Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þessu var vísað til allshn. d., og hefur hún athugað það. Þetta er staðfesting á brbl., sem gefin voru út fyrir síðustu kosningar, og er að vísu þegar orðin á eftir tímanum, en n. fannst ástæða til þess að afgr. það í d. þrátt fyrir það og leggur til, að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, þarf í rauninni ekki frekari skýringa við en þeirra, sem fram koma í greinargerð þess. Eins og hv. þm. er öllum kunnugt, þá var fyrir nokkru breytt vaxtafæti bankanna, þannig að almennir víxilvextir voru hækkaðir úr 6 upp í 7%, og var í því sambandi gerð breyting, sem óhjákvæmilegt var að gera á lögum um vexti, dráttarvexti og bann við okri til þess að hækka þau takmörk, sem í þeim lögum voru áður. Hins vegar hefur ekki verið breytt í samræmi við þetta lögum um víxla, þannig að eftir sem áður eru víxilvextir festir í 6%, þ.e.a.s., að eftir að víxlar eru komnir í vanskil, þurfa menn ekki að greiða nema 6% af því, sem þeir þurftu að greiða 7% af, meðan víxlarnir voru í skilum, þannig að það gefur auga leið, að hér er um mjög óeðlilegt ástand að ræða, sem tvímælalaust er nauðsynlegt að breyta, því að það auðvitað nær ekki nokkurri átt, að menn komist betur út úr því með sínar skuldir, ef þeir lenda í vanskilum með greiðslur. Í þessu frv. felst sem sagt það eitt að taka af þennan hemil, sem er í víxillögum og bundinn er við 6%, og heimila að tildæma mönnum vexti af víxlum í vanskilum samkv. því, sem gildir um almenna víxilvexti í bönkum, ef þeir eru hærri en 6%. Hins vegar þótti okkur flm. ekki ástæða til að vera að breyta þeim ákvæðum laganna, að venjan væri sú, að vextir væru 6%, til þess að þurfa ekki að vera að gera aftur lagabreytingu, ef víxilvextir breyttust á nýjan leik, heldur að taka inn nýtt ákvæði, sem gæti verið almenns eðlis og um það hljóðaði, að ef svo væri ástatt að víxilvextir væru hærri en 6%, eins og segir í 48. og 49. gr. laganna, þá skuli heimilt að krefja um vexti í samræmi við það, ef víxlar lenda í vanskilum. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri. Mun öllum ljóst vera, hygg ég, að hér sé um eðlilega og sjálfsagða breytingu að ræða. En ég vil að lokinni þessari umr. óska eftir, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ég get látið mér nægja um þetta frv. að vísa til þess, sem ég áðan sagði um frv. okkar hv. þm. Ak. um breyting á lögum um víxla. Hér er um alveg hliðstæða breytingu að ræða á lögum um tékka. Í þeim er nú bundið um tékka, sem lenda í vanskilum, að það er ekki hægt að krefja um meira en 6% vexti af þeim. Nú liggur það raunar í augum uppi, að það er því meiri ástæða til þess með tékka en jafnvel víxla, að það sé fylgt ströngustu reglum varðandi vanskil, að menn geti ekki komizt undan því að borga a.m.k. eðlilega vexti, því að fyrir viðskiptalífið í landinu er það vitanlega mjög mikils virði, að ekki komi til þess, að vanskil verði með tékka: Því miður er það svo, og það er allmikið alvörumál, að það mun færast mjög í vöxt, að út séu gefnir tékkar, án þess að innstæður séu fyrir. Þetta atriði er þess eðlis, að raunverulega væri ástæða til að taka það til athugunar að setja um það þyngri viðurlög en nú eru í lögum, því að það vitanlega skapar mjög mikið öryggisleysi, ef fólk almennt missir trú á tékkum sem greiðslumáta, og því mikils um vert, að það sé tryggt á hverjum tíma, að menn misnoti ekki þetta greiðslufyrirkomulag. Í þessu frv., sem hér liggur fyrir, er sem sagt um það eitt að ræða, að heimilt verði á hverjum tíma að taka af tékkum í vanskilum fulla víxilvexti. Ég mun ekki orðlengja frekar um þetta, en vil leggja til að lokinni þessari umr., að frv. verði visað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Telja má, að það sé eðlilegt framhald a.f þeim umr., sem hér hafa fram farið um friðun rjúpunnar, að nú sé rætt lítils háttar um friðun laxins, en sá er munur á þessu tvennu, að því er haldið fram, að dráp rjúpunnar hafi engin áhrif á viðgang hennar, en hitt er ljóst og verður ekki mótmælt, að laxstofninn minnkar því meira sem hann er veiddur. Það er af þeirri ástæðu, sem ég hef lagt hér fram frv. um það, að laxveiðilögin frá 1941 nái þeim tilgangi sínum, sem þau greinilega stefna að, að ofveiði á laxi í net eigi sér ekki stað. En einu meginatriði þessara l. frá 1941 var breytt með dómi hæstaréttar, nr. 34 frá 1949, þar sem dæmt var um lögmæti veiðilagnar á veiðisvæði í Hvítá í Borgarfirði. Veiðibóndi einn hafði lagt net sín lengra út í ána en eftirlitsmenn laganna töldu, að rétt væri. Þetta mál fór fyrir dóm og síðan fyrir hæstarétt, og hæstiréttur dæmdi það, að bóndinn mætti leggja net sín út í miðja á. Þessi dómur byggist á því, að í l. eru tvær gr., sem nokkuð stangast á, þ. e. 31. gr. og 34. gr. l. Andi l. er sá, að laxveiðinet megi leggja frá bakka árinnar nokkuð í hlutfalli við það bil, sem er á milli lagnanna eftir endilangri ánni. En í umræddu máli um það svo, að bóndi við Hvítá lagði net út í ál í miðri á, - lögnin var að vísu ekki nema 20 metrar, en hún var talin lögleg, þó að hún væri lögð út frá eyri í ánni, vegna þess að í 34. gr. stendur, að með kvíslar í á skuli fara sem sérstök á væri. Þetta varð þess valdandi, að veiðibændur við Hvítá gátu eftir þetta lagt net sín um leirur árinnar í allar stórar kvíslar, þannig að svo að segja mátti þvergirða fyrir ána um allar leirurnar. Ég hygg, að nokkuð sérstöku máli skipti um Hvítá í Borgarfirði í þessu efni, og það munu ekki vera aðrar ár hér á landi, sem líkt stendur á um. Þetta varð svo til þess, að um ána voru lögð net þvert og endilangt, eins og ég hef tekið fram, og reynslan hefur raunverulega orðið sú, að stórlaxinn kemst ekki upp í bergvatnsárnar nema aðallega fyrri hluta vors, en smálaxinn kemst upp að sumrinu til, vegna þess að hann smýgur möskvana. Þetta er ákaflega varhugavert, vegna þess að þroskaði laxinn fær ekki tækifæri til að komast upp í bergvatnsárnar, þar sem hann á að hrygna. Þessi breyting á l., sem hér er lögð fram, gengur í þá átt að breyta skilningi hæstaréttar, sem byggist á 34. gr. l., en stangast aftur á móti við 31, gr. l. Þetta er lagt fram til þess, að farið sé eftir upphaflegum anda l.. eins og gert var ráð fyrir í fyrstu, að net sé lagt út frá föstum árbakka. Sú eina breyting, sem hér er gerð að þessu leyti, er sú, að netalögnina skuli reikna frá föstum árbakka, en ekki frá kvíslum úti í miðjum ám. Ég hygg, að það geti ekki verið mikil deila um þennan skilning og að þessu beri að fylgja. 17. gr. l. kveður svo á um, að friða skuli lax og silung fyrir allri veiði annarri en stangaveiði 60 stundir á viku, frá föstudagskvöldi til mánudagsmorguns. Þetta er að sjálfsögðu gert til þess að hindra ofveiði í net í ánum. En þegar athuguð er sú veiði, sem fram fer í Hvítá, þá er sýnilegt, að þar er um mjög mikla ofveiði að ræða. Í Hvítá renna nokkrar af beztu bergvatnsveiðiám landsins. Til þess að laxinn komist upp í þessar veiðiár, þarf hann að fara gegnum Hvítá, og sú ofveiði, sem á sér stað að mínu áliti, fer fram áður en laxinn kemst í bergvatnsárnar og fær tækifæri til að hrygna. Samkv. upplýsingum frá veiðimálastjóra, sem fylgja í grg. með frv., sést, að í net veiðist 57–65% af öllum laxi, sem veiðist í Borgarfirðinum, og það er ekki nokkur vafi á því, að með þessu móti er mjög gengið á rétt þeirra bænda, sem hagsmuna eiga að gæta í bergvatnsám. En eins og kunnugt er, eru bergvatnsárnar í Borgarfirðinum nú leigðar út fyrir stórfé og að sjálfsögðu talsvert mikil tekjulind fyrir marga bændur í Borgarfirðinum. Það ber líka á því, að laxinn gengur talsvert mikið til þurrðar í sumum ánum í Borgarfirðinum og einmitt þeim, sem beztar hafa verið taldar, og get ég þá helzt rætt um þá á, sem ég þekki bezt, Þverá í Borgarfirði, sem um eitt skeið var talin einhver bezta veiðiá í heimi. Laxinn þar hefur minnkað frá ári til árs s. l. 10 ár, þ. e. a. s., laxafjöldinn í ánni hefur greinilega minnkað og hefur aldrei verið minni en nú síðustu 2–3 árin. Ég er ekki í nokkrum vafa um, að ástæðunnar til þessa er að leita í þeirri miklu veiði, sem á sér stað í Hvítá í net og aðrar veiðivélar. Ég álít þess vegna, að ekki sé neitt áhorfsmál, að nauðsynlegt er að friða laxinn lengur en nú er gert. Ég legg til, að í staðinn fyrir, að nú er hann friðaður í 60 stundir á viku, verði hann friðaður í 84 stundir á viku fyrir allri annarri veiði en stangaveiði. Þá hefur laxinn frið helming vikunnar til að komast áfram til hrygningarstöðvanna. Ég tel, að ekki megi skemmra ganga en þetta, ef laxinn, sérstaklega í Borgarfirðinum, einu bezta veiðisvæði landsins, á ekki að ganga til þurrðar. Ég vil leyfa mér að leggja til, að málinu verði að þessari umr. lokinni vísað til allshn. Jörundur Brynjólfsson: Herra forseti. Þegar laxveiðilöggjöfin var sett á sínum tíma, þessi hin nýrri, sem ég ætla að hafi verið um 1932, þá var höfuðmarkmiðið með henni verndun hlunnindanna, verndun veiðinnar, að hún héldist við og heldur ykist. Var það gert með það fyrir augum, að hér væri svo mikilvæg hlunnindi um að ræða, að sjálfsagt væri af hálfu löggjafarvaldsins að reyna af sinni hálfu ekki eingöngu að tryggja viðhald þessara hlunninda, heldur, ef verða mætti, að auka þau. Hjá okkur, sem undirbjuggum þá löggjöf og að henni stóðum, var þetta höfuðsjónarmið okkar, og það vildum við rækja með því frv., sem undirbúið var og var flutt hér á Alþ. Og hvað áhrærir, hverjir skyldu njóta hlunnindanna, þá held ég, að mér sé óhætt að fullyrða, að af okkar hálfu þriggja, sem undirbjuggum löggjöfina, var það fyrst og fremst fyrir þá menn, sem komu til með að búa á jörðunum, nytja þær og eiga eða þá leigja um tíma og fara þá með jarðirnar eins og sína eign að mestu leyti, eftir því sem landslög ákveða, - að það kæmi yfir höfuð þeim, sem búa á jörðunum, að notum. Það var ekki eingöngu fjármunanna vegna, sem þetta var af okkar hálfu lagt til, heldur líka vegna þeirrar hollustu, sem þessi hlunnindi veita þeim, er nýtur þeirra. Fyrst og fremst var það kannske einmitt vegna þessa atriðis ekki sízt, sem við vildum reyna að gera löggjöfina þannig úr garði, að þessi hlunnindi héldust við, og helzt af öllu, ef hægt væri að auka þau. En þar að auki kemur vitaskuld einnig til greina, þar sem góð skilyrði eru til fyrir veiði, án þess að of langt sé þó gengið í því efni, að þá er líka um mikil verðmæti að ræða og af sumum jörðum hefur verið um langa tíð mikil tekjulind auk þeirra nota af hlunnindunum, sem eru fyrir fólkið og heimilishald. Nú er það hægara sagt en gert með einni allsherjarlöggjöf að gera hana þannig úr garði, að hún sjái fyrir því, að ekki geti orðið eitthvað ábótavant í framkvæmd að rækja þetta sjónarmið, sem ég hef nú hér minnzt á, og þannig hefur það líka farið, hvað mikið treysti ég mér ekki til þess að segja um, en hitt er víst, að að öllu leyti hefur ekki náðst sá tilgangur, sem við höfðum með undirbúningi laganna og vafalaust hefur vakað fyrir Alþ., þegar löggjöfin var sett. Til enn frekari tryggingar því, að þetta tvíþætta hlutverk yrði rækt, voru sett ný ákvæði inn í þessa löggjöf um félagsveiði, þ. e. a. s. um samtök við ár- eða vatnahverfi hjá þeim mönnum, sem veiðirétt áttu og notuðu jarðirnar eða þá höfðu not veiðiréttarins, og þá á ég fyrst og fremst við ábúendur jarða, hvort sem jarðirnar voru í sjálfsábúð eða í leiguábúð. Fram til þess tíma hafði þess ekki gætt svo mjög, að stangaveiði væri stunduð hér á landi í neitt stærri stíl eða almennt. Það var að vísu þekkt, að útlendingar höfðu stundað hér við örfáar ár stangaveiði, sem sé Englendingar, en sú stangaveiði hjá þeim flestum eða öllum fór víst þannig fram, eftir því sem ég hef haft beztar fregnir af, að ekki var talið, að veiðinni stafaði nein hætta af því eða of langt væri í því gengið að draga fiskinn á land. Ég ætla þvert á móti, að það hafi verið álit manna, að Englendingar stunduðu þannig stangaveiðina, að hún væri meira þeim til gamans, að fást við laxinn, verða hans varir á stönginni ofur lítið daglega, en ekki með það fyrir augum að draga sem mestan fisk á land, og þegar það var ekki almennt, ekki nema við fáar ár og örfáir menn, þá gat tæpast verið um það að ræða, að af slíkri veiðiaðferð stafaði nokkur hætta. Hvað þetta atriði áhrærir, þá er mjög breytt frá því, sem var áður. Íslendingar hafa nú leigt ár til stangaveiði víðs vegar um landið, og mjög margir hafa þeir með sér félagsskap, sem ekkert er nema gott um að segja í sjálfu sér, og í honum eru nokkuð margir menn. En ég býst við því, að stangaveiði sé stunduð af þeirra hálfu með nokkuð öðrum hætti en var hjá Englendingunum, það sé lögð meiri áherzla á veiðiskapinn með stönginni, og það sjónarmið áreiðanlega ríkjandi hjá sumum þeirra að ná sem mestum fiski, hafa hagnað af því, og nokkurn veginn er það þá víst, að þá er ekki haft svo sérstaklega í huga um viðhald fiskistofnsins. Ég held, að það sé ekki skakkt álitið, að frá því, þótt ekki sé lengra vitnað aftur í tímann, að veiðilöggjöfin var sett, hafi orðið mjög mikil breyting einmitt, í þessu efni. Vera má, að þar við bætist og, að veiðivélarnar séu nokkuð öðruvísi úr garði gerðar nú en var, en þó veit ég ekki, hvort á því er mikill munur. Ég veit reyndar vel, að um það bil er laxveiðilöggjöf sú, sem ég hef nú verið að gera að umtalsefni, var sett, áttu sér stað, eins og t. d. austur í Árnesþingi við Ölfusá, fastar veiðivélar, og lengd þeirra mun hafa numið mörg hundruð metrum, 1300, 1400, 1500 metra langar girðingar, sem settar voru í Ölfusá. Þeir, sem veiðiréttinn áttu neðst í ánni, Eyrbekkingar, höfðu leigt nokkrum Reykvíkingum veiðina, og þeir settu þessar föstu veiðivélar niður. Þess varð og fljótt vart eystra, hver áhrif slíkur útbúnaður hafði, því að á beztu veiðijörðunum rétt fyrir ofan ósa Ölfusár var að kalla nærri orðið veiðilaust, þegar þessar veiðivélar höfðu staðið þarna nokkur ár. Til þess að koma í veg fyrir framhald á slíkum aðförum var veiðifélagsskapur myndaður í Árnessýslu ánum til verndar, og þá var um líkt leyti tekin upp stangaveiði við bergvatnsárnar, því að talið var hyggilegra að leyfa ekki aðra veiði í þeim, nema þá silungsveiði í lagnet, og ætla ég, að sú veiði yfirleitt í vatnahverfinu eystra hafi ekki gert mikinn usla, sízt í laxinum, þó að vafalaust komi það fyrir, að lax ánetjast lítið eitt í silunganetjum, en mikil brögð hygg ég að geti ekki orðið að því. Nú verð ég að segja það, að því miður hefur nú þannig tekizt til hjá okkur eystra, að við höfum orðið of lítið varir við fiskiaukningu á okkar vatnasvæði. Félagið eitt hefur stundað lagnetjaveiði á laxi, aðeins eitt, og á einum til tveim stöðum á sumri hverju, að undanskildum - að ég ætla - tveim sumrum, sem engin veiði var stunduð. Nú er þessi aðferð hjá okkur búin að standa milli 10 og 20 ár, komin nokkuð á annan áratuginn, og því miður er ekki að sjá neina aukningu á laxi hjá okkur. Veiðiskýrslurnar, sem koma um þetta efni, benda ekki til þess, og verð ég að segja, að eftir því sem félagið sjálft hefur veitt lítinn lax, þá er þetta hálfraunalegt, því að ef allt hefði verið með felldu. hefði veiði átt að vera í þessu vatnahverfi nú orðin afar mikil eða fiskigengd réttara sagt. Það er nú kannske rétt að orða það svo. að fiskigengdin hefði átt að vera afar mikil, en mér hefur skilizt á þeim mönnum, sem mestan kunnugleika hafa, að því sé ekki til að dreifa. Veit ég vel, að það gripur þarna inn í eitt atriði, sem vel má vera að hafi valdið meiri spjöllum en nokkurn órar fyrir. Eitt er fullvíst, að það hefur valdið stórtjóni, en hvað mikilvægt það er, getur vitaskuld enginn sannað, og það er virkjun Sogsins. Sogið er einhver bezta fiskiá, sem þekkist hér á landi. Það er lygn á, kemur úr Þingvallavatni. Það má reyndar segja svipað um Brúará. Í hvorugu þessu vatnsfalli er mikið rót. Í báðum þessum vötnum eru beztu hrygningarhylir, og eru báðar árnar því vel til þess fallnar einmitt, að þar fari fram mikið laxaklak. Hvað Brúará áhrærir, þá var það alveg vitanlegt fyrr á tímum, áður en þessi félagsskapur var myndaður um gæzlu veiðinnar, að henni var stórspillt með ádrætti og sérstaklega á einum stað ofarlega í ánni. En ég álít, að það sé tæpast um slíkt að ræða þar nú. En hvað Sogið áhrærir, þá hefur það gerzt nokkrum sinnum við virkjanirnar, sem þar hafa farið fram, að lokað hefur verið algerlega fyrir vatnsrennslið við virkjanirnar í sex klukkustundir og jafnvel lengur, eftir því sem mér hefur verið sagt. Þetta veldur því, að farvegurinn í Soginu þornar alveg niður undir Álftavatn, og í vatninu grynnist auðvitað stórkostlega og kemur á það mikið fjöruborð. En í farveginum fyrir ofan Álftavatn eru hrygningarslóðir laxins í stórum stíl. Þar er góður malarbotn víða og klappir, sprungur og rifur í klappirnar, sem sílin haldast við í á sínu fyrsta æskuskeiði. Það þarf ekki að gefa svo frekari skýringu á, hvernig þetta muni hafa farið með ungviðið. Það hefur fjarað uppi og auðvitað drepizt í stórum stíl, enda hafa menn gengið um farveginn og séð, hvar sílin hafa legið á mörgum stöðum í hrúgum. Fullorðinn laxinn bjargar sér oftast að mestu eða öllu leyti. Hann finnur, þegar er að fjara, og syndir út í dýpið. En sílin hafa sumpart ekki getu til þess og ekki heldur þá vizku til að bera að forðast hættuna. Hvað þetta kann að hafa verkað mikið á veiðina eystra, getur enginn sagt um, hitt er víst, að það hefur verkað til stórspillis. Ég vil í sambandi við þetta frv. taka fram, að ég álít í raun og veru, að fara þurfi fram ýtarleg athugun á þessari löggjöf, og setning löggjafar um þetta efni er allt annað en vandalaus. Sennilegast þykir mér, eftir þeim kunnugleika, sem ég hef af vatnsföllum í landinu, að með einni allsherjarlöggjöf sé ómögulegt að gera hana þannig úr garði, að séð sé fyrir öllum þeim atriðum, sem gæta þarf við framkvæmd eftir slíkri löggjöf. Þess vegna getur hún ekki raunverulega orðið öðruvísi en heildarrammi, sem heimild verður að vera til af hlutaðeigandi héraðsstjórnum að fylla upp í eftir staðháttum og þeirri þekkingu, sem menn hafa innan héraðanna til þess að ganga vel frá slíkum ákvæðum. Því nauðsynlegra er líka að hafa þennan hátt á, álít ég, vegna þess að hér eiga héraðsbúar, víðs vegar um land, svo margvíslegra og mikilla hagsmuna að gæta, að óhjákvæmilegt er, að slíkt fyrirkomulag verði. Hv. flm. þessa frv., hv. 3. þm. Reykv., leggur til, að friðunartíminn í viku hverri verði aukinn, og annað atriði í þeim breyt. við löggjöfina er, að sett verði skýlaus ákvæði um það, við hvað skuli miða veiðivélina. Hvað friðunina áhrærir, þá vil ég segja það, að ef nauðsynlegt er vegna fiskstofnsins, þá er vel þess vert, að það sé gert, en þó því aðeins, að annarra atriða gagnvart veiðinni sé gætt um leið. Og það verð ég að segja, að þá þykir mér óvarlega farið, - ég ætla nú ekki að orða það sterkara, þó að það væri ef til vill réttmætt að gera það, - ef á að leyfa aðgæzlulitla eða aðgæzlulausa stangaveiði. Nú veit ég vel, að einstöku menn, þeir er árnar leigja til stangaveiði, hafa ákvæði í samningum um árnar, hvað margar stangir megi vera flestar í ánni á hverjum tíma og hve lengi megi standa á hverjum sólarhring við stöngina eða stengurnar, sem leyfðar eru. Sumir þeirra hafa áskilið sér rétt til þess að takmarka þetta enn meira, ef það sýndi sig, að of nærri veiðinni væri gengið. Ég held, að það sé alveg sjálfsagt, að löggjöfin láti einmitt þetta atriði ekki alveg afskiptalaust og að það séu reistar einhverjar skorður við þessu. Hv. flm. víkur að því í greinargerðinni, að laxinn, sem gengur upp eftir ánum og veiddur er í net neðan til, komist aldrei á hrygningarsvæðin til þess að hrygna eins og eðli hans stendur til. Þetta er vissulega rétt. En laxinn, sem á stöng er veiddur í bergvatnsánum, þótt kominn sé hann þangað til þess að hrygna, hrygnir ekki heldur, og það verður að hafa í huga. Það, sem veitt er á stöngina, lýtur sömu lögum og það, sem veitt er í netin. Þar er enginn munur á. Laxinn mun ekki fara að hrygna fyrr en eftir að veiðitími er úti og hvorki er heimilt að veiða í net eða á stöng. Um hitt atriðið, við hvað skuli miðað, þegar talað er um lengd veiðivélar, þá má vera, að við, sem undirbjuggum löggjöfina fyrst, höfum haft nokkuð í huga að miða við bakka, því að víðast hvar á það við, en þó getur þannig staðið á, að tæpast sé hvorki rétt né sanngjarnt að miða lengd veiðivélar við bakka. Við skulum segja, að á falli þannig á löngu svæði fyrir einhverri jörð, að grynningar séu langar leiðir út frá bakka eða jafnvel þurrt langar leiðir út frá bakka. Nú eru áraskipti að þessu. Við vitum, að vatnsföllin okkar breyta sér frá ári til árs. Á þá fyrir þessar sakir einar að svipta jörð rétti til þess að veiða nokkurn hlut, aðeins fyrir það, hvernig áin fellur fyrir landi jarðarinnar? Fyrir fram getur maður ekki endilega verið viss um, að þetta sé sanngjarnt eða réttmætt, svo að varúðar þarf að gæta um þetta efni eins og margt annað, og það verður að vera komið undir áliti þeirra manna, sem til þess eru settir eða kvaddir að gefa umsögn um slíkt. Nú veit ég til þess, að stangaveiðimennirnir líta hornauga til silungsveiðinnar og telja, að hún muni sumpart verða til hindrunar laxgöngu og jafnvel að eitthvað af laxi kunni að festast í netjunum. Og því er ekki að neita, að af hálfu þeirra, sem með þessi mál hafa farið undanfarið hvað áhrærir mitt hérað, Árnesþing, hefur verið lögð nokkur hindrun í veg fyrir, að menn gætu lagt silunganet, þó að lögum samkv. hefðu þeir rétt á því. Þar sem ár falla þannig, að það eru sjálfgerðar lagnir, eins og sums staðar háttar til, hafa menn getað lagt net sín allan veiðitímann, sem lög heimiluðu, og ekkert verið hægt um slíkt að segja. Aðrir hafa aftur þurft á nokkurri fyrirstöðu að halda, vötnin hafa fallið þannig fyrir landi slíkra jarða. En þá hefur af hálfu þeirra stjórnarvalda, sem með þessi mál hafa farið, verið lögð þannig löguð hindrun, að menn hafa verið sviptir hálfum veiðitímanum og sagt, að þeir mættu ekki setja niður fyrirstöðu í árnar t. d. fyrr en um miðjan júlí, þá mættu þeir það, og svo er ákveðinn bæði fjöldi - látum það nú vera, ef það væri á einhverju viti byggt - og lengd veiðivéla. Þetta hefur gerzt hjá þeim sumpart af litlum kunnugleika eða þá jafnvel inni í skrifstofum og boðskapurinn svo gengið út þaðan, en það er bara ekki svona einfalt í framkvæmd, ef það á að vera á sanngirni og viti byggt. Ég tók á sinni tíð þátt í undirbúningi löggjafarinnar og hef ekki almennilega áttað mig á því, hvaðan þetta er komið, rétturinn hjá þessum mönnum, sem með málin hafa farið, til að hindra það hjá þessum mönnum, sem þurftu á fyrirstöðu að halda, þó að hún væri ekki nema lítilvæg, að hún væri sett niður fyrr en hálfnaður væri veiðitíminn. Ég hefði gaman af, ef einhver benti mér á þann lagastaf í þessari löggjöf, sem heimilaði slíkt. Ég held, að sú ákvörðun sé meira en hæpin. Þetta hefur líka verkað illa, og það var illa farið, og ég hef haft mikil leiðindi einmitt út af þessu atriði. Menn hafa talið, að það hafi verið brotinn á sér réttur, miðað við aðra, og talið, að þetta væri farið lengra en lög heimiluðu. Þetta hefur valdið miklum ágreiningi og óánægju og orðið málinu í okkar héraði áreiðanlega til skaða, og bótalaust er ekki hægt að taka svona eignir af mönnum og allra sízt þegar það er gert eitthvað út í loftið, að manni virðist, eða af handahófi og engrar sanngirni gætt. Ef gerð er ráðstöfun í þessa átt til þess að auka fiskigöngu eða koma í veg fyrir ofveiði, þá verður slíkt að ganga jafnt yfir alla, en ekki að seilast til þeirra manna, sem þegar litið er á möguleikana til veiði hafa versta aðstöðu til þess að hafa nokkra veiði, a. m. k. hvað áhrærir tilkostnað við útbúnað á veiðitækjunum og annað þess konar. Að dómi þeirra, sem kunnugleika hafa á vatnsföllum, hvernig þau falla og hver munur er á, þar sem er búin til fyrirstaða eða gildra og aftur þar sem náttúran sjálf hefur tilbúið fyrirstöðuna, þá er enn meiri hætta einmitt á þeim stöðum, að það hindri frekar en nokkurs staðar annars staðar fiskinn í göngu sinni upp í árnar. Ég dreg þetta atriði fram, til þess að vekja athygli hv. þdm. á því, hver vandkvæði eru á löggjöf um þetta efni og hve margs þarf að gæta, svo að vel sé séð fyrir hag manna og þá þeirra fyrst og fremst, sem veiðiréttindin eiga eða þeirra eiga að njóta, og þá tel ég fyrst og fremst þá, sem búa á jörðunum, hvort sem þeir eru nú sjálfseignarbændur eða ekki. Svo geta þeir, ef þeir vilja, farið með þennan rétt sinn þannig að leigja ár eins og gert er og ég býst við að verði gert áfram. En það ættu þeir þá jafnan að hafa í huga, að líka með því móti er hægt að ganga of langt í veiði og getur orðið til tjóns, og í því sambandi vil ég þá líka drepa á það, að sú tækni, sem komin er á þar, gengur miklu lengra en áður var, og það hef ég eftir fróðum mönnum um þá hluti. Mér er sagt, að þegar svo ber undir, þá geti menn með veiðiagni tínt upp hvern fisk úr hyljum í bergvatnsánum, ef þeir vilja það við hafa. Eins ber líka að gæta í þessu sambandi, sem er mikilvægt, og það er, að það þarf vafalaust athugunar við um ákvæðin í löggjöfinni viðvíkjandi ósum yfirleitt og ekki sízt við sjóinn. Við Íslendingar vorum það lánsamir eftir minni meiningu, að þegar þessi löggjöf var sett, þá var á mjög fáum stöðum farið að veiða í sjó, og það vil ég vona, að Íslendingar haldi fast við að láta það ekki aukast, því að það hefur orðið öðrum þjóðum til stórtjóns upp á viðhald þessara hlunninda í fiskiánum. En þess þarf að gæta við árósana í sjónum, að þeir séu taldir það langt sem nauðsynlegt er vegna fiskigöngunnar, og eins að fyllsta aðgæzla sé höfð um veiðivélarnar í námunda við þá. Ég vil nú mæla með þessu frv., að það verði tekið til rækilegrar athugunar og veiðilöggjöfin yfirleitt, og vil mega vænta þess, að hv. landbn. íhugi málið mjög gaumgæfilega, en hæpið tel ég, að unnt sé að taka þessa löggjöf fyrir eins og þarf, svo að vel sé, öðruvísi en að leita álits manna víðs vegar um landið, áður en löggjöfin er tekin öll til endurskoðunar, ef það á að gera hana rækilega, til þess að fá umsögn og upplýsingar um ýmis atriði, sem snerta þessa löggjöf. Það held ég að sé alveg nauðsynlegt. Ég skal svo ekki tefja umr. frekar að þessu sinni.



Ég get um margt skírskotað til ræðu hv. 1. þm. Árn. að því er snertir athugasemdir hans og ummæli um ýmis ákvæði laxveiðilöggjafarinnar og þá reynslu, sem hefur fengizt af þessari löggjöf. En með tilliti til þess, að hv. flm. þessa frv., 3. þm. Reykv. (BÓ), skírskotar svo mjög til aðstæðna í Borgarfjarðarhéraði hvað þetta snertir, þá vildi ég gera nokkrar athugasemdir við þetta mál og grg. þessa frv. og ummæli hv. þm. í þeirri ræðu, sem hann flutti hér áðan, er hann reifaði málið. Það er alþekkt reynsla um áratuga skeið í Borgarfirði, að laxgengd er þar mjög mismunandi frá ári til árs. Orsakir þess hafa frá öndverðu fyrst og fremst verið raktar til þess, að það er ákaflega mikill áramunur að því, hvernig tekst með klakið í ánum. Stundum koma þar fyrir þau fyrirbrigði í vatnavöxtum, jakaburði og öðrum aðstæðum, að klakið fer ákaflega mikið til spillis. Á öðrum tímum er það svo, að þessara hamfara í náttúrunni gætir minna, og þá gengur þetta allt saman miklu betur. En þegar svo vill til, að mikið misferli verður í klakinu, þá gætir þess í laxagengdinni, þegar þeir aldursflokkar fara að ganga í árnar, í því, að gengdin verður þá miklu minni en annars, og það getur varað um nokkurt árabil, að lítið gangi af laxi í árnar af þessum sökum. Þegar klakið aftur á móti gengur vel, kemur það fram í mikilli laxagengd í árnar. Svo er hinn þátturinn í þessu máli, og það er veiðin. Hv. flm. þessa frv. leggur á það mikla áherzlu, að netjaveiðin, sem fram fer í ánum, eigi ákaflega mikinn þátt í því, hvað lítið gengur upp í árnar af laxi. Hann sagði í ræðu sinni hér áðan, að nú væri svo komið, að allur stórlax væri hættur að ganga í árnar í Borgarfirði.

Ég sagði það ekki.

Jú, að það hefði ekki a. m. k. á s. l. sumri gengið neinn stórlax, því að hann væri allur tekinn í netin, sagði hv. þm. Mér þykir gott, ef hann vill strax leiðrétta það, að hann hafi ofmælt hér, því að það mun hann hafa gert. Ef við athugum aðstæðurnar í Hvítá í Borgarfirði, þá er það svo, að meginhlutinn af allri netjaveiði fer þar fram á því svæði, sem sjór fellur á eða sjávarfalla gætir meira eða minna. Það er aðeins lítill hluti netjaveiðanna, sem fram fer í Hvítá fyrir ofan það svæði, sem sjór í stórstraumum fellur á inn í árnar. Þá er það svo um flæðar, að svæðið þarna upp eftir ánum er ákaflega breitt og mikið, og það er ákaflega einkennilegt, ef slíkt fyrirbrigði væri, að laxinn á þessu breiða svæði, sem þarna er, héldi sig svo fast við þau svæði, sem netin liggja á úti í þessum djúpa og breiða firði, að engum yrði uppkomu auðið í árnar af þessum sökum. Auk þess er það svo samkvæmt núgildandi löggjöf um þetta efni, að það eru 60 stundir á viku hverri, sem engin netjaveiði fer fram. Ég vildi aðeins benda á þetta í sambandi við það, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði um það, að nú væri svo komið, að enginn stórlax gengi upp í árnar, aðeins smálaxinn, sem slyppi í gegnum netin eða girðingarnar, sem í ánum eru. Ég skal ekki dóm á það leggja út af fyrir sig, hvað mikil áhrif netjaveiðin hefur á göngu í árnar, hitt er vitað, að í netin veiðist allmikið á þessu svæði og sá lax endar náttúrlega göngu sína í þessum netjum. Það er vitað mál. En ég vil mjög taka undir það, sem hv. 1. þm. Árn. sagði hér áðan, að það getur verið mjög réttmætt að takmarka netjaveiðina eins og gert er í núgildandi löggjöf, en jafnframt því má ekki algerlega loka augunum fyrir þeirri hættu, sem getur verið á leið laxins, eftir að hann er kominn upp í bergvatnsárnar. Það hefur breytt mjög til batnaðar, með því að nú hefur víðast hvar verið lögð niður og tekið fyrir ádráttarveiði í bergvatnsánum, sem var mjög hættuleg fyrir laxinn, þannig að mikið af laxi var dregið upp með þeim hætti. Fyrir þetta hefur verið tekið, a. m. k. alls staðar þar, sem samþykktir hafa verið gerðar á félagslegum grundvelli um veiði í ánum, því að í þeim samþykktum er öll ádráttarveiði bönnuð. En hitt er og alkunnugt, að í stangaveiði hefur orðið mikil tæknileg breyting og aukin þjálfun þeirra manna, sem þessar veiðar stunda, þannig að nú er aðstaðan orðin gerbreytt að þessu leyti frá því, sem áður var, að hægt er að draga upp miklu meira af laxi með þessum hætti en áður var, meðan tæknin var miklu ófullkomnari í þessu efni og þjálfun innlendra manna um þessa hluti engan veginn neitt svipuð því, sem nú er orðið. Það var lengi vel svo, að aðalstangaveiðarnar í laxveiðiánum á landi hér voru framkvæmdar af útlendingum, sem leigðu árnar og gerðu þetta sér meira til gamans heldur en hitt, að bera mikinn feng frá borði. Síðan Íslendingar tóku til við þessar veiðar, sem hefur verið í mjög vaxandi mæli hin síðari ár, hefur komið í ljós mjög berlega, að jafnframt því, sem þeir gera þetta sér til ánægju, þá gera þeir það líka í von um nokkurn ávinning, og það er alkunnugt um Íslendinga, sem sækja fast veiðar í hvívetna, bæði á sjó og landi, að þeir ganga mjög fast fram sumir hverjir einmitt við þessar stangaveiðar og nota alla þá tækni í því efni, sem þekkt er, og leggja sig mjög fram um að þjálfa sig til þess að neyta þessarar tækni sem allra bezt í von um aukinn aflafeng. Ég býst satt að segja við því, að það sé svo komið hjá okkur nú, að það sé ekki lengur hægt að loka augunum fyrir því, að laxveiðunum í ám landsins geti nú orðið stafað nokkur hætta af stangaveiðinni, og þess vegna beri að gefa gætur að því, þegar þessi löggjöf verður tekin til meðferðar að nýju, að þar sé nokkuð reist rönd við eins og um netjaveiðina eða sýnd viðleitni til þess að koma í veg fyrir þá hættu, sem getur stafað af of mikilli stangaveiði. Henni er í löggjöfinni haslaður völlur án allra takmarka, þ. e. a. s. á því tímabili, sem annars er heimilt að veiða lax, frá 20. maí til miðs september, að ég ætla, en þó nokkur heimild til þess að lengja þetta eitthvað fram eftir mánuðinum. Þess vegna held ég, að það sé fullkomin ástæða til þess, að jafnframt því, sem sjálfsagt er að gera nauðsynlegar takmarkanir eða ráðstafanir gagnvart ofveiði í net, þá verði einnig höfð opin augu fyrir þeirri hættu, sem getur stafað af beitingu hinnar nýju tækni einmitt við stangaveiðarnar. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, skýtur alveg fram hjá markinu að því leyti til, því að þar er ekki farið fram á eða lagt til, að neinar slíkar ráðstafanir séu gerðar, heldur miðast þær eingöngu við að takmarka enn þá meira netjaveiðina og máske undir sumum kringumstæðum, að því er snertir breyt. í 2. og 3. gr., að útiloka hana alveg gersamlega, eins og hv. 1. þm. Árn. benti hér á að gæti orðið á sumum stöðum. Það er þess vegna till. mín og bending til hv. n., sem fær málið til meðferðar, að um leið og hún athugar nauðsynlegar ráðstafanir til þess að draga nú enn úr þeirri hættu, sem gæti stafað af of mikilli netjaveiði, að þá athugi hún einnig og ekki síður þá hættu, sem nú getur vofað yfir af of mikilli stangaveiði. Hv. 1. þm. Árn. benti á það, að nokkurs ósamræmis gæti í því, sem hér er sagt í grg., að sá 1ax, sem veiddur er í net, auki ekki kyn sitt í ánum, en hins vegar ekkert á það minnzt, að sá lax, sem veiddur er á stöng, er sömu örlögum háður, því að sá veiðiskapur fer fram eins og netjaveiðin áður en laxinn fer að hrygna í ánum. Þess vegna stendur að þessu leyti alveg jafnt á um þessar veiðiaðferðir báðar. Ég vil enn fremur benda á það, að sú er kenning fræðimanna, að ekki nema nokkuð af þeim laxi, sem gengur upp í árósana, haldi áfram göngu sinni á því ári upp í árnar, heldur snúi aftur til hafs. Nú er það svo. eins og ég tók áðan fram, um netjaveiðarnar í Hvítá í Borgarfirði, að þær fara að langsamlega mestu leyti fram einmitt á þeim svæðum, sem sjór fellur inn á, svo að einhver hluti - ég náttúrlega veit ekki, hve mikill hluti - þeirra veiða, sem fara þar fram í net, er einmitt af laxi, sem ekki gengi upp í árnar á því ári, heldur sneri til hafs aftur, ef þessi kenning er rétt. Aftur er vitað um þann lax, sem veiðist uppi í ánum á stöng, að hann er kominn þangað og kominn þar í hylji og grynningar í þeim tilgangi að hrygna þar og auka kyn sitt. Þetta ber líka að athuga í sambandi við netjaveiðar, þar sem svona stendur á. Ég þarf svo ekki að fara fleiri orðum um það. Ég get mjög tekið undir það með hv. flm. þessa frv., að Íslendingar eiga mikil verðmæti í laxám sínum, og þess vegna ber okkur að gæta allrar varúðar í því að vernda árnar og halda þar við eðlilegri þróun í hrygningu, sem er undirstaða þess, að laxinn gangi í árnar og stofninn haldist við. Um þetta erum við alveg sammála. En við þurfum líka að vera sammála um að reisa skorður við hverri þeirri hættu, sem á vegi okkar verður, svo að nauðsynlegs öryggis sé gætt í þessu efni, og þá alveg eins og ekki síður þeirri hættu, sem getur stafað af ofveiði uppi í bergvatnsánum, eins og þeirri hættu, sem getur stafað af ofveiði við árósa og neðar í ám. Hv. 3. þm. Reykv. er hér með allmikla útreikninga, sem veiðimálastjóri hefur látið honum í té, og skal ég ekki á nokkurn hátt bera brigður á þá að öðru leyti en því, að sá samanburður, sem hér er gerður, - enda viðurkennir hv. flm. þessa frv. það, - hann vitanlega getur ekki staðizt, af því að annars vegar eru lögð til grundvallar framtöl á laxi, sem veiddur er í net, og samkv. lögum á að telja það allt fram, og byggt á þeim veiðiskýrslum, en hins vegar er ekki um að ræða nema hluta af þeirri stangaveiði, sem fram fer á þessu sama svæði. Þess vegna er af eðli1egum ástæðum ekki hægt að nota þennan samanburð nema að mjög takmörkuðu leyti. Þetta benti hv. flm. raunar á hér, en ég vil vekja frekar athygli á því. Ég skal nú ekki fara lengra út í þetta mál; það er nú komið bráðum að fundarlokum. Ég tók svo eftir, að hv. flm. legði til, að þessu máli yrði vísað til allshn., var það ekki rétt hjá mér? 



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja mikið þessar umr. Mér virðist, að við, sem höfum talað um þetta mál, séum nokkurn veginn sammála í aðalatriðum, þó að nokkuð vilji brenna við, eins og við er að búast, að hv. þm., sem talað hafa, renni blóðið til skyldunnar, þegar um þau vatnasvæði er að ræða, sem eru í þeirra kjördæmi. Ég ætla að svara nokkrum atriðum, sem fram komu í ræðum hv. þingmanna, og skal þá minnast fyrst á það, sem hv. 1. þm. Árn. gat um, að nauðsyn væri að gefa því gætur, að ekki yrði um ofveiði að ræða á stöng eða óhóflega stangaveiði. Ég er alveg á sama máli og hv. þm., og hv. þm. Borgf. snerti þetta atriði líka. Ég tel, að það sé nauðsynlegt að setja einhverjar skorður við því, að ekki sé um óhóflega veiði að ræða á stöng, ekki síður en í net. Það hefur viljað brenna við nú á síðari árum, eftir að innlendir menn hafa farið að sækjast meira eftir laxveiði en verið hefur, að hlaðið hefur verið veiðimönnum á árnar, án þess að hófs væri gætt. Árnar eru nú einu sinni þannig, að þeim má líkja við hljóðfæri. Ef illa er farið með það, gefur það ekki lengi þá tóna, sem það á að gefa. Eins er með árnar, þær eru misjafnlega viðkvæmar. Sumar eru svo viðkvæmar, að það má ekkert misbjóða þeim til þess, að það geri ekki vart við sig í laxgengdinni. Og það skal ekki standa á mér, að einhverjar skorður séu settar í þessu atriði. Hv. 1. þm. Árn. gat um það, að verið gætu mismunandi aðstæður um netalagningar, eins og t. d. það, ef á rynni lengra frá bakka eitt árið en annað. Það má nú kannske segja, að ekki sé hægt að taka tillit til sérkenna hverrar veiðiár í landinu með lögum eins og laxveiðilögunum, þótt reynt sé að komast fyrir verstu annmarkana. En ég get nú ekki annað séð en að slík atriði mætti leiðrétta með því að gefa því yfirvaldi, sem að öllum líkindum yrði þá veiðimálastjóri, heimild til þess að gefa undanþágu, ef sérstaklega stendur á. Hv. þm. gat þess í sambandi við stangaveiði, að sér hefði verið sagt, að með agni mætti veiða svo á stöng, að hægt væri að tína upp hvern fisk í hyl. Þetta held ég sé orðum aukið. Mér er ekki kunnugt um það. Einstakir menn eru mjög lagnir veiðimenn, lagnari en aðrir að veiða fisk. Það er alveg eins með laxveiði og aðra fiskveiði, - en að menn geti með agni, ef þeim býður svo við að horfa, tínt upp hvern fisk úr hyljunum, held ég að geti ekki verið rétt. Mín reynsla er allt önnur eftir margra ára kynningu af þessu máli. Hv. þm. Borgf. sagði, að ég hafi sagt, að stórlaxinn væri hættur að ganga í árnar í Borgarfirði. Hann hefur vafalaust tekið rangt eftir því, sem ég mælti. Ég sagði, að stórlaxinn kæmi upp í bergvatnsárnar fyrri hluta sumars eða vors. Það stafar af því, að stórlaxinn gengur yfirleitt upp í bergvatnsárnar áður en netjaveiðin hefst. Þegar netjaveiðin er svo byrjuð fyrir alvöru, byrjar smálaxinn að koma í árnar, hálfum mánuði eftir að stangaveiði byrjar í ánum. Og þegar komið er fram í júlí, þá er meginið smálax, og hið athyglisverðasta við þennan smáa lax er það, að annar og þriðji hver lax, sem veiðist, er með netjaförum. Þó eru margir af þessum löxum svo smáir, að þeir smjúga gegnum möskvana. Stærð laxins hefur farið minnkandi ár frá ári síðustu árin, þannig að það eru mörg tilfelli nú á þessu ári, að tveggja punda laxar veiðist í stóránum, sem mér vitanlega hefur sjaldan komið fyrir áður. Ég veit um það, að fyrir 10 árum var laxstærðin í Þverá í Borgarfirði að meðaltali 10–11 pund yfir sumarið. Nú er laxstærðin að meðaltali 4–5 pund yfir sumarið. Þetta getur ekki verið eðlilegt. Það þarf enginn að segja mér, að þetta sé eðlilegt. Þverá í Borgarfirði, sem var ein bezta áin í Borgarfirði, - og má nú kannske segja, að hún sé það enn, - er allt önnur en hún var. Þar fiskaðist aðallega stórlax hér um bil allt sumarið, þó að smálax kæmi einstaka sinnum inn á milli. Hvort laxinn snúi aftur, þegar hann er kominn upp á leirurnar í Hvítá, skal ég ekki segja. Mér þykir það heldur ólíklegt, vegna þess að laxinn er þarna á göngu sinni upp í a. m. k. þrjár stórár og fleiri smáár, sem mikil laxgengd hefur jafnan verið í. Mér þykir ekki líklegt, að mikið af þeim laxi, sem kemur upp í Hvítá, snúi aftur á haf út.  Það er alveg rétt, að veiðimálastjóri getur þess, að veiðiskýrslur séu ekki yfir allar veiðarnar. Þó hefur hann réttar skýrslur um meginhluta veiðanna, og hann ætlast á um þann hluta, sem hann telur að skýrslur komi ekki frá. Hins vegar vil ég benda á, að það eru líka vanhöld með netjaveiðiskýrslurnar, svo að þar getur hvað mætt öðru.



Herra forseti. Eitt af því, sem talið hefur verið - og það með nokkrum rétti - að sé að gerast nú á síðari árum, er það, að það sé meira og meira verið að ganga á sum atriði í náttúruauðæfum okkar lands, og er þar ekki sízt um að ræða, að menn eru almennt þeirrar skoðunar, að fuglalífið í landinu fari heldur þverrandi og það af ýmsum ástæðum, en þó einkum þeim, að ránfuglar og rándýr og kannske þó það rándýrið, sem á þessu sviði er hættulegast og er maðurinn sjálfur, hafi gengið lengra á þessu sviði en hóf er að. Nú er það svo, að í okkar fuglalífi er ekki mjög mikið um nytjafugla, en þeir mestu nytjafuglar, sem hér hafa verið á okkar landi, eru aðallega tvær tegundir, þ. e. æðarfugl og rjúpa. Æðarfuglinn er nú, eins og kunnugt er, alfriðaður, og dugir þó ekki vel til vegna þess, hve hann er eftirsóttur. Varðandi rjúpuna, þá hafa um það verið nokkuð harðar deilur oft hér á þingi, hvort ætti að friða hana og að hve miklu leyti ætti að friða hana, og ýmsum undarlegum skoðunum haldið fram á því sviðl. Nú hef ég, eftir að hafa kynnzt því, hvernig með þessi mál er farið, þegar á að fara að ræða þau og taka til ákvörðunar á Alþ., þótzt sjá, að það mundi ganga örðuglega að koma fram breyt. til batnaðar í þessu efni, ef það ætti að byggjast á lagasetningu, sem Alþ. setti, og ættu að vera gildandi ákveðin lög. Þess vegna hefur mér dottið í hug, eins og tekur sig út í því frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 81, að veita stjórnum héraðanna vald til þess að taka ákvarðanir um þessi efni með samþykktum, þannig að það sé lagt í vald sýslunefndar og hreppsnefnda innan hvers héraðs eða þeirra héraða, sem landfræðilega eiga sameiginlegra hagsmuna að gæta á þessu sviði, að gera samþykkt um friðun rjúpu. Þessi aðferð hefur að vísu verið tekin í lög á sumum öðrum sviðum, að gera samþykktir innan héraðs um nokkur atriði, og fleira mætti og gæti komið til greina á því sviði en það, sem hér er farið fram á. Eins og hv. þm. hafa kannske séð, sem hafa lesið þetta frv., þá er ætlunin með því sú samkvæmt 1. gr. þess, að það séu sýslunefndirnar, sem hafa þarna forgöngu, ef ástæða þykir til að gera breyt. í þessu efni, og ef sýslunefndir, ein eða fleiri saman, koma sér saman um að gera samþykkt um friðun rjúpu, þá skuli það vera borið undir almennan fund, sem haldinn er af hreppsnefndum, öllum hreppsnefndarmönnum á viðkomandi friðunarsvæði, hvort samþykktin skuli samþ. eða ekki. Ef slíkur fundur breytir samþykktinni, þá er til þess ætlazt, að sýslunefnd taki þær breytingar aftur á ný til athugunar, og ef hún fellst ekki á þær, þá bíður málið til næsta árs og hlýtur svo sömu meðferð eins og fyrir er mælt í 2. gr. frv. Af því að hér er um tiltölulega einfalt mál að ræða og hér er lagt til að leggja þetta undir þá aðila, sem aðallega hafa hagsmuna að gæta, sem eru þeir menn í landinu, sem rjúpnalöndin eiga, þá sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða öllu meira um það, ef ekki koma nein andmæli fram á þessu stigi, en legg til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Um mál þetta, eða réttara sagt um friðun rjúpu, stóðu talsverðar deilur hér í þinginu fyrir þrem árum, ef ég man rétt, og var þá hv. flm. þessa frv., hv. þm. A-Húnv. (JPálm), skeleggastur fyrir því að friða rjúpuna og gegn því að veita heimild til þess að skjóta hana, eins og verið hefur undanfarin ár, vegna þess, eins og hann komst að orði, að rjúpunni getur varla fjölgað því meira sem hún er kappsamlegar drepin. Það má segja, að þetta sé að vissu leyti öfugmæli, að rjúpnastofninn aukist þrátt fyrir það, að leyft er að skjóta rjúpuna. En því verður ekki neitað, að þær staðhæfingar vísindamanna um þetta efni, að rjúpnadrápið hefði ekki áhrif á vöxt stofnsins, hafa reynzt vera réttar. Það hefur verið heimilt að skjóta rjúpuna á vissum tímum árs undanfarin 3 ár, en þrátt fyrir það hefur stofninn samkvæmt þeim upplýsingum, sem fyrir liggja og aflað hefur verið á hverju ári, vaxið mjög mikið, og virðist fjölgun rjúpunnar einna mest nú á þessu ári. Hins vegar heldur sá vísindamaður fram, sem mestan þáttinn átti í því, að friðuninni var kippt burt, að rjúpnastofninn muni fara minnkandi eftir eitt eða tvö ár og minnka mjög skyndilega. Mér finnst ástæða til að bíða þess og sjá, hvort þessar fullyrðingar vísindamannsins geta staðizt jafnvel og þær, sem hann hélt fram upphaflega, að stofninn mundi aukast þrátt fyrir friðunarleysið. Ég gæti því fyrir mitt leyti vel verið því fylgjandi, að rjúpan yrði friðuð næstu 3 ár, til þess að ganga úr skugga um það, hvort stofninn minnkaði, og það kannske stórkostlega, þrátt fyrir að rjúpan væri friðuð. Ef það kæmi í ljós, þá er sýnilegt, að ástæðulaust er að vera að brjóta heilann um, hvort eigi að friða rjúpuna eða ekki, enda er þá líka komið í ljós, að það, sem vísindamennirnir hafa haldið fram í þessu efni, verður að teljast rétt. Hins vegar get ég vel viðurkennt, að það er ekki óeðlilegt, að héruðin eða sýslurnar fái að ráða, hver í sínu umdæmi, hvort friða skuli þau rjúpnalönd, sem menn eiga í þessum sýslum. En mér finnst, að það sé verið að fara yfir lækinn til þess að sækja vatn, ef verið er að reyna að friða rjúpuna með þessum ráðstöfunum, þrátt fyrir það að vísindalega megi sanna, að slíkar ráðstafanir komi ekki að haldi.



Herra forseti. Ég skal nú ekki á þessu stigi ganga langt í því að þræta við hv. 3. þm. Reykv. (BÓ) um þau einkennilegu vísindi, sem hann var hér að lýsa, en þau vísindi byggjast á því, að rjúpan sé einhver yfirnáttúrlegur fugl og henni ýmist fjölgi af sjálfu sér eða fækki af sjálfu sér og kannske fjölgi einna helzt þeim mun meira sem hún er meira drepin. Þetta er einmitt kenning, sem hefur verið haldið mjög hér á lofti og ekki sízt af þessum hv. þm. Ég er nú einn þeirra, sem leggja ekki mikinn trúnað á hana, enda held ég, að erfitt sé að sanna það, að nokkuð í þessu hafi staðizt, því að það mundi nú ganga illa að telja rjúpurnar. Og rjúpan er auðvitað fugl, sem færir sig nokkuð á milli héraða; þó að henni fjölgi í einu héraði, þá getur henni fækkað í öðru. Það er ekkert undarlegt við það, þó að rjúpu hafi fjölgað núna t. d. í ár, það sé óvenjulega margt af rjúpu í haust, vegna þess að það hafa lifað allir ungar vegna góðrar tíðar í vor, og það er kunnugt, að hver rjúpnahjón, ef allt lifir, eiga tólf unga. En út í þetta skal ég nú ekki mikið fara og legg sem sagt ekki neitt upp úr því og veit ekki til, að það hafi komið fram í því efni neinar sannanir, sem hægt er að byggja á. Það er út af fyrir sig gott, ef hv. Alþ. vildi ganga inn á það að alfriða rjúpu yfir allt landið í þrjú ár, því að það er, eins og hv. síðasti ræðumaður tók fram, rétt spor í áttina, en sem sagt er mín till. þessi, að það sé lagt í vald héraðanna, hvernig með þessi mál er farið, því að það eru sveitahéruðin í landinu, sem þarna hafa hagsmuna fyrst og fremst að gæta. Nú er komið svo ástandi í okkar landi, að yfirgnæfandi meiri hluti af landsfólkinu er orðið í þéttbýli, og það fólk, sem þar elur sinn aldur, á yfirleitt engin lönd, sem rjúpur haldast við í, og hefur ekki annarra hagsmuna að gæta en þeirra, að menn úr þeim byggðarlögum geta fengið aðstöðu til þess að nota sér þessi réttindi, sem eru annarra manna eign. Og eins og tekið er fram í grg. fyrir þessu frv., þá hefur þótt bera nokkuð mikið á því og fara vaxandi, að kauptúna- og kaupstaðabúar gengju nokkuð langt í því að ganga inn í rjúpnalönd einstaklinga og héraða án leyfis og fara þar að eins og þeir væru þar landeigendur. Nú er það svo, að ég vænti þess, að hv. landbn., sem fær þetta mál væntanlega til afgreiðslu, taki það til athugunar, og þá kemur í ljós, hvort það verður nokkurt samkomulag um að fara þessa leið, úr því að það hefur ekki á undanförnum árum tekizt að fá samkomulag um það á aðra leið.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að minna á það í sambandi við það mál, sem hér liggur fyrir, að fyrir 2 árum, ef ég man rétt, var lagt fyrir þessa hv. d., að ég ætla, frv. frá þáverandi hæstv. ríkisstj. um friðun fugla. Þetta frv. um friðun fugla var samið af mþn., sem skipuð hafði verið til að athuga þetta mál. Ef ég man rétt, þá var þessu máli á sínum tíma vísað til hv. menntmn., því að sá háttur hefur verið á, að því er virðist, að fuglafriðunarmál hafi heyrt undir menntmrn., og þess vegna var þetta frv. líka fengið menntmn. til meðferðar hér í hv. d. Nú mun hafa farið svo um þetta mál þá, ef ég man rétt, að það reyndist vera æði margt, sem þurfti að athuga í sambandi við það, þrátt fyrir þá athugun, sem það hafði fengið í mþn., og menntmn. munu hafa borizt ýmis erindi varðandi þetta mál. Niðurstaðan hygg ég að hafi orðið sú, að n. hafi ekki tekið afstöðu til málsins þá, heldur frestað því, og mun þá hafa verið ætlazt til, að aflað yrði nákvæmari gagna, m. a. umsagnar sýslunefnda og bæjarstjórna. Nú er mér ekki kunnugt, hvað gerzt hefur í því máli síðan eða hvort þess er að vænta, að frv. um friðun fugla verði lagt fyrir þetta þing. En þar sem nú er lagt fram frv., sem snertir friðun rjúpu, þá sýnist mér eðlilegt, að það mál sé athugað í sambandi við hið almenna fuglafriðunarmál. Ég vil þess vegna leggja til, að þessu frv., sem hér liggur fyrir, verði vísað til hv. menntmn., og vil þá jafnframt vænta þess, að sú hv. n. kynni sér, hvað því máli líður nú, þ. e. a. s. hinu almenna fuglafriðunarmáli, og vil ég þá vænta, að það geti orðið til þess, að af því bærust einhverjar nánari fréttir, áður en þessu þingi lýkur.



Herra forseti. Mér finnst ástæða til að vekja athygli á því í sambandi við þetta mál, að landeigendur munu hafa það á valdi sínu, hvort rjúpur eru veiddar í löndum þeirra eða ekki þann tíma, sem rjúpnaveiði er leyfð samkvæmt landslögum. Ég veit ekki betur en það sé þannig, að það sé öllum óheimilt að vaða inn í lönd annarra manna og stunda þar rjúpnadráp án þess að fá til þess leyfi hjá landeigendum, og því þurfi engar samþykktir til þess að koma í veg fyrir slíkt. Þessu vildi ég skjóta fram til athugunar fyrir þá hv. n., sem væntanlega fær málið til meðferðar. Það heyrast stundum í útvarpi auglýsingar frá mönnum um, að rjúpnaveiði sé bönnuð í löndum þeirra, en ég hygg, að allt slíkt sé óþarft, það sé óþarft að auglýsa það, því að þetta sé óheimilt án leyfis, að stunda rjúpnaveiði eða fugladráp í löndum annarra manna. Ég tel því nokkurt vafamál, að það sé þörf fyrir slíka samþykkt, menn hafi þetta á valdi sínu, þeir sem löndin eiga. Hitt er annað mál, að það getur verið erfitt oft fyrir menn að líta eftir því, að slíkar yfirtroðslur eigi sér ekki stað, en það kann að vera, að það verði erfitt einnig, þó að samþykktir séu gerðar eða samtök um þetta yfir stærri svæði. Ég vildi aðeins beina þessu til þeirrar hv. n., sem málið fær til athugunar í sambandi við þetta frv.



Herra forseti. Ég vil aðeins láta það koma fram, sem e. t. v. hefur þegar verið getið um hér í umr., að frv. það um fuglafriðun, sem var til meðferðar í þinginu 1951, hefur síðan sætt verulegri athugun, m. a. verið sent til sýslunefnda um land allt, og liggur nú fyrir ásamt ýtarlegum umsögnum þeirra. Þeir menn, sem undirbjuggu fuglafriðunarfrv. á sínum tíma, hafa nú farið yfir þessar umsagnir og í verulegum atriðum tekið tillit til þeirra og samið brtt. á grundvelli þessara umsagna, þó ekki að öllu leyti tekið þær til greina, heldur einungis að því leyti, sem þeir töldu sanngjarnt vera. Ég hef síðan nokkuð athugað þetta og mælt fyrir um, að einstaka lögfræðilegum atriðum frv. væri breytt og sett í betra og skýrara horf en í frv. var, og stendur sú athugun eða meðferð á frv. yfir einmitt þessa dagana. Þegar henni er lokið, þá geri ég ráð fyrir og hef raunar ákveðið að leggja frv. fyrir hv. Alþ. og mun þá væntanlega leggja það fyrir þessa hv. d. Ásamt frv. er þá sjálfsagt að senda þær umsagnir, sem fyrir liggja, hvort sem þær verða prentaðar eða ekki, en þær geta þá verið til athugunar fyrir einstaka þm. og þá n., sem fær málið til athugunar. Tel ég sannast sagt skynsamlegra, að þetta mál, sem nú er til umr., verði afgreitt þannig í sambandi við fuglafriðunina í heild en að sérákvæði verði sett um þá fuglategund, sem ræðir um í því frv., sem hér liggur fyrir. Ég hygg, að það verði ekki um það deilt, að sú kenning fræðimanna, sem þeir skýrðu frá fyrir tveim, þremur árum um, að rjúpan væri þá í örum vexti af eðlilegum ástæðum og samkvæmt náttúrunnar lögmáli, sé rétt og að reynslan hafi staðfest hana, þannig að friðunin hafi í raun og veru miklu minni áhríf á fjölda rjúpunnar en menn að óreyndu skyldu ætla, alveg eins og þeir spá nú, að á næstu árum muni stofninn fara minnkandi, hvað sem allri friðun líður. Ég vildi taka þessi atriði fram hér til upplýsingar og sérstaklega leggja áherzlu á það, að hvað sem mönnum sýnist um þetta frv., sem nú liggur fyrir, þá verði það þó ekki afgreitt úr n. fyrr en stærra frv. verður lagt fyrir, sem vonandi verður áður en mjög langt um líður, þótt það sé ekki alveg til enn þá.



Herra forseti. Það voru nú sérstaklega aths., sem fram voru teknar af hv. þm. V-Húnv. (SkG), sem gáfu mér tilefni til þess að segja hér nokkur orð til viðbótar. - Þessi hv. þm. tók fram, að það mundi ekki þurfa nein verndunarlög fyrir lönd einstakra manna, vegna þess að þeir hefðu sjálfir heimild til þess að banna allt rjúpnadráp í þeim. Þetta er út af fyrir sig rökrétt, að allur veiðiréttur fylgir löndum þeirra manna, sem eiga löndin, og við þekkjum nokkur dæmi til þess, að einstakir landeigendur hafa auglýst bann við rjúpnadrápi í sínum löndum, en þess er bara að gæta í þessu sambandi, að bæði eru nú mörg heimalönd nokkuð víðlend og ekki gott að vita um það, ef það væri leyft að skjóta rjúpur í næsta nágrannalandi, hvernig með það er farið, og þar að auki eru afréttarlönd, sem vissar sveitir eiga og ekki er þá mjög mikið hirt um eignarréttinn á; það veit ég, að hv. þm. V-Húnv. og aðrir þm. hafa orðið varir við, bæði varðandi fuglaveiði og fleiri hluti. Þess vegna er það, að þetta frv., sem hér er flutt, er nánast um það að gefa landeigendunum tækifæri til þess að mynda lögbundinn félagsskap um vernd landa sinna, og kemur það ekki að neinu leyti í bága við þau réttindi, að hver einstaklingur, sem er landeigandi að jörð, er líka eigandi að þeirri veiði, sem þar er. Varðandi það, að þetta frv. eigi að fara í menntmn., þá vil ég alveg mótmæla þeim skilningi, sem þar er fluttur. Enda þótt oft hafi fuglafriðunarmál verið talin sem menntamál, þá er þetta frv. þess eðlis, að það á beinlínis heima í landbn., vegna þess að það eru landbúnaðarmennirnir - það eru sveitahéruðin, sem þarna er verið að gefa tækifæri til þess að vernda sinn eignarrétt með samtökum. Ég vil einnig mótmæla því, sem kom fram hjá hæstv. menntmrh., þar sem hann lagði á það áherzlu, að frv. eins og þetta yrði ekki afgr. fyrr en allsherjarfriðunarlög yrðu afgreidd, því að ég hygg, að um allsherjarfuglafriðunarlög eða breytingu á þeim, þá verði það svo langur tími, sem þarf til undirbúnings þeirri afgreiðslu, að það gæti orðið nokkuð löng bið á því að fá afgreitt þetta litla frv., ef það ætti endilega að bíða eftir þeirri stund.

Forseti (SB): Það hafa komið uppástungur um tvær n., og verður sú till. borin upp fyrr, sem fyrr kom fram. En það er rétt, að fuglafriðunarlög hafa áður verið til meðferðar hjá hv. menntmn. og náttúrlega eðlilegast, að hún fjalli um bæði þau frv., sem hér hefur verið rætt um, væntanlegt frv. frá hæstv. ríkisstj. um almenn fuglafriðunarlög og það mál, sem hér liggur fyrir. - Verður borin upp till. hv. flm. um það að vísa frv. til hv. landbn.