Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jón Magnússon Áður en gengið er til dagskrár, vil jeg geta þess, að fjhn. lítur svo á, að hún hafi fengið leyfi til að bæta við sig tveimur mönnum til aðstoðar, sjerstaklega til að athuga ýms viðskiftamál. Ef hæstv. forseti er þessu samþykkur, vill nefndin því bæta við sig þeim hv.þm. Vestm. (JJós) og hv. 5. landsk. (JJ).

Forseti (HSteins): Samkvæmt þingsköpum hefir þingnefnd leyfi til að bæta við sig mönnum, ef þurfa þykir. Sje jeg þessu því ekkert til fyrirstöðu.

Flm. (Jón Magnússon) Jeg minnist þess frá eldri tímum, þegar þrengt hefir að um fjárhag, hvort heldur hefir verið ríkissjóðs eða einstakra manna, að þá hefir jafnan verið kvartað um laun embættismanna, hve þau væru há, o. s. frv. Og fyrir nokkrum árum hljómaði það um landið, að embættismennirnir væru hálaunaðir landsómagar. Þessar raddir gátu verið skiljanlegar á einu tímabili, nefnilega fyrst eftir að landið fjekk fjárforræði, því að þá voru laun sumra embættismanna nokkuð há, samanborið við það, sem nú er, að minsta kosti. En eftir 1889 voru laun þeirra lækkuð svo mjög, að síðan hafa íslenskir embættismenn verið verst launaðir allra embættismanna, sem jeg þekki til. En nú er svo komið, að kjör þeirra eru jafnvel ennþá verri en þau voru fyrir stríð; þannig eru nú hæstu laun, sem telja má um 8000 krónur, lægri að verðgildi en lág meðallaun fyrir stríð. Svo mjög hefir verðgildi peninganna fallið. T. d. er krónan móti dollar ekki nema um 40 aura virði. En þó er hið raunverulega notagildi hennar enn minna, og hefir verið reiknað út, að það væri ekki nema 36 aurar. Með öðrum orðum, hæstu laun nú jafngilda ekki nema um 3000 krónum fyrir stríð. Jeg býst því við, að um það verði ekki deilt, að eigi að draga úr embættismannakostnaðinum, þá sje ekki leiðin að lækka launin, heldur sje frekar reynandi að fækka embættismönnunum, og er jeg fyrir mitt leyti á þeirri skoðun. Þó má enginn skilja það svo, að jeg telji það eitt nóg til þess að rjetta við fjárhaginn. Nei, til þess þarf miklu, miklu meira. Það mun láta nærri að áætla, að þau embættislaun, er ríkissjóður greiðir nú, sjeu um 2 milj. króna. Ef það er borið saman við laun embættismanna áður, þá er það ekki full ein miljón, reiknað til rjetts verðs. Það má vel búast við, að sumir vilji bæta við þessa upphæð ýmsum öðrum kostnaði, eins og t. d. kostnaði við skrifstofuhald embættismanna, sem þó er tæplega rjett. En þó að bætt sje nú við öllum mögulegum kostnaði, sem tök eru á að telja megi til embættisrekstrar, verður upphæðin þó ekki meiri en um 2½ milj. króna. Og er þar með talin upphæð sú, sem gengur til starfsmanna Búnaðarfjelags Íslands og Fiskifjelagsins. Upphæð þessi hefir hækkað á síðari árum, aðallega að því er snertir presta og læknastjettina. Hitt hefir nokkurnveginn haldið jafnvægi. Af því að jeg lít svo á, að spara þurfi á öllum sviðum, hefi jeg komið fram með þetta frv. Þessu lík frv. komu fram á þingunum 1921 og 1922, en í þeim var farið fram á að gera lögfræðisprófessorana við háskólann að hæstarjettardómurum. En þessa leið álít jeg, að ekki megi fara, heldur sje hitt rjettara, eins og hv. 5. landsk.þm. (JJ) fór fram á í fyrra, að fækka dómendunum. Jeg var þá á móti því fyrir þá sök, að jeg taldi óviðeigandi að gera það eitt til sparnaðar á þinginu að klípa af hæstarjetti. Var málinu því vísað þá til stjórnarinnar. Jeg hefði að vísu talið rjettara, að þetta frv. hefði komið frá stjórninni. En hæstv.forsrh. (SE) gaf engan ádrátt um það í fyrra að leggja frv. þessu líkt fyrir þingið. Verður hann því ekkert sakaður um það. Eins og jeg hefi tekið fram í greinargerðinni, tel jeg hægt að fækka dómendum í hæstarjetti. En jeg veit vel, að rjetturinn er því ekki samþykkur, og margir eru þeir, sem vilja koma á fót miðdómstóli, ef hæstarjettardómendum er fækkað; en það tel jeg ekki gerlegt að svo stöddu, af því að þá yrði enginn sparnaður við fækkun dómaranna. Gæti það komið til greina síðar, ef fært þætti aðra hluta vegna. Í frv. hv. 5. landsk.þm. (JJ) í fyrra var stungið upp á því að breyta málaflutningnum við hæstarjett þannig, að hann yrði skriflegur í stað munnlegs málaflutnings, sem nú er. Þetta atriði gæti komið til athugunar í nefnd. En rjett teldi jeg samt að spyrja hæstarjett sjálfan um þetta, því að það hefi jeg fyrir satt, að dómendurnir og málafærslumennirnir óska ekki eftir neinni verulegri breytingu í þá átt. Þá er eitt atriði enn í frv. þessu, sem gengur í sparnaðaráttina. Það að fella niður hæstarjettarritaraembættið, en í stað þess að fela rjettinum sjálfum að ráða sjer ritara, sem ekki sje því fastur embættismaður, en hafi að þóknun 2–3 þús. krónur. Jeg hefi talið rjett, að dómurinn væri sem sjálfstæðastur, og kysi sjer því forseta sjálfur. Þá er dálítið nýmæli í 5. gr. frv. þessa, að birt sje ágreiningsatkvæði, ef dómari óskar. Legg jeg svo til, að máli þessu verði að umræðunni lokinni vísað til allsherjarnefndar.

Jónas Jónsson Jeg skal strax lýsa því yfir, að mjer er það mikil ánægja, að frv. þetta er fram komið, og er það af skiljanlegum ástæðum, því að í fyrra eyddi jeg miklum tíma og mikilli vinnu til þess að reyna að sannfæra hv. þingdeild um nauðsyn flestra þeirra breytinga, er frv. þetta fer fram á. Mun jeg því styðja það nú, þó að það komi annarsstaðar frá. Jeg skal aðeins taka það fram, af því að sagt var í fyrra, að jeg væri með margar varhugaverðar nýungar, þá sje jeg nú, eins og jeg vissi fyrir, að hvert slíkt átak flýtir fyrir endanlegum framgangi málanna. Væntanlega verður þetta frv. nú samþykt, og má þá þakka það hreyfingu þeirri, sem á málið kom í fyrra. Jeg gleðst sömuleiðis yfir líkunum fyrir bættum skilningi deildarinnar á þessu máli, og væri vel farið, ef svo væri um fleiri. Jeg get ekki látið vera að minnast á nokkrar breytingar á hæstarjettarlögunum, sem jeg tel, að gætu verið betri en frv. þetta fer fram á. Er þá fyrst, að mjer finst það skaða frv., að ekki er gert ráð fyrir, að breytingarnar að því er snertir fækkun dómaranna eigi sjer strax stað, því að jeg tel enga ástæðu til annars. Því að ef menn eru sannfærðir um, að eitthvert starf sje með öllu óþarft, á vitanlega að leggja það niður strax. Í sambandi við þetta er ekki úr vegi að minnast á tvær skoðanir, sem alment ríkja um þetta. Önnur er sú, að ef þjóðfjelagið hefir einu sinni ráðið til sín mann í þjónustu sína, þá sje því skylt að hafa hann altaf, jafnvel þótt hann standi illa í stöðu sinni og starf hans verði með öllu óþarft. Þetta er alveg gagnstætt þeirri venju, sem tíðkast hjá öðrum atvinnurekendum, hvort heldur þeir eru einstaklingar eða fjelög, því að þeir fækka mönnum jafnóðum og þeirra er ekki þörf lengur. Eru þannig dæmi til þess, að sumir atvinnurekendur hafa fækkað starfsmönnum sínum um meira en helming síðan kreppan kom. Hin stefnan, einmitt sú, sem jeg hallast að, er, að eins og það er regla einstaklingsins að láta hvern þann starfsmann fara, sem ekkert er með að gera, eins eigi það líka að vera regla þjóðfjelagsins að láta hvern starfsmann fara, þegar ekki er þörf fyrir hann lengur. En landið hefir ekki gert þetta, og nægir þar að minna á viðtökur þær, er tillögur fjárveitinga- nefndar fengu í fyrra, er hún lagði til, að lækkuð væru laun læknis eins á Vesturlandi, sem landið hafði ekkert með að gera. Nei, þingið hefir ekki kjark ennþá til að losa sig við þá starfsmenn sína, þó það hafi ekkert með þá að gera. Jeg vil nú halda, að einmitt þessi kjarkleysisskoðun gægist fram í frv. á þskj. 29, og jeg leyfi mjer að mótmæla því, að aðrar reglur gildi fyrir starfsmenn þjóðfjelagsins en starfsmenn annara atvinnurekenda yfirleitt, auk þess, sem landið ætti að hafa óbundnari hendur við starfsmenn sína en aðrir atvinnurekendur, þegar litið er á það, hvernig starfsmenn þessir hafa fengið sjermentun sína, fyrst með ókeypis kenslu í hinum almenna mentaskóla í 6 ár, og síðan með ýmsum styrkjum af hálfu hins opinbera. Menn þessir standa því í þakklætisskuld við ríkið. Ætti landið því að standa vel að vígi gagnvart starfsmönnum sínum, þó aldrei nema það þurfi að kasta þeim á klakann, sem kallað er, því þeir hafa þó altaf þessa dýrmætu gjöf, sem þeir hafa aflað sjer á kostnað þjóðfjelagsins. Þetta, sem jeg hefi nú sagt, er að mestu almenns efnis, og fyrir því hefi jeg talað um það við þessa umr. Þá vil jeg minnast á það atriði frv., að hafa ritara áfram við hæstarjett. Jeg er vitanlega samþykkur háttv.flm. (JM) um það, að það ætti ekki að þurfa að kosta mjög mikið. En merkur lögfræðingur, sem nákunnugur er hæstarjetti, hefir sagt mjer, að vel mætti komast af án ritara, ef málafærslan væri skrifleg. Eins og hv.flm. tók fram, að þingið, en ekki dómurinn, ætti að ráða því, hvort dómendurnir væru 3 eða 5, eins á það vitanlega að ráða því, hvort málaflutningurinn er munnlegur eða skriflegur. Um hinn munnlega málaflutning er það að segja, að hann er mjög dýr; já, svo dýr, að almennar kvartanir hafa heyrst um það. Og jeg veit t. d. um ekki allfáa menn, sem beinlínis hafa ekki getað skotið málum sínum til hæstarjettar, einungis fyrir þá sök, hve dýr málaflutningurinn er. En slíkt fyrirkomulag á dómstóli verður að teljast óhafandi, því að það er alveg eins skylda vor að líta á hag borgaranna eins og þjóðfjelagsins. Jeg mun nú, þrátt fyrir það, þó frv. þetta sje ekki alveg eins og jeg hefði kosið, greiða atkvæði með því.

Forsætisráðherra (SE): Jeg er sammála báðum þeim hv.þm. (JM og JJ), sem nú hafa talað, um, að æskilegt væri, að dregið verði úr embættafjölda landsins. Til sannindamerkis um, að mjer sje hjer full alvara, skal jeg vísa til sparnaðarfrv. þeirra á þessu sviði, sem stjórnin lagði fyrir þingið í fyrra. Þar komu fram hinar alvarlegustu sparnaðartilraunir, sem enn hafa gerðar verið. En, því miður, þingið daufheyrðist við þeim frv. Þó að sjálfsögðu sje rjett að draga úr óþarfa embættishaldi, þá er auðsætt, eins og hv. 4. landsk. (JM) reyndar tók fram, að enda þótt lögð verði niður nokkur embætti, þá verður ekki með því greitt úr fjárhag landsins í augnablikinu. Jeg tek þetta fram vegna þess, að það er eins og sumir haldi, að ef þeir riti nafn sitt undir frv. um að leggja niður eitt eða tvö embætti, þá hafi þeir með því borgið fjárhag þjóðarinnar og geti snúið heim með góða samvisku. Þegar litið er á miljónahalla undanfarinna ára, þá er það auðsætt, að niðurlagning fárra embætta ræður enga bót á augnablikserfiðleikunum, en hinsvegar er þó vegna framtíðarinnar sjálfsagt að draga úr embættakostnaðinum, þar sem því verður við komið. Annars skal jeg geta þess, að þegar talað er um að fækka dómurum í hæstarjetti, þá er álit margra merkra lögfræðinga, að slíkt sje vart gerlegt, nema því aðeins, að dómstigin verði jafnframt gerð þrjú. En ef bæta á við miðdómstigi, verður kostnaður við það mun meiri en nú. Það er rjett, að jeg hefi ekki sjeð mjer fært að leggja til, að dómurum í hæstarjetti verði fækkað, enda þótt af því hlytist sparnaður nokkur. Jeg álít sem sje, að það skifti afarmiklu máli fyrir þjóðfjelag vort, að sem mest trygging sje fyrir því, að æðsti dómstóll landsins geti gefið sem ábyggilegastar úrlausnir mála þeirra, sem fyrir hann eru lögð. Vegna þess, að jeg vil ógjarnan veikja þá tryggingu, get jeg ekki greitt frv. þessu atkv., enda þótt ætla megi, að til lítils sje að greiða því mótatkvæði, þar sem þeir hv. 4. landsk. og háttv. 5. landsk. hafa fallist í faðma í máli þessu og ætla sýnilega að fá frv. samþykt. Á síðasta þingi var því skotið til stjórnarinnar, hvort hún vildi ekki bíða með að skipa í dómarasæti við hæstarjett fram að þessu þingi, ef sæti losnaði þar milli þinga. Jeg lofaði þessu þá, og samkv. því loforði gegnir nú einn lagaprófessora háskólans jafnframt dómstörfum í hæstarjetti, síðan sæti losnaði þar. Það mátti jafnvel skilja á hv. 5. landsk., að hann áliti, að hægt væri að setja dómara í hæstarjetti frá án eftirlauna. Má hjer benda honum á stjórnarskrárákvæði, sem segir, að dómarar fullra 65 ára, sem láta af embætti, haldi fullum launum.

Flm. (Jón Magnússon) Jeg þykist hafa tekið það fram, að enda þótt spara megi talsvert með því að leggja niður eða sameina embætti, þá er langt frá því, að jeg telji það einhlítt. En þrátt fyrir það er rjett að reyna að spara hvar sem er. Ef litið er til annara þjóða, þá láta þær sig skifta minna en 10 þús. kr. t. d. Jafnvel 500–1000 kr. útgjöld þykja í stærri löndunum skifta máli. Að jeg hefi borið fram frv. þetta um að fækka dómurum í hæstarjetti, stafar af þeirri sannfæringu minni, að alstaðar þurfi að spara - og svo tel jeg ekki óviðunandi, að dómarar í rjettinum sjeu aðeins þrír, enda þótt jeg viðurkenni, að betra væri að hafa ráð á því að hafa þá fimm áfram. Ef fækka á embættum, þá vil jeg byrja ofan frá. Jeg vil t. d. hafa aðeins einn ráðherra, og til munu embætti, sem 2 menn sitja í, en þar sem einn mundi nægja. Jeg tók það fram í fyrra, að þegar jeg sæi, að mönnum væri fullkomin alvara að fækka embættum að mun, þá gæti jeg sætt mig við, að fækkað væri dómurum í hæstarjetti; en hitt þótti mjer efasamt, að rjett væri, að sú embættafækkun yrði ein gerð. Eins og hv. 5. landsk. (JJ) tók fram, er ekki ólíklegt, að ekki líði mörg ár, þangað til er skilyrði verða fyrir því, að frv. þetta komi til framkvæmda, ef það verður að lögum. Þá var það allathugavert, sem sami hv.þm. sagði um undirbúning embættismanna landsins. Það er að vísu rjett, að af þeim flestum eru heimtuð ýms sjerstök skilyrði, sem þeir verða að afla sjer með löngu námi. Og enda þótt þeir fái til þess óbeinan og jafnvel beinan styrk úr ríkissjóði, þá ber hins að gæta, að það er ekki svo lítið, sem embættismannaefnin sjálf leggja í sölurnar fyrir nám sitt, og oft án nokkurrar verulegrar uppskeru. Menn eyða bestu árum sínum, frá fermingaraldri og kannske alt að þrítugu, til þess að búa sig undir embætti, sem þeir fá svo máske ekki fyr en þá löngu síðar. Nei, því verður ekki neitað, að það er harðræði að kasta t. d. 20–30 ára gömlum embættismanni, sem alla tíð hefir unnið fyrir litlu kaupi, út á klakann. Annars er óþarfi að ræða þessa hlið málsins nú. Menn munu alment sammála um, að best væri, að allir hefðu tryggingu fyrir því, að þeir fengju einhvern styrk á elliárum, sínum.

Björn Kristjánsson Jeg get ekki að því gert, að mjer er það dálítil ráðgáta, hvernig á því stendur, að komið hafa fram frv. til breytinga á stjórnarskránni, - og svo að þetta frv. er nú fram komið. Jeg sætti mig svo vel við þá niðurstöðu, sem mál þetta fjekk á síðasta þingi, og jeg feldi mig mjög vel við nál., sem þá kom fram á þskj. 344; en það skýrir frá áliti hæstarjettardómaranna, sem allir voru á móti breytingunni. Og nefndin mælir heldur ekki með henni þá - síður en svo. Hún leggur til, að málinu sje vísað til stjórnarinnar, sem heldur ekki vill sinna því. Hið eina, sem nefndin segir frá eigin brjósti, er, að ekki sje vert að hrapa að breytingum, og er jeg því mjög samþykkur. Jeg hefi altaf verið á þeirri skoðun, að ekki beri að breyta lögum þessum, og síst hrapa að því, og engar nýjar upplýsingar, sem hrekja þessa skoðun, hafa komið fram svo jeg viti til. Dómstóllinn hefir nú náð trausti þjóðarinnar, og því trausti má engan veginn glata. Og rjett er það, sem dómararnir í hæstarjetti segja, að „betur sjái augu en auga“, enda töldu 4 þeirra það „allsendis óráðlegt“ að fækka dómurum rjettarins, en hinn fimti telur það því aðeins gerlegt, að dómstigin yrðu höfð þrjú, sem ekki myndi verða til sparnaðar, heldur þvert á móti. Það er því ekki furða, þótt nefndin og fleiri vildu ekki hrapa að því að veikja hæstarjett. Og dómararnir hafa eflaust líka haft það á bak við eyrað, að val dómara í hæstarjetti er sjaldnast alveg ósnortið af hinum pólitísku flokkum í landinu, og því skaðlegri geta þau áhrif verið, er dómaraskifti verða, sem dómararnir eru færri. Það verða altaf flokkspólitískir ráðherrar, er „innstilla“ hæstarjettardómara, eins og aðra embættismenn, er konungur skipar. Jeg hefi orðið þess var, að sumir álíta, að dómurinn þurfi ekki að vera svona margmennur, af því að þjóðin sje svo smá. En jeg sje ekki betur en að þó að þjóðin sje fámenn, þá eigi hún engu að síður rjett á því, eins og stærri þjóðir, að tryggja sjer rjettdæmi - og til þess má síst spara. Að vísu er fjárhagurinn þröngur, og það hefir hann oft verið, en aldrei, fyr en síðustu árin, hefir verið ymprað á því að veikja dómstólana í landinu í sparnaðarskyni. Það er nýi tíminn, hinn hlífðarlausi nýi öfgatími, sem gengur þá braut. Jeg er sparnaðarmaður og hefi altaf verið, en jeg vil þó ekki fara út í neinar öfgar, og jeg veit, að sparsemin getur leitt mann það langt, að maður sje að spara skildinginn, en fleygja dalnum. En í þessu tilfelli myndi svo fara. Að sjálfsögðu vil jeg þó lofa nefnd enn á ný að íhuga mál þetta, en býst þó ekki við, að jeg fái þær upplýsingar nýjar, sem geri mjer fært að greiða frv. atkv. mitt.

Jónas Jónsson Út af þeim ummælum háttv. 4. landsk. (JM), að ekki væri einhlítt að spara einungis á einstökum liðum, eins og t. d. til hæstarjettar, vil jeg benda honum á fjárlagafrumvarpið fyrir 1925, sem lagt hefir verið fyrir þingið. Ætti honum að vera það kunnugt, eins og öllum háttv. þingdeildarmönnum, að á næsta ári er ekki gert ráð fyrir, að nokkur brú verði bygð, enginn vegarspotti lagður og, í einu orði sagt, ekkert lagt til verklegra framkvæmda. Lengra verður því tæplega komist með sparnaðinn á þeim sviðum. Skil jeg ekki annað en háttv.þm. sjái, að gerð er tilraun til að spara meira en á einum lið. Útreikningur háttv. 4. landsk. um eyðslu til embættismannastjettarinnar var alt of lágur. Sá kostnaður er auðfundinn með því að draga frá gjaldahlið fjárlaganna vexti og afborganir af lánum, eldsneyti til vita og annara bygginga. Verða þá eftir um 6 milj., sem að mestu ganga til starfsmannahalds á ýmsu sviði. Annars hefði jeg talið best, ef hægt hefði verið að sameina lagadeild háskólans og hæstarjett að nokkru leyti, sem jeg hygg, að vel mætti, því jeg veit t. d. um einn mann í rjettinum, sem með mjög góðu móti gæti og vildi einnig gegna kenslu við háskólann. Sömuleiðis er líka einn af háskólakennurunum, sem nú gegnir dómarastörfum við rjettinn. Viðvíkjandi því, sem háttv. 4. landsk. sagði, að það væri mikil eyðsla fyrir embættismenn að eyða árunum, sem gengju til námsins, þó aldrei nema þjóðfjelagið gæfi kensluna, er því að svara, að það er einmitt sú eyðsla, sem flestir láta af hendi með gleði. Því að kröfur tímans um aukna mentun eru nú orðnar svo háværar, að ekki allfáir eyða bæði tíma og fje, ekki svo litlu oft á tíðum, sjer til mentunarauka, án þess þeir hafi nokkra ágóðavon af því, aðra en að auka þekkingu sína og hinn andlega sjóndeildarhring. Legg jeg því ekki mikið upp úr þessari miklu fórnfýsi, sem háttv.þm. var að tala um í þessu sambandi. Jeg er alveg sammála háttv.þm. um það, að stefna samtíðarinnar sje sú, að kasta mönnum ekki á klakann, sem kallað er. En við erum nú ekki komnir svo langt ennþá, að við getum fylgt þeirri stefnu. Við höfum t. d. ekki komið á enn hjá okkur almennum slysa- eða ellitryggingum. Það er t. d. sagt, að sjómennirnir á togurunum endist ekki nema 10 ár við slíka vinnu. Hvað er svo gert við þá þar á eftir? Ekkert annað en þeim er kastað á klakann. Jeg er ekki að halda því fram, að þetta sje eftirsóknarvert; síður en svo. En úr því tímarnir eru nú einu sinni svona, virðist ekki nema rjettlætiskrafa, að líkt gangi yfir allar stjettir manna í þessu efni. Jeg sje ekki ástæðu til að vera að blanda mjer inn í deilur fjölskyldunnar, að því er snertir ræðu háttv. 2. þm. G.-K. (BK). Hún var, sem vænta mátti af honum, öll ein vanhugsun. Beindi hann ásökunum sínum helst gegn háttv. 4. landsk. Læt jeg þá því tvo um það, enda hygg jeg flm. (JM) fullfæran að bera af sjer spjótalög þessa samherja hans.

Forsætisráðherra (SE): Jeg vil aðeins skjóta því fram, að yfir æðsta dómstól annara þjóða hvílir nokkurskonar belgi. Og vegna hennar mun lítið gert að því að hringla með slíkan dómstól, en umhleypingarandi þingsins blæs stormi um okkar unga dómstól. Hið sama má og segja um stjórnarskrána, að það er síst til þess að auka helgi hennar, að vera að hafa hana sem nokkurskonar kosningaþeytispjald.

Flm. (Jón Magnússon) Það gerist ekki þörf langrar ræðu til andsvara háttv. 5. landsk.þm. (JJ), því að alt, sem hann sagði, kom hvergi nærri frumvarpinu. Biðlaun þau, er hann var að tala um, þekki jeg ekki, því að þau munu í flestum tilfellum ekki vera til. Er því þeirra vegna hægt að kasta flestum starfsmönnum ríkisins fyrirvaralaust út á klakann. Annars situr ekki á hv. 5. landsk. að vera að beina slíku til mín. Jeg held, að hæstv.forsrh. (SE) og háttv. 2. þm. G.-K. (BK) ættu miklu frekar en hitt að vera mjer þakklátir fyrir, að jeg skyldi koma fram með frv. þetta. Því að annars má vel vera, að farið hefði verið út í það að sameina lagadeildina og hæstarjett, en móti þeirri sameiningu vil jeg sporna af öllum kröftum, þó aldrei nema til sjeu menn í háskólanum, sem geti dæmt, og í hæstarjetti menn, sem geti kent. Það er alveg rjett hjá háttv. 2. þm. G.-K., að það hefir ekki verið rannsakað til hlítar, hvort ekki væri heppilegt að setja miðdómstig, ef dómendum í hæstarjetti væri fækkað. En þá yrði, eins og jeg hefi margtekið fram, enginn sparnaður af fækkun dómendanna, en það er einmitt hans vegna, sem jeg hefi borið frumvarpið fram, því að sparnaðarins þurfum við með á öllum sviðum. Um helgi hæstarjettar er það að segja, að jeg get ekki sjeð, að það skerði helgi hans, þó að dómendunum væri fækkað. Hið sama er að segja um helgi stjórnarskrárinnar, þó að henni væri breytt. Enda hef jeg aldrei heyrt, að nokkur stjórnarskrá væri svo helg, að ekki mætti breyta henni eftir kröfum tímanna. Jeg er því sannfærður um, að helgi hæstarjettar eða stjórnarskrárinnar minkaði ekkert, þó að á hvorutveggja væri gerðar skynsamlegar breytingar til sparnaðar, því að við verðum að spara alstaðar, sem hægt er með góðu móti. Háttv. 5. landsk. sagði, að það hefði ekki verið rjett hjá mjer, sem jeg sagði um laun embættismanna. Út af þeim ummælum háttv.þm. vil jeg benda honum á að leita sjer upplýsinga um þetta á betri stöðum en hann virðist hafa gert hingað til, eftir þekkingu hans að dæma. Því að alt, sem hann sagði um þetta, var hin mesta fjarstæða. Eins og t. d. að það nái nokkurri átt, að öll útgjaldahlið fjárlagafrumvarpsins sje ekkert nema laun embættismanna, þegar aðeins er búið að draga frá henni afborganir og vexti af lánum og eldsneyti til vita. Er það þá t. d. alt embættismannalaun, sem gengur til barnafræðslu, unglingafræðslu, heilsuhæla og ýmislegs sjúkrakostnaðar, vega, síma o. s. frv.? Nei, hjer er ekki sagður nema lítill hluti sannleikans, eins og vant er hjá þessum háttv.þm. Embættakostnaðurinn er í hæsta lagi 2½ milj. kr., eins og jeg hefi margtekið fram, og er þá alt tínt til. Þó ekki sje gert ráð fyrir nú, að á næstu árum verði bygðar brýr eða lagðir vegir, er þó allmikið fje, sem gengur til viðhalds þessum mannvirkjum. Og jeg er ekki ennþá viss um, að brýn nauðsyn krefji að skera niður allar fjárveitingar til verklegra framkvæmda. En þetta er svo fjarri þessu frv., sem hjer liggur fyrir, að jeg fer ekki út í það frekar nú, til þess að eyða ekki meira tíma þingsins og fje landsins en þegar er búið. En hv. 5. landsk. hefir hjer sem fyr tekið gönuhlaup út fyrir efnið og stofnað til þessara óþörfu umræðna, þar sem við erum báðir sammála í aðalatriðunum.