Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sigurður Eggerz Jeg vil leyfa mjer að leggja það til, að þessu frv. verði, að umr. lokinni, vísað til bjargráðanefndar.

Fjármálaráðherra (B. K.) Stjórnin hefir leyft sjer að bera þetta frv. fram. Eins og mönnum mun kunnugt voru lög þessi framlengd á þinginu 1915 til ársloka 1917. Það er vitanlegt, að fjárhagur landsins má ekki við því, að þessar tekjur falli niður við áramótin, enda er fjárlagafrv. það, sem nú liggur fyrir þinginu, bygt á þeim. Jeg geng út frá því, að háttv. deild muni samþykkja ákvæði frv. um, að lögin gildi til janúarbyrjunar 1919. Fleira hygg jeg ekki þurfa að taka fram, enda er málið öllum kunnugt. Jeg sje ekki ástæðu til þess að stinga upp á, að málinu verði vísað til nefndar, af því að enginn vafi mun leika á, að það eigi fram að ganga.

Eggert Pálsson Jeg vil leyfa mjer að leggja það til, að frv. verði, að þessari umr. lokinni, vísað til fjárhagsnefndar.

Frsm. (Magnús Kristjánsson) Frv. þetta, sem lagt er fyrir þingið af hæstv. stjórn, samkvæmt vilja fyrri þinga, hefir nefndin fallist á í aðalatriðunum. Þykir henni heppileg sú leið, sem valin hefir verið, að auk þess, sem bætt eru að miklum mun núgildandi ákvæði um líftrygging sjómanna, þá eru einnig teknar upp tryggingar fyrir slysum, sem ekki valda dauða. Að undanförnu hefir verið óánægja yfir lögum þeim, sem nú gilda um líftrygging sjómanna, og er það ekki undarlegt, því að bætur þær, sem þar eru ákveðnar, geta engar mannbætur kallast. Um slysatryggingarnar er það að segja, að líklegt er, að fyrir mörgum vaki það, að æskilegt væri, að almennum slysatryggingum yrði komið á sem fyrst. En jeg býst við, að mönnum sje það ekki ljóst alment, hversu erfitt er að koma því í framkvæmd, vegna þess, að hjer er engin reynsla og ekki heldur nægilega föst stjettaskipun til að byggja á. Það vita allir, að þótt litið sje að eins til þeirra manna, sem sjó stunda að meira eða minna leyti, þá geta þeir tæplega talist stjett út af fyrir sig. Takmörkin er erfitt að ákveða, því að þótt telja megi til sjómannastjettar þá menn, sem fiskveiðar stunda á stærri skipum, farmenn o. fl., þá er aftur fjöldi manna, á smærri skipum og vjelbátum, sem stunda sjó að eins nokkurn hluta árs, en hafa þar fyrir utan ýmsa atvinnu með höndum. Það getur því verið vafamál, til hvaða stjettar beri að telja slíka menn. Þetta sýnir það fljótlega, að þeir, sem unnu að undirbúningi málsins, hafa átt úr vöndu að ráða, og hafa því tekið þann kost að flokka menn niður í þrjá flokka. Flokkaskiftingu þessa hefir nefndin aðhylst, þótt hún telji takmörkin ekki í alla staði heppileg, enda getur það verið álitamál, hvernig henni sje haganlegast fyrir komið. Jeg býst við, að sumum kunni að virðast gjald það, sem greiða ber, nokkuð hátt. En að mínu áliti er það fremur vægt. Kemur það ljóslega fram, ef það er borið saman við gjald það, sem greiða ber eftir núgildandi lögum, með tilliti til skaðabótanna. Nú greiða menn 24 aura á viku. Þá verður árgjaldið 12,48 kr. Skaðabæturnar eru 400 kr., sem greiðast á 4 árum. Þá nemur iðgjaldið nálægt 3% þeirri upphæð. Aftur á móti verður gjald þetta mismunandi eftir frv. Í 1. flokki er ætlast til þess, að greiddir sjeu 70 au. á viku, og greiði skipverji helming þess, en útgerðarmaður hinn. Árgjaldið verður 36,40 kr. Skaðabæturnar eru 1500- 2000 kr., eftir því, hvort slysið veldur líftjóni eða gerir menn ófæra til vinnu að meira eða minna leyti. Taki maður nú lægri töluna, 1500 kr, þá nemur iðgjaldið tæplega 2½% af þeirri upphæð. Þetta eru því óneitanlega aðgengilegri kjör en þau, sem menn eiga við að búa eftir núgildandi lögum. Eftir frv. skulu menn í 2. fl. greiða 35 aura á viku, en útgerðarmaður 10 aura á viku. Þar hefir nefndin breytt svo, að útgerðarmaður greiði 20 aura á viku. Munurinn er að eins sá, að eftir frv. ber landssjóði að greiða 25 aura á viku, en eftir brtt. nefndarinnar ekki nema 15 aura á viku. Gangi maður nú út frá till. nefndarinnar, verður iðgjaldið 55 aurar á viku. Árgjaldið verður þá 28,60 kr. Sjeu skaðabætur hinar sömu og í 1. flokki, nemur gjaldið tæplega 2%. Í 3. flokki eru þeir, sem stunda fiskveiðar á minni róðrarbátum. Eru þeir ekki skyldir að tryggja sig, en hafa þó heimild til þess, og er það hvöt fyrir þá, að landssjóður leggur fram hálft gjaldið. Iðgjald þeirra er 35 aurar á viku. Árgjaldið verður 18,20 kr. Það er ekki nema rúmlega 11/5% af skaðabótaupphæðinni. Af þessu öllu má sjá, að hjer eru talsvert aðgengilegri kjör í boði en þau, sem nú er við að búa. Mun jeg svo ekki fara frekar út í efni frv. í heild, en drepa á helstu brtt., sem nefndin hefir komið fram með. Flestar þeirra eru að eins orðabreytingar, og vil jeg, til flýtis og hægðarauka, benda á það strax, hverjar þær eru. Það eru 1., 2, 4., 5., 6, 7., 8., 9., 12., 14., 15., 17., 18., 22., 25. og 26. brtt. Allar þessar eru að eins orðabreytingar. Hinar aðrar eru efnisbreytingar, þó flestar smáar. Það er þá fyrst brtt. 3., við niðurlag 1. málsgr. í 2. gr. frv. Þar segir svo í frv.: »Um leið og lögskráning fer fram skal skráningarstjóri gera sjerstaka skrá yfir skipverja þá, er 1. gr. nær til, hvort heldur þeir eru ráðnir hásetar, stýrimenn eða skipstjórar.« Þetta ákvæði þótti nefndinni ekki fullkomlega tæmandi, því að fleiri geta verið starfsmenn skipsins en þeir, sem taldir eru hásetar, stýrimenn eða skipstjórar. Vill nefndin fella niður upptalningu þessa, en setja í staðinn: »hverja stöðu sem þeir hafa á skipinu«. Þá er brtt. 10., við 3. gr. frv. Þar hefir nefndin breytt takmarkinu á lestastærð skipanna úr 8 upp í 12. Sje miðað við 8 smál. stærð og gjaldið látið lækka úr 70 au. í 45 au. þá verður það stórt stökk, og virðist takmarkið sett af handahófi. Sje aftur á móti miðað við 12 smál. stærð, kemur það betur heim við önnur ákvæði um flokkun skipa og er auk þess rjettara, með tilliti til hinna flokkanna. Brtt. 11. stendur aftur í sambandi við þessa breytingu. Þar er farið fram á það, að 45 au. gjaldið verði hækkað, eða, með öðrum orðum, að útgerðarmaður greiði 20 au. í stað 10. Nefndin mun halda fast við þessar breytingar, því að þær koma flokkuninni í betra horf og fyrirbyggja þetta óeðlilega stökk úr 70 au. niður í 45 au. Ef takmarkið er haft 12 smál. stærð og minkaður um leið mismunur gjaldsins, þá dregur það úr stigbreytingu þessari. Breytingar þessar eru því óneitanlega til bóta. Brtt. 13. er aftur bein afleiðing af brtt. 11., því að um leið og gjald útgerðarmanns breytist úr 10 au. í 20 au., lækkar landssjóðsgjaldið auðvitað að sama skapi úr 25 au. niður í 15 aura. Með því móti ætlast nefndin til, að ekki þurfi að aukast útgjöld landssjóðs, þótt þeim mönnum fjölgi, sem hann greiðir iðgjöld fyrir, við það, að lágmarkið er flutt úr 8 smál. upp í 12. Þá er brtt. 16. bein afleiðing af brtt 10., þar sem takmarkinu fyrir stærð skipanna er breytt úr 8 í 12 smál. Brtt. 19. er ekki stórvægileg, og mun þar naumast á milli bera. Virðist nefndinni það ekki geta komið til mála, að maður fjelli óbættur, þótt hann væri ekki á skipsfjöl, þegar slysið vildi til. Svo getur t. d. staðið á, að maður sje við vinnu annarsstaðar og þó í skipsins þarfir. Sömuleiðis getur það fyrir komið, að menn sjeu fluttir veikir í land af ofkælingu eða blóðeitrun, sem stafað getur af störfum þeirra á skipinu. Eigi nú að svifta fjölskyldu slíkra manna skaðabótunum fyrir það, að tekist hefir að koma þeim af skipi með lífsmarki, þá virðist það ekki vera í góðu samræmi við mannúðarstefnu þá, sem hrundið hefir af stað máli þessu. Af þessum ástæðum tel jeg sjálfsagt, að þessi breyting sje gerð. 20. breytingin er í raun og veru að eins orðabreyting, sem nefndinni þótti betur fara. Þá er 21. breytingin. Hún er fram komin af þeirri ástæðu, að nefndin leit svo á, að því viki dálítið kynlega við, að orðin »innan eins árs frá því að slysið varð« væru látin standa óbreytt, og lagði þess vegna til, að þau væru feld úr frumvarpinu. Það rekur sem sje fljótt að þessari vafaspurningu: Hverskonar gjald á þá að greiða fyrir þá menn, sem snögglega deyja, drukna eða bíða bana af öðrum vofeiflegum stórslysum? Hún áleit, að greinin yrði að minsta kosti skýrari með því móti. Þá kem jeg að 24. breytingunni. Jeg býst við, að hún muni einkum mæta mótspyrnu, og því sje ekki vanþörf á að rökstyðja hana. Nefndin íhugaði þetta atriði gaumgæfilega, meðal annars af því, að henni var það fyrirfram ljóst, að það kynni að mæta andblástri. Og því lengur sem hún íhugaði þennan nýja lið, því sannfærðari varð hún um, að hann væri til stórbóta. Annars skal jeg ekki tilfæra hjer allar þær ástæður, sem nefndin áleit að gerði hann í alla staði rjettmætan, að minsta kosti ekki fyr en jeg heyri, hvort hann mætir mótspyrnu hjer í deildinni. Jeg skal láta mjer nægja að benda háttv. deild á það, að systkin hins látna geta verið börn, sem engan eiga að eftir fráfall hans, og þau mundu þess vegna fara á vonarvöl, eftir ákvæði frumvarpsins. En það þótti nefndinni í alla staði ómannúðlegt. En reynslan hefir aftur á móti sýnt, að þau tilfelli, sem hjer um ræðir, eru svo sjaldgæf, að þau mundu ekki valda stórvægilegum fjárútlátum. En hins vegar áleit nefndin, að landinu bæri að hlaupa undir bagga með munaðarleysingjunum, þá sjaldan að slík slys kæmu fyrir. 26. breytingin, sem kveður svo á, að ekkert af skaðabótunum renni til fjarskyldra manna, er árjetting á ákvæði frumvarpsins, og verð jeg að telja hana til bóta. Þá er 28. og síðasta breyting nefndarinnar. Um þessa breytingu skal jeg geta þess, að nefndinni er ekkert kappsmál, að hún verði samþykt. Hún áleit, að það gæfi sjóðnum meiri tryggingu og festu, að ábyrgð landssjóðs væri hækkuð. Því að ef sjóðurinn gæti ekki staðist útgjöldin í bili, yrði landssjóður hvort sem væri að hækka ábyrgð sína, og því væri hyggilegast að hafa hana nægilega háa þegar í fyrstu. En hún yrði auðvitað ekki skert nema nauðsyn krefði. Jeg vonast þá til, að háttv. deild sje sammála nefndinni um það, að þessar breytingar á frumvarpinu sjeu til bóta.

Forsætisráðherra (J. M): Jeg skal ekki rekja hinar smávægilegri brtt. nefndarinnar. Jeg vildi að eins minnast dálítið á aðalbreytingarnar. Það getur ekki dulist háttv. nefnd, fremur en öðrum, að það, sem frv. fer fram á, er trygging gegn slysum, sem orsakast af atvinnurekstri. Hefir það vakað fyrir ráðuneytinu, að þetta væri byrjun til almennra slysatrygginga, svo sem tíðkast erlendis. Þar er vinnuveitandanum jafnaðarlega gert að skyldu að tryggja verkamenn sína gegn slysum, sem kynnu að stafa af þeirri atvinnu, er hann ræður þá til. En þessum grundvelli, tryggingu gegn slysum af atvinnurekstri, hefir nefndin horfið frá. Hún lætur sjer ekki nægja að tryggja menn gegn slysum, er af atvinnunni leiða, heldur fer hún lengra. Eftir frv. falla undir trygginguna þau slys, er verða á skipi á leið úr landi, út í skip eða frá skipi í land. Í sjálfu sjer hefði verið rjettast að orða ákvæðið þannig, að skaðabætur beri að greiða fyrir þau slys, er orsökuðust af atvinnurekstrinum. Erlend reynsla hefir sýnt, að um örorkuslys er það alloft miklum efa undirorpið, hvort þau stafi af atvinnurekstrinum eða ekki. Hjer er einmitt oft um smáslys að ræða, og til þess að komast hjá langri og erfiðri rannsókn á þessum slysum, var sá upp tekinn, að orða ákvæðið eins og það er í frv. Þessu fylgir sá kostur, að það er ávalt ljóst, fyrir hvert slys greiða ber skaðabætur, en á hinn bóginn munu, að heita má, öll atvinnuslys sjómanna, þau er máli skifta, falla undir lögin, samkv. orðalagi frv. 19. brtt. nefndarinnar gengur í þá átt, að skaðabætur skuli greiddar fyrir öll slys, er koma fyrir á vátryggingartímanum, án tillits til, hvort þau koma atvinnurekstrinum við eða ekki. Till. gerbreytir grundvelli laganna, og verður að gæta þess, að vinnuveitendum, þ. e. útgerðarmönnum, er gert að skyldu að greiða nokkurn hluta iðgjaldanna, en auðvitað er ekki rjett að skylda þá til að kaupa trygging gegn öðrum slysum en þeim, er af atvinnunni leiða. Í þessu sambandi skal bent á það, að sá hluti gjaldanna, sem ætlaður er fyrir kostnaði við örorkuslys, er bygður á norsku fiskimannatryggingunni, en í henni koma að eins til greina þau slys, er stafa af sjálfum fiskiveiðunum. Væri brtt. nefndarinnar samþ., yrði því að hækka iðgjöldin. Jeg hefði getað búist við einni brtt. við frv., nfl. þeirri, að útgerðarmenn, hinna stærri skipa að minsta kosti, væru neyddir að greiða öll iðgjöldin, og mundi mjer hafa orðið örðugt að mæla á móti þeirri brtt. Ráðuneytinu þótti samt ekki rjett að fara svo langt að sinni, heldur byggja á þeim vísi til slíkra vátryggingarlaga, sem nú er til. Þá er önnur aðalbreyting nefndarinnar, sem líka ruglar allan útreikning frv. En hún er sú, að skaðabótarjetturinn nær til fleiri manna en frv. ætlast til. Markmið tryggingarinnar er að sjá þeim fyrir nokkrum skaðabótum, er orðið hafa fyrir fjárhagslegum hnekki af völdum slyssins. Þess vegna er þeim einum veittur rjettur til skaðabóta, sem að einhverju leyti hafa verið á framfæri hins látna. Sje skaðabótarjetturinn gerður víðtækari, en iðgjöldin látin óbreytt, þá verður að lækka skaðabæturnar, en auðvitað er stefnt að því að geta greitt þeim sem mestar skaðabætur, sem mist hafa framfæranda af völdum slyssins. Það er því sjálfsagt, að rjettur foreldra sje bundinn því skilyrði, að þau að einhverju leyti hafi verið á framfæri þess látna. Sje systkinum veittur rjettur til skaðabóta, getur ekki komið til mála annað en binda hann sama skilyrði. Þetta eru aðalbreytingar nefndarinnar. Hitt er minna vert, að markið milli skipa og báta er fært úr 8 upp í 12 smálestir. En jeg held, að þessi breyting sje samt alveg óþörf. Eins og nú er ástatt ganga, að því er jeg best veit, 80 bátar, sem eru 8-12 smálestir. En þegar bátarnir eru orðnir 8 smálestir, er útgerðin orðin allstór, og því má segja, að þessi auknu útgjöld muni bátinn afarlitlu, í samanburði við alt úthaldið. Það mun láta nærri, að útgerðin sleppi með 40 kr., ef gera má ráð fyrir, að skipshöfnin sje 8 manns og útgerðartíminn 35 vikur. Þessi breyting getur því aldrei orðið að verulegu atriði fyrir útgerðina. En hún munar landssjóð dálitlu. Enn hygg jeg, að brtt. nefndarinnar um 20 aura, í stað 10, á minni bátum sje ekki til bóta. Því að mjer finst varhugavert að leggja hátt gjald á þá menn, sem gera út litla báta. Loksins verð jeg að telja það mjög varhugavert að nema burt það skilyrði fyrir greiðslu á dánarbótum, að slysið hafi valdið dauða innan eins árs, eins og nefndin vill gera - 21. brtt. hennar. Þetta skilyrði er einmitt mjög nauðsynlegt, vegna sjálfrar tryggingarinnar. Deyi sjómaður löngu eftir að slysið varð, þá getur oft verið mjög erfitt að skera úr því, hvort slysið hefir beinlínis verið orsök í dauða mannsins, og er því hætt við, að tryggingin verði þannig alloft að greiða dánarbætur, sem vafasamt er að henni komi nokkuð við. Brtt. nefndarinnar á 2. gr., um stöðu skipverja, álít jeg vera heldur til bóta. En yfirleitt virðist mjer, að nefndin hafi fjallað um málið af mjög litlum skilningi.

Halldór Steinsson Hæstv. forsætisráðherra hefir rakið flest það, er jeg vildi sagt hafa. Frumv. það, er hjer um ræðir, er talsverð bót á vátryggingarlögunum frá 1909, og með því tekin fram flest þau ákvæði, sem undanfarin þing álitu nauðsynleg til endurbótar á nefndum lögum. Það má ef til vill segja, að frv. fari ofskamt. En þess ber þá að gæta, að hjer verður að fara varlega, til þess að íþyngja ekki sjóðnum eða þeim, sem iðgjöldin koma niður á. Frv. þetta hefir nú verið athugað, og um för þess þangað verð jeg að segja, að þar er ver farið en heima setið. Nefndin vill gera margar breytingar á frv. Sumar þeirra eru orðabreytingar, sem jeg get felt mig við. En um efnisbreytingarnar er það að segja, að flestar þeirra stórspilla frumvarpinu. Jeg skal minnast á þrjár hinar helstu. Fyrst er sú brtt. gerð við 3. gr., að fyrir 8 komi 12, 10 komi fyrir 20 og 15 fyrir 25. Jeg get felt mig við þessar breytingar, að því er kemur til 8- 12 smálesta báta. En brtt. fer lengra; hún vill láta vátryggingarhækkunina ná alla leið niður til róðrarbáta, og það finst mjer afleitt. Því að 8 smál. bátar þola betur þessi útgjöld en róðrarbátar. Jeg varð hissa, er frsm. (M. K.) taldi 19. brtt. ekki stórvægilega breytingu. Mjer finst hún einmitt vera mjög stórvægileg. Eftir frv. á að greiða fyrir slys, sem hljótast af atvinnurekstri sjómanna. En samkvæmt brtt. nefndarinnar á maðurinn að vera trygður fyrir hverskonar slysum, sem hann verður fyrir á tryggingartímabilinu. Með þessari brtt. finst mjer vera farið fram hjá tilgangi frv., sem að eins gerir ráð fyrir að tryggja menn gegn slysum, sem hljótast af sjávaratvinnu þeirra. Jeg get ekki sjeð t. d., að komið geti til mála að bæta sjómann, sem hrapaði í kindaleit uppi í fjalli. Slíkt slys kæmi ekkert við atvinnu hans sem sjómanns. Jeg býst við, að gera megi ráð fyrir hærri tryggingu landssjóðs og hærri iðgjöldum, ef þessi brtt. verður samþykt. En hvorugt finst mjer gerlegt. Þá er næst 24. brtt., sem á við 5. gr. og kveður svo á, að systkin hins látna eigi rjett til skaðabóta. Þessa brtt. álít jeg spilla frv. Það var og er mín skoðun, að það væri til bóta, að þetta ákvæði var felt úr lögunum frá 1909 í frv. stjórnarinnar. Eftir eðli málsins virðist ekki geta komið til mála að aðrir erfi hinn látna en þeir, sem hafa verið á framfærslu hans eða framfært hann að einhverju leyti. Slíkt kemur að vísu fyrir um systkin, en það er mjög sjaldgæft.  (K. E.: Mjög algengt)  . Nei, það er ekki mjög algengt. Jeg þekki vel til þessara mála af eigin reynslu, því að í Snæfellsnessýslu hafa nú á síðari árum verið mjög tíðar drukknanir, og jeg hefi iðulega orðið fyrir því að innheimta vátryggingargjaldið og afhenda það aðstandendum. Ef það hefir komið fyrir, að systkin hins látna hafi fengið skaðabætur, hefir þeim komið það algerlega á óvart, og talið þetta hvalreka, sem þau áttu ekki von á. Sem sagt, brtt. nefndarinnar stefndu flestar að því að gera frv. óaðgengilegt, og vona jeg því, að þær verði feldar, því að slysatryggingarmálið sjálft er svo mikilsvert, að þær mega ekki verða því að falli. Þessar brtt. nefndarinnar tel jeg að spilli frv., og fer mikið eftir því, hvernig atkvgr. um þær fellur hjer í hv. deild, hvort jeg ber fram brtt. við þriðju umr. frv. eða ekki.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg gleymdi áðan að minnast á eina brtt.hv. nefndar, sem varðar ákvæðið um það, ef dauði mannsins á sjer stað innan eins árs frá því er slysið varð. Þetta tímatakmark vill nefndin fella niður. En þetta er athugavert, því að þegar ár er liðið frá slysinu, er oft og tíðum ómögulegt að segja, hvort dauðinn hefir orsakast af því eða ekki. Jeg vildi geta þessa strax, svo að háttv.frsm. (M. K.) gæti tekið þetta atriði með, er hann, sem jeg býst við, svarar ræðum okkar þm. Snæf. (H. St.).

Frsm. (Magnús Kristjánsson) Jeg verð að biðja háttv. þingdeild afsökunar á því, þótt jeg geti ekki verið mjög stuttorður. Það hefir verið beint svo mörgum skeytum til nefndarinnar, að það hlýtur að taka töluverðan tíma að svara þeim, og ef andmælendum mínum þykir jeg tala langt mál, þá mega þeir kenna sjálfum sjer um það. Jeg ætla mjer þá fyrst að víkja máli mínu að háttv.þm. Snæf. (H. St.); það er í raun og veru fljótgert, því að þar var litlu að svara öðru en því, er hæstv. forsætisráðherra tók fram. Þá vil jeg geta þess, máli þessu til skýringar, að þessi háttv.þm. (H. St.) hefir komið svo fram í samvinnu þeirri, er jeg hefi átt við hann um vátryggingu sjómanna, að það hefir sannfært mig um það, að hann hefir litið fremur smáum augum á málið. Það má svo heita, sem hann hafi verið þröskuldur í vegi fyrir framgangi þess á undanförnum þingum; hann hefir líklega borið svo mjög fyrir brjósti hag einhverra manna á Snæfellsnesi og viljað forða þeim frá greiðslunni. Jeg man það, að þegar við unnum saman 1913, þá strandaði alt á því, að ekki var við það komandi, að nokkurt gjald yfirhöfuð væri lagt á nokkurn mann, sem sjávarútveg stundar á smærri förum  (H. St.: Þetta er tómt bull)  , en - verður skiljanlegt, er þess er gætt, hvernig sjór er stundaður í kjördæmi þm. Háttv. þm. Snæf. (H. St.) gerði svo mikið úr því, hve mikil meinloka það væri hjá nefndinni, að umkomulausir ættingjar manns, sem fyrir slysi yrði, fengi nokkrar skaðabætur, ef hann slasaðist ekki á skipsfjöl. Og hann kom með það dæmi, hvort nokkur sanngirni væri í því að greiða skaðabætur fyrir mann, sem hrapaði í klettum. Jeg verð að segja það, að hann gat ekki komið með heppilegra dæmi til þess að eyðileggja málstað sinn. Maðurinn getur verið sendur frá skipi til þess að ná í ís eða snjó, svo að hægt sje að frysta beituna, og getur maðurinn þá orðið fyrir slysi á því ferðalagi. Háttv. þm. (H. St.) ætti að hafa vit á því, að slíkar ferðir eru farnar í þarfir útgerðarinnar, og oft ekki síður vegna hagsmuna skipshafnarinnar. Nú á eftir grundvallarreglu hæstv. forsætisráðherra og háttv.þm. Snæf. (H. St) að svifta nákomin skyldmenni þessa manns skaðabótunum. Þarna geta menn sjeð, á hve góðum rökum þessi regla er bygð, og hversu rjettmætt það er að viðhafa óviðurkvæmileg orð í garð nefndarinnar. Þá er annað, sem iðulega kemur fyrir, að maður verður fyrir slysi við að setja út skip. Það er vinna, sem líka er í þarfir skipseiganda eða útgerðarmanns, og á mjög illa við að útiloka mann frá skaðabótum í slíkum tilfellum. Enn fremur sagði háttv.þm. Snæf. (H. St.), að svo liti út, sem það væri ver farið en heima setið, að þetta mál hefði farið til nefndarinnar. Þetta ber alt að sama brunni; það er það sama og hæstv. forsætisráðherra sagði, að eins með nokkuð öðrum orðum, svo að það er ekkert púður, sem hann hefir fundið upp með þessu. En af því að háttv.þm. Snæf. (H. St.) kom ekki með neitt, sem beinlínis snerti málið, vil jeg ekki eyða fleirum orðum um þá ræðu. Jeg skal að eins geta þess, að það, sem nefndinni hefði orðið fundið til foráttu eftir hugsanagangi hans, var það, að hún hækkaði gjaldið úr 10 aurum upp í 20 aura á sumum útgerðarmönnum. En jeg verð að koma að því aftur, þegar jeg svara hæstv. forsætisráðh., svo að jeg skal ekki tala frekar um það að sinni. Jeg hafði alls ekki búist við því af hæstv. forsætisráðherra, að hann mundi láta vanþóknun sína á starfi nefndarinnar í ljós með jafnsterkum orðum og hann gerði. Jeg hefði ekki getað búist við því frá honum, eftir að nefndin hefir athugað málið jafngaumgæfilega, og jeg held að jeg verði að leyfa mjer að segja það, að ef óvilhallir menn ætti að gera upp á milli þekkingar stjórnarráðsins og nefndarinnar á málinu, þá sje ekki víst, að nefndin yrði fyrir neinum halla. Jeg geri ráð fyrir, að stjórnarráðið hafi lítið starfað að þessu máli; það hafi fengið einhvern ungan mann, vel að sjer í tölvísi og fleiru þess háttar til þess að semja frumvarpið. En það þarf áreiðanlega meira til þess að ganga vel frá frumvarpi, sem grípur jafnmikið inn í líf þjóðarinnar sem þetta. Og jeg hygg, að nefndarmenn sjeu alveg eins vel bærir að dæma um þetta mál eins og hver ráðherra fyrir sig, eða eins og sá maður, sem stjórnarráðið hefir fengið til að semja frv., sem að öllum líkindum vantar alla lífsreynslu í slíku máli. Með þessu tel jeg fullsvarað því, að nefndinni hefir verið brugðið um þekkingarskort í þessu máli. Hæstv. forsætisráðherra var að tala um það, að hann hefði getað skilið það, ef nefndin hefði tekið upp alt aðra stefnu en þá, er stjórnarráðið hefði fylgt, sem sje þá, að leggja alt á útgerðina sjálfa; en það var engin von, að nefndin treysti sjer til að gera það, úr því að stjórnarráðið sjálft treystist ekki til þess. En nefndin gerði annað, hún lækkaði gjaldið á nokkrum útgerðarmönnum til þess að fá vit og samræmi í flokkunina.  Þá var eitt, sem mig furðaði stórkostlega á; hæstv. forsætisráðherra lagði þá spurningu fyrir nefndina, hvernig hún hugsaði sjer það ef maður stryki af skipi og yrði fyrir slysi á þeirri strokuferð, hvort þá ætti að greiða skyldmennum hans skaðabætur. Jeg hygg, að um leið og maðurinn strýkur af skipi, þá hafi hann rofið skipsráðninguna og rjettur til skaðabóta því fallinn af sjálfu sjer, og þessi ástæða sje því veigalítil. Jeg þarf ekki að fara mjög mikið inn á það, sem haldið hefir verið fram, að nefndin hafi raskað grundvelli frv., því að jeg hefi áður svarað því atriði í ræðu háttv.þm. Snæf. (H. St.). Nefndin hefir ekki gert sig seka í neinu því, er geti ruglað grundvelli frumvarpsins, eða geti bakað sjóðnum frekari útgjöld en þau, sem sjálfsögð eru og óhjákvæmileg, til þess að telja megi, að hann geri skyldu sína. Jeg get ekki sjeð, að það sje annað en einmitt þetta, að hún hefir viljað, að lögin yrðu sem mannúðlegust í framkvæmdinni í alla staði, að nákomnir ættmenn þyrfti ekki að vera sviftir skaðabótum, jafnvel þótt með einhverjum málafærslukrókum væri hægt að heimfæra það eftir lögunum, að ekki þyrfti að greiða þær. Ef einhver maður hefði greitt iðgjöld sín í þennan sjóð, ef til vill í 30-40 ár, þá vildi nefndin ekki, að ættmenn hans, sem lifðu hann, þyrftu að verða af skaðabótunum, vegna ómannúðlegra og óviðeigandi ákvæða í lögum þessum. Menn hljóta að skilja það, að þessu máli víkur dálítið öðruvísi við heldur en vanalegri líftryggingu. Menn, sem tryggja líf sitt í almennu, útlendu lífsábyrgðarfjelagi, geta átt það víst, að upphæðin verði borguð að þeim látnum; en hjer er því svo fyrir komið, að menn geta orðið að borga meira en bæturnar geta orðið, án þess að þeir, eða skyldmenni þeirra, fái nokkru sinni einn eyri af því. Það er því afarmikill munur á því, hvort maður er trygður í fjelagi, sem hann veit að fyr eða síðar verður að standa skil á því, sem greitt hefir verið, eða hann borgar í sjóð, sem miklu meiri líkur eru til að aldrei þurfi að greiða nokkurn eyri aftur. Jeg býst við, að nefndin geri það ekki að miklu kappsmáli, hvort ákvæðið um hækkun á landssjóðsábyrgðinni verður látið standa, eða hvort það verður felt, en allar hinar brtt. eru henni kappsmál, vegna þess, að við nákvæma yfirvegun hefir hún komist að þeirri niðurstöðu, að þær sjeu til mikilla bóta. Og einkennilegt væri það, ef hv. deild neitaði þeim um fylgi sitt, jafnvel þótt hún viti það, að stjórninni er þetta eitthvað á móti skapi.

Forsætisráðherra (J. M.) Það þarf ekki að leiða neinum getum að því, hvernig frv. þetta er til orðið. Það er sagt frá því í ástæðum stjórnarinnar, og hverjir hafi aðallega starfað að því; hvort það er ungur maður eða gamall, finst mjer mjög litlu skifta. Frv. er bygt á gamalli reynslu annara þjóða í þessum efnum, en það skal jeg þegar taka fram, að jeg tek það ekki illa upp fyrir háttv.frsm. (M. K.), þótt hann segði, að stjórnin hefði lítið vit á þessu máli. Og hvað það snertir, að háttv.frsm. (M. K.) þekki betur reglur um útgerð alla, þá efast jeg um, að hann þekki betur allar reglur um vátryggingar en stjórnarráðið. Dæmi það, er háttv.þm. Snæf. (H. St.) kom með, var mjög gott. Vjer skulum hugsa oss bónda, sem einnig stundar sjó; nú slasast hann á tryggingartímabilinu þegar hann er í landi og stundar bú sitt; þá hlýtur öllum að vera það ljóst, að slysatrygging sjómanna á ekki að bæta það slys. En dæmi háttv.þm. Snæf. (H. St.) er - á slæmu máli sagt - alveg »sláandi«, enda hygg jeg það allalgengt hjer á landi, að sami maður stundi báðar þessar atvinnugreinar. Mjer skildist, að háttv.frsm. (M. K.) segði, að það sæist ekki á frv., hve mikið ætti að greiða, ef druknun bæri að höndum. Þetta skil jeg alls ekki, vegna þess, að það stendur einmitt berum orðum í 5. gr. frv., að bætur fyrir dauða eru 1500 krónur, en ef það slys ber að höndum, að maður verður algerður öryrki, þá skal greiða 2000 kr.; er það af ástæðum, sem nefndin hlýtur að skilja, að þá þarf eigi að eins að sjá fyrir þeim, sem eftir lifa, heldur einnig fyrir manninum sjálfum. En hvað það snertir, sem háttv.frsm. (M. K.) var að tala um, að stjórnin hefði blandað saman slysatryggingu og líftryggingu, þá held jeg, að það sje nefndin sjálf, sem það hefir gert, því að ætlun stjórnarinnar var einmitt að halda því aðgreindu. Loks skal jeg bæta því við, að það er hagur fyrir sjómennina sjálfa, að þeir sjeu sem fæstir, sem bætur eiga að taka, því að vitanlega hljóta iðgjöldin þá að fara lækkandi. Háttv. frsm. (M. K.) virtist vera hræddur um það, að háttv. deildarmenn myndu gera það fyrir stjórnina að vera á móti brtt. nefndarinnar. Þeir háttv. deildarmenn, sem líta öðruvísi á þetta mál en háttv. nefnd, gera það þá af því, að þeir skilja betur grundvöll tryggingarinnar og málið í heild sinni.

Magnús Torfason Jeg ætla ekki að fara að taka þátt í kappræðum þeim, sem orðið hafa um þetta mál. Jeg skal að eins lýsa yfir því, að jeg er ánægður yfir, að frv. þetta er fram komið, og get líka lýst yfir því, að háttv. nefnd hefir gert ýmislegt, sem jeg tel frv. til bóta. En það verður oft svo, að ekki veldur einn þegar tveir deila, og jeg held, að þessi skoðanamunur, sem hjer er fram kominn, sje bæði stjórninni og nefndinni að kenna. Jeg á hjer sjerstaklega við 5. gr. frv., og um 19. brtt., við þá grein; vil jeg segja það, að mjer finst það eðlilegt, að nefndin vildi hafa ákvæðið nokkru víðara heldur en ætlast er til í 5. gr. stjórnarfrv.; ákvæðin þar eru áreiðanlega ofþröng. Jeg hjelt sem sje, að það, sem ætti að liggja til grundvallar fyrir slysatryggingu, væri það, hvort sjómaður hefði orðið fyrir slysi við atvinnu sína, en stjórnarfrv. nær ekki yfir öll þau tilfelli. Það bindur slysatrygginguna við það, að sjómaður fari út á skip, eða frá skipi í land, eða frá báti um borð í skip. En það getur komið fyrir, að menn verði fyrir slysi á landi sökum atvinnu sinnar á skipi. Og það jafnvel þráfaldlega. Jeg veit til þess, að í veiðistöðum í Ísafjarðarsýslu, þar sem vjelbátar eru víða litlir, hafa menn orðið undir þeim, er þeir voru að setja þá á sjó, og hlotið dauða eða örkuml af. Svo fór t. d. eitt sinn um þrjá menn í einu. Slík slys á að sjálfsögðu að bæta, og geng jeg að því vísu, að stjórnin hafi einnig ætlast til þess. Hitt er líka algengt þar vestra, að menn verða að fara um fjöll og firnindi til þess að ná í ís eða snjó til þess að verja beituna, og getur það þá hæglega komið fyrir, að menn slasist á þeim ferðum. Hins vegar skilst mjer, sem brtt. nefndarinnar um þetta efni fari fulllangt. Því að samkvæmt þeim á að bæta menn, þó að þeir slasist af alt öðrum ástæðum en við koma atvinnunni sjálfri. Jeg segi fyrir mitt leyti, að mjer er mjög fjarri skapi að vilja, samkvæmt þessum lögum, láta bæta þá menn, sem fara í land af skipum og drekka sig drukna og slasast. Jeg held, að nefndin geti lagað þetta svo fyrir 3. umr. málsins, að skoðanamunurinn milli hennar og stjórnarinnar geti fallið niður. Þá vildi jeg minnast lítillega á 24. brtt nefndarinnar, sem fer í þá átt, að skaðabætur skuli goldnar systkinum án takmarkana. Mjer skilst svo, sem ætlast hafi verið til þess, að þeir, sem hinn látni hafði á framfæri eða var forsvarsmaður fyrir, skuli fá bæturnar og aðrir ekki. Jeg veit, að þess eru dæmi, að eldri systkin ala önn fyrir yngri systkinum sínum, og væri þá hart, þegar svo stendur á, að þau yrðu alveg út undan með skaðabæturnar. Ætti að vera hægt að koma með samskonar ákvæði um þennan nýja 4. lið nefndarinnar eins og sett voru um 3. lið í frv. stjórnarinnar. Jeg vildi því beina því til nefndarinnar, hvort hún vildi ekki taka þessar tvær till. aftur, svo að unt verði að samræma þetta fyrir 3. umr., því að, eins og þær eru núna, get jeg ekki ljeð þeim mitt atkvæði, þó að jeg eigi það á hættu að verða brugðið um ofmikið stjórnfylgi.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg skil aths. hv.þm. Ísaf. (M. T.) mjög vel. Og ef til vill hefði verið rjettast að orða svo í frv., að bætur skuli vera greiddar fyrir öll slys, er leiddu af atvinnunni sjálfri. En þetta hefir ekki verið sett inn í frv. sökum þess, hve örðugt er að segja um, hvaða slys hafi leitt beinlínis af atvinnunni. Að öðru leyti var þessi aths. hans alveg rjett, og í raun og veru í fullu samræmi við anda laganna. Þá er hitt atriðið, að systkin fái að njóta góðs af bótunum. Það er hugsanlegt, að sú breyting yrði til bóta, þó að jeg efist um, að rjett sje að taka tillit til annars en beinnar línu upp og niður. Tilfellin eru ekki mörg þar sem sjerstaklega væri ástæða til þessa, en hins vegar er það kunnugt, að bætur hafa oft lent hjá systkinum, þar sem engin ástæða var til þess. Þau hafa ef til vill aldrei notið neins styrks frá hinum látna manni og alls ekki átt von á neinum bótum og alls ekki þurft þeirra með. Jeg býst við, að mjer sje eins kunnugt um þetta atriði og hverjum öðrum. Tilfellin hafa verið svo mörg hjer í Reykjavík, og mjer er vel kunnugt um, hverjir hafa hlotið skaðabæturnar. Mín reynsla, sem áreiðanlega er fult eins mikil og háttv. framsm. (M. K.), bendir því ótvírætt í þá átt, að frv. stjórnarinnar sje það rjettlátasta, sem bent hefir verið á í þessu máli.

Karl Einarsson Jeg tek ekki til máls fyrir þá sök, að mjer virðist ástæða til að aðstoða frsm. nefndarinnar (M. K.). Jeg fæ ekki sjeð annað en að hann hafi svarað öllum aðalárásunum á brtt. nefndarinnar. En jeg get ekki stilt mig um að minnast á það, er hæstv. forsætisráðherra talaði um grundvöll frumvarpsins. Nefndinni var það fullljóst, hver hann átti að vera, og svo er að sjá af aths. við frv., að stjórnin hafi líka vitað, hver hann átti að vera, en það sjest alls ekki af frv. sjálfu. Og hæstv. forsætisráðherra tók það fram, að ætlast væri til þess, að greitt væri fyrir þau slys, sem orsökuðust af atvinnunni. En þeim tilgangi verður ekki náð, ef einungis á að greiða fyrir slys eða dauða á skipi eða á leið til eða frá skipi. Það verða mörg slys á landi af störfum, sem unnin eru fyrir skipin og eftir skipan yfirmanna skipsins. Og til þeirra slysa nær frv. ekki. Ef þetta yrði lagfært og nægilega glöggar reglur settar um þetta, þá væri mikið fengið. En stjórnin hefir ekki sjeð sjer fært að gera það, og þá er naumast hægt að búast við því, að nefndin hafi getað gengið frá þessu til fullnustu, ekki lengri tími en henni var ætlaður til þessa starfs. Nefndin áleit því rjettast að taka strikið út og ákveða, að aðstandendur ættu heimtingu á skaðabótum eftir látinn mann, sem hefði orðið fyrir slysi á þessu tímabili. Og sú staðhæfing, að hjer sje blandað saman almennri líftryggingu og slysatryggingu, nær alls ekki neinni átt og er hreinasta fjarstæða. Þessi hræðsla stjórnarinnar við að greiða skaðabætur fyrir öll slys er sprottin af þeim örfáu tilfellum, er það kemur fyrir, að menn slasast við störf, sem eru óskyld atvinnunni. Og þó er oft og tíðum sanngjarnt að greiða einmitt fyrir þesskonar slys. Það er t. d. fyllilega sanngjarnt, að maður fái bætur, þó að hann fari í land af skipi að gamni sínu eða til þess að hitta konu sína og börn og detti á þeirri leið og fótbrotni. Og þó getur þetta ekki heyrt undir það ákvæði frv., að maðurinn sje á leið til skips eða frá skipi. Þetta er algerlega privat ferðalag, sem ekkert kemur sjómenskunni við. Það hefir verið minst á það viðvíkjandi gjaldinu, að ef til vill væri rjettast, að útgerðin borgaði það alt á stærri skipum. Jeg fyrir mitt leyti er þessu algerlega samdóma. Þetta kom til máls í nefndinni, en hún þorði ekki að gera þessa stórvægilegu breytingu, því að hún þurfti mikilla athugana við, enda hafði stjórnin sjálf ekki treyst sjer til þess að gera þetta að tillögu sinni. Það hefði orðið að sundurliða þetta nákvæmlega og hefði jafnvel verið spursmál um, hvort ekki hefði verið rjettast, að landssjóður borgaði að öllu leyti fyrir hásetana hjá smáum útgerðum. Menn hafa ekki gengið svo langt að gera neinar verulegar aths. við brtt. nefndarinnar um foreldrana. Ákvæði stjórnarinnar um það efni hafa þó gengið svo nálægt tilfinningum háttv. deildarmanna, að þeir hafa ekki treyst sjer til að rjettlæta þau án þess að skammast sín fyrir. En aftur á móti hefir verið talsverð mótspyrna á móti þeirri tillögu nefndarinnar, að systkin skyldu fá að njóta skaðabótanna. En jeg álít það nú ekki veginn til þess að auka ræktarsemina til ættmanna sinna, sem annars hefir verið talsverð hjer á landi, ef á að svifta sem flesta öllum rjetti eftir látin systkin. Jeg held, að það væri jafnvel ástæða til þess að breyta landslögum svo, að menn sjeu skyldugir að ala önn fyrir systkinum sínum, er þess gerist þörf og þeir eru þess megnugir. Það virtist hneyksla háttv.þm. Ísaf. (M. T.), ef það ætti að fara að bæta mann, sem yrði drukkinn og slasaðist eða yrði jafnvel úti. Jeg furða mig á þessu, sjerstaklega þar sem ekki yrði hægt að komast hjá því að bæta mann, sem væri svo drukkinn, að hann veltist út af þóftunni í bát og druknaði. Jeg furða mig yfirleitt á því, að nokkur skuli hneykslast á því, að drukkinn maður, sem slasast, skuli fá skaðabætur, eða að yfirleitt skuli vera ætlast til þess, að slysin sjeu miðuð við það, hvort þau sjeu sjálfskaparvíti eða ekki. Fjöldinn allur af slysum er sjálfskaparvíti, en það er lúalegur hugsunarháttur að ætlast til, að það komi niður á ættingjum mannsins, sem fyrir þeim verður.

Halldór Steinsson Mig langar að eins til að gera stutta aths. út af ræðu háttv.frsm. (M. K.). Hann tók heldur óstint upp orð mín; honum fanst jeg ekki hafa fundið neitt púður, þar sem ræða mín hefði farið í sömu átt og ræða hæstv. forsætisráðherra. En jeg öfunda hann ekki af því að hafa fundið upp þetta púður, því að jeg tók það einmitt fram sjálfur, að jeg væri hæstv. forsætisráðherra sammála og gæti ekki felt mig við brtt. nefndarinnar. Háttv. frsm. (M. K.) kvað það ekki koma sjer á óvart, hvernig framkoma mín væri í þessu máli, og dróttaði því að mjer, að jeg hefði verið þröskuldur í vegi þessa máls á undanfarandi þingum. Jeg held, að jeg geti fullyrt, að háttv.frsm. (M. K.) hafi tekið nokkuð fullan munninn í þetta sinn. Það er alveg rjett, að jeg hefi á undanfarandi þingum setið í nefnd, sem fjallað hefir um þetta mál, en jeg neita því afdráttarlaust, að jeg hafi verið nokkur þröskuldur í vegi þess, og mjer finst það benda til þess, að jeg sje málinu hlyntur, að jeg hefi lýst yfir því, að jeg sje fylgjandi frv. stjórnarinnar. En þar sem háttv.þm. Ak. (M. K.) ber fram þessar óhæfu breytingar á frv., virðist það einmitt benda til þess, að það hafi verið hann og hans nótar, sem hafa verið aðalþröskuldar málsins á fyrri þingum. Annars taldi háttv.frsm. (M. K.) sjer ekki skylt að svara minni ræðu, af því að hún færi í svipaða átt og ræða hæstv. forsætisráðh., en þó gat hann ekki stilt sig um það, en svar hans var ekkert annað en útúrsnúningar, hártoganir og rangfærslur. Sem dæmi þess get jeg minst á, hvernig hann svaraði dæmi mínu um sjómanninn, sem jafnframt stundaði landbúnað og fór upp í afdali að leita að kindum og hrapaði í klettum. Háttv. frsm. (M. K.) finnur þá alt í einu upp á því, að sjómaðurinn hafi komið frá skipi og sje að ráfa upp í fjöllum í skipserindum. Svar hans var alt þessu líkt, enda hefir hann ekki hrakið eitt orð af því, sem jeg og hæstv. forsætisráðherra sögðum um brtt. nefndarinnar.

Magnús Torfason Það eru ummæli háttv.þm. Vestm. (K. E.), sem hafa komið mjer til þess að standa upp. Jeg veit að vísu, að það er ekki mitt verk að dæma um það, hvað kallast megi þingleg ummæli, en jeg vildi óska þess, að menn vendu sig ekki á annan eins munnsöfnuð hjer í þessari háttv. deild eins og þessi háttv.þm. (K. E.) viðhefir. Að öðru leyti vildi jeg beina því til háttv.þm. Vestm. (K. E.), að svo lítur út, sem nefndin sje ekki enn farin að skilja, hver grundvöllur frv. er. Samkvæmt þessum grundvelli á ekki að fara lengra en að bæta fyrir slys, sem hljótast af sjerstakri atvinnu. Og það hefir verið tekið rjettilega fram, að samkvæmt þessum lögum er ástæðulaust að bæta bónda, sem sker sig á ljá, þó að hann stundi sjóróðra einhvern tíma ársins. Og því síður er ástæða til þess að bæta hann, þótt hann yrði fyrir slysi sakir drukks. Hygg jeg, að fáir muni sammála háttv.þm. Vestm. (K. E.) um, að draga megi ályktun um lúalegan hugsunarhátt af þessu. Annars ætla jeg ekki að deila um það við háttv.þm. Vestm. (K. E.), hvaða áhrif áfengi á að hafa á slysabætur. En jeg vildi að eins óska þess, að hann (K. E.) vildi ekki slævar en jeg ljá fylgi sitt til þess, að sá slysabrunnur verði sem best byrgður.

Kristinn Daníelsson Jeg skal vera mjög stuttorður í þessu máli, og ætla jeg ekki að fara neitt út í þá stefnubreytingu, sem sagt er að nefndin hafi tekið með þetta frv. En jeg ætla að eins að lýsa yfir því, að jeg er samnefndarmanni mínum, háttv.þm. Ak. (M K.), sammála. Og jeg fæ ekki sjeð, að þessar brtt., sem nefndin hefir gert við frv., sjeu neitt sjerstaklega ægilegar, Menn hafa sjerstaklega gert ættmannarjettinn að umtalsefni, en jeg verð að lýsa yfir því, að mjer er það talsvert kappsmál, að það atriði verði ekki látið standa, eins og ákveðið er í frv. Jeg get ekki með nokkru móti felt mig við, að skaðabætur til foreldra sjeu bundnar því skilyrði, að þau hafi verið á framfæri hins látna manns. Mjer stendur það fyrir minni, er bátur fórst á Dýrafirði fyrir nokkrum árum, og druknaði þar meðal annara ungur maður, sem var yndi og eftirlæti foreldra sinna. Foreldrarnir voru farnir að eldast, en höfðu þó haft ofan af fyrir sjer til þessa dags, og áttu aðalstoð í þessum syni sínum, þótt ekki gæti talist, að þau væru á framfæri hans. Þessir foreldrar hefðu engar bætur fengið samkvæmt þessu frv. Sama er að segja um það órjettlæti, að systkin skuli ekki fá bætur hvort fyrir annað. Jeg get minst á dæmi það, er 17 ára drengur fórst suður í Garðsjó fyrir nokkru. Hann átti enga að nema systur sína og fóstru, og var nú kominn á þann aldur, að hann var farinn að hjálpa þeim. Þessi systir hefði heldur ekkert fengið eftir bróður sinn samkvæmt frv. Þessi dæmi, sem mjer er kunnugt um, hafa valdið því, að jeg verð að vera samdóma meðnefndarmönnum mínum í því, að rjett sje að færa skaðabótaákvæði frv. út. Hins vegar má geta þess, að þau tilfelli eru ekki mörg, að menn láti eftir sig systkin, en ekki foreldra, svo að jeg held, að þetta síðara atriði, sem jeg hefi drepið á, muni naumast geta skift miklu máli fyrir tryggingarsjóðinn.

Frsm. Magnús Kristjánsson Umræðurnar eru nú orðnar nokkuð langar um þetta mál, svo að jeg skal reyna að vera stuttorður, en mig langar einungis til þess að nefna dæmi, mínum málstað til stuðnings, fyrst að menn eru á annað borð farnir að minnast á dæmi úr lífinu. Þess er þá fyrst að minnast, að þetta afleita ákvæði um, að foreldrar eigi ekki að fá bætur fyrir syni sína, nema þau hafi verið á framfæri hins látna. Því að sannleikurinn er nú sá, að foreldrar senda varla syni sína til sjósókna nema af brýnni þörf. En þá er vanalega litið svo á, að þeir sjeu á framfæri foreldranna, en ekki öfugt. Og ef þeir falla frá, þá standa foreldrarnir oftast stuðnings- og bótalausir eftir. Þetta hefir nefndin ekki viljað. Henni finst það muni vera nóg hugraun fyrir foreldra að missa börn sín, þó að ekki sje stuðlað að því, að þau þurfi að fara á vonarvöl á eftir. Sama er að segja um þann órjett að svifta systkinin rjettinum til að fá bætur. Jeg get minst á það dæmi, er roskinn maður, sem á son á tvítugsaldri, kvænist í annað sinn. Hann deyr síðan frá konunni og fjórum börnum í ómegð, en ef sonurinn, sem hefir unnið fyrir systkinum sínum, druknaði, þá virðist öll sanngirni mæla með því, að þessi börn fái bætur eftir bróður sinn. En til þess er ekki ætlast í frv. En annars held jeg, að menn mundu ekki gera þetta að svo miklu kappsmáli, ef þeir gerðu sjer það ljóst, hversu rangt það er að vera að spekúlera í því að komast hjá að greiða bæturnar. Stefna nefndarinnar er alveg gagnstæð þessu, en vitanlega ræður háttv. deild, hvernig hún tekur í þetta mál. Háttv. þm. Ísaf. (M. T.) mintist á það, að nefndin tæki aftur tvær brtt. sínar við þessa umræðu. Nefndin hefir ekki haft tækifæri til þess að tala sig saman um þetta atriði, svo að jeg get ekki tekið brtt. aftur upp á mitt eindæmi. Það er alveg óvíst, að nokkuð græðist á því, að nefndin tæki málið aftur til íhugunar, því að hún mun ekki falla frá þeim grundvelli, er hún álítur rjettan vera. Menn hafa ekki athugað það, að í lögunum er ógerningur að setja nákvæm ákvæði um það, eftir hvaða reglum slysatryggingin verður goldin. Jeg geri ráð fyrir því, að samþykt yrði reglugerð um það, hvernig framkvæma eigi lögin. Væri nær að kveða á um þessi vafaatriði þar. En að nefndin taki inn í frv. jafnnákvæma sundurgreining get jeg ekki fallist á. Jeg hefi ekki haft tækifæri til þess að bera undir nefndina áskorun háttv.þm. Ísaf. (M. T.) og get því ekki orðið við tilmælum hans um að taka aftur þær 2 brtt., er hann fór fram á að teknar verði aftur. Býst ekki við, að umræðurnar hafi sannfært nefndina um nauðsynina á því. Annars er hægt að taka þetta til íhugunar til 3. umr.

Halldór Steinsson Jeg vil leyfa mjer að leggja það til, að málinu verði, að þessari umr. lokinni, vísað til landbúnaðarnefndar.

Eggert Pálsson Jeg vil leyfa mjer að leggja það til, að frv. verði, að þessari umr. lokinni, vísað til fjárhagsnefndar.

Halldór Steinsson Jeg vil leyfa mjer að leggja það til, að málinu verði, að þessari umr. lokinni, vísað til allsherjarnefndar.

Hannes Hafstein Jeg vil leyfa mjer að leggja það til, að málinu sje vísað til landbúnaðarnefndar.

Flm. (Kristinn Daníelsson) Athugasemdir eða breytingar hafa engar komið fram við frv. þetta. Hæstv. forsætisráðherra gerði að vísu stutta athugasemd um það, hvort bærinn skyldi láta hagstofuna fá eftirrit af manntalinu ókeypis, eða landssjóður borgaði það. Jeg fann ekki ástæðu til að koma með brtt. um þetta atriði, því að ef hæstv. forsætisráðherra vill gera breytingu, þá er opin leið til þess fyrir hann í háttv.Nd., þegar málið kemur þangað. Vil jeg svo leyfa mjer að óska þess, að frv. fái fram að ganga.

Frsm. (Kristinn Daníelsson) Jeg skýrði við 1. umr. þessa máls frá þeim breytingaratriðum frá núgildandi lögum, sem í þessu frv. felast. Sje jeg ekki ástæðu til að fjölyrða um málið, en vona, að frv. fái góðan byr í háttv. deild.

Halldór Steinsson Jeg leyfi mjer að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til allsherjarnefndar.

Eggert Pálsson Jeg vil leyfa mjer að leggja það til, að málinu verði, að þessari umr. lokinni, vísað til fjárhagsnefndar.

Eggert Pálsson Jeg leyfi mjer að leggja til, að frv. þessu verði, að lokinni umræðu, vísað til allsherjarnefndar.