Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þess gerist varla þörf að hafa langt mál til að kynna þetta frv. Það er flutt af sjútvn. Ed. að beiðni hæstv. sjútvmrh., en honum hafði aftur borizt beiðni um flutning þess frá sjö manna nefnd þeirri, sem skipuð var af rn. hinn 2. ágúst s. l. til að gera till. um framtíðarskipulag á sölu verkaðrar síldar til útlanda. Nefndin hefur að sjálfsögðu orðið við beiðni hæstv. ráðh. um að flytja frv., en í því er ekki falin nein skuldbinding af einstakra nm. hálfu um að fylgja því í einstökum atriðum. Frv. gerir ráð fyrir þrennum breyt. frá núverandi löggjöf. Hin fyrsta mun í raun og veru mega teljast aðalatriði frv. og gerir ráð fyrir að fjölga nm. um einn. Verði hann skipaður eftir tilnefningu Félags síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi og Félags síldarsaltenda á Suðvesturlandi sameiginlega. Það er kunnugt, að þessir aðilar, síldarsaltendur, hafa mjög óskað eftir auknum áhrifum á störf síldarútvegsnefndar, og þarna er verið að reyna að verða við þeirra beiðni. Þá er það og nýtt í frv., að gert er ráð fyrir, að atkvæði formanns ráði úrslitum ef atkvæði eru jöfn í nefndinni. Og loks er þriðja atriðið. Þar segir um aðsetur nefndarinnar, að hún skuli hafa skrifstofur í Reykjavík, Siglufirði og á Austurlandi, en gildandi ákvæði um það atriði er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Nefndin skal hafa aðsetur sitt á Siglufirði á síldarvertíð norðanlands og nm. eða varamenn þeirra dvelja þar þann tíma, eftir því sem nefndin sjálf ákveður. Á síldarvertíð sunnanlands skal nefndin með sama hætti hafa aðsetur í Reykjavík.“ Það er kunnara en frá þurfi að segja, að þetta mál um aðsetur síldarútvegsnefndar hefur orðið töluvert hitamál, ekki aðeins á Siglufirði, heldur og hlýjað mönnum hér í þingsölunum; hefur verið flutt um þetta af nokkrum hv. dm. sjálfstætt frv., þar sem gert er ráð fyrir annarri lausn þessa atriðis en í frv., sem hér liggur fyrir. Vildi ég mega beina því til hv. flm. þess frv., að þeir taki til athugunar, hvort ekki mundi hentast að flytja meginatriðin úr efni þess frv. sem brtt. við þetta frv. við 2. umr. málsins. Ég fer ekki fram á þetta af því, að ég vilji á neinn hátt gera þeirra till. lægra undir höfði, en hins vegar tekur frv. það, sem hér liggur fyrir, til fleiri atriða og mundi það því væntanlega vera „vinnuhagræðing“, sem svo mjög er í tísku nú, að afgreiða öll þau atriði, sem fram eru lögð, sameiginlega. Ég hef þá þessi orð ekki fleiri að sinni, en mælist til þess, að frv. verði vísað til 2. umr. Þar sem það er flutt af sjútvn., mun, að því er mér skilst, ekki þurfa að vísa því til n.



Herra forseti. Ég vildi aðeins undirstrika það, sem reyndar kom fram í framsögu hjá hv. frsm. og rækilega er tekið fram í grg. fyrir þessu frv., að einstakir nm. í sjútvn. hafa algerlega óbundnar hendur gagnvart því frv., sem hér liggur fyrir. Og eins og hv. frsm. drap á og hv. þm. er kunnugt, hefur verið flutt hér frv. fyrir alllöngu síðan varðandi eitt af þeim atriðum, sem þetta frv., sem hér er nú lagt fram, snýst um, þ. e. a. s. hvar vera skuli heimili og aðalstöðvar síldarútvegsnefndar, en það frv. var flutt nokkru fyrir þingfrestun af fjórum þm. í þessari hv. d., og efni þess er að staðfesta það, að heimili síldarútvegsnefndar og varnarþing og aðalskrifstofa skuli vera á Siglufirði, svo sem verið hefur. En í þessu frv., sem hér er lagt fram, er gert ráð fyrir því, að nefndin hafi skrifstofur í Reykjavík, Siglufirði og á Austurlandi, en það frv. verður að sjálfsögðu að skilja með hliðsjón af því, sem fyrir liggur og vitað er um ætlan síldarútvegsnefndar í þessu efni, en hún er sú að flytja aðalskrifstofur síldarútvegsnefndar til Reykjavíkur og hefur síldarútvegsnefnd þegar hafið nokkurn undirbúning að því, m. a. með uppsögnum starfsmanna á Siglufirði. Ég tel þessa stefnu hjá síldarútvegsnefnd ranga. Ég tel enga þörf á því að flytja aðalstöðvar síldarútvegsnefndar. Þær hafa frá öndverðu verið á Siglufirði, og það er eðlilegt, að þær séu þar áfram. Það er betri aðstaða til þess nú en áður af ýmsum ástæðum að veita þjónustu í sambandi við nefndina á Siglufirði og samgöngur við Siglufjörð eru betri en áður fyrr. Það er að sjálfsögðu tilfinnanlegt fyrir ekki stærri stað en Siglufjörð, þegar flytja á burtu jafnveigamikla stofnun eins og síldarútvegsnefnd og þá skrifstofu, sem hún hefur haft á Siglufirði. Það er þess vegna mjög eðlilegt, að það rísi andúð gegn því þar á staðnum. Það hefur það líka gert og það er rakið í því frv., sem við fjórmenningarnir lögðum fram á sínum tíma, bæði ályktanir bæjarstjórnar Siglufjarðar og fjórðungsráðs Norðurlands, og þar eru til tínd þau rök, sem mæla gegn þessum flutningi. Margir hv. alþm. hafa að undanförnu talað með hátíðablæ um nauðsyn þess að efla jafnvægi í byggð landsins. Ég held, að fyrsta skilyrðið til að viðhalda jafnvægi í byggð landsins sé þó það að flytja ekki burtu þær stofnanir, sem verið hafa úti á landsbyggðinni, og hingað á fjölbýlissvæðið. Vissulega mun reyna á það í sambandi við það frv., sem hér liggur fyrir, hver alvara býr að baki slíkra yfirlýsinga hjá hv. þm. Hv. frsm. gaf okkur, flm. hins fyrra frv., það heilræði, að við skyldum flytja brtt. við þetta frv., sem hér liggur fyrir. Við erum nú reynslunni ríkari og munum taka það heilræði til greina, þar sem okkur hefur ekki gengið greiðlega að fá okkar frv. afgreitt og því komið hér undir atkv., og munum við að sjálfsögðu freista þess að bera fram brtt. við þetta frv. sama efnis og það frv., sem við bárum fram á sínum tíma, og munum með þeim hætti reyna að fá fram vilja hv. dm. í þessu efni. Um vinnuhagræðinguna, sem hann eygði í því sambandi, má sitt hvað segja. Ég býst við því, að það hefði allt eins mátt segja, að það hefði verið vinnuhagræðing að afgreiða þetta frv., sem fyrir lá, með nokkuð eðlilegum hætti og þá kannske reyna að koma að brtt. í sambandi við það um þau atriði, sem hér koma frekar til greina, en það er um skipun síldarútvegsnefndar. En ég vil lýsa því yfir, að það mun verða flutt brtt. við þetta frv., og ég vænti þess, að n., sjútvn., þótt málinu sé nú ekki beinlínis til hennar vísað, taki hana til velviljaðrar athugunar. En þetta frv., sem hér liggur fyrir, hefur ekki aðeins að geyma ákvæði um aðalstöðvar síldarútvegsnefndar, heldur hefur það einnig að geyma ákvæði um breytta skipan á síldarútvegsnefnd á þann hátt að fjölga í nefndinni um einn nefndarmann, sem á að vera fulltrúi síldarútvegsmanna á tilteknum svæðum. Ekki vil ég hafa á móti því, en um leið og farið er að fjölga í nefndinni með þessum hætti, hlýtur að vakna sú spurning, hvort önnur skipan nefndarinnar að einhverju leyti komi ekki til greina. Ég verð að segja það, að ég fyrir mitt leyti sakna þess, þegar jafnmargir fulltrúar síldarútvegsmanna eiga sæti eða er ætlað að eiga sæti í síldarútvegsnefnd eins og raun ber vitni í þessu frv., þá sakna ég þess, að fulltrúum síldarsjómanna skuli ekki vera ætlað þar sæti, og ég vil mælast til þess, að nefndin taki það atriði einnig til meðferðar í sambandi við frekari athugun á þessu máli, hvort ekki væri rétt að fjölga nefndarmönnum upp í 9 og sneiða þá kannske um leið fram hjá þeim nokkuð óvenjulega hætti, en þó ekki alveg óþekktum, að láta atkv. formanns ráða, og bæta inn fulltrúa frá samtökum síldarsjómanna. Þau samtök eru fyrir hendi, eins og kunnugt er, og það gefur auga leið, að þau hafa með margvíslegu móti hagsmuna að gæta í sambandi við störf síldarútvegsnefndar. Ég verð að segja það eins og er, að mér finnst það alveg furðulegt, þegar n. hefur fjallað um þetta mál og það er samið af n., að hún skuli ekki hafa tekið atriði eins og þetta til greina og tekið það til athugunar, hvort fulltrúar síldarsjómanna ættu ekki að fá a. m. k. einn fulltrúa í jafnfjölmenna nefnd og hér er um að tefla. Ég vil þess vegna endurtaka það, að ég vil vænta þess, að n. taki það atriði einnig mjög rækilega til athugunar, og ef ekki fæst um það efni samstaða innan nefndarinnar, vil ég a. m. k. fyrir mitt leyti áskilja mér rétt til að flytja brtt. um það efni.



Herra forseti. Þegar þetta var rætt í sjútvn., kom það fram, að við flm. mundum hafa óbundnar hendur um stuðning við frv. Ég vil strax taka það fram, að ég er á móti efni frv., eins og það liggur fyrir. Og það undrar mig mjög að kynnast því, að það skuli vera skipuð sjö manna nefnd, sem eigi að gera till. um framtíðarskipulag verkaðrar síldar til útlanda, og í þessari n. eru m.a. tveir hv. alþm. og önnur stór nöfn, og eftir margra mánaða athugun er þessi árangur það eina, sem liggur fyrir, og ekkert meira um ekki veigaminna mál en framtíðarskipulag verkaðrar saltsíldar á Íslandi. Ég varð fyrir miklum vonbrigðum, og ég hugsa, að skýringin sé til. Það eru auðvitað sundurleit sjónarmið um, hvernig eigi að standa að slíku framtíðarskipulagi eins og þarf að eiga sér stað um verkaða síld á Íslandi. Af hverju? Vegna breyttra aðstæðna við að salta síld. Það er auðvitað blindur maður, sem sér það ekki, miðað við reynslu s. l. árs og undanfarandi ára, að það verður að standa öðruvísi að því að verka síld á Íslandi en verið hefur undanfarin ár og að þetta frv. leysi það vandamál er hreint út í hött frá mínu sjónarmiði, svo ég get hreint ekki dulið það. Þess vegna er það engin lausn að samþykkja þetta, því að það er aðeins bætt einum manni inn í til að rífast lengur á fleiri fundum. Alþingi kýs 3 menn, ASÍ 1 mann, LÍÚ 1 mann, síldarsaltendafélagið fyrir norðan og austan kýs 1 og suðvesturlandsfélagið 1, samt. 7 menn kosnir í núverandi síldarútvegsnefnd. Þessi undirbúningsnefnd að frv. leggur til að bæta einum við. Ég sé engan ávinning í því út af fyrir sig, og ef á að bæta einum við, vil ég strax taka það fram, að ég teldi réttast, að hann væri fulltrúi sjómanna, eins og ég sagði á nefndarfundi, ef á að tryggja það, að þeir, sem eiga hagsmuna að gæta í þessu, fylgist með framgangi mála. Það er mikið vandaverk, sem liggur fyrir, að ná sem mestri síld í söltun fyrir þjóðarbúið, og það verður ekki leyst nema gera sér grein fyrir því, að það þarf átak og það þarf nýtt skipulag og það þarf nýja hugsun frá síldarútvegsnefnd í því efni til að ná því markmiði, sem nauðsynlegt er. Síldin mun örugglega liggja langt frá landi, því miður, það eru allar líkur, sem benda til þess, og það verður að koma fram einhver hreyfing og einhver vilji til þess að ná þeirri síld í land eða salta hana um borð í bátunum. Enn þá hef ég ekki séð eða heyrt frá síldarútvegsnefnd svo mikið sem að hún rétti upp litla putta til þess að nálgast þetta mark, sem er lífsskilyrði fyrir okkar gjaldeyristekjur, að það sé gert verulegt átak í þá áttina að tryggja það, að söltun sé stöðug og eins mikil og unnt er, og veitir ekki af, eins og ástatt er í þjóðarbúinu í dag. Ég er því gjörsamlega á móti því að breyta lögunum, nema það sé tekið inn, hvernig við getum betur mætt þeim vandamálum, sem við blasa í sambandi við síldarsöltun úti í hafi og sölu saltsíldar og meira átak sé gert til að vinna nýjan markað, ef það er mögulegt, því að það er vitað mál, að nú sækja aðrar þjóðir fram í því að salta á hafinu, og það er staðreynd, að verksmiðjan eða verkunarstöðin, sem hefur verið við ströndina, hefur færzt út á hafið að því er snertir freðfiskinn og er að byrja að gera það varðandi saltsíldina líka. Við verðum því að standa frammi fyrir því vandamáli, að ef síldin liggur jafn fjarri ströndinni eins og var á s. l. sumri, yfir 400 mílur, kannske 500–600 mílur, er óleysanlegt dæmi að koma henni að landi. Það þarf því stórt átak, og það má ekki bíða og full ástæða til þess, að síldarútvegsnefnd efni til ráðstefnu með þeim aðilum, sem hagsmuna eiga að gæta til þess að ræða þann vanda, sem við blasir. Og ef á að fara að bæta einum manni í þetta og gera ekkert annað, sé ég engan ávinning að því - bókstaflega engan ávinning. Það er mín persónulega skoðun, og ég get ekki dulið hana strax. Hitt er svo sjálfsagt, að það verður að ræða þau vandamál, sem fyrir liggja og reyna að finna lausn á þeim, eins og eðlilegt er, og ef nauðsyn er að bæta við fulltrúa, þannig að saltendur sem slíkir hafi aukin áhrif innan nefndarinnar, getur það verið sjónarmið út af fyrir sig. En þá er ekkert óeðlilegt, þó fulltrúi frá Samtökum síldarsjómanna komi um leið inn, þannig að þeir verði 9. Svo verð ég að segja það persónulega, að ég tel það mjög hæpið, að atkvæði eins manns ráði úrslitum í svo þýðingarmiklu máli sem þetta er, að það eigi ekki að vera öruggur meiri hl. fyrir hendi, því að hér er oft um ákvarðanir að ræða, sem skipta viðkomandi aðila mörgum tugum millj., og tel ég það mikið álag á einn mann að fá honum slíkt vald.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér er til umr., er samið eftir að átt hafa sér stað langar viðræður milli opinberra aðila og þeirra, sem hafa með höndum að salta síld í þessu landi. Þeir, sem þekkja eitthvað til þessara mála frá fyrri árum, vita, að í dag er gjörbreytt viðhorf um framkvæmd þessara mála frá því, sem áður var. Áður en verðlagsráð sjávarútvegsins kom til sögunnar mátti segja, að það væri eðlilegt að skipa þessum málum á þann hátt, sem gert var. Þá var það meira og minna á valdi síldarútvegsnefndar að verðleggja síldina, en eftir að verðlagsráðið kom, höfðu aðilar sína fulltrúa þar, sjómennirnir og kaupendurnir, til þess að semja fyrir sig um verð síldarinnar á sama hátt og með aðrar framleiðsluvörur sjávarútvegsins, og þess vegna mætti segja, að það hefði verið eðlilegast eftir að verðlagsráðið kom til sögunnar, að þá hefði síldarútvegsnefnd verið lögð niður. Það eru engin rök, sem mæla með því, að einmitt þessi eina vörutegund af framleiðsluvörum sjávarútvegsins þurfi að hafa allt annað skipulag um stjórn framleiðslunnar og sölunnar heldur en hinar greinarnar, bæði hraðfrystur fiskur, saltfiskur og annað, sem framleitt er til útflutnings úr sjávarafurðum. Þetta er bara gamalt form, sem hér er verið að halda í, og ekkert annað og það er neikvætt. Ég tel allt neikvætt annað en að leggja síldarútvegsnefnd niður og að þeir, sem eiga síldina og hafa keypt hana af sjómönnum og útgerðarmönnum, ráði sjálfir, hvað þeir geri við hráefnið, sem þeir hafa keypt. Það er ekki nema eðlileg skipun þeirra mála, eftir að svo er komið sem nú er um vinnslu og verðlagningu á síldinni eins og öðrum greinum sjávarútvegsins. Hitt, sem hér hefur komið fram og blandast að sjálfsögðu inn í umræður um þetta mál, er efni annars frv., sem hér hefur verið lagt fram í þessari hv. d. varðandi aðalskrifstofu og aðsetur síldarútvegsnefndar. Ég hélt, að menn væru nú alveg búnir að gera sér grein fyrir því, að ákvæðin um þetta eru algjörlega úrelt eins og ýmislegt annað í lögunum, t. d. það, að allir nefndarmenn eigi að vera með fast aðsetur á Siglufirði á meðan síld er söltuð og síldarvertíðin stendur yfir. Þrátt fyrir það, að þetta ákvæði væri í lögunum, voru menn löngu hættir að virða það nokkurs, enda voru fæstir mennirnir staðsettir á Siglufirði eftir að síldin hætti að halda sig við Norðurland eins og hún gerði áður. Það þýðir að sjálfsögðu ekkert að setja eða ætla sér að framkvæma lög, sem brjóta algjörlega í bága við eðlilega þróun, eins og þarna var að sjálfsögðu um að ræða. Varðandi það, sem kom fram hjá þeim hv. þm., sem var að tala hér næst á undan mér, að það væri eðlilegt að bæta þarna við 9. manninum og að hann væri frá sjómannastéttinni, vísa ég bara til þess, sem ég er þegar búinn að segja, að mér finnst eðlilegt, að þeir hafi sína fulltrúa til þess að vera við verðlagningu síldarinnar eins og annarra sjávarafurða, sem sjómenn og útgerðarmenn selja, en eftir að búið er að ákveða verðið þá sé það að sjálfsögðu ekki nema eðlilegt, að þeir, sem taka á sig ábyrgðina af að koma hráefninu í bezta fáanlegt verð, hafi þetta einir með höndum, þá sé það fyrst og fremst þeirra mál, en ekki þeirra, sem hafa selt vöruna. Því er haldið fram í þessu sambandi, að það skipti miklu, hvernig haldið sé á sölumálum gagnvart erlendum aðilum, eftir að búið er að selja síldina útflytjendum og eins og fram kom líka hjá hv. þm. að skipuleggja til frambúðar saltsíldarframleiðsluna. Það er alveg rétt, sem hann sagði, að það hafa núna bara á síðasta ári stórbreytzt viðhorf í þessum málum, eftir að síldveiðarnar færðust svo mjög frá landinu eins og raun varð á, og það gefur vissulega tilefni til þess, að íhugað sé vandlega, hvort ekki sé rétt að taka upp verkun og söltun síldar á öllum stærri skipunum, sem eru við veiðar mörg hundruð mílur frá ströndinni. Og ég geri ráð fyrir því, að þá séu það útgerðarmennirnir fyrst og fremst, sem hafa á hendi ábyrgðina á því að koma þeirri vöru í verð, og það getur einmitt þurft að setja einhver ákvæði í reglugerð eða lög um það, að þeim heimilist að framleiða vöru úti á hafinu og að þeir fái að fara með vöruna til erlendra hafna, en ekki setja hana hér fyrst í land til þess að bæta á hana aukakostnaði og rýra tekjurnar hjá skipunum. Þetta er náttúrlega mál, sem snertir útgerðina ákaflega mikið, og ég mundi skilja það mjög vel, ef útgerðarmenn vildu fá aukna aðstöðu og íhlutun einmitt um þessa meðhöndlun á saltsíldinni, því að það hlýtur að reka að því, ef síldin kemur til með að halda sig eins fjarri landinu og hún gerði á s. l. ári, að útgerðarmenn taki til alvarlegrar íhugunar að reyna að framleiða meira og minna af saltsíldinni á hafi úti, og þá skiptir það miklu máli, hvort þeir geta farið í erlenda höfn, sem kannske er ekki mikið lengra í sumum tilfellum heldur en að koma með síldina til Íslands, og selja hana þar á miklu hærra verði en þeir fá fyrir að afhenda hana hér til frekari umskipunar og aukins kostnaðar fyrir framleiðslugreinina. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja við þessa umr. frekar um þetta mál. Það er búið að skýra frá því, að það muni koma ýmsar brtt. við þetta frv. á meðan það verður til meðferðar í þessari hv. d., og gefst þá að sjálfsögðu tækifæri til að ræða málið nánar.