Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég tala fyrir þáltill. sem er á þskj. 137. Flm. er frú Magdalena M. Sigurðardóttir varaþm., sem á ekki sæti á þingi nú, og hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson ásamt mér. Tillgr. hljóðar þannig: "Alþingi ályktar að fela menntamálaráðherra að kanna með hvaða hætti best verði staðið að almennri heimilisfræðslu í landinu. Kannað verði m.a. hvernig að slíkri fræðslu sé staðið annars staðar á Norðurlöndum. Ráðherra geri tillögu um endurskipulagða starfsemi hússtjórnarskólanna og heimilisfræðslu í landinu og leggi hana fyrir Alþingi." Á seinni hluta 19. aldar og í upphafi þeirrar 20. risu upp víðs vegar um landið hússtjórnar- og kvennaskólar. Fylgdu þeir í kjölfar vaknandi áhuga og kröfu kvenna um meiri menntun og meira jafnræði kynjanna. Þessi þróun náði hámarki sínu um miðja þessa öld er starfandi voru í öllum landshlutum hússtjórnarskólar, flestir með 8-9 mánaða starfstíma á ári. Eingöngu stúlkur sóttu um inngöngu, enda unnu flestar konur heima. Þá var ekki hægt að ganga út í búð og kaupa svo að segja alla hluti tilbúna. Því var mikils um vert að konur kynnu "að koma ull í fat og mjólk í mat" og hráefni til matreiðslu kom beint af skepnunni og hagsæld heimilis valt á að húsmóðirin kynni vel til verka. En þetta gildir bara enn og það skapast oft erfiðleikar þegar fólk stofnar heimili af kunnáttuleysi beggja aðila í þessum málum. Þess vegna er áríðandi að koma einhverju skipulagi á þessa fræðslu til að koma í veg fyrir erfiðleika á fyrstu búskaparárum þeirra sem fella hugi saman og hefja heimilishald. Á áttunda áratugnum fór aðsókn að húsmæðraskólunum stórlega þverrandi og hafa þeir smám saman verið að týna tölunni. Á s.l. vetri var þremur vel metnum skólum í þéttbýlum héruðum hreinlega lokað. Þeir sem þekkja til starfsemi hússtjórnarskólanna harma þessa þróun og telja að þessi tegund skóla megi ekki leggjast niður. Það er hins vegar augljóst að þessir skólar eins og aðrir skólar verða að vera í takt við tímann. Hússtjórnarskólarnir veita ekki starfsréttindi á vinnumarkaðnum og því vill ungt fólk ekki eyða heilum vetri til náms í þeim. En það á ekki að leggja þá niður heldur breyta starfsemi þeirra. Nú á að kenna heimilisfræði í grunnskólunum og er það vel, en mikill misbrestur er á að þeim ákvæðum í grunnskólalöggjöfinni sé alls staðar framfylgt. Á grunnskólastiginu má sannarlega ná góðum árangri sé kennslan vel skipulögð og miði að því að kenna nemendum að meta hollt fæði og lifnaðarhætti, almenn þrif og þekkingu á vörugæðum. Takmörk eru þó fyrir því hvað ungir nemendur geta tileinkað sér af því sem þarna er kennt eins og raunar í öðrum greinum í skólum. Í þjóðfélagi örra breytinga er nauðsynlegt að styrkja stöðu heimilanna. Það er því full þörf á að ungt fólk, konur sem karlar, eigi kost á námskeiðum í hefðbundnum heimilisfræðum, svo sem matreiðslu, þvotti, ræstingu, saumum, vöruþekkingu og að læra að nota þau mörgu hjálpargögn sem nú eru á boðstólum í sambandi við heimilisrekstur og fjölskyldumálefni. Þar að auki eru svo aðrar greinar sem í rauninni flokkast undir listiðnað, svo sem vefnaður, keramik, hekl, prjón og fjöldamargt annað. Í þessu streituþjóðfélagi, sem við lifum í, er mikils virði að geta slakað á við holla og skapandi tómstundaiðju. Það er að vísu hægt að fara út í búð og kaupa flesta hluti tilbúna, en þá höfum við ekki fullnægt þeirri sköpunarþörf sem býr í okkur flestum og ber að hlúa að en ekki drepa niður. Að þessu athuguðu sjáum við flm. að sannarlega er þörf fyrir hússtjórnarskólana í þjóðfélaginu og að bregðast verður við þeim breytingum sem orðið hafa með því að laga starfsemi þeirra að nútímaháttum. Á nokkrum stöðum hafa hússtjórnarskólarnir fært starfsemi sína í námskeiðaform sem hafa verið vel sótt, bæði af almenningi og sem valgreinar í framhaldsskólunum. Þannig hafa kennarar þessara skóla efnt til námskeiða í nágrannabyggðarlögunum og hefur þessi háttur mælst vel fyrir. Það hefði raunar átt að hafa þessa þáltill. enn þá víðtækari, ekki síst vegna þess að sumir héraðsskólarnir virðast vera að verða verkefnalausir. Mikið hefur t.d. verið fjallað nú um framtíð Laugaskóla og hvernig beri að notfæra sér þau húsakynni og þá aðstöðu sem þar er fyrir hendi og þannig er um fleiri skóla. Auðvitað þarf að kanna hvort það henti að nota slík menningarsetur til áframhaldandi skólahalds, t.d. í beinu eða óbeinu sambandi við verkmenntaskólana, svo sem t.d. Verkmenntaskólann á Akureyri, hvort það henti að taka einhverjar greinar þar inn og nýta þá fjármuni sem þar eru á staðnum til þeirra hluta. Þessi till. fer sjálfsagt til félmn. Sþ. þar sem ég á sæti og ég mun huga að því, þó að ég sé flm. þessarar tillögu, hvort það sé rétt að breyta tillgr. í þessa átt þar sem það er mjög brýnt að þessi mál séu könnuð í víðara samhengi en felst í þessari tillgr. Ég legg til að þáltill. verði vísað, herra forseti, til félmn.



Herra forseti. Ég vildi biðja forseta að láta athuga hvort hæstv. menntmrh. er ekki í húsinu ef hann vildi gera því málefni sem hér er á dagskrá þann heiður að vera viðstaddur þessa umræðu. Ég kem hingað til þess að taka undir efni þessarar tillögu og lýsa stuðningi við hana. Það sem hér segir í grg. með tillögunni um starfsemi og hlutverk húsmæðraskólanna er síst ofmælt. Þessir skólar eru að mínum dómi beinlínis ávöxtur kvennabaráttunnar um aldamótin síðustu og þeir hafa gegnt ómetanlegu fræðslu- og menningarhlutverki um margra áratuga skeið. Það ber ekki vott um mikinn skilning né virðingu fyrir því hlutverki að lata þessa skóla nú daga uppi eins og hver önnur nátttröll í stað þess að sýna þeim fullan sóma og ætla þeim áframhaldandi hlutverk í takt við nútímann. Ég veit ekki hvort hv. alþm. og allur almenningur gera sér fyllilega grein fyrir áhrifum húsmæðraskólanna á menningu þjóðarinnar og þjóðlífið yfirleitt en þau áhrif hafa sannarlega ekki verið lítil.

Ég hef látið athuga hvort menntmrh. sé í húsinu og hann er ekki hér.

Ég sé samt ekki ástæðu til þess að biðja um frestun á þessari umræðu en vona að hæstv. menntmrh. kynni sér hana. Það vill svo til að sú sem hér stendur getur talað af nokkrum kunnugleika um starfsemi húsmæðraskóla enda að nokkru leyti uppalin í einum slíkum þótt ekki hafi þar verið um nám að ræða. Þennan umrædda skóla lagði hæstv. menntmrh. niður í haust með einu pennastriki. Ég man vel þegar þessi skóli var að fyllast á haustin námsmeyjum úr öllum landshlutum, oft uppburðarlitlum og óöruggum, og ég man þegar þær, oftast gjörbreyttar manneskjur, voru að kveðja á vorin og pakka niður öllu sem þær höfðu unnið um veturinn. Það var ekki lítið af saumuðum, prjónuðum og ofnum munum sem enn þá prýða heimili vítt og breitt um landið. En menn skyldu ekki halda að þær hafi eingöngu lært að elda, sauma, prjóna og vefa. Þær lærðu einnig íslensku, heilsufræði, næringarfræði, uppeldisfræði, bókfærslu og ótal aðra hluti sem koma sér vel í lífsbaráttunni. Ég man sérstaklega eftir lítilli bók sem hét því skemmtilega nafni "Hvernig fæ ég búi mínu borgið?" Ég fletti þessari bók oft sem krakki, sérstaklega vegna skemmtilegra mynda, og nú er mér orðið ljóst að þarna hefur væntanlega verið að finna stefnu hinnar hagsýnu húsmóður sem áreiðanlega hefur bjargað mörgu heimilinu frá örbirgð. Líklega hefðu stjórnendur ríkisbúrekstrarins gott af því að lesa þessa ágætu bók. Nemendur húsmæðraskólanna bjuggu sig undir það sem beið þeirra flestra og bíður okkar flestra enn, þ.e. meðgöngu, fæðingu og uppeldi barna. Ég veit svei mér ekki hvort slíkt er nokkurs staðar kennt nú til dags á sama hátt og í þessum skólum og ég hef oft velt því fyrir mér hversu fáránlegt það er að krefjast sérmenntunar í þessu og hinu og prófa og réttinda til allra hluta og enginn er maður með mönnum nema hafa eitthvert próf og stúdentspróf er algjört lágmark. En langflestir fara í gegnum þetta allt saman án þess nokkurn tíma að vera leiðbeint um fjölskyldumál eða uppfrætt um einföldustu atriði við heimilisrekstur eða svo mikið gefið í skyn að samlíf leggi einhverjar skyldur á herðar og barneignir og barnauppeldi krefjist e.t.v. einhvers annars en eðlisávísunar. Slík fræðsla er a.m.k. fyrirferðarlítil á námsskrám almennra skóla, telst líklega ekki gagnleg. Það krefst engra prófa né réttinda að annast heimili og börn enda ólaunuð störf. Og nám sem ekki leiðir til einhverra starfsréttinda laðar ekki að sér nemendur nú á tímum. Það er fyrst og fremst orsök þess hvernig nú er komið fyrir húsmæðraskólunum í landinu, þessum miklum menningarstofnunum. E.t.v. á eðlislæg hógværð kvenna sinn þátt í því hvernig komið er. Það vantar a.m.k. ekki að húsmæðrakennarar og húsmæðraskólastjórar og skólanefndir og kvenfélagskonur hafa séð hvert stefndi með húsmæðraskólana. Það eru orðin um 20 ár og sums staðar jafnvel aldarfjórðungur síðan fór að draga úr aðsókn í þessa skóla sem síðan hafa verið lagðir niður einn af öðrum illu heilli í stað þess að aðlaga þá kröfum nútímans. Á liðnum árum hefur öðru hverju í fullri hógværð verið knúið dyra í menntmrn. með tillögur og óskir um endurskipulagningu húsmæðrafræðslu og skólastarfs á þessum vettvangi, en að því er virðist talað fyrir daufum eyrum. E.t.v. var ekki knúið nógu fast. Einum þætti skólastarfs í landinu virðist því hér með lokið án mikillar eftirsjár í ráðuneyti. Á sama tíma er heimilisfræðsla í grunnskólum algerlega í molum. Dóttir mín, sem komin er í 7. bekk, hefur fengið þrjár kennslustundir í heimilisfræðslu alla sína skólatíð, þrjár kennslustundir, og eldri bræður hennar eitthvað svipað. Slíkur er nú sóminn sem þessari námsgrein er sýndur. En nú er þetta ákaflega misjafnt. Maður hefur svo sem séð kennslustofur í grunnskólum úti um landið, sem eru mjög vel búnar, og fengið af því fregnir að þar sé þessu sinnt af alúð. En því miður er þetta námsgrein sem er oftast skorin niður fremur en ýmislegt annað. Ég veit ekki hvort hæstv. ráðherra þykir þetta viðunandi. Ég hafði hugsað mér að eiga við hann orðastað hér en hann er horfinn af vettvangi. Hann hefði vafalaust svarað því neitandi, að honum þætti þetta ekki viðunandi og vísað til svars síns á þskj. 197 um nefndarstörf sem sagt er að byrjað hafi á þessu hausti. Í fyrirspurnatíma nýlega var drepið á þessi mál og mér blöskraði, satt að segja, máttleysi þeirra umræðna og get ekki sagt að ég hafi orðið nokkru nær um áform stjórnvalda í þessum efnum nema að innlegg hæstv. ráðherra hafi gert mig heldur svartsýnni á framtíð þessa fræðsluþáttar í höndum ráðherra þrátt fyrir fyrrnefnt svar hans við fsp. hv. þm. Þórarins Sigurjónssonar sem ég vitnaði til hér áðan. Ég vonaðist til þess að geta fengið frekari svör frá ráðherra núna þar sem mér þótti svo lítill fengur í svörum hans við fsp. hv. 4. þm. Reykn. hér í fyrirspurnatímanum en það er svo lítið eða raunar ekkert svigrúm til skoðanaskipta í fyrirspurnatíma svo að ég geymdi mér að lýsa frekar eftir viðhorfum og áformum hæstv. ráðherra. Það tækifæri gefst því miður ekki núna. En, herra forseti, það er alls ekki vansalaust hvernig látið hefur verið reka á reiðanum með þennan fræðsluþátt í skólakerfinu, húsmæðraskólarnir látnir daga uppi og almenn heimilisfræðsla í grunnskölum skammarlega vanrækt. Tillagan á þskj. 137 er því fyllilega tímabær tillaga. Ég vil hvetja hv. alþm. til að kynna sér efni hennar og hugsa alvarlega um þessi mál og ég skora á hæstv. menntmrh. að taka rösklega á málinu og láta ekki við neitt fuður sitja.



Herra forseti. Ég er hingað komin til þess að lýsa stuðningi við þessa tillögu, hvað varðar efni hennar, þó að mér sé ljóst að sjálfsagt er erfitt að móta stefnu í þessum þætti skólamála nema í samhengi við almenna stefnumörkun í skóla- og menntamálum sem nú sárlega skortir. Ég get verið sammála flestu því sem stendur í grg. og vil aðeins leyfa mér að víkja að því að varðandi grunnskólakennslu held ég að flest hafi verið til bóta sem unnið hefur verið þar á síðustu árum nema eitt. Og það er einmitt kennsla í handmennt. Ég leyfi mér að halda þessu fram sem foreldri, er átt hefur fjölda barna í grunnskóla, og mér satt að segja ofbýður hve lítil áhersla er lögð á að kenna börnum það mikilvæga atriði, eins og hv. þm. Stefán Valgeirsson minntist á áðan, að hafa ofan af fyrir sér, að geta skapað eitthvað með höndunum. Ég held að þetta sé eitt mikilvægasta uppeldisatriði í lífi hverrar manneskju. Og ég verð að segja það alveg eins og er að handavinnukennsla t.d. í grunnskólum er aldeilis fyrir neðan allar hellur í þeim skólum sem ég hef kynnst. En ég vil taka skýrt fram að öll önnur kennsla var til mestu fyrirmyndar. En það er greinilega ekki í tísku lengur að vinna í höndunum hluti sér til ánægju. Ég held að það sé mjög mikilvægt að þetta sé ekki látið dankast svona einmitt á þeim tímum sem við lifum á, þegar manneskjan getur látið mata sig á nær allri afþreyingu. Varðandi húsmæðraskólana hygg ég að það sé alveg rétt að þeir skólar hafa í raun og veru orðið tímanum að bráð. En það er ekki endilega það sama og að þeir geti ekki nýst til nokkurs hlutar. Mér er fullkunnugt um það að á Norðurlöndum er nám í hússtjórnarskóla virt sem stig í ýmsum námsgreinum, t.d. fóstrunámi, jafnvel hjúkrunarnámi ef ég man rétt og fleiri slíkum störfum. Auðvitað mætti athuga hvort ekki væri hægt að byggja þetta nám þannig upp. Hins vegar held ég að einhver þáttur þess hve heimilisfræðsla í grunnskólunum er léleg stafi hreinlega af skorti á kennurum. Nú er mér ekki kunnugt um hvort það er hreinlega skortur á menntuðum kennurum eða hvort það er sama sagan og annars staðar í stéttinni að menn vilji ekki stunda kennslu vegna lágra launa og lélegra kjara. Það þori ég ekki um að segja. Ég get tekið undir margt sem hv. þm. Kristín Halldórsdóttir sagði hér áðan. Húsmæðraskólar eiga sér langa og merkilega sögu og áttu áreiðanlega ólítinn þátt í menntun kvenna áratugum saman og hafa unnið sér mikið til gildis í íslensku menningarlífi. En það er enginn vafi á því að það þarf að kanna hvernig þessum skólum megi breyta. Ég hef oftlega minnst á úr ræðustól að menn sýni lítinn áhuga á framleiðslu listiðnaðar hér á landi. Aðrar þjóðir hafa getað selt listiðnað í stórum stíl. Nægir þar að nefna Finna. Ég er ekki í vafa um að þetta geta Íslendingar líka gert. Stór hópur íslenskra kvenna vinnur verulegt magn af slíkri vöru árlega. Nægir að nefna allan ullariðnaðinn sem unninn er á heimilum. Það mætti því svo sannarlega athuga hvort þær konur sem þessa atvinnu stunda gætu ekki nýtt sér kennslu í þessum skólum þegar þeim hefði verið breytt á einhvern vitrænan máta og endurmenntast með einhverju árabili og haldið þannig við og aukið kunnáttu sína. Ég vil, herra forseti, halda því fram að hér sé hið merkasta mál á ferðinni og ég treysti því að hæstv. ráðherra geri þegar í stað gangskör að því að kanna leiðir til að kippa þessum málum í liðinn fremur en að láta stórhýsi standa svo til auð og ónotuð. Satt að segja er sorglegt að aka fram hjá Húsmæðraskóla Reykjavíkur, einu glæstasta stórhýsi Reykjavíkurborgar hér við Sólvallagötu, og sjá varla lífsmark í þessari miklu stofnun sem á árum áður hýsti 70 heimavistarnemendur. Ég vil hins vegar beina þeim tilmælum til hæstv. forseta þessarar deildar hvort ekki sé tími til kominn þegar von er á að hv. þm. mæli hér fyrir málum að viðkomandi hæstv. ráðherra sé viðstaddur þá umræðu. Það telst orðið til tíðinda að ráðherra í viðkomandi málaflokki taki til máls þegar þingmenn mæla fyrir máli. Einhvern veginn finnst mér í þessu fólgin lítilsvirðing á málatilbúnaði þeirra og með því gefið í skyn að ekki sé líklegt að málinu sé ætlað að ná fram að ganga. Ég vildi því biðja hæstv. forseta að taka þetta mál upp á næsta forsetafundi. Fer ég þess hér með á leit að ráðherrar verði beðnir um að vera viðstaddir þegar þingmenn tala fyrir málum í þeim málaflokkum sem þá varða. En að lokum: Ég þakka flm. þessarar till. til þál. sem hér er á dagskrá og skora á hæstv. ráðherra að vinna að endurskipulagningu á starfsemi þessara umræddu skóla.



Forseti mun mæta á forsetafundi kl. 9 í fyrramálið og koma þeim boðum á framfæri sem hér var óskað eftir.



Herra forseti. Málefni hússtjórnarskólanna hafa komið til umræðu öðru hvoru og það er mjög eðlilegt í jafnmikilli kreppu og þessi fræðsla á við að búa og þær stofnanir sem sérstaklega hefur verið ætlað að sinna þessari kennslu, hússtjórnarskólarnir. Ég nefni aðeins fáein atriði í tengslum við þetta mál sem ég tel góða tillögu. Ég tek undir flutning hennar. Eins og hv. 2. flm. þessarar tillögu nefndi eru það auðvitað fleiri þættir sem gætu átt heima í úttekt af þessu tagi, eins og héraðsskólarnir. Ég held að vandi hússtjórnarfræðslunnar sé sumpart til kominn vegna þess að það skortir eðlilega stefnumörkun varðandi yfirstjórn fræðslumálanna í landinu. Á grunnskólastigi hafa menn tekið ákveðin skref með uppbyggingu á fræðsluskrifstofum og ætlað þeim og fræðsluráðum í landshlutum ákveðinn hlut í sambandi við uppbyggingu og skipulag fræðslumála á sínu svæði. á framhaldsskólastigi skortir slíka stefnumörkun og ramma varðandi yfirstjórn þeirra mála sem heyra undir menntmrn. skv. ýmsum sérlögum um hina einstöku framhaldsskóla og almennum lögum um fjölbrautanám. Við þm. Alþb. í hv. Ed. höfum nú í tvígang lagt fram frv. til laga um framhaldsskóla þar sem gert er ráð fyrir mjög mikilli valddreifingu í umsýslan og yfirstjórn framhaldsskólastigsins í landinu. Nú er það svo að heimilisfræðsla varðar bæði skólastigin, með mismunandi hætti að sjálfsögðu eftir því sem við á, bæði grunnskóla- og framhaldsskólastig. En hússtjórnarskólarnir hafa frekar tengst framhaldsskólastiginu en grunnskólanum þannig að þau losaratök sem hafa verið varðandi stjórnun þessara skóla og takmarkaður áhugi sem hefur beinst að málefnum þeirra stafar af þessari miðstýringu hér út frá menntmrn. sem hefur haft með þessi mál nær alfarið að gera, sums staðar líklega með vissri milligöngu skólanefnda sem skipaðar hafa verið á seinni árum til að fjalla um málefni einstakra skóla. Ég held að þetta eigi að vera umhugsunarefni fyrir þá sem fá þessa till. til þál. til umfjöllunar, að þarna er viss ástæða fyrir því hvernig komið er. Ég er alveg sannfærður um það að ef menn hefðu náð almennri stefnumörkun varðandi framhaldsskólastigið með þeirri valddreifingu sem við höfum markað stefnu um í Alþb. varðandi þetta skólastig, og þá einnig varðandi grunnskólann, væru þessi mál ekki í því óefni sem þau víða eru. Ég er alveg sannfærður um það að heimafólk hefði ekki látið það gerast að þessar skólastofnanir sums staðar standi gagnslitlar eða til lítilla nota og hafi slitnað úr tengslum við umhverfi sitt. Þannig að hér er sem sagt að mörgu að hyggja um þessi efni. Gildi heimilisfræðslunnar er mikið eins og hér hefur komið fram í þessari umræðu. Við erum að ræða um þýðingu heimilisstarfanna, nauðsyn á sérstöku mati heimilisstarfanna, að þau séu tekin inn í almennt starfsmat og margt fleira sem ber hér á góma. Allt tengist þetta auðvitað spurningunni um að heimilisfræðin og heimilisfræðslan eigi ákveðinn sess í almennu skólakerfi landsmanna, bæði grunnskólastigi og framhaldsskólastigi. Ég vil geta þess, herra forseti, að það er ekki alls staðar jafnbágt ástand varðandi starfsemi og nýtingu þessara skóla og skyldu menn einnig hafa það í huga. Sá hússtjórnarskóli, áður húsmæðraskóli, sem mér er tengdastur er Húsmæðraskólinn á Hallormsstað, eini skóli sinnar tegundar á Austurlandi. Það eru mörg ár og raunar áratugir frá því að fór að draga úr almennri sókn í þann skóla eftir gamla kerfinu, ef svo má segja. Þegar ég hafði það hlutverk með höndum að reyna að hjálpa til við að móta stefnu fyrir framhaldsnám á Austurlandi og var í forystu fyrir byggingarnefnd menntaskóla á Egilsstöðum fyrir áratug eða svo, leit ég einnig til þessa skóla og við í byggingarnefndinni og komum ákveðnum tillögum á framfæri við menntmrn. þess efnis að aðstaðan í þessari skólastofnun yrði notuð bæði fyrir grunnskólastig og framhaldsskólastig, þannig að þeir skólar þar sem ekki hefði verið búið að heimilisfræðslunni sem skyldi í heimahéraði fengju afnotarétt af þeirri aðstöðu sem þessi sérskóli, þessi hússtjórnarskóli, byði upp á. Það var tekið undir þessar tillögur heima og reyndar í ráðuneyti og sú breyting gerð á að skólar á Austurlandi, sem svona var ástatt um, nýttu sér aðstöðuna á Hallormsstað með því að fara með nemendur í einstökum bekkjum þangað í vikutíma, tvisvar á vetri má ég segja, og fyrri hluta vetrar nýttist skólinn að fullu til slíkra nota. Allir höfðu ánægju af og þarna var tekið á fleiri þáttum eins og umhverfisþáttum þar sem umhverfið á Hallormsstað býður mjög upp á að veita fræðslu og innsýn inn í ýmsa þætti umhverfismála og náttúrufræða. Þetta lukkaðist vel og að þessu búa menn enn á Hallormsstað. Jafnframt hvöttum við til þess að væntanlegur menntaskóli á Egilsstöðum horfði til þess að nýta sér þessa aðstöðu til þess að byggja inn ákveðinn þátt í einstökum námsbrautum, eins og t.d. í matreiðslufræðum og öðru þess háttar sem krefst sérnáms og um er að ræða sérstakar námsbrautir í sumum framhaldsskólum, að þeir nýttu sér aðstöðuna á Hallormsstað. Þetta hefur ekki gengið eftir sem skyldi varðandi framhaldsskólann en ég held að það sé kannske vegna þess að þeir sem að skólanum standa á Egilsstöðum hafa ekki lagt í það að hagnýta sér þessa aðstöðu og tengja þetta inn með þeim hætti sem hugmyndir okkar stóðu til en get þó ekki dæmt um það í einstökum atriðum. Aðeins þetta til viðbótar: Það hefur hins vegar verið starfsemi einnig seinni hluta vetrar í þessum hússtjórnarskóla með þeim hætti að þar hafa verið námskeið fyrir karla og konur sem hafa viljað nýta þau. Ég hygg að það hafi aðallega verið konur a8 hefðbundnum hætti sem þar hafa verið á ferð. Það hefur glæðst aðsóknin að svona þriggja, fjögra, fimm mánaða námskeiðum þar við skólann. T. d. var hann fullnýttur í þessu skyni eftir áramótin í fyrra og ég hygg að það horfi eins varðandi núverandi námsár að það sé um verulega aðsókn að ræða í það nám sem þarna er boðið upp á, þó að aðeins sé um líklega þriggja til fjögra mánaða skeið. Þarna er viðleitni til að laga sig að breyttum aðstæðum sem hefur tekist nokkuð vel, en ég er sannfærður um að þarna má betur gera ef rétt er á haldið og legg að lokum áherslu á það að yfirstjórn þessara mála þarf að færast heim í hérað, líka varðandi héraðsskólana, þannig að heimafólkið finni það sem sitt verkefni að nýta þá aðstöðu sem þarna er til staðar með eðlilegum hætti en sé ekki að reyna að kippa hér í– ja, ég vil ekki hafa ljót orð, herra forseti - embættismenn sem eru fjarri vettvangi og sinna þessum málum því miður ekki sem vera þyrfti.



Herra forseti. Ég þakka fyrir góðar undirtektir við þáltill. Hv. síðasti ræðumaður ræddi hér um og lýsti hvernig þetta væri á Austurlandi. Þetta var í svipuðu horfi á Laugum fram að þessum vetri. En þá var lokað fyrir. Ég held að það sé alveg rétt, sem hefur komið fram í máli bæði hv. síðasta ræðumanns og annarra sem hér hafa tekið til máls, að aðalástæðan fyrir því að það er minni sókn í þessa skóla sé að námið nýtist ekki áfram eins og vera þyrfti. Hitt er ekki nokkur vafi um að slík fræðsla, sem við erum hér að ræða um, kemur fólki að miklu gagni þegar það stofnar heimili og er nauðsynleg til þess að vel fari á fyrstu árum sambúðar. Það er hvorki meira né minna. Stundum, þegar lítil kunnátta er hjá báðum aðilum í heimilishaldi, fer margt í handaskolum og nýtast ekki þeir fjármunir sem menn hafa handa á milli nema kunna þar til verka eins og í öðrum störfum í okkar þjóðfélagi.

Það er á seinni árum líka.

Já, já, en þetta lærist nú hv. þm. Þetta er verst fyrst. Grauturinn vill brenna við o.s.frv. meira á fyrstu árunum en þegar menn fara að venjast þessu. Í sambandi við grunnskólann. Það er út af fyrir sig ágætt að byrja að kenna þessi heimilisstörf þar, sérstaklega þeim unglingum sem eru notaðir til þess heima fyrir að hjálpa til á heimilinu. En ungum krökkum sem eru ekki látnir gera heimilisstörf heima fyrir nýtist þessi kennsla ekki mikið, því miður. Þannig held ég að það séu full rök fyrir því og sé brýn þörf að skipuleggja þessa kennslu og till. eigi fullan rétt á sér. En herra forseti. Ég sakna þess mjög að hæstv. menntmrh. skuli ekki vera hér til að taka þátt í þessari umræðu og ég mælist til þess að það verði ekki lokið umræðunni þannig að við gætum átt við hann orðastað þótt síðar verði í sambandi við þessi mál því að eins og ég sagði er það ekki einungis þessi till. sem ber að líta á heldur eru skólar víðs vegar um landið að verða verkefnalausir og þarf að athuga með hvaða hætti er hægt að nýta þá aðstöðu sem þar er fyrir hendi.

Má forseti spyrja ræðumann áður en hann gengur úr stólnum hvort það sé réttur skilningur hjá honum að það sé fullnægjandi að menntmrh. verði við þegar þetta mál komi aftur á dagskrá eftir meðferð í nefnd?

Já, herra forseti. Það gæti farið dálítið eftir því hvernig till. kæmi úr nefnd ef búið væri að eiga orðastað við ráðherrann áður. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 177 till. til þál. um afnám tóbaksveitinga á vegum ríkisins og opinberra stofnana. Tillgr. hljóðar svo: "Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að afnema tóbaksveitingar á vegum ríkisins og opinberra stofnana." Ég mun ekki hafa langa framsögu fyrir þessu máli. Málið er einfalt og skýrir sig sjálft. Alþingi samþykkti 17. maí 1984 lög um tóbaksvarnir. Þessi lagasetning var mikið nýmæli og þessu nýmæli hefur verið vel tekið og þessi lagasetning skilað góðum árangri. Ég held að engum blandist hugur um að það hefur dregið mjög úr reykingum á almannafæri. Sérstaklega er gleðilegt hvað miklu færri unglingar reykja nú en áður. Þess vegna tel ég að það sé mjög óviðunandi að ríkið eða ríkisstofnanir veiti lengur tóbak á fundum eða í samkvæmum. Hér er þó ekki lagt til að sett verði á algjört reykingabann. Gestir ríkis eða ríkisstofnana svo og starfsmenn geta notað sitt eigið tóbak svo fremi sem þeim svo sýnist. Við erum orðin forgangsþjóð í heiminum varðandi tóbaksvarnir og til okkar er litið sem fyrirmyndar á því sviði. Þess vegna er ósamkvæmni í því að ríkið veiti tóbak sem er meira að segja réttilega merkt sem heilsuspillandi eitur. Auðvitað vilja ríkisstjórn og Alþingi stuðla að velferð þegnanna. Það er engin kurteisi að spilla heilsu gesta eða starfsmanna með eitruðu tóbaki. Ég vil geta þess að Danir eru einnig að fjalla um þessi mál. Ég vil með þessu vekja athygli á máli sem ég veit að menn, þegar þeir íhuga það, sjá að er sjálfsagt og vona að það hljóti góða og jákvæða afgreiðslu í hv. allshn.



Herra forseti. Sem fanatískur andstæðingur reykinga vil ég taka undir þessa till., enda þykir mér ákaflega hvimleitt að vera innan um reykingafólk. Það er kannske annað mál. En mig langar til að varpa þeirri spurningu til flm. hvort hann hafi nokkra hugmynd um það hversu mikill kostnaður þetta er fyrir ríkissjóð.

Ég hef ekki hugmynd um það.

Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað.



Herra forseti. Sem fanatískur andstæðingur reykinga vil ég taka undir þessa till., enda þykir mér ákaflega hvimleitt að vera innan um reykingafólk. Það er kannske annað mál. En mig langar til að varpa þeirri spurningu til flm. hvort hann hafi nokkra hugmynd um það hversu mikill kostnaður þetta er fyrir ríkissjóð.

Ég hef ekki hugmynd um það.

Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað.



Herra forseti. Ég var mikill baráttumaður fyrir því á sínum tíma að inn í 33. gr. húsnæðislaganna væri tekin heimild til þess að þeir sem vildu leigja öldruðum, öryrkjum eða námsmönnum íbúðir við hóflegum kjörum fengju inni í verkamannabústöðunum og hef m.a. rökstutt það með því hversu langt á eftir við erum í sambandi við stúdentagarðana. Mér eru afskaplega vel ljós vandkvæði margra úr þessum hópum því að auðvitað verða húsnæðismálin erfið þeim sem litlar tekjur hafa og hafa ekkert annað til ráðstöfunar en sjálfsaflafé sitt eða örorkubætur, ellilífeyri og þar fram eftir götunum. Ég hef þess vegna verið mikill hvatamaður þess að þessir hópar sitji fyrir og hef beitt mér fyrir því. Það veldur mér á hinn bóginn afskaplega miklum vonbrigðum, ekki aðeins við þessar umræður heldur yfirleitt þegar þessi mál ber á góma, þegar verið er að flytja á þinginu yfirborðstillögur, blekkingartillögur, í þá veru að þjóðfélagið hafi efni á því að láta öllum þegnum sínum í té, þeim sem það vilja, fjármagn með þeim sérstöku kjörum sem þar er gert ráð fyrir án þess að það þýði hærri skatta. Hér er enn ein yfirborðstillagan. Þessi yfirborðstillaga hljómar þannig hjá Alþfl. að sveitarfélögin eigi að leggja fram 20% hverrar íbúðar í kaupleiguíbúðum og að þessi 20% eigi síðan að vera vaxtalaus svo lengi sem viðkomandi sýnist, en ef hann kýs að breyta íbúðinni úr leiguíbúð í kaupleiguíbúð skuli sá hinn sami geta fengið 600 þús. að láni til allt að 30 ára. Hér er þetta sama dæmi sett upp og nú þannig að ríkissjóður eigi að leggja fram 250 millj. Það er að vísu haft þannig að námsmennirnir mega vera með og aldraðir mega vera með og öryrkjarnir mega vera með, en bara í bland. Jafnframt segir hér, með leyfi hæstv. forseta: "Og svo loks þeir sem vilja fremur leigja en glíma við afborganir og vexti." Hvað er átt við með þessum orðum að "glíma við afborganir og vexti"? Felst í þessum orðum að húsaleigan eigi að duga fyrir afborgunum og vöxtum? Ég spyr. Það er ekki erfiðara að glíma við afborganir og vexti en húsaleigu ef það er sama fjárhæðin. Það skiptir ekki máli hvort útgjöldin heita afborganir og vextir eða hvort húsaleigan heitir bara húsaleiga ef um það er að ræða að viðkomandi eigi að greiða sömu fjárhæðina á hverju ári. Það getur komið mismunandi niður. Það getur verið að gjalddagi afborgana og vaxta sé einu sinni á ári en húsaleigan kannske mánaðarlega. En þegar upp er staðið þá er þetta sama fjárhæðin. Það sem verið er að gefa í skyn með þessum orðum er það að Kvennalistinn vilji koma mönnum undan því að standa undir afborgunum og vöxtum. Svo spyr ég líka, og það er gott að fá um það upplýsingar: Hvernig hugsar Kvennalistinn sér þessar 250 millj.? Hvað á að gefa mikið á hverja íbúð fyrir sig og hver eiga almennt að vera stærðarmörk þessara íbúða? Ekki kemur það fram. Hér er talað um það: "Ætla má að slíkt "eyrnamerkt" fé verði mönnum hvatning til að hefjast handa við byggingu leiguhúsnæðis" . Það væri ekki dónalegt ef menn gætu fengið að byggja hér leiguhúsnæði, fengju peningana sumpart gefins úr ríkissjóði og eftirstöðvarnar yrðu lánaðar til 43 ára með 1% vöxtum. Hver heldur hv. þm. að greiðslubyrðin af 1 milljón sé til 40 ára með 1% vöxtum? Ég spyr. Hvað heldur hv. þm. að greiðslubyrðin sé mikil af 1 milljón á ári með 1% vöxtum til 40 ára?

Það má reikna það út.

Það má reikna það út, já. En ég gerði ráð fyrir að þm. hefði gert sér grein fyrir því hversu mikil greiðslubyrðin væri áður en hann legði til að þessi kjör yrðu boðin þeim mönnum sem eins og hann segir sjálfur "vilja fremur leigja en glíma við afborganir og vexti". Og ég spyr líka: Hvernig í veröldinni stendur á því að maður skuli upplifa það hér í hinu háa Alþingi dag eftir dag, viku eftir viku, ár eftir ár að fluttar séu um það tillögur að það eigi fyrst og fremst að koma til móts við það fólk sem ekki vill sjálft bera ábyrgð á því húsnæði sem það býr í, vill ekki sjálft sjá um viðhald og endurbætur á sínum húsum, prýða þau og fegra og hugsa um umhverfið? Hvernig stendur á því að þetta fólk er alltaf hornreka í þessum umræðum? Ég hélt satt að segja að Íslendingar almennt væru þeirrar skoðunar að hver og einn, ekki bara sumir, ætti rétt á því að fá húsnæði yfir sig með skikkanlegum kjörum. Ég hélt að nábýlið hér á landi, við erum ekki svo mörg í þessu landi, væri svo mikið að við hugsuðum hvert um annars hag og værum ekki að reyna að koma með sýndartillögur eða yfirboðstillögur af þessu tagi til að slá ryki í augu fólks. Þetta vil ég segja. Og hvaða menn eru það sem eiga að fá að byggja þessa leiguhjalla? Hverjir eiga það að vera? Ég spyr enn: Er það hugsjón þm. að byggð verði sérstök hverfi, sérstakir bústaðir fyrir fólk sem ekki vill sjálft standa undir vöxtum og afborgunum af sínum lánum? Og hver eiga svo tekjumörkin að vera? Í þessari till. er eingöngu um það talað að það eigi að skattleggja alla borgarana um 250 millj. á ári í tíu ár til þess arna. Nú get ég, herra forseti, spurt öðruvísi. Ef við mundum nú taka þessu vel og segja: Við skulum bæta við félagslega kerfið 250 millj. að gjöf til viðkomandi. Við skulum hugsa okkur að þetta sé hrein viðbót. Og við skulum líka segja að við ætlum að bæta við 80% sem talað er um í greininni til viðbótar til þess að dæmið gangi upp. Hvað erum við þá að tala um háar fjárhæðir? Við erum að tala um 1 milljarð 250 millj. kr. sem fjármagnað verði með þessum hætti. Mig langar að spyrja hv. þm. Það hefur verið talað um fjármögnun húsnæðislána. Við tölum um að lífeyrissjóðirnir þurfi að fá 6,5% af því fé sem þeir leggja til húsnæðiskerfisins til þess að þeir geti staðið við sínar lífeyrisskuldbindingar. Svo erum við að tala um það núna að lána þetta til 40 ára með 1% vöxtum. Hvað heldur hv. þm. að meðlag ríkissjóðs á ári hverju fyrir utan 250 millj. verði að vera mikið til að standa undir hinum hlutanum sem er lánaður með 1% vöxtum til 40 ára? Hvað þarf það að vera stór hlutur? Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að þessi mál séu rædd út í hörgul. Mín skoðun er sú og ég vík ekki frá henni. Við eigum að finna lausn sem kemur öllum vel. Við eigum að hækka hin almennu lán. Ég sé að það er óhjákvæmilegt vegna þeirra yfirboða sem fram koma, þó að við eigum erfitt með það. Þó að við verðum að þrengja okkur til þess er ég reiðubúinn að vinna að því að við hækkum lánin fyrir alla og við reynum að sameinast um það, en reynum ekki að koma til móts við suma miklu meira en að fullu og miklu meira en sanngjarnt er en láta hina sem verr eru settir vera áfram í sömu sporunum.



Herra forseti. Síðasti hv. ræðumaður fór geyst í ræðu sinni og illt þykir mér að sitja þegjandi undir ræðum sem slíkum þannig að ég sé mig tilknúna til að segja hér nokkur orð. Hér er til umræðu þáltill. um byggingu leiguhúsnæðis. Um það er væntanlega ekki deilt, hv. þm., að þörfin fyrir leiguhúsnæði er gríðarleg. Á undanförnum sex árum hafa alls verið byggðar 67 leiguíbúðir hér á landi. Þörfin sem sveitarstjórnir á landinu áætla að sé fyrir leiguhúsnæði og sem fern félagasamtök sem hafa innan sinna vébanda þá sem helst þurfa á leiguhúsnæði að halda áætla er alls 2900 íbúðir. 250 millj. eru varla upp í nös á ketti til að svara þessari þörf. Ég held að hv. þm. þurfi ekki að hafa jafngríðarlegar áhyggjur af því og hann hafði í ræðustól áðan að það ætti að fara að veita, ef þessi till. yrði samþykkt, af almannafé í stórum stíl til þeirra sem ekki nenna eða vilja sjá um að borga af og hugsa um sitt húsnæði, eins og þm. orðaði það. Hv. þm. byrjaði ræðu sína á því að hann teldi nauðsynlegt að mæta þörfum þriggja hópa sem hann nefndi sérstaklega hvað þetta varðar, þörfum aldraðra, þörfum öryrkja og þörfum námsmanna. Ef hv. þm. les grg. með till. sem hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir var að enda við að mæla fyrir þá kemur mjög skýrt fram í þeirri grg. að þessir hópar eru ótvíræðir forgangshópar. Þar er talað sérstaklega um námsmenn, það er talað sérstaklega um fatlaða, það er talað sérstaklega um gamalt fólk og það er talað sérstaklega um einstæða foreldra. Síðan er talað sérstaklega um sérþarfir landsbyggðarinnar þar sem oft fæst ekki fólk til starfa vegna skorts á leiguhúsnæði. Þetta eru þau fimm atriði sem nefnd eru í grg. með till. Ég sé ekki að hv. þm. hafi nokkra ástæðu til að ætla að fyrir þær 250 millj. sem þarna er lagt til að leggja fram verði lagt út í einhverja óráðsíu með leiguhúsnæði eins og helst mátti marka af hans orðum. Hitt er svo aftur annað mál að Kvennalistinn er þeirrar skoðunar að fólk eigi hér á landi að geta valið um það hvort það byggir sjálft eða hvort það býr í leiguhúsnæði og líka fólk sem ekki tilheyrir þeim hópum sem við höfum hér rætt um. Hv. þm. talaði ákaflega óvirðulega um þann hóp og helst var á honum að skilja að það væri fólk sem ekki vildi borga afborganir og vexti af húsnæðislánum eins og annað fólk, fólk sem ekki nennti að sjá um hús sín og þar fram eftir götum. Ég vil benda hv. þm. á að fólk borgar húsaleigu í leiguhúsnæði og það án þess að hljóta nokkur eignarréttindi af húsnæðinu þannig að það er einfaldlega spurning um val, hvort fólk vill greiða fyrir sína búsetu í einhverju húsnæði án þess að eignast það, eða hvort það vill greiða fyrir búsetu sína og eignast það líka. Það er allt og sumt sem þarna skilur á milli. Þm. fór líka geyst með að honum fannst vanta útfærslu á þessari till. Hann spurði: Hver eiga að vera stærðarmörk íbúða? Hvar eiga að vera tekjumörk þeirra sem fá inni í svona húsnæði eða fá fjármagn til að byggja það? Hvar eiga leiguhjallahverfin að rísa? Þm. Kvennalistans ætla sér ekki þá dul að ákveða slíkt í þingsölum. Slíkt ráðstjórnarlag viðgengst einfaldlega ekki í þingflokki Kvennalistans. Hér á landi höfum við Húsnæðisstofnun þar sem sitja fulltrúar stjórnmálahreyfinga og stjórnmálaflokka. Eins og flm. gerði grein fyrir er gert ráð fyrir að því fé, sem varið yrði til byggingar leiguhúsnæðis samkvæmt þessari till., yrði ráðstafað til Húsnæðisstofnunar ríkisins og hún mundi síðan ráðstafa því áfram. Þar eru auðvitað teknar slíkar ákvarðanir. Virðulegi forseti. Ég held að ég hafi þessi orð ekki mikið lengri. Það sem skín út úr þessu öllu saman er það að hv. síðasti ræðumaður talar fyrir ákveðinni stefnu í húsnæðismálum. Það er sjálfseignarstefnan. Ekki unir hann við að þau nýju húsnæðislög, sem voru sett hér í lok síðasta þings, eru einhver mesta niðurnegling á sjálfseignarstefnunni sem nokkurn tíma hefur verið gerð hér á landi. Þá herskyldu, sem ég vil nefna svo, að koma sér upp eigin húsnæði, vilja sjálfstæðismenn greinilega leggja á alla hér á landi og það í svo miklum mæli að ekki má víkja frá hársbreidd án þess að hér fari allt í háaloft.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Norðurl. e. spurði hér spurninga og ég ætla að reyna að svara þeim á einhvern hátt. Ég tók það sérstaklega fram í framsögu minni áðan að þessi till. gengur út frá núgildandi lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins og till. gengur ut frá c-lið 33. greinar. Í þeirri grein segir, með leyfi forseta, - þessi kafli fjallar um Byggingarsjóð verkamanna og félagslegar íbúðabyggingar: "Hlutverk Byggingarsjóðs verkamanna er að annast lánveitingar til félagslegra íbúðabygginga með það að markmiði að bæta úr húsnæðisþörf láglaunafólks." Síðan kemur skilgreiningin á því hvað eru félagslegar íbúðir og í c-lið segir: "Leiguíbúðir sem byggðar eru eða keyptar af sveitarfélögum, stofnunum á þeirra vegum og/eða ríkisins, eða af félagasamtökum og ætlaðar eru til útleigu við hóflegum kjörum fyrir námsfólk, aldraða og öryrkja." Þessi tillaga gengur út frá þessum lið því við höfum nú ekki gengið svo langt að sinni að gera brtt. á þessum lið þannig að hann verði opnaður. Reyndar tel ég vera nauðsyn á því þannig að fleiri aðilar eigi rétt á lánum úr Byggingarsjóði verkamanna, t.d. félag eins og Búseti. Þær upplýsingar sem fram koma í grg. og það sem ég tíundaði hér áðan er auðvitað fyrst og fremst rökstuðningur fyrir þörfinni á leiguhúsnæði og mér þykir hv. þm. ganga ansi langt í útlistunum sínum þegar hann fer að sjá fyrir sér leiguhjalla og jafnvel heilu hverfin. Það gilda nú þær reglur hér í skipulagi að yfirleitt er íbúðum dreift býsna mikið og hverfi eru yfirleitt blönduð svo að ég tel ekki hættu á að slík hverfi myndist, enda er það alls ekki ætlunin, og eins og hv. þm. Halldór Blöndal veit mætavel þá gilda ákveðnar reglur hjá byggingarsjóðunum um staðalíbúðir og lánin eru veitt í samræmi við það. Ég vil bara benda á það. Þar af leiðandi mundu leiguíbúðir að sjálfsögðu falla undir þær reglur. Þessi till. gengur einfaldlega út á það að veitt sé ákveðinni upphæð, þá væntanlega inn í Byggingarsjóð verkamanna, sem hefur þessu hlutverki að gegna og að sveitarfélögin og þeir aðilar, sem núna geta byggt leiguhúsnæði samkvæmt lögunum, viti þá að þau geti gengið að þessu fjármagni. En eins og ég sagði þá gerum við ekki brtt. við lögin að svo stöddu. Ég held reyndar að í máli hv. þm. hafi aðeins blandast inn í þetta mál önnur þáltill. sem hér liggur fyrir sem er frá Alþfl. um kaupleiguíbúðir og það er margt gott um það mál að segja, en líka ýmislegt við það að athuga. Ég held að ég svari ekki fleiru að sinni en ítreka að þessi till. gengur út frá núgildandi lögum.



Herra forseti. Ég lít svo á að sú þáltill. sem hér er til umræðu eigi fullan rétt á sér. Ekki það að ég er þeirrar skoðunar að það eigi að stuðla að því þeir sem hafa möguleika á að eignast íbúð og geta staðið undir því geri það. Hitt er annað mál að það eru margir í þjóðfélaginu sem geta það ekki. Það er til skammar t.d. hvernig sumt gamla fólkið þarf að búa, m.a.s. hér í borginni. Ég gæti komið með nokkur dæmi þess. Líka má nefna í sambandi við atvinnulífið í sumum stöðum úti á landi að það er ekki hægt að fá fólk vegna þess að það eru ekki til íbúðir. Þó að menn vilji flytja í þessa staði um tíma og nauðsynlegt sé að fá þangað fólk sem hefur ákveðna þekkingu þá vilja menn ekki kaupa íbúð í stuttan tíma, jafnvel þó að þeir ætli sér að setjast þar að nokkur ár, hvað þá ef um enn skemmri tíma er að ræða. Við vitum það, og ég þekki það af mínu starfi, að t.d. einstæðar mæður með börn hafa sumar hverjar ekki möguleika á að eignast íbúð. Það fer auðvitað eftir því hvað þær hafa fengið út úr sínu búi, ef þær hafa skilið, en margar konur, bæði ekkjur og fráskildar konur, standa eftir þannig að þær hafa ekki möguleika á því. Það er auðvitað rétt að þessar konur eiga að sitja fyrir. Það er rétt. En þeirri þörf er í dag ekki fullnægt. Það er staðreynd. Ég hef því ekki samvisku til annars en að taka alveg undir þessa till. Hún á fullan rétt á sér. Spurningin er náttúrlega hvort þarna á að vera inni einhver tala, 250 millj. eða eitthvað meira eða minna. Ég held að sú tala sem þarna er nefnd muni ekki einu sinni fullnægja á nokkrum árum þeirri þörf sem er í okkar þjóðfélagi, þannig að við hljótum að stefna að því að jafna aðstöðumuninn, bæði að þessu og öðru leyti, og vera manneskjur til þess að hafa það takmark og gera það sem í okkar valdi stendur til að ná því. Spurningin er á hvað stuttum tíma og hvað við getum, en alla vega á að stefna að því.



Herra forseti. Það liggur nú fyrir samkvæmt könnun sem gerð var á vegum Félagsvísindastofnunar að 93-94% af ungu fólki í landinu vill fá að eiga sína íbúð sjálft.

Ef það getur.

Ef það getur. Minn málflutningur hefur verið sá, og ég vil ítreka hann, að við eigum að koma meira til móts við það fólk sem vill leggja það á sig að eignast sína íbúð. Við eigum að gera það og við eigum ekki að níðast á því fólki til þess að gera meira en góðu hófi gegnir fyrir hina sem, eins og hér segir í till., "vilja fremur leigja en að glíma við afborganir og vexti". Það er alls ekki rétt hjá hv. 11. þm. Reykv. að í þessari till. sé einungis verið að tala um þá hópa sem ég nefndi áðan og ber fyrir brjósti, þ.e. námsmenn, aldraða og öryrkja. Það er ekki rétt. Það er líka í þessu verið að tala um aðra þá sem ekki vilja, og í því felst auðvitað að þeir hafi getu til en vilja ekki. Ef þetta er rangt þá hefur slæðst inn prentvilla í grg. þessarar till. og þá er rétt að Kvennalistinn láti leiðrétta það. En hér stendur, og ég ítreka, herra forseti, efst á bls. 2: . . . "og svo loks þeir sem vilja fremur leigja en að glíma við afborganir og vexti." Ég vil segja líka að ég misskildi framsöguræðuna. Mér fannst á framsöguræðunni og grg. að hugmyndin væri sú að ríkissjóður ætti að leggja þetta fé fram sem óafturkræft fé til leiguíbúða - sá er nú vaninn þegar talað er um að ríkið leggi fram fé sem ég þóttist hafa séð þar í þessu. "Verði varið 250 millj. kr. á núgildandi verðlagi til þessa verkefnis á ári hverju þar til þörfinni hefur verið fullnægt." Þetta skilur maður náttúrlega með þeim hætti að hér sé verið að tala um óafturkræft fjármagn. En eftir því sem umræðurnar koma fram virðist hugsun hv. flm. vera sú . . .

Ekki skil ég hana þannig.

ég skil það þannig því að ég man nú ekki eftir því að till. af þessu tagi um hækkaðar fjárveitingar samkvæmt fjárlagafrv. til Húsnæðisstofnunar sé flutt með þáltill. í þinginu. Ef menn vilja auka fjárframlög til Húsnæðisstofnunar, til Byggingarsjóðs verkamanna þá er vaninn sá að það sé gert einfaldlega með brtt. við fjárlagafrv. og heimilt er samkvæmt þingsköpum að flytja slíka brtt. strax, að ég ætla, meðan fjárlagafrv. liggur fyrir. - Er það ekki rétt, herra forseti? Þannig að það hefði þá verið hin eðlilega málsmeðferð ef fyrir flm. vakti einungis að auka það fé sem Byggingarsjóður verkamanna hefur til ráðstöfunar. Þetta er rétt eins og þegar Alþfl. er að flytja brtt. við lög um tekju- og eignarskatt í formi brtt. við fjárlagafrv. Það er hvort tveggja marklaust með öllu. Hins vegar getur þetta lýst ákveðnum vilja þm. og hefði þá verið skýrara að segja: að auka framlög til Byggingarsjóðs verkamanna sem þessu nemur, þannig að ekki hefði komið til þessi misskilningur. Í sambandi við skortinn á leiguhúsnæði úti á landsbyggðinni. Í þessari grg. er sérstaklega talað um þrjár stéttir, þ.e. kennara, lækna og presta. Nú er það svo um presta að þeir hafa sérstakt prestssetur sem er í eigu ríkisins. Læknar hafa margir líka sitt húsnæði og kennarar við heimavistarskóla sömuleiðis, nema fyrir flm. vaki að ríkið taki upp þá almennu stefnu að sjá kennurum fyrir leiguhúsnæði. En þá spyr ég eins og hv. síðasti ræðumaður: Hvað þá um verkamennina, um sjómennina og aðra sem búa á hinum smærri stöðum? Kjarni málsins er í mínum huga þessi: Okkur hefur ekki tekist á undanförnum árum að sinna húsnæðismálunum sem skyldi. Það tókst á síðasta þingi að stíga stærra skref í þeim efnum en kannske hefur verið stigið nokkru sinni fyrr í einu lagi. Það tókst að hækka lánin svo að þau eru nú komin upp í 2,3-4 millj. hjá þeim sem enga íbúð eiga. Þessir peningar eru lánaðir til 43 ára sem er að minni hyggju stærsta skref sem stigið hefur verið í einu lagi. Á sama tíma og þetta kemur fram rignir yfir þingið brtt. þess efnis að nú eigi að gera betur, nú eigi að lána 100% fyrir æ stærri fjölda og er ég þá með tillögur Alþfl. í huga. Eftir ræður ykkar áðan skilst mér að þið viljið halda ykkur við 80% og að þau samtök sem byggja vilja leiguíbúðir verði þá að leggja til 20%. Er það réttur skilningur?  Ég tek undir það sem fram hefur komið og vil leggja á það ríka áherslu að ég tel að námsmennirnir hafi orðið mest út undan á síðustu árum. Ég held að það sé okkur til vansæmdar hversu illa er að stúdentagörðunum búið og ég vil leggja mikið á mig til þess að í kringum Háskólann geti risið myndarlegri stúdentagarðar en nú er og þess vegna voru mér það vonbrigði þegar ég sá í úttekt um leiguhúsnæði að einungis var gert ráð fyrir 50 íbúðum fyrir háskólastúdenta á ári hverju næstu þrjú árin. Hitt er svo aftur alveg deginum ljósara að þörfin fyrir leiguhúsnæði minnkar jafnt og þétt fyrir þá borgara sem komnir eru út á vinnumarkað, sem eru farnir að spreyta sig í lífsins skóla, hinn almenna borgara, um leið og okkur tekst að auka það lánsfé sem við veitum hinum almenna borgara, manninum eða konunni á götunni. Ég taldi það mikið að við skyldum geta farið upp í 70% á þessu ári, 2,3-4 millj. á íbúð, ef við erum að tala um notað húsnæði, þá 70% af því. Ég taldi þetta mikið stökk og hef ekki viljað lasta það, enda greinilegt að með svo miklu lánsfjármagni, framboði á lánsfé, að ef það er að fullu nýtt þá erum við að binda bagga framtíðinni eins og lánamarkaðurinn er núna. Og þó við tölum um 3,5% vexti af þessum lánum - hér er verið að tala um 1% - þá mun það taka í ríkissjóð að standa undir vaxtamuninum, greiðslunum til lífeyrissjóðanna sem fá 6,5% en við tölum um 3,5% vexti til þessa fólks. Ég hef orðið var við þennan mikla áhuga. Það væri afskaplega fróðlegt ef við létum reikna það út hvað það mundi kosta ríkissjóð á hverju ári ef við gerumst svo djörf að fara niður í 1% vexti af þessu fé, ef við bjóðum það fram. Hvað erum við þá að binda stóra bagga? Hvað verða klyfjarnar þungar sem við erum að binda framtíðinni? Hvað ætlum við því fólki sem nú er að vaxa upp í landinu að standa þannig undir miklum niðurgreiðslum á vöxtum? Þetta mál er ekkert einfalt. Ég tek mikið mark á könnun Félagsvísindastofnunar. Í þeirri könnun kom líka fram að langsamlegur meiri hluti af þessu fólki, einhvers staðar ef ég man rétt í kringum 80 eða jafnvel 90%, sagðist vera reiðubúið að leggja mikið á sig til þess að eiga sitt húsnæði sjálft. Ég held þess vegna að við ættum hér í þinginu að reyna að ná breiðu samkomulagi um það hvernig við getum komið til móts við óskir þessa framsækna fólks sem lifir við þá hugsjón að þjóðfélagið eigi ekki að bjóða því upp á verri kjör en það hefur boðið foreldrum þess, sem sé að það megi láta sig dreyma um það að ráða sínum húsum, vera kóngar í sínu ríki eða drottning á sínu heimili og geta sjálft án þess að spyrja aðra gert einfalda hluti sér til hagsbóta á húsnæðinu, lagað í kringum sig og allt þetta sem hver og einn vill gera. Það er ekki bara mannskepnan. Það eru til allrar hamingju öll dýr merkurinnar með því gerð að vilja hafa sem frjálsastar hendur um það hvernig það býr að sér og sínum og við eigum einmitt að gera það og ekki vera feimin við að mæta unga fólkinu einmitt þar. Mæta því þar sem það vill helst að við mætum því. Mæta því með því að gera því kleift að eignast húsnæði eins og við eigum sjálf.



Herra forseti. Ég get tekið undir að það var stigið stórt skref í sambandi við breytinguna á húsnæðislöggjöfinni og veitti ekkert af. Ég vil segja að þetta form, sem Kvennalistakonur hafa valið sér um að flytja þáltill. um þetta málefni, er alveg í fullu gildi og hv. þm. fá enn þá betra tækifæri til að skiptast á skoðunum um slíkt form. Ég er hissa á jafnreyndum þm. og hv. þm. Halldóri Blöndal að hann skuli vera að reka hornin í þessa aðferð til þess að fá umræðu um þetta mál hér á hv. Alþingi. Hitt get ég ekki verið honum sammála um, að það sé sjálfsagt fyrst og fremst að hugsa um þá sem betur mega sín í þessu þjóðfélagi og hafa möguleika á að eignast sjálfir íbúð, að hinir sitji eftir. Það er gott og blessað að vilja byggja stúdentagarða og það er rétt að í vissum tilvikum er þar um vandamál að ræða. En það er enn þá meira vandamál annars staðar í þjóðfélaginu að þessu leyti og þess vegna þurfum við að líta þangað. Það er málið. Ég vona bara að menn velti því fyrir sér og reyni að kryfja það til mergjar hvar þörfin er mest. Hefur hv. þm. kynnt sér það bæði hér í Reykjavík og í okkar kjördæmi hvaða húsnæði sumir verða að láta sér lynda og hafa ekki um aðra möguleika að ræða? Er það okkur til hróss að vera með bundið fyrir bæði augun eða líta í aðra átt þegar við vitum það sanna í þessu efni? Nei, eins og ég sagði í fyrri ræðu minni, þá er það til skammar, hvorki meira né minna, bæði fyrir okkur sem hér erum og sum bæjarfélögin, hvernig er búið að þessu gamla fólki og einstæðum mæðrum og barnmörgu fólki. Við getum auðvitað breytt til og reynt að borga þessu láglaunafólki það hátt kaup að það geti eignast íbúðir. Það er önnur leiðin.  Ég ætla ekki að tefja þessa umræðu. Ég vil bara láta þá skoðun í ljósi hér og nú að það á fyrst og fremst að hugsa um það fólk sem er í neyðinni. Það verður að sitja fyrir hinum sem eru betur staddir.



Herra forseti. Mér finnast nú þessir útúrsnúningar hv. 3. þm. Norðurl. e. kunnuglegir. Ég hef flutt hér margar ræður um húsnæðismál og ég hef ævinlega lagt á það þunga áherslu að ég treysti stéttarfélögum og sveitarfélögum best til þess að meta þörf þeirra einstaklinga sem erfiðast eiga. Ég hef talið að verkamannabústaðakerfið ætti að svara þeirri þörf gagnvart miklum hluta þessa fólks. Síðan eru aðrir sem búa í leiguíbúðum sveitarfélaga og það verða að gera. Ég hef ekki talið að aðrir en þessir tveir aðilar, sveitarfélögin og verkalýðsfélögin, væru betur fær til þess að meta þörf þess fólks sem er verst statt í þessu þjóðfélagi. Þetta hefur margsinnis komið fram. Og ég ítreka að í þeirri milliþinganefnd, sem ég sat í um húsnæðismál á árunum 1983-1984, beitti ég mér sérstaklega fyrir því að það ákvæði væri tekið inn að heimild væri til að lána - eða ég víkka það út, ég man ekki hvort það var vísir að því áður - ég gerði a.m.k. rýmra það ákvæði sem veit að því að heimilt sé félagasamtökum eða sveitarfélögum að byggja leiguíbúðir við hóflegum kjörum fyrir aldraða, öryrkja eða námsmenn og aðra þá sem verst eru settir. Þannig að útúrsnúningur af þessu tagi nær náttúrlega engri átt. Það sem ég var að segja og er kjarninn í mínu máli: Fyrir fólk sem er jafnvel statt, sem er heilbrigt, sem gegnir hinum ýmsu gagnlegu störfum í þjóðfélaginu á að vera til sá kostur að það eigi sæmileg tök á því að eignast sína íbúð. Það er það sem ég er að segja. Það dregur ekkert úr því að ég vilji koma til móts við aðra. En ef við ætlum að stækka þann hóp óþarflega mikið, sem hér er verið að tala um, sem við bjóðum þessi kjör, leiguíbúð, það þýðir að lagt er fram 100% fjárins og vextirnir eigi að vera 1% á ári, þá erum við náttúrlega að fara illa með opinbert fé. Við erum að því. Og við erum að bjóða upp á húsnæðiskost sem engar líkur eru til að þetta fólk sé ánægt með til lengdar. Þess vegna segi ég að við mætum best þörfum þessa fólks með því að rýmka heimildir til þess að fólk geti spjarað sig sjálft, eignast sínar íbúðir og því má ekki gleyma.



Herra forseti. Ég vil þakka fyrir þær hressilegu umræður sem hér hafa orðið um þessa till. en mig langar að segja það að lokum að ég er mjög sammála hv. þm. Halldóri Blöndal um það að það þyrfti að efla verkamannabústaðakerfið. Sumir eru mjög gagnrýnir á það en ég held að það kerfi hafi reynst mörgum vel. En því miður hefur ekki tekist að fullnægja þeim þörfum sem því kerfi er ætlað að uppfylla. Því miður.  Mig langar að benda hv. þm. Halldóri Blöndal á það að fólk hugsar misjafnlega og sumir geta einfaldlega haft þá stefnu í lífinu að eiga ekki neitt, langa bara ekki til þess að eiga nokkurn skapaðan hlut og vilja ekki láta eignir, það sem mölur og ryð fá grandað, binda sig. Mér finnst að það eigi að vera sjálfsögð regla í samfélaginu að fólk geti valið, að það sé ekki verið að stefna öllum inn á eina braut. Að lokum, herra forseti, vil ég ítreka það að þessari till. verði vísað til félmn. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað.