Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Mér þykir heldur langsótt að gagnrýna stjórnvöld og þessa ríkisstjórn fyrir þá ákvörðun sem Alcoa gerði opinbera í gær hvað snertir orkuuppbyggingu á Bakka. Alcoa segir: 1. Ekki er nægilegt magn orku til staðar. 2. Við erum ekki tilbúnir að greiða samkeppnishæft verð fyrir þá orku. Ég tel að það hafi verið farsæl ákvörðun á sínum tíma að segja upp einokunarsamningi Alcoa á orkunni fyrir norðan. Málið var í læstri stöðu og það þurfti að opna það til að hleypa öðrum að, enda markmið allra sem að málinu koma að nýta sem fyrst þá orku sem er til staðar í Þingeyjarsýslum til orkuuppbyggingar. Landsvirkjun hefur nú þegar farið af stað, búið er að setja 3 milljarða í verkefnið til undirbúnings og búið að bjóða út hönnun virkjana. Allt er farið af stað á grundvelli í fyrsta lagi samkeppnishæfrar verðlagningar og í öðru lagi þess að hér sé orkan nýtt á grundvelli sjálfbærrar nýtingar. Jarðhitaverkefni eru viðkvæm og nýtingin má ekki vera of ágeng. Markmið stjórnvalda, þessarar ríkisstjórnar, hefur ætíð verið að koma af stað orkuuppbyggingu fyrir norðan en til að hægt væri að vinna málið áfram þurfti að losa einokun Alcoa af orkunni enda fyrirtækið ekki tilbúið að greiða samkeppnishæft verð og sjálfbær nýting var í uppnámi ef Alcoa mundi nýta orkuna. Landsvirkjun á að fá að taka ákvörðun á viðskiptalegum forsendum, það er eftirspurn eftir orkunni, allt er farið í gang og þegar eru fimm aðilar í samningaviðræðum við fyrirtækið um kaup á orkunni. Landsvirkjun mun hefja framkvæmdir árið 2012. Verðið fyrir rafmagnið verður skikkanlegt og orkan verður nýtt sjálfbært. Það eru skilaboðin norður á land.

Forseti. Í gær tilkynnti forstjóri Alcoa á Íslandi þá ákvörðun fyrirtækisins að hætta við áform um að reisa álver á Bakka við Húsavík. Ákvörðun fyrirtækisins var fyrirséð og algjörlega óhjákvæmileg eins og forstjórinn benti á í tilkynningu fyrirtækisins. Í þeirri tilkynningu segir meðal annars, með leyfi forseta: „Alcoa á Íslandi tilkynnti hagsmunaaðilum á Norðurlandi í dag að félagið væri hætt áformum um byggingu álvers á Bakka enda ljóst að ekki muni bjóðast nægileg orka á samkeppnishæfu verði til álversins.“ Einnig segir í tilkynningunni að ekki verði ráðist í framkvæmdir af hálfu fyrirtækisins nema tryggt verði að næg orka fáist til álversins á viðunandi verði til framtíðar. Ákvörðun sína byggir Alcoa annars vegar á því að ekki sé til nægileg orka á svæðinu til að réttlætanlegt sé að ráðast í framkvæmdir af þeirri stærðargráðu sem fyrirtækið hafði hugsað sér að fara í og hins vegar á því að fyrirtækið sé ekki samkeppnishæft um verð á þeirri orku sem til er og kann að finnast á svæðinu. Í sjálfu sér eru þetta ekki nýjar fréttir með öllu. Það hefur legið lengi fyrir að Landsvirkjun hefur ekki haft þá orku í hendi til að selja sem Alcoa hefur talið sig þurfa að fá. Það er því engin söluvara á borðinu eins og forstjóri Alcoa benti réttilega á. Hitt er í sjálfu sér áhugavert að Alcoa telur sig ekki vera samkeppnishæft um verð á orkunni sem þegar er til og kann að finnast á orkusvæðum í Þingeyjarsýslum. Það segir okkur að einhverjir aðrir eru tilbúnir að koma að nýtingu orkunnar á svæðinu og greiða fyrir hana viðunandi verð. Það eru góðar fréttir og gefa fyrirheit um atvinnuuppbyggingu á Norðurlandi byggða á raunhæfum kostum í stað þeirra skýjaborga sem reistar hafa verið á undanförnum árum. 
            

Virðulegi forseti. Aðkoma stjórnvalda að atvinnuuppbyggingu á Bakka við Húsavík hefur verið samfelld sorgarsaga frá því að þessi ríkisstjórn tók við. Reyndar er réttast að minnast á þegar fyrrverandi umhverfisráðherra Samfylkingarinnar ákvað að setja tiltekna þætti í svokallað sameiginlegt mat og tafði atvinnuuppbygginguna og verkefnið í um tvö ár. „Eitthvað annað,“ hrópa Vinstri grænir og hafa gert lengi. Engu að síður var gert hagkvæmnimat af fyrri ríkisstjórn og einnig þeirri sem nú starfar sem hefur sýnt það svart á hvítu að álversuppbygging mundi skapa langflest störf og koma í veg fyrir fólksflótta af svæðinu. Landsvirkjun hefur held ég aldrei verið stjórnað jafnkröftuglega af stjórnvöldum og henni er stjórnað í dag. Fingraför Vinstri grænna eru úti um allt og auðvitað er það þannig að ef maður vill ekki tiltekna atvinnuuppbyggingu stillir hann dæminu þannig upp að orkan verður margfalt dýrari en áður hefur þekkst og það á að selja hana á löngum tíma sem gerir svona framkvæmd að sjálfsögðu óhagkvæma og ónýtir verkefnið. Fyrir um ári stóð hæstv. forsætisráðherra í pontu og lofaði stórfelldri atvinnuuppbyggingu í Þingeyjarsýslum. Hvar eru þau loforð? Þingeyingar áttu að búa sig undir stórfellda atvinnuuppbyggingu. Hæstv. iðnaðarráðherra 

Ekkert í gangi.

Forseti hvetur þingmenn til að virða tímamörk.

Virðulegur forseti. Um daginn var mjög athyglisvert sjónvarpsviðtal við ríkisendurskoðanda þar sem hann sagðist telja að embætti ríkislögreglustjóra hefði brotið lög varðandi innkaup á búnaði. Þetta er auðvitað mjög alvarleg ásökun eins og gefur að skilja sem kemur frá stofnun sem við höfum mjög mikla tilhneigingu til að treysta. Við treystum bæði ríkisendurskoðanda og líka lögreglunni almennt. Þessar fréttir fóru víða og voru meðal annars fyrstu fréttir á ljósvakamiðlum. Í dag er hægt að nálgast þær upplýsingar á vef innanríkisráðherra, þar er dregin upp mjög villandi mynd af þessu máli. Ég ætla að vitna beint í hæstv. innanríkisráðherra, Ögmund Jónasson, sem segir í fréttatilkynningu: „Ég hef sannfærst um að embætti ríkislögreglustjóra hafi farið að lögum í innkaupum sínum. Sú mynd sem dregin hefur verið upp í fjölmiðlum af embættinu er ómakleg og röng. Hins vegar eru þessi mál almennt ekki í nógu góðum farvegi og því eru tilteknir þættir þeirra teknir til sérstakrar skoðunar.“ Þetta er mat hæstv. ráðherra og nú er spurning: Hvað gera menn í þessari stöðu? Hvernig er hægt að leiðrétta svona villandi málflutning? Munu fjölmiðlar birta leiðréttingar? Mun ríkisendurskoðandi biðjast afsökunar á þeim áburði sem hann kom með? Eða hvað gerum við? Það er erfitt að leiðrétta svona eftir á. Ég vil af þessu tilefni koma með ábendingu til nýrrar stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Alþingis. Þar er formaður hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir og ég tel þetta mál þess eðlis og það alvarlegt að nefndinni beri að skoða samskiptareglur milli embætta 

Forseti. Ég óska vinum mínum og uppalendum í Þingeyjarsýslu til hamingju með það að loksins skuli hafa slokknað á þessu villuljósi sem upp var sett fyrir þá fyrir mörgum árum. Þetta er vonandi í síðasta sinn sem álfyrirtæki og misvitur stjórnvöld toga heil héruð á asnaeyrunum í atvinnuuppbyggingu sem aldrei voru forsendur fyrir. Það er ástæða  Ég held að það sé kannski sérstök ástæða til að fagna því að enn eru í miklum gangi áform um uppbyggingu í Þingeyjarsýslum. Það er líka ástæða til að fagna því að Landsvirkjun er nú í fyrsta sinni í mjög langan tíma rekin á faglegum markaðsforsendum en ekki pólitískum eins og var í tíð Framsóknarflokksins, í iðnaðarráðuneytinu til upprifjunar fyrir hv. þm. Höskuld Þórhallsson. Ég held að við eigum að láta okkur þetta að kenningu verða, bæði í Þingeyjarsýslum, hér í salnum og víðar um landið. Við eigum að stjórna atvinnuuppbyggingu, orkumálum og umhverfismálum af forsjá meira en því kappi sem hér hefur leitt menn út í vitleysisan þannig að Þingeyingar standa nú og horfa út í loftið en mega vera fegnir að komast loksins 

Frú forseti. Það verður seint sagt að það séu beinlínis hlýjar kveðjur sem Þingeyingar fá frá talsmönnum ríkisstjórnarinnar í ljósi frétta gærdagsins sem voru mikil vonbrigði, þ.e. að áform um atvinnuuppbyggingu Alcoa á svæðinu væru slegin út af borðinu. Það þarf hins vegar ekki að koma á óvart í ljósi þeirrar stefnubreytingar sem varð eftir að ríkisstjórn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingar tók við stjórnartaumunum hér á landi. Það var ljóst frá degi eitt að ríkisstjórnin gerði hvað hún gat til að koma í veg fyrir að af þeirri atvinnuuppbyggingu yrði og nú liggur sú niðurstaða fyrir. Það liggja hins vegar líka fyrir mjög stórkarlalegar yfirlýsingar frá hæstv. ráðherrum í ríkisstjórninni sem hafa skipti eftir skipti boðað stórfellda atvinnuuppbyggingu í Þingeyjarsýslum. Nú er komið að því að hæstv. ríkisstjórn standi við stóru orðin. Og hvað skal þá gera í ljósi þess að Þingeyingar hafa eðlilega lagt mikla áherslu á þetta verkefni? Jú, við þurfum í fyrsta lagi að verja innviðina í Þingeyjarsýslum og þá er lágmarkið að ríkisstjórnin standi við þá viljayfirlýsingu sem gerð var við Þingeyinga fyrir nokkrum mánuðum um að staðinn yrði vörður um opinbera þjónustu og innviði á svæðinu. Hvað stendur svo í fjárlagafrumvarpinu? Það á að leggja af sjúkrahúsið á Húsavík. Það á að skera stórlega niður hjá opinberum stofnunum ef fram heldur sem horfir. Ég held að ríkisstjórnin ætti að minnsta kosti að taka sig saman í andlitinu og standa vörð um þá opinberu þjónustu sem þó er fyrir hendi á þessu svæði og að við höldum áfram í ljósi þess að sem betur fer er fyrir hendi orka á svæðinu. Nú verða menn að láta hendur standa fram úr ermum og vinna að atvinnuuppbyggingu á þessu svæði í stað þess að þvælast fyrir verkefnunum sem raunin hefur því miður orðið á. Það er mikilvægt að við hér, sama hvar í flokki við stöndum, stöndum með Þingeyingum að uppbyggingu  
            

Virðulegi forseti. Það er tvennt sem ég vil gera að umtalsefni undir þessum lið. Í fyrsta lagi héldum við að ósk minni og sjálfstæðismanna fund með bankastjórum stóru bankanna hjá efnahags- og viðskiptanefnd í gærmorgun. Þar kom ýmislegt fram og m.a. staðfestist það sem öllum ætti að vera ljóst, að ríkisstjórnin er með allar þær upplýsingar sem máli skipta varðandi hluthafasamkomulag milli gömlu og nýju bankanna og leiðréttingu lána þar á milli. Því er ekkert að vanbúnaði að ríkisstjórnin upplýsi um það, og hef ég lagt fram fyrirspurn þess efnis, að bæði hluthafasamkomulagið og fylgiskjölin verði gerð opinber. Síðan vildi ég eiga orðastað við hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur, formann stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar þingsins, vegna þess að ég sendi nefndinni bréf í morgun þar sem ég fór fram á það, enda algerlega sjálfgert, að skoðaðar verði ákvarðanir og verklag hæstv. fjármálaráðherra í tengslum við Byr og SpKef. Það liggur fyrir og hver maður getur séð að Byr uppfyllti ekki lögbundnar eiginfjárkröfur í 28 mánuði. Það eru margir gallar við það, m.a. að það er ólöglegt. Eins liggur fyrir að hann fór ekki eftir lögum um að láta Bankasýsluna fara með eignarhlut í fyrirtækinu og sömuleiðis gerði hann samkomulag við slitastjórn sem stenst heldur ekki lög. Ég gæti farið yfir margt fleira, virðulegi forseti, en ég ætla ekki að gera það hér. Ég vek athygli á því að eignir Byrs hafa rýrnað um 113 milljarða á síðustu tveimur árum í umsjá ríkisins. Ef hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd skoðar ekki 

Virðulegi forseti. Hinni nýju nefnd Alþingis, stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, hafa verið falin ærin verkefni og er henni mikill vandi á höndum, kannski ekki síst fyrstu dagana á meðan hún mótar starf sitt. Vanda þarf mjög til þeirra verka og þar verður ekki hlaupið upp til handa og fóta, ég lofa þingmanninum því. Samkvæmt verkefnaskránni eru það þrjú efni sem koma fyrir nefndina. Það eru reglubundin efni um stjórnarskrármál, málefni forseta, og viðfangsefni sem nefndin tekur upp að eigin frumkvæði og lúta að athugun hennar á ákvörðun og verklagi ráðherra á grundvelli eftirlitshlutverks þingsins. Þar verður fyrst og fremst um að ræða skýrslur sem koma frá Ríkisendurskoðun og umboðsmanni Alþingis þar sem búið er að fara ofan í mál sem þykja aðfinnsluverð og yfir þau öll munum við auðvitað fara. Við erum með níu skýrslur nú þegar frá Ríkisendurskoðun. Þar þarf að athuga það sem hv. þingmaður Siv Friðleifsdóttir kom inn á, að í þessum skýrslum sé rétt með farið, og það þarf líka að athuga hvernig fréttir eru sagðar af skýrslum eins og þessum. Það er hárrétt að fjórðungur þingmanna í nefndinni getur farið fram á að mál verði tekin upp. Við höfum fengið erindi frá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni og við munum auðvitað skoða það. Ef rétt þykir að fara nánar ofan í það mál verður það gert, en eins og ég sagði verður ekki hlaupið upp til handa og fóta í nefndinni, a.m.k. ekki fyrstu dagana.

Virðulegi forseti. Tími einsleitni í atvinnumálum, tími einnar lausnar aðgerða, er vonandi að baki. Við þurfum á fjölbreyttu atvinnulífi að halda sem víðast á landinu. Við blasir að varnarbarátta byggðanna hringinn í kringum landið hefur fyrst og fremst verið vegna þess að atvinnulífið hefur verið reist á einsleitni. Við þurfum að snúa af þeirri vegferð og horfa til fjölbreyttrar uppbyggingar í atvinnulífi. Það mun reynast byggðunum best til langrar framtíðar. Íbúum í Norðurþingi hefur fækkað um 13% frá 1991. Á sama tíma hefur landsmönnum fjölgað um 13%. Unga fólkinu, 18–40 ára, á því svæði hefur fækkað um fjórðung eða nákvæmlega 24%. Fólkið fer vegna þess að einsleitnin í atvinnulífinu hefur leikið samfélagið mjög illa. Þess vegna fagna ég þeim fjölmörgu kostum sem nú blasa við í Þingeyjarsýslum í fjölbreyttri uppbyggingu atvinnulífs, fjölbreyttri uppbyggingu margvíslegra iðnaðarkosta. Það er næg orka í iðrum jarðar en ég ætla að vona að við nýtum hana ekki alla í einum hvelli til að búa til einhvers konar loftbóluhagkerfi á þessu litla svæði heldur að við byggjum þar upp til langrar framtíðar. Ég tel að reynsla okkar Íslendinga af því að byggja upp á litlum svæðum sé einmitt þeirrar náttúru að þar eigum við að reyna að hafa efnahagslegan ávinning af uppbyggingunni sem lengstan en ekki sem stystan þannig að aðlögun samfélagsins að þeim kostum sem við blasa á hverju svæði séu sem bestir og mestir.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að taka undir með hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni sem mælir af skynsamlegu viti um fréttir gærdagsins. Eins og fram kom hjá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni voru fulltrúar viðskiptabankanna á fundi hjá okkur í efnahags- og viðskiptanefnd í gær og af því eru nokkrar fregnir í fjölmiðlum dagsins, m.a. um svigrúm bankanna. Það er út af fyrir sig hægt að staðfesta það sem þar kemur fram að sumir bankanna telja sig hafa nýtt það svigrúm sem þeir höfðu varðandi fasteignaveðlán heimilanna í þær aðgerðir sem þeir hafa þegar farið í og aðrir eru við það að ljúka þeim. Það er gott að fá þá afstöðu fjármálafyrirtækjanna fram en það er um leið mikilvægt, vegna þess að því miður er mikið vantraust í samfélagi okkar á öllum stofnunum þess, að við höfum forgöngu um að óháður aðili fari yfir þær upplýsingar og staðfesti að þær séu réttar, eins og við gerum ráð fyrir. Það er líka mikilvægt að fólk misskilji ekki skilaboðin. Þótt bankarnir hafi nýtt það svigrúm sem þeir höfðu til afskrifta þýðir auðvitað ekki að þeir muni hætta að vinna úr fjármálum fólks eða afskrifa tapaðar kröfur. Svigrúmið, sem kallað hefur verið, er ekki nein endanleg stærð. Auðvitað verður verkefnum þar haldið áfram, m.a. aðstoð við fólk sem er í samningum við fjármálastofnanir sínar og reynir að vinna með skynsamlegum hætti úr stöðu sinni. Það er ekki búið að loka bönkunum. Þó að þeir telji að svigrúmið sé nýtt er mikilvægt að fólk sem á í miklum fjárhagserfiðleikum, býr við svartsýni og á erfitt með manna sig upp í að taka á fjármálum sínum mislesi ekki skilaboðin. Auðvitað á fólk að halda áfram að fara með sín mál í bankana og vinna úr þeim 

Frú forseti. Ég tek til máls varðandi fréttir gærdagsins um að Alcoa hefur hætt við álver á Bakka. Ég tel að það sé góð lending í því máli. Það hefur verið vitað í allnokkuð langan tíma að orka fyrir þetta álver er ekki til.  Nýlega hafa komið upp vandamál varðandi jarðvarmavirkjanir eins og t.d. á Hellisheiði þar sem ýmis afbrigði hafa komið í ljós; afrennslisvatnið er mengað af blýi, kvikasilfri, arseniki o.fl. og þarf að koma því fyrir einhvers staðar með skynsamlegum hætti án þess að það mengi meira út frá sér. Komið hefur í ljós undanfarið að jarðvarminn er ekki talinn endurnýjanlegur orkugjafi nema með mjög varfærnislegri nýtingu. Annars er það náma sem tæmist einfaldlega. Staðan á Reykjanesi er sú að mikil lækkun hefur orðið á þrýstingi í hitavatnsgeymum neðan jarðar, vatnsyfirborðið hefur lækkað mjög mikið og grunnvatnsstaða kalda vatnsins á svæðinu líka. Kaldá, sem Kaldársel heitir eftir, er horfin af yfirborði jarðar, búin að renna þarna í hundruð ára, þannig að við skulum fara varlega í nýtingu og hugsa skynsamlega og vinna skynsamlega. Ég leyfi mér að minna á að í álverum á Íslandi í dag vinna 1.400 manns, þ.e. 0,8% af vinnuaflinu, þannig að þetta „eitthvað annað“ spjarar sig hreint ágætlega. 
            

Virðulegi forseti. Það kemur mér þó nokkuð á óvart hversu mikil gleði virðist ríkja hjá stjórnarþingmönnum yfir því að Alcoa hefur hætt við að skapa hið stóra atvinnutækifæri á Bakka eins og til stóð. Hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson lýsir því yfir að þar hafi verið komist hjá því að skapa bóluhagkerfi á þessum stað. Þá gleymir þingmaðurinn kannski ævintýrinu sem er aðeins austar, í Fjarðabyggð, þar sem eru hæstu meðaltekjur á mann. 
             Það virðist vera sem þingmenn séu klárir í að skipa sig sem sérfræðinga í jarðfræði og öðru slíku og telja upp þau efni sem upp koma með gufunni og fleira. Ég hef talað við nokkuð marga jarðvísindamenn um nákvæmlega þetta mál og ég þykist alls ekki vera sérfræðingur í því, en mér skilst að  Síðan er eitt sem ég hef lært með aldrinum, og ég þarf ekki að vera neinn sérfræðingur í því, það er að hægt er að leiða rafmagn um þó nokkuð langan veg, hundruð kílómetra, og í tilfelli okkar Íslendinga hefur verið lagt til að leggja rafmagn þúsund kílómetra yfir Atlantshafið, þannig að það er náttúrlega eins og hvert annað bull að segja að ekki sé til orka. Síðan er það þetta með samkeppnishæfa verðið. Hv. þm. Magnús Orri Schram gladdist yfir því að einhverjir aðrir ætluðu að borga samkeppnishæft verð, en hverjir eru þessir aðrir? Það er ekkert í hendi. 

Forseti vill vekja athygli þingmanna á því að ræðutíminn eru tvær mínútur og biður menn um að virða hann.

Frú forseti. Það harmar enginn stjórnarliði, ekki einn, niðurstöðu Alcoa. Samt er hæstv. utanríkisráðherra í salnum sem á sínum tíma skrifaði undir framlengingu á viljayfirlýsingu um álver á Bakka. Hér er líka hæstv. núverandi iðnaðarráðherra sem hefur tiltölulega nýlega sagt að norðanmenn eigi að undirbúa sig undir stórkostlega uppbyggingu, það verkefni hafi forgang, en það sé sérstaklega erfitt að sjá að hætt sé við álver á Bakka. Það er líka alveg ótrúlegt að sjá hv. þm. Magnús Orra Schram koma upp og tala um að þetta sé mikið fagnaðarefni vegna þess að nú sé tryggt að orkan verði nýtt með sjálfbærum hætti. Ég segi bara: Tjöldin eru fallin. Það var aldrei neitt meint með mörgum orðum um stuðning við þetta verkefni. Það var ekki neitt að marka ríkisstjórnina þegar hún talaði um að álver á Bakka væri inni í myndinni því að við fyrsta tækifæri, um leið og verkefnið hefur verið slegið af, þá koma stjórnarliðarnir, bæði úr Samfylkingu og Vinstri grænum, og fagna niðurstöðunni. Það er með miklum ólíkindum. Ég ætla að vera sá fyrsti hér, eða a.m.k. einn af þeim fyrstu, til að harma þessa niðurstöðu. Ég tel að hún sé fólkinu fyrir norðan alveg gríðarleg vonbrigði og staðreynd málsins er sú að við höfum ekkert annað í hendi. Þegar talað er um samkeppnishæft verð verða menn að benda á valkostinn. Það er búið að snúa öllu á hvolf þegar talað er um að Alcoa sé ekki tilbúið til að borga samkeppnishæft verð þegar staðreyndin er sú að fyrirtækinu bauðst ekki samkeppnishæft verð. Þegar hv. þm. Mörður Árnason talar um að stjórnvöld eigi ekki að draga norðanmenn á asnaeyrunum er hann væntanlega að tala um ríkisstjórnina 

Frú forseti. Ég tek undir það sem hv. þm. Bjarni Benediktsson sagði áðan. Ég harma að búið sé að slá framkvæmdir Alcoa fyrir norðan út af borðinu og er það ekki síst á ábyrgð ríkisstjórnarinnar. Síðan horfir maður á hvern stjórnarþingmanninn á fætur öðrum koma í pontu og hlakka beinlínis yfir því að því verkefni hafi verið slátrað af ríkisstjórninni. Það vilja allir hér stuðla að fjölbreytni. Ég segi við þá sem hlakka með eindæmum yfir því að af þessu verkefni verður ekki: Nú er komið að ykkur, ágætu hv. þingmenn, að benda á þetta annað. Þá hljóta menn að vera tilbúnir með svör við því hvernig stuðla á að atvinnuuppbyggingu fyrir norðan.

Það kemur í ljós.

Já, það kemur í ljós, það undrar mig að menn skuli ekki vera betur undirbúnir en þetta. Ég spyr líka: Getur hæstv. ríkisstjórn krossað í kladdann; eitt verkefni sem við vildum ekki vera með á borðinu? Er þá á dagskrá að slá næsta verkefni út af borðinu? Á að slátra Helguvík algerlega? 

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli á því í þeim umræðum sem hér eru og víða annars staðar um það vandasama vinnsluferli sem jarðhitanýting er, að í gærkvöldi sat ég ásamt fleiri þingmönnum og á þriðja hundrað íbúum Hveragerðis og ýmsum af Reykjavíkursvæðinu fund með Orkuveitu Reykjavíkur í Hveragerði um þá skjálftavirkni sem verið hefur undanfarið vegna niðurdælingar fyrirtækis því tengdu. Nú ber að geta þess að niðurdælingin sem mikið er rætt um núna hafi framkallað manngerða skjálfta upp á allt að 3,8 á Richter og valdið mikilli hræðslu og reiði á þessu svæði. Kom það skýrt fram á fundinum í gær þar sem var vægast sagt mjög þungt í fólki, það var hrætt og það var reitt, enda vel mætt þegar hátt í 300 manns úr 2.000 manna bæ mæta á slíkan fund. Hvolfast þar auðvitað yfir minningar frá 29. maí 2008 þegar skjálfti upp á 6,4 á Richter reið yfir staðinn og olli gríðarlegu tjóni. Forstjóri Orkuveitunnar baðst afsökunar á upplýsingaleysi fyrirtækisins um málið og sagði að ekki hefði verið gert ráð fyrir svo snörpum skjálftum sem af þessu urðu. En það er ástæða til að vekja athygli á þessu. Jarðhitanýtingin er viðkvæmt og vandasamt ferli, eins og fram kom í umræðunum í dag, langt umfram vatnsaflsnýtinguna. Það er sjálfsagt að skora á Orkuveitu Reykjavíkur, Hitaveitu Suðurnesja og önnur fyrirtæki sem vinna jarðvarma að endurskoða fyrri áform um niðurdælingu og gæta þar ýtrustu varfærni og leita allra leiða til að upplýsa íbúana á svæðinu, sem tekur yfir meira og minna allt suðvesturhornið, um möguleg áhrif á niðurdælingunni og þá snörpu skjálfta, allt að 4 á Richter, sem orðið geta vegna þessara framkvæmda. Það er þó um leið nauðsynlegt af því að virkjanaleyfið hangir á því 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 8/1996, um löggildingu nokkurra starfsheita sérfræðinga í tækni- og hönnunargreinum. Í frumvarpinu er sú breyting gerð að uppfærð er vísun til EES-tilskipunar um viðurkenningu á faglegri menntun og hæfi. Frumvarpið er einn liður af mörgum í því að innleiða tilskipun Evrópuþingsins og -ráðsins 2005/36/EB, um viðurkenningu á faglegri menntun og hæfi, eins og hún var tekin upp í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 142/2007/EB. Að efni til varðar tilskipunin viðurkenningu á menntun til að gegna starfi sem er lögverndað og því að menn skuli hafa aflað sér faglegrar menntunar og hæfis áður en þeim er heimilt að hefja störf á viðkomandi sviði. Með áðurnefndri tilskipun frá árinu 2005 eru 15 fyrri tilskipanir um viðurkenningu faglegrar menntunar og hæfis sameinaðar í eina, þar með talið tilskipanir 85/384/EBE og 89/48/EBE, sem vísað er til í 4. mgr. fyrrnefndra laga nr. 8/1996. Með lagabreytingunni sem mælt er fyrir verður vísað til núgildandi EES-tilskipunar um faglega menntun og hæfi í stað hinna úreltu tilskipana sem vísað er til í lögum um löggildingu starfsheita sérfræðinga í tækni- og hönnunargreinum. Með tilskipun nr. 2005/36/EB eru engar grundvallarbreytingar gerðar á tilhögun viðurkenningar á faglegri menntun og hæfi á Evrópska efnahagssvæðinu. Réttur manna til viðurkenningar er því hinn sami og áður en vonast er til að framkvæmdin verði einfaldari og skilvirkari, m.a. með nýjum ákvæðum um veitingu þjónustu og um samskiptakerfi stjórnvalda er annast viðurkenninguna. Vegna þess dráttar sem orðið hefur á innleiðingu á áðurnefndri tilskipun er lagt til að lagabreytingin öðlist þegar gildi og er ekki talið að það valdi vandræðum í framkvæmd. Í kjölfar lagabreytingarinnar verður þó nauðsynlegt að uppfæra stjórnvaldsfyrirmæli sem birt hafa verið á grundvelli laga um löggildingu starfsheita sérfræðinga í tækni- og hönnunargreinum. Þar á meðal eru þær reglur sem fagfélög setja sér um hvaða nám teljist leiða til fullnaðarprófs í viðkomandi grein. Með þessum orðum um þetta þó einfalda mál legg ég til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og til hv. atvinnuveganefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir þingsályktunartillögu um eflingu græna hagkerfisins á Íslandi. Tillagan byggir á skýrslu sem nefnd Alþingis um eflingu græna hagkerfisins vann. Þetta er nefnd sem var skipuð í septembermánuði 2010 og skilaði hún niðurstöðum sínum í skýrslu tólf mánuðum síðar. Með þessu verki tekur Alþingi frumkvæði í mótun stefnu um eflingu græns hagkerfis á Íslandi. Fulltrúar allra flokka á þinginu lögðu gjörva hönd á plóg í þessari vinnu. Þó að áherslur hafi verið mismunandi í einstökum atriðum náðist breið og góð samstaða um allar megináherslur skýrslunnar þó að einstakir nefndarmenn hafi viljað ganga lengra og aðrir skemur í tilteknum atriðum. Enginn vafi er á því að Íslendingar hafa gott tækifæri til þess að skapa grænt hagkerfi sem er til fyrirmyndar með áherslu á hreina náttúru, sjálfbæran orkubúskap, nýsköpun og menntun til sjálfbærni. Hér á landi eru forsendur fyrir fjölbreyttri nýsköpun og fjárfestingu á grundvelli ýmiss konar umhverfistækni. Hér eru aðstæður ákjósanlegar fyrir vistvæna orkunýtingu og uppbygging græns hagkerfis er leið, líklega skynsamlegasta leiðin, til að tengja saman sjónarmið sem lúta annars vegar að því að skapa atvinnu og hins vegar að vernda umhverfið. Þetta eru sjónarmið sem oft hefur verið tekist harkalega á um í íslenskum stjórnmálum, sérstaklega á undanförnum 15 árum. Hins vegar er víða pottur brotinn í umgengni okkar um landið og auðlindir náttúrunnar og má nefna sem dæmi nýlega meistaraprófsritgerð Sigurðar Eybergs Jóhannessonar í Háskóla Íslands sem gefur til kynna að vistspor Íslendinga sé það hæsta í heiminum. Það mælir ágang manna gagnvart jörðinni og því sem hún gefur af sér. Þá er einhæfni enn mikil í atvinnulífi okkar sem við sjáum t.d. á því að 74% af nýttri raforku í landinu fer í að þjónusta eina atvinnugrein, þ.e. áliðnaðinn. Sú atvinnugrein skapar að sönnu mikilvægar gjaldeyristekjur sem koma sér vel fyrir þjóðarbúið, ekki síst á þeim tímum sem við nú lifum, en greinin er ágeng í náttúrulegu tilliti og henni fylgir losun gróðurhúsalofttegunda í andrúmsloftið sem nemur 1.400 þúsund tonnum á ári og hefur nærri tvöfaldast frá aldamótum. Til lengri tíma litið er því mikilvægt að auka fjölbreytni í atvinnulífinu, m.a. til þess að draga úr áhættu fyrir íslenskt þjóðarbú og viðkvæmni gagnvart utanaðkomandi þáttum, svo sem heimsmarkaðsverði og hagvexti í alþjóðahagkerfinu. Niðurstaðan er því sú að við Íslendingar höfum alla möguleika á því að taka ákveðið frumkvæði í uppbyggingu á grænu hagkerfi en það kallar á hugarfarsbreytingu, að við setjum vistvæna atvinnustarfsemi í forgang og síðast en ekki síst að við grípum til aðgerða til að fylgja þeirri stefnu eftir. Virðulegi forseti. Í skýrslunni er farið ítarlega yfir skilgreiningar á grænu hagkerfi og grænum störfum sem tímans vegna verður ekki farið yfir hér í stuttri framsöguræðu en ég vísa til þingskjalsins sem hefur að geyma efni skýrslunnar í því efni. Ég vil þó nefna að nefndin byggir á skilgreiningu Umhverfisstofnunar Sameinuðu þjóðanna á grænu hagkerfi þar sem segir að með grænu hagkerfi sé átt við hagkerfi sem leiði til aukinna lífsgæða um leið og dregið er verulega úr umhverfislegri áhættu og röskun vistkerfa. Í grænu hagkerfi er áhersla lögð á atvinnustarfsemi sem dregur úr mengun og losun gróðurhúsalofttegunda, stuðlar að bættri nýtingu orku og auðlinda og kemur í veg fyrir hnignun líffræðilegrar fjölbreytni og þjónustu vistkerfa. Í stuttu máli getum við sagt að grænt hagkerfi einkennist af aukinni verðmætasköpun á sama tíma og dregið er úr álagi á náttúruna. Þetta er afar mikilvægt atriði því að hér er hafnað viðteknum skoðunum þess efnis að verðmætasköpun og náttúruvernd séu einhvers konar andstæður. Við segjum þvert á móti: Verðmætasköpun framtíðarinnar byggir á því að atvinnulífið og náttúruverndin eigi samleið á grundvelli hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar. Í einni setningu má reyndar segja að græna hagkerfið sé leið til þess að aðgerðabinda hugsjónina um sjálfbæra þróun þar sem virðing fyrir náttúrunni og hófleg auðlindanýting er undirstrikuð með því að jafnvægi sé á milli hagsmuna núlifandi kynslóðar og þeirra kynslóða sem á eftir okkur munu koma. Þá erum við komin að verkefni nefndarinnar. Hún leggur fram átta almenn stefnumið sem liggja til grundvallar 48 tillögum um aðgerðir sem nefndin leggur til að myndi grundvöll aðgerðaáætlunar um eflingu græna hagkerfisins á Íslandi. Ég vil nefna strax í upphafi að það er sjónarhorn nefndarinnar að þessar tillögur komi til framkvæmda í áföngum, á grundvelli þeirra verði hægt að móta í Stjórnarráðinu tímasetta áætlun sem hrint verði í framkvæmd á næstu árum og þar verði tekið ríkt tillit til stöðu ríkisfjármálanna á hverjum tíma. Ég vil fara nokkrum orðum um þau átta stefnumið og gefa dæmi um hvernig þau birtast í einstökum tillögum nefndarinnar. Í fyrsta lagi er lögð áhersla á að ríkið setji sér það markmið að vera til fyrirmyndar í vinnubrögðum og skapi aðstæður fyrir eflingu græns hagkerfis. Þetta getur ríkisvaldið gert með stefnumótun og aðgerðum sem undirstrika pólitískan vilja til að setja málefnið í forgang. Það er grundvallarsjónarmið nefndarinnar að efling græns hagkerfis verði grundvallaratriði í þeirri atvinnustefnu sem nú er verið að móta á vegum stjórnvalda. Segja má að ákveðinn vísir að þeirri stefnumótun hafi þegar verið lagður í því víðtæka samráðsferli stjórnvalda, aðila vinnumarkaðarins, sveitarfélaga og fleiri aðila sem fram fór á sínum tíma undir merkjum Sóknaráætlunar 20/20. Ég nefni sérstaklega og legg á það áherslu, og það er ein af megintillögum nefndarinnar hvað varðar stjórnkerfið, að þessi málaflokkur, græna hagkerfið, verði vistaður hjá forsætisráðuneytinu sem hafi með höndum það hlutverk að samþætta vinnu einstakra ráðuneyta og þá reyndar allra ráðuneyta. Í þingsályktun um sóknaráætlun sem samþykkt var á síðasta þingi var þetta verkefni falið iðnaðarráðuneytinu en nefndin leggur áherslu á að sú ákvörðun verði endurskoðuð og forsætisráðuneytið hafi með höndum þetta verkstjórnarhlutverk, annars vegar til að undirstrika mikilvægi málaflokksins og hins vegar í ljósi þess hve verkefnið er í eðli sínu víðtækt. Þessi málaflokkur tengist í raun og veru öllum ráðuneytum að einu eða öðru leyti. Því er mikilvægt að kraftar þeirra séu nýttir sameiginlega og unnið þvert á ráðuneytin. Jafnframt er afar mikilvægt að ríkið efni til samráðs við sveitarfélögin í landinu og samtök þeirra um beina aðkomu sveitarfélaganna að þessu verkefni því að þau gegna vitanlega lykilhlutverki í því að breyta viðhorfum og vinnubrögðum á sviði atvinnumála alls staðar á landinu. Varðandi forustuhlutverk ríkisins nefni ég líka tillögu um að fram fari heildarendurskoðun á lögum um opinberar stofnanir í þá veru að skoða sérstaklega markmiðsgreinar stofnana og flétta áherslur sjálfbærrar þróunar og græns hagkerfis inn í greinar þar sem hlutverk viðkomandi stofnana eru skilgreind. Nefndin leggur líka til að Alþingi, ráðuneyti og opinberar stofnanir taki upp markvisst umhverfisstarf til að bæta nýtingu og draga úr sóun, úrgangi og öðrum neikvæðum áhrifum á umhverfið, m.a. með hliðsjón af staðlinum ISO 14001. Liður í því verkefni gæti t.d. verið að gera Alþingi að pappírslausum vinnustað. Hér fellur til, eins og við þekkjum, á hverjum degi verulegt magn af pappír sem á eru prentuð þingskjöl, dagskrár funda og annað efni sem hefur mjög takmarkaðan líftíma og væri gustuk að því að skipta hér um vinnubrögð og draga verulega úr pappírsnotkun þannig að þingmenn notuðust frekar við ipad eða spjaldtölvur. Eitt af því sem nefndin rak sig á á fyrstu stigum vinnunnar var að tölfræðilegar upplýsingar um umfang grænnar atvinnustarfsemi á Íslandi liggja ekki á lausu og engin kerfisbundin samantekt hefur verið gerð í því sambandi. Hér þarf að gera bragarbót og fyrsta skrefið er að taka atvinnugreinaflokkun á hagtölugerð Hagstofunnar til endurskoðunar þannig að hægt verði að greina vægi grænna atvinnugreina og fjölda grænna starfa. Á grundvelli þeirrar gagnaöflunar verður síðan hægt að setja mælanleg markmið um fjölgun grænna starfa sem er eitt hinna almennu stefnumiða sem nefndin leggur til grundvallar. Nefndin leggur sérstaka áherslu á vistvæn innkaup hjá ríkinu en áætlað er að ríkið kaupi á hverju ári vörur og þjónustu fyrir um 100 milljarða kr. Augljóst er að ríkið hefur þar í höndunum afar öflugt tæki til að hafa áhrif á markaðinn og flýta fyrir því að vistvænar vörur ryðji sér hraðar til rúms á markaðnum. Nefndin leggur til ýmsar tillögur í þessu efni, m.a. að öll ráðuneyti og ríkisstofnanir innleiði vistvæn innkaup, að allir rammasamningar ríkisins um innkaup uppfylli viðmið umhverfisskilyrða þar sem slíkt liggur fyrir og að opinber stefna um vistvæn innkaup frá 2009 verði endurskoðuð með það að markmiði að hlutfall vistvænna útboða á vegum ríkisins verði 50% árið 2015 og 80% árið 2020. Þá er lagt til að fjárveitingar til VINN-verkefnisins, sem er stýrihópur stjórnvalda um vistvæn innkaup, verði auknar en þær nema nú rúmum 4 millj. kr. og setur það starfi þessa stýrihóps mjög miklar skorður. Annað stefnumið nefndarinnar er að hagrænum hvötum verði beitt í auknum mæli í stað boða og banna til að efla græna hagkerfið. Þar er undirskilið að ýmis konar efnahagsleg umbun sé vænlegri leið en boð og bönn til að ýta undir þessa þróun og leggur nefndin til ýmsar aðgerðir í því efni, svo sem að hvatt verði til aukinna vistvænna innkaupa með heimild til að endurgreiða opinberum stofnunum allt að 20% af kostnaðarverði vöru og þjónustu upp að tilteknu hámarki. Sömuleiðis tillögur um endurgreiðslu á hluta af kostnaði við innleiðingu vottaðra umhverfisstjórnunarkerfa vegna orkuskipta í skipum, niðurfelling tolla á reiðhjól og tengdan búnað og framlenging á endurgreiðslu vörugjalda til þeirra sem láta breyta bílum í vistvæn ökutæki. Virðulegi forseti. Ég nefni hér til sögunnar eitt af meginverkefnum nefndarinnar sem er að finna leiðir til að fjölga grænum störfum, en ég hef áður rakið þá annmarka sem eru á því að leggja fram marktæka áætlun um fjölgun grænna starfa af því að hagfræðilegar úttektir liggja ekki fyrir á umfangi græna hagkerfisins á Íslandi í dag. Nefndin telur afar mikilvæga forsendu þess að hægt verði að fjölga grænum störfum í þessum málaflokki að sérstakt átak verði gert í að stuðla að fjárfestingum í umhverfisvænni atvinnustarfsemi í landinu. Þar verði horft bæði til innlendra og erlendra fjárfestinga. Í fyrsta lagi er lagt til að Nýsköpunarsjóði atvinnulífsins verði falið að undirbúa stofnun Græns fjárfestingarsjóðs með aðkomu innlendra og erlendra fjárfesta og hafa viðræður við Nýsköpunarsjóð þegar hafist í þeim efnum. Í öðru lagi verði efnt til fimm ára átaks til að auka erlendar fjárfestingar í grænni atvinnustarfsemi, m.a. með því að nýta heimild í 15. gr. laga nr. 99/2010, um ívilnanir vegna nýfjárfestinga. Sú grein fjallar um ýmiss konar ívilnanir vegna umhverfistengdra fjárfestinga, þar á meðal um orkusparnað og samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda. Er það tillaga nefndarinnar að þetta fimm ára átak feli m.a. í sér val á áherslusviðum, kortlagningu á vænlegum fjárfestum, hagræna greiningu málaflokksins, kynningu og markaðssetningu. Þegar hefur verið leitað til fjárfestingasviðs Íslandsstofu um að útfæra það átak og liggja fyrir fyrstu tillögur þar að lútandi. Enn vil ég nefna sem lið í grænni atvinnusköpun að nefndin leggur til að stofnuð verði deild innan Tækniþróunarsjóðs sem verði helguð styrkveitingum til umhverfisvænna þróunarverkefna en slík ráðstöfun gæti örvað mjög nýsköpun í þessum málaflokki. Enn vil ég nefna það að nefndin leggur áherslu á grunnreglur umhverfisréttar sem forsendu fyrir tillögum sínum, annars vegar varúðarregluna og hins vegar mengunarbótaregluna. Nefndin leggur til að varúðarreglan verði óaðskiljanlegur hluti af efnahags- og atvinnustefnu stjórnvalda. Oft er vísað til þessarar reglu með orðunum „náttúran á að njóta vafans“ þegar kemur að skipulagningu framkvæmda en reglan var fest í sessi í kjölfarið á samþykkt Ríó-yfirlýsingarinnar um umhverfi og þróun árið 1992. Varúðarreglan kveður á um að þar sem hætta er á alvarlegu eða óbætanlegu umhverfistjóni skuli ekki beita skorti á vísindalegri fullvissu sem rökum fyrir því að gera ekki neitt, þ.e. rökum fyrir því að fresta því að grípa til kostnaðarhagkvæmra aðgerða til að koma í veg fyrir umhverfisspjöll. Hvernig birtist varúðarreglan í tillögum nefndarinnar? Ég vil nefna þar þrjú dæmi. Í fyrsta lagi er tillaga um að reiknaður verði framfarastuðull til að leiðrétta fyrir takmarkanir á hinum hefðbundna mælikvarða á hagvexti sem við þekkjum sem verga landsframleiðslu. Framfarastuðullinn tekur t.d. tillit til umhverfiskostnaðar, m.a. vegna mengunar og eyðingar náttúruauðlinda auk annarra þátta sem eiga að gefa nákvæmari mynd af hagsæld þjóða en fæst með því að skoða eingöngu verga landsframleiðslu. Í öðru lagi leggur nefndin til að farið verði að ábendingum OECD um að teknar verði upp kostnaðar- og ábatagreiningar í tengslum við mat á umhverfisáhrifum framkvæmda og umhverfismati áætlana svo tryggt sé að umhverfiskostnaður sé alltaf metinn til fjár áður en ráðist er í framkvæmdir. Í þriðja lagi vil ég nefna tillögu þess efnis að íslensk stjórnvöld staðfesti hið fyrsta viðauka VI við MARPOL-samninginn um varnir gegn mengun frá skipum og geri í framhaldinu efnahagslögsögu Íslands að sérstöku mengunareftirlitssvæði. Í þeim viðauka eru m.a. ákvæði um aðgerðir til að draga úr losun brennisteinsoxíða, köfnunarefnisoxíða og ózoneyðandi efna frá skipum. Þessi aðgerð mundi ýta undir græna atvinnustarfsemi í tengslum við sjávarútveg og siglingar þar sem nýir markaðir mundu opnast fyrir visthæft skipaeldsneyti, tæknibúnað sem bætir eldsneytisnýtingu og viðeigandi upplýsingatækni. Þess utan, og það skiptir ekki minna máli, mundi slík aðgerð draga úr hættu á mengun á Íslandsmiðum, m.a. vegna þess að á hinum sérstöku mengunareftirlitssvæðum er svartolíubrennsla sjálfkrafa útilokuð vegna þeirrar miklu mengunar sem henni fylgir fyrir lífríki hafsins. Ég hef rakið nokkur atriði af þeim stefnumiðum nefndarinnar sem liggja til grundvallar tillögugerð hennar í 48 liðum. Tímans vegna verð ég að geyma mér að fara yfir önnur atriði þar til síðar í umræðunni en vonast eftir góðri og uppbyggilegri umræðu og ábendingum til þingnefnda sem taka við málinu um hvernig megi gera málið betur úr garði.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni yfirgripsmikla ræðu. Við ræðum náttúrlega mjög gott mál, sem er efling græns hagkerfis. En það var eitt sem ég hjó eftir og leiðir hugann að því að mér finnst við ekki hugsa nægilega glóbalt, þ.e. hnattrænt, við hugsum ansi mikið um naflann okkar. Hv. þingmaður sagði að álframleiðsla á Íslandi ylli mikilli koldíoxíðmengun. Það er rétt ef maður horfir bara á álverin sjálf. En ef við horfum á álverin plús framleiðslu á rafmagni eins og þarf til að framleiða eitt kíló af áli snýst dæmið algjörlega við. Þá ætti eiginlega að vera skylda Íslendinga að framleiða mikið af áli því að mesti vöxturinn í álframleiðslu, og hann er umtalsverður, er í Kína. Þar er rafmagnið framleitt með brennslu kola sem þýðir tólf sinnum meiri mengun við framleiðslu á einu kílói af áli en á Íslandi. Nú er það þannig að ál er talinn umhverfisvænn málmur. Hann léttir bifreiðar, minnkar eyðslu o.s.frv. og er notað mjög víða. Ég hef ekki heyrt af því að menn ætli sér að hætta notkun á áli í heiminum og notkun þess hefur vaxið mikið undanfarin ár. Þess vegna finnst mér að menn þurfi að horfa á vandamálið hnattrænt. Það er nefnilega þannig að við búum á einum hnetti, frú forseti, og mengun sem verður í Kína við að framleiða eitt kíló af áli skaðar mannkynið jafnmikið, hvort sem það er í Kína eða annars staðar. Það er því miklu hagkvæmara að framleiða þetta kíló af áli á Íslandi út frá mengunarsjónarmiðum. Það er spurning hvort það sé ekki skylda okkar Íslendinga að virkja sem mest. Því ég spyr hv. þingmann: Er það ekki skylda okkar Íslendinga sem erum með svona mikið af orku sem mengar lítið að virkja sem allra mest?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir andsvarið. Hann nefnir þessi hnattrænu rök fyrir álversvæðingu eða stóriðjuvæðingu atvinnulífsins og þau eru gamalkunnug og hafa margoft verið notuð af þeim sem hafa viljað byggja upp áliðnaðinn í landinu. Ég fór í gegnum nokkur rök sem ég held að mikilvægt sé að hafa í huga í þessum efnum. Eitt af því lýtur að einhæfni atvinnulífsins. Ég held að það sé betra fyrir íslenskt atvinnulíf að við séum með fjölbreytta atvinnustarfsemi og þurfum ekki að treysta á það að ein eða örfáar atvinnugreinar standi undir þeirri verðmætasköpun og hagsæld sem við viljum byggja upp í landinu. Sömuleiðis eru góðu heilli að skapast forsendur núna fyrir því að við fáum samkeppni um orkuna sem er til staðar. Hún er hins vegar ekki óþrjótandi. Því miður eru þetta takmarkaðar auðlindir, sem við sjáum af því að við höfum ekki endalaust svigrúm til þess að bæta við vatnsaflsvirkjunum í landinu af augljósum ástæðum. Það eru að skapast hér forsendur til þess að aðilar keppi á samkeppnisgrundvelli um orkuna. Við sjáum dæmi um að þeir eru tilbúnir til að borga hærra verð á hverja orkueiningu en álverin hafa gert og ofan í kaupið er það fyrir atvinnustarfsemi sem skilar minni umhverfisáhrifum en áliðnaðurinn hefur gert. Þetta þurfum við því allt að skoða í samhengi. Ég er ekki talsmaður neinna trúarbragða í þessum efnum. Ég nefndi það í ræðunni að áliðnaðurinn skapaði þjóðarbúinu ákveðnar tekjur en ég held að við séum komin á þann stað að það sé skynsamlegast hjá okkur núna að ýta undir vistvænar fjárfestingar sem gera allt í senn, skapa góð störf sem skila góðum tekjum, 

Frú forseti. Ég er sammála því að við eigum að forðast einhæfni. Við vorum með mjög einhæfar útflutningsgreinar þegar sjávarútvegurinn var með 70% af útflutningi þannig að nú má segja að við séum komin kannski fulllangt í því að sérhæfa okkur í álframleiðslu. Hv. þingmaður nefndi hins vegar að álið skapaði koldíoxíðmengun. Það finnst mér vera rangt vegna þess að álið skapar ekki koldíoxíðmengun við framleiðslu þess á Íslandi vegna þess að raforkan til að framleiða eitt kíló af áli er nánast mengunarlaus. En í Kína og í Sádi-Arabíu og annars staðar þar sem verið er að vinna ál - og mér skilst að Alcoa ætli að huga að framleiðslu í Sádi-Arabíu - þar er brennt gas til að framleiða rafmagnið. Það yrði því mjög neikvætt fyrir mannkynið ef álver yrði flutt frá Bakka til Sádi-Arabíu og þar framleidd mörg kíló af áli sem kosta margfalda mengun fyrir mannkynið. Svo er spurningin um óþrjótandi orku. Nú er það þannig að fallvötnin renna til sjávar og sú orka kemur aldrei aftur, hún verður aldrei nýtt aftur. Við erum ekki búin að virkja nema um helming af vatnsafli á Íslandi sem talið er skynsamlegt að virkja. Þess vegna finnst mér að okkur liggi á að virkja sem allra mest og þegar það fer saman við hagsmuni mannkynsins varðandi mengun - og þar með okkar - ættum við að virkja sem allra, allra mest. Varðandi verð á orku sem menn hafa verið að tala um þá er hún mjög háð vöxtum, hvaða vextir fást til framkvæmdarinnar. Það má eiginlega segja að verð orkunnar, sérstaklega í vatnsaflsvirkjunum, sé nánast alfarið háð þeim vöxtum sem fást á lánin og því miður eru Íslendingar að borga mjög háa vexti núna vegna þess hve efnahagsástandið er slæmt.

Virðulegi forseti. Við hv. þm. Pétur H. Blöndal erum ekki á sömu skoðun varðandi afstöðuna til virkjanaframkvæmda almennt. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að nýta náttúruauðlindirnar með sjálfbærum hætti og það þýðir ekki að við förum í að virkja á öllum þeim stöðum þar sem það er tæknilega mögulegt. Við eigum að skoða samhengið við hagsmuni komandi kynslóða og sérstaklega við þau náttúrugæði sem eru undir í hverju tilfelli. Sem betur fer erum við núna í fyrsta sinn komin með vandað tæki til að framkvæma þetta hagsmunamat, sem er rammaáætlunin um verndun og nýtingu. Þar er í fyrsta sinn farið faglega í gegnum virkjanleg svæði og metið, m.a. með tilliti til umhverfissjónarmiða og náttúrugæða, hvar er fýsilegast að virkja og hvar við eigum að vernda og láta vera að fara út í virkjanir. Við þekkjum að um þessi atriði hefur ríkt hálfgerð skálmöld í landinu til nokkurra ára og mikil átök á milli þeirra sem hafa viljað virkja og þeirra sem hafa viljað vernda náttúruna. Ég tel að við séum komin hér með leið, uppbyggingu í vistvænni atvinnustarfsemi sem getur fært okkur nær því að sátt myndist um atvinnustarfsemi af þessu tagi og ég fagna því mjög ef það tekst. Varðandi losun frá álverum eru það bara opinberar tölur sem ég vitnaði til um, að losun gróðurhúsalofttegunda vegna álveranna hefur aukist verulega. Hún nemur núna 1,4 milljónum tonna á ári og hefur sem sagt nærri tvöfaldast á einum áratug eða svo. Ég held að það séu staðreyndir sem erfitt er að hrekja.

Virðulegi forseti. Mig langar í upphafi máls míns að vitna til bandaríska fræðimannsins Thomas L. Friedmans sem sagði eitt sinn frá því þegar hann fór í heimsókn til Kína fyrir nokkrum árum og flutti erindi á stórri ráðstefnu fyrir kínverska iðjuhölda. Þar spurðu Kínverjarnir bandaríska fræðimanninn að því hvort ekki væri kominn tími á þá, nú hefðu Bandaríkjamenn fengið að menga að vild í 150 ár, byggt upp iðnbyltingu sína og lífsgæði, og hvort ekki væri komið að Kínverjum. Bandaríski fræðimaðurinn svaraði: Jú, endilega. Nú skuluð þið gera það sem þið viljið. Þið getið fengið að gera það í fimm ár. Gefið okkur bara samkeppnisforskot til að finna upp alla hreinu orkuna og leiðir til þess að menga minna til að byggja upp meiri sjálfbærni og svo komum við til ykkar og seljum ykkur þessa vöru og þjónustu. Ef þið viljið fá tíu ára forskot, endilega, þá verðum við enn betur í stakk búnir til að selja ykkur það sem heimurinn er að kalla eftir. Farið bara og mengið og mengið og við munum svo koma og selja ykkur vöruna sem þarf til að lifa af á 21. öldinni. Mér finnst þessi dæmisaga sýna vel að auknar kröfur í umhverfisvernd á ekki að líta á sem hamlandi eða íþyngjandi fyrir atvinnulífið. Í auknum kröfum um sjálfbærni felast nefnilega gríðarlegir möguleikar, þá sérstaklega fyrir land eins og Ísland. Það má segja að mikilvægustu fyrirtækin á Íslandi séu þau sem ná árangri á erlendum mörkuðum eða hafa möguleika til þess, þau færa verðmæti inn í landið. Í tilvikum margra útflutningsfyrirtækja byggja þau sérstöðu sína að einhverju leyti á þeirri staðreynd að þau koma frá Íslandi. Þá skiptir engu hvort fyrirtækin flytja út fisk, vatn, snyrtivörur eða annað, þau nýta sér ímynd landsins, þ.e. hreinleika og sérstaka náttúru, til að skapa sér verðmæti og búa sér til samkeppnisforskot á erlendum mörkuðum. Erlendar rannsóknir styðja þetta vel en þær hafa sýnt fram á náin tengsl upprunalands vöru og viðhorf viðskiptavinar til vörunnar. Við getum nefnt fyrirtæki eins og Icelandair, Iceland Seafood, Iceland glacier water, 66° norður, Farmers market – Iceland, Icelandic. Kannski eru bestu dæmin um þetta nána samband þegar erlend fyrirtæki koma til landsins og koma af stað framleiðslu hér á landi og nýta sér styrk landsins til að markaðssetja vöruna á erlendum mörkuðum. Hægt er að nefna dæmi um vodka sem framleitt er í Borgarnesi. Drykkurinn er framleiddur þar og er uppruni hans frá Íslandi nýttur sem útgangspunktur í markaðssetningu. Þannig er drykknum mörkuð sérstaða á alþjóðlegum mörkuðum með uppruna sínum frá Borgarnesi. Hið alþjóðlega fyrirtæki W. Grant frá Skotlandi nýtir sér norðurljósin, tónlistina, orðsporið, vatnið, hraunið og sérstaka menningu til að skapa sér verðmæti á erlendum mörkuðum. Annað dæmi er hægt að taka. Nýlega greindu þrír bandarískir athafnamenn frá því að þeir í samstarfi við bruggverksmiðju á Akureyri væru að kynna nýjan íslenskan bjór sem ætlaður væri til útflutnings. Það er stefna fyrirtækisins að markaðssetja bjórinn sem hágæðabjór og til þess hyggjast þeir, með leyfi forseta: „… nýta sér ímynd landsins við markaðssetninguna og segja að ólíkt flestum öðrum bjórtegundum þurfi ekki að teygja sannleikann til að kenna „Einstök“ [bjórinn] við hreinleika og fegurð.“ Frá þessu greinir í Morgunblaðinu nú í september. Þessi dæmi sýna glögglega það virði sem felst í ímynd landsins og svo virðist sem verðmæti þessarar ímyndar muni bara aukast er fram líða stundir. Sterk ímynd náttúru og hreinleika getur þannig fært íslenskum og erlendum fyrirtækjum á Íslandi mikil verðmæti á erlendum mörkuðum. Að mínu mati, virðulegi forseti, sýna þessi nánu tengsl ímyndar landsins og ímyndar fyrirtækjanna að hagsmunir náttúruverndar og viðskipta fara saman. Þetta samband er í raun og veru veigamikill þáttur í grænum vexti sem margar þjóðir heims horfa nú um stundir til sem helsta vaxtarbrodds efnahagslífsins að lokinni kreppu. Þess vegna er það sérstakt ánægjuefni að fá að taka til máls á Alþingi og fylgja úr hlaði starfi nefndar sem kynnir leiðir til að styrkja grænan hagvöxt á Íslandi. Ég tel, virðulegi forseti, að ef við bregðumst ekki brátt við á sviði umhverfisverndar muni það hafa efnahagsleg áhrif fyrir íbúa jarðar á næstu árum og áratugum. Við Íslendingar skulum horfa til þess að til skemmri tíma gefast mikil tækifæri á sviði umhverfismála. Verndun umhverfisins getur orðið uppspretta sóknar og vaxtar í átt til velmegunar og hagsældar. Grænn vöxtur getur þannig gegnt veigamiklu hlutverki við endurreisn íslensks atvinnulífs til skemmri tíma og skapað grundvöll fyrir velmegun og gott mannlíf til lengri tíma. Ljóst er að stór hluti hins vestræna heims er smátt og smátt að vakna til vitundar um mikilvægi umhverfisverndar. Nú er það undir hverjum og einum að bregðast við. Ísland hefur ímynd hreinleika og óspilltrar náttúru og með aukinni vitund um stöðu umhverfismála á heimsvísu eykst sífellt virði þeirrar ímyndar. Þannig erum við Íslendingar í raun og veru í óskastöðu í samkeppnisumhverfi framtíðar. Hjá öðrum þjóðum eru auknar kröfur um náttúruvernd, minni mengun og bætta umgengni næsta óleysanlegar áskoranir og gríðarlega kostnaðarsamar en fyrir Ísland eru þessar áskoranir hins vegar tækifæri til að auka lífsgæði og velmegun til lengri tíma litið. Til dæmis er stærsti hluti þeirrar orku sem Íslendingar og fyrirtæki þeirra nota endurnýjanleg en orkan er yfirleitt stærsti þröskuldur þjóða og fyrirtækja á leið þeirra til sjálfbærni. Þannig er miklu auðveldara fyrir Ísland, íslensk fyrirtæki og íslenska framleiðslu að geta stært sig af sjálfbærni og þannig stuðlað að verndun umhverfisins. Virðulegi forseti. Það má ljóst vera að takist þjóðum vel upp við breytingar í átt til sjálfbærni og verndunar umhverfis getur það fært þeim og fyrirtækjum þeirra mikið samkeppnisforskot á erlendum mörkuðum. Þannig geta þjóðir sem setja umhverfismál á oddinn fært fyrirtækjum sínum forskot í harðri samkeppni. Ímynd hreinleika, náttúruverndar og sjálfbærni getur fært fyrirtækjum möguleika til virðisaukningar. Það er ærið verkefni að setja sér strangari viðmið í umhverfisvernd og þeim áherslum verður mætt með mótspyrnu. Allir vilja hagvöxt en enginn vill breytingar. Það eru til öfl sem hafa það gott í núverandi kerfi og munu berjast gegn nýjum vinnubrögðum og áherslum á þessu sviði. Nú þarf að takast á við þau öfl því að framþróun verður ekki án einhverra breytinga. Núverandi kerfi er í raun og veru gjaldþrota og til að leggja okkar af mörkum er mikilvægt að við lítum á verkefnið fram undan jákvæðum augum, við þurfum hvort sem er að takast á við það fyrr eða síðar og því fyrr sem við byrjum þeim mun ódýrara mun það reynast. Virðulegi forseti. Undir lokin vil ég leggja áherslu á að umhverfismál og atvinnumál eru ekki andstæðir pólar í íslensku eða alþjóðlegu samhengi. Þau voru það kannski í gömlu atvinnupólitíkinni en ekki í nýja hagkerfinu, í hinum nýja veruleika. Umhverfismál eru í raun og veru mikilvægust fyrir atvinnumál. Ísland á að marka sér stefnu í umhverfismálum sem gerir náttúru landsins og umhverfisvernd að grundvallarþætti í atvinnuuppbyggingu. Það eru margar þjóðir sem vilja vera í fremstu röð á sviði umhverfismála en fáar þeirra eru í jafngóðri stöðu og við.

Frú forseti. Það mál sem hér er til umræðu er stórt, mikilvægt og um margt flókið og á sér langa sögu. Sá vandi sem uppi er í veröldinni hvað varðar samspil framleiðslu og umhverfismála á um margt rætur að rekja til iðnbyltingarinnar þegar framleiðsluhættir nútímans mótuðust. Það er tvennt sem má segja að hafi að nokkru farið úrskeiðis, annars vegar að þegar þeir framleiðsluhættir þróuðust gerðu menn sér ekki glögga grein fyrir afleiðingum mengunar og hins vegar var skilningur á því hversu takmarkaðar náttúruauðlindir væru ekki sá sami og nú ríkir. Þetta hefur þýtt að vaxið hefur sá vandi að við mengum meira og meira til að búa okkur þau lífskjör sem við svo sannarlega viljum. Við skulum ekki gleyma því í þessari umræðu að svo stór hluti jarðarbúa býr við svo sára og mikla fátækt að það er langur vegur frá því að hægt væri að uppfylla grundvallarþarfir stórs hluta mannkyns. Sú lausn er ekki og verður ekki þannig, eins og stundum hefur verið talað um umhverfismál, að við á Vesturlöndum eigum að draga mjög úr okkar neyslu og mynda þannig svigrúm fyrir aðra. Það er engin lausn, í fyrsta lagi vegna þess að aukning neyslu annarra á sömu forsendum og hafa verið hingað til gengur ekki upp, rétt eins og hv. þm. Magnús Orri Schram benti ágætlega á í dæmi sínu af þeim ágæta pistlahöfundi Friedman sem skrifar oft mjög góða pistla í New York Times og hefur einmitt gefið út áhugaverðar bækur um þessi málefni, en líka það að ef til stendur að auka framleiðsluna verður það að gerast með öðrum hætti. Hvernig gerist það, frú forseti? Það gerist ekki með því að við reynum að setja alls konar hindranir í efnahagsstarfsemina, að við aukum hlutverk ríkisvaldsins, heldur þvert á móti nýtum markaðsskipulagið til að laða fram þekkingu, kunnáttu og hugmyndir, með öðrum orðum með réttum hvötum. Það sem hefur verið vandamál í umræðu um umhverfismál á Íslandi allt of lengi eru átök á milli hægri og vinstri um umhverfismál. Sú hugsun að það sé hægt að leysa umhverfisvandann sem svo sannarlega er til staðar með því að við höfum bara minna hagkerfi, drögum úr neyslunni, hættum að byggja á markaðshagkerfinu, er röng. Ég fullyrði að hún er röng. Lausnin felst í því að markaðurinn vinni eftir réttum forsendum, með öðrum orðum að við leiðréttum þau mistök sem áttu sér stað í upphafi þegar iðnbyltingin fór af stað, að við tökum tillit til þess að við séum ekki að menga með framleiðslu okkar og að við höfum skilning á því að margar auðlindir eru takmarkaðar, margar hverjar reyndar líka endurnýjanlegar sem auðvitað eru bestu auðlindirnar sem við getum búið við. Tæknibreytingar eru lykillinn að þessu öllu saman. Það er hægt að nefna fjölmörg dæmi um hvernig ný tækni hefur leyst af hólmi gamla tækni og þar með um leið alvarleg umhverfisvandamál og/eða skort. Gott dæmi er sú þróun sem nú á sér stað í bílaiðnaði heimsins. Þar eru alveg gríðarleg orka, fjármunir og tími sett í að þróa nýja bíla sem menga minna vegna þess að hugmyndin er ekki sú að gera færra fólki kleift að nýta sér það að ferðast um í bíl. Hugmyndin hlýtur að vera sú að geta ferðast um án þess að menga. Það er markmiðið, það er stefnumiðið. Stefnumiðið á ekki að vera eins og mér hefur því miður svo oft fundist koma fram í umræðu um þennan mikilvæga málaflokk að við eigum alltaf að reyna að draga úr, minnka. Hugmyndin er að hanna hlutina rétt. Það sem mér finnst gott í því plaggi sem við erum að ræða hér er sá góði samhljómur sem náðist í starfi þeirrar nefndar sem lagði fram þá skýrslu sem þingsályktunartillagan er byggð á, sá góði samhljómur sem náðist um akkúrat þessa hugsun í umhverfismálum, samhengi og sameiginlega hagsmuni atvinnulífsins annars vegar og umhverfisins hins vegar. Hvorugt getur verið án hins hvað það varðar að við viljum búa til lífskjör fyrir fólkið í landinu, núlifandi kynslóð og þær kynslóðir sem á eftir okkur koma. Það er hin ábyrga stefna. Mörg þeirra vandamála sem við erum að fást við, frú forseti, eru uppi vegna þess að eignarrétturinn er ekki nægilega vel skilgreindur. Eitthvert augljósasta dæmið er loftslagsvandinn, þ.e. að álver byggt í Kína sem er keyrt áfram á brúnkolum, býr til mengun sem fer út í andrúmsloftið og veldur vandræðum á hnattræna vísu af því að enginn á andrúmsloftið. Þess vegna kallar það á samstarf milli þjóða að reyna að finna regluverk til að draga úr þessu. Það er ekki einfalt mál. Þar eru mörg atriði sem þarf að horfa til og mismunandi hagsmunir. Mörg þeirra vandamála sem við er að fást má leysa með því að skilgreina betur og skerpa eignarréttindi. Það gerist þannig að um leið og fyrir liggur hver eignarréttindin eru er líka kominn gæslumaður þeirra sem sættir sig ekki við að það sé gengið á hlut viðkomandi með mengun. Þess vegna er ríkisvaldið hættulegasti aðilinn þegar kemur að mengun. Það er ekki langt síðan birtist mjög áhugaverð rannsókn, tvö, þrjú ár síðan, þar sem búið var að taka út hvaða staðir í veröldinni eru mest mengaðir, sem hefur verið farið verst með. Í hvaða löndum skyldi það vera? Hvar skyldi það hafa verið, frú forseti, sem mengunin var svona hryllileg? Jú, einmitt þar sem markaðirnir eru lítt þróaðir, eignarréttarfyrirkomulagið er veikt og ríkisvaldið oft allsráðandi, oft í höndum spilltra manna. Það er vandinn. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að hin tæknilega lausn málsins eigi auðvitað að snúa að markaðsfyrirkomulaginu sem er síðan grundvallað á eignarréttarfyrirkomulagi. Þetta helst allt saman í hendur. Það sem er ágætt líka í þessum tillögum, frú forseti, svo ég snúi mér beint að þeim, er að hér er einmitt lagt upp með að reyna að grípa til aðgerða sem snúa að ríkisvaldinu, hvað það getur gert betur í þessum málum. Það skiptir máli. Að baki þeim hugmyndum sem hér eru settar fram er að megninu til sú hugsun að við eigum að beita hvötum. Við eigum að hvetja efnahagslífið til að gera rétt. Ég setti fram, frú forseti, ákveðna fyrirvara við nokkrar af þessum tillögum. Hér er lagður fram mikill fjöldi tillagna. Upp á langflestar þeirra gat ég skrifað en ekki allar. Ég geri grein fyrir fyrirvörum mínum í viðauka í skýrslunni og þeir eru teknir upp í þingsályktunartillögunni. Ég ætla rétt að hlaupa í gegnum það, annars vegar geri ég athugasemdir við skilning á hinni svokölluðu varúðarreglu, hvernig beri að skilja hana og hvernig beri að standa að framkvæmd þeirrar reglu fyrir opinbera aðila. Ég geri einnig athugasemdir við tillögu nr. 29 um greiðslu fyrir mengunarbótaregluna, hvernig beri að nota hana. Það sem ég legg þar upp með er að menn þurfa því miður að horfa til þess að það eru mjög erfiðir tímar núna fyrir okkur Íslendinga í efnahagslífinu og skattar hafa farið hækkandi. Ég set mig ekki á móti þeirri hugsun að menn borgi fyrir þá mengun sem þeir valda, ég tel það reyndar skynsamlegt en tel að það þurfi að fara varlega akkúrat um þessar stundir og auðvitað, sem reyndar kemur fram í tillögunum, ýta því þannig fram að þeir peningar sem eru greiddir fyrir mengun verði síðan notaðir til að hvetja til þess að finna upp og þróa mengunarbætandi tækni. Ég geri líka athugasemdir við tillögu 37, um að hafsvæðið í kringum Ísland verði skilgreint sem ECA-svæði, og tel að það þurfi að vinna þá vinnu alla í góðu samráði við stjórnvöld, hagsmunaaðila í útgerð, flutningastarfsemi og í ferðaþjónustu, að það verði fundinn réttur hraði á því máli. Varðandi tillögu nr. 40 þarf ég ekki að útskýra það, frú forseti, að ég er á móti þeim Auðlindasjóði sem þar er ræddur þannig að ég geri auðvitað athugasemd við þá tillögu. Síðan er tillaga 43 um skatt á bifreiðaeigendur sem ég tel ekki skynsamlegt og við tillögu nr. 20 vildi ég bóka, 

Frú forseti. Við ræðum ágæta og yfirgripsmikla þingsályktunartillögu sem fjallar kannski aðallega um sjálfbærnihugtakið í sem víðustum skilningi og í því sambandi er útfærður fjöldinn allur af tillögum sem eru taldar upp í skýrslu sem kom út síðsumars eða núna á haustdögum. Sá sem hér stendur er meðflutningsmaður að þessari þingsályktunartillögu ásamt fjölmörgum þingmönnum úr öllum flokkum, þar á meðal einnig Framsóknarflokknum. Það er eins með mig og síðasta hv. ræðumann, Illuga Gunnarsson, að ég geri nokkra almenna fyrirvara við einstakar greinar en í heild sinni tel ég að þetta plagg, skýrslan og þingsályktunartillagan, sé í heild sinni mjög gott. Ég get líka vitnað til þess að hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson sem hefur áður tjáð sig um þetta gerði einnig almenna fyrirvara við einstaka liði. Það má segja að hér sé komið að þeim tímamótum í lífi þjóðarinnar að gera upp við sig hvernig við ætlum að byggja upp efnahags- og atvinnulíf, að hér sé komið að leiðaskiptum. Við ætlum að fara aðra leið, við ætlum að fara leið sem byggir meira á því að tryggja með ýmsum hætti að við göngum ekki of skarpt á auðlindir og nýtum okkur sjálfbærnihugtakið til að skapa hér hagvöxt um langan tíma. Það má segja að þetta sé hin leiðin. Í því sambandi er rétt að geta þess að þær atvinnutillögur sem verða kynntar á eftir í þingsályktunartillögu okkar framsóknarmanna hafa á margan hátt samhljóm við þær tillögur sem eru í þessari þingsályktunartillögu sem og í þeim tillögum sem við höfum kynnt undir nafninu plan B og gefið út sérstakan bækling um. Ég get tekið undir margt í ræðu síðasta ræðumanns, m.a. að umhverfisumræðan á Íslandi hefur snúist dálítið öfganna á milli. Þegar við ræðum til að mynda um sjálfbærni virðist mér og mörgum öðrum sem allt of fáir átti sig á því að um 70% af þeirri orku sem við nýtum í landinu er sjálfbær, ef ekki meir. Við erum í algjörum fararbroddi í heiminum hvað það varðar. Önnur lönd komast hvergi nærri, ég held að við séum tugum prósenta framar þeim sem næstir koma og eru það þó lönd sem við berum okkur oft saman við og lítum jafnvel upp til í ýmsum öðrum málum. Umræðan hefur aftur á móti oftar snúist um að orka sé óumhverfisvæn sem og allt sem tengist orkuiðnaði og uppbyggingu iðnaðar á grundvelli orkunýtingar. Það er slæmt. Það sem mér finnst meðal annars gott í þessari þingsályktunartillögu er að hér er reynt að skauta fram hjá þeirri öfgaumræðu sem mér hefur fundist einkenna umræðuna um umhverfismál á liðnum árum. Hér er reynt að setja saman vegvísa, tillögur og markmið í aðra átt. Stefnumótunin í liðum a–h er svona í upphafsplagginu, með leyfi forseta: „a. Ríkið verði fyrirmynd og skapi aðstæður fyrir grænt hagkerfi. b. Hagrænum hvötum verði beitt til að efla græna hagkerfið. c. Mengunarbótareglan verði grunnur að gjaldtöku. d. Varúðarreglan verði óaðskiljanlegur hluti af efnahags- og atvinnustefnu stjórnvalda. e. Grænum störfum verði fjölgað. f. Áhersla verði lögð á að stuðla að umhverfisvænum fjárfestingum. g. Fræðsla um sjálfbæra þróun og umhverfismál verði aukin. h. Grænt hagkerfi Íslands verði grunntónn í kynningu landsins.“ Auðvitað geta margir haldið því fram að þetta sé froðusnakk, að ekkert standi á bak við þetta og þetta séu innantóm orð. En ef við setjum í þetta skynsamlegar leiðir og byggjum á þessum yfirmarkmiðum í að færa þetta inn í hagkerfið okkar getur það nýst okkur til framtíðar. Það er líka rétt sem hefur komið fram í ræðum þingmanna fyrr í þessari umræðu að við erum að kljást við alþjóðlegan vanda, m.a. í loftslagsmálum, og verðum auðvitað að líta á okkur sem hluta af því. Með okkar endurnýjanlegu orku getum við lagt mikið til þess hluta framleiðslunnar miðað við höfðatölu og allt sem við getum boðið upp á miðað við önnur lönd sem byggja á olíu- eða kolabrennslu. Annar almennur þáttur sem ég vildi nefna á þeim stutta tíma sem við höfum er fæðuöryggi í heiminum. Það hefur verið fjallað um það á liðnum dögum. Matvæladagurinn er í dag, og í gær hélt hér erindi ástralskur sérfræðingur, Julian Cribb, um mikilvægi þess að tvöfalda matvælaframleiðslu í heiminum á næstu áratugum vegna mannfjölgunar. Þá kemur það líka til að á Íslandi eru gríðarleg tækifæri til að framleiða mun meiri matvöru en við gerum í dag. Við erum ekki með þessari þingsályktunartillögu að koma í veg fyrir það. Hins vegar þurfum við að nýta marga kosti sem Ísland hefur upp á að bjóða í því sambandi. Mig langar að nefna tvo þætti í tillögunum. Í lið 33 er annars vegar fjallað um að það eigi að efla lífræna framleiðslu með því markmiði að lífrænt vottaðar vörur verði 15% af landbúnaðarframleiðslu á Íslandi árið 2020. Þetta er nokkuð hátt seilst miðað við það ástand sem er í landinu í dag en líka miðað við það að þótt þær vörur sem við erum að framleiða í dag standist strangt til tekið ekki þessa vottuðu lífrænu framleiðslu eru þær á margan hátt alveg klárlega mjög vistvænar og jafnvel sjálfbærar í sjálfu sér. Þá verðum við að nefna að íslensk náttúra hrópar á næringarefni. Hún er oft og tíðum nokkuð snauð og það þarf að nýta áburðarefni til þess. Það er aftur á móti eitt af því sem ekki er hægt að gera við lífræna framleiðslu og má kallast ókostur. Þess vegna er mikilvægt varðandi lið 39 þar sem talað er um heildarendurskoðun á löggjöf um úrgangsmál með það að markmiði að fjarlægja hindranir í vegi endurvinnsluiðnaðar á Íslandi að við höfum gríðarlega mikil áburðarefni sem við hendum í dag og ef menn vilja fara þar inn í dag og nýta þau efni, til að mynda til að auka jarðveginn til matvælaframleiðslu og hvað sem það nú er, rekast menn þar á hindranir daginn út og daginn inn. Þess vegna er þetta ákaflega mikilvægt. Þar getum við svo sannarlega aukið matvælaframleiðslu Íslands, tryggt fæðuöryggi okkar og lagt gott til matvælaheimsins. Þegar við erum að fjalla um þessa alheimsvæðingu og þá ókosti sem fylgja til dæmis loftslagsmengun og skorti á fæðu þurfum við að átta okkur á að þótt þetta séu verkefni á alheimsvísu er auðveldast að byrja að laga til heima hjá sér. Það getum við svo sannarlega gert og með þeim hætti lagt gott til ef við gerum það svona og horfum ekki á orkunýtingu sem neikvæðan hlut, heldur hvernig við getum unnið orku af sem mestri skynsemi. Ef við horfum ekki á aukningu á matvælaframleiðslu sem eitthvað neikvætt í umhverfislegu tilliti heldur sjáum tækifærin erum við að leggja gott til hnattrænnar velferðar. Ekki síst erum við kannski að skapa okkur sérstöðu sem við eigum mjög auðvelt með vegna þess að orkan okkar er að stórum hluta endurnýjanleg. Mig langar að nefna hérna einn eða tvo þætti enn sem ég tel jákvæða, það er í sambandi við liði 20 og 21, sérstaklega þann seinni um ívilnanir vegna nýfjárfestinga. Þarna er ríkur samhljómur við þær tillögur sem við munum kynna hér á eftir í sambandi við atvinnuuppbyggingu, plan B sem við framsóknarmenn erum að kynna. Það held ég að sé hið besta mál. Þeir fyrirvarar sem ég hef verið með eru almennt við einstaka liði og ég hef ekki tíma til að fara yfir þá núna. Það er fyrst og fremst þannig að við verðum að hugsa um sjálfbærni alla leið af skynsemi og vaða ekki of langt og ekki of hratt því að auðvitað verðum við að byggja hér upp atvinnu, ekki síst eftir þær fréttir sem hafa heyrst upp á síðkastið um neikvæða hluti í Þingeyjarsýslunum.

Frú forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um eflingu græna hagkerfisins á Íslandi. Í þeirri tillögu er mjög margt skynsamlegt. Reyndar finnst mér sumt af því byggja fullmikið á áætlunum og greiningu og ætlun um þetta og hitt og að öll ráðuneyti og ríkisstofnanir, til dæmis í 8. lið, innleiði vistvæn innkaup í samræmi við stefnu um vistvæn innkaup ríkisins. Þetta er allt einhvern veginn stefnumótun og áætlanagerð eða eitthvað slíkt, en ekki gert nægilega raunhæft að því er mér finnst. Úti í Evrópu hefur verið komið á fót markaði með losunarheimildir. Ekki er minnst á það í þessum punktum. Reyndar er lauslega minnst á það á síðu 29 að þessi verslun sé komin í gang. Mér finnst mjög brýnt að þessari verslun sé komið á fót hér á Íslandi nú þegar. Um leið og menn þyrftu að borga fyrir mengun og fengju borgað fyrir eitthvað sem ynni gegn mengun er þar kominn hagrænn hvati sem byggist á markaðskerfi og hefur að mínu mati langmest áhrif til að stýra atvinnulífinu í átt að réttri lausn. Hér er mjög víða getið um það að ef fyrirtæki fari að vinna með meiri umhverfisvernd í huga leiði það oft til meiri hagkvæmni í rekstri. Einmitt slíkur markaður með koltvísýringslosun mundi hvetja menn enn frekar í þá átt að fara inn á þá braut. Tökum sem dæmi skip sem brennir svartolíu og þarf mikið af henni og mengar mikið við veiðar, ef kaupa þyrfti mengunarlosun á markaði er viðbúið að menn færu að hugleiða einhverjar aðrar lausnir sem menga ekki eins mikið og kaupa lífdísil eða eitthvað slíkt, ég held að slíkur hvati sé miklu sterkari en margt annað. Það að ganga til baka með það að ræsa fram mýrar, sem er líka talið vinna gegn koltvísýringslosun, og ræktun skóga og annars slíks - menn gætu fengið greitt á slíkum markaði fyrir þá starfsemi. Ég mundi vilja að í meðförum nefndarinnar, sem fær þessa þingsályktunartillögu til umfjöllunar, yrði bætt inn lið sem fjalli um að tekin verði upp verslun með losunarheimildir sem allra fyrst. Þetta er komið í gagnið í mörgum löndum í Evrópu. Svo er það það sem ég nefndi í andsvörum hér áðan, þ.e. að menn mega ekki líta á mengun staðbundið. Mengunin er á heimsvísu, koldíoxíðlosun er til dæmis á heimsvísu. Ef framleiða þarf ál eiga menn ekki að segja að það valdi koldíoxíðlosun á Íslandi. Það veldur vissulega koldíoxíðlosun á Íslandi, það gerir það hvar sem það er framleitt í heiminum, bara álverið eitt sér - fyrir utan það að íslensku álverin hafa náð mjög góðum árangri í að minnka þessa koldíoxíðlosun. En raforkan sem er nauðsynleg til að rafgreina ál - það hafa ekki fundist aðrar aðferðir til að framleiða ál en með rafgreiningu. Og það þarf gífurlega raforku og í flestum löndum heims, og alls staðar sem vöxturinn er, er hún því miður framleidd með brennslu gass, kola eða olíu. Það veldur gífurlegri koldíoxíðmengun, fyrir utan að það eyðir þessum lífrænu efnum sem hugsanlega verða aðalbúbót mannkynsins seinna meir, að eiga olíu, kol og gas til að gera annað við það en kveikja í því og brenna það. Ég fer ekkert ofan af því að það er allt að því skylda Íslendinga að virkja eins mikið og hratt og hægt er. Ef á, sem er á rammaáætlun og sátt er um að sé virkjuð, er virkjuð núna, í gagnaver, álframleiðslu, kísilflögugerð eða hvað það nú er, verður sú vara eða þjónusta ekki framleidd annars staðar með því að brenna kol og olíu. Það vill nú svo til með vatnsföllin að sú orka kemur aldrei aftur. Orkan sem er að steypast fram af bjargbrúninni í formi foss kemur aldrei aftur. Ef sú orka getur orðið til þess að mannkynið sleppir því að brenna þessum lífrænu efnum, er það mjög vel. Við getum ekki litið á Ísland og sagt að álverin mengi hérna, það verður að líta á allan ferilinn. Ál er ekki framleitt nema með raforku. Það þarf að líta á hvernig raforkan er framleidd. Mér finnst það vera allt að því - ég veit ekki hvað ég á að kalla það - barnalegt, ég vil þó kannski ekki nota það orð, að líta eingöngu á mengunina frá álverunum hér á Íslandi og gleyma því meðvitað að til þess að framleiða ál þarf raforku. Auðvitað mundi koldíoxíðmarkaður leysa þessi mál strax, frú forseti. Ef koldíoxíðmarkaður væri um allan heim yrði svo dýrt að framleiða ál í Kína og Sádi-Arabíu og víðar að það mundi margborga sig að framleiða ál á Íslandi. Álið sem hefði verið framleitt í álverinu á Bakka verður framleitt í Sádi-Arabíu. Mér heyrist að hugað verði að því að fara þangað með álver. Hvernig skyldu nú raforkan vera framleidd í Sádi-Arabíu? Þeir hafa ekki mikið af vatnsföllum og ekki hafa þeir heita hveri; þeir hafa gas og olíu. Það er einmitt ætlunin að kveikja í þeim lífrænu efnum til að framleiða rafmagn og við þann bruna, sem er ekkert mjög skynsamleg orkunýting, verður til óhemjumagn af koldíoxíði, tólf sinnum meiri mengun af því að framleiða eitt kíló af áli í Sádi-Arabíu en hér á Íslandi. Það er því mjög neikvæð þróun að álverið skuli vera flutt frá Bakka, þar sem orkan er framleidd með mjög vistvænum hætti, yfir til lands þar sem orkan er framleidd með brennslu lífrænna efna sem mynda gífurlega koldíoxíðmengun. Við verðum að hugsa þetta hnattrænt. Koldíoxíðmengun í Sádi-Arabíu eða Kína, eða hvar sem það er, er hnattræn mengun sem varðar okkur öll. Menn geta ekki hugsað svona staðbundið eins og Ísland sé eitt í heiminum og restin af heiminum sé á einhverjum allt öðrum hnetti.

Virðulegi forseti. Ég vildi fara nokkrum orðum um atriði sem ég kom ekki að í fyrri ræðu minni. Ég var að fara yfir samhengið á milli þeirra stefnumiða sem koma fram í þingsályktunartillögunni og nefnd Alþingis um eflingu græna hagkerfisins leggur til grundvallar tillögugerð sinni. Ég fjallaði í fyrri ræðu minni um varúðarregluna og nefndi nokkur dæmi um það hvernig hún birtist síðan í einstökum tillögum um aðgerðir. Önnur mikilvæg grundvallarregla umhverfisréttar er mengunarbótareglan, þ.e. að þeir borgi sem menga, að hún verði grunnur að gjaldtöku hjá ríkisvaldinu. Það er sérstök tillaga nefndarinnar þess efnis að fjármálaráðuneytinu verði falið að útfæra mengunargjöld í samræmi við þá reglu. Ákveðin skref hafa þegar verið stigin í þessa veru á undanförnum missirum með upptöku kolefnisgjalda, en víða á Norðurlöndunum hafa verið teknar upp fleiri tegundir mengunargjalda, svo sem á losun köfnunarefnisoxíðs og brennisteinsdíoxíðs og fleiri efna út í andrúmsloftið, svokölluð NOx- og SOx-gjöld. Svíar hafa lagt á slík gjöld frá árinu 1992, Norðmenn frá 2008 og nú síðast Danir á síðastliðnu ári. Það er tillaga nefndarinnar að gjaldtaka af þessu tagi verði nýtt til að fjármagna ýmsar af þeim tillögum sem kalla á útgjöld úr ríkissjóði, svo sem grænan samkeppnissjóð sem styrki verkefni á sviði umhverfistækni og annarrar grænnar nýsköpunar og endurgreiðslur til fyrirtækja sem fjárfesta í tæknilausnum sem draga úr mengun og bæta orkunotkun. Ég vil nefna það sérstaklega, og það er mikilvægt atriði, að við í nefndinni sjáum þetta sem tilfærslur. Hugmyndin er ekki sú að mengunargjöld auki nettótekjur ríkissjóðs, heldur renni tekjurnar aftur til atvinnulífsins í formi endurgreiðslna eða styrkja eins og ég hef hér rakið. Ég vil líka nefna, af því að það er eðlilegt að menn spyrji sig hvað þetta græna hagkerfi sé og hverjar séu þessar grænu atvinnugreinar, að nefndin eyddi talsvert miklum tíma í að fara í gegnum þá umræðu. Niðurstaða hennar er sú að grænt hagkerfi sé ekki forskrift að tiltekinni atvinnugrein eða greinum. Það er vissulega fjallað um tilteknar grænar greinar í skýrslunni, eins og umhverfistækni, lífræna framleiðslu, græna ferðaþjónustu og vistvænan sjávarútveg, en meginsjónarmið nefndarinnar er þó hitt að græna hagkerfið eigi við allar atvinnugreinar og felist í kjarna sínum í þróun í átt til vistvænni vinnubragða og verkferla. Ég legg mikla áherslu á þetta atriði því að okkur hættir til að staðsetja mál og verkefni á einn eða fáa bása, í eitt ráðuneyti, og gefa síðan öðrum fjarvistarsönnun frá því að láta sig málið varða. Rétt eins og með aðra málaflokka sem hafa verið áberandi á undanförnum árum, eins og jafnréttismálin eða umhverfismálin, er efling græns hagkerfis málasvið sem sker þvert á ráðuneyti og varðar þau öll. Það geta allir gert betur. Það geta allir orðið umhverfisvænni í vinnubrögðum sínum og verkferlum. Við náum ekki raunverulegum árangri nema allir, heilu samfélögin, leggi þar sitt af mörkum  Í þessu samhengi vil ég nefna að Nýsköpunarmiðstöð Íslands hefur þegar lagt fram tillögu um og lýst sig reiðubúna til að móta sérstaka aðferðafræði um það hvernig fyrirtæki geti farið í gegnum eins konar grænkunarferil að þessu leyti, þ.e. fengið leiðsögn um það hvernig þau geta gert starfsemi sína vistvænni. Ég hef rakið hér helstu stefnumið nefndarinnar um eflingu græna hagkerfisins og nefnt ákveðin dæmi um tillögur sem þeim tengjast. Ýmsar fleiri tillögur væri ástæða til að fara í gegnum, þar á meðal að vistvæn orkunýting verði áherslusvið í eigendastefnu opinberra orkufyrirtækja, en ég mun að öðru leyti vísa á skýrslu nefndarinnar hvað það varðar. Ég vildi fara nokkrum orðum um þá umræðu sem hér hefur farið fram og hefur að mínu mati verið mjög uppbyggileg. Ég tek heils hugar undir það sem kom fram í máli Magnúsar Orra Schrams og það er kannski það mikilvægasta sem menn þurfa að taka með sér úr þessari umræðu og þessari vinnu að umhverfismálin eru forsenda atvinnuuppbyggingar á 21. öldinni en ekki andstæða þeirra, eins og kannski hefur of oft verið viðkvæði í umræðu um atvinnumál á Íslandi. Einnig er sú áhersla sem kom fram í máli Illuga Gunnarssonar mikilvæg, að við nýtum þau tæki sem markaðskerfið hefur gefið okkur, svo sem hagræna hvata, til að laða fram nýsköpun í þessum geira frekar en að setja niður girðingar, boð og bönn, til að kalla fram breytingar. Varðandi það sem kom fram í máli hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar, um að þarna séu stefnumið sem kannski megi lýsa sem innantómum orðum, hef ég einmitt reynt í mínu máli að benda á það hvernig þessar almennu yfirlýsingar og stefnumið, til dæmis um mikilvægi mengunarbótareglunnar og varúðarreglunnar um hagræna hvata og mikilvægi umhverfisvænnar fjárfestingar, finna sér síðan stað í þeim 48 aðgerðum sem nefndin hefur lagt til. Það er mikilvægt og skiptir öllu máli ef svona vinna á að skila árangri að menn séu nákvæmir með þær leiðir sem lagt er upp með að verði farnar til að hrinda þessum almennu stefnumiðum í framkvæmd. Það var útgangspunktur nefndarinnar frá upphafi að reyna að koma með praktískar lausnir og tillögur, en eyða ekki öllum tíma sínum í almennar stefnuyfirlýsingar sem síðan þyrfti að útfæra í annarri nefnd eða öðrum starfshópi. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram. Ég tek undir það að allt það sem kom fram í máli hv. þingmanna snertir mikilvæg svið í þeirri vinnu sem þarf að eiga sér stað hér í þinginu. Ég legg til að þessari þingsályktunartillögu verði vísað til hv. atvinnuveganefndar, en jafnframt verði leitað umsagnar annarra nefnda sem málið tengist helst, svo sem efnahags- og viðskiptanefndar, umhverfis- og samgöngunefndar, fjárlaganefndar og allsherjar- og menntamálanefndar. Ég vil rétt að lokum þakka öllum nefndarmönnum, fulltrúum allra flokka, sem lögðu afar gott til þessa verks, þessa mikilvæga verkefnis, og verð reyndar að viðurkenna að það kom mér satt að segja þægilega á óvart hve góður samhljómur var meðal nefndarmanna um megináherslurnar í verkinu. Það eykur mér bjartsýni á að við getum átt samleið hér í þinginu um að koma þessu verkefni á rekspöl í íslensku atvinnulífi okkur öllum til heilla.

Frú forseti. Það er ánægjulegt að fá tækifæri í dag til að mæla fyrir tillögu til þingsályktunar um sókn í atvinnumálum sem er byggt á vinnu Framsóknarflokksins um með hvaða hætti við getum sótt fram til að fjölga störfum í íslensku samfélagi á næstu tveimur til þremur árum og um leið fækka þeim hér á landi sem eru án atvinnu sem er eitt hið mesta böl sem getur hent hvern mann, eins og við þekkjum. Þingsályktunartillagan er hluti af aðgerðaáætlun sem nefnd hefur verið plan B og þingflokkur Framsóknarflokksins kynnti í gær þar sem farið er heildstætt yfir tillögur og áherslur Framsóknarflokksins þegar kemur að málefnum íslensks efnahagslífs og atvinnulífs. Hér er eðli málsins samkvæmt um mjög umfangsmikið mál að ræða. Eins og ég gat um áðan byggja atvinnumálatillögur okkar á mjög víðtæku samráði sem Framsóknarflokkurinn átti við hagsmunaaðila í íslensku atvinnulífi á síðasta vori þannig að mér gefst varla tóm til að fara með fullnægjandi hætti á 15 mínútum yfir allar þær tillögur sem við leggjum til til sóknar í íslensku atvinnulífi. Í þingsályktunartillögu okkar er farið mjög vítt, eins og ég sagði áðan: 1. Kveðið er á um aðgerðir í efnahags- og skattamálum. 2. Kveðið er á um vinnumarkaðsaðgerðir. 3. Farið er yfir stoðkerfi atvinnulífsins. 4. Farið er yfir umhverfi nýsköpunar í íslensku samfélagi og hvernig hvetja megi til nýsköpunar. 5. Farið er yfir hugverkaiðnaðinn og rekstrarumhverfi þeirra fyrirtækja. 6. Farið er yfir kvikmyndagerð og tónlist og þau tækifæri sem felast í þeim atvinnugreinum. 7. Farið er yfir ferðaþjónustuna og þau tækifæri sem þar er að finna til framtíðar litið. 8. Vikið er að landbúnaðarmálum og þeim fjölmörgu tækifærum sem við eigum í þeirri mikilvægu atvinnugrein. 9. Farið er yfir orkumál og orkuskipti. 10. Farið er yfir uppbyggingu í mannaflsfrekum iðnaði. 11. Farið er yfir sjálfbært fjármálakerfi og þá framtíðarsýn sem við viljum sjá í þeim efnum. Eins og einhverjir hafa tekið eftir er ekki minnst á sjávarútveg í þingsályktunartillögunni, sem þó er undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar. Því er til að svara að þar hefur mikil vinna átt sér stað undir forustu hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar og höfum við lagt fram á Alþingi áherslur Framsóknarflokksins í sjávarútvegsmálum og mun það mögulega verða rætt eitthvað í þessari umræðu. Það er mjög slæmt að 12–13 þúsund Íslendingar skulu vera án atvinnu í dag og við höfum horft á þúsund einstaklinga fara úr landi vegna þess að þeir hafa ekki haft atvinnu við sitt hæfi. Því miður horfum við upp á þá þróun að fólk flyst úr landi og hefur störf erlendis og sú þróun virðist ekki vera að stöðvast. Það er mjög alvarlegt fyrir íslenskt samfélag og íslenskt efnahagslíf og við þurfum að breyta því. Þá vil ég koma að hinu almenna umhverfi íslensks atvinnulífs. Staðreyndin er sú að á síðustu rúmum tveimur árum í tíð hæstv. ráðherra Steingríms J. Sigfússonar hafa yfir 100 breytingar verið gerðar á skattkerfinu. Tugir þeirra snúa að rekstrarumhverfi íslensks atvinnulífs. Það er mjög alvarlegt að heyra fréttir eins og bárust í dag að rúmlega þriðjungur aðildarfyrirtækja Samtaka atvinnulífsins telji aðgerðir stjórnvalda, m.a. í skattamálum, vera helsta vandamál fyrirtækja á Íslandi í dag. Rúmlega fjórðungur fyrirtækja aðildarfélaga Samtaka atvinnulífsins setja aðgerðir ríkisstjórnarinnar í annað sæti yfir það sem stendur íslensku atvinnulífi fyrir þrifum. Það er skoðun þeirra sem vinna í íslensku atvinnulífi. Þess vegna leggjum við til að farið verði með betri hætti yfir samskipti stjórnvalda og atvinnulífsins og að við endurskoðum þau vinnubrögð sem verið hafa við lýði þegar kemur að rekstrarumhverfi atvinnulífsins. Það hefur því miður verið til mikils vansa. Ég man að haustið 2009 fengum við á Alþingi 10 daga til að fara yfir mjög umfangsmiklar breytingar á skattumhverfi fyrirtækja og reyndar heimila, sem er óviðunandi. Við leggjum því til að gerður verði sérstakur gæðasáttmáli á milli atvinnulífsins og stjórnvalda um með hvaða hætti menn ráðast í grundvallarbreytingar sem þær. Við viljum líka að skipaður verði starfshópur stjórnvalda og hagsmunaaðila sem endurskoða mun skattumhverfi og að þær tillögur verði kynntar opinberlega með góðum fyrirvara áður en þær koma til framkvæmda. Því miður hefur verið löstur á starfi þessarar ríkisstjórnar að það samráð sem boðað var fyrir síðustu kosningar m.a. um hvernig menn mundu endurskoða skattkerfið hefur verið í skötulíki. Sjálfur var ég skipaður í nefnd sem átti að endurskoða og fara yfir breytingar á skattkerfinu, skattumhverfi fyrirtækja og heimilanna í landinu. Það er skemmst frá því að segja að sá hópur var skipaður árið 2009 og ég held að hann hafi hist í ein þrjú skipti, síðast haustið 2009. Það eru því tvö ár síðan sá samráðshópur var kallaður saman þrátt fyrir að við höfum horft upp á gríðarlegar breytingar á rekstrarumhverfi og skattumhverfi almennings og fyrirtækja. Það samráð er því einungis í orði en ekki á borði sem menn ræddu um fyrir síðustu alþingiskosningar. Því viljum við framsóknarmenn breyta og hefja alvörusamvinnu á milli hagsmunaaðila og stjórnvalda þegar kemur að grundvallarbreytingum sem þessum. Með þeim hætti viljum við nálgast verkefnið, við viljum hvetja til fjárfestinga í gegnum skattkerfið í íslensku atvinnulífi en ekki letja til þess, en núverandi umhverfi er beinlínis til þess gert að letja til fjárfestinga. Það er búið að flækja skattumhverfið og heyrst hafa mjög bagalegar yfirlýsingar forsvarsmanna ríkisstjórnarinnar um málefni og umhverfi fyrirtækja er varða skattaleg málefni. Eins hefur stefna stjórnarinnar gagnvart erlendri fjárfestingu leitt það af sér að erlendir aðilar hafa forðast að fjárfesta í íslensku atvinnulífi sem hefur orðið til þess að í dag greiðum við 24–25 milljarða á ári í atvinnuleysisbætur og horfum því miður upp á fólksflótta héðan og atvinnuleysi. Því þurfum við að breyta. Það getur vel verið að einhverjum finnist að nálgun okkar, eða alla vega mín, í þessari umræðu sé frekar neikvæð en raunin er því miður sú að það eru erfiðleikar í íslensku efnahagslífi og íslensku atvinnulífi. En það góða er að tækifærin eru svo sannarlega til staðar og eftir að hafa farið yfir rekstrarumhverfi og sóknarfæri íslensks atvinnulífs, eins og fram kemur í þingsályktunartillögunni, getum við sótt fram á mörgum stöðum til að fjölga atvinnutækifærum í okkar ágæta landi. Fram hefur komið að eftir að hafa kannað vinnumarkaðinn er ljóst að ráðast þarf í vinnumarkaðsaðgerðir. Gera þarf úttekt á þörfum atvinnulífsins og atvinnulausra gagnvart námi og námsframboði, það kom m.a. fram í viðræðum við fyrirtæki í hugverkaiðnaði. Það á við um mörg af okkar glæsilegustu fyrirtækjum; CCP, Marel og Actavis. Það kom mjög greinilega fram að íslenskt menntakerfi „framleiðir“ einfaldlega ekki nægilega mikið af starfsfólki þannig að þessi fyrirtæki geti fengið vinnuafl innan lands til að styrkja samkeppni sína. Þessi fyrirtæki eru í alþjóðlegri samkeppni, þau eru með mörg þúsund manns í vinnu, oft og tíðum vel menntað ungt fólk, og eru í mikilli samkeppni á alþjóðavísu við að halda samkeppnisforskoti sínu. Þá komum við að starfsumhverfi þessara atvinnugreina sem er augljóslega verra hér á landi en til að mynda í Kanada og fleiri löndum sem við viljum bera okkur saman við. Ef við breytum ekki rekstrarumhverfi þessara fyrirtækja mun það leiða það af sér að þau munu á endanum flytja starfsemi sína úr landi. Við þurfum að sporna gegn því að svo glæsileg og myndarleg fyrirtæki fari úr landi og því leggjum við til að rekstrarumhverfi þessara fyrirtækja verði skoðað sérstaklega og að við stöndum vörð um þá starfsemi. Vonandi getum við þá sótt fram. Við leggjum líka til að lögum um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki verði breytt þannig að stuðningur við þau verði í formi afsláttar á staðgreiðslu skatta og á rannsóknar- og þróunarkostnaði. Við höfum líka mælst til þess fjárfesting í nýsköpun hér á landi verði aukin, til að mynda með því að veita skattafslátt vegna kaupa á hlutabréfum í slíkum sprotagreinum. Ef nefna á aðra þætti skapandi greina má nefna kvikmyndagerð og tónlist. Við eigum glæsilega fulltrúa á sviði kvikmyndagerðar og tónlistar hér á landi. Eftir að hafa skoðað umhverfi kvikmyndagerðar teljum við að hækka eigi endurgreiðsluhlutfall vegna kostnaðar vegna kvikmyndaframleiðslu hér á landi úr 20% upp í 25%. Þannig svörum þeirri þróun sem átt hefur sér stað víða í Evrópu þar sem þjóðir hvetja til kvikmyndagerðar í þeim löndum. Við viljum líka að tónlistariðnaðurinn verði færður í sama umhverfi og kvikmyndagerðin hér á landi og að erlendir aðilar geti komið hingað til lands, tekið upp tónlist í upptökuverum hér á landi og fengið endurgreiddan hluta þess kostnaðar sem greiddur er. Síðan gætu þeir í framhaldinu jafnvel gert tónlistarmyndbönd. Þá yrði slík starfsemi svipuð og nú er í íslenskri kvikmyndagerð, en hún er mjög mikilvæg til að mynda í íslenskri ferðaþjónustu, eins og við þekkjum. Við höfum séð að mörg verkefni sem koma frá útlöndum styrkja ferðaþjónustuaðila vítt og breitt um landið. Varðandi ferðaþjónustuna leggjum við til í þingsályktunartillögunni að ferðaþjónustan verði stórefld og þá sérstaklega utan háannatímans, enda vitum við að langmesti annatíminn er á vorin og sumrin og stutt fram á haustið, en utan þess tíma, þ.e. yfir veturinn, er ferðaþjónusta í landinu mjög takmörkuð. Þá standa mjög stórar fjárfestingar ónýttar. Þess vegna teljum við að ráðast eigi í markaðsátak með aðilum í ferðaþjónustunni. Það er hliðstætt því átaki sem ríkisstjórnin hefur boðað en það er ágætt að nefna að við lögðum það einmitt til á flokksþingi okkar fyrir nokkuð mörgum mánuðum. Við framsóknarmenn fögnum því þess vegna að hæstv. ríkisstjórn skuli hafa ráðist í slíkt átak og erum við mjög sammála þeirri stefnumörkun. Hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson ætlar að koma að málefnum landbúnaðarins á eftir og eins hv. þm. Sigurgeir Sindri Sigurgeirsson, hef ég heyrt. Því miður kemst maður yfir allt of fáa hluti þegar kemur að svona umfangsmiklu skjali sem hér um ræðir enda hef ég bara 15 mínútur til þess. Mig langar að lokum að nefna að það er nauðsynlegt að við höldum áfram að nýta þá innlendu umhverfisvænu orku sem til staðar er í landinu. Við höfum því miður oft fengið neikvæðar fréttir á undanförnum dögum, vikum og mánuðum varðandi nýtingu innlendrar orku til að skapa störf í margvíslegum iðnaði. Þar þarf ríkisstjórnin að breyta um áherslur vegna þess að við höfum í um þrjú ár misst af mörgum tækifærum til að skapa þúsund starfa á því sviði. Þannig gætum við eflt íslenskan iðnað til verulegra muna en öll þekkjum við það erfiða starfsumhverfi sem iðnaðurinn býr við í dag. Það er margt sem við leggjum til í atvinnumálatillögum okkar og þeim efnahagstillögum sem þingflokkurinn lagði til undir forustu hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, formanns Framsóknarflokksins, í síðustu viku. Það er ósk mín að við förum málefnalega yfir þessi mál í umræðunni og að farið verði vel yfir þessi mál í nefnd. Vonandi munum við ekki fara aftur í það hjólfar að hugmyndunum verði hafnað vegna þess að þær koma frá Framsóknarflokknum, hér er nefnilega um mjög vel ígrundaða stefnu 

Virðulegi forseti. Ég sá mig knúinn til að kveðja mér hljóðs til að ræða þingsályktunartillögu framsóknarmanna um sókn í atvinnumálum. Ég vil í fyrsta lagi óska framsóknarmönnum og flutningsmanni, hv. þm. Birki Jóni Jónssyni, hjartanlega til hamingju með þær tillögur sem hér eru fram komnar. Við lestur þessara tillagna er óhætt að segja að mikill samhljómur er með þeirri nálgun sem ég mundi vilja hafa í atvinnumálum og þeim hugmyndum sem eru lagðar til grundvallar sóknar. Ég vildi því nýta tækifærið til að koma upp og óska Framsóknarflokki til hamingju. Vissulega mundi maður kannski orða sumar tillögurnar öðruvísi og leggja aðrar áherslur í einstaka atriðum en heilt yfir vil ég taka undir það sem hér kemur fram. Margt sem hér er talað um hefur nú þegar verið gert af ríkisstjórninni eða er í ferli. Ég staldra við þrjú, fjögur atriði og þá sérstaklega í köflunum um nýsköpun og hugverkaiðnað. Þar er rætt um að einstaklingar eigi að njóta skattafsláttar vegna fjárfestinga í nýsköpunarfyrirtækjum og verkefnum og í sjóðum sem fjárfesta í nýsköpunarfyrirtækjum. Þetta er góð hugmynd og vonandi mun fjármálaráðuneytið koma á þessu þingári með tillögur í þessum efnum. Um það hef ég t.d. rætt í efnahags- og viðskiptanefnd. Hér eru góðar hugmyndir á sviði hugverkaiðnaðar, góðar hugmyndir um sókn í kvikmyndagerð og tónlist og góðar hugmyndir kynntar um sókn á sviði ferðaþjónustu. Ég þakka Framsóknarflokknum fyrir að leggja í púkkið hugmyndir til að sækja fram í íslensku atvinnulífi.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Magnúsi Orra Schram kærlega fyrir falleg orð um þessa þingsályktunartillögu. Það segir sig sjálft að þegar ályktun felur í sér tugi tillagna erum við örugglega ekki sammála um alla þá áherslupunkta sem um ræðir. En það er gott að hv. þingmaður skuli taka undir heildarmyndina, að sú framtíðarsýn sem hér er mörkuð sé með þeim hætti að við eigum að geta þróað hana áfram í þinginu og vonandi afgreitt sem ályktun frá Alþingi sem verður þá væntanlega vísað til ríkisstjórnarinnar til frekari umræðu. Ég get vottað það að hv. þingmaður hefur fylgt vel eftir málefnum nýsköpunarfyrirtækja innan efnahags- og skattanefndar. Þar eru sameiginlegar áherslur okkar framsóknarmanna og hv. þingmanns. Það er mjög mikilvægt að við förum að hvetja til meiri fjárfestingar í íslensku atvinnulífi og meiri fjölbreytni því að það eykur styrkleika landsins til lengri tíma litið. Mig langar að spyrja hv. þingmann af því að sú hugmyndafræði sem birtist í atvinnumálum er kannski að meginefni til hvaða skyndiaðgerðir við getum gripið á næstu tveimur til þremur árum til að fjölga störfum í samfélaginu - við erum ekki að tala um stefnu til 20 eða 30 ára sem er annað verkefni sem við þyrftum að einhenda okkur í - hvort hann telji ekki raunhæft að ráðast í þær hugmyndir sem við höfum lagt fram og teljum að geti skapað þúsundir starfa ef við tökum höndum saman um að flýta þessu máli í gegnum þingið þannig að ríkisstjórninni verði gert að fylgja því markvisst eftir. Ég tel að við getum ekki lengur horft upp á ástandið hér í atvinnumálum. Við þurfum að fjölga störfum og þess vegna fagna ég sérstaklega að hv. þingmaður skuli lýsa yfir stuðningi við margar þær tillögur sem við höfum lagt fram.

Virðulegi forseti. Já, ég held að við getum sótt fram til skemmri tíma með margvíslegum aðgerðum og stuðlað að atvinnuuppbyggingu í landinu. Þær aðgerðir ættu ekki að þurfa að kosta svo mikla peninga vegna þess að við þurfum í ljósi ástandsins að horfa vel í budduna og velta því ítarlega fyrir okkur hvort við getum haft aðhald í ríkisfjármálum um leið og við sækjum fram. Það held ég að sé hægt að gera t.d. með því að innleiða hagræna hvata hvað snertir grænar áherslur sem voru til umræðu í þinginu fyrr í dag. Við getum gert það með því að styrkja menntakerfið, auka úrræði í framhaldsnámi, tækni- og iðnmenntun og fleira mætti nefna. Ég held hins vegar umræðunnar vegna að við ættum að stíga varlega til jarðar í að nefna þúsundir starfa. Stjórnmálamenn eiga það oft til að koma með of sterkar yfirlýsingar í þeim efnum.

Ríkisstjórnin.

Það eru margir undir þá sökina seldir, hv. þingmaður. Ég held að við ættum miklu fremur að vinna að því að koma verkefnum á koppinn, koma þeim í gang og sjá svo hvað úr verður og líta á tölurnar í baksýnisspeglinum. Ég hefði hins vegar viljað sjá metnaðarfyllri hugmyndir á sviði landbúnaðarmála svo að ég segi það skýrt og það komi fram og verði fært til bókar hjá hæstv. forseta. Það kemur kannski ekki mörgum á óvart í þessum sal að ég hefði viljað sjá 

Frú forseti. Það var einn hlutur sem ég náði ekki að koma fram með í fyrra svari mínu við andsvari hv. þingmanns. Ég vona að hv. þingmaður komi því kannski á framfæri í hugsanlegri ræðu á eftir hver skoðun hans á breytingu á umhverfi tónlistar hér á landi er. Við erum að leggja fram mjög róttækar hugmyndir um að breyta því umhverfi. Ég held að það sé ein af mörgum nýjum hugsunum sem hér koma fram. Er hv. þingmaður tilbúinn að koma í lið með okkur til að efla þá glæsilegu atvinnugrein hér á landi sem tónlistin er og koma rekstrarumhverfinu þannig fyrir að við getum horft fram á áframhaldandi sókn í íslenskum tónlistariðnaði?

Mjög góð hugmynd.

„Mjög góð hugmynd,“ segir hv. þingmaður. Ég vona að hann fylgi henni þá eftir með tillögugerð í þinginu og styðji okkur framsóknarmenn í þeim efnum. Hvað varðar landbúnaðinn held ég að hv. þingmaður hafi ekki lesið þær hugmyndir sem við höfum í landbúnaðarmálum í þeirri skýrslu sem kynnt var á flokksþingi framsóknarmanna. Þar kemur fram að sóknarfæri landbúnaðarins hafi trúlega aldrei verið eins góð og um þessar mundir. Fjölmörg tækifæri felast í íslenskum landbúnaði. Ég veit að það hefur stundum verið erfitt fyrir ýmsa samfylkingarmenn að sjá tækifærin sem felast í landbúnaðinum en sú staðreynd að matvælaverð í heiminum er í sögulegu hámarki og tækifæri til að nýta landsins auðlindir til að framleiða meira af gæðaframleiðslu á sviði landbúnaðarafurða eru mjög mikil hér á landi í dag. Ég er viss um að eftir mikla umræðu við hv. þingmann á næstu dögum og vikum getum við verið sammála um að tækifæri landbúnaðarins eru mikil. Ég vil að lokum þakka hv. þingmanni fyrir málefnalegt 

Forseti. Ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir ræðu hans áðan og að fylgja þessari ágætu tillögu úr hlaði, sem ég get að mörgu leyti tekið undir og er ágætt innlegg í umræðuna varðandi sókn í uppbyggingu atvinnumála og fleira reyndar sem komið er inn á í þessari tillögu, svo sem efnahags- og skattamál og fleira því tengt. Það hefur komið fram áður í umræðunni að í sjálfu sér sé hægt að taka undir margt af því sem þar kemur fram. Það er mjög auðvelt að taka undir að skuldameðferð lítilla og meðalstórra fyrirtækja eigi að ljúka sem fyrst, ég held að við séum öll sammála um það. Og ég held að við séum öll sammála um að koma eigi til móts við þarfir einstaklinga sem ekki hafa fundið sig í framhaldsskólum og háskólum, að atvinnulausu fólki verði boðið upp á fjölbreytt úrræði við upphaf næsta skólaárs, fjármagn til kennslu í raun- og verkfræðigreinum háskóla landsins verði aukið o.s.frv. Þetta eru allt góð og gild málefni sem ég held að við getum flest tekið undir. Margt af þessu er nú þegar í gangi. Það er því bæði hægt að fagna tillögum Framsóknarflokksins hvað varðar að styðja við það sem þegar er verið að gera í þessum málum og bæta við ýmsum hugmyndum þeirra. Ég bendi á að endurgreiðsla vegna kvikmyndaframleiðslu í ár mun nema á bilinu 500–600 millj. þegar upp verður staðið. Framsókn leggur til að það verði aukið og allt í fína með það. Það eru tvær spurningar sem mig langar að bera upp. Annars vegar varðandi það hvort gert hafi verið kostnaðarmat á þessari tillögu. Í henni felst talsverður útgjaldaauki, annars vegar aukin bein útgjöld og hins vegar breytingar sem munu fela í sér minni tekjur að því er varðar skattbreytingar og fleira í þeim dúr. Var gert kostnaðarmat við tillöguna, hvað mun hún kosta og sömuleiðis hver er ávinningurinn af henni? Ég ætla að bíða með seinni spurninguna þangað til í síðara andsvari.

Frú forseti. Já, það hefur verið gert kostnaðarmat á einstaka þætti þessara tillagna. Það má finna í fylgiskjali með þingsályktunartillögunni. Þar er sem sagt metið hver kostnaðurinn er við einstakar aðgerðir. Sú nálgun sem höfð var við þessi verkefni og þær tillögur sem hér eru nefndar varðar aukin framlög til kvikmyndagerðar og tónlistar. Eftir yfirlegu yfir því hvaða virðisauka framlög til þeirra atvinnugreina mundu skila kom í ljós að ávinningurinn yrði meiri af því að leggja fram fjármuni og fjárfesta í þeim. Meira kemur inn í formi skatta og launagreiðslna í íslenskt samfélag en sem nemur framlögunum. Við höfum verið að benda á aðgerðir sem annars vegar kosta og skila sér þá í auknum skatttekjum til lengri tíma litið til samfélagsins, heimilanna og fyrirtækjanna í landinu og hins vegar aðgerðir sem kosta ekki neina beina fjármuni. Það kostar t.d. ekki fjármuni að breyta rekstrarumhverfi atvinnulífsins og innleiða slíkar breytingar. Nær undantekningarlaust í samtölum við forsvarsmenn íslensks atvinnulífs var gagnrýnt með hvaða hætti ríkisstjórnin hefur gengið fram þegar kemur að því að breyta rekstrarumhverfi fyrirtækjanna. Þar hefur verið haft takmarkað samráð og breytingar kynntar með mjög stuttum fyrirvara þannig að mikil óvissa hefur verið um rekstrarumhverfi fyrirtækjanna. Við leggjum fram tillögur um að breyta verklaginu og innleiðum ákveðinn gæðasáttmála um það hvernig slíku verklagi verði háttað. Ég vona að hv. þingmaður geti verið mér sammála um það að margar þær skattbreytingar sem hafa farið í gegn á undanförnum árum hefði mátt kynna betur og gera í meira samráði 

Forseti. Það dugar mér einfaldlega ekki af fenginni reynslu, reyndar stuttri og mun styttri reynslu í þessu starfi en hv. þm. Birkir Jón Jónsson hefur, að segja að ávinningurinn sé meiri en útgjöldin. Það hef ég reynt í því starfi sem ég hef haft hér og þá sérstaklega í fjárlaganefnd. Þess vegna vil ég sjá um það einhverjar tölur, einhverjar upplýsingar, eitthvað sem sannfærir mig um að þannig sé það. Ef þetta er einfaldlega eins og margir vilja halda fram og reyndar allt of margir, að mér finnst, að aukin útgjöld skapi enn meiri tekjur þá eigum við að moka peningum út alveg skilyrðislaust hægri, vinstri eins og við getum. Þetta eru þau rök sem við heyrum víðast hvar en það stendur oft ekki mikið á bak við þegar frekar er skoðað. Ég vil þó segja að í einstaka tilfellum í þessum tillögum Framsóknarflokksins geti svo verið en það vantar eitthvað áþreifanlegt til að geta rökrætt það  Mig langar að vekja máls á þeirri umræðu sem hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni þegar hann fylgdi málinu úr hlaði, talaði um skattbreytingar og fór reyndar inn á það í andsvari við mig áðan að þær hefðu verið óréttlátar og ósanngjarnar og ekki unnar í samráði við aðila vinnumarkaðarins að nægilega miklu leyti, að mati þingmannsins. Ísland er ekki nema á rólinu frá 10., 11. og niður í 15. sæti OECD-ríkja og Evrópuríkja varðandi skatthlutfall bæði á einstaklinga og fyrirtæki. Við erum í 11. sæti varðandi skattlagningu á fjármagnstekjuskatt.

Hvað með lífeyrissjóðina?

Við erum í 12. sæti OECD-ríkja varðandi skattlagningu á almenning og á bilinu 12.–15. sæti í skattlagningu á fyrirtæki. Ég spyr: Hvert hafa fyrirtæki flúið undan íslenskum sköttum 

Frú forseti. Ég sé að ég hef 15 mínútur til að fara í andsvar við hv. þingmann. Ég þakka frú forseta fyrir hið ágæta svigrúm sem ég fæ til þess. Flóttinn frá íslensku atvinnulífi gagnvart stefnu ríkisstjórnarinnar birtist m.a. í því hversu lítil fjárfesting er í atvinnulífinu í dag. Hún þyrfti að vera miklu meiri en raun ber vitni. Leitt er til þess að vita að hv. þingmaður getur ekki komið aftur upp í andsvar við mig en honum er frjálst að biðja um orðið. Sú arfavitlausa stefna sem ríkisstjórnin birti í vor í málefnum sjávarútvegsins, sem er undirstöðuatvinnugrein landsbyggðarinnar, þjóðarinnar, 

Ég spurði um skattana.

- Hv. þingmaður talar enn um skattana.

Svaraðu því.

Það er orðið mjög erfitt, frú forseti, að halda þræði í ræðunni þegar hv. þingmaður heldur aðra ræðu úti í sal. Ég ætla að hvetja hv. þingmann til að fá útrás fyrir þessa tjáningarþörf með því að biðja um orðið á eftir. Ég get þá farið í andsvar við hann. Þessar tillögur eru mjög vandlega og vel unnar og við munum að sjálfsögðu fara betur yfir þær í því nefndarstarfi sem er fram undan 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að gefa ræðumönnum hljóð.

Rétt.

Virðulegur forseti. Það er að sjálfsögðu ómögulegt á þeim stutta tíma sem mér er úthlutaður til að flytja þessa ræðu að rekja allar þær tillögur sem hér eru birtar í heilli bók. Ég þarf þess vegna að reyna að velja úr. Ég ætla að byrja á að tala stuttlega um forsendurnar, efnahags- og skattamálin og vinnumarkaðsaðgerðirnar sem eru auðvitað nauðsynlegar til að allt hitt fáist þrifist. Síðan ætla ég að velja úr nokkrar atvinnugreinar og fara yfir tillögurnar í þeim efnum. Í fyrsta lagi er byrjað á að rekja mikilvægi skattstefnunnar fyrir atvinnulífið. Við höfum alloft áður farið ítarlega yfir þetta, enda kemur á daginn aftur og aftur að það sem fyrirtæki líta helst til þegar þau meta hvort þau eigi að ráðast í fjárfestingu og ráða nýtt fólk til starfa eru skattamálin. Þess vegna er mjög mikilvægt að tillögum fylgi alltaf stefna í skattamálum og það er lagt fram allítarlega hér. Jafnframt er þetta spurning um að laga umhverfið sem fyrirtækin búa við, það er að sjálfsögðu mjög erfitt að byggja upp í viðjum gjaldeyrishafta. Þess vegna er það ein af forsendunum að menn ráðist í úrbætur og afnemi gjaldeyrishöftin sem fyrst. Við höfum lagt fram ítarlegar tillögur um hvernig standa megi að því. Svo eru það almennar vinnumarkaðsaðgerðir. Hér er til að mynda lagt til að gerð verði úttekt á þörfum atvinnulífsins og atvinnulausra gagnvart námi og námsframboði. Töluvert hefur skort á það, eins og hv. þingmenn stjórnarliðsins gengust reyndar við áðan í andsvörum. Við þær aðstæður þar sem atvinnuleysi í landinu er miklu meira en við eigum að venjast verðum við að grípa til ráðstafana til að forðast að atvinnuleysið festist í sessi og að við lendum í því sem sumar þjóðir, Evrópuþjóðir, hafa lent í, að fólk sé jafnvel atvinnulaust kynslóð fram af kynslóð, festist í atvinnuleysisgildru. Við þurfum því að koma til móts við ólíkar þarfir þeirra sem missa vinnuna. Ég verð í ljósi þess hversu tíminn er skammur að láta þetta nægja af yfirferð yfir forsendurnar en þær eru raktar ítarlega í tillögunum. Ég ætla að nota það sem ég á eftir af tímanum til að ræða það sem kalla mætti atvinnugreinar framtíðarinnar, atvinnugreinar 21. aldarinnar, ég á þá við þær greinar sem eru í hvað örastri þróun. Þetta eru kaflar IV–VIII, þ.e. nýsköpun, hugverkaiðnaður, kvikmyndagerð og tónlist, ferðaþjónusta, og landbúnaður. Landbúnaður er nefnilega ein af greinum framtíðarinnar eins og ég mun útskýra á eftir. Nýsköpun í atvinnulífinu hefur verið lengi til umræðu á Íslandi, en það hversu brýnt er að bæta þar úr og efla nýsköpun varð mjög áþreifanlegt með efnahagshruninu. Þess vegna eru lagðar til mjög afdráttarlausar tillögur um aðgerðir til að efla rannsóknir og nýsköpun. Stefnt er að því að fjármagn til kennslu í raun- og verkfræðigreinum í háskólum landsins verði aukið og jafnframt að stuðningur við rannsóknar- og þróunarstörf verði efldur m.a. með skattafsláttum vegna fjárfestingar í nýsköpunarverkefnum. Þá spyrja menn: Hvað kostar það? En þá er ekki verið að spyrja réttu spurningarinnar vegna þess að þetta er fjárfesting. Það er grundvallaratriði að menn líti á nýsköpun sem fjárfestingu, trúi því að það fjármagn sem sett er í slíkt skili meiri tekjum til lengri tíma lítið. Það má líkja þessu við aðrar atvinnugreinar. Hvernig hefði atvinnulíf þróast á Íslandi ef menn hefðu til að mynda við upphaf togaraútgerðar hugsað sem svo að það væri svo dýrt að kaupa þessi stóru fínu skip, það mætti ekki setja pening í það því þau kostuðu svo miklu meira en árabátarnir? Hver hefði afleiðingin af því orðið? Hefði hún orðið sparnaður, auknar tekjur ríkisins, aukin velmegun? Að sjálfsögðu ekki. Menn þorðu að fjárfesta, trúðu því að fjárfesting í nýsköpun, sem var í sjávarútvegi í þessu tilviki, mundi skila auknum tekjum til lengri tíma litið. Við hljótum að trúa því að fjárfesting í þessum þróunargreinum skili okkur meiri tekjum til lengri tíma litið. En óttist menn að ekki séu til peningar til skamms tíma til að fjárfesta þá er einfaldast að líta til þess sem hefur þó sparast á undanförnum þremur árum, til að mynda í vaxtagreiðslum sem við erum ekki að borga af Icesave-kröfum Breta og Hollendinga, 40 milljarðar á ári. Þetta eru peningar sem áttu að fara út úr landinu í erlendri mynt. Það mætti þess vegna fjárfesta fyrir tvöfalda þá upphæð innan lands, peningar sem mundu ekki tapast heldur skapa enn meiri tekjur. Ef menn hefðu haft efni á því, auðveldlega, eins og sumir stjórnarliðar héldu fram aftur og aftur, að borga 40 milljarða út úr landinu í vexti, þá hljótum við að hafa efni á að fjárfesta í nýsköpun. Kvikmyndagerð og tónlist er nefnt hérna sérstaklega og ekki að ástæðulausu vegna þess að þær greinar hafa sýnt það að þær eru svo sannarlega færar um að skapa ekki aðeins list heldur líka verðmæti á Íslandi. Það var nefnilega svo merkilegt með kvikmyndagerðina og niðurskurð þar að menn reiknuðu dæmið ekki til enda. Þetta tengist þeirri umræðu sem við erum alltaf að reyna að halda á lofti, mikilvægi þess að reikna heildaráhrif í útgjöldum ríkisins við fjárlagagerðina. Það er tiltölulega auðvelt að sýna fram á, og það hefur verið gert, að framlög til kvikmyndagerðar skili sér margfalt til baka og ekki hvað síst í erlendri mynt, svoleiðis að niðurskurður þar er ekki til þess fallinn að spara fyrir ríkið, hann dregur þeim mun meira úr tekjunum. Og svona er þetta með svo fjölmargt. Þess vegna þurfum við alltaf að líta á heildarmyndina. Þegar menn koma og hafa áhyggjur af kostnaðinum verða þeir að líta á heildarmyndina og þeir verða að líta á langtímaáhrifin. Við verðum að þora að fjárfesta og það á líka við í ferðaþjónustunni. Ferðaþjónustan hefur vaxið mjög mikið, sérstaklega á undanförnum árum, en þar þarf að ráðast í heilmikla uppbyggingu og eins að efla kynningarstarf. Reyndar var ánægjulegt að sjá að ríkisstjórnin ákvað að leggja fjármagn í það, en við þurfum að gera ferðaþjónustuna fjölbreytilegri eins og aðrar atvinnugreinar og sérstaklega að láta hana ná yfir lengri tíma því að vandi ferðaþjónustunnar á Íslandi hefur verið hversu árstíðabundin ferðaþjónustan er. Við leggjum til, og höfum gert undanfarin ár, ýmsar leiðir til þess. En eitt sem ég vil sérstaklega draga fram í því sambandi er mikilvægi þess að bæta hið manngerða umhverfi, bæta ásýnd til að mynda miðbæjarins í Reykjavík svo að það að fara til íslensku borgarinnar og bæjanna verði ekki síður áhugavert en að skoða íslenska náttúru. Það er ein besta leiðin til að fá ferðamenn til landsins á öðrum árstímum en á sumrin. Í lokin er það grein 21. aldarinnar, eins og reyndar fyrri alda, en ekki hvað síst sérstaklega 21. aldarinnar, það er landbúnaðurinn. Fólki fjölgar svo gríðarlega hratt í heiminum, um næstum því 250 þús. manns á dag ef ég man rétt, það slagar hátt í íbúafjölda Íslands, að auka þarf verulega matvælaframleiðslu í heiminum. Það er jafnframt ljóst að nú er að verða grundvallarbreyting í matvælaframleiðslu. Allt frá árinu 1861 hefur þróunin nefnilega orðið sú að matvæli hafa orðið ódýrari og ódýrari. Það hefur orðið ódýrara að framleiða þau, tækninni hefur fleygt fram, orka varð bæði aðgengilegri og ódýrari og hinar ýmsu framfarir leiddu til mikillar framleiðsluaukningar. En nú horfir málið öðruvísi við. Á sama tíma og hin mikla fólksfjölgun á sér stað í heiminum og sérstaklega í borgum þar sem neyslan er með öðrum hætti en í sveitum þróunarlanda hefur skortur á landrými orðið sífellt meira vandamál, skortur á vatni fyrir landbúnað er sífellt meira vandamál, hærri kostnaður og meiri skortur á orku er líka vandamál og svo mætti áfram telja. Ákveðin stöðnun hefur orðið í framþróun í tækni í matvælaiðnaðinum og allt leiðir þetta til stighækkandi matvælaverðs eins og við höfum séð á allra síðustu árum. Þar eru tækifæri Íslands mikil, lands sem á gnægð vatns, næga orku, nægt landrými og stundar umhverfisvænan landbúnað. Landbúnaður er því ein af greinum 21. aldarinnar og mikilvægt að Íslendingar haldi áfram að efla þá grein.

Virðulegi forseti. Ég kem upp til að fagna fram komnum tillögum Framsóknarflokksins um eflingu atvinnulífsins. Oft var þörf en nú er nauðsyn. Ég tel hann pólitíkinni til hnjóðs, og kannski einn mesti veikleiki hennar nú um stundir, sá siður manna að rífa niður uppbyggilegar hugmyndir ef þær koma frá öðrum flokki en manns eigin. Mér finnst það til marks um þröngsýni og allt að því barnaskap að tala þannig um stjórnmál að allt sem frá manns eigin flokki kemur sé yfir gagnrýni hafið og allt sem frá öðrum kemur sé í það minnsta ömurlegt. Slík stjórnmálaumræða heldur okkur ofan í skotgröfunum, hún kemur okkur ekki úr stað. Nú þurfum við að komast úr stað og við þurfum að beita til þess öllum ráðum. Framsóknarflokkurinn leggur að mínu viti fram mjög fjölbreytt plagg og er það vel, fjölbreytni er að mínu mati lykilatriði í atvinnuuppbyggingu á Íslandi til frambúðar. Við höfum því miður búið við tiltölulega einsleitt atvinnulíf hringinn í kringum landið, stundum veðjað á einhæfar lausnir til frambúðar. Ég tel að við þurfum sem þjóð að skoða allar leiðir til að auka fjölbreytni starfa sem víðast á landinu báðum kynjum til heilla og allri menntun til heilla. Við getum ekki horft á bóknámsgreinarnar sem öðrum æðri og við getum ekki hugsað um karlastörf frekar en kvennastörf. Við þurfum að hugsa um allar leiðir í atvinnumálum til framdráttar þjóðinni í þessum mikilvæga málaflokki sem vel að merkja heldur ekki bara uppi lífskjörum í landinu heldur líka velferðinni. Við lestur þessara tillagna verður ekki annað sagt en þær séu í grunninn almennar og kannski sumar hverjar ekki útfærðar til fulls og ef til vill er erfitt að biðja um það í öllum smáatriðum. Þetta eru hins vegar fjölbreyttar tillögur og eru til marks um að mikil vinna hefur verið lögð í þær og þær eru útskýrðar í mikilli greinargerð sem fylgir tillögusmíðinni. Við Íslendingar stöndum nú frammi fyrir mikilli vá í atvinnumálum af augljósum ástæðum. Við eyddum um efni fram, ekki einvörðungu einstaklingar heldur ekki síður fjármálafyrirtæki og fyrirtæki almennt í landinu. Og það á við um allar greinar. Einn helsti veikleiki íslensks atvinnulífs er afleiðing af oflánastefnu þar sem fyrirtækjum var lánað langt umfram getu jafnvel í verkefni sem voru alls óskyld starfsemi þeirra og nægir þar að nefna sjávarútveginn. Við þurfum því að taka til í þeim ranni fljótt og vel, eins og kemur fram í tillögum framsóknarmanna, og við þurfum að sækja fram á sem flestum sviðum, efla þau fyrirtæki sem fyrir eru en laða til landsins erlent fjármagn til að auka á fjölbreytnina í þessum ranni. Ég ætla að staldra við gagnrýni framsóknarmanna á þær skattalagabreytingar sem gerðar hafa verið hér og hafa ef til vill þvælst fyrir uppbyggingu fyrirtækja á undanförnum vikum og mánuðum. Ég hef verið þeirrar skoðunar, og er það enn þá, það mun ekki breytast, að við höfum, í þeim erfiðleikum sem við höfum verið í, þurft að grípa til allra leiða sem færar eru til að laga samfélagið að þeim efnum sem það ræður við. Við höfum þurft að leggja á meiri gjöld og skatta. Við höfum þurft að skera niður í ríkisbúskapnum og við þurfum jafnframt að brekka skattstofnana með auknum tekjumöguleikum, auknum hagvexti. Þessar þrjár leiðir eru þær sem eru í boði og ég tel það frekar billegan málflutning að segja sem svo að við þær fordæmalausu aðstæður sem við búum við í dag hefðum við getað gripið til aðeins einnar af þessum þremur leiðum. Ég held að ástandið hafi einfaldlega verið þannig að við höfum þurft að grípa til allra þessara leiða; að ná inn auknum tekjum í gegnum skattkerfið, spara með niðurskurði í ríkisútgjöldum og jafnframt breikka skattstofna með auknum hagvexti. Þessar tillögur leiða vonandi til aukins hagvaxtar og það er það sem við þurfum á að halda. Ég tel að fjögur efni séu mikilvægust í umræðum um atvinnumál nú um stundir, þ.e. að auka kaupmátt, auka fjölbreytni í atvinnulífinu, auka menntun - og ég tek sérstaklega undir með framsóknarmönnum, í 2. lið tillagnanna um vinnumarkaðsaðgerðir, að komið verði til móts við þarfir einstaklinga sem ekki hafa fundið sig í framhalds- og háskólum og gerð verði úttekt á þörfum atvinnulífsins og atvinnulausra gagnvart námi og námsframboði. Þar erum við aftarlega á merinni. Síðast en ekki síst er fjórði þátturinn sá að stöðugleiki verði aukinn. Ég tel reyndar að óvissan í rekstrarumhverfi íslenskra fyrirtækja stafi ekki fyrst og síðast af þeim breytingum sem gerðar hafa verið á skattalagaumhverfinu. Ég tel að óvissa í rekstrarumhverfi sjávarútvegsins, sem hefur verið nefndur í þessari umræðu, stafi ekki af þeim breytingum sem boðaðar eru í þeim málaflokki. Þær breytingar eru í átt til stöðugleika vel inn í framtíðina. Þar er verið að bjóða mönnum aðgang að auðlindum til 20, hugsanlega 30 ára, vissulega hefur verið talað um 15 eða 18 ár en ég tel að komist verði að annarri niðurstöðu. Óvissan í rekstrarumhverfi íslenskra fyrirtækja er fyrst og síðast sveiflan á gjaldmiðlinum sem hefur verið á þann veg að menn hafa ekki getað skipulagt sig fram í tímann. Ísland hefur sveiflast í þessum efnum mun meira en aðrar þjóðir og þegar rætt er við forstöðumenn fyrirtækja, meðalstórra, lítilla og þeirra stærstu sem eru við lýði á Íslandi, er það niðurstaða langflestra að óstöðugleikinn í gjaldeyrismálum hafi leikið þau einna verst og kannski fælt þau í burt sem farið hafa úr landi, þau hafa flúið í stöðugleikann. Gleymum því ekki að menn tala oft um að kosturinn við krónuna á tímum sem þessum felist í því að sveigjanleikinn sé ærinn. En sá sveigjanleiki er hins vegar á þann veg að það er alltaf einhver sem tapar á honum, jafnframt því sem einhver græðir á honum. Menn ræða nú um að útflutningsgreinarnar græði á veiku gengi en á móti kemur að heimilin í landinu blæða fyrir það. Það eru alltaf tvær hliðar á því máli. Sveigjanleikinn í gjaldmiðlinum, sem er versta ógnin í íslensku atvinnulífi nú um stundir, leiðir alltaf til þess að einhver tapar. Það er alltaf einhver sem tapa á þeirri rússíbanareið sem núverandi gjaldmiðill er. Að þessu sögðu vil ég, frú forseti, taka undir mjög mörg atriði í þessu ágæta plaggi sem framsóknarmenn leggja fram til umræðu í dag. Ég fagna því mest að hér er sótt fram í fjölbreytni. Ég tel að það séu kannski mestu möguleikarnir í íslensku atvinnulífi til frambúðar að veðja á fjölbreytni. Ástæða þess að fækkað hefur í byggðarlögum víða um land er einsleitni atvinnulífsins. Þar hefur kalli kvenna í atvinnumálum ekki verið svarað og ekki heldur þeirra sem vilja mennta sig á annan hátt en íslenskt samfélag hefur boðið upp á á undanförnum árum, en þar hefur jafnframt verið um einhæfni að ræða. Ég gæti nefnt mörg atriði í sambandi við þær tillögur sem hér eru til umfjöllunar, svo sem eins og kvikmyndalistina sem komið er inn á, en ég tek undir að hækka beri endurgreiðsluhlutfall úr 20 í 25%. Þrátt fyrir harðæri í framlögum til kvikmyndagreina hefur endurgreiðsluhlutfallið aldrei verið hærra. Í fjárlögum er gert ráð fyrir 150 millj. kr. í endurgreiðslur, nú þegar eru þær komnar í um 300 millj. kr., verða væntanlega milli 500 og 600 millj. kr., þannig að sú grein er í mikilli framsókn. Svo á reyndar við um fleiri greinar og þar nefni ég til dæmis landbúnaðinn sem ég held að við ættum að gefa meiri gaum í umræðu á Alþingi. Þar eru gríðarlegir möguleikar og ég held að við ættum að tala um þá grein af meira sjálfstrausti en við höfum þorað að gera úr þessum ágæta ræðustól.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans og tek undir orð hans þar sem hann talar um að kvikmyndagerð sé í framsókn og að það væri mjög jákvætt ef fleiri atvinnugreinar í landinu væru í framsókn, þá væri ástandið í atvinnumálum betra að mörgu leyti. Mig langar að leiðrétta eitt hjá hv. þingmanni. Féll hann í ræðu sinni í sömu gryfju og margir fjölmiðlamenn hafa gert þegar hann talaði um þær gríðarlegu afskriftir sem verið hefðu í sjávarútveginum. Það er alveg rétt, það hafa orðið afskriftir í sjávarútvegi en hins vegar er ágætt að það komi fram að afskriftirnar hafa verið margfalt meiri í verslunar- og þjónustugeiranum. Til að mynda voru afskrifaðar 88,5 milljarðar hjá 13 fyrirtækjum innan þess geira á meðan sjávarútvegurinn afskrifaði einungis um einn áttunda af þeirri upphæð. En það var ekki það sem ég ætlaði að koma inn á í ræðu minni. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir um margt ágæta ræðu. Hann kom inn á ýmislegt í atvinnumálum og ég tek hjartanlega undir með honum um að að sjálfsögðu eigi menn að benda á það sem gott er og kemur frá öðrum flokkum. Eitt vakti þó athygli mína, það var þegar hv. þingmaður talaði um að stærsti vandi Íslands í dag væri gjaldmiðillinn; ef við værum með annan gjaldmiðil væri atvinnuástandið annað hér á landi. Ég lýsi mig ósammála því en hins vegar langar er ég í ágætissambandi við marga af forsvarsmönnum fyrirtækja hér á landi og finn fyrir því í vaxandi mæli að margir þar innan búðar eru farnir að horfa frá evrunni og vilja skoða einhliða upptöku á öðrum gjaldmiðlum vegna þess að þeir vilja ekki fara inn í það hagvaxtarlamandi samband sem Evrópusambandið er. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki að tími sé kominn til að horfa svolítið út fyrir rammann hvað það snertir. Að lokum vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki að eitthvað af vandanum 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að leiðrétta hv. þm. Ásmund Einar Daðason. Ég ræddi ekkert um afskriftir sjávarútvegsfyrirtækja í ræðu minni, ég ræddi eingöngu um að þessi fyrirtæki hefðu fengið lán til óskyldrar starfsemi og notuðu þá peninga sem þau fengu að láni til alls annars en sjávarútvegs. Ég ræddi ekki um afskriftir og vona að ég geti vitnað í ræðu mína í þeim efnum þegar hún kemur útprentuð innan skamms. Varðandi gjaldeyrismálin tel ég og stend við það að það sé eitt af þeim úrlausnarefnum sem við þurfum að leysa og bjóða komandi kynslóðum upp á fýsilega og varanlega lausn í þeim málum. Jafnt heimilin sem fyrirtækin í landinu eiga erfitt með að skipuleggja sig inn í framtíðina þegar sveiflurnar eru jafnmiklar og raun ber vitni á gjaldmiðlinum og ég er að sjálfsögðu ekki það blindur að ég horfi á eina lausn. Evran er góð og gild en ég er algerlega reiðubúinn til að skoða aðra möguleika svo fremi sem þeir uppfylla viðkomandi skilyrði að þjóðin sem við tilheyrum njóti meiri stöðugleika en hún býr við nú í þeim efnum. Það er einhver sú mesta kjarabót sem íslensk þjóð getur fengið í augnablikinu. Evran er vitaskuld þeim kostum gædd að þar skiptum við í mynt sem er á öllum helstu markaðssvæðum okkar. Á milli 60 og 70% af útflutningi okkar er til Evrópu, vitaskuld er þar á meðal Bretland sem ekki er með evruna og eins Danmörk, en um 80% af innflutningi okkar kemur frá sömu löndunum. Varðandi ríkisstjórnina segi ég enn og aftur að það á ekki að skamma 

Frú forseti. Ég skil hv. þingmann þannig, og það eru mjög merkileg tíðindi, að hann sé hugsanlega sammála þeim mönnum innan atvinnulífsins sem talað hafa fyrir einhliða upptöku annars gjaldmiðils en evrunnar. Ég tel það mjög jákvætt að hv. þingmaður sé búinn þeirri víðsýni sem margir félagar hans eru ekki. Það er alveg hárrétt að stór hluti af vöruskiptum okkar fara til Evrópusambandsins, þ.e. að skipafélögin og farmbréfin eru stíluð á hafnir innan Evrópusambandsins. En sé hins vegar rýnt í tölurnar og gjaldmiðlana sem þar eru að baki er stærstur hluti af útflutningi okkar Íslendinga í bandaríkjadollurum eða um 37%. Svo kemur evran með 27% og breska pundið með 14%. Ef við horfum til þess í hvaða gjaldmiðli við eigum mest viðskipti væri nærtækast að taka upp bandaríkjadollar. Er það ekki einmitt það sem talað var um fyrir hrun að það væri mjög slæmt að vera með lán í annarri mynt en tekjurnar? Það er einmitt það sem er að gerast þegar menn einblína á evruna. Ég ítreka spurningu mína til hv. þm. Sigmundar Ernis Rúnarssonar um hvort hann sé þá sammála mönnum innan Samtaka iðnaðarins, Samtaka atvinnulífsins og sífellt fleirum innan atvinnulífsins sem eru mótfallnir því að leggja svo gríðarlega áherslu á að fara inn í hagvaxtarlamandi hagkerfi sem tekur nú mikla og kannski mjög langvinna dýfu. Menn hafa áhyggjur af því að það geti einfaldlega farið að hamla vexti fyrirtækja og eru fylgjandi því að við förum að einbeita okkur að því að skoða aðra gjaldmiðlamöguleika, hugsanlega norsku krónuna, kanadadollar eða bandaríkjadollar. Svo vísa ég því að sjálfsögðu alfarið á bug að ríkisstjórnin 

Frú forseti. Ríkisstjórnin er að sjálfsögðu að gera sitt besta.

Því neita ég ekki.

Auðvitað erum við sem störfum á Alþingi öll að reyna að gera okkar besta. Ég er hins vegar þeirrar gerðar í pólitík minni að ég hef gagnrýnt ríkisstjórnina alveg eins og ég hef gagnrýnt stjórnarandstöðuna og ég hef hampað stjórnarandstöðunni alveg eins og ég hef hampað mínum eigin flokki, þannig að ég horfi svo sem út fyrir þau landamæri þegar kemur að pólitískri umræðu. Við eigum að tala á alveg sama hátt um gjaldeyrismálin, frú forseti. Við eigum ekki að hafa það sem trúaratriði að tala gegn evrunni hvenær sem við komum í pontu Alþingis eða hvar sem við komum á mannamót. Evran hlýtur að koma til greina alveg eins og aðrir möguleikar. Við verðum að skoða vel og rækilega inn í framtíðina hvar stöðugleikinn verður í íslenskum þjóðarbúskap og með hvaða hætti við tengjumst öðrum gjaldmiðli. Evran kemur þar til greina. Við megum ekki hafa það sem trúarafstöðu í lífi okkar og pólitík að hún sé galdranornin í leikritinu. Hún er alveg jafnbrúkleg nú um stundir og dollarinn. Þar vil ég nefna að sumir hagfræðingar hafa nefnt að bandarískt hagkerfi sé að niðurlotum komið og tæknilega gjaldþrota 

Virðulegur forseti. Það er ástæða til að þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu og fyrir að sýna þessu máli áhuga. En getur hv. þingmaður tekið undir það með mér, þótt hann hafi nefnt að ríkisstjórnin þurfi að beita öllum leiðunum þremur sem hann skilgreindi sem svo, niðurskurði, skattahækkunum og aukinni verðmætasköpun, þótt við getum verið sammála um að niðurskurður hafi verið nauðsynlegur og aukin verðmætasköpun líka, að ekki eigi að ráðast í skattahækkanir sem draga úr verðmætasköpuninni, sérstaklega ef það dregur úr verðmætasköpuninni að því marki að tekjurnar verða enn minni fyrir vikið? Af því að hv. þingmaður nefndi að ekki mætti gagnrýna slökkviliðið þegar það stæði í brunarústum má auðvitað gagnrýna slökkviliðið ef það hellir olíu á eldinn, og það er ég ansi hræddur um að ríkisstjórnin hafi í mörgum tilvikum gert. Annað sem ég vildi gjarnan spyrja hv. þingmann út í varðar það sem hann nefndi um mikilvægi fjölbreytileika atvinnulífs á landsbyggðinni og sérstaklega mikilvægi þess að sem flest kvennastörf yrðu til. Skýtur það þá ekki svolítið skökku við að nú áformi menn að skera verulega niður í kvennastörfum í heilbrigðisþjónustu á Norðausturlandi? Er því ekki öfugt farið, miðað við það sem hv. þingmaður sagði og við erum sammála um að sé mikilvægt, að auka fjölbreytileika í atvinnulífinu, að skera niður fjölbreytileikann með því að leggja að miklu leyti af heilbrigðisþjónustu í einum landshluta? Það bitnar sérstaklega á kvennastörfum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. nafna mínum Davíð Gunnlaugssyni fyrir innleggið. Varðandi kvennastörfin hef ég verið ólatur við að gagnrýna hvernig niðurskurður í störfum á sviði heilbrigðismála hefur einkum og sér í lagi bitnað á kvenfólki, að þrjár af hverjum fjórum stöðum sem skornar hafa verið niður í heilbrigðismálum hafa verið kvennastörf, sú tölfræði er augljós. En þá ber að hafa í huga að sjálfdæmið er forstöðumanna heilbrigðisstofnana og þeir hafa fengið fullt frelsi til að skera niður í störfum. Það hefur verið val þeirra og mér hefur þótt mjög miður að niðurskurðurinn, þegar kemur að störfum, hefur sérstaklega bitnað á láglaunakonum. Menn hafa ekki þorað að fara í hinar öflugu stéttir lækna og hjúkrunarfólks en fremur skorið niður á sviði sjúkraliða og ræstitækna. Það er veruleikinn. Ég tel hins vegar að við höfum náð að verja störf. Ríkið hefur tapað nálægt 400 störfum nettó við fordæmalausar aðstæður sem nú ríkja í atvinnumálum. Það er varðstaða að mínu viti að hafa ekki tapað fleiri störfum. En það vekur hins vegar athygli að það er að stærstum hluta, um 70%, í heilbrigðiskerfinu og tel ég þar vera nóg komið að sinni meðan við höfum ekki enn þá fengið svar við því hvernig við viljum breyta skipulaginu í þeim lið. Ég kem e.t.v. að skattamálunum í seinna andsvari mínu en þar held ég 

Virðulegur forseti. Forstöðumenn þessara heilbrigðisstofnana standa frammi fyrir því að flestir starfsmennirnir eru konur og því leiðir fækkun starfa til þess að hlutfallslega fleiri konur missa vinnuna. Mátti skilja hv. þingmann sem svo að hann vildi þá að menn segðu upp fleiri læknum og hjúkrunarfræðingum? Ég er dálítið hræddur um að hjúkrunarfræðingarnir alla vega séu flestir konur og eflaust stór hluti læknanna líka. Spurningin er þessi: Er hv. þingmaður sáttur við þann niðurskurð sem boðaður er í kjördæmi hans þar sem hann þekkir best til, á Norðausturlandi, á sviði heilbrigðisþjónustu? Fyrst maður er kominn yfir í það kjördæmi má líka setja það í samhengi við það sem hv. þingmaður sagði um sjávarútvegsmálin. Telur hv. þingmaður til að mynda að útgerðarmenn á Akureyri gætu tekið undir það sem hv. þingmaður hélt fram í ræðu sinni að boðaðar aðgerðir ríkisstjórnarinnar í sjávarútvegsmálum væru til þess fallnar að auka stöðugleika? Þegar menn vita ekki einu sinni hversu langan tíma verið er að ræða um, er þá hægt að tala um að verið sé að auka stöðugleika í greininni eða er með því verið að ýta undir óróa og algera óvissu? Varðandi landbúnaðinn þá birtist einmitt í þessum tillögum mikið sjálfstraust hvað varðar landbúnaðinn, þ.e. sú trú að landbúnaður sé ein af greinum 21. aldarinnar þar sem vöxturinn verði gríðarlega mikill, þar sem von sé á verðhækkunum svo langt sem menn geta spáð og staða Íslands til að framleiða matvæli verði með því allra besta sem gerist.

Frú forseti. Fyrst að kvennastörfunum. Konur eru í miklum meiri hluta í heilbrigðisþjónustunni og þess vegna hefur farið sem farið hefur. Auðvitað tel ég að við séum komin að þolmörkum samdráttar í heilbrigðiskerfinu. Við þurfum hins vegar að endurskipuleggja það en þá hinum dreifðu byggðum líka til framdráttar vegna þess að við viljum tryggja lágmarksþjónustu hvar sem er á landinu vegna þess að það er frumréttur íbúa landsins að hafa jafnan aðgang að grunnþjónustu í heilbrigðismálum. Þar kem ég inn á skattamálin vegna þess að ég tel að við þurfum að skilgreina grunnþjónustu ríkisins í mjög mörgum atriðum. Ég tel að ríkið sé of víða í rekstri, rekstri sem á betur heima hjá sveitarfélögunum, rekstri sem á betur heima hjá einstaklingum og fyrirtækjum, og fyrir vikið ætti að vera hægt að hagræða miklu meira í ríkisrekstrinum ef við skilgreinum grunnþjónustuna. Þá þarf heldur ekki á jafnmiklum sköttum að halda til að halda uppi þeirri ofþjónustu ríkisins sem nú er í boði. Ég hef verið talsmaður þess að leggja ekki meiri skatta á venjulegt fólk og venjuleg fyrirtæki en nú er og ég held að það hafi náðst fram. Þar erum við komin að þolmörkum og við verðum líka að átta okkur á því að við höldum nú uppi hagvexti með einkaneyslu að meginhluta og við getum ekki gengið á þann hluta hagvaxtarins. Með sjávarútveginn í huga vil ég nefna þetta: Ég hef talað fyrir því að breytingar á sjávarútvegi megi ekki verða til þess að draga úr arðsemi þeirra sterku fyrirtækja sem þar er að finna og ég stend við það að það er engin grein atvinnulífsins sem 

Frú forseti. Áður en ég fer að tala um þessar atvinnumálatillögur vil ég ítreka að þetta er mikilvægasti málaflokkurinn sem við ræðum hér á þingi núna, það eru atvinnumálin fyrst og síðast. Hinn stóri málaflokkurinn sem skiptir öllu máli eru skuldamálin og úrlausn skuldamála heimila og fyrirtækja. Varðandi atvinnumálin vil ég byrja á því að setja upp ákveðið dæmi. Við þurfum að setja þetta í samhengi við það ástand sem við búum við á landinu í dag. Frá því að hrunið varð hafa yfir 7 þús. manns flúið af landi brott. Þetta er gríðarlegur kostnaður fyrir samfélagið. Á hverjum degi flytja fimm til tíu manns af landi brott og kostnaður samfélagsins af því er gríðarlega hár. Í skýrslu sem OECD gaf út á síðasta ári kom fram að íslenskt samfélag, ríkið, sveitarfélögin, er að eyða um 1 millj. kr. á hvern nemanda á hverju námsári. Það þýðir að hver grunnskólagenginn námsmaður kostar samfélagið 15 millj. kr. og hver háskólamenntaður einstaklingur kostar samfélagið um 23 millj. kr. Þetta er útlagður kostnaður við að byggja upp einstaklinga, þetta er fjárfesting. Þetta er fjárfesting, frú forseti, þetta er fjárfesting í mannauði. Ef fimm manns flytja úr landi á hverjum degi erum við að glata um 100 milljónum á hverjum degi. Ef tíu manns flytja úr landi erum við að glata um 150–200 milljónum á hverjum einasta degi. Ef við setjum þetta í samhengi við atvinnumálin þá er þetta sú upphæð sem við megum eyða á hverjum degi í atvinnuuppbyggingu til að tryggja að fjárfestingin í þessu unga fólki - ungu fólki á mínum aldri sem á að byrja að skapa tekjur - skili sér á næstu áratugum. Það verður gríðarlega erfitt að ná miklu af þessu fólki til baka og þá er það glötuð fjárfesting. Þessir einstaklingar flytja til að mynda til Noregs eftir að við erum búin að eyða í menntunina og fara að skapa hagvöxt og verðmæti í öðru landi. Þetta er gríðarlegt áhyggjuefni og mikilvægt, þegar við skoðum allar þessar tillögur og kostnaðinn við þær, að setja þetta í samhengi. Við atvinnuuppbyggingu á tímum sem þessum er gríðarlega mikilvægt að ríkisstjórn landsins og Alþingi, og þeir sem eru í forustu fyrir þjóðina, stuðli með beinum og óbeinum aðgerðum að atvinnuuppbyggingu. Þó að Alþingi og stjórnmálamenn séu ekki með puttana í atvinnuuppbyggingunni með beinum hætti í fyrirtækjum og öðru þá skipta aðgerðir ríkisstjórnar og Alþingis miklu máli. Við getum nefnt nokkur dæmi beint um það hvernig ríkisstjórnin hefur komið að málum og beinlínis unnið gegn atvinnuuppbyggingu. Við getum til að mynda nefnt að við erum að byggja upp stofnana í hafinu miklu meira en eðlilegt getur talist á tímum sem þessum. Hægt væri að auka þorskkvóta um 40–50 þús. tonn, og við værum samt að byggja upp stofnana. Það er eitt dæmi um það hvernig hægt væri að stuðla að aukinni atvinnuuppbyggingu með beinum hætti. Við getum nefnt uppbyggingu í landbúnaði. Hægt væri að stórauka innlenda matvælaframleiðslu með beinum aðgerðum þar sem komið væri að því að efla innlenda framleiðslu, innlenda kornrækt til að mynda, innlenda kjötframleiðslu til útflutnings. Ríkisstjórnin hefur beinlínis, og það sést vel á skrifum ýmissa leigupenna hennar, unnið gegn þessu, hún hefur unnið gegn því að efla matvælaframleiðslu í landinu. Nefna má mikilvægi þess að liðka fyrir atvinnutækifærum og framkvæmdum á mjög mörgum sviðum. Í þessari tillögu er rakið ýmislegt af slíkum tillögum og hugmyndum. Hvað gerðu Finnar á sínum tíma? Þeir tóku ákvörðun um að finnska ríkið styddi við atvinnuuppbyggingu með beinum fjárframlögum. Það þótti gott, frú forseti, ef tvö til fjögur fyrirtæki af hverjum tíu sem var komið á fót lifðu af. Mörg þessara fyrirtækja eru stórfyrirtæki í dag og er til að mynda hægt að nefna Nokia sem dæmi. Stjórnmálamenn geta líka með óbeinum hætti stuðlað að aukinni atvinnuuppbyggingu. Þar má til að mynda nefna, eins og komið hefur hér fram, skattumgjörð í kringum atvinnufyrirtæki og hvernig við getum beitt henni til að efla og auka innlenda framleiðslu, efla og auka atvinnustarfsemi og hvetja menn til að sækja fram í atvinnulífinu frekar en hitt. Það kom fram í ræðum fyrr í dag, hjá hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni og fleirum, að það er ekki jákvætt fyrir innlent atvinnulíf þegar trúin á uppbyggingu þess er ekki meiri en svo að forsætisráðherra þjóðarinnar gengur fram og segir að ekki verði hægt að byggja hér upp atvinnu eða sækja fram fyrr en við göngum í Evrópusambandið. Á sama tíma teiknast upp í fjölmiðlum sú mynd af Evrópusambandinu að það sé algjörlega hagvaxtarlamandi og þar sé allt á niðurleið. Þar sé atvinnuleysið miklu hærra en á Íslandi og mörg stórfyrirtæki séu að flytja starfsemi sína frá Evrópusambandinu. Þá er þetta sú von sem forsætisráðherra þjóðarinnar gefur íslenskum fyrirtækjum og íslenskum heimilum og þeim sem eru að sækja fram í atvinnulífinu. Það er gríðarlega mikið áhyggjuefni hvernig umræðu hefur verið hagað hvað þetta snertir. En við getum farið út í einstakar tillögur í þessari þingsályktunartillögu, þær eru mýmargar. Mig langar að koma inn á nokkrar þeirra hér en tíminn leyfir ekki að farið sé mjög ítarlega í þær. Til að mynda má nefna landbúnaðinn, eins og ég kom inn á áðan, og ég hygg að hv. þm. Sigurgeir Sindri Sigurgeirsson muni fara dýpra í það enda er hann einn af forustumönnum bænda og er nú á þingi í tvær vikur sem varaþingmaður. Það er hægt að stórauka innlenda framleiðslu eins og ég kom hér inn á áðan. Það er mjög alvarlegt, frú forseti, þegar umræðurnar í samfélaginu og innan ríkisstjórnarliðsins eru á þá leið að það sé beinlínis af hinu illa þegar við getum kannski aukið framleiðslu á lambakjöti um 10, 15, 20% og allt í útflutning, þá sé talað um það eins og það sé af hinu illa. Ég vil nefna annað dæmi, sem kom upp á fyrstu dögum ríkisstjórnarinnar, þegar umræða varð um það hvort fara ætti í stórfellt átak til að efla og auka innlenda kornrækt. Hægt hefði verið að tífalda innlenda kornrækt og íslensk svínakjötsframleiðsla hefði getað tekið alla þessa kornrækt - það hefði jafnvel verið hægt að tuttugu- eða þrjátíufalda innlenda kornrækt með tilheyrandi aukningu í umsvifum í atvinnulífi í sveitum landsins, í gjaldeyrissparnaði og öðru viðlíka. Þetta var algerlega slegið út af borðinu á sínum tíma og var þetta rætt milli ríkisstjórnarflokkanna og ég hef vitneskju um það vegna þess að ég var þar innan búðar. Það má nefna sauðfjárræktina. Gríðarlega góðir markaðir eru að opnast í Rússlandi, Asíu og víðar. Við gætum aukið sauðfjárframleiðslu um 30% og ég hygg að sá þingmaður er hér gengur fram hjá, hv. þm. Sigurgeir Sindri, muni koma vel inn á það á eftir. Í þingsályktunartillögunni eru margar góðar tillögur um ferðaþjónustuna, meðal annars að ráðast í kynningarátak, uppbyggingu ferðamannastaða og leitast við að svara því hvernig við getum aukið tekjurnar af hverjum og einum ferðamanni, hvernig við getum aukið ferðaþjónustuna hér á landi, fjölgað ferðamönnum og eins hvernig við getum aukið tekjurnar. Einnig má nefna endurskipulagningu sparisjóðakerfisins. Ég held að úti á landi sé það gríðarlega mikilvægt, þegar kemur að því að byggja upp atvinnuna á nýjan leik, að við setjum í gang vinnu við að endurskipuleggja sparisjóðakerfið og þá samvinnuhugsjón sem þar bjó að baki. Sparisjóðirnir voru og eru, þeir sem enn eru starfandi, í miklum tengslum við nærumhverfi sitt og  Ég hafði ætlað að halda enn lengri ræðu, frú forseti, en þar sem 

Forseti vill hvetja hv. þingmann til að fara að þingsköpum og siðum og reglum í ræðustóli Alþingis og nefna hv. þingmenn fullu nafni.

Frú forseti. Það er ánægjulegt að koma hér í dag og ræða uppbyggileg mál eins og sókn í atvinnumálum. Sú tillaga til þingsályktunar sem er hér flutt af öllum þingflokki framsóknarmanna er mjög gott innlegg í umræðuna um atvinnumál nú um stundir. Það er ástæða til þess að fagna viðbrögðum þeirra stjórnarliða sem hér töluðu í dag við þessum ágætu tillögum. Mig langar til að ræða aðeins nánar um landbúnaðarmál og sérstaklega kannski í ljósi ræðu hv. þm. Magnúsar Orra Schrams áðan þar sem hann taldi að framsóknarmenn hefðu ekki nógu víðsýna og öfluga stefnu í landbúnaðarmálum og þyrfti að skoða hana upp á nýtt. Það er svolítið gaman að segja frá því að frá árinu 2008, frá því um og fyrir hrun, hefur störfum í landbúnaði fjölgað um tæplega 10%. 400 fleiri vinna í íslenskum landbúnaði í dag en gerðu á árinu 2008. Má kannski segja sem svo að með þeirri breytingu sem gerð var á starfsskilyrðum búvörusamninga í apríl 2009, sem var undirritaður af þáverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem einnig var hæstv. fjármálaráðherra, Steingrími Jóhanni Sigfússyni, hafi verið tekin ákvörðun um að setja þak á verðtrygginguna. Hefði kannski verið skynsamlegt að hugsa út í það á fleiri vígstöðvum, en með þessum samningi sem undirritaður var í apríl 2009 er smábókun í lokin sem er áhugavert að rifja upp. Vil ég, með leyfi forseta, vitna í hana: „Samningsaðilar eru sammála um að beita sér fyrir könnun á skuldastöðu mjólkurframleiðenda í samvinnu við viðskiptabanka í þeim tilgangi að leita lausna til að bæta stöðu greinarinnar í þeim fjármálaþrengingum sem þjóðin býr nú við. Þá eru samningsaðilar sammála um að hefja vinnu við endurskoðun á landbúnaðarstefnunni í þeim tilgangi að treysta stöðu landbúnaðarins og búa hann undir breytingar á komandi árum.“ Það er áhugavert að minna á þetta í ljósi þess að umræðuhefðin í þjóðfélaginu að undanförnu hefur verið þannig að kerfið, sem kallað er, þetta landbúnaðarkerfi, sé algjörlega ómögulegt og nauðsynlegt að skoða það. Ég held að forsvarsmenn bænda, hvort sem eru Bændasamtök Íslands eða Landssamtök sauðfjárbænda, séu í öllu falli mjög áhugasamir um að skoða þetta kerfi sem menn vilja kalla, þessa íslensku landbúnaðarstefnu, og fara yfir hana. Það er bókun í þessum samningi um að þessi vinna skuli fara fram og það er ágætt fyrir hv. þm. Magnús Orra Schram að skoða í eigin ranni hvort þá sé ekki rétt að hefja vinnu við endurskoðun á íslensku landbúnaðarstefnunni því að bændur eru meira en til í það. Það er svo áhugavert að skoða hinn hluta bókunarinnar við þennan samning þar sem talað er um könnun á skuldastöðu bænda. Það má kannski segja í skýrslu eftirlitsnefndar um skuldaaðlögun sem nýlega er komin út að þar er gerð þó nokkur grein fyrir skuldastöðu bænda sem er mjög áhugaverð lesning en hins vegar hefur ekkert verið gert í að leita lausna til að bæta stöðu greinarinnar í þessum fjármálaþrengingum. Þó að hv. þingmenn Samfylkingarinnar tali mjög mikið um að það þurfi nauðsynlega að breyta ýmsu innan landbúnaðarins væri gaman að þeir stæðu að minnsta kosti við þá samninga sem þeir hafa gengist undir. Í ljósi orða hv. þingmanns langar mig að skoða aðeins hvað stendur í þessari stefnu framsóknarmanna um landbúnaðarmál. Það er áhugavert að benda á að í þessu plaggi er viðauki sem er skýrsla atvinnumálanefndar Framsóknarflokksins. Þar er fjallað um tækifærin í íslenskum landbúnaði. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason er að hluta til búinn að fara yfir þetta. Við eigum mikið af sóknarfærum. Það er mjög aukin eftirspurn eftir upprunamerktum matvælum, Beint frá býli og öðru slíku. Það er mikilvægur vaxtarsproti sem hægt er að tengja við ferðaþjónustuna í landinu. Við eigum mjög mikla möguleika og það er talið raunhæft að þrefalda kornrækt á Íslandi. Við eigum sóknarfæri í því að nýta metan sem eldsneyti. Við eigum sóknarfæri í því að rækta repju til eldsneytisnotkunar, lífdísil. Við eigum mikla möguleika á að selja íslenskt lambakjöt sem gæðavöru á góðu verði á erlendum mörkuðum. Það er einkennilegt í þeirri umræðuhefð sem er á Íslandi og hv. þm. Ásmundur Einar Daðason kallaði leigupenna ríkisstjórnarinnar, þá sem hafa mjög mikið haft skoðun á íslensku landbúnaðarkerfi, og sauðfjárræktinni sérstaklega, að allt í einu sé orðið slæmt að flytja út lambakjöt. Áður fyrr töluðu menn um kjötfjöll og offramleiðslu á kjöti. Nú þegar menn eru búnir að ná tökum á því og ná upp góðum mörkuðum erlendis fyrir íslenskt lambakjöt á mjög góðu verði sem skapar um 3 milljarða í gjaldeyristekjur, svo ekki sé talað um allan gjaldeyrissparnaðinn sem felst í því að neyta innlendra matvæla en ekki erlendra, er allt í einu orðið slæmt að flytja út íslenskt lambakjöt. Menn færa fyrir því þau rök að greiddur sé styrkur út á það, jafnvel útflutningsbætur og annað slíkt og menn vilja meina að menn noti ríkisstuðning sem fastur er á fjárlögum, föst krónutala, til að greiða niður útflutning á lambakjöti. Staðreyndin er einfaldlega sú að þótt ekki færi gramm af kjöti úr landi væri liðurinn um sauðfjárrækt í fjárlögunum nákvæmlega sá sami. Þetta á ekki við rök að styðjast. Svo ég haldi áfram með tækifærin í íslenskum landbúnaði eru þau í hinum fjölbreyttustu greinum. Við getum aukið grænmetisframleiðslu hér mjög mikið. Við eigum endurnýtanlegu orku og við eigum að nota bæði rafmagn og heitt vatn til að framleiða grænmeti á Íslandi. Við eigum þar mikil sóknarfæri, en að sjálfsögðu þarf hæstv. ríkisstjórn að skapa þeim sem eru í þeim geira, í grænmetisframleiðslu, skilyrði fyrir henni og bjóða mönnum raforku á viðráðanlegu verði, sambærilegu við þá sem fá rafmagnið og heita vatnið á besta verðinu. Við höfum einnig mjög mikil tækifæri í hestamennsku og ræktun íslenska hestsins. Staðreyndin er sú að 2/3 hlutar þess stofns sem til er af íslenskum hesti í heiminum eru erlendis þannig að það eru mjög mikil sóknarfæri í ferðaþjónustu, sérstaklega að menn heimsæki upprunaland íslenska hestsins. Svo eru mörg tækifæri í fiskeldi sem er mjög vaxandi grein. Menn eru farnir að nýta jarðvarma til að framleiða tegundir sem aldrei áður hafa verið framleiddar á Íslandi í fiskeldi. Það er mjög jákvætt. Við eigum enn fremur tækifæri í skógrækt, bæði í timbur- og kurlframleiðslu. Svo er mjög áhugavert að rifja upp að minkaeldi á Íslandi er arðbært. Minkaskinn eru mjög arðbær um þessar stundir og vert að auka framleiðsluna. Verðið er í sögulegu hámarki og Ísland talið henta mjög vel sem land til framleiðslunnar. Eins og kemur fram í tillögum framsóknarmanna er Íslandsstofa meðal annars hvött til að vekja athygli á þeim tækifærum sem fólgin eru í loðdýrarækt hér á landi. Ég ætla að láta þetta duga í bili, en hefði viljað eiga orðastað við hv. þm. Magnús Orra Schram. Við verðum að láta það bíða betri tíma.

Frú forseti. Ég kvaddi mér hljóðs aftur vegna þess að tíminn dugði ekki áðan og mig langaði að fjalla meira um þessi mál vegna þess að þetta er klárlega sá málaflokkur sem mestu skiptir núna. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Sigurgeiri Sindra Sigurgeirssyni fyrir að fara vel yfir sóknarfæri í landbúnaði. Það sem ég átti eftir að koma inn á er nokkuð sem er mér hulin ráðgáta. Ég átti samtal ekki alls fyrir löngu við mann sem þekkir vel til í Þýskalandi, starfaði þar innan lista- og menningargeirans. Hann sagði að innan lista- og menningargeirans í Þýskalandi væru menn mjög meðvitaðir um að mikilvægt væri að grunnatvinnugrein landsins, iðnaður og það sem skapaði raunveruleg útflutningsverðmæti, væri sterk vegna þess að þegar hún væri sterk væru kvikmyndagerð, listin, menningin og tónlistin sterkari en ella. Það sem þarf að nást núna í íslensku samfélagi er einfaldlega sátt um að sækja fram á öllum sviðum atvinnulífsins. Það er gríðarlega mikilvægt innan sjávarútvegsins að við sækjum þar fram og nýtum auðlindina til tekjuöflunar, nýtum hana eins og við getum. Það er eins innan landbúnaðarins, þar sækjum við fram. Innan iðnaðarins sækjum við fram og þetta þarf að vera unnið í sátt við þessar atvinnugreinar og sótt fram á þessum sviðum. Ef það er gert er hægt að sækja fram þegar kemur að lista- og menningargeiranum, m.a. kvikmyndageiranum. Þessar atvinnugreinar hafa í allt of miklum mæli verið í stríði á Íslandi. Innan kvikmyndageirans þykir til að mynda enginn maður með mönnum nema hann ráðist á grunnatvinnugreinarnar. Svo þegar menn eru komnir út í sveitir landsins eða sjávarplássin er enginn maður með mönnum nema hann ráðist á kvikmyndageirann og menningarheiminn. Þessar greinar eiga að vinna saman og í aukinni sátt. Það jákvæða við þessar tillögur finnst mér einmitt að þær og þessi þingsályktunartillaga gera ráð fyrir því að þessar um margt ólíku atvinnugreinar sæki fram saman og nýti þá styrkleika og þau sóknarfæri sem eru fyrir hendi. Við heyrðum fyrr í dag í umræðunni að hv. þingmenn Samfylkingarinnar mærðu þessar tillögur einmitt vegna þess að í þeim eru þættir sem þeim hugnast og snúa að kvikmyndagerð og öðru því um líku, en þeir urðu að nota tækifærið til að ráðast á grunnatvinnugreinarnar sem skapa hér gjaldeyrinn. Það góða við þessar tillögur er að greinarnar eru settar saman í eitt plagg og yfirskriftin gæti verið að þetta sé leiðin í því að menn geti sótt fram í sameiningu og nýtt saman þá styrkleika og þá möguleika sem þjóðin hefur. Íslenskt samfélag nær sér aldrei á skrið nema við förum að hugsa svona, allir sem einn, hvort sem það er listaheimurinn, bókaheimurinn, rithöfundar, kvikmyndagerðarmenn eða aðrir því um líkir, hvernig við getum sótt fram, hvernig við getum aukið umsvif okkar og framleiðslu. Hvað hefðu til að mynda kvikmyndagerðarmenn sagt við þeirri umræðu ef sjómenn og bændur hefðu farið að tala um að það væri skelfilegt að verið væri að sýna íslenska kvikmynd í kvikmyndahúsum erlendis vegna þess að þá værum við að niðurgreiða kvikmyndir fyrir útlendinga? Það hefði nú eitthvað heyrst ef sú umræða hefði sprottið upp.  Við megum ekki hugsa svona. Við megum ekki ráðast þvers og kruss atvinnugreina á milli vegna þess að við erum öll í sama bátnum. Þetta snýst allt um það eitt að auka fjárfestingar á Íslandi, að fyrirtækin sæki fram og það á við í öllum greinum, hvort sem er í grunnatvinnugreinunum eða þessum afleiddu greinum. Ég kalla eftir því við vinnslu þessa máls að menn fókuseri á það hvernig þetta megi verða og þá er ég sannfærður um að við munum fyrr en seinna ná að stöðva þann fólksflótta sem er frá landinu og ég kom inn á 

Virðulegur forseti. Frumatvinnugreinarnar, undirstöðuatvinnugreinar landsins, hafa komið nokkuð til umræðu í tengslum við þessar tillögur hér. Eins og ég rakti áðan innihalda tillögurnar mjög margt sem er til þess fallið að auka fjölbreytileika í atvinnulífi landsins og nýsköpun. Þó má ekki gleyma því að uppbygging nýrra greina, sérstaklega nýsköpunargreina sem geta tekið langan tíma í þróun og verið dýrar meðan á undirbúningi og þróun stendur, þarf að hafa traustan grunn. Þess vegna verðum við um leið og við hugum að nýsköpun að huga að hinum sterku undirstöðugreinum og efla þær. Það er nefnilega mikill áhugi á því um allan heim að efla nýsköpun og tæknigreinar. Það eru ekki mörg lönd í jafngóðri aðstöðu til þess og Ísland vegna þess að þau skortir bæði þá sterku innviði sem við höfum, þar á ég við þróað menntakerfi, heilbrigðiskerfi, öruggt umhverfi o.s.frv., og skortir líka þá öruggu tekjuöflun sem undirstöðugreinarnar skila. Ég nefni sem dæmi borgina Newcastle í Bretlandi sem ég heimsótti ekki alls fyrir löngu. Þar hitti ég atvinnuþróunarfulltrúa borgarinnar sem sagði mér stolt að Newcastle ætlaði að endurnýja sig, breytast úr því sem hún hafði verið, iðnaðarborg, í nýsköpunar- og tækniiðnaðarborg. Gömlu atvinnuvegirnir voru nefnilega að miklu leyti farnir svoleiðis að borgin þurfti að finna nýjar atvinnugreinar. Vonandi gengur það vel hjá þeim en vandi þeirra er hins vegar sá að þau hafa ekki þessar undirstöðugreinar, þá miklu verðmætasköpun sem þarf til að efla nýsköpunina, hafa ekki einu sinni efni á að reka menntakerfið á þann hátt sem þau þyrftu helst að gera til að búa í haginn fyrir hinar nýju greinar. Þess vegna megum við ekki missa sjónar á því að þetta helst allt í hendur; undirstöðugreinarnar og nýsköpunin. Svo verðum við líka að huga að hinu sem ég nefndi sem forsendu þróunar og nýsköpunar, innviðum samfélagsins. Þeir hafa verið mjög sterkir á Íslandi og eru enn. Það eru hinir sterku innviðir sem hafa tryggt okkur þá stöðu sem við njótum þó enn þrátt fyrir gríðarlegt efnahagslegt áfall. Ég hef af því verulegar áhyggjur að menn séu farnir að vanrækja þessa innviði, telja þá sjálfsagða. Ég nefni sem dæmi mennta- og heilbrigðismálin. Nú höfum við rætt tillögur um mjög umfangsmikinn niðurskurð til heilbrigðismála á landsbyggðinni. Hvaða áhrif hefur þetta á möguleika þessara byggða til að þróa nýjar atvinnugreinar? Flestir hér virðast sammála um að það þurfi fjölbreytilegra atvinnulíf á landsbyggðina. Verður auðveldara eða erfiðara að fá fyrirtæki til að fjárfesta á þessum stöðum, fá fólk með til dæmis tæknimenntun til að flytja til þessara staða ef þar er ekki boðið upp á grunnþjónustu í heilbrigðismálum og menntamálum? Að sjálfsögðu verður miklu erfiðara að fá fólk til að flytja til þessara staða og fyrirtæki til að fjárfesta ef þau hafa ekki slíka grundvallarþjónustu, ef á staðnum er ekki nám þar sem börnin geta notið hins besta í íslenska menntakerfinu og ekki til staðar heilbrigðisþjónusta svoleiðis að menn geti verið öruggir um líf sitt og heilsu. Þetta eru grundvallaratriðin sem menn líta til þegar þeir taka ákvörðun um hvort þeir eigi að fjárfesta eða ráða sig til starfa. Þegar við erum að tala um nýsköpun og nýjar atvinnugreinar megum við ekki missa sjónar á því að þær byggjast á annars vegar sterkum innviðum sem við höfum byggt upp hér á Íslandi á heilli öld og hins vegar verðmætasköpun undirstöðugreinanna til að mögulegt sé að fjármagna nýsköpunina.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þá ágætu umræðu sem hér hefur farið fram. Í ljósi þess að ég komst því miður ekki yfir allt það sem ég vildi hafa sagt um þá tillögu sem við ræðum hér kvaddi ég mér aftur hljóðs. Mig langar að ræða 9. og 10. kafla, sem eru orkumál og orkuskipti annars vegar og uppbygging í mannaflsfrekum iðnaði hins. Við höfum verið að fá fréttir af því að bakslag hafi orðið, meðal annars í Þingeyjarsýslum, í atvinnuuppbyggingu í þessum iðnaði. Á grundvelli þess að við viljum hafa fjölbreytilegt en um leið öflugt atvinnulíf tel ég að menn verði að horfa til nýtingar á innlendum orkugjöfum sem eru umhverfisvænir ef við horfum á það á alþjóðavísu. Við leggjum mikla áherslu á það í Framsóknarflokknum að við höldum áfram á þeirri leið að virkja auðlindir okkar með skynsemi að leiðarljósi og að teknu tilliti til náttúrunnar. Í aðdraganda síðasta flokksþings lögðum við til að við mundum leitast eftir því að klára rammaáætlun um forgangsröðun og nýtingu virkjunarkosta á síðasta vorþingi. Það gekk því miður ekki en sú áætlunargerð er forsenda þess að menn haldi áfram að nýta orkuauðlindirnar til framtíðar litið. Nú er svo komið að sú rammaáætlun er í einhverju reiptogi á milli umhverfis- og iðnaðarráðuneytis og við vitum ekkert hvenær hún kemur fram. Það hefur verið sagt að hún komi fram fyrir áramót sem þýðir á mæltu máli að rammaáætlun verður ekki afgreidd fyrr en einhvern tímann á næsta ári sem hamlar þá fjárfestingum og rannsóknum í þessum mikilvæga geira atvinnulífsins. Ég tel því að núverandi stjórnvöld hafi einfaldlega ekki lagt nægilega mikið af mörkum til að vinna að uppbyggingu í orkumálum. Mig langar líka að nefna olíuleit og það skattumhverfi sem stjórnvöld búa þeim aðilum sem vilja leita að olíu, til að mynda á landgrunninu úti fyrir norðausturhluta landsins. Það kom í ljós í fyrra að sú lagaumgjörð sem þá var gerð í kringum olíuleitina var einfaldlega á þann veg að þeir aðilar sem höfðu lýst áhuga á að fara í að leita að olíuauðlindum úti fyrir norðausturhorni landsins hættu við vegna þess að skattalegt umhverfi var óhagstætt. Sem betur fer var afgreidd í efnahags- og skattanefnd, eins og nefndin hét fyrir breytingar á þingsköpum, ný löggjöf um að gera þá umgjörð hagstæðari en hún var. Vonandi verður nú settur fullur kraftur í að rannsaka það svæði og ef vel gengur farið að vinna verðmæti úr þeirri náttúruauðlind sem þar um ræðir. Við leggjum mikla áherslu á það í þessum tillögum að þessum málaflokki sé ítarlega sinnt. Varðandi iðnaðaruppbyggingu og beina erlenda fjárfestingu hér á landi þarf líka að endurskoða lagaumhverfið, skoða ívilnanir vegna beinna erlendra fjárfestinga og öll þessi leyfisveitingaferli sem eru í gangi innan stjórnsýslunnar sem er því miður oft mjög hæg. Oft hefur maður það á tilfinningunni að það sé meðvitað að ráðuneyti svari hlutum seint og illa. Við höfum til að mynda, af því ég er nú að ræða hér um orkumál, sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð er ekki hrifin af að nýta í þeim mæli sem margir aðrir stjórnmálaflokkar vilja gera - reyndar dálítið merkilegt að sá flokkur vill nýta olíu úti fyrir norðausturhorni landsins sem mengar margfalt meira en þær endurnýjanlegu orkuauðlindir sem við mörg hver viljum virkja hér inni á landinu, en það er önnur saga og efni í aðra umræðu. Þegar við ræðum um atvinnuuppbyggingu í Þingeyjarsýslum, sem við höfum barist fyrir svo árum skiptir, á fundum koma fulltrúar frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og segja: Við viljum uppbyggingu í einhverju öðru, við viljum eitthvað annað. Hvað gerist svo þegar eitthvað annað gerist, eins og uppbygging umhverfisvænnar ferðaþjónustu á Grímsstöðum á Fjöllum? Hingað kemur maður og lýsir yfir vilja til að byggja með metnaðarfullum hætti upp ferðaþjónustu á Grímsstöðum á Fjöllum, með hóteli, með golfvöllum og fleira mætti nefna; hugmynd sem ég hélt að menn ættu að taka fagnandi; hugmynd sem mundi ekki einungis stórefla ferðaþjónustu á norðausturhorni landsins heldur á landinu öllu. Þá segja Vinstri grænir: Stopp. Hver er niðurstaðan? Ef þessi ágæti Kínverji hefði verið búsettur í Evrópusambandinu hefði hann mátt kaupa þess jörð, en af því hann er ekki í Evrópusambandinu þarf hann að fá sérstakt leyfi hjá hæstv. innanríkisráðherra, Ögmundi Jónassyni. Hann sendir slíka beiðni inn þar sem hann lýsir uppbyggingaráformum sínum. Það tók rúmar fimm vikur að svara því erindi. Reyndar sagði ráðherrann að það væri ekkert forgangsatriði í ráðuneyti sínu að svara því, enda tók það rúmar fimm vikur. Og hvert var svarið? Fá frekari upplýsingar. Ef ekki er með grímulausum hætti verið að reyna að koma í veg fyrir atvinnuuppbyggingu af þessu tagi í Þingeyjarsýslum - grímulausara verður það ekki, og þá er ósköp eðlilegt að fólk á þessu svæði hugsi með sér: Hvað vill Vinstri hreyfingin – grænt framboð þegar kemur að atvinnuuppbyggingu? Það er ósköp eðlilegt í þessari umræðu að við veltum því fyrir okkur. Það getur verið að svarið sé á þann veg að þau vilji bara eitthvað annað, en valmöguleikunum fækkar óhjákvæmilega eftir því sem á líður. Það væri nú ágætt að heyra viðhorf þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs gagnvart þeirri stjórnsýslu sem á sér stað í innanríkisráðuneytinu þegar kemur að uppbyggingu ferðaþjónustu á þessu svæði. Ég vil líka vekja athygli á því, af því ég er farinn að ræða hér um ferðaþjónustu, að við leggjum til að tekjur ríkisins, sem eiga að renna til Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða, renni til uppbyggingar innan greinarinnar þannig að við bætum aðgengi að helstu náttúruperlum landsins svo að sómi sé að. Það er einfaldlega þannig vítt og breitt um landið að dýrmætustu perlurnar okkar eru að drabbast niður vegna þess að aðstaðan er slík að ágangur ferðamanna er farinn að valda skemmdum á mjög mikilvægum stöðum. Það er því mikilvægt að fjármunir fari í þetta til að við getum tekið á móti öllum þeim ferðamönnum sem koma hingað til lands. Ég sé að hv. þm. Þór Saari er kominn hér í salinn, þingflokksformaður Hreyfingarinnar, sem hefur verið mjög áberandi í umræðunni um að ræða um uppbyggingu á einhverju öðru. Ég er alveg viss um að hv. þingmaður tekur undir með mér í því að það slen gagnvart uppbyggingu ferðaþjónustu á Grímsstöðum á Fjöllum, sem ég veit að hv. þingmaður hefur kynnt sér vel, er algjörlega óviðunandi. Loksins þegar kemur að uppbyggingu á umhverfisvænum iðnaði eins og ferðaþjónustunni, segja þeir sem vilja gera eitthvað annað að ekki megi heldur fara í það.

Hvað viltu selja mikið af landinu?

- Nú kemur hv. þingmaður með spurningu sem kallar á langa umræðu, en ég hvet hv. þingmann til að vinna að þessu ágæta máli, sem við höfum lagt fram, framsóknarmenn, um sókn í atvinnumálum, í nefndum Alþingis. Ég veit að hv. þingmaður hefur kynnt sér það. Hér er um að ræða þingsályktunartillögu sem felur í sér bjartsýni og dug til að fara að fjölga störfum í þessu samfélagi, vegna þess að á undangengnum þremur árum höfum við verið að spóla í sama hjólfarinu mánuð eftir mánuð. Við höfum því miður horft á fjölmörg tækifæri renna okkur úr greipum á þessu tímabili. Nú er tími til kominn að við náum saman um að sækja fram á fjölmörgum sviðum eins og þessi þingsályktunartillaga mælir fyrir. Ég veit að margir hv. þingmenn hafa sakað Framsóknarflokkinn um að vera eins máls þingflokk þegar kemur að uppbyggingu í atvinnumálum. 

Forseti. Ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir ræðuna, aðra eða þriðju ræðuna  Hv. þingmaður eyddi talsverðum tíma ræðu sinnar í að fullyrða að Vinstri hreyfingin – grænt framboð stæði gegn atvinnuuppbyggingu á Norðurlandi án þess að færa fyrir því nokkur sérstök rök.  Ég spyr: Er hv. þingmaður þá að mælast til þess að þegar slík kauptilboð berast í hluta landsins að þeim sé tekið umræðulaust, ekki sé gætt að fyrirvörum, ekki sé athugað í hvaða tilgangi þessi kaup fara fram, ríkið eða þjóðin sem á þetta land, þegar upp er staðið, auðlindirnar sem þar eru undir og kunna að finnast, að ekki séu sett nein skilyrði fyrir því hvernig nýir kaupendur og nýir eigendur fara með landið, hvort þeir selji það, hvort þeir nýti það með öðrum hætti en gengið var út frá þegar kaupin voru gerð? Er það ekki eðlilegur farvegur, er það ekki góð stjórnsýsla, þegar slíkt kemur upp á, að málið fari þá í vinnslu innan 

Frú forseti. Ég held að væri nær að hv. þingmaður gerði Alþingi grein fyrir því hvaða skoðun hann hefur á því að byggt verði upp heilsuhótel á Grímsstöðum á Fjöllum, að hestabúgarður rísi þar og 18 holu golfvöllur - hvort hann sé á móti þeirri uppbyggingu. Það hefur komið fram hjá samflokksmanni hans, hæstv. innanríkisráðherra, að þessi uppbygging, það að bregðast við umsóknum um að fara í slíka uppbyggingu, sé hreint og beint ekkert forgangsmál í sínu ráðuneyti, það geti nú beðið umfram margt annað sem komi þar inn á borðið. Hv. þingmaður skal þá bara viðurkenna að það er ekkert forgangsmál hjá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að ráðist verði í þessa atvinnuuppbyggingu. Að sjálfsögðu þarf að svara ákveðnum spurningum. En að það taki fimm vikur að svara þeim ágæta manni sem er að skoða það að hefja uppbyggingu þarna á þessu svæði, að það taki fimm vikur að spyrja frekari spurninga, hvað á þetta að taka langan tíma? Ég er ekki að tala um að menn eigi ekki að skoða hlutina, en það hefur bersýnilega komið fram hjá hæstv. ráðherra að það sé ekki forgangsmál að afgreiða þessa beiðni frá þeim aðila sem vill skoða þessa uppbyggingu. Hv. þingmaður getur heldur ekki neitað því að frá degi eitt hefur Vinstri hreyfingin – grænt framboð verið á móti þeim uppbyggingaráformum sem Alcoa hefur haft í Þingeyjarsýslu - frá degi eitt, hefur staðið í vegi fyrir því. Ég vil spyrja hv. þingmann, af því að hann er varaformaður fjárlaganefndar, hvort ekki eigi að standa við viljayfirlýsingu sem gerð var síðastliðið vor um að staðinn verði vörður um uppbyggingu opinberrar þjónustu í Þingeyjarsýslum, kannski sérstaklega í ljósi nýlegra tíðinda um að atvinnuuppbyggingin 

Virðulegur forseti. Nú er ég að koma upp í fjórða sinn í andsvör við hv. þm. Birki Jón Jónsson um þetta ágæta mál og enn hefur hann ekki svarað þeim spurningum sem ég beini til hans um hans ræður og enn hefur hann ekki boðið upp á þá málefnalegu umræðu sjálfur sem hann þó óskaði eftir í upphafi snemma dags að færi fram um þetta annars ágæta mál. Ég hef reynt að fara í einstaka þætti málsins, en því miður virðist þingmaðurinn annaðhvort ekki vera í stakk búinn til þess eða ekki í skapi til þess í dag að eiga málefnalegar umræður um það sem hér fer fram. Ég spurði ákveðinna spurninga en fékk engin svör við því, þannig að ég sé engan tilgang í því að halda þessum rökræðum áfram, forseti.

Frú forseti. Það er dapurlegt að hv. þingmaður skuli ganga úr sal þegar ég hyggst svara því andsvari sem hann beindi til mín hér áðan, en það hefur ekki tíðkast að standa í djúpum rökræðum um umfangsmikil málefni eins og uppbyggingu í atvinnumálum þjóðarinnar sem er í tugum liða. Ég hefði haldið að hv. þingmaður hefði átt að koma hér upp í formi ræðu en ekki tveggja mínútna langra andsvara til að ræða um þá þingsályktunartillögu sem er hér til umræðu. 
             Hv. þingmaður ákvað að svara því ekki hvort hann mundi standa að því sem varaformaður fjárlaganefndar að ganga á bak þeirrar yfirlýsingar sem hæstv. iðnaðarráðherra gerði við forsvarsmenn sveitarfélaga í Þingeyjarsýslu um að staðinn yrði vörður um opinbera þjónustu á svæðinu.  Það gekk fram af manni í ofanálag við þetta að heyra stjórnarliða lýsa yfir ánægju sinni með að ekkert skuli hafa orðið af atvinnuuppbyggingu Alcoa við Bakka við upphaf þingfundar. Það er náttúrlega ekki alveg í lagi, að mér finnst, hvernig stjórnarflokkarnir haga málflutningi sínum gagnvart málstað Þingeyinga, hvort sem það varðar 

Frú forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um sókn í atvinnumálum. Fyrsti flutningsmaður er hv. þm. Birkir Jón Jónsson og flytur málið ásamt öðrum þingmönnum Framsóknarflokksins. Það er mjög gott að menn reyni að horfa til framtíðar, því miður er of lítið gert af því. Það er ekki hægt að segja að í fjárlagafrumvarpi hæstv. ríkisstjórnar, sem á í rauninni að vera framsýn stefna, sé horft mikið til framtíðar. Þar er verið að leysa vandamál, vandamál, vandamál  
             Það er margt mjög gott í tillögunni sem ég get tekið undir, eins og t.d. að leysa eigi skuldameðferð atvinnufyrirtækja með gagnsæjum hætti. Það er ekki vansalaust hvað mönnum hefur tekist að flækja það ferli mikið og hve erfitt er að átta sig á því hvaða fyrirtæki eru yfirleitt til sölu og hvernig útboðsferlið er, þannig að það er mjög jákvætt að það komi fram. Lagt er til að skattkerfið verði endurskoðað. Ég hefði viljað sjá að bakkað yrði með þær breytingar sem hæstv. ríkisstjórn hefur gert því að hún hefur ekki gert neitt annað en að skaða skattumhverfi fyrirtækja. Lagt er til að gerður verði samningur við eigendur aflandskróna. Það er nokkuð sem mér finnst að hefði átt að gera fyrir löngu síðan. Það eru ekki mjög margir sem eru megineigendur aflandskróna eða sem eru í forsvari fyrir eigendurna, kannski 10–20, og það á að sjálfsögðu að kalla þá saman vegna þess að það er þeirra hagur að íslenskt atvinnulíf gangi vel. Þá fá þeir væntanlega eignir sínar á betra gengi fyrr en ella, þannig að þau mál á að vinna með eigendunum. Örlög okkar og eigenda aflandskrónanna eru samtvinnuð. Það var einu sinni gert að veita almennan skattafslátt til hlutabréfa- og stofnfjárkaupa og ég held að það sé nauðsynlegt að gera það aftur en það þarf að laga ýmislegt annað. Hér er lagt til að lög um einkahlutafélög og samvinnuhlutafélög verði einfölduð. Ég mundi þó vilja laga ákveðna villu sem er í þeim lögum. Það var ekki eðlilegt hversu mikið eigið fé var sýnt í íslenskum fyrirtækjum og það er greinilegt að það er eitthvað að ársreikningagerð á Íslandi þegar gífurlegar eignir hurfu eins og dögg fyrir sólu eins og einhver hefði galdrað þær burtu. Eigið fé íslenskra fyrirtækja var, eins og ég hef nefnt áður í þessum ræðustól, sem svarar fimmfaldri þjóðarframleiðslu í árslok 2007. Ári seinna var hún komin niður í núll þjóðarframleiðslu og í árslok 2009 var hún komin í mínus einfalda þjóðarframleiðslu. Maður spyr sig: Hvað varð um þá eign? Hvað er að marka ársreikninga sem sýna svona lagað? Í vinnumarkaðsaðgerðum er lagt til að fólk sem er án atvinnu sé virkjað og reynt að koma því aftur í tengsl við atvinnulífið. Það er mjög jákvætt og ég get tekið undir mjög margt sem hér er lagt til. Það sem ég sakna eru hugmyndir um sjávarútveginn. Þar er óleyst vandamál en fram kom í umræðunni að þar sé að vænta sérstaks máls. En þar vantar mjög stóran þátt - nú fer ég að verða leiðinlegur - og það vantar yfirleitt í alla umræðuna; það vantar að menn hugi að uppsprettu fjár. Það er nefnilega enginn peningur lánaður út nema hann sé sparaður fyrst. Það virðast Íslendingar almennt séð bara ekki átta sig á. Menn tala um að afnema eigi verðtryggingu, að setja eigi þak á verðtryggingu, að fella eigi niður skuldir, og á hinu háa Alþingi er ekki talað um neitt annað en skuldir; skuldir heimilanna, skuldir fyrirtækja, skuldir ríkissjóðs, skuldir sveitarfélaga. Menn gleyma því að allar þessar skuldir voru einhvers staðar sparaðar. Hafi þær ekki verið sparaðar taka menn áhættu af því að það verði mikil verðbólga. Ef menn eyða meiru en sparað er myndast verðbólga þannig að það þarf að spara. Og hvar skyldi uppspretta fjár vera? Hún er í skyldusparnaði Íslendinga hjá lífeyrissjóðunum og svo höfum við að sjálfsögðu tekið inn gífurlega mikið af sparifé útlendinga, þ.e. við höfum tekið lán hjá þýskum sparifjáreigendum í stórum stíl undanfarna áratugi. Nú hefur það stöðvast. Lífeyrissjóðirnir vaxa jú, en sú uppspretta mun stöðvast. Hvers vegna? Vegna þess að fyrst þegar lífeyrissjóðakerfið byrjaði að starfa komu bara inn iðgjöld, mjög lítill lífeyrir var greiddur út því enginn var kominn með réttindi. Það komu bara inn iðgjöld og menn höfðu heilmikið fé til að lána og lánuðu grimmt. Svo fór kerfið hægt og rólega að nálgast jafnvægi þegar það var búið að starfa í 30–40 ár og það er einmitt sá tími sem við stöndum frammi fyrir núna, þá er ég að tala um fimm eða tíu ár héðan í frá. Þá fer lífeyririnn að verða það mikill að iðgjöldin sem koma inn og raunvextirnir duga ekki til að greiða lífeyrinn eða standast á endum, þannig að það getur verið að lífeyrissjóðakerfið taki peninga út úr atvinnulífinu en dæli ekki stöðugt inn í það. Það vantar umræðu um þetta. Hvað á þá að taka við? Jú, menn geta vonast til að útlendingar láni okkur aftur, en ég er ansi hræddur um að sú reynsla sem þeir hafa fengið hér á landi undanfarið hvetji þá ekki til þess að lána Íslendingum mikið, og ef þeir lána okkur lána þeir með mjög háum vöxtum og vaxtaálagi. Ég held því að við verðum að fara að horfast í augu við að það þarf að myndast sparnaður einhvers staðar. Frjáls sparnaður heimilanna er mjög lítill, hann er um 630 milljarðar á móti 2.000 milljörðum sem er þvingaður sparnaður í lífeyrissjóðunum. Í flestum öðrum löndum er þetta öfugt. Við verðum að fara að huga að því hvernig við hvetjum fólk til sparnaðar og það finnst mér vanta inn í þetta mál sem að öðru leyti er mjög gott, og að menn reyni að glöggva sig á hvar sparnaðurinn verður til, hvernig við getum lánað, hvernig börnin okkar geta tekið lán til að kaupa sér fasteignir, hvernig fyrirtæki geta í framtíðinni tekið lán til að fara í fjárfestingar. Þá umræðu vantar algjörlega. Það kom því miður fram í morgun að hætt hefði verið við álverið á Bakka, það var mjög slæm frétt. Eitt af því sem olli þeim straumhvörfum var að orkuverð væri of hátt. Og hver skyldi vera meginuppistaða í orkuverði, frú forseti? Það eru vextir. Orkuverð, sérstaklega í vatnsaflsvirkjunum, minna í gufuaflsvirkjunum þar sem lánstíminn er ekki alveg eins langur. Meginuppistaða orkuverðs eru vextir sem orkufyrirtækin þurfa að greiða. Og hvaða vexti skyldi nú Landsvirkjun þurfa að greiða? Hún þarf að borga sérstakt álag vegna þess hvernig atvinnulífið er á Íslandi og vegna þess að menn hafa ekki fundið lausn á því að koma atvinnulífinu upp úr stöðnuninni er álagið á íslenska ríkissjóðinn og þar með Landsvirkjun mjög hátt. Það kemur fram í háum vöxtum sem Landsvirkjun þarf að greiða og endurspeglast svo í háu orkuverði sem er þá ekki lengur samkeppnisfært við önnur lönd sem fá hugsanlega lægri vexti. Við þurfum því vissulega að fara að skoða uppsprettu fjár og ég legg til að hv. nefnd sem fær þingsályktunartillöguna til skoðunar bæti inn í málið að við reynum að örva og hvetja til innlends sparnaðar og hættum að ráðast stöðugt á hann eins og hæstv. ríkisstjórn gerir og hún talar líka endalaust um ljóta fjármagnseigendur. Hinn raunverulegi, upprunalegi fjármagnseigandi er alltaf heimilin sem hafa neitað sér um jeppa, ferðalög, flatskjái, stórt hús eða íbúð og hafa lagt fyrir. Í augum margra er það nefnilega af hinu illa og lítið gert af því - þó að þeir sem spara tapi nú á innstæðum alla daga vegna þess að vextir eru 2,5%, skattarnir í 2%, og síðan rýrna óverðtryggðar innstæður sem eru 80% af öllum innstæðum heimilanna, þær rýrna alla daga í 5% verðbólgu. Ég man ekki til þess að mikið hafi verið rætt um það í þessum ræðustól, það er miklu meira rætt um skuldir.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir að blanda sér í umræðuna. Það hefði verið leiðinlegur bragur á því ef fulltrúi Sjálfstæðisflokksins hefði ekki tekið þátt í umræðu um uppbyggingu í atvinnumálum, en það innlegg hefur nú komið fram. Mér brá hins vegar þegar hv. þingmaður nefndi að það vantaði stóran hluta inn í þá þingsályktun sem ég mælti fyrir og var hann þá að tala um hvatningu til sparnaðar í íslensku samfélagi. Við framsóknarmenn kynntum í gær svokallað plan B sem er heildarstefnumörkun í atvinnumálum og fjallar hún jafnframt um stöðugleika í efnahagsmálum og framtíðarsýn okkar í þeim efnum. Mælt var fyrir því síðasta fimmtudag, að mig minnir, af hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, formanni Framsóknarflokksins. Þar er einmitt tekið á efnahagsmálunum og er sérstaklega vikið að því að fjármagnstekjuskattur miðist við raunverulega ávöxtun og að þar með verði tekið tillit til verðbólgu. Hv. þingmaður þekkir hvernig núverandi fyrirkomulag er. Við ræddum um atvinnumál, skattstefnu, breytingar á skattkerfinu og almennt um umhverfi efnahagslífsins, til að mynda gjaldmiðilsmál, í þeim tveimur tillögum sem við mæltum fyrir á fimmtudaginn og í dag. Svo að því sé til haga haldið höfum við allt undir hvað þessi mál varðar og hv. þingmaður getur þá kynnt sér tillögurnar á þskj. 5 sem mælt var fyrir í síðustu viku.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir ágætt innlegg. Það er greinilegt að ég sit ekki nógu mikið í þingsal að fylgjast með þó að ég sé með þeim þaulsætnari, en þetta fór fram hjá mér og ég verð að biðja flutningsmenn þessarar þingsályktunartillögu afsökunar á því að hafa ekki kynnt mér þau mál nægilega vel. Ég hafði reyndar lesið yfir hana en mér hafði yfirsést að þeir ætluðu að skattleggja raunvexti, sem ég held að sé lausnin í dag. Marga vinstri menn dreymir um að skattleggja fjármagnstekjur - sem eru eitthvað ljótt - að fullu til að ná sér niður á fjármagnseigendum, sem eru heimilin. Búið er að hækka þann skatt úr 10% sem var á sínum tíma ákveðinn vegna þess að stór hluti af fjármagnstekjum er ekki tekjur heldur verðbætur og tap og annað slíkt, þannig að þegar búið er að hækka prósentuna upp í 20% og farið að nálgast tekjuskattinn finnst mér að menn eigi að taka skrefið til fulls og skattleggja raunvexti og hagnað af sölu hlutabréfa og af arði og öllu slíku, en að frádregnu tapi á hlutabréfum. Ég held að það hefði glatt eitthvað af þeim 60 þúsund heimilum sem töpuðu hlutabréfum í hruninu, ef þau hefðu getað dregið það frá skatti. Síðan kæmu vaxtagjöld að sjálfsögðu til frádráttar en þá raunvaxtagjöld. Mér finnst að fyrst menn eru búnir að nálgast tekjuskattinn í sessi eigi þeir að stíga skrefið til fulls. Ég get þá alveg stutt þá tillögu ef hún kæmi fram á ákveðnu formi og gleðst yfir því að þingflokkur framsóknarmanna hafi fundið þessa leið.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir stuðninginn við tillögugerð okkar en reyndar hafa hugleiðingar hans vakið mig til umhugsunar um á hvaða vegferð við erum. Komið hefur fram að skattarnir verði hlutfallslega hækkaðir í haust ef við horfum til þess að skattþrepin munu ekki fylgja launaþróun. Enn á að sækja í vasa skattborgaranna og hækka skatta með tilheyrandi afleiðingum. Það er svo sem efni í aðra umræðu en ég velti fyrir mér hvar við endum þegar að því kemur því að um leið og menn hafa hækkað skattana og skattálögurnar hafa tekjutengingar í bótaflokkum líka verið auknar, til að mynda hvað varðar fjármagnstekjur, eins og hv. þingmaður fór yfir. Nú erum við farin að fá fréttir af því að fólk taki í þó nokkrum mæli út innstæður sínar úr bönkum vegna þess að þær eru farnar að hafa ansi víðtæk áhrif á aðrar tekjur heimilisins. Við sjáum það líka, og við erum kannski komin í það ástand sem var á tíunda áratug síðustu aldar, að fólki finnst það ekki borga sig að hafa hærri laun en ákveðna upphæð því að um leið og það er komið yfir þá upphæð eru bótaflokkar farnir að skerðast, fólk er kannski komið í annað skattþrep og þar fram eftir götunum. Ef við höldum áfram á þeirri leið mun það verða til þess að svört atvinnustarfsemi mun aukast til mikilla muna en ekki tekjur ríkissjóðs. Allt hnígur það því að sömu niðurstöðu, að við þurfum að breyta þeirri stefnu sem verið hefur í efnahags- og skattamálum þjóðarinnar sem því miður hefur leitt af sér að tekjur ríkissjóðs hafa minnkað til mikilla muna með tilheyrandi áhrifum á velferðarkerfið.

Frú forseti. Það er hárrétt hjá hv. þm, Birki Jóni Jónssyni að fjármagnstekjur hafa áhrif á bætur almannatrygginga. Þær höfðu einu sinni helmingsáhrif, þ.e. 50% af fjármagnstekjum. Það var tillaga frá mér fyrir langalöngu þar sem ég benti á að mikið af fjármagnstekjum væru ekki tekjur heldur verðbætur sem héldu eingöngu við eigninni og þess vegna var ákveðið að það yrðu 50%. Í hruninu var ákveðið að fara með það upp í 100%, ég skildi það alltaf þannig að það væri tímabundið. En það hlýtur að vera sárgrætilegt fyrir fólk sem fær kannski 2,5% vexti í bankakerfinu - það eru hámarksvextir á óverðtryggðum reikningum á innlánum, maður borgar af því skatt fyrst, 20%, þ.e. 0,5%, þá eru 2% eftir í 5% verðbólgu þar sem menn tapa og borga skatt af tapinu. Svo kemur tapið til frádráttar hjá Tryggingastofnun. Fólki hlýtur að líða ömurlega sem lendir í þeirri stöðu, að tapa, borga af því skatt og svo er tapið notað til frádráttar hjá Tryggingastofnun. Ég held að menn þurfi að fara að snúa við blaðinu og fara að líta á raunvexti. Ef þeir eru neikvæðir ættu menn að geta dregið það frá skatti, það er þá raunverulegt tap. Það ætti að koma inn í Tryggingastofnun sem mínustekjur og ætti í rauninni að bæta upp lífeyrinn, Tryggingastofnun ætti þá að bæta mönnum upp tapið sem bankarnir valda þrátt gífurlegan gróða. Þrátt fyrir að bankarnir dæli tugum milljarða til skuldara hafa þeir ekki séð 

Frú forseti. Í dag eru um 15 þús. manns atvinnulausir og atvinnuleysi er tæplega 8%. Þúsundir manna hafa flutt til útlanda í leit að vinnu og nokkuð stór hópur sem erfitt er að skilgreina hefur þann háttinn á að hann fer til útlanda til vinnu, annar aðili í fjölskyldu, til að reyna að bjarga sér og sínum. Við höfum upplifað stöðnun núna í tvö ár, eins konar biðstöðu, það gerist ákaflega lítið. Satt best að segja er það þannig að þrátt fyrir að forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar hafi talað um að hér sé allt á réttri leið er hagvöxtur nánast enginn, hann er drifinn áfram af mjög takmarkaðri einkaneyslu, en hagvöxtur vegna þess að atvinnureksturinn í landinu sé farinn að skila umtalsverðri arðsemi og stækka kökuna er nánast enginn. Í dag eru meira að segja því miður engin útboð hjá opinberum aðilum og það sem verra er, útboð hjá einkaaðilum eru heldur engin. En þetta þarf ekki að vera svona. Það er til önnur leið og þess vegna leggjum við framsóknarmenn fram heildstæða efnahags- og atvinnutillögu undir nafninu plan B, planb.is ef menn vilja kynna sér betur þau gögn sem þar liggja til grundvallar. En jafnframt höfum við lagt fram tvær þingsályktunartillögur eins og fram hefur komið, aðra um efnahagsmál sem var flutt hér í síðustu viku og núna erum við að ræða tillögu til þingsályktunar um sókn í atvinnumálum. Þar til viðbótar munum við leggja fram tillögu um nýja stefnu í sjávarútvegsmálum sem byggir á samþykkt á flokksfundi núna í vor. Það er til önnur leið, það þarf ekki að halda áfram á þessari sömu stöðnunarleið og við höfum verið á um allt of langa hríð. Það þarf að fara þá leið að stækka kökuna. Það hljómar orðið svolítið eins og klisja að koma hjólum atvinnulífsins í gang en það er einfaldlega það sem þarf að gera. Við erum búin að vera í öfugum spíral allan þennan tíma. Niðurskurðarkrafan eykst frá ári til árs. Alltaf þarf að skera meira niður og alltaf þarf að hækka skatta meira. Þetta er ekki leiðin. Hin leiðin er sú, og er kynnt í plani B og þessari þingsályktunartillögu, að sækja fram í atvinnumálunum, að búa til ný störf, skapa aðstæður þannig að fyrirtækin í landinu, lítil og meðalfyrirtæki, geti eflst, ráðið til sín fólk og aukið tekjur, ekki síst útflutningstekjur. Þjóðin þarf á því að halda að auka útflutningstekjur sínar um 50–60 milljarða og það eru fjölmörg tækifæri til þess. Þó nokkur slík mál hafa verið rædd í umræðunni í dag. Á auðlindum bæði til lands og sjávar, en ekki síst í mannauðnum, byggjum við okkar vinnu eins og hver önnur þjóð, hún byggir á þeim auðlindum og þeim gæðum sem hún hefur yfir að ráða. Við erum svo heppin að hafa gríðarleg tækifæri ef við nýtum þau. Í þessari þingsályktunartillögu bendum við framsóknarmenn á fjölmargar leiðir sem hægt er að fara til að nýta tækifærið í mjög mörgum geirum atvinnulífsins. Mig langar, með leyfi forseta, að nefna til dæmis að í kaflanum um orkumál og orkuskipti kemur fram að íslenska þjóðin hafi nokkra sérstöðu í alþjóðlegu tilliti þar sem um og yfir 70% frumorkunotkunar hennar koma frá umhverfisvænum orkugjöfum, þ.e. vatnsafli og jarðvarma. Af slíkum árangri getur engin önnur þjóð státað. Þar eru gríðarleg tækifæri til að byggja upp í mannaflsfrekum iðnaði og fara lengra með þær tillögur, t.d. til að koma þessum sjálfbæru orkugjöfum okkar inn í fleiri þætti samfélagsins. Það má segja að í þeim tillögum sem við kynnum hér sé á margan hátt samhljómur við þá þingsályktunartillögu sem fjallar um græna hagkerfið og var rædd fyrr í dag. Hér hefur líka verið nefndur landbúnaður og við getum breikkað það svið yfir í matvælaframleiðslu í heild sinni. Við erum gríðarlega öflug matvælaframleiðsluþjóð og er nærtækast að nefna sjávarútveginn sem er öflugur um land allt. Hann getur verið það enn frekar. Þar er hægt að sækja fram. Fyrst og fremst þarf að skapa stöðugleika í kringum atvinnugreinina svo atvinnugreinin sjálf geti dafnað. Henni gengur býsna vel og þar hjálpar auðvitað til íslenska krónan og gengið á henni, en líka að það hefur tekist að byggja upp sjávarauðlindina þannig að flestar af þeim fisktegundum sem við erum að nýta vaxa. Er þar nærtækast að nefna þorskinn sem við stefnum í á næstu árum að við getum nýtt mun betur og veitt meira en við höfum gert á liðnum árum. Jafnvel væri í lagi að taka þar heldur stærri skerf en nú er gert. Það verður þó að fara varlega í það til að rugga ekki bátnum og skemma ekki þann vöxt sem er í þeim stofni. Þar gætum við skapað fjölmarga milljarða. Mig langar að nota þær fáu mínútur sem ég hef eftir til að ræða gríðarleg tækifæri í landbúnaðargeiranum. Við nefnum nokkur hér. Eitt sem flokkast kannski bara undir almenna matvælaframleiðslu og getur bæði verið sjávarútvegur og landbúnaður er fiskeldi. Við gætum aukið gríðarlega hlutdeild okkar á alheimsmarkaði. Tækifærin í landinu eru gríðarleg og þetta er atvinnugrein sem við eigum að taka virkari þátt í. Það má nefna sem dæmi að í upphafi fiskeldisbylgjunnar vorum við ekki á ósvipuðum stað og Norðmenn. Við lentum líka í áföllum eins og Norðmenn. Þeir héldu hins vegar áfram og þeir framleiða núna um milljón tonn af laxi á ári og áætlanir þeirra fyrir næstu tíu árin eru að auka þá framleiðslu um 50% eða jafnvel 100%. Á sama tíma erum við að framleiða nokkur þúsund tonn af bleikju, laxi og öðrum tegundum og við erum ekki með stórtækar uppbyggingarhugmyndir um framtíðina. Þar ættum við að stefna á að geta farið í 50–70 þús. tonn og aukið þar af leiðandi útflutningstekjur okkar um tugi milljarða. Þar eru möguleikar. Í grein eins og loðdýrarækt sem hefur fengið talsvert á baukinn á liðnum áratugum er staðan sú að sú grein skapaði rúman milljarð í útflutningstekjur á árinu 2010 og væntanlega enn meira á yfirstandandi ári. Innan greinarinnar telja menn jafnvel möguleika á að tífalda þá framleiðslu á grundvelli þess hráefnis og þeirra aðstæðna sem eru hér innan lands. Þá erum við að tala um 10 milljarða og munar um minna í grein sem við höfum hingað til varla litið á sem atvinnugrein sem gæti skilað okkur þeim tekjum. Það eru víða miklir möguleikar. Síðan langar mig að segja vegna ummæla hv. þm. Magnúsar Orra Schrams í upphafi umræðunnar, um að hann hefði viljað sjá metnaðarfyllri tillögur í landbúnaðarmálum, að við gætum stefnt að því að stórauka matvælaframleiðsluna, bæði kjötframleiðslu og mjólkurframleiðslu innan lands til útflutnings. Í dag er framleiðslan fyrst og fremst miðuð við innanlandsþarfir. Þau kerfi sem hafa verið sett upp til að stýra framleiðslunni byggjast á því að uppfylla þarfir innanlandsmarkaðar. En um þessar mundir eru möguleikar á því að flytja út á eðlilegu verði og má þar til dæmis nefna bæði kindakjöt og ýmsar mjólkurafurðir. Í Asíu sérstaklega eru að opnast gríðarlegir markaðir fyrir matvæli sem margir horfa til og ég held að það sé eitt af þeim svæðum sem við ættum einnig að hafa í huga. Á þessum stutta tíma gefst mér ekki tími til að fara betur yfir þetta plagg en ég fagna þeim 

Frú forseti. Ég þakka fyrir þá góðu umræðu sem hefur verið um sókn í atvinnumálum á Alþingi í dag. Miðað við þær undirtektir sem tillagan hefur fengið frá fulltrúum allra flokka, vil ég segja, um ágæti margra af þessum tillögum vænti ég þess að nú lærum við af þeirri reynslu sem síðustu þrjú ár hafa kennt okkur og vonandi verða þá þessar tillögur í efnahagsmálum og atvinnumálum þjóðarinnar teknar föstum tökum í þeim nefndum sem málinu verður vísað til. Vonandi munum við þá sjá uppbyggingu og tillögugerð í hinum ýmsu atvinnugreinum þannig að við horfum til sóknar í íslensku atvinnulífi frekar en að stunda þá vörn sem við höfum þurft að horfa upp á á undangengnum árum. Ég þakka fyrir umræðuna. Hún hefur verið mjög uppbyggjandi og á jákvæðum nótum. Þannig höfum við framsóknarmenn flutt mál okkar á þessu haustþingi, nú sem endranær, byggt á úrbótum og tillögum, lausnum, en síðan þurfa menn ekki að verða hissa þegar líða tekur á haustið eða næsta ár að ef við sjáum fram á að þessar tillögur og hugmyndir dagi uppi verður eðlilega ekki sami friðurinn yfir vötnunum í ræðustól Alþingis. Við höfum lagt mikla vinnu í þessa tillögugerð og við höfum trú á því að verði þær settar fram og framkvæmdar förum við að horfa til framfara hér á landi. Það veitir svo sannarlega ekki af því. Ég óska eftir því, frú forseti, að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til atvinnuveganefndar til öflugrar umræðu og afgreiðslu þar.

Hæstv. forseti. Atvinnumál hafa verið í brennidepli á hinu háa Alþingi í dag og er það vel. Rætt hefur verið um græna hagkerfið, tillögur framsóknarmanna í atvinnumálum og nú kemur til umræðu á Alþingi tillaga um að stórefla heilsársferðaþjónustu úti á landi. Sá sem hér stendur er fullviss um að ferðaþjónusta verði einn af máttarstólpum í atvinnumálum Íslendinga til langrar framtíðar. Íslendingar hafa, frú forseti, upp á margt mikilvægt að bjóða, ekki aðeins á sumrin heldur yfir allt árið. Þetta er breitt svið og nær ekki einvörðungu til ferðalaga og afþreyingarmöguleika heldur einnig til menningar allrar í breiðustu merkingu þess orðs. Mikilvægustu atriðin að mati þess sem hér stendur þegar kemur að ferðaþjónustu er að dreifa henni betur yfir landið og yfir árið. Við Íslendingar munum ekki geta sótt fram í þessum mikilvæga atvinnuvegi nema með því móti að fjölga áfangastöðum ferðamanna og laða þá til landsins á hinum svokölluðu öxlum, að hausti og vori, en jafnframt yfir háveturinn. Til þessa þáttar í ferðaþjónustu horfa öll nágrannalönd okkar og í þessari þingsályktunartillögu upp á tíu blaðsíður er farið mjög vandlega yfir það hvernig aðrar þjóðir hafa mætt áskorunum í ferðaþjónustu undanfarin ár, sem er einkum með því móti að fjölga áfangastöðum, valkostum og dreifa ferðaþjónustunni betur yfir árið. Nú taka Íslendingar nánast alla erlenda ferðamenn sína til landsins í gegnum eitt hlið sem heitir Leifsstöð og með fullri virðingu fyrir þeim góða áfangastað erum við komin að ystu mörkum þess að landið, ferðalandið, í kringum þann flugvöll geti tekið á móti fleiri ferðamönnum svo vel sé á þeim stutta tíma sem ferðasumarið á Íslandi er enn sem komið er. Frú forseti. Mig langar að staldra við upphaf þingsályktunartillögunnar sem 18 þingmenn flytja að meðtöldum þeim sem hér stendur. Alþingi ályktar að fela iðnaðarráðherra að hlutast hið fyrsta til um að hafið verði nýsköpunarátak í ferðaþjónustu úti á landi í þeim þríþætta tilgangi að fjölga erlendum ferðamönnum utan háannatíma, bæta við áfangastöðum á landinu, svo að álag á ferðamannastaði dreifist betur, og nýta betur og efla öll þau fjölmörgu samgöngu- og menningarmannvirki sem ríki og sveitarfélög hafa fjárfest í. Frú forseti. Síðar í tillögunni í greinargerð sem með henni fylgir segir: Með þingsályktunartillögu þessari er ætlunin að bregðast við gríðarlegri fjölgun erlendra ferðamanna til landsins á síðustu árum og þeim spám að fjöldi þeirra muni tvöfaldast á næstu tíu árum. Ljóst er að margir helstu ferðamannastaðir á suðvestanverðu landinu, sem liggja næst Keflavíkurflugvelli, þola vart eða ekki meiri ásókn ferðamanna á háannatíma nema gripið sé til aðgerða sem mögulega spilla ásýnd og yfirbragði þess sem ferðamenn sækjast eftir. Einn helsti veikleiki íslenskrar ferðaþjónustu er annars vegar mikið álag á ferðamannastaði yfir sumarið og hins vegar lítil dreifing erlendra ferðamanna utan höfuðborgarsvæðisins og Suðvesturlands utan sumartímans. Það er af þessum sökum afar brýnt að fjölga áfangastöðum á landinu svo að álag af völdum ferðamanna dreifist betur en nú er. Hætt er við því að ella glatist upplögð sóknarfæri í þessari mikilvægu atvinnugrein. Hér er um mikla fjárhagslega hagsmuni fyrir íslenskt samfélag að ræða, enda er ferðaþjónusta ein af þremur meginstoðum atvinnulífs í landinu og hún er í þriðja sæti hvað varðar útflutningstekjur sem landið aflar. Ferðaþjónusta skapar 16,9% af útflutningstekjum þjóðarinnar (samkvæmt tölum frá 2008) og telur Hagstofan að árið 2008 hafi heildarkaup á ferðaþjónustu hér á landi numið tæplega 171 milljarði kr., eða sem svarar til 11,5% af vergri landsframleiðslu. Með tillögunni er þess freistað að styrkja ferðaþjónustu á landsbyggðinni í fullu samræmi við markmið Sóknaráætlunar 20/20 um tímabundinn stuðning við vaxtargreinar, sérstakan stuðning við vetrarferðaþjónustu, stuðning við klasasamstarf fyrirtækja og umhverfismál ferðaþjónustu. Tillagan tekur einnig tillit til nýrrar ferðamálaáætlunar stjórnvalda þar sem áhersla er lögð á vetrarferðamennsku og fjölgun viðkomustaða fyrir allan þorra ferðafólks sem sækir landið heim. Í þessari tillögu er sérstaklega horft til þess svæðis á landinu utan stærsta þéttbýliskjarnans sem getur á einna auðveldastan hátt tekið við auknum straumi ferðamanna á næstu árum, en þar er átt við svæðið frá Húnavatnssýslum og austur á firði með augljósum miðpunkti í Eyjafirði þar sem fullbúinn millilandaflugvöll er að finna, svo og sterka innri samfélagsgerð í langfjölmennasta þéttbýliskjarnanum utan höfuðborgarsvæðisins. Á þessu svæði, sem liggur beggja vegna Tröllaskaga og austur á firði, hefur á síðustu árum orðið gríðarleg uppbygging í fjölþættri ferðaþjónustu; jafnt íþrótta-, afþreyingar- og menningarstarfsemi, auk þess sem framboð á hótelum, gistihúsum og veitingahúsum á Norðurlandi hefur aukist hröðum skrefum á tiltölulega stuttum tíma. Þá er það einnig liður í þeirri tillögu sem hér er gerð grein fyrir að nýta betur innviði ferðaþjónustunnar utan höfuðborgarsvæðisins og þá miklu fjárfestingu í samgöngu- og menningarmannvirkjum sem sveitarfélög – og ekki síst ríkið – hafa ráðist í þar á síðustu árum. Þar nægir að nefna lengingu millilandaflugvallarins á Akureyri, nýleg (og áætluð) jarðgöng í Eyjafirði, uppbyggingu Vetraríþróttamiðstöðvar Íslands á sama stað, viðamikla og stóraukna rannsóknarþjónustu Háskólans á Akureyri og byggingu menningarhússins Hofs. Ferðaþjónusta á Norðurlandi, og raunar víðar á þeim svæðum sem liggja fjærst suðvesturhorninu, hefur að mörgu leyti liðið fyrir þá staðreynd að yfirgnæfandi meiri hluti ferðamanna sem kemur til landsins, rúmlega 92,8% (samkvæmt tölum Ferðamálastofu frá 2010), fer um Keflavíkurflugvöll og dvelur þar af leiðandi mestmegnis á sunnan- og vestanverðu landinu. Til samanburðar má geta þess að hlutdeild Akureyrarflugvallar í þessum hópi ferðamanna er innan við 0,5%. Því má segja að þeirri auðlind sem ferðafólk er í atvinnulífi landsmanna sé misjafnlega skipt milli landshluta. Það hefur bein áhrif á vaxtarmöguleika greinarinnar frá einu svæði til annars, eins og allar tölur og rannsóknir benda til. Gagnaöflun á sviði ferðamála, sem er m.a. í höndum Ferðamálastofu og Hagstofu Íslands, virðist sýna að staðsetning flugvallar skiptir sköpum um ferðamynstur fólks: Þeir sem lenda í Keflavík dvelja að meðaltali 1,8 nótt á Norðurlandi, en þeir sem lenda á Akureyri dvelja að meðaltali 7,8 nætur á Norðurlandi. Tölurnar tala klárlega sínu máli. Hér ber, frú forseti, reyndar allt að sama brunni. Rannsóknir Rannsóknarmiðstöðvar ferðamála benda líka eindregið til þess að erlendir ferðamenn fljúgi varla beint til Akureyrar nema þeir hafi áður komið til Íslands: 60% erlendra ferðamanna sem fljúga beint að utan til Akureyrar hafa áður komið til landsins, en 18% erlendra ferðamanna sem koma til Keflavíkur eru endurkomufarþegar. Þá sýna nýjar rannsóknir enn fremur að einungis 6% útlendinga sem lenda í Keflavík dvelja mestan sinn tíma á Norðurlandi, en 76% þeirra halda sig aðallega á Suðurlandi. Dæmið snýst algerlega við hjá þeim erlendu ferðamönnum sem fljúga beint til Akureyrar, 20% þeirra ferðast um sunnanvert landið, en 92% þeirra verja mestum ferðatíma sínum á Norðurlandi. Í þessu efni, frú forseti, er einnig rétt að hafa hagtölur í huga. Á árunum 2004–2008, sem er langmesta hagvaxtarskeið í sögu ferðaþjónustu á Íslandi, var hagvöxtur mjög misjafn milli landshluta á Íslandi. Á þessu árabili nam hann 41% á höfuðborgarsvæðinu, en var mun minni úti á landi og raunar neikvæður (-6%) í tveimur landshlutum; á Norðurlandi vestra og á Norðurlandi eystra. Gera má ráð fyrir að misjöfn skilyrði til vaxtar ferðaþjónustu hafi haft sín áhrif, en stjórnvaldsaðgerðir á hverjum tíma hafa þar auðvitað mikið að segja. Frú forseti. Mig langar þessu næst að grípa niður í miðkafla greinargerðar með þeirri tillögu sem talað er fyrir þar sem talað er um misjafnt ferðamynstur á landinu. Ferðaþjónusta á Íslandi er í mótun. Greinin þekkir enn ekki öll sóknarfæri sín. Ljóst er þó að áhersla á vetrarferðamennsku skiptir hana sköpum. Á sama hátt og betri dreifing ferðamanna um landið er greininni lífsnauðsynleg er dreifing þjónustunnar yfir allt árið einn þeirra meginþátta sem tryggir hana í sessi sem fullburða og arðbæra atvinnugrein. Áhersla á vetrarferðamennsku á Íslandi hefur verið ofarlega á baugi í íslenskri ferðaþjónustu um langt skeið og má í reynd rekja hana aftur til þess að forráðamenn stærsta flugfélags Íslands, Icelandair, tóku upp nýtt leiðakerfi í kringum 1990. Áhrifin eru augljós á suðvestanverðu landinu. Magnús Oddsson, fyrrverandi ferðamálastjóri, hefur bent á það í skrifum sínum að á árinu 1990 komu yfir 60% erlendra gesta yfir sumartímann og innan við 40% aðra mánuði ársins - hér er átt við flugtölur um Keflavíkurflugvöll. Eftir mikla vinnu hafi það markmið loksins náðst um 1997 að hingað til lands hafi fleiri erlendir ferðamenn komið utan hefðbundins háannatíma í greininni en yfir sumarmánuðina. Magnús bendir enn fremur á að tíu árum síðar, árið 2007, hafi 46% gestanna komið yfir sumarmánuðina, en 54% utan þeirra. Til samanburðar megi nefna Finnland sem hafi unnið gífurlega mikið og lengi að jöfnun ferðaálags. Þar sé nú svo komið að um 40% gestanna komi yfir sumarmánuðina en 60% utan þeirra. Frú forseti. Það væri of langt mál að dvelja einvörðungu við þann texta sem felst í greinargerð með þessari tillögu en þar er með margvíslegum fleiri rökum komið að þessu mikilvæga hagvaxtar- og atvinnumáli sem hér er til umfjöllunar. Öll fræði og allar tölur hníga í þá átt að sóknarfærin í ferðaþjónustu hér á landi verða ekki nýtt til fulls nema við dreifum ferðamönnum betur yfir landið og betur yfir árið. Þar hefur Ísland upp á gríðarlega mikið að bjóða og nefni ég sérstaklega svæðið frá Tröllaskaga í austri að Vatnajökulsþjóðgarði í suðaustri. Á því svæði er að finna margar helstu náttúruperlur landsins. Til þessa höfum við kosið að vannýta þær þegar kemur að streymi erlends ferðafólks til landsins en ofnýta á sama tíma önnur svæði. Þetta er pólitískt val sem hefur verið við lýði í samgöngumálum á Íslandi um áratugaskeið. Í máli mínu ætla ég ekki að hallmæla kostum ferðaþjónustu á suðvestanverðu landinu, á Vesturlandi og á Suðurlandi, en eina leiðin til þess að auka hagvöxt í þessari grein er að aukinn fjöldi erlendra ferðamanna komi á fleiri ferðamannastaði en þá sem mest eru nýttir til þessa og verði því flogið á nýja áfangastaði. Ég nefni ekki einvörðungu Akureyrarflugvöll í þessari þingsályktunartillögu heldur Egilsstaðaflugvöll sem er auk Akureyrarflugvallar varaflugvöllur fyrir Keflavíkurflugvöll og reyndar Reykjavíkurflugvöll líka ef út í það er farið. Ég nefni líka í þessari þingsályktunartillögu og þeir samþingmenn mínir sem eru með mér á henni að ef vel tekst til við framkvæmd hennar eigi að nota hana til að byggja upp sams konar ferðaþjónustu og markaðssókn í öðrum landshlutum og er Ísafjörður þar nefndur sérstaklega. Við verðum að horfa til alls landsins í þessum efnum. Við verðum að nýta betur þau samgöngumannvirki sem ríkið hefur með miklum tilkostnaði ráðist í á undanförnum árum. Við vannýtum þessi mannvirki í óvenjumiklum mæli og til að tryggja atvinnugreinina í sessi þurfum við að sækja fram á öllum sviðum, ekki bara sumum. Við verðum að horfa til alls ársins og alls landsins. Þessi þingsályktunartillaga er lögð fram til að styrkja atvinnugreinina í sessi 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni fyrir að mæla fyrir þessari þingsályktunartillögu. Þetta er síðasta málið sem við ræðum í dag og upp til hópa hafa jákvæðar tillögur verið til umræðu í þinginu í dag, tillögur þar sem horft hefur verið fram á veginn með jákvæðni að leiðarljósi. Þessi tillaga er akkúrat á þann veg og það vill svo skemmtilega til að ég er meðflutningsmaður að þessari þingsályktunartillögu þar sem fjallað er um að hefja nýsköpunarátak til að stórefla heilsársferðaþjónustu úti á landi. Það er rétt að það komi fram að ég tel að framsóknarmenn muni standa að baki þessari þingsályktunartillögu vegna þess að hún er í nokkru samræmi við þá tillögu sem þingflokkur Framsóknarflokksins mælti fyrir fyrr í dag þar sem segir meðal annars um ferðaþjónustu, en þar er tekið á öllum atvinnugreinum, að í fyrsta lagi eigi tekjur ríkisins að renna til Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða til uppbyggingar innan greinarinnar á grundvelli heildstæðrar stefnu. Áfram heldur, með leyfi frú forseta: „2. Hafið verði kynningarátak til að efla ferðaþjónustu allt árið. Ríkissjóður verji 350 millj. kr. til átaksins og aðilar í ferðaþjónustu leggi fram samsvarandi upphæð. 3. Markaðsmálum verði komið í farveg til lengri tíma með markvissu samstarfi ríkis, sveitarfélaga, markaðsstofa og fyrirtækja. 4. Grunnrannsóknir í ferðaþjónustu verði efldar og þær nýttar við kynningarátak, ímyndarsköpun og vöruþróun.“ Ég held, eins og heyra mátti á máli hv. þingmanns áðan, að hér sé mikill samhljómur á ferðinni, annars vegar í þessari þingsályktunartillögu sem hv. þingmaður leggur fram ásamt fjölda annarra þingmanna og hins vegar í þeirri þingsályktunartillögu sem Framsóknarflokkurinn mælti fyrir í dag, um sókn í atvinnumálum, þar sem sérstök áhersla er lögð á ferðaþjónustuna. Það þarf ekki að fjölyrða um mikilvægi ferðaþjónustunnar í dag og þess hvað hún mun skipta okkur miklu máli þegar til lengri tíma er litið. Ef fram heldur sem horfir eru ekki mörg ár í að 1 milljón ferðamanna muni sækja landið heim. Eins og hv. þingmaður benti réttilega á höfum við séð að þær náttúruperlur sem eru á suðvesturhorni landsins eru mjög sóttar af fjölda ferðamanna, hlutfallslega miklu meira en annars staðar á landinu. Ef fram heldur sem horfir verður ásóknin með þeim hætti að margar af þessum náttúruperlum okkar munu ekki standast áganginn, a.m.k. ekki nema við bætum aðstöðuna við viðkomandi ferðamannastaði. Það er þess vegna hárrétt ályktað að við eigum að dreifa álaginu og vekja athygli á öðrum náttúruperlum. Til að mynda eru þær ófáar í Þingeyjarsýslum og með því að beina flugi norður til Akureyrar eða Egilsstaða eftir atvikum og gera þá staði að alvöruáfangastöðum mundum við dreifa því álagi sem fylgir stórefldum ferðamannastraumi til landsins. Það felast í því mikil umhverfisáhrif að flytja hingað ferðamenn sem ferðast um landið og ef fjöldinn verður of mikill og við vanbúin til að taka á móti því fólki getur það haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar fyrir landið okkar og fyrir náttúruperlurnar, þ.e. ef við búum ekki nægilega vel um hnútana. Akkúrat í þessum töluðu orðum dettur mér í hug þingsályktunartillaga sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir mælti fyrir í fyrra. Nú skal það játast að ég man ekki alveg hvort hún var afgreidd en hún sneri að framtíðarstefnumótun í málefnum ferðaþjónustunnar hér á landi. Þar var komið inn á þann punkt að við þurfum að hugsa um þessar náttúruperlur og hvað landið í heild sinni getur tekið á móti miklum fjölda ferðamanna. Að sjálfsögðu viljum við þá líka gera það vel. Við þurfum að vera undir það búin að 1 milljón ferðamanna komi hingað til lands innan örfárra ára þannig að það er mikilvægt, að ég tel, að þessi þingsályktunartillaga verði samþykkt þar sem iðnaðarráðherra yrði falið að hlutast hið fyrsta til um að hafið yrði nýsköpunarátak í ferðaþjónustu úti á landi til að fjölga erlendum ferðamönnum utan háannatíma, bæta við áfangastöðum á landinu, svo að álag á ferðamannastaði dreifist betur, og nýta betur og efla öll þau fjölmörgu samgöngu- og menningarmannvirki sem ríki og sveitarfélög hafa fjárfest í, eins og stendur meðal annars í þessari þingsályktunartillögu. Þess vegna finnst mér mikilvægt að við sendum frá okkur skýr skilaboð þegar kemur að uppbyggingu ferðaþjónustu á landsbyggðinni. Þar þurfa ákveðnir grunnþættir að vera til staðar og vera í lagi, þ.e. við þurfum að hafa sæmilega öruggt umhverfi þegar kemur að uppbyggingu af þessum toga. Þá veltir maður fyrir sér hversu langt við getum gengið gagnvart niðurskurði löggæslu, til að mynda í Þingeyjarsýslum sem eru gríðarlega umfangsmikið og vítt svæði með margar náttúruperlur. Hversu hart getum við gengið fram í áframhaldandi niðurskurði í löggæslumálum í því umdæmi? Annað nærtækt dæmi er öryggi í heilbrigðisþjónustu. Það eru sjö heilsugæslustöðvar í Þingeyjarsýslum sem sinna mjög mikilvægu hlutverki. Hver verður þá framtíðarsýnin hjá okkur varðandi þá grunnþjónustu sem heilbrigðisþjónustan er gagnvart því svæði ef áfram á að skera niður? Síðan í hinu orðinu tölum við fyrir því að við viljum stórfjölga ferðamönnum á svæðinu. Að sjálfsögðu verður svæðið að vera með þá grunnþætti er tengjast opinberri þjónustu til að vera í stakk búið til að taka á móti slíkum fjölda ferðamanna sem við hv. þingmenn leggjum til. Þess vegna er mikilvægt að þessi þingsályktunartillaga fái mjög ítarlega umræðu og að menn hafi alla heildarmyndina fyrir sér þegar kemur að því að bjóða upp á ferðaþjónustu á landinu allt árið um kring. Þá þurfa samgöngur að vera í lagi, þá þurfa löggæslumál að vera í lagi og heilbrigðismál svo fátt eitt sé nefnt. Mér hefur orðið tíðrætt um ferðaþjónustuna á Norðurlandi og þá Norðausturlandi, Þingeyjarsýslum. Nú hefur verið mikið í fréttum áhugi kínversks kaupsýslumanns á að fjárfesta í ferðaþjónustu á Grímsstöðum á Fjöllum. Þar er talað um stórt heilsuhótel, uppbyggingu á hestabúgarði þar sem bjóða á ferðamönnum upp á að ríða um landið á hestum og skoða jafnvel norðurljósin, uppbyggingu á golfvelli og fleira mætti nefna í þeim efnum. Þessi Kínverji á ekki lögheimili í landi innan Evrópusambandsins. Ef einstaklingur innan Evrópusambandsins hefði viljað kaupa þessa jörð hefði hann mátt það en af því að hann er ekki í Evrópusambandinu verður að sækja um sérstakt leyfi til innanríkisráðuneytisins að fá að fjárfesta með þessum hætti. Það kom í ljós í síðustu viku að það tók innanríkisráðuneytið tæpar fimm vikur að svara erindi þessa kaupsýslumanns. Og hvert var svarið? Það var óskað eftir frekari upplýsingum. Hæstv. ráðherra hefur nefnt oftar en einu sinni í fjölmiðlum að þetta mál, uppbygging ferðaþjónustu á Grímsstöðum á Fjöllum og þar með á öllu norðausturhorni landsins, og ferðaþjónustu á Íslandi vil ég meina, sé ekki forgangsmál í ráðuneytinu. Mörg önnur mál eru þar brýnni, hefur hæstv. ráðherra sagt. Nú spyr ég hv. flutningsmann, hv. þm. Sigmund Erni Rúnarsson, hvort hann sé sammála þessum áherslum hæstv. innanríkisráðherra þegar kemur að uppbyggingu ferðaþjónustu á þessu svæði. Það hljómar ekki aðlaðandi fyrir einstakling sem vill ráðast í metnaðarfulla uppbyggingu á heilsutengdri ferðaþjónustu að hafa á tilfinningunni að ríkjandi stjórnvöld séu beinlínis á móti því að slík uppbygging eigi sér stað. Mér finnst mjög mikilvægt að þá heyrist frá stuðningsmönnum ríkisstjórnarinnar hvort hæstv. innanríkisráðherra hafi meiri hluta þingsins á bak við sig þegar kemur að þessum efnum. Ég veit að hv. þingmaður vill með þeirri þingsályktunartillögu sem hann hefur lagt fram með mínum stuðningi og fjölda annarra þingmanna efla ferðaþjónustu sérstaklega á þessu svæði með því að fjölga áfangastöðum þannig að það verður hægt að fljúga beint á flugvöllinn á Akureyri eða Egilsstöðum að utan og bjóða þannig upp á fjölbreyttara „vöruúrval“ í ferðaþjónustu. Því hefði ég haldið að uppbygging eins og á Grímsstöðum á Fjöllum væri algjört 

Hæstv. forseti. Ég fagna þessari tillögu sérstaklega. Ég er hins vegar ekki sammála hv. þm. Sigmundi Erni um að efling ferðaþjónustunnar úti á landi sé eina leiðin til að auka hagvöxt …

Forseti biður hv. þingmann um að nefna þingmenn fullu nafni í ræðustól Alþingis.

- hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni. Við þurfum að efla heilsársferðaþjónustu á öllu landinu. Í framhaldi af þeim tíðindum sem bárust frá Húsavík í gær er ljóst að fram komin tillaga er miklu mikilvægari en kemur kannski fram í máli hv. þingmanns. Oft leiðist umræðan um atvinnuuppbyggingu út í þras þar sem einni atvinnugrein er jafnvel stefnt gegn annarri. Við þurfum að leita leiða til að styðja uppbyggingu ólíkra greina, greina sem geta stutt hver aðra þó að ólíkar séu og höfða til mismunandi hópa, kvenna og karla, yngri og eldri, menntaðra og ómenntaðra, þéttbýlis- og dreifbýlisbúa. Ferðaþjónustan er einmitt dæmi um slíka atvinnugrein sem getur komið annarri og gjörólíkri grein til hjálpar, nefnilega mannvirkjagerð. Mannvirkjagerð er sú atvinnugrein sem hefur komið einna verst út úr kreppunni. Þúsundir manna eru atvinnulausar og kannski aðallega karlar úr þéttbýli. Þó að brýnt sé að koma þeim öllum í vinnu aftur er hins vegar tilgangslaust að byggja bara til að byggja. Að ferðaþjónustu starfar hins vegar mjög fjölskrúðugur hópur kvenna og karla. Fyrirtækin eru bæði lítil og stór í þéttbýli og dreifbýli. Vöxtur þessarar greinar getur þess vegna leikið lykilhlutverk í að koma mannvirkjagerð af stað að nýju. En það þarf hins vegar að gæta þess að uppbyggingin eigi sér stað með skipulegum hætti og mér fannst í umræðunni áðan allt of mikið bera á því að menn vilji rjúka af stað og æða áfram án þess að vanda sig. Það er nefnilega ekki sama hvernig hlutirnir eru gerðir og menn þurfa að vera tilbúnir til að taka þann tíma sem þarf vegna þess að það getur líka verið mjög dýrkeypt að flýta sér. Við getum horft til Norðurlandanna, til dæmis til Norðmanna, hvernig þeir hafa markvisst verið að byggja upp ferðaþjónustuna og lagt aðaláherslu á gæðin. Ég er sammála hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni um að við þurfum að bæta hið manngerða umhverfi, það er ekki síst það sem fólk kemur til Íslands til að sjá utan hins hefðbundna ferðamannatíma. Það má benda á að nú þegar er hafin vinna við að skapa uppbyggingu ferðamannastaða faglega umgjörð. Nýlega var gefið út rit á vegum Ferðamálastofu, Framkvæmdasýslu ríkisins og Hönnunarmiðstöðvar. Það rit heitir Góðir staðir og er eftir Borghildi Sturludóttur og er leiðbeiningarrit um uppbyggingu ferðamannastaða. Í því riti stendur, með leyfi forseta: „Ritinu er ætlað að hjálpa ferðaþjónustuaðilum, forsvarsmönnum sveitarfélaga, félagasamtökum og öðrum framkvæmdaraðilum við skipulag og uppbyggingu áfangastaða ferðamanna. Þar er lögð áhersla á mikilvægi góðs undirbúnings og vandvirkni.“ Þessi vinna á rætur sínar að rekja í Framkvæmdasjóði ferðamanna sem iðnaðarráðuneytið stendur að af miklum myndarskap enda hefur hæstv. iðnaðarráðherra sýnt þessari hlið málsins mikinn skilning. Ég tek undir með hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni í þingsályktunartillögunni en ítreka enn og aftur mikilvægi þess að vanda sig við þessa uppbyggingu. Við verðum að hafa heildræna hugsun að leiðarljósi og þó að náttúran sé okkar helsta einkenni verðum við líka að huga að því hvernig við byggjum inn í náttúruna og það verðum við að gera af víðsýni, fagmennsku og virðingu fyrir sögu okkar og umhverfi.

Virðulegi forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um nýsköpunarátak til að stórefla heilsársferðaþjónustu úti á landi og þakka ég hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni kærlega fyrir ágæta tillögu. Hér er um að ræða þríþætt átak þar sem talað er um að fjölga ferðamönnum utan háannatíma, samanber það átak sem nýlega var hleypt af stokkunum af stjórnvöldum og skiptir okkur öll miklu máli. Í öðru lagi er talað um að bæta við áfangastöðum ferðamanna til að dreifa álagi og í þriðja lagi er talað um að nýta betur þau mannvirki sem við eigum, bæði samgöngumannvirki og önnur mannvirki til menningariðkunar og ferðamennsku almennt. Ferðaþjónustan er svo sannarlega einn af vaxtarbroddum samfélags okkar og við þurfum að vinna ákveðið að aukningu hennar með markvissum og stefnuföstum hætti og að sjálfsögðu eigum við að vanda okkur eins og hv. þm. Logi Már Einarsson benti á. Það skiptir máli hvernig við gerum hlutina og þó að við köllum þetta átak þá er alveg hægt að vanda sig líka í átaksverkefnum. Vítt og breitt um landið eru miklar fjárfestingar tengdar ferðaþjónustu sem liggja í samgöngumannvirkjum sem því miður eru ekki nógu vel nýttar, sérstaklega ekki yfir vetrartímann. Þess vegna er lífsnauðsynlegt að vinna að því mjög markvisst að lengja ferðamannatímann og minni ég enn og aftur á átak á vegum stjórnvalda sem nýlega var kynnt, mig minnir að það beri nafnið Bjóðum heim. Eins og þar segir þá skiptir miklu máli að stjórnvöld leggi talsvert mikla peninga ásamt einkaaðilum í markaðsátak til að kynna Ísland sem góðan kost til ferðalaga allt árið. Til að vinna þessu máli brautargengi skiptir mjög miklu máli að allir aðilar vinni saman. Það er algerlega nauðsynlegt til að hlúa sem best að ferðamanninum og þörfum hans og slíkt er í fullu samræmi við þá áætlun sem við vinnum eftir, sem er sóknaráætlun landshlutanna 20/20, ákveðinn þáttur í því samstarfi. En það eru svo margir þættir sem þurfa að vinna saman þegar við ætlum að vinna að markvissri og góðri ferðamennsku. Það er ferðamátinn, það er matur, það er menning, það er hvers kyns þjónusta, það er verslun, hönnun, veiðar, mér dettur í hug mitt áhugamál hestamennska, allt þetta þarf einhvern veginn að vinna saman til að ferðamaðurinn fái sem allra mest út úr ferð sinni til Íslands. Það skiptir líka máli að við hlúum vel að menntun og rannsóknum á þessu sviði. Við megum ekki gleyma því að við höfum á tveimur stöðum á landinu mjög góða menntun hvað varðar ferðaþjónustu og þurfum að hlúa að henni og efla rannsóknir á þessu sviði. Það skiptir líka miklu máli að við séum með til staðar vandaða áætlun um uppbyggingu ferðamannastaða og verndun þeirra. Við eigum ómetanlegar náttúruperlur sem þarf að vernda og við þurfum að horfast í augu við það, við þurfum að stýra umferð og jafnvel að hefta að einhverju leyti aðkomu þar sem þess þarf þó með ábyrgum, markvissum og vönduðum hætti. Þarna höfum við ákveðið verk að vinna því að ég held að við höfum verið svolítið sofandi í þessu. Við höfum bara viljað að allir gætu fengið að njóta allra staða og það viljum við svo sannarlega en við þurfum hugsanlega að stýra umferðinni. Við þurfum að byggja upp stíga og við þurfum að byggja upp einhvers konar svæði fyrir ferðamanninn til að geta notið náttúruperlanna án þess kannski að komast algerlega að þeim. Eins og við vitum koma flestir ferðamenn til Íslands til að njóta náttúrunnar og vilja því gjarnan sjá annað og meira en okkar ágætu höfuðborg. Þess vegna er eðlilegt að bjóða upp á fleiri dyr að landinu en einar og mjög eðlilegt, eins og bent er á í þessari ágætu tillögu, að markaðssetja fleiri en einn flugvöll á landinu. Við skulum ekki gleyma því að minna vel og rækilega á að við eigum ferjuhöfn á Seyðisfirði. Þangað siglir farþegaferjan Norræna allan ársins hring og því hliði megum við heldur ekki gleyma. En aftur á móti þýðir kannski ekki mjög mikið að hafa hlið ef ófært er út frá því ákveðinn hluta ársins þannig að það er að mörgu að hyggja. Varðandi farþegaferjuna þá eru farþegarnir ekki alltaf margir yfir háveturinn en þeir setja eftir sem áður svip sinn á Austurland. Eins og fram kemur í tillögum hv. þm. Sigmundar Ernis Rúnarssonar gæti verið snjallt að setja saman ferðir þar sem siglt er aðra leiðina og flogið hina. Mig langar síðan, eins og ég geri gjarnan þegar við tölum um ferðamennsku, að minna á Vatnajökulsþjóðgarð og gildi hans. Við erum búin að stofna þennan þjóðgarð og við erum búin að búa til ákveðna umgjörð í kringum hann. Við hann starfar fagfólk og við þurfum að nýta hann sem allra best sem aðdráttarafl allt árið með mismunandi nálgunum þar sem við erum annars vegar með ákveðna fræðslu, við getum líka verið með ferðalög beint upp á jökulinn með mismunandi ferðamáta. Við þurfum sem sagt að nýta Vatnajökulsþjóðgarð sem allra best og minna stöðugt á þennan stærsta þjóðgarð Evrópu. Ég þakka kærlega fyrir þessa tillögu. Í henni er mjög góð hugmynd og nauðsynleg. Við þurfum að minna okkur sjálf á að við þurfum að vinna markvisst í ferðaþjónustunni að því að lengja ferðamannatímann, að því að nýta allt landið og þetta kemur allt ágætlega fram. Eins og fram kemur í tillögunni minni ég á að það er mjög gott að hugsa hana í víðara samhengi. Gerum tilraun með þetta á Norðurlandi og höldum síðan áfram með Austurland, Vestfirði og jafnvel fleiri staði eins og höfundur bendir svo ágætlega á.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka þá umræðu sem farið hefur fram um þessa tillögu til þingsályktunar um nýsköpunarátak til að stórefla heilsársferðaþjónustu úti á landi. Þeir hv. þingmenn sem tekið hafa til máls hafa komið inn á mörg atriði og auðvitað er þetta yfirgripsmikil atvinnugrein sem tekur til margra þátta. Hún er í sjálfu sér mjög fjölbreytt sem atvinnugrein. Í þessari tillögu er fyrst og síðast verið að leggja áherslu á að byggja upp nýja áfangastaði og markaðssetja þá vel til framtíðar. Þetta hafa aðrar þjóðir verið að gera í mjög ríkum og auknum mæli á undanförnum árum og nægir þar að nefna okkar helstu nágranna, svo sem eins og Norðmenn sem hafa varið 120 millj. kr. á hverju ári til að byggja upp alþjóðaflugvöllinn í Björgvin og auka þar með ferðaþjónustu á fjörðum vestur í Noregi. Ég nefni líka átak Svía til að auka ferðaþjónustu á jaðarsvæði í kringum Kiruna í norðurhluta landsins sem státar af, að því er sagt er, eina starfandi íshótelinu í heimi og hefur verið aðdráttarafl ferðamanna í mjög auknum mæli á undanförnum árum. Ekki síst er hægt að nefna bæinn Rovaniemi í Finnlandi sem var nánast óþekktur sem ferðaþjónustubær fyrir örfáum árum en laðar nú til sín um 600 þúsund ferðamenn á hverju ári. Þá erum við að tala um erfiðasta ferðamannatímann, desember, enda bærinn orðinn lögheimili jólasveinsins í heimi hér. Slíkur er árangur Finna af eflingu heilsársferðaþjónustu. Þessari tillögu, og er rétt að ítreka það, frú forseti, er ekki beint gegn einum eða neinum landshluta hér á landi. Ef við ætlum að sækja fram í auknum mæli í ferðaþjónustu þurfum við einfaldlega, eins og ég gat um fyrr í máli mínu, að dreifa ferðamönnum betur yfir árið og betur yfir landið. Við vitum að aukningin kemur í miklum mæli í gegnum Leifsstöð, þar verður engin breyting á. En ef við ætlum að nýta þá kosti í mannvirkjum og samgöngum sem þegar hefur verið ráðist í þá dreifum við ferðafólki betur yfir landið. Það er rétt að taka undir þau orð hv. þm. Loga Más Einarssonar áðan að þar þurfum við að vanda okkur. Það er ekki endilega allt fengið með því að byggja hratt upp heldur miklu fremur með því að byggja vel upp og þar er líka ástæða til að nefna ágæt orð hv. þm. Jónínu Rósar Guðmundsdóttur um að rannsóknir á þessu sviði eru af mjög skornum skammti og athyglisvert út af fyrir sig og mjög merkileg staðreynd að það rannsóknarfé sem íslensk stjórnvöld verja til atvinnumála er nánast einvörðungu ætlað í sjávarútveg og landbúnað, þær tvær greinar þar sem störfum mun fjölga hvað minnst á næstu árum. Ég held, frú forseti, að ég fari rétt með að það rannsóknarfé sem varið er til ferðamála sé upp undir 2% miðað við það sem fer í sjávarútveg og landbúnað nú um stundir. Engu að síður er ferðaþjónustan ef til vill á næstu árum að fara fram úr sjávarútvegi í öflun gjaldeyristekna fyrir þjóðina ef fram heldur sem horfir enda erum við að horfa á slíka fjölgun ferðamanna hér á landi á síðustu árum og áratugum að ekki verður líkt við annað en ævintýri. Þegar ég var að byrja í fréttamennsku upp úr 1980 beið ég í nokkur ár eftir því að 100 þúsundasti erlendi ferðamaðurinn kæmi til landsins og það rættist árið 1985. Þá urðu erlendir ferðamenn hér á landi 100 þúsund en nú 30 árum síðar eru þeir orðnir 600 þúsund og ef rannsóknir norður í landi, hjá Rannsóknamiðstöð ferðamála við Háskólann á Akureyri, ganga fram er þess stutt að bíða að milljónasti erlendi ferðamaðurinn komi til landsins og það verður á þeim áratug sem við lifum nú á. Frú forseti. Það er margs að gæta í þessu máli. Ég vil geta þess sérstaklega að kostnaðurinn er tilgreindur í því máli sem hér er til umfjöllunar. Lagt er til að 75 millj. kr. verði varið á næstu þremur árum til að markaðssetja nýja ferðamannastaði, nýja áfangastaði fyrir erlenda ferðamenn, að komið verði á fjórum til sex stöðugildum til að vinna því máli fylgi á meðal erlendra þjóða. Þar getum við vissulega lært mikið af nágrannaþjóðum okkar og ég legg sérstaklega til að farið verði eftir þeim starfsaðferðum sem reynst hafa hvað best í þeim löndum sem ég nefndi áðan, Finnlandi, Noregi og Svíþjóð, vegna þess að árangurinn þar er mjög mikill þegar kemur að magni og gæðum. Frú forseti. Ég vil í lok þessarar umræðu segja að fjölbreytni atvinnulífsins er það sem er mikilvægast þegar kemur að auðgun landsins. Með þessari tillögu er verið að auka fjölbreytni atvinnulífsins, með þessari tillögu er ekki síst verið að fjölga kvennastörfum. Í þessari tillögu er verið að veðja á grein sem sannarlega mun vaxa og hér er verið að veðja á, að mati þess sem hér stendur, mjög arðsama grein í framtíðinni. Vegna orða hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar, sem hann lét falla í umræðunni um þingsályktunartillöguna fyrr í dag, um kínverska kaupsýslumanninn Huang Nubo, vil ég að fram komi að ég hef verið mikill talsmaður þess að íslensk stjórnvöld komi til móts við vilja hans. Það hefur verið siður okkur Íslendinga að þegar gestir ríða um héruð tökum við vel á móti þeim, byrjum að minnsta kosti ekki á að hafna þeim, bjóða þeim ekki einu sinni kaffi. Við eigum að setjast niður með þessum ágæta manni. Ég hef þá trú að hann sé að koma í góðum hug og vilji byggja upp ferðaþjónustu. Varla væri hann að veðja á rangan hest í þeim efnum enda kunnur að góðum áformum og góðum framkvæmdum á þessu sviði víða annars staðar. Ég hef því talað fyrir því að íslensk stjórnvöld setjist niður með honum og skoði þær tillögur sem hann hefur fram að færa til uppbyggingar heilsársferðaþjónustu úti á landi. Þar er verið að tala um lítinn hluta landsins og menn hafa gefið í skyn að þessi ágæti maður ætli sér að nýta landið til hluta sem falla ekki að vilja Íslendinga en hann hefur nú þegar sagst vilja afsala sér vatnsréttindum, svo sem eins og Jökulsá á Fjöllum sem rennur um þá 300 ferkílómetra sem um er að ræða. Menn hafa líka nefnt að útlendingar eigi ekki að geta keypt upp helftina af landinu en svo er ekki, 70% landsins eru nú þegar í ríkiseigu þegar allt er talið og þar af eru 19% landsins þegar friðuð. Sú umræða er því á villigötum. Við eigum að taka á móti þessum manni og hugmyndum hans með opnum huga og sjá til þess að vilji hans sé vel nýttur og í samræmi við íslenska löggjöf og regluverk. Ef svo er ætti okkur ekki að vera neitt að vanbúnaði að taka á móti uppbyggingaráformum hans á þessu svæði sem hefur upp á gríðarlega ferðaþjónustumöguleika að bjóða. Ég vil að lokum, frú forseti, óska eftir því að málinu verði vísað til hv. atvinnumálanefndar og eftir atvikum til umsagnar hjá hv. umhverfis- og samgöngunefnd. Ég vona að málið fái góða umfjöllun í viðkomandi nefndum og fjölmargir gestir verði kvaddir til viðræðna við hv. þingmenn. Að mínu mati er mikilvægt mál á ferðinni sem getur aukið atvinnuveg þjóðarinnar til mikilla muna á þeim landsvæðum sem þurfa á því að halda og ekki síst fjölgað kvennastörfum.

Virðulegi forseti. Það er vissulega verðugt verkefni að skapa skilyrði fyrir ferðaþjónustu allt árið. Hæstv. iðnaðarráðherra hleypti af stað slíku átaki í samstarfi við 134 fyrirtæki, ef ég man rétt, á dögunum sem ber yfirskriftina Ísland allt árið. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort tillagan sem hér er til umræðu geti ekki fallið undir það átak. Ég vil einnig benda á að liður í atvinnuuppbyggingu og fjölgun starfa á Suðurnesjum er einmitt fjölgun farþega um Leifsstöð og ef ég skil hv. þingmann rétt gengur tillagan út á það að fækka störfum þar en færa norður. Ég spyr hvort það sé réttur skilningur hjá mér. Auk þess vil ég leggja áherslu á það að þegar rætt er um ferðaþjónustu á Íslandi og eflingu hennar sé litið heildstætt á málið og hagsmunir landsvæða hafðir í huga.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur fyrir innlegg hennar í umræðuna. Þessari þingsályktunartillögu, eins og ég gat um í lok máls míns áðan, er ekki beint gegn neinum landshluta og allra síst Suðurnesjum. Suðurnesin munu áfram eiga þann hlut í þeirri aukningu ferðamannastraums til landsins sem þeim stað ber. Sá staður hefur einfaldlega það gott forskot á aðra staði að störfum í ferðaþjónustu mun ekki fækka þar. Þeim mun einmitt fjölga vegna þess að stærstur hlutinn af þeirri aukningu sem fyrirsjáanlegur er í ferðamannastraumi til landsins mun einmitt koma þangað. Þar verður fremur um fjölgun starfa að ræða en hitt. Með þessari tillögu er eingöngu verið að ræða um að fjölga áfangastöðum á landinu svo að einhver hluti þeirrar aukningar, og þar erum við ekki að tala um neina smáaukningu heldur tvöföldun á komu ferðamanna til landsins, falli í skaut annarra landsvæða en Suðvesturlands sem nú þegar er ofhlaðið, að minnsta kosti nokkrir helstu staðirnir, af ferðamönnum á helstu álagstímum; og um það vitna rannsóknir sem talað er um í þessari þingsályktunartillögu. Ég tel af og frá að ef af þessari tillögu verður muni hún verða til þess að störfum í ferðaþjónustu á Suðurnesjum muni fækka. Þvert á móti mun þeim fjölga í samræmi við þá miklu fjölgun ferðamanna sem við blasir. Hér er einvörðungu verið að tala um það að til að auka hag þessarar atvinnugreinar hljótum við að horfa til þess að einhver hluti aukningarinnar komi til annarra svæða en suðvesturhornsins.