Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er kunnugt, að þegar húsnæðismálalöggjöfin var sett, þá var í grg. látið í ljós, að það mundi verða af ríkisstj. reynt að tryggja, að bankar, sparisjóðir og tryggingafélög legðu til húsnæðismálanna á árinu 1957 eigi minni upphæð, en 44 millj. kr. Þegar verkalýðsfélögin áttu í samningaviðræðum við ríkisstj., þá mun seðlabankinn um það bil hafa verið búinn að láta um 10 millj. kr. af þessari upphæð. Og á þeirri stundu var gefið loforð um það, að ríkisstj. mundi sjá um, að frá þeim tíma yrði aflað ekki minna, en 40 millj. kr. til húsnæðismálanna, að það yrði undir öllum kringumstæðum 50 millj. Svona liggja málin fyrir, ef menn vilja taka þau eins og þau lágu, og það fer ekkert á milli mála þetta hefur verið „kontrolerað“ alveg af verkalýðshreyfingunni og fulltrúum hennar og að öllu leyti staðið við loforðið, eins og verkalýðshreyfingin sjálf skildi loforðið, sem gefið var. Það átti að útvega núna á síðustu mánuðum ársins 40 millj. kr. til húsnæðismálanna plús 12 millj. kr. til Búnaðarbanka Íslands, samtals 52 millj. kr., og þær voru útvegaðar. Það er ekki hægt að koma nokkurri tortryggni inn milli fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar og ríkisstj. um þetta, því að þetta var margsinnis „tékkað af“ og lá skýrt fyrir, að sumir vildu fyrst halda því fram, að það hefði aðeins átt að útvega 40 millj. kr., þar af hefði átt að taka Búnaðarbankaframlagið, en það bar öllum saman um, að loforðið hefði verið gefið þannig, að 40 millj. yrðu að útvegast til húsnæðismálanna og 12 millj. við Búnaðarbankann, til þess að það lögbundna loforð gagnvart honum væri einnig efnt um áramót, og þannig voru útvegaðar 52 millj. kr. Viðvíkjandi svo fsp, um, hvort það sé ekki rétt, að búið sé að veðsetja vegna þeirrar upphæðar, sem seðlabankinn snaraði út fyrir áramótin, nokkuð af tekjum ársins 1958, sem húsnæðismálastofnun ríkisins á þá í skyldusparnaði og sem sinn hluta af stóreignaskattinum, þá er það rétt. Nokkuð af þeim tekjum ársins 1958 er veðsett vegna fyrirgreiðslu seðlabankans. Þess vegna sagði ég hv. 5. þm. Reykv. það hér fyrr við umr., að það, hvað hægt er að útvega á árinu 1958 af nýju fé til húsnæðismálanna, er enn þá óséð, því að þar verðum við enn að knýja á hjá bönkunum með sama hætti og undanfarin ár. Árið 1956 voru knúðar út úr bönkunum um 40 millj. Á árinu 1957 voru, að ég hygg, knúðar út úr þeim 62 millj. kr., að meðtöldu framlaginu til Búnaðarbankans. Og í ár verður áreiðanlega að knýja eitthvað á við bankana, vegna þess að svo mikið er enn þá óleyst í húsnæðismálum þjóðarinnar og það sérstaklega hér á Suðvesturlandinu, að það er ekki, þrátt fyrir alla þörf á að draga úr fjárfestingu, hægt að láta samdráttinn koma hastarlega niður á þessari framkvæmd, sem stendur svo mjög í miðjum klíðum eins og einmitt byggingarmálin hér. Og það hefur ákaflega mikið að segja, hvað bankastjórar Landsbanka og Útvegsbanka gera í þeim efnum, og þar skírskotaði ég til hv. 5, þm. Reykv., að hann yrði góður liðsmaður í þessum málum, af því að hann virðist vera mikill áhugamaður um það, að ekki dragi úr þeirri aðstoð, sem veitt sé til húsnæðismála. Hv. 2. þm. Eyf. fullyrti, að lofað hefði verið áður 100 millj. kr. til húsnæðismála og það mætti sjá af skýrslum Landsbankans fyrir árið 1955, að þá hefðu farið 100 millj. kr. til húsnæðismála í landinu. Ef við tökum það þannig að láta Landsbankann gefa skýrslu um það, hvað hafi farið mikið fé gegnum húsnæðismálakerfið, gegnum byggingu verkamannabústaða, gegnum þáverandi lög um útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis, gegnum þau framlög, sem allir sparisjóðir landsins hafa veitt til húsnæðismála, og hvað tryggingafélögin hafi líka veitt á sínum vegum beint til húsnæðismála og þá koma út 100 millj. kr., þá kann þetta að vera rétt, að það hafi farið alls 100 millj. kr. til húsnæðismála á árinu 1955. En við höfum ekki verið að gera upp málin þannig. Við höfum verið að gera upp, hvað hafi farið til húsnæðismála í báðum tilfellunum, árið 1955 og á árinu 1957 og það sem af er þessu í gegnum húsnæðismálastofnun ríkisins, og þá er ekki staðið við loforðin um 100 milljónirnar á árinu 1955, því að upphæðin í A- og B-lánum samtals á árinu 1955 er 34 millj. 559 þús. kr., ekki 100 millj. kr. Gert upp á sama hátt fyrir árið 1957, þ.e.a.s. það fé, sem þá var útvegað, - en ég hef áður upplýst einmitt, að úthlutun þess fjár, sem aflað var núna undir árslokin, stóð yfir samfellt frá því í nóvembermánuði og núna fram í marz, þá var búinn peningurinn og þá hafði verið úthlutað alls frá því í ársbyrjun 1957 og þangað til þessari úthlutun var lokið núna 65 millj. 436 þús. kr. Þá er ekki talið með framlagið til Búnaðarbanka íslands, þá er ekki talið fram það fé, sem á að lánast út af Sparisjóði Reykjavikur og nágrennis eftir reglum húsnæðismálastjórnar, og þá er ekki heldur talið fram það fé, sem tryggingafélög eiga að úthluta í samræmi við reglur húsnæðismálastjórnar, og ekki heldur það fé, sem hefur verið lánað til húsnæðismála af sparisjóðum úti um landið. Hafi farið til þessara mála 100 millj. kr. alls 1955, þá efast ég ekkert um, að sú upphæð, sem hefur farið til þessara mála á árinu 1957, verður miklu, miklu hærri, þegar þeir reikningar koma frá Landsbankanum. Hér höfum við aðeins verið að tala um á sambærilegum grundvelli það, sem farið hefur í gegnum veðlánakerfið og húsnæðismálastofnunina, gert upp á sambærilegan hátt, án þess að taka með það, sem fer til Búnaðarbankans í báðum tilfellunum, og án þess, sem fer gegnum sparisjóðina úti um landið, einnig í báðum tilfellunum. Það var gert ráð fyrir því, þegar hafði verið gengið frá húsnæðismálalöggjöfinni í fyrra, að eigin tekjur byggingarsjóðs og húsnæðismálastofnunar yrðu um 43 millj. kr. Nú eru nokkrar vonir til þess, að skyldusparnaðurinn gefi meira, en þá var reiknað með og að hluturinn 2/3 af stóreignaskattinum verði nokkru hærri upphæð, en þá var líka reiknað með, og má því vænta, að húsnæðismálastofnunin fái nokkru meira fé á árinu 1958, en þá var áætlað. En það er búið að skerða með veðsetningu núna til seðlabankans nokkuð af tekjunum á þessu ári, og þess vegna segi ég það: Það er og verður mikil þörf á því að herja enn á bankana um, að þeir leggi vissa prósentu af aukningu sparifjárins á árinu 1958 til húsnæðismála, eins og þeir hafa verið látnir gera af fyrrv. ríkisstj. fyrir árin 1955 og 1956 og af núverandi ríkisstj. að því er snertir árið 1957. Og það vona ég, að nú fækki eitthvað misklíðarefnum okkar á milli um þessi mál og að tölurnar liggi nokkurn veginn skýrt fyrir, að í gegnum húsnæðismálastofnunina voru veittar 34 millj. kr. til húsnæðismála síðasta árið, sem fyrrv. ríkisstj. fór með þessi mái og fór með völd í landinu, og að því er snertir framlög til þessara sömu mála, gert upp á sama hátt á árinu 1957, þó tekið þannig, þangað til úthlutuninni, sem hófst fyrir áramótin, er lokið núna eftir febrúarlok, þá eru það 65 millj. 436 þús. kr.



Herra forseti. Það var nú ýmislegt, sem fram kom í ræðu hæstv. félmrh., þegar við síðast ræddum þetta mál, sem ég tel þörf á að leiðrétt yrði, en ég hef aðeins tíma til aths. og verð því að leiða það að mestu leyti hjá mér. En það, sem ég vildi leyfa mér að gera stutta aths. um, er þetta, að hæstv. félmrh, staðhæfir enn, að ríkisstj. hafi efnt sín fyrirheit, eins og það er kallað, um lánveitingar til íbúðabygginga á árinu 1957, og vitnar í því sambandi til skýrslu sinnar í ríkisútvarpinu rétt fyrir bæjarstjórnarkosningarnar í janúar s.l. Við þetta hef ég tvennt að athuga: Í fyrsta lagi, að ríkisstj, lofaði við afgreiðslu húsnæðismálalöggjafarinnar á Alþ. í maí 1957, að hún mundi útvega 44 millj. kr. til íbúðalána, það sem eftir væri þá af árinu. Til viðbótar lofaði ríkisstj. fulltrúum verkalýðsfélaganna í október 40 millj. kr. til íbúðalána, og þetta voru loforð um 84 millj. kr. nýtt lánsfé, eins og ég hef áður tekið fram. Efndirnar eru þessar: Húsnæðismálastjórnin úthlutaði tvisvar á árinu 1957 eftir gildistöku nýju laganna samtals 20 millj. kr., 10 millj. í hvort skipti, í júlímánuði og nóvembermánuði. Þess skal þó getið, að 12 millj. var einnig úthlutað í júlí, en það var til að uppfylla áður gefið lánsloforð og þessu því óviðkomandi. Þá er það skýrslugerð hæstv. félmrh. í ríkisútvarpinu í jan. s.l. um, að stjórnin hefði útvegað 52 millj. til íbúðalána. Þessi lánsútvegun, ef hún á að kallast því nafni, snertir vitaskuld ekki efndir á lánsloforðum vegna ársins 1957, því að ekkert af þessu fé kemur til útlána, fyrr en á árinu 1958. Samt sem áður er fróðlegt að gera sér grein fyrir, hvers konar lánsútvegun þetta er, en hún sundurgreinist í þrennt: Í fyrsta lagi fyrirheit seðlabankans á gamlársdag um, að hann mundi útvega frá bönkum og sparisjóðum 22 millj. kr. Í öðru lagi bráðabirgðalán seðlabankans sjálfs, 25 millj. kr., og í þriðja lagi vaxtatekjur byggingarsjóðs, um 5 millj. kr. En þetta eru samtals 52 millj. kr. En vissulega eru ekki vaxtatekjurnar nein ný lánsútvegun, sem eru þó 5 millj. af þessu, og 25 millj. kr. frá seðlabankanum eru ekki heldur ný lánsútvegun, því að húsnæðismálastjórn varð - eins og ég benti á –að veðsetja bankanum væntanlegar tekjur byggingarsjóðs ríkisins af skyldusparnaði og stóreignaskatti, og endurgreiðist lánið, um leið og þessar tekjur falla til á árinu. Þetta tvennt - eða 30 millj. kr. af þessum 52 millj. kr. - er auðvitað engin útvegun nýs lánsfjár og allra sízt til efnda á fyrirheitum um lánsfé á árinu 1957. Þá vil ég til viðbótar þessu leyfa mér að gera stutta aths. vegna svigurmæla hæstv. félmrh. um það, að erfitt hafi reynzt - eins og hann orðaði það - að toga út úr mér - víst sem bankastjóra - og öðrum bönkum lánsfé til íbúðabygginga. Um þetta vil ég aðeins segja þetta: Hinn 20. júní 1957 voru bankastjórar og sparisjóðsstjórar kvaddir á fund framkvæmdastjórnar seðlabankans og óskað fyrir hönd ríkisstj., að þessir aðilar tryggðu ákveðið lánsfé til íbúðabygginga á árinu í tilteknum hlutföllum. Þann 24. júní, eða 4 dögum síðar, var þessari málaleitun svarað játandi af hálfu Útvegsbankans, þar sem ég á hlut að máli, og innan bankastjórnarinnar enginn ágreiningur um það mál. Síðan var ekki við bankann rætt frekar, fyrr en í desember, en þá hafði ríkisstj. loks aftur farið á stúfana með bréfi til seðlabankans þann 21. nóv., og það er eftirtektarvert í þessu sambandi, að það er fyrst 21. nóv., sem hæstv. ríkisstj. skrifar seðlabankanum að nýju á árinu 1957 með beiðni um að útvega meira lánsfé til íbúðabygginga, en það var í lok október, sem hún hét fulltrúum verkalýðshreyfingarinnar eða verkalýðsstéttarinnar 40 millj. kr. nýju láni til íbúðabygginga og hefur þá samkv. þessu engin samráð haft við neina banka, áður en slíkt fyrirheit var gefið, ekki einu sinni seðlabankann, sem hefði þó staðið næst. En hinni síðari beiðni um lán frá Útvegsbankanum, sem barst honum í desembermánuði, var hann búinn að svara fyrir sitt leyti fyrir áramót, að vísu með skilyrðum, en efnislega jákvætt, eins og raun hefur á orðið. Hitt er svo annað mál, að mér hafa ofboðið vinnubrögð og háttalag hæstv. ríkisstj. í þessum vandasömu málum og alveg sérstaklega blekkingarnar og loforðagyllingarnar. Um það ritaði ég grein í Morgunblaðið þann 23. jan. s.l., eftir að félmrh. hafði flutt skýrslu sína í útvarpinu um efndir á loforðum ríkisstj. varðandi íbúðalánin, og þeirri grein lauk með þessum orðum, með leyfi hæstv. forseta: „Að lokum endurtek ég aðvörun mína, að því miður horfir ískyggilega um lánsfjáröflun til íbúðabygginga. Það, sem veldur mestu þar um, er, að sparifjármyndun í landinu er því miður ekki eins mikil og skyldi. Viðskiptabankarnir geta ekki með sama lagi og verið hefur haldið áfram að festa fé sitt í 25 ára íbúðalánum nema með því að draga tilsvarandi úr lánveitingum til atvinnuveganna, en af því mundi enn verra hljótast. Þetta er mjög alvarlegt mál og áhyggjuefni hið mesta, þegar höfð er í huga hin brýna þörf fyrir aukið lánsfé. En engum er gerður greiði með því að gylla hlutina umfram það, sem efni standa til, hvað þá að gefa almenningi aftur og aftur tálvonir með loforðum og fyrirheitum, sem reynast haldlausar blekkingar.“



Herra forseti. Mér varð ljósara nú en áður, að allt tal hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) um svik, sem hann nú nefndi vanefndir af hendi ríkisstj. í húsnæðismálunum, byggist á miklum misskilningi frá hans hendi. Hann er vafalaust ekki að fara þarna rangt með vísvitandi, heldur fer hann með þetta vegna misskilnings, og hann passar alltaf að setja inn á milli í frásögn sína orðið nýtt: nýjar upphæðir, ný loforð, en á því byggist allur hans misskilningur. Það, að verkalýðshreyfingin gekk eftir því, að áður gefin loforð væru efnd, stafaði af því, að það gekk afar seint að toga út úr bönkunum það fjármagn, sem byggt hafði verið á, í þeirri löggjöf, sem sett var hér á síðasta þingi, að kæmi frá þeim og tryggingafélögum og opinberum sjóðum, og þá hertu verkalýðsfélögin á sínum kröfum, að þetta væri samt knúið fram, og var þannig verið að ganga eftir því, að áður gefin loforð væru efnd. Og þá komum við að kjarna málsins: Hvernig hafa þau svo verið efnd? Jú, það er bezt, að það komi skýrt í ljós, hverjar niðurstöðurnar eru. Síðasta árið, sem ríkisstj, Ólafs Thors fór með þessi mál, fóru alls í A- og B-lánum 34 millj. 559 þús. kr. til húsnæðismálanna í landinu samkv. þessari löggjöf. Nú hefur á árinu 1957 og það sem af er þessu ári, og því hefur hv. 5. þm. Reykv. haldið fram, að hafi öllu verið úthlutað í desembermánuði og janúarmánuði, sem sé kosningamánuðunum, eins og hann sagði, - en það sanna er, að þessi úthlutun á fénu, sem útvegað var á árinu 1957, stóð fram í marzmánuð, og var ekkert mér vitanlega breytt vinnubrögðum í húsnæðismálastjórn við að úthluta því, hún hélt áfram þennan fyrsta ársfjórðung ársins að úthluta þessu fé, og þá var það, sem hafði verið útvegað á árinu 1957, en var verið að úthluta allt fram í marzmánuð 1958, 65 millj. 436 þús. kr. Geta menn þá haft þær tölur, sem hér liggja fyrir um það, hvort minna hafi farið af fé til þessara mála nú eða hjá fyrrv. ríkisstj. Þetta er fyrsta heila árið hjá núverandi ríkisstj. Hitt, sem ég gat um áðan, 34 millj. 559 þús., var síðasta heila árið, sem fyrrv. stj. fór með þessi mál.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð í sambandi við ummæli, sem hér féllu, þegar þetta frv. var til umr. í hv. d. Hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) talaði um það, að frv. þeirra sjálfstæðismanna hefði ekki fengizt tekið fyrir af heilbr.- og félmn. Þessu er því til að svara, eins og ég gat um í framsöguræðu minni, að í félmn. hafa verið haldnir mjög fáir fundir, og ég minnist þess ekki, að fulltrúar Sjálfstfl. í þessari n. hafi nokkurn tíma óskað eftir fundi í n., ekki einu sinni til þess að taka þetta mál þeirra fyrir. Ég vil líka benda á það, að þetta er ekki neitt nýtt afbrigði hér í þingsögunni. Ég vil benda á það, að þegar fyrrv. stjórn fór hér með völd, varð að beita mjög hörðu, ef maður gat fengið tekið mál fyrir, sem búið var að vísa til 2. umr. Það var alveg undantekning, ef frv., sem stjórnarandstæðingar fluttu þá, fengust tekin fyrir og afgreidd, svo að það er ekki verið að fara hér inn á neinar nýjar leiðir. Hitt vil ég svo taka fram sem mitt álit, að ég álít, að það sé sjálfsögð skylda allra nefnda þingsins að afgreiða þau mál, sem til þeirra er vísað, og það ætti að vera viðtekin regla að afgreiða málin, og það mun ekki standa á mér sem meðlim í þeim nefndum, sem ég er í, að leggja til, að þau mál, sem vísað er til nefndanna, hljóti viðunandi afgreiðslu. Ég vil nú aðeins beina því til hv. 5. þm. Reykv., að ég minnist þess ekki, þegar hann var í stjórnaraðstöðu, að hann stæði hér uppi í ræðustól og heimtaði, að mál, sem þá lágu óafgreidd hjá nefndum, væru tekin fyrir. Ég minnist þess ekki. Hitt skal fúslega viðurkennt, að þáverandi forseti Nd. tók oft fram, að hann óskaði eftir því, að mál væru afgreidd. En það vildi verða á því mjög mikill misbrestur, þannig að hér er ekki verið að innleiða neinar nýjar reglur. Ég held, að þetta hafi yfirleitt gilt á Alþingi undanfarin ár, að mál stjórnarandstöðunnar væru heldur látin víkja fyrir málum frá stjórnarsinnum og frá ríkisstj., svo að hér er ekki verið að innleiða, að ég held, neinar nýjar reglur. Hins vegar vil ég taka það enn fram, að það mun ekki standa á mér að afgreiða mál, hvorki frá Sjálfstfl. né öðrum. Ég er alveg tilbúinn til þess að leggja alveg eins með því, að þau verði felld, eins og hitt, að þau verði samþykkt.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð út af síðustu ræðu hæstv. félmrh. Ég vildi leyfa mér að spyrja hann að því, hvort það hafi verið rétt skilið hjá mér, að loforðið til verkalýðsfélaganna, sem gefið var á s.l. hausti, hafi verið skilið svo af hans hendi sem ráðherra, að í því fælist ekki loforð um neitt nýtt fé til útlána á vegum veðlánakerfisins, heldur hafi með því loforði, sem þá var gefið um 40 millj., eingöngu verið ákveðið að úthluta fé, sem þegar hafi verið áður búið að gera ráð fyrir að yrði til ráðstöfunar. Ef þetta er réttur skilningur, virðist í þessu loforði til verkalýðsfélaganna, ekki hafa falizt annað en það, að ríkisstj. lofaði að standa við áður gefið loforð, og fer þá að fara mesti glansinn af þessu, og hræddur er ég um það a.m.k., að sú skoðun hafi verið nokkuð mikið áberandi hjá fulltrúum verkalýðsins eftir þessar viðræður við ríkisstj., að þarna væri verið að gera eitthvert nýtt átak og að með þessu væri verið að veita alveg sérstök og ný hlunnindi á sviði húsnæðismálanna. Þetta teldi ég mjög æskilegt að kæmi skýrt fram frá hæstv. ráðh., því að það er gott, að það liggi ljóst fyrir, hvort þetta er réttur skilningur málsins eða ekki. Það er lærdómsríkt fyrir verkalýðsfélögin að vita, hvort það er rétt, að það, sem hér hafi gerzt, sé það eitt, að ríkisstj. hafi lofað að standa við áður gefin loforð, og það hafi þótt þeim tíðindum sæta, að það séu talin alveg sérstök hlunnindi að fá það staðfest. Þá var annað atriði, sem ég vildi einnig fara fram á við hæstv. ráðh. að hann upplýsti hér. Hann var hér áðan að fara með tölur varðandi útlán úr veðlánakerfinu á s.l. ári og að því er mér skilst til þessa dags, sem hann færði allt á reikning ársins 1957. Ég hef að sjálfsögðu ekkert í höndum til að sannreyna, hvort þessar tölur eru réttar eða ekki. En í því sambandi langar mig til þess að biðja hann að upplýsa, hvort það sé ekki rétt, sem hér hefur áður verið frá skýrt í umræðunum, að þetta lánsfé hafi að töluverðu leyti fengizt á þann hátt að veðsetja væntanlegar tekjur veðlánakerfisins. Ef það er svo, þá er að sjálfsögðu ekki af neinu að miklast, jafnvel þó að þessu fé öllu hafi verið úthlutað, því að mér skilst, að niðurstaðan hljóti þá að verða sú ein, að það verði miklum mun minna til úthlutunar á árinu 1958. Teldi ég æskilegt, ef hæstv. ráðh. gæti upplýst hér um þetta og þá að hve miklu leyti þetta fé er fengið með þessari aðferð, að veðsetja bönkunum fyrir fram þær tekjur, sem veðlánakerfið fær á þessu ári. Þá vildi ég aðeins að lokum leiðrétta það, sem hæstv. ráðh, sagði hér í umræðunum í næstsíðustu ræðu sinni, að fyrrv. ríkisstj. hefði vanefnt þau loforð, sem hún gaf, þegar lögin um húsnæðismálastjórn eða veðlán til húsabygginga fyrst voru sett. Þá var gert ráð fyrir því samkvæmt áætlun, sem fylgdi því frv., er það var lagt fram, að til ráðstöfunar yrðu til húsabygginga 100 millj. kr. á ári. Það liggja fyrir endanlegar upplýsingar um það frá Landsbanka Íslands, að á árinu 1955 hafi verið lánaðar til húsabygginga 100 millj. kr. rúmar og á árinu 1956 allmiklu meira, eða um 120 millj. kr. Af þessu er ljóst, að það hefur fyllilega verið staðið þegar á fyrstu árum þessa kerfis við þau fyrirheit, sem gefin voru. Það er svo allt annað mál, að eftir þær hömlur, sem verið höfðu á húsabyggingum, varð um miklu meiri framkvæmdir að ræða fyrstu árin, eftir að byggingafrelsi var veitt, heldur en gert hafði verið ráð fyrir að væri eðlilegar byggingarframkvæmdir á hverju ári. Þetta leiddi það af sér, að ekki var hægt að sinna öllum umsóknum, sem bárust. En það var alls ekki vegna þess, að ekki væri útvegað það fé, sem gert hafði verið ráð fyrir, heldur að umsóknirnar voru miklu meiri, en ráðgert hafði verið. Þetta er í rauninni ekkert undarlegt, og það mátti gera ráð fyrir því, að með svipuðu áframhaldi mundi þetta smám saman jafna sig og eðlilegar byggingarframkvæmdir verða, eftir að hafði verið leyst úr þeim brýnu þörfum, sem þá voru, um stundarsakir. Þessi atvik eru því á engan hátt til þess að sanna neitt um það, að ekki hafi verið staðið við þau fyrirheit, sem fyrrverandi ríkisstj. gaf. Þetta taldi ég aðeins rétt að kæmi hér fram, en þætti svo að öðru leyti fróðlegt, ef hæstv. ráðh. vildi svara hér þeim tveim fsp., sem ég beindi til hans varðandi loforðið, sem verkalýðsfélögunum var gefið, og um það, að hve miklu leyti lánsfé nú hefði fengizt frá bönkunum með því að veðsetja tekjur bygginga- eða veðlánakerfisins fram í tímann.



Herra forseti. Mér datt í hug að koma hér hæstv. félmrh, nokkuð til liðsinnis, þar sem hann hefur ekki getað svarað fsp., sem beint var til hans um það, hve mikið af tekjum byggingarsjóðs ríkisins á þessu yfirstandandi ári, 1958, hafi þegar verið veðsett, því að það vill svo vel til, að ég hef einmitt upplýsingar um það eftir skýrslu, sem hæstv. félmrh. gaf sjálfur í ríkisútvarpinu í jan. s.l. Hann upplýsti þá, að seðlabankinn hefði lánað 10 millj kr. eða lofað 10 millj. kr. 3. des. og 15 millj. kr. þann 17. jan., eða 25 millj. kr. samtals. En þessum 25 millj. kr. var lofað með því skilyrði, að tekjur byggingarsjóðsins yrðu veðsettar og þetta lán yrði endurgreitt, jafnóðum og tekjurnar féllu til, annars vegar af skyldusparnaði og hins vegar af stóreignaskattinum. Þetta hélt ég nú að hæstv. félmrh. gæti munað, ef hann hefði viljað. Þá er aðeins eitt atriði, sem ég skal að lokum víkja að, og það er það, að hæstv. félmrh, segir, að í gegnum veðlánakerfið, A- og B-lán, hafi verið veittar 34 millj. kr. í tíð fyrrv. ríkisstj., en núna hafi á s.l. ári, 1957, verið veittar 65 millj. kr. Hér skýtur ákaflega skökku við, og er alls ekki sambærilegt það, sem ráðh. vill bera saman, vegna þess að hann tekur annars vegar lánveitingarnar í A- og B-lánunum í tíð fyrrv. ríkisstj., en lánveitingarnar á árinu 1957 núna og það, sem verið er að úthluta eða lofa úthlutun á á árinu 1958. En mér er kunnugt um það og bað um upplýsingar um það hjá veðdeild Landsbankans í janúarmánuði s.l., að þá voru innan við 30 millj. kr. lánin, sem veitt höfðu verið frá veðdeildinni, A- og B-lánin í veðlánakerfinu, innan við 30 millj. kr., svo að jafnvel þótt þetta eitt sé borið saman, þá er þó minna veitt af slíkum lánum í tíð núverandi ríkisstj. en í tíð fyrrv. ríkisstj., sem hæstv. ráðh. vill þó gera nokkuð mikið úr, enda sést þetta á þeim tölum, sem hæstv. ráðh. sagði, - hann sagði 65 millj. kr., en gat þess líka, að þar í væri sú úthlutun, sem byrjað hefði fyrir áramót og haldið enn áfram. En í þessum 65 millj. kr. eru einmitt 25 millj. kr., sem eru veðsettar af væntanlegum tekjum byggingarsjóðs. Einnig eru þarna 5 millj. kr. vaxtatekjur einmitt, sem falla til af því fé, sem fyrrv. ríkisstj. var þegar búin að útvega, en það eru 30 millj. kr. Og ef þessar 30 millj. eru dregnar frá þessum 65 millj. kr., sem hæstv. ráðh. talaði um, þá verða þó ekki eftir barna nema um 35 millj. kr. En eftir þeim upplýsingum, sem ég hafði í janúarmánuði, þá munu lánveitingarnar í veðdeildinni í A- og B-lánum árið 1957 vera innan við 30 milljónir króna. En þetta er að sjálfsögðu allt saman hægt að upplýsa nánar og staðfesta síðar meir.



Herra forseti. Ég veit, að hv. 2. þm. Eyf. (MJ) virðir mér það til vorkunnar, þó að ég hafi ekki við höndina allar tölulegar upplýsingar, sem hann spyr um, á stundinni, og væri að því leyti betra, að hann bæri fram ákveðið formaða fsp, hér í þinginu um slíkar upplýsingar. En ég hef ekki legið á neinum þeim upplýsingum, sem ég hef haft nærtækar. Það fór svo, að þegar hann fór að vitna í málgagn Landsbankans, þá kom þar fram orðalagið „allt benti til þess“, það var nú orðalagið í skýrslu Landsbankans, að það hefði komið ekki minna út, heldur en lofað hefði verið. Og hvers vegna er Landsbankanum jafnvel óhægt um vik að upplýsa, hve mikið fé hafi farið til húsnæðismála alls á landinu? Það er einfaldlega af því, að sparisjóðirnir úti um allt landið, sem skipta tugum, lána hver á sínu viðskiptasvæði m.a. til húsnæðismála, en venjulega í víxilformi, og það er ekki einn einasti aðili til, hvorki hagfræðideild Landsbankans né aðrir, sem getur gefið upp það örugglega, hvað af útlánum sparisjóðanna hafi farið beint til húsnæðismála og hvað ekki. Þetta eru allt saman áætlaðar tölur hjá Landsbankanum að því er þetta snertir, og það veit ég að hv. 2. þm. Eyf. verður að viðurkenna. Þess vegna hefði verið miklu betra, ef hv. sjálfstæðismenn hefðu ekki fundið, að þeir stóðu þar höllum fæti, að halda sér við, hvað hefur fyrir beinar aðgerðir fyrrv. ríkisstj. og núverandi ríkisstj. verið með sérstökum ráðstöfunum útvegað í gegnum veðlánakerfið hjá fyrrv. ríkisstj. og gegnum húsnæðismálastofnun ríkisins hjá núverandi ríkisstj. til húsnæðismála, því að það er það rekstrarfé, sem hefur verið útvegað. Sparisjóðirnir störfuðu á sínum grundveili þá og gera það enn. En það er ákaflega erfitt að sýna, hvaða tölur það eru, sem þeir hafa lagt fram sem lánsupphæðir til húsnæðismála í báðum tilfellunum. Hv. 1. þm. Eyf. vitnaði nú í málgagn Landsbankans, og ég bað hann að lána mér ritið. En það er þá Morgunblaðið. Ég sé ekki betur en þetta sé Morgunblaðið, og mér er það ekki alveg sama sönnunargagn, Morgunblaðið og hagtíðindi Landsbankans. Það hefur verið sagt, að það hafi tekizt stundum að ljúga á skemmri leið, en frá Galíleu til Reykjavíkur, og það getur skolazt ýmislegt bara úr dálkum hagtíðinda Landsbankans og í Morgunblaðsdálk. En ég þarf ekkert að vefengja í þessu efni annað en þetta, að Magnús Jónsson, hv. 2. þm. Eyf., nefndi ekki eitt ár, þegar hann var að gefa sína viðmiðun, hann nefndi 17 mánuði eftir hagtíðindum Landsbankans og sagði þá, að allt benti til þess, að það hefði verið varið fyllilega 100 millj. kr., kannske upp í 120 millj., en það var áætlunarupphæð, svo að það var alls ekki hægt að tilgreina þar nákvæmar tölur. Það gerði Landsbankinn ekki heldur. En svo vék hv. 2. þm. Eyf. að því, að þegar ég hefði tekið við þessum málum, þá hefðu verið höfð í frammi orð um það, að nú yrði bætt úr, það yrði látið meira fé til húsnæðismála, en áður, og það er þegar sannað mál, að það hefur verið gert. Það hefur verið breytt lögum um verkamannabústaði þannig, að framlög af hendi bæjarfélaga og sveitarfélaga hafa verið tvöfölduð síðan. Þar af leiðir, að framlag ríkissjóðs á móti þeirri tvöföldun hefur einnig verið tvöfaldað, og það er ekkert ómerkilegur þáttur í húsnæðismálunum, sem löggjöfin um verkamannabústaði innir af hendi. Þá er það löggjöfin um útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis. Þar hefur fjármagnið af hendi ríkisins verið aukið um 25%, hækkað úr 3 millj. kr. í 4 millj. kr., og útlánin á vegum húsnæðismálastofnunar ríkisins hafa stóraukizt frá því, sem var á árinu 1955, síðasta heila ári fyrrv. ríkisstj., að því er snertir hið almenna veðlánakerfi þá og starfsemi þess. Þetta þýðir allt saman, að í hverjum einasta þætti byggingarmálaframkvæmdanna hefur komið aukið fjármagn og þannig verið nokkuð bætt úr frá því, sem áður var. Hitt skal játað, að enn þá er verkefnið svo stórt, að það er ekki leyst til fulls, og margir umsækjendur bíða enn, en þó munu þeir vera heldur færri en þegar við var tekið. Það sýnir, að heldur vinnst í áttina, enda hefur fjármagnið til húsnæðismálanna verið aukið að því er snertir framlög til verkamannabústaða, að því er snertir framlög til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis og að því er snertir fjárframlög gegnum húsnæðismálastofnun ríkisins, áður veðlánakerfið. Ég þakka fyrir lánið á Morgunblaðinu.

Flm. (Jón Pálmason) : Herra forseti. Það hefur nú komið í ljós, að þetta frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 308, hefur farið mjög í taugarnar á sumum forustumönnum Framsfl. Þetta kom ljóslega fram í ræðu hæstv. fjmrh. og hv. þm. V-Húnv. hér á dögunum, og þetta er í sjálfu sér mjög eðlilegt. Þessir menn vita, að þegar farið er fram á að bæta eitthvað úr þeirri fjármálaspillingu, sem hér hefur ríkt á undanförnum árum, þá snýr það meira að þeirra flokki en öðrum, vegna þess að hans fulltrúar hafa farið lengst allra með fjármálastjórn hér á landi. Nú skal ég ekki nánar út í það fara, en minnast nokkrum orðum á þau atriði, sem fram komu í ræðu hv. þm. V-Húnv. hér á dögunum, og byrja á að segja það, að mér þótti mjög undarlegt að heyra þá ræðu, því að sumar þær spurningar, sem þessi hv. þm. bar fram, voru líkari því, að það væri barn að spyrja, heldur en fullorðinn maður. Það voru spurningar um augljós atriði, sem í frv. eru. Þrátt fyrir það skal ég víkja að þessum spurningum hv. þm. nokkrum orðum og minnast að öðru leyti á atriði málsins nokkru nánar. Í fyrsta lagi taldi þessi hv. þm., að samkvæmt 2. gr. frv. væri í því mótsögn, að það mætti ekkert fé veita utan fjárlaga nema með samþykki yfirskoðunarmanna, en þó hefðu þeir ekkert fjárveitingarvald. Nú vita það allir hv. þm. og raunar almenningur líka, að engin ríkisstjórn og engir ríkisforstjórar hafa neitt fjárveitingarvald að lögum, því að það er Alþ. eitt, sem hefur fjárveitingarvaldið. En þó hefur þetta farið svo, að fjárveitingarvaldið hefur í vaxandi mæli verið tekið úr höndum Alþ. og greiddar háar upþhæðir utan fjárlaga, bæði af forstjórum og ráðherrum, og þarf ekki lengra að fara, en að vitna í grg. þessa frv. og önnur alkunn atriði. Nú er það ætlunin með því eftirliti, sem hér er gert ráð fyrir, að þeir menn, sem þarna eiga að hafa eftirlit frá hálfu Alþ., séu veggur eða stifla fyrir því, að ráðh. og forstjórar geti haldið áfram þessum leik í svo víðtækum mæli eins og verið hefur og raun er á. Þessi stífla er samkvæmt frv. gerð það glögg og erfið yfirferðar, að það þarf samkvæmt ákvæðum frv. að verða samkomulag milli allra þessara þriggja manna, til þess að einn ráðh., sem fer fram á að veita fé utan fjárlaga, fái leyfi til þess, eða það sé samþykkt af þessum mönnum, þeir þurfa allir að verða sammála, og venjulega eru þessir menn af þremur stjórnmálaflokkum. Og þótt ætla megi, að það sé jafnan einn af þessum mönnum flokksbróðir verandi fjmrh., þá er þó líklegt, að alltaf verði tveir úr öðrum flokkum, og hér er þess vegna um melri stíflu að ræða í þessu sambandi en svo, að það sé hægt að segja, að það sé látið fjárveitingarvald í hendur þessara manna, því að það mundi því aðeins koma til greina, að ég hygg, að bæði ráðh. og allir þessir menn yrðu sammála, að það væri um óumflýjanlega nauðsyn að ræða til þess að bjarga einhverju máli. Nú er það enn fremur, að til þess er ætlazt, að ef yfirskoðunarmenn verða ekki sammála um eitthvert mál, þá geti minni hluti þeirra heimtað frest á því, þangað til afskipti Alþ. koma til. Þetta munu sumir telja nokkuð hart ákvæði, en það er nú ekki harðara en það, að eins og nú standa sakir hefur það verið s. l. ár og lítur út fyrir að verði þetta ár, að Alþ. stendur 7–8 mánuði, og fresturinn, sem um gæti verið að ræða af þessum sökum, yrði þá ekki lengri, en sem svarar 5 mánuðum í mesta lagi. Þá var hv. þm. að spyrja mig að, við hvað væri átt, þegar talað væri um að hafa samráð við yfirskoðunarmenn um skiptingu á því fé, sem veitt er í einu lagi, eins og t. d. atvinnuaukningarfé og ýmislegt fleira, sem til greina kemur. Þá er ætlazt til þess með frv., að um leið og það sé haft samráð við þessa menn, verði þeir að samþykkja skiptinguna. Þetta er alveg í samræmi við það, sem gerist í einu allra þroskaðasta þingræðislandi veraldarinnar, Bretlandi, því að þar verða þær n., sem settar eru af hálfu þingsins til að hafa eftirlit með fjárreiðum, að samþykkja skiptingu á slíku fé, til þess að það sé útkljáð. Þá var hv. þm. að tala um, hvað væri átt við með því, þegar um nýjar stofnanir væri að ræða og gert er ráð fyrir því skv. frv., að það yrði, að svo miklu leyti sem mannaráðningar þar væru ekki ákveðnar í þeim lögum, sem um stofnunina eru, að hafa samráð við yfirskoðunarmenn um slíkar mannaráðningar. Nú geri ég ráð fyrir, að ef þetta eftirlit væri samþykkt, sem hér er reiknað með, mundi verða ríkt eftir því gengið af öllum, sem völdin hafa, að setja lög um slíkar stofnanir, þannig að það væri sem allra mest af mannaráðningum þar lögákveðið, svo að það þyrfti ekki til mikilla kasta að koma nein deila út af þessu atriði. En ef það væri um það að ræða, eins og iðulega hefur verið gert, að bæta við mönnum í gamlar stofnanir og það í stórum stíl, þá yrði þó að fá samþykki til þess, að slíkt mætti gera, og eins er það, ef kaupa ætti bifreiðar eða gera aðrar ráðstafanir, sem hafa mikinn kostnað í för með sér, eins og iðulega á sér stað í ríkisstarfrækslunni hér og hvar. Þá var hv. þm. V-Húnv. að fetta fingur út í það, að laun og skrifstofukostnaður yfirskoðunarmanna ætti að ákveðast af Alþ. og reikningar að samþykkjast fyrir skrifstofukostnaði af fjvn. Ég sé ekki annað, en þetta sé ákaflega eðlilegt ákvæði og hljóti svo að vera. Þegar fram liðu stundir og þetta skipulag væri komið á, yrði náttúrlega tekin á fjárlög einhver áætlun um það, hvað í þetta þyrfti að fara. En annars býst ég við, að hv. þm. viti það allir, að þegar um er að ræða umframgreiðslur á alþingiskostnaði, sem iðulega verða og fara mjög eftir því, hvað þingið stendur lengi, þá þarf aldrei að taka slíkar umframgreiðslur á fjáraukalög. Alþ. þarf ekki sjálft að biðja um heimild fyrir þeim kostnaði, sem fer til þessarar starfsemi, og þessir menn, sem þarna er um að ræða, yfirskoðunarmennirnir, eru starfsmenn Alþ. og mundu verða það alveg eins áfram, ef þetta frv. yrði samþ., og um kostnað við laun þeirra og skrifstofuhald færi nákvæmlega á sama hátt og með skrifstofu þingsins og þá fasta starfsmenn, sem þingið hefur, og þar þarf ekki nein fjáraukalög til, heldur verður það þingið sjálft og þá í umboði þess, þegar þar að kemur, fjvn., sem á að fjalla þar um og leggja um það till. fyrir Alþ. í eitt sinn. Þetta er þess vegna, að ég hygg, alveg tilefnislaus aðfinning við frv., þó að gert sé ráð fyrir, að þessi háttur verði á hafður, ef á annað borð frv. yrði samþ. Þá eru enn fremur nokkur atriði í sambandi við athugasemdir og ásakanir um skekkjur, sem fram komu í ræðu hv. þm. V-Húnv. Hann taldi m. a., að í grg. fyrir þessu frv. væri áætlun um fjáraukalög fyrir 1955 talin 22 millj. hærri en vera ætti. Fyrir þessu var ég búinn að gera grein, þegar 1. umr. um fjáraukalögin fór fram, og sýna fram á, hvaða upphæðir það voru, sem ég tel að vanti inn á fjáraukalögin. Og sannleikurinn er sá, að þar er um að ræða framkvæmdir, annars vegar hjá landssímanum rúmar 10 millj. kr., auk þess upphæð, sem er yfir 11 milljónir kr., á 20. gr. Annars er það svo, að eins og hv. þm. Eyf. tók réttilega fram, þá er það ekki alveg ákveðið og fast, hvort eigi að taka allar þessar tölur inn á fjáraukalög eða ekki, og um það hefur verið mikil deila. En þeir, sem standa að okkar fjmrn., þurfa sannarlega ekki mikið að láta í þessu efni, því að það eru ekki nema tvö heldur en þrjú ár, ég held ekki nema tvö ár, síðan hv. fjvn. Alþ. hækkaði fjáraukalagafrv. um nærri 40 millj. kr., og sjálft ráðuneytið er búið að hækka frv. um fjáraukalög, frá því að það var lagt hérna fyrst fram og þangað til það var tekið til umr., um nokkuð mikið á áttundu millj. kr. Þar að auki er svo að geta þess, að þó að það virðist vera ákaflega vandalítið atriði að taka upp niðurstöðutölur úr ríkisreikningnum og færa það inn á frv. um samþykkt ríkisreikningsins, hefur ekki tekizt betur til hjá ráðuneytinu, fjmrn., í þetta sinn en það, að hv. fjhn. Ed. varð að leiðrétta 12 tölur í þeim útreikningi, og þær geta menn séð á þeim þskj., sem hér liggja fyrir. Það mætti því nærri geta, hvernig yrði niðurstaðan á samningi ríkisreikningsins eftir þessu að dæma, ef það væri fjmrn., sem semdi hann. En það gerir það ekki. Það er önnur stofnun, sem er gleggri á tölurnar, sem það gerir, og það er ríkisbókhaldið, sem semur ríkisreikninginn og hefur gert það með mikilli prýði á undanförnum árum, svo að þar er held ég undantekning og varla til, að yfirskoðunarmenn finni frá þess hálfu nokkra töluskekkju. Varðandi fjáraukalögin að öðru leyti er þessi deila alveg í samræmi við það, sem fram kom hjá hæstv. fjmrh. hér í ræðu hans um daginn og tók sig út í þeim prósentureikningi, sem hann flutti hér og síðan hefur birzt í Tímanum. Sá prósentureikningur er ákaflega marklítið plagg, og það er af því, að hann er miðaður eingöngu við rekstrarreikning ríkisins, en þar eru ekki teknar með þær tvær gr. fjárlaganna og ríkisreikningsins, sem stærstar umframgreiðslurnar hafa jafnan verið á, og það er 20. gr., sem er kölluð eignahreyfingagrein og er um framkvæmdir og lán, og það er í öðru lagi 3. gr. fjárl., sem er um margar ríkisstofnanir, því að það er sú aðferð á því höfð varðandi 3. gr. fjárl., að inn á rekstrarreikning er ekki tekið annað en mismunur á tekjum og gjöldum hjá þeim stofnunum, sem þar er um að ræða. Og samkvæmt fjáraukalagafrv., sem liggur hér fyrir Alþ., eru umframgreiðslur samkvæmt 3. gr. fjárl. árið 1955 rúmar 18 millj. kr., en eru raunverulega 28 millj. kr., vegna þess að það eru ekki teknar með yfir 10 millj., sem eru framkvæmdir landssímans og eiga sannarlega að koma inn á fjáraukalög. Ef á að bera saman útgjöldin og umframgrelðslurnar í heild sinni, verður alveg eins að taka með ríkisstofnanirnar á 3. gr. og útgjöldin á 20. gr. fjárl., sem eru byggð á útlánum og framlögum til ýmissa framkvæmda, því að það eru sannarlega útgjöld engu síður en margt það, sem er á rekstrarreikningi ríkisins. Þá eru nokkur atriði, sem ég finn ástæðu til að víkja að í sambandi við ræðu hv. þm. V-Húnv. og snúa að athugasemdum okkar yfirskoðunarmanna við ríkisreikninginn 1955, og ýmislegt af því, sem hann þar sagði, er rétt, því að það eru ekki gerðar athugasemdir við nærri allar umframgreiðslur, sem þar koma fram, og kemur þar fram það sama sem tekið er fram í grg. fyrir þessu frv., að þegar við yfirskoðunarmenn höfum séð það ár eftir ár, hvernig með þær aðfinningar er farið, sem við berum fram ár eftir ár og koma til Alþ., að þær eru ekki teknar til greina, þá er eðlilegt, að við þreytumst á því að grípa nema á stærstu kýlunum, og það eru hlutir, sem við og aðrir sjá að er ákaflega þýðingariítið að vera að gera athugasemdir við löngu seinna, þegar búið er að eyða fénu. Ég skal t. d. nefna, að samkv. 19. gr. á þessum reikningi hefur verið eytt rúmlega 5 millj. umfram fjárlagaáætlun til dýrtíðarráðstafana. Við höfum ekki gert athugasemd við þetta og ekki séð, að það hefði neina þýðingu, vegna þess að það er langt um liðið frá því, að búið er að greiða þetta fé út. En ef við hefðum átt að fjalla um það, áður en til greiðslnanna væri stofnað, væri alveg víst, að við hefðum ekki allir samþykkt sumar þær upphæðir, sem þar eru látnar. Ég segi fyrir mig, að ég mundi aldrei hafa samþykkt að greiða á áttundu millj. til þess að borga niður smjörlíki til að eyðileggja markaðinn á smjöri og mör fyrir bændurna, eins og gert hefur verið með þeirri þrautvitlausu ráðstöfun að borga niður smjörlíkið alltaf með milljónum króna og gera þær framleiðsluvörur bændastéttarinnar, sem hafa þótt eftirsóknarverðastar, eins og smjör og mör, svo lítt seljanlegar sem raun er á orðin, mörinn hér um bil alveg og smjörið að nokkrum hluta, þannig að það liggja fyrir talsverðar birgðir af því. En að gera athugasemd einu eða tveimur árum eftir að reikningur er gerður fyrir svona upphæð, sem ríkisstj. er búin að ákveða, er ákaflega þýðingarlítið og mundi ekki hafa nein áhrif. Svona er um marga þessa hluti. En það er eins og þeim, sem með fjármálin fara, hæstv. ráðh. og hv. þm. V-Húnv., sem er formaður fjhn., finnist það eiginlega alveg saklaust, þó að það séu borgaðar út svo og svo margar millj. af einstökum greinum, eins og gert hefur verið t. d. á því ári, sem þarna er um að ræða. Við skulum t. d. taka stofnun eins og ríkisútvarpið, sem eyddi umfram fjárlög á þessu ári nærri 3 millj. kr. og auðvitað að óþörfu. Við höfum gert athugasemdir við þetta og það ár eftir ár, en það bara hækkar alltaf meira og meira. Fjvn. og Alþ. hækka við stofnunina töluvert frá því, sem næst var áður, og svo er ár eftir ár greitt enn þá meira utan fjárl. en áður var. Varðandi stofnun eins og Skipaútgerðina, sem ég ræddi nokkuð um hér í minni síðustu ræðu og hefur eytt umfram fjárlög á þessu ári, að ég ætla, nokkuð á fjórðu millj. kr., þá er það búið mál, þegar reikningurinn kemur til okkar. Við höfum gert athugasemdir við þetta ár eftir ár, en við höfum lagt það til í þetta sinn, sem eðlilegt er, að við svo búið verði að standa, þar sem liðin eru 2 ár og búið að eyða peningunum og ekki nóg með það, heldur er búið að samþykkja tvisvar fjárlög og við erum búnir að sjá einn ríkisreikning í millitíðinni, þar sem allt þetta er tekið með og hækkað enn. En eins og ég gat um um daginn, er í svona falli eins og með Skipaútgerðina um þrjár leiðir að velja. Þegar það er sýnt, að ekki dugir til að standa undir rekstrinum það, sem Alþ. hefur reiknað stofnuninni, þá er um þrjár leiðir að velja, annaðhvort er að draga úr starfseminni, að hækka farmgjöldin ellegar þá að heimta, að Alþ. leggi stofnuninni hærri upphæð, en það hefur ráðgert. Nú hafa tvær af þessum leiðum verið útilokaðar, og það hefur komið í ljós, áður en við gerðum okkar úrskurðartillögu, að þær voru báðar útilokaðar, bæði hækkun farmgjalda og að draga úr starfseminni, og Alþ. var búið að ákveða að hækka framlög til þessarar stofnnnar, eins og hún fór fram á, undir þeim kringumstæðum var málið orðið afgreitt af Alþ. í raun og veru og ekki hægt fyrir okkur að segja annað en þetta: Þetta verður víð svo búið að standa, úr því sem komið er. Þá er það eitt, sem er í þessu sambandi mjög mikið atriði og kom fram í ræðu hv. þm. V-Húnv. og einnig hjá hæstv. fjmrh. og kemur hvarvetna fram í svörum frá þessari og hinni stofnun, og það er þetta, að stofnunum, sem fá í gegnum sína starfsemi hærri tekjur en áætlað hefur verið á fjárl., sé heimilt að eyða þeim. Þarna erum við yfirskoðunarmenn alveg á gagnstæðri skoðun, því þó að stofnanir fái hærri tekjur, en gert hefur verið ráð fyrir, felst ekki í því nein aukin heimild til þess að eyða umfram þau gjöld, sem ákveðin hafa verið á fjárl. Þetta á sér stað um mjög margar stofnanir, og þær bera því alltaf við: Ja, við höfum fengið svo miklar tekjur, að við getum vel leyft okkur þennan kostnað, - Og ekki nóg með það, heldur er af mörgum stofnunum lánað í ýmsar áttir og það stórfé, þannig að það er útistandandi, svo að millj. skiptir, hjá mörgum þessum stofnunum, sumt í samningsbundnum lánum, sem ekki er svo staðið við samningana um, sumt í útistandandi fé, sem er frá ári til árs, og eiga sér stað slík útlán í mjög stórum stíl. Ég drap á það hér í minni seinni ræðu hér á dögunum, hvernig væri ástandið að þessu leyti hjá því félagslega fyrirtæki, sem gengur næst ríkinu, sem er Reykjavíkurbær, og sýndi fram á, að þar er ástandið allt annað varðandi það, hvernig staðið er við þá áætlun, sem gerð er í ársbyrjun. því að sum árin er eyðslan undir áætlun og önnur tiltölulega lítil borið saman við þau ósköp, sem hjá ríkinu gerast. Nú er ekki með þessu sagt, og ég vil ekkert um það segja, hvort öll fjárstjórn Reykjavíkurbæjar sé í svo góðu lagi sem mögulegt væri, en að þessu leyti er þó hún á réttri leið. Og ef ríkisstj. væri á sömu brautinni og bæjarstjórn Reykjavíkur hefur verið á undanförnum árum, væri það sönnun þess, að það væri þingræði ríkjandi, en ekki brotið gegn ákvæðum Alþingis eins stórkostlega og raun hefur verið á á undanförnum árum. Það mætti margt segja í þessu sambandi, og eitt dettur mér í hug að minna á, að í lok hins fyrra stríðs, á árunum 1918 og 1919, sté allt verðlag alveg gífurlega upp frá því, sem verið hafði, þaut upp stórkostlega, og allur ríkisreksturinn varð á þeim árum hærri, en gert hafði verið ráð fyrir. Þá voru samþ. fjáraukalög fyrir 2 ár, fyrir árin 1918 og 1919, og ég man eftir því, að það var blað eftir blað, kannske heilt ár, verið að stagast á því í Timanum, hvers lags ógurlega óstjórn barna væri um að ræða. Þetta voru fjáraukalögin miklu, sem þessir menn kölluðu. En hvað voru þessi fjáraukalög, sem þá voru kölluð fjáraukalögin miklu? Þau voru 2.2 millj. rúmlega fyrir 2 ár, m. ö. o.: það voru 1.100 þús. kr. á ári og lætur nærri að vera um það bil 1% af því, sem gerist síðustu árin núna. Þá voru það fjáraukalögin miklu, en nú er ekki talað um, að það séu nein fjáraukalög miklu, þó að þau séu yfir 100 milljónir, eins og verið hefur ár eftir ár, enda sýndi ég fram á það hér um daginn, að frá því að núverandi hæstv. fjmrh. tók fyrst við og var í starfi 1934 og þangað til á árinu 1957 hafa meira en hundraðfaldazt útgjöldin eftir áætlun, því að þau voru áætluð 1934 rúmar 12 millj., en samkv. fjárl. og l. um útflutningssjóð á árinu 1957 var áætlunin upp í 1.243 millj. Þetta er meira en hundraðföldun á útgjöldum. Ég skal nú segja ykkur eina smásögu, sem mér var sögð hér um daginn af öldruðum viðskiptaforkólfi. Hann sagðist sem ungur maður hafa verið staddur í Kaupmannahöfn á fyrstu árum Hannesar Hafsteins ráðherra, sem þá var þar að semja um kjötsölu til Noregs, og það stóð svo á, að þar voru þrír ungir menn, sem voru eitthvað að aðstoða ráðherrann, og varð til þess, að hann bauð þeim í hádegismat á hóteli. Þessi hádegismatur kostaði 37 kr. En þegar þeir voru að fara þaðan og ráðh. borgaði, þá segir hann við þá: Ja, þessar 37 kr. verð ég nú að borga úr mínum eigin vasa, því að mér er ætluð alveg föst upphæð til þessarar ferðar, og þess vegna verð ég að borga úr mínum eigin vasa þessar krónur og allt annað, sem ég eyði auk þess, sem mér er ætlað. Berum þetta saman við núna, þegar það þykir ekki svo mjög til þess takandi, þó að ein ríkisstofnun leyfi sér að halda afmælisveizlu upp á 82 þús. kr. og þó að það fari einn liður í útgjöldum ráðuneytisins fram úr áætlun um nærri 1½ millj., eins og átti sér stað 1955, og svarið, sem fjmrh. gefur við þeirri athugasemd, er ekkert annað en þetta: Ja, það hefur komið í ljós, að fjvn. hefur áætlað þennan lið allt of lágt. Þetta sýnir, hvernig hugsunarhátturinn er síðustu árin gagnvart því atriði, hvort það eigi að vera Alþ. eða ríkisforstjórarnir og ráðh., sem ráða fjárveitingunum. Það sýnir hugsunarháttinn, og má fá það mjög mikið út úr þeim svörum, ef menn vilja hafa fyrir því að lesa þau, - út úr þeim svörum, sem ár eftir ár birtast í ríkisreikningi frá forstjórum stofnana og ráðh. varðandi athugasemdir um umframgreiðslur og fleiri atriði frá yfirskoðunarmönnum. Nú er það náttúrlega svo, að þó að það sé alveg tvímælalaust, að Alþ. verður, ef það vill halda sóma sínum, eins og nú er komið, að setja eitthvað nánara eftirlit til varnar þeirri fjármálaspillingu, sem ég hef hér lýst, þá er ekki þar með sagt, að það sé endilega víst, að það sé rétt, að þetta séu yfirskoðunarmenn. Það getur alveg eins mátt kjósa til þess ákveðna nefnd, og því er ekki að leyna, að ég ætlaði mér það upphaflega, ákveðna n, til þess að hafa það með höndum. En eitthvert eftirlit, einhverja stíflu, einhvern varnargarð verður Alþ. hér að setja, ef það vill halda rétti sínum og sýna, að það vilji hafa fjárveitingarvaldið sjálft, en kasta því ekki eins frá sér og það hefur gert á undanförnum árum.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Eyf. flutti ræðu um þetta mál, þegar það var hér til umr. í deildinni á föstudaginn var. Hann sagði, að í ákvörðun frv. væri ekki gert ráð fyrir neinu nýju fjárveitingarvaldi, sem yrði sett á laggirnar, hins vegar væri þarna viðbótarhemill, sem hann nefndi svo, og hann talaði einnig um eftirlitsvald yfirskoðunarmanna. Ég mun koma að þessu atriði síðar, með fjárveitingarvaldið, og þá einnig víkja eitthvað að því, sem síðasti ræðumaður, hv. þm. A-Húnv. sagði um það atriði. Hv. 2. þm. Eyf. segir, að ekki beri að skilja þetta frv. eða ræður þeirra sjálfstæðismanna um það sem árás á neinn sérstakan fjmrh. Flm. hefur nú þó talað í ræðum sínum um spillingu, sem nú væri í þessum efnum, og hv. 2. þm. Eyf. sagði í sinni ræðu, að þegar umframgreiðslur væru komnar um eða yfir 100 millj. kr., væri þörf á því að reyna að finna einhver úrræði til þess að koma í veg fyrir, að slíku fari fram. En það hefur áður verið sýnt fram á það, að umframgreiðslurnar hafa nú síðari árin eða nokkur síðustu árin verið miklu minni, en þær hafa stundum áður verið. Það er að vísu svo með flm. þessa frv., hv. þm. A-Húnv., að honum er ákaflega illa við prósentureikning og vill helzt ekki viðhafa slíka reikningsaðferð, en ég hefði haldið, að 2. þm. Eyf. kannaðist eitthvað við prósentureikning, og ég hafði gert mér í hugarlund, að honum þætti það ekki óeðlilegt, ef á að bera saman umframgreiðslur yfir lengra tímabil, þegar verðbreytingar miklar hafa átt sér stað, að þá væri reiknað út hlutfallslega, hvað umframgreiðslurnar væru miklar, þó að flokksbróðir hans, hv. þm. A-Húnv., vilji ekki á slíkt fallast. Ég get minnt á það, að t. d. árið 1947 voru umframgreiðslurnar, þ. e. a. s. fjáraukal., sem voru samþ. á þingi fyrir það ár, ekki 100 millj., heldur 126 millj., og árið 1948 voru fjáraukalögin 101 millj. eða sem sagt að heita má sama upphæð og er á frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1955. Nú held ég, að flestum mönnum sé það ljóst, að 100 millj. árið 1948 voru miklu meira fé en 100 millj. 1955. En hitt er ekki rétt hjá hv. 2. þm. Eyf., að máli þessu hafi verið illa tekið af hæstv. fjmrh., og það er ekki rétt hjá honum, að ég hafi haft allt á hornum mér í sambandi við frumvarpið og viljað drepa því á dreif, eins og hann sagði í sinni ræðu. Ég einmitt tók það fram, þegar ég ræddi um þetta mál hér fyrst, að ég teldi það gott, að menn reyndu að finna leiðir til þess að minnka enn umframgreiðslurnar. Hitt er allt annað mál, að menn hljóta að hafa rétt til þess og raunar skyldu líka að benda á galla á frv., sem hér eru lögð fyrir, og menn hafa líka fullan rétt til þess, eins og ég hef gert, að óska skýringa á ákvæðum frv., ef þau virðast ekki nógu glögg eða nógu skýrt fram sett. Þetta hef ég gert, og þar með er ekki hægt að segja, að ég hafi tekið málinu illa. Hv. 2. þm. Eyf. segir, að það séu sjálfsagt ýmis atriði í frv., sem mættu betur fara og á annan veg, en það sé ekkert höfuðatriði. Ég hefði hins vegar haldið, að ef á að koma einhverjum umbótum fram í þessum efnum eða öðrum, væri það nokkurt atriði, hvernig ákvæði ætti að setja um þau efni. Það skiptir vitanlega máli, hvernig þau frv. eru, sem lögð eru fram, og einstök atriði þeirra, hvort þau eru þannig, að þau séu nothæf, eða eitthvað annað, eitthvað, sem ekki sé hægt að notast við. Hv. 2. þm. Eyf. sagði m. a., að Alþ. legði mikla vinnu í að skipta vegafé milli landshluta, en svo greiði ríkisstj. fram yfir fjárveitingar til einstakra byggðarlaga. Ég hef ekki athugað þetta sérstaklega á þeim ríkisreikningi, sem hér hefur verið lagður fyrir. Það kann að vera, og það hefur stundum komið fyrir, að það hefur eitthvað verið borgað umfram fjárveitingu á þessum gjaldalið, en ég held, að það sé fullvíst, að um þetta atriði er engar athugasemdir að finna í athugasemdum yfirskoðunarmanna. Umframgreiðslur, sem kunna að hafa verið, hafa þá verið þannig, að þeir hafa að athuguðu máli talið þetta eðlilegt. Þá segir hv. 2. þm. Eyf., að það sé óhæfa, að Alþ. veiti stórar upphæðir í einu lagi til ýmissa framkvæmda, en ríkisstj. ein skipti fénu. Ég hygg, að þetta hafi verið svo um langan tíma að undanförnu, að Alþ. samþykki í einu lagi fjárveitingar til ýmiss konar framkvæmda, sem stjórninni eða viðkomandi ráðuneytum er ætlað að skipta, en fróðlegt væri að vita, hvenær augu hv. þm. opnuðust fyrir því, að þetta væri óhæfa. Þeir segja, hv. þm. sjálfstæðismanna, að í Bandaríkjum Norður-Ameríku geti ríkisstj, ekki greitt einn eyri umfram fjárl., og telja þetta til fyrirmyndar. En þá mætti spyrja: Hvernig stendur á því, þegar þeir hv. sjálfstæðismenn flytja slíkt frv. sem þetta, sem á að koma í veg fyrir umframgreiðslur, að þeir leggja þar ekki til, að þetta verði ákveðið hér, það verði lagt bann við því, að ríkisstj. greiði nokkuð umfram fjárlagaheimildir? Þetta gera þeir ekki, heldur vilja þeir, að yfirskoðunarmenn ríkisreikninga komi þarna til skjalanna og geti leyft fjárgreiðslur umfram fjárlög. Hv. 2. þm. Eyf. endaði sína ræðu með því að segja, að þegar 1/6 eða 1/7 af fjárgreiðslum væri utan fjárl., mætti það teljast broslegt, að Alþ. skyldi sitja lengi yfir því að afgr. fjárl. En hvað mætti þá segja eða hefði mátt segja, þegar svo var ástatt, að rúmlega helmingur af fjárgreiðslum úr ríkissjóði var utan fjárlaga? Hv. þm. A-Húnv. taldi þær fyrirspurnir, sem ég bar fram, næsta barnalegar, og ég gerði ráð fyrir, þegar hann hóf mál sitt, að hann mundi gera það, sem honum væri unnt, til þess að uppfræða mig, fáfróðan í þessum efnum. Ég þakka honum fyrir þær upplýsingar, sem hann gaf í tilefni af fyrirspurnum mínum, þó að þær væru takmarkaðri, en ég hafði óskað eftir um sum atriðin. Hann heldur því enn fram, að ekki sé til þess ætlazt, að yfirskoðunarmenn ríkisreikninga fái neitt fjárveitingavald, Alþ. hafi það. Hann talar í staðinn um eftirlit og vegg eða stíflu. Ég held, að ég verði að rifja upp enn ákvæði 2. gr. frv. Í henni segir, að ríkisstj. skuli ekki hafa heimild til að eyða fé eða ákveða útgjöld umfram það, sem gert er ráð fyrir í fjárl. eða öðrum l., nema samþykki yfirskoðunarmanna komi til. Þarna er, eins og þetta er orðað, yfirskoðunarmönnum veitt fjárveitingavald. Ef svo stendur á einhverju sinni, að búið er að eyða allri þeirri fjárupphæð, sem er á fjárl. til einhverra ákveðinna framkvæmda, við getum nefnt sem dæmi t. d. til viðhalds þjóðvega, og svo kæmi það fyrir seint á ári, að það yrðu skemmdir á vegi eða brú, sem lægi yfir vatnsfall á þjóðvegi, og ríkisstj. teldi óhjákvæmilegt, jafnvel þó að búið værí að eyða fjárveitingunni, að gera við þessi vegaspjöll, þá hefur hún skv. þessari frvgr. ekki heimild til að eyða fé í slíkt, nema samþykki yfirskoðunarmanna komi til. Ef þeir hins vegar verða sammála um það, að þetta sé óhjákvæmilegt og eigi að gerast, þá er hægt að leggja fram fé til framkvæmdarinnar og þá aðeins vegna þess, að með þessum ákvæðum er yfirskoðunarmönnum veitt þetta fjárveitingavald. Þetta finnst mér vera svo ljóst skv. 2. gr., að það sé alveg þýðingarlaust fyrir þá flm. og hv. 2. þm. Eyf. að halda öðru fram, enda veit ég ekki, í hvaða skyni það er gert hjá þeim eða hvaða þýðingu það hefur að halda fram í ræðu, að þetta þýði eitthvað allt annað, en orðalag gr. segir til um. 6. gr. segir, að ef yfirskoðunarmenn verða ekki sammála um eitthvert mál, geti þeir krafizt þess, að afgreiðslu á því verði frestað, þar til Alþ. gefist færi á að taka afstöðu til þess. Ég spurði um það, hvort einn af þremur yfirskoðunarmönnum gæti fengið því framgengt, að afgreiðslu mála yrði frestað á þennan hátt, og hv. flm. upplýsti nú, að svo væri. Hann segir, að það þurfi að verða samkomulag milli þessara þriggja manna, yfirskoðunarmannanna, þeir verði allir þrír að verða sammála. Það er gott að fá þessa skýringu á þessu orðalagi. Eins og ég benti á áður, er yfirskoðunarmönnum skv. frv. ætlað miklu meira verk, en það eitt að hafa eftirlit með því og standa á yerði gegn því, að fé sé eytt umfram fjárlagaheimildir. Þeim er einnig ætlað að ráða ásamt viðkomandi ráðh. því, hvernig skipt er fé, sem veitt er í einu lagi á fjárl. til ákveðinna framkvæmda. Um þetta eru fyrirmæli í 5. gr. frv. Þar segir: „Þegar veitt er fé í fjárl. í einu lagi til meiri háttar verka, svo sem atvinnuaukningar. skólabygginga, vegaviðhalds, hafnarbóta o. fl., þá er skylt að hafa samráð við yfirskoðunarmenn um skiptinguna.“ Og ég bar fram fyrirspurn um, hvernig bæri að skilja þetta, og hv. flm. hefur svarað því greinilega, að þetta þýði það, eins og mér virtist raunar í fyrstu, þegar ég las þessa frvgr., að þeir verða að samþykkja skiptinguna og þeir verða allir að samþykkja hana. Skv. þessu mundi það verða svo, ef þetta verður samþ., að t. d. flugmálaráðh. þyrfti að fá samþykki allra yfirskoðunarmanna ríkisreikninganna, til þess að hann gæti skipt niður því fé, sem veitt er í einu lagi á fjárl. til flugvallagerðar. Þeir yrðu allir og hver fyrir sig að samþ. skiptinguna. Samgmrh. eða vegamálaráðh. yrði á sama hátt að fá samþykki þeirra allra fyrir því, hvernig skipt væri fé, sem veitt er til vegaviðhalds. Þeir yrðu að samþykkja skiptingu á atvinnuaukningarfé. Heilbrmrh. yrði að fá þá til að fallast á skiptingu á framlagi til læknisbústaða og sjúkraskýla, og ríkisstj. þyrfti að fá þá til að ákveða með sér og samþykkja ráðstöfun á því fé, sem veitt er í einu lagi á fjárl. til dýrtíðarráðstafana, og svona mætti lengi telja. Og hv. þm. A-Húnv. sagði í ræðu sinni áðan, að þeir yfirskoðunarmenn hefðu ekki samþykkt allar þær greiðslur til dýrtíðarráðstafana, sem verið hafa á ríkisreikningi undanfarið, t. d. niðurgreiðslur á smjörlíkisverðl. M. ö. o.: ef einhver einn af þessum þremur yfirskoðunarmönnum hefði ekki viljað fallast á að verja fé til dýrtíðarráðstafana á allan hátt skv. því, sem ríkisstj. og ráðandi þingmeirihluti á hverjum tíma vildi gera, getur þessi eini yfirskoðunarmaður ríkisreikninganna staðið í vegi fyrir því, að nokkru fé sé varið samkvæmt þessum fjárlagalið til dýrtíðarráðstafana. Einn yfirskoðunarmaður ríkisreikninganna getur skv. þessu hindrað, að það sé nokkurri fjárhæð varið til vegaviðhalds eitthvert sumarið, með því að neita að samþykkja till. ríkisstj. um skiptingu á því fé, sem varið er til vegaviðhalds. Einn af þremur yfirskoðunarmönnum getur hindrað það, að nokkru fé sé varið til flugvallagerðar eða til byggingar á læknisbústöðum og sjúkrahúsum, þó að Alþ. hafi veitt verulegar upphæðir til þessara framkvæmda og ætlazt til þess, að ríkisstj. skipti þessu fé niður í hinar einstöku framkvæmdir. Ég verð að segja það, að ýmislegt kemur manni nú fyrir sjónir á hinu háa Alþ. í ýmsu formi, og ég hefði nú satt að segja tæpast búizt við þessu frá nágranna mínum, hv. þm. A-Húnv. En látum það nú vera, en enn þá merkilegra er þó það, að svona frv. skuli koma frá hv. Sjálfstfl., því að eftir því sem flm. sagði við 1. umr., er þetta frv, flutt í samráði við flokkinn eða með samþykki hans, - ég man nú ekki, hvort orðið hann notaði, en það var annað hvort. Þetta sýnir, hvert þessi flokkur er nú kominn, að hann skuli bera fram svona till. á Alþ. Það þýðir víst a. m. k. lítið að tala um lýðræðis- og þingræðisástina og bera svo fram slíkar till. eins og þá, sem hér er á ferðinni. Ég benti hv. þm. A-Húnv. á, að það væru tvær skekkjur í skýrslu hans, sem hann birti í grg. frv. um umframgreiðslurnar undanfarin ár. Flest árin hefur hann tekið þessar tölur eftir fjáraukalögum fyrir viðkomandi ár, en síðustu tvö árin hefur hann tekið einhverjar aðrar tölur, sem eru töluvert hærri, og ég benti á það, að vitanlega ætti að hafa sömu aðferð við útreikning á þessu fyrir öll árin, því að annars verður samanburðurinn markleysa, og fjáraukalögin hygg ég að sé óhætt að segja að hafi verið afgreidd eftir sömu reglu frá Alþ. öll þessi ár. Hv. þm. A-Húnv. var að tala um fjáraukalög, sem hefðu verið hér á ferð fyrir ég held nærri 40 árum, og hann vill bera upphæð þeirra saman við það, sem við höfum nú um að fjalla á því herrans ári 1958, þ. e. a. s.: hann hefur ekki fyrir því að athuga, hvað umframgreiðslurnar voru hlutfallslega hvort árið fyrir sig. En eins og ég hef áður sagt, þýðir ekkert að fara fram á slíkt við hann, því að hann vill ekki viðurkenna hlutfallstölur eða prósentureikning. En hann hefði nú gjarnan mátt geta þess í þessu sambandi, hvað fjárlögin sjálf voru há í gamla daga. Þá sagði hv. þm. A-Húnv. áðan, að útgjöld á fjárlögum hefðu meira en hundraðfaldazt síðan 1934, því að nú séu fjárlögin komin upp í 1.243 millj. Ég kannast ekki við þetta. Ég man ekki nákvæmlega, hvað fjárlagaupphæðin fyrir þetta ár er há eða þau fjárlög, sem við vorum að afgreiða hér í vetur, en það er áreiðanlega miklu minna, en þessi upphæð, og skakkar þar nokkrum hundruðum millj. Að fara að taka þar með veltuna hjá útflutningssjóði er ekki rétt, vegna þess að þar er aðeins um að ræða peninga, sem koma inn í þann sjóð og fara út úr honum til stuðnings útflutningsatvinnuvegunum fyrst og fremst vegna þess, hvernig hagað er skráningu krónunnar. Þetta veit hv. þm. vel, og það er óviðkomandi greiðslum úr ríkissjóði. En mér finnst það satt að segja ekki efnilegt af yfirskoðunarmanni ríkisreikninga, ef hann getur ekki faríð nokkurn veginn rétt með tölur fjárlaga. Og þá er það sagan, sem hann kom með í lokin af Hannesi Hafstein. Hann segir, að þegar Hannes Hafstein var ráðherra, hafi hann eitt sinn verið úti í kóngsins Kaupmannahöfn og hann hafi boðið þremur ungum Íslendingum með sér á greiðasölustað og gefið þeim að borða, maturinn hafi kostað 37 krónur og svo hafi ráðherrann sagt þeim frá því, að þetta yrði hann nú að borga úr eigin vasa. Aldrei sá ég Hannes Hafstein, og ekki þekkti ég hann neitt öðruvísi, en af afspurn, að þetta var fyrsti innlendi ráðherrann hér á voru landi og áreiðanlega um margt merkur stjórnmálamaður, og hann var eitt af okkar þjóðskáldum, eins og kunnugt er. Þess vegna held ég, að það væri réttara fyrir hv. þm. A-Húnv. að spara sér það að koma með sögur um það, að Hannes Hafstein, þegar hann var ráðherra, hafi farið að segja gestum sinum frá því, þegar þeir sátu yfir borðum úti í Kaupmannahöfn, að hann yrði að borga matinn sjálfur. Mér finnst það tæplega viðeigandi að koma með slíkar sögur um þennan fyrsta innlenda ráðherra.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið, þess gerist ekki þörf. Það voru aðeins nokkur atriði, sem ég vildi minnast á. Það var fyrst varðandi fjárveitingavaldið, sem hv. þm. V-Húnv. (SkG) gat ómögulega skilið annað, en hér væri verið að setja á laggirnar og taldi fráleita þá kenningu, sem ég hafði flutt um þetta efni í minni ræðu um málið. Ég get ekki fallizt á þessa skoðun hv. þm. V-Húnv. Ég benti á það í minni ræðu, að raunverulega væri ekkert slíkt fjárveitingavald til, hvorki hjá ríkisstj. né neinum öðrum aðila nema Alþ. sjálfu samkvæmt stjórnskipun ríkisins. Hins vegar hefði þróunin orðið sú í framkvæmd, að það hefði haldið innreið sína annað skipulag, sem væri í því fólgið, að ríkisstj. á hverjum tíma hefði greitt allverulegar fjárhæðir af hendi án nokkurrar heimildar: Með þessu frv. hér væri ekki verið að gera á þessu máli neina aðra breytingu, en þá að setja fastari reglur um það, hvernig þessum greiðslum yrði háttað. Og það er vitanlega alls ekki gert ráð fyrir því, að ríkisstj. á hverjum tíma geti haft þann hátt á að segja við þá, sem til hennar leita: Farið þið bara í yfirskoðunarmenn ríkisreikninga eða hverja þá, sem í þessa eftirlitsnefnd væru kjörnir, og þeir geta lagt á það blessun sína, að þetta fé verði af hendi greitt. Það er vitanlega eftir þessu frv. gert ráð fyrir, að það verði ekki breytt um á neinn hátt varðandi þann hemil, sem nú er, að svo miklu leyti sem það er hemill hjá ríkisstj. sjálfri um að reyna að forðast með öllu móti slíkar greiðslur. Ef hins vegar ríkisstj. er þeirrar skoðunar, að hún telji ekki vera hægt að komast hjá þessum greiðslum, þá verður hún, í stað þess eins og er nú í dag, að hún taki endanlega ákvörðun um það sjálf, eftir þessu frv. að bera sig saman við þessa menn og vera háð endanlegu samþykki þeirra, áður en greiðslan er af hendi innt. Þess vegna fæ ég ekki skilið, hvernig er hægt að halda fram þeirri kenningu, að með þessu sé verið að taka úr einhvern hemil, nema því aðeins að hv. þm. V-Húnv. vilji halda því fram, að ríkisstj. muni, ef slík skipan verður upp tekin, verða algerlega ábyrgðarlaus í þessum efnum og hætta að hafa nokkra tilburði í þá átt að sporna við umframgreiðslum. Það vil ég ekki álíta. Hv. þm. V-Húnv. vildi halda því fram, að með þessu frv. væri sérstök árás gerð á hæstv. núverandi fjmrh., þar sem ég hefði í minni ræðu talað um það, að umframgreiðslur væru nú komnar yfir hundrað millj., og hann taldi, að því er mér skildist, að þá gæti ekki í rauninni verið átt við annan mann. en núverandi fjmrh. Nú, látum það gott heita, við hvern sem átt er. Ef það á ekki við annan en hann, þá verður það að sjálfsögðu að vera svo, og þá er það vitanlega mjög leitt, ef hann hefur tekið upp þann hátt og hann einn að hafa umframgreiðslur svona stórfelldar. Það atriði, að ég hefði forðazt hlutfallareikning í minni ræðu og verið þar á sömu línu og hv. þm. A-Húnv., þá er um það efni að segja, að ég hef að sjálfsögðu ekkert á móti hlutfallareikningi, en hlutfallareikningur hefur því aðeins rétt á sér, að verið sé að bera saman sambærilegar upphæðir. Það er ekki nóg að segja það í þessu sambandi, að vitanlega séu hundrað milljónir minna virði í dag, en þær hafi verið fyrir 8 eða 9 árum. Þegar er verið að meta það, hvort ástæða sé til umframgreiðslna á fjárlögum eða ekki, verður að sjálfsögðu að taka það með í reikninginn, hvaða aðstöðu fjmrh. á hverjum tíma hefur til þess að sjá fram í tímann, hver þróunin muni verða á fjárlagaárinu, og það er að sjálfsögðu ákaflega mismunandi aðstaða. Það er alveg rétt, að fjárlög hafa hlutfallslega farið oft miklu meira fram úr áætlun, en undanfarin síðustu ár. En í ýmsum þeim tilfellum var gersamlega útilokað fyrir fjmrh, að vita, hver verðlagsþróunin mundi verða á fjárlagaárinu. Og það, sem ég lagði áherzlu á í minni ræðu, var einmitt það, að nú síðustu árin hefði mjög oft verið um að ræða litla hækkun á vísitölu, mjög litla hækkun á vísitölu á fjárlagaárinu, þannig að um verðbreytingar hefði ekki verið að ræða, sem hefðu getað orkað nema að mjög litlu leyti á umframgreiðslur fjárlaga. En þessu er allt annan veg háttað ýmis þau ár, sem hv. þm. V-Húnv. vék hér að í sinni ræðu og hæstv. fjmrh., þannig að það er eigi síður villandi að nota hlutfallsútreikninga þeirra, heldur en að nota þann töluútreikning, sem hv. þm. A-Húnv. hefur haft í sínu frv., ef hægt er að segja, að þar sé um einhvern villandi samanburð að ræða. Hv. þm. V-Húnv. hefur nú nokkuð dregið í land varðandi það, að hann eða hæstv. ráðh. séu á móti þessu frv., það sé að sjálfsögðu allra góðra gjalda vert að benda á leiðir til þess að draga úr eyðslu hjá ríkinu og umframgreiðslum. En þó gengur nú allt hans mál út á það að finna þessum hugmyndum allt til foráttu. Ég sagði í minni ræðu hér áður, að það gæti vel verið, að það væri hægt að finna einhverja aðra skipan á þessu máli, og flm. hefur hér lýst því yfir, að hann sé til viðræðu um það, og það kemur þá að því í hv. fjhn. að reyna á hinn góða vilja formanns þeirrar nefndar, hv. þm. V-Húnv., sem því miður er sagður ekki vera allt of fljótur að afgr. ýmis mál frá n., ef honum geðjast ekki að þeim. En teiji hann þetta mál góðra gjalda vert, eins og hann sagði hér í ræðu sinni áðan, má vænta þess, að hann sé fús til þess að hraða afgreiðslu þess og benda þá á þær leiðir, sem hann telur færari í þessu efni, en á er bent í frv. Það, sem ég benti á í minni ræðu, var, að höfuðatriði málsins væru tvö: annars vegar það, að umframgreiðslurnar væru óviðunandi, og hins vegar það, að það væri sjálfsagt, að Alþingi hefði hér úrskurðarvald eins og um fjárveitingar almennt og um samþykkt fjárlaga. Þetta tel ég vera kjarnann í þessu frv., sem það stefni að. Varðandi hitt atriðið, hvort það ætti að velja einhverja aðra menn til þess að hafa þetta eftirlit með höndum eða ekki, getur það vel komið til álita. En ef það er skoðun hv. þm. V-Húnv., að það hafi enga þýðingu að velja menn til þessa eftirlits, þá held ég, að það stangist mjög á við skoðun hæstv. fjmrh., sem hér nýlega hefur lagt fram frv. um einmitt að velja eftirlitsnefnd til þess að reyna að sporna gegn kostnaði í ríkisrekstri. Hann virðist ekki fordæma þá hugsun, að slík eftirlitsnefnd sé sett á fót, og telur, að það sé líklegt, að hún geti eitthvað orkað í sparnaðar- og aðhaldsátt. Hv. þm. V-Húnv. hélt hér fram þeirrí furðulegu kenningu, að frv. þetta væri nánast brot á bæði lýðræðis- og þingræðisreglum. Það mátti nú ekki minna gagn gera. Hvernig hann fær rökstutt það, skil ég nánast ekki, enda gerði hann nú ekki neina tilraun til að rökstyðja það, hvernig það gæti verið brot á lýðræði og þingræði að leggja til, að áhrif Alþingis væru aukin. Og ég sé ekki, að með þessu sé verið á neinn hátt að leggja til, að lýðræði sé skert, nema hann telji, að það eitt sé lýðræði, að ríkisstj. fái að ráða fjármálunum eins og henni bezt þóknist. Ég hef ekki skilið, að það sé neitt grundvallaratriði lýðræðisins, að sú skipan mála væri á. Hann spurði að því, hvenær augu mín hefðu opnazt fyrir því, að það væri óeðlilegt að veita í stóru lagi opinberar fjárhæðir í fjárlögum, án þess að einhver sérstök skipan væri á um skiptingu þess fjár. Ég vil benda hv. þm. á eitt atriði, sem ég vék að í minni ræðu, og það er varðandi fé það, sem í einu lagi er veitt til atvinnuaukningar. Ég hef hér ásamt fleiri þingmönnum þing eftir þing flutt frv. um að koma þessum málum í skipulegt horf. Og þegar þar er orðið um að ræða 12–15 millj. kr. á ári, þá er að sjálfsögðu alveg fjarstætt að hafa það skipulagsleysi á því eins og nú ríkir. Ég held því, að það hafi komið fram fyrir alllöngu mín skoðun og skilningur á þessu máli, þannig að það liggi ljóst fyrir, að það sé ekki um að ræða neina nýjung í því efni. Að hve miklu leyti þetta eigi að útfærast í öllum einstökum atriðum, getur vafalaust verið álitamál, en ég fæ ekki séð, að það eyðileggi alla möguleika til þess að hafa skynsamlegan hátt á þessum málum, þó t. d. að það yrði borið undir yfirskoðunarmenn ríkisreikninga varðandi skiptingu þessa fjár. Og það var upplýst hér við 1. umr. þessa máls, að þessi skipan mála væri á höfð t. d. í Englandi, og það hefur enginn, held ég, látið sér detta í hug þar, að það væri gersamlega útilokað, að þingnefnd eða þingkjörnir menn hefðu eitthvert áhrifavald á þessa skiptingu, - og að slíkir hlutir séu ómögulegir hér, sem þar eru taldir mögulegir og eðlilegir, það fæ ég ekki skilið. Svo kom nú eiginlega rúsínan í málflutningnum fram, þegar hv. þm. sagðist ekki skilja í því, hvernig stæði á, að við legðum ekki til, að sá háttur yrði upp tekinn eins og í Bandaríkjunum, að banna allar umframgreiðslur, - og ekki mundi það nú auðvelda málið, eftir hans skoðun. Annars er ástæðan til þess mjög einföld og skiljanleg, og hún byggist á því, að í Bandaríkjunum situr þingið yfirleitt meginhluta ársins eða svo að segja allt árið, en hér er þó enn svo, enda þótt þingtími hafi nú verið lengdur allríflega undir forsæti núverandi ríkisstj., að það eru nokkrir mánuðir ársins, sem þing situr ekki hér, þannig að það er ekki mögulegt að fá, eins og gert er í Bandaríkjunum, sérstaka lagaheimild hverju sinni, ef um óumflýjanlegar umframgreiðslur er að ræða. Og það er vitanlega viðurkennt af öllum, að það getur slíkt ástand skapazt, að það sé óeðlilegt annað, en inna af höndum einhverjar umframgreiðslur, þannig að það er að sjálfsögðu ekki fært að taka upp þá skipan mála að banna það algerlega. Það hefur verið, sýnist mér, reynt að fara skynsamlegan milliveg í þessu frv. varðandi lausn þessa máls, að reyna að setja á það hemil, án þess þó að það sé allt of langt gengið og skapaðir óeðlilegir erfiðleikar. Ég held það séu ekki önnur atriði í ræðu hv. þm. V-Húnv., sem ég sé ástæðu til þess að svara. Ég skal aðeins að lokum minnast á það, sem hann sagði síðast í sinni ræðu, að það væri einkennilegt, að hv. þm. A-Húnv. virtist ekki kunna að fara með tölur, þar sem hann væri að tala um útgjöld ríkissjóðs svo og svo há, að þau hefðu hundraðfaldazt á tilteknu tímabili, því að það væri ekki sjáanlegt af fjárlögum. Vitanlega eru það alveg sambærilegar tölur, sem þarna er um að ræða, því þó að sá háttur hafi verið á hafður að taka þessar fjárveitingar og greiðslur til útflutningsframleiðslunnar á þann hátt að setja á laggirnar sérstakan sjóð til að standa undir þessum greiðslum, þá er fjár aflað í þennan sjóð eftir nákvæmlega sömu leiðum og er aflað til ríkissjóðsins, og það er auðvitað í rauninni hin mesta blekking, sem er til komin eingöngu á þann hátt, að hæstv. núv. fjmrh. vildi ekki láta fjárlögin hækka svona mikið. Þá var fundin þessi regla, að mynda bara nýjan sjóð til þess að halda fjárlagaútgjöldunum niðri. Nú hefur verið gengið enn þá lengra í þessu tilfelli með því að taka nýjar og nýjar upphæðir út af fjárlögunum, Hvort á að mynda nýjan sjóð enn, það veit ég ekki, en með því að hafa þennan hátt á, er náttúrlega hægt að koma blátt áfram í veg fyrir, að fjárlög hækki nokkurn skapaðan hlut. Mér skilst jafnvel, að þau lækki nú frá því í fyrra, svo að þetta lítur náttúrlega ljómandi vel út á pappírnum. En að ætla að bjóða nokkrum manni upp á þá kenningu að halda því fram, að þetta sé góð og gild vinnubrögð, - og þetta er náttúrlega hægt í prósentuútreikningi síðar meir, - en ég held samt, að það þýði ekki að ætla að vera að villa um fyrir mönnum í þessu efni og halda því fram, að hér sé bara um fé að ræða, sem ekki skipti nokkru máli, af því að það gangi ekki til að borga einhverja tiltekna hluti, heldur aðrar þarfir. Hér er um að ræða fé, sem ríkið tekur af borgurunum til þess að uppfylla vissar þarfir, sem leiðir af ákveðinni þróun í þjóðfélaginu, og skiptir auðvitað engu meginmáli, hvort bókhaldslega séð er fært inn í ríkissjóðinn eða einhvern annan sjóð, þannig að sá samanburður er fullkomlega eðlilegur. Ég vil svo aðeins að lokum vænta þess, að velvilji sá, sem kom fram hjá hv. þm. V-Húnv. til þess að koma einhverjum skynsamlegum hemli á þessar síauknu umframgreiðslur ríkissjóðs, nægi til þess, að hann muni í fjhn. reyna að ýta þessu máli áfram og þannig, að það geti fengið endanlega afgrelðslu nú á þessu þingi.



Herra forseti. Það er rétt enn einu sinni að leiðrétta þann misskilning, sem enn verður vart hjá hæstv. félmrh., að af fyrrv. ríkisstj. hafi verið lofað, að 100 millj. kr. skyldu á ári vera til ráðstöfunar í gegnum veðlánakerfið. Slíku hefur aldrei verið lofað, og það ætti hæstv. ráðh. mætavel að vita, held,r var gengið út frá því í þeim áætlunum, sem lagðar voru til grundvallar till. fyrrv. ríkisstj. í húsnæðismálunum, að árlega yrði til ráðstöfunar og yrði veitt sem lán til íbúðabygginga eigi minna, en 100 millj. kr. Höfuðatriði málsins er vitanlega það, hvaða upphæð er til ráðstöfunar til íbúðalána, en ekki það, hver veitir lánin. Það skiptir miklu minna máli og er að sjálfsögðu ekkert heppilegra, nema jafnvel síður sé, að lánin gangi endilega í gegnum húsnæðismálastjórnina, ef þessu fé raunverulega er varið til að bæta úr húsnæðisskorti í landinu. Þetta loforð var efnt og meira en það, og ég vil í því sambandi leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hér lítinn kafla úr skýrslu hagfræðideildar Landsbankans um þetta efni. Þar segir svo: „Lánveitingar úr veðdeildinni hófust 1. nóv. 1955, og á þeim 17 mánuðum, sem síðan eru liðnir, hafa A- og B-lán úr veðdeildinni numið 81 millj. kr. til rúmlega 1.450 einstaklinga auk 24 millj. kr. til byggingarsjóðs. Hafa samningar og heildaráætlanir lánveitinga fullkomlega staðizt. Árið 1955 voru löng lán til íbúðabygginga rúmlega 100 millj. kr., en allt bendir til þess, að þau hafi verið um 120–130 millj. kr. á árinu 1956, en skýrslusöfnun um þau er enn ekki lokið. Mikið hefur líka áunnizt. Nú liggja að vísu enn,“ þ.e.a.s. þegar þessi skýrsla er gefin, „óafgreiddar 1.800 umsóknir, en það er um 800 minna, en í upphafi. Allmikill fjöldi þessara íbúða er skammt á veg kominn, en margir, sem umsóknir eiga, munu vafalaust geta bjargazt án lána úr veðlánakerfinu. Á undanförnum tveimur árum hefur fleiri íbúðum verið lokið, en nokkru sinni fyrr. Árið 1955 var tala nýrra íbúða 1.225, og 1956 reyndist hún allmiklu hærri, eða 1.439. Það hefur m.ö.o. tekizt að 1 byggja mun fleiri íbúðir, en þurft hefði samkvæmt áætlun húsnæðismálastjórnar 1954, sem þó gerði ráð fyrir allmiklum byggingum til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis.“ Það liggur því alveg ljóst og ótvírætt fyrir, að staðið var fullkomlega við öll þau loforð og allar þær áætlanir, einnig um framlög banka og sparisjóða, sem gert var ráð fyrir af fyrrv. ríkisstj., þegar hún lagði fram sínar till., sem lögfestar voru hér á Alþingi. Þessum málum var þá tekið af þáverandi stjórnarandstöðu og m.a. hæstv. núv. félmrh. mjög kuldalega og talið, að hér væri skammt farið, og eitt af aðalmálum hæstv. núv. ríkisstj. var að gera hér stórt átak til þess að bæta úr því, sem fyrrv. ríkisstj. hefði gert. Það hefði því mátt vænta þess, að það yrði um stórt stökk að ræða, þegar hæstv. núv. félmrh. fengi aðstöðu til þess að móta sína stefnu. Það hefur hann gert með lögum, sem sett voru hér á síðasta Alþingi, og framkvæmd þeirra laga er nú einnig að sjást. Ég skal ekki fara lengra út í almennar umr. um þetta mál, en vil aðeins í tilefni af svörum hæstv. félmrh. við fsp. mínum áðan segja þetta: Mér skilst eftir orðum hans, að raunverulega hafi loforðið til verkalýðsfélaganna um 40 millj. kr. ekki falið í sér annað en það, að til úthlutunar yrðu á árinu 50 millj. í staðinn fyrir 44, þannig að þarna væri um að ræða 6 millj. kr. af nýju fé. Þá var annað atriði, sem ég vildi mjög mælast til við hæstv. ráðh, að hann upplýsti hér með tölum í þinginu, en það er, hvað hefur verið veðsett mikið af tekjum veðlánakerfisins 1958 til þess að ná þeirri úthlutun, sem hann lýsti hér áðan að fram hefði farið á árinu 1957 og fram í marzmánuð í ár. Hann viðurkenndi í ræðu sinni, að töluvert mundi hafa verið veðsett, sem merkir þá, að hér er raunverulega ekki um neitt nýtt fé að ræða, heldur beinlínis umframeyðslu, sem hlýtur að draga dilk á eftir sér á þessu ári og minna fé þá verða til ráðstöfunar, nema einhverjar sérstakar ráðstafanir verði gerðar. Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. sjái sér fært að upplýsa, hvað há upphæð þetta er, því að það hlýtur hann að vita, hvað mikil upphæð hefur raunverulega verið veðsett bönkunum gegn því, að þeir veittu þau bráðabirgðalán, sem þeir nú hafa veitt.