Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Að loknum atkvæðagreiðslum um fjögur fyrstu dagskrármálin fer fram umræða utan dagskrár um fjölgun útlendinga á Íslandi. Málshefjandi er hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson. Hæstv. félagsmálaráðherra Magnús Stefánsson verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Frú forseti. Hæstv. ríkisstjórn hefur ákveðið að lækka virðisaukaskatt á margvíslegum varningi, þar á meðal á bókum og því höfum við í stjórnarandstöðunni fagnað. Við erum sammála því að lækka eigi virðisaukaskatt á bókum vegna þess að það á að hlúa að hinni íslensku menningararfleifð. Ég spurði hæstv. fjármálaráðherra í gær um afstöðu hans til þess að stíga sama skref varðandi íslenska tónlist. Ég spurði hæstv. ráðherra hvort hann mundi ekki beita sér fyrir því innan ríkisstjórnarinnar að lækkaður yrði virðisaukaskattur á geisladiskum til þess að jafna þann mun sem skapast vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar milli bókarinnar sem vöru og geisladisks. Svör hæstv. ráðherra voru heldur loðin. Mér finnst skipta máli að vita afstöðu beggja stjórnarflokkanna í þessu máli og því hef ég kvatt mér hljóðs til að inna forustu Framsóknarflokksins, hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, eftir afstöðu Framsóknarflokksins í þessu máli. Vill hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra upplýsa um það hvort Framsóknarflokkurinn er þess fýsandi og hyggst beita sér fyrir því að virðisaukaskattur á tónlist verði lækkaður til jafns við þá lækkun sem á að framkvæma gagnvart bókinni?

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrirspurn hv. þingmanns sem auglýsir áhuga sinn til að styðja listastarfsemi og tónlist á Íslandi og er það út af fyrir sig vel. Að öðru leyti vísa ég til svars hæstv. fjármálaráðherra sem hann veitti hér við sömu spurningu í gær, ef ég man rétt. Það hefur verið rætt um þessi mál og þau eru í athugun í ríkisstjórninni. Það er ekki búið að tímasetja það. Í raun og veru var um það að ræða að breyta neðra stigi virðisaukaskattsins í núgildandi kerfi. Þá fylgdu með ýmis fleiri atriði eins og rafmagn til húshitunar, gistiþjónusta o.s.frv. og allt er það mjög vel. Við höfum nú þegar rætt nokkuð um tónlist, myndlist o.s.frv. í þessu sambandi eins og hv. þingmaður nefndi og það er áfram til athugunar.

Frú forseti. Það hefur margsinnis komið fram í þessum sölum að það er mikill vilji hjá þingmönnum til að jafna þá samkeppnisstöðu sem hefur um árabil verið nokkuð skökk milli bókarinnar og tónlistarinnar að þessu leyti. Ég fagna því að hæstv. ríkisstjórn ætlar að lækka neðra þrepið í virðisaukaskattinum. Það vill hins vegar svo til að íslensk tónlist, geisladiskar, eru í efra þrepinu og verða áfram í 24,5% flokknum. Það þýðir með lækkun neðra þrepsins að samkeppnisstaða þessara tveggja vara skekkist allverulega við þetta. Það er auðvitað ekki í anda þess jafnræðis sem við höfum verið að tala um. Mér er kunnugt um að forsvarsmenn íslensks tónlistariðnaðar hafa gengið á fund ríkisstjórnarinnar til að reyna að ná fram réttlæti í þessu máli og mér er það ekki nóg þegar hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra segir að málið sé í athugun og skoðun. Ég hjó þó eftir einu sem mér þótti mikilvægt hjá hæstv. ráðherra. Hann sagði að enn væri ekki búið að tímasetja þetta og ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hvað er það sem ekki er búið að tímasetja? Er hann að segja að það sé í reynd búið að ákveða að fara þessa leið og lækka virðisaukaskatt á tónlistinni? Ef svo væri er það mikið fagnaðarefni en ég vil biðja hæstv. ráðherra í fullri vinsemd að skýra hvað hann átti við.

Hæstv. forseti. Mér Þykir vænt um að heyra það að hv. þm. Össur Skarphéðinsson er nú orðinn þeirrar skoðunar að rétt sé að láta geisladiska fylgja prentuðu máli varðandi virðisaukaskatt. Þetta mál hefur verið til athugunar og verður áfram. En svo var það líka þegar við vorum saman í ríkisstjórn að ég man eftir því að þá lagðist Alþýðuflokkurinn mjög hart gegn því að láta hljómdiskana fylgja prentuðu máli, eins og hv. þingmaður getur gengið úr skugga um ef hann flettir upp í þingtíðindum og rifjar upp umræður um þessi mál og hvernig ráðherrar Alþýðuflokksins töluðu á sínum tíma. Þetta gefur á hinn bóginn tilefni til að segja að almennt er meira að marka það sem stjórnmálamenn segja þegar þeir eru í stjórnarmeirihluta en þegar þeir eru í stjórnarandstöðu og láta allt fjúka. Ef það er einhver maður í þingsalnum sem lætur allt fjúka þá er það hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Stundum held ég að hann meini það sem hann segir, stundum er ég ekki viss, og stundum er ég sannfærður um að hann meinar ekki orð af því sem hann segir.

Hæstv. forseti. Það sem ég vildi sagt hafa er einfaldlega þetta: Það er búið að tímasetja þær aðgerðir sem auglýstar hafa verið og tilkynntar varðandi 1. mars. Annað hefur ekki verið tímasett í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég held að flestum Íslendingum sé ljós sú þróun sem verið hefur hér á undanförnum missirum. Við sjáum að fólki af erlendu bergi brotnu hefur fjölgað mjög hratt á Íslandi og það er þess vegna sem ég kem upp í dag, virðulegi forseti, með utandagskrárumræðu þar sem ég vil fá að setja í gang umræðu um fjölgun útlendinga á Íslandi. Það var þannig, virðulegi forseti, að fram til 1. maí sl. var sæmilega góð stjórn á þessu öllu saman. Þótt við upplifðum þenslutíma, uppbyggingartíma, höfðum við Íslendingar þokkalega góða stjórn á þessu vil ég meina, þ.e. stjórnvöld gáfu út atvinnuleyfi og dvalarleyfi til útlendinga sem hingað vildu koma í vinnuleit og það var ekki gert nema sýnt og sannað þótti að Íslendingar fengjust ekki í störfin. En á lokadögum apríl síðastliðins kom allt í einu frumvarp inn í þingið frá hæstv. félagsmálaráðherra, þ.e. forvera þess sem nú er, og það var mælst til þess að tekið yrði upp frjálst flæði vinnuafls frá löndum sem gengu inn í Evrópusambandið árið 2004, Austur-Evrópuríkjum, mjög fjölmennum, þar sem víða er mikið atvinnuleysi og fátækt. Þessi lönd höfðu gengið í Evrópusambandið og samkvæmt skilmálum evrópska efnahagssamningsins bar okkur að taka upp frjálst flæði vinnuafls frá þessum löndum. Hins vegar, og gleymum því alls ekki, gátum við fengið frest til aðlögunar til 2009, jafnvel alla leið til 2011. Af einhverjum óútskýranlegum ástæðum völdu ríkisstjórnarflokkarnir ekki að fara þá leið, þrátt fyrir að allir sem skoðuðu málin af raunsæi og yfirvegun sæju að við værum ekki reiðubúin til að taka á móti þeim fjölda sem hingað mundi eflaust streyma. Stjórnsýslan, skólakerfið, heilbrigðiskerfið, félagslega kerfið, og eftirlitsstofnanir voru ekki í stakk búin til þess. Við höfðum líka séð ljót dæmi um að brotið hafði verið á erlendu vinnuafli sem hafði komið hingað af sumum atvinnurekendum. Verkalýðsfélögin höfðu sýnt okkur mörg dæmi um þetta og sum þeirra voru ansi ljót. En þetta varð hins vegar að veruleika. Frumvarpið var keyrt í gegnum þingið á einni viku, hneykslanlegar aðferðir og þinginu til skammar, verð ég að segja, að það skuli hafa verið gert með þessum hætti. Okkur þingmönnum var stillt upp við vegg og við fengum val um að samþykkja þetta ellegar mundum við lenda í vandræðum, sem var auðvitað tóm blekking. Við hefðum getað farið fram á þessa fresti en það var ekki gert. 1. maí árið 2006 var svartur dagur í sögu þjóðarinnar og það voru sendar sennilega köldustu kveðjur sem verkalýðshreyfingin og launþegar í landinu höfðu nokkru sinni fengið því það sem gerst hefur eftir þetta er að erlent vinnuafl hefur flætt inn í landið sem aldrei fyrr. Sennilega eru komin hingað í kringum 10 þúsund manns frá áramótum. Við vitum ekki nákvæma tölu. Það eru vísbendingar um að fjölmargir séu hér jafnvel án þess að vera með kennitölur. Svart vinnuafl sem í raun og veru er hvergi til. Nýjustu tölur sem við höfum séð eru frá því í júní. Hvað gerðist í júlí, ágúst og september eða október vitum við lítið um. Þetta er stjórnlaust ástand og þetta er mjög alvarlegt ástand. Það hefur sýnt sig að stjórnvöld hafa ekki staðið við fyrirheit sem þau gáfu til að mynda í vor um að fara í vinnu við að marka stefnumótun fyrir innflytjendur hér á landi. Enn bíður félagsmálanefnd eftir því að fá kynnta þessi stefnumótun sem henni var lofað að yrði kynnt fyrir 1. október. Það bólar hvergi á henni. Frá starfshópi sem átti að fjalla um þessi mál og skila af sér niðurstöðum 1. nóvember hefur ekkert heyrst heldur. Hins vegar sjáum við ótal vandamál úti í þjóðfélaginu. Við sjáum jafnvel merki um að Íslendingar eru farnir að missa vinnuna núna vegna þess að þeir eru ekki samkeppnisfærir við erlent vinnuafl sem er reiðubúið til að vinna hér á lágmarkstöxtum og jafnvel undir lágmarkstöxtum. Stjórnvöld virðast ekkert ráða við ástandið. Við hljótum öll að sjá, ef við skoðum málið bara kalt og raunsætt og víkjum til hliðar pólitískum rétttrúnaði, að hér stefnir í óefni. Það sjá allir skynsamir menn að hér stefnir í óefni. Því hvað gerum við síðan þegar hægist á, þegar fer að kólna í hagkerfinu? Hvað gerum við þá? Þá verður Íslendingum sennilega boðin vinna á mörgum stöðum á strípuðum lágmarkstöxtum og vilji þeir ekki þiggja vinnuna er þeim einfaldlega sagt að hypja sig vegna þess 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að hvetja til þess að gætt sé fyllstu virðingar í umræðum um þessi mál. Ég vil hvetja hv. þingmenn sérstaklega til að vera öðrum góð fyrirmynd í umræðum um þau mál sem við ræðum hér í dag. Okkar ábyrgð er mikil. Það er öllum ljóst. Ég hef gert mér grein fyrir því og vil undirstrika í upphafi að geysilega mikil vinna hefur verið lögð í mál sem varða erlent vinnuafl og innflytjendamál undanfarin missiri. Að þeirri vinnu hafa margir komið, enda er það grundvallaratriði þegar unnið er að málum eins og þessum, málum sem varða allt samfélagið. Málum sem varða okkur öll, fólk um allt land. Ég geri mér mjög vel grein fyrir þessu og get fullvissað þingheim um að vel er fylgst með framvindu mála. Þær upplýsingar sem ég hef að byggja á sem félagsmálaráðherra í dag eru fengnar frá ýmsum aðilum, þar á meðal frá fulltrúum Alþýðusambands Íslands og Samtökum atvinnulífsins. Ég átti í gær fund með Alþýðusambandi Íslands og í morgun með fulltrúum Samtaka atvinnulífsins. Þar lýstu þeir áhyggjum af þeim farvegi sem umræðan hefur verið í undanfarna daga. Þessir sömu aðilar tóku þátt í að semja frumvarp til laga um starfsmannaleigur. Þeir komu með okkur að undirbúningi fyrir 1. maí síðastliðinn og koma nú með okkur að gerð frumvarpa sem eiga enn frekar að styrkja innviði vinnumarkaðarins. Ég segi það hér og hef alltaf sagt að við verðum að vera vel vakandi og gera okkur grein fyrir því að hér bera allir ábyrgð, stjórnvöld, aðilar vinnumarkaðarins og samfélagið í heild. Hv. þingmaður talar eins og hér hafi skollið á flóðbylgja útlendinga eftir 1. maí síðastliðinn vegna tilkomu frjálsrar farar launafólks frá nýjum aðildarríkjum að samningnum við Evrópska efnahagssvæðið og kerfið hafi ekki verið viðbúið þeim fjölda. Líkt og hér hafi ekki áður starfað útlendingar á íslenskum vinnumarkaði. Það er mál manna sem fylgjast best með að ráðningar erlends vinnuafls hafi færst til betra horfs, ég undirstrika, til betra horfs en var fyrir 1. maí síðastliðinn. Þá var starfsmannaleiguformið allsráðandi en eftir 1. maí hefur orðið breyting á. Nú eru erlendir starfsmenn fyrst og fremst ráðnir með beinum hætti með ráðningarsamningum sem byggjast á íslenskum kjarasamningum. Þannig viljum við hafa það og það var meginástæða þess að Alþýðusamband Íslands, eins og Samtök atvinnulífsins studdu opnunina 1. maí síðastliðinn. Þeir vildu ekki sjá hér erlenda starfsmenn fyrst og fremst starfandi á vegum starfsmannaleigna eða sem þjónustuveitendur án tengsla við íslenska kjarasamninga. Þetta var afstaða þeirra sem gerst þekkja til á vinnumarkaði og á henni byggðu stjórnvöld sína ákvörðun. Það er ekki svo að ríkisborgarar nýju aðildarríkjanna geti komið hingað í tugatali og valsað hér um eins og hv. þingmaður hefur lagt að í máli sínu á opinberum vettvangi um þessi mál. Ég tel að hv. þingmaður ætti að vita betur. Ríkisborgarar innan ríkja Evrópska efnahagssvæðisins þurfa að sjálfsögðu að hlíta ákveðnum leikreglum. Það er sérstaða þeirra erlendu ríkisborgara sem til Íslands koma að þeir koma hingað til að vinna. Þeir eru mikilvægt framlag á vinnumarkaði þegar atvinnuleysið mælist jafnvel undir 1% í vissum landshlutum. Vinnumarkaður okkar Íslendinga hefur afar marga kosti og það vil ég undirstrika. Óvenjuhátt hlutfall beggja kynja er virkt á vinnumarkaði og við Íslendingar vinnum lengur fram eftir aldri en flestar aðrar þjóðir sem við berum okkur saman við. Við höfum þörf fyrir þetta vinnuafl. Við erum aðilar að EES-samningnum og höfum notið kosta hans í svo ótalmörgu tilliti. Hæstv. forseti. Ég vil undirstrika það, að sú umræða sem hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson hefur haft uppi undanfarna daga endurspeglar alls ekki hlutverk erlends vinnuafls hér á landi í dag og framlag þess til uppbyggingar í samfélagi okkar og efnahagslífsins í heild. Viljum við frekar að íslensk fyrirtæki flytji starfsemi sína til annarra landa? Ég segi nei. Höldum mikilli uppbyggingu á atvinnustarfsemi áfram hér á landi. Við hv. þingmann vil ég segja þetta og tala skýrt: Ég vil í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins auka sýnilegt eftirlit með kjörum og aðbúnaði erlends vinnuafls og að því vinn ég. Ég vil í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins sjá til þess að lögin okkar varðveiti íslenskan vinnumarkað og að því vinn ég. Ég vil að þeim sem hingað koma bjóðist vandaðar upplýsingar um okkar samfélag og íslenskukennsla. Að því er unnið. Ég vil að þessu fólki sé sýnd virðing og það verður að tryggja með margvíslegum hætti. Það get ég fullyrt. Að því koma fjölmargir sem hafa langa og góða reynslu af fólki sem er af erlendu bergi brotið, svo sem Fjölmenningarsetrið á Ísafirði sem þjónar öllu samfélaginu. Hið sama gerir Alþjóðahús sem ég hef nýlega gert samning við um tiltekið verkefni og mun eiga frekara samstarf við á næstunni. Ég vil ekki nota þennan stutta tíma sem ég hef hér til að telja upp allt sem hefur verið gert. Nei. Ég vil segja frá því sem við ætlum okkur að gera. Ég hef nú í haust átt samráð við aðila vinnumarkaðarins og rætt við ýmsa og undirbúið afstöðu Íslands til þess hvort íslenskur vinnumarkaður verði opnaður þann 1. janúar fyrir vinnuafli frá Búlgaríu og Rúmeníu. Ég tók málið upp í ríkisstjórn í morgun og að höfðu samráði við forsætisráðherra lýsi ég því hér með yfir að íslensk stjórnvöld munu gera hið sama gagnvart Búlgaríu og Rúmeníu og gert var vorið 2004 gagnvart þeim ríkjum sem þá gerðust aðilar að EES-samningnum. Við höfum þannig ákveðið að nýta okkur fyrstu tvö árin til að sjá hver þörf verður fyrir vinnuafl hér á landi og hver ásóknin verður og 

Virðulegur forseti. Ég held að mjög mikilvægt sé að við ræðum þetta mál sem hér er til umfjöllunar á réttum forsendum. 1. maí síðastliðinn var enginn örlagadagur í þessu máli. 1. janúar næstkomandi verður það heldur ekki. Þó svo að ríkisstjórnin hafi nú ákveðið að nýta sér aðlögunartímann gagnvart Rúmeníu og Búlgaríu þá þýðir það fyrst og fremst að taka þarf miklu fastar á málum hvað varðar starfsmannaleigurnar, ábyrgð atvinnurekenda, þ.e. notendaábyrgðina sem snýr að starfsmannaleigunum. Því það var auðvitað málið sem menn voru að reyna að takast á við 1. maí þegar þeir ákváðu það að fólk ætti að geta komið til landsins á eigin forsendum en ekki einvörðungu í gegnum starfsmannaleigur. Fólk hefur komið hingað til landsins af því að kallað hefur verið eftir því og það finnur sér farveg inn í landið, annaðhvort í frjálsri för eða í gegnum starfsmannaleigur. Stjórnvöld og atvinnurekendur hafa kallað eftir erlendu vinnuafli en þau hafa kannski gleymt því að það kom hingað að sjálfsögðu fólk með langanir, með þrár, með væntingar um gott líf. Þessu fólki verðum við að mæta á þeirra forsendum. Þetta eru íslenskir skattgreiðendur og þeir eiga rétt á þjónustu við hæfi. Vandamálið sem við stöndum andspænis í hnotskurn er það að íslenska hagkerfið hefur einfaldlega verið þanið of mikið. Það er ójafnvægi á öllum sviðum. Það er verkefni sem við verðum að takast á við. Ójafnvægið lýtur að háum vöxtum, að verðbólgu, að gengissveiflu, að viðskiptahalla, að miklu flæði vinnuafls inn í landið. Það er verkefni okkar að takast á við að koma á jafnvægi í samfélaginu og huga að fólki og samfélagi en ekki bara hagvexti. Þegar ég segi fólki og samfélagi þá á ég bæði við okkur sem erum fædd hér og uppalin og eins hina sem hafa kosið að setjast hér að og auðga okkar samfélag með aðsetri sínu hér á landi. Þetta er ekki verkefni sem núverandi ríkisstjórn ræður við. Það þarf nýja ríkisstjórn til þess.

Virðulegi forseti. Hæstv. félagsmálaráðherra Magnús Stefánsson hefur glögglega komið til skila að varast ber öfgar í þeirri umræðu sem fram fer í dag. Frjálslyndi flokkurinn hefur því miður farið of geyst í umræðuna á stundum með öfgafullum hætti. Það er athyglisvert að flokkur skuli breyta grundvallarstefnu og afstöðu sinni á viðhorfi til útlendinga eins og raunin hefur verið. Umburðarlyndir og frjálslyndir draga ekki lengur vagninn í þessum efnum. Árið 2002 lögðu þingmenn Samfylkingar fram breytingartillögu við frumvarp um atvinnuréttindi útlendinga. Breytingartillögurnar voru settar fram til að liðka fyrir aðgengi erlendra starfsmanna inn á íslenskan vinnumarkað. Í ræðu sinni um málið árið 2002 ítrekaði hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson, formaður Frjálslynda flokksins, stuðning sinn við breytingartillögur Samfylkingarinnar. Fyrir réttu ári í umræðum utan dagskrár á Alþingi um sömu mál hnykkti formaður Frjálslynda flokksins á undir lok ræðunnar og sagði, með leyfi forseta, orðrétt: „Ég tel hins vegar í ljósi reynslunnar ekki sjálfgefið að við tökum okkur aftur það vald hér í Alþingi að takmarka frjálsa för launafólks frá Evrópusambandinu.“ Hér er nú vert að staldra örlítið við og spyrja hvort hún sé ekki vægast sagt undarleg og ódýr þessi stefnubreyting hjá Frjálslynda flokknum. Hins vegar er það rétt að okkur ber að taka umræðuna föstum tökum og spyrja okkur hvert skuli stefna. Eigum við að taka harðar á íslenskum fyrirtækjum sem brjóta á lögbundnum rétti starfsmanna sinna? Getur verið að löggjafi og dómsvaldið geti tryggt samborgurum okkar, bæði aðfluttum borgurum sem og þeim sem hafa fæðst hér á landi og lifað hér allt sitt líf, meira öryggi og um leið tryggara starfsumhverfi? Þetta er umræðan sem við eigum að taka af fullum þunga. Við eigum að tala um útlenda samborgara okkar en ekki erlent vinnuafl. Við eigum að tala um félaga okkar af virðingu og forðast alla öfga í þessari umræðu.

Frú forseti. Það er skiljanlegt að mönnum bregði í brún þegar tölur birtast um mjög snögga og mikla fjölgun fólks af erlendum uppruna sem flutt hefur til landsins eða dvelur hér tímabundið vegna vinnu. Snöggir og miklir búferlaflutningar hvort sem er innan lands eða milli landa valda alltaf í eðli sínu ákveðnu umróti. En það er afar margt sem menn þurfa að vanda sig við í þessari umræðu og forðast ber allar alhæfingar og að blanda ólíkum hlutum saman. Það er t.d. mikill munur á fjölskyldufólki sem hingað flyst erlendis frá til varanlegrar búsetu og erlendum farandverkamönnum sem hingað koma án fjölskyldu til tímabundinnar vinnu. Margir verða eflaust til að segja að umræðan sé í öllu falli þörf og af hinu góða. Ekki skal ég draga úr því, enda sé hún á hófstilltum og uppbyggilegum nótum og fjalli yfirvegað um það vandamál sem íslenskt samfélag stendur frammi fyrir. Hún verði ekki til þess að æsa upp útlendingaandúð og aðgreiningarhyggju. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hafnar því að ræða þessi mál á þeim nótum. Það er mikilvægast að átta sig á því að það er ekki, ég endurtek, ekki, við fólkið að sakast sem hingað kemur og fer í störf sem því standa til boða eða það er beinlínis fengið hingað til að vinna. Það voru ekki pólskir eða kínverskir verkamenn sem tóku ákvörðun um að byggja Kárahnjúkavirkjun. Það eru þær aðstæður í hagkerfinu sem hér hafa skapast sem soga til sín þetta fólk. Við skulum ekki gleyma að fyrir 14 árum var sú ákvörðun tekin að Ísland skyldi verða aðili að hinum samevrópska opna vinnumarkaði. Við vöruðum við því þegar ákveðið var að ráðast í stóriðjuframkvæmdirnar að þær mundu valda jafnvægisleysi á íslenskum vinnumarkaði. Fáir tóku undir með okkur þá. En við höfnum því hins vegar að ræða þessi mál nú eins og vandamálið sé það fólk sem er hingað komið fyrir tilverknað okkar Íslendinga sjálfra og er hér á okkar ábyrgð. Við höfnum allri aðgreiningarhugsun í þessum efnum. Við höfnum því að þetta séu þau og við.

Hæstv. forseti. Sú umræða sem við erum í varðandi þessi mál er nokkuð vandasöm og menn þurfa að gæta þess að fara ekki með umræðuna inn á það svið að hér sé verið að amast við fólki af ákveðnum litarhætti eða af ákveðinni trú. Stefna Frjálslynda flokksins - það er rétt að gera hana aðeins að umræðuefni að gefnu tilefni. Það vill svo til að hún er óbreytt og stendur í þessari bók hérna, málefnabók Frjálslynda flokksins, og henni verður ekki breytt fyrr en við höldum þá landsfund ef við þurfum að breyta henni. sem við sjáum reyndar ekki. Við tókum þá afstöðu í Frjálslynda flokknum á síðastliðnu vori þegar við fórum að skoða nánar þessi málefni um að hér yrði frjáls för launafólks inn í landið, að vara við því að nýta okkur ekki fyrirvarann að minnsta kosti til ársins 2009 og reyna þar af leiðandi að hafa stýringu á þessum málum, reyna að skipuleggja að taka vel á móti því fólki sem væri að koma hingað og koma í veg fyrir þá stöðu sem m.a. er nú að koma upp, að hér er mikill fjöldi fólks sem vissulega á rétt á að koma hingað miðað við núgildandi lög. En það er mjög hætt við því að umræðan verði á þeim nótum á komandi missirum, m.a. vegna þeirra breytinga sem örugglega verða á vinnumarkaði, að það dregur hér úr atvinnu ef að líkum lætur. Við sjáum þegar tilhneigingu til þess að atvinnurekendur segja upp Íslendingum í byggingariðnaði og halda erlendu vinnuafli. Það vill svo til að við erum með kjarasamninga þar sem fólk vinnur sér inn starfsaldurstengd réttindi. Fólk fær hærra kaup yfirleitt með lengri starfsaldri. Þeir sem inn koma geta farið að vinna hér á lægri launum. Það er mjög mikil hætta á að það verði vandamál í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Við höfum upplifað miklar breytingar á íslensku samfélagi á skömmum tíma. Ein þeirra er sú að hér á landi hefur innflytjendum fjölgað mjög hratt. Hliðar umræðunnar um málefni innflytjenda eru margar og á þeim tíma sem okkur er gefinn hér getur maður einungis komið inn á nokkrar þeirra. Við megum ekki gleyma því hvað hefur drifið þessar breytingar en það hefur auðvitað verið hið góða atvinnuástand og hin mikla eftirspurn eftir fólki, eftir fleiri vinnandi höndum og fleiri skapandi hugum og það var þess vegna sem stjórnvöld féllust á breytingarnar sem gerðar voru í maí síðastliðnum. Þeir útlendingar sem hingað hafa komið hafa verið virkir atvinnuþegar frá fyrsta degi og ég held því fram að þeir hafi breytt þenslu í hagvöxt og það er mikilvægt að halda því til haga. Þróunin hefur auðvitað orðið hröð og það er ekkert skrýtið að sumir staldri við og það er auðvitað full ástæða til að fylgjast enn grannt með þróun mála, rétt eins og hæstv. félagsmálaráðherra kom inn á í máli sínu áðan. Við eigum auðvitað að þora að ræða þessi mál og þora að horfast í augu við breytingarnar. Við megum auðvitað ekki stimpla hvert annað eða stimpla okkur út úr umræðunni, hún verður að vera byggð á rökum, vera málefnaleg og yfirveguð og mér finnst að tónninn á áherslum Frjálslynda flokksins hafi breyst bara nú á síðustu tveim dögum, sem sýnir að umræðan kallar ýmislegt fram. Frú forseti. Auðvitað horfum við til reynslu nágrannaþjóða okkar hvað þetta varðar. En það er mjög mikilvægt að halda til haga sérstöðu Íslands. Hér er atvinnuþátttaka útlendinga 86% meðan Danir eru að reyna að ná því hlutfalli upp í 50%. Það gefur okkur allt önnur færi á því að aðlögun útlendinga gangi vel hér á landi. Stofnanirnar þurfa auðvitað að taka sig á eins og við höfum verið að fara yfir og ég get ekki látið hjá líða að ræða um fjármálin og peninga til málaflokksins. Það er mikilvægt að við sem höfum fjárlagafrumvarpið til umræðu förum vandlega yfir það og veitum meira fjármagn til þessara mála. Við verðum að búa svo um hnútana að innflytjendur eigi þess kost að læra íslensku en tungan er lykillinn að þátttöku í samfélaginu og samskiptunum sem við þurfum að eiga. 

Frú forseti. Við verðum að greina á milli þess hvað eru útlendingar og innflytjendur. Við megum ekki rugla fólk svona ofboðslega í ríminu með því að ægja öllu saman. Stærsti hópurinn kemur hingað vegna vinnu og hún er næg sem stendur. Þetta er ekki hópur sem leggst á félagslega kerfið, það vita allir, og þetta fólk, sem er stærsti hópurinn stoppar ekki mjög lengi. Við verðum að tryggja samráð og eftirlit og að ekki verði undirboð á markaðnum og raunveruleikinn komi ekki þannig á bakið á okkur. Við verðum að standa vörð um réttindi farandverkafólks. Þar er hlutverk verkalýðshreyfingar, atvinnurekenda, Vinnumálastofnunar og yfirvalda mjög ríkt, þar er skyldan mjög rík. Því miður hefur ríkisstjórnin ekki komið með heildarstefnumótun í þessum málaflokki en það höfum við í Samfylkingunni gert. Það er plagg sem ég legg til að ríkisstjórnin leggist yfir því að við erum algjörlega tilbúin til þess að vinna saman í því máli. Við þurfum að uppræta fordóma en ekki að kynda undir þá. Það er hættan í umræðunni í dag. Þar er ábyrgð okkar þingmanna afar mikil. Við eigum að vera talsmenn mennsku og skilnings í samfélaginu og við eigum að tala niður dómhörku og fordóma sem hér liggja undir niðri. Okkar ábyrgð er gríðarlega mikil í málinu og við eigum ekki að dansa á línu rasismans, það er hvorki þingmönnum né þjóðinni samboðið.

Virðulegi forseti. Við erum eitthvert minnsta málsamfélag sem þekkist, við erum ákaflega lítil þjóð, það er mjög eðlilegt að menn vilji vera á varðbergi og telji rétt að vera á varðbergi í stórum, opnum heimi. Því var það rétt og skylt fyrir nokkrum árum að ríkisstjórnin legði hér fram lagafrumvarp um útlendinga, lög nr. 96/2004. Þau lög þrengdu mjög aðgang erlends fólks til Íslands. Þau voru samin að danskri fyrirmynd. Stjórnin og stjórnarsinnar urðu fyrir miklu aðkasti stjórnarandstöðunnar fyrir að gera þetta, við vorum taldir mjög miklir óvinir útlendinga, þetta væri mjög rangt af okkur. Það voru mörg litbrigði sem voru notuð í því orðasafni þegar menn mótmæltu. Stjórnarandstaðan vildi öll fara gegn þessu frumvarpi, 24, 31 var með, það voru stjórnarsinnar. Einn af þeim sem greiddu atkvæði gegn frumvarpinu var hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson, þó að hann hafi nú gerst umsnúningur og skipt um skoðun. Það var rétt að geta þessa. Við töldum rétt að takmarka þetta. Í dag er aðgangur útlendinga að Íslandi mjög takmarkaður nema þeirra sem koma frá Evrópusambandinu. Við gerðumst aðilar að EES 1993 með þessu ákvæði inni. Það var engin athugasemd gerð við frjálsa för, við tókum alla Vestur-Evrópu inn. Síðan gerðum við samningana um hin níu ríkin og þegar við ákváðum að taka þetta inn 2006 var það vegna þess að samstaða var meðal aðila vinnumarkaðarins, ASÍ og atvinnurekenda um að gera það vegna þess að starfsmannaleigurnar, þjónustuleigurnar vildu fá þetta út. Þess vegna vildu menn og töldu rangt annað en að opna þetta. Sama gildir núna um Búlgaríu og Rúmeníu. Þetta er opið og verður opið í fimm ár. Við getum lokað þessu eftir fimm ár, fengið svo sérstakan rökstuðning fyrir að gera það í tvö ár í viðbót. 

Frú forseti. Mál það sem við ræðum hér tengist atvinnustefnunni sem íslensk stjórnvöld hafa rekið. Risavaxin stóriðjuverkefni sem ekki sér fyrir endann á eru sett af stað, verkefni sem allir vita að verða ekki unnin nema með gríðarlegum innflutningi á erlendu vinnuafli og til verkanna eru fengin erlend stórfyrirtæki sem hafa margt misjafnt á samviskunni, bæði með tilliti til umgengni við náttúru og umhverfi en ekki síður með tilliti til umgengni við verkafólk. Þessa stefnu sóttu Samtök atvinnulífsins fast, þessa stefnu studdi stærstur hluti Alþingis og það gerði Alþýðusamband Íslands líka. En samfélagið, sem ætlað er að taka á móti eða við þessum stórverkefnum, viðlagakerfi samfélagsins var ekki í stakk búið til þess að bregðast við þeim veruleika sem þessi aukni fjöldi útlendinga hafði í för með sér. Félagslega kerfið, heilbrigðiskerfið og menntakerfið hafa öll rekið sig á það. Hvað rekur svo fólk af stað í stórum stíl í atvinnuleit yfir landamæri og til framandi menningarsvæða? Það eru stórfyrirtæki sem í krafti heimskapítalismans hafa orðið þess valdandi. Við erum að súpa seyðið af ójafnvæginu og óréttlætinu sem hnattvæðing á forsendum fjármagnsins hefur komið af stað. Fjármagnið tekur völdin og stórfyrirtækin stunda félagsleg undirboð, sækjast eftir vinnuframlagi fólks sem ekki er í stakk búið til að gera kröfur. Þetta eru siðir sem við Íslendingar eigum að vekja athygli á, vera meðvituð um og ræða um og takast á við. Okkar bíður verulega mikilvægt verkefni, það verkefni að takast á við afleiðingar þeirrar stefnu sem ríkisstjórnin hefur rekið í atvinnumálum. Við, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, höfum lagt fram hugmyndir um stefnu í málefnum innflytjenda sem ganga út á það í grundvöllinn að við mætum öllum einstaklingum á jafnréttis- og virðingargrundvelli. Við þurfum að aðlagast breyttum tímum, þess vegna þurfum við aðlögunarpólitík. Þeir aðilar sem vinna með slíka aðlögun, eins og Alþjóðahúsið við Hverfisgötu, Fjölmenningarsetrið á Vestfjörðum o.fl. þurfa að fá til þess brautargengi, 

Virðulegi forseti. Ég sé ekkert að því þó að ég hafi greitt atkvæði gegn útlendingalögunum á sínum tíma. Við í Frjálslynda flokknum erum ekkert á móti útlendingum. Við vorum líka reiðubúin til þess að skoða þetta frjálsa flæði með jákvæðum huga í upphafi eins og kom fram í ræðu hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar á sínum tíma. Þetta höfum við sjálf bent á. En þegar við fórum að skoða þessi mál af skynsemi og yfirvegun og skoða þróunina sáum við einfaldlega að þetta gekk ekki upp og hér stefndi í stórslys fyrir íslensku þjóðina, það var það sem gerðist. Það sem við höfum séð gerast núna er einmitt þetta. Ríkisstjórnarflokkarnir plötuðu Samfylkinguna og Vinstri græna upp úr skónum í vor í störfum félagsmálanefndar, komu þar með loforð um að fara í stefnumótun og alls konar vinnu en það hefur ekki verið staðið við þau loforð. Það kom fram í ræðum þingmanna Samfylkingar, a.m.k. þá, að þeir féllust á þetta frumvarp um frjálst flæði einmitt vegna þess að ríkisstjórnin hafði gefið loforð um að farið yrði í þá vinnu vegna þess að við sáum að hér var allt mölbrotið og sundurtætt og engin stefna fyrir hendi. Þetta hefur hins vegar ekki verið gert. Ríkisstjórnarflokkarnir gerðu þetta að yfirlögðu ráði. Þeir notuðu þetta sem hagstjórnartæki til að halda aftur af launaskriði í landinu, opna fyrir allar flóðgáttir - á þessu tímabili var mikil þensla - opna fyrir allar flóðgáttir til að halda aftur af launaskriði í landinu í viðleitni til þess að reyna að halda aftur af verðbólgu. Það var þetta sem vakti fyrir þeim. Auðvitað hefðu þeir átt að fara í hina áttina, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson veit það mætavel að það hefði einmitt verið gott hagstjórnartæki að stöðva frjálsa flæðið og þannig slá á þensluna. Það var því miður ekki gert. Stjórnarandstöðuflokkarnir, þ.e. Samfylkingin og Vinstri grænir brugðust hins vegar launþegum nú í vor, brugðust þeim illilega - og það er mjög alvarlegt mál fyrir þá flokka - með því að opna fyrir þetta frjálsa flæði, með því að opna fyrir aðför að markaðskjarasamningum á Íslandi og með þessari aðför að verkalýðshreyfingunni, alþýðunni í landinu, gerðu þeir mjög alvarleg mistök, mistök sem  
            

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka þessa umræðu sem hefur að miklu leyti verið málefnaleg en ég sé að það hefur slegið hér í brýnu milli hv. stjórnarandstæðinga eftir síðustu ræðu, sem mér fannst nú reyndar gjörsamlega með ólíkindum og finnst sýna fram á að hv. málshefjandi var ekki bara kominn út á tún heldur alveg ofan í skurð. Hagfræðikenning hans í lokin var náttúrlega alveg fráleit, ég held að hann ætti að hugsa þau mál betur. Ég vil ítreka það, virðulegur forseti, að staðan eins og hún hefur verið í samfélaginu að undanförnu og er núna er sú að hér er nánast ekkert atvinnuleysi, það er mikil atvinnuþátttaka almennt í samfélaginu, mikil eftirspurn eftir vinnuafli, hér er mikið að gerast í atvinnulífinu og hagkerfinu. Við erum á Evrópska efnahagssvæðinu, sem er einn vinnumarkaður, eins og fram hefur komið, og hingað kemur fólk til þess að starfa hjá okkur og það er auðvitað jákvætt og gott mál. Ég tel að það hafi verið jákvætt og eðlilegt að gera þá breytingu sem var gerð 1. maí síðastliðinn og ég rakti það í fyrri ræðu minni. Ég vil einnig taka fram að það er einkenni á íslensku samfélagi hvað fólk af erlendu bergi brotið sem hér dvelur er virkt á vinnumarkaði. Það er mun virkara á vinnumarkaði hér en við sjáum víðast hvar annars staðar. Ég vil einnig ítreka það, virðulegur forseti, að það hefur mikil vinna verið í gangi, samstarf milli stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins varðandi þau mál sem hér eru til umræðu, mjög gott samstarf sem er auðvitað grundvöllur þess að við getum áfram þróað vinnumarkað okkar með þeim hætti sem við viljum gera, og höfum gert, þannig að ég vil lýsa ánægju með það samstarf. En ég verð að ljúka umræðunni með því að ítreka það einnig að ábyrgð okkar sem störfum á Alþingi er mikil í umræðu eins og hér fer fram og ég hvet okkur öll til að halda okkur á málefnalegum nótum þannig að umræða um þessi mál geti verið með þeim hætti sem henni ber.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 43/1999, um tímabundnar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi. Málið er á þskj. 95. Lög nr. 43/1999 falla úr gildi um næstu áramót en með frumvarpinu er lagt til að þau verði framlengd um fimm ár. Auk þess eru lagðar til lítils háttar breytingar á ákvæðum um framkvæmd endurgreiðslna sem einkum felast í því að styrkari lagastoð er skotið undir skilyrði fyrir endurgreiðslu. Samkvæmt gildandi lögum er heimilt að greiða úr ríkissjóði 12% framleiðslukostnaðar sem til fellur við framleiðslu kvikmynda og sjónvarpsefnis hér á landi samkvæmt nánari skilyrðum laganna og reglugerðar sem sett hefur verið á grundvelli þeirra. Iðnaðarráðherra tekur ákvörðun um hvort veitt skuli vilyrði til endurgreiðslu að fenginni tillögu fjögurra manna nefndar sem fer yfir umsóknir. Fyrsta vilyrðið á grundvelli laganna var veitt hinn 5. apríl 2001 og hafa verið gefin út 58 vilyrði síðan. Þann 15. júní 2001 fór fyrsta endurgreiðslan fram og nú hafa rúmlega 600 millj. kr. verið greiddar vegna 33 verkefna. Iðnaðarráðherra skipaði á síðastliðnu ári nefnd til þess að undirbúa ákvörðun um hvort framlengja skyldi gildistíma endurgreiðslulaganna. Nefndin var skipuð fulltrúum frá iðnaðar-, fjármála- og menntamálaráðuneyti og Kvikmyndamiðstöð Íslands. Nefndin fékk Hagfræðistofnun Háskóla Íslands til að skoða áhrif laganna á íslenskan kvikmyndaiðnað í ljósi þeirra fjárhæða sem ríkisvaldið hefur lagt fram til að styrkja greinina. Að beiðni nefndarinnar var í skýrslu Hagfræðistofnunar reynt að meta efnahagsleg áhrif laganna og áhrif þeirra á ríkissjóð. Í skýrslunni segir að ríkissjóður beri að öllum líkindum ekki byrði vegna endurgreiðslnanna og er þar horft til þess að skatttekjur ríkissjóðs vegna kvikmyndagerðar eru hærri en þeir fjármunir sem ríkið ver til endurgreiðslnanna. Nefndin leitaði einnig til íslenskra kvikmyndaframleiðenda sem voru á einu máli um mikilvægi þess að gildistími laganna yrði framlengdur. Þá taldi nefndin ekki nægilega reynslu komna á framtíð laganna. Jafnframt bæri að hafa samkeppnishæfni Íslands gagnvart öðrum löndum í huga en ýmiss konar ívilnanir til kvikmyndaiðnaðarins hafa aukist mjög á Vesturlöndum undanfarin ár. Lagði nefndin því til að framlengja gildistíma laganna. Frumvarpið byggir á tillögum nefndarinnar. Ljóst er að gildandi lög hafa átt þátt í að laða að þau erlendu kvikmyndaverkefni sem hingað hafa komið á undanförnum árum. Slík verkefni eru góð landkynning og hafa jákvæð áhrif á innlenda ferðamannaþjónustu. Lýtur það m.a. að því að verkefnin falla oft til utan helsta ferðamannatímans og hins vegar að því að tiltekin landsvæði sem koma fram í kvikmyndum auka áhuga ferðamanna á þeim og á Íslandi í heild. Ekki verður heldur litið fram hjá þeirri reynslu og þekkingu sem verður til innan lands hjá því fagfólki sem að þeim verkefnum vinnur. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að lögin verði framlengd um fimm ár. Eðlilegt er að áfram verði gert ráð fyrir að lög um endurgreiðslur vegna framleiðslu kvikmynda og sjónvarpsefnis séu tímabundin enda æskilegt að kvikmyndaiðnaðurinn verði sjálfbær atvinnugrein líkt og aðrar greinar. Helstu breytingar sem lagðar eru til með frumvarpinu eru eftirfarandi: Varðandi 1. gr. er um að ræða breytingar sem grundvallast á þeirri reynslu sem fengist hefur við framkvæmd laganna til þessa. Meðal annars er lögð til nýjung í 5. mgr. ákvæðisins um þriggja ára gildistíma vilyrða. Lögin eru tímabundin í eðli sínu og af þeim sökum þykir rétt að marka þeim verkefnum sem hljóta vilyrði fyrir endurgreiðslu ákveðinn tíma. Með 2. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á 5. gr. laganna er fjallar um endurgreiðslur. Lagt er til að framleiðendur þurfi að óska eftir útborgun endurgreiðslunnar innan tiltekins tíma og er miðað við sex mánuði frá því að framleiðslu lýkur. Kemur það einkum til af því að um tímabundnar aðgerðir stjórnvalda er að ræða og í ljósi þess er talið óeðlilegt að vilyrði séu útistandandi löngu eftir að framleiðslu er lokið og lögin jafnvel fallin úr gildi. Ákvæðinu er enn fremur ætlað að auðvelda vinnslu fjárlaga. Þá er í 2. gr. lagt til að ábyrgð löggiltra endurskoðenda verði áréttuð. Við framkvæmd laganna hefur verið miðað við að endurskoðendur staðfesti að kostnaðaruppgjör sé í samræmi við lögin og reglugerð sem sett var á grundvelli þeirra og er með ákvæðinu allur vafi tekin af um þá skyldu. Frumvarp þetta hefur verið sent Eftirlitsstofnun EFTA til yfirferðar. Útlit er fyrir að stofnunin muni afgreiða málið á næstu vikum og er ekki er búist við athugasemdum við frumvarpið af hennar hálfu, enda ekki um efnisbreytingar á lögunum að ræða. Í ljósi þess að lög nr. 43/1999 falla úr gildi um næstu áramót er frumvarpið lagt fyrir þingið núna enda þótt ákvörðun af hálfu ESA liggi ekki enn fyrir. Í frumvarpinu er ekki að finna breytingu á endurgreiðsluhlutfallinu 12% en í undirbúningi málsins var haft í huga að samkeppnisstaða og aðrar aðstæður kynnu að hníga að nokkurri hækkun endurgreiðsluhlutfallsins og hefur það verið í athugun í ráðuneytinu. Eftir að ég hef nú fengið frekari upplýsingar um samkeppnisstöðu Íslands á þessu sviði mun ég leggja til við iðnaðarnefnd að skoða hvort æskilegt og mögulegt sé að hækka endurgreiðsluhlutfallið úr 12% í 14%. Virðulegi forseti. Ég óska þess að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til iðnaðarnefndar.

Frú forseti. Hér ræðum við frumvarp til laga um breyting á lögum um tímabundnar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi. Það er ekki oft sem ég get stigið í pontu á eftir hæstv. iðnaðarráðherra og sagt: Nú er ég sammála hæstv. ráðherra. En það er ástæða til að gera það nú. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum stutt atvinnuuppbyggingu af því tagi sem þessi ívilnandi aðgerð hefur leitt af sér. Það er kunnara en frá þurfi að segja hve mikil driffjöður þetta lagaákvæði hefur verið fyrir kvikmyndagerðina. Þó að hér sé um erlenda aðila að ræða þá er líka um samstarfsverkefni að ræða þar sem íslenskir kvikmyndagerðarmenn fara á erlenda grund, kannski til náms, fá til liðs við sig samverkamenn sem koma hingað með hugmyndir sínar og sína erlendu áhöfn og vinna verkefni á Íslandi. Ég fullyrði það og þekki það af eigin raun að hér hefur verið um mikið og gefandi samstarf að ræða sem hefur verið mikil hvatning fyrir íslenskt kvikmyndagerðarfólk. Mér finnst skipta máli að við á Alþingi Íslendinga áttum okkur á því hvílík gríðarleg tækifæri liggja í þessari atvinnugrein og um leið í öðrum listgreinunum. Það er ekki bara kvikmyndagerðin sem getur verið driffjöður fyrir innlenda listamenn og innlenda listsköpun heldur eru það aðrar listgreinar einnig. Það er gaman frá því að segja og geta þess að auðvitað koma margar listgreinar saman í kvikmyndagerðinni. Þar þarf að nýta krafta leikara, leikstjóra og tæknifólks, sem eru listamenn á sínu sviði, tónlistarfólk og þar fram eftir götunum. Ég fullyrði að þetta fyrirkomulag hefur verið lyftistöng fyrir geirann og fyrir flóruna á akrinum meðal innlendra listamanna. Í greinargerð með frumvarpinu er þess getið að árið 2004 hafi látið nærri að tengja mætti 600–900 ársverk við gerð kvikmynda og myndbanda hér á landi. Að vísu segir að tengslin séu oft óbein og afleidd en þetta munu vera 0,5–0,8% ársverka hér á landi. Það er ekki svo lítið. Við skulum athuga það að hér er gróandi iðnaður, iðnaður sem fleygir mjög fram. Við höfum fylgst með kvikmyndagerðarmönnunum okkar og hve miklar framfarir hafa orðið í greininni. Við eigum orðið leikstjóra á heimsmælikvarða og leikara sem eru eftirsóttir leikarar á erlendri grundu og við eigum að taka þessu fagnandi. Síðast en ekki síst vil ég auðvitað nefna að hér eru tækifæri til að nýta náttúru okkar án þess að níðast á henni. Hér er atvinnuuppbygging sem við eigum að horfa til í auknum mæli. Við eigum að skoða öll þau tækifæri sem við höfum til að breikka möguleikana enn fremur. Ég styð hæstv. iðnaðarráðherra af heilum hug í þessu máli.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að spilla ánægju hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur með þetta frumvarp og allra síst vil ég draga úr því að þessi sértæka aðgerð sem hér um ræðir hafi haft veruleg jákvæð áhrif á uppbyggingu greinarinnar hér á landi. En nú velti ég fyrir mér hvort hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir telur að það komi til greina að beita sértækum aðgerðum á fleiri sviðum, t.d. á sviði fjármálaviðskipta, sem er sennilega sú atvinnugrein hér sem vaxið hefur hraðast á undanförnum árum. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður gæti tekið undir þau sjónarmið sem fram hafa komið, m.a. af hálfu nefndar sem skipuð var af fyrrum forsætisráðherra, þar sem lagðar eru til ýmsar sértækar lausnir til að efla fjármálastarfsemi á Íslandi og fjölga störfum á því sviði, auka hagvöxt og ná hingað fjármagni sem ella mundi ekki hingað koma. Ég velti fyrir mér hvort það jákvæða viðhorf sem hv. þingmaður lýsti til þessara sérlausna ætti bara við um þessa tilteknu grein eða hvort til greina kæmi að mati þingmannsins að beita þessari aðferð á fleiri sviðum.

Frú forseti. Hv. þm. Birgir Ármannsson er skapandi þingmaður. Ég er hins vegar ekki alveg sátt við það sjónarmið hans að fjármálastarfsemi eigi á sama hátt og listgreinarnar að þurfa á sértækum ívilnunum að halda, eins og þeim sem hér um ræðir. Ég sé ekki betur en að fjármálafyrirtækin bjargi sér afar vel þegar skoðaðar eru hagnaðartölur fjármálafyrirtækja og banka á Íslandi. Ég sé ekki að þar þurfi á nokkurn hátt að hlaupa undir bagga. Það þarf hins vegar með listgreinar. Þetta sértæka ákvæði sem hér um ræðir hefur sannað sig og sýnt hversu mikil lyftistöng það er hinni innlendu kvikmyndagerðarflóru. Ég sé ekki að hér sé nein þörf á að ræða útvíkkun á þessu ákvæði eða ákvæðum af sama tagi í því tilliti sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni.

Hæstv. forseti. Það er rétt sem kom fram í máli hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur, að fjármálamarkaðurinn hefur stækkað mjög verulega á undanförnum árum, hefur skapað fjölda vel launaðra starfa og fært mikinn auð inn í landið, og skatttekjur í ríkissjóð. Sú grein hefur í raun verið í hvað mestum vexti á undanförnum árum. Hins vegar hefur verið bent á að möguleikarnir á því sviði kunni að vera enn meiri og nefnd sem forsætisráðherra skipaði hefur reifað ýmsar hugmyndir í þá veru að með lagabreytingum mætti koma til móts við þá starfsemi með það að markmiði að efla Ísland í alþjóðlegri samkeppni á þessu sviði. Raunin er sú að lítið hagkerfi og samfélag sem okkar getur oft og tíðum náð betri árangri í starfsemi á þessu sviði en hin stærri. Ég undrast nokkuð að hv. þingmaður, sem hefur fært ágæt rök fyrir því að þessi sértæka skattalausn geti styrkt grein eins og kvikmyndaiðnað hér á landi, geti alfarið hafnað því að það geti komið til greina á sviðum eins og í fjármálaþjónustu, þar sem Ísland á í alþjóðlegri samkeppni og möguleikar eru á að draga enn þá meira fjármagn til landsins og enn þá meiri skatttekjur í ríkissjóð, sem mætti þá nýta til þess að efla samfélagsþjónustu á ýmsum sviðum. Mér finnst viðhorf hv. þingmanns og flokks hennar mótast af töluverðri andúð og jafnvel fordómum í garð fjármálastarfsemi. Ég get ekki annað en metið ummæli hennar í því ljósi.

Frú forseti. Ég ætla í sjálfu sér ekki að sverja af mér fordóma gagnvart fjármálamarkaði. Ég tel mig ekki vera þess umkomna. Ég er hins vegar sannfærð um að fjármálafyrirtækin hafa á að skipa verulega klóku starfsafli og kröftum sem hafa nýtt tækifæri sín til fulls og kannski eru ósótt tækifæri einhvers staðar handan við hafið. Ekki kann ég svo vel á það. Hv. þm. Birgir Ármannsson er betur að sér í þeim efnum en ég. Ég treysti því alveg þegar hann segir ónýtt tækifæri til staðar. En ég vil leyfa mér að segja að skoðun mín og míns flokks er að það eigi að treysta á hugmyndaauðgi og krafta þeirra sem starfa hjá fjármálafyrirtækjunum til að nýta þau tækifæri sem mögulegt er án ívilnana. Ég vil horfa með allt öðrum augum til listgreina. Listir byggja á annars konar sköpunarafli, krafti sem er sprottinn af hugmyndaauðgi einstaklinga og sköpunarþörf, að fólki liggur eitthvað á hjarta og telur sig geta gert eitthvað sem iðulega er mannbætandi og gott fyrir samfélagið. Ég deili hins vegar alveg þeim sjónarmiðum að öll fyrirtæki sem greiða skatta í ríkissjóð láta auðvitað gott af sér leiða. Ég er ekki að tala niður til fjármálafyrirtækjanna hvað það varðar. Það dettur mér ekki í hug að gera. Ég treysti aftur á móti á hugmyndaauðgi og skapandi kraft þeirra sem starfa hjá fjármálafyrirtækjum til að sinna sínum málum hvað þetta varðar án ívilnana. En ég kem til með að mæla með því hvar sem er og hvenær sem er að listir fái ívilnanir sem þessa og jafnvel ekki bara kvikmyndaiðnaðurinn heldur líka í auknum mæli leikhús eða danslistin sem er í auknum mæli að verða vinsæl á erlendri grund.

Frú forseti. Ég vil aðeins lýsa yfir stuðningi og mikilli ánægju með þetta frumvarp, ekki síst með skírskotun til þeirrar reynslu sem fengin er af gildandi lögum til þess að laða hingað að erlenda kvikmyndagerð. Mér þykir ekki síður merkilegt að það hafi tekið öll þessi ár að heyra hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur átta sig á því að þetta er aðeins angi af líflegri atvinnustefnu hæstv. ríkisstjórnar. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir hefur haldið hér árum saman margar ræður og fullyrt að hæstv. ríkisstjórn og stjórnarflokkarnir hafi þá atvinnustefnu eina að byggja upp álver og hefur notað til þess tignarleg orð og oft nokkuð ýkjukennd. Auðvitað er það ekki svo og þetta frumvarp er aðeins dæmi um þann fjölbreytileika sem er ríkjandi í atvinnustefnu stjórnarflokkanna og hæstv. ríkisstjórnar. Hér kom inn í umræðuna í andsvörum einmitt sú útrás og sú starfsemi sem er í fjármálageiranum og byggir að sjálfsögðu ekki einungis á kjarki og krafti einstaklinga þar, heldur líka á vel menntuðum einstaklingum, þar skilar sér menntunin. Við getum nefnt hinn mikla vöxt í lyfjageiranum, í tónlist sem bæði listgrein og iðngrein, í tölvugeiranum og að sjálfsögðu álverunum líka. Allt hangir þetta saman og byggir á markvissri og fjölbreyttri atvinnustefnu en ekki þeirri einhæfu atvinnustefnu sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir hefur stundum talað um hér. Þess vegna er það auðvitað fagnaðarefni að hv. þingmaður skuli loksins hafa séð ljósið. Þetta frumvarp er einmitt dæmi um þann fjölbreytileika sem stjórnarflokkarnir vilja sjá í atvinnulífinu og við höfum sannarlega í atvinnulífinu í dag. Þetta er eitt af hinum fögru blómum sem við höfum séð skjóta rótum og blómstra, m.a. vegna þess og ekki síst vegna þess að það hefur verið markviss stefna hæstv. ríkisstjórnar og stjórnarflokkanna að grípa til þessara sértæku en um leið almennu aðgerða fyrir þessa atvinnugrein. Það er vegna skattaívilnana sem erlend kvikmyndafyrirtæki hafa komið hingað með þeim jákvæðu áhrifum sem raun ber vitni. Kvikmyndagerð, eins og hér hefur komið fram, teygir sig ansi víða. Hún lýtur ekki einungis að listamönnum, leikurum, leikstjórum, það er dans, tónlist, tæknimenn, veitingaþjónusta og þar fram eftir götunum. Við höfum séð, eins og kom fram í fyrri ræðum, að það er ekki síst íslensk náttúra ásamt þessu lagaumhverfi sem hefur verið útbúið sem hinir erlendu aðilar hafa sótt í. Um leið hafa þeir ekki einungis skilað hér 600–900 ársverkum árið 2004 og einhverjum milljörðum króna inn í hagkerfi okkar, heldur eru það ekki síst hin jákvæðu áhrif sem samstarfið við erlenda kvikmyndagerðarmenn hefur haft á íslenska kvikmyndagerðarmenn. Nægir í rauninni að vísa til nýjustu kvikmyndarinnar, Mýrarinnar, sem er líklega gott dæmi um það hvað framfarir hafa orðið glæsilegar í þessari öflugu listgrein. Þetta er einmitt gott dæmi um það hvernig markviss atvinnustefna, markvissar aðgerðir af hálfu hins opinbera, getur leitt af sér svo sannarlega jákvæð atriði fyrir atvinnulífið, fyrir listsköpunina og samfélagið í heild sinni. Þess vegna ber auðvitað að fagna þessu og er ánægjulegt líka að heyra að hér skuli vera þverpólitísk samstaða um málið. Hvað varðar það sem hæstv. ráðherra nefndi, tilmæli til hv. iðnaðarnefndar um að skoða möguleika á að hækka endurgreiðsluhlutfallið úr 12% í 14%, munum við að sjálfsögðu líta afskaplega jákvætt til þess enda þurfum við að vera samkeppnishæf við nágrannalönd okkar. Ef þau lyfta þessari prósentu þurfum við að fylgja eftir en höfum svo til viðbótar hina einstöku íslensku náttúru sem lokkar kvikmyndagerðarmenn hingað. Það verður ánægjulegt fyrir okkur í hv. iðnaðarnefnd að fylgja þessu glæsilega máli áfram.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp iðnaðar- og viðskiptaráðherra um endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar. Ég fagna mjög þeim áherslum sem fram hafa komið í máli þeirra þingmanna sem hér hafa talað, eins og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir gerði. Hún benti á kosti þessara aðgerða stjórnvalda og mikilvægi þess að þeim verði haldið áfram. Það hefur ekki farið fram hjá neinum að í íslenskum kvikmyndaiðnaði er mikil gróska og ég vil meina að a.m.k. tvær myndir sem frumsýndar hafa verið á þessu hausti, títtnefnd mynd Mýrin en um leið Börn, beri þess auðvitað merki. Annað vitni um gróskuna er sú staðreynd að Íslendingar framleiða 3–5 sinnum fleiri myndir en gert er annars staðar á Norðurlöndunum ef við tökum tillit til fólksfjölda. Kom þetta fram í fróðlegu erindi Ágústs Einarssonar prófessors í Þjóðarspeglinum í háskólanum um daginn. Hin einstæða íslenska náttúra og sú staðreynd að við eigum mikið af vel menntuðum og reyndum kvikmyndagerðarmönnum á öllum sviðum í framleiðslu kvikmynda gefur okkur einmitt ótal tækifæri. Stjórnvöld, með okkur framsóknarmenn í broddi fylkingar, beittu sér einmitt fyrir þessari löggjöf fyrst 1999 og svo árið 2001 sem hefur það einmitt að markmiði að efla íslenskan kvikmyndaiðnað. Öll verkefni á sviði kvikmyndaiðnaðarins sem framleidd eru á Íslandi fá endurgreiðslu sem nemur 12% af þeim framleiðslukostnaði sem fellur til á landinu. Þá er undanskilinn launakostnaður sem ekki er skattlagður hérlendis. Áhrif lagasetningarinnar hafa verið mikil eins og sést á íslenskum kvikmyndum haustsins og einnig hafa áhrifin orðið þau að hingað hafa erlendir aðilar leitað og tekið upp kvikmyndir sínar í samstarfi við íslenska aðila að fullu eða hluta. Nægir þar að nefna dæmi eins og Tomb Raider, Batman og nú síðast Flags of our Fathers sem mun vekja enn meiri athygli á Íslandi sem tökustað. Áhrifin hafa líka orðið í íslenska auglýsingaiðnaðinum en hér á landi eru teknar ótal erlendar auglýsingar, annaðhvort til fulls af íslenskum aðilum eða í samstarfi við þá. Frumvarpið sem við ræðum hér í dag tryggir áframhald þessara aðgerða stjórnvalda sem miða að því að styrkja enn frekar þennan mikilvæga iðnað sem kvikmyndaiðnaðurinn er. Nái það fram að ganga tryggir það verkefninu áframhald í fimm ár. Ég fagna sérstaklega yfirlýsingu ráðherrans hér áðan um að við ættum að skoða það í meðferð þingsins hvort hækka eigi endurgreiðsluhlutfallið meira enda eru fleiri lönd farin að keppa við okkur á þessu sviði. Eins og fram hefur komið í máli þeirra þingmanna sem hér hafa talað eru áhrif þessara aðgerða auðvitað geysimikil, ekki einungis ársverkin sem hér hafa verið rædd og þeir milljarðar sem hafa komið, heldur hafa myndirnar líka heilmikil áhrif á ferðaþjónustuna. Rannsóknir hafa sýnt að hingað hafa margir erlendir ferðamenn leitað eftir að hafa séð myndbrot af íslenskri náttúru í íslenskum eða erlendum kvikmyndum. Ef ég hef lesið mér rétt til hafa tekjur af þessum erlendu ferðamönnum jafnvel skilað okkur hærri framlögum en sem nemur þessum skattaívilnunum stjórnvalda og því finnst mér að við ættum að taka það sérstaklega til greina að hækka endurgreiðsluhlutfallið enn meir. Ég tel, frú forseti, mikilvægt að hlúa áfram að íslenskri kvikmyndagerð. Það er í anda þeirrar atvinnustefnu sem stjórnvöld hafa lagt upp með á síðustu árum, þ.e. að auka fjölbreytni atvinnulífsins, nýsköpun, frumkvöðlastarf og skapandi atvinnugreinar. Kvikmyndaiðnaðurinn er svo sannarlega á meðal þessara skapandi atvinnugreina. Við eigum að efla starfsumhverfi hans og vaxtarmöguleika enn frekar og þetta frumvarp er ein forsenda þess að það gangi eftir.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breyting á lögum um tímabundnar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi, þ.e. framlengingu þeirra heimilda. Árið 1991 varð sú stefnubreyting á Íslandi að við fórum í almennar aðgerðir í staðinn fyrir sértækar aðgerðir í skattamálum gagnvart fyrirtækjum. Afleiðingarnar hafa sýnt sig í stóraukinni grósku í atvinnulífinu, miklum hagnaði fyrirtækja, mikilli hækkun launa o.s.frv. Það hefur sem sagt sýnt sig að almennar aðgerðir eru af hinu góða. Áður voru hér í gangi alls konar sértækar aðgerðir, sérstakar aðgerðir fyrir bátaútgerðina, aðrar fyrir togaraútgerðina, enn aðrar fyrir landbúnaðinn o.s.frv. Það frumvarp sem við hér ræðum er um sértækar aðgerðir, aðgerðir til að styðja eina sérstaka atvinnugrein. Þess vegna hlýt ég að vara við því. Ég vara við þessum sértæku aðgerðum. Ég spyr: Getum við ekki gert það sama fyrir öll önnur íslensk fyrirtæki? Getur ekki verslunin eða fjármálastarfsemin fengið svipaðar aðgerðir þannig að það atvinnulíf blómstri líka? Ég fullyrði að þau fyrirtæki mundu ekki síður blómstra ef hinni köldu skattakrumlu ríkisins yrði létt af þeim því að hér er að hluta til verið að endurgreiða skatt. Við höfum verið með sértækar aðgerðir undanfarið, aðallega gagnvart stóriðju og svo gagnvart kvikmyndaiðnaði og ég mundi vilja að menn færu heldur hina leiðina, nefnilega þá að veita íslenskum fyrirtækjum sömu kjör og þessum atvinnugreinum. Það má segja um kvikmyndagerð að sennilega er enginn atvinnurekstur eins áhættusamur, annaðhvort gengur kvikmynd eða ekki. Þetta er nánast einskiptisáhætta, það er eins og að kasta upp krónu, annaðhvort tapa menn stórkostlega eða þeir græða stórkostlega. Í þessari atvinnugrein eru líka afskaplega há laun og mér finnst dálítið skorta á það að sérstaklega fulltrúar Vinstri grænna í umræðunni hafi glaðst yfir því að verið sé að niðurgreiða há laun, því að í rauninni er verið að því. Jafnvel eru launin í kvikmyndagerð, a.m.k. erlendis, svo há að laun bankastjóra á Íslandi verða hjóm eitt í þeim samanburði.

Ertu að mæla fyrir niðurgreiðslu á bönkum …?

Nei, nei, ég er ekki að mæla fyrir niðurgreiðslu á bönkum, frú forseti, ég bendi bara á það að hér niðurgreiðir ríkið há laun og þar af leiðandi getur þessi kvikmyndaiðnaður, sérstaklega útlenskur, borgað enn hærri laun. Í 1. gr. frumvarpsins sem er breyting á 4. gr. laganna stendur að við mat á umsóknum um endurgreiðslu skuli „afla álits sérfróðra aðila um ætlað listrænt gildi viðkomandi framleiðslu“. Þetta er sem sagt opinber list sem við erum tala um, við erum að tala um mat á opinberri list og það er það sem það snýst um. Þetta á að vera íslenskt o.s.frv., sem sagt hið opinbera á að meta hvað er list í landinu. Það getum við líka gert, við getum farið að tala um fjármálalist hjá fjármálafyrirtækjunum með sama hætti, alls konar snilli sem birtist í því að kaupa og selja fyrirtæki og hlutabréf. Ég get mögulega fallist á þau rök sem standa á bak við þetta, þetta hefur valdið ákveðinni grósku í þessari atvinnugrein, en ég vara við því að menn séu með svona sértækar aðgerðir. Ég vildi miklu frekar sjá almennar aðgerðir og enn frekari einföldun á rekstrarumhverfi íslenskra fyrirtækja. Ég held að það sé meira virði, frú forseti, að einfalda rekstrarumhverfi fyrirtækja en endilega að lækka skattana. Það er svo mikið umstang í kringum rekstur fyrirtækja sem kostar óheyrilega mikið. Ég legg til að menn skoði í iðnaðarráðuneytinu einföldun á alls konar reglum sem þar eru í gangi og ég beini því til hæstv. iðnaðarráðherra hvort ekki megi gera umhverfi fyrirtækjanna liprara að því leyti. Varðandi þetta frumvarp er ég beggja blands. Ég vara við sértækum aðgerðum, vil frekar sjá almennar aðgerðir og skora á menn að halda áfram á þeirri braut.

Frú forseti. Í tilefni orða hv. þingmanns um það að við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs tölum hér fyrir því að niðurgreidd séu einhver ofurlaun vil ég leyfa mér að halda því fram að laun þau sem íslenskir listamenn og íslenskt tæknifólk hefur fengið fyrir að starfa í kvikmyndum eru að mínu mati og þar sem ég þekki til bara eðlileg laun. Við erum ekki komin inn á þá braut að okkar íslensku kvikmyndaleikarar eða kvikmyndaleikstjórar fari á einhverja Hollywood-taxta. Það er ekki svo og hv. þingmaður verður auðvitað að horfast í augu við það. Kvikmyndageirinn inniheldur afar fjölbreytta flóru og við vitum auðvitað að alþjóðleg stórfyrirtæki eða bandarísku stórfyrirtækin geta greitt gríðarlega há laun. Hv. þingmaður veit auðvitað af inntaki þess sem ég sagði áðan að það var ekki ætlun mín að mæla með niðurgreiðslu á slíkum launum heldur sagði ég eingöngu að þessar tímabundnu sértæku aðgerðir hefðu skilað árangri og að ég mælti með að þeim yrði þar af leiðandi fram haldið. Ég styð það. Ég get hins vegar í prinsippinu alveg verið sammála hv. þingmanni um það að almennar aðgerðir eru auðvitað vænlegri og að við eigum miklu frekar að líta til þeirra en sértækra aðgerða þó svo að hægt sé að fara í átak til atvinnuuppbyggingar á þeim nótum sem hér hefur verið gert. Ég hef hins vegar andmælt hinum sértæku aðgerðum sem stóriðjan hefur fengið og þar eigum við hv. þm. Pétur H. Blöndal örugglega samleið í skoðunum. Stóriðjan á ekki að búa við sértækar aðgerðir eins og hún hefur búið við alla tíð, enda er þar um að ræða atvinnugrein sem að mínu mati afrænir eða er arðræningi á náttúruauðlindir Íslands en það eru kvikmyndirnar sem hér um ræðir alls ekki. Þar finnst mér vera himinn og haf á milli.

Frú forseti. Það er ekkert í þessu frumvarpi sem segir að þetta skuli vera íslenskt fyrirtæki með íslensk laun og íslenska leikara. Hér gætu starfað erlend fyrirtæki með erlenda leikara með ofurlaun og fengið til þess styrk. Það sem hv. þingmaður er að dásama er í rauninni það að þessi stórfyrirtæki, milljónafyrirtæki eða milljarðafyrirtæki, fái styrk til að greiða ofurlaun. Hvað varðar það mat hv. þingmanns að sértækar aðgerðir til stóriðju séu eitthvað verri en sértækar aðgerðir til kvikmyndagerðar þá er það dálítið sérstakt að hv. þingmaður leggi siðferðilegt mat á ákveðna atvinnustarfsemi gagnvart annarri. Margar kvikmyndir eru að mínu mati vafasamar varðandi siðferði, t.d. ofbeldi og annað slíkt sem í þeim kemur fram. Menn geta því haft ýmsar efasemdir um það líka. Ég mundi vilja að öll fyrirtæki sætu við sama borð og fengju lipra, góða og einfalda skattlagningu en ekki sértækar aðgerðir.

Frú forseti. Siðferði atvinnugreina er málefni sem við gætum tekið allan daginn í að ræða. Það er tekið fram í þessu frumvarpi að hér er ekki verið að ræða um stuðning við kvikmyndir eða sjónvarpsefni sem gæti mögulega strítt gegn banni því sem ríkir hér við ofbeldiskvikmyndum eða klámkvikmyndum. Við erum að tala um listrænar kvikmyndir, þ.e. kvikmyndir sem standast ákveðna skala, þó svo að hv. þingmaður hafi talað þannig í ræðu sinni að þar með væri orðið til eitthvert listrænt apparat á vegum hins opinbera sem búi til einhverja listræna mælistiku. Það er auðvitað bara verið að tala um að hér sé ekki verið að gera hluti sem stríði gegn lögum eða fari í bága við almennt siðferði og siðferðisgildi okkar samfélags. Það er rétt sem hv. þingmaður segir að þetta er ekki eingöngu hugsað fyrir innlenda framleiðslu. Ég vil þá bara segja að stórfyrirtæki sem hingað koma og greiða mögulega há laun, ofurlaun til leikstjóra eða leikara, kæmu ekki hingað ef ekki væri fyrir þetta ákvæði. Þetta er tímabundið ákvæði sem getur virkað sem segull síðar meir á kvikmyndir sem mögulega eiga eftir að koma hingað í náinni framtíð. Ég tel að það sé ákveðið auglýsingatækifæri fólgið í þessu sem við megum heldur ekki láta fram hjá okkur fara. Við erum líka að styrkja ferðaþjónustuna. Við viljum að hér sé byggð upp öflug ferðaþjónusta og þess vegna höfum við gert átak í þeim efnum. Ég lít þetta átak sömu augum. Ég tel að 300 þúsund manna samfélag á hrjóstugri eyju á hjara veraldar þurfi á því að halda að gera átak í atvinnumálum stöku sinnum og þá finnst mér skipta máli hvernig átak og hvernig atvinna er löðuð hér að. Ég stend með því að hingað séu dregin fyrirtæki sem starfa á sviði lista en ég er ekki höll undir fyrirtæki sem starfa á sviði stóriðju.

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu sem hefur verið fróðleg og málefnaleg þótt hún hafi líka að hluta til snúist um aðra hluti en það frumvarp sem hér liggur frammi. Það er rétt sem fram hefur komið að í þessari listrænu starfsemi, sem um leið er bæði víðtæk þjónustustarfsemi og iðnstarfsemi, fer fram mjög mikilvæg þekkingaröflun fyrir íslenskt menningarlíf og íslenskt atvinnulíf og fyrir íslenska þjóðfélagið yfirleitt. Þannig má segja að um sé að ræða mjög gildan þátt í víðtækri atvinnustefnu stjórnvalda sem miðar að því að efla hér og styrkja þekkingarsamfélag með áherslu á listgreinar og margar þjónustugreinar samhliða því sem iðnaði fleygir þá fram við sömu framkvæmdir og verkefni. Ég held að við getum líka flest verið sammála um að hér er um að ræða þróunarkostnað, hér er um að ræða stuðning við þróun á nýjum sviðum í íslensku atvinnulífi. Það út af fyrir sig getur líka réttlætt það að um sértækar aðgerðir sé að ræða og þá er litið svo til að um tímabundnar aðgerðir sé að ræða meðan þróun og frumvöxtur á sér stað í viðkomandi grein. Við verðum að sjálfsögðu að horfa til samkeppnisstöðu líka. Nágrannar okkar eru að grípa til sambærilegra aðgerða í stórum stíl og það breiðist út og við verðum að bregðast við því. Þess vegna lýk ég máli mínu á því að endurtaka það sem ég sagði áður að ég vísa því til hv. þingnefndar að hækka endurgreiðsluhlutfallið úr 12% í 14%.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Frumvarpið er 266. mál þingsins á þskj. 275. Á árinu 1999 voru samþykkt á Alþingi lög um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Með lögunum var gjaldi sem eftirlitsskyldir aðilar greiða til að standa straum af rekstri Fjármálaeftirlitsins breytt á þann veg að tryggt væri að það uppfyllti skilyrði stjórnarskrárinnar um skattlagningarheimldir. Þetta þýddi m.a. að festa þurfti álagningarhlutfall í lögum í stað þess að kveða einungis á um hámark álagningar. Þessum álagningarhlutföllum þarf að breyta á hverju haustþingi enda ógerlegt að ákveða nákvæm hlutföll álagningar á flokka eftirlitsskyldra aðila til lengri tíma en eins árs í senn. Samkvæmt þessu hefur frumvarp til breytinga á þessum lögum verið lagt fram á hverju haustþingi að fenginni skýrslu Fjármálaeftirlitsins um áætlaðan rekstrarkostnað næsta árs, að fenginni athugun ráðuneytisins á skýrslunni og að fengnu áliti samráðsnefndar eftirlitsskyldra aðila. Með frumvarpinu er álagningarhlutfalli einstakra tegunda eftirlitsskyldra aðila breytt. Eru álagningarhlutföll á viðskiptabanka, sparisjóði, lánafyrirtæki, verðbréfafyrirtæki og verðbréfamiðlanir lækkuð en álagningarhlutföll vegna annarra eftirlitsskyldra aðila hækkuð. Mismunur á breytingum hvað þetta varðar skýrist af mismunandi þróun álagningarstofna einstakra flokka eftirlitsskyldra aðila en rekstraráætlun Fjármálaeftirlitsins fyrir árið 2007 gerir í meginatriðum ráð fyrir óbreyttri hlutfallslegri skiptingu eftirlitsgjaldsins milli þessara flokka. Áætlað álagt eftirlitsgjald á yfirstandandi ári nemur 435 millj. kr. en frumvarpið gerir ráð fyrir 580 millj. kr. árið 2007 sem er hækkun um 145 millj. kr. eða 33%. Áætlað er að rekstrarkostnaður Fjármálaeftirlitsins á þessu ári nemi 410,5 millj. kr. en áætlaður rekstrarkostnaður á árinu 2007 verður 601,1 millj. kr. sem er hækkun um 190,6 millj. kr. eða 46,4%. Aukning launakostnaðar milli ára skýrist af fyrirséðum samningsbundnum launahækkunum og áhrifum launahækkana í samræmi við áætlun ársins 2006 en þær nema alls 29 millj. kr. Hækkun um 16,4 millj. kr. er vegna fjölgunar starfsmanna að meðaltali úr um 40 samkvæmt áætlun fyrir árið 2006 í um 42 samkvæmt áætlun fyrir árið 2007. Hækkun um 25,9 millj. kr. er vegna áætlaðs svigrúms til að bregðast við óvæntum útgjöldum og launaskriði. Loks er gert ráð fyrir hækkun um 22,7 millj. kr. vegna samninga við starfsmenn um biðtíma í 2–3 mánuði eftir starfslok hjá stofnuninni. Nema þessir framangreindu liðir alls 93,9 millj. kr. Til viðbótar teljast með í hækkun launakostnaðar 33,4 millj. kr. sem er áætluð sérstök eingreiðsla á árinu 2007 vegna samkomulags um uppgjör skuldbindinga við Lífeyrissjóð bankamanna. Í fylgiskjali IV með frumvarpinu er nánar gerð grein fyrir samkomulagi því er liggur til grundvallar þessum kostnaði. Þá er rétt að vekja athygli á tveimur efnislegum breytingum í frumvarpinu frá gildandi lögum. Í fyrsta lagi er lagt til að Fjármálaeftirlitinu sé heimilt að mynda takmarkaðan sjóð til að mæta óvæntum rekstrarútgjöldum og tímamismun vegna inngreiðslna álagðs eftirlitsgjalds og rekstrarútgjalda innan ársins. Í öðru lagi er lagt til að breyta ákvæðum þeim er varða möguleika þeirra er eigi vilja una álagningu eftirlitsgjalds til að fá álagningu hnekkt eða breytt til samræmis við þær breytingar sem gerðar voru á lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi og samþykktar voru á Alþingi 13. júní sl. Hæstv. forseti. Meðal fylgiskjala með frumvarpinu er skýrsla Fjármálaeftirlitsins til viðskiptaráðherra um starfsemi eftirlitsins. Í skýrslunni er fjallað um eftirlit með einstökum sviðum fjármálamarkaðanna auk þess sem greint er frá þróun og horfum á íslenskum fjármálamarkaði og áherslum í starfi Fjármálaeftirlitsins næstu missiri. Er skýrslan fróðleg lesning öllum þeim sem vilja kynna sér þróun á innlendum fjármálamörkuðum. Ég mælist til þess að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, með síðari breytingum. Þá vil ég byrja á því að spyrja: Af hverju erum við með fjármálaeftirlit? Þegar litið er á hinar ýmsu þjóðir í heiminum sjáum við að sumum þjóðum vegnar vel og öðrum illa og yfirleitt tengist það góðu siðferði og ekki góðu siðferði. Til eru þjóðir sem hafa bæði mjög vel menntað fólk og miklar auðlindir en þeim vegnar mjög illa vegna spillingar og siðleysis. Öðrum þjóðum vegnar vel þrátt fyrir skort á auðlindum og kannski ekki eins góða menntun af því að siðferðið er gott. Siðferði er nefnilega ákveðin auðlind hjá þjóðum, þ.e. gott siðferði, nákvæmlega eins og siðferði er eign fyrirtækja og alveg sérstaklega einstaklinga, heiðarleiki einstaklings er eign og eyðist ekki. Þess vegna er mikilvægt að við höfum góða siði í atvinnulífinu og þeir sem gæta þess eru Fjármálaeftirlitið og Samkeppniseftirlitið. Þess vegna höfum við Fjármálaeftirlitið. Það kemur ekki fram í þessu frumvarpi og ekki heldur í framsögu hæstv. ráðherra hvers vegna við erum með fjármálaeftirlit yfirleitt en það er mjög nauðsynlegt að menn rifji það upp öðru hverju. Til að viðhalda góðum siðum þurfa úrskurðir eftirlitsstofnana að vera nákvæmir, skýrir og hraðir. Það þýðir ekkert að koma níu árum seinna og segja við tryggingafélögin að þau hafi gert eitthvað rangt. Allan tímann hafa menn verið í vafa um hvað megi gera, hvað sé rétt og hvað sé rangt. Úrskurðir þurfa að vera hraðir en þeir þurfa sérstaklega að vera skýrir og það hefur mér fundist skorta á. Stundum les maður þessa úrskurði og veit ekki almennilega hvað þessi íslenska þýðir. Við þurfum að byggja upp kerfi sem er bæði hratt og skýrt og viðheldur góðum siðum þannig að atvinnulífið viti hvað má og hvað má ekki hverju sinni. Nú hefur í kjölfar altækra aðgerða og aukins frelsis í atvinnulífinu orðið gífurleg aukning sérstaklega á fjármálastarfseminni og þar eru menn að fara út á nýjar brautir á ótal mörgum sviðum, frú forseti. Alls staðar þurfa menn leiðbeiningar um hvað má og hvað má ekki, nýjar leiðbeiningar á nýju sviði í nýju landi. Þess vegna er mjög mikilvægt að efla Fjármálaeftirlitið. Ég er viss um að það er vilji til þess í öllu atvinnulífinu að Fjármálaeftirlitið verði eflt til að menn viti nákvæmlega hvað má og hvað má ekki, til að bankarnir viti t.d. hvernig er með gagnkvæmt eignarhald, hvernig er með eignarhald fyrirtækja hvers í öðru, hvernig er með útrásarfyrirtæki, hvernig er með veðhæfni hlutafjár sem er kannski í 2. eða 3. lið. Allt eru þetta spurningar sem þarf að svara vegna þess að menn eru að fara inn á nýja braut. Ég mun sem formaður hv. efnahags- og viðskiptanefndar skoða þann möguleika að efla Fjármálaeftirlitið enn frekar og að það verði hvatt til skýrari og hraðari vinnslu úrskurða. Ég mun kanna hvort atvinnulífið sé ekki sátt við það að svo sé gert, því að það er gamaldags misskilningur að halda að atvinnulíf gangi út á svik og pretti. Atvinnulíf gengur út á heiðarleika og sanngirni. Það er útilokað að reka atvinnulíf nema menn séu með ákveðnar reglur í huga og starfi samkvæmt heiðarleika og sanngirni. Það sem atvinnulíf þarf fyrst og fremst eru skýrar reglur, hvað megum við og hvað megum við ekki, og það þarf að fá hraða úrskurði í ágreiningsmálum. Þess vegna styð ég þetta frumvarp og ég mun leggja til að það verði gert enn betur.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir viðbrögð hv. þingmanns og nefndarformanns og tek eindregið undir orð hans um heiðarleika, sanngirni og siðferði í atvinnulífinu, mikilvægi þeirra þátta og um viðhorf forustumanna atvinnulífsins í því efni sem ég þekki sjálfur og er allt saman hárrétt í orðum hv. þingmanns. Ég tek líka undir og fagna orðum hans um skýrleika og tímanleika úrskurða sem er mjög mikilvægt atriði í þessu sambandi. Ég tek undir það sem hann sagði og þakka undirtektir hans að öðru leyti.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um heimild til samninga um álbræðslu á Grundartanga, með síðari breytingum. Frumvarp þetta er nú lagt fram að nýju þar sem ekki náðist að afgreiða það á síðasta þingi. Í ákvörðun Eftirlitsstofnunar EFTA frá 1. júní 2005 kemur fram það mat stofnunarinnar að íslenskum stjórnvöldum beri að grípa til viðeigandi aðgerða til að gæta þess að samningar við Norðurál ehf. feli ekki í sér óeðlilega mismunun á ríkisstyrkjum til aðila. Stofnunin taldi að breytinga væri þörf bæði á fjárfestingarsamningi íslenskra stjórnvalda og Norðuráls ehf. sem og á lögum nr. 62/1997. Í ljósi þessa úrskurðar er í a-lið 2. gr. frumvarpsins lagt til að felldur verði niður b-liður 1. tölul. 1. mgr. 6. gr. laganna sem fjallar um álagningu fjármagnstekjuskatts á arð. Í gildandi lagaákvæði er kveðið á um að 5% tekjuskattur skuli lagður á arð sem greiddur er hluthöfum í félögunum að því tilskildu að þeir séu búsettir í OECD-ríki og að 25% af hlutafé í félaginu séu í eigu hluthafans á skattaári fyrir greiðslu arðs. Hér eiga því ekki, samkvæmt þessari tillögu nú, að gilda áfram sérstök sérákvæði, heldur almennar íslenskar lagareglur. Eins og fram kemur í athugasemdum við frumvarpið kom í kjölfar samningaviðræðna um stækkun Norðuráls fram ósk frá fulltrúum fyrirtækisins um breytingar á samningi sem kallar á breytingar á lögunum. Annars vegar er um að ræða breytingu á tilgreiningu á rekstrarformi en Norðurál er nú einkahlutafélag en ekki hlutafélag. Er þessi breyting lögð til í 1. gr. frumvarpsins. Hins vegar er lagt til að lögunum verði breytt til samræmis við ákvæði laga um álverksmiðju í Reyðarfirði en þar er kveðið á um að félagið skuli undanþegið breytingum sem kunna að verða á skattlagningarákvæði um frádrátt vaxtakostnaðar. Með þessari breytingu er aðstaða félaganna jöfnuð hvað þetta varðar. Breytingin er lögð til í b-lið 2. gr. frumvarpsins. Virðulegur forseti. Ég hef ekki frekari orð um frumvarpið og legg til að því verði að þessari umræðu lokinni vísað til 2. umr. og hv. iðnaðarnefndar.

Frú forseti. Ég er ekki vel að mér í sértækum aðgerðum sem settar hafa verið í lög vegna stóriðjufyrirtækja og ég skil kannski ekki þetta frumvarp vel, er ekki vel heima í þeim atriðum sem það fjallar um. En mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort með frumvarpinu sé verið að breyta þeim ákvæðum sem hingað til hafa gilt um skattgreiðslu Norðuráls og hvort verið sé að færa almennt skattgreiðslu fyrirtækisins til sama vegar og gildir um önnur fyrirtæki í landinu. Ef svo er sýnist mér engu að síður að standa eigi vörð um einhver ákvæði varðandi frádrátt vaxtakostnaðar í lögum um tekjuskatt og þar virðist vera að eigi að halda áfram úti einhvers konar sérákvæðum sem eiga að gilda um Norðurál. Ég spyr: Ef þetta er til þess að koma Norðuráli inn í almennt skattumhverfi, af hverju er það þá ekki gert að öllu leyti? Hvers vegna er skrefið þá ekki stigið til fulls? Í öðru lagi langar mig að vita hvernig þetta er hvað varðar skattaívilnanir álfyrirtækisins í Straumsvík. Er það orðið sambærilegt við það sem hér er verið að fara fram á varðandi Norðurál?

Hæstv. forseti. Um er að ræða jöfnun milli þessara fyrirtækja og samræmingu á þessum ákvæðum. Um er að ræða samræmingu við almennt skattumhverfi að öðru leyti en því að við erum bundin af skuldbindandi samningum sem snerta þennan vaxtaþátt.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. iðnaðarráðherra svörin. Mér sýnist að eftir áralangar sértækar aðgerðir í þágu stóriðjunnar heyri þær nú sögunni til. Ég fagna því þó að þetta ákvæði sé inni áfram varðandi frádrátt vaxtakostnaðar. Eins og ég segi þekki ég ekki til þeirra laga það vel að ég viti nákvæmlega hvað það felur í sér. Auðvitað hlýtur það að vera takmark okkar að almennt búi fyrirtæki við sömu kjör og að um þau gildi sömu lög hvað varðar skatta og annað það er lýtur að kröfum og skyldum. Hér sýnist mér að verið sé að stíga skref í átt til þess sem við hv. þm. Pétur H. Blöndal vorum að ræða áðan, að auðvitað eigi almennt skattumhverfi að eiga við sem flesta þó svo að hægt sé að fella sig við tímabundin sérákvæði á sumum sviðum.

Hæstv. forseti. Ég ætlaði svo sem ekki að halda ræðu núna en mér finnst ástæða til þess vegna þeirra orðaskipta sem hafa orðið hérna í dag. Það er sem sagt verið að segja, og hæstv. ráðherra hefur sagt það áður, að engar sérreglur gildi um þessa starfsemi hvað varðar skattálögur. Þó fylgir það að samt sem áður séu sérreglur hvað varðar vaxtaþáttinn sem er þá örugglega, þótt ég hafi ekki skoðað það nákvæmlega, til þess að fyrirtækin geti nýtt sér afslátt af sköttum vegna vaxtakostnaðar. Þar fyrir utan eru þessi fyrirtæki, eftir því sem ég man best, með allt öðruvísi álögur vegna fasteignaskatta en önnur fyrirtæki í landinu. Ég vil að því sé haldið til haga að það er alls ekki búið að koma þessum fyrirtækjum inn í það skattumhverfi sem önnur fyrirtæki landsins eru í þó að það hafi verið gert hvað þennan þátt varðar.

Hæstv. forseti. Í tilefni orða síðasta ræðumanns, hv. þm. Jóhanns Ársælssonar, verð ég að viðurkenna að það renna á mig tvær grímur. Ég tel að við þurfum að fá að vita það við þessa umræðu hvort verið sé að búa Norðuráli sama skattumhverfi og fyrirtækjum almennt er búið hér á landi. Það var á hæstv. ráðherra að skilja í andsvari við mig áðan að svo væri, en nú kemur hv. þm. Jóhann Ársælsson með ábendingar um að svo þurfi ekki að vera eða sé mögulega ekki varðandi t.d. álögur fasteignagjalda eða álögur að öðru leyti en sem varða t.d. tekjuskattinn. Ég held líka að við þurfum að vita hvað það er sem er fólgið í þessum b-lið um ákvæði um frádrátt vaxtakostnaðar, þ.e. mér skilst að þar sé verið að festa í lög einhvers konar undanþágu fyrir þetta fyrirtæki, að vaxtakostnaðurinn sem þetta fyrirtæki ber sé undanþeginn lögum um tekjuskatt sem mér sýnist þá að séu einhverjar ívilnanir. Ég held að við þurfum líka að vita hversu miklar ívilnanir það eru sem kæmu í gegnum þennan b-lið. Síðan held ég að það sé líka mikilvægt að við fáum að vita það, og auðvitað eru þetta atriði sem iðnaðarnefnd, þegar hún fer að fjalla um málið, kemur til með að spyrja eftir, á hvern hátt þessi ákvæði sem hér um ræðir eru í tilfelli Fjarðaáls. Við munum það öll sem fórum í gegnum þá umræðu á Alþingi árin 2003–2004, þegar verið var að koma á lögunum um þá álverksmiðju, að eitt af því sem við þá ræddum voru einmitt ívilnanir, sértækar ívilnanir, fyrir það fyrirtæki. Ég minnist þess ekki að það hafi komið hér inn til okkar einhver ákvæði sem aflétti þeim ívilnunum. Þá kemur upp þessi spurning: Er það nýja fyrirtæki á þessum vettvangi álbræðslu með eitthvert sérstakt skattumhverfi sín fyrstu ár? Og hvað á það þá að vara lengi? Er gert ráð fyrir að það vari jafnlengi og sértæku aðgerðirnar hafa varað fyrir Norðurál og fyrir Alcan í Straumsvík? Hér þurfum við skýrari svör. Ég held að Alþingi þurfi að fá að heyra það frá hæstv. ráðherra hvort verið sé að búa álfyrirtækjunum sömu umgjörð með tilliti til skattalöggjafar og önnur fyrirtæki þurfa að búa við eða ekki. Þá verður öll skattalöggjöf að vera þar undir í svarinu, fasteignagjöldin sömuleiðis. Eins og ég segi hef ég ákveðnar efasemdir sem ég held að við þurfum að fá á hreint og hreinsa áður en 1. umr. um þetta mál lýkur.

Hæstv. forseti. Ég vil aðeins árétta að svar mitt áðan fjallaði aðeins um þetta frumvarp, þau ákvæði sem í frumvarpinu eru. Það eru ýmis sérákvæði bæði um framleiðslugjöld og ýmislegt fleira. Sum sérákvæði eru ívilnandi. Önnur eru einfaldlega vegna sérstöðu rekstrarins. En á þetta frumvarp má líta sem áfanga eða þrep eða eitt skref í þá átt að jafna á milli og samræma. En um mörg önnur atriði er að ræða alveg eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson tók réttilega fram.

Frú forseti. Þetta andsvar hæstv. ráðherra hreinsar þá þann misskilning út úr umræðunni sem mér fannst nú gæta að loknum orðaskiptum okkar áðan. Það er sem sagt ljóst að enn býr þetta fyrirtæki, Norðurál efh., við sértækar aðgerðir í skattamálum. Þar með geng ég út frá því sem vísu að menn hugsi sér að halda áfram þeim ívilnunum sem við höfum samþykkt á Alþingi varðandi Fjarðaál og þá efalaust líka varðandi Alcan. Ég vil segja að hæstv. iðnaðarráðherra þarf að tala hér aðeins skýrar og segja þingheimi hvort til sé einhver stefna yfir höfuð í þessum málum. Hann talar hér um eitt lítið skref í áttina. Í áttina að hverju? Ætlar þessi ríkisstjórn að sjá til þess að stóriðjufyrirtækjunum verði gert skylt að búa við sama skattumhverfi að öllu leyti og önnur fyrirtæki á Íslandi þurfa eða ætlar þessi ríkisstjórn ekki að sinna þessu að neinu öðru leyti en því sem hér um ræðir? Hvað er hér verið að gera? Jú, hér er verið að leiðrétta vegna þess að þessi ríkisstjórn var skömmuð af Eftirlitsstofnun EFTA, ha! En bara varðandi eitt einstakt afmarkað atriði. Þá er auðvitað ekki snert við neinu öðru, heldur bara leiðrétt það einstaka atriði sem skammir ESA vörðuðu. Þetta ber allt að sama brunni. Þessi ríkisstjórn ætlar sér ekki að tryggja samræmt skattumhverfi fyrirtækja. Hún ætlar sér að viðhalda þeim sérkjörum sem stóriðjan hefur búið við á Íslandi.

Hæstv. forseti. Ríkisstjórnin hefur lýst því yfir að hún stefni að því með almennum aðgerðum að þroska svo viðskipta- og skattumhverfið á Íslandi að það sé samkeppnishæft á sem allra flestum sviðum og með sem allra bestum og glæsilegustum hætti. Þess vegna er það viðhorf hennar að stefna að því að úr sértækum aðgerðum, sem hér voru ræddar líka áður undir fyrra dagskrárlið, dragi og að þær hverfi smám saman. En við gerum okkur hins vegar grein fyrir því að við erum bundin af gildandi skuldbindingum í viðskiptalegum samningum að sjálfsögðu og fjárhagslegum samningum og verðum alltaf að geta gripið til aðgerða ef við teljum sérstakar ástæður til, samanber það sem rætt var undir síðasta dagskrárlið.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins, nr. 61/1997, með síðari breytingum. Það er á þingskjali 292, 279 mál. Frumvarp þetta er lagt fram samhliða frumvarpi um opinberan stuðning við tæknirannsóknir, nýsköpun og atvinnuþróun og frumvarpi til laga um breyting á lögum um Vísinda- og tækniráð. Með því er Nýsköpunarsjóður atvinnulífsins tengdur við stefnumótun ríkisstjórnarinnar í málefnum rannsókna, nýsköpunar og atvinnuþróunar. Tilefni þessa frumvarps er einnig að tryggja að hið aukna fjármagn sem lagt var til sjóðsins með lögum um ráðstöfun á söluandvirði Landssíma Íslands hf. sem samþykkt voru á Alþingi í desember 2005 verði nýtt í samræmi við áherslur yfirvalda í málefnum nýsköpunar- og atvinnuþróunar. Samkvæmt þeim lögum fær sjóðurinn 1.500 millj. kr. viðbótarframlag á árunum 2007–2009 til að standa undir hlutdeild sinni í stofnun nýrra samlagssjóða með lífeyrissjóðum og öðrum fjárfestum í nýsköpunar- og sprotafyrirtækjum enda nemi eignarhlutur annarra en Nýsköpunarsjóðs í slíkum sjóði að minnsta kosti. 50%. Frumvarp þetta var lagt fram á síðasta löggjafarþingi en náði þá ekki fram að ganga. Frumvarp þetta er að mestu efnislega samhljóða því frumvarpi en þó hafa þær breytingar verið gerðar að nú er lagt til að einungis þurfi að leita samþykkis iðnaðarráðherra og sjávarútvegsráðherra ef Nýsköpunarsjóður hyggst fjárfesta í samlagssjóðum og samlagshlutafélögum með fjármagni sem á rætur að rekja til söluandvirðis Landssíma Íslands, samanber áðurnefnd lög nr. 133/2005, í öðrum tilvikum þurfi ekki samþykki ráðherranna. Í frumvarpinu sem lagt var fram í vor var lagt til að sjóðurinn skyldi ætíð leita samþykkis ráðherra vegna slíkra fjárfestinga óháð því hvort fjármagnið ætti rætur að rekja til söluandvirðis Landssímans eður ei. Einnig er nú lagt til að sérstakt refsiákvæði í lögunum verði fellt brott. Er það gert til að gæta samræmis við ákvæði laga um aðrar ríkisstofnanir og um refsinæmi fer þá eftir almennum hegningarlögum. Helstu breytingar á gildandi rétti sem gert er ráð fyrir í frumvarpi þessu eru sem hér segir: Í fyrsta lagi mun Nýsköpunarsjóður atvinnulífsins að meginstefnu til einungis taka þátt í fjárfestingum í sprota- og nýsköpunarfyrirtækjum. Sjóðurinn mun veita lán og ábyrgðir í tilteknum tilfellum, samanber 8. gr. frumvarpsins. Sjóðurinn mun ekki veita styrki eins og heimild er fyrir samkvæmt gildandi lögum. Kveðið er á um að Nýsköpunarsjóður skuli taka mið af stefnu Vísinda- og nýsköpunarráðs í störfum sínum. Í öðru lagi er kveðið á um heimild til handa Nýsköpunarsjóði atvinnulífsins til að taka þátt í samlagssjóðum og samlagshlutafélögum, samanber 5. gr. laga nr. 133/2005, um ráðstöfun á söluandvirði Landssíma Íslands hf. Kveðið er á um að leita þurfi samþykkis iðnaðarráðherra og sjávarútvegsráðherra hyggist Nýsköpunarsjóður fjárfesta í samlagssjóðum og samlagshlutafélögum með fjármagni sem á rætur að rekja til söluandvirðis Landssíma Íslands, í öðrum tilvikum þurfi ekki samþykki ráðherra. Í þriðja lagi segir að ekki skuli skipa stjórnarmann til lengri tíma en fimm ára. Stjórnin skal setja sér reglur um sjónarmið við mat á fjárfestingartækifærum og umsóknum um lán og ábyrgðir sem ráðherra staðfestir. Áréttað er að ákvarðanir Nýsköpunarsjóðs séu endanlegar á stjórnsýslustigi. Í fjórða lagi er í frumvarpi þessu er lagt til að eigið fé Nýsköpunarsjóðs sé að lágmarki 3.000 millj. kr., sem muni taka breytingum í samræmi við breytingar á vísitölu neysluverðs. Eigið fé, sem ekki er bundið í fjárfestingarverkefnum eða lánum, skal ávaxta í samræmi við fjárfestingarstefnu sem kveðið verður á um í reglugerð og starfsreglum stjórnar. Skylda er lögð á Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins að útvista ávöxtun framangreinds eigin fjár. Í fimmta lagi eru ákvæði um tryggingardeild útflutnings, sem verið hefur sérstök deild innan Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins, felld niður. Í frumvarpi til laga um opinberan stuðning við tæknirannsóknir, nýsköpun og atvinnuþróun, sem lagt er fram samhliða frumvarpi þessu, er gert ráð fyrir að tryggingardeild útflutnings verði vistuð innan Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands. Í sjötta lagi er vöruþróunar- og markaðsdeild Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins lögð niður. Eigið fé hennar verður hluti af eigin fé Nýsköpunarsjóðs, samkvæmt ákvæði til bráðabirgða. Í sjöunda lagi er kveðið á um heimild til handa Nýsköpunarsjóði að gera afleiðusamninga til að verjast gengisáhættu. Í áttunda lagi er gert ráð fyrir að Fjármálaeftirlitið muni ekki hafa eftirlit með lögunum, eins og kveðið er á um í gildandi lögum. Talið er fullnægjandi að Ríkisendurskoðun hafi eftirlit með reikningum sjóðsins og hvernig hún ver eignum sínum. Í níunda lagi er lagt til að ákvæði um refsinæmi brota gegn lögunum verði fellt brott. Hæstv. forseti. Ég vænti þess að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til efnahags- og viðskiptanefndar.

Virðulegi forseti. Mig langar að ræða nokkur atriði við hæstv. ráðherra varðandi þetta frumvarp. Það tengdist réttilega, eins og hann kom inn á áðan, frumvarpinu sem við munum ræða hér á eftir um hina svokölluðu Nýsköpunarmiðstöð Íslands. Ég sé hérna að ein af helstu breytingunum í fyrsta lið við þessi lög um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins er að sjóðurinn muni ekki veita styrki eins og heimild er fyrir samkvæmt gildandi lögum. En það er þannig, virðulegi forseti, að sprotafyrirtæki, fyrirtæki sem eru að hefja vöruþróun og nýsköpun, þurfa talsvert langan tíma áður en varan fer að skila arði. Við höfum lýst yfir áhyggjum hvað þessi mál varðar hér á landi vegna þess að það er allt of lítill stuðningur til þessara fyrirtækja á þeim tíma sem þau eru að byggja sig upp hér á landi. Því er hætt við að við missum þau burt. Þá kom fram í umræðum innan iðnaðarnefndar á síðasta ári þegar við ræddum hina svokölluðu Nýsköpunarmiðstöð Íslands, að vakin var athygli okkar á því að úthlutanir Tækniþróunarsjóðs til sprotafyrirtækja væru eingöngu um 16% af öllum úthlutunum á meðan 84% færu til rannsóknastofnana ríkisins og háskólanna. Ef fella á út styrkina þarna, ef þetta er staðreynd varðandi úthlutanir Tækniþróunarsjóðs þá erum við í verulegum vanda hvað varðar sprotafyrirtækin og þurfum að fara að mæta þeim með öflugum hætti. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji koma til greina að fara þá leið sem til dæmis Norðmenn hafa farið og fleiri ríki, að endurgreiða hluta af þróunarkostnaði þessara fyrirtækja meðan þau eru í uppbyggingu.

Hæstv. forseti. Rétt er að geta þess að þarna er gert ráð fyrir því að ábyrgðir og lán geti komið í staðinn fyrir styrki og ekki síður bein fjárfestingaraðild að fyrirtækjunum. Hins vegar er spurning hv. þingmanns mjög gild. Meðan ég starfaði í Vísinda- og tækniráði fjölluðum við mjög mikið einmitt um þessi viðfangsefni og hvernig við getum staðist bæði samkeppni og samanburð við nágrannalöndin og náð því að standa eins vel að þessum þróunar- og nýsköpunarmálum og við vildum. Öll þurfa þessi atriði að vera stöðugt í athugun. Atriðið hv. þingmaður nefndi eins og öll önnur.

Virðulegi forseti. Mér sýnist að samkvæmt báðum þessum frumvörpum sé verið að þrengja verulega, að fækka í raun úrræðum sem ríkið hefur á sínum höndum. Það er verið að draga úr stuðningi við þessi fyrirtæki samkvæmt því hvernig þessi frumvörp liggja hér fyrir. Ég vil lýsa yfir áhyggjum mínum af því vegna þess að til þarf að koma mun fjölbreyttari stuðningur við þessi sprotafyrirtæki heldur en lagt er upp með í þessum tveimur frumvörpum. Þetta er nokkuð sem við verðum að skoða mjög vel. Það nægir mér ekki að heyra hæstv. ráðherra segja að þetta sé til stöðugrar endurskoðunar vegna þess að það hefur aldrei verið brýnna en einmitt nú að koma með öflugan stuðning til handa þessum sprotafyrirtækjum vegna þess að við þurfum að fara að byggja upp hér miklu fjölbreyttara atvinnulíf en við höfum gert hingað til. Við eigum að setja fyrirtæki á sviði hátækni og nýsköpunar í öndvegi en ekki draga úr stuðningi við þau vegna þess að þær leiðir sem farnar eru hér með lánum og ábyrgðum henta ekki öllum þessum fyrirtækjum. Þær henta bara alls ekki öllum þessum fyrirtækjum. Mörg þeirra eru það lítil. Á upphafsstigi þurfa þau miklu frekar styrki og annars konar stuðning heldur en lán eða ábyrgðir eða beinar fjárfestingar af hálfu sjóða á vegum ríkisins. Þess vegna vil ég í þessari umræðu brýna menn í þá átt að leggja til fjölbreyttari stuðning við sprotafyrirtækin. Mér finnst við þurfa að skoða betur þær leiðir sem farnar eru annars staðar og vil halda mjög á lofti þeirri leið sem farin hefur verið að nota endurgreiðslur á þróunarkostnaði vegna þess að það er þessum fyrirtækjum gríðarlega mikilvægt. Ég hef áhyggjur af framboði á þolinmóðu fjármagni fyrir þessi fyrirtæki sem tekur 10-15 ár að byggja sig upp. Þau þurfa fyrst og fremst þolinmótt fjármagn og alvöru stuðning. Ríkisvaldið styður margs konar atvinnuvegi, til dæmis stóriðju. Við eigum að beina stuðningi að þessum fyrirtækjum fyrst og fremst.

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir margt af því sem hv. þingmaður sagði. Við metum mikilvægi styrkja ekki eins en endurgreiðslur þróunar- og rannsóknarkostnaður eru t.d. eitt úrræði sem mjög hefur verið til skoðunar. En það er rétt að hafa í huga að verið er að efla og styrkja þessa sjóði um allan helming ár eftir ár, það er mjög mikilvægt að hafa það í huga. Það er líka mjög mikilvægt að hafa það í huga að styrkjaleiðin er ekki alltaf heppileg eða æskileg leið í þessum efnum heldur getur verið miklu eðlilegra að fara ábyrgðaleið og treysta á bankakerfið sem hefur vaxið óðfluga hjá okkur og er orðið miklu öflugra en það áður var. Við verðum að skoða þessa hluti í því samhengi líka.

Frú forseti. Andsvar mitt lýtur að svipuðum hlutum og hér voru tilefni orðaskipta. Ég hef reynt að átta mig á hvernig verkaskipting eigi að vera milli aðila í þessum efnum og kannski einkum og sér í lagi milli Nýsköpunarsjóðs annars vegar og leifanna af Byggðastofnun, Byggðasjóði, hins vegar. Samkvæmt því sem greinir í frumvarpinu á Nýsköpunarsjóður, fyrir utan meginhlutverk sitt eins og ég hef skilið það vera, einfaldlega að leggja hlutafé í nýsköpunarfyrirtæki, vera samstarfsaðili frumkvöðla og þeirra sem eru að reyna að koma á fót eða efla fyrirtæki, með því að vera meðeigandi þeirra um skeið og draga sig síðan út úr fyrirtækinu þegar það hefur náð nokkrum þroska. Þá á Nýsköpunarsjóður að geta veitt lán og ábyrgðir og það vakti sérstaka athygli mína að Nýsköpunarsjóður á að verða að einhverju leyti að lánasjóði og geta veitt ábyrgðir á lán. Hins vegar á að loka Byggðasjóði sem lánasjóði, hann á bara að geta veitt ábyrgðir. Hvorugur þessara aðila á að geta veitt styrki. Nú bið ég hæstv. iðnaðarráðherra að vera svo vinsamlegan og reyna að útskýra aðeins fyrir mér og öðrum rökin fyrir þessu. Hver eru rökin, vísindin á bak við það að halaklippa Byggðasjóð og Byggðastofnun með þeim hætti sem raun er á eða á að verða og loka Byggðasjóði sem lánasjóði - hvað þá að taka af honum heimildir til styrkja sem hann hefur að vísu sáralítið getað notað undanfarin ár vegna fjárleysis - og skilja eftir hjá honum eitthvert ábyrgðarhlutverk en víkka í raun og veru út starfsemi Nýsköpunarsjóðs, án nokkurrar byggðaskilgreiningar, til þess að vera til viðbótar því að vera fjárfestir líka 

Hæstv. forseti. Við komum hér að mjög stóru máli sem ég veit ekki hvort ég næ að komast yfir á þeim tíma sem ég hef. Litið er svo á að Rannsóknasjóður, Tækniþróunarsjóður, Nýsköpunarsjóður atvinnulífsins og síðan sjálfstæðir fjárfestar myndi nokkurs konar keðju. Unnið hefur verið að því á undanförnum árum að efla þessa sjóði sem mest en ég viðurkenni, eins og fram kemur í gögnum frá Vísinda- og tækniráði, að það hefur ekki verið vandalaust að finna rétt samræmi á milli einstakra stofnana þarna og öllum er kunnugt að það hefur verið vandamál með þolinmótt fjármagn. Ég er ekki sammála því að við séum að halaklippa þessar stofnanir, við erum þvert á móti að efla þær mjög ár frá ári. Það má segja sem svo að þessi breyting varðandi styrki sé annars vegar ályktun af fenginni reynslu að það er ekki heppileg leið og hins vegar viðbragð við þeirri ánægjulegu þróun sem hefur orðið í bankakerfinu að auki, því að bankarnir hafa komið miklu meira til sögu í lánveitingum til atvinnulífsins yfirleitt, m.a. úti um landið.

Frú forseti. Það er sjálfsagt mál að ræða þetta betur við iðnaðarráðherra í næsta dagskrármáli, þá höfum við rýmri ræðutíma en hér í andsvörum, en ég var litlu nær af þessu svari, satt best að segja. Ég sé ekki alveg rökin fyrir þessu, átta mig ekki alveg á því af hverju þessi leið er farin. Af hverju má Byggðasjóður ekki vera lánasjóður áfram, grunnlánasjóður með skýrt skilgreint byggðahlutverk? Og talandi um bankakerfið og að vísa á það þá skyldi hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra og yfirmaður bankamála tala varlega. Voru það ekki bankarnir sem lögðu af stað með húsnæðislánin sín þannig að þau áttu ekki að gilda úti á landi? Voru ekki ákveðin skilaboð fólgin í þeim? Þeir voru að vísu lamdir til baka með það en ætli hugarfarið hafi mikið breyst? Það þekkja allir sem reyna að standa í nýsköpun atvinnulífs úti um landið hvers konar reginbarningur það er að fá bréfin svo mikið sem opnuð ef póstnúmerið er eitthvert annað en hundrað og eitthvað. Það er bara þannig, þetta vita allir. Þess vegna spyr maður sig að því: Eru menn gegn betri vitund eða eru menn svona illa upplýstir að ýta niður þessum veikburða tilburðum sem uppi hafa verið til að framfylgja einhverri virkri byggðastefnu á Íslandi? Ég hef alveg gríðarlegar efasemdir um að við getum spornað eitthvað við byggðaröskun, hvað þá náð byggðajafnvægi í landinu með miklu minni og máttlausari tækjum en löndin í kringum okkur hafa, þar á meðal styrkveitingum. Hvernig er þetta innan Evrópusambandsins? Er ekki hið viðurkennda regluverk Evrópusambandsins í byggðamálum þannig að á skilgreindum þróunarsvæðum má veita margs konar styrki og ívilnanir eða niðurfellingar? Eru ekki stofnstyrkir í gangi, allt upp í 30–40% af grunnfjárfestingum í ýmiss konar atvinnuuppbyggingu, þegar kemur út á hin viðurkenndu þróunarsvæði í byggðamálum? En hér uppi á Íslandi þar sem byggðaröskun hefur verið meiri en annars staðar í Evrópu, þar sem þó hefur ekki brostið á styrjöld, 

Hæstv. forseti. Það er svolítið erfitt að ræða málið þegar farið er svona úr einu í annað. Á dagskrá er Nýsköpunarsjóður atvinnulífsins og við skulum þá frekar ræða um Byggðasjóð á eftir. En ég vil vekja athygli á því að að sjálfsögðu getur þjónusta þessara sjóða og stuðningsstofnana dugað um allt land. Það er alls ekki svo að verið sé að afgreiða það sérstaklega í því frumvarpi sem hér er til umræðu, það á hins vegar við um nýsköpunarmiðstöðina, kaflann sem fjallar um Byggðasjóð.

Frú forseti. Við ræðum hér fyrirhugaðar breytingar á lögum um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins. Ég verð að endurtaka þá skoðun mína sem ég hef margoft sagt að ég hef enga trú á því að opinberir starfsmenn geti stundað nýsköpun.  Nýsköpun er í eðli sínu þannig að einhver aðili, yfirleitt einstaklingur, vill gera eitthvað sniðugt, honum dettur eitthvað í hug og hann er vakandi og sofandi að koma því í framkvæmd. Við gerum honum hins vegar afskaplega erfitt fyrir, frú forseti. Hann þarf fyrst að stofna hlutafélag til að takmarka áhættu sína og fjölskyldu sinnar og fyrir það látum við hann borga, það er skattur á nýsköpun. Gjaldið fyrir stofnun hlutafélaga er skattur á nýsköpun, því að það er mikill hagnaður af þeirri starfsemi fyrir ríkið. Þetta mætti lækka að ósekju. Þegar þessi einstaklingur byrjar að starfa hellast yfir hann eftirlitsnefndir, heilbrigðiseftirlit, vinnueftirlit, jafnréttiseftirlit og ég veit ekki hvað og hvað.  Varðandi frammíköllin hérna, frú forseti, þá vill svo til að ég hef sjálfur stundað nýsköpun. Ég stofnaði einu sinni fyrirtæki sem nú er orðið stærsta fyrirtæki Íslands.  Þetta mætti laga. Svo vinnur maðurinn hjá fyrirtækinu, nánast alltaf kauplaust af því að það eru engar tekjur af því, þá er honum reiknað endurgjald samkvæmt skattalögum. Þetta mætti líka laga, t.d. með því að ríkið leyfði honum að skulda þennan skatt eða fyrirtækinu og ef vel gengur borgi hann skattinn en ef illa gengur þá borgi hann ekki skatt af laununum sem hann aldrei fékk. Í dag þarf hann að borga skattinn þótt hann sé ekki búinn að sjá launin og sjái þau kannski aldrei. Við erum með alls konar kvaðir á nýsköpun og það er ekkert verið að breyta því. Menn eru ekki að breyta almennum aðstæðum nýsköpunar, ég mundi vilja að menn gerðu það. Menn eru með alls konar styrki til nýsköpunar, nýsköpunarsjóði og nýsköpunarnefndir og ég veit ekki hvað það heitir allt saman sem búið er að byggja í kringum þetta. Og allt þetta hefur ekki gefið neitt, bara tap. Svo á ráðherra að taka ákvörðun um bisness samkvæmt þessu frumvarpi, sjálfur ráðherrann er sem sagt kominn í hörkubisness í nýsköpun. Ég veit að það er áhætta að vera ráðherra, menn geta misst starfið af því að nýr meiri hluti verður á Alþingi eða eitthvað svoleiðis eða prófkjörin fara illa. Ég hugsa að þingmenn séu yfirleitt áhættuglaðir menn  Sá sem stendur í nýsköpuninni, uppfinningamaðurinn eða frumkvöðullinn, stendur og fellur með sinni nýsköpun. Hann er vakandi og sofandi, hann vakir á nóttunni við að finna lausnir á vandamálum sem upp koma, þar á meðal að greiða skatt af launum sem hann hefur ekki fengið. Af fenginni reynslu, þar sem ríkið hefur verið að tapa á nýsköpun endalaust, þá er sett inn í 7. gr. ákvæði um að eigið fé skuli vera 3 milljarðar hvernig sem fer, 3 milljarðar eiga að vera verðtryggðir. Hvað þýðir þetta á íslensku? Þessa peninga þarf að leggja fyrir hjá ríkinu. Það er enginn annar aðili sem tryggir stjórninni aðra eins ávöxtun að hún sé stikkfrí og skotheld. Þetta þarf að vera með ríkisávöxtun, það er eina ávöxtunin sem er 100% örugg. Stjórnin verður samkvæmt greininni að viðhalda peningunum, samkvæmt lögunum á hún að viðhalda peningunum. Hún verður því að leggja þá fyrir hjá ríkinu. Ríkið ætlar sem sagt að fá þá peninga lánaða sem það leggur fram, yndislegt. Það sem Nýsköpunarsjóður hefur til ráðstöfunar eru vextir af þessum peningum og af því að þetta er ríkistryggt og verður að vera ríkistryggt, stjórnin mun ekki þora neitt annað, þá eru þetta u.þ.b. 150 milljónir. Af hverju í ósköpunum leggja menn bara ekki 150 milljónir á ári í þessu vitleysu í staðinn fyrir að gera þetta svona? Menn eru að fara frá ýmsu sem hefur verið í gangi í þessu, eins og t.d. tryggingardeild útflutnings. Í flestum löndum er það á vegum einkaaðila að tryggja útflutning. Bankarnir hafa séð um þetta, sérhönnuð fyrirtæki sjá um þetta víða úti í heimi. Hér fór ríkið út í þetta og gafst eflaust illa. Svo var líka lögð niður vöruþróunar- og markaðsdeild. Það er ýmislegt jákvætt að gerast, ég segi það ekki, menn eru að læra pínulítið af reynslunni þó að þeir hafi ekki enn þá uppgötvað að ríkið eigi ekki að standa í nýsköpun. Sjóðurinn hættir að veita lán og ábyrgðir, það er ágætt, hann ætlar að taka þátt í bisnessnum með öðrum og ekki meira en 50%. Ég held að menn ættu að hætta þessu alveg, standa ekki í slíku. Það ætti að skoða hvort ekki mætti búa til almennar reglur sem styðja nýsköpun, t.d. að menn þurfi ekki að borga reiknað endurgjald af nýsköpun, að allur reglugerðarkostnaðurinn við það sé lánaður, að ekki þurfi að borga hann fyrr en viðkomandi rekstur fer að bera sig. Hugsanlega mætti lækka gjald á stofnun fyrirtækja, lækka það niður í kostnaðarverð eins og það er víðast í heiminum. Ég held að það kosti 70 dollara í Bandaríkjunum að stofna nýtt fyrirtæki og það tekur tvo klukkutíma frá byrjun ferils til enda. Hér er þetta mikil aðgerð. Við ættum að taka upp mikla einföldun, gera stofnun hlutafélaga miklu einfaldari og liprari og láta það bara kosta eins og það kostar, svona 5–7 þús. kr. Við ættum að reyna að skoða hvort við getum ekki aðstoðað frumkvöðlana og uppfinningamennina þannig að ríkið sé ekki að lesta þá í byrjun. Það er nefnilega heilmikil frumkvöðlahefð með þjóðinni, íslensk þjóð virðist hafa óskaplega mikið frumkvæði. Ég held að við ættum að styðja það með öðrum hætti en að láta opinbera starfsmenn taka þátt í stofnun hlutafélaga. Bankakerfið á að sjá um það með lánveitingum, áhættuglaðir einstaklingar sem vilja hætta fé sínu eiga að gera það. Til þess þarf að skoða hvers vegna enginn vill fjárfesta í sprotafyrirtækjum. Hæstv. ráðherra ætti að skoða hvernig á því stendur að þeir aðilar sem voru þó í sprotafyrirtækjum hér á landi fyrir 10–15 árum eru hættir því. Hann ætti að skoða það. Það er líklega vegna þess að flestir þeirra töpuðu nákvæmlega eins og ríkið. Sumir hafa reyndar staðið sig vel og sum fyrirtæki eru orðin óskaplega stór. Þetta er því ekki alslæmt. En ég hef enga trú á því að opinberir starfsmenn, sem eðli máls samkvæmt leita í öryggi, eru með örugg lífeyrisréttindi, mjög örugg sumir hverjir í B-deildinni, geti staðið í áhætturekstri eins og nýsköpun er og mun alltaf verða.

Hæstv. forseti. Ég kem í andsvar vegna þess að mér fannst þetta ákaflega undarleg ræða. Opinberir starfsmenn eiga ekki að taka þátt í nýsköpun, sagði hv. þingmaður. Þeir sem koma til með að stjórna þessu, þótt ekki ætli ég mér að hlaupa í vörn fyrir ríkisvaldið, velja verkefni sem frumkvöðlarnir hafa fundið upp. Þeir velja verkefni sem vantar fjármagn í og eru ekki í samkeppni við þá sem ólmir vilja leggja peninga í slík verkefni. Auðvitað eru þeir sem eru áhættusæknir og hafa áhuga á að taka þátt í frumkvöðlastarfsemi velkomnir í bransann. Það hefur bara vantað fjármagn inn í þetta. Ég verð að segja að mér fannst þetta dálítið undarleg ræða. Ég geri ráð fyrir því að flestir frumkvöðlar í þessu landi telji að peninga vanti í nýsköpun, ekki bara lánsfé heldur líka áhættufé, þar sem einhverjir eru tilbúnir að leggja fjármuni fram með þeim, taka þátt í að fjármagna fyrirtæki sem frumkvöðlar vinna að að verði að veruleika. Mér fannst mjög sérkennilegt hvernig hv. þingmaður lét að því liggja að þeir sem stjórnuðu svona sjóði gætu ekki gert það af því þeir væru opinberir starfsmenn og kynnu ekki að taka þátt í frumkvöðlastarfsemi.

Frú forseti. Það er einmitt meinið. Þeir sem velja verkefni hætta ekki til þess eigin fjármunum. Þeir hætta opinberu fé. Þeir taka enga áhættu sjálfir. Þeir halda launum sínum, lífeyrisréttindum og stöðu sinni óbreyttri þótt allt fari í kaldakol. Þetta er hættan við svona verkefni. Í því felst vandinn. Ef menn hætta eigin fé þá er það í lagi. Þá eru þeir ábyrgir, vakandi og tiplandi á tánum og hugsa um hvernig megi bjarga rekstrinum þegar illa fer. En það gerist ekki með opinbert fé. Þeir menn eru búnir í vinnunni klukkan 5 og svo mæta þeir klukkan 9 daginn eftir og þá er fyrirtækið farið á hausinn. Munurinn er sá að þegar menn hætta opinberu fé, fé sem hefur fengist með sölu á Landssímanum eða öðrum mörkuðum fjármunum sem ríkið á, þá taka menn ekki áhættu. Það breytist ekkert hjá þeim þótt peningarnir glatist. Ekki neitt. Það er þeim ekki einu sinni álitshnekkir. Það er vandinn við að vera með opinbert fé í nýsköpun. Ég vildi frekar skora á hæstv. ráðherra og hans ráðuneyti að skoða leiðir, fara í gegnum ferlið að því að stofna fyrirtæki, hvernig menn fá allar eftirlitsnefndirnar yfir sig sem sumir úti á landi hafa sagt að skilji eftir sig sviðna jörð.

Hæstv. forseti. Ég verð að segja að ég er algerlega ósammála hv. þingmanni. Ég tel að opinberir starfsmenn gæti skyldna sinna eins og annað fólk í vinnu. Ég sé enga ástæðu til að halda að menn vilji ekki passa upp á fjármuni ríkisins sem eiga með þá að fara. Mér finnst sérkennilega til orða tekið af hv. þingmanni að það sé ekki einu sinni álitshnekkir ef menn fara illa með opinbert fé. Ja, þvílíkt og annað eins. Auðvitað er þetta ekki svona. Ríkið hlýtur að þurfa að hlaupa undir bagga þegar einkaframtakið brestur þor og kjark. Þá verður ríkið að koma inn í. Það er gert með þessu. Hv. þingmaður mun auðvitað samþykkja þetta frumvarp eins og öll önnur frumvörp sem ríkisvaldið hefur sett í gegnum Alþingi á undanförnum árum. Hann hefur ævinlega stutt þessa ríkisstjórn þegar á þarf að herða.

Frú forseti. Ég vil mótmæla síðustu fullyrðingu. Ég hef ekki alltaf stutt öll stjórnarfrumvörp. Það er langt í frá.

Ætlarðu ekki að styðja þetta?

Það er ekki gefið. Ég hef ekki lýst yfir neinum stuðningi við þetta frumvarp. Heyrðu menn það?

Þú styður ríkisstjórnina

Að sjálfsögðu styð ég ríkisstjórnina og ég mun styðja fjárlagafrumvarpið.  Varðandi þetta frumvarp, verð ég að segja við hv. þingmenn, þá tel ég að einkaaðilar eigi að fjárfesta í nýsköpun vegna þess að áhættan er mikil.

Frú forseti. Ég bað um orðið vegna þess að ég gat ekki stillt mig um að andmæla ýmsum fullyrðingum og fordómum í máli hv. þingmanns. Ég hélt um tíma að hann væri að skemmta og stríða en sannfærðist svo um að full meining var í orðum hv. þingmanns. Það sem ég kalla fordóma eru þær yfirlýsingar hans að opinberum starfsmönnum sé ekki treystandi og þeir sinni ekki nýsköpun. Ég hlýt að mótmæla því og annaðhvort er þetta vanþekking eða fordómar hjá hv. þingmanni. Ég hlýt að andmæla því að opinberir starfsmenn sinni ekki störfum sínum lengur en til klukkan 5 og standi slétt á sama um þau verkefni sem þeir fást við. Það er nefnilega svo, virðulegur forseti, að mælikvarðinn er ekki alltaf peningar, eins og kannski er hjá hv. þingmanni, heldur og ýmis siðferðileg gildi svo sem áhugi og metnaður í starfi. Hafi það farið fram hjá hv. þingmanni höfum við séð mjög öfluga og framsækna nýsköpun hjá ýmsum opinberum stofnunum. Ég nefni t.d. skóla þar sem eru fjölmargir opinberir starfsmenn sem hafa sinnt nýsköpun með glæsibrag. Ég nefni ýmsar heilbrigðisstofnanir sem standa jafnvel að útflutningi nýsköpunarverkefna. Ég nefni einnig Vegagerðina og Rarik. Og ætli megi ekki nefna Orkustofnun sem hefur haslað sér völl víða erlendis? Með hvað? Með nýsköpun sem opinberir starfsmenn hafa sinnt. Á stundum er þeim nýsköpunarverkefnum sem opinberar stofnanir hafa sinnt úthýst, þau fylgja kannski starfsfólki og er svo allur gangur á því. Nýsköpun er sannarlega mikil á Íslandi samkvæmt úttekt OECD. En ef til vill er það aðgengið að hinu fræga, þolinmóða fjármagni sem helst hefur verið kvartað undan. Ég lít svo á að með þessu móti sé hið þolinmóða fjármagn örvað.

Frú forseti. Það liggur í eðli nýsköpunar að þar er verið að skapa eitthvað nýtt. Gera eitthvað alveg nýtt. Yfirleitt standa að því frumkvöðlar og einstaklingar. Þeir þurfa að hafa hæfileika til að taka mikla áhættu vegna þess að nýsköpun fylgir yfirleitt alltaf áhætta. Auðvitað er til rekstur eins og Orkustofnun og annað þar sem menn starfa í umhverfi sem er ekki eins áhættusækið. Í heilbrigðiskerfinu um allan heim er yfirleitt ekki einkarekstur þannig að þar keppa menn innbyrðis á sama grundvelli. En í nýsköpun sem á sér stað í atvinnulífinu, utan ríkisins, er áhætta. Þar verða menn að vera vakandi. Ég er ekki að segja að opinberir starfsmenn sinni ekki starfi sínu. Að sjálfsögðu sinna þeir störfum sínum afskaplega vel. En þeir gera það öðruvísi. Þeir sækjast ekki eftir áhættu. Ég tel að sé meinbugurinn á þessu. Menn eru að reyna að nota opinbert fé í áhættufjárfestingu. Þeir eru að reyna að nota opinbert fé til að taka þátt í áhættu í nýsköpun. Ég held að það gangi aldrei upp. Enda hefur reynslan sýnt það í þessu dæmi. Ég hef ekkert sagt um að menn hafi ekki önnur gildi en peningaleg. Mér þótti leitt að heyra hv. þingmann segja það að ég færi eftir peningalegum gildum. Ég tel mig ekki hafa gert það sérstaklega umfram aðra. Auðvitað hafa menn siðferðileg gildi en nýsköpun er annars eðlis heldur en opinbert starf.

Frú forseti. Ég andmæli þessari túlkun hv. þingmanns, að nýsköpun geti einungis þrifist utan opinbera geirans. Það er bara einfaldlega rangt. Ég taldi hér upp dæmi frá Orkustofnun, úr skólum, úr hjúkrunarheimilum og þar fram eftir götunum þar sem er stunduð bullandi nýsköpun. En hv. þingmaður leggur annan mælikvarða á það nýsköpunarstarf sem fram fer í opinbera geiranum af því þar er höndlað með fjármuni hins opinbera og opinberir starfsmenn leggja annað mat á sitt verkefni en hv. þingmaður, nefnilega faglegt mat, þar sem áhættan felst í því að feta inn á nýjar slóðir í starfinu. Það er fagleg áhætta, ekki endilega fjárhagsleg áhætta, en áhætta engu að síður. Hið opinbera annast mörg verkefni í samfélagi okkar og þar greinir okkur á, mig og hv. þingmann. Ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður vilji helst losa ríkið undan flestum þeim verkefnum sem það fæst við. Hann er sennilega í hópi fárra anarkista hér á þingi. En við höfum ríkisvaldið, með skóla, með hjúkrunarheimili, Orkustofnun og þær stofnanir sem ég nefndi áður. Þar á sér stað veruleg nýsköpun. Ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður geti fallist á það. Ég hlýt að andmæla því sem hann segir um opinbera starfsmenn sem margir hverjir sinna frábæru starfi í nýsköpun og eiga ekki að sitja undir slíkum umsögnum og dómum sem hv. þingmaður veitir þeim úr ræðustóli.

Frú forseti. Við erum að tala um nýsköpun og sprotafyrirtæki í atvinnulífinu. Það sem hv. þingmaður er að tala um er nýsköpun hjá opinberum aðilum, sem er allt annars eðlis. Þar vinna menn í vernduðu umhverfi og taka ekki persónulega áhættu. Að minnsta kosti ekki fjárhagslega. 
             En mér finnst slæmt þegar menn eru orðnir svo rökþrota að þeir kalli aðra þingmenn, hv. þingmaður talaði þannig um mig, stjórnleysingja og eltandi peninga. Ég sé ekki hvað það kemur þessu máli við eða málefnalegri umræðu. Við erum að ræða um hvort að ríkið eigi að taka þátt í nýsköpun eða ekki og ég hef þá skoðun að ríkið sé ekki best til þess fallið að taka þátt í nýsköpun. Enda hefur það sýnt sig að fjármunir hafa tapast í stórum stíl í þessum nýsköpunarverkefnum. Það er mjög erfitt að benda á dæmi sem hafa virkilega gengið upp með aðstoð ríkisins. Ég er á móti þessu frumvarpi og tel að það muni ekki bæta stöðu íslensks atvinnulífs. Það væri hægt að gera margt annað. Það mætti nota sambærilega peninga og fjármuni til að gera almennar reglur sem hamla a.m.k. ekki nýsköpun eins og hún er í dag.

Frú forseti. Það liggur við að ég gæti fallið frá orðinu því að hv. þm. Hjálmar Árnason kom að því sem ég ætlaði að taka hér aðeins upp. Mér finnst ekki hægt að láta þessari umræðu ljúka á þeim nótum sem hv. þm. Pétur Blöndal fór með hana niður á, þ.e. sinn hefðbundna söng um hina opinberu starfsmenn sem ekki vinna vinnuna sína, sem leggja sig ekki fram, sem fara illa með fé af því þeir eiga það ekki sjálfir. Það er ekki hægt að láta þingmann á löggjafarsamkundunni komast upp með það árum saman að tala á þessum nótum. En það hefur hv. þm. Pétur Blöndal gert. Nú veit ég að það er vegna þess að þetta er sannfæring hans. Það er lífsskoðun hans að þannig sé þessu háttað. Þann botn fæ ég í þetta mál að hv. þingmaður sé sannfærður um að svona sé þetta í veruleikanum, að t.d. fólk sem vinnur hjá hinu opinbera og fer á einhvern hátt með verkefni og þar með talið verðmæti eða fjármuni sem þaðan koma, þ.e. frá samfélaginu en er ekki þess eigið, muni hegða sér öðruvísi. Það muni ekki vera jafnábyrgt, muni ekki reyna að fara jafn vel með þessa fjármuni og ef það ætti það sjálft. Það er auðvitað alveg yfirgengilegt að alhæfa með þessum hætti. Hver eru þau náttúrulögmál, hvað er það í mannlegu eðli, á hvaða félagsfræði- og atferlisfræðiforsendum byggir hv. þm. Pétur Blöndal það mál, að mannskepnan, tegundin homo sapiens, sé svona úr garði gerð? Vill ekki stærðfræðingurinn fara að upplýsa okkur um þetta? Það er ekki lítið sagt þegar menn leggja hlutina endalaust upp með þessum hætti. Endalaust kemur hv. þm. Pétur Blöndal hingað með þennan róg um það starfsfólk sem hefur ákveðið að vinna verkin sín í þágu samfélagsins og er á launaskrá hjá hinu opinbera. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að mér er farið að hundleiðast þetta. Mér er farið að hundleiðast að hafa mann á Alþingi sem er endalaust í þessum leiðöngrum uppi í ræðustól. Það er ekki hægt að bjóða tugþúsundum opinberra starfsmanna í landinu upp á þetta þar sem fólk í stórum stíl vinnur samkvæmt bestu samvisku undir miklu álagi, leggur sig allt fram og er ekki að því bara kaupsins vegna, eðli málsins samkvæmt. Það er kannski akkúrat það fólk sem sýnir með verkum sínum og atferli að það lætur ekki stjórnast af fjárhagslegri ábatavon í lífi sínu og starfi. Hinir eru kannski einhvers staðar annars staðar. Hefur hv. þm. Pétur Blöndal einhvern tíma velt því fyrir sér? Síðan kemur hv. þingmaður og ruglar hér um það að hann hafi ekki trú á því að opinberir starfsmenn geti sinnt nýsköpun. Hvar stendur það í þessum plöggum að opinberir starfsmenn eigi að annast um nýsköpunarverkefnin sjálf? Ég les það hvergi hér. Það er verið að reyna að búa til stuðningskerfi við þá nýsköpun sem ætlunin er að fari auðvitað fram úti í atvinnulífinu, að einstaklingarnir eða samtök þeirra, fyrirtæki eða hverjir það nú eru, annist. Fyrst og fremst byggir þó þessi hugsun á samstarfi. Ef hv. þm. Pétur Blöndal hefur ekki trú á því að opinberir aðilar, ríki og sveitarfélög, sjóðir, háskólar, stofnanir og atvinnulífið geti unnið saman að svona verkefnum verður hann nú að fara að beita sér fyrir verulegum uppskurði í þjóðfélaginu. Út á hvað gengur þessi hugsun, hugsunin um menntun, um rannsóknir, um sjóði, annað en samstarf? Hvernig fer nýsköpun yfirleitt fram öðruvísi en í samstarfi? Þetta er um samstarf. Hefur ekki margt gott gerst þannig? Er það eitthvað verra eða óhreinna í huga þingmannsins ef opinberir aðilar koma einhvers staðar nálægt því? Þykir honum það heldur miður ef eitthvað heppnast þar sem opinberir starfsmenn hafa lagt hönd á plóg? Það mætti ætla það eins og hv. þingmaður talar. Það mætti ætla það. Og alhæfingar af því tagi að það hafi ævinlega allt fé, allt opinbert fé sem lagt er í nýsköpun, tapast eru algerlega yfirgengilegar. Eigum við að fara yfir það hvað hefur tapast annars staðar, hvað af annarra manna fé hefur tapast í nýsköpun sem hvergi kom nálægt neinum opinberum aðilum? Ætli það sé ekki þannig að mörg glæsilegustu gjaldþrot Íslandssögunnar og heimssögunnar hafi bókstaflega ekkert haft með opinberan rekstur að gera og opinbera starfsmenn? Það skyldi þó ekki vera. Ég tel að ekki standi steinn yfir steini í þessum málflutningi þingmannsins og hann sé varla boðlegur hérna þegar við erum að ræða hluti af þessu tagi. Hvaða söngur er þetta eiginlega? Er hv. þingmaður t.d. á því að það frumkvæði sem hefur sprottið út úr háskólasamfélaginu og leitt til glæsilegrar nýsköpunar í atvinnulífinu sé bara einhver undantekning sem sannar þá reglu að aldrei geti neitt gott gerst ef hið opinbera kemur þar einhvers staðar nálægt? Hvað með Marel? Hvaðan er það ættað? Það skyldi þó ekki vera að hið opinbera hafi haft eitthvað að segja þar og að rannsókna- og fræðistörf hafi lagt þar ákveðinn grunn. Svo mætti segja um svo ótal margt annað. Það eru glæsileg fyrirtæki starfandi í dag vegna þess að atvinnuþróunarfélög og samtök sveitarfélaganna með opinbert fé hlúðu að þeim og komu þeim á legg. Mörg glæsileg dæmi gæti ég nefnt hv. þingmanni um það. Það er vissulega alveg hárrétt að það eru líka margar tilraunir sem hafa mistekist. En hvað þýðir nýsköpun, eins og hv. þingmaður nefndi? Hún er auðvitað áhætta, eðli málsins samkvæmt, hvort sem menn tala um að eitt af hverjum 10 eða eitt af hverjum 50 fyrirtækjum séu í raun og veru ágætur árangur ef úr því verður að lokum stórt fyrirtæki á landsvísu eða jafnvel alþjóðavísu. Ég er ekki viss um að það sé bara nokkuð til tækt í vísindum, rannsóknum eða könnunum til að undirbyggja það að árangurinn sé einhvern veginn öðruvísi í þessum efnum þó að opinberir aðilar komi að. Hvað er hv. þingmaður að leggja til? Vill hann leggja þetta allt saman niður? Á bara atvinnulífið að gera þetta? Eigum við að leggja niður opinbert rannsóknakerfi? Eigum við að leggja niður fyrirbæri af þessu tagi eins og Nýsköpunarmiðstöðin verður, eða forverar hennar hafa verið? Telur hv. þingmaður að það sé vænlegast? Á hverjum mundi það helst bitna? Það mundi bitna á einyrkjunum. Það mundi bitna sérstaklega á litlu einingunum. Einu aðilarnir sem í raun og veru hafa af eigin rammleik bolmagn til að stunda þróunarstarf og sjálfstæðar rannsóknir og þurfa ekki á stuðningi að halda, hvorki frá fræðasamfélaginu, rannsóknasamfélaginu né hinu opinbera, eru stórfyrirtækin. Vissulega fer fram mikilvæg nýsköpun innan þeirra en hún er oft á sérhæfðum sviðum. Hún er oft bara rannsóknir á framlengingu þeirra ferla og þeirrar markaðsvöru sem viðkomandi fyrirtæki hafa með höndum og byggja á. Ég held að hv. þingmaður ætti að kynna sér fræðin í þessum efnum, t.d. hvar menn almennt telja að gróskan sé í nýsköpun, í framsæknum atvinnugreinum, tækni- og þekkingargreinum. Hvar er hún? Er hún fyrst og fremst inni í stórfyrirtækjunum sem í sjálfu sér gætu spjarað sig og stundað rannsóknir? Nei. Hún er hjá einyrkjunum. Uppspretta nýrra hugmynda, nýrra tækifæra og reyndar nýrra starfa verður til í uppbyggingu nýrra fyrirtækja eða í vexti lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Þar eru menn hins vegar iðulega mjög vanmegnugir að ráðast í miklar rannsóknir einir og sér og án stuðnings Slíkum aðilum getur samstarf við opinbera aðila verið gríðarlega mikilvægt. Telur hv. þingmaður eitthvað að því? Er hann á móti því? Hefur hann virkilega þá trú að það sé í raun og veru gagnslaust bara um leið og einhverjir opinberir aðilar komi að því eða einhverjir starfsmenn sem eru launaðir af hinu opinbera? Og það sé vegna þess að þeir muni ekki leggja sig fram af þeim sökum? Hvað hefur hv. þingmaður fyrir sér í því að það sé alltaf farið illa með fé um leið og menn eiga það ekki sjálfir? Mér finnst þetta alveg yfirgengilegt. Satt best að segja finnst mér þetta líka svo myrk heimsmynd. Þetta er svo myrk heimsmynd vegna þess að í raun og veru fær hún ekki staðist nema við gefum okkur þann útgangspunkt að maðurinn sé í eðli sínu spilltur. Það er eiginlega nauðsynleg forsenda vegna þess að annars hegðar hann sér ekki svona. Ef það er ekki þessi persónulega hagnaðar- eða græðgisvon sem drífur hann áfram nálgast hann viðfangsefni sitt á öðrum forsendum. Hann er t.d. bara mjög ánægður með að vera opinber starfsmaður að því tilskildu auðvitað sem hann á fullan rétt á að vera á góðum launum og fá sínum faglega metnaði fullnægt í starfi. Hann biður ekki um meira. Hann vill ekki meira. Það er lífsskoðun hans. Hvað er þá sem segir okkur að hann muni ekki leggja sig fram í starfi sínu, fara vel með fjármuni ef honum er trúað fyrir þeim o.s.frv.? Bara ekki nokkur skapaður hlutur. Heimsmynd hv. þingmanns hrynur nema hann gefi sér forsendu af þessu tagi um eðli mannsins. Ég óska honum þess í raun og veru ekki, og ekki nokkrum manni, að þurfa að dragnast í gegnum lífið með eitthvað því um líkt. Ég hef vonandi misskilið hlutina eitthvað. Vonandi er það eitthvað annað sem hv. þingmaður á við þegar hann fer með alhæfingar sínar um opinbera starfsmenn og hegðun þeirra í starfi. Ég bið þá um útskýringar á því. Við höfum tekið svona lotur áður, ég og hv. þingmaður og hann og hv. þm. Ögmundur Jónasson og fleiri. En það er kannski bara best að fara að tæma þetta mál af því að, eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar, mér finnst bara ekki nokkur leið að hlusta endurtekið á þetta árum saman, að hv. þingmaður komi upp í ræðustólinn með þessa formúlu sína. Það er ekki hægt að nota þennan pall hér til þess að tala svona til tugþúsunda samviskusamra og góðra og heiðarlegra Íslendinga.

Frú forseti. Þetta var merkileg ræða og full af - ég veit ekki hvað ég á að kalla þetta, ekki var þetta málefnalegt. Í fyrsta lagi segir hann að ég sé með róg um opinbert starfsfólk. Hann segir líka að ég hafi sagt að það vinni ekki vinnuna sína. Hvenær í ósköpunum sagði ég það? Ég tók sérstaklega fram að opinberir starfsmenn ynnu, að mínu mati, vinnu sína mjög vel. Ég tók það sérstaklega fram. Ég sagði ekki að þeir færu illa með fé. Alls ekki. Ég sagði það hvergi nokkurs staðar. Ég veit ekki hvað hv. þingmaður er að fara með svona dylgjum. Svo talar hann um að honum hundleiðist og hann talar um róg. Hann talar um að ég hafi verið að rugla. Er þetta málefnalegt? Nei. Ekkert af þessu er málefnalegt. Svo talar hann um að glæsilegustu gjaldþrotin séu hjá einkaaðilum. Þar kom hann að punktinum, frú forseti. Þeir sem eru í atvinnulífinu með eigin peninga bera ábyrgð. Ef illa fer bera þeir ábyrgð með því að tapa.  En þeir eru ekki best til þess fallnir að hætta fé. Það er það sem ég átti við. Það eru aðrir sem eru betur til þess fallnir að hætta fé. Trillukarl á Vestfjörðum tekur áhættu o.s.frv. Það er fjöldi aðila í þjóðfélaginu sem tekur áhættu. Það sem ég var að segja var að opinbert fé er ekki gott í það að taka áhættu vegna þess að það krefst ekki ábyrgðar sem felst í „glæsilegu“ 

Frú forseti. Ég held að Enron-gjaldþrotið og Enron-hneykslið sé, ef ekki stærsta þá a.m.k. næststærsta gjaldþrot, líklega veraldarsögunnar af því að það er af þeirri stærð í bandarísku hagkerfi. Þá hefur væntanlega ekkert annað verið stærra. Ætli þeir hafi aðallega tapað sínu eigin fé, höfðingjarnir þar? Ætli það hafi ekki verið m.a. bara fé hlutafjáreigenda úti um öll Bandaríkin og ætli það hafi ekki verið lífeyrisréttindi starfsmannanna sem fóru þar í súginn og fleira í þeim dúr? Ábyrgðin var ekki meiri þar, ekki var þar við ríkið að sakast sérstaklega. Ég tel bara, það er mín afstaða, það er mín skoðun - þannig fara ummæli hv. þingmanns í mig sem ég gerði grein fyrir áðan, t.d. tal um það að opinberir starfsmenn hristi það af sér bara eins og að drekka vatn, það valdi þeim ekki einu sinni álitshnekki, að tapa opinberu fé. Ég held að hv. þingmaður hafi orðað það einhvern veginn þannig. Þetta er auðvitað ekkert svona. Heldur hv. þingmaður að opinberir starfsmenn geti bara gert hvað sem er? Upplifir hann það þannig? Það skyldi þó ekki vera að það væri á köflum jafnvel meira eftirlit með því og opinberir starfsmenn, t.d. forsvarsmenn í opinberum rekstri, undir virkara aðhaldi en þegar kemur út í einkaframtakið, hver veit? Ég sé ekki alltaf að hegðun forstjóra í stórfyrirtækjum eða forustumanna þar, t.d. í nýeinkavæddum ríkisfyrirtækjum, sé endilega svo mikil, jafnvel á meðan þau voru enn í opinberri eigu en orðin háeffuð. Allar alhæfingar í þessum efnum held ég að séu mjög varasamar. Það er kannski það sem aðallega fer í taugarnar á mér þegar hv. þingmaður dregur hér upp þessa svart/hvítu heimsmynd sína og mér finnst það vera ósæmilegur málflutningur í garð 

Frú forseti. Ég held að við séum komnir að punktinum, hvernig hv. þingmaður sér hlutina. Hann skilur þá ekki en hann sér þá einhvern veginn öðruvísi. Hann les út úr orðum mínum eitthvað allt annað en ég segi. Hann heyrir að ég hafi sagt að opinberir starfsmenn vinni ekki vinnuna sína. Ég hef hins vegar aldrei sagt það. Svo nefnir hann til sögunnar gjaldþrot Enrons. Ég veit ekki betur en að það hafi verið glæpastarfsemi og að menn hafi verið dæmdir fyrir það í fangelsi, reyndar ekki þeir sem fjárfestu opinberu fé, ekki svo ég viti. Ekki þeir sem töpuðu á endanum, þeir sem hættu fé lífeyrissjóðanna, starfsmannanna. Ég veit ekki til þess að þeir hafi verið dæmdir, það kannski kemur. Ég sé ekki hvernig í ósköpunum hv. þingmaður ætlar að fara að blanda saman einhverri glæpastarfsemi í Bandaríkjunum og því hvort opinberir starfsmenn eigi að deila út opinberu fé til nýsköpunar. Ég bara hef þá skoðun að það fari ekki saman, að eðli opinberrar starfsemi sé ekki það að standa í nýsköpun. Það er skoðun mín og segir ekki til um það hvort opinberir starfsmenn vinni vinnuna sína eða ekki. Að sjálfsögðu vinna þeir vinnuna sína, að sjálfsögðu fara þeir vel með það fé sem þeim er falið, að sjálfsögðu, ég sagði ekkert annað. Það er hv. þingmaður sem heyrir það út úr orðum mínum, og það er eitthvað skrýtið. Ég ætla ekki að segja að það sé rugl, ég nota ekki svoleiðis orð í málefnalegri umræðu. Vandamálið sem við eigum að ræða hérna er það hvernig hv. þingmaður skilur það þegar ég segi að opinbert fé henti ekki til áhættu og nýsköpunar.

Virðulegi forseti. Ég ætla í upphafi máls míns að taka undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni um að það beri að sýna opinberum starfsmönnum tilhlýðilega virðingu þegar fjallað er um framlag þeirra til atvinnulífsins og nýsköpunar sem er allmikið og ber að meta að verðleikum eins og hv. þingmaður benti á áðan. Erindi mitt hingað í ræðustólinn að þessu sinni er hins vegar að benda á þá vöntun sem er á stuðningi við hefðbundna atvinnusköpun og frumkvöðlastarf kvenna á landinu, þá sérstaklega kvenna á landsbyggðinni en þetta frumvarp kemur ekki til móts við þær. Hér segir í athugasemdum við 2. gr. frumvarpsins, með leyfi forseta: „Með sprotafyrirtækjum er átt við fyrirtæki með innan við 50 starfsmenn og ársveltu innan við 500 millj. kr. sem byggir starfsemi sína á sérhæfðri þekkingu, tækni eða öðru nýnæmi og ver meira en 10% af veltu í viðurkennda rannsókna- og þróunarstarfsemi, sbr. athugasemdir með 5. gr. frumvarps til laga um ráðstöfun á söluandvirði Landssíma Íslands hf.“ Það er til nóg af hugviti meðal kvenna úti á landsbyggðinni og þær hafa margar af veikum mætti stofnað lítil fyrirtæki einar og sér og fengið til þess yfirleitt allt of lítinn stuðning. Ég þekki til margra fyrirtækja kvenna sem eru vel rekin og sem hafa nýtt sér allar leiðir til stuðnings, lána og styrkja sem mögulegar eru en eru komnar að leiðarlokum hvað það varðar og geta þess vegna ekki eflt starfsemi sína. Þetta er mikill skaði, virðulegi forseti, vegna þess að eins og við mörg hver vitum er atvinnustarfsemi úti á landsbyggðinni afar fábreytt, og ekki hvað síst þau atvinnutækifæri sem bjóðast konum. Konurnar nýta auk þess mjög oft sérstakar aðstæður í heimabyggð, nýta sér náttúruna til ýmiss konar framleiðslu sem er í sjálfu sér mjög jákvætt. Þetta frumvarp sýnist mér koma fyrst og fremst til móts við stórhuga menntafólk, sem er í sjálfu sér mjög gott, en það þurfa að vera til leiðir til að koma til móts við þá sem ekki hafa - ja, hvort sem fólk hefur skólagöngu að baki, langa eða ekki, fólk sem býr yfir þekkingu og hugkvæmni til að koma á fót atvinnustarfsemi, og þá horfi ég sérstaklega til kvenna. Við vitum líka og rannsóknir hafa sýnt það að konur eru afar varfærnar, hætta ekki fé sem ætlað er til heimilis og þaðan af síður hætta þær heimilum sínum eins og stundum er gert ella. Þetta var erindi mitt, virðulegi forseti, að benda á að það er ástæða til þess að tryggja stuðning og ekki bara þann litla stuðning sem er hægt að finna í dag heldur mjög aukinn stuðning, sérstaklega til atvinnuþróunar og nýsköpunar kvenna.

Hæstv. forseti. Þetta hafa verið mjög víðtækar hugmyndafræðilegar og heimspekilegar umræður sem ég sé í sjálfu sér ekki ástæðu til að blanda mér í að öðru leyti en því að benda á að því fer fjarri að frumvarpið geri ráð fyrir því að ráðherra skipti sér beint af nýsköpun. Það er gert ráð fyrir að ráðherrann staðfesti starfsreglur, verklagsreglur stjórnar, og það er gert ráð fyrir að hann komi að málum þegar um er að ræða ráðstöfun á því fé sem kemur vegna sölunnar á Landssíma Íslands. Í öðru lagi hef ég metið frumvarpið á allt aðra lund en hv. síðasti ræðumaður sem hér talaði. Ég vona að ef eitthvað vantar á það að þetta frumvarp geti komið til móts við þarfir kvenna í sprotafyrirtækjum verði það skoðað sérstaklega í þingnefnd.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um opinberan stuðning við tæknirannsóknir, nýsköpun og atvinnuþróun. Frumvarpið er nú lagt fram að nýju, töluvert breytt frá því sem var sl. vor. Við endurskoðun frumvarpsins voru breytingartillögur meiri hluta iðnaðarnefndar frá síðasta vori teknar inn í frumvarpið. Þær voru í stuttu máli þessar: Nýsköpunarmiðstöð Íslands er með skýrum hætti skipt í tvö fagsvið, ráðgjafarsvið og Íslenskar tæknirannsóknir. Ráðgjafarnefnd er sett á fót við Íslenskar tæknirannsóknir. Tækniþróunarsjóður heyrir áfram undir iðnaðarráðherra. Ákvæðum um heimild til stofnunarinnar til að eiga hlutdeild í rannsóknarfyrirtækjum er breytt. Loks er sett bráðabirgðaákvæði um skipan nefndar til að meta hvaða rekstrarform henti best fyrir starfsemi stofnunarinnar í framtíðinni. Að auki hafa verkefni Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands verið skýrð betur, m.a. hvað varðar byggðamálefni og hagnýtingu hönnunar. Þá hefur stöðu Byggðasjóðs verið gjörbreytt þar sem nú er lagt til að hann verði sérstakur sjóður sem heyri undir yfirstjórn iðnaðarráðherra í stað þess að vera sjóður vistaður hjá eða í Nýsköpunarmiðstöð Íslands eins og áður var lagt til. Loks er kveðið á um að lögin öðlist gildi 1. ágúst árið 2007. Frumvarpið er lagt fram samhliða frumvarpi til laga um breyting á lögum um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins og frumvarpi sem forsætisráðherra leggur fram um breyting á lögum um Vísinda- og tækniráð. Markmið frumvarpsins er óbreytt frá því sem var síðasta vor, þ.e. að endurskipuleggja alla starfsemi iðnaðarráðuneytisins sem fjallar um tæknirannsóknir, nýsköpun og atvinnuþróun í þeim tilgangi að gera hana markvissari og árangursríkari. Slík endurskipulagning er nauðsynleg í ljósi breyttra atvinnuhátta, vegna aukinnar samkeppni um erlend samstarfsverkefni og vegna þess að skapast hefur svigrúm til að færa meira af verkefnum út á almennan markað fyrr en hefur verið. Með endurskipulagningu er unnt að ná fram samlegðaráhrifum sem eru langt umfram þann árangur sem vænta má ef starfsemin er rekin sem aðskildar einingar. Einnig er horft til þess að með endurskipulagningu má auka árangur af samstarfi við háskóla og fyrirtæki. Til að ná þessu markmiði er lagt til að ný stofnun, Nýsköpunarmiðstöð Íslands, verði til við sameiningu Byggðastofnunar, Iðntæknistofnunar Íslands og Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins. Starfssvið þessara þriggja stofnana er hliðstætt og skarast að nokkru leyti enda er hlutverk þeirra allra að vinna að nýsköpun og atvinnuþróun í þágu samkeppnisstöðu landsins og bættra lífskjara landsmanna. Einnig er lagt til að stofnaður verði sérstakur sjóður, Byggðasjóður, á grundvelli fjármálastarfsemi Byggðastofnunar sem hafi það hlutverk að veita lánsábyrgðir. Ástæða er til að nefna nokkur atriði sérstaklega sem miklu skipta í þessu máli. Í fyrsta lagi er það mikilvægt stefnumið að sameina starfsemi og aðgerðir í einum sameinuðum vettvangi til að tryggja sem best árangur og skilvirkni. Þessu tengist einnig sú viðleitni að færa ákvarðanir og umsýslu út fyrir ráðuneytið sjálft og út á mörkina sem næst þeim aðilum í atvinnulífi og byggðum sem þessi mál varða og eiga hagsmuna að gæta. Í öðru lagi er aukin áhersla lögð á viðhorf og úrlausnir í anda nýsköpunar með nýjar atvinnugreinar sérstaklega í huga. Þessu tengist líka sú viðleitni að starfa sem mest með tengingu við frjálst framtak á opnum markaði. Í þriðja lagi er lögð áhersla á að sömu meginviðmið ráði um land allt, þ.e. að nýsköpunarviðhorfin verði höfð í huga í öllum ákvörðunum og aðgerðum, einnig þeim sem varða beinlínis byggðamál og byggðaaðgerðir. Sannleikurinn er sá að landsbyggðin hefur alveg sérstaka þörf fyrir sterka nýsköpunarstefnu enda liggur það fyrir að hefðbundnar, svokallaðar eldri atvinnugreinar hafa fækkað starfsfólki en ýmsar nýjar atvinnugreinar, svo sem ferðaþjónusta, hátæknirekstur, rekstur sem byggist á vísindum og rannsóknum o.fl., hafa möguleika á því að auka mannafla við ný störf. Þannig verður þessi áhersla sérstaklega mikilvæg einmitt fyrir landsbyggðina. Í fjórða lagi tengjast þessar breytingar viðhorfum sem snerta viðfangsefni og framtíðarsýn í byggðamálum. Öllum er ljóst að byggð og samfélag hafa gjörbreyst á landi hér á síðustu öld. Mörgum hefur virst sem Ísland sé að þróast í þá átt að yfirgnæfandi meiri hluti landsmanna safnist saman á einu landshorni. Nú er byggðastefnu og aðgerðum í byggðamálum reyndar ekki ætlað það hlutverk að ráða yfir byggðaþróun með neins konar ofurveldi heldur einkum að leitast við að tryggja jöfn lífstækifæri, atvinnu- og menningarskilyrði landsmanna hvar svo sem þeir æskja að búa á landinu, að auðvelda aðlögun að breyttum aðstæðum og kröfum og veita stuðning framtaki og fyrirtækjum og nærsamfélögum þar sem herðir að vegna þróunarinnar. Jafnframt ber að hafa það í huga að breytingar í atvinnuháttum og byggð eru margþætt ferli og geta líka opnað einhver ný tækifæri og möguleika á sumum svæðum. Það er síðan annað mál hvort fólkið í byggðunum kýs að nýta einmitt þessi nýju tækifæri eða vill heldur fara aðrar leiðir, en það er í verkahring stoðstofnana samfélagsins að aðstoða við alla þá viðleitni sem fólkið kýs til þess að efla og styrkja byggðirnar. Í fimmta lagi vil ég taka það fram að það eru auðvitað fleiri aðgerðir og stofnanir sem koma við sögu í byggðamálum. Framþróun og uppbygging skóla og annarra fræðslu- og menntastofnana gegnir gríðarmikilvægum hlutverkum svo og tækifæri til fjarnáms. Aðgerðir varðandi aðstöðu og öryggi ungbarna, barnafjölskyldna og aldraðra skipta miklu. Vegaframkvæmdir og vegáætlun, opnun jarðganga, fjarskiptamál, sími, tölvutengingar, flugsamgöngur og annað þessu tengt varðar miklu fyrir byggðirnar eins og allir sjá. Þróun í gerð jarðganga mun skipta sköpum víða á næstu árum. Auk Byggðastofnunar, sem verður Nýsköpunarmiðstöð og Byggðasjóður samkvæmt frumvarpi þessu, má einnig nefna byggðaáætlun sem Alþingi afgreiðir svo og flutning opinberra stofnana og opinberra starfa út um landið. Á grundvelli byggðaáætlunar er m.a. unnið að svæðisbundnum vaxtarsamningum með áherslu á klasaþróun, þjónustugreinar, hátækni og mannauðsþróun. Mikilvægt er að jafna aðgengi landsmanna að menningarviðburðum og þjónustu eftir föngum en fyrir liggur að góð menntun og vandað fjarskiptakerfi geta minnkað eða eytt mismun sem leiðir af fámenni og fjarlægðum. Hugmyndin er að Nýsköpunarmiðstöð Íslands verði þekkingarsetur sem tekur mið af starfsemi sem erlendis er almennt nefnd „Centers of expertise“. Í þekkingarsetri tengjast saman tæknirannsóknir með tengsl við rannsóknir í háskólum og háskólasetrum annars vegar og þróunarstarfsemi fyrirtækja hins vegar. Þar verður miðstöð upplýsinga og leiðsagnar fyrir fyrirtæki og einstaklinga sem fást við hvers konar nýsköpunarvinnu. Þar verður að finna frumkvöðlasetur sem aðstoðar sprotafyrirtæki og frumkvöðla við þróun nýsköpunarhugmynda og veitir þeim aðstoð við að vaxa fyrstu rekstrarárin. Þá verður unnið að greiningum á stöðu og þróun atvinnulífs og byggðarlaga, m.a. til þess að unnt verði að bregðast við aðsteðjandi vanda hverju sinni með öllum þeim tækjum sem þekkingarsetrið Nýsköpunarmiðstöð Íslands mun búa yfir. Efling starfseminnar úti á landi er ein af forsendum þessara breytinga. Atvinnuþróunarfélög og atvinnuráðgjafar fá veigameiri hlutverk en áður með því að stefnumótun og framkvæmd verkefna verði í auknum mæli færð heim í hérað. Þekkingarsetur á landsbyggðinni verða þungamiðja atvinnusóknar sem einkum mun byggjast á helstu styrkleikum atvinnulífsins á viðkomandi svæði og getu þess til að ná árangri á alþjóðlegum samkeppnismarkaði. Einkum er horft til uppbyggingar þekkingarsetra á Akureyri, Ísafirði og á Egilsstöðum, þ.e. Miðausturlandi, enda hefur styrking landshlutakjarna á þessum stöðum verið eitt af markmiðum byggðaáætlunar stjórnvalda. Háskólasetur Vestfjarða og Þekkingarnet Austurlands mynda nú þegar kjarna vaxtar í þekkingarsetrum á þessum stöðum, Háskólinn á Akureyri og sú starfsemi sem fer fram í Rannsókna- og nýsköpunarhúsinu þar og enn frekari vöxtur rannsókna og nýsköpunarstarfsemi í væntanlegum Tæknigarði er sú umgerð sem mun mynda kjarna starfseminnar á Norðurlandi. Það á ekki að fara á milli mála að með þessum tillögum vill iðnaðarráðuneytið blása til sóknar í rannsóknum og atvinnuþróun um allt land. Slíkrar sóknar og endurnýjunar er þörf enda eru framfarir örar og ef við viljum njóta bættra lífskjara í framtíðinni verða að koma til nýjar áherslur sem atvinnuþróunin, t.d. á landsbyggðinni, getur byggt á. Hlutverki Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands er í frumvarpinu skipt í fjóra meginþætti sem raktir eru í 2. gr. þess. Í fyrsta lagi er lagt til að stofnuninni beri að miðla þekkingu og veita stuðningsþjónustu fyrir frumkvöðla og sprota- og nýsköpunarfyrirtæki. Þá beri stofnuninni að greina stöðu og þróun búsetuskilyrða og atvinnulífs og vinna áætlanir sem hafa það að markmiði að stuðla að samkeppnishæfni atvinnulífs og treysta byggð í landinu. Í þriðja lagi skuli stofnunin stunda tæknirannsóknir, þróun, greiningar, prófanir, mælingar og vottanir. Loks beri henni að fara með málefni sérstakra sjóða eftir því sem nánar er kveðið á um í frumvarpinu. Í I. kafla frumvarpsins er lagt til að starfsemi Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands verði í meginatriðum skipt í ráðgjafarsvið annars vegar og Íslenskar tæknirannsóknir hins vegar. Starfssvæði beggja sviða er landið allt. Á ráðgjafarsviðinu skal rekin þjónustumiðstöð fyrir frumkvöðla og fyrirtæki. Þjónustumiðstöð sem þessi hefur verið rekin um nokkurt skeið undir heitinu Impra á Iðntæknistofnun Íslands og hefur starfsemi hennar þótt gefa góða raun. Meðal hlutverka ráðgjafarsviðsins verður að auka veg hönnunar og vekja fyrirtæki til vitundar um mikilvægi hönnunar í nýsköpun og vexti. Þá mun ráðgjafarsviðið einnig vinna áætlanir sem stuðla eiga að jöfnun lífskjara í landinu. Ráðgjafarsviðið mun í staðbundinni starfsemi hafa samráð við atvinnuþróunarfélög. Sú rannsóknastarfsemi sem lagt er til að stunduð verði á vegum Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands verður starfrækt undir heitinu Íslenskar tæknirannsóknir. Lagt er til að í starfseminni skuli lögð áhersla á hagnýtar rannsóknir og vöruþróun í þágu nýsköpunar atvinnulífsins auk þess sem stundaðar skuli grunnrannsóknir á afmörkuðum sviðum sem hafa þjóðhagslega þýðingu. Stofnuninni verði óheimilt að stunda rannsóknastarfsemi á viðskiptalegum grundvelli nema í formi sérstakra félaga með takmarkaðri ábyrgð. Lagt er til að stofnuninni verði heimilað að stofna, eiga, reka og selja slík félög sem stofnuð eru utan um rannsóknir sem taldar eru í samkeppni við atvinnulífið. Megintilgangurinn með þessari heimild er að koma í veg fyrir að verðmæti sem verða til í rannsóknastarfseminni glatist. Sú leið að heimilt sé að stofna félag um viðkomandi starfsemi á að tryggja að samkeppnisreglur verði virtar í starfsemi stofnunarinnar. Við Íslenskar tæknirannsóknir verður starfrækt ráðgjafarnefnd. Í henni sitja fulltrúar atvinnulífsins og háskólanna. Er nefndinni ætlað að vera ráðgefandi um fagleg málefni og val á verkefnum. Í II. kafla frumvarpsins er lagt til að stofnaður verði sérstakur sjóður á grundvelli fjármálastarfsemi Byggðastofnunar og nefnist hann Byggðasjóður. Sjóðurinn heyri undir yfirstjórn iðnaðarráðherra og hlutverk hans verði að taka þátt í ábyrgðum á lánum banka sem m.a. eru veitt til stofnunar fyrirtækja, nýrra fjárfestinga, nýsköpunar á landsbyggðinni og til uppbyggingar atvinnulífs á svæðum þar sem sérstök áföll valda verulegu atvinnuleysi. Lagt er til að Byggðasjóði verði heimilt að veita ábyrgðir með allt að 75% ábyrgðarþátttöku sjóðsins. Fimm manna stjórn sjóðsins verði skipuð til þriggja ára í senn en hlutverk hennar verði að setja reglur um starfsemi hans og skilyrði fyrir veitingu ábyrgða sem háðar eru samþykki fjármálaráðherra. Veiting lánsábyrgða er vel þekkt aðferð og eru starfræktir lánsábyrgðarsjóðir í nær öllum Evrópulöndum sem gegna mikilvægu hlutverki við að tryggja fyrirtækjum aðgang að fjármagni. Opinberir aðilar í nágrannalöndunum veita slíka þjónustu og hefur hún þótt gefa góða raun. Í III. kafla frumvarpsins er lagt til að ákvæði um Tækniþróunarsjóð verði í sömu lögum og ákvæði um Nýsköpunarmiðstöð Íslands og Byggðasjóð. Sjóðurinn verður áfram sérstakur sjóður sem heyrir undir yfirstjórn iðnaðarráðherra. Tækniþróunarsjóður starfar í dag á grundvelli laga nr. 4/2003, um opinberan stuðning við tækniþróun og nýsköpun í þágu atvinnulífsins. Ekki eru lagðar til breytingar á hlutverki sjóðsins og úthlutunarreglum við flutninginn. Lagt er til að hlutdeild atvinnulífsins í stjórn sjóðsins verði aukin og að Samtök atvinnulífsins tilnefni tvo menn í stjórn sjóðsins en á móti falli niður að formaður tækninefndar sitji í stjórninni og einn samkvæmt tilnefningu rannsóknastofnana atvinnulífsins. Í IV. kafla er lagt til að starfræksla tryggingardeildar útflutnings verði færð frá Nýsköpunarsjóði atvinnulífsins til Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands. Lagt er til að heiti sjóðsins verði breytt og hann kallaður „Tryggingarsjóður útflutnings“ í stað tryggingardeildar útflutnings. Ekki er með flutningnum lagt til að gerðar verði breytingar á hlutverki eða starfsemi sjóðsins að öðru leyti en því að ekki er gert ráð fyrir að stjórn Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins tilnefni einn mann af fimm í stjórnarnefnd sjóðsins heldur verði einn stjórnarmanna skipaður af Samtökum atvinnulífsins. Sjóðurinn flytur eigið fé með sér og heldur skyldum sínum gagnvart viðsemjendum sínum. Hæstv. forseti. Hér er í hnotskurn lagður grunnur að nýrri sókn í atvinnuþróun og nýsköpun þekkingarsamfélagsins. Þessi sókn byggist fyrst og fremst á innleiðingu nýrrar þekkingar og færni sem eru forsendur fyrir uppbyggingu og endurnýjun atvinnulífsins í stað þeirrar starfsemi sem látið hefur undan síga vegna breyttra ytri aðstæðna. Mikilvægt er að allir landshlutar og allir landsmenn hafi hin sömu og sem jöfnust tækifæri til að taka þátt í þeirri endurnýjun sem færa mun þeim ný og vel launuð störf inn í framtíðina. Hæstv. forseti. Ég mælist til þess að þessu frumvarpi verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. iðnaðarnefndar.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra hefur mælt fyrir frumvarpi um Nýsköpunarmiðstöð Íslands sem á að sameina úr Byggðastofnun, Iðntæknistofnun og Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins. Það sem ég vil ámálga við hæstv. ráðherra er að Byggðastofnun er nú staðsett á Sauðárkróki, með höfuðstöðvar þar. Hvergi er í þessu frumvarpi vikið að því hvað muni verða um Byggðastofnun á Sauðárkróki. Hins vegar er vikið að því hér, eins og hæstv. ráðherra rakti, að horft er til uppbyggingar þekkingarsetra á Ísafirði, Akureyri og á Egilsstöðum, enda hefur styrking landshlutakjarna á þessum stöðum verið eitt af markmiðum byggðaáætlunar stjórnvalda. Áfram er rakið að Háskólasetur Vestfjarða og Þekkingarnet Austurlands myndi nú þegar kjarna vaxtar í þekkingarsetrum á þessum stöðum og að Háskólinn á Akureyri og sú starfsemi sem fer fram í Rannsókna- og nýsköpunarhúsinu og enn frekari vöxtur rannsókna og nýsköpunarstarfsemi í væntanlegum Tæknigarði sé sú umgjörð sem muni mynda kjarna starfseminnar á Norðurlandi. Mér finnst skjóta nokkuð skökku við. Það var með ærinni fyrirhöfn sem Byggðastofnun var flutt á Sauðárkrók, menn deildu um þá ákvörðun en það var gert og hún hefur starfað þar sem miðstöð þessarar starfsemi. Þó að hér sé verið að flytja nýtt frumvarp verður í sjálfu sér áfram meginþungi þess starfs í hinni nýju stofnun það starf sem var falið Byggðastofnun sem er með höfuðstöðvar á Sauðárkróki. Ég verð bara að lýsa yfir miklum vonbrigðum með það að hér skuli vera svo kveðið að orði að höfuðstöðvar þessarar nýju stofnunar á Norðurlandi skuli verða á 

Hæstv. forseti. Það sem var rætt um Akureyri, Egilsstaði, Miðausturland, Ísafjörð o.s.frv. er átt við staðbundna starfsemi á þeim slóðum. Áður hefur verið frá því greint að aðalskrifstofa stofnunarinnar verði á Sauðárkróki. Það hefur ekki breyst.

Frú forseti. Ég held að hæstv. ráðherra þurfi að kveða hér fastar að, því að í textanum stendur varðandi þá starfsemi sem fram fer á Akureyri að meginþungi starfseminnar skuli vera á Norðurlandi. Ég hef í sjálfu sér ekkert á móti Akureyri í þessu sambandi en Byggðastofnun var byggð upp á Sauðárkróki. Það er talað um tengsl við skóla, háskóla og háskólasetur. Við erum með háskóla í Skagafirði sem hvergi er minnst á. Mér finnst eðlilegt að það sé tekið fram ef ætlunin er að Byggðastofnun og þessi nýja stofnun verði áfram með þungamiðju sína í Skagafirði, í tengslum við háskólastarf og annað sem þar er, en ekki látið vera undir geðþóttavaldi ráðherra á hverjum tíma. Hvað varðar landshlutakjarnana þá eru taldir þarna upp þrír landshlutakjarnar. Það er ekki tilviljun. Ég hef ekkert á móti því að Ísafjörður, Akureyri eða Egilsstaðir byggist upp. En það er alveg ljóst hver er andi frumvarpsins, að miða þungamiðju þessarar starfsemi við þessa þrjá staði. Þessir staðir eru alls góðs maklegir og alveg sjálfsagt að byggja þar upp starf en Sauðárkrókur er landshlutakjarni í þessu tilliti. Hann hýsir meira að segja Byggðastofnun núna. Sauðárkrókur er uppbyggður landshlutakjarni á Norðurlandi einmitt fyrir starfsemi hvað þetta varðar. Hvers vegna á þá ekki að segja það? Eins og hér er lagt upp með er verið að láta þá starfsemi sem nú er á Sauðárkróki vera í vindinum og í staðinn fyrir að taka af öll tvímæli um að Sauðárkrókur sé landshlutakjarni og þar verði höfuðstöðvar hinnar nýju stofnunar settar, þá er það allt 

Hæstv. forseti. Ég vil ekki fara að snúa út úr fyrir hv. þingmanni. Hann vísar í VII. hluta greinargerðar á bls.15. Ég endurtek að þar er bara verið að fjalla um þekkingarsetur á einstökum stöðum á landsbyggðinni en ekki verið að tala um aðalskrifstofu Byggðasjóðs eða Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands.

Virðulegi forseti. Mér þykir nokkuð athyglisvert að þetta mál skuli vera komið aftur inn á borð þingsins en mikið var um það deilt á vordögum þegar það lá fyrir. Þá var ljóst að málið var algjörlega vanreifað. Það streymdi inn til hv. iðnaðarnefndar gríðarlegt magn af umsögnum sem allar voru á eina leið, að málið ætti ekki að fara áfram eins og það var síðastliðið vor. Nú erum við komin með nýtt frumvarp í hendurnar og ég sé ekki miklar breytingar í því. Enn erum við með umdeilda þætti inni, eins og t.d. pólitískt skipaðan forstjóra og enga stjórn yfir honum og að tengslin við atvinnuþróunarfélögin eru enn óljós. Sömuleiðis stendur mjög upp úr sú gagnrýni að ekki sé rétt að blanda saman málefnum sem snúa beint að byggðaþróun og stuðningi við dreifðari byggðir landsins og uppbyggingu rannsókna- og nýsköpunarstarfs sem heyrir undir iðnaðarráðuneytið. Virðulegi forseti. Það kemur fram í greinargerð með þessu frumvarpi að tekið hafi verið tillit til nokkurra breytingartillagna sem meiri hluti iðnaðarnefndar lagði til að síðasta þingi. En það sem mér þykir mestu máli skipta er að fá upplýsingar um það hjá hæstv. ráðherra hvort samráð hafi verið haft við hagsmunaaðila á sviði byggðamála, þá sem fara með málefni sprotafyrirtækja og þá sem fara með málefni nýsköpunar í landinu. Það er mikilvægt að fá að vita hvort neytendur þessarar stofnunar í framtíðinni hafi fengið að vera með í smíðum þessa nýja frumvarps.

Hæstv. forseti. Það hefur verið lögð mjög mikil áhersla á samráð, viðræður í allt sumar við ýmsa aðila, bæði í þeim stofnunum sem málið snertir og við samtök í atvinnulífinu. Ég geri mér hins vegar grein fyrir að málið er margþætt og það eru mismunandi skoðanir uppi um það en ég met það svo að við höfum lagt á það mjög þunga áherslu í ráðuneytinu að hafa samráð sem allra víðast, enda kemur það fram í frumvarpinu. Ég á satt að segja von á að það komi fram í viðbrögðum við því að þessu sinni enda þótt ég geri mér alveg grein fyrir að í frumvarpinu eru mörg umdeild ákvæði.

Virðulegi forseti. Það er ekki á þessu nýja frumvarpi að sjá að haft hafi verið verulegt samráð við þá aðila sem munu verða neytendur þessarar stofnunar í framtíðinni, vegna þess að gagnrýni þeirra var það ákveðin og skýr á svo mörgum þáttum í málinu sem sér engan stað í þessu nýja frumvarpi að tekið hafi verið tillit til. Vil ég þar nefna, eins og ég tiltók áðan, að það var gagnrýnt hvernig stjórnsýsluskipulagið væri, að ekki skuli vera stjórn yfir forstjóra Nýsköpunarmiðstöðvar sem verður skipaður beint af ráðherra. Menn töldu það orka tvímælis vegna þess að það gæti gert stofnunina ótrúverðuga af því að þar eiga að fara fram óháðar rannsóknir. Virðulegi forseti. Ég nefndi líka atvinnuþróunarfélögin og sömuleiðis að allar þær umsagnir sem við fengum voru á þá leið að menn töldu að þessar tvær stoðir, þ.e. byggðamálin annars vegar og nýsköpunarstarfið hins vegar, eins og þetta var sett upp í frumvarpinu, mundu veikja hvor aðra í þessari stofnun. Það hefur ekki verið tekið nægilega á þessu og auk þess, eins og ég nefndi í andsvari í málinu á undan, um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins, er í þessu frumvarpi verið að þrengja að og fækka leiðum til stuðnings fyrirtækjum sem eru í nýsköpun og þróunarstarfi hvort heldur þau eru á landsbyggðinni eða hér á höfuðborgarsvæðinu. Það er verið að þrengja möguleika þeirra vegna þess að það helsta sem í boði núna er annars vegar ábyrgð á lánum til fyrirtækja á landsbyggðinni og hins vegar Tækniþróunarsjóður til fyrirtækja á höfuðborgarsvæðinu og þar renna eins og ég kom inn á áðan eingöngu 

Hæstv. forseti. Það er óhætt að segja að við metum þetta ekki eins, ég og hv. þingmaður sem nú lauk máli sínu. Í fyrsta lagi er hin almenna þróun í stjórnsýslunni sú að forstöðumenn séu skipaðir og að ekki séu stjórnir í stofnunum, þeim hefur fækkað mjög á undanförnum árum. Hins vegar er í þessu frumvarpi gert ráð fyrir í fyrsta lagi samráðsnefnd með fulltrúum atvinnulífsins, eins og ég rakti áðan, í öðru lagi sérstakri stjórn fyrir Byggðasjóð og í þriðja lagi bráðabirgðaákvæði um sérstaka nefnd til að fjalla um rekstrarform Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands. Í öðru lagi met ég það ekki á sömu lund og hv. þingmaður, þótt ég vilji virða sjónarmið hennar, að nýsköpunarþátturinn og byggðamálaþátturinn veiki hvor annan. Ég lít þvert á móti svo á að þarna geti orðið og eigi að verða mjög mikilvæg samefling. Ég lít svo á að það sé mjög nauðsynlegt að nýsköpunarviðhorfin verði ráðandi um stuðning við atvinnulífið alls staðar í landinu en ekki síst úti á landsbyggðinni. Hv. þingmaður talaði síðan um verið væri að þrengja möguleika. Ég held ekki, ég held þvert á móti að við séum að draga skynsamlegar ályktanir af þeirri þróun sem orðið hefur á fjármála- og fjárfestingarmörkuðum á Íslandi, að við séum að draga eðlilegar ályktanir af því. Ég nefndi reyndar í fyrra dagskrárlið í dag þær hugmyndir sem hafa verið uppi um tillit til rannsókna- og þróunarkostnaðar í fyrirtækjum sem við höfum ekki nefnt í þessari umræðu að þessu sinni fyrr en nú, en ég tel þvert á móti að við séum að draga eðlilegar ályktanir af þróun fjárfestingarmarkaðanna og lánamarkaðanna og það sé ekki verið að þrengja möguleika.

Hæstv. forseti. Við erum að ræða mál sem allmikið var fjallað um á síðasta þingi. Sú breyting hefur orðið á að iðnaðarráðherrann hefur breyst dálítið en málið ekki. Mér sýnist að við séum að ræða nákvæmlega sama mál og í fyrra í aðalatriðum. Gríðarlegur klofningur var í málinu í stjórnarflokkunum í fyrra. Ég reikna alveg með að sá klofningur sé enn fyrir hendi. Hann lýsti sér mjög vel í því að meiri hluti iðnaðarnefndar, reyndar öll iðnaðarnefnd, samþykkti sérstakar breytingar á byggðaáætlun í fyrravetur þar sem lögð mikil áhersla á að efla Byggðastofnun og sjá til að hún hefði fjármuni til að vinna að þeim verkefnum sem ætlast er til að hún vinni að. Sú stefna sem fyrrverandi iðnaðarráðherra rak var hins vegar að leggja niður Byggðastofnun með öllum ráðum. Sá vegur hefur verið genginn á undanförnum árum með fjölmörgum ákvörðunum. Ég og við samfylkingarmenn erum algjörlega andvígir þessari leið. Við teljum að meðan ríkisvaldið vill standa við bakið á landsbyggðinni með framlögum til byggðamála eigi að halda vel utan um þau mál, aðallega af einum aðila. Sá aðili á auðvitað að vera Byggðastofnun. Þetta er því ekki rétta leiðin, sem hér er á ferðinni, fyrir utan að það vekur tortryggni um vinnubrögðin í framtíðinni hvernig stofnun, sem á að hafa þetta með höndum núna, er uppsett. Það á sem sagt að vera á forræði og ákvörðunarvaldi forstjóra stofnunarinnar að fara í framkvæmdir á landsbyggðinni þar sem herðir að. Það er einn maður sem tekur þá ákvörðun. Hvert á að beina afli þessarar stofnunar? Ég tel mjög óheppilegt að þannig sé unnið að þessum málum að vilji Alþingis sé ekki virtur. Vilji Alþingis kom skýrt fram þegar byggðaáætlun var afgreidd út úr iðnaðarnefnd. Ég tel að þar hafi orðið pólitískt samkomulag. Hvað var þar gert? Þar var lögð mikil áhersla á Byggðastofnun, eins og ég nefndi áðan, og sérstök verkefni sem komu fram í C-kafla ályktunar sem iðnaðarnefnd samþykkti. Þar eru nokkur atriði talin upp og ég ætla að rifja þau upp til að setja umræðuna í samhengi. Nefndin leggur til að haft verði að leiðarljósi m.a. að efla Byggðastofnun og gera henni kleift með framlögum í fjárlögum að sinna mikilvægum verkefnum á sviði byggðamála, með leyfi forseta: „a. Að gera sérstaka athugun að stöðu byggðarlaga sem glímt hafa við viðvarandi fólksfækkun, meta styrkleika þeirra og veikleika og greina möguleika til eflingar þeirra, samanber aðgerð númer 7 í tillögunni. b. Að efla atvinnuþróunarfélög og nýsköpunarmiðstöðvar sem hluta af stoðkerfi atvinnuþróunar og nýsköpunar á landsbyggðinni.“ Hér er sérstaklega vikið að atvinnuþróunarfélögunum vegna þess að þeim voru ekki gerð þau skil, í því frumvarpi sem þá var til umræðu, sem menn vildu sjá. „c. Að taka þátt í gerð og framkvæmd svæðisbundinna vaxtarsamninga þar sem opinberir aðilar og einkaaðilar sameinast um aðgerðir til að efla samkeppnishæfni svæða og auka hagvöxt. Stofnunin meti árangur af samningunum reglulega, samanber aðgerð númer 4 í tillögunni.“ Iðnaðarnefnd taldi sérstaka ástæðu til að álykta um þetta vegna þess að betri og öflugri stuðning vantar við það sem menn eru að gera í heimabyggð í atvinnuþróunarfélögum. „d. Að hefja á þessu ári skipulagða söfnun tölfræðilegra gagna um byggðaþróun þannig að úrvinnsla þeirra geti hafist í upphafi árs 2007…“ - Af hverju var þetta gert? Þetta er skylda Byggðastofnunar og hefur verið árum saman. En hún hefur aldrei haft til þess fjármagn. „e. Að undirbúa í samvinnu við Reykjavíkurborg og önnur sveitarfélög gerð landshlutaáætlana sem verði ætlað að ná yfir landið allt, samanber aðgerð númer 6 í tillögunni. f. Að gera afrakstur tilraunaverkefnisins um rafrænt samfélag aðgengilegan fyrir önnur byggðarlög á landsbyggðinni, samanber aðgerð númer 14 í tillögunni. g. Að hafa fyrir Íslands hönd forgöngu um þátttöku í Norðurslóðaáætlun Evrópusambandsins, NPP, og Norrænu Atlantsnefndinni, NORA, samanber aðgerðir númer 22 og 23 í tillögunni. Mikilvægt er að Byggðastofnun, sem ber mikla ábyrgð á framkvæmd byggðaáætlunar, verði gert kleift að sinna því mikilvæga hlutverki. Nefndin leggur því áherslu á að skerpt verði á hlutverki og ábyrgð Byggðastofnunar í byggðaáætlun áranna 2006–2009. Í því felst að Byggðastofnun verði tryggðir fjármunir í fjárlögum til þess að sinna lögbundnu hlutverki sínu. Miklir erfiðleikar steðja að ákveðnum landsvæðum. Í því ljósi er mikilvægt að auka opinber fjárframlög til þeirra svæða sem glímt hafa við mikla erfiðleika á borð við hrun rækjuiðnaðarins og þar sem veiðiheimildir hafa horfið snögglega. Byggðastofnun ætti að vera í lykilhlutverki í því að efla þau byggðarlög.“ Ég las þetta, með leyfi forseta, fyrst og fremst til að draga athygli að því að iðnaðarnefnd lagði mikla áherslu á að hlutverk Byggðastofnunar yrði eflt. Það verður ekki gert með þeirri aðferð, þeirri leið sem hér er mælt fyrir. Við eigum auðvitað eftir að fást við þetta mál í iðnaðarnefndinni aftur. Það er gamall kunningi þar frá því í fyrravetur. Það kom fram áðan að við fengum fjölmargar umsagnir um málið í iðnaðarnefnd í fyrravetur. Þær voru nánast allar á eina leið. Það að blanda saman þeirri ágætu hugmynd að sameina Iðntæknistofnun og Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins saman við þau málefni sem menn töldu sig þurfa að leysa gagnvart Byggðastofnun var ekki talin góð hugmynd. Því var lýst í greinargerð með þessu frumvarpi að búið var að leggja verulega mikla og góða vinnu í sameiningu þeirra tveggja stofnana sem ég nefndi áðan. En þegar málið er komið inn í iðnaðarráðuneytið þá dettur mönnum það snjallræði í hug að bæta Byggðastofnun inn í þetta. Um það hefur í raun verið deilt alveg síðan að málið kom fyrir Alþingi, þ.e. hvort það sé rétta leiðin. Ég tel að þetta sé röng leið og við í Samfylkingunni teljum að þarna sé beitt röngum aðferðum. Það hvernig sótt hefur verið að Byggðastofnun undanfarin ár hefur skapað gríðarlega tortryggni gagnvart þessum málum og hvernig hún hefur verið veikt af stjórnvöldum með alls konar aðgerðum, meðal annars með því að hluta hana niður, flytja verkefni hennar og dreifa um landið. Þegar komið hafa ný verkefni sem hafa áhrif á byggðamál þá hafa þau ekki verið falin Byggðastofnun o.s.frv. Ég tel að eins og málin eru sett upp í þessu máli sé byggðaþættinum ekki sinnt þannig að maður geti treyst því að staðið verði við bakið á byggðarlögum sem þurfa á stuðningi að halda. Fyrir utan það að Byggðasjóði sem slíkum er ákaflega þröngur stakkur skorinn. Það þarf nánast að vera þannig, t.d. ef maður skoðar e-lið 11. gr. Þar segir að sjóðnum sé heimilt að veita ábyrgðir á lán til uppbyggingar atvinnulífs á svæðum þar sem sérstök áföll valda verulegu atvinnuleysi. Þar er Byggðasjóði heimilt að veita ábyrgðir á lán allt að 75%. En hvað þýðir þetta? Þetta þýðir að lánastofnanir hafa úrslitaákvörðunarvald um það hvort eitthvað af þessu tagi verði gert. Ég tel að menn muni fara yfir þetta í nefndinni aftur. Ég á erfitt með að trúa, eftir þá umræðu sem varð um þetta mál í fyrravetur, að sátt sé um málið í stjórnarflokkunum. Mér fyndist það afar undarlegt. Það kæmi mér á óvart. Ég ætla að bíða eftir því að ræða þetta mál betur í iðnaðarnefnd. Ég ætla ekki að fara yfir alla þá umræðu sem fór fram í fyrravetur. Ég trúi því að það hljóti að vera hægt að finna fleti á að gera breytingar á þessu máli með þeim hætti að betri pólitísk sátt geti orðið um það. Ég trúi því illa, eins og ég sagði áðan, að stjórnarliðar séu orðnir sammála um að hafa málið nánast óbreytt frá því sem lagt var fram af iðnaðarráðherra sem leit öðruvísi út í fyrrahaust.

Hæstv. forseti. Samkvæmt því frumvarpi sem hér er til umræðu þá skal sameina Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins, Iðntæknistofnun og Byggðastofnun í Nýsköpunarmiðstöð Íslands. Ég tel að hér sé gengið of langt. Ég er sammála því að sameina Iðntæknistofnun og Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins, enda um náskyldar stofnanir að ræða. Það virðist í mörg ár hafa verið almenn skoðun þeirra sem um það fjalla að þær stofnanir eigi vel saman í einni. Ég tel hins vegar að Byggðastofnun eigi ekki heima með hinum tveimur vegna þess að þessar þrjár stofnanir eiga sáralítið sameiginlegt. Það virðist reyndar mjög almenn skoðun. Ef við skoðum athugasemdir við lagafrumvarpið þegar það var síðast lagt fram kemur fram að þáverandi iðnaðarráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, skipaði í september 2004 starfshóp til að gera tillögur um endurskipulagningu tæknirannsókna. Starfshópurinn var skipaður af þeim Sveini Þorgrímssyni, skrifstofustjóra í iðnaðarráðuneyti, Eddu Lilju Sveinsdóttur, deildarstjóra á Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins, og Ingólfi Erni Þorbjörnssyni, forstöðumanni á Iðntæknistofnun. Hópurinn skilaði niðurstöðum sínum til iðnaðarráðherra í nóvember 2004. Það var einróma niðurstaða hópsins að unnt væri að efla opinberar tæknirannsóknir með því að sameina starfsemi Iðntæknistofnunar og Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins. Starfshópurinn taldi að sameiningin mundi leiða til samlegðaráhrifa sem væri ein veigamesta forsenda þess að aukinn árangur næðist í alþjóðlegri samkeppni á sviði tæknirannsókna og nýsköpunar sem gæti leitt til bættrar samkeppnisstöðu Íslands. Undir þetta tók síðan Vísinda- og tækniráð í ályktun sinni frá desember 2004, en þar segir, með leyfi forseta: „Vísinda- og tækniráð styður sameiningu Iðntæknistofnunar Íslands og Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins og beinir því til iðnaðarráðherra að vinna áfram að þeirri sameiningu á grundvelli greinargerðar starfshóps iðnaðarráðherra um tæknirannsóknir með áherslu á náin tengsl við háskólana.“ Á grundvelli þessara eindregnu niðurstaðna skipaði iðnaðarráðherra enn nefnd í febrúar 2005 sem skyldi m.a. gera tillögur um verkefni og innra skipulag nýrrar stofnunar um tæknirannsóknir og að mikilvægi samfélagslegs hlutverks tæknirannsókna skyldi lagt til grundvallar með sérstakri tilvísun til þýðingar þeirra fyrir framþróun íslensks atvinnulífs og bætta samkeppnisstöðu Íslands. Reksturinn ætti m.a. að stuðla að heilbrigðri samkeppni og uppfylla kröfur samkeppnislaga. Í þessari ágætu nefnd, sem var skipuð mörgum þungavigtarmönnum, áttu sæti Magnús G. Friðgeirsson, formaður stjórnar Iðntæknistofnunar og Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins, Hallgrímur Jónasson, forstjóri Iðntæknistofnunar Íslands, Hákon Ólafsson, forstjóri Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins, Ingólfur Þorbjörnsson, forstöðumaður á Iðntæknistofnun, Ólafur Wallevik, deildarstjóri á Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins og Sveinn Þorgrímsson, skrifstofustjóri í iðnaðarráðuneytinu. Þessi nefnd skilaði niðurstöðum til ráðherra með greinargerð í september 2005. Á grundvelli jákvæðrar niðurstöðu nefndarinnar ákvað iðnaðarráðherra að undirbúa sameiningu þessara stofnana, þ.e. Iðntæknistofnunar og Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins. Það var sem sagt niðurstaða þeirra fjölmörgu sérfræðinga og sérfróðu manna sem ég hef vitnað til að sameina skyldi þessar tvær stofnanir. En á þessu stigi fær þáverandi iðnaðarráðherra skyndilega þá hugmynd að bæta Byggðastofnun í sameiningarpakkann. Hún fól ráðgjafarfyrirtæki að greina valkosti varðandi framtíðarþróun Byggðastofnunar. Þetta ráðgjafarfyrirtæki samanstóð af einstaklingi sem nýlega var fluttur heim frá Danmörku eftir langa dvöl þar. Ýmislegt af því sem þessi ráðgjafi setti fram í skýrslu sinni var mjög umdeilanlegt og margir sem vel þekktu til voru ósammála ýmsu því sem þar var sett fram. Staðreyndin er sú að margar jákvæðar umbætur höfðu þá nýlega verið gerðar á verklagi Byggðastofnunar. Þær umbætur voru leiddar af núverandi hæstv. iðnaðarráðherra, Jóni Sigurðssyni, en hann vann frábært starf sem formaður stjórnar Byggðastofnunar. Hans var enda sárt saknað þaðan þegar hann fór til starfa sem seðlabankastjóri. Gerðar höfðu verið verulegar endurbætur á starfsemi stofnunarinnar þegar þessi skýrsla var sett fram og skýrslan varð mjög umdeild og margt í henni sem menn voru hreinlega ekki sammála. Með þeirri starfsemi sem hér er lögð til leggst af lánastarfsemi Byggðastofnunar. Það tel ég mjög miður vegna þess að bankakerfið er ekki tilbúið að sinna landsbyggðinni. Ég gæti nefnt fjölmörg dæmi um það, bæði ný og gömul, að lán Byggðastofnunar hafi skipt sköpum í atvinnulífi á landsbyggðinni og í fjölmörgum tilfellum hafa þau hreinlega orðið til þess að fyrirtæki hafi eflst og dafnað. Þegar þau hafa verið komin í góðan gír hafa bankarnir svo yfirtekið þessi lán, sem er hið besta mál. Ég tel að það sé andstætt byggðastefnunni að afleggja þessa lánastarfsemi. Í athugasemdum með frumvarpinu kemur fram að Byggðastofnun hafi þurft að afskrifa verulegar upphæðir á undanförnum árum og það er rétt. En hið sama á reyndar við um bankakerfið og lánastarfsemi þess. Í þessu tilfelli er oft talað um lánastarfsemi Byggðastofnunar sem pólitískt sukk. Mér finnst sú umræða byggjast á miklum fordómum og misskilningi vegna þess að vinnubrögðum varðandi lánastarfsemi Byggðastofnunar hefur einfaldlega verið gjörbreytt fyrir nokkrum árum. Það má vel vera að þau hafi verið losaraleg áður, meðan verklagið var þannig að hver einasta lánsumsókn fór fyrir stjórn Byggðastofnunar og hún ákvað hvort lána ætti og hve mikið. En á þessu varð sú breyting fyrir nokkrum árum að stofnað var til lánanefndar sem samanstendur af embættismönnum stofnunarinnar, forstjóra, lögfræðingi og þeim lánasérfræðingi sem hefur gert greiningu á viðkomandi lánsumsókn. Þessi lánanefnd afgreiðir mál. Hún afgreiðir öll smærri lán, að 35 millj. kr, án þess að leggja það fyrir stjórn. Hún gerir síðan tillögu og greiningu fyrir stjórn um öll stærri mál og eftir því sem ég best veit hefur stjórnin alltaf farið eftir þeim tillögum og samþykkt þær. Allt tal um sukk og svínarí á þeim bæ er því löngu úrelt. Það er löngu liðin tíð, hafi það einhvern tímann verið svo, sem ég efast reyndar um. Lánveitingar eru markvissari en áður var og undirbúnar með sama hætti og hjá öðrum lánastofnunum. Nú er fínt að tala um greiningardeildir og það er einfaldlega þannig að lánasérfræðingar greina hvert einasta lán og gera nákvæma úttekt á því. Hér er lagt til að Byggðasjóður veiti ábyrgðir á lán til landsbyggðarinnar og þær megi nema allt að 75%. Tekið er fram í greinargerð að við undirbúning frumvarpsins hafi verið haft samráð við banka og önnur fjármálafyrirtæki og að undirtektir þeirra við tillögum um lánsábyrgðir hafi verið mjög jákvæðar. Skyldi nú engan undra. Auðvitað væru slíkar ábyrgðir himnasending fyrir bankakerfið og ekki merkilegt að þeir skuli samþykkja slíkt með bros á vör. Virðulegur forseti. Ég er einfaldlega ósammála þessari breytingu á lánastarfseminni og því að taka eigi upp ábyrgðir í staðinn. Ég vona að iðnaðarnefnd skoði það með opnum huga að lánastarfseminni verði haldið áfram og jafnframt að nefndin skoði vel hvort ekki sé rétt að Byggðastofnun haldi velli, sem ég tel að væri besta niðurstaðan. Eins og hér hefur komið fram var lögð á það mikil áhersla í síðustu byggðaáætlun að efla starfsemi Byggðastofnunar. Hér hefur líka komið fram að mikil andstaða var við málið á síðasta þingi. Ég vorkenni hæstv. iðnaðarráðherra, þeim ágæta manni, að fá þetta frumvarp í arf. Ég spái því að þrátt fyrir góðan vilja hans til að bæta frumvarpið muni áfram verða við það mikil andstaða á Alþingi og í þjóðfélaginu.

Frú forseti. Það bregður nú svo við að ég er svo sammála tveim síðustu ræðumönnum að ég get mjög stytt mál mitt þess vegna og vísa til þess. Það er gaman af því þegar menn sameinast þvert á hið pólitíska litróf í afstöðu til þessa máls. Hér hefur aðdragandi þess verið ágætlega rakinn og ég þarf ekki að endurtaka það. Það sem virtist vera ágætlega undirbúin og að mörgu leyti vel ígrunduð sameining Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins og Iðntæknistofnunar birtist mönnum allt í einu hér í frumvarpsformi með þeirri undarlegu viðbót að Byggðastofnun hafi eins og fengið far með málinu inn í þingið, því hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra var í bullandi vandræðum með málefni Byggðastofnunar. Satt best að segja eru þau mál búin að vera meira og minna í uppnámi frá því að málaflokkurinn var fluttur úr forsætisráðuneytinu yfir til iðnaðar- og viðskiptaráðuneytisins og stofnunin flutt norður á Sauðárkrók og miklar deilur upphófust þar í stjórn. Við þekkjum þessa sögu. Það á ekki af henni að ganga, aumingja Byggðastofnun því enn er hún hér eins og eitthvert vandræðagóss inni í þessu frumvarpi sem að öðru leyti hefði sjálfsagt getað orðið ágætissamstaða um. Það er þó þannig og það kom fram í vinnu iðnaðarnefndar um þetta mál að meira að segja þessi sameining Iðntæknistofnunar og Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins er ekki eins algerlega einboðin og menn kynnu að ætla þegar farið er að skoða það betur vegna þess að starfsemi þeirra tveggja stofnana er þrátt fyrir allt sumpart ólík. Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins er í grunninn þjónustustofnun við byggingageirann og í gríðarlega nánu samstarfi og samþætt inn í þá grein og í raun er fátt að vinna með því að breyta því vegna þess að eftir því sem ég fæ best séð og veit er almennt góð sátt og ánægja með hvernig sú stofnun vinnur sem þjónustustofnun, prófunarstofnun og rannsóknastofnun, hagnýtra rannsóknir þá aðallega, fyrir byggingariðnaðinn. Iðntæknistofnun hefur breiðara svið og þar er núverandi nýsköpunarmiðstöð eða Impra eða hvað það nú heitir. Þar er miklu frekar á ferðinni sumpart einhver skyldleiki yfir í verkefni Byggðastofnunar og atvinnuþróunarfélaganna. En þó held ég að sameining RB og Iðntæknistofnunar og staðsetning þeirra í nágrenni við háskólasamfélagið í Vesturbænum hefði haft ýmsa kosti í för með sér. Það er eftir ýmsu að slægjast í þeim efnum. Það getur maður alveg fallist á. En svona fór þetta nú og frumvarpið fékk einhverjar þær hraklegustu viðtökur sem mál af þessu tagi hefur lengi fengið í þinginu. Það er helst reyndar að mál frá sama ráðherra á sama þingi eða svipuðum þingum, auðlindafrumvörpin, hafi verið tekin jafnhressilega í nefið, ef svo má að orði komast, eins og þetta. Þeim mun meiri undrun vekur að málið skuli koma hér lítt breytt inn á þing og fyrir því þurfum við auðvitað einhver rök. Vógu þá svona létt þessar gríðarlega miklu athugasemdir sem gerðar voru við málið og náðu langt inn í raðir ríkisstjórnarliðsins sjálfs og gera enn samanber ræðuflutning hér? Það er ekki einu sinni samstaða um þetta mál á stjórnarheimilinu svo augljóst sem það er. Þá hljóta menn aðeins að staldra við og spyrja sig hvort ekki sé betra að endurskoða þetta eitthvað og velta þessu betur fyrir sér. Það sem ég held að komi náttúrlega fyrst upp er spurningin um það hvort hyggilegt sé að taka byggðaþáttinn inn í þessa hefðbundnu rannsókna- og þjónustustarfsemi við atvinnuvegina sem Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins og Iðntæknistofnun eru. Er það að öllu leyti heppilegt? Er ekki byggðaþátturinn, þá meina ég bæði áætlanagerð, stefnumótun, ráðgjöf og skýrslugjöf og svo eftir atvikum umsjón með Byggðasjóði - hvaða heimildir sem hann nú hefur - betur kominn sem sjálfstæður þáttur sem hefur síðan þverfagleg tengsl við málefni, ekki bara þessa hluta þjónustu við tilteknar atvinnugreinar, byggingariðnað og iðnað, heldur allar? Er það ekki í raun þannig að byggðaþátturinn hljóti að þurfa að verða alveg þverfaglegur? Ég hef oft velt því fyrir mér hvort byggðamálin hefðu ekki betur bara farið til félagsmálaráðuneytisins og við hefðum skilgreint þau sem verkefni sem væru svo nátengd málefnum sveitarfélaganna og þess hlutverks sem félagsmálaráðuneytið fer með að það hefði þá alveg eins átt heima þar eða þá að senda þau aftur heim til forsætisráðuneytisins vegna þess að þau verða eðli málsins samkvæmt þannig að vinna þyrfti með öllum ráðuneytum og öllum málaflokkum. Það er örugglega langt í land að við stofnum sjálfstætt byggðamálaráðuneyti. Það er lítil stemmning fyrir því. Menn vilja aðallega fækka ráðuneytum. En auðvitað hefði það verið ein leið eða þá að byggðamálin yrðu hluti af stærri og öðruvísi endurskilgreiningu og endurskipulagningu verkefna í Stjórnarráðinu þar sem til yrði einhvers konar innanríkisráðuneyti eða eitthvað í þeim dúr. Auðvitað liggja vissir þættir og vissar leiðir saman eins og nýsköpunarhugsunin. En byggðamálin eru bara miklu meira en nýsköpun í atvinnumálum. Því miður hættir mönnum að líta svo á að það er gjarnan hringt í Byggðastofnun þegar allt er hrunið, komið í kaldakol sem er alveg skelfilegur hugsunarháttur. Það má ekki vera þannig að byggðamál séu einhver vandræði, erfiðleikar, áföll og hrun sem séu orðin staðreynd. Byggðastofnun og byggðamál eiga ekki að hugsast eins og eitthvert slökkvilið heldur á þvert á móti að koma í veg fyrir að kvikni nokkrir eldar. Byggðamálin verða að vera hugsuð sem fyrirbyggjandi og uppbyggjandi aðgerðir sem gera það að verkum að fjölbreytt og blómlegt atvinnulíf sé um allt land og undirstöður byggðar og mannlífs í öllu tilliti. Auðvitað eru byggðamál ekkert síður að hlúa að menningu eða afþreyingu eða hverju sem er, samgöngum, að stuðla að góðum samgöngum o.s.frv. Það á ekki bara að vera sú þrönga hugsun að það eina sem skipti máli sé að menn hafi vinnu. Auðvitað er það undirstaða. Það hverfur ekki. En þetta þarf að hugsast í miklu víðtækara samhengi. Mín von hefur verið sú að menn hefðu þroskast það í glímunni við þessi mál að þeir endurskilgreindu og endurreistu aðgerðir á sviði byggðamála á grunni slíkrar breiðrar nálgunar. En þetta er í raun að hluta til leiðin til baka inn í þennan þrönga atvinnunýsköpunarfarveg. Það gætum við sagt að eigi þá við kannski um atvinnuþróunarfélögin sem slík sem starfa skilgreint með það verkefni en ekki stjórnsýslu- og ráðgjafarstofnun og áætlanastofnun á sviði byggðamála. Það er mjög ankannalegt ef hún er á fullri ferð til baka inn í þetta samhengi. Varðandi skipulagsþáttinn í þessu þá verður líka til hér ákaflega sérkennileg stofnun. Ég hef velt því svolítið fyrir mér hvernig sé háttað svona stjórnsýslufræðum í iðnaðar- og viðskiptaráðuneytinu af því að við höfum verið að fá svo skemmtileg frumvörp frá því ráðuneyti stundum að undanförnu. Ég hef spurt stundum þá: Hvernig er með skipuritið? Er það hérna einhvers staðar í fylgiritinu? Það gerði ég bæði þegar auðlindafrumvarpið kom og þetta. Nei, það var ekki til skipurit og þegar betur var að gáð sáu menn eiginlega ekki fyrir sér að það væri hægt að draga það upp því fyrirbærið væri svo kúnstugt í laginu. Hvað er nú þetta hér? Jú, Nýsköpunarmiðstöð Íslands skal það heita. Þetta er deildaskipt. Það er ráðgjafarsvið sem er svona ráðgjafar- og stjórnsýslusvið og er þá að einhverju leyti starfsemi Byggðastofnunar eða hvað það nú er. Það eru Íslenskar tæknirannsóknir og það vitum við í grófum dráttum hvað er. Það er sameining þeirra þátta sem eru hjá RB og Iðntæknistofnun. Þar starfar ráðgjafarnefnd, ekki stjórn heldur ráðgjafarnefnd og hún er átta manna. Staðsetninguna á þessu öllu ákveður ráðherra. Svo kemur Byggðasjóður. Hann er sjóður. Þar starfar fimm manna stjórn. Síðan kemur Tækniþróunarsjóður. Hann er sjóður og þar er sjö manna stjórn, sjö manna. Það er átta manna ráðgjafarnefnd, fimm manna stjórn, sjö manna stjórn. Svo kemur Tryggingarsjóður útflutnings. Það er sjóður. Þar eru aftur fimm menn í stjórn o.s.frv. Þetta er ákaflega sérkennilegt fyrirbæri. Það er sem sagt toppur með forstjóra sem ráðherra skipar. Síðan eru ýmis svið með einhvers konar sviðsstjórum eða sjálfstæðir sjóðir með stjórn. Hvert er þá hlutverk til dæmis forstjórans og stjórnarinnar? Þetta er orðið óskaplega einhvern veginn samsett og flókið og undarlegt fyrirbæri þannig að ég verð að segja alveg eins og er að ég er ekki viss um að menn séu að vinna meira en þeir eru að tapa í þessum efnum. Það skyldi nú ekki fara svo, ef þessi ósköp verða búin til, að það komi tiltölulega fljótt að því að menn vilji fara að gera þarna einhverjar breytingar. Auðvitað verður það. Auðvitað verður þetta með einhverjum hætti síðan rekið saman eða þessu breytt og á endanum sett inn ein stjórn eða engin. Ég er þeirrar skoðunar að það hafi verið afturför á sínum tíma þegar þingkjörin stjórn yfir Byggðastofnun var slegin af. Það voru skelfileg mistök. Það var upphafið að eyðimerkurgöngu þessa málaflokks að hluta til og hefur sennilega kannski skipt meiru máli en flutningurinn eða vistaskiptin úr forsætisráðuneytinu yfir í iðnaðarráðuneytið. Hver var hugsunin meðal annars á bak við það að hafa þverpólitíska þingkjörna stjórn yfir þessum málaflokki? Það var meðal annars til að reyna að hafa einhverja samstöðu um þessi mál. Það var meðal annars til að reyna að kalla alla til ábyrgðar á þessum málaflokki og að allir kæmu sínum sjónarmiðum að. Þessu hefur öllu verið kastað fyrir róða eins og svo víða annars staðar þar sem menn hafa farið ráðherravæðingarleiðina, að henda út allri lýðræðislegri aðkomu Alþingis svo ekki sé talað um starfsmenn þar sem slíkt átti við og starfsmannalýðræði og þar af leiðir ráðherravæðingin sem felur í sér að ráðherrann handvelur stjórnina og passar náttúrlega dyggilega upp á að hann og hans flokkur og stjórnarliðið sé þar í traustum meiri hluta. Ef menn eru þægir í stjórnarandstöðunni þá fá þeir að tilnefna einn, tvo menn. Ef menn eru óþægir eins og Vinstri grænir voru í þessum byggðamálum þá er þeirra fulltrúa hent út. Þannig virkar nú lýðræðið á þeim bænum. Það er umburðarlyndið og víðsýnið sem iðnaðar- og viðskiptaráðherra sýndi þegar við lögðumst hart gegn þessum breytingum á yfirstjórn byggðamála á sínum tíma, áttum mann kjörinn í stjórn Byggðastofnunar. Fyrsta verk iðnaðar- og viðskiptaráðherra var að sjálfsögðu að henda honum út. Þannig var nú það. Svo hlýt ég að síðustu, frú forseti, að segja að mér finnst menn vera hér líka algerlega að tapa sjónar á einu atriði og ekki litlu. Það er viðfangsefninu sjálfu, þ.e. byggðamálunum. Þau bara gleymast í þessu. Við skulum ekki gleyma því við hvað er að glíma í þeim efnum á Íslandi og hvers konar gríðarlegt verkefni það er ef menn ætla að ráðast í það og takast á við það af einhverri alvöru, enn ekki bara busla einhvers staðar í yfirborðinu með tóma sýndarmennsku eins og þetta hefur verið undanfarin ár, að reyna að koma á einhverju jafnvægi í byggðaþróun í landinu þó mjög seint sé þegar við stöndum frammi fyrir því að búsetudreifing á Íslandi er orðin skakkari og samþjöppunin fólksmeiri en í nokkru öðru landi sem við berum okkur saman við. Ekkert ríki í Vestur-Evrópu eða norrænt Vestur-Evrópuríki býr við neitt sambærilega hluti og þykir mönnum þó nóg um flutningana frá norðri til suðurs til dæmis í Skandinavíu. Þykir mönnum nóg um í Skotlandi. Þykir mönnum nóg um í Grænlandi og Færeyjum. En samþjöppunin þar er þó hvergi nærri því jafnmikil og á Íslandi. Um þriðjungur í Færeyjum og á Grænlandi býr í höfuðborginni og innan við það í Noregi og Svíþjóð. Samt er þar mikil umræða um byggðamál og gríðarlega umfangsmiklar aðgerðir til að styðja við bakið á búsetunni til dæmis í Norður-Skandinavíu, miklu víðtækari aðgerðir en hér eru í gangi. Við höfum horft hér upp á meiri röskun og viðvarandi jafnvægisleysi í þessum efnum en aðrar þjóðir hafa látið bjóða sér og er í raun lítið lát á enn þá. Staðreyndin er sú að enn er allt of mikill brestur að verða í byggðinni víða á jaðarsvæðum í landinu og ótrúlega lítið og af litlum metnaði tekist á við þá hluti. Ég held því fram að það væru einhver heimskulegustu mistök sem við Íslendingar gerðum ef við látum þetta halda svona áfram vegna þess að landið minnkar við hverja byggð sem brestur og við verðum fátækari, sérstaklega af framtíðarmöguleikum. Ég held að fáar ef nokkrar fjárfestingar séu líklegar til að verða eins arðsamar á komandi áratugum og öldum vonandi en þær að reyna að aðstoða fólk og styðja við bakið á þeim sem vilja blása lífi í byggðir sem eiga í vök að verjast. Þó við tækjum ekki nema eina atvinnugrein, mestu vaxtargrein íslensks efnahagslífs undanfarna áratugi, ferðaþjónustuna, þá er augljóst mál að framtíðarmöguleikarnir þar eru gríðarlega tengdir búsetunni. Ferðaþjónustan verður af allt öðru tagi ef ekki er til staðar byggð til að takast á við hana og þróa hana á staðbundnum forsendum í hverju byggðarlagi og hverjum landshluta fyrir sig. Það er auðvitað hægt að senda ferðamenn í rútum eða leiðbeina þeim á bílaleigubílum út í tómar byggðir eftir vegum yfir sumarið en miklu meira gerist ekki nema til staðar sé byggð sem geti boðið upp á þjónustu, afþreyingu, veitt leiðsögn, kynnt og komið á framfæri menningu, siðum og hefðum og arfleifð viðkomandi svæðis o.s.frv. Við stöndum frammi fyrir því Íslendingar að við erum orðin ferðamennskuþjóð „per definition“ af því að hingað koma fleiri ferðamenn en landsmenn eru á ári hverju. Svona upp úr miðjum næsta áratug gætum við átt von á einni milljón ferðamanna til Íslands og að þeir verði þá farnir að dreifast mun meira yfir allt árið en þeir gera núna. En það verður gríðarlegt viðfangsefni að taka á móti þessum fjölda svo vel fari og engin leið að gera það öðruvísi en til stórvandræða horfi nema við getum dreift álaginu um landið og gert nánast og helst hverja einustu byggð virkan þátttakanda í því. Þá er hægt að sjá fyrir sér að við ráðum eitthvað við þetta og án þess að það verði átroðningur og vandræði sem stofna náttúru og umhverfi í hættu og hafa ýmislegt annað óæskilegt í för með sér, of miklar árstíðasveiflur o.s.frv. Auðvitað er það svo síðan margt fleira sem hægt er að tína til og nota sem rök í þessum efnum. En ég læt nægja að nefna þetta eitt af því að fyrir mér er það alveg nógu stórt. Af hverju skyldum við ekki horfa til hagsmuna þessara stærstu vaxtargreinar íslensks atvinnulífs um árabil og greinar sem er líkleg til verða það áfram? Allt teiknar til að hún verði það áfram nema við eyðileggjum það sjálf. Það má svo sem velta því fyrir sér hvort við séum ekki með tilburði til þess. En það er önnur saga. En það eru flestir sammála um að Ísland eigi alveg gríðarlega möguleika á þessu sviði. Ferðaþjónustan er að mörgu leyti mjög álitleg grein og góð vegna þess að hún dreifir afrakstri sínum víða. Hún felur ekki í sér þörf á mikilli fjárfestingu borið saman við margt annað og hún skilar prýðilegum arði, nettóarði inn í hagkerfið. Það er nefnilega þannig að gamli söngurinn og rógurinn um láglaunastörfin og gjaldþrotin og vesenið og tapið á ferðaþjónustunni er löngu liðin tíð sem betur fer. Það gengur bara prýðilega í verulegum mæli í ferðaþjónustunni. Hún hefur dafnað þannig að tíminn hefur lengst og vetrarferðamennska er í hraðri uppbyggingu víða, ekki bara hér á suðvesturhorninu heldur líka sums staðar úti á landi sem er virkilega ánægjulegt. Það horfir því að mörgu leyti alveg prýðilega í þessari grein og hún borgar ýmsum sínum starfsmönnum alveg ágætislaun. Það sem er kannski sérstaklega gott við hana er að þar sem vel tekst til þá styrkir ferðaþjónustan kannski meira en flest annað þá atvinnustarfsemi, þá þjónustu, þá innviði sem þurfa hvort eð er að vera til staðar vegna landsmanna sjálfra eins og samgöngurnar og þjónustu, verslun og annað því um líkt. Þess vegna er leitun að þróun sem er í raun hagstæðari fyrir byggðirnar heldur en sú að þar byggist upp ferðaþjónusta, ábatasöm og sterk. Þannig er svo auðvelt að sjá fara saman hagsmuni byggðanna og skynsamlegar aðgerðir stjórnvalda á sviði byggðamála og hef ég þó ekkert nefnt undirstöðuþáttinn sem samgöngurnar eru, en nefni það svona til að hafa gert það. Ég held satt best að segja að við þurfum að skoða þetta verulega vandlega. Það er ekkert sem er að hlaupa frá okkur í þeim efnum að fara að hrasa að afgreiðslu þessa nú. Annað eins hefði þá gerst eins og að það biði þá bara næsta þings að glíma við þetta verkefni, nýrrar ríkisstjórnar og nýs þingmeirihluta hér. Það stefnir allt í að hann verði býsna breyttur að samsetningu samanber fréttir undanfarna daga og vikur og ég held að við ættum ekkert að reyna að hafa þá vit fyrir þeim sem koma til með að ráða ferðinni á næsta kjörtímabili endilega.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að mér varð eiginlega léttara í sinni eftir að ráðherraskipti urðu og þessi málaflokkur komst í hendur núverandi hæstv. iðnaðarráðherra sem, eins og fram hefur komið í máli fyrri ræðumanna, er fyrrverandi stjórnarformaður Byggðastofnunar. Ég fylltist satt að segja ætíð skelfingu þegar fyrrverandi hæstv. ráðherra tók eitthvað á málefnum Byggðastofnunar því, eins og fram hefur komið hér áður líka, og ágætlega í máli hv. þm. Jóhanns Ársælssonar, hafa málefni stofnunarinnar á alla lund farið á verri veg undir stjórn þess fyrrverandi ráðherra. Hv. þm. Steingrímur Sigfússon sagði að Byggðastofnun hefði undanfarin ár verið í bullandi vandræðum, öllu heldur að ráðherrann hefði verið í bullandi vandræðum með Byggðastofnun og það er skoðun mín að það hafi algjörlega verið sjálfsköpuð vandræði og í rauninni vandræði búin til af ásettu ráði. Það er mín skoðun að hæstv. ráðherra hafi alltaf verið á móti þessari stofnun, viljað hluta hana niður og færa í sitt eigið kjördæmi. Hún sýndi það, hæstv. ráðherra, í störfum sínum. Ég er að vona að hæstv. núverandi iðnaðarráðherra fari mjúklega af stað til þess að færa stofnunina til betri vegar því að þó að við sjáum ekki mikla breytingu á þessu frumvarpi eins og það liggur fyrir í dag frá því sem það var áður eru enn þá tækifæri til að hlusta og taka tillit til athugasemda sem er alveg öruggt að munu koma fram. Það er alveg rétt sem hefur komið fram að hér eru sett saman mjög mismunandi svið sem er að ýmsu leyti vandséð hvernig eiga að fara saman svo að vel sé. Ég var að hugsa um það áðan þegar ég sat í sæti mínu hvað það væri fróðlegt að sjá teikningu af skipuriti þessarar fyrirhuguðu stofnunar. Ég ætla að beina því til nefndarmanna í iðnaðarnefnd að þau fari fram á það við ráðuneytið að skipuritið verði teiknað upp, hvernig mismunandi svið og yfirstjórn og deildir og rannsóknastofnanir og hvað þetta allt heitir eiga að tengjast innbyrðis og inn í box sem verður teiknað, þá líka hvað eiga að vera margir yfirmenn og starfsmenn o.s.frv. Ég hef þá trú að þetta verði mjög skrautlegt skipurit, virðulegi forseti. Ég ætla svo að segja að miðað við nafn þessarar nýju stofnunar, Nýsköpunarmiðstöð Íslands, finnst mér skilgreining á hlutverki hennar eins og hún birtist bæði í 3. gr. og 5. gr. ansi þröng og jafnvel karllæg. Ég rek þessa skilgreiningu beint til þessara stofnana sem er verið að sameina, þ.e. tæknirannsókna, byggingarannsókna og þess háttar, en það getur varla verið meiningin að nýsköpun eigi bara að eiga sér stað á tæknisviði. Ég legg til að þessi skilgreining eða nafnið á sviðinu verði tekið til endurskoðunar. Það má alveg kalla þetta Íslenskar atvinnurannsóknir eða Íslenskar nýsköpunarrannsóknir og er þá hvort tveggja mun víðara og fellur að því er mér sýnist betur að því sem ég held að þessi stofnun eða þetta svið eigi að hafa með höndum. Síðan leggst illa í mig, eins og reyndar fleiri sem hér hafa talað, hvernig rannsóknir sem eiga að tengjast þessari stofnun eru tengdar tilteknum háskólum eða rannsóknastofnunum. Ég lít nefnilega á það sem kjörið tækifæri til að efla hina mörgu háskóla sem við höfum á Íslandi að gefa þeim færi á að keppa um að sinna rannsóknastörfum fyrir þessa stofnun. Það eru, eins og bent hefur verið á, margir háskólar á Íslandi og það eru líka til háskólasetur á Ísafirði og á Austurlandi. Þau bæði byggja starfsemi sína að hluta til á vísindalegum rannsóknum. Það er líka háskóli á Hólum í Hjaltadal og háskóli á Akureyri og það er alveg sjálfsagt finnst mér að gefa öllum þessum stofnunum og skólum tækifæri til að þjónusta þetta nýja svið sem þarna er verið að fjalla um. Síðan vil ég segja um það hvernig aðalstarfsemi þessar stofnunar eftir því sem mér sýnist er sett niður á þrem stöðum, þ.e. Ísafirði, Akureyri og Egilsstöðum, að það er alveg útilokað að horfa upp á það hvernig önnur landsvæði eru sýknt og heilagt vanrækt af hálfu þessarar ríkisstjórnar. Það verður að segja að það hvernig ríkisstjórnin hefur farið með Norðvesturkjördæmið í heild mun verða henni til ævarandi skammar. Það er í rauninni sama hvaða málefni sem einhvern veginn er hægt að tengja landsbyggðinni kemur að í þinginu, það er alltaf sett niður einhvers staðar annars staðar en á þeim stöðum sem virkilega þurfa á því að halda að opinber starfsemi sé efld. Að kalla Ísafjarðarbæ byggðakjarna á sama tíma og þessu hlutverki er ekki gert hærra undir höfði en svo af hálfu ríkisstjórnarinnar að þar fækkar opinberum störfum stöðugt og fjármagnið sem er sett í þróunarsamninginn sem var verið að gera við þessa byggð er eins og upp í nös á ketti miðað við það sem þarf virkilega að setja í þetta landsvæði er bara hreint út sagt háðulegt, virðulegi forseti. Það hefur komið fram í máli fyrri ræðumanna að mikil þörf sé á stofnun eins og Byggðastofnun til þess að efla byggð á landinu. Ég ætla að ítreka að það er mikil þörf á slíkri starfsemi. Ég held að það sé skoðun meiri hluta þingmanna á hv. Alþingi að ekki sé ástæða til að leggja niður byggð eða láta byggð á landinu eiga sig annars staðar en á 3–4 stöðum en það er eiginlega í stórum dráttum það sem þessi ríkisstjórn hefur verið að gera. Að hafa stofnun eins og Byggðastofnun sem er ekki gert fært að sinna hlutverki sínu almennilega er eiginlega verra en að hafa hana ekki því að þessi stofnun kallar alveg sýknt og heilagt yfir sig mjög óréttmæta gagnrýni sem byggist á því að hún getur ekki þjónustað þá sem þurfa á þjónustunni að halda vegna þess að hún hefur ekkert fjármagn og engar aðstæður til að sinna starfi sínu. Ég vona að hæstv. iðnaðar- og byggðamálaráðherra muni standa betur að málum en forveri hans í embætti og sýna að hann hafi ekki gleymt því sem hann lærði sem formaður stjórnar þessarar stofnunar sem nú er til meðhöndlunar.

Hæstv. forseti. Aðeins í framhaldi af ræðu hv. þingmanns sem mér fannst einkennast af mikilli svartsýni og töluverðu vonleysi en þó var kannski verst að þar gætti örlítils misskilnings og kannski gleymsku. Í fyrsta lagi hélt hv. þingmaður því fram að samkvæmt því frumvarpi sem hér er til umræðu væru Byggðasjóður og Tækniþróunarsjóður eins og skúffa eða deild í Nýsköpunarmiðstöðinni en svo er ekki. Þeir starfa sjálfstætt og það er mjög mikilvægt að halda því til haga. Þarna gætti því einhvers misskilnings hjá hv. þingmanni. Ég get hins vegar tekið undir það með hv. þingmanni að betur mætti gera hvað varðar störf á landsbyggðinni en mér fannst hv. þingmaður tala þannig að Norðvesturkjördæmi væri eins og sviðin jörð eftir hraklega meðferð hæstv. ríkisstjórnar á því kjördæmi og þangað hefðu hæstv. ráðherrar bara aldrei litið varðandi flutning á opinberum störfum. Það kemur mér á óvart að heyra hv. þingmann tala svona, því að ef ég man rétt færði hæstv. dómsmálaráðherra innheimtu umferðarlagabrota alla leið til Blönduóss og síðast er ég vissi til var Blönduós hluti af Norðvesturkjördæmi. Það var mjög verðskuldað að sýslumaðurinn á Blönduósi fengi þá deild, enda annálaður fyrir góða löggæslu. Þá man ég ekki betur en hæstv. félagsmálaráðherra hafi flutt ein 12 störf á Hvammstanga og síðast þegar ég vissi til var Hvammstangi hluti af Norðvesturkjördæmi. Þetta vildi ég aðeins nefna hv. þingmanni til upprifjunar og hugarhægðar eftir það vonleysi sem mér fannst einkenna ræðu hennar.

Virðulegi forseti. Ég ætlaði að segja að það léttist á mér brúnin því nær sem dregur kosningum því að ég veit að skipt verður um ríkisstjórn og næsta ríkisstjórn mun örugglega sinna Norðvesturkjördæmi betur en sú núverandi. Það sem hv. þingmaður nefndi er allt saman satt og rétt og það fellur undir það sem ég kalla sleðahundaheilkennið, þ.e. þetta er sambærilegt við meðferð Grænlendinga á sleðahundum sínum. Þeir eru hafðir við sultarmörk þangað til á að fara að nota þá. Nú á sem sagt að mýkja kjósendur með því að færa örfá störf í þetta kjördæmi svo þeir kjósi kannski rétt næst, minnugir þess að búið er að færa örfá störf út í kjördæmið. Það er auðvitað þakkarvert og ég skal ekki draga neitt úr því en betur má ef duga skal, enda hefur lítið verið gert á undanförnum 12 árum í þessu efni eins og dæmin sanna þegar farið er yfir þau.

Frú forseti. Það er þó ánægjulegt að upp skuli hafa runnið ljós fyrir hv. þingmanni og hún átti sig á því að það var ekki alls kostar rétt sem hún nefndi í fyrri ræðu sinni þegar hún dró upp þessa svörtu mynd af kjördæmi sínu. Hæstv. ríkisstjórn hefur þó a.m.k. sýnt einhverja tilburði og nokkur störf hafa færst þangað yfir og í fleiri kjördæmi núna nýlega. Það var mjög ánægjulegt að vera viðstaddur þegar hæstv. landbúnaðarráðherra opnaði formlega Landbúnaðarstofnun á Selfossi. Eitthvað hefur því mjakast af störfum úr hinni stóru og voldugu höfuðborg en sannarlega mega þau fleiri fara. Um það erum við örugglega sammála, ég og hv. þingmaður, að næsta ríkisstjórn mun örugglega gera enn betur en núverandi ríkisstjórn hvað varðar landsbyggðina og þjóðmálin almennt. Við erum örugglega sammála um að næsta ríkisstjórn mun gera enn betur og að sjálfsögðu mun Framsóknarflokkurinn standa sig vel í þeirri ríkisstjórn við að sinna þessum mikilvægu málum og ég þakka hv. þingmanni fyrir þá hvatningu til okkar framsóknarmanna.

Virðulegi forseti. Ég get ekki annað en nefnt það hér að þegar þetta mál er tekið til umræðu líður manni svolítið eins og í ágætri bíómynd sem heitir Groundhog Day en þar var maður sem vaknaði alltaf upp dag eftir dag á sama deginum og upplifði það sama. Hér erum við, virðulegi forseti, með sama frumvarp og í fyrra og erum að ræða nákvæmlega sömu þætti. Við erum að ræða nákvæmlega þá þætti sem voru gagnrýndir harkalega af svo til öllum umsagnaraðilum um þetta mál á liðnu þingi. Síðan gerist í þessari umræðu líka nákvæmlega það sama og gerðist á síðasta vetri. Það kemur í ljós að þingmenn ríkisstjórnarflokkanna eru ekki sammála um málið nema núna er það hv. þm. Guðjón Guðmundsson sem er andvígur málinu en á síðasta þingi var það hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson. Það er mér auðvitað undrunarefni að þetta mál skuli koma hér inn aftur með þessum hætti vegna þess að það er augljóst af öllu málinu að ekki hefur verið haft frekara samráð við framtíðarneytendur þessarar Nýsköpunarmiðstöðvar nú en áður. Virðulegi forseti. Það hefur verið farið ágætlega yfir það hér hver aðdragandi þessa máls var og mér finnst hugmynd um sterka Nýsköpunarmiðstöð Íslands sem kemur með öflugum hætti að uppbyggingu á fjölbreyttu atvinnulífi um land allt verulega heillandi hugmynd. Mér finnst engu að síður aðferðafræðin hér röng, kolröng. Þetta segi ég vegna þess að í þessu frumvarpi erum við að fjalla um svo gjörólíka hluti. Við erum annars vegar með nýsköpun og tækniþróun sem vissulega á við um og fyrir landið allt. Það á ekki að gera greinarmun á því hvort fyrirtæki eru á landsbyggðinni eða höfuðborgarsvæðinu. Síðan erum við hins vegar með það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór ágætlega yfir hér áðan, hið fjölbreytta svið byggðamál. Það er svo margt annað en eingöngu nýsköpun og tækniþróun sem fellur undir byggðamál. Ég ætla ekki að fara yfir það hér heldur var það gert ágætlega í ræðum á undan. Þetta var gagnrýnt á síðasta þingi. Þetta var gagnrýnt bæði úr byggðamálaáttinni og nýsköpunaráttinni. Úr báðum þessum áttum var málið gagnrýnt og þess vegna finnst mér undarlegt að það skuli koma svona inn hér aftur. Ég hefði talið farsælast að menn hefðu sest betur yfir málið og í sameiningu og í samráði við hlutaðeigandi aðila, t.d. félag sprotafyrirtækja og atvinnuþróunarfélögin sem gagnrýndu þetta frumvarp harkalega, farið yfir það og smíðað nýtt frumvarp sem líklega hefði þá endað í tveimur frumvörpum, annars vegar um eflingu á sviði byggðamála og hins vegar um eflingu á sviði stuðnings við nýsköpun og tæknirannsóknir. Virðulegi forseti. Það kom fram í greinargerð frumvarpsins í fyrra og að sjálfsögðu greinargerð frumvarpsins núna að í rúmt ár var unnið skipulega að því að sameina Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins og Iðntæknistofnun. Í september á síðasta ári lauk þeirri vinnu. Á þeim tíma sem leið frá því að þeirri vinnu lauk og þangað til í vetur, einhvern tímann í mars að ég tel, kom allt í einu Byggðastofnun inn í þetta batterí ásamt þessum þremur sjóðum, eins og af himnum ofan inn í mjög vel undirbúna sameiningu. Hún gerbreytti auðvitað öllum forsendum sameiningar þessara tveggja stofnana, Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins og Iðntæknistofnunar. Virðulegi forseti. Það verður, og það eru allir sammála um það, að efla tæknirannsóknir og stuðning við nýsköpun og sprotafyrirtæki um land allt. En það þarf að gera í samráði við þá aðila sem munu nýta sér þennan stuðning svo að almennilegt gagn verði að því. Ég spurði hæstv. iðnaðarráðherra að því áðan með hvaða hætti þessu samráði hefði verið fyrir komið í sumar á meðan breytingar á þessu frumvarpi hefðu staðið yfir. Mér fannst ég ekki fá skýr svör við því. Auðvitað hefði átt að fara af stað eftir svona mikið deilumál eitthvert formlegt samráðsferli til þess að afurðin gæti gagnast mönnum sem best. Virðulegi forseti. Það sem við höfum rætt hér talsvert er þetta skrýtna skipurit sem er ekki til fyrir þessa stofnun, heldur þetta undarlega skipulag sem virðist vera á stofnuninni. Eitt var talsvert gagnrýnt og ég kom inn á það í andsvari áðan við hæstv. ráðherra, að forstjóri skuli vera pólitískt skipaður, einráður, yfir öllu galleríinu. Þetta hefur verið gagnrýnt og var gagnrýnt við umfjöllun málsins á síðasta þingi. Þetta var gert þá og menn lýstu undrun sinni á því að ekki væri fagleg stjórn yfir slíkri stofnun þar sem atvinnulífið og t.d. háskólarnir skipuðu fulltrúa sína. Þetta töldu menn nauðsynlegt vegna þess að pólitísk stjórn Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands væri óheppileg þar sem að þar ættu að fara fram óháðar rannsóknir, þetta gæti gert stofnunina ótrúverðuga. Á þessar raddir, virðulegi forseti, eigum við að hlusta. Ég nefndi þetta áðan við hæstv. ráðherra sem hélt því fram að það væri nútímaleg stjórnsýsla að koma málum svona fyrir. Þar kristallast kannski sú andstæða skoðun eða sýn sem við höfum á þetta mál að ég lít ekki svo á að hér sé verið að setja á laggirnar eða eigi að vera sett á laggirnar einhver stjórnsýslustofnun, heldur á hér að koma upp öflug rannsóknastofnun og þjónustustofnun við rannsóknir og tækniþróun. Það tvennt eru gjörólíkir hlutir, þ.e. einhver stjórnsýslustofnun annars vegar og síðan öflug rannsóknastofnun og þjónustustofnun fyrir tækniþróun og rannsóknir í landinu. Yfir slíkri stofnun hefði maður talið að æskilegt væri, og kom fram í máli manna á síðasta ári, að væri fagleg stjórn og ekki eingöngu ráðherraskipaður forstjóri. Virðulegi forseti. Hv. þm. Jóhann Ársælsson fór ágætlega yfir það áðan hvað það blasir sérkennilega við okkur alþingismönnum sem sitjum í iðnaðarnefnd hvernig farið var með afgreiðslu þessa máls annars vegar og byggðaáætlunar á síðasta þingi hins vegar. Í byggðaáætluninni kemur nefnilega skýrt fram vilji. Í fyrsta lagi var þetta mál tekið af dagskrá á síðasta þingi. Það var ákveðið að það væri vanreifað og gæti ekki orðið afgreitt á síðasta þingi. Því varð mikil samstaða um það í iðnaðarnefnd að afgreiða stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2006–2009 þar sem sérstaklega er tekið á þremur þáttum í nefndaráliti iðnaðarnefndar, sameiginlegu nefndaráliti. Er sá þriðji og ekki sá sísti sá að það ætti að efla Byggðastofnun og gera henni kleift með fjárframlögum að sinna mikilvægum verkefnum á sviði byggðamála. Þetta kom fram hjá allri iðnaðarnefndinni sameinaðri. Þarna lít ég svo á að við höfum sagt skýrt að hverfa ætti frá þeirri hugmynd að Byggðastofnun fari inn í þessa Nýsköpunarmiðstöð eins og menn voru að reyna á síðasta þingi. Ég leit svo á að þarna hefðu menn staðfest að ekki yrði haldið áfram með málið eins og gert er nú, hvað þá að það kæmi nánast óbreytt hingað aftur inn í þingsali með greinilega sömu deilurnar á bakinu eins og á milli þingmanna stjórnarflokkanna, eins og raunin er og sýndi sig hér í umræðum áðan. Þess vegna finnst mér að þetta verði að koma fram vegna þess að á síðasta þingi héngu þessi tvö mál saman, þ.e. afgreiðsla byggðaáætlunar og sú staðreynd að þetta frumvarp um Nýsköpunarmiðstöð færi ekki í gegnum þingið síðasta vor. Menn fögnuðu því með því að leggja þessa miklu áherslu, þverpólitískt á alla stjórnmálaflokka, á að efla ætti Byggðastofnun og gera henni kleift með framlögum í fjárlögum að sinna mikilvægum verkefnum á sviði byggðamála. Í ljósi þessa finnst mér afar undarlegt að Nýsköpunarmiðstöðin komi hér aftur inn með Byggðastofnun eins og farangur í hálfgerðu reiðileysi, eins og sagt var hér áðan. Virðulegi forseti. Það kom líka fram, og mér finnst mikilvægt að koma inn á það, að í því frumvarpi sem hér liggur fyrir hefur heldur ekki verið tekið nægilega skýrt á þætti atvinnuþróunarfélaganna. Atvinnuþróunarfélögin gagnrýndu þetta frumvarp harkalega á síðasta þingi. Þar kom fram frá þeim að hér væri um að ræða eitt þeirra hlutverka sem Byggðastofnun hefði haft með höndum, þ.e. að atvinnuþróunarfélögin hefðu að hluta til verið fjármögnuð með samstarfssamningum við Byggðastofnun. En ekki er getið um það hvað verði gert við þá samninga þegar Byggðastofnun verður lögð niður og þetta er eitt þeirra hlutverka eins og áður sagði sem Byggðastofnun hefur haft með höndum og virðist hafa gleymst í óðagotinu við að leggja þessa stofnun niður. Það er augljóst af öllu þessu máli að því miður er verið að eyðileggja gott mál, hugmyndina um Nýsköpunarmiðstöð Íslands, öfluga stuðningsstofnun, öfluga rannsóknastofnun fyrir nýsköpunargeirann og tækniþróunina, með því að fara þessa mjög svo undarlegu krókaleið fyrir Framsóknarflokkinn til að losa sig við vandræðabarnið, Byggðastofnun, sem Framsóknarflokkurinn er búinn að eiga í vandræðum með alla tíð í þessu ráðuneyti, hæstv. iðnaðarráðuneytinu. Við skulum bara tala um hlutina nákvæmlega eins og þeir eru. Hæstv. iðnaðarráðherra og forveri núverandi hæstv. iðnaðarráðherra hafa ekkert ráðið við þetta verkefni sem Byggðastofnun er, og byggðamálin. Það hefur komið fram að byggðamálin eru þverfagleg mál. Það má til gamans geta þess að við í Samfylkingunni höfum lagt gríðarlega mikla áherslu á að þau séu vel unnin og á þverfaglegan hátt og við lögðum til að Byggðastofnun heyrði undir forsætisráðuneytið, ætti frekar heima þar en hjá iðnaðarráðuneytinu þar sem um væri að ræða svo víðtækt starfssvið. Ég get nú ekki látið hjá líða að nefna stuðninginn við sprotafyrirtækin sérstaklega. Það er þannig, virðulegi forseti, að mér finnst þessi ríkisstjórn mismuna atvinnugreinum. Það hefur komið fram víða. Mér þykir miður að þessi ríkisstjórn ætli ekki að leggja í myndarlegan, öflugan stuðning við sprotafyrirtæki, uppbyggingu hátækniiðnaðar og annars slíks iðnaðar hér á landi vegna þess að það er undirstaða þess að við byggjum hér upp fjölbreytt atvinnulíf til framtíðar. Hvað þarf til þess að við getum byggt upp öflugan tækniiðnað, öflug sprotafyrirtæki? Það þarf þolinmótt fé. Mér er mjög til efs að sú leið sem menn fara hér framleiði slíkt fé, t.d. eins og Byggðasjóður á að gera um landið til nýsköpunar og atvinnuuppbyggingar þar, úti á landsbyggðinni. Mér er til efs að lán frá bankastofnunum og lánastofnunum séu þetta þolinmóða fé sem þessi fyrirtæki þurfa. Þó að ríkisábyrgðir séu veittar á slík lán er mér til efs að þetta fé verði eitthvað þolinmóðara en það er í dag. Ef það verður eitthvað þolinmóðara verður það samt aldrei nægjanlega þolinmótt. Eins og ég hef nefnt í ræðum fyrr þurfa þessi fyrirtæki sem ég talaði um 10–15 ár til að komast almennilega á legg. Mér er stórlega til efs að þetta þolinmóða fé fáist til þess tíma. Mér þykir ástæða líka að nefna í þessari umræðu að það er gríðarlega mikilvægt að verulega aukið fé verði veitt til Tækniþróunarsjóðs og hann efldur til muna. Menn eiga á næstu árum að leggja mjög myndarlega í þann sjóð vegna þess að þessi sprotafyrirtæki eiga að vera einn af okkar stærstu vaxtarsprotum á næstu árum. Mér þótti afar merkilegt í störfum nefndarinnar á síðasta þingi þegar það kom fram varðandi Tækniþróunarsjóð og úthlutanir hans til fyrirtækja að hlutfall þess fjár sem fyrirtækið fengi úr sjóðnum væri eingöngu tæplega 20%. Nefnd var talan 16% og ég segi hana hér eins og okkur var kynnt hún. Það þýðir að rúmlega 80% fara til rannsóknastofnana ríkisins og háskólanna. Til hinna raunverulegu sprotafyrirtækja fara eingöngu eitthvað um 16%. Þetta þykir mér verulegt áhyggjuefni. Þetta er eitthvað sem við verðum að skoða sérstaklega, að við berjum okkur ekki á brjóst hér fyrir að vera með myndarlega sjóði til að efla tækniþróun og nýsköpun og styðja við sprotafyrirtæki þegar við leggjum í gegnum þennan sjóð megnið af fénu til stofnana ríkisins. Þetta verða menn að skoða hvað þennan sjóð varðar. En ég hef sagt að mér finnst mikilvægast, og við höfum talað fyrir því, samfylkingarmenn, að við viljum fara fjölbreyttar leiðir, bæði í stuðningi við byggðir landsins og líka í stuðningi við uppbyggingu nýsköpunar- og sprotafyrirtækja. Þegar ég tala um nýsköpunar- og sprotafyrirtæki er mjög mikilvægt að það komi fram að þarna megum við aldrei undanskilja landsbyggðina. Þetta á við nýsköpunar- og sprotafyrirtæki um land allt. Fjölbreyttari leiðir verða að koma til vegna þess að þessi fyrirtæki eru gríðarlega ólík innbyrðis, misstór, misburðug og með afar mismunandi vöru. Sumum hentar hreinlega ekki að fá fjárfestingu inn í fyrirtækið og þar með talið mann í stjórn og slíkt vegna þess að þau eru bara hreinlega of lítil til þess. Sá stuðningur sem kemur inn með þeim hætti verður þá íþyngjandi fyrir þessi fyrirtæki. Því vil ég, og ég hvet hæstv. iðnaðarráðherra til að taka það til sterkrar skoðunar, að við förum aðrar leiðir á þessum sviðum, m.a. með því að skoða þessar endurgreiðslur sem nefndar hafa verið og ég hef nefnt hér í fyrri ræðum, endurgreiðslur á rannsókna- og þróunarkostnaði fyrirtækja. Þetta hefur verið gert með mjög áhrifaríkum hætti í t.d. Noregi og Kanada. Það er bara þannig að íslenskt atvinnulíf stendur á þessu sviði í mikilli varnarbaráttu gegn því að missa þessi fyrirtæki til landa þar sem umhverfið er þeim hagstæðara. Það er ekki nóg, virðulegi forseti, að vera hér með hagstætt skattumhverfi fyrir fyrirtæki vegna þess að það gagnast þessum fyrirtækjum ekkert, fyrirtækjum í uppbyggingu sem eru að þróa nýja vöru og geta flokkast undir sprotafyrirtæki. Við verðum að koma með öflugan stuðning til þeirra á uppbyggingarárum þeirra sem talin eru vera 10–15 ár. Virðulegi forseti. Ég sé að tími minn er að enda. Það eru nokkur önnur atriði sem ég hefði viljað koma að en ég vonast til að nefndin eigi eftir að taka öll þessi mál vel upp, að hægt verði að ræða þessi mál almennilega, að það verði hlustað á þær gagnrýniraddir sem heyrast, að vinnubrögðin verði betri en þau voru á síðasta þingi og að við eigum eftir að ná samkomulagi um þessi mál. Það er mjög mikilvægt fyrir báða þessa málaflokka, byggðamálin þverfaglegu og uppbyggingu nýsköpunar og tækniþróunar í landinu.

Herra forseti. Við ræðum í grunninn sameiningu þriggja stofnana, tveggja heilbrigðra og einnar sjúkrar. Svo fylgir málinu draumur um opinbert rannsóknar- og háskólastarf. Herra forseti. Það hefur orðið gífurleg aukning í tæknirannsóknum hér á landi, aðallega hjá fyrirtækjum. Þar eru fyrirtæki sem stunda rannsóknir í tengslum við starf sitt, ég nefni Íslenska erfðagreiningu sem dæmi og mörg önnur fyrirtæki í útrás sem stunda miklar rannsóknir. Ég tel að atvinnulífið eigi að stunda tæknirannsóknir á eigin forsendum og eigin kostnað, ríkið geti stuðlað að grunnrannsóknum og fræðilegum rannsóknum. Þar á inngrip ríkisins heima en ekki annars staðar. Hvers vegna erum við að sameina þessar þrjár stofnanir? Orsökin er Byggðastofnun og vandamál hennar. Eins og við ræddum fyrr í dag varðandi nýsköpun, fjárfestingar og opinbert fé hefur Byggðastofnun verið ein hryggðarmynd alla tíð. Þar hafa menn ráðstafað opinberu fé til nýsköpunar, til að koma á jafnvægi í byggðum landsins út frá alls konar forsendum. Það hefur yfirleitt alltaf tapast. Síðan lendir Byggðastofnun í samkeppni við bankana sem, vegna þess að menn fóru í almennar aðgerðir til að stuðla að hagsæld í atvinnulífinu, ekki sértækar heldur almennar, hafa vaxið gífurlega. Þeir eru nú farnar að herja út á land með lágum vöxtum á lánum, meira að segja til bænda. Fyrir tíu árum hefðu fæstir búist við að bændur fengju samkeppni um lán en þangað er fjármagnið komið líka, út á landsbyggðina. Afleiðingin er sú að Byggðastofnun dagaði upp eins og nátttröll í fjöllunum. Og nú á að gera eitthvað við greyið. Ráðuneytið kann ekki önnur ráð fyrir þá sjúku stofnun en að setja hana í kippu með tveimur heilbrigðum stofnunum og búa til úr því einn allsherjardraum sem heitir Nýsköpunarmiðstöð Íslands. Það var ekkert annað. 
             Ef við ræðum rétt aðeins um þessar tvær heilbrigðu stofnanir, Iðntæknistofnun með því ágæta fyrirbæri Impru, sem ég tel mjög þarft, og svo Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins, þá gætu þær stofnanir nánast staðið undir sjálfum sér. Þær þurfa ekki að vera ríkisstofnanir. Þær hafa mjög góðar tekjur af útseldri þjónustu og ég er viss um að með smáaðlögun væri hægt að breyta þeim í ohf., síðan í hf. og selja þær. Ríkið gæti jafnvel grætt á því. Þær mundu veita enn betri þjónustu þegar þær væru orðnar sjálfstæðar og þyrftu að standa á eigin fótum. Ég hugsa að þær gætu farið að hagnast eins og bankarnir sem alltaf töpuðu þangað til þeir voru seldir. Það væri mjög góð lausn fyrir atvinnulífið að fá tæknirannsóknir á því formi. Varðandi Impru mundi ég vilja að ráðuneytið skoðaði, eins og ég nefndi áðan, að Impra veitti þjónustu gegn gjaldi, bara kostnaðarverði en fyrirtækin fengju það lánað þar til þau gætu borgað það. Það yrði þá á ábyrgð fyrirtækisins og ef fyrirtækið færi á hausinn mundi sá kostnaður falla á ríkið. Það yrði þá styrkt af ríkinu þótt búið væri að einkavæða Iðntæknistofnun. Þetta yrði gert með svipuðum hætti og allur sá kostnaður sem fellur í dag til vegna opinbers eftirlits með nýsköpun. Ég vil búa til betra og almennara umhverfi fyrir nýsköpun því að ég hef mikla trú á íslenskri nýsköpun. Frumvarpið sem hér um ræðir er mjög flókið. Ég var að reyna að átta mig á þessu eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Þar er gert ráð fyrir óskaplegum fjölda stjórna. Mér sýnist að finna þurfi 20 stjórnarmenn til að stunda störf við Byggðasjóð, við Tækniþróunarsjóð, við Íslenskar tæknirannsóknir og við Tryggingarsjóð útflutnings. Alls staðar eru stjórnir eða ráðgjafanefndir. Sumt af þessu, eins og t.d. Tryggingarsjóður útflutnings, er nokkuð sem í flestum löndum er á vegum einkaaðila, að tryggja útflutning, sem getur verið ágætis bisness víðast hvar. En að sjálfsögðu verður ekkert slíkt til þegar menn þurfa að fara í samkeppni við ríkið á því sviði. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra en það heyrist væntanlega á mér að ég er ekki hrifinn af þessu frumvarpi. Ég vona að menn hafi skilið það þannig, jafnvel hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, sem yfirleitt skilur eitthvað annað en ég segi. Ég ætla að taka það sérstaklega fram að ég er á móti þessu fyrirkomulagi og mun ekki geta stutt það. Það er því miður þannig.

Þetta er skýrt.

Fínt, takk.

Hæstv. forseti. Ein af spurningunum sem ég ætlaði að leggja fyrir hv. þingmann var hvort hann væri á móti þessu frumvarpi. En hann svaraði henni áður en ég fékk orðið þannig að það liggur fyrir. Þeir sem hafa talað fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins í dag, sem er stærri flokkurinn í ríkisstjórninni, eru báðir á móti frumvarpinu. Við erum því að endurlifa þá umræðu sem fram fór í fyrra. Sjálfstæðismenn eru alfarið á móti þessu frumvarpi. Hvernig í ósköpunum dettur mönnum í hug að flytja frumvarp í þinginu sem hefur ekki stuðning nema annars stjórnarflokksins, ef það hefur þá stuðning hans í heilu lagi? Ég held að hæstv. iðnaðarráðherra þurfi að huga svolítið betur að málinu. Auðvitað verður honum fyrirgefið að hafa ekki sett sig inn í öll mál. En þó er svolítið erfitt að fyrirgefa honum að hafa ekki sett sig inn í þetta mál af því að hann hefur á undanförnum árum verið svo nátengdur þeirri starfsemi sem þarna er á ferðinni. Hv. þingmaður gaf þessum tveimur stofnunum, sem átti að sameina áður en Byggðastofnun var bætt við, heilbrigðisvottorð, sagði að þetta væru heilbrigðar stofnanir. Hann sagði það í ræðu sinni. Til viðbótar sagði hann svo að hann vildi að þær yrðu einkavæddar og settar á markað. Gott og vel, ekki að vísu Impra. Hann áttaði sig á því að það væri kannski ekki mjög heppilegt. Er sú starfsemi sem Impra er með á höndum óhugsandi úti í hinu grimma samkeppnisatvinnulífi? Ég spyr að því.

Herra forseti. Hv. þingmaður getur ekki dregið ályktun um allan Sjálfstæðisflokkinn af ræðu minni. Við sjálfstæðismenn erum sjálfstæðir en ekki með samtengda heila, eins og mér virðist oft með stjórnarandstöðuna þegar þeir segja „við samfylkingarmenn“ eða „við vinstri grænir“ líkt og þeir hafi allir eina skoðun og eina sál. Ég held að það þurfi að upplýsast betur hver vilji Sjálfstæðisflokksins er. Ég er alfarið á móti þessu máli og held að menn hefðu getað fundið miklu betri lausn á því. Ég ætla að vona að menn gefist ekki upp við að finna betri lausn á þeim vanda sem steðjar að ráðuneytinu vegna Byggðastofnunar. Varðandi Impru þá veitir sú stofnun, sá hluti af Iðntæknistofnun, þjónustu fyrir nýsköpunarfyrirtæki sem oft hafa afskaplega lítið fé aflögu. - Ég er að svara hv. þingmanni ef hann hefur tíma til að hlusta. - Þau fyrirtæki eru yfirleitt ekki aflögufær. Hins vegar gæti maður hugsað sér að þau fengju þessa ráðgjöf lánaða, lánað fjármagn til ráðgjafarinnar sem gjaldfélli þegar fyrirtækið væri orðið fært um að borga. Þangað til væri það jafnvel með ríkisábyrgð sem væri aðstoð við nýsköpun, þótt ég sé ekkert hrifinn af því að ríkið veiti svoleiðis ábyrgðir. Ég mundi vilja flokka það undir hið sama og eftirlitskostnaðinn sem ýmiss konar fyrirtæki þurfa að borga við stofnun og að sá kostnaður yrði lánaður sömuleiðis. Að sjálfsögðu þyrftum við að lækka kostnað við stofnun fyrirtækja hjá hlutafélagaskrá þannig að þau standi undir kostnaði og jafnvel þann litla kostnað mætti lána líka. Það er nefnilega þannig með nýsköpun að hún á afskaplega erfitt með að borga fé fyrstu árin.

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir með hv. þingmanni varðandi það að auðvitað á að létta þeim sem eru í nýsköpun leiðina í upphafi. Það þarf að gerast myndarlega og standa við bakið á þeim aðilum sem eru tilbúnir til að leggja á sig að koma af stað nýrri starfsemi í landinu. Það er hægt að gera með hlutum eins og hér voru nefndir. Hv. þingmaður sagðist ekki tala fyrir Sjálfstæðisflokkinn. Það er mjög merkilegt. Hann segir þetta oft í ræðustól, hv. þingmaður. Nú búum við við það að það er ekki bara hann sem hefur talað í dag. Hv. þm. Guðjón Guðmundsson hélt líka ræðu og sú ræða gekk út á það að hann væri á móti þessu máli. Hann lýsti því alveg prýðilega af hverju hann væri á móti því. Hv. þingmaður Pétur Blöndal lýsti sömu sjónarmiðum að mörgu leyti. Aðrir hafa ekki talað fyrir Sjálfstæðisflokkinn. En í iðnaðarnefnd í fyrra voru sjálfstæðismenn, t.d. hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, Sigurður Kári Kristjánsson og kannski komu fleiri sjálfstæðismenn þar að. Þeir voru allir á móti þessu máli eins og það var. Ég spyr: Hvar á maður að leita að stefnu Sjálfstæðisflokksins í málinu annars staðar en hjá þeim sem tala fyrir flokkinn? Fyrir Sjálfstæðisflokkinn hafa engir talað sem ekki eru á móti málinu svo ég muni eftir. Ég óska þess að ég verði minntur á það ef svo er. Það væri mjög gott því að við eigum eftir að fjalla um málið í nefndinni. Þá væri gott að hafa þær upplýsingar. Annars fer ég með þær upplýsingar inn í nefndina að Sjálfstæðisflokkurinn sé á móti því.

Herra forseti. Ég ætla að biðja hv. þingmann að hafa á hreinu að ég tala alltaf á Alþingi fyrir sjálfan mig en ekki fyrir Sjálfstæðisflokkinn.

Herra forseti. Það frumvarp sem við ræðum nú sýnist mér vera lítið breytt frá fyrra frumvarpi en mig langaði að spyrja hæstv. ráðherra í ljósi þeirrar umræðu sem verið hefur um það, hvort hann telji einhverjar líkur á því að það fari í gegnum þingið, vegna þess að ég hef ekki heyrt einn einasta þingmann mæla með frumvarpinu, ekki einn einasta. Ég náði reyndar ekki alveg stuttri ræðu hv. þm. Hjálmars Árnasonar um málið, en ég get ekki betur heyrt en að þetta frumvarp eigi sér nánast enga formælendur í þinginu nema hæstv. iðnaðarráðherra sem mælti fyrir því. Það væri fróðlegt að fá að heyra hjá hæstv. ráðherra hverjar líkur hann telji á því að málið fari í gegn. Nú höfum við heyrt helsta talsmann Sjálfstæðisflokksins í þessu máli tala um að þetta sé sjúk stofnun sem verið sé að sameina tveimur heilbrigðum stofnunum. Ég lýsi furðu minni á því að þetta mál komi svo illa búið inn í þingið að það eigi sér enga formælendur nema hæstv. iðnaðarráðherra sem mælti fyrir því. Þetta er sjúkt og ekki gat annar þingmaður Sjálfstæðisflokksins heldur mælt með þessu frumvarpi. Annað sem mig langaði til að spyrja hæstv. ráðherra um, það var ekki bara um líkurnar á þessu, er að nú get ég ekki séð betur en að verið sé að fella Byggðastofnun inn í tvær aðrar stofnanir. Telur hæstv. ráðherra að þetta sé ekki til marks um stefnu Framsóknarflokksins á umliðnum árum í því að draga úr vægi byggðamála? Það er verið að fella stofnunina inn í jafnvel alls óskylda starfsemi eða lítt skylda. Auðvitað má flækja alla hluti saman en ég get ekki séð að Byggðastofnun eigi endilega heima inni í þeim tveimur stofnunum sem talsmaður Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Pétur H. Blöndal, talaði um að væru heilbrigðar. Ég er ekki sammála því heldur að Byggðastofnun eins og hún er rekin núna sé sjúk. Það er miklu frekar byggðastefna Framsóknarflokksins sem er sjúk, byggðastefna stjórnarflokkanna, og það er ekki hægt að bjarga henni með því að reka stofnun hversu vel eða illa sem það er gert. Byggðastefnunni verður ekki breytt með því heldur hafa almennar leikreglur sem Framsóknarflokkurinn hefur búið í lagaumgjörð á síðustu árum, einum og hálfum áratug, verið svo slæmar fyrir byggðir landsins að þær hafa grafið undan þeim. Það höfum við séð hvað varðar sjávarútveginn og einnig í fleiri málum sem Byggðastofnun hefur verið að fást við og átt að gefa álit um og jafnvel verið í vinnu við að útbúa, svo sem jöfnun flutningskostnaðar, að ég tali nú ekki um breytingar á raforkumarkaðnum sem hafa ekki komið hinum dreifðu byggðum vel, alls ekki. Það hefur verið sýnt fram á og þó ekki, ekki hefur verið skilað upplýsingum sem óskað var eftir varðandi það hvernig hækkunin á rafmagnsverðinu hefur orðið. Mér finnst ekki hægt að segja að Byggðastofnun sem slík sé sjúk heldur að stefna stjórnarflokkanna hafi gengið þvert á hagsmuni byggðanna. Hæstv. iðnaðarráðherra var og er eflaust enn þá hugmyndafræðingur Framsóknarflokksins í byggðamálum og hefur gefið út rit eða ritað grein þar sem greindi skilmerkilega frá því að í rauninni væri orðið til borgríki á Íslandi. Mig langar að spyrja hvort hann líti svo á að þetta frumvarp sé staðfesting á því að verið sé að fella þessa stofnun, sem staðsett er norður á Sauðárkróki, inn í aðrar tvær stofnanir sem Pétur H. Blöndal gaf þá einkunn að væru heilbrigðar en Byggðastofnun sjúk, sem ég er ekki sammála. Við megum ekki fara fram hjá þessari umræðu um Byggðastofnun og byggðastefnuna. Og þó svo að hæstv. iðnaðarráðherra, sem nú er formaður Framsóknarflokksins, telji að íslenska sveita- og þorpasamfélagið sé úr sögunni og hér sé rekið nokkurs konar borgríki og það sé í rauninni ekki hægt að halda uppi byggð ef þar búa færri en 10–12 þúsund manns, þá eru ekki allir sammála því. Það er ekki svo og ég tel að það sé vel hægt að reka Byggðastofnun myndarlega á Sauðárkróki þó svo að Framsóknarflokkurinn hafi gefist upp á því, það er vel hægt að gera það. Ég er ekki á því að það sé byggðamálunum endilega til framdráttar fara með Byggðastofnun inn í einhverja alls óskylda starfsemi, ég get ekki séð það. Mér finnst að með því að flækja málið og hræra saman stofnunum horfi menn fram hjá aðalatriðinu sem er að stjórnvöld hafa búið atvinnuvegum og byggðum landsins mjög slæm skilyrði, það markast m.a. í sjávarútvegi. Menn verða að gera sér grein fyrir því í þessari stöðu að málefni byggðanna verða ekki leyst með þessu frumvarpi heldur þarf að taka á þeim með almennum hætti, taka á þeim með reglum hvað varðar sjávarútveginn, tryggja m.a. útræðisrétt frá sjávarþorpunum, vegna þess að kerfið sem við búum við hefur engu skilað, bara tjóni fyrir þjóðina og mun eflaust gera það áfram ef það heldur eftir næstu kosningar, hvað sem verður um þetta frumvarp. Byggðirnar standa ekki og falla með því. Sama á við um að taka á málum eins og að jafna flutningskostnað. Það gæti hjálpað atvinnugreinum sem eru staðsettar á landsbyggðinni. Mér finnst ekki hægt að líta fram hjá því. Að vísu hefur hæstv. iðnaðarráðherra reynt að skýra þetta út, að það sé eðlilegt að hægt sé að selja atvinnuréttinn í burtu frá byggðunum, þetta sé eitthvað sem fólk eigi erfitt með að skilja og eitthvað svoleiðis. Það er ekki svo. Það á ekki að vera þannig að hægt sé að selja atvinnuréttinn frá heilu byggðunum. Það hefur ekki skilað neinu. Mér finnst verða að ítreka það að nú sé komin upp sú staða að formaður Framsóknarflokksins hafi í rauninni blessað þá stefnu og talið hana þjóðfélaginu til framdráttar fyrir að hægt sé að braska með atvinnurétt landsbyggðarinnar. Það er í rauninni rót vandans. Mér finnst að við ættum kannski ekki endilega að verja allt of miklum tíma í þetta frumvarp heldur ræða rót vandans. Hvað hefur það brask sem Framsóknarflokkurinn hefur staðið fyrir í sjávarútvegi skilað miklu fyrir þjóðarbúið? Það hefur ekki skilað neinu. Útflutningstekjur sjávarútvegsins minnkuðu í fyrra miðað við árið á undan og ekki virðist sjávarútvegurinn standa betur í ár en fyrir tíu árum. Skuldirnar hafa aukist um á annað hundrað milljarða og það er ekki að sjá að tekjurnar hafi aukist á móti. Menn geta í rauninni ekkert farið fram hjá þeirri umræðu - við erum að ræða byggðamál, Byggðastofnun, staðsetningu stofnana - að fara yfir rót vandans en hann liggur alls ekki í þessum stofnunum. Það er í rauninni þannig að með því að flækja þessum ólíku stofnunum saman missa menn sjónar á vandamálinu og til þess er leikurinn kannski gerður, herra forseti, að þvæla hlutunum þannig að menn séu í rauninni ekki að ræða þann byggðavanda sem blasir við og það er mjög alvarlegt. Það er kannski rétt að hæstv. iðnaðarráðherra svari því einnig hvort það sé einn tilgangurinn með frumvarpinu að komast hjá því að ræða rót vandans. Þó svo að Framsóknarflokkurinn leggi blessun sína yfir braskið með veiðiréttinn og atvinnurétt byggðanna þá finnst mér orðið tímabært, og ég er viss um að hv. þm. Pétur H. Blöndal getur tekið undir það með mér, að menn sýni fram á einhverja hagræðingu fyrir þjóðarhag af því braski, hvort það sé t.d. einhver skynsemi í því að geta flutt veiðiheimildir landshorna á milli, að menn geti t.d. flutt fiskinn af miðunum við Grímsey suður um land og alla leið út á Suðurnes, hvort menn telji einhverja skynsemi í því. Ég tel svo ekki vera. Kannski eru menn með þessu samkrulli öllu að breiða yfir þennan vanda í stað þess að taka á byggðamálunum með skynsamlegum hætti, skapa betri starfsskilyrði fyrir atvinnuvegina á landsbyggðinni og tryggja síðast en ekki síst að opinberum störfum fjölgi einnig á landsbyggðinni. Það má færa rök fyrir því að einmitt þetta frumvarp gerir það alls ekki. Með því að færa höfuðstöðvarnar, sem eiga að sjá um byggðamálin, mögulega eitthvert allt annað er hætt við að áherslurnar færist einmitt frá þeim stað sem höfuðstöðvarnar eru staðsettar í dag. Það væri ekki til þess að fjölga störfum á landsbyggðinni en við höfum einmitt séð að fjölgun í opinberum störfum þar hefur staðið í stað eða jafnvel minnkað meðan slíkum störfum hefur fjölgað gríðarlega á höfuðborgarsvæðinu. Mér finnst eiginlega kominn tími til að halda ekki lengri ræðu að þessu sinni heldur gefa hæstv. iðnaðarráðherra kost á að svara því hverjar hann telji líkurnar á að þetta frumvarp fari í gegn þegar enginn hefur mælt með samþykkt þess nema hæstv. iðnaðarráðherra sjálfur.

Hæstv. forseti. Það hefur greinilega komið í ljós við þessa umræðu að menn eru ekki á einu máli. Umræðan hefur reyndar farið út um víðan völl og rætt hefur verið um mjög mörg önnur mál en þau sem beinlínis eru í þessu frumvarpi og ég mun kannski leiða það að einhverju leyti hjá mér. En að því leyti sem rætt hefur verið um frumvarpið sjálft vil ég þakka fyrir margar ágætar ábendingar og athugasemdir sem hafa komið fram, sem ég veit að verða teknar til skoðunar í iðnaðarnefnd. Ég tek undir það sem kom fram hjá nokkrum hv. alþingismönnum að byggðamálin eru eðlilegur og sjálfsagður þáttur í framþróun samfélagsins. Við eigum ekki alltaf að líta á þau sem einhvers konar vandamál, einhvers konar slys, einhvers konar vandræðamál heldur getum við líka horft á þau jákvætt, sem sjálfsagðan þátt í eðlilegri þróun og í þeim metnaði sem við viljum hafa sem þjóð að allir landsmenn í öllum byggðum landsins geti haft eðlilega og góða samleið. Ég vil líka taka fram að frumvarpið sem hér er til umræðu byggist alls ekki á því að það hafi verið samþykktir einhverjir illa grundaðir palladómar um Byggðastofnun á liðnum tíma. Út af því sem hv. þm. Sigurjón Þórðarson sagði get ég nefnt að ef brugðið er upp mynd af þróuninni á sviði byggðamála þá getur verið að ýmsum þyki sú mynd dökk og ískyggileg, einkum ef myndin sýnir aðeins óheft markaðsöfl án opinberrar stefnu og aðgerða. Margir hafa einmitt í þessu sambandi talað um nokkurs konar svokallað borgríki í þessu sambandi, þ.e. að yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar safnist saman á eitt landshorn. Ég gerði það sjálfur á ráðstefnu í Borgarnesi fyrir nokkrum árum á vegum samtaka þar í héraði og það erindi var síðan birt í Borgfirðingariti sem er ársrit Borgfirðinga. Það vill svo einkennilega til að nokkrir alþingismenn virðast hafa misskilið þessa lýsingu mína þannig að ég hafi verið að lýsa stefnuviðhorfum eða einhverri æskilegri framvindu eða atburðarás sem ég teldi alveg sérstaklega æskilega fyrir landsbyggðina en ég var þvert á móti að reyna að bregða upp slíkri mynd á skýran, hlutlausan og raunsæjan hátt. Ég tók það fram að framvindan leiddi til margvíslegra vandamála og erfiðleika víða á landsbyggðinni og að framtíðin yrði miskunnarlaus og kröfuhörð. En ég tók líka fram að byggðaþróunin er margþætt ferli og hún felur líka í sér ýmis ný tækifæri og ný viðfangsefni, a.m.k. á sumum svæðum. Meðal annars lýsti ég kröfum fólksins í byggðunum um greiðar samgöngur og stærri og fjölmennari nærsamfélög á þeim grundvelli. Mér fannst skylt að nefna þessar horfur til að benda á valkosti og sýna fram á að bölsýni og vonleysi eiga ekki við að öllu leyti á öllum svæðum, enda er orðið byggðarmetnaður einmitt í heiti þeirrar greinar sem áður var nefnd og hér var minnst á. Í umræðunum núna hefur mér virst svolítill misskilningur um efnissvið frumvarpsins sem við erum að ræða. Efnissviðið er opinber stuðningur við tæknirannsóknir, nýsköpun og atvinnuþróun, með öðrum orðum efnissviðið er meira en aðeins Nýsköpunarmiðstöðin. Meðal annars hefur komið fram svolítill misskilningur í því að þó að þróunarsvið Byggðastofnunar hverfi undir Nýsköpunarmiðstöðina þá er Byggðasjóður sérstök stofnun með sérstökum framkvæmdastjóra og sérstakri stjórn. Það er nauðsynlegt að halda þessu til haga. Þarna er verið að koma til móts við margar ábendingar sem við höfum fengið, bæði frá iðnaðarnefnd síðastliðið vor og frá fleiri aðilum. Ég ætla ekki að elta ólar við það sem hér hefur verið sagt um fyrrverandi iðnaðarráðherra og tel að það hafi ekki verið á rökum reist. Þegar talað er um skipun forstjóra fyrir Nýsköpunarmiðstöðina vil ég taka fram að það er í samræmi við þróun í stjórnsýslunni að forstjóri er skipaður beint og þá er verið að reyna að nálgast að það sé einmitt ekki pólitísk skipting í einhvers konar stjórn en þarna er að vísu gert ráð fyrir ráðgjafarnefnd og í bráðabirgðaákvæði er gert ráð fyrir nefnd til að skoða framtíðarskipulag og réttarform stofnunarinnar. Ég vil benda á sérstaklega líka 11. gr., e-lið, þar sem gert er ráð fyrir að Byggðasjóður gæti tekið frumkvæði um samninga við banka. Hér var aðeins talað um samskipti við atvinnuþróunarfélögin og við gerum einmitt ráð fyrir því að efla þau. Ég tel að eitt sem er sterkast og mest heillandi í þessu frumvarpi sé einmitt að reyna að tvinna saman nýsköpun og byggðamál, eins og ég gerði grein fyrir í frumræðu minni. Að öðru leyti þakka ég fyrir ágætar umræður.

Herra forseti. Hæstv. iðnaðarráðherra lét að því liggja að ég hefði misskilið grein í ritinu Borgfirðingabók þar sem þetta væri, að sögn hæstv. ráðherra, ekki stefna heldur lýsing á staðreyndum. Nú er þetta staðreynd, að mati hæstv. iðnaðarráðherra væntanlega, en í þessu riti kemur fram að tæplega verði litið á byggð sem einingu ef þar búi færri en 8–12 þúsund manns. Þetta er þá lýsing á staðreyndum að mati hæstv. iðnaðarráðherra  Við í Frjálslynda flokknum lítum allt öðruvísi á þetta. Við teljum að stofnun eins og Byggðastofnun eigi vel heima í Skagafirði, að það sé bara gott fyrir málaflokkinn og hann þurfi ekki að vera í einhverju ímynduðu borgríki sem Framsóknarflokkurinn virðist vera að boða hér. En það verður fróðlegt að heyra viðhorf hæstv. ráðherra.

Hæstv. forseti. Í þeim orðum sem vitnað var til var ég að reyna að draga upp mynd af því sem ég ætlaði að yrðu viðhorf manna eftir allmörg ár í framtíðinni frá því að greinin var skrifuð.

Þetta er fróðlegt svar, herra forseti, að þetta verði viðhorfið í framtíðinni. Ég get ekki betur munað en að einmitt í þessari grein komi fram hjá hæstv. núverandi iðnaðarráðherra og byggðamálaráðherra að byggðastefnan eigi ekki að snúa að því að verja þessar byggðir, heldur er andi ritgerðarinnar sá að byggðastefnan eigi að snúast um Keflavíkurflugvöll, að fólk fari ekki úr landi. Mér finnst þetta mjög þörf umræða, að Framsóknarflokkurinn komi til dyranna eins og hann er klæddur. Mér sýnist hæstv. iðnaðarráðherra gera það hér með, segja að þetta sé stefna Framsóknarflokksins í framtíðinni, að ekki verði litið á byggð eins og Skagafjörð sem sjálfstæða einingu.

… fara á lestrarnámskeið áður en þú ferð að rýna í þetta.

Herra forseti. Ég heyri að framsóknarmönnum verður nokkuð órótt við þessa umræðu. En þetta er einmitt stefna Framsóknarflokksins í byggðamálum, þ.e. að grafa undan hinum dreifðu byggðum með því að gera atvinnuréttinn að söluvöru og við sjáum það, því miður, í byggðaþróuninni að Framsóknarflokknum virðist verða nokkuð ágengt. Honum nægir ekki að gera byggðaréttinn að söluvöru, heldur meinar Framsóknarflokkurinn einnig bændum að nýta eignarlönd sín. Það hefur komið fram að hæstv. byggðamálaráðherra telji það jafnvel eðlilegan fórnarkostnað, og réttlætanlegan til þess að viðhalda kvótakerfinu, að meina bændum að nýta eignarlönd sín, meina þeim að veiða hrognkelsi sem eru innan 115 metra frá stórstraumsfjöruborði við strandjarðir. Það kom fram í umræðu á þingi og væri 

Hæstv. forseti. Í ræðu minni um veiðirétt strandjarða hélt ég einmitt fram alveg gagnstæðu sjónarmiði um daginn. Ég vona að það muni rifjast upp fyrir hv. þingmanni.

Það birtist á heimasíðunni.

Mér er algjörlega hulin ráðgáta hvernig hann getur dregið þá ályktun af orðum mínum í þessu erindi mínu að það verði álitið alvarlegt viðfangsefni að tryggja að vel menntað fólk og framgjarnt fái atvinnutækifæri og lífstækifæri á Íslandi en hverfi ekki af landi brott. Að hann geti mögulega dregið þær ályktanir sem hann dró í síðustu ræðu sinni er mér algjörlega hulin ráðgáta. Ég geri ekki ráð fyrir að það sé nokkur ástæða til að bregðast illa við því eða vera með nokkur köpuryrði um það því mér er satt að segja alveg hulin ráðgáta hvernig hann getur lesið þetta út.

Hæstv. forseti. Í öllum umræðum um þetta mál hef ég reynt að átta mig á því hvaða hagræðingu menn sjá út úr því að sameina þessar stofnanir. Það liggur fyrir að þeir sem skoðuðu samlegðaráhrif af þessum tveimur stofnunum sem í upphafi átti að sameina gátu með engu móti reiknað það út að af þeirri sameiningu væri neinn hagnaður sjáanlegur. Þeir lögðu samt í það af einhvers konar framtíðarhugsun að það væri rétt að sameina þessar stofnanir, það væri margt sem mælti með því annað en að hægt væri að reikna út eitthvert hagræði, einhvern sparnað. Það var nefnilega ekki hægt. Þeir gátu ekki fundið það út. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hefur hann farið yfir það með sérfræðingum sínum hvaða hagræðing fáist svo út úr því að bæta Byggðastofnuninni við þetta? Við höfum ekki séð neina útreikninga á því. Sáum það ekki í fyrravetur og ég hef ekki orðið var við að þetta hafi verið gert. Grunur minn er sá að það muni verða enn erfiðara að reikna út einhvern hagnað af því að bæta Byggðastofnuninni við hinar tvær sem átti að sameina en var að finna það út að það væri hægt að reikna út beinan hagnað af sameiningu þessara tveggja stofnana, sem ekki var hægt. Nú spyr ég hæstv. ráðherra: Hefur hann farið yfir þetta með sérfræðingum sínum? Liggur eitthvað fyrir um það eftir sumarið, eftir alla vinnuna sem fór í að endurskoða málið í sumar, hvort það sé virkilega eitthvert hagræði af þessari sameiningu, og því sérstaklega að bæta Byggðastofnuninni við hinar tvær?

Hæstv. forseti. Við höfum litið svo á að það sé í rauninni augljóst hagræði og mikil samlegð og samefling í því að sameina ákveðna hluta Iðntæknistofnunar og Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins. Það styðst við vinnu sem áður hafði verið unnin. Á sama hátt á hinn bóginn var augljóst hagræði og samefling í því að sameina þróunarsvið Byggðastofnunar og Impru. Þar er unnið að mjög svipuðum verkefnum, sambærilegum eða samstofna verkefnum. Með þessu ætti að geta orðið mjög árangursrík samþætting sem tryggði betur árangur og skilvirkni í þessu starfi. Það sem er hins vegar heillandi í því efnislega er það að taka á byggðamálunum undir sjónarhorni nýsköpunar. Þá er eðlilegra að reyna að vinna það saman heldur en að vinna á einum stað hjá Iðntæknistofnun og Impru að nýsköpun og vinna síðan að því á öðrum stað hjá þróunarsviði Byggðastofnunar. Þá var því trúað að í því að sameina þær yrði efling og styrkur og aukin skilvirkni.

Hæstv. forseti. Ég heyri að hæstv. ráðherra hefur þó farið yfir málið og fundið rök sem hann telur góð. Vitanlega eru þau til. Þau komu fram akkúrat gagnvart Impru. Að öðru leyti voru nánast allir sem komu á fund nefndarinnar sammála um að vera á móti því að blanda byggðamálunum inn í þessa nýju stofnun. Ég á eftir að sjá betri rök fyrir því en bara þennan part af málinu. Auðvitað væri hægt að velta þessu atriði fyrir sér á ýmsa vegu, hvort sameining Impru og þróunarsviðsins hjá Byggðastofnun gæti ekki gerst með öðrum hætti en þeim sem þarna er lagður til. Ég verð að segja alveg eins og er að mér sýnist, ef eitthvað er, að þegar því stjórnunarapparati sem er í Byggðastofnun er hent í heilu lagi og þessi leið farin óttast ég að byggðamálin verði hjábarn í þessari nýju stofnun. Það mun verða að skera hana upp strax vegna þess að þar verði ekki tekið eðlilega á málum. Ég óttast að þar verði loppin tök og tortryggni ríkjandi gagnvart þeim forstjóra sem þarf að hafa forustu fyrir öllum aðgerðum sem gera þarf í byggðamálum. Ég tel að það hafi ekki verið útskýrt fyrir okkur í fyrravetur - vonandi verður það betur gert núna - hvernig mál muni ganga fram í þessari stofnun með þeim hætti sem best er þegar leysa á úr málefnum byggðanna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnalegar athugasemdir hans og spurningar og fagna þessari umræðu. Ég bendi á að það eru einmitt mikilvægar breytingar á frumvarpinu núna frá því sem var, nú er búið að skrifa þessar tvær stoðir, tæknirannsóknir og ráðgjafarsvið, miklu skýrar en þær voru áður. Í annan stað hefur verið gerð sú mikilvæga breyting að Byggðasjóður, með sjálfstæðri stjórn og sérstökum framkvæmdastjóra, er tekinn út úr heildinni. Til að tryggja að ráðgjafarsviðið vinni einmitt að byggðamálum er gert ráð fyrir því í frumvarpinu að Byggðasjóður geri samning við Nýsköpunarmiðstöð um faglega vinnslu verkefna. Ég er þingmanninum þakklátur fyrir að koma að þessu efni vegna þess að þetta eru mikilvægir þættir sem var mjög gagnlegt að við tækjum fram í þessari umræðu núna.