Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Eins og getið er um í nál.fjhn. á þskj. 105, hefir fallið niður í frv. að ákveða viðauka við eignarskatt. Í l. í fyrra var ákveðinn 40% viðauki bæði við tekju- og eignarskatt, og fjhn. er þess fullviss, að tilgangurinn var sá nú, að hafa þetta eins. Hefir þetta því fallið niður einungis af vangá, og er sennilega prentvilla. Því ber n. fram brtt. til leiðréttingar á þessu atriði og leggur til, að frv. verði samþ. með þessari einu breytingu. Hv. 1. þm. Reykv. hefir skrifað undir nál. með fyrirvara, og gerir hann sjálfsagt sjálfur grein fyrir því. Sé ég ekki ástæðu til að ræða þetta frekar.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Ástæðan fyrir fyrirvara mínum er í raun og veru tilgreind á öðru þskj., sem ekki er tilheyrandi þessu máli. Ég tilgreindi þessa ástæðu við umr. um brtt. við 1. gr. tolli., og svipuð yfirlýsing hefir komið fram frá Sjálfstfl. í Nd. Okkur þykir ekki fært, eins og nú er ástatt, að hækka einstaka tekjustofna mjög mikið. Við viljum heldur bjóða hæstv. stj. liðsinni okkar til að ná tekjum ríkisins með lítilli hækkun á sem flestum stöðum. Skattakerfi landsins er í því formi sem er, af því að sanngjarnt hefir þótt að ná inn sköttum með þessum hætti, að hækka allt nokkurnveginn jafnt. Kemur það betur við menn, hvernig sem á því stendur, að greiða litla viðbót á mörgum stöðum en mikla á einum stað. Ég játa, að þetta frv. hefir nokkra sérstöðu, því að hér er ekki um hækkun að ræða frá árinu áður. Þessi viðauki var sem sé innheimtur síðastl. ár, og auk þess á hann við lið í fjárl. þessa árs, sem búið er að framkvæma að mestu leyti. Hefi ég því ekki viljað snúast á móti frv., en hefi ritað undir nál. með fyrirvara. Ég vil hér leyfa mér að mótmæla þeim ummælum um þetta frv., sem ég hefi bæði heyrt og séð á prenti, að Sjálfstfl. hafi lofað því og samið um það á þingi 1933 að hafa þetta svona framvegis. Ég vitna í því efni í mín ummæli á þessu þingi, þar sem ég bæði talaði á móti málinu og greiddi atkv. á móti þessari hækkun. Ég hélt því þá fram, að 25% hækkun væri allt, sem fært væri að leggja á, vegna sveitar- og bæjarfélaga, sem verða að ná sínum tekjum inn með tekju- og eignarskatti. Er ekki rétt, að ríkið fari að seilast inn á þessa fjárstofna. Ég var ekki einu sinni með því að samþ. þetta í það eina skipti, hvað þá til frambúðar. Mér þykir lakara, að hæstv. fjmrh. skuli ekki vera viðstaddur þessar umr. Það er leitt, að hann skuli vera fjarstaddur, þegar rætt er um skattafrv.

Hann er við atkvgr. í Nd.

. En ég vildi nota tækifærið til að svara þeim ummælum hans, sem ég heyrði í lok umr. í Nd. í gær og beint var til mín sérstaklega. Hæstv. fjmrh. bar það fram, að ég hefði við 1. umr. fjárl. sagt, að við vildum ekki veita stj. neina skattahækkun, en heimtuðum aðeins, að útgjöld fjárl. yrðu færð niður, svo að enga skattahækkun þyrfti. Hélt hann því fram, að mér hefði snúizt hugur frá því, er ég hélt þessa ræðu, og þar til ég skrifaði nál. á þskj. 104, þar sem ég væri nú með því að heimila ríkisstj. viðauka á flestum tekjustofnum, til þess að fjárl. gætu orðið afgr. tekjuhallalaus. Það er nú ekki við því að búast, að maður geti sagt alla hluti í einni hálftímaræðu. En til þess að sýna, að mér hefir ekki snúizt hugur og að ég hefi ekkert nýtt lært í þessu máli, vil ég, með leyfi hæstv. forseta, vitna í nokkur ummæli sjálfs mín á þingi 1933. Við umr. um viðbótar-tekju- og eignarskatt, en það frv. var borið fram að tilhlutun þáv. fjmrh., andmælti ég viðaukanum. Þar sagði ég (C-deild, bls. 110): „Það er mín fasta skoðun, að þegar safna þarf fé í ríkissjóð á erfiðum tímum sem þessum, þá beri að dreifa sem frekast er hægt þunganum af þessum auknu byrðum, svo að hver og einn beri sem jafnast. Nú eru ekki til stórupphæðir hér á landi, engar stórtekjur einstaklinga. Ef hinsvegar væri lagður á sérstakur kreppuviðauki, þá þyrfti ekki nema 5-10% til þess að þessar ákveðnu tekjur væru tryggðar. Og ég er alveg sannfærður um, að þetta myndi gera miklu minni skaða en hækka og þar með spilla þeim skattstofni, sem er eina bjargráð bæjarfélaganna. Dreifing sú, sem er fólgin í skattakerfinu eins og það er nú, er talin heppilegasta fyrirkomulag í þeim efnum, og er ég því fast fylgjandi, að ekki verði hróflað svona stórkostlega við henni“. Þetta sýnir, að skoðun mín hefir verið sú sama 1933 og við umr. fjárl. nú. - Ennfremur segi ég (bls. 150): „Það er algerlega rangt hjá hæstv.forsrh., að þm. vilji ekki veita stj. það fé, sem þarf til þeirra ráðstafana, sem samkomulag hefir orðið um að gera“. Ég benti síðan á það, að ég vildi veita stj. þann tekjuauka, sem þyrfti, ef farin væri sú leið, sem ég stakk upp á. Hér er ekki um að ræða neina nýja bólu, heldur gamla stefnu flokks okkar. Ég ætla ekki að svara hæstv. fjmrh. frekar, þar sem hann er ekki viðstaddur. En hann ætti ekki að vera að álasa mér fyrir að standa á móti þessum skattauka, þar sem ég hefi bjargað fyrir hann 40% viðaukanum við eignarskattinn, sem hann hefði annars misst af.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Ég hefi ekki miklu að svara, því hv. 1. þm. Reykv. talaði sama og ekkert um þetta mál, heldur var með almennar hugleiðingar. Hann lýsti því sem sinni skoðun, að þegar ríkissjóður þyrfti tekjuauka, þá væri heppilegast að bæta við sem flesta tekjustofna ríkissjóðs. Sé ég ekki annað en að þetta frv. sé að þessu leyti í hans anda. Hvað þessa skoðun hv.þm. snertir mætti ganga inn á hana, ef óhætt væri að slá því föstu, að tekjustofnarnir væru ákveðnir réttlátlega. Að það sé nú ekki svo, virðist þó vera skoðun þessa hv.þm. Aftur á móti er það álit þeirra manna, sem álíta ýmsa galla á því, hvernig tekjustofnar ríkisins hafa verið ákveðnir, að það geti legið eins nærri að bæta við suma tekjustofna, fella aðra niður o. s. frv., ef það getur talizt til umbóta og felur í sér réttlátari tekjuöflun fyrir ríkið. Því er rétt að athuga, hvernig því verður betur fyrir komið, svo réttlátara verði gagnvart skattþegnunum. Hv. þm. tók það fram, um þetta mál sérstaklega, að hann og hans flokkur hefði ekki verið bundinn neinum samningum um það. Þetta kann vel að vera, að hans flokkur hafi ekki beinlínis gert samninga um þetta mál: áframhaldandi eignar- og tekjuskattsviðauka. En með verkum sínum hefir flokkur hans þó tekið á sig siðferðislega ábyrgð í þessu efni, því í gildandi fjárl. er gengið út frá þessum skattauka, og þm. Sjálfstfl. hafa samþ. þau, eins og aðrir flokkar í þinginu, og auk þess var Sjálfstfl. þá meira að segja stjórnarflokkur. Ég þarf ekki að eyða fleiri orðum að ræðu hans; þó þm. vilji láta aths. fylgja frv., er hann samþykkur því, hefir lýst því yfir m. a. með því að skrifa undir nál.Hv. þm. telur sig hafa bjargað eignarskattsaukanum fyrir stjórnina, með því að stinga upp á því, að frv. færi til nefndar. Má vel vera, að það sé honum að þakka, að frv. fór til nefndar. En þó málið hefði nú ekki verið athugað í n., er ekki óhugsandi, að aðrir hefðu tekið eftir þessu, e. t. v. við síðari umr. Annars þurfti ekki að leggja höfuðið í bleyti til að sjá þetta, að því er virðist, og a. m. k. sá n. þennan galla á frv. þegar í stað. Ég geri ekki ráð fyrir, að við séum svo mikið vitrari sem nefndarmenn eða á nefndarfundum, að óhugsandi sé, að við hefðum fundið þetta hér í deildinni. Samt var auðvitað ekkert á móti því að vísa málinu til okkar í n., og auðvitað er það rétt, að við höfum lagað það.

Frsm. (Héðinn Valdimarsson) Ég þarf lítið um þetta frv. að segja að þessu sinni. N. hefir athugað það og orðið sammála um að leggja til, að það yrði samþ. Frv. er borið fram að tilhlutun landlæknis og hefir verið sent Læknafélaginu til athugunar, og hafa flestar eða allar aths. þess verið teknar til greina.

Frsm. meiri hl. (Bernharð Stefánsson) Eins og sést af nál. hefir fjhn. ekki orðið sammála um þetta mál. Við hv. 4. landsk. leggjum til, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem greinir í nál. okkar á þskj. 88, en hv. 1. þm. Reykv. leggur til, að mér skilst, að fella frv. í áliti sínu á þskj. 104. Við hv. 4. landsk. berum fram till. um að orða 1. gr. frv. um; þó eru aðeins tvö atriði í brtt. okkar, sem gera efnisbreyt. á frv. Í fyrsta lagi að hækka toll á ávaxtasafa og þess háttar drykkjum um 50 aura pr. lítra, og í öðru lagi stingum við upp á að hækka toll á suðu- og iðnsúkkulaði um kr. 0.50 pr. kg. Þessar hækkunartill. standa í beinu sambandi við annað mál, sem liggur fyrir hv.Nd.; þar munu koma fram till. um lækkun á kaffibætistolli frá því, sem lagt er til í frv. stj., og nær það án efa samþykki. Þessar hækkunartill. okkar hv. 4. landsk. miða að því að vega á móti þessum lækkunum, svo jafnmiklar tekjur fáist, þó báðar brtt. verði samþ. Það er því ekki um auknar álögur á þjóðina að ræða með till. þessum, heldur tilflutning. Þessi tilflutningur, sem við þannig leggjum til að gera, byggist á því, að það sé sanngjarnara, að þær vörur, sem við stingum upp á að hækka toll á, séu hærra tollaðar, vegna þess að þær séu ónauðsynlegri vörur en kaffibætir, sem aftur er ráðgert að lækka gjöld á. Við hv. 4. landsk. lítum svo á, að ríkissjóði veiti ekki af þeim tekjum, sem hæstv. stj. stingur upp á að afla. Ef till. koma því fram til hækkunar á tekjum hans, og þær virðast réttmætar, verður um leið að gera ráðstafanir til að ná tilsvarandi upphæð annarsstaðar. Hv. minni hl. n. segir í nál. sínu á þskj. 104, að leiðin sé að lækka útgjöld ríkissjóðs. Það mætti auðvitað hugsa sér þá leið, og mun verða síðar á þinginu tækifæri til að athuga fjárlagafrv. á þeim grundvelli og gera till. þar að lútandi. En eftir því, sem gengið hefir á undanförnum þingum, eru litlar líkur til, að gjaldahlið fjárl.frv. lækki frá því, sem frv. gerir ráð fyrir. Ég held, að það hafi aldrei komið fyrir síðan löggjafarþing þjóðarinnar tók til starfa. Okkur hv. 4. landsk. er ljóst, að það veitir ekki af þeim tekjum, sem frv. gerir ráð fyrir, jafnframt þeim tekjuöflunarfrv., sem lögð hafa verið fyrir þingið af hæstv. stj., ef ekki á að verða tekjuhalli.

Frsm. minni hl. (Magnús Jónsson) [óyfirl.]: Ég hefi hér í nál. á þskj. 104 gert grein fyrir þeim ástæðum, hvers vegna ég samþ. ekki brtt. meiri hl. n. Ég minntist á það í sambandi við það mál, sem var hér á undan, og ég þarf því ekki að endurtaka það, að það kemur hér skýrt fram, að við sjálfstæðismenn viljum afgr. tekjuhallalaus fjárlög, þvert ofan í það, sem hæstv. fjmrh. hélt fram um okkur í Nd. í gær. Við viljum stuðla að því, að fjárl. verði afgr. tekjuhallalaus ef fallizt verður á þær leiðir, sem við bendum á, en ég er hræddur um, að þessar tollahækkanir komi ekki að liði. Það er ekki nóg að einblína á hækkun tolla. Við sjáum t. d. tóbakið, sem er í einkasölu og ríkið ræður því sjálft álagningu, það hefir hækkað aftur og aftur, og ég er hræddur um, að við séum komnir að því marki, að tekjurnar hætti að aukast, þó tollurinn sé hækkaður. Það er nefnil. örugg reynsla fyrir því, að þegar tollurinn hefir náð ákveðnu marki, hættir neyzla vörunnar að aukast, og þar af leiðandi vaxa ekki tolltekjurnar, heldur dragast saman vegna minnkandi neyzlu. Við getum sagt, að það sé ekki skaðlegt hvað snertir tóbakið, þó notkun þess minnki, en það er annað atriði, sem í þessu sambandi er athugavert, og er bæði skaðlegra og hættulegra, að það er mjög hætt við því, að meiri áherzla verði lögð á að smygla inn tóbaki en verið hefir. Er það hættulegt að því leyti, að þá fara peningar úr landinu til óheppilegra innkaupa og óhagstæðari, og í öðru lagi missir ríkissjóður þær tolltekjur, sem hann hefir haft. Ég er því hræddur um, að þó menn vildu hækka tekjur ríkisins með þessari álagningu, þá mundi það ekki takast, heldur þvert á móti. - Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta frekar, en láta atkvgr. skera úr.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [yfirl.]: Það er alveg rétt frá skýrt hjá hv. 1. þm. Reykv., að Sjálfstfl. hefir í hyggju, að því er séð verður, að standa móti tekjuöflunarfrv. þeim, sem fram kunna að vera borin, en þó hann hafi það bak við eyrað, er engin ástæða til að ræða það almennt nú við umr. um þetta mál. En ég tel rétt að taka það fram, að það þarf 2 millj. kr. tekjuauka, ef þingið fellst á að samþ. þær lækkanir á tollum og útflutningsgjöldum, sem fjárl. gera ráð fyrir. Ég hefi heyrt það í hv.Nd., að Sjálfstfl. muni vera með því að lækka síldartollinn, en hér í d. mun hann vera á móti lækkun á kaffitollinum. Þegar dregin er frá þessi eina lækkun, sem Sjálfstfl. er meðmæltur, vantar 1,8 millj. kr. Ég vil segja, að það sé æskilegt að fá að heyra, hvað Sjálfstfl. hefir bak við eyrað að flytja sem till. um tekjuhækkanir, eða hvað það er, sem hann hyggst að gera sínar till. um til lækkunar. Það er kannske til mikils mælzt, að hann geri grein fyrir því við þessa umr., þar sem fjvn. hefir ekki starfað lengi ennþá, en e. t. v. getur maður fengið að vita, hvaða aðalstefnu flokkurinn hyggst að taka. Það er ekki létt verk að lækka útgjöldin um 1,8 millj. kr., og er því æskilegt, að þeir, sem hafa í hyggju að gera það, fari að undirbúa sig með sínar till.

Veit ráðh., nema farið sé til þess?

. Nei, en ég nefndi þetta að gefnu tilefni, því ég hefi orðið var við í Nd., að flokksmenn þessa hv.þm. hafa fylgt þar ýmsum málum, sem skapa hækkun á útgjöldum ríkissjóðs, svo það getur vel orðið meira en 1,8 millj. kr., sem skera þarf niður. Ég get ekki hugsað mér, hversvegna Sjálfstfl. getur ekki stutt hækkun á tóbakstolli, er þeim er svo kunnugt um örðugleika ríkisins sem þeim hlýtur að vera. Hvað því viðvíkur, að tollar á tóbaki séu orðnir svo háir, að hækkunin muni ekki gefa auknar tekjur, get ég haft það eftir mönnum, sem eru kunnugir þessu máli, - t. d. hefi ég borið mig saman við forstöðumann verzlunarinnar - og hann telur enga eða litla hættu á, að svo verði, enda er ráð fyrir því gert í fjárlfrv., að svo kynni að verða að einhverju leyti. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta mál, aðeins óska ég þess, að hv. d. sjái sér fært að samþ. þennan tekjuauka, sem frv. felur í sér.

Pétur Magnússon það var útbýtt hér í gær frv. til nýrra áfengislaga, þar sem gert er ráð fyrir, að leyfður verði innflutningur áfengra drykkja án tillits til styrkleika. Eftir þeim undirtektum, sem mál þetta fékk á síðasta þingi, þá má gera ráð fyrir, að frv. þetta nái fram að ganga, ekki hvað sízt ef það er flutt að tilhlutun ríkisstj. Ég geri ráð fyrir, ef frv. verður samþ., að af því leiði allverulegan tekjuauka fyrir ríkissjóð. Vildi ég því leyfa mér að leggja þá fyrirspurn fyrir hæstv. fjmrh., hvort gert er ráð fyrir hækkun á þessum tekjum í fjárl: frv., því ef frv. nær samþ., geri ég ráð fyrir, að sú hækkun gæti numið það miklu, að ekki sé rétt að ganga alveg framhjá henni.

Frsm. minni hl. (Magnús Jónsson) [óyfirl.,]: Ég tók eftir því í ræðu hæstv. fjmrh. við 1. umr. fjárl., og reyndar kemur það fram einnig nú í ræðu hans hér áðan, að ekki væri farið fram á neinar hækkanir á tollum, heldur að færa þá til. Þótti mér þetta ótrúlegt, að svo væri, nema um greiðsluhalla yrði að ræða á fjárl. Nú upplýsir hann um það, að þó gengisviðauki á kaffi- og sykurtolli héldist, vantaði samt 1,8 millj. kr. Ég get því ekki skilið, að ekki þurfi hækkanir tolla, nýjar álögur eða niðurskurð á fjárveitingum, ef greiðslujöfnuður á að nást á fjárl. Hæstv. ráðh. er alltaf að spyrja okkur andstæðinga hans, hvað við viljum gera eða ætlum að leggja til um tekjuöflun. Ég hefi aldrei þekkt þetta fyrr á þingi, að heimta till. af nefndum áður en þær eru teknar til starfa. Hann veit ekkert nema við sjálfstæðismenn séum þegar farnir að undirbúa okkar till. Ég vil ekkert segja á þessu stigi málsins, hvaða till.fjhn. kann að gera; það er auðvitað ekki hægt að segja það fyrirfram. Þetta ætti hæstv. ráðh. að skilja, þó hann hafi ekki langa þingreynslu að baki, og því ekki að vera sífellt með áminningar við aðra. Það er mikið verk að undirbúa þessar till. Ég vil segja, að fyrsta skilyrðið til að koma fjárhagnum í lag sé að skera niður allt, sem mögulegt er að skera niður; það er langbezta ráðið á þessum tímum. Það sést nú á sínum tíma, hvað hæstv. ráðh. og flokkur hans vill gera, þegar fjárlfrv. verður til umr., og fyrr er ekki hægt að gera ákveðnar till. Þó hæstv. fjmrh. geti sagt, hvernig þetta eigi að vera samkv. sínum frv. og till., vegna þess að hann hefir undirbúið fjárlfrv., þá eigum við hinir eftir að gera okkar till. um lækkanir og hækkanir. Hæstv. ráðh. spyr, hvernig við sjálfstæðismenn viljum afla tekna. Ég hefi sagt það áður, og slegið því föstu fyrir mitt leyti í nál. á þskj. 104, að heimila megi ríkisstj. að innheimta skatta með lítilfjörlegu álagi, svo hægt sé að skila fjárl. tekjuhallalausum. Ef hæstv. ráðh. vill innleiða samninga við okkur sjálfstæðismenn um, hvernig afgr. megi tekjuhallalaus fjárl., þá erum við að sjálfsögðu tilbúnir og munum taka því tilboði fúslega. Þá sagði hæstv. ráðh. - og það er alveg satt -, að það er ekki létt verk að lækka útgjöld fjárl., og það er þess vegna, að við sláum þennan varnagla, að ef þetta tækist ekki, þá yrði gengið inn á nokkra tekjuaukningu. En það er svo með hvern þann, sem eyðir meira en hann aflar, að annaðhvort heldur hann áfram þangað til allt brestur, eða hann verður að lækka útgjöldin, og alveg er það eins með heil ríki. Og ef þau sjá ekki að sér sjálf, þá koma aðrir og skipa þeim fyrir, hvernig þau eigi að haga sér, og það er ekki skemmtilegra. Hv. 2. þm. Rang. benti á frv. til áfengislaga, sem mundi gefa miklar tekjur, ef samþ. yrði. Ég vil benda á annað frv., sem er nú komið inn í þingið að tilhlutun stj. Það er frv. um einkasölu á bifreiðum, mótorvélum og rafmagnsvélum. Ég þykist vita, að slík verzlun gefi mikinn arð. Væri eðlilegt, þegar slíkt frv. liggur fyrir, að því fylgdi grg. um tekjur, sem vænta mætti af slíkum l. Og þegar svona frv. koma fram, væri ekki nema eðlilegt, að draga mætti úr öðrum álögum. Ég vil því að endingu ítreka þessa fyrirspurn hv. 2. þm. Rang. og bæta þessari við, hvort ekki megi vænta tekna af svona stórfelldri einkasölu.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.,]: Hv. 2. þm. Rang. benti á það, að hér væri á ferðinni lagafrv. um að afnema bannið og sagði, að það mundi veita ríkinu miklar tekjur, ef það yrði samþ. Þetta mál hefir verið rætt talsvert í stj., og ég hefi haft um það viðtöl við þá menn, sem hafa fengizt við verzlun á þeim áfengu drykkjum, sem leyft er að verzla með hér á landi. Við reyndum að gera okkur grein fyrir, hver raunin mundi verða á með þetta, en við höfum ekki getað fengið neitt undir fæturna til að standa á. Við höfum því ekki getað gert okkur grein fyrir, hvort þar yrði um tekjur að ræða, og þó að svo yrði, þá hve miklar þær mundu verða. Hv. þdm. hljóta að sjá, að það er ákaflega erfitt að gera sér grein fyrir þessu, en ég vil benda á það, að í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir 1100 þús. kr. tekjum af áfengisverzluninni, og þessi upphæð er miðuð við þá reynslu, sem fengin er, en þó er hagnaðurinn af áfengisverzluninni áætluður nokkuð hærri en hann áður hefir verið í ár, en hann verður minni í ár en áður hefir verið. Um þetta efni renna menn alveg blint í sjóinn. Það er ekki ennþá búið að gera sér grein fyrir, hvað mikið eigi að leggja á áfengið, þó að svo færi, að leyft verði að flytja það inn. Þess vegna álít ég ógætilegt að treysta því, að tekjur komi af þessu áfengi á næsta ári, því að við vitum ekki einu sinni, hvort það verður flutt inn. Þá vil ég einnig benda á það, að ég tel vera mjög lagt á tæpasta vað í áætlunum um tekjur næsta árs, þegar miðað er við þann innflutning, sem gera má ráð fyrir. Þar við má og bæta því, að ég veit ekki til, að nokkurri stj. hafi tekizt enn að koma öllu svo fyrir í framkvæmdinni, að útgjöld hafi ekki orðið meiri en fjárlög gerðu ráð fyrir. Auk þess vil ég benda á það, að eins og fjárlagafrv. er nú, þá eru þar ekki upphæðir, sem er heimild fyrir að greiða, t. d. styrkur til mjólkurbúa. Mér þykir ekki ólíklegt, að fjvn. taki þann lið upp í frv., og ennfremur styrk til frystihúsa og ýmsar aðrar slíkar heimildir, en ég álít, að ef ekki er áætluð nein upphæð vegna slíkra heimilda, þá sé það meining þingsins, að ekki eigi að nota þær heimildir, nema nægilegur tekjuafgangur sé. því að ég geri ekki ráð fyrir, að neinn vilji, að tekið sé lán til að greiða það fé. Þegar tekið er tillit til alls þessa, þá sé ég ekki, að menn megi leyfa sér þá bjartsýni að gera ráð fyrir verulegum tekjum af sölu áfengis umfram það, sem verið hefir. Hv. 1. þm. Reykv. sagðist ekki skilja, hvað ég ætti við, þegar ég segði, að með tekjufrv. stj. væri ekki farið fram á tekjuaukningu. Ég meina það, að þótt þessi frv. verði samþ., þá eru engar líkur til, að árið 1935 komi meiri tekjur í ríkissjóð en verið hefir að undanförnu. Þar kalla ég að sé ekki tekjuaukning, heldur er verið að færa skattana til, að í stað þess, að áður var treyst á tolla, sem nú hljóta fyrirsjáanlega að lækka vegna minnkandi innflutnings, þá verður nú að treysta á eitthvað annað í staðinn. Hitt er misskilningur hjá hv.þm., að ég eigi við það, að lækkunartill. stj. séu svo stórkostlegar, að til þess að vega þær upp þurfi þessa nýju skatta og tolla, sem gert er ráð fyrir í frv. stj., heldur eiga þeir að koma á móti þessum lækkunum, að viðbættri þeirri tekjurýrnun, sem gera má ráð fyrir, að verði á tekjustofnum ríkissjóðs nú á næsta ári. Þá sagði hv.þm., að það væri ósanngjarnt af mér að ætlast til, að sjálfstæðismenn komi nú með sínar till. í heild. Ég tók líka fram, að ég ætlaðist ekki til þess, heldur aðeins að fá að heyra, í hvaða átt þeir vildu stefna. Hann minntist á, að hér væri n., sem héti fjvn. og hefði ekki lokið störfum, og þar mundi þetta koma fram. Ég vil benda á, að þessi afstaða sjálfstæðismanna til tekjuaukafrv. ætti að vera með fullum fyrirvara, þangað til þessi n. hefði komið fram með álit sitt. Ég get ekki séð, að nein skynsamleg ástæða sé til að setja sig alveg á móti svona tollum, fyrr en séð er, hversu langt þeir komast með þessar niðurfærslutill. sínar í fjvn.Hv. 1. þm. Reykv. þarf því ekki síður en aðrir að minnast þess, að hér er n., sem heitir fjvn. og hefir ekki lokið störfum enn. Viðvíkjandi þessu tilboði sjálfstæðismanna, að ganga inn á einhverja hækkun á núv. sköttum ríkissjóðs skal ég taka það fram, að stj. getur ekki fallizt á þá leið, svo að um það mál sem aðalúrlausn getur ekki verið að ræðu. Hv. þm. minntist á frv. til einkasölu á bifreiðum. Það frv. er flutt hér að tilhlutun stj. Þó að svo fari nú, að það frv. verði samþ. og sett yrði á stofn einkasala á einhverju af þeim vörum, sem þar um ræðir, þá þarf hún mikinn undirbúning, sem enn hefir ekki farið fram nema að mjög litlu leyti. Einkasalan mundi því ekki komast á fyrr en langt væri liðið á næsta ár, svo að þaðan er ekki mikilla tekna að vænta.

1760Pétur Magnússon: Mér kemur ekki til hugar að kasta steini að hæstv. fjmrh., þó að hann sé nú ekki tilbúinn að svara því, hve mikinn tekjuauka hann mundi vilja áætla af þeirri breyt., sem nú á að gera á áfengislögunum. Hinsvegar finnst mér hann óþarflega svartsýnn, et hann ætlar að gefast upp við að gera nokkra tilraun til þess. Það eru þó til atriði, sem má hafa nokkra leiðbeiningu af, t. d. hvað salan var mikil áður en bannið kom upphaflega og hvað áfengisinnflutningur er mikill hjá þjóðum, sem ætla má, að neyti álíka mikils áfengis og við Íslendingar. Á ég þar fyrst og fremst við Norðmenn. Það er alveg rétt, að það er ekki hægt að vita nú, hve mikil álagningin verður á sterka drykki, en ekki sýnist það fjarri lagi, að stj. hefði sett þar eitthvert hámark og lágmark, og ef tekið hefði verið meðaltalið af því, þá hefði það varla orðið mjög fjarri lagi. En hvað sem þessu líður, þá sýnist mér það ekki geta orkað tvímælis, að ef þessi lagabreyt. verður samþ., þá muni þar af leiða tekjuaukningu fyrir ríkissjóð, og hana ríflega. Það þýðir hvort sem er ekki að draga dul á það, að meginhluti þess áfengis, sem neytt er í landinu, er ólöglega fengið, og er það mest búið til í landinu sjálfu. Má þar benda á það, að nýlega voru í einum smábæ hér á landi gerðar upptækar 11 bruggverksmiðjur. Og þegar þannig gengur í einum smábæ, þá má gera sér í hugarlund, hvernig það muni vera þar, sem neytendahópurinn er stærri. Ég býst ekki við, að þótt bannið yrði afnumið, yrði allt það áfengi, sem neytt yrði, löglega fengið, en það mundi þó verða svo um langmestan hlutann. Þarf þar ekki frekar vitnanna við til að ganga úr skugga um, að af þessu leiðir mikinn tekjuauka fyrir ríkissjóð. Mér þykir leitt, að hæstv. ráðh. getur ekki verið við þessar umr., því að ég vildi beina því til hans, að það er ekki ástæða fyrir stj. til að leggja mikið kapp á að koma nýjum tekjuöflunarfrv. í gegn nú í þingbyrjun. meðan óséð er um það, hverja afgreiðslu fjárlagafrv. hlýtur og hvers tekjuauka má vænta af þessu frv. og öðrum, sem hér hafa verið nefnd og liggja nú fyrir, önnur en þau beinu skattaaukafrv. Þá verður fyrst séð, hvers skattauka þarf með, þegar þetta frv. og önnur slík hafa verið afgr.

Frsm. minni hl. (Magnús Jónsson) [óyfirl.]: Ég kvaddi mér hljóðs af því að ég hélt, að enginn annar ætlaði að gera það, og nú hefir hv. 2. þm. Rang. sagt það, sem ég ætlaði að segja. Vil ég þó bæta nokkrum orðum þar við. Það er hart, að hæstv. fjmrh. skuli alveg neita að gera sér nokkra grein fyrir því, hvers tekjuauka megi vænta af frv., sem flutt er að tilhlutun stj., en heimta svo af okkur sjálfstæðismönnum, að við séum tilbúnir að gefa skýrslur um alla hluti. En þegar hann á nú svona erfitt með að gera sér grein fyrir, hverra tekna megi vænta af því frv., sem er þó flutt að tilhlutun hans sjálfs, þá ætti hann að skilja, að við stjórnarandstæðingar getum líka átt erfitt með að segja um slíkt fyrirfram. Ég vil taka undir það, sem hv. 2. þm. Rang. sagði, að það nær engri átt að segja, að af þessum nýju áfengislögum mundi engan tekjuauka leiða fyrir ríkissjóð. Ég játa, að það er ekki gott að gera sér grein fyrir því, hve mikill hann verður, en hann verður mikill; annars hefir stj. það mikið í hendi sér. Það má skipa þessum málum svo, að ágóðinn verði lítill, en það má líka skipa þeim svo, að hann verði mikill. Annars verður nægur tími að ræða það, þegar það frv. kemur til umr. Hv. 2. þm. Rang. minntist líka á heimabruggið. Það fer líka eftir því, hvernig ráðstafanir verða gerðar um aðflutt áfengi, hvort bruggið heldur áfram eða ekki. Hæstv. ráðh. sagði einn sinni enn, að tekjuaukafrv. væru aðeins til að bæta upp þann halla, sem verður sumpart vegna breyttra l. og sumpart vegna breyttrar afkomu á næsta ári. Þetta sýnir þá, að samkv. þeim tekjufrv., sem fram eru komin, má búast við, að fjárl. verði afgr. með miklum tekjuhalla, því að eins og fjárlagafrv. er nú, þá er hann upp undir 2 millj., og enn virðist ekkert það koma fram, sem bæti upp þann fyrirsjáanlega greiðsluhalla. En ef hæstv. ráðh. hefir enga trú á tekjuauka vegna afnáms bannsins og býst ekki við neinum ágóða af þessum einkasölum, sem nú á að stofna, þá veit ég ekki, hvað hann ætlar að fá til að vega upp á móti þessum greiðsluhalla. Hæstv. ráðh. hristir höfuðið, - náttúrlega af því að hann býst við stórum tekjuauka, ef þessi frv. verða samþ. Hæstv. ráðh. neitar alveg samvinnu við okkur sjálfstæðismenn að jafna greiðsluhalla ríkissjóðs á þann hátt, sem við stungum upp á. Hann segir, að um það sé ekki að ræða. Finnst mér, að honum farist þá enn verr að knýja á með það, hvað við viljum gera, þegar hann ætlar að neyta sinnar meirihlutaaðstöðu til að kveða þær till. niður.

Sigurjón Á. Ólafsson Ég tek nú til máls fyrst og fremst til að svara orðum, sem féllu hjá hv. 2. þm. Rang. Mér þótti þessi hv.þm. gera sér nokkuð bjartar vonir um tekjuauka í sambandi við áfengislagafrv. það, sem nú hefir verið lagt fyrir hv.Nd. Ég get tekið undir þau orð hv. 1. þm. Reykv., að í raun og veru er réttast að bíða með að tala um það mál, þangað til það kemur hér til umr. En fyrst nú er farið að minnast á þetta mál, vil ég segja örfá orð um það. Hv. 2. þm. Rang. reiknar með því sem sjálfsögðu, að þetta frv. muni ná fram að ganga. En ég vil nú fyrst og fremst benda honum á, að hæstv. stj. mun ekki standa óskipt að þessu frv. Í öðru lagi vil ég benda honum á það viðvíkjandi þingmeirihlutanum, að það er alveg órannsakað mál, hvort nægilega margir þm. muni ljá frv. fylgi. Nú eiga hér sæti fjölda margir þm., sem voru ekki á síðasta þingi, og svo má minna á það, að frv. er nokkuð seint fram komið, og það þarf áreiðanlega langan tíma til að koma því í gegnum báðar d., því að það get ég fullvissað alla um, að orðalaust gengur slíkt „princip“-mál ekki gegnum þingið. því að við, sem erum andvígir því, látum það ekki ná samþykki hljóðalaust.

Styðjið innlendan iðnað!

. Af þessum ástæðum álít ég mjög óráðlegt að gera ráð fyrir tekjuauka í sambandi við þetta frv., þar sem það er allsendis óvíst, að það nái fram að ganga á þessu þingi. En ef hv.þm. heldur, að landsmenn þyrsti nú svo mjög eftir sterkum drykkjum, þá má gera ráð fyrir, að þegar farið yrði að selja þá, mundi það draga úr neyzlu þeirra léttari vína, sem ríkið verzlar með nú, svo að tekjur ríkisins af þeirri verzlun minnkuðu. Ég álít, að þó að það sé þungur kross að skattleggja ýmsar neyzluvörur, þá verði þó að gera þar greinarmun á því, hvort varan telst nauðsynleg eða ekki. Hér er nú um þær vörur að ræða, sem geta ekki beinlínis talizt nauðsynlegar sumar hverjar, og sumar má framleiða í landinn sjálfu. Verði nú þessi tollur hækkaður, þá verkar hann sem verndartollur fyrir þann innlenda iðnað. Afstaða mín er því sú, að ég mun að sjálfsögðu vera með þessu frv. fremur en að reikna með tekjum af þeim frv., sem er alveg óvíst, hvort verða samþ., og óvíst, hvort gæfu tekjur, þó að þau næðu fram að ganga.

Forseti (EÁrna): Umr. hafa nú upp á síðkastið snúizt nokkuð um annað frv. en það, sem hér er til umr., og vildi ég óska, að þær snerust aftur að því frv., sem fyrir liggur.

Jón Auðunn Jónsson Ég saknaði þess, þegar ég las þetta frv., að í grg. þess var engin grein gerð fyrir því, hverjar tekjur það mundi gefa ríkissjóði. En þegar ég las það nánar, sá ég, að vart mundi vera um tekjuauka að ræða af því. Í frv. er aðallega farið fram á að hækka toll af tóbaki, en til þess að fá tekjuauka af þeirri vöru þarf ekki að fara þessa leið, því það hefði verið nóg að hækka álagningu á því.

Til þess hefði þurft lög

. Auðvitað, en þetta frv. gefur ekki ríkissjóði þær tekjur, sem ekki hefði verið hægt að ná með álagningu. Í öðru lagi er innflutningur á ávaxtasafa fallinn niður, því hann er orðinn innlendur iðnaður. Tollur á þeirri vöru verður því að skoðast sem verndartollur, sem orðið getur til þess, að varan verði óhæfilega dýr. Sama er að segja um súkkulaði. Það er nú orðið innlendur iðnaður. Ég hefi ekki séð í búðum nú í seinni tíð erlendar tegundir af þeirri vöru. Hér verður því aðeins um verndartoll að ræða á þessari vöru einnig, sem hækkar verð hennar fyrir þá, sem kaupa hana. Þó er vara þessi nauðsynleg, einkum heilsuveilu fólki. Þó þetta frv. sé borið fram sem tekjuaukafrv., þá sé ég ekki, að hæstv. ráðh. verði sakaður um að vera að seilast eftir auknum tekjum með því. Hæstv. forseti er orðinn leiður á umr. um bannmálið í þessu sambandi, en ég verð að segja það, að það veltur algerlega á framkvæmd þeirra laga, hvort tekjur af áfengi aukast vegna þeirra eða ekki. Takist ekki með framkvæmd þeirra að stemma stigu fyrir smyglun og heimabruggi, verða tekjurnar litlu meiri en nú af áfengisverzlun ríkisins. Hinsvegar ef tekst að stemma stigu fyrir þessu hvorutveggja, smygli og bruggun, að miklu leyti, er enginn vafi á því, að tekjurnar aukast stórkostlega. En hvort heldur sem verður, mun kostnaður við framkvæmd laganna verð, nokkurnveginn hinn sami. Það veltur sem sé á framkvæmd laganna, hvort smyglarar og bruggarar eða ríkissjóður fær tekjurnar.

Sigurður Kristjánsson Ég var búinn að ræða þessar brtt. hér áður, og þarf þar litlu við að bæta. Eins og hv.þdm. er kunnugt, er þetta frv. flutt fyrir stj., og eins og ég tók þá fram, leggur stj. þar til, að mismuninum á útflutningsgjaldi af síld, veiddri síðastl. sumar, og venjulegu útflutningsgjaldi, eins og það er á öðrum fiski, verði varið til hlutaruppbótar sjómönnum, sem stunduðu síldveiðar í sumar á innlendum skipum til verkunar og útflutnings. Nú er það svo, að hlutur manna á þessum veiðum hefir á síðasta sumri verið mjög mismunandi, og ég geri ráð fyrir, að fyrst hæstv.ríkisstj. sér sér fært að greiða úr ríkissjóði sem svarar um 120 þús. kr. í þessu skyni, þá sé það fyrir það, að hún álíti, að hlutur sjómanna hafi verið svo rýr síðastl. sumar, að það sé fullkomlega réttmætt að fórna til bóta á því lögboðnum tekjum ríkissjóðs. En svo undarlega vill til, að hæstv. stj. sjálf hefir í frv. lagt til, að styrk þessum sé úthlutað þannig, að hann falli mest til þeirra, sem mestan hlut hafa haft, en minnst til þeirra, sem minnstan hlut hafa fengið við síldveiðarnar. Þessi rök held ég sé óhætt að segja, að stangist algerlega. Ég get vel hugsað, að hæstv.ríkisstj. hafi ekki hugsað nóg út í þetta mál, og að þess vegna geti þetta stafað af fljótfærni. Sjútvn. gat nú ekki orðið sammála um þetta. Raunar er þetta ekki kappsmál af hendi meiri hl. í n. En okkur hv.þm. Vestm., sem erum minni hl. n. um þetta atriði, hefir virzt, að tilganginum með því að bæta upp óviðunandi hlut sjómanna verði því aðeins náð, að uppbótin gangi mest til þeirra manna, sem lægstan hafa hlutinn haft. Þess vegna er brtt. okkar fram komin. Enginn hefir andmælt því, að þessi hlutaruppbót sé nauðsynleg. Vænti ég þess vegna, ef hv.þdm. á annað borð ganga inn á það, að uppbótina beri að greiða, að þeir þá einnig verði svo sanngjarnir að samþ., að henni verði úthlutað eftir till. okkar hv.þm. Vestm., þannig, að hún geti orðið til þess, að hlutir sjómanna geti orðið viðunanlegir yfirleitt.

Frsm. (Finnur Jónsson) Það er rétt, að þetta frv. er flutt vegna þess, að það er álitið, að hlutur sjómanna hafi síðastl. sumar verið of lítill. En jafnframt er það flutt af því, að það hefir verið álitið, að útflutningsgjaldið af síldinni hafi verið óréttlátt. Alþfl. hefir hvað eftir annað reynt að fá þessu kippt í lag. En það hefir ekki gengið þrátt fyrir það, þótt flokkur hv. 6. þm. Reykv. hafi haft meirihl. aðstöðu hér á þingi og talið sig sérstaklega vilja sjá um hagsmuni sjávarútvegsmanna. Nú liggur hér fyrir í þessari hv. d. frv. til l. um að útflutningsgjaldið af síldinni verði eins og á öðrum sjávarafurðum, m. ö. o., að því verði breytt í verðgjald. Ég lít nú svo á, og þeir, sem sömdu frv. þetta, sem voru ráðamenn sjómannafél. hér í Rvík, að þetta beri að skoða sem endurgreiðslu og að sjómönnum beri að fá hana í hlutfalli við þá tunnutölu, sem þeir hafa veitt til söltunar á þessu ári. Það var litið svo á af forráðamönnum sjómannafél., að það væri beinlínis rangt að leggja annað til grundvallar fyrir úthlutun hlutaruppbótarinnar heldur en venjuleg hlutaskipti, sem eiga sér stað á meðal sjómanna. Ég mótmæli því þessari brtt. á þskj. 130 og óska, að frv. verði vísað óbreyttu til 3. umr.

Jóhann Jósefsson Það er víst, að fulltrúar Sjálfstfl. hér á þingi, sem sæti áttu í sjútvn., hafa engu síður - og þó miklu fremur - en fulltrúar Alþfl. unnið að því að fá nokkurt réttlæti í útflutningsgjaldið, að því er snertir síldarafurðir. Mér finnst þess vegna - þó að ég vilji nú ekki vekja deilur um þetta -, að hv.þm. Ísaf. hefði getað sparað sér það að reka hníflana í Sjálfstfl. út af þessu máli sérstaklega. Út af brtt. vil ég segja það, að mér virðist það liggja alveg ljóst fyrir, hvernig úthluta skuli hlutaruppbót þeirri, sem hér ræðir um, þ. e. a. s. ef í því efni á að fara eftir því, sem sanngjarnt er, ef þetta á að verða sannkölluð hlutaruppbót. Þá á að haga úthlutun uppbótarinnar svo sanngjarnlega, að þeim sé bætt mest upp, sem minnstan hafa haft hlut og því hafa orðið verst úti á vertíðinni í sumar, eins og við hv. 6. þm. Reykv. leggjum til í brtt. okkar. Ég hygg, að enginn hv.þdm. treystist til að mæla á móti því, að þessir menn hafi mesta þörfina á hlutaruppbótinni fyrir sig og sín heimili. En það, hvað forráðamenn sjómannafél. í Rvík og Hafnarfirði vilja um þetta atriði, hefir engin áhrif á það, hvað sanngjarnt er og rétt í þessu máli. Og þessir fulltrúar, þótt þeir ráði miklu í sínum félagsskap, geta þó tæplega skoðazt bærir til að segja þm. fyrir um gerðir sínar. Þrátt fyrir vilja sjómannafél. hlýtur þó hver þm. að gera það, sem honum finnst réttast í málinu, og það hefi ég bent á. Við, sem í verstöðvunum búum, vitum, hvor hefir meiri þörf á uppbót, sá, sem kemur heim úr vertíð með sæmilegan hlut, eða hinn, sem kemur heim tómhentur.

Sigurður Kristjánsson Út af því, sem hv.þm. Ísaf. sagði, að Alþfl. hefði sífellt verið að bera fram till. um lækkun útflutningsgjalds af síld, vil ég taka það fram, að ég hefi alls ekki orðið var við það. Hitt er mér kunnugt, að það eru einmitt sósíalistar, sem barizt hafa mest fyrir því, að útflutningsgjöld af sjávarafurðum væru óvægileg, og hefir það verið vegna fjandskapar gegn einkarekstri. Þennan áhuga fyrir lækkun útflutningsgjalds af síld hefi ég, því miður, ekki orðið var við hjá þessum hv.þm. fyrr en hann fór sjálfur að gera út til síldveiða. Það er bersýnilegt, að þeir menn hafa mesta þörf á þessari uppbót, sem minnst hafa haft upp úr sumarvertíðinni, og þeir eiga því helzt að fá uppbótina. Þetta gjald, sem auðvitað er tollur, á því í framtíðinni að falla til þeirra manna allra, sem síld eiga, þ. e. útgerðarmanna, þó að það sé ekki meiningin með þessu frv. Ég veit aðeins eina ástæðu, sem getur gert þessa framkomu hv.þm. Ísaf. skiljanlega, þótt hún réttlæti hana auðvitað ekki. Og ástæðan er sú, að hásetar þeirrar útgerðar, sem þessi hv.þm. veitir sjálfur forstöðu, hafa fengið háan hlut á síldveiðunum í sumar og myndu því græða á þessu á kostnað annara sjómanna í landinu, sem minna hafa borið úr býtum í sumar. En slík pólitísk eigingirni er með öllu ósæmileg í þessu máli. Þetta er ópólitískt mál í eðli sínu, og framkvæmd þess á að fara eftir þörfum og réttlætiskröfum fátækra sjómanna, en ekki eftir pólitískum hagsmunum hv.þm. Ísaf.

Frsm. (Finnur Jónsson) Ég get látið hinar persónulegu aðdróttanir hv. 6. þm. Reykv. til mín liggja milli hluta. En út af þeim fullyrðingum hv.þm. Vestm. og hv. 6. þm. Reykv., að Sjálfstfl. hafi jafnan verið fylgjandi því, að útflutningsgjald á síld yrði fært niður í verðtoll, vil ég benda á þá staðreynd, að Sjálfstfl. hefir undanfarin þing verið nægilega mannmargur til að koma þessu fram, en þó ekki hreyft til þess legg eða lið. Það er fyrst þegar jafnaðarmenn eru komnir í stjórnaraðstöðu, að þessari sjálfsögðu breyt. er komið í framkvæmd. Þeir sjálfstæðismenn, sem setið hafa á undanförnum þingum, vita vel, að þetta er rétt. Það má ef til vill líta á frv. með tvennu móti, sem styrk eða sem endurgreiðslu, og þá er það algert brot á öllum venjum um hlutaráðningu, að þeir fái mest, sem minnst afla. Og eftir þeim skoðunum, sem sjálfstæðismenn sjálfir hafa haldið fram hingað til, ætti það að verða til þess, að aflamennirnir legðu árar í bát, að þeir væru látnir bera minna úr býtum en þeim ber. Það er engin sönnun fyrir því, að hér sé ekki um endurgreiðslu að ræða, að ekkert af tollinum á að renna til útgerðarmanna. Því að samkv. samningum milli sjómanna og útgerðarmanna síðastl. vor hefðu útgerðarmenn orðið að greiða sjómönnum hlut úr 7 kr. afla, hefði tollurinn verið endurgreiddur útgerðarmönnunum sjálfum. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta mál. Hv. þm. haga atkv. sínu um það eftir því, hvort þeir álíta, að hér sé um styrk eða endurgreiðslu að ræða, og hvort þeir álíta, að Alþingi eigi að ganga inn á þá braut að jafna hlut milli sjómanna þvert ofan í allar hlutaskiptareglur.

Ólafur Thors Ég vil taka það fram, að Sjálfstfl. hefir staðið um það næstum óskiptur í mörg ár að lækka síldartollinn niður í venjulegt útflutningsgjald. En þeir gátu ekki fengið jafnaðarmenn í lið með sér til að fá því framgengt, vegna sambands þeirra við Framsfl., því að þá var ekki enn svo komið, að sósíalistar réðu alveg yfir þeim flokki eins og nú. Það er alveg tvímælalaust, að hér er um styrk að ræða, en ekki endurgreiðslu. Það er fullvíst, að ef útkoman hjá sjómönnum hefði ekki orðið eins bágborin eftir síldarvertíðina og raun varð á, þá hefði frv. þetta ekki komið fram, eða a. m. k. ekki náð lögfestu, svo þröngur sem fjárhagur ríkissjóðs nú er. En nú hefir útkoma sjómanna eftir sumarútgerðina reynzt svo slæm, að rétt og óhjákvæmilegt hefir þótt að bæta þeim hið lélega hlutskipti þeirra upp að einhverju leyti. Og um leið og í sambandi við þá uppbót hefir svo þótt sjálfsagt að nota tækifærið til að fella niður hinn óvinsæla og rangláta síldartoll. Hinsvegar er það alveg rétt, að það hefir jafnan verið skoðun Sjálfstfl. og er það enn, að menn eigi að bera arð úr býtum í hlutfalli við afla sinn. Með því er ætlað að hvetja til framtaks. Og sömu skoðun myndi flokkurinn hafa í þessu máli, ef hér væri um ákvarðanir að ræða, sem gilda ættu eftir á. En þessar ráðstafanir eiga að verka aftur í liðinn tíma, og það gerir allan muninn. Ef hv.þm. Ísaf. vísar frá sér þeirri tilgátu hv. 6. þm. Reykv., að afstaða hans í þessu máli byggist á því, að bátar hans hafi aflað vel í sumar, þá bið ég hann að koma með aðra ástæðu. En eins og hér stendur á, þegar verið er að veita sjómönnum einskonar hjálp vegna atvinnubrests, er auðvitað ekkert vit né sanngirni í öðru en að hjálpin komi niður þar, sem hennar er helzt þörf. Og ég trúi því ekki fyrr en ég tek á, að hv. deild taki þá stefnu að veita hásetum hv.þm. Ísaf. stórfelld fríðindi á kostnað annara fátækra sjómanna.

Frsm. (Finnur Jónsson) Það er algerlega rangt, sem hér hefir verið haldið fram af hv.þm. G.-K., að þetta frv. hefði ekki komið fram, hefði afkoma sjómanna orðið betri í sumar en hún reyndist. Hv. þm. G.-K. er vel kunnugt, að afnám síldartollsins var eitt af samningsatriðum Alþfl. og Framsfl., og þeir samningar voru gerðir áður en útséð var um útborgun hjá sjómönnum eftir síldveiðitímann.

Ég var ekki við þær samningagerðir

. Nei, en ég veit, að þessi hv.þm. er svo áhugasamur um stjórnmál, að hann hefir lesið þá samninga, svo að hann þarf ekki í þessu efni að skjóta sér undir neitt ættgengt minnisleysi.

Ólafur Thors Ég get nú sagt þessum hv.þm., að ég fylgist með því, sem gerist í stjórnmálunum fullt eins vel og hann, að vísu með töluvert minni fyrirhöfn, þótt ég þykist ekki skyldugur til að lesa allt, sem hann og hans nótar klóra á pappírinn. En vill þessi hv.þm., sem veður uppi með skæting hér í d., svara því, hvaða réttlæti er í því að greiða þeim sjómönnum, sem hæstan hlut hafa haft, ef til vill tíu sinnum hærri fjárhæð en þeim, sem minnst hafa aflað og eiga nú að mæta vetrinum bjargarlausir? Þorir hann að standa hér upp einu sinni enn og segja, að þetta sé sanngirni?

Frsm. (Finnur Jónsson) Ég svara því einu, að þetta er endurgreiðsla, og samkv. öllum reglum um hlutaskipti á hún að skiptast milli sjómanna eftir afla þeirra.

Gunnar Thoroddsen Við hv. 8. landsk.þm. flytjum hér á þskj. 521 þrjár brtt. við áfengislagafrv. Fyrsta brtt. er við 8. frvgr., um að í stað þess, að nú er ákveðið í frv., að ríkisstj. ákvæði álagningu á vín með tilliti til áfengisstyrkleika, þá verði tiltekið hámark fyrir því, hve mikið megi leggja á þau. Við leggjum til, að álagningin sé 20–l00%, miðað við verð vínanna, kominna í hús hér á landi, að meðtöldum tolli. Það er enginn efi á því, að ef verði vínanna er haldið allt of háu, eftir að bannið verður afnumið, þá heldur sú vínsmyglun og bruggun áfram, að meira eða minna leyti, sem mikil brögð hafa verið að undanfarið. Ef álagningin á vínin verður mjög há, þá geta menn fengið miklu ódýrari ólögleg vín, og freistast þá til að spara sér fé með því að kaupa þau. Mér finnst þess vegna nauðsynlegt að setja í áfengisl. ákvæði, er takmarki, hver álagningin megi vera hæst. Ég hygg, að álagningin yrði ekki of lág samkv. brtt. okkar, því að tollurinn er mjög hár. Þegar svo 100% álag bætist við, samkv. brtt., þá hygg ég, að verðið á vínunum verði nógu hátt til þess að ríkissjóður fái þær tekjur, sem æskilegt er. Ennfremur vil ég benda á, að ég tel mjög vafasamt, hvort það brýtur ekki í bág við 35. gr.stjskr., að láta alveg ótiltekið í lögunum hve mikil álagningin megi vera. Þar stendur: „Engan skatt má á leggja, né breyta, né af taka, nema með lögum“ o. s. frv. Ef einkasala hefir ótakmarkaða heimild til að leggja á vöru, þá er með því farið í kringum 35. gr.stjskr., um að sérstakt lagaboð þurfi til þess að leggja megi á skatt. 1. m. k. er höggið nærri þessu ákvæði stjskr., ef heimildin um þetta er ótakmörkuð, því að þessi álagning er í rauninni ekkert annað en skattur á landslýðinn. Í öðrum einkasölulögum eru dæmi þess, að slík hámarksálagning sé ákveðin. T. d. má benda á Tóbakseinkasöluna, þar sem ákveðið er, að álagningin skuli vera 10–75%, miðað við verð vörunnar að viðbættum tolli. Önnur brtt. okkar er sú, að aftan við 2. mgr. 9. gr. bætist, að atkvgr. skuli fram fara, ef tíundi hluti þeirra, sem atkvæðisrétt eiga, óskar þess. Í 2. mgr. 9. gr. er svo ákveðið, að fjölga megi útsölustöðum, ef ráðh. ákveður og atkvgr. fellur svo sem í gr. getur. Í þetta ákvæði vantar alveg, hverjir geti krafizt þess, að atkvgr. fari fram. Ég held, að rétt sé að tiltaka það, og ekki fjarri lagi að ákveða, að 1/10 kjósenda geti heimtað atkvgr. Þriðja brtt. okkar er við 11. gr. Í frv., eins og það var lagt fyrir þingið, var ákveðið, að dómsmrh. gæti veitt kaupstöðum og sveitum vínveitingaleyfi. En við 2. umr. málsins var þessu breytt þannig, að nú er heimildin bundin við eitt veitingahús hér í Reykjavík. Við leggjum til, að þessu ákvæði verði enn breytt, að það orðist svo, að bannað sé að veita áfenga drykki í veitingahúsum og öðrum opinberum stöðum, en að þó geti dómsmrh. veitt undanþágu frá þessu í kaupstöðum. M. ö. o., þetta er að efni til fært nokkuð í sama horf eins og það var ákveðið í frv. upphaflega. Við teljum ekki rétt að hlynna svo sérstaklega að einu veitingahúsi hér í Rvík, þegar fleiri slík hús geta komið til mála. Ennfremur sjáum við ekki ástæðu til þess, að í kaupstöðum utan Rvíkur sé lagt blátt bann við vínveitingum. - Ef þessar brtt. verða felldar, þá er vitanlega eitt spor stigið enn í þá átt að auka ólöglega vínsölu í landinu. Skal ég svo ekki hafa fleiri orð um þessar brtt., en vænti þess, að þær verði samþ. Um aðrar brtt., sem fyrir liggja allmargar, skal ég ekki ræða á þessu stigi málsins. Þó eru fram komnar þær brtt. við áfengislagafrv., sem full ástæða væri til að vara hv. þingdeildarmenn við að samþ. En þar sem ekki er enn búið að tala fyrir þeim öllum, skal ég ekki að þessu sinni fara út í þær.

Thor Thors Hér liggja nú fyrir tvær sameiginlegar brtt. frá allshn., sem mér hefir verið falið að skýra frá með nokkrum orðum, og eru þær á þskj. 527. Sú fyrri varðar 22. gr. frv. og er í raun og veru fyrst og fremst orðabreyt., en í öðru lagi eru þrengd ákvæði frvgr. Hún fjallar um það, að ef ölvaður flugmaður, bifreiðarstjóri, skipstjóri eða stýrimaður í starfi sínu veldur slysum á öðrum mönnum, þá skuli það varða missi réttinda þeirra til þessara starfa. Sú takmörkun er nú sett inn í frv., að þennan réttindamissi skuli miða við þá ölvun í starfi þessara manna, er veldur slysum, en það var ekki gert áður. Það er því misskilningur hjá hæstv.forsrh., að hér sé um varhugaverða nýjung að ræða. Hér er aðeins að ræða um leiðréttingu á því, sem þegar var áður komið inn í frv., en svo aftur breyt. Ég get að mörgu leyti tekið undir það, sem hæstv.forsrh. sagði, að ákvæði um þetta efni eigi frekar að vera í l. um bifreiðaakstur. En ég vil bara benda hæstv.forsrh. á það, að í því frv., sem hann hefir lagt fyrir allshn., var einmitt sérstakt ákvæði um bifreiðarstjóra og ölvun þeirra í sambandi við bifreiðaakstur. Það er þess vegna á engan hátt n., sem komið hefir þessu inn í frv. Ég skal fúslega viðurkenna, að það getur verið nokkurt óréttlæti í því að taka fastari tökum á einni stétt þjóðfélagsins heldur en öðrum. Ég vil t. d. benda hæstv.forsrh., sem verður nú að teljast aðalábyrgðarmaður þessa frv., þar sem hann hefir ráðið því, hver samdi það, á það, að í 25. gr. þess er tekin upp alveg ný og sérstök tegund refsinga, sem á einungis að bitna á sjómönnum. Þeir eiga að missa atvinnuréttindi sín um langan tíma, en menn annara stétta, sem sekir eru um samskonar brot, eru algerlega lausir við þessa tegund refsingar. Ég tel þetta óréttlátt og vil skora á hæstv.forsrh. að beita áhrifum sínum í Ed. til þess að lagfæring fáist á þessu. Síðari brtt., sem allshn. ber fram, er þess efnis, að l. þessi skuli öðlast gildi 1. febr. næstk. Í frv. er ekkert ákvæði um það, hvenær l. skuli öðlust gildi. Færi svo, að engin sérstök ákvæði væru sett um þetta í l. þessum, þá mundi sú regla gilda um þau, að þau öðluðust gildi 12 vikum eftir tilkynningu í B-deild stjtíð. um birtingu þeirra. Það er nú orðin tízka, að í hverju frv. sé ákveðið, hvenær það öðlist gildi sem l., og viljum við, að í þessu tilfelli sé einnig svo ákveðið. Það hafa heyrzt raddir um, að l. þessi ættu að öðlast gildi um áramót. N. hefir ekki tekið undir það, meðfram vegna þess, að hæstv. fjmrh. upplýsti, að áfengisverzlun ríkisins hefði talið heppilegt, að nokkur frestur yrði á gildistöku þeirra, vegna birgða, sem áfengisverzlunin nú hefir. Út af brtt. meiri hl. allshn. á þskj. 545 vil ég geta þess, að hv. 8. landsk. og ég höfum ekki getað gerzt meðflm. hennar. Hér er um það að ræða, að rétti lækna til áfengissölu skuli skipað með reglugerð. Í þessari brtt., sem samin er af landlækni, er sagt nákvæmlega fyrir um það í ýmsum atriðum, á hvern hátt þetta skuli ákveðið í reglugerðinni. Ég tel það alveg nægilegt, eins og nú er ákveðið í frv., að dómsmrh. sé falið að skipa þessum málum með reglugerð, án þess að lagaákvæði séu fyrir því, hvað í henni eigi að standa. Þetta mál hefir verið borið undir Læknafélag Rvíkur, og ýmsir meðlimir þess eru á móti því, að slík ákvæði sem þessi komist inn í l. Hinsvegar hefir þetta mál ekki verið nægilega rætt hjá þeim. Ég býst við, að sanngjörn lausn þessa máls fáist miklu fremur með því, að ákveðið sé, að dómsmrh. ákveði þetta einn með reglugerð, því að hann mundi að sjálfsögðu leita álits landlæknis og lækna yfirleitt í þessu efni. Ég er ekkert hræddur um, ef þeir hafa tíma til að bera ráð sín saman, að þá fáist ekki góð lausn þessa máls. Að öðru leyti skal ég ekki blanda mér inn í þessar umr. eða aðrar brtt., sem fram eru komnar við frv.

Jóhann Jósefsson [óyfirl.]: Þegar atkvgr. fór hér fram eftir 2. umr., voru svipaðar till. og þær, sem eru á þskj. 472, bornar upp allar í einu lagi. Till. var í 4 liðum, og er það svo með mig, að ég hefði getað greitt sumum þeirra atkv., en ekki öllum. Held ég, að sjálfsagt hefði verið að bera a. m. k. upp fyrsta lið sér. Þetta liggur nú enn fyrir, og mælist ég til þess við hæstv. forseta, að hann beri upp a-lið brtt. 472 sérstaklega. Hann er um það, að áfengissölubúðir skuli lokaðar frá hádegi á laugardögum og aðfangadögum stórhátíða. Ég sé enga bót í því að opna þannig möguleika fyrir þá, er selja vilja vín á laun, til að auðgast á vínhneigðum mönnum. Hitt ákvæðið, að lögreglustjórum skuli heimilt að loka útsölu- eða veitingastöðum víns fyrirvaralaust, ef þörf gerist, er vafalaust nauðsynlegt stundum. Í brtt. frá allshn. á þskj. 521 stendur, að hún sé við 2. gr., en á sýnilega að vera við 22. gr. Þessi brtt., sem samþ. var við 2. umr. og komin er inn í frv., (síðari hluti 22. gr.) er svo fávísleg, að ekki nær nokkurri í átt annað en gr. verði breytt, ef ekki hér, þá í hv.Ed. Þar er hvorki meira né minna ákveðið en það, að ef slys verður af völdum flugmanns, bifreiðarstjóra, skipstjóra eða stýrimanns, þá skal hann missa atvinnuréttinn æfilangt. Þetta er hneyksli, sem ekki nær nokkurri átt. Hv. allshn. hefir viljað bæta úr þessu með því að taka það fram, að slysið verði að koma fyrir við starfið. Hæstv. forsrh. álítur að hér sé enn of langt gengið, svo að óframkvæmanlegt sé. Ég er honum sammála. Er ekkert vit í að setja slík ákvæði, sem allir sjá, að ekki geta orðið annað en pappírsákvæði. Hæstv. ráðh. boðaði, að hann mundi koma með skrifl. brtt. Vænti ég þess, að hún verði svo skynsamlega orðuð, að hægt verði frekar að halda sér að henni en þeim brtt., sem nú liggja fyrir. Hér eru miklar skorður settar við öllum hlutum. Það á nú að kosta atkvgr. enn á ný í kaupstöðum landsins, hvort þar megi selja Spánarvín það, sem flutt verður inn eftir þessum l. Sé ég ekkert gagn að slíku ákvæði, því að þegar heimilt er, eins og nú, að flytja sterka drykki til sumra staða landsins, þýðir lítið að sporna við þeim á öðrum stöðum, og getur það ekki orðið til annars en auka ólöglegt athæfi. Um brtt. á þskj. 521 er það að segja, að þar skortir á, að gerð sé skýrari grein fyrir því. hvernig þetta muni verða í framkvæmdinni. Þó að þarna séu gefnar hundraðstölur, er erfitt að átta sig á því, hvað áfengið myndi kosta með þessari álagningu. Um brtt.hv. 3. þm. Reykv. er það að segja, að ekki verður séð, að hún geri annað en undanskilja ræðismenn erlendra ríkja þeirri skyldu, er á þeim hvílir samkv. frv., að gera áfengisverzluninni grein fyrir þeim innflutningi á vínum, er þeir kunna að hafa með höndum.

Það kemur fram við tolleftirlitið

. Hinu þýðir ekki að sporna á móti, að þeir flytji inn vín tolllaust, enda hygg ég, að það út af fyrir sig hafi ekki orðið til skaða bannl. Þetta hefir að vísu verið misnotað í blóra við þá, en ég hefi ekki heyrt, að ræðismennirnir hafi misnotað þetta. Þessi brtt. gerir því ekkert gagn, og held ég, að hún ætti ekki að koma til atkv.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Ég á, ásamt öðrum hv.þm., brtt. á þrem þskj. Vil ég fyrst minnast á brtt. á þskj. 502. Er sú fyrsta við 7. gr. frv. Í 7. gr. er gert ráð fyrir því, að andvirði áhalda, sem notuð hafa verið við bruggun áfengis, skuli renna í Menningarsjóð. Mér finnst ekki ástæða til að breyta þessu frá því, sem nú er, en nú er það svo, að þetta fé rennur í ríkissjóð. Bæði er það, að hér mun jafnaðarlega ekki vera um mikið verðmæti að ræða, og svo hitt, að naumast verður það talið viðkunnanlegt að byggja starfsemi Menningarsjóðs á þannig fengnu fé. Vil ég því hafa um þetta sömu ákvæði og þau, er nú gilda. 2. brtt. á sama þskj. er við 9. gr. frv. Brtt. er í samræmi við það, sem ég hefi haldið fram við umr. um þetta mál. Ég álít, að nýir áfengisútsölustaðir eigi að lúta sömu l. og þeim, er nú gilda um útsölustaði Spánarvina. Að því leyti sem útsölur þær, er nú eru til, eiga að bæta við sig sterkum drykkjum, á það að vera háð vilja þeirra, er á þessum stöðum búa. Hvort sem um það er að ræða að stofna nýju útsölu eða bæta við sölu sterkra drykkja á útsölustöðum, sem fyrir eru, þá á það að vera háð því skilyrði, að 3/5 hlutar kosningabærra manna í hlutaðeigandi lögsagnarumdæmi samþ. það. Ég hefi þannig gert ráð fyrir því, að svið það, sem atkvgr. nær til, sé fært út. Frv. gerir ráð fyrir, að hún tæki aðeins til þess hrepps eða kaupstaðar, sem útsalan er í. En þar sem gera má ráð fyrir, að áfengisútsalan nái út yfir þetta þrönga svið, er réttara að miða þetta a. m. k. við lögsagnarumdæmi. Þá er 3. brtt. á sama þskj. Hún er við 16. gr. frv. Í frv. er gert ráð fyrir, að menn með lögregluvaldi megi rannsaka bifreiðar og önnur flutningatæki, hvort þar leynist ólöglegt áfengi. Ég hefi viljað bæta því við, að þeir megi líka gera húsrannsókn, ef grunur leikur á, að einhversstaðar sé framið brot á áfengislöggjöfinni. Ég gerði grein fyrir því við 1. umr., að það gæti orðið mikill þáttur í því að sporna við heimabruggun og öðru ólöglegu athæfi, ef jafnan væri hægt að vinda bráðan bug að slíkri húsrannsókn, þegar þörf væri talin á. Í mörgum tilfellum hafa brotlegir menn getað skotið sér undan, af því að dráttur hefir orðið á rannsókn, þar sem þurft hefir leyfi bæjarfógeta eða sýslumanns, en þeir aðilar eru oft fjarlægir og illt að ná til þeirra nema með löngum fyrirvara. Oftast eru það hreppstjórar eða löggæzlumenn, sem húsrannsóknina framkvæma, og er það þá einungis formsatriði að fá leyfi bæjarfógeta eða sýslumanns. Hér í Rvík er það svo, að lögregluþjónar gera þegar húsrannsókn, ef þeir hafa grun um, að hennar þurfi við. Brtt. felur í sér, að það sama gildi úti um land og í Rvík. Og utan kaupstaðanna er mest þörf á þessu ákvæði, af því að þar er erfiðast að ná til sýslumanns. Vænti ég, að hv. d. ljái því lið, að framkvæmd laganna verði að þessu leyti gerð greiðari en ella myndi. Þá er brtt. á sama þskj. við 18. gr. frv. 18. gr. kveður svo á, að hver, sem vegna ölvunar veldur óspektum eða hneyksli á almannafæri, opinberum samkomum eða skipum hér við land, skuli sæta ábyrgð samkr. l. þessum. Ég vil bæta því við, að hann skuli sæta sömu ábyrgð, ef þetta athæfi fer fram í bifreiðum eða öðrum farartækjum. Má vera, að slíka hefði mátt heimfæra undir óspektir eða hneyksli á almannafæri, en það ætti samt ekki að skaða, þótt þetta væri tekið fram þarna. 5. brtt. er um það, að bætt verði nýjum kafla á eftir 24. gr. og að þar komi tvær nýjar greinar, sem verða 25. og 26. gr. Eins og menn muna, var við 2. umr. borin fram brtt. um sérstakan ráðamann ríkisstj. í áfengismálum. Fyrrihluti þeirrar till. var felldur, en síðari hlutinn, sem var um áfengisvarnir í kaupstöðum, var tekinn aftur. Nú hefi ég bent á þá tilhögun, að stórtemplar sé ráðunautur ráðh. í áfengismálum. Ég benti á það við 2. umr. þessa máls, hversu mikilsvert það væri í baráttunni við ofdrykkjuna, að starfsemi bindindismanna væri nátengd þeim mönnum, sem eiga að framkvæma löggjöfina um varnir til þess að hamla móti drykkjuskaparóreglu. En þetta verður ekki betur tengt saman en á þann hátt, að kveða svo á, að stórtemplar sé ráðunautur ríkisstj. í áfengismálum. Með því ætti að vera tryggt, að stj. hefði sér við hlið mann, sem sérstakan áhuga hefði 2 þessum málum, en á því veltur allt um gagnsemi þessa starfs. En það verður að ganga út frá því sem gefnu, að til þess að vera aðalforingi í bindindismálum sé ekki valinn annar maður en sá, sem sýnt hefir yfirburði í þeim efnum og getur verið öruggur ráðunautur stj. Ég vænti þess, að þeir menn, sem á annað borð geta fallizt á það, að stj. fái slíkan ráðunaut í áfengismálum, séu sammála um það, að bezt sé að skipa í það starf þann mann, sem falið er það virðingastarf að vera stórtemplar á hverjum tíma. Í samræmi við þetta er gert ráð fyrir því, að stórtemplar skipi formenn nefnda þeirra, sem eiga að starfa í kaupstöðum og hreppum landsins, ef brtt. verður samþ. Það þarf líka að tengja þá starfsemi við samstarf bindindismanna og ráðh. Ég sé, að hv. 2. þm. Reykv. hefir flutt þá brtt., að ráðh. skipi formenn nefndanna. En ég skildi hann svo, að það væri varatill., ef mín till. yrði felld. Mér skildist svo sem hann ætlaði að greiða atkv. með minni till. viðvíkjandi stórtemplar, og hefði aðeins borið sína fram til vara, ef mín yrði felld. Það er gert ráð fyrir því í brtt., að verksvið nefndanna sé ákveðið með reglugerð, sem ráðh. gefur út, og á stórtemplar að hafa umsjón með framkvæmd þeirrar reglugerðar. Ég ætla að minnast lítillega á brtt. á þskj. 503, en hún er stíluð við brtt. á þskj. 472, frá hv. 2. þm. Reykv. og hv. 1. landsk., og er hún við c-liðinn í brtt. þeirra. En í c-liðnum er gert ráð fyrir, að sölulaun áfengis í útsölum og veitingastað megi aldrei fara fram úr ákveðnu hundraðsgjaldi, mismunandi fyrir útsölur og veitingastað. Það er heppilegra að taka það þannig upp í l., að ákveðið sé, að þetta hundraðsgjald fari ekki fram úr ákveðinni upphæð. Ég legg til, að það verði aldrei meira en 10% af útsöluverði. Ég ætla, að með þessu sé séð fyrir sæmilegri greiðslu til þeirra, sem taka að sér útsölu, hvort sem það er í útsölum eða veitingastöðum. Það er kunnugt, að hið eina veitingahús hér í bænum, sem hefir vínsölu, fær 33% í sölulaun, og er það óhæfilega mikil borgun og er ástæðulaust að skerða svo tekjur ríkissjóðs, auk þess, sem það herðir á hvöt útsölumanna til þess að gera umsetninguna sem mesta. Ég hefi því lagt til, að það ákvæði væri tekið upp í l., að sölulaun væru ekki nema 10% af útsöluverði, og að c-liðurinn sé orðaður eins og gert er ráð fyrir í brtt. minni. Þá á ég brtt. ásamt þrem öðrum hv. dm. á þskj. 404, og er hún um það að gera þá breytingu á 2 gr. frv., þar sem ríkisstj. er heimilað að flytja til landsins áfenga drykki, að það nái ekki til þess að flytja inn áfengt öl með meiri styrkleika en gert er ráð fyrir í brtt. Ég gerði grein fyrir því við 2. umr. þessa máls, að mest skaðsemi væri fólgin í því að drekka áfengt öl, því að þar í lægi oft rótin til almenns drykkjuskapar, sérstaklega hvað snerti hina yngri menn. Þeir byrja á því að drekka áfengt öl, en það vekur aftur löngun hjá þeim til þess að neyta sterkari drykkja, og getur áfenga ölið þannig leitt menn inn á þá braut að verða ofdrykkjumenn. Það er því sjálfsagt að banna að flytja inn áfengt öl, og sé ég ekki ástæðu til að fara lengra út í það mál, þar sem ég hefi rætt um það áður. Ég skal ekki fara langt út í að ræða einstakar brtt. frá öðrum hv.þdm. Ég get þó ekki leitt hjá mér að minnast á brtt. á þskj. 521, frá hv. 11. landsk. og hv. 8. landsk.Brtt. er við 11. gr. og er um það, að skerða ákvæði gr. um veitingaleyfi áfengra drykkja. Eins og gr. er í frv., þá hefir dómsmrh. heimild til þess að veita einu veitingahúsi í Rvík leyfi til vínsölu. Lengra nær ákvæðið ekki. En með þessari brtt. er þetta allmjög fært út og er gert ráð fyrir að veita ráðh. heimild til þess að veita öllum kaupstöðum landsins slíkt leyfi. Ég vil benda á það, að það er ósamræmi í því að veita ráðh. heimild til þess að gefa slíkt leyfi samtímis og bannað er að setja á stofn útsölu, nema það sé leyft með miklum meiri hluta atkv. Samkv. till. frá mér er bannað að setja í stofn útsölu sterkari drykkja þar, sem Spánarvínaútsala hefir verið, nema það sé samþ. með miklum meiri hl. atkv. Ég tel varhugavert að ganga inn á þessa braut án þess að veita kosningabærum mönnum kost á því að greiða atkv. um það. Þetta er í ósamræmi við önnur ákvæði í frv., og ræð ég því frá að ganga inn á þessa braut. Ég sé, að þeim, sem samdi frv., og einnig okkur, sem höfum verið að gagnrýna það, hefir sézt yfir, að í frv. vantar ákvæði viðvíkjandi heimild þeirri, sem læknar hafa til þess að gefa út lyfseðla. Hér er brtt. á þskj. 545, sem bætir úr þessu, og ætla ég, að það sé ekki að ástæðulausu, þó slíkar skorður séu settar inn í frv. Við höfum hjá sumum læknum fengið miður góða reynslu á meðhöndlun þeirra á áfengi á undanförnum árum, og leiddi misnotkun þeirra á lyfseðlaleyfinu til þess, að það varð að reisa sterkari skorður en gert var upphaflega í bannl. og síðar í áfengisl. - Ég held það sé ekki fleira, sem ég þarf að minnast á. Hv. þm. Vestm. minntist á nokkur atriði viðvíkjandi brtt. þeim, sem fram hafa komið. Ég ætla aðeins að minnast á eitt atriði, af því að það snertir mínar till. Hann taldi, að það væri ekki heppilegt að leggja það undir áhrifavald kosningabærra manna, hvort leyfa ætti útsölu sterkra drykkja þar, sem nú eru Spánarvínaútsölur. Ég vil benda á, að það er eingöngu vegna þess, að við erum bundnir með samningum við Spánverja, að ekki er hægt að hagga við Spánarvínaútsölunum. Hitt er auðvitað á valdi okkar, hvort við viljum bæta gráu ofan á svart og leyfa útsölu sterkari drykkja. Það er ómögulegt fyrir okkur að þurrka Spánarvínin burt á meðan við erum bundnir með samningum. Hv. þm. sagði, að heimildin, sem konsúlar hafa haft, hafi ekki komið að sök. En það hefir nú verið svo, að það hefir verið hneykslunarhella frá upphafi, að verða að hafa þennan fleyg í áfengisl. Og ég er ekki í neinum vafa um það, að hann hefir á ýmsan hátt haft miður góð áhrif á löggjöf okkar um þetta efni. En þessi fleygur hefir verið í l. af því að það hefir ekki verið hægt að komast hjá því að hafa hann. En það er víst viðtekin regla, að konsúlar búi að nokkru leyti við löggjöf þeirrar þjóðar, sem þeir eru fulltrúar fyrir. Og menn hafa ekki séð sér fært að svipta þá þessum rétti. En það er síður en svo, að þetta hafi ekki orðið til skemmda fyrir löggjöf okkar. Ég mun því fylgja brtt.hv. 3. þm. Reykv. um þetta, þó að það sé ekki hægt að leggja í hana eins róttækan skilning og orðalag hennar gefur tilefni til.

Flm. (Pétur Magnússon) [óyfirl.]: Ég skal fyrst svara hæstv. fjmrh. Hann spyr um, eins og eðlilegt er, hvort tryggt sé, að Kreppulánasjóður hafi nægilegt reiðufé til þess að standast útgjöld samkv. þessu frv. Þar til er því að svara, að ef lánbeiðnir til Kreppulánasjóðs aukast ekki mikið fram yfir það, sem nú er gert ráð fyrir og útlit bendir til, sem ég hygg varla að geti komið fyrir, nema því aðeins, að ný vandræði hljótist út af ábyrgðarkröfum, þá held ég, að það sé nokkurnveginn víst, að það verði þó nokkur afgangur af reiðufé sjóðsins, þannig að það þurfi ekki allt að ganga til þeirra lánveitinga, sem það var ætlað til. Nú er eins og kunnugt er svo, að þetta fé á að greiðast til sjóðsins á fimm árum, og er því fjarri því, að hann hafi nægilegt fé fyrirliggjandi sem stendur. Hann er nú í nokkurri skuld við Búnaðarbankann, sem útlit er fyrir, að fari vaxandi, og er ekki ólíklegt, að það komi að því, að lántökuheimild kreppusjóðslaganna verði notuð. Það hefir ekki verið leitazt fyrir um lántöku ennþá, en mér þykir sennilegt, að a. m. k. í þeim tilgangi, sem hér er um að ræða, væri hægt að fá nægilegt lánsfé. Hæstv. ráðh. talaði um, að komið gæti til mála að setja ákvæði í frv. þess efnis, að framlög samkv. því kæmu aðeins til greina, þegar efnahagsástæður ábyrgðarmannanna gerðu það nauðsynlegt. Það má vera, að slíkt ákvæði gæti komið til greina, og ég mun hafa drepið á það þegar ég gerði grein fyrir frv. En sannleikurinn er sá, að langsamlega yfirgnæfandi meiri hl. ábyrgðarmannanna er svo settur, að þeim er um megn að taka á sig að greiða verulegan hluta ábyrgðarkrafnanna. Hitt getur komið til greina, sem hv. 1. þm. Eyf. benti á, að samtímis og samningar eru gerðir við lánstofnanirnar sé samið við einstaka ábyrgðarmenn um einhver framlög til þess að losa þá við ábyrgðina, eftir því sem geta þeirra leyfir. Og ég sé ekki neitt í frv., sem útilokar, að sú leið sé farin. En ég geri ráð fyrir, að hvað bændur snerti geti þetta ekki orðið nema í mjög smáum stíl. Hv. þm. þekkir náttúrlega betur en ég, hvernig þetta er í hans héraði, en þar sem ég þekki til, gæti ekki orðið nema um óverulegar upphæðir að ræða, sem ábyrgðarmenn sjálfir legðu fram til þess að losna við frekari skuldbindingar. Hinsvegar álít ég æskilegt, að lánstofnanirnar sýni þann skilning og þá sanngirni, að þær spenni bogann ekki of hátt hvað snertir kröfur á ábyrgðarmenn. Mér finnst svo fráleitt að láta þessa kreppuhjálp leiða til þess, að jafnvel fleiri séu dregnir niður í skuldafenið heldur en þeir, sem lyft er upp úr Því. En sú gæti raunin á orðið, ef yfirleitt ætti að fara að ganga harkalega að ábyrgðarmönnunum. Þá spurði hæstv. ráðh. um það, hvernig hagað væri í Kreppulánasjóði afgreiðslu ábyrgðarkrafna á lántakendur. Aðalreglan er sú, að ýmist er samið við hlutaðeigandi ábyrgðareigendur, að ábyrgðarkrafan falli niður án nokkurs endurgjalds, eða hluti af henni er færður sem skuld hjá viðkomandi lántakanda, sem sá, sem ábyrgðina á, fær svo greidda að sömu prósentutölu og aðrir skuldeigendur. Í nokkrum tilfellum hafa ábyrgðirnar verið látnar standa, en því aðeins, að stj. Kreppulánasjóðs hafi þótzt vera búin að ganga úr skugga um, að hlutaðeigandi lántakanda stafaði ekki hætta af þeim. Þegar lántakendur hafa verið vel stæðir menn, sem átt hafa meira en fyrir skuldum, hefir ekki þótt ástæða til að losa þá úr öllum ábyrgðum. Hinsvegar er ekki ósennilegt, að í ýmsum tilfellum losni þeir samt, því það er náttúrlega svo, að flestir, sem taka lán úr Kreppulánasjóði, veðsetja um leið allar eigur sínar, og má þá búast við, að lánstofnanirnar reyni að skipta um ábyrgðarmenn og fá aðra í staðinn. Sem sagt held ég, að af þeim hluta ábyrgðanna, sem lántakendur Kreppulánasjóðs hafa staðið í, stafi ekki mikil hætta. Að því er þær snertir mun þetta mál verða leyst með samkomulagi að óbreyttri löggjöf. Ég hefi þá, að svo miklu leyti sem ég get, svarað fyrirspurnum hæstv. ráðh. Ég get ekki sagt um, hvað mikill afgangur verður af reiðufé Kreppulánasjóðs, en ég held mér sé óhætt að fullyrða, að það verði talsvert, og væntanlega meira heldur en sú upphæð, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, að lagt sé fram. Þá skal ég loks drepa á það, sem hv. 1. þm. Eyf. minntist á og ég gleymdi að geta um þegar ég mælti fyrir frv., nfl. að sú upphæð, sem frv. gerir ráð fyrir, að lögð sé fram til þess að semja um ábyrgðarkröfur, muni verða of lítil. Ég skal játa, að það verður sennilega ómögulegt að leysa málið með ekki meiru fé heldur en tiltekið er í frv. Í grg. frv. er tekið fram, að upphæðin sé aðeins eftir ágizkun; þá var ekki farið að athuga, hvað miklar þessar kröfur myndu vera. Nú veit maður dálítið, hverju þetta kemur til með að nema, og ég hefi alltaf gengið út frá því, að þessi upphæð yrði að hækka til muna við meðferð málsins. Mér þótti skynsamlegra að tilnefna í frv. þá lægstu upphæð, sem ég gat hugsað mér, því að hægurinn er hjá að hækka framlagið. Ég vil ekki á þessu stigi málsins koma fram með neinar ráðagerðir um það, hver sé sú minnsta upphæð, sem nægði til þess að koma á samningum um þessar kröfur, en þó má gera ráð fyrir því, að hún verði allt að tvöföld sú upphæð, sem nefnd er í frv. Mér þykir það undarlegt, ef allur þorri lánstofnana getur ekki gert sig ánægðan með það að fá inn þetta 10-20% af þessum kröfum, því að það er alveg óvíst, hvort þær hefðu meira af þeim, þótt gengið væri að með mestu hörku. - Hv. 4. landsk. gat þess, að víðar væri um ábyrgðarkröfur að ræða en hjá bændum, og væri full þörf á því að hlaupa víðar undir bagga. Þetta má vel vera, en það er ekki tímabært að ræða það mál í sambandi við þetta frv. Um þessar ábyrgðarkröfur stendur alveg sérstaklega á. Þær eru orðnar til fyrir ráðstafanir hins opinbera. Og í mörgum tilfellum hafa ábyrgðarmennirnir ekki verið um það spurðir af ábyrgðareigendum, hvort þeir ætluðust til, að kröfurnar væru samþ. eða ekki. Og þó þeir séu um það spurðir, hafa þeir oft og tíðum enga aðstöðu til þess að dæma um það. Flestir þeirra búa í fjarlægð og geta því ekki myndað sér skoðanir á því, hvort betra sé fyrir þá, að samningarnir séu samþykktir. Þetta gerir það að verkum, að þeir eiga réttmæta kröfu á því, að hlutur þeirra sé ekki fyrir borð borinn og þeim ekki sýnd harka í því að ganga eftir þessum kröfum. Hv. þm. gat þess, að framlagið kæmi þungt niður. Það fer auðvitað eftir því, hvað hátt það verður. En ég játa, að mér var óljúft að fara þessa leið, en taldi annað ekki fært en að leggja til, að þetta yrði greitt sem óafturkræft framlag úr Kreppulánasjóði. Ég vildi óska þess, að Kreppulánasjóður gæti sem allra mest staðið undir sínum skuldbindingum sjálfur. Og ef allt væri með felldu um þann atvinnuveg, sem honum er ætlað að styrkja, ætti ekki að vera vonlaust um, að hann færi langt með það. En sjóðurinn verður auðvitað fjær því marki, ef hann þarf að leggja þessa upphæð fram. Samt sá ég mér ekki fært að leggja til, að þetta fé yrði greitt beint úr ríkissjóði; þó að það komi á ríkissjóð á endanum, kemur það allt öðruvísi fyrir, að greiða þessa upphæð út alla í einu, í stað þess að mega endurborga hana á 40 árum. Það sér lítið á fjárl. hvers árs, þó að fertugasti hluti þessarar upphæðar verði færður þar til, en stærri framlög úr ríkissjóði treysti ég mér ekki til þess að fara fram á nú, eins og hag hans er komið. En ég áleit alveg óverjandi að gera ekkert í þessu núna á þinginu. Ef viðunanleg lausn fæst nú á þessu máli, er engin hætta á ferðum, því að fáar lánstofnanir munu vera farnar að innheimta þessar ábyrgðarkröfur. Hv. 4. landsk. gat þess, að ýmsar lánstofnanir hefðu fengið þó nokkrar búsifjar af því að verða að taka vaxtalánsbréf upp í kröfur sínar. Ég held, að lánstofnanirnar hafi enga ástæðu til að kvarta yfir þessu. Ég er sannfærður um það, að þær hafa haft betra af því að taka vaxtalánsbréf upp í kröfur sínar en að láta allt danka í sama feninu sem það var í. Mér er nær að halda, að skuldheimtumennirnir hafi yfirleitt bætt hag sinn vegna þessara ráðstafana hins opinbera, og hefi því enga sérstaka tilhneigingu til þess að hlífa þeim óþarflega mikið.

Umr. frestað. Á 13. fundi í Nd., 22. nóv., var fram haldið 3. umr. um frv. (A. 442, 443, 444, 468, 472, 473, 489, 502, 503, 507, 521, 527, 545, 567).

Frsm. (Gísli Guðmundsson) Þetta frv. á þskj. 79 er flutt af meiri hl. samgmn., en undirbúið og samið af skipulagsnefnd atvinnumála. Frv. var sent til samgmn. af atvmrh., og ákvað meiri hl. að verða við því að flytja það. Einn nm. vildi þó ekki taka þátt í flutningi þess, og annar var fjarverandi, er meiri hl. samgmn. ákvað að flytja málið. Þótt meiri hl. samgmn. hafi tekið að sér að flytja frv., geri ég ráð fyrir, að einstakir nm. muni telja sig hafa óbundnar hendur um að flytja brtt. við frv. undir meðferð málsins. En í höfuðatriðum teljum við hér stefnt í rétta átt: að koma skipulagi á fólksflutninga á landi, sem fram fara með bifreiðum. Þessir flutningar aukast stöðugt, eftir því sem vegakerfin færast út. Í sumar sem leið opnaðist þannig bílvegasamband milli tveggja landshluta, norður- og austurlands. Ég ætla, að öllum sé það ljóst, að þörf sé á að skipuleggja þessa flutninga, þar sem þeir eru farnir að aukast svo mjög, og haga þeim þannig, að almenningi sé fyrir beztu. Hættan er nefnilega sú, að bifreiðarnar verði of margar og þar af leiðandi ekki nærri nóg fyrir þær að gera. - Við flm. teljum því, að hér sé stefnt í rétta átt með þessu frv. Eins og menn sjá, þá fer frv. ekki fram á, að tekin sé upp opinber rekstur á þessari atvinnugrein, heldur að skipulagður sé einkarekstur sá, sem hér um ræðir, undir yfirstjórn póstmálastjórnarinnar. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frekar, en vil leyfa mér að vænta þess, að þar sem n. ekki sem slík hefir fjallað um þetta mál, þá verði því vísað til samgmn. og 2. umr.

Héðinn Valdimarsson [óyfirl]: Ég tel eins og hv.þm. V.-Sk., að rétt sé að vísa málinu til 2. umr., en ekki til n. Það er alger óþarfi; n. getur gert sínar till. án þess. Þær aths., sem hv.þm. gerði við þetta frv., finnst mér í raun og veru ekki mikilsverðar. Það er svo að sjálfsögðu, að frv. hefði getað verið betur úr garði gert, eins og flest frv., sem hér eru borin fram. En ef komið er með skynsamlegar brtt. við það, þá munu þær að sjálfsögðu verða teknar til greina. Hv. þm. V.-Sk. hélt því fram, að frv. hefði verið tímabært, en ekki að sama skapi undirbúið. Ég ætla bara að segja hv.þm. það, að við í skipulagsnefndinni munum ekki spyrja hann, hvenær við leggjum fram mál. Það hefir ekki verið skoðun stj., að ekki mætti koma álit frá skipulagsnefndinni fyrr en öllum rannsóknum á viðkomandi málum væri lokið, heldur skyldi n. koma með sínar till., þegar málin þættu nægilega tekin til athugunar, þó að aðalgrundvöllurinn fyrir þeim væri ekki tilbúinn. Það er rétt hjá hv.þm., að ekki hefir verið leitað álits vegamálastjóra, enda er mér ekki kunnugt um, að hann hafi meiri þekkingu á þessum málum heldur en fjölda margir aðrir, t. d. þeir, sem hafa bifreiðaakstur með höndum. Það kann vel að vera, að mönnum finnist rétt að tiltaka annan tíma, er sérleyfin skuli gilda. Hv. þm. V.-Sk. áleit, að tíminn mætti ekki vera styttri en 3 ár, en við höfum miðað við 2 ár, með hliðsjón af því, að stórar fólksflutningsbifreiðar eru venjulega farnar að ganga mjög úr sér eftir tveggja ára akstur á vegum landsins. Þá fann hv.þm. V.-Sk. að þeirri heimild, sem er í 6. gr. þessa frv., að póstmálastjórnin geti ákveðið, að fargjöldunum skuli skipt milli sérleyfishafa eftir tölu sætakílómetra bifreiða þeirra, sem þar eru í förum. Ég sé ekki, að þetta geti verið hættulegt, því það er sett í frv., að ekki megi gera þetta nema með samþykki nefndar, sem kosin er af sérleyfishöfum sjálfum. Hv. þm. minntist á það, að bifreiðastjórar gerðu misjafnlega mikið fyrir viðskiptavini sína. Það er vitanlega rétt. Þeir eru mjög misjafnlega vinsælir, en sumt af því, sem þeir gera, er þess eðlis, að það kostar mikla peninga. En ef þeir álíta það sjálfir, að það borgaði sig að skipta fargjöldunum niður eftir vissum reglum, þá sé ég ekki annað en að löggjöfin geti heimilað það.

Frsm. (Gísli Guðmundsson) Ég hefi í raun og veru ekki miklu hér við að bæta. Ég þóttist heyra það á meðnm. mínum, hv.þm. V.-Sk., að hann muni vera frv. hlynntur, og þykir mér vænt um það. Hæstv. forseti hefir það náttúrlega eins og hann telur í samnemi við gildandi reglur, hvort málinu verði vísað aftur til n. eða ekki. En ég vil mega vænta þess, að þó málinu verði ekki vísað til n., þá verði það þó rækilega athugað þar.

Flm. (Gísli Guðmundsson) [óyfirl.]: Þetta frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 85. lá fyrir síðasta þingi í nokkurnveginn sömu mynd og það er nú, aðeins með einni lítilsháttar breytingu, sem ég mun gera grein fyrir síðar. Það, sem vakti fyrir okkur flm. með því að flytja þetta frv., er að gera með nýrri löggjöf nokkuð til hagræðis fyrir hina íslenzku útgerð, þ. e. a. s. þá útgerð, sem annast mannaflutning með ströndum landsins. Eins og öllum þdm. er kunnugt, eru það stór kostlegar upphæðir, sem ríkið árlega ver til samgangna á sjó. Það eru svo stórar fjárupphæðir, að fyllsta ástæða er fyrir Alþ. að taka til athugunar, hvort ekki er á einhvern hátt hægt að greiða úr þar. Ég hefi verið að athuga í landsreikningum undanfarandi ára, hve miklu það muni nema, sem íslenzka ríkið er búið að greiða nú síðustu 10 árin, síðan 1924, til samgangna á sjó, og hefi ég þá tekið saman bæði þær upphæðir, sem varið hefir verið úr ríkissjóði til styrktar strandferðaskipunum, til að greiða rekstrarhalla, og það, sem veitt hefir verið til flóabáta, og loks það fé, sem veitt hefir verið úr ríkissjóði til styrktar Eimskipafélagi Íslands, en sá styrkur hefir, að ég hygg, verið áætlaður í tvennu lagi. Annarsvegar til strandferða Eimskipafélaksins og hinsvegar beinn styrkur til starfsemi þess, en sá styrkur hefir farið vaxandi og er kominn upp í 250 þús. krónur á ári. Mér telst svo til, eftir lauslegum útreikningi, að síðustu 10 árin sé ríkið búið að greiðu samtals 5 millj. kr. til þessara hluta, að öðru leytinu til strandferðaskipanna hátt á fjórðu millj. og 1 millj. og 4 hundruð þús. til Eimskipafélagsins á sama tíma. Árið 1933 hafa verið greiddar, samkv. reikningsyfirliti, til samgangna á sjó hátt á 7. hundr. þús. kr. Þetta eru, eins og ég sagði áðan, allháar greiðslur, og okkur flm. finnst fyllilega ástæða til, að Alþ. taki til athugunar nú, hvort ekki sé hægt að draga á einhvern hátt úr þessum útgjöldum. Því hagar nú svo til, að samhliða því, sem skip Eimskipafélagsins eru rekin með stöðugum halla, þannig, að til verður að koma ríkisstyrkur, þá eru hér reknar strandferðir af erlendum útgerðarfélögum, sem eru í beinni samkeppni við Eimskipafélag Íslands og skip ríkissjóðs. Það má segja, að hér sé um nokkuð ójafna samkeppni að ræða, vegna þess, að þau erlend skip, sem sigla hér, hafa engar skyldur og þurfa ekki annara hagsmuna að gæta en sinna eigin. Þessi skip fara því eingöngu til þeirra hafna, sem gróðavænlegar eru, en hinsvegar verður Eimskipafélagið alltaf að gæta þess að taka nokkurt tillit til þeirra hafna, sem ekki eru gróðavænlegar, og af því leiðir, að samkeppnin verður nokkuð ójöfn. Við flm. teljum víst, að ef strandferðir gætu færzt í það horf, að þær yrðu sem mest reknar af íslenzkum skipum, skipum Eimskipafélagsins og strandferðaskipum ríkisins, þá mætti koma því skipulagi á þessar ferðir, sem gerði það að verkum, að betur notaðist að ferðum strandferðaskipanna og þau hefðu meira að gera en þau hafa nú, eins og sakir standa. Ég lít á þetta mál fyrst og fremst sem hagsmunamál hinnar íslenzku útgerðar, ríkisútgerðar og Eimskipafélagsins, og með tilliti til þeirrar upphæðar, sem ég benti hér á áðan, er sýnilega um mjög mikið hagsmunamál að ræða. Það má gjarnan taka það fram, að í raun og veru er ekki sögð öll sagan með þessari upphæð, því að auk þess, sem Eimskipafélagið hefir fengið þann styrk, sem ég nefndi áðan, þá hefir það orðið að vera skattfrjálst, og hefir sömuleiðis hagkvæma samningu um gegnumgangandi fragt með ríkisskipunum, þar sem það greiðir aðeins hálft flutningsgjald ÷ 15%. Ég ætla svo ekki á þessu stigi málsins að fjölyrða meira um það, en mér finnst þetta mál þess eðlis, að allir flokkar ættu að geta sameinazt um það. Þó var það svo, þegar frv. var flutt hér á síðasta þingi, að þessi sameining var ekki eins mikil og menn gátu ætlað, og er vikið að því í grg. frv. Ég vænti þess samt, að þetta hafi breytzt og frv. verði rækilega athugað og síðan samþ.

Thor Thors Eins og hv.flm. vék að, er þetta frv. ekki nýtt hér í þessari hv. d. Það lá fyrir síðasta þingi og þá komu fram þegar við 1. umr. málsins svo veigamikil rök gegn því, að meiri hl. þd. felldi það strax við þá umr. Sú andstaða, sem varð til þess, að frv. var fellt þegar í stað, kom frá formanni utanrmn., hv.þm. Mýr., þar sem hann lýsti því yfir, að ákvæði frv. brytu í bága við gildandi milliríkjasamninga. Hann skýrði frá því, að Íslendingar hefðu gagnkvæma samninga um strandsiglingar við Dani, Norðmenn, Svía og Englendinga, og meðan þeir væru í gildi, væri samþ. þessa frv. fullkomið þjóðarhneyksli. Þetta voru alveg næg rök gegn frv. og gat því ekki komið til mála annað en að fella það. Þetta er óbreytt ennþá, og þar sem frv. brýtur í bága við þessa milliríkjasamninga, þá vona, ég svo að ég taki mér orð grg. í munn, að þjóðrækni sé svo mikil á Alþ., að þm. áliti það skyldu sína að standa við þá milliríkjasamninga, sem ríkisstj. hefir gert fyrir hönd þjóðarinnar. Af þessum ástæðum mun ég greiða atkv. gegn frv. þegar við 1. umr., enda þótt ég að sjálfsögu fallist á, að það væri æskilegast fyrirkomulag, að eingöngu íslenzk skip önnuðust strandferðir hér við land.

Jóhann Jósefsson Ég fell frá orðinu vegna þess, að hv.þm. Snæf. hefir tekið það fram, sem ég þurfti að segja í þessu máli.

Flm. (Gísli Guðmundsson) [óyfirl.]: Ég verð að líta svo á, að þær mótbárur, sem hér hafa komið fram frá hv.þm. Snæf., geti verið nokkuð vafasamar. Fyrst og fremst hefi ég fulla ástæðu til að ætla, að ástæða væri til að athuga rækilega í n. þau ákvæði, sem eru í samningum viðvíkjandi þessu máli, og var vitanlega sjálfsagt að gera það á þinginu í fyrra, ef hv.þm. hefði þá ekki orðið svo brátt um að drepa málið. Í öðru lagi verð ég að líta svo á, að jafnvel þó að í milliríkjasamningum kunni að vera einhver ákvæði, sem skilja mætti þannig, að um gagnkvæman rétt til strandferða væri að ræða, þá virðist mér ákaflega hæpið, að þau ákvæði geti náð til þeirrar leiðar, sem í frv. er gert ráð fyrir að fara, sem er sú leið, að ríkið taki einkarétt til strandferða. Vitanlega getur enginn bannað íslenzku þjóðinni að taka einkarétt til slíks atvinnurekstrar, fremur en að hafa einkasölu á ýmsum vörutegundum. Ákvæði frv. eru ekki á þá leið, að gera greinarmun á milli innlends og erlends atvinnurekstrar, heldur milli atvinnurekstrar, sem ríkið hefir, annarsvegar og atvinnurekstrar einstaklinga. Þetta er vitanlega allt annað með lagaákvæði, þó að það í framkvæmd kunni að vera svipað, sem þó er ekki alveg víst, að það þyrfti að vera. Ég vil í þessu sambandi geta þess, að ég sé það af umr. í fyrra, að einn flokksmaður hv.þm. Snæf., sem þá var ráðh., hefir lítið á þetta atriði nokkuð svipað og ég, þó að hann fylgdi þeim öðrum flokksbræðrum sínum í að fella frv. Ég ætla svo ekki að lengja umr. meira að þessu sinni, en vil geta þess, sem ég gleymdi að geta í framsöguræðunni, að við flm. höfum bætt við í frv. einni gr., þar sem tekið er fram, að ákvæði l. nái ekki til fiskiskipa og báta. Það var í fyrra réttilega bent á, að það gæti valdið óþægindum - sem óþarfi er að koma í l. -, ef þessar undantekningar væru ekki gerðar. Ég tel sjálfsagt, að frv. verði vísað til n., að lokinni umr., og þá vitanlega samgmn., og til 2. umr.

Bjarni Ásgeirsson Ég vil aðeins taka það fram, þó að aðrir hafi nú þegar gert það, að ég upplýsti í fyrra, í umr. um samskonar mál og þetta, að í gildi væru verzlunarsamningar milli Íslands annarsvegar og Noregs, Danmerkur, Svíþjóðar og Englands og jafnvel Þýzkalands hinsvegar, um gagnkvæman rétt til strandsiglinga. Ég benti á þetta við 1. umr. málsins, af því að ég óskaði, að sú n., sem ég bjóst við að fengi málið til athugunar, athugaði þessa hlið málsins nákvæmlega, til þess að vissa yrði fengin fyrir því, að ekkert yrði gert í þessu máli, sem bryti í bága við gildandi samninga, sem Íslendingar hefðu gert við aðrar þjóðir, en því megum við sízt við á þeim tímum, sem nú eru. Ég vil benda á þetta sama atriði nú, en tel sjálfsagt, að málið fái að ganga til n. og fái þar þá rannsókn og athugun, sem nauðsynleg er til þess að málið verði afgr. vansalaust frá þinginu. Fyrir mitt leyti álít ég, að þessi stefna sé rétt, ef mögulegt er að framkvæma hana á þann hátt, að hún brjóti ekki í bága við gildandi samninga, en tel, enn sem komið er, að það sé mjög vafasamt, að hún geri það ekki.

Thor Thors Hv. þm. Mýr. hefir að mestu leyti tekið undir það, sem ég gat um í fyrstu ræðu minni, sem sé það, að milliríkjasamningar væru að öllum líkindum því til fyrirstöðu, að frv. megi ganga fram, en ég hygg, eftir þeim upplýsingum, sem fram hafa komið, að enginn vafi sé á því, að milliríkjasamningar séu beinlínis því til fyrirstöðu, að frv. megi ganga fram. Hv. 1. flm. frv. vildi álíta, að þar sem ríkið ætti að taka einkarétt til strandferða, þá bryti þetta ekki í bága við milliríkjasamninga. En við þetta er það að athuga, að það er búið að veita talsvert rúma undanþáguheimild frá þessu í frv. sjálfu, bæði í 2. gr. frv. og þar sem ákvæði er um, að l. skuli ekki ná til fiskiskipa og báta. Ég hygg því, að þær erlendar þjóðir, sem veit, okkur rétt til strandferða hjá sér, mundu álíta hér beinlínis um brot að ræða á milliríkjasamningum. En ef þessi víðtæka undanþágu er ekki í frv., þá er það beinlínis hættulegt, þar sem vitað er, að íslenzka ríkið hefir sjálft ekki nándar nærri nægilegan skipakost til að annast strandferðir. Ég álít meira að segja, að ef frv. ætti að verða að l., - sem ekki er hægt vegna milliríkjasamninga - þá ætti undanþágan að verða miklu víðtækari. Ég vil benda á, að síðustu 2 árin hafa verið keypt til landsins 4 stór flutningaskip, sem fara meðfram öllum ströndum landsins, og væri býsna hjákátlegt, ef ætti með l. að fara að skylda þessi skip til að hækka fargjöld sín um 2% í skatt til ríkisins. Mönnum hefir verið það mikill fengur úti um land að geta ferðazt með þessum skipum milli hafna, þar sem fargjöldin hafa verið sérstaklega lág og sanngjörn. En þau mundu vitanlega hækka talsvert, ef þetta frv. næði fram að ganga.

Bergur Jónsson Ég vil benda á, að þeir tveir hv.þm., sem hafa lýst því yfir, að þetta frv. bryti í bága við milliríkjasamninga, hafa hvorugur fullyrt neitt um það, en talið það vafasamt. Þeir hafa engar sannanir fært fram, en aðeins látið í ljós, að ef til vill mætti finna þær. Frv. með sömu meginreglu og þetta var flutt á síðasta þingi, og þá sýndi Sjálfstfl. málinu þá kurteisi að drepa það við 1. umr. Það varð til þess, að þetta atriði var ekki athugað í n. Nú vil ég mælast til þess, að d. sýni málinu þá kurteisi að vísu því til n., svo að þar verði hægt að rannsaka til fullnustu, hvort þýðir fyrir okkur Íslendinga að taka strandferðirnar hér við land í okkar eigin hendur, og um leið láta ekki erlendar þjóðir taka hundruð þús. úr höndum okkar, jafnframt því, sem ríkissjóður leggur stórfé til styrktar strandferðum. Þetta er mjög þýðingarmikið mál, en ég skal ekki segja um, hvort nú eru ástæður fyrir hendi til þess að framkvæma það, hvort skipastóli okkar er nógu stór til þess að hægt verði að haga svo ferðum, að full not komi af. Það er áreiðanlegt, að hvað sem gert verður í þessu máli nú á þessu þingi, hlýtur endirinn að verða sá, að Íslendingar, svo framarlega sem þeir ætla sér að vera sjálfstæð þjóð einnig á þessu sviði, eiga að taka þetta mál algerlega í sínar hendur.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Ég vil, út af þeirri þungu ásökun, sem borin er á Sjálfstfl. í grg. þessa frv., af því að hann greiddi atkv. á móti því, að þetta mál gengi til n., taka fram þá ástæðu, sem lá til grundvallar fyrir því. Við, sem töluðum í þessu máli af hálfu Sjálfstfl., höfðum ýmislegt við frv. að athuga, og þar á meðal eitt atriði, sem hv. 1. flm. þessa máls sagði, að bætt væri úr með ákvæðinu í 6. gr., þar sem tekið er fram, að l. eigi ekki að ná til fiskiskipa eða báta. Í frv. í fyrra var þetta svo, að öll skip og bátar, sem ekki sigldu með ríkisstyrk, skyldu komast undir l. Ég benti þá á, að allt það fólk, sem ferðast milli Akraness og Reykjavíkur - en fólksflutningur þar á milli er mjög mikill og eykst stöðugt -, átti að skattleggja með því að leggja 20% á fargjaldið á þessari leið. Þetta er ákaflega ósanngjarnt, að leggja sérstaklega skatt á þau flutningatæki, sem engan styrk hafa úr ríkissjóði, en halda uppi ferðum til hagræðis fyrir fjölda marga menn. Hv. 1. flm. segir, að bætt hafi verið úr þessu með því að bæta við 6. gr. Mér skilst, eftir orðalaginu, að þetta eigi að ná til fiskiskipa og fiskibáta, en leggi maður þann skilning í þetta, þá er samt engu bættara, því að t. d. sá bátur, sem heldur uppi ferðum milli Akraness og Reykjavíkur og annast allan þann mikla fólksflutning, sem þar er á milli, fæst alls ekki við fiskiveiðar, og er þess vegna engin bót ráðin með þessu ákvæði frv. fyrir hann. Úr þessu mætti bæta með því að orða þetta á þá leið, að öll skip og bátar, sem annast fólksflutning hér við land, skuli undanþegin skatti. Annað atriði í frv. í fyrra var þannig, að með því var beinlínis verið að vinna á móti Eimskipafélagi Íslands. Sá skilningur byggðist á því atriði 2. gr. - sem nú er óbreytt frá því í fyrra - að á meðan ríkið hefir ekki nægan skipastól til að annast fólksflutninga hér við land, þá eigi þessi skattur að greiðast, með þeim undantekningum, sem í frv. eru. Það virtist gefið í skyn með þessu, að að því bæri að keppa, að ríkið tæki í sínar hendur allan fólksflutning við strendur landsins, og þar með fara í samkeppni við Eimskipafélag Íslands og taka af því allan fólksflutning, sem vitanlega hefir verið undirstaðan til þess, að það gæti annazt vöruflutninga á afskekktari staði landsins á tiltölulega ódýran hátt. Þetta mátti líta svo á, að verið væri að reiða til höggs við Eimskipafélag Íslands. Það var þegar af þessum tveimur ástæðum, að Sjálfstæðisfl. hafði mikið við frv. að athuga, en það, sem reið baggamuninn, voru þó ekki þessi atriði, heldur yfirlýsing formanns utanrmn. um það, að hér væri um að ræða brot á milliríkjasamningum. Form. utanrmn., hv.þm. Mýr., færði full rök fyrir því, að þessi staðhæfing um brot á milliríkjasamningunum væri rétt. Hann benti á, að hér væri um gagnkvæma samninga að ræða, og nefndi í því sambandi það atvik, að íslenzku skipi hefði verið neitað um að flytja farþega milli hafna við Noregsstrendur og hefði verið kært yfir því til utanríkisráðuneytisins norska, sem síðan hefði beðið afsökunar fyrir hönd Norðmanna og lofað, að þetta skyldi ekki koma fyrir aftur. Þar sem í frv. var um augljóst brot á milliríkjasamningum að ræða samkv. áliti form. utanrmn. og margra annara, taldi Sjálfstfl. það skyldu sína að stöðva málið og innti því af hendi þetta sjálfsagða hlutverk. Hefi ég gert fulla grein fyrir því, að því fer mjög fjarri, að Sjálfstfl. sé ámælisverður fyrir afskipti sín af málinu á síðasta þingi.

Flm. (Gísli Guðmundsson) [óyfirl.]: Það má heyra á ræðum þeirra hv.þm., er hér hafa talað, og eigi sízt hv.þm. Borgf., að Sjálfstfl. þykir eigi vanþörf á að gera grein fyrir þeirri óvenjulegu framkomu sinni í fyrra að neita þessu máli um athugun í nefnd. Það var rétt, sem hv.þm. Barð. tók fram, að slíkt háttalag er ekki venjulegt hér, þegar um stórmál er að ræða. Þá má benda á, að það virðist fullkomin óþarfi af hv.þm. Borgf. að vera að tala hér um atriði í frv., sem nú er búið að breyta. Það er undarleg skoðun hjá þessum hv.þm., að hann virðist líta svo á, að ef þm. hafa eitthvað við einstakar gr. frv. að athuga, þá sé rétt að koma í veg fyrir, að frv. gangi til n. Mundi hitt ekki vera eðlilegra, ef frv. gengur í rétta átt, að hugsanlegir gallar séu teknir til athugunar og umbóta, ef þörf þykir á? Þá er það mjög fráleitt hjá hv.þm. Borgf. að halda því fram, að frv. sé stefnt gegn Eimskipafélagi Íslands, því að frv. stefnir miklu fremur að því að styðja Eimskipafélagið. Hv. þm. sjálfstæðismanna bera það mjög fyrir sig hér, að form. utanrmn., hv.þm. Mýr., hafi gefið þær upplýsingar í fyrra, að vafasamt væri, hvort frv. gæti staðizt vegna samninga við önnur ríki. En það var ekki hv.þm. Mýr., sem var á móti því, að frv. væri athugað í n. Þó að hann væri í vafa um, hvort það fengi staðizt, sýndi hann þá sjálfsögðu skynsemd að vilja vísa því til n., til þess að hið rétta kæmi í ljós. En það var Sjálfstfl., sem ekki vildi vísa málinu til n. Ef til vill hafa verið til þess einhverjar ástæður, sem ekki eru enn komnar í ljós. Ef slíkar ástæður eru fyrir hendi, væri æskilegt, að hv.þm. gerði grein fyrir þeim. Ég tel alveg sjálfsagt, að Alþingi athugi í fullri alvöru, hvaða möguleikar eru fyrir hendi til þess að bægja þeim voða frá íslenzkri útgerð, sem nú steðjar að, og hvaða ráð verði fundin til þess að draga úr þeim geysilegu útgjöldum, sem ríkissjóður nú hefir af samgöngum á sjó. Vildi ég mega vænta þess, að þjóðrækni þeirra mann., sem við kosningarnar í vor skreyttu bíla sína með íslenzkum fánum, hafi vaxið svo síðan á síðasta Alþingi, að þeir fallist nú á að vísa málinu til n.

Thor Thors Báðir hv.flm. þessa frv. hafa látið það koma fram í ræðum sínum, að þeim hafi verið kunnugt um andstöðu síðasta þings gegn frv. og að talið var, að það bryti í bága við milliríkjasamninga. Samt bera þeir frv. fram og segja, að ef vafi leiki á um málið, sé rétt, að Alþingi taki það til meðferðar. En því hafa þeir ekki sjálfir rannsakað málið og reynt að gera sér ljóst, hvort þeir væru að gera tilraun til að brjóta milliríkjasamningu með flutningi frv.? Það hefði verið þeim miklu sæmra en að koma með málið hingað til þess að „tefja dýrmætan tíma þingsins“, eins og Nýja dagbl. orðar það. Um þjóðræknina vil ég segja hv.þm.N.-Þ. það, að ég tel það fyllstu þjóðrækni að standa við gerða samninga við aðrar þjóðir. Hinn minnsti vafi á því, hvort Alþingi vildi standa við gerða milliríkjasamninga, yrði eigi þjóðinni til vegs, heldur til að setja á hana skrælingjastimpil.

Ólafur Thors Hv. þm. Snæf. hefir að mestu tekið fram það, sem ég vildi segja. Ég verð að segja, að mér finnst það blátt áfram hlægilegt, þegar þessir hv.þm. koma með reigingi og bregða Sjálfstfl. um ókurteisi fyrir að vísa málinu ekki til nefndar, þegar fyrir lágu óyggjandi upplýsingar um það, að með frv. væri stefnt að því að brjóta milliríkjasamninga. Alþingi gat ekki annað gert en að vísa málinu frá. Ég vil beina því til hv. 1. flm., sem hefir verið að vita málþóf hér í deildinni, að það situr ekki sem bezt á honum að gera sér leik að því að flytja frv., sem beinlínis eru höfð að athlægi. Hann flutti eitt slíkt frv. fyrir skömmu, sem fór til nefndar. Hefir nú n. skilað áliti sínu um þetta merkilega frv. Það er á þskj. 134 og hljóðar svo: „Nefndin hefir athugað mál þetta og leggur til, að það verið afgr. með svohljóðandi rökstuddri dagskrá: Þar sem deildin lítur svo á, að 5. gr. laga nr. 79 frá 19. júní 1933 nái einnig til þessara frystihúsa, sem byggð verða eftirleiðis, þar til öðruvísi verður ákveðið, telur hún breytingu á þeim óþarfa og tekur því fyrir næsta mál á dagskrá“. Frv. er sem sé vísað frá sem hverri annari vitleysu. Svo er þessi hv.þm. að reigja sig og bregða Sjálfstfl. um óþjóðrækni. Hann ber þó von í brjósti um það, að þjóðræknin hafi vaxið á Alþingi með þessu nýja liði og að frv. fái nú að fara til nefndar. Þó að ég líti nú svo á, að deildarsöfnuðurinn hafi ekki beinlínis prýkkað, óska ég að sjálfsögðu, að þjóðræknin hafi farið vaxandi. En hins vildi ég eigi síður óska, að vitleysan á Alþingi færi eigi vaxandi, svo að ekki þyrfti að eyða tímanum í svona frv.

Flm. (Gísli Guðmundsson) [óyfirl.]: Ég get ekki látið hjá líða að víkja nokkrum orðum að hv.þm. G.-K. út af því, sem hann minntist á frystihúsafrv. mitt, þó að það sé óviðkomandi því máli, sem nú er á dagskrá. En það, sem hann sagði um meðferð þessa máls í landbn., kemur af vanþekkingu hans. Hann hefir aldrei sett sig inn í landbúnaðarmál og hefir ekkert vit á þeim, og er það að vísu svo um ýms fleiri mál. En frv. flutti ég í þeim tilgangi að fá því yfirlýst, að ákvæðin í lögunum frá 1933 um styrk til frystihúsa giltu einnig um þau frystihús, sem byggð væru hér eftir. Með afgreiðslu hv. landbn., sem ég sætti mig vel við, tel ég mig hafa náð tilganginum með frv. Annar, ætti hv.þm. G.K. að tala sem minnst um ómerkileg frv., því að ekki hefir annar þm. flutt meira áberandi ómerkileg frv., og hafa þau stundum verið skreytt með langri grg. Það mátti heyra á hv.þm. Snæf., að hann hafði vonda samvizku út af aðförum Sjálfstfl. í fyrra, og get ég skilið það um hann, því að ég ætla, að hann sé sanngjarnari maður en hv.þm. G.-K. Hann spurði, hvernig stæði á því, að við hefðum ekki rannsakað þetta mál sjálfir. Auðvitað höfum við gert það, en hitt er eftir að vita, hvort skoðanir okkar á þessu máli fara saman við skoðanir meiri hl. Alþingis. Þessi ásökun hv.þm. Snæf. í garð okkar flm. var því ástæðulaus. Ættu nú hv. sjálfstæðismenn að láta þessar umr. sér að kenningu verða og bæta ráð sitt.

Bergur Jónsson Hv. þm. Snæf. ásakar okkur flm. þess. frv. fyrir að hafa ekki rannsakað, hvort milliríkjasamningar væru því til fyrirstöðu, að málið gæti náð fram að ganga. En hvað gerði Sjálfstfl. í fyrra? Hann neitaði, að nefnd fengi málið til rannsóknar. Nú gefum við flokknum tækifæri til að betra sig og vinna að því, að málið verði rannsakað til hlítar. Hv. þm. G.-K. fullyrti, að það væri alveg óyggjandi, að milliríkjasamningar væru því til hindrunar, að málið gengi fram. En ekki verður séð af ræðu hans annað en að hann tali hér út í bláinn. Hann hefir engar slíkar sannanir í höndum, annars mundi hann ekki sitja á þeim. En færi nú svo, að n. kæmist að þeirri niðurstöðu, að milliríkjasamningar væru því til hindrunar, að við gætum tekið strandferðirnar að öllu leyti í okkar hendur, þá er sú lausn fyrir hendi að breyta milliríkjasamningunum á þann veg, að þeir séu ekki til fyrirstöðu. Sjálfstfl. með sínu fagra nafni og stefnuskrá ætti að vera þetta mjög ljúft, og er því ótrúlegt, að menn úr þeim flokki vilji ganga fram fyrir skjöldu í mótstöðu við málið. Ekki þyrfti að óttast, að við biðum neinn halla af slíkri breyt., því að það kemur ekki til mála, að við rekum strandsiglingar við önnur lönd. Þetta tal andstæðinga frv. um, að milliríkjasamningar hafi skýrt svo sjálfstæði vort, að vér getum ekki einu sinni ráðið sjálfir strandsiglingum vorum, að svo miklu leyti, sem ónógur skipakostur hindrar eigi, er greinilega út um bláinn, því þeir vita ekkert um slík samningsatriði. - Ef slík ákvæði eru fyrir hendi, er þar aðeins um þröskuld að ræða, sem yfir þarf að stíga.

Ólafur Thors Ég þarf ekki að flytja langt mál. Hv. þm. Barð. hélt því fram, að það væri ósannað mál, að milliríkjasamningar væru þessu frv. til hindrunar. En um þetta liggur fyrir alveg skýlaus yfirlýsing form. utanrmn., enda er þetta alveg tvímælalaust. Ég mun eigi deila við hv.þm.N.-Þ. um. hversu gott vit ég hafi á landbúnaðarmálum. En ég hefi þó áreiðanlega meiri reynslu í því efni en hann eftir 10 ára þingsetu. Ég mun eigi heldur bera mig saman við hann eða jafna mér við hann að því er snertir manngildi, menntun og þekkingu. Í því efni kysi ég mér fremur að jafnast við annan mann en hann. Ég gat um hina háðulegu útreið, sem frv. hans um frystihúsin fékk hjá landbn. Ég hefi víst hitt þar á auman blett. Þetta mun hafa verið jómfrúfrumvarp hans, og því hefir það tekið hann sárt að fá það endursent frá landbn. sem gamaljómfrú. En það er fremur skopleg skýring hjá þessum hv.þm., er hann segir, að hann hafi borið frv. fram í því skyni, að því væri vísað frá og honum sagt, að þetta væri í lögum áður. Þetta er svo broslegt hjá hv.þm., að það gerir ekki annað en að auka á háðung hans.

Bjarni Ásgeirsson Ég vil láta hv.þm. vita, að mér sýnist ástæðulaust að vera að vitna í mig sem biblíu í þessu máli sérstaklega - nema þeir vildu þá gera það í fleiru. En sem form. landbn. og frsm. þess máls, sem dregið hefir verið inn í þessar umr., þó að það sé með öllu óskylt því máli, sem á dagskrá er, vil ég gefa þær upplýsingar, að n. leit svo á, að full ástæða hefði verið til þess, að hv.þm.N.-Þ. skildi lögin um frystihús svo sem hann gerði. En ef rökst dagskráin verður samþ., er slegið föstum skilningi þingsins á þessu máli. Hv. þm. G.-K. veit vel, að mörg mál má skilja á tvo vegu, en ef löggjafinn sjálfur slær því föstu í eitt skipti fyrir öll, hvernig skilningur hann ætlast til að lagður sé í lögin, þá er málið útkljáð. Ef dagskráin hinsvegar verður felld, þá er ástæða til að orða lögin á annan hátt. Út af deilunni um það, hvort frv. það, sem hér er á dagskrá, fer í bága við gildandi milliríkjasamninga, skal ég geta þess, að ég aflaði mér gagna um það mál í fyrra og komst að þeirri niðurstöðu, að það væri næstum ótvírætt, að frv. færi í bága við samningana. Hinsvegar tel ég mig ekkert „autoritet“ í þessu máli og álít því rétt, að fleiri athugi málið og skeri úr, hvort ég hafi haft rétt fyrir mér. Ég er, eins, og ég sagði áðan, engin biblía og kæri mig ekkert um tilvitnarnir í mína skoðun sem óyggjandi sannleika.

Forseti (JörB): Ég skal geta þess, að ég ætlast til, að hv.þm. haldi sig við það mál, sem nú er á dagskrá, og að ég óska ekki eftir frekari umr. um þskj. 134.

Jóhann Jósefsson Ég verð að segja, að ég man ekki, hvaða till. það eru, sem eru á þskj. 134. Mér finnst hæstv. forseti ekki nærri nógu þakklátur hv.þdm., og þá sérstaklega hv.þm.N.-Þ., sem hefir verið hvað frekastur ð kveðja sér hljóðs hér í deildinni. Hv. þm. Mýr. var að upplýsa, að hann væri engin biblía, sem hv.þdm. gætu vitnað í.

Þess virtist líka full þörf

. Það er ekki furða, þó hv.þm. fyndist hann þurfa að lýsa því yfir. - Ég sé ekki, hvort frv. muni koma verulega í bága við utanríkissamninga, en það er náttúrlega svo stórt atriði, að það þarf að athugast rækilega. En hv.þm. Mýr. var búinn að lýsa því yfir, að frv. þetta fari í bága við milliríkjasamninga, en ætlar nú á lipran hátt að smeygja sér út úr því, eftir því sem hægt er, svo málið fáist til nefndar. Ég sé satt að segja ekki, hvort það kemur erlendum ríkjum nokkuð við, hvort við skattleggjum þessa flutninga eða ekki, en ég tel mjög hæpið, að þjóðinni sé gerður nokkur greiði með því. Að hér sé um sérstakt sjálfstæðismál að ræða, er fullyrðing út í loftið, sem ekki hefir við neitt að styðjast. Eða finnst hv.flm. strandferðirnar vera í svo góðu lagi, að ástæða sé til að banna öllum erlendu skipun um að flytja fólk hafna milli, og við vera færir um að annast þær svo vel sé? Nei, samgöngurnar eru ekki í því lagi enn, og afleiðingin yrði því aðeins sú, ef þannig ætti að bægja fólkinu frá að nota önnur skip en þau íslenzku, að slíkt mundi valda því miklum óþægindum, og fólkið ferðaðist með erlendu skipunum eins og áður, en yrði að greiða hærri fargjöld, því skipin tækju skattinn með hækkuðum fargjöldum. Eða hvað finnst hv.þdm. um þá stefnu hæstv. stj. og hv.flm., að vinna að hvorutveggja í senn, að skera niður styrkinn til Eimskipafélags Íslands, einoka flutninga hafna á milli og hækka fargjöldin. Mér finnst því vera nægar ástæður, sem gera frv. óaðgengilegt, þó ekki bætist við, að brotin sé stjórnarskrá allra ríkja, þar sem eru milliríkjasamningarnir, sem hv. form. utanrmn. hefir fullyrt, að gert væri, þó hann sé að vísu engin biblía. Ég verð því að segja, að mér finnst þetta alls ekkert nytsemdarmál fyrir þjóðina. Það eina, sem hv.flm. myndu því áorka, ef frv. yrði samþ., er að baka fólkinu mikil óþægindi og aukin útgjöld og færa samgöngur á sjónum nær því, sem þær voru á miðöldunum. Það er svo sem ekki að furða, þó þessir hv.flm., sem að stj. standa, telji, að við getum látið okkur nægja járnbraut smáhafnanna og Esjuna. Það hefir ekki verið búið svo illa að strandferðunum undanfarin ár. Hv. flm. þurfa ekki að halda, að þeir með þessu komi höggi á Sjálfstfl. eða einstaka menn úr honum. Það verður að koma strandferðunum í það horf, að þær fullnægi flutningsþörfinni, áður en við förum að skattleggja fargjöldlin eða amast við, að þær séu bættar, jafnvel þó það sé gert af útlendingum. Þá er eitt atriði enn, sem hv.þm. Snæf. dró fram og er hreint ekki svo lítils virði í sambandi við hinn nýja skipastól, sem er að rísa upp. Því þau þægindi, sem fólk gæti haft af að nota þau skip hafna milli, eru útilokuð, því þau mundu falla undir ákvæði þessa frv. - Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta frv., því það voru einkum þessar stöðugu árásir á Sjálfstfl., sem komu mér til að standa upp. Og vildi ég þá sýna fram á, að frv. er jafnóhafandi, hvort sem það kemur í bága við erlenda samninga eða ekki. Það er ekkert atriði, hvort frv. fer til nefndar eða eigi, því það er sama, hvar það sofnar.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Hv. flm. þessa frv. hafa mjög beint því til andstæðinga sinna hér í d., að þeir ættu að bæta ráð sitt. En ég vil beina því til hv.flm. sjálfra, að þeim muni ekki veita af að bæta ráð sitt, og á það þó frekar við um hv.þm. Barð. en hv.þm.N.-Þ., þó ég á engan hátt vilji bægja frá honum því, sem hann á. En það var hv.þm. Barð., sem flutti þetta mál í fyrra ásamt hv. þáv. 1. þm. S.-M., núv. fjmrh., og fékk málið þann dóm þá, að það væri brot á milliríkjasamningum. Nú hefir hæstv. fjmrh. bætt ráð sitt, því hann hefir þó ekki viljað flytja frv.

Það er gott, ef einhver skánar

Já, og hv.þm. Barð. þyrfti þess með. Það þarf sjálfsagt ekki að gera ráð fyrir, að hv.flm. taki mikið tillit til þess, sem aðrir segja um þetta mál, þar sem þeir hafa ekki tekið trúanleg orð form. utanrmn. eða ekki leitað umsagnar hans um. hvort hér væri um brot á utanríkissamningum að ræða. Væri hér um brot að ræða, bar þeim að athuga í fyrsta lagi, hvað næðist við að segja upp þeim samningum, og í öðru lagi, hvað ynnist við að taka í eigin hendur fólksflutningana. Ef það hefði svo reynzt þannig, að það væri meira virði að taka flutningan., sem ég álít, að væri mikils virði fyrir okkur, þá hefði verið sjálfsagt flytja þetta frv., en þó ekki fyrr en uppsagnarfrestur samninganna var útrunninn. Og það er einmitt út frá þessu, sem ég vil sérstaklega beina því til hv.þm. Barð., að bæta ráð sitt áður en hann fer að kenna öðrum. Annað atriði, sem ég vildi minnast á, er í tilefni af þeim umr., sem spunnizt hafa út af því, að vitnað hefir verið til hv.þm. Mýr. í þessu máli, en hann lýst því yfir, að hann væri þar engin biblía. Ég hefi nú engu löngun til að gera samanburð á hv.þm. Mýr. og hinni helgu bók, biblíunni, án þess að gefa skýringu á, hvert tilefni hefir verið til þess. Eins og hv.þdm. er vitanlegt, hefir Alþ. kosið utanríkismálanefnd. Hvað meinti það með því? Henni er falin umsjón með öllum utanríkismálum milli þinga. Hún á að gæta réttar okkar og skyldu í öllum viðskiptum ríkisins við erlendar þjóðir. Og þar sem hv.þm. Mýr. er form. í þessari n. og hefir lýst yfir, að frv. færi í bága við erlenda samninga, vitnaði ég í orð hans sem nokkurskonar biblíu Alþingis. Því þegar form. þeirrar n., sem falið er jafnmikilsvert starf og hér er um að ræða, hefir gefið skýlausa yfirlýsingu um, að frv. sé brot á milliríkjasamningum, verð ég að telja alveg óforsvaranlegt að taka ekki fullt tillit til þess. Sjálfstfl. gat því ekkert annað réttara gert en að vísa á bug hverri þeirri tilraun, sem fór í þá átt að brjóta eða lítilsvirða þá samninga, eins og hann gerði þegar frv. þetta var borið fram hér á Alþ. síðast.