Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 395 flyt ég fsp. um ráðstöfun gengismunar. Hæstv. sjútvrh. hefur verið svo vinsamlegur að útbýta skriflegu svari við þessum fsp. mínum, m. a. vegna þess að margar tölur koma þar fram sem verður betra fyrir hv. þm. að átta sig á þegar þeir fylgjast með málinu. Ég get þó ekki látið hjá líða að geta þess af hverju ég flyt þessa fsp. Það er m. a. í framhaldi af því sem mér ásamt fleiri þm. úr stjórnarflokkunum var falið á s. l. sumri að vinna þegar eftir að brbl., sem vitnað er til, voru sett. Gengismunurinn verður m. a. til vegna þessara ráðstafana sem hér er rætt um. Við áttum að gera tillögur til okkar þingflokka og hæstv. sjútvrh. um ráðstöfun þessara fjármuna. Nú getum við deilt um það lengi hvernig eigi að skipta þessu fé þegar á heildina er litið til vinnslu, útgerðar og sjómanna. Mörgum hefði þótt eðlilegt að sjómenn hefðu fengið þriðjung þessa, en ég gerði tillögu um að það yrði ekki minna en 10% sem hefði þýtt að 55 millj. kr. hefðu farið til lífeyrissjóða sjómanna og annarra velferðarmála þeirra. Þegar þetta svar er gefið er, eins og menn sjá, búið að greiða 15 millj. kr. af heildarupphæðinni eða um 4% til lífeyrissjóða sjómanna en ekki til annarra hagsmunamála sjómanna. Nú liggur það fyrir að þessar tekjur munu verða meiri en í svarinu kemur fram. Þær verða meiri en 555 millj. kr. og er talað jafnvel um 580 millj. kr. Auk þess er ljóst að miklar vaxtatekjur munu verða af þessum gengishagnaði eða kannske allt að 40 millj. kr. Ég hef vakið máls á hv. Alþingi á þeim voða sem dunið hefur yfir íslenska sjómannastétt á liðnum misserum og enn varðandi slys á sjó og mannslát. Ég gat um það í umr. utan dagskrár fyrir stuttu að frá síðasta sjómannadegi hefðu 26 sjómenn farist vegna slysa á sjó og mætti hafa þá tölu hærri eftir því hvernig slys væru flokkuð eða jafnvel fast að 30. Ég er þeirrar skoðunar - og reyndar var tekið undir það í þeirri umr. - að Alþingi þyrfti að grípa hér í taumana með aðgerðum sem ættu uppruna sinn hér á Alþingi. Ég er sannfærður um að það verður ekki gert öðruvísi en fjármunir séu til staðar. Ég hef gamla og því miður slæma reynslu af því og bendi á það. Fyrir rúmum 20 árum flutti ég fyrst þáltill. um rannsókn á reki gúmmíbjörgunarbáta. Það tók mörg ár að fá hana samþykkta, en eftir að hún var samþykkt fékkst hún ekki framkvæmd í langan tíma vegna fjárskorts. Sama má segja um tilkynningarskyldu fiskiskipa. Ég flutti það mál fyrst inn á Alþingi en það kom lengi vel ekki til framkvæmdar vegna fjárskorts. Benda má á svona mál, m. a. liggur nú fyrir að sjóslysanefnd getur ekki látið framkvæma nauðsynlegar rannsóknir vegna fjárskorts. Ég mun því í framhaldi af þessu svari hæstv. sjútvrh. koma því í tillöguformi eða frumvarpsformi til hv. Alþingis að öllum þeim vaxtagróða sem verður til af gengismun ásamt auknum tekjum sem þegar eru til staðar verði markaður bás til þessara mála, til öryggismála sæfara, til rannsókna og til fyrirbyggjandi aðgerða. Það var ætlan mín að koma þessu á framfæri við hv. alþm. í framhaldi af svari hæstv. ráðh. varðandi tryggingamál sjómanna, bæði lífeyrissjóði og aðrar nauðsynlegar líftryggingar, sem allir borgarar landsins njóta ef þeir eru á landi án þess að greiða fyrir sérstaklega en ef þeir eru á sjó geta ekki notið. Þessu á að mæta með auknum tryggingum sjómanna og það á að sjálfsögðu að gera með þeim tryggingarsjóði sem var settur upp sem slíkur, þ. e. Aflatryggingarsjóður. En það er annað mál.



Herra forseti. Ég taldi rétt að þessum upplýsingum yrði útbýtt skriflega hér til þess að menn gætu áttað sig sem best á því. Ég vildi aðeins vegna orða hv. þm. taka fram að það sem er áætlað óinnkomið í þennan gengismunarsjóð eru 149 millj. kr. og það er eingöngu af skreið. En þótt þessi áætlun liggi hér fyrir er því miður alls ekki víst að þessir fjármunir komi allir inn, því eins og hv. þm. vita hafa verið verulegir söluerfiðleikar á skreið og auk þess mikið verðfall. Ég tel því rétt að bíða með að fullyrða hvað kemur inn í þennan sjóð þar til skreiðin hefur selst. Að öðru leyti skýrir þetta plagg sig sjálft og vænti ég þess að það gefi glöggar upplýsingar um stöðu þessara mála. - [Sjá svar sjútvrh. við fsp. PS um ráðstöfun gengismunar, 3894–3896 dálki.]



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. 12. þm. Reykv. fyrir það frumkvæði sem hann hefur haft að því að afla þeirra upplýsinga sem hér liggja nú fyrir og hæstv. sjútvrh. fyrir svarið. Ég kvaddi mér hljóðs til að taka undir þá hugmynd sem fram kom í máli hv. þm. Péturs Sigurðssonar varðandi ráðstöfun á vöxtum af gengismunarfé. Ég tel að mjög æskilegt væri að sú till., sem hann gerði grein fyrir munnlega áðan, kæmi fram í þinginu hið allra fyrsta þannig að það þing sem nú situr geti fjallað um málið og afgreitt það. Þá finnst mér einnig rétt í þessu sambandi að benda á að verulegur vandi steðjar að lífeyrissjóðum sjómanna. Sá vandi stafar af því að þar er um að ræða mjög mismunandi reglur eftir að ákvörðun var tekin um 60 ára lífeyrisrétt sjómanna með tilteknum skilyrðum. Þetta hefur komið þannig út að sjómenn fá lífeyri við 60 ára aldur í Lífeyrissjóði sjómanna og þeir fá þetta líka hjá Tryggingastofnun ríkisins, þ. e. almannatryggingakerfinu, en í mörgum almennum lífeyrissjóðum ná sjómenn ekki þessum rétti. Gera verður ráðstafanir til að samræma þennan rétt svo að sjómenn eigi þennan rétt alls staðar, sama rétt, og koma til móts við sjómenn í þessu efni. Eðlilegt er að gengismunarfé sé hagnýtt í þessu skyni eins og iðulega hefur átt sér stað. Skv. því svari, sem hér liggur fyrir frá hæstv. sjútvrh., er gert ráð fyrir því að leitað verði samráðs við Farmanna- og fiskimannasamband Íslands og Sjómannasamband Íslands um reglur um endanlega skiptingu þess fjár sem fara á til lífeyrissjóða sjómanna. Í þeim efnum er nauðsynlegt að hafa ekki einasta auga á Lífeyrissjóði sjómanna. Það er ekki nóg að hafa auga á Lífeyrissjóði sjómanna og lífeyrissjóði yfirmanna. Það verður líka að hafa við þá ákvörðun auga á réttindum sjómanna í hinum almennu lífeyrissjóðum sem eru innan Sambands almennra lífeyrissjóða. Ég vil fara þess á leit við hæstv. sjútvrh. að hann taki það mál fyrir. Það hefur áður verið gert í stjórnkerfinu þannig að viss vinna liggur fyrir í því efni. Mér finnst óeðlilegt að ganga fram hjá þeim sjómönnum sem eru utan við Lífeyrissjóð sjómanna þegar verið er að ráðstafa fé í þessu skyni.



Herra forseti. Vegna orða hæstv. sjútvrh. vil ég taka fram að ég hef ekki neinar till. uppi um að skerða það sem þegar hefur verið ákveðið og þá ekki heldur þær 37 millj. sem voru ákveðnar til velferðarmála sjómanna og hafa að nokkru verið eyrnamarkaðar af þeim sjálfum. Það sem ég er að tala um er, svo það komist kannske enn betur til skila frá mér, að ef afgangur verður fram yfir áður markaða veitingu og vextir sem ekki var búið að ráðstafa verði því fé ráðstafað á þann hátt sem ég hef þegar getið um. Ég þakka hv. 3. þm. Reykv. fyrir að taka undir það sem ég sagði um þessi mál og vil endurtaka það, sem hlýtur að vera meginmál, að ef það er vilji Alþingis að ráðast gegn þessum vanda verður ekki ráðið fram úr honum öðruvísi en hafa fjármuni til staðar. Við vitum vel hvernig staðan er í þjóðarbúinu í dag, en hér eru til staðar fjármunir sem siðferðilega og jafnvel enn frekar má telja að sjómenn eigi rétt á, og ég tel eðlilegt að þeim fjármunum verði varið eins og ég lagði til. Að sjálfsögðu þakka ég svo hæstv. sjútvrh. fyrir að hafa gefið þm. og mér sem fyrirspyrjanda þær greinagóðu upplýsingar sem hér var útbýtt skriflega.



Herra forseti. Ég tek undir þakkir til hv. 12. þm. Reykv. fyrir að hreyfa þessu máli hér. Hér er vissulega um mikilvægt mál að ræða og það hlýtur að leiða hugann að því hvað hægt er að gera til varnar við því sem verið hefur að gerast á sjónum á undanförnum mánuðum. Ég vil einnig taka undir það sem hv. 3. þm. Reykv. sagði um lífeyrissjóðina sem snúa að sjómönnum. Það er brýn nauðsyn á að gerðar verði ráðstafanir til að jafna aðstöðu sjómanna innan hvaða lífeyrissjóðs sem þeir eru. En muni ég rétt held ég að það hafi verið í tíð hv. 3. þm. Reykv. sem ráðh. sem vilyrði ef ekki loforð var gefið í sjómannasamningum um að séð skyldi verða fyrir fjármagni af hálfu ríkissjóðs til þess að allir sjómenn í hvaða lífeyrissjóði sem væri gætu notið sömu réttinda og þeir sem eru nú og njóta réttinda í Lífeyrissjóði sjómanna. Þannig er komin full ástæða til þess, þó hv. 3. þm. Reykv. hafi ekki auðnast að koma til framkvæmda því vilyrði eða loforði, að óska sérstaklega eftir því að núverandi valdhafar bæti um betur. Þetta er svo knýjandi mál fyrir sjómannastéttina sem heild að Alþingi getur ekki látið það afskiptalaust.



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs út af því, að í síðustu viku var hér utan dagskrár umr. um öryggismál sjómanna og í þeirri umr. varpaði ég fram þeirri hugmynd að skipuð yrði nefnd stjórnmálaflokkanna til að fjalla um öryggismál sjómanna. Nefndin mundi gera tillögur um ráðstafanir í þeim efnum og fjármögnun verkefna. Ég greindi nokkrum þm. frá þessari hugmynd í gær. Nú er mér tjáð að ríkisstj. hafi í morgun gert samþykkt um að skipa nefnd til að fjalla um öryggismál sjómanna, sem skipuð verði fulltrúum úr öllum flokkum. Ég tel eðlilegt, vegna þess að þessi umr. fer nú fram, að ríkisstj. greini frá þeirri samþykkt, sem hún hefur gert í þessum efnum, og ég fer fram á það við hæstv. samgrh. að hann skýri frá því hvernig mál standa, hvort rétt er að ríkisstj. hafi samþykkt í morgun að skipa sérstaka nefnd til að fjalla um öryggismál sjómanna. Ég teldi að mjög æskilegt væri að slík nefnd yrði til með sem bestum friði allra aðila hér á þinginu, þannig að tryggt verði að hún skili sem bestum árangri. Hins vegar hirði ég ekki um að svara hv. 3. þm. Vestf.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Ég skal upplýsa að á ríkisstjórnarfundi í morgun var samþykkt að tillögu frá mér sem samgrh. að skipuð verði nefnd níu alþm. sem fjallaði um öryggismál sjómanna og sú nefnd hefði náið samstarf við Siglingamálastofnun, rannsóknarnefnd sjóslysa, Slysavarnafélag Íslands og hagsmunasamtök sjómanna og útvegsmanna. Í nefndinni yrðu fimm fulltrúar frá stjórnarflokkunum og fjórir fulltrúar frá stjórnarandstöðu. Ég er þegar búinn að.tala við formenn tveggja þingflokka stjórnarandstöðu um að tilnefna eins fljótt og hægt er í þessa nefnd, en hafði ekki unnist tími til að tala við tvo flokka þegar þessi fyrirspurn kom skyndilega. Ég held að um þetta mál geti myndast breið samstaða og góð samstaða því að það er full þörf á því, eins og fram hefur komið bæði hér á Alþingi og víðar, að gera verulegt átak í öryggismálum sjómanna. Við skulum játa að rannsóknarnefnd sjóslysa hefur svo að segja frá byrjun haft ákaflega lítið svigrúm hvað fjárhag varðar til sinnar starfsemi. En nauðsyn er á að gera verulega bragarbót í þessum efnum. Ég hygg að nú ætti að nást sú samstaða sem nauðsynleg er, þannig að allir þingflokkar eigi fulltrúa í nefndinni. Eðlilegt er að stjórnarflokkar eigi fimm fulltrúa af níu. Það mun vafalaust fara þannig að annar stjórnarflokkurinn, miðað við þingstyrk, mundi gefa eftir einn fulltrúa til þess að allir stjórnarandstöðuflokkar fái fulltrúa í nefndinni. Eftir þessu verður óskað. En ég á eftir að tala við tvo af stjórnarandstöðuflokkunum af því mér vannst ekki tími til þess fyrr.



Herra forseti. Ég vek athygli þingheims á því sem hv. 3. þm. Reykv. sagði áðan: Ég hirði ekki um að svara gagnrýni sem fram kemur á mig. - Þetta var megininntak hans orða. Þetta sýnir ekki djörfung eða dug eða kjark manns til að verja það sem hann hefur út úr sér látið í samningaviðræðum við hagsmunasamtök sjómanna. Þetta sýnir auðvitað og sannar að rétt er að þessu var lofað, en það var svikið. Og sá sem á því ber ábyrgð að þetta var svikið er fyrst og fremst hv. 3. þm. Reykv. ásamt öðrum þeim sem að því stóðu að gefa þetta vilyrði eða loforð á sínum tíma, en entist ekki aldur í ráðherrastól einhverra hluta vegna til að standa við það loforð. - Þetta er athyglisvert, jafngeyst og þessi hv. þm. hefur farið í ræðustól undangengna daga. Nú er hann slappur og niðurbrotinn og getur ekki borið hönd fyrir höfuð sér til að verja það sem hann hefur áður út úr sér látið fara.



Herra forseti. Út af umr. um lífeyrissjóðsmál sjómanna tel ég óþarft að vera að leita uppi sökudólga í þeim efnum. Það er öllum ljóst, sem til þekkja, að lífeyrissjóðamál sjómanna hafa ekki verið í góðu horfi, en þeir greiða af kauptryggingu nánar sagt til lífeyrissjóðs og fá þar af leiðandi tiltölulega lítil réttindi. Það var ákveðið á sínum tíma að þeir fengju lífeyri við 60 ára aldur. Lífeyrissjóðir sjómanna hafa átt í miklum vandræðum með að standa við þá skuldbindingu eða a. m. k. liggur fyrir að verða mun mjög erfitt að standa við hana í framtíðinni. M. a. þess vegna hefur verið ákveðið, þegar gengismunarfé hefur verið ráðstafað, að verja fjárhæðum til lífeyrissjóða sjómanna. Þess vegna var sú ákvörðun tekin við gengisbreytinguna á s. l. vori á sama hátt og það hafði verið við fyrri gengisbreytingar. Hins vegar er rétt að upplýsa að til lífeyrissjóða sjómanna renna árlega um 130–150 millj. Ef hins vegar væri greitt á árinu 1984 af öllum aflahlut sjómanna væri það upphæð á bilinu 230–250 millj. Ef greitt væri í lífeyrissjóð af öllum þeim tekjum sem sjómenn hafa mundu þar koma til 100 millj. til viðbótar. Eins og vitað er er samkvæmt öllum reglum venjan sú að 4% séu greidd af launþegum og 6% af vinnuveitendum. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um að þetta er eitt af þeim stóru málum sem sjómenn berjast fyrir og hafa barist fyrir. Þessi mál verða áfram á borðinu eins og þau hafa verið á undanförnum árum. Ég vildi aðeins upplýsa þetta, en tel ekki til mikils sóma að vera að kenna fyrrv. ráðh. eða núv. ráðh. um þá stöðu.



Herra forseti. Ég skal vera mjög stuttorður, en það er vegna síðustu upplýsinga hæstv. ráðh. Það gæti valdið misskilningi hjá þeim þm., sem ekki þekkja til, þegar talað er um lífeyrisgreiðslur og það af fiskiskipunum, eins og ég heyrði að hæstv. ráðh. orðaði það. Það eru tvískiptar reglur um greiðslur í lífeyrissjóði á fiskiskipunum. Á stærri togurunum, sem eru með sína sérsamninga, er borgað af öllum tekjum, bæði sjómenn sjálfir og útgerðarmenn. Hins vegar á svokölluðum minni togurum, 500 rúmlestir og minni, og fiskibátum er miðað við kauptrygginguna og það eru fyrst og fremst þeir menn sem fá allt of lítið út úr sínum lífeyrisréttindum þegar þeir þurfa á þeim að halda. Á verslunarskipunum er hins vegar eins og á stærri togurunum borgað af öllum launum þeirra sjómanna sem þar starfa.



Herra forseti. Ég var ekki að ræða við hv. 3. þm. Reykv. um hvað hann hefði flutt af þáltill. sem óbreyttur þm. á þessu þingi. Loforðið var gefið í hans ráðherratíð og þá átti að efna það, þá var tækifæri til þess að standa við það. Ég fagna því hins vegar að hv. þm. hefur nú rankað við sér. Vonandi helst sú viðleitni, sem virðist vera komin upp í hans huga nú til þessa máls svo og fleiri góðra mála, lengur en mér virðist sú viðleitni hafa haldist frá því hann gaf loforðið til þessa dags.



Herra forseti. Ég tel ástæðu til að fagna því að niðurstaða er fengin í því að til verði nefnd á vegum allra flokkanna um öryggismál sjómanna. Mér sýnist að hér hafi hugmyndin komist greiðlega á blað og henni verið hrint fljótt í framkvæmd. Ég hef fyrir mitt leyti ekkert við það að athuga að það verði ríkisstj. sem skipi nefndina að öðru leyti en því að ég teldi að til greina kæmi að það verði forsrn. sem hafi með þessa nefnd að gera vegna þess að öryggismál sjómanna snerta ekki bara eitt rn. heldur mörg. Ég vil beina því til hæstv. ríkisstj. að menn íhugi það alvarlega hvort mál af þessum toga á ekki heima undir forsrn. Þá vil ég í sambandi við lífeyrismál sjómanna benda hv. 3. þm. Vestf. á að lesa þskj. 94, 87. mál. Það er till. til þál. um lífeyrismál sjómanna sem ég hef flutt ásamt sex öðrum þm. Alþb. þar sem saga þessara mála er rakin mjög samviskusamlega. Ég vænti þess að hann hafi að loknum lestri þeirrar grg. betri upplýsingar um málið en mér virtist hann hafa í ræðum sínum áðan.



Herra forseti. Ég vil fagna því að búið er að ákveða skipun nefndar sem fjallar um öryggismál sjómanna með þeim hætti sem hæstv. samgrh. hefur greint frá. En ég tel rétt að hér komi fram að hugmynd um þessa nefnd var reifuð við samgrh. fyrir utan dagskrárumr. sem hér er bent á og ráðh. tók vel í hana. Ég gat hins vegar ekki verið viðstaddur umr. en málið var tekið upp strax daginn eftir. Ég endurtek að ég fagna því að þetta mál er komið á rekspöl.



Herra forseti. Eins og vant er er stundum dálítið undarlegt að fylgjast með umr. á hinu háa Alþingi. Hæstv. sjútvrh. hefur lýst því hér yfir að hann og sjálfsagt aðrir ráðh. ríkisstj. hafi fullan hug á að gera eitthvað í lífeyrismátum sjómanna. Hv. þm. Karvel Pálmason sér ástæðu til þess að vera með persónulegan skæting til fyrrv. hæstv. ráðh., Svavars Gestssonar. Sannleikurinn í málinu er sá, ef þm. hefur gleymt því, að það var einmitt í hans tíð sem sett voru lög um lífeyrisréttindi sjómanna við 60 ára aldur. Það er alveg rétt að margt er ógert, en þetta var þó gert. Nú hefur hv. þm. og fyrrv. ráðh., Svavar Gestsson, flutt, eins og hann gat um áðan, till. til þál. sem liggur fyrir þeirri n. sem m. a. ég sit í, þ. e. allshn. Sþ. Ég hlýt því að spyrja ráðh. ríkisstj., úr því að þeir eru svona áhugasamir um að þessum málum verði kippt í liðinn, hvers vegna setið hefur verið á þessu máli í þeirri n. Ég hef ekki, þrátt fyrir margar ítrekanir, fengið þetta mál, 87. mál þingsins, afgreitt eða yfirleitt rætt í hv. allshn. Hvað er þá á móti því að afgreiða það mál út úr n., svo að einu sinni kæmi nál., hið þriðja úr þeirri annars ágætu n.? Það er afskaplega tilgangslítið að vera með persónulegt skítkast um þessi mál sem eru mikil alvörumál. Auðvitað er ýmislegt búið að lagfæra, en enn þá er fleira ógert. Lífeyrir sjómanna er til hreinnar skammar eins og nú er. Ég vænti þess að ég megi skilja þessa umr. svo, að ég megi nú biðja hv. þm. Ólaf Þ. Þórðarson, formann allshn. Sþ., að snara út úr n. næsta þriðjudag þessari ágætu þáltill. hv. þm. Svavars Gestssonar. Ekki virðist vera nein mótstaða gegn því í hv. ríkisstj. Hitt er svo annað að um þessi mál mætti margt segja sem ég ætla ekki að gera hér. Aldrei verður neitt vit í lífeyrismálum landsmanna fyrr en einhver hefur þá dirfsku til að bera að setja á stofn lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn. Það er gersamlega óviðunandi að sú stétt manna, sem framleiðir mest og dregur að landi obbann af þjóðartekjunum, skuli vera verst sett eða a. m. k. með þeim verst settu þegar kemur að lífeyrismálum. Það er okkur svo sannarlega til vansæmdar.



Herra forseti. Ég tel rétt að upplýsa, fyrst deilt er um höfundarrétt að nefndarskipun vegna öryggismála sjómanna, að fyrir nokkrum vikum óskaði Slysavarnafélagið eftir sérstöku samstarfi við þingflokkana um þessi mál. Þingflokkarnir tilnefndu menn til samráðs og þessi nefnd kom síðan saman á fund með fulltrúum Slysavarnafélagsins. Hin hörmulegu sjóslys, sem átt hafa sér stað í vetur, voru rædd þar og ýmis mál sem lúta að slysavörnum á sjó. Ég tel hins vegar að það sé af hinu góða að sérstök nefnd sé skipuð sem hafi kannske sterkari stöðu en þessi samráðsnefnd. Hins vegar tel ég óþarfa að þar sé hugsað um meiri hl. eða minni hl. stjórnar eða stjórnarandstöðu. Ég tel - og þá hef ég í huga þann fund sem ég sat þar síðast - að menn eigi að ræða þessi hörmulegu mál án flokkaágreinings. Ég vænti þess að þessi nefnd komi til með að starfa vel en ég vil enn ítreka það að óþarfi er fyrir þm. að koma alveg af fjöllum varðandi þessi mál vegna þess að þeir hafa átt þátt í því núna fyrir nokkrum vikum síðan að tilnefna fulltrúa í slíka samráðsnefnd, nefnd sem hafði hugsað sér að koma oft saman og ræða þessi mál og gera þar góða hluti.



Herra forseti. Komið hefur fram í máli hv. 10. landsk. þm. að þm. telur að nú sé komið lag til að snara út úr allshn. á næsta þriðjudegi ákveðnu máli. Hv. þm. er fullkunnugt um að meðgöngutími mála hjá n. er mislangur og kemur þar eitt og annað til. Eitt atriðið er það að mál eru send til umsagnar og einnig mjög gjarnan kallað á menn til funda við n. Þannig hélt n. reglulegan fund í morgun og tók fyrir tvö mál þar sem flutningsmenn voru úr Alþb. Þrír fulltrúar voru kallaðir á fund n. og mikilvirkasti nm. á mælendaskrá hjá n. var tvímælalaust hv. 10. landsk. Þannig tekur oft þó nokkurn tíma að vinna að framgangi mála. Ég hef sagt hv. 10. landsk. þm. að ég ætla ekki að liggja á mátum. Það liggur alveg ljóst fyrir og það er margbúið að koma því á framfæri. Hins vegar mun n. vafalaust þurfa að þyngja eitthvað á sinni vinnu þegar líður á veturinn og er það ekki óalgengt með slíkar n. Það má minna á að fjvn. vinnur fyrst og fremst fyrir jól. Svo má einnig segja að eðlilegt sé að þær n. sem taki við þáltill. auki sína vinnu þegar nálgast vorin. Hitt er svo annað mál að það getur verið misauðvelt að ná n. saman og það tekst ekki alltaf vegna þess að menn hafa mörgum störfum að sinna, eru m. a. í mörgum n. og þeirra fundartími rekst gjarnan á. Þannig átti ég t. d. að vera á öðrum nefndarfundi núna í morgun kl. 10 en ég vil undirstrika það að hv. 10. landsk. þm. þarf ekki að óttast að ekki verði tekin afstaða til mála.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram á þskj. 416 fsp. til hæstv. heilbrmrh. um sullaveiki. „1. Hvað hyggst ráðh. gera til varnar gegn útbreiðslu á sullaveiki? 2. Hyggst ráðh. láta gera úttekt á framkvæmd gildandi laga um hundahreinsun?“ Síðasta dauðsfall vegna sullaveiki var árið 1961. Að sögn landtæknis var það talið síðasta tilfellið. Í 23 ár var því talið að sullaveiki í mönnum hefði verið útrýmt á Íslandi. Nú hefur komið í ljós að svo er ekki. Það er full ástæða til að íhuga hvernig þessum málum er háttað í dag hvað varðar framkvæmd gildandi laga um hundahreinsun. Auk þess sem sullaveiki hefur fundist í manni nýlega hafa komið upp nokkur tilfelli í sauðfé á Austurlandi. Er því full ástæða til að herða á eftirliti með fyrirbyggjandi aðgerðum til varnar við útbreiðslu veikinnar. Í lögum nr. 7 frá 1953, um hundahald og varnir gegn sullaveiki, segir í 1. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Bæjarstjórnum og hreppsnefndum er heimilt að ákveða með samþykkt, er heilbrmrn. staðfestir, að takmarka eða banna hundahald í sveitarfélögum.“ Sams konar ákvæði eru í heilbrigðisreglugerð, 83. gr., 2. tölul. Í samræmi við þessi ákvæði hafa mörg sveitarfélög sett takmörkun eða bann í viðkomandi heitbrigðissamþykktir og er slíkt bann t. d. í Reykjavík. Brotalöm er á því að banni við hundahaldi sé framfylgt. T. d. er talið að milli 2 og 3 þús. hundar séu hér í höfuðborginni án þess að eftirlit með hreinsun þessara hunda sé framfylgt, enda eru þeir í orði kveðnu ekki til. Svo gæti háttað víðar um land. Í reglugerð um varnir gegn sullaveiki segir, með leyfi hæstv. forseta: „1. gr.: Þeir, sem annast heilbrigðisfræðslu í skólum, skulu fræða nemendur rækilega um orsakir og eðli sullaveiki í mönnum og fénaði. Ein grein þeirrar fræðslu er að kynna nemendum lög og reglur um varnir gegn sullaveiki. Læknar og dýralæknar skulu kappkosta að brýna fyrir almenningi og leiðbeina um varúð í umgengni við hunda og um hreinlæti við sláturstörf og aðra meðferð matar til varnar gegn hvoru tveggja, að hundar sýkist af bandormum og nái að sýkja menn eða fénað af sullaveiki.“ Ég tel fulla ástæðu til að ákvæðum þessarar reglugerðar sé framfylgt svo og 5. gr. sömu reglugerðar, þar sem kveðið er á um að allir, sem eiga hunda eldri en misseris gamla eða hafa þá undir höndum, láti hreinsa þá af bandormi einu sinni á ári. Í Morgunblaðinu í morgun er þess getið að sullaveiki hafi fundist í fertugri konu á s. l. ári. Þar segir, með leyfi forseta: „Blaðið Íslendingur, sem gefið er út á Akureyri, greinir frá því hinn 15. þessa mánaðar, að á síðasta ári hafi fundist sullur í rösklega fertugri konu á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri. Sullurinn hafi verið kalkaður og skaðlaus og konan því ekki verið skorin upp til að fjarlægja sullinn. Segir blaðið, að sé sullur í fólki kalkaður sé hann skaðlaus vegna þess að kalkhúðin einangri hann frá líkamanum. Á hinn bóginn getur hann sprungið og breiðst út og þurfi þá að grípa til ráðstafana til að hefta útbreiðslu hans. Kalkaður sullur greinist í röntgenmyndatökum, og í áranna rás hafa læknar á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri af og til greint slíkan sull í fólki án þess að veður hafi verið gert út af því.“ Það er því víða pottur brotinn hvað það varðar að eftirlit með hundahreinsun sé nægilegt. Verður því að gera þá kröfu til heilbrigðisyfirvalda að þau láti til sín taka nú þegar og láti kanna fjölgun hunda á Íslandi og að ákvæðum um hundahreinsun sé framfylgt.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Svar við fyrri spurningunni: Þeir sem hafa kynnt sér sögu heilbrigðismála hér á landi vita að einhver alvarlegasta og langvinnasta plágan sem gengið hefur yfir landið var sullaveikisplágan. Um tíma var því haldið fram að allt að fjórðungur Íslendinga væri haldinn þessari veiki. Ekki gekk þrautalaust að sannfæra landsmenn um að sullaveiki í mönnum mætti rekja til hunda. Að fáu var gert meira gys um miðja síðustu öld en þeirri skoðun Jóns Hjaltalíns landlæknis að sullur í mönnum væri úr hundum kominn. Áttu þar jafnt hlut að máli embættisbræður hans. Nú er öldin önnur. Í ár eru 115 ár liðin frá því að fyrstu lög voru sett hér á landi til að stemma stigu við þessum ófögnuði. Í fyrstu þokaði hægt, enda skorti þá enn mikið á skilning landsmanna. Eftir aldamótin fór árangur að koma verulega í ljós og árið 1924, þegar lög voru sett er heimiluðu bæjarstjórnum og hreppsnefndum að takmarka eða banna hundahald í kaupstöðum og kauptúnum, voru sullaveikitilfelli fá og þegar lögin voru endurskoðuð 1953 svo til engin. Er því óhætt að fullyrða að tekist hafi á þessum tíma að komast fyrir þennan ófögnuð. Fyrir skömmu greindist sullaveiki í manni á Akureyri og er það fyrsta skráða tilfellið í rúm 20 ár. Nú nýverið hefur komið upp annað tilfelli í sama kaupstað. Ég geri fastlega ráð fyrir að þetta tilfelli sé ástæðan fyrir fsp. sem hér er lögð fram. Þótt tvö tilfelli hafi komið upp er ekki ástæða til þess að óttast útbreiðslu veikinnar. Ekki liggur t. d. fyrir hversu lengi sullurinn hafði grafið um sig. Sá tími gæti jafnvel skipt árum eða tugum ára. Ekki liggur heldur fyrir hvar sullurinn barst í manninn. Það gætu sjálfsagt margir staðir komið til greina. Eins ber að líta á að sull er víðar að finna en hér á landi. Nágrannaþjóðir, sem búa við lengri baráttusögu gegn þessum vágesti en við, telja sig þurfa að halda vöku sinni. Ég tel ekki ástæðu til sérstakra aðgerða í þessu máli umfram þær sem gildandi lög og reglur bjóða. Síst skal ég þó gera lítið úr hættunni. Hún er vissulega fyrir hendi og nauðsynlegt að vera vel á verði. Hins vegar tel ég að nútímaheilbrigðisþjónusta og heilbrigðiseftirlit sé það öflugt fyrirbæri að lítil hætta sé á útbreiðslu sullaveikinnar. Síðari spurning: Gildandi lög um sullaveikivarnir eru lög nr. 7 frá 1953, en í 6. gr. þeirra segir að heilbrmrn. setji, í samráði við landtækni og yfirdýralækni, reglugerð um hreinsun hunda vegna bandorma, meðferð sulla úr sláturfé svo og annað, er þurfa þykir til útrýmingar sullaveiki. Þessi reglugerð var gefin út 31. desember 1957. Um þessa þætti höfðu áður gilt reglugerðir fyrir einstakar sýslur og kaupstaði. Því hefur verið haldið fram að reglugerð þessari sé slælega fylgt eftir, sérstaklega ákvæðum er skylda hundaeigendur til að láta hreinsa hunda af bandormum einu sinni á ári. Víst er að víða er pottur brotinn í þessum málum. Hins vegar tel ég að reglugerðinni sé í megindráttum fylgt þar sem hundahaldsmál eru tekin föstum tökum, en svo er á velflestum stöðum á landinu. Því miður á þetta ekki við um langfjölmennasta byggðarlag landsins, Reykjavík, en þar er hundahald bannað og ætti því ekki að vera þörf fyrir hundahreinsun. Annað væri tvískinnungur. Staðreyndirnar tala hins vegar öðru máli og er brýn þörf fyrir hundahreinsun þar. Hundahaldsmál eru sveitarstjórnarmál og ákvörðun um bann og takmörkun hundahalds á þeirra færi en ekki ráðh. eða rn. Mér er því mjög óljúft að skipta mér af þessu máli í Reykjavík eða annars staðar. Hins vegar verður ekki til lengdar búið við ófremdarástand er ríkir í þessum málum í Reykjavík. Ég verð að treysta borgaryfirvöldum fyllilega til að leysa þessi mál og vænti þess að svo verði gert bráðlega. Ég tel ástæðulaust að láta fara fram úttekt á framkvæmd þeirra reglna er gilda um hundahreinsun því eins og áður segir tel ég okkur vita þetta í stórum dráttum. Hins vegar mun ég beita mér fyrir því í rn. að reglugerðin frá 1957 um sullaveikivarnir verði endurskoðuð, ekki síst með hliðsjón af þeim breytingum sem átt hafa sér stað á löggjöf um heilbrigðiseftirlit, nú síðast með lögum nr. 50/1981 um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit. Samkvæmt því kerfi sem komið er á fót með þeim lögum, þ. e. stóraukið heilbrigðiseftirlit sérstaklega í strjálbýlinu, ættu að vera miklu betri möguleikar á því að framfylgja eftirliti með hundahreinsun. Þessi endurskoðun gæti t. d. leitt í ljós misbresti á framkvæmdinni, sem mér eru ekki kunnir, og mun ég þá vitanlega taka á þeim.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans. Ég er ekki sammála honum í öllum atriðum. Ég tel að hætta á útbreiðslu veikinnar hljóti að vera fyrir hendi ef fleiri þúsund jafnvel tvö, þrjú, fjögur þúsund, hundar eru hér á Íslandi sem ekkert eftirlit er haft með hreinsun á. Þó að þessir hundar séu að jafnaði í þéttbýli gæti nú einhver ferðast með þá austur á land og hleypt þeim þar lausum í sveitinni. Það er ekki loku fyrir það skotið. Ég vonast því til þess að hæstv. ráðh. íhugi þetta mál frekar og a. m. k. hafi samband við borgarstjórn Reykjavíkur og ýti á eftir að hún sinni þessum málefnum og ef það væri víðar á landinu, sérstaklega þá í þéttbýli, sem málum væri háttað eins og í Reykjavík.



Herra forseti. Á þinginu í fyrra voru samþykkt lög um breytingu á lögum nr. 10/1960, um söluskatt, með síðari breytingum. Við 6. gr. laganna bættist með því eftirfarandi málsgr.: „Heimilt er að endurgreiða söluskatt af kostnaði sveitarfélaga við snjómokstur. Ráðh. setur með reglugerð nánari ákvæði um framkvæmd endurgreiðslunnar og tiltekur gögn er sveitarstjórnir þurfa að leggja fram til að öðlast rétt til endurgreiðslu.“ Og í 2. gr. sagði: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Þetta var samþ. á Alþingi 2. mars 1983. Í grg. með frv. sagði ég á sínum tíma: „Ekki verður um það deilt, að mjög er óeðlilegt að ríkið hagnist á söluskatti af þeim kostnaði sem sveitarfélög verða fyrir vegna snjómoksturs. Þessi skattheimta kemur mjög ójafnt niður á sveitarfélögin, og ekki verður séð að sæmandi sé að nota erfiðleika, sem skapast vegna ótíðar, sem tekjustofn fyrir ríkissjóð. Með frv. þessu, ef að lögum verður, er reynt að jafna að nokkru skilyrði til búsetu hvar sem er á landinu.“ Þáv. fjmrh., hv. 3. þm. Norðurt. v., Ragnar Arnalds, var mjög samþykkur þessu máli á sínum tíma og flutti reyndar frv. svipaðs efnis hér fyrr meir, þar sem hann lagði til að endurgreiddur yrði söluskattur af snjómokstri til sveitarfélaga í þéttbýli. En þetta er nú útfært þannig að það er sama hvernig sveitarfélag um er að ræða. Núv. hæstv. fjmrh., Albert Guðmundsson, 1. þm. Reykv., var enn fremur, ef ég man rétt, mjög samþykkur þessu máli. En því miður hefur í ráðherratíð hvorugs þessara hæstv. ráðh. neitt gerst í málinu svo mér sé kunnugt. Þess vegna leyfi ég mér að bera fram á þskj. 370 svohljóðandi fsp. til hæstv. fjmrh.: „Hvenær hyggst fjmrh. neyta heimildar í lögum nr. 24 frá 16. mars 1983, um breytingu á lögum um söluskatt, og endurgreiða söluskatt af kostnaði sveitarfélaga við snjómokstur?“



Herra forseti. Fsp. sem er beint til mín á þskj. 370 er svo hljóðandi: „Hvenær hyggst fjmrh. neyta heimildar í lögum nr. 24 frá 16. mars 1983, um breytingu á lögum um söluskatt, og endurgreiða söluskatt af kostnaði sveitarfélaga við snjómokstur?“ Svar mitt er: Efnislega samhljóða fsp. var hér á dagskrá hinn 24. jan. s. l. og svaraði ég henni þá. Spunnust þá um þetta málefni allnokkrar umr. Eins og ég rakti þá er fjmrh. heimilað með lögum nr. 24 frá 1983 að endurgreiða sveitarfélögum söluskatt af kostnaði sveitarfélaga af snjómokstri. Heimild þessi hefur enn ekki verið nýtt vegna þeirra vandkvæða sem á því eru að framkvæma endurgreiðslur af þessu tagi með sæmilegum hætti. Menn verða að átta sig á því að vinnuvélaþjónusta er söluskattsskyld hvort sem hún er unnin fyrir aðra eða í eigin þágu. Snjómokstur annast sveitarfélag bæði með sínum tækjum svo og leigutækjum. Það er ákaflega erfitt fyrir skattyfirvöld að staðreyna hvenær umrætt tæki hafi verið að moka snjó eða vinna að einhverju öðru. Í raun er hér um að ræða illframkvæmanlegt verk miðað við þann mannafla sem skattakerfið ræður nú yfir. Að mínu mati eru aðeins tvær leiðir færar f þessu efni. Önnur er sú að undanþiggja vinnuvélanotkun söluskatti. Slík undanþága yrði óheyrilega dýr og því alls ekki ráðlegt að svo stöddu að leggja til að svo verði gert. Hin er sú að taka upp einhvers konar styrkjakerfi, annaðhvort í gegnum Jöfnunarsjóð eða ríkissjóð, til handa þeim sveitarfélögum sem þurfa að moka mikinn snjó. Ég vil ítreka að það verður að gæta hófs í að fela framkvæmdavaldinu illleysanleg mál af þessu tagi. En staðreyndin er sú, að við höfum lög í höndunum þar sem fram kemur afdráttarlaus vilji Alþingis. Ég tel að athuga ætti hvort ekki mætti breyta þessum lögum á þann veg að styrkja mætti Jöfnunarsjóð eða Samband sveitarfélaga til að ráða fram úr þeim vanda sem lög þau sem hér um ræðir leggja á rn. En ég vil þó undirstrika að ég er sammála hv. 5. þm. Vestf. um að ósanngjarnt er að ríkið hagnist af snjómokstri sveitarfélaga. Ég ætti sem 1. þm. Reykv. að fagna þessu því ég er viss um að ekkert sveitarfélag í landinu yrði fegnara en Reykjavíkurborg ef þessi lög væru framkvæmanleg. Samkvæmt upplýsingum frá gatnamálastjóra sem komið hafa fram í fjölmiðlum munu það vera um 300 km sem Reykjavíkurborg þarf að moka reglulega á hverju ári. Ég vil ítreka það sem ég sagði hér þegar ég svaraði fsp. 24. janúar. Það er unnið að því í rn. að reyna að finna leið til að framkvæma þessi lög. Mér er hins vegar líka kunnugt um að þeir embættismenn sem um það fjalla eru í miklum vandræðum með að finna þá leið, þótt hæfir séu.



Herra forseti. Umr. um þetta mál nú eru í raun hrein endurtekning á umr. sem fram fóru fyrir tveimur mánuðum. Þá bar einn hv. þm. upp alveg hliðstæða fsp. Ég tók þátt í þeim umr. og lýsti undrun minni yfir því, að fjmrh. skyldi vera í einhverjum vafa um það hvort hann ætti að framkvæma lög sem samþykkt hefðu verið hér á Alþingi. Sérstaklega þegar hann lýsti því svo jafnframt yfir að lögin væru eðlileg og sanngjörn, eins og hann gerði í þessum umr. Ég tel mig muna það rétt að lögin hafi verið samþykkt alveg undir lok seinasta þings vorið 1983 og þau munu ekki hafa verið staðfest og hlotið formlegt endanlegt gildi fyrr en fáum vikum áður en stjórnarskipti urðu. Hins vegar var þegar hafinn undirbúningur að setningu reglugerðar um þetta efni og vissulega var þar við viss vandamál að etja. Þeirri reglugerðarsmíð var lokið þegar stjórnarskipti urðu. Var því ekki um neitt annað að ræða en að treysta á það að sá ráðh. sem við tæki gengi endanlega frá mátinu. Og satt best að segja grunaði mig ekki að á því yrði neinn dráttur. Ég viðurkenni að nauðsynlegt kann að vera að hafa sérstakt eftirlit með því að ekki sé um misnotkun að ræða á þessari heimild. Og það er alveg rétt, sem kom fram hjá hæstv. ráðh., að það er kannske erfitt að leggja þá byrði atfarið á eftirlitsmenn skattakerfisins. En þessi erfiðleiki er nú ekki óyfirstíganlegur. Mín till. er sú, að hæstv. ráðh. gangi þannig frá málinu að lögreglustjórum og sýslumönnum verði falið að gefa vottorð um þessi mál og stimpla þá reikninga sem sendir verða vegna snjómoksturs sveitarfélaga. Ég hygg að þeim eigi að vera í lófa lagið að fylgjast með þessu í hverri sýslu landsins. Þannig væri hægt að leysa þennan vanda.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. svarið þó að það sé vissulega ófullkomið og valdi manni miklum vonbrigðum. Það hefur mikið snjóað s. l. tvo mánuði og menn hefðu átt að geta hugsað um þetta mál og fundið greiða leið út úr því. Ég tel að það sé eintómur fyrirsláttur að ekki sé hægt að framkvæma þetta. Það eru margar leiðir til þess. Ráðh. er fatið að setja með reglugerð nánari ákvæði um framkvæmd endurgreiðslunnar og tiltaka þau gögn er sveitarstjórnir þurfa að leggja fram til að öðlast rétt til endurgreiðslu. Þetta ber ráðh. náttúrlega að gera. Ef um einhver vafatilvik væri að ræða, eins og að tæki gætu verið notuð til annarra verka, þá sýnist mér að ráðh. hefði það í hendi sinni að vísa frá þeim reikningum. Venjulega er það alveg ljóst hvernig tækið er notað. Snjóblásari er ekki notaður nema í snjóblástur. Í hríðarveðri er veghefill ekki notaður nema til snjóruðnings. Þetta á að liggja allt saman ljóst fyrir. Varðandi það hvenær lögin hefðu tekið formlegt endanlegt gildi, eins og fyrrv. fjmrh. hæstv. orðaði það, þá tóku þau formlegt endanlegt gildi 16. mars 1983 og þá átti sá ráðh. eftir að sitja rúma tvo mánuði í stól fjmrh. Alþingi hefur samþykkt þessi lög og veitt ráðh. þessa heimild. Ég veit að ráðh. er allur af vilja gerður til að nýta þessa heimild, en þó hefur ekkert gerst í málinu. Þetta er sanngirnismál, sem hér er um að ræða, og ég tek ekki trúanlegt að þetta sé óframkvæmanlegt. Reikningarnir um kostnaðinn liggja fyrir og það er rétt að endurgreiða þennan söluskatt og óverjandi annað en að gera það. Ríkissjóður þarf að vísu á tekjum að halda, en ég vona að fjmrh. sé sammála mér um það að þetta sé ófær tekjustofn. Ég heiti á hæstv. fjmrh. að kippa þessu máli í lag og nota þessa heimild. Vilji Alþingis liggur fyrir. Þetta ber að framkvæma. Allt annað er bara fyrirsláttur.



Herra forseti. Ég hef þó nokkuð hugleitt þessi mál frá þeim tíma að sú fsp. var borin fram sem hæstv. fjmrh. vitnaði hér í áðan. Og mér þykir að það gæti of mikils vantrausts á bókhald sveitarfélaga. Ef ekki er hægt að greiða til baka söluskattinn af snjómokstrinum, þá er það yfirlýsing um það að bókhald sveitarfélaganna sé ekki marktækt. Það er mjög alvarlegt mál að mínu viti. Ég vil minna á það, að skattheimta almennt í landinu byggist á því að menn taki mark á bókhaldi fyrirtækja og einstaklinga. Hvað hefur gerst sem verðskuldar það að sveitarfélögin séu ekki marktæk með sitt bókhald hvað þetta snertir? Auðvitað er hægt að svindla. Það er hárrétt hjá hæstv. fjmrh. Það er hægt. En ég vil undirstrika það, að það væri nú orðið alvarlegt mál ef Vegagerðin stæði að svindlinu á annan veginn og sveifarfélögin á hinn. Þá væri nú komið dálítið illa fyrir embættismönnum vorrar þjóðar. Ég vænti þess að ráðh. ræði þessi mál við sína undirmenn, og hann er nú þekktur fyrir það að geta tekið af skarið, og ég vænti þess að hann endurskoði afstöðu rn. í þessu máli og mark verði tekið á bókhaldi sveitarfélaga.



Herra forseti. Sem svar við 1. lið fsp. hv. 2. þm. Austurl. vil ég taka fram að ákveðið er að verja 13 millj. kr. til undirbúningsframkvæmda. Skipting milli einstakra verkþátta hefur ekki verið ákveðin, en meiri hluta fjármagnsins mun verða varið til vegagerðar í Fljótsdal að virkjunarsvæði. Svar við 2. fsp., hvenær talið sé að framkvæmdir þurfi að hefjast: Árið 1986. Að sjálfsögðu ræðst upphaf framkvæmda af markaðsástæðum, en gert er ráð fyrir fimm ára byggingartíma virkjunarinnar. Sem svar við 3. lið fsp., um hvenær ráðgert sé að virkjunin taki til starfa og við hvaða markaðsþróun er miðað í því sambandi, skal fram tekið að menn reikna með árinu 1991. Sem dæmi um markaðsástæður má nefna að samið verði um 50% stækkun álversins í Straumsvík, þar sem rekstur yrði hafinn 1988, og byggingu kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði. Stækkun álversins ein út af fyrir sig er ærin markaðsástæða, að ekki sé minnst á samninga um byggingu nýs álvers við Eyjafjörð. Engu verður að vísu slegið föstu nú í þessu sambandi, en nauðsynlegt er að gefa sér líklegustu forsendurnar.



Herra forseti. Þessi fsp. varðandi húsnæðismál er reyndar lögð fram fyrir nokkuð löngu síðan. Síðan hafa farið fram miklar umr. um fjármögnun húsnæðiskerfisins í tengslum við lánsfjárlög. Það er óþarfi að rifja upp í löngu máli það sem þar var um að ræða. Í örstuttu máli má segja að þar sé annars vegar um að ræða það að skv. lánsfjárlögum á að afla 1 050 millj. kr. til húsnæðiskerfisins á árinu 1984 eftir ýmsum leiðum, þ. e. a. s. frá lífeyrissjóðum 690 millj. kr., með láni frá Atvinnuleysistryggingasjóði upp á 115 millj. kr., 45 millj. kr. eiga að skila sér úr skyldusparnaði og 200 millj. kr. á að afla á innlendum lánsfjármarkaði með sölu skuldabréfa. Þetta eru sem sagt 1 050 millj. kr. sem á að afla skv. lánsfjárlögum. Margsinnis hefur komið fram hjá talsmönnum stjórnarandstöðunnar og þeim sem hafa tekið til máls úr stjórnarandstöðunni að verulegar ástæður eru til að ætla að þessar 1 050 millj. kr. náist ekki. Þarna standa sem sagt annars vegar þessar 1 050 millj. kr. sem á að afla skv. lánsfjárlögum. Hins vegar stendur síðan áætlun Húsnæðisstofnunar frá 7. febr. s. l. sem gerð er skv. bráðabirgðaumsóknum skv. gildandi lögum og reglugerðum um kvaðir kerfisins. Sú áætlun sýnir fjárvöntun upp á einar 300–400 millj. kr. þó að þessar 1 050 millj. kr. fengjust þannig. Jafnvel þótt 1 050 millj. kr. skiluðu sér, sem gert er ráð fyrir skv. lánsfjárlögum, yrði um fjárvöntun að ræða í kerfinu og einhver niðurskurður húsnæðisbygginga frá því sem ætlað hefur verið. Fsp. mín var á þann hátt hvort ráðh. teldi að á fullnægjandi hátt væri sinnt þörfum kerfisins í fjárlögum og lánsfjárlögum. Þessi fsp. stendur enn þá, ekki síst í ljósi yfirlýsinga sem komu fram í gær frá hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. sem hvorugur vildi lýsa ábyrgð ríkisstj. á því að útvega þessar 1 050 millj. kr. jafnvel þó að hæstv. félmrh. hafi lýst skoðun sinni í þeim efnum. Hæstv. fjmrh. og forsrh. létu sér nægja að lýsa yfir trú og trausti á áætlunum um fjáröflunina. Hæstv. forsrh. lýsti því yfir að málið nyti forgangs hjá ríkisstj. en hæstv. fjmrh. lýsti því yfir að menn yrðu bara að bíða með að byggja ef bréfin ekki seldust. Með tilvísun til þeirra umr. sem hér hafa farið fram síðustu vikuna um húsnæðismál vil ég ítreka þessa fsp. mína um það hvort hæstv. félmrh. telji að þetta sé fullnægjandi úrlausn þessara mála.



Herra forseti. Þessi mál hafa verið mjög til umr. síðustu sólarhringa og raunar um leið og lánsfjárlög voru samþykkt á hv. Alþingi s. l. mánudag. Ég vil þó leitast við að gefa hv. 4. landsk. þm. svar við þeirri fsp. sem hann bar fram á sínum tíma á þskj. 370. Ég mun aðeins fara almennum orðum um húsnæðismálin. Eins og hv. alþm. vita ákvað ríkisstj. í byrjun valdaferils síns á s. l. ári að húsnæðismálin fengju sérstaka meðferð til að rétta hlut húsbyggjenda sem stóðu mjög illa að vígi í verðbólguástandi sem allir þekkja. Fyrstu aðgerðir voru brbl. um frestun hluta greiðslu afborgana, vaxta og verðbóta, sem þýddi í raun lengingu lána. Rúmlega 3000 aðilar notfærðu sér þessa aðgerð á s. l. ári. Ríkisstj. gerði samkomulag við viðskiptabanka og sparisjóði um sérstök skuldbreytingarlán til húsbyggjenda þar sem skammtímalánum var breytt í allt að 8 ára lán. Skv. upplýsingum þessara aðila svo og lífeyrissjóða nam þessi skuldbreyting rúmum 160 millj. kr. á s. l. ári. Ríkisstj. ákvað að veita sérstök viðbótarlán til að létta vanda húsbyggjenda og húskaupenda á árunum 1981–1983 með því að hækka afgreidd lán um 50%. Skv. upplýsingum sem eru alveg nýjar voru 4884 gildar umsóknir um slík lán afgreiddar frá Húsnæðisstofnun að fjárhæð 302 millj. 893 þús. kr. og hefur Veðdeildin nú svo til afgreitt öll þessi lán að fullu. Ríkisstj. ákvað jafnframt að frá og með 1. janúar s. l. skyldu öll lán frá Húsnæðisstofnun ríkisins hækka um 50%. Jafnframt yrðu nýbyggingarlán til þeirra sem byggja eða kaupa í fyrsta sinn greidd í tveimur hlutum, fyrri hluti mánuði eftir fokheldisstig og seinni hlutinn 6 mánuðum frá útborgun fyrri hluta. Afgreiðsla á þessum lánum hefjast nú frá Húsnæðisstofnun n. k. mánudag. Ríkisstj. lagði fram frv. að nýrri húsnæðislöggjöf sem er til meðferðar á hv. Alþingi og vonast er til að verði að lögum fyrir þinglok í vor. Í frv. eru mörg þýðingarmikil nýmæli, m. a. stefnubreyting í fjáröflun til húsnæðismála sem kemur til með að draga úr óvissu um fjármögnun kerfisins. Í athugasemdum með fjárlagafrv. þessa árs er eftirfarandi um húsnæðismál: „Í fyrsta lagi er lögð áhersla á húsnæðismál. Ríkisstj. skipaði nefnd til þess að endurskoða gildandi lög um Húsnæðisstofnun ríkisins. Frv. til laga um Húsnæðisstofnun ríkisins verður lagt fyrir Alþingi í þingbyrjun. Ríkisstj. hefur samþykkt að öll lán hjá Byggingarsjóði ríkisins verði hækkuð um 50% um næstkomandi áramót . . . Þetta eykur fjárþörf til Húsnæðisstofnunar ríkisins verulega, en hér er um að ræða málaflokk, sem verið hefur í algerri sjálfheldu, sem mikils er um vert að brjótast úr, sérstaklega fyrir ungt fólk, sem er að hefja lífsstarfið. Með þessum aðgerðum er einnig að því stefnt að jafna aðstoð ríkisins við þá sem byggja eigið húsnæði og þeirra sem fá svonefnt félagslegt húsnæði í verkamannabústöðum.“ Í lánsfjáráætlun 1984 er þessi útskýring á bls. 15: „Fjárþörf íbúðarlánasjóðanna er mjög mikil á árinu 1984 vegna ákvörðunar ríkisstj. um hækkun lána til íbúðabyggjenda. Framlag úr ríkissjóði er skv. fjárlagafrv. 400 millj. kr. Lánsfjáröflun til sjóðsins er fyrirhuguð þannig að 690 millj. kr. verði aflað hjá lífeyrissjóðum og 200 millj. kr. verði aflað með sérstakri útgáfu skuldabréfa. Að auki er gert ráð fyrir lánsfjáröflun eins og undanfarin ár, þ. e. 45 millj. kr. af skyldusparnaði og 115 millj. kr. lántöku hjá Atvinnuleysistryggingasjóði. Alls nemur því lántaka byggingarsjóðanna 1050 millj. kr. Ríkisstj. stefnir að því að ná samningum um að bankakerfið fjármagni svonefnd framkvæmdalán húsbyggingakerfisins að fjárhæð alls 115 millj. kr. án beinnar milligöngu húsnæðislánasjóðanna. Útlán íbúðarlánasjóðanna 1984 eru áætluð 1 milljarður 572 millj. kr., eins og fyrr greinir, sem skiptist þannig að Byggingarsjóður ríkisins lánar 1166 millj. kr. og Byggingarsjóður verkamanna 406 millj. kr.“ Skv. þessu eru byggingarsjóðirnir settir upp í áætlun til lánveitinga á bls. 28 og 29 í lánsfjáráætlun sem hv. þm. hafa séð. Við þetta hef ég litlu að bæta. Lánsfjárlögin hafa verið samþykkt. Húsnæðismálastjórn ríkisins mun að sjálfsögðu byggja sína útlánaáætlun á samþykkt Alþingis, þ. e. samþykktum fjárlögum og samþykktum lánsfjárlögum, með tilvísan til samþykkta ríkisstj. um sérstakan forgang húsnæðismála og ákvarðanir um hækkun lána geng ég út frá því að ríkisstj. sjái um að við samþykkt fjárlög og lánsfjárlög verði staðið varðandi þennan mikilvæga málaflokk þannig að áætlun húsnæðismálastjórnar til útlána í samræmi við það standist. Hins vegar er mér fullkomlega ljóst að meira fjármagn þarf til húsnæðismála, ekki síst til Byggingarsjóðs verkamanna. Um þann vanda mun ríkisstj. að sjálfsögðu fjalla áfram. En með tilliti til efnahagsvandans í þjóðfélaginu var ekki fært að ganga lengra á þessu ári jafnhliða þeim stórtæku aðgerðum sem ríkisstj. framkvæmdi til að bæta stöðu húsbyggjenda vegna áranna 1982 og 1983, sem ég þegar hef lýst hvernig staðið var að. Með samþykkt á hinu nýja húsnæðisfrv. skapast nýr grundvöllur, ný stefna, til að fjármagna húsnæðismálin í samvinnu við bankakerfið og lífeyrissjóðakerfið í landinu. Jafnframt er nú verið að undirbúa nýja áætlun til 2–3 ára um þörf á byggingu fétagslegra íbúða, þ. e. verkamannabústaða og leiguíbúða. Herra forseti. Þetta er svar mitt við fsp. hv. 4. landsk. þm. á þskj. 370.



Herra forseti. Ég þakka þær upplýsingar sem þarna komu fram. Við höfum náttúrlega heyrt þessar tölur allar áður. Eins og kom fram í máli okkar beggja hafa þessi húsnæðismál verið svo mjög til umr. Þrátt fyrir þetta sögulega yfirlit stendur það í raun og veru enn og það er kannske það sem málið snýst um að fjármögnun húsnæðislánakerfisins, hvort sem við tölum um 1050 millj. kr. eða þær viðbætur sem þar þyrftu að koma til til þess að fullnægjandi væri, stendur í raun og veru á hálfgerðum brauðfótum. Eins og margoft hefur verið rakið er veruleg ástæða til að óttast að ekki náist sett mörk í sambandi við fjáröflun þess innanlands. Við stjórnarandstöðuþm. höfum gengið í lið með hæstv. félmrh. til að reyna að afla ótvíræðra yfirlýsinga frá ríkisstj. um ábyrgðarskyldu hennar í þessu tilliti, en það hefur því miður ekki tekist. Hæstv. talsmenn ríkisstj. aðrir en félmrh. hafa látið nægja að fara um þetta mjög almennum orðum og lýsa því að húsnæðismálin hafi forgang og að þeir verði að láta sér nægja trúnaðartraust og traustvekjandi fundi með forvígismönnum peningastofnana í landinu, svo sem bankamanna og forsvarsmanna lífeyrissjóðanna. Í raun og veru er fátt annað um þetta að segja á þessu stigi. Fyrir liggja ýmsar fleiri upplýsingar í málinu eins og fækkun nýbyggingarlána frá áætlun 950 niður í 750 og þar fram eftir götunum. En ég tel að eftir þær umr. sem farið hafa fram undanfarna daga sé ekki ástæða til að rekja það aftur. En ég lýsi vonbrigðum mínum vegna þess að ekki skuli hafa tekist með þessum umr. síðustu vikna að fá fram óyggjandi yfirlýsingu ráðh. og hæstv. forsrh. um að ríkisstj. muni skýlaust sjá um að 1050 millj. kr. a. m. k. verði lagðar til.



Herra forseti. Ég ætla að vekja athygli á einu atriði í sambandi við Byggingarsjóð ríkisins. Í ræðu á hv. Alþingi 14. mars s. l. komst hæstv. félmrh. svo að orði: „Það er beðið eftir þessari afgreiðslu á lánsfjáráætlun sem hér liggur fyrir og reiknað er með 925 nýbyggingum á árinu 1984. Ég hef enga ástæðu til að ætla annað en að við það verði staðið miðað við óbreyttar tölur sem hér eru til grundvallar.“ Ég tel að með þessari yfirlýsingu hafi hæstv. félmrh. sagt að þeir sem byggja og kaupa húsnæði á árinu 1984 búi ekki við lakari reglur en verið hafa. Þannig að þeir sem ættu að óbreyttum reglum rétt á F-láni árið 1984 í nóv. og des. fái þau lán og þeir verði ekki fluttir yfir á árið 1985. Ef hæstv. félmrh. mótmælir þessari túlkun minni ekki lít ég svo á að hún standi óbreytt. Mjög mikilvægt er að þetta liggi fyrir vegna þess að í Húsnæðisstofnuninni eru til áætlanir um að aðeins verði veitt 760 F-lán á þessu ári, eins og ég ræddi um í gær, í þeirri niðurskurðaráætlun sem hæstv. félmrh. hefur verið með í töskunni sinni í nokkra daga en neitaði að sýna okkur í umr. um lánsfjárlögin hér á hv. Alþingi þó að eftir því væri ítrekað gengið. Hæstv. ráðh. kaus að fela þá áætlun og er það nokkuð sérkennileg framkoma gagnvart Alþingi. En hún skýrist af því að hann vildi gjarnan láta afgreiða lánsfjárlögin áður en áætlunin yrði sýnd vegna þess að hún hefði gerbreytt ýmsum þeim hugmyndum sem uppi voru um húsnæðismál á hv. Alþingi meðan lánsfjárlögin voru á dagskrá. Annað atriði, herra forseti, sem ég vil vekja athygli á, er þetta: Nú er verið að úthluta verkamannabústöðum í Reykjavík. Það eru 200 íbúðir sem verið er að úthluta, 100 íbúðir í endursöluíbúðum, þ. e. eldri verkamannabústöðum, og 100 íbúðir í nýjum verkamannabústöðum. Skv. ákvörðun ríkisstj. og hæstv. félmrh. er gert ráð fyrir því að skera niður framkvæmdir um 1/4 þannig að þessir nýju verkamannabústaðir, sem verið er að úthluta einmitt þessa dagana, komi ekki til úthlutunar endanlega þannig að fólk geti flutt inn í þá fyrr en á árinu 1986. Hér er um að ræða 200 umsækjendur úr hópi 900 umsækjenda um verkamannabústaði í Reykjavík. Ég skora á hæstv. félmrh. að gera grein fyrir því hér og nú hvort meiningin er að fara fram með þessu offorsi gegn verkamannabústöðunum í Reykjavík. Staðan er þannig hjá verkamannabústöðunum í Reykjavík að það eru 150 millj. kr. sem þeir gerðu ráð fyrir að fá á þessu ári. Ætlun ríkisstj. er að skera þá tölu niður í 100 millj. kr. Af þeim 100 millj. er 50–60 millj. kr. þegar ráðstafað í verkamannabústaðina á Eiðsgranda. Það þýðir að framkvæmdir við verkamannabústaðina í Ártúnsholti og í Neðstaleiti fengju aðeins á þessu ári 40 millj. kr., en þyrftu miðað við fyrri áætlanir að fá 96 millj. kr. Ég skora á hæstv. félmrh. að endurskoða þessi niðurskurðaráform gagnvart verkamannabústöðunum. Og ég skora á þingflokka stjórnarliðsins og þm. Reykjavíkur í þeim þingflokkum, t. d. hv. 9. þm. Reykv. sem hér er inni og hv. þm. Guðmund H. Garðarsson, að taka þessi málefni verkamannabústaðanna í Reykjavík upp í sínum þingflokkum til umr. Ég nefni að sjálfsögðu einnig hv. 12. þm. Reykv., en þessir hv. þm. þekkja þessi mál mjög vei. Nauðsynlegt er að á þessu máli verði tekið og niðurskurðaraðgerð ríkisstj. gegn verkamannabústöðunum verði stöðvuð.



Herra forseti. Vegna síendurtekinna ummæla hv. 3. þm. Reykv. vil ég aðeins endurtaka það sem ég hef sagt áður og fyrr að húsnæðismálastjórn á eftir að gera endanlegar framkvæmdaáætlanir fyrir árið 1984, bæði að því er varðar Byggingarsjóð ríkisins og Byggingarsjóð verkamanna. Sú áætlun verður send til félmrh. og þá mun ég að sjálfsögðu skoða þá áætlun sem byggð er á samþykktum fjárlögum og samþykktri lánsfjáráætlun og gera þær ráðstafanir sem þarf að gera í sambandi við þau mál. Fyrr er ekki hægt að ræða um málið eins og hv. þm. gerði áðan.



Herra forseti. Ég vænti þess að hæstv. ráðh. taki vel þeim ábendingum sem fram komu hjá mér varðandi verkamannabústaðakerfið og hann reyni að gæta hófs í þeim niðurskurðaráformum sem ríkisstj. hefur í þeim efnum þrátt fyrir þau ummæli sem hann hafði hér áðan. Það er nefnilega nákvæmlega tímabært í dag að ræða um þessi mál svona eins og ég gerði vegna þess að verið er að úthluta þessu fólki þessum íbúðum. Það er alveg lágmark að hæstv. ráðh. geri Alþingi grein fyrir málinu en fari ekki undan í flæmingi eins og hann hefur gert vegna þess að hann hefur ekki þorað enn þá að tala um verkamannabústaðakerfið og niðurskurðaráform sín í ræðustólnum þrátt fyrir eftirgangsmuni af minni hálfu. Þrátt fyrir ræðu hæstv. ráðh. áðan lít ég svo á að ræða hans frá 14. mars, um útlán til þeirra sem byggja og kaupa íbúðir, sé enn í gildi. Þrátt fyrir það að ráðh. var að skírskota til þess að Húsnæðisstofnun ætti eftir að fara yfir áætlanirnar lít ég svo á að ræðan og yfirlýsingin sem hann gaf 14. mars standi enn. Ég tel ekki að hæstv. ráðh. hafi með athugasemd sinni áðan verið að taka þá yfirlýsingu frá 14. mars til baka.



Herra forseti. S. l. haust, á fundi í svokallaðri landhelgisgæslunefnd, en það er nefnd sem þingið hefur kjörið til að endurskoða lög um Landhelgisgæsluna og gera tillögur um búnað hennar í framtíðinni, vakti ég máls á því að þá hefði vitnast um, og reyndar hafði ég vakið athygli á því utan dagskrár í Sþ., að látist hefði maður af slysförum um borð í síldveiðiskipi sem var að veiðum norður í Íshafi. Skipið hafði fengið nót sína í skrúfuna og enga aðstoð var að fá frá Landhelgisgæslunni eða öðrum aðilum, sem gátu komið þar til aðstoðar, nema þá að draga skipið eins og það var á sig komið í skjól eða til næstu hafnar en á því voru miklir örðugleikar vegna veðurhams. Í þessari umr. utan dagskrá benti ég á að fyrr á árum hefði það verið fyrir forgöngu sjómannasamtaka og reyndar útgerðarmanna líka og með samþykki þáv. ríkisstj. að landhelgisgæsluskipin voru þannig búin að þau gátu haft um borð bæði lækna og kafara og fylgdu nótaveiðiflotanum, bæði á fjarlæg mið og flotanum erfið á vissum árstímum þegar veður voru vond. Ég vakti athygli á þessu síðar í nefndinni sem ég vitnaði til í byrjun ræðu minnar, og spurðist fyrir um það þar og bað um skýringu á því frá Landhelgisgæslunni af hverju ekki væri starfandi kafarar um borð í varðskipunum lengur. Ég spurðist líka fyrir um hvernig stæði á því að skip Landhelgisgæslunnar gætu ekki fylgt flotanum lengur eftir, en væru í stað þess bundin inni á fjörðum og fengju skammtaða olíu til að fara frá Reykjavík og á þann fjörð sem þau væru látin liggja á og hefðu kannske takmarkaða olíu til þess að komast til heimahafnar og bjarga sjálfum sér og hefðu þess vegna ekki möguleika til að grípa inn í ef skip sem væru á miðum lentu í háska. Ég fékk enga skýringu á þessu, þótt mér hafi borist ýmis plögg frá starfsmönnum Landhelgisgæslunnar, og bæði til sjós og lands, sem hafa nokkuð rakið aðdragandann, sem sé þá launadeilu sem í sjálfu sér virðist afskaplega smávægileg hafandi í huga að möguleikar eru á að spara í mannahaldi á öðrum sviðum, sem þó virðist ekki hafa verið ástundað að koma á. Nú fyrir skömmu kom þetta enn betur í ljós. Sjómenn og reyndar fleiri aðila í þjóðfélaginu undraði að þegar hörmulegt slys varð hér uppi í Hvalfirði og fjórir menn af áhöfn eins verslunarskipsins, skips sem var að koma til landsins, fórust milli skips og bryggju, að öllum líkindum sína fyrstu nótt hér við land, og þegar leitað var aðstoðar til að leita líka þessara manna, þá komu kafarar Landhelgisgæslunnar næstum því sem sjálfboðaliðar til starfa þarna, en voru þar ekki sem starfsmenn hennar. Í lögum um Landhelgisgæslu Íslands segir í 1. gr., í upptalningu um störf gæslunnar, að m. a. sem hún á að leitast við að veita er hjálp við björgun manna úr sjávarháska eða á landi og enn fremur að aðstoða eða bjarga bátum eða skipum sem kunna að vera strönduð eða eiga í erfiðleikum og að sjálfsögðu að hafa löggæslu á hafinu o. s. frv., en hlutverk þessarar stofnunar er ákaflega víðtækt og þýðingarmikið. Nú hef ég leyft mér að leggja fram spurningu til hæstv. dómsmrh., sem er æðsti maður Landhelgisgæslunnar, þótt svo virðist ekki vera þegar á döfinni eru launadeilur. Þá er eins og oft og tíðum komi inn sem fulltrúar hins opinbera einhverjir strákar sem eiga að taka upp samninga við þessa menn um einstök viðkvæm atriði, hættulega vinnu. Hún hefur kannske verið framkvæmd fyrr á árum á þann veg að meira hefur verið af hugsjónum og fórnarlund, án þess að full skynsemi hafi verið þar á bak við, einfaldlega vegna þess að í stað þess að einn maður væri að verki hafa átt að vera þar tveir, eins og þekkist alls staðar í nágrannalöndum okkar undir skyldum skilyrðum. Ég hef leyft mér að bera fram þessa fsp., herra forseti, til dómsmrh. og hún hljóðar svo: „1. Hafa kafarar starfað á skipum Landhelgisgæslunnar á liðnum árum: a) ráðnir sem kafarar? b) ráðnir til annarra starfa samhliða? 2. Eru kafarar nú að störfum á skipum Landhelgisgæslunnar? 3. Ef svo er ekki, af hverju?“ Ég hef ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri að sinni, en að sjálfsögðu væri hægt að tala lengi um þetta. Ég óska svara við þessum spurningum frá hæstv. ráðh.



Herra forseti. Hv. 12. þm. Reykv. hefur gert grein fyrir fsp. sem hann ber fram til mín um kafara á skipum Landhelgisgæslunnar. „1. Hafa kafarar starfað á skipum Landhelgisgæslunnar á liðnum árum: a) ráðnir sem kafarar? b) ráðnir til annarra starfa samhliða?“ Fljótlega eftir að Landhelgisgæslan tók til starfa 1926 var ráðinn kafari til hennar. Jafnframt kafarastörfum vann kafarinn ýmsa vinnu á þilfari og var málum svo háttað fram á sjötta áratuginn. Þá ruddi sér til rúms svonefnd froskköfun. Þótti eðlilegt að nýta þá köfunartækni um borð í varðskipunum og var köfurum fjölgað um leið. Varðskipsmönnum sem þess óskuðu var gefinn kostur á að læra froskköfun gegn því að vinna við köfunarstörf þegar á þyrfti að halda. Engin kvöð eða skylda fylgdi þessu aukastarfi og gátu menn hætt því þegar þeim þóknaðist. Þetta fyrirkomulag hefur haldist síðan og öðru hverju hefur einstaka starfsmönnum Landhelgisgæslunnar verið gefinn kostur á að sækja kafaraskóla erlendis. Er einn kafari nú nýkominn frá námi. Í öðru og þriðja lagi er spurt: Eru kafarar nú að störfum á skipum Landhelgisgæslunnar og ef svo er ekki, af hverju? Eins og er starfa kafarar ekki á varðskipum ríkisins þar eð ekki hefur náðst samkomulag um kaup þeirra og kjör. Síðast á árinu 1982 sögðu kafarar upp því samkomulagi sem gert hafði verið við fjármálastjóra skiparekstrar ríkisins. Eftir nokkrar samningaviðræður, er vinnunefnd ríkisins taldi sig hafa boðið alla þá hækkun þóknunar sem fært þótti, var köfurum boðið að láta gerðardóm fjalla um laun þeirra og kjör. Því tilboði höfnuðu kafarar og skiluðu tækjabúnaði sínum og tóku því ekki lengur að sér köfun sem aukastarf. Reynt var þá að ná bráðabirgðasamkomulagi meðan hlutlausir aðilar fjölluðu um málið, en það tókst því miður ekki. Ég hef átt viðræður um þetta mál við Landhelgisgæsluna og einnig við fulltrúa kafara og er óhætt að fullyrða að fullur vilji er hjá báðum aðilum um að ná samkomulagi í þessari deilu. Að því hefur verið unnið að undanförnu og nú er verið að leggja síðustu hönd á gerð starfs- og öryggisreglna, sem ekki voru til áður og blönduðust því inn í samningagerðina. Þar kemur einmitt við sögu það atriði, sem hv. fyrirspyrjandi gat um, áð það væru tveir kafarar á skipi, þar sem köfun færi fram, til þess að ekki væri lagt í of mikla hættu fyrir einn mann. Jafnframt því að verið er að ljúka við frágang á þessum reglum er unnið að hinni hlið málsins, þ. e. um kjörin að öðru leyti. Vonast ég fastlega til þess að samningar takist alveg á næstunni, þannig að deila þessi verði þá úr sögunni. Stjórn Landhelgisgæslunnar er ljóst hversu mikilvægt er að á skipum Landhelgisgæslunnar séu ætíð til reiðu vel þjálfaðir kafarar og mun hún því leggja sig fram um að þetta samkomulag takist.



Herra forseti. Ég leyfi mér að þakka hæstv. dómsmrh. fyrir þau svör sem hann gaf. Ég þykist mega treysta því, og geri það að sjálfsögðu þegar hann tekur svo til orða sem hann gerir, að í það verði gengið nú af fullum krafti að ná þessum samningum. En mig langar að sýna þm. fram á hvað það er sem skildi á milli. Það mun hafa verið t. d. að síðasta tilboð Landhelgisgæslu, sem boðið var, var 2500 kr. fyrir köfun innan hafnar, en kröfur kafara 2825 kr. Það eru 325 kr. sem þarna bar í milli. Varðandi köfun utan hafnar bar meira á milli. Það voru 1320 kr. En teljandi ágreiningur var ekki um önnur mál. En höfum þó í huga, eins og hæstv. ráðh. kom inn á, að tveir ættu að kafa, það væri krafa um að þegar kafað væri í sjó væri annar til staðar til björgunar ef eitthvað kæmi fyrir þann sem væri við köfun. Það hefur staðið á þessu. Vonandi verður það leyst. En þetta átti að koma fram á launum þeirra sem að köfun unnu. Það hafði komið fram hjá Landhelgisgæslunni að það væru heildarlaun kafaranna sem ættu að skerðast, en hins vegar var alveg ljóst að Landhelgisgæslan ætlaði að halda áfram að taka nákvæmlega það sama frá verkkaupanda og hún gerði áður. Ég skal ekki, herra forseti, hefja neinar frekari umr. um þetta mál, en ég bendi þó á þá erfiðleika sem þessir menn eiga í til að ná rétti sínum. Þetta er eina stéttin á Íslandi sem ekki hefur möguleika á því að ná fram rétti sínum eins og gert er hjá öðrum stéttarfélögum. Það hefur ekki enn þá verið, öll þau ár frá því að þessi lög voru sett, farið formlega þá leið, sem lög kveða á um, að taka upp samninga við stéttarfélögin sjálf, sem þessir menn tilheyra. Þetta er eitt þeirra atriða sem verður auðvitað að ráða fram úr í sambandi við endurskoðun laga um Landhelgisgæsluna. Það hefur verið breytt lögum um íslenska löggæslumenn síðan lög um landhelgisgæslu voru sett. Þeir eiga jafnvel möguleika á að boða takmörkuð verkföll og fara í takmarkað verkfall, en starfsmenn Landhelgisgæslunnar hafa ekki nokkra möguleika á því. Þessir menn eru algjörlega undir stjórn þeirra sem teljast stjórnendur Landhelgisgæslunnar, og þykir mér það út af fyrir sig í lagi ef menn eiga í hlut eins og hæstv. dómsmrh., en þegar það eru strákar úr fjmrn. tel ég það ekki nógu gott. Ég fagna því yfirlýsingu ráðh. og þakka honum enn einu sinni fyrir svarið.



Herra forseti. Á þskj. 399 er greint frá fsp. sem Sturla Böðvarsson sveitarstjóri bar fram er hann sat á þingi nú fyrir skömmu og beindi til hæstv. félmrh. Fsp. er svohljóðandi: „Er þess að vænta að núgildandi byggingarreglugerð verði breytt á þann veg að auknar verði kröfur um einangrun húsa?“ Þar sem hér er um mikilvægt mál að ræða, sem mjög hefur verið fjallað um að undanförnu og margir leitt hugann að. þykir mér rétt að beina þessari fsp. til hæstv. félmrh.



Herra forseti. Sem svar við þessari fsp. á þskj. 399 er það að segja að þann 6. mars s. l. gaf félmrn. út umrædda reglugerð, þ. e. reglugerð um breyt. á byggingarreglugerð nr. 292 16. maí 1979. Þessi reglugerð reikna ég með að komi í opinberum auglýsingaformum og verður hún send til kynningar ýmsum aðilum. Hún á að taka gildi 1. júní 1984. Aðdragandinn að því að þessi reglugerð var sett er bréf til rn. frá orkusparnaðarnefnd dags. 23. des. 1983, þar sem formaður nefndarinnar skýrir frá því að nefndin hafi á fundi sínum rætt um nauðsyn þess að herða kröfur um einangrun húsa í byggingarreglugerð vegna upphitunarkostnaðar og í framhaldi af því falið einum nm., Birni Marteinssyni verkfræðingi, að gera tillögur um breytingar á byggingarreglugerðinni í þá átt. Það hafði hann gert og fór nefndin fram á að rn. breytti reglugerðinni til samræmis við þá till. Félmrn. sendi þetta bréf og þessa till. til umsagnar skipulagsstjóra ríkisins með bréfi 29. desember 1983. Skipulagsstjóri mælti með þeim breytingum sem tillagan fól í sér með lítils háttar breytingum, þó ekki efnislegum, og var það gert í samráði við ýmsa sérfróða aðila á þessu sviði. Þær breytingar. sem nú hafa verið gerðar á þessari reglugerð miða að því að einfalda reglurnar um einangrun húsa og herða þær til samræmis við tilsvarandi reglur á Norðurlöndum. Þegar haft er í huga það verð sem nú er bæði á hitaveitum, raforku og olíu til upphitunar er hagkvæmt, bæði fyrir einstaklinga þegar til lengdar lætur og þjóðfélagsheildina, að auka kröfur um einangrun húsa, eins og nú hefur verið gert með þessari reglugerð. Þessar reglur um einangrun kveða á um lágmarkseinangrun húsa, þannig að mönnum er frjálst að einangra hús sín betur ef þeir vilja. Samkvæmt könnun sem nýlega hefur verið gerð í Danmörku kom í ljós að mjög margir einangruðu hús sín betur eða umfram það sem krafist var, en þar eru mjög áþekkar kröfur gerðar til einangrunar húsa og nú eru gerðar hér með þessari reglugerð. Það helsta sem breytingin felur í sér er það, að numinn er á burt sá munur sem gerður var á kröfum til heildareinangrunar húsa eftir því hvort um er að ræða hús á hitaveitusvæðum eða utan hitaveitusvæða og hertar kröfur gerðar til húsa á hitaveitusvæðum. Kveðið er nánar á um hvernig reikna skuli út leiðnitap og kólnunartölur. Hert er nokkuð á kröfum um rakavarnir og hertar eru kröfur um þéttleika húsa og vindvarnir. Samkvæmt reglugerðinni eins og hún nú er voru lágmarkskröfur um einangrun í veggjum í húsum á hitaveitusvæðum 6–7 cm af glerull eða frauðull eða frauðplasti, en verða nú 9 cm. Í þökum var lágmarksþykkt einangrunar 12.5 cm, en verður nú 22 cm. Á gólfum á fyllingu var lágmarksþykkt einangrunar á bilinu 2–9 cm, en verður nú 5–12 cm frauðplast. Samkvæmt reglugerðinni eins og hún var var yfirleitt nægjanlegt að hafa tvöfalt gler í gluggum, en skv. þessari reglugerð þurfa 40% glerflatar í húsi þrefalt gler. Ég vil geta þess í sambandi við þessa reglugerð, að eins og hér hefur komið fram er nú á döfinni hjá félmrh. og iðnrh. sérstakt samstarf um átak í orkusparandi aðgerðum í sambandi við íbúðarhúsnæði og mun það væntanlega koma fram mjög á næstunni. Útgáfa þessarar reglugerðar verður stuðningur við þá ákvörðun sem þar verður tekin. Ég vænti þess að allir sem hlut eiga að máli taki þessari reglugerðarsetningu vel og hún verði til að skapa öryggi í þessum málum fyrir húsbyggjendur og auki raunar hagkvæmni fyrir þjóðina í heild.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svörin. Það er ánægjuefni að hann hefur látið vinna hratt í þessu máli, því að eins og hv. alþm. heyrðu er ekki hér um neitt smámál á ferðinni. Það hefur mikla þjóðhagslega þýðingu. Það er aðeins eitt atriði. Hæstv. ráðh. gat þess, ef ég tók rétt eftir, að reglugerðin ætti að taka gildi 1. júní 1984, á þessu ári. Það er spurning hvort þá er nægur aðlögunartími fyrir þá sem eiga að lúta þessari reglugerð. En það er þó minna atriði hjá hinum, að hér hefur verið tekið til hendinni á þessu sviði. Kannske væri þó ástæða til að benda hæstv. ráðh. á að láta rn. sitt kynna þessa reglugerð vandlega fyrir þeim sem eiga að lúta ákvæðum hennar.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram við hæstv. félmrh. svohljóðandi fsp. um snjóflóðavarnir: 1. Hvaða ástæður voru til þess að nefnd, sem hafa átti forustu um að efla varnir gegn snjóflóðum í samræmi við ályktun Alþingis frá 2. apríl 1981, var lögð niður 4. júlí s. 1.? 2. Hvað var gert varðandi snjóflóðavarnir á vegum félmrn. á tímabilinu frá 4. júlí 1983 til 22. febr. 1984 þegar snjóflóð féllu á Ólafsvík? 3. Hvað er fyrirhugað af stjórnvöldum um framhald þessara mála? Sú þáltill., sem vitnað er til í 1. lið þessarar fsp., var samþykkt á Alþingi þann 2. apríl 1981, en hún varðaði heildarlöggjöf, skipulag og varnir gegn hættu af snjóflóðum og skriðuföllum. 1. flm. þessarar till. var Helgi Seljan en meðflm. þm. úr öðrum þáverandi þingflokkum. Nokkur hreyfing komst á athuganir vegna snjóflóðahættu eftir snjóflóðin og tjónið mikla vegna snjóflóða í Neskaupstað í des. 1974. Fór mikil vinna fram á vegum sérstakrar nefndar sem bæjarstjórn Neskaupstaðar skipaði í framhaldi af þessum atburði, en nefndin skilaði áliti í okt. 1976 varðandi snjóflóðaathuganir og mögulegar varnir gegn snjóflóðum þar í kaupstað. Hér á Alþingi var vorið 1975 samþykkt þáltill. frá Tómasi Árnasyni og fleirum um rannsóknir á snjóflóðum og skriðuföllum. Í febr. 1975 setti Rannsóknaráð ríkisins á fót nefnd til að gera tillögur um fyrirkomulag rannsókna á snjóflóðahættu, en hún skilaði tillögum í maí 1976 sem Rannsóknaráð gaf út í bæklingi í ágúst 1976 undir heitinu Skipulag snjóflóðarannsókna á Íslandi. Þessar tillögur leiddu til þess nokkrum árum síðar, þ. e. 1978, að Veðurstofu Íslands var falið að fylgjast með og vara við snjóflóðahættu og hefur Veðurstofan unnið gott starf á því sviði og ráðið starfsmann til að sinna þessu verkefni. Þáttill., sem ég vitnaði til frá 2. apríl 1981, hafði verið flutt á tveimur undanfarandi þingum, en hlaut loks samþykki. Hún er mjög efnismikil og leiðbeinandi um það verkefni sem þar er gert ráð fyrir. Henni var vísað til félmrn. sem hóf undirbúning að málinu m. a. í samráði við Rannsóknaráð ríkisins, en framkvæmdastjóri þess, Vilhjálmur Lúðvíksson, skilaði ábendingum til þáv. félmrh. 30. jan. 1983 um hvernig rétt væri að standa að verki varðandi skipulag og framkvæmd snjóflóðavarna. Gerði félmrh. Svavar Gestsson í framhaldi af því till. um málsmeðferð í ríkisstj. sem þar var samþykkt í febr. 1983. Í samræmi við þá ríkisstjórnarsamþykkt skipaði Svavar Gestsson félmrh. nefnd þann 3. maí 1983 til að hafa forustu um að efla varnir gegn snjóflóðum í landinu. Í nefndina voru skipaðir skv. tilnefningu 8 menn, svo og formaður nefndarinnar, Magnús Hallgrímsson verkfræðingur sem sérhæft hefur sig í snjóflóðamálum, m. a. á námsferðum og námskeiðum erlendis. Í skipunarbréfi þessarar nefndar sagði m. a.: „Hlutverk nefndarinnar er að samræma störf opinberra aðila í þeim tilgangi að koma svo sem unnt er í veg fyrir tjón og slys af völdum snjóflóða og skriðufalla. Nefndin skal í starfi sínu leita samráðs við sveitarfélög og aðra aðila sem hagsmuna eiga að gæta eða hlutverki að gegna í þessu efni. Nefndin skal einnig hafa forustu um framkvæmdir á þeim sviðum sem m. a. eru rakin í ályktun Alþingis um heildarlöggjöf, skipulag og varnir gegn hættu af snjóflóðum og skriðuföllum. Nefndin skal gera heildaráætlun um aðgerðir í þessu efni, svo og tillögur um tímamörk til framkvæmda og fjármögnun. Nefndin skili fyrstu yfirlitstillögu fyrir septemberlok 1983.“ Til undirbúnings að starfi nefndarinnar tók formaður hennar, Magnús Hallgrímsson, saman hugmyndir að umfangsmikilli vinnu á tímabilinu frá júní til september 1983, m. a. um að afmarkaðir verði þeir 15–20 þéttbýtisstaðir á landinu þar sem um mesta snjóflóðahættu er að ræða. Til starfa þessarar nefndar kom hins vegar ekki því að með bréfi þann 4. júní 1983 lagði Alexander Stefánsson hæstv. félmrh. nefndina niður með bréfi þar sem segir m. a.: „Ráðuneytið hefur ákveðið að leysa nefnd þessa frá störfum þar sem ætlunin er að standa öðruvísi að lausn þessa verkefnis en gert var ráð fyrir með skipan umræddrar níu manna nefndar.“ Svo virðist sem sparnaðarsjónarmið hafi ráðið þeirri ákvörðun að leggja snjóflóðanefndina niður því að í sjónvarpsviðtali um líkt leyti tilgreindi hæstv. forsrh. það sérstaklega sem helsta dæmið um árangur af sparnaðarviðleitni ríkisstj. innan ráðuneytanna að ákveðið hafi verið að leggja snjóflóðanefnd félmrn. niður. Síðan heyrðist ekkert af þessum málum á opinberum vettvangi að ég best veit fyrr en næsta högg af völdum snjóflóða reið yfir, að þessu sinni í Ólafsvík síðkveldis 22. febr. s. l. Þá fréttist af nefnd eða starfshópi sem hæstv. núv. félmrh. virðist hafa komið á fót í kyrrþey eftir að hafa lagt hina fyrri niður. Þar sem hér er um stórt mál að ræða þar sem margir eiga í hlut og miklir hagsmunir eru í húfi hef ég leyft mér að bera fram þessa fsp., sem ég kynnti hér í upphafi, til hæstv. félmrh.



Herra forseti. Sem svar við fsp. á þskj. 405 vil ég gefa eftirfarandi svar: Þann 3. maí 1983, réttum tveimur árum eftir samþykkt þáltill. sem hv. þm. vísaði til, skipaði fyrrv. félmrh. Svavar Gestsson 9 manna nefnd sem hafa skyldi forustu um að efla varnir gegn snjóflóðum í landinu. Starfsmaður hennar hafði gert kostnaðaráætlun yfir störf þeirrar nefndar fyrir tímabilið júní-sept. 1983, sem var aðeins fyrsti undirbúningur að starfi nefndarinnar. Hljóðaði sú kostnaðaráætlun upp á 465 þús. kr. Að auki var svo kostnaður yfir önnur störf fyrir nefndina. Hér var um talsvert stóra upphæð að ræða og fé ekki fyrir hendi. Svo og var umgjörðin um starfið svo mikil að ekki þótti tryggt að það skilaði nægjanlegum árangri það fljótt miðað við tilkostnað. Þá þótti um of treyst á sérfræðiþjónustu erlendis frá, en nauðsynlegt er að auka þekkingu heimamanna á þessum málum svo að staðarþekking geti komið að sem mestum notum. Því var það að í samráði við sérfróða menn á þessu sviði ákvað ég sem félmrh. áð leysa nefnd þessa frá störfum enda hafði hún ekki hafið störf. Var það gert með bréfi 4. júlí 1983. Með bréfi dags. 21. júlí 1983 skipaði ég svo nefnd til þess að samræma störf opinberra aðila í þeim tilgangi að koma svo sem unnt er í veg fyrir tjón og slys af völdum snjóflóða og skriðufalla. Í nefndina voru skipaðir Jóhann Einvarðsson, sem er formaður nefndarinnar, Hafliði Helgi Jónsson veðurfræðingur frá Veðurstofu Íslands, Helgi Björnsson jöklafræðingur frá Rannsóknastofnun Háskóla Íslands, Helgi Hallgrímsson yfirverkfræðingur Vegagerðar ríkisins og Magnús E. Guðjónsson framkvæmdastjóri Sambands ísl. sveitarfélaga. Í skipunarbréfi nefndarinnar var gert ráð fyrir því að hún skilaði áfangaskýrslu fyrir 10. okt. 1983. Þessi áfangaskýrsla barst frá nefndinni til ráðh. dags. 1. nóv. og þykir mér rétt að lesa úr þessari áfangaskýrslu sem skýrir nokkuð málið og hvað verið er að gera í þessum málum: „Í skipunarbréfi ráðh. er nefndinni ætlað að gera heildaráætlun um aðgerðir, tímamörk til framkvæmda og fjármögnun og skila tillögum sínum fyrir 10. okt. 1983. Nefndinni reyndist ekki unnt að afgreiða alla þætti þessa máls fyrir þann tíma en hefur ákveðið að skila eftirgreindu áliti og tillögum sem áfanga í starfi sínu. Er þar miðað að því að efla þá starfsemi sem fyrir er á Veðurstofu Íslands og Almannavörnum ríkisins og auka hlutdeild sveitarfélaga í því starfi. Auk þess að leggja grundvöll að öðrum þáttum snjóflóða- og skriðuvarna sem hingað til hefur lítið eða ekkert verið sinnt. Í fyrsta lagi mælir nefndin með eftirfarandi skipulagi svonefndra skammtímavarna: 1. Á Veðurstofu Íslands fari fram eftirlit með snjósöfnun á landinu öllu, mat á svæðisbundinni snjóflóðahættu og aðvaranir þar að lútandi gefnar út. 2. Í 5 kaupstöðum, Patreksfirði, Ísafirði, Siglufirði, Seyðisfirði og Neskaupstað, séu eftirlitsmenn sem í samræmi við tilmæli og leiðbeiningar Veðurstofu Íslands geri athuganir á veðri, snjóalögum og snjóflóðum og meti snjóflóðahættu í byggðarlaginu. 3. Á öllum öðrum þéttbýlisstöðum þar sem snjóflóð geta ógnað byggð séu menn með þekkingu til þess að meta staðbundna snjóflóðahættu og geti því verið almannavarnanefndum staðanna til ráðgjafar, a. m. k. þegar svæðisbundnar aðvaranir berast þeim. Í þessu sambandi leggur nefndin til að þeir ofangreindu kaupstaðir sem ekki hafa eftirlitsmann nú þegar ráði slíkan mann strax eða feli starfsmanni á sínum vegum þetta eftirlit. Hér gæti verið um 1/3 eða 1/2 starf að ræða u. þ. b. hálft árið, breytilegt milli staða og ára en í öllum tilfellum hlutastarf. Að ríkissjóður beri að hluta kostnað af starfi þessara eftirlitsmanna. Að haldið verði á vegum Almannavarna ríkisins og Veðurstofu Íslands námskeið í snjóflóðafræðum fyrir þessa eftirlitsmenn og þá menn sem aðrar sveitarstjórnir eða almannavarnir vel] a til að afla sér slíkrar þekkingar. Í öðru lagi er ljóst að víða þarf að koma upp varanlegum vörnum, mannvirkjum, sem miða annaðhvort að því að koma í veg fyrir að snjóflóð verði eða gera þau skaðlaus. Áður en af framkvæmdum í þá veru getur orðið er mikið verk óunnið og á þessu stigi ekki unnt að leggja fram ákveðnar tillögur um það. Hins vegar er ljóst hvaða gögn þurfi að leggja til grundvallar þessari vinnu og söfnun þeirra gagna gæti hafist strax. Nefndin leggur því til að kort í hæfilegum mælikvarða verði gerð af öllum þéttbýlisstöðum sem snjóflóð og skriðuföll ógna, séu þau ekki þegar fyrir hendi. Kort þessi nái til upptakasvæða snjóflóða og skriðufalla og inn á þau séu færð öll þekkt snjóflóð og skriðuföll. Að loftmyndir séu teknar af þessum þéttbýlisstöðum og fjöllunum í kringum þar sem þær eru ekki þegar til. Að Veðurstofu Íslands verði falið að afla þessara gagna. Að Viðlagatrygging beri kostnað af þessari gagnasöfnun þar sem þarna er um fyrirbyggjandi aðgerðir að ræða. Í þriðja lagi þykir rétt að ríkissjóður gefi eftir aðflutningsgjöld og sölugjöld af efni og tækjum sem flutt eru til landsins til snjóflóða- og skriðuvarna. Í fjórða lagi leggur nefndin til að komið verði í veg fyrir undanþágur frá skipulagslögum um byggingar mannvirkja í þekktum farvegum snjóflóða og jafnframt að lagt verði að sveitarstjórnum að heimila ekki framkvæmdir í næsta nágrenni slíkra farvega þegar fyrir liggur sérfræðileg skilgreining á hættusvæðum þeirra. Nákvæmari tillagna eða skilgreiningu hættusvæða og hugsanlegrar lagabreytingar er að vænta síðar. Í framhaldi af þessari áfangaskýrslu mun nefndin leggja megináherslu á að kanna þörf á lagabreytingum og vinna að tillögum um frekari samræmingu á störfum opinberra aðila að snjóflóða- og skriðuvörnum, þ. e. hvernig standa skuli að skiptingu lands í hættusvæði, byggingu varnarvirkja og fjármögnun þess. Reykjavík, 1. nóv. 1983. Undirskrift nefndarmanna.“ Síðan þessi skýrsla var samin hefur verið ákveðið að bæta Ólafsvík við þá staði þar sem nauðsynlegt er talið að hafa fastráðna eftirlitsmenn jafnframt því sem kannað verður hvort kort staðarins nái til upptakasvæða snjóflóða, sem talið er nauðsynlegt, annars bætt úr því. Þá hefur rn. í samræmi við till. nefndarinnar beitt sér fyrir ráðningu sérstakra eftirlitsmanna á Patreksfirði og Ísafirði og unnið að því í Ólafsvík og starfa þessir menn í samráði við atmannavarnanefndir staðanna svo og Veðurstofu Íslands. Fyrir voru í starfi eftirlitsmenn á Siglufirði, Seyðisfirði og Neskaupstað. Rn. hefur falið skipulagsstjóra að taka saman kort og loftmyndir af snjóflóðasvæðum þar sem það er ekki fyrir hendi. Þá var undirbúið á vegum nefndarinnar í samráði við Almannavarnir ríkisins námskeið fyrir eftirlitsmenn og aðra, t. d. almannavarnanefndarmenn og björgunarsveitarmenn og fleiri. Var 27 aðilum gefinn kostur á að senda fulltrúa á námskeiðið og þetta námskeið var haldið hér í Reykjavík dagana 16. og 17. mars s. l. Það var von rn. að sem flestir þessara staða sendu fulltrúa á námskeiðið og það varð að veruleika því að þetta námskeið var vel sótt og vel heppnað að öllu leyti. 
             Herra forseti. Ég er að ljúka máli mínu. Skv. ósk rn. var samþykkt við afgreiðslu fjárlaga að ríkissjóður felli niður eða endurgreiði aðflutningsgjöld og söluskatt af efni og tækjum sem flutt eru til landsins til snjóflóða- og skriðuvarna en með því getur verið um mikilsverðan stuðning að ræða ef hagkvæmt er að byggja og/eða reisa mannvirki. Síðan nefndin skilaði áfangaskýrslu sinni 1. nóv. s. l. hefur hún starfað áfram að verkefni sínu eins og fram hefur komið og einbeitir sér nú fyrst og fremst að því að kanna þörf á lagabreytingum og tillögugerð um frekari samræmingu á störfum opinberra aðila að snjóflóða- og skriðuvörnum og hvernig standa skuli að skiptingu landsins í hættusvæði, byggingu mannvirkja og fjármögnun þess. Mjög hæfir menn skipa þessa nefnd og er þess að vænta að frá henni komi raunhæfar tillögur sem verði til að skila jákvæðum árangri til varnaraðgerða gegn snjóflóðum. Alþingi verður að sjálfsögðu gerð grein fyrir þessum tillögum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir þær upplýsingar sem hann hefur hér veitt. Það kemur fram í hans máli að hluti af þeim verkefnum a. m. k. sem hinni fyrri snjóflóðavarnanefnd hafði verið ætlaður hefur verið tekinn upp skv. skipunarbréfi sem verkefni hjá nýrri nefnd, sem ekki lágu fyrir neinar upplýsingar um opinberlega. Hæstv. ráðh. greindi heldur ekki frá því og leiðrétti ekki þá staðhæfingu mína að ekkert hefði frést um þetta efni opinberlega eftir að hæstv. forsrh. greindi frá því á liðnu sumri sem sérstakri sparnaðarráðstöfun að leggja þessa nefnd fyrrv. ríkisstj. niður. Nú er ekki ástæða til að deila um efni sem þetta, þar sem allir ættu að vera sammála um nauðsyn þess að hér verði haldið uppi nauðsynlegum viðvörunar- og varnaraðgerðum gegn þessum náttúruhamförum eftir því sem frekast er kostur. En hitt er vissulega ósmekklegt, að gera aths. við störf fyrrv. ríkisstj. um þetta efni og greina þá ekki frá því sem tekið hefur verið til bragðs af nýrri ríkisstj. Ég vil geta þess í þessu sambandi að það virðist vera feimnismál hjá núv. hæstv. ríkisstj. að greina opinberlega frá þeim nefndum sem sinna ýmsum verkefnum. Maður er svona að frétta af því á skotspónum. Mér finnst það óeðlilegt, þegar um opinberar nefndir er að ræða, að það liggi ekki fyrir þegar þær eru skipaðar svo að menn viti um þær og þeirra verkefni. Skýringar hæstv. ráðh. á ástæðunum fyrir þessu ætla ég ekki að fjölyrða um hér, en þó gera aths. við það að hann taldi kostnaðinn, sem fyrirhugað var að þyrfti að leggja út í á s. l. sumri upp á 465 þús. kr., vera mikinn og óvíst að það hefði skilað árangri á þeim tíma. Ég held að hér sé mikill misskilningur á ferðinni. Hér var markað af með skilmerkilegum hætti verkefni og verkþættir, sem nauðsynlegt var að ráðast í og vel var hægt að sinna á þessum tíma, og það lá fyrir alveg sérstök ríkisstjórnarsamþykkt um skipun þessarar nefndar og þar með auðvitað trygging fyrir því að greitt yrði fyrir fjármögnun í þessu efni þannig að það átti ekki að vera fótakeflið. Þá nefndi hæstv. ráðh. það að talið hefði verið að til óeðlilega margra erlendra aðila hefði átt að leita í þessu efni. Ég hafna þeirri skýringu þó að nefnt sé þarna Nordisk Geoteknisk Institut sem hefur sérþekkingu á þessum efnum. Það átti einmitt að styðjast við innlenda aðila, sérfróða aðila sem hafa verið frá því að snjóflóðin féllu í Neskaupstað að sérhæfa sig í þessum efnum. Vegna þessa verð ég að nefna það hér, sem mér kemur nokkuð einkennilega fyrir sjónir, af því að þetta er nefnt sérstaklega af hæstv. ráðh., að þessi nefnd hefur ekki leitað til tveggja sérfróðra manna um þessi efni, Íslendinga, Þórarins Magnússonar verkfræðings og Magnúsar Hallgrímssonar verkfræðings, sem báðir hafa lagt á sig mikið starf til að kynna sér snjóflóðamálefni á liðnum árum og voru skipaðir af fyrrv hæstv. félmrh. í hina fyrri nefnd. Ég spyr hæstv. félmrh.: Af hverju er gengið fram hjá þessum sérfróðu aðilum? Og hverjir eru það þá sem koma með þekkinguna í þeirra stað? Svo vil ég benda á að það er vissulega brýn nauðsyn að hér verði gengið frá lögum um stjórnarfarslega ábyrgð í þessum efnum. Það má segja að snjóflóðavarnamálaefni heyri nú undir ein sex rn. og allir vita hversu stirt það er og erfitt að tengja málefni, sem eru svo dreifð í stjórnkerfinu, saman með eðlilegum hætti. Því ber að hraða sem frekast er kostur lagasetningu, heildarlagasetningu um þessi mál. Eitt hið brýnasta í þessum efnum er að kveðið verði á um hlutdeild ríkisins og ríkissjóðs eða Viðlagatryggingar í byggingu varnarvirkja gegn snjóflóðum, þar sem byggðasvæðum stafar sannanlega hætta af snjóflóðum, eins og er víða á landinu. Þarna eru engar reglur til staðar, hvað þá lög um hlutdeild ríkissjóðs í slíkum varnarvirkjum. Tillögur um slík varnarvirki voru mótaðar af snjóflóðavarnanefnd Neskaupstaðar 1975–76 með aðstoð Nordisk Geoteknisk Institut og liggja fyrir, en það hefur að sjálfsögðu ekki verið unnt fyrir það bæjarfélag fremur en önnur að leggja út í byggingu svo dýrra mannvirkja án þess að ríkissjóður komi þar til með eðlilegum hætti. Erlendis, t. d. í Noregi, er kostnaðarhlutdeildin í sambandi við byggingu varnarvirkja gegn snjóflóðahættu á bilinu 70–90% að ég best veit. Það er slík regla og lagasetning um það sem hér þarf að koma til. Hæstv. ráðh. nefndi þá fimm staði þar sem byggð gæti verið í hættu vegna snjóflóða og gat þess að síðan hefði Ólafsvík bæst við eftir að menn fengu þar reynsluna dýrkeyptu nú um daginn þó að sem betur fer kostaði hún ekki mannslíf. En ég held að það séu fleiri staðir þar sem svipað hagar til og nauðsynlegt er að vera á varðbergi. Og fyrir utan þetta sem ég hef nefnt um lagasetningu, þá er afar brýnt að fram fari greining á þessari hættu á öllum þéttbýlisstöðum, sem gætu verið í hættu vegna snjóflóða, og það verði tryggt í skipulagslögum og reglugerðum að ekki verði byggt á þeim svæðum, nema þá skv. alveg sérstöku sérfræðilegu mati og slíkar hömlur verði tengdar inn í tryggingu viðkomandi mannvirkja, því að ég tel að það sé ein tryggasta vörnin til þess að slíkar reglur verði haldnar.



Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. 5. þm. Austurl. um þörf á því að sinna þessum málum og hér liggi sem fyrst fyrir frv. að heildarlagasetningu varðandi þessi mikilvægu mál. Að því er nú unnið eins og fram kom í skýrslu nefndarinnar og ég get bætt því við að mér er kunnugt um að það starf gengur mjög vel að mínu mati. Í sambandi við þá athugasemd sem hann gerði um fyrrv. nefnd sem ekki hafði hafið störf og eins um þá tvo sérfræðinga sem hann nefndi áðan, vil ég geta þess að að allra mati sem ég hef átt tal við eru þeir menn sem eiga sæti í þessari nefnd, Hafliði Helgi Jónsson veðurfræðingur, Helgi Björnsson jöklafræðingur og Helgi Hallgrímsson yfirverkfræðingur, mjög hæfir menn á þessu sviði og ég tel alveg fyllstu ástæðu til að ætla að þeir standi undir því hlutverki sem þeim er falið í þessari nefnd. Hins vegar vil ég taka fram að gefnu tilefni að ég hef átt viðræður við Magnús Hallgrímsson t. d. og ég hef óskað eftir því að hann yrði til taks til aðstoðar við nefndina í þessum málum þegar eftir væri leitað og það verður áreiðanlega gert í þessu máli. Ég vil einnig segja það í sambandi við skipulagsmálin að skipulagsstjóri skrifaði eftir ábendingu frá ráðh. öllum sveitarfélögum landsins um þetta mál í sambandi við hættusvæði og varnarorð á því sviði. Ég vil einnig geta þess að núna eru á borði í félmrn. endurskoðuð skipulagslög sem fela í sér vissa áherslupunkta sem þessi mál varða. Að sjálfsögðu tek ég undir það með hv. þm. að margir fleiri staðir í landinu þyrftu að vera með í þessari athugun. Að því er unnið og ég taldi ákaflega mikilvægt að Alþingi skyldi samþykkja rýmkun í gegnum fjárlög að því er varðar eftirgjöf á aðflutningsgjöldum og sölugjaldi í sambandi við ýmis tæki og efni sem hægt er að nota í varnaraðgerðir að margra mati og hefur þegar komið að góðum notum á nokkrum stöðum á landinu. En ég legg sem sagt áherslu á að þetta er mál sem er mikilvægt og því verður fylgt eftir af eins miklu afli og mögulegt er. En ég tel að þessi skipan mála sé í nokkuð góðum farvegi og ég lýsi ánægju yfir því námskeiði sem er nýlokið um þessi mál og var sótt af mörgum aðilum þannig að áhugi manna almennt er mjög mikill fyrir að koma þessum málum í skynsamlegt horf.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. hans upplýsingar sem hér hafa komið fram, eins og ég hef raunar þegar gert. Ég vil aðeins taka fram að ég vefengi ekki hæfni þeirra manna sem eru í þeirri nefnd sem hann hefur skipað, það eru valinkunnir menn. Mín ábending var um það að það væri sérkennilegt að ekki væri leitað til innlendra verkfróðra aðila sem hafa sérhæft sig í þessum málum og hafa mikinn vilja til að leggja þar lið og ég treysti því að það verði gert. En ég vil nefna það hér og inna hæstv. ráðh. eftir því sérstaklega hvort fyrir liggi samþykki Viðlagatryggingar Íslands við kostnaðarþátttöku í kortagerð, kortlagningu og öðrum undirbúningi til þess að unnt sé að meta snjóflóðahættu við þéttbýlisstaði og m. a. kortleggja þau snjóflóð sem þekkt eru. Ég held að mjög þýðingarmikið sé að það liggi fyrir og sé alveg ljóst ef Viðlagatrygging hefur gert samþykkt um þetta efni.



Herra forseti. Sem kunnugt er var með lögum um raforkuver nr. 60/1981 aflað lagaheimildar fyrir allt að 330 megawatta virkjun Jökulsár í Fljótsdal. Ári síðar eða þann 6. maí 1982 samþykkti Alþingi á grundvelli 2. gr. þessara laga þál. um virkjunarframkvæmdir og orkunýtingu. Þar segir m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Fljótsdalsvirkjun og síðar Sultartangavirkjun verði næstu meiri háttar vatnsaflsvirkjanir á eftir Blönduvirkjun. Eftir því sem orkuþörf gefur tilefni til skarist annars vegar Blönduvirkjun og Fljótsdalsvirkjun og hins vegar Fljótsdalsvirkjun og Sultartangavirkjun.“ Með samþykkt ofangreindra laga og þál. var gengið frá stærstu samfelldu framkvæmdaáformum um virkjanir hérlendis til þessa og í fyrsta sinn tekin ákvörðun um stórvirkjanir utan Suðurlands og samhliða unnið að undirbúningi vegna orkunýtingar á Norður- og Austurlandi. Undanfari þessara samþykkta Alþingis var mikið átak í rannsóknum varðandi umræddar vatnsaflsvirkjanir, ekki síst vegna Fljótsdalsvirkjunar, og lausn á viðkvæmum hagsmunadeilum, einkum vegna Blönduvirkjunar. Á síðasta ári lauk að fullu verkkönnunarrannsóknum vegna Fljótsdalsvirkjunar, þannig að ekkert er talið því til fyrirstöðu að unnt sé að koma virkjuninni í gagnið um 1990, eftir því sem nauðsynlegt er talið miðað við markaðsþróun. Á lánsfjáráætlun s. l. árs var heimild til að verja 25 millj. kr. til undirbúningsframkvæmda í þágu virkjunarinnar, m. a. til vegagerðar frá Egilsstöðum norðan Lagarfljóts og inn í Fljótsdal. Skv. ákvörðun núv. iðnrh. var hins vegar aðeins varið rúmum helmingi þeirrar upphæðar eða 13.6 millj. kr. í þessu skyni. Auk áframhaldandi styrkingar vegar í byggð að virkjunarsvæði í Fljótsdal og annars undirbúnings mun næst liggja fyrir undirbúningur útboðs vegna virkjunarframkvæmdanna og rannsóknir sem tengjast því útboði. Framkvæmdatími eftir útboð hefur verið áætlaður fimm ár, þannig að miðað við það mætti taka virkjunina í gagnið haustið 1990, og þyrfti þá að halda vel áfram undirbúningi á þessu ári og því næsta. Auk fyrirhugaðra framkvæmda við kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði hefur fátt verið meira rætt á Austurlandi en væntanlegar virkjunarframkvæmdir. Margar ályktanir hafa verið gerðar eystra um þau efni. Ég læt í því sambandi nægja að vitna til ályktunar síðasta aðalfundar Sambands sveitarfélaga í Austurlandskjördæmi í ágúst s. l., en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Haldið verði fast við samþykkt Alþingis um næstu þrjár stórvirkjanir, þar sem Fljótsdalsvirkjun er sett næst á eftir virkjun Blöndu. Haldið verði áfram undirbúningsframkvæmdum við Fljótsdalsvirkjun svo sem lög og fjáröflun framast leyfa.“ Sami fundur ályktaði einnig um kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði með áskorun um að sú könnun, sem nú fer fram á eignaraðild erlendra aðila, verði ekki látin tefja framgang þess máls. Í frv. til lánsfjárlaga, sem nú er orðið að lögum, fyrir hið yfirstandandi ár er, að ég best veit, gert ráð fyrir 70 millj. kr. til virkjunarrannsókna annars staðar en við Blönduvirkjun. Sundurliðun er hins vegar engin. gefin. Til að fá fram viðhorf hæstv. iðnrh. og tillögur hans varðandi Fljótsdalsvirkjun hef ég leyft mér að leggja fram svohljóðandi fsp.: „1. Hversu miklu fé er fyrirhugað að verja á árinu 1984 til áframhaldandi undirbúnings Fljótsdalsvirkjunar: a) heildarfjárveiting, b) til einstakra þátta, c) vegna endurbyggingar þjóðvegar inn Fell og Fljótsdal að virkjunarsvæði? 2. Hvenær er talið að framkvæmdir þurfi að hefjast við virkjunina skv. útboði? 3. Hvenær er ráðgert að virkjunin taki til starfa og við hvaða markaðsþróun er miðað í því sambandi?“ Herra forseti. Ég vænti greinargóðra svara hæstv. ráðh. við þessari fsp.



Herra forseti. Sem svar við 1. lið fsp. hv. 2. þm. Austurl. vil ég taka fram að ákveðið er að verja 13 millj. kr. til undirbúningsframkvæmda. Skipting milli einstakra verkþátta hefur ekki verið ákveðin, en meiri hluta fjármagnsins mun verða varið til vegagerðar í Fljótsdal að virkjunarsvæði. Svar við 2. fsp., hvenær talið sé að framkvæmdir þurfi að hefjast: Árið 1986. Að sjálfsögðu ræðst upphaf framkvæmda af markaðsástæðum, en gert er ráð fyrir fimm ára byggingartíma virkjunarinnar. Sem svar við 3. lið fsp., um hvenær ráðgert sé að virkjunin taki til starfa og við hvaða markaðsþróun er miðað í því sambandi, skal fram tekið að menn reikna með árinu 1991. Sem dæmi um markaðsástæður má nefna að samið verði um 50% stækkun álversins í Straumsvík, þar sem rekstur yrði hafinn 1988, og byggingu kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði. Stækkun álversins ein út af fyrir sig er ærin markaðsástæða, að ekki sé minnst á samninga um byggingu nýs álvers við Eyjafjörð. Engu verður að vísu slegið föstu nú í þessu sambandi, en nauðsynlegt er að gefa sér líklegustu forsendurnar.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir annars greinargóð svör, þó svo þau væru kannske ekki svo ýkja ítarleg. En þau tala sínu máli engu að síður og ég lýsi í sjálfu sér ánægju með að það skuli þó vera þessi fjárveiting til þessara framkvæmda, til undirbúnings virkjuninni, sem er afskaplega mikilvægt til þess að af framkvæmdum geti orðið skv. þeirri áætlun sem hér er unnið að. En ég vil láta það koma hér fram að óneitanlega eru uppi vissar efasemdir og tortryggni af hálfu Austfirðinga í garð virkjunaráforma sem í dag er unnið að á vegum Landsvirkjunar sem við vitum að hefur allt forræði til stórra verka á sviði orkumála. Af gögnum þeim sem fram hafa komið af hálfu Landsvirkjunar og eru frá því í sept. s. l. verður ekki annað ráðið en að uppi séu áform sem e. t. v. kynnu að leiða til þess að niðurröðun virkjana yrði allt önnur en samþykktir Alþingis til þessa hafa gefið til kynna. Í því sambandi vil ég vitna til grg. um val og tímasetningu næstu virkjunar eftir Kvíslaveitu, sem út hefur verið gefin af hálfu Landsvirkjunar, en þar segir með leyfi hæstv. forseta: „Eins og áður er sagt stendur valið í raun milli þriggja kosta, Blönduvirkjunar, stækkunar Búrfells og Sultartanga. Allar þessar virkjanir eru vel viðráðanlegar á þeim tíma sem til ráðstöfunar er, en ekki liggur enn fyrir heimild Alþingis um stækkun Búrfellsvirkjunar, þannig að ekki er hægt að taka ákvörðun um að ráðast í byggingu hennar nú, en brýnt er að afla þeirrar heimildar.“ Efasemdir hafa sem sagt vaknað í brjósti manns og mér þykir rétt að minna á orð núv. hæstv. iðnrh., sem birtust í málgagni hans á Austurlandi, Þingmúla, 27. jan. 1981, en þar segir með leyfi forseta: „Auk þess bera virkjunarkostir í Fljótsdal af öðrum.“ Og enn fremur: „Þjóðhagslega stenst Blönduvirkjun engan samanburð við Fljótsdalsvirkjun.“ Og í Þingmúla 12. apríl 1983 segir hann í umfjöllun um kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði: „Horfur eru nú batnandi á heimsmarkaði og gera kunnugir menn ráð fyrir að óhætt muni að hefjast handa um byggingu verksmiðjunnar á þessu ári.“ Það er 1983. En í þeim lánsfjárlögum sem nú hafa verið samþykkt hér á Alþingi er ekki einn stafur þess efnis sem bendir til að ráðist verði í byggingu þeirrar verksmiðju, og það eru engar ákvarðanir sem liggja fyrir í þeim efnum. En hæstv. iðnrh. sagði enn fremur í Þingmúla 12. apríl, sama skipti og hann fjallaði um kísilmálmverksmiðjuna, með leyfi hæstv. forseta: „Þessum framkvæmdum fylgir svo virkjun í Fljótsdal. Öllu mun til kostað að það lífshagsmunamál Austurlands nái hið fyrsta fram að ganga.“ Og samflokksmaður iðnrh., hv. þm. Egill Jónsson, segir í Þingmúla 4. júní 1983: „Það verður gaman að fylgjast með störfum Sverris Hermannssonar í hans nýja vandasama embætti.“ Og það er rétt, að Austfirðingar allir ólu kannske með sér nokkrar vonir um, í kjölfar allra stóru yfirlýsinganna, að af þessum miklu áformum yrði. Við það bindum við enn í dag vonir og væntum þess að um þetta mál allt verði samstaða og fylgt verði eftir þeim ákvörðunum sem hér hafa verið samþykktar á hæstv. Alþingi.



Herra forseti. Vissulega mætti margt um þetta stóra mál ræða. Ég vil aðeins leyfa mér örfáar athugasemdir, enda leyfir tími ekki annað. Hæstv. ráðh. kvað fyrirhugaða fjárveitingu til áframhaldandi undirbúnings Fljótsdalsvirkjunar vera 13 millj. kr., ef ég hef heyrt rétt. Þetta er ótrúlega lítil upphæð að mínu mati miðað við þörf og þá tímasetningu sem hann tilgreindi að menn héldu sig enn við, að virkjunin gæti komist í gagnið. Ég bendi í því sambandi á það álit verkfræðinga, sem undirbúið hafa virkjunina og flestar stórvirkjanir hér, Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsen, sem m. a. kom fram í bréfi í fyrra til iðnrn. frá maí 1983, að sjö ára undirbúningstíma þyrfti frá því að verkhönnun lýkur og þar til að virkjun tekur til starfa, þar af tveggja ára vinna vegna gerðar útboðsgagna. Sú óverulega fjárveiting sem hér er um að ræða og að meiri hluta á að verja til vegagerðar að því er hæstv. ráðh. sagði nægir ekki til neinnar vinnu svo heitið geti til undirbúnings útboðs sem tekur tvö ár. Ef hæstv. ráðh. ætlar að láta hefja framkvæmdir og halda þeim möguleika opnum 1986 sé ég ekki að það gangi upp miðað við þessa fjárveitingu sem er mjög óveruleg, svo ekki sé dýpra tekið í árinni. Á síðasta ári var gert ráð fyrir því að til virkjunarrannsókna vegna Fljótsdalsvirkjunar yrði varið 25 millj. kr. Hæstv. núv. iðnrh. heimilaði að ráðstafa helmingi þeirrar upphæðar til annarra verka þannig að á árinu sem leið komu aðeins til virkjunarinnar og vegagerðar 13–14 millj. kr. Hér er sem sagt um mun rýrari fjárveitingu að ræða sem ætlað er til þessa verks á þessu ári. Varðandi markaðsþróunina kom það fram hér eins og á fundi Félags ísl. iðnrekenda í morgun að hæstv. ráðh. gerir ráð fyrir því að stækkun álversins í Straumsvík geti orðið að veruleika 1988. Hann nefnir kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði í sömu andránni. Hvaðan ætlar hæstv. ráðh. að fá raforku til beggja þessara framkvæmda? Hann gat þess einnig á fundi Félags ísl. iðnrekenda í morgun að ef samningar yrðu gerðir um stækkun álversins í Straumsvík, væntanlega á fyrri hluta þessa árs eða um mitt ár, gæti orðið þörf á því að hraða framkvæmdum við Blönduvirkjun. 



Herra forseti. Hv. 2. þm. Austurl. heimilast að hafa uppi þær efasemdir um Fljótdalsvirkjun sem honum sýnist, en óþarft er hjá honum að nota það orðalag að áform séu uppi meðan lög eru í gildi. Hann gæti þá fyrst farið að efast ef menn bæru fram lagabreytingar á hinu háa Alþingi. Um virkjanaröð gilda lög og það hefur enginn gert tillögur um að breyta þeim. Allt er þetta því heldur ómerkilegt snakk. Ég tók ekkert fram um ártal á kísilmálmverksmiðju í ræðu minni úti á Loftleiðum núna fyrr í morgun og það er ekki dagskrárefni hérna heldur. En hv. 5. þm. Austurl. undrast að hér skuli ekki vera stærri áform uppi en 13 millj. kr. til undirbúnings framkvæmda í Fljótsdal austur. Á síðasta ári bað hann um og fékk frá verkfræðideild Landsvirkjunar áætlun til undirbúnings virkjunarframkvæmda upp á 13 millj. kr. Það vill nú svo til að það er sama fjárhæðin og nú. Í lánsfjárlögum höfðu verið áformaðar 25 millj. kr. Hann hafði engar aths. fram að færa við þessa tillögugerð um 13 millj. frá verkfræðideildinni. Og þannig kom ég að því máli. Það er 17. maí sem hann fær þetta sent. Ýmisleg verk tókst honum nú að vinna á tímabilinu frá 17.–26. maí, en engar aths. voru við þetta gerðar. Við þessa áætlun er unað í fyrra, 13 millj. kr., miðað við að virkjunin kæmist í gagnið árið 1990. Þá skyldi maður nú ætla, ef þess þarf sérstaklega núna að taka stórfé til undirbúnings útboðsgagna í ár, miðað við að hún komist í gagnið 1991, að sama þörfin hefði verið fyrir ári liðnu, miðað við að hún tæki til starfa ári fyrr en nú er áformað. Allt er þetta á eina bók lært. Það rekur sig hvað á annars horn í þessum málflutningi, sem er afar léttvægur svo ekki sé meira sagt. Það minnir mann á Siglósíld, þar sem menn höfðu aðallega uppi gagnrýni á söluverð fyrirtækisins, þó það mætti lesa beinum og berum orðum út úr kaupleigusamningi sem fyrrv. ríkisstj. hafði gert við annað fyrirtæki á Siglufirði. Það er eins og að fletta upp í þessum mönnum sjálfum þegar maður tekur til við að svara þeim og þeirri gagnrýni sem frammi er höfð. Ef samningar verða gerðir um 50% stækkun álversins í Straumsvík, sem tæki til starfa 1986–1988 kann að vera að skynsamlegt væri að hraða framkvæmdum við Blöndu. En ef svo er þarf að leita til Alþingis um það sérstaklega. Þó er of snemmt að dæma um það nú og kann vel að vera að ekkert liggi fyrir í því máli áður en þingi lýkur og þá verður því vitanlega ekki við komið. En auðskilið er það auðvitað, að ef menn ætla að bæta við framkvæmdir einhvers staðar og þurfa að taka til þess lánsfé verður að leita til hins háa Alþingis með það. Það er aftur svo allt annað mál að þá yrði metið sérstaklega að við værum þá að gera nýjan samning um líklega hagstæðasta stóriðjukost okkar nú og nýjan orkusölusamning sem gæti staðið undir slíkri nýrri, aukinni fjáröflun. Ella yrði það ekki lagt til.



Herra forseti. Hæstv. iðnrh. hafði um það stór orð að hv. 2. þm. Austurl. skyldi láta sér það til hugar koma að hæstv. ráðh. hefði uppi áætlanir um að breyta röð virkjana. Hafði ráðh. um það mikil ásökunarorð. Mig minnir í þá veru að það væri þvættingur einn. Það vill svo til að þessi sami hæstv. iðnrh. skrifaði stjórn Landsvirkjunar bréf í haust og óskaði sérstaklega eftir því að stjórn Landsvirkjunar undirbyggi hið snarasta fullbúið frv. um Búrfellsvirkjun II. Í stjórn Landsvirkjunar var af hálfu fulltrúa ráðh., sem þar situr, sérstaklega rekið mjög á eftir því að þetta frv. yrði fullgert. Var ekki annað að skilja á ýmsum fulltrúum stjórnarflokkanna í stjórn Landsvirkjunar og fulltrúa ráðh. en að ráðh. hefði fullan hug á að leggja þetta frv. um nýja virkjun á Þjórsársvæðinu fyrir Alþingi um leið og það kæmi saman. Slíkur var eftirreksturinn í stjórn Landsvirkjunar af hálfu fulltrúa ráðh. sjálfs á því að þetta frv. yrði smíðað. Stjórn Landsvirkjunar smíðaði síðan þetta frv. fyrir ráðh. skv. hans sérstöku ósk. Það hefur legið í rn. síðan. Það er alveg ljóst að í iðnrn. liggur fullbúið frv. um nýja stórvirkjun á Þjórsársvæðinu sem ráðh. óskaði sérstaklega eftir sjálfur að yrði smíðað. Ráðh. ætti þess vegna að spara sér stóryrði og stærilæti í garð þm. Hann gerir það kannske í krafti þess að í þingsalnum sé ekki til vitneskja um athæfi ráðh. utan þingsala.



Herra forseti. Það kann vel að vera að hv. 7. þm. Reykv. trúi því að Sverrir Hermannsson beri fram frv. til breyt. á lögum um breytta röð virkjana frá því sem nú er ákveðið um virkjun Blöndu og því næst Fljótsdalsvirkjunar. Það gerir áreiðanlega enginn annar en hann hér í þessum sal, ég fullyrði það. Þess vegna er honum alveg óhætt að geyma trúnaðarmálin sem hann fæst við í stjórn Landsvirkjunar hjá sjálfum sér. Þetta endemis blaður og æðibunugangur hjá þessum hv. þm. í öllum málum, sem hann hefur ekkert vit eða þekkingu til að bera í né vill hafa það, er að verða dálítið langdregið á hinu háa Alþingi. Eins og ég segi: Þó að ég bæði um, sem sjálfsagður hlutur er, að hafa til reiðu lagafrv., heimildarfrv., ef og þegar mönnum sýnist að leggja þau fram, kemur það þessu máli ekki nokkurn skapaðan hrærandi hlut við. Þetta er bara hin gamla tilraun til þess að reyna að blekkja, eins og þessi hv. þm. stundar og þeir Alþb. menn í öllum málum hér á hinu háa Alþingi.

Frv. er til.

Frv. er til, það er rétt, og mér hefur aldrei dottið í hug að draga neina dul á það. Ég óska eftir því að fá að sjá slíkt frv. og fá það í hendur til þess að ég geti þá látið meta þegar þar að kemur hvort það ætti erindi og þyrfti á því að halda. Þetta eru engar nýjar fréttir. Herra forseti. Ég hef ekki fleiri orð um þetta. En eins og ég segi: Þeim er auðvitað sjálfrátt, Alþb.-mönnum og vinum mínum af Austurlandi sérstaklega, að halda áfram að klappa þann steininn að sá dagur muni renna að Sverrir Hermannsson beri fram lagabreytingar um breytta tilhögun um virkjanaröð frá því sem nú er. Hv. 5. þm. Austurl. mætti kannske minnast þess að hann hefði aldrei komið þeim lögum á nema með aðstoð þess sem hér talar.



Herra forseti. Út af fyrir sig er ekki óeðlilegt þótt hv. fyrirspyrjandi komist þannig að orði að efasemdir vakni með Austfirðingum í sambandi við virkjanamál. Satt að segja er ærið tilefni til þess að Austfirðingar, miðað við fyrri reynslu, hafi nokkrar efasemdir í þeim efnum. Þannig var nefnilega árið 1979, rétt áður en þáv. orku- og iðnrh. lét af störfum, að hann gaf út fyrirmæli um að hafinn skyldi undirbúningur að virkjun í Fljótsdal. Menn hafa sumir orðað það svo að þessi ákvörðun hafi verið tekin einum stundarfjórðungi áður en sá heiðursmaður lét af embætti í iðnrn. Þá hafði sá ráðh. ekki átt langan starfsferil að baki, en það kom líka að því að hann tók aftur við sama embætti. Þá skyldu menn hafa ímyndað sér að haldið yrði áfram í framhaldi af ákvörðunum sem teknar höfðu verið af honum sjálfum aðeins fáum mánuðum áður. En svo var þó ekki. Hjörleifur Guttormsson var orku- og iðnrh. í mörg ár án þess að taka ákvörðun um virkjun í Fljótsdal. Þetta er ég ekki að segja honum neitt sérstaklega til lasts. Það voru ekki aðstæður til þess, m. a. vegna þess að ekki var unnið að markaði, ekki var unnið að orkuöflun og hún var ekki til staðar og er því miður ekki enn til staðar. En samt sem áður eru vinnubrögð af þessu tagi kjörin til þess að valda tortryggni. Þetta eru vinnubrögð sem eru með þeim hætti að teknar eru ákvarðanir þegar menn eru að ganga út úr rn. en síðan setið auðum höndum þegar menn taka við embættunum aftur. Það eru vissulega vinnubrögð sem eru til þess fallin að vekja tortryggni. Þess vegna hefði verið full ástæða til þess af hv. ræðumanni, Sveini Jónssyni, að segja frá því hvers vegna Austfirðingar væru tortryggnir í þessum efnum. Þetta er raunar ekki einsdæmi. Nú hefur verið frá því sagt hér - 



Herra forseti. Það væri nú ástæða til þess að þm. Austurl., og einnig þótt landskjörnir séu, leituðust við að snúa bökum saman um það stóra hagsmunamál sem hér til umræðu frekar en að vera að bera menn sökum í þeim efnum. Ég vil mælast til þess að þessir hv. þingbræður mínir reyni að vera á verði gegn þeim sterku öflum sem í þá toga til að fá hnekkt þeim ákvörðunum sem teknar hafa verið hér á Alþingi. En það vekur svolítinn óhug þegar menn ganga fram með þeim hætti sem hér er gert í umr. og ég ætla sannarlega að vona að það viti ekki á neitt illt. Hæstv. iðnrh. kom hér og sagði, til réttlætingar þeirri óverulegu fjárhæð og allsendis ófullnægjandi sem gert er ráð fyrir að verja til áframhaldandi undirbúnings Fljótsdalsvirkjunar á þessu ári, að ég hefði ekki gert aths. við hugmyndir og tillögur frá verkfræðistofu í fyrra um þetta efni, og gaf í skyn að ég hefði haft erindi frá verkfræðistofunni í heila viku áður en ég fór úr rn. Ég verð að upplýsa hæstv. ráðh. og líka hv. 11. landsk. þm. um að á lánsfjáráætlun í fyrra var liðurinn Virkjunarrannsóknir til orðinn vegna undirbúnings Fljótsdalsvirkjunar einvörðungu. Hann var myndaður árið 1979 til að geta hraðað undirbúningi virkjana utan Suðurlands og það var aðeins Fljótsdalsvirkjun sem kom inn í þessa mynd. Landsvirkjun hafði sitt fjármagn til rannsókna á sínu svæði, Blanda hafði sitt rannsóknafé og undirbúningsfé sér merkt. Ekki var um annað en Fljótsdalsvirkjun að ræða undir þessum lið enda ritaði rn. 6. apríl 1983, varðandi lánsfé til rannsókna við Fljótsdalsvirkjun, svohljóðandi bréf til Landsvirkjunar: „Skv. lánsfjárlögum 1983 er fyrirhugað að verja 25 millj. kr. til virkjunarrannsókna. Till. iðnrn. um þennan lið miðast við að haldið verði áfram rannsóknum og undirbúningi vegna Fljótsdalsvirkjunar á árinu 1983 miðað við að virkjunin gæti hafið rekstur árið 1990. Með hliðsjón af að Landsvirkjun hefur yfirtekið rannsóknir, hönnun og undirbúningsframkvæmdir Fljótsdalsvirkjunar felur rn. Landsvirkjun að taka fé þetta að láni til rannsókna og áframhaldandi undirbúnings vegna virkjunarinnar, þar með talin vegagerð. Þess er óskað að Landsvirkjun geri rn. grein fyrir hvernig áformað verði að nýta féð áður en framkvæmdir hefjast.“ Þetta bréf er frá 6. apríl 1983. Þegar ég fór úr rn. voru engar till. komnar í mínar hendur um skiptingu. En þann 16. maí tekur Landsvirkjun á móti erindi frá Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsen um nýtingu til rannsókna vegna Fljótsdalsvirkjunar, þar sem tekið er sérstaklega fram að ekki sé þar um að ræða till. vegna lífríkisrannsókna. Kostnaður við samninga, ræktun o. fl. ásamt endurbótum á vegakerfi í byggð er ekki meðtalið, segir í þessu bréfi. Þannig að það kom til viðbótar þeirri upphæð sem hér var áformuð. En hæstv. núv. iðnrh. ráðstafaði um helmingi þessarar fjárveitingar í annað á liðnu sumri. Þetta liggur fyrir. Málflutning eins og hér er uppi hafður ættu menn ekki að stunda á Alþingi þegar allt annað er skjalfest.



Greinilegt er að það hefur komið mjög illa við hæstv. iðnrh. að það skyldi verða skýrt frá því á Alþingi að meðal hans fyrstu verka í embætti var að krefjast þess að fá fullunnið frv. um nýja stórvirkjun á Þjórsársvæðinu. Nú kemur hæstv. ráðh. með miklu stærilæti skv. venju og segir að það hafi örugglega engum öðrum en mér dottið í hug að hann hefði í huga að breyta virkjanaröð. Ég get upplýst ráðh. um það að ráðuneytisstjóra hans datt það í hug, samanlagðri fulltrúasveit ríkisstjórnarflokkanna í stjórn Landsvirkjunar datt það í hug. Sérstökum fulltrúa ráðh. sjálfs, sem situr í forsæti í þessari sömu stjórn, datt það einnig í hug. Ég var reyndar eini maðurinn í stjórn Landsvirkjunar sem dró það í efa að hæstv. ráðh. mundi flytja slíkt frv. Allir aðrir í stjórninni voru fylgjandi því að reka á eftir málinu eins og óskað var eftir af hálfu rn. svo að iðnrh. gæti í upphafi þings, þess sem nú stendur yfir, haft fullbúið frv. um nýja stórvirkjun á Þjórsársvæðinu. Rétt er að segja ráðh. frá því að sá sem hér stendur - svo að hans orðalag sé notað - var eini maðurinn í stjórn Landsvirkjunar sem dró í efa að ráðh. myndi flytja þetta frv. Allir aðrir í stjórninni voru þeirrar skoðunar að fyrst ráðh. ræki svona á eftir því að frv. væri smíðað - og sérstakur fulltrúi hans í stjórninni gerði það hvað eftir annað - og neitað var sérstökum óskum um að fresta málinu í stjórn Landsvirkjunar þá hlyti málið að vera þannig vaxið að ráðh. ætlaði sér að flytja frv. Nú upplýsti ráðh. það hins vegar að það hafi aldrei hvarflað að sér og efast um að nokkur maður nema ég gæti látið sér detta það í hug sem var þó eini maðurinn í stjórn Landsvirkjunar sem stóð frekar með ráðh. hvað þetta snertir, eins og fundargerðir Landsvirkjunar sýna greinilega. En það væri fróðlegt að hæstv. ráðh. upplýsti það, fyrst honum kom aldrei í hug að flytja þetta frv., hvers vegna í ósköpunum þessi eftirrekstur var í haust með að hafa þetta frv. fullbúið í upphafi þings. Ef ráðh. hefði aldrei ætlað sér annað en að fylgja þeirri virkjanaröð sem Alþingi hefði ákveðið lá ekkert á því að fara að vinna þetta frv. fyrr en árið 1987.



Herra forseti. Ég vil aðeins að það komi fram að í huga mér er ekki tortryggni í garð hæstv. ráðh. En ég get ekki neitað því að að mér læðast örlitlar efasemdir eftir þær yfirlýsingar - og upplýsingar reyndar - sem hér hafa komið fram frá hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni, sem á sæti í stjórn Landsvirkjunar, en Landsvirkjun er einmitt það afl sem hefur afgerandi úrslit, held ég, um framvindu virkjanamála hér á landi. Ég ber vissa tortryggni í brjósti í hennar garð því að Landsvirkjun hefur aldrei að fyrra bragði unnið að virkjunarrannsóknum eða undirbúningi að virkjunum annars staðar en á Þjórsárvirkjunarsvæðinu. Það er fyrst með yfirlýsingu í stjórnarsáttmála Gunnars Thoroddsen frá 1980 þess efnis að stefnt skuli að því að virkjað sé annars staðar en á Þjórsárvirkjunarsvæðinu að byrjað er að vinna markvisst að því að svo megi verða. Ég gat þess í minni framsögu að unnið hefði verið markvisst að því síðan. Ég held að ekki sé í huga Austfirðinga mikil tortryggni í garð fyrrv. iðnrh. um hans gerðir í þessum efnum því að við gerum okkur ósköp vel grein fyrir því við hvað er að eiga í þessu máli. En þegar Orkustofnun kannaði æskilega virkjunartilhögun var það virkjanaröðin Blanda, Fljótsdalsvirkjun, Sultartangi sem var ótvírætt talin fjárhagslega hagstæðust eins og fram kemur í skýrslu Orkustofnunar frá febr. 1981.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 448 eftirfarandi fsp. til hæstv. iðnrh.: „Mun iðnrh. beita sér fyrir því að endurnýjun bræðslukera álversins fari fram innanlands?“ Forsaga málsins er sú, að fyrir nokkru var boðin út endurnýjun bræðslukera álversins og niðurstaða útboða varð sú, að lægsta tilboð reyndist vera um 1.97% lægra en innlent tilboð. Það var tilboð frá Finnlandi. Þessi litli munur var notaður til að flytja þá atvinnu úr landi sem hér er um að ræða. Ég tel að það sé algerlega óeðlilegt. Hér er um að ræða mikið verkefni og úr því að starfsemi álversins er hér í gangi er eðlilegt að þjónusta við álverið sé unnin innanlands, enda voru það ein meginrökin fyrir því að álverið var reist hér á sínum tíma að þjónusta við það gæti skapað atvinnu og starfstækifæri á öðrum sviðum. Stálvík bauð í þetta verk og gerði mjög hagstætt tilboð, en var hafnað þrátt fyrir þennan mjög svo litla mun. Nú standa yfir viðræður við Alusuisse um ýmis samskiptamál Íslands og þessa auðhrings og ég teldi að það væri eðlilegt að hæstv. iðnrh. tæki mál af þessum toga, þ. e. þjónustu við álverið, upp í þeim viðræðum við Alusuisse, sem nú standa yfir, þannig að tryggt verði að þessi starfsemi verði unnin innanlands í framtíðinni. Ég vil sem sagt bæta þeirri spurningu við til hæstv. iðnrh., hvort hann er reiðubúinn að beita sér fyrir því í viðræðum við Alusuisse að tryggt verði að svona þjónusta verði hér innanlands framvegis. Auðvitað stafar vandi fyrirtækisins Stálvíkur fyrst og fremst af því, að það hefur verið tekin um það ákvörðun af núverandi hæstv. ríkisstj. að draga mjög verulega úr skipasmíðum í landinu. Þann 24. júní 1983 skrifaði iðnrh. bréf til Stálvíkur og fleiri fyrirtækja í skipasmíðaiðnaði, þar sem segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Á ríkisstjórnarfundi hinn 20. júní s. l. var samþykkt eftirfarandi till. frá iðnrh.: „ Ríkisstj. samþykkir að beita sér fyrir að lokið verði smíði þriggja skipa, sem hafin er smíði á, hjá Slippstöðinni á Akureyri, Þorgeiri og Ellert á Akranesi og Stálvík hf., hin svonefndu raðsmíðaverkefni stöðvanna. Enn fremur verði greitt fyrir smíði minna skips, ca. 26 metra, með sama hætti hjá skipasmíðastöðvunum á Seyðisfirði, sem kaupandi er að.“ Jafnframt var bókað í fundargerð ríkisstj. að stöðvuð verði frekari smíði á bolfiskveiðiskipum. Iðnrh. var falið að athuga um gerð og útbúnað fyrrgreindra skipa með tilliti til einfaldari og ódýrari smíði og kannað verði að breyta óseldum skipum í skip fyrir Landhelgisgæsluna og/eða Hafrannsóknastofnunina.“ Undir þetta rita Sverrir Hermannsson og Jafet S. Ólafsson. Það er bersýnilega af þessari ákvörðun ríkisstj. sem það er lífsnauðsyn fyrir skipasmíðastöð eins og Stálvík að fá verkefni af þeim toga sem hér um ræðir og snertir endurnýjun bræðslukera álversins. Þess vegna er það sem ég hef leyft mér að leggja þessa fsp. fram. En ég vil líka spyrja hæstv. iðnrh.: Hefur orðið stefnu innanlands frá því að hann skrifaði bréfið 24. júní s. l. og bannaði skipasmíðastöðvum að smíða ný fiskiskip hér á landi?



Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykv. spyr hvort ég muni beita mér fyrir því að endurnýjun bræðslukera álversins fari fram innanlands. Þessari spurningu svara ég játandi. Ég veitti þessu málefni athygli í fjölmiðlum eigi alls fyrir löngu. Ég hafði þá samband við forstjóra ÍSALs, Ragnar Halldórsson. Kom fram áhugi hjá honum að beina viðskiptum þessum til innlendra aðila, en gera má ráð fyrir miklum verkefnum á þessu sviði á næstu árum, að sögn Ragnars. Á síðasta ári smíðaði Stálvík fimm ker af gömlu gerðinni fyrir álverið. Dróst afhending nokkuð vegna seinkunar á efni erlendis frá. Af þeirri ástæðu og vegna nýrrar tækni og enn fremur vegna verðmunar, þótt lítill væri, ákvað ÍSAL að taka finnsku tilboði í smíði 16 kera af 20 af nýrri gerð, en ákvað einnig að semja við Stálvík um smíði fjögurra kera. Er mjög mikilvægt að Stálvík skyldi fá færi á smíði keranna fjögurra og öðlast þannig þekkingu á verkefninu. Ég bind vonir við að verkefni í Straumsvík verði fyrir fleiri stórar smiðjur í framtíðinni og tel enda ástæðu til að taka slík mál upp í samningaviðræðum við eigendur ÍSALs, sem halda munu áfram á næstunni, og mun beita mér fyrir því. Að sjálfsögðu þurfa innlendu aðilarnir að reynast samkeppnisfærir í verði og gæðum, en fyrirtæki við bæjardyr kaupanda ætti að öðru jöfnu að hafa gott forskot. Ég vil svo í sambandi við aukaspurningu, sem hv. þm. beindi til mín, taka það fram að ég hef raunar aldrei sjálfur verið þeirrar skoðunar að skynsamlegt væri að leggja nýsmíði fiskiskipa alveg af. Ég þykist sjá með fullri vissu að innan tveggja, þriggja ára a. m. k. muni taka við mikil endurnýjunarþörf í fiskveiðiflota Íslendinga. Að slaka þann veg á klónni hjá fyrirtækjum, sem þá, þegar þar að kemur, verða ekki í neinum færum um að sinna endurnýjunarþörfinni, væri ákaflega mikil óforsjálni nú. Að missa til annarra verka frá skipasmíðastöðvunum þjálfað starfsfólk mundi ekki verða bætt - slíkt óhapp - nema á mjög löngum tíma. Þess vegna er þetta skammsýni og komin til af því að menn mæta hver upp í annan að fiskstofnar séu að hverfa af Íslandsmiðum, sem er auðvitað líka enn ein vitleysan búin til af fræðingum sem ekkert vita meir en ég um þessi mál, svo ég taki nú ekki stórt upp í mig. Af þessari afstöðu til þessara mála helgaðist það að tekin var ákvörðun um á síðasta ári að leyfa ekki frekari nýsmíðar og að menn hafa nú beint sjónum sínum að því að halda uppi atvinnu í skipasmíðastöðvunum, þar sem eitt þúsund manns, hvorki meira né minna, njóta atvinnu, með því að beina verkefnum stöðvanna að viðhaldi flotans. Við vitum um geysistór verkefni á því sviði, til að mynda hjá 10 japönskum togurum af minni gerð, sem liggur fyrir á þessu og næsta ári stór klössun hjá, og margt, margt annað mætti telja og tína til. Þörfin er geysimikil. Fjármagnið skortir að vísu, en það hefur verið í undirbúningi hjá ríkisstj. að leita, þó síðar verði, til Alþingis um fjárútvegun í þessu skyni. Þetta er það sem ég vil segja um skipasmíðina sjálfa. Við megum ekki missa niður neitt sem við höfum yfir að búa í skipasmíðastöðvum okkar. Við þurfum miklu frekar að bæta og auka við það.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir svarið við fsp. minni. Ég tel að það sé fullnægjandi, þannig að hann muni beita sér fyrir því í viðræðum við Alusuisse að þjónustuverkefni af þessum toga verði í landinu. Ég tel að það þurfi ekki að ganga neitt frekar eftir svörum í þeim efnum. Enn fremur vil ég fagna því að hæstv. ráðh. skuli hafa komið sér upp þeim skoðunum varðandi skipasmíðar innanlands sem hann gerði grein fyrir áðan og taka undir þau sjónarmið fyrir mitt leyti sem hann kynnti sem sín í svari sínu áðan.

24. febrúar s. l. var þessi áætlun endurskoðuð af Seðlabankanum og var niðurstaðan þessi: Staða verðhækkunarreiknings (gengismunarreikn.) 28. febr. 1984 og áætlun um óinnkomið. Í millj. kr. Innkomið Áætl. óinnk. Samtals Freðfiskur 241,1 0,5 241,6 Saltfiskur 128,5 0 128,5 Skreið 48,1 149,0 197,1 Mjöl 6,7 0 6,7 Hrogn 2,8 0 2,8 Lýsi 1,4 0 1,4 Vextir 1983 17,8 17,8 Samtals 446,4 149,5 595,9 Vextir hafa ekki verið reiknaðir frá 1. jan. 1984. Hinn 18. ágúst s. l. ákvað ríkisstjórnin að ráðstafa gengismunarfé með eftirfarandi hætti. Í aftari dálki sést hvað þegar hefur verið greitt: Úthlutað Greitt 1. Lán til loðnuskipa 60 000 000 60 000 000 2. Lán til loðnuvinnslustöðva 15 000 000 13 395 000 3. Til orkusparandi aðgerða 10 000 000 10 000 000 4. Til eflingar gæða og vöruvöndunar 10 000 000 10 000 000 5. Til lífeyrissjóða sjómanna 30 000 000 15 000 000 6. Til annarra velferðarmála sjómanna 7 000 000 500 000 7. Til styrktar- og lánasjóðs fiskiskipa 4 000 000 4 000 000 8. Til sérstaks átaks í loðnuleit haustið 1983 1 200 000 1 200 000 9. Til greiðslu eftirstöðva og vaxta af skuld Olíusjóðs fiskiskipa, lög nr. 1/1983, u. þ. b. 55 000 000 30 000 000 10. Til Stofnfjársjóðs fiskiskipa inn á reikninga fiskiskipa með hliðsjón af 100 000 000 100 000 000 aflaverðmæti l.júlí 1982 11. Til Stofnfjársjóðs til lækkunar á skuldum og/eða fjármagnskostnaði fiskiskipa 30. júní 1983 200 000 000 150 000 000 12. Til saltfiskdeildar Verðjöfnunarsjóðs 60 000 000 552 200 000 394 095 000 Um einstaka liði: 2. liður: Ekki eru horfur á að um frekari útgreiðslu af þessum lið verði að ræða. 5. liður: Nú er verið að leita samráðs við Farmanna- og fskimannasamband Íslands og Sjómannasamband Íslands um reglur um endanlega skiptingu þessa fjár. 6. liður: Um þennan lið er hið sama.að segja og 5. lið. Þeir verkefnaþættir, sem helst eru ræddir, eru: Vinnutímarannsóknir á fiskiskipum, orlofshús og öryggismál sjómanna, endurmenntun sjómanna, tölvuvæðing Tilkynningarskyldunnar, orlofsmál. 9. liður: Olíusjóður fiskiskipa var stofnaður með lögum nr. 1 11. febrúar 1983 til að greiða niður verð á gas- og svartolíu til fiskiskipa. Hann starfaði til 27. maí 1983. Tekjur sjóðsins voru 4% útflutningsgjald. Þær hrukku ekki fyrir gjöldum. Þegar sjóðurinn var lagður niður var talið að skuldin gæti numið u. þ. b. 55 m. kr., en þá voru óinnkomnar tekjur af útflutningsgjaldinu. Ný spá bendir til svipaðrar niðurstöðu, þó heldur lakari. Ógreiddur halli gæti numið 25–30 m. kr., en enn þá hafa tekjur af útflutningsgjaldi ekki skilað sér að fullu. 11. liður: Eftirstöðvar verða greiddar þegar fé verður fyrir hendi ásamt framtagi, samkv. 5. og 6. lið. 12. liður: Þetta fé verður notað til að greiða verðbætur á vertíðarframleiðslu 1984. Eins og fram kemur í ofanrituðu eru ógreiddar af gengismun 158,1 m. kr. en áætlaðar viðbótartekjur ásamt innstæðu í Seðlabankanum 29. febr. 1984 nema samkvæmt áætlun 201,9 m. kr. Eru þá ekki reiknaðir vextir af innstæðum frá 1. jan. 1984, en þeir eru sem næst vöxtum af almennum sparisjóðsbókum. Staða gengismunarreiknings 29. febr. 1984 var samkvæmt yfirliti Seðlabankans eins og hér kemur fram: Útborgun Innborgun kr. kr. Freðfiskur 241 045 062,72 Saltfiskur 128 488 262,38 Skreið 48 213 655,92 Mjöl 6 683 490,50 Hrogn 2 801 932,78 Lýsi 1 420 140,81 Vaxtatekjur ársins 1983 17 847 056,35 1.tl. 3. gr. brbl. 55/83 60 000 000,00 2. tl. 3. gr. brbl. 55/83 13 395 000,00 3. tl. 3. gr. brbl. 55/83 10 000 000,00 4. U. 3. gr. brbl. 55/83 10 000 000,00 5. tl. 3. gr. brbl. 55/83 15 500 000,00 6. tl. 3. gr. brbl. 55/83 4 000 000,00 7. tl. 3. gr. brbl. 55/83 1200 000,00 8. tl. 3. gr. brbl. 55/83 30 000 000,00 9. tl. A 3. gr. brbl. 55/83 100 000 000,00 9. tl. B 3. gr. brbl. 55/83 150 000 000,00 Mismunur 52 404 601,46 446 499 601,46 446 499 601,46 Innstæða pr. 29. febr.1984 52 404 601,46 2. mars 1984.