Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Eins og tilkynnt var á vef þingsins 31. október barst bréf frá Ásbirni Óttarssyni, 1. þm. Norðvest., um að hann geti ekki sótt þingfundi á næstunni af persónulegum ástæðum. Í gær tók sæti á Alþingi Eyrún Ingibjörg Sigþórsdóttir sveitarstjóri. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný.

Virðulegi forseti. Ég gerði tilraun til þess í morgun að fá samtal við þingmenn Vinstri grænna, byrjaði á því að óska eftir samtali við hv. þm. Árna Þór Sigurðsson en hann er staddur erlendis. Þá óskaði ég eftir því að fá samtal við hv. þm. Álfheiði Ingadóttur en hún er líka stödd erlendis þannig að ég ætla að eiga eintal við sjálfa mig um þau efni sem ég ætla að fara yfir. Mig langaði nefnilega að ræða þau mál sem brenna á kjósendum Vinstri grænna vegna þess að þessir þingmenn hafa tilheyrt hinum kratíska armi Vinstri grænna. Flestir vita að þeir héldu landsfund sinn nú um helgina. Það er skemmst frá því að segja að í ályktunum frá fundinum er bakkað aðeins út úr þeirri stefnu sem snýr að ríkisstjórnarsamstarfinu um aðildarumsóknina að ESB. Farið var aftur á bak með stefnuna í þá átt sem kveður á um í umsókninni sem lögð var inn 2009. Sem dæmi má nefna ályktuðu Vinstri grænir að í „yfirstandandi aðildarviðræðum beri að hafna því að Ísland afsali sér forræði og yfirstjórn sjávarauðlinda innan íslenskrar efnahagslögsögu“ og einnig að Íslendingar héldu „samningsrétti vegna deilistofna á Íslandsmiðum“, svo sem vegna makríls, kolmunna, úthafskarfa, loðnu og norsk-íslensku síldarinnar. Hér kveður við nýjan tón. Þarna eru Vinstri grænir að skerpa stefnu sína í því um hvað skal standa vörð og hverju skal hafna. Þetta er þvert á það sem Samfylkingin hefur talað um. Við stöndum í deilu við Evrópusambandið vegna makrílsins þannig að mig langaði til að varpa þessum spurningum fram til hv. formanns utanríkismálanefndar en því miður verð ég að tala um það síðar. Hér er um mikla 

Forseti biður hv. þingmenn að virða þann ræðutíma sem þeim er úthlutaður.

Virðulegi forseti. Á fimmtudaginn í síðustu viku var haldin ráðstefna á vegum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, Seðlabankans og Stjórnarráðs Íslands. Þar kom fram margt áhugavert. Þegar menn horfðu til þeirra framtíðarverkefna sem við þurfum að takast á við lögðu sérfræðingarnir þar, bæði innlendir og erlendir, áherslu á mikilvægi þess að tekið yrði á skuldavanda heimila og fyrirtækja. Þeir töluðu um að það væri forsenda fyrir því að við gætum komið atvinnulífinu aftur af stað og þeir töluðu um mikilvægi þess að við ynnum að því að afnema gjaldeyrishöft. Einnig komu mjög skýrt fram áhyggjur þeirra af því hversu hægt hefur gengið við endurskipulagningu skulda heimila og fyrirtækja. Í máli aðalhagfræðings Citigroup, Willems Buiters, kom fram mjög áhugaverð hugmynd sem ég hefði mikinn áhuga á að ræða við þingmenn. Ég tel að það sé nokkuð sem við eigum virkilega að skoða. Hann nefndi möguleika á því að færa skuldir heimilanna niður í 70% og taldi alveg fáránlegt að við hefðum sett viðmið við 110%. Það sem munar þarna, 30% því að það er venjan að miða við að fólk fari ekki yfir 100% skuldsetningu, yrði eignfært á efnahagsreikning viðkomandi fjármálastofnana þannig að fjármálastofnanirnar og þeir sem tóku lánin yrðu þá sameigendur að því húsnæði sem viðkomandi byggi í. Ég tel að við ættum virkilega að skoða möguleikana á að útfæra hugmynd frá sérfræðingi sem benti okkur til dæmis á að hrunið væri í vændum á sínum tíma. Ef menn eru ekki tilbúnir að ræða þessa hugmynd tel ég mjög mikilvægt að við tökum af þær miklu takmarkanir sem voru settar um Íbúðalánasjóð í 110%-leiðinni. 

Forseti minnir þingmenn enn á að virða ræðutímann.

Virðulegi forseti. Það hefur almennt verið viðurkennt að uppbygging í orkufrekum iðnaði sé einn helsti möguleiki okkar til viðspyrnu út úr þeirri viðvarandi kreppu sem hér ríkir. Landsvirkjun setti í sumar fram mjög áhugaverða framkvæmdaáætlun sem tekur til virkjanaframkvæmda á árunum 2011 eða 2012 til 2025. Í þeirri áætlun er að finna virkjanakosti sem almennt ætti að geta verið nokkuð mikil sátt um. Það eina sem þarf til að sú framkvæmdaáætlun geti orðið að veruleika er að ríkisstjórnin taki ákvörðun um að stíga þessi skref. Í sáttmála hæstv. ríkisstjórnar kemur fram að engar ákvarðanir verði teknar fyrr en rammaáætlun liggur fyrir. Eftir að rammaáætlun kom frá vinnuhópum um hana hafa iðnaðar- og umhverfisráðherrar sett málið í pólitískan farveg og stundað ákveðin hrossakaup í niðurröðun á mögulegum virkjanakostum. Yfirlýsingar hæstv. iðnaðarráðherra um mikilvægi rammaáætlunar eru öllum kunnar en nú ber svo við að annar ríkisstjórnarflokkurinn var með landsfund sinn um liðna helgi. Þar má segja að öllum málamiðlunum um vinnu og niðurstöðu við rammaáætlun hafi verið hafnað. Þar er lagt til að allir þeir virkjanakostir sem einhverjar deilur kunna að standa um og eru í nýtingarflokki séu settir í biðflokk og jafnvel í verndarflokk. Þetta er mjög alvarlegt mál og líf ríkisstjórnarinnar er væntanlega að veði varðandi þessa ályktun. Þetta þýðir að við munum ekki nota þessa viðspyrnu sem er okkur svo mikilvæg. Þetta mun einfaldlega þýða að við náum okkur ekki af stað út úr þeirri miklu kreppu sem hér ríkir. Hér verður áframhaldandi stöðnun. Virðulegi forseti. Núna reynir 

Forseti beinir þeim tilmælum enn og aftur til hv. þingmanna að þeir virði ræðutíma.

Virðulegur forseti. Að lokinni kjördæmaviku langar mig til að gera að umtalsefni stöðu Landeyjahafnar sem rædd var á nokkrum fundum í Vestmannaeyjum í gær. Mig langar til að biðja þingheim um að sameinast um að ýta úr vör nokkrum yfirvofandi og brýnum verkefnum. Höfnin hefur leitt af sér mikla byltingu í samgöngumáta Eyjamanna sem lengi hafa verið einangraðir. Það skiptir gríðarlega miklu máli fyrir atvinnulíf þar að vel verði haldið á í framhaldinu. Verkefnin fram undan eru að tryggja að höfninni sé af fremsta mætti haldið opinni og ég vil koma á framfæri vinsamlegum tilmælum til hæstv. innanríkisráðherra um að hann láti í þessu tilfelli dæluna ganga eins mikið og mögulegt er. Þá þarf einnig að huga að smíði nýrrar ferju sem hentar á þessari siglingaleið og í þessari höfn og í millitíðinni að tryggja og reyna að fá til þessarar leiðar ferju sem hentar til bráðabirgða. Þetta held ég að þingheimur geti vel sameinast um. Eins og ég sagði hefur átt sér stað einhvers konar hljóðlát bylting í bæjarfélaginu, ekki bara fyrir atvinnulífið heldur anda bæjarfélagsins, þá daga sem opið hefur verið. Það skiptir okkur miklu máli. Við heyrðum líka sögur á kjördæmadögunum um gríðarleg högg sem ferðaþjónustan hefur orðið fyrir vegna þess að höfninni hefur verið lokað í ófyrirséðan tíma. Auðvitað eru þetta byrjunarerfiðleikar en ég vil bara koma þeim skilaboðum á framfæri frá Vestmannaeyingum að hér þarf þingheimur að taka höndum saman og reyna að láta þessa dýru framkvæmd skila þeim árangri sem ætlað var.

Frú forseti. Mig langar að eiga samræður við formann allsherjar- og menntamálanefndar vegna nýútkominnar skýrslu og niðurstöðu úr starfshópi Reykjavíkurborgar um námsárangur drengja í skólum. Þar kemur meðal annars fram að fjórði hver 15 ára drengur getur ekki lesið sér til gagns. Ég átti nokkur orðaskipti við hæstv. menntamálaráðherra í síðustu viku um þetta málefni og mér fannst margt gott sem hæstv. ráðherra sagði, m.a. að hún ætlaði að fylgja þessu eftir með frekari könnunum. Gott og vel, ég held að núna þurfum við að horfast í augu við vandamálið. Það þarf aðgerðir núna strax, það er mitt mat. Við þurfum að skoða það að breyta kennslu- og námsaðferðum. Við þurfum að endurskoða enn betur þær kröfur sem við gerum til kennaramenntunar og við þurfum að fara í aðgerðir sem eru þess eðlis að gripið verði strax inn í ferlið, þ.e. að við áttum okkur á því að strax í 2. bekk verði skoðað við hvaða vandamál er að etja og ef þau eru enn til staðar í 4. bekk komi skólakerfið markvisst inn og kenni krökkunum okkar að lesa sér til gagns. Ég held að þetta sé gríðarlega mikilvægt og mér þætti fróðlegt að heyra viðhorf hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar, formanns allsherjar- og menntamálanefndar, til þessa mikilvæga máls sem þarf að mínu mati að grípa strax inn í. Mig langar í lok máls míns að ítreka að þó að Vestmannaeyjar tilheyri Suðurkjördæmi ætla ég samt að skipta mér af því hvernig samgöngur eru til Eyja. 

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, fyrrverandi menntamálaráðherra, um þær áhyggjur sem hún lýsti af námsárangri drengja samkvæmt útkominni skýrslu þar sem það er dregið nokkuð afdráttarlaust fram að lestri sé áfátt, grundvallarnámsgreininni sjálfri, undirstöðu alls annars. Auðvitað hlýtur okkur að bregða við. Í tíð hennar sem menntamálaráðherra var kennaranámið eflt stórum. Það var bætt mjög verulega, lengt og eflt með ýmsum hætti og það mun skila sér inn í skólakerfið á næstu missirum. Þær breytingar áttu sér stað fyrir tveimur, þremur árum og munu koma inn í skólakerfið á næstu árum með betur menntuðum og hæfari kennurum og einstaklingsmiðaðri aðferðum. Við þurfum að leita allra leiða til að ná utan um þetta. Á framhaldsskólastiginu er brottfallið mikið áhyggjuefni. Það hefur til dæmis verið dregið fram að annar hver 19 ára piltur á tilteknum landsvæðum er utan framhaldsskóla án þess að hafa lokið nokkru námi. Það er mikið áhyggjuefni og stórt vandamál. Ég held að ein af lausnunum á því sé að efla starfsnám og styttri námsbrautir mjög verulega þannig að fólk eigi alltaf greiða leið aftur inn í framhaldsskóla til að bæta við, ljúka stúdentsprófi, fara síðan upp í tækniskóla og háskóla o.s.frv. Ég held að unnið sé að réttum markmiðum eftir réttum aðferðum, en niðurstaða þessarar könnunar og margra annarra um lakan árangur á tilteknum sviðum færir okkur heim sanninn um að við gerum ekki nógu vel. Þó að margt sé mjög vel gert í menntakerfi okkar á öllum skólastigum alveg upp úr og niður úr er ýmislegt sem við þurfum að bæta. Það hefur blasað við um nokkuð margra ára skeið að árangur drengja og viðvera þeirra í skólum hefur heldur verið á fallanda fæti og við þurfum að bregðast við því með ýmsum hætti. Ég held að þegar komið er upp í framhaldsskóla skipti miklu máli að efla starfsnámið, stytta námsbrautirnar og ýmislegt annað sem er verið að gera og var samþykkt í fyrravetur í þingsályktunartillögu 

Frú forseti. Ég vil ræða aðeins atvinnumál í ljósi fjöldauppsagna sem því miður halda áfram. 33 var sagt upp hjá verktakafyrirtæki á Vestfjörðum í þessari viku. Þeirra síðasta verk var Suðurstrandarvegur. Annar mjög öflugur verktaki sem þar hefur starfað stendur nú í fyrsta sinn í ævisögu sinni frammi fyrir verkþurrð. Í viðræðum mínum við ýmsa aðra jarðverktaka og verktaka í mannvirkjagerð kemur fram það sama. Það hafa engin útboð komið fram, hvorki opinber né, það sem enn verra er, í einkageiranum. Verkum er að ljúka og það er ekkert fram undan, frú forseti. Á hagfræðingaráðstefnu í Hörpu kom meðal annars fram að við hefðum þurft að fara aðra leið til að koma í veg fyrir landflótta og þetta mikla atvinnuleysi, fara hina leiðina sem við framsóknarmenn höfum lagt fram undir nafninu plan B, þ.e. leið atvinnuuppbyggingar. Við höfum jafnframt lagt fram tillögur í efnahagsmálum og sérstaka þingsályktunartillögu um sókn í atvinnumálum. Ég kem hérna upp, frú forseti, til að ræða við stjórnarþingmenn um stefnu ríkisstjórnarinnar. Eins og fram kom áðan var á landsfundi Vinstri grænna sem haldinn var um helgina samþykkt að ef einhver væri með ágreining um orkunýtingarverkefni innan rammaáætlunar ætti að flytja það verkefni úr nýtingarflokki í biðflokk. Það er sem sagt, að því er virðist, stefna þess flokks að það verði áfram stopp og enginn árangur, það verði áfram vaxandi atvinnuleysi og landflótti. Er það stefna ríkisstjórnar Vinstri grænna og Samfylkingar? Það er ákaflega mikilvægt að menn geri sér ljóst að eitt af stærstu verkefnunum sem við þurfum að kljást við er þetta atvinnuleysi. 20 milljarðar fara í atvinnuleysisbætur á þessu ári. Ef við hefðum farið aðra leið, náð atvinnuleysinu niður um helming og kostnaðurinn væri aðeins um 10 milljarðar þyrftum við ekki að skera niður um þessa 6,6 eða 6,8 og hefðum aukinheldur 3,2–3,4 til 

Virðulegi forseti. Nú er svo komið að grípa verður mjög harkalega í taumana í stjórnun loftferðaeftirlits á Íslandi hjá Flugmálastjórn. Það er alveg ljóst að Flugmálastjórn hefur á margan hátt brugðist þeirri skyldu að tryggja eðlilegan framgang og þróun í fluginu á Íslandi. Þetta á ekki hvað síst við um allan smávélaflotann sem er nú bundinn við bryggju eins og sagt er og kemst ekki í þau verkefni sem þarf að vinna vegna óheyrilegs kostnaðar sem hefur þróast af túlkun Flugmálastjórnar og loftferðaeftirlits á öllu er lýtur að framgangi flugsins og túlkar kaþólskari en páfinn í öllum þessum þáttum út frá sjónarmiðum Evrópusambandsins og ESA. Þetta er bara staðreynd og það er sorglegt að þetta skuli þróast á þennan hátt. Það má segja að Flugmálastjórn noti aðallega þá reglu að bregðast við með íþyngjandi aðferðum í öllu er lýtur að þróun í þessum málum. Ársskoðun á vél fyrir nokkrum árum, það sem kostaði að sinna þessum þætti, var um 200 þús. kr. en er núna um 2 millj. kr. Þetta gengur ekki í flugflotanum af minni stærðinni. Það er mikilvægt, virðulegi forseti, að ganga fram af mikilli ákveðni í að spúla dekkið í þessum efnum og hæstv. innanríkisráðherra verður að taka til hendinni í því vegna þess að annars fer þetta á þann veg sem ekki er boðlegur í samfélaginu. Málið er svo alvarlegt að það er ástæða til að krefjast þess að yfirmenn Flugmálastjórnar víki úr starfi, séu hreinlega 

Forseti beinir enn og aftur þeim tilmælum til hv. þingmanna að virða ræðutíma

Virðulegi forseti. Á títtnefndum landsfundi VG núna um helgina voru gerðar tvær ályktanir um heilbrigðisþjónustu og heilbrigðiskerfið. Annars vegar, með leyfi virðulegs forseta, var sagt: „Sérstök áhersla er lögð á að standa vörð um þjónustuna á hinum minni heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni og minnt á að öflug heilbrigðisþjónusta er ein af grunnstoðum búsetu um land allt. Fundurinn lýsir áhyggjum sínum yfir þeim mikla niðurskurði sem áfram er boðaður í heilbrigðiskerfinu og bitnar ekki síst á minni heilbrigðisstofnunum í dreifbýlinu sem sumar eru nú þegar illa leiknar.“ Í annarri ályktun er ályktað, með leyfi virðulegs forseta, gegn frekari niðurskurði í heilbrigðiskerfinu: „Ljóst má vera að heilbrigðiskerfið er löngu komið að þolmörkum þar sem skorið var niður í málaflokknum undir einkavæðingarstefnu fyrri ára.“ Ég ætla ekki að gera kröfu til þess að vera talinn sérstakur löggiltur túlkandi tillagna VG, en í mínum huga er þetta samt nokkuð ljóst. Hér er sagt að ekki megi ganga lengra en þegar hefur verið gert í niðurskurði í heilbrigðiskerfinu. Við miðum þá væntanlega við núverandi ástand, ekki það ástand sem boðað er í fjárlagafrumvarpinu því að það er auðvitað ekki núverandi ástand. Þess vegna beini ég þeirri beiðni til hv. þm. Björns Vals Gíslasonar, formanns þingflokks VG, að hann útskýri fyrir mér hvernig túlka beri þessi orð ályktunarinnar. Þýðir þetta ekki að hér sé boðað að fallið verði frá áformum sem eru boðuð í fjárlagafrumvarpinu og þá alveg sérstaklega gagnvart minni heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni? Ég spyr líka vegna þess að einn þeirra tillögumanna sem fluttu þessa tillögu á landsfundinum, fulltrúi VG í Skagafirði, Bjarni Jónsson, formaður byggðaráðs Skagafjarðar og formaður Samtaka sveitarfélaga á Norðurlandi vestra, túlkar þetta þannig að ályktunin hafi verið mikill sigur að mati þeirra sem berjast gegn þessum niðurskurði á landsbyggðinni og hann segist ekki geta verið annað en bjartsýnn á að einhverjar leiðréttingar í ljósi samstöðunnar þar um sjáist gagnvart heilbrigðisþjónustunni. Nú spyr ég hv. þingmann hvort hann deili þessum sjónarmiðum, þessari túlkun tillögumannsins, og hvort þetta sé þá fyrirboði þess að ríkisstjórnin 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Í ályktun sem samþykkt var um heilbrigðiskerfið á landsfundi Vinstri grænna um helgina segir meðal annars, með leyfi forseta: „Ljóst má vera að heilbrigðiskerfið er löngu komið að þolmörkum þar sem skorið var niður í málaflokknum undir einkavæðingarstefnu fyrri ára.“ Skömmu síðar segir: „Frekari niðurskurður í heilbrigðiskerfinu getur ekki orðið án þess að þjónusta við sjúklinga skerðist alvarlega og heilsuspillandi álag á heilbrigðisstarfsfólk aukist. Fundurinn hvetur til þess að aukið svigrúm í ríkisfjármálum verði nýtt í þágu heilbrigðisþjónustu með því að draga úr niðurskurði og byggja hana upp til frambúðar.“ Um þetta held ég að við séum öll sammála, ég held að við séum öll sammála um að við séum komin að ákveðnum endimörkum í niðurskurði til heilbrigðismála, eða velferðarmála almennt.  „Frekari niðurskurður í heilbrigðiskerfinu getur ekki orðið án þess að þjónusta við sjúklinga skerðist alvarlega … Fundurinn hvetur til þess að aukið svigrúm í ríkisfjármálum verði nýtt í þágu heilbrigðisþjónustu með því að draga úr niðurskurði og byggja hana upp til frambúðar.“ Það er það sem við munum gera. Ef það myndast aukið svigrúm frá því sem nú er og frá því sem kemur fram í fjárlagafrumvarpinu fyrir næsta ár munum við auðvitað láta velferðarkerfið, heilbrigðiskerfið, njóta þess. Er einhver ágreiningur um það hér í þessum sal?  
            

Forseti biður hv. þingmenn um að gefa ræðumanni þann tíma sem hann þarf og hljóð þær tvær mínútur sem hann hefur til umráða.

Virðulegi forseti. Heilbrigðisstofnun Þingeyinga átti 75 ára afmæli á sunnudaginn og vert er að óska henni til hamingju. Það mátti sjá bros og væntingar eftir að tillögur Vinstri grænna lágu fyrir vegna þess að þar er komið það veganesti sem Vinstri grænir áttu að fylgja eftir inni á Alþingi. Ég heyrði því miður enga stefnubreytingu í þeirri umræðu sem kom hér frá hv. þm. Birni Vali Gíslasyni. Ég get alveg fullvissað hann um að það er mikill ágreiningur um þá stefnu sem hefur verið boðuð um niðurskurð í heilbrigðismálum. Það var lagt af stað með stefnu í fyrra og henni skal fram haldið á þessu ári. Það er verið að ganga að heilbrigðisstofnunum víðs vegar um land inn að beini og stórskerða þau gæði sem íbúarnir hafa haft á þeim svæðum. Það eru fleiri tækifæri og mig langar til að benda á eitt á þessu svæði, norðausturhorninu. Á nýsköpunarþingi í morgun var rætt um staðsetningu umskipunarhafnar. Umskipunarhöfn er eitthvert mest spennandi verkefni sem hefur rekið á fjörur Íslendinga, gæti aukið hagvöxtinn gríðarlega og aukið atvinnu á svæði sem er kalt í atvinnulegu tilliti, en það þarf að berjast fyrir umskipunarhöfninni. Ég hef ekki heyrt mikið frá núverandi ríkisstjórn um að hún ætli að berjast fyrir því að fá umskipunarhöfnina til Íslands. Ég legg til að sú barátta verði hafin hið snarasta. Við eigum í samkeppni við önnur lönd. 

Virðulegur forseti. Aðeins hefur verið rætt um landsfund Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem haldinn var um helgina. Ég hélt satt að segja að ég hefði misst af einhverjum stórum atburðum í þjóðlífinu þar sem ég var á ferð um Suðurkjördæmi alla kjördæmavikuna og um helgina. Þegar ég fór að heyra ályktanirnar, umræðurnar og fréttirnar frá þessum fundi hélt ég hreinlega að það hefði gerst sem ég gæti alveg hugsað mér að gerðist, að Vinstri grænir væru farnir úr ríkisstjórn. Það var alveg kostulegt að fylgjast með ályktunum þeirra. Þeir álykta gegn ESB; það er ómögulegt að vera í ESB og það er bannað að aðlaga sig að ESB. Við vitum öll hvað þar má álykta. Þeir álykta gegn niðurskurði í heilbrigðismálum og nú er verið að rífast um hvort miðað er við núverandi fjárlagafrumvarp eða við samþykkt síðustu fjárlaga. Síðan vilja þeir lengja fæðingarorlof og hafa 100% greiðslur til allra foreldra, reyndar með einhverju þaki svo allrar sanngirni sé gætt, en á sama tíma skera þeir fæðingarorlofið niður. Það kostulegasta finnst mér þó í ályktun um byggða- og samgöngumál. Þar segir, með leyfi forseta: „Er sérstaklega brýnt að: […] Fjölga opinberum störfum á landsbyggðinni og tryggja starfsemi í heilbrigðis- og menntakerfi á landinu öllu, samhliða mikilli uppbyggingu á höfuðborgarsvæðinu. Tryggja þarf að sú uppbygging komi ekki niður á störfum á landsbyggðinni.“ Jahá. Við fórum öll út um kjördæmin okkar í síðustu viku og hver var samnefnari þess sem á sér stað um allt land? Jú, hann er sá að verið er að fækka opinberum störfum á landsbyggðinni, sérstaklega í heilbrigðiskerfinu. Til dæmis verða skorin niður 17 stöðugildi til viðbótar öllu því sem búið er að skera niður á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja. Í Vestmannaeyjum er enn verið að berjast fyrir því að halda skurðstofunni á staðnum opinni. Sama dæmið er á Selfossi og hjá Þingeyingum. Það eru vandamál um allt land. 

Forseti beinir enn þeim tilmælum til hv. þingmanna að virða þann ræðutíma sem þeim er úthlutaður.

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni að þetta eru geigvænlegar fréttir frá Evrópusambandinu. En ég ætla að ræða um hinn fræga landsfund Vinstri grænna og spyr formann fjárlaganefndar, hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, hvort hún sé sammála áherslum á landsfundi Vinstri grænna um helgina um að heilbrigðiskerfið sé löngu komið að þolmörkum og að aukið svigrúm í ríkisfjármálum verði nýtt í þágu heilbrigðisþjónustu með því að draga úr niðurskurði. Eða ætlar Samfylkingin að standa að óvinsælum niðurskurði í fjárlaganefnd á sama tíma og landsfundur Vinstri grænna berst gegn niðurskurði? Telur hv. þingmaður að landsfundur Vinstri grænna sé á móti fjárlagafrumvarpi hæstv. fjármálaráðherra, Steingríms J. Sigfússonar, sem vill svo til að er formaður þess ágæta flokks? Hvernig túlkar hún þau mótsagnakenndu skilaboð sem koma frá landsfundinum? Á fimmtudaginn var lofræðufundur um AGS og þá mátti þessi sami hæstv. fjármálaráðherra vart halda vatni vegna hrifningar af niðurstöðu þess fundar. Síðan er rifist um hvort umsóknin í Evrópusambandið sé í aðlögunarferli eða samningaferli og í það eru settir nægir peningar. Það er til nóg af peningum til að ráða fólk og þýða og ég veit ekki hvað. Svo er afstaðan til Icesave mótsagnakennd þar sem þessi sami hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon hefur barist fyrir því endalaust að samþykkja Icesave. En hann fór samt í kosningabaráttuna með það að fororði að hann skyldi aldrei samþykkja Icesave. Hvað segir hv. þingmaður formaður fjárlaganefndar um þessi mótsagnakenndu skilaboð frá samstarfsflokknum?

Frú forseti. Ég er svolítið undrandi á orðum hv. þingmanns og tel rétt að undirstrika að þrátt fyrir að ég sé vinstri sinnuð er ég í Samfylkingunni og lít ekki á mig sem sérstakan túlkanda landsfunda Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og vísa á alla þá glæsilegu hv. þingmenn þeirrar hreyfingar til að svara fyrir landsfund sinn. Varðandi ályktunina fagna ég því að þar sé talað um að endurskipuleggja þurfi heilbrigðisþjónustuna með eflingu heilsugæslu og tilvísanakerfis. Það er algerlega í samræmi við þær tillögur sem velferðarráðherra var að fá í hendurnar varðandi frekari hagræðingu í heilbrigðiskerfinu. En ég er sammála því að við göngum ekki lengra í niðurskurði í heilbrigðismálum en sem kveðið er á um í fjárlagafrumvarpinu 2012 nema þá vegna sérstakrar hagræðingar. Varðandi ályktun um að komi til aukið svigrúm verði það nýtt í þágu heilbrigðisþjónustu, finnst mér það sjálfgefið og ekki ástæða til einhverra sérstakra vangaveltna um það en ég bendi á að í þeim mikla niðurskurði sem þurft hefur að fara fram hafa margar greinar opinberrar þjónustu orðið fyrir miklum þrengingum þannig að það þarf að líta til fleiri þátta en heilbrigðisþjónustunnar ef svigrúmið eykst. Varðandi þolmörk heilbrigðisþjónustunnar ítreka ég það sem ég hef áður sagt að þegar fjárlaganefnd fer yfir tillögur í fjárlagafrumvarpinu um frekari niðurskurð í heilbrigðisþjónustu förum við mjög gagnrýnið yfir það hvort þær ógni öryggi sjúklinga og við verðum óhrædd við breytingar ef mat okkar er að svo sé.

Forseta láðist að geta þess í upphafi fundar að eins og tilkynnt var á vef þingsins 24. október sl. barst bréf frá Atla Gíslasyni, 4. þm. Suðurk., um að hann geti ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur af persónulegum ástæðum. Sama dag tók sæti á Alþingi hv. þm. Arndís Soffía Sigurðardóttir. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi um breyting á lögum um íslenskan ríkisborgararétt, nr. 100/1952, með síðari breytingum. Frumvarpið var lagt fram á síðasta þingi en var ekki afgreitt. Það er nú lagt fram á ný með lítils háttar breytingum á 3. gr. Í frumvarpinu eru lagðar til þrenns konar breytingar sem snúa fyrst og fremst að því að lagfæra agnúa sem fram hafa komið við framkvæmd laganna. Í fyrsta lagi eru lagðar til minni háttar breytingar á ákvæðum í 8. gr. laganna er varða búsetu hér á landi og búsetuleyfi. Í öðru lagi eru lagðar til breytingar á 6. tölulið 9. gr. þar sem eru ákvæði um heimild til að veita íslenskan ríkisborgararétt ef umsækjandi hefur sætt sektum eða fangelsisrefsingu. Í þriðja lagi er lagt til að endurvakið verði tímabundið ákvæði sem var til bráðabirgða í lögum í fjögur ár, á árunum 2003–2007, um heimild handa þeim sem misst hafa íslenskan ríkisborgararétt til að fá hann endurveittan. Sú breyting hefur verið gerð frá því að frumvarpið var lagt fram á síðasta þingi að lagt er til að heimild þessi verði tímabundin til 1. júlí 2015. Ég mun nú gera nánari grein fyrir breytingunum. Í 1. gr. frumvarpsins eru lagðar til þrenns konar breytingar á 8. gr. laganna. Í 2. tölulið 1. mgr. 8. gr. laganna er að finna það skilyrði fyrir íslenskum ríkisborgararétti þegar umsækjandi er í hjúskap með íslenskum ríkisborgara að umsækjandi hafi verið búsettur hér á landi í þrjú ár frá giftingu enda hafi hinn íslenski maki haft íslenskan ríkisborgararétt ekki skemur en fimm ár. Í frumvarpi þessu er lagt til að við ákvæðið verði bætt að umsækjandi hafi á þeim tíma verið samvistum við maka sinn. Er lagt til að kveðið verði skýrt á um þetta skilyrði í lögum sem er í samræmi við þá túlkun sem verið hefur á ákvæðinu í framkvæmd. Þá er lögð til lítils háttar breyting á 3. tölulið 1. mgr. 8. gr. þar sem lagt er til að tekin verði út orðin „og bæði eru ógift“ þar sem sambúð verður hér eftir ekki skráð í þjóðskrá nema uppfyllt séu sömu lagaskilyrði og þegar fólk gengur í hjúskap. Orðalag ákvæðisins eins og það er nú á ekki lengur við. Í 3. mgr. 8. gr. laganna er tekið fram að umsækjandi um íslenskan ríkisborgararétt skuli uppfylla þau skilyrði sem gerð eru í útlendingalögum fyrir búsetuleyfi útgefnu af Útlendingastofnun og að hann skuli jafnframt hafa slíkt leyfi þegar umsókn er lögð fram nema hann sé undanþeginn skyldu til að hafa dvalarleyfi hér á landi. Ákvæðið hefur verið túlkað þannig að allir umsækjendur verði að uppfylla skilyrði sem sett eru í útlendingalögum til útgáfu búsetuleyfis, líka þeim sem undanþegnir eru því skilyrði að hafa dvalarleyfi á Íslandi. Er hér einkum um að ræða norræna ríkisborgara, útlendinga sem öðluðust íslenskan ríkisborgararétt við fæðingu en hafa misst hann eða afsalað sér honum, þá sem eiga íslenskan ríkisborgara að öðru foreldri og útlendinga í hjúskap eða skráðri sambúð með íslenskum ríkisborgara. Þar sem lög um íslenskan ríkisborgararétt gera í sumum tilvikum ráð fyrir skemmri búsetutíma fyrir þá einstaklinga sem undanþegnir eru dvalarleyfi en krafist er vegna búsetuleyfis hefur skapast misræmi milli ákvæða útlendingalaga og laga um íslenskan ríkisborgararétt. Þykir því rétt að kveða skýrt á um að þeir einstaklingar sem ekki þurfa dvalarleyfi hér á landi samkvæmt útlendingalögum þurfi ekki að uppfylla skilyrði fyrir búsetuleyfi samkvæmt útlendingalögum. Í 2. gr. frumvarpsins eru lagðar til nokkrar breytingar á 6. tölulið 9. gr. laganna sem lögfest var með lögum nr. 81/2007. Þá var ráðherra veitt heimild til að veita íslenskan ríkisborgararétt að liðnum tilteknum biðtíma þó svo að umsækjandi hefði hlotið sekt eða verið dæmdur í fangelsi. Í frumvarpi þessu er lagt til að biðtími varðandi sektir sem eru lægri en 50 þús. kr. verði felldur niður en hingað til hafa mjög lágar sektir getað frestað veitingu ríkisborgararéttar um eitt ár. Rök fyrir því eru m.a. hækkanir sektarrefsinga frá setningu ákvæðisins. Einnig er lagt til að ráðherra verði heimilað að veita ríkisborgararétt að liðnum biðtíma þrátt fyrir að umsækjandi hafi endurtekið brotið af sér ef samanlögð fjárhagssekt er lægri en 101 þús. kr. Í 3. gr. er að lokum lögð til breyting á bráðabirgðaákvæði sem er í núgildandi lögum. Lagt er til að 1. og 2. mgr. falli brott þar sem sambærileg ákvæði eru nú í 16. gr. laganna. Þá er lagt til að endurvakið verði tímabundið ákvæði sem var til bráðabirgða í lögunum frá 1. júlí 2003 til 1. júlí 2007 um heimild til að endurveita íslenskan ríkisborgararétt þeim sem misst hafa íslenskt ríkisfang sitt við það að sækja um annað ríkisfang. Ákvæðið er efnislega samhljóða texta sem var að finna í 3.–5. mgr. í bráðabirgðaákvæði núgildandi laga en fallin eru úr gildi. Nokkur fjöldi manna nýtti þessa heimild á sínum tíma en reynslan hefur sýnt að margir sem hefðu getað nýtt sér bráðabirgðaákvæðið vissu ekki um þennan möguleika. Hér er því lagt til að ákvæðið verði tekið upp á ný tímabundið til 1. júlí 2015 þannig að þeir sem misstu á sínum tíma íslenskt ríkisfang við að fá annað ríkisfang geti endurheimt íslenska ríkisfangið leggi þeir umsókn um það á sérstöku eyðublaði ráðuneytisins fyrir 1. júlí 2015. Virðulegi forseti. Ég hef gert grein fyrir helstu atriðum frumvarpsins og legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir framsöguna í þessu máli. Breytingar sem kynntar eru til sögunnar í frumvarpi þessu snúast fyrst og fremst um hagræðingu vegna breyttra reglna um fjárhæðir sekta og leiðréttingar sem taldar eru nauðsynlegar vegna breytinga sem orðið hafa á lögum um útlendinga, sem er vel. Hér er um ívilnandi frumvarp að ræða. Þetta snýr að búsetutíma útlendings í hjúskap og í skráðri sambúð með íslenskum ríkisborgara, þ.e. tímalengd, og loks ákveðnar tillögur er snúa að búsetuleyfum. Mig langar til að spyrja ráðherrann þar sem hér er verið að rýmka þessar reglur og hækka sektargreiðslur og annað sem hefur verið t.d. þröskuldur fyrir þá sem hafa sótt um íslenskan ríkisborgararétt og í ljósi þess að fyrir þinginu liggur frumvarp frá mér sem snýr að valdheimild Alþingis til að veita ríkisborgararétt með lögum, sem er mjög nauðsynlegt að mínu mati: Styður þetta frumvarp ekki mjög mikið við mitt frumvarp vegna þess að núna eru þessar undanþágur rýmkaðar og er þá ekki ástæðulaust fyrir Alþingi að hafa þær valdheimildir sem eru til staðar samkvæmt núgildandi lögum? Er ekki rétt að frumvarp mitt um að Alþingi sleppi þessu valdi sínu fái afgreiðslu í þinginu þar sem í frumvarpi þessu er lögð til svo mikil rýmkun sem ráðuneytið hafði ekki áður og það sé þá á hendi framkvæmdarvaldsins að veita ríkisborgararétt?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir þetta innlegg í umræðuna. Mér er kunnugt um sjónarmið hv. þingmanns og gagnrýni sem áður hefur komið fram af hennar hálfu á valdheimildir Alþingis til veitingar ríkisborgararéttar. Ég þykist hins vegar vita að ég og þingmaðurinn séum sammála um að varnaglar þurfi að vera til staðar í öllum kerfum á einhvern hátt, hvort sem það er hjá Alþingi eða annars staðar. Ég legg til að öll þessi mál verði skoðuð í þeirri nefnd sem fær málið til umfjöllunar, allsherjar- og menntamálanefnd. Eins og kom fram í máli hv. þingmanns er þetta frumvarp fyrst og fremst tillaga til breytinga á lögum til samræmis við þá framvindu sem orðið hefur, verið er að færa viðmiðunarupphæðir í sektarákvæðum til samræmis við verðlagsþróun og annað af slíku tagi. Það sem hv. þingmaður vísaði hins vegar til snertir meira grundvallaratriði en er að sjálfsögðu æskilegt að tekið verði til skoðunar.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra taldi að frumvarp mitt snerti grundvallaratriði. Ég lít svo á að um leið og lögum er breytt sé alltaf um breytingar á grundvallaratriðum að ræða því að annars kæmu ekki fram lagafrumvörp. Ráðherra sagði jafnframt að alltaf þyrftu að vera varnaglar í lögum. Ég er algjörlega ósammála því. Lög eiga að vera skýr og skiljanleg til að borgararnir viti að hverju þeir ganga. Og það sem snýr að lögum um ríkisborgararétt er nákvæmlega það sem ég legg til með frumvarpi mínu um að þessar valdheimildir fari frá þinginu. Það er ekki nógu skýrt að Alþingi hafi þær valdheimildir vegna þess að þá gildir ekki það sama um alla eins og ef þetta væri á einni hendi hjá ráðherra, hjá framkvæmdarvaldinu, því að það sama verður að gilda um alla varðandi gegnsæi, rökstuðning og annað. Svo er alls ekki eins og núgildandi lög eru upp byggð, því að með valdheimildum Alþingis er verið að veita undanþágur frá meginreglunni sem gengur í berhögg við það gegnsæi og jafnræðisreglu sem ríkisborgararéttur á einmitt að byggja á. Því langar mig til að spyrja ráðherrann: Hver er skoðun hans á því að Alþingi missi þær valdheimildir að veita ríkisborgararétt tvisvar á ári, sem er raunverulega undanþága frá lögunum eins og ég fór yfir áðan? Það hefur nefnilega gerst í seinni tíð að sú undanþága sem Alþingi hefur í þessum lögum er að breytast í meginreglu, því að fjöldinn sem fær ríkisborgararétt í gegnum þingið er slíkur að það er nánast orðið óeðlilegt. Telur ráðherra að útlendingum sem þurfa að sækja slíka heimild til Alþingis muni þá ekki jafnframt fækka? 

Hæstv. forseti. Eitt um grundvallarbreytingar og smávægilegar breytingar, ég held að við hljótum að geta verið sammála um að lagabreytingar rista misdjúpt. Varðandi heimildir Alþingis sem snúast um undanþágu frá almennri reglu sem að mati hv. þingmanns er að þróast út í almenna reglu í sjálfu sér og hvort ég sé sáttur við þá þróun. Nei, ég er það í sjálfu sér ekki en ég vil líta á allt þetta regluverk heildstætt vegna þess að þar er eitt öðru háð. Það skiptir t.d. máli hvaða vinnulag og hvaða heimildir við setjum í lög hvað varðar Útlendingastofnun og heimildir hennar til að veita fólki leyfi til að dveljast hér á landi. Ef við erum of stíf í þeim efnum vill brenna við og reyndin hefur orðið sú að fólk sem hefur óskað eftir því að fá að dvelja hér í skemmri tíma en fær höfnun leitar eftir ríkisborgararétti án þess að nokkur vilji hafi staðið til þess í reynd að gerast íslenskur ríkisborgari. Ég vek athygli á því að það er þetta stóra mósaíkmunstur sem við þurfum að hafa allt undir þegar við skoðum einstakar breytingar á lögunum. En þetta er áhugaverð umræða og mjög mikilvæg, tel ég, sem á að sjálfsögðu ekkert að ljúka við þetta mál eða umræðu um það sem fyrst og fremst snýr að tæknilegri uppfærslu.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á áfengislögum, nr. 75/1998. Með frumvarpinu er stefnt að því að gera núgildandi bann við áfengisauglýsingum bæði skýrara og skilvirkara. Frumvarpið var áður flutt á 139. löggjafarþingi en var ekki afgreitt. Við vinnslu málsins í allsherjarnefnd lagði meiri hluti nefndarinnar til breytingar á frumvarpinu sem vörðuðu hugtakanotkun, refsiheimildir og undanþágur frá áfengisauglýsingabanni. Tekið hefur verið tillit til þessara breytingartillagna allsherjarnefndar í því frumvarpi sem nú er lagt fram. Hugtakið viðskiptaboð kemur nú í stað orðsins viðskiptaorðsending til þess að gæta samræmis við lög um fjölmiðla og að skýrt sé að til viðskiptaboða teljist kostun fjölmiðlaefnis og kostun í tengslum við samkomur eða atburði. Þá hefur undanþága frá auglýsingabanni þess efnis að bannið taki ekki til auðkenna með firmanafni og/eða firmamerki á flutningatækjum áfengisframleiðenda verið felld brott. Meiri hluti nefndarinnar lagði einnig til breytingu á refsiákvæði 27. gr. áfengislaganna þannig að brot gegn 20. gr. áfengislaga um auglýsingar yrðu tekin undan refsiákvæðinu þar sem þau eiga að hljóta stjórnsýslulega meðferð og varða þannig eingöngu stjórnvaldssektum. Með hliðsjón af lögmætisreglu stjórnsýsluréttarins og mikilvægis skýrleika refsiheimilda var einnig gerð sú breyting að kveðið er skýrt á um að Neytendastofa geti lagt stjórnvaldssektir á hvern þann einstakling eða lögaðila sem af ásetningi eða gáleysi brýtur gegn 20. gr. laganna auk þess sem við var bætt að lögaðila megi ákvarða sekt án tillits til þess hvort sök verður sönnuð á starfsmann lögaðilans. Að öðru leyti er frumvarpið lagt fram óbreytt frá síðasta þingi. Auglýsingar á áfengi og einstökum áfengistegundum eru bannaðar hér á landi sem kunnugt er og hefur þannig lengi verið. Í frumvarpi þessu er lögð sérstök áhersla á að koma í veg fyrir að farið sé í kringum bannið með því að auglýsa óáfenga vöru með ríkri tilvísun til hinnar áfengu vöru eins og reyndin hefur því miður verið. Þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu eru m.a. þær að í stað þess að bannið gildi einungis um auglýsingar nái það jafnframt til annarra viðskiptaboða til markaðssetningar á áfengi og einstökum áfengistegundum. Verði frumvarpið að lögum verður gildissvið bannsins þar með orðið víðtækara en áður hefur verið. Þrátt fyrir að í gildi sé bann við auglýsingum á áfengi hér á landi hefur aukist að framleiðendur og dreifingaraðilar áfengra drykkja reyni að koma vöru sinni á framfæri í auglýsingum með því að nota líkar umbúðir og nöfn á óáfengum drykkjum sem þeir svo auglýsa. Með þessu frumvarpi er einnig stefnt að því að koma í veg fyrir að hægt sé að fara í kringum núgildandi bann líkt og verið hefur með því að kveða á um að framangreint bann nái einnig til vökva eða vöru sem er undir 2,25% af hreinum vínanda ef um er að ræða markaðssetningu í umbúðum sem geta skapað hættu á ruglingi milli áfengu vörunnar og hinnar óáfengu. Markmiðið með þessari breytingu er að girða fyrir að hægt sé að auglýsa óáfenga framleiðslu með svo sterkri skírskotun til hinnar áfengu framleiðslu að í raun verði ekki dregin önnur ályktun en sú að verið sé að auglýsa hina áfengu vöru. Að auki er lögð til ein veigamikil breyting til viðbótar sem er að eftirlit með banni gegn brotum við auglýsingum á áfengi samkvæmt 20. gr. laganna verði á hendi Neytendastofu en ekki hjá lögreglu líkt og nú tíðkast. Neytendastofa hefur nú þegar eftirlit með villandi og óréttmætum auglýsingum samkvæmt lögum nr. 57/2005, um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu, og hefur því yfir að ráða talsverðri sérþekkingu og reynslu á þessu sviði. Auglýsingaeftirlit er sérhæft og tæknilega erfitt að fást við það en eftirlit með viðskiptaorðsendingum að því er varðar áfengi gæti vel farið með þeim verkefnum sem Neytendastofa annast nú þegar. Á Norðurlöndunum er eftirlit með banni við áfengisauglýsingum í stjórnsýslulegum farvegi þar sem ákveðnar eftirlitsstofnanir hafa eftirlitshlutverk í stað lögreglu. Er hér því lagt til að farin verði sambærileg leið. Þá hefur verið bætt inn fleiri undanþágum við banni á auglýsingum um áfengi en það helgast meðal annars af þátttöku okkar á alþjóðlegum vettvangi og skyldum sem leiða af EES-samningnum. Áfengisauglýsingabanni er ætlað að vernda heilsu almennings fyrir skaðvænlegum afleiðingum áfengisneyslu. Sýnt hefur verið fram á að áfengi er meðal áhættuþátta sem valda sjúkdómum og er einn helsti áhættuþáttur meðal ungs fólks. Samkvæmt skýrslu Alþjóðaheilbrigðisstofnunarinnar er talið að áfengi hafi áhrif á allt að 60 skilgreinda sjúkdóma og heilbrigðisvandamál og þá getur misnotkun áfengis haft skaðleg áhrif á aðra en neytandann sjálfan. Helstu heilsufarsleg áhrif neyslu áfengis eru slys ýmiss konar, ofbeldi, sjálfsvíg, tauga- og geðsjúkdómar, hjarta- og æðasjúkdómar, lifrarsjúkdómar og krabbamein. Þrátt fyrir að í gildi sé bann við auglýsingum á áfengi hér á landi hefur aukist að framleiðendur og dreifingaraðilar áfengra drykkja reyni að koma vöru sinni á framfæri í auglýsingum með því að nota líkar umbúðir og nöfn á óáfengum drykkjum, sem þeir svo auglýsa. Með þessu frumvarpi er stefnt að því að koma í veg fyrir að hægt sé að fara í kringum núgildandi bann líkt og verið hefur og að gera allt eftirlit með brotum á banninu skilvirkara. Virðulegi forseti. Ég hef nú reifað helstu atriði og sjónarmið frumvarpsins. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til allsherjar- og menntamálanefndar og 2. umr.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu athyglisvert mál sem ég hef kynnt mér aðeins. Ég tel að vel komi til greina að skoða margvíslegar breytingar á því hvernig menn koma upplýsingum um áfengi til skila í þjóðfélagsumræðunni hvort heldur það er með auglýsingum eða umfjöllun í blöðum og öðrum fjölmiðlum. Ég hef hins vegar verið mjög hugsi yfir því hvort innlendir framleiðendur muni sitja við sama borð og erlendir framleiðendur á bjór svo dæmi sé tekið ef þessar breytingar verða að veruleika. Ég geld varhuga við því að verið sé að mismuna framleiðendum í þessu tilliti. Erlendir framleiðendur munu eftirleiðis geta sýnt vöru sína í fjölmiðlum hér á landi nokkurn veginn hindrunarlaust á meðan skorður eru settur við því gagnvart innlendum framleiðendum. Eins mun það áfram gilda að erlendir framleiðendur munu geta sýnt og fjallað um vöru sína í tímaritum sem jafnvel eru gefin út af Íslendingum svo fremi sem þau séu einvörðungu gefin út í flugvélum. Ég spyr því hæstv. innanríkisráðherra hvort hann og sveit hans í ráðuneytinu hafi skoðað það hvort þessar breytingar munu verða sérstaklega íþyngjandi fyrir innlenda framleiðendur en hampa á sama tíma erlendum framleiðendum. Það tel ég vera á vissan hátt óeðlilegt þó að ég sé því sammála í sjálfu sér að setja þurfi frekari skorður við óheftum áfengisauglýsingum, ekki síst þeim sem beint er að ungu fólki. En þessi þáttur málsins þarfnast skoðunar að mínu viti.

Hæstv. forseti. Mismunun og mismunun ekki. Það er bannað að auglýsa áfengi á Íslandi. Það er hins vegar rétt að í erlendum blöðum og tímaritum sem eru seld hér birtast áfengisauglýsingar sem í sjálfu sér eru opnar öllum, hvort sem það eru þeir sem framleiða og selja áfengi hér á landi eða utan landsteinanna. Almennt er fjölmiðlaheimur okkar, þ.e. íslensk blöð og tímarit, íþróttaleikvangarnir, útvarp og íslenskt sjónvarp, sá veruleiki sem við búum við. En það er alveg rétt að inn á okkar borð berast erlend tímarit. Þar er að finna áfengisauglýsingar í sumum hverjum. Tekist er á um það í heiminum hvert eigi að stefna í þessum efnum og við þurfum að gera það upp við okkur hvort við ætlum að vera á sveifinni með þeim sem eru að stemma stigu við áfengisauglýsingum - eða viljum við leyfa þær? Sú niðurstaða sem íslenskur löggjafi hefur komist að er að hér eigi að vera bann við áfengisauglýsingum. Það bann er hins vegar ekki virt. Það eru göt í lögunum sem opna fyrir áfengisauglýsingar og upp í þau göt erum við að stoppa.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir svarið að svo miklu leyti sem það nægði mér. Ég tel að þessar breytingar muni hafa íþyngjandi áhrif í för með sér fyrir innlenda framleiðendur og það verði áfram svo og reyndar bundið í lög að svo skuli þá vera. Gott og vel. Ég tel hins vegar að mjög erfitt sé að banna það sem er í sjálfu sér ekki hægt að banna. Við búum við alþjóðlega fjölmiðlun. Á hverju heimili eru tugir sjónvarpsrása. Góður partur af þeim kemur utan úr heimi og þar geta menn fengið yfir sig alls konar skæðadrífu af auglýsingum, þar á meðal áfengisauglýsingar. Við búum við það kerfi að Íslendingar geta gefið út tímarit til dreifingar í flugvélum og komist þannig hjá þessum breytingum á lögum eftirleiðis, enda þótt breytingarnar verði lögteknar. Þess vegna spyr maður: Er hægt í reynd að banna það sem í nútímasamfélagi er ekki hægt að banna? Er hér ekki einvörðungu verið að reyna að sækja að ákveðnum framleiðendum í stað þess að taka á þeim öllum? Við erum ekki að taka á öllum áfengisauglýsendum með þessum breytingum á lögum, einvörðungu þeim sem framleiða slíka vöru innan lands. Ég tel að hæstv. ráðherra sé sammála mér um þá skilgreiningu.

Hæstv. forseti. Jú, að vissu leyti er ég það en ég vil ekki gefast upp við að koma auglýsingum á áfengi út úr okkar veruleika þótt ég ráði ekki við Time eða Newsweek eða erlend tímarit sem eru seld hér. Ég er því almennt fylgjandi að við höfum ekki áfengisauglýsingar. Er það íþyngjandi? Já, að sjálfsögðu. Þær banna auglýsingar á áfengi. Hvers vegna eru þeir sem selja slíka vöru reiðir yfir því? Það er vegna þess að það dregur úr neyslu. Það dregur úr áfengisdrykkju, bannið dregur úr áfengisdrykkju. Það dregur úr möguleikum þeirra til að koma þeirri vöru á framfæri og út á það gengur viðleitni okkar, þ.e. að stemma stigu við neyslu áfengis. Hvers vegna? Vegna þess að áfengi í óhófi veldur miklu samfélagslegu tjóni og tjóni á líkama og sál hjá þeim sem neyta þess í óhófi. Þess vegna erum við á þessari braut.

Frú forseti. Maður er svolítið hugsi eftir síðustu andsvör en ég er um leið fegin að heyra að fleiri en ég eru efasemdarmenn gagnvart þessu máli. Þar með er ekki sagt að þeir efasemdarmenn í málinu séu að gefast upp gagnvart því að hafa skynsamlega áfengisneyslu í landinu, síður en svo. En ég kem að því í ræðu minni á eftir að mér finnst þetta svolítið forræðishyggjulegt, mér kemur það kannski ekki á óvart. En mér finnst þetta ekki taka á hinum raunverulega vanda heldur frekar flækja málið en einfalda það sem maður hefði auðvitað frekar kosið. Þeir sem leyfa sér að hafa uppi efasemdir gagnvart svona forræðishyggju eru ekki á móti því að barist sé gegn áfengisbölinu, síður en svo. Mér finnst líka miður að heyra að menn eigi að berjast gegn því og menn vilji sérstaklega fá fram minni neyslu í áfengi en það sé allt í lagi svo lengi sem það eru íslenskir aðilar sem eiga hlut að máli. Það er bara þannig. Þetta mun leiða til þess að neyslan minnkar af því að íslenskir aðilar fá ekki að vera í jafnmiklum mæli sýnilegir og hinir útlendu. Neyslan mun minnka á hinni íslensku framleiðslu. Ég hef tvær spurningar til hæstv. ráðherra. Fyrri spurningin er: Núna er verið að móta áfengisstefnu stjórnvalda. Hefði ekki verið í lófa lagið að bíða eftir að sú stefna lægi fyrir til að taka á málum heildstætt í staðinn fyrir að vera með einhvern bútasaum sem er algerlega misheppnaður að mínu mati? Hefði ekki verið í lófa lagið að bíða með það þar til áfengisstefna stjórnvalda í landinu liggur fyrir, sem mér skilst að verið sé að vinna að? Síðari spurningin er: Ekkert samráð var haft að ráði við samningu frumvarpsins þegar það var lagt fram í fyrra. Hefur eitthvað verið gert í millitíðinni um aukið samstarf við þá sem málið varðar?

Hæstv. forseti. Málið fór í hendur allsherjarnefndar sem síðan kallar fyrir sig aðila sem tengjast þessum málum og spyr þá álits. Ég frábið mér að vera kallaður forræðishyggjumaður, ég er það ekki. En ég frábið mér líka þá forræðishyggju að veita áfengissölumönnum heimild til að heimsækja mig inn í stofu eða á síðum dagblaðanna með því að kaupa sig þangað inn með auglýsingum. Það er líka forræðishyggja. Það er frekja og forræðishyggja markaðarins að fara fram með þeim hætti og sérstaklega þegar um er að ræða bann sem er við lýði í lögum núna. Það er skýr áfengisstefna við lýði núna. Ef við ætlum að breyta henni þá gerum við það. Ég verð að segja það líka sem mitt sjónarmið að ég virði að sjálfsögðu þá skoðun þó að ég sé henni mjög ósammála að leyfa eigi áfengisauglýsingar. En þá skulum við líka gera það. Þá skulum við setja lög sem leyfa áfengisauglýsingar. En við skulum ekki búa við lagasetningu sem bannar áfengisauglýsingar en gerir mönnum kleift að fara á bak við lögin. Lögin eiga að vera skýr. Ef Alþingi kemst að þeirri niðurstöðu að leyfa eigi áfengisauglýsingar þá gerum við það. Ef Alþingi kemst að hinni niðurstöðunni sem Alþingi komst að, sem löggjafinn komst að þegar áfengisstefna var mótuð á sínum tíma um að banna slíkar auglýsingar þá skulum við líka virða það bann en ekki hafa göt í lögunum sem gera það að verkum að menn fara á bak við lögin. Það er mjög óheilbrigt og slæmt. En við skulum þá taka hina umræðuna.

Frú forseti. Það var eftirtektarvert að hæstv. ráðherra svaraði ekki spurningum mínum um áfengisstefnuna. En það skiptir lykilmáli að mínu mati að menn séu ekki með einhvern bútasaum, að menn geti ekki komið og sagt: Núverandi ástand er ómögulegt, nú ætlum við að setja þetta fram - eftir ekkert samráð. Og það á að útiloka íslenska framleiðendur, eins og íslenskir framleiðendur hér heima eigi ekki nógu mikið í vök að verjast. Það sem hæstv. ráðherra er að segja og með fullri virðingu því, hann vill vel í þessu máli en ég held að þetta sé röng leið. Af hverju hefði ekki verið nærtækara að bíða með það og koma frekar fram með heildstæða stefnu í áfengismálum í staðinn fyrir að koma fram með þetta mál? Við erum nefnilega sammála um að við eigum að reyna að spyrna við áfengisneyslu, við erum sammála um það. Eða erum við ekki sammála um það? Ég held það. Ég held að við séum nefnilega sammála um fleiri þætti. En í staðinn er mjög vanhugsað frumvarp sett fram, að mínu mati, og ráðherra hefði betur beðið með að koma með það þar til áfengisstefna stjórnvalda liggur fyrir. Hver er hún? Hún liggur ekki fyrir en verið er að vinna að henni. Það átti því að bíða með þetta frumvarp. Ég undirstrika enn frekar seinni spurningu mína: Hvaða samstarf var haft við m.a. framleiðendur, við Samtök iðnaðarins og fleiri aðila sem eiga líka hagsmuna að gæta? Við vitum vel að samráð er haft í meðförum nefndarinnar og það munum við náttúrlega gera sem sitjum í allsherjar- og menntamálanefnd. Við munum að sjálfsögðu fara vel yfir málið. En var ekki í millitíðinni - frá því að frumvarpið var lagt fram í fyrra og fram komu við meðferð málsins á þingi mjög mikilvægar athugasemdir, mótbárur gegn því gamla frumvarpi - fólk kallað til m.a. til samráðs í ráðuneytinu og farið yfir það hvernig hægt væri að bæta þetta mál, sem að mínu mati hefði betur verið beðið með þar til sú áfengisstefna sem verið er að vinna að lægi fyrir?

Hæstv. forseti. Við byggjum á mjög skýrri stefnu. Sú stefna styðst við viðmið Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar. Ég vísaði til hennar í framsöguræðu minni áðan. Sú stefna er mjög skýr. Stefna íslenskra stjórnvalda hefur verið mjög skýr. Vandinn hefur verið sá að lögin hafa verið brotin, farið hefur verið á bak við þau og lögin hafa auk þess verið brotin án þess að menn hafi fengið rönd við reist. Það er það sem verið er að laga. Hv. þingmaður talar eins og þetta sé einhver nýlunda, það megi ekki hrapa að breytingum. Veruleikinn er reyndar sá að í þessum sal núna eru staddir þrír þingmenn, hv. þm. Þuríður Backman, hv. þm. Mörður Árnason sem ár eftir ár hafa tekið þessa umræðu hér. Við höfum öll verið með mjög skýra afstöðu í þessum málum og ég hygg líka - alla vega man ég eftir að heyra hv. þm. Mörð Árnason orða þá hugsun, sem ég er mjög hlynntur, að lög eiga að vera skýr og það á að fara eftir þeim. Ef við ætlum að breyta lögunum eða breyta stefnu okkar þá gerum við það. Ef við ætlum að leyfa áfengisauglýsingar tökum við þá umræðu og meiri hlutinn ræður. Svo einfalt er það. Við búum hins vegar við lagaumgjörð sem er ekki hlýtt. Farið er á bak við lögin og það er það sem þetta frumvarp gengur út á fyrst og fremst. Í þessu eru ekki fólgnar neinar grundvallarbreytingar heldur er verið að sjá til þess að lögum í landinu sé framfylgt.

Frú forseti. Ég ætla ekki að fara ítarlega efnislega í þetta mál. Ég mun eiga kost á því þegar það kemur til meðferðar í allsherjar- og menntamálanefnd, enda er þetta frumvarp, eins og kom fram í framsöguræðu hæstv. ráðherra, nokkurn veginn það sama og var lagt fyrir þingheim á síðasta þingi. Okkur mun því gefast tækifæri til þess að fara yfir þetta og kalla til gesti þegar málið er komið til nefndar. Nokkur orð vil ég engu að síður segja um þetta mál. Ég segi enn og aftur að það er gott og gilt að menn telji nauðsynlegt að halda þurfi almenningi upplýstum varðandi skaðleg áhrif neyslu áfengis og að sporna þurfi við óhóflegri drykkju á áfengi. Það er ekki spurning um það. Menn segja: Við skulum bara tala um annaðhvort eða. Við vitum alveg hvernig ástandið er í dag. Það er að hluta til verið að fara í kringum málið. Við skulum fara yfir það. Ég held að það muni bjóðast enn frekari tækifæri til þess með þessu frumvarpi. Mín skoðun er sú að svo muni verða. Það kerfi sem er fyrir er svo sem ekkert sérstakt. Það ber að laga og það hafa sjálfstæðismenn allan tímann sagt, en ég tel að með þessari leið séum við að fara leið forræðishyggju sem er vinstri mönnum náttúrlega töm þótt þeim leiðist að heyra það. Þetta er þannig forræðishyggja að menn munu alltaf sjá einhverjar leiðir til að fara í kringum málið sjálft. Mér finnst það miður. Ég tel vera grundvöll fyrir því í þinginu að ná að setja fram skynsamlega, hóflega stefnu í áfengisvarnamálum. Ég held að það væri hægt ef menn legðu sig einfaldlega fram um það. Ég held að það hefði verið mönnum auðvelt ef þeir hefðu leitast eftir því. Ríkisstjórnin vill kenna sig við norræna velferðarstjórn. Mér finnst frekar miður fyrir aðrar norrænar ríkisstjórnir að þessi ríkisstjórn skuli reyna að kenna sig við þær því að það virðist fátt vera sem þessi ríkisstjórn gerir eins og hinar svokölluðu norrænu velferðarstjórnir, en það er annað mál. Ég hefði gjarnan viljað sjá, og hef verið að rýna bæði í frumvarpið sem liggur hér fyrir og gögnin sem hafa fylgt málinu, hvort við séum að fara nákvæmlega sömu leiðir og aðrar Norðurlandaþjóðir. Ég hefði einmitt gjarnan viljað heyra hæstv. ráðherra, framsögumanns þessa frumvarps, fara yfir það hvort við séum að fara svipaðar leiðir og aðrar Norðurlandaþjóðir í þessum málum. Ég tel mikilvægt að menn átti sig á því ef litið er á skólakerfið hvað hefur dugað okkur í skólakerfinu. Nú erum við með markvissar rannsóknir og niðurstöður í málefnum ungmenna frá 1991, gerðar reglubundið. Hvað hefur gerst? Alltaf sama umhverfi varðandi áfengisvarnaauglýsingar og meira að segja hefur það frekar orðið eitthvað meira fljótandi á þessum árum. En hvað hefur gerst? Áfengisneysla innan grunnskóla hefur snarminnkað. Hún er eiginlega vart mælanleg lengur. Af hverju hefur það gerst? Það hefur gerst út af forvörnum, ekki bara út af boðum og bönnum heldur út af forvörnum og upplýstri umræðu, en ekki þeirri nálgun sem hér er, að mönnum sé ekki treystandi að halda sig innan skynsamlegra marka. Ég tek alveg undir það að ef menn ætla að hafa lög eiga þeir að hafa þau skýr og menn eiga að fara eftir þeim. Ég held bara að þetta sé ekki leiðin. Það er einfaldlega mín skoðun. Ég held að við eigum að halda markvisst áfram því sem hefur verið gert innan grunnskólans og er núna verið að vinna að, m.a. innan menntamálaráðuneytis, með því að byggja enn frekar upp forvarnir í framhaldsskólum. Þetta er að skila sér. Það tekur tíma en það skilar sér og ég er sannfærð um að það sé mun skynsamlegri leið en þessi. Ég hef ekki enn heyrt neinar fullgildar röksemdir að mínu mati sem segja manni að það sé í lagi að ganga gegn íslenskum framleiðendum en leyfa hinum erlendu að fljóta hér um. Áfengisneysla verður eftir sem áður til staðar. Sama framboð, nema erlenda framboðið verður bara meira en íslenska af auglýsingum. Er það í lagi? Er þetta kannski anginn af þeirri stefnu sem við munum síðar sjá, áfengisvarnastefnu stjórnvalda, að það sé allt í lagi að neyta áfengis svo lengi sem það sé erlent? Ég hef ekki enn heyrt þá gildu röksemdafærslu sem styður breytingar í þessa veru, enda hafa aðilar innan Samtaka iðnaðarins - munu menn ekki þá segja: Eru þeir ekki bara hagsmunaaðilar? En bæði Samtök verslunar og þjónustu og Samtök iðnaðarins hafa sérstaklega tekið fram að enginn setji sig á móti því að vernda heilsu almennings gagnvart skaðsemi og áhrifum áfengis. Það segir enginn og enginn berst gegn því. Reynum að hafa þetta skynsamlegt og á hófsömum nótum þannig að allir skilji hvert við erum að fara. Mér finnst þetta frumvarp einkennast af því að menn haldi að með því að herða allt verði áfengisneysla minni. Ég held að það verði ekki raunin. Ég held að menn muni leita leiða í kringum þetta eins og menn hafa gert varðandi það lagaumhverfi sem er núna. Þess vegna hefði ég gjarnan viljað sjá það einu sinni af því að þingheimur er nefnilega sammála í miklu fleiri málum en hitt, en það er alveg kostulegt að sjá að ríkisstjórnina nýti ekki þann vilja sem m.a. kom fram hjá hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni sem var greinilega með efasemdir um málið og kom alveg skýrt fram í máli hans að hann teldi að það ætti að berjast gegn aukinni áfengisneyslu. Það er eðlilegt að menn hafi efasemdir í svona málum þegar er verið að fara leið sem er ekkert annað en lok, lok og læs og um leið lokað augunum gagnvart þeim veruleika sem við búum við varðandi fjölmiðlun í landinu. Þótt landið okkar sé eyland búum við ekki á eylandi í alþjóðlegu samhengi. Við erum með tengingar. Við erum með alþjóðlegar tengingar í gegnum fjölmiðla, samstarf o.s.frv. Og ætla sér að segja að þetta sé bara þannig að við getum ekki komið í veg fyrir „music“ og „time“ - málið er ekki svo einfalt. Að mínu mati er ekki bara verið að ráðast gegn íslenskri framleiðslu heldur má líka segja að íslenskir fjölmiðlar sitji þá eftir miðað við erlenda fjölmiðla. Ég hef ekki enn rekist á þetta norræna módel sem maður hefði kannski haldið að menn væru að leita eftir í þessu ferli. Það hefði verið hægt með auknu samstarfi á milli flokka, þvert á flokka - því að öll viljum við börnunum okkar vel, unga fólkinu og fólkinu sem vill drekka í hófi - að stuðla að heilbrigðri áfengismenningu, en ekki fara þessa leið. Ég hef þá skoðun að þessi leið verði bara enn eitt yfirklórið í þessum efnum. Það hefði svo auðveldlega verið hægt að ná samstöðu um þetta mál. Mér finnst það miður. En lengi má manninn reyna. Við sjálfstæðismenn munum að sjálfsögðu fara vel yfir þetta í allsherjar- og menntamálanefnd, koma fram með okkar tillögur og vona að þær fái að einhverju leyti hljómgrunn.

Forseti. Ég vil biðja hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur að veita okkur í þingsal þá áheyrn sem hún ætlar að veita samnefndarmönnum sínum í allsherjar- og menntamálanefnd. Eftir slíka þrumuræðu þar sem menn eru sakaðir um forræðishyggju og alls konar skepnuskap annan er rétt að þingmaðurinn komi og segi okkur hverjar tillögur hennar eru. Hverjar eru þær tillögur sem hún og aðrir sjálfstæðismenn ætla að koma fram með í hv. allsherjar- og menntamálanefnd? Af hverju kemur hún ekki með þær? Eru það tillögur Sigurðar Kára Kristjánssonar sem sat á þingi og átti fræga tillögu þegar hrunið varð og Sturla Böðvarsson, þáverandi forseti, setti fyrstar á dagskrá? Eru tillögur Sjálfstæðisflokksins um að leyfa? Þetta gekk út á að leyfa auglýsingar áfengis upp að vissu prósentumarki sem mér þótti hlægilegt, en það var alla vega tilraun til að leysa málin með einhverjum hætti. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir er ekki að því. Hún er ekki að ræða málin. Hún kemur hér og hellir úr einhverjum skálum yfir hæstv. ráðherra Ögmund Jónasson og norrænu velferðarstjórnina og reynir að nota þetta mál, sem er problem í samfélaginu, til að ná sér niðri á vinstri mönnum með einhverjum hætti, ná sér niðri á stjórnarliðum, og slá einhverjar keilur í þágu Sjálfstæðisflokksins, hrunflokksins mikla, sem aldrei sinnti þessu máli og breytti aldrei neinu í því. Hún segir: Íslenskir framleiðendur. Það er auðvitað hægt að vera enn billegri en Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir og spyrja: Bíddu, hvaða íslensku framleiðendur? Hvernig stendur á því að hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir styður það kerfi að íslenskir framleiðendur sterks víns sitji skör lægra en erlendir framleiðendur sterks víns? Er það þannig að hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir og Sjálfstæðisflokkurinn stefna að því að það sé allt í lagi fyrir börnin að drekka sterkt vín ef það er bara erlent? Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir er spurð nákvæmlega sömu spurninga og hún bar hér fram í 

Forseti vill biðja hv. þingmann að gæta orða sinna.

Hvaða orða?

Frú forseti. Þetta var dæmi um hina frábæru umræðuhefð hér á þingi. Ég hefði óskað þess að hv. þingmaður hefði hlustað á það sem ég var að segja. Ég er að óska eftir því að lögð verði fram sú áfengisvarnastefna sem er verið að vinna að. Við höfum haft spurnir af því að verið sé að vinna að áfengisvarnastefnu. Mín eina ósk var í rauninni í þá veru að menn biðu með þetta mál uns þessi áfengisvarnastefna lægi fyrir þannig að hægt væri að taka heildstætt á málum. Hvað er að því? Á endalaust að vera í þessum bútasaumi eins og ég talaði um? Mér finnst það ekki í lagi. Talandi um það sem við gerðum í ríkisstjórn. Það er margt vont en eitt og annað heppnaðist, m.a. forvarnir í grunnskólum sem var markvisst tekið á. Ég held að það sé einmitt gott dæmi um hvernig hægt er að vinna málin með upplýsingum og forvörnum þvert yfir skólastigin og byggja upp kennaramenntun og skólakerfið. Við sjáum fram á raunhæfan markvissan árangur í grunnskólum landsins þar sem áfengis- og vímuefnaneysla hefur snarminnkað. Mér finnst það glæsilegur árangur. Þess vegna verðum við að halda áfram þessum forvörnum og þessum upplýsingum alveg upp í framhaldsskólann. Þannig eigum við að vinna þetta og vinna betur saman. Mér er alveg sama hvaða málalengingar og hugsanlegan dónaskap hv. þm. Mörður Árnason kemur með hingað upp í ræðustól, við erum sammála um eitt. Reynum að hugsa um eitthvað sem sameinar okkur. Það sem sameinar okkur hv. þm. Mörð Árnason er að við viljum bæði vinna gegn óheilbrigðri áfengisneyslu í landinu. Á það hefur ekki reynt. Á viðleitni alls þingheims til að vinna í slíka veru hefur ekki reynt af því menn hafa einfaldlega ekki haft viljann til þess að vinna saman.

Forseti. Er það dónaskapur eða einhver orð sem maður þarf að gæta sín á að hv. þingmaður kemur og svarar ekki þeim fyrirspurnum sem til hennar er beint? Hvað vill hún gera í þessu máli? Já, við erum sammála um að auka forvarnir í skólum. Ég er ekki alveg viss um að SÁÁ og áfengisvarnafélög í landinu og áhugamenn séu sammála hv. þingmanni og fyrrverandi menntamálaráðherra um að ástandið hafi batnað stórlega í áfengismálum ungmenna. Ég er ekki viss um það. Beiðni í fjárlagaafgreiðslunni um auknar fjárveitingar til þessara mála benda ekki til þess. Við erum auðvitað sammála um þetta, það er alveg rétt, en hvað vill þingmaðurinn gera í málinu? Það sem málið fjallar um, forseti, og það er ekki dónaskapur eða orð sem ég þarf að gæta mín á, er að það eru lög hérna í landinu sem banna áfengisauglýsingar. Við getum verið fylgjandi þeim lögum. Við getum verið á móti þeim lögum. Það mál á að leysa í þingsal. Það eiga fulltrúar þjóðarinnar sem kjörnir eru til að setja lög og afnema þau að leysa. Óprúttnir menn sem ekki er treystandi til að halda sig sæmilega skynsamlega innan marka, eins og hv. þingmaður sagði áðan, hafa tekið þennan lagabókstaf og misnotað hann og auglýsa eina vöru en eiga við aðra sem öllum er augljóst, en vegna þess að lögin eru ekki skilmerkileg hafa menn komist upp með þetta. Það eina sem hæstv. dómsmálaráðherra nú og aðrir á undan honum  Ef hv. þingmaður vill að hægt sé að auglýsa hér bjór, áfengi upp að vissu marki undir nafninu léttbjór eða undir nafninu kóka kóla eða kristalsgos, er rétt að hún komi hingað upp í stólinn og láti það í ljósi og uni ekki þeim dónaskap að vera spurð um hluti sem hún getur ekki svarað og að menn þurfi að gæta orða sinna í samtölum við þennan sérstaklega viðkvæma hv. þingmann og fyrrverandi ráðherra í hrunstjórninni.

Frú forseti. Það hefur verið lamið harkalegra á mér en þetta. Það er alveg rétt, ég var í ríkisstjórn 2007–2009, sem hv. þingmaður studdi þá  Það sem ég er að segja en hv. þingmaður vill ekki hlusta á er: Ég tel að það sé hægt að nálgast málið saman. Ég heyri það greinilega að hv. þingmaður vill ekkert að við vinnum saman. Mér finnst það merkilegt. Það er samhljómur á þingi um það að berjast gegn áfengisbölinu. Af hverju á þá ekki að gera það saman? Af hverju á ekki að vinna eftir áfengisstefnunni eða alla vega bíða eftir þessum drögum að áfengisstefnu sem eiga að birtast innan tíðar? Af hverju ekki að bíða með það? Ég segi enn og aftur: Við erum að fara úr öskunni í eldinn með því að breyta lögunum eins og þau eru núna. Það er mín skoðun og ég mun tala um það innan allsherjar- og menntamálanefndar. 

Hæstv. forseti. Það er ekki alveg rétt að ekki hafi verið látið á það reyna. Þessi mál hefur oft borið á góma á Alþingi, meðal annars hef ég flutt slíkt mál ásamt þeim þingmönnum sem ég vísaði til áðan. Það hefur alltaf verið kæft. Þetta hefur gerst trekk í trekk á undanförnum hálfum öðrum áratug. Þetta er engin nýlunda. Ég er með einfalda spurningu: Vill hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir leyfa áfengisauglýsingar eða ekki?

Frú forseti. Það sem ég vil er að við förum yfir málin. Ef það leiðir til þess að helstu sérfræðingar í áfengismálum og allir flokkar komast að þeirri niðurstöðu að það sé betra að leyfa áfengisauglýsingar með ákveðnum römmum mun ég fara yfir það. Ég ætla ekki að standa hér í þessum þingsal og segja já eða nei. Við erum ekki í þannig pólitík og við eigum ekki að vera í þannig pólitík núna í svona málum. Við eigum að fara vel yfir þau. Að hæstv. ráðherra skuli leyfa sér að koma hingað upp og fara eins og köttur í kringum heitan graut í þessu máli þýðir einfaldlega að hann veit upp á sig skömmina, hann er ekki búinn að vinna grunnvinnuna. Ég tek undir með hæstv. ráðherra að mér finnst miður ef ekki hefur verið hlustað á hv. þingmenn í gegnum tíðina, væntanlega þegar þeir voru í stjórnarandstöðu. En er þá ekki ráðherra í lófa lagið núna þegar hann er kominn í stjórnarmeirihluta að breyta þeim vinnubrögðum? Nei, hann ætlar að viðhalda þeim vinnubrögðum. Það á ekki að tala við stjórnarandstöðuna núna, ekki frekar en fyrri daginn. Af hverju eigum við ekki að læra af fortíðinni? - Á ég að gera hlé á máli mínu meðan aðstoðarmaður ráðherra gefur honum ráð? - Eigum við þá ekki að reyna að vinna fordómalaust saman að þessu máli? Það getur vel verið að við nánari athugun komi í ljós að það sé betra að fara einhverjar svipaðar leiðir og ráðherra leggur til. Ég hef bara ekki komið auga á þær enn þá. Mér finnst það fullgild rök sem hafa verið sett fram, m.a. af umsagnaraðilum sem sendu umsagnir sínar til nefndarinnar á síðasta ári, en á þetta hefur ekki reynt. Nú á að kæfa okkur sem viljum reyna að ná einhverri samstöðu í þessu máli. Þetta er ekki mál sem við eigum að karpa hér um endalaust. Við eigum að vinna þetta saman, ég ítreka það.

Hæstv. forseti. Mér finnst þetta svolítið undarleg umræða. Það sem ég fæ út úr framsöguræðu og andsvörum hv. þingmanns er að það þurfi að tala saman, það þurfi að móta heildstæða stefnu. Hún segir að það hafi ekki verið talað saman, það séu ekki komnar fram tillögur. Ég er að tala fyrir tillögum, ég er að vísa í stefnu, ég er að færa rök fyrir máli mínu, en eina framlag hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur er að segja að einmitt þetta höfum við ekki gert. Það er framlag hennar til umræðunnar. Þegar spurt er einfaldrar spurningar um grundvallaratriði, hvort leyfa eigi áfengisauglýsingar eða ekki, fáum við engin svör heldur einvörðungu almennt tal af þessu tagi. Nú fer málið væntanlega til umfjöllunar í allsherjar- og menntamálanefnd. Þar gefst mönnum kostur á því að kalla til eina ferðina enn sérfræðinga, fulltrúa heilbrigðisyfirvalda og annarra sem láta sig varða þessi mál og fara yfir þau eins og hér hefur verið gert ár eftir ár og alltaf vísað í þá stefnu sem er við lýði og þau lög sem við búum við en eru brotin og við erum að gera tilraun til að laga. Aðeins eitt í lokin, áfengisauglýsendum er ekki mismunað en það má segja að fjölmiðlum sé mismunað vegna þess að erlendir fjölmiðlar hafa heimildir til að birta áfengisauglýsingar en innlendir ekki. Áfengissöluaðilarnir eiga sömu möguleika, a.m.k. hvað formið snertir, á að koma auglýsingum sínum á framfæri.

Frú forseti. Núverandi ástand virkar ekki. Ég segi: Mér er til efs að þær breytingar sem við stöndum frammi fyrir muni virka. Eða hvað ætlar hæstv. ráðherra að gera? Ætlar hann að koma upp netlöggu? Það er reyndar hugmynd frá Vinstri grænum. Á að koma upp netlöggu sem skannar þá alltaf allt netið og passar upp á að áfengisauglýsingar flæði ekki hingað inn? Er það ein hugmyndin? Hvernig ætlar hann að láta þetta virka í framkvæmd? Ætlar hann að vera með fólk úti í Eymundsson sem rífur áfengisauglýsingarnar út úr öllum erlendu blöðunum? Við búum í alþjóðlegu umhverfi. Við erum ekki einangruð. Þótt margir vilji einangra okkur alveg frá umheiminum búum við sem betur fer ekki þannig. Ég kom strax fram með spurningar, sem mér var ekki svarað á sínum tíma, um hvernig þetta eigi að virka í reynd. Við getum öll talað hér fjálglega um það að við ætlum að berjast gegn áfengisbölinu. Ég held að þær tillögur sem hér liggja fyrir muni ekki virka af því að við lítum ekki til umhverfisins eins og það er í raun og sann. Alþjóðlegir fjölmiðlar hafa aðgang að okkur Íslendingum, sem betur fer, en við ætlum bara að banna þetta í íslenskum fjölmiðlum. Við ætlum að leyfa erlendum auglýsendum og framleiðendum að auglýsa. Ekki þeim íslensku. Haldið þið að engar erlendar auglýsingar komi hingað inn? Hvers konar vitleysa er þetta? 
             Það er ekki 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að fagna enn og aftur því frumvarpi sem hér liggur fyrir, frumvarpi til laga um breytingu á áfengislögum, með síðari breytingum, þ.e. skýrara bann við auglýsingum. Þetta mál var lagt fram á síðasta þingi og var fullbúið til afgreiðslu en náðist ekki að afgreiða með því vinnulagi sem fram fór á því þingi. Þetta er eitt af mörgum málum sem náðist ekki að afgreiða. Frumvarpið var þá sent út til umsagnar, allsherjarnefnd vann að því og nú hefur verið tekið tillit til þeirra fjölmörgu umsagna sem komu fram. Ég tel að þær séu af hinu góða. Ég tel að í þessu frumvarpi sé reynt, eins og hægt er að sjá fyrir, að bregðast við því banni sem gildir í dag. Það er sem sé bannað með lögum að auglýsa áfengi en fram hjá því hefur verið gengið með ýmsum hætti. Sérstaklega hafa framleiðendur, og ekki má gleyma innflytjendum, nýtt sér undanþágu í 3. mgr. 20. gr. núgildandi áfengislaga þar sem heimilað er að notuð séu firmanöfn eða merki áfengisframleiðenda í tengslum við auglýsingar á óáfengri drykkjarvöru, enda megi augljóst vera að um óáfenga drykki sé að ræða. Þessar auglýsingar hafa færst í aukana. Það er ómögulegt að sjá á lit umbúðanna eða merkingum á umbúðunum sjálfum þegar þær birtast á til dæmis sjónvarpsskjánum hvort um óáfengan eða áfengan bjór er að ræða. Maður þarf að hafa nokkuð góða sjón til að sjá litlu stafina sem birtast yfirleitt í horninu hægra eða vinstra megin til merkis um að um léttöl sé að ræða. Það er farið fram hjá anda núgildandi laga þegar þessi undanþága er notuð svona. Ég tel að menn geri þetta mjög markvisst og meðvitað. Það er óþolandi fyrir alla að horfa upp á þessa þróun og okkur ber að vinna löggjöfina á Alþingi svo skýrt að allir viti hvernig á að vinna samkvæmt henni og að ekki sé svo auðvelt að fara fram hjá henni. Norðmenn hafa í gildi auglýsingabann á áfengi, en þeir eru ekki með undanþágu eins og við. Það hjálpar þeim að halda sínu banni og eru þeir alveg jafnopnir fyrir bæði erlendum dagblöðum, tímaritum og sjónvarpsrásum og við. Þeim gengur betur en okkur að halda þessu auglýsingabanni í Noregi. Í frumvarpinu er sagt skýrt á hvaða sviðum þetta viðskiptaboð er undanþegið, það á að vera alveg hreint skýrt. Vitanlega er ekki hægt að koma í veg fyrir að inn til landsins séu flutt erlend tímarit þar sem auglýsingar eru heimilaðar. Aftur á móti stendur þetta upp á löggjafann, og þá í stefnumótun í áfengisvörnum, hvort við viljum heimila auglýsingar eða ekki. Að mínu mati er ekki hægt að fara hálfa leið og leyfa auglýsingar upp að einhverju ákveðnu marki. Um leið og auglýsingar eru leyfðar eru götuspjöld, auglýsingar, veggspjöld og annað komin upp og það er mjög erfitt að hafa áhrif þar á. Ég tel að samhliða þessu þurfum við að horfa til þess að áfengisneysla virðist hafa aukist aftur í skólunum. Það má aldrei slaka á. Auðvitað þarf að vera mjög markviss forvarnavinna meðal barna og ungmenna og við eigum að reyna að koma í veg fyrir að ungmenni neyti áfengis eða byrji ung að drekka. Það er svolítið að henda peningunum út um gluggann ef við leyfum á sama tíma auglýsingar á áfengi. Þetta fer saman, þetta er nákvæmlega eins og með tóbakið, margir þættir þurfa að fara saman, forvarnir innan grunnskólanna og framhaldsskólanna, auglýsingabann á tóbak og áfengi, verðlag á báðum vörunum og þær fyrirmyndir sem við sýnum. Ég fagna þessu frumvarpi og tel, eins og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir benti á, að við eigum að ná samstöðu um afgreiðslu þessa máls. Ég hef ekki orðið vör við einhvern samhljóm hjá þjóðinni í að leyfa áfengisauglýsingar. Við getum litið til þeirra landa þar sem þær eru leyfðar og séð umhverfi og ásýnd margra borga og hvaða áhrif auglýsingarnar hafa á áfengisneyslu. Við eigum að taka tillit til og horfa til tilmæla Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar og allra hennar rannsókna, við eigum að vinna saman að því í allsherjar- og menntamálanefnd að ná samstöðu um að halda núgildandi banni við áfengisauglýsingum og finna bestu leiðina til að það bann haldi.

Virðulegi forseti. Það hefur verið hálfeinkennilegt að fylgjast með umræðunni um þetta mál hingað til. Það er eins og maður sé mættur í matarboð hjá hjónum sem hafa staðið í einhverju rifrildi í mörg ár. Hér er umræðan tengd við hluti eins og hverjir sátu í hrunstjórninni. Ég efast um að það hverjir sátu þá í stjórn hafi haft óskaplega mikið að gera með áfengislögin sem við ræðum hér. Ég vil hins vegar spyrja hv. þm. Þuríði Backman um nokkur atriði. Í fyrsta lagi, telur þingmaðurinn ástæðu til að við í allsherjar- og menntamálanefnd leggjum áherslu á að fá forvarnastefnuna sem verið er að vinna að núna, áður en við afgreiðum þetta mál út úr nefndinni? Ég mundi líka vilja spyrja hv. þingmann hvort hún deili áhyggjum mínum um að Neytendastofa sé hugsanlega ekki nógu sterk eða öflug stofnun og hafi ekki nægar fjárveitingar til að geta í raun sinnt þeim verkefnum sem henni eru hér falin. Í þriðja lagi skal ég viðurkenna að ég hef nokkra samúð með þeim sjónarmiðum sem komu fram við vinnslu málsins á síðasta löggjafarþingi, áhyggjum af áhrifum á þá nýsköpun sem hefur átt sér stað í framleiðslu á innlendu áfengi, bjór og sterkari drykkjum, og þeirri ábendingu að í raun væri verið að skaða samkeppnisstöðu þessara vara gagnvart erlendum vörum. Sér þingmaðurinn einhverja leið til þess að við getum í raun staðið við það sem er náttúrlega markmið þessara laga á einhverjum öðrum vettvangi? Gæti t.d. ÁTVR beitt sér fyrir því að vera frekar með innlenda framleiðslu en erlenda? Eða eru einhverjir möguleikar, t.d. í gegnum iðnaðarráðuneytið, á að styðja betur við bakið á þeirri nýsköpun í sveitum landsins sem hefur gengið að mörgu leyti ágætlega og verið áhugaverð?

Hæstv. forseti. Ég þakka spurningarnar. Varðandi forvarnastefnuna hefði ég talið að það hefði verið mjög æskilegt að sú vinna væri langt komin og henni væri að ljúka. Því miður veit ég ekki hvar sú vinna stendur en mér finnst sjálfgefið að nefndin kalli eftir því hjá ráðuneytinu hvort fyrirhugaðar séu einhverjar breytingar á auglýsingabanninu. Ef við fáum þau svör að ekki sé fyrirhugað að heimila áfengisauglýsingar þá dugar mér það í raun og veru hvað þetta frumvarp varðar, þá stendur það. Við þurfum bara að gera það þannig að það virki. Hvað varðar Neytendastofu þá hef ég vissulega nokkrar áhyggjur af því að þetta verkefni geti verið nokkuð stórt fyrir hana. Ég tel að það verði bara að koma í ljós hvernig hún getur sinnt þeim störfum og það þurfi þá að styrkja hana sérstaklega til þess. Lögreglan hefur átt í erfiðleikum með þetta og við vitum það. Þetta er tilraun eða að minnsta kosti viðleitni til að koma eftirlitinu í annan farveg. Ég tel að Neytendastofa geti verið vel fallin til þess, með tilliti til starfa hennar, en hún þarf þá að hafa burði til þess. Nýjar tegundir. Ég verð að segja að eins og ég hef kynnst því hef ég ekki þurft neinar áfengisauglýsingar til að kunna að meta nýjar íslenskar tegundir og nýja framleiðendur. Ég ætla ekki að nefna neinar tegundir, þær hafa kynnt sig sjálfar.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir svörin. Ég vil leggja áherslu á að ég tel mjög brýnt að við í allsherjar- og menntamálanefnd fáum kynningu á þeirri stefnu sem verið er að endurvinna. Þetta tengist náttúrlega hinum hluta verkefna okkar í nefndinni sem er menntamálin. Ég tek algjörlega undir þær áherslur sem komu fram hjá fyrrverandi menntamálaráðherra, hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, um mikilvægi þess að stuðla ekki bara að því að draga úr áfengisneyslu í grunnskólum heldur líka í framhaldsskólum. Það er náttúrlega þannig að börn eru börn til 18 ára aldurs og það er mjög brýnt að draga líka úr neyslu áfengis í framhaldsskólum. Ég held að það séu heilmiklir möguleikar, sérstaklega þar sem ÁTVR sem selur áfengi er í eigu ríkisins, í því að leggja aukna áherslu á það í stefnumörkun fyrirtækisins að vera með innlenda framleiðslu ef þess er kostur. Þar með getum við vonandi brugðist að einhverju leyti við atvinnuleysinu sem við höfum öll miklar áhyggjur af. Það kemur fram líka í umsögn fjármálaskrifstofu fjármálaráðuneytisins um frumvarpið að það hugsar sér að fært verði á milli liða til að tryggja að Neytendastofa geti sinnt þessu verkefni. Ég held að það sé ákaflega brýnt að fjárlaganefnd fari mjög vel yfir það við vinnslu fjárlagafrumvarpsins því að það stendur náttúrlega til að skera niður víða í stjórnsýslunni. Ef við felum stofnun ný verkefni - og ég veit til þess að þau verkefni sem hún hefur fengist við hafa reynst henni ærin, þær upplýsingar sem ég hef fengið frá starfsmönnum Neytendastofu eru að það sé mjög mikið að gera hjá þeim og þeir eigi í rauninni mjög erfitt með að sinna þeim verkefnum sem þeir eiga að sinna nú þegar - þá er mjög brýnt að fjármagn fylgi í samræmi við aukin verkefni.

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt, það er ekki nægilegt að vera með forvarnir eingöngu í grunnskólunum, hvorki hvað varðar áfengi né tóbak. Það þarf að fylgja því upp í framhaldsskólana líka. Þetta þarf að vera lifandi fræðsla. Ég tel brýnt að sá þáttur sé inni í þeirri stefnumótun sem verið er að vinna. Það er athyglisverð hugmynd sem hér hefur komið fram, hvort ÁTVR geti kynnt innlenda framleiðslu sérstaklega, verið í einhvers konar markaðsátaki. En eins og lögin eru núna á ÁTVR að gæta jafnræðis og þarf að fara eftir ákveðnum og mjög takmarkandi reglum um kynningu á íslenskri framleiðslu. Ég vil líka varpa fram þeirri spurningu hvort ekki þurfi að skoða og endurskoða þær reglur sem ÁTVR fer eftir í dag. Það eru markaðsráðandi aðilar á þessum markaði, sérstaklega innflytjendur og stærstu framleiðendurnir hér á landi, sem eru farnir að teygja sig ansi langt inn á markaðinn til að hafa áhrif á það, utan ÁTVR, hvaða vörur eru í boði, hvernig þær eru kynntar og hvernig þær eru til sýnis í áfengisverslunum og hvaða tegundir eru til sölu á veitingastöðum. Þannig að það er ekki alveg hreint hægt að tala um jafnræði. Það er umhugsunarvert hvað fáir markaðsráðandi aðilar hafa tögl og hagldir á neyslunni eða tegundunum.

Virðulegi forseti. Ef ég hefði verið á þingi árið 1989 þegar stefnt var að því að lögleiða bjór hefði ég væntanlega sagt já í þeirri atkvæðagreiðslu sem þá átti sér stað og leiddi til þess að leyft var að drekka bjór þann 1. mars 1989. Ég er líka alveg viss um að ég hefði verið úthrópaður sem talsmaður aukinnar áfengisneyslu og að ég væri að auka á vandann. Þannig var umræðan á þeim tíma. Mér finnst sú breyting sem hér er til umræðu einhvern veginn vera í sömu átt, að þeir sem vilji ekki breyta lögunum heldur hafa þau eins og þau eru séu um leið mæla fyrir aukinni áfengisneyslu. Ég vil fullvissa alla um að það geri ég ekki. Eins og mér fannst það ósanngjarnt á sínum tíma að banna bjórinn en leyfa sterkari drykki, finnst mér fáránlegt að banna innlendum framleiðendum að auglýsa þó ekki sé nema léttölið. Sama hvað menn segja, það mun skerða samkeppnisstöðu þessara fyrirtækja. Við sem horfum á fótbolta og höfum gaman af enska boltanum komumst ekki hjá því að sjá aragrúa af erlendum bjórauglýsingum og alls kyns öðrum auglýsingum sem jafnvel eru bannaðar hér á landi. Ég held að enginn sem hér situr sé að leggja það til að banna beinar útsendingar frá knattspyrnuleikjum eða banna þá velli sem auglýsa bjór á einhvern hátt eða þar sem lið eru með einhvers konar bjórauglýsingar á búningunum sínum. Ef við ætlum að banna léttölsauglýsingar, eins og hér er lagt til, gerum við í raun erlendum bjór hærra undir höfði en þeim innlenda. Við skulum átta okkur á því að innlenda framleiðslan skapar störf, hún skapar umsvif og skilar tekjum inn í ríkissjóð. Ég held að við eigum einfaldlega að hafa lögin eins og þau eru. Ég hef ekki heyrt umræðu um það í þjóðfélaginu að ganga eigi lengra en nú er gert. Ég sé hvergi rökstuðning fyrir því í frumvarpinu að þetta bann leiði á einn eða annan hátt til minnkandi áfengisdrykkju þó við séum öll sammála um að hana beri að takmarka. Ég held reyndar að gera eigi það með forvörnum, auknu framlagi til forvarna á ýmsan hátt. Sama má segja um bjórinn, ef við mundum banna hann í dag held ég að við værum að taka stóran hluta af menningu landsins. Ég held að við verðum að horfast í augu við það að flestir þeirra sem neyta öls á einhvern hátt ráða við þá drykkju, jafnvel þó einhverjir ráði ekki við hana sem er miður. Í frumvarpinu er lagt til að í stað núgildandi 20. gr. laganna komi nýtt ákvæði sem þó er að nokkru leyti sambærilegt því ákvæði sem nú er í gildi. Þannig verði tiltekið í 1. málsl. 1. mgr. 20. gr. laganna að hvers konar auglýsingar og önnur viðskiptaboð til markaðssetningar á áfengi og einstökum áfengistegundum sé bönnuð. Þá er í 1. mgr. lagt til annað nýmæli sem kveður á um að framangreint bann nái einnig til vökva eða vöru sem er undir 2,25% af hreinum vínanda ef um er að ræða markaðssetningu í umbúðum sem geta skapað hættu á ruglingi milli áfengu vörunnar og hinnar óáfengu. Markmið þessarar breytingar er að girða fyrir að hægt sé að auglýsa óáfenga framleiðslu með svo sterkri skírskotun til hinnar áfengu framleiðslu að í raun verði ekki dregin önnur ályktun en sú að verið sé að auglýsa hina áfengu vöru. Ég mundi vilja sjá úttekt á þessu, virðulegi forseti. Ég held að flestir sem sjá áfengisauglýsingu þar sem léttöl er auglýst átti sig á því að um léttöl sé að ræða. Það má vel vera að einhverjir misskilji auglýsinguna á einn eða annan hátt, en ég mundi vilja sjá úttekt á þessu. Ég tel ekki nóg við lagabreytingu eins og þessa að rökstuðningurinn sé ekki annar en „ekki verður dregin önnur ályktun en sú“. Ég held að við eigum að vanda okkur betur en það við lagasetningu og nota ekki röksemdir sem þessar. Í 4. mgr. ákvæðisins eru taldar upp undantekningar frá banninu samkvæmt lögum. Í greinargerð með frumvarpinu segir: „Nauðsynlegt þykir að bæta við upptalningu núgildandi 4. mgr. 20. gr. laganna, en frá því að lögin voru sett árið 1998 hefur samfélagið mikið breyst. Í ákvæðinu eins og það er nú er þannig ekkert tekið á erlendum endurvarpsútsendingum frá ríkjum ESB, kynningum og útstillingum á sölustöðum, svo sem í ÁTVR og á öldurhúsum, merkingum á öldurhúsum, vörulista ÁTVR sem gefinn er út og vefsíðu.“ Með öðrum orðum, virðulegi forseti, eins og ég skil þetta nær bannið í rauninni bara til þeirra sem framleiða bjór, vegna þess að þetta eru náttúrlega fyrst og fremst bjórframleiðendur. Við getum nefnt að í mínu kjördæmi er Viking Brugg, sem er stórt og mikið fyrirtæki sem margir vinna hjá, og Bruggsmiðjan, lítið nýsköpunarfyrirtæki sem hefur náð ótrúlegum árangri með sína vöru en þó í samkeppni við erlendu risana sem hafa fjármagn og tæki til þess að auglýsa á búningum fótboltaliða og í blöðum sem flestir Íslendingar lesa. Hvað gerist, virðulegi forseti? Jú, þessi íslensku fyrirtæki munu eiga mun erfiðara uppdráttar en áður. Það liggur einfaldlega fyrir. Eins og ég sagði áðan tel ég ekki ástæðu til að breyta ákvæðinu og ég sé hvergi nægjanleg rök fyrir því í frumvarpinu. Við eigum hins vegar að taka þá umræðu hvort við þurfum að auka forvarnir. Það er grafalvarlegt mál ef áfengisneysla unglinga hefur aukist. Ég sé ekki að þetta bann mun koma í veg fyrir það. Ég sé hvergi færð rök fyrir því að slíkt muni gerast og ég held að það sé einfaldlega ekki nóg að nota orðalag eins og „má leiða líkum að“ og „ef til vill“. Á bæklingi sem gefinn er út hjá Umhverfisstofnun er að finna auglýsingu á byssu á bakhliðinni. Það er ríkisstofnun sem auglýsir haglabyssur sem notaðar eru til skotveiða. Eftir því sem ég best veit er ekki bann við svona auglýsingum en ég held að við getum verið sammála um að við eigum að setja takmarkanir við byssum og almennri byssueign. Við bönnum það samt ekki alveg. Eru þau lög frábrugðin þeim sem við ræðum hér í dag? Ætla hv. þingmenn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar sem mæla fyrir þessu að leggja til að það verði bannað? Hér gilda sterkar takmarkanir á byssueign, sem betur fer, um það eru skýr og mikil lög, en það er ekki bannað að auglýsa byssur. Ég held að við eigum að velta þessu fyrir okkur vegna þess að hér eru ekki mjög margir innlendir byssuframleiðendur, afar fáir, þó að þeir hafi nú verið til hér einu sinni. Ég veit ekki hvort einhverjir séu til enn þá. Virðulegi forseti. Eins og ég hef komið inn á held ég að í þessu frumvarpi felist því miður forræðishyggja sem beinist eingöngu að innlendum framleiðendum, að fólki víðs vegar um landið sem vinnur við það að framleiða þessa drykki í samkeppni við erlenda aðila. Ég held að við eigum ekki að skerða samkeppnisstöðu þeirra meira en nú er gert í lögunum. En að því sögðu vil ég taka skýrt fram að við eigum að auka forvarnir. Við eigum að leita leiða til þess að minnka áfengisdrykkju, sérstaklega hjá unglingum, en við eigum að nota önnur tæki en þessi. Við eigum að minnsta kosti að færa betri rök fyrir því en gert er í þessu frumvarpi. Ég vona að allsherjar- og menntamálanefnd fjalli málefnalega um þetta og skoði hvort raunverulega sé þörf á því að breyta lögunum.

Forseti. Menn koma hér upp með mikilli umhyggju fyrir innlendum framleiðendum bjórs en ekki umhyggju fyrir innlendum framleiðendum sterks víns. Fyrsta spurningin er auðvitað: Hver er munurinn á réttarstöðu þessara framleiðenda, eru þeir verri sem framleiða sterk vín en þeir sem framleiða létt vín? Eru þeir sem framleiða bjór eitthvað meiri glæpamenn en þeir sem framleiða sterk vín? Auðvitað ekki, menn framleiða þetta í góðum tilgangi og til að selja það. Ef menn nálgast þetta mál bara út frá viðskiptasjónarmiði, að hér sé vara sem beri að gefa eðlilegt svigrúm á markaði, hlýtur maður að segja: Já, það er auðvitað rétt, frá þeim þrönga sjónarhóli er það þannig, en þá verða menn að skýra sterk vín og létt vín. Ég held því ekki fram, og enginn hér, að þetta séu auðveld mál og að það séu skýrir kostir í þessu. Það eru þessi áfengismál ekki vegna þess að áfengi er ekki venjuleg vara, ekki frekar en byssur eða fíkniefni, t.d. hass eða læknadóp. Þetta eru erfiðir hlutir sem verið er að fást við í samfélaginu með ýmsum hætti og sem þingið og stjórnvöld hér hafa ekki staðið sig vel í nokkurn tíma að eiga við. Það eru margar þverstæður og skrýtilegheit í því. Það verður hins vegar að taka fram út af ræðu hv. þingmanns að hér er ekki verið að setja á eitthvert bann. Í 20. gr. núgildandi laga stendur þetta, með leyfi forseta: „Hvers konar auglýsingar á áfengi og einstökum áfengistegundum eru bannaðar. Enn fremur er bannað að sýna neyslu eða hvers konar aðra meðferð áfengis í auglýsingum eða upplýsingum um annars konar vöru eða þjónustu.“ Það sem verið er að segja með þessu frumvarpi er ósköp einfaldlega: Við skulum hafa þessi lög og við skulum fylla upp í það gat sem er á þeim. Það gat er þannig, forseti, að óprúttnir framleiðendur og seljendur hafa notfært sér að það má auglýsa léttbjór, það er þannig, 

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það að við finnum marga þverstæðuna og mörg skringilegheit í lögunum eins og þau eru í dag. Ég get ekki séð að sú tillaga sem við erum að ræða hér breyti því. Ég held reyndar að hún auki einmitt á skringilegheitin og þverstæðurnar í þessu. Hv. þingmaður saknaði þess að ég ræddi ekki um sterka drykki. Ég tók mjög skýrt fram að það væru takmarkanir á áfengislögum sem ég vildi ekki breyta. Það er verið að taka út lítið gat sem leyfir auglýsingar á léttbjór, 

Nei, nei, …

Það sem við bendum á, við sem höfum efasemdir um þetta, er að það er einfaldlega verið að mismuna þeim sem framleiða þennan bjór hér á landi og þeim sem framleiða bjór erlendis en selja hann í stórum stíl hér á landi. Þeir geta auglýst eins og þeir hafa gert á meðan samkeppnisstaða þessarar atvinnugreinar er sett upp í loft. Ég held að það sé reyndar bara stigsmunur á skoðunum okkar í þessu máli. Ég held að það sé samkomulag um að það þurfi að breyta þessu og hef ekki heyrt mikla umræðu um annað í þjóðfélaginu. Þær röksemdir að það megi leiða líkur að því að fólk telji verið að auglýsa sterkan bjór þegar er verið að auglýsa léttan bjór eru samt ekki nægileg rök að mínu mati.

Forseti. Með fullri virðingu fyrir sjálfum mér og öðrum þátttakendum í umræðunni hefur hún verið hingað til nokkuð mikil mér-finnst-umræða, mér finnst þetta og þess vegna er það sem hinum finnst eitthvað verra o.s.frv. Úr því að hún er það ætla ég að segja hvað mér finnst í þessu. Mér finnst að hv. þingmaður hafi fullkomið leyfi til að hafa sínar skoðanir. Mér finnst hins vegar ekki sniðugt að þingmaðurinn hafi þá skoðun að þetta eigi að vera eins og það er. Ég virði tillögu Sigurðar Kára Kristjánssonar - sem ég gjarnan vildi kalla háttvirtan en hann er ekki lengur á þingi og verður vonandi seinna - um að leyfa auglýsingar á vínanda undir ákveðnum prósentum. Ég spurði: Við hvað miðast prósentan? og fann alls konar galla á tillögu hans en hann vildi þetta. Hann vildi sem sé opna fyrir auglýsingar með einhverjum hætti á áfengi undir ákveðnum mörkum, á einhverri tegund áfengis. Það er virðingarvert sjónarmið. Ég er hinnar skoðunarinnar, þeirrar skoðunar sem lögin kveða á um, að takmarkana sé þörf í núverandi ástandi miðað við þær aðstæður sem við búum við, miðað við þá hefð sem okkur hefur ekki tekist að breyta, miðað við þá menningu sem er allt of gott orð fyrir það sem viðgengist hefur í áfengismálum okkar frá því á 16. öld. Þetta er svo gamalt vandamál, forseti, svo rótgróið í íslensku samfélagi, og ég er sammála lagabókstafnum um að við eigum ekki í núverandi stöðu að leyfa auglýsingar á áfengi. Hér er ósköp einfaldlega verið að loka gati sem menn tróðu sér í gegnum með slíkar auglýsingar. Það var gert af tiltekinni ástæðu sem ég get farið í gegnum af því að ég man eftir henni. Þó að ég hafi ekki verið á þingi árið 1989 man ég eftir henni, vann reyndar í fjármálaráðuneytinu þá og man eftir þeirri umræðu sem þá fór fram. Það var verið að leyfa mönnum að kynna vörumerki sitt, það var þannig, það var verið að reyna að búa til þetta jafnræði. Annaðhvort vilja menn leyfa auglýsingar á áfengi með einhverjum hætti eða menn vilja banna þær. Mér finnst að enginn geti í raun og veru sagt: Við viljum hafa þetta eins og það er. Ástandið núna er gjörsamlega út í hött, fáránlegt, það eru sem sé lög sem leyft er að brjóta. Það getur enginn alþingismaður leyft sér að verja hér í stólnum.

Virðulegi forseti. Þetta er svolítið skrýtið, að hér séu í gildi lög sem leyft er að brjóta. Við setjum lög og reglur á hverjum degi með alls konar undanþágum og undantekningum, ekki rétt? Jú, rétt. Í þessu frumvarpi er lagt til að þessi undantekning verði tekin út úr lögunum.

… undantekningar …

Það er þannig, alveg sama hvað hv. þm. Merði Árnasyni finnst. Hann segir að þetta sé mér-finnst-umræða. Þetta er mér-finnst-frumvarp. Hvar eru röksemdirnar fyrir því að þetta skili þeim árangri sem segir í frumvarpinu að leiði líkur að? Hvar eru röksemdirnar? Ég mundi vilja fá þær hreint og beint og klárt. Þær vantar vegna þess að hér segir að leiða megi líkur að, það er einfaldlega þannig. Hann ber virðingu fyrir hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni. Ég ber virðingu fyrir öllum þeim sem sitja á þingi en ætla að leyfa mér að vera mitt á milli hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar hvað þetta varðar og hv. þm. Marðar Árnasonar vegna þess að ég held að hlutirnir séu ekki eins svartir og hvítir og hann vill vera láta. Ég held einmitt að við eigum að takmarka þetta á einn eða annan hátt með undantekningunum sem gera stöðu innlendrar framleiðslu sambærilega við erlenda framleiðslu sem flæðir yfir landið. Það á ekki að takmarka það.

En sterkt vín?

Það á ekki að takmarka það.

En sterka vínið?

Ég svaraði því áðan, hv. þingmaður, ég sé ekki ástæðu til að breyta þeirri löggjöf án umræðu.

Ertu á móti sterku víni?


             Virðulegi forseti. Ég held að ég hafi skýrt mál mitt hér eins vel og mér er unnt. 

Virðulegi forseti. Frumvarp þetta gengur býsna langt í að banna auglýsingar á áfengi og myndin kann að vera svarthvít í augum sumra, að annaðhvort eigi að leyfa auglýsingar eða banna þær. Þá er frumvarpið klárlega komið frá þeim sem vilja banna auglýsingar. Ég held hins vegar að ekki sé rétt að banna auglýsingar alfarið. Ég tel rétt að leyfa þær með ákveðnum skilyrðum eins og gert hefur verið hér á Íslandi, hvort sem menn kalla það undanþágur eða eitthvað annað. Ég held að það sé að mörgu leyti betra en að vera með allsherjarleyfi eða allsherjarbann, ég held að við séum ekki að ganga rétta braut í því. Við munum nefnilega alltaf sjá þann mismun sem töluvert hefur verið rætt um milli erlendra og innlendra aðila o.s.frv. Ég sakna þess líka að sjá ekki í frumvarpinu sterkari rök fyrir því að þessi leið sé farin. Ég hefði til dæmis viljað sjá nákvæman samanburð á áfengisneyslu á Norðurlöndunum og í Evrópulöndunum miðað við þær reglur sem eru í gildi. Ég var að reyna að finna þetta áður en ég fór í ræðustól en fann þær ekki í fljótu bragði, slíkar upplýsingar munu væntanlega koma fram fyrir nefndinni ef ég veit rétt. Ég held að engum dyljist að frumvarp sem þetta er íþyngjandi fyrir innlenda framleiðslu, hvort sem það er á bjór eða einhverju öðru. Ég ætla ekki frekar en aðrir að gera lítið úr þeim málflutningi sem hefur einkennt umræður um frumvarpið, menn hafa einfaldlega mismunandi skoðanir á þessum málum. Hér er talað um menningu Íslendinga í áfengisnotkun og víndrykkju. Ég veit ekki hvort hún er verri en margra annarra þjóða, hér er hins vegar dregin upp mynd af henni. Við sem ferðumst víða sjáum ýmislegt sem er líkt með Íslendingum og öðrum þegar kemur að neyslu áfengis, að við tölum ekki um bölvað tóbakið. Ég las frumvarpið og skoðaði athugasemd sem gerð var við það á fyrri stigum og í framhaldi af því velti ég því fyrir mér hvort ekki sé farsælla að reyna að finna lausn á þessu máli með þeim sem framleiða áfengi á Íslandi eða flytja það inn, þ.e. að leita leiða til að sætta sjónarmið þess sem framleiðir vöru og þarf að koma henni á framfæri og þá skoðun að of mikil áhætta sé tekin með því að auglýsa hana. Það gæti til dæmis verið á þann veg að fjármagn í forvarnir og fræðslu yrði aukið og kæmi þá úr ranni þeirra sem framleiða og auglýsa áfengi. Ég held hins vegar að nefndin eigi að fá tækifæri til að fara yfir þetta mál og vonandi verða gerðar einhverjar breytingar á frumvarpinu í meðferð nefndarinnar. Hér eru taldar upp ýmsar undanþágur eða þ.e. að bannið eigi ekki við ákveðna hluti. Í 1. tölulið í 1. gr. er talað um viðskiptaboð, mér finnst það svolítið matskennt hvernig meta eigi þennan 1. tölulið. Eins með 4. tölulið 1. gr., þar stendur: „Auðkenni með firmanafni og/eða firmamerki á vöruumbúðum áfengisframleiðanda, bréfsefni eða öðru sem beinlínis tengist starfsemi hans.“ Má áfengisframleiðandi senda öllum þeim sem eru 20 ára og eldri bréf þar sem sagt er frá fyrirtækinu og þeirri vöru sem það framleiðir og vera með á bréfsefninu myndir af áfengistegundum, hvort sem er nú bjór, létt vín eða sterkt vín? Það eru ýmsir svona hlutir sem þarf að fara yfir og skýra. Frú forseti. Ég held að frumvarpið þurfi að taka breytingum til að hægt sé að samþykkja það hér á Alþingi. Þar á ég við að draga þurfi úr þeim neikvæðu áhrifum eða skilgreiningum sem lúta að innlendri framleiðslu og markaðssetningu.

Forseti. Ég bað um andsvarið þegar ég hélt að hv. þingmaður væri fylgjandi ástandinu eins og það er - hann er fylgjandi því að auglýsingar á sterkum bjór séu leyfðar í sjónvarpi og dagblöðum og annars staðar, hreinar áfengisauglýsingar sem þetta auðvitað eru. Það er ekkert matskennt við það. Sá siður hefur skapast að túlka lögin á þann veg að ef einhvers staðar stendur léttbjór í hálfa sekúndu síðast í sjónvarpsauglýsingu - sem getur þess vegna verið á eftir barnatíma eða á kjörtíma í fréttum, og sérstaklega eru þær vinsælar með íþróttum - eða með átta punkta letri í dagblaðsauglýsingu, þá sé það í lagi. Ég ætlaði satt að segja að fara að draga dár að þingmanninum fyrir þetta en síðar í ræðunni kom í ljós að hann virðist vera sömu skoðunar og Sigurður Kári Kristjánsson og fleiri af hans toga - sem ég harma að geta ekki kallað háttvirtan en geri bara samt, háttvirtan og ágætan fyrrverandi og verðandi þingmann Sigurð Kára Kristjánsson - að leyfa eigi auglýsingar á áfengi. Ég vil bara fá að heyra meira um þetta. Hv. þingmaður gerir ráð fyrir að fyrirtækin borgi þá í einhvers konar forvarnasjóð. Hvaða hugmyndir hefur hann um það? Er það bara bjór? Hvers eiga þá rauðvínsunnendur að gjalda? Eru það þá ekki sterk vín líka, eða allt áfengi? Að menn hafi það eins og hverja aðra vöru gegn því að einhver hluti af tekjum vegna auglýsingarinnar renni þá í forvarnasjóð eða að sérstakur skattur verði lagður á framleiðendur þessarar vöru? Hv. þingmanni finnst þetta sem sé í lagi og er baráttumaður fyrir því. Ég skil það þannig þar til hann skýrir þetta betur.

Virðulegi forseti. Ég sagði það hér, þannig að við séum ekkert í vafa um það ég og hv. þingmaður, að ég tel betra að leyfa auglýsingar en með takmörkunum. Ég viðraði ákveðnar hugmyndir í því hér áðan. Ég er ekki að segja að þær hugmyndir séu endilega fullhugsaðar en ég nefndi áðan að það mætti hugsa sér að peningar rynnu í forvarnasjóð til fræðslu. Það má líka hugsa sér, virðulegi forseti, að auglýsingar sem tengjast áfengi - þó vil ég taka fram að ég sé það nú ekki fyrir mér að við auglýsum sterka drykki, bara að hafa það alveg á hreinu. Það kann að vera einhver mismunur í því. En það má hugsa sér að við hreinlega takmörkum hvenær auglýsa megi áfenga drykki eða létta drykki, til dæmis ekki í kringum barnatíma svo að dæmi sé tekið, eða jafnvel í kringum kappleiki þó að í því fælist mismunun gagnvart erlendum framleiðendum. Frú forseti. Algert bann eða algert frelsi er ekki það sem ég sé fyrir mér. Það verður að vera einhvers konar takmörkun á þessu og ég ætla að vona að hv. þingmaður sé ekki að reyna að snúa út úr þeirri skoðun minni að vilja horfa þannig á hlutina. Ég vona svo sannarlega að frumvarpið fái góða meðferð í nefndinni og að nefndarmenn velti upp öllum þeim spurningum sem hér hafa verið bornar fram.

Forseti. Já, ég tel miklu betra að lýsa því yfir hreinskilnislega og opinberlega að hv. þingmanni finnist það vel koma til greina að leyfa áfengisauglýsingar. Hann vill hafa ákveðnar takmarkanir, þær þarf hann þá að rökstyðja, að það séu ekki sterkir drykkir og það sé ekki gert í kringum íþróttir. En hann vill sem sé leyfa áfengisauglýsingar og það er algjörlega heiðvirt sjónarmið vegna þess að þá er hann á móti þeim lögum sem nú gilda. Hann vill sem sé afnema 20. gr. og fleiri greinar í gildandi lögum og setja þar eitthvað annað. Það finnst mér vera sjónarmið sem hægt er að ræða. Það sem mér finnst ekki hægt að ræða er það að verja hlutina eins og þeir eru núna, að verja ástand þar sem farið er fram hjá lögunum, þar sem menn bora sér í gegnum gatið til að skapa ástand í áfengisauglýsingum sem er verra, af því að ekkert eftirlit er með þessum auglýsingum, en mjög víða í kringum okkur, jafnvel þar sem auglýsingar eru leyfðar. Ástandið er til dæmis verra en í Frakklandi, sem er þó einna mest vínlanda í okkar heimshluta. Þar eru vissulega leyfðar áfengisauglýsingar enda hefur vín lengi verið þar á borðum sem venjuleg neysluvara af tilteknum ástæðum sem ég hef því miður of lítinn tíma til að fara út í en vildi gjarnan gera. Ég vil bara segja: Áfengisauglýsingar í Frakklandi eru takmarkaðri en áfengisauglýsingar á Íslandi. Það er ástandið og úr því þurfum við að bæta. Til þess er þetta frumvarp lagt fram og ég styð það. Ég bið hins vegar andstæðinga þessa máls, þá sem eru á hinni skoðuninni, að leyfa eigi áfengisauglýsingar á Íslandi, að koma hreinskilnislega fram, eins og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson hefur gert, og setja þá skoðun fram. Ég vil þá líka spyrja fulltrúa þeirra sjónarmiða: Af hverju eru tóbaksauglýsingar ekki leyfðar? Hvernig stendur á því að tóbaksauglýsingar eru ekki leyfðar? Er ekki rétt að taka líka upp baráttu fyrir tóbaksauglýsingum? Það er mismunun á markaði að leyfa þær ekki og þó að ekki séu til innlendir tóbaksframleiðendur má vel koma þeim 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að endurtaka allt það sem ég sagði í ræðu minni og í fyrra andsvari við hv. þingmann. Ég held að allt hafi komið fram sem ég vildi koma á framfæri varðandi það hvernig ég sé þessar auglýsingar líta út, þ.e. ef við á annað borð leyfum auglýsingar þarf að gera það með takmörkunum, ég ítreka það. Þar sem ég hef ekki náð að kynna mér málið ofan í kjölinn vil ég benda á að ýmsir hafa bent á að fara svokallaða sænska leið, ég vona að nefndin kynni sér hana. Ég hef ekki gert það en eftir því sem mér er sagt er það mjög áhugaverð leið fyrir Ísland.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs fyrst og fremst til að þakka fyrir þá ágætu umræðu sem hér hefur farið fram um þetta mikilvæga mál. Það er mjög mikilvægt að það sé skýrt í hugum allra að við erum fyrst og fremst með þessum lagabreytingum að sjá til þess að markmiði þeirra laga sem Alþingi setti fyrir alllöngu, um bann við áfengisauglýsingum, verði fullnægt. Það verður eftir sem áður heimilt að auglýsa léttöl, áfengi undir 2,25%, það verður áfram heimilt. Hins vegar verður komið í veg fyrir það, með þessum lögum, að menn villi heimildir á vöru sinni, með því að hafa sterkt öl í sams konar umbúðum og léttölið, auglýsa síðan léttölið að forminu til en allir vita að í reynd er verið að auglýsa sterkan bjór. Það eru miklir hagsmunir í húfi og miklar tilfinningar þar af leiðandi. Ýmsir hafa áhyggjur af því að þetta muni draga úr áfengisneyslu, það eru áhyggjur þeirra sem framleiða áfengi. Síðan eru það hinir sem einnig hafa hagsmuna að gæta og það eru fjölmiðlar sem þurfa að reiða sig á auglýsingatekjur. Þetta eru hagsmunir sem eru þarna í húfi og menn hafa áhyggjur af, en á móti eru einnig heilsufarshagsmunir og hamingjutengdir hagsmunir sem snúa að velferð þegnanna og kosta líka peninga. Þegar eitthvað fer úrskeiðis kostar það líka peninga, þegar heilsan brestur eða líf fólks gengur úr skorðum vegna óhóflegrar áfengisneyslu kostar það einstaklingana og samfélagið líka fjármuni. Nú er mikilvægt að fá góða umræðu um þetta mál í allsherjar- og menntamálanefnd Alþingis og fá síðan afgreiðslu á þessu máli, vegna þess að eitt er kannski verst, það er að búa við löggjöf sem er ekki virt. Við erum með lög sem eru brotin, menn hafa fundið göt í þeim til að fara á bak við þau. Það er markmiðið með þessari lagabreytingu að stoppa upp í þau göt. Ef vilji Alþingis stendur til þess, meirihlutavilji Alþingis, að leyfa áfengisauglýsingar þarf sá vilji að ná fram að ganga, svo einfalt er það. Þá tökum við boltann upp frá þeim stað. Ég er annarrar skoðunar og þess vegna legg ég þetta frumvarp fram en sams konar hugmynd hefur komið fram í þingmálum áður. Ég vitnaði til þess að þeir hv. þingmenn sem tekið hafa þátt í þessari umræðu, Þuríður Backman og Mörður Árnason, hafa margoft staðið með mér að tillögum í þeim anda sem hér eru kynntar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um fólksflutninga og farmflutninga á landi, nr. 73/2001. Viðræður hafa staðið yfir við landshlutasamtök sveitarfélaga um gerð samnings um að þau skipuleggi almenningssamgöngur í sínum landshluta og taki yfir verkefni og fái til þess styrki sem áður runnu til sérleyfisaksturs í umsjón Vegagerðarinnar. Markmiðið er að nýta þá fjármuni betur um leið og stutt er betur við almenningssamgöngur á landsbyggðinni. Nokkur ákvæði núgildandi laga koma í veg fyrir að þessi tilhögun nái markmiðum sínum um aukna hagkvæmni og skilvirkni almenningssamgangna. Því er mikilvægt að gera þær lagabreytingar sem hér eru lagðar til sem allra fyrst svo unnt verði að ljúka samningsgerð með tilheyrandi úrbótum á almenningssamgöngum milli sveitarfélaga. Breytingarnar eru eftirfarandi: Í fyrsta lagi er lagt til að tekin verði af tvímæli um að heimilt sé að veita landshlutasamtökum sveitarfélaga einkaleyfi til allra almenningssamgangna á sínu svæði hvort sem er innan svæðisins eða út fyrir það. Vafi þykir leika á að slíkt sé heimilt miðað við núverandi orðalag laganna. Í öðru lagi er tekið sérstaklega fram að einkaleyfishafi geti eins og sérleyfishafi notað bifreiðar sem gerðar eru fyrir átta farþega og færri. Í þriðja lagi er lögð til sú breyting að samræma hugtökin einkaleyfi og sérleyfi og fá þannig samræmi í lagatextann en með því eru tekin af tvímæli um að heimilt sé að veita einkaleyfi á tilteknum leiðum eins og venja er þegar um sérleyfi er að ræða. Í ljósi þess að einkaleyfi og sérleyfi hafa sama tilgang, þ.e. að tryggja einkarétt til reglubundinna fólksflutninga, þykir rétt að taka af öll tvímæli um að sömu reglur gildi um þessi leyfi. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar að lokinni umræðu í dag.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um flutning Landhelgisgæslunnar til Reykjanesbæjar. Flutningsmenn tillögunnar eru hv. þingmenn Björgvin G. Sigurðsson, Ragnheiður E. Árnadóttir, Sigurður Ingi Jóhannsson, Atli Gíslason, Unnur Brá Konráðsdóttir, Eygló Harðardóttir, Róbert Marshall, Árni Johnsen, Margrét Tryggvadóttir og sú sem hér stendur. Tillagan hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela innanríkisráðherra að hefja undirbúning að flutningi Landhelgisgæslunnar til Reykjanesbæjar.“ Tillaga þessi var áður flutt á 139. löggjafarþingi og er nú endurflutt. Í upphafi árs sendu allir tíu þingmenn Suðurkjördæmis og oddvitar meiri hluta og minni hluta í sveitarstjórnum á Suðurnesjum áskorun til ríkisstjórnarinnar um að taka ákvörðun um flutning Landhelgisgæslunnar til Suðurnesja. Þar var hvatt til að lokið yrði hið fyrsta við skoðun á kostum þess að flytja starfsemi Landhelgisgæslunnar og að þær væntingar sem Suðurnesjayfirlýsing ríkisstjórnarinnar, frá 9. nóvember 2010, vakti um flutninginn næðu fram að ganga. Umræða um flutning stofnunarinnar í hentugt og rúmgott húsnæði á Ásbrú í Reykjanesbæ hefur staðið um nokkurra missira skeið. Að mati flutningsmanna fylgja fjölmargir kostir því að flytja starfsemi Landhelgisgæslunnar á Suðurnesin, nánar tiltekið á Ásbrú. Slæmt atvinnuástand á svæðinu þrýstir á að öllum ákvörðunum sem tengjast starfsemi þar sé hraðað eins og kostur er. Miklu skiptir að tekin verði ákvörðun og óvissu um framgang málsins verði eytt. Á Ásbrú er afar heppileg aðstaða fyrir starfsemi Landhelgisgæslunnar til framtíðar. Þar er húsnæði, flugbrautir, góð hafnaraðstaða og stoðkerfi sem fullnægir þörfum Landhelgisgæslunnar að öllu leyti. Stórt og fullkomið flugskýli er á Ásbrú en árið 2000 var það endurnýjað. Njarðvíkurhöfn getur strax tekið við skipaflota Landhelgisgæslunnar. Frá Reykjanesbæ er stutt á aðalstarfssvæði Landhelgisgæslunnar, hafsvæðið í kringum Ísland. Þá má ætla að aukin starfsemi Landhelgisgæslunnar í kjölfar tilfærslu á verkefnum sem Varnarmálastofnun sinnti áður kalli á stærra húsnæði og nálægð við nauðsynleg tæki og tól. Flutningur Landhelgisgæslunnar á Suðurnes mundi hafa í för með sér margvísleg samlegðaráhrif vegna verkefna sem Varnarmálastofnun sinnti áður og þarf að sinna á öryggissvæðinu. Landhelgisgæslan er ein íslenskra stofnana sem hefur möguleika á því að skapa trúverðugleika og traust á þessum vettvangi. Stofnunin er því best til þess fallin að sinna samstarfi við aðrar öryggisstofnanir og hefur af því áratugareynslu. Með samþættingu verkefna munu möguleikar Landhelgisgæslunnar til að sinna leit og björgun í samstarfi við nágrannaþjóðir margfaldast. Það hefur háð Landhelgisgæslunni að hafa ekki verið með viðeigandi tengimöguleika sem eru til staðar suður frá á sviði leitar og björgunar, öryggis- og löggæslu og umhverfisverndar og auðlindagæslu við stofnanir nágrannaríkja sem flestar eru sjóherir og stofnanir á vegum hers. Flutningur verkefna sem Varnarmálastofnun sinnti til Landhelgisgæslunnar tryggir störf þeirra starfsmanna sem þar voru þar sem samlegð við Gæsluna er með þeim hætti að vel fer saman. Ef af þessu verður munu störfin því ekki flytjast til annarra aðila með tilheyrandi fækkun starfa í Reykjanesbæ. Þá skiptir máli að á Suðurnesjum fengi Landhelgisgæslan aðstöðu til að sameina alla sína starfsemi og koma sér fyrir til framtíðar á einum stað. Nú er stofnunin með starfsemina dreifða í leiguhúsnæði á mörgum stöðum. Aðstaða fyrir alla starfsemi Gæslunnar getur verið í byggingum á fyrrum varnarsvæði og þar er landsvæði sem hægt er að laga að þörfum stofnunarinnar. Möguleikar eru því fyrir hendi til að skapa mun betri aðstöðu en Gæslan býr við á Reykjavíkurflugvelli. Mannvirkin sem um ræðir eru í rekstri og með því að nýta þau undir starfsemi Gæslunnar næðist mikil fjárhagsleg hagræðing fyrir ríkið. Flugskýlið og einnig aðrar byggingar má nýta fyrir flugvélar, þyrlur og viðhald. Auk þess er á svæðinu einkar góð hafnaraðstaða: Njarðvíkurhöfn, Keflavíkurhöfn og Helguvíkurhöfn. Úttekt á nauðsynlegum breytingum á hafnaraðstöðu liggur fyrir. Landhelgisgæslan er nú þegar með aðstöðu á öryggissvæðinu á Keflavíkurflugvelli sem hún nýtir m.a. fyrir sprengjueyðingarsveitina. Hætt er við því að um kostnað verði að ræða en ekki hagræðingu ef einungis yrði flutt núverandi starfsemi Gæslunnar og ekki kæmi til samlegð vegna nýrra verkefna. Því er nauðsynlegt að tryggt sé að þau verkefni sem áður heyrðu undir Varnarmálastofnun og verður haldið áfram verði á hendi Landhelgisgæslunnar. Virðulegi forseti. Með flutningi Landhelgisgæslunnar á Suðurnes mundi ríkisvaldið sýna í verki stuðning við eflingu atvinnulífs þar auk þess að gera Landhelgisgæsluna að enn öflugri stofnun til hagsbóta fyrir landsmenn alla.

Forseti. Það vekur athygli mína við þetta þingmál að það er sama þingmálið og var flutt í fyrra. Ég man ekki hvenær það var en ég man eftir þeirri umræðu. Í henni tóku þátt einmitt hv. flutningsmaður nú, Oddný G. Harðardóttir, og Mörður Árnason sem hér stendur, og þar að auki hv. þingmenn Ragnheiður E. Árnadóttir og Birgir Ármannsson. Það voru þessir fjórir sem töluðu um málið nokkra stund að kvöldi eða a.m.k. seint um dag. Það sem vekur athygli mína er að málið er nú alveg eins og það var á fyrra þingi. Ég hef að vísu ekki borið greinargerðina saman orð fyrir orð en efnislega er það nákvæmlega eins og mætti þá ætla að ekkert hefði gerst í málinu síðan. Og vegna þess að ég tel að það hafi verið vil ég spyrja hv. þingmann hvort flutningsmennirnir tíu, þingmenn Suðurkjördæmis allir, hafi ekki kynnt sér minnisblað frá 14. apríl 2011 sem er á vef innanríkisráðuneytisins og heitir „Hagkvæmniathugun vegna flutnings starfsemi Landhelgisgæslu Íslands til Suðurnesja“, þar sem niðurstaðan er sú að flutningskostnaður sé um 450 milljónir og rekstrarkostnaður, ef ég les þetta rétt, aukist við flutninginn á ári um 690 milljónir, eða 26%. Ef flutningsmenn hafa kynnt sér þetta hvers vegna minnast þeir ekki á það í greinargerðinni og þeirri framsöguræðu sem hér var vissulega ágætlega flutt?

Virðulegur forseti. Sú sem hér stendur hefur kynnt sér minnisblaðið. Það er rétt að þar kemur fram, og það er mat þeirra sem sömdu það minnisblað, að töluverður kostnaður sé af því a.m.k. til skemmri tíma að flytja starfsemi Landhelgisgæslunnar. Það kemur einnig fram í því minnisblaði að „kostir við flutning eru helst þeir að með viðveruvöktum og tilheyrandi fjölgun áhafna þyrla mundi starfsemin eflast auk þess sem aðstaða Landhelgisgæslunnar yrði betri við flutning til Keflavíkurflugvallar, sérstaklega aðstaða flugdeildar.“ Þetta er bein tilvitnun í minnisblaðið. Ég vil halda áfram, með leyfi forseta: „Að mati Landhelgisgæslunnar fælist helsti ábati við flutning í framtíðaráformum með starfsemina varðandi aukin verkefni og víðtækari starfsemi. Þessi úttekt horfir eingöngu til fjárhagslegra áhrifa en horfa þarf til annarra þátta þegar tekin verður ákvörðun um mögulegan flutning Landhelgisgæslunnar, sérstaklega til áhrifa flutnings á öryggismál.“ Lögð er áhersla á það í minnisblaðinu að öryggissjónarmið eru ekki hluti af hagkvæmniathuguninni en þau vegi hins vegar þungt við ákvarðanatöku um flutning, enda er það hlutverk Landhelgisgæslunnar að sinna öryggisgæslu og björgun. Virðulegi forseti. Einnig kemur fram í minnisblaðinu að að mati Landhelgisgæslunnar væri æskilegt að öll starfsemi væri á einum stað, þ.e. skrifstofa, stjórnstöð, lager o.s.frv. Og það er líka það sem við leggjum áherslu á, flutningsmenn þingsályktunartillögunnar, að til framtíðar og með auknum verkefnum og samlegðaráhrifum vegna verkefna sem Varnarmálastofnun sinnti áður yrði 

Forseti. Ég þakka fyrir þessar upplýsingar sem ég kannaðist reyndar við af því að ég hafði haft fyrir því að fara í gegnum þessa athugun, en endurtek að mér finnst skrýtið að ekki skuli hafa verið brugðist við þeirri athugun með einhverjum hætti í greinargerð með málinu sem hér er flutt, því að mál sem flutt eru á Alþingi eru flutt á Alþingi. Þau eru fyrir alla landsmenn, þau eru fyrir aðra þingmenn auðvitað að skoða en fyrir alla landsmenn að kynna sér. Því er ekki sæmandi, þó að ég sé ekki að kenna flutningsmönnum um það en það gæti virst af því að endurtaka sama þingmálið frá ári til árs, að menn séu fyrst og fremst að flytja þetta til heimanota í héraði, að hafa flutt það, en ekki til þess að efla umræðu um málið almennt. Til að það sé gert vil ég spyrja - ég flyt ræðu á eftir og fer þá kannski vandlegar í suma hluti af þessu - 5. flutningsmann, framsögumann málsins, á þinginu annarrar spurningar. Hún fjallar um Björgunarmiðstöðina í Skógarhlíð. Það er alveg ljóst af viðbrögðum við tillögunni og þessari hugmynd yfir höfuð að sumir fagna þessu, einkum þeir sem fyrir eru í námunda við Keflavík og Keflavíkurflugvöll. En aðrir hafa af þessu áhyggjur og þær áhyggjur koma mjög skýrt fram hjá þeim sem eiga í samstarfi núna við Landhelgisgæsluna, og í Landhelgisgæslunni sjálfri náttúrlega, í Björgunarmiðstöðinni í Skógarhlíð, sem er starf sem hefur tekist mjög vel að dómi allra sem hafa komið nálægt því. Þess vegna hlýtur maður að inna flutningsmennina eða þann eina þeirra tíu sem hér er staddur eftir því hvað eigi að verða um Björgunarmiðstöðina í Skógarhlíð og hvort Landhelgisgæslan eigi þá að hætta því samstarfi eða hvort taka eigi það upp með öðrum hætti suður á Keflavíkurflugvelli eða einhvers staðar annars staðar.

Virðulegur forseti. Vissulega má gagnrýna greinargerð flutningsmanna tillögunnar, hún er auðvitað ófullkomin eins og önnur mannanna verk.  Þó að hægt sé að tala um að aðstaða Landhelgisgæslunnar á þeim stöðum sem hún er í dag sé nægilega góð til skamms tíma er alveg ljóst að hana þarf að bæta. Það þarf að hugsa til framtíðar og huga að flutningi Landhelgisgæslunnar til Reykjanesbæjar að mínu mati. Og það þarf að fara að skipuleggja það sem fyrst vegna þess að það mun taka tíma. Skoða þarf alls konar álitamál, m.a. það álitamál sem hv. þm. Mörður Árnason kom inn á áðan þó að sú sem hér stendur geti ekki sagt nákvæmlega til um eða sé búin að sjá það nákvæmlega fyrir hvað verði um þá starfsemi, en eins og mönnum er kunnugt leigir Landhelgisgæslan þar aðstöðu af slökkviliðinu í Reykjavík, ef ég man rétt. Það yrði auðvitað breyting á því við flutninginn til Reykjanesbæjar.

Forseti. Ég veit að við eigum að fara varlega í að gera athugasemdir hér á þinginu. Oft stendur maður hér og kann að lenda í því að kasta steinum að öðrum og það úr glerhúsi. Ég verð samt að leyfa mér að ítreka gagnrýni mína á þessa tíu þingmenn Suðurkjördæmis, þá hv. þingmenn Björgvin G. Sigurðsson, Ragnheiði E. Árnadóttur, Sigurð Inga Jóhannsson, Atla Gíslason, Oddnýju G. Harðardóttur, Unni Brá Konráðsdóttur, Eygló Harðardóttur, Róbert Marshall, Árna Johnsen og Margréti Tryggvadóttur, fyrir að taka í þingmáli sínu, hvorki í greinargerðinni né í framsöguræðu 5. flutningsmanns, sem einn er staddur hér og ég gagnrýni það líka - hvar eru hinir níu? Hvernig stendur á því að þeir eru ekki hér til taks þegar verið er að ræða mál sem hefur vissulega verið mjög í umræðu, bæði í kjördæmi þeirra, hér á þinginu og almennt, og varðar hagsmuni allra Íslendinga og þó einkum þeirra sem á sjónum vinna, og annarra þeirra sem geta lent í því að þurfa á aðstoð Landhelgisgæslunnar að halda - að þeir skuli ekki vera hér? En þó einkum að þeir skuli láta sér sæma að endurflytja frumvarp frá í fyrra algjörlega óbreytt eftir alla þá umræðu sem farið hefur fram um það og eftir að komið hefur út skýrsla, hagkvæmniathugun frá fyrirtæki sem heitir nafni sem ég nenni ekki að bera fram hér, sem sömu þingmenn hafa gagnrýnt hér í stólnum, haft um að mig minnir það sem þá hét utandagskrárumræður og komið upp um störf þingsins til að gagnrýna en minnast ekki á einu orði í greinargerðinni. En það kemur fram að hægt er að lesa úr þessari sömu hagkvæmniathugun hér í andsvari í eina og hálfa til tvær mínútur vegna þess að um það er beðið. Mér finnst þetta skrýtið. Mér finnst þetta ekki vera sú samræða sem á að fara fram hér á þinginu um alvörumál af þessu tagi og ef ég má bæta því við þá finnst mér það ekki sæmandi fyrir tíu þingmenn eins kjördæmis sem eru að heimta það með þessari tillögu að ríkisstofnun verði tekin úr höfuðborginni, þar sem hún er núna og veitir þar vinnu, og sett niður í öðru kjördæmi vegna þess fyrst og fremst - nú skal ég fara varlega - vegna þess meðal annars að þar vanti atvinnu, það er nefnt sem sérstök rök í þessu máli. Ég verð fyrir vonbrigðum með þetta og endurtek gagnrýni mína á þá þingmenn sem hér um ræðir. Ég tel að við eigum að bera það mikla virðingu hvert fyrir öðru, fyrir almenningi og fyrir fólki sem vinnur á þeim stöðum sem þingmenn leggja til að verði selfluttir hingað og þangað, að bæta vinnubrögð okkar í þessu efni. Ég vil segja það líka að það er ekki bara þessi hagkvæmniathugun heldur kom fram í þeirri umræðu sem ég vitnaði hér til áðan, þar sem bæði sá sem hér stendur og hv. þm. Birgir Ármannsson, sem báðir eru þingmenn Reykjavíkurkjördæma, fluttum ræður og komum með ýmis rök og ýmsar spurningar sem mér hefði fundist að hefði átt að svara, ef ekki þá, þá að minnsta kosti núna, og hefur ekki verið gert. Ég bara spyr enn: Er merking með þessu, er raunveruleg merking með þessari tillögu tíu þingmanna Suðurkjördæmis eða er þetta fyrst og fremst flutt til þess að geta barið sér á brjóst í héraði, geta sagt sveitarstjórnarmönnum, geta sagt atvinnulausu fólki í Keflavík og þar í kring, að þeir hafi nú reynt, þeir hafi nú flutt þessa tillögu tvisvar sinnum? Já, þeir hafa gert það en þeir hafa ekki fært þau rök og fylgt málinu fram með þeim þrótti að það nái nokkrum árangri, að minnsta kosti ekki á þann málefnalega lýðræðislega hátt sem maður stundum í draumum sínum ætlast til að sé viðhafður á Alþingi Íslendinga og í samfélaginu sem við höfum verið að reyna að burðast við að hafa lýðræðislegt og þinglegt í nokkra tugi ára og hefur gengið misjafnlega. Ég hef ekki langan tíma til stefnu en ég vil endurtaka í stikkorðastíl, símskeytastíl, nokkuð af því sem ég sagði hér um þetta síðast og kannski bæta við einni setningu eða tveimur. Í fyrsta lagi: Ég sagði það í áðurnefndri umræðu, og í fleiri umræðum hér á þinginu um nákvæmlega þetta mál, að ég teldi að skilyrði fyrir því að Landhelgisgæslan yrði flutt úr Reykjavík til Reykjanesbæjar eða Keflavíkurflugvallar eða á Suðurnes, á Útnes, eins og það hét í gamla daga, sé það að hagkvæmniskilyrði séu hiklaus og óefanleg. Það sé óefanlegt að þetta sé hagkvæmt auðvitað til lengri tíma litið, ekki er við því að búast að þetta verði hagkvæmt á einu ári, og að við getum alveg hiklaust gengið að því að þannig sé það. Skýrslan frá því í apríl 2011 bendir ekki til þess. Það er undarlegt að þau rök skuli ekki koma fram ef þau eru til sem mæla þá á móti rökum skýrslunnar, því að þau eru ekki hér í greinargerðinni og þau voru ekki í framsögu hv. 5. flutningsmanns tillögunnar. Ég segi það enn og aftur að mér finnst skilyrði þess að þetta sé gert sé klárlega það að haft sé samráð við forustumenn í því sveitarfélagi þar sem stofnunin er nú, í Reykjavík, haft samband við stjórnvöld í því sveitarfélagi, við borgarstjórnina, við borgarstjórann og borgarfulltrúana og embættismenn í sveitarfélaginu, og líka við forustumenn í verkalýðshreyfingunni í þessu sveitarfélagi, bæði þá sem beint koma að málinu og líka þá sem almennt veita þeirri hreyfingu forstöðu. Mér finnst skrýtið að ekkert er á það minnst hér að þetta þurfi að gera og ekkert minnst á það í greinargerðinni hvernig þessu máli sé varið. Þar er heldur ekki minnst á það hvað starfsmenn Landhelgisgæslunnar kunni að hafa um þetta að segja, en það er einmitt rakið í hagkvæmniathuguninni sem vitnað var í áðan, og ég er að tala um, að margir þeir sem vinna við Landhelgisgæsluna eru sérhæfðir starfskraftar og ekki hægt að fá aðra slíka ef þeir fylgja ekki með í þeim flutningi sem hér stendur til. Ég hef þegar drepið á þann punkt að þegar atvinnuleysi á Suðurnesjum, á Útnesjum, er borið við, að þangað þurfi að flytja heilar stofnanir, verða menn líka að gera sér grein fyrir því að í Reykjavík og nærsveitum er það ekki þannig að þar sé eftirspurn eftir vinnuafli, það er líka atvinnuleysi hér. Það eru líka borgaðar atvinnuleysisbætur í Reykjavík þó að það vandamál sé sem betur fer nokkru minna en á Útnesjum. Um þetta er heldur ekkert fjallað í greinargerðinni. Ég vil svo kannski, af því að hv. þm. Oddný G. Harðardóttir hefur heyrt þessi rök áður og reyndar fleiri sem komnir eru í salinn, segja þetta: Ég stend í sjálfu sér ekki á móti því að Landhelgisgæslan verði flutt á Útnes eða að minnsta kosti hlutar hennar. Ég tel til dæmis skynsamlegt að undirbúa flutning flugflotans á Keflavíkurflugvöll vegna þess að hann er ekki í góðu standi á Reykjavíkurflugvelli og vegna þess að á Reykjavíkurflugvelli á önnur brautin að leggjast af 2016 og hin líklega 2024 þannig að ekki er seinna vænna að fara að undirbúa það. Og ég tel að flugflotinn sé betur niður kominn þar en hér. En það er ekki þannig að stofnun eins og Landhelgisgæslan komist fyrir í einni skrifstofu eins og ætla mætti af greinargerð flutningsmanna. Landhelgisgæslan er í allmörgum pörtum og ég held að ekki sé um það að ræða, þó að það komi til greina að íhuga betri staðsetningu á ákveðnum hlutum hennar, að taka hana alla og setja hana alla niður í einu húsi hvar sem það hús ætti að vera. Ég vil líka segja þetta, af því að það er mál hér á eftir sem varðar höfuðborg Íslands, að það er eðli höfuðborgar, það er grunnkjarni höfuðborgar, að þar sé miðstöð stjórnsýslunnar. Af hverju ætti sú miðstöð að vera annars staðar? Það er miklu verra fyrir þá sem vinna við stjórnsýsluna sjálfa en ekki síður fyrir þá sem eiga að njóta stjórnsýslunnar. Ég vil líka segja þetta: Það að rjúfa það samstarf sem hefur tekist í Björgunarmiðstöðinni í Skógarhlíð, og allir hrósa, er ábyrgðarhluti. Það er undarlegt að þingmenn Suðurkjördæmis, sem sitja hér þrír fyrir framan mig, allir mjög háttvirtir, skuli ekki minnast á þetta í greinargerðinni og í þeirri umræðu sem hér hefur verið í gangi um þetta mál. Það er best að ræða þetta ekki frekar, ég hef komið skoðun minni á framfæri. Það er ekki þannig að ég sé á móti málinu í sjálfu sér. Ég vil hins vegar segja þingmönnum Suðurkjördæmis að það eru líka til þingmenn í Reykjavíkurkjördæmum, þau eru tvö, þeir eru 22. Þeir hafa líka sitt að segja. Það er líka atvinnuleysi í Reykjavíkurkjördæmunum. Reykjavíkurkjördæmi tekur til höfuðborgar Íslands, það er rétt að menn viti það, geri sér grein fyrir því. Ég vil líka segja, bara endurtaka, ítreka enn einu sinni - nú ætlar Árni Johnsen að taka til máls en hv. þingmaður fær nú allan daginn hérna á eftir - 

Virðulegi forseti. Ég harma það hvað ótrúlega margir flækingar fara úr munni hv. þm. Marðar Árnasonar í mörgu sem hann talar um og kemur vel fram í þessari umræðu um Landhelgisgæslu Íslands. Það er svo augljóst að hv. þingmaður hefur lítið verksvit í þessum efnum og enga reynslu. Það er leitt líka, virðulegi forseti, hvernig hv. þm. Mörður Árnason misnotar oft íslensk orð í máli sínu. Reykjanes er ekki útnes. Það er ekki nokkur lifandi leið að færa rök fyrir því í íslenskri tungu. Þetta er þeim mun hörmulegra vegna þess að hv. þingmaður gefur sig oft út fyrir að vera góður íslenskumaður. Það er hann auðvitað en það er ekki nóg að kunna bara að babla á bók og gleyma því sem heitir verksvit og reynsla. Að það varði einhverju máli hvort Reykjavík sé höfuðborg Íslands þegar rætt er um staðsetningu Landhelgisgæslu - það kemur bara málinu ekkert við. Landhelgisgæsla Íslands var reyndar stofnuð upphaflega í Vestmannaeyjum af Vestmannaeyingum sjálfum 1918. Þá keyptu þeir sjálfir skip sem var gefið nafnið Þór, áttu það til 1926 þegar ríkissjóður keypti skipið af Vestmannaeyingum og Landhelgisgæslan var stofnuð. Þetta snýst ekki um staðsetningu. Þetta snýst um eðlilega dreifingu og skynsamlega nýtingu á mannvirkjum og svigrúm fyrir eðlilega uppbyggingu. Það er á Suðurnesjum.

Forseti vill áminna hv. þingmann um að gæta orða sinna í ræðu. 
            

Virðulegi forseti. Ég vil taka þátt í þessari umræðu um tillögu til þingsályktunar um flutning Landhelgisgæslunnar til Reykjanesbæjar. Ég er ásamt öðrum þingmönnum Suðurkjördæmis einn af flutningsmönnum tillögunnar og þarf því ekki að fjölyrða um stuðning minn við hana. Ég tek undir orð framsögumanns tillögunnar, hv. þm. Oddnýjar G. Harðardóttur, þar sem hún fór yfir röksemdirnar sem er að finna í greinargerðinni. Mig langar að bæta aðeins við og ræða hagkvæmnina af því að flytja Landhelgisgæsluna til Suðurnesja. Það er akkúrat þess vegna sem við leggjum það til. Það er ekki gert til þess að færa atvinnuleysi milli Reykjavíkur og Reykjaness þó svo að atvinnuástandið á Suðurnesjum sé þannig að hér beri að gera allt sem í okkar valdi stendur til að leysa úr því. Mikið hefur verið rætt um kostnaðinn við flutninginn og loksins eftir nokkra bið kom hæstv. innanríkisráðherra fram fyrr á árinu, í apríl, með hagkvæmniathugun vegna flutnings starfsemi Landhelgisgæslunnar til Suðurnesja. Athugunin var unnin af fyrirtækinu Deloitte og kynnt með miklum bravúr að flutningurinn mundi leiða til mikils kostnaðarauka fyrir Landhelgisgæsluna. Ég leyfi mér að gagnrýna þessa hagkvæmniathugun og ég gerði það á þeim tíma. Ég óska hér með eftir því, af því að hæstv. innanríkisráðherra er í salnum, að gerð verði einfaldlega ný hagkvæmniathugun þar sem bornir verða saman sambærilegir hlutir. Það var gagnrýnt á sínum tíma. Ég ætla aðeins að fara örfáum orðum um það að mér finnst þessi hagkvæmniathugun, sem gerð var á vegum ráðherra og er allra góðra gjalda vert að hún var loksins gerð, ekki tæk vegna þess að það er ekki verið að bera saman hvað kostar að reka Landhelgisgæsluna á höfuðborgarsvæðinu á móti því hvað kostar að reka Landhelgisgæsluna á Suðurnesjum, heldur er verið að bera saman Landhelgisgæslu … Hæstv. forseti. Ég er að reyna að eiga orðastað við hæstv. ráðherra og vildi óska þess að hæstv. ráðherra hefði tóm til að hlýða á mig. Það er gott að truflun hans er farin úr salnum í bili. Í hagkvæmniathuguninni er verið að miða við gæslu með allt öðru fyrirkomulagi en þá gæslu sem við eigum að venjast í dag. Talað er um að stórauka starfsemi Gæslunnar á Suðurnesjum, taka upp viðveruskyldu hjá flugmönnum í staðinn fyrir að þeir séu á bakvakt eins og núna. Talað er um að fjölga starfsmönnum og auka öryggi þeirra sem þurfa á Gæslunni að halda, sem er allt gott og blessað. Ef hæstv. innanríkisráðherra ætlar að fjölga starfsfólki hjá Gæslunni, ef hæstv. innanríkisráðherra ætlar að bæta við þyrlum o.s.frv. þá styð ég hann í því og við skulum bara fara í það verkefni. En þá skulum við athuga hvað það kostar í Reykjavík og svo skulum við athuga hvað það kostar á Suðurnesjum. Þetta er lykilatriði. Við höfum núna sambærilegt dæmi til að miða við. Ég ætla að grípa niður í hagkvæmniathugunina, bara sem lítið dæmi. Í niðurstöðum plaggsins segir á bls. 10, með leyfi forseta: „Kostnaður vegna ferða starfsmanna til Keflavíkurflugvallar er metinn 185,7 milljónir en við flutning til Keflavíkurflugvallar þarf að greiða aksturskostnað og kílómetragjald samkvæmt kjarasamningum og flytja áhafnir með rútum.“ Þetta þykir mér mjög athyglisvert vegna þess að við þingmenn erum nýkomin úr kjördæmaviku og við heimsóttum m.a. ríkisstofnun sem á að flytja til Reykjavíkur, réttargæsludeildina á Sogni. Þar á að leggja niður 30 starfsmanna stofnun og flytja hana á Kleppsspítalann í Reykjavík. Er starfsmönnum boðið upp á aksturspeninga til og frá og greiðslur samkvæmt kjarasamningum og akstur með rútu? Nei, þar er starfsmönnum einfaldlega sagt: Verið er að flytja starfsvettvang ykkar til Reykjavíkur. Ykkur verður öllum boðið starf. Við getum ekki sagt að það verði sambærilegt starf en ykkur verður boðið starf. Það var tekið sérstaklega fram að þeir fá ekki greidda aksturspeninga og ekki verður séð um að flytja þá til Reykjavíkur en allir þessir starfsmenn búa á Árborgarsvæðinu. Þá spyr ég: Af hverju í ósköpunum er gert ráð fyrir 200 millj. kr. kostnaði við þennan þátt í athuguninni þegar það er greinilegt að ef ríkisstjórnin flytur verkefni utan af landi til Reykjavíkur, ekki frá Reykjavík út á land, er honum ekki til að dreifa? Við þurfum einfaldlega að fá aðra hagkvæmniathugun þar sem bornar eru saman sambærilegar forsendur, þar sem borinn er saman sambærilegur rekstur Landhelgisgæslu á Suðurnesjum við rekstur í Reykjavík. Svo er annað sem er stórfurðulegt í þessari úttekt, það var ekki gerð úttekt á hentugu húsnæði fyrir Landhelgisgæsluna á Keflavíkurflugvelli. Í skýrslunni segir: „Úttekt á hentugu húsnæði fyrir Landhelgisgæsluna á Keflavíkurflugvelli hefur ekki verið framkvæmd og því er ekki gert ráð fyrir kostnaði sem fellur til við standsetningu á húsnæði í þessari athugun en ljóst er að hann gæti verið verulegur.“ Eitt er að reikna ekki með þeim kostnaði, það er um að gera að taka alla kostnaðarliði með í dæmið, en ein af meginforsendum tillögu okkar er sú að á Keflavíkurflugvelli og á Reykjanesinu sé til miklu hentugra húsnæði til að reka Landhelgisgæsluna. Að taka þann þátt út fyrir sviga og ræða ekkert um hann, hvorki kosti hans né galla, finnst mér bara sýna að þessi athugun er hvorki fugl né fiskur. Ég óska því eftir að ný athugun verði gerð og ég vona að hæstv. ráðherra geri það vegna þess að ég er sannfærð um að þegar til lengri tíma er litið og þegar við hugsum um framtíðarstarfsemi Gæslunnar sé flutningur hagkvæmur. Í þessari nefndu hagkvæmniathugun er talað um að flugstarfsemin á Reykjavíkurflugvelli geti ekki vaxið til framtíðar vegna þess að húsnæðið er óhagkvæmt og aðstaðan er ekki til staðar. Við heyrðum í þingmanni Reykjavíkurkjördæmis hér áðan sem sagði það stefnumál sitt að koma Reykjavíkurflugvelli burt úr kjördæminu fyrir 2016. Ég hef reyndar ekki trú á því að svo verði en ef það verður niðurstaða Reykvíkinga býð ég innanlandsflugið velkomið til Suðurnesja vegna þess að þar er nóg pláss og vilji til að taka við frekari starfsemi. Það er klárt að ef allir þessir hlutir eru lagðir saman, ef allir þessir hlutir eru metnir með sambærilegum hætti, er ég algjörlega sannfærð um að við fengjum aðra niðurstöðutölu en þá sem hér liggur til grundvallar. Það er í rauninni ótækt að hún hafi orðið grunnur að umræðunni í vor. Síðan hlýt ég að nefna í lokin að þetta tengist auðvitað allt saman að stórum hluta til niðurlagningu Varnarmálastofnunar vegna þess að enn á eftir að finna framtíðarfyrirkomulag á verkefnum hennar, enn á eftir að ganga frá endanlegum samningum. Nú er þeim verkefnum fyrir komið tímabundið hjá Landhelgisgæslu og annars staðar í stjórnkerfinu. Enn á eftir að ganga frá því fyrirkomulagi til lengri tíma og ég sé á þingmálaskrá innanríkisráðherra að það liggur ekki meira á því en svo að frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum í tengslum við tilfærslu varnartengdra verkefna er ekki boðað fyrr en á vorþingi. Fyrst frumvarpið á ekki að koma fyrr en í vor hvet ég hæstv. ráðherra til að taka þennan pakka allan saman vegna þess, ef maður horfir á fjárhagsstöðu Gæslunnar, að þar eru líka tækifæri fyrir Gæsluna að komast inn í innkaupakerfi Atlantshafsbandalagsins o.s.frv. Þar væri því tækifæri 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir umræðuna. Hér hefur margt ágætt komið fram og margt sem við erum sammála um. Hv. þingmaður sagði að sú könnun sem gerð var á því að flytja Landhelgisgæsluna frá Reykjavík til Suðurnesja hefði hvorki verið fugl né fiskur. Ég er ekki sammála því en við þurfum að setja hana í rétt samhengi. Samhengið er skammtímahugsun. Það sem skoðað var hvað það mundi kosta að færa Landhelgisgæsluna frá Reykjavík til Keflavíkur á skömmum tíma. Það var hugsunin. Ef rýnt er í skýrsluna er tilkostnaðurinn að uppistöðu til rekstrarkostnaður sem byggir á vöktum, aukavöktum og öðru slíku. Það er grundvallarmálið. Hitt er annað mál, eins og hér hefur komið fram, m.a. í máli hv. þm. Marðar Árnasonar, að þegar litið er til langs tíma kann annað að blasa við í stöðunni vegna þess að við núverandi aðstæður duga flugskýlin á Reykjavíkurflugvelli ágætlega þeim þyrlukosti sem við búum við en þau mundu ekki gera það við eðlilegar aðstæður ef við værum með þrjár jafnvel fjórar þyrlur. Það er eitt í umræðunni sem ég held að hafi verið skaðlegt fyrir hana, að menn hafa hugsað flutning á stofnunum sem svart/hvítt viðfangsefni, annaðhvort eða. Það á frekar að líta á stofnun sem starfsemi þar sem einn þáttur getur flust til þótt öll starfsemin geri það ekki. Ef okkur tekst að greina 

Virðulegur forseti. Það er gott að vita að hæstv. ráðherra er ekki búinn að slá þá hugmynd út af borðinu og ég hvet hann til að setja í gang þá vinnu sem ég óskaði eftir áðan að færi fram. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í samanburðinn við þá ríkisstofnun sem stendur til að flytja frá landsbyggðinni til Reykjavíkur, þ.e. Sogn. Þar á að bjóða starfsfólkinu starf, það er ekki endilega talað um sambærilegt starf en sagt er að starfsfólki verði boðið starf. En á þeim starfsmannafundi sem boðað var til var fólki, starfsfólki sem á heima á Árborgarsvæðinu, tilkynnt, og við getum svo tekið umræðu um það annars staðar um hvernig það bar allt saman að, að ekki yrði greitt fyrir akstur til Reykjavíkur og að starfsmenn fengju ekki laun á aksturstímanum. Þessir 30 einstaklingar standa því frammi fyrir því að störf þeirra verða flutt til Reykjavíkur. Þeir þurfa annaðhvort að sækja vinnu þangað án allra kjarabóta eða leita sér að annarri vinnu. Í hagkvæmniathuguninni sem gerð var er gert ráð fyrir 185,7 millj. kr. vegna ferða starfsmanna Gæslunnar til Keflavíkurflugvallar. Það er vegna þess að það á að keyra starfsmenn, þeir eru á launum á meðan og það kostar rútur og allt það. Af hverju er það tekið inn í dæmið þarna en ekki þegar verið er að færa aðra stofnun? Ég hlýt að spyrja, vegna þess að það er þessi ríkisstjórn sem leggur niður starfsemina á Sogni: Getum við þá ekki strax tekið 185,7 millj. kr. út úr þessu dæmi og sagt: Verði starfsemin flutt hefur það í för með sér kostnað fyrir starfsfólkið X að koma sér á milli staða?

Hæstv. forseti. Við erum komin í allflókna umræðu, en eins og ég hef skilið málin og eins og mig rekur best minni til snýst málið um að Landhelgisgæslan og þeir sem sinna þyrlunum sérstaklega þurfa að geta brugðist við útkalli með skömmum fyrirvara og þeir þurfa þar af leiðandi að búa innan tiltekins radíuss við þyrlurnar. Ef þeir búa utan þess radíuss þurfa þeir að vera á vakt á svæðinu. Annars geta þeir verið á bakvakt. Það eru vaktagreiðslurnar sem eru dýrastar. Á sama hátt eru skurðstofur dýrari í rekstri vegna bakvakta en ekki vegna þess að skurðstofan sem slík kalli á mikinn rekstrarkostnað. Þegar þær eru reknar allan sólarhringinn og fólk þarf alltaf að vera í viðbragðsstöðu hleðst kostnaðurinn upp. Það sama gildir um þyrlurnar. Það er spurning um viðbragðsflýti þeirra sem sinna útköllum og þurfa að geta gert það með mjög skömmum fyrirvara. Þar liggur kostnaðurinn. Ef við værum búin að vera með Landhelgisgæsluna í langan tíma í Keflavík og þyrluflugmennirnir byggju þar yrði tilkostnaðurinn við vaktakerfið allt annar. Það er að finna í kjarasamningum og verður ekki auðveldlega valtað yfir og á að sjálfsögðu ekki að gera það. Það er það sem var áhersluatriðið í úttektinni sem gerð var. Þá var spurt: Hvað kostar að flytja Landhelgisgæsluna? Þá voru menn að máta það inn í hugsunina um atvinnuúrræði á Suðurnesjum til skamms tíma en horfðu ekki á málið til langs tíma. 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt, það var nefnt í samhengi við atvinnuástandið til skamms tíma. En hver nefndi það? Það var ríkisstjórn Íslands sem hélt fund í Víkingaheimum, hún sagði að kanna yrði hagkvæmni þess að flytja Gæsluna til Reykjanesbæjar sem eitt af úrræðunum til að styrkja stöðu svæðisins, það er alveg rétt. Sú viljayfirlýsing vakti óneitanlega vonir á Suðurnesjum og var það tengt við atvinnuástandið. Það er því mjög súrt í broti að menn komi núna og segi: Það þýðir ekkert að horfa á þetta til skamms tíma, þegar uppleggið hjá sjálfri ríkisstjórninni var að leggja málið fram með þeim hætti. Varðandi vaktirnar er það alveg rétt að ef allir flugmennirnir ættu heima á Suðurnesjunum værum við væntanlega ekki að ræða þetta. En allir starfsmennirnir á Sogni eiga heima á Árborgarsvæðinu og ekki er tekið tillit til þess þegar verið er að flytja fólk af því svæði til Reykjavíkur. Tökum þá bara umræðuna. Ég er ekki að tala um að standa fyrir stórfelldum hreppaflutningum flugmanna til Suðurnesja þó að ég mæli sérstaklega með búsetu þar þar sem ég er búsett þar sjálf. Ef ég fæ að vera alveg hreinskilin þá á þetta ekki að vera vandamál í prinsippinu, þetta er þá bara úrlausnarefni. Menn verða að ákveða hvar ætla þeir að búa. Hentar það starfseminni? Það mundi ekki henta mér að búa í Keflavík ef ég væri í vinnu á Akureyri. Ég þyrfti væntanlega að skoða minn gang nákvæmlega eins og fólk þarf að gera þegar ríkisstofnanir hafa verið fluttar á milli staða. Landmælingar voru fluttar til Akraness á sínum tíma. Við getum nefnt fleiri dæmi. 

Forseti. Ég vil í fyrsta lagi koma á framfæri leiðréttingu við mál hv. þingmanns þegar hann fór að blanda í málið vilja mínum um hvað gerðist á Reykjavíkurflugvelli. Ég þakka fyrir að svo mikið mark sé tekið á viðhorfum mínum um það mál, en það sem ég átti við er að í skipulagi Reykjavíkurborgar liggur fyrir ákvörðun um að fækkað verði um eina flugbraut á vellinum árið 2016 og síðan aðra árið 2024. Hvað verður vitum við ekki. Mér finnst líklegt að ákvörðunin standi a.m.k. til 2016, en hvort flugvöllurinn fer 2024 eða síðar eða fyrr veit ég ekki. Vilji minn kemur ekki við sögu í því máli sem ég talaði um sem var að ég tel að það komi mjög vel til álita að skoða flutning flugflotans og flugaðstöðunnar frá Reykjavíkurflugvelli til Keflavíkurflugvallar. Það byggi ég  Ég fagna því svo í lokin að þessi umræða sem hófst - hver sem nú hóf hana, það er auðvitað hefðbundið rifrildi hér hver byrjaði - út frá atvinnuástandinu á Útnesjum, svo ég taki það orð mér í munn sem er ekki skemmtilegt, sé komin í annan farveg. Ég skal stuðla að því sem nefndarmaður í hinni ágætu umhverfis- og samgöngunefnd sem málið fer væntanlega til, að skoðað verði til langframa hvernig stofnunin á að starfa í framtíðinni. En ég legg áherslu á að mér þykir sjálfsagt að miðstöð stjórnsýslu Landhelgisgæslunnar sé þar sem stjórnsýslumiðstöð Íslendinga er, í Reykjavík. Ég spyr enn: 

Virðulegur forseti. Ef hv. þingmaður hefði heyrt alla ræðu mína hefði hann heyrt að ég gerði einmitt grein fyrir því sjónarmiði að þetta snerist ekki bara um að bæta úr atvinnuástandi á Suðurnesjum, jafnbrýnt og það verkefni er. Ég er þeirrar skoðunar að starfsemi Gæslunnar, með tilliti til flugsins og hafnaraðstöðu og þess sem þar er fyrir hendi, væri betur fyrir komið þar. Ég óskaði eftir því að gerð yrði athugun á hagkvæmninni. Ég lýsti þeim annmörkum sem ég sá á hagkvæmniathuguninni sem gerð var. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir um starfsemina í Skógarhlíð og eitt af því sem við hljótum að þurfa að taka til greina. Þar hafa komið fram athugasemdir gegn þessu sjónarmiði og þá þurfum við að fara í gegnum það. Ég treysti þeim vel sem starfa í þessu umhverfi til að meta það. Spurningin er: Væri óhugsandi að starfsemin í Skógarhlíðinni, sem er fyrst og síðast fjarskipta- og samhæfingarstarfsemi, væri áfram þar jafnvel þótt skipin, flugvélarnar og annar rekstur Gæslunnar flyttist til Suðurnesja? Skoðum það. Ég get ekki ákveðið það hér og nú en það er eitt af þeim atriðum sem þarf að skoða. Eins þurfum við að skoða hagkvæmnina til langs og skamms tíma vegna þess að ég geri fyrirvara, og ég ætla ekki að endurtaka þá, við þá úttekt sem gerð var fyrr í vor.

Forseti. Ég ætla ekki að gerast svo djarfur að lýsa yfir að við séum að fallast í faðma, ég og hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir. Það verður kannski nokkuð seint á okkar ferli sem við gerum það en við höfum nálgast mjög í umræðunni því að ég er reiðubúinn, eins og ég sagði áðan, að skoða málið til langframa út frá því að höfuðborgin sé höfuðborg, að miðstöð stjórnsýslunnar sé í höfuðborginni, en líka út frá því sem við töluðum um þegar betur gekk á Suðurnesjum, að hér væri hugsanlega að myndast eitt atvinnusvæði innan þríhyrningsins Keflavík–Selfoss–Akranes og við gætum farið að haga okkur sem einhvers konar heild innan þess. En ég er ekki reiðubúinn til að sitja þegjandi undir kjördæmainnrömmuðum tillögum eins og þessi hefur verið hingað til.

Virðulegi forseti. Við þurfum að bíða aðeins lengur eftir faðmlögunum en ég fagna því að við erum að nálgast í þessu máli. Ég kem upp í seinna andsvar fyrst og fremst til að svara því að hér er ekki um einhvern kjördæmagjörning að ræða. Þetta er hugsað með hagsmuni Gæslunnar í huga, og þar af leiðandi okkar allra sem þurfum á þjónustu hennar og öryggi að halda, og ekki væri verra að bæta um leið bága atvinnustöðu á Suðurnesjum. Við verðum að tala um hlutina eins og þeir eru. Það er ekki hægt að byggja upp Landhelgisgæsluna hérna til framtíðar. Það eru allir sammála um að plássið er ekki fyrir hendi fyrir flugvélarnar. Hafnaraðstaðan er í lagi enn sem komið er en hún er líka til staðar fyrir sunnan. Þar er fín hafnaraðstaða og þarf ekki að leggjast í miklar breytingar en þó einhverjar. En meginhugsun mín er að við skoðum hvort hægt sé að gera þetta í skrefum og aðskilja starfsemina í Skógarhlíðinni. Einhvern tíma kemur að því að starfsemin í Skógarhlíðinni sprengir húsnæðið utan af sér. Ef starfsemin er þá nær öll komin suður eftir liggur beinast við að færa afganginn af henni þangað. Ég held að jafnvel þó að höfuðborgin hafi ýmsum skyldum að gegna sé Landhelgisgæslan ekki slík stjórnsýslustofnun að hinn almenni borgari þurfi mikið að leita þangað eftir þjónustu. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu, einmitt vegna þess sem hv. þingmaður nefndi, að hér sé eitt atvinnusvæði, hér á að vera eitt atvinnusvæði. Ég keyri Reykjanesbrautina á hverjum degi. Þar er tvöfaldur upplýstur og góður vegur 

Virðulegur forseti. Þúsundir Suðurnesjamanna hafa á löngu árabili sótt atvinnu inn á höfuðborgarsvæðið alveg eins og mikill fjöldi fólks úr Reykjavík og nærliggjandi sveitarfélögum hefur sótt vinnu til Keflavíkur. Það er einföld staðreynd. Þegar rætt er um flutning Landhelgisgæslunnar á Suðurnes hljóta menn að spyrja númer eitt, tvö og þrjú: Hvernig er aðstaðan, batnar hún? Er kostnaðarauki eða sparnaður? Mundi flutningurinn í mörgu raska starfsemi Gæslunnar vegna lögheimilis starfsmanna? Það er engin spurning að bæði til skemmri og lengri tíma er hagstæðara að staðsetja Gæsluna á Suðurnesjum. Þar er hún í góðu rými bæði við sjóinn og í landi. Nú er hún að mörgu leyti við þröngar aðstæður og þær þrengjast sífellt meira og meira í Reykjavíkurhöfn. Þegar lokið verður við að tvöfalda alla Reykjanesbrautina í gegnum Hafnarfjörð og það svæði tekur ekki lengri tíma að keyra á eðlilegum hraða frá Kópavogi til Reykjanesbæjar, til Keflavíkurflugvallar en 25–26 mínútur innan allra eðlilegra marka. Þegar talað er um að það væri einfaldara og eðlilegra að Gæslan væri suður með sjó frekar en hér í Reykjavík vegna flugmannanna er það auðvitað ekki nein raunhæf viðmiðun. Það er þannig, hæstv. innanríkisráðherra, að starfsmenn Gæslunnar eru um 250, rokka svolítið á milli 250 til 260. Þar af eru þeir sem sinna flugþættinum um það bil 50. Fimmtungur starfsmanna Gæslunnar er tengdur flugrekstri. Alveg eins og höfuðborgarbúar hafa lengi sótt vinnu suður á Reykjanes og gagnkvæmt þá breytir það engu um hvar á að velja þessu mannvirki stað eða staðsetningu í framtíðinni, finnst mér. Það eru einfaldlega fyrst og fremst þessir þættir, þ.e. rýmið, aðstaðan og aðgengið, og þar hafa Suðurnesin forskot í öllum þáttum. Þess vegna eru fullkomin rök fyrir því að færa þessa starfsemi út úr ramma höfuðborgarinnar nánast í næsta bæjarfélag. Þetta skiptir miklu máli. Ég vil taka undir öll þau atriði sem hv. 1. flutningsmaður þessa máls kynnti í ræðu sinni, en svo rekur mann í rogastans þegar til að mynda menn eins og hv. þm. Mörður Árnason koma og tilkynna að önnur flugbrautin á Reykjavíkurflugvelli verði farin 2016. Hv. þingmaður er ekki þekktur fyrir gamansemi í orði eða útliti en það er náttúrlega sorglegt að hlusta á svona hjá manni sem á að vera þokkalega vel að sér í mörgu. Það gengur á Akureyri, virðulegi forseti, að hafa eina flugbraut vegna þess að flugbrautin er í dal, hún er í firði. Það gengur ekki að hafa eina flugbraut á Reykjavíkurflugvelli og það vita allir sem setja sig inn í þetta, jafnvel indæliskrakkar í stöfunardeild, en Mörður Árnason ber höfðinu við steininn og segir: Önnur brautin er farin. Þar með er frávikið á Reykjavíkurflugvelli orðið slíkt að hann er ekki brúklegur sem innanlandsflugvöllur. Þetta skiptir engu máli fyrir mann sem hugsar bara innan þröngs ramma Reykjavíkur og sér Vatnsmýrina fyrir sér sem kaffihúsabyggð fyrir gáfaða fólkið. Þetta er einföld staðreynd, virðulegi forseti. Ég held að menn verði að taka viljann fyrir verkið og átta sig á því að þarna er byggt á vanþekkingu. Það er úrelt snobb að hampa Reykjavík sem einhverjum heilögum stað í samfélaginu á Íslandi. Þegar menn tala um þá uppbyggingu sem hefur átt sér stað í Skógarhlíð, sem er vissulega góð og vel útfærð, þá er mjög lítið mál að flytja starfsemina án þess að tengslin og samstarfið rofni á nokkurn hátt. Ætli það þurfi ekki að flytja nokkra tölvuskjái? Að öðru leyti er þetta mjög tæknivædd stöð. Það er líka sjónarmið hvort skynsamlegt sé að hafa þarna í þessum öryggisþáttum öll eggin í sömu körfunni. Það gætu komið upp atvik sem við reiknuðum varla með eins og skemmdarverk og ýmislegt sem mundu trufla stöðina. Það er að mínu mati mjög langsótt en það er engu að síður ástæða til að hafa það í huga. Landhelgisgæsla Íslands er í rauninni núna á þeim tímum sem við erum að baksa hér stolt Íslands. Hún er hlekkurinn sem stendur fremst í röðinni fyrir sjálfstæði Íslands. Tilkoma nýja varðskipsins Þórs undirstrikar þetta og sýnir hvað Landhelgisgæsla Íslands er mikils virði. Hún er sverð okkar og skjöldur. Á óvissutímum og óvæntum tímum er hún það. Það skip sem nú er komið til landsins er glæsilegt framtak, metnaðarfullt og í þeim dúr að því fer vel að vera tákn Íslands. Virðulegi forseti. Þegar maður talar um tákn Íslands og sjálfstæði þess skiptir Alþingi máli, Bessastaðir skipta máli, Háskóli Íslands skiptir máli, margar stofnanir skipta máli í þessum efnum því að um er að ræða hljóðfæri, marga hljóma sem þurfa að hljóma saman. Maður dregur ekki eitt út fyrir annað. Til að mynda í íþróttum, skák og öðrum íþróttum þar sem Íslendingar standa framarlega, á heimsmælikvarða, er vottur um sjálfstæði Íslands. Það markar þjóðarsálina, viðhorf fólks, gleður það og styrkir og er þannig bætandi. Kostnaðarskýrslan sem lögð var fram var illa unnin varðandi flutning til Keflavíkur á Keflavíkurflugvöll. Hún var laus í reipunum, menn völdu það neikvæða, slepptu því jákvæðu af því að þeir sem unnu skýrsluna voru undir þeirri pressu að vilja ekki flytja stofnunina úr Reykjavík. Allt þetta þurfum við að horfa á, virðulegi forseti, og tryggja 

Forseti. Mig langar aðeins að ræða um íslenska tungu og þó enn fremur örnefni. Ég treysti mér ekki til þess áðan vegna þess að ég er ekki kunnugur á vestanverðum Reykjanesskaga sé miðað við landakortið. Ég aflaði mér upplýsinga um þetta á netinu og þar rakst ég sem betur fer á ofurlitla frásögn eftir séra Jón Thorarensen frá Kotvogi sem fæddur var 1902 og skrifaði nokkrar bækur, ágætur maður. Í hann er þessi tilvitnun, með leyfi forseta: „Hin ævaforna skipting milli Innnesja og Suðurnesja [eða Útnesja]“ - það er mín viðbót - „sem var skýrt ákveðið alla tíð var þessi: Innnes frá Elliðaám að Hvaleyrarholti fyrir sunnan Hafnarfjörð. Suðurnes frá Hvaleyrarholti að Selatöngum austan við Grindavík.“ Síðan segir að í lýsingu Jóns sem ritaði mikið um landshætti, líf fólks og atvinnuhætti á Suðurnesjum sem á bæði við Innnes og Útnes: „[E]r tekinn af allur vafi hvar skiptingin var, en hún skipti miklu máli í daglegu tali fyrrum er menn voru greindir í Innnesjamenn og Útnesjamenn. Einnig var það almenn málvenja að fara á Innnesin eða á Útnesin.“ Ég hygg að ég hafi haft rétt fyrir mér. Ég ætla ekki að standa í miklum deilum við hv. þm. Árna Johnsen um þetta en ég vek athygli á því að hann er ekki fæddur og uppalinn þarna heldur þó að við höfum sjálfsagt komið þangað báðir.

... í Garðinum.

Ég var í Garðinum í nokkrar vikur þegar ég var barn að aldri. Enn verð ég svo að taka fram að Reykjanesið er að fornri venju tá syðst á Reykjanesskaganum og ef við ætlum að flytja Landhelgisgæsluna þangað þá verður svolítið þröngt um hana þar. Ég veit að málvenja í nútíma er önnur en ég tel að við eigum að halda okkur við það að Reykjanesið sé þar sem það er og Reykjanesskaginn þar sem hann er þannig að við eigum nokkra samræðu um þetta, ég og hv. þm. Árni Johnsen. Við höfum sameiginlegan áhuga á íslenskri tungu og menningu.

Virðulegi forseti. Það er alltaf skemmtilegt að hlusta á túlkun hv. þm. Marðar Árnasonar í meðferð íslenskrar tungu af því að hann er mjög glúrinn á því sviði. Það skal ekki af honum skafið. Það er skemmtilegt að skiptast á skoðunum um það. Útnesjamenn og Suðurnesjamenn, Innnesjamenn, þetta er rétt eins og hv. þingmaður vék að málfar sem tíðkaðist fyrir margt löngu. En eftir að samgöngur breyttust til Suðurnesja frá Faxaflóasvæðinu Reykjavíkurmegin þá féllu þessi orð út og eru ekki notuð á Reykjanesi nema í einstaka tilvikum þar sem menn hafa gaman af að stilla upp hlutum í tengslum við gamla orðnýtingu. Það er bara skemmtilegt að bregðast við þessu en málið snýst ekki um þetta, þetta eru svona smáatriði og tittlingaskítur, virðulegi forseti, og ástæðulaust að karpa um það. Markmiðið er að ná fram hagstæðustu kostum í því verkefni sem liggur fyrir að þarf að skoða og menn vilja skoða og hæstv. ráðherra hefur lýst yfir, að flytja starfsemina a.m.k. að einhverju leyti til Suðurnesja. Auðvitað ætlast enginn maður sem kann á verklagið í dag til þess að stofnun eins og Landhelgisgæslan sé nákvæmlega á einum stað. Þetta á að tengjast bestu kostum og möguleikum í landinu. Þetta er ein af eignum þjóðarinnar og þess vegna skiptir miklu máli að velja þann kost sem er rýmilegastur.

Forseti. Ég vek athygli á því að það var ekki ég sem vakti máls á þessu þó að ég hafi notað nokkur örnefni í ræðu minni bæði nú og fyrr heldur hv. þm. Árni Johnsen. Mér kemur það á óvart að hann kalli örnefnavenju í þessum fjórðungi, fornt málfar - ég vitnaði í séra Jón Thorarensen frá Kotvogi - að hann skuli kalla það tittlingaskít fer ekki saman við ýmsar aðrar meiningar sem hv. þingmaður hefur um margvísleg mál og koma fram í einum 23 þingmálum sem hann ætlar að flytja á eftir. Þetta er sérkennilegt en eftirtektarvert og verður skrifað og skráð í Alþingistíðindi og huga kjósenda hv. þm. Árna Johnsens.

Forseti. Það er í raun og veru mjög viðeigandi að þessi tillaga skuli vera á dagskrá hér að lokinni umræðunni um flutning ríkisstofnunar - stjórnsýslustofnunar og framkvæmdastofnunar frá höfuðborginni og til annars landsvæðis hvað sem Keflavíkurveginum líður, ef þingheimur samþykkir að notað sé gamalt örnefni á þá braut, það sem ég var alinn upp við og ekki hið nýrra. Það er viðeigandi vegna þess að þessi tillaga fellur mjög vel að þeirri umræðu sem fram fór í síðasta máli um hugsanlegan flutning Landhelgisgæslunnar með manni og mús úr höfuðborginni og annað. Sérstaklega vegna þess að það er einmitt vísað til umræðu af þessu tagi í greinargerð með þessari tillögu sem við flytjum fimm þingmenn Reykjavíkur, allt samfylkingarmenn, og verða vonandi fleiri þegar fram líða stundir ef þessi tillaga verður ekki samþykkt á þessu þingi, sem ég teldi fulla ástæðu til og hvet til að verði. Þeir eru Mörður Árnason, sem hér stendur, og svo hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir, Skúli Helgason, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir og Helgi Hjörvar. Tillögugreinin er svona, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela forsætisráðherra að ganga til viðræðna við borgarstjórann í Reykjavík um samning þar sem fram koma skyldur og réttindi Reykjavíkurborgar sem höfuðborgar Íslands.“ Ég tel í tilefni af umræðunni áðan rétt að lesa greinargerðina eins og hún liggur fyrir á þingskjalinu en tek fram að þessi tillaga var áður flutt á síðasta þingi en komst þá aldrei til umræðu, var að ég hygg flutt ég man ekki hvort það var í mars eða apríl og lenti þar á miklum vegg ýmissa mála sem þurfti að ræða, en er nú endurflutt. Allir vita, forseti, að höfuðborg Íslendinga er Reykjavík. Jafnan er miðað við að þetta hafi orðið þegar þar var sett niður heimastjórn árið 1904 en í Víkinni - þannig að notað sé annað gamalt örnefni sem ég tek mér bessaleyfi að flytja úr stólnum - var áður háð Alþing hið nýja frá sumri 1845, og æ síðan. Í stjórnarskrá er höfuðborgar að engu getið en þó kveðið á um að Alþingi komi „jafnaðarlega“ saman í Reykjavík, að forseti Íslands hafi aðsetur „í Reykjavík eða nágrenni“ og að Stjórnarráðið sé í Reykjavík. Á síðasta þingi var í fyrsta sinn kveðið á um það í lögum að Reykjavík væri höfuðborg Íslands (10. gr. sveitarstjórnarlaga, nr. 138/2011). Óljóst er þó hvert inntak þeirrar vegsemdar er annað en það að orðið borg kemur fyrir sem fyrri samsetningarliður í stjórnsýsluheitum. Að öðru leyti er hvergi fjallað um höfuðborg Íslands eða höfuðstað í lögum, en síðarnefnda orðið, höfuðstaður, kemur þó fyrir í 38. gr. laga nr. 80/1938, um stéttarfélög og vinnudeilur. Allajafna er við það miðað um höfuðborg að hún sé aðsetur æðsta valds í ríkinu og miðstöð stjórnsýslu. Skyldur höfuðborgarinnar sem sveitarfélags eru því víðtækari en annarra sveita ríkisins þar sem íbúar hennar og leiðtogar þeirra verða í starfsháttum og skipulagi að taka tillit til þjónustuhlutverks borgarinnar fyrir alla landsmenn. - Þá er sama hvort átt er við Reykjavík, Kaupmannahöfn, París, Moskvu eða aðrar höfuðborgir í heiminum. - Réttindi verður höfuðborgin að hafa á móti, þar á meðal þau að samráð sé haft við stjórnendur hennar um þær ákvarðanir ríkisstjórnarinnar og þings sem snerta mikilvæga hagsmuni borgarbúa, svo sem atvinnutækifæri, skipulag og yfirbragð. Umræða og átök um Reykjavíkurflugvöll - sem hér bar einmitt á góma í umræðu um síðasta mál - undanfarna áratugi hafa sýnt að nauðsynlegt er að treysta undirstöður Reykjavíkur sem höfuðborgar Íslands þannig að almenningur og forustumenn í borg og ríki geri sér glögga grein fyrir skyldum og réttindum sem fylgja höfuðborgarhlutverkinu, þar á meðal á samgöngusviði. Ákvarðanir og tillögur um flutning ýmiss konar stjórnsýslustöðva út á land hefur ekki síður skort þá umgjörð sem falist gæti í skýrri sýn á höfuðborgarhlutverkið á okkar tímum. Í tillögunni er forsætisráðherra falið að leita viðræðna við borgaryfirvöld um eins konar höfuðborgarsamning. Í þeim samningi yrðu reifaðar skyldur Reykjavíkurborgar og réttindi sem höfuðborgar, getið þeirra breytinga á lögum og öðrum regluramma sem samningsaðilar yrðu ásáttir um að beita sér fyrir og kveðið á um skipulegt samráð ríkisstjórnarinnar, Alþingis og borgarstjórnar um ákvarðanir sem sérstaklega snerta stöðu Reykjavíkur sem höfuðborgar. Gert er ráð fyrir að forsætisráðherra, og eftir atvikum borgarstjóri, undirbúi viðræðurnar með athugun á stöðu Reykjavíkur sem höfuðborgar og samskiptum borgarstjórnar og ríkisvalds frá upphafi aldarinnar sem leið. Einnig er eðlilegt að aðilar kanni stöðu höfuðborgar í helstu grannlöndum í aðdraganda viðræðnanna. Svo mörg voru þau orð í greinargerðinni nokkurn veginn. Ég ætla ekki að bæta við mörgum fleiri á þessum stað í umræðunni nema geta þess að hugmyndin er auðvitað ekki beinlínis ný. Hún er meðal annars með öðrum hætti orðuð í höfuðborgarstefnu, mótunarklausu í þingsályktun sem kennd er við árið 2020. En ég hygg að sú aðferð sem hér er lögð til, beinar viðræður forsætisráðherra og borgarstjóra og annarra talsmanna Reykjavíkurborgar, skili meiri árangri og verði til þess að frjósamari umræða takist um þetta mál sem oft ber á góma og að árangurinn verði æskilegri fyrir höfuðborgarbúa og fyrir landsmenn alla og það takist sættir um höfuðborgina og hlutverk hennar þar sem höfuðborgarbúar og forustumenn í Reykjavík og nágrenni að sjálfsögðu, því að við erum auðvitað að tala um höfuðborgarsvæðið frekar en höfuðborg í þessu öllu saman, taka á sig þær skyldur sem menn hljóta að sinna í höfuðborginni en viðurkennd verði réttindi og sérstaða höfuðborgar þar á móti á landsbyggðinni. Meðal annars þannig að þegar menn vilja héruðum sínum og kjördæmum vel hætti þeir að koma með glannalegar tillögur um að taka stofnanir úr stjórnsýslumiðstöðinni og fleygja þeim út á land með manni og mús án tillits til þess hvernig sú starfsemi gengur og hverjir við hana vinna, bæta atvinnuástandið í sínu eigin héraði með því að draga atvinnuna úr öðru, sjálfri höfuðborginni sem öllum ætti að þykja vænt um alveg eins og öllum þykir okkur vænt um allt landið. Forseti. Að lokum máls míns legg ég til að þegar þessi umræða er búin gangi málið til hinnar háu umhverfis- og samgöngunefndar vegna þess að hér er um sveitarstjórnarmál að ræða þótt forsætisráðherra sé sérstaklega nefndur sem ætlaður ábyrgðarmaður málsins.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Mörður Árnason talar tveimur tungum, ber kápuna á báðum öxlum. Það rekst nefnilega á þegar hv. þingmaður boðar það að Reykjavíkurflugvelli verði lokað 2016 því að honum yrði nánast lokað ef aðeins væri ein flugbraut. Til að mynda hafa öll flugfélög á Íslandi lýst því yfir að það gengi aldrei í þeim rekstri og þeim er treystandi til að meta það. Á sama tíma á að styrkja stofnanir þjóðfélagsins á höfuðborgarsvæðinu. Það á að styrkja innviðina í Reykjavík en þrengja aðkomuna að Reykjavík og þar er Reykjavíkurflugvöllur lykillinn að höfuðborginni. Það á reyndar við í báðar áttir en það vegur miklu þyngra gagnvart landsbyggðinni af því að landsbyggðin þarf að sækja til höfuðborgar sinnar og það eru skyldur höfuðborgarinnar að sinna því en ekki þrengja að því. Ætli það séu ekki svona 5.000–7.000 störf í höfuðborginni sem tengjast Reykjavíkurflugvelli, 600–800 á vellinum sjálfum og síðan öll störfin sem tengjast verslun, opinberum stofnunum, hótelum, leigubílar og annað. Þarna er drifkrafturinn í mikilli atvinnustarfsemi sem í rauninni er furðulegt að nokkrum sem er að hugsa um hagsmuni Reykjavíkur skuli detta í hug að bera fyrir borð. Reykjavík er auðvitað stóri bróðirinn í landinu, í byggðum landsins, og það verður að ætlast til þess að hún kunni að vera stóri bróðir, 

Forseti. Nú fjallar þessi tillaga ekki um Reykjavíkurflugvöll og tilveru hans, en af því að rætt var um kápuna á báðum öxlum og um tungur tvær þá kemur í ljós í umræðunni um Reykjavíkurflugvöll einmitt að helstu meðhaldsmenn hans úr öðrum kjördæmum en Reykjavíkurkjördæmi og nágrannakjördæmi þess tala einmitt oft tungum tveim og bera kápuna á báðum öxlum. Þeir tala mikið um skyldur Reykvíkinga, um höfuðborgarhlutverkið sem við í Reykjavík megum ekki bregðast, um það tillit, og ég tek undir það, sem við verðum að sýna í skipulagsmálum okkar í Reykjavík við það hlutverk að vera höfuðborg. En þeir hinir sömu, forseti, tala ekkert um höfuðborgina þegar til stendur að taka heilar stofnanir þaðan, atvinnufyrirtæki, stjórnsýslumiðstöðvar, og flytja þær þangað sem þeim líst, til Grímseyjar, Kolbeinseyjar, Norðfjarðar, Trékyllisvíkur, Vestmannaeyja, Keflavíkur eða hvað mönnum sýnist. 

Virðulegi forseti. Ekki ætlaði ég út í pólitískt persónulegt karp um atkvæðaveiðar og slíkt en sá er kannski mestur munur á mér og hv. þm. Merði Árnasyni að hann hefur alltaf verið í framboði, það hef ég aldrei verið, ég hef verið í eftirspurn. Það er mikill munur á því. Ástæða er til að minna hv. þingmann á það að u.þ.b. 500 þús. farþegar fara um Reykjavíkurflugvöll á hverju ári. Auðvitað er það atvinnuskapandi. Og þó að menn séu stundum að ergja sig út í höfuðborgina af því að hún hefur svo mikið forskot á margan hátt er lítið um það úti á landsbyggðinni að menn séu að tala illa um borgina þó að þeir skjóti svona smávegis. Reykjavíkurborg eða þeir sem búa í henni hafa mikið forskot varðandi skóla, heilbrigðisþjónustu, menningarlíf, fjölbreytni í íþróttum og svo mætti lengi telja. Það eru þau hlunnindi sem Reykjavík býr við sem höfuðborg umfram aðrar byggðir landsins. Það er svolítið blint finnst mér, eins og hv. þingmaður gerir, að hampa Reykjavík sem einhverri sérstakri paradís umfram aðrar byggðir landsins. Þannig á það ekki að vera. Þetta minnir á það þegar Stefán frá Möðrudal spurði einu sinni austur á landi fína frú sem átti þrjár dætur hvort hún ætlaði ekki að fara að gifta þær og þá svaraði þessi ágæta kona: Nei, ég ætla að fara með mínar dætur til Reykjavíkur svo þær geti kynnst Íslendingum. Annars staðar voru þeir nú ekki, Íslendingarnir.

Forseti. Ég ætla ekki að bera saman minn feril við feril hv. þm. Árna Johnsens. En í tilefni af þessu andsvari vil ég segja þetta. Ég held að sé kominn sé tími til að við reynum að ná okkur niður á jörðina í þessum efnum. Menn óttuðust það alla 20. öldina að Ísland yrði borgríki og það sem helst hann varast vann, það varð. Ísland er ósköp einfaldlega borgríki eins og það mál er skilgreint. Á höfuðborgarsvæðinu búa tveir þriðju hlutar landsmanna, a.m.k. hinu stærra. Eina verulega mótvægið við höfuðborgina eða önnur byggð sem stendur þokkalega styrkum fótum er á Eyjafjarðarsvæðinu, sem betur fer, því að ég tel æskilegt að landið haldist nokkurn veginn í byggð. Það er kominn tími til að viðurkenna þá staðreynd og það er kominn tími til að reyna að ná einhvers konar sáttum á þessum forsendum því að þetta breytist ekki. Við vitum ekki hvað gerist á 21. öldinni en ég tel mjög ólíklegt að þessi staða breytist. Ég held að við getum náð þessu með einhvers konar samfélagssamningi milli höfuðborgarbúa eða höfuðborgarsvæðisins og landsbyggðarinnar - ég hef að vísu aldrei skilið það hugtak, hvað er svo líkt með Trékyllisvík og Akureyri að hægt sé að kalla það einu nafni - einhvers konar samningi um það að ákveðin gæði séu jöfn og söm í þessum byggðum, að við náum ákveðinni tryggingu fyrir því í skólamálum, eins og hv. þingmaður réttilega nefndi, í menningarmálum, í atvinnumálum og reynum síðan að bæta þeim sem hljóta að falla af ýmsum ástæðum utan þessa svæðis upp með einhverjum hætti. Ég er hreykinn af því að minn flokkur hefur verið að hugsa í þessar áttir þó að það sé auðvitað ekki nógu skýrt. Ég hvet þingheim til að taka höndum saman um það 

Virðulegi forseti. Mér þykir þessi tillaga til þingsályktunar um höfuðborg Íslands allrar athygli verð. Nú er það svo að ég er Reykvíkingur í húð og hár en um leið mikil byggðamanneskja í hjarta mínu. Ég vil sjá Ísland í blómlegri byggð um land allt. Ég hjó sérstaklega eftir því sem hv. flutningsmaður tillögunnar, Mörður Árnason, sagði um sættir, að þetta væri viðleitni til að skýra hlutverk Reykjavíkurborgar sem höfuðborgar Íslands, sem höfuðborgar allra landsmanna, skýra réttindin og skyldurnar. Það tel ég mjög jákvætt, sérstaklega ef það er sett fram í anda sátta því að eins og við vitum og hefur sérstaklega komið fram í umræðum í dag hefur á margan hátt skort á slíkt. Mig langaði til að spyrja hv. þm. Mörð Árnason, 1. flutningsmann, hvort hann þekki til einhverra fyrirmynda erlendis frá um svona samning eins og hér er talað um. Ég hjó einmitt eftir því líka að hér er talað um að eðlilegt sé að kanna stöðu höfuðborga í helstu grannlöndum í aðdraganda slíkra viðræðna. Ég hefði áhuga á að heyra hv. þingmann ræða þessa hluti aðeins frekar. Svo vil ég segja að það að Alþingi hafi meira samráð almennt við sveitarstjórnarstigið í landinu er jákvætt og það á við um Reykjavíkurborg sem og önnur sveitarfélög landsins.

Forseti. Ég skal fúslega viðurkenna það á mig að ég hef ekki kannað þetta um aðrar höfuðborgir, hvort þar er í gildi samningur milli ríkisins og höfuðborgarinnar eða sérstök höfuðborgarstefna. Vandinn eða aðstæðurnar eru víðast þær sömu, a.m.k. þar sem ég þekki til í okkar heimshluta, að alls staðar er það talið vænlegt og full ástæða til væntanlega að tala illa um þá fyrir sunnan, að það sé spenna milli höfuðborgarinnar og höfuðborgarsvæðisins annars vegar og landsbyggðarinnar hins vegar. Skýrast er þetta kannski, af þeim löndum sem ég þekki til, í Frakklandi þar sem Frakklandi var stjórnað frá París allt frá því að kóngarnir settust þar að og þó sérstaklega frá og með frönsku byltingunni en er þó aðeins að dofna yfir því núna á þessum stundum. Ég tel ástæðu til að kanna þetta þó að ég hafi ekki gert það sjálfur sem ég hefði auðvitað átt að gera og kannski gerir nefndin það með einhverjum hætti. Ég held samt að það sé sérstök ástæða til að taka upp þessa samningshugmynd á Íslandi vegna þess að hvergi þar sem ég þekki til í alvörulandi - þá er ég ekki að tala um Mónakó eða Liechtenstein eða einhver þvílík lönd með fullri virðingu fyrir þeim - er sú staða uppi að höfuðborgin eða höfuðborgarsvæðið sé jafnöflugt miðað við aðra hluta landsins og hér að tveir þriðju hlutar landsmanna búi á höfuðborgarsvæðinu og hún skipti svona feikilega miklu máli í þessu samhengi. Jafnvel í Frakklandi eða hvert annað sem við förum, til Noregs, jafnvel Danmerkur, er þetta ekki svona. Í höfuðborginni býr kannski þriðjungur, fjórðungur landsmanna en hvergi er þetta ástand og aðrar borgir yfirleitt mjög sterkar eins og allir geta séð sem renna landakortinu í gegnum hugann.

Virðulegi forseti. Frumvarpið sem hér er rætt um varðar breytingu á hafnalögum, raunar staðfestingu á einum þætti í gildandi hafnalögum. Helmingur þingheims skrifar undir frumvarpið sem sýnir kannski hversu mikil og breið samstaða er um það. Frumvarpið snýst um að ein af höfnum landsins sem ekki hefur fengið eðlilega og lögbundna styrki til að byggja upp hafnarsvæði sitt fái það, að hún sitji við sama borð og allar aðrar hafnir landsins. Þetta er höfnin í Helguvík sem er fjölnotahöfn. Hún er fiskihöfn, hún er olíuhöfn, uppsjávarfiskshöfn jafnt sem bolfiskshöfn og vöruflutningahöfn. En hún hefur oft í umræðunni verið kennd við það álver sem er í byggingu á Reykjanesi. Auðvitað mundi álverið nýta þessa höfn sem eðlilegt er en það er ekki nema einn þáttur málsins. Helguvíkurhöfn er í rauninni eina alvöruhöfn Suðurnesja. Þegar sú starfsemi verður komin í gang, þó tafir hafi orðið á af ýmsum ástæðum, bæði heimatilbúnum og óvæntum, er alveg ljóst að höfnin verður gríðarleg gullkvörn fyrir ríkissjóð því sú starfsemi sem ætlað er að byggja upp í kringum höfnina og er þegar í skipulagi og framkvæmd þó að tafir séu á, mun skila ríkissjóði að minnsta kosti einum milljarði á mánuði og munar um minna. Það má segja að þessi bögglingur í sambandi við að Helguvíkurhöfn njóti sömu fyrirgreiðslu og aðrar hafnir landsins hafi komið upp í framhaldi af því að hæstv. fyrrverandi ráðherrar Árni M. Mathiesen, Sturla Böðvarsson og Geir H. Haarde luku ekki við verk sem hófst í þeirra ráðherratíð, luku ekki við að koma því í eðlilegan farveg. Þar með var fjandinn laus þegar þetta var gert að pólitísku bitbeini. Það er engin afsökun fyrir stjórnvöld að hunsa slíkt verkefni í pólitískum tilgangi. Þetta snýst ekki um pólitík. Þetta snýst um að sveitarfélög landsins sitji við sama borð. Þegar Helguvíkurhöfn var byggð og settur hryggur í málið í framhaldi af því að gífurlegt atvinnuleysi varð á Suðurnesjum með brottför bandaríska hersins svo gott sem á einni nóttu, var þeim mun meiri ástæða til að ljúka þessu verkefni. Ekki er þó hægt að neita því að það voru ráðherrar Sjálfstæðisflokksins í þáverandi ríkisstjórn sem brugðust og kláruðu ekki málið. Í gildi er bráðabirgðaákvæði frá fyrri hafnalögum sem varðar þessar styrkveitingar. Þó að frumvarpið yrði samþykkt er ekki þar með sagt að ríkissjóður þyrfti að borga út í einu vetfangi það sem málið snýst um en það er nær milljarður kr., heldur væri hægt að dreifa því á einhvern tíma. Aðalatriðið er að fá niðurstöðu um að Reykjanesbær njóti sömu réttinda og aðrir bæir á landinu. Þetta snýst einfaldlega um það, ekkert annað. Það er auðvitað til háborinnar skammar, bæði í upphafi þessa máls og nú í stöðunni eins og hún er, að stjórnvöld skuli ekki taka af skarið og klára þetta því auðvitað verður að gera það. Annað er ekki hægt samkvæmt íslenskum lögum og menn henda ekki fyrir borð lagabókstaf sem stendur. Málið kemur nú fram annað árið í röð og lagaheimildin stendur óhögguð fram til ársins 2012. Ef ekki verður lokið við málið á þeim tíma, ef sama dugleysið ræður, ef það mun dragast, er engu að síður ekki hægt að komast hjá því að ljúka málinu. Þetta er þeim mun alvarlegra, virðulegi forseti, vegna þess að það hallar á byggðirnar á Suðurnesjum af fyrrgreindum og skiljanlegum ástæðum. Það hallar á þær og það er auðvitað þungur róður fyrir sveitarfélag eins og Reykjanesbæ þar sem atvinnuleysi er mest á landinu að sitja uppi með nærri milljarð á sínu borði, á sinni ábyrgð á meðan atvinnustaðan er jafnerfið og ströng og hún er. Þetta er ekki til eftirbreytni. Ég treysti því að hæstv. innanríkisráðherra muni fylgja þessu máli eftir og ljúka því. Í ljósi þess sem maður hefur reynt, á löngu árabili sem við höfum unnið saman, hefur hann verið sanngjarn og tekið rökum ef þörf hefur krafið þótt hann sé á hinn bóginn allharðskeyttur í þröskuldum í kerfinu. En þröskuldar eru til að stíga yfir og hæstv. innanríkisráðherra hefur alla burði til að vippa sér yfir þröskulda. Mér finnst það líka segja svolítið mikið að nánast helmingur þingheims skrifar undir frumvarpið. Það verður líka að segja eins og er að það er ekki til eftirbreytni eins og var á síðasta þingi þegar þetta mál var til umræðu í samgöngunefnd að hv. formaður samgöngunefndar tók málið í gíslingu. Það hef ég aldrei reynt og hef þó setið um 20 ár í samgöngunefnd. Ég hef aldrei reynt það að formaður gerði slíka hluti. Í febrúar á þessu ári var búið að ræða þetta mál allnokkuð í samgöngunefnd og meiri hluti samgöngunefndar var með því að afgreiða málið með því að láta það ganga til atkvæða í þinginu, sem er auðvitað eðlilegast. En hv. þáverandi samgöngunefndarformaður lagði til að málinu yrði vísað til ráðuneytis til frekari umfjöllunar, í ljósi þess að til stæði að breyta almennum hafnalögum. Þessi tillaga í samgöngunefnd um að vísa því til ráðuneytisins kom frá hv. þm. Róbert Marshall með því skilyrði, eins og hv. þingmaður sagði, að ákvæðið sem þetta frumvarp fjallar um væri tryggt í hafnalögunum. Það er enn þá í hafnalögunum en dettur út í lok árs 2012. Þetta var með því skilyrði að ákvæðið yrði í hafnalögum. Einnig var sagt að það tæki ekki nema fjórar til sex vikur að ljúka þessu máli í ráðuneytinu, eins og hv. þm. Björn Valur Gíslason tilkynnti, en ekkert gerðist. Í stuttu máli, undirbúningsvinna að endurgerð hafnalaga og síðan niðurfelling fyrri laga á árinu 2003–2004 var mikið slys og að því kem ég í öðru máli sem er á dagskrá. En þetta leiddi til þess að menn sýndu þolinmæði um stund en enn þá, virðulegi forseti, liggur þetta mál í dvala. Ekkert hefur verið gert í því af hálfu innanríkisráðuneytisins. Tvívegis á undanförnum missirum hefur verið sett í gang eins manns vinna til að kanna einhverja hluti en út úr því hefur ekkert komið. Þess vegna verðum við að treysta því að hæstv. innanríkisráðherra taki nú af skarið og tryggi vilja til þess að málið fái eðlilega afgreiðslu og gangi til atkvæða í þinginu. Ef menn vilja greiða atkvæði um það hvort ein byggð á að vera út undan á Íslandi eða sitja við sama borð og hinar þarf að greiða atkvæði. Að öðru leyti gæti þessi þáttur verið inni í nýjum hafnalögum vegna þess að niðurfelling fyrri laga, sem ég mun koma að síðar, var einhver mesta handvömm sem ég hef kynnst á því tímabili sem ég hef verið á Alþingi og spannar nærri 30 ár. Þetta er ekki spurning um neitt annað en sanngirni og réttlæti. Um þetta snýst málið. Helguvíkurhöfn er alhliða fiskiskipa- og vöruflutningahöfn og um leið er hún stórskipahöfn því að stóru flutningaskipin sem koma til landsins, bæði með vörur og olíu, þurfa svokallaða stórskipaaðstöðu, þ.e. dýpi og rými sem hýsir þau. Það hefur Helguvíkurhöfn nú þegar. 
             Þetta mál fer nú enn eina ferðina til hv. samgöngunefndar og ég treysti því að hæstv. innanríkisráðherra taki á því af eðlilegu brjóstviti og reynslu. Það er alveg klárt mál að sagan sýnir að sá er nú gegnir því embætti þorir að taka af skarið þegar aðrir hrekjast undan. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta mál að þessu sinni. Helguvíkurhöfn er á lokastigi. Hún er höfn fyrir allt landið, ein af bestu höfnum landsins, en bagginn situr á herðum Reykjanesbæjar og það er miður.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu eða bæta miklu við hana efnislega, en ég vildi þó taka þátt í henni til að lýsa eindregnum stuðningi mínum við þetta mál og ítreka og taka undir hvert orð hjá hv. 1. flutningsmanni málsins, hv. þm. Árna Johnsen, að þetta mál skiptir sköpum og þarf að klárast á þessu þingi. Það eru ekki mörg mál sem státa af jafnmörgum flutningsmönnum og þetta og lýsir það eindregnum vilja þingmanna á hinu háa Alþingi til að greiða úr þeim vanda sem þarna hefur skapast með það að leiðarljósi að láta Helguvíkurhöfn njóta jafnræðis við aðrar stórskipahafnir sem byggðar hafa verið hér í gegnum tíðina. Þetta vildi ég sagt hafa og ég ætla að láta það duga en ítreka stuðning minn við þetta mál og tek undir orð hv. þm. Árna Johnsens.

Virðulegi forseti. Þegar gerðar voru breytingar á hafnalögum á fyrri hluta fyrsta áratugar þessarar aldar, þ.e. á árunum 2003–2004, var í rauninni með ólíkindum að þær skyldu ganga fram. Þó að ég hafi blákalt gagnrýnt þá ráðherra sem véluðu þar um og voru allir í sama þingflokki og ég lá klaufaskapurinn hjá þeim í því að láta breytingarnar ganga eftir, en merkilegra var að Hafnasamband Íslands studdi þá tillögu, þ.e. að breyta hafnalögunum út frá þeim þætti að allar hafnir landsins væru í samkeppni. Hafnir landsins eru ekki í neinni samkeppni. Það má segja að tvær hafnir hafi um skeið verið í nokkurs konar samkeppni en ákveðin breidd er þó í starfsemi og umfangi beggja, þ.e. Reykjavíkurhöfn og Hafnarfjarðarhöfn. Þær hafa verið í nokkurri samkeppni varðandi útflutningsþáttinn, þ.e. fraktflutninga. Aðrar hafnir landsins eru einfaldlega lykill hvers staðar, hverrar byggðar, til að sjá sér og sínum farborða, þ.e. að aðstaða sé til að taka á móti fiski og skipa út afurðum þegar flutningaskip sækja byggðirnar heim. Hafnasambandið gerði á sínum tíma þau hrikalegu mistök að láta þetta ganga eftir með samþykki sínu og trúði þar íhaldsráðherrunum fyrir málinu. Það var mikil handvömm að það mál fór í þann farveg vegna þess að í hafnalögunum var gert ráð fyrir styrkveitingu, ákveðnu hlutfalli, við uppbyggingu hafna landsins sem varðaði bryggjukant og nokkur atriði tengd honum, ekki hafnargerðina í heild en á ákveðnum þáttum sem skipta þó miklu máli. Á þeim tíma sem þessi breyting var gerð hafði bara ein höfn á landinu efni á því að falla frá þessum þáttum. Það voru Faxaflóahafnir. Allar aðrar hafnir sátu í súpunni. Og nú er svo komið, sjö árum seinna, að margar litlu hafnirnar í kringum landið eru að drabbast niður. Það eru ekki einu sinni peningar til að endurnýja bryggjupolla sem eru nauðsynlegir í hverri höfn svo hægt sé að binda skipin. Þetta á við um allar litlu hafnirnar í landinu og almennar hafnir á Austfjörðum, Norðurlandi öllu og Vestfjörðum og Vesturlandi. Sú höfn sem stóð næst því að geta ráðið við þetta var stórhöfn Vestmannaeyja sem flytur út um 10% af afurðum Íslendinga í fiski og gefur þar með um 10% tekjur af öllu sjávarfangi sem nemur um 60% af öllum tekjum landsins, þ.e. útgerðin öll yfir landið, ekki bara Vestmannaeyjar. Þetta er nokkuð sem þarf að vinda bráðan bug að leysa. Það frumvarp sem við ræðum er flutt með þá ætlan að taka upp fyrri lög með nokkrum breytingum og viðurkenna það að hafnir landsins og sú afstaða er ekki í samkeppni. Þær eru lífsnauðsyn fyrir allar sjávarbyggðirnar. Menn geta ekki séð fyrir sér að í framtíðinni þurfi að renna bátum í byggðum landsins upp í fjöru til að landa. Það þarf bryggjur. Hafnirnar, bryggjurnar, eru eins konar innheimtumaður ríkissjóðs á miklum verðmætum þegar sjávarfangi er landað. Þess vegna var þeim mun furðulegra að menn skyldu láta blekkjast og fella hafnalögin úr gildi. Reynslan hefur líka sýnt okkur að þetta mál gengur ekki upp. Samkeppni er ekki til staðar og fjármagnið sem er umleikis í mörgum sjávarbyggðunum er svo lítið að þær hafa ekki efni á að halda bryggjunum við, halda lífæðinni við. Hvað eru fiskimið án hafna? Og hvað eru Íslendingar án fiskimiða? Það er alveg ljóst að það væri ekki spennandi staða ef slík vandkvæði væru uppi í dag á Íslandi að menn gætu ekki nýtt aflann og auðinn sem gefur þjóðinni meira en helming af öllum tekjum ríkissjóðs sem skipta máli. Þetta frumvarp gengur því fram, en auðvitað í ljósi þess líka að ekkert hefur gerst í innanríkisráðuneytinu, hvorki í tíð fyrri samgönguráðherra né þess sem nú situr, til að ljúka hinni svokölluðu endurskoðun sem menn voru þó orðnir sammála um að þyrfti að verða því að málið gengi ekki upp. Hver vika, hver mánuður, hvert ár kostar mikið í þessum efnum. Það þarf að taka af skarið svo að við látum ekki hafnirnar sem eru á ábyrgð sveitarfélaganna drabbast niður til ónýtis. Þar liggja ekki bara tekjumöguleikar ríkissjóðs, þar liggja frekar tekjur sveitarfélaganna sem á hallar að svo mörgu leyti um þessar mundir. Þar er meðal annars um að ræða afleiðingar af bankahruninu sem varð hjá Íslendingum. Það liggur meira við hjá Íslendingum en öðrum vegna þess að Íslendingar eru eina þjóðin í Evrópu sem lifir í rauninni á fiskveiðum. Tekjulega séð er hlutfallið svo hátt að það skiptir gríðarlega miklu máli að aðbúnaður og aðstæður í þessum efnum séu í góðu lagi. Það er sums staðar í höfnum heimsins mikill íburður og mikill uppsláttur en svo er ekki í höfnum á Íslandi. Sem betur fer hefur verið unnið skynsamlega á þeim nótum að vaða ekki fram úr því sem þörf er fyrir þó að vissulega geti aðstæður breyst á stuttum tíma. Ég nefni sem dæmi Sandgerðishöfn sem var byggð upp á árunum í kringum 1990 og var þá driftarmikil höfn með mikinn fisk og stóran flota. Þar litu menn líka svo á að þeir væru að byggja upp fyrir landið í heild, ekki bara fyrir Sandgerði heldur þjóna aðstæðum þar sem bátar víða að fiskuðu á miðunum suður og vestur af Reykjanesi og lönduðu aflanum í Sandgerði. Svo verður það slys, sem sem betur fer eru fá dæmi um en þó ein tvö, þrjú, að kvótinn er seldur frá byggðinni. Versta dæmið er Sandgerðishöfn þar sem fiskvinnslufyrirtæki á Akranesi keypti kvótann og bátana, flutti atvinnutækifærin og tekjur bæjarins til Akraness. Skömmu síðar, líklega tveimur árum síðar, kaupir HB Grandi fyrirtækið á Akranesi og flytur starfsemina til Reykjavíkur þannig að Akranes situr líka að mörgu leyti í sárum vegna þessarar veltu sem er einn ljótasti bletturinn á því kvótakerfi sem gildir í dag. Á tímabili ætlaði HB Grandi að flytja aftur starfsemina til Akraness til að skapa þar vinnu og líklega vegna þess að þeir hafa fundið til einhverrar ábyrgðar, en úr því varð ekki. Ástæðan var alveg með ólíkindum veik. Hún var sú að HB Grandi var búinn að fá mikið land úti á Granda, á hafnarmannvirkjasvæði, sem menn reiknuðu með að yrði byggt upp í sambandi við vinnslu og annað. Nei, þá ætluðu þeir hjá HB Granda að selja allt svæðið - þetta var á manndómsárunum 2007–2009, þeim sorglegu árum Íslandssögunnar - þeir ætluðu að selja lóðirnar sem þeir höfðu fengið keyptar undir íbúðarhúsnæði. Þegar það gekk ekki upp á þessum tíma féllu þeir frá því að byggja aftur upp á Akranesi. Þetta er hluti af því dæmi sem við horfum á og er ekki til fyrirmyndar, eins og ég sagði. Það er í rauninni okkur til skammar að láta þetta ganga eftir. Ég er ekki að saka neinn sérstakan pólitískan flokk um það, allir eiga hlut að máli og kannski einna mest á þessum tíma minn flokkur. Þá vonar maður að aðrir kunni að gera betur og sýna þrek í að leysa mál. Það eina sem á að skipta okkur máli í stjórnmálum er að skila árangri, þannig árangri að menn sitji við sama borð, njóti sömu aðstæðna. Í öllu okkar kerfi, hvort sem það er í heilbrigðisþjónustu, menntakerfi eða öðrum þáttum, hljótum við fyrst og fremst að miða við að jafnræði sé þótt við vitum hins vegar að það er aldrei hægt að gera svo öllum líki, einfaldlega vegna þess að áhugasvið og áherslur eru mismunandi. Það væri vel ef hæstv. innanríkisráðherra mundi fyrir sitt leyti flýta þessari vinnu. Í rauninni þegar þetta frumvarp er grannt skoðað er allt sem þarf að vera þar, þ.e. í gömlu lögunum. Einu hindranirnar eru breytingar með tilliti til ákveðinna samninga við Evrópska efnahagssvæðið fyrir Reykjavíkurhöfn og í Hvalfirði. Það eru hafnirnar tvær, hjá kísilverksmiðjunni í Hvalfirði og í Reykjavík, sem mundu ekki njóta styrkja vegna þess að tekjurnar eru það miklar af þessum tveimur höfnum. Hafnarfjarðarhöfn sem stóð oft sterk er dottin niður í þessu dæmi og situr nú uppi með bagga sem eru þungir. Það er þó ekki um þetta atriði að sakast í þeim efnum sem ég nefndi hér með réttinn heldur almenna stöðu sem menn hljóta að horfa til hverju sinni. Ég ætla ekki að orðlengja málið frekar. Nú fer það til hv. umhverfis- og samgöngunefndar og vonandi gengur það þannig fram að hafnir landsins, byggðir landsins, styrkist en veikist ekki. Hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, sem er formaður umhverfis- og samgöngunefndar, lýsti því yfir áðan í ræðu sinni um hafnir að hún teldi mikilvægt að landið væri sem mest í byggð. Það segir auðvitað að ekki yrðu margar byggðir út undan, það yrði örugglega reynt að tengja þær saman á einhvern hátt. En lögin eins og þau eru í dag hamla gegn því að byggðirnar standi. Þess vegna skiptir svo miklu máli að taka upp fyrra fyrirkomulag af því að það reyndist vel og brást ekki í neinu. Þó var ekki um að ræða síðustu árin nema um 800 millj. kr. framlag í Hafnabótasjóð sem átti að þjóna öllum höfnum landsins, smáum sem stórum, þannig að þetta eru ekki stórir peningar. Þetta eru tæplega þær tekjur sem ríkissjóður má ætla að komi inn á einum mánuði frá hinni fjölþættu starfsemi sem kemur til með að verða í Helguvíkurhöfn. Það er eins og gamall og reyndur kjötiðnaðarmaður í Eyjum sagði oft, virðulegi forseti, þegar hann sá eitthvað skynsamlegt og gaf aura von, með mikilli og djúpri tilfinningu: Þetta er bisness. Þetta er ekkert annað en viðskipti. Þetta er spurning um að nýta möguleikana, gefa öllum færi og skilja ekki neina byggð eftir út undan, nema þar sé hreinlega komið í óefni í öllum þáttum og það getum við aldrei sagt fyrir fram.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa ræðuna langa, en mér fannst ástæða til að stíga í ræðustól í tilefni ræðu hv. þm. Árna Johnsens og þess frumvarps sem hann flytur sem er að mörgu leyti merkilegt. Ég stóð sjálfur í ræðustól árið 2003, dögum ef ekki vikum saman, til að ræða hafnamálin á nákvæmlega sömu forsendum og hv. þingmaður gerði. Það sem gert var með breytingu á hafnalögunum 2003 var að þá voru hafnirnar settar undir samkeppnislög. Ég man eftir því að þáverandi samgönguráðherra sagði að það stæði ekki til að skerða hlut hafna á landsbyggðinni, ekki stæði sinn vilji til þess. Ég trúi því að svo hafi verið. Ég man að ég sagði þá: Þú færð engu um það ráðið vegna þess að við erum að taka hafnirnar og setja þær undir annað regluverk þar sem það verður dæmt ólöglegt að veita slíka styrki. Mér finnst athyglisvert hverjir eru flutningsmenn þessa frumvarps. Ég tók eftir því hvað hv. þingmaður sagði um þau mistök sem átt höfðu sér stað. Mér finnst menn vera menn að meiri þegar þeir tala á þann veg og mér finnst þetta frumvarp mikillar athygli vert og mun skoða það mjög rækilega. Við þurfum að skoða það í þinginu hvort vilji er til að taka þessi mál upp frá rótum.

Virðulegi forseti. Það er nú svo í okkar blessaða landi að þar sem slorlykt er daglegt brauð detta hlutir út úr umræðunni og þykja ekki spennandi í okkar gáfaða samfélagi sem gerir miklar kröfur en leggur kannski ekki alveg eins mikla áherslu á að gefa í staðinn. Þorlákshöfn var stækkuð nokkuð fyrir um tíu árum og gerð aðgengileg því að hún var í raun stórhættuleg fyrir bæði fiskiskip og önnur skip sem þar komu. Þá voru líka uppi áform um að gera hana að svokallaðri stórskipahöfn, þ.e. að stærstu flutningaskip sem koma til landsins gætu lagst þar að bryggju. Allar rannsóknir sem gerðar voru hjá Siglingastofnun miðuðu við að undirbúa jarðveginn fyrir byggingu alvöruhafnar, eins og það var kallað á sínum tíma, hafnar sem gæti sinnt þessum stóru skipum. Það er auðvitað lykillinn að því að þar sé hægt að byggja upp ákveðinn iðnað með íslenskri orku, margs konar iðnað stórvirkra tækifæra. Menn hafa stundum strandað á því og sagt að ekki væri ástæða til að byggja upp þar sem um væri að ræða álver. Látum það liggja á milli hluta en við skulum líka minnast þess að álver, kísilver eða annað af stórvirkum verksmiðjustíl nútímans eru þættir sem koma og fara, eins og fólk. Þau geta staldrað við í tíu ár, 20 ár, 30 ár en svo kemur eitthvað annað og þá er inneign okkar í orkuverum landsins fjársjóður okkar um ókomna framtíð miðað við að við gætum þess að ganga eðlilega um landið okkar og blóðmjólka það ekki eða taka of mikið úr einum farvegi sem skilar þessari auðlegð til okkar, til samfélagsins. Það hefur verið skemmtilegt um langt árabil að fylgjast með starfsemi Siglingastofnunar sem leyst hefur hvert verkefnið á fætur öðru með miklum undirbúningi, vönduðum rannsóknum, og það hefur alls staðar staðist þó að byrjunarörðugleikar hafi komið upp á einstaka stað, til að mynda í Landeyjahöfn í dag sem menn munu auðvitað yfirvinna. Höfn er eins og manneskja, hún þroskast og tekur breytingum. Höfn þarf alltaf að aðlaga sig því umhverfi sem hún er í, hún þarf að læra á hreyfingar, strauma, sand, öldulag og annað, og út frá því geta þeir nýtt mannvirkin til árangurs. Það er gríðarlega mikil þörf fyrir stórskipahöfn, sem er þá alhliða höfn líka, fyrir fisk og vörur, útflutning á jarðefnum og annað, sem átt hefur sér stað um langt árabil í Þorlákshöfn, af Hekluvikri til að mynda, sem skiptir miklu máli í atvinnusköpun og öflun gjaldeyris. Ákveðnar hafnir þurfa að vera í þeirri stærð að þær geti tekið við þeirri þróun sem á sér stað í gerð flutningaskipa. Stærstu skip sem þarf í þessa flutninga komast til að mynda ekki inn í Þorlákshöfn í dag. Hið sama er að segja um stærstu verstöð landsins, Vestmannaeyjar, þar er dýpi ekki nóg og aðstaða ekki í lagi. Þess vegna þarf að byggja það upp eins og menn undirbúa nú. Til að mynda er bæjarsjóður um nokkurra ára bil búinn að leggja til hliðar fjármagn til að fara í það verkefni. Slík vandkvæði í ýmsum höfnum landsins hafa valdið því að skipafélögin sem sinna nánast öllum flutningi til lands og frá, bæði Samskip og Eimskip, hafa orðið að staldra við í endurnýjun og uppbyggingu á stærri flutningaskipum sem liggja á borðinu, eru mun hagkvæmari í rekstri og öllum þáttum sem lúta að þeim verkefnum sem þeim er ætlað að sinna. Þess vegna verða menn að vera vel á verði, standa vaktina og standa saman um að leysa þau vandamál sem þarf að leysa. Það er gott og gilt að byggja glæsilegt hús eins og Hörpu, það er metnaðarfullt og glæsilegt og það hjálpar Íslendingum í hugsun sinni, en við megum ekki gleyma því sem gefur gjaldeyrinn, sem veldur því að hægt er að byggja hús eins og Hörpu. Það er sjávarfangið sem skiptir þar mestu máli. Þess vegna þurfum við, jafnhliða því að fiðlan sé rétt stillt, að stilla hafnirnar þannig að þær geti tekið á móti afla, bæði til vinnslu og til útflutnings. Það er spennandi verkefni af því að það eru lyklarnir að framtíð Íslands, það eru lyklarnir um ófyrirsjáanlega framtíð og við þurfum að rækta garðinn þannig að við getum nýtt hann skynsamlega, þannig að við getum þróað hann á þann hátt að við fáum sem mest verðmæti fyrir hvert kíló af fiski, hvert kíló af jarðefnum, hvert kíló sem við vinnum úr til atvinnusköpunar og gjaldeyrisöflunar. Það er ekki lengur þannig að humri sé hent fyrir borð eða skötusel og fleiri tegundum sem menn hreinlega köstuðu í sjóinn þegar þær komu inn fyrir borðstokkinn. Þarna liggja einhverjar dýrustu tegundir sem eru á markaði í dag. Ég man að afi minn sem var einn fyrsti maðurinn í Vestmannaeyjum sem vomaði yfir því að fá humar var talinn stórskrýtinn. Venjan var sú að henda þessu. Þannig eigum við að læra af reynslunni og hugsa stórt og þora þegar kemur að svona mannvirkjum. Það er alveg ljóst að mikilhæf höfn í Þorlákshöfn mun kosta eina 5–7 milljarða, en þó ekki meir. Búið er að gera allar rannsóknir í líkanastöð Siglingastofnunar en það á eftir að vinna úr þeim. Það á eftir að hanna mannvirkið en það er ótrúlega mikil vinna sem liggur að baki. Og alltaf er Siglingastofnun að safna í sarpinn. Framkvæmdir Siglingastofnunar til að mynda í Grindavík og við Höfn á Hornafirði þar sem eru mjög erfiðar aðstæður hafa hjálpað við að byggja upp aðrar hafnir á landinu. Menn hafa lært af því og sett saman bita í púsluspili sem verið hefur til góða fyrir hvert samfélag, fyrir hverja byggð og fyrir landið í heild. Ég vona að þetta mál gangi nú fram, það er þingsályktunartillaga. Hún er ábending til ráðherra með rökum fyrir því að skynsamlegt sé að fara í þennan farveg. Hún festir enga peninga en hún fleytir okkur fram á veginn. Við róum fram á veginn en ekki aftur á bak með því að taka á svona málum og afgreiða þau, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Grindavíkurhöfn er ein öflugasta höfn og verstöð landsins. Flestir vita að innsiglingin þar hefur verið mjög erfið, og er erfið, en með uppbyggingu á síðustu árum hefur hættustigið þar minnkað við tillögur og framkvæmdir sem Siglingastofnun hefur staðið fyrir. Þó hefur það verið svolítið erfitt fyrir Grindavíkurbæ og -höfn, með tilliti til annarra, að stærri flutningaskip komast ekki þar inn. Á tímum þar sem ofurkapp er lagt á að ná hagkvæmni og nýtingu út úr öllum tækjum og búnaði er það til tjóns að þarna skuli ekki vera svokölluð stórskipaaðstaða. Hún gæti verið innan hafnar en Siglingastofnun gæti líka gert líkanaprófun í svokallaðri Stórubót eða í Bótinni sem er utan innri garðanna í Grindavík. Það væri spennandi að skoða það. Þar lágu stundum fyrr á tíð seglskútur og önnur skip, en nú er sjálf höfnin orðin alltrygg en möguleikarnir bestir í Stórubót fyrir stærri skip. Í rauninni, miðað við hafnir og garða sem gerð hafa verið, er þetta að sumu leyti innan hafnar en það þyrfti ugglaust að bæta eitthvað úr. Það kann sá er hér stendur ekki að véla um heldur þarf að setja málið í hendurnar á Siglingastofnun sem mundi þá gera alvöruúttekt og tillögur á því og meta hvort það er framkvæmanlegt. Það hefur verið stórkostlegt að fylgjast með Siglingastofnun um langt árabil þar sem lagt hefur verið kapp á að gera hluti sem menn geta líka lært af og framkvæmt af reynslu og vissu. Þar hefur það ekki verið eins og henti í eina tíð þegar menn byggðu hafnargarð í Grímsey og hlustuðu ekki á ráð eða ábendingar heimamanna og svo fór mannvirkið á einni nóttu í urgandi brimi. Nú er lagður mikill metnaður í það hjá Siglingastofnun að undirbúa og kanna hlutina vel. Af því að ég hef verið í tengslum við þessa þætti alllengi og fylgst með því í mörgum öðrum löndum veit ég að við á Íslandi eigum ekki bara ofursnjalla skurðlækna, við eigum líka ofursnjalla hafnargerðarmenn. Mesti reynsluboltinn í Siglingastofnun, Gísli Viggósson, er maður á heimsmælikvarða í þessum þáttum. Þess vegna er spennandi að nýta þekkinguna og reynsluna og gera úttekt og kanna stöðuna: Hvað kostar það, hvað gefur það í staðinn og er það hægt eða ekki hægt? Tillaga um undirbúning og kostnaðaráætlun að dýpkun og breikkun innsiglingarinnar í Grindavíkurhöfn og aðstöðu fyrir stórskipabryggju við Stórubót eða innan hafnar fær vonandi ítarlega skoðun og framgang svo menn sjái hvað kann að vera í hendi og hvað er í skógi.

Virðulegi forseti. Þetta mál er gamalkunnugt í þingsal og hefur verið flutt oft áður af ýmsum þingmönnum. Málið snýst um það að á aðalgötum þar sem eru krossgötur verði leyfð hægri beygja þó að ljós séu beint áfram enda er þá ekki nein hætta á að bílar komi þvert á. Þetta mundi létta mjög umferð á mörgum umferðarpóstum, sérstaklega í höfuðborginni. Þetta er breyting sem menn hafa deilt lengi um. Þetta fyrirkomulag hefur reynst mjög vel víða um heim, til að mynda í borgum í Evrópu og þetta er ríkjandi regla í Bandaríkjunum, að ökumanni sem hyggst beygja til hægri við gatnamót á umferðarljósum er heimilt að beygja en biðskylda ríkir.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað erfitt að stilla hlutum upp þannig að menn sitji í öllu við sama borð þó að það hljóti að vera markmið. En vöruflutningar frá höfuðborginni, þar sem megnið af vörum til landsins kemur fyrst á land, um þjóðvegakerfið eru dýrir sem þýðir að vörur, nytjavörur og nánast hvaða vörur sem eru kosta talsvert minna í Reykjavík vegna þess að það kostar meira að fara rúntinn en að fara hann ekki. Þessi tillaga til þingsályktunar miðar að því að fela innanríkisráðherra að skipa vinnuhóp til þess að gera ítarlega úttekt á vöruflutningum hérlendis, þar á meðal á hagkvæmni þess að auka vöruflutninga á sjó. Það er brýnt að gera nú þegar ítarlega úttekt á mögulegum úrbótum í vöruflutningum á Íslandi, bæði á sjó og landi. Álag á vegakerfi landsins hefur aukist mjög á undanförnum árum með umfangsmiklum vöruflutningum stórra flutningabíla. Að mörgu leyti eru íslensku þjóðvegirnir varla til þess gerðir að mæta slíkum flutningum auk þess sem flutningarnir krefjast mikillar varkárni af hálfu bílstjóra í tengslum við umferð venjulegra fólksbíla. Vöruflutningar á landi hafa reynst hagkvæmir fyrir þjónustu við landsbyggðina, en sjálfsagt er að kanna alla möguleika til hlítar. Kanna þarf hagkvæmnina út frá tíðni ferða, þörfinni, kostnaði og öðrum þáttum. Einn vöruflutningabíll, virðulegi forseti, slítur vegakerfinu 20–30 þúsund sinnum meira en venjulegur fólksbíll þannig að margs er að gæta og til margs er að vinna að skoða þessa möguleika til hlítar. Ekki slíta skipin hafinu en á móti kemur oft erfið barátta við náttúruöflin. Mikilvægt er að gera úttekt á vöruflutningum í samvinnu við hagsmunaaðila í flutningum á sjó og landi, sveitarfélög, sérfræðinga og embættismenn. Venjulega hefur þetta verið unnið án þess að haft sé samband og samstarf við hagsmunaaðila en þeir hafa reynsluna, þeir hafa verksvitið og þess vegna er mikilvægt að menn beri saman bækur með það að markmiði að bjóða upp á hagkvæmustu kosti sem völ er á. Vöruflutningar á landi eiga vart samleið með venjulegum fólksbílum á fjölmörgum leiðum um vegakerfi landsins og að því ber einnig að hyggja.

Virðulegi forseti. Tillagan til þingsályktunar sem ég mæli fyrir ásamt allmörgum þingmönnum hljóðar svo: „Alþingi ályktar að skora á innanríkisráðherra að hefja nú þegar skipulagða vinnu til þess að fylgja eftir hugmyndum um að gera Þríhnúkagíg í Bláfjöllum, stærsta hraunhelli í heimi, aðgengilegan fyrir ferðamenn með lagningu vegar að hnúknum og göngum í hann.“ Áhugamenn um þetta verkefni hafa unnið talsverða vinnu í þessu sambandi. Ekki er langt síðan Þríhnúkahellir fannst, þ.e. að farið var í botn hans. Það eru rúmlega 20 ár. Þessi hellir er ekki bara náttúruundur, hann er undur. Hann er í einum af þremur gígum, Þríhnúkunum á Bláfjallasvæðinu. Hann er um 6 kílómetrum sunnan við skíðasvæðið og 3 kílómetrum frá þjóðveginum eða akstursleið sem liggur frá Suðurlandsvegi í Hafnarfjörð. Það er eiginlega ekki hægt að lýsa þessum helli. Hann er 160 metra djúpur. Meginbotninn í honum er þó á 120 metra dýpi og farið er ofan í hann beint úr gígtappanum sjálfum. Þar er gatið, svo menn átti sig aðeins á því, um 6 metrar á lengd og 1–2 metrar á breidd. Opið er því ekki stórt en síðan snarvíkkar hellirinn á leiðinni niður, og á 120 metra dýpi er eins og maður standi á fótboltavellinum í Laugardal. Ofan í gígnum gætu verið tvær Hallgrímskirkjur hvor ofan á annarri og næðu þó ekki upp úr. Ég fór fyrir stuttu ofan í hellinn. Ég reyndi það fyrir mörgum árum en hafði ekki nógu langt tóg með mér, þá var ekki fyrirhyggjunni fyrir að fara, og var hífður upp eins og dinglandi heypoki án þess að komast til botns, um 90 metrum ofan við botninn. Ég hef séð ýmsa stóra hella víða um heim en það er með ólíkindum að koma í þennan helli. Hann er hvort tveggja í senn mikilúðlegur og ógnandi en um leið er hann undurblítt listaverk í mögnuðum litum og formi, í bergi eins og brennt hafi verið í stóru leirkeri. Þegar maður kemst í tæri við svona náttúrusmíðar lítur maður svolítið öðrum augum á lífið. Það gerist eitthvað, eins og þetta sé einhver skóli sem maður er tuskaður til í, að minnsta kosti lærist manni það þegar maður fer í slík náttúruundur að yfirleitt tekur því ekki að rífa kjaft yfir því. Áhugamannahópurinn sem hefur nú bæst liðsauki, þ.e. Kópavogur, Icelandair og fleiri aðilar, vinnur að framgangi á verki sem mundi gefa öllum ferðamönnum færi á að sjá undrið. Í því sem unnið hefur verið er ekki reiknað með gönguleið niður á botn hellisins, enda er hann mjög stórgrýttur, heldur að göng verði gerð inn í miðjan hellisranann og að þar verði eins konar svalir, nánast gerðar af höndum náttúrunnar þar sem víkkar út. Þar geta menn séð allt sem skiptir máli í hellinum. Þetta er ekki bara sett fram til að hafa gaman af heldur líka gagn. Það er magnað að upplifa slíkt náttúrumannvirki og það væri magnað ef allir ættu kost á því, hvort sem þeir eru ungir eða aldnir. Það er hægt með þeirri uppsetningu sem miðað er við í hellinum og engin spurning er um að það mannvirki yrði tekjuöflun fyrir Íslendinga. Þegar maður er búinn að sjá þennan helli og hefur verið, eins og ég gat um, í ýmsum hellum víða um heim er alveg ljóst að menn mundu gera sér ferð til Íslands eingöngu til að koma í þennan helli. Hjá sumum er það sjónarmið að ekki eigi að hleypa fólki að neinu slíku. En það er sjónarmið mitt og reyndar margra sem betur fer að gefa eigi fólki kost á að njóta náttúrunnar, nálægðarinnar og fegurðar en þó með þeirri varfærni að það skemmi ekki hluti. Í samanburði við þetta nefni ég að eitt sinn stóð ég fyrir tónleikum, sem oft eru, í Kerinu í Grímsnesi. Fyrir tónleikana var mjög gagnrýnt að mikið drasl yrði á gígsvæðinu þar. 8 þús. manns mættu á tónleikana og draslið sem var tínt upp fyllti hálfan innkaupaplastpoka, það var ekki meira, og var fljótgert. Það er hægt að stýra slíkum þáttum með því einfaldlega að skipuleggja þá. Verið er að gera kannanir. Umhverfisstofnun og fleiri hafa skoðað hvort hætta kynni að vera í því að opna leið þarna um. Það er svolítið langsótt að mínu mati, þótt ekki væri nema með tilliti til þess að þetta er gert við Gvendarbrunna. Umferðarleiðirnar á svæðinu, t.d. þær sem ég gat um áðan frá Sandskeiði að Hafnarfirði, skapa vissulega ákveðna hættu. Ef olíubíll eða eitthvert tæki, bíll með olíu eða bensín, mundi laskast er auðvitað hætta á einhverri mengun af því. Hve mikil skal ég ekki segja, ég kann ekki að meta það, en þetta er spurning um að bæta við einum þætti í djásn landsins sem yfirleitt njóta birtu hvern dag. Þarna þarf maður að hafa góð ljós. Vonandi gengur þetta eftir og því er tillagan sett fram. Við flutningsmenn teljum þó mikilvægt að Ísland nýti alla svona möguleika með fullkominni varfærni, nýti þá og gefi fólki kost á að sjá okkar dýrustu perlur. Við teljum nauðsynlegt að innanríkisráðuneytið komi að málinu vegna þess að þarna er fyrst og fremst verið að skapa samgönguleið að því sem er endastöð á leiðinni í hellinn þar sem menn geta séð yfir allt svæðið, upp og niður. Eftir að hafa skoðað þetta er ljóst að ekki yrði um freka framkvæmd að ræða eða yfirgnæfandi. Hún yrði í rauninni mjög látlaus, svona eins og fyrir bjargfugla á syllu. Okkur finnst mikilvægt að hæstv. ráðherra, ráðuneyti og ríkisstjórn komi að málinu á einhvern hátt. Því er stillt upp þannig að ljúka þarf rannsóknum sem kosta um 40–50 milljónir, síðan þarf að fara í framkvæmdir og til að geta gert það er þessu viðskiptadæmi stillt upp þannig að ef þeir sem gera þetta sameiginlega geta aflað 300–400 milljóna þarf ekki meira til að ljúka verkefninu. Það sem á vantaði væri hægt að taka að láni og láta svæðið borga sig sjálft að því leyti að tekjuöflun við að heimsækja stærsta helli í heimi mundi skila þessu á sjö eða átta árum. Fyrst og fremst er spurning í stöðunni um að ekkert skemmist með þessu, að hægt sé að halda þessu í því horfi að ekki sé hætta á einhverjum umhverfisskemmdum. Þá varðar það helst það svæði þar sem aflað er vatns, eins og í Gvendarbrunnum, þó að það sé í rauninni nokkra kílómetra frá. Þetta er allt sama vatnasvæðið, bæði yfirborðsvatn og grunnvatn. Það eru atriði sem vísindamenn munu leiða í ljós, þeir sem gerst til þekkja. Það er spennandi að íslensk stjórnvöld komi formlega að þessu á einhvern hátt, ég skal ekki segja hvernig, en það þarf ekki endilega að vera með miklum peningum, þó væntanlega einhverjum, heldur að taka þátt í því að hjálpa þessu verkefni áfram, hjálpa því að menn geti skoðað á Íslandi stærsta helli í heimi, undurfagra dvergasmíði þótt stór sé.