Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er nú orðin venja að gefa svo fljótt sem verða má hv. Alþingi yfirlit um afkomu ríkissjóðs, og ég mun hér á eftir gefa hv. Alþingi yfirlit til bráðabirgða um afkomu ríkissjóðs árið 1954. Ég verð þó að gefa þetta yfirlit með þeim fyrirvara, að tölurnar geta breytzt nokkuð í endanlegum reikningum, en ég vona, að þær breytingar verði ekki svo stórfelldar, að það raski nokkuð niðurstöðunni sem heitið geti. Má þó samkv. fyrri reynslu fremur gera ráð fyrir, að báðar hliðar reikninganna hækki ofur lítið, en hinu gagnstæða. Ég mun þá fyrst gefa hér yfirlit um rekstrarreikninginn. Tekju- og eignarskattur var áætlaður 56½ millj. kr., verður væntanlega 68.4 millj. kr. - Stríðsgróðaskattur, hluti ríkissjóðs, var áætlaður 3.4 millj. kr., verður væntanlega 2 millj. og 883 þús. kr. - Vörumagnstollur var áætlaður 24 millj. kr., verður væntanlega 29 millj. og 258 þús. - Verðtollur var áætlaður 117 millj. kr., verður væntanlega 151 millj. og 105 þús. kr. - Innflutningsgjald af benzíni var áætlað 9½ millj. kr., verður væntanlega 11 millj. og 220 þús. kr. - Gjald af innlendum tollvörutegundum var áætlað 7 millj. og 200 þús. kr., verður væntanlega 11 millj. og 28 þús. kr. Fasteignaskattur var áætlaður 700 þús. kr., en verður enginn, því að sá tekjustofn var afhentur sveitarfélögunum á árinu. - Lestagjald af skipum var áætlað 300 þús. kr., verður væntanlega 311 þús. kr. - Bifreiðaskattur var áætlaður 3 millj. og 300 þús. kr., verður væntanlega 4 millj. og 373 þús. kr. - Aukatekjur voru áætlaðar 4 millj. og 500 þús. kr., en verða væntanlega 8 millj. og 119 þús. kr. - Stimpilgjald var áætlað 10½ millj. kr., en verður væntanlega 13 millj. og 471 þús. kr. - Vitagjald var áætlað 1 millj., en verður 1 millj. og 712 þús. kr. - Leyfisbréfagjöld voru áætluð 200 þús. kr., en verða væntanlega 755 þús. kr. - Veitingaskattur var áætlaður 2½ millj. kr., verður væntanlega 2 millj. 423 þús. kr. - Útflutningsleyfagjald var áætlað 500 þús. kr., verður væntanlega 836 þús. kr. - Söluskattur var áætlaður 95 millj. og 500 þús., verður væntanlega 115 millj. og 744 þús. kr. - Leyfisgjöld ýmiss konar voru áætluð 2 millj. og 200 þús. kr., verða væntanlega 5 millj. og 280 þús. 2. gr. fjárlaga var áætluð 338 millj. og 800 þús. kr., en verður væntanlega að frádregnum eftirstöðvum, sem eru taldar munu verða um 12 millj. og 400 þús. kr., 414 millj. og 516 þús. kr. Þá kemur 3. gr. A. Það er landssíminn, áætlaðar nettótekjur 4 millj. og 240 þús., en verða væntanlega 4 millj. og 865 þús. kr. - Áfengisverzlunin, var áætluð 54 millj. kr. sléttar, en verða væntanlega 68 millj. og 576 þús. kr. - Tóbakseinkasala, voru áætlaðar 40 millj. kr., verða væntanlega 43 millj. og 800 þús. kr. - Ríkisútvarpið, voru áætlaðar 658 þús. kr. nettótekjur, en verða væntanlega 2½ millj. kr. - Ríkisprentsmiðjan, voru áætlaðar 325 þús. kr., en verða væntanlega 555 þús. kr. - Landssmiðjan, voru áætlaðar 165 þús. kr. nettótekjur, en verða væntanlega 100 þús. kr. Ríkisbúin, voru áætlaðar 55 þús. kr., og er áætlað, að þær verði sem allra næst fjárhagsáætluninni, eða um 55 þús. kr. - Rekstrarhalli póstsjóðs var áætlaður 784 þús. kr., en verður væntanlega 790 þús. kr. - Tekjur allra ríkisstofnananna verða þá samkvæmt þessu 119 millj. og 661 þús. kr., en voru áætlaðar tæplega 99 millj. En frá þessu dregst svo tekjuafgangur ríkisstofnana, sem ekki skila tekjum sínum í ríkissjóð og eiga ekki að gera það lögum samkvæmt. Þær eru tvær, þ. e. ríkisútvarpið og landssmiðjan. Þannig dragast frá 2 millj. og 600 þús. kr., þannig að inn á rekstrarreikninginn kemur hagnaður ríkisfyrirtækja samtals 117 millj. og 61 þús. kr. Tekjur af fasteignum voru áætlaðar 10 þús. kr., og munu verða sem næst því, 10 þús. kr. –Vaxtatekjur voru áætlaðar í millj. og 983 þús. kr., en verða 1 millj. og 550 þús. kr. - Óvissar tekjur voru áætlaðar 4 millj. og 100 þús. kr. og verða væntanlega 4 millj. og 250 þús. kr. Allar tekjur ríkissjóðs á rekstrarreikningi voru áætlaðar 443 millj. og 552 þús. kr., en verða væntanlega eftir þessu 537 millj. og 387 þús. kr. Þá kem ég að gjaldahlið rekstrarreikningsins. Vextir voru áætlaðir 3 millj. og 417 þús. kr., en verða 4 millj. og 107 þús. kr. - Forsetaembættið var áætlað 560 þús., en verður 1 millj. og 18 þús. kr. - Alþingiskostnaður var áætlaður 3 millj. og 744 þús. kr., en verður 4 millj. og 769 þús. kr. 10. gr. I, til ríkisstjórnarinnar, þ. e. ríkisstjórnarkostnaðurinn, stjórnarráðið o. fl., var áætlað 6 millj. og 416 þús. kr., en verður 9 millj. og 146 þús. kr., ég skal taka það fram við þennan lið strax, að meginhlutinn af þessari umframgreiðslu er vegna þess, að það hefur verið sett lægri fjárhæð í fjárlögin en reynslan hefur verið undanfarið. - Hagstofan var áætluð 1 millj. og 61 þús. kr., en verður 1 millj. og 81 þús. - Utanríkismál, var áætlað 6 millj. og 461 þús. kr., en verður 7 millj. og 469 þús. kr. Dómgæzla, var áætlað 26 millj. og 398 þús. kr., en verða 27 millj. og 808 þús. kr. - Opinbert eftirlit, áætlað 1 millj. og 596 þús., en reikningur 2 millj. og 725 þús. kr. - Kostnaður við innheimtu tolla, áætlun 10 millj. og 704 þús. kr., en reikningur 12 millj. og 750 þús. kr. - Sameiginlegur kostnaður vegna embættisrekstrar, áætlað 550 þús. kr., en reikningur verður 674 þús. kr. Heilbrigðismál, eru áætluð 30 millj. og 164 þús. kr., en verða væntanlega 31 millj. og 798 þús. kr. Vegamál, voru áætluð 41 millj. og 597 þús. kr., en verða væntanlega 48 millj. og 401 þús. kr. - Samgöngur á sjó, voru áætlaðar 8 millj. og 167 þús. kr., en verða væntanlega í1 millj. og 27 þús. kr. - Vita- og hafnamál, voru áætlaðar 12 millj. og 211 þús., en verða væntanlega 12 millj. og 517 þús. kr. Flugmál, áætlað 3 millj. og 310 þús. kr., hallinn á flugmálum, en hann verður væntanlega 2 millj. og 500 þús. kr. Kirkjumál, áætlun var 6 millj. og 132 þús. kr., en útgjöld verða væntanlega 6 millj. og 311 þús. kr. - Kennslumál, áætlun var 59 millj. og 823 þús. kr., en útgjöld verða væntanlega 63 millj. og 58 þús. kr. Opinber söfn og bókaútgáfa, - þ. e. a. s. A-liður 15. gr., er áætlaður 5 millj. og 44 þús. kr., en verður væntanlega 5 millj. og 325 þús. kr. - Rannsóknir í opinbera þágu, voru áætlaðar 6 millj. og 249 þús. kr., verða væntanlega 6 millj. og 850 þús. kr. Til landbúnaðarmála voru áætlaðar 36 millj. og 287 þús. kr. og verða væntanlega 37 millj. og 657 þús. kr. - Til sjávarútvegsmála voru áætlaðar 6 millj. og 102 þús. kr., en verða væntanlega 6 millj. og 146 þús. kr. - Til iðnaðarmála voru áætlaðar 2 millj. og 123 þús. kr., verða væntanlega 2 millj. og 122 þús. kr. - Raforkumál, til þeirra voru áætlaðar 12 millj. og 774 þús. kr., verða væntanlega 12 millj. og 910 þús. kr. Til félagsmála, voru áætlaðar 54 millj. og 339 þús. kr., en verða væntanlega 55 millj. og 602 þús. kr. Eftirlaun og lífeyristillög, voru áætlaðar 12 millj. og 902 þús. kr., en verða 13 millj. og 702 þús. kr. Til dýrtíðarráðstafana, voru áætlaðar 45 millj. og 900 þús. kr., en verða 51 millj. og 300 þús. kr. - Óviss útgjöld voru áætluð 1 millj. og 500 þús. kr., en verða væntanlega 4 millj. og 188 þús. kr. Samkvæmt heimildarlögum hafa verið greiddar 712 þús. kr., samkvæmt sérstökum lögum 2 millj. og 810 þús. kr. og samkvæmt þingsályktunum Í millj. og 31 þús. kr. - Samkvæmt væntanlegum fjáraukalögum hafa verið greiddar 130 þús. kr. Niðurstaðan af þessu verður sú, að útgjaldahlið fjárlaganna var áætluð 405 millj. og 541 þús. kr., en verður væntanlega samkvæmt þessu 447 millj. og 658 þús. kr. Ég skal taka það strax fram, að launauppbótin, sem samþykkt var hér á hv. Alþingi, er vitanlega færð á hina einstöku liði, þannig að verulegur hluti af umframgreiðslunum er vegna hennar á þeim liðum, þar sem laun eru mest. Tekjuafgangur á rekstrarreikningi verður samkvæmt þessu 89 millj. og 728 þús. kr., en í fjárlögum var gert ráð fyrir 37 millj. kr. tekjuafgangi. Þá kem ég að innborgunum og útborgunum á 20. gr., þ. e. a. s. eignahreyfingunum. Þar var gert ráð fyrir að inn kæmu samtals 3 millj. og 250 þús., en hefur orðið 7 millj. og 30 þús. kr. En út af 20. gr. hafa orðið þessar greiðslur, og mun ég lesa það og bera saman við fjárl. eins og rekstrarreikninginn. Afborganir lána, það eru föst lán ríkissjóðs. Fjárlög ráðgerðu 10 millj. og 640 þús., en afborganirnar verða 9 millj. 810 þús. Af erlendum lánum var gert ráð fyrir að afborganir yrðu 1 millj. og 314 þús., og þær verða 1 millj. 314 þús. Lán ríkisstofnana, þar er landssíminn, ráðgerðar afborganir 945 þús. og verða 974 þús. - Þá er það II. liður, greitt vegna ríkisábyrgðarlána í vanskilum, var gert ráð fyrir 8 millj., en verða 8 millj. 704 þús. En svo eru hér færðar ýmsar greiðslur á aðra liði, sem eru í raun og veru borgaðar vegna ábyrgða og ég kem að síðar, þannig að það er alls rúmlega 13 millj. og 200 þús., sem útlagt er á árinu vegna ríkisábyrgða, en á þennan lið eru færðar 8 millj. 704 þús., hinu geri ég grein fyrir síðar. - Þá kemur til eignaaukningar landssímans, þar var gert ráð fyrir 5 millj. og 100 þús., en verða 5 millj. 403 þús. - Til bygginga á jörðum ríkisins, þar var gert ráð fyrir 650 þús., en verða 690 þús. - Til ræktunar á jörðum ríkissjóðs, .þar var gert ráð fyrir 150 þús., en verða væntanlega 110. Þ. e. a. s., það er á þessum tveimur liðum samanlagt nákvæmlega fjárveitingin. - Til byggingar björgunar- og varðskips fyrir Norðurland var gert ráð fyrir 500 þús., verða 500 þús. - Til sementsverksmiðju var gert ráð fyrir 1 millj. og annarri milljón á heimildagrein, 22. gr., þannig að það verða þess vegna 2 millj. - Til viðbótarhúsnæðis ríkisspítalanna var gert ráð fyrir 1 millj. og 800 þús., og verður 1 millj. og 800 þús. varið í því skyni. Til byggingar fávitahælis voru áætlaðar 500 þús., verða 426 þús. - Til byggingar nýrra vita og vitavarðabústaða var gert ráð fyrir 1 millj., og við höfum sett hér á bráðabirgðayfirlitið 1 millj., sem er um það, sem búið er að verja í þessu skyni, en leggjum síðan til hliðar það, sem vitagjaldið fer umfram milljón, og kemur það fram síðar. - Til flugvallagerða, 1 millj. 320 þús., en verða 2 millj. 950 þús., eða 1 millj. og 530 þús. meira en fjárl. gerðu ráð fyrir, en þar af eru um 890 þús. samkvæmt sérstakri heimild í 22. gr., því að það er heimilað þar að láta flugmálin njóta þess í framkvæmdum, sem hallinn kynni að verða minni á rekstrinum en fjárl. gera ráð fyrir. Það má því segja, að þessi umframgreiðsla sé að mestu leyti samkvæmt heimild í 22. gr. - Til byggingar heimavistarhúss við menntaskólann á Akureyri, 250 þús. áætlaðar og verða 250 þús. - Til byggingar sjómannaskólans, 440 þús., verða 440 þús. - Til kennarabústaðar á Hólum, 75 þús. og verða 75 þús. - Til menntaskóla í Reykjavík, 1 millj. og 300 þús. og verða 1 millj. og 300 þús. - Til menntaskóla á Laugarvatni, áætlun 250 þús., verður varið 250 þús. - Til skólastjórabústaðar við menntaskólann að Laugarvatni 250 þús. og verður varið 250 þús. - Til viðbótar málleysingjaskólans eru 200 þús. kr. áætlaðar, og verður varið 200 þús. kr. - Til byggingar Kennaraskóla Íslands eru áætlaðar 550 þús., og verður reikningur 550 þús. kr. - Til skólastjórabústaðar við íþróttakennaraskólann á Laugarvatni, 100 þús., og verður varið 100 þús. kr. í því skyni. – Til bygginga á prestssetrum eru áætlaðar 1 millj. og 350 þús. kr., en verður í millj. 573 þús. kr. - Til útihúsa á prestssetrum, áætlaðar 350 þús. kr. og verða 440 þús. kr. - Til byggingar sýslumannabústaða, áætlaðar 600 þús. kr. og verða 668 þús. kr. - Til lögreglustöðvar í Reykjavík, 450 þús. kr. og verða 450 þús. kr. Til lögreglustöðvar á Keflavíkurflugvelli, 350 þús. kr. og verða 350 þús. kr. - Til rafveitu á Hólum, 150 þús. kr. og verða 150 þús. kr. Til byggingar beitarhúsa á Hólum, 25 þús. kr. og verða 25 þús. kr. - Til rafveitu á Hvanneyri, veittar 75 þús. kr. og verða 75 þús. kr. - Til fjósbyggingar á Eiðum, veittar 100 þús. og verða 100 þús. kr. - Til byggingar dieselrafstöðva, lánveitingar, 650 þús. kr. ráðgerðar og verða 650 þús. kr. - Til dvalarheimilis fyrir afvegaleidd börn, 400 þús. á fjárlögum, og verða 400 þús. kr. notaðar í því skyni. Þá hef ég gert grein fyrir öllum fjárlagaliðunum á 20. gr. Þeir voru áætlaðir samtals 40 millj. og 934 þús. kr., en verða eftir þessu 43 millj. og 982 þús. kr. Þar er innifalin þessi milljón, sem greidd er eftir 22. gr. til sementsverksmiðjunnar, og það, sem greitt er til flugmálanna eftir 22. gr. Það má því segja, að umframgreiðslur á þessum fjárlagaliðum séu í raun og veru ekki neinar. Þá koma hér aðrir liðir en fjárlagaliðirnir á 22. gr. Það er aukið rekstrarfé ríkisstofnana, 1 millj., og aukið rekstrarfé áfengisverzlunarinnar vegna greiðslu á gæzluvistarsjóði, 3 millj. kr. Áfengisverzlunin hefur sem sé notað sem rekstrarfé gæzluvistarsjóðinn, en okkur þykir ekki skynsamlegt að hafa það þannig, vegna þess að það verður farið að nota hann, verða þess vegna lagðar til hliðar á árinu, eins og rétt er, 3 millj. kr., og þá verður áfengisverzlunin að fá það rekstrarfé af tekjum sinum og getur ekki borgað það inn. - Svo er greidd gömul skuld Skipaútgerðarinnar vegna viðgerðar á Esju, 1 millj. og 320 þús. kr., lán til atvinnuaukningar samkv. heimild í 22. gr., 3 millj. og 810 þús. kr., og lán til Sölufélags garðyrkjumanna samkv. heimild í 22. gr., 300 þús. kr. - Útlagt vegna vangreiðslna á ensku togaraláni, þ. e. a. s. vegna hinna 10 togara, sem keyptir voru, 2 millj. og 518 þús. kr. - Ýmis lán og fyrirframgreiðslur, 1 millj. og 17 þús. kr. -Aukið hlutafé í Skallagrími h/f samkvæmt heimild í 22. gr. fjárlaga, 600 þús. kr. - Greiddar afborganir og vextir vegna áburðarverksmiðjunnar af erlendu láni, 949 þús. kr., en áburðarverksmiðjan gat ekki lagt inn þetta fé, vegna þess að þeir voru enn að leggja í mikinn stofnkostnað hjá verksmiðjunni og höfðu ekki handbært fé til þess að leggja í þetta skipti fram vexti og afborganir af þessu láni, og varð ríkissjóður því að hlaupa undir bagga. - Svo er greitt vegna landa- og lóðakaupa samkv. lögum nr. 64 frá 1941 726 þús. kr., og síðan er lagt til hliðar til vitabygginga, þar sem vitagjaldið fór umfram áætlun, 712 þús. kr., og lagt til hliðar til byggingar stjórnarráðshúss samkvæmt þál. frá 1954 2 millj. kr. Síðan er fyrirframgreitt vegna sementsverksmiðjunnar fjárveiting á árinu 1955, hún er fyrir fram útlögð, af því að það þurfti svo mikið á fé að halda, 1 millj. og 553 þús. kr. - Þetta verða samtals, útgreiðslur á 20. gr., 65 millj. og 789 þús. kr. Þegar gerð er upp heildarafkoma ársins, eða greiðslujöfnuðurinn, þá mundi ég gera það á þessa lund: Tekjuafgangurinn var 89 millj. og 728 þús. kr., innborganir á rekstrarreikningi, innborganir á 20 gr., aðrar en lántökur, voru 7 millj. og 30 þús. kr. Þetta eru samtals 96 millj. og 758 þús. kr. Frá þessu gengur síðan út á 20. gr. fjárlagaliðirnir allir, sem ég las áðan, 43 millj. og 982 þús. kr. Þá er aukið rekstrarfé ríkisstofnana, 1 millj., og vegna greiðslu áfengisverzlunarinnar á gæzluvistarsjóðnum, 3 millj. kr., greidd gömul skuld vegna viðgerðar á Esju, 1 millj. og 320 þús. kr., lán til atvinnuaukningar samkv. 22. gr., 3 millj. og 810 þús. kr., lán til sölufélags garðyrkjumanna samkv. 22. gr., 300 þús. kr., aukið hlutafé í Skallagrími samkv. 22. gr., 600 þús. kr., og útlagt vegna vangreiðslu á togaraláni, 2 millj. og 518 þús. kr., útlagt vegna afborgana og vaxta af áburðarverksmiðjuláni, 949 þús. kr., greitt vegna land- og lóðakaupa samkv. l. nr. 64 1941, 726 þús. kr., ýmis lán samkv. lista, 1 millj. og 17 þús. kr., geymt af vitagjaldi til vitabygginga, 712 þús. kr., og geymt til stjórnarráðshúss samkv. þál., 2 millj. kr. Þetta eru útgreiðslur, sem nema samtals 61 millj. og 934 þús. kr., en greiðsluafgangurinn verður þá samkv. því 34 millj. og 824 þús. kr., eða rétt um 35 millj. kr., og mun ég nú nota þá tölu til hægðarauka hér á eftir. Samkvæmt þessu bráðabirgðayfirliti hafa rekstrartekjurnar orðið, eins og ég sagði, 537 millj. kr. og rekstrarútgjöld 447 millj. Tekjuafgangur á rekstrarreikningi hefur þá orðið 89 millj. kr., eins og ég drap á áðan. Til samanburðar má geta þess, að árið 1953, árið áður, var tekjuafgangur nærri jafnhár, eða 86 millj. kr., en þá urðu tekjurnar 510 millj. kr. og gjöldin 423 millj. kr. Hafa því tekjur og gjöld á rekstrarreikningi orðið rúmlega 5% hærri hvort um sig en árið áður. Er þetta áreiðanlega nokkuð önnur niðurstaða en sumir álitu í haust að verða mundi, og munu ýmsir hafa gert ráð fyrir stórfelldari hækkun á tekjunum frá því árið áður en raun er á orðin. Tekjurnar hafa farið allverulega fram úr áætlun á rekstrarreikningi, eða um 94 millj. kr. Er það um 21% hærra en fjárlög gerðu ráð fyrir og nærri nákvæmlega jafnmiklar umframtekjur tiltölulega eins og urðu árið 1953. Útgjöld á rekstrarreikningi hafa á hinn bóginn orðið um 42 millj. hærri en fjárlög gerðu ráð fyrir. Þar af eru launauppbætur og uppbætur á lífeyri samkv. ákvörðun Alþingis nú rétt fyrir jólin og greiðslur samkv. sérstökum lögum, þingsályktunum og heimildarlögum rúml. 14½ millj. samtals. Raunverulegar umframgreiðslur á rekstrarreikningi eru því um 27½ millj., eða tæplega 7% af útgjaldahlið rekstrarreikningsins. Eru það lægstu umframgreiðslur tiltölulega, sem orðið hafa síðustu 30 ár a. m. k., utan einu sinni, árið 1950, að þær voru lægri. Ekki er veruleg ástæða til þess að rekja einstaka liði af umframgreiðslunum, en á tvo liði verður þó sérstaklega að minnast, sem skera sig nokkuð úr. Annars vegar eru umframgreiðslur vegna vegaviðhalds, 4 millj. kr., hins vegar framlög til þess að greiða niður vöruverð, sem orðið hafa 5 millj. og 400 þús. kr. hærri en fjárlögin gerðu ráð fyrir. Vegaviðhaldið kemst upp í 25 millj., og er það jafnhá fjárhæð og veitt er á þessa árs fjárlögum til vegaviðhaldsins, enda var fjárhæðin núna í fjárlögunum miðuð við þá reynslu, sem við sáum að var að verða á s. l. ári. Varð ekki með neinu móti spornað gegn því, að þessi umframeyðsla ætti sér stað, vegna þess, hvernig ástatt er með vegina. Niðurgreiðslum vöruverðs var haldið svo að segja óbreyttum allt árið, og hefði því áætlunarfjárhæð fjárlaganna átt að duga í því skyni. Það sýndi sig þó, að ekki hafði verið gert nægilega mikið fyrir framleiðslu og söluaukningu innlendra vara, einkum mjólkurvaranna. Þar af stafar hækkunin fyrst og fremst. Þótti ekki fært að draga úr þessum niðurgreiðslum, þótt sýnilegt væri, þegar leið á árið, að umframgreiðslur mundu verða allverulegar á þessum lið. Launauppbæturnar verða að sjálfsögðu til þess, að umframgreiðslur koma fram talsverðar á öllum launaliðum, eins og ég gat um áðan. Allar greiðslur á rekstrarreikningi umfram fjárlög, aðrar en vegaviðhald og niðurgreiðslur, hafa þá numið rúmlega 18 milljónum. Mikill hluti þessara fjárhæða er lögboðin útgjöld, en nokkur hluti er á rekstrarliðum, sem reynzt hafa of lágir í fjárlögunum, þótt reynt hafi verið að veita aðhald. Umframgreiðslur þessar stafa að talsverðu leyti af því, að lögboðin útgjöld og önnur óhjákvæmileg útgjöld eru blátt áfram ekki áætluð af nægilegri framsýni hjá stofnunum þeim, sem eiga að vera þessum hnútum kunnugastar. Greiðslur á 20. gr., sem ekki eru á sjálfu útgjaldayfirliti fjárlaganna, þótt þær séu greiddar samkv. 22. gr. fjárlaganna, margar hverjar, og aðrar samkv. lögum og sérstökum heimildum, eru þessar helztar, - ég hef dregið það saman eftir eðli greiðslnanna: Það eru greiðslur samkv. 22. gr. fjárlaga, þar eru samtals af þessum greiðslum 6 millj. 520 þús. Það er til sementsverksmiðjunnar, til flugmálanna, til atvinnuaukningar, til sölufélags garðyrkjumanna og aukið hlutafé í Skallagrími. Greiðslur sem sagt samkv. 22. gr. fjárlaga nema á 20. gr. 6 millj. og 520 þús. Þá er það næsti flokkur greiðslna á 20. gr. Það er vegna ríkisábyrgða. Þar er umfram á þeim lið sjálfum, fjárlagaliðnum, 704 þús., eins og ég gat um áðan, en auk þess útlagt vegna áburðarverksmiðju, sem ég er líka búinn að taka fram, 949 þús., og vegna vanskila á togaralánunum, 2 millj. 518 þús., og vegna landshafnar í Keflavík, 322 þús., sem talið var með ýmsum lánum í upplestrinum áðan. M. ö. o., að umframgreiðslur vegna ríkisábyrgða nema 4 millj. 494 þús., en allar greiðslur vegna ríkisábyrgða nema 13 millj. og 200 þús., eins og ég tók líka fram áðan. Þá koma greiðslur samkv. lögum á 20. gr. Það eru landa- og lóðakaup, 726 þús., og svo greidd gömul skuld vegna Esju, sem ég tók einnig fram áðan, lagt til hliðar vegna vitagjalds og þingsályktunar um stjórnarráðshús og loks aukið rekstrarfé ríkisstofnana. Þetta, sem ég nú hef talið, nemur 20 millj. og 72 þús. Og þetta sýnir, að þær 20 millj., sem greiðslurnar á 20. gr. nema meiru en fjárlögin gerðu ráð fyrir, eru yfirleitt nær undantekningarlaust borgaðar samkv. sérstökum heimildum Alþingis, samkv. lögum og þingsályktunum frá Alþ. og vegna ríkisábyrgða. Þessar greiðslur eru því alls ekki raunverulegar umframgreiðslur í venjulegri merkingu þess orðs. Eins og ég hef frá skýrt, urðu umframgreiðslur á rekstrarreikningi um 94 millj., og á 20. gr. kom inn 3 millj. 750 þús. meira en gert var ráð fyrir. Umframtekjur samtals urðu því rúmar 97 milljónir kr. Greiðsluafgangur samkv. bráðabirgðayfirlitinu verður um 35 millj. kr. 62 millj. hefur því verið ráðstafað í stórum dráttum þannig samkv. því, sem ég nú hef upplýst, - ég dreg það saman í útgjaldaflokka: Það er fyrst: Greidd samkv. sérstökum ákvörðunum og heimildum Alþ. í lögum, þingsályktunum og á 20. gr. fjárlaga 24½ millj. Í öðru lagi: Útlagt vegna ríkisábyrgða umfram fjárlög 4½ millj.þriðja lagi: Umframgreiðslur vegna niðurborgana á verðlagi 5 millj. og 400 þús., og vegna vegaviðhalds 4 millj. Þetta tvennt: 9 millj. og 400 þús. Aðrar umframgreiðslur, bæði á lögboðnum útgjöldum og rekstrarliðum, 18 millj. og 200 þús. Aukið rekstrarfé ríkisstofnana 4 millj. og 300þús. Og greidd gömul skuld vegna viðgerðar á Esju 1 millj. og 300 þús. Þetta eru samtals 62 milljónir. Á þessa lund hefur umframtekjunum verið varið, þ. e. a. s. þeim hluta umframteknanna, sem er ekki greiðsluafgangur. Þetta yfirlit sýnir, að Alþ. hefur sjálft ráðstafað 24½ millj. af umframtekjunum fyrir fram í raun réttri, og Alþ. mun ráðstafa greiðsluafganginum, 35 milljónum. Alþ. mun því ráðstafa beinlínis 59½ millj. af umframtekjunum, eða sem næst 60 milljónum. Mismunurinn, 38 milljónir, hefur farið í ríkisábyrgðatöp, vegaviðhald, niðurgreiðslur, aukið rekstrarfé og loks venjulegar umframgreiðslur, sem að miklu leyti eru lögboðin útgjöld, en áætluð lægra en þurft hefði að gera. Samkv. bráðabirgðayfirlitinu nemur greiðsluafgangurinn rétt um 35 millj. kr. Af því fé hefur ríkisstj. með samþykki þingmeirihlutans, sem hana styður, ráðstafað til ræktunarsjóðs og fiskveiðasjóðs 16 millj. kr., 8 millj. kr. til hvorrar stofnunar um sig. Ræktunarsjóður og fiskveiðasjóður eru meðal hinna þýðingarmestu lánsstofnana. Var þeim mjög fjárvant í haust og er raunar því miður enn þá. Var til þess gripið að bæta nokkuð úr af ríkisfé. Verður leitað samþykkis og staðfestingar Alþ. á þessari ráðstöfun, en þingfylgi fyrir fram tryggt, eins og ég sagði áðan, enda aldrei til þess komið, að fé hefði verið fram lagt til þessara sjóða, hefði ekki legið fyrir samþykki meiri hluta alþingismanna. Drögum við þessar 16 millj. frá greiðsluafganginum, verða eftir 19 milljónir. Því miður er það smávægileg fjárhæð, hefði sannarlega þurft að vera hærri til þess að vega á móti þeirri miklu þenslu, sem nú er í fjárhagskerfi landsins og mjög verður vart, að ég nú ekki tali um, ef ríkissjóður ætti að vera þess megnugur að hjálpa til að leysa þau fjáröflunarvandamál, sem fastast knýja nú á. Þessi fjárhæð þyrfti að geta gengið til þess að grynna á lausaskuldum eilítið og til framkvæmdasjóðs, sem geymzt gæti þangað til honum yrði varið til gagnlegustu framfara, án þess að með því væri framleiðslustarfsemi og efnahagskerfi landsins fært úr skorðum vegna of örrar fjárfestingar og þar af leiðandi skorts á vinnuafli. Það væri skynsamleg stefna nú að hafa greiðsluafgang, sem lagður gæti orðið til hliðar í þessu skyni. Það mundi styrkja peningakerfið, vinna á móti verðhækkunum og verða drjúgt til atvinnujöfnunar og aukinna framkvæmda, þegar til lengdar lætur. En þessi fjárhæð verður smá, þegar rætt er um þetta markmið, en enn þá ljósara verður þó, að ríkissjóður hefur því miður ekki fyrningar eftir þetta góða ár, sem leysa mikinn vanda, þegar athuguð eru öll þau fjáröflunar- og greiðsluvandamál, sem verið er að glíma við þessar vikurnar. Ég nefni nokkur til þess að bregða ljósi yfir viðfangsefnin. Sparifjárbætur þarf að greiða lögum samkvæmt og það helzt í peningum. Fyrirsjáanlega þarf meira fé í raforkuáætlun ríkisstjórnarinnar en gert var ráð fyrir í byrjun. Er það ekkert nýtt, að slíkar framkvæmdir verði fjárfrekari en í öndverðu var ætlað. Ræktunarsjóður er févana, eins og nú stendur, og óafgreiddar eru meira að segja mjög margar lánbeiðnir út á framkvæmdir fyrra árs. Veðdeild Búnaðarbankans skortir starfsfé. Fiskveiðasjóð vantar fé. Ógreiddar eru milljónir og aftur milljónir upp í hafnargerðir og skólabyggingar, sem búið er að framkvæma. Fjárþörf er brýn til íbúðalána í sveitum, kaupstöðum og kauptúnum. Fjár er vant til þess að endurbyggja hrynjandi stórbrýr. Handbært fé til sjúkrahúsabygginga er sárgrætilega lítið miðað við þörfina og það, sem færzt hefur verið í fang. Þetta eru aðeins örfá dæmi um verkefnin, en ekki tæmandi upptalning á þeim framfaramálum, sem fé skortir til, eins og nærri má geta, en það verður ekki mikið úr 19 millj. andspænis þessu, þótt ekki sé fleira til tekið. Enn þá minna verður þó úr þessu, þegar þess er gætt, að greiðsluafgang ríkissjóðs hefði þurft að leggja til hliðar til þess að auka framkvæmdir síðar, en draga úr ofþenslu nú. Það mun koma fram síðar á hv. Alþingi, hvað ríkisstj. leggur til að gert verði í þessu máli. Greiðsluafgangur ríkissjóðs á s. 1. ári er óneitanlega minni en hann hefði þurft að vera í jafnóvenjugóðu ári. Leit út fyrir framan af árinu, að afkoma ríkissjóðs mundi verða betri en hún hefur orðið. Tekjur voru á þeim tíma verulegum mun hærri en í fyrra. Á síðustu mánuðum ársins varð á þessu breyting, og dró úr tekjunum, samanborið við það, sem verið hafði framan af árinu. Það má þó segja, að afkoma ríkissjóðs á s. l. ári hafi orðið dágóð, en alls ekki óvenjugóð og ekki nógu góð, þegar litið er á þá miklu þenslu, sem nú er í þjóðarbúskapnum og ég drap á áðan, og endurtek ég það, að ríkissjóður hefði þurft að hafa verulegan greiðsluafgang til þess að vega á móti ofþenslu annars staðar í fjárhagskerfinu. Leggja hefði þurft fé til hliðar beinlínis og verja til nauðsynlegra framkvæmda síðar, þegar minna var um að vera hjá öðrum aðilum. Greiðsluafgangur hefði getað orðið allmiklu meiri en raun er á, ef hv. Alþingi hefði ekki með löggjöf og með því að samþykkja heimildir, sem átti að nota, ráðstafað fyrir fram milljónatugum af umframtekjunum, eða samtals 24½ millj. eða svo, samkvæmt því sem ég gaf yfirlit um áðan. Kröfur um fjárframlög úr öllum áttum eru háværar og pressa mikil á lögð. Hélzt hv. Alþingi og ríkisstj. því ekki vel á fé, þótt nauðsyn hefði verið á öðru til að styrkja afkomu þjóðarinnar út á við og trúna á fjármálakerfi landsins inn á við. Stjórnarandstaðan hér á hv. Alþingi hefur það einkennilega sjónarmið, að hún telur til ódáðaverka, ef greiðsluafgangur verður. Er það þó meira en skrýtið, að svo skuli vera, þegar litið er á öll hin óleystu verkefni. Á hinn bóginn mun verða haldið fast við það grundvallaratriði að hafa greiðsluhallalausan ríkisbúskap. Geta menn þá af og til orðið að gera sig seka um þann glæp að hafa fremur afgang en hitt. Annars væri nokkurn veginn víst, að menn mundu lenda vitlausu megin við strikið af og til og fá greiðsluhalla á ríkisbúskapinn. Greiðsluhallalaus ríkisbúskapur hefur stuðlað að frjálsari viðskiptum, stöðugu verðlagi, aukinni framleiðslu, auknum sparnaði, aukinni atvinnu og velmegun yfirleitt. Það eru til öfl í þjóðfélaginu, sem geta sett verðbólguhjólið af stað aftur þrátt fyrir greiðsluhallalausan ríkisbúskap, eyðilagt allt það, sem áunnizt hefur síðustu árin í þá átt að auka traust á fjármálakerfi landsins, grafið undan verðgildi peninganna og trú manna á því að leggja fyrir fé, geta stöðvað þá aukningu innlenda fjármagnsins, sem var að verða traust undirstaða áframhaldandi framfara og velmegunar. Þetta telja kommúnistar t. d. sig geta nú, og máske geta þeir það. Þá er að taka því. En þung er ábyrgð þeirra manna, sem fela þeim forsjá mála sinna með þvílíkum hætti, að afleiðingarnar yrðu slíkar. Loks vil ég minnast á, hvað álykta má af þessu bráðabirgðauppgjöri um afkomuhorfur yfirstandandi árs. Það verður þá því miður að segjast, að sízt getur þetta yfirlit aukið bjartsýni manna í þessu efni. Þegar gengið var frá fjárlögum ársins 1955, gerðu þeir, sem kunnugastir voru, ráð fyrir því, að ríkistekjurnar 1954 yrðu fremur yfir en undir 550 millj. Var tekjuáætlun þessa árs byggð á því mati. Nú sýnir þetta yfirlit, að það er ekki hægt að gera ráð fyrir því, að tekjurnar nái 550 millj. Tekjuhorfur verða því að teljast óvænlegri en þegar gengið var frá fjárlögunum. Hér við bætist, að vísitalan hefur dálítið hækkað frá því, sem gert var ráð fyrir í fjárlögum yfirstandandi árs, þegar þau voru samin, og nemur það milljónaútgjöldum. Það er því augljósara nú en nokkru sinni fyrr, að á þessu ári verður ekki pinklum á bætt, nema nýrra tekna verði aflað á móti.



Herra forseti. Ég vil fyrst aðeins þakka hæstv. fjmrh. fyrir það yfirlit, sem hann hefur hér gefið þm. nú tæpum tveim mánuðum eftir að reikningsárinu 1954 er lokið. Og það tel ég vel, að menn fái fljótt að kynnast, hver útkoman hefur orðið eða niðurstaðan af reikningum ársins. Hins vegar, og ég vil nú skjóta því til hans, ef síðar kæmi til eitthvað svipað og ef um þetta hefði átt að ræða, hefðu reikningarnir eða þetta bráðabirgðayfirlit helzt þurft að liggja fyrir þm., áður en ræðan var flutt, til þess að þeir gætu haft hennar full not. Það er náttúrlega ekki hægt að grípa allar þær tölur á lofti, sem hæstv. ráðh. flutti hér, og gera upp þær niðurstöður, sem út úr þeim koma, á þeim mínútum, sem hann flytur ræðu sína, og gera sér ljósan þann kjarna, sem út úr því kemur. Hefði þess vegna þetta allt komið að betri notum, a. m. k. ef umræður hefðu átt um það að vera, ef þm. hefðu fengið þetta á pappír, áður en ræðan var flutt. En sem sagt, ég tel þetta í rétta átt, að menn fái fljótlega að kynnast niðurstöðum reikninga ársins, og ólíkt skemmtilegra en að vera að samþykkja tveggja ára gamla reikninga, eins og við vorum hér að fyrir helgina. Heildarmyndin, sem út úr þessu reikningsyfirliti kemur hjá ráðherranum, er, að því er mér sýnist, að ríkistekjurnar hafa orðið 94–95 millj. kr. hærri á árinu 1954 en gert hafði verið ráð fyrir í upphafi. Þær hafa farið um 21% fram úr áætlun, úr 443 millj. upp í 537 millj. Ef ég man rétt, voru ríkistekjurnar árið 1952 420 millj. Árið 1953 voru þær komnar upp í 510 millj., eftir því sem ráðh. sagði hér áðan, og nú eru þær komnar upp í 537, þ. e. a. s., á tveim árum hafa ríkistekjurnar hækkað um 117 millj. kr., og hér koma þó sannarlega ekki öll kurl til grafar. Hækkanirnar, sem landsmenn í heild verða að borga, eru þó raunverulega miklu meiri en þessi tala segir, og á ég þar fyrst við þá hækkun, sem orðið hefur á bátagjaldeyrisálaginu á árinu 1954. Það er öllum kunnugt, sem það vilja vita, að bátagjaldeyrisálagið hlýtur að hækka á þessu ári, en sú hækkun kemur ekki inn á fjárlögin, vegna þess að þeim reikningi er haldið þar fyrir utan, illu heilli, vildi ég segja, því að hann á þar sannarlega heima. En eftir þeim upplýsingum, sem ég hef um það fengið, hækkar bátagjaldeyrisálagið úr 75 og upp í sennilega í kringum 100 millj. kr. á árinu 1954, þó að það liggi ekki glöggt fyrir enn, þ. e. a. s. hækkunin á því, sem almenningur þarf að borga af þeim vörum, sem á frílista bátagjaldeyrisins eru, nemur um 25 millj. kr. Þar við bætist svo enn einn nýr skattur, sem hefur komið til á árinu, sem er gjaldið á bílana, sem er misjafnt eftir því, hverjir bílarnir eru, en líklega í kringum 100% af fob-verði. Þetta gjald á að nægja til þess að greiða með 2 þús. kr. á úthaldsdag hvers togara, sem gerður er út hér á landi. Þ. e. a. s., ef togarinn er gerður út í 300 daga, þá verður þetta um 600 þús. kr. á skip, eða á rúm 40 skip um 25 millj. kr., sem bætast við, þannig að hækkunin umfram það, sem talið er í fjárl. og á þessum tveim liðum einum, verður í kringum 50 millj. kr. M. ö. o., þær hækkanir, sem teknar hafa verið úr vasa landsmanna og teknar verða væntanlega á yfirstandandi ári, nema ekki, eins og fjárl. greina frá, um 117 millj. kr. á tveimur árum, heldur kannske nær 170 millj. kr. á aðeins tveim árum, sem liðin eru, 1953 og 1954, og skapar það náttúrlega tilsvarandi þröng í búi hjá þeim, sem þessa peninga verða að láta. Og það er ekki nóg með, að þetta hafi hækkað, heldur hafa orðið ýmsar fleiri hækkanir, sem ríkisstj. hefði átt að geta ráðið við og hefði átt að ráða við. Ég nefni þar til dæmis þær hækkanir, sem orðið hafa á rafmagni, á vöxtum og ýmsu fleiru, þannig að mér finnst, að hæstv. ríkisstj. hafi gengið á undan með að hækka það, sem hún gat, hækka gjöldin til ríkissjóðs, hækka það, sem lagt er á bátagjaldeyrinn, sem hefði verið hægt að halda niðri, taka með beinum framlögum gjaldið af bílunum, hækka rafmagnsverðið, hækka vextina og hækka yfirleitt það, sem hún gat hækkað. Ég nefni þetta vegna þess, að í þessu kemur fram, að mér finnst, mjög óheilbrigð stjórnarstefna og stjórnarstefna, sem hlýtur að leiða til þess, að þeir, sem eiga að borga þessi hækkuðu útgjöld, krefjist einhverra möguleika til þess að geta greitt þessar hækkanir, og eina leiðin, sem þeim þá er fær, er að hækka það kaup, sem þeir taka. Mér finnst þess vegna, að ríkisstj. hafi kallað yfir sig þær aðgerðir, sem verkalýðsfélögin í landinu eru að gera í dag, með því að hækka stöðugt þau útgjöld, sem hún tekur af almenningi, og láta auk þess líðast, að teknar séu stórfelldar hækkanir á ýmsum öðrum sviðum, sem hægt hefði verið að komast hjá. Við afgreiðslu fjárl. fyrir árið 1954 var flutt till. um það, að söluskatturinn væri felldur niður, og það var líka flutt till. um það, að ef söluskatturinn væri ekki felldur niður, þá væri nokkrum hluta hans ráðstafað til bæjar- og sveitarsjóðanna víðs vegar um land. Hvorugt þetta var samþ. En hvað kemur nú í ljós? Það kemur í ljós, að tekjur ríkissjóðsins á árinu 1954 eru nákvæmlega jafnhárri upphæð hærri en áætlunin var sem söluskattinum nemur í áætluninni. Tekjur ríkissjóðsins reynast á reikningi vera rúmum 94 millj. kr. hærri en gert er ráð fyrir í fjárl. eða fjárhagsáætluninni, en söluskatturinn er þar áætlaður 95 millj. kr. Ef ekki hefði verið talið fært að fella niður þessa upphæð, þá hefði þó verið fært að fella niður nokkurn hluta hennar til þess að gera bæjar- og sveitarsjóðunum kleift að lækka sína útsvarsbyrði, sem margir bæjar- og sveitarsjóðir eru í mjög miklum erfiðleikum með. Ég skal ekki fara mjög miklu fleiri orðum um þessa skýrslu hæstv. ráðh. Ég er sem sagt þakklátur honum fyrir það, að hún var flutt og flutt svona snemma, og tel það röggsamlegt, að hún sé svona snemma til. En ég hefði óskað eftir því, að hún hefði legið fyrir í aðgengilegra farmi, því að það er ekki hægt að gera sér grein fyrir þessum mörgu tölum, sem hæstv. ráðh. las hér upp, á svona stuttum tíma. Mér finnst ég geta lesið út úr henni þennan boðskap, sem ég tel hættulegan, að það eru teknar af mannfólkinu í landinu hærri upphæðir en þörf er á, og þó eru ekki taldar í fjárl. allar upphæðirnar, sem teknar eru og skyldar eru þeim gjöldum, sem getið er á reikningi ríkisins. Þá hefur þess ekki heldur verið gætt af ríkisstj. að halda niðri þeim gjöldum, sem hún gat ráðið við og átti að ráða við og átti að halda niðri, ef hún vildi reyna að fá hlutina til þess að ganga áfram á sama hátt og þeir höfðu gengið, því að það er enginn möguleiki fyrir hæstv. ríkisstj. til þess að hugsa sér, að hún geti hækkað útgjöldin á almenningi í landinu áfram og áfram, án þess að sá sami almenningur hljóti einhverjar hærri tekjur í staðinn.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. fjmrh. fyrir þá skýrslu, sem hann hefur gefið. En það, sem kom mér nú til þess að standa upp, var það, sem hann sagði síðast í sinni skýrslu og mér nú virtist satt að segja ekki beinlínis eiga heima í sambandi við hana, ef tilgangurinn var sá einn að gefa Alþ. tækifæri til þess að hlýða á, hvernig afkoma ríkissjóðs væri. Mér datt hálfpartinn í hug, að hann meinti með síðustu orðunum, sem hann sagði, eitthvað dálítið annað en að það væru bara upplýsingar til alþm. um, hvað hann væri góður fjmrh. Ég fann eins og dálítinn brodd í því, að það væri verið að vara við, eftir að Alþ. samþ. hækkunina til hálaunamannanna, að það væri helvíti hart, ef það væru einhverjir menn í landinu, sem vildu hækka hjá láglaunamönnum líka eða jafnvel almennum verkamönnum, þótt faglærðir væru, ef þeir væru ekki hálaunaðir embættismenn ríkisins. Og mér virtist, að eftir að hæstv. fjmrh. virtist nú ekki vera allt of montinn yfir útkomunni, þá vildi hann þó segja, að þetta væri allt saman gott og blessað, ef það væru ekki einhverjir vondir menn í þjóðfélaginu, sem ætluðu að spilla þessu, og ég held þess vegna, að út frá þeim hugleiðingum hæstv. ráðh. væri máske rétt að athuga nokkuð um vonda menn og hvaðan hættan af vondum mönnum kemur. Hæstv. ráðh. var að hugga okkur með því, að hin ágæta fjármálastefna ríkisstj. hefði stuðlað að frjálsum viðskiptum, auknum sparnaði og ýmsu fleiru góðu. En má ég spyrja hæstv. fjmrh.: Hefur ekki ríkisstj. sjálf haft nokkrar áhyggjur út af því upp á síðkastið, hvert hin frjálsu viðskipti svokölluðu eru að leiða? Finnst henni máske sjálfri ekki nóg um, og hefur hún ekki sjálf verið að grípa hér inn í viðskiptin, sem ganga fyrir sig hérna hinum megin við okkur, til þess að gera þau ekki frjáls og láta ekki hlutina fá að hafa sinn gang? Ætli að það sé ekki orðin nokkuð dýr sem stendur þessi viðskiptastefna, sem hæstv. ríkisstj. er að framkvæma núna? Eða hvernig er það með aukna sparnaðinn? Hæstv. ríkisstj. hefur gert ráð fyrir því, að það væri einhver alveg öruggur hlutur, hvernig sparifé landsmanna kæmi til með að aukast, án þess að laun hækkuðu. Ég er hræddur um, að hæstv. ríkisstj. sé ekki eins montin af þessum aukna sparnaði núna í svipinn og hæstv. fjmrh. vildi vera láta, - eða hvað dvelur hennar húsnæðisfrv.? Hvað dvelur framkvæmdir á hennar raforkumálum? Hvað dvelur allar hennar ráðagerðir, sem hún hefur byggt á síauknum sparnaði, þó að hún sjálf um leið taki af fólkinu það, sem það gæti sparað, en gefi því ekki tækifæri til þess að ná meira til sín af því, sem auðmennirnir sölsa undir sig? Ég held um þessar afleiðingar, sem hæstv. ríkisstj. hefur verið að státa af undanfarið viðvíkjandi þeim frjálsu víðskiptum, auknum sparnaði, vaxandi trausti til Íslands út á við, að það sé að sýna sig meira og meira, að þetta sé allt saman ekkert nema sápubóla, - eða hvar er traustið til þeirra viðskipta út á við? Hvernig hefur gengið með lánin, sem Benjamín Eiríksson eða Framkvæmdabankinn hefur verið að reyna að útvega undanfarið? Hvernig gengur með tilkynningarnar til okkar um, hvernig gangi með þessa hluti? Ég er ákaflega hræddur um, að traustið sé ekki sérstaklega mikið í augnablikinu á fjármálum Íslands út á við og að það sé ekki heldur orðið mikið hérna inn á við. En það gæti verið, að hæstv. ríkisstj. ætlaðist til þess, að það kæmi ekki í ljós fyrr en seinna meir, að allur grunnurinn, sem hún hefur byggt á, væri að hrynja undan henni og traustið, sem hún þættist með harðvítugri pólitík gagnvart landsmönnum að vera að öðlast út á við, væri ekki rétt mikið, þegar ætti að fara að slá lán út á það, en það gæti verið, að hún vildi gjarnan geta sagt sem svo: Ja, það var nú af því, að það urðu verkföll, eða af því, að það varð kauphækkun, að ég hef ekki meira traust út á við, spariféð er minnkað og vörubirgðirnar hrúgast hérna upp og mennirnir að fara á hausinn. En við skulum gera okkur það alveg ljóst, að afleiðingarnar af þessari pólitík ríkisstj. eru nú þegar að koma fram; það öngþveiti, sem hana langar til þess að koma yfir á verkalýðshreyfinguna, er nú þegar skollið yfir. Hæstv. fjmrh. var að tala um það að lokum, að það væri nú ekki ástæða til mikillar bjartsýni. Það er hæstv. ríkisstj., sem hefur fengið alveg óháð öllum öðrum að ráða fjármálapólitík landsins í síðustu tvö ár, og ef hún er sjálf að verða eitthvað svartsýn á afleiðingarnar af eigin fjármálapólitík, þá er það henni sjálfri að kenna og engum öðrum, og mig skal satt að segja ekki undra, þó að hún verði eitthvað svartsýn á þetta. Mig skal satt að segja ekki undra, þó að komi að lokum að því, að það verði erfitt fyrir Íslendinga að kaupa inn vörur og láta mannfólkið í landinu kaupa þær vörur aftur, þegar launin eru ekki hækkuð og kaupgetan er ekki hækkuð. En hver er hins vegar grundvöllurinn undir því, að kaupgetan geti hækkað og að afkoma ríkissjóðs fari batnandi ár frá ári, sá grundvöllur, sem hæstv. fjmrh. hefur aldrei séð og aldrei skilið? Grundvöllurinn undir því er, að framleiðslan aukist, að það séu keypt fleiri ný framleiðslutæki inn í landið, að afkastamestu framleiðslutækjunum eins og togurunum sé fjölgað, að bátar séu byggðir í landinu, að hraðfrystihús séu reist, og það er þetta, sem ríkisstj. hefur vanrækt á undanförnum árum. Í 6 ár, síðan yfirleitt Framsfl. fór að koma eitthvað nærri fjármálum og ríkisstj., hefur verið svikizt um að kaupa t. d. nokkurn nýjan togara inn í landið. 1948 eru síðustu togararnir keyptir inn, stórvirkustu framleiðslutækin, sem við höfum. Ég er hræddur um, að það kunni ekki góðri lukku að stýra til eilífðar að ætla að halda áfram í sífellu að auka „lúxus“ yfirstéttarinnar hérna í Reykjavík, hækka launin hjá hálaunamönnunum og annað slíkt, en halda ekki áfram að undirbyggja sjálfan grundvöll þjóðfélagsins, og það er það, sem þessi ríkisstj. og ríkisstjórnin á undan henni hafa vanrækt allan tímann, og þess vegna hriktir í grundvellinum undir henni, þess vegna er hún sjálf að verða svartsýn í dag, og þess vegna langar hana til þess að koma afleiðingunum af öngþveitinu, sem hún sér að er að skapast hjá henni sjálfri, yfir á verkalýðshreyfinguna. Það er meira að segja úr herbúðum hæstv. ríkisstj. farið að tala um gengislækkun. Má ég spyrja: Á hverju byggist gengi íslenzku krónunnar? Gengi íslenzku krónunnar byggist á því, að við framleiðum mikið af gjaldeyrisvörum, að við framleiðum mikið af fiski, sem við seljum út úr landinu, þannig að það sé öruggur grundvöllur undir okkar atvinnulíf. Ef það fellur úr heil vertíð eða einn og tveir mánuðir úr vertíð, ef það falla úr tekjur upp á 25–50 millj. kr., sem við hefðum getað framleitt, þá er það tjón fyrir gengi íslenzku krónunnar. Hitt er fásinna að halda því fram, þó að verkalýðurinn á Íslandi fái meira af þeim peningum, sem annars renna til auðmannastéttarinnar, að það sé nokkurt tjón fyrir gengi íslenzku krónunnar, heldur þvert á móti. Það er alger villukenning. Það, sem þessi hæstv. ríkisstj. og ríkisstjórnin á undan henni hins vegar hafa gert, er að vanrækja að kaupa ný framleiðslutæki inn í landið, sem auka okkar sjávarútveg og auka okkar útflutningsframleiðslu, vanrækja þar með að undirbyggja gengi íslenzku krónunnar, og síðan halda þeir því fram, þegar þeir hafa sjálfir vanrækt að gera þetta, að það sé ekki rétt af verkamönnum að heimta hærra kaup. Ég vil bara minna hæstv. fjmrh. á, að þegar verkalýðurinn kom nærri ríkisstj. hér á Íslandi, þá voru keyptir togarar til landsins, þá voru byggð hraðfrystihús, þá voru byggðir bátar, og þá voru aukin svo stórkostlega þau framleiðslutæki, sem íslenzka gjaldeyrisframleiðslan byggist á, að það, að þessar síðustu ríkisstj. á 6 árum hafa lafað og grundvöllurinn hefur ekki brotnað undir þeim, er vegna þess grundvallar, sem þá var lagður. Á honum hefur m. a. hans fjármálaráðherrastjórn getað fleytt sér þennan tíma. En það er ekki endalaust hægt að lifa á því, sem gert var á tímabili nýsköpunarstjórnarinnar, á þeim togurum, sem þá voru keyptir inn og þar næst á eftir, það þarf að halda áfram að kaupa inn nýja togara, það þarf að halda áfram að auka okkar framleiðsluafköst, og það er ekki verkalýðnum að kenna, að það hefur verið vanrækt. Þess vegna á það ekki heima í þessu sambandi að vera með neinar hnútur eða brodda til verkalýðshreyfingarinnar, þó að hún geri sínar eðlilegu kröfur til þess, að þjóðarbú, sem getur gefið þeim, sem vinna, miklu meira en það gefur núna, láti þá fá meira í sinn hlut. Yfirbygging yfirstéttarinnar hérna í Reykjavík er orðin það mikil, að það er hún, sem er að sliga þjóðfélagið. Það eru ekki kröfur verkamannsins til réttlátrar hlutdeildar í þjóðararðinum, það er yfirbyggingin og „lúxusinn“, sem yfirstéttin hérna lifir við. Ég vil aðeins skjóta því til hæstv. fjmrh. í því sambandi m. a., að einhver ægilegasti gróðinn, sem á sér stað sem stendur, þrífst undir sérstakri vernd hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkanna. Ég meina okrið. Ég meina það, að af 100 þús. kr. séu teknar í vexti á ári 72 þús. kr., og hæstv. ríkisstj. gerir sjálf Sérstakar ráðstafanir til þess að hindra, að það séu látin ganga lög og réttur yfir þá, sem slíkt gera. Hverjum þeim, sem vill sölsa undir sig fé frá almenningi, er leyft að ganga lausum, og ríkisstj. gerir sérstakar ráðstafanir til að vernda slíkt, auk þess sem hún með sinni fjármálapólitík skapar grundvöllinn að svarta markaðnum á peningum í landinu. Hæstv. fjmrh. leyfir sér að tala um frjáls viðskipti. Hvaða maður dirfist að halda því fram, að það séu frjáls peningaviðskipti hér í Reykjavík í dag, að það sé frjáls peningamarkaður? Það er svartasti peningamarkaður, sem þekkist í Evrópu. Og hver hefur skapað hann? Sú fjármálastefna, sem hæstv. ríkisstj. hefur rekið. Og á sama tíma sem ríkisstj. þannig heldur sinni vernd yfir okrurunum, leyfir hæstv. fjmrh. sér, yfirmaður þessarar fjármálastefnu, að vera með brodd til verkamannanna um það, að þeir megi ekki heimta kauphækkun, og hefur þó m. a. ein afleiðing okursins orðið sú, að það hefur verið hækkuð ár frá ári húsaleigan hérna í Reykjavík, þannig að menn verða að borga fyrir tveggja til þriggja herbergja íbúð 1500–2000 kr. á mánuði, þegar hagstofan reiknar með 400 kr. Ég held, að ef hæstv. fjmrh. ætlar að fara að nota sína skýrslu nú til þess að prédika eitthvað yfir verkamönnum, þá ætti hann að koma hér fram fyrir okkur og gefa okkur skýrslu um gróða fleiri aðila, sem ríkið hefur með að gera, heldur en ríkissjóðs eins. Hvað tekur Landsbankinn í gróða í ár? Eru það 30 millj., eða eru það 40 millj.? Og hvað verður gefið upp af því? Hvað tekur Eimskip í gróða í ár? Hvað taka skipafélögin í gróða í ár? Og hvað tóku þau síðasta ár? Allt eru þetta stofnanir, sem ríkið gerir sérstakar ráðstafanir til þess að vernda. Það er ekki hægt að koma og ætla að fara að nota skýrslu hæstv. ráðh. um það, að afgangurinn sé ekki eins hrottalega mikill og undanfarið hjá ríkinu, eins og hæstv. ráðh. var að reyna að gera, til þess að ætla að fara að reyna að telja verkamenn ofan af því að gera réttmætar kröfur til sín. Mér sýnist, að þeir aðilar, sem eiga upp á pallborðið hjá ríkisstj., geti hlaupið til hæstv. fjmrh., hvenær sem þá vantar peninga, og mér finnst þess vegna ekkert undarlegt, þó að verkamenn hér í Reykjavík og annars staðar geri þær kröfur til ríkissjóðs og til atvinnurekendanna, að okurhúsaleigan, sem þeir verða að borga, sé greidd með hækkuðu kaupi. Hæstv. fjmrh. gaf þá yfirlýsingu hér áðan, að hann hefði borgað tæpa 1 millj. kr. vegna áburðarverksmiðjunnar. Hvað kom hæstv. ráðh. til þess að fara að borga úr ríkissjóði í svipinn 900 þús. eða upp undir eina millj. króna fyrir það, sem hann kallar h/f Áburðarverksmiðjan? Hvað kom honum til þess? Það er hann, sem heldur því fram, að þetta sé einkaeign eins hlutafélags. Það er hann, sem heldur því fram, að ríkið eigi ekki þetta fyrirtæki, þvert ofan í lög. Af hverju eru ekki hluthafarnir látnir sjá um þetta, m. a. einkahluthafarnir þarna í, sem lögðu fram 4 millj. kr. til þess að eignast fyrirtæki upp á 130 millj.? Af hverju eru þeir ekki látnir sjá um þetta, eða af hverju notar ekki ríkissjóður tækifærið, ef þetta fyrirtæki er í greiðsluþroti, til að kaupa þessi hlutabréf upp? Getur hvaða hlutafélag sem er komið til ríkissjóðs þannig til þess að láta borga fyrir sig vexti og afborganir? Ég álít, að það sé mjög gott, að hæstv. ráðh. gefur okkur sínar skýrslur. Ég álít, að það sé mjög gott, að það sýni sig, eins og áður hefur verið, að afgangurinn hjá ríkissjóði skiptir tugum millj. kr., að það er reyrt og reyrt að almenningi, og ráðh. barmar sér yfir, að það skuli ekki vera enn þá meira. En þegar nú almenningur heimtar að fá eitthvað dálítið hærra kaup til þess m. a. að standa undir öllum þessum þunga, þá fer hæstv. fjmrh. að bregðast illa við og er að tilkynna, að svo framarlega sem verkamenn fái slíkt í gegn, þá sé voðinn vís. Ég vil segja honum það, af því að hann notaði nú ekki það orð, sem hann er vanur að nota í hvert einasta skipti, sem hann hefur talað, frá því að hann kom á þing, og það var orðið hrun, - ég býst við, að hann sé orðinn hræddur við hrunið, sem fjármálapólitík ríkisstj. er að undirbúa, og hann vilji koma því yfir á verkalýðshreyfinguna, - ég vil aðeins segja honum, að það hrun, sem er afleiðingin af fjármálapólitík ríkisstj., er byrjað. Ríkisstj. stendur sjálf á sífelldum fundum til þess að ráðgast um, hvernig hún eigi að kæfa þetta hrun, hvernig hún eigi að dylja þetta hrun, hvernig hún eigi að stöðva þetta hrun, svo að það grípi ekki um sig í allri Reykjavík, vegna þess að hún vill gjarnan láta það allt saman frestast fram yfir verkfall eða fram yfir kauphækkanir til þess að geta sagt á eftir: Þetta er nú allt saman verkalýðnum að kenna; ótætis kommúnistarnir eru að grafa grundvöllinn undan þjóðfélaginu. - Ég held, að hæstv. fjmrh. ætti að tala dálítið gætilegar um afstöðuna til verkalýðsins og hans kaupkrafna í þessu efni, en segja Alþ., hvaða kröfur braskararnir í Reykjavík gera til ríkisstj. og stjórnarflokkanna.



Herra forseti. Mér finnst ástæða til þess að færa hæstv. fjmrh. þakkir fyrir það framtak, sem hann hefur sýnt með því að birta hinu háa Alþ. niðurstöður ríkisreikninganna fyrir 1954 nú þegar, ekki tveim mánuðum eftir að reikningsskilaárinu lýkur. Þetta er til fyrirmyndar og ætti að vera svo framvegis, að kappkostað væri að ljúka reikningsskilunum fyrir liðið ár sem allra fyrst, þannig að þingmenn gætu glöggvað sig á afkomu ársins, sem er liðið, og haft það til hliðsjónar við bollaleggingar sínar um árið, sem er að líða. Jafnframt vildi ég taka undir það, sem hv. 5. landsk. þm. (EmJ) sagði áðan, að í framtíðinni væri mjög æskilegt, að áður en slík ræða er flutt, fengju menn reikningsyfirlitið fjölritað í hendur, því að þá er miklu auðveldara að ræða bæði málið í heild og einstök atriði, - það síðara er raunar mjög torvelt nú, vegna þess hve hér er auðvitað um margbrotnar tölur að ræða. En örfáar athugasemdir vildi ég gera í framhaldi af ræðu hæstvirts fjármálaráðherra. Hann skýrði frá því, að rekstrarafgangur ársins 1954 hefði verið um 96 millj. kr., en 1953 hafði hann verið 87 millj. kr. Bæði þessi ár hefur því verið mikill tekjuafgangur hjá ríkissjóði. Hæstv. ráðh. undirstrikaði þetta mjög og gaf í skyn, að þetta bæri vott um heilbrigða fjármálastefnu hæstv. ríkisstj. Það virtist jafnvel svo, að hann vildi nota tækifærið sem allra fyrst til þess að skýra frá þessum mikla tekjuafgangi ríkissjóðs til þess að geta lagt áherzlu á, hversu heilbrigða fjármálapólitík núverandi hæstv. ríkisstj. ræki. En með þessu er sagan alls ekki sögð öll. Sannleikurinn er sá, að rekstrarafgangur ríkissjóðs, eins og íslenzku ríkisreikningarnir eru gerðir upp, gefur engan veginn fullnægjandi eða tæmandi, jafnvel alls ekki rétta mynd af áhrifum ríkisbúskaparins á hagkerfið, einfaldlega vegna þess, hversu mikið af beinum útgjöldum er á eignahreyfingareikningi, en ekki á rekstrarreikningi. Svo sem kunnugt er, er hafður mjög mismunandi háttur á því í ýmsum nágrannalandanna, hvaða gjöld eru færð á rekstrarreikning og hvaða gjöld eru færð á eignahreyfingareikning, og hefur það að sjálfsögðu áhrif á rekstrarniðurstöðuna, hvaða venjur eru viðhafðar í þessum efnum. Hér er sú venja að færa fjölmörg útgjöld til fjárfestingar á eignahreyfingareikning, en ekki rekstrarreikning, og á þeim árum, þegar mikið kveður að slíkum fjárfestingarútgjöldum, hefur það að sjálfsögðu þau áhrif, að rekstrarreikningurinn sýnir mjög hagkvæma niðurstöðu. En þegar talað er um heilbrigða fjármálastefnu í þessu sambandi, þá er að sjálfsögðu átt við það, hversu mikinn kaupmátt ríkissjóður tekur úr umferð með skatta- og tollakerfi sínu og útgjaldapólitíkinni, en þá verður auðvitað að bæta hreinum fjárfestingarútgjöldum á eignahreyfingareikningi við rekstrarútgjöldin og miða við þá niðurstöðu, sem þá fæst. En þannig var á árinu 1953 og hefur áreiðanlega verið á árinu 1954, þótt ég hafi að sjálfsögðu ekki haft aðstöðu til þess enn að ganga úr skugga um það, að á eignahreyfingareikningnum hafa verið mjög mikil fjárfestingarútgjöld, sem draga verulega úr gildi þeirrar staðhæfingar hæstv. fjmrh., að þessi mikli tekjuafgangur beri í sjálfu sér vitni um heilbrigða fjármálastefnu. Það er enginn ágreiningur meðal sérfróðra manna um það, að á tímum sem þeim, sem við nú lifum, eigi að reka ríkisbúskapinn með verulegum tekjuafgangi. Þegar verðlag allt er á hreyfingu upp á við og þensla mikil í viðskiptakerfinu öllu, er heilbrigt, að áhrifa ríkisvaldsins gæti í þá átt að draga úr þessari þenslu með því að hafa mjög verulegan raunverulegan rekstrarafgang á sínum búskap, á sama hátt og eðlilegt er, að á krepputímum hiki ríkisvaldið ekki við að halda uppi atvinnu og komi í veg fyrir fallandi verðlag með því að hafa verulegan halla á búskap sínum. Nú kynnu ýmsir að halda, ef menn athuguðu tölur hæstv. ráðh. gagnrýnislaust, að þannig hefði einmitt verið farið að hér. Tvö ár eru nýliðin, 1953 og 1954, þar sem tekjuafgangurinn hefur verið 90–100 millj. hvort árið. En þá þarf til þess að taka tillit jafnframt, hver raunveruleg útgjöld hafa verið á fjárfestingarreikningi, og draga þau frá. Afgangurinn einn ber vott um þau áhrif af svonefndri heilbrigðri fjármálastefnu, sem hæstv. fjmrh. virtist vilja láta í veðri vaka með hinum háu tölum, sem hann nefndi. Þó að ég hafi auðvitað ekki haft aðstöðu til þess að virða neitt fyrir mér ríkisreikninginn fyrir 1954, þar sem einu upplýsingar um hann eru þær tölur, sem hæstv. ráðh. las áðan, þá má mynda sér nokkra hugmynd um hina raunverulegu rekstrarniðurstöðu ríkissjóðs með því að virða fyrir sér viðskipti ríkissjóðs við seðlabankann og hina bankana og þá fyrst og fremst sparisjóðsdeild Landsbankans. Hinn raunverulegi rekstrarafgangur ríkissjóðs á með eðlilegum hætti að safnast fyrir sem aukin inneign ríkissjóðs eða sem minnkuð skuld hans í seðlabankanum. Það, sem menn eiga við með heilbrigðri fjármálastefnu, er það að flytja kaupgetu frá góðum tímum til vondra tíma, ef svo mætti segja, fyrst og fremst með því, að ríkissjóður auki inneignir sínar í seðlabankanum á góðum tímum í því skyni að hafa þær til ráðstöfunar á erfiðum tímum. Ef athuguð eru skuldaskipti ríkissjóðs við seðlabankann á s. l. ári, einmitt á því ári, sem hæstv. fjmrh. skýrði frá með nokkru stolti að hefði haft 96 millj. kr. í rekstrarafgang, þá yrðu þau í mjög stórum dráttum eftirfarandi: Skuld ríkissjóðs við seðlabankann var í árslok 1953 110 milljónir, en í árslok 1954 121 milljón. Skuld ríkissjóðs við seðlabankann hefur með öðrum orðum vaxið um 11 milljónir á árinu 1954, því ári, sem samkvæmt ríkisreikningnum sýnir 96 milljóna kr. tekjuafgang. Í þessu sambandi ber þó auðvitað að taka tillit til þess, að ríkissjóður á ýmsa inneignareikninga í seðlabankanum, og þar hefur orðið breyting til batnaðar. Í árslok 1953 átti ríkissjóður á ýmsum innstæðureikningum 4 millj., en í árslok 1954 37 millj., þ. e. a. s. innstæður hafa vaxið um 93 millj. á móti 11 millj. kr. skuldaraukningu, þannig að innstæðuaukningin er þó ekki nema 22 millj. kr. aðeins. Þetta eru hin hreinu viðskipti við seðlabankann, þau sem í fljótu bragði eru einna nærtækasti mælikvarðinn á það, hvort ríkissjóður hefur raunverulega rekið heilbrigða fjármálastefnu eða ekki. En svo hefur verið tekið upp á því nú á þessu ári af alveg sérstökum ástæðum, að ríkissjóður er einnig farinn að hafa viðskipti við viðskiptabankana í sambandi við raforkuframkvæmdirnar, því að ríkissjóður hefur sem kunnugt er gert samning við viðskiptabankana um að kosta raforkuframkvæmdirnar, en það eru auðvitað fjárfestingarútgjöld. Þessar lánveitingar hjá viðskiptabönkunum, að sparisjóðsdeild seðlabankans meðtalinni, - þar er mestur hlutinn, - nema 18 millj. kr. Þannig er skuldaaukningin 18 millj. kr., svo að á móti 22 millj. kr. innstæðuaukningu hjá seðlabankanum kemur 18 millj. kr. skuldaaukning hjá viðskiptabönkunum, þannig að fljótlegt yfirlit um þetta sýnir þá niðurstöðu, að skuldaskipti ríkissjóðs við bankana sýna ekki hagstæða útkomu nema um 4 millj. kr. á því sama ári og fjmrh. skýrði frá því með stolti, að rekstrarafgangurinn hafi numið 96 millj. kr. Nú vil ég engan veginn draga það í efa, að þessi ráðstöfun á tekjuafganginum sé gagnleg í sjálfu sér, a. m. k. verulegur hluti hennar, en það er ekki hægt að guma af hvoru tveggja í senn, að ráðstafa fé til gagnlegra framkvæmda og svo jafnframt af hinu að reka heilbrigða fjármálapólitík í þeirri merkingu að vinna gegn óeðlilegri þenslu í fjárhagskerfinu, að vinna gegn hækkandi verðlagi og þenslu á vinnumarkaðnum. Sú stefna virðist hafa orðið ofan á hjá hæstv. ríkisstj. að standa undir fjárfestingunni, þó að það kosti þenslu á vinnumarkaðinum og í verðlaginu, og þá á hæstv. ríkisstj. að segja, að það sé svo, en ekki að reyna að ávinna sér viðurkenningu fyrir hvort tveggja, því að það á hún ekki skilíð. Hún á að láta sér nægja að reyna að fá með heiðarlegum málflutningi viðurkenningu fyrir annað hvort og taka þá á sig ámæli fyrir það, sem henni ekki tekst. En sannleikurinn er sá um fjármálapólitík hæstv. ríkisstj. undanfarin ár, þrátt fyrir mikið tal um það, að hún hafi átt að vera og verið heilbrigð í þeim skilningi að halda inni kaupmætti til varðveizlu til erfiðari tíma, að hún hefur verið óheilbrigð, því að tekjuafganginum hefur jafnan verið ráðstafað til margvíslegra fjárfestingarútgjalda, þannig að niðurstaðan hefur orðið ósköp svipuð því, sem mundi hafa verið, ef mjög lítill tekjuafgangur hefði orðið á rekstrarreikningi ríkissjóðs. Þetta er auðvitað ein af ástæðunum fyrir því ástandi í efnahags- og viðskiptakerfi landsins, sem nú á sér stað. Það er þensla í verðlaginu og ekki hvað sízt á vinnumarkaðnum, og hún hefur verið vaxandi, hún er orðin svo mikil, að böndin eru að springa og í uppsiglingu eru kaupkröfur af hálfu vinnustéttanna. Hæstv. ríkisstj. á einmitt með fjármálapólitík sinni sinn þátt í ábyrgðinni á því, að eins er komið og nú er.



Herra forseti. Það er ljóst af ræðu hæstv. fjmrh., að ríkistekjurnar hafa farið mjög verulega fram úr áætlun á árinu 1954 samkvæmt því bráðabirgðayfirliti, sem hann las hér. Tekjurnar voru áætlaðar 443 millj. kr. í fjárlögum, en hæstv. fjmrh. gat þess, að þær mundu samkvæmt bráðabirgðayfirlitinu verða 537 millj. rúmlega, eða fara 21% fram úr áætlun. Ég minnist þess í þessu sambandi, að við þm. Þjóðvarnarflokksins fluttum till um það á síðasta þingi, að tekjurnar yrðu ekki áætlaðar 443 millj., heldur um 470–480 millj. kr., ef mig minnir rétt, og yrði þessum mismun á áætlun stjórnarflokkanna og okkar áætlun varið til að reisa sementsverksmiðju og til að efla nýjar atvinnugreinar í þjóðfélaginu, einmitt þær sömu nýju atvinnugreinar og hv. þm. Framsfl. virðast nú vera að koma auga á að sé nauðsynlegt að efla, ef höfð er í huga till. þeirra, sem ekki er þó um að veita fé til þessara nýju atvinnugreina, heldur að stofna nefnd til að rannsaka, hverjar þessar atvinnugreinar ættu að vera. Þá var það á síðasta þingi af hæstv. fjmrh. og öðrum hv. talsmönnum stjórnarflokkanna talin hin mesta firra að láta sér detta í hug, að ríkistekjurnar gætu orðið nokkuð verulega hærri en 443 millj. kr., eins og þeir vildu áætla, og þeir höfðu um það mörg orð og stór, hve stjórnarandstaðan væri ábyrgðarlaus í sínum málflutningi, að hún skyldi leyfa sér að bera fram þvílíkar tillögur á Alþingi Íslendinga. Á hinn bóginn sögðum við, að áætlun okkar væri mjög varleg, og við gerðum það af ásettu ráði að hafa hana ekki hærri en þetta, enda þótt við vissum, að tekjurnar mundu verða mun meiri, en þar sem okkur þætti sýnt, að afstaða stjórnarflokkanna til málsins væri á þann veg, að það væri öruggara að hafa vaðið fyrir neðan sig, þá lögðum við sem sagt ekki til, að tekjurnar væru áætlaðar hærri en 470–480 millj. kr. Nú hefur hins vegar komið í ljós, eins og allir hv. þm. vissu þegar á síðasta þingi, að okkar áætlun var miklu nær sannleikanum en áætlun hæstv. fjmrh., enda þótt þeir létu hafa sig til þess að ljá hans málstað lið. Og hæstv. fjmrh. segir nú eins og endranær, að þetta komi sér algerlega á óvart, hvað ríkistekjurnar hafa orðið miklar, og að það stafi af óvenjulega góðu árferði, eins og hann orðaði það hér í ræðu sinni áðan og hefur orðað það öll þau ár, sem ríkistekjurnar hafa farið um 100 millj. kr., eða sem næst því, fram úr áætlun á ári hverju. Nú er ástæða til fyrir hv. þm. að velta því nokkuð fyrir sér, hvernig það er með þetta óvenjulega góða árferði. Hefur það verið? Var árið 1954 óvenjulegt góðæri í sögu þjóðarinnar? Bendir það til þess, hvað bændur neyðast nú til þess að auglýsa jarðir sínar mikið til sölu, að það hafi verið óvenjulegt góðæri? Var togarastöðvunin vottur um það, að þetta ár væri óvenjulegt góðæri? Var sú niðurstaða, sem nefndin komst að, sem rannsakaði það mál, að togararnir þyrftu um Í millj. á ári til þess að bera sig, merki um óvenjulegt góðæri í þjóðfélaginu? Svona mætti lengi telja. Engin dæmi, sem maður fær úr sjálfum atvinnuvegunum, benda til þess, að það hafi verið óvenjulegt góðæri árið 1954. En er það þá rangt hjá hæstv. fjmrh. að komast þannig að orði, að það hafi verið óvenjulegt góðæri? Nei. Í einum skilningi málsins var óvenjulegt góðæri. Það var góðæri fjárglæfranna. Það var góðæri hernámsins. Það var góðæri skattkúgunarinnar. Það er þetta, sem hæstv. fjmrh. á við, þegar hann talar um óvenjulegt góðæri í þessu sambandi. Hæstv. fjmrh. sagði, að þrátt fyrir óvenjulegt góðæri hefði afkoma ríkissjóðs ekki orðið nógu góð, og þó hafði ríkissjóður, eftir því sem hann sagði sjálfur, um 96 millj. kr. tekjur umfram fjárlög. Nú langar mig til að spyrja hæstv. fjmrh., hvað ríkissjóður þyrfti miklar umframtekjur umfram áætlanir Alþ., til þess að von væri um það, að afkoma ríkissjóðs gæti orðið nógu góð að dómi hæstv. fjmrh. Mig langar mjög mikið til að fá upplýsingar um þetta mál. Mig langar sem sagt til að fá upplýsingar um það, hvað vitlaus fjárlagaáætlun Alþ. þyrfti að vera, til þess að hæstv. fjmrh. gæti talað um nógu góða afkomu ríkissjóðs, þegar það nægir ekki, að skekkjan á tekjuáætluninni er 21%. Það væri auðvitað ástæða til þess að ræða þetta mál hér mjög ýtarlega í öllum atriðum, um umframgreiðslur ríkissjóðs umfram fjárlög o. fl. Það atriði í sjálfu sér er í flestum tilfellum hreint lögbrot, þar sem fjárl. eru afgreidd í lagaformi. En um þessi atriði öll hefur verið rætt hér margt og mikið og umræður um þau því orðnar dálítið þreytandi við hæstv. fjmrh., þar sem hans svör eru alltaf á sama veg. Þá sagði hæstv. fjmrh. í lok ræðu sinnar, að það væru til öfl í þjóðfélaginu, sem vildu grafa undan traustinu á gjaldmiðlinum og koma verðbólguhjólinu af stað. Og ég verð að segja það eins og er, að mig furðaði á því, að sjálfur fjmrh. landsins skyldi leyfa sér að hafa um hönd önnur eins ummæli og þetta í ræðu um afkomu ríkissjóðs á árinu 1954. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh.: Hefur verið mikið traust á íslenzkum gjaldmiðli að undanförnu? Hefur engin verðbólga verið í landinu síðustu árin? Hvers vegna lætur maðurinn sér þau orð um munn fara, að það sé verið að grafa undan traustinu á gjaldmiðlinum og koma verðbólguhjólinu af stað, að það séu hér sérstök öfl í þjóðfélaginu, sem vilji þetta? Það fór enginn í grafgötur um það, hvaða öfl þetta væru. Þar átti hann við íslenzka verkamenn. Þeir voru öflin, sem vildu grafa undan traustinu á gjaldmiðlinum og koma verðbólguhjólinu af stað, eins og hæstv. fjmrh. orðaði það. Ég ætla ekki að fella neinn dóm sjálfur í þessu máli, en til er dómur, sem hæstv. fjmrh. neyðist kannske til að taka meira mark á en mínum dómi, og þann dóm ætla ég að leyfa mér að lesa hér upp. Hann birtist í okt.-des.-hefti Fjármálatíðinda Landsbankans 1954, eftir hagfræðing bankans, dr. Jóhannes Nordal, og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Gífurleg þensla hefur verið í efnahagskerfinu síðustu tvö árin. Er þegar að sjá alvarleg merki þess, að sparifjársöfnun sé farin að minnka, en í nóvember lækkuðu spariinnlán í bönkum í fyrsta sinn í tvö ár og þá um fullar 12 millj. kr. Nauðsynlegt er, að sem fyrst sé gripið til ráðstafana, sem dregið gætu úr þenslunni, til þess að Íslendingar einangrist ekki sem eina haftaþjóðin í hinum lýðræðissinnaða heimi.“ Og enn segir: „Mikil hækkun ríkistekna getur verið merki um dulda verðbólgu, og þegar þannig er ástatt, er nauðsynlegt, að útgjöldum ríkissjóðs sé stillt mjög í hóf og rekstrarafgangur notaður til að draga úr peningaþenslunni.“ Og enn segir: „Mikilvægasti lærdómurinn, sem menn hafa dregið af reynslu síðustu ára, er, að fjármálastefnan innanlands ræður mestu um það, hver gjaldeyrisafkoman verður.“ Og hér segir loks, „að Íslendingar verði að gera það að höfuðmarkmiði fjármálastefnu sinnar á næstunni að draga úr þenslunni í efnahagskerfinu og skapa sér traustan og heilbrigðan gjaldmiðil.“ Bera þessi ummæli, sem ég hef hér lesið, vitni um, að það hafi verið hér traustur og öruggur gjaldmiðill, að það hafi ekkert verðbólguhjól verið í gangi, verið að snúast, eins og hæstv. fjmrh. orðaði það? Eru þessi ummæli, sem ég hef lesið hér upp úr Fjármálatíðindum, í þá átt, að menn geti dregið af þeim þá ályktun, að íslenzkur verkalýður hafi komið af stað verðbólguhjóli síðustu tveggja ára eða stofnað til þessarar gífurlegu þenslu, sem verið hefur í efnahagskerfinu síðustu tvö árin, eins og hér stendur, og að það sé íslenzkur verkalýður, sem hafi stuðlað að því, að sparifjáröflunin hafi lækkað, og að það verði að gera það að höfuðmarkmiði að draga úr þenslunni og skapa hér traustan og öruggan gjaldmiðil? Hverjir eru það, sem hafa haldið þannig á málum, að sérfræðingur Landsbankans neyðist til þess að viðhafa þessi ummæli? Það eru hv. núverandi stjórnarflokkar, hæstv. núverandi ríkisstj. Og í því sambandi vil ég á það benda, að fyrir síðustu gengisfellingu munu ríkistekjurnar hafa verið um eða innan við 300 millj. kr., en eru nú, árið 1954, komnar á sjötta hundrað millj. kr. Þessi aukning á ríkistekjunum leggst að sjálfsögðu á almenning, alþýðu landsins. Til viðbótar hefur svo komið gengisfellingin sjálf, bátagjaldeyrir, togaragjaldeyrir o. s. frv., o. s. frv. Og hvernig hefur íslenzkur verkalýður brugðizt við þessu? Ég vil biðja hæstv. fjmrh. að nefna mér dæmi þess, ef hann kann, að nokkur skipulögð verkalýðshreyfing hafi nokkurn tíma brugðizt við annarri eins álöguaukningu eins og hér um ræðir frá 1950 á þann veg, sem íslenzk verkalýðshreyfing hefur gert. Hún hefur enn til þessa dags, allar götur frá gengisbreytingunni 1950, ekki gert eina einustu skipulagða tilraun til þess að létta þessum álögum af sér með því að krefjast hækkunar á kaupi í krónutölu. Íslenzk verkalýðshreyfing hefur sýnt það einstæða siðferðisþrek og þá ríku ábyrgðartilfinningu á velmegun og hagsæld þessarar þjóðar að gera ekkert til þess að auka á verðbólguskrúfu í landinu, heldur þvert á móti. Sú eina skipulagða tilraun, sem gerð var til þess að bæta kjör alþýðunnar 1952, var á þann veg að lækka dýrtíðina og verðbólguskrúfuna, og þrátt fyrir það. sem þá vannst á til að lækka þessa verðbólguskrúfu og skapa gjaldmiðli þjóðarinnar aukið traust, er nú svo komið fyrir aðgerðir hæstv. ríkisstj., að þetta er allt að gliðna; að hagfræðingur Landsbankans neyðist til þess í skýrslu sinni að tala um vantraust gjaldmiðilsins og gífurlega þenslu og dulda verðbólgu í þjóðfélaginu og benda á það mjög rækilega og mjög ýtarlega, að það þurfi að snúa við frá þessari stefnu, stefnu ríkisstj., en ekki verkalýðsins, ef það eigi ekki að valda voða í þessu þjóðfélagi.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Hv. 8. landsk. þm. (BergS) spurði að því m. a., hvort hér hefði verið mikið traust á íslenzkum gjaldmiðli. Traustið á íslenzkum gjaldmiðli hefur verið þannig, að sparifjárinnstæður hafa nú á síðustu tveimur árum aukizt meira raunverulega en nokkru sinni eru dæmi til í sögu landsins og margfalt meira en þær höfðu aukizt á næstu árum á undan. Þetta sýnir, að menn höfðu fengið aukið traust á íslenzkum gjaldmiðli. Þetta er hinn ólygnasti vottur þess. Þessi hv. þm. vitnaði hér nokkuð í ummæli frá hagfræðingi Landsbankans um, að það væri ofþensla hér, sem ekkert var raunar nánar til tekið í hverju væri fólgin. Hv. 8. landsk. var að gefa í skyn, að órói væri orðinn út af þessu meðal landsmanna. Ég vil í þessu sambandi benda á, að tveir úr hópi merkustu hagfræðinga landsins, hagstofustjórinn og Ólafur Björnsson prófessor, hafa íhugað þessi mál og komizt að þeirri niðurstöðu, að á síðustu tveimur árum hafi kaupmáttur launa svo sem ekkert breytzt, og þetta bendir óneitanlega ekki til þess, að þeir dómar, sem hv. 8. landsk. vildi fella um verðlags- og fjárhagsmál, séu réttmætir. Þá vil ég benda á það í þessu sambandi, þó að það verði nú að teljast aukaatriði, að hv. 8. landsk. þm. og aðrir þeir hv. þm., sem hafa svipaða aðstöðu og hann, hafa skipað sér á móti stjórninni, hafa ævinlega beitt sér á móti öllum ráðstöfunum, sem hafa gengið í þá átt að minnka þensluna. Þeir hafa viljað láta afnema tolla í svo stórum stíl, að ef farið hefði verið að þeirra ráðum, hefði orðið stórfelldur halli á ríkisbúskapnum, sem óhjákvæmilega hefði haft í för með sér gífurlega verðþenslu og sett hér allt úr skorðum. Það situr miðlungi vel á mönnum, sem hafa haft slíka afstöðu, að koma hér fullir vandlætingar út af því, að stjórnin hafi ekki rekið nógu harðhenta fjármálapólitík. En það var ekki hægt að skilja annað en að það væri það, sem hv. 8. landsk. meinti með því að vitna hér í álit hagfræðings Landsbankans. Enginn dregur a. m. k. það í efa, að hagfræðingur Landsbankans á við, að það hafi ekki verið rekin nógu harðsnúin fjármálapólitík, það hafi ekki verið tekið nógu mikið af mönnum í sköttum og tollum, ekki hafður nógu mikill afgangur á ríkisbúskapnum til þess að safna inneignum í seðlabankanum og draga fé úr umferð. Það er vitanlega þetta, sem vakir fyrir með þeirri gagnrýni, sem hv. 8. landsk. þm. vísar til. En öllu skýtur þessu nú nokkuð skökku við, eins og við er að búast úr þessari átt. Það bar meira en litið á þessu sama hjá hv. 1. landsk. þm. (GÞG), og skal ég koma hér örlítið að því næst. Ég fer að halda, að þessi hv. þm. hafi alls ekki verið hér viðstaddur, þegar ég flutti framsöguræðuna í dag. Ég sný nú að vísu baki við sæti hans og fylgdist því ekki með því, hvort hann hlustaði, en ég álykta helzt, eftir því sem hann talaði, að hann hafi ekki verið viðstaddur. Hann sagði eitthvað á þá leið, að hæstv. ráðh. hefði verið að guma af tekjuafganginum, - verið að guma af því, að tekjuafgangur ríkissjóðs hefði orðið 96 millj. Af þessu álykta ég, að hv. þm. hljóti að hafa verið fjarstaddur, því að þetta er svo fjarri öllu lagi. Ég lagði enga áherzlu á tekjuafganginn og hef aldrei gert á undanförnum árum, ævinlega á greiðsluafganginn, og því ætla ég að þessi hv. þm., sem er prófessor í hagfræði, hefði þó átt að geta áttað sig á. Ég hef ævinlega lagt höfuðáherzluna á greiðsluafganginn, en ekki tekjuafganginn á rekstrarreikningnum, sem segja má, eins og hann tók fram, að í þessu sambandi sé ekkert höfuðatriði. Ég hef ævinlega lagt höfuðáherzluna á það, hver áhrif ríkisbúskaparins væru á fjármálakerfið, einmitt með því að gera upp miðað við greiðsluafgang eða greiðsluhalla, en ekki tekjuafgang eða tekjuhalla á rekstrarreikningi. Ég hygg, að flestir landsmenn aðrir en þessi hv. prófessor hafi áttað sig á því, hvernig þetta dæmi hefur verið gert upp af minni hendi undanfarin ár. Í því sambandi vil ég m. a. vísa til ræðu minnar áðan, þar sem ég lagði höfuðáherzluna á, að greiðsluafgangur hefði orðið 35 millj., þegar búið var að draga frá allar greiðslur, sem hafa áhrif á peningakerfið, en lagði enga áherzlu á tekjuafganginn, svo sem vorkunnarlaust var að heyra. Ég dró svo þar að auki frá það, sem ráðstafað hefur verið til ræktunarsjóðs og fiskveiðasjóðs, til þess einmitt að sýna, að það væru þá ekki nema 19 millj. eftir, þó að tekjuafgangurinn væri 96 millj. Svo kemur hér einn hv. þm. og það prófessor í hagfræði og fer að tala um, að það sé mjög vafasamt af hæstv. ráðh. að vera að veifa hér framan í menn og guma af tekjuafganginum sérstaklega. Síðan fer þessi hv. þm. að benda á, hvernig skuldaskiptin hafa verið við Landsbankann, og flytur það hér eins og einhverja uppgötvun, að aðstaða ríkissjóðs í Landsbankanum hafi ekki batnað nema um 22 millj. á s. l. ári, þó að tekjuafgangurinn, sem ráðh. hafi verið að guma af, eins og hann orðaði það, hafi verið 96 millj. Þetta var þá saga til næsta bæjar, eða hitt þó heldur, þegar ég var búinn að upplýsa, að sá raunverulegi afgangur er um 19 millj. Er þá nokkuð einkennilegt, þó að aðstaðan í Landsbankanum hafi ekki breytzt til bóta nema um 22 millj.? Þá sagði þessi hv. þm., að hér kæmu fleiri kurl til grafar, því að þar að auki hefði ríkisstj. tekið upp á því að hafa viðskipti við viðskiptabankana, fá hjá þeim fé til framkvæmda - sagði, að 18 millj. hefðu verið teknar í þessu skyni að láni hjá viðskiptabönkunum á s. l. ári, og mér skildist hann vilja blanda þeim inn í þetta dæmi, þær þyrftu líka að dragast frá, áður en sá greiðsluafgangur ríkissjóðs væri fundinn, sem væri hægt að tala um í sambandi við peningamálin. En þetta er byggt á misskilningi, því að ef þessar 18 millj., sem ganga til framkvæmda, eru lánaðar af viðskiptabönkunum af auknum sparnaði á árinu, þá þarf alls ekki að taka það inn í þetta dæmi, því að þá hefur aðeins það gerzt, að þessar 18 millj. hafa verið lánaðar til þessara framkvæmda, en hefðu ella verið lánaðar til annarra framkvæmda eða a. m. k. annarra þarfa. Ég er hv. þm. alveg sammála um það, að heilbrigt er að hafa afgang á ríkisbúskapnum, þegar þensla er, ætti þá frekar að leggja út í að hafa halla, þegar of lítið er um að vera hjá öðrum en ríkinu. Þetta er einmitt það, sem ég hef verið að prédika hér ár eftir ár. Menn skyldu vera rólegir, þó að einhver afgangur væri á ríkisbúskapnum, bæði þyrfti á honum að halda í margvíslegu skyni, þannig að lítt héldist á honum, og svo þyrfti á góðum árum að leggja fyrir til framkvæmda síðar og til þess að hafa heilbrigð áhrif í þjóðarbúskapnum, þegar hætta væri á þenslu og ekkert atvinnuleysi. Þetta hef ég prédikað svo að segja í hvert skipti sem ég hef talað um þessi mál undanfarin ár. Mér þykir vænt um, að þessi hv. þm. tekur undir þetta núna. Á hinn bóginn get ég ekki komizt hjá því að minna á, að úr herbúðum stjórnarandstæðinga, og það líka úr herbúðum hv. þm. og það meira að segja nú síðast áðan af hendi formanns þingflokks Alþfl., hefur það verið harðlega gagnrýnt á undanförnum árum, að ríkissjóður hafi haft afgang fremur en hitt. Nú uppgötvast það allt í einu hins vegar á elleftu stund af hagfræðiprófessor stjórnarandstöðunnar, að þetta tal þeirra hefur allt saman verið bara misskilningur. Nú er tónninn sá, að stjórnin hafi ýtt undir verðþenslu með því að hafa of lítinn afgang og úthluta honum svo stundum ofan í kaupið. Ég skal játa, að það hefur stundum verið teflt á tæpt vað einmitt með því að úthluta greiðsluafganginum. Hefði þurft að safnast meira fyrir af honum í Landsbankanum. En það þurfti ekki þennan hv. þm. til að segja mér þetta; mér var þetta alveg ljóst áður. Að hinu leytinu er fróðlegt að heyra þetta nú úr herbúðum stjórnarandstæðinga eftir allt það, sem á mér hefur dunið undanfarið út af því, að ég hef reynt að stilla svo til síðustu árin, að greiðsluafgangur yrði. Meira að segja nú rétt áðan talaði hv. 5. landsk. þm. nokkur orð og sagði m. a., að niðurstaðan af ríkisbúskapnum á síðasta ári sýndi, að það hefði verið tekið meira en þörf var á af landsmönnum. En hv. 1. landsk. þm. (GÞG) heldur því fram, að ekki hafi orðið nógu mikill greiðsluafgangur til þess að styðja peningakerfið. Ég held því alveg hiklaust fram, að áhrif ríkisbúskaparins á peningakerfið á s. l. ári og á síðustu árum, eða síðan 1950, hafi verið hagstæð, en ekki óhagstæð. Þegar á heildina er litið, hefur orðið nokkur afgangur, og þótt miklu af honum hafi verið úthlutað, hafa lausaskuldir ríkissjóðs lækkað á þessu tímabili, og það er gleggsti mælikvarðinn. Ég álít þess vegna, að sú gagnrýni, sem hér hefur ofur lítið bólað á í sambandi við þessar umræður nú í fyrsta skipti í nokkur ár og í algerri mótsögn við allt, sem komið hefur úr herbúðum stjórnarandstæðinga á undanförnum árum, að ríkisbúskapurinn hafi haft óhagstæð áhrif á peningakerfið undanfarið, sé alveg úr lausu lofti gripin, það megi halda hinu fram, að átt hefði að stilla svo til, að hagstæð áhrif ríkisbúskaparins yrðu meiri en þau hafa orðið. Það er annað mál. Áhrifin hafa óneitanlega verið hagstæð og verkað í þá átt að halda við fjárhagslegu jafnvægi og verðlagi stöðugu, enda sýnir þróunin í verðlagsmálum þetta. Það hefur óneitanlega verið nokkuð erfitt að fá samtök um þessa fjármálastefnu vegna þess, hve fast er sótt hér á hv. Alþingi að fá alls konar framlög úr ríkissjóði og hve fast er sótt á um úthlutun eða ráðstöfun greiðsluafgangsins hverju sinni. Og stjórnarandstæðingar hafa ekki gert þetta léttara, þótt þeir komi nú allt í einu úr öfugri átt. Hv. 2. þm. Reykv. talaði hér nokkur orð. Mest af því var svo almennt, að ekki er hægt að henda reiður á því. Hann kom inn á, og það gerði hv. 5. landsk. þm. nokkuð líka, að ríkisstj. hefði verið of aðgangsfrek um skattaálögur og tollakröfur. Það vottaði t. d. fyrir því, að sparnaður minnkaði, skildist mér á hv. 2. þm. Reykv., fyrir það að stjórnin gengi svo fast að mönnum. Þetta eru auðvitað hin verstu öfugmæli. Ég er satt að segja alveg hissa á því þreki að geta endurtekið ár eftir ár þessa fjarstæðu, þegar það liggur fyrir, að skattar og tollar hafa verið lækkaðir mjög verulega og beinu skattarnir hvorki meira né minna en um 28 eða 29%. Það kom t. d. fram mjög glöggt í útreikningum þeim, sem hagfræðingar hafa nú gert, að um skattalækkunina munar talsvert, þegar metin er kaupgeta launa nú, samanborið við það, sem var fyrir 2 árum. Þá sagði hv. 2. þm. Reykv., og talaði einnig í því sambandi alveg svart, að ríkisstj. hefði lagt of lítið í framleiðslutæki á undanförnum árum. Þetta eru sem fyrr alveg öfugmæli. Það hefur aldrei verið meiri fjárfesting en einmitt á þessum síðustu árum og aldrei jafnmikil framleiðsla og atvinna og síðustu árin, og það svo, að stórkostlegt vandamál er að fólkseklunni, þó að fækkað hafi verulega því fólki, sem vinnur að varnarliðsvinnunni. Þetta eru því allt saman fullkomin öfugmæli hjá hv. þm. Þá var hv. þm. að breiða sig út um það, og hv. 8. landsk. þm. (BergS) tók nokkuð undir, að ég hefði sveigt hér sterklega að verkamönnum og talið, að þeir væru þau öfl, sem mundu setja úr skorðum fjárhagskerfið og koma verðbólgunni af stað aftur. Ég tók það greinilega fram, að þau öfl, sem þetta vilja, eru kommúnistarnir, og þeirra starfsemi og öll afskipti þeirra af atvinnu- og fjárhagsmálum eru miðuð við að koma af stað öngþveiti. Starfsemi kommúnista á ekkert skylt við hagsmuni verkalýðsins. Þá spurði hv. 2. þm. Reykv. hér: Hvað kom fjmrh. til að leggja fram níu hundruð og eitthvað þús. krónur í vexti og afborganir fyrir áburðarverksmiðjuna? Það er von, að hv. þm. spyrjl. Hvað gat valdið þessum undrum? Þetta er þó ósköp einfalt mál. Ríkið er nefnilega í ábyrgð fyrir láni því, sem þurfti að greiða af vexti og afborganir. Þess vegna var ekki um annað að ræða en að leggja þetta út, þegar skuldari gat ekki staðið í skilum. Þá eru loks fáein orð út af því, sem hv. 5. landsk. þm. (EmJ) sagði. Hann sagði, að það væri bezt, að bráðabirgðauppgjörið lægi fyrir þm., til þess að menn gætu áttað sig á því fyllilega fyrir umr. Það er alveg rétt, að ekki er hægt að búast við því, að menn geti krufið til mergjar uppgjör sem þetta, þótt þeir heyri það lesið, enda er ekki gert ráð fyrir því, að svo geti orðið. Þessar upplýsingar eru gefnar til þess, að hv. þm. geti fengið vitneskju um afkomuna og haft hana til afnota við þær umr., sem síðar verða hér á hv. Alþ. Það er ekki hægt að ætlast til þess af hv. stjórnarandstæðingum t. d., að þeir geti nú á stundinni sagt allt um þetta, sem þeir vildu segja eftir að hafa íhugað málið. Hv. 5. landsk. þm. minntist nokkuð á, að stjórnin hefði aukið álögurnar, en það er byggt á algerum misskilningi. Stjórnin hefur lækkað skattana og tollana. Þá minntist hv. þm. einnig á, að stjórnin hefði aukið bátagjaldeyrishlunnindin. En þetta er líka alveg öfugmæli. Stjórnin hefur dregið úr bátagjaldeyrishlunnindunum 10%, þannig að í stað þess, að áður var heimilt að leggja á helming bátagjaldeyrisins, þá er nú aðeins heimilt að leggja á 45% gjaldeyrisins. Þetta er því allt á sömu bókina lært hjá hv. stjórnarandstæðingum. Þá minntist þessi hv. þm. nokkuð á, og aðrir hv. þm. raunar sumir hverjir líka, að tekjurnar sýndu, að óhætt hefði verið að áætla þær hærra en gert var í fjárlögunum. Sumir hafa kveðið dálítið fastar að orði og sagt, að niðurstaðan sýndi, að það hefði verið hægt að lækka mjög verulega skattana, t. d. söluskattinn. Ég vil benda þessum hv. þingmönnum á, að eiginlega er blærinn á þessum umr. sá, þegar á heildina er litið, - ég miða það m. a. við þá gagnrýni, sem kom fram hér hjá hv. 1. landsk. þm. (GÞG) og hv. 8. landsk. (BergS), - að afkoma ríkissjóðs hafi ekki orðið nógu góð. Sjá þá allir, hvernig mundi farið hafa, ef farið hefði verið eftir uppástungum hv. stjórnarandstæðinga um að lækka tolla og skatta miklu meira en stjórnin beitti sér fyrir.



Herra forseti. Það kom fram hjá hæstv. fjmrh., að hann taldi, að sumar stofnanir ríkisins áætluðu hvað eftir annað gjöld sín svo lágt, að reynslan sýndi, að þau færu ætíð fram úr áætlun, og var ekki hægt að skilja það á annan veg en þann, að hann teldi, að umbóta þörf væri í þessum efnum. Ég vil aðeins geta þess, án þess að vilja taka upp nokkrar illdeilur við hæstv. fjmrh., að ég hygg það vera algera undantekningu, ef fjmrn. lækkar ekki þær áætlanir, sem a. m. k. koma úr mínum ráðuneytum, og ég hef ár eftir ár tekið fram, að þessar lækkanir væru gersamlega út í bláinn og væri ómögulegt að fylgja þeim tölum, sem fjmrn. tæki upp. Og hef ég á seinni árum, a. m. k. nú, og ég hygg raunar stundum áður, skrifað fjvn. sérstaklega út af þessu til að benda á, að áætlun, ekki minna ráðuneyta, heldur hæstv. fjmrh., í þessu efni væri óraunhæf, og það gleður mig, ef hann ætlar nú að taka upp í þessu raunhæfari störf en hann hefur haft að undanförnu. Þá get ég ekki látið vera að lýsa undrun minni yfir þeim aðfinningum, sem hér hafa komið fram gegn ríkisstj. og fjármálastjórn hennar og áhrifum fjármálastjórnarinnar á þær vinnudeilur, sem nú virðast vera í uppsiglingu. Það undrar mig að vísu ekki svo mjög, þótt ríkisstj. sé kennt um þetta allt saman. Við vitum, að það er venjan, að allt hið illa á að vera ríkisstj. að kenna, en hið góða er einhverjum öðrum að þakka. Því er að taka að þessu sinni eins og ella. En það, sem er sérstaklega eftirtektarvert, er sá meginmunur á röksemdunum fyrir syndum ríkisstj. í þessum efnum, er kom fram annars vegar hjá hv. 5. landsk. þm. (EmJ) og hv. 2. þm. Reykv. (EOl), og hins vegar hjá hv. 1. landsk. þm. (GÞG) og hv. 8. landsk. þm. (BergS). Þeir fyrr nefndu sögðu, að ríkisstj. hefði gengið svo freklega í álögur á landsmenn og tekið af þeim svo mikið fé, að þess vegna væri óhjákvæmilegt fyrir verkalýðinn að krefjast nú launahækkana, að því er manni hlaut að skiljast, fyrst og fremst til þess að standa undir hinum gífurlegu álögum ríkisvaldsins. Þeir síðar töldu og þá einkum sá fyrr taldi, hv. 1. landsk. þm., lagði á það megináherzlu og hv. 8. landsk. í öðru orðinu, en hann var nú meira reikandi í þeim efnum eins og ýmsum fleirum, - þeir lögðu á það áherzlu, að ríkisstj. hefði komið svo mikilli fjárþenslu á hér, þ. e. a. s. sett of mikið fjármagn til framkvæmda, að það hefði boðið svo mikið í vinnuaflið og gert aðstöðu verkamanna svo létta til kauphækkana, að ekki yrði komizt hjá því, eins og hv. 1. landsk. þm. sagði, að ríkisstj. af þessum sökum bæri verulega ábyrgð á því, sem nú væri fram undan. Annars vegar er því þá sem sagt haldið fram, að ríkisstj. íþyngi mönnum með álögum og standi á móti framkvæmdum, hins vegar, að ríkisstj. standi fyrir of miklum framkvæmdum, veiti of mikla vinnu í landinu. Hvernig er nú hægt að samræma þessar ásakanir, sem meira að segja koma hvorar tveggja frá mönnum úr sama flokkinum, þ. e. Alþfl. Það væri hugsanlegt, að þetta rækist ekki á, ef það væru menn af gerólíkri skoðun, sem héldu uppi þessum ásökunum, annars vegar hið harðsvíraða fjármálavald Landsbankans, sem við stundum heyrum talað um og hv. 8. landsk. þm. vitnaði í, og svo hins vegar öfgamaður nýsköpunarinnar, hv. 2. þm. Reykv. Við vitum, að það er sagt, að þessir aðilar séu ekki á sama máli. En þegar í sama orðinu, frá mönnum úr sama flokki og meira að segja úr sama hálsi eins og hjá hv. 8. landsk. þm., koma fram jafngerólíkar ásakanir, byggðar á jafngagnstæðum hugsunarhætti, þá sjáum við, að hér er farið meira en lítið rangt með og að það er eitthvað annað en leit að raunverulegum orsökum þess vanda, sem við erum staddir í, sem vakir fyrir þeim mönnum, er slíkum fjarstæðum halda fram. Ég hygg einmitt, að slíkar ásakanir, bornar fram samtímis úr þessum áttum, bendi til þess, að ríkisstj. hafi þrátt fyrir allt nokkuð hitt hinn rétta meðalveg í fjármálastefnu sinni: Annars vegar haft varlega afgreidd fjárlög og skynsamlega stjórn á fjármálum ríkisins, hins vegar í þessu landi, þar sem allt er ógert enn, reynt að halda við eðlilegum og sjálfsögðum framkvæmdum, því að það er algerlega rangt hjá hv. 2. þm. Reykv., að framkvæmdir til nýsköpunar og atvinnuaukningar hafi fallið niður, þegar hin margblessaða nýsköpunarstjórn lét af völdum. Það er óumdeilanlegt, að síðan og oft við miklu erfiðari aðstæður en sú ágæta stjórn átti við að etja hefur verið haldið uppi látlausum framkvæmdum hér á landi, svo miklum, að sannast sagt er nærri ótrúlegt og raunar algerlega ótrúlegt, hversu miklu hefur verið áorkað á tiltölulega stuttum tíma. Og það er auðvitað eðlilegt, að nú sé einkum lögð áherzla á þau mál, sem drógust aftur úr hjá nýsköpunarstjórninni og hún hafði ekki hug á eða komst ekki til að framkvæma, eins og hin stórkostlega rafmagnsvirkjun, sem átt hefur sér stað á síðustu árum með virkjun Sogsins og Laxár, með byggingu áburðarverksmiðjunnar og nú með hinum miklu ráðagerðum, sem þegar er að nokkru leyti farið að framkvæma, um allsherjar rafmagnsvirkjun á landinu. Allt eru þetta ómetanlegar framkvæmdir og sýna, að það er algerlega rangt, sem hv. 2. þm. Reykv. hélt fram, að nýsköpunin hefði verið stöðvuð, þegar nýsköpunarstjórnin lét af völdum. Þó að segja megi, að öðrum en mér ætti að standa nær að halda hér uppi hlut Framsfl. og sá flokkur geri sér ekki svo títt um að láta mig njóta sannmælis, þá vil ég ekki gjalda honum í sömu mynt, og þó að hæstv. fjmrh. hafi ekki minnzt á það, þá var það einmitt eftir að Framsfl. kom í ríkisstj., sem haldið var áfram togarakaupum, þannig að ummæli hv. 2. þm. Reykv., sem mátti skilja í þá átt, að þau hefðu fallið niður með tilkomu Framsfl. í ríkisstj., eru algerlega röng. Meira að segja sýndi Framsfl. svo mikinn áhuga á togarakaupum, að hann beitti sér fyrir kaupum skipa með miklu óhagstæðari kjörum og erfiðari á allan veg en nýsköpunarstjórnin hafði gert, og hafði flokkurinn þó harðlega deilt á nýsköpunarstjórnina á sínum tíma. Sýnir það, að Framsfl. hefur í þessu látið sér að kenningu verða, og væri það að óskum, að fleiri færu að hans ráði um að bæta sitt illa hátterni. Það virtist líka koma í ljós hjá hv. 2. þm. Reykv., að hann öðru hverju í ræðu sinni vildi nú sýna einhverja viðleitni til umbetrunar. Hann lagði sem sagt á það mikla áherzlu, að ekki væri hægt að koma fram varanlegum eða raunverulegum lífskjarabótum nema með því að auka framleiðsluna. Þetta er alveg rétt. Þarna er ég honum alveg sammála og gleðst yfir því, ef hann hefur séð að sér í þessu og yfirgefið sínar fyrri syndir. En það er ekki nóg að iðrast í orðum, heldur verður að sýna iðrunina í verki, ef vel á að fara. Og mér fannst raunar strax í þeim orðum, sem á eftir komu hjá hv. 2. þm. Reykv., slá svo mikið út í fyrir honum, að fullkomin ástæða væri til að efast um, að verkin yrðu góð, þegar að þeim kemur. Hv. þm. talaði mikið um það, að eðlilegt væri, að verkalýður fengi nú kjarabætur. Ég skal ekki ræða um það málefni hér að neinu ráði við þessar umræður, til þeirra var ekki efnt í því skyni, og ég er ekki undir það búinn. En þó verður að leiðrétta þær missagnir, sem fram hafa komið. Hv. þm. játar sem sagt í öðru orðinu, að kjarabætur geti ekki orðið, nema því aðeins að framleiðslan aukist. Hins vegar segir hann: Ja, það er sjálfsagt og eðlilegt, að laun séu hækkuð nú, vegna þess að ríkisstj. tekur svo mikið af borgurunum, - alveg gagnstætt því, sem hv. 1. landsk. þm. stóð hér upp til að sanna og hv. 8. landsk. las upp úr peningaauðvaldsmálgagninu. Hins vegar heldur hv. 2. þm. Reykv. því svo fram, að nú sé komið að allsherjarhruni á fjármálastefnu ríkisins, og segir, að ríkisstj. keppist nú við að sitja á fundum til þess að reyna að draga þetta hrun á langinn fram yfir það, að kröfur verkalýðsins hafi náð fram að ganga. Ég spyr nú: Ef það er komið að allsherjarhruni og ef það er rétt, sem hv. 2. þm. Reykv. segir, að hér hafi engin nýsköpun átt sér stað, frá því að nýsköpunarstjórnin var, er þá grundvöllur fyrir hækkuðu kaupi? Er líklegt, að verkalýðurinn hagnist á kauphækkun? Ef hrun er nú þegar orðið raunverulegt, eins og hv. þm. segir, eru þá eðlileg viðbrögð við því, að atvinnustéttir þjóðlífsins heimti meira í sinn hlut? Ég mundi halda, að flestir aðrir teldu, að einhver önnur viðbrögð þyrfti þá, ef svona væri ástatt. Nú viðurkenni ég alls ekki, að eins og sakir standa sé neitt hrun fram undan í okkar þjóðlífi.  Um það, hvort góðæri sé í landinu eða ekki, má auðvitað deila á ýmsa vegu. Það er enginn vafi á því, að góðæri hefur verið hér síðastliðin ár að því leyti, að allir landsins þegnar hafa haft góða atvinnu, yfirleitt mjög mikla atvinnu og svo mikla, að jafnvel afkastamestu vinnutækin hefur ekki verið hægt að fá menn til að starfa við, eins og togarana. Hins vegar skulum við ekki gleyma því, að Ísland hefur orðið fyrir stórkostlegum áföllum, þar sem er síldarleysið, - stórkostlegum áföllum, sem gera það að verkum, því miður, að mikið af þeim framkvæmdum, sem ráðizt var í á nýsköpunartímanum, hafa enn þá orðið til einskis. Við vonum að sá tími komi, að hinar miklu síldarverksmiðjur mali okkur gulls ígildi og bátarnir, sem voru fyrst og fremst smíðaðir fyrir síldveiðar, geti komið hlaðnir af síld að landi, en enn hefur þetta ekki orðið. Enn hefur þessi hluti nýsköpunarinnar þess vegna mistekizt og orðið okkur stórkostleg byrði í stað þeirrar upplyftingar, sem við vonuðum að hann leiddi til. Það má því margt ræða um ástandið í okkar atvinnumálum, sem hér gefst ekki færi til. En ég vil vekja athygli á því enn, að hv. 2. þm. Reykv. hélt því fram, að stöðvun hefði orðið í öflun nýrra framleiðslutækja, en þrátt fyrir það væri ástandið slíkt, að það réttlætti kauphækkun. Áður fyrri hélt þessi hv. þm. því oft fram, að útgerðin græddi svo mikið, að auðvelt væri að bæta hag verkamanna með því að skipta gróðanum af henni upp á milli þeirra. Nú í vetur urðum við í þinginu vitni þess, að hv. þm. hélt því eindregið fram, að sú aðstoð, ef við eigum að kalla það aðstoð, eða fyrirgreiðsla, sem togararnir fengju, væri allt of lítil, það væri ekki nokkur von til þess, að útgerðin gæti haldizt við, ef fyrirgreiðslan eða aðstoðin yrði ekki miklu meiri, svo að ekki er samkvæmt þeim yfirlýsingum hv. þm. sjálfs mikið fé að hafa af botnvörpuskipaauðvaldinu. Þá eru það vélbátaeigendurnir. Ríkisstj. lækkaði nokkuð bátagjaldeyrishlunnindi um áramótin. Hverjir voru hatrammastir í því að ásaka ríkisstj. fyrir þá stöðvun á atvinnuveginum, sem hún hefði valdið með þessu, og þá hættu og kúgun, sem hún væri að leiða yfir landslýðinn með þessu? Það voru einmitt flokksbræður hv. 2. þm. Reykv., það var hans málgagn hér í bænum, það var Alþýðusambandið, sem hv. þm. ásamt hv. 3. landsk. ræður nú mestu í, sem sendi útgerðarmönnum skeyti um það, að þeir vottuðu þeim sína fyllstu samúð gegn ofsóknum ríkisstj., meðan ríkisstj. var að reyna að koma fram þeirri lækkun bátaálagsins, sem henni tókst. Þegar þetta skeyti var sent og þegar öll þessi skrif birtust í blöðunum, þá var áreiðanlega ekki ætlun þessara manna, að bátaútvegsmennirnir væru of vel haldnir. Er þá líklegt nú, að þeir geti frekar lagt fram fé og staðið undir auknum tilkostnaði? Hv. þm. hefur oft talað um það, að verzlunin græddi mikið. Ég tók ekki eftir því, að hv. þm. nefndi verzlunina neitt í sinni upptalningu áðan, þegar hann var að tala um þá, sem nú mokuðu saman fé hér í landinu. Mér skildist þvert á móti, að hv. þm. væri að gefa í skyn, að verzlunin væri að hruni komin vegna þess, hversu illa væri að henni búið. Ef þetta hefur verið misskilningur hjá mér, þá leiðréttir hv. 2. þm. Reykv. það efalaust, vegna þess að sjaldnast vantar hann nú orðin. Hann nefndi, að því er ég tók eftir, það getur vel verið að mér hafi misheyrzt, en ég tók ekki eftir, að hann nefndi nú nema 3 aðila, sem gætu staðið undir álögunum, mokuðu saman fé, þannig að eðlilegt væri, að þeir stæðu undir þeim kostnaði, sem leiddi af allsherjarkauphækkun í landinu. Það var Eimskipafélag Íslands. Ég hygg, að það sé ekkert leyndarmál með Eimskipafélag Íslands, að gróði þess undanfarin ár hefur ekki verið meiri en svo, að hann hefur ekki einu sinni numið lögheimiluðum afskriftum, hvað þá heldur meira. Afskriftirnar eru miðaðar við það, að hægt sé að endurnýja skipastólinn, að hægt sé að halda áfram atvinnuaukningu, nýsköpun og þar af leiðandi lífskjarabótum í landinu. Er það verkalýðnum til góðs eða nokkrum Íslendingi til góðs, að það sé búið þannig t. d. að Eimskipafélagi Íslands, að það geti ekki endurnýjað skipaflota sinn? Verðum við ekki þvert á móti að leggja allt kapp á og telja það skyldu þess félagsskapar að endurnýja skipaflota sinn og láta enga stöðvun þar á verða? Það er skoðun mín, og ég hefði haldið fram að þessu, að það væri skoðun allflestra Íslendinga. Og ég man ekki betur en að hv. 2. þm. Reykv. hafi a. m. k. öðru hverju verið með sérstökum skatthlunnindalögum fyrir Eimskipafélagið, til þess að það gæti endurnýjað sín skip. Að minnsta kosti vissi ég það, að Sigurður Guðnason var oft áhugasamur um þau efni, meðan hann sat hér á þingi. Það kann að vera, að nú sé komið annað hljóð í strokkinn, meðan þess mæta manns nýtur ekki við. En sannleikurinn er sá, að seinustu árin hefði Eimskip út af fyrir sig ekki þurft að halda á þessum skatthlunnindalögum, vegna þess að gróði þess, sem hv. þm. er nú að reyna að gera svo mikinn í augum manna, er ekki meiri en svo, að hann nemur ekki einu sinni lögheimiluðum afskriftum. Hv. þm. talaði svo um Landsbankann, og oft hefur hann nú talað um Landsbankann og ekki af mikilli hlýju, - enda þótt sá hlýjuskortur virðist nú bættur upp með þeim átrúnaði, sem sálufélagi hans, hv. S. landsk. þm., hefur tekið upp á þá góðu stofnun. Nú má margt segja um rekstur Landsbankans og stjórn á undanförnum árum, og ég vil ekki láta svo sem ég hafi ætíð verið ánægður með allar aðgerðir þeirrar stofnunar. En það verður þó að segjast; að því fé, sem Landsbankinn safnar, er ekki kastað á glæ. Því fé, sem hann leggur í varasjóð sinn er raunverulega varið til útlána í atvinnulíf Íslendinga, og einmitt því fé, sem hann leggur fyrir sem ágóða, má samkvæmt viðurkenndum fjárhagslegum lögmálum verja til áframhaldandi nýsköpunar, til viðvarandi atvinnuaukningar í landinu. Ef Landsbankinn væri hindraður í því að safna eðlilegum varasjóðum, þá er alveg í sama mæli dregið úr möguleikum hans til þess að lána fé til nýsköpunar og til eðlilegs atvinnurekstrar í landinu. Það mundi bitna á almenningi í minnkandi atvinnu, í versnandi kjörum, ef komið væri í veg fyrir, að fé væri lagt til hliðar í þessu skyni. Þriðji aðilinn, sem hv. þm. nefndi nú, var okrararnir, og hann sagði, að það lægi fyrir, að það væru teknir 72% vextir. Ja, ég hef nú heyrt margt ljótt um Landsbankann, en ég hef aldrei heyrt, að hann taki 72% í vexti. Hv. þm. sagði, að ríkisstj. hefði gert sérstakar ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir, að þessi okurstarfsemi yrði hindruð. Mér er algerlega óljóst og ókunnugt, hvað hv. þm. á við. Ef hann hefur einhverjar raunverulegar upplýsingar um slíkt okur og slík lögbrot í þjóðfélaginu, þá vil ég eindregið mælast til þess, að hann leggi þau gögn fram, svo að hægt sé að skerast í þann ljóta leik. Og ég vil lýsa því yfir alveg afdráttarlaust, þannig að ekki geti leikið á neinum vafa, að ríkisstj. hefur ekki fengið til meðferðar neitt, sem þessi ummæli hv. 2. þm. Reykv. geti helgazt af, þannig að ef hann hefur einhverja vitneskju um slíka starfrækslu hér, þá er það atriði, sem er mjög mikilvægt að hann láti koma fram í dagsins ljós, svo að hægt sé að koma í veg fyrir slíkar aðfarir. Ég skal ekki rekja ræðu hv. 2. þm. Reykv. frekar. Ég viðurkenni sem sagt, að það er eðlilegt, að hann sem talsmaður þess, að nú sé gerð allsherjar kauphækkun í landinu, bendi á staðina, sem hægt sé að finna féð á. Það er mjög eðlilegt og mjög nauðsynlegt, að þetta sé gert. Ég er ekki í nokkrum vafa um það, að ef nýsköpunin, sem hófst á tímum nýsköpunarstjórnarinnar og hefur staðið ætíð síðan, hefði náð tilgangi sínum, þ. e. a. s. ef síldarskorturinn og hin óteljandi vandamál, sem af honum hefur leitt, hefðu ekki komið til, þá er enginn vafi á því, að lífskjörin gætu almennt verið betri í landinu en þau nú eru. Ég viðurkenni, að það er eðlilegt, að verkalýðurinn fái sinn hluta af öllum auknum arði í þjóðfélaginu og að hann láti ekki ganga á sinn hlut um skiptingu þjóðarteknanna. Ég viðurkenni það, en ég tel, að það sé svo mikið í húfi, ekki sízt þegar jafnstórfelldar kröfur eru gerðar í þessum efnum eins og nú, að það mál verði allt að rannsakast miklu ýtarlegar og fyrir að liggja miklu rækilegri gögn í þeim efnum heldur en enn liggja fyrir.



Það er aðeins út af einu atriði í ræðu hæstv. dómsmrh. Ég minntist á það hér áðan, að umframgreiðslur stöfuðu að talsverðu leyti af því, að lögboðin útgjöld væru stundum áætluð af of lítilli framsýni af þeim, sem ættu að vera þeim hnútum kunnugastir. Hæstv. ráðh. hefur misskilið þetta nokkuð og taldi þetta vera í ósamræmi við það, að fjmrn. hefur lækkað stundum nokkuð tillögur hinna rn. um starfskostnað við ýmis embætti. Það er alveg óskylt þessu, sem ég átti við, því að það hefur verið gert til þess að reyna að veita aðhald, þegar um útgjöld er að ræða, sem gátu verið nokkuð á reiki. En það, sem ég átti við, voru lögboðin útgjöld, sem verður að inna af hendi, hvernig sem áætlunin er.