Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Thor Thors Á þskj.727 á ég tvær smávægilegar brtt. við fjárl. Sú fyrri, merkt V., er um tillag til Ólafsvíkurvegar, að það hækki úr 3 þús. upp í 5 þús. kr. Svo er mál með vexti, að vegur þessi tengir Ólafsvík og Staðarsveitina við veginn til Borgarness og Stykkishólms. Í Staðarsveitinni verður vegurinn gersamlega ófær á nokkrum köflum á veturna. Er áætlað, að til að laga þessa kafla þurfi um 5 þús. kr., en það fjárframlag, sem ráðgert er í fjárlfrv., er 3 þús. kr. og nægir því ekki. En úr því farið er á annað borð að veita fé til þessa vegar, sem er hið mesta nauðsynjamál, þá vænti ég, að hv.þm. geti falizt á að hækka fjárveitinguna um þessa óverulegu upphæð, svo tryggt verði, að viðgerðin verði traustari og varanleg. Hin brtt. er XlII. á sama þskj. og fer fram á, að í stað í þús. kr. verði veitt 7,5 þús. kr. til hafnargerðar í Ólafsvík. Þetta er nánast leiðrétting, því svo er ákveðið í lögum, að hreppsfélagið skuli leggja fram 2/3, en ríkið 1/3 hluta. Nú hefir hreppurinn lagt fram 15 þús. kr. þrátt fyrir mjög erfiðar fjárhagsástæður. Þessi hækkun er því aðeins til samræmis við hafnarlög fyrir Ólafsvík. Þar sem hér er ennfremur um mjög smávægilega upphæð að ræða, vænti ég þess, að hv.þm. geti fallizt á þessa leiðréttingu.

Eiríkur Einarsson ég á eina brtt. á þskj. 727, þá XL í röðinni, sem lýtur að auknum útgjöldum til verklegra framkvæmda, og nemur sú aukning aðeins 1500 kr. og er því hófleg, þar sem mikla nauðsyn ber til vegarins um Gnúpverjahrepp. Er farið fram á, að greiðslan hækki úr 5000 kr. í 6500 kr. Eins og hv.þm. er kunnugt, skiptast leiðir í Hrunamanna- og Gnúpverjahrepp við Sandlæk, og liggur þaðan sín þjóðvegarálman í hvorn hreppanna, sem eru fremur strjálbýlar fjallasveitir og erfitt um flutninga, sökum vegalengda og ónógra flutningabrauta, svo nauðsyn er úr að bæta. Hv. fjvn. hækkaði fjárframlagið til Hrunamannahrepps úr 3 þús., sem voru í fjárlfrv., í 8 þús. kr. Gleður mig að sjá, hve hún hefir þarna haft glöggan skilning á þörfinni í þeim hreppi. hér er um að ræða fólksfleiri sveit og stærri, og þar sem þjóðvegurinn er þar ákveðinn á sveitarenda, allt að Brúarhlöðum, er því sízt ósanngjarnt, heldur fyllsta sanngirni, sem mælti með því, að þetta fjárframlag væri hækkað, svo sem gert hefir verið. Hinsvegar hefir hv.fjvn. ekki þóknazt að breyta tillagi til Gnúpverjahrepps. Er þessi brtt. mín hóflega stíluð; þar er um minni sveit að ræða og fámennari, enda farið fram á minni hækkun en til Hrunamannahrepps. Hefi ég þar reynt að gæta sanngjarnra hlutfalla. Gnúpverjahreppsbændum er mjög nauðsynlegt að fá meira á næsta ári en þessi áætluðu 3 þús., því að nál. helmingur þess fjár mun nú þegar vera notaður til vegabótanna. En til þess að gera sæmilega akfæran veg upp í miðja sveitina, er alveg lágmarkið 6–7 þús. kr. fjárveiting. Þá má og geta þess, að leiðin upp í Þjórsárdal liggur einmitt þarna, og er nú mjög fjölfarin allt sumarið; er þetta því hinn mesti sportvegur, enda er þarna viðkunnur gististaður, Ásólfsstaðir, og er þangað óslitin bílaumferð um hverja helgi sumarlangt. Þá er ennfremur ástæða til að geta um eitt merkilegt atriði, sem styður að nauðsyn vegagerðar um Gnúpverjahrepp. Á síðustu árum er farið að sækja hráefni þangað upp eftir, eða vikur, sem fluttur er úr Þjórsárdalnum, en eins ég menn vita, er nú farið að nota hann í veggi og í steinsteypu, sem einangrunarefni, og hefir gefizt vel. Er vikur þessi notaður í stað korks, og má búast við, að sú notkun örvist heldur á næstu árum, og verður því ekki talið varið til ónýtis því fé, sem gengi til að bæta leiðina að þessari byggingarefnisnámu. Ég skal svo ekki ræða meira þessa brtt.; í henni er farið fram á svo lítið sem fært þótti, og vona ég því, að hv.þm. sjái sér fært að greiða henni atkv. Þá vil ég geta einnar brtt., sem ég hefi flutt ásamt báðum hv.þm. Rang., en það er XVIII. till. á sama þskj. og lýtur að framkvæmd laga um vegagerð á Hellisheiði frá 1932. Það er nú svo um þennan blessaða Hellisheiðarveg, að hann er gamalt og nýtt mál á dagskrá Alþingis. Margt gott mál hefir orðið að gjalda þolleysis manna, er þeir hafa tekið að dofna í baráttunni fyrir að koma þeim á, jafnvel þó hin ýtrasta þörf sé á að hrinda þeim í framkvæmd. Svo hefir viljað verða um vegabæturnar milli Rvíkur og Suðurlandsundirlendisins. Þar hefir verið talað um járnbraut og vegi, og þm. hafa fengið fjörkipp og áhuga rétt fyrir kosningar og blöðin látið líklega, en síðan ekki söguna meir. Mörgum er það áhuglmál, og nauðsynin ótvíræð og fer vaxandi að tryggja möguleika fyrir samgöngum milli þessara landshluta að vetri til, en þegar hefjast hefir átt handa, hefir höfginn sigið á og annað gengið fyrir. Fyrir þetta er ég hvorki að afsaka eða ásaka, en þetta hefir bara verið svona. Það hefir verið haft til afsökunar, hve þetta kosti mikið, en það er nú fleira kostnaðarsamt og hefir þó komizt til framkvæmda. Það er líka annað í framkvæmd þessa máls, vegabótanna milli hinna frjósömu sveita á Suðurlandsundirlendinu og Reykjavíkur, sem orðið hefir til trafala og ég vil engum sérstökum kenna um. Ég á hér við þá ógæfu í málsmeðferð, hve rannsóknir hafa orðið langærar og sjálfum sér ósamkvæmar. Það var till. eins okkar mestu áhugamanns um þetta mál sem fleiri, að járnbraut væri gerð; var járnbrautin lengi á dagskrá sem hinn eini úrlausnarmöguleiki. Síðan var fenginn norskur verkfræðingur, sérfróður um slík mál, Sverre Möller, til þess að athuga, hvernig málið yrði bezt leyst. Eins og kunnugt er, birtust síðan niðurstoður hans um málið, og lagði hann til, að járnbraut væri lausnin. Eftir sama mann komu síðan aðrar niðurstöður, nýtt álit eftir nýja athugun, um að betra mundi vera að leggja veg, og við þær var miðað við lagasetningu um þessar samgöngubætur skv. l. frá 1932. Við þetta situr nú, og búum ver þannig að pappírslögum, en engum framkvæmdum. Og enn á ný virðist sem nýr fleygur sé kominn í málið, þar sem því hefir verið hreyft af ýmsum nú á síðustu tímum, hvort vegurinn ætti eigi að réttu lagi að liggja annarsstaðar en lögin frá 1932 gera ráð fyrir. En hvað sem öllu þessu líður, þegar litið er á afkomu búskaparins á Suðurlandi annarsvegar og þarfir höfuðstaðarins hinsvegar, verður öllum ljóst, að framlag til þessara framkvæmda verður að sitja í fyrirrúmi og dreifiöflin verða að víkja fyrir starfinu sjálfu. Á Alþingi er nú rætt um stofnun nýbýla og gert ráð fyrir fjárveitingum til þeirra aðgerða. Það á að taka fyrir flottann úr sveitum til kaupstaða með því að fjölga ábýlunum. Er vitanlegt, að hið mikla graslendi austanfjalls er einkum fyrirhugað til þessa landnáms. En þegar talað er um að fjölga býlum austanfjalls, er ljóst, að afkoma hinna nýju bænda sem og þeirra, er fyrir eru, verður alls ekki örugg fyrr en búið er að byggja veg austur yfir fjallið, sem tryggir greiðar samgöngur árið um kring. Þegar verið var að ræða um stofnun mjólkurbúanna austanfjalls, var hlutaðeigendum mesta áhyggjuefnið, að meðan fullkomið öryggisleysi væri um samgöngurnar á vetrum, og jafnvel að haustinu og vorinu, eins og fyrir kann að koma, þá væri mjólkurbússtofnun í rauninni glæframál. Vegagerðirnar fyrst, býlafjölgun og aðrar umbætur síðan, hér eins og annarsstaðar. Þetta þarf ekki frekari skýringa við, og þegar litið er á það í sambandi hvað við annað, þá hlýtur hið háa Alþingi að haga þannig ákvörðunum sínum, að hafizt verði handa og vegagerðin byrjuð, sé fé og starfsorka finnanleg til þess, er sú nauðsyn krefur. Að vísu hefir málinu verið sýnd sú góðvild í sambandi við tekjuöflunarfrv., sem fram er komið, að gert er ráð fyrir, að varið verði einhverju fé til þessa verks. En ef hægt væri að finna fé og starfsorku til að láta renna þangað, auk þess sem fengist með nýjum tolla- og skattaálögum, eða helzt án slíks, því að nóg er samt, þá væri vel farið. Nú eru í fjárlfrv. fyrir árið 1936 ætlaðar 500 þús. kr. til atvinnubóta, og sé nú þörfin fyrir þetta fé svona mikil, en um það skal ég ekki dæma, ég þekki það ekki, og leiði því minn hest þar frá, þá er og á að vera hið sjálfsagða, að nota þetta fé og þá orku, sem fyrir það fæst, til að framkvæma verk, sem koma þjóðinni að gagni og sjái einhverja staði. Þegar þetta fé er veitt með reim skilyrðum, að af því sé notað 100 þús. kr. til undirbúnings stofnun nýbýla, þá er ekki mikið, þó sett væri skilyrði um, að nota skuli 150 þús. kr. af því til þessa vegar yfir Holtavörðuheiði; sú fjárveiting á að vera ríflegri og á að ganga fyrir. Við það miðast tillaga okkar, er hér liggur fyrir. Mér finnst svo um atvinnubótaféð, að lögfesta ætti betur en gert er, til hvers það ætti að ganga, svo því verði ekki varið af handahófi. Því betur sem því fé er varið og í samræmi við nauðsynlegar aðgerðir, því hættuminni verða þjóðinni hin miklu fjárútlát til atvinnubótanna. Þarf að gera ráð fyrir því um þetta fé eins og annað, sem varið er til framkvæmda, að það bæti afkomuskilyrði fólksins, en kastist ekki á glæ. Ég hygg því, að till. okkar flm. um 150 þús. kr. framlag til þessa vegar hljóti að falla í góðan jarðveg. Ég vil áður en ég sezt niður segja aðeins þetta: Það getur verið, að notað verði sem mótbára, að ekki væri gott að vinna að þessari vegagerð hvenær sem væri í atvinnubótavinnu, vegna tíðarfars o. fl. ástæðna. En úr því að gerlegt þykir að veita 100 þús. kr. af atvinnubótafé til nýbýla og vinna það á fjarlægum stöðum, ætti eigi síður að vera mögulegt að framkvæma vegagerðina með atvinnubótastarfi, sem hvorki er í meiri fjarlægð né verra verk en framræsla nýbýlamýranna eystra. Vitanlega verður að hnitmiða þetta þannig, ef um atvinnubótavinnu er að ræða, að hún komi sem mest á þá árstíð. sem yfirleitt hentar til bersvæðisstarfs. Við höfum bætt því aftan við þessa till. okkar um ráðstöfun atvinnubótafjárins, að vegagerðin skuli byrja austan frá, við Suðurlandsbraut í Ölfusi, eins og talað er um í I. nr. 25 23. júní 1932, og yrði starfið hafið, skv. því, nálægt Reykjum í Ölfusi. Þetta er gert visvítandi, bæði vegna þess, að nauðsynlegt er, að bændur sem búa á þessu svæði frá Reykjum út með hlíðum í Ölfusi, fái þennan hluta vegarins sem fyrst, og eins af hinu, að enginn ágreiningur er um það, hvar þessi byrjunarspotti skuli liggja, svo að það er óhætt að leggja hann þess vegna; yrði öll sú vinna, er hér kemur til greina, því unnin í byggð. Sé ég svo ekki ástæðu til þess að fara um þetta fleiri orðum.

Einar Árnason [óyfirl.]: Ég hefi leyft mér, ásamt hv. samþm. mínum, að flytja brtt. við 22. gr. frv. Till. er þess efnis, að hæstv. stj. sé heimilað að ábyrgjast fyrir tunnuverksmiðju Siglufjarðar 200 þús. kr. rekstrarlán, gegn þeim tryggingum, er hæstv. stj. metur gildar, og í öðru lagi gegn því, að tryggt sé, að lánið verði greitt fyrir áramót. Ég geri ráð fyrir, að hv.þdm. sé kunnugt um, að á Siglufirði hefir verið byggð tunnuverksmiðja með nýtízkutækjum, sem getur framleitt allmikið af þeim síldartunnum, sem nota þarf í landinu, en það er svo með þetta fyrirtæki, að það er fjárvana og þarf því á aðstoð ríkisins að halda til þess að geta útvegað sér rekstrarfé, en svo sem kunnugt er, þurfa þessar tunnuverksmiðjur mikið rekstrarfé; þær þurfa að kaupa efnivið í tunnur og náttúrlega að greiða að einhverju leyti þeim mönnum kaup, sem starfa við tunnuverksmiðjuna, en þær geta hinsvegar ekki selt tunnur, fyrr en líður nokkuð á árið, þegar síldveiðin hefst. Ég sé að hv.fjvn. hefir lagt til í brtt. sínum við fjárlfrv., að hæstv. stj. verði heimilað að ábyrgjast til Akureyrarkaupstaðar sömu upphæð og þessa til rekstrar tunnuverksmiðjunni, sem þar er. Þó að báðar þessar verksmiðjur starfi nú síðari hluta vetrar og fram á vor, þá munu þær ekki einn sinni fullnægja þeirri tunnuþörf sem líklegt er, að verði á næsta sumri. Nú er það svo, ef þessi ábyrgð fæst ekki, þá er útilokað, að þessi tunnuverksmiðja á Siglufirði geti útvegað sér nokkurt rekstrarlán, og þá yrði verksmiðjan að standa óhreyfð, og allir þeir menn, og þeir eru margir, sem þar fá atvinnu, mundu ganga atvinnulausir nú í vetur og fram á vor og hafa vitanlega ekki annað sér til framfæris en það, sem það opinbera leggur fram úr ríkissjóði og bæjarsjóðum til atvinnubóta. Það liggur í augum uppi, að það væri stórkostleg óhagsýni að láta þessa verksmiðju standa aðgerðalausa, en kaupa hinsvegar inn í landið tilbúnar tunnur og kaupa með því vinnu af öðrum þjóðum. Ég hefi flutt þessa till. að nokkru leyti með ráði hæstv. fjmrh. Ég hygg, að hann sé henni meðmæltur, og ég vona, að hv.fjvn. vilji líta með velvild til till., því að hún er í rauninni hliðstæð því, sem hv.n. hefir sjálf lagt til um Akureyrarkaupstað. Sé ég svo ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta. Ég þykist viss um, að hv.þm. sjái þá þörf, sem hér um ræðir, og ég held, að mér sé óhætt að segja, að svo framarlega sem síldarútvegurinn verður á komandi tímum nokkuð svipað því, sem hann hefir verið, þá sé full trygging fyrir því, að slíkt rekstrarlan sem þetta greiðist næsta haust með því andvirði, sem fæst fyrir tunnur, svo að þessu leyti ætti ekki að vera áhætta fyrir ríkissjóð að ganga í þessa ábyrgð.

Finnur Jónsson [óyfirl.]: Ég vil leyfa mér an gera aths. við brtt.hv.fjvn. við fjárl. viðvíkjandi upphæð, sem greiðist starfsmönnum landssímans, símtalauppbótinni. Það er gert ráð fyrir, að uppbótin verði greidd eftir fyrirmælum hv.fjvn. Ég býst ekki við, að það sé neinn ágreiningur um að greiða þessa upphæð, og ekki heldur um það, hversu há hún á að vera, en það stingur einkennilega í stúf við reglur, sem gilt hafa um slík tilfelli hér á þingi, að fyrirmali um þetta atriði skuli vera lögð í hendur hv.fjvn., sem starfar ekki nema meðan þingið situr, en tekin úr höndum hæstv. stj. og þess ráðh., sem þessi mál heyra undir. Ég vil leyfa mér að leggja fram brtt. í þá átt, að þessi þáttur málsins, sem ég gat um, verði lagður í hendur ráðh., að fengnum till.hv.fjvn. (Óska ég þess, að hæstv. forseti beri þessa till. undir atkv., svo að hægt verði að ræða hana ásamt öðrum atriðum þessa máls. Ég hefi tekið eftir því, að hv.fjvn. hefir gert ráð fyrir því í brtt. sínum, að þingkostnaðurinn verði lækkaður niður í 185 þús. kr., úr 245 þús. kr. Væri í sjálfu sér ekki nema gott eitt við slíkum sparnaðarráðstöfunum að segja, ef ekki fylgdi sá böggull skammrifi, að gert er ráð fyrir að loka þinginu fyrir þjóðinni, nema þeim fáu mönnum, sem koma til þess að hlusta af áheyrendapöllunum. Hv. fjvn. segir í 9. gr.nál., að þessi sparnaður byggist á því, að hætt verði að skrifa ræður þm. og felld verði niður prentun á umræðuparti Alþingistíðindanna. Eins og ég drap á áðan, þá er þetta lokun á þinginu fyrir öðrum en þeim, sem geta hlustað á ræður þm. á áheyrendapöllunum. Ég held, að það megi teljast eins dæmi um þingsamkundur í lýðræðislöndum, að gert sé ráð fyrir slíkri lokun á þingi. Og það væri einkennilegt, ef Alþingi Íslendinga, sem stæra sig af því að eiga elztu löggjafarsamkundu heimsins, gengi á undan öðrum þjóðum í því að loka þinginu fyrir þjóðinni. Ef gert er ráð fyrir því, að þetta sé yfirleitt vilji meiri hl. hv.þm., þá verður a. m. k. að ganga á undan lagabreyt., því að í 52. gr. þingskapanna segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Umræður þingdeildanna og sameinaðs Alþingis, ásamt þingskjölum og atkvæðagreiðslum um þau, skulu prentaðar í Alþingistíðindunum“. Nú er vitanlegt, að í fjárlfrv. er ekki hægt að koma með breyt. á almennum lögum, og till. um þetta efni, sem fram kom við fjárlagaumr. í fyrra, var úrskurðuð frá af hæstv. forseta. Ég vil því skora á hæstv. forseta í samræmi við þann úrskurð, sem kveðinn var upp um þetta efni á Alþingi í fyrra, að taka til íhugunar, hvort ekki beri einnig að vísa þessari till. frá sem ólögmætri, þar sem hún brýtur í bága við gildandi lög án þess að fram komi lagabreyt. hér að lútandi. ég vil í þessu sambandi lýsa yfir því, að Alþfl. er eftir flokkssamþykkt og samkv. fyrri afstöðu sinni því elndregið mótfallinn, að prentun þingtíðindanna verði felld niður, og vil ég ítreka það við hæstv. forseta, að hann taki það til mjög ýtarlegrar athugunar áður en atkvgr. fer fram, hvort ekki beri að vísa till. frá, þar sem hún mun brjóta í bága við gildandi lög.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Ég skal ekki tefja þessa umr. mikið. Ég á enga brtt. við fjárlfrv.. og get ég yfirleitt fellt mig við brtt.hv.fjvn., þær miða í stórum dráttum að því að færa niður útgjöldin, og er ég því samþykkur, að það sé gert, eins og högum er háttað hjá okkur, og mundi jafnvel ekki vera ófús á að fylgja einhverjum meiri till. í þá átt. En það eru tvær till. frá hv.fjvn., sem ég get ekki fellt mig við, þó að báðar miði í sparnaðarátt. Sú fyrri er númer 102 og gengur út á niðurfærslu á fjárframlagi, sem veitt er til embættiskostnaðar presta, úr 65000 kr. niður í 35000 kr. Þó að það verði að sjálfsögðu að leita vel, þegar verið er að skera niður útgjöld á fjárl., þá get ég ekki að mér gert að vera undrandi yfir því, að hv.fjvn. skyldi endilega bera niður á þessum lið. Öllum hv.þm. ætti að vera kunnugt um það, að prestarnir eru langlægst launaðir af öllum starfsmönnum ríkisins, ef tekið er tillit til þeirra krafna, sem til þeirra eru gerðar um undirbúning undir starfið og annað slíkt. Af prestunum er heimtaður svo að segja jafnmikill undirbúningur og heimtaður er lengstur yfirleitt af mönnum til þess að búa sig undir störf, en laun þeirra eru þó í öðrum flokki en laun annara sambærilegra embættismanna. Ég held, að þetta sé almennt viðurkennt og ómótmælanlegt. Og sú viðurkenning kom m. a. fram í því, að veitt var fé til þess að bæta upp þessi afarlágu laun, þannig að þeir, sem gegna erfiðustu og rýrustu embættunnm, njóti helzt þessarar uppbótar. Og það er víst, að prestar eiga yfirleitt ekki við það góð kjör að búa, að þá muni ekki um þessa uppbót. í þessu sambandi má minna á að, að launamálmefnd, sem starfar hér nú, telur ekki hægt að komast hjá því að rýmka um launakjör presta, þótt hún fyndi ekki aðra heppilegri aðferð en þá, að fækka þessum embættismönnum um leið. Þegar á það er litið, að hér er aðeins um 30000 kr. sparnað að ræða á mjög fjölmennri embættismannastétt, þá sýnist manni, að bera hefði mátt niður á einhverjum öðrum útgjaldalið. Þessi embættiskostnaður prestanna er ekki nema um 10 þús. kr. meiri en það fjárframlag, sem gengur til n., sem mikill vafi leikur á, hvort hafi yfirleitt nokkrum þeim störfum að sinna, sem ekki er hægt að sinna af öðrum aðilum, ég á við fiskimálanefnd. Sú n. kostar, eftir því sem skýrt er frá í starfsmannalista hv.fjvn., 34721) kr., og við hana vinna formaður, 6 nefndarmenn, einn skrifstofustjóri, ein skrifstofustúlka, umsjónarmaður við harðfiskverkun, umsjónarmaður við hraðfrystingu og loks sendimaður erlendis. Þessi fámenna starfssveit hefir yfirleitt vinnu á öðrum stöðum, en þetta starf sem aukavinnu. Þessum mönnum er borgað hér um bil 10 þús. kr. minna en ætlazt var til, að veitt yrði til þess að bæta upp laun langverst launuðu embættisstéttar landsins. Það hefir komið fram till. um að hætt yrði að starfrækja þessa n. og að störf hennar yrðu lögð undir annan aðilja. sem enginn þarf að segja, að ekki geti rækt þetta starf, og það er enginn vafi á því, að með þeirri breyt. einni mætti alveg spara þá upphæð, sem gert er ráð fyrir að spara á þessari embættismannastétt, og jafnvel meira til. Það virðist því miklu nær að spara með því að bera niður á þessari nefnd. Hin till. er í tvennu lagi að vísu, en báðir liðir heyra þó saman. Þeir eru númer 104 og 105. Sá fyrri fjallar um það, að veita í fjárl. aðeins helming af námsstyrk mg húsaleigustyrk til stúdenta við háskólann, en veita aftur á móti jafnmikið fé úr Sáttmálasjóði, þannig að náms- og húsaleigustyrkurinn verður jafnhár og vant er. Annars held eg, að það hafi litla þýðingu að samþ. þessa tvo síðastnefndu liði, því að það er enginn ágreiningur um það innan háskólans, meðal háskólaráðs, prófessora og stúdenta, að vera á móti því, að farið verði að velta fé í þessu skyni úr sáttmálasjóði, í stað þess að haga þessu eins og áður hefir verið gert, þar sem það er vitanlegt, að lítið er eftir af fé í sjóðnum í þessu skyni, þegar búið er að taka frá háa upphæð, sem lögð er við höfuðstól, fjárveitingar, sem ekki er hægt að komast hjá, nema ríkið greiði þær, eins og t. d. styrk til þess að halda við bókakaupum háskólans, sjá um, að út komi nauðsynlegar kennslubækur á íslenzku við háskólann, og sömuleiðis kandídatsstyrkinn, sem er eitt af nauðsynlegustu verkefnum Sáttmálasjóðs - þegar búið er að taka þessa liði frá, þá verður lítið sem ekkert eftir í því skyni, sem brtt.hv.fjvn. gera ráð fyrir. Aðalatriðið í þessu máli er það, að ganga má út frá því sem gefnu, að háskólaráðið muni ekki sjá sér fært að veita þetta fé til húsaleigu- og námsstyrks, og þeir, sem verða fyrir barðinu á þessu, eru stúdentarnir við háskólann, sem vitanlega mundu fá þetta bætt upp, því að þingið mun ekki svipta stúdentana þessu fé, stúdentunum kemur mjög illa að vera dregnir á þessum aurum sínum, sem þeir þurfa að fá strax, þegar þessum styrk er úthlutað. Ég vil því eindregið mælast til þess við hv.Alþ., að þessar tvær till. verði felldar.

Magnús Guðmundsson [óyfirl.]: Ég ætla að segja fáein orð út af því, sem hv.þm. Ísaf. sagði um niðurfellingu á prentun þingtíðindanna. Meiri hl. fjvn. hefir lagt til, að þingkostnaðurinn verði lækkaður úr 245 þús. niður í 185 þus. kr. Hv. þm. Ísaf. hefir farið fram á það við hæstv. forseta, að þessari till. verði vísað frá á þeim grundvelli, að þingsköp mæli svo fyrir, að prenta skuli ræður þm. á þingi. Út af þessu vil ég taka það fram, að það, sem hér kynni að verða samþ. í þessu efni, segir ekkert til um það, hvort draga skuli þennan kostnað frá eða ekki. Hér er um áætlunarupphæð að ræða, en hitt er annað mál, að n. hefir gert till. um þetta með það fyrir augum, að þarna yrði dregið úr. Fari svo, að þingið samþ. þetta ekki og ekki verði bætt úr þessu með aukatill. frá fjvn., þá er ekkert annað fyrir hendi en það, sem komið hefir fram annarsstaðar í fjárl. við umframgreiðslur á liðum, því að það er ekki hægt að fella niður prentun þingtíðindanna nema þingið samþ. það, og um það mun koma fram till. síðar, en fyrr en séð er, hver afdrif hennar verða, er ekki hægt að segja, hvort það er nægilegt, sem veitt er, eða ekki. En ég vil neita því, að hæstv. forseti hafi nokkra heimild til þess að vísa þessari till. frá fyrir þessar sakir, því að í till. sjálfri er ekkert sagt um það, á hvaða lið eigi að spara. Það eitt, sem getur orðið að lögum í þessu tilfelli, er sú upphæð, sem ætluð er til þingkostnaðar. Það getur verið of hátt eða of lágt, en um það er ekki verið að ræða. Eins og kunnugt er, eru margir liðir í fárl., sem enginn veit, hve háir verða, og eins er um þennan. Ég vil benda a það í þessu sambandi, að ef hæstv. forseti ætlar að vísa þessum lið frá, þá verður hann líka að vísa mörgum öðrum liðum og till.fjvn. frá, því að margar þeirra byggjast á lagabreyt., sem ekki eru komnar fram og enginn veit með vissu, hvort muni ná fram að ganga. Ég ætla ekki að telja þessa liði upp, en þeir eru hingað og þangað í till.fjvn. ég man eftir því, að hæstv. forseti vísaði í fyrra frá till. um að hætta að prenta þingtíðindin. En ég hygg, enda þótt ég muni það ekki með vissu, að þetta hafi verið tekið fram í till. sjálfri, en hér er ekki um það að ræða. hér er aðeins verið að ræða um það, hve mikið eigi að áætla til þingkostnaðar yfirleitt, og ef ekki kemur breyt. á prentun þingtíðindanna, þá verður að prenta þau, hvað sem sagt er í fjárl., því að af þeim sést ekkert annað í þessu tilliti en að liðurinn er of lágt áætlaður, ef hann verður ekki hækkaður síðar, sem gert er ráð fyrir, að verði gert, ef þingið samþ. ekki að fella niður prentun þingtíðindanna á árinu 1936. Ég ætla ekki að þessu sinni að gera grein fyrir fyrirvara þeim, sem ég og fleiri hv.nm. hafa skrifað undir með, því að nál. segir í rauninni frá því, í hverju sá fyrirvari er fólginn.

Finnur Jónsson Ég vil leyfa mér að gera aths. við það, sem hv. 1. þm. Skagf. sagði um þá till., sem hér liggur fyrir um að fella niður prentun a ræðupartí þingtíðindanna, og eins hitt, að hætt sé að skrifa þingræður hér á þingi, því að það ber þessi till. vissulega með sér. Hv. þm. sagði, að með því, sem hér kynni að verða samþ., væri ekkert sagt um það, hvort þessi kostnaður felli niður eða ekki. En það er greinilegt, að þessi till.hv.fjvn. byggist algerlega á þessu, og engu öðru; það ber 9. gr. í nál. ljósan vott um, og í starfsmannaskrá hv.n. er ekki gert ráð fyrir nema 2 þingskrifurum. Það má vel vera, að í þessu frv. til fjárl., sem hér liggur fyrir, og í till.hv.fjvn. séu liðir, sem byggjast á væntanlegum lagabreyt., en ég efa, að það séu margir liðir í fjárlfrv. sjálfu eða í till.hv.n., sem ganga jafnmikið í berhögg við gildandi lög eins og þessi till. Ég vil því ítreka það við hæstv. forseta, að hann taki það til athugunar, hvort ekki beri að vísa þessari till. frá.

Magnús Guðmundsson Ég held, að hv.þm. Ísaf. hafi ekki skilið, hvað ég var að fara áðan. Það, sem hér liggur fyrir, er aðeins að lækka þann lið, sem ætlaður er til alþingiskostnaðar. Í þeim lið er ekkert sagt um það, hvort leggja eigi niður prentun á ræðuparti þingtíðindanna. Hitt er rétt, að þetta stendur í nál., en það verður ekki að lögum. Og þótt þessar tölur breyttust í fjárl., þá hefir það engin áhrif á þau ákveði þingskapanna, sem fyrirskipa, að það skuli prenta umr. á Alþingi. Ég er hissa á því, að hv.þm. Ísaf. skuli ekki geta skilið þennan mikla mun. Við skulum segja, að þessi till. yrði samþ., en svo yrði aftur fellt að leggja niður prentun á ræðuparti Alþingistíðindanna. Hvað skeður þá? Ekkert annað en það, að þessi liður reynist of lágt áætlaður, því að það er ómögulegt fyrir hæstv. stj. að fella niður prentun þingtíðindanna bara fyrir þá sök, að lækkað hafi verið framlag til þingkostnaðar, því að það stendur fyrirmæli í lögum um það, að prenta skuli þingtíðindin. Ég vona, að allir hv.þm. skilji, að með samþykkt þessarar till. er ekki á nokkurn hátt brotið ákvæði þingskapanna um þetta atriði. Það eina, sem hægt er að segja í þessu tilfelli, er það, að liðurinn sé óskynsamlega áætlaður, en hann er áætlaður með það fyrir augum, að ef þessi möguleiki bregzt, þá er gert ráð fyrir, að fjvn. komi með aukatill. í þessu efni.

Finnur Jónsson Mér er mjög vel ljós hugsun hv. 1. þm. Skagf. í þessu efni. En hitt er mér líka jafnljóst, að þessi till. byggist á því einu, að slík samþ., sem hér um ræðir, liggi fyrir eða verði gerð nógu snemma til þess að hægt verði að leiðrétta þennan lið. En fyrir því virðist enginn möguleiki, þar sem enn er ekki komin fram hér á þinginu nein till. um breyt. þingsköpunum að því leyti að fella niður ritun á þingræðum. Ég held því enn fast við þá áskorun mína til hæstv. forseta, að hann taki til athugunar, hvort ekki sé rétt að vísa þessari till. frá.

Frsm. 1. kafla (Jónas Guðmundsson) [óyfirl.]: síðan brtt. á þskj. 727 komu fram, hefir fjvn. ekki haldið fund til þess að athuga þær. Það, sem ég hefi um þessar brtt. að segja, ber því að skoða sem mína eigin skoðun í þessu efni. Um 1. brtt., sem er um læknisvitjanastyrk, frá hv.þm.N.-Ísf., vil ég segja það, að ég get ekki annað séð en að allir geti fallizt á, að þessari skiptingu verði þannig hagað, að þm. einstakra kjördæmi fái nokkuð að ráða því. Um 2. brtt. vil ég segja það, að ef færð eru þau rök, sem jafnan eru færð fyrir þessum styrkveitingum, fyrir þessum smávægilega styrk til læknisvitjana, þá get ég ekki séð neina ástæðu á móti því, að sú till. verði samþ. þá er næst 3. brtt., við 12. gr., um utanferðir héraðslækna, og er n. sammála um að fella styrkinn niður. Ég heyrði ekki ræðu hv.till. manns, þegar hann mælti fyrir þessari till., en ég get ekki ímyndað mer, eftir afstöðu n. til þessarar till. að dæma, að hún fáist til þess að sinna þessu. Viðvíkjandi 4. till. er það að segja, að í fjárl. er nú gert ráð fyrir 5000 kr. í þessu skyni, og er heilbrigðisstj. ætlað að skipta því, sérstaklega með tilliti til þess, að styrkurinn verði veittur til vistar í hælum. Hv. flm. þessarar till. er ekki viðstaddur, og ég hygg, að hann hafi ekki mælt fyrir þessari till. sinni, svo að mér er ókunnugt um þær ástæður, sem hér kunna að liggja til grundvallar, en ég get ímyndað mér, að svo framarlega sem hér er ekki um alveg sérstak tilfelli að ræða, þá verði ekki hægt að sinna þessu. Þá koma næst brtt. viðvíkjandi vegum, og get ég sagt um þær allar saman, að fjvn. hefir gengið frá þessum till. sínum viðvíkjandi vegum, og einmitt með tilliti til þess, að skiptingin á þessu vegafé yrði sem jöfnust milli hinna ýmsu sýslna, og eins með tilliti til þess, bæði hversu langt vegagerð er komið á hinum ýmsu stöðum og hvernig nýjum vegum miðar áfram heima í héraði. Ég get ekki ímyndað mér, að n. fallist á að breyta þessu til verulegra muna. Hinsvegar koma þessar brtt. einstakra hv.þm. undir atkv., og eins og stendur í nál., hafa nm. óbundnar hendur um þetta atriði. Þetta á við 5., 6., 7. og 8. brtt. Um þá 9. verð ég að segja, að ég er henni mótfallinn og vænti þess, að hún nái ekki fram að ganga, því að sú sýsla, sem þar er farið fram á, að aukið verði hjá, A.-Húnavatnssýsla, er ólíkt betur sett hvað vegi snertir heldur en margar aðrar sýslur. Sama er að segja um 10. brtt., og geri ég ekki ráð fyrir, að n. fáist til þess að breyta því, sem gert hefir verið í þessu efni. Hinsvegar hefir verið um það talað milli nm., að tekin yrði aftur til 3. umr. ein af brtt. við vegina, brtt. um að Holtavörðuheiðarvegurinn verði felldur burt úr frv. Að svo stöddu vil ég ekki bera fram neina formlega ósk frá n. í þessu efni, en ég vil láta þess getið eftir samtöl um þetta milli nm., að þar sem enn er ekki sýnt, hvernig fer um þá nýju tekjuöflun, sem ætluð er til aukinna vegagerða, þ. e. benzínskattinn, þá er ekki talið rétt að fella þennan stóra lið úr frv. Þá vil ég fara fram á það við hv.flm. að till. 12, um Vestmannaeyjahöfn, að hann fallist á að taka till. aftur til 3. umr. 13. brtt. er einungis leiðrétting, og geri ég því ráð fyrir að hún verði samþ. Hvað aðrar till. á þessu sama þskj. snertir, þá vil ég taka það fram, að ég er ekki frsm. að þeim kafla, sem þær till. heyra undir. Hv. þm. V.-Sk. minntist á sjúkraskýli og læknisbústaði með sérstöku tilliti til röntgentækja í sjúkrahúsið í Vík í Mýrdal. Ég hefi einmitt tekið fram að þetta sjúkrahús er næst fyrir með umsókn um styrk í þessu skyni. og ég efa ekki, að það muni komast í næstu fjárl., en ekki í þessi, eins og sest á nál., því að öðru fé, sem varið er í þessu skyni, er þegar ráðstafað. Til þess að hægt yrði að verða við ósk hv.þm., yrði að hækka þennan lið, en um það er engin brtt., svo að ég vona, að hv.þm. V.-Sk. láti sér lynda það, sem ég hefi hér sagt, og komi með sína kröfu til landlæknis eða láti hana liggja fyrir þar, þegar næsta úthlutun á þessum styrk fer fram. Þá vil ég víkja nokkrum orðum að 18. brtt., frá hv.þm. Rang. og hv. 11. landsk., enda þótt hún snerti ekki beinlínis þann kafla, sem ég hefi framsögu í. Um þennan lið er það að segja, að um atvinnubótafé það, sem þessi liður fjallar um, hefir í rauninni ekki verið rætt til fullnustu í fjvn., svo að nokkur brtt., hvorki frá einstökum hv.þm. né heldur frá n. í heild, liggi fyrir um þennan lið. Þess vegna finnst mér rétt, að þessi till. yrði tekin aftur til 3. umr. - þm aðrar brtt. ætla ég ekki að tala.

Frsm. 2. kafla (Bjarni Bjarnason) Ég ætla ekki að svara hv.þm. Ísaf. að því er snertir lagalegu hliðina á niðurfellingu á prentun umræðuparts þingtíðindanna, enda hefir hv. 1. þm. Skagf. gert það, nógu rækilega. En ég vil biðja hv.þm. Ísaf. um að athuga það í fyrsta lagi, að það eru tiltölulega fáir, sem lesa þingtíðindin núna, og geri ég ráð fyrir, að þeim fari fækkandi, eftir því sem þingfréttir eru greinilegar fluttar út um landið bæði af blöðum og útvarpi. Ég hygg, að þarfara væri að verja því fé, sem fer í þessa prentun, til margs annars. t. d. að einhverju leyti til atvinnuveganna eða til verkafólksins. Ég álít algert ósamræmi í því, að fé skuli vera eytt í slíkan óþarfa, sem hér um ræðir, samtímis því sem menn eru í vandræðum með marga óhjákvæmilega útgjaldaliði. Verði þetta samþ., þá leiðir það auðvitað af sjálfu sér, að skjalaparturinn og öll nál. verða mun nákvæmari, og í þeim getur komið fram stefna manna í málunum. Ennfremur verða tíðari nafnaköll þessu samfara en nú, þegar hver þm. getur haldið ræðu, sem hann veit, að verður prentuð, í þeirri von, að hún verði lesin af fjölda manna úti um land. Er þannig í gegnum nafnaköll og nál. auðvelt að komast að skoðun manna og stefnu í málunum, því að það er það eina, sem kjósendur landsins varðar um, en hitt skiptir sáralitlu og í mörgum tilfellum engu máli, hvaða orð menn nota um stefnu sína og skoðanir. Þá vil ég svara hv. 1. þm. Reykv. með örfáum orðum að því leyti sem hann gerði aths. við 102. brtt. við 14. gr., sem ég mælti með. Sú till. fjallar, eina og kunnugt er, um lækkun á embættiskostnaði presta. Ég skal geta þess strax sem öllum hv.þm. er ljóst, að fjvn. hefir ekki verið ljúft að gera allar till. sínar til sparnaðar, og skal ég til dæmis um það aðeins nefna mjög litla upphæð til utanfarar lækna og kennara. Ég gat um það í ræðu minni á laugardaginn. að þetta væri samt sem áður gert með tilliti til nauðsynlegs sparnaðar, og líka með tilliti til gjaldeyrisvandræða. Okkur er það vissulega vel ljóst, að a. m. k. margir af prestunum hafa fulla þörf fyrir þetta fé, sem hér er um að ræða. En þetta er samt sem áður eitt af því, sem þeir hafa fengið sem skrifstofu og ferðakostnað fyrir fáum árum, og ég verð að halda því fram, að ferða- og skrifstofukostnaður þeirra geti ekki talizt bein útgjöld svo neinu nemi fyrir prestana. En sé svo, þá stafar það af því, pestarnir gegna fleiri en einn prestakalli og hafa þá ef til vill bíl til afnota, en þá aukast tekjur þeirra líka í hlutfalli við það, sem starfið eykst, eða meira sennilega. Það munu vera rúml. 100 prestar á landinu, svo að þetta yrði tæplega 300 kr. lækkun til jafnaðar á mann eða 240–340 kr., eftir því hve háa upp hæð hver hefir fengið, sem er nokkuð mismunandi. Margir af prestunum eru efnalitlir. Þetta munar þá því nokkru. Hv. 1. þm. Reykv. benti á það í þessu sambandi, að ein einasta n., fiskimálan., kostaði 54 þús. kr., eða 20 þús. kr. meira en ætlazt væri til, að færi í embættiskostnað presta. Í þessu sambandi vil ég aðeins benda á, að það er nú einu sinni svo í okkar þjóðfélagi, að allir þeir, sem við einhverja verzlun fást, fá miklu hærri laun heldur en embættismenn ríkisins, sem fá föst laun samkv. launalögum. Þess vegna er ekkert undarlegt, þó finna megi menn, sem vinna við atvinnuvegina, sem hafa meira kaup. Annars hefði hv.þm. getað nefnt annað dæmi, miklu meira áberandi, og á ég þar við laun í fisksölusamlaginu, þar sem 3 menn fá t. d. yfir 63 þús. kr. í laun á ári, en í fiskimálanefnd eru þó 10 menn. Annars geri ég ráð fyrir, að ef fjvn. næði til þessara og ýmsra annara hálaunamanna, þá myndi hún fús til að gera till. um lækkun á launum þeirra, og það til mikilla muna. Þá er hitt atriðið, um styrkinn til stúdentanna. Ég viðurkenni fúslega, að það sé nauðsynlegt fyrir háskólann að gefa út bækur og styrkja kandídata og jafnvel prófessora til utanferða. En ég vil spyrja hv.þm., hvort hann hafi ekki aðstöðu til þess að beita sér fyrir einhverjum sparnaði á bókaútgáfu háskólans, svo eitthvað geti sparazt af því fé, sem til hennar er ætlað, sem verja mætti til styrktar fátækum stúdentum til utanfarar o. fl. Það má vel vera, að hv.þm. haldi því fram, að svo sé um hnútana búið hvað að Sáttmálasjóðinn snertir, að þar sé engu hægt að þoka frá því, sem nú er. Hvað mig snertir, þá hefi ég ekki trú á því, og ég vil biðja hv.þm. og aðra að athuga það, hvort ekki sé réttlátt, að stúdentar njóti nokkurs hluta hins gamla Garðstyrks sem húsaleigu- og námsstyrks. - Skal ég svo ekki hafa fleiri orð um þetta. Að síðustu vil ég svo mælast til þess við hæstv. forseta, að hann gefi fjvn. kost á að athuga brtt. þær, sem komið hafa fram síðan hún hélt fund síðast. En það þýðir, að fresta verður umr. til morguns. Því að n. getur ekki haldið fund fyrr en kl. 9 árdegis á morgun.

Frsm. 3. kafla (Þorbergur Þorleifsson) Aðeins örfá orð út af fyrirspurn hv.þm. V.-Sk. um skiptingu á fé því, sem í fjárlfrv. er ætlað til sandgræðslu. Eins og ég helt fram í framsöguræðu minni, þá hefir n. ekki tekið afstöðu til skiptingar á þessu fé, en það mun rétt hjá hv.þm., að í fyrra var lofað framhaldsfjárstyrk til sundgræðslu þeirrar, sem Meðallendingar byrjuðu og veitt var fé til síðustu ár. Nú hefir landbúnaðarráðh. skýrt svo frá í viðtali, að næsta ár verði tekið af fé því, sem ætlað er til sandgræðslu, nokkur upphæð til styrktar sandgræðslunni þarna austur frá. Um brtt. þær, sem komið hafa frá einstökum hv.þm., hefir n. ekki tekið afstöðu, og mun ég því ekkert víkja að þeim nú. Hv. þm. Ak. vék hér áðan nokkrum mjög óviðeigandi orðum að skáldinu Halldóri Kiljan Laxness, en þar sem hann er ekki viðstaddur nú, mun ég láta niður falla að sinni að svara honum. Sömuleiðis mun ég láta það bíða í þetta sinn að gera brtt. þá að umtalsefni, sem þessi hv.þm. á á þskj. 727, um að styrkur til skáldsins falli niður.

Garðar Þorsteinsson Ég á hér eina brtt. á þskj. 727. þar sem ég fer fram á, að Jóni Einarssyni í Rauðhúsum verði veittur 1000 kr. styrkur vegna fávita, sem hann hefir fyrir að sjá. Erindi um þetta var sent hv.fjvn., ásamt erindi frá prestinum í Saurbæjar-þingum, en hv.n. hefir ekki fundið ástæðu til þess að taka þetta til greina. Hér á í hlut mjög fátækur maður, sem hefir orðið að kosta allmiklu fé vegna læknishjálpar o. fl. fyrir þennan ungling, sem nú mun vera 19 ára gamall. Þar sem hér er aðeins um tiltölulega litla fjárhæð að ræða, þá vænti ég þess, að hún verði samþ. Þá vildi ég leyfa mér að gera þá fyrirspurn til hv.fjvn., hvort hún hafi ekki tekið til athugunar erindi frá hreppsnefnd Ólafsfjarðarhrepps og sýslumanni Eyjafjarðarsýsiu, dags. 20. júní þ. á., þar sem farið er fram á styrk til Ólafsfjarðarhrepps vegna tjóns, er þar varð síðastl. vor af völdum brims og óvenjulegs sjávargangs. Eins og kunnugt er, urðu Ólafsfirðingar fyrir miklu tjóni vegna ofveðurs þess, sem geisaði um Norðurland fyrri hluta júnímánaðar síðastl. Þeir misstu marga báta, en sérstaklega kom þetta hart niður sökum þess, að tveir bátarnir, sem eyðilögðust, voru óvátryggðir. Eins og sýnt hefir verið fram á í skjölum þeim, sem beiðni þessari fylgja til Alþingis, höfðu hlutaðeigendur ekki haft möguleika á því að tryggja þessa báta. Félag það, sem fyrst var leitað til um vátryggingu á þeim, gat ekki tryggt þá sökum vissra ákvæða í lögum, hafði hreint og beint ekki heimild til þess að tryggja þá. Dróst því sakir þessa og annara orsaka að koma tryggingunni í lag áður en slysið vildi til. Ég vildi nú mega biðja hv.frsm.fjvn. að upplýsa það, hvort hv.n. hafi tekið þetta til athugunar, því hafi hún ekki gert það, verð ég að bera fram brtt. í þessa átt, en vitanlega æski ég þess helzt, að hv.fjvn. taka þetta mál upp og beiti sér fyrir því.

Forseti (JBald): Það eru ekki fleiri á mælendaskrá nú. En þar sem fjvn. hefir óskað þess að fá frest til að athuga brtt. þær, sem fram hafa komið síðan hún hélt síðasta fund, mun ég fresta umr. og taka málið út af dagskrá.

Frsm. (Jón Baldvinsson) N. hefir athugað þetta frv. og leggur til, að það verði samþ. óbreytt.

Magnús Jónsson Eins og menn munu sjá, eru aths. yfirskoðunarmanna landsreikninganna heldur fáar og ekki stórvægilegar. Nokkrar af þeim eru aðeins bókfærsluatriði. Það eru sérstaklega þrjár aths., sem dálítil ástæða er til að veita athygli. - Fyrst er 13. aths., en í henni er það lítið eitt einkennilegt, að mismunur sá, sem kom fram í LR. á því, sem talið er til alþingiskostnaðar, og hinsvegar því, sem hægt er að finna í bókun hjá skrifstofustjóra Alþ. og öðrum gögnum, 148.30 kr., sem greitt er meira úr ríkissjóði en yfirskoðunarmenn geta fengið heimild fyrir, enda þótt þeir hafi leitað talsvert að því í skrifstofu Alþ. ég veit ekki, hvað yfirskoðunarmönnum er skylt að fara langt út í slíkar eftirgrennslanir. Það liggur auðvitað næst að spyrja bara bókarann, en við gerðum þó talsverðar eftirgrennslanir, en heppnaðist ekki að finna þetta. Ráðh. gaf það merkilega svar; að úr því að ekki hafi tekizt að finna, í hverju þessi mismunur liggi, megi væntanlega við svo búið standa. Þetta mál horfir því þannig við, að ef hv.þm. vilja koma að frekari eftirgrennslun um þetta, þótti rétt að athuga það. Aðeins vil ég geta þess, að bókfærslan yfirleitt hjá skrifstofustjóra Alþ. er sönn fyrirmynd, og hann gerði sér talsvert far um að finna þessa villu, en það hefir samt ekki tekizt. Þá vil ég vekja athygli á 22. aths. Þar er um talsvert einkennilegt mál að ræða, sem sé yfirfærslu Útvegsbankans fyrir tóbakseinkasöluna, þar sem bankinn reiknaði sér hærri provision heldur en venja er að reikna sér. Nemur þetta á nokkrum yfirfærslum um 5000 kr. Ég ætla ekki að draga þetta fram til þess að koma á stað rimmu út af því, en það er dálítið athugavert við þetta, sérstaklega þar sem bankarnir hafa einkarétt til þess að verðleggja erlendan gjaldeyri, en það er vitaskuld gert í því skyni að hagnast á þessum viðskiptum. Svar ráðh. við þessu var að því leyti alveg ófullnægjandi, að það svaraði aðeins því, að það væri nauðsyn fyrir tóbakseinkasöluna að fá þessa yfirfærslu. Yfirskoðunarmenn svöruðu aðeins því, eins og eðlilegt var, að aths. ætti ekki við tóbakseinkasöluna, heldur hitt, sem að bankanum sneri. Það hefði ekki verið gleðilegt, þó að fram hefði komið þáltill. í þessu sambandi, þar sem stj. væri falið að hafa gát á þessu og e. t. v. láta fara fram athugun á því, hvort mikil brögð væru að þessu. Þriðja aths., sem ég vil minnast á, er um útistandandi skuldir ríkisverzlananna. Áfengisverzlunin átti útistandandi 31. des. 1933 kr. 8 71/2 þús. og tóbakseinkasalan 94 þús. og nokkuð þar yfir. Þegar maður athugar, hve mikil umsetning þessara verzlana er, þá er þetta ekki mikið. En af því að rík áherzla hefir verið lögð á það, að þessar verzlanir rækju ekki skuldaverzlun - og útistandandi skuldir væru hvorki 87 né 94 þús. kr. - þá er þetta allt of mikið, enda þótt það sé annars hverfandi í svona stórum fyrirtækjum. Þá er eftir að athuga 20. lið, um útistandandi skuldir ríkisprentsmiðjunnar Gutenberg, sem eru 138 þús. kr., en það er nokkuð mikið. Það, sem sérstaklega vakti athygli yfirskoðunarmanna, var það, að 31. des. næsta ár á undan voru útistandandi skuldir prentsmiðjunnar ekki nema 105 þús. kr., og hafa þær því hækkað um 33 þús. kr. Ég vil í þessu sambandi til þess að koma í veg fyrir alla ósanngirni, benda á það, að það stendur dálítið sérstaklega á fyrir ríkisprentsmiðjunni, þannig að rétt fyrir áramótin á prentsmiðjan óvenjulega mikið af ógreiddum reikningum, og nú er það yfirleitt svo, að útistandandi skuldir prentsmiðju þykja með lakari skuldum, og ég hygg, að reynslan hafi verið sú, að prentsmiðjum gangi yfirleitt illa að ná inn skuldum. Ef menn fara að safna skuldum hjá prentsmiðjum, þá sé skuldin fljót að komast í það ástand, að menn eigi fullt í fangi með hana, af því að þeir, sem skipta að ráði við prentsmiðjur, bæði blaðaútgefendur og aðrir, eru ekki betur efnum búnir en það, að ef þeir borga ekki jafnóðum, þá borga þeir aldrei. Þá er það viðtækjaverzlunin. Um hana eru gerðar aths. þannig, að útistandandi skuldir þar séu 1/2 milljón. En þar stendur líka sérstaklega á, þar sem hún verzlar gegn afborgunum, og það er eðlilegt, að skuldir safnist á hlaupandi viðskiptum. Það stendur töluvert öðruvísi á um þessar skuldir en aðrar, þar sem þær eru samningsbundnar, og úr því að menn vilja láta ríkið halda uppi þessum verzlunum, sem ég varaði við á sínum tíma, þá verður náttúrulega að taka á sig svo og svo mikla áhættu út af þessu. Þetta stafar að allmiklu leyti af viðskiptum, sem ekkert er óheilbrigt við. Þó vilja yfirskoðunarmennirnir vekja athygli á einum viðskiptamanni, sem skuldar 200 þús. kr. En samanborið við hina miklu viðskiptaveltu verzlunarinnar er hér aðeins um smámuni að ræða, enda lofað bót og betrun.

Frsm. (Jón Baldvinsson) Ég vildi aðeins út af þessum aths. hv. 1. þm. Reykv. viðvíkjandi provisioninni í 22. aths. endurskoðendanna benda á það, sem hann sem bankaráðsmaður í Landsbankanum veit einnig, að þó að reyndar sé hægt að tala um venju í sambandi við provisionina, þá er það dálítið rúmt og hún ekki föst. Ég held, að þar sé sett af bankaráði hámark, og það er nokkuð hátt, og eftir því eigi báðir bankarnir að fara, þótt það fari eftir atvikum, hvað þeim verður dýrt, sem þeir þurfa að kaupa, og þó að gengi ísl. krónunnar sé fast, þá þurfa þeir að kaupa erlendan gjaldeyri, og sterlingspundið er, þótt það sé ekki hér nema 22,15 kr., þá er það í dönskum krónum 22,40 kr. Þarna kemur munurinn. Við þetta getur komið fram kostnaður, sem leiðir til þess, að provisionin verði umfram venju, sérstaklega á dönsku krónunni. Þó að bankarnir geti stundum selt fyrir það verð, sem hún raunverulega stendur í, þá verður hún þeim samt oft og tíðum dýrari vegna ýmiskonar snúninga við útvegun gjaldeyrisins. Það hefir komið fyrir, að yfirfærslum hefir verið lofað á vissum dögum, en til þess að geta staðið við það hafa bankarnir kannske orðið að gera sérstakar ráðstafanir og e. t. v. liggja með meira en annars var þörf á. En tapi af þessum ástæðum er ekki hægt að ná inn nema með hærri provision, enda er miklu lægri provision tekin hér heldur en annarsstaðar af sölu erlends gjaldeyris. Það er ótrúlega há provision tekin fyrir sölu erlends gjaldeyris annarsstaðar, enda gróði þeirra, sem það gera, ákaflega mikill.

Magnús Jónsson Yfirskoðunarmennirnir hafa auðvitað grennslazt eftir þessu, þegar þeir gerðu þessar aths., en þeir fengu þá svipað svar og hv. 4. landsk. gaf hér áðan. Það er vitaskuld, að það getur verið dálítill munur á því, en á hinn boginn, þá er svarið viðvíkjandi dönsku krónunni ekki nærri því fullnægjandi. Þá fannst yfirskoðunarmönnum líka óeðlilegt, að ríkisstofnanir sættu erfiðari kjörum um yfirfærslu. Gera má ráð fyrir, að einkafyrirtæki sæki fastar á heldur en ríkisfyrirtæki, sem hafa góðar ástæður og ekki eru í mikilli fjárhagsþröng, og hætt við, að banki leyfði sér gagnvart ríkisstofnunum að fara á fremsta hlunn með það óbeinlínis að fella íslenzku krónuna, því í raun og veru er þetta ekki annað en lækkun á íslenzku krónunni, þó það sé kallað provision. Það er enginn raunverulegur munur á því, að reikna hærri provision, eða því, að reikna lægra verð á íslenzkum gjaldeyri. Hitt ber líka að líta á, að hér er í raun og veru algerður einkaréttur hjá þeim stofnunum, sem verzla með erlendan gjaldeyri, og menn eru hér gersamlega ofurseldir þessum tveimur peningastofnunum, og ég efast um, að í nokkru öðru landi sé eins ástatt.

Nationalbankinn í Danmörku

. Nei, það er ekki eins strangt í Danmörku. En ég vakti athygli á þessu vegna þess, að svar ráðh. er ófullnægjandi, og mér þótti rétt að benda hv.þd. á, að hér er merkileg aths., sem ekki hefir verið svarað.

Frsm. Meiri hl. (Bernharð Stefánsson) [óyfirl.]: Fyrir þessu þingi hafa legið æðimörg frv., sem hafa gengið út á það að útvega einstökum bæjarfélögum nýja tekjustofna. Undirtektir þær, sem frv. þessi hafa fengið, hafa verið mjög misjafnar, sérstaklega í hv.Nd. Það byrjaði með því, að þessi hv. d. afgreiddi málin nokkurnveginn í samræmi, en það hefir sýnt sig, að hv.Nd. hefir afgr. þau í algerðu ósamræmi, þannig, að sum af þessum málum hafa þar verið felld, en önnur alveg samskonar mál hafa verið samþ. T. d. var á fyrri hluta þessa þings, að ég ætla, heldur en á haustþinginu í fyrra, fellt frv. um heimild fyrir Akureyrarkaupstað til að leggja á vörugjald, og nú á dögunum var fellt frv. um samskonar heimild fyrir Siglufjarðarbæ, en hinsvegar er búið að senda hingað frv., sem búið er að samþ. í hv.Nd. og er um að heimila Sauðárkróki alveg samskonar rétt og þann, sem búið var að neita hinum bæjunum um. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er með öðrum hætti en hin frv., þar sem það fjallar aðeins um að hækka aukaútsvör ríkisstofnana um helming, en náskylt hinum málunum að því leyti, að það fjallar um að auka tekjustofna þeirra bæja, þar sem ríkisstofnanir starfa. Nú er það orðið ljóst ýmsum hv.þm., að þetta ósamræmi, sem kemur fram í afgreiðslu þessara mála, er hvorki heppilegt, sanngjarnt eða réttlátt á nokkurn hátt. Þess vegna hefir, eins og hv.þdm. kannast við, verið borin fram í Sþ. þáltill. um það að fela hæstv.ríkisstj. að rannsaka þessi mál í heild sinni og leggja lagafrv. fyrir næsta Alþ., sem kemur nú saman eftir fáar vikur. Nú finnst oss í meiri hl. fjhn., eins og sjá má á þskj. 720 rétt að láta öll þessi mál, sem snerta tekjustofna bæjarfélaganna, heyra þarna undir og afgr. ekki meira af þeim á þessu þingi en búið er nú þegar. Þess vegna leggjum við til að afgr. málið með þeirri rökst. dagskrá, sem við berum fram á þskj. 720. Ég tel víst, að þetta mál um gjöld ríkisstofnana til bæjarfélaga verði tekið til athugunar jafnhliða því, sem aðrir tekjustofnar bæjarfélaganna eru atbugaðir. M. ö. o., mergur málsins er, hvernig ríkið og bæjarfélögin og sveitarfélögin eigi að skipta með sér þeim tekjum, sem talið er fært að leggja á skattborgarana, og þá er sjálfsagt, að þetta komi til athugunar eins og hvað annað. Hinsvegar er ekki sýnt, að nauðsyn beri til að afgr. þetta nú. Hér er það aðallega Reykjavík, sem hlut á að máli, og efnahagur Reykjavíkur er talinn það góður, að það getur ekki skipt neinu verulegu máli, þó að þetta biði í nokkrar vikur, þar sem tekjuaukning sú, er af þessu leiðir, yrði svo lítil. Hvort svo að lokinni þeirri athugun, sem fram á að fara, verður horfið að því að hækka þetta gjald eða að finna aðra tekjustofna, - um það skal ég ekki neitt segja. En till. meiri hl. fjhn. er, að mál þetta verði afgr. á þann hátt, sem ég hefi tekið fram.

Frsm. minni hl. (Magnús Jónsson) [óyfirl.]: Eins og ég gat um í framsöguræðu minni um þetta mál, þá er í raun og veru tæplega hægt að segja, að hér sé nýr tekjustofn fyrir bæjarfélögin. Ef litið er á útsvarsálagninguna 1924 og svo borið saman við, hvernig nú er komið, þá er ekki fjarri sanni að segja, að hér sé um leiðréttingu að ræða. Þau 10%, sem ríkisstofnunum er ætlað að greiða til bæjarfélags, verða ekki meiri nú hlutfallslega miðað við það, sem aðrir skattþegnar verða að greiða, heldur en 5% 1924. Þetta frv. er að því leyti óháð þeim öðrum frv., sem hér hafa komið fram um aukna tekjustofna fyrir bæjarfélög. Ég hefi ekkert á móti því, að rannsakað verði, hve heppilegt það muni reynast að halda áfram á þeirri braut, að ríkið gangi inn á þann tekjustofn, sem bæjarfélögunum er eðlilegastur, en það er beinu skattarnir, sem bundnir eru við þann stað, þar sem þeir eru innheimtir, og skilja svo bæjar- og sveitarfélögin eftir með allar þarfir sínar og síauknar kvaðir án þess að sjá þeim fyrir nýjum tekjustofnum. En ég legg áherzlu á það, að þetta mál er svo einfalt, að það haggar ekki eða torveldar á nokkurn hátt þær ákvarðanir, sem kunna að verða teknar í þessum málum. Þetta er ekkert annað en að reikna 10% í staðinn fyrir 5%. Hv. frsm. meiri hl. sagði, að það gæti ekki skipt neinu máli, þótt þetta biði um nokkrar vikur. Mér er það að vísu kunnugt, að fram hefir komið þáltill. um, að stj. láti athuga þessi mál og leggi till. um þau fyrir næsta þing, sem mun koma saman hálfum öðrum mánuði eftir að þessu þingi er slitið. En ég er ekki búinn að sjá, að búið verði að brjóta jafnvandasamt mál til mergjar á svo stuttum tíma, og þó svo að málið kæmi fram á þinginu, þá hefði ég haldið, eftir því sem gengur um afgreiðslu einfaldari mála, að allerfiðlega gæti gengið að brjóta þá hnetu að fá slíkt frv. afgr. á næsta þingi, svo það getur orðið um lengri tíma að ræða en nokkrar vikur. Það ber líka að athuga, að hér er að ýmsu leyti um allt annað að ræða heldur en verið hefir í öðrum frv., sem hér hafa verið flutt í svipuðum tilgangi. Í fyrsta lagi er þetta afareinfalt, og í öðru lagi er hér ekki um nýjan tekjustofn að ræða, heldur aðeins það, að reikna gamlan tekjustofn öðruvísi en áður. En með vörugjaldi er tekin upp ný tekjuöflunaraðferð og í grundvallaratriðum næsta ólík þeirri, sem nú er. Ég skal ekki frekar en hv.frsm. meiri hl. spá neinu um það, hvernig rannsókn þessara mála lyktar, en ég þykist vita, að ef sú leið verður tekin að hækka gjöld ríkisstofnana til bæjar- og sveitarfélaga, þá verði sú hækkun bæði meiri og flóknari en hér er gert ráð fyrir, því ef þær vörur, sem eru í einkasölu, verða látnar bera hlutfallslega sama gjald til bæjar- og sveitarfélaga eins og þær hefðu orðið að bera í höndum einstaklinga, þá yrði það miklu flóknari útreikningur og leiddi til miklu meiri hækkunar, og auk þess yrði þá að setja ýms ákvæði um það, hvernig þessi gjöld ættu að dreifast á milli allra þeirra sveitarfélaga, sem hefðu fengið tekjur af þessum vörum, ef þær hefðu verið í einstakra manna höndum. Þetta frv. kostar engu flóknari útreikning, heldur aðeins að skrifa 10% í staðinn fyrir 5%, og haggar engum grundvallaratriðum. Hér er aðeins um það eitt að tala, hvort hv.þm. vilja leyfa þessa hækkun, og kemur það ekkert við þeirri gröf, sem hv.frsm. meiri hl. vill grafa þessu frv. Ég vil því fara fram á það við hv.þdm., að þeir greiði atkv. um þetta frv. án tillits til þeirrar rannsóknar, sem fram kann að fara á skyldum málum fyrir næsta þing.

Frsm. meiri hl. (Bernharð Stefánason) [óyfirl.]: Hv. 1. þm. Reykv. sagði, að hér væri ekki um nýjan tekjustofn að ræða. Þetta er að vísu rétt að nokkru leyti. Það er um að tvöfalda tekjustofn, sem viss bær hefir haft, en sama má segja um sum önnur frv. um svipað efni, sem hér hafa legið fyrir þinginu. Þannig er t. d. með hafnargjöld á Siglufirði, að ekki var um neitt annað að ræða en hækkun á þeim. Sé þetta einfalt, þá var það líka einfalt. En þetta er ekki eins einfalt eins og hv. 1. þm. Reykv. vill vera láta, því með einkasölu ríkisins er á það að líta, að það er í raun og veru allt landið eða landsmenn í heild, sem borga þennan skatt í ríkissjóð. Þetta er byggt á því, að á meðan verzlun með þessar vörur var frjáls, þá guldu kaupmenn vitanlega útsvör af þeirri verzlun, sem þeir höfðu með þessar vörur. En þá voru ekki allir heildsalarnir, sem nú eru í Rvík, heldur voru margir smákaupmenn úti um land, svo sem brennivínssalar, tóbakskaupmenn og þeir, sem verzluðu með rafmagnsáhöld o. m. fl. þesskonar, sínir eigin heildsalar. Ég hygg, að þó að þessi tekjustofn yrði notaður áfram fyrir bæjar- og sveitarfélög, þá mundi það þykja bæði sanngjarnt og eðlilegt eftir nána athugun, að þessu yrði skipt eitthvað á milli sveitarfélaga landsins, a. m. k. að svo miklu leyti sem lagt er á vöruna í heildsölu, og hér er um heildsölu að ræða. Og ef farið er út í þá sálma, þá er málið ekki alveg eins einfalt og hv. 1. þm. Reykv. vill vera láta. Hvað því viðvíkur, að það mundi verða of lítill frestur fyrir stj. til næsta þings til að undirbúa löggjöf um þessi mál, þ. e. aukna tekjustofna fyrir bæjar- og sveitarfélög, og að hætta sé á því, að Alþ. muni ekki á næsta þingi geta gengið frá l. um það efni, jafnvel þó að stj. tækist að undirbúa þetta, þá er auðvitað ekki hægt að fullyrða neitt um það, hvernig það mundi fara. En Alþ. það, er nú situr, hefir nú litið þannig á, að þetta mundi mega takast. Og þess vegna hefir það samþ.þáltill. þar að lútandi. Ég hygg líka, að hv. I. þm. Reykv. hafi greitt þeirri þáltill.atkv. sitt. A. m. k. mun hann ekki hafa greitt atkv. á móti henni. Og úr því að hæstv.Alþ. hefir ákveðið, að stj. skuli gera athugun um þetta mál til næsta þings og leggja fram frv. um það á því þingi, og þá er því þingi auðvitað ætlað að gera l. um það, þá er að mínu áliti rétt að halda sér við það, úr því að líka svo hefir tekizt til, að hv.Nd. hefir afgr. þetta mál af algerðu handahófi, samþ. þetta og fellt annað frv., sem var algerlega hliðstætt. Og þó að hv.Ed. vildi koma lagfæringu á þetta nú og afgr. þetta í samræmi, þá er það alveg sýnilega ómögulegt, því að hv.Nd. situr vitanlega við sinn keip í þessum málum. Ég hygg því réttast, að þetta fari allt eina og sömu leið. Auðvitað má skoða það sem hvert annað slys, að verið var að hleypa í gegn frv. um tekjuöflun fyrir Vestmannaeyjar og gera það að l. En þegar það mál kom til atkv. hér í hv. d., þá horfðu ýms önnur mál öðruvísi við en nú. Fyrst þau mál gátu ekki náð æskilegri afgreiðslu, þá álít ég réttast, að þetta mál fari sömu leiðina.

Frsm. minni hl. (Magnús Jónsson) [óyfirl.]: Ég skal ekki deila við hv. 1. þm. Eyf. um afgreiðslu hv.Nd. á málum þingsins yfirleitt. En mér virðist stundum farið óþarflega langt í því að telja ósamræmi í því, ef mál líta líkt út á yfirborðinu, þó að þau séu afgr. sitt með hverjum hætti. Það er náttúrlega munur á því, hvort Vestmannaeyjar fá heimild til að leggja á vörugjald hjá sér eða t. d. Akureyri og Reykjavík.

En Siglufjörður?

. Ég játa, að á Siglufirði eru miklu svipaðri staðhættir og í Vestmannaeyjum heldur en í Reykjavík og á Akureyri. Það má ekki eingöngu dæma þetta frv. eftir ytra útliti. Mér virðist eðlilegt, að þessi mál öll verði rannsökuð, tekjuöflunarmöguleikar bæjar- og sveitarfélaga, og að niðurstaða þeirra rannsókna verði lögð sem frv. til heildarlöggjafar um þessi mál fyrir Alþ. Með því út af fyrir sig, að Alþ. samþ. ályktun til stj. um undirbúning málsins fyrir næsta þing, er það þó ekki vitað, hvort það muni takast fyrir því. Þingið vill, að þetta mál verði rannsakað sem fyrst og vill leyfa stj. að glíma við það. En slíkt er þó engin sönnun fyrir því, að mál þetta verði afgr. á næsta þingi. Mér virtist hv.frsm. meiri hl. snúa út úr því, sem ég sagði um það, hvað þetta mál væri einfalt. Ég dró það skýrt fram, að þetta mál væri alls ekki einfalt, ef ætti að taka gjöld af ríkisstofnunum með almennum sköttum fyrir bæjar- og sveitarfélög, því að þá þyrfti til þess mikla útreikninga. Ég tók það einmitt fram, að málið væri margbrotið með þeim hætti. En sú breyt., sem ég fer fram á í frv. mínu, hún er ákaflega einföld, því að hún fer fram á það aðeins, að í staðinn fyrir, að í l. er nú, að verzlanir ríkisins greiði í stað venjulegs aukaútsvars ákveðið gjald til bæjarsjóða, er nemi 5% af hreinum ágóða, komi það ákvæði í l., að þessar verzlanir greiði 10% í stað 5% o. s. frv. Þetta er ákaflega einfalt mál. Í mínu frv. er ekkert farið inn á flóknar leiðir í þessu máli. Það er því hægt fyrir hv.þm. að taka þá ákvörðun að samþ. þetta frv., alveg án þess að ganga með því að nokkru leyti inn á svið þess máls, sem stj. hefir verið falið að rannsaka og undirbúa löggjöf um fyrir næsta þing.

Flm. (Páll Zóphóníasson) Herra forseti! Ég skal ekki hafa langa framsögu um þetta mál. Öllum hv. þingdm. hlýtur að vera ljóst, hversu nauðsynlegt er að hafa á hverju hausti til nægan fóðurforða handa búfénu, svo því sé tryggt fóður, hvernig sem vetrar, og alveg sérstaklega norðanlands og austanlands, þar sem hafís getur lokað samgöngum tíma úr árinu. Alþingi hefir oft áður haft slíkar fóðurtryggingarráðstafanir til meðferðar, en þær ráðstafanir hafa hvergi nærri verið fullnægjandi. Má þar benda á lög um forðagæzlu heyforðabúra og kornforðabúra, og svo þann hluta búfjárlaganna, sem ræðir um fóðurbirgðafélög. - Þetta frv. er enn ein tilraun til að tryggja, að alltaf verði til nægur varaforði, sem hægt sé að grípa til, þegar um óvenjulegt tíðarfar er að ræða, sem hefir í för með sér þörf mikils fóðurforða. Til þess er ætlazt, að ríkissjóður leggi fram ákveðna fjárhæð, eða allt að 75 þús. kr. á ári hverju, sem skiptist milli sýslufélaganna eftir búfjáreign. Þau ráða svo, hvort þau nota upphæðina eða ekki. Ef þau skilja nauðsyn þessara trygginga, taka þau sinn hlut og leggja sitt á móti. Frv. gerir grein fyrir því, að sýslun. skuli gera samþykkt um stofnun fóðurtryggingarsjóðs, er borin skuli undir atkvæði þeirra, er gjaldskyldir eru til sjóðsins samkv. samþykkt sýslunefndar. Gert er ráð fyrir, að á haustin geti legið fyrir varaforði, sem hægt sé að gripa til í neyð. Við höfum hugsað mikið um, hvort láta ætti þennan varaforða liggja í hreppunum, láta hreppana hafa þetta í sínum höndum, en ekki sýslufélögin. En við þurfum að því að láta sýslun. hafa þetta, en ekki hreppsn., af því að það myndi oft geta komið fyrir, að einstakt sveitarfélag þyrfti aðstoðar við í sýslunni, og þá gæti sameiginlegur sjóður bjargað, þó lítill sjóður innan hrepps gæti það ekki. Ennfremur á sýslun. hægra með að sjá um geymslu á varaforða á hagkvæmum stöðum, þar á meðal semja við verzlanir um að liggja með varaforða. Þetta er nú ekkert nýmæli fram yfir það, sem felst í þeim kafla búfjárræktarlaganna, er fjallar um fóðurbirgðafélög. En eitt nýmæli er hér á ferðinni, sem ég vil leyfa mér að benda hv. dm. á, en það er, að í óvenjulegum harðindum er gert ráð fyrir, að heimilt sé að láta nokkurn hluta af sjóðnum sem beinan styrk. Þetta hefir aldrei áður verið í l., þó að stundum hafi verið veitt svipuð lán úr bjargráðasjóði, sem síðar hafa verið gefin eftir að fullu eða nokkru leyti. - Ég sé ekki ástæðu til að fara frekar út í frv., en legg til, að frv. verði vísað til landbn. að lokinni umr.

Jón Sigurðsson [óyfirl.]: Ég vil vekja athygli hv.n. á því, að ég tel vera fulllangt gengið í frv., þar sem ætlazt er til, að sýslufélög leggi jafnmikið á móti, ef koma á þessum sjóðum upp. Eins og nú er ástatt, er svo þröngt í búi hjá flestum sýslufélögum, að þau geta ekki bætt á sig miklum gjöldum. Ef þessari upphæð er skipt á sýslufélögin, kemur á hvert mikil fjárhæð árlega. Ég dreg í efa, að ýms sýslufélög geti notað sér þetta, þar sem ekki getur talizt fært að leggja þessi gjöld á bændur, enda þótt tilgangurinn sé góður. Eins og nú árar, er það sýnd veiði, en ekki gefin. Eins og hv.frsm. veit, er aðalatriði fyrir okkur Norðlendinga ekki það, að hafa peninga í sjóði, heldur hitt, að á hverju hausti sé til nægur forði, helzt kornmatarforði, sem þá er hægt að grípa til og nota til manneldis, ef ekki þarf á að halda öðruvísi. Við Norðlendingar erum þannig settir, að hjá okkur getur hæglega lokazt fyrir um aðflutninga, ekki aðeins að því er snertir fóður handa skepnum, heldur líka vöru til manneldis. Þetta er því hættulegra sem kaupstaðirnir verða fjölmennari og fólk þar oft illa undir veturinn búið. Þetta sem annað stendur væntanlega til bóta, og vil ég óska þess, að hv.n. taki þetta til athugunar og sniði ákvæði frv. meira eftir þeim sérástæðum, sem eru á Norðurlandi.

Frsm. (Jón Pálmason) Eins og hv.þdm. muna, kom frá Ed. snemma á þessum þinghluta frv. til l. um breyt. á l. um lax- og silungsveiði. Það var ekki nema ein gr. og fór fram á, að fundir í veiðifélögum væru fulltrúafundir. Frv. var vísað til landbn., og hefir það fengið þar afgreiðslu, sem kemur í ljós á þskj. 686. Það er nú svo, að á síðasta þingi, 1934, flutti landbn. þessarar d. frv. til l. um breyt. á lax- og silungsveiðil., og náði það samþ. þessarar d., en var sent Ed. og dagaði þar uppi. Þetta frv. hefir ekki síðan verið tekið fyrir af Ed., en hefir í þessum brtt. verið tekið upp að svo miklu leyti, sem hægt var. Laxveiðil. voru sett á Alþingi 1932. Hefir nú fengizt nokkur reynsla fyrir þeim, og hefir komið í ljós, að á l. eru nokkrir annmarkar, sem lagfæra þarf, ýms ákvæði, sem ekki eru nægilega skýr. Til þess að lagfæra þetta, hefir landbn. lagt fram breyt. þær, sem hér liggja fyrir. Í gr. þeirri, sem n. ætlast til, að verði 1. gr., eru skilgreiningar á orðum, sem deilum hafa valdið víða um land. M. a. hefir mikið verið um það deilt, hvað skuli teljast til ósa, hvað skuli teljast vötn, hvað ár o. s. frv. N. hefir gert þá breyt., að í stað þess, að í l. er miðað við stórstraumsflóð og stórstraumsfjöru, þá skuli nú miða við smástraumsflóð og smástraumsfjöru. Þá er atriði, sem valdið hefir nokkrum ágreiningi í n., sem sé það, að strika skuli úr gr. hugtakið „straumlína“, en setja í staðinn orðið „áll“. Venjulega er þægilegra að mæla dýpi en að ákveða straumlínu. Þá er skilgreint orðið „kvísl“, og fer ég ekki frekar út í það. Líka eru skilgreind orðin „stöðuvötn“ og „straumvötn“. Þar hefir n. farið eftir leiðbeiningum Pálma Hannessonar. Fyrir utan þetta eru ekki í breyt. n. mörg atriði, sem ekki voru í frv. því, er lagt var fyrir þessa d. í fyrra, auk 1. gr., sem hér er 8. gr. Þar er tekið fram, að ekki sé heimilt að hafa fastar veiðivélar, nema lögnin sé löggilt af hlutaðeigandi lögreglustjóra. Út af því hafa risið miklar deilur víða um land, hve langt út væri heimilt að hafa lagnir. Hefir þetta sprottið af mismunandi skilgreiningu á þeim hugtökum, sem ég hefi nefnt. Ætlazt er til, að nánari ákvæði um löggildingu lagnanna verði sett af landbrh. Þarf þá ekki um að villast, við hvað er átt hvert sinn, svo að það þurfi ekki að valda óánægju. Viðvíkjandi breyt. þeim, sem lagt er til, að gerðar verði á 84. gr. h, er það að segja, að þær eru í samræmi við frv. það, er ég gat um áðan. Þar er ákveðið, að þeir eigi kost á skaðabótum, sem tapað hafa veiðiréttindum af því, að þeir hafa ekki getað notað sömu veiðiaðferðir og áður. Út í þetta ætla ég ekki að fara nánar að öðru leyti en því að geta þess, að þeir þrír meðnm. mínir, sem skrifuðu undir með fyrirvara, munu gera grein fyrir, í hverju hann liggur, en ég hygg, að hann liggi í því, að þeir urðu mér og form. n. ekki sammála um að strika út orðið „straumlína“ og setja „áll“ í staðinn. - Það liggur frammi önnur brtt. á þskj. 702. en um hana skal ég ekki tala fyrr en hv.flm. hefir gert grein fyrir henni. Ég vænti, að hv.þdm. athugi till., sem liggja fyrir, og séu tilbúnir að taka afstöðu til þeirra í heild.

Páll Zóphóníasson Eins og hv.frsm. tók fram, hefi ég skrifað undir með fyrirvara. Það er sérstaklega eitt atriði, og þó reyndar tvö, sem ég er ekki samþykkur í brtt. - Fyrra atriðið er að setja „áll“ í staðinn fyrir „straumlína“. Straumlína er orð, sem ekki verður um deilt, ef til er tæki á staðnum til að mæla með strauminn. Áll er meira í munni alþýðu, en óljósara hugtak, og má oft deila um, hvar aðalállinn sé, eins og vötn falla hér á landi. Ég vil því halda orðinu straumlína, en ekki taka „áll“, því það er að fara frá hugtaki, sem hægt er að ákveða nákvæmlega, og yfir í hugtak, sem að vísu er meira í munni alþýðu, en alveg óákveðið. Þetta er sameiginlegur fyrirvari okkar allra, sem skrifuðum undir með fyrirvara. Hitt atriðið í brtt., sem ég er ekki heldur samþykkur, er að minnka möskvastærðina. Ég tel það til hins verra að minnka möskvana frá því, sem nú er, og er því líka á móti þeirri till. Að öðru leyti er ég brtt. samþykkur, en hvort hinir tveir, sem skrifuðu undir með fyrirvara, eru það, skal ég láta ósagt. Það er eingöngu þetta tvennt, sem ég er ósamþykkur. En ég legg áherzlu á að halda orðinu straumlína. Það á að halda því, sem minnst er hægt að deila um, og um straumlínu verður ekki deilt, ef tæki eru til að ákveða hana, en um ál er hægt að deila óendanlega.

Emil Jónsson Ég hefi skrifað undir með fyrirvara og skal með örfáum orðum gera grein fyrir því, í hverju hann er fólginn. Það er rétt, sem hv. 2. þm.N.-M. sagði; við erum sammála um það, að óheppilegt sé að taka upp orðið „áll“ í staðinn fyrir „straumlína“. Hann hefir nú skýrt það, svo að ekki þarf um að bæta, en ég vil taka það fram, að það er óvísindalegt og ónákvæmt að tala um ál, en straumlínu er hægt að ákveða nákvæmlega. Þá er annað atriði, sem ég er ósamþykkur. 3. brtt. skilgreinir stöðuvötn á þann hátt, að það séu þau vötn, sem ekki er meiri straumur í en 18 m. á klst. Mér er óljóst, á hverju sú skilgreining byggist eða af hverjum hún er fundin, og ég býst við, að hv.frsm. sé ekki við því búinn að skýra frá því, hver þau vötn séu, sem falla undir þetta ákvæði. En að slá þessu föstu án þess að snefill af rannsókn liggi til grundvallar fyrir því, tel ég gersamlega ómögulegt og óhæft. Væri fróðlegt að vita, hvort t. d. Lagarfljót og ýms önnur vötn yrðu samkv. þessari skilgreiningu kölluð stöðuvötn eða straumvötn, en ég býst við, að þingmenn eigi nú engan kost á því. Það stendur í frv., að n. hafi notið samstarfs við höfund þessara laga. Þetta verður að skiljast þannig, að hann hafi verið samþykkur þessum till. En mér hefir skilizt á honum, að hann væri hvorugu þessara atriða samþykkur. Ég mælist til, að haldið sé orðinu „straumlína“, en orðið „áll“ fellt niður, og sömuleiðis að fella niður skilgreininguna á stöðuvatni og straumvatni, a. m. k. þangað til rannsókn hefir farið fram um það efni.

Jörundur Brynjólfsson [óyfirl.]: Ég hefi leyft mér að bera fram brtt. á þskj. 702 við brtt.n., um það, að heimilt sé að veiða til 15. sept. Í núgildandi l. og eftir till.n. er veiði aðeins heimiluð til 1. sept. Þar, sem vatnsföll eiga langa leið til sjávar og þverár eru langar, mun oft vera svo, að lax hafi ekki hafið göngu langt upp eftir ám, ef þær hafa ekki verið í vexti, heldur haft kyrrt um sig. Svo má og búast við, að víða séu fyrirsátur, sem hindri göngu laxins, og verði þá svo, að þeir menn, sem búa ofarlega við veiðiár, hljóti enga veiði. Ég veit um menn víða í Árnessýslu, sem búa við efri hluta veiðiánna og fá enga veiði. Aðeins þegar laxinn hefir gengið snemma í árnar, hafa þeir í fyrstu orðið veiði varir, en svo hefir tekið fyrir það, og er á hefir liðið, hafa þeir einskis orðið varir. Fram til þessa tíma hefir nokkur veiði verið á þessum jörðum, en nú má hún heita horfin. Slíkt eru þungar búsifjar, sem þessir menn verða að sæta á meðan fyrirkomulag laxveiðilaganna er þannig, og finnst mér ekki rétt að skerða svo hagsmuni einstakra manna. Nú er það svo með þessi lög sem önnur, að þau ná bezt tilgangi sínum með því, að þeim sé vel framfylgt og gott eftirlit haft með því, að lögin séu ekki brotin. En ef ákvæði þessu er ekki breytt og ekki bætt úr þeirri hagsmunaskerðingu, sem það hefir í för með sér, þá má búast við, að þessir menn reyni að ná í veiði eftir að löglegur veiðitími er úti. Það er ekki nema mannlegt, þótt þeir freistist til þess, ef veiðitími er þannig takmarkaður. Ég hygg því heppilegra að lofa heimildinni að vera hálfum mánuði lengur en hún er eftir till.n. og núgildandi lögum, og koma síðan á góðu eftirliti og gæta þess vandlega, að lögin verði ekki brotin. - Ég hygg, að það hefði verið langheppilegast að heimila ekki í bergvatnsám aðra veiði en stangarveiði. Ég er þeirrar skoðunar, að með því fyrirkomulagi mundi langmest hafast upp úr ánum. Það má búast við, að það þurfi langan tíma til þess, að menn öðlist skilning á þessu og fallist á, að það sé rétt. Það er ekki sanngjarnt að útiloka einstaka menn frá þeim hlunnindum, sem þeir hafa áður haft. Ef veiðitíminn er lengdur, hafa þessir menn von um að verða ekki fyrir veiðispjöllum vegna laganna, og freistast þá síður til að brjóta þau, og er það vel farið. Ég ætla ekki að fjölyrða um þetta, en vænti þess, að hv. d. geti fallizt á þessa brtt. mína.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Hér liggja fyrir nokkrar breyt. á laxveiðilöggjöfinni, og ég býst við, að það sé ekki að ófyrirsynju, þó sú löggjöf sé athuguð, og það í ýmsum atriðum frekar en hér er gert í þessum brtt. Þegar núgildandi lög voru sett, var löggjöf þeirri, sem fyrir var, að ýmsu leyti mjög umsteypt og ekki svo vel fyrir séð um framkvæmdaratriði laganna, að þau kynnu ekki að valda ágreiningi, eins og reynslan hefir sýnt. Sú höfuðbreyt. var gerð, að taka frá sýslunum ákvörðunarréttinn um það, hvenær veiði mætti byrja og hvenær henni skyldi hætt. Þetta var mismunandi hjá hinum ýmsu héruðum og fór eftir staðháttum, en þetta ákvörðunarvald var tekið af héruðunum og sett allsherjarákvæði í lögin um það, hver veiðitíminn skyldi vera. Í sambandi við þetta hafði það yfirsézt, að heimild til stangarveiða er ótakmörkuð, því í ákvæðum frv. er ekkert um það, hvenær stangarveiði skuli hætt. Nú hefir þessi yfirsjón verið bætt með brtt., sem hér liggur fyrir. Það er sérstaklega eitt atriði í brtt., sem ég get ekki fallizt á. Það er ákvæðið um að minnka möskvastærðina. Árið 1932, þegar breytt var lögunum, var möskvastærðin minnkuð nokkuð frá því, sem áður var, af því að möskvastærðin olli þá deilu. Nú er lagt til á ný að minnka möskvann um 1 cm., og ég hefi ekki heyrt nokkra ástæðu færða fram fyrir flutningi þessarar till. Ég tel þetta mjög óheppilegt; ég held, að það sé full ástæða til að hlífa frekar yngri laxinum við því að verða dreginn upp neðantil í ánum eða í stórum ám. Eins og fyrirkomulagið er nú, er alltaf að færast í það horf, að smærri ár og bergvatnsár séu notaðar þannig, að um þær sé myndaður félagsskapur og veiðirétturinn leigður út og þær notaðar eingöngu til stangarveiða. Þetta er sú bezta friðun, sem hægt er að fá, að útiloka ádráttarveiði og netaveiði, og þó sérstaklega ádráttarveiði. Það hættulega fyrir lax- og silungsveiði við að minnka möskvastærðina er það, að þá verður alltaf minna og minna af smálaxi, sem kemst upp eftir ánum og getur orðið til hagnýtingar við stangarveiðina; en það er mikið atriði, að sú veiði gefi not í raun. Reynslan hefir sýnt, að með því að leigja ár til stangarveiða hafa eigendur ánna töluvert upp úr veiðiréttinum. Það eru fjölda margir, sem sækja um að fá árnar leigðar til stangarveiða, bæði útlendir menn og innlendir, og þetta er til mikilla hagsbóta fyrir eigendurna. Ég er algerlega á móti því, að horfið sé að því ráði að minnka riðilstærðina frá því, sem nú er. Mér þykir vænt um, að tekin hefir verið upp brtt., sem ég hafði borið fram áður, um að tryggja þeim mönnum, sem missa veiði vegna ákvæða laganna, bætur fyrir þann skaða, sem þeir á þann hátt verða fyrir. Þetta hefir verið tekið hér upp í frv. orðrétt, eftir þeirri till., sem ég flutti áður í þessari hv. d. En það, sem ég nú sérstaklega vil vekja athygli á, eru brtt.hv. 1. þm. Árn. Með þeim brtt. er þessum málum stefnt í mikla hættu. Það er langsamlega mesta hættan fyrir viðhald laxins að leyfa ádráttarveiði, og að leyfa að veiða langt fram á haust. Í mörgum smáám hagar svo til, að þar er hægt að draga upp hverja bröndu, og ef gengið væri með stöng, þá er hættan því meiri, sem lengra kemur fram á haustið. Þegar komið er að þeim tíma, að laxinn fari að hrygna, þá dregur hann sig á ákveðna staði, þar sem vatnið er grunnt og malarbotn. Ef stangarveiði er leyfð eins lengi fram á haustið eins og farið er fram á í brtt.hv. 1. þm. Árn., þá er mjög aukið á hættuna með það, að stofninn í bergvatnsánum verði upprættur, því þá nær leyfið fram á þann tíma, sem er allra hættulegastur. Mér kemur það mjög undarlega fyrir, að þessi brtt. skuli koma frá hv. 1. þm. Árn., því hann hafði undirbúið breyt. á laxveiðilöggjöfinni, sem gerðar voru árið 1932, og öll hans stefna þá var að reyna að tryggja laxveiðina sem bezt, og mér þótti hann þá ganga lengra en góðu hófi gegndi, sérstaklega að því er snerti netaveiðar neðan til í stórum laxveiðiám, þar sem göngusvið er vítt; þar virtist mér í till. hans um takmarkanir að ýmsu leyti fulllangt gengið, en bar þó engar brtt. fram um rýmkun á þeim takmörkunum. Ég býst nú við, að hann hljóti að viðurkenna, að með brtt. hans á þskj. 702 sé stigið stórt spor aftur á bak að því er viðkemur friðun á laxinum, enda viðurkenndi hv.þm. þetta óbeinlínis í ræðu sinni áðan. Hann tók það fram, að langbezta og arðvænlegasta veiðitilhögunin væri sú, að leigja árnar til stangarveiða. Þetta er líka notadrýgsta aðferðin og eigendur ánna hafa mest upp úr veiðiréttindunum á þennan hátt, og auk þess er þá fengin trygging fyrir því, að veiðin haldi áfram, og með þeirri friðun á laxinum er stofninn bezt tryggður í ánum. Ég vænti þess, að hv.þm. vilji ekki halda þessu til streitu, því þetta er svo stórt spor aftur á bak, að hvorki er fært né forsvaranlegt, að það sé stigið. Ef almennt væri leyft að starfrækja veiði á þennan hátt, og þar sem um margar ár er að ræða, þar sem leyfð yrði netaveiði, þá yrði þessi ráðstöfun til þess að draga úr og ef til vill til að gera að engu árangur þeirra tilrauna, sem gerðar eru til þess að auka veiðina með klaki, og kæmi þannig alveg í bága við þá stefnu, sem nú er uppi og till. komin um nú á þingi, að tryggja og auka veiðina með klaki. Ég skal ekki fara lengra út í það nú, en býst við að taka til máls um það efni, þegar það kemur hér til umr. Ég vil vona, að hv. 1. þm. Árn. hverfi frá þeirri stefnu, sem kemur fram í brtt. hans, því með henni er dregið úr þeim árangri, sem átti að nást með laxveiðilöggjöfinni, sem sett var 1932. Hv. 1. þm. Árn. minntist á, að þetta mundi verða til að draga úr brotum á löggjöfinni, en ég held, að eina lækningin og eina ráðið, sem dugir á móti brotum, sé að slá ekki undan brotahneigð manna á þann hátt, sem hér er gert, heldur hitt, að halda uppi sem beztu eftirliti, sem öryggi framkvæmd laganna á þessu sviði, sem segja má, að hafi að nokkru verið gert með ákvæðum laxveiðilaganna og eftirliti með þeim, eins og frá því var gengið með lögunum frá 1932. Ég held þess vegna, að sú röksemd sé léttvæg og geti ekki riðið baggamuninn um það, að stefnt skuli til afsláttar á öryggi laxastofnsins, eins og gert væri með því að samþ. slíka brtt.

Frsm. (Jón Pálmason) Það er ekki álitlegt að taka til máls, þar sem hv.þm. eru nú margir farnir af fundi; en af því að hér er ekki um nein stórvægileg deiluatriði að ræða, skal ég víkja nokkrum orðum að þeim helztu, sem komið hafa fram. Er þá fyrst að nefna ágreining milli okkar hv.þm. Mýr. og hinna hv-. meðnm. að því er snertir hugtakið „straumlína“ eða „áll“. Þeir halda því fram, að straumlína sé vísindalegra hugtak heldur en áll, en almenningur hefir miklu betri aðstöðu til að ákveða ál. Almenningur hefir fremur ráð á að mæla dýpi í vatni heldur en straumlínu; og sé orðið straumlína notað, verður það að vera ákveðin krafa að hafa straummæli, svo auðvelt sé, þegar ágreiningur ris, að skera úr honum fyrir fullt og allt. Mér kom það á óvart, sem hv.þm. Hafnf. sagði um skilgreininguna á straumvötnum og stöðuvötnum, og þau ummæli, sem sá maður, sem við höfðum leitað til, hafði haft, en eftir hans till. var þetta takmark sett. N. mun taka þetta til athugunar, því ég býst ekki við, að frv. fari til atkv. í nótt. Mér kom það líka á óvart, að hv. 2. þm.N.-M. lýsti því yfir, að hann væri mótfallinn því atriði að minnka möskvana, því hann hafði ekki minnzt á það með einu orði. Í því efni skal ég svara honum því, og þá um leið hv.þm. Borgf., sem talaði mjög á móti till. um að minnka möskvastærðina, þótt hann greiddi atkv. með því bæði á aukaþinginu 1933 og á aðalþ. 1934, en þetta ákvæði var þá í frv., sem fór mótmælalaust í gegnum Nd. Það, sem á veltur viðvíkjandi þessu atriði, mun vera það, að hv.þm. hafa ekki gert sér grein fyrir, hvað það er, sem liggur til grundvallar fyrir þessari till. Þetta ákvæði hefir engin áhrif á laxveiðina, heldur eingöngu á silungsveiði. Net, sem eru ekki stórriðnari en hér er gert ráð fyrir í till., taka engan lax. Það er nýtt atriði að sníða möskvastærðina við sama takmark, hvort sem heldur á að nota netin til lax- eða silungsveiða. Form. veiðilagan. gekk inn á till. á aukaþinginu 1933, þegar brtt. kom fyrst fram, og þetta ákvæði snýr eingöngu að silungsveiði, en snertir laxeiði ekki hót. Þá er það þessi ágreiningur við hv. 1. þm. Árn., sem vill færa laxveiðitímann fram. Þetta kom til orða í n., og hygg ég, að hún sé andvíg till.hv.þm., og get ég þar vísað til röksemda hv.þm. Borgf. Ég skal aðeins til viðbótar, út af því, sem hæstv. forseti talaði um, að með þessu væri verið að eyðileggja hlunnindi þeirra, sem ofar búa við árnar, ef ekki er leyfilegt að veiða lengra fram á haustið en til 1. sept., taka fram, að ég tel þetta ekki stafa af því, að veiðitíminn hefir verið færður aftur, að minna veiðist, stafar af öðrum ástæðum, bæði því, að veiði hefir almennt minnkað, og einkum hinu, að síðan nýju l. gengu í gildi eru ýmsar skýringar óákveðnari en í eldri l., t. d. orðið „straumlína“ fyrir „áll“, sem almenningur á miklu þægilegra með að ákveða. - Vænti ég svo, að frv. verði afgr. á þessu þingi.

Jörundur Brynjólfsson [óyfirl.]: Það er líklega hálfgerð synd að þreyta hv.þm. á lengri umr. En ég þarf að segja aðeins örfá orð við hv.þm. Borgf., til þess að leiðrétta tvö atriði í ræðu hans. Það er misskilningur eða misminni hjá hv.þm., að frv. hafi í upphafi miðað við 1. sept. Frv. hafði 15. sept., en því var breytt í Ed. og tíminn færður aftur til 1. sept. En þetta skiptir ekki máli. Hitt skiptir meira máli, að menn, sem ofar búa, sjá ekki lax fyrr en hætt er að veiða neðar í ánum. Ég get um það borið, að menn, sem búa við Stóru-Laxá, sjá nú ekki lax nema hann sé svo snemma genginn, að hann sé kominn framhjá, þegar veiðivélarnar eru settar í árnar. Ég lét í ljós þá skoðun, að helzt ætti ekki að leyfa annað en stangarveiði, en meðan það er ekki gert, þykir mér nokkuð harðleikið að haga þessu svo, að engin branda veiðist í þveránum. Ef sú veiði veldur rýrnun á stofninum, gildir það sama um alla laxveiðina, engu síður þó neðar sé í ánni. En það er annað, sem ég get tekið undir, að í smáám er hættara við, að netaveiði gangi of nærri stofninum. Því ættu þeir, sem er þetta áhugamál og komið hafa auga á, hve miklar tekjur þjóðin getur af veiðiskap haft, að vinna að því, að ekki verði leyfð nema stangarveiði. En sú breyt. tekur nokkurn tíma, og því er ekki rétt að svipta einstaka menn veiðihlunnindum fyrr en hún er komin í kring. Ef ég ætti að ráða, mundi ekki standa á mér að fella úr l. aðrar veiðiaðferðir en stangarveiði. Út af því, sem hv.þm. A.-Húnv. sagði um, að löggjöfin væri óskýr og gæti valdið misskilningi fremur en áður var, vil ég segja, að það er ekki rétt. Síðan 1886, er gömlu l. voru sett, hefir margt breytzt. Og með nýju l. er flest skýrara ákveðið og ríkari skorður settar en áður tíðkaðist, sem leggja meiri hindrun á notkun ýmsra veiðitækja en áður var. Það leikur grunur á, að tæplega sé eðlilegt, ef fylgt væri settum veiðireglum, að lax skuli ekki veiðast uppi hjá Selfossi. Í sumar veiddist þar ekki meira allt sumarið en rúmlega eins og veiddist á einum degi í fyrra. Þetta sýnir, að ástandið hefir breytzt, og þessar nýju veiðiaðferðir eru varasamar. Ég hygg, að æskilegast væri að hafa félagsveiði meðan veiðiaðferð er ekki breytt og eigi ekki að svipta einstaka menn hlunnindunum, sem þeir hafa notið, eða yfirleitt að láta sig nokkru skipta, hvaða meðferð þeir sæta, sem eru svo óheppnir að búa ofar við árnar.

Frsm. (Jón Pálmason) Hv. 1. þm. Árn. sannaði sjálfur rækilega, að nýju l. eru heldur til spillis en hitt. Einmitt þetta, að menn halda því fram, að sumstaðar sjáist ekki branda á síðustu árum, er sönnun fyrir því, að l. eru brotin, annaðhvort viljandi eða af því, að þau eru óákveðin. Samkv. lögunum eiga árnar að vera alveg opnar a. m. k. 60 klst. á viku, svo laxinn ætti þó að hafa frjálsa leið þann tíma. En í l. eru ýmsar orðaskýringar villandi eða skakkar, sem teygja má sitt á hvað, og eru þau því brotin miklu meira vegna þess, hvað illa er frá þeim gengið. Að vísu hefir hv.þm. átt þátt í þeirri lagasetningu, hvort sem hann hefir nokkuð komið nærri veiði áður. En það er ekki vel frá þessum hlutum gengið, svo það er full þörf á breytingu.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Það mun nú ekki hafa mikla þýðingu að ræða lengur um þetta mál, en ég vildi aðeins henda hæstv. forseta, 1. þm. Árn., á, að brtt. hans um að lengja tímann fram 2 haustið brýtur alveg í bág við kenningar hans um stangarveiði. Eftir því, sem tíminn er lengdur fram á haustið, eftir því verða menn ófúsari að hallast að samkomulagi um stangarveiði. Það yrði því þrándur í götu þess, að sú aðferð verði tekin upp. Hæstv. forseti sagði, að það væri sama, hvort laxinn væri tekinn ofarlega eða neðarlega í ánum, ef það aðeins væri gert með takmörkunum. Nú eru lögleiddar takmarkanir á veiðinni, og veit ég ekki annað en þær gildi einnig fyrir Ölfusá. Og með þeim takmörkunum verður aldrei nema lítill hluti af laxinum tekinn í ánum að neðan, en aðstaðan er alveg gerólík þar, sem hægt er að sópa honum alveg upp á hrygningarstöðunum. Og það er sú mikla hætta, sem liggur í því að framlengja veiðitímann til 15. sept. Í höndum gömlu héraðsstjórnanna var veiði ekki leyfð nema til 1. sept. Þeir vildu ekki láta veiða langt fram á haust, auk þess að laxinn er þá orðinn svo horaður, að hann er enginn fengur, borið saman við fyrr að sumrinu. Vænti ég, að hv.þm. viðurkenni, að heppilegast sé að skipa þessum málum á þann veg, að koma upp veiðifélögum, sem leyfi ekki annað en stangarveiði. En þessi brtt. tefur fyrir heildarsamkomulagi. Hv. þm. A.-Húnv. sagði það rangt, að minnkun á möskvastærð neta hefði nokkur áhrif á laxveiðina; það væri aðeins gert með tilliti til silungsveiði, enda þyrfti leyfi ráðh. og veiðimálastjóra að koma til. En möskvastærðin tekur einnig til laxveiðinnar. Og hafi það komizt inn í l., hefir það skotizt framhjá mér áður, og þó það hafi ekki komið að klandri, er sjálfsagt að kippa því í lag nú, samhliða öðrum breyt.

Jörundur Brynjólfsson [óyfirl.]: Það er aðeins örstutt aths. um eitt atriði í ræðu hv.þm. Borgf. Hann hélt því fram, að brtt. mín, ef samþ. yrði, mundi tefja fyrir stofnun veiðifélaga. Skal ég ekki mótmæla, að það geti átt sér stað. En ég er ekki í vafa um, að eigi verulega að stuðla að takmörkunum, til þess að laxinn gangi ekki til þurrðar, er ekki nóg, að þær gildi fyrir þverárnar, heldur verða þær að gilda fyrir allar ár jafnt. Hefir mér dottið í hug miðlunartill., þar sem farin væri sú leið, að veita veiðiheimild um stundarsakir, en ekki nema um ákveðið árabil. Því það mun sannast, að með því að auka laxgengdina er hægt að auka tekjur þjóðarinnar um tugi eða jafnvel hundruð þús. kr. Ég skal geta þess út af ræðu hv.þm. Borgf., að það mun vera rétt, að meðan þetta var í höndum sýslunefnda var veiðitíminn víðast ekki nema 3 mán., en ekki alstaðar á sama tíma. Í Árnessýslu var veiðitíminn frá 15. júní til 15. sept., því laxinn gengur þar seint, en í Norðurlandi gengur hann fyrr, og þess vegna byrjaði veiði fyrr þar. - Ég skal svo ekki segja fleiri orð við hv.þm. Borgf., en mér þykir hann nokkuð harðdrægur við þá, sem við þverárnar búa. Þá eru það aðeins fá orð til hv.frsm. landbn. Mér þykir leiðinlegt að heyra þann misskilning, sem kemur fram hjá honum, sem hlýtur að stafa af því, að hann hefir ekki kynnt sér gömlu l. Ég skal nefna nokkur atriði til samanburðar. Eftir gömlu l. var heimilt að leggja í miðja á, nú ekki nema 1/3. Áður var heimilt að veiða í ós og svo nærri ós sem vildi, nú ekki fyrr en langt frá ós; áður varð að taka net upp aðeins 36 stundir á viku, nú 60 st.; áður mátti hafa ljós við veiðina, nú er það bannað. Nú er einnig lengra milli lagna, og mörg fleiri ákvæði, sem ganga í þá átt að leggja hömlur á veiðina. Enda hefir það komið fram, að þess er full þörf, eftir því sem veiðitækin verða fullkomnari. Hv. þm. verður því að skilja, að það er ekki lögunum að kenna, þó þau séu brotin.

Frsm. (Jón Pálmason) Það eru aðeins örfá orð, aðallega viðvíkjandi ummælum hv.þm. Borgf. um möskvastærðina. Hv. þm. greiddi frv. atkv. í fyrra, og var þó í því alveg shlj. ákvæði um þetta efni. Annars held ég, að hv.þm. geri sér ekki grein fyrir því, sem hér er um að ræða. það hefir vitanlega engin áhrif, hvort möskvinn er 3,5 eða 4,5 cm., því hvort sem er veiðir alls ekki lax, heldur er aðeins um stærri eða minni silung að ræða. Hv. þm., sem síðast talaði, sagði, að það væri ekki löggjöfinni að kenna, þó hún væri brotin. En ég veit dæmi þess, að ýmsar orðaskýringar í l. valda reginmisskilningi, og er beitt þann veg, að minni líkur eru til, að þau nái tilgangi sínum en áður var. Þessar skýringar þurfa að vera gleggri, eða skaffa mönnum nauðsynleg verkfæri, svo almenningur hafi aðstöðu til þess t. d. að skera úr, hvar straumlína er. En allir geta mælt, hvar dýpið er mest. Ég veit dæmi þess, að lagt hefir verið yfir höfuðál, þar sem eingöngu er miðað við breidd.

Ingvar Pálmason Það er út af þessari einkennilegu fyrirspurn, sem hv. 1. þm. Eyf. beindi til okkar hv. 10. landsk., sem ég þarf að segja fáein orð. Hann spurði okkur sem sé að því, hvort við hefðum í höfðinu, hvernig fátækraframfærslan hefði fallið í þessum hlutum Engihlíðarhrepps á síðustu 5 árum.

Þetta sagði ég aldrei, heldur hvernig ætti að skipta fátækraframfærslunni

. Já, hvernig ætti að skipta henni. Ég hefi það ekki í höfðinu, og ég held hv. 10. landsk. ekki heldur. Það er af eðlilegum ástæðum. En ef hv. 1. þm. Eyf. hefði spurt um það, hvort ég vissi, hvernig fátækraframfærslan hefði fallið á síðustu 5 árum í því sveitarfélagi, sem ég hefi átt kost á að fylgjast með reikningum i, þá skyldi ég hafa svarað, og þá var rétt spurt. Það er réttilega tekið fram, að meðan sveitfestistíminn var 10 ár, gat þetta verið flókið. En það vita allir, og hv. 1. þm. Eyf. líka, eins og ég, að hún kemur ekki til greina á þessum 5 árum, sem hér er ætlazt til, að lögð verði til grundvallar. En ég verð að byggja á þeirri reynslu, sem ég hefi á þessum málum annarsstaðar, og get ég ekki séð, að komi fram neinir annmarkar á því að leggja skýrt fram, hver þessi upphæð er. En verði ágreiningur um sveitfestina, þá er það ekki hreppsnefndarinnar að úrskurða það, heldur verður að úrskurða þarf á réttum vettvangi, og þeim úrskurði verður hreppurinn að hlíta. Ég get ekki fundið þá annmarka á þessari till. okkar hv. 10. landsk., sem hv. 1. þm. Eyf. byggir andstöðu sína á, og þar af leiðandi finn ég, enga hvöt hjá mér til þess að breyta henni eftir hans höfði, sem ég þá vissi ekki, hvort honum mundi líka. Þess vegna er eðlilegt, að ég óski eftir því, að hann komi með brtt., því að þegar ég get ekki viðurkennt þá ástæðu sem hann telur, að sé fyrir hendi til þess að breyta okkar brtt., þá getur hann ekki búizt við því, að ég eða hv. meðflm. minn komi með brtt. Ef við hefðum gengið inn á rök hans, þá var öðru máli að gegna. Ég get sagt það, eins og ég tók fram áðan, að ef ekki á að leggja eitthvað svipað til grundvallar og það, sem við leggjum til grundvallar í okkar till. fyrir mati eða ákvörðunum þeirra skaðabóta, sem hreppurinn á að fá, þá veit ég ekki, hvað á að leggja til grundvallar. Ég held því, að í raun og veru sé þetta mál þannig vaxið, úr því að þingið telur það liggja svo ljóst fyrir, að nú á þessu þingi skuli ákveða, að þessi hreppskipti fari fram, hljóti það líka að liggja ljóst fyrir, að hér sé ekki um stórt atriði að ræða, og væri þá allra réttast að tala ekkert um skaðabætur handa Engihlíðarhreppi. En úr því að þessi veiki punktur kemur fram hjá hv.flm. málsins, tel ég, að þeir eigi að ganga svo frá því, að þeir séu vissir um, að Engihlíðarhreppur líði ekkert við þessi skipti. En þeir eru ekki vissir um það, þegar þeir kasta frá sér að ákveða um það, hverjar skaðabæturnar eigi að vera, en það gera þeir, þegar þeir segja, að sýslumaður eigi að útnefna menn til þess að meta þær. Það er ekki meira en mannsaldur síðan þessi hreppur var einhver allra fátækasti hreppurinn í Húnavatnssýslu. Það veit ég, en ég er ekki kunnugur þar síðustu 40 árin, en hefi mikla ástæðu til að halda, að velgengni hreppsins stafi ekki hvað minnst af byggðinni norðan Blöndu, sem nú á að taka af hreppnum og gjalda honum í staðinn bætur, sem einhverjir og einhverjir meta. Alþingi telur sig hafa rétt til þess að taka þennan hluta af Engihlíðarhreppi, og kasta jafnframt frá sér þeirri ábyrgð, sem það hefir tekið á sig um leið, að ákveða, að hreppurinn fái fullar bætur fyrir. Mér dettur ekki í hug að bera nokkrar brigður á það, að viðkomandi sýslumaður, sem er búsettur í Blönduóshreppi, muni alls ekki útnefna þessa matsnefnd, ef til kemur. Ég býst við, að hann víki sæti, og þá vitum við ekkert, hvernig til tekst um þessa skipun. Það getur því orðið ókunnugur maður, sem útnefnir þessa menn, og þar af leiðandi getur farið svo, að þeir verði ekki heppilega valdir. Ég tel því, að hæstv. Alþingi, með því að ákveða að þessi skipti skuli fara fram án þess að ganga betur frá þessu atriði, hafi tekið á sig allt of mikla ábyrgð og sýnt allt of litla ábyrgðartilfinningu fyrir því að ganga úr skugga um, að hreppurinn missti einskis i. Ætti því að samþ.brtt. okkar hv. 10. landsk., þó að henni kunni, frá sjónarmiði hv. 1. þm. Eyf., að vera í einhverju ábótavant, sem ég þó ekki sé. Verði hún drepin, er þingið þar með búið að ákveða, að þessi hreppskipti skuli fara fram, en því kemur ekkert við, hvernig fari um skaðabæturnar.

Drepa frv. á eftir

. Þá er réttara að tala ekkert um skaðabætur, en úr því að þessi veila er komin fram, að það þurfi að bæta hreppnum þetta að fullu, verður hæstv. Alþingi að stíga sporið til fulls og sjá um, að hreppnum verði bætt að fullu.

Bernharð Stefánsson Mér virðist óþarft, að mikið sé talað um þessa brtt., og þá ekki sízt fyrir mig sem get unað vel við þá lausn þessa máls, að því sé öllu komið fyrir kattarnef. Ég fæ ekki séð, að brtt. á þskj. 193 sé neitt til bóta fyrir frv., ef það á annað borð verður samþ., eða bæti rétt Engihlíðarhrepps frá því, sem frv. ætlast til. Annars mun ég ekki fara langt út í umr. um mál þetta nú, því að ég get að mestu leyti fallizt á það, sem hv. 1. þm.N.-M. sagði í sambandi við það. En úr því ég annars stóð upp, vil ég nota tækifærið til þess að víkja nokkrum orðum að hv. 10. landsk. Hann sagði, að vitanlega lægju fyrir skýrir hreppsreikningar, sem hægt væri að byggja á útreikninga í þessu sambandi. Ég veit það vel, að fyrir liggja hreppsreikningar Engihlíðar- og Blönduóshreppa, en ég veit það líka vel, að sýslufundir eiga að úrskurða alla hreppsreikninga. Um þetta þarf hv. 10. landsk. því ekki að fræða mig. En ég hygg, að það standi ekki í reikningum Engihlíðarhrepps, hver hafi verið útgjöld hans fyrir þann hluta hreppsins, sem nú er talað um að leggja undir Blönduós. Ég býst við, að það gæti orðið flókið mál að ganga úr skugga um, hversu mikil þau hafa verið, a. m. k. hvað fátækraframfærsluna snertir, því oft er ekki hægt í fljótu bragði að vita um þurfamennina, þar sem í mörgum tilfellum þarf löng málaferli til þess að fá úrskurð um þá. Þetta þekki ég af langri reynslu í því að fást við sveitarstjórnarmál. Þá sagði hv. 10. landsk., að það væri skylda sýslun. að úrskurða um þetta mál. Ég veit vel, eins og ég þegar hefi tekið fram, að sýslunefndin á að úrskurða hreppsreikningana, en ég held, að það standi hvergi í lögum, að hún eigi að úrskurða reikninga viðvíkjandi þessu máli. Mér virðist því einsætt, að verði brtt.samþ., þá geti það orðið til þess, að það geti dregizt lengi, að Engihlíðarhreppur fái nokkrar bætur, því alltaf má véfengja þær tölur, sem komið er með, ef enginn á að úrskurða. Ég held, að það sé misskilningur hjá hv. 1. þm. Skagf., að matsmenn eigi að kveða á um þessar umræddu bætur, enda þótt brtt. 703 verði samþ. Mér skilst nfl., að með samþ. hennar séu þeir úr sögunni. En samkv. henni liggur málið þannig fyrir, að Engihlíðarhreppur á að fá bætur eftir reikningum, sem enginn á að úrskurða. Hvað mig snertir, lít ég svo á, að eigi á annað borð eitthvað að verða úr þessu, þá býst ég ekki við, að önnur sanngjarnari leið verði fundin en sú, sem frv. gerir ráð fyrir, að óvilhallir menn geri hér um. Ég tel till. því óþarfa og jafnvel skaðlega, eins og hún liggur fyrir. En ég bendi aðeins hv.flm.till. á það, hvort þeim sýnist þá ekki að gera till. þannig úr garði, að hún verði frambærileg.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Þetta frv. er komið frá hv.Nd. og gekk í gegnum þá hv. d. án breyt. Það, sem hér er farið fram á í þessu frv., er í stuttu máli það, að á nokkrum vörutegundum, sem sérstaklega eru notaðar til iðnaðar, er hækkaður vörutollur og í einstökum tilfellum eru vörur, sem notaðar eru til iðnaðar, færðar til í tollstiganum; þannig er lækkaður skattur á pappír og pappa til bókbands, sem var í hærri skala áður. Iðnn. hefir athugað frv. og borið það saman við gildandi lög og hefir ekki fundið ástæðu til að gera við það breytingar. Telur n., að stefna sú, sem í frv. felst, að lækka tolla á vörum til iðnaðar, sé rétt, og mælir með því, að frv. sé samþ. eins og það liggur fyrir. Ég skal taka það fram, að hv. 5. landsk. hefir skrifað undir með fyrirvara; og mér er kunnugt um, í hverju sá fyrirvari er fólginn. Í 1. frvgr. er tekinn upp pappír og pappi til bókbands, og hv. 5. landsk. var ekki ljóst, hvernig á því stóð, að þetta var ekki í tilsvarandi grein í núgildandi lögum, en ég hefi athugað það síðan, að þessi vörutegund var færð í lægri gjaldstiga. Ég hefi skýrt þetta fyrir hv. 5. landsk. og tel fyrirvara hans þar með úr sögunni.

Jón Pálmason Það voru nokkur atriði, sem fram komu við fyrri hl. þessarar umr., er gerðu það að verkum, að ég kvaddi mér hljóðs. Hv. þm. Mýr., frsm. meiri hl. n., kvað ekki hafa verið hægt að fela Búnaðarfél. stjórn þessara mála, því að búnaðarmálastjóri er ekki beint undir valdi ríkisstj., heldur búnaðarþings og stj. Búnaðarfél. Ísl. En það eru engin mótmæli gegn því, að þeir menn hafi með höndum stj. þeirra mála, sem hér er um að ræða. Ég sé ekki ástæðu til að fara að stofna ný embætti eða að safna í stj. þessara mála nýjum mönnum, sem þurfa að hafa sérstök laun, ef hægt er að komast af án þess. Ég held, að starfsmenn Búnaðarfél. hafi ekki svo miklum störfum að gegna allt árið, að ekki megi með betra fyrirkomulagi fela þeim stj. þessara nýbýlamála. Ég kysi því helzt, að hv.þd. gæti fallizt á mína till., að Búnaðarfél. verði falin þessi stj., þannig, að kosnir yrðu 3 af starfsmönnum félagsins í því skyni. Hv. þm. V.-Húnv. hélt því fram, að af brtt. landbn. væri auðséð, að hún ætlaði ekki hlutaðeigandi mönnum, sem til nýbýla stofnuðu, svo góð lífsskilyrði sem skyldi. Það skein út úr ræðu hans, að það yrði strax að reisa handa þeim byggingar í fullkomnasta stíl, að það væri óviðunandi, að þeir hefðu ekki hlöður yfir hey sín o. s. frv. Við vitum nú, að mikill hluti bænda hefir ekki hlöður né byggingar af fullkomnustu gerð, og er varla hægt að gera kröfur til þess, að þessum mönnum verði af ríkinu veitt betri skilyrði en bændur hafa almennt hér á landi. Höfuðsjónarmið n. hefir verið að koma í veg fyrir, að svo mikil skuldabyrði hlaðist á þessa menn, sem hér er um að ræða, að þeir gætu ekki undir henni risið. Hér verður að stilla öllum kröfum í hóf. Ég hefi ekki haft tök á að athuga þær brtt., sem útbýtt hefir verið, svo að ég get ekkert um þær sagt að svo stöddu. En þegar hv.þm. hafa hugleitt, í hverju okkur greinir á, þá vænti ég þess, að þeir geti fallizt á, að mín till. sé sú eðlilegasta, sérstaklega þar sem gert er ráð fyrir í lögunum, að þessir búnaðarfélagsmenn leggi fram sérþekkingu þá, sem þeir hafa, til leiðbeiningar við stofnun þessara nýbýla.

Magnús Guðmundsson Ég vildi aðeins taka það fram, að ég er ekki samþykkur brtt. á þskj. 703, því að mér skilst, að hún muni binda of mjög hendur þeirra manna, sem eiga að meta bæturnar til Engihlíðarhrepps. Með brtt. þessari eru matsmönnunum bundnar of þröngar reglur. Hinsvegar skal ég taka það fram, að ég ætlast til, að Engihlíðarhreppur fái fullar bætur fyrir þann tekjumissi, sem hann kann að verða fyrir, að athuguðum öllum kringumstæðum. Þegar mál þetta var síðast hér til umr., for hv.þm. S.-Þ. nokkuð sögulega út í það, og þá sérstaklega að því er snertir byggingu Blönduóskauptúns. Sakir þess, að mér fannst ekki rétt með allt farið hjá hv.þm., vildi ég leyfa mér að gera lítilsháttar leiðréttingu. Það er þá fyrst, að mjög mikill efi er á því, hvort kauptún hefði nokkurntíma myndazt sunnan Blöndu, ef brú hefði verið komin á hana þegar fyrstu verzlunarhúsin voru reist þar, því að verzlunarstaðurinn myndaðist upphaflega sunnan Blöndu vegna þeirra héraða, sem liggja sunnan og vestan árinnar. Þetta vildi ég taka fram, án þess ég viti nokkuð um það, hvort kaupfélaginu hafi verið neitað um pláss sunnan Blöndu, eins og hv.þm. vildi vera láta. Annars virðist mér, að það hafi verið alveg rétt hjá kaupfélaginu að byggja norðan árinnar, þar sem það byggði ekki hús sín fyrr en eftir að brúin á Blöndu var gerð, en hún var byggð 1897, ef ég man rétt.

Jakob Möller Það var aðeins út af innskoti hæstv. fjmrh. inn í ræðu mína áðan, þar sem ég var að bera saman skattstigann samkv. núgildandi l. og samkv. þessu frv. á tekjum frá 2000 kr. og upp í 6000 kr., og sagði hæstv. ráðh., að munurinn á þessu tvennu væri 10% viðaukinn, sem leyft hefði verið að leggja ofan á skattinn. Ég sagði, að til þess að leggja hann ofan á þyrfti sérstaka heimild í l., en ég hafði þá ekki tíma til þess að fletta þessu upp, svo að ég gæti sýnt það svart á hvítu. En nú hefi ég gert þetta, og vil ég biðja hv.þm. að veita því athygli, að í tekjuskattslögunum frá 9. jan. 1935, síðast í kafla VI. í 55. gr., stendur þetta ákvæði til bráðabirgða: „Ríkisstj. er heimilt að innheimta tekju- og eignarskatt álagðan 1935 með 10% viðauka“. Það þurfti því að endurnýja hann, en það hefir ekki verið gert. Það þurfti sérstaka lagasetning til þess að fá þessa heimild. Hæstv. ráðh. virðist þá fullkomlega hafa fylgt dæmi vissrar persónu, sem hann virðist hafa tekið sér til fyrirmyndar. En um þá persónu er það sagt, að hún hafi það fyrir sið, þegar henni er réttur litli fingurinn, að taka alla höndina. Hæstv. ráðh. var það ekki nóg að taka litla fingurinn, sem honum var réttur með tekjuskattsl. frá síðasta þingi, heldur tók hann alla höndina, með því að færa þetta í nýtt frv. og stórhækka skattinn. Ég býst því við, að það verði ekki annað sagt heldur en hæstv. fjmrh. standi þessari fyrirmynd sinni fyllilega á sporði.

Bernharð Stefánsson Ég nenni ekki að vera að karpa um þetta við hv. 2. þm. S.-M. Ég hefi ekki sannfærzt af hans seinustu ræðu, og í stað þess að svara honum, sem ég hefi líka tæpast rétt til samkv. þingsköpum, vildi ég gera fyrirspurn til hv. 2. þm. S.-M. og hv. 10. landsk., flm.till. á þskj. 703, þess efnis, hvernig eigi eftir niðurlagi till. að ákveða um fátækraframfærið, hvað af því hafi stafað af þeim hreppshluta, sem ætlazt er til, að verði sameinaður Blönduóshreppi. Hvort þeir hafi það í höfðinu alveg skýrt og tvímælalaust, eftir hvaða reglum það eigi að gera. Þar sem hv. 2. þm. S.-M. hefir eftir því sem hann upplýsti, verið 35 ár hreppsnefndarmaður og oddviti, má ætla, að það sé skýrt í hans höfði, þó að það hafi ekki komið fram í d., hvernig hann hugsar sér þetta. Vildi ég þá gjarnan spyrja hann líka, hvort hann hafi aldrei orðið var við það í þessari 35 ára reynslu, að það léku tvímæli á því um suma þurfalinga hvar þeir ættu sveitfesti. Ef hann hefir orðið var við þetta á þessum langa starfstíma við sveitarstjórnarmál, vildi ég spyrja bann að því, hvort hann gæti hugsað sér, að orkað gæti tvímælis um einhvern þurfamanninn þarna, hvort sveitfesti hans í Engihlíðarhreppi stafaði af dvöl hans í þeim hluta, sem á að vera Engihlíðarhreppur áfram, eða þessum nýja hluta. Hv. 2. þm. S.-M. sagði, að það væri mitt og hv. 1. þm.N.-M. að laga þessa brtt., svo hún yrði frambærileg. Ég get ekki séð það. Ég vil láta fella brtt., og reyndar frv. allt, og sé því ekki ástæðu til að vera að bera fram brtt. Mér finnst, að það sé þeirra, sem till. hafa smíðað, að gera hana þannig úr garði, ef þeim er annt um, að hún verði samþ. eða tekin alvarlega, að hún verði frambærileg. Eins og till. er nú, eins og ég sýndi fram á og hv.þm. hafa ekki hrakið, leiddi samþykkt hennar eingöngu til þess, að allt þetta mál kæmist í sjálfheldu. Þegar búið væri að taka þennan hreppshluta af Engihlíðarhreppi og steypa honum saman við Blönduós, yrði áreiðanlega ágreiningur um niðurstöðu hreppsreikninganna - ekki hvað fátækraframfærið væri mikið í heild, heldur hvernig bæri að skipta því, eins og ég hefi áður getið. Um það er enginn til að úrskurða, því að það er ekki verk sýslunefndarinnar, þá að hún eigi að úrskurða hreppsreikningana í heild. - Nei, ég held að þessi hv.þm. ættu að fara heim og læra betur, m. ö. o.: Þeir ættu að laga þessa till. ef þeim er annt um, að sú hugsun, sem liggur til grundvallar fyrir henni, verði viðurkennd. Eins og till. liggur fyrir er hún ekki frambærileg, og þótt hv. 2. þm. S.-M. segi mér og öðrum hv.þm. að búa hana betur út, þá get ég ekki verið að því nú á elleftu stundu. Mér finnst það vera flm. að gera það.

Páll Zóphóníasson Herra forseti! Mér finnst kenna misskilnings í tveim atriðum hjá hv.þm. Hafnf., sem ég vildi gjarnan leiðrétta, án þess þó að blanda mér að öðru leyti í þessar umr. Það er í fyrsta lagi það, að hv.þm. gáir ekki að því, að ábyrgðarmenn fyrir þá menn, sem fengið hafa lán úr kreppulánasjóði, hafa verið alveg óvitandi og engu ráðandi um það, hvað gert yrði við þessa menn. En þeirra atkv. hefir komið til, sem gefið hafa mönnum eftir af skuldum. Það er gert með þeirra samþykki, en aftur er ábyrgðin færð á hina án þeirra vitundar. Þetta er sá stóri eðlismunur, sem mér virðist hv.þm. ekki hafa gert sér ljósan. Annað atriði er það, að það er ekki meiningin með frv., að það eigi að kaupa ábyrgðir af öllum mönnum. Það stendur beint í frv.: „til greiðslu hluta af þeim kröfum“ o. s. frv. Vitanlega er það ekki meiningin að kaupa ábyrgðir af þeim mönnum, sem eru ágætlega borgunarfærir, heldur er það meiningin að kaupa ábyrgðir af þeim, sem sjáanlega verða ósjálfbjarga menn, ef þeir „borga“ ábyrgðirnar.  Það er þetta tvennt, sem mér finnst hv.þm. Hafnf. byggja á misskilningi, annarsvegar það, að það er ekki meiningin að kaupa ábyrgðir af öllum mönnum, heldur aðeins þeim, sem þurfa þess, og hinsvegar það, að ábyrgðarmennirnir sjálfir hafa engu ráðið um það, hvort ábyrgðirnar lentu á þeim, en þeir, sem hafa gefið eftir af skuldum, hafa ráðið því sjálfir, hvað mikið þeir gæfu eftir. - Að öðru leyti ætla ég ekki að blanda mér inn í þetta mál.

Páll Hermannsson Það er aldrei nema rétt, að þegar meta á þær bætur, sem Blönduóshreppur á að greiða til Engihlíðarhrepps, þá ber fyrst og fremst að líta á fortíðina, en að miða aðeins við síðustu 5 árin tel ég of þröngt. Þó ekki sé spáð fram í framtíðina, þegar meta skal þessar umræddu bætur, þá má þó líta á, hvernig útlitið er, hvort líkur séu til, að þarfirnar framundan muni verða svipaðar þörfum undanfarinna ára, og hafa það eitthvað til hliðsjónar. Annars verð ég að halda mig við það, sem ég þegar hefi tekið fram, að skynsamlegasta leiðin í þessu tilfelli sé sú, að láta dómkvadda menn meta bæturnar. Það verður réttlátast fyrir báða aðilja. Þá vil ég að síðustu taka það fram, að ég hefði kosið, að frv. þetta hefði fengið betri undirbúning heima í héraði, áður en það var sent hingað til Alþingis. Þetta tel ég mig hafa sýnt með till. mínum. Hinsvegar skal ég taka það fram, að eftir þeim staðháttum, sem þarna eru fyrir hendi norðurfrá, þá mun aðeins lítið tímaspursmál, þar til Blönduóskauptún verður sameinað í eitt hreppsfélag, enda þótt það verði ekki í þetta sinn. Öll rök, sem færð hafa verið fram með frv., hafa sýnt það ljóslega, að allt bendir til þess, að Blönduóskauptún hljóti að eiga að vera eitt sveitarfélag.

Frsm. minni hl. (Þorsteinn Briem) [óyfirl.]: Það er nú nokkuð liðið síðan mál þetta var rætt síðast hér í hv. d., og er ég því ekki viss um, að ég taki til greina þau mótmæli öll, sem fram komu gegn brtt. okkar hv. 1. þm. S.- M., með því að ég hefi ekki teiknað niður svo nákvæmlega það, sem á móti henni var mælt. Út af ummælum hv.þm. S.- Þ. vil ég taka það fram, út af þessum herskatti, sem hann réttilega var að tala um að væri hætta á, að yrði lagður á kaupfélag Húnvetninga, að það er m. a. af þeirri ástæðu, af þeim ótta við þann herskatt, sem ég er á móti frv., auk þess sem undir mitt álit í þessu máli renna þær stoðir, sem ég hefi áður tilgreint, að frv. þetta sé ekki nægilega undirbúið. Og að mínum dómi er ekki forsvaranlegt að afgr. það með svo litlum undirbúningi í héraði sem það þegar hefir fengið. Vil ég því leggja áherzlu á, að eðlilegast sé að fella frv. sjálft. Hv. 1. þm. Eyf. benti á, að það væri ekki víst, að þessi brtt. okkar hv. 2. þm. S.- M. næði tilgangi sínum, með því að ekki væri tiltekið í brtt., hver ætti að leggja úrskurð á þá reikninga, sem eftir ætti að fara, þegar reikna skyldi út bæturnar. Ég verð að líta svo á, að hér liggi fyrir viðeigandi reikningar frá síðustu 5 árum. Það liggur í hlutarins eðli, að þeir hljóti að vera nægilega sundurliðaðir, svo að eftir þeim ætti að mega reikna þetta út eins og fremur einfalt reikningsdæmi. Hinsvegar, ef ágreiningur yrði um þetta efni, teldi ég eðlilegt, að sýslunefnd, sem leggur annars úrskurð á hreppsreikninga, skæri úr, ef til ágreinings kæmi. Ég ætla, að þeir liðir, sem þyrfti að ákveða bæturnar eftir, bæði brúttótekjurnar og svo útgjöld til frádráttar þeim, hljóti að liggja það glöggt fyrir í hreppsreikningum Engihlíðarhrepps síðustu 5 árin, að ekki sé þeirra vegna ástæða til að vísa þessari brtt. frá. Hinsvegar er það svo, að ef hv. 1. þm. Eyf., sem annars tók vel í að vera með að fella þetta frv., óskar þess, að bætt verði við brtt. okkar ákvæðum um það, hvaða aðili skuli hafa úrskurðarvald, ef til ágreinings kemur í þessu efni, þá er ég fús að ganga inn á það. Hv. 4. þm. Reykv. var að tala um, að um óvenjulega leið væri að ræða í brtt. á þskj. 703. Út af þessum ummælum hv.þm. vil ég benda honum á, að hann vildi sjálfur fara miklu óvenjulegri leið, þegar hann mælti á móti dagskrártill. minni við 2. umr. þessa máls hér í d. Hann lagði þá áherzlu á, að Alþingi dæmdi í þeim ágreiningi, sem hér kynni að verða á milli hlutaðeigandi hreppa um hreppamörkin. Það er því ekki nema eðlilegt áframhald af því, sem hann hélt fram þá, að Alþingi kveði á um skaðabæturnar, hvernig þær skuli reiknast. Hvort þær verða háar eða lágar, er ekki hægt að segja um á þessu stigi málsins. Að endingu vil ég taka það fram, að ég tel einu leiðina til þess, að Engihlíðarhreppur fái þær bætur, sem hann getur látið sér lynda, að brtt. á þskj. 703 verði samþ. Annars legg ég höfuðáherzluna á það, að frv. verði fellt.

Jóhann Jósefsson [óyfirl.]: Mig langar til að svara hæstv. ráðh. fáum orðum. Honum þóknaðist að vera með skæting gagnvart mér og öðrum fyrir að hafa mælt gegn frv. Það heitir á hans kurteisa máli að „blása sig upp“, ef þm. láta í ljós skoðun sína á málum. Ég ætla nú ekki að fara að gjalda honum í sömu mynt. En þar sem hæstv. ráðh. sagði, að ég væri í ósamræmi við sjálfan mig, er ég í ræðu minni annarsvegar taldi tormerki á því, að áhugamál míns kjördæmis fengju framgang hjá stj., en sagðist hinsvegar hafa átt tal við hæstv. ráðh. og þeir hefðu sagt, að málinu yrði frestað til 3. umr., þá svara ég því, að reynslan verður að skera úr því, hve örlátir stjórnarflokkarnir verða við þetta mikla framleiðslufélag landsmanna. Þá heyrðist mér á hæstv. fjmrh., að hann álíti, að eftir okkar till. ættu fjárl. að nema 11 millj. í stað 15 millj., og dró hann af þessu þá ályktun, að við vildum stöðva allar opinberar framkvæmdir. Ég hefi nú mælt í móti þessu frv., og það krafa mín og allra útgerðarmanna, að útflutningsgjaldi af sjávarafurðum verði af létt. Segir hann, að ég vilji þannig hafa af ríkissjóði 4 millj. kr. Þetta er nú rangt reiknað. Þó að löng sé nú orðin stjórnartíð hæstv. ráðh. og hann virðist farinn að gleyma því, að aðrir hafi nokkurn tíma komið nálægt fjármálum ríkisins, þá er það nú samt svo, að sjálfstæðismenn hafa líka afgr. fjárl., en ekki með þessum hætti. Sjálfstæðismenn stóðu að fjárl. l924, en lögðu samt ekki niður verklegar framkvæmdir, heldur juku þær þvert á móti. Viðvíkjandi aths., sem ég gerði um fyrirsögn frv. og efni, heyrðist mér á hæstv. ráðh., að hann gerði ráð fyrir, að þetta yrði alls ekki bráðabirgðatekjuöflun. Hann talaði um, að í venjulegu árferði myndi einhver hluti af þessu fé nást inn á venjulegan hátt. Þetta er nú mjög teygjanlegt orðalag. Hinsvegar kannaðist hann við, að mestur hluti þess myndi halda áfram að nást inn á þennan óvenjulega hátt. Þessi tekjuöflun verður eftir því framhaldandi gjaldstofn, og á því ekki að vera að flagga með því að þetta sé bara til bráðabirgða. Um hina fullyrðingu hæstv. ráðh., að meiri hluti þessa gjalds snerti ekki þarfir almennings, er það að segja, að hún hefir verið greinilega afsönnuð.

Ég hefi ekki talað um það

. Ég hefi skrifað þetta upp eftir honum, en mér þykir vænt um, ef hæstv. ráðh. vill falla frá því nú. Nú er þetta ekki eina álögufrv. frá þessum mönnum. Hér á dögunum var á ferðinni annað frv. hér á þingi, og hafði það einnig í för með sér aukna skatta á nauðsynjar almennings, en það hverfur þó alveg í skuggann, þegar þessi stóri skattur kemur. Það frv. var lagt fram í vor, og tel ég víst, að það eigi að verða að l. Þar eru margar nauðsynjavörur tollaðar fram yfir það, sem nú er, og þó að það sé í orði kveðnu gert til þess að bæta aðstöðu innlends iðnaðar, verður árangurinn sá, að þeir, sem eiga að nota þessar vörur, verða að kaupa þær dýrara verði. Hæstv. ráðh. miklaði það fyrir sér, að ég færi fram á 4 millj. kr. tekjulækkun með því að leggja til, að frv. yrði fellt. Samkv. því, sem upp er gefið í forsendum frv., er ætlazt til, að þetta verði 1 millj. kr. tekjuöflun. Nú er á fjárl. gert ráð fyrir 130 þús. kr. tekjum umfram gjöld. En til þess að vera öruggur, vill hæstv. ráðh. fá samþ. þennan tekjuauka, sem nemur 1 millj. Jafnvel þó að allar þessar framkvæmdir væru nauðsynlegar, sem ekki er hægt að segja, eins og nú árar, þá þyrfti ekki heila milljón til að vinna upp á móti hallanum. Það, sem vantar inn í frv., eru 300 þús. kr. til alþýðutrygginganna, 200 þús. kr. til nýbýlamyndunar og 55 þús. kr. til kartöfluverðlauna, samtals 555 þús. Það getur verið, að hann og aðrir í stj.flokkunum megi gera ráð fyrir því, að einhversstaðar muni ísinn bresta undan hælum þeirra, eins og hv. 3. þm. Reykv. orðaði það. En þeir eru þá ekki í vandræðum, þeir góðu menn. Þverrandi gjaldgetu þjóðarinnar svara þeir sí og æ með auknum sköttum og tollum. Það er með þessa menn eins og sagt er í ritningunni, að konungur kom eftir annan, og þótti sá fyrri hafa verið strangur í því, að leggja álögur á fólkið, en sá, sem á eftir kom, sagði við fólkið: „Faðir minn refsaði yður með svipu, en ég mun ekki refsa yður með svipu, heldur mun ég refsa yður með skorpionum“. Þessi aðferð er viðhöfð hér, því eftir því sem þjóðin á verra með að greiða skatta og tolla, þeim mun meira eru þeir hækkaðir af stj.

Ingvar Pálmason Af því að ég er meðflm. að þessari brtt. ásamt hv. 10. landsk. og af því að hv. andstæðingum þessarar brtt. hefir þótt svo mikið liggja við, að þeir eru þrír búnir að tala yfir hv. 10. landsk. dauðum, þykir mér rétt að segja nokkur orð. - Það hafa aðeins tveir af hv. andmælendum till. fært rök fyrir því, hvers vegna þeir eru á móti henni. En það vill svo hlálega til, að þeir eru þar sinn með hvoru móti. Hv. 1. þm. Eyf. er á móti till. af því, að hann telur, að sá grundvöllur, sem á að reikna skaðabæturnar eftir, sé ekki til, eða a. m. k. svo ógreinilegur, að það hljóti að valda ágreiningi. Hv. þm. vitnaði til þess, að hann væri búinn að fást við sveitarstjórnarmál í 20 ár og vissi þetta af reynslu. Það geta náttúrlega fleiri. sagt. Ég tel það ekkert sönnunargagn, þó að ég sé búinn að fást við þessi mál í 35 ár, og alllangan tíma af því oddviti. En það verð ég að segja, að ég tel, að þeir reikningar séu ekki í góðu lagi, sem ekki er hægt að fá greinilega út úr, hver fátækraframfærslan hefir verið í hreppnum og hverjir hafa þegið sveitarstyrk. Hv. þm. taldi mest vandkvæði á að finna, hver fátækraframfærslan hefði verið í hverjum hreppshluta. En ég held áreiðanlega, að fyrir hverri slíkri greiðslu séu til ágætar sannanir. Ég get ekki séð, að það þurfi að valda neinum ágreiningi, auk þess sem hv. 10. landsk. benti á, að ef um slíkt væri að ræða, þá væri það eðlileg leið að fara með það til sýslunefndar, sem ber ábyrgð á samþykkt hreppsreikninganna, og láta hana skera úr. Sýslunefndin hefir á sínum tíma samþ. reikningana, og ef þar hafa verið einhver ágreiningsatriði, þá upplýsast þau auðvitað með því. Hv. 1. þm.N.-M. var á móti þessari brtt. af því, að hann taldi, að reynsla síðustu 5 ára væri ekki nægilega sterkur grundvöllur til þess að byggja á. Það er satt, að ætti maður að byggja á einhverju föstu, byggir maður á því, sem liðið er. Það má vel vera, að það væri tryggari grundvöllur að hafa tímann t. d. 10 ár. En það raskar ekki því, að þegar á að meta skaðabæturnar, er eðlilegt, að það sen lagðar til grundvallar þær tekjur, sem hreppurinn hefir haft af þessum hreppshluta. En öðru máli gegnir, ef um er að ræða að skipta hreppsfélagi í tvennt. Þá þyrfti að skipta ýmsu, t. d. eignum og skuldum og öðru því líku. Þó gæti komið til álita, hvort ætti að meta eða ekki. En hér er ekki um það að ræða, heldur að Engihlíðarhreppur fái bættan þann fjárhagslega halla, sem hann verður fyrir vegna þess, að þessi hluti hreppsins er tekinn og lagður undir annan hrepp. Um það eru allir sammála, að Engihlíðarhreppur eigi að fá skaðabætur. Og ef ekki á að byggja skaðabæturnar á því, hverjar tekjur hreppurinn hefir haft af þessum hreppshluta síðustu 5 árin, þá veit ég ekki, á hverju á að byggja. Ég held, að mat, sem byggist á því, hverjar tekjur Engihlíðarhrepps verði eftir 10 eða 12 ár, geti ekki orðið réttlátt. Það getur verið, að einhver sé svo góður spámaður, að hann geti spáð því og það reynist rétt. En ég hefi aldrei nokkurntíma þekkt, að skaðabótakröfur væru byggðar á öðru en því, sem fyrir liggur. Ég held því, að ekki sé hægt með neinum rökum að mæla á móti því, að sá grundvöllur, sem þessi brtt. leggur um skaðabætur, er réttur. En hitt er annað mál, eins og hv. 1. þm.N.-M. kom inn á, að það getur alltaf verið álitamál, hvort tímalengdin, sem miðað er við, er sú rétta. En sé byggt á því, sem liðið er, er verið að byggja á staðreyndum, en ef á - eins og hér er komið fram - að byggja á því, sem mönnum dettur í hug, að kunni að eiga sér stað í framtíðinni, þá held ég, að málið fari að verða varhugavert. Menn verða að gæta að því, hvað það er, sem hér liggur fyrir. Það er ekkert annað en að þessi hreppur á að fá skaðabætur, og þær hljóta að miðast við það, hvers hann missir í. Ég held meira að segja, að það sé ekki viðeigandi og jafnvel varhugavert fyrir hæstv. Alþingi, ef það á annað borð ætlar að fyrirskipa þessi hreppsskipti, að fella till. okkar, því að hún er byggð á þeim eina grundvelli, sem skaðabæturnar geta byggzt á. Með því að fella þessa brtt. er þingið þar með búið að gefa væntanlegum matsmönnum, sem þá yrðu skipaðir, undir fótinn um, að ekki eigi að byggja á þessum grundvelli, heldur því, hvað þeir séu klókir að spá fram í framtíðina. En hitt er annað mál, að það mætti kannske bæta þessa till. okkar, því að hún er sjálfsagt ekki alfullkomin frekar en önnur mannanna verk. Finnst mér það þá vera verk þeirra manna, sem sjá ófullkomleika till., að bæta úr henni. Það er réttara heldur en að þeir krefjist þess, að við bætum okkar verk, sem við ekki könnumst við, að sé neitt sérlega ábótavant. Annars sé ég ekki ástæðu til þess að vera að fjölyrða um þetta. Ég kunni betur við að láta sjá, að ég fylgi ekki till. aðeins til málamynda. Mér er það full alvara, að þar sé gengið svo frá þessu máli, að hreppurinn, sem með þessu er verið að breyta, sé ekki beittur neinu ofríki. Þegar tekinn er nokkur hluti af þessum hreppi, að honum nauðugum, og lagður undir annan hrepp, finnst mér sú skylda hvíla á hæstv. Alþingi að tryggja, að hann verði ekki fyrir neinu fjárhagslegu tjóni. Hinsvegar verð ég að segja það, að verði brtt. okkar felld, kemur ein ástæðan enn til þess að greiða atkv. á móti frv. Hún er sú, sem ég sagði áðan, að þá er Alþingi búið að sýna sinn vilja í því, að það vill ekki byggja á því, hverjar tekjur Engihlíðarhreppur hefir haft af þessum hreppshluta síðastl. 5 ár, heldur aðeins því, sem matsmennirnir telja rétt.

Frsm. (Magnús Jónsson) Eins og frv. kom upphaflega fram, er efni þess það, að koma á sömu reglu um frest til framtals í öðrum kaupstöðum eins og er í Rvík. Við meðferð þess í hv.Nd. voru sett inn 2 ákvæði, eftir tillögum ríkisskattanefndar, sem fjhn. þessarar hv. d. hefir fallizt á, og n. leggur því einróma til, að frv. verði samþ. óbreytt.

Frsm. (Thor Thors) Allshn. hefir tekið þetta mál til athugunar og hefir orðið ásátt um að leggja til, að frv. nái fram að ganga með þeirri einu breyt., að ríkið greiði 4/5 af kostnaði, í stað 3/4, sem ráðgert er í frv. Þessi brtt. er í samræmi við þá ákvörðun, sem ætlazt er til, að tekin verði upp í frv. til framfærslulaga sjúkra, þar sem gert er ráð fyrir, að ríkið leggi fram 4/5 af kostnaði. Ég vil geta þess, að hv.þm. Barð. var ekki á fundi, þegar þetta var rætt, en ég veit ekki annað en hann sé samþykkur n. um að samþ. frv. með þessari breytingu.

Frsm. (Jón Pálmason) Hv. þm. Hafnf. vek að því aftur nú, að verið væri að gera upp á milli manna, annarsvegar þeirra, sem kröfur ættu á kreppulántakanda og hinsvegar þeirra, sem væru ábyrgðarmenn. Hv. síðasti ræðumaður hefir nú sýnt fram á, hve mikill eðlismunur er milli þessara tveggja aðila. Aðrir hafa átt þess fullkominn kost, a. m. k. í flestum tilfellum, að segja um það, hvort þeir vildu fella niður af kröfum sínum eða ekki, en ábyrgðarmennirnir hafa ekki haft neitt vald á því, heldur hafa bankarnir og sparisjóðir þar ráðið öllu um. Þá var hv.þm. Hafnf. að tala um það sem annmarka á þessu frv., að ekki væri gerður neinn greinarmunur á því, hvort hér ættu bændur eða aðrir í hlut. Þar til er því að svara, að í langflestum tilfellum eru þessir ábyrgðarmenn bændur. Til hins eru að sjálfsögðu nokkur dæmi, að þarna eigi hlut að máli menn búsettir í kauptúnum, en ég verð að telja það á kaflega undarlegt, ef það á að vera annmarki á þessu frv., að þá menn megi einnig styrkja. Hv. þm. Hafnf. sagði ennfremur, að það mætti án efa finna marga fleiri og jafnvel stærri annmarka á þessari löggjöf og framkvæmd hennar. Ég skal ekkert fara út í það, en aðeins taka það fram, að ég efast ekki um, að margir annmarkar séu á þessari löggjöf, og um framkvæmd hennar skal ég ekkert segja hér, en ég tel, að með þessu frv. sé þó áreiðanlega létt af að nokkru leyti þeim annmörkum, sem einna tilfinnanlegastir og óeðlilegastir eru og flestum mun í upphafi hafa verið ljóst, að hlytu að koma fram. Þá var hv.þm. Hafnf. að drepa á þessa sendinefnd bænda, sem kom um daginn til landbn. Alþ. Og það er vissulega ekki að ófyrirsynju, að það er sett í samband við þetta frv., sem hér liggur fyrir, því hljóðið í þeim mönnum var ekki þannig, að neitt til þrautar væri leyst úr vandræðum bænda með þessari kreppulánalöggjöf. því það er auðsær hlutur, að þó látin væri fara fram þessi uppgjör, þá var þess ekki þar með að vænta, að heildarlausn væri komin á þau vandamál, sem nú eru alvarlegust í okkar þjóðfélagi, sem sé að framleiðslan ber sig ekki, vegna þess m. a., hvað háar kröfur eru gerðar til hennar með öll útgjöld. Og meðan svo er, að framleiðslan ber sig ekki, þá duga í raun og veru ekki til fulls neinar ráðstafanir, sem ganga í þá átt, sem hér er um að ræða, a. m. k. ekki þannig, að nein fullnægjandi lausn fáist, þó þær geti verið til mikils léttis. Annars mætti hv.þm. Hafnf. muna það, að ein höfuðkrafa þessara manna úr sendinefndinni var einmitt sú, að þetta ábyrgðarspursmál yrði leyst, og það á nokkuð líkan veg og þetta frv. fer fram á. Í þessu sambandi má einnig víkja að því, sem er eitt af höfuðspursmálunum, og það er það, að hjá a. m. k. þeim, sem eru drenglundaðir í viðskiptum sínum, verða afföll í raun og sannleika ekki nema á pappírnum. Menn stritast við að borga þessar kröfur, jafnvel frekar en aðrar, af því að þeir vilja ekki undir neinum kringumstæðum láta þær skella á mönnum, sem þeim hafa treyst, og af þeim sökum getur aftur þannig farið, að þeir láti heldur afborganir og vexti til kreppulánasjóðs sjálfs sitja á hakanum. -Það er þetta og annað slíkt, sem þessu frv. er ætlað að koma í veg fyrir að meira eða minna leyti. Þá vildi ég víkja örlítið að því, sem hv.þm. Hafnf. sagði seint í ræðu sinni, sem sé það, að sér dytti í hug, að með þessu væri óbeinlínis verið að gefa undir fótinn með það, að ríkið tæki nú á sig allar þessar skuldir, sem stofnað hefði verið til í kreppulánasjóði. Þetta er nú getsök ein, sem ég hlýt að svara á þá leið, sem beinast liggur við, að það er svo fjarri því, að verið sé að gefa undir fótinn með þetta, að samþykkt þessa frv. miðar einmitt að því að koma í veg fyrir það, að þessar skuldir falli á ríkið á komandi tímum. Hér snýr því hv.þm., að mínum dómi, alveg við réttum rökum, því með því að gera upp ábyrgðir, eru meiri líkur til þess, að menn geti staðið í skilum með afborganir og vexti í kreppulánasjóð.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Það er að vísu svo, að í þessum ræðum andstæðinganna, sem hér hafa nú talað, hefir örlítið komið fram, sem ekki hefir komið fram áður í Ed. eða þeim umr., sem hér fóru fram á eldhúsdaginn í útvarpinu. Þess vegna er það svo, að ég hefi þegar svarið þeim ávítum eða gagnrýni, sem hefir komið fram hjá þessum hv.þm. En af því þessi gagnrýni, hefir komið hér fram við l.umr. málsins í þessari d., þá tel ég skylt og rétt að koma hér fram með nokkrar aths. Hv. þm. Snæf. lagði áherzlu á það, að ég væri stórtækastur og óskammfeilnastur af öllum þeim mönnum, sem hafa farið með fjármálastjórn á þessu landi, í því að seilast niður í vasa borgaranna. Ég ætla, að hv.þm. verði að færa rök að þessu. Hann segir, að ég hafi hækkað gjöld til ríkissjóðs um 2 millj. kr. í fyrra og vilji hækka þau um 1 millj. nú. En ef hann athugar betur, þá hlýtur hann að sjá, að þrátt fyrir hækkun á ýmsum tollum og sköttum, þú er nú ekki tekin í ríkissjóð samtals hærri upphæð en að undan fornu. Þess vegna er það ekki svo, eins og hv.þm. vill vera láta og hvað eftir annað hefir verið haldið fram, að með þessu væri meira fé tekið úr vösum manna en áður hefir verið gert, heldur er verið að miða gjöldin við annað en áður hefir verið miðað við.

vegna þess að menn geta ekki borgað lengur

. vegna þess að það, sem hefir verið miðað við áður, sem er mest vöruinnflutningur, hefir dregizt saman. Það skaut einhver því fram, sem hefir verið mikið haldið fram, að þetta væri gert af því, að menn gætu ekki borgað, gjaldstofnarnir hafi rýrnað vegna af mikillar álagningar. Þetta er blekking, og af þeirri ástæðu, að lækkunin hefir aðallega orðið vegna samdráttar á innflutningi til landsins, en samdrátturinn hefir stafað af erfiðleikum í utanríkisverzluninni, en ekki af því, að menn vegna tolla hafi ekki getað keypt þær vörur, sem inn eru fluttar. Þá var hv.þm. Snæf. að tala um útgjöldin 1918, og mér skildist á honum, að það væri eðlilegt, að fjárlög og landsreikningur væru jafnhá nú og 1918. Ég fer ekki langt út í að benda á, hver fjarstæða þetta er. Þeir, sem eitthvað þekkja til fjárl., geta ekki látið sér detta í hug, að hægt sé að færa svo mikið niður á fjárlfrv., að það verði eins og 1918. Ég hygg, að hv.þm. Snæf. mundi reynast slíkt erfitt, því að hann sé að kasta slíku fram hér í d. Þá fór hv.þm. að loknum þessum inngangi að ræða þær leiðir, sem hér á að fara. Það er nú eins með það og það, sem hann sagði um málið almennt, að því hefir verið svarað áður, en ég vil þó svara því örfáum orðum. Hann minntist fyrst á tekjuskattinn, vitnaði þar líka til 1918 og sagði, að þá hefði hann verið 50 000, en nú væri hann áætlaður 1940000 kr. Ég get ekki skilið þetta öðruvísi en svo, að honum hafi þótt ástandið æskilegt eins og það var 1918, sem sé að það væri æskilegast, að tekjur af þessum skatti væru ekki meiri en 50000 kr. Ég verð að segja, að ég get ekki annað en glaðzt yfir þessari yfirlýsingu hv.þm., því að þeir hafa þó annað slagið haldið því fram, að þeir væru ekki á móti beinum sköttum, en nú skaut því upp hjá honum, sennilega óvart, að hann vilji afnema þá, eins og gert væri með því að færa tekju- og eignarskattinn niður í það, sem hann var 1918. Þá var hann að tala um, hvað þessi hækkun kæmi þungt niður á þeim, sem hefðu lágar tekjur. Ég var búinn að gefa upplýsingar í Ed., en ég veit ekki, hvort hv.þm. hefir fylgzt með því. Þessi hækkun nemur nú hvorki meira né minna en því, að sá maður, sem hefir 4000 kr. skattskyldar tekjur, á að borga eina krónu, og svarar það því, að hann hafi 6000 kr. laun. Þessi hækkun, sem er í raun og veru engin hækkun, er til komin af því, að þegar felldur var saman eldri skattstiginn við þá viðbót, sem er eftir sérstökum l., og hátekjuskatturinn, þá var þessi hækkun gerð líka, af tekniskum ástæðum. Mér finnst þessi gagnrýni hv.þm., að gera sér tal út úr þessari einu krónu, satt að segja heldur lítils virði. Þá skal ég víkja að því, sem hann minntist á, hvernig þessi skattur hittir þá menn, sem hafa þær tekjur, sem má telja nokkuð almennar meðal hátekjumanna í Reykjavík. Ætla ég svo hv.þdm. að dæma um það, hvort það sé með þessum skatti verið að íþyngja þeim, sem ætla má, að berjist í bökkum, eins og hv.þm. vill vera láta, Því að hann vildi láta skína í það, að þótt menn hefðu 9-10000 kr. tekjur, þá berðust menn í bökkum að komast af. Þetta er vitanlega rangt hjá honum, því að hver, sem hefir 3-10000 kr. laun og kemst ekki af með þau, hann hagar þá sínu lífi þannig, að til slíks er engin ástæða. Ég veit ekki, hvernig hv.þm. ætlar þeim mönnum, sem hafa 2-3000 kr. laun, að lifa, ef hann heldur, að menn geti ekki lifað á 10000 kr. launum. Ég skal nú taka nokkur dæmi til að sýna. hvernig skatturinn kemur niður hér í Rvík. Sá maður, sem hefir 8000 kr., greiðir samtals í tekjuskatt samkv. þessum ákvæðum og útsvar samkv. gildandi útsvarsstiga hér í Reykjavík tæpar 600 kr., og er þar miðað við 5 manna fjölskyldu. Þetta byggist á því, að áður en skatturinn er lagður á manninn, fær hann frádrátt fyrir skatti og útsvari frá fyrra ári og persónufrádrátt 3000 kr. Ef maður hefir 12000 kr., þá verður hann að greiða í skatt og útsvar 1785 kr. M. ö. o., að maður, sem hefir slíkar tekjur, hefir afgangs rúmlega 10200 kr., eftir að hann hefir gert skil til ríkis og bæjar.

Þeir verða fyrir léttu útsvari

. Útsvarið er reiknað eftir útsvarsstiganum hér í Reykjavík, og get ég lánað hv.þm. þetta ef hann vill. Sá maður, sem hefir 15000 kr. laun, greiðir 3000 kr. og hefir þá eftir 12000 kr. til eigin afnota. Sá, sem hefir 20000 kr. atvinnutekjur, borgar 5000 kr., og hefir þá eftir 15000 kr. til ráðstöfunar. Sá, sem hefir 25000 kr. laun, á að greiða 7200 kr., og hefir hann eftir 17800 kr. Þetta er nú allt það, sem mönnum er gert að greiða til bæjarins samkv. útsvarsstiganum í Reykjavík og hátekjuskattinum eins og gert er ráð fyrir í þessu frv., og er miðað við, að frí laununum er fyrst dregið útsvar og tekjuskattur frá fyrra ári og svo persónufrádráttur. Þess vegna er það ekki annað en blekking, þegar verið er að taka út úr frv. lágmarksupphæð skattskyldra tekna, sem þar er ákveðin, og sagt, að 6000 kr. séu ekki meiri tekjur en svo, að þeir, sem hafi það í árslaun, geri ekki betur en að berjast í bökkum. Þessi umsögn getur nátturlega lítið vel út í augum þeirra manna, sem ekki gera sér grein fyrir og hafa ekki aðstöðu til að vita, hvað t. d. 6000 kr. skattskyldar tekjur samsvara háum nettótekjum eða árslaunum hjá skattgreiðanda. Þá er því haldið fram af stjórnarandstæðingum, að með þessu frv. sé mjög gengið á hlut bæjar- og sveitarfélaga og tekjustofnar þeirra skertir. Ég skal ekki fara langt út í það atriði, en samkv. málamiðlun við Alþfl. var gengið inn á, að tekjuskatturinn skyldi skiptast að helmingi til bæjar og sveitarfélaga,þar sem skatturinn fellur. Þá fer auðvitað mest til þeirra bæjar- og sveitarfélaga, sem hafa mestar skattakyldar tekjur, eða tekjuhæsta gjaldendur. - Þá sagði hv.þm. Snæf., að það mætti ekki skerða eða draga úr sparnaðarhvöt einstaklinga, með því að ganga of langt í skattaálögum gagnvart þeim, og get ég verið honum sammála um það. vitanlega er ekki sama, hversu langt er gengið í því efni. Hv. þm. kom inn á umsögn sænska hagfræðingsins, sem hér hefir dvalið um tíma á vegum skipulagsnefndarinnar í atvinnumálum, sem gaf bendingar um það, að einstaklingarnir þyrftu að spara. En hv.þm. dró ekki rétta ályktun af þeirri umsögn. Íslendingum hefir ekki verið hægt með of háum sköttum frá því að spara eða safna fé. En sparnaðarhneigð er tiltölulega lítil hjá Íslendingum; það er, því miður, inngróin lífsvenja hjá flestum að eyða jafnóðum því, sem þeir afla. Annars er svo stutt síðan almenningur hér á landi fór að hafa peninga undir höndum, að eigi verður með sunngirni um þetta dæmt; en það tekur alltaf nokkuð langan tíma fyrir flestum mönnum að læra þá list, að fara vel með peninga. Hv. þm. Snæf. sagði, að sjálfstæðismenn hefðu alltaf viljað sparnað í fjármálum. Það er að vísu rétt, að þeir hafa viljað spara á fjárl. ríkisins, sérstaklega framlög til verklegra framkvæmda. En ég hefi aldrei getað komið auga á, að sjálfstæðismenn væru nokkur fyrirmynd annara í því að spara tekjur sínar og leggja þær fyrir í sjóði, eða forðast eyðslu og óhóf í lifnaðarháttum. Þvert á móti. Í flokki þeirra og umhverfis þá hafa safnazt menn, sem hafa talið sér skylt að eyða öllu, sem þeir hafa aflað, og jafnvel meiru. Þá kom hv.þm. Snæf. að því, hversu mikið brot það væri á stefnuskrám stjórnarflokkanna í skattamálum að leggja aðflutningsgjöld á vörur. Ég ætla nú ekki að svara fyrir jafnaðarmenn í þessu efni, en f. h. framsóknarmanna vil ég svara því, að þegar þeim var það ljóst, að ekki var hægt að ganga lengra í skattaálögum með beinum sköttum - þ. e. hækkun tekju- og eignarskatts -, þá höfðu þeir um tvær leiðir að velja, annaðhvort að afla ríkissjóði tekna með ríkisverzlun á einstökum vörutegundum, eða með aðflutningsgjöldum af vörum. Og þeim hefir þótt bezt henta að nota báðar leiðirnar þannig, að taka einkasölu á þeim vörum, sem teljast ekki til brýnna nauðsynja, en eru heppilegar til þess að gefa ríflegar tekjur í ríkissjóð, og leggja aðflutningstolla á aðrar vörur, misjafnlega háa, eftir því hvers eðlis þær eru. Ég mun við 2. umr. víkja nánar að því, hvernig þetta viðskiptagjald kemur niður á hinar einstöku vörutegundir. Þá sögðust þessir hv.þm. Sjálfstfl., þm. Snæf. og þm. vestm., að þeir gætu ekki verið með þessu tekjuaukafrv., af því að það væri nú gengið of langt út n þá braut að afla ríkissjóða tekna. Og hv.þm. Snæf. bætti því við, að það hefði þegar verið gengið of langt í því efni á síðasta þingi. Hv. þm. Vestm. gerði ennfremur þá kröfu f. h. sinna kjósenda, að það yrði nú þegar létt af gjöldum og tollum. Og hygg ég, að hann hafi þar haft í huga afnám útflutningsgjalds af sjávarafurðum. Nú er rétt að athuga, hvaða afleiðingar yrðu af þessari stefnu hv. Sjálfstfl.þm., ef þessum kröfum þeirra yrði fullnægt. Nú vilja þeir áætla, að fjárl. nemi ca. 15 millj. króna. Þeir segjast vera algerlega mótfallnir tekjulögum er samþ. voru á síðasta þingi, og þessu frv., sem áætlað er, að gefi 3 millj. kr. í ríkissjóð, og auk þess vilja þeir lækkun á tollum og gjöldum; við skulum segja t. d., að tveir vilji afnema útflutningsgjald af sjávarafurðum, um það hafa þeir flutt frv. á þinginn. Samkv. þessari stefnu eða kröfum hv. sjálfstm., ef þeim væri framfylgt, mætti búast við, að ríkissjóður hefði úr að moða á næsta ári ca. 11300 þús. kr., í stað 15 millj. kr., sem stjórnarflokkarnir gera ráð fyrir. Hvað þýðir nú þetta, ef slík umskipti yrðu gerð? Og ef þessar yfirlýsingar þm. Sjálfstfl. eiga að gilda, þá verður fyrst og fremst að færa niður útgjöldin í fjárlfrv. um 4 millj. kr., því að með öðru móti er ekki hægt að komast hjá því að bæta við einhverri tollahækkun. Það er ákaflega auðvelt fyrir hv. stjórnarandstæðinga að segja: Við erum á móti öllum skattahækkunum, við erum á móti þessu og þessu, - en það er bara ekki nóg fyrir þá að segja þetta. Þeir verða líka að sýna fram á, hvað á að gera. Ef tekjuhlið fjárl. yrði nú færð niður um 4 millj. kr., þá hljóta vitanlega allar verklegar framkvæmdir að falla niður. Það er einmitt þetta, sem hér er verið, með þessu frv., að taka afstöðu um: Hvort það eigi heldur að lækka skatta og tolla, og fella þar af leiðandi niður verklegar framkvæmdir, eða hinsvegar að halda núv. tekjustofnum og auka heldur við þá, fyrir rýrnun, og reyna svo að halda uppi verklegum framkvæmdum og atvinnu í landinu, eins og stjórnarflokkarnir leggja til. Ég er ekki í vafa um það, að flestir muni í hjarta sínu fallast á að stefna stj. sé rétt. Og ég er viss um, að það rætast ekki spár þessara hv.þm. um, að almenningur áliti hið gagnstæða, ef málin eru lögð rétt fyrir og skýrð óhlutdrægt. En ef einn og einn maður yrði hinsvegar spurður að því, hvort hann vildi greiða einn og annan toll eða skatt, þá mundi hann eðlilega svara því neitandi. væri spurningin lögð fyrir á réttan hátt, þannig að kjósandinn ætti um það tvennt að velja, að verklegar framkvæmdir yrðu lagðar niður, svo fremi að hann eigi greiddi skatta til ríkissjóðs, þá er ég viss um, að hann mundi játa gjöldunum. - Ég efast ekki um, að við næstu kosningar muni hv.þm. Snæf. og félagar hans belgja sig út og tala um skattarán ríkisstj. o. s. frv.; en ég verð hinsvegar að lýsa því yfir, að ég hræðist ekki slíkt slagorð og hika ekki við að mæta á kosningafundunum. Ég vil bæta því við, að ef sjálfstm. hefðu kiknað á því að fella niður tekjuaukalögin frá 1934, eftir öll þau stóryrði, sem þeir höfðu þá um þau á þinginu, þá hefði ég ekki ofundað þá á kjósendafundum á eftir. En vitanlega mundu þeir ekki hafa lækkað skattana; þeir hefðu að vísu ekki innheimt þá af tekjum og eignum gjaldenda, né með einkasölum, heldur eingöngu með tollum.

Hver er meginstofn þessa frv.?

. Meginstofn þessa frv. er viðskiptagjaldið. En meginstofn tekjuaukalaganna á síðasta þingi voru beinu skattarnir, eða hækkun á tekju- og eignarskattinum. Ég held, að ég þurfi þá ekki fleiru að svara hv.þm. Snæf. - En hv.þm. Vestm. sagði, að fjvn. hefði verið kölluð saman áður en þing var sett í haust, til þess að reyna að koma fram sparnaði á fjárl. næsta árs. Það er alveg rétt. Enda hefir árangurinn af því starfi hennar verið lagður fyrir þingið. Og hann er sá, að það hefir tekizt að spara ca. 1 millj. kr. á núv. gjaldaliðum ríkissjóðs. Hér hefir verið farinn meðalvegur, bæði sparað á gjöldum og tekjuliðir auknir. Það skorti 2 millj. kr. til þess að afgr. fjárl. fyrir næsta ár þannig, að vel væri við þau unandi. Önnur millj. fékkst með sparnaði á gjaldaliðum fjárl. og niðurfærslu á frv., en hin millj. á að fást samkv. þessu tekjuöflunarfrv. Þá spurði hv.þm. Vestm., hvernig á því stæði, að þetta frv. væri kallað bráðabirgðatekjuöflunarfrv. og taldi, að mér væri skylt að gera grein fyrir því. Ég get sagt þessum hv.þm., að það eru ýmsar ástæður fyrir því. Í fyrsta lagi má vænta þess, að í venjulegu árferði geti hinir föstu tekjustofnanir ríkissjóðs staðið undir þeim gjöldum, sem nú verða á fjárl., þó að ég búist ekki við, að það megi vænta þess á næsta ári, og þess vegna verður að sjá ríkissjóði fyrir bráðabirgðatekjum, á meðan svo stendur. Í öðru lagi þykir rétt, að þessi lög komi af sjálfu sér til meðferðar á næsta þingi, þó að þess sé varla að vænta, að viðhorfið um tekjuöflun ríkissjóðs verði þá breytt til muna frá því, sem nú er. En á þinginu í vetur verður hægt að taka afstöðu til þess, hvort þessi bráðabirgðatekjuöflun á að standa áfram í gildi, og ég get búizt við, að það fari svo, a. m. k. að einhverju leyti. Þá þótti hv.þm. Vestm. það allhart, að um leið og fjárframlög til ríkissjóðs væru aukin svo stórlega, þá skyldi vera dregið úr fjárframlögum ríkisins til síns kjördæmis. Hann var eitthvað að tala um það í ræðu sinni síðastl. laugardag, að hann hefði þá nýlega átt fund við ríkisstj., og að stj. hefði tekið vel málaleitunum hans fyrir kjördæmið. Ég skil ekki, hvers vegna þessi hv.þm. fer svo að blása sig hér upp í þd. á mánudag og brigzla stj. um, að nú vilji hún ekkert gera fyrir sitt kjördæmi. Mér er ekki kunnugt um, að að hafi neitt farið á milli stj. og hv.Þm. í þessum efnum síðan á laugardag.

Emil Jónsson Hv. þm. A.- Húnv. taldi einn alvarlegasta galla kreppulánasjóðslaganna afhögginn með samþykkt þessa frv. Ég skal ekki um það deila, hvort alvarlegir gallar eru á kreppulánasjóðslögunum eða ekki, eða hvort þeir eru þá af skornir með þessu frv., en mér finnst koma fram nokkur óréttur gagnvart þeim mönnum, sem átt hafa hjá bændum og orðið hafa að gefa eftir af því, miðað við þá menn, sem í ábyrgðum hafa staðið og nú eiga ekki að tapa nema 1/3 af þeim upphæðum, sem gefið hefir verið eftir af ábyrgðarkröfunum, auk þess sem enginn greinarmunur er á því gerður, hvort ábyrgðarmennirnir eru bændur eða ekki bændur. Annars voru kreppulögin sett til þess að hjálpa bændum eða þeim, sem stunda landbúnað sem aðalatvinnu. En hvað ábyrgðarmennina snertir, er það ekkert atriði nú, hvort þeir væru í kaupstað eða í sveit, hvort það eru efnalitlir menn eða ríkir. Ég gæti fallizt á það sem neyðarráðstöfun, að fátækum mönnum væri gefið eftir, sem annars mundu komast á vonarvöl. En að gefa úr ríkissjóðnum 3/4 millj. kr. án þess að tillit sé tekið til efnahags manna, það get ég ekki fallizt á. Hv. þm. sagði, að ábyrgðarkröfurnar væru að upphæð 2-21/2 millj. kr. Mun það láta nærri, enda hefi ég fengið þá tölu annarsstaðar að. Ef skipta á jafnt í þriðjunga ábyrgðarkröfunum, þá á ríkissjóðstillagið fyrst að koma upp í einn þriðjunginn, einn þriðjunginn greiði ábyrgðarmenn og hinn síðasti verði gefinn eftir af lánsstofnunum. Það má náttúrlega lengi um það deila, hvort annmarkar eru á þessum l. eða öðrum, en ef þeir eru á kreppulögunum, þá býst ég við, að þeir haldi áfram að vera til eftir sem áður, þrátt fyrir það þó þetta frv. verði samþ., en út í það skal ég ekki fara. En það veit hv.þm. A.-Húnv., að til landbn. hafa komið sendinefndir bænda utan af landi, til þess að tjá n., að þeir geti ekki eða umbjóðendur þeirra greitt vexti og afborganir til kreppulánasjóðs. Þetta liggur fyrir sem óleyst mál. En verði farið að gefa eftir af ábyrgðarkröfunum, þá er það öldungis víst, að þessir menn telja sig ekki síður geta búizt við að fá hjálp eða eftirgjafir. Og ég er í engum vafa um það, að 3/4 millj. kr. úr ríkissjóði í ábyrgðarkröfurnar beinlínis ýta á hina að reyna að fá hjálp og standa ekki í skilum við kreppulánasjóð. Frv. eykur því þessa hættu til stórmikilla muna. Ég veit ekki, hvort hv.flm. frv. og hv.þm. A.- Húnv. eru hér vitandi vits að gefa undir fótinn í þessu efni um það, að ríkið taki að sér skuldbindingar manna við kreppulánasjóð að meira eða minna leyti. En ég get fullvissað þá um, að ef Alþingi réttir fram litlafingurinn, þá verður það að gera meira. Ástandið er erfitt nú, og sendinefndir eru þegar komnar og geta komið fleiri. Það er því ábyggilegt, að hættan er þegar til staðar, og ég vil ekki láta hjá líða að benda á hana. Aftur á móti gæti ég verið með því, að ábyrgðarmönnum yrði veitt kreppulán, þ. e. a. s. þeim, sem landbúnað stunda, því höfuðrök gegn þessu frv. eru þau, að hér á að gefa ábyrgðarmönnunum eftir, hvort sem það eru bændur eða ekki. Ef ég er ábyrgðarmaður fyrir einhvern, sem tekið hefir lán í kreppulánasjóði, og bý í Hafnarfirði, þá á ég jafnmikinn rétt til að fá þessa hjálp eins og hver annar ábyrgðarmaður. Það er sem sé ekkert bundið við það að hjálpa mönnum, sem stunda landbúnað, en það var þó það atriðið, sem lögð var ríkust áherzla á í frv. í upphafi. Ég teldi því rétt fyrir allra hluta sakir, að þetta verði athugað betur áður en það er lögfest.

Pétur Ottesen Sú afstaða, sem hv. sósíalistar hafa tekið í þessu máli, er gott dæmi upp á það, hvað það er af miklum heilindum mælt hjá framsóknarmönnum, að þeim sé nauðsynlegt að hafa samband við sósíalista til þess að koma fram hagsmunamálum bænda. Nei, þeir halda þessu fram úti um sveitir landsins aðeins til þess að reyna að breiða yfir þá óhæfu, sem þeir framkvæma í mörgum tilfellum hér á þingi í sambandi við sósíalista, að því er framtíð og afkomumöguleika sveitanna snertir. Það er því gott að fá svona skýrt dæmi upp á þessa hræsni og yfirdrepsskap af vörum sósíalistanna sjálfra. Ég minnist þess, að þegar kreppulánalöggjöfin var hér á ferðinni í þinginu, þá var þessi flokkur mjög tregur til fylgis við þetta mál, þó að hann snerist ekki beint gegn því, enda hefði það ekki haft neina afgerandi þýðingu þá, þó að hann hefði viljað sýna málinu meiri mótþróa heldur en hann gerði. Það var þegar í upphafi þeim mönnum ljóst, sem að þessari löggjöf unnu, að sem afleiðing af þessari hjálp og því ástandi, sem þá var ríkjandi meðal bænda, mundi að því koma, að það yrði að gera frekari ráðstafanir heldur en kreppulánasjóðslöggjöfin fól í sér. Mönnum var það ljóst, að bændur voru féflettir í ábyrgðir hver fyrir annan, og afleiðingin af því að gera þannig upp efnahag bænda yrði sú, að ábyrgðir, sem á einstökum bændum hvíldu, sem ekki þyrftu að leita til kreppulánasjóðs út af sínum eigin fjárhag, mundu geta komið svo hart niður á þeim, að það yrði líka að gera einhverjar ráðstafanir gagnvart þeim. Það er þess vegna ekki nýtt fyrirbrigði í þessu máli, sem hér kemur fram, að það þurfi að gera slíkar ráðstafanir sem þessar. En nú verður ýmsum tíðrætt um það, að þessar ábyrgðir skelli á mönnum fyrir aðgerðir kreppulánasjóðs. Þetta er ákaflega mikið rangmæli, því með hverjum öðrum hætti mundu þeir hafa orðið margfalt verr úti. Ef t. d. bú þeirra hefðu verið gerð upp með venjulegri gjaldþrotameðferð, þá hefði niðurstaðan orðið margalt verri heldur en hún varð, ekki einasta fyrir þá sjálfa, heldur líka þá, sem áttu kröfur á hendur þeim og voru bundnir í ábyrgðum fyrir þá. En það var líka annað, sem þeim mönnum var ljóst, sem að því stóðu að gera þessar nauðsynlegu ráðstafanir gagnvart bændastéttinni, og það var það, að ef ekki fengist grundvöllur undir búreksturinn í landinu, eftir að búið væri að létta svo skuldabyrðinni sem raun hefir verið á fyrir þessar framkvæmdir, þá gæti svo farið, að þessi löggjöf kæmi að litlu eða engu gagni. Þýðing þessarar löggjafar var þess vegna fólgin í því að létta svo mikið af þeim skuldaþunga, sem upp á bændur hafði hlaðizt af ýmsum ástæðum, að þeir gætu undir venjulegum kringumstæðum staðið undir sínum búrekstri og látið hann bera sig. En reynslan hefir sýnt, að þetta hefir ekki tekizt. Búreksturinn í landinu ber sig ekki, og þess vegna er það sýnilegt, að þessi hjálp ætlar engan veginn að koma að því liði, sem hún hefði sjálfsagt gert, ef búrekstur bænda hefði staðið á fastari grundvelli heldur en hann gerir nú. Og er ég þá kominn að því atriði, hversu áframhaldandi löggjöf á þingi hefir verið í miklu ósamræmi við tilgang kreppulaganna. Þó að ræturnar að því, hversu erfiðlega bændum hefir gengið að láta búrekstur sinn bera sig, standi nokkuð víða, þá er því ekki að leyna, að ýmsar ráðstafanir þess opinbera eiga líka verulegan þátt í því, hvað þeir standa höllum fæti, því jafnframt því að gera ráðstafanir til þess að koma betra skipulagi á afurðasölumálin, hefir verið hækkað allt kaupgjald við opinbera vinnu, sem hefir aftur leitt af sér, þá kaupgjaldshækkun hjá bændum, sem hefir numið meiru heldur en þeim hagnaði, sem þeir hafa borið út býtum fyrir þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið í sambandi við afurðasölumálin. Það var kauphækkunin í byrjunartíð núv. stjórnar, sem gerði bændum mestu skráveifuna, og það hefir verið haldið áfram á þeirri braut og búrekstur bænda goldið hið mesta afhroð við. Er þá ekki sízt að minnast þeirra ráðstafana, sem nú er verið að gera hér á Alþ., sem áreiðanlega verða til þess að gera aðstöðu bænda til fólkshalds mikið erfiðari og e. t. v. verða örlagaríkari fyrir bændur þessa lands heldur en nokkuð annað, sem áður hefir verið gert, sem þeim mætti standa ótti af. - Ég vildi aðeins benda á þetta, að með þessum ráðstöfunum er alveg snúið við blaðinu frá því, sem fyrir þinginu vakti, þegar sú ákvörðun var tekin að stofna kreppulánasjóð til þess að gera upp hag bænda og reyna að koma búrekstrinum inn á betri grundvöll. En sem afleiðing af því, eins og ég tók fram áðan, er svo það, að slíka ráðstöfun sem þessa, sem hér er um að ræða, er óhjákvæmilegt að gera. Ef ekkert er gert í þessu efni, eins og hv.þm. Hafnf. virðist vilja, þá verður afleiðingin sú, að ýmsir bændur landsins missa þá fótfestu, sem þeir hafa nú, við það að verða að taka á sitt bak ábyrgðir, sem á þeim hvíla. - Það hefir verið tekið fram hér í umr., að það er alls ekki rétt hjá hv.þm. Hafnf., að ekkert tillit sé tekið til þess, hvernig þeir séu stæðir, sem ábyrgðirnar hvíla á. Við uppgjör þessara mála verður vitanlega farið eftir getu þessara manna til þess að standa undir þessum ábyrgðum, alveg eins og það á að miða greiðslugetu þeirra manna, sem tekið hafa lán úr kreppulánasjóði, við það, hvað þeir eru menn til að standa undir miklum skuldaþunga. Það er ekki lagður neinn fastur grundvöllur undir þetta, því það er ekki hægt að gera fyrr en efnahagsskýrslur þessara manna liggja fyrir, sem vitanlega verður að miða greiðslugetuna við. Hv. þm. Hafnf. sagði, að það mætti nokkuð á því marka, hvert hugir bænda stefndu, eftir þeim sendinefndum, sem hingað hefðu komið og borið upp vandkvæði og erfiðleika sína við landbn. þingsins. Og ég gat ekki skilið orð hv.þm. öðruvísi en svo, að hann hefði lesið það út úr hugum þessara bænda, að þeir ætluðu að nota sér það, að þeim hefði verið réttur litli fingurinn, eins og hann orðaði það, með kreppuhjálpinni, til þess að taka alla höndina og létta af sér allri skuldabyrðinni og láta ríkissjóð taka við öllu saman. Ég vil nú segja hv.þm. Hafnf. það, af því að þetta lýsir mjög mikilli vanþekkingu á íslenzkri bændastétt, að hún þráir ekkert meir en það að geta staðið á eigin fótum, og flestum bændum mun það ekki hafa verið sársaukalaust að þurfa að gera upp hag sinn á þann hátt, sem gert hefir verið í sambandi við kreppulöggjöfina, og þeim hefir ekki heldur verið sársaukalaust að þurfa láta falla niður greiðslur til ýmsra manna, sökum gersamlegs þrots við að standa undir sínum skuldbindingum. En þrátt fyrir alla smitun út frá kaupstöðunum, og þá einkum frá sósíalistum, um að menn eigi að byggja alla sína tilveru á því að gera kröfur til annara manna, þá er sú hugsun ennþá ríkjandi í sveitum landsins að reyna að bera sínar byrðar upp á eigin spýtur og standa við sínar skuldbindingar. Það er því algerlega rangt, að ennþá sé svo komið fyrir íslenzkri bændastétt eins og sumir vilja vera láta, að þeir lifi á því einu, sem að þeim er rétt og þeir hafa fengið til að létta af sér byrðunum. Það er því ekki annað en gersamlegt ráðþrot hjá bændum, sem kemur þeim til að bera upp þessi vandkvæði sín við Alþ. til að geta staðið við sínar skuldbindingar, af því að þeir hafa ekki getað látið búreksturinn standa undir þeim. Það er sprottið af því, að íslenzk bændastétt hefir fundið mjög berlega, af ýmsum ráðstöfunum, sem hið opinbera hefir nú á síðustu tímum látið gera, að þær hafa verið þannig, að þær hafa snúizt mjög á móti þeirra hagsmunum og afkomumöguleikum sveitanna. Það er ekkert gagn í því að rétta íslenzkri bændastétt stuðning á ýmsan hátt, eins og gert hefir verið, ef svo á að taka þann stuðning aftur með öðrum ráðstofunum, og máske meira til. Ég vænti þess nú, þrátt fyrir allt, og það þótt sósíalistar hafi snúizt á móti þessu máli, að þá sé hægt að sýna hér, að hægt sé að koma fram hagsmunamálum bænda án stuðnings jafnaðarmanna. Þetta mál verður órækur vottur um og sýnir þá fullkomlega í gegnum þá slitnu flík, sem verið er að reyna að breiða yfir samstarf sósíalista og Framsóknar á Alþ. - Það sýnir það, að Framsókn verður að kaupa það því verði, sem þetta samband hefir í for með sér til óþurftar fyrir bændur. Þeir sjást fullkomlega gegnum þá slitnu flík. Þetta er yfirdrepsskapur.

Emil Jónsson Mig langar til að fara nokkrum orðum um þetta frv., vegna þess, að ég gat ekki att fulla samleið með hv. samnm. mínum í landbn. um afgreiðslu þess. Tilgangurinn með kreppulánalöggjöfinni var sá, að létta skuldabyrðinni af bændum landsins eða þeim, sem landbúnað stunda, að meira eða minna leyti. Eftir lögunum átti þetta að vinnast á tvennan hátt. Fyrst með því að lækka rentufótinn, þ. e. a. s. konvertera lánum bænda til ódýrari lána og breyta háum vöxtum í lága, í öðru lagi að strika út eða lækka skuldakröfur á hendur bændum. Nokkuð af þessum útstrikuðu kröfum voru ábyrgðarkröfur. Það, sem hér er farið fram á í þessu frv., er, að þeim, sem í ábyrgðunum stöðu, sé gefinn kostur á að fá þessar kröfur greiddar að nokkru eða miklu leyti. Það má náttúrlega ræða þetta mál frá ýmsum hliðum, en svo virðist, að með því að samþ. það, sé nokkrum kröfuhöfum gert hærra undir höfði en öðrum. Frv. gerir ekki ráð fyrir því, að þeim sé gefið neitt eftir, sem orðið hafa fyrir mestum skaða, svo sem verzlunarfyrirtæki, sem hafa átt stórfé hjá bændum, heldur er hér tekinn út úr hópur manna, ábyrgðarmennirnir, og þeim gefinn kostur á að fá bætt sín skakkaföll að verulegu leyti. Frá því fyrsta að farið var að tala um kreppulánin hefir því verið haldið fram, að þau ættu að vera lán til bænda, en hér er komið inn á nýja leið, að gefa þessum mönnum 3/4 millj. kr. Er það höfuðmunurinn, að hér er talað um að gefa stórupphæðir úr ríkissjóði í stað þess að áður var lánað. Og upphæðin, sem frv. þetta gerir ráð fyrir, að gefin verði, er 200 þús. kr. í peningum og 500 þús. kr. í kreppubréfum. Það má vera, að allsterkar líkur séu fyrir því, að nokkuð af kreppulánunum lendi fyrr eða síðar á ríkissjóðnum, enda er með þessu frv. beinlínis viðurkennt, að svo eigi að vera. Við Alþýðuflokksmenn munum því ekki fylgja þessu frv. Hefði hér verið um lán að ræða á sama hátt og kreppulán, þá var það öðru máli að gegna, en svo er ekki, eins og ég hefi þegar tekið fram. Þess vegna munum við Alþýðuflokksmenn greiða atkv. gegn frv., því við viljum ekki, að þessi háttur verði upp tekinn. Ég tel óþarft að hafa um þetta fleiri orð nema ný tilefni gefist.

Páll Hermannsson Ég vildi aðeins gera grein fyrir því, hvers vegna ég get ekki fallizt á brtt. á þskj. 703. Auk þess, sem hv. 1. þm. Eyf. hefir bent á, þá tel ég tvo galla á brtt. Fyrst er það, að það er hvergi ákveðið, hverjir eða hvernig eigi að jafna úr þeim ágreiningi, sem kynni að rísa um skoðanamun á staðreyndum. Auk þess finnst mér, að regla sú, sem bent er á að fara í brtt. þessari, geti orðið ósanngjörn, að greiða bætur til Engihlíðarhrepps þannig, að leggja til grundvallar þær tekjur, sem hreppurinn hefir haft af þeim hluta sínum, sem nú á að sameina Blönduóshreppi, síðastliðin 5 ár, og draga þar frá þau gjöld, sem hann hefir haft vegna þessa hreppshluta, og kapítalisera svo mismuninn. Þessa aðferð tel ég geta orðið ósanngjarna, því að 5 ára reynslutími getur ekki talizt ábyggilegur eða réttur mælikvarði til þess að byggja þessa útreikninga á. Við getum hugsað okkur, að fátækraframfærsla Engihlíðarhrepps hafi þennan umrædda tíma stafað að miklu leyti frá þessum hluta hreppsins, sem nú á að leggja undir Blönduós; þá gæti svo farið, að skaðabæturnar yrðu mjög litlar. Svo má snúa dæminu við og hugsa sér það þannig, að fátækraframfærslan vegna þessa umrædda hluta hreppsins hafi verið þennan tíma nær engin. Þá gæti svo farið, að bæturnar yrði óeðlilega háar. Nú veit ég ekki, hvernig þetta hefir verið undanfarin 5 ár, en eins og ég hefi tekið fram og sýnt fram á, þá tel ég, að þessi regla geti orðið ósanngjörn eða jafnvel ranglát. Eina leiðin, sem mér finnst vera sanngjörn og geti því verið um að ræða í þessu tilfelli, er sú, að dómkveðja menn til þess að framkvæma mat á þeim tekjumissi, sem Engihlíðarhreppur verður fyrir vegna missis þessa hluta síns til Blönduóss, og láta þá jafnframt hafa rúmar hendur. Af því, sem ég nú hefi sagt, get ég ekki greitt atkv. með brtt. á þskj. 703.

Frsm. meiri hl. (Sigurjón Á. Ólafsson) [óyfirl.]: Ég get verið fáorður. Vil þó segja örfá orð út af framkomnum brtt. Á þskj. 724 eru við frv. 3. brtt. frá hv. 1. þm. Reykv. Í 2. brtt. sinni þar leggur sá hv.þm. til, að tveir síðustu málsl. 5. gr. frv. falli niður. En nú liggur fyrir önnur brtt. á þskj. 711, frá hæstv.forsrh., sem er a. n.l. sama efnis og brtt.hv. 1. þm. Reykv., nefnilega um það, að síðasti málsliður 5. gr. frv. falli burt. Um þennan síðasta málslið, sem hv. 1. þm. Reykv. vill fella niður, og hæstv.forsrh. gerir einnig till. um niðurfellingu á, vil ég segja það, að ég sé ekki neina bættu í því fólgna, þó að þessi heimild standi í l. eins og til er ætlazt, um það, að ferðaskrifstofan geti aðvarað gistihús um að halda eftir plássi handa útlendum ferðamönnum, sem von er á til gistihússins. En sumum hv.þm. finnst þetta ákvæði óviðkunnanlegt. Og þar sem tveir flokkar virðast ætla að leggjast á eitt um þetta atriði, geri ég ráð fyrir, að brtt.hæstv.forsrh. verði samþ. Það rýrir vitanlega ekki mikið gildi frv. í heild, þó að þessi brtt. verði samþ. Ég get ekki fallizt á, að næstsíðasti málsl. 5. gr. falli niður, eins og hv. 1. þm. Reykv. gerir þó till. um. Það hefir verið á það bent, að full nauðsyn sé á því, að gistihús hafi aðhald um að viðhafa allt hreinlæti. Mun ég því greiða atkv. á móti brtt.hv. 1. þm. Reykv. Þá liggur fyrir brtt. frá hv. 2. þm. S.-M. á þskj. 732, við 8. gr. frv. Það hefir komið fram í ræðum sumra hv.þm., að þeir álíti 8. gr. frv. óþarfa. En slíkt er misskilningur. Í 8. gr. er heimild til þess, að hægt sé að hafa nákvæmt eftirlit um það, hvað ferðaskrifstofunni beri að innheimta af gjöldum. Í 8. gr. er ekkert annað tekið fram en að afhenda skuli jafnan farþega, er fluttur er í bifreið gegn greiðslu. farseðil með áletraðri upphæð þeirri, er greiða ber, enda sé farseðillinn stimplaður o. s. frv. Það er full nauðsyn á þessari heimild, til þess að ferðaskrifstofan geti á hverjum tíma vitað, hvað henni hér af því gjaldi, sem 8. gr. getur um. Í 9. gr. eru svo ákvæði til þess að fyrirbyggja, að prettazt verði um að framfylgja ákvæðum 8. gr. Ég vænti þess, að brtt. á þskj. 732 verði samþ. Tel ég ekki þörf á að fara frekar út í þann ágreining, sem var á milli nefndarhlutanna um frv. og málið í heild.

Thor Thors Það er ekki ýkjamargt, sem ég þarf að svara hæstv. fjmrh. - Það er rétt, sem hann tók fram, að það hefir oft verið deilt um þessi mál á Alþ., og nú nýskeð um þetta frv. í Ed. Það er eins og fyrri daginn, að þessi hæstv. ráðh. sér ekki aðrar leiðir til úrræða heldur en að leggja stöðugt ný og ný gjöld á þjóðina. Og þegar honum er bent á alvarlegu hliðina á því máli og afleiðingarnar af þessari skattpíningu ríkisstj., þá talar hæstv. ráðh. með gleiðgosalegu brosi og gríni og gamamyrðum um ástandið. Það er varla hægt að beita meiri óskammfeilni heldur en fram kemur í þessum endurteknu herferðum hæstv. fjmrh. á hendur skattborgaranna í landinu. Ég þarf ekki að færa fleiri rök að því, tölurnar tala þar sínu máli, og halda áfram að tala. Hæstv. ráðh. getur ekki neitað því, að á síðasta þingi voru skattar og tollar hækkaðir um 2 millj. kr., og nú er hér á ferðinni frv. um 1200 þús. kr. hækkun á sköttunum. Ég þarf ekki að benda á önnur rök fyrir óskammfeilni hæstv. ráðh. um fjársókn í vasa skattborgaranna. Hæstv. ráðh. sagði, að tölurnar á tekjuhlið fjárl. væru ekkert hærri en áður. Það en af því að tekjustofnarnir eru að þverra, og ríkissjóður fær ekki þær tekjur, sem til er ætlazt samkv. tekjuöflunarlögum. En hvað tekur hæstv.ríkisstj. þá til bragðs? Með flutningi þessa frv. beitir hún samskonar kurteisi eins og aðkomumaður, sem barið hefir að dyrum hjá nágranna sínum og beðið hann um fjárhagslegan stuðning, en ekki fengið úrlausn. Hann kveður brosandi og segir, að þetta skipti nú annars ekki miklu máli. En stundarkorni síðar kemur hann aftur, fer þá inn um glugga hjá nágranna sínum og tekur á brott með sér það, sem hann áður hafði beðið um. Hæstv. ráðh. talaði um, að tekjur ríkissjóðs hefðu minnkað og því yrði að finna nýja tekjustofna. En af hverju hafa þær minnkað? Af því gjaldgeta borgaranna hefir minnkað. Af hverju þarf hv.fjvn. að færa tekjuskattinn og eignarskattinn svo mikið niður í fjárlfrv. næsta árs, frá hinni upphaflegu áætlun fjmrh., eða úr 1950 þús. kr. niður í 1550 þús. kr.? vissulega af því, að tekjur manna hafa minnkað. Hæstv. fjmrh. hélt því fram, að ég hefði verið að óska eftir því, að fjárl. væru nú ekki hærri en þau voru 1918. Hvílíkur útúrsnúningur! Ég gerði samanburð á niðurstöðutölum tekna og gjalda, í fjárl. 1918 og í fjárlfrv. þv., sem nú liggur fyrir, og einnig á nokkrum einstökum liðum þeirra fjárl. Út af þessu segir hæstv. ráðh., að ég hafi viljað setja fjárl. í sama farið og þau voru þá. Þetta er ekkert annað en hans eigin hugarburður og tilgátur. Ég benti aðeins aftur í tímann til samanburður á því, hvert nú væri stefnt um tekjuöflun til ríkissjóðs og eyðslu á opinberu fé, og til þess að undirstrika það, að þessa stefnu yrði að stöðva. Það er þjóðarnauðsyn, og að því hlýtur að koma fyrr eða síðar. Ég skal ekkert um það segja, hvort það verður í stjórnartíð þessa hæstv. ráðh., en býst síður við því. Ég hygg, að hann hafi ekki viljaþrek til þess að stöðva ógæfuna; hann lætur stöðugt undan kröfum sósíalista, sem sífellt þurfa að veifa í kringum sig ýmiskonar skrumauglýsingum til þess að tapa ekki lýðhyllinni. En það sjá allir skynbærir menn, að íslenzka þjóðin er ekki svo efnum búin, að hún geti fullnægt öllu skrumi og slagorðum þeirra þjóðmálaskúma, sem mest slá um sig í þjóðmálunum. - Það væri náttúrlega mjög æskilegt, ef alltaf væri hægt að afla ríkissjóði nýrra tekna til síaukinna framkvæmda. En allir vita, að tekjuöflun er svo takmörkuð hér á landi og gjaldgeta einstaklinga þverrandi á þessum síðustu og verstu tímum. Það er því fyllsta ástæða til þess að nema staðar í þessu efni og líta á þær staðreyndir, sem við blasa. Og þeir menn, sem það vilja gera, láta vissulega stjórnast af meiri þjóðhollustu heldur en hinir, sem láta einskis ófreistað til að fullnægja kröfum lýðskrumaranna. Hæstv. fjmrh. sagði, að þessi nýi tekjuskattsviðauki, sem búizt er við, að nemi um 400 þús. kr., kæmi aðeins niður á örfáum stórefnamönnum. Þetta eru sömu slagorðin og hljómuðu á þinginu 1934, þegar tekjuskatturinn var hækkaður um 950 þús. kr., og alltaf var látið klingja, að sú skattahækkun kæmi aðeins niður á örfáum stórlöxum í Reykjavík. Nú er hér enn um 400 þús. kr. hækkun að ræða, og allt á þetta að leggjast á örfáa stórefnamenn í Reykjavík. - Ég hygg nú, að öllum hljóti að vera það ljóst, að hér þarf fleiri til að bera þessar álögur en örfáa menn í Reykjavík. Slagorð eins og þessi eru einskis virði. Það er augljóst, að 1350 þús. kr. upphæð er ekki lögð á örfáa, breið bök, heldur þarf fjöldamörg bök íslenzkra skattborgara til þess að rísa undir þeirri upphæð. - Það vill nú svo til, að hvorki ég né hæstv. fjmrh. höfum aðstöðu til að segja neitt afgerandi um þetta, né svara því, hversu margir komi til með að greiða skattaukann. Það eru einungis skattaskrárnar á næsta ári, sem skera úr því, hvort það verða aðeins hin örfáu breiðu bök, sem bera þessa nýju skatta. við sjáum, hvað setur. - Hæstv. fjmrh. var að reyna að sýna fram á það með tölum, að skattaukinn kæmi aðeins niður á breiðu bökin. Ég náði ekki þeim tölum, sem hann fór með, en lofa því, að það skal verða sýnt fram á það við 2. umr. með tölum, hvernig skattstiginn verkar. En ég hygg, að hæstv. ráðh. hafi ekki skýrt allskostar ráðvandlega frá því. Hv. 2. þm.N.-M. skaut því fram í ræðu hans, að hann hefði sleppt því að reikna með útsvari af eignum.

Hvað kemur það við útsvarsgreiðslu af launum?

. Ég hygg, að flestir af þeim, sem hafa ríflegar tekjur, eigi líka eignir.

Hvað á hv.þm. miklar eignir?

Ég hygg, að ég eigi fullkomlega eins mikið og hæstv. ráðh. En ef á að gera hér að umtalsefni eignir einstakra þingmanna, þá skal ég ekki telja eftir mér að benda á efnahagsástæður ýmsra sósíalista og einnig samflokksmanna hæstv. ráðh. - Þá talaði hæstv. fjmrh. mikið um eyðsluvenjur þjóðarinnar og hélt því fram, að ríkisvaldið hefði ekki seilzt svo langt, að það bannaði einstaklingum að spara; ennfremur sagði hann, að sjálfstæðismenn hefðu ekki sýnt neina sparnaðarhneigð öðrum fremur. Ég hygg, að það hafi verið alveg upp og ofan. Ég skal fúslega játa það, að enginn stjórnmálaflokkur hefir gætt þess svo sem vera ber. En ég vil spyrja hæstv. fjmrh., hvort hann líti svo á, að slík skattalög, sem hér um ræðir, skerpi hvatir manna til þess að spara af tekjum sínum, þegar ríkisvaldið tekur allan kúfinn af tekjum þeirra, og miklu meira, með sköttum til ríkissjóðs. Hæstv. ráðh. sagði, að við sjálfstæðismenn töluðum mikið um það, að við vildum létta af þjóðinni útgjöldum, en ef farið væri að okkar ráðum, þá mundi það leiða til algerðs ábyrgðarleysis, skildist mér, eða a. m. k. til mjög verulegs niðurskurðar. Flokksmenn hans hafa og haldið þessu mjög á lofti í stjórnmálabaráttunni að undanförnu; en þeir gleyma að geta þess, að sjálfstæðismenn hafa margsinnis lýst því yfir á þingi, að þeir væru reiðubúnir til samvinnu um fjármálin. En þeirri samvinnu hefir alla tíð verið hafnað. Og ég geri ráð fyrir, að henni sé neitað vegna þess, að það hæfi ekki sósíalistum að nema staðar á þeirri óheillabraut, sem nú er farin. Ég veit, að ýmsir framsóknarþm. óska þess í rauninni, að numið sé staðar á þessari braut og tekin upp ný stefna í fjármálunum, en þeir fá ekki þeirri ósk sinni framgengt, fremur en fjölda mörgum öðrum, fyrir yfirgangi sósíalista. Hæstv. ráðh. sagði, að þegar almenningur væri farinn að kynna sér þessa stefnu stj., þá yrðu menn í hjarta sínu þakklátir fyrir þessar ráðstafanir. Hvílík einfeldni ! Ég er sannfærður um, að því fleiri sem kynna sér þessar ráðstafanir, því fleiri mótmæla þeim, því lengur sem hæstv. núv. stj. situr við völd, því greinilegar koma fram afleiðingar verka hennar á þjóðinni, illu heilli. Og þær afleiðingar leiða áreiðanlega til vaxandi óánægju og mótmæla, og ég efast um, að þegar stundir líða fram og hæstv. fjmrh. þarf að líta yfir farinn veg, þá geti hann verið þakklátur þeim mönnum, sem keyrðu hann áfram á þessari óheillavænlegu braut.

Frsm. minni hl. (Þorsteinn Briem) [óyfirl.]: Hv. 4. þm. Reykv. vildi ekkert fara út í umr. um málið. Hann taldi, að fyrir því hefðu verið færð full rök áður. Skal ég því ekki gera honum þann óleik að fara neitt út í hinar fyrri röksemdafærslur hans um þetta mál. Hv. 1. þm.N.- M. mælti og á móti brtt. á þskj. 703, taldi, að sá grundvöllur, sem þar er lagður um skaðabótagreiðslu vegna þessarar hreppaskiptingar, myndi ekki koma réttlátlega niður. Ég hefi orðið var við, að það vekti fyrir sumum andstæðingum þessarar brtt., að réttast myndi að miða bæturnar við ágizkanir um það, hvað verða muni framvegis, frekar en hitt, hvað gerzt hefir í þessu efni á undanförnum árum. Að sjálfsögðu mætti miða við þetta, ef við yfirleitt sjáum fram í tímann, en ég held, að við gerum það ekki svo mjög, að slíkt verði ekki valtur grundvöllur til þess að byggja á, og því verði ekki annað fyrir hendi en að miða við fortíðina, og út á það gengur brtt. okkar hv-. 2. þm. S.-M. á þskj. 703. Að miða við ágizkanir um það, hvort fjölga muni eða fækka hreppsómögum, eða hitt, hvort fjölga muni eða fækka barnsfæðingum í þessum hluta Engihlíðarhrepps, sem nú er deilt um, verður áreiðanlega vafasamur grundvöllur til þess að byggja útreikning á. Hv. 1. þm. Skagf. tók það fram, að hann vildi, að Engihlíðarhreppur fengi fullar bætur fyrir þann tekjumissi, sem hann kann að bíða vegna þessarar skiptingar á hreppnum. Út af þessum ummælum vil ég segja honum það, og það með fullri vissu, að Engihlíðarhreppur mun ekki telja sig fá fullar bætur fyrir tjón það, sem hann í þessu tilfelli mun verða fyrir, nema þær verði miðaðar við það, sem lagt er til í brtt. okkar, og hreppurinn er sannarlega nógum rangindum beittur, þó að hann aldrei nema fái þetta. - Þar sem ég átti aðeins eftir stutta aths., mun ég ekki hafa þessi orð mín fleiri.

Jakob Möller [óyfirl.]: Ég þarf sem nm. í fjhn. að fá upplýsingar viðvíkjandi þessu frv. Og það er vegna þess, að við athugun þykist ég sjá, að frv. sjálft sé ekki í samræmi við það, sem gefið er upp af hæstv. fjmrh. í grg. þess. Viðvíkjandi tekjuskattkattshækkuninni segir í grg. frv., sem mér skilst vera samin af hæstv. fjmrh. eða einhverjum fyrir hans hönd, að þessum skatti sé þannig háttað, að hækkunin byrji fyrst á 6000 kr. skattskyldum tekjum. En við samanburð á skattstiga frv. við skattstiga gildandi laga kemur í ljós, eins og í rauninni hefir verið drepið á, að skatturinn fer að hækka miklu fyrr heldur en þarna er gefið upp. Samanburðurinn á skattstigunum er sem sé þannig, að af 2000 kr. skattskyldum tekjum greiðist 30 kr. samkv. báðum, en af því, sem þar er umfram, greiðist eftir gildandi l. 4%, en samkv. frv. 5% Af 4000 kr. skattskyldum tekjum verður skatturinn 80 kr. samkv. frv., en 70 kr. samkv. gildandi lögum, og þannig heldur þetta áfram, að í stað þess að skatturinn er 7% af því, sem er fram yfir 3000 kr., á hann að verða 71/2% ; af 4000 kr. 155 kr. í stað 144 kr., o. s. frv. Mér heyrðist hæstv. fjmrh. segja, að þetta væri einnar krónu munur, eða svo.

Það gerir 10% viðaukinn á skattinum nú

. Hann er bráðabirgðaákvæði, sem alls ekki hefir verið fast, og hefði væntanlega þurft að fá samþ. á þessu þingi, ef hann hefði átt að gilda áfram. Svo skatthækkunin frá gildandi l. er þetta, sem ég hefi greint, á þessu lága skattsviði, 3-6 þús. kr. skattskyldum tekjum, eða m. ö. o. um og yfir 10%. Út af þessu vil ég spyrjast fyrir um það, hvort það mundi verða samþ. af hæstv. fjmrh., ef fram kæmi frá fjhn.till. um að lækka skattstigann sem þessu svarar. Annað er það, að ég sé, að í frv. hefir upphaflega verið gert ráð fyrir, að allri skatthækkuninni samkv. frv. yrði skipt milli ríkissjóðs og bæjar- og sveitarfélaga. En við meðferð málsins í Ed. hefir þessu verið breytt þannig, að mig minnir samkv. till. hæstv . fjmrh., að skiptingin komi aðeins til greina um hækkun skattsins af hærri en 6000 kr. skattskyldum tekjum. Mér er ekki vel ljóst, hvernig á þessari breyt. á frv. stendur. Það er eins og hæstv. fjmrh. hafi ekki gert sér grein fyrir því, þegar hann samdi frv. og lagði það fram, að um tekjuauka samkv. því yrði að ræða af lægri en 6000 þús. kr. skattskyldum tekjum, eða þá að hann hefir af ásettu ráði reynt að leyna því, í hvaða tilgangi sem það kynni að hafa verið gert. En hitt er víst, að frá frv. er gengið þannig, að skattaukinn ætti allur að skiptast að jöfnu milli ríkissjóðs og sveitar- og bæjarfélaga, og auðvitað er ekki síður ástæða til að skipta þeim skattauka, sem tekinn er af lágum tekjum, milli þessara aðilja, heldur en þeim, sem tekinn er af háum tekjum, því vitanlega eru miðlungstekjurnar einmitt tryggasti tekjustofninn, og ef gengið er meira á þær til að afla ríkissjóði tekna heldur en góðu hófi gegnir, þá verður það sannarlega jafnvel ennþá tilfinnanlegra fyrir sveitar- og bæjarfélögin heldur en þó gengið sé nokkuð á hátekjurnar með hátekjuskatti, því hann mun nú úr þessu fara að reynast mjög ótryggur gjaldstofn hvort sem er. Að öðru leyti hefi ég ekki miklu við það að bæta, sem flokksmenn mínir hafa sagt um þetta tekjuöflunarfrv. Hæstv. ráðh. gaf í skyn, að það fyrirbrigði, að tolltekjur ríkissjóðs fara nú svo minnkandi, að ár frá ári verður að gera leiðréttingu á fjárl.áætlun þeirra til lækkunar, stafaði af innflutningshöftunum. Hann virðist ekki vilja viðurkenna, að þessi hækkun stafi af því, að kaupgeta almennings í landinu minnkar, svo hann getur ekki keypt þær vörur eins og áður, sem tollaðar eru, heldur telur, að það séu aðeins innflutningstakmarkanirnar, sem skera niður ríkistekjurnar. Þar við er það að athuga, að ennþá hefir ekki komið til þess samkv. innflutningsskýrslum, að innflutningurinn hafi rýrnað til neinna verulegra manna. Innflutningur yfirstandandi árs virðist jafnvel ætla að komast yfir það mark, sem hann áður hefir verið lægstur á seinni árum. Í oktoberlok var innflutningurinn sem sé kominn upp í 36 millj., en árið 1932 var innflutningurinn allt árið ekki nema 37 millj. 351 þús. kr. Svo það verður a. m. k. ekki séð, að innflutningurinn þetta ár verði lægri en áður eru dæmi til. Hinsvegar brygði mjög undarlega við, þegar vitað er, að atvinnuleysi meðal almennings fer vaxandi ár frá ári, svo að hér í Reykjavík eru t. d. að staðaldri um og yfir 1000 atvinnulausra manna, sem er miklu hærri tala heldur en áður hefir þekkzt, ef kaupgetan í landinu væri þrátt fyrir það hin sama og áður, meðan atvinna var meiri og afkoma fólksins þar af leiðandi betri. Það liggur í augum uppi, að kaupgeta almennings hlýtur að fara minnkandi ár frá ári, og það hlýtur að hafa aftur áhrif á tekjuöflun ríkisins; þ. e. a. s., kaup almennings á þeim vörum, sem tolllagðar eru, fara minnkandi. Þær leiðréttingar, sem orðið hefir að gera á tolltekjuáætlun fjárl., bæði í fyrra og aftur núna, stafa þannig að svo og svo miklu leyti beinlínis af því, að almenningur verður að draga við sig kaup á þessum vörum. T. d. má taka, að nú er gerð leiðrétting á tóbakstolltekjunum til lækkunar, og er þó ekki kunnugt, a. m. k. neinar hömlur séu á innflutningi tóbaks eða skortur á þeirri vöru í landinu. Ef tolltekjur af tóbaki minnka, þá er það vitanlega af því, að minna er keypt af því og notað í landinu.

Það hefir líka hækkað í verði

. Já, við vorum einmitt að segja hæstv. ráðh. það í fyrra, sjálfstæðismenn, þegar hann lagði fram till. um mikla hækkun á tóbakstollinum, að hún mundi aðeins hafa áhrif í þá átt að minnka sölu á þessari vörutegund. Og það er alveg sama, hvort lagður er aukinn tollur á einhverja vöru eða verð hennar hækkað með einkasölu, hvorttveggja hefir áhrif í þá átt að auka dýrtíðina í landinu og að almenningur getur minna keypt en ella. Allt styður þetta að því, að það er ekki allskostar rétt hjá hæstv. fjmrh., að þetta fyrirbrigði, hvernig tekjustofnar ríkissjóðs vilja nú bregðast, stafi af innflutningshömlunum eingöngu, heldur stafar það af hinu, að kaupgeta almennings svarar ekki til hins hækkaða vöruverðs, af hvaða ástæðum svo sem sú hækkun er. Það er því fyrirsjáanlegt, að sú hækkun, sem nú á að gera á tollum, þó hún sé að miklu leyti á nauðsynjavörum, mun verka á móti tilgangi sínum, þannig að tekjurnar í ríkissjóð verða minni heldur en gert er ráð fyrir. Yfirleitt er nú svo komið fyrir hæstv.ríkisstj., að hún er líkt stödd eins og maður, sem gengur eftir svo veikum ís, að hann þá og þegar stígur niður úr í hverju spori. Á þessari braut síhækkandi tolla og skatta fer hæstv. stj. að stíga niður úr í hverju spori; þ. e. a. s. gjaldstofnarnir fara að láta undan, og að lokum hlýtur allt að bresta undan þessari skattaherferð. Þetta gildir jafnt um tekjuskattshækkanirnar, sem framkvæmdar eru hver ofan á aðra, eins og tollhækkanirnar, sem ár frá ári er bætt á neyzluvörur almennings, hvort sem þær nú eru kallaðar nauðsynjavörur eða munaðarvörur. Það er leiðinlegt, að svo skuli vera um þetta samkomulags- eða samningsmál hv. stjórnarflokka, að þegar það er til 1. umr. hér í d., þá skuli aðeins vera nokkrir menn, sem verða að taka á sig allan þungann af þeirri ábyrgð, sem fylgir þessu frv. og virðist eiga að hvíla sameiginlega á báðum flokkunum. Það hefir áður verið drepið á það við umr., að það var eins og einhver bráð nauðsyn á að verða á burt úr salnum kæmi yfir alþýðuflokksmennina hér í d., þegar þetta mál var tekið fyrir, því skömmu eftir að umr. hófst voru þeir allir horfnir. Síðan hefir að ég hygg aðeins einn þm. úr þeim flokki látið sjá sig í d., a. m. k. við og við; hinir virðast gersamlega hafa horfið, og má mikið vera, ef ekki þarf að gera gangskör að því að hefja leit að þeim þegar að atkvgr. kemur, ef málið á að bjargast til 2. umr. á þessum degi. Að vísu er hér viðstödd sú hjálparhella, sem allt veltur á nú, líf hæstv. stj. a. m. k.

Þetta er nú oflof!

. En hún er ekki einhlít að þessu sinni. Hitt mætti virðast, að það væru ekki málsvarar Framsfl. fyrst og fremst, sem hér þyrftu að vera til andsvara, þegar um er að ræða þá hækkun á nauðsynjavörum, sem gera á með þessu frv. Það hefir að vísu verið reynt í blöðum hæstv. stj. að telja mönnum trú um, að hér væri ekki um toll af nauðynjavörum að ræða. En við nánari athugun er enginn vafi á því, að helmingurinn af þeim tekjum, sem ætlunin er að afla með þessu frv., er einmitt tekinn af brýnustu nauðsynjavörum. Hvað mikill meiri hluti væntanlegs tekjuauka er gert ráð fyrir, að tekinn verði af nauðsynjavörum, kemur ekki ljóslega fram að vísu, en hinsvegar má ætla, að gert sé ráð fyrir, að allar tekjurnar náist af þremur fyrstu tollflokkunum, sem taldar eru í frv., því væntanlega verður að mestu leyti bannaður innflutningur á þeim vörum, sem falla undir síðasta flokkinn, 25% flokkinn, sem að miklu leyti grípur yfir ýmiskonar lúxusvörur svokallaðar. Þó skiptar séu sjálfsagt skoðanir um það, hvort allt, sem talið er í þeim flokki, er hreinn óþarfi. Ætla má, að a. m. k. 500 þús. kr. verði innheimtar í þessu viðskiptagjaldi af tveimur fyrstu flokkunum, 2% og 5% flokkunum, sem eingöngu taka til fullkominna nauðsynjavara. Nú, í 3. flokki eru auðvitað margskonar vörur, sem fluttar verða inn og nauðsynlegar eru almenningi, og má því búast við, að hann fylli nokkuð þá áætluðu upphæð, sem ætlunin er að afla með þessum tolli. Málsvarar þessa frv. eru í rauninni hættir að halda því fram, að þessi tollur lendi ekki að neinu leyti á framleiðslu landsmanna, enda er það tilgangslaust, því hver maður, sem les yfirlitið yfir þær vörutegundir, sem hér er um að ræða, sér í hendi sér, að þessar vörur eru allar beinlínis eða óbeinlínis nauðsynlegar til framleiðslunnar. Þess vegna er hér ekki aðeins verið að leggja skatt á allan almenning, heldur líka á sjálfa framleiðsluna, þó deila megi um það, sem að vísu verður ekki deilt um með rökum, að allir tollar af nauðsynjavörum hljóta að lokum að lenda á framleiðslunni, því framleiðslan er það vitanlega, sem ber uppi alla framfærslu manna í landinu. Og um leið og framfærslukostnaður almennings hækkar eru vitanlega þar með lögð ný útgjöld á sjálfa framleiðsluna. Ef nokkuð liggur á bak við þá staðhæfingu stjórnarflokkanna, að þessi tollur lendi ekki á framleiðslunni, þá getur það ekki verið neitt annað en það, að það sé ekki þeirra tilætlun, að hinn vinnandi lýður í landinu, sem fyrst og fremst á að greiða þennan skatt til ríkissjóðs, eigi að fá það upp bætt með kauphækkun. Það hefir verið litið svo á almennt af hinum vinnandi lýð, að ef verðbreyting yrði í landinu á almennum nauðsynjavörum, af hverju sem það stafaði - en sérstaklega hefir verið um þetta rætt í sambandi við breytingar á verðgildi peninga -, þá hlyti að leiða af því, að kaupgjald í landinu yrði að hækka. Þegar nú slíkur tollur er lagður á, sem leiðir af sér allsherjar verðhækkun á nauðsynjum fólksins, þá er auðsætt, að ekki er í rauninni um neitt annað að ræða heldur en lækkun á verðmæti gjaldmiðilsins. Það, sem hér er um að ræða, er því í raun og veru gengislækkun á íslenzkri krónu. En ef stjórnarflokkarnir standa við það, að afleiðingarnar af þessari breyt. á verðgildi krónunnar eigi ekki að koma niður á framleiðslunni í kauphækkun, þá ganga þeir með því tvímælalaust á móti þeim kröfum, sem haldið hefir verið fram af öllum verkalýð í landinu. Og get ég hugsað mér, að verkafólkinu þyki það allþungar búsifjar, ef nú á að fara að hækka þannig vöruverðið ár frá ári án þess að það fái nokkrar bætur fyrir. Hinsvegar hlýtur afleiðingin af þessu hvorutveggja, tollhækkuninni og skatthækkuninni, að verða vaxandi erfiðleikar við atvinnuframkvæmdir einstaklinga, og þar af leiðandi hlýtur líka að fara vaxandi atvinnuleysið í landinu, svo mönnum verður minna úr þeim tekjumöguleikum, sem menn annars hafa. Hefir fylgt listi yfir þær framkvæmdir og þau mál, sem þessum sköttum er ætlað að hafa stuðning sinn í, og er hann prentaður í grg. fyrir frv. Þar eru fyrst ætlaðar til alþýðutrygginga 300 þús. kr. Það er vissulega athugavert fyrir allan landslýð, hvort það borgar sig á þessum tímum að fá slíkar tryggingar og kosta til þess þessari 300 þús. kr. upphæð, sem beinlínis er tekin úr vörzlum almennings, auk þess sem þar á ofan á að bæta nýjum gjöldum á allan almenning, iðgjöldunum. Þessi gjöld geta sem sé orðið allt að 300 kr. á einstakling. Að vísu má segja, að menn eigi að fá nokkur hlunnindi fyrir þetta, en skyldu þeir þó ekki verða fáir, sem fá hlunnindi, er því svara, sem þeir verða að greiða beint eða óbeint? Beint eiga menn að greiða iðgjöldin, sem ég nefndi áðan, en óbeint verða teknar af einstaklingunum þessar 300 þús. kr. Og hér við bætist, að einn aðalþáttur trygginganna á ekki að koma til framkvæmda að svo stöddu, heldur á að byrja á því að safna iðgjöldum almennings í sjóð, sem á að verða nokkrar milljónir, áður en farið verður að nota hann. Nú má spyrja: Er hagur almennings í landinu þannig, að hann megi við því að leggja mikið fé í slíka sjóði? Ef til vill má segja, að einstaka menn megi við þessu, en áreiðanlega ekki þorri manna. Virðist því auðsætt, að tími til slíkrar fjársöfnunar er illa valinn, þegar allur þorri manna til sjávar og sveita hefir ekki tekjur fyrir brýnustu þörfum. Þá er gert ráð fyrir því, að mikið fé verði lagt til landbúnaðar í ýmsum myndum, þar á meðal 200 þús. kr. til nýbýlamyndunar. Eftir því, sem hljóðið hefir verið undanfarið í forsvarsmönnum landbúnaðarins, hlýtur mönnum að koma það undarlega fyrir sjónir, að nú eigi að fara að stofna til storkostlegra útgjalda úr ríkissjóði til þess að auka landbúnaðinn. Yfirleitt hefir það verið á þeim að heyra, að mesta ólán landbúnaðarins sé það, að hann getur ekki komið afurðum sínum í verð. Það hefir verið rannsakað, hvert er framleiðsluverð hérlendra landbúnaðarafurða, og allir vita, að það er hærra en gangverð þeirra vara hér innanlands nú á tímum. Til hvers er þá að auka framleiðsluna, sem ekki getur leitt til annars en þess að auka meðalverð afurðanna og gera landbúnaðinum erfiðara að komast af? En nú á að fara að verja 200 þús. kr. til aukningar þessari framleiðslu, sem bætist þó við það, sem nú er óseljanlegt eða verður að selja undir verði. Ég sé ekki, að þetta mál sé svo nauðsynlegt hæstv. stj., að það geri óhjákvæmilega slíka skattaálagningu sem þessa, því að það er gífurleg tollahækkun að bæta úti 800 þús. kr. ofan á allt það, sem reytt er af mönnum nú þegar með hverjum bita. Svipað má segja um flest það, sem ráðgert er að verja þessu fé til. Ég get ekki fallizt á, að nauðsyn þess sé svo mikil, að forsvaranlegt sé að leggja á þennan skatt þess vegna. Fleira hefði verið ástæða til að athuga af því, sem hæstv. fjmrh. sagði, t. d. það, er hann sagðist ekki hafa tekið eftir því, að sjálfstæðismenn temdu sér sérstaka sparsemi. Þetta er óneitanlega í nokkru ósamræmi við það, sem maður er vanastur að heyra úr herbúðum stjórnarflokkanna. Við erum vanir að heyra það, að við séum málsvarar auðsöfnunarinnar á þessu landi og stöndum sem grimmir varðhundar hvenær sem seilzt er í þennan uppsafnaða auð til handa ríkissjóði. Ég býst við, að stjórnarsinnum þyki þetta sanni nær um okkur en það, sem hæstv. fjmrh. sagði. Þá er líka vert að athuga í sambandi við orð hans, hvernig sparnaði hefir miðað áfram í landinu. Ég er viss um, að það gefur mikilsverðar upplýsingar, ef það er athugað í sambandi við þetta mál. Það er rétt, sem haft er eftir sænskum hagfræðingi, er skipulagsn. fékk sér til aðstoðar, að sparifjársöfnun er skammt komið hér á landi. Sparifé Svía nemur ca. 1500 kr. á mann, en Íslendinga ekki nema 650 kr., eða tæpum helmingi. Sparifjársöfnun er hafin fyrir tiltölulega skömmum tíma á Íslandi. En þessi maður benti líka á það, hve öllum framkvæmdum er skammt komið hér á landi, en það skýrir líka, hve sparifjársöfnun er komin stutt á leið, því að þeir einstaklingar, sem haft hafa nokkurt fé til umráða, hafa heldur kosið að leggja það í fyrirtæki ýmiskonar. Hér var um eitt skeið beinlínis kapphlaup um að leggja fé í togaraútgerð. Allir vita, hvað orðið hefir um það fé. Það hefir sokkið. Ef því hefði verið haldið föstu í sparisjóðum. væri þar meiri upphæð á mann en nú er. Annars er gleðilegt að fá viðurkenningu á því úr stjórnarherbúðunum, að æskilegt sé, að menn spari fé, því að í rauninni finnst manni forsvarsmenn stjórnarflokkanna hafa beitt sér fyrir að magna það almenningsálit, að öll starfsemi, sem lyti að því að safna auði, væri svívirðilegt athæfi. Þessi hugsunarháttur hefir sérstaklega verið studdur af Alþfl. Er það tvímælalaust, að þessi hugsunarháttur er að eyðileggja fjárhagsaðstæður þjóðarinnar. Er því gleðilegt að heyra úr þessum herbúðum slík viðurkenningarorð. Efast ég um, að við hefðum fengið að heyra þau, ef ekki hefði farið svo, að við urðum að fá hingað erlendan fræðimann, sem er úr bróðurflokki annars stjórnarflokksins, því að svo mjög fer skoðun hans í bága við kenningar þeirra.

Emil Jónsson Það er bezt að byrja á því að taka nokkur orð hv. síðasta ræðumanns til athugunar. Hann talaði eins og hans er vandi að tala, með allstórum orðum um hlutina og dró hvergi úr. Það væri kannske ástæða til þess að fara rækilegar út í ræðu hans heldur en ég mun gera hér, því að ég ætla mér aðeins að drepa á einstök atriði. Hann sagði, að sósíalistar væru að reyna að gera kröfur til annara. Til hverra er verið að gera þessar kröfur, og hver gerir þær? Það er hv.þm. Borgf., en ekki sósíalistar, sem gerir þær. Hv. þm. getur einn tekið að sér að nota þær aðferðir, sem hann annars eignar sósíalistum, að gera kröfur til annara. Annars fór þessi hv.þm. ekki rétt með, þar sem hann sagði að ég hefði líkt því saman, að með því að lána bændum þessi kreppulán væri verið að rétta þeim litlafingurinn, og ég vildi draga þá ályktun, að þeir myndu taka alla höndina. Ég sagði, að með því að gefa þeim þessar 750 þús. kr., væri verið að rétta bændum litlafingurinn, og gæti það orðið til þess, að öll höndin yrði tekin. Það var það, sem ég varaði við, en ekki stofnun kreppulöggjafar, eins og hún var upphaflega. Annars fór hv.þm. ýmsum, sennilega að hans dómi sanngjörnum orðum um hræsni mína og yfirdrepsskap, sem ég skal ekki segja um, hvort ofar liggur hjá honum eða mér. Um það eiga hlutlausir dómarar að dæma, en ekki við. En ég fyrir mitt leyti hefi fullkominn hug á að tala af heilum hug í málunum alveg eins og hann og mótmæli því, að hér sé um hræsni eða yfirdrepsskap að ræða. Hv. þm. sagði, að þetta væri ekki neitt, sem ekki mætti breyta, og að það væri augljóst, að gert hefði verið ráð fyrir, að á þessari kreppulöggjöf þyrfti að gera einhverjar breyt., og þá helzt þessar, að mér virtist hann gera ráð fyrir. En ég hefi aldrei heyrt gert ráð fyrir því, að ríkissjóður legði fram svona mikið fé í þessu skyni. Það er venjan, að hjálpin er veitt til að breyta lánunum (konvertera þeim), en ekki til að greiða þau. - Hv. 2. þm.N.-M. og hv.þm. A.- Húnv. greindi á um meininguna með frv. sjálfu. Ég er satt að segja mjög hissa á því, hvernig þeir geta viðhaft þau orð, sem þeir höfðu. Hv. 2. þm.N.-M. sagði, að það væri meiningin að hjálpa þeim, sem þörf hefðu fyrir hjálp. Hvar stendur það? Hinn hv.þm. segir, að þetta skuli gert á þann hátt og með þeim einum takmörkunum, að jafnhá upphæð komi á hvern ábyrgðarmann, sem sé látin falla niður. Í grg. er gert ráð fyrir, eins og hv.þm. A.-Húnv. benti á, að ábyrgðarkröfunum sé skipt í þrjá jafna hluta: einn hlutann eigi maðurinn sjálfur að borga, annan eigi lánsstofnunin að borga og ríkissjóður hinn þriðja. Ef maður margfaldar þessar 750 þús. kr. með þremur, þá kemur út hliðstæð tala þeirri, sem ábyrgðirnar nema, eða milli 2 og 21/2 millj. kr. Ég fæ því ekki skilið, að það sé eins og hv. 2. þm.N.- M. sagði, aðeins meiningin að hjálpa þeim, sem þörf hafa fyrir, að þeim sé hjálpað. Það er ekki gert ráð fyrir í frv. neinum mun á því, hvort maðurinn er ríkur eða fátækur, ekki heldur hvort maðurinn stundi landbúnað eða ekki. Ég fæ a. m. k. ekki meiningu út úr því, og virtist hið sama koma fram hjá hv.þm. A.-Húnv. Því er það ekki að ófyrirsynju, þótt menn geri ráð fyrir, að þetta sé látið ganga jafnt yfir alla, sem kröfurétt hafa. Hv. þm. A.-Húnv. þótti undarlegt að mega ekki styrkja menn í kaupstöðum með því að láta þá falla undir þetta. En það, sem ég fetti fingur út í, var það, að með löggjöfinni er upphaflega gert ráð fyrir, að þeir einir njóti þessara hlunninda, sem stunda landbúnað sem aðalatvinnuveg. - Þá sagði hv. 2. þm.N.- M., að sá meginmunur væri á þessum kröfum og öðrum, að þessir menn hefðu verið óvitandi og óráðandi um, hvað verið var að gera við þá menn, sem þeir voru í ábyrgðum fyrir. Þeir hefðu ekki verið kallaðir til skuldaskila og engan íhlutunarrétt haft um, hvað gert var við mennina. Það kann að vera, að það sé munur á þessu tvennu, ábyrgðarkröfum og skuldum, en það er áreiðanlega aðeins teoretískur munur. Ég hefi ekki verið við mörg skuldaskil í kreppulánasjóði, en þar hefir það gengið þannig, að ég sem umboðsmaður kröfuhafa hefi verði kallaður upp eftir og mér verið tilkynnt, að höfuðkreditorarnir hefðu komið sér saman um, að svona skyldi það vera. Á ég að skrifa undir eða ekki? Það má vel vera, að mér sé gefinn kostur á að neita undirskriftinni, en slíkt mun í fæstum tilfellum gert, sannleikurinn í málinu er því sá, að þeir, sem lánað hafa peninga, eru ekki kallaðir upp eftir til annars en að skrifa undir og til þess að fá að vita, hve mikið þeir gefi eftir. Flestum þeirra er ekki tryggður neinn íhlutunarréttur um þessi mál, svo að munurinn á ábyrgðarkröfu og skuldakröfu verður sáralítill. Mér finnst, að þarna sé komið út á hála braut, sem geti leitt til þess, að mönnum fari að finnast, að eins og þetta var borgað, þá megi borga fleira. Ég tel, að þegar svo er komið, að menn fá nokkurn hlutann greiddan úr ríkissjóði, þá muni menn e. t. v. vilja fá eitthvað meira. Og munurinn á þessum kröfum og öðrum er ekki það mikill, að það réttlæti að gera neinn mannamun. Ég held, að það hafi verið aðallega þessar tvær ástæður, sem komu fram í ræðum þessara tveggja hv.þm. Aftur á móti var ræða hv.þm. Borgf. allt öðruvísi. Það var engu líkara en að hún væri pólitísk agitation. Hann þandi sig mikið um ýms pólitísk atriði, sem ég skal ekki víkja að hér. Það liggur algerlega fyrir utan þetta mál, og ég vil ekki fara með málið inn á þann vettvang. Ég mun því tala hér eingöngu um málið sjálft. Ég held það hafi ekki verið annað, sem ég þurfti að minnast á í sambandi við ræðu hv.þm. A.- Húnv. Hv. þm. sagði, að ýmsir bændur væru að reyna, hvað þeir gætu til að borga sínum ábyrgðarmönnum, svo að þeir yrðu ekki fyrir skaða. Það má vel vera, að þetta sé rétt. En ég skil ekki, af hverju þeir ættu frekar að reyna að bjarga ábyrgðarmönnum heldur en þeim, sem beinlínis hafa lánað þeim fé. Er nokkur eðlilegur munur á þessu tvennu? Ég vil að lokum taka það fram, að verði þetta frv. ekki samþ., þá er þó til frá f. á. um 1/4 millj. til ráðstöfunar í þessu skyni. Og ef gengið verður inn á þessa braut, þá er hægt að gera það með því að láta þessa 1/4 millj. duga. Það er ósannað mál, að það séu a. m. k. ekki einhverjir, sem ekki þurfa hjálp og hafa tekið á sig ábyrgð fyrir bændur. Þessum mönnum vil ég ekki hjálpa. Það liggur ekkert fyrir um efnahag þeirra manna, sem í ábyrgðunum standa.

Frsm. (Jón Pálmason) Ég skal ekki fara mikið út fyrir grundvöll þessa máls, en það eru þó nokkur atriði, sem ég má til að víkja að. Það er þá fyrst, að ég vil mótmæla því, sem fram kom hjá hv. 2. þm.N.-M. og hv.þm. Borgf., að það væri meiningin að gera allavega upp á milli manna eftir efnahag hvað styrkinn snertir. Um það er ekkert í frumv., og á ekki að vera. Þessi styrkur á ekki að fara eftir reglum fátækralaganna eða neinu slíku, heldur er hann til þess ætlaður að leiðrétta að nokkru það ranglæti, sem ábyrgðarmennirnir hafa orðið fyrir að tilhlutun löggjafanna, alveg án tillits til þess, hvort þeir sjálfir eru fátækir eða ekki. Styrkurinn á sem sé að ganga jafnt yfir hjá öllum ábyrgðarmönnum. Því lýsi ég hiklaust yfir fyrir nefndarinnar hönd. Annað væri líka mjög örðugt í framkvæmd og gæti freistað til margvíslegrar hlutdrægni. Þetta skildi hv.þm. Hafnf. líka eins og það er. Viðvíkjandi því, sem hv. síðasti ræðumaður var að tala um, að breyt. hefir orðið á í þessu efni frá því kreppulánal. voru sett og til þessa tíma, þá er það rétt, að í kreppulánalöggjöfinni er gert ráð fyrir, að þessi hjálp nái aðeins til bænda, en hér í þessu frv. er ekki gerð skilgreining á því. Mér þykir nú undarlegt, ef hv.þm. telur það galla, að t. d. verkamenn í kaupstöðum eða aðrir þar, sem staðið hafa í ábyrgðum fyrir bændur, eiga að fá nokkurn styrk til að standast skellina, sem Alþingi með kreppulögunum hefir yfir þá leitt. Viðvíkjandi því, sem hv. ræðumaður talaði um, að það væri ákaflega óeðlilegt að gera upp á milli þeirra manna, sem annarsvegar lánuðu fé, og hinsvegar þeirra, sem gengju í ábyrgð fyrir menn, þá vil ég segja það, að mér finnst það afareðlilegur hugsunarháttur, að þeir menn, sem gerðir hafa verið upp, leggi meira kapp á að borga ábyrgðarskuldir en hinar. þetta er hugsunargangur, sem hlýtur að eiga sér stað hjá þeim mönnum, sem hér um ræðir, því að það er talsverður eðlismunur á því, hvort maður hefir fengið skell af því, að hann hefir treyst hlutaðeigandi manni og gengið í ábyrgð fyrir hann, ellegar hitt, að einhver verzlun hefir lánað honum svo og svo mikið af vörum og hann er kominn í mikla skuld, t. d. við kaupfélag eða kaupmann. Það getur að vísu verið, að maðurinn hafi fengið lán hjá einstökum manni, og gegnir þá sama máli um það, en þess eru tiltölulega mjög fá dæmi, að þær skuldir séu tryggingarlausar. Um það, sem hv. síðasti ræðumaður var að tala um, að hann hefði aldrei heyrt, að það væri svo há upphæð, sem ætti að láta úr ríkissjóði í þessu skyni, skal ég taka fram, ef menn ekki vita það, að eftir að þessi stofnun, kreppulánasjóður, hefir verið gerð upp, þá hefir komið í ljós, að hún hefir lánað lægri upphæð en búizt var við í upphafi, einmitt af því, að færri bændur hafa notað þetta heldur en búizt hafði verið við. Að lokum vil ég mælast til þess, að þetta frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir.

Jóhann Jósefsson Ég get verið fáorður eftir það, sem hv.þm. Snæf. hefir nú tekið fram, þar sem hann hefir komið við öll þau höfuðatriði í þessu frv., sem af hálfu okkar sjálfstæðismanna helzt þykja athugaverð. Ég skal játa það, að mér kom mjög á óvart, þegar sá varð uppi fyrir nokkrum dögum síðan, að í stað þess að reyna að jafna á annan hátt fjárl., þá yrði horfið að því að stórhækka bæði þá beinu og óbeinu skatta, sem á landsmönnum hvíla, og ég hygg, að fleiri en ég hafi undrazt það. Bæði ég og fleiri bjuggust við því, þegar sú ráðstöfun var gerð, að kalla fjvn. saman mörgum vikum áður en þing kom saman, að það hefði verið gert til þess að gefa þessari n. enn betra tækifæri til að koma við sparnaði á fjárl., meira en ella hefði orðið, ef henni hefði verið ætlaður nákvæmlega sami tími og þingið stendur, eins og verið hefir ávallt endranær. Maður skildi þessar ráðstafanir þannig, að þær væru til þess, að n. gæfist betra tækifæri til þess að koma við sparnaði. Síðan heyrðist ekkert um það; það virtist ekki koma nokkrum manni í hug fram að þessu, að stj. hefði í hyggju að auka á skattaálögur, og allra sízt svo mjög sem hér gefur raun vitni um. Þetta er kallað bráðabirgðatekjuöflun, frv. heitir það. Og svo er í 1. gr. farin sú óvenjulega leið að lýsa því, til hvers eigi að verja þessu fé, en þeir er sagt svo, með leyfi hæstv. forseta: „Til þess að greiða með sérstök framlög úr ríkissjóði til atvinnuveganna, verklegra framkvæmda, nýbýlamyndunar og alþýðutrygginga er ríkisstjórninni heimilt að afla tekna á rann hátt, er hér fer á eftir“. Og síðan kemur lýsing á því, hvernig teknanna skuli aflað, sem sagt með aukningu á tekju- og eignarskatti og gífurlegri hækkun tolls á nauðsynjavörum almennings. Þetta er kallað bráðabirgðatekjuöflun. Ég vil nú vekja athygli hv.þdm. á því, að það, sem sagt er í 1. gr. að gjald þetta eigi að renna til, þar virðist ekki vera um þau verkefni að ræða, sem maður gæti kallað bráðabirgðaframkvæmdir eða að hægt væri að framkvæma það á mjög skömmum tíma. Hér er þvert á móti um þau útgjöld að ræða, sem mundu verða fastur liður í fjárl. framvegis, en ekki neinar bráðabirgðaframkvæmdir. Hvers vegna er þá stj. að blekkja bæði þing og þjóð með því, að þessar skattaálagningar séu aðeins til bráðabirgða? Ég álít, að hæstv. fjmrh. eigi að gefa skýringu á því. fyrst og fremst, hvers vegna hann kallar þetta bráðabirgðatekjuöflun og tekur það svo fram í 1. gr., að þessar tekjur eigi að fara til verkefna, sem sýnilega eru engin bráðabirgðaverkefni. Ég skal nú ekki fjölyrða um það „princip“brot, sem jafnarmenn eru komnir inn á hér. Það er búið að taka það hér fram, og greinilega búið að benda á það, en það er svo sem engin nýlunda, þó að þeir brjóti þessi svokölluðu princip sín, því að þeir hafa áður fyrr á þingi aukið við þessa óbeinu skatta, þó að þeir hafi fordæmt þá niður fyrir allar hellur, þegar við sjálfstæðismenn höfum borið þá fram. Þá hafa óbeinu skattarnir verið óalandi og óferjandi, og þá hefir verið sagt, að verið væri að skattleggja hvern kaffisopa og brauðbita, sem fólkið legði sér til munns, og skattleggja hverja spjör, sem fólkið klæðist. Nú er annað hljóð komið í strokkinn. nú berjast þeir fyrir mikilli hækkun á þessum óbeinu sköttum. Mér þykir ekki undarlegt, þó að jafnaðarmönnum þyki leiðinlegt að heyra þetta dregið fram, enda var það sýnilegt, að þegar hv.þm. Snæf. fór að lýsa þessum svikum sósíalista við þjóðina, þá drógu þeir sig allir út úr þessari d.

Og eru ekki komnir enn

. Ég geri ráð fyrir, að þessi skattur, sem hér er lagður á, reynist nokkuð þungur, a. m. k. á sumum vörutegundum, sérstaklega vegna þess, að þessar vörutegundir, sem hér eru tollaðar, eru nú þegar mjög hátt skattaðar. Í Ed. var af hálfu Sjálfstfl. gerð nokkur tilraun til þess að undanskilja allra nauðsynlegustu vörutegundirnar þessu svokallaða viðskiptagjaldi, en ég sé ekki, að þær tilraunir hafi borið neinn árangur, eða þær verið teknar til greina. Ég ætla ekki að fara í neinn sparðatíning í þessu máli, en ég vil þó benda á það, að þeir, sem heilbrigðismálunum stjórna, hafa haldið því fram, að þjóðin eigi að neyta grænmetis og ávaxta, því að það sé svo hollt, og efast ég ekki um, að það sé rétt. En ber eru stjórnarvöldin að því er virðist að gera grænmeti og ávexti að lúxusvöru, sem ég get ekki ímyndað mér, að nokkur maður geti keypt, ef þetta frv. verður samþ., svo hár er tollurinn, sem gert er ráð fyrir, að lagður verði á þessa fæðutegund. Hér er gert ráð fyrir, að 25% tollur verði á nýjum ávöxtum, en sá tollur, sem nú er á þeim, er 20% vörutollur af því algengatta af þessum vörum, svo sem eplum og appelsínum. Þegar þessum 25% tolli er svo bætt þarna við, þá vantar lítið á, að ríkið taki 50% af innkaupsverði þessarar vöru. Sjá þá allir, hversu líklegt það er, að menn geti veitt sér þessa fæðu, sem læknar eru alltaf að ráðleggja og halda fram, að sé mjög svo holl. Ég verð að segja það, að þegar jafnþunglega er tekið í nauðsynlegustu fjárframlög eins og nú á sér stað hjá hæstv. stj. um fjárframlög til þeirra staða, þar sem framleiddur er stór hluti af útflutningsvöru landsmanna, elns og á sér stað í mínu kjördæmi, þá eru það harðar búsifjar, að verða að horfa á það, að um leið sé afkoma þess fólks gerð eins erfið og hér á að gera með þessum nýju skattaálögum ofan á allt, sem fyrir er. Ég get ímyndað mér, að spádómur hv.þm. Snæf. reynist réttur, sá spádómur, að hér muni fólkinu þykja vera farið langt yfir það mark, sem hæfilegt er í hvorumtveggja þessum skattaleiðum, sem frv. fjallar um, því þótt þeir séu margir, sem ímynda sér, að þessi svokallaði hátekjuskattur komi ekki niður á verkamönnum og sjómönnum, þá mættu þó a. m. k. sósíalistar vita, að það er óhrekjanleg staðreynd, að því meir sem skattaboginn er spenntur á því sviði, því erfiðara er um allar atvinnuframkvæmdir, og því tregari eru menn til að láta fé sitt, lánstraust og þrek til að brjótast í framkvæmdum, sem hafa mikla áhættu í för með sér, þegar svona þungur skattur er yfirvofandi, ef eitthvað skyldi vera í aðra hönd. Atvinnulífið stendur svo höllum fæti, að flestum verður miklu vísara tap en gróði, en ef svo vill til, að einhversstaðar kynni að vera um gróða að ræða, þá eru gerðar ráðstafanir til þess, að hann verði í öllu falli burt numinn. Hvernig ætlast menn til, að framtakslöngun manna og framtaksþrek til að brjótast í framkvæmdum geti haldizt við á þennan hátt? Nei, það er alveg áreiðanlegt, að eins og nú er komið, þá er hér verið að kippa fótunum undan því, að menn yfirleitt ráðist í nokkuð, sem kostar þá persónulega ábyrgt, og tel ég það mjög illa farið. Það er t. d. dálítið eftirtektarvert tímanna tákn, að það var dregið fram í eldhúsumr. hér af hæstv.atvmrh. sem einhver sérstaklega merkilegur viðburður, að nokkrir menn hefðu tekið sig saman um að ráðast í að kaupa einn gamlan togara. Fyrir nokkrum árum var það þannig hér, að það var nærri því kapphlaup um að komast í að leggja fé fram til þess að kaupa þessi skip. En misjafnt árferði og skattastefna valdhafanna hefir komið því til leiðar, um leið og þrengzt hafa útlendir markaðir, að nú er það talinn stórviðburður af atvmrh. sjálfum, ef einhver ræðst í að kaupa eitt skip, jafnvel þó að það sé gamalt. Ég ímynda mér því, að þessi skattastefna, gangandi út í þær öfgar, sem hún gerir með þessu frv., auki aðeins á framtaksleysi manna og auki þar með á atvinnuleysið. Ég gat um það í sambandi við unnað mál í þessari d., að það, sem stj. gæti bezt gert þjóðinni til handa, væri að rýmka, auka og glæða atvinnuskilyrðin í landinu. En með því, sem hér er haft með höndum, en þó einkum og sér í lagi með þessu tekjuaukafrv., sem hér er kallað til bráðabirgða, er unnið að því að atvinnuframkvæmdir minnki í landinu, en atvinnuleysi stórum aukist. Um leið er svo stillt svo til af hálfu hæstv. stj., að þeir, sem eiga nú við atvinnuleysi að búa, verða að gjalda drjúgum meira gjald fyrir flestar lífsnauðsynjar á komandi erfiðum tímum en þeir hingað til hafa átt að greiða. Ég tel mér skylt f. h. þeirra manna, sem hafa kosið mig á þessa virðulegu samkomu, að mótmæla þessu skattafyrirkomulagi stj. og stjórnarflokkanna. Ég mótmæli auknum skattaálögum og tel, að það sé algerlega spor í öfuga átt á þessum tímum að ganga þá leið. Ég krefst þess f. h. minna kjósenda, að létt verði af atvinnuvegunum gjöldum, en ekki þyngt á þeim, og ég krefst þess fyrir hönd fólksins, að nauðsynjavörur verði ekki hækkaðar í verði með auknum tollum og sköttum. Það er engin bót í máli í því efni, þó að þessir auknu tollar séu kallaðir nýju nafni og nefndir viðskiptagjald, og það er heldur engin bót í máli, þó að sé flaggað með því hér, að þetta sé aðeins til bráðabirgða, þar sem það er augljóst af efni frv. sjálfs, að það er ekkert annað en blekking.

Frsm. (Magnús Jónsson) Það er víst ekkert annað um þetta að segja en það sem stendur í einni línu í nál., að n. mælir með að þetta verði samþykkt óbreytt.

Frsm. meiri hl. (Sigurjón Á. Ólafsson) [óyfirl.]: Síðast þegar mál þetta var til. umr. hér í hv. d., mæltist ég til þess, að það væri tekið út af dagskrá, svo allshn. gæfist kostur á að athuga brtt. á þskj. 703. Eins og sest á brtt., þá eru tveir nm.flm. hennar og því eðlilega henni fylgjandi. Aðrir tveir nm. voru á móti henni og einn vildi ekki láta neitt uppi um afstöðu sína, en nú hefir hann gert það, og eru því þrír á móti. Annars sé ég ekki ástæðu til að rökræða mál þetta frekar en gert hefir verið, enda ekkert það komið fram, sem réttlætir það, að frv. verði fellt. Mun ég svo ekki gefa hv. 10. landsk. ástæðu til þess að svara mér, og hefi því þessa ræðu mína ekki lengri.

Thor Thors Mér þykir ekki ólíklegt, að hæstv. fjmrh. verði, hvort sem valdaferill hans verður lengri eða skemmri, lengi minnzt með þjóðinni. Það er löngu orðið ljóst, þrátt fyrir það, að hæstv. fjmrh. er yngstur maður, sem með slík völd hefir farið hér á landi, þá er hann stórtækastur allra, sem með fjármálin hafa farið, að því leyti, að hann er óskammfeilnastur að seilast eftir nýjum tollum og sköttum í vasa almennings. Á því 11/2 ári, sem hann hefir farið með fjármál landsins, á ábyrgð Framsfl. og sósíalista, hefir hann hækkað álögur skattborgaranna um 3 millj. og 200 þús. kr. Það er býsna vel að verið á einu og hálfu ári. Á fyrsta þinginu, sem þeir voru við völd. haustþinginu 1934, fannst þessum flokki hlýða að leggja nýjar álögur á þjóðina, allt að 2 millj. kr. Þá var tekjuskattur stórkostlega hækkaður, áætlað að hann gæti gefið 900 þús. kr. meira en áður. Þá voru aukatekjur ríkisins nokkuð hækkaðar, skellt var á nýju stimpilgjaldi, sem áætlað var 150 þús. kr. Tollur á tóbaki var stórlega hækkaður og ennfremur var verðtollur hækkaður. Allar þessar álögur áttu að gefa ríkissjóði samtals um 2 millj. kr. Nú hlýtur hæstv. ráðh. að vita, svo oft hefir honum verið bent á það á þessum árum, að þjóðin getur ekki risið undir þessum gjöldum. Þó virðast þessar bendingar hafa farið framhjá hæstv. ráðh., því að hann hefir ekki tekið afleiðingum af þeim, heldur hefir hann stigið nýtt spor í sömu átt og áður. Nú eru það hvorki meira né minna en 1 millj. og 200 þús. kr. í nýjum álögum, eða samtals á þessu 11/2 ári 3 millj. og 200 þús. kr. Það er athyglisvert, ef tekið er til samanburðar, að á fyrstu fjárlögum hins fullvalda íslenzka ríkis, 1918 og 1914, námu tekjurnar 2 millj. og 490 þús. kr. og útgjöldin 2 millj. og 400 þús. kr., þ. e. a. s. miklu minni upphæð en hinar nýju skattaaukningar þessa unga fjmrh. á 11/2 ári.  Þegar athugaðar eru ástæður ríkisins, þá er vafasamt, hvort fjárhagur þjóðarinnar hefir batnað síðan 1918 og hvort gjaldgetan er meiri en þá. En þá hljóta allir að sjá, hvað viðsjárverða og hættulega stefnu hér er um að ræða, og ég álít að reynslan muni skera úr þessum deilumálum, og þjóðin muni lengi gjalda afhroð af slíkri fjármálastjórn sem þessari. Sú skattaaukning, sem ég gat um og samtals nemur á þessum fjárl. 1200000 kr., er að lang verulegustu leyti tekin með tollum. Tekju- og eignarskattur hefir þó verið verulega hækkaður, og er þessi hækkun á tekjuskattinum áætluð samtals 380 þús. kr. Þá er einnig eftirtektarvert, ef maður ber saman fyrstu fjárlög hins íslenzka ríkis og fjárl. nú, að 1918 og 1919 gaf tekju- og eignarskattur 50 þús. En á síðasta fjárlagafrv. er þessi skattstöfn hækkaður um 950 þús., og nú á ný um allt að 400 þús. Þessar tölur tala nokkuð greinilega sínu máli. Það er svo komið, að tekju- og eignarskattur er hærri hér en nokkursstaðar annarsstaðar, og hærri en þar, sem sósíalistar hafa meiri ráð, ef miðað er við styrkleika flokkanna innan þingsins hér. Það er látið svo í veðri vaka af stjórnarflokkunum, að þessi nýi skattur geri þjóðinni ekkert, hann komi bara niður á hinum breiðu bökum peningamannanna. En það sýnir sig, ef skattstiginn er athugaður, að hækkunin gerir strax vart við sig við 2 þús. kr. tekjur, en segir verulega til sín eftir að tekjurnar eru komnar upp í 6 þús. En það þekkja allir, að 6 þús. kr. skattskyldar tekjur eru engin ósköp til að lifa af fyrir fjölskyldu, t. d. hér í Reykjavík. Ég geri ráð fyrir, að a. m. k. ráðherrarnir, með 10 þús. kr. tekjur, hafi ekki fundið mjög mikinn afgang, ef þeir eiga að lifa eins og staðan útheimtir. Þetta er vitanlega gott vígorð, að þeir ríku eigi að borga, en það stenzt ekki til lengdar, því að stórkostleg hækkun á skatti hlýtur að hafa í för með sér lækkandi tekjur. - Öllu þarf að vera í hóf stillt, og ef ríkisvaldið ætlar að hremma allt í ríkissjóð, þá hætta menn að keppast við tekjuöflun. Þegar þessi skattur hefir staðið í eitt ár, þá lækkar skattstofninn fyrir ríkissjóð eða rýrnar. Það er einkennilegt, að stjórnarflokkarnir skuli leyfa sér að leggja á nýja skatta eða bera slíkt frv. fram, eftir að bert er orðið, og meira að segja viðurkennt í ummælum sósíalista sjálfra hér á þingi, að sveitar- og bæjarfélögum verður ekki séður farborði nema með nýjum sköttum. Svo koma þeir hér, þessir menn, með ný viðskiptagjöld, þegar viðurkennt er, að sveitar- og bæjarfélögin fá ekki undir risið, og hafa engir fært fyrir því fyllri né gleggri rök en einstaka þm. sósíalista. Hv. 6. landsk. hefir sýnt með glöggum dæmum og rökum, hve brýn nauðsyn er til, að sveitar- og bæjarfélög fái nýja tekjustofna. Það er komið að því, sem við Sjálfstæðismenn spáðum og höfum hverju sinni varað við og bent á, þegar ríkisvaldið hefir verið með skattahækkunum að seilast æ lengra ofan í vasa borgaranna. Nú hefir það verið viðurkennt, að þessar spár okkar hafa verið réttmætar og eru að koma fram, og það er svo einkennilegt, að einmitt einstaka sósíalistar hafa undirstrikað réttmæti þeirra fyllilega. En svo ég víki almennt að tekju- og eignarskatti eða beinum álögum, þá er það bersýnilegt, að mjög er varhugavert í þjóðfélagi, þar sem auðsöfnun er svo skammt á veg komin og hjá okkur, að teygja sig svo langt að draga alveg úr allri löngun manna til að spara, en það er almennt vitað og viðurkennt, að þungar beinar álögur verka þannig. Þetta er öðrum þjóðum fyrir löngu orðið ljóst, og þær reyna að haga álögum sínum þannig, að alltaf sé lifandi hvöt manna til að spara. Andstæðingar okkar sjálfstæðismanna reyna alltaf að gera gys að okkur, þegar við erum að tala um sparnaðarþörf einstaklinga og ríkis. En ég bendi þeim á ummæli þess erlenda hagfræðings, sem stjórnarliðar - af því þeir treystu engum innlendum hagfræðingi - þurftu að sækja til Svíþjóðar til þess að kenna skipulagsnefnd atvinnumála sjálfri skipulagningarfræðin. Þessi serfræðingur hefir nýlega látið hafa eftir sér viðtal, sem birtist í Nýja dagbl., blaði hæstv. fjmrh. Er býsna eftirtektarvert, hvað hann leggur áherzlu á, að Íslandi beri að gera. Hann segir svo - með leyfi hæstv. forseta. - Fréttaritari blaðsins spyr: „Hvað getum við þá gert annað til þess að auka innlendu framleiðsluna?“ Og sérfræðingur stj. svarar: „- versti örðugleikinn hér er féleysið, ef framleiðslan á að aukast fljótt. Íslendingar spara allt of lítið.“ Þetta er nú svo sem enginn sérstakur vísdómur, sem hagfræðingurinn segir. Það hefir margsinnis verið á þetta bent af okkur sjálfstæðismönnum; við höfum ætíð haldið því fram, að bein þjóðarnauðsyn bæri til að hvetja einstaklinginn til að spara, koma á auðsöfnun, og að við eigum að auka framleiðsluna. Þá háir féleysið okkur mest, segir sænski sérfræðingurinn. Það hefir varla verið hleypt svo fyrirtæki af stokkunum, að ekki hafi verið leitað erlendra lána, og það sjá allir, hve þetta er háskaleg braut, sérstaklega gagnvart sjálfstæði landsins, því hvað hátt sem um það er galað, næst það aldrei í raunveruleikanum, nema við séum efnalega sjálfstæð þjóð. Það helzta, sem dugir, er að glæða hvötina til að spara, auka auðsöfnun í landinu, keppa að því, að öll fyrirtæki og stofnanir séu rekin fyrir innlent sparifé. Ég skal eftirláta hæstv. fjmrh. og öðrum stjórnarsinnum að geta sér til, hvort þessi áníðslustefna sé líkleg til að auka sparnaðinn, þann Sparnað,sem er nauðsynlegur til þess að auðsöfnun geti myndazt í þjóðfélaginu. Það er eftirtektarvert, að þegar fer að rofa til í fjármálum Englendinga - undir ráðuneyti Chamberlain fjmrh. í þjóðstjórninni þá er þeirra fyrsta verk að grípa til þess að lækka tekju- og eignarskattinn, og orð fjmrh. féllu á þá lund, að þessir skattar væru óréttlátastir allra skatta og brýn nauðsyn væri að stilla þeim í höf. Jafnframt hefir enska þjóðstjórnin lagt áherzlu á að fá menn til að spara. Nú hefir líka farið svo, fyrir ötula baráttu þjóðstjórnarinnar, þó að stjórnarferill hennar sé ekki langur, að atvinnuleysingjum hefir fækkað um 864 þús., en fjölgað hefir mönnum í atvinnu um 1,4 millj. Síðan hefir þessi framkvæmd þjóðstjórnarinnar verið borin undir dóm ensku þjóðarinnar, sem hefir sýnt, að hún kann að meta gætilega fjármálastjórn. Úrslitin urðu þau, sem kunnugt er, að stjórnin fékk 250 þm. meiri hluta í neðri málstofunni. Ef til vill má segja, að beinar álögur kæmu þjóðinni ekki á óvart frá hendi þeirra manna, sem fara með völdin. Þeir hafa haldið því fram í lýðskrumi sínu, af því það hefir þótt vænlegt til kjörfylgis, að það ætti að skatta hátekjumenn. En aðalþátturinn í þessari tekjuöflun er nú auknir tollar, og það hefir vissulega komið mörgum á óvart. Sósíalistar hafa meðan þeir voru í minni hluta gasprað um það, að tollar væru ranglátir og þeir vildu leggja þá niður. Þetta atriði var letrað skýrum stofum í 4 ára áætluninni, og um kosningar, er þeir hafa verið að deila við andstæðinga sína, hafa þeir látið það hljóma hátt og snjallt, að þeir væru andvígir tollum og vildu afnema þá, en afla tekna með beinum sköttum. Þetta var einnig aðalatriðið í samningi stjórnarflokkanna, en framkvæmdin er nú þessi. En vissulega má þjóðinni ekkert koma á óvart frá þessum mönnum. Það má minnast þess, þegar sósíalistar hafa hér á þingi barizt gegn tollaálögum, þá hafa þeir notað hin sterkustu orð. Ég man eftir því, að einu sinni heimtuðu þeir útvarpsumr. um, hvort framlengja atti verðtollinn. Aðalræðuskörungur þeirra sósíalista, núv. hæstv.atvmrh., átti þá ekki nógu sterk orð til að lýsa því, hversu þetta væri ranglátur tollur. En svo snýst þetta rækilega við, þegar þeir eru sjálfir komnir að völdum, að það er ekki aðeins, að framlengt sé verðtollinum, heldur er hann hækkaður stórkostlega, og nú með þessu frv. lítur út fyrir, að auka eigi þessar álögur á þjóðinni um 800 þús. kr. Það er dálítið gaman að rifja upp ýms ummæli sósíalistanna á þingi áður. Þannig segir forseti flokksins og núv. forseti SÞ., Jón Baldvinsson, á þinginu 1933 - bls. 1076 í umr. um verðtollinn. Með leyfi hæstv. forseta: „Þessi verðtollur verður ekki til annars en að auka dýrtíðina í landinu og viðhalda erfiðleikum þeirra stétta, er nota vöruna, sem þessi tollur er lagður á.“ Og enn segir hann: „Það verður til þess að gera ennþá erfiðara þeim, sem nú eiga erfiðast. Ég og flokksbræður mínir greiða atkv. á móti frv. af principástæðum.“ Og á bls. 7094: „Þetta frv. gengur á móti þeirri stefnu, sem við viljum hafa um öflun tekna. - Það er svo mikið af nauðsynjavörum í frv., að við erum andvígir stefnu þess.“ Núv. hæstv.atvmrh. segir á sama þingi, bls. 1103: „Við Alþýðuflokksmenn munum greiða atkv. á móti frv. nú sem fyrr, og get ég látið mér nægja að vísa til þess, sem áður hefir fram komið í málinu um okkar afstöðu.“ Og enn verð ég, með leyfi hæstv. forseta, að lesa upp kafla úr umr. frá 1932, sem er í B-deild Alþt., bls. 836. Ég sé nú, að hv.þm. sósíalista eru að flýja burt úr deildinni, en ekki er ólíklegt, að hægt sé að rifja upp enn fleira úr ummælum þeirra. T. d. sagði núv. atvmrh.: - „Við Alþýðuflokksmenn erum andvígir þessu frv. og rök okkar gegn því marg kunn. Ég vil í þessu sambandi rifja upp fyrir deildinni, um hve háan toll er hér að ræða. Árið 1930 nam hann 2338 þús. kr., og þetta hvílir á vörum, sem tollaðar eru fyrir með vörutolli, sem gaf þetta sama ár 1950 þús. kr. Þessir tollar hafa því gefið h. u. b. 4 millj. og 300 þús kr., sem svarar til, auk álagningar á tollinn, 220 kr. á hvert 5 manna heimili. Eftir rannsókn skattanefndar hvílir ekki meira en 1/5 hluti tollanna á ónauðsynlegum vörum, en hitt á algengum fatnaði, búsáhöldum og þess háttar“. Ég vil nú biðja menn að taka vel eftir, - „almennum fatnaði, búsáhöldum o. þ. h.“ Hér sjá menn, hvílíka andstyggð hæstv. ráðh. hafði á þessum tollum, og hann notaði hin sterkustu orð til að benda á þá hættu, sem af þeim stafaði. Nú er hann kominn í ríkisstj. og í valdaafstöðu. Nú nema þessir tollar um 6200 þús. kr., auk hagnaðs þess, sem ríkissjóður hefir af einkasölum. Nú á ekki að lækka tollana á fatnaði, búsáhöldum o. þ. h., sem hæstv. ráðh. talaði þá um, nú á að hækka þá um 800 þús. kr. Nú á að leggja 5% toll til viðbótar á búsáhöld og nú á að leggja 10% viðbótartoll á almennan fatnað, sem hæstv. ráðh. var að fárast um, þegar hann var í stjórnarandstöðu, að hækkaði verð á hverjum buxnahnapp. Við sjálfstæðismenn höfum haldið því fram, að beinir skattar væru ekki einhlítir og að ýmsu leyti varhugaverðir vegna þeirrar þarfar, sem hér er fyrir auðsöfnun, sem er mjög skammt á veg komin. Og þess vegna væru tollar nauðsynleg tekjuöflun. Framsfl. hefir líka haldið þessu fram áður en hann komst í náin kynni við sósíalistana og samband við þá og tók upp þeirra vígorð. En afstaða okkar sjálfstæðismanna til þessarar nýju hækkunar er sú, að við teljum nóg komið af tollum, svo það sé bókstaflega ekki kleift að seilast lengra ofan í vasa fólksins. Við teljum einnig, og viljum benda á það nú, að þetta sé mjög varhugavert, þar sem nú er svo komið, að bersýnilegt er, að sinna verður kröfu sveitar- og bæjarfélaganna, og þá sennilega einna helzt veita þeim fjárhagsstuðning með vörugjöldum o. þ. h. verður viðskiptagjaldið því enn tilfinnanlegra fyrir allan almenning. Ég hefi nokkuð bent á, hversu óhyggilegt er að ganga jafnlangt á skattabrautinni og hér er gengið. Út af ummælum blaða ríkisstj., sem þora ekki að nefna þessa nýju tolla réttu nafni, heldur kalla þá „viðskiptagjald“, vil ég leyfa mér að lesa upp nokkrar vörutegundir, sem þau telja, að ekki séu nauðsynjavörur, heldur lúxusvörur. Í 3. gr. 1. lið er ákveðið, að stimpla skuli reikninga fyrir allar vörur, sem ekki eru tilgreindar í 2., 3. og 4. tölul. eða undanþegnar gjaldi, með 2%, og eru það allmargar nauðsynjavörur. Með 5% gjaldinu ber að stimpla búsáhöld, eldhúsáhöld. bifreiðar, glervarning, hreinlætisvörur, kaffi og sykur, og ýmsar fl. vörutegundir, sem almenningur álítur nauðsynjavörur. Og með 10% á að stimpla þessar nauðsynjavörur m. a.: Buxur fátæklinganna, sem hæstv.atvmrh. talaði mest um meðan hann var stjórnarandstæðingur, garn og vefnaðarvörur, skófatnað og vörur til fatnaðar. Af þessari upptalningu er alveg augljóst, að hér er tekinn tollur af mestu nauðsynjavöru, sem allur almenningur þarf að nota. Ég hygg, að margir hafi glæpzt til að ljá stjórnarflokkunum atkv. sitt við síðustu kosningar vegna þess m. a., að þeir lofuðu að létta af sköttum og tollum. Þeir menn, sem þannig hafa látið glepjast, sjá nú, hvernig efndirnar eru. Stjórnarflokkarnir hafa ekki vílað fyrir sér að reiða skattasvipuna á loft á bak við þjóðina, bara til þess að geta sjálfir enn um stund setið rólegir á valdastólunum. Þeir hafa í þennan hátt tekið sér frest, sem ég er sannfærður um, að verður aðeins gálgafrestur. Óánægja fólksins er þegar risin, og hún fer dagvaxandi, því eins og þeir hafa sáð, svo munu þeir og uppskera. Óánægjuöldurnar verða sterkar, og þeim verður ekki eins auðsætt í ráðherrastólunum og hingað til hefir verið. Það er hægt að blekkja í bili - jafnvel heila þjóð -, en til lengdar er það ekki hægt. Ég vil láta þess getið, að hins unga fjmrh. verður lengi minnzt, en aðeins sem einsdæmis. Hans verður minnzt aðeins fyrir það, að á skattabrautinni hefir hann farið hraðar en nokkur annar fyrirrennari hans, því hann hefir farið með 10 mílna hraða, þar sem aðrir hafa farið fetið. Ég vona, að hann haldi þessu meti. Ég vona, að það verði enginn, sem komist með tærnar þar, sem þessi ungi fjmrh. hefir hælana. Ég óska stjórnarflokkunum til hamingju með nýja samninginn, en ég veit, að hæstv. ráðh. finnur ekki alstaðar sama fögnuðinn og meðal þm. og nánustu aðstandenda ríkisstjórnarinnar.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Ég ætla ekki að lengja umr. En út af því, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði síðast, þá vil ég taka það fram, að þessi heimild, sem hann var að tala um, er í l., sem samþ. voru á fyrri hluta þessa þings um það, að á árinu 1936 megi innheimta tekju- og eignaskatt með 10% viðauka. Allt það, sem hv.þm. hefir sagt um vissa persónu, á ekki við í þessu sambandi.

Frsm. (Jón Pálmason) Eins og hv.þdm. sennilega muna, þá gat ég um það við 2. umr., að hv.þm. Hafnf. hefði verið mótfallinn þessu frv. í landbn., en þá var hann ekki hér staddur, mönnum hefir nú gefizt kostur á að heyra hans rök. Skal ég með fáum orðum minnast á þau atriði, sem hann vék að. Það er út af fyrir sig rétt, að það mun hafa verið höfuðtilgangur kreppulánasjóðslaganna að lækka vexti og hinsvegar að strika út þann hluta af skuldum bænda, sem talið var, að þeir réðu ekki við. Þetta á að hafa verið gert að því er þá snertir, sem lán hafa fengið og gerðir hafa verið upp, en það mun mörgum hafa farið eins og mér, þegar þeir athuguðu þessa löggjöf, að þeim hefir sýnzt á henni margir annmarkar, og ekki sízt mundi sá annmarki koma í ljós, að ýmsum mönnum og fyrirtækjum yrði með l. gert allmikið rangt til, og mér er það ljóst, að lögin hafa komið langsamlega harðast niður á þeim, sem ábyrgðirnar fellu á vegna kreppulána, því það er öldungis víst, að fjöldi ábyrgðarmanna hefir ekki haft neitt vald yfir því, hvað skorið var niður af þeim lánum, sem þeir voru í ábyrgð fyrir og alls ekki var víst, að hefði þurft að skera svo niður, ef skuldunautar hefðu verið gerðir upp á annan hátt, eins og lög mæla fyrir. Hluturinn er því sá, að kreppulánasjóðslögin hafa komið langsamlega harðast niður á þeim, sem í ábyrgðunum voru, og er það í raun og veru óeðlilegt, að löggjöf grípi þannig inn í viðskiptalífið, að hún geri þeim erfiðast fyrir fæti, sem í góðri trú hafa gengið í ábyrgð fyrir aðra, hvort heldur það voru kunningjar þeirra, frændur eða aðrir, sem þeir gengu í ábyrgð fyrir. Það ætti að vera hverjum manni ljóst, sem fylgist með, að þetta getur orsakað það, að margir menn, sem komizt hafa hjá því að fara í kreppulánasjóð, eða ekki hafa haft skap til þess, geta komizt í fjárhagslegt strand vegna ábyrgða, sem á þá falla. Hv. þm. Hafnf. hélt því fram, að hér væri verið að gera upp á milli manna, þar sem sumum væru gefin eftir töp, en öðrum ekki. Þetta er að nokkru leyti rétt. Það er vitað, að bæði kaupfélög og kaupmenn hafa orðið að gefa mikið eftir án þess að fá hjálp, því þessu er aðeins ætlað að ná til einstaklinga, og þá fyrst og fremst til bænda. Að hér sé farið inn á nýja leið, er satt, en mér finnst hv.þm. ekki hafa athugað það nógu vel, að þetta er bein afleiðing af l., sem Alþingi hefir áður samþ. Svo er annað, sem má víkja að, að vel má svo fara, að sumt af þessum upphæðum komi á ríkissjóðinn hvort sem er, því við því má búast, að margir lántakendur kreppulánasjóðs láti sitja fyrir greiðslum þangað að borga til ábyrgðarmanna sinna það, sem á þá hefir fallið, og af því getur svo leitt, að þeir standi ekki í skilum við kreppulánasjóð, svo að skuldir falli þar fremur en ella. Þess vegna held ég, að það geti verið hæpinn ávinningur að knýja menn til þess á þennan hátt að standa ekki í skilum við kreppulánasjóð. Ég benti á það við 2. umr., að áhyrgðarkröfur þær, sem hér er um að ræða, væru 2-21/2 millj. kr., eftir því sem stjórn kreppulánasjóðs hefir komizt næst. Hjálp sú, sem frv. gerir ráð fyrir, er hugsuð á þá leið, að tillag ríkissjóðs fari til að borga 1/3 ábyrgðarkrafanna, 1/3 verði greiddur af ábyrgðarmönnum, en 1/3 gefi lánsstofnanirnar eftir, en þær munu aðallega vera bankar og sparisjóðir. Vera kann þó, að þessum hlutföllum verði ekki alstaðar nákvæmlega fylgt. Ef ekkert verður gert í þessu efni, verður það áreiðanlega til þess að gera marga gjaldþrota, sem annars hafa ekki gefizt upp, og niðurstaðan yrði sú, að þeir væru látnir velta, sem gætilega hafa farið með sín fjármál, en hinum bjargað, sem ógætilega fóru að og fengu lán úr kreppulánasjóði. Hér er um það að ræða, hvort þingið eigi að taka afleiðingum af sínum fyrri ráðstöfunum eða ekki, en ég tel, að verði það gert, þá sé einn versti galli kreppulánasjóðslaganna að nokkru af skorinn. Eru vissulega nógu margir eftir samt.