Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hafði ekki tækifæri til að taka þátt í afgreiðslu þessa máls í hv. menntmn., þegar málið var tekið fyrir þar, vegna fjarveru minnar úr bænum. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, var tekið til umr. á föstudaginn var, hygg ég vera, og afgr. og tekið til meðferðar í menntmn. á laugardaginn, og síðan var 2. umr. um það í gær, og lá fyrir nál. frá meiri hl. menntmn. Ég vil geta þessa vegna þess, að bæði var nál. mítt, sem ég hef nú gefið út, síðbúnara en það annars hefði verið, og ég vil einnig geta þess, eins og nál. ber með sér, að ég er ekki að öllu leyti sammála þessu frv., eins og það liggur fyrir. Ég hefði vitanlega gert grein fyrir þessari afstöðu minni í n., ef ég hefði haft tækifæri til þess að taka þátt í afgreiðslu málsins, en það gat ég ekki, eins og ég hef áður sagt. Ég vil lýsa ánægju minni yfir því, að félagsheimilasjóði er ætlaður þarna nokkru meiri hluti af skemmtanaskattinum en hann hefur áður haft, þ.e.a.s. hann fer úr 35% af skemmtanaskattinum upp í 50%. Þetta er mjög þarflegt. Það vita allir um félagsheimilasjóð, að hann er mjög fjárþurfi. Það biða ýmis verkefni óleyst. Það standa hálfbyggð félagsheimill úti um allt land, annars staðar eru þau fullgerð, en hvíla á þeim skuldir, sem félagsheimilasjóði er skylt lögum samkvæmt að standa skil á. Í öðrum stöðum er það svo, að ekki er hafizt handa vegna fjárskorts, svo að mjög er aðkallandi að auka tekjur sjóðsins, og ætti að vera séð nokkuð fyrir því með þessari breytingu á lögunum um skemmtanaskatt. Um skemmtanaskattinn að öðru leyti yfirleitt, eins og er í þessu nýja frv., er aftur það að segja, að ég get ekki verið sammála frsm., hv. þm. Barð. (SE), um það, sem kom fram hjá honum hér í gær, að hann virtist leggja töluvert mikla áherzlu á, að undanþágur, sem væru í núgildandi lögum um skemmtanaskatt, væru mjög takmarkaðar og nú væru lögin hreinni og ákveðnari hvað þetta snertir. Hv. þm. N-Ísf. (SB) benti á það í gær, að í e-lið 1. gr. segir svo: „Enn fremur er ráðh. heimilt að undanþiggja skemmtanaskatti kvikmyndasýningar eins kvikmyndahúss, er rekið sé af opinberum aðila, í hverjum hinna annarra kaupstaða, enda sé tekjum af þeim varið til menningar- og mannúðarmála.“ Þessi málsliður á, að ég hygg, að koma á móti þeim hlunnindum, sem Hafnarfjörður og Akranes hafa nú samkvæmt þessum lögum, því að nú er undanþága þeirra tekin beint inn í lögin, sem ekki mun hafa verið áður. Ég er sammála hv. þm. N-Ísf. um þetta atriði, að þetta getur hæglega orðið til þess, að allir þeir staðir, sem þarna er um að ræða, geri tilraun til þess að koma sér upp kvikmyndahúsi og fái undanþágu samkv. þessum lögum frá skemmtanaskatti. Mér hefði fundizt, að eðlilegra og réttara hefði verið að leysa þetta ákvæði um undanþágur jafnóðum og beiðnir kæmu um það. Ég mun því fylgja brtt. hv. þm. N-Ísf. og hv. þm. V-Sk. á þskj. 573. Þá vil ég enn benda á það, að síðast í 1. gr. frv. segir: „Aðrar undanþágur eru óheimilar.“ Þarna er það tekið skýrt fram, að aðrar undanþágur eru óheimilar. Svo heldur áfram: „Þó er ráðherra heimilt að láta haldast að nokkru eða öllu leyti undanþágur þær frá greiðslu skemmtanaskatts, er þær skemmtanir hafa notið, sem haldnar eru til fjáröflunar fyrir góðgerða-, líknar- og björgunarstarfsemi, sjúkrasjóði með staðfestri skipulagsskrá, sjúkrahús, elliheimili eða æskulýðsheimili, tónlistarskólann í Reykjavík, kirkjustarfsemi eða bindindisstarfsemi, sem nýtur styrks úr ríkissjóði.“ Nú vek ég ekki athygli á þessu af því, að ég sé á móti því, að þessir aðilar, sem hér eru nefndir, verði aðnjótandi þessara hlunninda. Ég vek athygli á þessu vegna þess, að mér fannst það koma svo skýrt fram í ræðu frsm. meiri hl. n. í gær, hv. þm. Barð., að undanþágurnar væru sem sagt numdar í burtu. En eins og auðséð er á frv., þá er það alls ekki. Þá vil ég vekja athygli á og fara nokkrum orðum um 4. gr. frv. Hún er um það, að nýjan skatt skuli leggja á aðgöngumiða að kvikmyndasýningum og dansleikjum, þ.e.a.s., þegar búið er að leggja á skemmtanaskattinn eins og lög standa til, þá skal hæta enn nýjum skatti á, einni krónu á hvern seldan aðgöngumiða að kvikmyndasýningum og tveim krónum á hvern seldan aðgöngumiða að dansleik. Nú er hægt að segja það, að hér sé verið að skattleggja, við skulum segja eyðslu, svo að maður segi ekki óþarfaeyðslu, en eyðslu, það er verið að skattleggja eyðslu þarna. En þetta er nýr skattur, sem lagður er ofan á skemmtanaskattinn, og ég er á móti því, að þessi skattur verði á lagður. Menn segja um það, að fólk, sem fer í kvikmyndahús og sækir dansleiki, muni ekki mikið um þessa greiðslu til viðbótar aðgangseyrinum, það kaupi sælgæti og ýmislegt annað og eyði peningum sínum hvort sem er ag því sé eins gott að taka það til þarflegra hluta. En ég hygg nú a.m.k., ef talað er um kvikmyndahús úti um land, að þau séu ekki rekin með það miklum blóma, að það sé rétt að hækka aðgöngumiða hjá þeim, þótt ekki sé nema um þessa einu krónu. Ég veit, að þar sem ég er kunnugur, er það svo, að svona fyrirtæki berjast í bökkum og hafa alls ekki það mikinn afgang, að þar sé um neinn gróða að ræða. Þykir gott, að það standi undir sjálfu sér. En þessi nýi skattur bætist þarna við, og hann er tekinn af fólkinu, sem þessar skemmtanir sækir, bæði hér í Reykjavík og úti um allt land. Ég hef í huga, þegar ég ræði um þetta, aðallega landsbyggðina. Ég veit ekki, hvernig það er hér í Reykjavík eða í stærri kaupstöðum, ég geri ráð fyrir, að þar sé ágóði af rekstri kvikmyndahúsanna. En þar sem fámenni er og kvikmyndahús eru rekin, þá er ekki um það að ræða, og skatturinn, þó að hann sé ekki nema þetta, ofan á 20% skemmtanaskattinn er tilfinnanlegur á rekstur, sem varla stendur undir sjálfum sér áður. Ég er sem sagt andvígur þessum nýja skatti. Ég skal viðurkenna, að honum á að verja til þarflegra hluta, þar sem hann á að renna allur óskiptur í menningarsjóð, og starfssvið menningarsjóðs er ágætt og nauðsynlegt. En ég hefði viljað, að hæstv. menntmrh. hefði gert ráðstafanir til þess að fá nauðsynlegar tekjur í menningarsjóð á annan hátt en að leggja á þennan nýja skatt. Ég hefði álitið, að ef enn á að bæta nýjum skatti á þessar skemmtanir úti um landsbyggðina, til þess að féð renni í menningarsjóð hingað til Reykjavíkur, þá hefði verið nær, ef ekki er hægt að komast hjá því, að þessi skattur verði á lagður, að hann rynni hreinlega að nokkru leyti eða e.t.v. að öllu leyti í viðkomandi sveitarsjóði. Við, sem nokkuð erum kunnugir sveitarmálefnum, vitum, að hv. Alþingi er stöðugt að selja lög, sem hafa það í för með sér, að gjaldabyrðar sveitarsjóða þyngjast, en það ber minna á því, að hv. Alþingi hlaupi til og hjálpi sveitarfélögunum til þess að fá nýja skattstofna. Ég vil benda á eitt, sem er núna nokkuð nýtt og sveitarfélög hafa töluvert mikinn kostnað af, en það eru bókasöfnin. Það er stutt síðan lög um bókasöfn voru sett hér á hv. Alþingi. Þetta eru nauðsynleg lög, það er ekkert um það að ræða, og þar sem þau eru komin á, sem mun nú vera viðast, fer þetta yfirleitt vel úr hendi. Byrjunin er góð og spáir góðu um framhaldið. En það kostar sveitarsjóðina töluvert mikið fé, sem þeir lögðu reyndar sumir fram áður, en ekki nærri allir til þessara mála. Ef t.d. þessi nýi skattur, sem hér er um að ræða, yrði á settur og honum yrði veitt í hlutaðeigandi sveitarsjóði, væri nokkuð öðru máli að gegna, og þar gæti hann þá gegnt því hlutverki að standa undir ýmsum menningarmálum heima í héraðinu. Það fyndist mér vera eðlilegra en að hann verði lagður á núna eins og þetta frv. gerir ráð fyrir og hann gangi beint í menningarsjóð. Ef menningarsjóður verður fjárvana, þá held ég, að ríkissjóður eigi að hlaupa undir baggann og útvega það fé, sem hann vantar til þess að geta gegnt skyldum sínum, en ekki að vera að fara út á þessa braut með skattaálagningu. Ég vil vísa til þess, sem ég sagði hér áðan í byrjun, að ég var nokkuð síðbúinn með mitt nál., hef ekki haft tækifæri til þess að tala við n. um má:ið og mitt sjónarmið um það, og þess vegna liggur ekki hér fyrir brtt. prentuð. En ég er með hér skrifl. brtt., sem ég ætla að leyfa mér að bera fram við frv. núna. Það er brtt. við frv. til l. um breyt. á l. nr. 56 frá 31. maí 1927, um skemmtanaskatt og þjóðleikhús: „Við 4. gr. Greinin falli niður.“ - Ég legg sem sagt til, að 4. gr. í frv. falli niður. Ég vil biðja hæstv. forseta um að leita eftir nauðsynlegum afbrigðum fyrir þessari till. hér á eftir.

Forseti (BSt): Mér hefur borizt svo hljóðandi skrifl. brtt. við frv. það, sem fyrir liggur, frá Sigurði Ó. Ólafssyni: „Við 4. gr. Greinin falli niður.“ Við 2. umr. er nú varla þörf á brtt. um, að grein falli niður. Þessi brtt. er skrifleg og of seint fram komin, og þarf tvöföld afbrigði.



Herra forseti. Ég vildi aðeins segja örfá orð út af ræðu hv. 2. þm. Árn. (SÓÓ), sem ekki gat verið viðstaddur afgreiðslu málsins í hv. menntmn. vegna fjarveru úr bænum. Ég sagði það í gær við framsögu þessa máls þá, að samkvæmt 1. gr. þessa frv. væri ætlazt til, að undanþágur kæmu ekki til greina hér eftir, aðrar en þær, sem getur í þessari grein. Það kann að vera, að hann hafi misskilið það þannig, að þær kæmu engar til greina, en það var ekki svo, heldur á upptalningin í 1. gr. að vera tæmandi um þær undanþágar, sem hér eftir koma til greina. En eins og lögin eru núna, þá er það svo um undanþágurnar í 3. gr. laga nr. 56 frá 1927, um skemmtanaskatt og þjóðleikhús, b-lið, með leyfi hæstv. forseta: „Skemmtanir, sem haldnar eru í góðgerðaskyni eða til styrktar málefna, er miða að almenningsheill.“ Þetta er svo almennt orðalag, svo rúmt, að það er engin leið að gera sér grein fyrir því fyrir fram, hversu margs kona: félög geta komið til greina með að njóta þessarar undanþágu, og út af þessu hefur orðið ágreiningur, eins og segir í grg. með þessu frv., og fallið um það hæstaréttardómur. Hér á upptalning undanþáganna því að vera nokkurn veginn tæmandi og reyndar alveg tæmandi samkvæmt þessum e-lið og niðurlagsákvæðum greinarinnar. Aftur á móti felast í þessari gr. þau ákvæði, að þeir, sem njóta nú þessara undanþága, eiga að njóta þeirra áfram. Þá er hv. 2. þm. Árn. mótfallinn því, að heimild sé fyrir hæstv. ráðh. að undanþiggja skemmtanaskatti eitt kvikmyndahús í öðrum kaupstöðum, eins og segir í e-lið, og um þetta flytja þeir brtt. hv. þm. N-Ísf. (SB) og hv. þm. V-Sk. (JK). Ég skal ekkert fjölyrða um þetta atriði, hvort réttmætt er eða ekki að fella þetta niður. Ef til slíks kæmi, að kvikmyndahús yrði reist og rekið í einhverjum hinna kaupstaðanna í þeim tilgangi, sem segir í þessari gr., að tekjum þess sé varið til menningar- eða mannúðarmála, þá er auðvitað hugsanlegt að taka það inn með lagabreytingu, en afnema þetta nú. En ekki sé ég neinn ávinning í því út af fyrir sig. Hitt get ég ekki fallizt á, að það geti komið til greina, að nokkur hugsi sér að fara að reisa kvikmyndahús aðeins í þessum tilgangi. Það er meira fyrirtæki en svo, að menn geri það aðeins til þess að njóta undanþágu á skemmtanaskatti. Þá er hv. þm. andvígur 4. gr. frv. og flytur um það skriflega brtt , að hún sé felld niður, en þar er ætlazt til að leggja á nýjan skemmtanaskatt, sem nemur 1 kr. á hvern seldan aðgöngumiða að kvikmyndahússýningum og 2 kr. á hvern seldan aðgöngumiða að dansleikjum. Ég get ómögulega fallizt á þessi sjónarmið, að þetta megi ekki gera, vegna þess að þetta ofþyngi, ja, væntanlega þeim, sem kaupa þessa aðgöngumiða og njóta þessara skemmtana. Ég er nógu kunnugur því, hverju fólk eyðir í kvikmyndahús og á dansleikjum, til þess að álíta, að þetta gjald sé hreinasti hégómi af því, sem fer í súginn við slíkar skemmtanir fólks. Þegar á þetta er litið annars vegar, en hins vegar á hitt, hversu mikilsvert það er fyrir menningarsjóð að fá þann mikla tekjustofn, sem af þessu leiðir, a.m.k. um 2 millj. kr. á ári, og þegar litið er á þan verkefni, sem menningarsjóður á að leysa af hendi, þá get ég ekki skoðað huga minn um að mæla með því, að þessi skattur sé á lagður. Jafnvel þó að sveitarfélög þurfi að skattleggja þessar samkomur í sína þágu, þá ætti þetta ekki að vera því til fyrirstöðu, að þau gerðu það. Þetta er ekki svo gífurlegt gjald, sem þarna er ætlazt til að leggja á þessar skemmtanir.



Herra forseti. Ég átti þess því miður ekki kost að vera staddur við þessa umr., þegar hún hófst í gær, sökum annarra starfa utan þings. Ég hef séð þær till., sem fluttar hafa verið, og mér hefur verið greint frá helztu atriðum, sem fram komu í umr. um málið, og vildi ég leyfa mér að fara um till. fáeinum orðum og jafnframt svara fyrirspurn, sem mun hafa verið beint til mín í gær. Brtt., sem ég hef séð eða heyrt, eru tvær. Önnur fjallar um, að niður skuli felld heimild, sem gert er ráð fyrir að ráðh. hafi til að undanþiggja skemmtanaskatti kvikmyndasýningar eins kvikmyndahúss, er rekið sé af opinberum aðila í þeim kaupstöðum, þar sem nú er ekki rekið slíkt kvikmyndahús með undanþáguheimild. Rökin fyrir þessari till. eru þau, að nú þegar hefur slík heimild verið veitt í nokkrum kaupstaðanna. Hér eru nú þegar rekin þrjú kvikmyndahús í Reykjavík með slíkri undanþáguheimild frá greiðslu hins almenna skemmtanaskatts. Í næststærsta kaupstað landsins, Akureyri, er rekið eitt slíkt kvikmyndahús. Í Hafnarfirði og á Akranesi er þegar rekið á hvorum staðnum eitt slíkt hús, og fyrrv. menntmrh. hafði þegar veitt Vestmannaeyjakaupstað leyfi til þess að reka eitt kvikmyndahús þar með undanþáguheimild. Í rn. hefur nú um nokkurt skeið legið umsókn frá Ísafjarðarkaupstað um heimild til þess að reka slíkt kvikmyndahús þar. Þar eð svo er háttað nú þegar í meiri hluta kaupstaðanna, að slík hús eru rekin, þá sá ég ekki við undirbúning þessa máls, að stætt væri á öðru en að láta eitt yfir alla ganga. Mér virðast leiðirnar aðeins geta verið tvær: annaðhvort að afnema allar undanþágur eða leyfa starfrækslu hliðstæðra húsa í öllum kaupstöðunum. Þarna fannst mér enginn millivegur koma til greina. Það hefur engin till. komið fram um það, hvorki nú við meðferð þessa máls né heldur á undanförnum þingum, að svipta þá aðila, sem smám saman hafa aflað sér undanþáguheimildar í skjóli gildandi lagaákvæða, þessum undanþágurétti. Sá aðili, sem notið hefur undanþáguheimildarinnar lengst, er sáttmálasjóður, háskólinn, sem varið hefur sínum tekjum í þessu sambandi mjög vel að allra dómi. Engin gagnrýni hefur mér vitanlega komið fram á ráðstöfun háskólans á þeim tekjum, sem hann hefur hlotið vegna undanþáguheimildarinnar. Þvert á móti hefur sú notkun hlotið almenna viðurkenningu. Það er reyndar einnig viðurkennt, að ef háskólinn hefði ekki haft þær tekjur, sem hann hefur haft af rekstri kvikmyndahúss síns, þá hefði hið opinbera þurft að leggja honum til svipaða upphæð vegna þeirrar starfsemi, sem hann hefur kostað með tekjum af kvikmyndahúsinu. Vil ég þar t.d. nefna samningu hinnar íslenzku orðabókar. Mjög svipuðu máli gegnir um þá tvo aðila aðra, sem lengst hafa notið undanþágunnar, bæjarsjóð Hafnarfjarðar og bæjarsjóð Akraness. Báðir hafa notað þessar undanþágutekjur til hinna ágætustu mannúðarmála, og hef ég enga till. heyrt um að svipta þessa aðila þessum tekjustofni sínum. Í kjölfar þessa hefur síðan ýmislegt annað fylgt, eins og ég gat um áðan, og svo margt annað, að mér virðist ekki vera um aðra réttmæta og færa leið að ræða en að stíga sporið til enda og láta eitt yfir alla kaupstaðina ganga. Það mun þó væntanlega taka nokkurn tíma, að allir kaupstaðirnir hafi skilyrði til þess að hagnýta sér þessa leið. Ég geri ráð fyrir, að það taki svo langan tíma, að á því skeiði muni tekjur af skemmtanaskatti almennt vaxa svo mikið, að hin almenna aukning skattsins muni gera meira en að bæta upp þann tekjumissi, sem af þessum auknu undanþágum mun leiða. Þess vegna held ég, að ástæðulaus sé sá uggur, sem mér skilst að hafi gætt hjá tveimur hv. ræðumönnum, hv. þm. Sjálfstfl., að þessi undanþáguheimild muni verða til þess að skerða tekjurnar af skemmtanaskatti óeðlilega mikið og stofna þeim fyrirtækjum, sem hans eiga að njóta, í nokkra hættu. Hin brtt., sem fram hefur komið, er að fella niður 4. gr. frv., þ.e.a.s. aðgöngumiðagjaldið af kvikmyndasýningum og dansleikjum. Ef sú grein yrði felld niður, yrði algerlega kippt fótunum undan þeirri endurskipulagningu eða þeirri aukningu á menningarsjóði, sem gert er ráð fyrir í öðru frv., og stofnun vísindasjóðs, sem einnig er flutt um sérstakt frv. Mér þótti vænt um að heyra það í ræðu hv. 2. þm. Árn. áðan, að hann viðurkenndi algerlega og mjög fúslega nauðsyn aukinna tekna í menningarsjóð og að því er mér skildist einnig nauðsyn stofnunar vísindasjóðs. Þau markmið, sem hér á að efla með þessum litla tekjustofni, hljóta fullkomna viðurkenningu af hálfu minni hl. hv. menntmn. Hann kvaðst hins vegar ekki geta fellt sig við þetta nýja gjald. En mér finnst sú þingmannsskylda hvíla á honum að benda þá á annan tekjustofn, sem skynsamlegri væri eða réttmætari. Menntmrn. hefur velt þessu máli fyrir sér um alllangt skeið. Um það fjallaði í nokkra mánuði nefnd, sem var þannig skipuð, þó að hún væri ekki skipuð með neinn pólitísku tilliti, að í henni áttu engu að síður sæti menn, sem fylgja þeim stjórnmálaflokkum, sem nú eru starfandi í landinu. Þeir urðu á einn máli um að leggja til, að þessi tekjuöflunarleið væri farin, eftir að þeir höfðu rætt ýmsar aðrar leiðir, sem óneitanlega kæmu til greina og hafa komið til greina. En þess má og geta, að ýmsir forustumenn menningarmála, ekki aðeins í mínum flokki eða stjórnarflokkunum, heldur einnig í hv. Sjálfstfl., hafa lagt til áður og ég held meira að segja á prenti, að alveg hliðstæð tekjuöflunarleið yrði farin og þessi, meira að segja gert ráð fyrir því, að gjaldið, sem lagt yrði á kvikmyndasýningar og dansleiki, yrði mun hærra en hér er lagt til. Ef menn annars vegar viðurkenna nytsemi þeirra markmiða, sem tilætlun er að efla með þeim þrem frv., sem hér voru flutt samtímis, þá er ekki hægt að láta við það sitja að ætla sér að neita sér um nauðsynlega tekjuöflun í því skyni. Það að vera eingöngu á móti þeirri einu tekjuöflun, sem bent er á, er í raun og veru að vera á móti því, að markmiðunum sé sinnt. Ef ábending kæmi fram um það frá hv. 2. þm. Árn., ef hann vildi benda á aðra leið til þess að afla jafnmikilla tekna, þá væri ég reiðubúinn til þess að hlýða á þau rök og ræða þau nánar, en meðan ég heyri enga till. um það, er ekki meira um þá hlið málsins að fjölyrða. Mér skilst, að í gær hafi verið beint til mín þeirri fyrirspurn frá hv. þm. N-Ísf. (SB), hvort ákvæði þessa frv. væru í samræmi við álit n., sem fyrrv. menntmrh. hafi skipað á sínum tíma til þess að endurskoða gildandi lög um félagsheimill og um skemmtanaskatt og þjóðleikhús. Fyrrv. menntmrh. skipaði með bréfi 6. júní 1956 tvo menn, þá Þorvald Garðar Kristjánsson lögfræðing og Ásgeir Pétursson deildarstjóra í menntmrn., til þess að endurskoða lög um félagsheimili og lög um skemmtanaskatt. Þeir skiluðu áliti til rn. 9. apríl 1957, eða nú fyrir rúmum mánuði. Ég hafði þá þegar, eins og ég hef skýrt frá áður við þessa umr., falið annarri nefnd einnig undirbúning að endurskoðun skemmtanaskattslaganna, ekki félagsheimilalaganna, og unnu þessar nefndir því samhliða og gerði hvor um sig sínar till. Að því er varðar skemmtanaskattinn er það um álit þeirra tvímenninganna, Þorvalds Garðars Kristjánssonar og Ásgeirs Péturssonar, að segja, að þeir lögðu til, að skemmtanaskattinum yrði skipt eins og gert er ráð fyrir í stjfrv., þ.e.a.s. að honum yrði skipt til helminga milli þjóðieikhúss og félagsheimilasjóðs. Hins vegar gerðu þeir enga till. um breytingu á ríkjandi skipun varðandi undanþágurnar, gerðu enga till. um að takmarka þær frá því, sem nú á sér stað, lögðu m.ö.o. til, að ákvæði l. um undanþágurnar yrðu óbreytt. Þetta taldi ég fyrir mitt leyti ekki vera eðlilegt, og þess vegna er hér farin sú leið, sem frv. gerir ráð fyrir og ég skal ekki skýra frekar. Það er í meginatriðum í samræmi við það, sem fimm manna nefndin, sem ég gat um áðan, hafði lagt til. Þó er þess að geta, að hugmyndin um að undanþiggja eitt kvikmyndahús í þeim kaupstöðum, sem nú njóta ekki undanþáguheimildar, var ekki frá þeirri n., heldur var því ákvæði bætt í frv. í menntmrn. Um rökin fyrir því vísa ég til þess, sem ég sagði í upphafi máls míns. Hins vegar vil ég geta þess, að í áliti þeirra Þorvalds Garðars Kristjánssonar og Ásgeirs Péturssonar er ekki gert ráð fyrir jafnmikilli fjárþörf félagsheimilasjóðs og ég tel hana vera. Þar segir í nál. svo orðrétt, með leyfi hæstv. forseta, eftir að gerð hefur verið grein fyrir árlegri fjárfestingu um byggingu félagsheimila á undanförnum árum: „Með tilliti til þess, er að framan segir, má telja, að með 5–6 millj. kr. fjárfestingu á ári sé vel á haldið í byggingu nýrra félagsheimila, miðað við allar aðstæður. Miðað við framlag, er nemi 40% byggingarkostnaðar, eins og félagsheimilasjóður hefur lagt fram, þýðir þetta, að styrkir til byggingar félagsheimila þurfa að nema árlega yfir 2 millj. kr. Hér er um að ræða hærri upphæð en félagsheimilasjóður hefur haft yfir að ráða í árlegum tekjum.“ - Síðan or gerð grein fyrir tekjunum, eins og þær hafa verið undanfarin ár. Hér er sem sagt gert ráð fyrir liðlega 2 millj. kr. árlegu framlagi í félagsheimilasjóð og það talið nægilegt á næstu árum, miðað við aðstæður, eins og þær hafi verið og séu. Í þeim stjfrv., sem hér liggja nú fyrir þessari hv. d., hefur verið metin fjárþörf félagsheimilasjóðs 2.8 til 3 millj. kr. á ári, og þær tekjur eiga félagsheimilasjóði að vera tryggðar, ef þessi frumvörp ná fram að ganga. Ég hygg, að ég hafi vikið að þeim atriðum, sem fram hafa komið í sambandi við brtt. og umr., sem urðu hér í gær. Ég vil að síðustu aðeins undirstrika, að ef till. um niðurfellingu 4. gr. næði fram að ganga, væri þar með kippt algerlega grundvellinum undan þeirri aukningu á menningarsjóði, sem fyrirhuguð er, og stofnun vísindasjóðs. Samþykki við till. um að fella 4. gr. er í raun og veru atkvæði gegn því að efla menningarsjóð, gegn því að stofna vísindasjóð, a.m.k. meðan ekki koma fram tillögur um aðra tekjustofna, sem gæfu jafnmikið í aðra hönd. Að því er varðar till. um að heimila ekki eitt opinbert undanþágukvikmyndahús í þeim kaupstöðum, þar sem slík kvikmyndahús eru nú ekki rekin, vil ég aðeins endurtaka það, sem ég sagði áðan, að í því máli er aðeins um tvær leiðir að ræða: að heimila engum kaupstað slíka undanþágu eða heimila öllum kaupstöðum slíka undanþágu. Það er ekki hægt að draga neina skynsamlega eða réttláta linu þarna einhvers staðar á milli. Það er ekkert réttlæti í því. Það er ekki hægt að gera upp á milli Vestmannaeyja og Ísafjarðar með neinum skynsamlegum rökum. Annaðhvort verða báðir staðirnir að fá hliðstæða aðstöðu eða hvorugur þeirra. Að vilja ekki heimila undanþágukvikmyndahús í þeim kaupstöðum, sem nú njóta ekki slíkrar undanþágu, er því í raun og veru óbein yfirlýsing um, að slíka undanþágu ætti hvergi að veita, eða m.ö.o., að helzt ætti að afnema undanþágurnar í Reykjavík, Hafnarfirði, Akranesi, Akureyri og Vestmannaeyjum, þar sem þær nú gilda. Um það hafa ekki komið fram till. og liggja að vísu ekki fyrir till. nú. En fyrst þær till. liggja ekki fyrir og fyrst það virðist ekki vera skoðun Alþ., að þessar undanþágur eigi að afnema, væri ekki til nema ein rökrétt afleiðing af því: að láta alla kaupstaðina sitja við sama borð.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans við fsp. minni. Af þeim kemur í ljós, að hann hefur ekki einungis haft eina nefnd sér til ráðuneytis um undirbúning þessa máls, heldur tvær, þannig að ætla mætti nú, að vel væri vandað til undirbúnings þessa frv. og viturleg ráð ráðin. Það eru fyrst og fremst tvö atriði í sambandi við ræðu hans, sem ég vildi taka lauslega til athugunar. Hæstv. ráðh. mælti mjög gegn brtt. minni og hv. þm. V-Sk. (JK) um að fella niður hina nýju og viðtæku heimild til að veita kvikmyndahúsum í öllum kaupstöðum landsins undanþágu frá skemmtanaskatti. Hann sagði réttilega, að þar væri um tvær leiðir að ræða, annaðhvort að veita undanþágu til kvikmyndahúsa í öllum kaupstöðum landsins eða engum. Og hann var ekki í neinum vafa um það, hvora leiðina hann vildi velja, nefnilega þá, sem kemur fram í frv., að undanþágan eigi að ná til allra kaupstaða. Hann benti á það, að hér í Reykjavík hefðu þrjú kvikmyndahús þegar slíka undanþágu, á Akureyri eitt, á Akranesi eitt, í Hafnarfirði eitt og umsóknir lægju fyrir frá Vestmannaeyjakaupstað og Ísafjarðarkaupstað. Ég held nú, að þessi upptalning hæstv. ráðh. sýni það gleggst og sanni, hversu rétt ég hef fyrir mér í því, þegar ég benti á það í gær, að þetta hljóti óhjákvæmilega að þýða að draga mjög úr tekjum af skemmtanaskatti til þeirra aðila, sem hans eiga fyrst og fremst að njóta samkv. þessu frv.: félagsheimilasjóðs og rekstrarsjóðs þjóðieikhússins. Dettur hæstv. ráðh. í hug, að ekki muni draga úr tekjum af skemmtanaskatti, eftir að hver einasti kaupstaður landsins rekur kvikmyndahús með undanþágu frá greiðslu skemmtanaskatts? Það liggur svo í augum uppi, að fram hjá þeirri staðreynd verður engan veginn gengið. Ég er þess vegna ekki heldur í neinum vafa, hvora leiðina ég vel. Ég vil þessum tveimur stofnunum, sem hér er um að ræða, félagsheimilasjóði og rekstrarsjóði þjóðleikhússins, vel. Ég vil, að gagnvart undanþágunni sitji allir við sama borð, engin undanþága sé veitt frá greiðslu skemmtanaskatts. Og þessi stefna mín er ekki orðin til í gær eða dag til þess að hrella hæstv. menntmrh. Það vill svo til, að ég flutti fyrir hvorki meira né minna en 8 árum frv. um þetta mál, og það er þess vegna algerlega rangt hjá hæstv. ráðh., að engin till. hafi komið fram um að svipta þá aðila undanþágu, sem hennar njóta nú. Ég flutti ásamt hv. 1. þm. Árn. (JörB) frv. á þinginu 1948–49 um að fella þessa undanþágu niður, og með leyfi hæstv. forseta, þá segir svo í 1. gr. þessa frv.: „Aftan við b-lið 3. gr. laga um skemmtanaskatt og þjóðleikhús bætist nýr málsliður: „Undanþága þessi tekur þó ekki til kvikmyndasýninga.“ Þetta er nánar rætt í grg., sem fylgdi frv., og með leyfi hæstv. forseta, segir þar á þessa leið: „Samkv. gildandi lögum um skemmtanaskatt eru allmörg kvikmyndahús í landinu undanþegin greiðslu þessa skatts. Munu vera í þeim kvikmyndahúsum, sem nú njóta þessara fríðinda, rúmlega 2000 sæti. Það er því auðsætt, að þeir aðilar, sem skemmtanaskatturinn rennur til, en það eru félagsheimilasjóður, þjóðieikhússjóður og lestrarfélög og kennslukvikmyndir, tapa miklu fé á þessum undanþágum frá greiðslu skemmtanaskatts. Má gera ráð fyrir, að þetta tap hafi á s.l. ári numið allt að 1 millj. kr., en verður töluvert hærra á þessu ári, eftir að aðgangseyrir að kvikmyndasýningum hefur hækkað verulega.“ Og siðan segir í niðurlagi grg., með leyfi hæstv. forseta: „Með frv. þessu er þess vegna lagt til, að allur kvikmyndahúsarekstur í landinu verði skyldaður til þess að greiða skemmtanaskatt. Með samþykkt þess, ef að lögum yrði, væri óviðurkvæmilegt misrétti afnumið, en miklu nauðsynjamáli veitt aukin liðsemd.“ Þetta var till. mín og hv. þáverandi 1. þm. Árn. (JörB) fyrir 8–9 árum. Því miður náði hún ekki fram að ganga. Þeir menn, sem undanþágurnar höfðu fengið, stóðu fast á verði um þær og gera það enn í dag. En ég vil spyrja: Hvaða ástæða er til þess sérstaklega að veita opinberum aðilum eða félagasamtökum einstaklinga undanþágu frá greiðslu skemmtanaskatts af kvikmyndahúsarekstri? Hefur ekki kvikmyndahúsarekstur verið talinn einn ábatasamasti rekstur í þessu landi? Hefur það ekki verið talinn rakinn gróðavegur að eiga kvikmyndahús og reka það í kaupstöðum landsins? Ég veit ekki betur. Að minnsta kosti hefur það verið talið svo, þegar einstaklingar hafa átt kvikmyndahúsin og annazt rekstur þeirra. Nú bregður allt í einu svo við, að þeir opinberir aðilar, sem ráðizt hafa í kvikmyndahúsarekstur, koma barmandi sér til löggjafarvaldsins og vilja láta líta út, að þeir séu einhverjir gustukamenn, sem umfram allt verði að fá undanþágu frá löglegum skattaálögum, þ.e.a.s. skemmtanaskattinum í þessu tilfelli. Ég fæ ekki séð, hvaða skynsemi og rök liggja til grundvallar þessari undanþágu. Ég álít, að það væri þá miklu nær sanni, að ýmiss konar gagnlegur rekstur í kaupstöðum landsins fengi undanþágu frá greiðslu einhverra annarra skatta, sem hafa mikil áhrif á rekstur fyrirtækjanna og heildarafkomu fólksins í byggðarlögunum. Mín skoðun er þess vegna óbreytt á því, að þessar undanþágur til handa opinberum aðilum, sem kvikmyndahúsarekstur annast, séu mjög ósanngjarnar og óskynsamlegar. Og ég fæ heldur ekki betur séð en að hæstv. ráðh. stefni rakleiðis að því að drepa félagsheimilasjóð og stórlama rekstrarsjóð þjóðleikhússins. Hæstv. ráðh. segir, að hin almenna aukning skattsins vegi upp á móti undanþágunni. Ég vil spyrja hæstv. ráðh.: Hvaðan á þessi almenna aukning skattsins að koma? Engin ákvæði eru um það í frv., að skatturinn eigi að hækka. Hvaðan á þá að koma almenn aukning til þess að vega upp á móti undanþágunni? Af því að fólki fjölgar í landinu ef til vill með tímanum. Ekki aukast tekjurnar af skemmtanaskatti við það, að nýr skattur er lagður á við hliðina á þær skemmtanir, sem eru mest sóttar og almennastar eru. Frekar mætti ætla, að heldur drægi úr aðsókn að kvikmyndahúsum við það, að nýr skattur væri á lagður og verð aðgöngumiða hækkar. Ég skal þó ekki gera mikið úr þeirri fækkun, því að ég reikna ekki með, að mjög mikið muni draga úr aðsókn, þó að aðgöngumiðar að kvikmyndahúsum séu hækkaðir um eina krónu. Að öllu þessu athuguðu, skora ég á hv. þd. að samþykkja þá brtt., sem ég ber hér fram ásamt hv. þm. V-Sk. Okkur hefði að sjálfsögðu verið langsamlega næst skapi að leggja til, að e-liðurinn yrði allur felldur niður, því að auðvitað er ekkert réttlæti í því, að tvö bæjarfélög, Akranes og Hafnarfjörður, fái að halda þessari undanþágu áfram né heldur að þau kvikmyndahús hér í Reykjavík, sem hafa þessa undanþágu, njóti hennar og öðrum svo synjað um hana. Það ætti að fella þetta allt niður. Við vildum hins vegar koma í veg fyrir þá skemmd, sem verið er að gera nýja með þessu frv. Ég kem þá að hinu atriðinu, sem ég ætlaði að svara í ræðu hæstv. ráðh. og ég ræddi einnig nokkuð um í ræðu minni hér í gær. Það er um 4. gr. frv. Hæstv. ráðh. sagði, að ef 4. gr. yrði felld, þá væri kippt fótunum undan eflingu menningarsjóðs. Ég vildi nú spyrja hæstv. ráðh., sem ætlar sér að fá 2 millj. kr. í tekjur með þessum nýja skatti, sem 4. gr. ræðir um: Hvers vegna telur hann sig endilega þurfa að láta leggja á nýjan skatt til þess að koma fram þessum lofsverða stuðningi við menningarsjóð og hinn nýja vísindasjóð? Hefur ekki núverandi hæstv. ríkisstj. aflað sér hvorki meira né minna en 650 millj. kr. tekna á 2. gr. fjárl. af sköttum og tollum? Mundi það nú hafa verið talin goðgá, að hæstv. menntmrh., sem er áhugamaður um eflingu menningarmála, eins og m.a. sést á þessum frv., hefði sagt við afgreiðslu fjárl.: Ég óska þess að fá 2 millj. kr. úr þessum stóra potti. Það er ekki nema einn smákeppur, og hvað munar um eitt smáiður í sláturtíðinni til þess að efla menningarsjóðinn, sem er mitt hjartabarn? - Ég hefði álitið, að hæstv. ráðh. hefði tekið miklu raunhæfar á þessu máli, ef hann hefði gert þetta, heldur en að fara nú enn í þinglok, svona eins og til þess að hafa dálitla sumargjöf líka handa blessaðri þjóðinni sinni, sem vantar meiri menningu, að bera fram frv. um nýjan skatt, sem á að koma á ódýrustu skemmtanir alþýðu manna í landinu. Ég held þess vegna, að það sé ekki hægt fyrir hæstv. ráðh. að stilla dæminu þannig upp, að þeir, sem greiði atkvæði á móti þessum nýja skatti, greiði atkvæði á móti menningunni, in casu menningarsjóði og vísindasjóði. Ég bendi hæstv. ráðh. á þetta, og ég er reiðubúinn til þess, og ég býst við, að hv. 2. þm. Árn., frsm. minni hl., sem flutt hefur hér brtt. um að fella greinina niður, sé reiðubúinn til þess að vinna með hæstv. ráðh. í að útvega honum fé til eflingar menningarsjóðs að öðrum leiðum en þeim, sem farnar eru í 4. gr. frv., að leggja nýjan skatt á ódýrustu og vinsælustu skemmtanir alþýðu manna í landinu. Ég mun þess vegna greiða atkvæði brtt. hv. 2. þm. Árn. um að fella greinina niður, en fyrst og fremst hafa það bak við eyrað, að ég vænti þess, að hæstv. ráðh. gefist ekki upp við nýsköpun sína í sambandi við menningarsjóð og vísindasjóð þrátt fyrir það. Hann hefur áreiðanlega það góða samvinnu við hæstv. fjmrh., að honum ætti að vera auðvelt að næla einn kepp upp úr stóra sánum, þar sem 650 millj. kr. fljóta af tollum og sköttum, sem þessi þjóð á að greiða á þessu ári. Ég vil svo aðeins endurtaka það, sem ég sagði hér í gær og hæstv. ráðh. hefur ef til vill ekki heyrt hermt af mínum aths. við frv. þá, að ég varð hálfóánægður með það fyrir hönd ríkisútvarpsins, að ráð er gert fyrir því framvegis að svipta það hagnaði af viðtækjaverzlun ríkisins, sem stofnunin var svipt með gersamlega óviðurkvæmilegum hætti árið 1950. Ég segi það ekki vegna þess, að ég hafi ekki stutt þann hæstv. menntmrh., sem beitti sér fyrir því. En það urðu mikil átök á því ári um skemmtanaskattinn og skiptingu hans, og eftir að Nd. hafði fellt ákveðna till. frá ríkisstj. um skiptinguna, varð niðurstaðan sú, að mig minnir á næturfundi hér í hv. Ed., að samþ. var fyrirvaralaust og án þess að hafa minnsta samráð við ríkisútvarpið að svipta það tekjunum af viðtækjaverzluninni, sem það hafði haft. Ég minntist á það hér í gær, að ríkisútvarpið, sem er ein áhrifamesta og vinsælasta menningarstofnun þjóðarinnar, er í slíku húsnæðishraki, að gersamlega óviðunandi er. Það háir starfsemi þessarar stofnunar geysilega og bitnar á útvarpshlustendum á marga vegu, hindrar nauðsynlega fjölbreytni og þróun í starfsemi stofnunarinnar. Samkvæmt þessu frv. er lagt til, að útvarpið verði svipt þessum tekjustofni áfram og nú allt fram til ársins 1961. Að vísu er lagt til, að hagnaðurinn af viðtækjaverzluninni verði látinn renna til ágætra stofnana eins og þjóðleikhússins og sinfóníuhljómsveitarinnar, og ég vil ekki snúast beint gegn þessu ákvæði. Ég vil ekki segja, að það eigi að fella niður þetta ákvæði til bráðabirgða í frv. En ég bendi hæstv. ráðh. á það, að mér hefði fundizt, að það hefði a.m.k. átt að hafa einhver samráð við ríkisútvarpið, áður en sú ákvörðun var tekin, sem felst í þessu ákvæði til bráðabirgða. Það hefði ekki verið nema viðeigandi að gera það, vegna þess að ríkisútvarpið átti á sínum tíma að njóta hagnaðarins af viðtækjaverzluninni, og það er ekkert eðlilegra en að það geri það. Hjá útvarpinu eru fjölmörg verkefni fram undan nú, eins og t.d. að bæta stöðvarnar, -það er kannske nærtækasta verkefnið, - þannig að Útvarp Reykjavík heyrist um land allt. Við vitum til dæmis, að um mikinn hluta Austurlands heyrist ákaflega illa í íslenzka ríkisútvarpinu. Þetta er eitt af því nærtækasta, sem þarf að gera. Annað ákaflega merkilegt verkefni, að vísu ekki mjög fjárfrekt, er bygging sjónvarpsstöðvar, sem ég veit að hæstv. menntmrh. hefur mikinn áhuga á og hefur sjálfur haft frammi tillögur um hér á hv. Alþingi. Ég legg sem sagt ekki til, að þetta ákvæði til bráðabirgða verði fellt niður, því að ég veit, að sinfóníuhljómsveitin og byggingarsjóður þjóðleikhússins þurfa á þessu að halda. En ég vil aðeins, að það komi fram, að hér er mjög ómaklega að ríkisútvarpinu vegið og það hefur á undanförnum árum háð mjög starfsemi þess, að það skuli einmitt hafa verið svipt þessum lögmætu tekjum sínum.



Herra forseti. Ég vil í upphafi láta í ljós mikla ánægju yfir því, að einnig hv. þm. N-Ísf. (SB) lýsir yfir fyllsta stuðningi sínum við þá sjóði eða þau fyrirtæki, sem þeim tveim frv., sem lögð voru fram ásamt því frv., sem hér er til umr., er ætlað að efla. Mér þykir mjög vænt um, að um það virðist ekki vera nokkur ágreiningur hér í hinni hv. d., að brýn þörf hafi verið á því að efla þau þjóðþrifafyrirtæki, sem hér er um að ræða, en það er fyrst og fremst menningarsjóðurinn og hinn fyrirhugaði vísindasjóður, félagsheimilasjóðurinn, þjóðleikhúsið og sinfóníuhljómsveitin. Ég hef ekkert orð heyrt af hálfu hv. stjórnarandstæðinga í þá átt, að ekki sé fyllsta ástæða til þess að verja því fé, sem hér er gert ráð fyrir að afla, í þágu þessara fyrirtækja, að því sé ekki vel varið öllu saman í þágu þeirra, það hafi einmitt verið brýn ástæða til þess að verja auknu fé í þágu þeirra. Ég vil undirstrika, að mér þykir vænt um þann einróma stuðning, sem málefnin sjálf, sem ætlunin er að efla, hafa hlotið. Það er hins vegar engin ný bóla, að nokkur ágreiningur geti orðið um það, hvernig afla skuli tekna, þegar nauðsyn er á öflun fjár til góðra málefna. Hv. þm. spurði: Hvers vegna er verið að leggja á þetta gjald, þótt lítið sé? Hvers vegna beitti ráðh. sér ekki fyrir því, að tekin yrði upphæð, sem nægja mundi, á fjárl., þegar þau voru afgr. síðast? Því er auðvitað til að svara, að þótt ég hefði lagt til, að slík upphæð yrði tekin á fjárl., hefði auðvitað þurft að sjá fyrir tekjustofni með nákvæmlega sama hætti og nú á sér stað. Svo reyndur þm. sem hv. þm. N-Ísf. er án efa veit, að það eitt er ekki nóg að bera fram till. um ný útgjöld á fjárl. Það þarf einnig að bera fram till. um nýjar tekjur á fjárl. Þessu máli var engan veginn gleymt, þegar fjárl. síðustu voru til undirbúnings og til umr. Niðurstaðan í mínum huga var þá þegar orðin sú, að langsamlega æskilegasta leiðin til að efla þau fyrirtæki, sem hér er um að ræða, menningarsjóð, vísindasjóð, félagsheimilasjóð, þjóðleikhús og sinfóníuhljómsveit, væri einmitt að leggja svolitið viðbótargjald á þessar algengu skemmtanir, dansleiki og kvikmyndahús. Rökin fyrir því eru afar einföld. Síðan 1923, að ég hygg, hafa þessar skemmtanir verið skattlagðar í þágu menningarmála. Þeim, sem sótt hafa slíkar skemmtanir, hefur allar götur síðan 1923 verið ætlað að standa undir rekstri menningarfyrirtækja í landinu, upphaflega eingöngu byggingu þjóðleikhússins, síðar einnig byggingu félagsheimila, lestrarfélögum og kennslukvikmyndum og sinfóníuhljómsveit. Nýmælið er hér í raun og veru það eitt, að þeim skuli einnig ætlað að standa undir nýjum verkefnum hjá menningarsjóði og stofnun vísindasjóðs. Hér er með öðrum orðum alls ekki hvað snertir tekjuöflunina um neina algerlega nýja braut að ræða. Það er einungis um það að ræða að halda áfram á leið, sem gengin hefur verið meira en 30 s.l. ár, að láta þá, sem slíkar skemmtanir sækja, jafnframt standa undir heilbrigðri menningarstarfsemi í landinu, og mér þótti sem svo lítil viðbót við það gjald, sem nú er greitt af slíkum skemmtunum, gæti engan veginn verið varhugaverð, af þeirri einföldu ástæðu, að hinn almenni skemmtanaskattur hefur alls ekki hækkað neitt í líkingu við þá almennu verðlagshækkun, sem orðið hefur hér á landi á s.l. 15 árum, með þeirri afleiðingu, að aðgangseyrir bæði að dansleikjum og kvikmyndahúsum hefur hækkað miklu minna en svarar til hinnar almennu verðlagshækkunar og er núna tiltölulega mun lægri en hann var á árunum fyrir stríð. Þegar það er einnig haft í huga, að aðgangseyrir að slíkum skemmtunum hér er miklu lægri en hann tíðkast í nálægum löndum, m.a. af því, að skemmtanaskattur er hærri þar, þótti mér það aðeins viðbótarrök fyrir því að fara nú einmitt þessa leið til að afla fjár til þessara viðurkenndu nauðsynjamála. Spyrja mætti, og við þeirri spurningu hefði ég gjarnan getað búizt: Hvers vegna var ekki sú leið farin einfaldlega að auka hinn almenna skemmtanaskatt? Skýringin á því er sú, að ef það hefði verið gert, hefði enginn nýr gjaldaauki komið á alla þá mörgu aðila, sem nú njóta undanþágu frá skemmtanaskatti, og það fyrst og fremst hin stóru kvikmyndahús. Það taldi ég ástæðulaust og óeðlilegt. Þetta nýja, litla gjald munu allir aðilar greiða, einnig þeir, sem undanþágunnar njóta, og er þetta einmitt í samræmi við þá meginstefnu, sem hv. þm. N-Ísf. virðist hallast að, þ.e., að undanþágurnar yfirleitt séu óeðlilegar. Það eiga engar undanþágur að vera til undan þessu nýja, litla gjaldi. Með það finnst mér, að hv. þm. N-Ísf. og hv. 2. þm. Árn. ættu að geta verið ánægðir, af því að um þetta gjald er einmitt fylgt þeirri stefnu, sem þeir halda fram í ræðum sínum. - Það er skýringin á því, að ekki er farin sú leið að hækka einfaldlega skemmtanaskattinn, þótt ýmis rök lægju til þess, vegna þess, hve miklu minna hann hefur hækkað en önnur hliðstæð gjöld. Þegar við þetta bætist, að aðgangseyrir að kvikmyndasýningum a.m.k. hefur verið háður ströngu verðlagseftirliti lengst af síðan á styrjaldarárunum, hefur það m.a. orðið til þess, að greidd leiga fyrir erlendar kvikmyndir hefur hækkað minna en átt hefur sér stað t.d. í nálægum löndum, þannig að tiltölulega lægra gjald er nú greitt hér fyrir leigu á erlendum kvikmyndum en á sér stað t.d. á Norðurlöndum. Þetta hefur eitt með öðru orðið til þess, að aðgangseyrir að kvikmyndasýningum hér hefur hækkað minna en á sér stað t.d. á Norðurlöndum og í Bretlandi. Öll þessi rök virðast mér hníga að því, að engin ástæða sé til þess að hika við að bæta þessu litla gjaldi við aðgangseyri að kvikmyndasýningum og dansleikjum. Þrátt fyrir þessa litlu aukningu verða kvikmyndasýningar nú framvegis, ef samþ. verður, ódýrari en þær voru fyrir stríð tiltölulega og ódýrari en þær eru á Norðurlöndum, Bretlandi og Bandaríkjunum. Ég vil því aðeins endurtaka það, sem ég sagði við 1. umr. málsins, að ég tel þetta litla viðbótargjald vera svo lítilfjörlegt, miðað við þan góðu málefni, sem efla má með stuðningi þess, að ég tel ekkert áhorfsmál, að þessa leið eigi að fara. Ég bið hv. þm. N-Ísf. afsökunar á því, að ég skuli ekki hafa minnzt þess, að fyrir 8–9 árum var hér á Alþ. flutt frv. frá honum og öðrum hv. þm. um að afnema allar undanþágur undan greiðslu skemmtanaskatts að því er kvikmyndasýningar snertir. En ég vil aðeins minna á það, sem hann gat raunar sjálfur um í sinni ræðu, að því fór á sínum tíma víðs fjarri, að þessi hugmynd hefði meirihlutafylgi hér á Alþingi. Einn ötulasti andstæðingur þessarar hugmyndar var einmitt og er einn ágætur flokksbróðir hv. þm. N-Ísf., hv. þm. Borgf. (PO). Hv. þm. spurði, hvaða ástæða væri til þess að veita nokkrar undanþágur undan skemmtanaskattinum yfirleitt, og sum ummæli hans mátti jafnvel skilja svo, að kvikmyndahús hefðu einhverja sérstöðu í þessum efnum. Það er ekki rétt. Eins og gildandi lagaákvæði eru, þá er undanþáguheimildin fyrir skemmtanaskatti bundin við það, að tekjum hlutaðeigandi fyrirtækja, tekjum af hlutaðeigandi skemmtunum sé varið í þágu menningar- eða mannúðarmála, þ.e. þeim sé varið til almenningsheilla. Rökin fyrir þessu upphaflega eru auðvitað þau, að skemmtanaskattinum á að verja til almenningsheilla, til stuðnings menningar- og mannúðarmála, og þess vegna hafi verið talið óeðlilegt að láta fyrirtæki, sem ætla að verja öllum sínum tekjum í sama skyni og skemmtanaskattinum á að verja, greiða slíkan skemmtanaskatt. Opinber kvikmyndahús almennt hafa ekki undanþágu undan greiðslu skemmtanaskatts. Ef eitthvert bæjarfélag vill stofna kvikmyndahús, þá fær það ekki undanþágu undan greiðslu skemmtanaskatts, nema það verji tekjum þess í þágu menningar- eða mannúðarmála. Við það er undanþáguheimildin bundin, en ekki við hitt, að kvikmyndahús sé opinber eign. Varðandi hina nýju undanþáguheimild til hinna annarra kaupstaða er þess að geta, að stöðugt hefur verið haldið lengra og lengra á þessari braut. Hv. þm. á að vera kunnugt um, að fyrrv. menntmrh. veitti með bréfi Vestmannaeyjakaupstað slíka heimild, þannig að það er á misskilningi byggt hjá honum, að nú lægi fyrir umsókn um slíka heimild frá Vestmannaeyjakaupstað. Hún er þegar veitt með ráðuneytisbréfi af fyrirrennara mínum. Hins vegar liggur fyrir umsókn frá Ísafjarðarkaupstað, og ég verð að játa hreinskilnislega, að ég fann ekki rökin fyrir því að neita Ísafjarðarkaupstað um slíka undanþáguheimild, þegar fyrirrennari minn fyrir einu ári hefur veitt Vestmannaeyjakaupstað slíka heimild. Ísafjarðarkaupstaður sækir um leyfi til þess að nota tekjur af skemmtanaskatti bæjarbíósins, ef stofnað yrði, í sama skyni og Vestmannaeyjakaupstaður hefur fengið leyfi til að nota tekjur af skemmtanaskatti bæjarbíós, ef stofnað yrði. Ég teldi það vera mestu rangsleitni að láta ekki Ísafjarðarkaupstað fylgja t kjölfar Hafnarfjarðarkaupstaðar og teldi, að það væri að gera rangt. Þá sagði hv. þm., að með þessari undanþáguheimild væri án efa verið að draga mjög úr tekjuskilyrðum félagsheimilasjóðs og þjóðleikhúss. Ég vil aðeins benda á, að allir stærstu kaupstaðirnir hafa nú þegar slíka undanþágu nema Kópavogskaupstaður. Reykjavík hefur þetta fyrir þrjú bíó, Akureyri befur hana, Hafnarfjörður hefur hana, Akranes hefur hana, Vestmannaeyjar hafa hana. Þeir kaupstaðir, sem þá eru eftir fyrir utan Kópavogskaupstað, eru allir meðal hinna smærri kaupstaða, svo að ég tel hér ekki geta orðið um neina verulega breytingu að ræða á tekjuskilyrðum félagsheimilasjóðs og þjóðleikhúss, auk þess sem búast má við og raunar alveg öruggt er, að það hlýtur að taka nokkurn tíma fyrir þessa kaupstaði að koma sér upp skilyrðum til þess að reka kvikmyndahús og þannig nota sér undanþáguheimildina. Ég endurtek það, sem ég sagði áðan: Ég geri ekki ráð fyrir því, að tekjumissir félagsheimilasjóðs og þjóðieikhúss vegna þessara nýju undanþáguheimilda verði meiri en nemur hinni almennu aukningu, sem áreiðanlega verður á tekjum af skemmtanaskattinum, eins og hún hefur orðið undanfarin ár, en skatttekjurnar hafa á undanförnum árum aukizt um allt að því 1/2 millj. kr. á ári, og svo mikil verður tekjurýrnun áreiðanlega ekki, af þessum sökum. Þá má og geta þess, að eins og frá frv. þessu er gengið, er gert ráð fyrir því, að það sé á valdi ráðh., hvort þær undanþágur haldast að nokkru eða öllu leyti, sem veittar hafa verið undanfarið ýmsum aðilum, sem reka almennar skemmtanir, „kabaret“-sýningar og því um líkt. Ég sé enga ástæðu til annars en láta koma skýrt fram, að það er mín skoðun og að því leyti erum við hv. þm. N-Ísf. alveg sammála, að það sé mjög vafasamt, að það eigi að láta allar þessar undanþágur haldast, og alls ekki að leyfa þar nýjar. Einnig af þessum sökum held ég, að gera megi ráð fyrir, að tekjur af skemmtanaskatti muni aukast allverulega á næstunni. Að síðustu vildi ég svo víkja að því, sem hv. þm. sagði um bráðabirgðaákvæðin, þar að lútandi, að verja skuli tekjum af viðtækjaverzlun í þar greindu skyni. Hv. þm. virtist gera ráð fyrir því, að þessi ákvæði hefðu verið sett í frv. án nokkurs samráðs við ríkisútvarpið. Ég vildi í því sambandi aðeins minna á það, sem raunar hefur komið fram áður, að útvarpsstjórinn átti sæti í þeirri n., sem ég m.a. hafði falið að fjalla um endurskoðun á skemmtanaskattslögunum, og var því að sjálfsögðu vel kunnugt um þetta ákvæði. Það var rætt á að minnsta kosti sumum af þeim fundum, sem ég átti með nefndinni. Það var rétt, sem hv. þm. sagði um húsnæðismál útvarpsins, að þau eru í hinum mestu vandræðum, og ber brýna nauðsyn til að bæta þar úr. Hitt taldi ég aftur á móti óhjákvæmilegt, að framlengja hliðstæða ráðstöfun á hagnaði viðtækjaverzlunarinnar og verið hefur í gildi s.l. 5 ár. Það er hins vegar mín skoðun, að að þeim tíma loknum væri eðlilegt, að tekjur viðtækjaverzlunarinnar rynnu í byggingarsjóð útvarpsins. Útvarpið hefur nú þegar yfir að ráða allmiklu fé til ráðstöfunar í útvarpsbyggingu, þegar heimild fæst til hennar, og svo miklu fé, að framkvæmdir ættu ekki að þurfa að stranda á fjárskorti næstu árin. Þegar það tímabil er útrunnið, sem hér er gert ráð fyrir að tekjum viðtækjaverzlunarinnar verði varið til þess að greiða byggingarskuldir þjóðleikhússins, verða þær skuldir að fullu greiddar og þar af leiðandi tekjur viðtækjaverzlunarinnar a.m.k. að 3/5 hlutum til almennrar ráðstöfunar. Endurtek ég það, að þá tel ég eðlilegast, að þeim tekjum sé varið í þágu útvarpsins sjálfs og þá fyrst og fremst í þágu þess til byggingarmála. Hitt var hins vegar misskilningur hjá hv. þm., að þetta ákvæði hefði verið sett í frv. án samráðs við ríkisútvarpið. Það hafði á því fyllsta kunnugleika.



Herra forseti. Ég held, að það sé mjög fjarri því að vera rétt hjá hæstv. ráðherra, að ríkisútvarpið hafi haft fyllsta kunnugleika af undirbúningi þessa bráðabirgðaákvæðis. Ég á sæti í útvarpsráði, og aldrei hafði útvarpsráði t.d. verið gefinn kostur á því að láta í ljós sitt álit á framlengingu þessarar tekjusviptingar. Enn fremur er mér kunnugt um það, að enda þótt útvarpsstjóri hafi átt sæti í þessari n., er hann mjög mótfallinn þessari ráðstöfun, þannig að það fær ekki staðizt, að fyllsta samráð hafi verið haft við ríkisútvarpið um þetta. Að sjálfsögðu er hæstv. ráðh. sjálfráður um það, hvaða samráð hann hefur við stofnanir um mál, sem hann hefur í undirbúningi. Það er auðvitað alveg rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að ekki er nóg að bera fram till. um aukin útgjöld á fjárl. Það þarf einnig að tryggja tekjur, þannig að tekjur og gjöld standist á. Ég hélt, að hæstv. ríkisstj. hefði sæmilega æfingu í því, ekki einungis að bera fram till. um útgjöld, heldur einnig að afla sér tekna með tollum og sköttum. Hæstv. ríkisstj. hefur aðeins setið í 9 mánuði. Hún hefur á þessum stutta tíma lagt á nýja skatta og tolla, sem nema um 400 millj. kr. Þegar á þetta er litið, sýnist það ekki vera nein ókurteisi af stjórnarandstöðunni, þó að hún bendi á það, að eins eðlilegt hefði verið, að hæstv. ríkisstj. hefði aflað sér þeirra 2 millj. kr. tekna, sem hæstv. menntmrh. ætlar sér að nota til að efla með menningarsjóð, í sambandi við setningu fjárl., eins og að leggja í þinglok enn spánnýjan skatt á ódýrustu skemmtanir almennings í landinu. Ég get ekki varizt því að láta í ljós nokkra undrun yfir þeim hugsunarhætti, sem kemur fram hjá hæstv. menntmrh., þegar hann segir, að skemmtanaskatturinn og verð á aðgöngumiðum að þessum samkomum og skemmtunum, sem ég hef verið að ræða um, hafi ekki hækkað neitt nærri því, sem svarar til hinnar almennu verðhækkunar í landinu. Er það endilega bráðnauðsynlegt, lífsnauðsynlegt, að allt hækki jafnt? Ég fæ ekki betur séð en að hæstv. ráðh. finnist það alveg sjálfsagt og eðlilegt að leggja nýjan skatt á skemmtanalíf fólksins, vegna þess að skemmtanaskattur og verð á aðgöngumiðum að venjulegustu samkomum hafi ekki hækkað nærri því eins mikið og t.d. kaffi og sykur eða heimilisvélar eða sjóstigvél o.s.frv., þetta þurfi endilega að elta allt skottið hvert á öðru, það sé lífsnauðsynlegt, að allt fylgist að upp á við. Þetta mun vera kallað það, sem á erlendu máli nú er kallað að vilja hafa „system í galskabet.“ Það er það, sem mér finnst hæstv. menntmrh. eiginlega einna helzt meina með þessu, hann vilji endilega hafa „system í galskabet,“ allt verði að hækka hvert á eftir öðru; ef eitthvað dregst aftur úr, þá verði ríkisstj. bókstaflega að hjálpa til þess, að samræmi skapist. Ég held, að þetta sé ákaflega hættulegt. Dýrtíðin hefur þjakað Íslendinga á marga vegu í dag, og ekki aðeins í dag, heldur hefur hún gert það á undanförnum árum. Því miður er hún vaxandi í dag eins og hún hefur verið. Hæstv. ríkisstj. hefur þrátt fyrir góðan vilja ekki tekizt að stöðva það kapphlaup, sem átt hefur sér stað milli kaupgjalds og verðlags og skapað hefur dýrtíð og verðbólgu. En það er önnur saga. Ég vil svo að lokum segja, að það hefur náttúrlega ekki minnstu áhrif á mínar skoðanir á undanþágum frá greiðslu skemmtanaskatts, þó að einn hv. og ágætur flokksbróðir minn í hv. Nd. sé á móti því að afnema undanþágurnar. Atvikin hafa nú einn sinni hagað því þannig, að hann er þm. fyrir byggðarlag, sem nýtur þeirra sérréttinda að hafa undanþágu frá greiðslu skemmtanaskatts af rekstri eins kvikmyndahúss. Hann reynir, eins og allir þeir, sem hafa sérréttindi, að halda í þau. Það gerir Hafnarfjarðarbær líka. Það gerir sá aðili, sem hefur þau á Akureyri, einnig. Menn gera það yfirleitt. Þegar þeir hafa náð í einhver sérréttindi, reyna þeir að halda í þau. En ég álít, að það sé ekki hlutverk löggjafans að halda verndarhendi sinni yfir sérréttindum, sem einhvern tíma hafa ranglega náðst. Og það eru mér mikil vonbrigði, að hæstv. menntmrh. skuli telja sig vera þjón þessara sérréttindaaðila, vegna þess að það er ekki hægt að færa skynsamleg rök fyrir því, að sá atvinnurekstur í landinu, sem talinn hefur bezt borga sig á undanförnum árum og er vissulega ein ábatasamasta atvinnugrein í landinu, skuli endilega vera undanþeginn sköttum, ef hann er stundaður af opinberum aðilum. Ég álít, að það sé bókstaflega ósæmandi fyrir Alþ. að hafa gengið inn á, að slíkar undanþágur séu veittar, og mér sýnist hæstv. núverandi menntmrh. vera kominn út á enn þá hálli braut með löggjafarvaldið í þessum efnum en það hefur nokkru sinni áður verið, ef ekki verður samþ. sú brtt., sem ég hef leyft mér að flytja hér við 1. gr. frv. ásamt hv. þm. V-Sk.



Herra forsett. Það er aðeins eitt atriði. Það bar ekki að skilja orð mín um samráð við ríkisútvarpið áðan svo, að útvarpsstjóri hafi verið samþykkur því ákvæði, sem er í frv. um ráðstöfun á tekjuafgangi viðtækjaverzlunar ríkisins. Mér var vel kunnugt og er kunnugt, að hann var því og er mjög andvígur. Sama máli gegnir og um formann útvarpsráðs, sem einnig var kunnugt um þetta ákvæði, áður en frv. var lagt fram. Það, sem ég vil undirstrika, er aðeins það, að lagaákvæði um framlengingu á ráðstöfun á tekjum viðtækjaverzlunar ríkisins eru nú ekki sett með sama hætti og síðast, þ.e. 1950, þar sem það gerðist, eins og hv. þm. lýsti réttilega í ræðu sinni áðan, að tekjuafganginum var ráðstafað að ríkisútvarpinu og forráðamönnum þess algerlega fornspurðum. Það gerist ekki núna, því að bæði útvarpsstjóri og form. útvarpsráðs fylgdust með undirbúningi þessa frv., m.a. að því er snerti þetta ákvæði. Hitt er rétt, að þeir létu báðir í ljós andstöðu sína við þetta ákvæði. Er mjög skiljanlegt, að þeir vilji heldur fá tekjurnar til ráðstöfunar í þágu sinnar eigin stofnunar heldur en láta þær ganga til annarra þarfa. Það varð niðurstaðan í ríkisstj. samt sem áður að leggja til við hið háa Alþ., að tekjuafganginum yrði ráðstafað svona næstu 5 ár, sem er í meginatriðum í samræmi við það, hvernig honum hefur verið ráðstafað s.l. 5 ár. Vil ég mega treysta, að hið háa Alþ. fylgi enn um næstu 5 ár þeirri sömu reglu sem það hefur fylgt undanfarin 5 ár hvað þetta snertir eða þangað til skuldir þjóðleikhússins eru að fullu greiddar, því að þær þarf að sjálfsögðu að greiða.



Herra forseti. Ég get ekki verið með þessari till. Ég hefði verið með því að taka skemmtanaskatt af öllum kvikmyndasýningum og hafa enga undanþágu. Það læzt nú þm. N-Ísf. vilja. Hann hefur viljað það einhvern tíma, en ekki núna, og nú vill hann gera mismun á milli kvikmyndahúsanna, og með því get ég ekki verið og segi þess vegna nei.



Mér er mikil gleði að því að heyra, að hv. 1. þm. N-M. (PZ) mundi hafa fylgt þessari till., ef hún hefði náð lengra, nefnilega um það að fella undanþáguheimildina algerlega niður. Ég vil af þessu tilefni lýsa því yfir, að ég mun við 3. umr. málsins flytja brtt. um það, en segi að sjálfsögðu já við þessari brtt.



Herra forseti. Þetta frv. er flutt af þeim ástæðum, að það hefur komið í ljós við athugun og það kom fram hér við umr. við frv. um heimild fyrir ríkisstj. til skipakaupa, að e.t.v. væri eðlilegt að hafa þau minni skip fleiri en gert var ráð fyrir í því frv., og vildu ýmsir þá þegar breyta þessari tölu úr sex í eitthvað hærri tölu. Nú hefur atvinnutækjanefnd athugað þetta mál allrækilega og leggur til, eins og kemur fram í grg., að heimildinni til kaupa á þessum smærri skipum verði breytt þannig, að í staðinn fyrir 6 komi 12. Sú athugun, sem atvinnutækjanefnd hefur gert á þessu máli, leiðir í ljós, að þegar á að ráðstafa skipunum, þessum 6, þá eru miklu fleiri, sem vilja fá skipin, heldur en búizt var við í fyrstu, og var það raunar,eins og ég sagði áðan, komið í ljós að nokkru við umr. um þetta mál, en það þótti rétt að láta athuga það nánar. Þetta er vitanlega af þeim ástæðum, að ýmsir hinir smærri staðir, án þess að ég telji þá upp hér, hafa ekki möguleika til þess, hvorki nægilega stór frystihús né aðstæður að öðru leyti til þess að taka á móti stórum togurum, og þess vegna hafa menn áhuga fyrir því víðar en búizt var við að fá einmitt þessi skip, enda lítur út fyrir, að það kunni að vera hægt að hraða nokkuð byggingu þeirra og þau geti komið í rekstur áður en langt um líður. Ég sé ekki ástæðu til þess á þessu stigi og geri ekki ráð fyrir, að þess sé sérstaklega óskað, að gerð sé grein fyrir þeim stöðum, þar sem óskað er eftir þessum skipum. Læt ég þetta nægja sem framsögu fyrir þessu máli og óska eftir, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til sjútvn.