Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eg lét það ljós, þegar málið var hér til umræðu fyrir nokkru, að mér líkaði ekki alls kostar hvernig frumvarpið væri úr garði gert. Til dæmis lét eg það í ljósi, að mér virtist rétt, að eigendur jarðanna ættu sjálfir húsin á jörðum sinum; og ýmislegt fleira var það, sem eg hafði við frumvarpið að athuga. En þegar frumv. kemur nú frá efri deild, þá var það, orðið enn þá verra. Ef frumv. á nú að ganga fram, þá verður að færa það aftur í samt lag; því eins og það er nú úr garði gert, þá er það algerlega óhafandi. Eg vil leggja það til, að ef breytingartillögur nefndarinnar ekki verða samþyktar, þá verði frumv. líka í heild sinni felt. Mér virðist það hlægilegt að gera svona litlar umbætur á jafnstórum lagabálk og búnaðarlöggjöfin er. Búnaðarlöggjöfin er reyndar í mörgum atriðum úrelt orðin og illa við hana unandi. Hún þarf því endurskoðunar við, og það sem fyrst. Eg mun því bera upp þingaályktunartillögu einhvern næsta daga um, annaðhvort að fela stjórninni að undirbúa málið til næsta þings, eða þá að skipa milliþinganefnd í það. Síðan að málið fór til efri deildar, hefi eg lesið ritgerð eftir Pál heitinn Briem amtmann, í »Lögfræðingi«. Hann er á sömu skoðun sem eg um það, að jarðeigendur ættu að eiga húsin á sínum eigin jörðum. Eg hafði ekkert fyrir mig að bera, þegar málið var fyrst hér til meðferðar í deildinni annað en mitt eigið hyggjuvit og það sem mér fanst sanngjarnast og réttast. Páll segir í ritgerð sinni, að ákvæði þessa efnis hafi staðið í Grágás, og sama ákvæði hafi líka staðið í Jónsbók, alt þangað til konungarnir tóku að senda hingað upp menn, til að beita órétti, stela gulli, grip um kirknanna, fleka menn af landi burt, eins og t. d. Ögmund biskup Pálsson. Þessum útlendu ræningjum þótti of dýrt að við halda sjálfir húsunum á jörðum, þeim sem þeir höfðu náð í með alls konar vélum, og því var tilskipun um þetta efni gefin út 1622, og leiguliðunum gert að skyldu að útvega sér sjálfir húsaskjól. Þetta er ekki talað út í loftið. Í ritgerð Pála er alstaðar vitnað í umgetnar lagagreinar. Þessa vildi eg láta getið, til þess að styðja rök, þau sem eg færði fyrir máli mínu, þegar þetta var fyrst til meðferðar hér í deildinni. Af þessu er eg nú hefi sagt, er auðsætt, að það er ekki ástæðulaust þó eg beri fram þessa þingsályktunartillögu, sem eg gat um, með hvaða hætti sem hún verður, hvort sem að lagt verður til að vísa málinu til stjórnarinnar eða skipa í það milliþinganefnd.



Við frumv. þetta eru framkomnar 8 brtill. á þrem þingskjölum. Nefndin hefir tekið þær til athugunar og skal eg nú með sem fæstum orðum skýra frá áliti hennar á þeim. Fyrsta brt. er á þgskj. 684. Nefndin getur ekki fallist á hana, vegna þess að hún lítur svo á sem hún muni verða til þess að minka trygginguna fyrir útlánum úr sjóðunum, en eins og öllum er ljóst, er það aðaltilgangur frumv. að auka hana. Nefndin getur ekki annað séð, en að það sé fulllangt gengið, að heimilað sé að hafa helming veltufjárins í sjálfskuldarábyrgðar og víxil-lánum, þegar athugaðar eru ástæðurnar eins og nú er, þar sem rúmlega 4/10 af öllum lánum eru veitt gegn fasteignarveði. Það verður að gæta að því, að ekki er ætlast til að þessi ákvæði nái til þeirra lána, sem þegar eru til, heldur þeirra sem hér eftir verða veitt. Nefndin leggur því til, að þessi brtill. verði feld. Þá eru brt. á þgskj. 726 frá 2. þm. G.-K. (Kr. D.). Meiri hluti nefndarinnar hafði ekki búist við þessum brtill. frá honum, af því að hann hafði fengið framgengt sínum brtill. við 2. umræðu. 1. brtill. á þessu þgskj. er við 9. gr. og fer fram á að siðari hluti hennar falli burtu. Það ákvæði var gert til þess að gera mönnum hægra fyrir að skifta við sjóðina, að féhirðir megi veita greiðslum móttöku án þess að annar starfsmaður sé viðstaddur, en að hins vegar kvittun hans sé ekki skuldbindandi fyrir sjóðinn, nema hún sé meðundirrituð a. bókara. Það sjá allir, að þetta fyrirkomulag hlýtur að vera miklu þægilegra, sérstaklega í sveitum, og þess vegna álítur meiri hluti nefndarinnar rétt, að fella þessa brtill. 2. brtill. á þessu þgskj. er ekki heldur þannig vaxin, að meiri hluti nfnd. geti aðhylst hana. Hún er um það, að fella burtu skyldu sjóðanna til þess að eiga þetta handbæra tryggingarfé, 5% af sparisjóðsinnstæðufénu. Eins og frumv. kom frá Ed., Var ætlast til, að þetta yrðu 10% af innstæðufénu. Nú hefir það verið lækkað um helming, og er nefndin eindregið móti því, að lækka það ennþá meira. Þá er loks 3. brtill. á þessu þgskj. Við 22. gr., sem fer fram á það, að laun eftirlitsmannanna greiðist úr landssjóði, bæði ferðakostnaður og dagpeningar. Þetta vill nefndin ekki aðhyllast. Úr því að það var feit, að hafa eftirlitsmanninn einn, en hitt ráðið tekið, að hafa þá marga víðsvegar um landið, virðist henni ekki ástæða til þess að landssjóður kosti þá, heldur sparisjóðirnir. Nefndin leggur því til að fella þessa brtill. eins eg hina. Og um varatillögu háttv. sama þm., um að landssjóður greiði ferðakoatnaðinn, en sparisjóðirnir dagpeningana, er alveg sama að segja. Nefndin leggur til að fella hana líka. Þá eru brtill. á þskj. 730, frá minni hl. nefndarinnar, sem öll nefndin getur fyllilega fallist á að því er snertir 8. gr. Þetta eru ekki annað en orðabreyt., sem ekki þarf að skýra og eru sjálfsögð afleiðing af því sem þegar hefir verið samþ. Sama er að segja um brtill. á þessu þskj. við 12. gr.; hún er líka afleiðing af því sem áður hefir verið samþ. En 3. brtill. er dálítil efnisbreyting, og álítur nefndin að hún sé til bóta, þótt ekki sé hún beint nauðsynleg. Hún er um það, að jafnan skuli borga af sjálfskuldarábyrgðarlánum, sem verða eldri en eins árs, og að þau skuli ekki verða eldri en 10 ára. Nefndin er því meðmælt öllum brtill. á þgskj. 730. Eg skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta. Væntanlega hafa háttv. þm. kynt sér þessi þingskjöl, og nefndin gerir sér góðar vonir um að tillögum hennar verði vel tekið.



Eg á brtill. á þgskj. 684. Háttv. framsögum. meiri hl hefir nú skýrt frá því, að nefndin geti ekki fallist á hana, af því að hún minki tryggingu þeirra manna, sem fé eiga inni í sjóðunum. Það kann að vera að svo fari í aumum tilfellum, en ekki hygg eg að sú verði raunin á, þar sem eg þekki til. Þar er mér kunnugt um, að sjálfskuldarábyrgðarlán eru ekki talin neitt ótryggari en jarðarveð, og mér er ekki kunnug um, að sá sparisjóður, sem eg þekki nánast, hafi tapað á þeim einum eyri. Þegar lítið er til sparisjóðanna í Norðurlandi, þá kemur það í ljós, að þeir fá miklu meira fé í vöxtum af sjálfskuldarábyrgar- og víxillánum en af fasteignalánum, og þá hygg eg, að varhugavert sé að breyta svo mjög til um þetta, án þess að sýnt sé fram á, að önnur lán séu hættumeiri, en fasteignaveðalánin. Og eina eg nú er ástatt á Norðurlandi, veit eg að mundi verða að heimta inn afarmikið fé til þess, að ekki væri nema helmingur sparisjóðslánanna í sjálfskuldarábyrgðar og víxil-lánum. Mér skilst svo, að í lögum þessum sé að eins um heimild að ræða fyrir stjórnina, til þess að veita núverandi sparisjóðum undanþágu, en alla ekki neina skyldu. Og eg hygg, að það mundi víða verða óþægilegt, að ganga eftir þessum útistandandi upphæðum til þess að fá þennan rétta samanburð. Því að gæta verða menn þess, eftir þeim skilningi sem eg hefi sagst hafa á lögunum, að þótt sjóðirnir séu stofnaðir löngu áður en þau urðu til, getur stjórnin þó neit að þeim um undanþágu frá þeim. Og þetta á ekki eingöngu við Norðurland, því að mér er kunnugt um það, að hér á Suðurlandi eru stórir sjóðir, sem eiga ekki eina einustu krónu í fasteignaveðslánum, en eiga fleiri tugi þúsunda í sjálfskuldarábyrgðarlánum. Og þau lán hafa einmitt aukist mjög mikið á síðustu árum. Enda er það auðvitað, að þeir sem eiga fasteignir, þurfa síður á sparisjóðslánum að halda en aðrir, heldur ganga þeir einmitt í ábyrgð fyrir þá sem þess þurfa. Og nöfn þeirra ættu að verða jafngóð og jarðirnar, sem þeir eiga, svo að sjóðirnir missi ekki neitt við það að lána gegn ábyrgð þeirra. Ef þessum lögum yrði beitt freklega, þá álít eg þau óheppileg og hygg, að þau mundu draga úr viðgangi sjóðanna, í stað þess að efla hann. Enn fremur er annað ákvæði í þessum lögum, sem eg hygg, að muni gera það að verkum, að beztu mennirnir verði fráhverfir því, að taka að sér forstöðu sparisjóðanna. Hve margir eiga að taka á sig trygginguna? Og hve mikil á tryggingin að vera? Á hún að vera fyrir öllu því fé, sem árlega fer í gegnum hendur sparisjóðsstjórnanna, eða því sem mest er í hennar vörzlum í eitt skifti? Eg er að minsta kosti visa um það, að þeir menn í minni sveit, sem helzt er til þess trúandi að stjórna slíkum sjóðum, muni hika við það, ef þetta verður að lögum, og svo hygg eg að verði víðar. Ef þessi brt. mín verður feld, þá mun eg ekki geta fylgt þessu frumv. lengur, því þá hygg eg að það verði til þess, að draga heldur úr sparisjóðunum en hitt. Og það er þó eitt fyrsta framfararsporið hjá okkur, að halda uppi þessum sparisjóðum, því að víst er um það, að þeir peningar, sem í þá eru lagðir, mundu sjaldnast sjást til neins gangs, heldur verða að eyðslueyri, ef þessir sjóðir væru ekki til. Einkum er mikils um það vert, að börnin læri að leggja aura sína í sparisjóð. Enda er nú svo komið að þeir eru víða orðnir þeim kærir, og þess vegna væri ilt, ef lagðar væru hömlur á þá, þar sem ekki er hægt að sýna, að þeir hafi tapað miklu með því fyrirkomulagi, sem nú er. Og hvers vegna á þá að vera að gera stór-breytingar á fyrirkomulagi þeirra að óþörfu?



Eg verð að segja nokkur orð, þar sem eg hefi komið fram með fáeinar breytingartill. á þgskj. 726. Háttv. framsögum. meiri hlutans (M. K.) sagði, að ekki hefði verið hægt að búast við að fram kæmu brtill. frá mér, sérstaklega þar sem till. okkar háttv. 1. þingm. Skagf. (Ól. Br.) hefðu fengið framgang við 2. umr. þessa máls. Eg hygg, að háttv. framsögum. muni úr nefndinni, að eg talaði þar æ í þá átt sem þessar brtill. mínar fara, þó að það fengi ekki áheyrn hjá hv. meiri hluta. Eg hefi frá upphafi verið efins um, að eg gæti fylgt málinu til enda. ef eg fengi ekki breytingar á því. Eg skal svo víkja að breytingartill. mínum og efni þeirra. Það hefir aðallega vakað fyrir mér, að nú verandi starfsaðferð sparisjóðanna mætti ekki raska um of, og sízt gerbreyta henni svo sem farið er fram á í þessu frumvarpi. Slík breyting mundi verða óvinsæl hjá öllum almenningi og það þarf langan tíma til að koma henni í kring, ef vel á að fara. Sparisjóðsstjórnunum má ekki, svona alt í einu, gera alveg ómögulegt að vinna í þeim anda, sem þær hafa unnið hingað til. Menn verða að gæta að því, að þó að sparisjóðirnir séu orðnir allmargir hér á landi, þá eru þeir smáir enn þá, og þess vegna má ekki sníða þeim reglur eftir þeim sparisjóðum, sem þetta frumv. Virðist hafa fyrir augum. Eg álít, að þegar gera á breytingar á þeim, þá verði að ganga út frá því sem er, en ekki að koma með alveg nýja sköpun á öllu fyrirkomulagi þeirra. Fyrsta brtill. mín er við 9. gr. um, að síðari hluti hennar falli burt, svo að eftir standi að eins, að það skuli vera aðalreglan, að tveir starfsmenn sparisjóðsins séu viðstaddir. þegar einhver upphæð er greidd úr sjóðnum eða í hann, en að það þurfi ekki endilega að vera. Eg held, að það sé rétt að láta sér nægja þessa aðalreglu, því að í henni felst þó nokkur trygging fyrir því, að það verði smámsaman jafnvel eina reglan. Það er algengt nú sem stendur, að féhirðir tekur einn á móti innborgunum í sparisjóðsbækur og greiðir vexti og afborganir af lánum, og kvittanir hans eins fyrir því eru teknar gildar. Þetta er mjög þægilegt og jafnvel ómissandi eins og nú hagar til hjá okkur, einkum þegar aðkomumenn eiga í hlut, sem getur bráðlegið á því; að fá sig fljótt afgreidda. Í þessu sambandi er á tvent að líta, tryggingu sparisjóðsins og tryggingu hvers einstaks manns, sem leggur fé sitt í sjóðinn. Trygging sparisjóðsins má ætla að aukist með því að þetta sé aðalreglan, að tveir menn séu viðstaddir allar innborganir og útborganir. Sins vegar ætti hverjum einstakiingi að vera óhætt að fá féhirði einum í hendur fé sitt. Mér finst að almenningi ætti að vera óhætt að treysta svo mikið opinberum starfamönnum. Og ef eitthvað bæri út af, ætti einstaklingurinn ekki að gjalda þess, heldur stofnunin, sem hefir manninn fyrir trúnaðarmann. Eg hygg líka, að hver banki hafi jafnan talið það skyldu sína, að láta viðskiftamennina ekki gjalda þess, að einhver starfsmaður hefir reynst óáreiðanlegur. Mér finst að stjórn stofnunarinnar, en ekki einstaklingurinn, sem getur verið fáfróður almúgamaður, eigi aðgang að féhirðinum, ef eitthvað ber út af, og að það sé á hennar ábyrgð að hann standi trúlega í stöðu sinni. Féhirðirinn á líka samkvæmt 10. gr. frumv. að setja tryggingu fyrir fé, því sem honum er trúað fyrir. Sparisjóðurinn á því hægt með að krefja hann til reikningsskapar ef út af bæri. Ef orðin í 9. gr., að féhirðir megi taka á móti greiðslum í sjóðinn án þess að annar starfsmaður sé viðstaddur, eiga við það, að hann megi gera það sem »privat«-maður - öðruvís verður það ekki skilið, þar sem kvittun hans eins fyrir upphæðinni er ekki skuldbindandi fyrir sjóðinn - þá þarf eg engin lög til þess, að mega biðja féhirði eða bókara að geyma fyrir mig peninga og leggja þá síðan inn í sparisjóðinn fyrir mína hönd, þegar svo stendur á, að hægt er að gera það formlega. En það getur staðið svo á, að eg komi að eins einu sinni á sumri þangað sem sparisjóðurinn er, og þá vil eg fara með sparisjóðsbókina mína heim með mér og hafa alt klappað og klárt. Það er alls ekki víst, að eg hafi tíma til að bíða eftir því, að hægt sé að fylgja þessum reglum. Þó að þetta fyrirkomulag sé haft á stórum sparisjóðum annarstaðar, þá eru okkar sparisjóðir svo smáir, að það þarf ekki að eiga við um þá. Það er ekki vel til fallið, að gera starfsmönnum þeirra óþarflega erfitt fyrir, þegar aparisjóðirnir okkar allflestir lifa á bónbjörgum um mannhjálp, ef svo má segja. Þeir eru of smáir til þess að vel fari, að klæða þá í jafn-stóran stakk. Eg legg því til, að þessi breytingartillaga mín verði samþykt. Næsti töluliðurinn í breyt.till. mínum á þgskj. 726 er við 17. gr., að hún falli burtu. Þetta miðar að því, að láta ekki of mikið af fé sparisjóðanna vera bundið og tekið út úr veltu. Því var haldið hér Við 2. umræðu, að sparisjóðirnir væru að eins til þess að geyma fé manna á tryggilegan og áreiðanlegan hátt. Eg játa nú sem þá, að þetta er fyrsti tilgangur sparisjóðanna. En því held eg fast fram, að eins og á stendur, þurfa þeir líka að vera lánsstofnanir, ef þeir eiga að geta nokkurn veginn fullnægt þörfum almennings. Það verður ekki hjá því komist enn sem komið er, þó að hitt sé vitanlega aðalhlutverk þeirra Það er svipað um þá eins og mennina. Þeir hafa oftast nær eitthvert aðalhlutverk, en verða þó jafnframt að gegna ýmsum aukastörfum. Eg nefni t. d. okkur prestana. Prestskapurinn er okkar aðalhlutverk, en við erum margir jafnframt oddvitar, sparisjóðsformenn og til skamms tíma höfum við orðið að vera bólusetjarar. Nú eru prestarnir lausir við þetta síðasta starf, og eins hygg eg að það muni ganga með sparisjóðina, að þeir muni seinna meir geta hætt að sinna lánsstörfum, sem þeir mega nú til með að gera, t. d. ef þeir kæmust í fast bandalag við einhvern banka. Nú sem stendur þarfnast alþýðan og vill að sparisjóðirnir fullnægi báðum þessum þörfum. Þeir Suðurnesjungar, sem hafa peninga afganga, eru fúsir til að lána þá öðrum Suðurnesjungum, sem þurfa þeirra við. Þeim er það alt eins ljúft, eins og að þeir séu settir í bankaobligationir eða bundnir á annan hátt. Eg álít þess vegna mjög varhugavert að binda varasjóð sparisjóðanna þannig, eins og gert er ráð fyrir í 17. gr. frumv. Það getur meira að segja farið svo, eftir orðum greinarinnar, að allur varasjóðurinn verði bundinn. Þessarar tryggingar þarf líka miklu siður við, þar sem annarstaðar í frumv. eru ákvæði um aðrar tryggingar, t. d. í 13. gr. Mér er þetta ekkert kappsmál sem »princip«-atriði. En það verður að fara eftir því sem hagar til um þá sparisjóði, sem nú eru í landinu. Ýmislegt af þessu, sem eg legg til, hefi eg gert í samráði við glöggan og reynd an sparisjóðsstjórnanda, sem eg hefi unnið með. Þá kem eg að síðustu breytingartill. minni, sem er nokkuð annars eðlis en hinar. Hún miðar að eins að því, að 8rra sparisjóðina tilfinnanlegum skatti, sem mér finst vera. Þegar litið er til þess, hvað sparisjóðirnir eru yfir leitt fátækir, þá munar þá ekki svo lítið um að bera einir alla byrðina, sem af sparisjóðseftirlitinu leiðir. Eg hefi borið fram aðra tillögu til vara, ef mönnum þætti aðgengilegra að losa þá ekki að öllu leyti við þennan skatt. Eftir henni eiga sparisjóðirnir aðra grein kostnaðarins, en landssjóður hins. Breytingartill. minni hlutans þarf eg ekki að tala um. Eg skal að eins lýsa yfir því, að eg er þeim fylgjandi. Breytingartill. háttv. 1. þm. Eyf. (St. St.) er eg samþykkur. Hún miðar að því sama sem viðleitni mín, og mundi eg hafa tekið hana með mínum tillögum, ef hann hefði ekki orðið á undan mér. En sennilega mundi eg hafa farið enn lengra en hann og tiltekið 3/4 í stað 2/3. En eftir atvikum sætti eg mig við þó að ekki sé lengra farið. Að svo mæltu legg eg tillögur minar á vald háttv. deildar. Eg sel þær ekki dýrari en eg keypti þær. Þetta er skoðun mín á þessu máli, bygð á þeirri reynslu, sem eg hefi fengið við sparisjóðsstarf um allmargra ára skeið.



Eg get lofað því, að tefja ekki tímann fyrir mönnum. Enda hefir ekki neitt það komið fram, sem gefi mér tilefni til að tala langt mál. Eg get ekki séð, að ástæður þær, er eg flutti fram fyrir nefndarinnar hönd, hafi að nokkru leyti verið hraktar. Háttv. 1. þm. Eyf. (St. St.), sem talaði talsvert langt mál með sinni tillögu, hefir að því er mér virðis, ekki skilið eða ekki viljað skilja það sem eg sagði. Eg reyndi þó að tala greinilega, og eg hygg, að orð mín hafi verið svo ljós, að þau hafi ekki gefið tilefni til nein smisskilnings. Eg tók það skýrt fram, að ekki væri ætlast til, að ákvæðið um upphæð sjálfskuldarábyrgðarlána og víxillána næði til þeirra sparisjóða, sem stofnaðir væru, þegar lög þessi gengju í gildi. Ummæli hans voru því þýðingarlaus, þar sem hann var að sýna fram á, hve miklum örðugleikum væri bundið að breyta til um þau útlán, sem þegar væri búið að veita. Það er ekkert það ákvæði í frumvarpinu, sem gerir stjórnum sparisjóðanna að skyldu, að taka neina nýja aðferð upp hvað þau snertir. En ef svo færi, að sparisjóðastjórnirnar tækju upp hjá sjálfum sér að haga Sér eftir þessu ákvæði frumvarpsins, þá sýndi það ekki annað en það, að þær væru fullkomlega samþykkar stefnu frumv., sem ætlast er til að gildi um in nýju lán. En eg hygg, að engin hætta sé hér á ferðum, því að stjórnum sparisjóðanna er það alveg í sjálfsvald sett, hvernig þær haga sér í þessu efni. Háttv. sami þm. (St. St.) gerði ráð fyrir því, að ef féhirðum. sparisjóðanna væri gert að skyldu að setja tryggingu fyrir fé, því er þeim væri trúað fyrir, þá mundi enginn verða fáanlegur til að takast þann starfa á hendur: En það er aðgætandi, að í frumvarpinu er ekkert bindandi ákvæði um þetta. Það er á ábyrgð stjórna stofnananna, hver tryggingarupphæð verður ákveðin í hverju einstöku tilfelli, því landsstjórnin ákveður hana eftir tillögum þeirra. Að öðru leyti skal eg ekki dvelja við þetta atriði. Viðvíkjandi ræðu háttv. 2. þm. G. K. (Kr. D.) hefi eg lítið að segja annað en það, sem eg hefi tekið fram áður, að að eg hefði álitið heppilegra ef hann hefði komið fram með þessar athugasemdir sínar í nefndinni, því að þá hefðum við getað sparað okkur að yrðast hér út af þeim.  (Kristinn Daníelsson: Eg gerði það)  . Hér er auðvitað ekki að ræða um vitnaleiðslu, en eg hygg þó að, aðrir nefndarmenn muni það með mér, í að háttv. 2. þm. Gullbringusýslu hreyfði engum verulegum mótmælum í nefndinni á móti þeim till., er meiri hlutinn bar fram við G. umræðu, fyr en um leið og nefndarálitið var undirskrifað. Það hefði mátt vænta þess að jafn skarpur maður sem þessi háttv. þm. er, hefði fullkomlega verið búinn að átta sig á málinu við 2. umræðu, og því gat meiri hlutinn ekki búist við, að hann kæmi nú fram með nýjar breyt.till., sem miða til þess að raska þeim grundvelli, er nefndin bygði á. En það verður skiljanlegt, hvernig í þessu liggur, af því sem hann sagði nú í ræðu sinni. Hann tók það fram að hann hefði borið fram þessar tillögur sínar eftir viðtali við sérlega fróðan mann í þessum efnum. Það sannar, að þetta var ekki komið í huga hans þegar nefndin sat að störfum sínum. Að því leyti er það afsakanlegt, að hann skyldi ekki koma fram með þessar athugasemdir sínar þar. Samt sem áður vil eg ekki viðurkenna að ráðunautur háttv. þm. (Kr. D.) hafi það meira vit á þessu máli en allir þeir er í nefndinni sátu, að sjálfsagt sé að byggja verulega á tillögum hans eða láta þær hafa áhrif á atkvæðagreiðsluna. Allir nefndarmennirnir hafa fengið meiri eða minni reynslu í þessum efnum. þar sem þeir hafa um talsvert margra ára bil, verið riðnir við stjórn sparisjóða víðsvegar um landið. Eg hygg því að fult eins mikið tillit sé takandi til skoðana þeirra og skoðana háttv. 2. þm. G.K. (Kr. D.) nú, jafnvel eftir að hann hefir fengið þessar nýju upplýsingar. Eg skal svo ekki fjölyrða frekar um málið. Mér er þetta ekkert sérlegt kappsmál, en eg tel það samt sem áður skyldu mína., úr því að eg er við málið riðinn, að leggja á móti þessum brt., sem komið hafa fram á, síðustu stundu, og eg ásamt meiri hluta nefndarinnar álit heldur spilla málinu.



Eg vildi að eins gera stutta athugasemd, sem ekki snertir efni málsina. Eg verð að bera af mér þær aðdróttanir, sem háttv. framsögum. meiri hlutans (M. Kr.) vill halda að mér, að eg hafi jafnvel sýnt ódrengskap gagnvart nefndinni. Magnús Kristjánsson: Það sagði eg alls ekki). Háttv. framsögum. (M. Kr.) segir, að eg hafi aldrei hreyft þessum athugasemdum mínum í nefndinni. Eg lét það hvað eftir annað í ljós í nefndinni, að eg teldi það varhugavert að binda þannig hendur sparisjóðsstjórnanna og festa þannig fé sjóðanna eina og ákveðið er í frumvarpinu. Hitt er annað mál, að eg hreyfði ekki mótmælum á móti br.till. meiri hlutaus. Eg fann enga ástæðu til þess, því að eg var þeim samþykkur. En það sannar ekki, að eg hafi ekki viljað fleiri og frekari breytingar. Eins og allir vita, er það venja í nefndunum, að fara fyrst fljótlega yfir frumvörpin, er þær hafa til meðferðar, til þess að glöggva sig á þeim, og síðan er farið vandlega yfir þau. En vegna naumleika tímans var síðari, vandlega, yfirferðin aldrei viðhöfð af nefndinni í þessu máli. Eg man eftir því, að eg gat þess einu sinni, að nú væri rétt að fara yfir frumvarpið alt, til þess að vita hvort það gæfi ekki tilefni til nýrra athugasemda. En ofan á, varð; að það var aldrei gert. Svo þegar háttv. minni hluti nefndarinnar kom fram með álit sitt, þá hallaðist en að tveimur tillögum hans eftir nokkra umhugsun, með því að eg áleit þær miða til nokkurra bóta, þó að þær fullnægðu mér ekki algerlega. Eg get fúslega kannast við, að málið hefir orðið ljósara fyrir mér af viðtali við aðra menn. En er þurfti engar upplýsingar til þess að sjá, að ýmislegt í þessu frv. mundi koma í bága við núverandi starfsfyrirkomulag sparisjóðanna, ef það næði samþykkt. En það vil eg algerlega bera af mér, að eg hafi komið öðruvísi en heiðarlega fram við nefndina. Eg skrifaði líka undir nefndarálit meiri hlutaus með fyrirvara, og það nægði til að sýna að eg var honum ekki að öllu leyti samþykkur.



Það eru aðeins nokkur orð sem eg vildi segja viðvíkjandi því sem háttv. frams.m. meiri hlutans (M. Kr.) talaði til mín. Hann sagði að ákvæðið um upphæð sjálfskuldarábyrgðarlána og vigillána snerti ekki þá sparisjóði, sem þegar væru stofnaðir. Eg skil ekki, hvernig hann fer að álíta að svo sé. Eg fyrir mitt leyti verð að álfta, að það sé fult eins mikil ástæða til að fara eftir því sem sagt er með skýrum orðum í frv., og því, sem hv. framsögum. segir. Í 1. gr. frumvarpsins stendur: »Sparisjóði má ekki nefna aðrar stofnanir eður sjóði en þá sem fullnægja ákvæðum þessara laga«. Stjórninni er vitanlega heimilt, að veita þeim sparisjóðum, sem þegar eru stofnaðir, undanþágu frá þessum lögum. En það er einungis heimild, henni ber engin sjálfsögð skylda til þess. Annað sagði eg ekki, og held eg að það muni sannast í reyndinni, að eg hafi hér rétt fyrir mér, þótt svo kunni að fara að annað verði ofan á hér í deildinni í þetta sinn.



Eg ætla að eina að segja nokkur orð viðvíkjandi breyt.till. minni hlutans á þgskj. 730. 1. og 2. breyt.till. eru að eins orðabreytingar, sem eru bein afleiðing af atkvæðagreiðslunni við 2. umr. 4. tillagan er líka að eins orðabreyting. Eina Verulega efnisbreytingin er við 13. gr. Þar er svo fyrir mælt í frumvarpinu, að eigi megi veita sjálfskuldarábyrgðarlán úr sjóðnum til einstakra manna, nema í lengsta lagi til eina ára. Um þetta atriði varð lítils háttar ágreiningur í nefndinni. En þó að þessi lán yrða aldrei veitt nema til eina árs, mundu þau þó Verða framlengd, og vildi minni hlutinn binda framlenginguna við það tvent, að menn að minsta kosti yrðu skyldaðir til að greiða afborgun á hverjum gjalddaga, og að lánin mættu aldrei verða eldri en 10 ára. Það hafa orðið miklar deilur um það, hve miklu megi verja af sjóðnum til víxillána og sjálfskuldarábyrgðarlána. Skal eg eigi blanda mér í þær deilur, en vil að eins taka fram, að eg hallast heldur að tillögunni á þgskj. 684, að þessi lán séu ekki bundin við helming innstæðufjárins, heldur 2/3 hluta. Eg held að sjálfskuldarábyrgðarlán, ef þau eru veitt með nærfærni og vel um hnútana búið, séu yfirleitt engu ótryggari en 2. og 3. veðréttur í fasteignum, sérstaklega þegar um sumar húseignir er að ræða. Vitaskuld er rétt að sparisjóðsstjórnin hafi alla varúð við að lána út fé gegn sjálfskuldarábyrgð, og gæti að því, að tryggja fé sparisjóðanna sem bezt. Stjórnir sparisjóða standa líka í flestum tilfellum langtum betur að vigi í því efni en bankarnir, sem oft eiga mjög erfitt með kynna sér nákvæmlega hag manna í fjarlægum sveitum víðsvegar um landið. Með þetta fyrir augum óttast eg ekki svo mikið þó að hámark þess fjár, sem má hafa til Víxillána og sjálfsábyrgðarlána, Verði fært upp úr helmingi innstæðufjárins upp í 2/3 hluta. Þetta atriði kom til rækilegrar athugunar í nefndinni og var tekið fram, að ákvæðið í frumvarpinu gerði töluverða röskun á því ástandi sem nú er. En það sem gerði, að nefndin ekki vildi breyta þessu, var meðal annara það, að stjórninni er veitt heimild til að veita undanþágu. Má búast við að stjórnin fari vægilega í sakirnar og fylgi eigi stranglega fram þeim ákvæðum, sem koma í bág við ástandið, sem nú er, að því leyti sem þau. eru ekki beint nauðsynleg til tryggingar almenningsfé, sem sjóðnum er trúað fyrir.



Eg hefi litlu við það að bæta, sem háttv. framsögumaður minni hlutans sagði. En eg vil samt eigi draga dul á, að mér virðast breyt: till. þeirra háttv. 2 þingm. G.-K. og háttv. 1. þm. Eyf. eigi vera til bóta, heldur langtum fremur til skaða tilgangi þessa frumv. Breyt till. á þgskj. 726 við 9. gr. er um að fella niður seinni hluta 2. málagreinar, sem hljóðar svo: »Þó má féhirðir veita móttöku greiðslum í sjóðinn. án þess að annar starfsmaður sé viðstaddur, en skuldbindandi er kvittun hans því að eins fyrir sjóðinn, að hún sé meðundirrituð af bókara Sömuleiðis getur féhirðir greitt fé úr sjóðnum gegn ávísun formanns, þótt aðrir starfamenn séu eigi viðstaddir, sbr. 6. gr. í 1. málsgr. Það er eitt, sem veltur á þessu ákvæði, og það er, að hér er nákvæmlega ákveðið, hvenær inngreiðslur séu orðnar skuldbindandi fyrir sjóðinn. Hér er skorið úr um það, að ef gjaldkeri og bókari gefa kvittun fyrir greiðslu í sjóðinn, er það orðið skuldbindandi fyrir hann, þó að eigi standi í bókunum. En ef ekki hefir nema annarhvor þeirra kvittað, er það ekki skuldbindandi. Þetta finst mér nauðsynlegt að sé ákveðið greinilega. Að skella ferðakostnaði gæzlumanna á landssjóð finst mér vera óviðeigandi, úr því að búið er að rýra eftirlitið með sjóðunum í sparnaðarskyni við landssjóð. Það mun einmitt hafa vakað fyrir, þegar umsjónin var gerð kostnaðarminni, að sparisjóðirnir sjálfir ættu að standa straum af henni. Það er alt annað mál, þótt landssjóður hefði borgað umsjón eins manns, eins og til var ætlast í frumvarpinu eins og það kom frá efri deild. Þó var eg þeirrar skoðunar, að sparisjóðirnir ættu einnig undir þeim kringumstæðum að leggja eitthvað af mörkum í staðinn samkvæmt stjórnarfrumv. Þá ætla eg að minnast á breytingartillögu háttv. 1. þingm. Eyf., um að rýmka svo til um útlán úr sjóðunum gegn víxlum og sjálfskuldarábyrgð, að þetta megi nema alt að 2/3 hlutum. Eg er að vísu alls eigi ánægður með greinina eins og hún er í frumvarpinu. Úr því farið var að setja fastar akorður um tryggingar, hefði eg heldur kosið að tiltekið væri nákvæmlega, hve mikið af innstæðufé sjóðanna skuli vera trygt með öruggum veðum. Gæti eg því fallist á þessa breytingartillögu, ef í henni væri jafnframt ákveðið, að t.d. 1/3 hluti innstæðufjárins skuli vera í tryggum veðum. Á eg þar ekki eingöngu við 1. veðrétt í fasteign, heldur einnig 2. veðrétt, ef hann er verulega góður eða hátt upp í venjul. fyrsta veðrétt, eina og oft getur orðið. En 2. og 3. veðréttur fara að verða lítils virði, þegar út á þá er tekið alt að fullu verði. Eins og tillagan liggur fyrir, er því ekkert bætt úr þessu með henni. Eg hefi borið þetta atriði undir bankafróðan mann, og sagði hann, að sér litist ekki á þetta ákvæði. Kvað hann til jafnaðaðar meiri tryggingu vera í fasteignarveðum, þótt léleg væru, en í sjálfskuldarábyrgð, því þar sem of mikið væri lánað út á fasteignir, þar væri líka lítið að byggja á ábyrgð manna. Get eg því ekki verið með breytingartillögunni eins og hún liggur fyrir. Enda þótt sparisjóðir hafi það hlutverk, að hlaupa undir bagga með lánveitingar, þá er þó aðalhlutverk þeirra að vernda tryggilega fé, það sem inn í þá er lagt.



Eg ætla að eins að segja örfá orð viðvíkjandi brtill. á, þskj. 735, ekki af því að eg sé þar á sama máli, heldur þvert á móti. Það munar ekki svo miklu, hvort takmarkið er heldur 7 ár eða 5 ár, en eg hygg; að breytingin verði til þess, að menn ruglist fremur í tölunni, því að það er óneitanlega handhægara að hún standi á tug. Er eg hræddur um að fyrir þessa breytingu muni það fremur gleymast mönnum, hvenær það er, sem drepa má rjúpuna. Held eg að breytingin mundi því fremur stuðla til þess að auka lögbrotin en hitt. Vildi eg óska að háttv. flutningamenn vildu taka aftur þessa breytingartillögu.



Eins og nefndarálitið ber með sér, hafa töluverðar breytingar verið gerðar á frumvarpinu í efri deild. Nefndinni hér í deildinni virtist þær breytingar fremur skemma frumvarpið en laga það og hefir því lagt til, að færa frumv. að miklu leyti í sama horf, sem það var i, þegar það fór héðan úr deildinni. Efri deild hafði felt úr 1. gr. frumv. um endurgjald fyrir unnar jarðabætur, og var sú grein að mestu leyti samhljóða 20. gr. ábúðarlaganna, með þeim breytingum, að hámark endurgjalds fyrir jarðabætur, er leiguliði vinnur á ábúðarjörð sinni umfram það sem áakilið er í byggingarbréfi, var hækkað um 1/5 úr tólffaldri í fimtánfalda afgjaldshækkun eftir mati úttektarmanna. Þessi grein leggur nefndin til að verði aftur tekin upp í frumvarpið. Efri deild hefir gert þá breytingu á 2. gr. í frumv. neðri deildar, að hún hefir hækkað gjaldið fyrir unnar jarðabætur um 1/3 úr 1 kr. upp í kr. 1,50 fyrir hvert dagsverk. Nefndin gengur að þessari breytingu, en vill þá binda endurgjaldið við þær einar jarðabætur, er lúta að túnrækt og líklegastar eru til að koma að beztum notum til frambúðar. Þá er 3. breytingin viðvíkjandi innlausn kúgilda á leigujörðum. Samkv. frumvarpinu, eina og það var, þegar, það fór héðan úr deildinni, var leiguIiðum í 3. og 4. grein veittur réttur til þess að losa sig við innstæðukúgildi með vissum takmörkunum. Efri deild hefir nú fært þetta saman í eina grein, og vill ekki leyfa leiguliðunum að losa sig við kúgildin, nema þegar ábúandaskifti verða á jörðinni. Þetta ákvæði telur nefndin þýðingarlaust með öllu, en verður hins vegar að halda því fram, að ákvæði, þau er neðri deild samþykti, sé góð réttarbót fyrir leiguliða, en gangi Þó ekki of nærri rétti jarðareiganda, og leggur því til að færa þetta aftur í samt lag. Nefndin vonar, að háttv. deild samþykki breytingartillögur hennar, því að þær eru ekki annars efnis, en það sem deildin hefir áður samþykt.



Eg ætla að eins að lýsa yfir því, að eg sé ekki ástæðu til að taka þessa breytingartillögu aftur. Þykist eg hafa töluverðan rétt til að tala um þetta mál, þar eð það kemur meira við því kjördæmi, er eg mæti fyrir, en flestum öðrum héruðum á landinu. Annars skal eg taka það fram, að eg geri þetta ekki að neinu kappsmáli.



Eg vildi mælast til þess við hæstv. forseta, að hann taki þetta og næsta mál út af dagakrá, vegna þess að nefndin hefir ekki enn tilbúnar þær breytingarill., sem hún vildi koma fram með.



Samkvæmt þessari ósk tek eg 4. og 5. mál út af dagskrá.