Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hagstofuráðherra (Júlíus Sólnes) (um þingsköp) : Hæstv. forseti. Ég vildi bara lýsa yfir undrun minni. Ég hélt að annað mál væri fyrst á dagskrá en að sjálfsögðu mun ég hlíta úrskurði forseta og gera ekki frekari athugasemdir.

Halldór Blöndal (um þingsköp) : Herra forseti. Ég hlýt að lýsa ánægju minni yfir því að við endurskoðun skuli forseti hafa komist að þeirri niðurstöðu að ráðstafanir vegna kjarasamninga væru meira virði en umhverfisráðuneytið. Ég er yfirleitt andvígur því að málaröð sé breytt og vil að fyrsta mál sé tekið fyrir fyrst, en undir þessum kringumstæðum hlýt ég að lýsa ánægju minni yfir því að hæstv. forseti skuli brjóta prinsippið. Það er eins og segir í gamalli þingvísu: Allt var gott er gerði drottinn forðum. Prinsipp þetta þó hann braut þegar hann bjó til Pétur Gaut. Ég verð að segja það að mér finnst rétt að brjóta prinsippið undir þessum kringumstæðum.

Karvel Pálmason (um þingsköp) : Virðulegur forseti. Ég er alveg ósammála þeim hv. ræðumönnum sem hér hafa talað. Ég tel að það mál sem hér sé brýnast að ræða á þessum fundi og skipti kannski mestu í framtíðinni sé stjórnun fiskveiða og það mál eigi að ganga fyrir. Og ég óska eindregið eftir því að hæstv. forseti láti það mál hafa forgang. Ég er ekki að biðja um það að umræður verði dregnar á langinn. Ég held að nauðsynlegt sé að koma málinu til nefndar áður en næsta vika kemur í ljós. 

Forseti (Jón Helgason) Ég vonast til þess að geta orðið við beiðni hv. 3. þm. Vestf. og komið öðru dagskrármálinu til nefndar á þessum fundi.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Herra forseti. Frv. þetta er flutt til þess að efna þau fyrirheit sem ríkisstjórnin hefur gefið í tengslum við kjarasamninga og þurfa lagabreytinga við. Þessi fyrirheit hef ég öll rakið í umræðu í Sþ. skömmu eftir að kjarasamningarnir voru gerðir og skal ég hlaupa hratt yfir sögu, enda eru í þessu fáein atriði sem má segja að séu utan þeirra fyrirheita og ganga aðeins lengra. Í sambandi við 1., 2. og 3. gr. er það að segja að þeim er ætlað að tryggja að ellilífeyrisþegar fái hlutdeild í orlofsuppbót samkvæmt kjarasamningi Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og fjmrh., dags. 2. febr. 1990. Fjórða gr. fjallar um ráðningu starfsmanna ríkisins og er reyndar eftirstöðvar af samningi BSRB og ríkisins frá því í fyrra. Þá var því heitið að skoða mjög vandlega hvernig leidd yrði til lykta deila um réttindi og skyldur og ráðningu mikils fjölda manna sem eru lausráðnir hjá hinum ýmsu ríkisstofnunum. Um það hefur náðst samkomulag og er með þessari grein kveðið á um það hverjir eiga rétt til fastrar ráðningar eftir ákveðinn reynslutíma og eftir að hafa starfað í ár hjá Stjórnarráðinu og sömuleiðis að þeir njóti þá þeirra fríðinda sem ríkisstarfsmenn njóta og þarna er jafnframt greint á milli manna sem eru lausráðnir til sumarleyfa. Þeir njóta að sjálfsögðu ekki sömu fríðinda. Þriðji kaflinn, þ.e. 5. og 6. gr., fjallar um tekjustofna sveitarfélaga og varðar álagningu fasteignaskatts á útihús í sveitum. Í samkomulagi við bændur var því heitið af hálfu ríkisstjórnarinnar að álagningarstofn útihúsa í sveitum yrði færður til fyrra horfs en um áramótin síðustu hafði verið ákveðið að hækka allan grundvöll fasteignamats á landsbyggðinni með ákveðnum margföldunarstuðli þannig að hann yrði sambærilegur við það sem gerist á höfuðborgarsvæðinu. Þetta hefði valdið mjög mikilli hækkun á fasteignagjöldum af útihúsum og varð samkomulag um að þar yrði gjaldið lagt á á gamla mátann. Það skal tekið fram að um þetta var haft samráð við samtök sveitarfélaga. Sjötta gr. heimilar hins vegar að fella niður fasteignagjald af útihúsum sem er ekki í notkun eða mjög lítilli notkun en mikið er um slíkt nú eftir að samdráttur hefur orðið mikill í landbúnaði. Sjöunda gr. fjallar um heimild til þess að fella niður framreikning á grundvelli landbúnaðarvöruverðs á verði til framleiðenda, en í gildandi lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvöru er gert ráð fyrir að grundvöllurinn sé ákveðinn til tveggja ára í senn og síðan framreiknaður og það gerist sjálfkrafa. Bændur gerðu hins vegar samkomulag um að engin hækkun yrði 1. mars og 1. júní. Hins vegar kemur útreikningur grundvallarins 1. sept. til framkvæmda í samræmi við samkomulag Stéttarsambands bænda. Þá er útreikningurinn endurnýjaður. Þessari grein var breytt í meðferð félmn. Nd. Í greininni segir að heimilt sé ,,að fresta`` en í breytingunni er kveðið á um að þessi útreikningur skuli felldur niður og var það gert með samkomulagi við fulltrúa bænda. Fimmti kafli fjallar um hækkun á frítekjumarki svonefndu og er hér í raun gefin heimild til að hafa það misjafnt eftir því hvernig teknanna er aflað. Reyndar er það misjafnt í dag því að tekjur sem aflað er af sparifé eru ekki dregnar frá, koma ekki til frádráttar í greiðslu lífeyrissjóðs, og það var á þeim grundvelli sem aðilar vinnumarkaðarins fóru fram á að frítekjumark, þegar um lífeyrisgreiðslur er að ræða, skyldi hækkað. Samþykkt var að það skuli hækkað 1. júlí í 19.200 kr. og 1. jan. í 21 þús. kr. Það skal hins vegar tekið fram að allt þetta mál er í raun og veru nauðsynlegt að skoða frá grunni og hefur ríkisstjórnin gefið þá yfirlýsingu að hún muni halda áfram athugun á samræmdri skattlagningu allra slíkra tekna, þar með talið sparifjár svo að hér er um bráðabirgðaráðstöfun að ræða þar til slík samræming hefur farið fram. Þá fjallar næsti kafli, VI. kafli, um greiðslur úr Atvinnuleysistryggingasjóði til þeirra sem atvinnulausir eru í fjóra mánuði eða lengur á 12 mánaða tímabili. Þeir skuli fá viðbótargreiðslu í samræmi við þær láglaunabætur sem samið var um í samningunum. Þar er um að ræða helminginn af greiddum launum og 60 þús. krónum og gætu orðið í þessu tilfelli um það bil 8--9 þús. kr. á hvern mann því að greiðslur úr Atvinnuleysistryggingasjóði munu nú vera rúmlega 40 þús. kr. Þetta eru greiðslur sem inntar eru af hendi úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Hér er eingöngu um að ræða heimild fyrir stjórn sjóðsins að ákveða slíkar greiðslur. Það er dálítið erfitt að áætla hvað þetta getur orðið mikil upphæð. Þó má geta þess að á síðasta ári voru 300 manns taldir atvinnulausir í fjóra mánuði eða lengur. Nú virðist heldur vera að draga úr atvinnuleysi en á þessum grundvelli má ætla að þetta gæti orðið á bilinu 6--8 millj. kr. ef atvinnuleysi helst svipað. Sjöundi kafli frv. er langviðamestur og fjallar um breytingu á lögum um ríkisábyrgð á launum. Samkomulag varð um það í fyrra við aðila vinnumarkaðarins að endurskoða þau lög frá grunni því að með mjög auknum gjaldþrotum hafa greiðslur úr ríkissjóði margfaldast eins og kemur fram í töflu sem fylgir hér í athugasemdum og menn voru sammála um að ýmis ákvæði þyrfti að endurskoða eins og t.d. hámarksgreiðslu o.s.frv. Að því hefur unnið nefnd sem í eru fulltrúar bæði ASÍ og VSÍ og hafði unnið málið nokkuð til lykta en ágreiningur var um nokkur atriði, fyrst og fremst þann vilja ríkisvaldsins að greiða ekki það sem gjaldfallið er til lífeyrissjóða, fella það út úr greiðsluskyldunni. Um það var ekki samkomulag og hefur verið fallist á að halda lífeyrissjóðunum inni í greiðsluskyldunni þó með þeirri kvöð að þeir skuli hafa gert tilraun til innheimtu enda kunnugt um hvert stefndi með gjaldþrotið. Hins vegar var samkomulag um það að takmarka hámarksgreiðslu við þreföld lágmarkslaun samkvæmt greiðslum Atvinnuleysistryggingasjóðs. Að öðru leyti eru í frv. ýmsar lagfæringar sem fullt samkomulag er um við aðila vinnumarkaðarins og ég held að það sé ekki raunhæft að fara um það öðrum orðum en að þar er um lagfæringar að ræða sem ég sé ekki ástæðu til að fara nánar út í. Það eru rakin hér nokkur atriði á bls. 6 og náðist um þau öll samkomulag. Eins og ég sagði áðan er hér um að ræða framkvæmd á fyrirheitum ríkisstjórnarinnar og mjög æskilegt er að þetta mál komist í gegn sem fyrst. Fyrst og fremst er það 7. gr., sem fjallar um framreikning á grundvelli búvöru, sem er mjög aðkallandi því að slíkur framreikningur getur annars ekki komið til framkvæmda 1. mars nk. Að vísu skal tekið fram að það liggur ekkert fyrir núna hvort einhver hækkun yrði þá en til þrautavara hygg ég að sé nú skynsamlegast að hafa lögfest þetta ákvæði fyrir þann tíma og þá þar með önnur ákvæði þannig að ljóst liggi fyrir að við þau fyrirheit verður staðið sem gefin voru og krefjast aðgerða löggjafans. Þetta mál fékk mjög skjóta meðferð í Nd. og er von mín að svo geti orðið hér einnig. Ég legg svo til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. félmn.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegi forseti. Þetta mál hefur verið til ítarlegrar umfjöllunar í hv. Nd. þannig að það er kannski ekki ástæða til að lengja mjög umræður um það hér í hv. Ed. Þó eru nokkur atriði í þessu frv. til laga um ráðstafanir vegna kjarasamninga sem ég vildi gjarnan fá nánari skýringu á jafnframt því sem ég vil fjalla um nokkur önnur atriði. Það sem vekur athygli við lestur þessa frv. er í fyrsta lagi að aðild ríkisstjórnarinnar að þessum kjarasamningum er með þeim hætti að margt er þar óljóst. Þar eru gefin ákveðin fyrirheit um það hvernig ríkisstjórnin hyggist standa að þessum málum. Jafnframt hefur ríkisstjórnin gert ákveðnar skuldbindingar við gerð samninganna eins og birtist hér í frv., undirgengist ákveðnar skuldbindingar, sem ég vildi gjarnan fá betur upplýst um hvað í felst þar sem ég tel að það komi ekki nægilega skýrt fram og ég er ekki viss um að aðilar vinnumarkaðarins hafi allir gert sér grein fyrir því hvernig sum þessara ákvæða muni verða í framkvæmd. Alla vega vildi ég fá það upplýst hjá hæstv. forsrh. hvort hann telji að t.d. fulltrúar Alþýðusambands Íslands hafi gert sér það ljóst, þegar þeir voru að ganga frá samningunum, að þegar verið var að ganga frá ákveðnu samkomulagi í sambandi við breytingu á lögum nr. 29/1963, um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins --- ég er ekki viss um það að fulltrúar Alþýðusambandsins hafi gert sér grein fyrir því --- að 1.--3. gr. frv. feli það í sér að bilið breikki á milli lífeyrisréttinda opinberra starfsmanna annars vegar og þeirra sem taka lífeyri úr lífeyrissjóðum hins almenna vinnumarkaðar hins vegar. Ég vil skýra þetta nokkuð nánar, virðulegi forseti. Eins og segir í frv. er gert ráð fyrir, skv. 2. gr., með leyfi forseta, að launagreiðendur greiði ,,6% af föstum launum fyrir dagvinnu, persónuuppbót og orlofsuppbót, er sjóðfélagi tekur hjá þeim, í iðgjöld til sjóðsins og skal greiða þau sjóðnum samtímis iðgjöldum sjóðfélaga``. Þetta er sú prósenta sem ríkið borgar til Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og í henni felst ákveðin skuldbinding um það að nú skuli tryggja að ellilífeyrisþegar fái hlutdeild í orlofsuppbót samkvæmt kjarasamningi BSRB og fjmrh., enda verði greidd iðgjöld af orlofsuppbótinni á sama hátt og af dagvinnulaunum og persónuuppbót. Þetta er, virðulegi forseti, nýmæli í sambandi við lífeyrisgreiðslur. Ég sé ekki að í samningum verkalýðshreyfingarinnar við Vinnuveitendasambandið og Vinnumálasambandið séu hliðstæð ákvæði eða hliðstæð trygging fyrir ellilífeyrisþega sem taka lífeyri úr lífeyrissjóðum hins almenna vinnumarkaðar eins og ég benti á hér áðan. Þess vegna vildi ég spyrja hæstv. forsrh. að því hvað þetta þýði mikla hækkun í lífeyrisgreiðslum til opinberra starfsmanna vegna þess að þessi ákvæði, þessi lög, virðast vera afturvirk hvað varðar ellilífeyrisþega. Hvað er um háar upphæðir að ræða miðað við núverandi skuldbindingar ríkissjóðs og hvað hækkar raunverulega ellilífeyrir til einstakra lífeyrisþega í það heila tekið, þ.e. hjá þeim sem taka ellilífeyri frá hinu opinbera? Þetta mun breikka bilið á milli lífeyrisþeganna. Það er nú vart á bætandi og þótt ríkisstjórnin gefi fyrirheit um það að leggja hér fram frv. til laga um starfsemi lífeyrissjóða felst ekkert í því fyrirheiti gagnvart hinum almenna verkamanni og verkakonu eða launamanni úti á hinum almenna vinnumarkaði, ekki neitt fyrirheit um það að þótt frv. verði lagt fram tryggi það betur stöðu lífeyrisþega sem taka lífeyri úr hinum almennu sjóðum nema síður sé. Ég vildi því gjarnan heyra hvað hæstv. forsrh. hefur um þetta að segja, að þarna er verið að tryggja enn betur stöðu þeirra sem taka lífeyri úr lífeyrissjóði hins opinbera. Síðan er það annað atriði í þessum samningum í sambandi við lífeyrismál þar sem ég er að tala um þau núna. Þar segir að frv. til laga um starfsemi lífeyrissjóða verði lagt fram á vorþingi og milliþinganefnd skipuð til að fjalla um málið í sumar. Gert er ráð fyrir afgreiðslu frv. um lífeyrissjóði á næsta þingi. Ég vildi þess vegna að gefnu tilefni spyrja hæstv. forsrh. hvort hæstv. ríkisstjórn sé búin að skuldbinda sig með óbeinum hætti að standa að því frv., sem vísað er til, óbreyttu eða hvort það sé tilgangur þessarar yfirlýsingar að hæstv. ríkisstjórn ætli að tryggja öðrum lífeyrisþegum en opinberum starfsmönnum sambærileg kjör og opinberir starfsmenn hafa. Við vitum það sem hér erum inni og höfum fjallað um þessi mál að það er mikið bil þarna á milli. Ég hlýt að leggja áherslu á það að í slíkri yfirlýsingu felist það að lífeyriskjör hins almenna launamanns, þ.e. þeirra sem taka lífeyri frá hinum almennu sjóðum, batni til muna og hæstv. ríkisstjórn sé þess vegna að vinna að því, m.a. með því að undirrita yfirlýsingu sem þessa í bréfi til Alþýðusambandsins og Vinnuveitendasambandsins og Vinnumálasambandsins að það sé tilgangurinn. Annars er þetta bara orðaleikur eða, ég vil ekki segja blekkingar, heldur er verið að gefa til kynna hluti sem menn hafa svo ekki hugsað sér að standa við. Ég legg sem sagt, virðulegi forseti, áherslu á það og þann skilning að með þessu eigi að bæta verulega lífseyriskjör hins almenna launamanns. Þá vildi ég gjarnan, virðulegi forseti, fá betur upplýst hjá hæstv. forsrh. í hverju hinar félagslegu hugmyndir eru fólgnar í sambandi við húsnæðiskerfið. Í bréfi ríkisstjórnarinnar til Alþýðusambandsins, sem er dags. 1. febr., segir svo, með leyfi forseta: ,,Nefnd félmrh. sem fjallar um félagslega húsnæðiskerfið mun skila niðurstöðum á næstu dögum. Nefndin mun leggja fram tillögur um endurbætta tilhögun lánveitinga til félagslegra íbúðabygginga og ráðstafanir og leiðir til að auka framboð leiguhúsnæðis. Með hliðsjón af þeim áformum um félagslegt húsnæði sem kynnt hafa verið lýsir ríkisstjórnin sig reiðubúna til að kanna hvaða leiðir til úrbóta eru færar þannig að félagslega húsnæðiskerfið geti leyst úr brýnustu þörf.`` Ég vildi gjarnan fá að heyra hjá hæstv. forsrh. hvort þessar tillögur liggja fyrir og hvort hann geti kynnt þær hér, svona í meginatriðum. Þá vil ég, virðulegi forseti, víkja að öðru atriði sem er auðvitað grundvallaratriðið í þessu máli en það er yfirlýstur tilgangur þessara samninga, bæði af hálfu aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnarinnar, að samningarnir feli það í sér að launakjör skuli vera með samræmdum hætti, bæði á grundvelli þess samnings sem hér er verið að fjalla um og þeirra ráðstafana sem tengdar eru samningnum þannig að aðrir aðilar fari ekki út fyrir þann ramma sem hér er starfað samkvæmt. Ég vildi þess vegna, virðulegi forseti, gjarnan fá það upplýst hjá hæstv. forsrh. hvort hann geti skýrt okkur frá því hvað líði ákvörðun um fiskverð. Það hefur nú dregist of lengi að ákveða fiskverð. Raunverulega hefði átt að vera búið að ákveða fiskverð 1. febr., en það hefur nú dregist úr hömlu eins og þingmenn vita. Í sambandi við ákvörðun fiskverðs og stöðu útgerðar og fiskvinnslu almennt er mjög veigamikið mál enn þá óútkljáð sem lýtur að aflamiðlun, en eins og hv. þm. vita er það meginatriði að komið verði á fót aflamiðlun til þess að stýra útflutningi á óunnum fiski með þeim hætti að aðeins fari úr landi sá fiskur sem segja má að fari beint á borð neytenda en ekki verði fluttur út fiskur sem fari í vinnslu í erlendum höfnum. Þetta mál er ekki enn komið í höfn, aflamiðlunin, þ.e. það er ekki búið að ganga frá því sem skyldi að aflamiðlun komist til framkvæmda með þeim hætti að atvinnuástand verði tryggt betur en nú er og ekki heldur tryggt að ekki sé fluttur út fiskur sem síðan keppi við okkur á erlendum mörkuðum. Þá er það einnig mjög þýðingarmikið atriði í sambandi við alla aflamiðlun að upplýsingar um ásetning manna í sambandi við útflutning liggi fyrir þannig að þau skipti geti átt sér stað á fiski á milli útflytjenda og framleiðenda sem hámarka þann hagnað sem við þurfum að hafa af fiskframleiðslu og útgerð. Ég vildi þess vegna óska eftir því að hæstv. forsrh. upplýsti okkur um það hvernig þetta mál stendur nú. Eins og þingmenn vita hafði náðst samkomulag á milli aðila í útgerð og fiskvinnslu, þar á ég við útgerðarmenn, fiskframleiðendur og sjómenn, um tilhögun þessara mála, en það mun stranda á hæstv. utanrrh. að þetta komist til framkvæmda. Ég óska þess vegna eftir þvi að hæstv. forsrh. skýri frá því hér í þessari umræðu hvernig þetta mál stendur og einnig með hvaða hætti ríkisstjórnin hyggst stuðla að því að fiskverð verði ákveðið. Þá vildi ég einnig, virðulegi forseti, fá það upplýst hvort hæstv. ríkisstjórn ætli virkilega að láta stranda á einhverjum ágreiningi á milli einstakra ráðherra um það hvernig framkvæmd þessara mála verður háttað og einnig hlýt ég að óska eftir því að fá upplýsingar um það hvort hæstv. forsrh. ætli ekki að leysa þá deilu sem upp mun vera komin um skipan þeirrar nefndar sem á að fjalla um þetta mál. Varðandi frítekjumarkið sem hæstv. forsrh. fjallaði hér um áðan verð ég að segja það sem mína skoðun að mér finnst það vera of lágt. Frítekjumarkið hefði þurft að vera mun hærra og það hefði þurft að tryggja það að sú skattlagning sem á sér stað á lífeyrisþegum væri raunverulega þurrkuð út. Það hefur ekki gerst í þessum samningum, því miður. Hins vegar lofar ríkisstjórnin að hún muni halda áfram athugun á samræmingu skattlagningar og frítekjumarks allra tekna gagnvart tekjutryggingu almannatrygginga. Þetta er almennt fyrirheit en eftir sem áður munu margir lífeyrisþegar því miður þurfa að greiða skatta af sínum lágu lífeyristekjum og er um tvísköttun að ræða í mörgum tilvikum. Eitt er það atriði í sambandi við þetta samkomulag allt sem mér finnst að menn þurfi að huga að sem er dálítið óvanalegt og öðruvísi en menn hafa átt að venjast. --- Ég skil það að formaður og varaformaður Framsfl. þurfi að ræða saman  aflamiðlun og nú mun formaður Verkamannasambandsins, Guðmundur J. Guðmundsson, einnig hafa blandast í leikinn og hefur sínar skoðanir á því hvernig þetta eigi að gerast, en það mun nú ekki breyta því að aðilar atvinnulífsins munu geta komið sér saman um að starfa saman í fimm manna nefnd. Spursmálið er bara það hvort pólitíkusarnir í ríkisstjórninni, hæstv. utanrrh., geti sætt sig við það að þessi mál verði flutt í sjútvrn. sem er auðvitað eðlilegra þar sem hér er um útflutning á vöru að ræða sem eru sjávarvörur. 

Viðskiptamál.

Ja, viðskiptamál, það fer eftir því hvernig á það er litið. Við skulum snúa okkur að því ef það eru viðskiptamál, og það er verið að tala um völd. Fyrst hv. þm. Karl Steinar, varaformaður Verkamannasambandsins, fór að grípa hér fram í vildi ég óska eftir því að hv. þm. tæki þátt í með mér, ég skal semja tillöguna, till. til þál. um það að hæstv. utanrrh. birti skýrslu um þau útflutningsleyfi sem hafa verið veitt á vegum utanrrn. sl. tvö ár. 

Vitanlega.

Ég þakka honum fyrir það. Ekki er það lakara. Það er þess vegna ekki alveg sama hverjir fjalla um þetta. Við sem erum í tengslum við sjávarútveginn höfum átt ágætt samstarf við hæstv. sjútvrh. Hins vegar hefur það verið dálítið flóknara og erfiðara í sambandi við hæstv. utanrrh. En eins og ég sagði áðan munu þeir aðilar sem eru starfandi í atvinnugreininni ekki láta stranda á því hvernig nefndarskipun verður. Hins vegar gerum við kröfu til þess að hæstv. ráðherrar komi sér saman um það þannig að hægt sé að koma aflamiðlun á fót og það sem fyrst. Þetta er hagsmunamál verkafólks. Það er hagsmunamál þeirra sem starfa í frystihúsunum að þetta sé ekki dregið og að það sé ekki verið að flytja hér út ferskan fisk sem fer beint í fiskvinnslustöðvar í Grimsby og Bremerhaven og keppir svo við íslenskan fisk á mörkuðum Vestur-Evrópu. Þá er það eitt atriði til viðbótar sem ég vildi gjarnan fá að fjalla um. Ég segi það, virðulegi forseti, að ég held að hæstv. forsrh. ætti að hætta að halda fundi ...

Ég heyri vel í þér. Ég heyri nógu vel í þér.

Það er ég ekki viss um. Ég er ekki viss um að hæstv. forsrh. heyri nægilega vel það sem ég ...

Ég má ekki við meiru.


             Já, ég skil það vel, en vera með hæstv. fjmrh. við vinstra eyrað --- það er svo mikið álag að ég vil forða hæstv. forsrh. undan því.

Það gæti verið ágætt ...

Já, einhvern tíma var sagt um íhaldið og kommana að þeir gætu nálgast hverjir aðra, en nú er bara hæstv. fjmrh. búinn að afneita kommúnismanum 

Markaðshyggjukommúnisti.

Já, það er hæstv. fjmrh. Hann er sósíalmarkaðshyggjukommúnisti.

Hver?

Hæstv. fjmrh. Hann sagði hér í ræðu ...

Ólafur Ragnar?

Er hann ekki enn þá fjmrh.? Jú. En það er þetta atriði í bréfi forsrh. sem mér finnst vera mjög sérkennilegt svo að ekki sé meira sagt. Ég vil taka það fram áður en ég vík að þessu atriði að ég er þess mjög fýsandi að gott samstarf sé á milli aðila vinnumarkaðarins annars vegar og ríkisstjórna hins vegar. En ég er ekki alveg viss um það að ég sé sammála því, þótt ég hafi hér áður fyrr verið virkur þátttakandi í forustu verkalýðshreyfingarinnar, að æskilegt sé að gera það með þeim hætti sem kemur fram í bréfi forsrh. 1. febr. með tilliti til þeirrar skyldu sem hið háa Alþingi hefur og ríkisstjórnin varðandi stjórn landsins. Ég er ekki viss um að það sé rétt gagnvart lýðræðinu og þingræðinu í landinu að njörva niður með þeim hætti sem hér birtist í þessu bréfi samkomulag á milli ákveðinna hagsmunaaðila því að við skulum ekki gleyma því að þó að Vinnuveitendasambandið og Vinnumálasambandið og Alþýðusambandið og verkalýðshreyfingin séu fjölmennar og sterkar fjöldahreyfingar á Íslandi, þá eiga þær raunverulega ekki að stjórna landinu þótt mikilvægt sé að samningar náist á milli þessara aðila og friður haldist á vinnumarkaðnum. En í bréfi hæstv. forsrh. til þessara aðila segir m.a., með leyfi forseta: ,,Til þess að greiða fyrir að sameiginleg markmið náist mun ríkisstjórnin fela sérstakri nefnd embættismanna að eiga reglulega fundi minnst einu sinni í mánuði með launanefnd ASÍ og VSÍ og VMS. Á fundunum skal farið yfir þróun helstu hagstærða, peningamála og ríkisfjármála og munu aðilar í sameiningu leita leiða til að ná fram því jafnvægi sem nauðsynlegt er til að markmið kjarasamninganna náist.`` Ég hefði nú haldið að það væri hlutverk og skylda stjórnvalda, og þá sérstaklega ríkisstjórna á hverjum tíma, að annast þetta verkefni. En í þessu finnst mér felast ákveðið framsal á skyldum og hlutverki Alþingis og ríkisstjórnar, í vissum skilningi. Við skulum vona að þessir aðilar kunni að fara með þetta umboð sitt sem felst í þessu sem fram kemur í bréfi hæstv. forsrh. til þeirra, en mér finnst vera nokkuð langt gengið þegar ákveðnir hagsmunaaðilar, þó svo að ég virði stöðu þeirra og rétt í íslensku þjóðfélagi, í samræmi við stöðu þeirra, eiga að fá, ég vil segja þessi ákveðnu forréttindi til að fjalla um þessi veigamiklu mál með þeim hætti sem birtist þarna í bréfinu. Ég neita því ekki. Ég vildi gjarnan fá nánari skýringu hæstv. forsrh. á því hvernig hann hugsar sér að framkvæma þetta og hvert verður þá hlutverk t.d. Alþingis í sambandi við afskipti af þessum málum. Verður ríkisstjórnin í samráði við þessa aðila búin að koma sér saman um það hvernig þessu skuli hagað þannig að Alþingi komi eftir á, eftir að sá meiri hluti sem stendur að baki núv. ríkisstjórn og þessir aðilar koma sér saman um það? Er ekki hæstv. forsrh. búinn að ganga nokku langt í framsali á ákveðnu frumkvæði? Ég mun ekki, virðulegi forseti, orðlengja þetta frekar, en ég legg áherslu á að fá það upplýst hér á eftir hvort það fyrirheit sem ríkisstjórnin hefur gefið í sambandi við aflamiðlun fari ekki að koma til framkvæmda. Ég treysti því að hæstv. forsrh. skýri betur það sem ég legg áherslu á að fá fram, hvað felst í fyrstu greinum þessa frv. varðandi ellilífeyrisgreiðslur til opinberra starfsmanna og hvernig það snýr að hinum almenna lífeyrisþega sem tekur lífeyrisgreiðslur úr almennum sjóði.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því við 1. umr. frv. í þessari hv. deild að geta þess að ég tel það virðingarverðan áhuga sem hæstv. ríkisstjórn sýnir með því að vilja afgreiða þetta mál eins fljótt og auðið er í kjölfar kjarasamninga. Það hefur fremur heyrt til undantekninga að svo fljótt sé brugðist við og sannast sagna algengast að bókanir, yfirlýsingar og ýmis loforð hafi verið svikin jafnóðum. Launþegar hafa í gegnum tíðina sýnt einstaka þolinmæði og langlundargeð gagnvart stjórnvöldum en það er auðvitað ljóst engu að síður að þeir eru orðnir langþreyttir á að reyna að draga fram lífið á loforðasúpum sem hinar ýmsu ríkisstjórnir hafa stöðugt verið að reyna að drýgja með því að sjóða lengur og þynna. Hér er gerð bragarbót á og tel ég það svo sannarlega vera til fyrirmyndar og vona að það boði betri tíma í samskiptum opinberra aðila við launþega. Flest af því sem fram kemur í frv. og hæstv. forsrh. gerði grein fyrir áðan er til bóta fyrir launþega. Ýmist er um að ræða réttarbætur eða kjarabætur. Sumt veldur ríkissjóði auknum útgjöldum en einnig eru ákvæði sem ættu að geta verið til þess fallin undir einhverjum kringumstæðum að draga úr útgjöldum ríkissjóðs. Í 1. gr. frv. er að finna þá breytingu sem e.t.v. skiptir mestu máli fyrir launþega og varðar Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Þar er kveðið á um að launþegum og launagreiðendum verði gert skylt að greiða iðgjöld af föstum launum fyrir dagvinnu, persónuuppbót og orlofsuppbót og eins og fram hefur komið er þetta að nokkru leyti gert til að stuðla að því m.a. að eftirlaunafólk fái umsamdar kjarabætur á eftirlaun sín. Hins vegar hlýtur þessi breyting að vekja upp spurningu um hvernig stendur á því að yfirvinna stendur ætíð utan við samninga. Hvers vegna eru iðgjöld ekki greidd af yfirvinnu á sama hátt og dagvinnu? Á síðari árum hefur tilhneigingin orðið sú að launafólk sækir æ stærri hluta tekna sinna með yfirvinnu. Um leið vex auðvitað þörfin fyrir að fólk geti áunnið sér réttindi vegna þeirrar yfirvinnu. Það er nú svo að síaukin áhersla á yfirvinnu launafólks vekur vissulega upp þær grunsemdir að hún sé jafnvel ódýrari fyrir launagreiðendur þegar öllu er á botninn hvolft. Eins og ástandið er á vinnumarkaðinum núna á fólk ekki jafnmikla möguleika á yfirvinnu og oft áður. Þó er alltaf töluvert um hana í ýmsum atvinnugreinum, oft tímabundið eða staðbundið, og því spurning hvort ekki sé nauðsynlegt að tryggja rétt þeirra sem fá stóran hluta tekna sinna vegna yfirvinnu. Þó frv. sem hér um ræðir sé vissulega til bóta fyrir almennt launafólk sé litið á það eitt og sér þá er enn auðvitað mörgum spurningum ósvarað. Ekki liggur enn þá fyrir hvernig niðurskurði verður háttað og greinilegt að þar eiga ríkisstjórnarflokkarnir erfitt með að ná samstöðu. Hv. þm. stjórnarandstöðunnar hafa einungis haft fregnir af þeim niðurskurði í fjölmiðlum og virðast fjölmiðlarnir eiga mun greiðari aðgang að slíkum upplýsingum en fulltrúar stjórnarandstöðunnar hér á þinginu, jafnvel fulltrúar stjórnarandstöðunnar í fjvn., að ekki sé nú minnst á ,,óbreytta`` þingmenn stjórnarandstöðunnar. Því eru fregnir af fyrirhuguðum niðurskurði á þessari stundu allar í véfréttastíl. Mér virðist þó á þeim takmörkuðu fregnum sem borist hafa okkur til eyrna um niðurskurðinn að nokkuð skorti á heildarsýn eins og oft vill verða. Heyrst hefur að í leit sinni að fé til að mæta þeim aukakostnaði sem hlýst af samningunum hugsi ríkisstjórnin sér einna helst að leita fanga í sjóði þess fólks sem hvað mest þarf á því fé að halda. Á ég þar bæði við það fólk sem þarf á lánum að halda til að koma sér þaki yfir höfuðið og ekki síður fólkið sem vegna atvinnuleysis fær bætur úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Lögum samkvæmt á ríkið að greiða í þann sjóð og það kemur nokkuð undarlega fyrir sjónir að ef til stendur að draga úr framlögum ríkisins í sjóðinn skuli ekki þörf á lagabreytingu eins og raunin er um flest önnur atriði hér í frv. um ráðstafanir vegna kjarasamninga. Í 9. gr. frv. er að finna mikilvæga réttarbót þeim til handa sem atvinnuleysisbóta njóta, en um leið er verið að setja auknar kvaðir á sjóðinn á sama tíma og skerðing á framlögum í hann er fyrirhuguð. Atvinnuleysistryggingasjóður á að vera bakhjarl fyrir launafólk á erfiðum tímum og burtséð frá lagabroti hlýtur það alltaf að vera siðferðislega rangt að ganga á þennan sjóð launafólksins. Tímarnir eru svo sannarlega erfiðir nú, atvinnuleysi meira en þekkst hefur um árabil og engin teikn á lofti um að úr því dragi á næstunni heldur þvert á móti virðast líkur benda til að það eigi enn eftir að aukast. Þá virðist einnig svo af þeim hugmyndum um niðurskurð sem nefndar hafa verið í fjölmiðlum að nokkuð halli á landsbyggðina í þeim efnum. Enn einu sinni eru uppi áform um að skerða fjárframlög til vegamála eftir þá skerðingu sem þegar hefur átt sér stað. Fregnir af þeim niðurskurði og afstöðu Alþb. til hans sló mig nokkuð furðulega í morgunfréttum útvarpsins í dag. Var látið að því liggja að þingflokkur Alþb. væri á móti þeim niðurskurði en ætlaði að doka við með að taka afstöðu þangað til fyrir liggur hvaða vegaspottar verða fyrir valinu. Það er auðvitað ljóst að miðað við fjárframlög til vegamála á þessu ári er ekki ein sinni hægt að sinna lágmarksframkvæmdum og því vandséð hvernig hægt er að velja á milli þeirra vegarspotta sem hægt er að setja í bið. Bættar samgöngur eru auðvitað ein helsta kjarabót þess fólks sem þarf að aka um vegina úti á landsbyggðinni daglega. Það var nokkuð undarlegt og sérkennilegt að hlusta á umræðuna um kjarasamningana í Sþ. núna um daginn. Þar hljómaði einn allsherjar hallelújakór með ýmsum milliröddum. Milliraddirnar hljómuðu þó aðeins til að undirstrika hverja bæri helst að lofa og prísa fyrir að samningar skyldu takast. Vildi þar einn af öðrum syngja einsöng sjálfum sér til lofs og dýrðar. Ekki sáum við kvennalistakonur ástæðu til að taka þátt í þessum samsöng og sjáum ekki með hvaða rökum menn geta komist í slíkt hamingjukast yfir þeim samningum sem nú hafa verið samþykktir. Niðurstaða þeirra er auðvitað alls ekki með þeim hætti sem hún hefði þurft að verða hvort sem launafólk hefur með góðu eða illu kosið að sætta sig við þá niðurstöðu sem varð. Það sem eftir stendur eftir atkvæðagreiðslu í hinum ýmsu stéttarfélögum sem hafa samþykkt samningana er í raun samþykki launafólks til að láta reyna á þessa leið í von um, eins og svo oft áður, að verulegar bætur komi seinna. Það er ef til vill heldur ekki undarlegt að fólk sjái sig tilneytt til að samþykkja samningana þar sem atvinnuleysi er yfirvofandi og að því er virðist er ekkert ofurkapp lagt á að leita úrræða til að draga úr því. Reyndar fól hæstv. forsrh. hæstv. ráðherra Hagstofu Íslands að móta stefnu í atvinnumálum þjóðarinnar. Sá hæstv. ráðherra hefur í vetur farið um landið í leit að þeirri atvinnustefnu. Hann hefur því miður ekki getað sinnt þeirri stefnu ótruflaður vegna anna við að koma sér upp umhverfisráðuneyti og neyddist því í gærkvöldi til að aflýsa fundi um atvinnumál með Sunnlendingum.

Vegna anna?

Það var samkvæmt auglýsingu í Ríkisútvarpinu í gærkvöldi. Þá var fundi á Selfossi aflýst vegna anna. Nú veit ég ekki hvort hæstv. ráðherra Hagstofu er hér í húsinu en ég hefði gjarnan viljað fá að heyra hvað líður störfum þeirrar nefndar sem hann skipaði í haust. Ætli hann sé í húsinu, forseti?

Það verður komið til hans skilaboðum.

Ég vildi gjarnan beina spurningum til hæstv. ráðherra Hagstofu Íslands en honum hefur verið falið það verkefni að móta atvinnumálastefnu fyrir ríkisstjórnina. Spurning mín til hæstv. hagstofuráðherra var á þá leið hvað liði starfi hinnar svokölluðu hugarflugsnefndar sem vinnur að mótun atvinnustefnu.

Hvað segir hv. þm.?

Hvað liði starfi hugarflugsnefndarinnar svokölluðu. Í sömu andrá vil ég spyrja hæstv. forsrh. hvernig gangi starf þeirrar nefndar um sama mál sem hann skipaði í haust og spurning til þeirra beggja hvenær vænta megi að fyrstu hugmyndir þessara nefnda líti dagsins ljós. Það eru alvarlegar staðreyndir sem við blasa í fréttatilkynningum félmrn. um atvinnuástandið. Í janúarmánuði voru skráðir 85 þúsund atvinnuleysisdagar í landinu öllu sem jafngildir því að 3,2% af áætluðum mannafla á vinnumarkaði hafi verið atvinnulaus. Ástandið er mismunandi eftir landshlutum, verst á Austurlandi þar sem atvinnuleysi er 7,7% af vinnuaflinu. Konur eru mikill meiri hluti hinna atvinnulausu og ef ríkisstjórnin fer ekki að sinna því átaki sem hún hefur gefið fyrirheit um í atvinnumálum kvenna á landsbyggðinni má vænta þess að byggðaröskunin verði enn meiri og hraðari en nú er. Það er dæmigert fyrir áhugaleysi stjórnvalda á atvinnu og kjörum kvenna að nú þegar atvinnuleysi kvenna er svo mikið sem raun ber vitni er unnið að því af kappi að bæta úr atvinnuleysi með því að fá hingað nýtt álver. Þar fer umsjónarmaður atvinnustefnu ríkisstjórnarinnar, hæstv. hagstofuráðherra, fremstur í flokki. Skilningur hans á stöðu kvenna á vinnumarkaðinum birtist skýrast í því að hann lét sér ekki til hugar koma að fá konu til liðs við sig á þeim fundum sem hann heldur vítt og breitt um landið fyrr en hann hafði fengið um það ábendingu. Í auglýsingum um þessa fundi nú er greinilegt að hann hefur tekið þá stefnu að hafa eina konu í hópi framsögufólks á hverjum fundi. Gleggst kom þó skilningur hans á atvinnumálum kvenna í ljós á einum þessara funda þar sem hann ýmist vísaði spurningum fundargesta um atvinnumál kvenna á bug eða þá til þeirra kvenna sem tóku þátt í fundinum um leið og hann fór lítilsvirðandi orðum um ýmsar þær atvinnugreinar sem konur leggja stund á, svo sem prjónaskap og hannyrðir. Þetta er dapurleg staðreynd í ljósi þess mikilvæga hlutverks sem ríkisstjórnin hefur falið honum. Hann virðist ekki hafa gert sér grein fyrir mikilvægi kvenna á vinnumarkaðinum. Í tilefni af þessum hugleiðingum mínum hafði ég hugsað mér að beina einni spurningu til hæstv. forsrh. sem ég veit reyndar ekki hvort heyrir í mér núna og mun ég þá doka við með það. Það sem ég ætlaði að spyrja hæstv. forsrh. um var hvenær megi vænta þess að fram komi hugmyndir ríkisstjórnarinnar um með hvaða hætti hún hyggst ná fram markmiðum sínum um átak í atvinnumálum kvenna á landsbyggðinni. Mér er kunnugt um að félmrn. réð starfskraft til að sinna tímabundnu verkefni við upplýsingasöfnun. Ég spyr því: Er því verki lokið og hvert verður framhaldið? Þegar hæstv. forsrh. lét vinna skýrslu um tekjur karla og kvenna í þjóðfélaginu hefði mátt ætla að nú hefði honum þótt nóg komið og viljað kortleggja ástandið með það fyrir augum að leiðrétta þann gífurlega og óréttláta launamun sem er milli karla og kvenna. Niðurstöður skýrslunnar sýna að meðaltekjur kvenna eru rétt rúmlega 60% af meðaltekjum karla. Það hefur því miður hvorki orðið honum né öðrum í hæstv. ríkisstjórn hvatning til að rétta hlut kvenna og því er spurningunni um það hver var tilgangurinn með gerð skýrslunnar ósvarað. Ég hafði eina spurningu enn til hæstv. forsrh. um þá skýrslu sem hann lét gera um tekjur kvenna og karla í þjóðfélaginu og vildi spyrja hann hvernig hæstv. ríkisstjórn hyggist bregðast við þeim staðreyndum sem við blasa í umræddri skýrslu. Það er ekki að sjá að með gerð þessara kjarasamninga sé verið að gera annað en að staðfesta á eftirminnilegan hátt að hér skuli ríkja jafngífurlegur launamunur og raun ber vitni. Þeir festa í sessi það óviðunandi ástand sem við búum við að konur geta ekki séð sér farborða af tekjum sínum. Að ekki sé minnst á þá staðreynd að algerlega er horft fram hjá því að 10 þúsund konur á Íslandi eru einstæðar mæður og meiri hluti þeirra neyðist til að draga fram lífið á lægstu launum. Á dögunum rakst ég á grein í Pressunni þar sem rætt er við tvær konur um þau kjör sem þær búa við og langar mig til þess að vitna til þeirrar greinar rétt á eftir. Í greininni koma fram útreikningar um framfærsluvísitölu vísitölufjölskyldunnar eins og hún var í janúar 1990. Þá var áætlað að heildarútgjöld eða framfærslukostnaður vísitölufjölskyldunnar sem er miðuð við 3,48 manns, hversu geðfellt sem manni finnst að reikna fólk út í slíkum tölum, er 2.282.007,49 kr. nákvæmlega tiltekið. Samkvæmt sundurliðuðu yfirliti um útgjöld vísitölufjölskyldunnar þarf hún 464.226,51 kr. á ári í mat og 354.886,46 kr. í húsnæði, rafmagn og hita. Þetta eru stærstu útgjaldaliðir hverrar fjölskyldu og nema samtals 819.112,97 kr. Í umræddri grein er rætt við unga konu sem hefur tvo syni á sínu framfæri. Heildarárslaun hennar í starfi sem sérhæfður starfskraftur á barnaheimili eftir að hafa lokið þremur námskeiðum á vegum Sóknar sem gefa henni 10 þús. kr. aukalega á mánuði --- heildarárslaun þessarar konu eru 669 þús. 600 kr. Fram kemur í búreikningum hennar að hún eyðir um 600 þús. kr. í mat á ári og þá er auðvitað harla lítið eftir til annarra hluta. Um kjör sín segir þessi kona, með leyfi forseta: ,,Ég kaupi aldrei það sem ég þyrfti að kaupa. Lambalæri eða hrygg hef ég ekki keypt lengi fremur en kjúklinga sem eru allt of dýrir. Ég kaupi mikið af fiski en ég er mikið til hætt að eltast við ódýrari matvörur um allan bæ þar sem maður þarf alltaf að hafa peninga til að geta verslað ódýrt. Ég er farin að versla mest við kaupmanninn á horninu því að hann er sá eini sem skrifar hjá fólki fram að mánaðamótum. Mér sýnist fólk ekki spara mikið á því að fara bæinn á enda eftir ódýrari vörum því bensínkostnaður er orðinn mikill og fólk í fullu starfi hefur ekki tíma til að fara með strætisvagni eftir ódýrari hlutum. Þarna kemur aftur inn í að þeir sem hafa peninga geta grætt meira en þeir sem ekki eiga peninga til að versla fyrir.`` Þetta er heillöng grein. Ég ætlaði ekki að þreyta þingheim með því að lesa hana alla en mig langar til þess að vitna aðeins aftur til hennar hér síðar þar sem segir um þessa ungu konu, með leyfi forseta: ,,Á vegum Sóknar sótti Jónína námskeið í félagsfræði og sálfræði sem hún segir að hafi gerbreytt launum sínum`` --- og hér er haft eftir henni beint: ,,Þær starfsstúlkur hér sem ekki hafa átt þess kost að sækja slík námskeið eru á 10 þús. kr. lægri launum en ég. Og margar hér hafa það mjög efitt. Ég hef klofið mínar skuldbindingar með hjálp bankanna. Ég hef verið með safnlán, lagt fyrir 5 þús. kr. á mánuði og fengið 150% hærra lán eftir ákveðinn tíma. Ég hef ekki keypt mér nein föt í mörg ár og mamma hefur hjálpað mér að kaupa föt á strákana sem og hin amma þeirra og afi. Föt á strákana kaupum við aldrei nema í Hagkaup. Sjálf á ég nokkuð af fötum frá þeim tíma sem maður gat leyft sér meira og hef verið svo heppin að kaupa fatnað sem endist og endist. Það verður að hafa það þótt maður sé ekki alltaf í tískunni. Ég geri ekki miklar kröfur sem allir ættu þó að geta gert því við erum jú öll lifandi manneskjur`` og lýkur þar tilvitnun minni í þessa grein og þetta viðtal, en ég held að þessi lýsing gefi eimitt raunsanna mynd af lífi margra í þjóðfélaginu, ekki síst einstæðu mæðranna sem eru að reyna frá degi til dags að framfleyta sjálfum sér og börnum sínum. Ég veit ekki hvort hæstv. fjmrh. er í húsinu en flokkur hans kom með nýja launastefnu sem kynnt var í tillöguformi hér á Alþingi í mars 1988 og áður en hún var lögð fram hér í þinginu var hún kynnt sérstaklega á blaðamannafundi sem haldinn var rétt áður en þingfundur hófst. Ég hefði gjarnan viljað vita hvað hefði orðið um þá launastefnu.

Það er verið að athuga hvort fjmrh. er ekki á næstu grösum.

Hagstofuráðherra er við.

Ég hef þegar beint til hans mjög mikilvægum spurningum sem varða einmitt atvinnustefnuna í framtíðinni og það starf sem honum hefur verið falið fyrir hönd ríkisstjórnarinnar.

Hv. þm. ætti að óska eftir því að forsrh. væri viðstaddur.

Já, hann er hér í hliðarherbergi og ég vænti þess að hann sé að fylgjast með. Það hefur reyndar komið í ljós í umræðunni og mér er kunnugt um að þegar þetta frv. var til umsagnar í félmn. Nd. og til hennar komu ýmsir umsagnaraðilar, að allir leggja auðvitað gífurlega áherslu á að ef þetta samkomulag á að halda má enginn hlekkur í keðjunni bresta. Ég vil koma aðeins aftur að því sem ég sagði um Atvinnuleysistryggingasjóð að það er auðvitað áhyggjuefni að um leið og fyrirhugað er að skerða hann skuli á hann lagðar auknar álögur sem enginn veit hverjar verða. Það er lítið lát á gjaldþrotum fyrirtækja og atvinnuhorfur eru ekki góðar og það mun hafa áhrif á stöðu sjóðsins. Það er auðvitað útilokað að fjalla um þarfa leiðréttingu á stöðu fólks sem er atvinnulaust langtímum saman án þess að líta á stöðu sjóðsins í þessu samhengi. Mér er kunnugt um að þetta kom fram frá fulltrúum stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs þegar þeir komu til félmn. Nd. Ég vil nota tímann meðan beðið er eftir hæstv. fjmrh. og minnast aðeins á a.m.k. eina aðra grein þessa frv. Það snertir IV. kaflann, 7. gr. þar sem fjallað er um verðlag á búvörum. Það gildir auðvitað það sama um bændur og aðra í þjóðfélaginu að þeir eru mjög misvel í stakk búnir til að taka á sig það sem þessu samkomulagi fylgir og það hefur komið í ljós að 40% hefðbundinna búa í landinu eru svo smá að þau veita ekki nema öðrum á búinu atvinnu, þ.e. öðru hjónanna. Bændakonurnar eru sjaldnast á atvinnuleysisbótum af því að þær hafa ekki verið í vinnu annars staðar þannig að bændur hafa svo sannarlega sýnt mikinn samstarfsvilja með því að koma til móts við launþegahreyfinguna í landinu á þann hátt sem hér er gert. Hæstv. forsrh. minntist á ríkisábyrgð á launum áðan og það sést greinilega á þeirri töflu sem er í greinargerð með frv. að það var full þörf á að gera eitthvað til að stöðva það útstreymi sem er og í sjálfu sér e.t.v. ekki óeðlilegt að einhverjar skorður séu settar við þessari ríkisábyrgð. En í einu ákvæði í 11. gr. segir: ,,Leiði ákvæði þetta til mjög ósanngjarnrar niðurstöðu að mati félmrh. getur hann ákveðið að heimila greiðslu til þessara launþega úr ríkissjóði á grundvelli laganna.`` Það er nú svo með mörg hugtök að þau geta verið ansi teygjanleg og það gæti orðið mikið matsatriði hvað teldist ósanngjörn niðurstaða varðandi þetta atriði en hér er trúlega átt við maka þess sem lendir í gjaldþroti. Mér sýnist þó ekki ósanngjarnt að hafa eitthvert ákvæði þar um en vildi benda á að þetta ákvæði getur orðið dálítið erfitt fyrir þann sem á að meta. --- Það virðist dragast eitthvað að hæstv. fjmrh. geti komið hér.

Er óskað eftir að ítreka það við hann?

Þá gengur hæstv. fjmrh. í salinn og mun ég þá beina þeim spurningum til hans sem ég hafði óskað svara við áðan. Ég var að minnast á í sambandi við þá samninga sem nú hafa verið gerðir að í mars 1988 var lögð fram till. til þál. hér í þinginu af öllum þingmönnum Alþb. um nýja launastefnu en skömmu áður en tillagan kom til formlegrar umfjöllunar í þinginu var haldinn blaðamannafundur þar sem hæstv. núv. fjmrh., sem formaður Alþb., kynnti þá stefnu. Mig langar, með leyfi forseta, að vitna til fyrsta liðar í tillögu alþýðubandalagsmanna sem þeir lögðu fram í mars 1988, nokkrum mánuðum áður en þeir gengu inn í ríkisstjórn jafnréttis og félagshyggju. Þar segir: ,,Launamunur í landinu taki mið af því að hæstu laun nemi á næstu árum ekki hærri upphæð en nemur fjórföldum lágmarkslaunum og á hverjum vinnustað verði lægstu laun aldrei lægri en 1 / 3 af hæstu launum sem þar eru greidd. Stefnt verði að enn frekari launajöfnuði þannig að launamunur verði í framtíðinni aldrei meiri en tvöfaldur.`` Nú vildi ég spyrja hæstv. fjmrh., sem stýrir mikilvægasta ráðuneytinu í hæstv. ríkisstjórn og sem snertir fjárhag okkar allra beint, hver gæti verið launamunur nú innan hans ráðuneytis milli þess aðila sem lægst laun fær og þeirra sem hæstu launin hafa. Hvort þessi áform sem fram koma í tillögunni hafi náðst fram innan ríkiskerfisins. Og ef svo er ekki hvaða áætlanir liggi fyrir um að ná fram þessari launastefnu innan stofnana ríkisins. En til að nefna dæmi um stéttir þá vildi ég gjarnan fá upplýsingar um hver gæti verið launamunur t.d. milli ritara sem er kominn upp í hæsta launaflokk og ráðuneytistjóra, svo að dæmi sé tekið. Þá vildi ég einnig spyrja hæstv. fjmrh. hvort fjallað hafi verið formlega um tillögu í þessa veru innan ríkisstjórnarinnar og ef svo er ekki, mér sýnist að ekki hafi þokað með þessum samningum, hvort hæstv. fjmrh. geti ekki haft áhrif á samráðherra sína í núv. ríkisstjórn í þessu máli. Í fylgiskjali með þessari tillögu er ályktun miðstjórnarfundar Alþb. frá 31. jan. 1988. Þar segir m.a. í nokkrum liðum þar sem upp er talið ýmislegt varðandi hag læaunafólks: ,,Í öðru lagi hefur ríkisstjórnin lagt á 5 milljarða matarskatt sem fyrst og fremst bitnar á láglaunafólki þar eð venjuleg matvæli vega mun þyngra í heimilishaldi þeirra sem minni tekjur hafa.`` Nú hafa gengið í gildi lög um virðisaukaskatt og þeim fylgdu ákvæði og fyrirheit um að lækka verð á matvælum. Ég spyr hæstv. fjmrh. hvernig sú lækkun hefði skilað sér í verði á matvælum það sem af er þessu ári, þ.e. síðan lögin tóku gildi. ( KP: Það vitum við nú sjálf.) Það vitum við nú sjálf já, rétt er það, hv. 3. þm. Vestf. En það er einn liður til viðbótar í þessu fskj. frá miðstjórnarfundi Alþb. sem mig langar einnig að vitna til, með leyfi forseta. Hér segir: ,,Í þriðja lagi hefur ríkisstjórnin lagt á tekjuskatt með einu skattþrepi þannig að þeir sem hæst hafa launin borga sömu prósentu og hinir sem hafa margfalt lægri laun. Fiskvinnslukonan sem með gífurlegri vinnu nær e.t.v. 50 þús. kr. mánaðarlaunum greiðir sömu prósentu af skattskyldum hluta sinna launa og bankastjórinn með 250 þús. kr. tekjur. Í stað þess að þyngja skattbyrðina þegar ofar dregur er hún nú hlutfallslega þyngri eftir því sem tejurnar verða minni.`` Ég veit að það hefur lengi verið áhugamál hæstv. fjmrh. að koma á öðru tekjuskattsþrepi. Ég veit líka að hann hefur séð á því ýmsa annmarka það sem af er setu hans í ríkisstjórninni. Það hafa verið nefndir ýmsir annmarkar á þeirri framkvæmd og einnig það gífurlega álag sem hefur verið á fjmrn. og skattstofunum vegna þeirra miklu breytinga sem orðið hafa á skattalögunum svo ekki sé tekið yfir lengra tímabil en þetta kjörtímabil. En ég vildi spyrja hæstv. fjmrh. hvort uppi séu áform um það nú þegar annir fara að minnka vegna þessarar stóru skattkerfisbreytinga vegna virðisaukaskattsins og vegna staðgreiðslunnar að sett verði á annað tekjuskattsþrep alveg á næstunni og þá jafnvel hvort til standi að leggja fram um það frv. á þessu þingi. Þetta voru helstu athugasemdir sem ég hef við þetta mál svona í fyrstu lotu, en ég vil ítreka það enn og aftur að það hefur verið mynduð keðja með þessum samningum. Það má enginn hlekkur í henni bresta því þá fer allt úr böndunum og þá þarf að byrja upp á nýtt. En ég vil enn og aftur leggja áherslu á að auðvitað er með öllu óviðunandi sá mikli launamunur sem er í landinu og sá mikli munur sem er á launum kvenna og karla og ég hef fjallað um hér. Á því verður að ráða bót og ég ítreka spurningar mínar um það efni til hæstv. forsrh. og auðvitað væri gott að heyra um áform hæstv. fjmrh. um það líka.

Eyjólfur Konráð Jónsson Hæstv. forseti. Ég get lýst því hér yfir og fer ekkert á milli mála að það er vilji Sjálfstfl. að styðja að því að þetta frv. nái fram að ganga og fljótt og vel þó sjálfsagt sé auðvitað að menn spyrji hér spurninga og leiti skýringar. Það er ekki neinn munur á skoðun okkar sjálfstæðismanna í þessari deild og í Nd. og þess vegna ætti að verða auðvelt að afgreiða þetta frv. án mikilla tafa. Þess er líka að geta að strax og það spurðist út að einhverjar vonir væru til að unnt yrði að ná samkomulagi á vinnumarkaði þannig að aðilar vinnumarkaðarins eins og það er nú kallað, þ.e. launþegar annars vegar og vinnuveitendur hins vegar, gætu náð samningum sem yrðu á lágu nótunum eins og það hefur verið nefnt, þ.e. litlar kauphækkanir sem gætu þýtt einhvern stöðugleika í þjóðfélaginu, þá lýsti formaður Sjálfstfl. þegar í stað yfir að Sjálfstfl. mundi ekki berjast gegn slíku heldur beinlínis stuðla að því eftir því sem í hans valdi væri. Það voru sem sagt þeir menn sem vinna í trúnaðarstörfum annars vegar fyrir launþega og hins vegar vinnuveitendur sem leystu þetta mál og komu því í kring. En ég vil biðja hv. þm. af því að sumir gleðjast hér og ég geri það gjarnan líka að hlýða nú á það sem ég ætla að segja. Það er engin gleði í mínum huga að vita af þeim kjörum sem það fólk á að búa við sem ýmist er á atvinnuleysisstyrkjum eða í láglaunastörfum. Ég held að það geti ekki verið gleði í huga neins Íslendings yfir því að svo skuli komið að slíka kjarasamninga þurfi að gera sem þýða gífurlegar kjaraskerðingar, sem þegar hafa að vísu gengið yfir að mestu leyti en eru þó fram undan líka, og vaxandi kreppu í þjóðfélaginu. Þannig er ástandið á Íslandi að kjör hafa ekki bara versnað mjög mikið sl. ár og eru enn að versna heldur hefur kjaramismununin, launamismununin líka stórlega vaxið. Óréttlætið í þjóðfélaginu fer vaxandi með hverjum deginum sem líður. Yfir þessu getur enginn glaðst. Þetta var nauðvörn fólksins hygg ég eða kjarkur forustumanna launþegasamtakanna að þora að gera þessa samninga og það var nauðvörn fólksins að styðja þá í því að svo miklu leyti sem það hefur þá verið gert. Ég get ekki ráðið í tölurnar sem við höfum af fundum í verkalýðsfélögunum, þeir eru yfirleitt fámennir og ég get ekki ráðið af þeim í hug fólksins. En ég held að hugur fólksins til okkar alþm. sé ekkert glæsilegur um þessar mundir.

Það er rétt.

Og þess vegna er alveg ástæðulaust að vera að gleðjast mikið yfir því að svona kjarasamninga skuli þurfa að gera og atvinnuvegirnir meira og minna í rúst og kjörin fara ekki bara versnandi almennt heldur líka kjaramunurinn vaxandi. Þetta held ég að við eigum að hafa í huga og þó að við auðvitað bregðum hér á glens stundum og ekki hlæ ég síður en aðrir ef sagðir eru hnyttnir hlutir, þá er mér ekkert slíkt í huga núna á þessari stundu þó að ég lýsi að sjálfsögðu yfir stuðningi flokksins við þær aðgerðir sem hér eru til umræðu og aðeins lina þá erfiðleika sem láglaunafólkið verður við að búa. Og ég held að við getum öll hugsað á þann sama veg og ég veit að við gerum það raunar öll. En hver er þá leiðin til þess að bæta kjörin? Hún er ekki sú að halda hér áframhaldandi kreppuástandi, síður en svo. Hún er ekki leið skattlagningarinnar, ofsköttunarinnar á öllum sviðum þar sem leitað er að nýjum tekjuliðum eða eignaliðum til að skattleggja þá, færa eignarráðin frá fólkinu og fyrirtækjunum yfir í ríkisvaldið, ríkishítina sem verið er að gera á hverjum einasta, einasta degi.  verðlag hækkandi, alls staðar fór þjónusta hækkandi. Allt gerðist þetta á sömu stundu og fólkið háði sína nauðvarnarbaráttu. Hún heldur auðvitað áfram næstu mánuðina og missirin. Og þá ætla ég enn að víkja að því hvað ég tel hennar réttu stefnu, ég hef raunar skrifað um það og rætt a.m.k. allar götur frá 1978, ráðlagt ríkisstjórnum að slaka á klónni, að ríkið gæfi eftir og það gæfi það mikið eftir og ekki síst á neyslusköttum að allt verðlag stöðvaðist og verðbólga. En fólk gæti samt búið við óbreytt kjör um stundarsakir ef allt verðlag stöðvaðist af sjálfu sér sem það mundi hafa gert ef það væri farið að þeim ráðum að lækka álögurnar. Og í því tilfelli hefði ég ekkert verið hræddur við það og er meira að segja mikill stuðningsmaður þess að ríkissjóður væri rekinn með halla. Það hefur gerst í flestum lýðræðislöndum ef ekki öllum að einhver halli sé á ríkissjóði þegar rétt er upp gert en það á ekki að nota þann halla til að auka á hítina, til að auka á yfirbygginguna. Það á að nota þann halla til að gera kjör fólksins þannig að það þurfi ekki að knýja fram kauphækkun og það er einfalt mál. Og hvað gerist þegar það þarf ekki að knýja fram kauphækkun? Verðbólgan stöðvast af sjálfu sér. Atvinnuvegirnir ganga. Fólkið lifir við betri kjör og meira öryggi. Og hvað gerist þá? Þá auðvitað snúast hjól atvinnulífsins og þá vex framleiðslan og þá batna lífskjörin og þá er hægt að bæta þau og þá má kannski fara að borga aftur þann halla sem hefur orðið á ríkissjóði kannski í eitt, tvö eða þrjú ár. En þó að ríkið fái eitthvað af því fé sem það þarf til framkvæmda að láni hjá borgurunum um skeið þá er ekki verið að velta böggum á komandi kynslóðir ef um er að ræða innlendan sparnað. Þvert á móti. Þessir peningar eru vel notaðir ef þeir færu til framkvæmda. Ef þjóðin, þ.e. ríkissjóður, skuldar svo og svo mikið, við skulum segja 100 milljarða eða eitthvað slíkt á einhverju árabili af því að hann hafi tekið lán hjá borgurunum í landinu, þá verður auðvitað einhver að vera kröfuhafinn. Það eru menn nú loksins og meira að segja fjmrh. farinn að skilja. Ég vona bara að forsrh. fari að skilja það líka að það út af fyrir sig er ekki verið að velta böggum á fólkið vegna þess að fólkið sjálft í landinu er kröfuhafarnir. Ef ríkið á að borga þetta til baka þá verður einhver að vera móttakandi og það er auðvitað fólkið sem hefur lánað þessa peninga, lífeyrissjóðir o.s.frv. Þetta úrræði hefur verið til. Það er erfiðara að gera þetta núna auðvitað. Þegar skattarnir eru orðnir svona gífurlega háir þá þarf náttúrlega að lækka þá það mikið og það er það lengi verið að vefja ofan af óheillasnældunni sem þeir eru að spinna á hér félagarnir í ríkisstjórninni á hverjum degi. Það er verið að ræða um skattamál núna á þessu augnabliki, held ég, bílaskatta eða eitthvað svoleiðis hér í hornunum. Ég hef það á tilfinningunni að það sé verið að ræða það núna.  En ég ætla ekkert að hafa þetta lengra. Ég vil aðeins að menn geri sér grein fyrir því að það er enginn fögnuður í röðum frjálslynds fólks í þessu landi yfir kjarasamningunum. Þetta er ekki réttlátt þjóðfélag sem við búum við. Þetta er ofstjórnarþjóðfélag og þetta er ofsköttunarþjóðfélag. Og það kemur fram á öllum sviðum, þar á meðal í kvótamálunum og fiskveiðimálunum. Það er alls staðar verið að reyna að auka völd ríkisins í staðinn fyrir að minnka þau. Það er alls staðar verið að reyna að ná meira valdi inn til ríkisstofnana og ríkissjóðs sjálfs náttúrlega og ríkisstjórnarinnar en allt verður þetta óstjórn. Þær eru nefnilega, eins og ég margsinnis hef sagt, tvíburasystur ofstjórn og óstjórn, meira að segja eineggja tvíburar.

Ha?

Þær eru tvíburasystur, ofstjórn og óstjórn, meira að segja eineggja tvíburar. Ofstjórn leiðir alltaf af sér óstjórn. Og hv. þm. Karvel Pálmason, stuðningsmaður þessarar ríkisstjórnar, veit það vel.

Hver segir það?

Hann er það annað veifið alltaf þegar tekið er aftan í hann svolítið.

Eftir málefnum.

Ég hef nú aldrei vitað til þess að hv. þm. hafi verið sérstaklega staðfastur þegar til atkvæða hefur komið.

Þetta er auðvitað rangt.

En hvað sem því líður, þá leiðir alltaf óstjórn af ofstjórn ef þá ofstjórnin leiðir ekki til hreins einræðis eins og í Hitlers-Þýskalandi og í kommúnistaríkjunum. Það er þannig með ofstjórnina að annaðhvort verður að berja hana niður eða þá að hún leiðir til þess sem við höfum séð í einræðisríkjum. Og fólkið austur í Evrópu er núna að berja hana niður, ofstjórnina. Við erum að auka á hana. Ég ætla ekki að fara að erfa það við menn þó þeir hafi verið kommúnistar einhvern tíma. Mér finnst þeir liggja nógu lágt án þess að ég ætli að fara að sparka í einhverja af þeim mönnum. Það er ekki mitt geð að sparka í liggjandi fólk. Ég vil bjóða þá menn velkomna sem vilja snúa við blaðinu, hætta ofstjórnarbrjálæði og tilbeiðslu á því og starfa með okkur sem viljum frjálslyndi og að draga úr ríkisvaldi, auka vald fólksins, fjárhagslegt vald fólksins og efla atvinnuvegi. Ég vil bjóða þá velkomna að taka þátt í þeirri baráttu að breyta Íslandi úr ofstjórnarríki í frjálslynt ríki og ofsköttunarríki í ...  Við vitum öll að það er atvinnuleysi í landinu. Ég sagði það í mínu gamla kjördæmi, Norðurl. v., oft og tíðum, og það getur hv. þm. Stefán Guðmundsson dæmt um, að það væri ekki láglaunafólkið úti á landi sem byggi við verst kjör, það væri láglaunafólkið í Reykjavík. Og það ber ýmislegt til. Það er að sumu leyti hægt að lifa betur úti á landi. Það er meiri samhjálp þar. Konur t.d. skiptast á um að hafa börnin meðan aðrar eru í vinnu o.s.frv. Það er allt þægilegra um vik þar og ekki alveg jafn kostnaðarsamt. Menn geta þá kannski fengið fiskinn sem hv. þm. Stefán Guðmundsson gat ekki nýtt fyrir lítinn pening o.s.frv. Það er ýmislegt sem hjálpar fólki þar sem ekki er í Reykjavík. Í Reykjavík er sár neyð hjá fólki, sem betur fer ekki kannski mörgum tugum prósenta af íbúunum, en það er samt sár neyð hjá láglaunafólkinu. Við skulum samþykkja þetta frv. og vona svo það besta. Það er að birta, það er að koma vor og menn verða þá bjartsýnni venjulega og við skulum vona að atvinnuvegirnir styrkist og að fólkið fái betri og öruggari atvinnu en það hefur í dag og laun geti farið hækkandi en þó fyrst og síðast að ríkið slaki á klónni í staðinn fyrir að herða á henni. Það þarf ríkið að gera, en það gerir ekki þessi ríkisstjórn. Hún gerir það aldrei, þetta eru hennar ær og kýr að auka á skattana, auka vald sitt, auka umsvifin hjá öllum öðrum en fólkinu og fyrirtækjunum.

Karvel Pálmason Herra forseti. Það væri auðvitað ástæða til þess að setja á nokkuð langt mál út af því sem hér hefur verið talað. Ég skal að vísu ekki gera það að sinni en vil minnast á nokkur atriði og fyrst út af síðasta ræðumanni, hv. þm. Eyjólfi Konráði Jónssyni. Það er alveg með eindæmum hvað sumir þm. Sjálfstfl. annaðhvort eru illa að sér eða vilja ekki vita. Ég hélt að hv. þm. vissi það alveg frá upphafi þessarar hæstv. ríkisstjórnar að ég var ekki yfirlýstur stuðningsmaður hennar.

Ég bið bara afsökunar.

Já, það er rétt og þar kom að því. Og það er auðvitað að menn eru að meiri ef þeir biðja afsökunar á sínum rangmælum.

Sjáum bara í atkvæðagreiðslunni.

Atkvæðagreiðslur eftir málefnum, hv. þm. Eyjólfur Konráð. Það er annað heldur en hægt er kannski að segja um suma aðra í öðrum flokkum. Þar fylgir flokkslínan.

Það er rétt.

Er það rétt, já. Það er rétt, segir hv. þm. Salome Þorkelsdóttir. Þar fylgir flokkslínan í öðrum flokkum.

Enda ríkisstjórnin bara með góðum málum.

Það kann vel að vera, hæstv. fjmrh., ég er ekki sammála því. Það hafa nú skotist inn ýmis mál sem ekki eru að öllu leyti góð, ekki í mínum huga. Nóg um það. En varðandi kjarasamningana er auðvitað fagnaðarefni þegar tekst að ná samkomulagi á vinnumarkaðinum. Það er auðvitað öllum fagnaðarefni þó svo að það sé á þann veg sem gerðist núna og raunar gerðist líka fyrir tæpu ári síðan með tiltölulega litlum kauphækkunum. Forsendur kjarasamninganna frá 1. maí 1989 voru þær að það voru tiltölulega litlar kauphækkanir miðað við það sem fólk gerði sér vonir um, en byggt á loforðum stjórnvalda um framkvæmd ýmissa mála. Og ég verð að segja það, hverjum sem líkar það vel eða illa, að þær forsendur héldu ekki nógu vel. Og það er ekki bara sú ríkisstjórn sem gaf loforð á þeim tíma. Það voru margar áður sem höfðu gefið loforð og kannski svikið verr.  Það er þetta sem ég held að hái stjórnmálalífi í landinu eða trúnaði á stjórnmálamenn að það er ekki hægt að treysta þeim loforðum sem gefin eru. Það háir ekki bara stjórnmálamönnum sem slíkum, það háir Alþingi líka. Almenningur í landinu er hættur að trúa því að hægt sé að treysta loforðum stjórnvalda. 

Á þroskaárunum.

Á þroskaárunum, já. Ég þakka hv. þm. Salome Þorkelsdóttur fyrir það að ég skuli vera enn á þroskaárum. En ég er eigi að síður þeirrar skoðunar að vantrú á stjórnmálamenn hafi vaxið, hún eykst, vantrú á Alþingi, vegna þess að fólk er hætt að trúa því sem menn segja hér. Það hefur sýnt sig í gegnum margar ríkisstjórnir, ekki bara þessa hæstv. ríkisstjórn heldur hina á undan, ég tala nú ekki um þar á undan og enn á undan ekki síður. Og það er þetta sem ég held að menn ættu almennt að fara að hugleiða. Það getur ekki gengið til enda að almenningur í landinu geti ekki treyst þeim mönnum sem hann felur forsjá sína. Ég rifjaði það upp hér í október eða nóvember á sl. hausti hvaða loforð voru gefin við síðustu kjarasamninga sem voru undirritaðir aðfaranótt 1. maí. Ég held að ég muni það rétt að af tólf yfirlýsingum, fyrirheitum eða loforðum, hvað sem menn vilja kalla það, var ekki búið að efna nema fjögur. Og þá er ég mjög réttsýnn, held ég. Mér er alveg sama hvað hæstv. fjmrh. hristir hausinn mikið, ég er mjög réttsýnn í þessu mati. Þetta var líka mat skrifstofu Alþýðusambands Íslands.

Það var frá kontórnum.

Frá kontórnum! Er það ekki sama skrifstofan og gerði samninga núna, er það ekki sami kontórinn sem gerði samninga núna? Hver er breytingin þar? Hvaða breyting hefur orðið á kontórnum hjá Alþýðusambandi Íslands frá því í maí í fyrra til samninganna sem voru gerðir núna?

Það voru greidd atkvæði í félögunum um samningana áður en ...

Það voru greidd atkvæði í félögunum líka núna, hæstv. fjmrh. Lýðræðið er nú einu sinni þannig sem betur fer að félagar fá sjálfir að greiða atkvæði um samningana. Sem betur fer er það enn og ég vona að það verði sem lengst. Og það er nákvæmlega sama aðferðin núna eins og var í fyrra. Það er óbreytt þannig að það þýðir ekki að vera að flækja menn í því að kontórinn sé einhver annar heldur en var í fyrra. Hann er nákvæmlega sá sami. Og það eru sömu mennirnir, sömu einstaklingarnir hvort sem hæstv. fjmrh. líkar þessi einstaklingur sem núna er á kontórnum betur en sá sem kann að hafa verið í forsvari þar í fyrra. Það breytir engu. Og það er auðvitað þetta sem kollvarpaði samningunum í fyrra og ekki bara í fyrra, kannski miklu frekar 1987, hæstv. ráðherra, þegar allt var svikið sem lofað var og þá fyrst og fremst á þeim sem verst voru settir og lægst launaðir. Þegar þáv. hæstv. forsrh., sem var formaður Sjálfstfl., kom aftan að því láglaunafólki sem var búið að semja og samdi við aðra sem voru betur settir um enn meira.  að hæstv. fjmrh. muni ekki neita því. Þar var betur farið með þá sem voru betur settir en hina sem voru verr settir. Það kann vel að vera að hæstv. fjmrh. hafi ekki ráðið ferðinni í báðum tilvikum en hann gat haft áhrif hefði hann viljað. Ég ítreka að það er vissulega mjög gott ef menn geta náð samkomulagi á vinnumarkaðinum. En samkomulag verður því aðeins í reynd að menn standi við loforðin. Ég vona að svo verði þó mér sýnist ýmsar blikur á lofti um að það verði ekki og þá á ég ekki bara við hæstv. ríkisstjórn. Ég á við ýmislegt annað sem lofað var en mér sýnist að muni ekki standa. Og ég brýni hæstv. fjmrh. á því að standist ekki öll þau loforð sem gefin voru eru það hrein svik við hreyfinguna út af þessum samningum.

Þetta eru stór orð.

Það er nákvæmlega sama, hv. þm. Egill Jónsson, það eru stór orð en þau eru sönn. Kannski sumir þori ekki að segja sönnu orðin, bara skýli sér bak við. Ég fullyrði að verði ekki staðið við þau fyrirheit sem gefin voru gagnvart hreyfingunni í þessum samningum, þá hygg ég að stjórnmálamönnum, ekki bara forustunni heldur stjórnmálamönnum almennt, verði ekki trúað fyrir neinu í framtíðinni. Svo illa er búið að leika fólk, almenning í þessu landi af hálfu stjórnmálamanna og þá fyrst og fremst forustumanna í stjórnmálum sem ráða ferðinni, stjórnvalda á hverjum tíma, að almenningur hefur enga trú orðið á þeim. Og ég spyr menn að því, er það mjög trúverðugt, hæstv. fjmrh., --- líttu til mín, ekki á blaðið, er það mjög trúverðugt að almenningur í landinu, þeir verst settu, við skulum segja með 50 þús. á mánuði, við skulum gefa þeim það, að vísu eru nú sumir þar fyrir neðan, er það trúverðugt að þeir láti sér það líka til lengdar að una hlutskipti sínu, ef opinberi geirinn, fjmrh., ríkið og aðrir aðilar sem ráða ferðinni í kaupmannastétt ganga á undan og hækka miklu meira en gert er ráð fyrir að kaup þessa fólks fái að hækka? Mér þætti gaman að sjá framan í þann þingmann stjórnarliðsins núna sem ætlar að ganga til kosninga eftir rúmt ár með allt niður um sig í þeim efnum. Það yrði ekki frítt föruneyti til framdráttar. Og það á ekki við bara um núv. hæstv. ríkisstjórn. Það á auðvitað við um stjórnmálaflokka og stjórnmálamenn almennt.

Þú mátt nú ekki kenna okkur um.

Sko, ég held að ég verði að rifja upp fyrir hv. þm. Halldór Blöndal það sem ég sagði áður. Fyrstu svikin sem ég tiltók í þessum efnum voru svikin gagnvart láglaunafólki sem Þorsteinn Pálsson framdi fyrir kosningarnar 1987 þegar hann kom aftan að láglaunafólki og samdi við þá sem betur voru settir um hærra en hinir fengu. Það voru auðvitað fyrstu svikin. En það réttlætir auðvitað ekkert það sem hinir hafa gert á eftir, það réttlætir ekkert. Menn verða af sjálfu sér að standa við gefin fyrirheit eða loforð.

Þeir ættu að reyna það.

Það kann vel að vera. Þeir gerðu það ekki sem stjórnuðu fyrir 1987 og þá var hv. þm. Egill Jónsson stuðningsmaður þeirrar ríkisstjórnar og þeirra sem réðu þá.

Það þarf ekki að skamma þá fyrir það.

Nei, hv. þm., ekki þá, bara hv. þm. sjálfan sem studdi þá ríkisstjórn. Það þýðir ekkert að vísa á þá. Menn verða að taka sjálfir á sig sem styðja það. Ég óttast það og ég vil láta það koma hér fram, ég óttast það mjög en ég vona að svo verði ekki, að þetta riðlist meira og minna. Ég óttast að þeir sem miklu betur standa klifri upp eftir bakinu á hinum þrátt fyrir að stjórnvöld hafi gefið fyrirheit um annað. Og ég spyr: Hvað á að gera við BHMR-menn sem eiga að fá miklu meiri launahækkun, næstum helmingi meiri en Alþýðusambandið fékk á þessu ári? Hvað ætlar hæstv. ráðherra að gera þar?

Það stendur ekki í samningnum.

Stendur ekki? ( Fjmrh.: Nei.) Þeir túlka þá á þann veg. Og hvað ætlar hæstv. ráðherra að gera? 

Hefur Framsfl. nokkuð komið við þessa sögu?

Já, ég á kannski eftir að tala við hæstv. forsrh. Það er nú bara ekki komið að honum enn. En auðvitað væri nægur tími til þess að tala um það því að núv. hæstv. forsrh. hefur verið viðloðandi ríkisstjórnir ja, yfir 20 ár ef ég man rétt.

Nei.

Viðloðandi. Nei.

Ég hef verið í ríkisstjórn í 10 ár.

Viðloðandi, sagði ég. Ég sagði ekki í ríkisstjórn, það væri of mikið, í 20 ár. Það er nú einum of mikið en viðloðandi og ber þó aldrei ábyrgð á einu eða neinu. Það er alltaf allt öðrum að kenna. Það er allt öðrum en hæstv. núv. forsrh. að kenna sem aflaga fer. Það skiptir engu máli þótt hann sé í ríkisstjórn sjálfur, þó að hann sé forsrh. sjálfur, það breytir engu.

Það má bera af sér sökina.

Ja, ég sagði það nú að vísu ekki.

Ég verð að biðja hv. þingdeildarmenn að breyta ekki ræðuhöldum í samtalsþætti.

Það er ekkert út á það að setja, virðulegi forseti, að menn grípi inn í. Það er bara hin eðlilega lýðræðislega regla að menn fái að hafa tjáningarfrelsi hvenær sem þeir vilja.

Forseti á ekkert að vera að grípa fram í.

Ja, ég vildi nú ekki bæta því við.  En varðandi forsrh., fyrst menn viku að því, þá er það afskaplega sérkennilegt. Nú dreg ég ekki í efa ágæti einstaklingsins sem þessu embætti gegnir, en ég er að tala um hvernig þessi viðkomandi einstaklingur hefur brugðist við í gegnum árin annaðhvort sem forsrh. eða einhver annar ráðherra varðandi efnahagsmál þjóðarinnar, lífakkerið í landinu. Það er ekki svo að heyra eða sjá að hann hafi nokkurn tíma komið nálægt því eða þurft að bera ábyrgð á því. Það eru einhverjir allt aðrir sem hafa gert það. Og mikið vildi ég að ég hefði getað í gegnum 20 ár í pólitík farið svona í gegnum hlutina, vísað alltaf ábyrgðinni á aðra. 

Hann sér ekki betur en þetta sé þín sérgrein, að bera aldrei ábyrgð á neinu.

Nei, þarna kemur auðvitað ungi framsóknarandinn fram. Það er ekki nóg að þessir gömlu séu svona, heldur er ungdómurinn uppalinn í þessu líka. Þessir nýjustu hafa nákvæmlega sömu skoðun og foringinn, eru uppaldir í því að vera eins og foringinn hefur verið í yfir 20 ár, bera aldrei ábyrgð á neinu. ( EgJ: Það má þakka fyrir að þeir séu ekki verri.) Ja, ég verð nú að segja það að mér ofbýður svona málflutningur. Að vísu má bæta því við að maður verður yfirleitt að fyrirgefa ungdómi sem villist á hálar brautir eftir foringjum. En að menn væru svona hlekktir alveg í flokkskerfið með eina og ákveðna skoðun gegnum þykkt og þunnt, bara flokkurinn, ekkert annað. Ég heyrði að ritari var að segja áðan að ég væri þessi eini sem væri með þessa sérstæðu skoðun. Það er rétt, ég hef skoðun á málum, ekki eftir pólitískum flokkum. Því miður hefur það aldrei þekkst í Framsfl. að menn hefðu slíkar skoðanir þar. Þar er það bara flokkskeðjan sem á að ráða. Hlekkirnir eiga að ráða og það er það sem þessi ungdómur hér til vinstri er að vísa til og hefur lært greinilega. Þá er ekki við góðu að búast í framtíðinni gagnvart Framsfl. ef svo er um framhaldið sem mér heyrist vera. En menn geta auðvitað bætt sig, menn geta séð að sér þó að ég ætlist ekki til þess að hæstv. forsrh. geri það úr því sem komið er. En það geta yngri menn gert. Ég ítreka enn að ég hygg að almennt launafólk hefði ekki gert ráð fyrir því að gera samninga á þeim nótum sem voru gerðir, og þá er ég að tala um launakjör, vegna þess hversu launahækkanirnar eru litlar. Það hefur eigi að síður tekið þá afstöðu víðast hvar að fallast enn einu sinni á þessa tilraun til að bæta þjóðfélagið, ekki síst fyrir sig. Og það veldur því miklu hvernig verður tekið á þessum málum í framhaldinu. Það skiptir sköpum fyrir þetta fólk sem hefur borið þyngstu byrðarnar og ber enn, það skiptir sköpum fyrir það hvað stjórnvöld gera í áframhaldi þessa máls. Verði þetta ekkert nema loforð eru menn endanlega að setja grafskriftina yfir sig. Ég vona að svo verði ekki og vænti þess raunar og þykist vita að menn vilja standa við gefin loforð og þau verði framkvæmd. En á því hefur orðið mikill misbrestur sem ég vona að verði ekki að því er þetta varðar. Ég vil aðeins koma inn á lífeyrissjóðsmálin. Ég tek mjög undir það sem hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson sagði hér áðan. Það gengur auðvitað ekki til lengdar að opinberir starfsmenn fleyti rjómann ofan af í lífeyrismálum, það gengur bara ekki og því verður að breyta. Ef ekki er hægt að treysta stjórn sem telur sig vera félagshyggjuvinstristjórn til þess að breyta því, þá verður það ekki gert. Ég er þeirrar skoðunar að verði það ekki gert áður en langur tími líður, þá gerist það ekki. Það gengur ekki að við, þá er ég að tala um almenning, okkur hér alla og almenning í landinu, að við borgum alltaf fyrir þá miklu meira en okkar fólk fær úr lífeyrissjóðum. Það væri slíkt óréttlæti að engu tali tekur og búið að líðast allt of lengi. Því verður að breyta og ég hef raunar orð hæstv. fjmrh. fyrir því úr Sþ. fyrr í haust að slíkt frv. komi fram, að því verði breytt.

Á næsta ári.

Já, og ég fagna því. Kannski er þetta orðið allt of langt. Hér var gripið fram í áðan, að mér heyrðist af hv. skrifara Agli Jónssyni, varðandi niðurskurðinn, að Alþfl. væri búinn að samþykkja allt. Ég veit nú að vísu ekki hvað allt er í þeim efnum því að það tekur breytingum nánast daglega, þetta ,,allt``. En að því er mig varðar, ef menn telja mig tilheyra Alþfl. enn, ... 

Það á að fara að bora fyrir vestan.

Bora?

Í gegnum fjöll.

Ég er ekki að tala um að bora, ég er bara að tala um framlög til vegamála, ef hv. þm. skilur það ekki öðruvísi en að tala í þeim dúr. Það eru framlög til vegamála sem voru skorin niður um meir en 600 millj. á fjárlögum, ég man ekki nákvæmlega töluna. Og ég tek ekki þátt í því að skera það meir. Ég vil að það sé á hreinu. Það eru auðvitað ýmsir aðrir liðir að því er varðar niðurskurðinn sem menn hafa athugasemdir við. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að menn geti ekki alltaf sagt nei, nei, nei við öllu, en ég vil bæta því við að það sem á að taka af niðurskurði að því er varðar vegamál, það á að taka af framkvæmdafé Þjóðleikhússins. Það má fresta því um eitt ár. Það skeður ekkert það slæmt varðandi listina í landinu þó fresta verði framkvæmdum við Þjóðleikhúsið um eitt ár. Það skeður miklu verra ef menn ætla að fara að skera niður vegafé á þeim svæðum sem fyrst og fremst þurfa á því að halda að samgöngur batni. Það er líka menning að byggja upp landið. Og ég er til þess reiðubúinn, hæstv. fjmrh., að taka til þann niðurskurð af Þjóðleikhúsinu sem nemur því sem á að skera niður vegafé þannig að við getum mæst að jöfnu.

Það er nú viðkvæmt mál.

Nú er ég að tala við hæstv. fjmrh. en ekki hv. skrifara. En ég heyri að hæstv. fjmrh. telur það ekki viðkvæmt, það er greinilegt. En þetta er mín skoðun og ég vildi láta hana koma hér fram.

Það er svo langt síðan hann fór að vestan.

Hver?

Fjmrh.

Versna?

Nei, langt síðan hann fór að vestan.

Að vestan, já, já. Að síðustu varðandi atvinnumálin og stefnu hæstv. ríkisstjórnar í atvinnumálum. Ég hlustaði á fréttir Ríkisútvarpsins í hádeginu í gær, fréttir af ræðu núv. hæstv. hagstofuráðherra, trúlega væntanlegs umhverfisráðherra, svo ég fari nú að nefna það rétt, vestur á Ísafirði þar sem hann talaði í umboði ríkisstjórnarinnar að því er varðaði atvinnustefnu ríkisstjórnarinnar í náinni framtíð. Og sé sá fréttaflutningur réttur, nú tek ég það fram að sé rétt frá sagt,  Ríkisútvarpinu í hádeginu í gær af fréttamanni. Og ég ítreka: Ef rétt er frá sagt, ég tek það fram, ef rétt er haft eftir fulltrúa ríkisstjórnarinnar á fundinum með boðskap hennar, þá sagði ég: Ég sem Vestfirðingur vildi ekki búa undir slíku lengi, undir slíkum stjórnvöldum.

Það var Jón Baldvin ...

Ja, ég get náttúrlega ekkert svarað fyrir Jón Baldvin, þeir Á rauðu ljósi hljóta að geta svarað því sjálfir hvar þeir eru á hverjum tíma, það er ekki mitt mál. En ef þessar frásagnir eru réttar, sem ég veit ekkert um og vil ekki fullyrða neitt um, ég hef heyrt bæði neikvætt og jákvætt um það. En séu þær réttar, þá mundi ég ekki vilja una því sem landsbyggðarmaður vestur á fjörðum að búa undir forskrift af því tagi sem þessi fulltrúi ríkisstjórnarinnar viðhafði, að fréttamannsins sögn, ég bæti því við, á þesum fundi. Og sé það boðskapurinn ofan á allt annað, hæstv. fjmrh., sé það boðskapurinn í áframhaldinu frá hæstv. ríkisstjórn, þá held ég að hæstv. ráðherrar megi fara að biðja fyrir sér. 

Hver auglýsti fundinn?

Ríkisstjórnin auglýsti fundinn. Hann var haldinn í nafni ríkisstjórnarinnar. 

Þetta var rödd ríkisstjórnarinnar þarna.

Það var það sem ég var að segja, það var fulltrúi ríkisstjórnarinnar sem þarna talaði og trúlega í hennar umboði. En eins og frá var sagt, þá mundi ég ekki vilja una undir því ef það verður framhaldið að því er varðar atvinnuuppbyggingu á þeim landssvæðum sem þurfa fyrst og fremst á því að halda að stutt sé við bakið á þeim til eflingar frekar en hitt.

Forseti (Jón Helgason) Það eru enn nokkrir á mælendaskrá svo að ljóst er að þessi umræða stendur enn nokkurn tíma. Síðan eru tvö mál önnur á dagskrá svo óvíst er hvort þeim lýkur fyrir kvöldmat, en að sjálfsögðu er það ekki útilokað enn. Ég vildi koma því hér á framfæri að ef svo tekst ekki, þá mundi verða óhjákvæmilegt að halda fundi áfram að honum loknum.

Halldór Blöndal (um þingsköp): Herra forseti. Ég hef kannski heyrt vitlaust. Í gær var tilkynnt úr forsetastóli að fundur yrði í dag en ekki talað neitt um kvöldfund í því sambandi. Og ég skildi það áreiðanlega rétt að við það verði staðið að ekki verði kvöldfundur. Ber svo að skilja að forseti hafi verið að boða kvöldfund með óljósum hætti?

Það fer eftir því hvað menn tala mikið.

Ja, forseti vill ekki svara.

Ég sagði að ef umræðu um málið lyki ekki fyrir kvöldmat yrði óhjákvæmilegt að hafa fund eftir kvöldmat. Í gærkvöldi lýsti ég því yfir að fundur yrði í dag og á morgun. Þá kom líka fram að ég hafði fyrir rúmri viku síðan rætt við formenn þingflokka á fundi forseta þar sem hann undirstrikaði að búast mætti við kvöldfundum í þessari viku. Hið sama hef ég tjáð formönnum þingflokka síðan og þá einnig í kvöld.

Hæstv. forseti hafði þetta orð í eintölu í gær og er auðvelt að fletta því upp. Hann sagði að þá hefði hann tilkynnt að búast mætti við kvöldfundi í þessari viku. Nú þekkir hæstv. forseti það jafn vel og ég að það er ekki vel séð í þinginu að kvöldfundur sé tvö kvöld í röð. Ég minnist þess m.a. þegar Lúðvík Jósepsson átti sæti á Alþingi að hann gekk mjög hart fram í því að þessi regla yrði ekki brotin. Ég minnist þess ekki að öðruvísi hafi verið farið að og ég minnist ekki annars en að forsetar hafi tekið tillit til þess, bæði vegna starfsfólks þingsins og þingmanna, að þessi regla yrði í heiðri höfð. Ég vil vekja athygli á því að fundi í Sþ. var haldið áfram þangað til, ja, ætli klukkan hafi ekki verið langt gengin í þrjú eða orðin þrjú þegar fundi lauk í Sþ. og ljóst að þar voru ekki á dagskrá jafnknýjandi mál og það sem við erum að ræða hér. Ég get á hinn bóginn ekki skilið ummæli hæstv. forseta svo að hann telji að það mál sem nú er til umræðu sé ekki svo þýðingarmikið að nauðsynlegt sé að þingmenn ræði um það. Ég vil beina því til forseta að hann virði þá reglu að ekki séu haldnir kvöldfundir tvö kvöld í röð. Það er auðvitað á valdi þingsins eða forseta þingsins að ganga fram með hörku í þessum efnum og ég veit að við þingmenn stjórnarandstöðu getum lítið við því gert ef sú er skoðun forseta að virða að engu gamlar og góðar þingvenjur. En ég vil sem sagt beina því til hæstv. forseta að hann í lengstu lög reyni að virða þessa reglu og falli frá þeirri ákvörðun sinni að efna til kvöldfundar nú.

Salome Þorkelsdóttir (um þingsköp) : Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. forseta fyrir að hafa í góðan tíma gert okkur grein fyrir því hvað hann hefur hugsað sér um þinghaldið hér í dag. Jafnframt vil ég fara þess á leit við hann að hann endurskoði hug sinn því ég tel útilokað að bjóða upp á að kvöldfundir séu hér tvö kvöld í röð, ekki síst þar sem þessi fundur í dag hófst kl. 10 í morgun. Þetta er því lengri fundardagur en venja er til á fimmtudögum ef þar ofan á á svo að bæta kvöldfundi. Mér skildist á hæstv. forseta að hann gerði jafnframt ráð fyrir fundi á morgun. Ég held að við gerum okkur grein fyrir því að ef ekki tekst að ljúka störfum hér fyrir kvöldmat í dag verðum við að sætta okkur við fund á morgun, en kvöldfund í dag tel ég vera útilokaðan. Þessu vil ég koma hér á framfæri og biðja hæstv. forseta endilega að endurskoða hug sinn í þeim efnum.

Forseti (Jón Helgason) Ég er að sjálfsögðu reiðubúinn að taka tillit til þessara ábendinga og athuga hvort ekki sé hægt að ná samkomulagi um lok mála fyrir helgina og mun gera það núna.

Guðrún Agnarsdóttir (um þingsköp) : Hæstv. forseti. Ég vil taka undir þau orð sem hér hafa verið sögð að því leyti til að það er óvanalegt að hér séu haldnir kvöldfundir tvö kvöld í röð nema sérstaklega standi á fyrir þinghlé eða þinglok. Jafnvel þó við ætlum nú að hverfa af þingi í eina viku sé ég ekki neina ríka ástæðu til að halda áfram kvöldfundum sem eru mikið álag fyrir starfsfólkið, svo við minnumst þess, ekki bara fyrir þingmenn, því það eru fleiri sem vinna í þessu húsi en við. Ég veit ekki til þess að þau mál hafi verið rædd sérstaklega og reynt að semja um þau við þingflokkaformenn eða fulltrúa þingflokkanna til að ná samkomulagi um afgreiðslu mála. Það hefur enginn neitað eða beðist undan því að sækja fund á morgun og það er eðlilegt að þinghald verði á morgun. Ég biðst ekki undan því, en ég bið hæstv. forseta að endurskoða hug sinn í sambandi við kvöldfund í kvöld, hvort ekki verði hægt að ljúka þessum málum á eðlilegum vinnutíma. Það er bæði fyrirhafnarsamt og líka talsvert kostnaðarsamt fyrir þingið að halda starfsfólkinu hér frá kl. 10 á morgnana og kannski fram eftir öllu kvöldi.

Forseti (Jón Helgason) Ég vil bara ítreka það að ég er að sjálfsögðu reiðubúinn til að ræða þessi mál við fulltrúa þingflokka nú og vita hvort við getum ekki náð samkomulagi um afgreiðslu mála.

Karvel Pálmason (um þingsköp): Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs í dag um þingsköp og óskaði eftir því að það mál sem er nr. tvö á dagskrá þessa fundar yrði tekið til umræðu fyrst. Ég tel að það sé mikilsvert mál og þurfi að fá ítarlega umfjöllun og þyrfti e.t.v. að komast til nefndar áður en þessari viku lýkur. Nú er það ekki sérstaklega ósk mín að þetta mál fari endilega á þennan vergang sem hér er verið að tala um. Ég virði vissulega þriðja málið sem hér er verið að ræða, um ráðstafanir vegna kjarasamninga, það er mikilvægt frv. líka. En ég held að nauðsynlegra sé að koma hinu málinu áfram og það sé ekki rétt að slíta mjög lengi í sundur umræður um það mál sem er eitt af mestu stórmálum sem þingið kemur til með að fjalla um, sem er stjórn fiskveiða. Ég a.m.k. mótmæli því harðlega að menn ætli sér að setja hér á kvöldfund að því er það mál varðar og tek undir þær óskir sem hér hafa komið fram um að ef menn vilja endilega ljúka þriðja málinu, þá kann það að þurfa að gerast en þá þarf það að gerast líka fyrir kvöldmat. Ég hef enga trú á því ef menn taka upp umræður um stjórn fiskveiða að þeim ljúki neitt um kvöldmatarleytið ef menn ætla að taka hitt á undan. Um það hljóta að verða meiri umræður en tíminn til kvöldmatar leyfir. Það er það stórt mál sem ég hygg að margir þurfi að tjá sig um og menn verða auðvitað að fá til þess tækifæri að tjá sig í slíkum stórmálum.

Egill Jónsson Herra forseti. Þeir ræðumenn Sjálfstfl. sem hafa talað við þessa umræðu hafa skýrt afstöðu okkar til kjarasamninganna og til þeirra ákvarðana sem þeim fylgdu. Þess vegna er óþarfi að fara nákvæmar út í þá umræðu á þessu stigi málsins. Ég ætla hins vegar að minnast hér með örfáum orðum á það sem snýr að landbúnaðinum og bændum landsins í samkomulaginu. Það er auðvitað áhyggjuefni hvernig menn hafa komist að niðurstöðu um verðlagningu á landbúnaðarvörum á þessu hausti. Rifja ég þá upp það sem gerðist við ákvörðun haustverðlags sem á að taka gildi 1. sept. ár hvert. Eftir að verðlagsgrundvöllur hafði verið ákveðinn að hluta til voru gerðar breytingar á honum eftir örfáa daga. Að sjálfsögðu voru ekki fyrir hendi nein lög til að gera þær breytingar því lög kveða á um hvenær eigi að ákveða verð á búvörum sem, eins og kunnugt er, er fjórum sinnum á ári. Nú var hins vegar búið að fjalla um þessi mál 1. des. og þá var kominn nýr grundvöllur, haustgrundvöllur, verðlagsgrundvöllur eins og hann er gjarnan kallaður. Það liggur fyrir að að hluta til var ekki búið að koma inn í þann grundvöll þeim skerðingum á sauðfjárafurðum sem ákveðnar voru fyrst um haustið. Samkomulag var gert um það að síðasti hluti þeirrar skerðingar ætti að ganga inn í verðið, eða réttara sagt, það átti að skrá það þann 1. mars nk. Með þeim breytingum á búvörulögunum sem hér er lagt til að gerðar verði verður öll sauðfjárframleiðsla fyrir þetta ár með þessari umræddu skerðingu. Eins og frv. gerir ráð fyrir á ekki að skrá verð á sauðfjárafurðum í rauninni fyrr en 1. sept. árið 1991. Það er náttúrlega meira en furðulegt að í þessu svokallaða samkomulagi skuli ekki koma fram hver sé ástæðan fyrir því að hér sé sérstaklega gengið á rétt sauðfjárbænda að þessu leyti. Þess vegna vil ég spyrjast fyrir hjá hæstv. forsrh. hver sé ástæðan fyrir því. Nú hefur það líka verið þannig að verð á sauðfjárafurðum hefur verið með tvennum hætti að haustinu til, þ.e. verð á nýju dilkakjöti hefur verið skráð hærra, eðlilega, en eldra kjötið. Eftir þessar breytingar fæ ég ekki séð annað en að allt dilkakjöt verði á sama verði, hvort heldur það er eins árs eða aðeins nokkurra daga gamalt. Þarna skapast að sjálfsögðu ákveðinn vandi og ég vil spyrja hæstv. forsrh. um það hvernig honum verði mætt. Ég hef ekki getað fengið um það upplýsingar hvernig frá þessum málum hefur verið gengið í þessu svokallaða samkomulagi og það er alveg útilokað að hugsa sér annað ef menn ætla a.m.k. að virða eðlileg sanngirnissjónarmið en að þetta mál verði upplýst með fullnægjandi hætti við meðferð málsins hér í hv. Ed. Ég ætla ekki að orðlengja þetta frekar en leita eftir skýrum svörum hjá hæstv. forsrh. við þessum spurningum.

Salome Þorkelsdóttir Hæstv. forseti. Ég skal taka það fram strax í upphafi að ég ætla ekki að setja hér á langa ræðu. Ég á sæti í félmn. sem fær þetta frv. til umfjöllunar og hef því tækifæri til að fylgjast með og koma á framfæri athugasemdum þar. Það eru þó nokkur atriði sem mig langar samt að koma inn á hér við þessa 1. umr. ekki síst með tilliti til þess að það er tækifæri til að spyrja hæstv. forsrh. nokkurra spurninga. Það kemur mér að vísu svolítið á óvænt að þetta frv. fari fyrir félmn. Ég hefði haldið að það ætti að vera í fjh.- og viðskn. En það er kannski vegna þess að þetta eru kjarasamningar að svo er og er ég svo sem ekki að gera athugasemdir við það. Eins og hér hefur komið fram, þá eru þetta nokkuð merkilegir samningar sem hér er verið að fjalla um. Það má segja að þeir marki tímamót að því leyti að það eru aðilar vinnumarkaðarins sem taka völdin úr höndum ríkisstjórnar og ákveða að færa niður verðlag og gera hóflegri kjarasamninga en hæstv. ríkisstjórn hafi reiknað með þegar hún setti fram áætlanir sínar m.a. í fjárlögum í haust. Við sjálfstæðismenn teljum eðlilegt að greiða fyrir afgreiðslu þessa máls svo að það fái eðlilega meðferð hér á hv. Alþingi og höfum þess vegna ekki hugsað okkur að tefja neitt fyrir því. En það er eðlilegt að mönnum liggi ýmislegt á hjarta þegar svo mikilvægt mál og merkilegt er til umfjöllunar og ég get tekið undir flest það sem hv. 8. þm. Reykv. sagði hér um það hvernig ástandið er í þjóðfélaginu í dag og það sé í sjálfu sér ekki ástæða til að fagna slíkum samningum. Má segja að þetta séu að mörgu leyti neyðarsamningar en vonandi eiga þeir eftir að bera það úr býtum sem markmið þeirra er, að viðhalda þeim lífskjörum sem eru viðvarandi nú. En það er eitt stórt ,,en`` því allt byggist á því að ríkisstjórnin standi við sín fyrirheit og komi í veg fyrir að það sem að henni snýr fari úr böndunum. Það eru nokkrar spurningar sem mig langaði að koma með og kannski athugasemdir jafnframt. Það er þá fyrst varðandi það loforð hæstv. ríkisstjórnar í tengslum við kjarasamningana að lækka verðlag um 0,3% nú í febrúar. Það væri mjög æskilegt og beinlínis nauðsynlegt að fá að heyra hjá hæstv. forsrh. hvernig hæstv. ríkisstjórn ætlar að efna þetta loforð vegna þess að það hlýtur að vera stórt atriði. En ekki held ég að fólkið í landinu hafi orðið vart við enn þá að það hafi tekist og nú er ekki langt í land að febrúarmánuði fari að ljúka. Ég vil taka undir það sem kom fram í ræðu hv. 14. þm. Reykv. að frítekjumarkið er of lágt. Það er líka annað sem mig langar að spyrja um og skil ekki alveg en það er skýringin við 8. gr., hvað hún þýðir. Þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: ,,Sú hækkun á frítekjumarki almannatrygginga, sem gefið var fyrirheit um við gerð kjarasamninga, felur í sér að frítekjumark verður mismunandi eftir eðli og uppruna tekna. Nauðsynlegt þykir að breyta 19. gr. laga um almannatryggingar á þann veg sem hér er lagt til þannig að heimildin til slíkrar mismununar sé ótvíræð.`` Ég vildi gjarnan fá skýringu á þessu hjá hæstv. forsrh. Það kemur fram sem rétt er að atvinnuleysi hefur verið mikið og er mikið. Þeir eru margir í dag sem mæla göturnar og ganga frá Heródesi til Pílatusar í leit að vinnu. Þeir hafa misst vinnu sína jafnvel eftir áratuga starf hjá sama fyrirtæki vegna þess að fyrirtækin eru að hagræða hjá sér eins og svo er nefnt og fækka starfsfólki. Það hefur verið þó nokkuð áberandi að það er fólk á miðjum aldri sem verður fyrir þessum niðurskurði á starfsmannafjölda í fyrirtækjum og það er einmitt fólkið sem á kannski erfiðast með að komast inn á vinnumarkaðinn að nýju. Ég vona svo sannarlega að það sé rétt sem kom fram hjá hæstv. forsrh. að atvinnuleysið fari minnkandi. Ég veit ekki hvað hann hefur fyrir sér í því, hvort það er aðeins óskhyggja, en ég vona svo sannarlega að hann hafi rétt fyrir sér í þeim efnum. Það er nefnilega svo að það að missa atvinnuna og vera ekki gjaldgengur á vinnumarkaðinum, að vera hafnað á hverjum vinnustaðnum eftir öðrum er til þess fallið að menn missi sjálfsvirðinguna. Það er ekki bara það að missa tekjurnar vegna vinnutapsins. Það er ekki síður sjálfsvirðingin sem þar kemur inn í og það getur orðið einn vítahringur og er kannski alvarlegra mál heldur en við hugsum um svona dags daglega. Það kemur fram í þessu plaggi að ríkisstjórnin ætlar að beita sér fyrir hinu og þessu en við eigum væntanlega eftir að sjá hvernig hún ætlar að framkvæma það. Það er ekki nóg að tala um hlutina. Það þarf að framkvæma þá einnig. Það kemur hér fram að hún muni beita sér fyrir breytingum á sköttum og á gjaldskrám opinberra fyrirtækja sem svarar til 0,3% lækkunar á mælikvarða vísitölu framfærslukostnaðar. Ég vonast til þess að hæstv. forsrh. geti upplýst hvernig þetta eigi að gerast vegna þess að manni hefur fundist vera talsvert um fyrirhugaðar hækkanir á ýmsum gjöldum og sköttum. Ég hef grun um að hér sé á döfinni bifreiðagjald svokallað. Bifreiðaeigendur hafa ekki enn þá fengið gjaldseðlana sína sem áttu að koma 1. jan. og var frestað að senda þá út til 1. mars og hef ég heyrt einhvern ávæning af því að það eigi að fresta því enn til 1. apríl. Vonandi fáum við þá ekki dráttarvaxtatilkynningu á meðan sú frestun stendur yfir. Það er mikið um það þessa dagana að fólk er að fá dráttarvaxtatilkynningar með hörðum hótunum um eignaupptöku ef bílar finnist ekki vegna þess að það sé búið að taka þá af skrá, ef gjöldin eru ekki greidd o.s.frv. En kannski ætlar hæstv. fjmrh. að lækka bifreiðagjöldin 1. apríl og það væri vel ef svo væri. Og þegar ég er að tala um að lækka, þá er ég ekki að tala um lækkun frá fyrirhugaðri hækkun heldur frá status quo. Það er mikill munur á því. Það er nefnilega oft dulbúin hækkun sem felst í því þegar hann ætlar að lækka það sem hann hefur fyrirhugað að hækka. Það er ekki alveg það sama. Þá eru það húsnæðismál fatlaðra. Þar er sagt að ríkisstjórnin muni beita sér fyrir því að á grundvelli úttektar á framkvæmdaþörf í þágu fatlaðra sem nú er á lokastigi verði gerð áætlun til nokkurra ára um úrbætur í húsnæðismálum þeirra, bæði í sambýlum og innan félagslega húsnæðiskerfisins. Það er staðreynd að forustumenn samstarfsnefndar fatlaðra hafa verið mjög óánægðir með viðbrögð ríkisstjórnarinnar við þeim umleitunum sem þeir hafa haft í frammi við fulltrúa ríkisstjórnarinnar. Þeir hafa átt viðræður við hæstv. forsrh. og félmrn. og þótt uppskeran vera rýr frá þeim viðræðum. Þeir hafa eðlilega miklar áhyggjur. Hér er um að ræða húsnæði fatlaðra einstaklinga sem búa við mikla neyð að því leyti og að áliti forsvarsmanna þeirra er þarna um rúmlega 100 einstaklinga að ræða. Þeir hafa gert kröfur um að það verði tafarlaust reynt að leita úrbóta í þessum efnum og þess vegna vil ég spyrja hæstv. forsrh. hvort það eigi að bíða lengi eftir þessari skýrslu eða hvort það megi búast við að nú verði gengist í að gera þessa framkvæmdaáætlun svo að menn viti hvar þeir standa á næstu árum hvað það varðar. Það er þáttur í útvarpinu, ég held næstum daglega, sem flestir þekkja og heitir ,,Þjóðarsálin``. Menn hafa kannski mismunandi skoðanir á þeim þætti en það er nú svo að þessi þjóðarsál endurómar oft ástandið í þjóðfélaginu þar sem vandamálin berja að dyrum. Og þar hefur komið greinilega fram að undanförnu eftir að breytingar voru gerðar á gjaldskrám hjá læknum og lyfjakostnaði að einmitt hækkanir í þessum efnum koma verst niður á mörgum sjúklingum sem hafa litlar tekjur. Ég minnist þess að í gær heyrði ég af tilviljun konu upplýsa hvernig hennar aðstæður væru. Hún þarf að greiða fyrir vitjun til sérfræðings sem skiptir þúsundum króna á ári vegna þess að hennar ástand er þannig að hún getur ekki farið til heimilislæknis, er í meðferð hjá sérfræðingi og nú hækkar þetta gjald úr 630 kr. í 900 kr. Þessi kona er með 40 þús. kr. mánaðartekjur og hún sagði að ef hún ætti ekki góðan að sem greiddi fyrir hana það sem á vantaði vissi hún ekki hvernig hún færi að komast af með sín veikindi. Þetta vildi ég nefna hér vegna þess að mér finnst það skjóta svolítið skökku við að á sama tíma og verið er að skera allt niður virðist það allt bitna á þeim sem síst skyldi, eins og t.d. sjúklingum. Mér er minnisstætt að þegar við vorum að afgreiða hér frv. um málefni aldraðra þá voru samþykkt lög á Alþingi um það að nú skuli aldraðir sem þurfa að fara á hjúkrunarheimili borga fyrir sig. Og það átti að þýða einhvers konar jöfnuð vegna þess að þegar þeir eru ekki á hjúkrunarheimili heldur á dvalarheimili þurfi þeir ekki að borga og þess vegna sé óeðlilegt að þeir borgi ekki fyrir sig þegar þeir eru komnir á hjúkrunarheimili. Nú hef ég heyrt, en ég vona svo sannarlega að það sé rangt, að nú eigi þessir sömu aðilar, þ.e. aldraðir ef þeir þurfa að fara á sjúkrahús, nú er ég ekki að tala um hjúkrunarheimili heldur sjúkrahús, og hafi tekjur umfram það sem almannatryggingakerfið gerir ráð fyrir, nú eigi þeir að borga hluta af þessum sjúkrahúskostnaði og þá á það líklega að vera til að jafna þennan kostnað af því að þeir eru ekki á hjúkrunarheimili. Mér finnst full ástæða til að nefna þetta hér því að ég get ómögulega skilið og sætt mig við að þessi leið sé farin að afla heilbrigðiskerfinu tekna á sama tíma og fólk sem hefur fullar tekjur og jafnvel góðar tekjur fær að leggjast inn á sjúkrahús til rannsókna og er ekki látið greiða fyrir það. En þetta er kannski í sama anda og hugsað er nú að fólk sem reynir að bjarga sér, t.d. menn sem eiga bátkænu og vilja fara út á sjó og róa og fá sér fisk í soðið til að drýgja tekjurnar mega það ekki lengur öðruvísi en borga fyrir það og fá leyfi. Ég ætla ekki að hafa þessi orð mín öllu fleiri, hæstv. forseti. Ég sagði það hér í upphafi að ég ætti sæti í nefndinni sem fær málið til umfjöllunar og hef tækifæri til að fjalla um það þar. En kannski aðeins að lokum af því að hv. 3. þm. Vestf. kom inn á kjaramálin sem við var að búast áðan og hann talaði um það að fyrstu svikin í kjarasamningum hefðu verið í tíð Þorsteins Pálssonar, þáv. hæstv. forsrh., þegar hann hefði samið um hærra kaup við þá sem voru betur settir og hefði þannig svikið láglaunafólkið. Ég veit ekki hvort hv. 3. þm. Vestf. er hérna einhvers staðar. Hann er það ekki en ég sé að hv. 4. þm. Reykn. er hérna og hann er einnig fagmaður í kjarasamningum. Ég ætlaði rétt að spyrja hv. 3. þm. Vestf. og get þá alveg eins spurt hv. 4. þm. Reykn. hvort mig misminni að það sé miklu eldra vandamál í kjarasamningum þegar fyrst er samið við þá lægst launuðu og síðan koma hinir og skríða eftir bakinu á þeim og fá hærri laun. Hefur þetta ekki alla tíð verið vandamál þegar verið er að semja fyrir verkafólkið? Það er eins og mig minni það. Og ég var að beina þessu til hv. 3. þm. Vestf. því að hann fór að tala um að fyrstu svikin hefðu verið þegar Þorsteinn Pálsson var forsrh. Ég held að þetta sé miklu, miklu eldra vandamál, hv. þm., og vildi þess vegna bara rifja það upp. Almennt hefur þetta alla tíð verið vandamál að þegar á að bæta kjör láglaunafólksins eru það venjulega hinir sem skríða eftir baki þeirra og fá miklu, miklu meira þegar upp er staðið.

Karl Steinar Guðnason Frú forseti. Hvers vegna gera menn svona kjarasamning? Hvers vegna leita menn leiða öðruvísi en gert hefur verið á undanförnum árum? Það er náttúrlega vegna þess að menn sjá fyrir sér þá stöðu atvinnulífsins sem er staðreynd, menn sjá fyrir sér stöðu launþega, menn sjá fyrir sér stöðu efnahagslífsins hvar verðbólga hefur ætt áfram og eyðilagt lífskjörin í landinu. Menn sjá það fyrir sér að ef ekki er vikið af þeirri hefðbundnu leið sem farin hefur verið undanfarin ár blasi við hrun efnahagslífsins, hrun fyrirtækjanna, hrun heimilanna. Þeir kjarasamningar sem gerðir hafa verið eru tímamótasamningar að mínu mati, kjarasamningar sem munu skipta sköpum ef vel tekst til, en það er líka með alla kjarasamninga sem gerðir hafa verið á undanförnum árum að menn hafa ekki séð það fyrir hvernig þeir enduðu. Menn hafa það fyrir sér í sögunni að yfirleitt alltaf hafi lok kjarasamninga verið á þann veg að menn hafa gert sér glæstar vonir í upphafi en þegar samningstíminn hefur verið að renna út hafa menn gert sér það ljóst að kjörin voru verri en þegar hafist var handa. Ástæðan fyrir þessu er verðbólgan, óstöðugleiki og annað sem truflað hefur samningana. Þeir kjarasamningar sem nú hafa verið gerðir hafa kostað mikla vinnu og líka það að forustumenn verkalýðshreyfingarinnar þurftu að fá sína félaga til að breyta um leiðir. Við lok kjarasamninganna er það rétt eins og fram kom hér hjá hv. þm. Danfríði Skarphéðinsdóttur að þjóðin fékk mikið hamingjukast. Reyndar færði hún það upp á Alþingi og ég held að hamingjan hafi ekki verið síðri hér enda eru það mikil og góð tíðindi þegar vel tekst til. Einkenni þessara kjarasamninga er það að allir helstu aðilar sem skipta máli náðu saman, ekki aðeins Alþýðusambandið, ekki aðeins BSRB, heldur líka bændur. Aldrei fyrr hefur það gerst að aðilar vinnumarkaðarins hafa tekið upp viðræður við þá. Ég var einn af þeim sem tóku þátt í þeim viðræðum og verð ég að játa að þær stundir voru afar fróðlegar og oft og tíðum skemmtilegar og mér er það alveg ljóst að menn gera of lítið af því að tala saman um þessi mál. Mér var það líka ljóst að bændur eru á margan hátt mun betur upplýstir um ástand landbúnaðarmála, um það hvernig þau standa en þeir stjórnmálamenn sem fyrir þá tala hér á Alþingi. Ég held að þeir sjái vandann betur, skynji hann betur, greini það hver staðan er. Það var ekki aðeins samið um landbúnaðarverð eða niðurgreiðslur heldur var samið um það að setja á stofn nefnd sem var falið að ræða um stefnumörkun í landbúnaði á þann hátt að landbúnaðarframleiðslan verði hagkvæmari, að landbúnaður verði ódýrari, að við getum horft fram í framtíðina á þann veg að neytendur geti fengið ódýrari vöru og bændur geti unað vel við sitt.  að hann var að koma inn. Hitt er annað mál að ég get endurtekið það að ég er sannfærður um að bændur skynja betur vanda landbúnaðarins heldur en þeir stjórnmálamenn sem sitja hér og þykjast vera að tala fyrir hann.  Hér hafa verið gerðar ýmsar athugasemdir við þá kjarasamninga sem liggja fyrir og þau fyrirheit sem ríkisstjórnin hefur gefið. Auðvitað geta menn gert athugasemdir en ég verð að játa það á mig að ég ber mikla virðingu fyrir því samkomulagi sem gert hefur verið hér bæði hvað varðar opinbera starfsmenn og líka sérstaklega við ASÍ. Það er fundið að því er varðar 1. og 2. gr. hvar talað er um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Ég vil geta þess að fyrir 3--4 árum samdi Alþýðusambandið um það að greitt yrði í lífeyrissjóð af öllum tekjum. Það hafa opinberir starfsmenn ekki gert enn. Nú er samið um að persónuuppbót og orlofsuppbót falli undir lífeyrissjóðsgreiðslur þannig að það má segja að þeir hafi að þessu leyti færst nær því að greiða af öllum tekjum. Mismunurinn er hins vegar sá milli ASÍ-sjóðanna og lífeyrissjóðs ríkisins að Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins er verðtryggður. Hitt er annað mál að tekjutryggingin gerir það að verkum að greiðslur til fólks úr BSRB eru mjög svipaðar og til ASÍ-félaga. Jöfnun á sér stað svo mikil. Það eru helstu topparnir hjá BSRB sem eru þar fyrir ofan. Ég veit ekki hvað ég á að fara ítarlega yfir þetta. Menn hafa engan áhuga á þessu máli greinilega, það er varla nokkur maður hér í salnum. Hér er hv. 3. þm. Vestf. og örfáir aðrir. Þessir kjarasamningar eru samningar sem gerðir eru til að verja kjörin, til þess að verja atvinnuna, til að verja atvinnulífið. Þetta er varnarsigur ef svo mætti segja sem náðist. Kjarasamningarnir fela í sér atriði sem snerta alla þjóðina. Þá á ég við lækkun verðbólgu og lækkun vaxta. Þessi kjarasamningur er á lágum nótum í því skyni að ná þessu markmiði. Mér er það alveg ljóst eins og hv. 3. þm. Vestf. að það er veruleg hætta á því að þeir sem betur eru settir reyni að klifra á baki láglaunafólksins. Það hefur því miður oftast gerst og menn hafa lítið við því getað gert. Þess vegna er það skoðun mín að þennan kjarasamning eigi að lögfesta. Það eigi að lögfesta þennan samning. Þetta er óvenjuleg aðgerð sem lýtur að allri þjóðinni og ef það verður ekki gert má alveg búast við að einstaka sérhagsmunahópar ríði á vaðið nú þegar þeir hafa skjól af þessum samningi og reyni að fá meira, óháð því hvað gerst hefur hjá láglaunafólkinu, óháð því hvað er verið að gera fyrir allt efnahagsumhverfi í landinu. Þess vegna tel ég að þessa leið eigi að fara. Ég tel að verði það ekki gert lendi þessir samningar í miklum ógöngum. Það þarf líka fleira að gerast. Það þarf að vera virkt verðlagseftirlit, ekki bara hjá opinberum stofnunum heldur líka hjá aðilum vinnumarkaðarins. Það eru líka fyrirheit um það hjá viðsemjendum Alþýðusambandsins að svo verði gert. Þeir hafa tekið heiðarlegan þátt í því og munu gera það. Það er mjög raunhæft líka og virðingarvert að þeir hafa tekið þátt í að auglýsa að þeim kauphækkununum sem nú eiga sér stað verður ekki fleygt út í verðlagið. Það var talað um launanefndina sem samið var um og þótti mér það miður að einn ræðumanna, hv. 14. þm. Reykv. sem á sér góða fortíð í verkalýðshreyfingunni, skuli sá tortryggni um þá hluti. Ég tel að sú launanefnd sem nú hefur verið samið um sé betri kostur en var 1986. Menn eru mjög brenndir af þeim samningum. Þar voru ekki allir endar hnýttir. BSRB var fyrir utan og ýmsir aðrir sem gátu eyðilagt þá samninga og ríkisstjórnin sem þá var kom aftan að okkur og aftan að láglaunafólkinu. Ég veit að oft var erfitt fyrir þá ríkisstjórn að ráða við hlutina en niðurstaðan varð sú að þeir kjarasamningar stóðust ekki. Ég á hins vegar von á því að þessir kjarasamningar komi til með að duga betur. Þeir eiga eftir að takast betur en þá verða allir að leggjast á eitt um að svo verði. Ég tel að t.d. samningurinn sem gerður var við bændur skipti miklu máli. Verð landbúnaðarvara verður stöðugt á þessu tímabili sem gerir það að verkum að sú skrúfa sem myndast hefur af verðhækkunum á landbúnaðarvörum á sér ekki stað en það er þekkt að ýmsar vörur hækka í takt við landbúnaðarvörur. Þau fyrirheit sem ríkisstjórnin hefur gefið eru samkomulagsatriði við aðila vinnumarkaðarins og ég á von á að þau muni standast. Það var vísað í það hér að ýmis loforð frá 1988 hefðu verið svikin. Ég tel að það sé rangt nema hvað varðar jöfnunargjald. Þar var orðið við kröfu atvinnurekenda um að fella niður jöfnunargjald og ætla ég ekki að gerast baráttumaður fyrir að það gangi fram en vissulega eiga menn að efna öll sín loforð. Ég ætla ekki að tíunda þessa hluti mikið meira. Ég legg áherslu á að þessir kjarasamningar stefna að því að halda óbreyttum kaupmætti. Kjörin versnuðu mjög á síðasta ári. Menn hafa gert sér grein fyrir að kjarabætur sæki þeir ekki við það ástand í efnahagsmálum sem hefur verið. Sá kjarasamningur sem liggur fyrir gefur góðar vonir um bjarta framtíð, betri tíð hvar efnahagslífið getur náð vopnum sínum, hvar launþegar geta búist við að eiga betri daga fram undan með lægri verðbólgu, lægri vöxtum og betra efnahagslegu umhverfi. Það vakti athygli mína hversu hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson var jákvæður varðandi kjarasamningana. Þar var talað af mikilli ábyrgðartilfinningu manns sem gerir sér grein fyrir að samningagerð af þessu tagi mun efla kjör fólksins í landinu þegar frá líður og þakkarvert hvernig á því var tekið af hans hálfu. Ég vil ljúka máli mínu með því að segja að auðvitað er það skreytni að halda því fram að ríkisstjórnin hafi ekki haft með þessa hluti neitt að gera. Það er reyndar svo að ríkisstjórn semur ekki við aðila vinnumarkaðarins beint. En ef tilstillis hennar hefði ekki notið við þá hefðu þessir kjarasamningar ekki orðið að veruleika og líka það að það efnahagslega umhverfi og það umhverfi almennt sem skapast hefur á undanförnum mánuðum gerir það að verkum að unnt var að gera þessa kjarasamninga. Við skulum vona að það takist að halda þeirri stefnu sem þeir marka og ég trúi að það gerist ef menn standa saman um þá hugsjón sem þar er að verki. Það þýðir ekki að einn og einn dragi sig út úr og segi: Ég vil ekki draga úr þessu eða hinu, spara hitt eða annað hjá ríkinu. Menn verða að leggjast á eitt um að ná samkomulagi um þá hluti með þá fullvissu að menn séu að gera rétt.

Hagstofuráðherra (Júlíus Sólnes) Virðulegi forseti. Það var ekki ætlun mín að taka almennt þátt í umræðunum heldur svara hér nokkrum fyrirspurnum sem hefur verið beint til mín. M.a. beindi hv. 6. þm. Vesturl. til mín fyrirspurn eitthvað á þá leið hvað liði starfi svokallaðrar hugarflugsnefndar. Mér er ljúft að verða við því að svara þessari fyrirspurn. Þegar ég fékk í hendur það verkefni að vinna að því að móta atvinnustefnu ríkisstjórnarinnar við myndun núv. hæstv. ríkisstjórnar 10. sept. sl. hafði þegar verið skipuð atvinnumálanefnd með aðilum vinnumarkaðarins og fulltrúum stjórnmálaflokkanna sem heyrir undir forsrh. og vinnur að úttekt á atvinnulífinu og skilyrðum þess. En til að kanna þar fyrir utan hvaða möguleikar bjóðast í framtíðinni í hinum ýmsu greinum atvinnulífsins skipaði ég lítinn starfshóp sem sumir hafa kallað hugarflugsnefnd til að kanna og fjalla um hvaða tækifæri við eigum ónýtt og hvort hægt er að gera eitthvað betur í hinum ýmsum atvinnugreinum sem við stundum á Íslandi. Þessi hópur hefur starfað mjög ötullega síðan í nóvember. Hann hefur haldið vikulega fundi og farið mjög ítarlega yfir nánast alla þætti íslensks atvinnulífs. Þar fyrir utan hefur hann velt upp ýmsum nýjum hugmyndum og athugað hvaða nýjar leiðir væri hægt að fara í atvinnumálum. Ég geri ráð fyrir að það verði hægt e.t.v. þegar líður fram á vorið að fá fram drög að skýrslu eða a.m.k. áfangaskýrslu um það starf sem þar er unnið. Síðan er gert ráð fyrir að halda þessu verkefni áfram og um næstu áramót ljúki verkinu með skýrslu um niðurstöður starfshópsins. Hv. 3. þm. Vestf. Karvel Pálmason kom inn á fund sem var haldinn um atvinnumál á Ísafirði og ég held að það sé kærkomið tækifæri til að fjalla eilítið um þann fund hér. Ég skal ekki taka langan tíma í það. Svo er mál með vexti að í tengslum við þetta verkefni sem var mótun atvinnustefnu til framtíðar hafa verið haldnir nokkrir atvinnumálafundir í kjördæmunum til að móta atvinnustefnu framtíðarinnar í samvinnu og í samráði við fólkið í landinu. Sl. þriðjudagskvöld var slíkur fundur auglýstur á Ísafirði og hann var haldinn og ég verð að segja eins og er að ég hef sjaldan ef nokkurn tíma setið betri fund um mál sem þar var á dagskrá. Umræður voru málefnalegar, fjöldamargir heimamanna tóku til máls og á málefnalegan hátt lýstu þeir vandamálum atvinnulífsins og hvaða framtíð þeir sæju fyrir sér. Ég hef sjaldan ef nokkurn tíma hlustað á jafnfróðlegar ræður og gagnlegar. Við tókum niður nákvæma fundargerð af þessum fundi og hyggjumst nota hana í því verkefni sem bíður sem er mótun atvinnustefnu. Það kom því eins og köld gusa þegar Ríkisútvarpið flutti fréttir af þessum fundi daginn eftir sem voru greinilega falsaðar. Ég get ekki líkt þessum fréttum við neitt annað en fréttafölsun og þykir mér furðulegt að fréttamaður Ríkisútvarpsins úti á landi skuli leyfa sér að afflytja fréttir af þessum fundi og viðhafa hreina fréttafölsun. Ég hef haft samband við bæjarstjórann á Ísafirði, Harald L. Haraldsson, sem bað mig um að þess yrði getið í þingræðu í dag að hann og aðrir Ísfirðingar eru furðu lostnir yfir þessum fréttaflutningi og eru harmi slegnir yfir því að þessi fundur svo og ýmis önnur mál sem fjallað er um í fréttum Ríkisútvarpsins frá Ísafirði skuli afflutt með þessum hætti. Og ég vil beina því til þeirra sem stýra Ríkisútvarpinu, mér þykir leitt að hæstv. menntmrh. skuli ekki vera hér því að ég mundi þá biðja hann um að athuga þetta mál, að það verði skoðað hvað hér er á ferðinni.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Það var beint til mín þeirri fyrirspurn hvort það hefði miðað í samræmi við viðhorf okkar alþýðubandalagsmanna til launajöfnunar í þróun kjaramála á undanförnum tveimur árum. Ég vil í fyrsta lagi geta þess að bæði þeir kjarasamningar sem gerðir voru við BSRB og síðan þeir kjarasamningar sem nú hafa verið gerðir eru til hagsbóta fyrir láglaunafólk. Þeir samningar sem gerðir voru í fyrra fólu í sér sérstakar hækkanir fyrir láglaunafólk sem er starfandi hjá ríkinu, sérstaklega í mörgum fjölmönnum stéttarfélögum þar sem konur eru meginhluti félagsmanna. Ég vil geta þess að á Alþingi næstu daga verður lagt fram svar við fyrirspurn sem borin var fram fyrr í vetur þar sem koma fram launagreiðslur til félagsmanna í öllum aðildarfélögum sem eiga starfsmenn í þjónustu ríkisins. Þetta svar er upp á marga tugi blaðsíðna og mun veita mjög víðtæka möguleika til að skoða þann samanburð sem hv. þm. vék hér að. Þess vegna teldi ég kannski skynsamlegra að ræða þetta efni þegar þær upplýsingar hafa verið lagðar fram hér á Alþingi. Ég vildi hins vegar geta þess að í þeim kjarasamningum sem gerðir hafa verið í fyrra og á þessu ári teljum við að nokkuð hafi miðað þó það hefði mátt vera meira í átt að launajöfnuði. Það mál hefur einnig verið rætt á vettvangi ríkisstjórnarinnar þar sem ríkisstjórnin er eindregið þeirrar skoðunar að það eigi að stuðla að aukinni launajöfnun í okkar landi. Þetta vildi ég að kæmi hér fram sem svar við þeirri fyrirspurn sem hv. þm. Danfríður Skarphéðinsdóttir bar fram.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Virðulegi forseti. Þeim spurningum sem til mín hefur verið beint skal ég leitast við að svara. Hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson spurði: Hvað kosta 1--3 gr. í frv. þar sem gert er ráð fyrir að ellilífeyrisþegar fái aðgang að lífeyri vegna orlofsgreiðslna? Samkvæmt upplýsingum frá fjmrn. nemur kostnaður að þessu leyti 11 millj. kr. á ári. Í öðru lagi spurði hv. þm. um frv. um lífeyrissjóði, hvort og hvenær það yrði lagt fram og hvort það yrði þá lagt fram óbreytt. Frv. um lífeyrissjóði verður lagt fram fljótlega eftir Norðurlandaráðsþing. Það verður lagt fram óbreytt frá því samkomulagi sem gert var í svonefndri 17 manna nefnd. Hins vegar gerir ríkisstjórnin ráð fyrir að frv. fari í milliþinganefnd á milli þinga í sumar og verði þá lagt fram á ný á haustþingi. Að sjálfsögðu getur ríkisstjórnin ekki ábyrgst að það frv. verði í öllu og einu óbreytt frá því sem milliþinganefndin tekur við. Milliþinganefndin hlýtur að hafa heimild til að hreyfa þar atriði. Hins vegar hefur ríkisstjórnin í viðræðum sínum við aðila vinnumarkaðarins lofað að beita sér fyrir að frv. um lífeyrissjóði, eins og nákvæmlega er orðað í bréfi mínu, verði samþykkt á öðru þingi. Hv. þm. spurði um félagslega kerfið og við hvaða tillögur væri átt sem þar er vísað til. Þar er vísað til mjög viðamikillar vinnu sem fer fram núna í samráði m.a. við verkalýðshreyfinguna um endurskoðun á félagslega kerfinu í heild. Niðurstaða þeirrar nefndar er nýkomin fram. Ég hef ekki haft tækifæri til að kynna mér hana þannig að ég geti rætt um hana hér í neinum smáatriðum. Hins vegar var á það lögð áhersla og á það fallist að á grundvelli þessarar skýrslu verði gerð áætlun um þörf fyrir félagslegar íbúðir og sú áætlun þá að sjálfsögðu framkvæmd. Spurt var um fiskverð og aflamiðlun. Það er mikill misskilningur að strandi á deilum innan ríkisstjórnarinnar um aflamiðlun. Þar er fullt samkomulag. Ríkisstjórnin er sammála um að aflamiðlun verði með þeim hætti sem t.d. sjútvrh. lýsti hér á Alþingi í fyrradag. Hann lýsti því að hann teldi að í stjórn Aflamiðlunar ætti að vera einn fulltrúi frá hverjum aðila, þ.e. LÍÚ, sjómannasamtökunum, fiskvinnslunni og Verkamannasambandi Íslands og veldu þessir fjórir aðilar sér síðan oddamann. Sömu yfirlýsingu hefur hæstv. utanrrh. gefið í fjölmiðlum og hefur horfið frá því að í þessari aflamiðlunarstjórn verði fulltrúar m.a. svokallaðra útflutningsheildsala og fiskmarkaða. Þetta er sú tillaga sem ég styð og ég geri fastlega ráð fyrir því að frá henni verði gengið á ríkisstjórnarfundi í fyrramálið. Þá verður ekki af ríkisstjórnarinnar hálfu neitt því til fyrirstöðu að fiskverð ákvarðist á næsta fundi yfirnefndar sem er reyndar, ef ég veit rétt, boðaður á morgun. Ég vil leggja áherslu á að ég tel afar mikilvægt að allir þeir aðilar sem aðild eiga að hafa að stjórn Aflamiðlunar séu sáttir við skipun stjórnar hennar, m.a. Verkamannasamband Íslands sem gerði við það athugasemdir og ég tel að það samkomulag sé að nást. Hv. þm. taldi afar alvarlegt að hér væri gefið undir fótinn með það að samstarfsnefnd vinnuveitenda og launþega ætti að leita leiða í erfiðleikum sem upp kunna að koma. Ég er ósammála þessu. Í lögum frá 1979 um efnahagsmál segir að stjórnvöld skuli hafa samráð við aðila vinnumarkaðarins. Þetta samráð hefur verið með ýmsum hætti og ég hef ekki orðið var við að nokkur hafi að því fundið þótt í slíku samráði hafi verið leitað leiða. Það er að sjálfsögðu síðan ríkisvaldsins og aðila vinnumarkaðarins að framkvæma þær tillögur sem þar koma fram. Það er allt annað mál. Sumum kann að verða hafnað af einhverjum þessara aðila, aðrar samþykktar og framkvæmdar og reyndar er þetta samstarf þegar hafið. Ég vek athygli á því að ég átti viðræður við verkfræðinga sem höfðu hækkað sinn taxta um 10% eða um það bil og fór fram á að hann yrði lækkaður. Á það var fallist samstundis. Og ég vek athygli á að Verðlagsráð hefur verið á fundum m.a. í dag, að sjálfsögðu að ósk ríkisstjórnar og aðila vinnumarkaðarins, til að brjóta á bak aftur hækkanir sem eru umfram það sem samræmist því samkomulagi sem hefur verið gert. Og þar er um samráð og samstarf að ræða sem er ekkert um að segja nema gott eitt. Hv. þm. Danfríður Skarphéðinsdóttir ræddi nokkuð um atvinnuleysi og ég tek undir það með hv. þm. að atvinnuleysi er hið mesta böl og þó að það sé miklu, miklu minna hér en annars staðar tíðkast viljum við ekki þola það. Atvinnuleysi í janúar var nokkru minna en spáð hafði verið. Talið hafði verið að það yrði um 4,5% vinnufærra manna en varð um 3,2%. Í nýlegri könnun sem Þjóðhagsstofnun gerði kemur fram að mjög hefur dregið úr fyrirætlunum um uppsagnir og fækkun hjá atvinnurekendum. Sums staðar er vöntun, eins og t.d. í fiskvinnslunni, en fullkomið jafnvægi virðist vera núna í byggingariðnaðinum þannig að Þjóðhagsstofnun telur að fram undan muni vera minnkandi atvinnuleysi. Hv. þm. spurði um störf atvinnumálanefndar sem er samstarfsnefnd aðila vinnumarkaðarins og ríkisvaldsins. Ein af þeim nefndum sem var gerð athugasemd við áðan er að leita leiða og gera tillögur um hvernig megi vinna gegn atvinnuleysi og skapa meira öryggi og jafnvægi í þjóðarbúskapnum þegar til lengri tíma er litið. Hún hefur haldið tíu fundi og henni er ætlað að skila áliti næsta haust. Henni var veitt ár til að vinna þetta verk og eftir því sem ég best veit er verið að vinna þar athyglisverða vinnu sem ég get ekki greint frá nánar núna enda er hún í miðjum klíðum. Það er rétt hjá hv. þm. að gerð var athyglisverð skýrsla um atvinnumál kvenna á landsbyggðinni. Hún kom fram um það leyti sem verið var að ljúka meðferð fjárlaga hér á Alþingi. Félmrh. gerði tillögu um 15 millj. kr. fjárveitingu til að framkvæma það sem þar er lagt til. Því miður tókst ekki að koma því inn í fjárlög og brann það úti. Ég hef síðan rætt við forstjóra Byggðastofnunar um hvort stofnunin gæti tekið þetta mál í sínar hendur og það er til athugunar. Að vísu verður að viðurkennast að þar er líka fjárskortur en við höfum rætt það í ríkisstjórninni að þessu máli sé brýnt að koma áfram. Það er rétt hjá hv. þm. að mjög mikil vinna hefur verið unnin síðustu ár má segja við að kanna tekjur kvenna og karla og komin reyndar út mjög athyglisverð skýrsla með samanburði við Norðurlönd og margt fleira. Það liggur sem sagt orðið afar mikið fyrir um þessi mál. Þarna er tekjumunur sem stafar að vísu af fjölmörgum þáttum sem ekki er tími til að rekja hér en sem mikilvægast er að mínu mati að koma á framfæri m.a. við aðila vinnumarkaðarins sem semja. Ríkisvaldið hefur lýst sig reiðubúið að stuðla í sínum samningum að meira tekjujafnvægi og fjmrh. kom inn á það hér áðan. Samningar á almennum vinnumarkaði eru ekki í höndum stjórnvalda en þar sýnist mér vera aukinn skilningur á þessum málum þó ég taki undir með hv. þm. að það hefur miðað heldur lítið í þessa átt. Ég hefði haft mjög gaman af að ræða við hv. þm. Eyjólf Konráð Jónsson um heimspekilegar hugleiðingar hans áðan en það skal bíða annars tíma. Engar spurningar komu frá hv. þm. Karvel Pálmasyni. Ég tók þetta meira sem vestfirskan gamanþátt. Ég er vanur þeim og læt mér þá nokkuð í léttu rúmi liggja.  Ég vil taka það fram vegna þess sem hann sagði um ábyrgðarleysi. Að vísu var þarna kallað fram í. Ég skal taka fulla ábyrgð á öllu sem ég hef tekið þátt í í ríkisstjórnum hvort sem það hefur verið til góðs eða ekki tekist eins og að var stefnt. Ég hef einnig þegar ég hef verið þm., ekki í ríkisstjórn, ætíð tekið ábyrgð á því sem sú ríkisstjórn hefur gert sem ég hef stutt og aldrei leikið þar tveimur skjöldum. Hv. þm. Egill Jónsson spurði um verð sauðfjárafurða. Það er að sjálfsögðu mjög mikilvægt mál og var ítarlega rætt við fulltrúa bænda bæði á milli aðila vinnumarkaðarins og þeirra og einnig á milli stjórnvalda og þeirra. Ég átti margar viðræður við forustumenn Stéttarsambands bænda. Eins og kemur fram í bréfi mínu ábyrgjast stjórnvöld óbreytt heildsöluverð til 1. des. 1990. Í því sambandi hafa bændur tekið á sig að verð til framleiðenda verði óbreytt þennan tíma þó með þeim fyrirvörum að áburðarverð hækki ekki nema um 12% og það mun ekki hækka meira og sömuleiðis að fasteignagjöldin lækki til fyrra horfs og í frv. er einmitt ákvæði sem tryggja það. Þeir hafa hins vegar haft þann fyrirvara gagnvart stjórnvöldum að þau 3% launa sem greidd eru núna af niðurgreiðslufé, lokagreiðslan er í næsta mánuði, hljóti annaðhvort að koma inn í verðlagsgrundvöllinn 1. sept. eða greiðast áfram af niðurgreiðslufé. Stjórnvöld hafa þegar lýst yfir að rúmist það ekki innan verðmarka muni það verða greitt áfram af niðurgreiðslufé. Ég vek athygli á því að sú greiðsla fellur ekki nema að hluta á árið 1990. Einnig átti ég persónulega fund með fulltrúum vinnslustöðvanna ásamt sérfræðingum úr fjmrn. og landbrn. og þar var farið ítarlega í gegnum þær fyrirgreiðslur sem vinnslustöðvarnar fá. M.a. var staðfest að það er búið að breyta til fyrra horfs greiðslu vegna vaxta- og geymslukostnaðar sem er nú greiddur mánaðarlega. Þar var staðfest að ríkisvaldið tekur ábyrgð á þeirri greiðslu sem að hluta er í gegnum bankakerfið og þessir aðilar lýstu sérstakri ánægju með þá breytingu. Einnig var staðfest að hluti af þeim 750 millj. sem ætlaðar eru í aukna niðurgreiðslu eru til að lækka byrði. Mikil ánægja kom fram með það einnig á þessum fundi og þeir staðfestu að þeir sæju ekki að frá þeirra hendi væri þörf á hækkun, a.m.k. ekki þar til nýr verðlagsgrundvöllur verður ákveðinn 1. sept. Það er rétt hjá hv. þm. að þá þarf að hafa varann á og það er skoðun ríkisstjórnarinnar að verði þá um hækkun að ræða sé borð fyrir báru í því fjármagni sem ætlað er til niðurgreiðslna og tekið tillit til þess þannig að það getur a.m.k. orðið óbreytt út þann tíma sem ábyrgðin gildir eða til 1. des. 1990. Ég vil taka undir það sem hér hefur verið sagt að bændur og aðilar vinnslustöðvanna leggja afar mikið af mörkum í þetta mál, alveg sérstaklega mikið. Þeir rökstyðja það að vísu með því, sem er tvímælalaust rétt, að það sé mikil búbót fyrir bændur að vextir lækki sem fyrst og að sjálfsögðu sé mikil hagkvæmni í minni verðbólgu. Hv. þm. Salome Þorkelsdóttir lýsti í fyrstu efasemdum um að málið ætti að fara til félmn. Ég hugleiddi það einnig nokkuð og ræddi það við skrifstofustjóra og niðurstaðan varð sú að stærstur hluti þessa frv., þ.e. kaflinn um greiðsluábyrgðir, á tvímælalaust að vera í félmn. Auk þess eru þetta kjaramál. Því fór það til félmn. í Nd. Um lækkun framfærsluvísitölu um 0,3% hefur verið fjallað og liggja fyrir hugmyndir um það. Auðveldast er að gera það með því að hækka bensíngjaldið minna en heimildir gera ráð fyrir. Þannig má auðveldlega ná þessari lækkun á framfærsluvísitölu. Það er nú til meðferðar, m.a. í viðræðum við aðila vinnumarkaðarins og verður gengið frá þeim hlutum á þriðjudaginn, þ.e. það verður gert fyrir næstu mánaðamót. Á það er lögð áhersla. Ég vil geta þess að ríkisvaldið hefur reyndar verið með aðra hluti í athugun sem geta einnig stuðlað að lækkun eða minni hækkun framfærsluvísitölu, m.a. að fresta þeirri hækkun sem ákveðin var með lögum í fyrra á bifreiðagjaldi í einn mánuð, það þýðir 0,1%. Sömuleiðis hefur t.d. verið ákveðið að höfðu samráði við Póst og síma að þær hækkanir sem þar áttu að koma til framkvæmda, sem reyndar voru ákveðnar langtum lægri en í upphafi hafði verið ráðgert, komi ekki til framkvæmda um sinn. Það má rekja fleira þess háttar sem gert er til að stuðla að lækkun framfærsluvísitölu af stjórnvalda hálfu, eða minni hækkun. Hv. þm. spurði um frítekjumarkið og það er von að um það sé spurt. Satt að segja er það ekki að öllu leyti skemmtileg framkvæmd. Þarna er heimilað í raun að mismuna á milli þeirra sem hafa tekjur af lífeyrissjóðum og þeirra sem hafa tekjur af vinnu. Frítekjumarkið verður með þessu móti hærra fyrir þá sem hafa tekjur af lífeyrissjóðum, en hins er að gæta, sem ég nefndi áðan, að hafi menn tekjur af sparifé er enginn frádráttur. Þar njóta menn fullra lífeyrisgreiðslna, sama hve miklar tekjur þeir hafa af sínu sparifé svo að þarna er mismunun þegar í dag sem verður að leiðrétta. Ég vona að ég hafi svarað þessum spurningum, virðulegi forseti, og læt lokið máli mínu.

Halldór Blöndal Hæstv. forseti. Bæði hv. 4. þm. Reykn. og hæstv. forsrh. viku nokkuð að ræðu hv. 14. þm. Reykv. hér áðan og varð af hálfu hv. 4. þm. Reykn. vegna þess að þeim þingmanni, sem raunar er varaformaður Verkamannasambands Íslands og stóð að þeirri samningsgerð sem nú hefur verið gengið frá og samþykkt víðast hvar, þótti sem hv. 14. þm. Reykv. fyndist óvissa um það hvort sú hugmynd sem væri á bak við launanefndina gengi upp. Með sama hætti held ég að það sé misskilningur hjá hæstv. forsrh. að við sjálfstæðismenn höfum nokkuð á móti því að samráð eða samstarf sé haft við verkalýðshreyfinguna. Það er þvert á móti. En ég vek athygli á hinu að varaformaður Verkamannasambandsins er ekki trúaðri á það að þessir samningar gangi upp en svo að hann lét hér í ljósi þá skoðun sína að nauðsynlegt væri að lögfesta samningana. Nú voru þetta auðvitað fróðlegar upplýsingar og væri gott að fá um það vitneskju frá hæstv. forsrh. hvort þær umræður séu uppi og hvort það hafi komið til tals milli hans og forustumanna launþegasamtakanna, Verkamannasambands eða Alþýðusambands, að sú samningsgerð sem nú hefur verið gengið frá með frjálsum hætti og án atbeina ríkisstjórnarinnar verði lögfest. Ég tel að það yrði mjög miður og finnst sú hugmynd satt að segja mjög ógeðfelld, jafnógeðfelld og þau ummæli þingmanns Alþfl. að þessi ríkisstjórn hafi átt einhvern þátt í því að samningarnir tókust hjá aðilum vinnumarkaðarins. Það er svona hálfbroslegt þegar menn eru að lesa það eftir einstökum ráðherrum að þeir hafi átt einhvern sérstakan þátt í því að launafólk í landinu sá fram á þá stöðu að ekki gengi við þær aðstæður sem nú eru, meðan þessi ríkisstjórn situr, að ganga að kjarasamningum sem hefðu í för með sér einhverja launahækkun á þessu ári, einhverjar kjarabætur á þessu ári. Það mesta sem hægt væri að vona væri að kaupmátturinn gæti nokkurn veginn haldist og að atvinnuástand versnaði ekki frá því sem nú er. Það er auðvitað alveg laukrétt sem varaformaður Verkamannasambandsins sagði. Hann hefur langa reynslu af kjarasamningum, nauðaþekkir atvinnumálin, a.m.k. á Suðurnesjum, og fáum mönnum er það jafn vel kunnugt og honum að jafnan fer svo þegar atvinnuöryggi fólks er í hættu að fólkið sættir sig við minna en ella af því að það gerir sér grein fyrir því að hagur launafólks og fyrirtækja fer saman, svo einfalt er það mál. Og af þeim sökum er það líka rétt sem hæstv. forsrh. sagði hér áðan að varla mun koma til jafnmikils atvinnuleysis á þessu ári eins og óttast var fyrir áramótin einmitt vegna þess að nú hafa launþegar og vinnuveitendur tekið höndum saman um þessa samninga. Ef við lítum á aðdraganda samninganna, þá hygg ég að það sé alveg ljóst að sú kjaraskerðing sem orðið hefur frá því að þessi ríkisstjórn settist að völdum er tveggja stafa tala. Ég skal ekki segja hvort hún er 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16% en kjaraskerðingin er einhvers staðar á þessu bili. Um síðustu áramót stóð þjóðin frammi fyrir því að ríkisstjórnin var staðráðin í að þyngja enn skattheimtuna. Ég hygg að það sé einhver grófasta lagasetning sem samþykkt hefur verið frá Alþingi að þyngja beinu skattana um 2% um síðustu áramót. Ég man ekki eftir neinni annarri lagasetningu sem er jafnósvífin. Það má auðvitað segja að þessi lagasetning hafi verið eins og að slá launþega þessa lands utan undir með blautum sjóvettlingi. Og auðvitað er það ljóst að menn hefðu risið upp ef ekki hefði staðið svo á að undirstöður atvinnulífsins voru að bresta og allur almenningur gerði sér grein fyrir að nú yrði að doka við, bíða þess að jákvæðari og heilbrigðari stefna yrði tekin upp í atvinnu- og ríkisfjármálum. Það er alveg laukrétt að þeir kjarasamningar sem hér voru gerðir eiga að vera raunhæfir, þeir eiga að geta verið það. Ég minni sem fordæmi á þá kjarasamninga sem gerðir voru á árinu 1969 undir forsæti Bjarna Benediktssonar þegar náð var þjóðarsátt við þá Hannibal Valdimarsson, Björn Jónsson, Eðvarð Sigurðsson og aðila vinnumarkaðarns með atvinnumálanefndum víðs vegar um landið. Og ég minni raunar líka á að þegar Sjálfstfl. myndaði ríkisstjórn með Framsfl. 1974 og 1983 voru lögfestar ákveðnar kaupgjaldshækkanir á tilteknu tímabili, eitt eða eitt og hálft ár, til þess að halda verðlagi niðri þó svo það kostaði launaskerðingu í bili, en hugsunin á bak við lögin 1974 og 1983 var öldungis sú sama og þeir kjarasamningar sem nú var gengið að með frjálsum vilja. Við erum með öðrum orðum með þessum kjarasamningum að tala um gömlu íhaldsúrræðin sem jafnan hafa reynst best þegar að því hefur komið að nauðsynlegt er að spyrna við fótum og reisa atvinnulífið úr rústum. Ég get vel tekið undir ánægju forsrh. yfir því að atvinnuleysi í janúarmánuði varð minna en margir óttuðust. Og ég get vel skilið að hann vilji trúa því að það muni þýða að ekki komi til jafngeigvænlegs atvinnuleysis og menn þóttust sjá fyrir. Á hinn bóginn hygg ég að enn sé of snemmt að spá um það hvernig fer með sumarvinnu skólabarna og ég óttast satt að segja að við getum staðið frammi fyrir meira atvinnuleysi hjá því unga fólki en verið hefur nema álfyrirtækið Alumax sé tilbúið að gefa viljayfirlýsingar sem muni gera okkur kleift að hraða virkjunarframkvæmdum. Ráðherrum er gjarnt að þakka sér eitt og annað. Þannig var það t.d. broslegt á fundi sem ég átti með unglingum í Verkmenntaskólanum á Akureyri í gær þegar kunnur leikstjóri sem var fulltrúi Alþfl. fór að draga það sérstaklega fram að hæstv. iðnrh. hefði haft þau áhrif á stjórnendur hins mikla auðhrings að e.t.v. væri betra að skoða Eyjafjörð fyrst áður en ákvörðun yrði tekin um endanlegt staðarval. Nú veit ég að iðnrh. er vaskur maður og gjarn að skipta sér af, en ég er á hinn bóginn ekki viss um að hann hafi haft mikið að segja í því efni. Ég verð að segja í sambandi við atvinnumálin og í sambandi við þá atvinnumálanefnd sem skipuð var, hygg ég á sl. hausti, að ég held það sé rangt hjá hæstv. hagstofuráðherra að stjórnmálaflokkarnir eigi aðild að þessari atvinnumálanefnd. Ég held hún sé einvörðungu skipuð fulltrúum ríkisstjórnarinnar og svo vinnumarkaðarins. Mér er ekki kunnugt um að Sjálfstfl. eigi fulltrúa í þeirri nefnd. Ég er út af fyrir sig mjög ánægður yfir því að þessi atvinnumálanefnd skuli hafa hist tíu sinnum. Og ég var mjög ánægður yfir því líka að hæstv. iðnrh. hefur af og til gefið yfirlýsingar um að búið sé að skila áliti og gera margvíslegar samþykktir í sambandi við skipasmíðaiðnaðinn. En þó er það nú svo að á fundinum í Verkmenntaskólanum á Akureyri í gær spurðu unglingarnir mjög um atvinnumálin og þar var ég m.a. spurður hvernig á því stæði að ekki hefðu fengist lánveitingar til þess að Meleyri gæti samið við Slippstöðina um að ljúka því raðsmíðaskipi sem hefur verið í byggingu. Og ég varð að segja börnunum eins og satt var að fyrir jólin hefðu ráðherrarnir verið mjög líklegir. Ég varð að segja þeim að í byrjun þessa árs hefði blaðafulltrúi fjmrh. sagt í viðtali við Dag að þann hinn sama dag, ja, það var kannski 1. febr. eftir á að hyggja sem það viðtal var, það er ekki aðalatriðið, að þann hinn sama dag mundi ríkisstjórnin hittast til að taka ákvörðun um það hvort Ríkisábyrgðasjóður mundi taka ábyrgð á láni til að ljúka þessari smíði. Einni viku síðar var haft eftir hæstv. forsrh. að óskiljanlegt væri að Fiskveiðasjóður skyldi hafa fellt það að veita lán til að ljúka smíði skipsins. Í Fiskveiðasjóði féllu atkvæði svo að sex voru á móti en einn með og þá sagði hæstv. forsrh. að það gengi auðvitað ekki að Kristján Ragnarsson réði einn yfir þessum sjóði. Allir skildu hæstv. forsrh. svo að hann ætlaði að grípa í taumana. Þetta olli því að ég tók málið upp hér utan dagskrár. Þá vantaði auðvitað fjmrh. sem blaðafulltrúinn talaði fyrir. Forsrh. var ekki viðstaddur en það var iðnrh. Og þá kom iðnrh. upp með þær upplýsingar að það væri sök Byggðastofnunar að ekki skyldi hafa fengist nægilegt lánsfé til þessarar smíði. Byggðastofnun afgreiddi málið með þeim hætti að veittar yrðu 140 millj. kr. til smíðinnar sem yrði jafnhliða á 1. og 2. veðrétti. Ég hefði að vísu lagt til að Byggðastofnun færi á 2. veðrétt. Það er ekki kjarni þessa máls. Hitt er kjarni málsins að hæstv. iðnrh. sagði að búið hefði verið að ganga frá því að bilið yrði brúað, þessar 140 millj. sem upp á vantaði ef Byggðasjóður færi á 2. veðrétt. Nú er það auðvitað mikið íhugunarefni ef svo var og ef ríkisstjórnin vildi á annað borð leysa þetta sérstaka málefni hvers vegna einstakir ráðherrar gengu þá ekki í það að tala við sína menn í stjórn Byggðastofnunar, ef þeir vildu að málið næði fram að ganga og ef þeir voru búnir að útvega fé til smíðinnar annars staðar. En þess varð ekki vart. Nú geri ég mér að vísu vonir um að þeir aðilar sem þarna eiga í hlut, Meleyri og Slippstöðin, muni geta fengið lausn á þessu máli án þess að stjórnvöld komi nálægt og það yrði auðvitað besta lausnin. En ekki er við góðu að búast og ekki er hægt að vænta þess að atvinnuleysi minnki í landinu þegar framkvæmd af þessu tagi dregst svo vikum og mánuðum skiptir án þess að einstakir ráðherrar fáist til þess að tala hreint út um hlutina. Það er verulegt atvinnuleysi á Akureyri. Eftir síðustu tölum sem ég hef séð er atvinnuleysi hvergi meira á landinu og hluti þessara manna höfðu áður unnið í Slippstöðinni á Akureyri. Ég vil taka annað dæmi. Stjórn Byggðastofnunar hefur tvívegis samþykkt einróma á fundi sínum að erfiðleikarnir á Þórshöfn séu svo miklir að engin von sé til þess að Byggðastofnun geti ein mætt þeim með þeim hætti að Stakfellið verði kyrrt í byggðarlaginu og hægt verði að koma þeim fótum undir atvinnulífið þar sem dugi til þess að fólk fái aftur trú á staðnum og trú á því að atvinnulífið komist í fyrri skorður. Þó svo að hæstv. forsrh. sé þetta kunnugt höfum við, sem eigum sæti í stjórn Byggðastofnunar, ekki fengið neina vísbendingu frá honum um að hann muni beita sér fyrir því, t.d. nú við þau fjáraukalög sem fram eiga að koma, að Byggðastofnun fái sérstaka fjárveitingu til að mæta þessu máli, enda er sannleikurinn sá að Atvinnutryggingarsjóður útflutningsgreina og Hlutabréfasjóður hafa þau verkefni fyrst og fremst að hlaupa undir bagga þegar illa gengur hjá þeim fyrirtækjum sem eru möndull atvinnulífs á viðkomandi stað. Og hvað getur verið meiri möndull atvinnulífs á stað eins og Þórshöfn en þegar horft er framan í það að kaupfélagið verði kannski gjaldþrota, að togarinn verði seldur burt af staðnum og frystihúsið á staðnum sitji uppi með lítið hráefni? Þó svo að á þessum stað séu sterkir einstaklingar, þá er óvíst að það dugi til að mannlíf þar haldist í réttum skorðum. Löng og þreytandi umræða af þessu tagi í litlum byggðarlögum veldur því að fólk fer að hugsa til brottferðar. Fyrir þessu höfum við langa reynslu og þess vegna er hálfbroslegt þegar ráðherrar koma hér í stól og eru að hrósa sér af því að hafa skipað einhverjar sérstakar atvinnumálanefndir. Spurning hvort hugur fylgir þar máli. Ég var um daginn, ásamt öðrum þingmönnum Norðurl. e., staddur á Kópaskeri á mjög fróðlegum fundi sem þar var haldinn. Á þeim fundi tóku tveir ráðherrar til máls en ég held samt sem áður að íbúar staðarins hafi verið litlu nær. Og ég get bætt því við að ég hef hér fyrir framan mig samþykkt sem útgerðarmenn á Húsavík sendu bæjarstjórn Húsavíkur hinn 28. jan. sl. og ég fullyrði að hæstv. forsrh. hefur í sínum höndum. Þessi ályktun er þannig, með leyfi hæstv. forseta: ,,Fundur bátaútgerðarmanna á Húsavík haldinn 22. jan. 1990 vill vekja athygli bæjaryfirvalda á Húsavík á þeirri þróun og þeim geigvænlega rekstrarvanda sem bátaútgerð á Húsavík, eins og víða annars staðar á landinu, á nú við að etja. Flest útgerðarfyrirtæki á staðnum eru nú þegar komin á vonarvöl og ekkert blasir við annað en rekstrarstöðvun og sala á bátum úr bænum ef ekkert verður að gert þegar í stað. Ef slíkt gerist er ljóst að mikill hluti af þeim aflakvóta sem hér er til staðar flyst úr bænum og grundvelli búsetu margra fjölskyldna hér í bæ er stefnt í voða. Síðustu ár hefur afkoma bátaflotans farið mjög versnandi og benda nýjustu tölur nú til þess að afkoma síðasta árs sé neikvæð um 20--30%. Mestu munar hér um hinn mjög svo háa fjármagnskostnað og stórhækkað verð olíu auk annarra rekstrarliða sem hafa hækkað margfalt á móti tekjuliðum sem hafa raunar dregist saman vegna síminnkandi aflaheimilda. Fundurinn skorar á bæjaryfirvöld að taka þessi mál þegar í stað til alvarlegrar skoðunar og beita öllum sínum áhrifum til að aðstoða bátaútgerð á staðnum við að komast út úr þessum vanda jafnframt því sem fundurinn varar við öllum hugmyndum í þá átt að auka álögur sveitarfélagsins á hendur útgerðinni við þessar aðstæður.`` Undir þetta skrifa níu útgerðarmenn, allir útgerðarmenn á staðnum. Þetta var 22. jan. Ég hygg ég fari rétt með það að síðan hafi einn bátur verið seldur frá Húsavík. Ég veit ekki annað en um það hafi tekist samningar. Að hluta til eru erfiðleikar bátaútgerðarinnar auðvitað sprottnir af því hversu misjafnt fiskverð er hér á landi. Því er alls ekki að leyna að þeir bátar sem hafa lagt upp hjá ýmsum vinnslustöðvum á Norðausturlandi hafa verið í lægri eða lægsta kantinum á fiskverðinu sem auðvitað hefur nú hefnt sín í verri rekstrarafkomu hjá þessum bátum. Þegar við hugsum um þetta atriði minnumst við þess, hæstv. forsrh., að þegar gengið var frá fiskverði fyrir einu ári tók fiskvinnslan á sig nokkra hækkun fiskverðs gegn því að ríkisstjórnin beitti sér fyrir fiskmiðlun hér á landi. Ég hef hér í höndum bréf sem send voru hæstv. utanrrh. Ég er hér með eitt bréf sem sent var 14. mars 1989 og snertir þetta mál. Ég er hér með annað bréf sem var sent 12. júlí og varðar þetta sama mál og loks er ég með bréf sem er dags. hinn 6. apríl á sl. ári og því bréfi hefur heldur ekki verið svarað. Engu af þessum þrem bréfum hefur verið svarað. Öll varða þessi bréf fyrirheit ríkisstjórnarinnar um að koma til móts við aðila fiskvinnslu og útgerðar til að koma á fót aflamiðlun hér á landi. En auðvitað vitum við að fiskvinnslan getur tekið á sig nokkra fiskverðshækkun ef hægt er að tryggja henni öruggari aðgang að hráefni. Þeir sem hafa séð reikninga fiskvinnslufyrirtækja vita að stöðugleiki í hráefnisöflun er einhver þýðingarmesti þátturinn í því að koma rekstri fiskvinnslufyrirtækis á heilbrigðan grundvöll. Í sambandi við fiskverðsákvörðun að þessu sinni. Þegar samkomulag hafði tekist í grófum dráttum um það hvernig staðið yrði að fiskverðsákvörðun bregður svo við að einstakir ráðherrar eru með, ég vil segja mjög ósvífnar glósur, nafngreina jafnvel einstaka menn, reyna að koma á þá höggi til þess að afsaka getuleysi sjálfra sín í sambandi við meðferð þessara mála. Það er t.d. eitt atriði sem mjög hefur komið illu til leiðar, vil ég segja, og það er sú mikla leynd og sú mikla þoka sem hefur verið í sambandi við afgreiðslu utanrrn. á útflutningsheimildum á fiski. Ég verð því að segja að það yrði mikið fagnaðarefni ef ríkisstjórnin hefur nú fallist á að láta þessi mál algerlega í hendur hagsmunaaðila, launþega og atvinnurekenda, því að þá er við því að búast að hægt verði að ná verulegum árangri. Ég skal ekki segja að það takist á fyrsta degi, en auðvitað munu þessir aðilar, hvort sem við tölum um útgerðarmenn eða sjómenn, fiskverkendur eða verkamenn eða verkakonur, reyna að koma þessu máli í svo gott horf að við getum nýtt ferskfiskmarkað erlendis þannig að við fáum hámarksverð á hverjum tíma fyrir útflutta afurð án þess að sá fiskur verði tekinn til frekari vinnslu erlendis og um leið styrkt hráefnisöflun hér á landi. Nefnd af því tagi getur ekki starfað undir hrópyrðum. Og nefnd af því tagi getur ekki starfað ef atkvæðagreiðslur eiga að verða um sérhvert mál. Þess vegna vil ég segja að upphrópanir formanns Verkamannasambands Íslands hafa satt að segja verið mjög undarlegar, svo að ekki sé meira sagt. Maður hefði getað látið sér detta í hug að formaðurinn hefði gleymt neftóbaksdósunum heima eða þá að hann sé eitthvað eftir sig eftir að hafa rifjað upp samskipti sín við Ceausescu, fyrrum leiðtoga Rúmeníu, sem formaður Verkamannasambandsins átti að gistivini. Ég vil líka segja, hæstv. forsrh., að það bréf sem nú er skrifað og er sem fskj. með þessu frv. er dags. hinn 1. febr. 1990. Það er sent Alþýðusambandi Íslands, Vinnuveitendasambandi Íslands og Vinnumálasambandi samvinnufélaga og er áferðarfallegt. En spurningin er, hvaða alvara er á bak við það? Ég vil, herra forseti, taka lítið dæmi. 10. liður hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Skattlagning fyrirtækja. Ríkisstjórnin áréttar fyrri yfirlýsingar um að unnið verði að því að samræma skattlagningu á fyrirtæki því sem gerist í samkeppnislöndunum.`` Ef við förum aftur til maímánaðar á sl. ári, þá skrifaði hæstv. forsrh. bréf þar sem þessi sami punktur var, en það var eitt öðruvísi þá en nú. Þá var því heitið að samráð yrði haft við hagsmunasamtök atvinnurekenda, við vinnuveitendur um þessa samræmingu skattlagningar á fyrirtæki, en nú er því sleppt. Og af hverju er því sleppt, hæstv. forsrh.? Því er sleppt vegna þess að hæstv. fjmrh. hefur lýst því yfir hvað eftir annað hér í þinginu að aldrei hafi staðið til að standa við þau orð forsrh. að unnið yrði að þessu máli í samráði við vinnuveitendur. Þetta er yfirlýsing sem hæstv. fjmrh. Ólafur Ragnar Grímsson hefur hvað eftir annað gefið hér í þinginu. Nú langar mig að spyrja hæstv. forsrh. sem sagði hér áðan að hann vildi ekki skjóta sér undan: Hvenær hyggur hæstv. forsrh. þetta koma til framkvæmda, að skattlagning á fyrirtækjum hér á landi verði samræmd því sem gerist í nágrannalöndum? Gerir hæstv. forsrh. ráð fyrir því að það geti orðið það snemma að skattlagning vegna ársins 1990 falli undir slíka löggjöf? Með öðrum orðum að frv. verði lagt fram á þessu þingi og við getum afgreitt það fyrir vorið. Ríkisstjórnin er þegar búin að hafa tíu mánuði til að vinna að þessu verkefni, tíu mánuði. Hæstv. iðnrh. lýsti því yfir fyrir nokkrum mánuðum að það hafi gengið vel. En hæstv. fjmrh. hefur aldrei gefið neitt slíkt í skyn. Hann hefur sagt að ekki verði litið á þetta fyrr en með vorinu. Hann hefur aldrei gefið undir fótinn með það að nein skattalög í þessa veru yrðu samþykkt meðan hann er fjmrh. Og nú spyr ég hæstv. forsrh.: Hvenær ætlar hann að standa við þetta? Þorir hann að gefa yfirlýsingu um það? Treystir hann sér til að segja nú á þessari stundu: Ég skal kannski beita mér fyrir slíkri löggjöf en hún kemur þá ekki til framkvæmda fyrr en ég er hættur að vera forsrh., fyrr en þessi ríkisstjórn er farin? Eða þorir hann að segja: Ef ég verð forsrh. að ári skuluð þið sjá það, sem nú gagnrýnið mig fyrir að standa ekki við orð mín, að hin nýja löggjöf verði gengin í gildi og að fyrirtækin muni þegar á næsta ári njóta þess að vilji minn stendur til þess að skattlagning fyrirtækja hér á landi verði hliðstæð því sem gerist í nágrannalöndunum? Það vekur athygli mína að í bréfi því sem hæstv. forsrh. skrifar aðilum vinnumarkaðarins er ekki minnst einu einasta orði á Byggingarsjóð ríkisins. Ég held að nauðsynlegt sé að rifja upp nokkur atriði úr sögunni til að reyna að gera sér grein fyrir því hvernig fjármál þess sjóðs eru nú. Þegar hv. þm. Alexander Stefánsson fór með húsnæðismál var lagt fram frv. til laga um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun. Ég man ekki hvort það var í marsmánuði 1986, 442. mál og í grg. með því frv. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Sé gert ráð fyrir að um helmingi af þeim lánveitingum, sem reiknað er með hér á undan til þeirra sem eiga íbúð fyrir, verði frestað um eitt ár yrði fjárþörf Byggingarsjóðs ríkisins til lána vegna nýrra og notaðra íbúða um 3,5 milljarðar kr. á árinu 1987. Framlag ríkissjóðs mætti á þessum forsendum ekki vera lægra en 1 milljarður kr. Lögbundið lágmarksframlag ríkissjóðs miðað við samþykktar útlánaáætlanir á árinu 1986 eru 940 millj. kr. Á hinn bóginn mun ríkissjóður verja á þessu ári 1,1 milljarði til sjóðsins auk 200 millj. kr. til lána til þeirra sem eiga í sérstökum greiðsluerfiðleikum. Hafa verður í huga að framlag ríkissjóðs umfram hið lögbundna lágmark byggist á sérstakri fjáröflun sem fellur niður í lok þessa árs. Þessu til viðbótar ver ríkissjóður 300 millj. kr. til Byggingarsjóðs verkamanna þannig að samtals nema framlög ríkissjóðs til byggingarsjóðanna beggja 1,6 milljörðum kr. á þessu ári. Vegna mikillar aukningar ráðstöfunarfjár lífeyrissjóða næstu árin á ekki að skapast hætta á sífellt vaxandi biðröð þótt lánum sé frestað í upphafi. Heppilegt virðist að útjöfnunar lánsfjáreftirspurnarinnar gæti fyrst og fremst á árinu 1987 en eftir það ætti ekki að taka nema 2--3 ár að ná jafnvægi. Er þá miðað við lánsfjárhæðir samkvæmt frv. þessu, ofangreindar tölur um fjölda lána og að framlag ríkissjóðs verði ekki lægra en 1 milljarður á ári. Þörfin fyrir framlag ríkissjóðs ræðst þegar fram í sækir ekki einungis af lánsfjáreftirspurn heldur ekki síður af vaxtaniðurgreiðslunni. Hún er svo aftur háð vaxtamuninum á teknum lánum og veittum og muninum á endurgreiðslutíma lánanna. Verði hér um verulegan mun að ræða í vöxtum og tíma og vaxtaniðurgreiðslan því mikil kallar það sem fyrr segir á vaxandi framlag ríkissjóðs. Á hinn bóginn er einnig ljóst að framlag ríkissjóðs ræður miklu um eiginfjárstöðu Byggingarsjóðs ríkisins. Því er óhjákvæmilegt að ákvarðanir um framlög ríkissjóðs á fjárlögum til Byggingarsjóðs ríkisins ár hvert verði teknar með hliðsjón af hvoru tveggju, útlánaþörf sjóðsins á árinu og eiginfjárstöðu sjóðsins.`` Svo mörg voru þau orð. Okkur hefur gengið illa að standa við það að viðunandi framlag úr ríkissjóði kæmi til Byggingarsjóðs ríkisins. Ég vil minna á það að þegar Þorsteinn Pálsson var forsrh. var svo ákveðið í fjárlögum að á árinu --- ég verð nú að biðja afsökunar á því að ég hef ekki þær tölur með mér, en það kemur ekki að sök í þessu samhengi. Á árinu 1989, það er best að fara einu ári lengra, var ekki talið fært að Byggingarsjóður ríkisins fengi nema 1 milljarð 50 millj. kr. á fjárlögum. Sú fjárhæð var síðan skorin niður í 550 millj. kr. og nú er svo komið að til Byggingarsjóðs ríkisins renna einungis 150 millj. kr. Það er með öðrum orðum vísvitandi, með opin augun verið að brjóta niður eiginfjárstöðu Byggingarsjóðs ríkisins með þeim rökum væntanlega að ríkissjóður hafi ekki efni á því að mæta þeim skuldbindingum sem hann hefur þar tekið á sig. En um leið og þessi ákvörðun er tekin hefur verið ákveðið að veita æ meiri straumi húsnæðislána í gegnum Byggingarsjóð verkamanna þar sem lánin eru mun hærri og niðurgreiðslan á lánunum þeim mun meiri sem vextir í Byggingarsjóði ríkisins eru 3,5% en vextir í Byggingarsjóði verkamanna 1%. Og nú er munurinn orðinn sá að Byggingarsjóður verkamanna sem fékk 300 millj. kr. úr ríkissjóði á árinu 1986 fær nær tvöfalda þá upphæð í krónutölu eða 500 millj. en á hinn bóginn fær Byggingarsjóður ríkisins einungis 150 millj. á móti 1,1 milljarði á árinu 1986. Og ekki nóg með þetta heldur hefur það heyrst, ekki veit ég hvort það er satt, að ríkisstjórnin hugsi sér að skera enn niður þessar greiðslur til Byggingarsjóðs ríkisins. Ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt við þessa umræðu nú að hæstv. forsrh. geri deildinni grein fyrir því hvort hann hafi í hyggju að leggja Byggingarsjóð ríkisins niður eða hvort hann með öðrum hætti hyggst draga svo úr lánveitingum úr Byggingarsjóði ríkisins að það fólk sem þar á nú umsókn inni geti undir engum kringumstæðum vænst þess að fá þá lánsfyrirgreiðslu sem það hefur vænt og talið sig geta treyst á. Ég held að hitt sé algerlega ófullnægjandi að ætla að reyna að skjóta sér á bak við orðið verkamaður í heiti sjóðsins Byggingarsjóður verkamanna því við vitum vel að víða úti um land hefur fólk orðið að fara í félagslegar íbúðir vegna þess að staðið hefur á því að Byggingarsjóður ríkisins hafi getað veitt þá lánsfyrirgreiðslu nógu fljótt sem fólk hefur viljað geta treyst á og hefur þóst geta treyst á. Með þessu háttalagi er hæstv. forsrh. auðvitað að binda þunga bagga á framtíðina. Hann er að segja við það unga fólk sem nú er að vaxa úr grasi að það verði að taka á sig þessa miklu pinkla sem fram undan eru. Það er þess vegna kannski eðlilegt að forsrh. segi í fjölmiðlum að það sé meira beinskorið núna í ríkisfjármálum en verið hafi nokkru sinni fyrr. En hvar er beinskorið? Það er beinskorið í Byggingarsjóði ríkisins. Það er beinskorið hjá Lífeyrissjóði opinberra starfsmanna og það er víðar á öðrum stöðum þar sem beinskorið er þegar hægt er að ávísa sköttunum á það fólk sem nú er að vaxa úr grasi. Hæstv. forsrh. gerir sér grein fyrir að hann verður ekki langlífur úr þessu í sínu embætti. Á hinu á ég ekki von, sem hann sagði hér áðan, að hann muni þá taka á sig ábyrgðina af því hversu illa hefur tiltekist. En ég skrifaði það niður eftir honum að hann segist aldrei hafa leikið tveim skjöldum í sambandi við pólitíska ábyrgð. Hann segist ekki hafa leikið tveim skjöldum þegar hann talaði um að Róm brynni. Hann segist ekki hafa leikið tveim skjöldum þegar hann sagðist hafa verið uppi í fílabeinsturninum og hann segist ekki hafa leikið tveim skjöldum yfir höfuð að tala allan þann vetur, 1987--1988 og fram á haust 1988. Ég ætla ekki að fara nánar út í þá sálma. Það er spaugilegt að eiga þessi ummæli í þingtíðindum og er auðvitað sjálfgert að setja smáblýantsstrik við þegar þingtíðindin koma út. Maður verður þá fljótur að finna þetta gullkorn sem hraut þarna af vörum hæstv. forsrh. sem gaf sér þá einkunn að hann hefði aldrei leikið tveim skjöldum. Ég geri, herra forseti, kannski ekki kröfu til þess að hæstv. forsrh. svari öllum þeim athugasemdum sem ég hef hér komið með, en ég tel óhjákvæmilegt að fá a.m.k. um það upplýsingar hvort umræður hafa verið í gangi milli ríkisstjórnarinnar og Verkamannasambandsins eða þá ríkisstjórnarinnar og Alþýðusambands Íslands um að lögfesta þá samninga sem nú eru í gildi. Ég deili áhyggjum með hv. 6. þm. Vesturl. um það að hæstv. fjmrh. skýri ekki rétt og satt frá því hvernig rétt sé að túlka þá kjarasamninga sem gerðir voru við Bandalag háskólamanna á sl. ári. Það er óhjákvæmilegt líka að rifja upp að öll sú samningsgerð sem þá fór fram, fyrir einu ári, var samkvæmt uppskrift og að frumkvæði ríkisstjórnarinnar. Það er auðvitað hálfspaugilegt þegar þeir sömu ráðherrar og komu þeirri verðbólguöldu af stað eru nú að tala um að þeir hafi átt einhvern sérstaklega góðan þátt í lausn kjaramálanna. Við höfum nú fengið vitneskju um það í þinginu að búast megi við því að á morgun verði lagt fram, ef ekki er búið að því, frv. frá hæstv. fjmrh. um að fresta því um einn mánuð að bifreiðagjald gjaldfalli. Ástæðan fyrir því að ríkisstjórnin vill nú fresta greiðsludeginum um einn mánuð er sú að ríkisstjórnin ætlar að þyngja þessar skattaálögur. Á sama tíma og hæstv. forsrh. var að hrósa sér af því áðan að hann hafi gengið á vit verkfræðinga og beðið þá að taka til baka launahækkun sem þeir voru búnir að semja um, stendur hann að því nú í dag að taka ákvörðun um það að flutt verði stjórnarfrv. á morgun um að fresta greiðsludegi bifreiðagjalds um einn mánuð til að hægt verði að auka álögur á fólkið í landinu. Það er með þessum hætti sem ríkisstjórnin ætlar að ganga á undan, auka álögurnar, sitja ein við það borð að hún megi leggja á þennan skattinn, hún megi leggja á hinn skattinn. Þeir eiga þetta ráðherrarnir allt saman á blaði hjá sér, þessa ótrúlega mörgu möguleika sem þeir hafa fundið upp til að þyngja skattheimtuna í landinu. Okkur tókst hér í deildinni að brjóta á bak aftur tilraunir þeirra til að hækka raforkuverðið um 30% nú á haustmánuðum. Nú eigum við hér í deildinni eftir að kljást um það í næsta mánuði hvort hitt gengur fram, að bifreiðagjaldið verði lagt á. Það á eftir að koma í ljós. En þessi umræða er haldin í skugga þess forsrh. sem þurfti að fjölga stuðningsmönnum sínum á Alþingi á þessu þingi þegar hann stóð frammi fyrir því að hann yrði að öðrum kosti að segja af sér, þess hæstv. forsrh. sem talar um að fólkið í landinu eigi að spara og ganga hart að sér. Ráðherrarnir voru níu og ekki hefur sést að afköstin hafi neitt aukist þó nú séu þeir ellefu. Það hefur lítið borið á því. Og hæstv. forsrh. var búinn að semja við Borgfl. um að bæta tveim ráðherrum við. En hann fór ekki þá leiðina að fækka ráðherrum hjá öðrum flokkum eða hjá sjálfum sér. Hann fór hina leiðina, að fjölga ráðherrunum. Einungis kostnaðurinn við nýja stjórnarhattinn er 23 millj. Hvað ætli kostnaðurinn við ráðherradóm hins ráðherra Borgfl. sé? Getum við komið okkur saman um 10 millj. eða 15? Hvað skyldi þessi samningsgerð hæstv. forsrh. á sl. hausti, þegar allt kemur til alls, hafa kostað þjóðina? Skyldu nýju ráðherrarnir hafa kostað þjóðina meira en sá dráttur sem orðið hefur á því að ganga frá lánamálum vegna raðsmíði Slippstöðvarinnar hefur kostað það fyrirtæki? Ég get haldið svona áfram og tekið fleiri fyrirtæki hringinn í kringum landið. Við höfum auðvitað áhyggjur af því, þingmenn utan af landi, hvernig þar er komið og auðvitað hafa þingmenn Reykjavíkur og Reykjaness áhyggjur af því hvernig hér er komið. Þjóðin sjálf sættir sig þess vegna við að launakjörin batna ekki að sinni eða meðan þessi stjórn hneppir okkur í fjötra, menn sem eru að reyna að sameina vinstri blokkina í einn flokk og hafa ekki meiri smekk en svo að þeir taka kommúnistana með eftir allt það sem gengið hefur á í málefnum Austur-Evrópu upp á síðkastið.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegur forseti. Áður en ég hef mál mitt verð ég að leiðrétta eitt atriði sem fram kom í máli hv. 2. þm. Norðurl. e. Ég hygg að það hafi verið hv. 3. þm. Vestf. sem minntist á túlkun kjarasamninga BHMR því að ég minntist örugglega ekki á þá í máli mínu hér fyrr í dag. Ég vildi aðeins þakka hæstv. ráðherrum fyrir þær tilraunir sem þeir gerðu til að svara þeim fyrirspurnum sem ég bar fyrir þá fyrr í dag. Reyndar sást hæstv. fjmrh. yfir a.m.k. tvær spurninga minna. Hann tjáði mér hins vegar að hann þyrfti nauðsynlega að hverfa af þessum fundi og geri ég ekki við það athugasemdir. Hann tjáði mér jafnframt hér í hliðarherbergi að nú væru til umræðu innan hæstv. ríkisstjórnar tillögur um að setja annað skattþrep og fyrirhugað væri að leggja fram tillögur þar um í haust. Vil ég fagna því þar sem þetta hefur verið eitt af stefnuatriðum okkar í Kvennalistanum, að koma á sérstöku þrepi fyrir hátekjufólk sem er frekar aflögufært en þeir sem lægri launin hafa. Þetta er ein mikilvæg leið til tekjujöfnunar. Eftir stendur reyndar spurning mín til hæstv. fjmrh. um það hvernig til hefur tekist með að lækka verð á matvælum síðan lög um virðisaukaskatt tóku gildi en ég reikna með að við gætum átt um það umræður síðar. Þá vil ég víkja aðeins að þeim svörum sem hæstv. forsrh. gaf. Ég varð hvorki vör við eldmóð né hugsjónaólgu í þá áttina að reyna að jafna launamismuninn í landinu heldur kom hann með klassískt svar um það að ríkið sæi ekki um samninga á hinum almenna vinnumarkaði. Ég vil hins vegar benda á það fordæmi sem ríkið getur gefið með því að ganga á undan með því að jafna launin milli hópa og milli kynja. Ég vil einnig benda á að í könnun BHM sem gerð var í vetur kom fram að meira launajafnrétti er hjá einkafyrirtækjum en opinberum. Í þeirri könnun kemur fram að hjá sveitarfélögum t.d. eru heildarlaun kvenna einungis rúm 60% af heildarlaunum karlmanna og jafnframt kemur fram að algengara er að karlmenn fái bónusgreiðslur af einhverju tagi eða fasta ómælda yfirvinnu, sem virðist vera orðið fast hugtak í umræðunni um launamál, en hlutfallslega fleiri konur fá yfirvinnu greidda samkvæmt tímamælingu. Þetta þýðir auðvitað ekkert annað en það að væntanlega séu karlmenn oftar yfirborgaðir. Ég vil ítreka að ríkið, hið opinbera, getur gengið á undan með góðu fordæmi og reynt að laga þessi mál í sínum stofnunum. Hæstv. forsrh. minntist einnig á að hæstv. félmrh. hefði farið fram á 15 millj. kr. fjárveitingu til að hefja það átak í atvinnumálum kvenna úti á landsbyggðinni sem ég held að allir hljóti að telja nauðsynlegt. Þetta virðist mér ekki há fjárhæð og ég fór að velta fyrir mér hvað skyldi kosta í beinhörðum peningum að hafa allar þær konur atvinnulausar sem nú eru atvinnulausar svo að ekki sé talað um ýmis önnur atriði sem ekki er hægt að meta til fjár í þeim efnum. Ég vildi aðeins koma þessum athugasemdum mínum að. Reyndar var sagt hér að þær nefndir sem starfa á vegum hæstv. ríkisstjórnar séu að störfum og það er auðvitað von mín að fyrstu hugmyndir þeirra fari að birtast sem allra fyrst. Það kom reyndar fram í máli forsrh. að gert er ráð fyrir skýrslu næsta haust frá þeirri nefnd sem hann skipaði. Við höfum ekki tíma til að bíða miklu lengur. Það þarf sérstaklega að taka á atvinnumálum úti á landsbyggðinni.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Herra forseti. Hv. 2. þm. Norðurl. e. bað um svar við einni spurningu. Hann vildi fá að vita hvort ríkisstjórnin ráðgerði að lögfesta þá samninga sem nýlega hafa verið gerðir. Svo er alls ekki og hefur engin áætlun um það verið gerð og engar viðræður farið fram á milli aðila vinnumarkaðarins og ríkisvaldsins um það.