Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Tekið er fyrir eina dagskrármálið, almennar stjórnmálaumræður, sem útvarpað verður og sjónvarpað héðan úr þinghúsinu. Umræðurnar fara þannig fram að hver þingflokkur fær 30 mín. til umráða sem skiptast í þrjár umferðir, 12 mín. í fyrstu umferð, 10 mín. í annarri og átta mín. í síðustu umferð. Röð flokkanna verður þessi í öllum umferðum: Samfylkingin, Sjálfstfl., óháðir, Framsfl. Ræðumenn flokkanna verða: Fyrir Samfylkingu tala í fyrstu umferð Rannveig Guðmundsdóttir, 5. þm. Reykn., og Bryndís Hlöðversdóttir, 8. þm. Reykv. Í annarri umferð tala Guðný Guðbjörnsdóttir, 19. þm. Reykv., og Jóhanna Sigurðardóttir, 13. þm. Reykv. Í þriðju umferð talar Sighvatur Björgvinsson, 4. þm. Vestf. Fyrir Sjálfstfl. tala í fyrstu umferð Björn Bjarnason menntmrh., í annarri umferð Arnbjörg Sveinsdóttir, 5. þm. Austurl., og Einar K. Guðfinnsson, 1. þm. Vestf., en í þeirri þriðju Sigríður Anna Þórðardóttir, 3. þm. Reykn. Ræðumenn óháðra verða: Ögmundur Jónasson, 12. þm. Reykv., og Kristín Halldórsdóttir, 12. þm. Reykn., í fyrstu umferð. Í annarri umferð talar Steingrímur J. Sigfússon, 4. þm. Norðurl. e., en Kristín Ástgeirsdóttir, 14. þm. Reykv., í þeirri þriðju. Fyrir Framsfl. tala Halldór Ásgrímsson utanrrh. í fyrstu umferð, í annarri umferð Siv Friðleifsdóttir, 4. þm. Reykn., og Magnús Stefánsson, 3. þm. Vesturl. Í þriðju umferð Valgerður Sverrisdóttir, 3. þm. Norðurl. e.

Virðulegi forseti. Góðir tilheyrendur. Gott kvöld. Miklar breytingar hafa orðið í stjórnmálum á Íslandi. Flokkar hafa sameinast og nýr þingflokkur Samfylkingarinnar hefur orðið til. Þessi uppstokkun hefur ekki verið sársaukalaus en hún var nauðsynleg. Hún ber í sér nýja pólitíska hugsun og hún er upphaf nýrra tíma. Í hálfa öld hafa jafnaðarmenn og félagshyggjumenn átt sér draum um sameinaða jafnaðarmenn og vinstri menn. Allar tilraunir til að leggja grundvöll að nýjum flokkum sem gætu orðið hinn sameinaði vettvangur hafa runnið út í sandinn. Þegar jafnréttisbaráttan leitaði í farveg sérframboðs kvenna hafði hún óumdeild áhrif bæði á flokkakerfið og úti í þjóðfélaginu. Þessi mikilvæga barátta hefur nú skilað sér inn í Samfylkinguna. Þannig átti sú pólitíska aðgerð einnig sinn afmarkaða tíma. Nú er draumur okkar loksins að rætast. Samfylking þriggja flokka er orðin að veruleika. Þjóðin er að vakna til vitundar um það mikilvæga hlutverk sem Samfylkingin ætlar sér. Hún skynjar að hér er að verða til stór og öflugur flokkur sameinaðra jafnaðarmanna. Stjórnmálafræðingar benda á að með tilkomu Samfylkingarinnar sé í fyrsta sinn frá árinu 1942 að opnast raunhæfur möguleiki á meiri háttar breytingum í íslenskum stjórnmálum. Við þurfum ekki lengur að búa við að stór íhaldsflokkur sé hið ráðandi pólitíska afl. Skoðanakannanir sýna að möguleiki er á stórum öflugum flokki, sambærilegum jafnaðarmannaflokkunum sem hafa í ríkum mæli mótað þjóðfélögin á Norðurlöndum og í Vestur-Evrópu, flokkum sem hafa aukið félagslegt réttlæti að leiðarljósi. Eins og ætíð áður hefur stjórnarsamstarf Sjálfstfl. og Framsóknar dregið fram það versta í báðum flokkum. Þetta eru flokkar sérhagsmuna þegar á reynir. Það höfum við séð í öllum helstu málaflokkum á kjörtímabilinu. Þess vegna grípa þeir til hroka og yfirlætis þegar ákveðnir þjóðfélagshópar leita eftir stuðningi eða þegar almenningur leitar aukins réttlætis. Fólk unir þessu ekki lengur. Það finnur að möguleiki er til breytinga. Þess vegna er Samfylkingin að vinna á. Þess vegna eru þeir að tapa fylgi. En baráttan er ekki unnin. Nú er þörf á að fólkið í landinu taki á með okkur. Í lok kjörtímabils stöndum við á krossgötum. Nú þekkjum við leiðina að baki og leggjum mat á hvort hún hafi verið sú rétta og hvort vegvísunum um mismunandi leiðir að settu marki megi treysta. Það skiptir miklu að ferðin fram undan er ekki án fyrirheits. Hún er til framtíðarlands þar sem jöfnuður ríkir og hlustað er á fólk. Þar sem ríkir samstaða um að leysa verkefnin í sátt á nýjan hátt til góðs fyrir alla þjóðina. Ekki fyrir fáa útvalda, ekki bara fyrir hluta þjóðarinnar heldur alla þjóðarheildina. Á þessum krossgötum er gott að endurmeta stöðuna. Við höfum ekki farið með auðlindir okkar og sameign sem þann dýrmæta fjársjóð sem okkur var trúað fyrir. Fullvissan um að búa í hreinu og fögru landi með sjálfsögðum ferskleika andrúmsloftsins allt um kring hefur slævt dómgreindina. Skortur á samábyrgð hefur einkennt samstarf okkar við aðrar þjóðir í umhverfismálum í stað þess þarf að byggja á samstöðu með nýja framtíðarsýn. Veröldin öll er orðin athafnasvæði Íslendingsins. Öryggismál eru ekki lengur tengd einu stóru áhrifasvæði. Verksmiðjur, úrgangur og mengunarvarnir teljast ekki einkamál hverrar þjóðar. Hafið, grundvöllur lífsafkomu okkar, er ekki óumbreytanlegt og nú vita allir að mengunarslys á suðurhveli getur haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar hér á norðurslóð. Skaðvænlegar breytingar á lífríki hafsins vekja ótta með þjóðinni. En það sem yfirgnæfir allt annað er krafan um réttmætan aðgang að auðlindinni og að arðurinn af sameigninni renni til eigenda hennar, okkar sjálfra. Í dag eru lykilorðin samvinna, samstaða og samábyrgð. Við verðum að taka ábyrgð á því sem er að gerast í dag af því að við munum svara fyrir það á morgun. Við megum ekki vinna á landinu ófyrirgefanleg spjöll og við eigum að standa að alþjóðasamningum og skuldbindingum til að tryggja lífsskilyrði komandi kynslóða. Ábyrgð stjórnmálamanna gagnvart þeim er meiri en nokkru sinni fyrr. Þess vegna þurfum við að taka höndum saman. Þess vegna þurfum við að skapa nýja framtíð. Það hljómar ekki bara vel. Það verður að gerast. Þess vegna þurfum við nýja pólitíska forustu. Í framtíðarsýn Samfylkingarinnar felst meiri jöfnuður. Að skipta byrðunum réttlátar, að hlúa að fjölskyldunni, að sýna málefnum barna umhyggju. Að tryggja lífsafkomu þeirra sem þurfa á stuðningi samfélagsins að halda. Að skapa traust starfsumhverfi og sanngjörn kjör á vinnumarkaði. Góðir tilheyrendur. Það þurfti trú og kjark til að stokka upp í íslensku flokkakerfi. Fólkið í flokkunum okkar hafði þessa trú og forustumennirnir kjark. Það fer bylgja uppgjörs um landið nú. Fólk finnur ferskleika í því sem Samfylkingin er að gera og hefur trú á því. Þegar við höfum öðlast traust fólks verðum við að hefjast handa og Samfylkingin er tilbúin til þess. Samvinna þýðir ekki eingöngu að stjórnmálamenn nái saman þvert á flokksbönd heldur að við og þið tökum höndum saman um að móta nýtt og öflugt samfélag. --- Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Fátt er okkur hjartfólgnara en ástin á afkvæmum okkar og umhyggja fyrir nýfæddu ungviði. Hún hreyfir við harðgerðustu mannverum og við leggjum allt í sölurnar til þess að börnum okkar séu skapaðar aðstæður sem gefi þeim tækifæri til að blómstra, nýta hæfileika sína og fá þrár sínar uppfylltar. Það er þó einhvern veginn þannig að börn hafa ekki verið framarlega í umræðu stjórnmálanna í gegnum tíðina, a.m.k. ekki hér á landi. Réttindi barna eru flestum okkar aðeins framandi ákvæði í alþjóðasamningum og barnafólk er ekki sá hópur sem stjórnmálin gera daglega að umfjöllunarefni. Fjölskyldan er hornsteinn samfélagsins á tyllidögum en það blasir annað við í gráum hverdagsleikanum. Samspil fjölskylduþátttöku og atvinnulífs reynist okkur flestum flókið og nærri óleysanlegt verkefni og sambúð þessara tveggja meginstoða samfélagsins er stormasöm svo ekki sé dýpra í árinni tekið. Hún byggir ekki á ást og gagnkvæmri virðingu eins og kristilegt siðgæði hefur innrætt okkur að eigi að vera megininntak góðrar sambúðar heldur drottnar atvinnulífið yfir fjölskyldulífinu og tekur lítið tillit til þarfa þess. Við skipulagningu atvinnulífsins er svo til ekkert horft til þess að launafólk þurfi að sinna fjölskylduábyrgð ef undan eru skilin einstaka ákvæði í kjarasamningum um fjarveru foreldra frá vinnu vegna veikinda barna. Þá má nefna nýlegan samning evrópskrar verkalýðshreyfingar og samtaka atvinnurekenda um foreldraorlof sem ánægjulega undantekningu frá þessu. Það hefur sýnt sig að atvinnuþátttaka er óvenjumikil hér á landi og að auki er vinnutími lengri á Íslandi en gengur og gerist á meðal nágrannaþjóða. Við eigum metið hvað varðar óhóflegan vinnutíma á Evrópska efnahagssvæðinu og erum langt á undan þeim sem næstir okkur koma í þeim efnum. Þótt Íslendingar séu í forustu um langan vinnutíma blasir önnur mynd við þegar við skoðum þau úrræði sem í boði eru til þess að samræma atvinnuþátttöku og fjölskyldulíf. Þá kemur í ljós að við eigum rétt á mun styttra fæðingarorlofi en flestir nágrannar okkar og greiðslur á þeim tíma eru skammarlega lágar. Skortur á sveigjanleika við töku fæðingarorlofs gerir það að verkum að flestir standa frammi fyrir tveimur valkostum, annaðhvort að yfirgefa atvinnulífið algjörlega á meðan ungviðinu er fylgt fyrstu skrefin eða að fela öðrum umönnun barnsins og henda sér út í hringiðu atvinnulífsins af fullum krafti. Hvorugur kosturinn er góður. Afleiðingin af þessu verður slæm fyrir alla, barnið, foreldrana og ég leyfi mér að fullyrða, atvinnurekandann líka. Því miður höfum við fengið vísbendingar um að ekki sé jafn vel búið að íslenskum börnum og víða annars staðar. Hér er slysatíðni barna t.d. mun hærri en á Norðurlöndum og er það vissulega áhyggjuefni. Agaleysi í skólum er algengt umfjöllunarefni í dag sem hlýtur að skrifast að einhverju leyti á þá þjóðfélagsgerð sem við bjóðum íslenskum barnafjölskyldum upp á og fleiri slík dæmi mætti nefna. Góðir áheyrendur. Samfylkingarfólk á Íslandi á sér sameiginlega lífssýn. Við viljum færa stjórnmálin nær fólkinu og setja þau mál sem landsmönnum öllum eru hjartfólgin á dagskrá í þjóðmálaumræðunni. Það á ekki aðeins við um perlurnar á hálendinu sem við þurfum að hlúa að af skynsemi og tilfinningu. Það á ekki bara við um auðlindir sjávar sem við þurfum að umgangast af virðingu með réttlætið að leiðarljósi. Það á líka við um lífsbaráttu okkar í hversdeginum, um rétt okkar til að lifa fjölskyldulífi samhliða atvinnuþátttöku, um öryggi og mannlega reisn lífeyrisþega og síðast en ekki síst um meira jafnvægi á milli dreifbýlis og þéttbýlis en nú er. Við viljum tryggja öllum Íslendingum frelsi til að þroskast og dafna og taka ákvarðanir um líf sitt sem mótast af ábyrgð gagnvart okkur sjálfum, samfélaginu, náttúrunni og komandi kynslóðum. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Nýlega sat ég fund með erlendum starfsbræðrum. Þar var m.a. rætt að sífellt þyrfti meira fé til menntamála, umfang þeirra væri að aukast, fleiri færu í nám og meiri þjónustu væri krafist í skólum. Tveir ráðherrar úr hópi jafnaðarmanna sögðu sérstaklega erfitt fyrir sig að ganga til kosninga með þann boðskap á vörunum að ekki væri svigrúm til að auka opinber útgjöld. Kjósendur þeirra væru vanir loforðum um meira opinbert fé til allra hluta. Hingað til hefði alltaf verið unnt að lofa hækkun útgjalda og seilast síðan dýpra ofan í vasa skattborgaranna. Sá tími væri liðinn. Æ fleiri áttuðu sig á því að forsenda blómlegs atvinnu- og efnahagslífs væri að ríkið héldi að sér höndum í skattheimtu og setti umsvifum sínum hófleg mörk. Þá var minnt á að í Bretlandi hefði Verkamannaflokkurinn aldrei sigrað í tvennum kosningum í röð. Tony Blair forsætisráðherra ætlaði að breyta stjórnmálasögu Breta og ná endurkjöri. Því marki næði hann hins vegar ekki nema með því að draga úr ríkisútgjöldum. Forsætisráðherrann gæti ekki hækkað skatta og þess vegna væri hann að takast á við hin sjálfvirku útgjaldakerfi ríkisins, jafnvel þótt þau væru jafnaðarmönnum kær. Nú, þegar í senn er litið yfir farinn veg og fram á við í lok kjörtímabils, ber okkur Íslendingum að meta eigin stöðu á þessum sömu forsendum. Hér eru stjórnmálamenn sem telja að leggja megi enn þyngri byrðar á skattgreiðendur. Við Reykvíkingar kynnumst því undir stjórn R-listans með hækkun á útsvari á okkur og öðrum auknum álögum, ekki síst á eldri borgara. Á sama tíma og ríkisvaldið hefur dregið úr skattheimtu undir styrkri fjármálastjórn Sjálfstfl. hrifsar borgarsjóður meira fé til sín undir stjórn vinstri manna. Undir forustu Sjálfstfl. í landstjórninni á þessum áratug hefur frábær árangur náðst. Stöðnun í efnahags- og atvinnumálum hefur verið snúið í mestu framfarasókn Íslandssögunnar. Atvinnuleysi er ekki lengur til umræðu. Góð tök hafa náðst á ríkisfjármálum. Tekjuskattur lækkar nú þriðja árið í röð. Á sama tíma hefur skuldasöfnun ríkissjóðs erlendis verið stöðvuð. Í hennar stað eru erlendar skuldir ríkisins greiddar niður um tugi milljarða. Vextir lækka og kaupmáttur atvinnutekna hvers og eins eykst um tugi prósentna. Nú fá menn um 20% meira fyrir launin sín en áður. Í komandi kosningum ákveða kjósendur hvort haldið verður áfram á þessari braut forsjálni og framfara sem hefur skilað árangri fyrir alla. En kjósendur eiga vissulega annan kost. Þeir geta ákveðið að hækka útgjöld ríkisins og þyngja á sjálfum sér skattbyrðina, auka hlut ríkisins í efnahagslífinu, þrengja þar með að fyrirtækjum einstaklinga og draga úr frumkvæði þeirra. Einfaldasta leiðin til að gera þetta er að kjósa þá frambjóðendur sem kenna sig við Samfylkingu og jafnaðarmennsku. Fjörbrot þriggja flokka, Alþb., Alþfl. og Kvennalista leggja grunn að nýju stjórnmálaafli sem fylgir yfirboðastefnu í krafti stóraukinnar skattheimtu. Hvernig halda menn að annars sé unnt að framkvæma stefnu sem talið er að kosti hækkun ríkisútgjalda um 40 til 60 milljarða kr.? Samfylkingarleiðin hefur legið til vinstri. Þegar jafnaðarmenn um alla Evrópu eru að fikra sig til hægri og inn á miðjuna gerist það hér að þeir taka stórt skref til vinstri. Hér eru ekki aðeins boðaðar aðgerðir sem jafngilda stórauknum ríkisafskiptum og útgjöldum með skattaálögum, heldur eru vaktar upp umræður um öryggismál þjóðarinnar á úreltum forsendum. Atlantshafsbandalaginu er hallmælt og réttmæti aðildar að því dregið í efa, auk þess sem rykið er dustað af gamla slagorðinu um herinn burt. Margflokkastjórnir vinstrisinna einkennast af yfirboðum og óráðsíu. Hið sama á við hér og í Bretlandi, kjósendur endurnýja ekki umboð vinstri stjórna. Þegar þær komast til valda verður helsta áhyggjuefnið hve mikill skaði hljótist af verkum þeirra áður en kallað er á sjálfstæðismenn til að koma þjóðarskútunni aftur á réttan kjöl. Þótt allar alþjóðlegar rannsóknir á stjórn íslenskra efnahagsmála undanfarin ár leiði til ágætiseinkunnar mætti ætla af orðum stjórnarandstæðinga hér í kvöld að þjóðin væri að fara á vonarvöl. Vissulega má betur gera á mörgum sviðum. Skynsamlegasta leiðin til að ná árangri er þó ekki að lofa einhverju sem ógerlegt er að efna. Öfundarpólitík er til þess eins fallin að ala á úlfúð og illindum. Slík stefna hefur aldrei leyst neinn vanda. Hún er aðalsmerki þeirra sem telja upplausn bestu leið sína til valda og áhrifa. Íslensk stjórnmál þarfnast ekki slíkra manna eða flokka. Jöfnuður er meiri í íslensku þjóðfélagi en nokkru öðru. Markmið okkar á að vera að ná betri árangri fyrir alla. Við Íslendingar höfum mikinn metnað til að búa vel að þeim sem standa höllum fæti. Við þurfum ekki að kjósa um svo augljósa hluti. Þeir sem eru komnir á efri ár telja að þeim sé ekki sýnd nægileg sanngirni, af opinberri hálfu sé gengið um of á þeirra hlut. Hlusta ber á öll slík rök og koma til móts við þau eftir því sem unnt er. Þrír málaflokkar: stjórn fiskveiða, svonefnt hálendismál og byggðamál eru ofarlega á dagskrá. Stjórnmálabarátta á ekki að snúast um jafnsjálfsagða hluti og þá hvort auðvelda eigi öryrkjum lífsbaráttuna eða sýna öldruðum sanngirni. Hún snýst ekki heldur um það hvort finna eigi skynsamlegustu leiðina til að nýta fiskimiðin, sameign þjóðarinnar, fara vel með náttúru landsins eða stuðla að búsetu um land allt. Stjórnmálabaráttan snýst um það hvaða aðferðum er beitt til að takast á við öll þessi málefni og mörg fleiri. Ég fullyrði að sjálfstæðisstefnan, vinnubrögð og viðhorf þeirra sem henni fylgja, duga best til að tryggja jafnrétti borgaranna og góða úrlausn mála. Á þessari öld höfum við rækilega kynnst hörmulegum afleiðingum þess að beita aðferðum sósíalismans. Sjálfstæðismenn geta hins vegar vísað með stolti til þess að stefna þeirra hefur sigrað hina hugmyndafræðilegu keppni og borið glæsilegan árangur. Herra forseti. Keppni milli þjóða fer vaxandi um leið og alþjóðleg samvinna eykst. Við viljum að Íslendingar verði áfram í fremstu röð í samanburði við hina bestu. Þessu markmiði náum við ekki nema með virkri þátttöku í alþjóðasamstarfi og mikilli áherslu á menningu, listir, menntun, rannsóknir og vísindi. Leggja ber rækt við hina nýju upplýsingatækni því hún eyðir fjarlægðum og skapar ný sóknarfæri í öllum greinum og um landið allt. Almenn menntun og jafnrétti til náms er ein meginstoð lýðræðis. Menntun er undirstaða menningar og almennrar velgengni og hún á að efla gagnrýna sjálfstæða hugsun hjá einstaklingum og hæfileika þeirra til að bregðast við nýjum aðstæðum, takast á við og tileinka sér nýjungar og framfarir á öllum sviðum. Í skólum ber að efla með nemendum sjálfstraust og metnað, þjálfa þá til heilbrigðs samstarfs og samkeppni við aðra, kenna þeim að varast hættur nútímaþjóðfélags og nýta sér hin mörgu tækifæri sem það býður. Nýrri skólastefnu undir kjörorðinu ,,Enn betri skóli`` hefur verið hrundið í framkvæmd á þessu kjörtímabili. Fjárveitingar til allra þátta menntamála hafa aukist jafnt og þétt, eða um marga milljarða króna. Allt tal stjórnarandstæðinga um markvisst fjársvelti í skólakerfinu er úr lausu lofti gripið. Upplýsingatækni hefur verið nýtt þannig í íslensku skólastarfi undanfarin missiri að aðrar þjóðir líta til okkar öfundaraugum. Prýðilegur einhugur hefur náðst um inntak nýju skólastefnunnar á vettvangi stjórnmála og í samvinnu við kennara, nemendur og foreldra. Á næstu missirum tekur starfið í leikskólum, grunnskólum og framhaldsskólum að breytast í samræmi við stefnuna á grundvelli nýrra námskráa. Ný lög hafa verið sett um háskólastigið sem skapa háskólum ný sóknarfæri. Meira fé er nú varið til rannsókna og þróunar en nokkru sinni fyrr. Sátt hefur náðst um lagaumhverfi Lánasjóðs íslenskra námsmanna sem var mikið deilumál fyrir síðustu kosningar. Sjóðurinn hefur styrkt stöðu sína og á þeim forsendum á að vera unnt að auka útlán hans enn frekar, strax á þessu ári. Í menningu og listum er gróskan meiri en nokkru sinni fyrr. Mikilvægt er að sækja enn fram í þessum greinum og mun hinn nýi Listaháskóli skipta miklu í því efni. Búseta á Íslandi og um landið allt ræðst af því hvernig búið er að menntun og menningu. Virðing þjóðarinnar út á við er ekki síst mæld af því hvernig hún stendur sig á sviði lista. Íslenskir listamenn eru ekki síður góðir merkisberar en frábærir íþróttamenn. Góðir áheyrendur. Ísland er land tækifæranna og þau eru fleiri og meira spennandi þegar nýtt árþúsund gengur í garð, en nokkru sinni fyrr. Við erum samhent þjóð, búum við heilbrigða stjórnarhætti og eigum stjórnarskrá sem tryggir jafnan rétt borgaranna, frelsi til orðs og æðis. Virðing fyrir fjölskyldunni er okkur í blóð borin. Kristin gildi móta menningu okkar og viðhorf. Við Íslendingar höfum því einstæðar forsendur til að ná enn betri árangri fyrir alla ef við kunnum fótum okkar forráð. --- Góðar stundir.

Hæstv. forseti. Góðir landsmenn. Öðru kjörtímabili undir forsæti Davíðs Oddssonar og Sjálfstfl. er að ljúka. Á þeim átta árum sem liðin eru frá því Sjálfstfl. og Alþfl. mynduðu ríkisstjórn á vordögum 1991 hefur mikið vatn runnið til sjávar og miklar breytingar orðið á samfélagi okkar. Og á þeim varð ekkert lát þótt Framsfl. tæki að sér hlutverk kratanna sem samstarfsflokkur Sjálfstfl. árið 1995, fyrir nær fjórum árum. Þjóðfélagið hefur breyst og því hefur verið breytt og það er hér í þessum sal, á Alþingi Íslendinga, sem breytingunum hefur verið stýrt. Hér hafa lögin verið smíðuð og hér hafa þau verið samþykkt. Lögin sem þrengdu að réttindabaráttu launafólks og skertu kjörin. Lögin sem í einu vetfangi tóku 500 millj. frá barnafólki árið 1992, og síðan aftur og ítrekað, nú síðast fyrir tveimur árum. Og það var hér á Alþingi sem samþykkt var að tekjutengja grunnlífeyri aldraðra, og síðar aftengja bætur og laun, nokkuð sem hefur rýrt kjör aldraðs fólks og öryrkja verulega. Að sjálfsögðu var það einnig hér sem ákveðið var að ráðast í umfangsmestu peningatilfærslu síðari áratuga þegar byrðar almennings voru þyngdar með skattheimtu og gjöldum svo ríkisstjórnin gæti þjónað umbjóðendum sínum sem best, lækkað tekjuskatta þeirra fyrirtækja sem möluðu gullið og skatta af arðgreiðslum peningafólksins. Öll þessi lög voru smíðuð hér. Þess vegna skiptir máli hverjir sitja á Alþingi og hvernig þeir haga sér, hvort sem er í stjórnarandstöðu eða í ríkisstjórn. Það þarf ekki mörg orð um ríkisstjórnir Sjálfstfl. á þessum áratug. Hvarvetna blasir misskiptingin við. Annars vegar er fátækasti hluti þjóðarinnar í biðröðum hjá hjálparstofnunum. Á hinn bóginn eru það hinir sælu menn mammons sem aldrei hafa litið fegurri dag. Einn kaupir lóð á 700 millj. og borgar út í hönd, annar verksmiðju á 1,2 milljarða. Einnig hann greiðir út í hönd. Einn eða tveir framsóknarmenn kvaka í vetrarkyrrðinni. Okkur heyrist þeir segja að það hafi ekki verið þetta sem þeir meintu þegar þeir gengust íhaldinu á hönd. En nú duga blekkingar skammt. Það þýðir ekki að segja fólki sem ekki hefur lengur efni á að kaupa húsnæði, fólki sem er vísað á leiguhúsnæði sem er ekki til, að húsnæðiskerfið hafi stórbatnað. Þetta veit þjóðin að er rangt. En veit hún hvílíkt ábyrgðarleysi þessi ríkisstjórn sýnir í virkjunar- og stóriðjumálum? Það er vissulega gleðilegt að fram skuli koma áform um vetnisframleiðslu því að hún opnar ýmsa möguleika. Hafi allir þökk sem hlut eiga að máli. En gera menn sér grein fyrir því að á sama tíma og það er að renna upp fyrir mönnum sem best hafa rannsakað þessi mál að sú orka sem beislanleg er á Íslandi gerir lítið meira þegar til framtíðar er horft en sinna þörfum þjóðarinnar --- takist okkur að umbreyta orkunni til að knýja farartæki til sjós og lands og til iðnaðar- og heimilisnota --- á sama tíma og þetta er framsýnum mönnum ljóst, er ríkisstjórnin að bjóðast til að binda jafnmikla orku og við nú notum í landinu öllu, til allra heimila í landinu og allra fyrirtækja í landinu, eða ígildi hennar til áratuga hjá einu erlendu stórfyrirtæki, Norsk Hydro? Nú spyr ég: Hverjir eru líklegir til að standa í fæturna í þessu máli og gæta hagsmuna þjóðarinnar, fjöreggsins og hverjir munu best standa vörð um íslenska náttúru? Að mínum dómi eru það þeir sem nú eru að skipa sér undir merki Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Ég er ekki einn um þá skoðun. Það velkist enginn í vafa um hverjir það eru sem hafa skýra stefnu á þessu sviði sem öðrum og eru líklegir til að fylgja henni eftir Síðast fyrir fáeinum dögum heyrði ég einn frambjóðanda kratanna, Samfylkingarinnar, segja að vissulega væri fólgin í því trygging í nútíð og ekki síður þegar litið væri til framtíðar að hafa vinstri andófsflokk með stefnu og sannfæringu í umhverfismálum. Og það er rétt. Við munum andæfa þegar þörf er á slíku. En við erum ekki flokkur framtíðarinnar vegna þess eins að við þorum að hafa skoðun og fylgja henni eftir þótt á móti blási. Við erum flokkur framtíðarinnar vegna þess að við höfum stefnu og hugmyndir sem eru uppbyggilegar og bjóða þegar að er gáð upp á raunhæfar lausnir á þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir, í umhverfismálum, skattamálum, málefnum öryrkja og aldraðra, atvinnulausra, í byggðamálum og atvinnumálum. Hverjir skyldu hafa komið fram með raunhæfustu byggðatillögurnar? Hverjir létu sér ekki nægja að andæfa lögum ríkisstjórnarinnar um gagnagrunn á heilbrigðissviði heldur settu fram ítarlega og úthugsaða stefnu sem fékk góðan hljómgrunn hjá vísindasamfélaginu og samtökum sjúklinga? Hverjir skyldu vera líklegastir til að taka skynsamlega á kvótakerfinu í þágu byggðanna, þeir sem tala og tala eða við sem setjum fram tillögur um byggðakvóta til að koma í veg fyrir að byggðarlög séu svipt lífsviðurværinu, tillögur um vistvænar smábátaveiðar, um bann við leigubraski á kvóta og kröfu um að gera braskkvótann upptækan? Í komandi kosningum verður spurt hverjir þori að hafa skoðun á utanríkismálum, vilji ekki ganga erinda hernaðarbandalags, hafa erlendan her í landi sínu eða afsala sjálfstæði þjóðarinnar. Það verður spurt hverjum sé treystandi til að ráðast í raunhæfar og sanngjarnar skattkerfisbreytingar sem bæta stöðu launafólks, rétta stöðu aldraðra og allra þeirra hópa í þjóðfélaginu sem þurfa að treysta á löggjafann um kjör sín. Það verður spurt hverjum sé treystandi til að koma fram eins í dag og á morgun. Hverjir það eru sem hafa dregið baráttufánann að húni. Hverjir villa ekki á sér heimildir eða sigla undir hentifána, heldur alltaf réttum fána, fána Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Til hamingju með daginn, 8. mars, alþjóðlegan baráttudag kvenna sem hæstv. forseti minntist svo ágætlega við upphaf þingfundar fyrr í dag. Hann benti m.a. á þá staðreynd að um þessar mundir fylla konur þriðjung þingsæta á hv. Alþingi og mundi nú kannski einhver vilja spyrja eins og í leikverkinu forðum: ,,Ertu nú ánægð, kerling?`` En auðvitað er markinu ekki náð að þessu leyti fyrr en konur hafa viðlíka stöðu og áhrif og karlar. Það er hin eina rétta lýðræðislega niðurstaða og fyrr verður kerlingin ekki ánægð hvað þetta atriði varðar. Kvennabaráttan snýst um það en hún snýst líka um margt fleira. Aldagömul viðhorf eru undarlega lífseig og þess vegna er kvennabaráttan eins og fjallganga þar sem sífellt blasir við nýtt leiti einmitt þegar tindurinn ætti að vera í augsýn. Þegar litið er yfir það kjörtímabil sem nú er að ljúka er því miður fátt um markverða áfanga í kvennabaráttunni. Ástæðan er ekki skortur á hugmyndum og tillögum sem fyrst og fremst konur hafa flutt og talað fyrir á Alþingi heldur steinrunnin viðhorf og viljaleysi ráðandi afla til að taka myndarlega á þeim þáttum sem standa í vegi fyrir jafnstöðu kynjanna og jöfnum rétti hinna ýmsu hópa samfélagsins til mannsæmandi lífsskilyrða. Herra forseti. Í átta ár hefur Sjálfstfl. ráðið ferðinni á Alþingi og í ríkisstjórn með einstaklingshyggju og rétt hins sterka í fyrirrúmi. Fyrst með dyggilegri aðstoð fulltrúa Alþfl., sjálfskipaðra merkisbera jafnaðar og bræðralags, sem stóðu fyrir heiftarlegum árásum á velferðarkerfið og láta nú eins og þeir hafi hvergi komið nærri. Sporgöngumenn þeirra eru svo framsóknarmenn sem alla tíð hafa sýnt meistaratakta í smíði slagorða sem eiga ekkert skylt við þær áherslur sem birtast í verkum þeirra í ríkisstjórn. Þeir hafa dyggilega framfylgt stefnu Sjálfstfl. í flestum greinum. Manngildi ofar auðgildi, er t.d. eitt aðalslagorð framsóknarmanna fyrr og síðar en af einhverjum ástæðum flíka þeir því ekki um þessar mundir. Kannski ræður einhverju að þessa dagana linnir ekki fréttum af góðum hagnaði fyrirtækjanna í landinu, ekki síst fjármálastofnana. Einn bankinn skilaði hagnaði upp á hálfan annan milljarð á síðasta ári og þeir sem höfðu efni á að kaupa sér bréf í banka á haustdögum eru þegar farnir að uppskera. Peningarnir streyma inn og út úr bönkum og sjóðum. Sú tíð er liðin þegar fólk þurfti að standa í biðröð á tröppum bankanna og knékrjúpa fyrir hans hátign til að kreista út víxil fyrir nýjum bíl eða útborgun í íbúð. Nú elta bankastjórar viðskiptavinina uppi og biðja um að fá að lána þeim fyrir nýjum jeppa eða lóð á landi sem einstaklingur keypti fyrir 700 millj. kr. á borðið. En á sama tíma og sagt er frá ofsagróða fjármálastofnana og lífleg viðskipti með verðbréf hafa öðlast fastan sess í fréttatímum fjölmiðlanna berast okkur fregnir af skýrslum sem staðfesta aukið misrétti í þjóðfélaginu, vaxandi gjá milli ríkra og fátækra, aukið launamisrétti kynjanna, himinhrópandi mun á tekjum og aðstæðum hinna best settu og þeirra sem höllum fæti standa. Öryrkjar og aldraðir eru afgreiddir á forsendum ölmusuhugsunar svo að margir þeirra eiga bágt með að halda sjálfsvirðingu. Sjúkum er raðað á biðlista eftir aðgerð og þjónustu. Laun heimsins er skortur á hjúkrunarrými þegar hinn aldraði þarfnast síðustu aðstoðar. Þetta er staðan í marglofuðu góðæri vegna þess að viðhorf og gildismat ráðamanna er og hefur verið rangt. Herra forseti. Það er þörf fyrir stjórnmálaafl með skýr markmið í þessu efni, önnur lífsgildi sem eiga ekkert skylt við ölmusuhugsun heldur byggjast á forsendum mannréttinda, sjálfsvirðingar og mannlegrar reisnar. Mannréttindi, félagslegt réttlæti og virðing fyrir manneskjunni er rauði þráðurinn í hugmyndafræði Vinstri heyfingarinnar -- græns framboðs sem landsmönnum gefst í fyrsta skipti kostur á að styðja í kosningunum í vor. Græni þráðurinn í hugmyndafræði þessa nýja stjórnmálaafls stendur hins vegar fyrir vernd náttúru og umhverfis og virðingu fyrir móður jörð. Hann er tákn fyrir landið okkar og dýrmæta náttúruna og fyrir framtíð barnanna okkar. Stjórnmálasamtök með megináherslu á umhverfis- og náttúruvernd hafa starfað árum saman í mörgum löndum Evrópu og haft mikil áhrif. Slík samtök hafa hingað til ekki náð neinu flugi hérlendis og er ástæðan fyrst og fremst almennt andvaraleysi Íslendinga í umhverfismálum. Það ástand er góðu heilli óðum að breytast og því eðlilegt að margir renni hýru auga til nýs stjórnmálaafls sem leggur mikla áherslu á þennan málaflokk. Fáar þjóðir hafa jafnmikla möguleika og við Íslendingar til þess að koma í veg fyrir óbætanleg spjöll á náttúru og umhverfi og sækja fram á forsendum umhverfisverndar og sjálfbærrar þróunar. Stærsti vandinn er skilningsleysi stjórnvalda og yfirgangur þeirra gagnvart sjónarmiðum náttúruverndar. Þau halda áfram að klappa stóriðjusteininn, beita honum til atkvæðaveiða og hafa færst í aukana við þær aðstæður að ýmis iðnaðarríki hafa séð sitt óvænna að losa sig við mengandi iðnað og koma honum fyrir hjá andvaralausum þjóðum með skammsýna menn í forustu. Nú ríður á að sækja fram af metnaði og ábyrgð á öllum sviðum umhverfis- og náttúruverndar og tryggja þannig rétt komandi kynslóða til góðra lífsskilyrða í landi okkar. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hlýðir kalli tímans og setur fram trúverðuga stefnu í umhverfismálum. Talsmenn hennar munu ekki tala einni röddu á suðvesturhorni landsins og annarri á norðausturhorni þess. Verkefnið er að byggja upp vistvænt samfélag í þágu núlifandi og komandi kynslóða, skapa græna framtíð í þessu landi tækifæranna. Góðir áheyrendur. Það er vor á vinstri kantinum eftir umhleypinga síðustu mánaða. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð kallar eftir stuðningi og þátttöku í hreyfingu þar sem konur og karlar starfa saman með fullri virðingu hvert fyrir annars hugmyndum, aðstæðum og reynslu, stjórnálaafli með róttækar hugmyndir um réttlæti og jöfnuð og virðingu fyrir grunnþáttum lífs og mannvistar í nútíð og framtíð. Ég þakka þeim sem hlýddu.

Herra forseti. Góðir Íslendingar. Það er rétt hjá fulltrúum þeirra vinstri flokka sem hafa talað hér í kvöld að margt hefur breyst í íslensku samfélagi á því kjörtímabili sem senn er á enda. En hefur ekki íslenskt samfélag breyst til góðs? Og höfum við ekki með samstilltu átaki allra Íslendinga, stjórnvalda, félagasamtaka og aðila vinnumarkaðarins verið að byggja upp betra þjóðfélag en við áttum í upphafi þessa kjörtímabils? Er það kannski þess vegna sem ýmsar alþjóðastofnanir álíta að Íslendingar séu í fremstu röð? Og er það ekki þess vegna sem við erum almennt metin í allra fremstu röð landa í heiminum? Eigum við ekki að meta það og eigum við ekki að virða það? Eigum við að tala um þjóðfélag okkar eins og t.d. fulltrúar óháðra tala hér um það? Mér finnst það vera vanvirðing við samfélagið. Það er hins vegar rétt að við getum gert betur og það eiga allir stjórnmálaflokkar sínar hugsjónir. Og það á Framsfl. Það eru engin slagorð. Það eru hugsjónir sem byggjast m.a. á því að atvinna sé fyrir alla, að hér sé velferðarþjóðfélag sem m.a. felst í því að við eigum góða velferðarþjónustu, heilbrigðisþjónustu, öflugar menntastofnanir, að við lifum í blönduðu samfélagi borgar og dreifðra byggða, að allir Íslendingar hafi möguleika á því að velja sér framtíð og atvinnu, að við búum við sem minnsta ógnun, hvort sem er innan frá eða utan frá. Við viljum hreint umhverfi, fagra og óspillta náttúru. Við viljum hindrunarlítil samskipti við aðrar þjóðir og við viljum þjóðfélag þar sem maðurinn er í öndvegi og fólkið í fyrirrúmi. Ég gæti svo sem alveg trúað því að ekki yrðu miklar deilur milli okkar á Alþingi um slík markmið. En það eru greinilega mjög skiptar skoðanir um það hvernig hægt sé að ná þessum markmiðum. Það sem skiptir þar mestu máli er sá góði grunnur sem við höfum byggt upp. Hann er hér kallaður slæmur grunnur og menn tala um að það hafi verið afar slæmt að eitthvað hafi breyst í íslensku samfélagi. Þessi efnahagslegi stöðugleiki er það verðmætasta sem við eigum. Á honum þurfum við að byggja og við þurfum að byggja á því samfélagi sem við höfum byggt upp. Í öðru lagi skiptir nýting auðlindanna sköpum í þessu sambandi. Auðlindir hafsins reynum við að nýta þannig að verðmætasköpunin sé sem mest. Auðvitað hefur það kerfi sem við höfum byggt upp ýmsa galla. En það hefur marga kosti. Og það getur enginn borið því í mót né vefengt að það hafi ekki skapað enn meiri verðmæti fyrir íslenskt samfélag. Það þarf hins vegar að vera í stöðugri endurskoðun og það er í stöðugri endurskoðun. Nú á þessu Alþingi komu stjórnmálaflokkar sér saman um hvernig vinna skyldi að endurskoðun þess máls. En hér er að heyra á fulltrúum stjórnarandstöðunnar að þeir kannist bara ekkert við það og hafi ekkert ætlað sér að taka þátt í því starfi, þó að góð sátt hafi verið um það. Það skiptir líka miklu máli hvernig við nýtum auðlindir landsins, orkulindirnar og allt sem fylgir þeim. Um það eru greinilega deilur á Alþingi. Fulltrúar vinstri manna tala þannig að almennt sé ekki rétt að nýta orkulindirnar, við skulum taka sem dæmi á Austurlandi. Það séu perlur sem eigi að varðveita og ekki að hreyfa við, jafnvel þótt fólkið sem þar býr vilji fá að nýta auðlindirnar, þessar orkulindir, og umgangast náttúruna um leið af nærgætni eins og fólkið hefur alltaf gert í gegnum aldirnar. Engin leið er að lifa í þessu landi öðruvísi. Við þurfum líka að efla hugvit landsmanna og mannauð. Það er að verða stærri og stærri þáttur í þjóðfélagi okkar sem skiptir meira og meira máli. Þess vegna þurfum við að byggja upp öflugri menntastofnanir og hlúa að því að hér sé ávallt menntun sem er í fremstu röð. Við höfum lagt góðan grunn. Hvernig kemur sá grunnur fram? Hann kemur m.a. fram í því að atvinnuástandið er betra en oftast áður. Við höfum skapað mjög mörg störf á þessu kjörtímabili, markmið sem núverandi stjórnarandstaða dró mjög í efa að væri hægt. Enda talar núverandi stjórnarandstaða þannig að hún hefur almennt ekki trú á því að hægt sé að gera slíka hluti enda virðist hún ekki vilja hreyfa við nokkrum hlut. Við erum með öflugri þjónustu í heilbrigðismálum en nokkru sinni fyrr. Við höfum aukið útgjöld til heilbrigðismála mjög mikið. Hins vegar talar stjórnarandstaðan á Alþingi eins og þar hafi ekkert gerst. Af hverju hefur verið hægt að auka útgjöld til heilbrigðismála? Það er vegna þess að meiri verðmætasköpun hefur verið í þjóðfélaginu. Það er grunnurinn sem við höfum byggt á. Við höfum getað lækkað skatta, sem hefur aukið kaupmátt fólksins í landinu, sem skiptir afar miklu máli. Við þurfum að spyrja okkur þeirra spurninga: Ef við viljum skapa meira svigrúm á næsta kjörtímabili til að leiðrétta kjör fólksins, hvernig eigum við að nota það svigrúm? Eigum við að nota það svigrúm til þess að lækka prósentu tekjuskattsins? Eða eigum við frekar að nota það svigrúm, a.m.k. fyrst í stað, til þess að draga úr skerðingum í tryggingarbótum, til þess að draga úr skerðingum í barnabótum? Ég er þeirrar skoðunar að rétt sé að það gangi fyrir að draga úr þeim skerðingum og lagfæra mál, t.d. örorkulífeyrisþega og ýmissa annarra áður en við förum í að lækka skattprósentu. Við þurfum að ná um þetta sátt, m.a. við aðila vinnumarkaðarins, vegna þess að skattamál hljóta alltaf að koma til umfjöllunar þegar við ræðum um sátt á vinnumarkaði. Mjög góður árangur hefur náðst í menntamálum að mínu mati og þar erum við á réttri braut. Við þurfum að gera meira í þeim málaflokkum og ég held að um sé enginn ágreiningur á hv. Alþingi. En á sama tíma hefur okkur tekist að reka ríkissjóð hallalaust og okkur hefur tekist að lækka fjármagnskostnaðinn mjög mikið. Hér er talað um frelsi á fjármagnsmarkaði og aðila sem eru að hagnast á fjármagnsmarkaði. Það er rétt. Þar hefur orðið breyting á. Íslendingar eru nær hinu alþjóðlega samfélagi í þeim efnum. Samhliða hefur fjármagnskostnaður stórlækkað, fjármagnskostnaður heimilanna, fjármagnskostnaður fyrirtækjanna. Ef lausnir vinstri manna hefðu gengið fram á Íslandi þá skal ég lofa þeim að fjármagnskostnaðurinn væri miklu hærri en hann er í dag. Skiptir það engu máli fyrir fólkið? Er það eitthvað sem á bara að líta fram hjá?

Er verið að tala um húsnæðiskerfið?

Húsnæðiskerfið hefur verið endurskipulagt og vaxtakostnaðurinn í húsnæðiskerfinu hefur lækkað verulega. Hver er staða Íslands í samfélagi þjóðanna í dag? Ég tel að hún sé afar sterk. Við höfum náð ágætum samningum við Bandaríkjamenn á sviði varnarmála. Við höfum náð samningum í flestöllum deilumálum okkar í sambandi við fiskveiðimál. Við eigum gott samstarf við Evrópusambandið og staða Íslands í samfélagi þjóðanna er mjög traust. Þessi grunnur skiptir að sjálfsögðu öllu máli og hann þarf að varðveita. Við höfum sagt í Framsfl. að stjórnmál snúist um fólk og kosningar um traust. Við höfum skilgreint okkur á miðju íslenskra stjórnmála og við erum út af fyrir sig afar fegnir því að nútímajafnaðarmenn á Íslandi ætla að halda við vinstri stefnu og kenna sig við vinstri stefnu því að það er hlutur sem jafnaðarmenn í löndunum í kring gera ekki. Við höfum enga trú á þessum vinstri stefnum sem menn hafa verið að beita á undanförnum árum. Við teljum að samfélagið sé svo breytt, það sé svo miklu flóknara að stefnan fram miðjuna sé það sem skipti máli. Framsfl. hefur t.d. mikið talað um félagshyggju og ég hygg að Framsfl. hafi verið fyrsti flokkur á Íslandi til að kenna sig við félagshyggju. En menn verða líka að hafa í huga að til að geta rekið sterka stefnu sem kennd er við félagshyggju verður jafnframt að byggja á markaðslausnum. Það verður að tryggja frelsi í viðskiptum og það verður að tryggja að hér sé frjálst og öflugt atvinnulíf. Ég heyri á vinstri mönnum að þeir hafa engan áhuga á þessu atvinnulífi og þeim finnst ekki skipta neinu máli að hér sé öflugt atvinnulíf. Það sem skipti máli sé fyrst og fremst að borga út úr ríkissjóði. Það skipti afar litlu máli hvað þar er til. En það er einmitt breytingin sem hefur orðið á stjórnmálum í Evrópu að jafnaðarmenn viðurkenna mikilvægi öflugs atvinnulífs. Það er sorglegt að það skuli ekki hafa gerst hjá vinstri mönnum á Íslandi. Þau mikilvægustu mál sem eru nú fram undan í íslensku þjóðlífi og munu skipta sköpum á næsta kjörtímabili er sókn í atvinnumálum, áframhaldandi uppbygging velferðarkerfisins, breytingar í byggðamálum, í menntamálum og traust staða í utanríkismálum. Framsfl. er nú sem fyrr tilbúinn að axla ábyrgð í þessum stóru málaflokkum. Við trúum því að við getum gert þar mikið gagn og við óskum eftir því að fólkið treysti okkur til þess að axla þar ábyrgð. Ef við fáum það traust ætlum við okkur að standa undir því eins og við höfum staðið undir því trausti sem við fengum í síðustu kosningum.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Að þessu sinni ber eldhúsdag á Alþingi upp á 8. mars, alþjóðlegan baráttudag kvenna. Það er táknræn áminning fyrir mig sem er kjörin á Alþingi fyrir Kvennalistann. Sérframboð kvenna hafa náð miklum árangri í jafnréttismálum en framtíðin kallar á breyttar leiðir. Því kalli ætlar Samfylkingin að svara. Því tala ég nú sem einn af mörgum fulltrúum úr nýjum og öflugum þingflokki Samfylkingarinnar. Hvaða möguleikar blasa við okkur Íslendingum handan við aldamótin? Hvað verður um börnin okkar í heimi örra tæknibreytinga? Fyrir mér sem samfylkingarsinna er eitt stærsta viðfangsefni framtíðarinnar að efla mannauðinn þannig að tækifærin sem við höfum nýtist sem best til að ná fram almennri hagsæld fyrir almenning úti um allt land. Flestir eru sammála því að fjárfesting einstaklinga og þjóðfélags í menntun og menningu sé sú öruggasta sem til er. Menntun er samfélagseign sem má ekki stjórnast af markaðshagsmunum einum saman. Ákvörðun um menntastefnu er ákvörðun um þjóðfélagsgerð. Hvers konar hæfileika þarf að hafa til að standa sem best að vígi við óþekktar aðstæður 21. aldarinnar? Fólkið sem framtíðin virðist brosa við er að sjálfsögðu margbreytilegt en eftirsóknarverðast er, samkvæmt fjölmörgum spám og skýrslum, fólk sem er fært í samskiptum, er fært um að afla sér þekkingar til hugar og handar, er sveigjanlegt, er opið í hugsun, skapandi og með frjótt ímyndunarafl, hefur löngun til að vera í sífelldri þróun, þekkir eigin menningu, hefur sterka sjálfsmynd, er fært í tungumálum, kann á tölvur, hefur tilfinningu fyrir fegurð og eigin umhverfi. Af öllu þessu á viðkomandi að verða betri manneskja og að eflast að siðferðisþroska. Þessir hæfileikar eiga að koma sér jafn vel fyrir atvinnulífið og fjölskyldulífið. Nauðsynlegt er að átta sig á að framfarir og tækni geta rúið manninn öllum mannlegum eiginleikum. Rætt er um að á 21. öldinni felist vandinn ekki lengur í að undirbúa fólk undir ákveðna þjóðfélagsgerð heldur í að fólk þurfi færni til að geta skilið umhverfið og hegðað sér á ábyrgan og heiðarlegan hátt. Á nýafstaðinni ráðstefnu Kvenréttindafélags Íslands kom enn einu sinni fram gífurlegur munur á náms- og starfsvali kynjanna. Launamunur kynjanna var að hluta til skýrður með því. Þar var einnig sagt frá menntasmiðju kvenna á Akureyri, frá skapandi námi að skapi kvenna sem er einmitt í takt við lýsingarnar að framan. Námið var hagnýtt, skapandi og sjálfstyrkjandi með áherslu á sjálfsþekkingu, samfélagsþekkingu, tungumál og tölvur. Viðfangsefnin voru allt frá dansi til draumrannsókna, handverki til tölvuverkefna. Árangurinn var góður þar sem aðeins ein kona er enn eftir á atvinnuleysisskrá. Það skyldi þó ekki vera að hin eftirsótta þekking framtíðarinnar safnist nú í vaxandi mæli hjá konum þó að vinnumarkaðurinn hafi ekki enn áttað sig á því þar sem störf þeirra eru að stærstum hluta hjá hinu opinbera? Í formlegum menntakerfum ríkir tilhneiging til að leggja áherslu á þekkingarsöfnun á kostnað annars náms. Nú er brýnt að skilja menntun á víðtækari hátt. Oft heyrist talað um að fólk þurfi að mennta sig og endurmennta sig til margra starfa á lífsleiðinni. Það skiptir öllu máli að símenntun og endurmenntun verði efld í góðri samvinnu opinberra aðila og aðila vinnumarkaðarins. Ákvarðanir í menntamálum snerta allt þjóðfélagið. Forsenda þeirra er lýðræðisleg umræða, ekki bara um markmið hennar og lokatakmark heldur ekki síður um það hversu miklu fjármagni skuli varið til menntunar. Stefna Samfylkingarinnar er að auka framlög ríkisins til rannsókna og menntamála til samræmis við það sem best gerist meðal annarra þjóða. Herra forseti. Góðir áheyrendur. Hér á landi eru fleiri karlar og konur virk á vinnumarkaði en í nokkru öðru EES-landi. Meðalvinnutími fólks á viku er hæstur hér á landi og fleiri börn fæðast á hverja konu en í hinum EES-löndunum. Þessar staðreyndir segja okkur að við verðum að vanda vel til þeirrar þjónustu sem börnin okkar fá á öllum skólastigum, ekki síst til kennaramenntunar og aðbúnaðar kennara. Þá er þörf á átaki til að tryggja samveru barna og foreldra, hvort sem það gerist með bættu fæðingarorlofi beggja foreldra, foreldraorlofi eða styttum vinnutíma. Það er stefna Samfylkingarinnar að bæði konur og karlar geti tekið virkan þátt í atvinnulífi og fjölskyldulífi og sinnt borgaralegum skyldum. Þá er mikilvægt að muna í öllu uppeldisstarfi að lýðræðisleg þátttaka snýst ekki aðeins um það að fá að kjósa á fjögurra ára fresti, heldur miklu fremur um hitt að taka virkan þátt í því samfélagi sem maður lifir og hrærist í helst frá blautu barnsbeini. --- Ég þakka áheyrnina. Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir Íslendingar. Fái Samfylkingin jafnmikið fylgi í komandi þingkosningum og skoðanakannanir gefa vísbendingu um er það krafa um að Samfylkingin leiði næstu ríkisstjórn. Flokkar eiga að vera farvegur fyrir hugsjónir fólks og lífsviðhorf. Í grófum dráttum hafa tekist á tvenns konar meginsjónarmið meðal Íslendinga, sjónarmið jafnræðis og sjónarmið sérhyggju. Við sem aðhyllumst lífsviðhorf jafnréttis höfum fram að þessu verið sundruð í of marga hópa. Nú myndum við nýtt stjórnmálaafl, samfylkingu um ný viðhorf og nýja lífssýn. Við viljum hefja til vegs á ný sjónarmið samhjálpar, réttlætis og jafnaðar. Við viljum samfélag þar sem allir fái lifað og starfað með fullri reisn. Það sem einkennir kjörtímabilið sem senn er liðið er vaxandi misrétti og stéttarskipting. Þrátt fyrir góðærið eru fjölmennir hópar út undan, aldraðir, öryrkjar, einstæðir foreldrar og láglaunafjölskyldur. Þróunin er sú að peningaöflunum í þjóðfélaginu sem maka krókinn á kostnað alþýðu manna er sífellt gert auðveldara að mala gull í kvörninni. Ákvarðanataka um helstu perlur íslenskrar náttúru hefur verið sett á fárra manna hendur. Eignarréttur landeigenda að auðlindum hefur verið festur í sessi. Lénsherrar á sjó og á landi geta því rakað til sín miklum fjármunum frá íslenskum skattgreiðendum. Helsta markmið Samfylkingarinnar er að snúa þessari þróun við og breyta leikreglunum. Það segir sig sjálft að jafnréttissjónarmið hafa átt erfitt uppdráttar á slíkum tímum. Þeim mun mikilvægara er að sem allra fyrst verði alger umskipti við landstjórnina. Ísland á að vera fyrir allar stéttir, alla hópa, en ekki bara hina ríku. Sú nýja lífssýn sem Samfylkingin vill gefa ungu fólki inn í nýja öld felst m.a. í vilja til að fjármagna þá nýsköpun atvinnulífsins sem byggir á aukinni þekkingu, hugviti og menntun. Við lifum í heimi þar sem landamærin skipta æ minna máli þegar ungt fólk er að velja sér starfsvettvang. Við verðum að gera þjóðfélag okkar fýsilegt fyrir ungt fólk. Þjóðfélag okkar verður að standast samkeppni og samanburð um lífskjör og atvinnumöguleika. Við eigum að auka samvinnu okkar við erlenda markaði og menningarsamfélög, stuðla að opnu, alþjóðavænu og arðbæru samfélagi sem býður þegnum sínum upp á möguleika til fagurs mannlífs. Í nýrri lífssýn okkar felst að málefni fjölskyldunnar fái aukið vægi. Nauðsynlegt er að afnema tekjutengingu barnabóta og að húsaleigubætur verði skattfrjálsar. Átak í uppbyggingu á leiguhúsnæði verður forgangverkefni Samfylkingarinnar. Sú nýja lífssýn sem við viljum bjóða eldra fólki, öryrkjum, einstæðum foreldrum og láglaunafólki er öryggi, öryggi í lífsafkomu og möguleikar til lifandi og skapandi þátttöku í þjóðfélaginu. Sú nýja lífssýn sem við boðum felur í sér sátt milli kynslóðanna. Allir þjóðfélagsþegnar eru mikilvægir. Sú nýja lífssýn sem við viljum gefa almenningi felst í meiri trúnaði milli þegnanna og fulltrúa þeirra í opinberum störfum. Sú nýja lífssýn sem við boðum felur í sér að auka lýðræðið með margvíslegum hætti. Við viljum auka þegnréttindi, m.a. með því að opna fleiri möguleika á þjóðaratkvæðagreiðslu. Sú nýja lífssýn sem við boðum felur í sér ábyrga stefnu gagnvart umhverfinu og náttúru landsins. Hún felur í sér metnað til að bæta kjör alls almennings og gæta meira jafnréttis í hvívetna. Í atvinnulífinu viljum við að gætt verði meira jafnræðis milli samkeppnisaðila. Sú nýja lífssýn sem við boðum felur í sér að auka vægi almannasamtaka, hagsmunasamtaka almennings, við landstjórnina þegar við komumst til valda. Við kynnum nýja lífssýn til sóknar í íslenska þjóðfélaginu þar sem tillit er tekið til allra þjóðfélagsþegna. Við tökum mið af síbreytilegu umhverfi og þróun á alþjóðavettvangi. En umfram allt byggjum við á gömlum og góðum gildum, lífsviðhorfum sígildrar jafnaðarstefnu, frelsi, jafnrétti og bræðralagi. Góðir Íslendingar. Lýðræðisþjóðfélög eru sífellt í mótun. Landstjórnin á að endurspegla lífsviðhorf fóksins og hagsmuni þess. Á lýðveldistímanum hafa þó stjórnmálaöfl sem kenna sig við jafnrétti og jafnræði verið sundruð í marga flokka. Þess vegna hafa þau ekki verið þess umkomin að hafa áhrif í þjóðfélaginu í samræmi við þann fjölda sem aðhyllist slík lífsviðhorf. Í raun og veru er mikill meiri hluti Íslendinga í hjarta sínu jafnaðarmenn. Nú eru algjör þáttaskil í íslensku þjóðfélagi. Félagslegu öflin hafa sameinast og bjóða fram samfylkingu til sigurs, samfylkingu til breytingar og betra lífs. Látum stóra drauminn rætast, að sjónarmið jafnaðar verði ríkjandi og að Samfylkingin verði leiðandi afl í næstu ríkisstjórn. --- Góðar stundir.

Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Nú þegar þessu kjörtímabili er senn að ljúka er rétt að líta yfir farinn veg og einnig að hyggja að framtíðinni. Í komandi kosningabaráttu munum við sjálfstæðismenn leggja verk okkar og framtíðarsýn fyrir kjósendur. Ég er ekki í vafa um að fólkið í landinu mun meta þá styrku stjórn sem við Íslendingar höfum búið við undanfarin tvö kjörtímabil. Til samanburðar er málefnasundurþykkja Samfylkingarinnar og forustuleysi. Þau ánægulegu tíðindi eru líka að gerast að konum í þingliði Sjálfstfl. mun að öllum líkindum fjölga um a.m.k. fjórar frá síðustu kosningum. En á sama tíma er það sorgleg staðreynd að í þingliði Samfylkingarinnar mun sennilega fækka um þrjár konur. Það er dapurleg þróun að samfylkingarbröltið verði til þess að minnka áhrif kvenna á vinstri væng stjórnmálanna. Eðlileg afleiðing af þessu er að þær konur sem litið höfðu til Samfylkingarinnar með von um að þar væri helst að vænta aukinna áhrifa kvenna á stjórnmálin munu nú sjá að það er í Sjálfstfl. sem konur hafa áhrif. Kjörtímabili mikilla framfara er nú að ljúka. Ekkert bendir til annars en að íslenska þjóðin muni lifa hagsældartíma næstu fjögur árin ef stjórnartaumarnir verða áfram í traustum höndum. Það hefur sýnt sig að efnahagsstjórn undangenginna ára hefur tryggt stöðugleika og þann trausta grunn sem við getum byggt framtíð okkar á. Þau skýru efnahagsmarkmið sem ríkisstjórnin setti í upphafi ferils síns hafa gengið eftir. Verkefnið var að viðhalda stöðugleika í efnahagsmálum, skapa skilyrði fyrir auknum hagvexti, fjölga störfum og stuðla að bættum lífskjörum. Allt þetta hefur gengið eftir og allt þetta hefur treyst grunninn svo að nú getum við með miklum krafti hugað að þróun byggðamála. Grundvöllurinn er fenginn. Aðgerðir í byggðamálum hljóta því að verða eitt aðalviðfangsefni næsta kjörtímabils. Góður grundvöllur var samþykkt tillögu til þál. um byggðamál. Stefnan er byggð á viðamiklum rannsóknum sem fram fóru að tilhlutan stjórnar Byggðastofnunar á orsök núverandi byggðaþróunar. Fábreytni atvinnulífsins er þungamiðjan í umkvörtunum þeirra sem flytja af landsbyggðinni. En nú hefur stefnan verið tekin markvisst á atvinnuþróun og nýsköpun. Þróunarstofur í landshlutunum munu hafa forustu í þessum efnum. Það er lykilatriði að heimamenn taki sjálfir á vandanum og glími við þau tækifæri sem gefast. Á fjárlögum yfirstandandi árs hefur þegar verið hafist handa um þessi verkefni með framlögum til eignarhaldsfélaga til að tryggja eigið fé í nýsköpunarverkefnum. Grundvöllur atvinnumálakafla tillögunnar byggir á því að virkjaðar verði tillögur og framtak heimamanna því þeirra er þekkingin á umhverfinu og hagur að verkefnin gangi upp. Annar meginþáttur tillögunnar snýst um menntun, þekkingu og menningu. Engum dylst hversu menntamál hafa mikil áhrif á búsetuþróun. Einn þeirra þátta sem íþyngja heimilum á landsbyggðinni er mikill kostnaður við að senda unglinga að heiman til mennta í framhaldsskólum. Til að létta þær byrðar hefur verið aukið fé til jöfnunar á námskostnaði. Ég heyri það á foreldrum og unglingum sem búa við þessar aðstæður að sú hækkun sem nú kemur fram er vel metin. Að mörgu fleiru er að hyggja varðandi menntamál landsbyggðarinnar og ekki síst að tryggður verði rekstrargrundvöllur þeirra framhaldsskóla sem eru úti um land og efling háskólamenntunar. Í ljós hefur komið að menningarstarfsemi skiptir sífellt fleira fólk máli og það er ánægjuleg þróun. En við því verður jafnframt að bregðast með sýnilegum hætti. Það sýnir sig að það fjármagn sem fer til menningarstarfsemi á landsbyggðinni er vel nýtt og margfaldar sig auðveldlega í meðferð heimamanna. Það er menningarleg skylda stjórnvalda að stuðla að menningarstarfsemi sem víðast úti um land. Þriðji þáttur tillögunnar snýr að jöfnun lífskjara og bættri samkeppnisstöðu. Vil ég sérstaklega nefna jöfnun húshitunarkostnaðar og átak í samgöngumálum. Það er ekki umdeilt að góðar samgöngur eru nauðsynlegar í hverju nútímasamfélagi. Stytting vegalengda á milli þéttbýlisstaða, m.a. með jarðgöngum, mun einnig efla og stækka atvinnusvæðin. Slíkar aðgerðir geta haft grundvallaráhrif á byggðaþróun. Fjórði þáttur tillögunnar snýr að umhverfismálum og bættri umgengni við landið. Mikil vakning hefur átt sér stað í umhverfismálum og er það vel. Aðeins með góðri umgengni við landið getum við byggt það og nýtt áfram eins og nauðsynlegt er eigi íslenska þjóðin að lifa áfram. Engin þjóð lifir aðeins í einni borg. Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Að lokum þetta: Byggðastefna núv. ríkisstjórnar hefur verið mörkuð. Hún er vel rökstudd og vandlega unnin í samráði við fólkið í landinu og færustu sérfræðinga á þessu sviði. Í vor verður m.a. kosið á milli þessara hugmynda og sundurleitra sjónarmiða Samfylkingar. --- Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Mikil umskipti hafa orðið í íslenskum efnahagsmálum á undanförnum árum. Í stað stöðugrar óvissu, óðaverðbólgu og slakra rekstrarskilyrða atvinnulífsins hefur hér á landi ríkt efnahagslegur uppgangur, stöðugleiki í verðlagsmálum og almennt betra starfsumhverfi atvinnulífsins. Enginn vafi er á því að þetta hefur verið grundvöllur betri lífskjara og öruggari atvinnustarfsemi í landinu. Atvinnustefna stjórnvalda hefur miðað að því að treysta undirstöðurnar með almennum ívilnandi aðgerðum fyrir atvinnulífið sem hafa sannarlega skilað sér í fleiri atvinnutækifærum í landinu, auknum hagvexti og betri lífskjörum. Þannig sjáum við hvernig hagsmunir starfsfólks og atvinnulífs eru samtvinnaðir. Betri staða atvinnufyrirtækja er þess vegna ekki á kostnað almennings heldur í þágu almennings, gagnstætt því sem stundum er látið í veðri vaka. Það er þess vegna meira en lítið undarlegt að heyra ákall talsmanna vinstri flokkanna um að veikja nú stöðu atvinnulífsins. Þrátt fyrir að almennt horfi betur í rekstri margra fyrirtækja er það engu að síður viðblasandi staðreynd að ýmis fyrirtæki í landinu eiga við erfiðleika að etja. Samdráttur í rækjuveiðum hefur komið illa við atvinnulífið á landsbyggðinni, svo sem í byggðunum við Húnaflóa, Eyjafjörð og á Ísafirði, svo dæmi séu nefnd. Langvarandi erfiðleikar landvinnslunnar hafa og veikt stoðir margra sjávarútvegsfyrirtækja og leitt til fækkandi starfa úti um landið. Það er þó skoðun flestra að almenn rekstrarskilyrði fiskvinnslunnar séu nú betri en oft áður og mörg dæmi finnast úti um landið um að fyrirtæki sem starfa í þessari grein séu að byrja að rétta hlut sinn. Það er afar mikilvægt að vel takist til í þeim efnum. Fiskvinnslan er atvinnugrein landsbyggðarinnar og rekstrarárangur fiskvinnslunnar og staða landsbyggðarinnar eru því samtvinnuð. Skýr og stöðug skilaboð frá ýmsum utan og innan þings um að íslenskur sjávarútvegur geti þolað milljarða viðbótarbyrðar eru þess vegna til þess fallin að veikja stöðu fiskvinnslunnar einmitt á þeim tíma sem margt bendir til að úr geti ræst á næstunni. Finnst einhverjum ekki nóg að gert? Þarf enn að auka á óvissu þess fólks sem starfar að fiskvinnslu hringinn í kringum landið? Verkefni dagsins er fremur það að styrkja stoðir fiskvinnslunnar, auka svigrúm hennar og skapa henni frekari færi. Það verður ekki gert með því að leggja á hana nýja skattapinkla. Við afgreiðslu breytinga á fiskveiðistjórnarlögum fyrr á þessum vetri var sett inn nýtt ákvæði sem felur í sér að endurskoða skuli lög um fiskveiðistjórn. Þetta er afar mikilvægt. Um þessi mál ríkir mikill ágreiningur í þjóðfélaginu og hagsmunirnir eru misjafnir. En það er vitaskuld augljóst mál að móta verður stefnu á þessu sviði sem treystir stöðu sjávarútvegsbyggðanna, dregur úr óvissunni sem fiskveiðistjórnarkerfið hefur skapað í ýmsum tilvikum, tryggir atvinnuréttindi þess fólks sem í greininni starfar og bætir sérstaklega samkeppnisstöðu fiskvinnslunnar. Allt er þetta hluti af og í samræmi við þá byggðastefnu sem ríkisstjórnin hefur mótað á metnaðarfullan hátt og Alþingi hefur nýlega staðfest. Landsbyggðin þarf að fá til þess tækifæri að efla hlut sinn í nýjum atvinnugreinum til viðbótar þeirri atvinnustarfsemi sem fyrir er. Í þessum anda er sú stefnumörkun í byggðamálum sem samþykkt hefur verið og hlotið hefur afar jákvæðar undirtektir um land allt. Stofnun eignarhaldsfélaga úti um landið með tilstyrk hins opinbera ætti á næstunni að skapa okkur ný og öflugri tækifæri. Á þessu ári hafa verið veittar 300 millj. kr. í samræmi við byggðaáætlun til næstu fjögurra ára af hálfu hins opinbera til þess að stofna til eignarhaldsfélaga á landsbyggðinni. Gert er ráð fyrir því að fjármálastofnanir, sveitarfélög og fyrirtæki komi með fjárhæð á móti þannig að árlega geti jafnvel runnið um 750 millj. kr. til slíkra félaga á landsbyggðinni. Það gefur augaleið að með slíku átaki skapast ný færi fyrir atvinnulífið úti í byggðunum. Nú er líka í gildi einhver metnaðarfyllsta vegáætlun sem Alþingi hefur nokkru sinni samþykkt. Framkvæmd hennar, sem þegar er hafin, mun skila okkur vel á veg í bættum samgöngum víða um landið. Þetta er ekki veigalítill þáttur í viðreisn landsbyggðarinnar og mun stuðla að því að ný tækifæri opnist eins og við höfum séð gerast í kjölfar batnandi samgangna vítt og breitt um landið og tilkoma Vestfjarðaganga er sennilega gleggsta dæmið um. Virðulegi forseti. Eitt sinn var sagt: Varðar mest, til allra orða undirstaðan sé réttlig fundin. Þetta á svo sannarlega enn við í dag. Það er í þágu landsbyggðarinnar að vel sé búið að atvinnulífinu. Og kannski er það verðmætasti þáttur byggðastefnu hæstv. ríkisstjórnar að hafa skapað atvinnulífinu almennt betri rekstrarkjör. Það er því áhyggjuefni, ekki síst okkar sem búum í hinum minni sjávarútvegsbyggðum, að heyra stöðugan enduróm þeirrar kröfu að nú sé kominn tími til að auka byrðar atvinnulífsins á landsbyggðinni að nýju á ýmsan hátt. Slíkt er ekki byggðastefna, heldur veikir það enn þær byggðir sem veikastar standa fyrir. Þar er svo sannarlega ekki á bætandi.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Fyrir síðustu kosningar, fyrir rétt tæpum fjórum árum síðan, fór Halldór Ásgrímsson fyrir liði framsóknarmanna um landið og sagði þá að hann hefði í hyggju að beita sér fyrir myndun vinstri stjórnar. Einnig sögðu þeir framsóknarmenn að þeir mundu hafa fólk í fyrirrúmi. Nú vitum við hvernig þetta fór. Þeir framsóknarmenn hoppuðu upp í glóðvolgt bælið hjá íhaldinu jafnskjótt og búið var að bera Alþfl. grátandi og nauðugan á dyr. Síðan hafa álver en ekki fólk verið í fyrirrúmi. Það var einkar athyglisvert að heyra formann Framsfl. hér áðan nota þátíð þegar hann ræddi um tengsl Framsfl. við félagshyggjuna en nútíð þegar hann talaði um miðjuna. Ég held, herra forseti, að það sé búið að flytja þessa miðju í íslenskum stjórnmálum eitthvað til. Fyrir mér er þetta þannig orðið að ef Halldór Ásgrímsson er miðjumaður þá er Hannes Hólmsteinn orðinn krati. Herra forseti. Þessi ríkisstjórn hefur um margt verið heppin, ef gæfa ríkisstjórnar felst aðallega í ytri aðstæðum, eins og margir stjórnmálaspekingar halda nú. Það hefur fiskast nokkuð vel og við höfum búið við hagfelld ytri skilyrði að ýmsu leyti. Þetta að viðbættum stóriðjuframkvæmdunum á suðvesturhorni landsins hefur þýtt að hér a.m.k. hefur verið talsverður uppgangur. Þetta heitir Góðærið með stórum staf og ákveðnum greini í munni hæstv. forsrh. Og það er góðærið sem er kosningastefna Sjálfstfl. frá upphafi til enda. Það er bara eitt orð í kosningaprógrammi Sjálfstfl. Það er góðærið. Með reglulegu millibili kemur hæstv. forsrh. í fjölmiðla og segir: ,,Sjá þjóð mín. Það er góðæri.`` Og ef vel tekst til fáum við sjálfsagt að sjá þá félagana saman í göngutúr á Þingvöllum, hæstv. forsrh. og Tanna, eins og síðast og þá er allt í góðu lagi. Jú, það verður ekki deilt um það að ýmsir hafa haft það gott. En hinu verður heldur ekki mótmælt að þessu góðæri hefur verið ákafleg misskipt. Góðærið er ekki hjá öryrkjum landsins. Góðærið hefur ekki barið að dyrum aldraðra. Góðærið hefur ekki gist í sveitum landsins, a.m.k. ekki hjá sauðfjárbændum og góðærið er almennt ekki á landsbyggðinni. Byggðaröskunin hefur verið stórfelld og hinn þjóðhagslegi herkostnaður af þessu ástandi er gríðarlegur. Nú hafa, nokkur ár í röð, tæplega tvö þúsund manns flutt af landsbyggðinni og hingað á suðvesturhornið á ári hverju. Þessu fylgir gríðarlegur kostnaður, ekki síst fyrir sveitarfélögin hér sem taka við þessum fólksfjölda, eða upp á 3--5 millj. kr. fyrir hvern mann sem hingað flyst. Eftir standa vannýttar fjárfestingar á landsbyggðinni í þeim byggðarlögum sem eru að tapa fólki. Þessi óheillaþróun er öllum til tjóns. Hún kemur niður á lífskjörum þjóðarinnar, veldur félagslegum erfiðleikum og er án nokkurs vafa eitt alvarlegasta vandamál og samfélagsmein sem við er að glíma á Íslandi um þessar mundir. Viðbrögðin hingað til geta í besta falli kallast hálfkák. Sjálfstfl. verður að horfast í augu við þá staðreynd að forsrh. og formaður flokksins hefur nú farið með byggðamál samfellt í tæp átta ár. Þetta ástand hlýtur að skrifast að verulegu leyti á þá sem ábyrgðina hafa borið. Það er kostulegt að sjá svo stjórnarþingmenn um þessar mundir vakna upp við það eins og vondan draum hvernig ástandið er í raun og veru. Þá spýtast þeir út í sín kjördæmi til fundahalda og lofa þar jarðgöngum á báða bóga eða öðrum slíkum framkvæmdum, sömu þingmenn, sömu stjórnarþingmenn og hafa stutt hér vegáætlun og langtímaáætlun til heilla tólf ára þar sem jarðgöng eru hvergi á blaði. Er það nú málflutningur. Var ekki líka kostulegt að sjá framsóknarþingmenn rjúka upp til handa og fóta þegar þeirra eigin ríkisstjórn og þeirra eigin einkavæðingarnefnd einkavæddi Áburðarverksmiðjuna, eins og henni bar að gera samkvæmt umboði sínu? Nei, þá átti þetta ekki að fara svona. En hvað hafa mennirnir verið að hugsa allan þennan tíma? Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði lítum á það sem sérstakt forgangsverkefni að koma á jafnvægi í byggðaþróun í landinu. Til þess þarf að grípa til markvissra jöfnunaraðgerða. Ekki síst þarf stefnan í atvinnumálum landsmanna að styðja við byggðina í landinu en ekki vera henni mótdræg eins og hún er að mörgu leyti, bæði í landbúnaðar- og sjávarútvegsmálum og heftir nýliðun og fleira mætti þar til tína. Rauði þráðurinn í umfjöllun okkar um atvinnumál er einmitt að atvinnulífið styðji við byggðina og sé fyrir fólkið í landinu en ekki í þágu erlendra auðhringa eða fjármagnsaflanna. Fyrir hverja er atvinnulífið? Formaður Framsfl. hefði kannski átt að ræða um það við okkur líka en ekki gerast svo barnalegur að halda því fram að allir sem eru í stjórnmálum á Íslandi og ekki tilheyra ríkisstjórninni gefi skít í atvinnulífið. Fannst mönnum trúverðugur eða merkilegur málflutningur frá þeim ágæta manni hér áðan? Herra forseti. Staðreyndin er sú að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar er og hefur verið ójafnaðarstjórn, frjálshyggjukreddustjórn, og virðist það grátlega litlu skipta í íslenskum stjórnmálum hvort það eru kratar eða framsóknarmenn sem halda þeim við völd. Einna háskalegust hygg ég þó að framganga ríkisstjórnarinnar hafi verið í umhverfismálum með þeirri blindu stóriðjustefnu sem þar hefur verið fylgt. Þar viljum við sem stöndum að hinni nýju grænu vinstri hreyfingu gjörbreyta um áherslur. Við viljum móta sjálfbæra orkustefnu þar sem vernd umhverfis og hinna ósnortnu víðerna og hálendisgersema er höfð að leiðarljósi eins og kostur er. Þar í liggja framtíðarhagsmunir Íslands en ekki í fleiri mengandi fabrikkum og gamaldags stóriðjuverum sem aðrar þjóðir eru nú að ýta af höndum sér. Eiga það að verða örlög Íslands að verða ruslakista fyrir þann iðnað sem menn vilja losna við annars staðar? Í utanríkismálum hefur það borið helst til tíðinda að Framsfl., undir forustu formanns síns, hefur nú opnað allar gáttir í sambandi við aðild að Evrópusambandinu. Í hverri ræðunni á fætur annarri gengur nú aftur það orðalag að við eigum að skoða alla möguleika, við eigum að halda þessu öllu opnu. Og kannski getum við fengið undanþágur frá sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins. Þetta er athyglisvert merkjamál. Það er reyndar, herra forseti, nánast óhugnanlega keimlíkt hinni þokukenndu stefnu Samfylkingarinnar í sama stóra máli. Við í Vinstri heyfingunni -- grænu framboði tölum alveg skýrt. Við erum andvíg aðild að Evrópusambandinu og við viljum þróa þessi samskipti í aðra átt, í átt til einfaldari, tvíhliða samninga og samskipta um viðskipti og samvinnu á sviði menntunar, menningar og vísinda o.s.frv. Ég hvet til þess að kjósendur krefji alla stjórnmálaflokka sem bjóða fram við næstu kosningar um skýr svör og afdráttarlaus svör í þessu stóra máli. Það á enginn stjórnmálaflokkur að komast upp með það að læðast í gegnum kosningabaráttuna í þoku óljósrar umfjöllunar um svo mikilvæg og afdrifarík stórmál. Í Evrópumálunum hræða sporin. Á máli kratanna á Norðurlöndum hefur ,,að skoða`` þýtt sama og ,,að sækja um og fara inn``. Þegar kemur að afstöðunni til erlends hers og hernaðarbandalaga þá hefur einnig verið boðið upp á ýmislegt dapurlegt þessa síðustu daga, herra forseti. Á ég þá við fleira en fylgispekt Halldórs Ásgrímssonar utanrrh. við línuna frá Washington. En utanrrh. er, eins og kunnugt er, einn helsti aðdáandi amerískrar utanríkisstefnu á norðurhveli jarðar um þessar mundir. Reynslan af samstarfi Sjálfstfl. og Framsfl. hefur jafnan verið slæm og þjóðin hefur yfirleitt kvatt slíkar stjórnir með litlum söknuði. En það er ekki nóg og verður ekki nóg að veita stjórnarflokkunum verðskuldaða ráðningu í næstu kosningum. Einnig þurfa að felast í úrslitunum skýr skilaboð um hvað menn vilja í staðinn. Með því að veita Vinstri heyfingunni -- grænu framboði stuðning gera menn allt í senn. Menn láta í ljós skýr skilaboð um áherslur í þágu vinstri stefnu og umhverfisverndar. Menn mótmæla núverandi stjórnarstefnu misskiptingar, frjálshyggju og einkavæðingar og sofandaháttar í umhverfismálum. Og menn veita nýrri hreyfingu, nýjum málsvara mikilvægra hugsjóna og gilda, brautargengi. Herra forseti. Ísland er gott land og við erum gæfusöm þjóð að fá að búa hér og nýta auðlindir þess. En við höfum einnig fengið þetta land til varðveislu, að láni, eins og stundum er sagt, frá börnum okkar, barnabörnum og komandi kynslóðum. Við sem nú lifum höfum mitt í allsnægtunum, þótt þeim sé að vísu misskipt, ekkert okkur til afsökunar ef við sökum græðgi eða vegna fyrirhyggjuleysis spillum lífsgæðum komandi kynslóða með rányrkju eða náttúruspjöllum. Sem sjálfstæðri þjóð hefur okkur Íslendingum á síðari helmingi þessarar aldar vegnað vel. Með því að nýta hugvit okkar og auðlindir lands og sjávar hefur okkur orðið mikið ágengt. En við getum gert betur. Við þurfum að rjúfa vítahring lágra launa og langs vinnudags. Við þurfum að bæta aðstæður og kjör barnafólks. Við þurfum að veita öryrkjum, öldruðum og öðrum sem lakar standa að vígi eðlilega hlutdeild í aukinni hagsæld. Við þurfum að snúa við byggðaröskuninni og hefja sókn í þeim efnum þannig að þjóðin njóti gæða landsins alls í framtíðinni. Og við eigum umfram allt að varðveita fjöreggin okkar, sjálfstæði þjóðarinnar, menningu og tungu og landið sjálft, auðlindir þess og náttúru, í samræmi við það sem þessi fjöregg eru, það dýrmætasta sem þjóðin á. Ég þakka þeim sem hlýddu. Lifið heil.

Góðir landsmenn. Nú er afar farsælu og árangursríku kjörtímabili að ljúka, kjörtímabili framfara, tímabili þar sem áherslur Framsfl. hafa komið sterkt fram, enda um tveggja flokka stjórn að ræða þar sem Framsfl. hefur haft helming ráðherra. Það var alrangt sem kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni að Halldór Ásgrímsson hefði farið um landið og boðað að við færum í vinstri stjórn við síðustu kosningar. Það var alls ekki svo. Þá gengum við óbundin til kosninga eins og nú. Kaupmáttur hefur aukist meira á þessu kjörtímabili en í nágrannalöndunum. Aukinn kaupmáttur og stöðugt efnahagsástand er eitt það mikilvægasta fyrir fjölskyldurnar í landinu. Góð efnahagsstefna og fjölskyldustefna verður ekki slitin í sundur. Við höfum minnkað atvinnuleysið. Yfir 12 þúsund ný störf verða til fyrir aldamótin en það var eitt aðalkosningamál okkar framsóknarmanna við síðustu kosningar. Að hafa atvinnu er hverjum manni mikilvægt því atvinnuleysi er eitt mesta böl sem þekkist. Atvinnutækifærin eru fjölbreyttari nú en fyrr. Dæmi úr mínu kjördæmi eru breytingar á verslunarrekstri flugstöðvarinnar sem hefur skapað mörg ný störf. Nú stendur stækkun hennar fyrir dyrum sem mun auka enn frekar á gróskuna þar. Ný atvinnugrein sem hefur rutt sér til rúms er sú starfsemi sem fram fer á vettvangi rannsókna í líftækni og möguleikum tengdum rannsóknum með miðlægum gagnagrunni á heilbrigðissviði. Heilbrigðismál eru í góðum farvegi. Framþróun hefur orðið í uppbyggingu heilsugæslunnar. Samvinna sjúkrahúsa hefur aukist. Byrjað er að byggja nýjan barnaspítala en sjúk börn, aðstandendur þeirra og starfsfólk hafa undanfarna þrjá áratugi notið þjónustu í húsnæði sem var ekki sérhannað með börn í huga. Forvarnir gegn reykingum og notkun eiturlyfja eru öflugri en nokkru sinni fyrr. Svona mætti lengi telja jákvæð framfaramál ríkisstjórnarinnar. Miklar hræringar hafa átt sér stað á vettvangi flokkakerfisins á Íslandi. Alþfl., Alþb. og Kvennalistinn hafa gengið í eina sæng, fylkingarsængina. Nýleg skoðanakönnun sýndi að fylkingin hefur rétt úr kútnum þótt hún nái ekki kjörfylgi móðurflokkanna frá síðustu kosningum. Fyrir mér er stefna hennar eða það sem við höfum séð hingað til ekki trúverðug, enda er sjálfsagt erfitt að koma svo ólíkum öflum saman um trúverðuga stefnu. Fylkingin vill fara út úr hernaðarbandalögum en samt vera í hernaðarbandalagi. Hvernig gengur það upp? Fylkingin setti fram þá stefnu fyrir stuttu að gera allt fyrir alla án þess að huga að því hvernig ætti að fjármagna herlegheitin. Ekki var það heldur trúverðugt. Það er einmitt slík stefna sem maður óttast að fylkingin standi fyrir, að eyða um efni fram, hækka bara skattana og láta ríkið taka erlend lán sem komandi kynslóðir þurfa svo að borga fyrir með versnandi lífskjörum. En hvað með Sjálfstfl.? Það sem ég óttast mest varðandi hann er að fylgi hans verði of sterkt, jafnvel svo sterkt að hann nái einn að mynda næstu ríkisstjórn. Slíkt er varhugavert að mínu mati. Það er ekki æskilegt að einn flokkur verði við völd án aðhalds samstarfsflokks. Þótt Sjálfstfl. sé fylking sundurleitra sjónarmiða mundi öfgafull hægri stefna eiga auðvelt uppdráttar væri Sjálfstfl. einn við völd. Vegna þessarar stöðu er brýnt að Framsfl. fái styrk í næstu kosningum. Framsfl. hafnar öfgafullum hægri og vinstri sjónarmiðum. Framsfl. hefur sterka forustu og styrk til að vinna að góðum málum fyrir þjóðarhag. Því er afar brýnt að hann fái góða kosningu í næstu alþingiskosningum. Góðir áheyrendur. Í dag er alþjóðadagur kvenna. Margt hefur áunnist á kjörtímabilinu í jafnréttismálum undir forustu okkar framsóknarmanna. Ný framkvæmdaáætlun um jafnréttismál hefur verið samþykkt, umfangsmikið tilraunaverkefni um starfsmat sem leið til að uppræta launamun milli karla og kvenna hefur verið framkvæmt og frv. til nýrra framsækinna jafnréttislaga var lagt fram. Ljóst er að konur eru allt of fáar í heimi stjórnmálanna. Það þarf að gera stjórnmálaþátttöku meira aðlaðandi fyrir konur og ungt fólk. Að undanförnu hef ég haft tækifæri til að ferðast út í kjördæmin með opna þverpólitíska fundi um konur og stjórnmál. Á þeim fundum hef ég fundið þann mikla pólitíska kraft sem býr í konum, kraft sem íslenskt samfélag verður að nýta. Uppstillingar á listum valda þó nokkrum vonbrigðum. Konum mun ekki fjölga neitt verulega í næstu kosningum. Yrðu úrslit kosninga nú í vor þau sömu og voru fyrir fjórum árum er ljóst að konum mundi fækka hjá Samfylkingunni, fjölga hjá Sjálfstfl. en standa í stað hjá Framsfl. Hið gleðilega er að konur eru að færast ofar á listum og má benda á að hjá Framsfl. leiða nú þrjár konur lista en ekkert stjórnmálaafl hefur fleiri konur sem leiða lista. Í tilefni alþjóðlega kvennadagsins vil ég hvetja allt ungt fólk til að taka þátt í stjórnmálum og þá sérstaklega konur. Það er ekki lýðræði í reynd fyrr en konur til jafns við karla stjórna samfélagi okkar. --- Góðar stundir.

Hæstv. forseti. Góðir landsmenn. Það var athyglisvert að fylgjast með leiðtoga vinstri fylkingarinnar stunda hér gamaldags leðjuslag og sletta í allar áttir. Slíkt sýnir fram á málefnafátækt og dæmir sig sjálft. En á þessu kjörtímabili hafa orðið miklar framfarir á mörgum sviðum í þjóðfélagi okkar. Þótt margt hafi færst til betri vegar stöndum við frammi fyrir þeirri öfugu þróun sem verið hefur á búsetu í landinu. Þúsundir manna hafa flutt af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins á síðustu árum þrátt fyrir marga augljósa kosti við búsetu á landsbyggðinni. Hér er um að ræða eitt mikilvægasta og flóknasta úrlausnarefni stjórnmálamanna og í reynd þjóðarinnar allrar. Á grundvelli fræðilegra rannsókna hefur verið leitast við að greina ástæður búferlaflutninga. M.a. á forsendum þeirra hefur Alþingi samþykkt stefnu í byggðamálum þar sem fram kemur áætlun um aðgerðir til að snúa þessari alvarlegu þróun við. Í ljósi búsetuþróunarinnar er mikilvægt að þjóðin geri með sér þjóðarsátt milli þéttbýlis og dreifbýlis um að beita tiltækum ráðum til þess að halda landinu sem mest í byggð. Sú byggðaáætlun sem Alþingi hefur samþykkt skapar grundvöll fyrir slíkri þjóðarsátt en það er ljóst að margt fleira þarf að koma til. Sem fyrr er sjávarútvegur mikilvægasta atvinnugrein þjóðarinnar. Bætt afkoma, hagræðing og framþróun í íslenskum sjávarútvegi hefur átt mjög stóran þátt í bættu efnahagsástandi þjóðarinnar. Ein forsenda þessa árangurs er það fiskveiðistjórnarkerfi sem unnið hefur verið eftir. Skiptar skoðanir eru meðal þjóðarinnar um fiskveiðimál og stjórn á nýtingu sjávarauðlindanna og svo mun verða meðan takmarka þarf sókn í fiskstofnana. Stjórnkerfi fiskveiða hefur verið í stöðugri mótun og tekið breytingum eftir því sem þurft hefur og samkomulag hefur verið um á hverjum tíma. Í samfélaginu eru sífellt að fæðast nýjar tillögur um það hvernig eigi að stjórna fiskveiðum og allir telja sig hafa hina einu sönnu lausn á málinu. Ég leyfi mér að fullyrða að þeir sem hæst tala um að kollvarpa þurfi ríkjandi stjórnkerfi munu ekki hafa burði til þess að gera þær breytingar sem boðaðar eru þótt svo viðkomandi kæmust í aðstöðu til þess á Alþingi. Því er ástæða til að vara almenning við umræðum um þessi mál í upphrópunarstíl þar sem patentlausnir eru boðaðar. Slíkt þjónar ekki heildarhagsmunum þjóðarinnar en það eru einmitt hagsmunir heildarinnar sem við verðum að hafa í huga þegar fjallað er um mikilvægasta atvinnuveg okkar. Einnig verður að hafa í huga að eitt af einkennum starfsumhverfis sjávarútvegsins eru miklar sveiflur í lífríki sjávar og á mörkuðum fyrir sjávarafurðir. Það hefur sýnt sig að undanförnu hvað varðar m.a. loðnu- og rækjuveiðar. Þetta minnir okkur á að nú sem fyrr er ekki á vísan að róa í þeim efnum. Við Íslendingar höfum að mestu byggt afkomu okkar á þeim auðlindum sem felast í fiskstofnunum í hafinu og í orku fallvatna og jarðhita. Á nýrri öld þurfum við í auknum mæli að byggja á þeim auðlindum sem felast í hugviti þjóðarinnar og í hinni hreinu og fögru náttúru landsins. Íslendingar hafa sýnt það og sannað hve hugvitið er mikil auðlind. Til þess að þjóðin geti hagnýtt þá auðlind sem best verður að leggja enn meiri áherslu á menntun. Það er metnaðarfull framtíðarsýn til nýrrar aldar að allir hafi kost á að velja um atvinnu og geti lagt grunn að framtíð sinni, m.a. með góðri menntun. Um leið og þjóðin þróast frá því að byggja að mestu á frumvinnslugreinum til þess að auka vægi hugvits og tæknistarfa, þá fjölgar atvinnutækifærum og fjölbreytni atvinnulífsins verður meiri en áður. Ein mesta ógn samfélags okkar er böl eiturlyfjanna. Því fylgja glæpir og óhamingja allt of margra samborgara okkar. Það er sorglegt að ungt og efnilegt fólk ánetjist fíkniefnum og leiðist út í líferni sem veldur ógæfu og erfiðleikum allt of margra fjölskyldna í þjóðfélaginu. Það er eitt mikilvægasta en um leið eitt erfiðasta verkefni samtímans að berjast gegn þeirri vá sem fíkniefnin eru og við eigum að leggja meira upp úr að styðja fíkniefnaneytendur og fjölskyldur þeirra til betra lífs. Við Íslendingar búum almennt við góð lífskjör. Við eigum að setja okkur það markmið og hafa metnað til þess að styðja sem best við bakið á þeim sem einhverra hluta vegna búa við lakari kjör og aðstæður. Við eigum að gera með okkur velferðarsáttmála sem felur m.a. í sér það markmið að búa þeim betri lífskjör en þegar er orðið. Þjóðfélagsgerð okkar er á miklu breytingaskeiði, m.a. hvað varðar aldurssamsetningu. Öldruðum fjölgar jafnt og þétt og við sem tilheyrum yngri kynslóðunum eigum að setja okkur það markmið að búa þeim eins góð lífskjör og mögulegt er. Elstu kynslóðirnar hafa lokið sínu dagsverki við að búa okkur gott samfélag og við eigum að meta það að verðleikum. Góðir tilheyrendur. Með aðild að núverandi ríkisstjórn og í ágætu samstarfi við samstarfsflokkinn hefur Framsfl. unnið að því að koma til framkvæmda þeim háleitu markmiðum sem framsóknarmenn lögðu upp með fyrir síðustu alþingiskosningar. Flestum markmiðunum hefur verið náð. Það sýnir þá ábyrgð og festu sem Framsfl. stendur fyrir. Hagur þjóðarinnar hefur batnað á síðustu árum samfara efnahagslegum framförum. Nú við aldahvörf eigum við að setja okkur það markmið að Ísland verði í fremstu röð þeirra þjóða heims sem búa þegnum sínum best lífskjör. Með því að halda áfram að treysta þann efnahagslega grunn sem lagður hefur verið á þessu kjörtímabili er það raunhæft markmið. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir áhorfendur. Björn Bjarnason sagði áðan að Samfylkingin lofaði útgjöldum úr ríkissjóði upp í ermina á sér. Sá er nú ekki að skafa utan af því. Hver var það sem fjórum vikum eftir afgreiðslu fjárlaga lofaði tónlistarhöll í Reykjavík án þess að vita hvar hún ætti að vera, hvernig hún ætti að vera, hvað hún ætti að kosta eða hverjir ættu að borga? Það var Björn Bjarnason. Og hver var það sem fimm vikum eftir afgreiðslu fjárlaga lofaði menningarhöllum í sérhvern landshluta án þess að vita hvað þær ættu að gera, hvernig þær ættu að vera, hvað þær mundu kosta og hverjir ættu að borga? Það var líka Björn Bjarnason. Aldrei hefur nokkur einn maður lofað jafnmörgum jafnmiklu á jafnveikum forsendum og þessi hæstv. ráðherra. Góðir áhorfendur. Frelsi, jafnrétti og bræðralag eru kjörorð jafnaðarstefnunnar. Á alþjóðlegum baráttudegi kvenna sem er í dag staðnæmast menn við jafnrétti kynjanna. Í upphafi þingfundar í morgun lét forseti þingsins þess getið að þegar sá kom til þings sem lengst hefur setið núverandi þingmanna, hafi aðeins ein kona setið á Alþingi. Nú sé þó tæpur þriðjungur þingsins konur. Nítján konur eiga nú fast sæti hér. Á 35 árum hefur þeim því fjölgað um 18 eða að jafnaði um eina konu annað hvert ár. Stærri hafa skrefin ekki verið. Með sama áframhaldi verður það ekki fyrr en 2026 sem Alþingi gefur rétta mynd af kynjaskiptingu þjóðarinnar. Jafnrétti? Hvernig efnir Samfylkingin sín fyrirheit? Af 16 þingmönnum Samfylkingarinnar eru átta karlar og átta konur og konurnar eru ekki bara með, konur stýra. Kona er aðaltalsmaður Samfylkingarinnar, kona formaður þingflokks hennar, konur leiðtogar framboðsins í tveimur fjölmennustu kjördæmunum. Jafnréttisáherslurnar eru rauður þráður í verkefnum okkar. Tólf mánaða fæðingarorlof auk sjálfstæðs réttar feðra, jafnréttismat fylgi öllum samþykktum Alþingis, jafnt hlutfall kynja í öllum stjórnum, ráðum og nefndum, jafnir möguleikar karla og kvenna til umbunar í starfi, tímabundið jafnréttisráðuneyti til átaks í jafnrétti kynjanna á öllum sviðum. Víðar þarf þó að jafna rétt en á milli kynja. Rétturinn til þess að afla sér menntunar er ekki samur og jafn milli fátækra og ríkra, milli íbúa dreifbýlis og þéttbýlis. Ekki heldur rétturinn til heilbrigðisþjónustu. Langveik börn og fjölskyldur þeirra njóta ekki sama réttar til afkomuöryggis og við hin. Stórir hópar gamalmenna og allflestir öryrkjar búa við skert réttindi. Í mótvindinum tóku allir þessir á sig skertan hlut fyllilega til jafns við aðra en í meðvindinum fengu þeir ekki að njóta góðærisins til jafns við okkur hin. Þar brást réttlætið. En með jafnréttishugsjónina að leiðarljósi ætlar Samfylkingin að leysa vanda þessa fólks, skapa því réttlæti í nafni frelsisins því enginn maður verður frjáls sem ekki nýtur jafnréttis í nafni bræðralagsins því ekkert bræðralag getur orðið milli þegna sem ekki njóta frelsis og jafnréttis. Þannig er hjartastrengur jafnaðarmanna snúinn saman úr þessum þremur þáttum: Jafnréttinu, frelsinu og bræðralaginu. Jafnaðarmenn hugsa með höfðinu og hjartanu. ,,Föðurland vort hálft er hafið.`` Arðurinn sem Íslendingar drógu úr hafdjúpunum fleytti þessari þjóð úr örbirgð til auðlegðar á einum mannsaldri. Fiskur úr sjó gerði okkur fært að mennta þjóðina til annarra verkefna, byggja upp aðra atvinnuvegi, auka fjölbreytni í starfsvali, leggja grunn að allt öðruvísi tilveru en þeirri sem afar okkar og ömmur þekktu. Þessi auðlind, fiskurinn í sjónum, er enn undirstaðan í afkomu fjölmargra íslenskra fjölskyldna. Sjávarbyggðirnar hringinn í kringum landið lifa eða deyja fyrir fisk. Nú eru margar þeirra að deyja. Aflaheimildirnar hafa verið seldar burtu, strandveiðiflotinn er á heljarþröm, fólkið missir vinnuna, íbúðarhús eru óseljanleg og verðlaus, ávextir lífsbaráttu kynslóða eru að engu orðnir. Þessar hafa orðið afleiðingar rangláts kerfis þar sem nokkrum einstaklingum og fyrirtækjum voru gefin þau auðæfi hafsins sem áður gátu fleytt þjóðinni úr fátækt til bjargálna. Þarna ríkir ekkert jafnrétti lengur. Þarna er frelsið orðið að frelsi hinna fáu en ófrelsi allra hinna. Þessu verður að linna. Samfylkingin vil að sameign þjóðarinnar á helstu auðlindum landsmanna verði bundin í stjórnarskrá. Samfylkingin vill að tekið verði sanngjarnt gjald fyrir afnot þessara auðlinda sem renni til sameiginlegra þarfa landsmanna allra. Samfylkingin vill þjóðarsátt um nýtt stjórnkerfi fiskveiða fyrir árið 2002 þar sem m.a. verði tryggð fjölbreytni í útgerð og vinnslu, fullvinnsla afla innan lands með öflugri smábáta- og bátaútgerð á grunnslóð og að afkoma nýrra aðila að útgerð verði auðvelduð. Samfylkingin vill koma í veg fyrir samþjöppun veiðiheimilda á fáar hendur og afstýra því að eignarréttur einstaklinga og fyrirtækja geti myndast á fiskstofnum. ,,Föðurland vort hálft er hafið.`` Samfylkingin vill að við Íslendingar eigum saman þetta föðurland vort allt, hið hálfa á landi og hið hálfa í sjó, að við njótum auðlinda þess með sama rétti og sama atvinnufrelsi öllum til handa. Hnekkjum auðlindastefnu stjórnarflokkanna og nýtum auðlindir okkar í almannaþágu. Reisum þannig við á ný byggðina í sjávarþorpunum. Þar biður fólk ekki um ölmusu heldur um réttlæti. Góðir áheyrendur. Mikil tímamót eru fram undan í stjórnmálum þessarar þjóðar. Samfylkingin fær feikigóðar viðtökur í skoðanakönnunum. Við sem höldum nú á fjöreggi þessarar hreyfingar gerum okkur ljóst að það er brothætt og vandmeðfarið. Við munum leggja okkur öll fram til að gæta þess og köllum til ykkar þarna úti sem bindið vonir við það sem við erum að gera að koma til liðs við okkur og hjálpa okkur í þeim verkum sem fram undan eru. Það er ekki oft sem tækifæri gefst til að búa til nýtt og betra Ísland. Það tækifæri höfum við nú. Göngum til þess leiks með bjartsýni og gleði. --- Ég þakka þeim sem á hlýddu.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Á því kjörtímabili sem senn er að ljúka hafa orðið stórstígar framfarir á öllum sviðum þjóðlífsins. Árangur ríkisstjórnarinnar blasir við öllum sem augu hafa að sjá og eyru að heyra. Við búum við efnahagslegan stöðugleika og í landinu er góðæri sem við höfum að stærstum hluta skapað okkur sjálf. Það þarf ekki að fara langt aftur í tímann til að allt önnur mynd blasi við. Í upphafi þessa áratugar var öldin sannarlega önnur. Þegar Sjálfstæðisflokkurinn tók við stjórnartaumunum 1991 voru efnahagsmálin í rúst. Á sama tíma þurfti að grípa til stórfellds niðurskurðar aflakvóta sem jók enn á þann vanda sem fyrir var og var hann þó ærinn. Í kjölfarið fylgdi atvinnuleysi sem reyndist okkur mjög þungbært þar sem það hefur ætíð verið aðalsmerki íslensks þjóðfélags að næg atvinna hefur verið fyrir alla. Það er hins vegar alls ekki raunin í flestum nágrannalöndum okkar þar sem viðvarandi atvinnuleysi þykir eðlilegt ástand. Það tókst að snúa vörn í sókn með markvissum aðgerðum í efnahagsmálum. Þar voru höfð að leiðarljósi heilbrigð samkeppni, ábyrgð og aukið frjálsræði í atvinnulífinu ásamt ráðdeild í stjórn ríkisfjármála. Atvinnuleysið er nú úr sögunni, verðbólgudraugurinn hefur verið kveðinn niður og samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið hefur stórbætt stöðu íslensks atvinnulífs á erlendum mörkuðum. Á þessu kjörtímabili hefur ríkisbönkunum verið breytt í hlutafélög og lífeyrismálin og vinnulöggjöfin stokkuð upp. Aðhaldi er áfram beitt í ríkisfjármálum og ríkissjóður er nú rekinn með tekjuafgangi þrátt fyrir lækkun skatta. Fiskveiðistjórnarkerfið er að skila okkur árangri í aukinni fiskgengd og eflingu fiskstofnanna. Atvinnulífið blómstrar og menn sækja fram á nýjum sviðum þar sem reynir á menntun og þekkingu. Starfsemi fyrirtækja eins og t.d. Marels, OZ og Íslenskrar erfðagreiningar er gleggsta dæmið um það að Íslendingar nýta sér tækniþekkingu til að byggja upp öflug fyrirtæki. Ungt vel menntað fólk sem hefur hingað til ekki átt þess kost að fá störf við sitt hæfi hér á landi hefur flykkst heim frá útlöndum og menntun er í vaxandi mæli metin til góðra launa. Í landinu er stöðugt verðlag og vaxandi kaupmáttur. Það er raunar ævintýri líkast hve hratt kaupmáttur hefur aukist, eða um 18,5% á þremur árum. Það hefði einhvern tíma þótt saga til næsta bæjar enda hefur þessi árangur vakið athygli erlendis og styrkt stöðu okkar á alþjóðlegum mörkuðum. Ísland er nú í fimmta sæti þeirra þjóða sem mestrar velferðar njóta í heiminum öllum. En það þarf sterk bein til að þola góða daga og við þurfum svo sannarlega að halda vöku okkar svo þessi góði árangur verði viðvarandi í framtíðinni. Óhætt er að fullyrða að ekkert skiptir jafnmiklu fyrir okkur Íslendinga nú um stundir og menntamálin. Það skiptir sköpum um stöðu okkar í samfélagi þjóðanna hvernig þar er að verki staðið. Við erum í harðri samkeppni við aðrar þjóðir á öllum sviðum og beittasta vopnið í þeirri baráttu er góð menntun. Menntun grípur inn á öll svið samfélagsins. Menntun er að gera hlutina vel. Menntun er að búa yfir þekkingu til allra verka. Samgöngumál eru t.d. ekki bara sandur og sement og malbik, heldur liggur þar að baki áralöng menntun og þekking og þjálfun. Menntun er fjölskyldumál. Menntun er hluti af þroskaferli einstaklingsins sem hjálpar honum að rækta hæfileika sína og þjálfa hug og hönd til nýtilegra starfa og styrkja þannig sjálfmynd sína og lífshamingju. Gleymum því heldur ekki að menntun er líka traustasta undirstaða jafnréttismála. Framsókn kvenna í þjóðlífinu og hikleysi þeirra við að taka á sig ábyrgð og skyldur til jafns við karla byggist fyrst og fremst á því að þær geti vísað til góðrar menntunar. Við Íslendingar eigum að setja metnað okkar í að skara fram úr á þeim sviðum sem við þekkjum best, í sjávarútvegi, í hátæknigreinum, upplýsingatækni og svo mætti lengi telja. Grundvallarbreytingar eru að verða á atvinnulífi okkar, þar sem hagvöxt má í vaxandi mæli rekja til þekkingar fremur en náttúrulegra auðlinda. Sjávarútvegur er og verður undirstöðugrein, en nýir tíma kalla líka á meiri menntun þar og við eigum í framtíðinni hiklaust að verða best menntaða fiskveiðþjóð í heimi. Á þessum vetri hafa verið mikil umbrot á vinstri væng stjórnmálanna. Nýir stjórnmálaflokkar hafa verið stofnaðir á sama tíma og aðrir hafa verið lagðir niður. Kvennalistinn, Alþfl. og Alþb. eru úr sögunni. Samfylkingin og grænt framboð taka við. Nýjasta uppákoman í þessum efnum varð nú í dag þegar Guðrún Helgadóttir sem kemur inn á Alþingi í stað Svavars Gestssonar, nýskipaðs sendiherra í Kanada, gekk til liðs við þingflokk óháðra. Þar með er strax byrjað að kvarnast úr hinum nýja þingflokki Samfylkingarinnar sem er innan við þriggja vikna gamall. Nú eru einungis fjórir þingmenn Alþb. eftir í Samfylkingunni af þeim níu sem skipuðu þingflokkinn í upphafi kjörtímabils. Talsmenn Samfylkingarinnar hafa keppst við að láta líta út fyrir að á þeim bæ sé allt slétt og fellt en undir niðri krauma átökin og óánægjan. Það dylst engum og lítið þarf út af að bera til að kveikja í þeirri púðurtunnu sem Samfylkingin situr á. Uppákoman í haust þegar Samfylkingin kynnti stefnu sína gleymist seint. Svo klaufalegur og ótrúverðugur var sá málatilbúnaður allur, fullur af óraunhæfum gylliboðum sem augljóst var að menn gátu ekki sýnt fram á að hægt væri að standa við. Lánleysi Samfylkingarinnar í þessum efnum sýnir þjóðinni glögglega hversu illa henni er treystandi til að koma að landstjórninni þegar hún ræður svo illa við að skipa innri málum sínum á þolanlegan hátt. Góðir áheyrendur. Kostirnir í íslenskri pólitík eru óvenju skýrir fyrir komandi kosningar. Annars vegar er ábyrg stjórn undir forustu Sjálfstfl., hins vegar vinstra liðið með innbyrðis flokkadrætti og valdabaráttu. Sjálfstfl. hefur svo sannarlega sýnt að honum er treystandi til að leiða landstjórnina, hvort heldur er í andbyr eða meðbyr. Undir forustu hans hefur þjóðin lifað eitt mesta framfara- og hagsældarskeið í sögu sinni. Sjálfstfl. hefur sannarlega látið verkin tala. --- Góðar stundir.

Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Á næsta ári verða liðin 90 ár frá því að samþykkt var að gera 8. mars, daginn í dag, að alþjóðlegum baráttudegi kvenna. Það gerðist á ráðstefnu verkakvenna í Kaupmannahöfn árið 1910 og var dagurinn einkum tengdur verkalýðshreyfingunni og baráttunni fyrir kosningarrétti kvenna framan af öldinni. Þegar sá réttur var tryggður kom bakslagið með heimskreppu og stjórnarherrum sem sviptu konur áunnum réttindum í stórum hluta Evrópu. Meðan sú óáran gekk yfir bar lítið á 8. mars sem baráttudegi. Meðan heimsstyrjöldin síðari geisaði héldu konur um víða veröld uppi verksmiðjum og þjónustu, en karlar börðust á vígvöllunum. Eftir styrjöldina komst karlveldi allra landa að þeirri einróma niðurstöðu að senda ætti konur heim til að rýma fyrir körlum á vinnumarkaði, hvernig sem á stóð. Rekinn var gífurlegur áróður til að sannfæra konur um að hin æðsta sæla fælist í velskaffandi eiginmanni, fullu húsi af börnum og fögru heimili þar sem ryksuga, þvottavél og ísskápur innsigluðu lífshamingjuna. Enn bar lítið á 8. mars. Tilbúin glansmynd eftirstríðsáranna stóðst ekki lengi, enda miklar þjóðfélagsbreytingar í gerjun. Þar kom á sjöunda áratugnum að kvennabaráttan braust fram að nýju með miklum krafti, enda ekki vanþörf á. Þá var rifjað upp að einu sinni höfðu konur átt sinn baráttudag og hefur hann verið nýttur til að vekja athygli á margvíslegum málefnum kvenna æ síðan. Hæstv. forseti. Frá því að ég var unglingsstúlka í menntaskóla hef ég fylgst með íslenskri kvennabaráttu og verið virkur þátttakandi í henni í meira en 20 ár, fyrst í Rauðsokkahreyfingunni sem einkum beindi sjónum að stöðu kvenna á vinnumarkaði, síðan í Kvennaframboðinu í Reykjavík og Kvennalistanum. Upp úr 1980 varð stefnubreyting í kvennaumræðunni hér á landi er sú hugmynd kom upp að taka upp gamla baráttuaðferð og bjóða fram sérlista kvenna. Hugmyndin var ekki einungis sú að koma konum að eins og það var orðað í upphafi aldarinnar, heldur að halda inn fyrir múra karlveldisins, það kerfi sem var smíðað af körlum fyrir karla, til þess að breyta því innan frá. Sérframboð kvenna komu fram að nýju í sveitarstjórnarkosningunum 1982 og hafa átt fulltrúa á Alþingi frá 1983. Í tæp 16 ár starfaði þingflokkur Kvennalistans á Alþingi Íslendinga. Sögu hans lauk fyrir örfáum vikum eftir mikið átakaskeið. Þar með urðu enn á ný þáttaskil í íslenskri kvennabaráttu. Sögu einnar merkilegustu stjórnmálahreyfingar aldarinnar er að ljúka og ég hygg að það muni líða ár og dagur þar til konur reyna aftur leið sérframboðanna. Þótt ég hafi sjálf yfirgefið Kvennalistann fyrir meira en ári síðan eftir að hafa lagt framboðshreyfingu kvenna lið frá fyrsta degi ætla ég að leyfa mér að leggja dóm á það starf sem unnið hefur verið. Á þessum 16 árum hefur Kvennalistinn unnið mikið og merkilegt verk og hann hefur haft mikil áhrif. Á þessum tíma hefur hlutur kvenna á Alþingi og í sveitarstjórnum vaxið verulega þótt við séum enn langt á eftir öðrum Norðurlandaþjóðum. Fjöldamörg ný mál sem snerta hag kvenna hafa verið tekin til umræðu og öðrum þokað áfram, svo sem um ofbeldi gegn konum og börnum, um fæðingarorlof, heilsu kvenna, kaup og kjör, að ekki sé minnst á umhverfismálin sem Kvennalistinn flutti inn í sali Alþingis, en höfðu áður verið talin Íslendingum nánast óviðkomandi. Síðast en ekki síst var Kvennalistinn stöðug áminning til valdhafa um að hvorki á né má ganga fram hjá konum og að hagsmunir þeirra krefjast aðildar þeirra sjálfra að valdastofnunum samfélagsins, aðgerða og nýs hugsunarháttar. Þótt saga Kvennalistans á Alþingi sé nú öll eru verkefnin ærin. Vinna okkar í félagsmálanefnd Alþingis undanfarnar vikur við nýtt frumvarp um jafnrétti kynjanna sannfærði mig um að kominn er tími til að söðla um. Nú þarf að efla baráttu kvenna utan stjórnkerfisins og beina sjónum að vinnumarkaðnum að nýju. Þar ríkja gamalgrónar hugmyndir um konur sem nauðsyn er að breyta. Þar blasa enn við okkur lág laun kvenna, óþolandi launamisrétti, erfiðleikar fólks við að samræma einkalíf og atvinnu sem og heilu atvinnugreinarnar sem nánast eingöngu er stjórnað af körlum. Að ekki sé nú talað um aðila vinnumarkaðarins, þar sem einsleitir karlahópar viðhalda Mesópótamíulögmálunum eftir bestu getu. Það er enn mikið verk að vinna í þágu kvenna, en til þess að það verði unnið þarf lifandi umræðu og lifandi hreyfingu. Sú hreyfing er því miður ekki lengur til hvað sem síðar verður. Hæstv. forseti. Þegar ég nú kveð sali Alþingis eftir átta ára setu er það með blendnum tilfinningum. Ég get ekki leynt því að ég er afar vonsvikin yfir því hvernig fór fyrir þeirri merku hreyfingu sem ég var kosin fulltrúi fyrir. Það verður verkefni sagnfræðinga framtíðarinnar að greina hvernig það gerðist að þessi hreyfing sem ætlaði sér að sameina konur, velta um valdastólum, snúa hefðbundnum valdapíramídum við, breyta vinnubrögðum og áherslum, já, hvernig það gerðist að sú niðurstaða varð ofan á að þessi fyrrum róttæka kvennahreyfing ætti best heima í hefðbundnum krataflokki. Á dögunum gaf Kvenréttindafélag Íslands út bókina Gegnum glerþakið. Þar draga þrjár sænskar blaðakonur saman reynslu fjölmargra kvenna á Norðurlöndum af pólitísku starfi. Niðurstaða þeirra svarar að mínum dómi þeirri spurningu hvers vegna fór sem fór fyrir Kvennalistanum. Rótgróið stjórnmálakerfið malar og malar og steypir smám saman alla í sama mótið ef menn ekki halda vöku sinni, hvort sem þeir tilheyra sænskum sósíaldemókrötum, dönskum sósíalistum, hægri mönnum í Noregi eða íslenska kvennalistanum. Hin ævagömlu lögmál karlveldisins eru enn býsna sterk og þau vinna sitt verk. Niðurstaða sænsku blaðakvennanna er sú að það þurfi kvennabyltingu, byltingu sem hafi það að leiðarljósi að breyta vinnubrögðum og snúa valdapíramídanum við. Hæstv. forseti. Jafnframt vonbrigðum er ég líka ákaflega þakklát. Ég er þakklát fyrir það tækifæri sem mér hefur gefist til að beita mér í þágu kvennabaráttunnar í starfi mínu sem þingmaður. Ég hef átt þess kost að kynnast nánast öllum geirum samfélagsins, ég hef hitt alls konar konur og karla, bændur og sjómenn, verkakonur og verkstjóra, atvinnurekendur, skólamenn og vísindamenn. Starf alþingismannsins hefur leitt mig til Kína og Albaníu, Grænlands og Færeyja, inn í Evrópuráðið, EFTA og Vestnorræna þingmannaráðið. Ég hef ferðast um landið mitt, upp á jökultinda, út í eyjar, um fjöll og dali, þorp og kaupstaði, heimsótt jafnt frystihús, fjós, fjárhús og refabú sem sjúkrahús og skóla í krafti þingmennskunnar. Fyrir alla þessa margvíslegu reynslu er ég afar þakklát sem og þá hvatningu og stuðning sem ég hef notið. Mikilvægust eru þó kynnin af þeim konum sem löngum héldu fána kvennabaráttunnar á lofti og öllum þeim stjórnmálamönnum, konum og körlum, sem átt hafa samleið með mér þessi átta ár. Þá má ekki gleyma starfsfólki Alþingis sem oft leggur nótt við dag til þess að löggjafarstarfið megi hafa sinn gang. Um leið og ég þakka ykkur öllum samvinnuna á ég þá ósk heitasta Alþingi til handa að þjóðin megi fá jákvæðari sýn á allt það mikilvæga og merka starf sem unnið er hér innan dyra þrátt fyrir margvíslegan pólitískan ágreining. Ég trúi því að með auknum hlut kvenna, með virðingu og aðgerðum í þágu kvenfrelsis, jöfnuðar og réttlætis verði lýðræðið best treyst í sessi og þar með staða Alþingis. Hæstv. forseti. Ég vil að lokum vitna í bók sænsku blaðakvennanna, Gegnum glerþakið, okkur öllum til umhugsunar. Þær segja: ,,Nú á dögum ríkir glundroði vegna þess að draumum og hugsjónum hefur verið útrýmt úr stjórnmálunum. Skortur á draumum veldur óöryggi, þörf fyrir að fylgjast með öðrum og jafnvel hræðslu og hagsmunapoti. Eitthvað alvarlegt hefur gerst síðan á 8. áratugnum þegar Palme sagði að vilji væri allt sem þyrfti. Þá þýddi stjórnmálaþátttaka að vera með og hafa áhrif. Ungu fólki fannst framlag sitt mikilvægt. Nú hafa afskaplega fáir trú á að framlag einstaklingsins sé einhvers virði. Og hvers vegna skyldu þeir þá vera með? Skortur á hugsjónum og einlægni í sænskum stjórnmálum bendir til að eitthvað sé að. Fólk lokar augunum fyrir því að vinnufyrirkomulag stjórnmálanna leiðir til misréttis. Lýðræðið --- sem vissulega er ófullkomið, en lýðræði þó --- er í lífshættu. Fjöldinn er óvirkur og málsmetandi menn eru jafnvel farnir að láta sér um munn fara að lýðræðið verði að takmarka vegna þess að það standi efnahagslegum framförum fyrir þrifum. Það er kominn tími til að hver og einn þori að grandskoða þátt sinn í þessu kúgandi kerfi. Konurnar líka.`` --- Góðar stundir.

Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Fyrir nokkrum dögum var þess minnst að 100 ár voru liðin frá fyrsta búnaðarþingi. Athöfnin var með miklum myndarbrag. Afurðir íslenskra bænda voru bornar fram, vara sem sómir sér við hvaða veisluborð sem finnst á byggðu bóli. Á fyrsta búnaðarþingi snerist barátta bænda um að útvega hrífu og kvísl. Nú er öldin önnur og hagsmunamálin flóknari. Engu að síður er enn full þörf á samstöðu og vilja til þess að snúa bökum saman hjá bændastéttinni eins og öðrum stéttum þjóðfélagsins. Þróun íslensks samfélags í 100 ár hefur verið byltingarkennd. Það er ekki sjálfsagður hlutur að þróunin varð á þennan veg. Margt ræður þar um, m.a. stjórnvaldsaðgerðir. Það ríkir meiri sátt um íslenskan landbúnað nú en verið hefur lengi. Ég fullyrði að það er vegna þess að vel hefur verið haldið á málefnum bænda í tíð núv. landbrh. Samningar hafa náðst við bændur um framleiðslu í mjólk og sauðfé og fyrir nokkrum dögum náðist samkomulag um fjárframlög til þróunar og nýsköpunar í landbúnaði svo sem leiðbeinendaþjónustu. Íslenskur landbúnaður hefði getað hrunið ef þau stjórnmálaöfl sem vissulega voru hávær í þjóðfélaginu og ráku áróður gegn honum fyrir nokkrum árum hefðu haft meiri völd. Mér segir svo hugur að hættan sé ekki liðin hjá. Áfram þarf að vinna að því að bæta kjör bænda, ekki síst vegna þeirrar þjóðmenningar sem við hljótum að vilja hlúa að og varðveita. Háskólarektor sagði nýlega í útvarpsviðtali að hann teldi að sá tími væri ekki langt undan að þróun í byggðamálum mundi snúast við og fólk færi aftur að flytja út á land. Fólk muni meta meira en nú er návistina við fagra náttúru og kyrrð sveitanna. Til þess að svo geti orðið þarf umræðan að breytast. Það er mikilvægt að þeim þáttum sé haldið á lofti sem eru landsbyggðinni í hag og sem styrkja sjálfsímynd landsbyggðarfólks. Það er áhyggjuefni hversu lítið er orðið um að börn fái að kynnast lífi í sveit, fái að vasast innan um dýrin og eignast þau að vinum. Það lofar ekki góðu ef einu kynnin af dýrum eru gegnum kvikmyndir sem oft eru nokkuð langt frá raunveruleikanum. Við eigum að líta á sveitirnar sem verðmæti, sem auðlind sem okkur ber að nýta og varðveita. Nú er farsælt kjörtímabil fyrir íslenskt samfélag senn á enda. Fjögur ár eru liðin síðan Framsfl. kom að ríkisstjórnarborðinu og tók við þeim ráðuneytum sem Alþýðuflokkurinn -- jafnaðarmannaflokkur Íslands, hafði farið með í síðustu ríkisstjórn. Það var kallað þá að okkar ráðherrar hefðu ekki fúlsað við að fara í kratabælin. Það er hins vegar aðalatriðið að okkur tókst að skipta á rúmunum. Það er allt öðruvísi umhorfs í þjóðfélaginu í dag en það var fyrir fjórum árum. Þetta sjá allir sem sjá vilja en ég ætlast ekki til að stjórnarandstaðan hafi gefið sér tíma til að velta þessu fyrir sér í önnum sameiningar eða miklu heldur sundrungar. Ég stenst ekki þá freistingu að minna á að hinn stóri og öflugi þingflokkur jafnaðarmanna, sem þingmenn hafa margnefnt í kvöld, er nákvæmlega jafnstór þingflokki framsóknarmanna. Í upphafi þessa kjörtímabils var atvinnuleysið að festast í sessi eftir viðvarandi atvinnuleysi á síðasta kjörtímabili. Fólk, ekki síst ungt fólk flýði land af vantrú á framtíðarmöguleika í landinu. Nú segir hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir að hún þurfi að fá völdin til að gera þjóðfélagið fýsilegra fyrir ungt fólk. Í upphafi kjörtímabilsins lá fyrir að viðlíka skuldasöfnun ríkissjóðs næsta áratug eins og áratuginn þar á undan hefði getað stefnt efnahagslegu sjálfstæði þjóðarinnar í voða. Slíkt hefði birst í því að erlendir lánardrottnar hefðu getað sett Íslendingum skilyrði um efnahagsaðgerðir. Nú er staðan sú að skuldir ríkissjóðs verða greiddar niður um 30 milljarða á árunum 1998 og 1999. Sparnaður ríkissjóðs af lægri vaxtagreiðslum vegna þessa skiptir þegar milljörðum króna. Það er athyglisvert að Samfylkingin svokallaða hefur reynt að telja fólki trú um að hún ein sé að berjast fyrir lítilmagnann í þjóðfélaginu. Man nokkur eftir krataskerðingunum frá síðasta kjörtímabili? Allt var tekjutengt sem viðkom félagslegum greiðslum og þjónustugjöldum var komið á þar sem þeim var við komið. Lögum um Lánasjóð ísl. námsmanna var breytt þannig að aðeins þeir efnameiri höfðu möguleika til langskólanáms. Var þetta allt saman gert af félagslegum hugsjónum? Hvað sem líður taugaveiklun nýs formanns vinstri flokksins, vinstra framboðsins eða hvað það nú heitir, þá er Framsfl. og verður félagshyggjuflokkur. Við framsóknarmenn höfum í þessari ríkisstjórn staðið vörð um velferðarkerfið og ég held því fram að það hafi verið styrkt verulega. Okkur vannst ekki tími til að afnema allar krataskerðingarnar en vonandi fáum við styrk til þess að halda starfi okkar áfram eftir kosningar og halda áfram á þeirri braut. Í desember sl. var stigið fyrsta skrefið í þá átt að minnka skerðingu á lífeyri öryrkja vegna tekna maka. Það er í fyrsta skipti sem tekið er á þessu óréttlæti en lögin eru um 30 ára gömul. Þegar þeim var breytt í tíð síðustu ríkisstjórnar, kratastjórnarinnar, var ekki gerð breyting á þessu ákvæði þrátt fyrir að Öryrkjabandalagið hafi barist fyrir því. Hvernig var svo ástandið í húsnæðismálum í tíð hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og fyrrv. félmrh.? Eru landsmenn búnir að gleyma afföllunum í húsbréfakerfinu? Það var hægt að fá húsbréf en afföllin voru allt að 25%. 4 milljónir urðu að 3 milljónum í höndum húsbyggjenda. Auk þess var félagslega kerfið komið í slíkar ógöngur að neyðaróp barst frá sveitarstjórnarmönnum um úrbætur. Þetta var kerfið sem þingmaðurinn sá svo eftir að skyldi aflagt að hún talaði í 10 klukkustundir úr þessum ræðustól. Hún setti vissulega landsmet, landsmet sem lítill sómi var að. Ríkisstjórnin hefur samþykkt framkvæmdaáætlun um sjálfbæra þróun sem m.a. kveður á um rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Kjörorð áætlunarinnar er: Maður, nýting, náttúra. Engri þjóð er það mikilvægara en okkur Íslendingum að finna þann gullna meðalveg sem hafa ber að leiðarljósi í ákvörðunartöku um nýtingu náttúruauðlinda til hagsældar fyrir fólkið í landinu. Í 1200 ár höfum við búið í landinu og lifað af því sem það hefur gefið okkur. Stundum höfum við gengið of nærri landinu sem oft gerðist af vankunnáttu en þó fyrst og fremst af brýnni neyð. Nú eigum við að hafa þekkingu til að bera þannig að ekki verði tekið af höfuðstól þegar um endurnýjanlegar orkulindir er að ræða. Það er ánægjulegt að á næstu dögum verða væntanlega ný náttúruverndarlög að lögum á hv. Alþingi sem er metnaðarfull lagasetning. Hæstv. forseti. Ég vil að síðustu þakka fyrir samskiptin á þessu kjörtímabili við samherja og andstæðinga. Öll verk mannsins eru umdeilanleg og það eru pólitískar ákvarðanir að sjálfsögðu líka. Það verður seint sagt um þau fjögur ár sem nú eru að baki að yfir þeim hafi ríkt lognmolla. Fjöldi stórmála hefur orðið að lögum og grundvallarbreyting hefur verð gerð í veigamiklum atriðum sem varða allar starfsgreinar og félagslegt umhverfi. Grunnurinn hefur verið lagður fyrir kynslóðir framtíðarinnar að byggja á sókn til betra lífs og meiri framfara á nýrri öld. --- Ég býð góða nótt og þakka áheyrnina.