Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) Hæstv. forseti. Frv. það til erfðalaga, sem hér kemur til umræðu, var lagt fyrir hv. Ed. í fyrra og var þá ekki útrætt þar og var lagt fyrir deildina aftur nú í haust, efnislega óbreytt, með smávægilegum formlegum breytingum. Frv. þetta er samið af háskólarektor Ármanni Snævarr og hæstaréttardómara dr. Þórði Eyjólfssyni og er mjög svipað frv. um erfðalög, sem undirbúin hafa verið af norrænum lögfræðingum, er unnið hafa að því að fá sem líkasta norræna löggjöf um þetta efni. Að þessu hefur nú verið unnið nokkuð lengi með þeim árangri, að í öllum verulegum atriðum hefur tekizt að koma á svipuðum heildarreglum eða tillögum um réttarreglur. En þó eru nokkrir misbrestir þar á, þannig að löggjöfin verður ekki að öllu leyti eins í öllum löndunum fimm, þó að frv. nái fram að ganga, en það er sem sagt í atriðum, sem telja verður minni háttar, og verulega hefur áunnizt í samræmingu, þrátt fyrir það þó að ekki verði að öllu leyti um samhljóða löggjöf að ræða. Ég skal mjög stuttlega gera grein fyrir þeim meginbreytingum frá núverandi löggjöf, sem felast í þessu frv. Það er þá í fyrsta lagi, að reynt er í frv. að gera erfðalöggjöfina heillegri en verið hefur, þannig að í þessu erfðalagafrv. eru saman komin flest ákvæði, er varða erfðir, eða mun fleiri en hafa verið í fyrri erfðalögum okkar. Efnisbreytingarnar eru hins vegar í fyrsta lagi þær, að samkv. gildandi lögum erfa þau börn, ef faðerni þeirra er sannað með eiði eða drengskaparheiti móður, ekki föður né föðurfrændur. Í þessu frv. er lagt til, að um erfðatengsl slíkra barna við föður og föðurfrændur fari sem um önnur feðruð börn. Úr því að þessi háttur er viðurkenndur sem sönnun fyrir faðerni, virðist það eitt vera eðlilegt, að um erfðaréttinn fari að öllu leyti eins og um erfðarétt annarra barna. Annars er í raun og veru verið að draga í efa, að sönnunin sé fullgild. En ráðið við því er ekki að gera börnin réttarminni, heldur að viðurkenna ekki þennan sönnunarhátt, og hann er sums staðar ekki viðurkenndur. En hjá okkur hefur hann verið lengi í gildi og engar tillögur um að fella hann niður, og þykir því eðlilegt, að þessi breyting á erfðaréttinum verði gerð. Þá er ætlazt til þess, að kjörbarn fái sams konar erfðarétt til kjörforeldris og um eiginlegt barn væri að ræða og erfðaréttur milli kjörbarns og kynforeldris þess og ættingja falli alveg niður. Þá er ráðgert, að sú takmörkun á erfðarétti afkomenda foreldra arfleifanda, sem lögleidd var hér 1949, verði nú felld niður. Sú takmörkun hefur leitt til ósamræmis og þekkist ekki annars staðar á Norðurlöndum. Enn fremur er boðið, að erfðaréttur þess hjóna, sem lengur lifir eftir látinn maka, verði rýmkaður með tvennum hætti. Í fyrsta lagi er lagt til, að erfðahluti maka, þegar niðjar hins látna eru á lífi, verði 1/3 hluti eigna í stað ¼ hluta, eins og hingað til hefur verið. Í öðru lagi er ætlazt til, að í stað þess að maki taki aðeins helming arfs, er skipt er arfi með honum og útörfum hins látna, þá taki hann 2/3 hluta arfs, ef foreldri hins látna er á lífi, en ella allan arf. Loksins er breytt heimild arfleifanda til að ráðstafa eignum sínum með erfðaskrá, þegar skylduerfingjar, niðjar eða maki, eru á lífi. Samkvæmt gildandi erfðalögum er honum heimilt að ráðstafa ¼ hluta eigna sinna, ef niðjar lifa, en helmingi eignanna, ef niðja nýtur ekki, en maki er á lífi. Í frv. er ákveðið, að arfleifandi geti ráðstafað með erfðaskrá 1/3 eigna sinna frá niðjum og maka, og er ráðstöfunarheimildin þannig rýmkuð gagnvart niðjum, en þrengd gagnvart maka. Þetta eru aðalefnisbreytingarnar í frv., auk þess sem ýmsar breytingar varðandi setu í óskiptu búi og varðandi formshlið er að finna í þessu frv. og gerð grein fyrir þeim í aths. við einstakar greinar frv. Sé ég ekki ástæðu til að rekja þær. Náskylt þessu frv. er frv. til laga um breyt. á lögum um skipti á dánarbúum og félagsbúum o.fl., frv. til l. um breyt. á l. um réttindi og skyldur hjóna og frv. til l. um breyt. á l. um ættaróðal og erfðaábúð. Þessi frv. eru öll í samhengi, og má segja, að reglur þeirra þriggja síðasttöldu leiði af sjálfu frv. um ný erfðalög. Sé ég þess vegna ekki ástæðu til þess að fjölyrða um þau sérstaklega. Ég leyfi mér að leggja til, að þessu frv. og hinum þremur frv., að lokinni umr. um þau, verði öllum vísað til 2. umr. og til hv. allshn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 231 að flytja frv. til l. um breyt. á 4. gr. laga frá 1955, um landshöfn í Keflavíkurkaupstað og Njarðvík. Þessi grein fjallar um stjórn hafnarinnar, sem skipa fimm menn, og segir gildandi grein svo um það: „Stjórn hafnarinnar skipa 5 menn: hafnarstjóri, skipaður af ráðherra þeim, sem fer með hafnarmál, og 4 meðstjórnendur, 3 kosnir af Sþ. og einn af bæjarstjórn Keflavíkurkaupstaðar og hreppsnefnd Njarðvíkurhrepps.“ Brtt. sú, sem hér er fram komin, er á þessa leið: „Stjórn hafnarinnar skipa 5 menn: 3 kosnir af SÞ. og 2 kosnir hlutfallskosningu af bæjarstj. Keflavíkur og hreppsnefnd Njarðvíkurhrepps. Hafnarstjórn skal kosin til fjögurra ára í senn. Ráðherra sá, sem fer með hafnarmál, skipar formann hafnarstjórnar úr hópi stjórnarmanna. Hafnarstjóri skal ráðinn sem fastur starfsmaður hafnarinnar, en skipaður í starfið af áðurnefndum ráðherra. Hafnarstjóri skal hafa framkvæmdarstjórn og daglegan rekstur hafnarinnar með höndum. Hann situr fundi hafnarstjórnar og hefur þar tillögurétt.“ Eins og nú er, þá er hafnarstjóri skipaður til fjögurra ára. Hann er jafnframt skipaður formaður nefndarinnar og hefur þar tillögurétt. Þessi breyting er fram komin eftir eindregnum tilmælum landshafnarstjórnar, sem hefur fjallað um þetta undanfarið, og í nóv. 1960 var um það bókað í fundargerðarbók landshafnarstjórnarinnar þannig, að bæjarfélögin, sem að höfninni liggja, fái sinn fulltrúa í hafnarstjórn hvort í stað hins sameiginlega, eins og verið hefur, einnig, að hafnarstjóri verði ráðinn til ótakmarkaðs tíma, en ekki til fjögurra ára, eins og nú er, og að hafnarstjóri eigi ekki sæti í hafnarstjórn, en ráðherra skipi einn stjórnarmanna sem formann stjórnarinnar, en hafnarstjóri hefur verið formaður hafnarstjórnar. Hafnarstjórn mælti eindregið með því, að Alfreð Gíslason flytti brtt. um þetta á Alþingi. Brtt. þessi, sem hér liggur fyrir, er komin aðallega af þeirri ástæðu, að byggðarlögin, sem að höfninni standa, hafa ekki sætt sig við það að hafa ekki nema einn fulltrúa kosinn úr þeim byggðarlögum í hafnarstjórninni. Þótt íbúatala Keflavíkur sé nú fjórföld á við íbúatölu Njarðvíkurhrepps, hefur það þó þannig verið, frá því að landshafnarlögin tóku gildi árið 1946 og þar til 1958, að á sameiginlegum fundi þessara sveitarstjórna var Njarðvíkingur ætið kosinn í nefndina og var allan tímann sá eini Njarðvíkingur, sem í henni átti sæti, því að atvikin hafa nú hagað því þannig, að þeir 3 menn, sem hv. Alþingi hefur kosið, hafa allir verið úr Keflavík. Það er því gert ráð fyrir í þessari nýju brtt., að þessi byggðarlög fái 2 menn, sem kosnir verði hlutfallskosningu, og það gerir, að það tryggir örugglega annan manninn úr Njarðvíkurhreppi. Það þarf ekki að ræða það mikið í sambandi við hafnarstjórann, að það er ekki í sjálfu sér eðlilegt, að hann, sem hefur svo umfangsmikið fyrirtæki að reka, hafi sjálfur atkvæðisrétt um sínar eigin framkvæmdir á þessu sviði, og þar að auki má búast við því, að svo ótrygg atvinna eins og fjögurra ára atvinna í senn verði til þess, að nýtir og góðir menn, eins og núv. hafnarstjóri er og fleiri, sem ef til vill mundu um það sækja, mundu ekki geta sætt sig við það. Við höfum þar að auki haft ágætismönnum á að skipa í landshafnarstjórninni frá Njarðvíkurhreppi, og nú við kosningu í des. féll Njarðvíkingur út úr stjórninni, og er okkur, sem eftir sitjum, að mörgu leyti eftirsjá að því. Til landshafnarinnar var stofnað með lögum 23. apríl 1946, og var þá ákveðið, að ríkisstj. skyldi gera og starfrækja hafnarmannvirkin í Keflavíkur- og Njarðvíkurhreppum, og að svo hafi verið ákveðið í sambandi við stjórn hafnarinnar eins og getið er um í þeim lögum, sem hafa verið óbreytt síðan, mun vera vegna þess, að þetta var fyrsta landshöfnin í landinu, og hefur þetta fyrirkomulag um skipun stjórnarinnar meira verið til reynslu og til athugunar og til breytingar, ef annað þætti heppilegra síðar. Hvað snertir fulltrúa frá ríkisstj. í nefndinni, þá tel ég, að hún sé nægilega trygg með meiri hlutann, þar sem eru 3 þingkosnir stjórnarmeðlimir í landshöfninni nú eins og áður, en hafnarstjóri, sem skipaður var af ráðh, og eiginlega fjórði fulltrúi ríkisstj., hverfur þá úr stjórninni, missir þar atkvæðisrétt, en hefur fullkominn tillögurétt. En sveitarfélögin fá þá sitt hvorn mann. Um þetta fyrirkomulag, sem hefur gilt síðan landshöfnin byrjaði að starfa, hefur verið mikil óánægja með mönnum þar syðra og metingur um það og sauð upp úr 1958, þegar bæjarstjórn Keflavíkur treysti sér ekki lengur til þess að styðja Njarðvíking í landshafnarstjórnina. Hafnarmálin suður með sjó hafa alla tíð, eins og víðast hvar annars staðar á landinu, verið mjög viðkvæm mál, og með þeim er fylgzt af öllum almenningi og öllum framkvæmdum þar og því, sem gert er, og ekki síður því, sem ekki er gert. Fyrir 1942 voru Njarðvíkurhreppur og Keflavík eitt og sama bæjarfélag, sem hét Keflavíkurhreppur. Þau skildu þá. Njarðvíkurhreppur krafðist skilnaðar, og skildu þau að skiptum um áramótin 1941-1942, aðallega vegna hafnarmálanna. Það má segja, að upphaf hafnargerðar í Keflavík hafi byrjað, er Óskar Halldórsson útgerðarmaður byggði á árunum 1932–1934 hafskipabryggju úr timbri og járni, aðallega til útskipunar og uppskipunar, og síðan byggði hann innan þessarar hafskipabryggju 60 m langan hafnargarð úr steinsteypu. 1941 keypti Keflavíkurhreppur þessi mannvirki Óskars Halldórssonar, og var á næstu árum hafist handa um framkvæmdir í hafnargerð í Vatnsnesvíkinni. Njarðvíkingar munu þá eðlilega hafa séð fram á, að lítið yrði um framkvæmdir þeirra megin eða í Njarðvíkinni, enda var það víst og öruggt, að ekki fengist fé úr ríkissjóði til tveggja hafnargerða í sama hreppi eða sama sveitarfélagi. Vegna þessa slitu Njarðvíkingar félagsskap við Keflavík, eins og ég gat um áðan, frá 1. jan. 1942. Árið 1945 hófust fyrst hafnarframkvæmdir í Njarðvík af hálfu hins opinbera. En eftir að hrepparnir skildu og Njarðvík fór að sækja á ríkissjóð um hafnarframlög, þá var úr vöndu að ráða fyrir hið háa Alþingi og ríkisstj. að veita fé til tveggja hafnargerða svo nálægt hvor annarri, og var fyrirsjáanleg togstreita um þær framkvæmdir og fjárframlög til þessara fyrirtækja, eins og eðlilegt er. Þetta var mikið vandamál á þeim tímum, og var margt gert til þess að miðla málum af vitamálastjórn og ríkisstj., en ekki gekk saman. Þetta mál leystist þó með því, að ríkissjóður ákvað að kaupa og keypti öll hafnarmannvirki í Keflavík með afsali hreppsins 8. nóv. 1947, og var það gert á grundvelli landshafnarlaganna, nr. 25 1946. Síðan hafa framkvæmdir átt sér stað á þessum stöðum á hverju ári nokkuð, en engin stórátök gerð. Hafskipabryggja Óskars Halldórssonar var endurbyggð og treyst og hafnargarður hans einnig, sem var 60 metrar, hann er nú orðinn 225 metra langur, og fjórar steinsteyptar bátabryggjur eru innan garðsins. Í Njarðvík hafa einnig framkvæmdir átt sér stað og verið byggður þar hafnargarður um 200 m langur og steinbrík um 160 m löng, en þar er dýpi við þá bryggju aðeins 2 metrar og það aðeins á 30 metrum af þessum garði. Það skortir mjög mikið á, að þetta sé nægilegt. Forsendur ríkisstj. fyrir því að kaupa þessi mannvirki og reka þau sem landshöfn voru fyrst og fremst þær að skapa skilyrði þar fyrir útgerð báta frá öðrum landshlutum, bæði að norðan og þó einkum að austan, enda sækja bátar frá þessum landshlutum mjög á haustog vetrarvertíðum að verstöðvaplássunum suður með sjó. En til að fullnægja þessari þörf skortir enn mjög á. Höfnin er allt of lítil, og það þarf stórt átak til þess að kippa því í lag, svo að landshöfnin geti í raun og veru náð tilgangi sínum. Það var fyrir jólin útbýtt hér þálitill. um 10 ára framkvæmdaáætlun um hafnargerðir, sem hv. þm. kannast eflaust við eða hafa gluggað í. Þar er gert ráð fyrir að verja allt að 38.6 millj. kr. til framkvæmda á næstu 10 árum í landshöfnina í Keflavík og Njarðvík. Að þessum framkvæmdum loknum mundi þetta skapa öryggi fyrir 60 stærri báta og 25 smærri báta innan hafnarinnar á báðum stöðunum. Að mínu áliti nær þetta allt of skammt, þar sem nú er vitað, að bátarnir fara ár frá ári sístækkandi og eru því rúmfrekari en áður og fjölgar um leið. Árið 1959 lagði einn hafnarnefndarmanna, Bjarni Einarsson, mikla vinnu í það að gera 6 ára framkvæmdaáætlun fyrir Keflavík og Njarðvík, og var sú áætlun send vitamálastjóra, og hann mun hafa gert áætlun um, að kostnaðurinn af þessu mundi nema um 48.1 millj. kr. En að þeim endurbótum loknum, þá var hugsað, að þær mundu verða til þess, að hægt væri að afgreiða við góð skilyrði 3 flutningaskip og hægt verði að afgreiða við góð skilyrði 25 fiskibáta að stærð allt að 150 tonn, og í þriðja lagi væri séð fyrir öruggu geymsluplássi innan hafnarinnar fyrir allt að 150 fiskibáta af stærðunum 75–150 tonn. Landshöfnin hefur farið þess á leit að fá að taka sérstakt erlent lán til þessara framkvæmda, og hefur verið um það talað við hæstv. sjútvmrh. og hefur hann tekið mjög vel í það, og eru þau mál nú til athugunar. Sem rök fyrir því, hversu höfnin er nú ófullkomin og litil, skal ég geta þess, að nú í vetur eru skráðir eða búizt við að út muni gera í Keflavík um 55 bátar. En í höfninni eru oft daglega 70-105 bátar í einu. En löndunarskilyrðin eru þau í Keflavík sjálfri, að við beztu skilyrði, þ.e. á stórstraumsflóði, mun aðeins vera hægt að landa úr 14 bátum í einu, en við stórstraumsfjöru aðeins 10. Þar að auki er Keflavíkurhöfn eins konar lífhöfn annarra verstöðva á Suðurnesjum. Þegar veður og brim gera það að verkum, að Grindavík og Sandgerði lokast, leita bátar þaðan til Keflavíkur, og eins og gefur að skilja, er í Þrengslunum erfitt að veita svo mörgum bátum skjól. Það er því oft einstök heppni, að ekki verði sjótjón á mönnum og skipum í slíkum veðrum, en sem betur fer hefur það farið betur en ástæða væri til að ætla. Sem dæmi um þýðingu landshafnarinnar fyrir þjóðarbúið í heild mundi ég gjarnan vilja láta ykkur heyra, hv. þm., fróðleik um tölur, sem tala sínu máli í sambandi við útflutning og aðflutning um þessa höfn og einnig skipastól, frystihús og önnur slík framleiðslufyrirtæki. Í þessum verstöðvum, Keflavík, Sandgerði, Grindavík og Njarðvík, munu nú vera íbúar eitthvað um eða rúmlega 7600. Skipastóllinn mun vera um 3805 rúmlestir. Það mun hafa komið afli á land í þessum verstöðvum 1960 nálægt 60 þús. tonnum. Frystihús eru 7 í Keflavík, 2 í Sandgerði og 2 í Grindavík, þ.e. alls 11 frystihús. Söltunarstöðvar á öllum þessum stöðum eru 19 að tölu, og fiskimjölsverksmiðjur fjórar. Vinnslugeta hraðfrystihúsanna er í Keflavík 310 tonn hráefnis á dag. Í Sandgerði 100 og Grindavík 70, þ.e. vinnslugetan er um 480 tonn á dag á þessum þremur stöðum. Fiskimjölsverksmiðjurnar geta afkastað í Keflavík 1800 málum síldar á sólarhring, Sandgerði 10 tonnum mjöls á sólarhring og í Grindavík 500 málum síldar á sólarhring. Allur fiskur og síld, sem berst á þessar þrjár verstöðvar, er flutt út um mannvirki landshafnarinnar. 1961 munu hafa verið flutt út yfir þessi hafnarmannvirki um 33500 tonn af sjávarafurðum, og verðmæti þeirra eru samtals um 360 millj. kr., en það gerir sem næst 12% af öllum útflutningi sjávarafurða landsmanna. Yfir hafnarmannvirkin voru flutt á árinu 1961 50 þús. tonn af nýjum fiski og síld, og það eru 8.5% af heildarafla landsmanna á árinu. Flutningar yfir mannvirkin voru s.l. ár 151191 tonn, og ég fullyrði, að landshöfn Keflavíkur er nú orðin önnur stærsta útflutningshöfn á landinu. Tala flutningaskipa á árinu 1961 var 344, og skráðir viðkomudagar fiskibáta skipta þúsundum yfir árið. Það er augljóst af þessum tölum, að mikið átak þarf að gera í hafnarmálum landshafnarinnar og raunar hafnarmálum Suðurnesja. Og eins og séð verður af útflutningsverðmæti, sem fer frá Reykjanesskaganum og er um 12% af öllum útflutningi á sjávarafurðum landsmanna og nemur 360 millj. kr., er það ekki svo lítill skerfur, sem þessi útkjálki leggur í þjóðarbúið af erlendum gjaldeyri. Það hefur einnig komið til tals þar syðra að gera eitt allsherjarátak á þessum þremur stærstu verstöðvum, Keflavík, Grindavík og Sandgerði, og fá þessar verstöðvar allar undir eina landshöfn. Það kemur vissulega til athugunar, hvort það væri ekki heppilegt, að slíkt gæti átt sér stað. Það þarf ekki að tala um það, að smábátahöfn í Keflavík er ekki til, og er nauðsynlegt, að úr því verði ráðið og að það verði eitt af höfuðverkefnum landshafnarstjórnarinnar að setja inn á sína framkvæmdaáætlun að búa örugga höfn fyrir smábátana eða trillurnar. Þær munu nú vera milli 40 og 50 á báðum þessum stöðum, en eru gersamlega óvarðar og í hættu fyrir veðrum og öðru. Þetta eru milljónaverðmæti, sem þarna eru í veði, en mætti leysa með einhverjum tilkostnaði og verður að gerast, áður en langt um liður. Ég hef nú farið nokkuð út fyrir hið raunverulega efni frv. míns, en vildi gjarnan vekja athygli hv. þm. á, hversu geysimikla þýðingu þessi hafnarmannvirki hafa fyrir þjóðarbúið í heild, öryggi sjómanna og eigna útgerðarinnar. Ég hef borið brtt. mína við 4. gr. landshafnarlaganna núgildandi undir hæstv. sjútvmrh., og hann hefur með skilningi litið á afstöðu okkar þar syðra og hefur talið eðlilegt, að byggðarlögin fengju þar meira en einn mann og ekki sízt nú, þar sem Njarðvíkingar mundu engan fulltrúa hafa í nefndinni næstu 4 árin að óbreyttu ástandi. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta, en legg til, að frv. verði visað til 2. umr. og allshn.

Flm. (Lúðvík Jósefsson) Hæstv. forseti. Það er kunnugt, að eitt af mestu vandamálum í íslenzkum efnahagsmálum, sem við hefur verið að góma á undanförnum árum, hefur verið hin mikla dýrtíð innanlands og hinn hraði vöxtur dýrtíðarinnar frá ári til árs. Þessi mikli dýrtíðarvöxtur hefur leitt til þess, að kaupgjald og framleiðslukostnaður allur innanlands hefur eðlilega farið síhækkandi, en þetta hefur aftur leitt til hess, að útflutningsframleiðslan, sem hefur verið fyrst og fremst bundin af hinu erlenda markaðsverðlagi, hefur komizt í fjárhagslega erfiðleika. Það hefur því orðið verkefni stjórnarvalda nú um margra ára skeið að reyna að jafna þarna metin, að reyna að aðstoða útflutningsframleiðsluna með ýmsum hætti og gera henni fært á þann hátt að standa undir síauknum framleiðslukostnaði innanlands. Við þekkjum það, að um langan tíma hafði það verið svo, að gripið hafði verið til þeirra ráða, að ýmiss konar uppbætur voru greiddar útflutningnum og styrkir í ýmsu formi voru greiddir, og auk þess hefur hvað eftir annað verið gripið til þess að breyta gengi íslenzkrar krónu, og allt hefur þetta átt að vera til þess að jafna hér metin, að aðstoða nokkuð útflutningsframleiðsluna, sem hefur ekki fengið jafnmikla hækkun á sínum tækjum og verðlagshækkun hefur verið mikil innanlands. Þegar núverandi ríkisstj. lét samþykkja hér á Alþingi nýja stefnu í efnahagsmálum á öndverðu ári 1960, var því lýst yfir, að með þeim ráðum, sem þá var gripið til, ætti að koma í veg fyrir þennan vanda, væntanlega um langan tíma. Gengi krónunnar var þá enn fellt og ýmsar aðrar ráðstafanir voru gerðar, og þetta átti að koma í veg fyrir áframhaldandi styrkja- og uppbótakerfi. En um það verður nú ekki deilt, að þetta hefur ekki farið á þann veg, sem ráð var fyrir gert. Ef litið er á reynsluna í þessum efnum, er hún í stuttu máli þessi: Í árslokin 1960, eftir að þessi nýja efnahagsmálastefna ríkisstj., viðreisnarstefnan, hafði staðið í nærfellt eitt ár, varð enn að grípa til nýrra millifærsluleiða vegna þeirra erfiðleika, sem útflutningsframleiðslan átti þá í. Þá var það, sem samþ. var, að ríkið skyldi annast greiðslu í öllum vátryggingariðgjöldum fiskiskipaflotans árið 1960, og þær greiðslur munu hafa numið 90-95 millj. kr. Í öðru lagi var gripið til þess ráðs í lok ársins 1960 að ákveða, að hlutatryggingasjóður skyldi greiða bætur vegna síldveiðanna þá á árinu, þvert ofan í það, sem gildandi starfsreglur voru um hjá hlutatryggingasjóði. Á þann hátt munu útgerðinni hafa verið greiddar um 10 millj. kr. árið 1960. Einnig voru gerðar ráðstafanir af hálfu ríkisstj. í gegnum viðskiptabankana í árslokin 1960 þess efnis, að viðskiptabankarnir tækju að sér að veita útgerðinni í landinu sérstök viðbótarlán við það, sem áður hafði þekkzt á styrkja- og uppbótatímunum, en það voru svonefnd veiðarfæralán til þriggja ára. Ég hygg, að sérstakar lánveitingar í þessu skyni hafi numið á milli 60 og 70 millj. kr. árið 1960. Ég vil minna á það í þessum efnum, að þegar gamla styrkja- og uppbótakerfið var hér í gildi áður, þá gerðu samtök útgerðarmanna ár eftir ár kröfu um að fá stuðning sem þennan, en þá þótti ekki fært að fallast á þennan lið, en nú þegar viðreisnarstefnan hafði staðið í nærfellt eitt ár, var gripið til þessa stuðnings. Í fjórða lagi má svo nefna það, að í árslokin 1960, eftir fyrsta viðreisnarárið, var gripið til þess ráðs að veita útgerðinni í landinu sérstök skuldaskilalán, sem áætlað var að mundu nema 350–400 millj. kr. Þessi lán voru að vísu ekki öll ný lán, þau höfðu verið veitt áður að allverulegu leyti í einhverju formi, af bönkum landsins aðallega, en nú átti að breyta þessum lánum í löng lán og nokkru vaxtalægri en hin almennu lán höfðu áður verið. Til þessa stuðnings þurfti að grípa við útflutningsframleiðsluna í árslokin 1960 eftir eins árs framkvæmd á hinni nýju efnahagsmálastefnu ríkisstj., viðreisnarstefnunni. Það sjá auðvitað allir, að reynslan hefur því orðið nokkuð svipuð því, sem áður var, að hækkandi verðlag innanlands, aukinn framleiðslukostnaður fyrir útflutninginn leiddi til þess á fyrsta ári þessarar nýju efnahagsmátastefnu, að ríkisvaldið varð að grípa á nýjan leik ýmist til beinna styrkja eða óbeinna styrkja til þess að tryggja áframhaldandi rekstur útflutningsframleiðslu, enda var það svo, að í árslokin 1960 kváðu samtök útgerðarmanna í landinu upp þann dóm, að reynslan á fyrsta árinu af hinni nýju efnahagsmálastefnu væri sú, að útilokað væri fyrir útgerðina í landinu að halda áfram við óbreyttar aðstæður, beinn eða óbeinn stuðningur af hálfu ríkisins yrði að koma til, ef áframhald ætti að verða á rekstri atvinnutækjanna. En svo kom annað ár viðreisnarinnar, árið 1961, hið nýliðna ár, og það fór mjög á sömu lund. Nú liggur það fyrir, að ríkisstj. hefur orðið að lofa útgerðarmönnum í landinu því að greiða fyrir þá öll vátryggingaiðgjöld fiskiskipa árið 1961, en þau munu nema um 110–115 millj. kr. Það varð einnig á árinu 1961 að grípa til þess eftir kröfum útflytjenda að lækka nokkuð vextina í upphafi ársins frá því, sem þeir höfðu verið á árinu 1960. Og á hinu nýbyrjaða ári, 1962, blasir hið sama við. Ríkisstj. hefur þegar heitið útflytjendum því að greiða öll vátryggingariðgjöld fiskiskipaflotans, jafnt báta sem togara, á árinu 1962, og áætlað er, að þau iðgjöld muni nema um 120 millj. kr. Auk þess hefur svo ríkisstj. gefið bein eða óbein fyrirheit um að lækka vexti enn nokkuð, og það var beinlínis með skírskotun til vilyrða ríkisstj. í þeim efnum, sem samtök útgerðarmanna samþykktu að hefja róðra nú á þessu ári, í trú á, að þar kæmi þeim nokkur stuðningur frá því, sem verið hefur, í formi vaxtalækkunar. Síðast, en ekki sízt, er svo að geta þess, að þrátt fyrir þau áform, sem ákveðin voru, þegar hin nýja efnahagsmálastefna ríkisstj. var samþ. í febrúarmánuði 1960, um það, að nú ætti ekki að þurfa framvegis að grípa til beins stuðnings ríkisvaldsins til aðstoðar við útflutningsatvinnuvegina, þá hefur einnig farið svo, að það hefur enn þurft að grípa til gengislækkunar, en það var gert á s.l. sumri, þegar ríkisstj. lækkaði enn gengi krónunnar, þannig að verð á erlendum gjaldeyri hækkaði um rétt að segja 13.2% frá því, sem áður hafði verið. Það má því segja, að þrátt fyrir hina nýju efnahagsmálastefnu sé ástandið í öllum aðalatriðum svipað og það var áður, þannig að ríkisvaldið þarf enn að grípa inn í og aðstoða útflutningsframleiðsluna á beinan og óbeinan hátt, ýmist með beinum fjárgreiðslum eða óbeinum í gegnum bankakerfi landsins, nokkuð svipað og áður var, þó að millifærslan sé engan veginn eins mikil, þar sem gerðar hafa verið tvennar gengislækkanir. Enn er sem sagt verið að glíma við sama vandann og áður, sama vandann og glímt hefur verið við í efnahagsmálum okkar nú um langan tíma. Það er mikil dýrtíðaraukning innanlands frá ári til árs, sem fljótlega leiðir af sér stóraukinn framleiðslukostnað, sem útflutningsframleiðslan á svo erfitt með að standa undir. Við vitum, að dýrtíðarhækkunin hefur haldið áfram á árunum 1960 og 1961, og kauphækkanir urðu síðan sem afleiðing af því nokkrar á s.1. ári, og þó að reynt hafi verið að strika út þær kauphækkanir með nýrri gengislækkun, er það vitanlega engin lækning á vandanum. Enn þá standa málin þannig, að fyrr eða síðar koma á ný kauphækkanir til þess að jafna nokkuð upp hinn gífurlega dýrtíðarvöxt innanlands. Það frv., sem hér liggur fyrir, gerir ráð fyrir því að taka nokkuð öðruvísi á þeim vandamálum, sem glímt hefur verið við um langan tíma, heldur en nú hefur verið gert og oft hefur verið gert áður. Með þessu frv. er bent á nokkrar leiðir til þess að veita útflutningsframleiðslunni nokkurn stuðning, til þess að hún eigi hægara með að standa undir hinum mikla framleiðslukostnaði innanlands, á þann hátt, að létt verði af útflutningsframleiðslunni ýmsum útgjöldum, sem auðvett er að létta af henni, án þess að það eigi að kalla á nýja hækkun á verðlagi eða hækkun á kaupgjaldi út af fyrir sig fyrir framleiðsluna. Í þessu frv. koma fram 8 till., sem allar miða að því að létta útgjöldum af útflutningsframleiðslunni. Að vísu mundu ýmsir fleiri en þeir, sem standa að útflutningsframleiðslunni, njóta góðs af þeim ákvæðum, sem felast í þessum tillögum, en fyrst og fremst eru þær auðvitað miðaðar við aðstöðu útflutningsins. Ég skal nú víkja með nokkrum orðum að því, hvers eðlis þessar tillögur eru og hverju þær mundu fá áorkað, ef þær væru samþykktar, hvað þær mundu í raun og veru þýða fyrir útflutningsframleiðsluna í landinu. Í fyrsta lagi er lagt til með þessu frv., að Seðlabankinn lækki til mikilla muna vexti af afurðalánum til útflutningsframleiðslunnar. Nú eru vextir af lánum, sem tekin eru út á útflutningsframleiðslu, 7% og verða síðan með framlengingarkostnaði 71/2%. En samkv. þessu frv. er gert ráð fyrir því, að þessir vextir verði lækkaðir niður í 21/2 % og með framlengingarkostnaði í 3%. Hér er því um að ræða vaxtalækkun á sjálfum afurðalánunum, sem nemur 41/2 %. Það er viðurkennt, m, a. af sérfræðingum ríkisstj. í efnahagsmálum, að í raun og veru sé ekkert til fyrirstöðu að lækka vextina á þann hátt, sem kemur fram í þessari tillögu. Seðlabankinn getur lækkað þessa vexti niður í það, sem hér er rætt um. Auðvitað mundu tekjur Seðlabankans lækka við þetta, en í raun og sannleika er hvorki okkar seðlabanka né öðrum seðlabönkum ætlað það hlutverk að safna gróða. Og það er engin ástæða til þess að reka okkar seðlabanka þannig, að hann sé látinn hrúga upp gróða, eins og gert hefur verið að undanförnu. Auðvitað er það líka rétt, að þetta yrði ekki framkvæmt í svona ríkum mæli án þess að lækka aðra vexti jafnhliða nokkuð, bæði innlánsvexti og útlánsvexti. Það er rétt að athuga það vel, að þessi svonefndu afurðalán eru í rauninni mjög annars eðlis en aðrar lánveitingar bankakerfisins. Hér er um það að ræða fyrst og fremst, að lán eru veitt úr bönkum, sem nema samkv. heimild í lögum um það bil 2/3 af sannanlegu útflutningsverði framleiddrar vöru. Hér er um að ræða lán út á vöru, sem þegar er tilbúin til útflutnings, framleidd að fullu og öllu, en þarf af eðlilegum ástæðum að bíða nokkurn tíma, þangað til hún kemst á markað og þar til greiðsla er komin heim til Íslands fyrir vöruna. Nú eru okkar lög þannig, að raunverulega er það svo, að seðlabanki landsins hefur slegið óbeinu eignarhaldi sínu á alla framleidda vöru í landinu, sem ætluð er til útflutnings, vegna þess að það er ákveðið, að Seðlabankinn skuli fá í sínar hendur allan þann gjaldeyri, sem kemur fyrir útfluttar vörur. Framleidd vara og í mörgum greinum þegar seld, þó að hún sé ekki útflutt, jafngildir gjaldeyrisverðmæti, þar sem aðeins er um að ræða nokkurn biðtíma, þangað til þessi gjaldeyrisverðmæti verða handbær peningur. Það er út á slíkar vörur, sem seðlabanki landsins hefur lánað sérstök lán, þó að hann láni ekki út á aðrar vörur í landinu, og lán hans hafa um margra ára skeið verið út á svona vörur, 2/3 hlutar af útflutningsverði vörunnar. En nú síðustu árin tvö hafa þessi lán Seðlabankans verið lækkuð úr 2/3 eða úr 67% niður í 50-53%. En samkv. þessu frv. er lagt til, að Seðlabankinn verði skyldaður til þess að halda sér við gömlu regluna og lána 67% út á svona framleidda vöru og hann láni út á vöruna með þetta lágum vöxtum, sem ég hef hér nefnt, þar sem það er vitanlegt, að bankinn getur gert þetta fjárhagslega séð. Þá er í öðru lagi lagt til í þessu frv., að allir almennir vextir bankanna í landinu, innlánsvextir og útlánsvextir, verði færðir í það sama sem þeir voru, áður en vaxtabreytingin var gerð í febrúarmánuði 1960, þ.e.a.s. að útlánsvextirnir yrðu þá færðir úr 9% niður í 7% af hinum almennu lánum. Auðvitað þarf útflutningsframleiðslan á allmiklu af slíkum lánum að halda, tekur mikið af slíkum lánum og greiðir auðvitað mjög mikla vexti til bankakerfisins af slíkum lánum. En það hefur verið áætlað, að fyrir útflutningsatvinnuvegina í landinu mundi vaxtalækkun samkvæmt þessum tveimur liðum, sem ég hef nú gert grein fyrir, nema á ári ekki minna en 100 millj, kr. Ég hygg líka, að raunin yrði sú, að lækkunin fyrir útflutningsatvinnuvegina yrði jafnvel nokkru meiri. En við skulum halda okkur við það að áætla, að hér yrði um lækkun á útgjöldum fyrir útflutningsframleiðsluna að ræða, sem næmi 100 millj. kr. á ári. Í þriðja lagi gerir þetta frv. ráð fyrir því, að settar verði reglur um það, að framleiðendum verði greiddar framleiddar og örugglega seldar vörur hraðar en nú hefur átt sér stað. Lagt er til, að þegar svo stendur á, að útflutningsvara er örugglega seld með fyrirframsamningi og hún liggur tilbúin til útflutnings, þá sé seðlabanki landsins skyldur til þess að greiða framleiðendum út verð þessarar vöru, þegar einn mánuður er liðinn frá því, að varan er sannanlega tilbúin til útflutnings. En nú er þetta þannig, að framleiðendur verða oft og tíðum að bíða með svona vöru, sem er að fullu framleidd og raunverulega seld með fyrirframsamningum, þeir verða að bíða með hana í geymslum sínum í marga mánuði og borga gífurlega háa vexti til bankakerfisins í landinu af slíkri vöru. Ég tel, að um leið og það kerfi er sett upp, að Seðlabankinn á að eignast allan gjaldeyri, sem fæst fyrir slíka vöru, þá á hann líka nokkuð til að vinna, þá á hann líka að bera nokkrar skyldur af þeirri vöru, sem veitir bankanum þennan gjaldeyri, sem svona er ástatt um. Væri þetta gert, þá er enginn vafi á því, að hægt væri að lækka útgjöld framleiðslunnar í landinu að talsverðu leyti. Þá er í fjórða lagi samkvæmt þessu frv. lagt til að lækka útflutningsgjöld af sjávarafurðum frá því, sem nú er, úr 7.4% niður í 2.9%, eða niður í það sama sem útflutningsgjöldin voru, áður en brbl. ríkisstj. voru sett á s.1. sumri, sem breyttu útflutningsgjöldunum. En útflutningsgjöld af sjávarafurðum hafa verið nú um nokkuð langan tíma einmitt um 2.9%. Þessi lækkun á útflutningsgjöldunum mundi nema í kringum 135 millj. kr. á ári. Það gefur auðvitaó auga leið, að það er alveg útilokað, að við getum lagt slík útflutningsgjöld á okkar útflutningavörur eða útfluttar sjávarafurðir, eins og nú er í gildandi lögum, þegar við stöndum í harðri samkeppni á mörkuðunum við t.d. Norðmenn og ýmsa aðra, sem flytja út fiskafurðir, þar sem það er vitað mál, að t.d. Norðmenn hafa svo að segja engin útflutningsgjöld hjá sér, enda er mála sannast, að það er mjög sjaldgæft, að nokkur þjóð leggi stórfelldan skatt á útfluttar vörur. Þvert á móti er það yfirleitt reglan, að það þykir sjálfsagt að aðstoða útflutning, að stuðla að auknum útflutningi í ýmsu formi. Í þessum efnum er sú regla alkunn frá mörgum þjóðum, að þær hafa byggt upp sérstakt lánakerfi hjá sér, svonefnt Exportcredit-kerfi, sem stutt er af viðkomandi ríkisstj., en það byggir á því að gera framleiðendum í einu landi kleift að flytja framleiðsluvörur landsins út og selja þær með nokkrum greiðslufresti. Viðkomandi framleiðendur í framleiðslulandinu fá framleiðsluvörurnar greiddar að fullu, strax og þeir afhenda vörurnar, út úr þessu Exportcredit-kerfi, þó að hins vegar kaupendurnir í öðrum löndum greiði vöruna ekki að fullu fyrr en jafnvel eftir nokkur ár. Þannig er unnið að því að aðstoða útflutningsatvinnuvegina við að halda uppi miklum útflutningi til að afla mikils gjaldeyris. En hitt verður að telja mjög sjaldgæft, að hlutunum sé snúið við og útflutningsframleiðslan sé stórkostlega skattlögð, eins og nú á sér stað hjá okkur. Það er því lagt til í þessu frv., að þessi gífurlega háu útflutningsgjöld verði lögð niður eða stórkostlega lækkuð og þannig verði dregið úr útgjöldum útflutningsframleiðslunnar á hverju ári sem nemur 135 millj. kr., þegar miðað er við framleiðslu síðasta árs. Þá er fimmta tillagan í þessu frv. um það, að nýr háttur verði tekinn upp varðandi vátryggingu fiskiskipa, og ákveðið að lækka nú á fyrsta stiginu vátryggingariðgjöld frá því, sem nú er, á íslenzkum fiskiskipum um helming. Er lagt til, að ríkissjóður taki fyrst í stað að sér beinlínis baktryggingu á vátryggingu fiskiskipanna fyrir hálft það iðgjald, sem nú hefur verið, en síðan verði komið upp sérstöku vátryggingarkerfi fyrir allan fiskiskipaflotann, sem ætti að geta tryggt slíka lækkun á iðgjöldunum. Rannsókn, sem hefur farið fram á vátryggingarmálum fiskiskipa hér og vátryggingu fiskiskipa t.d. í Noregi, bendir einmitt til þess, að það sé hægt að lækka vátryggingargjöldin hér til mikilla muna, og ég minnist þess, að hæstv. sjútvmrh. orðaði það svo hér í ræðu fyrir nokkru, að hann teldi, að í mörgum tilfellum mætti lækka þau um helming. Það er enginn vafi á því, að það vátryggingarkerfi, sem hér he,fur verið í gildi. er mjög óheppilegt, þegar til lengdar lætur. Það er okkar þjóðarbúi mjög óhagstætt. Það sýnir sig, að endurtryggingarkjör þau, sem við búum við, eru mjög óhagstæð. Við erum því að tapa fjárfúlgum úr landinu að óþörfu, miðað við vátryggingarkerfið, eins og það er nú. Því er lagt til í þessu frv., að þessi háttur verði tekinn upp, sem gæti miðað að því að lækka vátryggingariðgjöldin um helming, en helmingslækkun á vátryggingariðgjöldum fiskiskipaflotans jafngildir því, að létt sé á útgjöldum hans um 60 millj. kr. á ári. Þá er í sjötta lagi lagt til í þessu frv. að koma fram nokkurri lækkun á öðrum vátryggingariðgjöldum, sem hvíla á útflutningsframleiðslunni, en eins og kunnugt er, þarf útflutningsframleiðslan að borga mikil vátryggingariðgjöld af öðru en fiskiskipunum sjálfum. Það þarf að tryggja allar aðrar eignir útgerðarinnar í landinu, og það verður að tryggja alla framleiðsluna um lengri eða skemmri tíma. Þessar tryggingar eiga sér fyrst og fremst stað nú í gegnum almenn vátryggingarfélög í landinu, en á því er hins vegar enginn vafi, að þau hafa rakað saman miklum gróða á undanförnum árum. Er því lagt til í þessu frv. að fyrirskipa 25% lækkun á iðgjöldum þessara vátryggingarfélaga á árinu 1962. Það er að vísu ekki gott að segja um það með neinni nákvæmni, hvað þessi tillaga mundi þýða mikla lækkun fyrir útflutningsframleiðsluna í landinu, en það er enginn efi á því, að hér væri um allþýðingarmikla ráðstöfun að ræða, sem mundi hjálpa mjög til að færa niður hin almennu rekstrarútgjöld framleiðslunnar. Þá er í sjöunda lagi tillaga um að fyrirskipa nokkra lækkun á farmgjöldum ísl. skipa hvað viðkemur flutningi á íslenzkum framleiðsluvörum á erlenda markaði. Er lagt hér til, að á árinu 1962 verði ákveðið að lækka frá því, sem nú hefur verið, farmgjaldataxta íslenzku skipanna um 20%. Það fer ekkert á milli mála, að íslenzku skipafélögin, sem flutt hafa íslenzkar framleiðsluvörur á markað að undanförnu, hafa öll hagnazt mjög vel. Má í rauninni segja, að hvert skipafélagið af öðru hefur verið byggt upp í landinu á tiltölulega skömmum tíma, einmitt vegna þess, hve hagnaðurinn á þessum flutningi hefur verið mikill. Ég vil líka minna á það, að samtök útgerðarmanna hafa gert einmitt kröfu um þetta, að ríkisvaldið skærist hér í leikinn og fyrirskipaði lækkun á þessum farmgjöldum, svo að samtök útvegsmanna almennt séð eru ekki í neinum vafa um, að það er full þörf á því, að þessi farmgjöld séu lækkuð. Ég veit, að sumum mun finnast það óeðlilegt að fyrirskipa lækkun á farmgjöldum íslenzku skipanna, en þá séu eftir þau erlend skip, sem nokkuð flytja á erlendan markað af okkar útflutningsvörum, og þau geti þá haldið uppi hærri farmgjaldatöxtum. En í raun og veru er þessu ekki svona varið. Sannleikurinn er sá, að íslenzku skipin flytja svo yfirgnæfandi meiri hluta af okkar útflutningsvörum á erlenda markaði, að það eru þeir taxtar, sem íslenzku skipin setja, sem eru hinir gildandi taxtar. Erlendu skipin taka þá upp í öllum aðalatriðum og eru nauðbeygð til þess. Ef flutningstaxtar íslenzku skipanna yrðu lækkaðir, mundu líka erlendu skipin verða að lækka sína taxta. Á því er enginn vafi. Þá er í áttunda lagi lagt til með þessu frv, að setja hámark á þá þóknun, sem sölusamtök útflytjenda mega taka fyrir það að annast sin umboðssölustörf fyrir framleiðendur í landinu. Það er lagt til, að slík sölusamtök megi ekki taka af útflutningnum nema sem svarar 1% af fob-andvirði vörunnar, en nú mun vera algengast, að þessi samtök taki 2%, og einnig er lagt til að setja mörk við því, hvað erlendum umboðsaðilum eru greidd há umboðslaun í sambandi við útfluttar íslenzkar vörur, og það er sett í frv., að hámarkið skuli vera 2% í umboðslaun til erlendra aðila. Nú mun vera æði algengt, að þeim séu greidd 4%, en slíkar greiðslur ná vitanlega engri átt. Þarna er beinlínis um það að ræða, að útflutningsframleiðslan í landinu er féflett, og nær vitanlega engri átt að þola slíkt. Við flm. þessa frv. höfum reynt að gera okkur grein fyrir því, hvað þessar lækkunartillögur mundu þýða fyrir útgerðina í landinu, miðað við eitt rekstrarár, og það er álit okkar, að á þennan hátt mætti lækka rekstrarútgjöld útflutningsframleiðslunnar a.m.k. um 365 millj. kr. á hverju ári. Ef þessar tillögur væru samþ., yrði auðvelt að hækka fiskverðið frá því, sem það er nú, um 60–70 aura á kg, miðað t.d. við þorsk, og þá væri auðvelt að hækka hvert mál síldar um 50–60 kr. og einnig að standa undir a.m.k. 20% kauphækkun til þess fólks, sem vinnur að útflutningsframleiðslunni. Við viljum með flutningi þessa frv. benda á, að þessi leið er fær til þess að leysa þann vanda, sem verður að leysa, miðað við það ástand, sem nú er ríkjandi. Það verður fyrr eða síðar að hækka kaupið frá því, sem það er nú. Við vitum, að kaupgjaldssamningum hefur nú verið sagt upp hjá svo að segja öllum verkalýðsfélögum í landinu, og það má því búast við vinnustöðvunum eða nýjum kauphækkunum frá hálfu verkalýðsfélaganna í landinu fyrr eða síðar, og það er vitanlega engin lausn í þessum efnum, þó að ríkisstjórnin fari að álpast út í það einu sinni enn að lækka gengi krónunnar. Hið rétta er vitanlega að viðurkenna staðreyndir í þessum efnum. Dýrtíðin hefur stórhækkað, síðan kaup var síðast ákveðið. Launþegarnir hljóta að knýja fram nokkra kauphækkun á móti hinni auknu dýrtíð. Og þá er aðeins spurningin sú: Hvernig er hægt að aðstoða útflutningsframleiðsluna í landinu til þess að geta fengið risið undir slíkri kauphækkun? Það er tvímælalaust hægt með því að samþykkja þær tillögur, sem eru bornar fram í þessu frv. Það er hægt að létta af útflutningsatvinnuvegunum stórum útgjaldafúlgum, sem útflutningsframleiðslan verður nú að standa undir. Það er með öllu ástæðulaust að láta Seðlabankann hvíla með slíkum þunga á útflutningsframleiðslunni sem hann gerir nú, og það nær engri átt, að viðskiptabankar landsins taki af útflutningsframleiðslunni slíka okurvexti eins og þeir taka. Þessu verður að létta af útflutningnum, og það er hægt. Og það á vitanlega að gera ráðstafanir til þess að lækka hin óeðlilega háu útflutningsgjöld, sem eru alveg einstæð hér á landi. Þetta er líka hægt. Og ríkisstjórnin verður að játa það fyrr eða síðar, að það á að gera þetta. Leiðin er ekki heldur sú, að ríkissjóður útvegi fé á einn eða annan hátt til þess að greiða vátryggingariðgjöld fiskiskipaflotans, eins og nú er gert, og í því formi, sem nú er gert, því að á þann hátt er verið að greiða allt of háar fjárfúlgur út fyrir óeðlilega vátryggingu skipanna. Hér á að taka upp nýtt vátryggingarkerfi, eins og tillögur hafa komið fram um, og á þann hátt eigum við að geta lækkað okkar vátryggingarútgjöld til mikilla muna. Við eigum að geta komizt þar á svipað stig og keppinautar okkar í næstu löndum. Og við eigum ekki heldur að þola það lengur, að ýmsar hliðargreinar fái að sjúga til sín óeðlilegan gróða af útflutningsframleiðslunni, en þannig er þessu nú varið bæði hjá vátryggingarfélögunum og skipafélögunum í landinu, á því er enginn vafi. Ég benti á það í upphafi míns máls, að það hefur í raun og veru engin grundvallarbreyting átt sér stað með hinni nýju efnahagsstefnu ríkisstj., viðreisnarstefnunni, varðandi þessi vandamál útflutningsframleiðslunnar. Ríkisstj. verður enn þá að veita útflutningsframleiðslunni beina styrki, svo að mörgum tugum milljóna skiptir, á hverju ári og knýja fram aukinn stuðning í ýmsu formi, eins og áður var, og svo virðist hún þurfa í sífellu að standa í gengislækkunum, en slíkt leysir vitanlega ekki þann vanda, sem hér er við að glíma. Nú bendum við fim. þessa frv. á, að það er hægt að komast fram hjá þessu, ef samkomulag fæst um að létta af útflutningnum ýmsum óþarfagjöldum, sem á útflutningnum hvíla. Ég skal ekki fara um þetta fleiri orðum nú að sinni. En ég vona, að þetta frv. mæti fullum skilningi og þá engu síður hjá stuðningsmönnum hæstv. ríkisstj. en öðrum, af því að þeim hlýtur að vera það ljóst, að þeir hafa engan vanda leyst með sinni nýju efnahagsstefnu. Þeir standa í miðjum þeim sama vanda sem þeir stóðu í í upphafi, þeir hafa ekkert leyst. En hér er bent á raunhæf úrræði til þess að leysa vandann.

Einar Ágústsson Hæstv. forseti. Á þskj. 251 hafa þrír þm.. úr þessari hv. d. borið fram frv. til laga um lántöku vegna viðbyggingar við Landsspítalann. Þar sem 1, fim. Frv, þessa dvelst nú erlendis, vil ég leyfa mér að fylgja frv. úr hlaði með örfáum orðum. Frv. er efnislega á þá leið, að ríkisstj. sé heimilt að taka lán allt að 30 millj. kr. til að fullgera sem fyrst þær viðbyggingar Landsspítalans, sem nú er verið að koma upp. Öllum er að sjálfsögðu kunnugt, hve sjúkrahúsaskortur er ákaflega tilfinnanlegur hér í Reykjavík, og verða sjúklingar oft að biða langtímum saman eftir sjúkrahúsvist og iðulega langt fram yfir það, sem æskilegt væri, og stundum lengur en forsvaranlegt er. Þetta á sér sína eðlilegu skýringu í því, að fjöldi sjúkrarúma hefur því sem næst ekkert aukizt hér í borginni undanfarim ár og áratugi, á sama tíma sem íbúafjöldinn hefur margfaldazt, og er sjúkrarýmið nú auðvitað langt frá því að vera orðið í nokkru samræmi við fólksfjöldann, ekki sízt þegar þess er gætt, að sjúkrahúsin hér í Reykjavík eru sem kunnugt er rekin að meira eða minna leyti fyrir landið allt. Sérstaklega á þetta við um Landsspítalann og raunar ríkissjúkrahúsin öll, því að þau verða ávallt að taka við miklum sjúklingafjölda utan af landi. Aðstaða lækna og hjúkrunarliðs á Landsspítalanum er líka orðin mjög erfið vegna þrengsla og ónógra starfsskilyrða, enda þótt hjúkrun og læknishjálp sé þar með miklum ágætum og raunar langt fram yfir það, sem hægt er að ætlast til eftir aðstæðum, eins og þeim mun ljúft að votta, sem þangað hafa þurft að leita. Það er líka orðið ærið langt síðan skilningur heilbrigðisyfirvalda vaknaði á nauðsyn úrbóta í þessu efni, og var fyrir rúmum tíu árum byrjað á viðbyggingum þeim við Landsspítalann, sem efni þessa frv. fjallar um. Ég vil í þessu sambandi leyfa mér að flytja stutt yfirlit yfir þær framkvæmdir í heild, sem hér er um að ræða, og byggi það á upplýsingum frá skrifstofu ríkisspítalanna, en þar er aftur stuðzt við kostnaðaráætlun skrifstofu húsameistara ríkisins. Í fyrsta áfanga er ráðgert að byggja spítalaviðbyggingu í þrem álmum, sem nefndar eru tengiálma, vesturálma og austurálma, og eru þær samtals að stærð um 36500 teningsmetrar, áætlað kostnaðarverð 80 millj. kr. Þá er í þessum áfanga einnig bygging ketilhúss, um 2300 teningsmetrar er stærð, sem áætlað er að kosta muni 21/2-3 millj. kr. Til þessara framkvæmda hefur þegar verið varið um 50 millj. kr., og ætti þá að vanta til þeirra um 33 millj. Í öðrum byggingaráfanga er ráðgert að byggja nýtt þvottahús, um 7700 teningsmetra, áætlað kostnaðarverð 81/2 millj. kr., eldhúsbyggingu, um 10 þús. teningsmetra, fyrir 14 millj. kr., tengigang frá spítalabyggingu til eldhúss og þvottahúss fyrir 1 millj. og aðalinngang og upplýsingastöð fyrir gamla og nýja spítalann, er kosta mun um 2 millj. kr., þ.e.a.s. að fyrirhugað er að byggja fyrir 25 millj. kr. í öðrum byggingaráfanga. Af þessum framkvæmdum hefur nú verið lokið uppgrefti fyrir þvottahús- og eldhúsbyggingu, en annað hefur ekki verið gert. Í þriðja áfanga er ráðgert að byggja svonefnda norðurálmu, þ.e. álmu áfasta og byggða út frá miðri norðurhlið viðbyggingarinnar. Áætlað er, að þessi álma muni verða um 10 þús. teningsmetrar og kosta um 22 millj. kr. Þarna á að verða rúm fyrir röntgendeild, rannsóknardeild, skurðstofur fyrir handaðgerðir (plastkirurgi) o.fl. Þá hefur verð áhalda og annars innbús fyrir þessar viðbyggingar allar verið áætlað 15-30 millj. kr. Af þessari stuttu lýsingu má ljóst vera, að mikið átak þarf til að koma öllum þessum fyrirhuguðu byggingum upp og í notkun og að hér er þörf mikils fjármagns, eða einhvers staðar á milli 90 og 95 millj, kr. alls, miðað við núgildandi verðlag. Þess er því tæplega að vænta, að hægt muni nú þegar að útvega allt það fé, sem þarf til að ljúka öllum þessum byggingum og til allra þessara áhaldakaupa. Enda þótt það væri tvímælalaust æskilegast að geta gert svo myndarlegt átak nú þegar, er ekki nema eðlilegt, að slíku verði að dreifa á nokkurt árabil. En með því að þörfin er brýn og framkvæmdir hafa að dómi flutningsmanna dregizt mikils til um of, þá er hér í frv. lagt til, að áherzla verði lögð á að fullgera nú þegar fyrsta byggingaráfangann, þ.e. viðbyggingu þá, sem risin er við Landsspítalann í þrem álmum, sbr. það, sem áður segir. Þegar þær álmur verða fullgerðar, bætast við sjúkrarými spítalans níu aðskildar sjúkradeildir með 25 rúmum að meðaltali eða samtals 225 sjúkrarúm. Eins og fyrr er getið, er talið, að kostnaður við að ljúka þessum viðbyggingum muni verða um það bil 35–40 millj. kr. með nauðsynlegasta búnaði. En í fjárlögum þessa árs eru veittar til framkvæmdanna um 7 millj. kr., og mundi því, miðað við svipaðar fjárveitingar á næstu árum, taka 4–5 ár að fullgera þennan áfanga. Augljóst er, hversu óheppilegt og raunar einnig háskalegt væri að þurfa að draga framkvæmdir svo lengi til viðbótar við allan þann tíma, sem þegar hefur þurft að bíða eftir þessum bráðnauðsynlegu úrbótum, og virðist þess vegna sjálfsagt að leita einhverra ráða til að stytta þennan biðtíma eftir föngum. Væri nægilegt fjármagn fyrir hendi, mundi að líkindum vera hægt að fullgera byggingu fyrsta áfanga nú á þessu ári, þær framkvæmdir eru þegar svo langt komnar, og taka í notkun. En með því mundi, sem fyrr segir, sjúkrarúmafjöldi spítalans tvöfaldast, og yrði þannig á myndarlegan hátt ráðin bót á því ástandi, sem nú ríkir á þessu sviði. Því er með frv. þessu, sem hér er til umr., lagt til, að ríkisstj. sé heimilað að taka allt að 30 millj. kr. lán eftir þörfum til að fullgera viðbyggingarnar, og er sú fjárhæð tiltekin með hliðsjón af því, að hún ásamt fjárveitingum þessa árs mundi hrökkva til framkvæmdanna. Lán þetta gæti orðið til skamms tíma, 4–5 ára, miðað við, að endurgreitt yrði af fjárveitingum næstu ára í þessu skyni. Verður því þess vegna ekki að óreyndu trúað, að ekki verði unnt að afla slíks láns, þegar um jafnmikið nauðsynjamál er að ræða. Heilbrigðismál og umönnun sjúkra er sá flokkur máta, sem einna sízt má sitja á hakanum í menningarþjóðfélagi, og á mörgum sviðum þeirra stöndum við Íslendingar góðu heilli framarlega meðal þjóða og höfum oft náð ótrúlega góðum árangri í baráttu við ýmsa sjúkdóma, eins og óþarfi mun upp að telja. En sjúkrahúsaskorturinn í Reykjavík er orðinn alvarlegur fjötur um fót í þessu efni, og þjóðarheill krefst þess, að þar verði ráðin á bót hið allra fyrsta. Í byggingu hafa að undanförnu verið hér a.m.k. 3 stórar sjúkrahúsbyggingar og hefur þeim öllum miðað sorglega hægt áfram og orðið m.a. af þeim sökum miklu dýrari en þurft hefði, ef áherzla hefði verið lögð á byggingu einnar þeirra í einu, en ekki byrjað á hinum, fyrr en þeirri fyrstu var lokið. Engu að síður er það staðreynd, að þeirra allra er full þörf, og því er sjálfsagt að vinna að framgangi þeirra eftir fyllstu getu. Með flutningi þessa frv. er því á engan hátt tilætlunin að bregða fæti fyrir aðrar sjúkrahúsabyggingar hér, heldur er tilgangurinn einungis sá að hraða einni þeirra eftir föngum vegna aðkallandi þarfar. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þetta mál nú og leyfi mér að leggja til, að frv. verði að þessari umr, lokinni vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.