Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Út af tveim fyrstu fyrirspurnunum, sem hv. þm. Str. bar fram, hvenær nefnd færi til Englands og af hverju stafaði þessi dráttur á, að sú nefnd yrði send, vil ég benda honum á, að það er mál, sem heyrir undir hæstv. utanrrh., sem ég vænti, að hann muni svara. Ég get þó sagt honum í sambandi við þessa spurningu, að það, sem gerzt hefur í þeim málum, hefur verið rætt í utanríkismálanefnd og að ástæður fyrir því, að ekki hefur verið hægt að koma út mönnum, eru kunnar þeirri nefnd. Ég sé ekki ástæðu til að skýra frá því nú, af hverju það var, en tel ekki ósennilegt, að haldinn verði lokaður fundur þm. um þessar samningagerðir o.fl. mál áður en langt um líður. En hv. þm. hefur aðstöðu til að fylgjast þarna með, því að hann mun eiga sæti í utanríkismálanefnd. Þá eru það þær spurningar, sem er beint til mín sérstaklega. Í fyrsta lagi, hvort frystihúsin muni halda áfram að kaupa fisk fyrir sama verið og áður. Að svo komnu máli er ekki hægt að segja ákveðið um þetta. Liggur fyrir útdráttur úr samningum, a.m.k. frá sendiherra Íslands í London, sem gefur til kynna kröfur brezka matvælaráðuneytisins um kaup á fiski með töluverðri lækkun frá því, sem áður var. Og ég veit ekki, hvort nokkur tök eru á því að taka upp þá samninga, fyrr en sendinefnd er komin út til viðræðna, þar sem erfitt er að fá sendimann frá Englandi til að koma hingað. Hins vegar er vitað, að fiskverðið er það lágt, að það má helzt ekkert lækka, svo að við eigum ekki á hættu, að útvegurinn dragist saman eða jafnvel stöðvist með öllu. Hann er það illa settur, að það væri vafalaust lítil lausn, þótt verðið til hraðfrystihúsanna yrði lækkað, því að þá fengjum við vandamál á þann hátt, að meira eða minna stöðvaðist eða drægist saman fiskframleiðslan. Eins og nú standa sakir, er ekki hægt að segja um þetta fyrir víst. Ég hef þó heyrt í sölumiðstöð frystihúsanna, að ekkert frystihús fari á stað fyrir 12. þ.m. Fram að þeim tíma skilst mér, að ekki verði frá þeirra hendi neitt gert til að setja húsin á stað, nema það opinbera á einhvern hátt skerist í það mál, sem ekki hefur verið tekin ákvörðun um. Mér er og kunnugt um, að þau hafa spurzt fyrir um það hjá bönkunum, hvort þeir lánuðu sömu upphæð á tonn og þeir höfðu gert áður, en munu hafa fengið heldur daufar undirtektir, eftir því sem ég hef heyrt. Um þetta hafa að vísu ekki verið gerðir neinir skriflegir samningar, heldur hafa þetta aðeins verið munnleg samtöl, en það, sem bankarnir bjóða nú, er það lítið, að frystihúsin munu telja sér ófært að leggja á stað eða byrja vinnslu með þeim fjármunum. Hvað snertir 3. liðinn, hvort ríkisstjórnin hafi gert ráðstafanir til að útvega skip, þá er það að segja, að þetta mál er í athugun. Hefur það verið rætt við Englendinga, hvort þau fisktökuskip, sem hér hafa verið á undanförnum árum, verði fáanleg til fiskflutninga, en fengið heldur dræmar undirtektir. Um færeyska þingið er það að segja, að lögþingið hefur gripið inn í þessi mál. Mér skilst af þeim upplýsingum, sem ég hef fengið hjá sendimanni Færeyinga hér, að tilgangurinn sé sá að tryggja sem flestum færeyskum skipum atvinnu hér við Ísland við veiðar eða flutninga, til þess að sitja ekki við það atvinnuleysi, sem þeir hafa orðið að búa við á undanförnum árum. Er ekki gott að vita, hvað Færeyingar hugsa sér með þessu. Í einni leigustöð er búið að gera samninga um 8 færeysk skip, en ekki ljóst, hvaða kröfur þeir gera til að staðfesta samningana. Enn fremur hefur verið athugað, hvaða íslenzk skip gæti komið til mála, að tækju að sér ísfiskútflutning. Hefur það verið á döfinni þessa dagana, en ekki hægt að nefna neitt með vissu. Ákvæði var í fisksölusamningnum um það, að Englendingar skyldu hafa einkarétt til að kaupa fisk hér við Faxaflóa, og lengi vel var Ísafjörður eða Vestfirðir undir sama númeri og jafnvel Vestmannaeyjar um tíma. Þetta var ákvæði, sem þvingað var upp á Íslendinga, því að þeir vildu gjarnan annast sjálfir fiskútflutning frá þessum höfnum, en fengust þó ekki um, því að það var liður í heildarsamningnum. Þetta hafði orðið til þess, að Íslendingar hafa ekki þurft að hafa neinar sérstakar áhyggjur af fiskflutningi frá þessum svæðum. Við sunnanverðan Faxaflóa eru einhverjar stærstu verstöðvar landsins á vetrarvertíðinni og þannig háttað, að ekki er hægt að flytja fisk frá þessum höfnum án þess að það sé gert af sama aðila. Þarf náið samstarf milli þessara hafna, svo að ekki lendi í hreinum vandræðum. Það var þess vegna fyrirsjáanlegt, að ef ekki yrði úr því, að fisksölusamningurinn yrði framlengdur, mundi það verða eitt vandamálið að halda uppi fiskflutningi frá Faxaflóa. Og af þessum ástæðum var það, að fiskimálanefnd gerði í samráði við mig þá uppástungu, að hún tæki að sér þessa flutninga, þar sem ekki var sennilegt, að samtök útvegsmanna sjálfra gætu yfirleitt tekið þetta í sínar hendur. Um ábyrgðina á fiskverðinu er það að segja, að þessir 45 aurar eru það minnsta, sem hægt er að bjóða, og hefur það sýnt sig, að hentug skip hefðu getað grætt stórar upphæðir á því að kaupa fiskinn á þessu verði hér heima og selja hann á erlendum markaði. Það hefur að vísu orðið dráttur á þessu, því að skipin hafa þurft að bíða. En hefði þess ekki þurft, hefði þetta orðið stór gróðavegur, svo að því að borga 45 aura hér við Faxaflóa er ekki samfara nein áhætta, þar sem svo mikið berst að af fiski. - Þetta gildir nú ekki um alla hluta landsins, þannig að ef flytja ætti fisk frá öllum verstöðvum landsins, yrði að taka tillit til staðhátta og veðurfars, því að þá yrði áhættan vitanlega meiri og yrði þá að athuga sérstaklega í sambandi við aðrar verstöðvar, hvað fært þætti að ábyrgjast, ef út í það væri farið. Þessi uppástunga fiskimálanefndar er miðuð við þetta stóra vandamál, að koma skipulagi á fiskflutninginn við Faxaflóa, ef til þess kæmi, að Bretar önnuðust ekki þessa flutninga, sem allt virðist benda til, að ekki muni verða. Þó að hér sé miðað við Faxaflóa, getur vel komið til mála, að farið verði inn á þá braut að aðstoða aðrar fiskstöðvar á svipuðum grundvelli, og vitanlega er æskilegt, að allir fiskimenn landsins geti flutt fisk sinn á erlendan markað og fengið fyrir hann endanlegt verð sitt. Ég efast ekki um, að það sé einmitt þetta, sem geri togaraútgerðinni kleift að þola það, sem nú er orðið, að hún er laus við alla milliliði og getur sjálf flutt sinn fisk á erlendan markað. Yrði það því stórbót fyrir útveginn, ef hægt reyndist að koma þessu skipulagi á, enda er nú þegar nokkur reynsla fengin fyrir því, t.d. á einum stað á Austurlandi, Neskaupstað. Þar tóku útvegsmenn fiskflutninginn í eigin hendur, og núna um áramótin fengu þeir 30% hærra verð fyrir þann fisk, sem þeir gátu flutt út. Sést af þessum tölum, að einskis má láta ófreistað til að reyna þessa leið, að bjarga einmitt þeim hluta af sjávarútveginum, sem er í mestri kreppu. Þá minntist hv. þm. Str. á nauðsyn þess að festa ábyrgðarverð á ísfiski og saltfiski. Þar horfir allt öðruvísi við, því að þar erum við komnir út í aðra hluti, sem geta verið miklu áhættumeiri eða a.m.k. erfiðara að sjá fyrir, hvenær hættan getur orðið mest, ef ætti að ábyrgjast hraðfrystan fisk og saltfisk. Þar að auki getum við ekki vitað, hvenær við getum selt saltfiskinn og á hvaða verði. Mun hafa komið verðtilboð um saltfisk á s.l. hausti, sem var alls ekki fráleitt og mundi hafa verið gengið að þessu. En þar skárust erlend ríki í leikinn, því að þeir vildu ekki koma okkur að. En þetta getur breytzt. Fyrir liggur tilboð um hraðfrystan fisk, sem er töluvert lægra en verðlag var í fyrra á þessum fiski. Við getum ekki vitað, hvað þeir, sem gera þetta tilboð, standa fast við það. En ég fyrir mitt leyti tel ekki viðunandi að ganga að því eins og það er. Þar að auki er það miðað við England. En mér finnst ekki of mikil bjartsýni að gera sér vonir um, að við getum komizt á markað í Evrópu á því ári, sem er að byrja, og þá vafalaust fengið betra verð en nú. Sem sagt, ég tel, að ekkert það sé fram komið, að ástæða sé til að slá því föstu, að við getum ekki selt okkar hraðfrysta fisk á því verði, að frystihúsin geti tekið hann fyrir sama verð og samkvæmt enska samningnum í fyrra. Ég hef orðið þess var, að á þeim stöðum austanlands, þar sem gildir sú regla, að fiskframleiðendur sjálfir flytja út sinn fisk, telja þeir ekkert atriði, þó að þeim væri ábyrgzt 45 aurar, því að þeir telja sig örugga með að fá hærra verð en það. Öll þessi mál eru í athugun, og er mikils um vert, að undinn verði sem bráðastur bugur að þeim, til þess að á einhverju verði að byggja fyrir þá menn. sem koma með fiskinn að landi.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. atvmrh. fyrir þau svör, sem hann veitti í þessu máli. Í sambandi við fyrstu spurninguna vil ég taka fram, að utanríkismálanefnd hefur mjög lítið um það mál fjallað, en hann minntist á, að ég hefði aðstöðu til að fylgjast með því, þar sem ég ætti sæti í þessari nefnd. Það skiptir ekki máli í þessu sambandi, að ég hef ekki mætt á tveim síðustu fundum nefndarinnar um þetta mál. Varamaður minn í nefndinni mætti, og við höfum rætt jafnóðum um það, sem þar hefur gerzt. Var aðeins örlítið skýrt frá þessu á einum fundi rétt eftir að fisksölusamningnum var sagt upp og önnur vandkvæði komu í sambandi við uppsögn annarra samninga, sem ég vil, að rædd séu hér á þinginu, - en ekki hvað gera ætti í málinu annað en það að senda skeyti, sem munu hafa verið send. Væri sennilega full ástæða til að birta þau skeyti og það, sem gert hefur verið í sambandi við þetta mál. Ekki af því, að ég sé að segja, að það sé óeðlileg afgreiðsla á þeim skeytum, heldur af því, að það er máske algengari ósiður hjá okkur en meðal annarra þjóða, að við ræðum ekki fyrir opnum dyrum viðskiptin fyrir okkar eigin þjóð. T.d. ræða flestar þjóðir stöðu Íslands eftir styrjöldina nema við sjálfir. Það er engin ástæða til að dylja, hvað það er, sem Englendingar hafa farið fram á, og ber að skýra frá því opinberlega. A.m.k. er það mál, sem kemur mjög til athugunar. Ég er þó með þessu engan veginn að álasa þessari hæstv. ríkisstjórn, því að þetta hefur verið siður og það meðan ég átti sæti í ríkisstjórn. En þetta er atriði, sem ég kemst ekki hjá að minnast á í sambandi við þetta mál. Ég efast um, að margir hv. þm. viti um þann samning, sem sagt var upp fyrir næstum tveim mánuðum, um eina af nauðsynjavörum okkar, og þeir fylgist með því, hvernig því máli reiðir af. Eins er um þennan fisksölusamning. Það er ekki á vitund margra hv. þm., hvernig gangurinn hefur verið í þeim málum. og ég efast um, að öllum sé það kunnugt, hvað Englendingar hafa farið fram á í sambandi við þau mál. Á seinasta fundinum um þetta mál, í desember, var lögð á það sérstök áherzla. að ekki væri látið dragast að senda nefnd til Englands, þar sem mjög reið á að komast að samningum við Englendinga áður en samningstíminn væri útrunninn. Nú eru þessi mál, eins og hæstv. atvmrh. benti á, komin í nokkurn eindaga. T.d. vitum við ekkert um, hvernig fer með rekstur frystihúsanna eða yfirleitt hvernig þessi mál standa. Ég get upplýst hér, að það hefur beinlínis verið ákveðið að lækka og það verulega þá upphæð, sem lánuð er út á frosinn fisk, að mér er sagt í bönkunum. Eftir því, sem hæstv. atvmrh. upplýsti, er ekki útlit fyrir, að frystihúsin treysti sér til að hafa rekstur í gangi að svo stöddu. Viðvíkjandi skipum kvað ráðh. þetta í athugun. En ég hygg, að komið hafi til orða að taka skip leigunámi til flutninga, og vitanlega gildir sú regla jafnt gagnvart línuveiðurum og togurum að mínu áliti. En ég sé ástæðu til að minnast á, að ég tel mjög varhugavert leigunám í þessu sambandi. En ég álít eðlilega leið hjá ríkisstj. að setja l. um hámarksleigu. Gróði hefur verið mikill á flutningum á fiski undanfarið, og það gæti haft sínar afleiðingar á þetta mat, sem færi fram á leigunni. Gæti svo farið, að það mat væri þannig, að skipin hirtu mikið af gróðanum, sem mundi e.t.v. verða talinn eðlilegur í samræmi við þá reynslu, sem var á fiskflutningum undanfarin ár, og það yrði lagt sem skattur á útvegsmenn og fiskimenn. Þó að deila megi um, hvaða hámarksleiga sé réttlát, er ég ekki í vafa um að slík l. fá staðizt, því að þetta er eins og hver annar skattur, sem lagður er á til að jafna aðstöðu milli þessara framleiðenda, og hefur slíkt verið gert í mörgum tilfellum. Ég vil að lokum vekja athygli á því, sem hæstv. atvmrh. sagði um ábyrgðina. Ég vil vona, að þessi ábyrgð verði ekki mikil áhætta. Það má benda á, að erfiðleikar í flutningum geta orðið nokkuð miklir, vegna þess að um leið og tekin er ábyrgð á ísfiskinum, má alveg gera ráð fyrir, meðan samningar nást ekki viðvíkjandi sölu frosna fisksins, að ekki verði fryst, en allur fiskur einmitt settur í ís, til þess að ná því að fá ábyrgð á verðið. En það kom fram hjá hæstv. ráðh., að fiskimálan. hefur ekki gert þetta í samráði við hann. Og það kemur beinlínis fram í umr., að þessi ábyrgð getur skipt milljónum eða tugum milljóna, ef illa fer. Og ákvörðunin er tekin af fiskimálan. í samráði við atvmrh., en ekki stj. í heild eða fjmrh. einu sinni. Þannig skildi ég orð hans, því að það var tvítekið, að það væri í samráði við hann. Eftir að samlögin höfðu frétt, að fiskimálan. tæki ábyrgð á þessu fiskverði við Faxaflóa, þá fóru þau fram á það sama af eðlilegum ástæðum. Það var ekki nema mannlegt. En mér þykir leitt, að hæstv. ráðh. skuli ekki hafa gert sér ljóst, að rök hans fyrir því, að rétt sé að taka á sig ábyrgð fyrir Faxaflóaverstöðvar, en ekki annars staðar á landinu, nefnilega að það væri engin hætta að taka ábyrgðina fyrir Faxaflóa, - að þessi rök verka alveg öfugt við það, sem þau áttu að gera samkv. hans ályktun. Hvers vegna á þá að taka ábyrgðina við Faxaflóa, ef fiskútflutningur þaðan er áhættuminnstur? Þá ætti að afhenda fiskimálan. þetta án ábyrgðar. En á öðrum stöðum eru erfiðleikarnir meiri og þess vegna áhættan meiri og því athugandi mál, hvort ábyrgð skuli tekin. þar . Ef þarf að taka ábyrgð til þess að fá útgerðarmenn til að gera út, þá er ástæðan meiri þar, sem erfiðleikarnir eru meiri. Og ef við Faxaflóa fæst ábyrgð, þar sem talin er bezt aðstaðan vegna fiskimimanna og vegna þess, hve magnið er mikið, þá býst ég við, að það verði fleiri, sem álykta þannig úti um landið. Fyrst þeir fá þetta við Faxaflóa, þá er enn þá ríkari ástæða fyrir okkur að óska eftir því. Ég skal ekki segja meira um þetta að svo komnu. En auðsætt mál er það, að enn þá er óákveðið, hvernig rætist úr málum fyrir afskekkta staði viðvíkjandi saltfiskinum og fyrir frystihúsunum úti um landið. Hér fer fiskurinn fyrst og fremst í ís, og frystihúsin stöðvast að svo komnu, meðan samningar nást ekki og meðan þessi ábyrgð gildir. En það vil ég endurtaka að lokum, að ég vænti þess, að hæstv. ríkisstj. athugi, að með þeim ábyrgðum, sem teknar eru við Faxaflóa, er ekki hægt að komast hjá því að taka ábyrgð annars staðar. Það verður að útiloka, að hægt sé að taka ábyrgð fyrir aðeins lítinn hluta landsins. Menn mundu þola ströng ákvæði viðvíkjandi verðjöfnun á útfluttum fiski, en misrétti þolir enginn. Ég trúi ekki, að ríkisstj. geri sér ekki fljótt ljóst, að það verður að taka þessa ábyrgð um allt landið, a.m.k. fyrir fisk sömu tegundar. Ég þakka hæstv. ráðh. svo fyrir þessi svör. Þó að ekki hafi margt upplýstst í þessu máli, hygg ég, að hv. þm. sjái af ræðu hæstv. ráðh., að það var ekki ástæðulaust að bera fram þessa fyrirspurn og taka þetta mál til athugunar á Alþ., annaðhvort á lokuðum eða opnum fundi. Því að það eru og fleiri atriði, sem ég hef ekki minnzt á í sambandi við fisksölumálin, sem þarf að ræða og spyrjast fyrir um, hvar á vegi eru stödd.



Það er eitt atriði í ræðu hv. þm. Str. Ég ætla ekki að færa rök að því, að ekki skuli ábyrgzt fyrir aðra fiskútflytjendur en þá við Faxaflóa. En ég skýrði frá þeirri staðreynd, að fiskimálan. hefur bundið sig við Faxaflóa. Og þegar hún tekur þessa ákvörðun í samráði við mig, þá er hún að meta áhættuna við Faxaflóa. Það var það, sem ég tók fram. Ég sagði, að úti um landið væri áhættan viða öðruvísi og miklu meiri en hér við Faxaflóa, og þess vegna annað mál og miklu stærra, ef ætti að taka ábyrgð á fiskverði úti um allt landið. Ég var ekki að hafa á móti því, það getur vel verið rétt. Því að alls staðar á landinu er jafnmikil nauðsyn á því, að fiskverð lækki ekki og helzt hækki, það er öllum ljóst, að nauðsynlegt er að gera til þess einhverjar opinberar ráðstafanir. En ég sem sagt skýrði frá staðreynd, að þegar fiskimálanefnd telur sig geta borgað 45 au. verð við Faxaflóa, hefur hún gert sér mynd af þeirri áhættu, sem er hugsanleg, og á grundvelli þeirrar myndar gerir hún þessa uppástungu. Ég fyrir mitt leyti tel ákaflega æskilegt, ef hægt er að koma því sama við annars staðar á landinu. Þá verður náttúrlega að taka fyrir annað atriði. Ég veit, að fiskimönnum við Faxaflóa þætti hart að gengið að reka í einu lagi fiskútflutning um allt landið, ef t.d. gróðinn frá Faxaflóa yrði segjum 30% , en tap 30% af fiski annars staðar. Og svo væru þessir menn látnir borga fiskflutninga fyrir aðra. Það þyrfti þá að gera sérstakar ráðstafanir til að afmarka ákveðin svæði, til þess að fiskimenn fái eðlilegt verð. En það, hvort farið skuli inn á þá braut að tryggja fiskverð annars staðar og hjálpa útvegsmönnum til að skipuleggja útflutning á sínum fiski, að hið opinbera taki það í sínar hendur í samráði við fiskimenn, í hvaða formi sem það yrði rekið, það er allt annað og mjög ólíkt mál því, sem hér liggur fyrir.



Ég heyrði á hæstv. ráðh., að hann vill ekki mótmæla því að stíga þetta skref annars staðar. Það, sem ég vildi benda á, er það, að eftir að þetta skref er stigið við Faxaflóa, er það í raun og veru stigið um allt landið. Það verður ekki komizt hjá því. Ég segi jafnframt og vil taka það skýrt fram, að ég er hvorki að hvetja til þess á þessu stigi málsins né letja að stíga slíkt skref. Ég sagði, að ekki verði hjá því komizt að stíga það, eins og málum er komið. Það þarf ekki að rekja fyrir þm., hvaða skref þetta er í raun og veru, ef stigið er um allt landið. Það má nærri geta, hvernig gengur að afnema þetta, ef hámarksverði í Englandi verður breytt. Í raun og veru er að mínu áliti, eins og oft hefur komið fram áður, alls ekki hægt að reka atvinnuvegina með þessu móti. Ég vil svo enn á ný þakka hæstv. ráðh. fyrir svar hans við spurningu minni. Vænti ég þess, að einmitt þetta atriði, sem við höfum síðast rætt, liggi nú sæmilega ljóst fyrir öllum hv. þm., og að með bréfinu, sem ég las upp, sé stigið æði stórt skref í atvinnumálum okkar.



Herra forseti. - Mér skilst, að því sé slegið alveg föstu af hv. þm. Str., að þetta spor sé þegar stigið. Það getur verið, að aðrir samþm. mínir hafi skilið þetta öðruvísi. En eftir því, sem ég veit bezt, er það ekki stigið. Ég veit ekki betur en að Landssamband útvegsmanna sitji á fundum um það, hvort það eigi ekki að taka allan útflutning við Faxaflóa í sínar hendur, líkt og Norðfjörður gerir. Er ákaflega einkennilegt, ef búið er að binda allan útflutning við Faxaflóa við fiskimálan. Ég held það sé alger misskilningur. Vildi ég heyra álit hæstv. ráðh. um þetta, því að ég veit ekki betur en rætt hafi verið um það í dag á fundi Landssambands útvegsmanna, hvort það sjái sér ekki fært að mynda sérstök samtök um útflutning við Faxaflóa í líku formi og á Austurlandi. Það er engin áhætta fyrir ríkissjóð. Og ef þeir, sem sjálfir eiga fiskinn, vilja það, þá dettur mér ekki í hug, að hæstv. atvmrh. fari að þrengja neinu öðru í gegn, á móti vilja mannanna, sem veiðina eiga, og skapa með því ósamræmi kringum allt landið. Hins vegar get ég bent hv. þm. Str. á það, að útilokað er að láta sama kostnað verða við útflutning á fiski per smálest frá hinum mismunandi stöðum á landinu. Það kostar upp undir 50% meira fyrir fisk frá Norðurlandi en Faxaflóa, meira frá Vesturlandi en Austurlandi. Þess vegna er svo mikill ágóðinn af sölu frá Norðfirði, að niðurstaðan hefur hvergi verið eins góð. Það er stutt að fara og smáskip notuð, sem eru ódýr í leigu. Þetta er allt annað en flutningur frá Ísafirði og Vestfjörðum yfirleitt. Og ef á að fara að taka málið upp á þeim grundvelli, að ríkissjóður tryggi öllum sama verð, kemur vitanlega að því, sem hæstv. ráðh. benti á, að þeir við beztu verstöðvarnar mundu neita þeim skatti. að gróði þeirra væri tekinn til þess að jafna tapið á óhagkvæmu stöðunum. Hins vegar sé ég ekkert á móti því, að farið sé inn á þá braut, sem langeðlilegust er, að ákveðin svæði komi sér saman um að flytja fisk út, eins og menn hafa þegar komið sér saman um á Austurlandi og er verið að reyna að koma í kring við Faxaflóa. Og svo langt er komið, að Akranesingar telja sig ekki þurfa neina aðstoð til að koma sínum fiski á erlendan markað á þessari komandi vertíð.



Það er alveg rétt hjá hv. þm. Barð., að ekkert er endanlega ákveðið, enda hef ég ekki látið í það skína. Ég tók þetta skýrt fram í minni fyrstu svarræðu. En ég vil aðeins benda honum á það, að ég hef rætt nokkuð ýtarlega við Landssamband útvegsmanna og sjómenn þeirra. Ég mun ekki geta sætt mig við, að fyrst og fremst sé hugsað um hagsmuni kaupaskipanna. Þetta virðist fyrst og fremst samtök kaupaskipa, að þau þyrftu hvergi að bíða, keyptu á föstu verði, t.d. 45 aura verði. Þeir gáfu aldrei upp verðið. Hef ég heyrt því fleygt, en hef ekki rök fyrir því, að þeir hafi jafnvel látið sér detta í hug að lækka verðið frá 45 au. Ég fullyrði þetta því ekki. En mér er kunnugt, að ríkisstj. er sammála um að veita ekki Landssambandi útvegsmanna leyfi til að ráðstafa þessu máli eitt út af fyrir sig á þessum grundvelli, að kaupa fiskinn fyrir fast verð, en taka gróðann sjálfir. Þetta er vitanlega það, sem smáútvegsmenn geta ekki sætt sig við. Þeir vilja fá hærra verð og þurfa þess. Það er stór hætta á, að útgerðin dragist saman. Ef hugsanlegt er, að hraðfrystihúsin gætu ekki borgað 45 aura verð, sem ég vil alls ekki fullyrða, að sé útilokað, þá er þeim mun meiri nauðsyn á, að smáútvegurinn fái sem mest fyrir sinn ísaða fisk. Þessi fiskur hefur verið metinn mest. Og verðið hefur verið gott. Allur slíkur fiskur, sem hefur verið boðinn á hinum enska markaði, hefur selzt á hámarksverði, ef hann var óskemmdur. Þetta höfum við haft fast undir fótum. En að veita Landssambandinu að skipuleggja fiskkaupin, og smáútvegurinn hafi bara visst verð og ekki von um hækkun, þó að stórgróði verði á kaupunum, það er hlutur, sem ríkisstj. getur ekki gengið inn á. Hitt er annað mál, að það er ekki endanlega ráðið, hvað til bragðs verður tekið til að leysa þetta mál. Og það eru ekki hvað sízt vandamál í sambandi við hraðfrystihúsin og að tryggja rekstur þeirra, sem valda erfiðleikum. Þessi uppástunga fiskimálan. er í raun og veru ekki annað en að n. segir við sjávarútvegsmenn við Faxaflóa: Við hjálpum ykkur til að skipuleggja sjálfir söluna á erlendum markaði á ykkar eigin fiski. Að vísu er tekið fram, að borgaðir séu 45 aurar. Áhættan er dálítil, en við nánari athugun er hún sáralítil. Það er þess vegna eingöngu að ræða um rétt smáútvegsins til að ráða sjálfur yfir veiði sinni. Það hefur aldrei verið uppi í fiskimálan. að þvinga einu eða neinu upp á fiskeigendur. En að n. gerði þessa uppástungu við útgerðina í Faxaflóa, var af því, að svo miklu meiri erfiðleikar eru á að koma þessu saman við Faxaflóa, verstöðvarnar eru margar, en þurfa að starfa saman að fiskútflutningnum, ef vel á að fara. Og Faxaflói er eitthvert allra þýðingarmesta fiskveiðasvæði landsins, en þar liggur allt í skipulagsleysi, til stórhnekkis fyrir þjóðina í heild sinni. En það var aldrei tilgangurinn að taka á nokkurn hátt fram fyrir hendur útvegsmanna við Faxaflóa, enda yrði allt, sem framkvæmt kynni að verða í þessu máli, gert í samráði við smáútveginn sjálfan, bátaeigendur og fiskimenn, sem fiskinn eiga. Og ef þetta ráð yrði upp tekið, sem fiskimálan. hefur stungið upp á við Faxaflóa, vona ég, að það verði aðeins í bili. Síðan taki þeir málið í sínar hendur, skipuleggi sjálfir og sjái um sölu á sínum fiski á erlendum markaði.



Ég vil vekja athygli á því, sem ekki kom fram í ræðu hæstv. atvmrh., en ég lagði sérstaka áherzlu á, að þetta er í raun og veru tilboð í þremur liðum til framleiðenda við Faxaflóa, gert af atvmrh. í nafni fiskimálan. Því er lýst hér yfir, að þetta er gert í nafni ráðh. og þess vegna bindandi tilboð, „vilji útvegsmenn sinna þessu boði.“ Og ég hef sérstaklega leitt athygli að því, að ef þeir taka þessu boði, munu fleiri fara fram á, að þeim sé gert sams konar tilboð. Enda er bersýnilegt, að ráðh. lítur þannig á málið. En til þess að teygja ekki umr. meir en nauðsyn krefur, hef ég ekki farið inn á ýmis atriði, t.d. hvernig eigi að koma fyrir fisksölumálunum. Hv. þm. Barð. minntist á það og felldi þar sinn dóm, sem ég segi ekkert um. Mér er kunnugt um þær tilraunir til samtaka, sem hann minntist á hjá þessum aðilum, enda byrjun hafin á þeim fyrir talsvert löngu. Mér finnst eðlilegt, að þegar stefna verður mörkuð í þessu máli, verði það gert af þinginu. Það er auðsætt mál, að þarna er um tvær leiðir að ræða. Önnur sú, að ríkið taki að sér meiri og minni verðjöfnun, eða þá að samlögin hvert á sínum stað verði styrkt með aðstoð ríkisvaldsins. En með þessu bréfi virðist mér mörkuð stefna, án þess að þingið hafi haft þar nokkuð um að segja, og jafnvel án þess að ríkisstj. hafi haft nokkuð um að segja, nema viðkomandi ráðh. Náttúrlega getur verið á takmörkunum, hvort þessi ábyrgð er heimil eða ekki, en inn á það fer ég ekki frekar.



Ég vil aðeins gefa hv. þm. Str. þá skýringu út af því, að þetta tilboð er bundið þessu skilyrði, „vilji samtök útvegsmanna sinna þessu boði“, þá verður því ekki sinnt, því að önnur samtök eru ekki til en Landssamband útgerðarmanna, og það mun ekki taka því, þegar það getur rekið þessa sölu með miklu meiri hagsmuni fyrir smáútgerðarmenn innan þessa sambands. Mér er kunnugt um, að þar hefur verið rætt um annað en það, sem kom fram hjá hæstv. atvmrh., það hefur verið rætt um að tryggja þessum mönnum hærra verð. Ég skil ekki, þegar hann er að tala um, að eigi að tryggja leiguskipaeigendur. Ég veit ekki, hvort hann veit, hvernig þetta fyrirkomulag er byggt upp. Ef sambandið græðir, þá skiptist það upp, ekki til leiguskipaeigenda, heldur til fiskimannanna sjálfra. Þess vegna er það, að með því að láta landssambandið hafa með þessi mál að gera eru langbezt tryggðir afkomumöguleikar smábátaútvegsins við Faxaflóa, og hvernig geta þá þeir, sem eiga leiguskipin, ákveðið, að gróðinn fari í þeirra vasa ? Ég held, að hæstv. ráðh. hafi ekki kynnt sér þessi mál, og væri æskilegt, að hann kynnti sér þau nákvæmlega, áður en nokkuð er gert, sem þvingar menn inn á annað en það, sem gefur sem hagkvæmasta afkomu.



Herra forseti. - Mér þykir ástæða til að segja nokkur orð, einkum í tilefni af ræðu hv. þm. Str. um það örlagaríka spor, sem á að vera stigið með þessari víðtæku ábyrgð, sem fiskimálan. á að hafa heitið fiskimönnum varðandi útflutning á fiski. Mér fannst kenna verulegs misskilnings hjá honum, því að sú ábyrgð, sem hér er hægt að tala um, er verulega takmörkuð. Ég skil varla, ef menn athuga þessa ábyrgð vel, þá þurfi menn að óttast, að hún geti orðið útlátamikil fyrir þann, sem tekur hana að sér. Að því leyti sem hægt er að tala um ábyrgð, þá er hún eingöngu í sambandi við það, að fiskimálan. gengur inn á að greiða samsvarandi fast verð eins og hefur verið fram til þessa, meðan markaðsverð í Englandi helzt eins og það var á síðasta ári, fyrir þann fisk, sem n. kann að flytja út með leiguskipum, sem hún tekur. Fiskimálan. er ljóst, að þetta þýðir ekki, að tekin sé ábyrgð á verði fyrir þann fisk, sem fluttur er undir öðru skipulagsformi, heldur aðeins fyrir þann fisk, sem n. flytur með sínum leiguskipum, sem er 45 aurar fyrir kílógrammið, miðað við þorsk slægðan með haus. Hvernig hefur þessari ábyrgð verið fyrir komið til þessa? Allir, sem hafa keypt fisk að undanförnu, hafa tekið þetta á sínar herðar. Þeir hafa greitt 45 aura út og síðan sætt markaðsverði, haft þessa margumtöluðu ábyrgð og vitanlega allir stórgrætt á þessu, og ef fiskimálan. hefur sæmilegan skipakost til að flytja fiskinn út, þá má telja, að engin áhætta sé því samfara að taka á sig þessa ábyrgð og flytja fiskinn út undir þessu fyrirkomulagi. Hins vegar er það gefið mál, að búast má við, að talsvert verði flutt út af fiski undir öðru fyrirkomulagi, þar sem útgerðarmenn hafa haft ábyrgðina og annað útflutningsfyrirkomulag, þar sem þeir hafa alla tíma greitt út þetta samningsverð, 45 aura, fyrir fiskinn og síðan jafnað fiskimönnunum upp hagnaðinn, sem út hefur komið að lokum. Sem sagt, það, sem fiskimálan. býður, er það sama og það, sem fiskimenn t.d. á Norðfirði hafa gert heima hjá sér, og reynslan er sú, að áhættan er ekki kostnaðarsöm, því að þar hefur verið verulegur hagnaður. Nú er hugsanlegt, að ýmsir aðrir útgerðarstaðir óski eftir sams konar samningum og hér er um að ræða. Vitanlega mundi þá fiskimálan. hafa með ráðstöfun slíkra skipa að gera, en ekki útgerðarmenn sjálfir, en þar, sem ég þekki bezt til, dreg ég í efa, að útgerðarmenn mundu vilja vinna til að fá þessa tryggingu fyrir verðinu gegn því, að þeir ættu að falla frá sínu útflutningsfyrirkomulagi og afhenda það fiskimálanefnd. Þeir hafa þegar reynt. að áhættan er engin, og ég hygg, að þeir muni treysta sér betur til þess en óviðkomandi aðilum og að þeir fari því alls ekki fram á, að óviðkomandi aðilar taki þar við. Fiskimálan. hefur líka tekið fram, að æskilegast sé, að þeir taki þetta upp sjálfir að öllu leyti án íhlutunar annarra, og hefur n. þá enga ábyrgð í þessu efni. Hins vegar er það, að vegna þess, hvað tíminn er naumur fyrir þá til að skipuleggja sig og þeir hafa ekki þannig samtök, að þeir eigi gott með að taka útflutninginn í sínar hendur, þá virðist ekki óeðlilegt að bjóða þeim upp á þetta, að fiskimálan. aðstoði þá við að koma slíku skipulagi á, en ef þeir treysta sér til að hafa sjálfir þessi mál með höndum, þá stendur þeim það til boða á hverjum tíma. Hv. þm. Barð. segir, að ekki sé mikil hætta á, að samtök útgerðarmanna vilji líta við þessu tilboði. Þó er það svo, að allir útgerðarmenn við Faxaflóa, sem hafa fengið þetta bréf. hafa svarað játandi. Það er því komið endanlegt svar frá þeim um, að þeir óska eftir, að þetta form verði upp tekið hjá þeim. Það er auðvitað mikill misskilningur, að Landssamband útgerðarmanna, sem ekki svipað því allir útgerðarmenn eru í, sé aðili, sem geti á nokkurn hátt tekið fram fyrir hendurnar á eigendum þessa fisks, ef þeir vilja gera tilraun til að fá meira fyrir fiskinn en þeir hafa getað fengið til þessa. Hitt er rétt, að það hefur komið greinilega fram, að þeir, sem eiga það stór skip, að þeir geta flutt á þeim fisk á erlendan markað, þeir óska eftir að fá fiskinn keyptan föstu verði til að geta notið þess hagnaðar, sem af því er að verzla með hann á frjálsum markaði, en það rekst á hagsmuni fiskframleiðendanna. Ef bátaútvegsmenn við sunnanverðan Faxaflóa ættu að taka á leigu 10–20 skip til að flytja fisk, þá geta þeir ekki sætt sig við, að svo og svo mörg færeysk og íslenzk skip komi og heimti að fá að kaupa fisk í þeirri röð, sem þau komu til hafnar, en útgerðarmenn yrðu að liggja með flota af fiskflutningaskipum, heldur fara þeir fram á að fá að flytja sinn fisk sjálfir, en séu ekki skyldugir til að selja fiskinn föstu verði. Það, sem fyrst og fremst verður að krefjast, er, að útgerðarmenn séu frjálsir að að flytja sjálfir sinn eiginn fisk. Hitt getur komið fyrir, að þeir séu ekki einfærir um það, svo að nauðsyn sé, að hið opinbera aðstoði þá með að afla skipa til útflutningsins. Ég vil, að það komi skýrt fram, að það tilboð, sem fiskimálan. hefur gert og ábyrgð um lágmarksverð, er eingöngu miðað við þann afla, sem n. kynni að flytja í samráði við fiskeigendurna sjálfa. En hvaða verð átti þá að greiða fyrir fiskinn í upphafi? Átti að greiða 35 eða 45 aura? Treysti n. sér til að greiða 45 aura og skylda þá sjómenn til að skila aftur, ef heildarútkoman sýndi ekki 45 aura? Það taldi fiskimálan. óframkvæmanlegt, en einhvers staðar varð að setja markið. Þá var ákveðið það verð, sem um langt skeið hefur verið hægt að fá fyrir fiskinn, og því var það mark sett, að borga skyldi 45 aura á kíló, sem væri óafturkræf greiðsla. Vitanlega þýðir þetta ekki það, að ríkið ábyrgist öllum mönnum lágmarksverð fyrir alian afla, hvernig sem hann er fluttur út. Hér er aðeins um þann hlutann að ræða, sem fiskimálan. kann að sjá um útflutning á, og enn fremur er það bundið því skilyrði, að verð í Englandi haldist eins og það var s.l. ár.

Gísli Jónsson Hv. síðasta ræðumanni þykir einkennilegt það svar, sem ég sagði, að Landssamband útgerðarmanna mundi gefa við því tilboði, sem hér er um að ræða. Hann virðist hafa einkennilega hugmynd um þetta samband. Við höfum samtök, sem heitir Landssamband útgerðarmanna og nær um allt land, og hins vegar eru til samtök útgerðarmanna á ýmsum stöðum, eins og t.d. í Keflavík og víðar, sem ráða ekki yfir nema mjög litlu fiskmagni, og ég veit, að málið hefur verið til rækilegrar athugunar hjá landssambandinu og útgerðarmannafélögum. Ég skil ekki annað en að það sé einhver misskilningur, að landssambandið sé að tryggja þeim, sem eiga fiskflutningaskipin, sem mestan ágóða. Það eru ekki nema örfáir menn, sem eiga þessi skip, og hvernig ætti sambandið að tryggja þeim hagsmuni á móti hagsmunum sinna eigin manna? En út af því, sem hv. síðasti ræðumaður og hv. þm. Str. voru að fullyrða, að þessi skip hafi haft mikinn gróða af fiskflutningunum, mætti spyrja: Hvers vegna koma þessi skip ekki inn á hin svæðin til að fá þar keyptan fisk til útflutnings, ef það gefur svo mikinn gróða? Þetta eru falsrök, sem hér eru færð fram. Sannleikurinn er sá, að útflutningslínubátar hafa á s.l. ári barizt í bökkum, og skýrasta sönnunin fyrir því er sú, að eigendurnir hafa farið úr þessum flutningum hver af öðrum og ráðið skipin í strandflutninga hjá Ríkisskip, hvenær sem tækifæri gafst. T.d. má nefna Rifsnesið, sem er 150 smálesta skip og ágætlega fallið til slíkra flutninga. Það er leigt Skipaútgerð ríkisins allt árið, vegna þess að það var ekki talið borga sig að taka fisk til útflutnings. Það er leiðinlegt, þegar menn eru að bera slíkar fjarstæður fram. Ég veit, að ég hef leigt ákveðnum útgerðarmanni fiskiskip, sem gat borið 150 tonn, og þó að það væri leigt með 60 þúsund króna tapi, þá þénuðu þeir samt ekki nema 20 þús. á sínum útflutningi. Ég vil aðeins upplýsa þetta, af því að ég þekki þessi mál nokkuð.



Það er eitt atriði í næstsíðustu ræðu hv. þm. Barð., sem ég vil svara nokkrum orðum. Hann segir, að ég hafi ekki kynnt mér, hvað Landssamband útgerðarmanna ætlist fyrir í þessum efnum, en það hefur átt tvisvar sinnum tal við mig og skrifað mér bréf nokkrum dögum fyrir jól. Þá var það þeirra hugmynd, að skipulagið væri þannig, að öll skip keyptu föstu verði og tækju „törn“ eftir ábendingu sambandsstjórnarinnar, sem þeir fóru fram á, að fengi vald til að kommandera skipunum á einstakar hafnir og eingöngu tekin útlend skip að svo miklu leyti sem íslenzk skip kæmu ekki til. Þetta fyrirkomulag var eingöngu miðað við hagsmuni flutningaskipa í landinu. Hitt er annað mál, að eftir að fiskimálanefnd gerði uppástungu sína til fiskimanna við Faxaflóa, hefur sambandið tekið málið til umr. á nýjan leik, þegar því var ljóst, að stj. mundi aldrei fá þetta vald, sem þeir létu sér detta fyrst í hug, en mér er ekki kunnugt um, hvað þar hefur skeð þessa dagana. Það er því ekki rangt, sem ég hef fram tekið, þó að þeir hafi nú breytt til og athugað málið á nýjan leik, sem vel getur verið rétt, og kemur það þá væntanlega fram síðar.



Eins og ég sagði í upphafi þessa máls, þá er síður en svo, að ég finni að því, heldur þvert á móti ber að þakka, að allt sé gert, sem hægt er, af hálfu hæstv. stj. til að koma málum svo fyrir, að fiskimenn og útgerðarmenn geti fengið rétt verð fyrir fiskinn. Hitt er annað mál, hvernig þessum málum verður fyrir komið. Eins og ég tók fram í upphafi, þá ætlaði ég ekki að ræða þetta mál í heild, heldur gera fyrirspurn til hæstv. stj. um, hvernig þessi mál stæðu. Ég get þó látið þá skoðun mína í ljós án þess að fara inn á umr. um það eða gefa tilefni til umr., að ég er þeirrar skoðunar, að hæstv. stj. ætti fyrir milligöngu fiskimálan. eða á annan hátt að styðja samlögin fyrst og fremst. Þarf að sjálfsögðu til þess löggjöf. Aðili frá stj. gæti síðan skipt skipunum milli samlaganna og annazt annað, sem þeim er nauðsyn að fá frá ríkisvaldinu til að vera örugg með rekstur sinn. Þetta er mín skoðun á málinu. Annars stóð ég nú sérstaklega upp til að leiðrétta hv. 6. landsk. Hann taldi, að staðhæfing mín um ábyrgð á fiskverðinu væri misskilningur, og gaf þá skýringu, sem hæstv. atvmrh. sá ekki ástæðu til að gefa, enda er það auðsætt mál, að tilboðið verður að skýrast frá því, sem fyrir liggur í bréfinu, en ekki hugmyndum þeirra, sem skrifa tilboðið. Tilboð fiskimálanefndar er um, að hún annist ísfiskflutninga fyrir fiskframleiðendur við Faxaflóa á komandi vertíð með eftirfarandi hætti. Í 1. liðnum segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nefndin afli með aðstoð ríkisvaldsins nægilega margra skipa til fiskflutninganna og ráðstafi þeim milli útflutningshafna eftir því sem þörf krefur og ástæður leyfa.“ Þó að hér sé sagt „eftir því sem þörf krefur og ástæður leyfa,“ þá getur það ekki, eftir því hvernig tilboð eru skýrð, dregið úr því, að hér er ákveðið loforð. Og í ofanálag á þetta lofar n. í 2. lið að greiða sama verð fyrir fiskinn og greitt var á síðasta ári og sama heildarverð. Það er einkennilegt tilboð að segjast ábyrgjast 45 aura verð á fiskinum og segja sem svo: Ég skal taka þetta brot af fiskinum, en hann verður að flytjast út undir öðru formi. Hvers virði er þá ábyrgðin, ef fiskurinn er ekki fluttur út, heldur frystur eða saltaður og seldur lágu verði? Hvar er þá ábyrgðin? Hvar eru þá skip eftir þörfum til að flytja fiskinn ísaðan? En svo er annað. Með því að lofa að greiða allan hagnað, sem af því kann að verða að flytja fiskinn út ísaðan, þá er stigið skref, sem er varhugavert fyrir aðrar sakir, því að með því er komið í veg fyrir, að hægt sé að reka frystihúsin. Það hefði getað verið skynsamleg ráðstöfun að lofa ekki öllum ágóðanum. heldur jafna á milli útflutta fisksins og þess fisks, sem þarf til að geta rekið frystihúsin, en með þessu tilboði er ekki eingöngu lofað að hafa nægileg skip til að flytja fiskinn út, heldur líka að greiða allan hagnaðinn, svo að þá er ómögulegt að gera það, sem eðlilegt var að gera, en það var að nota hagnaðinn af ísfiskinum til að jafna verðið á frosna fiskinum. Fiskframleiðendur eiga kröfu á að fá allan fiskinn fluttan út og allan hagnaðinn af honum, svo að þá yrði að loka íshúsunum. Öðruvísi verður það ekki skilið, því að það er ekki nóg að segja eftir á, að meiningin hafi verið þessi og þessi og svona og svona hafi átt að skilja tilboðið. Kannske verður ekkert af þessu samþ., og þá kemur það ekki til framkvæmda, en þetta, sem ég hef nú lýst, er það, sem tilboðið fjallar um, og ég vænti, að hv. þm. sjái, að svona ábyrgð getur hvorki fiskimálan. né aðrir tekið, nema með því að skuldbinda sig til að flytja allan fiskinn, nema með því móti að borga verðmuninn á frysta fiskinum úr ríkissjóði, annars er tilboðið ekkert tilboð og ábyrgðin engin ábyrgð.



Það er augljóst, að hv. þm. Str. leggur sig í framkróka til að fá það út úr þessu tilboði, sem alls ekki stendur í því. Í bréfi því, sem fiskimálan. skrifaði fiskframleiðendum við Faxaflóa, segist hún vilja stinga upp á því við fiskiframleiðendur við Faxaflóa. að hún annist ísfisksflutningana fyrir þá á komandi vertíð með eftirfarandi hætti: 1. nefndin afli með aðstoð ríkisvaldsins nægilega margra skipa til fiskflutninganna og ráðstafi þeim til útflutningshafna, eftir því sem þörf krefur og ástæður leyfa. Þetta vill hv. þm. skýra svo, að með þessu lofi n. að hafa til nægilega mikið af skipum til að flytja fisk, ekki aðeins eins mikið og á s.l., ári, heldur líka hraðfrystihúsafiskinn, ef eigendurnir krefjist þess. Þetta er mistúlkun. Fiskimálan. hefur ekki lofað að skaffa skip, heldur stingur hún upp á þessu, og það er tekið fram í bréfinu, að með velviljaðri aðstoð ríkisins muni vera hægt að afla nægilegs skipakosts, og ég hef skilið það svo, að hún hafi það ekki fyrirfram á sinni vitund, hvort skipin fengjust.

Bréfið er skrifað í samráði við ráðh.

Mér er fullkunnugt um, að bréfið er sent í samráði við ráðh. Þeim, sem mest; eiga undir þessu máli, datt ekki í hug að skilja bréfið á sama veg og hv. þm. Str. Þeir gerðu sér þegar fullljóst, að ekki var víst, að skipakostur fengist til að flytja nema hluta af aflanum, en fyrir það, sem hægt er að flytja, vilja þeir fá eins hátt verð og hægt er að fá. Verðuppbætur áttu að geta komið á allan þann fisk, sem n. flytti út, en ekki annan fisk. Ef ekki reyndist kleift að fá nægan skipakost, ná engar uppbætur til þess fisks, sem n. getur ekki flutt, svo að hv. þm. Str. gerir sér alrangar hugmyndir um áhættuna af þeim. Gert er ráð fyrir, og um það er fullt samkomulag, að hraðfrystihúsin fái álíka mikið af fiski og í fyrra, að jöfnum afla, og með óbreyttu 45 aura verði. Þó að einn bátur leggi meira en annar í hraðfrystihúsin, á verðjöfnun að koma í veg fyrir, að það valdi misrétti. Ef hv. þm. Str. skyldi sjálfur trúa þeim skilningi sínum á orðum bréfsins, að boðið sé að greiða uppbætur jafnt á fisk, sem út er fluttur eða aldrei fluttur, ætti hann að losna við þann ótta með því að ganga úr skugga um, að skilningur fiskeigenda og fiskimálan. er nákvæmlega eins og allt annar en hans. Þetta þarf hann að kynna sér. Okkur hefur verið það alveg ljóst, að gera þarf miklu ýtarlegri samning en ymprað er á í þessu bréfi um fiskflutningana. og eru samningsumr. þegar hafnar, rætt um einstök atriði. Það er með öllu rangt, að þetta útflutningsform yrði til þess. að hraðfrystihúsin stöðvuðust, heldur mundi það aðstoða þau verulega. Sízt sakar það hraðfrystihúsin, þótt betra verð fáist fyrir það, sem út er flutt á vegum n., og síðan gerð verðjöfnun. Þau munu þar ekkert þurfa að óttast. Þó að allur íslenzki flotinn væri tekinn til fiskflutninga og sá færeyski í viðbót, mundum við þurfa á miklu meiri skipastóli að halda og eigum þá til erlendra aðila að sækja. Þess vegna er það, að n. getur ekki veitt ákveðin loforð um næg skip og ríkisstj. ekki heldur, en reynt verður það, sem hægt er. Það þýðir ekkert fyrir hv. þm. Str. að reyna að snúa út úr þessu.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson): Það má vel vera, að einhver nauðsyn hafi verið fyrir hv. þm. Str. að spyrja nú þessara spurninga á opnum þingfundi. En þær umr., sem síðan hafa farið fram um málið, hafa að mestu verið óþarfar. Við vitum, að allmikil vandamál eru fram undan. Hv. þm. Str. er kunnugt, að Bretar hafa neitað að kaupa ísaðan fisk föstu verði frá næstliðnum áramótum, og mikil vandkvæði eru á að tryggja fiskflutningana. Við höfum ekki hálfan þann skipakost, sem til þeirra þarf um vertíðina, 2–21/2 mánuð. Til þess þarf 10–12 þús. smál. skiprúm a.m.k., en fiskiskipafloti okkar er ekki nema 5 þús. smál. Hvaða skip við getum fengið í viðbót, vitum við ekki enn. Verð á ísfiski er ekki fast í Bretlandi, heldur uppboðsverð. Þótt það muni ekki taka breytingum fyrr en í marz, höfum við enga trygging lengur fyrir því, hvað við fáum fyrir ísaðan fisk. Ef stríð helzt, mun verð halda áfram að vera nokkuð hátt. Hv. þm. Str. veit það gegnum fulltrúa Framsfl. í utanrmn., að Bretar hafa ekki viljað semja um að kaupa hraðfrystan fisk sama verði og siðasta ár. Það hefur ekki verið enn á valdi íslenzku stjórnarinnar að senda menn til samninga, því að þeir, sem semja eiga af Breta hálfu, hafa ekki talið sig tilbúna að taka móti samningamönnum. Þetta mun þessum hv. þm. vel kunnugt, þótt hann spyrji, hvers vegna ekki væri enn búið að senda menn til samninganna. Þegar hv. þm. Str. er kunnugt, að örðugir samningar eru fyrir dyrum, furðar mig á aðferð hans að kasta nú fram þeirri fullyrðingu, að möguleikar séu á því, hvernig sem fer, að verðjafna hraðfrysta fiskinn og ísaða fiskinn. Mér fannst mjög óvarlegt að segja þetta. Það má vel vera, að rétt hefði verið að gera þetta mál kunnugt nokkru fyrr. En þó mun enginn maður í utanrmn. hafa haft hug á því á þeim 2 fundum, sem ég hef setið þar. Það er ekki gott verk að draga svo viðkvæmt mál inn í pólitíska deilu.

Að hverju leyti hefur þetta verið dregið inn í pólitíska deilu?

Ég vil ekki nefna atriðin, en ætlast til, að hv. þm. Str. viti, hvað hann var að segja. Þetta mun verða gert að umræðuefni á lokuðum fundi innan skamms. Ríkisstj. er að athuga, hvað unnt er að gera í málunum. Hún mun leggja aðaláherzluna á að leysa flutningavandkvæðin og reyna að tryggja, að fiskimenn fái það verð, sem fáanlegt er, og þau kjör, sem bezt verða fengin.



Ég hafði ekki ætlað mér að ráðast sérstaklega á ríkisstj. fyrir þetta mál. En þegar einn ráðherra gerir slíkt tilboð, að því er virðist án þess að fá samþykki hinna ráðherranna, er nauðsyn, að þm. fái að vita, hvað í því felst. Í umboði ráðh. segir n., að eftir þessar athuganir telji hún, „að með velviljaðri aðstoð ríkisvaldsins verði hægt að afla nægilegra skipa til flutninga,“ ef ráðstafanir séu gerðar í tæka tíð. Einnig er upplýst, að velviljinn hjá ríkisstj. er tryggður, þar sem vitað er, að bréfið er að nokkru leyti samið af ráðh. Því er lofað að afla nógra skipa og hafa þau í flutningum eftir þörfum og borga sama verð og í fyrra. Og svo kemur það fyrir, að þm. stendur upp og skýrir þetta svo, að ábyrgðin sé ekki nein. Hvers virði eru þá loforðin, ef engin ábyrgð er tekin á því, að unnt verði að flytja fiskinn? Rökræður um þetta þarf vitanlega ekki að lengja í þeim hóp, sem hér hlustar. Ég mun þegar leita mér upplýsinga um þann vináttugreiða brezku stjórnarinnar, sem hæstv. ráðh. (FJ) gaf í skyn, að hún hefði enn neitað að taka móti samningamönnum til að endurnýja samning, sem fallinn er úr gildi, svo að allt er í öngþveiti. Svo mikið er víst, að mér er ekki kunnugt um, að það hafi komið fram í utanrmn. Þessi orð ráðh. eru vissulega eftirtektarverð, þó að seint komi fram, og þess verð, að Alþingi sé ekki dulið slíks. Sami hæstv. ráðh. hefur ekki skilið það, sem ég sagði um verðjöfnun, og fór þess vegna rangt með það, en ég sagði, að slæmt væri, að þetta tilboð hefði verið gert, ef síðan þyrfti að grípa til þeirra verðjöfnunarúrræða, sem ég nefndi. Það er náttúrlega óviðunandi, að samningamenn okkar skuli ekki vera komnir út til samninga, þegar samningstími er útrunninn. Stór afsökun er vitanlega í upplýsingum ráðh., ef þær styðjast við rök. Ég neita því, að pólitísk afstaða hafi ráðið nokkru um fyrirspurn mína. Og ég hef farið að henni með meiri varygð en raunar er nauðsynlegt. Það er eiginlega alls ekki hættulegt að ræða utanríkismál á opnum þingfundum, ef það er gert á réttan hátt. Við verðum að venja okkur á að gera það eins og allar menningarþjóðir gera, fyrir opnum tjöldum.