Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ástæðan fyrir því, að ég kveð mér hljóðs utan dagskrár, er meðferð frv. til laga um ráðstafanir vegna ákvörðunar Seðlabanka Íslands um breytingu á gengi íslensku krónunnar sem lagt var fram í Ed. fyrstu dagana sem Alþ. sat og er 7. mál á þessu þingi. Það kom um miðjan desembermánuð til Nd. og var vísað til fjh.- og viðskn. sem hafði þetta frv. til meðferðar alllengi, en tók sig að lokum til og afgreiddi málið. Nefndin klofnaði um afgreiðslu málsins. Minni hl. skilaði sínu nál. 7. mars, meiri hl. n. skilaði sínu nál. 9. mars. Fyrir viku spurði ég hæstv. forseta Nd. um hvernig á því stæði að þetta frv. væri ekki tekið til 2. umr. hér, svo langt sem liðið er frá því að n. skilaði áliti. Þegar þar við bætist að hér er um að ræða skiptingu á um 7 500 millj. kr. samkv. brbl., sem gefin voru út 5. sept. um ráðstöfun gengishagnaðar, og staðfestingu þess frv. sem lagt var fram í þingbyrjun, þá hefði ég talið - og ég vona að þm. geti verið mér sammála - að það liggi á að afgreiða slíkt mál. Í Ed. var þetta mál afgreitt, eins og ég sagði áðan, fyrir miðjan desember. Þar skila fjórir nm. áliti og þar af skrifar einn undir álitið með fyrirvara, tveir nm. skila séráliti og einn nm. var fjarstaddur afgreiðslu málsins. Í Nd. gerist það, að tveir nm. í fjh.- og viðskn., formaður n. og 3. þm. Suðurl., hafa lagt fram brtt. við frv., eðlilega brtt. sem ég ætla ekki að ræða fyrr en málið kemur til umr., og enn fremur höfum við nokkrir aðrir þm. lagt fram aðra brtt. Ég tel í hæsta máta óeðlilegt, að mikilvægt stjfrv. skuli þvælast hér fyrir Alþ. allan veturinn, og skil ekki hvernig á því stendur að það sé legið á því að taka það fyrir. En hugboð hef ég um að hæstv. forseti hafi fyrir rúmri viku verið beðinn um að taka málið ekki fyrir, hæstv. forseti sem er nú fjarverandi, en 1. varaforseti gegnir nú störfum hans. Ég spyr því hæstv. forseta hvort nokkuð sé því til fyrirstöðu að taka þetta mikilvæga mál til umr. og afgreiðslu. Það er mikilvægt, eins og ég sagði áðan og ég ætla ekki að tengja þessar umr. með því, en ég legg á það ríka áherslu að við því verði orðið. Ég skil ekki annað en að hæstv. ríkisstj. hljóti að leggja áherslu á að þau frv. sem hún leggur fyrir Alþ., fái eðlilega þingmeðferð.

Forseti (Sverrir Hermannsson) Hv. þm. gerði mér aðvart um þessa fyrirspurn sína á föstudaginn var. Mér gafst kostur á að hafa tal af hæstv. forseta, áður en hann hélt af landi brott, og innti hann eftir skýringum á því, að þetta mál skuli ekki hafa komið fyrir til afgreiðstu, og hann kvað skýringuna vera tímaskort. Þó sagði hann að sig ræki minni til þess, að eitt sinn er hann var í tilhlaupi að taka málið fyrir hafi hæstv. forsrh. óskað eftir frestun á málinu. Fyrir öðrum svörum get ég ekki setið. Óskar hv. þm. að gera frekari athugasemdir við þetta svar mitt?

Ekki annað en ósk um að umr. um málið verði tekin fyrir á þessum fundi.

Ég mun gera ráðstafanir til og athuganir á hvort svo megi verða.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., er samið af n. er skipuð var 20. júlí 1977 af fyrrv. kirkjumálaráðh. Ólafi Jóhannessyni. Frv. er lagt hér fram með samþykki ríkisstj., en án skuldbindinga af hendi einstakra ráðh. eða þeirra þingflokka sem ríkisstj. styðja. Frv. felur í sér nokkrar breytingar frá núverandi reglum um veitingu prestakalla. Í fyrsta lagi gerir frv. ráð fyrir að meginreglan verði að prestar verði kosnir af svokölluðum kjörmönnum, en samkv. frv. eru kjörmenn sóknarnefndarmenn í hverri sókn. Önnur meginbreytingin er að tekin eru upp ákvæði um svokallaða köllun prests. Köllun er fólgin í því að tiltekinn meiri hl. kjörmanna eða 3/4 geta farið fram á að tiltekinn prestur taki þjónustu án þess að viðkomandi prestakall sé auglýst laust til umsóknar. Ef 3/4 hlutar kjörmanna samþ. síðan köllun á formlegum fundi, er prófastur stýrir, skal veita viðkomandi presti kallið. Gert er ráð fyrir í frv. að veiting, sem byggist á köllun, sé tímabundin og í lengsta lagi geti veiting í því tilfelli verið 4 ár. Í þriðja lagi gerir frv. ráð fyrir að almenn kosning geti farið fram að loknu vali kjörmanna, þ. e. ef 25% sóknarbarna fara fram á það. Hér er opnuð leið fyrir sóknarmenn að krefjast þess að fá að taka ákvörðun um val prests án milligöngu kjörmanna. Allmiklar deilur hafa staðið um prestskosningar í núverandi mynd bæði á Alþ. og utan þess. Lögin um prestskosningar hafa staðið nær óbreytt frá því þau voru sett 1915. Þó hafa komið fram á Alþ. allt frá 1930 nokkur frv. er lúta að breytingum á lögunum, og einnig hafa komið fram þáltill. um sama efni. Um þetta vísast nánar til nál. er fylgir frv Á flestum Kirkjuþingum allt frá stofnun þeirra hefur þetta mál borið á góma. Komið hafa fram ákveðnar tillögur og lagafrv. Í því sambandi er rétt að minna á frv. er Kirkjuþing samþykkti 1972 og síðan 1976. Í nefndu frv. Kirkjuþings er gert ráð fyrir að kjörmenn velji sóknarpresta. Einnig er það að finna ákvæði um köllun. Frv. Kirkjuþings gerir hins vegar ekki ráð fyrir að prestskosningar með þátttöku sóknarmanna geti farið fram. Hjá þeim, sem andsnúnir eru núv. reglum um prestskosningar, eru ýmsar ástæður tilfærðar, svo sem að prestskosningar leiði oft til sundurlyndis í söfnuðum vegna deilna sem oft séu fremur sprottnar af persónulegri afstöðu en málefnalegri, kosningabaráttan sé dýr fyrir umsækjendur og sé oft háð án þeirra vilja. Það er skoðun margra presta að núgildandi reglur um kosningar þeirra og skipun í embætti leggi of miklar hömlur á eðlilega tilfærslu þeirra í embættum og réttlátan og eðlilegan frama og eigi m. a. sök á því, að margir kandídatar fást síður til þess að fara í hin lakari brauðin, þar sem þeir eiga oft þeirra kosta einna völ að sitja í sama embætti alla ævi eða ganga hreinlega úr þjónustu kirkjunnar. Svo eru aftur aðrir sem telja núverandi fyrirkomulag, að sóknarmenn fái við almennar kosningar að velja sér prest, lýðræðislegasta og heppilegasta fyrirkomulagið. Nefndin, sem samdi þetta frv., hefur haft bæði þessi sjónarmið í huga og reynt að finna málamiðlunarleið. Þótt menn greini á í þessum efnum er ljóst að endurskoða þarf ákvæði núgildandi laga um veitingu prestakalla. Þar má nefna t. d. að ýmis ákvæði laganna um framkvæmd kosningar eru úrelt. Í III. kafla frv. eru ákvæði um almennar kosningar. Þar er að finna ákvæði um gerð kjörskrár sem eru skýrari en samkv. núgildandi lögum. Þar eru einnig ákvæði um utankjörstaðaratkvæðagreiðslu og er það nýmæli. Kosningaaldur er lækkaður niður í 18 ár. Gert er ráð fyrir að í hverju prófastsdæmi sé yfirkjörstjórn er annist framkvæmd kosninganna. Talning atkv. fer fram hjá yfirkjörstjórn í hverju prestakalli. Samkv. núgildandi lögum er ein yfirkjörstjórn fyrir allt landið. Ýmsum ákvæðum núgildandi laga um framkvæmd sjálfra kosninganna er sleppt, en vísað þess í stað til laga um kosningar til Alþingis. Þetta nefni ég sem dæmi um ýmsar breytingar og lagfæringar sem fram koma í þessu frv. Rétt er að vekja athygli á ábendingu meiri hl. n., þar sem bent er á að nauðsynlegt sé að endurskoða ákvæði um kosningu sóknarnefndarmanna. Ef frv. þetta yrði að lögum væri því rétt að fjölga í sóknarnefndum í fjölmennari sóknum. N. gerði hins vegar enga ákveðna tillögu í þessa átt. Ég vil geta þess að lokum, að Kirkjuþing hefur fjallað um frv. þetta og mælt með samþykkt þess. Herra forseti. Að lokinni þessari umr. legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Þetta frv. er um breyt. á lögum nr. 81 frá 31. maí 1976, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. Með þessu frv. er lagt til að heimila bátum, sem eru 20 m að lengd eða minni, að veiða með botnvörpu og flotvörpu á tveimur svæðum út af Vestfjörðum á tímabilinu 1. sept. til 30. nóv. og fylgir kort sem sýnir þessi svæði sem eru merkt G2. Þessi svæði, sem hér um getur, eru viðurkennd skarkolasvæði og á þeim árum, sem botnvörpuveiðar voru þar leyfðar, gáfu þau góða veiði. Eins og kunnugt er hafa fiskifræðingar og Hafrannsóknastofnunin lagt til að auka skarkolaveiðar vegna þess að sá stofn sé vannýttur, og með tilliti til þess að bátar af þessari stærð hafa haft mjög takmarkað verkefni að haustinu á undanförnum árum um langt árabil, þá hefur töluverður fjöldi þessara báta, einkum bátar frá Ísafjarðardjúpi og Arnarfirði, stundað rækjuveiðar frá hausti og fram eftir vetri. En á s. l. árum hefur verið mikil seiðagengd á þessum svæðum og þó alveg sérstaklega á s. l. hausti, þannig að veiðar í Ísafjarðardjúpi og Arnarfirði voru ekki leyfðar fyrr en eftir áramót og sá aflakvóti, sem Hafrannsóknastofnunin lagði til að leyft yrði að veiða á s. l. hausti, var stórlega lækkaður nú fyrir nokkru. Þess vegna er það, að þessir bátar og fleiri bátar af þessari stærð hafa litla möguleika til útgerðar að haustinu, og því er eðlilegt að dómi okkar, sem þetta frv, flytjum, að afla lagaheimildar fyrir veiðum með botnvörpu og flotvörpu á þessum svæðum. En flm. þessa frv. eru ásamt mér þrír aðrir þm. Vestfirðinga, hv. 4. þm. Vestf., Sighvatur Björgvinsson, hv. 2. þm. Vestf., Gunnlaugur Finnsson, sem átti hér sæti þegar þetta frv. var flutt, og hv. 3. þm. Vestf., Kjartan Ólafsson. Þetta frv. er flutt að beiðni Félags smábátaeigenda við Ísafjarðardjúp sem þeir sendu þm. Vestfirðinga á s. l. hausti. Enn fremur hefur þetta frv. verið sent á aðra staði á Vestfjörðum, einkum til Bíldudals til útgerðaraðila þar. Eru menn yfirleitt á því að þessi heimild komi að miklu gagni fyrir útgerð á þessum stöðum og sömuleiðis er það einn liðurinn í að auka sókn í vannýtta fiskstofna. Ég tel ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri, en legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til hv. sjútvn.



Herra forseti. Í tilefni af því frv., sem hér hefur verið flutt, leitaði rn. álits hjá Hafrannsóknastofnun sem ég tel rétt að komi strax fram. Í svari Hafrannsóknastofnunar er bent á að mál þetta hafi verið rætt þar og þá út frá minnisgreinum sem Aðalsteinn Sigurðsson hefur lagt fram og stofnunin telji æskilegt að skarkolaveiðar með botnvörpu verði leyfðar undan Vestfjörðum á milli 4 og 12 sjómílna á svæðinu frá Látrabjargi að Djúpál á tímabilinu sept. til nóv. og jafnvel fram í des. Jafnframt telur stofnunin að riðill í poka botnvörpunnar ætti að vera 170 mm. En að því er frv. varðar, þá er syðra svæðið, sem lagt er til í frv. að opna, óþarflega lítið að dómi stofnunarinnar, en á hinn bóginn hefur Hafrannsóknastofnunin næstum engin gögn um skarkolaveiðar á nyrðra svæðinu sem frv. fjallar um. Hins vegar tekur hún fram að það sé vitað að það er á gönguleið skarkolans frá Norðurlandi á hrygningarstöðvarnar við Vestfirði og því megi vel vera að þar megi fá skarkola framan af vetri. Að öðru leyti vil ég aðeins vekja athygli á því, að hér er gert ráð fyrir að leyfið sé bundið við skip sem eru 20 m að lengd eða minni, en það hljóti að koma til íhugunar hvort ekki sé mögulegt að hafa einhverja aðra lengdarviðmiðun. Af hálfu starfsmanna rn. hefur verið bent á að íhugunarefni væri að miða við 26 m, eins og víða er gert annars staðar, og þá með tilliti til þess að auka möguleikana á að nýta þennan stofn. Það eru sem sagt þessi tvö atriði sem hljóta að koma til skoðunar og þá í nefnd væntanlega: annars vegar stærðarmörkin og hins vegar möskvastærðin sem eigi að miða við.



Herra forseti. Í þessu frv. er miðað við 20 lengdarmetra. Hér er um tvö ákaflega takmörkuð svæði að ræða og við flm. þessa frv. höfum miðað við 20 lengdarmetra, en það er sama stærð og gildir um dragnótaveiði. Í raun og veru eru þarna bátar af þeirri stærð og við teljum ekki eðlilegt að það séu heimilaðar á þessu svæði eingöngu dragnótaveiðar, heldur einnig botnvörpuveiðar. Það er þrjár stærðir: 20 lengdarmetrar, 26 lengdarmetrar og 39 lengdarmetrar, í núgildandi löggjöf, og við töldum eðlilegt, þar sem hér væri um afmörkuð svæði að ræða, að miða þetta við minnstu gerð. Eftir því sem fleiri hafa heimild til veiða á þessu svæði, því þrengra verður og minna er upp úr því að hafa og meiri erfiðleikar að gera upp á milli þeirra sem um leyfi sækja, svo að þetta atriði er fullkomlega viljandi gert, að vera ekki að miða þessa stærð við 26 m, heldur 20. Ég get látið í ljós þá skoðun mína varðandi möskvastærð, að ef frv. fær afgreiðslu og samþykkt verður að heimila togveiðar á þessum tveimur svæðum, þá tel ég eðlilegt að þá sé gildandi sú möskvastærð sem er í togveiðarfærum almennt á hverjum tíma og ekkert frábrugðið á þessu svæði frá öðrum. Ég ætla ekki að ræða um það, hvort fiskifræðingum finnst þetta svæði of lítið. Við erum auðvitað til umræðu um það. Hér eru tiltekin þau svæði sem áður voru leyfðar veiðar á eins og þessar, og það kemur mér nokkuð á óvart að heyra það frá hæstv. sjútvrh. að fiskifræðingar viti ekki um skarkola á nyrðra svæðinu. Þetta er margkannað svæði og þarna áttu dragnótaveiðar sér stað. Ég er hræddur um að það hafi einhver svarað þessu þar sem hefur ekki verið almennilega vaknaður.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja frv. til 1. um breyt. á l. um vernd barna og ungmenna, nr. 53 frá 1966. Í grg. með þessu frv. segir m. a.: „Fá mál eru viðkvæmari og vandmeðfarnari en barnavernd og afskipti af heimilum eða einstaklingum af þeim sökum. Það verður að teljast neyðarráðstöfun, þegar samfélagið þarf að grípa inn í fjölskyldumál og leysa úr vandamálum, sem stafa af sálrænum, tilfinningalegum eða persónulegum ástæðum, ekki síst þegar börn eða ungmenni eiga í hlut. Barnaverndarnefndir, barnaverndarráð, félagsfræðingar og aðrir, sem afskipti hafa af slíkum málum, bera að þessu leyti mikla og vandasama ábyrgð. Allajafna fara störf þessara aðila fram í kyrrþey, og ljóst er, að hversu margar lagagreinar og reglur sem settar eru um framkvæmd og meðferð barnaverndarmála reynir fyrst og fremst á þroska, skilning og lipurð þeirra, sem til slíkra ábyrgðarstarfa veljast, að dæma um velferð barns eða ungmennis. Óhætt er að fullyrða, að við allan meginþorra barnaverndarmála gætir slíkra sjónarmiða. Á hinn bóginn er nauðsynlegt að löggjöf móti meginstefnu, sem taki tillit til mannúðlegra viðhorfa og beri hag einstaklinganna, sem í hlut eiga, fyrir brjósti. Lög um vernd barna og ungmenna, nr. 53/1966, hafa verið í endurskoðun um nokkurt skeið, en lítið virðist miða og hljótt er um þá endurskoðun.“ Af því tilefni hef ég leyft mér að flytja þetta frv., en það felur í sér nokkrar breyt. á nefndum lögum sem hníga allar í þá átt að tryggja betur en nú er rétt foreldra eða forráðamanna barna með hagsmuni barnsins fyrir augum. - „Er þá gengið út frá þeirri meginforsendu, að barnið sé hluti fjölskyldu, sem umfram allt megi ekki stía í sundur nema til þess liggi óumdeilanleg rök og ríkar ástæður. Í íslenskri löggjöf er allsráðandi sú meginregla, að fjölskyldan búi og lifi saman, og aldrei má til þess koma, að barni sé ráðstafað og það tekið úr umsjá foreldra vegna rangra upplýsinga eða á röngum forsendum.“ Þær breyt., sem þetta frv. felur í sér, hníga allar að því að auka nokkuð það tillit sem tekið skal til forráðamanna eða foreldra barna, þannig að komið sé í veg fyrir að börn séu tekin úr umsjá foreldra og frá fjölskyldum án þess að fyllsta tillit sé tekið til hagsmuna fjölskyldunnar sem heildar og sjónarmiða foreldranna. Það felur sem sagt í sér að gögn og upplýsingar skuli liggja fyrir og sé ekki farið með sem trúnaðarmál á þann veg að forráðamenn barna fái ekki að kynna sér þau gögn. Ég sé ekki ástæðu til að útskýra í smáatriðum eða ítarlegar einstakar greinar þessa frv. Þetta er meginkjarni frv., sem ég hef nú verið að lýsa, og allar ættu þessar breytingar að mínu mati að vera til mikilla bóta og tryggja rétt barnanna og foreldranna frá því sem nú er. Ég held að það fari vel á því, að hv. Alþ. taki þetta mál til meðferðar og afgreiði málið frá sér á þessu þingi, þar sem nú stendur yfir barnaár og flestir gera sér far um að reyna að taka tillit til hagsmuna barnanna og rétta hlut þeirra í þjóðfélaginu. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv, vísað til menntmn.



Herra forseti. Ég vil byrja á því, áður en ég geri grein fyrir þessu nál., að spyrjast fyrir um hvernig sé með 12. mál á dagskrá, um tollskrá o. fl., sem varðar bílakaup ráðh., hvort þetta mál verði ekki tekið fyrir í dag. Ég satt að segja sé ekki að eftir neinu sé að bíða að þetta mál sé rætt og vil óska eftir að umr. um það verði flýtt. Það nál., sem ég er hér að mæla fyrir, er frá allshn. Nd. og fjallar um dómvexti, sem var 19. mál Alþingis þessa vetrar. Flm var hv. þm. Ellert B. Schram. Allshn. hafði þetta mál til skoðunar um tveggja mánaða skeið eða svo og leitaði upplýsinga hjá allnokkrum sérfróðum aðilum um það. Ég hygg að það sé alveg ljóst hvað fyrir flm. vakir, sem sé að dómkröfur séu verðtryggðar, þannig að til þess komi ekki að sá, sem getur dregið dómsmál, sem um efnahagsleg efni fjalla, alllangan tíma, hagnist á drættinum. Eftir allnokkra skoðun vildi allshn. breyta orðalagi á nefndri lagagrein þannig, að í ríkari mæli en flm. gerði ráð fyrir væru tekin af öll tvímæli um þessi efni. Allir 7 nm. lögðu þess vegna til að frv. yrði samþ., en með svofelldri breyt. á 1. gr. frv. sem ég vil leyfa mér að lesa, með leyfi hæstv. forseta.: „Á tímabilinu frá stefnubirtingu til greiðsludags í dómsmáli skal dómari ákveða, að kröfu stefnanda, að vextir af dómkröfu séu eigi lægri en nemur hækkun byggingarvísitölu eða annarri sambærilegri viðmiðun, sem taki sem fyllst tillit til varðveislu á verðgildi fjármagns. Dómara er þó heimilt að gera frávik frá þessari reglu ef atvik þau, sem getið er um í 1. og 3. tölul. 2. málsgr. 177. gr. laga nr. 85/1936, eiga við um stefnanda eða ef tekið hefur verið tillit til verðbólgu á ofangreindu tímabili við endanlega kröfugerð í málinu. Sama gildir í útivistarmálum, ef stefndi skilaði ekki greinargerð.“ Undir þetta nál. rita allir nm. í allshn. Nd., þ. e. Vilmundur Gylfason, Einar Ágústsson, Matthías Á. Mathiesen, Gils Guðmundsson, Árni Gunnarsson, Friðrik Sophusson og Svava Jakobsdóttir. Nefndin leggur sem sagt einróma til að frv. um dómvexti verði samþ. með þeirri breyt. sem hér hefur verið gerð grein fyrir. Þessi breyt. hefur verið borin undir flm., hv. þm. Ellert B. Schram, og hefur hann fyrir sitt leyti á hana fallist. Ég legg svo til að málinu verði vísað áfram hina venjulegu og hefðbundnu leið, en að lokum, herra forseti, ítreka ég spurningu mína um 12. mál á dagskrá.



Ég vil gefa hv. 7. þm. Reykv. svar við fsp: hans, að það er nokkuð seint eftir þessu innt, því ég hafði þegar tekið málið af dagskrá að beiðni hæstv. fjmrh.



Herra forseti. Á þskj. 355 hef ég leyft mér að flytja frv. til 1. um orkuiðnað á Vesturlandi ásamt hv. 7. landsk. þm. Allt frá 1970 eða u. þ. b. hafa miklar umr. farið fram meðal heimamanna í Vesturlandskjördæmi í þá átt að stækka athafnasvæði Andakílsárvirkjunnar þannig að það taki framvegis til alls Vesturlands frá Hvalfirði í Gilsfjarðarbotn. Liggja fyrir um þetta efni ítrekaðar samþykktir, bæði eigenda Andakílsárvirkjunar, sveitarstjórna, sýslunefnda, ýmissa félagslegra heildarsamtaka svo og samtaka sveitarfélaga í Vesturlandskjördæmi, sem hafa hvatt til aukinnar samvinnu í orkumálum á þessu svæði öllu. Með hliðsjón af mikilvægi málsins og stærð og heildarskipulagi er þó talið rétt og eðlilegt að ríkisvaldið eigi verulegan hlut að þessu máli. Fyrirtæki, sem kynnu að verða stofnsett í þessu skyni, yrðu því sameign ríkisins og sýslu- og sveitarfélaga á Vesturlandi. En þá er von að þeir, sem ekki eru kunnugir málum, vilji vita eitthvað um Andakílsárvirkjunina. Hún tók til starfa árið 1947 og hefur aðallega selt raforku til dreifiveitnanna á Akranesi, Borgarnesi og Hvanneyri, þ. e. a. s. annast orkuöflun og flutning á ákveðnu svæði Borgarfjarðarhéraðs. Þess skal getið að Andakílsárvirkjun annaðist alla orkuöflun fyrir Borgarfjarðarhérað til 1958, en orkuflutning frá Akranesi til Andakíls fyrir Rafmagnsveitur ríkisins hefur hún séð um fram á þennan dag. Andakílsárvirkjun er sameign þriggja aðila, þ. e. Akraneskaupstaðar, Borgarfjarðarsýslu og Mýrasýslu. Sameignin skiptist í þrjá jafna hluti. Virkjunin á sér langa sögu sem ekki verður rakin hér. En fyrstu hugmyndir um virkjunina verða raktar allt aftur til aldamóta. Síðan voru samþ. heimildarlög um virkjun Andakílsfossa 1921, en það er fyrst eftir 1941, er Akranes öðlast kaupstaðarréttindi, að Akraneskaupstaður og sýslurnar tvær bindast samtökum um að hrinda þessari merku hugsjón í framkvæmd. Andakílsárvirkjun tók til starfa í ársbyrjun 1947, eins og ég áðan sagði. Svo sem kunnugt er hafa orkumál verið mjög ofarlega á baugi á undanförnum árum og mikið rædd í öllum byggðum landsins. Við valdatöku þeirrar ríkisstj., er áður sat, þ. e. a. s. síðsumars 1974 stjórnar Geirs Hallgrímssonar var lögð áhersla á aukinn hraða í virkjun íslenskra orkugjafa bæði til iðnvæðingar og í því skyni að gera Íslending óháðari en ella innfluttri orku. Þá var því lýst yfir að framkvæmdir til hagnýtingar innlendra orkulinda hlytu að hafa algeran forgang, enn fremur að endurskoða skyldi skipulag, stjórn og eignaraðild orkuöflunar- og dreifingarfyrirtækja og.stefna að auknum áhrifum strjálbýlisins og sveitarfélaga á stjórn slíkra fyrirtækja. Eins og kunnugt er störfuðu stjórnskipaðar n. að þessum málum í flestum kjördæmum landsins og þeim var sérstaklega ætlað að kanna hugi og viðhorf heimamanna til skipulagningar í orkumálum. Auk þess starfaði yfirnefnd í orkumálum, að því að gera till. um heildarskipulag og yfirstjórn þessara mála að því er tekur til landsins alls. Ég mun í stuttu máli gera nokkra grein fyrir störfum raforkunefndar Vesturlands. Hún var skipuð hinn 4. maí 1976 af þáv. iðnrh., dr. Gunnari Thoroddsen. Það var sjö manna n. Hlutverk hennar var að starfa að endurskipan raforkumála í Vesturlandskjördæmi með stofnun Vesturlandsveitu fyrir augum. Í nefnd þessari áttu sæti eftirtaldir menn: Friðjón Þórðarson alþm., Stykkishólmi, formaður, Ásgeir Pétursson sýslumaður, Borgarnesi, Guðjón Guðmundsson skrifstofustjóri, Akranesi, Gunnar Guðbjartsson bóndi, Hjarðarfelli, Húnbogi Þorsteinsson sveitarstjóri, Borgarnesi, Óskar Eggertsson rafstöðvarstjóri, Andakílsárvirkjun, og Steinþór Þorsteinsson kaupfélagsstjóri, Búðardal. Ritari n. var kjörinn Guðjón Ingi Stefánsson framkvæmdastjóri Samtaka sveitarfélaga í Vesturlandskjördæmi, til heimilis í Borgarnesi. Ásgeir Sæmundsson tæknifræðingur hefur starfað með nm. frá upphafi og setið alla fundi nefndarinnar. Í skipunarbréfi ráðh. segir að iðnrn. hafi ákveðið að skipa 7 manna n. til að starfa að endurskipun raforkumála í Vesturlandskjördæmi með stofnun Vesturlandsveitu fyrir augum. Þar er þess óskað að n. hafi í störfum sínum samráð við Rafmagnsveitur ríkisins. Að sjálfsögðu lét n. það vera fyrsta verk að skrifa öllum sveitastjórnunum í Vesturlandskjördæmi, kynna þeim verkefni n. og óska eftir hugmyndum eða till. sem þær kynnu að hafa fram að færa í þessum efnum. En svör bárust ekki frá mörgum sveitarstjórnum. Þó komu, að mig minnir, 5 eða 6 svör og voru þau yfirleitt á þá leið, að aðilar fýstu til þessara framkvæmda. Með vísun til þessa erindisbréfs var að sjálfsögðu óskað eftir sjónarmiðum Rafmagnsveitna ríkisins, m. a. um fyrirkomulag á samstarfi við n. Var rætt við þáv. stjórnarformann, Helga Bergs, og framkvæmdastjóra RARIK, Kristján Jónsson. Stjórnarformaður tók strax fram að stjórn RARIK teldi það ekki hlutverk sitt að móta stefnu í raforkumálum framtíðarinnar, það væri verkefni stjórnvalda, hins vegar væru Rafmagnsveiturnar reiðubúnar til að veita n. allar þær upplýsingar, sem óskað væri eftir, og taka þátt í skoðanaskiptum. Ég sagði áðan, að þessi mál hefðu verið mikið rædd og reifuð á Vesturlandi allt frá árinu 1970. Ég get nefnt hér nokkra þætti aðdragandans þó hann verði ekki rakinn ítarlega. Á aðalfundi Samtaka sveitarfélaga í Vesturlandskjördæmi haustið 1971 var samþ. að láta fara fram athugun á hagkvæmustu lausn raforkumála á Vesturlandi í heild. Í því skyni var skipuð n. er vann að þessum málum. Formaður þeirrar n. var Óskar Eggertsson rafstöðvarstjóri í Andakílsárvirkjun, en ritari Magnús Oddsson, núv. bæjarstjóri á Akranesi. Þessi n. skilaði greinargóðu áliti til aðalfundar Samtakanna haustið 1972. Þar voru málin rædd ítarlega. Kom þar skýrt fram sú skoðun manna, að heillavænlegast væri að héraðsbúar réðu sem mestu í raforkumálum sínum sjálfir, og að færa ætti starfsemi Andakílsárvirkjunar út til kjördæmisins alls. Einróma ályktun í þessa átt var samþ. á þeim fundi. Í sama anda er og samþ. bæjarstjórnar Akraness frá 20. okt. 1972. Hinn 15. des. sama ár var haldinn sameiginlegur aukafundur sýslunefnda Mýrasýslu og Borgarfjarðarsýslu. Fól hann stjórn Andakílsárvirkjunar að undirbúa stofnun slíkrar Vesturlandsveitu. Á fundi í stjórn Andakílsárvirkjunar 25. jan. 1973 var samþ. að skrifa oddvitum sýslunefnda á Snæfellsnesi og í Dölum varðandi stofnun slíks félags til að annast orkuvinnslu og orkuflutning, meginflutning á svæðinu milli Hvalfjarðar og Gilsfjarðar, þar sem öll sýslufélög á svæðinu verði aðilar að, eins og segir í bréfinu. Var óskað eftir tilnefningu þriggja manna frá hvorri sýslu til að mæta á fundi með stjórn Andakílsárvirkjunar, fulltrúum frá Samtökum sveitarfélaga í Vesturlandskjördæmi og fulltrúum frá iðnrn. til að ræða þessi mál og undirbúa félagsstofnun. Í stuttu máli þróuðust málin þannig, að sýslunefndir bæði á Snæfellsnesi og í Dölum tóku þessum hugmyndum mjög vel og gerðu samþykktir í þá átt að þær næðu fram að ganga. En þessi tilraun, sem gerð var til að auka samstarf í þessum málum þegar á árunum 1972 og 1973, strandaði þá á afstöðu æðstu manna í orkumála- . ráðuneytinu, þannig að þessi tilraun, sem studd var mjög mörgum stoðum á Vesturlandi, rann út í sandinn í rn. Þó var haldið áfram að þoka þessum málum áleiðis. M. a. var samið allmikið rit um orkumál á Vesturlandi af Nirði Tryggvasyni verkfræðingi. Það var unnið á vegum Samtaka sveitarfélaga í Vesturlandskjördæmi og var prentað, að ég held, haustið 1975. Eins og þeir vita, sem kunnugir eru, annast nú tveir aðilar öflun og meginflutning orku á Vesturlandi, þ. e. a. s. Andakílsárvirkjun og Rafmagnsveitur ríkisins. Eins og ég gat um áðan voru heimildarlög um virkjunina samþ. 1921, en málinu ýtt af stað árið 1942, og aflstöðin við Andakílsá var byggð á árunum 1945–1947. Þá þegar varð samkomulag um að hver eignaraðili ætti þriðjung fyrirtækisins, þ. e. a, s. Akranes, Borgarfjarðar- og Mýrasýsla. Samstarf þessara aðila, þó ólíkir séu að stærð og að ýmsu öðru leyti, hefur verið ágætt og ágreiningslaust frá upphafi. Á árunum 1971–1974 var orkuverið við Andakílsá stækkað í rúm 7900 kw. En á árinu 1948 hófst rafvæðing dreifbýlis á Vesturlandi og ýmsar framkvæmdir á vegum Rafmagnsveitna ríkisins, m. a. Rjúkandavirkjun í Fossá við Ólafsvík 1954. Og rafvæðingarframkvæmdum hefur verið haldið áfram fram á þennan dag. Nú eru aðeins örfá sveitabýli eftir á Vesturlandi sem ekki hafa fengið rafmagn, en vænta þess í náinni framtíð. En dreifing raforku til neytenda á svæðinu er í höndum Rafmagnsveitna ríkisins og sjálfstæðra dreifiveitna, svo sem Rafveitu Akraness og Rafveitu Borgarness. Af störfum raforkunefndar Vesturlands er það helst að segja, að n. öll hélt 15 fundi um málið og auk þess 6 fundi í sérstakri undirnefnd, eða alls yfir 20 fundi, auk kynningarfunda sem vikið verður að síðar. Þar voru einstakir þættir þessara mála og málið í heild rætt og reifað við fjölmarga einstaklinga sem kallaðir voru á fundi n., svo sem sveitarstjórnarmenn, sérfræðinga og tæknimenn. Nefna má að á aðalfundi Samtaka sveitarfélaga í Vesturlandskjördæmi, sem haldinn var í Munaðarnesi í nóv. 1976, gerði formaður n. ítarlega grein fyrir störfum hennar og viðfangsefnum eins og þau lágu þá fyrir. Að sjálfsögðu hefur n. svo safnað margvíslegum gögnum og upplýsingum af ýmsu tagi um þetta mál. Það var vikið að því, ég ætla þegar á fyrsta fundi n., hvort hún ætti að láta jarðvarmann til sín taka. Hún hefur ekki gert það beinlínis, en þó hefur hún jafnan haft þetta atriði í huga, og á það má benda að í því frv., sem n. hefur sett saman, er jafnan talað um orkumál, en ekki raforkumál. Frv. er því þannig sniðið að undir það má fella fjarvarma- og hitaveitur, ef samkomulag næst um það, á hliðstæðan hátt og rafveitur. Þess má geta, að Jakob Gíslason fyrrv. orkumálastjóri var fenginn til að semja skýrslu um eignir RARIK á Vesturlandi og fylgir hún með nál. þessu ásamt ýmsum öðrum skýrslum og gögnum. Svo ég haldi áfram að rekja störf n. örlítið nánar, þá var ákveðið að formaður n. sækti aðalfund Andakílsárvirkjunar sem haldinn var í Borgarnesi 7. jan. 1977. Á þeim fundi var engin samþykkt gerð í þessu máli, en þar kom skýrt fram að forsenda fyrir þátttöku Andakílsárvirkjunar í Vesturlandsveitu væri sú, að dómi þeirra manna sem sátu þann fund, að lagaheimild fyrir virkjun Kljáfoss lægi fyrir. Var þá fyrirsjáanlegt að tafir yrðu á störfum raforkunefndar um sinn, og þetta er ein aðalorsök þess, hvað nefndarstörfin tóku langan tíma, því að það var sýnilegt að n. yrði að snúa sér að því að fá samþ. hér á Alþ. heimildarlög um virkjun Hvítár í Borgarfirði við Kljáfoss. Þau lög voru samþ. eftir venjulega þinglega meðferð á Alþ. 30. apríl 1977. Undirbúningur að virkjun Kljáfoss í Hvítá á sér miklu lengri sögu. Það var þegar á árunum 1963 og 1964 að þessi undirbúningur hófst. Þá var gefið út virkjunarmat unnið af Rögnvaldi Þorlákssyni verkfræðingi og Ásgeiri Sæmundssyni tæknifræðingi. Þær virkjunarrannsóknir og allar síðari rannsóknir af sama tagi hafa verið unnar að frumkvæði Andakílsárvirkjunar og á hennar kostnað. En þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir ráðamanna í héraði 1967 og síðar tókst ekki að sigrast á andstöðu embættismanna raforkuiðnaðarins við þetta mál. Því var það að alþm. Jón Árnason og Ásgeir Bjarnason fluttu frv. til 1. um virkjun Hvítár í Borgarfirði í Ed. Alþingis 1976, samhljóða frv. sem dagað hafði uppi á þingi á árunum 1974–1975. Þetta frv. var samþ. á Alþ. 30. apríl 1977, eins og ég gat um. Úr grg. þess frv. vil ég aðeins nefna eina setningu orðrétta, með leyfi hæstv. forseta. Þar segir: „Þess skal og getið, að fyrir hendi er alger samstaða eigenda Andakílsárvirkjunar um að eignaraðild að fyrirhugaðri virkjun við Kljáfoss verði aukin þannig að Snæfellsnes- og Hnappadalsýsla ásamt Dalasýslu verði meðeigendur orkuversins og þannig stefnt að því að öll grunnorkuvinnsla á Vesturlandi verði sameign íbúanna sem sjálfstæð Vesturlandsveita.“ Það var snemma rætt um hvernig færi um þau dreififyrirtæki sem eru á þessu svæði, hvort þau mundu sameinast í eitt fyrirtæki eða hvernig þróunin yrði að öðru leyti: Ég tel að það hafi verið ljóst frá öndverðu, að forráðamenn Rafveitu Akraness vildu reka hana áfram sem sjálfstæða veitu með sama hætti og gert hefur verið. Því til styrktar má m. a. benda á samþykkt bæjarstjórnar á fundi 29. okt. 1976, en hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Rafveitunefnd, rafveitustjóri og bæjarstjóri eru sammála um að stefna að því, að Andakílsárvirkjun útvíkki starfsemi sína og sjái um raforkuöflun og höfuðdreifingu á Vesturlandi og að stefnt verði að virkjun Kljáfoss í því skyni. Aðilar eru sammála um að eðlilegt og hagkvæmt sé að Akurnesingar annist áfram sjálfir smásöludreifingu raforku á veitusvæði Rafveitu Akraness.“ Þessi 7. manna raforkunefnd, sem ég minntist á áðan náði að lokum algerri samstöðu. Þó óskaði sveitarstjóri Borgarness þess getið, eins og tekið er fram í grg., að þegar til stofnunar Vesturlandsveitu kæmi og yfirtöku hennar á eignum dreifiveitna yrði sú yfirtaka gerð með samkomulagi aðila og þá fullt tillit tekið til sérstöðu Rafveitu Borganess, sem vegna fyrirhyggju heimamanna er mjög vel stætt fyrirtæki fjárhagslega, eins og þar stendur. Þegar n. hafði orðið sammála um það frv., sem hér liggur fyrir, var skv. óskum sveitar- og sýslufélaga á Vesturlandi svo og iðnrh. þannig til hagað, að frv. eða till. n. voru sérstaklega kynntar á fjórum kynningarfundum sem haldnir voru á Vesturlandi um þetta mál. Þeir voru haldnir í Búðardal, Stykkishólmi, Borgarnesi og Akranesi. Á fundi þessa voru sérstaklega boðaðir allir sveitarstjórnarmenn og aðrir forustumenn í héraðsmálum. Á þeim fundum voru málin rædd og reifuð. Það komu fram ýmsar aths. og ábendingar. M. a. var lögð áhersla á að stefnt yrði að jöfnun á raforkuverði á dreifiveitusvæði Vesturlandsveitu, að í samningum við Rafmagnsveitur ríkisins eða ríkissjóð yrði tryggt ákveðið framlag til Vesturlandsveitu af verðjöfnunargjaldi og einnig framlag úr Orkusjóði til endurnýjunar á dreifilínum, hliðstætt því sem gert var í samningum um Orkubú Vestfjarða. En það má fullyrða að á þessum fundum var mikill samhugur ríkjandi um áframhald málsins. Eins og sagt var starfaði raforkunefnd Vesturlands á tímabilinu frá maí 1976 til mars 1978. Hún lauk störfum, skilaði áliti til iðnrh. með bréfi dags. 25. mars 1978. Þar með var málið lagt í hendur rn. og ríkisstj. Iðnrh. kynnti málið í fyrrv. ríkisstj., en ekki náðist þar samstaða um að málið yrði flutt sem stjfrv. Vitað er að frv. verður ekki flutt af núv. iðnrh. né ríkisstj. Var því um tvennt að velja: að láta málið kyrrt liggja og bíða þess er verða vildi eða hreyfa því frekar áleiðis í framhaldi af því sem unnið hefur verið. Seinni kosturinn var valinn og öllum þm. Vesturl. í Nd. boðið að flytja það í sameiningu, þ. e. a. s. öllum þm. Vesturl. sem eiga kost á að standa að þessu frv. ef það er flutt í þessari deild. En ekki náðist samkomulag um þetta atriði. Þá var horfið að því ráði að flytja frv. í þeim búningi sem n. varð sammála um og láta fylgja því sömu gögn og grg. og fylgdu því til iðnrh. í mars 1978. Að þessu frv. stend ég ásamt 7. landsk. alþm., eins og ég gat um í upphafi. Það er rétt, án þess að eyða í það of löngu máli, að víkja örlítið að frv. sjálfu. Það skiptist í fjóra kafla. Í I. kafla er fjallað um Vesturlandsvirkjun, þ. e. sameignarfyrirtæki ríkis, Akraneskaupstaðar og sýslufélaga á Vesturlandi, sem ætlað er að annast orkuöflun og orkuflutning. Í II. kafla er fjallað um Vesturlandsveitu, þ. e. sameignarfyrirtæki ríkisins og sveitarfélaga á Vesturlandi, sem ætlað er að annast orkudreifingu til neytenda á Vesturlandi utan Akraneskaupstaðar. III. kafli fjallar um orkumálanefnd Vesturlands og IV. kafli um gildistöku o. fl. Ég ætla ekki að rekja frv: grein fyrir grein, en víkja þó að helstu atriðum þess. Í 1. gr. er gert ráð fyrir því, að eigendur Vesturlandsvirkjunar verði þeir sem nú eru eigendur að Andakílsárvirkjun, þ. e. a. s. Akraneskaupstaður, Borgarfjarðarsýsla og Mýrasýsla, að viðbættum ríkissjóði Íslands og hinum sýslunum í Vesturlandskjördæmi, þ. e. Snæfellsnes- og Hnappadalssýslu og Dalasýslu. Til greina kom einnig að byggja þetta fyrirtæki upp af ríkissjóði og sveitarfélögum á Vesturlandi, en þau eru alls 39 að tölu. Um þetta var í fyrstu nokkur meiningarmunur, þó að þetta sé nánast aðeins formsatriði, en að því var horfið að hafa þetta, ef svo má kalla, á sýslugrundvelli, enda höfðu sýslurnar, Borgarfjarðar- og Mýrasýsla, haft forgöngu um þetta mál áður fyrrum; eins og ég rakti áðan, svo að hlutur þeirra er ekki lítill í þessu máli. Og á það má líka benda, að í raun og veru eru sýslurnar í dag hin einu lögbundnu samtök íbúa heima fyrir á héraðsgrundvelli, því að landshlutasamtök sveitarfélaga hafa aldrei hlotið neinn sess í löggjöf. 2. gr. frv. fjallar um tilganginn. Tilgangur félagsins er að afla orku til almenningsnota, iðju og iðnaðar með eigin virkjunum eða samningum við aðra orkuframleiðendur. Í 3. gr. er rætt um að Vesturlandsvirkjun taki við öllum eignum Rafmagnsveitna ríkisins á Vesturlandi og Andakílsárvirkjunar til raforkuvinnslu og flutnings, réttindum þeirra og skyldum. Fyrirtækið yfirtekur skuldir vegna eigna þeirra, sem það tekur við, eftir nánara samkomulagi. Í 4. gr. er rætt um eignahlutföllin að þessu fyrirhugaða fyrirtæki. Það er miðað við að um sameignarfélag sé að ræða, að eignarhluti ríkisins verði ákveðinn 40%, en Akraneskaupstaðar og sýslnanna samtals 60%. Með þessu er því alls ekki slegið föstu að eignarhlutdeild fari eftir stofnframlagi hvers og eins. Þvert á móti byggist ákvæði þetta á þeirri hugsun, að erfitt sé að leggja sanngjarnt mat á framlagðar eignir af þessu tagi, enn fremur hljóti að vera miklum erfiðleikum bundið að krefjast stofnframlags svo að um muni frá þeim aðilum sem á undanförnum árum hafa greitt raforku háu verði án þess að fá hlutdeild í nokkrum eignum á þessu sviði. Þess hefur þó verið getið og á það bent, að hið háa raforkuverð, sem fólkið hefur greitt, megi í raun og veru skoða sem framlag þess til raforkuvirkja á tilteknum svæðum. Loks er þess að geta, að við ákvörðun um eignarhlutföll sameigenda var höfð hliðsjón af sambærilegum landshlutafyrirtækjum. Það má geta þess hér, að við samningu þessa frv. hefur verið höfð náin hliðsjón af löggjöf um önnur fyrirtæki á sama sviði, svo sem lögum um Orkubú Vestfjarða, lögum um Hitaveitu Suðurnesja, lögum um Landsvirkjun og Laxárvirkjun frá 1965 og að sjálfsögðu raforkulögum, nr. 58/1967, svo og annarri löggjöf sem Snertir þessi málefni og snert hefur fyrr og síðar. Þessi tala eða þetta hlutfall, 40% og 60%, er ekkert heilagt hlutfall út frá sjónarmiði heimamanna. En það er valið með hliðsjón af því, að ég held að þetta sama hlutfall sé í öllum þeim lögum sem ég nefndi þar sem að eignarhlutföllum er vikið á annað borð. Og það er óeðlilegt, að þetta hlutfall rokki mikið til í sambærilegri löggjöf, að mínum dómi. Þá er í 6. gr. víkið að stjórn félagsins er skipuð skal 7 mönnum og jafnmörgum til vara. Menn athugi það, að stjórnin er staðsett dreift um allt Vesturland, þ. e. a. s. einn valinn af bæjarstjórn Akraness, annar af sýslunefnd Borgarfjarðarsýslu, þriðji af sýslunefnd Mýrasýslu, fjórði af sýslunefnd Snæfellinga, fimmti af sýslunefnd Dalasýslu og svo sjötti og sjöundi tilnefndir af fjmrh. og orkumálaráðherra. Þessi stjórn er höfð svona dreifð í ákveðnum tilgangi. Það þýðir ekki sama sem eignarhlutföll. Að þeim er vikið nánar í 8. gr. þar sem rætt er um aðalfund, en það þykir henta og er raunar sjálfsagt að stjórnin sé búsett dreift um héraðið til þess að vandamálin séu litin með augum heimamanna sjálfra í sem flestu tilliti. Í 8. gr. eru ákvæði um aðalfund sem ég ætla ekki að rekja nákvæmlega, en aðeins víkja að því, að ef ágreiningur verður í þessu fyrirtæki, þá er úr honum skorið skv. atkvæðisrétti sem er ákveðinn í hlutfalli við eignaraðild umbjóðendanna. Ég fer ekki nánar út í að skýra þetta, en við treystum á það, heimamenn, að í þessu stóra fyrirtæki verði eins gott samkomulag um öll höfuðmál og hefur verið í stjórn Andakílsárvirkjunar frá upphafi vega og fram á þennan dag. Ég ætla svo ekki að rekja næstu greinar neitt að ráði vegna þess að ég held að það verði trauðla samið frv. um þetta efni án þess að það verði talsvert mikið líkt þeim greinum sem hér fara á eftir og eru svo að segja samhljóða í löggjöf um orkumál. Í raun og veru er það svo, að löggjöf um orkumál er ekki mjög ítarleg né margorð. Orkumálunum eða stórum hluta þeirra er miklu fremur stjórnað skv. ákvæðum reglugerða sem settar eru skv. orkulögum, og því er að sjálfsögðu vikið að því í 14. gr., að orkumálaráðh. staðfesti reglugerð er stjórn Vesturlandsvirkjunar undirbýr í samráði við eignaraðila, þar sem nánar skal ákveðið um framkvæmd þessara laga, starfsemi og orkuveitusvæði Vesturlandsvirkjunar. Þetta er í samræmi við álit mitt og margra annarra sem við löggjafarmálefni fást, að við viljum hafa löggjöfina frekar stuttorð,a og gagnorða, en stjórna einstökum þáttum mála meira skv. ákvæðum reglugerða sem settar eru skv. meginreglum laganna sjálfra. Þess er svo getið í 15. gr., að með frv. þessu, ef að lögum verður, séu felldar úr gildi allar heimildir í lögum fyrir Rafmagnsveitur ríkisins eða aðra aðila til virkjunar fallvatna á Vesturlandi, nema í lögum nr. 26/1977, um virkjun Hvítár í Borgarfirði, sem eru prentuð sem fskj., en þar er gert ráð fyrir að Vesturlandsvirkjun taki við öllum réttindum og skyldum Andakílsárvirkjunar skv. þeim lögum. Ég ætla svo að fara örfáum orðum um II. kafla frv. sem hefst á 16. gr. Þar er sett fram heimild til að stofna orkudreifingarfyrirtæki sem nær yfir allt Vesturland að frátöldu lögsagnarumdæmi Akraneskaupstaðar. Gert er ráð fyrir að sameigendur að slíku orkudreifingarfyrirtæki, Vesturlandsveitu, verði ríkissjóður og 38 sveitarfélög á Vesturlandi. Í þessum kafla eru hliðstæð ákvæði og í I. kafla, bæði um stofnun eða sameign að fyrirtækinu í 16. gr., um tilgang Vesturlandsveitu í 17. gr., eignarhlutföll í 18. gr., stjórn félagsins í 20. gr. og aðalfund í 22. gr., en að sjálfsögðu er aðalfundur í þessum félögum æðsti handhafi valds og æðsti ákvörðunaraðili eins og í öðrum hliðstæðum fyrirtækjum. En ef tala má um að orkuöflunar- og orkuflutningsfyrirtækjum sé að talsverðu leyti stjórnað með reglugerðarákvæðum, þá gildir þetta því fremur um dreifiveitur. Þess vegna eru ákvæði þessa kafla heldur fáorðari og styttri en í I. kafla og reiknað með því, að orkumálaráðh. staðfesti reglugerð er stjórn Vesturlandsveitu undirbýr í samráði við eignaraðila þar sem nánar skuli ákveðin starfsemi og orkuveitusvæði Vesturlandsveitu. Í III. kafla settum við svo upp Orkumálanefnd Vesturlands. Sumir töldu það vera óþarfa, en við töldum rétt að láta þennan kafla og þessa grein fljóta með til þess að benda mönnum á það, að enda þótt tvær dreifiveitur störfuðu á Vesturlandi, þá verði þó brýnt fyrir öllum íbúum Vesturlands að þeir yrðu að hafa um þessi mál öll góða samvinnu. Samkv. því, sem ég hef rakið, er gert ráð fyrir að tvö orkudreifingarfyrirtæki starfi á Vesturlandi, þ. e. Rafveita Akraness og Vesturlandsveita, og eitt orkuöflunar- og meginflutningsfyrirtæki, Vesturlandsvirkjun. Það er deginum ljósara, að þessi fyrirtæki verða öll að vinna vel saman svo að æskilegum markmiðum verði náð í þágu allra íbúa í Vesturlandskjördæmi og þjóðarheildarinnar. Þess vegna er gert ráð fyrir samstarfsnefnd þriggja manna er skipuð sé einum frá hverjum framangreindra aðila. Hlutverk hennar skal vera að efla hagnýtt og traust samstarf á sviði orkumála um allt Vesturland, en það er einmitt sá tilgangur sem vakað hefur fyrir öllum áhugamönnum um þetta mál frá upphafi vega. Í IV. kafla er rætt um það, hvenær lögin komi til framkvæmda, og þá vil ég sérstaklega vekja athygli á því, að hér er aðeins um heimildarlöggjöf að ræða. Það er aðeins um heimildarlöggjöf að ræða og hún kemur ekki til framkvæmda nema þeir aðilar, sem þarna er fjallað um, taki ákvörðun um að hrinda þessu mikilvæga máli í framkvæmd. En þegar það hefur verið ákveðið skv. m. a. 1. og 16. gr., þá skal orkumálaráðh. beita sér fyrir því að stofnfundir séu haldnir skv. reglum 8. og 22. gr., eftir því sem við á, og þá skal gengið frá sameignarsamningum. Og vitanlega veltur framhald þessara mála og mikilvægi og æskileg þróun í framtíðinni mjög á því hvernig til tekst með stofnfundina og þá grundvallarsamninga sem þar verða gerðir milli aðila. Ég get svo senn látið máli mínu lokið. Við vitum það gjörla, sem hér erum inni, að orkumálin eru enn í deiglunni. Enn er rætt um skipulag orkumálanna, bæði heima í héruðunum og eins á alþjóðavettvangi. Fyrrv. iðnaðar- og orkumálaráðh. skipaði orkumálanefnd til þess að vinna að því, að gera till. um heildarskipan þessara mála. Þessi n. var skipuð 17. jan. 1977, en hún skilaði áliti 5. okt. 1978. Formaður hennar var Þorvaldur Garðar Kristjánsson alþm., formaður Orkuráðs. Síðan koma nýir siðir með nýjum herrum, og það var önnur skipulagsnefnd um raforkuöflun stofnuð á s. l. ári, í október 1978, og hún mun hafa skilað áliti ekki alls fyrir löngu. Formaður hennar var Tryggvi Sigurbjarnarson. Það er deginum ljósara að mál þessi eru mjög mikilvæg enn þá. Þau tíðindi, sem borist hafa af enn nýrri olíuverðshækkun í heiminum og mikilli ókyrrð í þeim málum öllum, benda okkur á að mál þessi eru öll enn þá einna allra mikilvægust af þeim málefnum sem við fáumst við hér á hinu háa Alþingi. Það er fyllsta ástæða til að halda áfram að gefa þessum málum gaum, brjóta þau til mergjar og athuga hvernig þeim verði best fyrir komið. Ég vil sérstaklega minnast á þátt fyrrv. iðnrh. í þessu máli, þar sem hann skipaði n. í hverju kjördæmi landsins til þess að vinna að orkumálum, eins og ég áðan gat um, til þess að kanna hugi og viðhorf heimamanna til þessara mála. Og það finnst mér mjög mikilvægt. A. m.k. er málum þannig háttað á Vesturlandi, að við höfum hingað til viljað aukna heimastjórn í þessum málum. Ég held að mér sé óhætt að tala þar fyrir munn flestra framámanna í Vesturlandskjördæmi. Ég skal svo ekki tefja hv. þingheim miklu lengur með því að ræða þetta mál sem snertir okkur á Vesturlandi náttúrlega miklu meira en þm. hér almennt, svo ég læt máli mínu lokið að sinni, en fer fram á það við hæstv. forseta, að um leið og þessari umr. lýkur verði málinu vísað til 2. umr. og hv. iðnn.



Mér hefur borist svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 27. mars 1979. Ritari þingflokks Sjálfstfl. hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Samkv. beiðni Lárusar Jónssonar, 6. þm. Norðurl. e., sem nú er á förum til útlanda í opinberum erindum, leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður hans, Halldór Blöndal blaðamaður, taki á meðan sæti hans á Alþingi“. Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Sverrir Hermannsson, forseti Nd.“ Halldór Blöndal hefur áður tekið sæti á þessu þingi og býð ég hann velkominn til starfa.



Áður en gengið er til dagskrár vil ég aðeins víkja að því, hvernig ég hef hugsað mér að störfum verði hagað hér í Sþ. í dag. Eins og hv. alþm. sjá er margt mála á dagskrá. Á dagskrá fyrri fundar eru 13 mál og á dagskrá síðari fundar eru hvorki meira né minna en 30 mál og eru þó ekki. alveg öll þau mál tekin á dagskrána sem fyrir þinginu liggja, en að vísu flest. Nú stendur þannig á að tveir hv. alþm. hafa óskað þess að taka hér til máls utan dagskrár og það um málefni sem að þeirra dómi og að athuguðu máli hjá mér varð niðurstaðan að annaðhvort væri að taka fyrir nú eða ekki, þar sem þau þyldu í rauninni ekki bið, svo ég hef orðið við þessu. Ég vil hins vegar haga málum þannig að taka nú næsta klukkutímann eða svo fyrir nokkrar fsp. og reyna að ljúka umr. um þær, en þessar umr. utan dagskrár, sem eru um mjög skyld málefni, þó ekki séu nákvæmlega um sama atriði, yrðu upp úr kl. 3 eða á fjórða tímanum, eftir því sem á stæði. En vegna þess að svo mikið er á dagskrá síðari fundar vil ég geta þess, að hv. alþm. mega vera við því búnir að fundir verði allstrangir í Sþ. í dag fram eftir degi og ef með þarf þá einnig í kvöld. Þeir, sem eiga mál á dagskránni sem ekki eru komin enn til n., mega vera við því búnir að þeir geti komið sínum málum að síðar í dag eða í kvöld. Mér þætti vænt um að þeir, sem ekki ættu þess kost að fylgja þeim úr hlaði síðdegis eða í kvöld, létu mig vita, a. m. k. þegar líður á daginn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. og stefndi henni til forsrh., því að ég vísa til greinar í samstarfsyfirlýsingu núverandi stjórnarflokka, þar sem stendur á bls. 9 að eitt af því, sem stjórnarflokkarnir gerðu samþykkt um, væri að djúphiti í jörð og virkjunarréttur fallvatna yrði þjóðareign. Undanfarin ár höfum við þm. í Alþfl. flutt ýmist þáltill. eða frv. til l. varðandi þessi gögn og gæði landsins og raunar fleiri, og þar sem ég hafði ekkert heyrt um þessi mál í vetur þótti mér hlýða að gera þessa fsp. til þess að ýta á eftir því að eitthvað gerðist í málinu. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta því ég veit að tími þingsins er naumur og tel mig hafa skýrt hvers vegna ég ber þessa fsp. fram og vænti upplýsinga.



Herra forseti. Ég skal reyna að fara að dæmi fyrirspyrjanda og vera stuttorður. Það er rétt, sem hann sagði, að í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna var svofellt ákvæði: „Djúphiti í jörð og virkjunarréttur fallvatna verði þjóðareign“. Framkvæmd þessa ákvæðis stjórnarsáttmálans er í höndum iðnrh. og eru upplýsingar í svari mínu frá iðnrn. komnar. Þegar ríkisstj. tók við í september 1978 var starfandi nefnd, sem fyrrv. iðnrh. skipaði hinn 12. mars 1976 til að semja frv. til l. um réttindi yfir jarðhita. Í þessari nefnd voru hæstaréttardómararnir Ármann Snævarr, formaður, og Benedikt Sigurjónsson svo og Gunnar Helgi Sigurðsson verkfræðingur. Lét nefnd þessi af störfum í október s. l., en þá hafði hún viðað að sér miklum gögnum um málið, einnig erlendis frá, en ekki gengið frá frumvarpsdrögum. Hefur mál þetta síðan verið til skoðunar í iðnrn. og þar verið undirbúin drög að frv. um breyt. á orkulögum varðandi eignar- og umráðarétt jarðhita í samræmi við stefnumörkun stjórnarsáttmálans. Nú í vikunni verður gengið frá skipun nýrrar nefndar á vegum iðnrn. til að fullgera frv., og standa vonir til þess að unnt verði að leggja það fyrir yfirstandandi þing. Hvað virkjunarrétt fallvatna áhrærir er athugun og undirbúningur þess máls skemmra á veg kominn, enda ýmsar lagaaðstæður um þau efni flóknari en varðandi jarðhitann. Frumvarpsdrög eru ekki tilbúin, en nefnd verður skipuð fljótlega til að semja frv. um þessi efni í anda stefnuyfirlýsingar ríkisstj. Þess er hins vegar tæpast að vænta, að það mál verði lagt fyrir það þing er nú situr.



Forseti. Ég þakka upplýsingarnar. Ég þykist vita að málið sé komið á rekspöl og þykir það vissulega þakkarvert.



Herra forseti. Á þskj. 359 hef ég leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. félmrh. sem varðar húsnæðismál. Húsnæðismálin eru ákaflega þýðingarmikill þáttur í þjóðarbúskap okkar, svo sem kunnugt er. Þarf ekki að fara orðum um það. Fyrst og fremst varðar þetta sjálft hið almenna húsnæðisástand í landinu. En húsnæðismálin hafa og mikla þýðingu í ýmsum öðrum samböndum. Ástand þeirra skiptir ekki litlu máli varðandi almennt verðlag og kaupgjald í landinu. Húsnæðismálin hafa mikla þýðingu varðandi byggðamálin í landinu. Ekki er það síst nú sem stendur, þegar svo er ástatt að víða úti um land eru framleiðslutækin það rífleg að það skortir fyrst og fremst mannafla til þess að þau séu hagnýtt með eðlilegum hætti, en til þess að mannafli fáist er frumþörfin sú, að fólkið hafi þak yfir höfuðið. Húsnæðismálin varða og atvinnumál í byggingariðnaðinum. Og svo mætti lengi telja. Það er því ekki að ófyrirsynju að flutt er fsp. varðandi þessi mál. Fsp. er, með leyfi forseta, á þessa leið: „1. Hvað er áætlað, að mikið fjármagn fari til Byggingarsjóðs ríkisins á árinu 1979, og hvernig skiptist það milli fjármögnunarleiða? 2. Hvað er áætlað, að ráðstöfunarfé Byggingarsjóðs ríkisins til útlána verði mikið á árinu 1979, og hvernig skiptist það milli útlánaflokka? 3. Hvað er áætlað, að Byggingarsjóður ríkisins láni til margra íbúða á árinu 1979, og hvernig skiptist það á útlánaflokka? 4. Hvað er gert ráð fyrir, að lán Byggingarsjóðs ríkisins út á nýjar íbúðir (f. lán) á árinu 1979 nemi hárri upphæð í hlutfalli við byggingarkostnað?“



Herra forseti. Spurt er hve mikið fjármagn fari til Byggingarsjóðs ríkisins árið 1979 og hvernig það skiptist milli fjármögnunarleiða. Innstreymi er áætlað á þessu ári þannig: Frá ríkissjóði, þ. e. launaskattur og byggingarsjóðsgjald: 6 milljarðar 141 millj. kr. Skyldusparnaður, innborgað: 2 milljarðar 500 millj. kr. Skuldabréfakaup Atvinnuleysistryggingasjóðs: 2 milljarðar 70 millj. kr. Skuldabréfakaup lífeyrissjóða: 2 milljarðar 755 millj. kr. Afborganir, vextir og vísitölutrygging: 3 milljarðar 485 millj. kr. Tekjur af rekstri tæknideildar: 120 millj. kr. Annað: 85 millj. kr. Niðurstöðutala: 17 milljarðar 156 millj. kr. Útstreymi er áætlað á þessu ári þannig: Keypt skuldabréf af Framkvæmdastofnun ríkisins: 810 millj. kr. Skyldusparnaður, endurgreiðslur: 3,1 milljarður kr. Rekstrarkostnaður tæknideildar, brúttó: 140 millj. kr. Rekstrarkostnaður lánadeildar og stofnunarinnar almennt, brúttó: 140 millj. kr. Afborganir, vextir og vísitölutrygging: 1 milljarður 20 millj. kr. Sjóðshækkun: 309 millj. kr. Annað: 130 millj. kr. Og þá verða eftir til ráðstöfunar í lánveitingar 12 milljarðar og 125 millj. kr. Þá er spurt hvað ráðstöfunarféð til útlána verði mikið á árinu 1979 og hvernig það skiptist milli útlánaflokka. Samkv. því, sem ég sagði um útstreymið árið 1979, er áætlað að ráðstöfunarfé Byggingarsjóðs ríkisins á því ári verði 12 milljarðar 125 millj. kr. Húsnæðismálastjórn hefur gert áætlun um hugsanlega lánsfjárþörf á þessu ári og kynnt hana rn. Er skiptingin samkv. þeirri áætlun þessi: Frumlán til nýbygginga: 2 milljarðar 416 millj. kr. Viðbótarlán til nýbygginga: 4 milljarðar 235 millj. kr. Lán til kaupa á eldra húsnæði: 3 milljarðar 188 millj. kr. Leigu- og/eða söluhúsnæði sveitarfélaga: 2 milljarðar 235 millj. kr. Ýmis framkvæmdalán: 1 milljarður 205 millj. kr. Elli- og dvalarheimili: 456 millj. kr. Verkamannabústaðir (f.lán): 405 millj. kr. FB-íbúðir: 326 millj. kr. Samtals verða þetta 14 milljarðar 466 millj. kr. Samkvæmt þessari áætlun gætu lánveitingar farið á þessu ári allt að 2 milljörðum fram úr ráðstöfunarfé sjóðsins. Um þetta verður þó ekki fullyrt nú. Eftir er að koma í ljós hvort samdráttur í lóðaframboði hér á þéttbýlissvæðinu við Faxaflóa hefur áhrif á eftirspurn eftir nýbyggingarlánum, hvort framkvæmdageta sveitarfélaga við leigu- og söluíbúðir verður eins mikil og þarna er áætlað, svo og það, hver verður eftirspurn eftir lánum til kaupa á eldri íbúðum. Munu þessar línur ekki skýrast fyrr en lengra líður á árið. Þótt líti út fyrir að fjárvöntun geti orðið nálægt 2 milljörðum kr. ber þess að gæta, að aldrei kemur til útborgunar fyrir áramót allt það fé sem ákveðið er að lána á árinu. Ljóst er þó og rétt að vera við því búinn að fjáröflun Byggingarsjóðs ríkisins geti þurft að endurskoða í samræmi við sérstakan fyrirvara þar að lútandi í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun ríkisstj. fyrir þetta ár. Í þriðja lagi var spurt um fjölda þeirra íbúða, sem lánað er til, og skiptingu þeirra. Almenn frumlán til nýbygginga eru áætluð 1 450. Leigu- og/eða söluíbúðir sveitarfélaga eru áætlaðar 353, þar af verður smíði hafin á 188 á þessu ári. Framkvæmdalán verða veitt til byggingar 622 íbúða, þar af verður smíði hafin á 280 á þessu ári. Gert er ráð fyrir að lána til 251 íbúðar í verkamannabústöðum. Smíði 216 þeirra hefst á þessu ári. Íbúðir í elli- og dvalarheimilum verða 319, þar af 120 nýjar á þessu ári. FB-íbúðirnar verða 30 talsins, allar nýjar. Loks er fjöldi lána til kaupa á eldra húsnæði áætlaður 2 090. Alls eru þetta lán til 5 115 íbúða, þar af verður smíði hafin á 2 284 á þessu ári. Ekki er ástæða til að áætla fjölda þeirra íbúða sem á þessu ári fá veitt viðbótarlán. Í síðasta lagi er spurt um hvað gert sé ráð fyrir að nýbyggingarlán verði á árinu 1979 hátt hlutfall af byggingarkostnaði. Við þessari spurningu er auðvitað ekki hægt að gefa neitt einhlítt svar. Ákveðið hefur verið að hækka nýbyggingarlán til þeirra, sem gera fokhelt á þessu ári, til jafns við þá hækkun, sem orðið hefur á vísitölu byggingarkostnaðar frá síðasta ári, eða úr 3.6 í 5.4 millj. kr. Þetta hlutfall verður því óbreytt, eins og raunverulega hefur verið allar götur síðan 1970, er núgildandi lög um lánveitingar Húsnæðismálastofnunar ríkisins voru sett. Lánin eru föst upphæð fyrir allar íbúðir, svo sem alkunna er, og hlutfall þeirra af byggingarkostnaði ræðst því algjörlega af því einu, hversu stórt og dýrt húsnæði menn byggja, getur trúlega sveiflast allt frá því að vera 10–15% af byggingarkostnaði dýrustu einbýlishúsa og upp í það að verða 40–50% af kostnaðarverði mjög lítilla íbúða í fjölbýlishúsum. Ef það mætti verða til einhverrar glöggvunar má nefna það dæmi, að samkv. upplýsingum Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins var meðalbyggingarkostnaður íbúðar, sem að sameign meðtalinni var 100 fermetrar og byggð er í svonefndri vísitöluhúsi, þ.. e. 10 íbúða fjölbýlishúsi, áætlaður 14.8 millj. kr. um síðustu áramót. Núverandi nýbyggingarlán eru um 37% af þeirri fjárhæð.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. félmrh. fyrir greinargóð svör við spurningum mínum. Þessi svör eru þess eðlis, að þau gætu gefið tilefni til margháttaðra umr. um þessi þýðingarmiklu mál. Ég ætla mér þó ekki að fara að hefja almennar umr. um þessi mál, en aðeins víkja að nokkrum þýðingarmiklum atriðum sem svar hæstv. ráðh. gefur tilefni til. Hæstv. ráðh. gaf okkur upp hvað væri áætlað að ráðstöfunarfé Byggingarsjóðs næmi miklu á þessu ári, og það voru rúmir 12 milljarðar. Hann gaf okkur einnig upp hverju var áætlað að útlán Byggingarsjóðs mundu nema, en það voru rúmir 14 milljarðar kr. Þarna er sem sagt gert ráð fyrir meiri útlánum en nú liggur fyrir að fjármagn hrökkvi til. Ég geri ráð fyrir að þessi áætlun sé sett upp í trausti þess, að leyst verði úr þessum málum þannig að nægilegt ráðstöfunarfé verði til að mæta fyrirhuguðum lánveitingum. Ég þekki það af nokkurri reynslu, að stundum hefur komið fyrir að stjórnvöld hafa ætlað að bæta úr slíkum vanda sem hér er fyrir hendi, en minna hefur orðið um framkvæmdir en ætlað var. Við skulum vona að slíkt verði ekki. Annað mál, sem varðar þessar spurningar, er það, hve lánin eru há í hlutfalli við byggingarkostnað. Samkv. þeim upplýsingum, sem hæstv. ráðh. hefur gefið, og miðað við að lánveitingar verði í samræmi við það ráðstöfunarfé sem nú er fyrir hendi, eða rúmir 12 milljarðar kr., hefur ráðstöfunarfé aukist um tæp 20% frá því á árinu 1977. En ef við reiknum með að hægt sé að auka þetta ráðstöfunarfé, eins og ráðh. gerði ráð fyrir, upp í rúma 14 milljarða hefur ráðstöfunarfé hækkað um tæp 40%. Á sama tíma sem ráðstöfunarfé hækkar við skulum segja um 40% hækkar lánsupphæð almennra íbúðarlána, þ. e. a. s. f. lána, um 50%. 1978 voru þau 3.6 millj. kr., en í ár eru þau 5.4 millj. kr. Þetta er 50% hækkun. Nú sýnist mér þetta benda til þess, að ætlunin sé að draga úr byggingarframkvæmdum á þessu ári frá því sem var á síðasta ári, því jafnvel þó að við reiknum með að þeir 2 milljarðar fjár, sem enn er óútvegað, fáist og verði fyrir hendi nægir það ekki til að mæta þeirri hækkun á lánsupphæðinni sem hefur orðið frá síðasta ári. Þetta er, að ég hygg, allalvarlegt mál að ýmsu leyti. Ég skal ekki fara frekar út í það, en bendi á þetta. Hæstv. ráðh. sagði í þessu sambandi, að ekki ætti að reikna með fullri upphæð áætlunar um útlán á þessu ári vegna þess að öll útlán, sem nú eru áætluð, komi ekki til úfborgunar á þessu ári. Það er rétt. En hæstv. ráðh. minntist ekki á það að til útborgunar koma á þessu ári ýmis lán sem voru ákveðin á síðasta ári. Ég hygg að þetta jafni sig nokkuð upp þannig að það sé ekki mikið traust í þessari röksemd. Ég sagði, hæstv. forseti, að þessi svör gæfu tilefni til margháttaðra umr. um húsnæðismálin. Það er ekki staður né stund til þess nú, en mér þótti samt rétt að vekja athygli á þeim atriðum, sem ég hef hér rætt um, og vænti þess, að hæstv. ráðh. taki þau til nánari athugunar, um leið og ég þakka honum fyrir svör hans.



Herra forseti. Ég skil mætavel áhyggjur hv. fyrirspyrjanda af þessum málum, því þau snerta margan manninn ef í óefni fer. Vitanlega var það ekki gert að gamni sínu að minnka markaða tekjustofna Byggingarsjóðs um u. þ. b. 10%, eins og alla aðra markaða tekjustofna á fjárl. þessa árs. Það gerði enginn að gamni sínu, því vitanlega hefði frekar þurft að auka við tekjur Byggingarsjóðs en hitt. Hitt er svo annað mál, að þetta var gert af þeirri nauðsyn að draga úr þenslu í þjóðfélaginu og þó fyrst og fremst af þeirri nauðsyn að færa meira af síminnkandi innlendu sparnaðarfé yfir til atvinnuveganna. Þar við bætist svo að 2000 millj. kr. eru fluttar af skyldusparnaðarfé til Framkvæmdasjóðs af sömu ástæðu, vegna þess að þar vantar fé til atvinnuveganna. Þar á móti kemur svo að áætluð lántaka hjá lífeyrissjóðunum hækkar úr 500 millj., eins og hún var áætluð á síðasta ári, í 2755 millj. kr. Í heildinni kemur þetta þannig út, að ráðstöfunarfé Byggingarsjóðs er 34% hærra en á síðasta ári, eða hækkar álíka mikið og framfærsluvísitala, hækkar álíka mikið og verðlag er áætlað hækka, en þar verður að hafa í huga að byggingarvísitala hækkaði um 50% á síðasta ári og munurinn á framfærsluvísitölu og byggingarvísitölu verður þarna Byggingarsjóði mjög svo í óhag, ef við miðum við fjölda íbúða sem hægt er að lána til. Aftur á móti kemur, að ef dregur úr verðbólgu nýtast að sjálfsögðu lánin betur en reyndin var á síðasta ári t. d. Þegar 50% verðbólga er rýrna lánin um þriðjung á árinu. Það bætir þessa stöðu nokkuð, að 400 millj. kr. koma af skyldusparnaðarfé í sveitum til viðbótar því sem áður er talið og dregst þá frá þessum 2 milljarða mismun sem um er verið að ræða, en búið er að áætla lánin, en ekki tekjurnar sem koma þarna á móti. Ég reikna með að það, sem var ógreitt af útlánum síðasta árs, hafi verið tekið með inn í þessa áætlun, þannig að þarna verði um minnkun að ræða, þ. e. a. s. minnkun á fjárvöntun. Að síðustu vil ég geta þeirra fyrirvara og ítreka þá fyrirvara sem eru í lánsfjár- og framkvæmdaáætlun fyrir þetta ár, en það eru fyrirvarar sem segja að taka skuli til endurskoðunar tekjuöflunarleiðir Byggingarsjóðs ef annað af tvennu skeður: í fyrsta lagi ef kemur til verulegs atvinnuleysis í byggingariðnaði eða ef sýnt þykir að Byggingarsjóður geti ekki staðið við lögbundnar eða venjubundnar skuldbindingar sínar. Ég treysti því, að ríkisstj. noti þessa heimild, ef sú staða kemur upp að þarna verði um verulegan skort að ræða.



Herra forseti. Ég skal fylgja þingsköpum og gera aðeins örstutta aths. Hæstv. ráðh. sagði að það hefði þurft að taka af tekjum Byggingarsjóðs og færa til Framkvæmdasjóðs vegna þarfa atvinnuveganna. Ég efast ekki um að atvinnuvegirnir eru í þörf. En það heyrir til góðra stjórnarhátta í þessum efnum að ekki þurfi að rýra tekjur Byggingarsjóðs til þess að leysa mál atvinnuveganna, vegna þess að Byggingarsjóður er mjög þýðingarmikill, eins og ég veit að við erum sammála um. Ég vil aðeins láta það koma fram, sem mér láðist reyndar áðan, að það er hálfömurlegt til þess að víta, að á þeim áratug, sem nú er að líða, hefur okkur ekkert miðað áfram í því efni, sem er grundvallaratriði varðandi þessi mál, að íbúðalán húsnæðismálastjórnar geti orðið meirihluti eða hlutfallslega meiri miðað við byggingarkostnað en nú er. Um 1970 og þar áður námu íbúðarlánin u. þ. b. 40% af byggingarkostnaði. Við höfum verið allan þennan áratug, sem nú er að líða undir þessu marki. Og það miðar ekkert áfram enn þá. Ef við tölum um þarfir Byggingarsjóðs miðað við að okkur miði ekki áfram í þessu efni, sjáum við að þarfirnar verða ærið miklar,ef við setjum okkur það mark að miði áfram.



Herra forseti. Fsp. sú, er hér liggur fyrir, er um framkvæmd laga um síldarleit úr lofti. Lög þessi voru sett árið 1954 - lög sem kveða á um að halda skuli uppi síldarleit fyrir Norður- og Austurlandi vor- og sumarmánuðina. Nú hefur síldarleit þessi verið aflögð. En fsp. er þannig: „Hvert hefur verið verkefni síldarleitarnefndar s. l. áratug, þar sem ekki hefur verið um skipulega síldarleit að ræða úr lofti eða á annan hátt? Hvenær var nefndin síðast skipuð? Hverjar hafa verið tekjur og gjöld nefndarinnar á þessum tíma og hverjar eru eignir síldárleitarnefndar nú? Hverjir eru endurskoðendur nefndarinnar og hvenær fór endurskoðun síðast fram? Er ekki tími til kominn að leggja nefndina niður og skila eigendum eignum, ef einhverjar eru?“



Herra forseti. Það er rétt, sem kom fram í ræðu fyrirspyrjanda, að lög um síldarleit úr lofti eru frá 1954. Síldarleitarnefnd starfaði á sínum tíma einmitt með stoð í lögum þessum, sem eru reyndar nr. 56 frá 21. apríl 1954. Síldarleit úr lofti fór seinast fram árið 1968, en í desember 1972 voru nm. leystir frá störfum og nefndin lögð niður þar sem forsendur síldarleitar voru brostnar með hvarfi síldarinnar. Þetta ætti að svara þeim hluta fsp. sem varðar verkefni síldarleitarnefndar s. l. áratug. Seinasta yfirlit yfir tekjur og gjöld nefndarinnar er að finna í reikningum Síldarverksmiðja ríkisins frá árinu 1968. Á s. l. áratug er því hvorki um tekjur né gjöld að ræða. Eignir síldarleitarnefndar eru húseign á Raufarhöfn, einnar hæðar, ca. 60 fm, ásamt einhverjum húsmunum. Þetta hús er í umsjá Síldarverksmiðja ríkisins. Enn fremur er innstæða á ávísanareikningi í Útvegsbanka Íslands, 346 881 kr., um seinustu áramót. Þetta er um eignir síldarútvegsnefndar að segja. Varðandi spurninguna um endurskoðendur er því til að svara, að nefndin hafði aldrei neina endurskoðendur, en Kristinn Baldursson starfsmaður Síldarverksmiðja ríkisins annaðist fjármálin. Af þessu sést að verkefni nefndarinnar og starfræksla hafa engin verið síðan 1968. Nm. voru leystir frá störfum 1972, en nokkrar eignir tilheyra nefndinni, sem eru í umsjá Síldarverksmiðja ríkisins.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram á þskj. 396 fsp. til hæstv. heilbr.- og trmrh., sem er svo hljóðandi: „Hvað liður könnun ríkisstj. á því, á hvern hátt megi veita öllum konum í landinu sambærilegt fæðingarorlof og tryggja tekjustofn í því skyni, samkv. ákvæði til bráðabirgða í lögum nr. 28 11. maí 1977.“ Bráðabirgðaákvæðið, sem vitnað er til, er þannig, með leyfi forseta: „Fyrir 1. janúar 1978 skal ríkisstj. kanna, á hvern hátt megi veita öllum konum í landinu sambærilegt fæðingarorlof, og tryggja tekjustofna í því skyni. Niðurstöður þessarar könnunar skal leggja fyrir Alþingi.“ Við Þórarinn Þórarinsson fyrrv. alþm. vorum flm. að bráðabirgðaákvæði þessu á þinginu 1976–1977 og var það samþ: á hv. Alþ. 2: maí 1977. Þegar lagasetningin um fæðingarorlof var samþ., sem var breyt. á lögum um atvinnuleysistryggingar, kom fram að sú löggjöf væri bráðabirgðalausn, en stefna yrði að því að allar konur í landinu sætu við sama borð í þessu efni. Rétta fyrirkomulagið væri að slíkar greiðslur yrðu látnar heyra undir almannatryggingar, og ekki mætti dragast að koma þessu réttlætismáli í höfn. Það kom fram hjá mörgum hv. þm., þegar lagasetningin um fæðingarorlofið var lögfesti, að stuðningur við málið í þeim búningi, sem það var þá í, væri með þeim fyrirvara að án tafar yrði málið athugað og sett í þann farveg sem að framan greinir. Þegar frv. kom fram um breyt. á fyrrgreindum lögum og liðin voru þá tvö ár frá samþykkt laganna án þess að heyrst hefði um að í gangi væri endurskoðun á því veigamikla atriði að fæðingarorlofið næði til allra kvenna í landinu, þá sáum við Þórarinn Þórarinsson að eitthvað yrði að gera frekar í málinu og fluttum því brtt. við fram komið frv., eins og að framan greinir. Hv. þm. Helgi Seljan varð á undan mér á síðasta þingi að bera fram fsp. um það, hvernig athugun þessari liði, en því miður kom í ljós að mjög lítið hafði verið gert í málinu. Hins vegar hefði mátt gera ráð fyrir, að sú fsp. ýtti af stað könnun. En nú er liðið rúmt ár síðan þessari könnun átti að vera lokið samkv. bráðabirgðaákvæðinu og er því fsp. fram sett, þar sem niðurstöður könnunarinnar átti að leggja fyrir Alþ. þegar henni væri lokið og enn hefur ekkert af henni heyrst. Ég man að í umr. um þetta mál voru bændakonur sérstaklega tilnefndar og þær konur sem ekki geta unnið úti, m. a. vegna fjölskyldustærðar. Ég held að enginn geti neitað því, að engar konur hafi meiri þörf fyrir fæðingarorlof en konur sem bundnar eru við heimili sín yfir stórum hóp barna. Ég hef líka orðið áþreifanlega var við að mikill áhugi er á því að viðunandi lausn finnist á þessu máli, því mikið er spurt eftir því, hvað könnun þessari líði. Það er ekki vansalaust að stjórnvöld skuli ekki láta framkvæma slíka könnun fyrir tilskilinn tíma, þegar lagafyrirmæli eru sett um að slík könnun skuli gerð.



Herra forseti. Spurt er um hvað líði könnun ríkisstj. á því, á hvern hátt megi veita öllum konum í landinu sambærilegt fæðingarorlof og tryggja tekjustofn í því skyni, samkv. ákvæði til bráðabirgða í lögum nr. 28 11. maí 1977. Svo sem kunnugt er var sú breyt. gerð á lögum um atvinnuleysistryggingar í maí 1975, að þær konur, sem forfallast frá vinnu vegna barnsburðar, skuli njóta atvinnuleysisbóta í samtals 90 daga. Tóku þessi lagaákvæði gildi hinn 1. jan. 1976. Framkvæmd lagaákvæða þessara olli nokkrum deilum og tókst ekki að ná samvinnu við stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs, sem þá var, um setningu reglugerðar um greiðslu þessara bóta. Reglugerðin var hins vegar samin af rn. og sett hinn 20. jan. 1976. Það, sem deilum hefur valdið í þessum málum, er hvort bætur af því tagi, sem hér um ræðir, eigi að greiðast af atvinnuleysistryggingum eða almannatryggingum, en fjármögnun þessara tveggja trygginga er með mjög ólíkum hætti svo sem kunnugt er. Þegar fyrrgreind lagaákvæði um fæðingarorlof voru samþ. í tíð fyrrv. ríkisstj. var starfandi nefnd undir forustu þáv. formanns tryggingaráðs til að endurskoða lögin um almannatryggingar. Sú nefnd skilaði nál. á s. l. ári, en í því nál. var ekki tekin afstaða til þess, hvernig með fæðingarorlof skyldi farið í almannatryggingum. Virðist nefndin ekki hafa rætt verulega um það atriði. Síðan á árinu 1977 hefur starfað nefnd undir formennsku Benedikts Sigurjónssonar hæstaréttardómara að endurskoðun gildandi laga um atvinnuleysistryggingar. Gert er ráð fyrir að nefnd þessi fjalli um fæðingarorlofið eins og aðra þætti atvinnuleysistrygginganna, eins og þeir eru nú, og hefur verið gert ráð fyrir að nefndin skili till. sínum um lög um atvinnuleysistryggingar á þessu vori. Í bráðabirgðayfirliti nefndarinnar kemur þó fram, að hún telur óeðlilegt að fæðingarorlof sé á vegum Atvinnuleysistryggingasjóðs. Svo sem gert er ráð fyrir í samstarfssamningi ríkisstjórnarflokkanna hef ég nú skipað nefnd til að endurskoða lög um almannatryggingar. Í nefndinni eiga sæti Jón Ingimarsson skrifstofustjóri rn., sem er formaður nefndarinnar, Eggert G. Þorsteinsson forstjóri Tryggingastofnunar ríkisins, Jóhanna Sigurðardóttir alþm., Stefán Jónsson alþm., Guðmundur H. Garðarsson viðskiptafræðingur, Guðjón Hansen tryggingafræðingur og Halldór E. Sigurðsson alþm. Ritari nefndarinnar verður Jón Sæmundur Sigurjónsson deildarstjóri í rn. Þessi nefnd er nú tekin til starfa og fær það verkefni að gera heildarendurskoðun á lögum um almannatryggingar og þá sérstaklega að gera till. um hvernig fæðingarorlofi verði best fyrir komið. Ég geri ekki ráð fyrir að nefnd þessi skili áliti fyrr en seint á þessu ári, en vænti þess þó að till. frá henni, a. m. k. fyrstu till., komi það tímanlega að hægt verði að leggja þær fyrir þing á komandi hausti. Ég er algjörlega sammála hv. fyrirspyrjanda, að það er ekki vansalaust hve mikill dráttur hefur orðið á afgreiðslu þessa máls hjá ríkisvaldinu, og ég bendi á að fyrir þessari hv. d. liggur þáltill. um þetta sama mál. Ég tek að endingu undir orð hv. fyrirspyrjanda um að allar konur eiga vissulega að sitja við sama borð í þessu efni.



Herra forseti. Varðandi þá fsp., sem hér liggur fyrir, um fæðingarorlof, er orðið brýnt að leysa það mál. En það er engu síður ljóst að Atvinnuleysistryggingasjóður, sem staðið hefur undir greiðslum fæðingarorlofs, mun ekki geta tekið að óbreyttu við því álagi sem því fylgir að greiða fæðingarorlof, ef hann á í framtíðinni að geta sinnt því hlutverki sem honum var upphaflega ætlað. Hefur þetta fyrirkomulag fæðingarorlofsgreiðslna verulega dregið úr að hann geti risið undir því verkefni sem honum í reynd var ætlað áður en fæðingarorlofsgreiðslur voru fluttar yfir á hann. Í ljós hefur komið að greiðslur Átvinnuleysistryggingasjóðs vegna fæðingarorlofs eru rúmur helmingur af greiðslum sjóðsins, eða meira en sem svarar öllum greiðslum vegna atvinnuleysisbóta og kauptryggingargreiðslum. Yrði því um mikið vandamál að ræða ef verulega bryddaði á atvinnuleysi hér hvað varðar greiðslugetu Atvinnuleysistryggingasjóðs. Brýna nauðsyn ber því til að leita annarra leiða í þessu efni og hlýtur það að verða eitt af veigameiri verkefnum þeirrar nefndar, sem skipuð hefur verið til að endurskoða almannatryggingakerfið, að finna leið til þess að létta þessu álagi af Atvinnuleysistryggingasjóði með breytingum á greiðslufyrirkomulagi vegna fæðingarorlofs til þess að Atvinnuleysistryggingasjóður geti staðið undir því hlutverki sem honum var upphaflega ætlað. Jafnframt verður að leita réttlátrar leiðar til að allar fjölskyldur njóti sama réttar í þessu máli, því engum getur blandast hugur um að barnmargar fjölskyldur, þar sem ekki nema annað foreldra getur komið því við að vinna úti, þurfa ekki síður - og kannske oft og tíðum frekar - á slíkum greiðslum að halda en margar þær fjölskyldur þar sem báðir foreldrar vinna úti. Hér er því um tvíþætt vandamál að ræða sem verður að leysa, bæði að því er snýr að Atvinnuleysistryggingasjóði og eins þeim foreldrum sem eiga mörg börn og njóta ekki þess réttar vegna þess að konan er ekki á vinnumarkaðnum. Slíkar fjölskyldur eru oft í mikilli og brýnni þörf fyrir þá hjálp sem fæðingarorlof veitir. Réttur þeirra gleymist of oft og það verður að leiðrétta. Því vona ég að bæði þessi atriði verði einnig vandlega skoðuð og reynt að finna viðunandi úrlausn við endurskoðun á almannatryggingakerfinu.



Herra forseti. Ég þarf í sjálfu sér litlu við það að bæta sem hér hefur komið fram. Þetta er í annað skipti sem hæstv. heilbr.- og trmrh. þarf á þessu þingi að svara fsp. af þessu tagi og svör hans eru mjög á þá lund, sem ég fagna, að sú nefnd, sem nú er að störfum varðandi tryggingamálin, sé með þetta verkefni. Ég vil aðeins leggja áherslu á það, vegna þess sem búið er að samþ. áður og hv. fyrirspyrjandi kom inn á, að tvisvar hefur mjög ákveðið ákvæði til bráðabirgða verið samþ. á Alþ., og þar af leiðir að hér hlýtur að vera um forgangsverkefni að ræða í þeirri endurskoðun sem fram fer á vegum þeirrar nefndar sem nú er að störfum - hreint forgangsverkefni. Ég hafði satt að segja gert mér vonir um að í þeirri endurskoðun, sem fram fór á síðasta ári og við sáum árangur af í ljósi frv. í fyrra, yrði þetta verkefni tekið fyrir sem eitt af þeim forgangsverkefnum sem þyrfti að sinna. Það varð þó ekki og maður varð ekki var við mikinn þrýsting frá þáv. stjórnarþm. í þá átt að þessu sérstaka máli væri þá að komið. Upphaf þessa máls á þingi, það ég man eftir fyrst frá minni setu hér, var till. Bjarnfríðar Leósdóttur um vandlega athugun á fæðingarorlofi fyrir allar konur og þá einmitt í því rétta formi, sem auðvitað á að vera á þessu, þ. e. a. s. í almannatryggingakerfinu. Ég sagði, þegar við settum þessi ákvæði um Atvinnuleysistryggingasjóðinn, að hann tæki að sér verkefnið að þessum hluta, að ég væri sannfærður um að þetta mundi tefja fyrir raunverulegri framkvæmd þessa réttlætismáls í heild. Ég held að reynslan hafi sannað að það, að þetta var sett á rangan stað á sínum tíma inn í kerfið, þó vissulega væri um réttlætismál að ræða fyrir þær konur sem það snerti, hafi einmitt orðið til þess að tefja fyrir raunverulegri framkvæmd á þessu máli, þannig að allar konur hlytu sama rétt hvað þetta snertir.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. heilbr.- og trmrh. fyrir svör hans. Ég varð að vísu fyrir vonbrigðum með að það skyldi ekki vera komið lengra á veg þessari könnun, en ég hygg þó að það fari ekkert milli mála hver hugur hans er í þessu máli. Það kom fram í lok ræðu hans og verður að treysta því, að reynt verði að vinna að þessu máli eins fljótt og kostur er á. Það eru nú orðin 4 ár síðan verulegar umr. hófust hér á hv. Alþ. um þetta mál og ég hygg að það hafi verið á hverju ári síðan, en niðurstaðan er þó þessi. Ég vil svo einungis segja það, að ég get tekið undir allt það sem kom fram hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og Helga Seljan í þessu máli, en ég vona að við þurfum ekki að flytja fjórðu fsp. á Alþ. út af þessu máli.



Herra forseti. Ég kom nú aðallega upp í ræðustólinn vegna þess að hæstv. trmrh. greindi frá því að nefnd til endurskoðunar á tryggingalöggjöfinni væri tekin til starfa. Þetta er að vísu rétt. Hún hefur komið aðeins saman. Hún hefur komið saman einu sinni til þess að koma sér saman um hvernig unnið skuli, og það er ljóst mál, eins og hæstv. ráðh. sagði, að þetta sérstaka mál hlýtur að verða eitt af þeim fyrstu sem nefndin fjallar um. Fyrir nefndinni liggur nú þegar til umsagnar þáltill. sú sem hæstv. ráðh. gat um áðan, sem fjallar raunar um að fæðingarorlof verði einnig látið ná til eiginkvenna bænda. Einhver hafði skrifað neðan á eyðublaðið, sem ég fékk í möppuna mína í hinni nýju nefnd: „Af hverju bara eiginkvenna?“ Ég tek undir það með hv. þm. Stefáni Valgeirssyni, að fáar konur munu hafa meiri þörf fyrir fæðingarorlof en þær sem bundnar eru heima fyrir yfir stórum hópi barna, að því tilskildu að þær séu þá þungaðar og ætli að fara að fæða. Sannleikurinn er sá, að hér er um að ræða mál sem verður að ná til allra kvenna á Íslandi. Þær verða að eiga allan þennan rétt. Það er ljóst mál að Atvinnuleysistryggingasjóður var ekki til þess stofnaður í fyrsta lagi að inna þessar greiðslur af höndum. Í öðru lagi er hann þess vanmegnugur. En það blasir við. okkur, þegar hæstv. trmrh. felur nú nefnd þeirri, sem endurskoða á tryggingalöggjöfina, að sjá þessu máli farborða, að til þess þarf allmikið fé. Það væti þá vingjarnlegt að þeir menn, sem hafa mest uppi nú að skera niður allar framkvæmdir og öll útgjöld, fengju það inn í kollinn á sér að það þarf sennilega yfir milljarð til þess arna á ári. Ég vildi sjá þá peninga liggja á borðinu í fjárhagsáætlunum, ef nefndinni er ætlað að leysa mál þetta fyrir næsta haustþing. Það vildi ég gjarnan sjá. Ég geri ráð fyrir að nefndin muni afgreiða þetta mál áður en þing kemur saman í haust, eitt af þeim fáu málum sem lúta að endurskoðuninni, en ég vildi gjarnan að séð væri fyrir peningum til þeirra hluta.



Herra forseti. Ég saknaði þess í umr., að það virðist eiginlega ekki koma fram hvernig menn hugsi sér að fjármagn sé fengið til greiðslu á þessu hugsaða fæðingarorlofi. Það er ástæða til þess að rekja það, að eins og allir hér innan dyra munu vita fá fastráðnar konur, t. d. hjá ríki eða bönkum, sem hafa ákveðin föst mánaðarlaun, greitt fæðingarorlof frá atvinnurekanda sínum í þrjá mánuði, þ. e. a. s. þær fá greitt kaup í þrjá mánuði þótt frá vinnu séu vegna barnsburðar. Þá fær verulegur hópur kvenna greidda, eins og kom fram áðan, 90 daga gegnum atvinnuleysistryggingar. En svo er allstór hópur kvenna sem hvorugan þennan rétt á. Hefur hvað eftir annað verið rætt um að þetta yrði að greiða gegnum almannatryggingarnar. Í mínum huga er allt sem lýtur að almannatryggingunum þannig úr garði gert, að ég hygg að það sé yfirleitt í hugum fólks, að það er ekki hægt að láta suma hafa réttinn og aðra ekki, þ. e. a. s. ef þetta kemur inn á borð almannatrygginga verða allar konur, sem ala barn og fá fæðingarorlof, að eiga þennan rétt gegnum almannatryggingar. Hvernig á þá að fjármagna þetta, eins og hér kom fram hjá hv. þm. Stefáni Jónssyni, og hvernig á að færa það inn í kerfið frá atvinnurekendum, sem hafa greitt þetta, og frá Atvinnuleysistryggingasjóði, sem hefur greitt hluta af þessu? Þetta finnst mér vanta í umr., að það er eins og enginn hugleiði hvernig þetta á að gerast. Málið er margþætt og ég er búinn að veita mikið vöngum yfir því, hvernig eigi að fara að. Ég játa hreinskilnislega, að ég hef ekki fundið lausnina, en það væri full ástæða fyrir þm., sem hafa áhuga á þessum málum, að reyna nú að leggja höfuðið í bleyti og hugsa um, hvernig þetta eigi að gerast, og koma því til hv. nefndar sem þegar er farin að kanna málið.



Herra forseti. Á fimmtudaginn var óskaði ég eftir því að fá að taka til máls utan dagskrár í Sþ. um netaveiðileyfi til loðnubátanna sem sleppt hefur verið í hrygningarþorskinn. Hæstv. sjútvrh. baðst undan því að svara mér á fimmtudaginn, en hann hefur haft í ýmsu að snúast yfir helgina og var tilbúinn að fara í sjónvarpið og segja frá reglugerð sem hann er að setja um fiskveiðar. Það er rétt að byrja á því að rifja upp að við lifum á fiskveiðum og okkur ber að vernda fiskstofnana. Ég er ekki á þessu stigi að draga í efa að fiskifræðingar Hafrannsóknastofnunar greini rétt frá ástandi fiskstofnana og að við verðum að byggja upp þorskstofninn. Hins vegar er álitamál og um það stendur deilan, hvað við treystum okkur til þess að láta það taka skamman tíma. Ég ætla ekki að deila á það mark sem hæstv. sjútvrh. setur um heildaraflamagnið, svo framarlega sem hann sér möguleika á því að fleyta þjóðarbúinu áfram með 280–290 þús. tonna þorskafla, en ég ætla að gera aðferðirnar að umtalsefni. Á miðvikudaginn var sagði dagblaðið Tíminn frá því, að 30 af 58 bátum, sem stundað hafa loðnuveiðar fram að þessu, hefðu nú verið útbúnir með leyfi til netaveiða á þorski. Hér finn ég ekki samræmið. Hvers vegna er verið að sleppa loðnubátunum, sem hafa þó hæsta aflahlut íslenskra fiskiskipa, beint í hrygningarþorskinn fyrir Suður- og Suðvesturlandi, úr því að ráðh. hefur komist að því að 280–290 þús. tonn séu mátulegur þorskafli? Þetta er spurningin sem mig langar að vita svar við. Raunar mætti spyrja ráðh., sem auðvitað er kunnugur vinnubrögðum á netabátum: Hvað telur hann að hver loðnubátur muni hafa að meðaltali mörg net í sjó? Hvað telur hæstv. sjútvrh. líklegt að báturinn verði lengi að sinna um net sín í eðlilegu veðurfari og við eðlilegar kringumstæður? Telur hæstv. sjútvrh. nokkra hættu í því að netabátar úr Reykjaneskjördæmi komi með tveggja nátta fisk að landi? Hvernig ætlar hæstv. sjútvrh. að verka þennan þorskafla? Svo langar mig til þess að vita, ef unnt væri, hver væri verðmætisaukning þess þorsks sem ekki er veiddur 51/2 árs á Halanum af togurum á Norðurlandi, Vestfjörðum eða Austfjörðum, en gerður 6 ára og þá veiddur í net af loðnubátum við Reykjanes, áður en hann hrygnir, og ýldaður í aflahrotum einhvers staðar í Reykjaneskjördæmi og verkaður svo í salt eða í lægri gæðaflokka í skreið og „fer upp á hjalla“, svo ég noti orðalag hv. þm. Ágústs Einarssonar í þáltill., miðað við þann þorsk sem veiddur er 51/2 árs á Halanum og ísaður í kassa og verkaður að norðlenskum, vestfirskum eða austfirskum hætti í neytendapakkningar. Hvor þorskurinn telur hæstv. sjútvrh. að láti líf sitt föðurlandinu til meiri nytja? Það berst afli á land hér sunnanlands. Það er sem sagt landburður af þorski. Fyrir nokkrum vikum stóðu menn í þessum ræðustól með andarteppu út af því að skuttogarinn Dagný frá Siglufirði hafði neyðst til þess að fara til útlanda vegna skrúfuviðgerðar og seldi þá afla í leiðinni. Hvers vegna er Sandgerðistogarinn Ólafur Jónsson að sigla núna? Svona mætti lengi spyrja. Þessu mætti öllu saman velta fyrir sér. Hæstv. sjútvrh. er áreiðanlega fús til þess að gera grein fyrir þessum málum og ég fer áreiðanlega ekki í geitarhús að leita ullar. Samkv. upplýsingum Landhelgisgæslunnar, sem birtust í Þjóðviljanum í morgun, hafði gæslan talið 105 netabáta að veiðum fyrir Suður- og Suðvesturlandi í gær. Þjóðviljinn gerði því skóna að væru netin tengd enda við enda mundu þau ná frá Reykjanesi í Hornafjörð. Þess vegna þarf ég þessa fræðslu, þar sem ég veit allt of lítið um útgerð frá Reykjanesi til Hornafjarðar og ég er, eins og menn vita, bóndi að norðan. Hæstv. ráðh. hefur sagt frá reglugerð sem hann ætli sér að setja. Ég treysti því að hann sé ekki enn þá búinn að staðfesta hana. Þessi reglugerð er í stuttu máli á þá leið, að maður gæti haldið að bátaútgerðarmaður úr Keflavík hefði samið hana. Hún gerir ráð fyrir takmörkun á þorskafla. Það sjónarmið er skiljanlegt, en takmörkunin kemur næstum öll niður á einni grein fiskveiða. Skerðingin kemur sem sagt öll á togarana. Að vísu eru þessar reglur ekki eins vitlausar og þær till. sem Morgunblaðið sagði að hæstv. sjútvrh. hefði viðrað upphaflega, en þær eru nógu slæmar samt. Ef nú t. d. loðnumenn veiða 30 þús. tonn aukalega af þorski í mokinu fyrir sunnan og skerðingin frá í fyrra er 30 þús. tonn, kemur strax 60 þús. tonna skerðing á afla togaranna miðað við árið í fyrra. Og hvað á að gera við togarana 1. október, ef þorskaflinn verður þá kominn í 280–290 þús. tonn? Þetta eru sem sagt spurningarnar sem við bændur erum að velta fyrir okkur. Ég vil endurtaka það sem ég hef áður sagt, að ég styð friðunaraðgerðir, réttlátar og skynsamlegar friðunaraðgerðir. Ég er tilbúinn að standa að því að banna smáfiskadráp, tilbúinn að mæla með því að stoppað sé við í aflatoppum, tilbúinn að banna dráp á hrygningarfiski. Ég er m. a. s. tilbúinn að binda flotann svo vikum eða jafnvel mánuðum skipti. En vel að merkja, þessar aðgerðir verða að vera réttmætar og skynsamlegar og þær verða að koma sem jafnast niður á öllum sjómönnum. Ég lýsi megnustu óánægju með ráðherratilskipanir um að skerða tekjur togarasjómanna um 20–25% á meðan aðrir sjómenn halda öllu sínu, eða hér um bil öllu sínu, á sama tíma. Við erum að þrátta út af 3% hjá BHM, 3% hjá BSRB eða jafnvel 1/2% hjá ASÍ. Mér finnst það vera alvarlegt að hrekja okkar góðu togaramenn í land í betur launuð störf. Það eru nógir hér í bænum til þess að bera rukkaratöskur undir hendinni. Hitt er sýnu verra, ef togaraútgerðin er sett á hausinn. Því fylgir nefnilega bullandi atvinnuleysi um mikinn hluta landsins. Fiskiðnaðurinn kemur til með að lamast, en á honum byggja fjöldamörg byggðarlög tilveru sína. Það er gott fyrir kontórista á Faxaflóasvæðinu að hugsa út í það.



Áður en lengra er haldið vil ég einungis taka það fram, að ég tel mjög hæpið að rétt sé og eðlilegt að fara utan dagskrár út í mjög almennar umr. um hin stóru útgerðarmál, aflatakmarkanir og fiskverndarmál í heild. Ég hygg að það sé eðlilegra að þær umr. bæri að með öðrum hætti. En þar sem annar hv. þm. hefur einnig óskað þess að beina fsp. um útgerðarmálefni til hæstv. sjútvrh. held ég að það einfaldi þessa umr. utan dagskrár að hann komist að með fsp. sína nú, þó hún sé ekki um nákvæmlega sama atriði og hv. 4 þm. Norðurl. v. spurði fyrst og fremst um.



Herra forseti. Ég þakka þetta tækifæri til þess að fá að vekja athygli utan dagskrár á málefni, sem ég tel okkur varða miklu og snertir að nokkru leyti þá fsp., sem kom fram hjá síðasta hv. ræðumanni, en einnig snertir hún nokkuð samgöngur. Hafís er nú landfastur fyrir nær öllu Norðausturlandi og minnir okkur Íslendinga óþyrmilega á þær hættur og erfiðleika sem honum geta fylgt. Hafísinn hefur lokað höfnum á Norðausturlandi, stöðvað fiskveiðar og flutninga á sjó. Áður en langt um líður getur hann valdið mjög alvarlegum samdrætti í öllu atvinnulífi á þessu landssvæði. Löng vera hans við landið getur einnig haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar í sjávarútvegi og fyrir atvinnulíf landsmanna almennt. Áður en ísinn lagðist að Norðausturlandi hafði fiskafli glæðst mjög og var rígaþorskur algengur í afla togara og báta og eins og oft áður fiskaðist drjúgt við ísröndina. En nú hafa bátarnir orðið að hætta veiðum og svo snögglega lagðist ísinn að, að margir töpuðu netum og hafa þannig einstaklingar orðið fyrir talsverðu tjóni. Nú er þegar farið að bera á verulegum hráefnisskorti í fiskvinnslustöðvum norðaustanlands og svo getur farið að vinna leggist þar alveg niður, a. m. k. um stundarsakir. Það er þó mun alvarlegra að margir bátar hafa flúið hafíssvæðið og haldið til veiða sunnan við land og vestan við land. Það er hætt við að þessir bátar snúi ekki til heimahafna á þessari vertíð. Á Norðausturlandi er mikill uggur í mönnum vegna þessarar þróunar og ekki að ástæðulausu. Auk þessara frátafa eru fram undan margvíslegar veiðitakmarkanir, t. d. stöðvun þorskveiða um páskana. Af þessum sökum verða stjórnvöld nú að taka í taumana. Að vísu geta þau ekki ýtt eða rutt ísnum á brott, en þau geta veitt bátum á þessu landssvæði undanþágu til veiða, svo bæta megi það tjón sem hafísinn hefur þegar valdið og á eftir að valda. Þeirri ósk er hér úr ræðustól komið á framfæri við stjórnvöld, að þau kanni þetta mál þegar í stað og kanni það vandlega. Það er nauðsynlegt að sjómenn og landverkafólk fái að vita sem fyrst til hvaða ráðstafana verður gripið. Fáist ekki vilyrði fyrir einhverjum undanþágum er hætt við að fleiri bátar fari frá heimahöfnum á Norðausturlandi og suður fyrir land. Þar með er mjög verulegu atvinnuleysi boðið heim á allra næstu dögum og vikum. Það er þegar ljóst, að bæði Vestfirðingar og Norðlendingar verða að taka á sig talsverðar byrðar vegna fyrirhugaðra takmarkana á þorskveiðum. Slíkt jafngildir auðvitað tekjurýrnun, ekki aðeins sjómanna, heldur einnig landverkafólks sem byggir afkomu sína á fiskveiðum. Ef það bætist svo ofan á þetta að hafísinn dragi verulega úr afla báta á Norðurlandi eystra kemur ekki til greina að það tjón verði óbætt. Í þessu tilviki verður að líta á hafísinn sem hverjar aðrar náttúruhamfarir og það tjón, sem hann veldur, verður þjóðin öll að bera. Verði tilfinnanleg aflaminnkun umfram það sem eðlilegt getur talist er það einfalt réttlætismál að veita undanþágu til veiða frá þeim reglum sem nú hafa verið ákveðnar. Það er von mín að stjórnvöld sjái sér fært að kanna þessi mál vandlega á næstu dögum og taka ákvarðanir er komið geta í veg fyrir alvarlegri samdrátt í atvinnulífi í þessum landshluta en þegar er orðinn og verður á næstu vikum ef ísinn lónar ekki frá landi. Mér þætti mjög vænt um ef hæstv. sjútvrh. gæti gefið upplýsingar um afstöðu sína og hugsanlega afstöðu ríkisstj. til þessa máls. Þá tel ég að stjórnvöld þurfi þegar í stað að kanna hvort ekki gæti verið hagkvæmt að greiða fyrir flutningum á fiski á landi frá íslausum höfnum til staða sem nú eru algjörlega lokaðir inni. Það hlýtur að vera tiltölulega einfalt reikningsdæmi, hvort hagkvæmara er að greiða fyrir slíkum flutningum eða borga mjög verulegar atvinnuleysisbætur. Sem dæmi vil ég að lokum, herra forseti, nefna það, að á Þórshöfn á Langanesi er frystihúsið hráefnislaust og svo er að verða um fleiri frystihús á Norðurlandi eystra. Í morgun voru 70 manns á atvinnuleysisskrá á Þórshöfn. Það væri unnt að fá fisk af togurum og bátum, sem lönduðu t. d. á Vopnafirði, og flytja hann 80 km veg yfir til Þórshafnar. Þannig mætti koma í veg fyrir atvinnuleysi og þannig mætti koma í veg fyrir veruleg útgjöld Atvinnuleysistryggingasjóðs og það kvalræði sem atvinnuleysinu fylgir. Ég vil því í þessu sambandi beina þeirri spurningu til hæstv. samgrh., hvort hann hafi nokkuð íhugað þessi mál og hvort þessi möguleiki er yfirleitt fyrir hendi.



Herra forseti. Eins og kom fram hjá fyrirspyrjendum hefur verið mótuð stefna af hálfu sjútvrn. um þorskveiðar á komandi ári. Sú stefna er auðvitað sett fram með því hugarfari að henni verði fylgt fram, en þó þannig, að hún komi til endurskoðunar með hliðsjón af hugsanlegum breytingum á ytri aðstæðum eftir því sem á árið liður og eftir því hvernig miðar að ná því marki að heildarþorskaflinn á árinu verði á bilinu 280–290 þús. Að því er varðar fsp. hv. þm Árna Gunnarssonar tel ég að hún varði hinar ytri aðstæður, sem ég hef gert fyrirvara um, og það yrði að sjálfsögðu lítið á það. Hv. þm. Páll Pétursson gerði sérstaklega að umræðuefni þorskveiðar eða netaveiðar loðnubátanna, og það er þá best að afgreiða það mál fyrst. Á netavertíðinni 1978 voru netaveiðar í fyrsta skipti gerðar leyfisbundnar. Jafnframt var þá stigið fyrsta skrefið í þá átt að takmarka netaveiðar loðnuskipa. Það var gefin út fréttatilkynning þess efnis að ekki fengju netaleyfi loðnuskip yfir 350 lestum, nema þau hefðu áður stundað netaveiðar. Samkv. þessu var á vertíðinni 1978 veitt leyfi 46 skipum, sem loðnuveiðar höfðu stundað um veturinn. Þeim var veitt leyfi til netaveiða. Á yfirstandandi vertíð var sama regla látin gilda og á s. l. vertíð og hefur 35 bátum, sem stunduðu loðnuveiðar, verið veitt netaveiðileyfi. Við útilokun loðnubáta frá netaveiðum, þ. e. a. s. báta sem hafa stundað netaveiðar eftir loðnuvertíð, þá verður að gæta að ýmsum atriðum. Í fyrsta lagi þarf slík ákvörðun að liggja fyrir með nægum fyrirvara, einkum vegna netakaupa bátanna. Slík ákvörðun þyrfti þess vegna að liggja fyrir strax að hausti, svo menn viti að hverju þeir ganga. Í öðru lagi verða menn að horfa á það, að ekki er hægt að útiloka alla báta sem loðnuveiðar hafa stundað, frá netaveiðum, t. d. minni báta sem stunda veiðar þegar kemur fram á vorið og veiða einkum til frystingar. Þess vegna yrði að miða við einhverja ákveðna stærð eða burðargetu, eins og reyndar var gert í reglunum frá 1978. Ákvörðun um, að þeir bátar, sem stundi loðnuveiðar, fái ekki leyfi til netaveiða, gæti haft þau áhrif að minni bátar færu ekki á loðnuveiðar, heldur vildu þá einungis stunda þorskanetaveiðar. Þetta styður það líka að ákvörðun verði að taka í þessu efni með verulegum fyrirvara ef hún á að hafa almennt gildi. Jafnframt því sem sú regla hefur verið látin gilda, sem gilti á s. Í. vertíð, er þess að geta, að í stefnumörkun rn. frá því um helgina hefur verið ákveðið að netaveiðar yfirbyggðra báta verði takmarkaðar með þeim hætti að þeir verði eftir 1. apríl n. k. að koma með net sín að landi, er þeir koma inn til löndunar, og jafnframt að þeim sé gert að ísa fisk í kassa ef afli verður ekki dreginn daglega. Þessi regla tekur til 26 af þeim 35 loðnubátum, sem hér um ræðir, og er nokkur takmörkun á svigrúmi þeirra. Það kom fram í máli ræðumanns áðan, að hann væri samþykkur áliti fiskifræðinganna um nauðsyn þess að byggja upp þorskfiskstofninn, og hann deildi ekki á aflamagnið, ef það dygði til að fleyta þjóðarbúinu. Þetta er einmitt sú forsenda sem við höfum haft í rn. við þá stefnumörkun sem hér um ræðir. Tillögur fiskifræðinga voru um 250 þús. tonn og á s. l. ári veiddum við 317 þús. tonn. En það kom líka fram í áliti fiskifræðinga, að nokkurt svigrúm væri í veiðum á öðrum fisktegundum, t. d. ýsu, ufsa, karfa, skarkola, grálúðu og steinbít, og með hliðsjón af þessu hefur verið metið að það svigrúm, sem þarna væri fyrir hendi, gæti numið um 47 þús. tonna þorskígildi, þ. e. a. s. að skiptaverðmæti upp úr sjó. Á vegum rn. hefur verið kannað hver yrðu hin efnahagslegu áhrif af því að takmarka heildaraflamagn við 250, 280 eða 290 þús. tonn. Það er skemmst frá að segja að sú takmörkun, sem fæli í sér 250 þús. tonn, mundi hafa svo alvarleg áhrif í þjóðarbúinu að menn geta tæpast treyst sér til þess á þessu stigi, hversu æskilegt sem sumir kunna að telja það. Hins vegar er ljóst að það má ná nokkurn veginn sömu forsendum og við er miðað varðandi þjóðhagsáætlun og þjóðhagsspá fyrir næsta ár þó að aflamagn yrði takmarkað við 280–290 þús. tonn. Til þess að ná þessu marki verður sjálfsagt að beita fjölþættum aðgerðum, og ýmsir valkostir hafa verið til umræðu í þessu sambandi að undanförnu. En þó er þess að geta í því sambandi, að um leið og menn hverfa frá því marki að heildarafli sé 250 þús. tonn eru menn auðvitað að hverfa líka frá því marki að uppbygging hrygningarstofnsins geti verið eins ör og fiskifræðingar gera ráð fyrir í till. sínum. Uppbyggingin mundi því miðast við nálægt 400 þús. tonna hrygningarstofn á árinu 1983 í stað 500 þús. tonna. Við athugun á valkostum greinir menn gjarnan á og telja að þar sé ekki réttlátlega að farið. Það er nú eins og gengur og eins og kom fram í ræðu áðan, að menn eru reiðubúnir til friðunaraðgerða, menn eru reiðubúnir til þess að hindra smáfiskadráp, menn eru jafnvel reiðubúnir til þess að binda flotann. En menn verða að gæta að því, að friðunaraðgerðir og bann við smáfiskadrápi nær ekki því markmiði í sjálfu sér að heildaraflamagnið sé bundið eða nálgist eitthvert tiltekið mark. Þar þarf fleira til að koma. Í sambandi við þá umr., sem hér hefur farið fram, verða menn að hafa í huga að það er meginmarkmið þessara aðgerða að beina veiðum úr þorski og yfir í aðra vannýtta stofna. Hvers vegna taka þá þessar aðgerðir alveg sérstaklega til togaranna? Jú, það er vegna þess að þeir geta fremur en aðrir - og í sumum tilfellum einir - sótt að ráði í þá vannýttu stofna sem nauðsynlegt er að nýta til þess að halda þeirri undirstöðu þjóðarbúsins sem ég gat um áðan, að ná nokkurn veginn því marki sem að er stefnt, bæði að því er takmörkunina á þorskveiðum varðar og að hinu leytinu að afkomu þjóðarbúsins sé ekki stefnt í voða á þessu ári og að menn stefni nokkurn veginn að þeim þjóðartekjum og því skiptaverðmæti sem hefur verið lagt til grundvallar áætlunum fyrir næsta ár. En menn verða líka að gæta að því í sambandi við þessar takmarkanir, að ekki er verið að stöðva togarana. Það er verið að beina þeim á tilteknum tímum í aðra stofna. Það er verið að beina þeim frá þorskveiðum. Það er gert ráð fyrir að þeir sæki í aðra stofna á tilteknum tímum. Það er ljóst að með þeim aðgerðum, sem hér er lagt til og ákveðið að farið verði eftir, verða útgerðaraðilar að skipuleggja veiðarnar að verulegu leyti sjálfir. Það getur vel hugsast, að einhvers staðar verði að taka sumarfrí í þessum efnum, en þeir ættu líka að geta miðlað og jafnað sín í milli, sbr. till. sem hefur komið fram í þinginu frá hv. þm. Lúðvík Jósepssyni o. fl., og það ættu útgerðaraðilarnir einkanlega að geta vegna þess að takmarkanirnar eru að verulegu leyti að sumarlagi: Fleiri rök, sem styðja takmarkanir að sumarlagi, eru t. d. þau, að á þeim tíma hafa aflatoppar gjarnan verið hvað mestir og þess vegna hefur afli ekki nýst sem skyldi. Þess vegna er sérstök ástæða til þess að binda sig við sumarið að svo miklu leyti sem mögulegt er í þessum efnum. Önnur ástæða er auðvitað sú, að þeir vannýttu fiskstofnar, sem hér um ræðir, verða helst veiddir á þeim tíma. Skerðing togaranna af takmörkunum á þorskveiðiafla ætti a. m. k. að mestu leyti að nást upp með auknum afla úr öðrum botnfisktegundum. Að því er smærri báta varðar er augljóst, að þeir eiga erfiðara með að rísa undir takmörkunum af þessu tagi. Hagur þeirra stendur tæpt, möguleikar þeirra til sóknar í þá stofna, sem eru vannýttir, eru takmarkaðir og þess vegna er erfiðara við það dæmi að fást, þó ég geti viðurkennt og skuli taka undir það, að til lengri tíma litið hljóti menn að líta á hagkvæmni veiðitækjanna, en þá jafnframt samræmi milli veiða og vinnslu í öllum landshlutum. Þær ákvarðanir, sem hér um ræðir, verða alls ekki teknar þannig að hér hafi verið mótuð fiskveiðistefna endanlega, en þar er mikið verk að vinna. Til þess að auka gæði fiskafla og reyna að tryggja sem best, að sá þorskur, sem á land berst, sé eins góður og kostur er, hefur jafnframt verið ákveðið að eftirlit með netaveiðum verði aukið bæði á sjó og landi í því skyni að bátar fari að settum reglum um netafjölda og dragi daglega, en leyfissviptingum verði beitt, vegna brota á settum reglum. - Ein slík leyfissvipting átti sér reyndar stað í dag. Að því er varðar takmörkun á netaveiðum báta, sem stunda loðnuveiðar, hef ég sérstaklega getið um þær aðgerðir sem í gildi eru, en jafnframt tel ég sjálfsagt að athugað verði með hvaða hætti sé unnt að takmarka það nánar og að það miðist þá við burðarþol skipanna og nái til afkastamesta hluta fiskveiðiflotans. Í því skyni að draga úr aflatoppum er gert ráð fyrir að bannað sé að koma með fisk á millidekki nema hann sé ísaður í kassa á fullnægjandi hátt, og enn fremur er til athugunar að endurskoða reglur um útivistartíma skipa með tilliti til þess, hvort ástæða þyki til að setja ákvæði um geymslutíma hráefnis í vinnslustöðvum. Enn fremur verði óheimilt að skip fari aftur til veiða fyrr en öllum afla hefur verið landað úr því. Í því sambandi hafa komið fram hugmyndir um að heimilt verði að stöðva skip í einhverja daga berist mikið hráefni á land, en á því kunna að vera ýmsir annmarkar. Jafnframt þessu verður auðvitað fylgst með vetrarvertíðinni núna. Rn. hefur í huga, að það geti fyllilega komið til greina að stöðva vetrarvertíð á tilteknum degi ef svo þykir horfa. Að því er togarana varðar að öðru leyti tel ég rétt að geta þess, að það hafa verið ræddir ýmsir valkostir í sambandi við takmörkun á veiði togaranna. Þessir valkostir hafa í rauninni verið til umræðu aftur og aftur á undanförnum árum og ýmsum vettvangi. Það hefur verið talað um kvótakerfi. Það hefur ýmsa augljósa galla. Það hefur verið talað um till. eins og þær sem komu frá Fiskifélagi Íslands um að aðeins þriðjungur af afla yfir sumartímann mætti vera þorskafli. Og það hefur verið talað um útfærslu af þeirri leið með þeim hætti, að ákveðið væri forskot á þessa hlutfallstölu. En engin þessara leiða hefur hlotið stuðning. Í þriðja lagi hefur verið talað um takmarkanir sem væru svipaðar að formi og þær sem giltu á s. l. ári, en mun strangari og beindust einkum að sumarmánuðunum. Það er sú leið sem hefur verið valin. Ég tel ekki að með þessum aðgerðum sé á nokkurn hátt verið að níðast á neinum. Hitt er hins vegar ljóst, að allar aðgerðir af þessu tagi hljóta að koma að einhverju leyti - misjafnt niður - alveg með sama hætti og hinir ýmsu landshlutar hafa með mismunandi hætti notið þess, hvernig þorskveiðarnar hafa þróast á undanförnum árum. Ég tel að sú samstaða, sem náðist um þessar aðgerðir á vettvangi Landssambands ísl. útvegsmanna, styðji það, að sú leið verði farin sem hér hefur verið ákveðin, og ég tel alls ekki að togaraútgerð verði sett á hausinn með þessum aðgerðum né verið sé að stefna að því að skerða tekjur sjómanna í heild um 20%, þegar það liggur fyrir að möguleikar eiga að vera á því að halda því skiptaverðmæti sem upp úr sjó kemur. Hitt er ljóst, að allar aðgerðir af þessu tagi hafa í för með sér nokkurn tilflutning milli veiðitækja, milli landshluta og milli stöðva. En það verður verkefni þeirra, sem veiðarnar stunda, að skipuleggja þær með sem skynsamlegustum hætti innan þeirra marka sem hér eru sett fram. Ég trúi því, að almenningur í landinu hafi skilning á að þorskveiðar verði takmarkaðar. Ég trúi því, að það sé skilningur meðal sjómanna og útvegsmanna og þeirra, sem í fiskvinnslu eru, á því, að það verði að grípa til takmarkana af einu eða öðru tagi. Og ég trúi því, að það sé skilningur á því, að með því að fara þá leið, sem hér er gert ráð fyrir, hafi menn verulegt svigrúm til þess að stjórna veiðum sínum sjálfir og menn muni gera það, þannig að það svigrúm, sem menn hafa, nýtist þeim sem best.