Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Jónas Jónsson) : Herra forseti. Vegna þess að nokkuð er liðið frá síðustu umræðum um þetta mál, vil ég leyfa mér að lesa upp till. þá til þál., sem ég flyt á þskj. 54, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að tryggja hlutleysi útvarpsins frá því, sem nú er, m. a. með því að láta fara fram fullkomna ritskoðun á öllu útvarpsefni undir yfirumsjón útvarpsráðs og á þess ábyrgð.“ Tilefni þessarar till. er það, að Björn Franzson hafði haldið ræðu í Ríkisútvarpið, þar sem hann var að gera grein fyrir því, að stjórnarfar það, sem nú ríkir í Austur-Evrópu, væri hið fullkomnasta lýðræði. Flestum þótti að vonum þetta vera mikil afglöp, og kom það fram bæði í fundarsamþykktum og öllum blöðum bæjarins nema Þjóðviljanum. En þá hélt þessi maður aftur ræðu í útvarpið og deildi fast á ýmsa menn, m. a. á ritstjóra Alþýðublaðsins. Eftir þetta urðu greinir nokkrar milli útvarpsráðs og ráðuneytis þess, er útvarpið heyrir undir, og skal síðar að því vikið. Það mun öllum ljóst, að meiri gæzlu þarf við þessa stofnun en verið hefur, og er í þessari till. bent á þá einu leið, sem fær er. Það er að skipa hlutlausa menn til að dæma um það efni, sem flytja skal. Um þetta urðu nokkrar umræður hér á Alþingi, og taldi formaður útvarpsráðs ógerlegt að koma á slíkri endurskoðun. Ég var ekki alls kostar ánægður með röksemdir hans og tel, að ekki sé meiri ófæra að endurskoða þetta en margt annað. En svo að ég víki aftur að ræðu Björns Franzsonar, þá var hún, eins og áður er sagt, um lýðræðið í Rússlandi. Í þessu sambandi er rétt að geta þess, að Stalin, æðsti maður kommúnista, hefur samkvæmt tilkynningu í Þjóðviljanum tekið sér leyfi, og nokkru síðar er aftur tilkynnt, að hann hafi framlengt leyfi sitt. En það, sem einkennilegt er við þetta, er það, að útsendarar kommúnista hér á landi hafa einnig tekið sér leyfi til eins og annars, og má þar fyrstan til nefna yfirmann útvarpsins, hæstv. menntmrh. Ég geri nú ráð fyrir, að þessar umr. hljóti að snúast um, hversu þessar leyfisveitingar þessa æðsta manns kommúnista og manna hans séu æskilegar fyrir land og þjóð. Þá er þess fyrst að minnast, að þessi hæstv. ráðh. tók sér leyfi til að segja allmikið ósatt viðvíkjandi mér fyrir skömmu. Hann las hér upp bréf, sem ég mun koma að síðar. Þá vildi hann halda því fram, að ég hafi viljað gera útvarpið að tæki míns flokks. Þetta hefur nú verið hrakið af útvarpsstjóra, en ég ætla samt að taka það fram, að ég hef ekki í 15 ár gert tilraun til að hafa áhrif á mannaval við útvarpið. Þetta leyfi hæstv. ráðh. er því allmikið. Það, sem hann fór hér með, voru ekkert annað en tóm ósannindi. Þá hélt hann því fram, að hv. þm. Str. hafi reynt að kúga útvarpsstjóra. En daginn eftir birtir útvarpsstjóri grg. hér í dagblöðunum, sem tætir sundur staðhæfingar hæstv. ráðh. Annars fer ég ekki út í þetta nema að því leyti, sem það varpar ljósi á málið sjálft. Fyrirsögnin um þessa kúgunartilraun þm. Str. var endurtekin í Þjóðviljanum, en greinargerð útvarpsstjóra kom þar ekki.

Hún kom í Þjóðviljanum, og mun flest annað álíka sannleikur hjá hv. þm.

. Þá hefði líka átt að fylgja skýrsla um iðrun og yfirbót, en það hefur enginn séð. Útvarpsstjóri segir í þessari greinargerð, að þm. Str. hafi ekki gert neina slíka tilraun, heldur hafi sú breyting, sem til stóð, stafað af sparnaði, en ekki af pólitískum áhrifum, enda er augljóst, að ef hreinsa hefði átt til, þá hefði það verið talsvert dagsverk okkar í fjvn. að koma slíku í kring. En þetta þarf raunar engra skýringa, þar sem greinargerð útvarpsstjóra gerir það fullvel, en sú greinargerð kom víst líka í kommúnistablaðinu. Þetta var um leyfisveitingar hæstv. ráðh. viðvíkjandi mér. Ósannindi hans hafa verið hrakin af útvarpsstjóra, og skal ég ekki yrkja þann akur frekar. En svo hefur þessi hæstv. ráðherra tekið sér leyfi viðvíkjandi útvarpsstjóra og sést þar bezt, hver andi ríkir yfir vötnunum hjá kommúnistaráðherranum. Einnig réðst hann hér með offorsi miklu á hv. 6. þm. Reykv. út af hans hógværu ræðu og hótaði að segja af sér ráðherraembættinu og taldi það víst verulega hótun! Þá hefur hæstv. menntmrh. veitt sér leyfi viðvíkjandi manninum Jónasi Þorbergssyni, þar sem hann tekur bréf, einkabréf, sem hann hlýtur að hafa komizt yfir með embættiskúgun, þar sem það er ekki venja fólks að láta slík bréf af hendi, enda sést bezt á mótmælum útvarpsstjóra, að hann hefur misnotað þessi bréf. Þegar þessari hlið málsins er lokið, kem ég að annarri, sem ekki verður farið fram hjá, en það eru óþarfaleyfisveitingar þessa hæstv. ráðh. við útvarpið sem stofnun. Í þessu sambandi verður ekki komizt hjá að víkja að bréfi útvarpsstjóra til mín, sem hæstv. ráðh. las hér upp úr, og þá um leið að manninum Jónasi Þorbergssyni. Það er svo um marga menn, að tímaskipti verða í lífi þeirra, og má skipta ævinni í tvo meginhluta. Þannig er það t. d. með Múhameð: Fyrri hluta ævi sinnar er hann venjulegur og lítt merkilegur maður, en eftir flóttann frá Mekka er hann öllu merkilegri persóna, eins og kunnugt er. Á svipaðan hátt má skipta ævi Jónasar Þorbergssonar í tvö tímabil, fyrra tímabilið, meðan hann var framsóknarmaður og allt gekk honum til vegs og sóma, og síðara tímabilið, eftir að hann komst undir áhrif kommúnista. En sá er munur á Jónasi og Múhameð, að síðari hluti ævi Múhameðs er merkur, en síðari hluti ævi Jónasar miklu fremur ómerkur, en að svo fór, mun stafa af áhrifum þeim, sem hann hefur orðið fyrir af kommúnistum. Ég tel rétt, að ég segi frá því, að einu afskiptin, sem ég hef haft af mannaráðningu við útvarpið, eru þau, að ég benti eitt sinn á, að vanda þyrfti betur val á mönnum, og hafði þá einkum í huga að halda óreglu burt frá þessari stofnun. Þessar bendingar hafði útvarpsstjóri að engu. Því miður. Þessar bendingar gaf ég af því að ég sá, hvert stefndi, og vildi beina útvarpsstjóra á rétta braut, ef þess væri nokkur kostur, og fer mönnum löngum svo. Ef ég sæi t. d. hæstv. kennslumálaráðherra vera að hrapa, þá mundi ég reyna að kippa í hann á síðustu stundu, mundi ekki kunna við að láta hann farast þannig. - En það sýndi sig síðar, að betra hefði verið að fara að mínum ráðum í þessu efni. Í fyrstu var útvarpsstjóri heppinn með menn að útvarpinu, en eftir að hin austrænu áhrif byrjuðu, af ástæðum, sem mér eru ekki kunnar, - skal ekki segja um, hvort hæstv. kennslumálaráðh. hefur þar átt hlut að - fór allt miður um mannavalið. Má í því sambandi minnast á einn mann, sem að ýmsu leyti var góður starfsmaður, en fremur óreglugefinn, svo að þegar hann fór frá stofnuninni og farið var að taka til í vistarveru hans, var þar fullur skrifborðsskápur af tómum flöskum.

Hvaða maður var þetta?

Hæstv. ráðh. getur aflað sér upplýsinga um það hjá sömu heimildarmönnum og hann fékk bréfin hjá. Hvað segir svo þessi arfur í skrifborðsskápnum? Hann segir það, að þarna hafi verið drukkið. Að vísu hefur plássið í skrifborðsskápnum e. t. v. ráðið nokkru, hve mikið hefur verið drukkið. Það er mest fyrir það, að ég vil hlífa hæstv. ráðh., að ég fer ekki út í að lýsa, hver áhrif slík veizluhöld geta haft fyrir eina stofnun. En ég gæti getið um dæmi, sem er enn þá nær hæstv. ráðherra. En það var þegar skrúfað var fyrir einn ágætan ræðumann og sagt, að það hefði orðið bilun. Að vísu var það rétt, að hér var um eins konar bilun að ræða, eins konar leyfisveitingu. Biðin, sem varð, var auðvitað sú stund meðan útvarpsstjóri var að framkvæma sitt húsbóndaverk og segja fyrir, hver skyldi tala næst. Ég vil benda hæstv. menntmrh. á, að þarna kom það fram, sem ég hafði séð fyrir, þegar farið var að ráða fólk að útvarpinu, sem tekur sitt leyfi sjálft. Menn geta hugsað sér, að þá er langt gengið, þegar útvarpsstjóri hlutast þannig til, og mun þá hlustendum vera nóg boðið. Loks kem ég að því, þegar nokkuð af þessu lausafólki var farið að ráðast á aðra starfsmenn þessarar stofnunar. Árásin var þannig gerð, að hægara var að bera hana fram en hrinda henni. Dæmi af þessu tagi eru mjög kunn. Það var sem sagt kominn lausingjalýður inn í útvarpið, sem ekki átti að vera þar. Nú höldum við sögunni áfram, og af hagkvæmum ástæðum, til að lengja ekki mál mitt um of, er ekki vert að nefna fleiri dæmi. Þetta var dæmi um það, að ekki var farið eftir hógværum tillögum mínum um starfsmannaval útvarpsins, og hefur það nú mistekizt hrapallega þegar það kemur á daginn, að manni eins og Birni Franzsyni er hleypt að útvarpinu, sem er gegnsýrður af ofstækistrú á bolsana í austri og trúir og fylgir ofbeldisstefnu þeirra. Nú hefur auðvitað þessi maður álitið sér óhætt að færa sig svona upp á skaftið, úr því að yfirmaður stofnunarinnar, útvarpsstjórinn, var á sömu hillu og hann. Þessi starfsmaður heldur ,,fræðifyrirlestur“ í útvarpið, vafalaust án þess að gera sér grein fyrir, að hann er að brjóta hlutleysi útvarpsins, og hann tekur að lýsa hinni svörtustu kúgun sem lýðræði. Það mætti alveg eins opna tjörukagga og segja: Þetta er hvítt, þetta er skjannahvítt. En þessu vildi þjóðin bara ekki trúa. Fræðimaðurinn var viss um það, að austræna „lýðræðið“ væri það fullkomnasta lýðræði, sem þekkzt hefur á jarðríki. Með svona löguðu er vissulega hægt að misbjóða því fólki, sem hlýðir á útvarp. - Nú vita allir, að þetta var gagnrýnt í blöðunum - nema auðvitað Þjóðviljanum - og meira að segja tvö Sjálfstæðisflokksfélög víttu harðlega þennan erindaflutning Björns Franzsonar. Niðurstaðan varð sú, að hv. 1. þm. Reykv., sem er form. útvarpsráðs og er maður gæddur miklum mildileik og langlundargeði og veit, hvílíkt brekabarn hæstv. menntmrh. er, tekur fyrir á fundi í útvarpsráði tillögu, sem hafði verið borin þar fram, þar sem deilt var harðlega á þessa framkomu Björns Franzsonar í útvarpinu, og var form. falið að ræða við Björn, en árangurinn af því virðist hafa verið sorglega lítill. Næst þegar Björn Franzson flytur erindi, sem líktist einna helzt eldhúsræðu, ræðst hann með afskaplegu offorsi á andstæðinga sína og alveg sérstaklega á hálfbræður sína við Alþýðublaðið. Ég skal játa, að ég heyrði ekki nema seinni hluta þessa erindis, og ég hef heyrt af ræðum manna, að þeim hafi alveg sérstaklega blöskrað æsingurinn og tónninn hjá ræðumanni, sem átti alls ekki heima á þessum stað. - Þegar umræður urðu um þetta í útvarpsráði, mun hæstv. menntmrh. sjálfur hafa lýst víginu á hendur sér til þess að reyna að forða Birni. Ég hygg nú samt, að Björn Franzson hafi sjálfur samið ræðu sína upp á sitt eindæmi. Nú skal ég ekki þræta fyrir það, en hygg þó, að ráðh. hafi gert sig að verra manni en hann þurfti, og var þó sannarlega ekki á það bætandi. Ég hleyp hér yfir þann þátt, sem er viðvíkjandi útvarpsstjóra, en held áfram viðskiptum, sem átt hafa sér stað innan stjórnarfjölskyldunnar, þar sem hæstv. kennslumálaráðherra var í miklum grimmdarhug, er hann heyrði, að sjálfstæðismenn höfðu leyft sér að hafa þá skoðun, að útvarpið væri ekki rekið í alla staði eins og það ætti að vera. Hv. 1. þm. Reykv. sér þó brátt, að ekki má við svo búið standa og fær samþ., gegn atkvæðum kommúnistans í útvarpsráði, að Birni Franzsyni er ekki leyft að flytja erindi frá útlöndum í útvarpið, en til þess er ráðinn annar maður. Svo höldum við áfram með söguna. Ef hæstv. ráðh. finnst hér vera farið óþarflega nákvæmt út í hlutina, getur hann borið saman mína fyrri ræðu og svo sinn bréfalestur, og hygg ég, að hann geti þá ekki mikið sagt. Næst tekur hæstv. ráðh. sig til og skrifar útvarpsráði hirðisbréf, þar sem hann reynir að kúga það til að hafa Björn Franzson áfram. Þetta sýnir glögglega, að honum er alls ekki ljós verkaskiptingin í útvarpinu. Útvarpsráð er kosið af Alþingi og starfar það samkvæmt þess fyrirsögn, en ekki ráðh. En ráðh. er svo vanur að heyra frá Rússlandi alls konar kúgunaraðferðir, að hann heldur, að hann geti leyft sér að nota hið sama hér, en hér er bara allt annað skipulag en í Rússlandi. En þá skrifar útvarpsráð honum bréf á kurteisan hátt og gefur honum í skyn, að það þurfi ekki á hans ráðleggingum að halda. Hér var einræðishneigð ráðh. í algleymingi, og er hann hafði haldið sína bréflestrarræðu, sneri hann tilfinningum sínum mest upp á hv. 1. þm. Reykv. Og alveg eins og Daði í Snóksdal tók Jón Arason höndum forðum í þoku, þannig hitti ráðh. hv. 1. þm. Reykv. í stofu nokkurri, sem er allskammt í burtu héðan, þar sem hann var staddur sem gestur á nefndarfundi úr Nd. Ráðh. veittist svo að þessum fyrrnefnda þm., að hann neyddist til að biðja fundarstjóra áðurgreindrar nefndar um vernd. Eftir að þessu var lokið flutti hv. 1. þm. Reykv. sig á annan stað hér í þinginu, og fylgdi hæstv. ráðh. honum þegar eftir. Urðu ræður þeirra á milli, og hæstv. ráðh. gefur hv. þm. í skyn, að hann gæti krafizt þess, að Alþ. setti þá löggjöf, sem hann yrði að beygja sig fyrir. Þetta er ekki svo mikilvægt í sjálfu sér, en það sýnir, að það er ekki alveg hættulaust fyrir landið, að menn með svona hugsunarhætti hafi um of áhrif á stofnanir. En þessi deila hæstv. ráðh. og hv. 1. þm. Reykv. liggur nú í salti. Síðan ber það við, er hæstv. ráðh. hélt hér ræðu síðast um þetta efni, að hann misnotar bréf útvarpsstjóra. Úr því að ég er farinn að tala um þessi bréf, held ég, að mér sé óhætt að segja, að þar kenni greinilega persónulegrar gremju og kala til mín, eins og oft á sér stað um menn, sem snúa frá sinni fyrri trú og fara villir vegar, en í bréfum þessum kom ekkert fram, sem sannaði skoðun hæstv. ráðh. Þó að útvarpsstjóri haldi því fram í dularfullum bréfagerðum, að gætt hafi tilhneigingar hjá okkur hv. þm. Str. að leggja undir okkur útvarpið, þá heldur hæstv. ráðh., að við séum eins og hann að reka fólk brott að ástæðulausu, þó að honum sé ákaflega auðvelt að sópa fólki burtu, eins og kemur fram í blaði ráðh., Þjóðviljanum, nú síðustu dagana, er blaðið leyfir sér að halda því fram, að það beri að reka Pálma Loftsson frá starfi sínu, þó að allt það, sem sósíalistar hafa gert, mundi engan veginn vega salt á móti því, sem þessi eini maður hefur komið í framkvæmd, og samt er þetta blað svo svívirðilegt að leyfa sér að birta aðra eins ósvífni og þessa. Ég vil benda þessum mönnum á það, að skip þessi eru gerð eftir beztu fyrirsögn enska sjóliðsforingjaráðsins úr hinu vandaðasta efni, og samt leyfa þessir fáfræðingar sér að halda því fram, að skipin séu ónýt. Ég veit, að framtíðin á eftir að sýna, að íslenzkir sjómenn eru ekki þeir aumingjar að geta ekki siglt á skipum þessum alveg eins og enskir sjómenn. Ég öfunda ekki hæstv. ráðh. þegar hann stendur feiminn og skömmustulegur frammi fyrir dómi íslenzkra sjómanna og á að svara til saka eftir að hafa gefið íslenzkum sjómönnum þennan glæsilega vitnisburð. Ég hef gert þennan útúrdúr hérna, af því að ég taldi það rétt, þar sem þessi hæstv. ráðh. var að tala um frumhlaup hjá mér, og enn fremur þar sem þessi hæstv. ráðh. hefur ráðizt á íslenzka sjómenn og enska „admiralty-ið“ og auk þess þann mann, sem mest og bezt hefur unnið fyrir íslenzku skipaútgerðina. Eftir að þetta hafði farið fram og hinn óhöndulegi bréfalestur ráðh. - því að hann hafði ekki nema eina nótt til að búa sig undir og lesa þessi bréf, enda voru þau ekki vel skrifuð, þar sem þau eru frá seinni tíma útvarpsstjóra, og útvarpsstjóri hafði svo lesið kveðju hæstv. ráðh. í blöðunum daginn eftir umræðurnar hér í þinginu, sér útvarpsstjóri, að ekki tjói að sökkva þannig í bát ráðh., því að útvarpsstjóri er greindur maður og sá, að ekki mátti við svo búið standa vegna þessarar hastarlegu framkomu ráðh. Og sýndi útvarpsstjóri þá, að menn búa lengi að góðu uppeldi, og hreinsaði hann sig algerlega undan áburði ráðh. Í yfirlýsingu útvarpsstjóra kemur það greinilega í ljós, þótt hann segi það ekki berum orðum og orði það á kurteisan hátt, að hann treystir alls ekki ráðherra. Er þetta á sinn hátt hliðstætt frásögninni í Grettissögu um Gretti og hryssuna Kengálu. Þá er hinn ungi Grettir var heima á Bjargi og Ásmundur faðir hans fékk honum þann starfa að gæta hrossa sinna, sagði hann við son sinn, að hann skyldi hafa heimfýsi Kengálu til marks, er hrossin vildu ganga í hús. Mælti þá Grettir, eins og frægt er orðið : „Illt þykki mér at treysta merinni, því at þat veit ek engan fyrr gert hafa.“ Þessi orð voru raunar ekki í yfirlýsingu útvarpsstjóra, en hugur útvarpsstjóra var alveg sá sami og hjá Gretti, hann vill ekki treysta ráðherranum. Ég hef nú minnzt á mest af því, sem fram hefur farið í þessum umræðum, og ég vil ítreka það, að ég held, að þjóðinni finnist nóg um leyfisveitingar hæstv. ráðh. og hans líka. Auðvitað hafa menn ekkert að athuga við það, þótt erlendir hershöfðingjar í Rússlandi eða Stalín taki sér leyfi. Það kemur okkur ekkert við. Nú hefur komið glöggt fram í síðustu umræðum, hve mjög hæstv. ráðh. stendur einn með að verja Björn Franzson. Með því hefur hann móðgað bæði Alþfl. og Sjálfstfl. og einnig reynt að sverta framsóknarmenn. Það er nú augljóst, að Sjálfstfl. er farinn að finna nokkuð til eins og útvarpsstjóri, því að hv. 6. þm. Reykv. tók sömu afstöðu og ég, en auðvitað kunni hæstv. kennslumálaráðherra ekki að meta slíkt. Ég vil segja það eins og ég hygg, að sé skoðun hins algenga borgara í landinu, að ég gladdist þegar góðir menn voru ráðnir að útvarpinu, en varð hryggur er miður fór. Á þingi 1939 voru gerðar ráðstafanir til að tryggja það, að ekki réðust nema vandaðir starfsmenn að útvarpinu, og hygg ég, að borgaraflokkunum hafi fundizt, að vel væri fyrir þessu séð. Hvernig ríkisstjórnin notaði heimild þessa, skipti ég mér ekki af. Þingið hafði gert skyldu sína og næst var það ríkisstjórnin, sem átti að framkvæma, og má e. t. v. ásaka hana fyrir að hafa ekki gengið betur fram. Þannig var það alltaf mín hugmynd að reyna að vanda sem bezt starfsmannaval útvarpsins og alla reglusemi til að hindra, að nokkuð gæti hent stofnunina, sem henni væri óvirðing að. Enn fremur að lesið yrði yfir allt efni, sem flutt er í útvarpinu, það er m. ö. o. tilraun til að hafa útvarpið eins og fólkið vill, og ég fullyrði, að þar sem Morgunblaðið, Alþýðublaðið og Vísir heimta, að svo sé, þá er það dómur þjóðarinnar og er það sama og þjóðin sjálf. Svo kem ég nú að því, sem hæstv. ráðh. féll þyngst, er borgarstjórinn í Reykjavík sagðist álíta, að bezt væri að leggja fréttastofuna undir útvarpsráð, en hafa hana ekki undir umsjón útvarpsstjóra og ráðh. Þá sprakk blaðran. Ráðh. þoldi þetta ekki og tók nú upp þá aðferð, sem hann áleit kröftugasta og að bezt mundi duga, en það var að hóta rofi á stjórnarsamvinnu, ef hreyft yrði eitt hár á höfði hans. En þegar að er gáð, sjá allir óblindir menn, að það, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði, er einmitt það, sem allir skynsamir menn álíta. Þeir treysta betur 5 manna ráði til þess að hafa á hendi stjórn fréttastofunnar en útvarpsstjóra og ráðh. En það, að ráðh. vill ekki missa tökin á fréttastofunni, sýnir ljóslega, að hann ætlar sér að misnota aðstöðu sína sem yfirmaður útvarpsins. Að síðustu vil ég beina þeirri ósk til þeirrar n., sem mun fjalla um þetta mál, að taka til athugunar útvarpsefni, sem flutt er á Norðurlöndum og gera ráðstafanir til að tryggja betri og hlutlausari fréttaflutning en nú er. Mér er sagt af mönnum, sem þar til þekkja, að á Bretlandi sé allt efni lesið vandlega yfir áður en það er flutt, ekki einungis til að tryggja hlutleysi útvarpsins, heldur til þess að mál og framburður sé eins og bezt verður á kosið. Í þessu felst auðvitað ekkert vantraust á Björn Franzson hvað mál hans og framburð snertir, til þess vantrausts liggja aðrar og dýpri orsakir. Ef hæstv. menntmrh. hefði ekki séð ástæðu til að fara að draga ákveðnar persónur inn í þessar umræður, hefði ég ekki gert það heldur. En nú er um það að ræða að tryggja það sem bezt, að útvarpið verði réttlát og hlutlaus stofnun. Ég álít, að það út af fyrir sig sé heppilegt, að hæstv. ráðh., sem nú fer í bili með æðstu völd við útvarpið, hefur nú með nokkrum hætti opinberað sig hér eins og orðið er, þannig að þjóðin veit nú glöggt, að hverju hún gengur. Einmitt þessi deila hans við borgarstjórann í Reykjavík hefur orðið til þess að varpa glöggu ljósi yfir það, að hæstv. ráðh. vill hafa útvarpið handbært í ákveðnum tilgangi, hvað sem þjóðin segir.



Herra forseti. Ég verð að segja það, að mig undrar dálítið þær ræður, sem hér hafa verið haldnar. Það er dálítið einkennilegt að heyra einmitt þennan mann, hv. þm. S.-Þ., tala hér ógurlega langt mál, þar sem hann hvað eftir annað lýsir yfir því, að það, sem farið er með og undirskrifað af viðkomandi aðilum, sé ósannindi. Það er dálítið einkennilegt af því, að þessi hv. þm. hefur sjálfur ekki alltaf verið álitinn neinn sérstakur sannleikspostuli af fólki á Íslandi. Það hefur nú stundum verið það álit á honum, að honum væri sjálfum sérstaklega hætt við því að bregða því fyrir sig að vera nokkuð jafnvægislaus í að fullyrða, að það, sem aðrir væru að fara með, væri af eitthvað sama tagi og hann væri að bera á borð fyrir aðra. Og það er ekki tilviljun, að það, sem hann var að segja, skyldi vera rekið ofan í hann á meðan hann var að tala. Samt var það ekki þetta, sem ég er mest hissa á í þessum umr. Ég var meira hissa á þeim tóni, sem í þeim er, og hefði ég þó átt að þekkja hann frá gömlum tíma. Og ég skal koma að því seinna, hvernig á því stendur. Mér finnst það, hvernig tryggja skuli, að það, sem útvarpið flytur Íslendingum, sé rétt, of alvarlegt mál til þess að það eigi að reyna að hafa það annars vegar í flimtingum, eins og þessi hv. þm. gerði, og hins vegar að beita þeim rangfærslum, sem hann gerði. Hann fór að vefa inn í þessar umr., sem hér hafa orðið, þó nokkru af ævisögum og öðru. Hann fór að gefa yfirlýsingar um embættakúgun, pólitískar ofsóknir og að ég ekki tali um, að ósannindi væri það, sem honum væri sérstaklega á móti skapi og hann hefði aldrei komið nærri. Hann væri mjög heilagur maður í slíkum efnum, og væri furðulegt, að nokkrum manni kæmi í hug að bendla sig við nokkuð, sem héti embættakúgun ( ! ) - Ég veit ekki, hvort það er minnisleysi, sem er að þessum hv. þm. þegar hann gefur þessa yfirlýsingu. En fyrir okkur, sem munum eitthvað ofurlítið aftur í tímann, þá verður þetta nú heldur til þess að rifja upp þann hluta af ferli þessa hv. þm., sem við þekkjum. Þegar talað er um pólitískar ofsóknir, þá er náttúrlega ekki óeðlilegt, þó að manni detti í hug, að það er prinsip, sem þessi hv. þm. hefur alltaf haft, að vilja beita embættakúgun, svo framarlega að hann hafi haft valdaaðstöðu til þess að beita henni. Ég held, að slíkar yfirlýsingar frá þessum hv. þm. komi úr hörðustu átt, og jafnvel þó að þessi hv. þm. talaði ekki svona mikið ekki aðeins um það, hvað ósannindi séu óviðurkvæmileg, heldur líka ókristilegt orðbragð. Ég held einmitt, að orðbragðið, sem kennt er við þennan hv. þm., hafi ekki alltaf þótt kristilegt, og mál, sem hann hefur farið með, ekki alltaf þótt sannleikanum samkvæmt, meira að segja ekki í þingsölunum. Mig minnir, að fyrsta ganga þessa hv. þm. hafi ekki verið sérstaklega góð, hún hafi kallað fram yfirlýsingar í þinginu. Og mér virðist það ekki ætla að enda öllu betur fyrir honum á þessu þingi, sem þessi hv. þm. e. t. v. á sæti á síðustu. - Hann var að rekja ævisögur hér og taldi, að einhver maður hefði verið á fyrra skeiði ævi sinnar eitthvað meira en venjulegur mennskur maður, líklega meira en venjulegur stjórnmálamaður. Svo hafi orðið tímamót í ævi hans. Hann talaði um, að á fyrra hluta ævi sinnar hefði þessi maður verið mjög þýðingarmikill, en síðari partur ævi hans þýðingarminni. Og allt átti þetta út frá hugsunarhætti hv. þm. að standa í sambandi við það, að á meðan maðurinn hafi verið mjög tryggur Framsfl.-maður, þá hafi allt gengið honum til vegs og sóma. Ég man eftir framsóknarmanni, sem þessi lýsing á að nokkru leyti mjög vel heima við. Hann situr ekki fjarri mér nú. Hann var fyrri part sinnar ævi mjög þýðingarmikill maður, ráðh. og form. Framsfl., form. utanrmn. og einn aðal-valdamaður fjvn., og jafnvel einn aðal-valdamaður landsins. Og það var talað um hann sem „Islands stærke Mand“ í dönskum blöðum. En svo fór einmitt með þennan mann eins og manninn, sem hv. þm. S.-Þ. minntist á, að síðari parturinn í ævi hans varð þýðingarminni. Hann hélt sjálfur, að hann væri átrúnaðargoð allrar þjóðarinnar, hann hafði þá hugmynd, að hann mundi vera hjá þjóðinni yfirleitt sá maður, sem hún tryði á. Og honum hætti þess vegna við, þegar hann var að tala um eitthvað, sem hann trúði sjálfur, að segja: Þjóðin trúir þessu. Og ef einhver bábilja hefur fest sig í kollinn á honum á síðari hluta æviskeiðs hans - ekki þeim hluta, þegar hann var venjulegur stjórnmálamaður - þá heldur hann, að þjóðin öll trúi þessu öllu hreint, jafnvel þó að þjóðin við hverjar kosningar hafi sýnt fram á, að hún er fjarri því að gera það. En hann tekur ekki mark á staðreyndum, heldur heldur hann enn, að hann sé átrúnaðargoð þjóðarinnar, þó að hann hafi ekki nokkurn hlut á bak við sig. - Ég held, að þessi hv. þm. ætti ekki að fara mjög mikið út í ævisögulestur. Hv. þm. S.-Þ. talaði um það áðan, að Ríkisútvarpið væri á röngum leiðum, og sérstaklega undir stjórn núv. hæstv. kennslumálaráðherra væri því lélega stjórnað. Og sem dæmi um það nefndi hann, að einu sinni hefðu fundizt flöskur í einu skrifborði hjá einum starfsmanni þar. Og þetta átti að sanna það, að það væri ekki að vita, hvert þjóðin væri að halda með útvarpið undir stjórn núverandi hæstv. kennslumálaráðherra, - að flöskur fundust í einum skrifborðsskáp hjá starfsmanni útvarpsins, löngu áður en hæstv. kennslumálaráðherra tók við yfirstjórn útvarpsins, hjá manni, sem einu sinni hafði verið starfsmaður við útvarpið. Það væri gaman að fá að vita hjá þessum hv. þm., hvort maðurinn, sem flöskurnar í skrifborðinu fundust hjá, hefði e. t. v. verið eitthvert átrúnaðargoð þessa hv. þm. í því að framkvæma þá stefnu, sem þessi hv. þm. vildi láta framkvæma í útvarpinu. Þessi hv. þm. flutti sem sé hér á þingi 1939 m. a. mjög ákveðnar till. í þá átt, að öllum, sem væru ekki sömu stefnu og „lýðræðisflokkarnir“, eins og það var orðað, væri vikið frá útvarpinu og séð um, að þessir menn gætu hvergi nokkurs staðar verið. Og einmitt á sama tíma var þessi maður með flöskurnar, sem hv. þm. á sennilega við, aðalframkvæmdastjóri þessarar stefnu hv. þm. S.-Þ. í útvarpinu. En mér er nærri að spyrja: Hvað var drukkið úr þessum flöskum? Kannske stríðsöl Finnagaldursins. Það hefur kannske verið nauðsynlegt fyrir viðkomandi mann að drekka þetta, sem þarna var, til þess að geta ruglað aðra eins vitleysu í útvarpið og hv. þm. S.-Þ. vildi vera láta. Og mér er nær að halda, að það hafi endað með því, að þessi maður, sem hv. þm. S.-Þ. var að tala um, hafi e. t. v. gengið fulllangt í þessari stríðsöldrykkju Finnagaldursins og e. t. v. drukkið sig næstum út úr útvarpinu þá. Ég held, að hv. þm. S.-Þ. ætti að fara frekar varlega, því að það er engan veginn víst nema þessar sögur, sem hann segir, sem stundum eru kallaðar Gróusögur, hitti hann aftur, einhverjar þeirra. Og það er ekki skemmtilegt að þurfa að standa hér í sölum Alþ. eftir aðrar eins leiðindaaðdróttanir og þessi hv. þm. hefur komið með, til þess að reka þær ofan í hann, þannig að þeir geirar, sem hann ætlar að skjóta að andstæðingum sínum, skuli einmitt lenda í hans eigin samstarfsmönnum í því að innleiða hlutdrægni í útvarpinu. Ég ætla mér ekki að öðru leyti að fara hér langt út í ræðu þessa hv. þm. að svo komnu máli. Ég geri það kannske síðar við þessar umr., ef mér finnst ástæða til. En mig langar til að ræða ofurlítið alvarlegar en ræða hv. þm. S.-Þ. gefur tilefni til þær hugmyndir og skoðanir, sem hér hafa komið fram hjá nokkrum hv. þm. viðvíkjandi því, hvað útvarpið eigi að gera og hvert verkefni þess sé. Það virðist, að það mundi verða svo, eftir þeim umr. að dæma, sem hér hafa farið fram, að ekki mundi það nú ganga betur með sumt af stjórninni á útvarpinu hjá okkur, sem höfum verið í útvarpsráði undanfarið, þó að þeir hv. þm., sem hér hafa talað, sumir hverjir, ættu að fara að stjórna því. Það var m. a. talað af hv. 4. þm. Reykv. um fréttaflutning útvarpsins, aðferðir við þýðingar og annað slíkt, sem hann ræddi í sambandi við það. Ef ég man rétt, minntist hv. 4. þm. Reykv. m. a. á það, að gert væri allt of mikið að því að þýða nöfn, og fór að krítisera ýmislegt af því, sem væri þýtt en hann teldi rangt að þýða. Hann byrjaði að minnast á fljótsnafnið Weichsel. Það er ekki rétt hjá hv. 4. þm. Reykv., sem hann sagði um það. Það hefur verið notað nafnið Visla á þessari á, og það er hennar pólska heiti. Weichsel er þýzkt nafn, sem hefur ekki verið notað á ánni af hálfu þeirra manna, sem landið hafa byggt. Og það er ekki ástæða til að breyta því nafni. Og það er kannske svipað þessu með sumar leiðbeiningar, sem koma fram viðvíkjandi fréttaflutningi útvarpsins. - Hv. 4. þm. Reykv. minntist á fleiri dæmi um það, hvernig ætti að þýða. Og hann virtist miða till. sínar við það, að við þyrftum að þýða með tilliti til þess, hverju hlustendur hér heima væru vanastir eftir okkar íslenzku viðhorfum, flokkaheitum og öðru. Ég held, að það væri mjög fjarri því að vera til bóta að taka upp slíkar aðferðir. Það er nefnilega svo undarlegt, að veröldin hefur ekki tekið sér flokkaskiptingu hér á Íslandi til fyrirmyndar, þegar menn hafa myndað flokka í öðrum löndum, heldur hefur þróunin í þessu byggzt á þjóðfélagslegum og sögulegum forsendum, sem fyrir liggja, sem eru gagnólíkar því, sem hér er. Og það virðist ekki vera ástæða fyrir okkur að steypa nöfn þessara flokka í sama formi og á flokkum okkar. Menn geta reyndar gert sér það til gamans, þegar snjallir rithöfundar rita eitthvað eins og Heljarslóðarorustu og slíkt. En það er ekki ástæða til að gera þetta, ef á að upplýsa fólkið um hið raunverulega ástand í hverju landi, því að það er mótað af því, sem þar er fyrir höndum, og engan veginn víst, að það passi við það, sem hér er heima. Ég býst líka við, að hvað fjöldann allan af nöfnum snertir, mundi ekki nokkrum manni detta í hug að þýða þau. Ég býst við, að frekar mundi það t. d. valda ruglingi, ef fara ætti að þýða nöfn á flokkum í Bandaríkjunum. Og hvað snertir svo og svo mikið af flokksheitum í Evrópu, þá er það mjög mismunandi, hvernig þeir flokkar eru og hvaða nöfn þeir hafa. Hv. 4. þm. Reykv. virtist ganga út frá því, að sú flokkaskipting, sem átti sér stað á tímabilinu frá 1919 til stríðsbyrjunar, mundi haldast áfram, og það væri því eðlilegt, að þeir hétu áfram þeim nöfnum, sem viðgengizt hafa á þessum tíma. Ég held, að sú flokkaskipting hafi breytzt meðan á þessari styrjöld stóð og að það sé að byrja tímabil, sem verði mjög ólíkt því, sem leið á milli styrjaldanna, eins og það tímabil var ólíkt tímabilinu fyrir 1914. Orð eins og sósíalistar, kommúnistar og slíkt höfðu aðra merkingu fyrir þann tíma en síðar. Og það er mjög hæpið fyrir okkur að ætla að þýða á íslenzku þessi heiti, sem eru á erlendum flokkum. T. d. fyrir 1914 kölluðu rússneskir bolsjevikar sig socialdemokrata í blaði, sem Lenin gaf út. Eftir 1914 breytast þessi nöfn. Og ég get trúað, að nú séu þau að taka miklum breyt. Mér virtist hv. 4. þm. Reykv. vilja, að Arbejderparti og Labour party ætti að þýðast á íslenzku og helzt að heita Alþýðuflokkur eða jafnaðarmenn eða eitthvað slíkt, bara eftir hugtökum, sem íslenzkir hlustendur hafa vanizt. En ef einhver flokkur heitir í sínu landi socialistaflokkur, þá má nafn hans haldast, þó að það sé nefnt í íslenzkt útvarp. Ég veit ekki, af hverju þetta er sprottið hjá hv. 4. þm. Reykv., að hann vill þýða þessi flokksheiti. Það var helzt að heyra á honum, að ef einhver stór verkalýðsflokkur væri erlendis, þá ætti hann að heita Alþýðuflokkur, en síður, ef um lítinn flokk var að ræða. Ég held, að það sé ákaflega varhugavert að þýða þessi flokksheiti. Og út af orðunum Alþfl. og Jafnaðarmannaflokkur mætti spyrja, hvernig þessum hv. þm. mundi líka það, ef menn sem eru róttækir sósíalistar, mynduðu einhvers staðar flokk og kölluðu hann Alþýðuflokk. Hvort vildi þá hv. 4. þm. Reykv. heldur kalla þann flokk í útvarpinu Alþýðuflokk eða Jafnaðarmannaflokk? - Ég held, að við eigum að lofa þeim erlendu flokkum, sem skapað hafa sér heiti, að halda þeim. Og ég held, að það væri rangfærsla hjá útvarpinu að breyta þeim. Þá villast menn sízt á því, um hvaða flokk er að ræða. Og það, sem mestu skiptir í þessu sambandi, er að upplýsingar um þessa flokka séu réttar. Þetta, sem ég hef haldið fram um flokkaheitin, sést bezt, hve sjálfsagt er, þegar athuguð eru flokkaheiti í fjarlægum löndum. Þegar talað er um Congressflokkinn á Indlandi eða Þjóðþingsflokkinn, ef við ættum að finna eitthvert íslenzkt heiti yfir hann samsvarandi, en vildum þó taka eitthvað úr okkar sögu til þess að nefna hann eftir, þá mundi það líklega verða Sjálfstæðisflokkur eins og sá flokkur var til 1918. Það er samsvarandi stig, sem flokksmenn þessa flokks eru nú á, við það, sem var á Íslandi fyrir 1918, þegar menn stóðu hér saman að því að berjast fyrir sjálfstæði Íslands. Ég veit ekki, hvort hv. 6. þm. Reykv. vildi ganga inn á að kalla þennan flokk á Indlandi Sjálfstæðisflokk. Og með sömu röksemdum mætti segja, að það séu sjálfstæðismenn á Java, sem eru að berjast fyrir sínu sjálfstæði og eru að berjast um völdin við Breta. Hvernig ætli hv. sjálfstæðismönnum hér líkaði það, ef Bretar tilkynntu, að sjálfstæðismenn á Java hefðu drepið þetta eða þetta marga fanga. Og ef Bretar tilkynntu, að sjálfstæðismenn á Java hefðu myrt konur og börn. Ég veit ekki, hvernig hv. 6. þm. Reykv. líkaði að fá þetta nafn á þann flokk á Java, sem er að berjast fyrir sjálfstæði landsins. Ég er hins vegar fjarri því að vilja taka upp þetta nafn á þann flokk. - Svo mundu þessi nöfn, sem við gæfum flokkum, náttúrlega gefa allt aðra hugmynd um stefnur flokkanna en þær raunverulega eru. Þannig er t. d. flokkaskiptingin í Kína, að Alþýðuflokkurinn þar er stór flokkur, en er, eins og menn vita, alger einræðisflokkur. Svo er hins vegar annar flokkur þar í Kína, sem kallar sig kommúnistaflokk, sem berst fyrir því, sem bændaflokkar í Evrópu börðust fyrir víða á 19. öld, að eigum aðalsins verði skipt upp á milli bænda. Þetta er aðalstefnuskrá þess flokks. En það er haldið, þegar þessi flokkur er að berjast í Kína, að þá séu þeir, sem í þeim flokki eru, að hugsa um stóriðju. En það er ekki rétt, því að stóriðja er þar ekki til. Svo eru menn ákaflega reiðir við þennan kommúnistaflokk í Kína, þó að þeir hafi ekki minnstu hugmynd um, hverju hann er að berjast fyrir. Ég held, að við höfum sætt okkur við það á flestum sviðum, að útvarpið hefur reynt að láta hvert land ráða því sjálft, hvaða heiti það velur flokkum sínum. Við höfum kallað konservativa flokkinn í Bretlandi íhaldsflokk. Eftir því sem hv. 4. þm. Reykv. hélt fram, ætti að velja honum heiti íhaldssamasta flokksins á Íslandi. Og hvað á hann þá að heita? Ég held, að hann ætti að heita Framsfl. Svo kemur annar og segir, að hann eigi að heita Sjálfstfl. Hér getur því orðið vandi að skera úr. Ég held því, að við ættum að láta fréttastofu útvarpsins um þetta með þeim hætti, sem hún hefur lengst af haft. Ég held, að hún hafi leyst það betur en þeir, sem hér hafa lagt orð í belg, hefðu getað gert, fram að þessu. Viðvíkjandi orði, sem hv. 4. þm. Reykv. minntist á, að hann vildi láta nota heitið Jafnaðarmannaflokkur, þá mundi það vera alveg villandi og í fyrsta lagi vegna þess, að ég er á þeirri skoðun, að það sé ekki rétt fyrir sósíalista að nota þetta orð. En ef það yrði samkomulag milli manna, að það þætti rétt hvað íslenzkt málfar snertir, þá mundi það þýða „sósíalistar“. Það mundi verða nothæft um alla þá flokka, sem okkur annars greinir á um, hversu góðir séu. Þess vegna mundi verða sífelldur misskilningur og deilur um, hvernig þetta orð væri notað. Sjálft orðið með þeirri hugmynd, sem það gefur, gefur alls ekki rétta hugmynd um nútíma sósíalisma, heldur er það orðið, sem haft er um verkalýðshreyfinguna ensku, „liberales“, og væri skást að nota það. Ég held því, að hvað þetta snertir, þá væri það það alvitlausasta, sem við gætum gert, að fara að skíra upp erlenda flokka eftir því, hvað flokkarnir heita hér heima. Við eigum að lofa heiminum að halda sér eins og hann er, eins fjölskrúðugum og hann er, en ekki að gera hann fátækari. Það, sem við fyrst og fremst þurfum að sjá um, að sé gert, er, að fólkið fái að vita um staðreyndir, sem þar gerast. Ég held, að það hafi verið þessi sami hv. þm., sem fór inn á að sanna, að ekki ætti að taka fréttir eftir Moskvaútvarpinu. Við skulum athuga, hvað er hlutverk útvarpsins gagnvart þeim erlendu fréttum. Það er að tryggja, að þjóðin fái að vita, hvað er að gerast í veröldinni. Og hvers vegna þarf þjóðin að fá að vita það? M. a. vegna þess og fyrst og fremst vegna þess, að hún er sjálfstæð þjóð, sem sjálf á að ákveða sína utanríkispólitík út frá þekkingu sinni á veröldinni, sem hún lifir í. Ef hún hefur ranga þekkingu á þessari veröld, getur hún gert vitleysur í utanríkispólitík sinni, sem getur varðað hennar sjálfstæði. Það er nauðsynlegt nú fyrir íslenzku þjóðina meira en nokkru sinni fyrr að fá að vita mikið og vita rétt um það, sem gerist í veröldinni í kringum hana, því að þjóðin má ekki vaða í villu og svima um staðreyndirnar, hvað er að gerast. Það er betra að fá að vita mismunandi skoðanir um þetta en að fá að vita of lítið. Það hefur verið álit flestra mestu stjórnmálamanna nú, að einhver stærsti gallinn á öllum fréttaflutningi í öllum hinum borgaralega heimi síðustu 15–20 árin hafi verið sá, að menn hafi ekki fengið að vita nógu mikið og rétt um ástandið í Sovétríkjunum, margar þjóðir hafi gert sér svo rangar hugmyndir um, hvers konar ástand þar ríkti, hvað sú þjóð væri sterk og hvað hún gæti gert, að það hefur jafnvel verið talið, að ef stjórnir ýmissa þjóða hefðu haft hugmynd um ástandið í Sovétríkjunum, mundi jafnvel hafa verið komizt hjá því ægilega stríði, sem nú hefur staðið yfir. Það er engum efa bundið, að eitt af því, sem hefur valdið því, að þessar ógnir hafa yfir heiminn gengið, er það, að hjá mörgum þjóðum hefur verið kerfisbundið skýrt rangt frá því ástandi, sem í þessum ríkjum er, með þeim afleiðingum, að meira að segja stjórnendur margra ríkja í heiminum hafa alveg vaðið í villu og svima um það. Það hefur sýnt sig, að fræðslan um þessi ríki þarf að vera miklu miklu meiri en hefur verið áður. Ég held þess vegna, að það sé tími til þess kominn, að við hér á Íslandi athugum alveg realistiskt, hvað við höfum gert í þessu efni og hvað við getum lært af reynslu annarra þjóða í þessu efni. Einum þekktum menntamanni hér, sem ekki fylgir kommúnismanum, varð að orði, þegar staðreyndirnar töluðu einna greinilegast um, að hann hefði haft rangar hugmyndir um þessi ríki : „Mikil lifandi ósköp hefur verið logið að okkur um Sovétríkin.“ Sannleikurinn er sá, að flest ríki Evrópu hafa keppzt við að reyna nú að bæta úr vanþekkingu sinni og reynt að sjá til þess, að þjóðirnar fái nú að vita mjög mikið og sem allra mest um þessi ríki. Menn vilja ekki aftur bera ábyrgð á því, að út frá þekkingarleysi fólksins og valdhafanna séu gerðar aðrar eins utanríkispólitískar vitleysur eins og gerðar voru sumpart út frá þekkingarleysi og röngum hugmyndum í sambandi við undirbúning síðasta stríðs. Þetta er mál, sem ég held, að við ættum alveg án tillits til þess, hvernig skoðanir menn kunna að hafa á sósialismanum, að athuga alveg sérstaklega vegna íslenzku þjóðarinnar í heild, svo að hún geti fengið sem réttastar hugmyndir um það, sem er að gerast. Nú er það svo hér á landi, að við viljum hafa lýðræði í okkar þjóðskipulagi, og við viljum treysta, á það, að þjóðin sé á hverjum tíma eða meiri hluti hennar færust um að ráða því, hvaða stjórnarstefnu við höfum. Og þá er líka skylda okkar, sérstaklega okkar, sem á þingi erum, að láta þjóðinni þessa þekkingu í té meira að segja án tillits til þess, hvort við erum með eða móti í þessu efni. En það fer mjög fjarri því, að blöðin, eða a. m. k. þrír flokkar hér á landi, hafi skoðað það sem skyldu sína að reyna að skapa slíka almenna fræðslu um Sovétríkin. Ég verð að segja, að þó að ég hafi ekki verið lengur í burtu en þessa 2–3 mánuði, sem ég var í burtu nú í haust, þá brá mér, þegar ég kom heim. Ég var kominn það mikið út úr gamla pólitíska þvarginu hér heima, að ég varð hálfhissa, þegar ég sá, hvernig blöðin skrifuðu viðvíkjandi Sovétríkjunum. Ég var hissa vegna þess, að ég hafði haft tækifæri til að fylgjast með helztu blöðum Norðurlanda á þessum tímum, og ég varð þar hvergi var við þennan móðursýkistón, sem er í skrifum um Sovétríkin hér á landi. Það er ekkert við því að segja, þó að við skömmum hver annan eins og við viljum. Við erum vanir því, og þar dregur enginn af sér. En við skulum gera skyldu okkar í því efni að sjá um, að þjóðin geti haft einhverja möguleika til að geta dæmt um stórfelldustu staðreyndirnar, sem eru að gerast í veröldinni, svo að það geti ekki komið fyrir, að svo og svo stórkostlegir viðburðir og breytingar gerist í veraldarsögunni, sem fari fram hjá henni og hún viti ekkert um það. Þetta er nauðsynlegt fyrir okkur. Við ættum að gefa þjóðinni möguleika til að beita dómgreind sinni sjálfstætt um þá hluti, sem eru að gerast í heiminum og skapa sér þar með þann grundvöll, sem hún á að standa á, en þeim möguleika er hún svipt, ef blaðakostur okkar og ég tala nú ekki um, ef útvarpið er notað eins hatrammlega og gert hefur verið hvað snertir ákveðið ríki í veröldinni, annað, ef ekki helzta stórveldi heimsins. Ég hef ekki orðið var við t. d. í blöðum Sósfl. neina þess háttar aðferð, þegar t. d. hefur verið um stórveldi eins og Bandaríkin að ræða. Þar er ekki verið að tína upp einhver smáatvik, sem kynnu að koma fyrir í einhverjum smáherbúðum eins og ef einhver bandarískur hermaður kynni að myrða konu í Englandi. Þar er ekki verið að reyna að draga þetta fram sem einhvern fjandskap við eitthvert stórveldi, það er ekki verið að setja þetta þar á fremstu síðu, en þetta rekur maður sig daglega á í blöðunum hér heima. Við verðum að athuga það, að þótt mörgum sé illa við hin sósíalistísku ríki í heiminum, þá er það staðreynd, sem verður ekki út skafin, að sósíalisminn er til og verður til, og þá verðum við að kynna okkur, hvers konar fyrirbrigði þetta er, og þess vegna er útvarpinu skylt að taka upp fréttir frá Moskvu. Ég er sérstaklega hissa á, að þeir, sem hér heima á Íslandi hafa sagt, að þeir væru hinir sönnu lýðræðissinnar og andstæðingar fasismans, að þeir hafa aldrei nokkurn tíma fundið það ámælisvert, að fréttum frá Berlín hefur verið útvarpað á hverjum degi, en stökkva upp og umhverfast, þegar fréttum frá Moskva er útvarpað hér í 2–5 mínútur. Það er óheppilegt og hættulegt fyrirbrigði að vilja meina þjóðinni þannig að fá að vita, hvað þarna sé að gerast. Það er enginn að biðja þjóðina að trúa öllu, sem hún heyrir í fréttum, hvorki frá einum eða öðrum. Þegar fréttum er útvarpað frá Berlín, þá er það ekki gert vegna þess, að útvarpsráð, útvarpsstjóri eða kennslumálaráðuneytið endilega trúi því öllu eða ætlist til, að því sé trúað, heldur til að gefa mönnum hugmynd um, hvað þessir menn álíta um sjálfa sig, en þessir sérstöku postular lýðræðisins hafa aldrei átalið þetta. Nú er það vitanlegt, að Sovétríkin eru orðin langsterkasta veldið í Evrópu. Það er því nauðsynlegt fyrir okkur að hafa hugmyndum, mikla hugmynd, hvers konar ríki þetta er, hvað þessir menn eru að segja og hvaða álit þeir hafa á sjálfum sér alveg eins og við viljum vita, hvað Churchill er að segja í enska útvarpið. En í staðinn fyrir það, að það hefði átt að vera eitt af því, sem hefði gersamlega breytzt í lok þessarar styrjaldar, að mörg hægri blöðin hér á landi hefðu átt að álíta það skyldu sína að reyna að flytja þjóðinni dálítið meira um það, sem gerist í þessu landi, jafnvel þó að fréttirnar væru frá báðum hliðum, þá hefur það öfuga gerzt, því að áróðurinn gegn þessu ríki hefur aldrei verið meiri en nú, því að blöðin hafa haldið uppi æsingum gegn því litla, sem birzt hefur í útvarpinu frá þessu ríki. Ég held, að við megum til með að líta á þessi mál frá sjónarmiði okkar þjóðar, að henni sé nauðsynlegt að fá að vita þetta eins og annað til að geta dæmt um staðreyndirnar í heiminum, en ekki út frá sjónarmiði þess, hvort stjórnin í þessu landi sé svona og svona mikið í samræmi við það, sem þessi og þessi flokkur vill, eða eitthvað annað þess háttar. Við verðum að reyna að aðgreina það. Ég legg svo mikla áherzlu á þetta vegna þess, að mér er ljóst, að hver einasta þjóð, og það mestu stórveldi heimsins, hafa talið skyldu sína að breyta verulega um í þessu efni, gefa þegnum sínum tækifæri til að fá allt aðra og meiri vitneskju um þetta land, og þeir hafa gert þetta án tillits til þess, að þetta væru ákveðnir pólitískir andstæðingar þeirra. Ég get tekið þar sem dæmi, að eitt íhaldssamasta tímarit heimsins, „Life“, álítur rétt að helga heilt blað frásögn um þetta ríki. Það er alveg sama, hvert við lítum. Menn deila um þessar stjórnmálastefnur. En menn vilja ekki endurtaka það ástand, sem var 1919–1939, þegar 1/6 hluti veraldar gerði stórkosalega merkilegar athafnir og skapaði ný og áður óþekkt viðhorf og svo og svo mikið af þjóðunum vissi ekki, hvað var að gerast. Menn gera þetta af því, að þeir hafa dýrkeypta reynslu af því, hvað það getur haft að þýða, að þjóðirnar fái ekki að vita hið sanna í þessum málum og fái ekki tækifæri til að skapa sér skoðanir um þau. Ég held því, að í staðinn fyrir að stökkva upp, ef lesnar eru fréttir frá Moskva eða birt eru sítöt úr blöðum frá þessum ríkjum, þá ættu menn að biðja um að heyra meira um ástandið þarna, fá að vita, hvers konar ríki þetta eru í staðinn fyrir að láta eitthvað mystiskt hvíla yfir þessum ríkjum, sem hafa staðið sig svo framúrskarandi vel í styrjöldinni. Ég er hræddur um, að við Íslendingar séum nærri því eina þjóðin í veröldinni, þar sem þetta gæti komið fyrir. Ég segi þetta af því, að ég er hræddur um, að fjöldi hv. þm. geri sér ekki ljóst, hvað við erum að verða aftur úr og miklir eintrjáningar í heiminum, ef við höldum svona áfram. Það er ekki aðeins af því, að þetta sé leiðinlegt fyrir okkur, að ég vil, að við fáum að vita um það, sem gerist í útlöndum, heldur er það blátt áfram nauðsynlegt fyrir þjóðina að fá fréttaflutning og þá einmitt um það ríki, sem heimurinn er nú sannfærður um, að hann þarf að fá að vita miklu meira um en hann hefur áður fengið. Stríðið hefur ekki skollið á okkur hér heima með þeim ógnum, sem aðrar þjóðir hafa fengið að kenna á. Það væri því illa farið, ef við létum ekki hina dýrkeyptu reynslu annarra þjóða okkur að kenningu verða. Við erum minnsta þjóðin í veröldinni, en við erum ekki lengur á neinum útkjálka eða í einangrun. Við erum þannig, að tekið er eins mikið eftir okkur og ýmsum öðrum miklu stærri þjóðum. Undir þeirri stefnu, sem okkar litla þjóð markar í utanríkispólitík, verður komið að mjög miklu leyti okkar eigið sjálfstæði og velfarnaður. En þjóðin getur ekki tekið þessar ákvarðanir, skapað sér réttar hugmyndir án þess að fá aðgang að staðreyndunum, án þess að fá þekkingu á þessum málum. Að ætla að dylja hana því, sem er að gerast í voldugasta ríki Evrópu, það er fásinna, ekki endilega vegna þess, að þetta ríki sé sósíalistískt, heldur vegna þess, að þetta er vald í heiminum, sem við sem sjálfstæð þjóð þurfum að hafa hugmynd um, þurfum að þekkja til þess að geta haft þá þekkingu með til hliðsjónar, þegar við mótum okkar pólitík, m. a. okkar utanríkispólitík. Okkur má ekki skorta þennan grundvöll, hvernig sem við dæmum, hvað sem við drögum af þeim staðreyndum, sem við heyrum. Þess vegna er ég á því og vil undirstrika þýðingu þess fyrir okkur frá almennu sjónarmiði, að íslenzkum hlustendum sé látin í té fræðsla um Sovétríkin og að fréttir frá útvarpinu í Moskva séu auknar frekar en hitt. Margar þjóðir mundu vilja gefa mikið til þess, að þær hefðu 1938 verið búnar að fá þá fræðslu um Sovétríkin, sem þær hafa nú fengið, líka úr íhaldssömustu blöðunum í kapítalísku löndunum. Það er því svo langt frá því, að nú séu tímar til fyrir okkur að minnka það litla, sem við fáum í íslenzka útvarpinu að vita um þessi ríki, heldur er miklu fremur ástæða fyrir okkur að reyna að vinna það upp, sem við höfum vanrækt. Og þar hefur verið um meira en vanrækslu að ræða, því að þar hefur verið gengið í þveröfuga átt og beinlínis útbreidd skipulagsbundin ósannindi um þessi ríki. Þess vegna tel ég, að þessi þáltill. og tildrög hennar sé ákaflega leiður vottur um það þroskaleysi, sem hér ríkir enn í þessum málum. En ég er þó alls ekki með þessum orðum að reyna að fá andstæðinga sósíalismans á þá skoðun, sem ég hef, en hinu held ég fram, að vegna þess að okkar þjóð á á lýðræðislegan hátt að ákveða sína utanríkispólitík, á hún heimtingu á að fá frá útvarpinu þekkingu um þau mál, sem hún þarf að leggja til grundvallar, þegar hún ákveður þessa hluti. Íslenzka útvarpið hefur undanfarið látið allt of lítið af þeirri þekkingu í té. Að svo mæltu ætla ég að láta þessari ræðu lokið, en kann síðar meir að fara inn á málið, ef nauðsyn krefur.



Ég skal nú ekki blanda mér mikið í þær umr., sem um þetta mál hafa verið í kvöld. Sannleikurinn er sá, að sá ævisagnalisti og sú málfærslugreinargerð, sem hefur brotizt út í umr., skiptir ekki ýkja miklu máli fyrir kjarna þess umræðuefnis, sem hér er til íhugunar. Varðandi ævisögurnar er það því miður svo, að flest af því, sem ræðumenn segja hver um annan og misjafnt er, er satt, og er það ekki til slíkrar ánægju, að vert sé að hafa um það fleiri orð. Varðandi málfærsluflutning hv. 2. þm. Reykv., þá kom þar þó fram ein mjög merk viðurkenning, sem stríðir gegn hans kennisetningu yfirleitt og varðar töluvert kjarna þessa máls. Hv. þm. sagði, að flokkaskipting í hverju landi færi mjög eftir þjóðlegum og sögulegum ástæðum þar, og það væri algerlega rangt, villandi og óvinnandi verk að bera saman flokka í mismunandi löndum. Þetta er að meginefni til alveg rétt, en þetta brýtur algerlega í bága við kenningu hinna sósíalistísku flokka. Þeir telja, að höfuðatriði flokkaskiptingar í öllum löndum séu hin sömu og eftir ákveðnum meginreglum, þannig, að náskyldir flokkar séu raunverulega til í öllum löndum þar sem flokksskipting þekkist, og á þessu byggja einmitt hinir sósíalistísku flokkar alþjóðasambönd sín, sem þeir a. m. k. fram að þessu einnig hafa viljað taka þátt í af Íslands hálfu. Nú kemur hv. 2. þm. Reykv. og neitar þessari kenningu og segir, að flokkaskipting í hinum ólíku löndum sé svo ósambærileg. Þetta er rétt, en algerlega ný kenning úr þessum herbúðum, þar sem hún er flutt nú. Hún er einnig þeim mun eftirtektarverðari, þar sem þessi hv. þm. og hans skoðanabræður hafa talið gilda svo fast lögmál um flokkaskiptingu, að þeir segja, að í þjóðfélagi, þar sem viss atvik séu fyrir hendi, þar geti engin flokkaskipting átt sér stað. En samkv. þeirri kenningu, sem hv. 2. þm. Reykv. nú hélt fram um að hin algildu lögmál, sem sósíalistar hafa haldið fram, væru ekki til, þá er auðvitað þessi kenning þeirra einnig úr sögunni. Það er vissulega eftirtektarvert og mikilsvert að fá játningu frá jafnsterkum fræðimanni í þessum efnum og hv. 2. þm. Reykv., um að allar þeirra fyrri kenningar í þessum efnum séu á sandi byggðar. Ég ætla heldur ekki að fara að deila við hv. 2. þm. Reykv. um það, frá hvaða útvarpsstöðvum eigi að taka fregnir í íslenzka útvarpið. Ég hef aldrei fundið að því, að birtar væru fregnir frá Rússlandi, og tel ég, að að svo miklu leyti sem fregnir frá Moskva eru raunverulegar fregnir frá Rússlandi, að þá sé rétt, að Íslendingar fái vitneskju um þær. Það, sem að hefur verið fundið, og það er ekki að ástæðulausu, er það, að fregnir frá Moskva, sem birtar eru í íslenzka útvarpinu, hvort sem það er forráðamönnum íslenzka útvarpsins að kenna eða þar liggja til aðrar ástæður, þær hafa á sér allt annan svip en fregnir frá öðrum löndum. Fregnir frá Moskva ganga yfirleitt í þá átt að básúna ágæti þess skipulags, sem í Rússlandi gildir, eða eru beinar umsagnir frá rússneskum stjórnaryfirvöldum um ástandið í öðrum löndum, þar sem aftur á móti fregnir frá öðrum útvarpsstöðvum, sem hér er hlustað á, eru frásagnir af staðreyndum. Þessu veit ég, að allir hlustendur hafa tekið eftir, og ég ber það traust til skynsemi íslenzkra útvarpshlustenda, að þeir geri þar upp á milli, þegar þeir hlusta á þessa fyrirlesara. Þessir fyrirlestrar eru að vissu leyti einnig lýsing á mismunandi viðhorfi valdhafanna í hverju landi um sig. Hitt verð ég þó að segja, að óþarft er og ekki til uppbyggingar fyrir neinn þegar útvarpið er að lesa hér upp, eins og komið hefur fyrir, að Moskvaútvarpið hafi sagt, að opinber blöð í Bandaríkjunum hafi farið mörgum orðum um það, hve frjálslegar kosningarnar hafi verið í Búlgaríu og öðrum þeim löndum, þar sem almenningi hér á landi er fullkunnugt af öðrum fregnum eftir heimildum þar, að þessar kosningar voru með öllu áfrjálsar. En þó að það sé út af fyrir sig illa varið tíma að hlusta á þetta, þá skaðar það ekki svo mikið, og íslenzkir hlustendur hafa vissulega dómgreind til þess að skilja þarna á milli og sjá, hvað það er, sem þýðingu hefur, og hvað er einber áróður. Gallinn er bara sá, eins og hv. 2. þm. Reykv. réttilega tók fram, að enn þá hefur umheimurinn fengið allt of lítið að vita um ástandið í Rússlandi, ekki vegna þess, að umheimurinn hafi ekki verið þess fús, heldur hafa valdhafarnir í Rússlandi af einhverjum ástæðum verið ófúsir að láta umheiminum þá þekkingu í té. Og það er vitað af öllum og engum kunnara en hv. 2. þm. Reykv., að frjáls ferðalög fréttaritara erlendra blaða þarlendis eru með öllu óheimil, og þar með er hinni alþjóðlegu fréttaþjónustu gert ómögulegt að starfa. Það er viðurkennt af öllum, að umheimurinn hefur ekki fengið þá vitneskju um Rússland, sem hann þyrfti. Það, sem um er deilt, er það, hvort sú vitneskja, sem hann fær gegnum Moskvaútvarpið, sé tæmandi eða ekki. Þeir hlustendur, sem gera sig ánægða með þá vitneskju, sem þeir fá í íslenzka útvarpinu eftir Moskvaútvarpinu, eru vissulega lítilþægir, og ég tek sannarlega undir það með hv. 2. þm. Reykv., að við þurfum að fá að vita miklu meira en þar hefur komið fram. Ég verð að segja, að á dauða mínum átti ég von á dögunum, en ekki þeim undirtektum, sem hæstv. menntmrh. veitti þeim ummælum, sem ég lét hér falla á fyrra stigi þessarar umræðu. Ég hafði í einfeldni minni og barnaskap tekið það trúanlegt, að hæstv. ráðh. mælti af heilum hug þegar hann sagðist vilja tryggja hlutleysi útvarpsins. Og þegar hann lýsti því hér yfir, að hann ætlaði að nota samþykkt þessarar till. til þess að gera vissar ráðstafanir til að tryggja þetta hlutleysi, þá tók ég það sem góður og trúr stuðningsmaður hans í þeirri góðu trú, að hann meinti það, sem hann sagði, og benti honum á, hvað væri öruggasta leiðin til þess að tryggja þetta á þann veg, að Alþ. gæti við unað. Ég benti honum á, að eðlilegast væri, að útvarpsráð, sem er skipað fulltrúum allra flokka á Alþ., hefði þessa yfirstjórn, en ekki útvarpsstjóri og sá ráðherra, sem hverju sinni fer með útvarpsmál. Hæstv. ráðh. taldi, að í þessu væri fólgið vantraust á sig. Ég verð nú að segja, að til þess hafði hann ekkert tilefni. Hann hefur ekki enn þá verið ráðherra nema eitt ár, og þær lýsingar, sem hann gaf hér á fyrirrennurum sínum í embættinu og ekki sízt hv. þm. Str. og hv. þm. S.-Þ., þær voru vissulega ekki með þeim hætti, að hvorki hann né ég gætum verið rólegir, ef slíkir menn ættu nú að taka við yfirstjórn útvarpsins á ný. Og það skiptir ekki máli, þó að það sannist því miður undir umr. og enn þá betur við yfirlýsingu útvarpsstjóra í blöðunum skömmu síðar, að öll ræða hæstv. menntmrh. þetta varðandi hvílir á misskilningi og að hann fer að mestu leyti með. staðleysustafi, er hann talar um þessa menn og útvarpið. Þetta skiptir ekki máli í þessu sambandi. Maður eins og hann, sem hefur haldið klukkutíma ræðu til þess að færa þingheimi heim sanninn um, að fyrirrennurum sínum í embættinu væri ekki trúandi til þess að gæta hlutleysis stofnunarinnar, hann ætti manna helzt að skilja, hversu völt trygging það er fyrir hlutleysi útvarpsins í höndum slíkra manna, og þegar stoðin, sem þeir eiga að styðjast við, er ekki öruggari en útvarpsstjóri, sem brást nú hæstv. ráðherra, eftir að hann ætlaði að eiga svo mikið undir honum, sem raun ber nú vitni um. En það er meir en svo, að hæstv. ráðh. hafi sannað með ummælum sínum, að fyrirrennurum hans í embættinu var ekki trúandi, heldur verður að segja eins og er, að hæstv. ráðherra sýndi einnig, að jafnvel honum, sem ég veiti þó fullan stuðning, jafnvel honum getur maður lítið treyst og með þeim hætti, að býsna varhugavert virðist nú vera að láta þetta heyra undir hans yfirstjórn, a. m. k. ef hann ætlar að fara að gera sérstakar ráðstafanir til þess að tryggja það, sem hann kallar hlutleysi útvarpsins. Hæstv. ráðh. hélt því hér fram, að í erindi starfsmannsins við fréttastofuna, Björns Franzsonar, hefði ekkert komið fram, sem réttlætti þær ádeilur, sem hann hefði orðið fyrir og mig minnir, að hæstv. ráðherra hafi sagt, að hann hefði engan hitt, sem gerði annað en að hlæja að þeim ásökunum, sem útvarpið hefði orðið fyrir af þessu tilefni. Nú vissi þó hæstv. ráðh. um undirtektir fjölmennra funda og um undirtektir þingheims, að allir þessir aðilar töldu, að þarna hefði þessi að öðru leyti mjög mæti fréttamaður gert sig beran að misskilningi á sínu starfi. Þrátt fyrir það er hæstv. ráðh. svo blindur í sinni skoðun, að honum finnst, að allir séu sér sammála um það, að þarna sé allt í bezta lagi, þó að allir aðrir segi, að þeir hafi engan hitt nema æstustu trúbræður ráðh., sem ekki fordæma a. m. k. þennan verknað, og hvað sem þeir álíta um frammistöðu útvarpsins að öðru leyti. Nú fer því fjarri, að ég vilji halda því fram, að hæstv. ráðh. í þessu fari með vísvitandi ósannindi eða vilji skrökva að þingheimi, alveg eins og ég vil taka fram að ég álít, að sá fréttamaður, sem hér braut af sér, hafi ekki vísvitandi brotið af sér, heldur verið í góðri trú, eins og ráðherra. En það viðfangsefni, sem hér er um að ræða, verður enn þá vandasamara vegna þess, að það sýnir, hversu viðhorfin eru gersamlega ólík, eins og einnig kemur fram í þessu útvarpserindi, sem hér hefur verið gert svo mjög að umræðuefni. Þar kemur í ljós, og ræðumaður undirstrikar þann skilning mjög í hinni löngu ræðu á dögunum, að ræðumaður telur, að það, sem hann kallar hið austræna lýðræði, sé í raun og veru fullkomnasta form lýðræðis. Og ég vil vekja athygli á því, að það er ekki rétt, eins og fram hefur verið haldið, að þessi ræðumaður hafi látið sér nægja að vitna eingöngu í erlenda rithöfunda máli sínu til stuðnings, heldur fer hann og með rangan - rökstuðning úr eigin brjósti þessu til sönnunar, sönnunar því, að í Rússlandi ríki allt það frelsi, sem tilheyri hinu borgaralega lýðræði, og auk þess komi það, sem þessi ræðumaður kallaði hið efnahagslega lýðræði, til viðbótar. Raunar er á þessu einn galli. Þessir menn hafa fundafrelsi, málfrelsi o. s. frv., en eigi að síður er þó á þessu einn galli. Það kemur nefnilega fram í fyrra erindinu, að þeir verða allir að vera kommúnistar. Það mega engir halda fundi nema kommúnistar, engir skrifa nema kommúnistar, engir bjóða sig fram nema kommúnistar. Þetta kemur fram í erindinu. Það væri hlægilegt að halda því fram, að þetta væri fullkomnasta lýðræði, sem til er. Til þess að sýna, að ég fer hér með rétt mál og að Björn Franzson hefur haldið þessu fram, ætla ég að lesa smáklausu upp úr Þjóðviljanum frá 2. okt. 1945, þar sem ræðumaður kemst svo að orði: „Röksemdinni, að í Ráðstjórnarríkjunum sé aðeins um einn stjórnmálaflokk að ræða, svara þeir þannig, að tilvist margra stjórnmálaflokka í tilteknu landi sé í sjálfu sér enginn vitnisburður um lýðræði í því hinu sama landi, heldur um það, að í landinu séu margar stéttir, er hafi ólíkra hagsmuna að gæta, því að stjórnmálaflokkur sé ávallt fulltrúi ákveðinnar stéttar, en í landi þar sem stéttamunur sé útþurrkaður, sé í raun og veru ekki verksvið fyrir fleiri stjórnmálaflokka en einn.“ Felst ekki í þessu örugg viðurkenning á því, að þarna er aðeins einn stjórnmálaflokkur leyfður og að frelsi er aðeins leyft þeim, sem í þeim stjórnmálaflokki eru eða eru hans málstað hliðhollir, og að öðrum er frelsið meinað? Og það er eðlilegt, að þessir menn segi, að þetta sé bezta og fullkomnasta lýðræði, sem til sé, því að einn af þeirra spekingum hér, Jóhannes úr Kötlum, hefur lýst því yfir, að í lýðræðislöndum hafi hinir frjálsu stjórnmálaflokkar gerspillandi áhrif á stjórnmálamennina, og telur hann aðalkostinn á stjórnarfarinu í Rússlandi vera þann, að þar séu menn lausir við hin gerspillandi áhrif frjálsu stjórnmálaflokkanna. Þar er einn flokkur, sem ræður og menn fá að vera frjálsir meðan þeir eru honum sammála, en síðan er frelsið búið. Nei, við skulum ekki vera að ræða frekar um þetta. Hér eru á ferðinni tveir góðir og gegnir menn, hæstv. dómsmrh. og þessi útvarpsfyrirlesari, sem halda því fram í góðri trú og eru sannfærðir um það, að þetta sé bezta lýðræði í heimi. Okkur hinum sýnist þeir sjálfir sanna með ummælum sínum, að hér sé um fullkomið einræði að ræða og ekkert annað. Við höfum síður en svo á móti því, að þessir menn tali sem oftast í útvarp og á mannamótum, en þá verða að vera jafnir möguleikar. Þeir mega ekki lauma sér inn, þar sem þeir hafa einkaréttaraðstöðu. Það er það, sem menn fundu að framkomu Björns Franzsonar. Hann misnotaði trúnaðarstöðu, þar sem aðrir höfðu ekki aðgang en hann. Ég held nú, að þegar jafnvel svo skýrum og velviljuðum manni eins og hæstv. menntmrh., sem ég ber mikið traust til, getur sýnzt, að þetta sé í bezta lagi, þá held ég, að öllum öðrum en honum kunni nú að sýnast, að það sé betra, að fleiri manna ráð komi til. Ég hef ekki haldið öðru fram og vil segja hæstv. ráðh. í allri vinsemd, að ef á að gera ráðstöfun til þess að tryggja betur hlutleysi útvarpsins en gert er, þá verður sú ráðstöfun að vera sú, að láta útvarpsráð fá þessi mál. Og ég get fullvissað hæstv. ráðh. um það, að hvorki ég né margir aðrir góðir stuðningsmenn hans munu samþ. nokkra aðra nýja ráðstöfun í þessu efni.



Mér þykir ákaflega leiðinlegt að þurfa að ræða þetta mál við hv. 6. þm. Reykv. (BBen), ákaflega leiðinlegt. Ég veit, að þetta er greindur og gegn maður, en svo talar hann alveg eins og krakki. Maðurinn er í sjúklegu ástandi þegar hann talar um Sovétríkin, enda var það sýnilegt, að hann var í sjúklegu ástandi þegar hann hlustaði á ræðu Björns Franzsonar. Nú skil ég, hvernig á þessum samþykktum stendur, sem þessi hv. þm. hefur staðið fyrir. Mér þykir þetta ákaflega leiðinlegt þessa hv. þm. vegna, sem ég að ýmsu leyti ber mikla virðingu fyrir. Þessi hv. þm. byrjaði ósköp rólega og gagnrýndi nokkur atriði í ræðu hv. 2. þm. Reykv. (EOl). Hann sagði, að okkar flokkur, Sósfl., héldi því fram, að í höfuðatriðum væri flokkaskiptingin í öllum löndum hin sama. Þetta er rétt. Við höldum því fram, að flokkaskiptingin fari eftir stéttaskiptingu landsins, en stéttaskiptingin fer eftir þróunarstöðu hvers lands. Þetta er nú einmitt nákvæmlega það sem hv. 2. þm. Reykv. var að segja. En athugasemd hv. 6. þm. Reykv. sýnir í raun og veru ekki annað en það, hvað hv. þm. skilur nauðalítið í þessum málum. Þá sagði hv. þm., að hann væri ekki á móti fréttum frá Moskva, en taldi, að þær væru gallaðar og skýrðu ekki frá staðreyndum. Þarna kemur ofheyrnin í ljós, þegar Moskva er nefnd, og ber það greinilega vott um móðursýki. Fréttir frá Moskva eru ekkert annað en frásögn frá staðreyndum. En þegar sagt er í brezkum fréttum, að kosningarnar í Búlgaríu hafi ekki verið frjálsar, þá eru það staðreyndir í eyrum hv. þm. Ég veit raunar ekki til, að það hafi verið sagt í brezkum útvarpsfréttum, en það hefur verið sagt í afturhaldssömum blöðum bæði í Bretlandi og Ameríku, en frá sjónarmiði þessa hv. þm. eru það staðreyndir, því að hann vill trúa því, og nú sé ég, að hann trúir því yfirleitt, sem stendur í Morgunblaðinu. Hann trúir því t. d., að fréttaritari geti ekki sent sannar fréttir frá Rússlandi. Ég hélt, að hv. þm. væri ekki . . .

Ekki sagði ég þetta, en hitt sagði ég, að þeir fengju ekki að fara um Rússland frjálsir

. Ég hef tekið eftir því, að þetta stendur líka í Morgunblaðinu, en þetta er þó mikil fjarstæða, en ég heyri, að hv. þm. trúir því samt.

Hvað segir hv. 2. þm. Reykv. um það? - EOl: Hvort menn megi fara frjálsir ferða sinna? Við máttum fara frjálsir ferða okkar og bróðir hv. þm. líka

. Hvað meinar hv. þm. með hlutleysi, t. d. um Rússland? Maður heyrir á ræðum hans, að hann meinar ekkert annað en að frásagnir frá Rússlandi eigi að vera í Morgunblaðsstíl. - Hann rangfærir orð mín er hann segir, að ég hafi sagt, að enginn hafi gert annað en hlæja að ádeilunum á Björn Franzson. Þeir voru því miður margir, sem deildu á Björn, og það er skiljanlegt, því að þeir eru margir, sem eru blindaðir af áróðri Morgunblaðsins. En hitt sagði ég, að það hafi ekki verið nema einn meðlimur í útvarpsráði, sem hafði brjóstheilindi í sér til að halda því fram, að í fyrra erindi Björns hafi verið hlutdrægni, og það er rétt. Hvaða sakir hefur svo hv. þm. á Björn? Engar. Þær „sakir“ voru á hann bornar, að hann hafi vitnað í rússneskan blaðamann, sem er mjög þekktur og skrifar oft í blaðið Nýir tímar, sem mjög mikið er vitnað til í öðrum blöðum víðs vegar um heim. Og enn fremur er því haldið fram af hv. þm., að hann hafi talað frá eigin brjósti um Ráðstjórnarríkin. Hann hafði sem sagt leyft sér það, sem mönnum getur stundum orðið á, að tala frá eigin brjósti. Hvað var það svo, sem Björn Franzson hafði í ræðu sinni talað frá eigin brjósti? Jú, hann skýrði nokkur atriði í stjórnarskrá Sovétríkjanna. Nú, og þar með heldur hv. þm. því fram, að Björn hafi sagt í þessu erindi sínu, að enginn mætti tala, enginn mætti skrifa og enginn mætti halda fund í Ráðstjórnarríkjunum, nema kommúnistar. „Það kann að vera, að hann hafi ekki notað þessi orð, en hann skýrði frá þessu,“ sagði hv. þm. Ef Björn hefði sagt þetta, þá ætti hann ekki skilið að vera látinn flytja þessi erindi frá útlöndum. Ef hann hefði borið fram slíka fjarstæðu, hefði slíkt verið alveg ófyrirgefanlegt, en hann sagði ekkert því líkt, - fjarri því. Það hafa allir málfrelsi í Rússlandi, undantekningarlaust, og miklu meira fundafrelsi en hér í Reykjavík.

Þjóðviljinn segir hið gagnstæða

. Það er ekki satt. Það er ekki aðeins, að þm. þjáist af ofheyrn, heldur sér hann líka ofsjónir. Það er ekki nóg, að hann geti ekki hlustað á útvarp, heldur er hann líka blindaður þegar hann tekur Þjóðviljann og les grein um Ráðstjórnarríkin. Það hefur aldrei staðið í Þjóðviljanum, að enginn mætti tala eða halda fundi í Ráðstjórnarríkjunum nema kommúnistar. Það er alveg þvert á móti. Það er meira fundafrelsi í Ráðstjórnarríkjunum en hér í Reykjavík, á Íslandi, eins og þar er meira og fullkomnara lýðræði en hér, þó að Ísland sé að ýmsu leyti í fremstu röð borgaralegra ríkja hvað það snertir. Það felst meðal annars í því, að menn hafa jafnan möguleika til að fá fundahús, meiri möguleika en hér. T. d. er Sjálfstfl. nú að gera ráðstafanir til þess, að Sósfl. geti ekki fengið húsnæði við bæjarstjórnarkosningarnár. Þetta mætti bera saman við lýðræðið í Búlgaríu, en hv. þm. heldur því fram, að þar hafi kosningarnar ekki verið frjálsar, þar sem ríkisstj. hafði gert ráðstafanir til þess, að allir flokkar gætu haft jöfn afnot af húsnæði.

Hvers vegna er ekki nema einn flokkur í Ráðstjórnarríkjunum ?

Það getur hver sem er, hvaða hópur manna sem er boðið fram í Ráðstjórnarríkjunum, en það er ekki rúm fyrir skoðanabræður hv. þm., vegna þess, að ef þeir færu að bjóða fram, þá væri það alveg vonlaust.

Af hverju má ekki reyna það?

Af því að það eru ekki til þeir menn í Ráðstjórnarríkjunum, sem kysu þann flokk, og þess vegna hefur starfsemi þeirra af eðlilegum ástæðum verið í því fólgin að vinna skemmdarverk, svo sem að sprengja upp járnbrautir.

Gera þeir það hér?

Hver er að tala um ástandið á Íslandi?

Eru þetta ekki flokksbræður mínir? Er það þessi flokkur, sem þessi hv. þm. ber fyrir brjósti? (BBen: Hvaða flokkur er það þá? Er þetta ekki borgaralegur flokkur, flokkur auðvaldsins í Ráðstjórnarríkjunum? Hvaða flokkur er það þá?

Jú, þessi flokkur hefur gerzt samsærisflokkur. Það eru menn, sem hafa ekki notað sömu aðferðir og lýðræðisflokkar, heldur hafa þeir skipulagt sig sem samsærisflokk. Þeir hafa ekkert fylgi innan Ráðstjórnarríkjanna og geta því ekki boðið fram.

Það má reyna

. Þeirra starf er fólgið í skemmdarverkastarfsemi. Þeir hafa skipulagt morð, eyðilagt vélar og verksmiðjur og eitrað matvæli.

Kommúnistar gera þetta við félaga sína

. Skilur ekki hv. þm., að þetta er bannað. Önnur flokkastarfsemi er ekki bönnuð, en innan Ráðstjórnarríkjanna er ekki til grundvöllur fyrir þessa flokka lengur. Hins vegar hafa öll samtök, sem starfa á löglegum grundvelli, frelsi til hvaða athafna sem vera skal. Þau hafa fullt málfrelsi, prentfrelsi og fullt frelsi til að hafa menn í kjöri.

Allir nema flokksbræður mínir

. Ég veit ekki, hvaða menn hv. þm. á við, sem hann kvartar um, að hafi ekki frelsi. Eða telur hann t. d. þá menn flokksbræður sína, sem ég gat um, - að væru í samsærisflokkum? Ef Sjálfstfl. einhvern tíma tekur upp sömu starfsaðferð og þeir flokkar í Rússlandi, sem hv. þm. ber svo mjög fyrir brjósti, þá verður hann líka bannaður, ef valdið er raunverulega í höndum íslenzku þjóðarinnar. Það er sýnilegt, að hv. þm. er haldinn ofheyrn þegar hann hlustar á frásögn um Rússland. Maðurinn er ekki andlega heilbrigður þegar hann er í þessu ástandi, það er eina skýringin á þessu tali. Hann er haldinn þeim sjúkdómi, sem virðist nokkuð algengur hjá íslenzku borgaraflokkunum, miklu algengari en í flestum öðrum löndum og er ein tegund af móðursýki.

Það er þá meiri hluti íslenzku þjóðarinnar, sem er sjúkur

. Ég skil ekki, að meiri hluti íslenzku þjóðarinnar hafi sömu skoðun og þessi hv. þm. eða geti orðið sér eins til skammar og hann.

Hann er þó nógu mikið með stjórninni.

Ef annars ætti að prófa sálarástand íslenzku þjóðarinnar t. d. með því að láta menn halda erindi um þessi mál, þá þætti mér ólíklegt, að það mundi ekki vera meiri hluti íslenzku þjóðarinnar, sem stæðist prófið betur en þessi hv. þm. Þeir eru t. d., sem betur fer, ekki ákaflega margir meðal forustumanna Sjálfstfl., sem eru jafnilla haldnir og hann, þessi hv. þm., í þessu efni. Það er kannske rétt að koma ofurlítið inn á það, sem um þetta mál var rætt hér síðast. Hv. 6. þm. Reykv. var þá að grípa fram í fyrir mér og sagði, að ég hafi haldið því fram, að Finnlandsæsingin hafi verið orsök þeirra uppsagna, sem urðu hjá útvarpinu á árunum 1939 og 1940. Ég hef aldrei haldið því fram, að þessar uppsagnir hafi verið afleiðingar af æsingunum í Finnlandsstríðinu, en ég tók það fram, að fyrstu tildrögin að þessum aðgerðum hafi verið kröfur hv. þm. S.-Þ. (JJ), sem höfðu verið bornar fram af miklu offorsi eftir að þjóðstjórnin var mynduð árið 1939. Síðan rak hver aðgerðin aðra af hálfu stjórnarvaldanna, ríkisstj. og Alþ., þar á meðal uppsagnir starfsmanna 1939 og aftur 1940. Það skiptir ekki höfuðmáli, í hvaða röð þessir atburðir gerðust, því að allar þessar aðgerðir stöfuðu af sameiginlegri ástæðu og höfðu einn og sama tilgang, að gera útvarpið að áróðurstæki þeirrar stjórnarstefnu, sem þá var, gegn stjórnarandstöðunni. Hámarki náði þessi misnotkun útvarpsins í Finnagaldrinum, hinni fáránlegu áróðursherferð, bæði á erlendum og innlendum vettvangi, sem lengi mun minnzt verða. En tilefni hennar var finnsk-rússneska stríðið. Og af því að þetta allt er nokkuð fróðlegt, þykir mér rétt að rekja atburðina nokkru nánar.

Bara að það verði réttara en síðast

. Það verður nákvæmlega jafnrétt og síðast.

Það var tvímælalaust allt vitlaust.

Hvað var rangt?

Um dagsetninguna þegar uppsögnin fór fram

. Það fór fram uppsögn bæði 1939 og 1940. Hv. þm. (BBen) var alltaf að grípa fram í fyrir mér, og hafði ég nefnt skakkt ártal - síðara ártalið, 1940 - af því að ég vissi ekki vel, hvað þm. átti við, en ég leiðrétti það undir eins og ég vissi, hvað um var spurt, svo að það fór ekki á milli mála.

Þetta er hallur málstaður

. Það er hallur málstaður, þegar menn eru svo langt leiddir, að þeir reyna að nota gegn andstæðingnum, að honum hafi orðið mismæli eða misskilið framítöku, en leiðrétt þó samstundis. Ég sagði hv. þm. rétt til um ártalið, og ég held líka, að ég hafi nefnt mánaðardaginn, þegar þessi uppsögn fór fram, sem hann átti við. En annars er þessi bardagaaðferð þessa hv. þm. nokkuð algeng hér á landi, þegar menn hafa hallan málstað. Hann byrjar á því að snúa út úr. Og á þessum útúrsnúningi byggir hann svo ræðu sína, dregur sínar ályktanir og svo fellur allt um sjálft sig, þegar það er leiðrétt. Kunnur íslenzkur rithöfundur hefur haldið því fram, að slíkur ritháttur tíðkist mjög meðal sumra íslenzkra blaðamanna. Hann lýsir því á þessa leið : Fyrst er snúið út úr. Síðan eru andstæðingarnir á grundvelli þess útúrsnúnings kallaðir idjótar eða hundar. - Þetta telur rithöfundur, að stafi af því, að menn með barnalegt sálarlíf veljist að blöðunum. Og eftir tilvitnunum í orð hv. þm. væri hægt að ímynda sér, að menn með barnalegt sálarlíf veldust einkum til setu á Alþ. Þá vildi ég segja nokkur orð um það, sem er aðaltill. hv. 6. þm. Reykv., sem er á þá leið að setja fréttastofuna undir stjórn útvarpsráðs. Hv. þm. hlýtur að vera það ljóst, að með því væri samningur stjórnarflokkanna rofinn hvað starfssvið og verkaskiptingu ráðh. snertir. Honum hlýtur að hafa verið það ljóst, þegar hann bar þetta síðast fram, að ef slíkur háttur yrði upp tekinn, þá gæti hvaða flokkur sem er tekið ákveðna starfsgrein undan ráðh. samstarfsflokksins, ef hann hefur atkvæðamagn með stjórnarandstöðunni til þess að fá l. samþ. á Alþ. um það. Það er auðskilið, að með því væri allt samkomulag stjórnarinnar gert að engu. En svo er hitt ekki minna atriði, að slíkt fyrirkomulag er undir öllum kringumstæðum óhæft. Það yrðu skrýtin vinnubrögð, ef 5 manna n., skipuð fulltrúum andstæðra pólitískra flokka, ætti að skipta sér af daglegri fréttastarfsemi útvarpsins. Slík till. hefur raunar áður verið sýnd á Alþ. Það var árið 1937, og till. var flutt af þm. Sjálfstfl. En það er fróðlegt að heyra skoðanir þm. Framsfl. og Alþfl. um málið þá. Þá sagði t. d. HG: „Ég álít ekki rétt, að útvarpsráðið ráði fréttaflutningnum. Hv. flm. talar um, að óánægja ríki með fréttaflutninginn, en mér er ekki kunnugt um það. Það hefur að vísu verið reynt að vekja slíka óánægju, en það hefur aftur fallið niður jafnharðan. Ég hef engar kvartanir fengið, og væri það ólíklegt, ef almenn óánægja ríkti, að ég hefði engar umkvartanir fengið.“ Þá sagði hv. 2. þm. S-M. (EystJ) : „Ég vil loks benda á, að enn hefur ekki verið minnzt neitt á aðalatriði þessa máls, hvernig hv. meðmælendur frv. hugsa sér að fá betri fréttaflutning með því að leggja hann undir útvarpsráð heldur en með því fyrirkomulagi, sem nú er. Þetta sýnir bezt, að það er rétt, sem ég sagði áðan, að frv. er borið fram í þeim tilgangi að fá tækifæri til þess að leysa frá skjóðunni. Ég hef ekki trú á, að það sé bót að því að leggja þetta undir útvarpsráð. Einstakur maður eins og útvarpsstjóri, sem ekki þarf að taka þátt í opinberum deilum, stendur miklu betur að vígi til þess að standa að hlutlausum fréttaflutningi, þar sem hann þarf ekki að taka tillit til neinna sérstakra umbjóðenda.“ Og enn fremur segir hv. þm.: „Gagnrýni hefur eingöngu verið beitt gegn útvarpserindunum, sem heyra undir útvarpsráð, sömu stofnunina sem frv. vill láta taka við umsjón fréttastarfseminnar. Gagnrýnendurnir hafa ekkert dæmi getað fært fram til stuðnings þeirri skoðun, að fréttaflutningur útvarpsins eins og hann er sé pólitískur. Samt vilja þeir koma fréttaflutningnum undir útvarpsráð, sem þeir leggja mest kapp á að sýna, að starfi pólitískt. Kennir hér óneitanlega nokkurrar mótsagnar.“ - Þessi rök eru enn í fullu gildi, en það, sem er aðalatriðið í þessu, er það, að þetta er óframkvæmanlegt. Hins vegar skal ég játa, að það getur komið til mála að skipa fréttastofustjóra, sem um leið væri dagskrárstjóri, er starfaði eftir fyrirmælum útvarpsstjóra og útvarpsráðs, eftir því sem lög standa til. Um slíka hluti sem þetta mætti ræða. Þá kem ég að ræðu hv. þm. S.-Þ. (JJ). Þetta er einhver sú veikasta ræða frá sjónarmiði rökfræðinnar, sem ég hef heyrt. Allt, sem hv. ræðumaður staðhæfði í fyrri hluta ræðu sinnar, hrakti hann sjálfur í seinni partinum. Hann byrjar á því, að hann hafi aldrei skipt sér af ráðningu starfsmanna útvarpsins, en síðar harmar hann mjög, að útvarpsstjóri fór ekki að hans ráðum um mannaval, en hafi þess í stað ráðið kommúnista að útvarpinu. Hann kallar alla menn kommúnista, sem ekki eru á sömu skoðun og hann, og telur sýnilega, að ef t. d. er minnzt á Stalín í útvarpinu, eigi að taka það fram, að hann sé blóðhundur.

Ég vona, að honum líði vel í fríinu

. Já, það vona ég líka. Það er auðheyrt á ræðu hv. þm., hvernig hann hugsar sér, að hlutleysis útvarpsins sé gætt. Þar er hv. þm. alveg á sama máli og hv. 6. þm. Reykv. Það á að vera eins og það var á Finnagaldurstímanum, það er það, sem þeir kalla hlutleysi. Hv. þm. S.-Þ. lýsti þessu nákvæmlega. Það á að vera þannig, að ef minnzt er á Ráðstjórnarríkin, þá á að segja: Þar er einræði og kúgun, þar er undirokun, stjórnendur þeirra eru blóðhundar. - Það var nákvæmlega þetta, sem hv. þm. sagði í ræðu sinni. Og hv. 6. þm. Reykv. sagði : Þar má enginn tala og enginn halda fundi, enginn skrifa í blöð nema hann sé kommúnisti. Svona á að skýra frá Ráðstjórnarríkjunum í útvarpinu, það er hlutleysi. En ég get sagt hv. þm. það, að meðan ég er yfirmaður stofnunarinnar mun ég gera það, sem ég get til þess að sjá um, að slíkt hlutleysi sé ekki iðkað í þeirri stofnun. Með öðrum orðum, þeir vilja að við högum okkur eins og við værum í styrjöld við Ráðstjórnarríkin. Ég skal ekki fara út í þessar hlutleysisskýringar hv. þm., þær eru ekki nema til skemmtunar. Það var margt broslegt, sem kom fram í ræðu hans, eins og þegar hann kallar það ádeilu af hendi Björns Franzsonar, að hann las upp, athugasemdalaust, ritstjórnargrein úr Alþýðublaðinu í útvarpið. Þetta kallar hv. þm. ádeilu, og er ég ekki frá því, að svo hafi verið, en Björn Franzson verður ekki um það sakaður. Þá segir hv. þm. enn einu sinni, að hann hafi ekki gert till. um að koma neinum manni að í útvarpinu, þrátt fyrir það, sem hann hafði áður tekið fram í ræðu sinni, að gerður hafi verið um þetta nokkur skali, þar sem hann ber fram alveg ákveðnar till. um mannaráðningar við útvarpið. Þá talaði hv. þm. um yfirlýsingu útvarpsstjóra í blöðunum, og hv. 6. þm. Reykv. endurtók það allt. Honum fannst þessi merkilega yfirlýsing, sem útvarpsstjóri hefur gefið, í mótsögn við það, sem ég hef hér sagt. Nú sagði ég ekkert hér nema það, sem stendur í útvarpsstjórabréfinu sjálfu. Ég gerði ekkert annað en að lesa upp bréf frá útvarpsstjóra, og ég sagði ekkert, sem brýtur í bága við það, sem hann segir í bréfinu. Þetta er því tóm ímyndun hjá hv. þingmönnum, þar fór ekkert á milli mála. Ég gerði ekkert annað en að lesa upp orð útvarpsstjóra sjálfs og lagði þar engan dóm á. - Þá hélt hv. þm. því fram, að ég mundi hafa kúgað útvarpsstjóra til þess að láta þetta bréf af hendi. Hvernig heldur hv. þm., að mér hafi komið til hugar, að þetta bréf væri til? Ég hefði átt að vita, að þetta bréf var til og hóta honum, að hann skyldi verra af hljóta, ef hann léti mig ekki hafa þetta bréf. Ég hef nú þegar fengið nokkurt svar frá útvarpsstjóra. Útvarpsstjóri hefur afhent mér bréf, sem hann sendi ráðuneytinu á sínum tíma og varðar embætti hans og er því ekkert einkamál. Bréfið var ekki virt svars. Það er því söguleg heimild, sem hver ráðh. útvarpsins á rétt á að kynna sér. Ég get ekki hugsað mér, að nokkur maður geti staðið sig öllu verr fyrir rétti en hv. þm. S.-Þ., og það munu flestir vera mér sammála um það. Hann hefur í ræðu sinni ekki gert annað en að undirstrika, að það sé rétt, sem ég skýrði frá samkvæmt ótvíræðum gögnum, sem fyrir hendi eru. Í öðru orðinu segir hann t. d. að því er þetta snertir, að útvarpsstjóri sé mjög nákominn mér og hálfgerður kommúnisti, en samt sem áður þurfti ég að kúga hann til þess að láta þetta bréf af hendi. Eitt af því, sem hv. þm. talaði um, var óreglan í útvarpinu, og sem dæmi um það er einhver maður, sem einu sinni hafði verið við útvarpið, en er þar nú ekki lengur, eftir því, sem manni skildist. Hann talaði um dánarbú hans þegar hann fór frá útvarpinu og að í dánarbúinu hefðu verið margar flöskur. Þetta átti að vera til þess að sanna það, að betur væri nú komið starfi útvarpsins, ef farið hefði verið að till. hans um mannahald. Út af þessu hef ég fengið frá útvarpsstjóra bréf, sem hljóðar svo: „Sigurður Einarsson var ráðinn samkvæmt áeggjan Jónasar Jónssonar 1931.“ Ég ætla nú að rekja helztu atburðina í sambandi við útvarpið frá því að þjóðstjórnin var mynduð vorið 1939. Á því þingi var samþ. sú breyt. á útvarpslögunum að fækka í útvarpsráði úr 7 mönnum í 5 og allt ráðið skyldi kosið af Alþ. Þetta var gert til þess að koma 2 mönnum úr ráðinu, sem voru í Alþfl., en gengu í Sósfl. Eftir að þjóðstjórnin var mynduð, var líkast því sem hv. þm. S.-Þ. teldi sig formann í tveim flokkum, Framsfl. og Sjálfstfl. Hann krafðist þess, að það yrði gerð pólitísk tilhreinsun í útvarpinu og að við það yrðu ráðnir tómir framsóknarmenn. Þessar kröfur sótti hann með mesta ofurkappi 1939. 14. júní 1939 segir forsrh. öllum starfsmönnum upp frá ársbyrjun 1940. Um þessa uppsögn segir útvarpsstjóri í bréfi til ráðh., 28. apríl: „Ég vil lýsa því yfir, að ég tel frumorsökina þá, að ég vildi ekki beygja mig fyrir óbilgjörnum kröfum Jónasar Jónssonar. Af því stafaði uppsögn allra starfsmanna útvarpsins og lagabreyt. á aukaþinginu 1939.“ Og í bréfi til Jónasar Jónssonar, dags. 21. febrúar 1941, segir útvarpsstjóri: (Eyða í handriti.) Á haustþinginu 1939 er fyrir atbeina hv. þm. S.-Þ. gerð sú breyt. á útvarpslögunum, að ráðh. var veitt heimild til þess að gera fréttastofuna að sérstakri deild, enn fremur heimild til þess að semja við blöð lýðræðisflokkanna, stjórnarfl., um þátttöku í starfrækslu fréttastofunnar. Þetta er í samræmi við nótu hv. þm. S.-Þ. um það að „laga til“ í stofnuninni, eins og hann orðar það sjálfur. Um þetta segir útvarpsstjóri í bréfi dags. 31. marz 1941: „Um tildrög þessarar lagasetningar nægir mér að vísa til eftirrits af einkabréfi mínu til JJ.“ En það varð aldrei af þessu pólitíska uppgjöri við útvarpið, það var aldrei framkvæmt nema til hálfs. Má segja þáv. forsrh., Hermanni Jónassyni, það til hróss, að hann taldi sér ekki fært að framkvæma fyrirætlun þm. S.-Þ. nema til hálfs, enda sýndi það sig, að það voru til nægir starfskraftar til þess að gera útvarpið að áróðurstæki fyrir stefnu stjórnarvaldanna í hinni pólitísku baráttu. Það er þetta og ekkert annað, sem útvarpsstjóri er að lýsa yfir í hinni stuttu yfirlýsingu í blöðunum, að þáverandi ráðh. framkvæmdi aldrei til fulls þetta pólitíska uppgjör, sem af honum var krafizt og hann byrjaði á að framkvæma með uppsögn starfsfólksins 1939–1940. En það er alveg furðulegt, að hv. þm. S.-Þ. skuli gera tilraun til þess að vefengja það, að hér var verið að gera ráðstöfun til pólitískrar tilhreinsunar við útvarpið af hans völdum. Það liggja fyrir svo ótvíræð gögn í málinu, að þau verða ekki vefengd fyrir neinum rétti. Útvarpsstjóri fullyrðir þetta í einkabréfi til þm. S.-Þ. 1941, og hv. þm. hefur sjálfur staðhæft, að uppsögn starfsmannanna 1939 hafi verið gerð samkvæmt kröfu frá honum og að hann hafi ætlað að láta Alþ. gera ráðstöfun til þess að hreinsa til við útvarpið. Sömuleiðis hefur hv. þm. margsinnis gert þær kröfur, að störfum við útvarpið yrði „haldið til Framsfl.“ Þetta endurtekur útvarpsstjóri í bréfi til ráðun. og ráðh. hvað eftir annað þetta sama ár. Það er beinlínis fáránlegt að láta sér detta í hug, að 1940 hafi útvarpsstjóri skrifað þm. S.-Þ. einkabréf, þar sem hann færi að skrökva því upp, sem þeirra fór á milli. Þetta bréf var ekki ætlazt til, að yrði birt, það var einkabréf, það var skrifað í tilefni af atburðum, sem höfðu gerzt og voru að gerast og átti því aðeins að fara þeirra á milli, og bréfið er þeirra einkamál í 4 ár. Það er svo hlægilegt og fjarstætt að hugsa sér, að útvarpsstjóri hafi ætlað sér með þessu einkabréfi að gera honum upp orðin, að það nær engri átt. Hver var tilgangurinn með slíku? En svo kemur vitnisburður hv. þm. sjálfs og staðfestir þetta enn þá betur. Um haustið 1939 flytur hann frv. það, sem hann hótaði um sumarið að flytja og átti að framkvæma, og hann gerði meira. Hann flutti ásamt þm. úr öðrum flokki till. 1940 um það, að enginn sósíalisti megi vera í trúnaðarstöðu, en auðvitað til þess að gera lýðræðið sem allra fullkomnast. Með bréfi frá 29/11 1939, undirskrifuðu af Jónasi Jónssyni, Pétri Ottesen og Bjarna Bjarnasyni, átti fjvn. frumkvæðið að uppsögnum við útvarpið. Hún lagði enn fremur áherzlu á, að löggjöfin þyrfti að tryggja það, að ríkisstj. gæti haft meira eftirlit en verið hefði um mannahald og störf í útvarpinu. Síðan bera þeir fram ákveðna till. um ráðningu aðalmanns við fréttastofuna. Eins og kunnugt er, var þessi umrædda löggjöf sett að tilhlutun hv. þm. S.-Þ. og að hans fyrirmælum. Fjvn. og hv. þm. er því í þessu tilfelli það sama, eins og má ráða af nöfnum þeim sem undir bréfinu standa, og á sparnað er ekki minnzt í þessu sambandi, heldur aðeins á afskipti ríkisstj. og Alþ. af mannahaldi og vald þeirra yfir útvarpinu. Hvað sparnaðinn snertir, þá er það úr lausu lofti gripið, að þetta brölt í útvarpinu hafi verið gert í sparnaðarskyni, eins og bezt sést á ummælum útvarpsstjóra. Í bréfi útvarpsstjóra til ráðuneytisins 1941 segir: „Þér er kunnugt um tildrög þessa máls.“ Það getur verið, að það hafi verið í sambandi við falinn sparnað, en það stendur þar ekkert um neina sparnaðarráðstöfun. Það eina í öllum þessum plöggum, sem fram kemur, er það gagnstæða. T. d. skýrir hann frá því, að Jón Eyþórsson hafi gert ítrekaðar tilraunir til þess að koma Birni Franzsyni frá útvarpinu og í bréfi hafi hann lagt til, að Birni yrði vikið frá störfum, og gaf honum að sök grein, sem hann hafði skrifað í Vísi. En Sigurður Einarsson sendi þá umsögn sína um þetta og segir, að hann hafi haldið, að ritdeilur Jóns Eyþórssonar og Björns hafi verið skilmingar gáfnamanna, og gaf Birni þann vitnisburð, að hann hafi reynt hann að því að vera lipran mann til starfa og prúðmenni, og hælir honum á hvert reipi. Það er vissulega skrýtið, þegar á allt er litið, að hv. þm. S.-Þ. og félagar hann skuli enn vera að hrópa um hlutleysi útvarpsins þegar saga þessara manna er rakin. Það er skoplegt. En batnandi mönnum er bezt að lifa, og vissulega væri þetta ánægjulegt, ef hugur fylgdi máli. En því miður hefur þessi umr. sýnt allt annað.

Flm. (Pétur Ottesen) : Um efni þessarar till. læt ég nægja að vísa til grg. - Ég óska að málinu verði vísað til fjvn.