Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég má til með að biðja hv. þdm., sem heyra mál mitt, að meðtaka þau skilaboð - og alveg sérstaklega beini ég orðum mínum til formanna þingflokka - til annarra hv. þdm., að þetta verður ekki liðið svo framvegis, að menn mæti ekki til þingfundar á réttum tíma. Nú er klukkan fimm mínútur gengin í þrjú og hér hefur skella verið skekin að mönnum um langa hríð án árangurs. Þetta bið ég menn vinsamlegast að taka til alvarlegrar athugunar.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv., sem er á þskj. 29, 28. mál þessarar hv. d., frv. um meinatækna, en það er samið í heilbr.- og trmrn. eftir beiðni Meinatæknafélags Íslands og er að verulegu leyti byggt á tillögum félagsins. Frv. var upphaflega flutt á síðasta Alþ., en hlaut ekki afgreiðslu og er hér endurflutt óbreytt. Frv. er að flestu leyti samhljóða öðrum lögum sem sett hafa verið á undanförnum árum til þess að tryggja hinum ýmsu heilbrigðisstéttum lögvernduð starfsréttindi og lögverndað starfsheiti. Stétt meinatækna er tiltölulega ung hér á landi. Meinatæknafélag Íslands var stofnað í febrúar 1967. Fljótlega eftir stofnun félagsins óskaði það eftir löggildingu á starfi og starfsréttindum meinatækna, en um þennan hóp giltu þá engin lög. Í framhaldi af þessari ósk félagsins skipaði heilbr.- og trmrh. nefnd til að semja frv. til laga um tæknimenntað aðstoðarfólk við lækningar. Var frv. þess efnis borið fram á Alþ. og staðfest sem lög árið 1971, þ.e. lög um tæknimenntaðar heilbrigðisstéttir, og eru þau nr. 64 frá árinu 1971. Samkv. 2. gr. laga um tæknimenntaðar heilbrigðisstéttir hafa þeir einir rétt til að starfa hér á landi sem heilbrigðistæknar sem lokið hafa prófi í einhverri grein heilbrigðistækni og hlotið löggildingu heilbrmrh. að afloknu bóklegu og verklegu námi. Samkv. 2. gr. laganna setur ráðh. reglugerð með nánari ákvæðum um náms- og menntunarskilyrði fyrir hverja stétt heilbrigðistækna. Í grg. frv. þess, sem síðar varð að lögum nr. 64 1971, um tæknimenntaðar heilbrigðisstéttir, kemur m.a. fram að ekki verði hjá því komist að skapa málum heilbrigðisstétta lagalegan grundvöll, til þess að unnt sé í fyrsta lagi að veita nýjum heilbrigðisstéttum viðurkenningu í formi löggildingar og í öðru lagi að útiloka vanmenntað fólk frá slíkum ábyrgðarstörfum. Á grundvelli heimildar í lögunum um tæknimenntaðar heilbrigðisstéttir setti heilbr.- og trmrn. reglugerð um meinatækna 1973, þ.e. reglugerð nr. 180 frá því ári, en henni hefur tvívegis verið breytt. Á undanförnum árum hefur það farið mjög í vöxt, að ýmsir hópar svokallaðra heilbrigðisstétta hafa sótt um sérstaka löggildingu. Hefur þá jafnan verið gripið til þess ráðs að setja sérlög um viðkomandi hóp þrátt fyrir tilvist laga nr. 64 1971, um tæknimenntaðar heilbrigðisstéttir. Sannast sagna hefur einstökum tæknimenntuðum heilbrigðisstéttum verið illa við að láta flokka sig undir atmenn lög þegar um aðrar heilbrigðisstéttir, sem ekki teljast tæknilegar, gilda sérstök lög um hvern starfshóp. Á það skal enn fremur bent, að starfssvið heilbrigðisstétta getur verið mjög mismunandi. Þannig er oft með misjöfnum hætti hvort telja eigi heilbrigðisstétt tæknimenntaða eða ekki. Lög um tæknimenntaðar heilbrigðisstéttir, nr. 64 1971, vernda ekki starfsheiti þeirra hópa sem undir þau falla, þar sem í lögunum er aðeins minnst á svokallaða heilbrigðistækna sem samheiti allra þeirra er vinna sem tæknimenntaðar heilbrigðisstéttir. Þannig er starfsheitið meinatæknir ekki lögverndað sem slíkt. Störf meinatækna eru á margan hátt mjög vandasöm og eru því gerðar sérstakar kröfur til menntunar og þjálfunar þeirra aðila er þau stunda. Störf meinatækna eru einkum fótgin í því að annast sjálfstæð og breytileg rannsóknarstörf á sviði sýklafræði, blóðmeina- og meinafræði og lyfjafræði. Það er á verksviði meinatækna að gefa læknum, hjúkrunarfræðingum og öðrum leiðbeiningar um töku, meðferð og geymslu sýna, svo dæmi séu tekin. Við slík störf er mikil þörf á nákvæmni, árvekni og staðgóðri þekkingu á þeim sviðum sem nefnd eru hér að framan. Röng niðurstaða úr rannsókn eða ruglingur á sýnum getur skipt sköpum fyrir sjúkling. Sérstaka gætni þarf enn fremur að viðhafa vegna sýkingarhættu við meðferð sýna. Þótt hér að framan sé aðeins getið nokkurra atriða, sem að vísu skipta miklu máli, er augljóst að störf meinatækna eru margslungin og ekki á færi nema sérmenntaðs og sérþjálfaðs fólks. Liggur því ljóst fyrir að nauðsynlegt sé að tryggja sem best að störf á þessum vettvangi skili sem bestum árangri. Í 3. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að þeir aðilar, sem ekki hafa réttindi við gildistöku laganna, en eru í starfi sem að einhverju leyti telst eðlilegast að meinatæknar gegni, geti fengið takmarkað og/eða tímabundið starfsleyfi. Gert er ráð fyrir því, að ráðh. verði heimilað, að fenginni umsögn Meinatæknafélags Íslands, að veita slíku fólki umrædd tímabundin eða takmörkuð starfsleyfi, en slíku skal ekki fylgja réttur til þess að kallast meinatæknir. Ég tel rétt að útiloka ekki fólk, sem vinnur t.d. á sjúkrahúsum víðs vegar á landinu að störfum sem þessum, frá því að fá leyfi til að halda þeim störfum áfram. Enn fremur er nauðsynlegt að halda þeim möguleika opnum, að hægt verði að ráða til meinatæknastarfa tímabundið, svo dæmi sé tekið, aðila sem hafa vissa þekkingu og starfsreynslu á þessu sviði, í þeim tilvikum sem meinatæknir er ófáanlegur. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að fara frekari orðum um einstakar greinar þessa frv., en vísa til athugasemda við frv. sjálft og einstakar greinar þess. Herra forseti. Ég leyfi mér hér með að leggja til að frv. þessu verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. heilbr.- og trn. og 2. umr.



Herra forseti. Frv. það um breyt. á almennum hegningarlögum, nr. 19 frá 1940, sbr. lög nr. 22 frá 1955, á þskj. 4, sem hér er lagt fyrir hv. Nd., var lagt fyrir Alþ. í upphafi þessa árs af þáv. dómsmrh., en kom ekki til frekari umr. á því þingi, og er það nú lagt fram óbreytt. Frv. er samið af hegningarlaganefnd og er þáttur í endurskoðunarstarfi hennar á hegningarlöggjöfinni. Er í frv. fjallað um breytingar á tveimur köflum hegningarlaganna. Það er annars vegna 9. kafla, þar sem fjallað er um fyrningu sakar og brottfall viðurlaga og ákvæði tengd þeim. Er um það efni fjallað í 1.–8. gr. frv. Í 10.–12. gr. er hins vegar fjallað um 23. kafla laganna og eru í frv.gr. gerðar breytingar á lagaákvæðum um líkamsmeiðingar. Breytingarnar eru aðallega fólgnar í ítarlegri aðgreiningu á efni núgildandi 217. og 218. gr. hegningarlaganna, sem hafa valdið nokkrum erfiðleikum í meðferð fyrir dómstólum. Ég tel ekki ástæðu til þess að fara nú út í nánari útlistun á efni frv., en vísa til hinnar ítarlegu grg. er fylgir því. Herra forseti. Ég vil leyfa mér að leggja til að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Mér var sagt, þegar ég kom inn í þinghúsið nokkrum mínútum yfir tvö, að forseti hefði verið að veita þm. áminningu fyrir að vera ekki mættir á réttum tíma í upphafi þingfundar. Og það er nú eins og fyrri daginn þegar menn fá ákúrur fyrir að mæta ekki á réttum tíma, að þá heyra þeir það, sem mættir eru, en ekki hinir, svo að ég þakka þeim sem sagði mér frá þessu, og ég vil því gefa skýringu á minni fjarveru.  Það var boðaður fundur í heilbr.- og trn. þessarar hv. d. af hv. 5. þm. Reykn., Jóhanni Einvarðssyni, kl. 13.45 í dag. Það átti að kjósa þar formann, varaformann og skrifara, sem undir öllum venjulegum kringumstæðum tekur vart meira en 3–4 mínútur að gera. Það voru sex nm. mættir á réttum tíma, einn kom að vísu tveim mínútum yfir boðaðan tíma, en einn nefndarmann vantaði. Það var hæstv. landbrh., sem nú tekur sæti í heilbr.- og trn., sem vantaði á fundinn. En það skilja allir menn, að hæstv. ráðh. hafa mikið að gera, þó að þeir vilji vera viða í nefndum, og engin forföll boðaði hann. En stjórnarliðar í þessari nefnd gerðust mjög óróir yfir því, að þeir höfðu ekki pálmann í höndunum, og Guðmundur Þórarinsson hljóp víða um ganga í Þórshamri að leita að sínum Pálma. En að lokum kom Pálminn í leitirnar eina mínútu fyrir kl. tvö. Og þá var úr vöndu að ráða, því að stjórnarliðar höfðu sagt að þeir óskuðu eftir því að fresta formannskjöri og var í raun og veru komin fram till. um það, af því að Pálmi hafði lagt mikla áherslu á að vera á fundinum, sem von er. En eftir að hann var mættur lifnaði mjög yfir stjórnarliðum, þannig að formannskjörið fór fram. Og það verður eðlilega tilkynnt eins og vera ber, að bæði honum og stjórnarliðum varð allmjög hughægra, því að Guðrún Helgadóttir hlaut 4 atkv., en var mjög hrædd um að ná ekki kjöri fyrr en hún sá Pálma sinn koma. En nú er þessari þrekraun stjórnarinnar lokið að þessu sinni, þessu gífurlega átaki, að kjósa formann, varaformann og skrifara nefndarinnar. Ég vildi því láta það koma hér fram, að í þessu tilfelli verða sjö þm. of seinir á fund í hv. Nd. hjá hæstv. forseta vegna þess að einn lét bíða eftir sér. Þetta er kannske eitt dæmi um það, að gagnrýni Alþfl. við kosningu í nefndir hefur átt við nokkur rök að styðjast. Þeir hafa kannske ekki mikinn tíma aflögu, þessir ráðh. sem vilja alls staðar vera.

Forseti (Sverrir Hermannsson) Hv. 1. þm. Vestf. hefur gert grein fyrir fjarveru sinni. 



Herra forseti. Margt verður nú efni til umr. og e.t.v. efni í stórmál hér á hv. Alþ., en ég get gjarnan staðfest það, að gleymni mín á fundarboð hefur ráðið því, að hv. þm Matthías Bjarnason kom hér of seint til fundar. Ég vonast til þess, þó að svo hafi tekist til á fyrsta fundi þessarar hv. nefndar, að það verði ekki störfum hennar til trafala í framtíðinni, og vænti ég þess, að þingstörf hafi hér hafist í dag með sæmilega eðlilegum hætti, þó að þetta bæri við.



Svo varð því miður ekki. Það dróst góðar 5 mínútur fram yfir tvö að fund mætti setja, og slíkt má ekki endurtaka sig.



Herra forseti. Frv. til laga um horfna menn á þskj. 7, sem hér er lagt fyrir hv. Nd., er ætlað að koma í stað laga nr. 23 frá 1922, um sönnun fyrir dauða manna, sem ætla má að farist hafi af slysum. Er þau lög voru sett á sínum tíma voru engin slík lög í gildi hér á landi. Var að sjálfsögðu bagalegt að engar lagareglur voru til um það efni. Raunar var frv., sem þá var lagt fyrir þingið, enn þrengra, þ.e. frv. til laga um sönnun fyrir dauða sætýndra manna, og var það gert nokkru víðtækara við umfjöllun þess í þinginu. Veruleg bót var að lagasetningu þessari á þeim tíma og hún ekki mjög ólík löggjöf nágrannalanda á þessu sviði, þótt ekki væri eins ítarleg. Þó var hin síðari ár löngu orðið ljóst, að bagalegt var hvað frestir til dómsuppkvaðningar voru langir svo og að engin nýmæli voru til í hennar stað. Allnokkur úrbót varð með styttingu fresta sem hér var gerð með lagabreytingu á síðasta þingi svo sem menn muna. Kom þá jafnframt fram að í undirbúningi væri heildarendurnýjun á lögunum. Felst hún í frv. því sem hér liggur fyrir, sem samið er af dr. Ármanni Snævarr hæstaréttardómara fyrir tilstilli dómsmrn. Er þar gert ráð fyrir lögfestingu ákvæða til að leysa úr margháttuðum úrlausnarefnum sem núgildandi lög fjalla ekki um. Frv. er skipað í fjóra kafla. Þriðji kaflinn fjallar um það efni sem núgildandi lög taka til, en hinar nýju reglur eru mun skýrari og skilvirkari. Í I. kafla er fjallað um heimildir skiptaráðanda til að úrskurða að um bú horfins manns skuli farið sem dánarbú. Á það við þegar atvik benda til þess, að hinn horfni sé látinn. Í II. kafla frv, er fjallað um varðveislu og ráðstöfun á fjármunum horfins manns, þá er eigi er talið fært að taka bú hans til skipta. Loks er í IV. kafla fjallað um þær lagareglur er gilda skuli er dánartíkur, sem dómur samkv. III. kafla er reistur á, reynast rangar. Ég tel hið nýja lagafrv. veigamikla réttarbót og vil vænta þess, að það fái góðar undirtektir í þinginu. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ég endurflyt þetta frv. Það var flutt á síðasta þingi af þáv. menntmrh. og kemur fram í óbreyttum búningi, þannig að ég hygg að hv. þdm. séu kunnugir efni þess. En þannig er, að í gildandi lögum um fiskvinnsluskólann er ákvæði um skyldur skólans til þess að halda námskeið fyrir starfsfólk í ýmsum greinum fiskiðnaðarins, og í 4. tölul. 1. mgr. í reglugerð nr. 71 1973, um mat á saltfiski til útflutnings, segir, að Fiskmat ríkisins, sem Framleiðslueftirlit sjávarafurða, sem nú starfar, leysti af hólmi, skuli halda námskeið fyrir fiskmatsmenn, en í lögunum um Framleiðslueftirlitið er ekkert beint ákvæði um að það skuli standa fyrir slíku námskeiðahaldi. Í 3. mgr. 3. gr. laganna segir að Framleiðslueftirlitið skuli veita leiðbeiningar um fiskverkun og meðferð sjávarafurða. Og það er á grundvelli þessa ákvæðis og fyrrgreinds reglugerðarákvæðis sem Framleiðslueftirlitið hefur síðan haldið allmörg námskeið fyrir, menn til að öðlast þekkingu til þess að starfa sem fiskmatsmenn. Nú er það augljóst, að engin ástæða er til þess, að þessar stofnanir báðar séu að sinna þessu sama verkefni. Það orkar ekki tvímælis, að Fiskvinnsluskólanum ber skylda til að sinna þessu verkefni, og augljóst að það er vel komið í höndum hans. Hins vegar er eðlilegt að samvinna sé við Framleiðslueftirlitið um þetta námskeiðahald og fyrir því er gert ráð í því frv. sem hér er nú til umr. til breytinga á lögunum um Fiskvinnsluskólann. Þar er einnig gert ráð fyrir því, að Framleiðslueftirlitið hætti að halda námskeið og þannig verði komið í veg fyrir tvíverknað. Ég vil geta þess, að hér liggur nú fyrir og er m.a. á dagskránni í dag frv. til breytinga á lögum um Framleiðslueftirlit sjávarafurða, sem hæstv. sjútvrh. flytur og mun mæla fyrir. Hann er ekki staddur hér í dag. En ég vil minna á að mjög eðlilegt er að þessi frv. séu rædd samtímis og könnuð samtímis í n., m.a. hvað þetta atriði snertir fyrst og fremst. Í 2. gr. þessa frv. um breyt. á lögum um Fiskvinnsluskólann er ákveðið að lokaprófi fiskiðnaðarmanna skuli ljúka með verklegu prófi. Gert er ráð fyrir að sett verði í reglugerð ákvæði um efni prófsins og um framkvæmd þess. Það hefur verið athugað, að hægt er að koma saman efni í slíkt verklegt próf, en ekki virðist endilega ástæða til að setja það í lög, hvernig því verði háttað, heldur verði sett reglugerð um efnið í rn., þar sem hægt er að hafa náið samstarf við kunnáttumenn um efni málsins. Auk þess hefur slík reglugerð náttúrlega þann kost, að það er auðveldara að koma við breytingum, ef á þykir liggja, í framkvæmd málsins frekar en þurfa að bera það undir Alþ. í hvert sinn sem eitthvert slíkt vandamál kynni að koma upp. 3. gr. er aftur um stjórn Fiskvinnsluskólans, Skólanefndarmennirnir eru fimm sem stýra Fiskvinnsluskólanum, og í núgildandi lögum er m.a. gert ráð fyrir að Fiskimálaráð svokallað tilnefni einn mann í þessa skólanefnd. En nú háttar svo til, að Fiskimálaráð hefur verið lagt niður fyrir nokkru, þannig að það er ekki eðlilegt að hafa það ákvæði áfram í lögunum um Fiskvinnsluskólann, að Fiskimálarað tilnefni einn af stjórnarmönnum skólans. Sú till. er hér uppi að breyta þarna til þannig að nýr tilnefningaraðili komi í staðinn fyrir Fiskimálaráð. Er gert ráð fyrir að það verði Fiskifélag Íslands, sem er hagsmunaaðili fiskiðnaðarins, sem tilnefni mann í skólanefnd í stað Fiskimálaráðs. Einnig er svo lagt til að reglulegir nemendur skólans. tilnefni einn nm. í stað tveggja áður, en hins vegar að fagfélag fiskiðnaðarmanna, Fiskiðn, tilnefni einn mann. Þetta eru þær breytingar sem um er að ræða á stjórn Fiskvinnsluskólans, og hef ég tekið undir það sem aðrir ráðh. á undan mér hafa tekið undir, að flytja málið í þessu horfi. En eins og ég segi, þá er þetta frv., þó að það sé ekki stórt í sniðum, tengt öðru frv. sem er á dagskrá hér í dag, en verður víst ekki talað fyrir vegna þess að hæstv. sjútvrh. er ekki við. Ég tel ákaflega mikilvægt að sama nefnd fjalli um bæði þessi mál, en samkv. venjum okkar má segja að það falli ekki alveg saman í hvaða nefndir vísa skuli þessum málum. Samkv. venju okkar hér mundi breyting á fiskvinnsluskólalögum falla undir verksvið menntmn., en breytingar á lögum um Framleiðslueftirlit sjávarafurða mundu aftur á móti heyra undir sjútvn. Ég tel reyndar enga ástæðu til að vera með neina togstreitu milli nefnda í þessu efni, og ég ætla á þessu stigi að leggja það til við forseta, að ekki verði gengið endanlega frá till. um það, í hvaða n. þetta mál fer, heldur verði þess beðið, að hæstv sjútvrh. fái tækifæri til að tala fyrir því máli sem hann flytur. Ég held að það sé reyndar ekki stórmál hvor n. verður valin til þess arna. Aðalatriðið er að þessi mál fái athugun og séu könnuð af sömu n. eða þá a.m.k. í samvinnu nefnda, ef sú niðurstaða verður að vísa þeim til tveggja þm. Ég vil þá fara fram á það, herra forseti, að málinu verði frestað um sinn og ákvörðun tekin síðar um það, hvernig fer um vísun til nefndar.



Herra forseti. Þetta mál var flutt á þinginu sem leið, en kom nokkuð seint fram og var ekki afgreitt úr n. Frv. er aðeins tvær gr., hin fyrri er efnisgrein, en sú síðari um það, hvenær lögin skuli taka gildi. Efni frv. er það, að aftan við 3. gr. laga um vélstjóranám komi ný mgr. sem hljóði þannig: „Sá sem lokið hefur fyllsta námi frá Vélskóla Íslands á hverjum tíma og hefur auk þess lokið sveinsprófi í vélvirkjun eða annarri málmiðnaðargrein, sbr. 14. gr. þessara laga, á rétt á starfsheitinu vélfræðingur.“ Það kemur fram í grg., að þetta frv. er lagt fram samkv. ósk Vélstjórafélags Íslands. Starfsheitið vélstjóri tekur núna til manna með mjög mismunandi menntun og vélstjórar eru sammála um það - það þykist ég hafa kynnt mér - að eðlilegt sé að greina á milli manna sem nú heita einu nafni vélstjórar, það sé eðlilegt að greina þar á milli með sérstöku starfsheiti fyrir þá sem lokið hafa lengstu skólanámi. Eins og menn vita er fullt vélstjóranám mjög langt nám, það jaðrar við það að vera eins og lengsta framhaldsskólanám eða háskólanám, og er því mjög eðlilegt að þarna sé gerður nokkur munur á. Er því lagt til að þeir, sem hafa lokið þessu lengsta námi og hafa sveinspróf í vélvirkjun eða annarri málmiðnaðargrein, fái að heita vélfræðingar, ef þetta verður að lögum. Orðið vélfræðingur er ekki nýtt í málinu, hygg ég. Það var notað á tímabili um tiltekna menn, sem nú mundu vera kallaðir tæknifræðingar, og að því leyti til er þetta orð ekki notað lengur og að mínum dómi hættulítið að taka það upp um þá vélstjóra sem þarna ræðir um. Ég ætla ekki að hafa öllu fleiri orð um þetta, herra forseti, en ég legg til að málinu verði vísað til 2. umr. og til hv. menntmn.