Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil leyfa mér nú við lokaumr. þessa máls í hv. d. að þakka hæstv. forsrh. fyrir þær yfirlýsingar, sem hann áréttaði hér og hann hafði áður gefið samninganefnd útgerðarmanna togara við undirskrift samninga um kaup og kjör undirmanna á togurum. Ég verð að segja það, að eftir því sem hans yfirlýsingar hljóðuðu, á þann veg nokkurn veginn, að þegar hann talaði um fyrir þeim að fallast á samningsgerðina, þá hafi hann látið þess getið, að því betur sem þeir tækju í þetta mál, - nokkurn veginn var það þannig, - þeim mun betur yrði gert við þá, því betur yrði tekið í þeirra mál, og í öðru lagi, að allar ríkisstj. hefðu bjargað togaraútgerðinni og mundi þessi ríkisstj. gera það sama. Ég verð að segja það að þótt þessar yfirlýsingar séu nokkuð breiðar, þá vil ég leyfa mér að líta svo á, að þær gefi alldrjúgar vonir um það, að verulega rætist úr. Hitt undrar mig ekki, þótt þeir fulltrúar útgerðarmanna, sem þessar yfirlýsingar fengu á sínum tíma, hafi þótzt verða fyrir allmiklum vonbrigðum og þær vonir, sem þeir munu hafa gert sér, hafi tæplega rætzt að þeirra mati, því að mjög svo magurt er það, sem enn hefur komið frá þeirri undirnefnd, sem hæstv. ríkisstj. hefur skipað til að fjalla um þessi mál. Hins vegar óskaði ég ítrekað eftir svörum við því, hvers vegna ekki var brugðið á það ráð, að borin yrði fram sáttatill. í þessu máli, af því að mér er afar ógeðfelld sú aðferð, sem við er höfð og mér skilst - og ekki hefur verið mótmælt að muni vera einsdæmi, að samningstilboð af hálfu annars aðila í deilu sé tekið og lögfest. Við þessu hafa engin svör komið af hálfu hæstv. ríkisstj. Ég hef þegar farið nokkrum orðum um það, með hvaða hætti slíkt lokatilboð hefur sjálfsagt orðið til. Mér þykir líklegt, að um það hafi ríkisstj. fjallað með fulltrúum yfirmanna, áður en það var endanlega lagt fram fyrir útgerðarmenn, og hafi það orðið til með þeim hætti, að fulltrúar yfirmanna hafi verið fullvissaðir um, að ríkisstj. skyldi sjá svo um, að þetta næði fram að ganga. Þá geta menn rétt ímyndað sér, hversu mikill samningsvilji hafi þaðan í frá verið af hálfu fulltrúa yfirmanna. Þannig sýnist mér einfalt að ráða þá gátu, hvernig þetta hefur orðið til. Alla vega finnst mér þetta fordæmi afar ískyggilegt, að ekki sé meira sagt. Við kannske stöndum einhvern tíma frammi fyrir því, sem er nákvæmlega sama eðlis, að til þess yrði gripið hér á hinu háa Alþ. að lögfesta sáttatilboð af hálfu vinnuveitenda. Ég vil enn fremur taka fram, að ýmislegt af því, sem kom fram hjá hæstv. sjútvrh., gefur fyllstu vonir um það, að nú verði tekið til höndum við að finna þann grundvöll, sem togaraútgerðin getur starfað á. Hann tók fram, að það mundu verða gerðar ráðstafanir til þess, að reka mætti þennan atvinnurekstur í landinu. Hann tók það einnig fram, að á vegum ríkisstj. starfaði n. að þessum málum og ríkisstj. biði eftir till. hennar um, hvað gera þyrfti. Ég legg áherzlu á það enn á ný, að til þess að sú aðstoð komi að nægjanlegu gagni, þarf að bregða mjög skjótt við. Það hefur komið í ljós, sem menn ekki varði, að útgerðin við hina nýju tækni, sem heldur nú innreið sína, stóraukna tækni í togaraútgerð, þá hefur útgerðin, a. m. k. eins og nú standa sakir, ekki notið þar góðs af. Það kemur sem sé í ljós, að þegar hin nýja tækni tekur við, stórfækkun mannskaps og betri aðbúnaður, þá er meiru skipt til áhafnarinnar en áður var. Að vísu munar það samkv. þeim samningum og því lagafrv., sem hér liggur fyrir, afar litlu hvað varðar skuttogarana. Allt í einu hallar á þann veg, og er það mjög miður farið. Ég er ekki með þessu að fullyrða, - og tek það fram enn á ný, - að þau kjör, sem hér er gert ráð fyrir og þegar hefur verið samið um, séu of góð til handa skipverjum. En það verður þá að finna einhverja aðra lausn á þessu mikla vandamáli. Nú hefur svo verið ráð fyrir gert samkv. því lagafrv., sem hér liggur fyrir, að yfirmenn njóti góðs af því í beinum kaupgreiðslum, ef fækkar í skipshöfn. Ég verð að segja það alveg eins og er, að ég fæ ekki séð, að þetta sé með neinu móti réttlætanlegt, af því líka að þarna felst í nokkurt misræmi, mismunun, með tilliti til þeirra samninga, sem þegar hafa verið gerðir. Þess vegna hef ég leyft mér á þskj. 406 að bera fram svohljóðandi brtt., að við 2 gr. bætist nýr málsl., svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta:. „Þó skulu brott falla ákvæði í fskj. I-III, þar sem segir: Fækki áhöfn úr 24 á skuttogurum eða 26 á síðutogurum, hækka aflaverðlaun um 0.075% fyrir hvern, sem fækkar.“ Ég þarf ekki að fara fleiri orðum um þessa till. Ég tel, að þarna verði misræmi á, miðað við það, sem gert hefur verið, og enn fremur sé ég ekki sanngirnisrök fyrir því, að aflahlutur eða laun yfirmanna hækki, enda þótt fækki um einn eða tvo háseta, sem er vissulega í boði, því að enn ný tækni varðandi þessa veiðiaðferð kann að ryðja sér til rúms og hefur gert þegar, sem geri kleift að fækka a. m. k. um tvo, ef ekki þrjá menn. Eins og ég sagði, sé ég engin rök fyrir því, að við það eigi kaup yfirmanna að hækka, og hef þess vegna lagt þessa till. fram.



Herra forseti. Það væri sannarlega ærin ástæða til að fara mörgum orðum um þau ummæli, sem hafa fallið við 2. umr. þessa máls. Ég skal ekki gera það nú, enda held ég, að fátt nýtt muni geta komið fram í þessum umr. Það hefur verið dregið fram það, sem hefur þurft að draga fram. Ég get þó ekki látið hjá líða að benda á þá gífurlegu blekkingu, sem reynt er að hafa í frammi í sambandi við málið, eins og kom fram í framsöguræðu hv. þm. Stefáns Valgeirssonar, þegar hann sagði, að sú hlutfallslega hækkun, sem verður á launum yfirmanna, væri sízt meiri en undirmanna. Nú bið ég menn um að taka aftur eftir: hin hlutfallslega hækkun. Nú vænti ég, að hv. þm. geri sér fulla grein fyrir því, hver hækkunin muni verða, ef t. d. maður með millj. kr. laun á ári hækkar um 30% í launum og svo aftur maður með 500 þús. kr. laun. Ég veit ekki, hvað heimiliskennarinn á Auðbrekku kenndi í gamla daga, en ég geri ráð fyrir því, að niðurstaða úr þessu dæmi verði sú, að maðurinn, sem hafði millj. kr. í laun, fái meiri krónuhækkun heldur en hinn, sem var með lægri launin. Sú furðulega staðhæfing, sem hæstv. sjútvrh. var með hér í sambandi við sína grg., er svo fráleit og fyrir neðan allar hellur, að hún er ekki svaraverð frekar en margt annað, sem hann hefur látið frá sér fara um þetta mál. Ég vil leyfa mér að benda á hv. þm. til hugleiðingar, um leið og þeir ganga hér úr salnum í kvöld og ganga til náða væntanlega, að m. a. hafa þeir samþykkt það, að á hinum nýju, stærstu togurum okkar eru samkv. gildandi lögum ákvæði um það, að þar verði fjórir vélstjórar. Samkv. orðanna hljóðan, eins og frv. hljóðar nú og ef það verður samþ. í þeirri mynd, þýðir það, að einn vélstjóri getur stöðugt verið í landi allt árið í fríi til skiptis við hina, en hinir, sem eftir eru um borð, skipta milli sín launum hans. Enginn annar tekur þátt í þeirri skiptingu. Og auðvitað eiga þeir sín samningsbundnu og lögbundnu frí. Þetta er eitt dæmi um það, sem hæstv. sjútvrh. er hér að bera á borð fyrir okkur samkv. þeirri réttlætiskennd, sem hann lýsti í dag, að hann búi yfir, en nær alls ekki til umr. hér á hv. Alþ. í sambandi við þetta mál. Hv. 7. þm. Reykv. og fleiri hafa bent á það misræmi, sem skapast í sambandi við samþykkt ákvæðanna um fækkun háseta, að hækkun eigi að koma þess vegna fram í launum yfirmanna, í aflaverðlaunum þeirra. Ég gerði ítarlega grein fyrir skoðunum mínum í sambandi við þetta atriði við 1. umr. málsins í kvöld. Ég benti á, að samþykkt þessara ákvæða, þótt ég sé ekki að telja það eftir þeim, ef aðrir fengju líka, gæti kostað allt annað og miklu meira. Þetta mun kosta það, sem ég skýrði frá og kallaði nýtt viðmiðunarkapphlaup, og skal ég ekki endurtaka þau orð, sem ég þá viðhafði um þetta. Hv. 4. Þm. Austf. hefur flutt brtt, sem í sjálfu sér kemur nokkuð á móti mínum skoðunum til að fyrirbyggja vandkvæði, sem fyrirsjáanleg eru. Vill hann, að með þessu verði um nokkurn sparnað að ræða hjá útgerðinni, og hefur hann flutt brtt. á þskj: 406. Ég mun ekki greiða þessari till. atkv. Ég flyt hinsvegar aðra skriflega brtt., sem gengur í öfuga átt, en einnig til jöfnunar og frekara réttlætis en kom fram í till. hv. 7. þm. Reykv. Að vísu verður um meiri útgjöld að ræða fyrir útgerðina, en það hefur komið bersýnilega fram hjá hæstv. ríkisstj., að það er algert aukaatriði, hver rekstrargrundvöllur útgerðarinnar er. Það er algert aukaatriði. Þeir munu brúa bilið, þeir munu fylla upp í gjána, þannig að komizt verði á milli. Og þar munu þeir stikla, hæstv. ráðherrar, félmrh. og sjútvrh. Í minni brtt. legg ég til, að breyting verði gerð á 2. gr. á þá leið, að breytingin, sem á að gera á gildandi samningum og kemur fram í fskj. I, II og III, að við bætist ný málsgrein, hún nái einnig til kjarasamninga matsveina og smyrjara. Nú skal ég fúslega viðurkenna það og hef þegar viðurkennt við 1. umr. þessa máls, og reyndar hefur mitt stéttarfélag, Sjómannafélag Reykjavíkur, viðurkennt það í sínum samningum, sem það gerði við útgerðarmenn, að það teldi hvorugan þessara aðila eiga að fá nokkurn hlut í þeim sparnaði, sem yrði af fækkun háseta, það ætti að fara til hásetanna sjálfra. En þegar svo er komið, að hæst launuðu mennirnir á skipinu eiga að fá hlutdeild í þessari fækkun og þeim ágóða, sem skapast, þá fæ ég ekki skilið annað en réttlætiskennd hæstv. ríkisstj. og stuðningsmanna hennar verði líka að ná til þessara lægst launuðu manna á skipinu. Og þá fyrst hljóta þeir að vera sjálfum sér samkvæmir, þegar þeir samþykkja þessa till. Auk þess legg ég til, að ef að fækki lög- eða samningsbundnum fjölda yfirmanna, þá skiptist sá sparnaður, sem af því verður fyrir útgerðina á mánaðarkaupi og aflahlut, á milli áhafnar, annarra en skipstjóra, í réttu hlutfalli við mánaðarlaun þeirra. Eins og hér hefur margoft komið fram, er ekkert réttlæti í þessu ákvæði frv., og af því að það eru réttlætisflokkar þjóðarinnar, sem eru að koma þessu frv. í gegn, þá tel ég rétt, að þeir haldi áfram að koma því til allra aðila meðal áhafna togaranna. Þá hlýtur auðvitað að vera hið stærsta réttlætismál, að þegar fækkar meðal yfirmanna, eigi það, sem sparast að ganga út og skiptast á milli hinna lægst launuðu. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta, herra forseti. Ég leyfi mér að flytja þessa skriflegu brtt., óska eftir, að leitað verði afbrigða fyrir henni og ég óska jafnframt eftir því, að hæstv. forseti lesi hana upp fyrir hv. þm., áður en hún verður borin undir atkv.