Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Nokkru eftir miðnætti s. l. nótt var þetta mál tekið til umr. og urðu þá allítarlegar umr. um málið. Ég gerði mjög að umtalsefni við þær umr. að af þeim gögnum, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur lagt fram um áform í nýiðnaði, er ljóst að Eyjafjarðarsvæðið á að sitja eftir. Mér er það ekkert launungarmál, að ástæðan fyrir því, að Eyjafjörður er nú skilinn út undan í sambandi við nýiðnað, er m. a. sú, að ýmsir af þm. kjördæmisins, svo sem hv. 2. þm. Norðurl. e., Stefán Valgeirsson, að ekki sé talað um 4. þm. Norðurl. e., Stefán Jónsson, hafa með öllum ráðum beitt sér gegn því, að raunhæf athugun gæti farið fram á því, hvernig hægt væri að byggja upp nýiðnað og nýjan atvinnurekstur á Akureyri. Um þetta er glöggt vitni heldur ósmekklegur og strákslegur leiðari sem birtist í Degi hinn 2. apríl s. l. Ég skal ekki fara mörgum orðum um þau skrif, en þau bera með sér hvaðan þau eru ættuð, og víst er það, að tilgangurinn á bak við skrifin er fyrst og fremst að koma upp úlfúð og sundurlyndi milli Norðlendinga og sér í lagi Eyfirðinga um hvernig hægt sé að sporna við þeirri þróun, að byggðarlögin annars staðar á landinu gangi á undan í atvinnuuppbyggingu, en Eyjafjarðarsvæðið sitji eftir. Það kom líka fram í ræðu hæstv. iðnrh. nú í nótt, að hann á erfitt um vik af þeim sökum að hann sagðist ekki geta troðið nýiðnaðarfyrirtækjum upp á Eyfirðinga, ef Eyfirðingar vildu ekki fá þau væri ógerningur fyrir ríkisvaldið að taka fram fyrir hendurnar á þeim. Hæstv. iðnrh. gat um það í sinni ræðu, að hann hefði skipað sérstaka iðnþróunarnefnd í Eyjafirði. Í helgarblaði Þjóðviljans 1.–2. maí s. l. er viðtal við formann hennar um þau viðhorf sem hann hefur til eflingar atvinnulífs á Eyjafjarðarsvæðinu. Með leyfi hæstv. forseta ætla ég að hafa ummæli hans hér eftir: „Okkar verk er að ganga úr skugga um hvaða leiðir eru til úrbóta, raunhæfar leiðir. Það er enginn vandi að segja sem svo: Stækkum Sambandsverksmiðjurnar. En ef á sama tíma er verið að draga úr landbúnaði, þá eru það ekki raunhæfar tillögur. Eins er hægt að leggja til að stækka Slippstöðina, en varla er það raunhæft ef ekki á að byggja fleiri fiskiskip í bráð. þessum málum dugar eingin draumsýn, tillögurnar verða að vera raunhæfar. Ég tel það t. a. m. vera raunhæft að leggja til að farið verði út í frekari nýtingu og vinnslu sjávarafurða því þar eigum við vissulega möguleika. Þá höfum við einnig lagt til að hafist verði handa um endurnýjun togaraflota Akureyrar og að skipin verði smíðuð í Slippstöðinni á Akureyri. Eins og er á Útgerðarfélagið fimm skip, þar af eitt gamalt og lúið, en fjögur sæmileg, og það kemur að því að huga þarf að endurnýjun þeirra.“ Svo mörg voru þau orð. Ekki lýsa þessi ummæli formanns iðnþróunarnefndar mikilli bjartsýni á framtíð byggða Eyjafjarðar, og ekki er mikið hugmyndaflugið um það, hvaða leiðir séu þar helst til úrbóta. En þetta er svo sem í samræmi við annað sem frá þessum flokki hefur komið varðandi þetta svæði. Ég vek sérstaklega athygli á því, að formaður iðnþróunarnefndar tekur það fram, hversu illa sambandsverksmiðjurnar á Akureyri eru í stakk búnar til þess eins og sakir standa að taka við nýju fólki sem kemur á atvinnumarkaðinn. Hann segir berum orðum að sú leið sé ekki lengur fær. Þetta er mat þessa manns, sem er fulltrúi meiri hl. bæjarstjórnar Akureyrar í þessari nefnd, fulltrúi þess meiri hl. sem hv. 2. þm. Eyf. segist þó styðja. Í þessu sama blaði er viðtal við Torfa Sigtryggsson sem verið hefur einn af forustumönnum Sambands byggingamanna nú um nokkurra ára skeið. Hann segir svo - með leyfi hæstv. forseta - um ástandið á atvinnumarkaðinum á Akureyri: „Hins vegar er því miður ekki hægt að segja að útlitið sé jafnbjart fram undan. Það er allt of lítið byggt núna í Eyjafirði og við berum ugg í brjósti um að það leiði til samdráttar og e. t. v. atvinnuleysis hjá okkur í vetur.“ Þá er spurt: „Hvað veldur þessum samdrætti, Torfi?“ Og hann svarar, með leyfi hæstv. forseta: „Það eru auðvitað margir þættir sem hér koma til. Hin mikla uppbygging liðinna ára hefur mikið stafað af því að menn hafa verið að stækka við sig, en nú má segja að því skeiði sé að ljúka. Fólksfjölgunin er ekki meiri en svo að hún ein beri uppi jafnmiklar byggingarframkvæmdir. Svo er annað atriði sem verður að nefna, og það er samdráttur í framkvæmdum við verkamannabústaði. Sú mikla aukning, sem varð á s. l. ári, virðist ekki ætla að halda áfram og það leiðir einnig til samdráttar í vinnu.“ Þannig er það ekki aleinasta svo að þessi ríkisstj. og þeir, sem að henni standa, láti Eyjafjarðarsvæðið vera algerlega á hrakhólum í sambandi við nýiðnaðaruppbyggingu, heldur eigum við líka að gjalda þess í sambandi við þau framkvæmdaáform sem nú eru uppi um verkamannabústaðina. Þessu er hér lýst yfir af manni sem gerst má vita og ekki þarf um það að véla hér, hvort hann fari þar rétt með eða ekki, einkavinur allra þeirra manna sem með stjórn þessara mála fara, enda hafa ýmsir byggingamenn á Akureyri á síðustu mánuðum orðið að leita sér vinnu í öðrum landsfjórðungum, á Snæfellsnesi, við Reykjanes. Hvarvetna þar sem vinna býðst eru Akureyringar efstir á blaði með sín fyrirtæki að reyna að lifa af þetta hungurskeið sem nú ríkir í sögu eyfirskra byggða. Fulltrúi Sjálfstfl. í atvinnumálanefnd sá sig tilneyddan að svara skætingsleiðara Dags og gera grein fyrir þeim sjónarmiðum sem allur þorri manna á Akureyri hefur til atvinnumála þar og þeirra möguleika sem þar eru nú til staðar. Hann segir svo, með leyfi hæstv. forseta, og telur hér upp sjö áhersluatriði, sem honum eru efst í huga í sambandi við atvinnumálin: „1. Sérhver þjóð, sem vill skapa velsæld fyrir þegna sína, verður að nýta sér þær náttúruauðlindir sem hún hefur. Við eigum fyrst og fremst tvær auðlindir, þ. e. fiskimiðin og orkuna. Að því er sérfræðingar segja eru fiskimiðin nánast fullnýtt, en þau hafa allt fram á þennan dag staðið undir þeirri velsæld og þeim framförum sem hér hafa orðið. Hins vegar höfum við aðeins nýtt um 7–8% af orkuauðlindinni og augljóst er að það er hún sem fyrst og fremst verður að standa undir þeim mannafla sem á vinnumarkaðinn kemur á næstu árum. Sumir segja að orkan, sem við eigum í fallvötnum og jarðvarma, sé auðlind sem megi jafna saman við öll fiskimiðin. 2. Orkan eins og hún er í ám og fallvötnum er einskis virði ef hún er ekki beisluð, og þó svo sé gert verður hún ekki flutt út sem slík. Það þarf að breyta henni í framleiðsluvöru, en sú vara verður síðan flutt út og skapar okkur gjaldeyristekjur. Þetta er það sem átt er við þegar talað er um orkuiðnað. 3. Samkvæmt þeim niðurstöðum, sem fyrir liggja, munu um 20 þús. manns bætast við vinnumarkaðinn á Íslandi á næstu 15 árum. Ef Eyjafjarðarsvæðið ætlar að halda sínum hluta munu um 2–3 þúsund þurfa að fá atvinnu hér á þessum tíma. Það er augljóst að fiskveiðarnar og fiskiðnaðurinn taka við afmörkuðum fjölda þess fólks. Má á það benda að aðeins fjölgaði um rúmlega 4000 manns í þessum greinum á tímabilinu 1963–1979, einmitt á þeim tíma sem við höfum verið að stórauka eigin nýtingu fiskauðlindarinnar. Á sama tíma jókst mannafli í iðnaði um 6000 og er þá stóriðja tekin með, en hún tók þar við 1000 manns. Við þjónustu starfa nú um 50% þjóðarinnar og ef við ætlum að auka það hlutfall leiðir það ekki til neins annars en stöðugt aukinna skatta og verri lífskjara. 4. Orkulindirnar hljóta að verða nýttar. Nú þegar eru uppi áform um að stíga fyrstu skrefin í áframhaldandi virkjunarframkvæmdum, og þar sem orkan verður ekki flutt út sem slík verða að rísa orkufyrirtæki sem nýta hana og breyta henni í útflutningsvöru. Orkufyrirtæki þessi verða byggð á eftirtöldum fjórum stöðum, einhverjum eða öllum: Suðurlandi, Suðvesturlandi, Eyjafirði og Reyðarfirði. Reyðarfirði hefur þegar verið ráðstafað þannig að eftir standa Suðurland og Norðurland. Ef við höfnum þessum möguleika er hætt við að við drögumst aftur úr og þetta aðalmótvægi við þéttbýlið verði ekki tengur fyrir hendi. Orkufyrirtækin risa þá á Suðurlandi og það raskar byggðajafnvæginu meira en nokkru sinni fyrr. 5. Álframleiðsla verður að öllum líkindum sú framleiðsla sem vænlegust verður í nánustu framtíð. Kemur það fyrst og fremst til vegna aukinnar eftirspurnar eftir áli á næstu árum þar sem eiginleikar þess eru fjölbreyttir og ál stendur mjög vel í orkusamhenginu. 6. Orkufyrirtækin hafa sýnt sig að vera öruggir vinnustaðir og kjör þau sem þar eru til staðar eru með þeim bestu sem gerast í landinu. Ýmis annar minni iðnaður hefur einmitt átt erfitt uppdráttar, ekki síst í sjávarbæjunum, vegna þess að hann er ófær um að keppa við fiskiðnaðinn í kjörum. 7. Nútímatækni varðandi takmarkanir á mengun og umhverfisvernd hefur gert það að verkum að orkuiðnaðurinn skaðar umhverfið nánast ekki neitt og alls ekki meira en hver annar iðnaður. Er þá bæði átt við mengun innan og utan iðjuversins. Mengun og umhverfisspjöll eru að sjálfsögðu þau atriði sem við hér í Eyjafirði þurfum mest og best að vera vakandi fyrir og þess vegna verður að gera kröfu til þess, að besti fáanlegi frágangur í þessum efnum sem öðrum verði viðhafður. Þessi atriði liggja fyrir og þetta þarf aðeins að kynna og ræða hleypidómalaust. Hvað segir fólk. t. d. við því, að það flúormagn sem féll til jarðar á Norðurlandi í Heklugosinu fyrir tveim árum er jafnmikið og 130 þús. tonna álverksmiðja mundi skila á 80 árum miðað við að hún væri búin nútímahreinsitækjum?“ Svo mörg voru þau orð. Ég vil í þessu sambandi enn fremur minna á það, að svo virðist sem stuðningsmenn ríkisstj., sem eiga að heita þm. fyrir Norðurland eystra, geti vel sætt sig við að orkufrekur iðnaður rísi á Húsavík, eins og Húsavík sé samkv. þeirra skilningi eitthvert annars flokks pláss sem frekar þoli að mengast en Eyjafjörður. Þetta eru sjónarmið sem ég get ekki fallist á og fyrirlít. Ég vil líka rifja það upp, að það voru þm. úr Norðurl. e. sem m. a. stóðu á bak við tjöldin á móti því, þegar rætt var um Blönduvirkjun, að Eyjafjarðarsvæðið yrði þar sérstaklega fram tekið í grg. Þetta kemur af því að einhverjir afturhaldssömustu menn þingsins í atvinnumálum eru um þessar mundir fulltrúar Norðurl. e. og byggðir Eyjafjarðar eru að gjalda þess núna. Ég bíð bara eftir því að heyra hv. 2. þm. Norðurl. e. koma hér upp í ræðustólinn á eftir og tala um að það eigi að framleiða meiri mjólk og það eigi að framleiða meiri ost á Ameríkumarkað. Hvernig fór þegar flokksbróðir hans var landbrh. síðast? Það fór þannig, að fyrir handvömm kastaði hann og týndi þeim ostamarkaði sem mjólkursamlagið í Eyjafirði hafði þá í Ameríku. Síðan þetta gerðist hefur ekki verið um umtalsverðan útflutning á Óðalsosti að ræða frá Mjólkursamlagi Eyfirðinga og er það þó eitt fullkomnasta mjólkursamlag á öllum Norðurlöndunum. Hvernig fer fyrir honum og hans líkum núna, þegar þeir eru að tala um að það eigi að byggja upp iðnað í sambandi við sauðfjárframleiðsluna? Þannig er búið að sauðfjárbændum að óvíst er að við getum flutt eitt einasta kjötkg út úr landinu nú í haust nema með slíku tapi að bændur fái ekkert í sinn hlut og ríkið verði að fullu að greiða bændum þeirra hlut af kjötframleiðslunni. Hver voru ummæli hæstv. landbrh. um daginn, þegar hann talaði um landbúnaðarmálin? Þá sagði hann að hann vildi ekki að svo stöddu gera það að tillögum sínum að fækkað yrði sauðfé. 
             Ég skal ekki hafa þessi orð miklu fleiri. Ég vil aðeins ítreka það, sem ég sagði hér í nótt, að það er síður en svo að við Norðlendingar horfum neinum öfundaraugum til þeirra Reyðfirðinga. Við öfundum þá að vísu af því, hvað það er sterk samstaða heima fyrir, sem hefur þrýst á þm. að standa sig vel í því máli. Þeir hafa barist hraustlega fyrir því, að orkufrekur iðnaður verður þar settur niður og sá draumur verður að veruleika, þótt Reyðarfjörður sé út af fyrir sig ekki jafnhentugur staður til slíkra hluta og Eyjafjörður. Ég óska þeim til hamingju með það. Það er öfundarlaust af minni hálfu og ég styð þá í þeirri baráttu. En ég vil á hinn bóginn aftur ítreka það, að ég sætti mig ekki við það baráttulaust, að Akureyri og Eyjafjarðarsvæðið verði gert að láglaunasvæði, fólk hafist þar illa við og það unga fólk, sem kemur inn á atvinnumarkaðinn, fái ekki þau atvinnutækifæri sem það á skilið og vill fá. Það er kjarni málsins. Um það snýst atvinnupólitíkin núna, einmitt þetta, að landið allt, allar byggðir landsins eiga að fá tækifæri til að byggja upp heilbrigðan rekstur. Eins og atvinnumálum hefur verið stjórnað hefur ekki verið um það að ræða. Ég og hv. 2. þm. Norðurl. e. sátum ásamt öðrum þm. þessa kjördæmis mikinn fund sambandsverksmiðjanna í haust. Það var ekki fögur lýsing sem formaður SÍS og framkvæmdastjóri verksmiðjanna gaf á þeim atvinnuskilyrðum sem þeim var ætlað að starfa eftir. Ég man eftir því, að hæstv. menntmrh. varð sér þá til skammar með því að segja að forustumenn samvinnuhreyfingarinnar mættu ekki segja sannleikann um atvinnuástandið. Fyrir þau ummæli fékk hann lítið hrós hjá því fólki í verksmiðjunum sem hefur verið að missa atvinnu sína eða dregið hefur úr atvinnumöguleikum þess. Við bíðum þess nú, þm. Norðurl. e., að verða aftur kallaðir á fund með forustumönnum samvinnuhreyfingarinnar til að ræða stöðu þessara verksmiðja nú, því að það liggur fyrir og það veit hv. 2. þm. Norðurl. e. rétt eins og ég, að við þau rekstrarskilyrði, sem nú eru, er ekki eyrir upp í þann halla sem varð á ullar- og skinnaiðnaðinum á s. l. ári. Og hvað er svo verið að tala um að ætla að byggja upp iðnað, útflutningsiðnað, í tengslum við sauðkindina, ef útflutningsiðnaðurinn má ekki bera sig og getur ekki endurnýjað sín framleiðslutæki? Það mátti auðvitað deila um það og var kannske matsatriði, með hvaða hætti ætti að taka upp málefni Eyjafjarðar hér á Alþingi. Sú till., sem við lögðum fram, ég og hv. 3. þm. Norðurl. e., strax á öðrum eða þriðja degi þingsins um ítarlega könnun á atvinnuuppbyggingu fyrir Eyjafjarðarsvæðið, hefur ekki fengist afgreidd. Hún sofnar hér í nefnd. Ég kaus að taka þessi mál upp við þessa umr. nú vegna þess að andstaðan er svo mikil. Það er eins og hvítt og svart hvernig þeir menn, sem standa að núv. ríkisstj., hugsa um okkur Norðlendinga borið saman við Austfirðinga. Það er þm. Norðurlands til skammar að þeir skuli ekki hafa knúið það í gegn að orkufrekur iðnaður rísi á Norðurlandi samtímis því sem fullnaðarsigur vannst í Blöndumálinu. Með því hefur aðeins hálfur draumur Norðlendinga ræst. Hinn hlutinn stendur eftir og það verður knúið á um það, bæði af þm. Sjálfstfl. og af heimamönnum sjálfum, að þm. Framsfl. og þm. Alþb. breytist í þessu máli, þeir kasti fordómunum, þeir taki upp nútímasjónarmið, þeir hjálpi okkur hinum að vinna að því, að Eyjafjörður verði hér eftir sem hingað til það mótvægi við stór-Reykjavíkursvæðið sem eitt getur orðið til þess við nútímaskilyrði að við köfnum ekki undan ofurvaldi Suðvesturlandssvæðisins.



Herra forseti. Þingheimur hefur nú hlustað á við hvað við megum búa í Norðurlandskjördæmi eystra, og ef ég hefði verið búinn að hlusta á ræðuna til enda hefði ég ekki beðið um orðið og farið upp í ræðustólinn. Ég ætla ekki að ræða um uppbyggingu á Norðurlandi hér og nú. Það er annað mál sem er verið að ræða um. Ég skal bjóða hv. þm. Halldóri Blöndal að ræða þau mál í okkar kjördæmi. Það kann að vera réttara að kjósendurnir þar skeri úr um hverjir vinna að málefnum Norðurlands. En það þýðir lítið fyrir þm. Norðurlands að ræða það úr þessum stól.



Herra forseti. Þar sem hér er nú hafin nokkur umr. þm. úr Norðurl. e. vegna kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði held ég að ég verði að leggja nokkur orð í belg. Ég vil segja það, að ég tek undir með hv. þm. Halldóri Blöndal um að ég óttast mjög það atvinnuástand sem nú er að skapast í Norðurl. e. Ég ætla ekki að gera að umræðuefni Norðurl. v. vegna þess að þar hefur atvinnuástand jafnvel verið lakara en í eystra kjördæminu og mikil þörf á að bæta þar úr. Það er líka önnur staðreynd, sem menn skyldu gera sér fyllilega grein fyrir, að Norðurl. e. hefur samkvæmt skattskýrslum verið með launalægstu svæðum á Íslandi um nokkurra ára skeið. Sjálfur hef ég orðað það svo, að t. d. Akureyri væri eiginlegt láglaunasvæði vegna samsetningar á vinnuaflinu þar, þ. e. hversu margir vinna þar að iðnaði, eins og t. d. í SÍS-verksmiðjunum, og við önnur störf sem eru heldur lágt launuð á almennan mælikvarða. Ég sé því ekkert til fyrirstöðu í þessum umr. og þessu fári, sem hefur gengið yfir þingið síðustu daga í sambandi við stóriðju, þar sem Alþb. hefur nú mér til nokkurrar undrunar gengið flokka harðast fram í stóriðjumálum, að benda á aðstöðu Norðurl. e. í öllu því stríði sem er háð. Það er ekki á borðinu, það er ekki borðleggjandi að í þessu kjördæmi verði gert neitt umtalsvert átak í iðnaðarmálum. Að vísu er verið að undirbúa pappírsverksmiðju á Húsavík. - Undirbúa, segi ég. Það er verið að gera frumathuganir á hagkvæmni hennar. Ég vil líka í þessu sambandi benda hv. þm. og ekki hvað síst hæstv. iðnrh. á athugun sem Framkvæmdastofnun hefur látið gera á ástandi þessara mála á Norðurlandi. Þar er fyrirsjáanlegt að fólki mun á næstu árum fækka til muna í landbúnaði. Landbúnaður hefur verið ein undirstöðuatvinnugreinin í þessu kjördæmi og talið er samkv. endurskoðaðri mannaflaspá orkuspárnefndar um mannafla í íslenskum atvinnuvegum að á öllu landinu muni fækka í þeirri grein á árabilinu 1980–2000 úr 7800 í 5500. Þetta er sérstaklega alvarlegt mál fyrir kjördæmi eins og Norðurl. e. Það er líka gert ráð fyrir að engin mannaflaaukning verði í fiskveiðum á þessu árabili, fremur fækkun úr 5100 1980 í 5000 árið 2000. Í fiskiðnaðinum er ekki heldur gert ráð fyrir mannaflaaukningu. Þar kemur vinnuaflshópurinn til með að standa gersamlega í stað. Þá er gert ráð fyrir nokkurri aukningu í byggingarstarfsemi, en mikilli aukningu í iðnaði að vísu. Þetta er sá vaxtarbroddur sem menn ræða gjarnan um í skálaræðum að þeir vilji gera mikið fyrir og efla iðnaðinn. Ég er ekki frá því, að okkur þm. Norðurl. e. þyki við vera nokkuð aftarlega á merinni í þeirri iðnaðarumræðu eða því stóriðnaðarfári sem nú gengur yfir hið háa Alþingi. Það er kannske rétt, með leyfi forseta, að ég fái að lesa nokkur orð úr skýrslu Framkvæmdastofnunar, sem er hin merkasta, um þetta mál, en þar segir m. a.: „Fyrirsjáanleg er fækkun starfandi fólks í landbúnaði á allra næstu árum. Þá er ekki raunhæft vegna slæms ástands fiskstofna og líklegrar framleiðniaukningar í fiskiðnaði að gera ráð fyrir að nema lítill hluti nýliða á vinnumarkaði fái atvinnu í sjávarútvegi. Samtals er því vart hægt að gera ráð fyrir nýjum störfum sem neinu nemur í þessum tveimur atvinnugreinum, landbúnaði og sjávarútvegi. Á þetta ber að líta sem alvarlegt vandamál í uppbyggingu atvinnulífs á Norðurlandi á næstu árum, því að árið 1977 voru 38.3% vinnuafls þar í landbúnaði og sjávarútvegi. Framkvæmdastofnun ríkisins hefur gert mannaflaspá fyrir árið 1983 og skal hér gerð grein fyrir spánni hvað. Norðurland snertir. Spáin er byggð á eftirtöldum forsendum um þróun einstakra atvinnugreina: 1. Landbúnaður. Sama þróun verður áfram og var á Norðurlandi 1972–1977. 2. Fiskveiðar standa í stað á Norðurlandi frá 1977. 3. Fiskvinnsla. 1000 ný störf myndast á öllu landinu frá 1977–1983. Þau skiptast hlutfallslega jafnt á alla landshluta eftir mannafla í fiskvinnslu í hverjum landshluta. 4. Byggingarstarfsemi. 1000 ný störf myndast frá 1977–1983. Þau skiptast hlutfallslega jafnt á alla landshluta eftir mannafla í byggingarstarfsemi í hverjum landshluta. 5. Þjónustugreinar. Í spánni er reiknað með því að þjónustugreinar taki til sín sama hlutfall mannafla og þær gerðu á Norðurlandi frá 1972–1977 eða 43.1%. Það gæti hins vegar verið markmið Norðlendinga að þjónustugreinar taki til sín áfram það hlutfall af nýjum störfum sem þær gerðu að meðaltali fyrir allt landið frá 1972–1977 eða 66.6%. 6. Spá um mannfjölda á starfsaldrinum 15–74 ára árið 1983 gerir ráð fyrir því, að sama munstur flutninga innanlands og gagnvart útlöndum verði áfram eins og verið hefur undanfarin ár. Reiknað er með að atvinnuþátttaka fólks á starfsaldri 15–74 ára verði orðin 67% árið 1983, en hún var 65% á Norðurlandi vestra árið 1977 og 65.7% á Norðurlandi eystra árið 1977.“ Síðan er þetta mál rakið mjög ítarlega í þessari skýrslu og niðurstöðurnar eru einkum þessar, með leyfi forseta: „Ef ekki kemur til sérstakt átak til eflingar iðnþróun mun iðnaður ekki geta orðið sá vaxtarbroddur framleiðsluatvinnuvega sem þarf til þess að öllum nýliðum á vinnumarkaði svæðisins, þ. e. Norðurlandi, gefist kostur á atvinnu heima fyrir. Margar aðrar ástæður benda til þess, að sérstakt átak þurfi til eflingar iðnþróun á Norðurlandi“ - og lýkur þar með þessu áliti. Það væri nú kannske vert að beina nokkrum spurningum til hæstv, iðnrh. í sambandi við það, hvers Norðlendingar mega vænta á allra næstu árum og hvort þeir megi eiga von á því að fá einhverja sneið af þeirri köku sem menn hafa verið að skipta hér á hinu háa Alþingi síðustu daga, kannske meira af kappi en forsjá. Ég tel að áminning og ábending hv. þm. Halldórs Blöndals eigi fullkominn rétt á sér, sérstaklega vegna þess að það svæði, sem hér um ræðir, hefur orðið fyrir mjög alvarlegum áföllum í atvinnulegu tilliti á undanförnum árum og hvergi nærri fengið í sinn hlut það sem hrotið hefur af borði þeirra yfirvalda sem með þessi mál fara. Það er líka annar þáttur þessa máls, sem ég hef mjög umtalsverðar áhyggjur af, og það er það vonleysi sem ég verð var við að er farið að grípa um sig meðal ungs fólks í þessu kjördæmi. Ég óttast það mjög alvarlega, að ef ekki fer a. m. k. að leiftra fyrir einhverjum nýjum áformum í sambandi við iðnþróun í Norðurl. e. innan tíðar megum við búast við því, að það komi mikið rót á ungt fólk sem þarna er nú að alast upp til þess að fara út á vinnumarkað, stofna heimili og koma sér fyrir í þessum landshluta. Ég er nefnilega þeirrar skoðunar, að menn hafi um allt of langan tíma smíðað eins konar pótemkintjöld í atvinnulegu tilliti fyrir Norðurl. e. Ég held - og ég held ekki, ég veit að menn hafa lagt allt of mikið upp úr því og talið það öryggi, sem ég segi að hafi verið falskt öryggi, sem hefur falist í framkvæmdum t. d. SÍS-verksmiðjanna á Akureyri, sem nú standa mjög höllum fæti, bæði vegna verðlagsþróunar og annarra þátta. Það er alveg fyrirsjáanlegt, ef ekki verður gripið í taumana mjög fljótlega, að það getur orðið þarna mjög alvarleg atvinnuþróun eða neikvæð atvinnuþróun, sem ég kalla svo, og að það unga fólk, sem nú er að vaxa upp, sjái í raun og veru sáralitla framtíð í því að búa áfram í þessu kjördæmi. Þetta og sú staðreynd, að t. d. Akureyri er láglaunasvæði, eins og ég hef tekið hér fram, veldur því, að áhyggjur mínar vaxa til muna og kannske einkum og sér í lagi með tilliti til þess, að ég hef ekki heyrt hreyft neinum hugmyndum eða tillögum, nema í formi lausafrétta af hugsanlegri álverksmiðju við Eyjafjörð, um hvað gera skuli í þessu kjördæmi í iðnaðarlegu tilliti. Ég skal að vísu játa að það hefur verið unnið vel í sambandi við væntanlega pappírsverksmiðju á Húsavík, en hún dugar ekki þéttbýlissvæðinu við Eyjafjörð. Mér býður í grun að ef við höfum ekki manndóm til að reyna að efla atvinnulíf í þessu kjördæmi geti verið fram undan mjög erfiður tími og erfitt tímabil sem muni hafa alvarlegri áhrif á hagi þessa kjördæmis en menn geta látið sér detta í hug á þessari stundu. Herra forseti. Ég skal nú ekki halda uppi neinu málþófi, enda var það ekki ætlun mín. Ég taldi hins vegar nauðsynlegt að þessi sjónarmið mín kæmu hér fram vegna ræðu hv. þm. Halldórs Blöndals, sem var alveg hárrétt og fyllilega tímabær, og læt þessu lokið.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í umr. um málefni Norðurlands eystra sérstaklega. Hins vegar tangar mig að fjalla um nokkur atriði í sambandi við það mál, sem á dagskrá er, og það fordæmi, sem telja má með því gefið, og nokkur atriði, sem varða svipuð mál. Það var vissulega margt til bóta samþykkt áðan við 2. umr. frá því sem var í hinu upphaflega frv. ríkisstj. um kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði. Engu síður er það svo, að það atriði, sem margir hv. þm. telja að þeir hafi fengið fram með samþykkt þess frv., þ. e. áframhaldandi undirbúningur kísilmálmverksmiðju, athuganir og slíkt, gat farið fram án lagaheimilda. Vitanlega þurfti þær ekki og þarf ekki. Þessu máli er ekki endanlega lokið, og mér dettur nú í hug að vera bjartsýn, þó að nokkur fiðringur sé kominn í hv. þm. vegna þess hve skammt er til þingloka, að ekki sé með öllu of seint að tefla fram nokkrum rökum. Það er alveg ljóst, að það var til bóta að ganga svo frá málum að Alþingi kysi stjórn þess tilhlutafélags sem frv. fjallar um. En af hverju það þurfti að vera hlutafélag er annað mál. Vitanlega gat Alþingi kosið undirbúningsnefnd manna til að vinna að þessu máli, eins og raunar var lagt til í till. hv. 5. þm. Suðurl. sem náði alveg nægilega langt, en raunar þurfti ekki heldur lagaheimild um. Einhvern veginn er það svo, að menn trúðu því í allstórum hópum, að þeir væru að taka þátt í því að stöðva mikilvæga atvinnuframkvæmd í framtíðinni með því að ganga ekki til fylgis við þetta frv. Sá skilningur er að mínum dómi alrangur. Vitanlega getur undirbúningur og athugun haldið áfram í þessu máli þangað til það er komið á það stig að það sé raunverulega orðið tímabært að undirbúa löggjöf um málefnið. Því fer fjarri að svo sé. Það, sem í raun og veru er í þessu frv. og löggjöf sker úr um, er eignaraðildin. Fjöldi hv. þm., sem greiddu atkv. með þessu frv., er, að því er ég held, í hjarta sínu andvígur þeirri hugmynd sem fram kemur í frv. um eignaraðild ríkisins. Allt að einu töldu menn sig vinna málinu gagn með því að samþykkja frv. Ég tel að það sé á misskilningi reist. Við höfum dæmi fyrir okkur í dagskrármálinu sem afgreitt var á milli 2. og 3. umr. þessa máls áðan, en það var frv. um járnblendiverksmiðju í Hvalfirði. Það lítur ósköp sakleysislega út, er tvær greinar og er um stórt og mikilvægt fyrirtæki, engum blandast hugur um það, en það fjallar um stórfellda hækkun á framlagi íslenska ríkisins til þessa fyrirtækis. Af hverju? Af því að rekstrarhorfur þess félags eru slæmar og reksturinn hefur gengið verr en menn ætluðu undanfarin ár. Allnokkrir þm. bentu á þetta atriði og auðvitað margir fleiri sem sáu blasa við að svo gæti auðvitað farið með jafnviðkvæma starfsemi sem byggir á fjarlægum mörkuðum sem við Íslendingar höfum einir lítil tök á. Allmargir bentu vitanlega á að þarna réðist ríkissjóður í að taka á sig mikla áhættu. Nú vitum við að gerð hafa verið frávik, m. a. með járnblendiverksmiðjunni í Hvalfirði og eignaraðild ríkisins þar, frá þeirri stefnu að taka slíka áhættu á ríkissjóð. En þar með er ekki sagt að halda eigi áfram á þeirri braut og allra síst þegar reynslan blasir við. Í grg. frv., sem var afgreitt áðan og ég vil, þó að það sé afgreitt, leyfa mér að vitna í, með leyfi hæstv. forseta, vegna þess með hverjum hætti ég tel það snerta það mál sem hér er á dagskrá, sagði m. a.: „Vegna áðurgreindra rekstrarþrenginga var greiðslufjárstaða fyrirtækisins hins vegar orðin veik um síðustu áramót og fyrirsjáanleg frekari veiking hennar á yfirstandandi ári.“ Og annars staðar í skjölum málsins sagði að telja mætti að vissulega væri þetta mjög örðugt fyrir ríkissjóð, en dýrara væri þó að stöðva verksmiðjuna. M. ö. o.: Alþingi stendur að því er virðist, þegar svona er komið málum eða farið hefur verið af stað með meirihlutaeignaraðild ríkisins í áhættusömum rekstri, andspænis því að velja á milli þess að halda áfram að veita úr ríkissjóði, af skattfé borgaranna, áfram í þau fyrirtæki eða stöðva reksturinn. Nú kann að vera að ríkissjóður, þó oft sé illa staddur, fari ekki um koll af þeirri ástæðu að slíkt komi til á einum stað. En þegar slíkt er að því er virðist stefna gegnir öðru máli. Við höfum allt of mörg mál hér á borðum okkar sem vitna um þessa stefnu. Það er að vísu ekki að undra, eins og ríkisstjórn Íslands er saman sett núna. Hitt undrar mig meira, hve mikinn hljómgrunn slík stefna virðist eiga meðal fjölmargra alþm. ellegar hve rólega menn ljá því liðsinni sitt að málin séu látin velta áfram með þeim hætti og menn bíði bara og voni, að ekki fari illa, og túlki síðan málin með þeim hætti sem þeir vilja að lokaniðurstaða verði. Við heyrðum það hér við afgreiðslu þessa máls, kísilmálmverksmiðjunnar, við 2. umr., hvernig hv. þm. túlka aðalágreiningsefni málsins hver með sínum hætti þannig að að mínum dómi túlka menn það svo að innihald málsins sé allt annað en í textanum segir. Ef menn eru sammála um að innihaldið eigi að vera það, af hverju er það þá ekki í textanum? Af hverju stendur þá í textanum að rekstrarfyrirkomulag væntanlegrar verksmiðju eigi að vera svo og svo sem þar greinir, og eignaraðild ríkisins geti þess vegna farið upp í 80 eða 90%? Það er ósköp skiljanlegt, þegar hvert málefni er skoðað algerlega einangrað út af fyrir sig, að íbúar hinna einstöku staða hafi áhuga á að fá til sín ný atvinnufyrirtæki, því að allir sjá þá brýnu nauðsyn að auka fjölbreytni í atvinnulífi landsins. Hitt er annað mál, að okkur ber skylda til að líta á þessi mál frá sjónarmiði ríkisheildarinnar fyrir hvaða kjördæmi sem við erum kosin. Ég hygg líka að menn viti dæmi þess, að kjör almennings í löndum hafi orðið rýr vegna þess að fjárfesting hins opinbera tók mikið til sín af því, sem hefði þurft að fara beint til að bæta dagleg kjör fólksins, og ýmiss konar rekstur, sem ekki var hagstæður eða nægilega arðbær, tók til sín peningana í þjóðfélaginu. Í þessu sambandi vil ég víkja að einu atriði sem mér finnst renna enn einni stoð undir að æskilegra væri að láta þetta mál vera meðal þeirra mörgu sem fá að liggja í friði innan veggja Alþingis, og það atriði er að það er ekki einungis að það standi skýrt og skorinort í 2. gr. þessa frv., að ríkið skuli vera meirihlutaeignaraðili í þessu hlutafélagi. Hv. þm. m. a. sem segja að þrátt fyrir þetta sé hér einungis um undirbúningsfélag að ræða, þetta sé nánast bráðabirgðamálefni, athugi að það eru fleiri ákvæði í þessu frv., eins og því hefur verið breytt, sem negla þetta enn betur. Ég hygg að ekki síst hæstv. iðnrh. og hans flokksbræður og fleiri vilji að gengið sé frá því, að íslenska ríkið leggi til meginhluta fjármagnsins. Í verkefninu, sem þessi undirbúningshópur, sem sumir vilja katla svo, á að hafa með höndum, í þeirri grein sem um það fjallar, er talað um heimild til að leggja fram viðbótarhlutafé í félagið. Þá skyldi maður ætla að viðbótarhlutafé og lagaákvæði um slíkt væri nægilegt að lægi fyrir þegar búið væri að sjá fram á hve mikið aðrir eignaraðilar leggja til. En samkv. þessu skjali, sem við höfum hér fyrir augum, á fyrst að taka ákvörðun um heimild til hlutafjáreignar ríkisins og síðan á að kveðja aðra aðila til samstarfs. Stjórn hins nýja væntanlega hlutafélags samkv. frv., ef að lögum verður, á að undirbúa samninga um orkukaup, tækniaðstoð og sölu afurða verksmiðjunnar, eftir því sem þurfa þykir. Það kemur ekki fram, að þegar málið kemur næst fyrir Alþingi eigi að leggja fram uppkast að samstarfssamningi, eins og þó hefur verið gert um önnur slík mál. Þannig eru frá mínu sjónarmiði miklu fleiri lausir endar í þessu máli en í fyrstu virðist. Hins vegar er fastara um hnútana búið frá sjónarmiði sósíalistanna í ríkisstj. en mörgum e. t. v. sýnist í fyrstu - eða hvers vegna er í þessu frv. hvert ákvæðið af öðru sem enga nauðsyn ber til að lögfesta nú, nema þá til þess komi að þarna verði fyrst og fremst um ríkisrekstur að ræða? Það kann að vera að allt sé þetta á misskilningi byggt hjá mér og hv. Alþingi raunverulega vilji marka þá stefnu, að öll slík fyrirtæki eigi að vera ríkisrekin, þó að hv. þm. viti ekkert um hvaða samstarfsaðilar komi til með að vera þarna með og upp á hvaða býti. Ef þetta er staðreyndin hafa hugmyndir Íslendinga á Alþingi tekið meiri stakkaskiptum en ég hugði, og ég hygg að þær séu ekki í takt við sjónarmið almennings í landinu sem leggur til fé til rekstrar ríkisins. Þegar rætt er um þetta atriði, að lögfesting hins endanlega fyrirkomulags geti ekki farið fram, að því er ég tel, fyrr en samstarfssamningur liggur endanlega fyrir, vil ég minna á eitt sem varðar mál þessu skylt og varðar það mál sem afgreitt var hér næst á undan þessu og ætti að vera til varnaðar, en ekki fordæmi. Þegar fyrstu lögin voru samþykkt um járnblendiverksmiðjuna í Hvalfirði, og raunar stendur það í lögunum eins og þau eru eftir að Elkem tók við hinum erlenda eignarhluta þar, þá stóð í samstarfssamningnum og stendur enn í þeim samningi, sem það fyrirtæki er byggt á lögum samkvæmt, að að 15 árum liðnum sé íslenska ríkið skyldugt til að taka allt það fyrirtæki að'sér eins og það leggur sig ef hinum aðilanum dettur í hug að fara út. Hvernig líst mönnum á það þegar markaðshorfur eru eins og þær eru nú? Síðan lögin voru samþykkt eru nokkur ár og þetta ákvæði er um 15 ár. Þetta atriði eitt minnir okkur á að í slíkum málum, sem vissulega eru mikilsverð, þarf eins og annars staðar að vinna af forsjá. Ég held að það sem geti gerst hjá okkur með þessu áframhaldi, sé að kappið beri forsjána ofurliði. Í málum, sem eru vaxin eins og þetta, eins og það ber að og hæstv. iðnrh. fær hv. alþm. til að trúa því, að nauðsynlegt sé að samþykkja lög um að fyrirtæki, sem er ekki enn búið að stofna, verði að meiri hluta til í ríkiseign, tel ég að slíkt kapp sé íslensku þjóðinni of dýrt. Ef menn verða ekki betur vakandi að þessu leyti sjá menn það fyrir sér eftir nokkur ár, hvernig slíkt muni gerast í fleiri landshlutum. Við sjáum frv. um ýmiss konar ríkisreknar verksmiðjur sem alls ekki hafa fullkomna rannsókn á bak við sig. Við sjáum þau mál í borðum okkar. Mönnum finnst spennandi að reyna eitthvað nýtt. Menn skulu gera það, en ekki hætta til þess þeim peningum sem almenningur á Íslandi vinnur fyrir og verður að greiða í skatt til ríkisins til að tilhljóta nauðsynlega þjónustu. Þetta er ekki verkefni sem hægt er að ætlast til að það fé verði notað í. Það eru engin rök í því sambandi þó að sagt verði: Til þessa og þessa hluta málsins á að taka erlent lán. - Einhvern tíma þarf að borga þau erlendu lán eins og önnur og ríkisábyrgðirnar geta orðið virkar áður en varir. Þá spyrja menn: Hvernig á þá að framkvæma stóriðjustefnuna ef ekki svona? Ég spyr: Eigum við að framkvæma stóriðjustefnuna þannig að nauðsynlegt sé að hið opinbera virki fyrst, síðan reisi hið opinbera fyrirtæki til þess að það geti staðið í skilum við þá sem komi hið opinbera og borgi hallann af hinu opinbera fyrirtæki til þess að það geti staðið í skilum til þeirra sem annast virkjunina? Mér finnst þetta vera hringur atvika sem er ekki nægilega skynsamlegur til þess að hægt sé að trúa því, að slíkt sé íslensku atvinnulífi og afkomu almennings á Íslandi til framdráttar. Hitt er svo annað mál og það tel ég vera aðalatriði, að við eigum að leggja miklu meiri áherslu á að virkja þá þekkingu, sem til er í landinu, og hafa þá djörfung til að bera að standa þannig að samningum við samstarfsaðila í slíkum rekstri að það bæti efnahag landsmanna, renni stoðum undir fjölbreyttara atvinnulíf á hinum ýmsu stöðum. Þeir, sem annast reksturinn í þeim fyrirtækjum sem eru allra stærst í sniðum og byggja á allra viðkvæmustu mörkuðunum, skulu vera þeir sem þeim hnútum eru kunnugastir. Ég tel það enga frágangssök, síður en svo, ég tel æskilegra að í þeim tilvikum séu erlendir samstarfsaðilar, en við þá sé samið af því viti, að hagsmunum og yfirráðum Íslendinga yfir öllum sínum málum sé fyllilega borgið. Þetta tel ég að eigi að vera hægt. Til þess ættum við að hafa öll skilyrði í sambandi við orkusölu, aðstöðu á stöðunum, íslenskt vinnuafl, skatta og skyldur o. s. frv. Það eru fjölmörg atriði sem tryggja eiga Íslendingum alla þá stöðu í þeim málum sem þarf án þess að vera að búa sér til vandamál, eins og því fylgir að sitja uppi með ábyrgð á atvinnurekstri sem við höfum mjög takmörkuð skilyrði til að láta bera sig ef illa árar í þeirri atvinnugrein eða þeirri framleiðslugrein sem um er að ræða. Ég tel sem sagt að hugmyndin um, að nauðsynlegt sé að ríkið sé meirihlutaeignaraðili að slíkum fyrirtækjum, sé byggð á rótgróinni hræðslu og minnimáttarkennd. Ég held að Íslendingar séu, eins og einn hv. þm. hafði hér í gærkvöld eftir enn þá eldri þm., menn til að ganga svo frá málum og samningum við erlenda aðila að hagsmunum okkar Íslendinga sé fyllilega borgið að þessu leyti og við höfum með því að virkja þau verðmæti, sem til eru í landinu og spretta hér upp í iðrum jarðar og á hálendinu, vissulega þau skilyrði að við getum ráðið þeim málum til lykta með því móti að verði til farsældar og atvinnuauka án þess að við þurfum að búa við það að sjá enn þá stærri hluta fjárlaganna en orðið er fastbundinn fyrir fram í verkefnum að því er þetta varðar - í verkefnum sem eru ekki eiginleg og nauðsynleg verkefni ríkisins, en aðrir gætu trúlega miklu betur annast. Við sjáum það líka fyrir okkur, að aukin starfsemi af slíku tagi mundi hafa aukna skattbyrði í för með sér þannig að kallaði á aukið vinnuálag fólks, auknar tekjur þess. Þá væri betur farið að létta heldur byrðar þess þannig að athafnasemi og atorka einstaklinganna nýttist betur, einnig til að taka þátt í slíkum stórverkefnum, m. a. eins og því, sem hér er um fjallað, og ýmsum öðrum iðjufyrirtækjum sem skjöl liggja fyrir um á Alþingi. Ég vildi, herra forseti, freista þess að koma þessum atriðum hér á framfæri. Ég vil aðeins draga saman einn þátt í því sem ég sagði, ef það mætti verða til þess, að hv. alþm. skoðuðu þetta mál nú enn betur áður en til lokaafgreiðslu kæmi, og það er þetta: Hvaða grundvallarskoðun sem menn hafa á því atriði, sem ég hef lagt höfuðáhersluna á, eignaraðildinni, liggur ljóst fyrir að menn eru sammála um, að ég held, að fram fari frekari athugun á undirbúningi verksmiðju, og um það þarf ekki lög.



Ég vil aðeins upplýsa að það liggur alveg ljóst fyrir, svo að öllum sé það vitanlegt, að það hefði verið lokið við 3. umr. einnig í gærkvöld ef menn hefðu ekki treyst samkomulagi um það að umr. yrðu ekki við 3. umr.



Herra forseti. Ég hef ekki tekið þátt í samkomulagi um að tala ekki við 3. umr.



Það var ég ekki að segja, heldur var ég að taka það fram, að því var treyst, þegar ég féllst á til samkomulags að fresta atkvgr. eftir 2. umr. og 3. umr. til dagsins í dag, að það samkomulag yrði haldið. Það er greinilegt að það hefur annaðhvort ekki verið leitað eftir því eða viðkomandi ekki fallist á það, og við því er ekkert að segja. Ég er aðeins að rifja upp það sem fram fór hér í gær.



Herra forseti. Ég lýsti því yfir við 2. umr. málsins í gær, að ég mundi við 3. umr. málsins fara nánar út í þau sjónarmið sem ég lýsti þá. Ég bað um tilteknar upplýsingar hjá hæstv. iðnrh. sem hann lét að sumu leyti í té. Jafnframt lýsti ég því yfir, að ég mundi ræða málið nánar við 3. umr. Þetta var forseta deildarinnar ljóst, - ég man nú ekki hvor sat í stólnum þá, 1. varaforseti eða forseti. Þetta var hæstv. iðnrh. einnig ljóst, því að hann sat hér í salnum. Ef þm. boðar framhaldsumr. um mál þýðir það náttúrlega að hann ætlar að taka aftur til máls. Ef menn hefðu hlustað á það sem sagt var hefðu þeir haldið umr. áfram og þær stæðu þá enn, svo að það hefði engu breytt.



Herra forseti. Mér þykir afar leitt að heyra að hér sé verið að brjóta samkomulag. En ég verð að segja eins og aðrir, sem á undan mér hafa talað, að ég kannast ekki við að það hafi verið gert. Það er ekki ætlun mín að ræða þetta mál á nokkurn hátt eða flytja um það langa ræðu, heldur að fá tækifæri til að segja örfá orð við 3. umr., ekki síst vegna þess að hér hafa þegar þrír hv. þm. tekið til máls og rætt nokkuð um einn þátt málsins sem er ákaflega gagnlegur. Ég held að ég verði að byrja á að þakka hv. þm. Halldóri Blöndal fyrir að vekja athygli á einum þætti þessa máls, þ. e. þýðingu stóriðju fyrir heimafólk, og að vekja athygli á nauðsyn þess, að Norðlendingar hefjist nú þegar handa um að koma upp stóriðjuveri á Norðurlandi, hugsanlega í Eyjafirði, og þá mjög líklega álveri. Hér er verið að ræða um kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði, sem hefur verið tengd að nokkru leyti svokallaðri Fljótsdalsvirkjun þótt slík verksmiðja taki aðeins mjög lítið brot af þeirri orku sem sú virkjun, ef byggð verður í fullri stærð, getur framleitt. Það er ljóst að á undanförnum árum var vöxtur þjóðartekna, þjóðarframleiðslu, undir fiskveiðum kominn, en nú gera menn sér það fyllilega ljóst að slíkur vöxtur getur ekki haldið áfram á sömu forsendum. Það er hins vegar, og það þarf að koma skýrt fram og kom ágætlega fram hjá hv. síðasta ræðumanni, Ragnhildi Helgadóttur, einmitt hægagangurinn á stóriðjuuppbyggingunni sem hefur verið okkur fjötur um fót. Hann á fyrst og fremst skýringu í því, að innan Alþb. - ég segi innan Alþb. því að þar eru ekki allir Alþb.-menn á sama máli - eru aðilar sem eru haldnir fordómum gagnvart samstarfi við útlendinga í stóriðjumálum. Slík sjónarmið gera það að verkum að krafist er eignaraðildar að meiri hluta af hálfu íslenska ríkisins, en eins og öllum hv. þm. er kunnugt er það fjármagn, sem íslenska ríkið hefur til ráðstöfunar, af mjög svo skornum skammti og í raun hefur verið leitað eftir lánum langt umfram það sem talið er að öll venjuleg ríki geti þolað. Á þetta vildi ég benda og taka undir hve erfitt er að binda svo mikið fé í jafnáhættusömum atvinnurekstri og stóriðja hlýtur að vera fyrir smáríki. Í þessu sambandi kemst ég ekki heldur hjá því að minnast á það, sem kannske er það merkilegasta sem fram hefur komið og rætt er í dagblöðum í dag, að það er hugsanlegt að hæstv. iðnrh. ætli sér að gera tilboð í meiri hluta álverksmiðjunnar í Straumsvík, sem hæstv. iðnrh. taldi á sínum tíma að væri besti virkjunarkosturinn að loka, og sýnir best hvernig haldið er á málum í hæstv. ríkisstj. Ég, herra forseti, er stuðningsmaður þessa frv., sem hér er til umr., og ætla mér ekki að tefja framgang málsins, en taldi mér skylt að koma hér upp og ræða um eignaraðildina vegna þess fyrst og fremst að felld var till. sjálfstæðismanna við 2. umr. málsins. Ég greiddi samt sem áður atkv. með frv. vegna þess - og það vil ég taka skýrt fram, eins og reyndar kom fram hjá hv. 6. þm. Reykv. - að ég tel að málið hafi breyst svo mikið í meðförum Alþingis, málið hafi tekið á sig það mót, að hér sé fyrst og fremst um undirbúningsfélag að ræða. Ég bendi á að stjórn þessa fyrirtækis er kosin af hv. Alþingi þannig að öll pólitísk sjónarmið ættu að koma fram. Þess vegna tel ég ekki á það reynt fullkomlega, hvort nauðsynlegt sé að ríkisvaldið þurfi að eiga meira en helming fyrirtækisins. Það er hins vegar alveg rétt, sem fram hefur komið, að það er óhyggilegt, þó aðeins væri af markaðsástæðum og vegna hugsanlegra samstarfsaðila, að lýsa því yfir í löggjöf og binda þannig hendur sínar að það verði ekki efnt til slíkrar stóriðju nema ríkið eigi meira en 50%. Auðvitað geta aðrir hugsanlegir samstarfsaðilar spilað á þessi höft, sem við höfum lagt á eignaraðildina af okkar hálfu, og þar með knúið fram hagstæðari samninga sér til handa. Þetta liggur í hlutarins eðli. Að lokum, herra forseti, langar mig aðeins vegna orða Halldórs Blöndals að benda á að þrátt fyrir stórfellda erfiðleika í stóriðju víða um heim, eins og hægt er að lesa um í blöðum og fá upplýsingar um annars staðar, er ljóst að stóriðja hér á landi er sá atvinnurekstur sem einna mest hefur gefið í launum. Ég er hér með skrá yfir þau fyrirtæki sem greiddu hæstu meðallaun 1980. Þar er Íslenska járnblendifélagið í sjötta sæti og Íslenska álfélagið í áttunda sæti. Þar er verið að tala um meðallaun, ég undirstrika það. Þau fyrirtæki, sem eru ofar á blaði, eru tvö fiskiðjufyrirtæki og fyrirtæki sem unnu fyrst og fremst við uppbyggingu á orkuverum landsins, en auðvitað má reikna með að há laun í þeim fyrirtækjum hafi fyrst og fremst byggst á löngum vinnudegi. - Jafnframt vil ég minna á að í bók, sem kom út í síðasta mánuði frá Framkvæmdastofnun ríkisins, áætlanadeild, segir skýrt og greinilega að stóriðja, járnblendi og álframleiðsla, gefi langhæstu laun sem um getur hér á landi í heilum atvinnugreinum. Þetta vildi ég að kæmi fram því að þetta undirstrikar betur en nokkuð annað áhyggjur sem framsýnir þm. Norðurl. e. hafa verið að tala um hér í dag. Þetta tel ég nauðsynlegt, herra forseti, að komi fram í þessari umr. Ég vil enn ítreka það sem ég sagði í upphafi, að það kann að hafa verið gert samkomulag. Mér þykir miður að ég skuli þá hafa leyft mér að biðja hér um orðið. Ég var þó fjórði ræðumaður við þessa umr. og hafði ekki heyrt um þetta getið fyrr, en vænti þess, að þessi stutta ræða mín hafi ekki orðið til þess að kollsigla kísilmálmverksmiðju sem nú er ákveðið að eigi að setja niður í kjördæmi hæstv. forseta.



Herra forseti. Með skírskotun til greinargerðar með atkv. mínu við 2. umr. málsins sit ég hjá við lokaatkvgr. málsins. Ég vil taka fram, að það geri ég vegna þess að málið hafði verið ítarlega rætt í þingflokki sjálfstæðismanna, ég hafði gert grein fyrir afstöðu minni þar, og afstaða flokkssystkina minna er stuðningur við frv. eða svo var við 2. umr. Mér er óljúft að ganga alveg gegn þeim. En ég vil ekki samþykkja þetta frv. af þeim ástæðum sem ég greindi við 2. umr., tel það auk þess óþarft og greiði því ekki atkv.



Herra forseti. Ég ítreka enn það sjónarmið sem kom fram við aðra afgreiðslu málsins um eðli þeirrar afgreiðslu sem hér fer fram. Hér er aðeins verið að halda áfram undirbúningi að stofnun kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði þó að reynt sé að láta í veðri vaka að önnur sé sú afgreiðsla sem hér fer fram. Þetta hefur komið fram ítrekað í máli margra alþm., enda frv. svo skilið að upphaflegur tilgangur þess er ekki lengur það sem vakir fyrir mönnum um afgreiðslu mála. Með tilvísun til þess, sem hefur komið fram frá okkur Alþfl. mönnum um eðli þeirrar afgreiðslu sem hér fer fram, segi ég já.



Herra forseti. Ég harma að brtt. okkar hv. þm. Birgis Ísl. Gunnarssonar um breytingu á eignaraðild frá því, sem frv. gerir ráð fyrir, var felld hér. Ég tel einsýnt að sú þröngsýni og minnimáttarkennd sem kemur fram í afstöðu þeirra sem eru fælnir við allt það sem heitir erlent fjármagn til stuðnings íslensku atvinnulífi sé okkur óhagstæð og beinlínis hættuleg í efnahagslífi okkar. Þrátt fyrir að svona fór og með því einnig að frv. hefur tekið feiknalegum og raunar gerbreytingum frá því það var upphaflega lagt fram, með því einnig að ég tel þetta gott mál, sem muni koma atvinnulífi og efnahag Austfirðinga vel og þjóðinni allri, þá segi ég já.



Herra forseti. Með skírskotun til greinargerðar hv. 6. þm. Reykv. við 2. umr. málsins segi ég já.