Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Samgn. hefur athugað þá till. til þál. um breytingu á vegáætlun fyrir árið 1992 sem hér er á dagskrá og birtist álit nefndarinnar á þskj. 367. Nefndin kvaddi á sinn fund Helga Hallgrímsson vegamálastjóra, Jón Birgi Jónsson aðstoðarvegamálastjóra og Jón Rögnvaldsson, forstöðumann tæknisviðs Vegagerðarinnar, og gáfu þeir nefndinni þær upplýsingar sem um var beðið. Það var samstaða í nefndinni um að greiða fyrir þessu máli og nefndin er sammála um að leggja til að tillagan verði samþykkt eins og hún liggur fyrir. Fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna undirrita þó nál. með fyrirvara og birta sérstaka bókun sem fylgir sem fskj. með nál. þar sem fundið er að vinnubrögðum við undirbúning málsins, þess átaks í vegamálum sem hæstv. ríkisstjórn hefur ákveðið að beita sér fyrir nú í árslok með útboðum og síðan með framkvæmdum á næsta ári. Ég tel ekki ástæðu til þess að fjalla um þessa bókun sérstaklega að öðru leyti en því að í sjálfu sér er ekki brot á neinum vinnureglum, eins og hér er haldið fram í bókun, að við undirbúning slíkra mála hafi eigi verið haft samráð við samgn. Slíkt hefur eftir því sem ég man til ekki tíðkast, og er þá sama hvaða ríkisstjórn á í hlut, að um mál sé haft sérstakt samráð við þingnefnd áður en mál er flutt. Á hinn bóginn er það rétt að venjuleg vinnuregla er um allar breytingar er varða vegamál og skiptingu á fé að haft er samráð við þingmenn kjördæma. Þó hefur sú vinnuregla áður verið brotin og þá meira að segja með þeim hætti að stjórnvöld á þeim tíma lögðu fram tillögur um að skerða þau framlög sem Alþingi hafði ákveðið í vegáætlun og það án þess að hafa um það samráð við þingmenn einstakra kjördæma. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til þess að gera bókun hv. fulltrúa stjórnarandstöðuflokkanna að umtalsefni en ítreka það að innan nefndarinnar var ágætt samstarf og samhugur um það að koma þessu máli áfram og leggja til að tillagan eins og hún liggur fyrir verði samþykkt. Það er niðurstaða nefndarinnar.

Virðulegur forseti. Eins og hv. frsm. nefndarinnar gerði grein fyrir vorum við sammála því að afgreiða þetta mál en skrifuðum undir með fyrirvara og gerðum eftirfarandi bókun: ,,Sérstaklega viljum við mótmæla þeim vinnubrögðum sem viðhöfð hafa verið við undirbúning þess átaks í vegamálum sem ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir. Með því að ekkert samráð var haft við nefndina eða þingmenn einstakra kjördæma hefur þinghefð og vinnuregla um langt skeið verið brotin. Hér eru m.a. á ferðinni breytingar á framkvæmdaröð sem áður hafði verið gert ráð fyrir í vegáætlun.`` Undir þetta rita Jóhann Ársælsson, Stefán Guðmundsson, Guðni Ágústsson og Kristín Einarsdóttir. Nú er það að segja við því sem hv. frsm. sagði að þetta væri ekki brot á vinnureglum, því að það hefði ekki verið með sambærilegum hætti fjallað um þessi mál í samgn., að eftir því sem a.m.k. mér hefur skilist, þá var það hugmyndin með því að láta nefndir þingsins starfa allt árið að mögulegt væri að fjalla um mál í þeim. Auðvitað er það þá eðlilegt ef á að fara að ræða um breytingar á því sem áður hefur verið ákveðið að taka það til umræðu í viðkomandi nefndum þingsins. Og það er afskaplega slæmt í upphafi þess tíma sem þessi nýja skipan er viðhöfð að menn fari þá öðruvísi að. Ég er sannfærður um það að hægt hefði verið að ná ágætu samkomulagi í samgn. um þá hluti sem hér eru á ferðinni, enda skrifuðum við öll undir nál. Ég vil í þessu sambandi sérstaklega minnast á það að hv. 3. þm. Reykv. skrifaði grein í Morgunblaðið þar sem hann var að útlista það að þeir þingmenn sem tóku þátt í umræðum um þessi mál hér í Alþingi þegar þessi þáltill. var lögð fram, hefðu verið að þvælast fyrir og tefja fyrir málinu. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst eins og maðurinn hafi ekki setið og hlustað á það sem menn sögðu. Það mótmælti enginn því að þetta átak yrði gert sem talað er um hér í vegamálum en menn mótmæltu þeim vinnubrögðum sem voru viðhöfð og gerðu athugasemdir við ýmislegt í þessari framkvæmd. Það er ástæða til að rifja upp hvernig að þessu er í raun og veru staðið. Ríkisstjórnin heldur því fram að hún sé að auka hér fé til vegamála um 1.800 millj. og hvernig er það þá gert? Jú, Vegasjóður á að taka 1.800 millj. kr. lán og greiða það til baka á einhverjum næstu árum en ekki hefur komið í ljós hvernig endurgreiðslur eiga að raðast niður. Það hefur ekki verið mótað enn þá. En á móti verða menn þá að gera sér grein fyrir því að það er verið að skerða markaða tekjustofna Vegagerðar verulega. Í fjárlagafrv. sem núna liggur fyrir eru mótaðir tekjustofnar skertir um 344 millj. og með efnahagsráðstöfunum sem hafa verið kynntar eru markaðir tekjustofnar, bensíngjald og þungaskattur, látnir renna í ríkissjóð í viðbót upp á 350 millj. og í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að færa ný verkefni vegna ferja og flóabáta yfir á Vegagerðina upp á 330 millj. Samtals er þetta yfir milljarður, 1 milljarður og 24 millj. Og það er furðulegur talnaleikur að taka þessa peninga frá Vegagerðinni og láta hana svo taka lán sem hún á að borga til baka aftur. Raunveruleg aukning á því fé sem er til framkvæmda fyrir utan markaða tekjustofna og ef frá er tekið þetta nýja verkefni Vegagerðarinnar er 776 millj. kr. Það er sú aukning sem er fram yfir það sem hefði verið eðlilegt að hefði runnið til Vegagerðar miðað við það hvernig tekjur af vegafé eru. Ég vil láta koma hér fram að ég tel þetta mjög forkastanleg vinnubrögð og endurtek það sem ég sagði við þá umræðu að eðlilegast hefði verið að Vegagerðin hefði fengið að njóta allra sinna tekna og að lánið sem hefði verið tekið til viðbótar hefði verið það sem samsvaraði þessum mismun, eitthvað í kringum 800 millj. En eftir því sem helst er að skilja á því sem hér hefur komið fram verður Vegasjóður að standa algerlega undir þessum 1.800 millj., afborgunum og vöxtum af því fé. Ég ætla ekki að hafa langa ræðu um þetta. Það fóru fram ítarlegar umræður um þetta mál við fyrri umr. og þar kom þessi gagnrýni öll fram, en ég vildi endurtaka hluta af því og gera grein fyrir mínum skoðunum á því máli.

Virðulegi forseti. Erindi mitt hingað upp er að spyrja eftir þeim ágæta manni og hæstv. samgrh. --- sem hér gengur í salinn. Mér fannst ástæða til að vekja athygli á því að hann vantaði við þessa umræðu, en ég fagna því að hann skuli hingað vera kominn og geta tekið þátt í umræðunni, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Það væri æskilegt að hæstv. fjmrh. væri hér viðstaddur þessa umræðu og einnig væri út af fyrir sig nauðsynlegt að hæstv. forsrh. væri hér. Ég ætla nú ekki að gera kröfu til þess að forsrh. sé sóttur, en ef hann er í húsinu þá væri það svo sem ágætt að hann væri viðstaddur þessa umræðu. Þetta er að mörgu leyti mjög fróðlegt mál sem hér er til umfjöllunar. Það er m.a. fróðlegt fyrir það að þetta er enn eitt dæmið um að Sjálfstfl. er gjörsamlega ómarktækur í stjórnarandstöðu. Honum er nákvæmlega sama hverju hann heldur fram, hyggur ekkert að samhenginu milli orða og athafna. Satt að segja væri það mjög vel þess virði að taka þá alla hérna upp, hv. þm. Egil Jónsson, Pálma Jónsson og hæstv. samgrh. --- sem nú flýr auðvitað úr salnum vegna þess að hann veit að það á að fara að minna hann á fortíð hans.

Það er ósatt að ég sé flýja úr salnum.

Það er gott að ráðherrann staðnæmdist, það tókst að stoppa ráðherrann í því að fara úr salnum. Hvað gerðist fyrir nokkrum árum síðan þegar við fluttum um það tillögur, Alþb., Framsfl. og Alþfl., þegar við vorum í ríkisstjórn, að tekinn yrði hluti af tekjustofnum Vegagerðarinnar og settur í ríkissjóð? Hvað gerðist þá? Þá upphófst hér á Alþingi orrahríð af hálfu Sjálfstfl. þar sem þeir voru auðvitað fremstir í flokki, núv. samgrh., hv. þm. Egill Jónsson, Pálmi Jónsson og fleiri snillingar, og gott ef ekki núv. fjmrh. kom eitthvað nálægt því, ég er þó ekki viss um það, og börðu hér ræðustólinn bæði í efri deild, neðri deild og sameinuðu þingi út af þessari ósvinnu, þessari hættulegu braut sem þarna væri farið inn á. En hvað hefur nú gerst? Enn á ný er Sjálfstfl. að hverfa frá því sem hann sagði í stjórnarandstöðu. Og svo eru þessir menn, m.a. hæstv. forsrh., að halda því fram að Sjálfstfl. einkenni einhver stefnufesta. Og þessir menn eru svo að setja sig í dómarasæti yfir mér og öðrum um það að ekkert samræmi sé í því sem við segjum í stjórn og stjórnarandstöðu. Ef maður nennti, þá væri hægt að taka hér langan tíma í þinginu fram að jólum til þess að rekja það sem Sjálfstfl. hefur sagt um ríkisfjármál á síðsta kjörtímabili og það sem hann er að gera nú. Það eru allt eintómar mótsagnir. Hvað ætli séu margir tugir blaðsíðna í þingtíðindum, margar klukkustundir sem fóru hér á Alþingi undir mótmæli Sjálfstfl. við því að farið væri inn á þá braut að taka markaða tekjustofna Vegagerðarinnar í ríkissjóð? Gott ef það var ekki allt að því málþóf gegn þeim verknaði. Hvað er að gerast nú? Sjálfstfl. að koma og leggja til að markaðir tekjustofnar Vegagerðarinnar verði teknir í ríkissjóð. Hefjum við þá látlausa gagnrýni á það í stíl hinnar óábyrgu stjórnarandstöðu sem Sjálfstfl. temur sér ætíð? Nei, auðvitað gerum við það ekki. Við erum nefnilega sjálfum okkur samkvæmir. Annað atriði er að nú hefur það gerst að Sjálfstfl. hefur komist að þeirri niðurstöðu að það eigi að flytja ferjurnar inn í vegakerfið með því að reka þær fyrir tekjustofna vegamálanna. Það er góð tillaga. Ég veit að hún skerðir vegafé til framkvæmda en það er engu að síður skynsamleg og góð tillaga. Ég flutti hana þegar ég var fjmrh. Hún náði því miður ekki fram að ganga þá. Ég fagna því að hún er að ná fram að ganga nú. Ég fagna því. En auðvitað var Sjálfstfl. á móti slíkum hugmyndum þegar hann var í stjórnarandstöðu, að sjálfsögðu. Alltaf á móti skynsamlegum hugmyndum þegar hann er í stjórnarandstöðu. Ég styð Sjálfstfl. í þessu núna. Batnandi mönnum er best að lifa. Það er gott að þeir hafa áttað sig á því hvað er skynsamlegt. En það væri dálítið fróðlegt að fá ýmsa þingmenn Sjálfstfl. hérna upp í stólinn og fá þá til að vitna í málinu. Við erum nefnilega sjálfum okkur samkvæmir í því sem við segjum í ríkisstjórn og því sem við styðjum í stjórnarandstöðu. Við erum ekki svona tækifærissinnaflokkur eins og Sjálfstfl., gjörsamlega ómarktækur í stjórnarandstöðu, gjörsamlega ómarktækur. Það er að vísu von að hv. þm. Björn Bjarnason geti skapað sér fríspil í þessu vegna þess að hann var svo heppinn að þurfa ekki að greiða atkvæði með dellu Sjálfstfl. hér á síðasta kjörtímabili þó að hann styddi þá á Morgunblaðinu. Því miður eru þeir ekki merktir leiðararnir eða Reykjavíkurbréfin. En það væri mjög fróðlegt að hafa ,,fæl`` yfir það hvað hv. þm. Björn Bjarnason skrifaði á stjórnarandstöðuárunum. Ég ætla hins vegar ekki að gera mikið mál úr þessu, bara nota þetta tækifæri til þess að lýsa því yfir að við styðjum þetta í Alþb. En það væri auðvitað manndómsbragur að því hjá Sjálfstfl. að biðjast afsökunar á öllum ræðuhöldunum og málþófinu og andstöðunni sem þeir fluttu gagnvart þessum hugmyndum þegar þeir voru í stjórnarandstöðu. Það væri manndómsbragur að því, viðurkenna bara að þeir hafi haft vitlaust fyrir sér. Þriðja atriðið sem ég ætlaði að nefna hér er það að ríkisstjórnin tilkynnti eins og kunnugt er að hún ætlaði að taka 2 milljarða til þess að bæta atvinnuástandið í landinu og setja 1.800 af þeim í vegaframkvæmdir. Það hefur nú rækilega verið rakið hér að þessar tölur eru ekki alveg réttar en látum það liggja á milli hluta. Það sem ég vildi gera að umræðuefni hér er að það er ekki rökrétt að segja að þessi upphæð, hvort sem hún er 1.800 millj. eða eitthvað minna, sé tekin til atvinnuskapandi aðgerða og síðan sé bara örlítið brot af þeirri upphæð sett á það landsvæði þar sem atvinnuleysið er mest og þá á ég við Suðurnesin. Það er ekki rökrétt að koma og segja: Við erum að fara í þessa aðgerð til þess að draga úr atvinnuleysinu og svo eru fáeinir tugir milljóna settir á það svæði þar sem atvinnuleysið er mest, t.d. yfir 10% atvinnuleysi hjá konum og langvarandi atvinnuleysi í efstu mörkum þess sem við þekkjum hér í landinu hjá körlum.

Ertu kominn í kjördæmapot?

Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson grípur hér fram í og spyr hvort ég sé kominn í kjördæmapot og hlær.

Og rís á honum hárið.

Það er merkilegt hvað þeir eru orðnir órólegir EES-félagarnir, utanrrh. og Vilhjálmur Egilsson, því að þeir hlæja alltaf svona nervöst hér undir ræðum í þingsalnum, utanrrh. í gær og Vilhjálmur Egilsson nú.

Þú þarft nú ekki að taka þetta svona alvarlega.

Ja, ég tek þingmanninn venjulega alvarlega en það er kannski rétt ábending hjá honum að það eigi að hætta því. Það sem ég var að benda á er mótsögnin í því að vera að segjast taka 1.800 millj. eða 700, látum liggja á milli hluta hver er hin rétta tala, og merkja það aðgerðum til þess að draga úr atvinnuleysi og láta svo bara örlítið brot af því á það svæði þar sem atvinnuleysið er mest. Og ég er að óska eftir umræðum um þetta mál hér í þingsalnum, rólegum, yfirveguðum, málefnalegum umræðum. Ég ætla ekki að fara að herja á með sérstökum tillöguflutningi, en ég er að óska eftir umræðum um þetta mál, samhenginu í því að merkja þessar upphæðir atvinnuskapandi aðgerðum en láta þær koma niður með þeim hætti sem ríkisstjórnin ein ákvað. Það er ekki rökrétt. Og það er þess vegna, virðulegi forseti, sem mér finnst ekki hægt að ljúka umræðu um þetta mál nema hæstv. forsrh. og hæstv. félmrh. geti einnig komið hingað í umræðuna því að þeir tveir ráðherrar bera ábyrgð á aðgerðum ríkisstjórnarinnar til að draga úr atvinnuleysi sérstaklega. Ég vil gjarnan fá málefnalegar umræður við þessa ráðherra hér í þingsalnum, hvernig þeir hugsi þetta, hvort þetta er bara eitthvert fiff að segja: Þetta er fjármagn til atvinnuskapandi aðgerða, eða hvort það er raunveruleg einhver hugsun þarna á bak við. Ég veit vel að það kann að vera viðkvæmt í einhverjum kjördæmum ef það á að draga úr því fjármagni sem þangað er merkt í vegamál. En ef það fjármagn sem ríkisstjórnin ákvað er bara til vegagerðar í gömlum stíl, þá á að kalla það það. Þá á ekki að vera að gefa fólki í þeim landshlutum þar sem atvinnuleysið er mest falskar vonir um það að hér sé verið að leggja veigamikið fjármagn fram til þess að draga úr atvinnuleysinu því það er það sem hefur gerst. Fólkinu voru gefnar vonir um það að með þessari aðgerð ætti á myndarlegan hátt að draga úr atvinnuleysinu en svo kemur bara í ljós að þetta er bara í gömlum stíl viðbótarfjármagn til vegamála og því er skipt samkvæmt áratuga gömlum stuðlum um það hvernig skipta eigi því fjármagni. Ég óska þess vegna eftir því, virðulegi forseti, að þessari umræðu verði ekki lokið í dag og henni sé þá frestað nema hæstv. félmrh. og forsrh. komi hingað til umræðunnar og við getum rætt það hvaða hugsun liggur á bak við þessar ákvarðanir ríkisstjórnarinnar. Síðan ber ég fram þá frómu ósk að næst þegar Sjálfstfl. lendir í stjórnarandstöðu, sem verður væntanlega innan tíðar, þá hugleiði hann þessa reynslu og verði ábyrgari og málefnalegri í þeirri stjórnarandstöðu en hann var á síðasta kjörtímabili.

Hæstv. forseti. Hv. 8. þm. Reykn. á að vera kunnugt sem þingmanni þeirra Suðurnesjamanna og kvenna að ríkisstjórnin hefur í hyggju sérstakt atvinnuátak vegna þess erfiða atvinnuástands sem er í sveitarfélögum þar. Á hinn bóginn hygg ég að það sé ekki smekklegt að gera lítið úr því átaki sem nú er verið að gera í samgöngumálum og felur í sér um 500 ársverk. Það er nú svo að verktakafyrirtæki einmitt í þeim landshluta sem hann gerði að umtalsefni hafa tekið að sér verk úti um landið þannig að það er síður en svo hægt að slá því föstu að Suðurnesjamenn verði út undan þegar við erum að ræða um þá atvinnuuppbyggingu sem þessi ákvörðun felur í sér. Þar að auki vil ég segja hv. þm. að erfiðleikar í atvinnumálum eru víðar miklir og auðvitað ekki hægt að tala um þá hluti einungis staðbundið út frá einum stað þótt viðkomandi sé þingmaður þar heldur hljótum við að tala um þau mál í heild sinni. Þannig áttum við t.d. þingmenn Norðurl. e. fund með bæjarstjórn Akureyrar út af því atvinnuástandi sem þar er og ég hygg að svo sé um þingmenn úr öðrum kjördæmum einnig að þeir ræði við fulltrúa sveitarfélaga og forustumenn í atvinnulífi um atvinnuástandið á hverjum stað þegar erfiðleikar koma upp.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. samgrh. fyrir að koma hér inn í umræðuna. Það var einmitt ósk mín að það færi fram róleg og yfirveguð umræða um þessi mál. Því miður er það hins vegar þannig, hæstv. samgrh., að það ríkir alger óvissa um þetta sérstaka átak ríkisstjórnarinnar gagnvart Suðurnesjum. Það er að vísu rétt að hæstv. forsrh. taldi upp hér í tilkynningu sinni um efnahagsaðgerðir 500 millj. til atvinnumála á Suðurnesjum en þegar spurt var að því á fundi þingmanna Suðurnesja og sveitarstjórnarmanna á Suðurnesjum fyrir nokkrum dögum síðan hvort þetta fjármagn kæmi frá ríkinu eða eftir öðrum leiðum, þá fengust engin skýr svör við því. Og hæstv. menntmrh. gat ekki svarað því skýrt hvort þar væri um að ræða fjármagn sem ætti að koma frá Íslenskum aðalverktökum og sveitarfélögum á svæðinu og fyrirtækjum á svæðinu eða hvort um væri að ræða að einhverju leyti fjármagn úr ríkissjóði. Suðurnesjamenn eru þess vegna í jafnmikilli óvissu í dag og þeir voru eftir að forsrh. flutti ræðu sína, hvað er verið að tala um. Margir skildu þetta þannig að þetta ættu að vera 500 millj. úr ríkissjóði. Nú hefur komið í ljós að svo er ekki. Inni í þessari upphæð á að vera skilyrði fyrir því að fyrirtæki og sveitarfélög á svæðinu leggi fram fjármagn. Ég veit ekki til þess að slík skilyrði séu sett gagnvart öðrum landshlutum. Það er a.m.k. ekki gert varðandi þessar 1.800 millj. til vegamála, að það sé skilyrt með framlögum frá fyrirtækjum í Norðurl. e. eða sveitarfélögum í Norðurl. e. En það á að skilyrða fjármagnið til Suðurnesja með því að það komi nokkur hundruð milljónir frá sveitarfélögunum og fyrirtækjunum. Þar að auki getur alveg eins verið, og verður mjög fróðlegt að sjá hvernig fjárlagafrv. verður í endanlegri mynd sinni, að það verði ekki króna úr ríkissjóði til Suðurnesja, heldur ætli ríkið að nota Íslenska aðalverktaka eingöngu til þess að setja sitt fjármagn fram. En ef samgrh. upplýsir hér að það verði á fjárlögum framlag úr ríkissjóði til Suðurnesja, þá fagna ég því.

Hæstv. forseti. Það er laukrétt hjá hv. þm. að það er ekki búið að slá hlutunum föstum endanlega fyrr en Alþingi hefur samþykkt þá. Það er auðvitað ekki hægt að byggja á fjárlögum næsta árs fyrr en Alþingi hefur samþykkt fjárlögin. Það er heldur ekki hægt að byggja á lánsfjárlögum fyrir næsta ár fyrr en lánsfjárlög hafa verið samþykkt hér á hinu háa Alþingi þannig að það er auðvitað laukrétt hjá þingmanninum að ef menn vilja taka málið fyrir á þeim grundvelli og vera með útúrsnúninga í þeim anda, þá er það alltaf hægt og er enginn snúnari hv. þm. í þeim fræðum. Honum er öllum mönnum betur treystandi til þess að halda áfram viðræðum í þeim anda sem hann hefur hér hafið og þjóna satt að segja litlum tilgangi.

Virðulegi forseti. Ræða hæstv. samgrh. olli mér vonbrigðum. Hún staðfestir það greinilega að ríkisstjórnin hefur ekki mótað neina stefnu í því hvernig þetta fjármagn til Suðurnesja á að nást. Það er því alveg ljóst að þetta sérstaka fjármagn til Suðurnesja, 500 millj., er í jafnmikilli óvissu nú og það var fyrir nokkrum vikum síðan. Það er að vísu formlega rétt hjá ráðherranum að það verður ekki endanlega staðfest fyrr en með samþykkt fjárlaga og fjáraukalaga, en ég var að spyrja um stefnu ríkisstjórnarinnar. Forsrh. hefur sagt Suðurnesjamönnum: Þið eigið að fá 500 millj. Þegar spurt er nánar, þá kemur í ljós að inni í þeirri tölu á að vera framlag frá sveitarfélögunum og inni í þeirri tölu á að vera framlag frá fyrirtækjum á svæðinu. Og þegar svo spurt er um afganginn, hvort hann komi frá ríkinu beint eða hvort hann komi frá Íslenskum aðalverktökum þannig að ríkið leggi ekki krónu sjálft til atvinnumála á Suðurnesjum á næsta ári, þá kemur ekkert svar. Og sú þögn var endurtekin hér hjá hæstv. samgrh. Hann treysti sér ekki til að upplýsa neitt um stefnu ríkisstjórnarinnar í málinu. Það var það sem ég var að spyrja um. Það þarf ekki að kenna mér það að það verður ekki endanleg ákvörðun fyrr en með samþykkt laga hér á Alþingi. Það vitum við öll hér í salnum. En ég var að spyrja um afstöðu ríkisstjórnarinnar. Og það er alveg greinilegt þegar maður leggur saman ræðu samgrh. hér og svör menntmrh. á fundi með sveitarstjórnarmönnum á Suðurnesjum fyrir nokkrum dögum síðan, að engin ákvörðun hefur verið tekin af hálfu ríkisstjórnarinnar í atvinnumálum Suðurnesja. 

Virðulegi forseti. Ég ætlaði að koma upp og gera eina smávægilega athugasemd við ræðu hv. 8. þm. Reykn. sem varði verulegum tíma ræðu sinnar í það að skýra það út fyrir okkur hér hv. þm. að Alþb. væri sá flokkur sem sýndi fulla samkvæmni í stjórn og stjórnarandstöðu og sakaði stjórnarflokkana um allt annað. Nú er það svo að Alþb. hefur bæði verið í stjórn og stjórnarandstöðu. Þannig háttaði til haustið 1987 að Alþb. var í stjórnarandstöðu og sótti þá mjög hart að þáv. stjórn og þó einkum að Alþfl. fyrir það grundvallaratriði í stefnu Alþb. að ekki mætti leggja hér á matarskatta sem svo voru kallaðir. Aftur og aftur kom hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hérna í ræðustól og barði á þáv. fjmrh. og orðaði það svo smekklega í einni ræðu sinni sem stundum hefur verið vitna til, með leyfi forseta: ,,Það stendur þess vegna, hæstv. fjmrh., enn þá á þér krafan um að draga matarskattinn til baka. Þegar þú ert búinn að því getur þú komið og rætt við samtök launafólks. Fyrr en þú gerir það ertu brennimerktur sem maður sem ekki er hægt að treysta.`` Þessi hv. þm., Ólafur Ragnar Grímsson, varð skömmu síðar ráðherra fjármála. Hvarf hann frá matarskattinum? Það gerði hann að sjálfsögðu ekki. Hann hækkaði skatta og þannig sýndi hann í verki, sjálfur kennarinn í stjórnmálafræðum, hvernig stjórnmálaflokkar þeir eru sem eru ósamkvæmir sjálfum sér, gera eitt og segja eitt í stjórnarandstöðu og gera allt annað og segja allt annað þegar þeir koma í stjórn. Þetta vildi ég segja vegna orða hv. þm. í hans ræðu hér áðan.

Virðulegi forseti. Þetta var nú ánægjuleg staðfesting á því að hæstv. fjmrh. er auðvitað mjög viðkvæmur fyrir ferli Sjálfstfl. í ríkisfjármálum og skattamálum. Hins vegar er það rangt hjá honum að ég hafi verið að gagnrýna stjórnarflokkana hérna áðan. Ég var ekkert að gera það, ég var ekkert að gagnrýna Alþfl. t.d. í þeirri ræðu minni. Ég var eingöngu að benda á mótsögnina í málflutningi Sjálfstfl., þingmanna eins og Egils Jónssonar, sem nú er kominn í salinn, Halldórs Blöndals og margra annarra hér í stjórnarandstöðu um ríkisfjármál --- um ríkisfjármál, hæstv. fjmrh. --- og skattlagningu til vegagerðar og það að taka markaða tekjustofna Vegagerðarinnar í ríkissjóð. Ég var eingöngu að benda á þetta atriði. Hæstv. fjmrh. kaus hins vegar að minnast ekki á það einu orði, ekki einu orði. Hann treysti sér ekki til að verja þá sögu. Það er auðvitað ánægjulegt og sýnir að hann er að átta sig. En í staðinn fór hann að tala um skattlagningu á matvælum og það er mér kærkomið að tala um það vegna þess að Alþb. beitti sér fyrir því þegar það kom í ríkisstjórnina haustið 1988 og ég gerði það sem fjmrh. að það voru teknir rúmir tveir milljarðar þegar virðisaukaskatturinn var tekinn upp til þess að lækka í gegnum skattakerfið verð á matvælum. Og það voru síðan settar nokkur hundruð milljónir til þess að lækka sérstaklega verð á kjúklingum og ýmsum kjötvörum sem ekki eru taldar til hins hefðbundna landbúnaðar á Íslandi. En hvað er fjmrh. nú að gera? Hvað er hann að gera nú? Hann hefur tekið ákvörðun um að hætta þessu þannig að verð á kjúklingum og nautakjöti og ýmsum öðrum vörum mun hækka á næsta ári vegna þess að hann er að draga úr þeim aðgerðum í ríkisfjármálum sem ég beitti mér fyrir til að lækka verð á matvælum. Þannig að við skulum alveg ræða skattlagningu matvæla í tíð ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar og í tíð þeirrar ríkisstjórnar sem við sátum í, þó að það sé ekki mjög heppilegt að gera það undir umræðum um vegáætlun.

Virðulegi forseti. Ein uppistaðan í ræðu hv. þm. hér áðan var að tala um ósamkvæmni aðila í stjórn annars vegar og stjórnarandstöðu hins vegar. Ég vil þakka hv. þm. fyrir það að hafa komið hér upp og staðfest það sem ég sagði í mínu andsvari.

Virðulegi forseti. Það kom engin slík staðfesting fram hjá hæstv. fjmrh. og satt að segja er þetta nú orðið mjög aumt ef vörnin hjá hæstv. ráðherra verður að vera með þessum hætti. Það hefur ekki verið neitt leyndarmál að það var ágreiningur milli Alþfl. og Alþb. um virðisaukaskattinn þar sem við lögðum til tveggja þrepa virðisaukaskatt með lægra þrepi á matvælum en Alþfl. hafnað því algjörlega vegna þess að það var trúaratriði hjá Alþfl., sérstaklega formanni Alþfl., að virðisaukaskatturinn yrði að vera í einu þrepi. Ég tel það hins vegar vera verulegan ávinning í þessari ríkisstjórn að núv. fjmrh. hefur tekist að því er mér skilst að fá Alþfl. og sérstaklega formann hans til þess að falla frá þeirri villukenningu að það sé eitthvert sáluhjálparatriði að virðisaukaskatturinn sé ekki í tveimur þrepum. Það er þakkarvert hjá hæstv. fjmrh. Að Alþfl. er allt í einu nú orðinn sammála því sem hann neitaði harðlega þegar við vorum í ríkisstjórn. Við hurfum ekkert frá okkar stefnu, Alþb. í þeirri ríkisstjórn. En við mættum því hins vegar að Alþfl. harðneitaði að búa til skattkerfi þar sem lægra þrep yrði á matvælum. Málamiðlunin, hæstv. fjmrh., fólst í því að það voru teknir rúmir tveir milljarðar í greiðslur inn í virðisaukaskattskerfinu til þess að búa þar til ,,de facto`` lægra þrep á algengustu matvælum sem framleidd eru hér á landi í virðisaukaskattskerfinu og það sem einmitt er að gerast núna er að ráðherra Sjálfstfl. er að draga úr þeim greiðslum til þess að fá þær í ríkiskassann og hækka þannig verð á matvælum í landinu til þess að hann geti fengið meira í ríkiskassann. Þennan feril skulum við ræða í smáatriðum þó að ég taki undir það með virðulegum forseta að það er ekki mjög skynsamlegt að gera það í umræðum um vegáætlun.

Hæstv. forseti. Ég hef kvatt mér hér hljóðs um gæslu þingskapa í tilefni þess að í gær var dreift í þingflokki okkar framsóknarmanna og sjálfsagt í fleiri þingflokkum drögum að samkomulagi milli þingflokkanna um afgreiðslu þingmála fyrir jólahlé. Ég tel ástæðu til að fá aðeins nánari útskýringu á því sem þar er kveðið á um og hvernig stjórnendur þingsins og hæstv. ríkisstjórn telur sig geta staðið við það sem þar er áætlað. Þar segir m.a. um fjárlög að 2. umr. fari fram samkvæmt starfsáætlun þriðjudaginn 8. des. og atkvæðagreiðsla daginn eftir. Ég vil leyfa mér að telja á því öll tormerki að þetta geti gengið fram eða mikinn vafa að það geti tekist og byggi það einkum á því að það vantar ákvarðanir um ýmis stórmál sem varða afgreiðslu fjárlaga áður en fjárln. getur gengið endanlega frá sínum tillögum. Fyrst og fremst eru það auðvitað ákvarðanir af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. En 23. nóv. sl. gerði hæstv. forsrh. Alþingi grein fyrir aðgerðum ríkisstjórnarinnar til þess að styrkja stöðu íslensks atvinnulífs og sporna gegn auknu atvinnuleysi. Þar er m.a. kveðið á um að breyta verulega ýmsum skattamálum og þarf það auðvitað að skýrast áður en endanleg afgreiðsla fjárlaga verður hér á hv. Alþingi. En einkum eru það þó liðir eins og liður undir aðgerðum um atvinnusköpun sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Varið verður 500 millj. kr. til sérstakra framkvæmda við byggingu og viðhald opinberra mannvirkja.`` Og síðar segir um útgjöldin og sparnaðartillögur: ,,Dregið verður úr ríkisútgjöldum um 1.240 millj. kr. frá fjárlagafrv. til að hamla gegn skuldasöfnun.`` Það hlýtur að vera óeðlilegt að fjárln. sé að bjástra við að fjalla um ýmsa smærri liði eins og að afgreiða erindi frá félögum og samtökum, sem allt saman er þó mikilvægt að gera og tekur vissulega sinn tíma, svo og að fjalla um fjárveitingar til ráðuneyta og stofnana þegar algjörlega er óljóst hvernig á að standa að þessum stóru niðurskurðarliðum. Við höfum heyrt það í fjölmiðlum að uppi séu hugmyndir um að heilbrrn. skeri niður í viðbót 650 millj. kr., félmrh. sé að glíma við einhverjar 300 millj. og landbúnaðurinn, í viðbót við það sem þegar er búið að taka af þeirri atvinnugrein, kannski 250 millj. kr. Nú hafa fulltrúar landbn. þingins gengið á fund fjárln. og gert grein fyrir viðbótarkröfum upp á mörg hundruð millj. kr. Við vitum að vandi Tryggingastofnunarinnar nemur líka mörg hundruð millj. kr. Það hlýtur að vera algerlega útilokað fyrir okkur að takast á við þessa vinnu ef þessar niðurstöður fást ekki nú þegar frá hæstv. ríkisstjórn hvernig að verður staðið. 
             Aðeins ein setning að lokum, virðulegi forseti, sem varðar praktísk vinnubrögð. Ef umræðan á að fara fram hér á þriðjudag þá hefur sá háttur verið hafður á alla jafna að þingmannahópar hafa fengið að fara yfir tillögur um framkvæmdir og fjárfestingar og ég veit ekki hvenær á að vinna það. Það sé ég ekki að geti gerst fyrr en á mánudaginn ef fjárln. tekst um helgina að klára þau mál sem hlýtur þó að byggjast mjög á því hvernig á að ráðstafa þeim 500 millj. sem eiga að ganga til atvinnusköpunar sem væntanlega eiga að fara að einhverju leyti í fjárfestingar og hafa þá áhrif á þessa liði eða lista sem við höfum ekkert séð um enn þá, ekki fengið neinar tillögur um. Við höfum fengið lista frá stofnununum en við höfum ekki séð neinar hugmyndir um það hvernig eigi að ráðstafa þessum 500 millj.

Frú forseti. Í tilefni af orðum hv. 1. þm. Norðurl. e. vil ég segja það að vinna í fjárln. gengur mjög vel. Hún gengur betur en oft áður, að mér er tjáð af þeim sem hafa lengsta yfirsýn yfir þetta starf. Það er verið að vinna að ýmsum þörfum málum, einangra hin ýmsu viðfangsefni. Við erum í fullu starfi og því verður haldið áfram. Ég þakka einmitt síðasta hv. ræðumanni fyrir góð störf í nefndinni. Þar hefur allt verið með eðlilegum hætti. Það hefur verið tilkynnt að þær tillögur sem hann vísaði í varðandi niðurskurð er næmi 1.240 millj. verða birtar nefndinni á morgun og þá munum við vissulega yfirfara það og skoða á allan þann hátt sem við best getum. En það er líka rétt hjá honum að okkur birtast kröfur víðs vegar að og það er ekkert nýtt. Það eru kröfur út og suður um alla mögulega og ómögulega hluti. Það er heldur ekkert nýtt. Við munum taka afstöðu til þeirra á fundum okkar á næstunni. Það eru allar líkur á því að þingmannahópar geti, ef starfið gengur eftir eins og verið hefur, fengið það sem þeim ber á sunnudag og er það fyrr en oft áður eftir því sem ég best veit og hef reynslu af. Fleira hef ég ekki um þetta að segja en akkúrat þetta: Starfið gengur vel, upplýsingar eru væntanlegar um það sem á vantar og minni ég á að það ástand að upplýsingar eða tillögur til fjárlaganefndar hafa því miður frá hinum ýmsu ríkisstjórnum sem setið hafa borist afar seint. Og oft hefur það komið fyrir að fresta hefur þurft fjárlagavinnu vegna þess að tillögurnar hafa komið löngu eftir að tímabært var.

Frú forseti. Hv. formaður fjárln. telur starfið í fjárln. ganga vel. Það er allt of snemmt að þakka okkur í stjórnarandstöðunni fyrir góð störf þar því að það er misskilningur að þetta starf sé búið. Það var helst að heyra á hv. formanni. Það er rétt að það hefur verið vel mætt á fundi í fjárln. og m.a. hef ég setið þar á öllum fundum og mætt þar á réttum tíma. Hins vegar hef ég spurt á hverjum einasta fundi núna upp undir hálfan mánuð um upplýsingar frá ríkisstjórninni til þess að við gætum haldið áfram vinnu en ég hef engin svör fengið. Og af því að hæstv. fjmrh. er hér viðstaddur þessa umræðu þá væri fróðlegt að fá að vita hvort væntanleg sé þessi skipting á 1.240 millj., hvort hann getur staðfest orð formanns fjárln. Þó ég viti að hann tali eftir bestu vitund þá hefur þessi skipting ekki borist okkur og það er að verða hálfur mánuður síðan yfirlýsing ríkisstjórnarinnar var gefin út. Ég hef innt eftir þessum upplýsingum í fjárln. á hverjum einasta degi og mér finnst það satt að segja hart þegar gestir koma til fjárln. að þeir viti meira um þessar aðgerðir heldur en nefndarmennirnir sjálfir. Þeir gefa okkur upplýsingar um að verið sé að ræða við þá um niðurskurð samkvæmt þessari yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, aðilar út í bæ, áður en fjárln. fær að vita um málið. Þetta finnst mér ekki vera vinnubrögð sem eru sæmandi. Ég vil nú spyrja hæstv. fjmrh.: Hvað líður þessum skiptingum? Hvað líður starfi ríkisstjórnarinnar að þessum málum?

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þær athugasemdir sem hér hafa komið fram um vinnuna fram undan í þinginu og benda hv. þm. á það að enn einu sinni er það ríkisstjórnin og stuðningsmenn hennar sem eru orsök þess að ekki er hægt að fjalla um mál hér með eðlilegum hætti samkvæmt þeirri áætlun sem legið hefur fyrir um störf þingsins alveg frá því að þing hófst í haust. Það er ekki nokkur leið hjá hæstv. ráðherrum að kenna þingmönnum stjórnarandstöðunnar um að þeir tefji málin. Öll mál sem hér hafa verið lögð fram hafa fengið málefnalega og skjóta afgreiðslu. Og það hefur oftar en ekki verið að þakka okkur sem erum í stjórnarandstöðu þar sem við höfum í meira mæli verið að sinna störfum hér í þingsalnum heldur en stjórnarliðar sjálfir. Það er bráðum kominn hálfur mánuður síðan ríkisstjórnin kom fram með síðustu áætlanir sínar í efnahagsmálum og enn hafa þær áætlanir ekki verið útfærðar í frumvarpsformi. Það hefur nú þegar tekið ríkisstjórnarmeirihlutann langan tíma, hálfan mánuð, að ræða þessar tillögur. En það er ekki nema hálfur mánuður eftir af starfstíma þingsins til jóla. Á þeim tíma á að afgreiða öll þau mál sem þarf að ljúka fyrir áramót. Það er ekki til fyrirmyndar fyrir löggjafarsamkomuna að sífellt sé verið að brjóta lög um vinnutíma og hvíldartíma. Samanber það að hér vorum við í nótt með fund til kl. eitt eftir miðnætti og margir þurftu að mæta aftur á nefndarfund í morgun kl. átta. Ég er ekki að segja að það sé slæmur starfsandi eða að vinnan gangi ekki eðlilega í fjárln. en ég ásaka ráðherra og stjórnarmeirihlutann sem heild fyrir það að þessar tillögur skuli ekki löngu vera komnar fram svo hægt sé að fara að vinna.

Virðulegur forseti. Vegna fyrirspurna hv. 2. þm. Austurl. og þeirra umræðna sem hér hafa orðið um þingsköp þá skal ég mjög gjarnan taka undir það að það er að sjálfsögðu réttmæt gagnrýni nú eins og endranær að tillögur frá ríkisstjórnum koma oft seint. Nú stendur þannig á að þær aðgerðir sem gripið var til seint í síðasta mánuði eru víðtækar og kosta nokkrar breytingar bæði á tekju- og gjaldahlið fjárlaga. Að þessum málum er unnið. Og vænti þess satt að segja að þessar tillögur geti komist til fjárln. á allra næstu dögum. Það er stefnt að því að á morgun verði hægt að leggja fram hér á þingi skattafrumvörpin og á allra næstu dögum ættu að liggja fyrir frekari upplýsingar um gjaldaniðurfærsluna. Ég held hins vegar, og tala þar af nokkurri reynslu sjálfur sem fjárlaganefndarmaður, eða fjárveitinganefndarmaður á sínum tíma, að það hafi oftsinnis gerst að 2. umr. hafi verið tekin fyrir án þess að fyrir lægju endanlegar upplýsingar frá ríkisstjórn og ég held að sú töf sem hefur orðið á upplýsingunum eigi ekki að þurfa að tefja störf nefndarinnar sem neinu nemur. Ég vænti þess að á milli mín og hv. nefndar, bæði meiri hlutans og minni hlutans, geti verið gott samstarf hér eftir sem hingað til og mun að sjálfsögðu koma tillögum til nefndarinnar svo fljótt sem auðið verður.

Virðulegi forseti. Ég vil í tilefni þeirrar umræðu sem hér fer fram um gæslu þingskapa taka undir orð hv. formanns fjárln. Starfið í fjárln. hefur gengið vel síðustu vikurnar. Það er mikið starf sem þar fer fram og tekur mikinn tíma og ég tel því að þrátt fyrir það að ekki hafi enn komið fram tillögur ríkisstjórnar um aðgerðir þá hafi það ekki í neinu tafið starf nefndarinnar. Sem betur fer hefur verið og er ágætur starfsandi þar og það hefur tekist að þoka málum þar fram á þann veg að eins og nú horfir eru engar líkur á öðru en að það takist að taka frv. til 2. umr. næsta þriðjudag. Ég vænti þess að þrátt fyrir það að tillögur komi síðar fram takist okkur þetta. Að öðrum kosti þarf að endurskoða þá áætlun. Vegna orða hv. 2. þm. Austurl. vil ég segja að það er aldrei of snemmt að þakka hv. þm. fyrir gott starf og ágætt samstarf. Hins vegar kemur það mér á óvart að þeir skuli sakna svo mjög þess að fá tillögur til niðurskurðar. En það er í mörg horn að líta og alveg augljóst að það verður að taka á við afgreiðslu þeirra fjárlaga sem nú eru til umræðu í þinginu og fjárln. mun vafalaust fá mörg erfið viðfangsefni á næstu sólarhringum. En ég legg áherslu á það og vænti þess að við eigum gott samstarf og okkur takist að ljúka þessu starfi á þeim tíma sem við ætlum okkur núna.

Hæstv. forseti. Ég held að það hafi verið mjög tímabært að spyrja hæstv. forseta um þinghaldið hér fram til jóla. Það liggur auðvitað fyrir að það er alveg útilokað að 2. umr. um fjárlög fari fram á þriðjudaginn og það veit öll fjárln. Það er nú einu sinni lýðræðislegur réttur minni hlutans að fá tíma til að semja minnihlutaálit þó ekki væri annað. Þannig að ég held að hæstv. forseti hljóti að endurskoða nú þegar þá áætlun um 2. umr. Mér er ekki grunlaust um að menn hugsi sér e.t.v. að 2. umr. fari fram án þess að það liggi fyrir hvernig á að deila niðurskurði niður en það tekur minni hlutinn auðvitað ekki í mál. Það er ekki hægt að hafa aðalumræðu um fjárlög við 3. umr., það segir sig sjálft. Og því mun auðvitað verða mótmælt svo það sé sagt. En það er annað sem mér sýnist vera í miklu uppnámi hér á hinu háa Alþingi og það er umræðan um EES vegna þess að nú gerist það á sunnudaginn að fram fer atkvæðagreiðsla í Sviss og ég held að það sé almennt hald manna að Svisslendingar felli samninginn. Á fundi sem við EFTA-nefndarmenn vorum á suður í Brussel fyrir nokkrum dögum lýstu Liechtenstein-menn því yfir þar á fundinum að ef svo færi í Sviss mundu þeir gera slíkt hið sama. Og þá segir sig auðvitað sjálft að þar er kominn alveg nýr flötur á því máli öllu saman, ekki síst þar sem Svisslendingar hafa verið mjög öflugur greiðandi. Ég held þess vegna að það megi allt eins búast við að veruleg breyting verði á þeirri umræðu hér á hinu háa Alþingi. Varðandi það mál í fjárlagafrv. er jafnframt allt í uppnámi. Það liggur einfaldlega fyrir að það veit enginn hvað samningurinn kemur til með að kosta íslenska ríkið á næsta ári. Þannig er öll þessi vinna í hv. fjárln. Við höfum svo sannarlega reynt að sitja fundi eftir bestu getu. Það er svo sem rétt að það hefur ekki verið nein óvild á fundunum. En miðað við önnur störf mín í nefndum þingsins endurtek ég það sem ég hef áður sagt hér að við höfum ekki innt neina vinnu af hendi vegna þess að við höfum ekkert vitað hvað við erum að gera. Við eru búin að hlusta á óteljandi aðila í þjóðfélaginu fara fram á fjármuni og það er svo sem ágætt en vinna telst það nú varla. Þegar ég kom á fund í gærmorgun og sá þar sitja hæstv. umhvrh. þá átti ég von á að heyra hvernig hann hygðist skera niður, þar sem honum falið að skera niður eins og væntanlega öllum öðrum. En hvað gerðist? Hann var þar að biðja um aukin framlög á fjárlögum. Þannig að þetta eru afar sérkennileg vinnubrögð. Ég vil því fara fram á það við hæstv. forseta að forsætisnefnd verði tafarlaust kölluð saman til að ræða um þinghaldið svo eitthvert vit sé hér í vinnubrögðum.

Forseti mun meta það ef nýjar upplýsingar koma fram sem snerta fjárln. en fram að þessu hefur verið reiknað með því að 2. umr. um fjárlög fari fram á þriðjudag.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þær upplýsingar út af fyrir sig sem hér hafa komið fram en þær hafa ekki verið efnismiklar. Hv. formaður fjárln. sagði að vinnan hefði gengið vel og væri á undan áætlun. Ég get út af fyrir sig eins og fleiri tekið undir það að við höfum setið þarna og farið yfir ýmsar beiðnir. Við höfum farið yfir erindi sem hafa borist. Við höfum rætt um það hvort hægt væri að bregðast við og af þeim ástæðum sem öllum eru kunnar að eru í þjóðfélaginu verður sjálfsagt ekki mikið gert í því, enda eru uppi hugmyndir um verulegan niðurskurð til viðbótar. Og það er það sem við höfum fyrst og fremst verið að leggja áherslu á að fá upplýsingar um frá hæstv. ríkisstjórn. Það er nú svo að þrátt fyrir að hv. formaður fjárln. lýsi því yfir að á morgun fái nefndin upplýsingar um þetta þá segir hæstv. fjmrh. að tekjufrv. komi fram á morgun eða um helgina en gjaldahliðin skýrist á allra næstu dögum. Hvernig túlkar hv. formaður fjárln. það? Hvað þýðir það í hans huga? Vanalega er morgundagurinn einn af allra næstu dögum. Ég álít samt að í þessu svari hæstv. fjmrh. hafi falist það að hann er ekki alveg viss um að fyrir liggi samkomulag í hæstv. ríkisstjórn um tillögur sem þó voru kynntar hér fyrir hálfum mánuði. Það er ekki eins og þessar upplýsingar séu að koma á síðustu stundu frá ríkisstjórninni að hún ætli að gera eitthvað. Það er hálfur mánuður síðan hún boðaði það hér í hv. þingi. En okkur vantar upplýsingar um framkvæmdina til að geta haldið þessari vinnu áfram af nokkurri alvöru, til þess að fá endanlegar niðurstöður í það hvernig þetta dæmi á að líta út. Það er rétt hjá hæstv. fjmrh. að oft hefur verið fjallað um ýmis mál milli umræðna, stundum stór, einkum hvað varðar tekjuhlið. En ef það er svo að við eigum núna að velta því fyrir okkur hvort hægt er að laga einhverjar stofnanir um einhverjar 5, 10 eða 20 millj. vitandi það að á milli 2. og 3. umr. á að skera þær niður um ekki einhverja tugi millj. heldur hundruð millj., jafnvel á annan milljarð eins og boðað hefur verið, þá er það nokkuð annað en það sem við höfum búið við að undanförnu. Það finnst mér vera óviðunandi staða. Og svo ítreka ég það aftur að skipting á 500 millj. kr. til viðhaldsverkefna, til atvinnuskapandi aðgerða og byggingarframkvæmda hljóta að hafa áhrif á það hvernig gengið verður frá tillögum um skiptingu á fjárfestingarliðum. Og ef hv. formaður fjárln. telur að hægt sé að leggja það fyrir þingmannahópa á sunnudag þá spyr ég hann aftur hvort hann meini það í alvöru, hvort hann haldi að þær verði til þannig að þingmannahóparnir, Alþingi allt verði hér til staðar á sunnudag til að fjalla um þær tillögur. Það bregður þá nýrra við ef hægt er að fá alla hv. þm. til að vera hér í startholunum til þeirrar ákvarðanatöku. Aðeins að lokum, hæstv. forseti. Það er kannski þess að vænta að við fáum upplýsingar um þetta í gegnum fjölmiðlana áfram, e.t.v. á Þjóðarsálinni því það mun hafa komið fram hér í umræðum í gær að hæstv. sjútvrh. fékk upplýsingar um skoðanir utanrrh. á sjávarútvegssamningnum í gegnum Þjóðarsálina. Það verður kannski áfram þannig með þetta að við bíðum eftir féttunum úr fjölmiðlum og Þjóðarsál.

Frú forseti. Það er alveg rétt sem fram hefur komið við þessa umræðu að samstarfsandinn í fjárln. er í sjálfu sér ekkert slæmur.  á móti annarri í ríkisstjórninni um skiptingu á þessu fé eins og við vissum. Þessi umræða hefur leitt það skýrt í ljós og hún er gagnleg út af fyrir sig þess vegna. En við eigum þá bara að endurskoða starfsáætlun þingsins og haga okkur eftir því og vera ekki með neinar óraunhæfar áætlanir um vinnubrögð hér næstu viku.

Frú forseti. Auðvitað er það ljóst öllum sem hér eru í salnum að við eigum við mikinn vanda í ríkisfjármálum að etja. Hver og einn einstaklingur sem að þessu verki kemur engist sundur og saman yfir því að þurfa að gera erfiða hluti. Og það þarf að gera erfiðari hluti nú en oft áður. Við erum í meiri vanda en oft áður. Það er alveg rétt að erfitt er að skera niður þær 1.240 millj. sem verið er að fjalla um núna. Það var upplýst af fjmrh. að einhverjar frekari tafir yrðu á því. En ég vona að það komi sem allra fyrst. Ég geri mér alveg ljóst að það er erfitt verk og ég veit að hv. meðnefndarmenn mínir í fjárln. vita alveg nákvæmlega að menn hafa innantökur vegna þessa máls. En hitt er annað að það mun nást niðurstaða í þessu og ég vænti þess að það verði sem allra fyrst. Við stefnum á það til hins ýtrasta að umræðan fari fram á þriðjudag. Vinnan í fjárln. getur haldið áfram með sama dampi, góðum dampi, og verið hefur. Það er mín reynsla á undanförnum árum að skiptingar sem látnar hafa verið í hendur þingmannahópunum hafa komið afar seint, kannski einum til tveimur klukkustundum áður en 2. umr. fer fram. Svo langt hefur það gengið. Hitt er annað að það hefur stefnt í að það gæti verið fyrr á ferðinni. Varðandi vinnuna þá endurtek ég það að við getum haldið henni áfram, einangrað alla aðra hluti en lúta að 1.240 millj. Og ég vænti þess að það komi sem allra fyrst. Í framhaldi af því sem hv. þm. Guðrún Helgadóttir sagði að nefndin hefði hlustað á erindi manna þá höfum við auðvitað gert það en afgreiðsla eða úrvinnsla á þessu efni er fyrir löngu hafin og minni ég á að hv. þm. var í því að gegna mjög þýðingarmiklum störfum á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna einmitt á þeim tíma þegar við hófum þá afgreiðslu.

Formaðurinn fór líka á NATO-fund í viku.

Já, það er alveg rétt. Ég er ekki að deila á þingmanninn fyrir að hafa farið á allsherjarþingið, það er öðru nær, hún var að sinna þýðingarmiklum störfum þar. En ég er að upplýsa hvernig tímanum hefur verið varið. Þess vegna hefur henni kannski ekki verið ljóst að við höfðum hafið þetta fyrir löngu síðan.

Hæstv. forseti. Það er aðeins örstutt athugasemd. Ég vil þakka hv. formanni fjárln. fyrir það sem hann sagði hér. Hann viðurkennir auðvitað að það eru allar líkur á því að einhverjar frekari tafir verði á því að við fáum upplýsingar sem við verðum að fá áður en til 2. umr. kemur, þ.e. áður en fjárln. lýkur sinni vinnu við gerð fjárlagafrv. áður en það kemur hér inn aftur og við munum að sjálfsögðu halda áfram að vinna úr þeim upplýsingum sem fyrir liggja. En endanleg afgreiðsla getur ekki orðið fyrr en að því loknu. Ég vildi aðeins undirstrika það og þakka hæstv. forseta einnig fyrir það sem fram kom í hennar máli áðan að auðvitað muni forsætisnefnd meta það yfir helgina hvernig mál þróast og þá flytja umræðuna til ef þörf krefur. En mér sýnist nú reyndar ekki í dag vera nein spurning um að það sé þegar ástæða til að fara að huga að skipulagi vinnunnar í næstu viku. Ég ítreka það líka að það verður að vera tími fyrir þingmannahópana til að skoða málin og svo að sjálfsögðu þar sem öllum er ljóst að nefndarálit verða að liggja fyrir daginn áður en umræða fer fram, þá verður það ekki gert fyrr en öllum slíkum upplýsingum hefur verið safnað saman að hægt verði að setjast niður til að skrifa nefndarálit.

Hæstv. forseti. Það er með ólíkindum til hvers menn geta gripið þegar þeir eru rökþrota. Það er alveg hárrétt sem hv. formaður fjárln. sagði, ég var í hálfan mánuð á þingi Sameinuðu þjóðanna. Þar voru einnig tveir aðrir hv. þm. í fjárln. Og ég held að ekkert okkar hafi misst af neinu á meðan. Og ekki heldur hv. formaðurinn sem var viku í burtu á fundi Norður-Atlantshafsbandalagsins. Þetta eru því auðvitað engar skýringar. Þingmenn sinna að sjálfsögðu öllum sínum störfum þrátt fyrir veru sína í hv. fjárln. En við höfum setið þarna næstum hvern dag síðan snemma í haust og það hefur ekkert gerst vegna þess að við höfum ekkert vitað hvað við áttum að gera. Það er ekki hægt að deila út fé ef maður veit ekki hversu mikið fé maður hefur. Síðast í morgun, svo hv. þingheimur viti það, sat hv. formaður landbn., hv. þm. Egill Jónsson, og rakti fyrir nefndinni og formanni hennar og stjórnarliðinu ástand mála og fjárvöntun varðandi búvörusamninga. Það er því hvorki haus né hali á þessari vinnu. Ég held að það sé gjörsamlega tómt mál að tala um að þessi umræða geti hugsanlega farið fram á þriðjudaginn og það á auðvitað hv. formaður fjárln. að horfast í augu við. Mér heyrist ekki betur en hæstv. fjmrh. geri það. En ég vil vara menn við því að grípa til þess að tíunda það hvað hv. þm. gera annað en að sitja í hv. fjárln. því þá gæti maður farið að ræða um aðra hluti um viðveru hv. fjárlaganefndarmanna.

Forseti mun beita sér fyrir því að ekki síðar en á morgun verði tekin ákvörðun um það eða að það liggi fyrir hvort nauðsynlegt reynist að fresta 2. umr. um fjárlög sem átti að fara fram á þriðjudag. Þá óskar forseti eftir því að víkja aðeins út af dagskrá þannig að nú verði tekin fyrir 2. og 3. dagskrármál. En að afgreiðslu þeirra mála lokinni verði 1. dagskrármál tekið fyrir að nýju.

Herra forseti. Það hefur verið mjög erfitt að átta sig á því með því að sitja hér í salnum hvað hafi verið á dagskrá hverju sinni. Í umræðu um þingsköp er það reglan að beina orðum alltaf til forseta og stjórnar þingsins. Þangað á gagnrýnin að beinast ef menn ræða þingsköp. Í umræðum um vegamál vekur það undrun mjög hversu breitt það svið er orðið og undirstöður allar út og suður. 

Það var einmitt til þess að koma einhverju áfram sem forseti hugðist taka 2. og 3. dagskrármál fyrir nú. Þar sem ekki er útlit fyrir að það verði miklar umræður um 2. dagskrármálið þá hefði verið hægt að láta fara fram atkvæðagreiðslu um það mál. Síðan er 3. dagskrármálið aðeins atkvæðagreiðsla um að vísa máli til nefndar. Forseti vill því endurtaka beiðni sína til hv. þm. um að þessi háttur megi vera hafður á.

Virðulegi forseti. Vegna orða hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur hér áðan um störf í fjárln. vil ég lýsa furðu minni á slíkum orðum þar sem sagt er að fjárln. hafi setið auðum höndum í allt haust. Ég hef nokkra reynslu af starfi í fjárln., fyrr og nú, og mitt mat er það að starfið í fjárln. á þessu hausti hefur gengið einstaklega vel. Það er margslungið starf fjárln. og kostar mikla vinnu og yfirsetu og mjakast þótt hægt fari. En starfið hefur verið mjög vel skipulagt og hefur gengið vel þrátt fyrir erfiðar aðstæður. Þess vegna lýsi ég furðu minni á slíku orðavali eins og hv. þm. viðhafði um störf fjárln.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp nánast til þess að taka undir orð hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar. Mér finnst þetta nokkuð merkileg fundarstjórn hér. Við byrjum að taka fyrir fyrsta mál á dagskrá á tilteknum tíma og ræðum það stutta stund síðan er hafin hér umræða um þingsköp sem auðvitað er spurning hvernig fór fram. Að henni lokinni ákveður virðulegur forseti að taka fyrir 3. og 4. mál á boðaðri dagskrá fundarins. Ég veit satt að segja ekki um framhaldið, hvort meiningin er að taka þá á dagskrá aftur það mál sem er númer eitt á boðaðri dagskrá. En ég sé það að minnsta kosti, virðulegur forseti, eins og maður átti jafnvel von á, að ráðherrarnir eru farnir burtu. Og ég sá ekki annað en hæstv. fjmrh., sem kannski var eðlilegt að væri hér við umræðuna um vegamál, er gengin úr salnum. Þannig að ég segi það að mér finnst hér vægast sagt einkennilega að málum staðið.

Forseti vill taka það fram að þingskapaumræða hefur alltaf forgang, þannig að það var ekki hjá því komist að hér kæmi inn í umræðu um vegamál umræða um gæslu þingskapa. Þar sem umræðunni um vegamál hafði þegar verið frestað um allnokkurt skeið þá var það freistandi fyrir forseta að taka fyrir tvö dagskármál þar sem eiga að fara fram atkvæðagreiðslur og ekki er útlit fyrir að umræður verði um þau mál. Þetta er ástæðan fyrir því að forseti hugðist hafa þennan hátt á. Forseti hefur samkvæmt þingskapalögum heimild til þess að breyta dagskrá eða taka mál ekki fyrir eins og þeim er raðað upp á dagskrá og biður eindregið um að fá að taka fyrir 2. og 3. dagskrármál. Síðan verður haldið áfram umræðum um 1. dagskrármál sem er vegáætlun.

Virðulegi forseti. Ég vil andmæla því að slitin er í sundur umræðan um vegamál frekar en þingskapaumræðan gerði. Ég undrast það mjög að hæstv. forseti skuli ætla að leggjast í það mikla verkefni að ráðast í atkvæðagreiðslu og spyr: Hvað olli því að ekki var hægt að viðhafa atkvæðagreiðslu um 3. dagskrármál við lok umræðu í gær? Var það vegna þess, virðulegi forseti, að það er orðinn siður hér að því er virðist hjá stjórnarliðum að raða dagskrá og afgreiðslu mála þannig upp að hægt sé að gefa stjórnarþingmönnum frí, þannig að þeir þurfi ekkert að vera að hanga hér yfir okkur þingmönnum stjórnarandstöðu sem erum að hafa uppi skoðanir og láta þær í ljós á einstökum málum? Það voru ekki nema sex stjórnarþingmenn í salnum í gærkvöldi þegar ræddur var samningurinn við EB um fiskveiðimál og ég minnist þess ekki að neinn af þeim sex hafi verið fulltrúi stjórnarliðisins í sjútvn. Það var ekki einu sinni svo að sjávarútvegsnefndarmenn gætu séð sóma sinn í því að vera viðstaddir til að hlýða á mál manna. Ég vil því spyrja hæstv. forseta: Hvað olli því að atkvæðagreiðsla fór þá ekki fram strax að lokinni umræðu? Og fyrst atkvæðagreiðsla fór ekki fram þá hvað olli því að það var ekki fyrsta dagskrármál þessa fundar? Þurfti að gefa stjórnarliðum frí þannig að þeir væru örugglega komnir? Var ekki hægt að treysta því að þeir væru mættir hér klukkan tíu í morgun?

Forseti þarf varla að taka það fram að atkvæðagreiðsla fór ekki fram í nótt um 3. dagskrármál vegna þess að það voru ekki nægilega margir þingmenn í húsinu. Hins vegar vill forseti mótmæla því að dagskrá sé raðað upp með sérstöku tilliti til stjórnarsinna. Það er ekki gert. Forseti vill halda sig við það að taka fyrir 2. og 3. dagskrármál og láta fara fram atkvæðagreiðslur um þau mál vegna þess að það eru 42 þingmenn í húsinu og eins og þingheimur veit þá mun seinni part dags vera meiningin að heimsækja forseta Íslands og því er óljóst um fundarsetu þingmanna þegar kemur lengra fram á daginn.

Virðulegi forseti. Ég vil enn ítreka þá ósk mína til forseta að fram verði haldið umræðu um vegamál sem var hafin og er í miðjum klíðum. Það kann að vera rétt að hér séu nægilega margir á þessari stundu til þess að fram fari atkvæðagreiðsla. Ég spyr forseta hvort hann hafi ástæðu til að ætla að svo verði ekki ef atkvæðagreiðsla fer fram síðar, að lokinni umræðu um vegamál.

Forseti vill geta þess að það eru allnokkrir á mælendaskrá um 1. dagskrármálið og sannleikurinn er sá að þessi atkvæðagreiðsla hefði fyrir löngu farið fram ef ekki hefði farið tími í að ræða það hér undir liðnum þingsköp hvort hún skuli fara fram eða ekki.

Virðulegur forseti. Ég ætlaði að ræða þetta mál við hæstv. samgrh. sem ég sé að hefur farið úr salnum. --- Nú, hann er þarna, ég biðst afsökunar. Hér er verið að ræða tillögu um breytingu á vegáætlun. Það hefur verið svo um langa tíð og svo lengi sem ég hef setið á Alþingi að þingmenn kjördæmanna hafa fjallað um skiptingu vegafjár. Í þessum efnum hafa verið ákveðnir samskiptahættir. Það hefur verið ákveðið að skipta vegafé með tilliti til ástands, arðsemi og kostnaðar. Þessar reglur ber að hafa í heiðri og ég vænti þess að svo verði og þar fari ekki að koma inn einhver önnur sjónarmið eins og tímabundið atvinnuástand í einstökum byggðarlögum í landinu. Þannig er ekki hægt að reka vegagerð og þannig er ekki hægt að halda utan um málið hér á Alþingi. Nú er það svo að það er ekki vandalaust verk fyrir þingmenn kjördæmanna að skipta þessu fé og það hefur oft þurft að halda marga fundi um það, en ég leyfi mér að fullyrða að almennt hefur þetta tekist vel og um það hefur verið góð samstaða í þingmannahópunum. Nú bregður svo við að hæstv. ríkisstjórn tekur upp alveg nýja hætti og ákveður það á einni nóttu að nú skuli breytt til. Hæstv. samgrh., sem hefur langa þingreynslu, leyfir sér að breyta hér út af án þess að tala um það, a.m.k. ekki við stjórnarandstöðuna, og eyðileggja, leyfi ég mér að segja, samskiptahætti sem hafa þróast hér í um langa tíð. Hæstv. ríkisstjórn virðist ekki hafa nægileg verkefni á næturfundum sínum. Einn fundurinn virðist hafa verið tekinn í það að skipta 1.800 millj. niður á einstaka vegi í landinu. Það er út af fyrir sig vel að hæstv. ríkisstjórn sé umhugað um vegakerfið en ég veit ekki hvað hæstv. ríkisstjórn gengur til að líta algjörlega fram hjá þeim háttum sem þarna hafa verið hafðir og þeirri reynslu sem er í sambandi við þessi mál í kjördæmunum sjálfum. Ég tel að hæstv. samgrh. verði að útskýra það fyrir Alþingi hvers vegna hann gerir þetta. Það má vel vera að hæstv. umhvrh. hafi verið með honum í þessu, ég sé að hann vill gefa honum góð ráð. En þótt hæstv. umhvrh. sé fróður um þessi mál í sínu eigin kjördæmi þá hef ég efasemdir um það að hann sé það í öðrum kjördæmum, enda ætlast enginn til þess. Nú er það svo að hér er um 1.800 millj. að ræða en það er jafnframt ljóst að það er um niðurskurð að ræða frá því sem var ætlað í vegáætlun vegna minna fjármagns, sem er ekki í fyrsta skipti. Þar að auki á að endurgreiða þetta lán síðar, þannig að þessi fyrirætlun raskar algjörlega vegáætlun nokkuð langt fram í tímann. En ríkisstjórnin hefur sem sagt núna ákveðið að skipta þessu nákvæmlega upp, þannig er það gert í því kjördæmi sem ég er kosinn í, en síðan eiga þingmenn kjördæmanna að koma sér saman um niðurskurðinn á næstu árum til þess að greiða lánið. Það er í reynd búið að koma málum þannig fyrir að það er gjörsamlega útilokað fyrir okkur að koma frekar að þessu máli. Við þingmenn Austurlandskjördæmis höfum haldið um það einn fund og þá var búið að njörva þetta allt saman niður og gefa það út í blaðaviðtölum og fréttatilkynningum hvernig ætti að fara með þetta fé. Ég er ekki að halda því fram að fénu sé illa varið, en það þarf að líta til margra átta í þessu sambandi og það er mikilvægt að um það sé fullur trúnaður áður en það er gefið út. Ég vil lýsa ábyrgð á hendur núv. samgrh. út af þessu máli og ég harma það að miðað við þá þingreynslu sem hann hefur skuli hann kjósa að taka þarna upp nýja samskiptahætti. Hæstv. ríkisstjórn hefur talað um það að undanförnu að hún vilji hafa betri samráð við aðila í þeim erfiðleikum sem nú steðja að þjóðfélaginu. Ég er sammála ríkisstjórninni í því að það eru miklir erfiðleikar, en þetta er dæmi um mál sem ríkisstjórnin á ekki að vera að sökkva sér niður í. Hún á ekki að vera með inni á sínu borði hvort það fara 10 millj. meira í þennan veg eða hinn veginn. En hæstv. samgrh. þykir þetta greinilega skemmtilegt verkefni, þykir skemmtilegt að slá dálítið um sig og skýra frá því að hann hafi ákveðið að setja peninga í þetta og hitt, að hann stenst ekki freistinguna og virðist ekki gera sér grein fyrir því að um leið og hann er að falla í þessa gryfju er hann að eyðileggja ágæta samskiptahætti sem hér hafa tíðkast og ég veit ekki betur en að hann hafi tekið þátt í því með bærilegum árangri í gegnum tíðina. Þótt stundum hafi hann ekki verið sáttur við allt sem þar hefur verið ákveðið, þá kemur mér á óvart að hann skuli hafa fundið þarna nýja leið nema þessi nýja leið eigi að sýna einhverja ákveðna einræðistilburði sem verða ekki farsælir til lengdar í viðkvæmum málum eins og þessum. Ég krefst þess að hæstv. samgrh. gefi þinginu frambærilegar skýringar í þessu máli.

Hæstv. forseti. Það sem vakti athygli mína fyrst í ræðu hv. 1. þm. Austurl. var það hversu mjög honum hættir til að líta á samgöngumál út frá kjördæmamörkum og virðist algjörlega hafna því að rétt sé að horfa til samgöngumála með hliðsjón af hagsmunum yfir landið allt, með hliðsjón af því að unnt sé t.d. að tengja landshluta saman. Vil ég þar sérstaklega vekja athygli á þeim djúpa ágreiningi sem varð milli mín og ríkisstjórnarinnar og raunar þingmanna í mínu kjördæmi á síðasta kjörtímabili, þar sem ég lagði mjög ríka áherslu á nauðsyn þess að hægt væri að tengja Norðurland og Norðurland eystra. Það er vitaskuld ekki rétt hjá hv. þm. að á síðasta kjörtímabili hafi verið þeir samskiptahættir milli stjórnar og stjórnarandstöðu í sambandi við vegamál að rétt væri að tala um einhverja einingu þar og skaplega hafi farið um alla hluti. Það sést mjög glöggt í fyrsta lagi með þeim vinnubrögðum sem viðhöfð voru í sambandi við þá nefnd sem ætlað var að marka stefnu, langtímaáætlun í vegamálum. Það kemur greinilega fram í fyrirvara mínum þar að ríkisstjórnin hafði ekkert sambandi við stjórnarandstöðu þegar kom að lokaþáttum þess máls heldur voru allar meiri háttar ákvarðanir teknar í þingflokkum stjórnarflokkanna sem ég er ekki að segja að sé óeðlilegt. Þannig voru þeir hlutir. Það liggur líka ljóst fyrir, eins og margoft hefur komið fram, að ég tel nauðsynlegt að framkvæmdaáætlanir í samgöngumálum séu teknar samtímis bæði í vegamálum, hafnarmálum og flugvallargerð þvert ofan í það sem áður hefur verið. Ég er þess vegna gagnrýninn á þau vinnubrögð sem verið hafa og hafa kostað mikla fjármuni á síðustu árum, þ.e. hversu lítið tilliti hefur verið tekið til sameiginlegra hagsmuna í þessum efnum. Í þriðja lagi er óhjákvæmilegt að vekja athygli á því að þeir fjármunir sem talað er um að veita með sérstökum hætti til vegamála fara hvarvetna til framkvæmda sem eru mjög brýnar. Það er vitaskuld fullkomlega rangt hjá hv. 1. þm. Austf., ef hann er að gefa það í skyn, að þannig hafi verið staðið að vegáætlun af síðustu ríkisstjórn að ekki hafi verið ætlast til að lán yrðu tekin til vegamála sem síðar yrðu greidd. Um öll þessi atriði er djúpur ágreiningur milli okkar tveggja og við munum hlutina greinilega ekki eins.

Virðulegur forseti. Hæstv. samgrh. sagði að hann hefði verið ósammála niðurstöðu nefndar sem fjallaði um langtímaverkefni í vegamálum. Hann sat í þeirri nefnd og það er rangt hjá honum að ákveðin hafi verið einhver niðurstaða í því máli í þáv. ríkisstjórn.  Mér er vel kunnugt um það að hæstv. ráðherra var sem þingmaður í stjórnarandstöðu oft reiður út af ýmsum málum. En það er með ólíkindum að hann gengi svo langt að beita ráðherravaldi til að breyta öllu þannig að það verði nákvæmlega eins og hann vildi hafa það meðan hann var hér þingmaður. Ég lýsi ábyrgð á hendur honum fyrir þessa hegðun.

Hæstv. forseti. Mér sýnist að líkt sé á komið með okkur nöfnunum að báðir geta verið skapvondir í stjórnarandstöðu. Má vera að við séum líka líkir að því leyti til að báðir vilja ráða á meðan þeir eru ráðherrar. Hitt held ég að sé líka ljóst að þegar ákvörðun var tekin á sínum tíma um Vestfjarðagöngin sem var ekkert smámál var ekki haft samband og það samráð við þingmenn Vestfjarða sem hv. þm. var nú að tala um. Sú ákvörðun var tekin á eindæmi ríkisstjórnarinnar sjálfrar eins og menn muna. Ég heyri að fyrrv. samgrh. er órólegur. Það er kannski vegna þess að hann óttast mjög að ég rifji það upp að fyrir tveimur árum voru framlög til flóabáta um 150 millj. kr. Nú sjáum við það fyrir á næstu tveim árum að þau framlög verða að fara upp í 550 millj. kr. sem verður auðvitað að greiðast af samgöngumálaþætti fjárlaga. Það dregur úr getu okkar til að standa bærilega að vegamálum. Ekki voru þessar ákvarðanir teknar í samráði við þingmenn. Mig minnir að undirskriftin um Herjólf hafi farið fram daginn fyrir kosningar til að kaupa atkvæði með þeirri háttsemi. Það stendur óhaggað sem ég hef sagt. Ríkisstjórn á hverjum tíma hlýtur að móta stefnu sína í samgöngumálum. Það liggur fyrir 

Virðulegur forseti. Hæstv. ráðherra grípur til þess ráðs að tala um jarðgangamál á Vestfjörðum. Ég skal ekki fullyrða nákvæmlega um hvernig það mál bar upphaflega að. Það var hins vegar ákveðið að fyrst yrði farið í göng til Ólafsfjarðar sem ég vænti að hæstv. ráðherra telji sig hafa haft einhver afskipti af sem stjórnarandstæðingur, það er eins og mig minni, hæstv. ráðherra,  maður það. Þá er að sjálfsögðu tilgangslaust að boða til fundar um þessi mál. Hæstv. ráðherra segist vera búinn að taka þetta í eigin hendur, hann vilji koma fram sinni stefnu og þurfi ekki að hlusta á einhverja þingmenn í kjördæminu í þessum málum. Hann þekki vel til vegastæðis á milli landshluta og hvernig þetta eigi allt saman að vera. Þá höfum við fengið þau skilaboð frá hæstv. ráðherra og tilgangslítið að vera með einhver formsatriði í því að kalla til þingmenn kjördæmanna. Það er þá best að hæstv. ráðherra hafi þetta allt á rúmstokknum hjá sér.

Herra forseti. Ég ætla í upphafi máls míns að víkja að Vestfjarðagöngum og aðdraganda þeirra. Fyrrv. hæstv. samgrh. Steingrímur Hermannsson skipað á sínum tíma nefnd til að gera athugun á því hvernig hægt væri að leysa samgöngur á milli Norður- og Vestur-Ísafjarðasýslna svo vel væri. Formaður þeirrar nefndar var Bjarni Einarsson. Sú nefnd skilaði áliti og á fjórðungsþingi Vestfirðinga, sem þá var haldið á Suðureyri við Súgandafjörð, var gerð grein fyrir því að nefndarmenn teldu að ekki væri hægt að leysa þetta nema með því að fara í jarðgangagerð sem var miklu meira verk en menn höfðu áður talað um. Ég hef ekki orðið var við að þingmenn Vestfjarða hafi ekki fylgst með því máli því að Matthías Bjarnason, sem varð samgrh. næst á eftir Steingrími Hermannssyni, tók þetta mál að nýju til athugunar og skipaði nýja nefnd. Niðurstaðan varð sú sama. Fjórðungssamband Vestfjarða hafði látið framkvæma rannsóknir eða kostnaðarathuganir og mat á þessu og álit Vegagerðarinnar og Fjórðungssambandsins, sem birtist í þeirri skýrslu sem þar var unnin, var nokkuð á sama veg. Hitt er svo rétt að auðvitað hvíldi það algjörlega á stjórnarsinnum á sínum tíma hvort þessu máli yrði hrint í framkvæmd eða ekki. Það er hárrétt hjá hæstv. samgrh. Það hvíldi algerlega á stjórnarsinnum. Það var auðvelt að smokra sér undan því og segja að þetta kostaði mikið fé og þar fram eftir götunum og segja að menn hefðu ekkert meint með þeim loforðum fyrir kosningar að ætla að vinna að þessu máli. Það var bara ekki það sem var gert. Ég get tekið við því að það sé rétt að það voru stjórnarsinnar á þeim tíma, stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar, sem auðvitað báru hita og þunga af því að í þessa framkvæmd var farið. Ég ætla að bæta því við að það er líka rétt að í þál. um vegáætlun fyrir árin 1991--1994 voru framkvæmdar breytingar á þeim hugmyndum sem höfðu komið frá langtímanefndinni. Þá var m.a. framkvæmd sú breyting að sett var fjármagn í Gilsfjörð til þess að þar yrði farið í brúargerð. Hins vegar er það svo að það virðist sem sumir þingmenn sem komu á þing eftir síðustu kosningar geti ekki tekið því að þessi mál séu rædd. Sérstaklega var það áberandi með hv. 1. þm. Vesturlands. Það var ekki hægt að hæla honum fyrir geðprýði þótt hann væri í stjórnaraðstöðu þegar þessi mál voru rædd utan dagskrár. Ég verð að segja eins og er að ég undraðist að hann skyldi taka það svo óstinnt upp að ég ætti orðastað við hæstv. félmrh. Ég skildi nánast ekki á hvaða forsendum hann taldi sig þurfa að ganga fram sem einhver sérstakur skjaldarberi í því máli. Ég varð ekki var við annað en ráðherrann reyndi að leysa úr þeim málum með eðlilegum hætti. Nú virðist þingmaðurinn horfinn úr salnum. Var hann þó hér áðan og vissi að þessi umræða fór fram og vissi jafnframt að rætt yrði um Gilsfjarðarbrú. Það vekur stundum undrun þegar menn telja betra að forða sér úr þingsölum.

Forseti vill gjarnan upplýsa að sá hv. þm. sem ræðumaður nefnir ásamt öðrum er með fjárlaganefndarmönnum á fundi í fjárln. Bæði forseti og ræðumaður eru reyndir á þeim vettvangi og vita að stundum er óhjákvæmilegt að halda þar áfram fundum. Þetta er til upplýsingar.

Það má vel vera að formaður fjárln., sem lýsti því yfir hér að nefndin væri á undan áætlun með vinnuhraða, hafi nú komist að þeirri niðurstöðu að það væri ekki seinna vænna að boða fund. Það segir náttúrlega sitt um málflutninginn. Mér er ljóst að það er oft mikið vinnuálag í þeirri nefnd og undir það get ég tekið með forseta. Hér segir hæstv. samgrh. í ágætri grein í Morgunblaðinu 21. nóv. að hann sjái ekki annað en að hægt verði að bjóða út vegagerð yfir Gilsfjörð árið 1994. Það verður að segja eins og er að það er stórkostleg framför að fá ártöl. Hvers vegna skyldi það vera svo að þetta sé sett fram hér? Hvers vegna skyldi það hafa gerst? Vegna þess að þessi umræða var tekin upp þegar þetta mál kom fyrst inn til þingsins og málið var tekið upp í utandagskrárumræðu. Það skyldi þó aldrei hafa verið svo að stjórnarþingmennirnir, sem voru hvað slappastir á taugum yfir þessu, skyldu hafa átt orðastað við ráðherrann og sagt honum að þeir gætu ekki við það búið að fá ekki svör? Ég gagnrýndi ekki hugmyndir ráðherrans um framkvæmdir. Ég gagnrýndi það að láta sér detta í hug að hægt væri að taka lán og láta endurgreiða þau með þeim hætti sem hér kom fram, að ætla að hefja endurgreiðsluna jafnsnemma og talað var um. Hæstv. fjmrh. var búinn að lýsa því yfir hvenær endurgreiðslan hæfist. Hann hefur ekki dregið þau orð til baka. Ég óska eftir því, hæstv. forseti, að hæstv. fjmrh. verði boðaður á fundinn þannig að það fáist upplýst hvaða hugmyndir hann hefur um endurgreiðslu þeirrar lántöku sem verið er að tala um. Hins vegar segir hæstv. samgrh. í þessari grein í Morgunblaðinu nokkur vanhugsuð orð, með leyfi forseta: ,,Fyrir þingmanninum vakti að vekja grunsemdir þeirra fyrir vestan um að þeir hefðu verið sviknir um Gilsfjarðarbrúna. Óhjákvæmilegt er að leiðrétta og árétta nokkur atriði í þessu sambandi.`` --- Fyrir mér vakti að sjálfsögðu fyrst og fremst það sem kemur kemur fram annars staðar í greininni, að þrýsta á að farið yrði í þessa framkvæmd. Hér segir hæstv. ráðherra líka á öðrum stað: ,,Vitaskuld þrýsta heimamenn á að framkvæmdum sé hraðað sem mest. Til lengdar verður það stjórnmálamönnum síst til framdráttar að þykjast vilja flýta einstökum framkvæmdum meir en unnt er tæknilega með góðum móti. Umræðurnar um þverun Gilsfjarðar eru skólabókardæmi um það.`` Nú er það svo að það var 1. þm. Vestf. en ekki ég sem flutti þáltill. um veg og brúargerð yfir Gilsfjörð árið 1990. Þá sat ég aftur á móti úti í fjárln. við þá glímu að reyna að tryggja að þannig væri gengið frá vegáætluninni að það stæðist að hægt væri að fara í brúargerðina yfir Gilsfjörð þegar lokið væri vegagerð yfir Dýrafjörð. Hér segir flm. þessa máls, hv. 1. þm. Vestf. Matthías Bjarnason: ,,Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að hún hlutist til um að framkvæmdir við vegar- og brúargerð yfir Gilsfjörð hefjist af fullum krafti vorið 1992. Þegar verði hafist handa um að ljúka forhönnun þessara framkvæmda og í framhaldi af því að undirbúa útboð. Við endurskoðun vegáætlunar á þessu þingi verði gert ráð fyrir þessum framkvæmdum og áhersla lögð á að þeim ljúki á þremur árum.`` Þetta var það sem 1. þm. Vestf. fór með vestur. Þetta var það sem Sjálfstfl. á Vestfjörðum boðaði í seinustu kosningum. Þess vegna er ekki hægt að bera það á mig að ég sé með eitthvert yfirboð fyrir kosningar. Ég er að fylgja því eftir sem ég talaði um á sínum tíma og kom fram í vegáætluninni að það yrði hægt að hefjast handa á árinu 1993. Mínar vonir voru á þann veg að á því ári færi útboðið fram. Ég vil undirstrika að hv. 1. þm. Vestf. leit ekki svo á að hann væri að fara af stað með eitthvað yfirborðskennt. Hann leitaði til tæknideildar Vegagerðar ríkisins um að vinna meginkaflann í þessari þáltill. og hann telur það upp í þskj. hvaða fjárveitingar höfðu farið til rannsókna varðandi Gilsfjörð. Árið 1985, með leyfi forseta, fóru 0,3 millj., árið 1986 1 millj., 1987 1 millj., 1988 2 millj., 1989 3,2 millj., 1990 5 millj. Það var ekkert skrítið þó að menn teldu að rannsóknirnar væru komnar nokkuð langt. Hér stendur í þessari greinargerð sem er unnin að hluta til af Jóni Helgasyni yfirverkfræðingi og úr þeim kafla greinargerðarinnar ætla ég að lesa. Þar segir á bls. 2: ,,Byrjað var á botnrannsóknum í Gilsfirði sumarið 1988. Fjörðurinn var dýptarmældur og reyndist hann frekar grunnur. Síðan var hafist handa við að mæla dýpi á klöpp, vegna grundunar mannvirkja. Notaðar voru bæði hljóðhraðamælingar og endurvarpsmælingar til að staðsetja klöppina. Þessar mælingar gengu erfiðlega og ekki áfallalaust. Niðurstöður urðu nokkuð á annan veg en áætlað hafði verið eftir yfirlitsathugun á legu og halla klapparlaga á yfirborði. Líklega verður því að bæta eitthvað við þessar mælingar á seinni stigum hönnunar mannvirkja.`` Svo kemur á öðrum stað í þessari sömu greinargerð þessa verkfræðings: ,,Nú er verið að vinna að forhönnun og skipulagi á því hvernig hægt er að loka firðinum. Þegar fjörðurinn er þrengdur eykst straumhraði mjög fljótlega og rof eykst. Á síðustu stigum lokunar þegar vatnsopið er orðið lítið er útfærsla þessa verkþáttar mjög dýr liður í kostnaði við litla brú á leið 1. Kostnaðarhugmyndir okkar á þessu stigi eru á bilinu 550 -- 660 millj. kr. (verðlag í júlí 1990).`` Ég er ekki í neinum vafa um að svona tölur setja menn ekki fram fyrr en þeir eru komnir með það nokkuð á hreint hvað þeir ætla að gera. Hér segir líka á sömu blaðsíðu í sömu greinargerð: ,,Vinna við forhönnun á nokkrum valkostum í vegargerð yfir Gilsfjörð er að hefjast um þessar mundir og byggir hún á þeim upplýsingum og rannsóknum sem fram hafa farið.`` Ég er ekki í neinum vafa um að flutningsmaður þessarar tillögu taldi sig í góðri sátt við Vegagerðina geta lagt það til að verkið yrði boðið út 1992. Ég er ekki í neinum vafa um það. Ég er þess vegna ekki með því að tala um útboð á þessu verki að halda því fram, eins og hér er látið liggja að, að ég taki ekki mark á Vegagerðinni. Ég fer eftir því sem hér kemur fram í því að meta það hvort Vegagerðin hefur talið þetta tæknilega hægt eða ekki. Þetta er unnið af verkfræðingi Vegagerðarinnar. Hér er á öðrum stað að því vikið og látið að því liggja að ekki verið mikill áhugi á þessu verki af minni hálfu því í grein hæstv. samgrh. í Morgunblaðinu 21. nóv. 1992 er sagt: ,,Mér er ekki kunnugt um að Ólafur Þ. Þórðarson hafi sýnt vilja sinn í verki og lýst yfir að hann hafi viljað taka þverun Gilsfjarðar fram yfir veg yfir Hálfdán eða vegsvalir á Óshlíðarvegi.`` --- Það stóð ekki til að velja á milli þessara verkefna. Vegsvalir á Óshlíðarvegi voru frágengnar sem samkomulagsatriði í fjárveitinganefnd á þessum sama tímapunkti og þetta er gert. Það var ætlunin að fé til þeirra yrði tekið af því fé sem fór í jarðgangagerð á Vestfjörðum. Það sýndist mönnum sanngjarnt miðað við hvernig staðið hafði verið að Ó-vegaverkefnum og vitað var að þetta Ó-vegaverkefni hafði átt að vera númer tvö í framkvæmdinni en var í reynd orðið seinast hvað þetta atriði snerti. Gert var ráð fyrir að 100 millj. færu í það. Varðandi Hálfdán þá kemur það fram í þessari sömu vegáætlun, ef að er gáð, að veitt er fé í Hálfdán 1991 31 millj., 1992 31 millj., 1993 26 millj., 1994 29 millj. En hvers vegna var þá óhjákvæmilegt að setja á fulla ferð í Hálfdán? Hæstv. samgrh. veit það fullvel. Það var rætt hér í þessum ræðustól þegar ákvörðun var tekin um að selja Skipaútgerð ríkisins. Þá voru vetrarsamgöngur teknar af Bíldudal og það hlaut að kalla á þá aðgerð að vegurinn yfir Hálfdán yrði að taka við því hlutverki og duga til að hægt væri að flytja vörur til Bíldudals að vetrarlagi. Hæstv. samgrh. lýsti yfir skilningi á þessu máli í þeirri umræðu og ég mat það við hæstv. samgrh. Ég tel þess vegna að það hafi verið unnið fullkomlega eðlilega og í takt að þessum málum. Mér þykir það miður, herra forseti, þegar umræður ganga hér á þann veg að flestir vilja hafa þær sem stystar. En hæstv. ráðherrar telja að þeir þurfi ekki að vera við þegar óskað er eftir þannig að menn geti fengið fullnaðarsvör við því sem eftir er leitað.

Ég sit hér sem fastast.

Ég bað hæstv. forseta að fara þess á leit við fjmrh. hvort hann gæti verið við og svarað því hvenær hann hefði hugsað sér að endurgreiðslur á því fjármagni, sem ákveðið hefur verið að taka til flýtiframkvæmda í vegamálum, mundu hefjast.

Forseti vill taka það fram í fyrsta lagi að hann óskaði eftir nærveru fjmrh. og fjmrh. kom í salinn. Hins vegar hafði fjmrh. bundið sig við þýðingarmikinn fund uppi í háskóla þannig að hann gat eigi verið áfram við þessa umræðu. Á hinn bóginn er hér hæstv. samgrh. sem er í forsvari fyrir því máli sem er á dagskrá, auk þess sem svör hafa verið gefin við þeim fyrirspurnum sem hv. ræðumaður ræðir um. Þannig að ég vænti þess að hv. ræðumaður skilji að það kann að vera erfitt fyrir ráðherra að breyta áætlunum sínum til að geta verið við umræðu sem dregst á langinn meira en ætlað var.

Herra forseti. Það vill nú svo til að stjórnarsinnar ráða röðun dagskrár og hafa það verulega í hendi sér og mér þykir miður ef ráðherra lítur svo á að viðveruskylda hans á þinginu sé með þeim hætti að eðlilegt sé að tímasetja fundi á sama tíma. En ég vil vekja athygli á einu, svo forseta sé það fullljóst hvers vegna ég bið um hæstv. fjmrh.: Þær 1.840 millj., sem hér hafa verið í umræðunni, eru teknar að láni vegna atvinnumála í landinu. Sú ákvörðun heyrir undir hæstv. fjmrh. og engan annan og það hlaut að verða spurt um það hvenær ætti að endurgreiða þetta lán vegna þess að hæstv. fjmrh. hefur talað um það mál þannig að vonlaust var að skilja það á annan veg en að þeir fjármunir sem ætlaðir höfðu verið í Gilsfjarðarbrú yrðu teknir í það að endurgreiða framkvæmdir við Kúðafljót. Það var vonlaust að skilja það öðruvísi.

Forseti má til með að taka fram, vegna orða hv. ræðumanns, að það mál sem hér er á dagskrá fjallar um það að verja 50 millj. kr. sem sparast af rekstrarþáttum Vegagerðar til framkvæmda. Sú tillaga sem hér er á dagskrá fjallar ekki um annað.

Sú tillaga sem hér er á dagskrá er grundvölluð á því sem ég sagði áðan því það fer enginn í vegaframkvæmdir yfir Kúðafljót og lætur bjóða út fyrir 50 millj. Það eru meiri peningar í þeim potti. Það fer enginn í vegaframkvæmdir í Hellistungum og lætur þær upphæðir sem hér er verið að tala um. Þess vegna tengist þetta allt saman. 10 millj. duga ekki í þær framkvæmdir heldur. Ég verð aftur á móti að segja eins og er að það er mikið til í því hjá hæstv. samgrh. að það hefur verkað jákvætt á skap hans að vera ráðherra og er það vel. Ég vil að hann njóti sannmælis í þessari umræðu en til þess að hægt sé að sannreyna hér hluti þá þarf að fá svör fjmrh. við því hvenær ætti að endurgreiða þetta lán. Þau svör fást ekki. Hér stendur í greininni yfirlýsing Halldórs Blöndals að hugmyndin sé að bjóða þetta út 1994. Ég lít á það sem loforð núv. samgrh. að hann muni láta bjóða þetta verk út 1994. Ef ráðherra lítur öðruvísi á þá yfirlýsingu að það sé ekki loforð þá mælist ég til þess að hann komi hér upp og geri grein fyrir því.

Herra forseti. Í þál. sem samþykkt var á Alþingi 5. maí 1990, segir svo: ,,Alþingi ályktar að flýta skuli framkvæmdum við fyrirhugaða jarðgangagerð á Vestfjörðum umfram það sem fyrirhugað er í fyrirliggjandi vegáætlun. Skal stefnt að því að framkvæmdir hefjist árið 1991 og að þeim ljúki á 4--5 árum. Undirbúningsrannsóknum verði hagað í samræmi við þetta. Ríkissjóði skal heimilað að taka lán til framkvæmdanna allt að 1,3 milljarði kr. á árunum 1990--1994 samkvæmt nánari ákvæðum vegáætlunar og lánsfjárlaga hverju sinni. Lán ásamt verðbótum endurgreiðast af fé til stórverkefna samkvæmt vegáætlun.`` Eins og hv. þm. er kunnugt og hann man fullvel var gert ráð fyrir því að þessir fjármunir yrðu endurgreiddir þegar framkvæmdum við Vestfjarðagöng lyki og þegar lokið væri greiðslu á þessum fjármunum yrði síðan haldið áfram jarðgöngum á Austurlandi. Það var í þeim anda sem um þessi mál var rætt. Það hefur ekki verið tekin nákvæm ákvörðun um með hvaða hætti staðið verður að endurgreiðslu á því fé sem veitt er til samgöngumála, m.a. til þess að bæta atvinnuástand í landinu, en um leið eru ýmis önnur markmið höfð til hliðsjónar. En hitt liggur ljóst fyrir að það hefur verið talað um 10 ár í því sambandi og það stendur ekki til og það get ég fullyrt að greiðsluþungi vegna þessarar ákvörðunar verði meiri heldur en fólst í þál. Alþingis frá 5. maí 1990.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra hefur staðfest það hér á þann veg sem ég óskaði eftir að loforð um útboð Gilsfjarðarbrúar stendur 1994 og það er ég honum þakklátur fyrir. Hann hefur aftur á móti vitnað hér í endurgreiðslur sem voru samþykktar 1990 og áttu að sjálfsögðu ekki við um þetta mál en orðaði það svo: Það hefur ekki verið tekin nákvæm áætlun um hvenær endurgreiðslur hefjast á því láni sem nú er tekið. Það hefur greinilega gerst frá því að þessi mál voru rædd seinast á þinginu að hæstv. samgrh. hefur átt orðastað við hæstv. fjmrh. og hæstv. samgrh. hefur knúið fram viðhorfsbreytingu hjá hæstv. fjmrh. því ég lít svo á að sú yfirlýsing, sem hæstv. fjmrh. gaf hér um endurgreiðslu á þessu fé, sé í reynd dregin til baka með þessari yfirlýsingu. Hún sé dregin til baka, það sé eftir að ganga frá því máli eins og hér er sagt og ég lít svo á að hæstv. samgrh. hafi gefið loforð um það með þessu að það eigi ekki að ganga yfir aðra verkþætti sem ákveðnir eru í vegáætlun til 1994 fyrir þetta tímabil og að horft verði þá til framhaldsins, þeirrar ákvörðunar sem ekki hefur verið staðfest en kom fram í langtímaáætlun, að mörkuð yrði sú stefna sem þar kom fram. Mér er það mikill léttir að heyra þetta því þetta eru náttúrlega allt aðrar upplýsingar en hér hafa áður komið fram.

Virðulegi forseti. Sú till. til þál. sem hér er til umræðu er ekki nema hluti af ákvörðunum ríkisstjórnarinnar og er að mínu viti varla boðlegt þinginu að leggja mál þannig fyrir að það sé sett fram í pörtum. Að formi til er málið eingöngu um það að menn áætla til viðhalds og snjómoksturs 50 millj. kr. minna á þessu ári en ráð var fyrir gert og ætla að nýta það fé í önnur verkefni. Það kemur ekkert fram í tillögugreininni hvað menn eru í raun og veru að ráðstafa miklu fé til þessara verkefna því það hlýtur óhjákvæmilega að vera hugsunin að binda fjárhæðir til þessara verkefna langt umfram það sem felst í þessari þáltill. Að mínu mati hefði verið nauðsynlegt að með þessari tillögu fylgdu upplýsingar um þær fjárhæðir sem þessi verkefni krefjast og þarna er lagt til að setja af stað og líka upplýsingar eða tillögur frá hæstv. samgrh. um hvaða áhrif þær fjárhæðir hefðu á skiptingu vegafjár eins og búið er að ganga frá henni með vegáætlun fyrir næstu tvö ár, 1993 og 1994. Um þetta hafa engar upplýsingar fengist. Ég verð að ítreka það, virðulegi forseti, að mér finnst þetta varla boðleg þáltill. eins og hún er fram sett. Það hafa verið afar ruglingslegar yfirlýsingar af hálfu stjórnarliða og ráðherra um það hvaða áhrif þessar flýtiframkvæmdir hafa á aðrar framkvæmdir og þá skiptingu vegafjár sem þegar liggur fyrir í formi þál. um vegáætlun fyrir 1991--1994. Það er hins vegar ljóst hverjum manni að þegar hæstv. fjmrh. hefur upplýst að lántökukostnaður falli á vegafé auk þess sem lántakan sjálf á að endurgreiðast af því þá eru menn að færa til fé á milli ára, að flýta framkvæmdum sem í sjálfu sér er gott, en með þeim afleiðingum að skerða framkvæmdafé síðar sem nemur lántökukostnaði. Ef menn eru að tala um 3 milljarða á næstu þremur árum sem að mestu leyti fari í vegagerð er augljóst mál að lántökukostnaðurinn af þessu fé er mörg hundruð milljónir kr. Það mun því óhjákvæmilega hafa röskun í för með sér á samþykktri vegáætlun að óbreyttum þessum yfirlýsingum sem þessu nemur. Þess vegna höfum við ýmsir þingmenn gengið eftir því að fá fram svör um það hvernig menn ætli að leysa þessi mál eða hvort það sé raunverulega, eins og okkur sýnist málið liggja fyrir, ætlun ríkisstjórnarinnar að ýta ákveðnum verkefnum út eða seinka þeim um nokkur ár. Um það hefur málið snúist að mestu leyti. Ég vil vegna þeirra orða sem fram koma hjá hæstv. samgrh. um ágreining af hans hálfu í nefnd um langtímaáætlun fara aðeins yfir það mál og einnig þáltill. sem er í gildi er enn þá og hefur ekki verið breytt, svo ég viti til, um Vestfjarðagöng og rifja það upp sem þar kemur fram því að það er augljóst mál þegar búið er að fara yfir þær upplýsingar að meintur ágreiningur er annar og minni en hæstv. samgrh. vill vera láta og orð hans í garð fyrrv. samgrh. eru vægast sagt á veikum grunni reist. Ég vil fyrst nefna jarðgöng á Vestfjörðum. Sú þáltill. var samþykkt með stuðningi allra þingflokka. Þó ég hafi ekki flett því upp, þá hygg ég að ég megi segja að hún hafi verið samþykkt samhljóða og ekki hafi verið mótatkvæði. Í nefndaráliti frá fjvn. um þessa þáltill. skrifa fulltrúar Sjálfstfl. undir. Ekki er því að sjá að ágreiningur hafi verið um afgreiðslu málsins. Það er alveg út í hött hjá hæstv. samgrh. að halda að eitthvað hafi skort á samráð fyrrv. ráðherra við þingmenn um afgreiðslu þessa máls. Fyrir þingið var lögð með formlegum og réttum hætti tillaga um það sem menn hugðust gera en ekki tillaga um það sem menn höfðu þegar ákveðið að gera og jafnvel hrint í framkvæmd. Á því er verulegur munur. Þingmönnum gafst kostur á að fara yfir þessa tillögu og móta hana og breyta þannig að samstaða næðist. Hér er um verulegan mun að ræða í því hvernig menn bera sig saman við Alþingi og þingmenn. Ég vil nefna eitt atriði úr þessari þáltill. sem hæstv. ríkisstjórn hefur kosið að víkja til hliðar a.m.k. á þeim fjárlögum sem samþykkt hafa verið á hennar tíma. Þar kemur fram, með leyfi forseta: ,,Útgjöld vegna vaxta og lántökukostnaðar umfram það sem sparast í viðhaldskostnaði á fjármögnunarskeiði framkvæmdanna greiðist úr ríkissjóði sem sérstakt byggðaframlag.`` Þetta er ákvörðun Alþingis. Ég vildi spyrja hæstv. samgrh. hvort hann hafi fallið frá þessu. Hefur ríkisstjórnin fallið frá stuðningi við þetta efnisatriði ályktunarinnar sem ég vil leyfa mér að segja að hafi verið samþykkt með atkvæðum þingmanna allra flokka? Þetta vildi ég að kæmi fram vegna tilvitnunar ráðherra hér áðan og jafnframt leita eftir svörum hans um það hvort við frágang fjárlaga þessa árs verði gert ráð fyrir sérstöku framlagi úr ríkissjóði sem byggðaframlagi til að mæta þessum kostnaði. Ég hef hér ljósrit af síðari umr. um vegáætlun 1991--1994, sem afgreidd var í þinginu 18. mars 1991, og hef lesið mig í gegnum það til að átta mig á því hvort þar megi finna þennan ágreining sem hæstv. samgrh. talaði um. Satt að segja er ekki að sjá að svo hafi verið. Meira að segja tekur hæstv. núv. samgrh. ekki til máls í þeirri umræðu svo ekki hefur hann haft mikinn ágreining uppi um það efni. Fyrirvara höfðu fulltrúar þáv. stjórnarandstöðu á sinni samþykkt sem laut að því, eins og kemur fram hjá þáv. frsm. minni hluta, hv. þm. Pálma Jónssyni, að, með leyfi forseta: ,,Í tillögunni er gert ráð fyrir því að farið sér verulega fram úr áætlaðri verðlagsþróun í aukningu tekna til Vegasjóðs og gert er ráð fyrir því að hækka tekjustofna Vegagerðarinnar með þeim hætti umfram verðlagsþróun.`` Fyrirvarinn laut því að tekjuhlið vegáætlunar og settur fyrirvari um að menn vildu greinilega ekki hækka tekjustofna hennar umfram verðlagsþróun. Um annan fyrirvara var ekki að ræða. Ég tel líka rétt að nefna það sem fram kom hjá hv. þm. Pálma Jónssyni um langtímaáætlun í vegagerð til þess að draga fram hvaða ágreining menn höfðu uppi um það atriði sem hæstv. samgrh. lét svo mikið af áðan. Þingmaðurinn segir hér, með leyfi forseta: ,,Í fjárveitinganefnd var einnig lítillega til meðferðar till. til þál. um langtímaáætlun í vegagerð. Ég leyfi mér hér undir þessum dagskrárlið að segja um hana örfárar setningar til þess að spara tíma ef hún kynni að koma á dagskrá en sá tími sem vannst til þess að vinna að þeirri tillögu var svo skammur að ekki var unnt að ræða hana til hlítar eða nægilega til þess að hún fengi formlega eða eðlilega afgreiðslu. Hins vegar birti nefndin eins konar bráðabirgðanefndarálit þar sem fram koma og prentaðar eru sem fylgiskjöl tillögur þær sem koma fram frá starfsmönnum Vegagerðar ríkisins um skiptingu á fé samkvæmt langtímaáætlunartillögunni á einstaka vegi í stofnbrautum og til sérverkefna og til stórverkefna og til stærri brúargerða. Ég tel að það hafi verið eðlilegt af hálfu fjárveitinganefndar að halda á því máli með þessum hætti. Sú skipting sýnir hvaða tillögur það eru sem fram hafa komið frá starfsmönnum Vegagerðar ríkisins, sem í flestum tilvikum verða nokkuð ráðandi um ákvarðanir Alþingis en eru þó auðvitað oft með þeim hætti að þar eru gerðar ýmsar minni háttar breytingar á. Það fylgiskjal sem þarna fylgir með getur þess vegna orðið til nokkurrar leiðsagnar enda þótt það hafi ekki hlotið neina formlega afgreiðslu.`` Það er ekki á þessari tilvitnun í ræðu frsm. minni hluta samgn. vorið 1991, hv. þm. Pálma Jónssonar, að sjá að ágreiningur um langtímavegáætlun hafi verið svo einhverju nemi, a.m.k. kemur það ekki fram hér. Ég tel því að hæstv. samgrh. sé nokkuð einmana í fullyrðingum sínum um meintan ágreining um það mál og sér í lagi út frá þeim röksemdum að þáv. samgrh. hafi ekki haft nægjanlegt samráð við þingmenn. Ég tel þá rétt að víkja aðeins að Gilsfjarðarbrú sem nokkuð hefur verið til umræðu af eðlilegum ástæðum, m.a. vegna þess að yfirlýsingar ráðherra, einkum fjmrh., gefa ekki annað til kynna en flýting á einu verkefni komi til með að bitna á því verkefni. Hæstv. samgrh. hefur brugðist við í framhaldi af þessum umræðum með blaðagrein sem þegar hefur verið vitnað til og óþarft að nefna aftur en fyrir liggur af hans hálfu að verkið verði boðið út árið 1994. Ég tel því að umræðunni um það sé í raun lokið með þeim endi að hæstv. ríkisstjórn er knúin til að standa við þær yfirlýsingar sem ýmsir þingmenn, einkum úr Sjálfstfl., höfðu uppi fyrir síðustu kosningar og við afgreiðslu vegáætlunar 1991--1994. Það er engin furða þó að við þingmenn úr Vestfjarðakjördæmi minnumst á þetta mál vegna þess að þingmenn Sjálfstfl. þar og í Vestfjarðakjördæmi lögðu mikla áherslu á þetta þá og reyndu að gera þingmenn annarra flokka tortryggilega í þessu máli. Í raun og veru voru þeir með yfirboð gagnvart kjósendum varðandi þetta verkefni vegna þess að þeim fannst þeir vera í mikilli klípu vegna vasklegrar framgöngu þáv. samgrh. í ákvarðanatöku um Vestfjarðagöng. Þeir voru einfaldlega ekki nægilega sáttir við að viðurkenna það hreint út að fyrrv. ríkisstjórn, og sérstaklega fyrrv. samgrh., hefðu staðið sig afar vel gagnvart þessum tveimur kjördæmum, sérstaklega Vestfjarðakjördæmi, með því að knýja fram á Alþingi ákvörðun um að ráðast í þessi göng. Fyrrv. ríkisstjórn tókst að ljúka því máli sem ýmsar undanfarandi ríkisstjórnir með Sjálfstfl. innan borðs höfðu haft mikil orð um og stór að væri þeirra verkefni. Ég vil rifja upp, svo mönnum sé það alveg ljóst, að hjá þáv. hv. 1. þm. Vesturl. kom fram efirfarandi við afgreiðslu vegáætlunar í mars 1991, með leyfi forseta: ,,Áformuð vegar- og brúargerð yfir Gilsfjörð hefur vissulega nálgast framkvæmdastig til mikilla muna við umfjöllun fjárveitinganefndar undafarna daga og vikur.`` Og enn fremur, með leyfi forseta: ,,Ég vil því leyfa mér að marka afstöðu mína ákveðið til þessa máls á sama veg og ég hef gert í hv. fjárveitinganefnd að viðstöddum æðstu valdamönnum Vegagerðar ríkisins skýrt og greinilega núna á undanförnum dögum og hún er svofelld: 1. Að allt verkið verði boðið út ekki síðar en á árinu 1993. 2. Verkið verði unnið eigi síðar en á árinu 1994 og lokið á árinu 1995. Gott er ef vegagerð þessi getur gengið hraðar. Til þess að þetta umrædda mál megi ná fram að ganga með þessum hætti þarf að sjálfsögðu að afla fjár að láni á meðan á framkvæmdinni stendur svo sem venja er þegar um slíkt stórvirki er að ræða. Hygg ég að lánsfjáröflun í þessu skyni verði tiltölulega auðveld þar sem fjölmargir landsmenn hafa áhuga á þessu máli og segja megi að öll þjóðin styðji einhuga raunhæfar og skynsamlegur umbætur í samgöngu- og byggðamálum.`` Auk þess sem hefur verið rakið hér fyrr í umræðunni um afstöðu hv. 1. þm. Vestf., Matthíasar Bjarnasonar, sem vildi ráðast í framkvæmdina strax árið 1992, þá liggur líka fyrir afstaða hv. 1. þm. Vesturl., Friðjóns Þórðarsonar, um að allt verki verði boðið út eigi síðar en árið 1993. Þetta var málflutningur Sjálfstfl. fyrir kosningarnar. Auðvitað er eðlilegt að menn knýi á um efndir í þessum málum þegar ríkisstjórnin grípur til þeirra ráðstafana, sem hún hefur gert, að skerða vegafé, ekki einu sinni heldur tvisvar, bæði í fyrravor og á þessu ári og skerða það með margföldum hætti, taka inn í ríkissjóð það sem á að fara til vegaframkvæmda, setja ný verkefni á Vegagerðina sem áður voru þar fyrir utan og ætla síðan að bjarga sér með því að taka lán til þess að framkvæma núna og greiða síðar af þessu sama vegafé. Þessi blekkingaleikur hæstv. ríkisstjórnar í samgöngumálum er vægast sagt ömurlegur og ástæða til þess að rekja það þannig að menn sjái í gegnum þennan moðreyk. Það er ljóst, virðulegi forseti, að í þessu máli sem þingmenn Sjálfstfl. tóku sérstaklega upp á sína arma sem sitt baráttumál, Gilsfjarðarbrú, og reyndu að gera þingmenn annarra flokka tortryggilega í hefur snúist á þann veg að þeir hafa ekki getað efnt sín fyrirheit um að bjóða verkið út á næsta ári 1993. Þó er bót í máli, tel ég, og ávinningur stjórnarandstöðunnar af þessari umræðu að hæstv. samgrh. hefur lýst því yfir að verkið muni verða boðið út árið 1994.

Herra forseti. Vegna þess að hv. 1. þm. Vestf. hefur dregist inn í þessar umræður er nauðsynlegt að það komi fram að þegar hann flutti á sínum tíma till. til þál. um Gilsfjarðarbrú hefði að sjálfsögðu verið mögulegt að hraða öllum tæknilegum undirbúningi svo að þau markmið sem hann setti sér í tillögugreininni hefðu getað staðist. Á hinn bóginn má auðvitað gagnrýna mig fyrir að hafa ekki fylgt undirbúningi þess verks eftir með fullum krafti. Það er ekki við neinn um það að sakast nema mig að ég gerði það ekki en eins og sakir standa nú er ekki tæknilega unnt að bjóða verkið út á næsta ári svo að vel sé, en Gilsfjarðarbrú er á sínum stað í vegáætlun. Það hefur ekkert verið hróflað við henni og samkvæmt vegáætlun er gert ráð fyrir því að meginþunginn af því verki komi á næsta áætlunartímabili. Þetta mál liggur alveg ljóst fyrir og er raunar óþarfi að tala meira um það. Gilsfjarðarbrúin er á sínum stað. Með því að hægt verði að hraða brú yfir Kúðafljót skapast einungis meira svigrúm til stórverkefna á næstu árum á eftir og þar er brúin yfir Gilsfjörð efst á blaði.

Virðulegi forseti. Það liggur alveg orðið ljóst fyrir þannig að óumdeilt er hver áform ríkisstjórnarinnar eru varðandi Gilsfjarðarbrú. Hæstv. samgrh. hefur lýst því yfir í blaðagrein og í raun og veru staðfest það við þessa umræðu og ég tel það ávinning frá því sem málið stóð áður. En ég vildi bæta því við að hv. 1. þm. Vestf. hefur lýst því yfir skriflega í grein sem ég hef undir höndum snemma árs 1991 að tæknilega væri ekkert því til fyrirstöðu að hefja framkvæmdir á árinu 1992. Hann lýsti yfir mikilli óánægju sinni með að það skyldi ekki ná fram að ganga að hefja framkvæmdir á árinu 1992 og segir í þessu viðtali, sem er ávarp hans í raun til kjósenda, að það séu mál sem þingmenn Vestfirðinga verði að taka á og hraða þeirri framkvæmd. Það er auðvitað miður að hv. 1. þm. Vestf. hafi ekki lengur það afl í Sjálfstfl. að hann nái því fram að hraða þörfum framkvæmdum. En ég vil enn á ný segja að það er bót í máli að málinu seinkar þó ekki nema um eitt ár.

Virðulegi forseti. Við erum hér að fjalla um nál. um breytingu á vegáætlun fyrir 1992. Það er skýrt að í vegalögum segir: ,,Alþingi skiptir vegafé.`` Það fer ekkert á milli mála að það er hlutverk Alþingis að fjalla um og skipta því fjármagni sem áætlað er að fari til framkvæmda í vegagerð. Það sem minni hluti samgn. og hinir ýmsu þingmenn hafa fyrst og fremst gagnrýnt er að ekki hafi verið haft samráð við samgn. þingsins og þingmenn viðkomandi kjördæma um skiptingu á því fjármagni sem var veitt til framkvæmda. Ég skal ekki dæma um það en dreg þó í efa að einhverjar breytingar hefðu orðið á hinum ýmsu framkvæmdaþáttum sem ráðherra hefur lagt áherslu á. En það er fyrst og fremst prinsippið sem menn eru hér að deila um, að ekki skuli hafa verið haft samráð við þessa aðila eins og skýrt er kveðið á um. Ég held líka að með því móti hefði fengist miklu meiri friður um þetta mál. Það er umhugsunarefni og þarf enginn að vera hissa á því þó þingmenn hrökkvi við þegar þeir verða þess áskynja að það er ekki aðeins búið að ákveða að veita fjármagni til ákveðinna framkvæmda án þess að þeir hafi um það fjallað heldur er einnig búið að bjóða út þessi verk áður en þau hafa verið kynnt viðkomandi nefnd þingsins. Við vorum í þeirri trú þegar þingsköpum þingsins var breytt að hugsunin væri sú að þingnefndir yrðu miklu virkari en áður hefur verið og yrðu til taks allt árið. Það var örugglega ætlast til þess að mál eins og þessi yrðu þess vegna kynnt í viðkomandi nefnd. Ríkisstjórnin kynnti hugmyndir sínar um aukið fjármagn til vegagerðar fyrst og fremst sem aðgerð í því að létta á því atvinnuleysi sem ríkisstjórnin með aðgerðaleysi sínu hefur því miður leitt yfir þessa þjóð. Það er okkur umhugsunarefni hvernig atvinnumálum þjóðarinnar er komið. Við getum litið til baka. Þegar atvinnuleysið hefur orðið hvað mest áður hefur það einmitt gerst þegar þessir tveir flokkar, Sjálfstfl. og Alþfl., hafa einir farið með stjórn landsins. Þá er það sem atvinnuleysið á Íslandi verður hvað mest. Það segir okkur vissa sögu sem vert er að minna á. Ég fagna auðvitað og það er engin spurning að allir þingmenn fagna auknu fjármagni til vegamála. En því miður er hér ekki allt sem sýnist í þeim efnum. Samhliða því að ákveðið er að láta Vegasjóð taka lán er nemur 1,8 milljörðum kr., eða tæplega 2 milljörðum, til framkvæmda í vegagerð og sagt að þetta eigi að vera til að létta á hinu slæma atvinnuástandi kemur á móti skerðing af mörkuðum tekjustofnum til vegamála upp á hvorki meira né minnna en 694 millj. kr. Og nýjum verkefnum er bætt á þennan málaflokk upp á 330 millj. kr. Þessar upphæðir gera samtals, eins og komið hefur fram áður hjá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni, rúman 1 milljarð kr. sem ríkisstjórnin sker niður af því framkvæmdafé sem hún segist vera að auka til þessara merku mála. Samgöngumálin eru mikilsverður þáttur í uppbyggingu og þjónustu og mjög vaxandi þáttur í því að tengja saman byggðir landsins. Oft hefur verið talað um það úr þessum ræðustól að okkur framsóknarmönnum farist ekki að tala mikið í þessum málum svo lengi séum við búnir að sitja við stjórnvölinn og . . .  Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem segir í bókun okkar stjórnarandstöðuþingmanna. Þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Sérstaklega viljum við mótmæla þeim vinnubrögðum sem viðhöfð hafa verið við undirbúning þess átaks í vegamálum sem ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir. Með því að ekkert samráð var haft við nefndina eða þingmenn einstakra kjördæma hefur þinghefð og vinnuregla um langt skeið verið brotin. Hér eru m.a. á ferðinni breytingar á framkvæmdaröð sem áður hefur verið gert ráð fyrir á vegáætlun.`` Þetta er það sem við stjórnarandstöðuþingmennirnir höfum látið bóka eftir okkur í nál. Vegna þeirra umræðna sem fóru fram fyrr og hæstv. samgrh. vék að í sambandi við langtímaáætlun í vegagerð og það nefndastarf sem þar var unnið kom fram í máli hæstv. ráðherra að hann hefði verið mjög ósammála niðurstöðum þeirrar nefndar. Ég harma það satt að segja og ég er ekki viss um að hæstv. ráðherra hafi verið svo mjög ósammála þeim niðurstöðum sem fengust í nefndinni þegar grannt væri skoðað. Ég átti sæti í þeirri nefnd með hæstv. núv. ráðherra og ég þekki nokkuð hugsanir hans í samgöngumálum. Ég kannast ekki við að hann hafi verið svo ósammála okkur í meginefnum þess nál. Hæstv. ráðherra vék sérstaklega að einum þætti í þessari áætlun sem varðar tengingu á uppbyggingu vegar á milli Austur- og Norðurlands. Ég vænti þess að hæstv. samgrh., vegna þess að ég veit að maðurinn er minnugur og glöggur, minnist þess að ég óskaði sérstaklega eftir því í langtímanefndinni í vegagerð að starfsmenn Vegagerðar ríkisins beittu sér fyrir því að boða til sérstaks fundar með þingmönnum Austurlands og Norðurlands til að finna leiðir, leita sátta og hugsanlegra fjármögnunarleiða til að byggja upp þessa vegtengingu sem svo mjög er nauðsynlegt að ná fram á milli Norður- og Austurlands. Ég lagði einmitt þunga áherslu á þetta margsinnis í starfi mínu í nefndinni og óskaði eftir þessu að lokum. Eftir því sem ég veit best, hæstv. ráðherra, hefur þessi fundur ekki enn þá verið haldinn. Enn þá hefur ekki verið haldinn fundur með þingmönnum Norðurlands og Austurlands til að kryfja þetta mál og reyna að leita hinna skynsamlegustu leiða. Ég veit að ráðherra hefur sérstakan áhuga á þessu máli og það hef ég einnig. Ég tel það með brýnni verkefnum okkar í vegagerð í dag að reyna að koma upp varanlegu vegasambandi milli Austurlands og Norðurlands og reyna að ljúka hringtengingu landsins við þjóðveg númer eitt. Því skulu það verða mín lokaorð í þetta sinn að ég hvet hæstv. ráðherra til að beita áhrifum sínum til þess að þingmenn þeirra kjördæma sem liggja þar næst verði kvaddir til fundar til að ræða þetta mál. Ég er sannfærður um, ráðherra, að það væri farsælla fyrir framgang málsins að vinna þannig að því en með einhliða ákvörðunum.

Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér neitt frekar að taka þátt í þessari umræðu. Ég hafði sagt flest sem segja þurfti af minni hálfu við fyrri umr. þess en tiltekin orð hæstv. samgrh. gerðu það að verkum að ég sá mig knúinn til að biðja um orðið. Reyndar gefst þá tækifæri til að svara í leiðinni ýmsu sem hæstv. samgrh. hefur á mismunandi stöðum látið hafa eftir sér um sama efni. Það varðar nokkuð sérkennilegan málflutning sem hæstv. ráðherra hefur haft uppi af og til á síðustu mánuðum um nauðsyn þess að skipuleggja með öðrum hætti fjárveitingar og samspil verkefna hvað varðar framkvæmdir í samgöngumálum. Nú eru þetta ekki verstu ræður sem hæstv. samgrh. hefur flutt nema síður sé því efnislega er þetta að mörgu leyti skynsamlega mælt. Það sem ég hlýt að gera stórkostlegar athugasemdir við er með hvaða hætti hæstv. samgrh. stillir þessum málum upp og talar um þau. Rétt eins og hann hafi ekki búið í sama þjóðfélagi og afgangurinn af landsmönnum sl. ár og hafi ekki hugmynd um að mælt er fyrir um framkvæmdir í samgöngumálum, bæði fjáröflun og til framkvæmda, með lögum. Þær framkvæmdir hafa verið framkvæmdar með ákvörðunum Alþingis og framkvæmdaáætlunum eða fjárveitingum sem Alþingi hefur ákveðið undanfarin ár. Það er þess vegna furðulegt að heyra hæstv. samgrh. tala um það eins og meiri háttar mistök einhverra tiltekinna manna á undanförnum árum að einhverjar krónur hafi farið í flugvöll og þær hefðu verið betur komnar í veg. Er það virkilega þannig að hæstv. samgrh. viti ekki að um þessar framkvæmdir allar gilda og hafa gilt lög og að þau lög eru alveg afdráttarlaus hvað það snertir að það er ekki hægt að færa féð á milli framkvæmdaflokka hins opinbera á þessu sviði frekar en yfirleitt er heimilt að ráðstafa fé af hálfu hins opinbera til annarra verkefna en samþykkt hefur verið með fjárlögum, vegáætlun, lánsfjárlögum eða með öðrum slíkum bindandi hætti af Alþingi? Samt kemur hæstv. samgrh. t.d. á fundi eða ráðstefnur og hneykslast á því að peningar hafi verið settir í flugvallargerð við Þórshöfn. Og hann segir: Það hefði verið gáfulegra að setja þessa peninga í Öxarfjarðarheiði. Spurningin snýst ekki um hvort það hefði verið gáfulegra að mati einhverra manna. Málið er að í gildi eru lög sem mæla fyrir um það að fjár til flugmála er aflað með sérstökum hætti og því er ekki heimilt að ráðstafa í annað en flugvallargerð. Það eru önnur lög sem gilda um vegamál. Peninga til framkvæmda á því sviði er aflað með sérstökum hætti á grundvelli laga um fjáröflun til vegamála, álagningu bensíngjalds og annarra markaðra tekjustofna. Með nákvæmlega sama hætti er mælt fyrir um það í þeim lögum að þeim peningum er eingöngu heimilt að ráðstafa í vegagerð. Framkvæmdum í hafnamálum hefur verið ráðstafað með ákvörðunum Alþingis við afgreiðslu fjárlaga þar sem fjárveitingum er skipt niður á einstakar hafnir. Þar með er það sömuleiðis bundið af Alþingi og svo hefur verið gert undanfarin ár. Hvern er hæstv. samgrh. skamma með þessum ræðum sínum? Hvað er hann að gagnrýna? Hvað er hann óánægður með? Það er svo allt annað mál ef hæstv. ráðherra kemur hingað og kynnir okkur nýja stefnu að hann þykist flytja frv. sem sameini allar fjárveitingar til samgöngumála í einn pott. Væntanlega vill hæstv. ráðherra sitja yfir því að úthluta úr honum með svipuðum hætti og upp var tekið á síðasta hausti, að við ríkisstjórnarborðið skyldu framkvæmdir í vegamálum ákveðnar. Ég tel það reyndar ekki til eftirbreytni. Ég verð að segja eins og er að ég hef verið undrandi á þessum málflutningi hæstv. samgrh. Hann talar eins og hann hafi ekki haft hugmynd um það að í gildi hafi verið alveg skýr og afdráttarlaus lög sem hafa mælt fyrir um það hvernig fjármuna er aflað til hinna einstöku framkvæmda eða framkvæmdasviða í þessum efnum. Þau eru skýr og afdráttarlaus hvað það snertir að þeim fjármunum er ekki heimilt að verja í annað. Þetta þarf hæstv. samgrh. að vita. Það er ekki seinna vænna fyrir hann, hann er kominn hátt á annað árið á þessum embættisferli. Það hvort einstakar framkvæmdir séu skynsamlegar og hvort þessum peningum hefði e.t.v. verið betur varið í einhverjar opinberar framkvæmdir er bara allt annað mál. Menn geta haft sínar skoðanir á því en það er furðulegt og ég gagnrýni það að hæstv. samgrh. skuli leyfa sér að tala með jafnábyrgðarlausum hætti um þessi mál vegna þess að það slær ryki í augu almennings. Fólk er ekki endilega það upplýst um þessa hluti að það viti að þarna hafa gilt alveg skýr lagafyrirmæli, skýrar framkvæmdaáætlanir sem ekki hefur verið hægt að hrófla við. Það er ekki þannig að samgönguráðherrar liðinna ára hafi t.d. mátt taka fjárveitingar sem Alþingi hefur ákveðið í flugvöll á Blönduósi eða Stykkishólmi og ráðstafað þeim til vegagerðar. Það var ekki þannig. Þeir höfðu ekki heimild til þess, það var bannað. Þess vegna er furðulegt að stilla slíkum dæmum úr fortíðinni upp sem einhverjum mistökum eða yfirsjónum af hálfu þeirra manna sem um þessi mál hafa fjallað á undanförnum árum. Það er Alþingi sjálft sem hefur ákveðið að hafa þetta svona. Það þarf hæstv. samgrh. líka að vita. Síðan kemur hæstv. ráðherra hér og telur að hann hafi uppgötvað hjólið, að honum hafi dottið það í hug að samræma þurfi þessar áætlanir á sviði samgöngumála og að þessar framkvæmdir þurfi að taka mið hverjar af annarri. Ég er feginn því að hæstv. samgrh. er þessarar skoðunar, það er gott. Hann hefði mátt vera það fyrr því það vill nú svo til að hann er ekki að uppgötva hjólið í þessu efni. Hér á Alþingi var flutt þáltill., í fyrsta sinn fyrir einum fimm eða sex árum síðan af þeim sem hér stendur. Um hvað var sú þáltill. sem birtist á þskj. 677 á þinginu 1986--1987? Hún bar yfirskriftina: ,,Tillaga til þingsályktunar um samræmingu áætlana á sviði samgöngumála og mannvirkjagerðar.`` Flm. voru ásamt ræðumanni hv. þáv. þm. Skúli Alexandersson og Helgi Seljan. Tillagan var svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta vinna að samræmingu áætlana á sviði samgöngumála og meiri háttar mannvirkjagerðar þannig að slíkar áætlanir fyrir einstaka landshluta og landið allt falli eðlilega saman í eina heild.`` Þetta var megininntak þessarar tillögu. Ég mælti þá og hafði oft gert áður fyrir því sjónarmiði að það þyrfti að samræma þessar meiri háttar framkvæmdaáætlanir, sérstaklega á sviði samgöngumála. Ég tók sem dæmi þá staðreynd að hefðu menn gengið út frá því fyrr að brú kæmi yfir Ölfusárósa við Óseyri hefðu menn hagað fjárveitingum til hafnargerðar á suðurströndinni öðruvísi og sparað mikið fé. Það sama á við um mörg önnur tilvik. Því miður fékk ég ekki stuðning þáv. stjórnarþingmanna til að afgreiða þessa tillögu. Ég endurflutti hana ári síðar. Þá var henni vísað með jákvæðri umsögn til ríkisstjórnar á vormánuðum 1988. Þetta var skynsamleg tillaga og ég er ánægður með það að núna fimm árum síðar skuli hæstv. núv. samgrh. hafa hugsað málið og komist að þeirri niðurstöðu að þetta er rétt. Svo skemmtilega vill svo til að tillagan, sem var vísað til ríkisstjórnarinnar vorið 1988, hafði nýlega borist samgrn. þegar þar urðu húsbóndaskipti haustið 1988. Það bar því vel í veiði að hefja þegar í stað undirbúning að því að unnið yrði í samræmi við þessa ályktun og það var gert. Ég skipaði stóra nefnd sem í voru forustumenn allra stærstu framkvæmdaflokka á sviði samgangna og reyndar líka mannvirkjagerðar því að það komu inn aðilar frá verktakasambandi og fleiri slíkum aðilum. Þessi nefnd vann geysimikið starf við það að kortleggja samgöngusviðið og leggja línur um æskilega þróun og samtengingu þessara framkvæmdaþátta fram á næstu öld . Síðan kom þetta nefndarstarf út í myndarlegri bók, að vísu skömmu fyrir kosningar. Mér var ranglega borið það á brýn að hafa hagrætt starfi nefndarinnar mér til framdráttar sem reyndar var ekki því að það var hrein tilviljun að svo stóð á að nefndin lauk störfum upp úr áramótum 1990/1991 og gaf álit sitt út í myndarlegari bók sem ég fagna að hæstv. samgrh. hefur greinilega lesið. Í framhaldinu var svo ætlunin að reyna að láta þær áherslur sem þetta mikla starf skilaði endurspeglast í breyttri tilhögun og breyttu skipulagi framkvæmdaáætlananna eins og þær voru lagðar fyrir eða afgreiddar á Alþingi, m.a. með því að í tillögum nefndarinnar var hugmynd um samgönguráð sem fengi ráðgefandi hlutverk gagnvart stjórnvöldum og ætti ekki síst að reyna að koma á þessum tengslum og þessari samræmingu. Ég er að rekja þetta hér, hæstv. forseti, til þess að menn átti sig á því að það er ekki svo að hæstv. núv. samgrh. hafi fyrst og fremst dottið þetta í hug og ekkert hafi verið að þessu unnið áður. Þvert á móti er það svo að nær er að spyrja, úr því að hæstv. núv. samgrh. er þessarar skoðunar, hvað hann hefur þá gert. Hvar sér þess stað í hans störfum, sem búinn er að sitja í embætti í meira en eitt og hálft ár, að hann ætli að gera þessar skoðanir sínar að veruleika í framkvæmd? Ekki vantar hann undirbúningsvinnuna. Hún lá fyrir þegar hann kom í ráðuneytið. Ég skal reyndar taka það fram að ég tel margt mæla með því að búin yrðu til einhvers konar samgöngufjárlög þar sem viss hreyfanleiki eða sveigjanleiki væri fyrir hendi. Það gæti í sumum tilvikum gengið þannig til að menn færðu jafnvel fjárveitingar milli framkvæmdafokka enda væri frá því gengið með tilteknum hætti og Alþingi væri samþykkt slíkum ráðstöfunum. Með því t.d. að sameina alla tekjustofna samgöngumálanna með tilteknum hætti mætti e.t.v. búa svo um hnútana að sæmilegur friður skapaðist um slíka skipan mála. En það mundi ekki gerast að óbreyttu í dag. Þegar hæstv. samgrh. talar um það, sem af einhverjum sérstökum ástæðum er honum mjög hugleikið, að það hafi verið ægileg vitleysa að byggja nútímalegan flugvöll við Þórshöfn og að þeir peningar hefðu verið betur komnir í vegagerð uppi á Öxarfjarðarheiði gleymir hæstv. samgrh. væntanlega því að það eru flugfarþegar landsins sem leggja Flugmálastjórn til það framkvæmdafé sem fer til flugvallargerðar. Það var enginn annar en forveri okkar beggja í starfi, hv. 1. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, sem vann það þrekvirki liggur mér við að segja að koma í gegn lögum um framkvæmdaáætlun í flugmálum og um tekjustofna til að fjármagna þær framkvæmdir. Hvernig er það? Það er með skattlagningu á farþegana og skatti á bensín flugvéla. Heldur hæstv. samgrh. að því yrði vel tekið að þessi sérstaka skattlagning á flugvelli í landinu yrði notuð sem tekjustofn til vegagerðar uppi á Öxarfjarðarheiði? Ég held að það mundi hvína eitthvað í. Það var nógu strembið fyrir hæstv. þáv. samgrh. Matthías Bjarnason að koma þessum pakka í gegn. Hann mætti m.a. harðri andstöðu atvinnurekenda á þessu sviði af skiljanlegum ástæðum, þeir voru ekki mjög spenntir fyrir þessari skattlagningu. Menn höfðu það til hliðsjónar að þeir sáu þörfina fyrir framkvæmdir í flugmálum. Ég hygg að við mundum ekki síður nú en við gerðum þá, ég og hv. 1. þm. Vestf., sameinast um að berja í borðið ef hæstv. samgrh. ætlaði að óbreyttu skipulagi þessara mála að ráðstafa skatti, sem lagður er ofan á flugfarseðla landsmanna, til vegagerðar uppi á heiði. Ég held að það þyrfti að skipuleggja þessi mál með öðrum hætti áður en menn færu út í slíkar ráðstafanir. Ef hins vegar yrðu búin til sameiginleg samgöngufjárlög sem byggðu á öllum tekjustofnum fyrir samgöngumál væri það allt annað mál og mætti þá gjarnan koma til sjálfstæður tekjustofn handa hafnargerð einnig. Þess yrði gætt að jöfnuður yrði ríkjandi milli þessara framkvæmdaflokka, þ.e. málin yrðu gerð upp og leiðrétt ef eitt svið hefði lánað öðru eða lagt öðru til fé tímabundið. Í einu kjördæmi gæti meiri áhersla verið á vegagerð eitt árið en flugvallargerð annað árið. Það er allt annað mál. Það getur verið mjög mikilvæg hagræðing sem í slíku felst og getur gefið mönnum sveigjanleika og möguleika sem ekki eru fyrir hendi í okkar rígskorðaða kerfi í dag og hafa ekki verið. En það er bara allt önnur tilhögun og allt annað skipulag. Ég lét skoða það talsvert á sínum tíma í samgrn. að unnið yrði að því að mynda slíkan samgöngusjóð og setja slík samgöngufjárlög og að þessi mál yrðu skipulögð með þeim hætti. Ég er áfram tilbúinn til að leggja slíkri vinnu lið en henni er ekkert gagn gert með því að rugla menn í ríminu gagnvart fortíðinni og láta líta svo út sem þetta hafi verið fyrir einhvern þvergirðingshátt eða heimsku þeirra sem farið hafa með samgöngumál á undanförnum árum að þeir skuli ekki hafa fært fé á milli vegagerðar og flugvallargerðar. Það er bara ekki boðlegur málflutningur. Það er svo gjörsamlega verið að drepa málinu á deif að undrun sætir þegar það er haft í huga að fjárln., Alþingi og ríkisstjórnir fram að deginum í dag hafa í sameiningu borið ábyrgð á því að þetta skipulag hefur verið svona. Það hefði þurft að endurskoða og breyta fjölmörgum lagaákvæðum og stokka upp alla framkvæmd mála ef þetta hefði átt að vera hægt. Ég vil svo í framhaldi af þessu, vegna þess að sú ákvörðun hæstv. ríkisstjórnar að setja útgjöld vegna rekstrar ferja og flóabáta yfir á Vegagerðina hefur komið svolítið til umræðu, gera hreint fyrir mínum dyrum í þeim efnum og lýsa mínum sjónarmiðum í þeim efnum kynni einhverjum að þykja það áhugavert því þetta er ekki heldur í fyrsta skipti sem mönnum dettur þetta í hug. Það er rétt sem kom hér fram hjá hv. 8. þm. Reykn., hæstv. fyrrv. fjmrh., að honum datt þetta í hug meðan hann var í embætti. Hins vegar sagði hann kannski ekki nákvæmlega frá því á hverju það strandaði. Það strandaði nefnilega á þeim sem hér stendur. Ég tók það ekki í mál á þeim tíma að Vegagerðin tæki á sig þessar byrðar fyrr en hún hefði fengið að fullnýta sína tekjustofna til framkvæmda í vegamálum enda yrðu henni skapaðir tekjustofnar á móti þessum útgjöldum. Það var ekki og það er vonandi ekki ætlunin að rýra framkvæmdafé Vegagerðarinnar til frambúðar með þessari aðgerð, eða hvað? Er það virkilega það sem menn ætlast fyrir? Ætla menn að setja hálfan milljarð yfir á Vegagerðina án þess að auka möguleika hennar á móti til þess að afla sér tekna með því t.d. að lyfta þakinu á bensíngjöldunum? Ég hef ekki orðið var við slíkan undirbúning af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Það er nauðsynlegt að það sé alveg skýrt að mín skoðun er óbreytt í þessum efnum. Ég var og er andvígur því að Vegagerðin taki að sér þetta verkefni ef það á að verða á kostnað möguleika hennar til þess að standa undir framkvæmdum í vegamálum. Það er þörf fyrir og meira en þörf fyrir allar þær tekjur sem Vegagerðin getur aflað með mörkuðum tekjustofnum í vegagerð þó að hún fullnýti þá. Það kann vel að vera að einhverjir láti sér detta í hug að það sé einhver skoðanamunur milli mín og hv. 8. þm. Reykn. í þessu máli og það verður þá bara að hafa það. Sannleikurinn er svona. Ég harðneitaði því í tvígang þegar fjmrh. kom í tíð fyrri ríkisstjórnar með þessa hugmynd. Bæði árið 1989 og 1990 sagði ég nei, það kemur ekki til greina að Vegagerðin fari að taka þessar byrðar á sig að óbreyttu --- og hana nú.  Hæstv. samgrh. vék svo með nokkuð sérkennilegum hætti einnig að ákvarðanatöku fyrri ríkisstjórnar varðandi t.d. Vestfjarðagöng, ferjuna Herjólf og að fleiri slíkum málum. Þetta er kunnugleg þvæla frá hæstv. samgrh. Það væri stórmannlegra af honum að koma hér og svara þessu: Er hann á móti þessum framkvæmdum? Hefur hann eitthvað út á þær að setja? Hvað á þetta nudd endalaust að þýða um Herjólf og Vestfjarðagöngin? Fer það svona afskaplega í taugarnar á hæstv. núv. samgrh. að í tíð fyrri ríkisstjórnar voru þessi stórvirki undirbúin og þeim hrint í framkvæmd eða ákvarðanir teknar um þau? Við getum farið yfir það allt saman frá upphafi til enda. Að þessum ákvörðunum var staðið með nákvæmlega þeim hætti sem fyrir er mælt um í lögum og venjur hafa skapast um hér á Alþingi. Vestfjarðagöng komu fyrst inn í vegáætlun 1989. Síðan var tekin ákvörðum í ríkisstjórn um að leggja það til við Alþingi að flýta þeirri framkvæmd. Sú tillaga var flutt hér inn á þingið í formi sérstakrar þáltill. um að flýta framkvæmdum við Vestfjarðagöng. Alþingi samþykkti þá þál. Í framhaldi kom svo sú ákvörðun inn í tillögu til vegáætlunar og var sömuleiðis samþykkt þar og hennar sér enn fremur stað í tillögu að langtímaáætlun í vegamálum þannig að þetta ferli var nákvæmlega í samræmi við það sem hefðir og venjur og lagafyrirmæli mæla fyrir um að skuli vera þegar framkvæmdaáætlanir í samgöngumálum eiga í hlut og í þessu tilfelli vegagerð. Þetta geta menn farið yfir að frá upphafi til enda var þannig að þessu staðið. Og ég vil halda þessu til haga þó svo að ég þyrfti ekki endilega að kvarta undan því að hæstv. núv. samgrh. sé að reyna að persónugera þetta framtak eða þessa ákvörðun við mig. Sama má segja um Herjólf. Það er alveg kostulegt að heyra þessi ræðuhöld um Herjólf þegar það liggur fyrir að Alþingi Íslendinga var búið að veita heimildir í lögum til að ráðast í þessa framkvæmd og þetta var að sjálfsögðu allt saman samkvæmt heimildum sem lágu fyrir í gildandi lánsfjárlögum og fjárlögum hvers tíma. Það er hins vegar skiljanlegt eftir þann óskaplega vandræðagang sem búinn var að vera á því máli --- og var Sjálfstfl. að því er virðist a.m.k. í Suðurlandskjördæmi alveg sérstaklega þungbær og erfiður og kemur enn fram í sálarflækjum ákveðinna hv. þm. eins og hv 3. þm. Suðurl. í því máli --- að þeim skyldi af einhverjum ástæðum, ekki mjög stórmannlegum að vísu, svíða það að sú ríkisstjórn sem þeir áttu ekki aðild að hafði þó manndóm í sér til þess að ljúka því máli og var þó búið að þvælast nógu lengi fyrir hunda og katta fótum ef svo má að orði komast. Vandræðagangurinn og aumingjaskapurinn í því öllu saman er búinn að vera til skammar á sama tíma og þetta skip sem fyrir var eltist og eltist og sinnti sínu verkefni þannig að óviðunandi var af öryggisástæðum. Herra forseti. Af vissum ástæðum ætla ég ekki að hafa þetta lengra. Ég gæti ýmislegt um þetta sagt og það væri fullkomin ástæða til. Það er aðeins eitt sem ég vil leyfa mér að bæta við að lokum svona fyrir skrárnar og það er auðvitað það að enn syrtir í álinn hjá hæstv. samgrh. þannig að þetta er auðvitað að verða þyngra en tárum taki og þá á ég að sjálfsögðu við nýjustu ákvörðun hæstv. ríkisstjórnar í efnahagsmálum. Hæstv. ríkisstjórn hefur nýlega ákveðið að bæta við skerðinguna á mörkuðum tekjustofnum Vegagerðarinnar þannig að hún er nú komin í 700 millj. kr. samkvæmt fjárlagafrv. og þessari nýju ákvörðun ríkisstjórnarinnar og svo þegar útgjöldum vegna ferja er bætt við þá verður skerðingin, bein skerðing á tekjum Vegagerðarinnar sem hefði átt að vera fyrir hendi til að renna sem óafturkræf framlög til framkvæmda komin á annan milljarð króna. Í staðinn er Vegagerðin látin taka lán til þess að halda uppi sæmilegu framkvæmdastigi. Er þetta glæsileg útkoma? Er það virkilega þannig að hæstv. samgrh. sé það barn að hann ætli sér að koma hér í ræðustólinn, eins og hann hefur gert fram að þessu, og slá um sig með því að þetta séu einhver stórkostleg tíðindi og eitthvert framfaraspor í íslenskum vegamálum að yfir 1.000 millj. kr. af eigin aflafé Vegagerðarinnar hverfa út úr hennar reikningum í ríkissjóð eða í útgjöld sem áður voru henni óviðkomandi? Í staðinn tekur Vegagerðin að vísu ofurlítið stærra lán þannig að nettó hefur hún pínulítið meira fé til framkvæmda en ella hefði orðið  Þetta er auðvitað dapurleg niðurstaða sem við hörmum sem berum þennan málaflokk fyrir brjósti og ég ætla sökum kunningsskapar við hæstv. samgrh. í gegnum tíðina þrátt fyrir allt ekki að hafa fleiri orð um það.

Hæstv. forseti. Þar sem hv. þm. kaus að draga flóabáta inn í umræðu með þeim hætti sem hann gerði er nauðsynlegt að taka það fram að þegar ég tók við þeim málaþætti þá hafði forveri minn tekið á sig og ríkissjóð gífurlegar skuldbindingar, miklu meiri skuldbindingar en áður þekkjast í þessum málaflokki og er kannski best lýst með því að rifja upp þau framlög sem veitt hafa verið á fjárlögum til flóabáta á undanförnum árum. Á árinu 1991 voru það 148 millj. kr. Á þessu ári 277 millj. kr. en stefnir í milli 500--600 millj. kr. Við erum að tala um hækkun úr 188 millj. í rúmar 500 millj., 400 millj. kr. hækkun á þessum lið vegna þeirra ákvarðana og ráðstafana sem forveri minn gerði meðan hann var samgrh. og vitaskuld verður þetta að greiðast af þeim fjármunum sem til samgöngumála fara í heild.

Hæstv. forseti. Ástæðan fyrir því að þörfin fyrir fjárveitingar til reksturs samgangna á sjó, sem styrktar eru af hinu opinbera, mun verða mikil um nokkurt árabil er sú að bæði síðasta og næstsíðasta ríkisstjórn tóku um það ákvarðanir að endurnýja skip sem hafa verið í þessum siglingum og það sér auðvitað hvert mannsbarn að þegar þannig háttar til að samtímis er verið að endurnýja að verulegu leyti skipakostinn á þessum siglingaleiðum þá aukast útgjöldin meðan verið er að greiða niður þær fjárfestingar, það liggur í hlutarins eðli. Það er dýrt að halda uppi nútímasamgöngum með nútímafarkostum á sjóleiðum eins og milli Vestmannaeyja og lands. Það þekkja allar þjóðir. Kröfur um öryggi í slíkum samgöngum hafa stóraukist á undanförnum árum og gera það m.a. að verkum að eldri skip eru ekki lengur fullnægjandi hvað öryggismál snertir og það átti ásamt með fleiru þátt í því að ávörðunin var endanlega tekin um nýsmíðar í tilviki Herjólfs. Sömuleiðis hafði ríkisstjórn, sem Sjálfstfl. átti aðild að, ákveðið að endurnýja flóabátinn Baldur og varð hann nokkuð dýr. Hann var smíðaður hér innan lands og var dýr í byggingu. Nú er komið að skuldadögunum eins og mun koma hjá Vegagerðinni seinna út af lántökum hæstv. núv. samgrh. og þetta skilja menn. Það lá alltaf fyrir að þegar kæmi að því að endurnýja Herjólf, þá kæmi tímabil þar sem útgjöldin í þessum málum mundu vaxa. Það liggur í hlutarins eðli. En ég leyfi mér að halda því fram og fullyrða að það sé illa komið fyrir okkur Íslendingum ef við getum ekki boðið upp á sæmilegar samgöngur milli lands og Eyja. Það er ekki björgulegt ef við getum ekki haldið uppi þokkalegum samgöngum við stærstu verstöð landsins. Herjólfur er þjóðvegur Vestmanneyinga rétt eins og Eyjafjarðarferjurnar eru og fá vonandi að vera áfram, hæstv. samgrh., þjóðvegurinn út í Hrísey og Grímsey. Þetta eiga menn að skilja. Spurningin er um það: Hafa menn efni á því að búa í þessu landi með mannsæmandi hætti?

Hæstv. forseti. Það mátti enn sjá á þingmanni að hann er órólegur. Það er auðvitað mjög tilfinnanlegt að þurfa að verja hálfum milljarði kr. til þessara þarfa þegar auðvelt er að sýna fram á að miklu, miklu lægri fjárhæðir hefðu komið að sama haldi, miklu lægri fjárhæðir. Og nú á síðustu vikum hefur Vegagerðin verið að reyna að vinna einhverjar tillögur úr þessum efnivið sem við höfum sem hafa í för með sér sparnað og meiri arðsemi sem auðvitað mun þýða það að hægt er að verja meiri fjármunum til annarra þátta samgöngumála alveg með sama hætti og það mun gagnast okkur á næsta ári. Við munum spara okkur 300 millj. kr. með því að leggja niður Skipaútgerð ríkisins, þá mun það auðvitað líka koma okkur til góða ef okkur tekst að finna leið til að ná meiri arðsemi í flóabátana og auðvitað hefði það verið auðvelt verk ef öðruvísi hefði verið staðið að þeim málum á síðustu árum.

Hæstv. forseti. Það er sjónarmið út af fyrir sig að við Íslendingar höfum ekki efni á að reka Herjólf. Það er sjónarmið út af fyrir sig að þjóðin hafi einfaldlega verið svo fátæk að það hafi verið röng ákvörðun af henni að ráðast í endurnýjun á þessu skipi og það hefði einfaldlega átt að láta þennan gamla pólska Herjólf sigla áfram á einni lúinni aðalvél upp að skerjóttri suðurströndinni fullan af börnum eins og hann stundum gerði og bilaði þó vélin. Og menn hefðu bara ósköp einfaldlega átt að sætta sig við það að þjóðinni hefði hrakað svo mjög að hún hefði ekki lengur efni á því að endurnýja farkosti sína með vissu millibili hvað þetta snertir. En hinu hafna ég að það sé auðvelt að sýna fram á að það hefði með miklu ódýrari hætti verið hægt að leysa þetta verkefni jafnmyndarlega og það var gert með því að láta byggja nýtt framtíðarskip á þessa siglingaleið. Sú sársaukafulla ákvörðun var m.a. tekin að smíða skipið í útlöndum vegna þess að miklu hagstæðari tilboð fengust í smíðina þar, svo miklu hagstæðari en hér innan lands að af þeim ástæðum töldu menn ekki verjandi að taka þann mismun á skattborgarana í landinu. Það var ekki gert þegar ríkisstjórn Sjálfstfl. stóð að því að smíða Baldur. Hann var smíðaður hér innan lands og vel má vera að hann hefði fengist ódýrari erlendis og þar með hefði mátt spara peninga. Og auðvitað má lengi reyna að bæta sig í rekstri. Ég tek það skýrt fram, eins og ég gerði í ræðu minni hér áðan, að ég treysti ekki síður Vegagerðinni til að halda myndarlega og vel utan um þá hluti heldur en öðrum. En spurningin mun að lokum snúast um það: Er pólitískur vilji fyrir hendi til að halda úti þessum samgöngum? Eru þeir menn við völd í landinu sem vilja tryggja fólki í hinum afskekktu byggðum úti í Eyjum fullnægjandi samgöngur eða ekki? Það er sá prófsteinn sem hæstv. samgrh. stendur frammi fyrir. Það er misskilningur hjá honum að hann komist fram hjá prófinu með því að skammast út í forvera sinn og hann vinnur ekkert með því í sjálfu sér nema þá að vekja stanslaust athygli á því að allar meiri háttar framkvæmdir og ákvarðanir í þessum efnum voru teknar af öðrum en honum.

Virðulegi forseti. Það er ekkert nýtt að umræður verði alllangar um vegamál og samgöngumál yfir höfuð og vænta má þess að slíkar umræður fari fram í vetur bæði við afgreiðslu fjárlaga og þó ekki síður við endurskoðun vegáætlunar sem fram á að fara á þessu Alþingi. Í þessum umræðum eru tvö atriði sem ég vildi segja örfá orð um. Hið fyrra er að hv. 3. þm. Vesturl. og raunar fleiri fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna vöktu á því athygli að samkvæmt nýjum þingskapalögum væri opnað fyrir það að þingnefndir tækju mál til athugunar og meðferðar áður en þau væru flutt á Alþingi. Það væri nýmæli ef þetta væri gert og sjálfsagt að hugsa það mál en það hefur yfirleitt ekki tíðkast. T.d. hefur það ekki tíðkast að ríkisstjórn á hverjum tíma hafi vísað málum til athugunar í þingnefndum áður en þau eru flutt. En þingskapalög víkja að slíku starfi þingnefnda eins og segir í 23. gr., með leyfi hæstv. forseta: ,,Áður en 1. umr. fer fram um stjórnarfrumvörp eða fyrri umræða um tillögur frá ríkisstjórninni getur forseti heimilað, ef ósk berst um það frá níu þingmönnum, að nefnd athugi mál í því skyni að afla frekari upplýsinga um það eða skýringa á efni þess. Slíkt er og heimilt að gera að lokinni framsöguræðu um málið. Forseti ákveður hve lengi athugun nefndarinnar má standa.`` Þessi ákvæði þingskapalaganna lúta að því að þingnefnd geti tekið mál, eins og þar segir, ef óskir berast um það áður en 1. umr. er lokið eða áður en máli er með formlegum hætti vísað til þingnefndar en ekki beinlínis að því að fjalla um mál í þingnefndum áður en þau eru flutt. Þannig að slíkt er nýlunda ef það væri gert sem þó sjálfsagt er að hugleiða hvort á einhverjum stigum gæti orðið hægt að verða við. Annað sem ég vildi segja nokkur orð um er að fram kom hjá hv. þm. 8. þm. Reykn. þar sem hann rifjaði það upp að bæði sá sem hér stendur og fleiri þingmenn Sjálfstfl. hefðu gagnrýnt það í stjórnarandstöðu á síðasta kjörtímabili að sérmerktir tekjustofnar Vegagerðar ríkisins skiluðu ekki til vegaframkvæmda eða vegagerðar öllu því fé sem þeir öfluðu heldur væri hluti tekinn í ríkissjóð og þetta er rétt. Við gagnrýndum þetta og það allharðlega. Hv. þm. taldi að við töluðum öðruvísi nú og ættum að biðjast á því afsökunar. Ég vil segja við þennan hv. þm., þó hann sé ekki hér í salnum, að ég tel enga þörf á að biðjast afsökunar á þessum málflutningi varðandi það mál sem hér er á dagskrá vegna þess að á næsta ári verður varið meira fé til vegagerðar heldur en sérmerktir tekjustofnar Vegagerðar ríkisins gera ráð fyrir og aflast samkvæmt þeim. Þessi tvö atriði vildi ég láta koma fram, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Vegna þess sem kom hér fram hjá hv. 2. þm. Norðurl. v., Pálma Jónssyni, formanni samgn. þingsins, þá vil ég segja það og ég sagði það áðan að ég tel að með breyttum þingsköpum --- og hér eru inni aðilar sem unnu mjög að þeim breytingum sem gerðar voru á þingsköpunum og gætu kannski lagt orð í þennan belg --- þá er það alveg ljóst að meiningin var að gera þingnefndir virkari en áður hafði verið. Ég man það ekki nákvæmlega hvenær ríkisstjórnin ákvað að setja þetta fjármagn til vegaframkvæmda. Ég man ekki hvort þingið sat þá eða ekki. Það er eins og mig minni að þing hafi ekki setið þegar þetta var gert. En það breytir ekki því að það hefði verið eðlilegt og farsælla fyrir framgang málsins. Það var þetta sem ég lagði áherslu á, að ráðherra hefði komið, kynnt samgn. þingsins þessa ætlan ríkisstjórnarinnar og málið hefði þannig verið lagt upp við þingmenn viðkomandi kjördæma. Og með breytingu þingskapa er engin spurning í mínum huga að það var meiningin að virkja og gera þingnefndir starfhæfari og virkari, að þær mundu starfa og vera tilbúnar allt árið ef á þyrfti að halda. Þess vegna var það rökrétt að þetta mál hefði komið þangað.

Virðulegur forseti. Mér finnst dálítið erfitt að skilja við þessa umræðu öðruvísi en hæstv. samgrh. segi álit sitt á því hvernig að þessum málum er staðið, hvort hann er alveg samþykkur því að flá kött með ríkisstjórninni í þessum málum eins og gert er, að skerða tekjustofna til vegagerðar stórlega og láta svo Vegagerðina taka lán til að bæta sér þetta upp. Og er það meiningin að t.d. á næsta ári eigi að taka kannski milljarð að láni sem yrði þá eitthvað svipuð upphæð og skerðingin sem nú er og hafa skerðinguna kannski svipaða á því ári líka þannig að Vegagerðin eigi að safna skuldum út á einhverjar framkvæmdir sem ríkisstjórnin er að hæla sér af og það eigi svo að greiðast til baka með skertu vegafé? Hvernig í ósköpunum geta menn komið fram og verið ánægðir með afrek sín sem standa svona að málum? Ég tel að eina afstaðan sem hefði verið verjandi af hálfu hæstv. samgrh. hefði verið sú, úr því að menn ætluðu í átak í vegamálum, að leyfa Vegagerðinni að nýta sér sína tekjustofna og taka því næst lán til viðbótar en ekki að búa til vandamál fyrir í framtíðina með því að greiða vexti og kostnað af skuldum sem safnað er upp vegna þess að tekjustofnarnir eru skertir. Það kom að vísu fram hjá honum að hann er algerlega sammála þeirri ákvörðun að færa kostnaðinn af ferjum og flóabátum yfir á vegamálin án þess að það komi til nýir tekjustofnar og líka þó það sé verið um leið að auka stórkostlega skerðingu á vegafénu. Þetta er samgrh. ánægður með því hann sagði: Vitaskuld af fjármunum til vegagerðar. 

Út af dagskrá eru tekin 4.--9. dagskrármál. Fleira liggur ekki fyrir þessum fundi. Til næsta fundar er boðað með dagskrá. Hann verður verður klukkan fimm á morgun og er einungis ætlaður til útbýtingar þingskjölum. Fundinum er slitið.