sem hafa flutt viðbótarþingmál til að fylgja eftir þessu frv. og bæta upp það sem því er áfátt um.



Herra forseti. Mál það sem hér er til umræðu, lögbinding 50 þús. kr. lágmarkslauna, er eina færa leiðin á þessari stundu úr stöðu sem við getum ekki við unað. Enn einu sinni hefur mistekist að rétta hlut hinna lægst launuðu í frjálsum kjarasamningum þrátt fyrir góðan vilja þeirra er stöðu í samningaviðræðum og létu ekki sitt eftir liggja. Vissulega er það íhugunarefni hvers vegna í ósköpunum svona fór. Við gætum áreiðanlega eytt miklum tíma og þreki í að reyna að skýra og skilgreina, en það lifir enginn á skýringum og skilgreiningum. Það verður að bregðast við og það strax. Frv. sem hér er lagt fram er leið sem við kvennalistakonur bjóðum til að bregðast við ástandi sem er óþolandi. Ónothæfir samningar eru felldir víða um land. Enn einn mánuður í óvissu við óbærileg kjör fer í hönd hjá þeim sem eru að reyna að lifa á launum langt undir framfærslumörkum. Við verðum að grípa til aðgerða strax. Nógu oft höfum við beðið, vonað, trúað á góðan vilja, en til einskis. Við erum orðnar þreyttar á að bíða. Því er frv. Kvennalistans eina færa leiðin nú. Síðan verðum við að grípa til aðgerða til að leysa þær hliðarverkanir sem óhjákvæmilega fylgja svo frumlegri, róttækri, en þarfri aðgerð. Ég er þess fullviss að ef frv. nær fram að ganga verður loksins hægt að fara að snúa sér að því að leysa þau vandamál sem spáð er að fylgi einhliða launahækkunum. Helstu mótrök andstæðinga málflutnings okkar kvennalistakvenna eru að hækkanirnar muni hlaupa út í verðbólguna, aðgerðir þessar aðeins virka skamma hríð og síðan muni sækja í sama farið. Í þáltill. Kvennalistans, sem lögð var fram í dag, er bent á að þetta sé fyrst og fremst afleiðing mikillar misskiptingar launa. Ef við þorum og viljum takast á við verðugt verkefni sem er að leiðrétta þetta misræmi er ég sannfærð um að við getum það. Um það að hér sé verið að ganga á samningsréttinn segi ég aðeins: Mikið vildi ég að umhyggjan fyrir samningsréttinum, rétti þess að ákveða kaup og kjör í kjarasamningum, væri söm þegar verið er að skerða samninga sem náðst hafa með þrotlausri vinnu. Fitl við vísitölu og alls konar aðgerðir stjórnvalda hafa því miður oft valdið því að launafólk hefur ekki fengið umsamdar hækkanir. Hvar er þá virðingin fyrir samningsréttinum? Þá er það stóra spurningin: Höfum við efni á að tryggja öllum lágmarkslaun sem nægja til framfærslu? Ég veit það eitt að við höfum ekki efni á að kalla okkur sjálfstæða þjóð ef við þykjumst ekki hafa efni á því að tryggja efnahagslegt sjálfstæði allra. Og ég spyr: Höfum við yfirleitt efni á að halda uppi sjálfstæðu þjóðfélagi hér á landi? Áreiðanlega ekki. En við gerum það samt. Við metum frelsi okkar sem þjóðar það mikils að við leysum þau mál sem þarf til þess að við getum verið frjáls þjóð. En hvað með frelsi hvers og eins einstaklings? Jú, við tryggjum frelsi sumra, ekki allra. Að bera úr býtum kringum 30 þús. kr. á mánuði fyrir fulla vinnu er ekki að tryggja frelsi. Það er líkara þrælahaldi. Kannski má ég ekki nefna það orð í eyru ykkar sem hér hlustið, frjálsra Íslendinga, en ég geri það samt. Ég geri það vegna þess að það er staðreynd að við höfum hneppt hluta þjóðarinnar í þrældóm og við megum ekki blína á hversu stór sá hluti er. Við bara megum ekki gera þetta. Ég ræði þetta vegna þess að ég vil ekki eiga aðild að þessu og ég er þakklát fyrir að fá að taka þátt í að reyna að bæta þarna um. Nokkuð hefur verið talað um að ýmis fyrirtæki hafi ekki efni á að greiða 50 þús. kr. lágmarkslaun. Ég bendi á móti á það að það eru ekki eingöng illa stödd fyrirtæki sem greiða samkvæmt núgildandi lágmarkstöxtum, heldur einnig fyrirtæki sem skila góðum hagnaði, jafnvel milljarðafyrirtæki. Ég held að við verðum að leita annarra leiða til að hjálpa illa settum fyrirtækjum en að leyfa þeim að greiða laun sem ekki duga til framfærslu. Auk þess hefur margoft verið bent á að láglaunafólk neyðist til að vinna óhóflega langan vinnudag, þ.e. það sem á heiman gengt. Hver eru afköstin eftir þennan langa vinnudag? Væri ekki þjóðhagslega hagkvæmt að nýta vinnustundirnar betur en hafa þær færri? Ein leiðin og sú besta er að gera fólki kleift að lifa á launum 8 stunda vinnudags, 40 stunda vinnuviku. Ég trúi því ekki að nokkur vinni óendanlega langa vinnuviku að gamni sínu einu. Þetta er óþolandi ástand sem við búum við. Við verðum að opna hug okkar því án skapandi hugsunar komumst við aldrei neitt áfram. Úrtölumenn hafa hamast á því svo nálgast vísvitandi innrætingu að telja okkur trú um að launabil sé fast, því verði ekki haggað, sérhver hækkun hlaupi upp allan launastigann. Stigar eru af ýmsum gerðum, einnig launastigar. Sumir eru einfaldir rimlastigar, brattir en færanlegir, og þeim má meira að segja halla. Það eru yfirleitt bráðabirgðastigar, ætlaðir til að nota við frumstæðar aðstæður. Hvar stæðum við ef við hefðum aldrei endurbætt góðar hugmyndir? En við höfum sem betur fer gert það. Þess vegna eru til fleiri gerðir stiga. Er ekki kominn tími til að lagfæra launastigann? Flestir nothæfir stigar, byggðir úr varanlegum efnum, eru þannig að hlutfallið milli hæðar og lengdar er ekki meira en svo að þeir eru greiðfærir. Með meiri halla, þægilegri stiga, er rúm fyrir miklu fleiri en í bröttu stigunum án þess að þeir sem hæst klífa séu órahátt fyrir ofan þá sem í neðstu þrepunum standa. Í neðsta þrepi launastigans er nú fólk, aðallega konur, með 30 þús. kr. mánaðarlaun. Við skulum horfast í augu við það. Efst, órahátt, í efsta þrepinu, er fólk sem er með mörg hundruð þús. kr. laun. Mér þykir þessi stigi ansi brattur. Auk þess vita allir að það er langþægilegast að ganga stiga sem eru ekki of brattir. Menn lýjast síður að klifra upp slíka stiga en erfiða upp bratta eða jafnvel ókleifa stiga. Við þurfum að laga launastigann að skynseminni. Við þurfum að koma neðsta þrepinu upp fyrir yfirborð jarðar. Hvers vegna að vera að grafa stiga í jörð? Líf á smánartöxtum er nefnilega ekkert annað en líf undir yfirborði jarðar. Og ekki nóg með það. Einhverjum þætti víst undarlegt ef farið væri að hengja í fólk alls kyns lóð þegar það leggur af stað upp stigann og stígur í neðstu tröppuna, lóð sem jafnvel eru svo þung að í rauninni væri viðkomandi ekki ætlað að komast nema í fyrstu, eina eða jafnvel tvær, tröppurnar. Þannig ætlumst við þó til að fólk í neðstu þrepum launastigans leggi upp. Lóðin sem ég er að tala um eru óhófleg vinna, álag og erfiðleikar. Mér hefur orðið tíðrætt um launastigann vegna þess að ég held að í honum sé lausnin falin. Við kvennalistakonur höfum nefnilega alltaf bent á að með meiri jöfnuði má tryggja öllum mannsæmandi kjör. Ég endurtek enn og aftur: Launastiginn er of brattur. Við stöndum frammi fyrir einfaldri ákvörðun. Við megum ekki einu sinni enn festast í tali um tæknilegar útfærslur. Við verðum að þora að taka af skarið. Við höfum þrautreynt að aðrar leiðir hafa enn ekki reynst færar. Þær hafa verið reyndar, margar, en enn stöndum við frammi fyrir þessari staðreynd, smánarstaðreynd, að við bjóðum ekki upp á mannsæmandi laun. Það ætti ekki að þurfa að segja þessari þjóð enn einu sinni að vilji er allt sem þarf. Við getum tekið ákvörðun, hafnað staðnaðri hugsun, tekið á vandanum og í kjölfarið myndum við skapa nýja hugsun. Ég trúi því að hægt sé að breyta til. Meðan það er staðreynd að ætlast er til að fólk, a.m.k. konur, lifi á launum sem ekki duga til framfærslu verðum við að takast á við staðreyndir, ekki hugmyndir. Við getum ekki vikist undan því. Við getum ekki setið hjá. Við megum ekki festast í ónothæfum viðmiðunum. Við megum ekki leggja stein í götu framfara. Þegar önnur ráð bregðast, verður Alþingi að vera fært um að grípa í taumana og gæta hagsmuna þeirra sem enn og aftur hefur verið brotið á. Nú er kominn tími til að skapa. Við skulum smíða nýjan launastiga.



Herra forseti. Hugmyndin um hærri lágmarkslaun er góð, mjög góð, en hugmyndin um þá aðferð, sem hér er fjallað um, er óraunhæf, því miður. Hún er óraunhæf vegna þess að það er ekki hugsað til enda. Á þeirri leið að hækka lægstu laun í landinu eru margir þröskuldar sem margir hafa barist við, margir talsmenn launafólks, margir talsmenn almennra framfara í landinu, og það þýðir ekki að koma eins og töfralæknir og segja: hókus, pókus, hér kemur það. Því miður er tillaga kvennalistakvenna á þann hátt lögð fram. Það hefur komið fram í máli hv. flm. að fullt samráð þurfi að vera um hækkun lágmarkslauna. Þar með er borin von að það gangi að hrinda hækkun lágmarkslauna fram með einhliða aðgerð í lagasetningu. Það er með ólíkindum að stillt sé upp dæmi á þennan hátt. Ég þurfti einu sinni í flugvél sem bilaði og varð að lenda óvænt við erfiðar aðstæður í fámennu sjávarplássi hér á landi. Með í vélinni var maður sem hafði ekki verið mikið úti á landsbyggðinni. Þegar við vorum lent og komin út úr vélinni og hann horfði yfir þessa litlu, vinalegu byggð sagði hann: "Og hér býr líka fólk." Málið snýst nefnilega um það að við erum að fjalla um fólk í þessu landi. Við erum að fjalla um stöðu hóps fólks sem býr við of lág laun. Mér finnst til skammar að kvennalistakonur skuli bjóða upp á það sem viðmiðun að lágmarkslaun skuli aðeins vera 50 þús. kr. Hvaða framtíðarsýn hafa kvennalistakonur að bjóða upp á það skitirí að lágmarkslaun séu 50 þús. kr.? Menn skyldu hugsa hærra því að við erum að hugsa og vinna fram í framtíðina. Svona hókus pókus uppstillingar eru ekki málum til framdráttar. Þetta er tyggigúmmítillaga því hún býður upp á vitlausa uppsetningu, fullt samráð en einhliða aðgerð. Hvað varð þá af samráðinu sem byggist á frjálsum samningsrétti í landinu? Hvers lags rök eru þetta? Þorri Íslendinga býr sem betur fer við góð kjör miðað við allar nágrannaþjóðir okkar, hvað þá aðrar sem verr eru staddar í heiminum. Það vandamál sem við erum fyrst og fremst að tala um á við það fólk sem býr við hina svokölluðu strípuðu taxta. Grunnlaunin þar sem engin von er í yfirvinnu, aukavinnuyfirborgun, bónus eða öðrum þáttum sem hækka útborguð laun miðað við þau laun sem eru grunnlaun á blaði. Fiskiðnaðarfólk landsins, konurnar fimm þúsund, búa að hluta til í dag við þrælaaðstöðu í vinnu. Þær ná að hækka sín laun upp fyrir 31 þús. en þær búa við aðstöðu og vinnuálag sem er ekki sæmandi í okkar landi. Menn eiga að kalla hlutina því sem þeir eru og það er á þessum sviðum sem við eigum að berjast án þess að vera að bjóða upp á einhver yfirboð og gyllitillögur, sýndarmennsku. Það er mál flestra manna í þessu landi að lágmarkslaun séu of lág, en samt taka menn ekki af skarið og samt vitum við að við verðum að berjast til þess að ná samkomulagi, ekki einhliða aðgerðum. Þær ganga ekki upp. Vald hinna ýmsu aðila á vinnumarkaði er það mikið að stjórnvöld ráða ekki við slíkt, ekki einu sinni hið háa Alþingi. Launamisréttið í landinu er óheyrilega mikið og það er alveg rétt sem sagt hefur verið hér og síðasti hv. ræðumaður vék að. Launamisréttið frá 31 þús. og upp í 100 þús. stenst ekki. Auðvitað erum við sammála um meginkjarnann í þessu efni. Auðvitað viljum við öll vinna að því að rétta þennan hlut, en það gengur ekki að segja: Ég veit ekki hvað það kostar. Það gengur ekki að segja: Við skulum ákveða það og framkvæma, svo skulum við seinna sópa undan teppinu og gá hve vandinn var mikill og hvað hann kostaði. Það eru ekki skynsamleg vinnubrögð og það eru ekki vinnubrögð sem hægt er að bjóða upp á þegar rætt er um slíkt alvörumál sem launamisréttið í landinu er. Verðbólgusvipan er raunverulegur þáttur í okkar þjóðfélagi og við ættum að hafa lært af langri reynslu að við verðum að taka mark á þeirri svipu. Hvort hún er misnotuð eða ekki í kringum kjarasamninga getur verið álitamál. Verðbólgusvipan er hins vegar ein sú ástæða sem veldur því að menn verða að hugsa til enda og geta ekki notað hókus pókus aðferðina. Það er dónaskapur við það fólk í landinu sem býr við lægst launin. Grundvallaratriðið er að standa saman um það að berjast fyrir skilningi í þá átt að menn séu tilbúnir til þess að vinna að einu marki með samráði og samkomulagi um það að minnka launabilið, launamisréttið sem er í landinu, blákaldur veruleiki í hópi þess fólks sem býr við strípuðu taxtana fyrst og fremst. Vilji er ekki allt sem þarf í þessu efni með einhliða aðgerð. Sameiginlegur vilji er allt sem þarf og hann hefur ekki verið til staðar og hann verður ekki búinn til með einhliða aðgerð eða lagasetningu á Alþingi. Það hefur stundum borið við þegar menn gagnrýna málsmeðferð hinna góðu hugmynda, því að vissulega er þetta góð hugmynd, að þeir sem hafa mælt fyrir þeim fýla grön. Ef einhver veit ekki hvað það þýðir að fýla grön er það ólundarsvipur. En góðu málin kosta yfirleitt peninga og þess vegna er óþarfi að hafa slíka hluti í flimtingum. A.m.k. er það ekki sú aðferð sem ég þekki til hjá því fólki sem vinnur við grunnvinnuna í landinu, fiskiðnaðinn. Það er nefnilega töluvert langt bil á milli sjávarplássanna og þjónustustaðanna sem búa við allt aðrar aðstæður. Og það er ekki aðeins þessi launamunur á milli kynja sem er of mikill, launamunur á milli karla og kvenna. Það er líka launamunur á milli landshluta og það er ekki síður alvarlegt mál þegar við erum að horfa til þess að það er mikilvægt fyrir uppbyggingu landsins að menn búi við jafnan rétt, jafna aðstöðu. Það er mismunandi orkuverð í okkar landi. Það er hagkvæmara og ódýrara að setja upp fyrirtæki þar sem orkuverðið er lægra en þar sem það er hærra. Það segir sig sjálft. Um leið mismunar það landsmönnum í mörgu tilviki. Það má endurtaka það og undirstrika að hugmyndin um hækkun lágmarkslauna er góð og ég er sannfærður um það að allir eiga þá ósk að hún megi verða að veruleika. En vandamálið er að setja fram hugmynd sem er framkvæmanleg. Ef maður setur fram eitthvað sem er draumsýn þá á maður að hafa það með reisn en ekki með 50 þús. kr. viðmiðun sem auðvitað engin venjuleg fjölskylda í landinu í dag getur lifað af, hvorki í Reykjavík né annars staðar á landinu, ef við erum að tala um þá almennu viðmiðun sem fólk vill miða við í lífi sínu og starfi, ef við tökum hinn almenna kostnað í fjárfestingu húsnæðis, fæði, klæði og öðru sem nauðsynlegt er í daglegu lífi. Því miður er ekki hægt að standa við bakið á þessari leið vegna þess að hún er ekki nema spor. Hún er ekki nema annar fóturinn á lofti.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Suðurl. sagði áðan að þessi leið sem við værum að leggja út á væri fyrsta spor eða rétt að lyfta fæti. Það hefjast allar leiðir með fyrsta skrefinu. Allar ferðir hefjast þannig og það er einmitt það sem við erum að gera. Við ætlum að taka fyrsta skrefið. Okkur hefur aldrei dottið það í hug að 50 þús. kr. væri eitthvað sem væri hægt að gleðjast sérstaklega yfir. 50 þús. kr. eru algjört lágmark. Það vitum við vel. Og við viljum líka miða það við framfærsluvísitölu 1. mars 1988. Það þýðir ekki að við ætlum að hafa þessar 50 þús. kr. til eilífðar. Það er misskilningur hjá hv. 1. þm. Suðurl. Hann talaði um að þetta væri draumur og það er auðvitað hárrétt. Hv. 4. þm. Norðurl. e. talaði um ört vaxandi atvinnuþátttöku okkar Íslendinga og á þar við bæði karla og kvenna náttúrlega. Ört vaxandi atvinnuþátttaka okkar Íslendinga í dag er aðallega fólgin í lengri og lengri og lengri vinnudegi. Og þetta er eitt af því sem við viljum kveða niður. Það er auðvitað hægt að finna ýmsar leiðir og marga vankanta á því sem við vorum að segja. Hv. 1. þm. Vestf. talaði um aumingja veruleikann. Já, aumingja veruleikinn. Þessi aumingja veruleiki sem við lifum í, það er það sem við eigum við að berjast. Það er nú einmitt það. Og það er einmitt þess vegna sem við erum að leggja þetta frv. fram. Þó svo að hann sem vinnuveitandi einblíni á athafnahvetjandi launakerfi, premíur og akkorð sem hann nefndi, þá vitum við það að með slíkum kerfum náum við aldrei nema skammt. Við náum því að útjaska fólk svoleiðis að á miðjum aldri er það óhæft til vinnu. Þetta vitum við vel. Þetta er nefnilega ekki leiðin. Því miður. Það getur vel verið að sumir á unga aldri haldi þetta, en svo er ekki. Það vitum við öll þegar hárin fara að grána. Að lokum langar mig rétt að minnast á hinn frjálsa samningsrétt sem búið er að hampa hér mjög mikið í dag. Frjáls samningsréttur er auðvitað réttur manna til að skipta því fé sem til er. Tillaga okkar gengur út á það að ákveða hvernig minnsta kakan eigi að vera, ekki hvernig eigi að skipta hinu. Í því felst frjáls samningsréttur. Það vita allir að þegar gengið er til samninga og þegar eyða á einhverju fé, þá er aðeins viss upphæð til og það er algjört lágmark fyrir íslenska þjóð að þeir sem lægstu launin hafa geti lifað af þeim fyrir dagvinnu. Það er algjört lágmark. Þetta verðum við að horfast í augu við og í dag er það lágmark að fá 50 þús. kr. Síðan er auðvelt verk að skipta hinu. Það er víst ekki svo mikið sem eftir er.



Virðulegi forseti. Ég vil þakka þeim hv. þm. sem hér hafa tekið til máls í umræðu um þetta frv., en vil taka nokkur atriði sem þar komu fram til frekari umræðu. Hv. 4. þm. Norðurl. e. talaði um að aðalvandinn væri að minnka launabilið. Nú er ég í sjálfu sér sammála hv. þm. að launabilið er vissulega vandamál, bæði vegna þess að það sogar fé of mikið í aðra áttina þannig að minna verði til skiptanna fyrir þá sem rétt sinn þurfa að sækja, og eins vegna þess að það ýtir undir bæði misrétti og óhagstæðan samanburð sem auðvitað ýfir fólk, jafnvel þá sem má með nokkrum rökum halda fram að hafi nóg til framfærslu, það ýfir þeirra tilfinningar líka þannig að þeir vilja sækja meira. Þannig að launabilið hefur marga annmarka. En vandinn er tvíþættur. Það er ekki bara launabilið. Það leysir nefnilega ekki vanda þeirra sem neðst eru staddir því að þeim kemur ekki til góða að launabil minnki nema það sé markvisst notað til þess að hækka lægstu launin. Miklu nærtækari vandi hvers og eins er auðvitað tekjur sem hann fær hverju sinni og hvernig honum tekst að lifa af þeim en ekki það hvað aðrir hafa. En auðvitað er minnkun launamunar annað af höfuðmarkmiðum þessa frv., þ.e. annars vegar að lyfta lægstu launum og hins vegar að sú aðgerð verði til þess að draga úr launamun. Hv. þm. tók svo til orða að hér væri um einhverja tölu að ræða. Þetta er nú nokkuð ómaklega orðað vegna þess að það má með mörgum rökum fullyrða að þessi tala liggi einhvers staðar nærri framfærslu einstaklings sem er sú viðmiðun sem við höfum lagt til grundvallar þessari tölu. Hann talaði sjálfur um skattleysismörk sem eru núna u.þ.b. 42 þús. og verða um 49 þús. þegar kemur að lokum þessa árs. Það eru ein rök t.d. Í þáltill. alþýðubandalagsmanna, sem liggur nú á borðum þm., eru sambærilegar tölur lagðar fram, þ.e. 45–55 þús. Við þykjumst nú hafa aðeins leitt hugann að því hvað fólk þurfi sér til framfærslu, getum þar miðað bæði við eigin reynslu og annarra, það sem við sjáum í kringum okkur, og eins framfærsluvísitölu þá sem liggur fyrir sem tekur mið af vísitölufjölskyldunni. Hún mun núna vera tæpar 120 þús. kr. og er til framfærslu 3,66 einstaklinga. Það er alltaf einkennilegt að taka svona til orða um einstaklinga, að þeir greinist í hluta. Það vita allir að það má með nokkrum rökum halda því fram að dýrara sé að framfleyta sér sem einstaklingur en þar sem um sameiginlegan búrekstur er að ræða. Þar sem það er þekkt staðreynd í dag að á flestum heimilum eru tvær fyrirvinnur, a.m.k. öllum heimilum sem þurfa á því að halda, ættu tvenn 50 þús. kr. laun að duga nokkurn veginn ásamt þeim barnabótum sem til féllu. Þar með væri búið að ná þessu lágmarki. En það ber auðvitað að ítreka það að þetta er einungis lágmark og er ekki til þess að staldra við sem tölur sem megi ekki hreyfa sig frá. Hv. 4. þm. Norðurl. e. ræddi einnig um að atvinnurekendur ættu einnig að hafa áhuga á að leysa þennan vanda. Þessu erum við hjartanlega sammála og höfum þess vegna lagt fram tillögu þess efnis að þeir verði hafðir með í ráðum á þann hátt að þeir síðan geti ekki vikist undan ábyrgð, þ.e. ef eitthvert svona frv. næði fram að ganga eða viðlíka tillögur yrðu aðilar vinnumarkaðarins að setjast niður og ræða um afleiðingar þess og hvernig mætti koma í veg fyrir að það hlypi upp launastiga og yrðu þá að standa ábyrgir fyrir þeim ákvörðunum og yrðu að hafa þann styrk að þeir stæðu í móti ósanngjörnum kröfum annarra til þess að halda launabilinu óbreyttu. Áður en ég hverf alveg frá hv. 4. þm. Norðurl. e. get ég ekki látið hjá liða að geta þess, vegna þess að hann gerði þáltill. sem liggur hér á borðum þm., þáltill. fram komna frá Alþb., að umræðuefni, kannski öllu meira að umræðuefni en frv. sem hér er til umræðu, að ég vona að sú þáltill. eigi eftir að koma betur til umræðu auðvitað en get þó ekki stillt mig um að minnast á að vissulega höfum við kvennalistakonur oft hugleitt þessa aðferð, þ.e. að binda lágmarkslaun á einhvern hátt hámarkslaunum á þann hátt að það verði til þess að minnka það bil og viðhalda hlutföllunum. Við höfum aftur á móti séð þann annmarka á slíku kerfi að það eru einmitt hæstu launin sem erfiðast er að fá vitneskju um, erfiðast er að ná utan um. Þau eru bæði ljós og leynd, þ.e. það hvað menn fá þá í beinhörð laun er oft og iðulega víðs fjarri þeim launum sem þeir raunverulega hafa. Hvernig á að komast að því er mér ekki ljóst, en vissulega er margt, að mér sýndist við fyrstu yfirsýn, athyglisvert í þessari till. og munum við auðvitað ræða hana af fyllstu sanngirni þegar þar að kemur. Hv. 1. þm. Vestf. fann sig knúinn hér um daginn þegar þáltill. hv. 16. þm. Reykv. var til umræðu, þ.e. um launabætur, til að fara hér í stólinn þar sem hann upphóf fyrst tölur um skemmtanafíkn og ferðalög Íslendinga sem hann taldi til marks um það að hér hefði fólk nóg milli handanna. Náttúrlega hafa bæði hann og aðrir bent á það að vissulega eru margir sem hafa nóg að bíta og brenna og vel það og eru það engar fréttir fyrir okkur kvennalistakonur. En í framhaldi af því fór hann svo að tala um mikinn árangur sem hefði náðst í samningum á Vestfjörðum. Þegar hann svo loks opinberaði okkur hver árangurinn í raun væri, hvað þessi nýi hlutaskiptabónus í raun gerði þegar upp úr umslaginu væri tekið, honum tókst að gera aðdragandann að þeirri uppljóstrun svo spennandi að maður bjóst við miklum fregnum og stórum af launum. En þegar þar kom í máli hans reyndist það vera 50 þús. kr. eða eins og hann sagði sjálfur um það bil 12 þús. kr. á viku, það vill segja, sagði hann, rétt um 50 þús. kr. á mánuði. Það var nú öll dorran. Þarna erum við komin að þeirri tölu sem við viljum að fólk fái fyrir unna dagvinnu og þar sem hann lýsti ítrekað eftir því um hvað væri verið að tala og hvað væri verið að lögbinda og hvar ætti að stoppa væri mér skapi næst að benda honum bara á að lesa en ætla samt ekki að telja eftir mér að gera það fyrir hann. 1. gr. hljóðar svo: "Óheimilt er að greiða lægri grunnlaun fyrir 40 dagvinnustundir á viku en sem nemur 50 þús. kr. á mánuði miðað við framfærsluvísitölu 1. mars 1988. Þessi lágmarkslaun breytast á þriggja mánaða fresti í samræmi við breytingar á vísitölu framfærslukostnaðar." Þar með vona ég að ljóst sé hvað er verið að biðja um að sé bundið og fyrir hvað. Við erum ekki með inni í þessari tölu yfirvinnu, næturvinnu, vaktavinnu eða bónus, hvort sem hann kann að vera hlutaskiptabónus eða af hverju tagi sem hann er. Þetta eru grunnlaun fyrir 40 dagvinnustundir á viku. Það má vel vera að þetta sé einföld lausn. Á móti má hins vegar segja að vandinn sé líka einfaldur, þ.e. einfaldleiki hans er líka ljós. Komum við þá að veruleikanum sem hv. 1. þm. Vestf. gerði að umræðuefni hér áðan. Þetta var vissulega spaklega mælt með aumingja veruleikann og það er einmitt þessi aumingja veruleiki sem fólk er að takast á við og sem verið er að reyna að leysa að litlu marki með þessu frv. um lágmarkslaun. Honum varð einnig tíðrætt um samningsréttinn, þessi helgustu mannréttindi vestrænna lýðræðisþjóðfélaga, ef ég man rétt, grundvallarréttindi hins lýðræðislega þjóðfélags. Við erum ekki að draga úr þeim rétti að neinu marki nema einungis með þeim hætti að takmarka þann rétt, þ.e. þegar kemur til hversu langt má sellast niður með samningsrétti. Það er ekkert sem í frv. eða grg. eða þáltill. sem er meðfylgjandi sem ýjar að því að skerða samningsrétt fólks að öðru leyti. Það er ekkert sem skerðir rétt fólks til þess að semja um hærri laun en þarna er kveðið á um.