Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að atkvæðagreiðslur verða síðar á þessum fundi og gert er ráð fyrir að þær verði upp úr klukkan hálffjögur.

Frú forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti minni hluta allsherjarnefndar um frumvarp til laga um samræmda neyðarsvörun. Frumvarpi til laga um neyðarsvörun var vísað að nýju til allsherjarnefndar að lokinni 2. umr. um málið. Við gerum athugasemdir við að í 1. mgr. 8. gr. frumvarpsins er kveðið á um að rekstur samræmdrar neyðarsvörunar skuli vera í höndum hlutafélags. Ég ítreka, skuli vera höndum hlutafélags um rekstur slíkrar stöðvar. Þær upplýsingar hafa borist nefndinni að eignarhald á hlutafé í Neyðarlínunni hf. skiptist þannig að ríkissjóður eigi 73,6%, Reykjavíkurborg 10,5%, Landsvirkjun 7,9% og Orkuveita Reykjavíkur 7,9%. Neyðarlínan fagnar frumvarpinu en gerir tvær athugasemdir. Við annarri þeirra hefur þegar verið orðið en ekki hinni en sú lýtur að orðalaginu „skuli vera í höndum hlutafélags“. Neyðarlínan gekk nú ekki lengra en að leggja til að orðalagið yrði „geti verið í höndum hlutafélags.“ Ekki var fallist á það í nefndinni. Í umsögn ríkislögreglustjóra er gerð grein fyrir stofnun Neyðarlínunnar um rekstur neyðarsímsvörunar og þar er vísað til þess að Neyðarlínan eigi hlut í fyrirtæki og fjarskiptakerfi öryggis- og björgunaraðila á landsvísu, svonefnt Tetra-kerfi sem ég kem að síðar. En síðan segir orðrétt í umsögn ríkislögreglustjóra: „Ríkislögreglustjóri telur mikilvægt, með hliðsjón af eðli starfseminnar, að forræði félagsins sé á hendi íslenska ríkisins.“ Tiltekur reyndar ekki hvort það eigi að vera hlutafélag eða annað félag en að það sé öruggt að það sé á forræði þess. Fyrir hönd minni hlutans verð ég að taka undir þessi sjónarmið og gera athugasemdir við það að rekstrinum skuli komið fyrir í höndum hlutafélags. Ástæðurnar fyrir afstöðu minni eru þær að um er að ræða þjónustu við almannaheill. Öryggi borgaranna. Almannaþjónusta sem ómögulegt er að reka öðruvísi en af almannafé en ekki með hagnaðarvon að leiðarljósi líkt og í hlutafélögum. Við þetta bætist að að neyðarsvöruninni koma aðeins opinberir aðilar sem sinna löggæslu, landhelgis-, flugstjórnar- og heilbrigðismálum og annarri almannaþjónustu sem vöktunaraðilar koma fleiri að, þ.e. fyrir utan eignaraðilana, það eru frjáls félagasamtök sem sinna björgunarmálum í samfélagsþágu, í sjálfboðavinnu og af hugsjónum og hafa að leiðarljósi akkúrat enga hagnaðarvon í þessu dæmi. Með því að skipa neyðarsímsvörun þannig að hún yrði rekin af hinu opinbera er tryggt að um starfsmenn þeirrar stofnunar sem sinnir almannaþjónustu giltu lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Enn fremur að um starfsemina giltu stjórnsýslulög og upplýsingalög sem ég tel afar brýnt á þessu mikilvæga sviði. Það er afar brýnt að aftengja ekki þessa almannaþjónustu þeim lögum sem gilda um opinberan rekstur. Það tryggir jafnframt réttaröryggi þeirra sem nýta sér þessa mikilvægu þjónustu og eru að kalla eftir neyðaraðstoð. Að þeir eigi athvarf í upplýsingalögum og stjórnsýslulögum ef út af ber. Ég vil líka nefna það sem rökstuðning fyrir þessum sjónarmiðum að það hlýtur að vera eðlilegt, með vísan til 7. gr. frumvarpsins, að starfsfólk gæti að þagmælsku um vitneskju sem það fær í starfi og eðlilegt er að fari leynt. Jafnframt er kveðið á um að slík þagmælska haldist eftir að starfsfólk lætur af störfum. Að mæla fyrir því að Neyðarlínan sem starfar að almannaþjónustu skuli vera í höndum hlutafélags hreint og klárt, og engar undanþágur frá því, er að mínu mati hrein kredda. Þetta eru bókstafstrúarbrögð. Kredda og bókstafstrúarbrögð sem þjóna engum skynsamlegum rökum. Það hefur hvergi komið fram í frumvarpinu eða í lögskýringargögnum með frumvarpinu til hvers það er að þessu sé skipað á þennan hátt. Það er algjörlega órökstutt. Ég ítreka enn og aftur að almannaþjónusta, samfélagsþjónusta sem þarna er stunduð, á að vera á höndum ríkisins í ríkisrekstri. Látum ekki kreddur afvegaleiða okkur í þessum efnum. Frú forseti. Ég verð enn fremur að marggefnu tilefni að gagnrýna það enn og aftur að með frumvarpinu eru lagðar fjárhagslegar skyldur á sveitarfélögin sem mörg hver, allt of mörg, standa illa fjárhagslega, við vitum það öll sem hér störfum, án þess að sveitarfélögum séu tryggðar tekjur eða tekjustofnar til að mæta þeim óhjákvæmilegu fjárframlögum sem þarna fylgja. Frumvarpinu fylgir lögum samkvæmt greining fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Þar kemur skýrt fram að samhliða þessum lögum og samhliða starfsemi neyðarsímsvörunar eigi að byggja upp nýtt kerfi fjarskipta, öryggis- og björgunaraðila á landsvísu, svonefnt Tetra-kerfi. Inn í það kerfi þurfa sveitarfélögin að laga sig með tilheyrandi kostnaði og það verulegum kostnaði. Bæði við kaup á þessum stöðvum og við rekstur þeirra. Og síðan við þjónustugjöld eða gjald sem tekið er fyrir þessi fjarskipti. Fjárlagaskrifstofan kemst að þeirri niðurstöðu að þetta muni ekki hafa í för með sér fjárútlát fyrir ríkið en gleymir sveitarfélögunum. Enn og aftur gleymast sveitarfélögin. Við þetta gerir Samband íslenskra sveitarfélaga athugasemdir í umsögn sinni, dags. 29. nóvember 2007. Í umsögninni kemur fram að frumvarpið geri ráð fyrir að allir viðbragðsaðilar verði samtengdir í einu samræmdu viðbragðskerfi í gegnum vaktstöð samræmdrar neyðarsvörunar, eins og mælt er fyrir um í 4. gr. frumvarpsins. Þar er átt við Tetra, fjarskipta- og staðsetningakerfið. Kemur beinlínis fram í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga að í þessari kerfisupptöku Tetra-kerfisins muni felast verulegur kostnaður fyrir sveitarfélögin og er bent enn fremur á að afnotagjöld af Tetra-kerfinu séu mun hærri en af VHF-talstöðvum. Þeir benda líka á að sá kostnaður hafi ekki verið metinn á grundvelli samkomulags frá 30. desember 2005 um kostnaðarmat lagafrumvarpa og stjórnvaldsfyrirmæla gagnvart sveitarfélögunum. Þetta gagnrýni ég harðlega. Þetta er vanefnd á samningnum frá 2005. Þetta gerist ítrekað. Sveitarfélögin gleymast. Þau verða út undan. Verið er að leggja á sveitarfélögin kostnað hér, kostnað þar og kostnað út um allt. Þegar saman er tekið standa verst settu sveitarfélögin ekki undir þessu. Einnig kemur fram í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga að árlegar heimildir samkvæmt fjárlögum til að endurgreiða vask á búnaði slökkviliða hafi verið lágar á undanförnum árum og alls ekki dugað til að greiða lögbundna endurgreiðslu á virðisaukaskatti. Ég er ekki bara að tala um slökkvibíla heldur búnaðinn. Hluti af búnaði í þá hjálparbíla er auðvitað talstöðvar, Tetra-talstöðvar og þessi kerfi. Sambandið bendir á að setja verði gjaldskrá sem taki tillit til þessa og verði samræmd þannig að tryggt verði að einstök sveitarfélög greiði ekki hærri afnotagjöld fyrir hverja talstöð en aðrir viðbragðsaðilar. Svo mörg voru þau orð. Ég vil líka í þessu samhengi leyfa mér að minna á bréf Sambands íslenskra sveitarfélaga til fjárlaganefndar Alþingis sem er dagsett 19. nóvember 2007. Þar kvartar sambandið sárlega yfir þeim vanhöldum sem hafa orðið við gerð fjárlaga á endurgreiðslum virðisaukaskatts vegna kaupa á slökkvibifreiðum og búnaði slökkviliðanna. Í því bréfi sambandsins til fjárlaganefndar Alþingis kemur fram að í árslok 2007 eigi sveitarfélögin óuppgerðar endurgreiðslur að fjárhæð 32 millj. kr. og það eru ekki ætlaðar nema 30 millj. kr. í þessar endurgreiðslur á fjárlagaárinu 2008. Þeir telja að einar 40 milljónir vanti upp á að rétt sé gefið í þeim málum. Þær byrðar er verið að leggja á sveitarfélögin, þessa neyðarsímsvörun, án þess að á móti komi framlög frá ríkinu eða tekjustofnar. Alþingi verður fyrr en seinna að fara að taka á þeim vanda. Ríkissjóður stendur vel og menn berja sér á brjóst og segja: Ríkissjóður stendur vel. En smærri sveitarfélög úti á landi og jafnvel víðar standa afar illa fjárhagslega. Sömu sjónarmið koma fram í fylgiskjali með umsögn borgarstjórans í Reykjavík. Því fylgdi bréf slökkviliðsstjóra höfuðborgarsvæðisins, Jóns Viðars Matthíassonar, dags. 28. nóvember 2007. Þar bendir hann á þá skyldu að viðbragðsaðilar skulu samkvæmt 4. gr. hafa aðgang að öryggis- og fjarskiptakerfi. Og síðan segir orðrétt, með leyfi frú forseta: „Þótt tilgangur ákvæðisins sé góður og taka beri undir hann þá þarf að afmarka betur í hverju afgangurinn skuli fólginn og hvernig greiða skuli fyrir þann aðgang. Þá er nauðsynlegt að rýna betur í kostnaðaraukningu sveitarfélaga vegna þessa. Lagt er til að ríki og sveitarfélög sjái um aðgang viðbragðsaðila að kerfinu án þess að það endurspeglist í afnotagjöldum þeirra en á þann hátt verður best tryggð öflug notkun viðbragðsaðila á kerfinu. Einnig er nauðsynlegt að dómsmálaráðherra setji gjaldskrá fyrir víðtækari þjónustu til viðbragðsaðila og einnig fyrir afnotagjöld að öryggis- og fjarskiptakerfi samræmdrar neyðarsvörunar.“ Svo mörg voru þau orð. Það endurómar frá öllum sveitarfélögum og sambandi þeirra að verið sé að leggja fjárhagslegar byrðar á sveitarfélögin sem ekki hefur verið svarað með fjárframlögum eða tekjustofnum. Það er reyndar skoðun mín að þessi kostnaður ætti allur að vera á hendi ríkisins og í opinberum rekstri. Í breytingartillögum okkar leggjum við til að 1. mgr. 8. gr. verði breytt á þann veg að rekstur samræmdrar neyðarsvörunar verði á hendi ríkisins og við leggjum til að frumvarpið verði samþykkt með svohljóðandi breytingu, með leyfi frú forseta: „1. mgr. 8. gr. orðist svo: Rekstur vaktstöðvar samræmdrar neyðarsvörunar skal vera í höndum ríkisins.“ Frú forseti. Mælirinn er löngu fullur hvað það varðar að ríkið sé að varpa verkefnum yfir á sveitarfélög án tekjustofna. Þetta gerist vikulega á þinginu ef ég má segja svo. Það er að koma inn ótrúlegur fjöldi þar sem mætti kalla minni háttar tilskipanir frá Evrópusambandinu sem leggur skyldur á sveitarfélögin. Yfirleitt eru þær keyrðar hér í gegn orðalaust eða orðalítið og samþykktar. En það er nánast undantekning ef hugað er að fjárhagslegum hagsmunum sveitarfélaga í þessum efnum.

Hæstv. forseti. Frumvarp þetta gekk til allsherjarnefndar milli 2. og 3. umr. eins og þegar hefur komið fram. En meiri hluti nefndarinnar sá ekki tilefni til þess að gefa út framhaldsnefndarálit. Hins vegar vil ég áður en lengra er haldið geta þess að ég hef sem formaður nefndarinnar flutt eina minni háttar breytingartillögu sem liggur fyrir á sérstöku þingskjali, 985 þar sem um er að ræða orðalagsbreytingu sem ekki hefur neina efnislega eða á ekki hafa neinar efnislegar breytingar í för með sér. Þar er einungis lagt til að síðari málsliður 2. mgr. 2. gr. orðist svo: „Einnig er óheimilt að nota orðin „neyðarnúmer“ og „neyðarsímanúmer“ ein og sér eða í orðasamböndum um aðra starfsemi hér á landi en lög þessi kveða á um.“ Og þar er eiginlega bara verið að breyta og í eða, ef ég man rétt. Þetta er bara prófarkalestur í rauninni. En vegna ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar og þeirra sjónarmiða sem hann mælti fyrir og fram koma í framhaldsnefndaráliti hans og breytingartillögu vil ég geta þess að Neyðarlínan hf. hefur um allnokkurt skeið verið rekin sem hlutafélag. Það stafaði af því eins og menn þekkja upphaflega að ýmsir aðilar komu að þeim rekstri, tóku sig saman um þennan rekstur og stofnuðu um það hlutafélag, bæði opinberir aðilar og einkaaðilar. Hv. þingmaður gat þess réttilega að eignarhlutanum er þannig fyrir komið í dag að ríkissjóður á 73,6%, Reykjavíkurborg 10,5%, Landsvirkjun 7,9% og Orkuveita Reykjavíkur 7,9%. Mér vitanlega hafa ekki verið uppi hugmyndir um að breyta þessu eða selja bréf eða færa þau á milli aðila. Ég þekki það ekki og það kom ekki fram í nefndarstörfum. Það var eðlilegt að stofna um þetta hlutafélag í upphafi vegna þess að þar var verið að ná saman ýmsum aðilum að því verkefni og hlutafélagaformið er heppilegt form á slíkum rekstri þar sem fleiri en einn aðili koma saman. Ekki stendur til að breyta þessu. Reynslan af rekstrarforminu hefur verið góð. Ekkert hefur komið fram um að það hafi skapað vandræði í störfum Neyðarlínunnar að hafa þetta í hlutafélagaformi. Þess vegna taldi meiri hluti nefndarinnar enga ástæðu til að breyta fyrirkomulaginu. Ef ákvörðun er tekin um að breyta þessu er vissulega hægt að skoða það. Hins vegar hefur ekki komið fram nein þörf eða nauðsyn á að breyta því. Þetta hefur reynst ágætlega og engin vandamál sem mér er kunnugt um hafa komið fram vegna þess að um hlutafélagaform er að ræða. Ég get því ekki tekið undir þá breytingartillögu sem hv. þm. Atli Gíslason leggur fram og mælt er fyrir. Um þetta er í sjálfu sér ekki margt annað að segja. Aðrar athugasemdir hv. þm. Atla Gíslasonar lúta að mínu mati ekki sérstaklega að efnisatriðum frumvarpsins heldur fremur að fjárhagslegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga almennt. Ég held að ljóst sé að mikilvægt er, eins og kemur fram í 4. gr., að um samtengingu viðbragðsaðila sé að ræða, mikilvægt er að hafa þetta ákvæði þar inni. Ég sé ekki, þó að menn geti haft ýmsar skoðanir eins og kunnugt er á fjárhagslegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga almennt, að það breyti nokkru um hvernig þetta frumvarp er sett fram. Ég sé ekki fyrir mér að við mundum taka út þá skyldu sem er gert ráð fyrir í frumvarpinu. Ég ætla í sjálfu sér ekki að fara nánar út í það mál heldur legg áherslu á að frumvarpið nái fram að ganga í því formi sem það er eftir 2. umr. með þó þeirri smávægilegu lagfæringu sem ég gerði tillögu um.

Frú forseti. Ég vil aðeins koma inn á það sem þingmaðurinn nefndi stuttlega í ræðu sinni og var í raun viðbrögð við málflutningi hv. þm. Atla Gíslasonar um það sem varðar fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga. Nú vill svo til að í nóvember sl. var gefin út af hálfu ríkisstjórnarinnar, þ.e. forsætisráðuneytinu, dóms- og kirkjumálaráðuneytinu og skrifstofu Alþingis, Handbók um undirbúning og frágang lagafrumvarpa, grá bók, hálfgerð Grágás, sem á að vera einhver leiðarvísir til handa framkvæmdarvaldinu um það hvernig ganga eigi frá lagafrumvörpum og hvað eigi að koma fram í þeim. Á bls. 56 er m.a. birt samkomulag um kostnaðarmat lagafrumvarpa og stjórnvaldsfyrirmæla gagnvart sveitarfélögum. Þar segir skýrum stöfum: „Ríkisstjórn Íslands og Samband íslenskra sveitarfélaga staðfesta hér með eftirfarandi samkomulag um kostnaðarmat lagafrumvarpa og stjórnvaldsfyrirmæla sem hafa í för með sér kostnaðaráhrif fyrir sveitarfélögin.“ Samkvæmt þessu á sem sagt að meta kostnaðaráhrifin af hálfu allra ráðuneyta um öll stjórnarfrumvörp og reglugerðardrög. Eins og hv. þm. Atli Gíslason vék að koma nánast vikulega inn í þingið frumvörp sem ekki uppfylla þessi skilyrði sem stjórnvöld hafa sjálf sett sér um góðan undirbúning þingmála. Ég hlýt að spyrja hv. þingmann að því: Hverju sætir það að slíkt gerist hér skipti eftir skipti að ríkisvaldið hunsar eigið samkomulag og ekki er einu sinni gerð tilraun til þess í meðförum þingsins að gera einhverja bragarbót á handvömminni af hálfu ráðherranna? Spurningum um það hver kostnaðaráhrifin eru á sveitarfélögin er ekki svarað. Samband íslenskra sveitarfélaga er ekki einu sinni virt viðlits í þingnefndinni og reynt að kalla fram svör við þessum 

Hæstv. forseti. Ég get ekki svarað neinu varðandi undirbúning þessa lagafrumvarps en hitt get ég sagt að þau sjónarmið sem hv. þm. Atli Gíslason vitnaði í í umræðu áðan komu auðvitað fram í nefndinni. Hins vegar fæ ég ekki séð að það breyti neinu um efni þessa frumvarps eða gefi okkur tilefni til að afnema það ákvæði sem talið er leggja skyldur á sveitarfélögin, að þessar upplýsingar hafi ekki legið fyrir í upphafi málsins. Ég tel að menn eigi að hafa það í huga ef þeir ætla að ræða hér um fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga að gera það þá í tengslum við fjárlagaumræðu en ekki í tengslum við þetta frumvarp sem gerir aðeins þá eðlilegu kröfu að viðbragðsaðilar samtengist þannig að þetta mikilvæga öryggiskerfi haldist í lagi.

Frú forseti. Hér skiptir auðvitað máli að farið sé eftir því hvernig standa á að samningu lagafrumvarpa og að það samkomulag sem ríkið hefur gert sé virt. Það þýðir ekki endilega að einhver tiltekin frumvörp fái einhverja aðra mynd eða yrðu hugsanlega ekki afgreidd. Tilgangurinn er auðvitað sá að þessar upplýsingar liggi fyrir, að þingheimur, Alþingi, viti hvaða fjárhagslegar skuldbindingar það er að leggja á sveitarfélög í hverju einstöku máli sem það er að afgreiða og varða sveitarfélögin að verulegu eða öllu leyti. Það er auðvitað tilgangurinn með þessu samkomulagi og að þær upplýsingar liggi fyrir í umræðunni um hin fjárhagslegu samskipti ríkis og sveitarfélaga sem fara fram á öðrum vettvangi og í tengslum við umræðu um fjárlög, fjáraukalög o.s.frv. Best er að þær liggi fyrir sem fylgiskjal með frumvarpinu þegar það er lagt fram en að öðrum kosti ætti að gera þá kröfu að þær upplýsingar séu kallaðar fram í vinnunni í þinginu og þær komi t.d. fram í nefndaráliti frá nefndinni, að kallað hafi verið eftir þessum upplýsingum, þær liggi fyrir og svona sé það í pottinn búið að þetta muni kosta sveitarfélögin svo og svo miklar upphæðir. Það liggur þá fyrir og sveitarfélögin geta svo reynt að sækja það í samningum við ríkið um fjárhagsleg samskipti þeirra eða nefndin mælt með því að tekið sé tillit til þess á einhvern hátt eða ríkisvaldið hvatt til þess að semja við sveitarfélögin um það hvernig mæta eigi þessum kostnaði. Það er það sem ég er að gagnrýna í þessu tilfelli, ekki endilega að þær skyldur sem þetta frumvarp leggur á sveitarfélögin verði ekki til staðar heldur gagnrýni ég málsmeðferðina, málatilbúnaðinn og að þetta eru að mínu mati ekki vönduð vinnubrögð og alls ekki í samræmi við það sem ríkið hefur sagst ætla að gera og skrifað undir samkomulag við sveitarfélögin um að það muni gera.

Frú forseti. Það var tvímælalaust mikið framfaraspor þegar samræmd neyðarsímsvörun var tekin upp eða komst á á sínum tíma og þeir aðilar sem beittu sér fyrir því og tóku sig saman um það eiga þakkir skildar. Ég held að fólk átti sig ekki alltaf á því og eðlilega, þeir sem ekki lenda í því að þurfa að nota þessa þjónustu, hversu gríðarlega mikilvægt er að hún sé ekki bara til staðar og augljóslega skilvirk - enda er það fyrirkomulag að segja má alls staðar orðið notað í þróuðum samfélögum að þar sé um einn aðila að ræða, eitt númer, alþjóðlegt staðlað númer - heldur sé þjónustan á bak við fagleg, að hún sé veitt fumlaust og skjótt og það sé fagfólk sem sinnir henni. Með öðrum orðum, það er gríðarlega mikilvægt að þarna sé vel þjálfað reynt fólk, að þarna sé ekki mikil starfsmannavelta og ekki mikið los á hlutunum. Ég tel að breyttu breytanda vísi þetta allt í þá átt að heppilegast sé að einn aðili sé ábyrgur fyrir þessu verkefni og hafi það á sinni hendi - ríkið. Auðvitað eru svo þarna undirstofnanir sem eru á verksviði sveitarfélaganna eins og slökkvilið. Engu að síður er það þannig að ríkisvaldið ber yfirábyrgð á eiginlega öllum þeim þáttum sem lúta að öryggi fólks og samræmir þá hluti þó að fjölmargir aðilar leggi síðan sitt af mörkum þegar kemur út í aðgerðirnar, hvort sem það er slökkvilið, björgunarsveitir, sjúkraflutningamenn, lögregla eða hverjir það eru. Það vill svo til að undirritaður hefur sjálfur lent í því að eiga sína línu við lífið í gegnum starfsmann þessarar stofnunar í eins og hálfa klukkustund og ég held að ég geti alveg borið um það hversu gríðarlega miklu máli það skiptir að þá sé á hinum endanum faglegur aðili, vel þjálfaður, sem leysir það vandasama verk vel af hendi að halda sambandi við þann sem í hlut á, samtímis því að skilaboðunum er komið af stað áleiðis í kerfinu og menn kunni sitt fag. Mér finnst einkavæðingar- eða einkarekstrarveikin bera menn algerlega ofurliði þegar þeir ætla að ganga þannig frá þessu í lagatexta eins og hér er gert að þetta skuli vera í hlutafélagaformi. Þau rök finnst mér fátækleg að þetta hafi verið samstarf opinberra aðila og einkaaðila á sínum tíma þegar litið er til þess hverjir standa fyrir starfseminni í dag. Það eru allt opinberir aðilar, ríkið, stærsta sveitarfélag landsins og tvö stór orkufyrirtæki sem leggja þarna af mörkum, annað í 100% eigu ríkisins, hitt sameignarfélag í 100% eigu sveitarfélaga, og þá er ekki miklum einkarekstri orðið til að dreifa. Auðvitað mætti þá byrja á að spyrja: Væri þó a.m.k. ekki skref í rétta átt að þetta væri opinbert hlutafélag og væri nokkuð því til fyrirstöðu þegar aðilarnir eru þessir? Með því er ég þó ekki að segja að lagaramminn um opinber hlutafélög sé fullnægjandi. Hann er allt of veikur að mínu mati og það er nánast nafngift en ekki mikið inntak sem í því er fólgið þó að það færi málin að vissu leyti í átt til sviðs hins opinbera rekstrar og nær upplýsinga- og stjórnsýslulögum og öðru slíku. Það sem er undarlegt er að menn skuli banna að þetta gæti verið á öðru formi. Látum vera að það væri haft opið og það væri þá sagt eins og Neyðarlínan sjálf mun leggja til að þetta geti eftir atvikum verið í hlutafélagaformi. En að það skuli vera svo að það sé bannað, t.d. að færa þetta inn í hefðbundinn ríkisrekstur, finnst mér alveg ótrúleg þrengsli, verð ég að segja. Ég heyri engin rök hjá formanni nefndarinnar fyrir því að ekki mætti koma til móts við breytingartillögu minni hluta allsherjarnefndar í þeim efnum eða a.m.k. mætast á miðri leið og banna það ekki að þarna gæti orðið breyting á og ríkið yfirtæki þetta verkefni, t.d. í tengslum við einhverjar breytingar í samskiptum aðila, ríkis og sveitarfélaga o.s.frv. Þarna eru ekki stórir fjármunir á ferð en oft er rætt um það að fara yfir hlutina þegar einhver breyting er að verða á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og það gæti t.d. gerst í slíkum tilvikum að það væri sniðugt að ríkið byðist, gegn einhverju öðru, til að taka það alfarið að sér og kosta rekstur samræmdrar neyðarsvörunar, sem ég held að væri auðvitað langeðlilegasti hluturinn. Það má líka spyrja hvort mikið samræmi sé í þessu máli og því sem er einnig á dagskrá á sviði almannavarna þar sem stefnan er öll í gagnstæða átt, að taka hlutina frá sveitarfélögum og færa þá alla undir ríkið eða forræði þess, ríkislögreglustjóra og það batterí. Ég held að það sé mjög mikilvægt líka að hafa í huga og muna, eins og hv. þm. Atli Gíslason rakti mjög vel í ræðu sinni og rekur í framhaldsnefndaráliti minni hluta allsherjarnefndar, hvers eðlis þessi starfsemi er. Ef það er eitthvað sem mér finnst eiga að vera handan allrar hugsunar um einkarekstur og einkagróða þá er það rekstur neyðarsvörunar því varla ætla menn að fara að rukka inn gjöld, það væri a.m.k. handleggur að ná því inn í þeim tilvikum sem illa fer, af þeim sem leita þarna aðstoðar. Það er eiginlega svo fáránlegt að vera með bollaleggingar af því tagi að það hálfa væri nóg. Þetta á auðvitað að reka fyrir opinbert fé og þarna erum við ekki að tala um neinn slíkan umtalsverðan kostnað að það þurfi að fæla neinn frá. Mér finnst líka miklu eðlilegra að þeir misjafnlega settu aðilar sem tengjast starfseminni, sem eru sveitarfélög eða stofnanir þeirra, frjáls félagasamtök og hjálparaðilar, séu allir jafnsettir gagnvart því að ríkið er þarna á endanum, ber kostnaðinn og tryggir þessa þjónustu og leggur þar með af mörkum í þágu öryggis borganna við þessar aðstæður. Ég tek mjög undir það að þessu þarf að breyta í frumvarpinu og ég verð að segja alveg eins og er að ég hefði helst viljað sjá að menn gerðu eina tilraun enn til að ná saman um þetta mál í hv. allsherjarnefnd, því að það er eiginlega dálítið dapurlegt ef menn þurfa að fara að afgreiða einn þátt þessa máls eða kannski tvo í ágreiningi. Það ætti ekki að þurfa að vera einhver pólitískur eða efnislegur ágreiningur uppi um mál af þessu tagi. Ég held líka að það sé að mörgu leyti í þágu þess sem ég byrjaði á að nefna, sem snýr að stöðugleika og festu í þessari starfsemi, að þetta væru fastráðnir opinberir starfsmenn að öllu leyti á skilmálum hins opinbera vinnumarkaðar og innan hins opinbera rekstrarsviðs þannig að lög um réttindi og skyldur starfsmanna ættu þarna við vegna líka þess að þessir starfsmenn meðhöndla viðkvæmar trúnaðarupplýsingar. Þarna þarf að hafa ákvæði um trúnað og ákvæði um meðferð og geymslu upplýsinga og förgun upplýsinga og annað í þeim dúr. Það hafa reyndar verið einhver brögð að ásókn í að hagnýta upplýsingar úr þessu kerfi. Fjölmiðlar hafa sótt mjög á - um það er mér fullkunnugt - um að fá að draga upplýsingar út úr kerfinu, matreiða þær og gera þær að krassandi söluvöru. Ég er ekki viss um að það sé alltaf þægileg staða sem upp getur komið hjá þeim sem í hlut eiga og eru settir í þá aðstöðu að þurfa að fara að svara því hvort þeir gefi samþykki sitt fyrir slíku og annað í þeim dúr. Þarna er á ýmsan hátt um starfsemi að ræða sem mörg og mismunandi rök, rök úr ólíkum áttum getum við sagt, hníga að því sama að það sé langgæfulegast að hafa tryggilega um þetta búið innan lagaramma hins opinbera rekstrar. Stjórnsýslu- og upplýsingalög geta að sjálfsögðu komið hér við sögu, þ.e. í báðar áttir, og lög um meðferð persónuupplýsinga. Allt þetta þarf að hafa í huga og svo náttúrlega réttaröryggi þeirra sem leita til Neyðarlínunnar og ég hef minnst á, t.d. í sambandi við meðferð trúnaðarupplýsinga í framhaldinu. Helst hefði ég viljað sjá það, frú forseti, að við gætum gert hlé á þessari umræðu meðan hún er opin og enn er svigrúm til að flytja breytingartillögur. Ef ekki er, eins og mér heyrðist því miður á formanni allsherjarnefndar, hljómgrunnur fyrir því að samþykkja tillögu minni hlutans, gætum við kannski rætt breytingar, eitthvert annað orðalag á 1. mgr. 8. gr. sem betri samstaða gæti orðið um, t.d. því að fara að ósk Neyðarlínunnar sjálfrar um að hafa þetta opið, hafa þetta valkvætt. Með því er ekki verið að segja að það verði endilega horfið frá núverandi rekstrarformi, alla vega ekki í bráð, en það væri a.m.k. ekki bannað að gera það ef sú kynni að verða niðurstaðan einhvern tíma. Mér þætti vænt um ef hv. formaður allsherjarnefndar gæti komið upp og fært fram einhver einustu haldbær rök fyrir því að það þurfi að vera bannað að rekstrarformið gæti verið annað en hlutafélag. Ég hefði mjög gaman af því að heyra hver þau rök væru. Lengi skal manninn reyna. Það kann vel að vera að hv. þm. Birgir Ármannsson sé svo öflugur að hann geti hugsað upp einhver rök sem haldi vatni en ég á voðalega erfitt með að sjá þau og býst, satt best að segja, ekki við því að þau verði beysin nema þau séu þá handan raunvísindanna og komin yfir á eitthvert trúarlegt stig, að þetta verði að vera svona, þetta eigi að vera svona, það séu einhverjar æðri tilskipanir sem geri það að verkum að svona skuli þetta vera.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Atli Gíslason nefndi í framsöguræðu sinni að menn mættu ekki vera blindaðir af kreddum og ég bið samflokksmenn hans að hafa það í huga þegar við ræðum þessi mál. Við höfum haft hlutafélagaform á þessum rekstri um langt skeið, það hefur reynst vel, það hefur ekki valdið vandræðum að hafa það rekstrarform á. Það er ekki afstaða ríkisstjórnarflokkanna eða meiri hlutans í allsherjarnefnd, sem reyndar samanstendur af öllum öðrum en Vinstri grænum, að tilefni sé til að breyta þessu rekstrarformi og því er alveg ástæðulaust að fara að tillögu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í þessu efni. Það er sjálfstæð ákvörðun að breyta þessu úr hlutafélagaformi í ríkisstofnun, sem tillaga Vinstri grænna gengur væntanlega út á. Hún er ekki á borðinu hjá ríkisstjórninni eða stjórnarflokkunum og því alveg ástæðulaust að hafa orðalag þessara laga eitthvað óljóst um það í hvers konar rekstrarformi þetta eigi að vera. Ég er þeirrar skoðunar að ef sú ákvörðun yrði tekin að þetta ætti að vera ríkisstofnun eða ríkisfyrirtæki þyrfti til þess skýr lagafyrirmæli og þar með hvort sem er breytingar á þessum lögum. Ég hygg því að það sé ótækt að reka ríkisstofnun á grundvelli jafnóljóss ákvæðis eins og heimildarákvæðis til þess að reka þetta í hvaða formi sem er. 

Frú forseti. Það eru að sjálfsögðu engin rök fyrir því að það verði að banna að rekstrarformið geti verið annað að núverandi ríkisstjórn hafi ekki áform um að breyta þessu,  Talandi um kreddur þá held ég að engin deila sé um hvorum megin kreddan liggur hér. Hún liggur hjá hv. þm. Birgi Ármannssyni og þeim sem ætla að reyna að telja okkur trú um að það verði að banna að rekstrarformið sé annað en hlutafélag. Við erum alveg til viðræðu um það hér, þó að við séum þeirrar skoðunar að eðlilegast sé að þetta sé ríkisrekstur, og að því ætti að vinna, að mætast á miðri leið og hafa þetta bara valkvætt opið. Fyrir því eru ein góð og gild rök þó svo að ríkisstjórnin hafi ekki áform um að þetta breytist - og eru það mikil tíðindi að þetta stórmál skuli hafa verið á borðum ríkisstjórnarinnar eða ríkisstjórnanna - það yrði þó a.m.k. ekki bannað samkvæmt lögum að hefja undirbúning að breytingum ef okkar leið yrði farin, ef leið Neyðarlínunnar yrði farin. Hvernig verður litið á það ef lögin standa svona, að það verði bannað að þetta sé í öðru formi en hlutafélagaformi? Menn munu líta svo á að þeir hafi ekki heimild til þess svo mikið sem skoða það eða fara að undirbúa það að einhverjar breytingar gætu orðið þarna á. Hlutafélög eru góð til síns brúks, alveg prýðilegt form í rekstri, einkahlutafélag fyrir lítinn rekstur hóps manna eða fjölskyldna og stærri almenningshlutafélög, sérstaklega ef myndarlega er að þeim staðið og þau heiðarlega rekin í stærri rekstur, en þau eiga ekki alls staðar við. Á hlutafélagaformið sérstaklega við þegar ríkið, Reykjavíkurborg, Landsvirkjun og Orkuveitan eiga saman í félagi? 

Hæstv. forseti. Það sem ég er að vekja athygli á í þessu sambandi er það að mér finnst að í lagatexta af þessu tagi eigi að vera skýrt í hvaða rekstrarformi viðkomandi starfsemi er, að það eigi ekki að vera óljóst. Ef þetta væri ríkisstofnun þyrfti að koma með skýrum hætti fram í lögunum að þetta ætti að vera ríkisstofnun. Ekki er hægt að stofna ríkisstofnanir öðruvísi en þær grundvallist á lögum þannig að sú ákvörðun að breyta þessu úr núverandi fyrirkomulagi hlutafélags í ríkisstofnun krefðist lagabreytingar hvort sem er þannig að það að hafa þetta eitthvað opið í lagatextanum er ótæk leið að mínu mati. Ég er þeirrar skoðunar að mjög góð reynsla sé af þessu fyrirkomulagi og tel því ekki tilefni til þeirrar breytingar sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon talar fyrir, ég tel alveg ástæðulaust að hafa þær áhyggjur sem hann og hv. þm. Atli Gíslason hafa látið í ljós vegna þessa félagaforms. Ég bendi á að einhver millileið sem felst í óljósu orðalagi í frumvarpstextanum er að mínu mati ófullnægjandi grunnur undir breytingu á rekstrarformi stofnunarinnar. Ef menn vilja breyta þessu í ríkisstofnun kemur það með skýrum hætti fram í lagafrumvarpi eða lagatexta, ekki með einhverjum óljósum hætti þar sem ekki er tekin afstaða til þess hvort viðkomandi stofnun eða fyrirtæki eigi að vera ríkisfyrirtæki eða hlutafélag.

Frú forseti. Það getur vel verið að menn mundu kjósa að gera einhverjar breytingar á lögunum samtímis því að þetta yrði gert að hefðbundnum ríkisrekstri. Munurinn er sá að ef málið yrði afgreitt í þá veru sem við tölum fyrir yrði það a.m.k. ekki bannað. Ég tel að besta orðalagið hér væri á þann veg, og mér finnst þetta ekki skýrt eins og hv. þingmaður reynir að halda fram - alltsvo hvar liggur ábyrgðin nákvæmlega í þessu tilviki? Ég tel að þarna ætti að standa: Rekstur vaktstöðvar samræmdrar neyðarsvörunar skal vera á ábyrgð ríkisins, þannig að það sé ljóst að ríkið ber yfirábyrgð á því að þessi þjónusta sé veitt og að hún sé til staðar. Til málamiðlunar gæti ég alveg sæst á, eða teldi það a.m.k. til verulegra bóta, að þar stæði: Rekstur vaktstöðvar samræmdrar neyðarsvörunar skal starfræktur á ábyrgð ríkisins en heimilt er þó að hafa reksturinn í höndum hlutafélags o.s.frv. Þá er ábyrgðin skýr, ríkið ber ábyrgð á því að þessi starfsemi sé til staðar. Segjum nú að einhverjir aðilar að hlutafélaginu vilji losna, segi: Við lítum ekki lengur á það sem okkar skyldu að eiga bundið fé í hlutafélagi um þetta mál. Hver ætlar þá að vera ábyrgur, hver ætlar að leysa hlutinn þeirra til sín? Ætli það yrði ekki ríkið? Auðvitað ætti það að vera skýrt í lagatextanum. Segjum svo að þeir mæti allir á morgun, Reykjavíkurborg, Landsvirkjun og Orkuveitan, og segi: Við viljum út. Hvað ætla menn að gera? Ætla menn að leggja starfsemina niður, leysa upp hlutafélagið, á að fara að reyna að selja einhverjum öðrum hlutinn o.s.frv.? Ætli þetta sé nú endilega eins skýrt, vandað og þaulhugsað og hv. þingmaður vill vera láta? Mér finnst ekki nógu skýrt um þetta búið, ég tel að það eigi að vera algerlega kristaltært að ríkið stendur á bak við þetta, ber ábyrgðina á og tryggir að þessi starfsemi verði til staðar, 

Frú forseti. Ég ætla aðeins að blanda mér í þá umræðu sem hér fer fram um það ágæta frumvarp sem hér er til umræðu um samræmda neyðarsvörun. Ég vil byrja á að hnykkja á því sem ég sagði hér áðan í andsvörum við hv. formann allsherjarnefndar, hv. þm. Birgi Ármannsson, og lýtur að samskiptum við sveitarfélögin. Ég tel að hér sé enn eitt dæmið um að farið sé á svig við það samkomulag sem fyrir liggur milli ríkis og sveitarfélaga um það hvernig meta eigi kostnaðaráhrif af stjórnvaldsfyrirmælum og lagafrumvörpum, reglugerðum o.s.frv. Ég tel þetta mjög bagalegt og hef fjallað um það í tengslum við önnur mál sem hér hafa komið inn. Hv. þm. Atli Gíslason orðaði það þannig hér áðan, og ég tók undir það, að nánast í hverri viku kæmu lagafrumvörp inn með þessum hætti þar sem ekki er uppfyllt samkomulag sem ríkið hefur sjálft gert og skrifað undir fyrir sína hönd ásamt Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Það tel ég mjög bagalegt. Annað mál sem hefur orðið talsverð umræða um er ákvæði 8. gr. um að rekstur vaktstöðvar samræmdrar neyðarsvörunar skuli vera í höndum hlutafélags um rekstur slíkrar stöðvar. Óneitanlega vekur nokkra athygli að orðalagið skuli vera með þeim hætti að það skuli bundið niður að það þurfi nauðsynlega að vera hlutafélag sem sér um þennan rekstur. Talað var um það hér áðan að einhverjar kreddur væru í gangi í umræðunni um rekstrarform en ég held að öllum sé ljóst að um er að ræða opinbera starfsemi sem óneitanlega verður á ábyrgð opinberra aðila. Hvernig svo sem færi með hugsanlegt hlutafélag sem hefði þennan rekstur á sínum herðum er óhjákvæmilegt að hið opinbera axli ábyrgð á starfseminni sem þarna fer fram. Þetta kemur m.a. fram í umsögnum sem um þetta mál hafa verið skrifaðar og fylgja gögnum nefndarinnar. Ríkislögreglustjóri segir m.a. í umsögn sinni, með leyfi forseta: „Ríkislögreglustjóri telur mikilvægt með hliðsjón af eðli starfseminnar að forræði félagsins sé á hendi íslenska ríkisins.“ Þetta segir í umsögn ríkislögreglustjóra, hann vísar sem sagt til eðlis starfseminnar og telur eðlilegt og mikilvægt að forræðið sé á hendi íslenska ríkisins. Þessu sjónarmiði hefur ekki verið svarað, hvorki af hálfu hv. þm. Birgis Ármannssonar, eftir því sem ég best fæ séð við að hlaupa yfir gögn málsins, né í nefndaráliti. Þá er spurningin: Var fjallað sérstaklega um þetta efni á fundum nefndarinnar, tók hún þetta sjónarmið fyrir á fundum sínum og varð það niðurstaða hennar að ekki þyrfti að taka tillit til þessa sjónarmiðs eða er nefndin einfaldlega ósammála því? Mér finnst mikilvægt að menn geri grein fyrir afstöðu sinni til þessa álitaefnis. Í raun og veru kemur sama sjónarmið fram í umsögn Neyðarlínunnar sjálfrar þar sem beinlínis er lagt til að orðalagið sé ekki með þeim hætti sem er í 8. gr. frumvarpsins. Í þeirri umsögn segir: „Þarna mætti vera „getur verið í höndum hlutafélags“.“ Neyðarlínan sjálf bendir sem sagt á það, og vísa væntanlega þar til eðlis þjónustunnar, að ekki eigi að negla það niður að þetta skuli vera í höndum hlutafélags. Í raun og veru kom skýrt fram, fannst mér, t.d. í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar - hann spurði: Hver mun axla ábyrgðina ef hlutafélagið er ekki lengur til staðar eða með þeim hætti sem lagt er upp með? Verður það ekki ríkið sem tekur þá við þessum rekstri alfarið? Hér hefur einnig komið fram að þeir aðilar sem standa að Neyðarlínunni í dag eru allt opinberir aðilar. Ríkið sjálft er með um 3/4 eignarhlut og síðan eru þar aðrir opinberir aðilar. Að binda það niður að þetta skuli vera í höndum hlutafélags, ekki einu sinni opinbers hlutafélags, er kredda ef eitthvað er kredda í þessu máli. Það er eins og menn hafi bitið það í sig að allt sé fengið með því að búa til hlutafélag um svona starfsemi. Ég er þeirrar skoðunar að þetta sé starfsemi sem hentar alls ekki til slíks. Ég tek undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, hlutafélög eru að sjálfsögðu ágæt til síns brúks þar sem þau eiga við en í eðli hlutafélaga liggur að eignarhaldinu er skipt í hluti sem eðli máls samkvæmt ganga kaupum og sölum, það er eðli hlutafélaga. Hlutafélagaformið er því hentugt í starfsemi þar sem það á við, þar sem eðlilegt er að hlutir geti gengið kaupum og sölum. Ekki er verið að tala um það hér, vænti ég, eða hvað? Mér finnst að menn hafi dottið í pytt, meiri hlutinn, bæði af hálfu ráðherra, sem flytur málið, og meiri hlutinn í nefndinni. Menn eru fastir í einhverjum hlutafélagavæðingarpytt eins og það rekstrarform eigi að ná út yfir gröf og dauða alveg sama hvaða starfsemi um er að ræða. Ég held að engum detti í raun og veru annað í hug en að hið opinbera mun alltaf þurfa að axla ábyrgð á starfsemi af þessu tagi hvernig sem allt fer að öðru leyti. Ég hvet hv. þm. Birgi Ármannsson og aðra nefndarmenn í allsherjarnefnd til þess að hugsa þetta mál örlítið betur og þá m.a. með hliðsjón af því hvort ekki sé hægt að breyta orðalaginu í þessari grein, t.d. með þeim hætti sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon lagði til eða með þeim hætti sem lagður er til á sérstöku þingskjali og hv. þm. Atli Gíslason hefur flutt við þessa umræðu.

Frú forseti. Ég sé mig knúinn til þess að taka til máls í umræðu um frumvarp um samræmda neyðarsvörun og vekja athygli á nokkrum atriðum í því, sérstaklega það skilyrta ákvæði að þetta skuli vera hlutafélag. Ég sit í fjárlaganefnd Alþingis fyrir þingflokk Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og þar hafa ítrekað komið á borð vandkvæði varðandi fjárhag og fjárreiður, rekstur og umgjörð opinberra hlutafélaga. Þarna er um að ræða hlutafélög sem eru að meiri hluta í eigu ríkisins eða að öllu leyti, eru að langmestu leyti á framfæri Alþingis eða fá fjárveitingar sínar í gegnum það en geta þrátt fyrir það rekið fjárhag sinn og starfsemi utan við öll eftirlitskerfi og aðkomumöguleika Alþingis. Það hafa ítrekað komið fram mjög alvarlegar athugasemdir af hálfu Ríkisendurskoðunar með skipan þessara mála. Það hefur verið bent á að þessi hlutafélagavæðing á opinberri þjónustu, á opinberum verkefnum, sé alvarlegasta meinsemd sem sé að grafa um sig á íslenskri opinberri fjármálastjórn. Ég get nefnt dæmi. Ég hef því miður ekki, frú forseti, skýrslur Ríkisendurskoðunar hér en ég spyr formann nefndarinnar, formann allsherjarnefndar hv. þm. Birgi Ármannsson, hvort umsagna Ríkisendurskoðunar varðandi þetta mál hafi verið leitað. Það er dapurlegt ef við fáum og Alþingi fær reglulega skýrslur og ábendingar frá Ríkisendurskoðun ef ekkert er svo gert með það. Ég hefði talið mjög fróðlegt að heyra viðhorf Ríkisendurskoðunar varðandi umrætt mál því mér sýnist að allar reglur í kringum stofnun hlutafélags á samkeppnismarkaði séu hér brotnar. Þegar hlutafélag er stofnað þá er það hlutafélag um rekstur á samkeppnismarkaði. Því eru settar almennar reglur um starfsemi og reglur um hvernig skuli hátta arðsemiskröfum, útdeilingu arðs o.s.frv. Það hentar vel í almennum atvinnurekstri. Ég krefst þess því að hv. formaður allsherjarnefndar svari því hvort umsagnar Ríkisendurskoðunar hafi verið leitað og hvort nefndin hafi kynnt sér þær alvarlegu aðfinnslur sem hafa komið fram í skýrslum stofnunarinnar á undanförnum missirum varðandi þetta rekstrarform á opinberri þjónustu, á opinberu fyrirtæki. Ég tel það mjög til vansa ef svo er ekki og ég vona að ég hafi rangt fyrir mér í því og að formaður nefndarinnar hafi kannað þetta. En það er mjög til vansa ef við fáum hér ár eftir ár aðfinnslur og ábendingar frá Ríkisendurskoðun sem síðan er ekkert gert með. Í 4. gr. er kynnt að öllum viðbragðsaðilum sé skylt að tengjast vaktstöð samræmdrar neyðarsvörunar, þ.e. að tengjast rekstri og starfsemi þessa hlutafélags. Þetta hlutafélag er það eina á markaðnum og því er engin samkeppni í sjálfu sér en samkeppni er forsenda þess að maður stofni hlutafélag um rekstur af þessu tagi eða öðru, atvinnurekstur. Þar á það vel heima en ekki í opinberri grundvallarþjónustu í öryggismálum þjóðarinnar. Í 4. gr. er þar af leiðandi grunnþáttur hlutafélagsformsins brotinn að mínu mati og hér er því fullkomin lögleysa á ferð, þ.e. þessi blinda trú á að allt skuli bundið í hlutafélögum. Hlutafélög eru góð þar sem þau eiga við en það á ekki að misnota hlutafélagaformið eins og verið er að gera í umræddu frumvarpi. Mér þætti líka fróðlegt að vita og vona að hv. formaður allsherjarnefndar heyri orð mín:  En ég veit það að með hliðstæð fyrirtæki, t.d. Flugstoðir þar sem hlutafélag var stofnað um starfsemi sem er nánast alfarið fjármögnuð af ríkinu og ber þar gríðarlega mikla ábyrgð gagnvart opinberri þjónustu ríkisins þá fær það fyrirtæki að valsa nánast frjálst um, er áskrifandi að fjármagni frá ríkinu en ríkið og ríkisstofnanir fjárlaganefnd og aðrir aðilar geta ekki beitt því eftirliti sem þarf og ber lögum samkvæmt. Ég hélt að það væri að myndast sátt og skilningur á því að það að stofna hlutafélag um rekstur og þjónustu ríkisins væri fíflagangur, að menn væru að átta sig á að þetta væri á villigötum og stæðist ekki einu sinni almenn lög. Ég vil því ítrekað spyrja hvort búið sé að setja þessu fyrirtæki arðsemiskröfur eins og ber að gera varðandi hlutafélög. Ég er ekki að leggja það til að þetta fyrirtæki eigi að fara að stunda slíkt en ef opinber neyðarþjónusta af þessu tagi er sett inn í form um hlutafélög, þó að það heiti ohf., þá ber að uppfylla þessi hin ýmsu skilyrði. Ég vil líka spyrja formann allsherjarnefndar, af því að þingmaðurinn hefur verið svo blindur á að það verði að binda þetta í hlutafélagareksturinn, hvort hann hafi kynnt sér hvernig starfsemi og rekstri annarra hlutafélaga í opinberri eigu er háttað, t.d. Flugstoða, og hver hamingja sé með það rekstrarform gagnvart opinberri stjórnsýslu, gagnvart eftirlitsaðilum með fjárlögum hins opinbera. Það er sko engin sæla um það. Á þetta hefur Ríkisendurskoðun einmitt bent svo rækilega í skýrslum sínum, í ábendingum og athugasemdum til Alþingis  Þessu vil ég koma á framfæri, frú forseti, og ég vísa til starfa minna í fjárlaganefnd, í fjárstjórn ríkisins en þar birtist svo rækilega í hvers konar ólestri hún er gagnvart þessum rekstrarformum. Og hv. þm. Birgi Ármannssyni ætti að vera þetta vel kunnugt, hvers konar vandamál það er í fjársýslunni og í fjármálastjórninni með þessi opinberu hlutafélög sem eru ein á markaðnum með grundvallarþjónustu af hálfu hins opinbera og fá meiri hluta fjármagnsins þar. Áframhald á þessari braut, þar sem þetta form með grunnþátt öryggismála á að ríkja, neyðarsímsvörun sem allir eiga að vera tengdir og treysta á og allir vilja grípa til þegar á þarf að halda, ekki bara þegar samkeppnisaðilanum hentar það gengur ekki. Það má vel vera að stjórnarliðunum finnist þetta málþóf. Það er það ekki, þetta snýst um grundvallaratriði í fjársýslu ríkisins og þó að það hafi verið farið með það af léttúð á undanförnum árum þá finnst mér vera komið nóg. Ég veit að formaður fjárlaganefndar hefur fjarvist í dag en ég hefði viljað heyra t.d. varaformann fjárlaganefndar blessa þessa aðgerð og hlutafélagavæðingu eða slíkt hlutafélagsform á öryggisþjónustu, hafandi verið í fjárlaganefnd og heyrt þær alvarlegu athugasemdir sem þar hafa komið fram og ábendingar um hversu vitlaust og vanhæft þetta rekstrarform er gagnvart opinberri þjónustu sem fær fjármagn frá ríkinu. Frú forseti. Ég hef lagt hér fram nokkrar spurningar sem ég sem fulltrúi í fjárlaganefnd tel að ég eigi að fá svör við áður en þessu máli er haldið áfram. Ég legg reyndar til eða mundi meta það af svörum formanns allsherjarnefndar, hvernig hann getur rökstutt og svarað því sem ég hef hér spurt um, en annars legg ég til að umræðunni um þetta mál verði frestað og frekari upplýsinga um það aflað áður en það er keyrt lengra á þennan hátt.

Herra forseti. Erindi mitt í þennan ræðustól er að spyrja um afdrif fyrirspurnar sem útbýtt var í þinginu 2. apríl síðastliðinn. Fyrirspurnin fjallar um ferðalög, utanferðir ráðherra frá myndun núverandi ríkisstjórnar. Ég spyr í þessari fyrirspurn og óska skriflegra svara meðal annars um það hversu oft hver ráðherra ríkisstjórnarinnar hefur verið í útlöndum, farið til útlanda í opinberum erindagjörðum, hvert sé tilefni ferðarinnar, hversu margir hafa verið í fylgdarliði og svo framvegis. Loks spyr ég um heildarkostnað. Herra forseti. Hér eru tólf ráðherrar, tólf ráðuneyti. Mér er kunnugt um að allflest ef ekki öll ráðuneytin hafa fyrir löngu skilað svörum við þessum fyrirspurnum til forsætisráðuneytisins. Ég hef margítrekað spurt eftir því hér frammi á þingfundaskrifstofu hverju það sæti að svar sé ekki komið við þessari fyrirspurn og ég veit að nokkur ráðuneyti hafa nú þegar sent svör sín til fjölmiðla en þó ekki öll. Þau hafa sent þau sem sagt bæði til forsætisráðherra og til fjölmiðla. En sum ráðuneyti hafa bara sent þetta til forsætisráðuneytisins. Mér finnst þetta, herra forseti, ekki nógu gott verklag og alls ekki í 

Forseti hefur ekki svör á reiðum höndum eins og ég veit að hv. þingmaður skilur. En forseti mun koma þessum athugasemdum á framfæri í því skyni að fyrirspurninni verði svarað.

Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Álfheiði Ingadóttur þegar hún var að vekja máls á því hversu lengi hefur dregist að svara ýmsum fyrirspurnum. Ég tók sjálfur þetta mál hér upp fyrir ekki mjög löngu síðan og vakti máls á því hversu mörgum fyrirspurnum væri ósvarað og að það hefði dregist oft lengi. Sjálfur gerði ég athugasemd við að ég á hér fyrirspurn frá því í febrúarmánuði síðastliðnum til forsætisráðherra sem mér skilst reyndar af embættismönnum þingsins að sé hér einhvers staðar í prentvélinni í húsinu og það standi til að dreifa svari við hér á hverri mínútu. Engu að síður er þetta auðvitað allt of langur tími og miklu lengri tími en þingsköpin gera ráð fyrir og mér finnst eðlilegt að þessi vinnubrögð séu tekin til frekari umræðu á vettvangi stjórnar þingsins.

Herra forseti. Ég þakka kærlega fyrir það og treysti því að hæstv. forseti taki þetta mál upp. Ég tek undir það sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson sagði áðan, að því miður er þetta ekki eina dæmið um að það dregst úr hömlu að svara fyrirspurnum. Veit ég vel að þessi fyrirspurn er kannski ekki mjög einföld. Hins vegar eiga svör við henni að sjálfsögðu að liggja fyrir í öllum ráðuneytum og gera það eftir því sem ég best veit.

Herra forseti. Við tökum nú til við að ræða aftur frumvarp til laga um samræmda neyðarsvörun sem hér var á dagskrá fyrr í dag. Þar var nokkuð til umræðu og einkum og sér í lagi orðalag 8. gr. um rekstrarform eða fyrirkomulag þessarar starfsemi. Ég leyfði mér þar að reifa munnlega mögulega breytingu sem mér finnst að ætti að geta orðið grundvöllur sátta miðað við þá umræðu sem hér hafði farið fram, þær breytingartillögur sem fyrir liggja og svör formanns allsherjarnefndar þar um, þar sem vísað var meðal annars til þess að reksturinn væri í hlutafélagi í dag og að því stæðu tilteknir aðilar og að það fyrirkomulag hefði gefist vel. Okkar gagnrýni hefur ekki síst snúið að því að okkur finnst óeðlilegt að bannað sé með lögum að opna möguleikana á annars konar rekstrarfyrirkomulagi og aðilinn sjálfur sem málið varðar, þ.e. Neyðarlínan eða miðstöðin, bendir á þann möguleika í umsögn sinni að þetta verði haft valkvætt, það sé sem sagt opið að hafa þetta í hlutafélagi en því ekki endilega slegið föstu að svo þurfi að vera. Aðrir aðilar, eins og ríkislögreglustjóri, benda á mikilvægi þess að ábyrgð ríkisins í þessu sambandi sé fortakslaus, það sé ljóst að þessi starfsemi skuli fara fram eða henni skuli haldið úti og að ríkið þurfi að bera þar ábyrgð. Ég ímynda mér að þetta mætti þá leysa á þann hátt, eins og ég hef síðan flutt breytingartillögu um á þingskjali 1052, að 1. málsl. 1. mgr. 8. gr. orðaðist eitthvað á þessa leið, með leyfi forseta: „Rekstur vaktstöðvar samræmdrar neyðarsvörunar skal starfræktur á ábyrgð ríkisins en heimilt er að hafa reksturinn í höndum hlutafélags um rekstur slíkrar stöðvar í samstarfi við aðra opinbera aðila.“ Ég viðurkenni að þetta er ekki á neinni sérstakri gullaldaríslensku, herra forseti, en ég held að þetta skiljist alveg og merkingarlega sé nákvæmlega það sem ég var hér að gera grein fyrir og ég hefði vonast til að gæti verið ásættanlegur málamiðlunarkostur fyrir aðila málsins. Með öðrum orðum er þá ekki hróflað við núverandi fyrirkomulagi og það hefur trausta lagastoð. Það er heldur ekki útilokað að einhvern tímann síðar gætu orðið á breytingar. Það sem vinnst með þessu er að mínu mati það að ábyrgðin sé ótvíræð, að ábyrgðin sé ríkisins, að þessi starfsemi skuli vera til staðar og að samstarfsaðilar ríkisins eftir atvikum séu þá hinir sömu og í dag, þ.e. opinberir aðilar, sveitarfélög eða opinber fyrirtæki eins og á við um. Þetta fyrirbyggir ýmislegt ef út í það væri farið. Það er ljóst að þá getur ekki orðið neitt los á eignarhaldinu. Það fer ekki úr höndum þessara opinberu aðila, ríkis, sveitarfélaga, opinberra fyrirtækja eða stofnana sem eðlilegt getur verið út af fyrir sig og eftir atvikum að komi að þessu máli. Það er opið fyrir það að fleiri slíkir bætist við ef því væri að skipta og þetta lokar heldur ekki á að hið opinbera eignarhald taki breytingum, þ.e. að einhverjir minnki sinn hlut eða hverfi úr hópnum og aðrir bætist við og svo framvegis. Ég held því að svona sé þá um málið búið á þann hátt að allir ættu að gera vel við unað. Með þessu er komið til móts við athugasemdir bæði Neyðarlínunnar og ríkislögreglustjóra og þau sjónarmið sem helst hafa verið uppi hér í umræðunni. Mætti þetta verða til þess að menn gætu afgreitt málið síðan í sátt og samlyndi, kannski með fyrirvörum þó sem hér hafa verið uppi um kostnaðarmál sem tengjast sveitarfélögum og öðru slíku þá held ég að það væri nú skemmtilegri svipur á því fyrir Alþingi að mál af þessu tagi næði höfn í góðri þverpólitískri sátt af því, eins og ég sagði hér fyrr í dag, þá á ekki að þurfa að vera einhver flokkspólitískur eða efnislegur ágreiningur uppi um mál af þessu tagi. Satt best að segja held ég að Alþingi sé ekki alveg að vinna vinnuna sína ef það kemur sér ekki í gegnum að leysa slík mál og klára málið í samstöðu.

Herra forseti. Ég vil í tilefni af þessari breytingartillögu nýframkominni frá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni segja að mér finnst ekki tilefni til þess að taka hana inn. Ég er sáttur við frumvarpstextann eins og hann er eftir 2. umr. í þinginu og eftir þá meðferð nefndar sem átti sér stað milli 1. og 2. umr. og tel ekki tilefni til að hrófla við þessu. Ég ítreka það sem ég sagði áðan um það að ef pólitískur meirihlutavilji hér á þinginu skapast til þess að breyta rekstrarformi Neyðarlínunnar þá þarf að mínu mati alltaf að breyta lögum um þetta efni. Ég tel að slíkur vilji sé ekki fyrir hendi. Hann kom ekki fram í störfum allsherjarnefndar þar sem fulltrúar allra flokka nema Vinstri grænna stóðu að sameiginlegu meirihlutaáliti sem gerir ráð fyrir því að þetta ákvæði verði óbreytt. Þess vegna sé ég ekki nú undir lok 3. umr. um málið ástæðu til þess að lýsa stuðningi við þessa breytingu heldur þvert á móti þá tel ég að heppilegra sé að frumvarpið nái fram að ganga í því formi sem það er nú eftir 2. umr.

Herra forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst formaður allsherjarnefndar með endemum þversum í þessu máli og óliðlegur. Ég undrast að það skuli ekki einu sinni vera svo mikið sem opnuð glufa á að reyna að afgreiða málið hérna í samkomulagi. Þegar við reynum að teygja okkur mjög langt í átt til þeirra sjónarmiða sem hv. þingmaður hefur hér talað fyrir og erum langt frá því að leggja þá bara til það sem við teldum auðvitað eðlilegast í þessum efnum. Hv. þingmaður verður að horfast í augu við að hér er uppi ágreiningur sem enginn vilji er af hans hálfu til að brúa, enginn. Ég tel að það séu veikleikar í málinu eins og allsherjarnefnd ætlar að ganga frá því eða meiri hluti hennar, til dæmis að ábyrgðin skuli ekki vera skýrð í þessum efnum. Það ber nýrra við ef þingmenn Sjálfstæðisflokksins gera ekkert með athugasemdir og ábendingar frá til dæmis ríkislögreglustjóra eins og þarna eru eða frá málsaðilanum sjálfum, Neyðarlínunni. Er það orðið markmið í sjálfu sér hjá hv. þingmanni að afgreiða þetta í ágreiningi? Er ekki einu sinni hægt að stíga eitt hænufet í átt til einhverra annarra sjónarmiða? Hv. þingmaður fær í rauninni allt sitt fram hvað það varðar að ekki er verið að hrófla við núverandi rekstrarfyrirkomulagi og ríkisstjórnin getur bara haft allar sínar meiningar í þeim efnum og sofið alveg róleg út kjörtímabilið. Hún er þá að minnsta kosti við völd á meðan og hefur meiri hluta hér á þingi ef svo fer og þarf ekki að óttast breytingar. Það er í raun ekki verið að rugga bátnum á nokkurn hátt heldur koma þarna til móts við málefnalegar og rökstuddar athugasemdir utan úr greininni sem að þessu snúa. Mér finnst það vera dálítið umhugsunarefni að hv. þingmaður skuli án umhugsunar koma hér upp og hafna algjörlega öllum hugmyndum um að menn mætist einhvers staðar, ekki einu sinni, á miðri leið kannski í þessu heldur reyni þó eitthvað til að leita sátta. Það skal þá vera alveg á hreinu að það hefur verið upp á það boðið af okkar hálfu og við gengið mjög langt í þeim efnum að bjóða upp á samkomulag um málið og það gerum við vegna þess að í hlut á starfsemi af þessu tagi sem mikilvægt er að menn standi vel að og helst þarf að 

Herra forseti. Í þessu máli hafa sjónarmið og andstaða Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs við ákvæðið um hlutafélagið alltaf legið fyrir. Það kom fram hér við 1. umr. Það kom fram í nefnd milli 1. og 2. umr. og raunar einnig þegar málið gekk aftur til nefndar milli 2. og 3. umr. Það er ljóst að sjónarmið Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í þessa veru áttu ekki hljómgrunn hjá neinum öðrum flokki þannig að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur verið alveg úti í kanti í þessu máli. Þegar það er komið núna á elleftu stundu, þegar búið er að afgreiða málið tvisvar sinnum út úr nefnd og fjalla um það hér í umræðum - þetta er 3. umr. sem á sér stað um málið í þinginu - og komið er með tillögu af þessu tagi þá þarf hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon ekkert að undrast það að málinu sé ekki kippt úr meðferð til þess að fara í nýtt samningaferli um orðalag sem hann er þar að leggja til. Það sem ég hef bent á og ítreka enn einu sinni er auðvitað það að núverandi orðalag ákvæðisins gefur fullt tilefni til þess að reka fyrirtækið eða stofnunina með sama hætti og verið hefur. Það eru ekki áform um að breyta því. Ef slík áform verða af hálfu meiri hluta þingsins eða ríkisstjórnar á einhverjum tíma þá fer það auðvitað bara sinn vanagang í gegnum löggjafarferlið og niðurstaða liggur fyrir. Ég held því að í þessu máli 

Herra forseti. Nei, það er auðvitað ekki komið til móts við sjónarmið, hvorki allra né fárra ef enginn vilji er til þess. Ég skil hv. þingmann þannig að hann hafi ekki nokkurn minnsta vilja til þess að ljúka þessu máli hér í samkomulagi. Það væri sennilega alveg sama hversu langt við reyndum að teygja okkur, það er orðið að mottói hjá hv. þingmanni að það megi bara ekki gera breytingar á þessu. Hv. þingmaður svarar í engu og reynir ekki að bera í bætifláka fyrir þá veikleika í frumvarpinu sem ég tel mig hafa bent á. Þeir eru auðvitað alvarlegir og ríkislögreglustjóri hefur bent á þá líka, þ.e. að ábyrgðin er ekki skýr í þessum efnum. Það segir bara að samræmd neyðarsvörun skuli sinna þessum verkefnum, það segir að málið heyri undir dómsmálaráðherra. Hvar í textanum er talað um ábyrgð ríkisins á því að þessi starfsemi sé veitt? Hvergi, eftir því sem ég fæ best séð. Ég var að ímynda mér að málið yrði lagfært og styrkt með breytingartillögu af þessu tagi. Við erum ekki bara að tala hér fyrir okkar sjónarmiðum, við erum að taka undir athugasemdir aðila sem ég hélt að hv. þingmaður tæki tillit til. Telur hann heppilegt að haga málum algerlega óháð því að sjónarmið komi frá þeim sem annast starfsemi eins og Neyðarlínuna eða frá mikilvægum aðila að málinu eins og ríkislögreglustjóra fyrir hönd lögreglunnar í landinu? Það eru þá sennilega einhver jaðarsjónarmið, eða hvað hv. þingmaður kallaði það. Síðan má spyrja, ef mér leyfist, herra forseti: Hvað hefur hv. þingmaður á móti orðalagi af því tagi sem er í breytingartillögu á þskj. 1052? Hefur hann eitthvað á móti því? Hvað er það sem hann getur ekki sætt sig við í þeim efnum, hvað er það nákvæmlega efnislega? Honum er skylt að svara því. Hvað er það sem hér er svo frábrugðið því sem er þá í textanum að öðru leyti en það sem augljóslega er til bóta að hv. þingmaður getur ekki stutt það? 

Herra forseti. Ég tek hér aftur til máls til þess að ganga eftir svörum frá hv. þingmanni, formanni allsherjarnefndar, Birgi Ármannssyni. Ég ítreka spurningar mínar varðandi það form sem er hér um ræðir, hlutafélagaformið. Ég get vitnað í framkvæmd fjárlaga, skýrslu Ríkisendurskoðunar, þar sem vikið er að því að hlutafélagaform í ríkiseigu er orðið til vandræða innan fjársýslukerfisins. Þarna eru fyrirtæki sem eru að fullu eða mjög stórum hluta með tekjustofna sína í opinberu fé, annaðhvort í beinum framlögum frá ríki og sveitarfélögum eða þá vegna þjónustu sem opinber fyrirtæki að stórum hluta kaupa af þessum aðila. Þetta er að fullu opinber rekstur. Hins vegar lýtur hann ekki eftirlitsskyldu Alþingis í gegnum fjárlaganefnd og Ríkisendurskoðun má heldur ekki birta almenna reikninga slíkra fyrirtækja. Ég spyr því um hvort nefndin hafi kannað eða leitað umsagna Ríkisendurskoðunar um að þetta skuli vera hlutafélag og farið ofan í þá kosti og galla þess sem núna eru ræddir. Ég vitnaði til umræðunnar í fjárlaganefnd þar sem fjársýsla þessara fyrirtækja er orðin til mikilla vandræða. Ég spurði líka hvort þetta fyrirtæki væri með virðisaukaskattsnúmer og fengi endurgreiddan útskatt sinn af keyptum aðföngum og tækjum en það er einmitt ein forsenda og röksemd fyrir því að menn geti rekið hlutafélag í því umhverfi sem lagaumgerð og tilgangur hlutafélaga er. Ég vil spyrja hv. þingmann að því hvort þetta liggi ljóst fyrir því að ég tel að þetta skipti miklu máli varðandi þá umgjörð sem verið er að setja þetta mál í. Ég spurði að því hvort sú umgjörð sem þarna væri samræmdist fjárreiðulögum hvað þetta varðar, að þetta er fyrirtæki sem þiggur að meginhluta fjármagn frá opinberum aðilum til starfsemi sinnar. Það er í eins konar einokunarrekstri. Það er öllum skylt að hafa samband og bindast þessari þjónustu og allt gott um það að segja. Þetta er einn grunnþáttur öryggisþjónustu landsmanna og þess vegna mikilvægt að öll umgjörð þess sé sem vönduðust. Herra forseti. Ég ítreka þessar spurningar til hv. þm. og formanns nefndarinnar.

Herra forseti. Ég vek athygli á því að spurningar hv. þingmanns tengjast ekki frumvarpinu sem slíku nema með mjög óbeinum hætti. Ég ætla ekki hér í stuttum umræðum að fara í almennar umræður við hv. þingmann um kosti og galla hlutafélagarekstrar eða þess að opinber þjónusta eða þjónusta sem ríkið hefur með höndum sé að einhverju leyti rekin í formi hlutafélaga eða opinberra hlutafélaga. Það sem ég hef bent á í þessari umræðu er að það hafa ekki verið nein vandkvæði í starfsemi Neyðarlínunnar vegna rekstrarformsins. Það kom skýrt fram í nefndinni og var talsvert fjallað um það þar. Neyðarlínan hefur verið í hlutafélagaformi frá upphafi og það hefur ekki valdið neinum vandræðum í rekstrinum og þess var ekki talið tilefni til þess að breyta því. Varðandi spurningar hv. þingmanns um hvort leitað hafi verið umsagna hjá Ríkisendurskoðun vegna þessa frumvarps þá var það ekki gert. Ég hef auðvitað ekki setið jafnlengi á þingi og hv. þm. Jón Bjarnason en ég minnist þess ekki að Ríkisendurskoðun hafi fengið mál af þessu tagi til umsagnar og veit ekki alveg hvort það væri við hæfi að Ríkisendurskoðun veitti umsagnir um starfsemi af þessu tagi sem hún á að skoða út frá öðrum forsendum og öðrum enda, ef svo má segja. Varðandi aðrar spurningar hv. þingmanns, t.d. hvort þarna sé um að ræða starfsemi sem beri virðisaukaskattskyldu og þess háttar er auðvitað um að ræða 

Herra forseti. Ég vil ítreka og vekja athygli hv. þingmanns og formanns nefndarinnar á þeirri umræðu og athugasemdum sem koma til þingsins, m.a. til fjárlaganefndar vegna fjárstýringar á opinberum hlutafélögum sem að stórum hluta taka fjármagn og rekstrarfé af opinberu fé. Þar er mikið vandamál á ferð og fjárstýring af hálfu fjármálaráðuneytisins gagnvart þessum aðilum er í ólestri. Þess vegna spurði ég hv. þingmann hvort hann hefði leitað umsagnar ríkisendurskoðanda. Það hefði a.m.k. verið hægt að lesa skýrslur og ábendingar ríkisendurskoðanda sem liggja fyrir varðandi þetta form. Mér finnst að það hefði verið eðlilegt að nefndin hefði einmitt kannað það fyrst verið er að binda í lög að reksturinn skuli vera í þessu formi. Ég get vitnað til umræðunnar um Flugstoðir hf. sem fær líka meginfjármagn sitt beint af fjárlögum og hefur lent í því sama að hafa ekki rétt til þess að innheimta t.d. virðisaukaskatt, útskatt af aðföngum sínum, vegna þess að það var fyrirtæki á ríkisframfæri. Þess vegna er jafnfáránlegt að setja það í hlutafélagaform. Ég spurði því hv. þingmann hvort við værum að lenda í sömu vandræðum með þetta fyrirtæki og við höfum gert með ýmis önnur fyrirtæki sem telja að þau séu í 

Herra forseti. Í tilefni af ummælum hv. þm. Jóns Bjarnasonar í þessu andsvari ítreka ég að mér er ekki kunnugt um að það hafi verið nein vandræði í rekstri Neyðarlínunnar sem tengjast með nokkrum hætti hlutafélagaforminu. Ekkert í umsögnum aðila eða þeim umræðum sem fóru fram í nefndinni gefur tilefni til að ætla að svo sé og þess vegna var ekki talin þörf á að fara í sérstaka skoðun á þessu. Ég endurtek það svo sem ég sagði áðan að ég sé ekki að þau atriði sem hv. þm. Jón Bjarnason er að fjalla hér um tengist efni frumvarpsins nema með óbeinum hætti. Ég vísa að öðru leyti til þess sem ég hef áður sagt um það að hlutafélagaformið hefur reynst vel í þessu fyrirkomulagi. Meiri hluti nefndarinnar taldi enga ástæðu til þess að breyta því og hélt sig þess vegna við það orðalag sem var í frumvarpstextanum. Ef síðar myndast pólitískur vilji til þess að gera Neyðarlínuna að ríkisstofnun þarf málið hvort sem er að fara í gegnum lagabreytingarferli í þinginu. Ég held að talað sé með skýrum hætti um hvaða félagaform eigi að vera á þessu í lagatextanum. Ef menn vilja breyta því rekstrarformi á að gera það skýrt í nýjum lagatexta.

Herra forseti. Það veldur mér auðvitað miklum vonbrigðum að sjónarmið Neyðarlínunnar skuli ekki ná fram að ganga hérna, ekki einu sinni málamiðlunartillaga sem gengur þó í þá veru sem ríkislögreglustjóri mælir með sem lykilaðili í almannavörnum, þ.e. um að ábyrgðin sé á valdsviði ríkisins. Ég vil líka minna á það að fram komu ábendingar í athugasemdum Sambands íslenskra sveitarfélaga um skipun nefndar - það var viðbót við 8. gr. - þar sem þessi ábyrgð var sett á rétta aðila. Það er því alveg sama hvert litið er, það er kredda sem ræður afstöðu ríkisstjórnarinnar í málinu, frjálsræðiskredda, „af því bara“-hlutafélag. Það gengur ekki. Er þetta þá teikn um að við munum setja lögregluna í hlutafélag næst, er það næsta kredda? Þessi stofnun, neyðarsímsvörun, gegnir nánu og næstum beinu tengslahlutverki milli lögreglu og almennings, slökkviliðs og björgunarsveita. Þetta er gríðarlega mikilvæg stofnun sem á að heyra undir ríkið. Ég ítreka það hér sem komið hefur fram að það hafa ekki komið fram haldbær rök fyrir því, hv. formaður allsherjarnefndar, Birgir Ármannsson, af hverju það þarf að vera inni í hlutafélagi í samkeppnisformi eins og hlutafélagalögin mæla fyrir um. Af hverju er það? Af hverju má ekki fara eftir sjónarmiðum Neyðarlínunnar? Af hverju má ekki fara eftir sjónarmiðum æðsta yfirmanns lögreglumála eða næstæðsta, ríkislögreglustjóra? Hvað er það sem veldur þessu? Það eina sem ég bið um er að fá haldbær rök. Er þá verið að teikna upp hlutafélagavæðingu lögreglunnar næst? Það er algjört lágmark fyrir almenning í landinu að það komi fram skýringar. Sjálfstæðisflokkurinn og Vinstri hreyfingin – grænt framboð deila um einkavæðingu og einkarekstur o.fl. á öllum sviðum þjóðlífsins en ég hélt að við værum sammála um að þjónusta sem snýr að almannaheillum, eins og lögregla, neyðarsvörun og annað, væri á ábyrgð og á vegum ríkisins. Fyrir mér er það alveg gjörsamlega augljóst.

Herra forseti. Erindi mitt í ræðustól í dag er frekar lítið en ég mæli hér fyrir breytingartillögum um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 146/1996, um öryggi raforkuvirkja, neysluveitna og raffanga. Það kom í ljós að við þurfum að leiðrétta eina villu í textanum þannig að í stað orðsins „háspennuvirkja“ í 4. tölulið 1. mgr. d-liðar 2. gr. komi orðið: lágspennuvirkja. Það er einfaldlega verið að skipta um þessi hugtök svo þetta sé rétt, þ.e. að í stað orðsins háspennuvirkja komi lágspennuvirkja.

Herra forseti. Það er nú dálítið bagalegt þegar upp koma atvik af þessu tagi, að það kemur í ljós að menn hafa snúið merkingu hlutanna alveg við en andstæða háspennuvirkja er náttúrlega lágspennuvirki. Þetta er dæmi um það að menn mega ekki flýta sér um of. Ég vil því spyrja hv. þingmann af þessu tilefni hvort þess sé að vænta eða hvort því megi treysta, skulum við nú orða það með jákvæðum formerkjum, að það leynist engar frekari villur af þessu tagi í málinu hjá hv. þingnefnd eða hv. aðstandendum málsins.

Herra forseti. Ég held að það megi treysta því að það séu ekki frekari villur í þessu máli en málið var afgreitt með stuðningi allra flokka innan nefndarinnar. Á hvaða stigi þessi villa kom fram átta ég mig ekki alveg á en ég vona að ég geti fullvissað hv. þingmann um að það séu ekki fleiri villur í þessu máli. En það var eins gott að við náðum að breyta þessu áður en umfjölluninni lýkur í hér í þingsal og ég tel að þingheimur geti sýnt því skilning.

Herra forseti. Það er að sjálfsögðu mikið happ að svona lagað uppgötvist áður en málið er afgreitt frá þinginu og gert að lögum. En hér munaði hársbreidd, ekki satt? Því þetta mun vera 3. umr. þessa máls. Þetta minnir okkur á mikilvægi þess að menn flýti sér ekki um of og vandi yfirferð á frumvörpum. Það má kannski skjóta því hér inn í að því miður virðist mér af því sem ég sé eða frétti í nefndum að sá gamli góði siður að lesa frumvörp endanna á milli í heyranda hljóði í þingnefnd við upphaf umfjöllunar um þau sé eiginlega alveg aflagður. Mönnum kann að finnast það forneskjulegt en þetta var nú gert og gaf alveg ágæta raun. Því strax við slíka fyrstu yfirferð á málum þá kom iðulega í ljós að orðalag var eitthvað bjagað og jafnvel voru merkingarvillur í málum. Má ég þá minna á að í þá tíð, herra forseti, fóru lagafrumvörp í gegnum þrennar umræður í tvennum deildum? Öll nema fjárlagafrumvarp. Og það var mjög algengt að bjarga þyrfti fyrir horn með breytingartillögu við lokaumfjöllun málsins vitleysum af því tagi sem hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson var hér að upplýsa, þær uppgötvuðust í seinni deild og málið var sent aftur til fyrri deildar til endanlegrar afgreiðslu. Þegar Alþingi var gert að einni málstofu voru miklir svardagar uppi um að það yrði ekki til þess að umfjöllun þingsins grynnkaði eða hættur ykjust á einmitt gáleysismistökum af þessu tagi. Ég er því miður ekki viss um að menn standi nógu vel að því í öllum tilvikum nú þegar mál fá aðeins þrjár umferðir í einni deild og í einni þingnefnd, - því vel að merkja þá voru tvö sett af öllum þingnefndum þegar Alþingi starfaði í tveimur málstofum 

Herra forseti. Ég get tekið undir orð hv. þingmanns. Að sjálfsögðu ber löggjafanum að vanda sig og ekki síst þegar málin koma gölluð frá Stjórnarráðinu eða ráðuneytinu. En auðvitað geta orðið mistök eins og hv. þingmaður veit um og hefur eflaust lent í á sínum langa þingferli. En að sjálfsögðu get ég tekið undir það að þingheimur þarf að vanda sig vel. Þau atriði sem við erum að afgreiða hér á hinu háa Alþingi snerta grundvallaratriði, snerta löggjöf landsins. Og auðvitað skiptir máli að þingheimur allur og sérstaklega þingnefndir fari mjög vel yfir mál og ég held að þingnefndir séu nú nokkurn veginn tilbúnar til að gera það, fara vel yfir mál og sérstaklega þegar þau eru eins flókin og þetta mál. En mig langar hins vegar samt að fagna því að okkur tókst að koma í veg fyrir þessi mistök og auðvitað get ég ekki annað en beðist velvirðingar á þeim þótt ég sjái ekki á hvaða stigi mistökin áttu sér stað. En það var gott að við náðum saman um að þessi leiðrétting nái fram að ganga.

Herra forseti. Við lokaumfjöllun þessa máls vil ég minna á að ég hafði uppi ákveðna fyrirvara í umræðum um það og treysti mér ekki til að greiða því atkvæði mitt við 2. umr. Og fyrir því eru m.a. þær ástæður að mér finnst ekki nógu vel að því staðið af hálfu löggjafans og framkvæmdarvaldsins að setja þessi mál í einhvern nútímalegan umbúnað og ganga frá því í raun og veru í eitt skiptið fyrir öll hvernig staðið sé að því þegar þessar jarðir eiga í hlut. Það er dálítið sérkennilegt að það skuli alltaf þurfa einhver sérlagaákvæði í hverju einstöku tilviki þegar jörð af þessu tagi skiptir um hendur, auðvitað ekki að skipta um hendur heldur þegar eitthvað sem varðar hana og hagsmuni hennar, arð frá henni eða annað í þeim dúr, á í hlut. Auðvitað ættu hér að vera komin almenn lög sem tækju á því hvernig með slíkt er farið og hvernig andvirðinu er ráðstafað og hvernig búið verður um þetta í frambúðar í lögum. Ég held að það standi upp á Alþingi, löggjafann eða þá eftir atvikum að ráðuneyti hafi frumkvæði að því að endurskoða þau ákvæði sem í gildi eru og samræma þau og búa út eitthvert fyrirkomulag sem getur þá átt við í hverju tilviki svo ekki þurfi að meðhöndla sérstaklega á Alþingi hvert sinn. Það sem mér finnst umhugsunarefni, sérstaklega í þessu tilviki þegar í hlut eiga verðmæti sem spretta af vatnsréttindum, hlunnindum þessara jarða, er að þeim sé ráðstafað í eitt skipti fyrir öll með eins skiptis útgreiðslu af einhverju tagi sem í raun gengur gegn anda hinnar upphaflegu hugsunar um kristfjárjarðirnar sem er að þær skuli vera ævarandi eign þeirra himnafeðga og það sem þær gefa af sér skuli á hverjum tíma og jafnt og þétt renna til þeirra verkefna sem þær voru helgaðar á sínum tíma. Auðvitað er það ekki í sjálfu sér bundið við lagaákvæði um kristfjárjarðir eða þær reglur sem um þær gilda að það fyrirkomulag er haft á að þegar vatnsréttindi jarða eru bætt þá er það gert með eins skiptis bótum sem taka mið af einhverjum afskriftartíma virkjunar og reyndar er nú deilt um hversu háar þær eigi að vera nú í landinu eins og menn þekkja. Það er meingallað fyrirkomulag og það sannast eiginlega í þessu. Það sýnir sig hversu vitlaust það er að varanleg verðmæti sem tilheyra eignarjörðum séu ekki greidd ef menn hafa afnot af þeim með jöfnum greiðslum, einhvers konar leigugreiðslum eða föstum greiðslum á ári hverju heldur bættar í eitt skipti sem er auðvitað ígildi þess að hlunnindin séu tekin undan jörðunum um aldur og ævi vegna þess að þegar handhafinn hefur í eitt skipti bætt réttindin með eingreiðslu þá eru þau horfin frá jörðunum. Þetta er brot á þeirri grunnreglu, t.d. jarðalaga sem mjög lengi hefur verið, að ekki skuli aðskilja hlunnindi og jarðir nema í sérstökum undantekningartilvikum. Það hefur fyrst og fremst verið þegar ríkið sjálft hefur átt jarðir og selt þær frá sér og það hefur þá haldið eftir tilteknum réttindum við söluna, námuréttindum og öðru slíku. Fyrir því geta menn fært ákveðin rök að þegar slíkt hefur komist í almannaeigu þá haldist það þar en ekki á hina hliðina. Mér finnst í reynd að með þessari aðferðafræði sé brotið gegn anda þessarar hugsunar, mönnum kann að finnast þetta hreint smámál og ekki stórt en þannig var nú málið hugsað á sinni tíð að með því að gefa þeim himnafeðgum jarðirnar og ganga frá því þannig að afrakstur af þeim, tekjur af þeim skyldu á hverjum tíma renna til þessara þörfu málefna, til fátækra og til bágstaddra á viðkomandi svæði, þá er það að sjálfsögðu hugsað þannig að það muni gilda um aldur og ævi. Því fátæka höfum vér ætíð á meðal vor, sagði maðurinn. Hér er hins vegar í raun og veru verið að búa til tiltekna hjáleið sem þýðir að þessi verðmæti ganga endanlega undan jörðunum, eru bætt í eitt skipti miðað við skamman afskriftatíma eins og það er í rauninni hugsað þó að í hlut eigi kannski fjárfesting í virkjun sem getur gefið af sér hundruð ára. En það eru aðeins fyrstu fjörutíu árin eða um það bil sem þeir í raun og veru fá til sín leigutekjurnar eigendurnir, þeir guð almáttugur og Jesús Kristur sonur hans, og þær renna til þeirra verkefna sem þær eiga að gera.

En hvað fær heilagur andi?

Hér er því miður ekki að mínu mati alveg nógu vel að málum staðið. Það veldur mér þeim hugleiðingum að ég eiginlega sætti mig ekki alveg við það að Alþingi afgreiði málin svona aumingjalega aftur og aftur eins og gert hefur verið með þessar kristfjárjarðir sem af og til dúkka hér upp og ætíð er um að ræða einhverja sértæka smíð sem tengist hverju tilviki fyrir sig en ekki eru til staðar almennar reglur sem um þetta gilda. Auðvitað má segja sem svo að það standi upp á mig og að það sé aumingjaskapur og leti að hafa ekki bara farið í það sjálfur að reyna að skoða þetta almennilega og finna þessu einhvern varanlegan búning. En maður mæðist nú mörgu eins og kunnugt er og kannski væri ekki til of mikils ætlast að þau ráðuneyti sem fara með framkvæmd þessara mála tækju þetta til skoðunar hjá sér, að koma þessu í einhvern varanlegan fastan og framtíðarbúning þannig að við þurfum ekki að vera með þetta svona í höndunum af og til eins og raun ber vitni.

Herra forseti. Ég vil aðeins koma inn á þetta mál, um ráðstöfun andvirðis vatnsréttinda kristfjárjarða, sem er til 3. umr. Ég vil rifja það upp að þegar hin nýju jarðalög, þ.e. þau jarðalög sem nú eru í gildi, voru í vinnslu og síðan samþykkt á Alþingi 2004, átti að gera heildstæðan lagabálk um meðferð jarða, bæði jarða í einkaeign og jarða í opinberri eigu. Í þeirri umfjöllun voru ekki teknar með kristfjárjarðir né heldur jarðir sem tilheyrðu beint í eigu kirkjunnar. Ég gagnrýndi þetta þá og taldi eðlilegt að úr því að verið væri að setja heildstæð jarðalög mundu þau lög líka taka til meðferðar kristfjárjarða þar sem væri farið ofan í þann rétt sem þær jarðir hafa og ráðstöfun þeirra yrði þá sett líka inn í jarðalögin. Við því var ekki orðið, því miður. Jarðalögin sem samþykkt voru 2004 voru afgreidd þannig að allmargar jarðir sem höfðu sérstöðu hvað eignarhald varðar voru ekki teknar þar með. Ég vil taka undir sjónarmið sem komu fram hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni um meðferð og ráðstöfun á kristfjárjörðum, því að eins og segir í athugasemdum við lagafrumvarpið eru kristfjárjarðir sjálfseignarstofnanir eða ígildi þeirra sem gefnar voru í því skyni að fátæklingar mættu njóta afgjalds þeirra. Það að fara að taka sér heimildir til þess að skipta upp þessum eignum, svipta þær varanlega ákveðnum réttindum og gæðum eins og hér er gert, þó svo að andvirði þeirra renni síðan til félagslegra verkefna á heimasvæði þeirra, allt gott og blessað með það, mjög gott með það, þá er þetta engu að síður um eins skiptis aðgerð að ræða sem markmiðið með kristfjárjörðunum var ekki. Markmiðið með þeim var að þetta gæfi grunn til ókominna kynslóða á þeim forsendum sem þar er tilgreint. Alveg fram til þessa tíma var það virt af íslenskum stjórnvöldum og dönskum stjórnvöldum þegar við heyrðum undir þau, að réttarstaða þessara jarða var virt þannig að meira að segja danski kóngurinn, sem var þá um tíma yfirmaður kirkjunnar líka, taldi sig ekki hafa rétt til þess að svipta kristfjárjarðir þeirri eignarlegu forsjá sem þær voru komnar undir. Þetta hefur þá breyst núna á allra síðustu árum þar sem Alþingi telur að það geti ráðstafað þeim, eins og þessi gjörningur hefði nánast ekki verið til. Ég vil, herra forseti, vekja athygli á að ég lagði til við vinnslu og afgreiðslu jarðalaga á sínum tíma og skilaði um það sérstakri greinargerð í nefndaráliti mínu einmitt um meðferð kristfjárjarða, að það hefði átt að skapa lögformlegan ramma samhliða meðferð og ráðstöfun á öðrum jarðeignum og jarðréttindum og fá þannig stöðu til frambúðar sem menn hefðu getað virt og unnið eftir. Ég verð því að segja að ég hef í sjálfu sér ekki athugasemdir við það að fjármagnið sem fyrir þetta fæst skuli renna til viðkomandi samfélags á þann hátt sem er lagt til. Hins vegar get ég ekki stutt það að jarðir séu með þessum hætti sviptar náttúrulegum auðlindum sínum um ókomin ár. Reyndar er sama hvort um er að ræða jarðir í almennri eigu ríkisins eða í einkaeigu, mér finnst að það eigi ekki heldur að vera hægt að svipta jarðir þannig réttindum sínum og auðlindum og allra síst með jarðir eins og þessar, kristfjárjarðir, sem okkur er fyrst og fremst falið að varðveita samkvæmt þeim tilgangi sem þær voru gefnar til ókominna kynslóða. Það að gera svona eins skiptis aðgerð við að ráðstafa þessum verðmætum, get ég ekki stutt, herra forseti. Ég vildi láta þetta koma fram og ítreka að ég tel að jarðalögin sem á sínum tíma voru samþykkt 2004 voru afar hroðvirknislega unnin. Þá var opnað fyrir almenna sölu á jörðum. Ábúðarlögin sem höfðu gilt nærri öld voru afnumin svo að réttur ábúenda á jörðum var mjög skertur og sömuleiðis var réttur landbúnaðarins til jarðnæðis líka mjög skertur samkvæmt þeim lögum. Við höfum því mátt horfa á afleiðingar þess að æ fleiri jarðir, meira að segja jarðir sem voru í ríkiseigu, eru að fara undan landbúnaði og í einkaeign, í eigu fólks sem alls ekki býr á svæðinu eða tekur þar þátt í samfélaginu eins og ráð var fyrir gert. Við horfum upp á það í auknum mæli að land er tekið úr landbúnaðarnotum án þess að fyrir því séu nein gild rök. Frumvarp þetta er einn meiður af ágöllum eða vanköntum þeirrar löggjafar, herra forseti, og sýnir á vissan hátt virðingarleysi Alþingis gagnvart þeim rétti sem kristfjárjarðirnar hafa notið í gegnum aldirnar.

Herra forseti. Mál það sem við ræðum telst kannski ekki mjög veigamikið en mér finnst samt ástæða til að koma að ákveðnum grundvallarforsendum bak við þetta mál. Hér er sem sagt lagt til að ákveðnum hluta af þeim höfuðstól sem fyrir liggur til framfærslu fátækra verði varið í einu lagi til félagslegra framkvæmda á Fljótsdalshéraði. Ég set ákveðið spurningarmerki við það þar sem tvímælalaust er um að ræða, eins og var skilningur forfeðra okkar, eign Jesú Krists sjálfs sem skuli varið til framfærslu fátækra. Í því felst ekki að taka höfuðstólinn og eyða honum heldur að vextirnir á hverju ári séu notaðir til framfærslu fátækra. Þess vegna hefði mér þótt eðlilegra að hér væri verið að ræða í hvað mætti nota vexti af þeim peningum og þá ætti náttúrlega að nota áfram með sama hætti og verið hefur með jarðaafgjöld kristfjárjarða en ekki að ráðstafa þessu með þessum hætti. Hitt vekur líka töluverðar spurningar, þ.e. um aðkomu Alþingis að málinu, hversu eðlileg hún er. Lengi vel í sögu okkar voru það sveitarstjórnirnar í okkar frumstæðu stjórnskipan í rauninni, þá voru það engu að síður alfarið sveitarstjórnirnar sem sáu um kristfjárjarðirnar en ekki konungur eða ríkisvaldið með atbeina konungs. Þess vegna hef ég ákveðnar efasemdir um aðkomu Alþingis, hvort hún sé nauðsynleg og hvort hún sé hreinlega viðeigandi í þessu tilviki, hvort þetta sé ekki mál sem ætti alveg að vera á forræði viðkomandi sveitarstjórnar. Kristfjárjarðir voru, ef ég kann þessa sögu rétt og ég hygg að það fari nokkuð nærri að ég muni hana, gefnar ákveðnum sveitarfélögum. Það var ekki alltaf bundið því að kristfjárjörð væri innan sama sveitarfélags og eignaðist hana. Ég man eftir því að í minni sveit átti sveitarstjórnin kristfjárjörð niðri í Flóa en það var vegalengd þar á milli. Biskupstungnahreppur, sem sagt hinn forni, átti kristfjárjörðina Kolsholt í Flóa. Sú þróun hefur reyndar orðið á seinni árum að sveitarfélögin hafa seilst til að selja þær eignir og ég tel það í rauninni miður. En grundvallarforsenda þess að í slík viðskipti sé ráðist - og það getur vel verið að mönnum þyki einmitt lag að gera slíkt þegar sæmilegt verð fæst fyrir jarðir, sem hefur verið akkúrat síðustu ár - að þá sé engu að síður myndaður sjóður til að hjálpa fátækum því að það er alls ekki svo að ekki séu til fátækir í þessu landi eins og verið hefur. Um lagafrumvarp þetta er það að segja að ég hef efasemdir um aðkomu löggjafarvaldsins að málinu þar sem sveitarstjórnin hefur með þetta að gera. Ég sakna þess að kirkjan skuli ekki hafa beinan atbeina að ráðstöfun í þessu. Það hefur í rauninni fylgt þeirri ríkisvæðingu sem hér hefur verið á undanförnum áratugum, að ríkið hefur verið að yfirtaka hlutverk ýmissa sjálfstæðra stofnana sem voru áður mun stærri í samfélaginu. Þar á meðal er íslenska kirkjan. Miklu nær væri að máli þessu væri vísað til þjóðkirkjunnar til afgreiðslu og að Alþingi hefði ekkert um það að segja, það þætti mér hinn eðlilegi gangur málsins. Það mætti skoða í sambandi við fleiri kristfjárjarðir að kirkjan hefur jafnvel farið þá leið að vilja vísa málunum til ríkisins og láta ríkið hafa fyrirhöfnina af þessu, en það tel ég mjög miður og væri í rauninni full ástæða til að endurskoða ráðstöfun allra kristfjárjarða í landinu.

Herra forseti. Hér er lítið mál og einfalt í sniðum sem full samstaða hefur verið um að afgreiða frá þinginu sem lög, þ.e. að fella niður 66 ára gömul lög frá 1942 um læknaráð. Á nefndaráliti hv. heilbrigðisnefndar kom fram að sú sem hér stendur var fjarverandi við afgreiðslu málsins og ég átti ekki tök á því að taka til máls þegar málið kom til 2. umr. Ég vil því nota þetta tækifæri til að fara um það örfáum orðum. Læknaráð hefur starfað í óbreyttri mynd allt frá árinu 1942 og eitt af hlutverkum þess frá upphafi átti að vera að láta í té sérfræðilegar umsagnir um læknisfræðileg efni til stjórnar heilbrigðismála. Nú er ljóst að mjög miklar breytingar hafa orðið í stjórnsýslunni og allri málsmeðferð þar frá því að þessi lög voru sett. Gerðar hafa verið athugasemdir við hæfi þeirra sem í læknaráði sitja og Hæstiréttur Íslands er meðal þeirra sem gert hafa athugasemdir við það. Þá er í nefndaráliti vísað til dóms Mannréttindadómstóls Evrópu frá 2007 sem rennir stoðum undir að læknaráð standist ekki þær reglur um hæfi sem eðlilegt er að gera. Ég vil minna á, herra forseti, að fyrir þinginu þingsályktunartillaga m.a. frá þeirri sem hér stendur um að kanna hvort ekki megi gera landlæknisembættið að sjálfstæðara embætti sem heyrði beint undir Alþingi með svipuðum hætti og ríkisendurskoðandi gerir eða umboðsmaður Alþingis. Málið er nefnilega að þetta verkefni læknaráðs, að gera sérfræðilegar umsagnir um læknisfræðileg efni, virkaði lengst til þannig að leitað var til læknaráðs þegar kvartanir bárust en kvartanir eiga að berast sem kunnugt er til landlæknisembættisins. Ýmsir telja að ekki sé alltaf gætt nægilegs aðskilnaðar í eftirliti og framkvæmd við afgreiðslu slíkra mála með því að landlæknisembættið heyrir með sama hætti undir heilbrigðisráðuneytið og þær stofnanir sem embættinu er ætlað að hafa eftirlit með og rannsaka hugsanleg brot hjá, heilbrigðisstarfsmanna eða stofnana sem slíkra. Jafnvel þó svo að lög um læknaráð verði felld úr gildi er ekki víst að tryggt verði með fullnægjandi hætti að athugun á kærum eða kvörtunum vegna starfsemi eða þjónustu heilbrigðisstofnana eða heilbrigðisstarfsmanna standist allar hæfisreglur. Ég vil minna á að á árinu 2006 bárust landlæknisembættinu um 270 kvartanir á mánuði. Ég hlýt að nota þetta tækifæri til að ítreka nauðsyn þess að búa vel að landlæknisembættinu, ekki síst núna þegar verið er að leggja læknaráðið af og ríkið er þar með að spara 2,5 millj. kr. á ári. Í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins um þetta litla frumvarp segir, með leyfi forseta: „Með frumvarpinu er lagt til að lög nr. 14/1942, um læknaráð, verði felld brott og læknaráð þar með lagt niður. Ekki er gert ráð fyrir að útgjöld ríkissjóðs aukist með samþykkt frumvarpsins en á undanförnum árum hefur árlegur kostnaður við læknaráð numið um 2,5 millj. kr., en hann fellur niður við gildistöku laganna.“ Herra forseti. Ég vildi ekki láta það tækifæri ónotað að vekja athygli á því að þarna eru fjármunir sem auðvitað hefði með réttu átt að láta renna til landlæknisembættisins til að styrkja embættið í því að afgreiða og fjalla um kvartanir og gefa álit um læknisfræðileg álitamál eins og læknaráðinu var ætlað upphaflega.