Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Kristinn Daníelsson Jeg á örlitla brtt. á þgskj. 885, sem jeg ber upp í eigin nafni, en ekki nefndarinnar, þar sem jeg gat ekki náð tali af öllum nefndarmönnum; en þeir, sem jeg náði tali af, tjáðu sig hlynta brtt. Tillagan gengur í þá átt, að stúdentar geti einnig orðið skipaðir barnakennarar, ef þeir, auk stúdentsprófsins, taka próf í uppeldisfræði og kenslufræði. - Er gengið út frá því, að þeir hafi fengið svo mikla almenna mentun í mentaskólanum, að þeir hafa næga þekkingu til að takast á hendur kenslu, þegar þeir hafa tekið próf í þessum greinum. Getur tæplega orðið ágreiningur um það, að tillaga þessi er til bóta, því vel getur verið, að til sjeu þeir menn, er vilja leggja fyrir sig barnakenslu að afloknu stúdentsprófi, og væri illa farið, ef þeim væri fyrirmunað það.

Guðmundur Ólafsson Jeg skal að eins fara fáeinum orðum um brtt. þá, er jeg hefi flutt ásamt hv.þm. Snæf. (H. St.), og er á þgskj. 853, en hún fer fram á, að ekki sje slegið föstu í stjórnarskránni, að Alþingi skuli koma saman á hverju ári, en að haldið sje þeim ákvæðum í því efni, sem nú eru í henni. Þótt þing hafi verið haldið á hverju ári síðastliðin ár, er ekki sjeð að sama þörfin verði fyrir hendi eftirleiðis. Sambandsmálið og heimsstyrjöldin hafa átt drýgstan þátt í því, hversu títt þing hafa verið haldin upp á síðkastið. Heimsstyrjöldin er nú sem betur fer um garð gengin, og sambandsmálinu hefir verið ráðið til lykta. Ekki verður heldur sjeð, að nein hætta leiði af því, þó að brtt. þessi verði samþ., því vitanlega stendur stjórninni opin leið til að kveðja saman aukaþing, ef þörf verður fyrir þinghald milli reglulegra þinga. Mjer virðist það, auk þessa ekki fara að öllu leyti vel saman að ákveða, að þing skuli haldið á hverju ári, þegar háværar raddir eru að koma fram um það, að þingkostnaðurinn sje að keyra svo úr hófi, að hætta verði prentun meiri hluta alþingistíðindanna. Frv. þess efnis hefir fengið mikinn byr í hv.Nd., en nú sje jeg, að frv. það, er útbýtt hefir verið í deildinni, veitir að eins heimild til að fresta útgáfu þeirra um eitt þing í senn. En það kemur að mestu í sama stað niður, því frestinn má framlengja á hverju þingi. Finst mjer næsta óviðkunnanlegt, að kjósendur úti um land skuli ekki geta sjeð, hvað fulltrúar þeirra hafa lagt til málanna á Alþingi. Jeg hefi minst á þetta við ýmsa hv.þm., og hafa þeir helst haft á móti brtt. þessari, að hún muni ekki koma að haldi, þar sem þing muni verða á hverju ári alt að einu. En eins og jeg tók fram áðan, er það alls ekki víst, þótt svo hafi reynst síðustu árin, og finst mjer þetta því veigalítil ástæða. Hæstv. fjármálaráðh (S. E.) fór nokkrum orðum um brtt. þessa, er hún kom fram við 2. umr. í öðrum búningi. Mintist hann á það, að altaf síðan 1911 hefði verið þing á hverju ári, og finst mjer það ekki nægileg mótbára, samkvæmt því, sem jeg áður hefi tekið fram. Þá drap hann og á það, að með því að hafa þing ekki nema annaðhvert ár væri of mikið vald lagt í hendur stjórnarinnar. Jeg er allsendis óhræddur við þá mótbáru. Ekkert slys bar að höndum af þeim orsökum, meðan ekki var nema einn ráðherra, og ætti hættan að vera enn minni, þegar þeir eru orðnir þrír. Jeg veit, að hv.þm. hafa haft nægan tíma til að hugsa um mál þetta; auk þess kom lík tillaga fram í hv.Nd., þó hún næði ekki fram að ganga, enda verður brtt. ekki móti mælt með rökum. Ef brtt. yrði samþ., mætti - þótt jeg telji þess ekki þörf - setja viðauka við 18. gr. stjórnarskrárinnar, um það, að breyta mætti þessu með lögum, og væri þá siglt fyrir öll andnes.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg tel óþarft að ræða mikið um þetta atriði, þar sem búið er að skýra það frá ýmsum hliðum. Stjórnin átti miklar umræður um þetta atriði og varð sammála um, að eins og högum og fjármálum þjóðarinnar er nú háttað, væri heppilegast að hafa þing á hverju ári. Tel jeg því sjálfsagt, að hún haldi fast við þetta ákvæði. Enn fremur hefir hv.Nd. fallist á ákvæðið. hvort hún gerði það ágreiningslaust man jeg ekki, en tel víst, að hún muni halda fast við skoðun sína, þó brtt. verði samþykt hjer, sem jeg vona að ekki verði.

Frsm. (Karl Einarsson) Samvinnunefndin hafði tillögu sama efnis og brtt. þessa til meðferðar, og lagði á móti henni. Stjórnarskrárnefndin í þessari deild hefir að vísu ekki haft till. til meðferðar, en jeg þori þó að fullyrða, að meiri hluti hennar muni brtt. mótfallinn. Nú er högum þjóðarinnar svo háttað, að miklar og hraðfara breytingar eru á ýmsu í þjóðlífinu, og er því nauðsynlegt, sjerstaklega vegna áætlana um tekjur og gjöld ríkisins, að þing sje haldið á hverju ári. Um kostnaðinn geta verið misskiftar skoðanir. Jeg lít svo á, að ef þingið hefir veruleg störf með höndum, muni kostnaðurinn vinnast upp, og langt fram yfir það. Flytjendur brtt. gera jafnvel ráð fyrir því, að ekki sje ólíklegt, að þing geti orðið á hverju ári, þrátt fyrir brtt., og sje jeg þá ekki, hvað mælir á móti því, að frumvarpsgreinin verði samþ. óbreytt.

Guðmundur Ólafsson Jeg skildi í fyrstu ekki, hvað hæstv. atvinnumálaráðherra (S. J.) fór, en svo lukust upp augu mín fyrir því, að hann væri að mæla á móti brtt., og virtist mjer aðalástæða hans vera sú, að stjórnin hafi slegið því föstu, að Alþingi skyldi haldið á hverju ári. Þó að jeg geti ekki fallist á, að það sjeu nein óyggjandi rök fyrir nauðsyn á reglulegu Alþingi, að stjórnin hafi slegið þessu föstu, er þó þessi yfirlýsing gleðilegur vottur þess, að þau atriði geta komið fyrir, sem stjórnin er sammála um og heldur fram lengur en meðan hún er að koma þeim á pappírinn. Hv. frsm. (K. E.) mælti aðallega á móti brtt. af þeim ástæðum, að nauðsyn bæri til, að Alþingi kæmi saman á hverju ári, sjerstaklega vegna fjármálanna. Jeg skal játa það, að þetta er helsta ástæðan móti brtt., en jeg tel, að ekki sje neitt sjerstaklega vandasamara að gera fjárhagsáætlun fyrir 2 ár eftirleiðis en verið hefir hingað til. Þó að fjárlög væru sett fyrir eitt ár, myndi samt sem áður þurfa aukafjárlög, þótt fjárveitingarnar yrðu ef til vill færri á þeim. Annars hefir mjer virst svo, sem fjáraukalögin hafi jafnan gengið fram breytingalítið eða breytingalaust. Jeg fæ því ekki sjeð, að þetta sje nein ástæða móti brtt. vorri. En ekki undrar mig, þótt mótstöðumenn brtt. vildi gjarnan, að umræður um hana verði litlar og þögn komi í stað röksemda.

Magnús Torfason Sakir sjerstöðu minnar til sambandslaganna og ummæla minni hl. í stjórnarskrárnefndinni kemst jeg ekki hjá því að fylgja frv. úr hlaði með örfáum orðum. Jeg skal þá leyfa mjer að minna á það, að andstaða mín gagnvart sambandslagafrumvarpinu átti fyrst og fremst rót sína í ummælum Dana, um að breyta bæri 5 ára búsetunni í stjórnarskránni. Meðan þeim var ómótmælt, þótti mjer uggvænt, að vjer værum einráðnir um búsetuskilyrði þau, er oss var nauðsynlegt að setja oss til varnar hjer í fásinninu. Alt öðru máli gegndi, er allir fylgismenn frv., sem töluðu af þingmanna hálfu, höfðu skýrt og skorinort lýst yfir því, að rjett væri að haga búsetuskilyrðum á þann veg, er nú er orðið. Samþyktu Danir frv., að þeim yfirlýsingum fram komnum, gátum vjer með góðri samvisku og kinnroðalaust ráðið búsetuskilyrðunum eftir eigin þörfum, með þeirri afsneiðingu og að tilgættu því jafnrjetti, er lýsa sjer í lagaákvæðum þingsins, er hjer um fjalla. Um þetta erum vjer nú allir eins hugar, sem betur fer. Og hjer liggur þýðing andspyrnunnar móti sambandslögunum og þeirra umræðna, er af henni spunnust, enda er jeg ekki í neinum vafa um, að þessi hv. deild, sem er svo ant um sóma sinn, meti þetta rjettilega. Í nefndarummælum minni hl. er vikið að því, að andstæðingar sambandslaganna hafi gert mikið úr þeirri rjettarskerðingu aflendra landa vorra, er af sambandslögunum hlyti að leiða. Þetta nær alls ekki til mín. Jeg var þess í upphafi fullviss, að vjer yrðum að minsta kosti að súpa þann kaleik. Og þess vegna ljet Jeg það atriði fara fyrir ofan garð og neðan, bæði í nefndaráliti mínu og ummælum af minni hálfu. Jeg hefi verið brýndur á því, að jeg hafi í sambandslagadeilunni haldið því fram, að vjer hefðum samkvæmt sambandslögunum engan rjett til að ráða neinu um búsetuskilyrði hjer á landi. Þessu er mjer skylt að mótmæla, og nægir í því efni að minna á, að jeg tók berum orðum fram, að vjer hlytum að eiga ráð á kjördæmisbúsetunni. Til þess að spara mjer sjerstaka fyrirspurn skal jeg, áður en jeg lýk máli mínu, með leyfi hæstv. forseta, beina til nefndarmanns lögjafnaðarnefndarinnar, sem á sæti í deildinni, spurningu um það, hvort nokkuð sje nú því til fyrirstöðu, að birtar verði gerðir millimannanna í sambandslögunum. Sakir fyrirmæla í stjórnarskránni og væntanlegrar atvinnulöggjafar getur verið brýn nauðsyn á að hafa þær til athugunar og skýringar, er vafaatriði koma upp.

Jóhannes Jóhannesson Mjer er það mikil ánægja að heyra, að hv.þm. Ísaf. (M. T.) skuli nú vera kominn til viðurkenningar á því, að ástæður hans gegn sambandslögunum hafi ekki verið á rökum bygðar. Jeg ljet þá í ljós, í fyrra, hver vonbrigði mjer væru það, að jafnáhrifamikill og gáfaður maður skyldi fylgja fram þeirri skoðun, sem hann gerði þá. En því gleðilegra er að heyra nú viðurkenning sjálfs hins hv.þm. (M. T.), sem gengur í gagnstæða átt. Um fyrirspurn hins hv.þm. (M. T.) er það að segja, að mjer er ókunnugt um það, að beðið hafi verið um leyfi dönsku nefndarmannanna til að birta gerðir nefndarinnar, en án leyfis þeirra tel jeg óhæfilegt að birta þær. Hins vegar skal jeg geta þess, að fyrir mitt leyti hefi jeg ekkert á móti því, að þær sjeu birtar.

Magnús Torfason Jeg hafði ekki ætlað mjer að vekja neinar deilur með þeim orðum, sem jeg mælti áðan. Af ásettu ráði forðaðist jeg að leggja nokkurn dóm á það, hvor skoðunin um búsetuatriðið væri rjett, eins og hin hv. deild mun hafa tekið eftir. Þess vegna liggur ekki fyrir frá minni hálfu nokkur minsta viðurkenning þess, að andstaða mín við sambandslögin hafi verið að ófyrirsynju. Jeg benti einmitt og einungis á atriði, sem sýndu, að hún hefði ekki verið ófyrirsynju gerð. En úr því að farið er að tala um þessi atriði, þá skal jeg taka það fram, að skoðnn mín reynist nú rjett, og það sýnir nógsamlega þessi afsneiðing, sem háttv. þm Seyðf. (Jóh. Jóh.) hefir þótt svo mikið fyrir. Jeg verð líka að taka það fram, að þótt yfirlýsingar um þennan útveg væru komnar frá okkar mönnum, þá var mjer það alls ekki nóg; til þess þurftu að koma fram yfirlýsingar frá Dönum. Jeg skil ekki áherslu þá, er Danir lögðu á að breyta orðalaginu frá 1908 um búsetuskilyrðið, hafi þeir, meðan á samningum stóð, rent grun í, hvernig sú breyting yrði skýrð. Eða hvað unnu Danir við það, að vjer þvert á móti skapi voru neyddumst til þess að taka rjett af löndum vorum? Jeg get ekki fundið frá Dana hálfu nokkra aðra ástæðu en þá, að dönsku nefndarmennirnir hafi ekki treyst sjer til að fá samþykki danska þingsins, er um þetta ákvæði væri búið á svipaðan hátt og í uppkastinu 1908. Jeg skal ekki gera neinum getsakir, en aðra ástæðu finn jeg ekki.

Jóhannes Jóhannesson Ótti háttv.þm. Ísaf. (M. T.) við það, að vjer værum ekki einráðir um búsetuákvæðið, átti sinn þátt í því, að hann var á móti sambandslögunum. En það hefir nú sýnt sig, að sá ótti var ástæðulaus; búsetuákvæði stjórnarskrárinnar 1915 þurfti að breyta, til þess að jafnt tæki til Dana sem Íslendinga.

Frsm. (Karl Einarsson) Jeg skal að eins geta þess, að frv. hefir tekið örlitlum breytingum í hv.Nd., þar sem aftan við 2. gr. þess hefir verið bætt nýrri málsgrein, svo hljóðandi: „Tillagið úr landssjóði og ábyrgð landssjóðs er bundið því skilyrði, að yfirumsjón með verkinu og reikningshaldi sje falin manni, sem stjórnarráðið samþykkir.“ Sjávarútvegsnefnd telur breytingu þessa til bóta, og leggur því til, að frv. verði samþykt óbreytt.

Frsm. (Karl Einarsson) Hv. Nd. hefir gert nákvæmlega sömu breytingu á frv. þessu og frv. til laga um hafnargerð í Ólafsvík, og leyfi jeg mjer f. h. sjávarútvegsnefndar að leggja til, að frv. verði samþykt óbreytt, af þeim ástæðum, er jeg tók fram í því máli.

Frsm. (Sigurjón Friðjónsson) Breytingar þær, er gerðar hafa verið á frv. í hv.Nd., eru að eins mjög lítilfjörlegar orðabreytingar. Sjer landbúnaðarnefndin enga ástæðu til að fara að gera rellu út af þeim, en leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt.

Magnús Torfason Jeg stend að eins upp til að leggja áherslu á, að allir, sem talað hafa í þessu máli, hafa talið óhjákvæmilega nauðsyn á að bæta við geðveikrahælið á Kleppi. Þess vegna samþykki jeg frv. með það fyrir augum, að fyrst verði byrjað á því.