Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Áður en mál þetta fer til n., langaði mig til að segja um það fáein orð. Umr. um það var heldur stutt fyrra sinnið. Þessi till., sem flutt er af þm. Alþb., fjallar um það, að Alþ. kjósi 7 manna n., og er þessari n. einkum ætlað að fjalla um afstöðu Íslands til Norður-Atlantshafssamningsins. Það er í stuttu máli tilgangur till., að n. semji rökstudda grg. um afstöðu Íslands til samningsins og um þær hugmyndir, sem uppi kunna að vera meðal aðildarríkja Atlantshafsbandalagsins um skipulag þess og framtíð. Hæstv. utanrrh., sem talaði hér fyrir þremur vikum um þetta mál, taldi, að nefndarskipun þessi væri algerlega óþörf. Utanrrh. sagði, að við Íslendingar hefðum fastafulltrúa hjá Atlantshafsbandalaginu og það hlyti að nægja okkur hvað þessa upplýsingasöfnun snerti. Hann gaf einnig í skyn, að það væri heldur lítið að gerast í þessum málum og lítilla breytinga að vænta á skipulagi bandalagsins. Eins og hv. alþm. mun flestum kunnugt, var hæstv. utanrrh. heldur seinheppinn í þetta sinn, því að síðan utanrrh. hélt sina ræðu, hefur Frakkland, fjölmennasta ríki Atlantshafsbandalagsins í Evrópu, sagt endanlega skilið við bandalagið, þótt það sé að vísu aðili þess enn um sinn og þá einungis að nafninu til. Þessi miklu tíðindi koma þó ekki beinlínis á óvart. Þeir, sem eitthvað hafa fylgzt með heimsmálum, vita, að Atlantshafsbandalagið hefur verið í upplausn nú hin seinni ár. Ég held, að menn ættu að geta verið mér sammála um, að hugsunarháttur kalda stríðsins er nú á förum. Í stuttu máli sagt var það fyrst og fremst Rússagrýlan, sem hrinti okkur á sínum tíma í fangið á Atlantshafsbandalaginu. Í dag er ástandið þannig, að leitun er að þeim stjórnmálamanni í Evrópu, sem heldur því fram í fullri alvöru að Vestur-Evrópu stafi árásarhætta af Sovétríkjunum. Ég tók eftir því í Morgunblaðinu nú fyrir 2 dögum, að haft er eftir Adenauer, fyrrum kanzlara V.-Þýzkalands, að Sovétstjórnin hafi nú sannað friðarvilja sinn og skipað sér í röð með þeim þjóðum, sem óska friðar í heiminum. Morgunblaðið bætir því við, að Adenauer, fyrrum kanzlari, hafi alla tíð verið einn hatrammasti andstæðingur kommúnismans. Ég ætla ekki að fara að rökræða hér sérstaklega um friðarvilja Sovétríkjanna. En þetta ætti að gera öllum mönnum ljóst, að ástandið er gerbreytt frá því, sem áður var. Og ef ástandið er gerbreytt, hlýtur það að leiða til endurskoðunar á þeim aðgerðum, sem áður voru í frammi hafðar. Stjórnmálamenn í Danmörku og Noregi úr ýmsum flokkum eru nú alvarlega að hugleiða, hvort ekkí væri rétt, að þjóðirnar segðu sig úr Atlantshafsbandalaginu árið 1969. Það er óþarfi að rekja þær umr. hér, en óhætt er að segja, að jafnvel þm. úr flokki danskra jafnaðarmanna og flokki róttækra hafa opinberlega komið fram með slíkar hugmyndir. Sænskir stjórnmálamenn hafa varpað fram hinni gömlu hugmynd um varnarbandalag Norðurlanda, og vitað er, að undirtektir í Danmörku og Noregi hafa alls ekki verið neikvæðar, þótt lítið hafi verið sagt um það mál opinberlega. Enda þótt hæstv. utanrrh. hafi fyrir hálfum mánuði reynt að láta líta svo út, eins og lítið væri að gerast í málefnum bandalagsins, þykist ég vita, að hann muni ekki reyna það í dag. Ég held því, að hverjum manni hljóti að vera það ljóst, að slík n. hefur mikið og merkilegt starf að vinna. - Ég skal nú reyndar viðurkenna, að mér er ekki alveg fyllilega ljóst, hver er utanrrh: í dag. Er það hæstv. menntmrh., sem er það? Ég geri ráð fyrir því, vegna þess að tilkynnt hafði verið, að utanrrh. væri farinn til útlanda fyrir einni viku. - Ég geri hins vegar ráð fyrir því, að hæstv. menntm.- og utanrrh. muni halda því fram, að fastafulltrúi okkar Íslendinga hjá Atlantshafsbandalaginu geti annazt þessa upplýsingasöfnun, þótt svo hann viðurkenni, að margt og merkilegt sé að gerast í þessum málum einmitt þessa mánuðina. Í rauninni var það dálitið einkennilegt, að hæstv. utanrrh. skyldi ekki segja hér í umr. á dögunum, að réttast væri að fela þetta verkefni utanrmn. En ástæðan er auðvitað sú, að það er ætlun hans og annarra ráðherra að halda þeirri þn. óvirkri enn um sinn, eins og hún hefur verið um langa hríð, og með því brjóta ótvíræð lagaákvæði, sem þeir hafa sjálfir sett. Þeir neita sem sagt að hafa samráð við utanrmn. í sambandi við öll mikilvæg utanríkismál, eins og ótvírætt segir í lögum. Fyrir nokkrum dögum gerðist það, að aðildarríki Atlantshafsbandalagsins utan Frakklands lýstu yfir stuðningi sínum við bandalagið. Ísland var eitt þessara ríkja. Var utanrmn. þingsins kvödd saman, eins og lög mæla fyrir og sjálfsagt hefði verið? Mér er ekki kunnugt um það. Ég held, að ég geti leyft mér að segja, að svo hafi ekki verið. Hins vegar var pukrazt með málið í þremur þingflokkum og án þess að Alþ. kæmi þar nokkurs staðar nærri. Og hvernig var það: Var yfirlýsingin, sem gefin var af Íslands hálfu í þetta sinn, samin á Íslandi? Áttu þingflokkarnir þess kost að ræða orðalag yfirlýsingarinnar í samræmi við sérstöðu Íslendinga, í samræmi við hugsanlega fyrirvara, sem rétt hefði verið að setja þar, eða í samræmi við hugsanlegt orðalag, sem fremur hefði átt að einkenna afstöðu okkar íslendinga til málsins? Nei, þessi yfirlýsing var samin erlendis. Hún var samin af útlendingum, og þingflokkunum var ekki ætlað neitt annað hlutverk en að beygja höfuð sitt í auðmýkt. Eða hvaða val áttu þeir? Ef þeir hefðu hikað, ef þeir hefðu viljað hafa frekari fyrirvara og þess vegna ekki samþ. hina aðsendu yfirlýsingu, hvað hefði þá gerzt? Það hefði auðvitað verið litið á það sem hreint vantraust þeirra á NATO. Þetta hefði vakið heimsathygli. Ísland hefði þar með skorizt úr leik, og ég er anzi hræddur um, að þeir hafi ekki treyst sér til þess að ganga svo langt. Þeir áttu sem sagt ekkert annað val, ef þeir vildu ekki óhlýðnast yfirboðurum sínum í NATO. En ég nefni þetta dæmi. Þannig eru vinnubrögðin í utanríkismálunum. Þannig er hið margumtalaða lýðræði NATO-flokkana. Ég vil í fullri vinsemd benda hæstv. utanrrh. á, að till., sem hér liggur fyrir, er um það, að Alþ. kjósi nefnd. Það á ekki að kjósa neina leyninefnd, ekki neina pukurnefnd, heldur koma á n. af hálfu þingsins og þá um leið þjóðarinnar, sem skili áliti til þingsins og til þjóðarinnar. Ég vil spyrja: Hvenær hefur það gerzt, að þessi margumtalaði fastafulltrúi hjá Atlantshafsbandalaginu, sem utanrrh. talaði sem mest um hér seinast, - hvenær hefur það gerzt, að hann hafi gefið þinginu skýrslu? Jafnvel hæstv. utanrrh. og fyrirrennarar hans gefa Alþ. aldrei skýrslu um eitt eða neitt ótilkvaddir. Það þarf meira að segja að draga upp úr þeim sjálfsögðustu hluti. Ég minnist þess, að hér í fyrra leyfði ég mér að bera fram fsp. um kjarnorkuflota Atlantshafsbandalagsins. Utanrrh. varð stórmóðgaður, að þm. skyldi vera að fetta fingur út í slíka hluti, sem kæmu honum einum við. Eins er um sendimenn á ráðstefnur Atlantshafsbandalagsins. Hvenær gefa þeir þjóðinni skýrslur um ferðir sínar? Hvenær gefa þeir Alþ. skýrslu? Nei, það er auðvitað sorgleg staðreynd, sem allir þekkja, að á undanförnum árum hefur verið farið með utanríkismál þjóðarinnar eins og einkamál viðkomandi ráðh. Það kom glöggt fram í ræðu ráðh., og hann viðurkenndi það, að upplýsingasöfnun þessa fastafulltrúa hjá Atlantshafsbandalaginu væri oft og tíðum trúnaðarmál, sem ekki mætti gefa upp. Hann viðurkenndi sem sagt, að þessi upplýsingasöfnun gæti ekki orðið að neinu gagni fyrir Alþ. Það er augljóst mál. Ég held, að við munum báðir vera sammála um það, hæstv. utanrrh. og ég, að í landinu eigi að vera lýðræði. Ég held, að við getum báðir verið sammála um, að ákvarðanir í utanríkismálum hafa oft verið teknar á mjög ólýðræðislegan hátt á undanförnum árum. Kröfum um þjóðaratkv. hefur ævinlega verið neitað á örlagaríkustu augnablikum. Þannig var það með Keflavíkursamninginn á sínum tíma, og þannig var það með Atlantshafsbandalagið, enda þótt þingið hefði ekkert umboð til að gera slíka samninga nema leita áður eftir dómi kjósenda, en þá voru þingmenn að gera samþykktir, sem gengu þvert gegn öllum fyrri kosningaloforðum. Það var svo aftur á móti þannig, eins og allir vita, árið 1951, þegar herinn kom, að þá var ekki einu sinni haft fyrir því að leita eftir áliti þingsins. Þá var stjórnarskráin hreinlega brotin. Nei, ég held, að við hljótum að vera sammála um, að þessi vinnubrögð hafa ekki verið til fyrirmyndar. Þeim þarf að breyta. Ég hef verið að vona, að hæstv. utanrrh., Emil Jónsson, sem er nýr í starfi, mundi e.t.v. innleiða ný vinnubrögð í þessum efnum, og ég vil enn leyfa mér að halda í þá von. Þess vegna vil ég treysta því, að ríkisstj. stuðli að því, að þessi till. fái sæmilega afgreiðslu í n. og hún verði samþ., svo að Alþ. fái tækifæri til að íhuga þessi mikilvægu utanríkismál á lýðræðislegan hátt.



Herra forseti. Ég álit, að virðing þingsins og sjálfsvirðing þeirra þm., sem tilheyra þeim flokkum, sem hafa staðið með Atlantshafsbandalaginu fram að þessu, liggi við, að þeir sýni núna þann mannskap að hugsa um þessi mál. Það er nú nokkur tími þangað til ákvarðanir á að taka, hvort Atlantshafsbandalagið skuli halda áfram eða ekki, og þeir þm., sem voru hér 1949, þegar gengið var í Atlantshafsbandalagið, fengu ekki mikinn tíma til þess að hugsa. En nú geta menn tekið sér þennan tíma, og ég vil skírskota til manna að nota hann. Þegar gengið var í Atlantshafsbandalagið, var þm. yfirleitt ekki gefin nein aðstaða til þess að íhuga þetta mál, varla að ræða það. Því síður var mönnum gefin aðstaða til þess að athuga málið í n. Um hánótt var því máli vísað til utanrrmn., og það var haldinn einnar mínútu fundur. Engar venjulegar rannsóknir fóru fram, engar umr. fengust, engin plögg voru lögð fyrir. Það átti að píska málið í gegn, án þess að Alþ. Íslendinga fengi nokkuð um þetta mál að vita raunverulega. Nú stöndum við brátt, 20 árum eftir þann atburð, frammi fyrir því að eiga að taka ákvarðanir, hvort við ætlum að losna úr þessu bandalagi eða ekki - eða því, sem eftir kann að verða af því þá. Og það er nauðsynlegt, að við förum í tíma að athuga þessi mál, útvega okkur upplýsingar um þau. Það er ekki verjandi gagnvart kjósendum í landinu að ganga þannig að þessu máli, að menn hafi ekkert um það hugsað. Næstu kosningar, sem fara fram til Alþingis á næsta ári, gera út um, hvaða afstaða verður tekin, og Alþ. og þjóðin eiga heimtingu á því, að menn hafi eitthvað íhugað þessi mál og viti eitthvað, hvað sé að gerast, en trúi ekki bara einum eða tveim foringjum í hverjum flokki. Ég held þess vegna, að það væri mjög heppilegt, að við ræddum þessa þáltill., og ég kvaddi mér hljóðs vegna þess, að mér þótti leitt, að það skyldi enginn verða til þess af þeim, sem fylgja Atlantshafsbandalaginu, að hefja umr. um þetta, því að grunur minn er sá, að reynt verði að leggjast á þetta mál, þegar til n. kemur, og afgreiða það ekki. En það eru alveg að verða ófær vinnubrögð, sem setja þingið lengra og lengra niður, bæði í áliti sjálfs sín og annarra, ef þannig á að hafa það áfram. Ég ætla ekki að fara hér út í að endurtaka neitt af því, sem verið hefur aðaláróðursatriðið í sambandi við Atlantshafsbandalagið þessi 20 ár: grýlan um kommúnismann og allt saman slíkt, um árásarhættu að austan og annað þess háttar. Það, sem við skulum einbeita okkur að núna, er að athuga það ástand, sem nú er í Evrópu, og það ástand, sem nú er í heiminum og hvaða afstöðu Ísland eigi að taka í því, þannig að þau mál verði betur hugsuð en var 1949. Hvað er það, sem er á seyði nú úti í Evrópu og hefur verið þó nokkurn tíma? Við skulum gera okkur ljóst, að þetta, að Frakkland dregur sig raunverulega út úr hernaðarsamvinnunni, það er afleiðing af íhugunum, sem hafa farið fram um mörg undanfarin ár, og þeirri breytingu, sem verið hefur að gerast á síðustu 10 árum. Það er vitanlegt, að með því að Frakkland fer raunverulega út úr hernaðarsamvinnu NATO, er grundvöllurinn hernaðarlega séð fyrir Atlantshafsbandalagi á meginlandi Evrópu brostinn. Og það munu ekki vera neinir hernaðarsérfræðingar, hvorki bandarískir né aðrir, sem halda því fram, að þær hernaðarfyrirætlanir, sem þeir hafa verið með fram að þessu, varnirnar, sem hugsaðar voru, standist lengur, eftir að það hefur gerzt. Við skulum segja, að það kunni að gerast svo á eftir, að þar að auki verði gerður griðasáttmáli á milli Frakklands og Sovétríkjanna. Þá fara menn að sjá, hvert þetta er að fara, að NATO er að byrja að leysast upp, og sú upplausnarþróun kemur til með að ganga mjög hratt fyrir sig nú á næstu mánuðum og árum. Það, sem þarna er undirstaðan, er ekki aðeins það, að menn hafa uppgötvað það, Adenauer, eins og hv. síðasti ræðumaður minntist á, og margir fleiri af raunsæjum stjórnmálamönnum Evrópu, að þetta, sem byggt hefur verið á, hættan að austan hefur verið ýmist grýla eða er það nú, heldur er það annað, sem hefur gerzt. Valdahlutföllin á milli hins evrópska hluta Atlantshafsbandalagsins og hins ameríska hluta þess hafa gerbreytzt á þessum árum, alveg eins og efnahagshlutföllin á milli þessara aðila hafa gerbreytzt. Aðstaða Bandaríkjanna, sem var yfirgnæfandi á efnahagssviðinu um 1949, er miklu veikari nú, aðstaða Frakklands og landanna á meginlandi Evrópu aftur á móti miklu sterkari en þá var, og það eru þessi valdahlutföll á efnahagssviðinu samfara uppbyggingunni í þessum löndum, sem fá ná útrás á sviði hernaðaraðstöðunnar og koma endanlega fram í því, að Frakkland segir raunverulega skilið við hernaðarsamvinnuna í NATO. En það er fleira, sem gerzt hefur í þessu sambandi. Bandaríkin eru í vaxandi mæli að einangrast í heiminum. Stjórnlist eða hvað menn vilja kalla það, það, hvernig Bandaríkjunum er stjórnað í utanríkismálum, er að einangra þau meira og meira frá öllum bandamönnum þeirra í Evrópu. Það hefur lengi verið kunnugt, að stjórnmálamenn Bandaríkjanna hafa yfirleitt ekki þótt sérstakir listamenn á sviði utanríkismála, og nú er það alveg greinilegt, að þeim, sem gegna samsvarandi störfum í Evrópu, er farin að ofbjóða afstaða þeirra í þessum málum. Það er það, sem stundum er kallað heimsstjórnlist Bandaríkjanna, það er þessi afstaða þeirra að ætla að skipta sér af öllu, sem fram fer í heiminum, sletta sér fram í hvað sem gerist í hverju landi og þykjast alls staðar öllu eiga að ráða, sem er að gera það að verkum, að þeir eru að festa sig og geta ekki losnað, þar sem þeir af lítilli fyrirhyggju og mikilli frekju hafa fest sig, eins og við skulum segja í Víetnam, og eiga kannske eftir að gera á fleiri stöðum á eftir. Það er þetta, sem stjórnmálamönnum Evrópu innan Atlantshafsbandalagsins ofbýður meira og meira og vilja ekki lengur eiga það á hættu að vera drifnir inn í hinar og þessar styrjaldir, sem fávitrir stjórnendur Bandaríkjanna kunna að flækja eða reyna að flækja sína bandamenn inn í. Hins vegar er rétt fyrir okkur Íslendinga að athuga það, og því vil ég undirstrika nauðsynina á því að fara að hugsa þessi mál snemma, að við komum til með að verða í alveg sérstaklega slæmri aðstöðu, þegar Atlantshafsbandalagið leysist upp. Ég var mikill andstæðingur þess, að við gengjum í Atlantshafsbandalagið, og mér hefur verið ljóst allan tímann, hvaða hættur hafa verið fólgnar í því. En mér er alveg ljóst, að það geta orðið enn þá meiri hættur, sem yfir okkur dynja, um það leyti sem Atlantshafsbandalagið leysist upp, og það er alveg nauðsynlegt, að allir Íslendingar reyni að gera sér ljóst, hvað það er, sem kann að bíða okkar, þegar þannig fer. Ég hef vakið máls á því nokkrum sinnum undanfarið, að ég væri hræddur um, að þegar Atlantshafsbandalagið leystist upp, mundu Bandaríkin gera tilraun til þess að ná Íslandi sérstaklega undir sín áhrif, undir Bandaríkjanna áhrif beint, án þess að nokkurt Atlantshafsbandalag væri um að ræða. Við vitum, að Bandaríkin byrjuðu með því 1949, 1.okt., áður en Atlantshafsbandalag var til, áður en farið var að tala um nokkra baráttu gegn kommúnismanum eða verndun lýðræðisins, heimtuðu þau þrjár herstöðvar á Íslandi undir sín eigin yfirráð algerlega, undan íslenzku fullveldi, afgirt svæði af Íslandi, sem yrði raunverulega bandarískt land. Það tókst að fá það fram þá, að því var neitað. En það sýndi, að Bandaríkin sem stórveldi voru á því að knýja fram herstöðvar sér til handa á Íslandi um svo að segja ótakmarkaðan tíma eingöngu með tilliti til sinna eigin stórveldishagsmuna, alveg án tillits til allra mögulegra hugmyndafræðilegra átaka eða verndar Evrópu eða nokkurs slíks. Og þessu megum við ekki gleyma, að stórveldishagsmunir Bandaríkjanna hafa áður komið þannig fram gagnvart okkur, að þau hafa gert kröfu til þess að ráða yfir þessu landi, og við vitum ósköp vel, hvað það var, sem þar bjó á bak við. Við vitum ósköp vel, að þegar þeir Churchill og Roosevelt hittust út af Atlantshafsbandalaginu til þess að semja um aðstoð Bandaríkjanna við Bretland, og Bretar fengu sína 50 tundurspilla, þá var samið um það um leið, að allar brezkar herstöðvar í brezkum nýlendum í Vesturheimi yrðu afhentar Bandaríkjunum til 99 ára, og þá eru öll líkindi til og mun vafalaust eiga eftir seinna að koma í ljós, þegar þau skjöl verða birt, sem til hljóta að vera í þeim efnum, þá munu Bandaríkin um leið hafa gert kröfu til þess að fá Ísland inn á sitt yfirráðasvæði og fá slíkar herstöðvar hér og Bretastjórn svarað því, að það væri að vísu ekki á hennar valdi að ráða slíku, en hún gæti hins vegar gengið inn á að afhenda Ísland úr sinu yfirráðasvæði og inn á það ameríska með því að knýja það fram, að íslenzk ríkisstj. bæði um ameríska vernd. Og það var gert í júnílok 1941. Við vitum þess vegna, að stórveldishagsmunir Bandaríkjanna, þegar burt er séð frá öllu Atlantshafsbandalagi og öllu slíku, þeir hafa áður heimtað það, að Ísland yrði sérstaklega á þeirra yfirráðasvæði, og ég fékk að vita það nú, að einn aðaltrúnaðarmaður de Gaulles Frakklandsforseta, einn aðalhernaðarsérfræðingur hans, hefur fyrir nokkru, - ég fékk að sjá það í opinberu svissnesku blaði, - komið fram með hugmyndir, sem munu vera hugmyndir de Gaulles um, hvernig þróunin yrði á næstunni um þau landssvæði, sem nú tilheyra Atlantshafsbandalaginu eða eru í Atlantshafsbandalaginu: Þær hugmyndir, sem þessi náni trúnaðarmaður de Gaulles setti fram, voru þær, að það mundu rísa upp tvö hernaðarbandalög í stað Atlantshafsbandalagsins. Annað bandalagið mundi samanstanda af 4 ríkjum. Hann taldi þau upp með nafni: Bandaríkin, Kanada, Ísland og England. Þetta bandalag, sem yrði eins konar - í þrengri merkingu þess orðs - Norður-Atlantshafsbandalag, yrði annars vegar það, sem þarna tæki við algerlega undir yfirdrottnun Bandaríkjanna, sem hugsaði sér England og Ísland sem svo að segja sína skildi. Hitt bandalagið, meginlandsbandalag Evrópu, yrði Frakkland, Vestur-Þýzkaland, Benelux-löndin, Ítalía og Spánn. Hins vegar yrðu þau lönd, sem ekki eru í þessum tveim hernaðarbandalögum, Danmörk og Noregur annars vegar, Portúgal, Tyrkland og Grikkland hins vegar, utan við þessi tvö hernaðarbandalög. Það er nokkurn veginn greinilegt, að það, sem við, fáfróðir í þessum málum, höfum óttazt undanfarið og reynt að vekja nokkra athygli á, eru sem sé hugmyndir, sem ern efst á baugi hjá helztu hernaðarsérfræðingum þess, sem enn þá heitir Atlantshafsbandalag. Það eru þeir menn, sem gleggst reyna að gera sér hugmyndir um, hvað muni verða. Þeir hugsa eingöngu út frá hernaðarlegu sjónarmiði í þessum efnum. Þeir eru þegar farnir að ræða og skrifa um þessi mál. Ég mundi ekki óska eftír því, að hverjir þeir sem ættu að sitja hér á þingi 1969 ættu að taka ákvörðun út frá einhverjum svipuðum forsendum, eins og menn voru knúðir til að taka ákvörðun 1949, að menn vissu yfirleitt ekki neitt, hvað það væri, sem menn væru að greiða atkv. með, heldur væri á síðustu stundu komið með eitthvert plagg til þeirra og sagt: Þetta eigið þið að samþykkja. Ég mundi ekki vilja óska eftir því, að þeir menn væru í þeirri aðstöðu, að Bandaríkin kæmu svona álíka og þau komu 24. júní 1941 og segðu við ríkisstj.: Nú verðum við að fá samning við ykkur um, að þið af frjálsum vilja gangið inn á, að Ísland geri þetta og þetta innan 24 klukkutíma. - Þess vegna álit ég nauðsynlegt, að menn þori sem hugsandi menn að ræða um þessi mál, þetta sé ekkert feimnismál, og þó að við séum illa að okkur í öllu, sem heitir hernaðarlist og hernaðarþarfir og annað slíkt, þá reynum við af okkar litlu þekkingu að gera okkur hugmyndir um þetta og fræðast um það, eftir því sem við getum. Þess vegna er það eins eðlilegt og hægt er, að n., eins og er lagt til í þessari þáltill., sé skipuð og látin vinna, látin virkilega afla sér upplýsinga. Mér er ekki kunnugt um, að sú upplýsing, sem ég var að gefa hér áðan, hafi verið gefin af t.d. fulltrúum Íslands hjá NATO. Ef svo er, verðum við upplýstir um það, að hún væri a.m.k. ekki neitt leyndarskjal, svo að það hefði verið óhætt að trúa þm. fyrir slíku. Við skulum gera okkur ljóst, að svo hættulegt sem var fyrir okkur að mínu áliti að vera í Atlantshafsbandalaginu, á meðan mestur háskinn var, að af hálfu Bandaríkjanna yrði lagt út í landvinningastyrjaldir í þeim efnum og við þannig flæktir inn í þau, yrði hitt enn þá háskalegra að vera knýttir saman við Bandaríkin, eftir að Evrópuríkin, sem hafa miklu raunsærri stjórnendur en. Bandaríkin, væru losuð þar út úr. Bandaríkin sýna svo ótrúlega óforsjálni í þessum efnum, að ef við hugsuðum um þessi mál verulega, ættum við að vilja losa okkur við það að vera flæktir inn í þeirra aðgerðir. Við heyrum bara, hvað menn eins og ábyrgustu ráðh. Norðurlanda, Danmerkur og Noregs, segja nú þegar í þessum efnum í sambandi við Víetnam, og sjáum, að það muni vera lítil löngun til þess hjá forustumönnum hinna ýmsu ríkja Atlantshafsbandalagsins á meginlandi Evrópu að bera neina ábyrgð á ævintýrum Bandaríkjastjórnar í slíku efni. Sízt af öllu ættum við Íslendingar að kæra okkur um það, að við yrðum flæktir inn í það, sem Bandaríkin nú virðast vera að búa sig undir að eiga þátt í, sem sé að um leið og friðvænlegar liti út í Evrópu og líkindi séu til þess, að Evrópuríkin yfirleitt geti komið sér vel saman, og meira að segja að væri hægt að leggja niður hernaðarbandalög í Evrópu, muni eflast að sama skapi sú árátta hjá Bandaríkjastjórn að skipta sér af öllu því og það með hernaðaríhlutun, sem gerist í Afríku, Asíu og Suður-Ameriku. M.ö.o.: þegar þessar nýlendur, sem Evrópumenn áður voru búnir að skipta upp á milli sín, þegar þeir réðu svo að segja yfir öllum heiminum, - þegar þær eru að verða pólitískt frjálsar og vilja reyna með miklum harmkvælum og erfiðleikum að feta sig áfram til þess að hrinda af sér líka yfirdrottnun þeirra auðhringa, sem enn þá hafa tök á þeim, ætli Bandaríkin sér að skipta sér af því, í hvert skipti sem þeim finnst pólitík þessara nýju ríkja ekki vera að sínu skapi, m.ö.o.: þá eigi það hernaðarbandalag, sem Bandaríkin ætla að skapa sér, að verða eins konar varðhundur um auðhringana í heiminum og þeirra ítök í því, sem einu sinni voru nýlendur, og þá væri það hörmulegt, ef við Íslendingar ættum að vera í þeirri aðstöðu að verða slíkur hvolpur í slíku varðhundakerfi Bandaríkjanna. Við, sem áður höfum verið í 600 ár nýlenda og vitum, hvað það er, ættum þá að fá að ljá lið okkar til þess, þótt litið væri, að reyna að gera auðhringum Bandaríkjanna og þeirra herveldi mögulegt að reyna að endurreisa svo að segja nýlendukúgunina í þeim ríkjum heims, sem eru að reyna að brjótast undan henni. Það er þetta, sem mundi bíða okkar, ef svona færi. Og ég álít það vera nauðsynlegt, að hv. þm. hafi opin augu fyrir þessum möguleikum, og þeir gefi sér tíma til þess, áður en næstu kosningar fara fram og áður en kemur árið 1969, þegar við höfum rétt til þess að fara úr Atlantshafsbandalaginu, að vera búnir að hugsa þessi mál á þeim grundvelli, að fyrir þeim liggi allar þær upplýsingar, sem hægt er að fá um þessi mál, en ekki bara á þeim grundvelli, að einhverjir foringjar þeirra segi þeim: Þetta hérna eigið þið að gera. Nú eigið þið að hlýða. Ég vil þess vegna eindregið óska þess, að menn sýni Alþ. og framtíðarverkefni þess þá virðingu í þessum efnum að ræða þessa þáltill., láta hana ekki aðeins fara til n., heldur líka láta hana koma úr n. og þora að afgreiða hana, taka afstöðu um það, hvort menn eigi að gera það vitandi vits, sem menn gera í þessum málum, eða hvort menn eigi bara að heyra og hlýða.



Herra forseti. Á meðan hv. 3. þm. Reykv. dvaldist ytra hjá norrænum höfðingjum, minntist íslenzka þjóðin meistara Jóns Vídalíns. Það má segja, að minnisvarði Jóns Vídalíns sé traustur, og hann reisti hann enda sjálfur með sínum prédikunum. Ein frægasta prédikunin í Jónsbók er reiðilesturinn svokallaði, en þar leggur meistari Jón út af barnamorðinu í Betlehem, og með leyfi forseta, segir meistari Jón svo: „Hún (reiðin) afmyndar alla mannsins limi og liði, hún kveikir bál í augunum, hún hleypir blóði í nasirnar, bólgu í kinnarnar, æði og stjórnleysi í tunguna, deyfu fyrir eyrun. Hún lætur manninn gnísta með tönnunum, fljúga með höndunum, æða með fótunum. Hún skekur og hristir allan líkamann og aflagar, svo sem þegar hafið er upp blásið af stórviðri. Og í einu orði að segja: Hún gerir mann að ófreskju og að holdgetnum djöfli í augum þeirra, sem heilvita eru. Og ef hún afskræmir ásýnd mannsins fyrir öðrum mönnum, hvernig mun hún þá ekki afmynda sálina í guðs augliti. Segið mér, hvílíkur djöfull mun þar inni búa, þar álit mannsins verður hið ytra svo afskræmt.“ Þetta voru orð meistara Jóns. Mér varð ósjálfrátt hugsað til þessara orða meistarans s.l. miðvikudag, þegar hv. 3. þm. Reykv. hélt ræðu sína og var að myndast við að sameina eðli sitt sínu landsföðurlega kennarahlutverki, en hann reynir mjög oft að grípa til þess, ekki aðeins hér innan veggja Alþ., heldur og utan þeirra. Nú er það margyfirlýst, bæði s.l. miðvikudag af þessum hv, þm. og endranær, að þetta er hans uppáhaldshlutverk. En þegar þess er gætt, að bæði í þessu hlutverki og öðrum málflutningi fylgir sú framkoma, sem meistari Jón telur reiða menn hafa, því að reiðin hleypir æði og stjórnleysi í tunguna og deyfu fyrir eyrun, er ekki að undra, þótt nemendur hans, hversdagslega gæfir alþm., og þjóðin öll fái bæði andúð og fyrirlitningu á slíkri framkomu hjá uppfræðaranum og jafnvel hafni allri slíkri kennslu og leiðbeiningastarfsemi, ekki sízt þegar undirtónn uppfræðslunnar er einkar smekklegt mat á eigin ágæti, sem sagt því, að hann einn viti allt og enginn annar viti neitt. Og nú spyr ég hv. þm., hvort þetta sé ofsagt. Ef einhverjum þykir, að svo sé, og telji, að þessi hv. þm. hafi rækt sitt landsföðurlega kennarahlutverk með miklum ágætum, vil ég benda t.d. á hans eigin stjórnmálaflokk, ef flokk skyldi kalla, sem er sundurklofinn og þar logar allt í innbyrðis deilum og ófriði. Pekingkommar skamma Moskvukomma, Moskvukommar skamma þjóðerniskomma, sem aftur skamma báða hina. Þeir eru jafnvel hættir að vera sammála um það, sem áður gerði þá sjálfum sér samkvæma, það að skamma allt og alla aðra. Nú er ég þannig gerður, og það kemur kannske í ljós síðar í ræðu minni, vegna ræðu hv. 3. þm. Reykv. s.l. miðvikudag, að ég vil ekkert með hans kennslu hafa að gera, sem hann bauð mér góðfúslega margoft s.l. miðvikudag. Hann mun að sjálfsögðu eiga áfram dyggan hóp af lærisveinum, sem liggja hundflatir fyrir öllum erlendum áhrifum, ef þau eru austræn, og tilbiðja sama goð og hann. En ég held, að honum væri hollt öðru hverju að hlýða á kennslu annarra, og þótt ég sé ekki gamall, ekki jafngamall þessum hv. þm. a.m.k., get ég samt sem áður kennt honum ýmislegt, og ef hann vill ekki þiggja þá kennslu, kemur hann að sjálfsögðu hér á eftir og afþakkar hana á sinn sérstæða, fágaða og prúðmannlega hátt, sem honum er svo tamur. Ég vil t.d. uppfræða þennan gamla kennara og líklega skólastjóra um leið, vegna þess að það kom fram í ræðu hans s.l. miðvikudag, að þreföldun er ekki það sama og aukning um 300%, en það fullyrti hann s.l. miðvikudag, og er merkilegt, að þetta skuli koma af vörum slíks efnahagsspekings eins og hann telur sjálfan sig vera. Hann hélt því fram hér s.l. miðvikudag, að sjónvarp varnarliðsins og Wallstreet-auðvaldið væri búið að æra mig, trylla og afsiða svo, að hugsanagangur og talsmáti væri orðinn sambærilegur við ameríska her- og viðskiptajöfra, að mig minnir, að hann hafi sagt. Og hvað olli þessu hugarangri hv. þm.? Hvað olli því, að hann hljóp hér upp með bál í augum, bólgu í kinnum, æði og stjórnleysi tungunnar og deyfu fyrir eyrun? Jú, hv. þm. líkaði ekki notkun mín á sögninni að selja. Hann er jafnvel hættur að vilja sjá aðrar notkunarmyndir gamalla og góðra íslenzkra orða en þær, sem hann getur notað til að bendla pólitíska andstæðinga við afsiðun og hvað það nú heitir í upptalningu hjá honum, leppmennsku, amerískan undirlægjuhátt og landráðastarfsemi. En nú er mér spurn: Hefur þessi hv. þm. aldrei heyrt talað um t.d. að selja af hendi og hefur hann aldrei notað sögnina að selja í þessari merkingu eða selja líf sitt dýru verði, eins og hann er búinn að gera fyrir íslenzka alþýðu áratugum saman? Veit hann t.d. ekki um merkingu orðsins að handsala, sem er að afhenda? Ég fullyrði, að slíkar fullyrðingar frá hv. þm. eru ekki til þess fallnar að vinna menn á sitt mál hér í þingsölum, enda auðvitað þessum þm. miklu kærara að koma einhverju höggi á pólitískan andstæðing heldur en bjarga meiri hl. mannkyns frá tortímingu, eins og hann telur að samþykkt þeirrar till., sem hér er til umr., stefni að. Fullyrðing þessa þm. um misnotkun íslenzkunnar hjá mér er því einkennilegri, þegar þess er gætt, að enginn hv. þm. notar önnur eins býsn af erlendum slettiorðum í sínu máli, í sínum ræðum hér á Alþ. En þetta er aftur á móti skiljanlegt hjá þeim, sem jafnvel geta gerzt boðflennur á fundum erlendra höfðingja til þess að taka þar við fyrirmælum. Um leið og þessi þáltill. er rædd efnislega, verður að hafa í huga þær staðhæfingar þessa hv. þm., að hann sé með sögufróðari mönnum. Ég dreg þetta ekki í efa, enda er þm. langmenntaður maður í þessari grein. En það er eins og sagt er um söngfróða gagnrýnendur, að þeir geta talið sig heyra, hvort einn tenórsöngvari sé af hinum ítalska eða þýzka skóla, og menn hafa löngum þótzt þekkja, hvar hv. 3. þm. Reykv. var skólaður. Þetta ber að hafa í huga, þegar höfð eru í huga ummæli annars vegar hv. 8. þm. Reykv., sem ræddi þessa þáltill. hér s.l. miðvikudag, og viðbrögð þessa hv. þm., 3. þm. Reykv., við ræðu hans, og hins vegar viðbrögð hans við þeim fsp., sem ég lagði fyrir flm. þáltill. Og ég held, að viðbrögð hans við þessum tveim stuttu ræðum beri þess ljósan vott, að hverju hann stefnir með þessum tillöguflutningi. Hv. 8. þm. Reykv. sagði m.a. í ræðu sinni, að hann óttaðist, að sú till., sem hér lægi fyrir, væri ekki raunhæf leið til þess að leysa það vandamál, sem hér væri um að ræða. Hann gat þess einnig vegna þeirrar leiðar til fjáröflunar, sem hv. flm. vill fara, að það væri fátítt, að nokkur ríki viðurkenndu bótaskyldu vegna viðskipta, sem einstakir borgarar eða einstök félög þar í landi hefðu átt við önnur lönd. Og til þess að undirstrika enn betur, hve óraunhæf sú fjáröflunarleið væri, sem þáltill. benti á að farin yrði, undirstrikaði hann erfiðleikana á því að gera sér reikningslega grein fyrir hagnaðinum af þeim margvíslegu viðskiptum, sem flm. talaði um í sinni framsöguræðu. Hv. 8. þm. Reykv. gat þess einnig að Danir hefðu aldrei viðurkennt útreikninga og kröfur Jóns Sigurðssonar, og er þá kannske skiljanlegt það æði og stjórnleysi tungunnar, sem greip hv. 3. þm. Reykv. s.l. miðvikudag, þegar ég benti honum á, að sendinefnd Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum yrði að sjálfsögðu beðin að gefa nánari skýringar á sjálfri till. og grg. hennar, sem væntanlega yrði uppistaðan í málflutningi sendinefndarinnar íslenzku hjá Sameinuðu þjóðunum, ef hún yrði samþ. hér á alþ. Nei, mín skoðun er sú, að þessi till. sé með öllu óraunhæf, alveg sama hverjir ættu sæti í sendinefndinni, alveg sama þótt Bandaríkin hafi á þingum Sameinuðu þjóðanna hvorki ráð á úrslitum atkvgr. þar vegna fjárhagslegra ítaka né pólitískrar yfirdrottnunar, eins og flm. taldi að Bandaríkin hefðu haft til skamms tíma á þeim þingum, og líklega alveg sama, þótt bæði ég og hv. flm. till. yrðu í þessari sendinefnd. Ég er sammála bæði hv. 8. þm. Reykv. og 3. þm. Reykv., sem tók undir þær skoðanir hans og kemur reyndar inn á það í till. sinni, að vandamál hinna svokölluðu þróunarlanda væri ekki fyrst og fremst skortur á fjármagni til þess að veita þeim fjárhagslega aðstoð, heldur fremur hitt, að í þessum löndum verður að byggja allt frá grunni og ekkí nema takmarkað fjármagn, sem þær geta nýtt til uppbyggingar, því að forsendur vantar, t.d. áætlanir um skynsamlegar framkvæmdir. Þetta er auðvitað alveg rétt, svo langt sem það nær. En þetta starf, sem þeir báðir, að mér skildist, féllust á að væri nauðsynlegt, tekur langan tíma. Og sama er að segja um það verkefni, sem sjóðurinn, er þáltill. getur um að stofna eigi, á að vinna. Slíkt verkefni eins og honum er falið með till. verður ekki unnið nema á mörgum árum, kannske áratugum. En það breytir ekki þeirri staðreynd, sem fim. margendurtók, bæði í framsöguræðu sinni og einnig í seinni ræðu, það breytir ekki þeirri staðreynd, að samkv. upplýsingum frá Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna deyja 30 þús. börn á hverjum degi úr sulti og hungursjúkdómum. En það munu líða mörg ár, þangað til sjóður hinna arðrændu þjóða, sem hv. 3. þm. Reykv. vill stofna, tekur til starfa, - og hvað verða mörg börn þá dáin af þessum orsökum? Samt sem áður telur þessi hv. þm., að aðstoð sú, sem þessi lönd njóta nú, sé hið versta arðrán, og undirstrikar æ ofan í æ, að af 47 milljarða aðstoð, sem þessar þjóðir hafa fengið á 10 árum, hafi á sama tíma 13 milljarðar tapazt vegna óhagstæðra verðbreytinga og 21 milljarður dollara runnið til baka til ríku þjóðanna sem vextir og gróði. Og þessu vill hv. þm. að verði hætt. Jafnvel þótt þessar fullyrðingar hans séu réttar, sem ég hef ekki haft tækifæri til þess að sannreyna, hafa orðið eftir hjá þessum þjóðum 13 milljarðar dollara, og meðan við höfum þá staðreynd fyrir framan okkur, að 30 þús. börn deyja á dag vegna hungurs og hungursjúkdóma, held ég, að þm. sé nokkuð að fara út fyrir það, sem hann stefnir að með flutningi sinnar till., er hann telur, að þetta sé jafnhættulegt og hann hefur talið í sínum ræðum báðum. Ég skil hins vegar vel, af hverju hv. þm. vill, að þessi leið verði ekki farin, sem farin hefur verið fram til þessa. Það vekur nefnilega álit of mikla athygli hjá þessum þjóðum, hvaðan þessi hjálp kemur. Á 8 ára tímabili fram til ársins 1962 nam öll hjálp Ráðstjórnarríkjanna til þróunarlandanna í Asíu, Afríku og Suður-Ameríku samtals 2.8 milljörðum dollara, og aðstoð Kína á árunum eftir að það hóf sína aðstoð og fram til ársins 1962 var til þróunarlandanna í Asíu, Afríku og Suður-Ameríku og Kúbu 269 millj. dollara. Samtals er þetta um 3 milljarðar dollara. En sú tala, sem 3. þm. Reykv. hefur haft á lofti, er 47 milljarðar dollara. Ég held, að enginn, sem hugsar um þessi mál, muni bera á móti, að þessi aðstoð sé í dag nauðsynleg. Ég held, að allir, sem fylgdust með fréttum af ástandinu í Indlandi í vetur, séu sammála, að það ástand sýni ekki, að slíkri aðstoð verði hætt, enda var hjálparbeiðni Indverja sinnt og er sinnt, þó að því miður verði að telja, að sú hjálp komi ekki að fullum notum af öðrum ástæðum. Slík skyndihjálp verður alltaf að einhverju eða öllu leyti í hendi þeirra þjóða, sem aflögufærar eru. En þar fyrir er ekki útilokað, að sjóður á vegum Sameinuðu þjóðanna, slíkur sem flm. talar um, geti einnig komið til aðstoðar í slíkum tilfellum. Og ég vil taka það fram, að ég tel hugmynd flm. till. athyglisverða um það, að sérstök stofnun á vegum Sameinuðu þjóðanna standi að baki nauðsynlegri áætlanagerð um atvinnulega og félagslega uppbyggingu í þróunarlöndunum. Auðvitað þarf slík stofnun að hafa mikil fjárráð og eiga sterkan sjóð til að styðjast við, en ég tel ekki, að sú fjáröflunarleið, sem hv. 3. þm. Reykv. vill fara, geti nokkurn tíma orðið raunhæf. Frjáls framlög geta vissulega verið þýðingarmikil og áhrifamikil, það sáum við t.d. um þátttöku Íslendinga í „Herferð gegn hungri“. Og auðvitað koma fleiri leiðir til greina. Það getur komið til greina nefskattur á íbúa þeirra þjóða, sem lengst eru komnar á þróunarbrautinni, t.d. komnar á það stig að geta framleitt kjarnorkusprengjur. Það eru orðnir æðimargir einstaklingar meðal þeirra þjóða, sem eru komnar á það stig, sem þá mundu greiða slíkan nefskatt, ef hægt yrði að ná samkomulagi um það. Og vegna þess, að flm. till. telur sig mikinn friðarvin, mætti hugsa sér skatta á hernaðarútgjöld eða á hvern hervæddan mann í viðkomandi löndum, þó að sú hætta sé auðvitað alltaf fyrir hendi, að þau lönd, sem enn eru lokuð, annaðhvort með járn- eða bambustjaldi, mundu ekki alltaf tíunda þær tölur eins og æskilegt væri. En ég tel samt sem áður, að það yrði langáhrifamest, ef það mikla fé, sem fer nú þegar til þessara þróunarlanda, nýttist betur en raun hefur oft og tíðum orðið á. Ég held einmitt, að það hafi orðið miklar breytingar á því á síðustu árum, hvernig þetta fé hefur nýtzt, ekki sízt vegna kröfu bandarískra skattborgara, en frá þeim hefur mikið af þessu fé komið á undanförnum árum. Hv. 3. þm. Reykv. hefur miklar áhyggjur af því, að ekkert sé gert í þessu vandamáli eða ekkert verði gert í þessu vandamáli á næstu árum, og ef það verði ekkert gert, geti svo farið, að ógnarleg átök hefjist milli hinna arðrændu þjóða og hinna ríku, eða eins og hann orðaði það: stórkostlegustu átök og ægilegasta blóðbað, sem heimurinn hefur þekkt. Ég tel, að þessi hætta sé mjög fjarlæg. Í fyrsta lagi er hermáttur þeirra þrátt fyrir mannmergðina í algeru lágmarki, þótt slik átök geti auðvitað brotizt út á einstökum stöðum, t.d. milli hvítra manna og svartra, eins og flm. hefur drepið á. Í öðru lagi er þegar geysimikið starf unnið í dag til þess að ná þeim markmiðum, sem flm. vill stefna að í sinni till. Það er rétt, sem komið hefur fram hjá hv. 8. þm. Reykv., og í því er ég sammála 3. þm. Reykv., að í því liggi kannske stærsti glæpur þeirra þjóða, sem nýlendunum réðu, og það er menntunarskortur þessara þjóða í dag, þegar þær eru að búa sig undir sitt sjálfstæði. Ég tel hins vegar ekki, vegna þess að flm. talar um byggingu skólahúsa í sinni till., að það sé jafnnauðsynlegt og að mennta kennara fyrir þessar þjóðir. Og þótt ég telji, að í slíku sé hvergi nærri nóg að gert, leyfi ég mér að fullyrða, að þegar í dag séu tugþúsundir, ef ekki hundruð þúsunda nemenda frá þróunarlöndunum, sem stundi nám í flestum löndum heims, bæði hjá fornum og nýjum herraþjóðum. Það var minnzt hér á danskan lýðháskóla í Ghana, og það hafa fleiri þjóðir komið upp slíkum skólum í Afríku. Þótt hv. 3. þm. Reykv. telji alla Bandaríkjamenn kapítalista, sem helzt éti a.m.k. einn verkamann í mál, ef ekki tvo, ef þeir eru frá sósíalistísku löndunum, eru sterkustu samtök, sem í Bandaríkjunum finnast, samtök verkamanna og annarra launþega. Og ef þessi þm. veit það ekki, skal ég fræða hann um það, að þessi samtök hafa t.d. unnið óhemjumikið starf, bæði í Afríku og Asíu og Suður-Ameríku, og einnig alþjóðasamtök frjálsrar verkalýðshreyfingar. Þessi samtök hafa komið upp skólum, og þau hafa styrkt verkalýðshreyfingu viðkomandi landa á hinn margvíslegasta hátt. Og það eru auðvitað fleiri aðilar, sem hafa komið til slíkra eða líkra starfa í þessum löndum, þótt það hafi ekki verið á vegum Sameinuðu þjóðanna. Sú skoðun kom fram hjá flm. till., að við gætum orðið þessum þjóðum að góðu liði og beztu liði með því að miðla þeim af reynslu okkar, og hann sagði orðrétt í ræðu sinni, með leyfi forseta, „að málefnið sé, hvort Íslendingar geti lagt fram eitthvað heilbrigt í þessum efnum og hvort Íslendingar með þá reynslu, sem þeir hafa, verandi kúguð svo að segja nýlenduþjóð í 600 ár og verandi núna með fremstu þjóðum veraldar hvað efnahag snertir, þótt kannske ríkidæmið sé ekki á við aðrar þjóðir“. Vegna þessara ummæla hv. þm. er auðvitað rétt að taka fram, að fleiri þm. en þessi hv. þm. hafa auðvitað reynt að gera sér grein fyrir möguleikum Íslendinga til aðstoðar þessum þjóðum, sérstaklega þó eftir flutning þáltill. hv. 8. þm. Reykv. á síðasta þingi. Persónulega hef ég verið þeirrar skoðunar, að aðstoð á menntunarsviðinu og kennsla í því að afla sér fæðu úr sjó og vötnum sé það, sem við getum helzt látið í té, svo að um raunhæfa aðstoð sé að ræða. Eins og ég hef þegar sagt, tel ég till. flm. óraunhæfa hvað fjáröflunarleiðina snertir, en bendi hins vegar á vegna áðurgreindra orða hans um það, að við séum með fremstu löndum veraldar hvað efnahag snertir, að kannske getum við gefið þeim upplýsingar um það, hvernig eigi að stjórna landinu til að ná svo glæsilegum árangri. Eða telur kannske hv. flm., að árangur okkar þjóðar í dag sé vegna fjárheimtunnar frá Dönum? Auðvitað veit ég, að víðbrögð hv. þm. verða þau, er hann kemur hér í ræðustól á eftir, að við ættum að flytja til Afríku okkar hæstv. ríkisstj., svo að slíkum árangri yrði náð einhvers staðar þar. En ég held hins vegar í framhaldi af því, sem þessi þm. sagði s.l. miðvikudag, að öðrum standi nær að fara í slíka för, ef það er takandi mark á orðum þm., en hann sagði orðrétt, með leyfi forseta: „Ég (þ.e. Einar Olgeirsson) kom með hugmynd fyrir 20 árum, sem gert var grín að: skýjaborgir og vitleysa. Og þær skýjaborgir hafa samt sem áður lagt grundvöll að því tímabili framfara í efnahagsmálum, sem við höfum lifað, síðan lýðveldið var stofnað.“ Þá vitum við það. Hv. 3. þm. Reykv. hélt því fram hér s.l. miðvikudag, að það þýddi ekkert að vera að halda því fram, að nýlenduþjóðunum hefði verið gefið frelsi, þær hefðu tekið það eða hótað að taka það með valdi og öðrum aðferðum, og það væri þess vegna, sem þær væru frjálsar í dag. Það er auðvitað nokkuð til í þessu hjá hv. þm., þó að hitt sé líka staðreynd, að fjölmargar þeirra hafa samið um sitt sjálfstæði, og þetta veit hv. þm. En það breytir ekki þeirri staðreynd, sem kom fram í mínu máli s.l. miðvikudag, að fyrrverandi nýlendur Belgíu, Frakklands, Hollands og StóraBretlands með um 670 millj. íbúa eru sjálfstæðar þjóðir í dag. Á meðan og á sama tíma hafa austrænar herraþjóðir, hin nýju nýlenduveldi, fjötrað, svipt frelsi og beitt efnahagslegum þvingunum þjóðir með á annað hundrað millj. íbúa. Og þótt þm. haldi því fram, að Bretar hafi sleppt sínum pólitísku völdum af 52 millj. manna, til að halda hinum efnahagslegu völdum, þá skulum við jafnframt hafa það í huga, að á síðustu árum hefur ekkert heimsveldi skapað sér jafnmikla virðingu og Bretar, fyrir raunhæfa aðlögun, mundi ég kalla það, að þeirri stefnubreytingu, sem hefur orðið á alþjóðavettvangi á nýlendustefnu og erlendum yfirráðum. Ég vakti athygli flm. á því, að það væri víðar en í Asíu, Afríku og Suður-Ameríku, sem þjóðir hefðu orðið fyrir mannránum og árásarstyrjöldum, frelsissviptingu, arðráni og hvers konar kúgun fram á þennan dag, og herraþjóðirnar, sem þetta framkvæmdu, væru fleiri en hann vildi gefa í skyn í sínum málflutningi. Við þessu brást þm. ókvæða og kvað mig einfæran um að bera fram þáltill. hér á Alþ. til bjargar hinum kúguðu þjóðum Evrópu, hann gæti ekki hugsað um allan heiminn. Hann glamraði því næst heilmikið um hinar kúguðu þjóðir Evrópu, þ. á m: Íra og Grænlendinga, en endanleg afstaða hans var sú, að hann vildi ekki skipta sér af innanlandsmálum í viðkomandi löndum. Samt vílar þessi hv. þm. ekki fyrir sér, - hann orðaði það þannig, er hann upphóf sitt mál, að ég hefði farið í gandreið í þessu máli, - þá vílar hann ekki fyrir sér að setjast upp á sitt galdraprik og ríða því austur í Afríku og Asíu og benda á lausn allra vandamála þar. Og hver er lausnin? Jú, það er upptaka eigna allra erlendra aðila í þessum löndum. Hann sagði, að upptaka þessara eigna mundi skapa nógan auð til að koma öllu félags- og atvinnulífi þessara staða á réttan kjöl. Og það var svo sem auðvitað, að Unilever átti eigur einhvers staðar þarna austur frá, annars hefði hv. þm. ekki farið í þessa reið. En hvaðan skyldi hv. þm. hafa þessa fyrirmynd? Er hún frá Indónesíu, eða er hún frá Kúbu, en á báðum þessum stöðum var þessi leið farin? Það hefur, síðan þetta var gert, legið við ríkisgjaldþroti á báðum þessum stöðum, vegna þess, að um leið og þessar eignir voru gerðar upptækar, voru bæði stjórendur og tæknimenntaðir menn, sem unnu við þessi fyrirtæki, reknir úr landi. Og sama má segja, að hafi gerzt í Alsír. Mig minnir, að hv. þm. hafi komið inn á Alsír einnig. En ofsi þessa hv. þm. var hvað furðulegastur, þegar hann fór að afsaka og bera í bætifláka fyrir vopnaða innrás hernaðarstórveldis í Tíbet, og það var alveg furðulegt, hvað maðurinn gat komizt langt. Hann vildi meina, að ég æti amerískan áróður hráan og kastaði honum hér inn í þingið; og að öskur hefði verið rekið upp um allan heim, þegar bændaánauð og þrælahald var afnumið í Tíbet. Hvað étur hv. þm., fyrst hann lætur annað eins út úr sér? Étur hann kínverska áróðurinn ósoðinn og án þess að líta á, hver hann er? Reyndi hann ekkert að kynna sér, þegar þessi árás stóð yfir, - reyndi hann ekkert að kynna sér t.d. hlutlausar fregnir, bæði frá Indlandi og Pakistan, þegar þessar gráu herfylkingar kínverska hernaðarstórveldisins ruddust inn í friðsælt, sjálfstætt ríki frjálsra bænda? Svona draugasögur, eins og hann reynir að segja okkur hér í þinginu í sambandi við þetta mál, eru betur sagðar einhvers staðar annars staðar en á Alþ., því að það er fullt af mönnum hér, sem kynna sér mál erlendis alveg eins og þessi hv. þm. telur sig gera dags daglega. Ég skal nú fara að stytta þetta mál mitt. En ég vil þó aðeins víkja nokkrum orðum að fullyrðingum hv. þm. um, að ribbaldar þeir, sem ráða í Bandaríkjunum, kunni að tengja saman bisness og keppa um leið að lýðræði. Þeir hafi grætt á blóðbaðinu í síðustu heimsstyrjöld og þeirri fyrri líka, aukið framleiðslu sína allan tímann og safnað stórauði, á meðan Pólland, Sovétríkin og Júgóslavía urðu fyrir stórtjóni, eins og hann orðaði það. Það hefði verið fyllilega þess vert í þessu sambandi að rekja þær breytingar, sem urðu á afstöðu þessa hv. þm. og annarra kommúnista hér á landi til hinna ýmsu styrjaldaraðila eftir því, hvernig klukkuspilið snerist í Kreml, sömuleiðis hvað málgagn þessa þm. sagði, þegar Bandaríkin urðu aðili að styrjöldinni við hlið Breta, Rússa og annarra bandamanna. En ég skal ekki fara út í það hér nú. En ætlar þessi þm. virkilega að reyna að halda því fram hér á hæstv. Alþ., að tár amerísku ekknanna, barnanna og mæðranna hafi verið eitthvað þurrari en tár þeirra sömu austur í Rússlandi? Heldur hv. þm., að sorg þessara sömu aðila heima í Bandaríkjunum hafi ekki verið jafnmikil og austur á sléttum Rússlands? Heldur þú, að tjónið hjá fjölskyldunum hafi ekki verið það sama, hv. þm.? Ég er aldeilis hissa, þegar slíkar fullyrðingar koma frá annars, að því er talið er, skyni- og vitibornum þm. eins og hv. 3. þm. Reykv. Hann lætur sér það um munn fara hér, að það hafi verið einhver stórkostlegur galli fyrir bandamenn í síðustu styrjöld, þessi gífurlegi framleiðslumáttur Bandaríkjanna. Ég leyfi mér að fullyrða, að einn stærsti þátturinn í sigri bandamanna í síðustu styrjöld hafi einmitt verið þessi gífurlegi framleiðslumáttur Bandaríkjanna. Íbúar þeirra lentu að vísu ekki í því, að barizt yrði í þeirra heimalandi. Í því lentu Rússar og urðu fyrir geysilegu manntjóni, bæði þeir og aðrar þjóðir í Evrópu, þar sem barizt var. Hins vegar liggur það fyrir, að mörg hundruð þúsundir Bandaríkjamanna létust í þessari styrjöld. Hann hafði líka orð á því, að þeir hefðu litlu til kostað í þessari styrjöld, en aðeins grætt. Ég vil benda honum á það, að ef hann flettir upp í heimildarritum þar um, þá má sjá, að á árunum frá 1939-1946 kostuðu Bandaríkin 350 milljörðum dollara til stríðsútgjalda, og það rann ekki svo lítið af því til þeirra bandamanna. T.d. eru skýrslur til um það, að samkv. láns- og leigukjarasamningunum hafi þeir veitt 49 milljarða dollara og þó 100 millj. betur, og af þessu fengu þeir aldrei greitt til baka nema 8 milljarða, af þessum 49 milljörðum, svo að það er alveg þýðingarlaust fyrir hv. þm. að koma hér og segja, að það hafi ekki verið kostnaður hjá þessari þjóð í sambandi við stríðið, þeir hafi engu tapað, þeir hafi jafnvel ekki misst einn einasta mann, þeir hafi bara setið heima í Bandaríkjunum og grætt á því fé. Hv. þm. minntist nokkrum sinnum á það í ræðu sinni, að ég hefði verið nokkuð gustmikill, er ég kom inn á þing, og að flokksbræður mínir hefðu fengið að kenna á því,eins og hann orðaði það, en að helztu agnúar hefðu heflazt af mér og ég tekið sinnaskiptum, því að ég hefði farið að hugsa. Ég vil að lokum segja, að það verður ömurleg minning um þennan þm. hér í sölum Alþ., þegar hann hverfur héðan á sínum tíma, sú vitneskja þm., að hann heflaðist aldrei og tók aldrei sinnaskiptum, ergo: hann hugsaði aldrei.



Herra forseti. Það væri lakast, ef agnúarnir færu að vaxa út aftur á hv. 7. þm. Reykv. Ég held, að hæstv. forsrh. ætti að reyna að taka hann ofurlítið í skóla og senda hann í einhvern diplómataskóla, til þess að kenna honum dálitla menntun, sérstaklega ef honum ætlar að fara að hraka hér á þinginu, þegar eitthvað er komið við hann. Ég er ákaflega hræddur um, að þessar umræður, sem hér hafa orðið núna um þetta mál, muni verða teknar seinna meir sem dæmi um, á hvaða stigi Alþingi Íslendinga standi, þegar lögð sé fram till., þar sem gerð er tilraun til að láta Ísland marka sjálfstæða afstöðu og að mínu áliti viturlega í einhverju mesta vandamáli, sem heimurinn stendur núna frammi fyrir. Við vorum áðan að ljúka fyrri umr. um mál, þar sem við vorum að koma inn á Atlantshafsbandalagið og þar sem því var slegið föstu, ómótmælt, að í Evrópu liti tiltölulega friðsamlega út. Og ég vakti máls á því, að jafnvel eitt helzta stórveldi Atlantshafsbandalagsins mundi ef til vill á næstunni gera griðasamninga við Sovétríkin. En ég hafði hins vegar undirstrikað, að það væri alveg sérstök hætta á, að það, sem kynni að koma upp á næstunni, og sú ófriðarhætta, sem yrði, væri hættan á því, að nýlenduþjóðirnar gömlu lentu í sífellt harðvítugri átökum við þau gömlu stórveldi. Og við stöndum frammi fyrir einni slíkri harðvítugri styrjöld núna, þar sem styrjöldin í Víetnam er. Hér hefur ekki verið gert einu sinni svo mikið sem gert hefur verið í öllum þingum Norðurlanda að ræða mál eins og Víetnam-málið. Manni finnst það hart, að þegar lögð er fram till. um, að Íslendingar marki afstöðu í þessu máli, sem væri mjög í samræmi við alla okkar sögu og sérstaklega í samræmi við það, sem Jón Sigurðsson forseti lagði til á sínum tíma, þá fáist raunverulega ekki raunhæfar umræður um slík mál, það komi fram einn þm. úr liði stjórnarinnar, sem skammist um heima og geima, bergmáli Morgunblaðið eða amerískan áróður, en komi ekki með eina einustu sjálfstæða hugsun um, hvað eigi að gera í þessu máli, sem er þó eitt það alvarlegasta, sem við veröldinni blasir. Og svo finnur þessi hv. þm. ástæðu hjá sér til þess að hyrja sina ræðu á því að vitna í reiðilestur Jóns Vídalíns, - út af hverju? - út af barnamorðunum í Betlehem. Ætlaðist hv. þm. til þess, að þeir í Washington heyrðu þetta, meðan barnamorðingjarnir þar drepa daglega börn í Víetnam, sem ekkert hafa gert á þeirra hluta, og auka í sífellu og voru síðast að samþ. í gær að auka framlögin, til þess að geta drepið meira og meira af varnarlausu fólki í þessu fátæka landi? Ætli hv. þm. ætti ekki, ef hann gæti fengið til þess einhvern verulega góðan enskumann, af því að hann er nú svo náinn þar, að þýða reiðilesturinn á ensku og senda höfðingjunum í Washington, til þess að láta þá vita, hvernig einn af beztu klerkum Íslendinga mundi hafa lesið yfir þeim, ef hann hefði verið uppi á þeirra tímum? Nú veit ég að vísu, að það eru til allrar hamingju til prestar í Bandaríkjunum, sem lesa yfir þeim, máske ekki með annarri eins mælskusnilld, en með sama anda, út af því glæpaverki, sem þeir eru að vinna í Víetnam. Ef til vill hefur líka hv. þm. farið að hugsa til Jóns Vídalíns og barnamorðanna í Betlehem út frá þeirri staðreynd, sem ég sagði honum frá, að það dæju 30 þús. börn á hverjum degi úr hungri og sjúkdómum. Og ég minnti á, að djúpið á milli hinna fátæku og hinna ríku í heiminum fer vaxandi með degi hverjum þrátt fyrir þá aðstoð, sem veitt er, þrátt fyrir þær safnanir, sem við m.a. tökum þátt í. Þetta eru staðreyndir, sem mundu fá hvern mann, sem einhverja tilfinningu hefur fyrir því, hvað er að gerast í heiminum, til þess að hrökkva við. Ég vil bara minna menn á, hvað mönnum hættir við að vera blindir, þegar það er svo að segja ekki alveg hjá manni sjálfum, sem hlutirnir eru að gerast. Það vildi það hörmulega til fyrir nokkrum dögum suður í Kaupmannahöfn, að það var stolið barni, og öll Norðurlönd voru, eins og við getum ákaflega vel skilið, á öðrum endanum út af þessum atburði. Það var vart um annað hugsað eða talað. Til allrar hamingju leystist það mál vel, það fyrra. Það var síðara málið, sem kom fyrir, sem er ekki leyst enn. En hve margir af þeim, sem fundu til, töluðu og hugsuðu í sambandi við þetta, fundu til hluttekningar af því, sem blöðin sögðu þá hvað snertir þau 30 þús. börn, sem deyja í Asíu, Afríku og Suður-Ameríku daglega? Verða menn uppnæmir hér á Norðurlöndum út af því? Finna menn ástæðu til að koma með till. hér á þingi til þess að reyna að hæta úr þessum hlutum? Það er nauðsynlegt fyrir okkur, sem lífum við tiltölulega góð efnahagsleg kjör, að hrista öðru hverju dálítið við okkur sjálfum, fá okkur til þess að hugsa um, hvað er að gerast í heiminum í kringum okkur. Og heimurinn er orðinn stærri en bara Norðurlönd eða Evrópa. Ef við áttum okkur ekki á slíku, getur farið illa. Þá getum við staðið einhvern daginn frammi fyrir því, að ægilegir hlutir séu að gerast. Þess vegna er ekki ástæða til þess, þegar lögð er fram till., sem styðst við mjög góðar fyrirmyndir í þessum efnum, að upphefja fyrst og fremst þær almennu deilur um allt milli himins og jarðar, sem aðeins geta haft þann tilgang að reyna að leiða athygli þm. frá því, sem við raunverulega þurfum að hugsa um. Það virðist hafa komið eitthvað illa við hv. 7. þm. Reykv., að ég skyldi finna að slettu, sem hann notaði í upphafi síns máls. Ég skal segja, af hverju mér fannst hún svo táknræn. Hann fór meira að segja út í það að reyna að finna ýmis dæmi um, hvernig orðið „selja“ væri notað í íslenzku, eins og t.d. að selja af hendi eða annað slíkt. En það hefur aldrei verið notað á Íslandi í þeirri merkingu, sem hann notaði það hér, og ekki man ég eftir, að það hafi nokkurn tíma verið notað í þingsölunum, þegar hann sagði, að Jóni Sigurðssyni hefði gengið illa, eða ekki vel að selja Dönum þessar hugmyndir sínar. Við vitum, að þetta orð, „selja“, er notað af Bandaríkjamönnum í sambandi við að selja hugmyndir, sem þýðir þá hjá þeim að sannfæra menn um viðkomandi hugmyndir. Þeir eru orðnir það mikil kaupmennskuþjóð, að orð eins og að selja hefur fengið þessa merkingu hjá þeim, meira að segja þegar um það er rætt að reyna að sannfæra menn um einhverjar hugmyndir, jafnvel um kristindóminn, sé langheppilegast að nota sams konar orð og menn nota um að koma út einhverjum vörum. Hvort þetta sé út af því, að það sé svo náið þarna á milli kaupmennskunnar og hugmyndanna, sem þeir séu með, eða hvort þjóðlífið sé orðið svo gagnsýrt af slíkri sölumennsku, skal ég ekki um ræða, en nærri liggur að hugsa það. Og þegar hv. þm. hér á Alþingi Íslendinga fer að nota þetta orð í þessari algerlega amerísku merkingu, höfum við lifandi dæmi fyrir okkur um, hvaða áhrif sjónvarpið er farið að hafa, því að ég veit ekki, hvort hv. þm. les svo óskaplega mikið af enskum bókmenntum. En hins vegar gæti ég trúað, að hann hlustaði nokkuð mikið á og horfði á, hvað fram fer í Keflavíkursjónvarpinu, þannig að það er svo sem alveg í samræmi við, þegar verið var að upplýsa okkur um hérna um daginn, að krakkarnir á götunni væru farnir að segja „shut up“ í staðinn fyrir „haltu kjafti“, að þessi hv. þm. skuli vera farinn að beita samsvarandi orðatiltækjum úr Keflavíkurútvarpinu hér á Alþingi. Menn sjá af þessu, hversu nauðsynlegt sé að fara að loka fyrir það. Hv. þm. er svo trúaður Morgunblaðsmaður, að Morgunblaðið má ekki segja neitt, nema hann jafnóðum bergmáli það. Þessi hv. þm. má aldrei einu sinni bíða eftir - (Gripið fram i.) Ég býst við, að hann sé læs á íslenzku. - En ef hann skyldi ekki lesa Morgunblaðið, þá býst ég við, að hæstv. forsrh., sem sjálfur var einu sinni ritstjóri Morgunblaðsins og stundum kom eitthvað við að skrifa í það, reyni þá að segja honum héðan af, að hann eigi að lesa það, því að ég býst við, að honum líki ekki, ef þm. Sjálfstfl. steinhætta að lesa Morgunblaðið, - eða hvernig mundi Sjálfstfl, líta þá út?  Þessi hv. þm. fór að minnast á það, sem Morgunblaðið var að minnast á í morgun, hvort ég hefði verið sérstök boðflenna í Osló nú nýlega með ýmsum höfðingjum þar. Ég skal benda honum á að lesa Morgunblaðið fyrir viku. Þá nefnilega stóð dálítið annað í Morgunblaðinu. Þeim í Morgunblaðinu hættir líklega við að gleyma þeim sannleika, sem þeir segja einu sinni, ef þeim ratast einu sinni satt á munn, ef þeir gætu hugsað sér að ljúga einhverju upp nokkru seinna. Ef hv. þm. á ákaflega bágt með að trúa því, að ég hafi verið boðinn alveg sérstaklega á fund, sem sósíalistar og kommúnistar halda í Osló, gæti ég meira að segja lofað honum að lesa boðsbréfið, ef hann er læs á norsku.  Hv. þm. minntist á það, til þess að gera grín að, að ég hefði jafnvel talað um í minni ræðu, að það væri hætta á jafnvel blóðbaði á vissum stöðum. Hvað heldur hv. þm., að þeim mönnum gangi til, sem núna eru kvíðafullir út af ástandinu í Suður-Afríku og Rhodesíu? Heldur hann, að þetta sé einhver leikur? Heldur hv. þm., að það sé verið að gangast fyrir hverri ráðstefnunni á fætur annarri og það suður í London með aðstoð manna hvarvetna að úr heiminum og kalla menn þangað saman bara til þess að leika eitthvert pólitískt tafl? Nei, það stendur þannig á því, að menn eru hræddir um, að eitthvert ægilegasta blóðbað veraldarsögunnar kunni að fara fram í þessum löndum, ef ekki tekst í tíma að koma viti fyrir þá hvítu stjórnendur þeirra. Ef 200-300 þús. manna ætla að nota sem þræla 4-5 millj., þá er gefið mál, að nú á tímum una menn ekki slíku þrælahaldi. Þeir rísa upp gegn því. Ég veit, að hann mun ekki fá mikla vizku í Morgunblaðinu um, hvað þarna er að gerast, né heldur í íslenzka ríkisútvarpinu, vegna þess að það er eins og kerfisbundið þagað um það, sem er að gerast í þessum löndum, til þess að halda þjóðinni fávitandi um, hvaða skelfingar ganga þar fyrir sig. Þar eiga hver málaferlin sér stað núna á fætur öðrum, þar sem verið er að dæma forustumenn þessara þjóðernissamtaka blökkumanna í Suður-Afríku í ævilangt fangelsi. Og núna seinast í gær var sagt frá því, - það kom örstutt klausa um það í ríkisútvarpinu, ég hef ekki séð það í Morgunblaðinu, - að sá maður, sem þykir einn frægasti lögfræðingur SuðurAfríku, einn af menntuðustu Búum, sem nú eru uppi, Abraham Fischer, sem hefur orðið að fara huldu höfði alllengi í Suður-Afríku og var tekinn fyrir nokkru, að réttarhöldin yfir honum væru að byrja í dag. En það er þagað um þessa hluti hérna heima. Það er reynt að dylja menn, hvaða sorgarleikir það eru, sem eiga sér stað í þessum löndum, og hvílíkur voði er í undirbúningi í þeim, svo framarlega sem ekki er tekið í taumana í tíma. Það, sem menn óttast, er, að ef tekst ekki að koma viti fyrir þessa hvítu, fámennu yfirstétt, sem hefur rænt þarna jörðinni og lagt undir sig námurnar og annað slíkt, muni fyrr eða seinna að því koma, að þeir svörtu risi þarna upp og það verði allsherjarblóðbað. Það er til þess að reyna að afstýra þessu, að verið er að gangast fyrir ráðstefnum hvað eftir annað um víða veröld. En þessi hv. þm. vill reyna að láta líta svo út sem orð, sem ég nota í þskj. hér, séu aðeins einhver reiðilestur, og þó er þetta það sama, sem meira að segja núv. ríkisstj. Bretlands segir og gerir það að verkum, að hún reynir að knýja fram breytingar með góðu gagnvart uppreisnarstjórninni í Rhodesíu. Við skulum ekki loka augunum fyrir því, sem þarna er að gerast. Það eru svo ægilegir hlutir, að manni ber ekki að vera óvitandi um slíkt, rétt eins og menn eiga ekki að líta á blóðbaðið, sem nú fer fram í Víetnam, og aðfarir Bandaríkjanna þar sem eitthvert tafl, þar sem kommúnistar og kapítalistar séu að slást. Það er hitt, að það er verið að taka fátæka, hrausta þjóð til þess að nota hana af hálfu Bandaríkjahervaldsins sem sýnishorn um, hvað allir þeir eigi í vændum, sem vilja innleiða hjá sér samvirka búskaparhætti. Það á að hræða aðrar þjóðir með þjóðarmorðinu, sem verið er að framkvæma í Víetnam, frá því, að reyna að fara þá leið, sem íbúarnir helzt kysu. Meira að segja Bandaríkjaforsetar viðurkenna alveg, hvernig fara mundi, ef frjálsar kosningar fengju að fara fram í SuðurVíetnam. Hvað var það, sem gerði, að ég flutti þessa till. hér? Ég flutti hana vegna þess, að ég hafði órækar sannanir fyrir því, sem hv. þm. vildi þó draga í efa. En ég skal benda honum á að kynna sér ræðu framkvæmdastjóra á ráðstefnunni í Genf 1964, þaðan eru þessar upplýsingar teknar. Ég benti á, að af 47 milljarða dollara aðstoð, sem þessar þjóðir hefðu fengið á 10 árum, færu 2/8 til baka til hinna ríku þjóða sem vextir og gróði eða í hækkuðu verði á iðnaðarafurðum eða í lækkuðu verði á hráefnum þessara nýlenduþjóða. Og hvað gerði þessi hv. þm., þegar hann heyrði þessar tölur? Jú, hann sagði: Fjórðungurinn verður þó a.m.k. eftir. Það er eins og það væri rétt nóg handa þeim. Ég held, að þeir gætu verið ánægðir, þeir sem deyja úr hungri þarna. Fjórðungurinn verður þó eftir af því, sem kallað er aðstoð handa þeim. - Það heyrðist ekkert orð frá þessum þm. um, að það væri ranglátt að vera að taka háa vexti eða græða á þessum þjóðum, að það væri ranglátt að fella verðið á afurðunum, sem þær flytja út, fella um helming verðið á kakó frá Ghana, fella um helming verðið á gúmmíi frá Indónesíu og koma öllum þessum þjóðum í efnahagskreppu, ekki eitt einasta orð um neitt slíkt. Mér er sem ég sjái þennan hv. þm. og alla hans ríkisstj., ef verðið á fiski frá Íslandi hefði fallið um helming á undanförnum árum. Mér er sem ég sæi, hvernig ástandið mundi vera. Er nú ekki rétt, að menn, þegar þeir eru með annan eins gorgeir og þessi hv, þm., að reyna að stinga hendinni ofurlítið í eigin barm? Við höfum búið við einhver beztu efnahagskjör, sem við nokkru sinni höfum fengið, þessi undanfarin ár. Við höfum tvöfaldað fiskmagnið, sem við flytjum út, og verðið á þessum fiskafurðum hefur á sama tíma hækkað, líklega um ein 25% á þessum undanförnu árum. Við höfum staðið í alveg sérstaklega góðri aðstöðu, á meðan þessar þjóðir, sem eru þó fyrir þannig staddar, að þær svelta, upplifa það, að hráefni þeirra er fellt í verði og iðnaðarvörurnar, sem þær verða að kaupa, hækkaðar og þar að auki píndir út úr þeim háir vextir af lánum, sem þær fá til þess að reyna að bjarga sér út úr fátæktinni. Og þá hefur þessi hv. þm. ekkert orð til þessara þjóða annað en það: Nú, það verða eftir þarna handa ykkur líklega svona 13 milljarðar á 10 árum. - Ætli það sé ekki nóg handa ykkur? lá í hugsunarhættinum. Þetta er ábyrgðartilfinningin gagnvart þeim þjóðum, sem svelta, gagnvart þeim þjóðum, sem eiga hvað bágast í veröldinni: Ykkur er þetta nóg, ykkur er þetta fullgott. - Og svo fer hann að reyna að snúa út úr og tala um, að ég vilji reyna að stöðva þetta. Ég hef náttúrlega aldrei minnzt einu orði á það. Ég var að draga fram myndina af því, vei og rökstutt, hve gersamlega ófullnægjandi þessi aðstoð væri, og sýndi m.a. fram á, að það, sem væri raunverulega nauðsynlegt fyrir þessar þjóðir, væri 25 milljarða dollara aðstoð á ári, á þann máta, sem ég gerði grein fyrir, hvernig hún ætti að vera. Það er alveg vitað mál, að hvaða till. sem við svo kynnum að samþykkja hér, Íslendingar, heldur áfram það, sem nú er gert. Það heldur áfram Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna, sem ég kom hér sérstaklega inn á. Það heldur áfram sú aðstoð, sem ýmis ríki í heiminum láta í té, og ég hafði bent á, að ýmislegt væri máske óheppilegt við þá aðstoð, sérstaklega pólitískt tafl í sambandi við það og annað slíkt, en engu að síður slíkt heldur auðvitað áfram. En það, sem ég var að leggja til, var, að það yrði gengizt fyrir aðstoð með alveg sérstöku móti, aðstoð með því móti, að Sameinuðu þjóðirnar sjálfar reyndu að fá í gegn aðstoð, sem þær stjórnuðu, sem engin ríki þess vegna tortryggðu eða héldu að ætti að misnota á einhvern hátt til þess að ná á þeim tökum. Og hv. þm. gat meira að segja ekki í öllum sínum æsingi sloppið við það að ganga inn á, að út af fyrir sig væri þetta góð hugmynd. Og þá var bara eftir að finna út, hvernig hægt væri að rökstyðja slíka hugmynd í augliti heimsins. Hvernig er hægt að rökstyðja það, að Sameinuðu þjóðirnar ættu að hafa með slíkt að gera? Það var einmitt sá rökstuðningur, sem ég kom með. Þær væru að bæta fyrir skaða, þær ríku þjóðir, sem þær hefðu valdið. Ég fór nákvæmlega út í það og skal ekki endurtaka það. Hvað snertir lögfræðilega spurninguna um það, hvort eitt ríki sé ábyrgt fyrir því, sem þess auðhringar gera, og annað slíkt, þá er það mál, sem ég kom greinilega inn á líka í sambandi við aðstöðu Englands og Bandaríkjanna í upphafi síðustu heimsstyrjaldar, að það er ekki verið að setja neitt slíkt fyrir sig, ef menn eru á annað borð að reyna að leysa úr miklum og erfiðum vandamálum. Þær fátæku þjóðir áttu sem sé kröfu á hinar ríku þjóðir, og það lá alveg sérstaklega fyrir okkur Íslendingum og lá vel fyrir okkur að bera þessa kröfu fram, því að sjálfur Jón Sigurðsson hafði borið þessa kröfu fram á hendur Dönum. Það er þess vegna gefið mál og verður áreiðanlega gert af hálfu fjölmargra forustumanna í nýlenduþjóðunum að bera fram slíkar kröfur á hendur þeim ríku þjóðum. Hverju gætum við í öðru lagi stutt þessar till. með? Við gætum stutt þær með því, að það sé hætta á ferðum fyrir heimsfriðinn, ef ekkert yrði gert í þessum málum. Og við getum stutt þær með því, að um leið og þær ríku þjóðir væru að framkvæma það, sem væri siðferðilega séð rétt, væru þær að gera það, sem væri pólitískt séð hyggilegt. Við hefðum mjög sterk rök fyrir þessu. M.ö.o.: í staðinn fyrir að ræða um heima og geima og vilja fara að stofna til allsherjar málfundar í þinginu, hefði þessi hv. þm. átt að sýna dálítið meiri ábyrgðartilfinningu í þessum efnum. Ég sannaði það, enda er því ekki mótmælt, að gjáin á milli þeirra ríku og fátæku þjóða færi sídýpkandi með hverju árinu sem liður. Ég sannaði enn fremur, og því er ekki mótmælt heldur, hvorki hér né annars staðar, hve mannfjölgunin væri gífurleg í þessum löndum og hvernig hlutfallið yrði orðið eftir nokkra áratugi, ef engri fyrirhyggju yrði beitt í þessum efnum. Hv. þm. vildi í sínum tilraunum til þess að bregða þessu öllu upp í glens fara að koma með þá hugmynd að flytja hæstv. ríkisstj. til Afríku. Það má vel vera, að einhverjir stjórnarandstæðingar taki mjög vel undir þessa hugmynd. Það hafa komið þær undarlegustu hugmyndir fram frá hálfu Sjálfstfl. í þessum efnum. Ég man ekki betur en fyrir síðustu kosningar hafi komið fram - eða kannske það hafi verið fyrir hinar kosningarnar - meira að segja hér alla leið inn á þing till. um að flytja togarana okkar til Afríku. Það er náttúrlega vel hugsanlegt, að einhver bæjartogarinn, sem verið er að selja úr landi núna, það ætti að skipa allri ríkisstj. fram í hann og láta hana sigla suður til Afríku. Það er svo sem vel hugsanlegt, að Pétur sjómaður vildi sjá hana sigla, - ekkert undarlegt, þó að hann vildi fá að prófa, hvernig þeir stæðu sig þar um borð, og það yrði þá kannske pláss í ráðherrastólunum fyrir einhverja, sem kynnu betur sjómennskuna. En ég er nú satt að segja ekkert á því, að við eigum að fara að senda ríkisstj. til Afríku. Ég held, að maður verði að hafa það eins og þar stendur, að Sjálfstfl. verði að annast sinn engil og við að draslast með okkar djöful, ef við eigum að nota það orð. Það verður hver sinn djöful að draga. Ég held, að við verðum að sitja með þá stjórn, sem við höfum kosið okkur, Íslendingar, og ekki fara að losa okkur við hana til Afríku. Mér er sem ég sjái, hvernig hún mundi reynast Afríkumönnum, þegar afurðirnar þeirra féllu um helming, þegar hún hækkar dýrtíðina um helming hérna hjá okkur, þegar aflinn tvöfaldast hjá okkur og allar vörur hækka í verði, sem við seljum út. Nei, ég vil ekki Afríkumönnum svo illt, að ég vilji senda ríkisstj. til þeirra. Ég er hræddur um, að við verðum að leita að ýmsu öðru, ef við eigum að fara að skýra, af hverju við Íslendingar höfum staðið okkur svo vel, heldur en okkur hafi verið stjórnað svo vel upp á síðkastið. Það hefur varla verið hægt að stjórna nokkurri þjóð af eins litilli fyrirhyggju og okkur hefur verið stjórnað. Það væri kannske gaman að sjá það og heyra, hvernig þessi ríkisstj. hefði farið að og hvað hún hefði gert, ef fiskurinn hefði fallið um helming á undanförnum árum og þar að auki verið aflaleysi. Ef hv. þm. Sjálfstfl. er ekki enn þá ljóst, að það sé þægilegra að stjórna þessu landi, þegar aflinn tvöfaldast, þegar hann er kominn upp úr 500 þús. tonnum, sem hann hefur verið almennt fyrir svona 8 árum á ári, upp yfir 1 millj. tonna, og þegar verðið um leið hefur hækkað, heldur en stjórna þegar bæði er aflaleysi og þar að auki kannske verðfall á vörum og svo þegar ofan á allt þetta bætist, að þörfin á vörunni er svo mikil í heiminum, að við getum ekki framleitt nærri því nóg handa þeim, sem vilja fá hana. Nei, við verðum að reyna að sitja með okkar eigin ríkisstj. og reyna að laga hlutina hér hjá okkur heima. Menn sleppa ekki heldur svo létt upp í ráðherrastólana að senda þá bara úr landi burt, enda veit ég ekki, hvori nokkrir í Afríku vildu taka við þeim. Það gengur nógu erfiðlega hjá þeim ýmislegt, þó að það færi ekki að bætast ofan á, að menn, sem ekki einu sinni geta stjórnað hér í góðæri, ættu að fara að reyna að stjórna þar í hallæri. Þess vegna held ég, að við verðum meira að segja í stjórnarandstöðunni að afbiðja okkur þessa velhugsuðu till. hv. þm. og reyna sem sé að finna upp á einhverju betra til þess að senda Afríkubúum heldur en hæstv. ríkisstj. Svo fór hv. þm. enn einu sinni að koma inn á það, að lýðræðisþjóðir Evrópu hefðu verið svo ákaflega gjafmildar á frelsi. Já, ég er hræddur um, að hann verði að koma í skóla hjá mér til að læra mankynssögu dálítið betur. Og við skulum gera okkur ljóst, að það eru ekki allar stjórnir jafnvitlausar og núv. ríkisstj. Bandaríkjanna. Brezka ríkisstj. sýndi þá skynsemd að hætta í tíma við sín pólitísku yfirráð yfir nýlendunum, þegar hún sá, að hún gat ekki haldið þeim undir sínum völdum lengur. Þá hætti hún, sleppti þeim pólitísku yfirráðum til þess að bjarga sínum efnahagslegu yfirráðum. Frakkar lærðu það á 7 ára styrjöld í Indó-Kína að sleppa að lokum sínum yfirráðum þar, og þeir lærðu það sama af 7 ára styrjöld í Alsír. En það er hart, að þjóðir eins og í Víetnam og Alsír, sem eiga kröfu á frelsi eins og aðrar, skuli þurfa að standa í slíkum ægilegum styrjöldum við ofureflið árum og áratugum saman, þangað til þeirra stjórnendur læra slíka stjórnvizku. Og það, sem er það hörmulega, er, að Bandaríkjastjórn skuli ekki vera farin að læra þessa stjórnvizku enn í dag og halda áfram að senda til Víetnam hvern tug þúsunda á fætur öðrum af sínum hermönnum til þess að reyna að halda þeirri þjóð undir harðstjórninni. Hv. 7. þm. Reykv. talaði um, að þessar þjóðir væru frjálsari í dag. Ætli við þættumst mjög frjálsir, ef Danir ættu meiri hlutann af öllum jörðum á Íslandi? Ætli við þættumst mjög frjálsir, ef allir okkar fossar væru í eign erlendra manna? Ætli við þættumst mjög frjálsir, ef það væru útlendingar, sem ættu hérna togaraflotann og bátaflotann? Ætli við mundum ekki segja, að það væri ekki nóg að vera frjáls stjórnarfarslega, við yrðum líka að vera það efnahagslega til þess að vera frjálsir. Og það er það, sem menn eru að herjast um í Kongó, Víetnam og annars staðar. Það er það efnahagslega frelsi, án hvers það stjórnmálalega frelsi verður lítils virði nema sem tæki og vopn til þess að berjast með. Ég heyrði ekki á hv. þm., hvort hann var eitthvað að kenna í brjósti um Unilever eða aðra hringa, ef það yrði eitthvað þjóðnýtt af því, sem þeir ættu. En ég held, að það sé engin ást:eða til þess, ef hann kennir eitthvað í brjósti um þá. Þessir hringar eru búnir að hafa sinn auð af þessum löndum, sem þeir starfa í, svo að þótt þau færu að þjóðnýta eignir þeirra, sem þau hafa stjórnarfarslega fullan rétt til, er það ekki nema siðferðilega réttlátt, rétt eins og það yrði fyrir okkur Íslendinga eftir nokkur ár, ef við vildum svo vera láta, að þjóðnýta þá alúminíumverksmiðju, sem hér á að koma upp nú, þegar okkur fyndist þeir vera búnir að hafa nógu lengi af okkur rafmagn með lágu verði, ef meiri hl. Alþ. skyldi asnast til þess að gera þann samning, sem nú er fyrirhugaður. Það væri sem sé fyrir þennan hv. þm. og fleiri bezt að fara að aðgæta það, að ef haldið yrði áfram á þann hátt, sem nú virðist eiga að byrja á, verður ekki langt þangað til við verðum sjálfir komnir í svipaða aðstöðu og sumar þessar nýlenduþjóðir. Hann mundi kannske ekki gera neitt grín að Unilever, ef sá hringur væri búinn að setja upp sín hraðfrystihús í Sandgerði, Rifi og á Vestfjörðum, eins og búið var að undirbúa, þegar mest var rætt um að ganga í Efnahagsbandalagið, meginhlutinn af íslenzkum smáhraðfrystihúsum farinn á hausinn og hraðfrysti fiskurinn, sem við flyttum út, væri allur í álíka pakkningum og reykta síldin frá Hafnarfjarðarverksmiðjunni hjá Bjelland. Það er bezt fyrir þessa hv. þm., sem hér eru vanir að heyra og hlýða og rétta upp hendurnar án þess að hugsa, þegar þeim er skipað það, og munu gera það á næstu dögum, - það er bezt fyrir þá að átta sig ofurlítið á því, þegar verið er að byrja að gera svipaða nýlendusamninga við Ísland og brezka verzlunarfélagið gerði á 18. öld undir stjórn t.d. Hastings við indverska fursta eða brezka Suður-Afríkufélagið undir stjórn Rhodes við fursta í SuðurAfríku. Það er bezt fyrir þessa hv. þm. að fara ofurlítið að hugsa um, í hvaða aðstöðu þeir eru að koma okkar eigin landi, ef hér á að gera samninga, sem eru nýlenduþjóðum einum sambærilegir, og tala af dálítið meiri gætni um það, sem er að gerast hjá þeim þjóðum, sem eru að reyna að hrjótast undan nýlendukúguninni núna. Ég skal ekkert segja, hvaða hugmynd hv. 7. þm. Reykv. hefur um frelsi og sérstaklega frelsi bænda. En ef bændur hvorki eiga jörð sína né ráða líkama sínum, mundi ég ekki kalla það frelsi, svo sem var um bændaánauðina í Tíbet. Það er þess vegna bezt fyrir þennan hv. þm. að láta ekki snakkið um hinar frjálsu þjóðir og allt saman þetta blinda sig svo, að hann tali eins og barn, - barn, sem þarf að ganga á skóla hjá almennilegum kennurum. Og ef hann er sem sé alveg í vandræðum með að fá að vita nokkurn veginn það, sem er satt og rétt í þessum málum, gæti ég meira að segja útvegað honum bækur eftir ameríska rithöfunda, því að þeir eru náttúrlega þeir einu, sem hann mundi kannske trúa, um þessi mál, svo að hann gæti reynt að kynna sér þetta ofurlítið. Þessi hv. þm. fór svo að ræða um, hvílíkar fórnir Bandaríkin hefðu fært í stríðinu. Jú, vissulega, tár einnar ekkju eru jafnslæm, hvort þau eru felld í Víetnam, Bandaríkjunum eða Suður-Afríku. Það er ekki rétt fyrir hann að vera að reyna að gera neitt glens að þeim hlutum. Það eru margir, sem verða að gráta þessa dagana fyrir aðgerðir Bandaríkjamanna. Hitt skal ég segja honum, ef hann hefur einhverjar vitlausar hugmyndir um stríðsfórnir Bandaríkjanna, og ég skal ekki gera lítið úr þeim út af fyrir sig, Bandaríkjamenn misstu hlutfallslega jafnmarga menn í stríðinu og við Íslendingar, sem ekki vorum í stríðinu sem stríðsaðili, og þessi hv. þm. hlýtur að vera það kunnugur í Bandaríkjunum eftir sina ferð þar, að hann viti, að það láta fleiri menn lífið í Bandaríkjunum í samgönguslysum árlega heldur en þeir misstu árlega í síðustu styrjöld. Ég segi þetta bara vegna þess, að hann vildi reyna að fara að draga úr því, hve mikinn missi þær þjóðir hefðu haft, sem verst urðu úti í þessari styrjöld, þar sem svo að segja hver einasta fjölskylda átti um sárt að binda og hafði misst einhvern af sínum nánustu. Það er ekki rétt að vera að reyna að draga neitt yfir staðreyndirnar í þessum efnum. Þær eiga ekki að gleymast. Síðasta styrjöld var slíkur hörmulegur atburður, að menn ættu sannarlega ekki að reyna að ræða um það í neinu glensi eða þær ægilegu fórnir, sem færðar voru af þeim þjóðum, sem verst urðu úti í því stríði.