Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., um breyt. á lögum um tímabundið olíugjald til fiskiskipa, er liður í lausn erfiðrar deilu um fiskverð. Í jan. s. l. náðist samkomulag um fiskverð sem m. a. fól í sér að aðilar að því samkomulagi höfðu rétt til að segja því upp ef breytingar yrðu á grundvallarforsendum. Tveir aðilar sögðu því samkomulagi upp eftir 1. mars s. l., í fyrsta lagi sjómenn, sem sögðu upp samkomulaginu vegna þess að orðið hafði launahækkun í landi sem nam 6.67%, og í öðru lagi fulltrúar fiskvinnslunnar, sem sögðu samkomulaginu upp vegna þess að þeir töldu ekki lengur grundvöll til rekstrar fiskvinnslunnar vegna þeirrar kostnaðarhækkunar sem hafði orðið í landi, m. a. vegna launahækkunar 6.67% o. fl. Kom fram í þeirra máli að þeir töldu jafnvel að fiskverð þyrfti að lækka um 10–11%. Fulltrúi útvegsmanna sagði samkomulaginu hins vegar ekki upp. Af þessu má sjá, að verulegur ágreiningur var þarna á milli aðila, enda reyndist lausn þessarar deilu mjög erfið og fór fljótlega til yfirnefndar. Þar voru haldnir mjög margir fundir án þess að árangur næðist. Þegar málið hafði dregist nokkuð fram eftir marsmánuði má segja að sú lausn eða þær niðurstöður, sem hugsanlegar væru, gætu talist þrjár: Í fyrsta lagi að samkomulag yrði gert með sjómönnum og útvegsmönnum um hækkun fiskverðs um 6.67%, en sú var krafa sjómanna, eins og ég sagði áðan, og reyndar einnig útvegsmanna eftir að málið kom til verðlagsnefndar. Þessu hefði að sjálfsögðu fylgt nauðsyn á verulegri lagfæringu á rekstrargrundvelli fiskvinnslunnar, sem taldi, eins og ég hef sagt, að fiskverð væri þegar um það bil 10–11% of hátt. Ekki hefði verið unnt að leiðrétta grundvöll fiskvinnslunnar svo að nokkru næmi nema með verulegri gengisbreytingu, eins og ég kem að síðar. Í öðru lagi var rætt um þann möguleika að oddamaður úrskurðaði í þessari deilu. Það hefur gerst áður fyrir allmörgum árum. Þeirri hugmynd var mjög sterklega andmælt af öllum mönnum í Verðlagsráði og reyndar hótað af fulltrúum sjómanna og fleirum að þeir mundu hætta þátttöku í Verðlagsráði sjávarútvegsins. Ég taldi þessa lausn því ekki koma til greina. Verðlagsráð sjávarútvegsins hefur starfað í 18 ár og þó ýmislegt megi að því finna hafa menn ekki komið með annað betra kerfi til að ákveða fiskverð. Ég tel satt að segja að fara eigi aðrar leiðir til að bæta það, sem við höfum, heldur en sprengja það í loft upp, eins og segja má að gert hefði verið með slíkum einhliða úrskurði oddamanns. Þriðji möguleikinn, sem segja má að komið hefði til greina, var sá að ná samstöðu með fiskvinnslunni um t. d. óbreytt fiskverð, en þá ýmsar lagfæringar til að mæta verulegum kostnaðarauka fiskvinnslunnar frá því að fiskverð var ákveðið í janúar, eða jafnvel lækkun fiskverðs, sem fiskvinnslan fór fram á. Það hefði þá að sjálfsögðu verið gert í fullri andstöðu við sjómenn og útvegsmenn. Ég hygg að menn geti verið sammála um það, að sú lausn var ekki heldur æskileg. Bæði er það svo, að sjómenn eiga vissulega rétt á nokkurri launahækkun í samræmi við það sem verður í landi, og einnig er ákaflega mikilvægt að halda sem mest friði á milli aðila að sjávarútvegi og fiskvinnslu. Niðurstaða ríkisstj. varð sú, að 6.67% hækkun fiskverðs fylgi of mikil röskun á gengi - og að sjálfsögðu leiðir það allt til hækkunar á vísitölu, þannig að um það bil 3% hækkun á fiskverði leiðir til um það bil 1.5% lækkunar á gengi, sem hefur í för með sér um það bil 1/2% hækkun á vísitölu. Einnig má sýna fram á að sjómenn hafa aukið ráðstöfunartekjur sínar allverulega á undanförnum árum eða um 20–25% meira en iðnaðarmenn og verkamenn frá árinu 1974. Ég vil alls ekki með þessu gefa til kynna að tekjur sjómanna séu óeðlilega háar. Ég veit að í þessari hækkun ráðstöfunartekna felst verulega aukin vinna, þannig að segja má að aukningin felist að nokkru leyti í meiri yfirvinnu og meiri aukavinnu. Hitt held ég að megi einnig sýna, að hluti af þessum auknu tekjum felst í meiri framleiðni, meiri afköstum bátaflotans, betri aðbúnaði að öllu leyti, að það er ekki óréttmætt að taka eitthvert tillit til þess. Það skal jafnframt viðurkennt, að með fiskverðshækkun í janúar var tekið nokkurt tillit til þessa, en þá varð fiskverðshækkun til skipta nokkru minni en launahækkun varð í landi, annars vegar 11% til skipta, en 13.2% launahækkun í landi. Eftir verulegt þóf og viðræður manna innan Verðlagsráðs sjávarútvegsins náðist að lokum samstaða sem felst í því, að annar fulltrúi fiskvinnslunnar og oddamaður samþykktu þá niðurstöðu sem varð. Fulltrúi sjómanna og hinn fulltrúi fiskvinnslunnar sátu hjá, en fulltrúi útvegsmanna greiddi atkv. á móti. Þessi niðurstaða felst í því að olíugjald, sem hafði verið lækkað í janúar úr 9% í 5%, lækkar úr 5 í 2.5%. Hins vegar hækkaði fiskverð á móti um 4%, þ. e. 2.5% til að mæta þessari lækkun olíugjalds og 1.5% til viðbótar. Fiskverð til skipta hækkar því um 4% í stað 6.67%, sem sjómenn og útvegsmenn fóru fram á. Jafnframt var á vegum sjútvrn. gerð allítarleg athugun á rekstrargrundvelli fiskvinnslunnar og drög lögð að vissum endurbótum sem mér þykir rétt að nefna í örfáum orðum, þótt rétt sé að taka það fram strax, að ekki vega þær þungt í þeim vanda sem þar blasir við. Þessar lagfæringar felast í því í fyrsta lagi, að vextir Fiskveiðasjóðs verði lækkaðir úr 5. 5% í 4.25%, og var sú till. samþ. í ríkisstj. Í öðru lagi lagði ég til að aðflutningsgjöld eða sölugjöld af nokkrum fjárfestingarvörum fiskvinnslunnar yrðu felld niður til samræmis við það sem þegar er orðið hjá svokölluðum samkeppnisiðnaði. Þetta var einnig samþ. Nemur tekjutap ríkissjóðs af þessum lækkunum 250–300 millj. kr. á ársgrundvelli, en líklega um 200–250 á þeim mánuðum, sem eftir eru af þessu ári. Í þriðja lagi lagði ég til að stimpilgjald yrði lækkað frá því sem nú er, úr rúmlega 1.2% í 0.48%, eins og það var fyrir lagabreytingu 1978. Ekki var talið fært að verða við þessu nú. Þetta mundi hafa í för með sér um það bil 300 millj. kr. tekjumissi fyrir ríkissjóð og talið nauðsynlegt að kanna það mál betur. Í fjórða lagi hefur sjútvrn. ákveðið að beita sér fyrir því, að lausaskuldum í sjávarútvegi og fiskvinnslu verði breytt eins og kostur er í föst lán. Lausaskuldir hafa aukist mjög mikið upp á síðkastið, vanskil alveg sérstaklega í því sambandi, og eru örugglega yfir 10 milljarðar, kannske nær 12 milljörðum. Þessi vanskil eru ekki að öllu leyti óeðlileg. Staðreyndin er sú, að rekstrarfjárþörf sjávárútvegs og fiskvinnslu hefur hvergi nærri verið fullnægt í vaxandi verðbólgu og því hafa þessi vanskil myndast og má segja að skuldaskil séu nánast leiðrétting á því sem þannig hefur orðið af verðbólgunnar völdum. Einnig var samþ. í ríkisstj. að þetta yrði þegar sett í gang, og er nú verið að byrja á því verki. Þá var jafnframt ákveðið að gera þegar samanburðarathugun á aðstöðu útflutningsatvinnuvega okkar. Þar er nokkuð um það deilt, hvaða atvinnuvegur standi best. Ég skal ekki dæma um það, en í þessari athugun sjútvrn. kom m. a. fram að uppsafnaður söluskattur hjá fiskvinnslunni er 3.8 milljarðar á ári á verðlagi ársins í ár og þar af um 2 milljarðar hjá frystihúsunum, sem náttúrlega gefur fyrst og fremst til kynna, að ástæða er til að kanna breytingu yfir í virðisaukaskatt fyrr en seinna, sem mundi skapa útflutningsatvinnuvegum okkar svipaða aðstöðu að þessu leyti. Þó að þeir þættir, sem ég hef hér nefnt, vegi e. t. v. ekki þungt í 10–11 milljarða tekjuskorti hjá fiskvinnslunni, þá stuðluðu þeir þó allir að því, að sú afstaða til fiskverðsins fékkst sem ég nefndi áðan, þar sem annar fulltrúi fiskvinnslunnar greiddi atkv. með, en hinn sat hjá. Ég veit að menn spyrja gjarnan: Hvernig stendur á þessari erfiðu aðstöðu eða afkomu fiskvinnslunnar? Það er ekki langt síðan fisverð var ákveðið með öllum atkv., þ. e. í janúar s. l. Ég hygg að ekki sé nein ein örugg skýring á því, en þó sýnist mér í hnotskurn að þessu verði e. t. v. best lýst með þeirri staðreynd að hækkun á hráefni, þ. e. fiskverði, og á vinnulaunum varð á síðasta ári, árinu 1979, um 55–60%, en hins vegar varð hækkun á útflutningsafurðum frystihúsanna um 30%, og er þá bæði tekið tillit til gengissigs og hækkaðs verðs á erlendum mörkuðum. Þarna er eflaust fleira sem skiptir máli, eins og samsetning aflans, sem ég mun ekki fara út í hér. En hvað sem því líður, þá er það staðreynd, að sérstaklega á þeim mánuðum, sem liðnir eru af þessu ári, hafa þeir mælikvarðar, sem menn hafa á afkomu fiskvinnslunnar, sýnt að afkoman er mjög slök. T. d. hefur framlegð fallið verulega. En framlegð er reiknuð þannig fyrir þá sem ekki þekkja það hugtak - að kostnaður sem felst í hráefni, vinnulaunum og umbúðum, er dreginn frá heildartekjum og gefur þannig til kynna það sem eftir er í ýmsan annan kostnað. Almennt er talið að framlegð í sterku frystihúsi þurfi að vera um 18–20% og meiri þar sem skuldasöfnun hefur orðið mikil og vaxtakostnaður því hár. En það hefur sýnt sig við athugun Þjóðhagsstofnunar, að framlegð hefur fallið jafnvel sums staðar niður fyrir 10% í bestu frystihúsum og er að meðaltali í 12–15 bestu húsum í kringum 14–15% - og þegar ég segi: bestu hús að þessu leyti, á ég við þau hús sem nú koma út með einna hæsta framlegð. Þessu veldur að mínu mati einnig - þó undarlegt sé - mjög mikill afli og lélegri vinnsla úr miklu hráefni sem á land hefur borist, og ætla ég ekki að fara lengra út í það. Það er satt að segja umræðuefni út af fyrir sig. En ég get þess hér vegna þess að athugun á þessu kom mjög inn í þá viðleitni sem höfð var til að ná samkomulagi um fiskverð. Ég vil geta þess hér, að í meðferð málsins í Nd. var það gagnrýnt að ég hefði ekki haft sérstaka fundi með fulltrúum sjómanna og annarra í Verðlagsráði. Þetta er að nokkru leyti misskilningur, því ég hitti alla fulltrúa í Verðlagsráði sjávarútvegsins og fékk að kynnast sjónarmiðum þeirra, m. a. fulltrúa sjómanna. Það er hins vegar rétt, að ég taldi ekki rétt að grípa fram fyrir hendur á oddamanni, sem gjörþekkir þessi mál og átti fjölmarga sérstaka fundi með öllum þessum fulltrúum og gerði mér grein fyrir þeim málum sem þar komu fram. Ég taldi það ekki nauðsynlegt, þar sem hann skýrði mér þegar frá því, að fyrir lægi að sjómenn mundu sitja hjá við þessa ákvörðun, og jafnframt hafði ég það frá þeim sjálfum, að það eina annað, sem kæmi til greina, væri 6.67% hækkun. Hins vegar átti ég nokkra fundi með fulltrúa útvegsmanna í tilraun minni til að fá þá til að sætta sig við þessa lækkun olíugjalds, en það tókst ekki. Ég átti einnig fund með fulltrúum fiskvinnslunnar til að upplýsa þá um þær aðgerðir aðrar sem ég nefndi áðan og í gangi voru þannig að til þess mátti taka tillit í ákvörðun þeirra um afstöðu til endanlegrar ákvörðunar í ráðinu. Ég nefni þetta hér af því að þetta bar nokkuð á góma í hv. Nd. Út af fyrir sig legg ég ríka áherslu á að samráð sé með stjórnvöldum og hinum ýmsu aðilum vinnumarkaðarins. En þess þarf þó að gæta, finnst mér, að ráðh. grípi þar ekki fram fyrir hendur þess manns, sem í umboði ríkisstj. hefur með slíkt samráð að gera, og fyrst og fremst komi ráðh. inn í slík mál þegar sá maður, fulltrúi hans, telur það nauðsynlegt. En um þetta má vitanlega deila og getur sýnst sitt hverjum. Annað atriði, sem mjög hefur borið á góma í umr. Nd. um þetta mál, er hvort hér séu brotin lög eða samningur á útvegsmönnum. Um það varð samkomulag allra aðila, eins og ég sagði áðan, í janúar, að olíugjald skyldi verða 5% og þá lækkað úr 9% í 5%. Nú er þessu gjaldi breytt þrátt fyrir lög sem samþ. voru samhljóða á Alþingi og gera ráð fyrir að olíugjaldið gildi þannig í eitt ár. Þetta kom að sjálfsögðu strax í hugann þegar breyting á olíugjaldi kom til umr. Ég ræddi það þá við lögfróðustu menn, bæði innan ríkisstj. og utan. Þeir voru allir þeirrar skoðunar, að alls ekki væri hér um nein brot eða nein svik á þeim samningum að ræða, því grundvelli þeirra laga, sem samþ. voru í janúar, hafði verið sagt upp af tveimur af fjórum aðilum sem að þeim grundvelli stóðu, og þar með stendur að sjálfsögðu ekki samkomulagið á milli hinna aðilanna sem eru eftir. Samkomulagið var byggt á samþykki allra aðila í Verðlagsráði sjávarútvegsins og því er brostinn sá grundvöllur sem lögin frá því í janúar standa á, enda má þá varpa fram þeirri spurningu, hvort einn aðili í Verðlagsráðinu gæti notað nánast neitunarvald til þess að einhver breyting yrði gerð á olíugjaldi út allt árið, hvað svo sem gerðist með olíuna almennt þannig að ég held að þetta fái ekki staðist. Ég vil segja það eins og er, að mér var þetta verulegt umhugsunarefni og hef reyndar eftir þessar umr. og það nál., sem kom fram, rætt við fleiri lögfróða menn um þetta og þeir hafa allir tekið í þennan sama streng sem ég hef nú lýst. En það er annað í sambandi við olíugjaldið sem er vert að menn hugleiði, og það er sú deila sem það hefur valdið á milli sjómanna og útvegsmanna. Olíugjald er greitt ofan á fiskverð og er ákveðið á aflamagn. Það er sem sagt hundraðshluti, má segja, ofan á aflamagn, en alls ekki eftir olíueyðslu, þannig að t. d. skip, sem sigla stutt til veiða og afla vel, fá mikið olíugjald. Og til eru dæmi um það, að togarar, sem nota svartolíu, hafi fengið meira olíugjald en allur olíukostnaður hefur verið í einstökum ferðum. Út af fyrir sig má segja að þarna sé þá um tilfærslu á milli fiskvinnslu og útgerðar að ræða, sem er í mörgum tilfellum á einni og sömu hendi. En þetta hefur engu að síður valdið mjög mikilli tortryggni og er liður í þeirri deilu sem nú er risin á Vestfjörðum, þar sem sjómenn þar leggja á það áherslu sem lið nr. eitt að olíugjaldið verði lækkað. Ég hef ætíð verið efins um olíugjaldið og ég tel að því eigi að breyta. Viðræður fara nú fram um hugsanlega breytingu á olíugjaldinu, þannig að það verði greitt af óskiptu miðað við ákveðið verð olíu og á grundvelli lítrafjölda. Sjómenn hafa verið efnis um slíka breytingu og ekki samþykkt hana, en ýmsar hugmyndir eru nú þar til umr. sem ég tel mikilvægt að haldið verði áfram og reynt að leiða til lykta. Þetta tel ég einnig nauðsynlegt að komi hér fram vegna þeirrar umr. sem varð í Nd. Jafnframt er rétt að ég nefni, eins og kemur fram í grg. með þessu frv., að menn eru nú bjartsýnni um olíuverð á næstunni en menn voru í janúar. Þá var spáð hækkun, en nú er því spáð að verð haldist svipað og það er. Jafnframt eru komnir til landsins farmar af olíu sem eru ódýrari en þeir sem nú eru seldir. Ég skal ekkert fullyrða um það að olíuverð lækki, en ég get aðeins nefnt það sem fróðir menn hafa sagt, að svo geti sem betur fer farið að einhver lækkun verði þegar þessi olía kemur til sölu. Hins vegar ber þar að sjálfsögðu að taka tillit til innkaupajöfnunarreiknings olíu, sem mun vera neikvæður, hygg ég, eins og nú er ástatt. Herra forseti. Um þetta mál og reyndar allt sem því tengist mætti flytja langa ræðu, um fiskvinnsluna og sjávarútveginn. Ég hef reynt hér að drepa á meginþætti bæði þeirrar ákvörðunar, sem tekin var, og þau atriði sem að baki liggja, og ég reyndi að nefna einnig þau atriði sem gagnrýnd voru fyrst og fremst í hv. Nd. Báðar sjútvn. þingsins hittust sameiginlega á fundi um þetta mál og það er von mín að það verði til að hraða meðferð þess í gegnum þingið. Ég veit að menn gera sér grein fyrir því, að ekki er unnt að gera upp á milli útgerðar og fiskvinnslu fyrr en þetta er samþykkt. Eins og er í dag má segja að fiskvinnslunni beri að greiða 5% olíugjald. Það eru þau lög, sem eru í gildi, þannig að það er ákaflega æskilegt að svona mál fáist afgreidd sem fyrst. Er það von mín að þessi hv. d. sjái sér fært að gera það. Að þessum orðum loknum legg ég til að málinu verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Ég vil fara fáeinum orðum um það frv. sem hér er til umr. Það var mikill vandi sem Verðlagsráði sjávarútvegsins var á höndum þegar það var að taka fiskverðsákvörðun í janúar. Eftir því sem mér hefur skilist var gefið ákveðið vilyrði á þeim tíma um hratt gengissig, sem síðan var ekki staðið við, og því hefur mjög sigið á ógæfuhliðina fyrir fiskvinnslunni nú síðustu vikur og mánuði. Það var þá þegar ljóst að fiskvinnslan gat ekki búið við það fiskverð, sem þá var fyrir hendi, vegna mjög aukins innanlandskostnaðar, bæði hráefnis og launa. Segja má að það sé kannske ekki það, sem hér er til umr., heldur fyrst og fremst þetta olíugjald, og það má lengi skiptast á skoðunum um réttmæti þess. Þó held ég að við verðum að líta svo á, að olíugjaldið hafi í upphafi verið viðurkenning á auknum tilkostnaði útgerðarinnar og það hafi ekki eingöngu verið olían, heldur og veiðarfærin, sem þar ættu hlut að máli. Mikið af veiðarfærum er einmitt framleitt úr olíuvörum og hækkar að sama skapi og olían. Mér finnst ekki óeðlilegt þó að útgerðarmenn hafi reiknað með því að sú ákvörðun um olíugjaldið, sem tekin var í byrjun mars, stæði út árið og þeir gætu í áætlunum sínum um rekstur ársins reiknað með því sem föstum lið í tekjum sínum. Það má segja að nú hafi farið svo, að með þeirri fiskverðsákvörðun, sem tekin er, hafi einskis manns vandi verið leystur, heldur aðeins aukinn vandi annars. Ég held að full þörf hafi verið á því að þetta olíugjald héldist, 5%, og ekki aðeins héldist, heldur jafnvel hefði verið hækkað, vegna þess að ég held að útgerðin í landinu þurfi á ákveðnum hvata að halda til þess að skipunum verði haldið úti. Mikill hluti landsmanna byggir að mestu leyti á togveiðiútgerð yfir vortímann og sumartímann og atvinna margra byggðarlaga byggist að mestu leyti á togveiðum. Og það vita allir, sem þekkja eitthvað til sjávarútvegs, að olíukostnaður við togútgerð í dag er allt að því 30–40% af útgerðarkostnaðinum og jafnvel af tekjum skipanna. Því held ég að þetta, að olíugjaldið hefur verið lækkað, geti haft þær afleiðingar að útgerð dragist nokkuð saman, sérstaklega hjá bátaflotanum hér sunnan- og suðvestanlands, bæði við fiskvinnslu, fiskveiðarnar og humarveiðarnar, og þess vegna horfi mjög alvarlega í þessum efnum. Ég ætla ekki að halda því fram, að hér hafi verið brotin lög við þessa ákvörðun. Það dettur mér ekki í hug að álíta, því að vissulega var búið að segja því samkomulagi upp, sem þarna hafði verið gert, og fullur réttur til að taka nýja ákvörðun. En þar fyrir held ég að það hafi verið röng ákvörðun, sem þarna var tekin. Mér finnst að þarna hafi menn í rauninni stungið höfðinu í sandinn, ekki viljað horfa á þann mikla vanda, sem fyrir hendi er bæði hjá fiskvinnslunni og sjávarútveginum, og látið vandamálin óleyst. Hæstv. ráðh. benti á auknar tekjur sjómanna, sem hefðu miklum mun betri kjör nú en landverkafólk, sem tekjur þeirra hafa verið bornar saman við. Ég held að við megum vara okkur á því að einblína um of á þennan samanburð. Við sjáum það hér þegar við förum með höfninni, að mörg af okkar glæsilegustu og bestu fiskiskipum liggja bundin í höfn og verða þar á næstu mánuðum. Sjómönnum er bannað að bera sig eftir björg. Og svo mun verða um stóran flota landsmanna á næstu mánuðum. Og því alvarlegra er einmitt þetta mál, að vandi fiskvinnslu og sjávarútvegs hefur ekki verið leystur, að nú er sá tími sem framleiðsla er hvað mest og því þörf á því að fyrirtækin skili góðri afkomu til þess að búa sig undir þann erfiða tíma sem fram undan er í sumar og haust. Við vitum það, að þorskveiði er þegar komin langt fram úr því sem áætlað var og talið æskilegt, og því þarf að hefta mjög veiðar sjómanna okkar á næstu mánuðum og það sem eftir er af árinu. Þeir munu því bera mjög skarðan hlut frá borði, og því held ég að það sé ákaflega varhugavert að bera tekjur þeirra saman við tekjur annarra stétta, eins og þær hafa verið á þessu ári, því að vertíðin hefur gengið vel. Við vitum að á næstu mánuðum verður mjög að draga saman sjósókn. Ég vildi aðeins láta það koma fram, að ég er á móti þeirri leið sem þarna hefur verið valin, því að ég tel að full þörf hafi verið á því að hvetja útvegsmenn, bæði togara og báta, til útgerðar frekar en að draga úr þeim. Ég tel að þarna hafi enginn vandi verið leystur, hann aðeins verið fluttur til.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur frammi um meinatækna, er samið í heilbr.- og trmrn. eftir beiðni Meinatæknafélags Íslands, og er það að verulegu leyti byggt á tillögum Meinatæknafélagsins. Frv. þetta er að flestu leyti samhljóða öðrum lögum, sem sett hafa verið á undanförnum árum til að tryggja hinum ýmsu heilbrigðisstéttum lögvernduð starfsréttindi og lögverndað starfsheiti. Stétt meinatækna er tiltölulega ung hér á landi. Meinatæknafélag Íslands var stofnað í febr. 1967. Fljótlega eftir stofnun félagsins óskaði það eftir löggildingu á starfi og starfsréttindum meinatækna, en um þennan hóp giltu þá engin lög. Í framhaldi af þessari ósk félagsins skipaði heilbr.- og trmrh. nefnd til að semja frv. til l. um tæknimenntað aðstoðarfólk við lækningar. Var frv. þessa efnis borið fram á Alþ. og staðfest sem lög árið 1971, þ. e. lög um tæknimenntaðar heilbrigðisstéttir, nr. 64/1971. Samkv. 2. gr. laganna um tæknimenntaðar heilbrigðisstéttir hafa þeir einir rétt til að starfa hér á landi sem heilbrigðistæknar sem lokið hafa prófi í einhverri grein heilbrigðistækni og hlotið löggildingu heilbrmrh. að loknu bóklegu og verklegu námi. Samkv. 2. gr. laganna setur ráðh. reglugerð með nánari ákvæðum um náms- og menntunarskilyrði fyrir hverja stétt í þessari starfsgrein. Í grg. með frv. því, sem síðar varð að lögum nr. 64/1971, um tæknimenntaðar heilbrigðisstéttir, kemur m. a. fram, að ekki verði hjá því komist að skapa málum heilbrigðisstétta lagalegan grundvöll til þess að unnt sé að: 1 ) veita nýjum heitbrigðisstéttum viðurkenningu í formi löggildingar; 2) útiloka vanmenntað fólk frá slíkum ábyrgðarstörfum. Á grundvelli heimildar í lögum um tæknimenntaðar heilbrigðisstéttir setti heilbr.- og trmrn. reglugerð um meinatækna 1973, reglugerð nr. 180/1973, sem tvívegis hefur síðan verið breytt. Á undanförnum árum hefur það farið mjög í vöxt, að ýmsir hópar svokallaðra heilbrigðisstétta hafa sótt um sérstaka löggildingu, og hefur þá jafnan verið gripið til þess ráðs að setja sérlög um viðkomandi hóp, þrátt fyrir tilvist laga nr. 64/1971, um tæknimenntaðar heitbrigðisstéttir. Sannast sagna hefur einstökum tæknimenntuðum heilbrigðisstéttum verið heldur illa við að láta flokka sig undir hin almennu lög, þegar um aðrar heilbrigðisstéttir, sem ekki teljast tæknilegar, gilda sérstök lög um hvern starfshóp um sig. Á það skal enn fremur bent, að starfsvið heilbrigðisstétta getur verið mjög mismunandi. Þannig er oft óljóst hvort telja eigi heilbrigðisstétt tæknimenntaða eða ekki. Lögin um tæknimenntaðar heilbrigðisstéttir, nr. 64/1971, vernda ekki starfsheiti þeirra hópa sem undir þau falla, þar sem í lögunum er aðeins minnst á svokallaða heilbrigðistækna sem samheiti allra þeirra er vinna sem tæknimenntaðar heilbrigðisstéttir. Þannig er starfsheitið meinatæknir ekki lögverndað sem slíkt. Störf meinatækna eru á margan hátt vandasöm og eru því gerðar sérstakar kröfur til menntunar og þjálfunar þeirra aðila sem þau stunda. Störf meinatækna eru einkum fólgin í því að annast sjálfstæð og breytileg rannsóknastörf á sviði sýklafræði, blóðmeina- og meinafræði og lyfjafræði. Það er á verksviði meinatækna að gefa læknum, hjúkrunarfræðingum og öðrum leiðbeiningar um töku, meðferð og geymslu sýna, svo dæmi séu tekin. Við slík störf er mikil þörf á nákvæmni, árvekni og staðgóðri þekkingu á þeim sviðum sem nefnd eru hér að framan. Röng niðurstaða af rannsókn eða ruglingur á sýnum getur skipt sköpum fyrir sjúkling. Sérstaka gætni þarf enn fremur að sýna vegna sýkingarhættu við meðferð sýna. Þótt hér að framan sé aðeins getið nokkurra atriða, sem að vísu skipta miklu máli, er augljóst að störf meinatækna eru margslungin og ekki á færi nema sérmenntaðs og sérþjálfaðs starfsfólks. Liggur því ljóst fyrir að nauðsynlegt sé að tryggja sem best að störf á þessum vettvangi skili sem bestum árangri landi og lýð til heilla. Í 3. gr. frv. er gert ráð fyrir að þeir aðilar, sem ekki hafa réttindi við gildistöku laganna, en eru í starfi, sem að einhverju leyti telst eðlilegast að meinatæknar gegni, geti fengið takmarkað og/eða tímabundið starfsleyfi. Gert er ráð fyrir að ráðh. verði heimilað að fenginni umsögn Meinatæknafélags Íslands að veita slíku fólki umrædd tímabundin eða takmörkuð starfsleyfi, en slíku skal ekki fylgja réttur til að kallast meinatæknir. Ég tel rétt að útiloka ekki fólk, sem vinnur t, d. á sjúkrahúsum víðs vegar á landinu að störfum sem þessum, frá því að fá leyfi til að halda þeim störfum áfram. Enn fremur er nauðsynlegt að halda þeim möguleika opnum að unnt verði að ráða til meinatæknastarfa tímabundið, svo dæmi sé tekið, aðila sem hafa vissa þekkingu og starfsreynslu á þessu sviði í þeim tilvikum sem meinatæknar eru ófáanlegir. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að fara frekari orðum um einstakar greinar þessa frv., en vísa til aths. við frv. sjálft og einstakar greinar þess. Herra forseti. Ég leyfi mér hér með að leggja til að frv. þessu verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Fyrir páska var lagt fram í Nd. stjfrv. um orkujöfnunargjald. Frv. þetta gerði ráð fyrir að greitt yrði 2% gjald á söluskattsstofn allra sömu aðila og lögin um söluskatt gera ráð fyrir, og var þó sá munur á þessu gjaldi og almennum söluskatti, að gjaldið skyldi renna óskipt í ríkissjóð. Frv. þetta hefur nú verið afgreitt frá Nd. með þeirri breytingu, að í stað þess að gjaldið sé 2% hefur það nú verið lækkað í 1.5%. Í fjárlögum ársins 1979 var gert ráð fyrir útgjöldum til greiðslu olíustyrks í þágu þeirra, sem hita hús sín með olíu, sem nemur 900 millj. kr. Í fjárlögum þessa árs er gert ráð fyrir að olíustyrkur til heimila, sem enn kynda hús sín með olíu, muni nema um 4 milljörðum, 4000 millj. kr. Gert er ráð fyrir að olíustyrkur, sem hækkaði verulega á síðari hluta seinasta árs, hækki enn og verði um 20 þús. kr. að jafnaði, en hækki síðan í hlutfalli við þær breytingar á olíuverði, sem verða kunna á árinu, eða lækki ef því verður að skipta. Í þessu frv. er fyrst og fremst fjallað um tekjuöflunina, en gert er ráð fyrir að frv. um ráðstöfun þessa fjár verði lagt fram í þinginu innan fárra daga. Þar verður væntanlega gert ráð fyrir að nokkur breyting verði á greiðslu olíustyrks, þannig að þar sem búa fáir í íbúð verði um að ræða hlutfallslega hærri styrk en þar sem eru margir saman í sömu íbúð eða sams konar íbúð, það verði sem sagt tekið meira tillit til fjölskylduaðstæðna en gert hefur verið. En að jafnaði yrði þarna um að ræða 20 þús. kr. styrk á einstakling, þó hann yrði hlutfallslega hærri þegar einn eða tveir eða þrír búa í íbúð en þegar 5, 6 eða 7 búa í íbúð. Eins og kunnugt er eru það fleiri aðilar, sem njóta olíustyrks og þurfa á olíustyrk að halda, en heimili ein. Er sérstök ástæða til að nefna heimavistarskóla og aðra staði þar sem einstaklingar dvelja í hópum. Með hliðsjón af útgjöldum í þessu sambandi og með tilliti til frekari orkusparandi aðgerða, sem áformaðar eru, hefur ríkisstj. gert ráð fyrir að verja a. m. k. 500 millj. kr. til viðbótar þessum 4000 millj. í tengslum við þá olíukreppu, sem gengið hefur yfir, í því skyni að vinna gegn áhrifum hennar. Það verður sem sagt samtals 4500 millj. varið af þessari tekjuöflun til að vinna gegn áhrifum olíuhækkunarinnar. Ég held að óhætt sé að fullyrða að allir stjórnmálaflokkar og allir alþm. hafi verið á einu máli um að greiðsla af þessu tagi sé óhjákvæmileg eins og á stendur, þótt að vísu hafi heyrst aðrar raddir annars staðar frá, og má nefna þar samþykkt Verslunarráðs Íslands, þar sem beinlínis er dregið í efa að styrkir af þessu tagi eigi nokkurn rétt á sér. Ég held að óhætt sé að fullyrða að hér á Alþ. hefur verið ríkur og almennur skilningur á því að styrkir af þessu tagi séu óhjákvæmilegir. Því hafa allir stjórnmálaflokkar gengið út frá því sem gefnu að afla þurfi fjár í þessu skyni. Ýmsar hugmyndir hafa komið fram um hvernig skynsamlegast og eðlilegast sé að afla fjár til að standa undir stórauknum kostnaði af þessum ástæðum. Er sérstök ástæða til að nefna hér frumkvæði Alþfl. í þessum efnum, því að fyrrv. iðnrh. starfsstjórnar Alþfl., Bragi Sigurjónsson, flutti fyrir hönd Alþfl. frv. sem gerði ráð fyrir tekjuöflun að upphæð 4.5 milljarðar á þessu ári eða um 9 milljarða á ársgrundvelli og átti að verja því fé í nákvæmlega sama tilgangi og hér er áformað. Í frv. Alþfl. var gert ráð fyrir að lagður væri sérstakur orkuskattur á allt selt rafmagn, 1 kr. á hverja kwst. Á hvern rúmmetra hitaveituvatns átti að leggja skatt sem nam frá 15 kr. upp í 30 kr. eftir hitastigi vatnsins. Hærri talan hefði sjálfsagt verið meginreglan, en lægri talan undantekning. Einnig átti að leggja 10 kr. skatt á hvern bensínlítra og 10 kr. skatt á hvern svartolíu- og dísilolíulítra. Ég held að Alþfl. hafi ekki um langt skeið lagt fram jafnviturlegar og vel samdar tillögur og fólust í þessu frv. Og ég held að hann hafi þarna vísað veginn, enda þótt niðurstaðan hafi orðið að önnur leið var valin. Tekjuöflunin, sem Alþfl. gerði tillögu um, eins og sjá má á þskj. sem merkt er sem 151. mál Ed., yrði framkvæmd með verulegri skattlagningu á hvers konar orkusölu í landinu. Vissulega tel ég persónulega og minn flokkur að sú leið hefði á margan hátt verið eðlileg miðað við allar aðstæður. Því er ekkert að leyna að þessi leið var vandlega rædd meðal samstarfsaðila þessarar ríkisstj. Hins vegar er auðvelt að gagnrýna skatt af slíku tagi. Hann hækkar mjög verulega verð á heitu vatni, og hann leggst með talsverðum þunga á gasolíu, sem mundi hækka verulega útgerðarkostnað fiskiskipa, og einnig á bensínverð, sem þykir því miður nokkuð hátt. Það vantar því ekki að mjög auðvelt er að gagnrýna þá tekjuöflun og benda á að hún hefur margvíslega ókosti í för með sér. Það gildir að sjálfsögðu nákvæmlega sama um þá tekjuöflun sem að lokum varð fyrir valinu, að ná þessu með sérstökum söluskatti, orkujöfnunargjaldi, sem rennur óskipt í ríkissjóð og er sérstaklega tengt þessum útgjöldum ríkissjóðs. Vissulega er illt að þurfa að hækka vöruverð í landinu með þessum hætti, en hér er það nauðsynin sem kallar á. Menn eru ósköp einfaldlega að stinga höfðinu í sandinn ef þeir neita því að afla þurfi tekna í þessu skyni. Alþfl. og forustumenn hans neituðu ekki þessari nauðsyn meðan þeir báru ábyrgðina. Þó að þeir hafi talið sér henta að breyta um afstöðu eftir að þeir fóru úr ríkisstj. breytir það engu um þá afstöðu sem menn taka að sjálfsögðu meira mark á en síðari afstöðu þeirra í þessu máli. Í grg. frv., þegar það var lagt fram, var gert ráð fyrir að skattur þessi aflaði ríkissjóði tekna á þessu ári sem næmi 7 milljörðum kr., að 2% söluskattur skilaði ríkissjóði tekjum sem næmu 7 milljörðum á þessu ári. Sú upphæð var þannig reiknuð af starfsmönnum fjmrn. og í samráði við forustumenn Þjóðhagsstofnunar, að áætlað var, hvað söluskattur gæfi á ársgrundvelli, og síðan reiknað út, hvað 2% viðbót gæfi á 7 mánuðum og 20 dögum, þ. e. frá 20. maí til ársloka, eða öllu heldur frá 10. apríl til 1. des., vegna þess að tekjur af söluskatti á seinasta mánuði ársins skila sér ekki í ríkissjóð á þessu ári. Þess vegna er reiknað með 7 mánuðum og 20 dögum, en ekki 8 mánuðum og 20 dögum, eins og mönnum kynni kannske að þykja liggja beinast við ef einungis er horft á dagsetningarnar. Útkoman úr þessu reikningsdæmi er og var 7 milljarðar, hvernig sem það er reiknað. Hitt er annað mál, að ef dæmið er reiknað á annan veg og reynt er að áætla hugsanlegar verðhækkanir á þessu ári og rekja sig fram til niðurstöðu um hversu miklu meira skattbyrðin skilar á síðari hluta ársins en á fyrra hluta ársins vegna verðbólgu komast menn að þeirri niðurstöðu að skatturinn skili meiri tekjum en hér var gert ráð fyrir. Þær upplýsingar komu fram við meðferð málsins í fjh.- og viðskn. Þar kom fram, að skatturinn mundi líklega gefa liðlega 8 milljarða ef reiknað væri með nokkurri verðbólguaukningu á þessu ári, eins og er auðvitað raunhæft að gera. Einhver kynni nú að segja að orkujöfnunargjald sé rangnefni á þetta frv., vegna þess að ekki sé ætlunin að verja nema hluta þess, þó að það sé að vísu rúmlega helmingur þess, til þeirra verkefna sem ég hef hér getið um. En eins og kemur fram í grg. eru full rök fyrir því að gjaldið sé nefnt orkujöfnunargjald, ef tillit er tekið til þess að framlög til Rafmagnsveitna ríkisins og annarra verkefna á sviði orkumála hafa stóraukist á þessu ári í kjölfar orkukreppunnar. Þessi framlög eru framlög til orkuverðs jöfnunar. Framlög til Rafmagnsveitna ríkisins eru t. d. til þess fallin að halda niðri verði á raforku frá Rafmagnsveitum ríkisins, sem hafa orðið að kynda undir kötlunum með talsvert dýrari olíu á seinasta ári en áður var. Hér er um að ræða upphæðir sem skipta mörgum milljörðum. Með það í huga að ríkissjóður hefur orðið að taka á sig stærri bagga af þessum sökum en áður var og að breyting til hins verra í orkukostnaði hefur orðið til þess að gera fjárhagsstöðu ríkissjóðs erfiðari en áður var, minnka það svigrúm sem ella hefði verið fyrir hendi hjá ríkissjóði, þótti eðlilegt að kenna þennan skatt allan við orkuverðsjöfnun. Það má sannarlega til sanns vegar færa, þótt ekki sé um að ræða útgjaldaaukningu í svipinn frá því fjárlagafrv., sem lagt var fram fyrir mánuði, nema sem nemur 4.5 milljörðum. Hitt var komið áður á reikning ríkissjóðs og þar er um að ræða upphæðir sem eru talsvert hærri en þeir 6–7 milljarðar sem gert er ráð fyrir að skattur þessi skili. Það varð hins vegar niðurstaðan við meðferð málsins í Nd. og með hliðsjón af þeim upplýsingum, sem bárust eftir að frv. var lagt fram, að lækka gjaldið úr 2% í 1.5%, og er nú gert ráð fyrir því í nýafgreiddum fjárlögum að gjaldið skili ríkissjóði 6 milljörðum kr. Eins og hv. þm. vita var það nokkurt átak fyrir hv. Nd. að afgreiða þetta mál og tók dálitinn tíma, þótt ekki sé æskilegt að mál af þessu tagi séu að vefjast mjög lengi fyrir þm. Þegar í óefni var komið miðvikudag fyrir páska var um það samið milli ríkisstj. og stjórnarandstöðu að fella niður frekari umr. um málið, svo að þm. kæmust á skikkanlegum tíma í páskaleyfi, en taka málið upp að nýju eftir páska og afgreiða málið á miðvikudegi og fimmtudegi eftir páska. Ég verð því að biðja hv. þm. í Ed. þingsins að hafa frekar hraðan á og tryggja afgreiðslu málsins, svo að unnt verði að láta þessa breytingu ganga yfir um helgina. Það þarf óhjákvæmilega nokkurn aðdraganda að því að hægt sé að leggja gjald af þessu tagi á og óhjákvæmilegt að nokkrir klukkutímar lifi enn af skrifstofutíma föstudags, eftir að málið hefur verið afgreitt, til þess yfirleitt að breytingin geti átt sér stað á mánudagsmorgni. Það nægir ekki að samþ. þessi lög í þinginu, heldur þarf einnig að birta þau með formlegum hætti. Þess vegna er bráðnauðsynlegt að málið verði afgreitt í dag - og ef það tekst ekki þá í allra seinasta lagi fyrir klukkan þrjú á morgun. Það væri hugsanlegt að láta athuga málið í dag og að það kæmi þá til atkvgr. við 2. umr. klukkan tvö á morgun og til 3. umr. strax á eftir. Ég vildi gera öllum þdm. grein fyrir þessum tímatakmörkunum, því að það mun koma sér ákaflega illa fyrir þá sem eiga að innheimta þetta gjald ef breytingin tengist ekki helginni. Þess vegna þarf d. að hafa lokið afgreiðslu málsins helst í kvöld, en þó í allra seinasta lagi fyrir klukkan þrjú á morgun. Ég tel að um þetta hafi verið samið milli ríkisstj. og stjórnarandstöðu. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál. Ég minni aðeins á að í Nd. hafa þegar verið gerðar breytingar á frv. sem að því lúta að það taki gildi á mánudagsmorgni. Ég vil að lokum leyfa mér að leggja til að frv. verði vísað til hv. fjh.- og viðskn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. lauk ræðu sinni með því að minna á að nauðsynlegt væri að afgreiða þetta frv. nokkuð skjótlega. Mér fannst hann bera nokkurn ugg í brjósti um að það væri kannske ekki hægt. En hann sagði að það hefði verið samið um þetta milli ríkisstj. og stjórnarandstöðu. Ég verð að gefnu tilefni að minna hann á að stjórnarandstaðan stendur alltaf við sína samninga. Hæstv. ráðh. sagði að það væri sameiginleg skoðun alþm. að nauðsynlegt væri að gera ráðstafanir til að létta byrðar þeirra sem búa við olíukyndingu í landinu. Ég tek undir það. Ekki hefur verið neinn ágreiningur um það. En einmitt í ljósi þess að svo er er saga þess frv., sem við nú ræðum, harla einkennileg þegar við höfum í huga að þarna er um að ræða mál sem er almenn samstaða um, þ. e. að greiða niður olíu hjá þeim sem nota hana til upphitunar húsa sinna, en það er sagt að sú sé ástæðan fyrir þessu frv. En auðvitað fjallar frv. þetta um annað. Það fjallar um hækkun á söluskatti. Það hefur verið svo, að frá árinu 1977 hefur olía til upphitunar húsa verið greidd niður af fé sem til þess hefur verið ráðstafað á fjárlögum. Það hefur verið talið svo sjálfsagt að svara þessum mikilvægu þörfum að menn hafa talið eðlilegt að verja fé til þess af almennum skatttekjum ríkissjóðs. Menn hafa ekki á undanförnum árum verið með neinar refjar í þessu efni. Og ef menn meina eitthvað þegar þeir tala um þörfina á niðurgreiðslu olíu hlýtur það að þýða að ekki sé minni ástæða að gera ráð fyrir þessum útgjöldum ríkissjóðs af almennum skatttekjum ríkisins en hinum mörgu öðru útgjöldum. Það var líka þannig, að þegar byrjað var að leggja fram fjárlagafrv. fyrir árið 1980 var í fyrsta fjárlagafrv. gert ráð fyrir fjármagni til niðurgreiðslu á olíu og var gert ráð fyrir að það væri tekið af almennum skatttekjum ríkissjóðs. Í frv., sem núv. hæstv. viðskrh. Tómas Árnason lagði fram, var gert ráð fyrir að það væri varið til niðurgreiðslu á olíu 2.3 milljörðum kr. Það virtist svo sem ætlunin væri að halda áfram þeirri stefnu að verja fé í þessu skyni af atmennum skatttekjum ríkissjóðs: Að vísu var það svo að þessi upphæð, 2.3 milljarðar kr., var allt of lág ef halda átti jafnmikilli niðurgreiðslu og niðurgreiðslan er nú og var þegar fjárlagafrv. var lagt fram. Þegar annað fjárlagafrv. var lagt fram var enn á ný gert ráð fyrir að það yrði varið 2.3 milljöðrum kr. til niðurgreiðslu á olíu. En það er sama um þá upphæð að segja og áður, að hún var allt of lítil til að svara þessum þörfum, miðað við að það yrði ekki dregið úr niðurgreiðslunni. Með tilliti til þessarar forsögu málsins kom það harla spánskt fyrir sjónir þegar núv. hæstv. fjmrh. leggur fram fjárlagafrv. þar sem ekki er gert ráð fyrir neinum útgjöldum til þessara þarfa. Það sýnir að annaðhvort hefur ekki verið mikið að marka það sem þessi hæstv. ráðh. og stjórnarliðið hafa á undanförnum mánuðum sagt um þýðingu þess að greiða niður olíu til upphitunar húsa eða þá að það eru einhverjar annarlegar ástæður fyrir því, að ekki var gert ráð fyrir fjárframlögum í fjárlagafrv. í þessar þarfir. Og auðvitað er um annarlegar ástæður að ræða. Það verður ekki annað séð en tilgangur þessa hafi verið að draga út úr fjárlögum ríkisins verulega upphæð útgjalda til að lækka fjárlögin og sér í lagi til að geta aflað tekna til að mæta þessum útgjöldum án þess að þær kæmu fram á fjárlögum. Auðvitað er það svo með stjórnarherrana núv. eins og allan almenning í þessu landi, að þeim hlýtur að blöskra skattheimtan þó þeir standi sjálfir fyrir henni. En þeim þykir þægilegra ef þeir geta dreift skattheimtunni og fært hana í ýmsan búning ef með þeim hætti væri ekki eins ljós sú óhæfa sem framferði þeirra allt er. Nú er það svo, að mikill dráttur hefur orðið hjá stjórnarliðinu á að koma sér niður á með hverjum hætti það ætlaði að snúast gegn þeim vanda sem olíuniðurgreiðslan er. Og það hefur verið vitað, og það var ekki heldur annað ráðið af ummælum hæstv. fjmrh. hér áðan, en að verið hefði verulegur ágreiningur um það efni innan ríkisstj. Hæstv. ráðh. talaði í þessu sambandi um orkuskatt. Það var næstum því að maður aumkaðist yfir hæstv. fjmrh., því að svo mikill var söknuður hans yfir því að ekki hefði verið farin hin frábæra leið sem Alþfl. hefði bent á, þ. e. farin leið orkuskattsins, og hæstv. fjmrh. vitnaði þá sérstaklega til þess frv. sem þáv. iðnrh., Bragi Sigurjónsson, flutti á Alþ. í haust eða vetur. Hæstv. fjmrh. segir nú að þetta frv. sé eitt það besta eða kannske albesta sem Alþfl. hafi nokkru sinni komið fram með. Og við heyrum þennan boðskap. En ég er ekki viss um að margir fleiri en hæstv. fjmrh. séu hrifnir af þessu - og kannske einhverjir, ef einhverjir eru, í hans flokki sem eru honum sammála um þetta efni. Mig grunar að það sé svo, að jafnvel Alþfl. kæri sig ekki um að fá lögfest frv. sem lagt var fram af ráðh. þeirra fyrr í vetur um orkuskatt. En hæstv. núv. fjmrh. virðist telja að það hefði verið besta leiðin. Ég spyr hæstv. ráðh.: Hvers vegna fór hann ekki bestu leiðina? Hverjir voru á móti því að farin væri þessi besta leið sem hann taldi? Og hver eru rökin af hans hálfu að fara ekki bestu leiðina, því að auðvitað hefur fjmrh. sjálfur haft mest um að segja hvaða leið væri farin?

Vill hv. þm. ekki fara hinn breiða veg og veit hann hvert hann stefnir?

Það er ekkert á móti því að fara hinn breiða veg ef hann stefnir í rétta átt, hv. þm. Stefán Jónsson. Það er það, sem skilur á milli feigs og ófeigs, að fara í rétta átt. Nú vil ég segja hæstv. fjmrh. það til lofs, að heldur hefur hann sveigt í rétta átt með því að hvika frá hugmyndinni um orkuskattinn og til þess, sem hér er lagt til með frv., að hækka söluskattinn. En ég segi: Heldur sveigt í rétta átt. Það er ekki mikið sagt með því, því að miðað við þær aðstæður, sem eru í þjóðfélaginu, er það ekki góður kostur að fara þá troðnu slóð að hækka söluskattinn. Og mátt hefði ætla að hér væri um svo þýðingarmikið mál að ræða, þar sem er niðurgreiðsla á olíu til upphitunar húsa, að það hefði réttlætt að fara aðra leið en þessa. Nú segir hæstv. fjmrh., og það er gert ráð fyrir því í grg. með frv., að 4 milljarðar kr. fari til niðurgreiðslu á olíu. Ég sagði áðan, að í tveim fjárlagafrv., fjárlagafrv. Tómasar Árnasonar og fjárlagafrv. Sighvats Björgvinssonar, hefði verið gert ráð fyrir fjármagni í þessu skyni að upphæð 2.3 milljarðar kr., en ég sagði jafnframt að það hefði verið allt of lítil upphæð. Í grg. fjárlagafrv., sem hæstv. núv. fjmrh. hefur lagt fram, er gerð grein fyrir því hver fjármagnsþörfin er í þessu skyni. Þar er sagt að miðað við óbreyttar styrkveitingar vegna olíukyndingar þurfi á árinu 1980 3.6 milljarða kr. Nú er lagt til að það sé varið 4 milljörðum í þessu skyni. Ég leyfi mér að fullyrða að talan 3.6 milljarðar er síst of há. Ég leyfi mér jafnframt að halda því fram, að miðað við 4 milljarða kr. á þessu ári geti niðurgreiðsla á olíu ekki orðið meira en áþekk því sem hún er og hefur verið. M. ö. o.: Það er í raun og veru ekki gert ráð fyrir neinni breytingu í þessu efni. Eftir allt tal manna um mikilvægi þess að gera átak í þessum efnum, eftir allt tal manna um þá sérstöku erfiðleika sem fólkið víðs vegar um landsbyggðina býr við, það sem býr við upphitun húsa sinna með olíu, eftir lýsingar á raunverulegu neyðarástandi í þessum efnum víðs vegar um land leyfir hæstv. ríkisstj. sér eftir allar vangavelturnar, eftir allan dráttinn í undirbúningi þessa máls, að leggja til að ástandið verði óbreytt. Ég verð að segja: Að óreyndu hvarflaði ekki annað eins að mér. Mér kom aldrei annað í hug en að hæstv. ríkisstj. mundi manna sig upp í það að gera eilítið betur. En það er ekki nóg með þetta, heldur er það svo, að til þess að láta olíukyndingarfólkið verða þeirrar náðar aðnjótandi að forminu til að búa við það sama og það hefur búið við á undanförnum mánuðum er þessu fólki gert raunverulega að greiða fyrir það í hækkuðum söluskatti. Og miðað við það, sem þessi söluskattur, sem gert er ráð fyrir í frv. því sem við hér ræðum, gefur á ársgrundvelli, mætti ætla að það fólk, sem býr við olíukyndingu, muni greiða um 1.5 milljarð á ári í hækkuðum söluskatti til að verða þeirrar náðar aðnjótandi að fá að forminu til jafnmikla niðurgreiðslu á olíu og hingað til. Og þá er þess látið ógetið, að auk þess þarf sama fólk að greiða um 800 millj. á ársgrundvelli í aðflutningsgjöld fyrir þá olíu sem það notar til upphitunar húsa sinna. Þetta er ljót saga. Mig grunar að hæstv. fjmrh. og aðrir í hæstv. ríkisstj. finni þetta. Ég kemst ekki hjá því að láta mér koma til hugar að það sé einmitt vegna þessarar sektarkenndar sem í grg. frv. er farið að tala um aðra hluti varðandi orkumál en niðurgreiðslu á olíu. Og þá á ég við það, að í grg. eru því gerðir skórnir að greiða eigi um 500 millj. til orkusparandi ráðstafana. Ekkert segir frekar um hverjar þær orkusparandi aðgerðir eigi að vera og með hverjum hætti eigi í raun og veru að ráðstafa þessu fé. Það orkar að sjálfsögðu ekki tvímælis að nauðsynlegt er að gera orkusparandi ráðstafanir. En það verð ég að segja, að það orkar tvímælis, svo ekki sé meira sagt, að klípa utan úr fjármagni sem eðlilega ætti að fara til að leysa úr bráðustu neyð þeirra sem búa við olíukyndingu. Í raun og veru er það svo, að það þarf, ef á að gera markvert átak í þessu efni, stórar fjárhæðir, einnig þarf að skipuleggja markvissar aðgerðir í því efni og á ekki að tengja það ráðstöfunum til að greiða niður olíu og allra síst í því skyni að klípa utan úr því fjármagni sem réttilega ætti að fara til niðurgreiðslu á olíu. Það þarf að gera heildaráætlun um þetta. Það vill svo til, að ég og níu samflokksmenn mínir hafa flutt till. til þál. um framkvæmdaáætlun í orkumálum vegna húshitunar þar sem gert er ráð fyrir þessum þætti málanna. Þá er í grg. fyrir frv. því, sem við nú ræðum, enn fremur talað um að gert sé ráð fyrir verulegum framlögum til Rafmagnsveitna ríkisins og til annarra verkefna á sviði orkumála og að þau framlög hafi veikt stöðu ríkissjóðs. Það verð ég að segja, að nokkra óskammfeilni þarf til að tefla fram rökum sem þessum. Hvers vegna er það? Það er vegna þess að hæstv. núv. ríkisstj. hefur staðið að afgreiðslu fjárlaga sem í ýmsum efnum er einsdæmi hvað varðar orkumálin. Í fjárlögum, sem við vorum að samþykkja og afgreiða fyrir nokkrum dögum, er ekki ráðstafað fjármagni til sveitarafvæðingar. Þar er ekki ráðstafað fjármagni til styrkingar dreifikerfa rafmagns í sveitum. Það er ekki ráðstafað fjármagni af fjárlögum til jarðhitaleitar. Það er ekki ráðstafað fjármagni af fjárlögum til hitaveituframkvæmda. Allt þetta, sem ég hef nú nefnt, eru einir þýðingarmestu þættir í orkumálum landsins og sér í lagi með tilliti til þess að leysa olíuna af hólmi sem orkugjafa til húshitunar. Ef við athugum nánar, hvers eðlis fjárframlögin eru til þeirra þátta orkumála sem ég nefndi, sjáum við hvílík fjarstæða þetta framferði hæstv. ríkisstj. er. Ég vil, til þess að taka af öll tvímæli, láta þess getið að komið hefur fyrir að aðrar ríkisstj. hafi brotið af sér í þessum efnum. En ég held því hiklaust fram: Það hefur engin ríkisstj. hagað sér eins og núv. ríkisstj. vegna þess að alltaf áður hefur einhverju fjármagni úr ríkissjóði verið ráðstafað til þessara þátta orkumálanna þar til í ár.

Þessi ríkisstj. er undir forustu Sjálfstfl.

Ég heyri að einmitt þetta kemur við hjartað í hv. þm. Stefáni Jónssyni. En ef hv. þm. Stefán Jónsson finnur svona til, hvað mætti þá segja um mig sjálfan ef ég tryði þeirri fjarstæðu, sem hv. þm. slær hér fram, að ríkisstj. sé undir forustu Sjálfstfl.? Ég sagði: Það hefur aldrei komið fyrr fyrir að ríkisstj. hafi gjörsamlega þurrkað út öll framlög úr ríkissjóði til þessara þátta orkumálanna. Við skulum athuga þetta nánar. Þetta eru framlög til Orkusjóðs. Orkusjóður á að ráðstafa því sem fer til sveitarafvæðingar til óafturkræfra framlaga. Það eru óafturkræf framlög sem á að ráðstafa til styrkingar rafdreifikerfa í sveitum, og það er að miklum þætti óafturkræft sem ráðstafað er til jarðhitaleitar. En ráðslag og búhyggindi núv. hæstv. ríkisstj. eru þau, að það á að útvega Orkusjóði lán með þeim vaxtakjörum, sem nú eru á hinum almenna markaði, til að afhenda svo peningana sem óafturkræft framlag. Hæstv. fjmrh. var í ræðu sinni áðan að tala um að stinga höfðinu í sandinn. Ég held þetta sé gott dæmi um hvernig menn fara að því. Ég sagði áðan að frv. það, sem við hér ræðum, væri frv. til laga um hækkun á söluskatti. Þetta er liður í allsherjaraðför hæstv. ríkisstj. gegn skattborgurum landsins. Þetta er liður í þeirri skæðadrífu skattheimtufrumvarpa sem dynja yfir okkur, hvort heldur er fyrir eða eftir páskahelgi. Við vitum öll hvað þessar skattahækkanir þýða. Og sú vinstri stjórn, sem nú situr, á ekki sökina á öllum skattahækkunum sem hafa orðið frá því að giltu þau skattalög sem ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar bar ábyrgð á og hæstv. núv. forsrh. var ráðh. í. En hækkunin samtals má ætla eins og er að nemi a. m. k. 25 milljörðum í beinum sköttum og öðru eins í óbeinum sköttum. Og nú er hér um að ræða eitt skattafrv. enn. Ég sagði áðan að það kynni að vera að hæstv. ríkisstj. gerði sér einhverja grein fyrir hvílík óhæfa væri þetta framferði hennar í álögum á fólkið í landinu. En ef það kynni að vera einhver vafi um að hæstv. ríkisstj. gerði sér grein fyrir þessu, þá er enginn vafi á að almenningur í landinu gerir sér grein fyrir þessu og hin margvíslegu hagsmunasamtök. Á Alþ. höfum við verið sérstaklega áminnt um þetta hina síðustu daga, því að það hefur borið svo við að við höfum þurft í ýmsum þingnefndum að leita álits, t. d. aðila vinnumarkaðarins, um þau skattamál sem við hófum verið að ræða. Og það er vitað að einmitt forsvarsmenn aðila vinnumarkaðarins bera mikinn kvíðboga fyrir þessum málum vegna hinna almennu skattahækkana, sem ekki síst koma niður á því fólki sem er innan Alþýðusambands Íslands og BSRB, svo að eitthvað sé nefnt. En jafnframt hefur það komið fram í viðræðum og viðtölum við forsvarsmenn aðila vinnumarkaðarins, að þeir bera þungar áhyggjur út af þróun þessara mála vegna þeirra áhrifa sem hún hlýtur að hafa á framvindu kjaramálanna og þeirra samningaumleitana sem nú fara fram. Ég vil leyfa mér, til þess að skýra þetta betur fyrir hv. d. og leggja áherslu á þessi sjónarmið, að lesa upp álit sem við höfum fengið í fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar varðandi þessi efni. Þannig segir í áliti, sem við fengum frá Alþýðusambandi Íslands 1. apríl, á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Á fundi viðræðunefndar Alþýðusambands Íslands í dag var fjallað um þær auknu álögur sem boðaðar eru í formi útsvarshækkunar, hækkunar tekjuskatts og söluskatts. Alþýðusambandið minnir á að þetta gerist á sama tíma og kaupmáttur launa minnkar stöðugt. Aðgerðir stjórnvalda nú hljóta að auka dýrtíðina og rýra almenna kaupgetu. Aðgerðirnar eru þannig síst til þess fallnar að greiða fyrir kjarasamningum, og mótmætir viðræðunefndin þeim því harðlega.“ Hér heyrum við boðskap Alþýðusambands Íslands. En ég er með í hendi annan boðskap sem við fengum í fjh.- og viðskn. frá stjórn BSRB. Ég vil leyfa mér að lesa það álit, með leyfi hæstv. forseta: „Stjórn BSRB. mótmælir þeim starfsaðferðum ríkisstj. við undirbúning efnahagsráðstafana að hafa ekki samráð við samtök launafólks um heildarstefnu í þessum málum. Í lögum er gert ráð fyrir samráði við samtök launafólks og slík samráð eru einnig boðuð í stjórnarsáttmála núv. ríkisstj. En engin samráð hafa verið höfð við launþegasamtökin. Þær nýju stórfelldu álögur á almenningi sem þegar hafa verið samþ. á Alþ. eða fyrirhugaðar eru samkv. stjfrv., þ. á m. um orkujöfnunargjald, eru olía á verðbólgueldinn, sem enn hlýtur að magnast við gengislækkanir sem sífellt eru framkvæmdar. Því mótmælir stjórn BSRB. eindregið þessum nýju álögum.“ Frá Vinnuveitendasambandi Íslands hafa fjh.- og viðskn. borist athugasemdir vegna frv. til l. um breyt. á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, sem liggur fyrir n., og frv. til l, um orkujöfnunargjald, þ. e. frv. það sem við hér ræðum nú. Ég vil leyfa mér að lesa seinni hluta þessa bréfs til að tefja ekki tíma deildarinnar of mikið, en það fjallar einmitt um það frv. sem við hér ræðum. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Að því er varðar frv. til l. um orkujöfnunargjald, sem felur í sér 9% hækkun söluskatts, vill Vinnuveitendasambandið taka fram, að með því er beinlínis verið að magna verðbólguna. Jafnframt mun þessi aðgerð auka kostnað atvinnufyrirtækja og þrengja kost þeirra. Augljóst má vera að sérhvert skref í þá veru getur haft alvarlegar afleiðingar við núverandi aðstæður. Sérstök ástæða er til þess að brýna fyrir Alþ. að allar þessar skattahækkunarráðstafanir geta valdið miklum erfiðleikum við þá endurnýjun kjarasamninga sem nú stendur fyrir dyrum. Að því hefur verið stefnt, að nýir kjarasamningar leiddu ekki til aukinnar verðbólgu. Skattahækkanirnar ganga því þvert á ríkjandi stefnu í launamálum og eru í algjörri mótsögn við þau markmið sem sett hafa verið í þeim efnum. Verðbólguáhrif þessara ráðstafana gætu af þeim sökum orðið miklu meiri en þegar má sjá fyrir. Í ljósi þessara aðstæðna mótmælir Vinnuveitendasambandið þessum ráðstöfunum harðlega.“ Ég þarf ekki með fleiri orðum að lýsa því hver alvarlegum augum aðilar vinnumarkaðarins líta á framferði núv. hæstv. ríkisstj. í skattamálunum. Og það er ekki ein báran stök hjá núv. hæstv. ríkisstj. í viðskiptum hennar við hagsmunasamtök almennings í landinu. Hæstv. ríkisstj. virðir ekki þessi samtök viðlits, hefur engin samráð, engar viðræður um þau mikilvægu mál, sem skattamálin hljóta alltaf að vera, og um mál, sem svo er kveðið á í lögum að haft skuli samráð við þessa aðila. Hæstv. ríkisstj. er ber að því að virða einskis þessa löggjöf. Þó var þessi löggjöf eitt af því sem ýmsir, sem nú eiga sæti í hæstv. ríkisstj., voru að stæra sig af þegar hún var sett. En þegar þeir virða svo að vettugi og fyrirlíta landsins lög er kannske ekki að furða þó að þeir leggi lítið upp úr eigin stjórnarsamningi. Og það get hvorki ég né aðrir láð þeim, því að það gerir raunar enginn. Hæstv. forseti. Ég hef nú rætt nokkuð tilefni þessa frv., sögu málsins og ýmsa sérstaka þætti sem við hana koma. Þetta hefur verið gert að gefnu tilefni, því að þó frv. sé að formi til ekki annað en hækkun á söluskattinum eru ástæður fyrir því sagðar þær að fjármagnið, sem hækkun söluskattsins gefur, renni til niðurgreiðslu á olíu til upphitunar húsa. Það er stórt mál og ég og ýmsir aðrir í öllum flokkum höfum talið fram á síðustu daga að það þyrfti að gera miklu meira í þeim efnum en nú er talað um. Við sjálfstæðismenn lögðum til við afgreiðslu fjárlaga að varið yrði 5 milljörðum kr. til niðurgreiðslu á olíu og ekki lagður á neinn nýr skattur til að mæta þeim útgjöldum, heldur yrðu önnur útgjöld ríkissjóðs skorin niður. Menn sjá hve hlutur þess fólks, sem býr við olíukyndingu, hefði getað orðið betri ef farið hefði verið að ráðum okkar sjálfstæðismanna. Því miður var það ekki gert. Ákveðnir voru aðeins 4 milljarðar á fjárlögum til niðurgreiðslu olíu og jafnframt ákveðið af hálfu ríkisstjórnarflokkanna að lagður yrði á skattur, sem þetta fólk, sem í nauðum er statt, verður að verulegu leyti að standa sjálft undir til þess að því hlotnist þeir 4 milljarðar sem um er rætt. En þó að við höfum ekki getað fengið lögfest það sem við vildum við afgreiðslu fjárlaga varðandi 5 milljarða til niðurgreiðslu olíu, þá mætti segja að hálfur sigur væri unninn ef við núna felldum þetta frv. Það stæði eftir sem áður að ríkissjóður ætti að greiða 4 milljarða til niðurgreiðslu olíu. Og það verður að gera þá kröfu, jafnvel til slíkrar ríkisstj. sem nú situr, að hún geti fundið leiðir til að spara og skera niður óþörf útgjöld til að mæta þessum þörfum.



Herra forseti. Það var vikið að því áðan nokkrum orðum, og það gerði síðasti ræðumaður, hv. 4. þm. Vestf., með hverjum hætti þetta mál ber að. Það er vissulega með þeim hætti að þetta mál kemur til kasta Alþingis, að um það er ástæða til að fara sérstaklega nokkrum orðum. Það er þá í fyrsta lagi til þess að vitna, að í lögunum, sem ranglega hafa verið kennd við hæstv. núv. utanrrh. og nefnd Ólafslög, en fjalla um stjórn efnahagsmála, eru skýr og skilmerkileg ákvæði um hvernig skuli háttað samráði við samtök launafólks, sjómanna, bænda og atvinnurekenda, eins og II. kafli laganna raunarheitir. Segir í 3. gr. laganna, með leyfi forseta: „Efla skal reglubundið samráð og samstarf stjórnvalda og launafólks, sjómanna, bænda og atvinnurekenda í efnahags- og kjaramálum.“ Og í 4. gr. segir enn fremur, með leyfi forseta: „Þátttakendur í samráði samkv. 3. gr. skulu vera fulltrúar launafólks, sjómanna, bænda og atvinnurekenda og opinberra aðila. Samráðsfundi má halda með fulltrúum einstakra samtaka og fulltrúum ríkisstj. og öllum samráðsaðilum í senn.“ Hér eru skýr og ótvíræð tilmæli um að samráð skuli haft við þessa tilteknu aðila um aðgerðir sem þessar sem hér eru nú á döfinni með lagasetningu. En það er ekki aðeins að um þetta séu skýr lagaákvæði, sem núv. ríkisstj. hefur tvímælalaust brotið og haft að engu, heldur er það ekki í fyrsta skipti sem slíkt gerist. Þá segir og í svokölluðum stjórnarsáttmála ríkisstj. Gunnars Thoroddsens, með leyfi forseta, í kaflanum um kjaramál: „Á undanförnum árum hafa staðið yfir mikil átök um launamál. Ríkisstj. leggur höfuðáherslu á að leysa þau mál með samstarfi og samráði. Skal í því sambandi lögð áhersla á eftirgreind meginatriði.“ - Herra forseti. Ég vildi raunar mælast til þess, ef unnt væri, að einhver af ráðh. ríkisstj. gæti verið viðstaddur og hlustað á þessa umr.

Hæstv. fjmrh. gengur í salinn.

Já, það er svo sem hann hafi heyrt þetta, og er það vissulega vel.

Ég heyrði það með öðru eyranu.

Er það vissulega til bóta að það skuli a. m. k. einn fulltrúi ríkisstj. hafa nennu til að hlýða á þessar umr., þó nokkuð séu orðnar langar kannske. En það er ekki aðeins að ákvæði laganna um efnahagsmál um samráð við samtök launafólks hafi verið þverbrotin hér, heldur gengur ríkisstj. líka þvert á eigið plagg, svokallaðan stjórnarsáttmála sem gefinn var út 8. febr. 1980. Þar eru skýr ákvæði um samráð. Nú hefur komið fram í þessum umr., kom fram hjá hv. 4. þm. Vestf. mjög skýrt og skilmerkilega áðan, að ekkert samráð var haft við samtök launafólks um þessa nýju skattlagningu. Og það er ástæða til hér, ég held að ráðh. hæstv. ríkisstj. heyri það aldrei of oft, að ítreka og minna enn á mótmæli BSRB, en þar segir svo, með leyfi forseta: „Stjórn BSRB mótmælir þeim starfsaðferðum ríkisstj. við undirbúning efnahagsráðstafana að hafa ekki samráð við samtök launafólks um heildarstefnu í þessum málum. Í lögum er gert ráð fyrir samráði við samtök launafólks og slík samráð eru einnig boðuð í stjórnarsáttmála núv. ríkisstj. En engin samráð hafa verið höfð við launþegasamtökin. Það liggja fyrir umsagnir Alþýðusambands Íslands og BSRB. Ég hefði hins vegar kosið og mun óska þess við meðferð málsins í n. að fengnar verði umsagnir fleiri aðila. T. d. væri ekki ófróðlegt að heyra álit stjórnar Verkamannasambands Íslands á þessu máli. Oft hefur þótt ástæða til að spyrja þá góðu menn álits, og ég held að það sé ekki síður nú en endranær sem ástæða væri til að heyra sjónarmið þeirra. Af því að ágæt bændastétt á í þessari d. marga góða fulltrúa held ég að það væri ekki heldur fjarri lagi að heyra hvert álit stéttarsamtök bænda hafa á þessu frv. og þessari nýju skattheimtu. En þó svo að ákvæði laganna um efnahagsmál hafi verið brotin og þó svo að hér sé gengið þvert á það sem stendur í stjórnarsáttmálanum, þá gefur það kannske bara til kynna með hverjum hætti stjórnin lítur á það plagg. Það segir raunar þar á næstu síðu, að stefnt skuli að lækkun útsvars á lægstu tekjum o. s. frv. Þetta er náttúrlega svo sem allir vita. Stjórnin virðist hafa þennan sáttmála sinn að engu og er þá eins gott að fólk viti það og geri sér grein fyrir því. Um það mál, sem hér er fjallað um, orku jöfnunargjald, eru engar deilur því að draga þarf úr því hróplega misrétti sem ríkt hefur varðandi þann mismun á hitakostnaði sem landsmenn verða að una eftir því hvort þeir kynda hús sín með olíu eða heitu vatni. Um það er ekki deilt. Þann mun á að leiðrétta. Um það hygg ég að allir hv. þm. séu sammála og hæstv. ríkisstj. sjálfsagt líka. Hins vegar er um það deilt, hvernig skuli finna fjármagn til þessara hluta, hvar það skuli taka og hvernig þess skuli aflað. Hitt er hins vegar furðulegt, þegar talað er um mismunandi hitunaraðferðir, að nú skuli svo komið að gjald fyrir hitun húsa á Reykjavíkursvæðinu er svo hlægilega lágt að þeir, sem það greiða, fyrirverða sig fyrir að segja frá. hvað það kostar að kynda húsin, þegar þeir ræða við þá sem verða að una því að kynda hús sín með olíu. Þessu gjaldi er haldið niðri á sama tíma og olíuverð hækkar stöðugt. Gjaldinu er haldið niðri þannig að Hitaveita Reykjavíkur, sem ætti að öllu jöfnu að geta verið öndvegisfyrirtæki rekstrarlega séð, á nú við stórfellda örðugleika að etja, getur fyrirsjáanlega ekki útvegað vatn til nýbygginga á sínu svæði, - sem er miklu stærra en Reykjavík, það er Hafnarfjörður líka. Á sama tíma og olíuverðið þýtur upp úr öllu valdi og þeir, sem kynda hús sín með olíu, eiga stöðugt við meiri erfiðleika að etja er markvisst af hálfu stjórnvalda haldið niðri gjöldum Hitaveitunnar, þannig að misvægið verður enn þá meira og raunar, ef svo heldur sem horfir, verið að eyðileggja rekstrargrundvöll Hitaveitu Reykjavíkur. Hæstv. fjmrh. minntist áðan á frumkvæði Alþfl. í þessum efnum. Það er rétt að Alþfl. hafði frumkvæði með því að leggja fram hér tillögur um orkuskatt. Það var á ráðh. að heyra að flokkur hans væri hlynntur þessum tillögum, því að hann fór um þær hinum fegurstu orðum sem ég hef heyrt hann viðhafa um nokkuð það sem frá Alþfl. hefur komið fyrr eða síðar, en hins vegar hefðu þeir orðið undir, væntanlega þá við atkvgr. í ríkisstj. Við þessu er auðvitað ekkert að segja. Ég hygg þó að æ fleiri hafi orðið ljóst, þegar hugmyndirnar um orkuskatt eins og við settum þær fram á sínum tíma eru skoðaðar betur, að það mál þarf nokkru meiri athugunar við. Ég er alls ekki að segja með þessu að sú leið, sem þar er bent á, sé ófær. Hún er það ekki. Ég hygg hins vegar að það þurfi að skoða betur hvaða hugsanlegar hliðarverkanir hún geti haft og hvaða áhrif almennt úti í þjóðfélaginu áður en til hennar er gripið. Ég held að grundvallarhugmyndin, sem þar er sett fram, sé rétt, en vera má og ég er á því að það mál þurfi svolítið nánari athugunar við. Hér er sem sagt um það að ræða að hækka almennan söluskatt. Um 2% átti það að vera fyrst, en stjórnin heyktist á því áformi sínu þegar sýnt var að hér var ekki aðeins um að ræða að afla fjár til að jafna upphitunarkostnaðarmun, heldur var um almenna skattheimtu að ræða að langmestu leyti. Jú, það var fallist á það til málamiðlunar við þá, sem óánægðastir voru í búðum stjórnarliðsins, að lækka þetta um 0.5%. Að vísu munu flestir þeirrar skoðunar, að vel hefði dugað að hafa þetta 1% og hefði samt náð tilgangi sínum, en að vísu gæfi það fjmrh. ekki umframfé til ráðstöfunar. Í þessu frv. segir að þetta gjald skuli renna óskipt til ríkissjóðs, en ekki er eitt orð um það meir, hvernig því skuli ráðstafað. Að vísu boðaði hæstv. ráðh. áðan að einhvern tíma í óvissri framtíð, jafnvel þó næstu daga, væri væntanlegt frv. sem kvæði nánar á um það. En um það er ekkert ljóst þegar verið er að samþykkja frv. Það segir bara að hækka skuli söluskattinn, hækkunin skal kölluð orkujöfnunargjald og gjaldið renna óskipt til ríkisins, - ekkert meira. Og gildistíminn er ótakmarkaður. Það er heldur glæsilegt fyrir hæstv. forsrh., sem í sjónvarpi og útvarpi lofaði þjóðinni því að skattar skyldu ekki hækka. Hann sagði: Ég get að vísu ekki lofað skattalækkun, en skattar verða ekki hækkaðir. - Og hverjar eru svo efndirnar? Númer eitt: Það á að hækka útsvörin. Númer tvö: Það á að hækka tekjuskattinn. Að vísu á að lækka hann á félögum samkv. hinni nýju stefnu Alþb. Númer þrjú: Það á að hækka söluskattinn. Þetta eru efndirnar. Og þetta er að gera ríkisstj. undir forsæti þess manns sem var kosinn á þing undir því kjörorði að afnema alla skatta sem vinstri stjórnin kom á. Þeim er ekki aðeins haldið, heldur hressilega ofan á þá bætt. Í því fjárlagafrv., sem þáv. fjmrh., Tómas Árnason, lagði fram s. l. haust, var gert ráð fyrir ákveðinni fjárhæð til jöfnunar hitakostnaðar, 2.3 milljörðum kr. Í því fjárlagafrv., sem Sighvatur Björgvinsson lagði fram sem fjmrh., var einnig gert ráð fyrir sömu upphæð. Í því fjárlagafrv., sem hæstv. núv. fjmrh. lagði fram, var ekki gert ráð fyrir þessari upphæð og þeim fjármunum hafði verið ráðstafað til annars. Það er að vísu nú búið að setja ákvæði inn í frv. um þetta en í frv. eins og ráðh. lagði það fram var ekki orði á það minnst. Við meðferð fjárlaga í þinginu voru af hálfu Alþfl. fluttar tillögur um hvernig mætti leysa þennan vanda, afla 4 milljarða kr. til að jafna hitakostnað, afla nokkurs fjár til félagslegra aðgerða í húsnæðismálum og afla fjár til að lækka tekjuskatt. Þetta vildum við gera m. a. með því að lækka nokkuð framlög til niðurgreiðslna, útflutningsbóta, ýmissa fjárfestingarlánasjóða. Sérstaklega var það einn sjóður sem kannske flokkast ekki alveg undir það, þó menntun sé auðvitað fjárfesting, Lánasjóður ísl. námsmanna. Við lögðum til að framlög til hans yrðu ekki hækkuð nema um 50% í staðinn fyrir 141%. Allir þm. virðast sammála um að það mál sé löngu komið úr böndum og tímabært að athuga það nánar. - Allar þessar tillögur voru felldar. Í staðinn er gripið til nýrrar skattlagningar. Það var hægt og er hægt að leysa þennan vanda innan ramma fjárlaganna án þess að til nýrrar skattlagningar komi. Málið er bara það, að ríkisstj. skortir til þess vilja. Hæstv. ráðh. hefur samkv. fjárlögum heimild til að lækka útgjöld ríkissjóðs. Á 6. gr. fjárlaga er honum veitt sérstök heimild til þess. Hann getur, ef hann vill, notfært sér hana og dregið þar með úr útgjöldum ríkisins. Og hann gæti líka þess vegna dregið úr skattheimtu á almenning. En þrátt fyrir allar fyrri yfirlýsingar þessarar hæstv. ríkisstj. er það alls ekki ætlunin. Það er langt frá því. Herra forseti. Eins og hér hefur fram komið var um það rætt að þetta mál yrði afgreitt héðan úr þessari d. í síðasta lagi á morgun. Að sjálfsögðu verður við það staðið, þó að það virðist koma hæstv. stjórnarliðum raunar svolítið á óvart að stjórnarandstaðan skuli ætla að standa við orð sín. En ég mun, eins og ég sagði áðan, óska eftir því, að þegar þetta mál kemur til meðferðar í n. verði fengnar umsagnir fleiri aðila um efni frv. Ég hygg þó að ef þær umsagnir fáist á þeim tíma, sem nú er til stefnu, muni efni þeirra ekki koma mönnum á óvart, því að ég held að umsagnir manna um það, sem nú er að gerast hjá hæstv. ríkisstj., séu allar á eina lund. Sá meðbyr, sem hún kann að hafa notið fyrstu vikur lífs síns, er nú orðinn mótbyr og það er farið að slá í bakseglin.

En mig langar til að spyrja hv. þm.: Hvenær gerðist það að fjmrh. starfsstjórnar Alþfl. kynnti fjárlagafrv. sitt fyrir aðilum vinnumarkaðarins. Hvenær gerðist það? Hvaða dag? Og hvaða svör fékk hann?  Og ég vil spyrja í öðru lagi: Hvenær var samráðsfundur, sem hann telur að lögum samkv. hljóti að hafa átt sér stað, milli hæstv. fyrrv. iðnrh., Braga Sigurjónssonar, og aðila vinnumarkaðarins áður en hann lagði fram sitt orkuskattsmál? Það skyldi þó ekki vera að sá fundur hafi líka farist fyrir og að þar hafi verið um stórkostlegt lögbrot að ræða að áliti þm. Auðvitað er þetta ekkert annað en hjal út í bláinn. Við vitum að það stendur oft þannig á með undirbúning mála fyrir þingið að ekki er ráðrúm til að leggja mál fyrir fjöldamarga aðila utan þingsins. Það þarf að hraða þingstörfum til að þjóðlífið geti gengið með eðlilegum hætti. Þannig stóð á bæði varðandi framlagningu fjárlaga og varðandi framlagningu þessa máls. Jafnvel þótt vilji hefði verið fyrir hendi var tæknilega útilokað að fara að standa fyrir samráðsfundum um efni þessa máls áður en það var lagt fram. Og ég dreg satt að segja í efa að það sé nokkurt ákvæði í lögum sem beri að skilja á þann veg að ríkisstj. megi ekki bera fram frv. í þinginu án þess að halda fundi um efni þeirra fyrir fram utan þingsins. Ég held að fyrst og fremst verði að skilja þessi ákvæði á þann veg, að eftir að frv. hafa verið lögð fram sé óhjákvæmilegt að efni þeirra sé rætt við viðkomandi samtök og þeim gefinn kostur á að segja álit sitt á þeim. Það var gert í þessu tilviki, sem við erum að ræða um, varðandi orkujöfnunargjaldið. Það komu fulltrúar frá þessum samtökum á fundi fjh.- og viðskn. og fengu tækifæri til að segja álit sitt á þessari skattlagningu. Það hafa þeir gert, eins og hér hefur verið rakið. Ég tel sem sagt að síbyljusöngur þeirra Alþfl.-manna um að lögbrot hafi verið framin í sambandi við undirbúning þessa máls eða annarra mála hér í þinginu hljóti fyrst og fremst að hitta þá sjálfa. Þessi lög voru í fullu gildi þegar þeir voru í ríkisstj., og mér er ekki kunnugt, og sjálfsagt ekki neinum öðrum, að slíkir samráðsfundir hafi verið haldnir þegar þeir lögðu fram nákvæmlega hliðstæð mál. Það tekur að sjálfsögðu enginn mark á áróðri af þessu tagi. Ég vil svo fá að leiðrétta það sem kom fram hjá hv. þm. áðan, að við Alþb.-menn hefðum orðið undir í atkvgr. í ríkisstj. um þessi mál. Ég sagði einungis áðan að við Alþb.-menn hefðum verið mjög opnir fyrir því að fara þá leið sem Alþfl. hafði bent á. En það er ekki svo í þessu stjórnarsamstarfi að mál séu afgreidd með atkvgr. í ríkisstj. Það er nokkuð gott samkomulag í þessari stjórn og þar eru mál afgreidd með samkomulagsleiðum, en ekki atkvgr. Það er því fjarstæða að slíkt hafi átt sér stað. Við Alþb.-menn unum eftir atvikum því að þessi leið er farin. Eins og ég rakti áðan er það síður en svo að orkuskattsleiðin sé óumdeild. Á henni eru bersýnilega stórir og miklir gallar og auðvelt að benda á að hún hafi ekki verið mjög heppileg frá ýmsum sjónarmiðum. Svo vil ég rétt að lokum segja það, að ég tel af og frá að hv. fjh.- og viðskn. d. fari að senda þetta mál til umsagnar. Við erum að tala um að afgreiða málið í kvöld eða í allra seinasta lagi strax og þing kemur saman kl tvö á morgun. Eins og ég upplýsti, þegar þetta mál var rætt milli ríkisstj. og stjórnarandstöðu, gæti það kannske sloppið að málið væri ekki afgreitt fyrr en kl. hálfþrjú til þrjú á morgun, en það er líka í allra seinasta lagi. Annars verður væntanlega að fresta gildistöku frv. um eina viku í viðbót. Það var um það rætt og frá því gengið, að a. m. k. mundi 2. umr. um málið ljúka í dag, þannig að ekkert væri eftir annað en greiða atkv. og láta síðan 3. umr. fara fram, að sjálfsögðu þá á þeim forsendum að hún stæði ekki lengi yfir frekar en venja er. En ég vil sem sagt undirstrika það h ér, að ef ætti að senda málið til umsagnar yrði það auðvitað ekkert annað en tilraun til að skjóta málinu á frest í heila viku eða svo.



Herra forseti. Ég mun reyna að verða ekki til þess að rjúfa heitstrengingar Ed. um að afgreiða málið á umsömdum tíma. Um örfá atriði langaði mig til að leggja orð í belg. Það fer auðvitað ekki milli mála að hér er um stórmál að ræða þar sem er annars vegar niðurgreiðsla á olíu til húshitunar. Ég hygg að það séu engar ýkjur að víða úti um landsbyggðina hafi menn áhyggjur af því að hinn óbærilegi hitunarkostnaður muni óhjákvæmilega valda verulegri búseturöskun ef ekki verður eitthvað að gert. Það mun í sumum tilfellum kveða svo rammt að þessum þungbæru útgjöldum að meira en helmingur venjulegra daglauna verkamanns fari til að borg hitun hússins og er þá í nokkurt óefni komið. Ég hlýt að taka undir orð hv. 4. þm. Vestf. um að þessir 4 milljarðar muni því miður ekki hrökkva mjög langt til að létta undir með þessu fólki. Þess ber og að geta og leggja áherslu á að þau 25% landsmanna, sem ekki njóta nú jarðvarma í upphitun, greiða sinn hluta af hinum aukna söluskatti, sem ég hygg muni nema um 1 milljarði af þessum 4. Ég veit að erfitt er að haga olíustyrk þannig að hann komi eins réttlátlega niður og æskilegt er og þá fyrst og fremst með það fólk í huga sem býr við olíuhitun. Ég tek einnig undir að það þyrfti eftir einhverjum leiðum að finna þessum styrk betri farveg en tíðkast hefur hingað til. En út í það skal ég ekki fara nánar. Það, sem var helsta tilefni þess að ég kvaddi mér hér hljóðs, var atriði sem raunar aðrir ræðumenn hafa minnst á. Það er hið svokallaða samráð við aðila vinnumarkaðarins sem nú upp á síðkastið er orðið eitt af skrautorðum, slagorðum í íslenskri pólitík. Mér fannst að það hljómaði undarlega í eyrum þegar ég hlustaði á sjálfan fjmrh., fulltrúa þess flokks sem hvað hæst hefur hampað þessum hugsjónum um samráð við launþega. Hann telur það hjal út í bláinn þegar fundið er að því að við meðferð þessa máls hafi verið sveigt allmikið frá fyrirheitum og raunar lagafyrirmælum um slíkt samráð. Hv. 5. þm. Vesturl. vitnaði í svokölluð Ólafslög um ákvæði hér að lútandi, sem eru allafdráttarlaus, um að þetta samráð skuli haft. Það var ekki látið sitja við lögin ein saman. Í anda þeirra og beint á þeim byggð var gefin út reglugerð s. l. haust, sem byggðist á þessu ákvæði í efnahagslögum Ólafs Jóhannessonar frá aprílmánuði 1979, þar sem kveðið er mjög nákvæmlega á um hvernig samráði skuli hagað. Segir, með leyfi forseta, í 1. gr. reglugerðarinnar: „ Ríkisstj. mun beita sér fyrir reglubundnu samráði og samstarfi við eftirtalin samtök launafólks, bænda og atvinnurekenda um efnahags- og kjaramál með samráðsfundum og gagnkvæmri upplýsingamiðlun.“ Síðan eru taldir upp þeir hópar sem eiga skulu aðild að þessari samráðsnefnd. Þar er efst á blaði Alþýðusamband Íslands, síðan Farmanna- og fiskimannasamband Íslands, BSRB, BHM, Samband ísl. bankamanna, Stéttarsamband bænda, Samband ísl. sveitarfélaga, Vinnumálasamband samvinnufélaganna, Vinnuveitendasamband Íslands. Þetta eru níu aðilar. En síðar í reglugerðinni er kveðið á um hve margir fulltrúar frá hverju skuli skipa samráðsnefndina. Samtals eru það 20 manns. Ég vil ekki gera lítið úr því að hér liggi góður vilji á bak við. En þessi nefndarskipun ein með 20 manna aðild gefur sannarlega ekki vonir um að slík nefnd næði miklum árangri. Það má líka deila um með hverjum hætti þetta samráð geti tekist í raun, hvað sem sett er í lög og reglugerðir. En það verð ég að segja um rök hæstv. fjmrh. um að samráð hefði verið haft um frv. sem hér liggur frammi um orkujöfnunargjald, að það hefur verið haft á þann hátt að lagafrv. var lagt fram í fjh.- og viðskn. hinn 1. apríl s. l., þegar að sjálfsögðu allar ákvarðanir höfðu verið teknar í málinu og ætlunin var að hespa málið af á einum til tveimur dögum, enda er það orða sannast að þeir fulltrúar launþegasamtakanna, sem hér hefur verið vitnað í, talsmenn BSRB og ASÍ, sem komu þarna báðir, m. a. forseti ASÍ, voru býsna framlágir og býsna hnuggnir á fundi fjh.- og viðskn. Og þótt þeir væru ekki orðmargir var greinilegt að þeim var allmikið niðri fyrir og þótti að lítið væri gert úr efndum stórra loforða. Ég er ákaflega hlynnt samráði við launþegasamtökin. Ég hugsa þó að við séum öll sammála um að launþegasamtökin í landinu geta aldrei sagt Alþ. og ríkisstj. fyrir verkum, hvað eigi að gera þegar stórar ákvarðanir í efnahags- og almennum peningamálum standa fyrir dyrum á Alþingi. Ég tel samráð mjög mikilvægt og nauðsynlegt í þeim tilgangi að reyna einmitt að halda upplýsingamiðlun í gangi, reyna í samráði og samræðum við þessa aðila að sætta sjónarmið áður en til árekstra kemur í illvígum kjaradeilum, auka skilning forsvarsmanna launþegasamtakanna á ákvörðunum sem Alþ. og ríkisstj. telur nauðsynlegt að gera hverju sinni. En hitt er auðvitað stórhættulegt, ef Alþ., kjörið af hinum almennu kjósendum í landinu, á að hlíta fyrirmælum þessara aðila. Það var að vonum að hv. 5. þm. Vesturl. fengi sitt frá fyrrv. samstarfsráðh. þeirra kratanna um að lítið hefði farið fyrir þessu samráði í tíð vinstri stjórnar sem Alþfl. átti aðild að. Auðvitað var það alveg sama sagan. Alþfl. hefur síst af miklu að státa í þessum efnum. Það var talað hátt, að ég ekki segi gatað hátt, í kosningabaráttunni 1978 um kjarasáttmála sem Alþfl. setti allt sitt traust á. Og þá var líka galað hátt af Alþb.-mönnum, sem sögðu að hornsteinn stjórnarsamstarfs, sem þeir ættu aðild að, yrði einmitt traust samráð við launþegasamtök landsins. Ég held þess vegna að alveg nauðsynlegt sé að stjórnvöld geri heiðarlega grein fyrir því, hvað átt er við með hinu margumtalaða samráði við launþegasamtökin. Hingað til hefur þetta reynst glamur eitt og notað í harðvítugri kosningabaráttu til að smjaðra fyrir hinu vinnandi fólki í landinu og fá það til að bíta á hið pólitíska agn sem þarna þótti tiltækast til að afla hinum svokölluðu verkalýðsflokkum fylgi. Ég held að það hljóti að koma að því að hinn almenni launþegi í landinu og þjóðin öll láti ekki lengur hafa sig að fíflum í þessu efni. Og það er tími til kominn að ríkisstjórnir á Íslandi hætti að setja slíkt sem þetta í stjórnarsáttmála ef þær eru hugsanlega fyrir fram ákveðnar í að standa ekki við gefin heit, þ. á m. núv. ríkisstj. sem segir í stjórnarsáttmála að leggja eigi höfuðáherslu á þetta títt umtalaða samráð. Ég held að tími sé til kominn að fólk opni augun og fari að hugsa um hver raunverulega er tilgangurinn með slíkum yfirlýsingum. Og þótt ég geri mér grein fyrir því og hæstv. fjmrh. hefði að sumu leyti rétt að mæla þegar hann talaði um að ekki væri hægt að hlaupa með alla skapaða hluti og leggja til umsagnar allra aðila vinnumarkaðarins, þá verður að standa betur að en gert hefur verið. Ég held að sá trúnaðarbrestur, sem talað er um að orðinn sé á milli almennings og íslenskra stjórnmálamanna, verði ekki minni við þessar aðgerðir núv. ríkisstj., sem hét því í upphafi ferils síns að hækka ekki og þyngja ekki skattabyrðina frá fyrrv. vinstri stjórn, en gengur nú á undan með meiri og þungbærari skattaálögum, en dæmi eru til.



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður og ekki fara mjög nákvæmlega út í það mál sem hér er á dagskrá, enda hefur það fengið mikla umfjöllun í hv. Nd. og í tengslum við fjárlagaafgreiðsluna. Ég vil þó gera nokkur atriði að umtalsefni. Í fyrsta lagi gerði hæstv. ráðh. grein fyrir því, þegar hann hóf framsögu fyrir þessu máli, hversu mikla fjárhæð gjaldið gæfi í ríkissjóð. Nú skal ég ekki draga í efa að hann fari þar með rétt mál. En það vakti athygli mína að hann gerði einungis ráð fyrir því, þegar hann var að tala um það, eins og rétt er, að tekjur af þessu gjaldi, sem legðust á frá 1. des. til áramóta, rynnu ekki í ríkissjóð á þessu ári og menn yrðu að gera sér grein fyrir því. Á hinn bóginn vil ég vekja athygli á því, að að sjálfsögðu leggst þetta gjald á skattborgarana frá 1. des. til áramóta, og það skiptir talsverðu máli í mínum huga að menn geri sér grein fyrir því, hvaða álögur hér er um að ræða. Það hefur einnig borið á því í sambandi við annað mál, sem hér hefur verið til umr., svokallaða skattstiga, að menn hafa talað mikið um óvissu í afkomu ríkissjóðs. Aftur á móti hefur lítið verið talað um óvissu skattborgaranna, sem vita ekki enn og vita kannske ekki fyrr en miklu síðar á árinu hversu háa tekjuskatta til ríkissjóðs þeir kunni að greiða á þessu ári. Ég held að menn ættu að gera sér grein fyrir því, að ekki er síður óvissa í þessu efni fyrir skattborgarana og ekki síður ástæða til að hafa áhyggjur af því en óvissunni fyrir ríkissjóð, þó ég telji mig bera talsverða umhyggju fyrir þeim ágæta sjóði sem allir vilja fá greitt úr, en enginn vill borga í.

Það viljum við í Alþb.

Já, það er gott að hv. þm. greiðir glaður skattana sína, eins og sagt var í ágætu blaði á sínum tíma. Það var annað atriði, sem kom fram í máli hæstv. ráðh., sem ég vil gera nokkrar aths. við. Hann sagði efnislega að þó þetta orkujöfnunargjald gæfi talsvert miklu meira og allt að því tvöfalt meira í tekjur fyrir ríkissjóð en ætlunin væri að greiða niður húshitunarkostnað olíu með, þá væri samt sem áður réttnefni að kalla þetta orkujöfnunargjald vegna þess að framlög ríkissjóðs hefðu stóraukist m. a. til Rafmagnsveitna ríkisins og annarra orkumála. Hér hlýtur að vera um einhvern misskilning að ræða hjá hæstv, ráðh. Í fjárlögum er gert ráð fyrir 1 milljarðs framlagi úr ríkissjóði til Rafmagnsveitna ríkisins, en af þessum milljarði eru 600 millj. kr. lántaka, þannig að af samtímatekjum ríkissjóðs greiðir hann einungis 400 millj. kr. til Rafmagnsveitna ríkisins á þessu ári.

Það er allt óafturkræft framlag.

Já, það er óafturkræft framlag. Jú, það er nýmæli að ríkissjóður greiði framlag til Rafmagnsveitna ríkisins, það er rétt hjá hæstv. ráðh., en þarna er einungis um 400 millj. kr. að ræða plús lántöku, alls milljarður. Þá vil ég vekja athygli hæstv. ráðh, á því, að á móti þessu vegur að beint framlag ríkissjóðs í Orkusjóð lækkar að raungildi frá því í fyrra um 500 millj. kr. Þessar tölur fæ ég þannig að ég dreg einfaldlega verðjöfnunargjaldið frá því sem ríkissjóður leggur Orkusjóði til, sem er eðlilegt þar sem verðjöfnunargjaldið er sérstakur skattur á skattborgarana, og þá fæst úr því dæmi að beint framlag ríkissjóðs til Orkusjóðs hefur minnkað á milli áranna að raungildi um 500 millj. Eins hefur verið fellt út úr fjárlögum framlag sem var í fyrra og hefur verið í fjárlögum síðan svokölluð olíuprósenta var lögð á. Þar er um að ræða beint framlag úr ríkissjóði til styrkingar dreifikerfa í sveitum sem var í fyrra 220 millj. kr. beint framlag úr ríkissjóði og væri núna, ef raungildi ætti að haldast, 320 millj. kr. Enn fremur er niður fellt beint framlag úr ríkissjóði, sem var hluti af þessari olíuprósentu, til hitaveitulána. Það var 330 millj. kr. í fyrra. Samtals er um að ræða skerðingu á raungildi beinna framlaga úr ríkissjóði um 1300 millj. kr. - Við skulum reikna með því að fullu að Rafmagnsveitur ríkisins fái þá 1 milljarð úr ríkissjóði núna, en þá er með engu móti hægt að réttlæta að orkujöfnunargjaldið sé réttnefni með því að vísa til þess, eins og hæstv. ráðh. sagði, að framlög til Rafmagnsveitna ríkisins úr ríkissjóði hafi stóraukist og þess vegna sé hægt að kalla þetta orkujöfnunargjald og það sé réttnefni þrátt fyrir að ekki nema rétt um helmingur af orkujöfnunargjaldinu renni til niðurgreiðslu á olíu. Ég held að það þurfi ekkert að deila um að hér er um að ræða almenna fjáröflun til ríkissjóðs öðrum þræði. Og ég get verið hæstv. ráðh. alveg sammála um það, eins og frá fjárlögum hefði verið gengið að öðrum kosti, að ekki er vanþörf á að afla fjár til ríkissjóðs miðað við það sem hugmyndin er að spenna ríkisútgjöldin út. Ekki var vanþörf á að fjárlög væru í betra jafnvægi en í stefndi áður en þetta gjald var lagt á og það tekið inn í fjárlög. En ég er hæstv. ráðh. mjög ósammála um að það sé fær leið - og ég man ekki betur að hann sjálfur minnti á þetta æðioft áður og aðrir Alþb.-menn - að bjarga fjárhag ríkissjóðs sí og æ með nýjum og nýjum sköttum, og alveg sérstaklega ekki þegar svo er ástatt að það er árlegur viðburður að söluskattur sé hækkaður um allverulegar fjárhæðir, eins og t. d. var gert í fyrra, en sú söluskattshækkun gefur ríkissjóði á þessu ári 10 milljarða kr. Svo kemur önnur söluskattshækkun í ár sem gefur aðeins lægri upphæð. Ég spyr hæstv. ráðh.: Hvað ætlar hann að gera á næsta ári ef fjárþörfin vex? Ætlar hann að leggja á nýjan söluskatt á næsta ári til að bjarga ríkissjóði? Ég er ósammála hæstv. ráðh. um að þetta sé fær leið. Fara verður aðrar leiðir að því að finna svigrúm til nýrra útgjalda eða aukinna útgjalda ríkissjóðs, sem alltaf eru til og verða í þjóðfélagi sem er í mótun og framför. Það verður að finna aðrar leiðir en auka sífellt og þyngja skatta á öllum sviðum. Ég er búinn að tala mikið og lengi um skatta hæstv. núv. ríkisstj. og fyrrv. á þessu þingi og skal nú láta því lokið að sinni. Þá er það eitt atriði frv., sem ég vil gera að umtalsefni, og það er hvaða áhrif það hefur á verðbólgu í landinu. Nýleg athugun Hagstofu og Þjóðhagsstofnunar á því, hvað framfærslukostnaður muni aukast 3 mánuði, frá febr. til maí, bendir til þess að almennar hækkanir á framfærsluvísitölu verði um 11.8% eða við getum sagt 12%. En þessi skattlagning hækkar vísitöluna um 0.7% og inn í þessa tölu, sem ég nefndi áðan, er ekki komin gjaldskrárhækkun hjá fyrirtækjum eins og Hitaveitu, Rafmagnsveitu og Strætisvögnum Reykjavíkur. Gera má ráð fyrir að hækkun framfærsluvísitölu á þessu tímabili, frá febr. til maí, verði a. m. k. 13–14% í samanburði við það sem hún var síðustu 3 mánuði á undan, sem var 9.1%. Það má kannske segja að þessi 0.7% séu ekki stór keppur í sláturtíðinni, en það sýnir hvaða áhrif ráðstafanir sem þessar hafa og hvert hæstv. ríkisstj. stefnir á þessum sviðum. Ég fullyrði að þrátt fyrir hina nýju skattlagningu standi ríkissjóður það tæpt að gera megi ráð fyrir að ríkisfjármálin á þessu ári verki svipað á verðbólguna og áður, það verði sama seðlaprentunin og áður. Lánsfjáráætlun stefnir í glórulausa vitleysu í lántökum, sérstaklega erlendum lántökum. Það liggur þegar fyrir að ríkissjóður sjálfur ætlar að fjórfalda erlendar lántökur á þessu ári. Þessu til viðbótar bólar ekkert á því, að sparifjáreigendur geti átt von á að sparifé þeirra brenni ekki upp í verðbólgunni. Sparnaður mun því sennilega ekki vaxa mikið á næstunni. En allt eru þetta grundvallaratriði í því að ráð niðurlögum verðbólgunnar. Þetta frv. er sem sagt einn þátturinn í þeirri endileysu, sem ég hef kallað stefnu núv. hæstv. ríkisstj. í verðbólgumálum. Satt að segja finnst mér að þegar menn reiða sig á það í öðru orðinu, að með stjórnvaldsákvörðunum eða lagaboði sé hægt að telja niður kaupgjald og verðlag í landinu, sé um nánast hlægilega stefnu að ræða. Ég geri ráð fyrir að það hafi ekki mikið upp á sig að benda hæstv. ríkisstj. á þetta. Ég tel engu síður skyldu mína að minna á að menn eru að fara út í fyrirsjáanlega ófæru og að stefna ríkisstj. í verðlagsmálum og efnahagsmálum er í rauninni sprungin. Þetta frv., sem hér er til umr., er aðeins einn liðurinn í því að kollvarpa þeirri stefnu í verðlagsmálum þegar á fyrstu starfsvikum núv. hæstv. ríkisstj.