Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. á þskj. 1111. Nefndin hefur fjallað um þetta frv. og fengið til viðræðna fulltrúa bæði frá Alþýðusambandi Íslands og Sambandi almennra lífeyrissjóða. Frv. er tilkomið með þeim hætti að fram voru lagðar till. af hálfu ríkisstj. um greiðslujöfnun húsnæðislána. Síðan fóru fram umr. milli ríkisstj. og Alþýðusambands Íslands um þetta efni og frv. eins og það var lagt fram er niðurstaða af þeim umr. Afgreiðslu málsins í n. var frestað meðan viðræður fóru fram milli þingflokkanna um ráðstafanir í húsnæðismálum. Meiri hl. n. mælir með samþykkt frv. en flytur brtt. við ákvæði til bráðabirgða á sérstöku þskj. Minni hl. skilar séráliti og flytur brtt. Að áliti meiri hl. standa Páll Pétursson, Þorsteinn Pálsson, Friðrik Sophusson og Halldór Blöndal. Brtt. meiri hl. fjh.- og viðskn. er á þskj. 1112 og er við ákvæði til bráðabirgða. Meginbreytingin, sem felst í till., lýtur að því að horfið er frá því skilyrði að afturvirkni greiðslujöfnunar sé bundin við umtalsverða greiðsluerfiðleika. Jafnframt er horfið frá því að lán skv þessu ákvæði verði háð mati Húsnæðisstofnunar. Þar á móti kemur ákvæði þess efnis að Húsnæðisstofnun skuli kynna nánari reglur og viðmiðanir um skilyrði fyrir frestun ekki síðar en 15. júlí 1985 en umsóknir skuli hafa borist stofnuninni fyrir 1. sept. 1985, eins og segir í upphaflegu ákvæði til bráðabirgða.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. minni hl. fjh.- og viðskn. um frv. til 1. um greiðslujöfnun fasteignaveðlána til einstaklinga. Um það leyti sem umfjöllun þessa greiðslujöfnunarmáls var að ljúka í n. hófust viðræður stjórnar og stjórnarandstöðu um þessi mál og síðan hefur birst í fréttum og greinargerðum af þeim fundum ýmislegt um það sem þar kom fram í því sem hönd á festi. Fskj. með þessu nál. eru gögn sem stjórnarandstöðufulltrúarnir lögðu fram. Það er annars vegar umræðugrundvöllur fyrir lausn á ríkjandi neyðarástandi í húsnæðismálum sem lagður var fram í byrjun þessa samráðs og síðan er grg. til stjórnarflokkanna frá stjórnarandstöðunni sem birt var að viðræðunum loknum og dreift til fjölmiðla og til stjórnarflokkanna. Í þessum fskj. eru rakin flestöll efnisatriði þessa máls. Það hefur þegar verið vikið að þeim í umr. hér fyrr í dag um frv. til tekjuöflunar vegna húsnæðismála. Ég ætla ekki að gera mál mitt langt að þessu sinni. Minni hl. flytur brtt. við frv. til l. um greiðslujöfnun fasteignaveðlána. Þetta eru brtt. sem hafa verið viðraðar við meiri hl. n. í viðræðum en ekki hlotið þar mikinn hljómgrunn, en við teljum að þær séu allar mjög til bóta. Þær skýra sig raunar sjálfar. Það er eitt meginatriði í þeim að við teljum að það eigi að innleiða kauptaxtavísitölu sem viðmiðunaratriði við reikning lánanna. Við teljum að það sé sú vísitalan sem sé sanngjarnast að miða við. Það er vísitala sem hönd á festir, vísitala sem reynsla er af að nota og við teljum að hún sé eðlilegri grundvöllur en það sem lagt er til að nota skv. frv. Kauptaxtavísitala mælir réttast hjá þeim sem nauðin er mest hjá. Þeir sem erfiðast eiga í þessum málum eru fólk sem er með lægst launin og yfirleitt á gildandi kauptöxtum, eins og þeir hafa verið auglýstir hverju sinni. Þess vegna teljum við eðlilegast að miða við vísitölu kauptaxtanna. Í fyrsta lagi er engin reynsla af þeirri nýju vísitölu sem gert er ráð fyrir að verði tekin upp skv. frv., þ. e. vísitölu atvinnutekna. Í öðru lagi hækkar þessi vísitala ef fólk fer að leggja á sig mjög aukna vinnu til þess að hafa upp í greiðslur af þessum húsnæðislánum eða bæta á sig yfirvinnu eða á annan hátt að þrengja að sér til þess að hafa ofan í sig og á. Það er ekki réttlátt. Við leggjum líka til í brtt. að þessi greiðslujöfnun verði látin ná til fleiri aðila en byggingarsjóða, það verði tekið af skarið um það. Það er augljóst að mjög stór hluti þessa vanda er utan byggingarsjóða ríkisins. Við gerum þess vegna að tillögu okkar að það verði kveðið á um að þetta gerist víðar en hjá byggingarsjóðum ríkisins einum. Við leggjum síðan til í 2. gr. brtt. að Seðlabanka Íslands verði skylt að endurkaupa skuldabréf af öðrum aðilum en byggingarsjóðum ríkisins vegna slíkra samninga. Annað meginatriði er að við leggjum til brtt. við 5. gr. 3. mgr. 5. gr. hljóðar svo, með leyfi forseta, í frv. sjálfu: „Sé greiðslumark hærra en gjalddagafjárhæð skal heildargreiðslan miðuð við greiðslumark að því marki sem skuld er á jöfnunarreikningi, en sé jöfnunarreikningur skuldlaus skal gjalddagafjárhæð ráða greiðslu.“ Við teljum það mikinn greiða af ýmsum ástæðum að leggja til mikla einföldun á þessari grein. Í fyrsta lagi er þetta slíkur málfarslegur galli á þessu frv. að það er varla vansalaust. Í öðru lagi er okkar brtt. einföldun fyrir það kerfi sem þarf að vinna skv. þessum lögum. Í þriðja lagi teljum við að hér sé um réttlætismál að ræða varðandi afturvirkni þessara mála. Brtt. okkar við 6. gr. vísar til kauptaxtavísitölunnar. Við gerum einfaldlega ráð fyrir því að kauptaxtavísitalan verði notuð þarna til viðmiðunar, sem verði reiknuð mánaðarlega af Kjararannsóknarnefnd og verði hin eðlilega viðmiðun í þessum efnum. Ég sagði í upphafi að ég ætlaði ekki að gera mál mitt langt að þessu sinni. Ég er búinn að flytja um þessi húsnæðismál ræðu þegar í dag frá eigin brjósti. Ég hef hér útskýrt þessar till. og afstöðu minni hl. og ég vísa síðan til fskj. við þetta nál. þar sem sést hverjar hugmyndir og tillögur og áherslur stjórnarandstöðunnar voru í þessum viðræðum. Við leggjum til að þetta frv. verði samþykkt með þeim brtt. sem við flytjum sérstaklega á þskj. Guðrún Agnarsdóttir þm. SK var viðstödd fundi n. og er samþykk þessu áliti.



Herra forseti. Í viðræðum, sem staðið hafa yfir að undanförnu milli stjórnar og stjórnarandstöðu um lausn á vanda húsbyggjenda og íbúðarkaupenda, var það eitt af meginmarkmiðum stjórnarandstöðunnar að reyna að ná samstöðu um að frekar yrði gengið til móts við þá fjölmörgu sem komnir eru í greiðsluþrot vegna misgengis launa og lánskjara á undanförnum árum og að þar yrði gengið lengra en fram kemur í þessu frv. Þær breytingar, sem stjórnarandstaðan lagði áherslu á í því sambandi, voru: að greiðslujöfnun nái ekki aðeins til Húsnæðisstofnunar heldur og til lífeyrissjóða og banka. að vextir af húsnæðislánum yrðu lækkaðir og verði aldrei hærri en 3% af húsnæðislánum, að greiðslumark húsnæðislána verði miðað við kaupgjaldsvísitölu en ekki við vísitölu atvinnutekna og kaupgjalds að jöfnu, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir, að misgengi vísitalna frá undanförnum árum verði endurgreitt í formi skattaafsláttar sem komi til framkvæmda þegar á þessu ári, að skammtímalán í bönkum og sparisjóðum vegna húsnæðislána verði lengd í tíu ára lán og að Seðlabankinn endurkaupi lánatenginguna af viðskiptabönkunum, að réttur lántakenda til greiðslujöfnunar verði skilgreindur og viðurkenndur án tillits til vanskila eða mats embættismanna. Þó að lítið sé að finna í brtt. meiri hl. hv. fjh.- og viðskn. sem kemur til móts við þessar tillögur stjórnarandstöðunnar þá liggur þó fyrir að nokkurt fjármagn hefur fengist til greiðslujöfnunar og að það fjármagn, sem til þess verður varið, verði ekki tekið af því fjármagni sem í fjárlögum og lánsfjáráætlun var ætlað til útlána úr byggingarsjóðunum á þessu ári og að ekki þarf að koma til frekari erlendra lántaka til að mæta fjárþörf húsnæðiskerfisins. Einnig liggur fyrir skv. upplýsingum stjórnarflokkanna að lífeyrissjóðirnir munu taka upp greiðslujöfnun til samræmis við það sem kveðið er á um í þessu frv. að því er byggingarsjóðina varðar. Ríkisstj. hefur einnig haft góð orð uppi um það að veita sérstakan skattaafslátt á næsta ári vegna misgengis launa og lánskjara á undanförnum árum. Stjórnarandstaðan lagði aftur á móti áherslu á að slíkur skattaafsláttur kæmi þegar á þessu ári, sem vel hefði verið framkvæmanlegt á síðustu mánuðum ársins, þannig að skattafsláttur gengi upp í skattgreiðslur þessa árs. En vissulega er það virðingarverð viðleitni og spor í rétta átt ef við það verður staðið af hálfu ríkisstj. að bæta húsbyggjendum og íbúðakaupendum upp með skattaafslætti á næsta ári þær umframgreiðslur sem húsbyggjendur og íbúðakaupendur hafa orðið að standa undir á undanförnum árum vegna misgengis launa og lánskjara. En húsbyggjendur og íbúðakaupendur hafa að vísu bara góð orð ríkisstj. um að svo verði gert. Þegar svo miklu hefur verið lofað í húsnæðismálum af þessum stjórnarflokkum án þess að við það allt hafi verið staðið hafa menn vissulega af því umtalsverðar áhyggjur hvort og þá hvernig verði að þessum skattaafslætti staðið á næsta ári. Það væri t. d. fróðlegt að fá fram hjá hæstv. félmrh. hvort hann treysti á stuðning ríkisstj. í því sambandi og þá að fá upplýst hvort fyrir liggi algjör samstaða innan stjórnarflokkanna um að staðið verði við þessi fyrirheit á næsta ári um sérstakan skattaafslátt vegna misgengis launa og lánskjara á næsta ári. Hæstv. félmrh. hlýtur að hafa gert nauðsynlegar ráðstafanir til að svo verði, ekki síst þegar til þess er litið að af ummælum hans má marka að honum hefur gengið illa að fá framgengt sínum yfirlýsingum og loforðum í húsnæðismálum hjá ríkisstj. Skv. hans eigin upplýsingum eru sex mánuðir síðan hann reyndi að fá framgengt ýmsum af þeim hugmyndum um tekjuöflun og ráðstöfun fjár í húsnæðiskerfinu sem engin hreyfing komst á fyrr en stjórnarandstaðan kom til liðs við hæstv. félmrh. og blandaði sér með afgerandi hætti í þessi mál. Ég spyr t. d. hæstv. félmrh. miðað við það sem á undan er gengið: Telur hann ekki tryggara að fá fylgi stjórnarandstöðunnar f. d. við ákvæði til bráðabirgða við þetta frv. um að veittur skuli skattaafsláttur þegar á næsta ári til húsbyggjenda og íbúðakaupenda vegna misgengis launa og lánskjara á næsta ári eða treystir ráðh. fullkomlega á að við þetta verði staðið? Ég tel næsta víst að öll stjórnarandstaðan verði tilbúin til fylgis við hann um slíkt ákvæði. Hann þyrfti því t. d. ekki að byggja á óljósum yfirlýsingum eða loforðum hv. þm. og formanns Sjálfstfl., Þorsteins Pálssonar, í þessu máli. Ég man t. d. ekki betur en að Sjálfstfl. hafi lofað honum á s. l. þingi ákveðnum hlutum varðandi framgang búseturéttaríbúða á þessu ári. Nú er stutt eftir af þingi og ekki bólar á öðru en að Sjálfstfl. muni aftur beygja húsnæðismálaráðherrann þannig að hann verði aftur á þessu þingi eins og síðasta að kokgleypa öll stóru loforðin við Búseta. Ég spyr því hæstv. ráðh. hvort ekki væri skynsamlegra og rétt af honum að þiggja atbeina stjórnarandstöðunnar við að fá skuldbindandi ákvæði í þetta frv. um að veittur verði skattaafsláttur á næsta ári til húsbyggjenda og íbúðarkaupenda. Í annan stað vil ég spyrja hæstv. félmrh. varðandi viðbótarlánveitingar í húsnæðiskerfinu sem veitt er gegnum ráðgjafarþjónustuna. Nú er það svo að frestur til að sækja um viðbótarlán rann út 1. júní s. l. Þá er spurningin sem ég óska eftir að ráðh. svari hér við þessa umr. hvort þessi frestur verði framlengdur og hvort húsbyggjendur og íbúðarkaupendur, sem komnir eru í greiðsluþrot, geti áfram á þessu ári treyst á að fá viðbótarlán í húsnæðiskerfinu og skuldbreytingar á lánum sem þeir eru ekki í nokkurri aðstöðu til að standa undir. Ef þeir hafa ekki sótt um þessi viðbótarlán nú fyrir 1. júní þá er spurningin hvort þessi frestur verði framlengdur þannig að þeir hafi möguleika að sækja um slíkt viðbótarlán. Í þessu sambandi vil ég einnig minna á að stjórnarandstaðan lagði mikla áherslu á í viðræðum sínum við stjórnarflokkana að fá fram skuldbreytingu á skammtímalánum í bönkum til langs tíma eða a. m. k. tíu ára. Það er ljóst að það eru einkum þessi skammtímalán, sem fólk hefur orðið að taka í bönkum, sem eru orsök þess að fjöldi heimila er kominn í greiðsluþrot og þarf sífellt að leita á náðir bankastjóranna til að fá einhvern örlítinn frest og lánalengingu í bönkum. Það yrði verulegur ávinningur og mundi létta svo um munaði greiðslubyrði húsbyggjenda og íbúðarkaupenda ef skammtímalánum yrði breytt í langtímalán í bönkum og sparisjóðum, sem yrði að vera til a. m. k. tíu ára hjá innlánsstofnunum ef það ætti að koma að verulegu leyti að notum. Slíka skuldbreytingu mætti auðvelda bönkum, eins og stjórnarandstaðan hefur lagt til, með því að Seðlabankinn endurkeypti lánalenginguna af viðskiptabönkunum. Ég vil því einnig spyrja hæstv. félmrh. að því hvort hann teldi ekki rétt að skilja ekki við þetta frv. hér á hv. Alþingi öðruvísi en svo að Alþingi samþykkti að bankarnir tækju á sig slíka skuldbreytingu. Ég vil benda hæstv. ráðh. á að það væri verulegur ávinningur og auðveldaði félmrh. og hæstv. viðskrh. einnig ef í þetta frv. kæmi ákvæði til bráðabirgða um að viðskrh. og félmrh. væri falið að taka upp viðræður við innlánsstofnanir um skuldbreytingar á skammtímalánum í bönkum og hjá sparisjóðum vegna húsnæðislána sem breytt yrði í tíu ára lán. Ég vil láta á það reyna hvort ekki sé stuðningur við slíka brtt. og vil því leyfa mér, hæstv. forseti, að bera hér fram skriflega brtt. sem er of seint fram komin og þarf að leita afbrigða við. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Við ákvæði til bráðabirgða bætist ný mgr. svohljóðandi: Viðskrh. skal þegar í stað, í samráði við félmrh., beita sér fyrir skuldbreytingu til a. m. k. tíu ára á skammtímalánum í bönkum og sparisjóðum vegna öflunar eigin húsnæðis.“ Þegar þetta mál var hér til 1. umr. og til umfjöllunar í hv. fjh.- og viðskn. lagði ég fram brtt. á þskj. 923. Ég sé ekki ástæðu til að fara ítarlega í gegnum þessar brtt., þær falla að miklu leyti saman við brtt. sem fluttar eru af minni hl. hv. fjh.- og viðskn. og mun ég að sjálfsögðu, að því er varðar þær brtt. sem falla saman, draga til baka mínar brtt. í því efni. Að sumu leyti ganga mínar brtt. lengra og munu þá þær ganga til atkvæða nú þegar atkvæðagreiðsla fer fram um þetta frv. En ég ítreka þær spurningar sem ég hef hér lagt fyrir hæstv. félmrh.



Herra forseti. Þar sem hér er til umr. frv. sem hefur þann tilgang skv. 1. gr. að jafna greiðslubyrði af fasteignaveðlánum einstaklinga tel ég rétt að vekja athygli á einu atriði sem vissulega má heimfæra undir það orðalag. Aðrir hafa sagt það sem ég vildi sagt hafa um þetta frv. almennt, en ég ætla að víkja hér að einum sérstökum þætti, sem mér er til efs að allir geri sér ljóst hvernig háttar til um. Sannleikurinn er sá að það fólk, sem hefur samið um greiðslu fasteignalána með þeim skilyrðum að greiða skuli hæstu leyfilega fasteignalánavexti verður nú fyrir því hvert á fætur öðru að fá mjög misháar upphæðir innheimtar eftir því í hvaða banka skuldabréfin hafa verið lögð. Hér hef ég í höndunum tvö gjörsamlega samhljóða skuldabréf með fasteignaveði, gefin út sama dag, jafnhá að upphæð, og nú skal greiðandi borga. Annað bréfið er í innheimtu í Samvinnubanka Íslands. Þeir segja að hæstu lögleyfðir fasteignalánavextir séu 25.7%, Landsbankinn segir hins vegar að þeir séu 28.28%. Þetta munar greiðanda 2900 kr. á öðru bréfinu. Þegar haft er samband við Seðlabankinn segja þeir þar: Lægri upphæðin er rétt. Samvinnubankinn er hér að innheimta rétta vexti. Landsbankinn hefur það eitt um málið að segja að þeir séu ekki sammála því. Þetta er auðvitað gjörsamlega óviðunandi. Ef litið er í Árbók Seðlabankans, sem nýlega var lögð hér á borð okkar þm., ársskýrsla frá 1984, þá segir um þetta atriði svo, með leyfi forseta, á bls. 45: „Vaxtamálin tóku á sig óvenjulega mynd upp úr miðju ári 1983, þegar verðbólga hjaðnaði snögglega úr því að vera um eða yfir 100% í 12–15%, sem hún var á fyrri hluta árs 1984. Nafnvextir óverðtryggðra skuldbindinga voru lækkaðir á tímabilinu september 1983 til janúar 1984. eftir að verðbólga tók að lækka, t. d. þannig að ávöxtun algengra bankalána lækkaði úr 52.5% í um 22%, en með hjöðnun verðbólgunnar hækkuðu raunvextir verulega.“ Síðan segir með leyfi forseta: „Árið 1984 voru stigin skref sem ætla má að færi vexti í áttina að markaðsvöxtum, þ. e. þeim vöxtum sem hér yrðu án beinna opinberra afskipta. Hugmyndir um að vextir ráðist af markaðsaðstæðum í stað þess að vera ákveðnir af stjórnvöldum komust m. a. í lög síðla árs 1983 með lögum nr. 79 frá því ári er Alþingi heimilaði fjmrh. að selja ríkisvíxla á uppboði - veitti m. ö. o. undanþágu frá lögum um bann við okri nr. 58/1960. Slíkir víxlar voru boðnir til sölu mánaðarlega í mars-nóv. 1984, 30 millj. í hvert sinn. Stóðu vonir til þess í fyrstu að draga mætti ályktanir um markaðsvexti af tilboðunum. Í mars hefði meðalávöxtun heildarfjárhæðarinnar orðið 26.5%, en það var 4.4% ofan við algenga vexti bankalána (skuldabréfa). Áskilinn réttur til að hafna tilboðum var nýttur þannig að seldir voru víxlar fyrir 19 millj. kr. og nam meðalávöxtun þeirra 25.7%.“ Síðan segir nokkru síðar, herra forseti: „Í ágúst fengu svo innlánsstofnanir mun rýmri heimild, því að skv. henni skyldu þær ákveða sjálfar og hver um sig alla vexti aðra en vexti almennra sparisjóðsbóka, endurseljanlegra afurðalána og vanskilavexti. Seðlabankinn ákvað enn fremur að innlánsstofnanir fengju ekki rétt til að ákveða vexti skuldabréfa, útgefinna fyrir 11. ágúst 1984.“ Þetta hlýtur að þýða að innlánsstofnanir hafa nú rétt til að ákveða, eftir því sem ég skil best, vexti skuldabréfa, útgefinna eftir 11. ágúst 1984. Fyrir hinum venjulega greiðanda lítur þetta þannig út að hann á það undir því hvar lánardrottinn hans leggur sín bréf inn til innheimtu hvort hann á að greiða verulegri fjárhæð meira eða minna. Ég held að það væri ástæða til fyrir stjórnvöld, ef þeim er einhver alvara í huga að jafna greiðslubyrði af fasteignaveðlánum einstaklinga, að huga að þessu. Þess vegna hef ég eins og menn hafa séð, á þskj. 1024 beint fsp. til hæstv. viðskrh. um mismunandi álagningu vaxta af innheimtum skuldabréfum. Hann hefur tjáð mér að hann muni svara - ég óskaði eftir því að svarið bærist skriflega - hann hefur lofað mér því og ég dreg ekki í efa að hann efnir það að reyna að fá einhvern botn í þessi mál og svara þessum tveim spurningum sem ég hef til hans beint, sem eru þannig, með leyfi forseta: „1. Geta bankar og sparisjóðir krafið viðskiptamenn um mismunandi vexti af veðskuldabréfum sem til innheimtu eru? 2. Hefur ágreiningi milli Seðlabanka Íslands og annarra banka um útreikning vaxta af veðskuldabréfum verið skotið til dómstóla?" Í viðræðum við Seðlabankann annars vegar og hinar ýmsu innlánsstofnanir hins vegar hefur ýmislegt skrýtið komið í ljós. Seðlabankinn og starfsmenn hans fullyrða að 25.7% vextirnir séu réttir. Landsbankinn telur það vera túlkunaratriði. Ég hlýt að víta það að hann hirði ekki meira um sína viðskiptamenn en svo, eða þá viðskiptamenn sína sem skulda - það er greinilegt að hann ber meira fyrir brjósti þá sem eiga - að hann stefnir ekki slíku máli til dómstóla, jafnvel þó að hér sé um að ræða bréf sem bankinn á ekki sjálfur heldur hefur til innheimtu. Mér blöskraði sá dauðyflisháttur lögspekinga þessara stofnana sem ég talaði við. Það var ekki að heyra að þeim væri ekki nákvæmlega sama hvort fátækir húsbyggjendur í landinu væru að greiða verulega hærri upphæðir en þeir e. t. v. eiga að greiða - ég segi e. t. v. því að ég skal ekki fullyrða hver verður niðurstaða hæstv. viðskrh. eða dómstóla. Ég vænti þess að hann reyni að knýja fram einhverja jöfnun á þessu því að ég tel það satt að segja til lítils gagns að fá þau svör að þetta sé í lagi svona, það megi hver banki fyrir sig setja þá vexti á innheimtuskuldabréf sem honum sýnist. Ég vildi koma þessu að hér, herra forseti, vegna þess að ég hef beðið um skriflegt svar og vænti þess að ég eyði ekki tíma þingsins í umr. um það, þar sem ég mun nú hverfa af þingi í næstu viku. Ég vænti þess að menn telji að hér sé um að ræða atriði sem vert sé að athuga í sambandi við jöfnun á greiðslubyrði. Sannleikurinn er sá að það, sem olli því að þessi greiðandi veitti þessum mismun athygli, var að bréfin voru fleiri en eitt. Vitaskuld eru þúsundir manna í landinu sem skulda einum seljanda, borga það sem upp er sett og hafa þar af leiðandi engan samanburð. Ég held að hér sé verkefni fyrir hið háa Alþingi, að endurskoða ákvarðanir sínar um vexti í landinu.



Forseta láðist áður en hann gaf síðasta ræðumanni orðið að leita afbrigða vegna brtt. sem hér hefur verið lögð fram skriflega á fundinum í þessu máli og mun það nú gert.



Herra forseti. Ég vil byrja mál mitt með því að ég tek undir athugasemdir hv. 10. landsk. þm. Þar er vissulega um alvarlegt mál að ræða sem ég veit að verður skoðað vandlega. Af því að hér kom fram fsp. frá hv. 2. landsk. þm. vil ég aðeins leitast við að svara henni. Ég leiði hjá mér allt hennar tal um að ekki sé staðið við loforð sem gefin hafa verið o. s. frv. Ég ráðlegg henni að kynna sér upplýsingar um lánveitingar og annað slíkt. Eins er hægt að vitna í Dagblaðið sem birti nýlega nokkuð fróðlegar upplýsingar sem Húsnæðisstofnun hafði látið fara frá sér, að vísu á ráðstefnu úti í Noregi en það gildir það sama. Ég vil aðeins segja við hv. þm. í sambandi við það að ég geti ekki treyst stjórnarflokkum í sambandi við þessi mál, þá hlýtur mitt svar að vera að auðvitað treysti ég fullkomlega á þá samstöðu sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa gert og gera um þessi mál. Í fskj. með fyrra þingmáli, sem hér er nýafgreitt, er lýst aðgerðum sem stjórnarflokkarnir eru sammála um að vinna að og aðkallandi eru í húsnæðismálum. Þar er eitt af því sem hv. þm. var að tala um í sambandi við væntanlega meðferð á skattamálum eða í sambandi við vaxtafrádrátt o. fl. Það er mál sem er í vinnslu og ég tel ekki neinn vafa á því að stjórnarflokkarnir muni taka á því máli fyrir haustið þannig að það liggi fyrir hvernig þeir vilja leysa eða draga úr vanda húsbyggjenda eða skuldara í sambandi við það mál. Þar liggja fyrir nægjanleg gögn til að vinna úr. Í sambandi við viðbótarlánveitingar, þ. e. að því er varðar ráðgjöf Húsnæðisstofnunarinnar um sérstök viðbótarlán þá upplýsti ég það hér fyrr í umr. um annað mál að skv. nýjustu upplýsingum sem ég hef hafa þegar borist um 2000 umsóknir til ráðgjafarþjónustunnar. Frestur rann út 1. júní s. l. Það varð að samkomulagi í Húsnæðisstofnuninni að breyta ekki þeirri viðmiðun um sinn meðan væri verið að vinna úr þessum fjölda umsókna sem borist hefði. Hins vegar yrði málið tekið til endurmats fyrir 1. ágúst n. k. og það kannað hvort þörf verður á því að framlengja sérstaklega þennan þátt. Ég gat þess hér fyrr í dag að það er búið að ákveða að ráðgjafarþjónusta verði fastur þáttur í starfsemi Húsnæðisstofnunarinnar og það er verið að ganga frá því í stjórn stofnunarinnar nú þessa dagana að setja um það ákveðnar reglur sem verða birtar opinberlega. Framvegis eiga því þeir sem standa í húsnæðismálum, hvort sem þeir eru að byrja eða ætla að byrja eða eru komnir í vanda, að geta leitað til Húsnæðisstofnunarinnar um þessi mál. Fyrirbyggjandi aðgerðir til að ráðleggja fólki í þessum málum eru mjög mikilvægar og það verður einn þátturinn í þessari ráðgjöf sem skiptist fyrst og fremst í fjármálalega ráðgjöf og tæknilega ráðgjöf. Hv. þm. spurði einnig um það ákvæði að skylda banka og sparisjóði til að skuldbreyta. Eins og ég tók fram hefur komið fram áður hér á þinginu í sambandi við þessa ráðgjöf og þessi viðbótarlán að rætt var við bankana, félmrn. og viðskrn. sömdu við bankana um að koma inn í þessi mál. Ég hef lýst því áður og skal ekki tefja tímann hér að þetta hefur tekist með ágætum í flestum tilfellum og orðið ákaflega mikið til styrktar þeim aðgerðum sem ríkisstj. ákvað að gera í þessum málum. Bæði félmrh. og hæstv. viðskrh. munu hafa samráð áfram við bankakerfið um þessi mál. Ég er alveg andvígur því í þessu sambandi að fara nú að setja ákveðið skilyrði í lög, ákveðin ákvæði í lög, um að skylda bankakerfið í þessu máli og lýsi þess vegna andstöðu við þá brtt. sem hv, þm. tilkynnti hér áðan úr ræðustól. Ég fagna afgreiðslu þessa frv. sem mikil vinna var lögð í, bæði af sérstakri nefnd sem var skipuð í febrúar í þetta mál og eins hafa allar umr. um lausn á þessum greiðsluvanda fólks verið mjög jákvæðar. Ég tel að það sé ákaflega mikilvægt, þótt ekki sé möguleiki á að lögfesta skyldu á allar bankastofnanir í landinu og peningastofnanir að verða við þessu eða taka upp þessa aðferð, að lífeyrissjóðirnir skuli nú hafa tjáð sig fúsa til að láta þetta gilda einnig um lán lífeyrissjóðanna. Það hefur gífurlega mikil áhrif því að lífeyrissjóðirnir og húsnæðissjóðirnir eru að sjálfsögðu þeir sjóðir sem lána mest í húsnæðismálum þó að hins vegar vandi fólks vegna skammtímalána í ýmsum öðrum peningastofnunum sé gífurlega mikill. Í þessu frv. er gert ráð fyrir því að hægt sé að leita eftir slíkum samningum við allar peningastofnanir og á það vil ég að sjálfsögðu leggja mikla áherslu. Það verður reynt að hafa áhrif á slík viðbrögð hjá þessum stofnunum eins og fram hafa komið hjá lífeyrissjóðunum sem ég endurtek að er ákaflega mikilvægt mál. Ég legg áherslu á að mjög mikilvægt er að þetta ásamt fyrra frv. verði afgreitt núna frá þessu þingi.



Herra forseti. Eiginlega þvert um hug mér ætla ég að halda hérna stutta ræðu. Það er komið hér að ákveðnum kaflaskilum í umr. þessa Alþingis hæstv., sem nú situr, um húsnæðismál. Fá mál hafa tekið meira af tíma þingsins en umr. um þennan málaflokk og þetta er orðin nokkuð löng og á sinn hátt lærdómsrík saga sem hér hefur átt sér stað. Því verður ekki á móti mælt að tillöguflutningur og málafylgja stjórnarandstöðunnar í þessu máli hér á Alþingi í vetur hefur borið árangur og er að skila í höfn verulegum árangri þótt auðvitað megi deila um það hversu langt hann nái og hversu mikið hafi þurft til að sú lausn teldist viðunandi. En um leið og þessi frv. eru hér afgreidd felst í því ákveðin viðurkenning. Það felst í því viðurkenning á því að þetta fólk, sem varð fyrir stjórnarstefnunni, var rangindum beitt og á heimtingu á leiðréttingu. Í þessu felst viðurkenning á mistökum ríkisstj. og það má eiginlega segja, herra forseti, að manni líði ekki ósvipað hér nú í lokakaflanum eins og við minningarguðsþjónustu, það er verið að jarðsyngja stjórnarstefnuna. Það er verið að jarðsyngja þann grunn sem þessi ríkisstj. byggði á með mjög afgerandi hætti, sem sé þeim að rjúfa með lagaboði samhengi kaupgjalds og annarra verðþátta í þjóðfélaginu. Nú hefur ríkisstj. viðurkennt það og hún leggur það fram hér í frumvarpsformi. Þm. hennar segja í grg. að þetta hafi verið mistök og þetta verði að leiðrétta. Þetta er nokkuð söguleg stund, herra forseti, og mér fannst rétt hér í lokunum að vekja athygli á þessu. Það er hins vegar fróðlegt að skoða síðan bæði hversu stór þessi vandi er og hversu stór hann varð á stuttum tíma, hvar hann liggur og hvers eðlis hann er. Því að hér er í raun og veru einungis tekið á hluta vandans eins og fram hefur komið hjá mörgum ræðumönnum. Verulegur hluti af vanda húsbyggjenda liggur utan húsnæðislánakerfisins sem slíks. Ég hef undir höndum merkilega úttekt, sem einn af starfsmönnum Húsnæðisstofnunar gerði og við stjórnarmenn og varamenn þar í stjórn fengum í hendur fyrir skömmu, um úttekt á vanda þeirra umsækjenda sem í starfi ráðgjafarþjónustunnar við Húsnæðisstofnun hefur verið unnið úr. Þar eru ýmsar athyglisverðar upplýsingar. Án þess að ég sé að leggja dóm á það hversu marktækt það úrtak er, þá er þar um verulegan fjölda umsækjenda að ræða. Ég hygg að um 1200 umsóknir hafi legið fyrir þegar þetta úrtak var unnið, 12–1400 umsóknir, og að um 700 manns hafi verið búin að fá þar umfjöllun og þetta úrtak sé verulegur hluti þess hóps. Það kemur t. a. m. í ljós að aldursdreifing umsækjenda er í grófum dráttum sú að 3/4 þeirra eru á aldrinum 26–40 ára. Og þarf svo sem enginn að láta sér koma það á óvart. Það kemur einnig í ljós að mikill hluti þessa hóps eru stórar fjölskyldur, 4–5 manna fjölskyldur að meira en helmingi til. Enn fremur kemur í ljós að þetta fólk á yfirleitt ekki mjög stórar íbúðir. Það hefur ekki af þeim sökum reist sér gáleysislega hurðarás um öxl, eins og einhvern tíma hafði verið haft við orð í umr. um þessi mál. Um eða yfir helmingur af þessu fólki býr í íbúðum af stærðinni 80–140 fermetrar. Þegar það er haft í huga að hér eru 4–5 manna fjölskyldur að verulegu leyti á ferðinni er ekki hægt að segja að mínu mati að þar sé um mjög gáleysislega íbúðarstærð miðað við aðstæður að ræða. Það kemur í ljós, sem enginn þarf að vera hissa á, að tekjur þessa fólks eru ekki miklar. Þær eru alla vega ekki miklar miðað við það hvað það kostar að lifa og afla sér húsnæðis á Íslandi í dag. Meðaltekjur í þessum hópi eru rúmar 500 þús. kr. og mín sannfæring er sú að bak við þær tekjur liggur gífurleg vinna og gífurlegt vinnuframlag iðulega af hálfu beggja aðila, tveggja fyrirvinna þeirra fjölskyldna. Skuldabagginn er hins vegar verulegur, ekki síst með tilliti til þessara tekna. Þannig dreifast skuldir þessara aðila jafnt á bilið frá því um 600 þúsund til 1800 þúsund kr. og meðalskuldabyrði er um 1250 þúsund kr. Beri maður það saman við þau laun sem ég áðan nefndi sér maður að hér er borinn ærinn baggi af þessu fólki. Síðan er það athyglisvert að vandinn dreifist í grófum dráttum þannig að um 25% er skuldabyrði af húsnæðismálastjórnarlánum, önnur 25% eru af lífeyrissjóðslánum og það sem eftir er, eða helmingurinn, liggur annars staðar, fyrir utan þessa tvo höfuðsjóði eða tvo höfuðaðila sem fjármagna húsnæðiskerfið, sem sagt í bönkum, hjá okurlánurum, hjá hverjum þeim öðrum þar sem fé er að hafa í þjóðfélaginu í dag. Þetta eru allathyglisverðar upplýsingar, herra forseti, að mínu mati, m. a. með tilliti til þess að í þessu frv. er einungis tekið á þeim hluta vandans sem með formlegum hætti er innan húsnæðislánakerfisins. Það er stórlega gagnrýnisvert að þegar það liggur fyrir hvernig þessi vandi dreifist skuli ekki tekið á honum með raunsærri hætti. Það er einnig athyglisvert að stór hluti þessa vanda liggur í skammtímalánum og lengri lán eru ekki nema 1/3 hærri en skammtímalánin sem þessi hópur ber. Segir það sitt um það hvernig ástandið er. Ég hef einnig undir höndum lauslega útreikninga á því hvað það muni kosta að beita fullri greiðslujöfnun á öll lán sem flokkuð eru og færð undir lán til öflunar íbúðarhúsnæðis. Þar kemur í ljós, m. a. vegna þeirra kjara sem eru á þessum lánum, að langminnstur hluti vandans liggur innan byggingarsjóðanna, eðlilega þar sem vextir eru þar lægri en á lánum annars staðar. Vegna þess misgengis sem orðið hefur milli lánskjara og kaupgjaldsvísitölu er sú upphæð af stærðargráðunni 115 millj. kr. innan byggingarsjóðanna. Þar hefur ekki orðið um hækkun vaxta að ræða umfram það sem samið er um í lánssamningum. Hjá lífeyrissjóðum er þetta misgengi um 180 milljónir, en vegna hækkunar á vöxtum um 150 milljónir. Í bankakerfinu er þetta misgengi eitt um 285 milljónir og vegna hækkunar vaxta á þeim lánum sem þar eru um 70 milljónir. Þetta gerir samtals um 580 millj. kr. vegna misgengisins á lánum til íbúðarhúsnæðis - og ég er hér að tala um árið 1985 - en 220 millj. vegna hærri vaxta, samtals yfir 800 millj. kr. á árinu 1985 einu saman. Það má ljóst vera af þessum tölum og þeirri úttekt sem ég vitnaði til áðan að einungis lítill hluti þessa vanda liggur innan byggingarsjóðanna og húsnæðislánakerfisins þar sem þó er verið að reyna að taka á með þessu frv. Herra forseti. Ég lofaði því víst að halda ekki mjög langa ræðu og ég ætla að reyna að standa við það eftir því sem hægt er úr þessu. En ég vil benda hæstv. félmrh. á það, hafi hann ekki áttað sig á því nú þegar, að það er kominn 6. júní og það er ekki víst að það fari að gefast til þess mjög margir heilir þingdagar að ræða þingmál. Ætli hann að koma fram frv. um húsnæðissamvinnufélög og hafa einhverja minnstu von til þess að það hljóti afgreiðslu á þessu þingi held ég að hann ætti að fara að slá svolítið í drógina. Það er ekki seinna vænna, hæstv. félmrh., ég verð að segja það sem mína skoðun. Fyrir liggja yfirlýsingar, svardagar og loforð stjórnarliða, alla vega aftan frá síðasta Alþingi, því sem sat næst á undan þessu, um það að þessum málum yrði nú snarlega kippt í liðinn á þessu þingi. Það var gert upp við húsnæðismálin hér á síðasta vori með svardögum um það að á þessum málum yrði nú myndarlega tekið strax í upphafi þessa þings. En nú er kominn 6. júní og enn höfum við ekki séð frv. hæstv. félmrh. Hvað dvelur? Ég held að hæstv. ráðh. ætti að fara að slá í drógina ef minnsta von á að vera um það að þetta frv. verði hér að lögum. Ég tel það ótækt og ekki fært að fara þannig með ein samtök fólks í landinu, eins og hér ber raun vitni um, að láta þau standa frammi fyrir slíkum endemis vanefndum og það af hálfu ríkisstjórnarmeirihluta og hæstv. ráðh. Þvílík endemi, segi ég nú bara. Þetta fólk er búið að safna félögum, það er búið að leggja á félagsgjöld, það er búið að sækja um lóðir og það er búið að leggja sínar áætlanir fram í tímann. Það hefði getað orðið - ég fullyrði það - myndarlegt afl til þess að leysa þessi húsnæðisvandamál til frambúðar. En hvernig er hæstv. ríkisstj., hvernig er stjórnarmeirihlutinn að leika þetta fólk sem batt miklar vonir við það að þessi nýja hreyfing gæti orðið burðugur aðili til lausnar á húsnæðisvandamálum þjóðarinnar og það á skynsamlegri hátt en margt er hjá okkur í dag? Það er illa farið með þetta fólk. Það er búið að svíkja þetta fólk illa. Ég vil lýsa því hér yfir úr þessum ræðustóli, herra forseti. Þessar vanefndir eru með endemum. Ég skora á hæstv. félmrh. að sýna nú rögg og myndugleika, það er ekki seinna vænna, drífa þetta frv. fram og láta á það reyna hvort ekki eru hér á Alþingi það margir hv. þm. að það geti orðið að lögum áður en þingi lýkur.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umræður. Ég get þó ekki látið hjá líða að mótmæla fullyrðingum hv. 4. þm. Norðurl. e. um orsakir þess misgengis sem varð um tíma milli launa og lánskjaravísitölu. Það er m. ö. o. rangt að það séu ráðstafanir gegn verðbólgu sem til þessa leiddu. Meginástæðurnar eru tvær. Annars vegar nokkuð langvarandi fall þjóðartekna og í annan stað sú nauðsyn að bregðast gegn þeim vanda sem þá steðjaði að vegna vaxandi viðskiptahalla. Hvort tveggja þetta rýrði óhjákvæmilega lífskjör og kaupmátt í landinu. Í annan stað er rétt að benda á vegna þeirrar fullyrðingar sem fram kom í ræðu hv. þm., að afnám vísitölubindingar launa hafi leitt til þessa misgengis, að misgengið varð að stærstum hluta á árinu 1982 og fyrri hluta ársins 1983 og reyndar fram eftir því ári. Stærsti hluti misgengisins var m. ö. o. kominn fram meðan gamla vísitölukerfið mældi eftir ákvörðunum sem m. a. þingflokkur ha. þm. stóð að. Þetta taldi ég rétt að kæmi fram, herra forseti.



Herra forseti. Ég kem hér upp til að leiðrétta hv. 1. þm. Suðurl. Það liggur fyrir að eftir að núverandi ríkisstj. tók við, á fyrstu sex valdamánuðum hennar, lækkaði kaupmáttur launa um 27%. Það liggur einnig fyrir að meginhlutinn af þeim vanda sem við húsbyggjendum blasir er tvíþættur. Það er í fyrsta lagi að kaupið er svo lágt að fólkið getur hvorki byggt né borgað skuldir og í öðru lagi að vextir hafa verið hækkaðir hér upp úr öllu valdi. Þetta hvort tveggja á rætur að rekja til stjórnarstefnunnar.