Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jakob Möller [óyfirl.]: Það eru hér brtt. á þskj. 432, sem við flytjum fjórir fjhnm. Þær eru ekki sérlegu áhrifamiklar fyrir fjárhag ríkissjóðs, en þær eru til þess fallnar að sætta menn betur við framkvæmd 1. í þeim atriðum, sem þær fjalla um. Það er kunnugt og almennt viðurkennt, hve mikið misrétti á sér stað í því, að kvæntur heimilisfaðir fær fullan frádrátt fyrir sig og konu sína, eða 1500 kr. eins og gert er ráð fyrir í þessu frv., en ókvæntur heimilisfaðir með fjölskyldu fær aðeins frádrátt fyrir sjálfan sig. Slíkir menn þurfa þó að kaupa aðstoð til heimilishaldsins. Verður því heimiliskostnaður þeirra jafnvel meiri en hinna, en þrátt fyrir það fá þeir minni frádrátt. Þetta virðist vera augljóst ranglæti, og væntum við því þess, að deildin geti fallizt á, að kaup bústýru komi til frádráttar. Þetta verður svo lítið í heild, að það getur ekki haft nein veruleg áhrif á tekjur ríkissjóðs af lögunum. Næsta brtt. er við 34. gr. frv., og er farið fram á, að í þeim tilfellum, sem skattan. er heimilað að breyta framtölum, skuli breyt. tilkynnt framteljanda. Það kann að þykja óþarft að skýra frá slíku, ef framtalið er í ósamræmi við gildandi l. En þó að skattan. kunni að telja sig hafa óyggjandi upplýsingar um, að slík breyt. sé réttmæt, er seint hægt að fullyrða, að slíkar upplýsingar séu í raun og veru óyggjandi, og því teljum við rétt, að skattgreiðanda sé gert aðvart þegar breyt. fer fram. Nú hefir hæstv. fjmrh. borið fram brtt. við brtt. okkar, um að aðskilja þetta tvennt þannig, að skattan. sé heimilt að gera breyt., ef framtalið er í ósamræmi við gildandi l., en hinsvegar sé henni skylt að gera aðila aðvart um aðrar breyt., þó að telja megi, að óyggjandi upplýsingar séu fyrir hendi. Ég hefi ekki borið mig saman við meðnm. mína um þessa brtt., en ég tel fært að ganga inn á hana með þeim skilningi, að ekki sé breytt án vitundar skattgreiðanda, nema það sé tvímælalaust og beinlínis tölulega sannað, að framtalið sé ekki í samræmi við gildandi fyrirmæli, en skattgreiðanda hinsvegar gert aðvart, þegar öðruvísi stendur á, þó að skattan. telji sig hafa óyggjandi upplýsingar um viðkomandi atriði. Þriðji liður brtt. er við 45. gr., um að lækka dráttarvexti úr 1% í ½%. Það er að vísu rétt, sem sagt er í grg. frv., að þetta er nálægt því sem tíðkast í Rvík um innheimtu bæjargjalda. En ég og meðnm. mínir vorum sammála um, að þessir dráttarvextir væru ósanngjarnlega háir. Hinsvegar hefir innheimta þessa skatts svo, mikið aðhald í því, að því aðeins er heimilt að draga skattgjaldið frá í frumtali næsta árs, að það sé greitt fyrir áramót. Það er því áminning til allra, sem geta, að greiða fyrir áramót. Það lætur nærri, að ½% á mánuði eða 6% á ári svari til þeirra vaxta, sem ríkissjóður þyrfti að greiða, og gjaldendur myndu sama sem enga vexti spara með þeim drætti. Virðist því sanngjarnt, að dráttarvextirnir séu ákveðnir ½%. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða þetta frekar. Málið hefir verið mikið rætt við 1. og 2. umr. og við sjálfstæðismenn lýstum þá greinilega okkar afstöðu og er eigi þörf á að endurtaka það. Undirtektir utan þingsins sýna, að okkar rök eru rétt, og Alþ. verður að sjálfsögðu að taka afleiðingunum af þessu frv., með því að sjá sveitar- og bæjarsjóðum fyrir öðrum tekjustofnum í stað þess, sem þeir nú eru sviptir. Viðvíkjandi till. Alþýðufl.manna á þskj. 426 um að heimila að leggja 50% ofan á þennan skatt í þeim bæjar- og sveitarfélögum, sem þess óska, er það að segja, að það er aðeins skrípaleikur, sem ekki kæmi að neinu gagni. Slík tvískipting útsvaranna væri bæjar- og sveitarfélögum engin hjálp. Mun ég hiklaust greiða atkv. móti þessari brtt., því að ég tel, að hún mundi frekar gera ógagn. Slík kákbreyting mundi einungis verka sem einhverskonar svefnþorn á Alþ. og tefja fyrir því, að bætt yrði úr þörf bæjar- og sveitarsjóða á þann hátt, sem að gagni kæmi.

Emil Jónsson Ég á 2 brtt. á þskj. 421, sem að vísu eru ekki á dagskrá, en ég vona, að þær verði teknar með. Aðalbreyt., sem farið er fram á í fyrri brtt., er sú, að við 10. gr., þar sem talað er um frádrátt af tekjum, skuli bætt við iðgjöldum til stéttarfélaga. Áður mátti draga frá iðgjöld til atvinnuleysissjóða, en mér finnst sanngjarnt, að tekin séu einnig með iðgjöld til stéttarfélaga, t. d. verkamanna eða hverra annara, sem í stéttarfél. eru. Í sumum stéttarfél. hér í Rvík eru þessi gjöld mikil upphæð, um l00 kr. á ári. Þau eru um leið tryggingargjöld fyrir þá, sem í fél. eru, sem félagsmenn hljóta hjálp fyrir, ef þeir þurfa þess með. Þess vegna álít ég rétt, að þessi iðgjöld séu einnig dregin frá. Það er einnig önnur smábreyt. við þennan lið, sem fer fram á það, að iðgjöldin megi vera allt að 4% af hreinum tekjum aðila, í stað 2%, sem til frádráttar koma. Það virðist vera sanngjarnt, að menn, sem falla undir þennan lið, fái að draga frá a. m. k. hlutfallslega við það, sem þeir fá að draga frá, sem eru í næsta lið fyrir ofan, þar sem þeir, er vátryggja sig, fá að draga frá 500 kr. á ári. Ef venjulegur iðnaðar- eða verkamaður, sem hefir 3-4 þús. kr. á ári, ætti ekki að fá að draga frá nema 2%, þá næmi frádrátturinn ekki nema 60-80 kr. Ef maður, sem hefir 3500 kr. um árið, fær að draga frá 4%, nemur frádrátturinn um 140 kr., og það er það minnsta, sem hægt er að sætta sig við. Þá kem ég að 2. brtt. við 12. gr.l. Eins og ég tók fram við 2. umr., er rétt að gera greinarmun á því, hvar skattaframtalið fer fram, hvort það er hér í Rvík, í sveitum landsins eða í stærri kauptúnum og kaupstöðum. Það er vitanlega mikill munur á framfærslukostnaði á þessum þremur stöðum. Ég hefði viljað hækka persónufrádráttinn nokkuð meir, en það gerði ég ekki, í trausti þess, að þessi hækkun yrði þá samþ., að minnsta kosti. Mér er það fullkomlega ljóst, að þessi persónufrádráttur þyrfti að vera hærri, en vegna þess, að ríkissjóður þarf að fá sitt, svo að tekjur hans minnki ekki, er ekki farið hærra með þennan frádrátt. Breyt. er aðeins fólgin í hækkun persónufrádráttar í kaupstöðum og kauptúnum upp í 700 kr. Til þess að kauptún, sem eru jafnstór og minnstu kaupstaðirnir, séu ekki beitt órétti, þannig að þau fengju ekki sama persónufrádrátt og jafnstórir kaupstaðir, þá er þetta ákvæði einnig látið ná til þeirra kauptúna, sem hafa yfir 1000 íbúa. Hv. þm. Snæf. hefir borið fram brtt. á þskj. 438 við þessa brtt. mína. Þar er farið fram á, að þessi hærri persónufrádráttur sé látinn ná til kauptúna, sem hafa 300 íbúa. Ég fyrir mitt leyti er á móti þessu, sökum þess að ég tel það ekki réttlátt. Það er viðurkennt, að framfærslukostnaður í kauptúnum, sem hafa 3-600 íbúa, er miklu minni, heldur en í kauptúnum, sem hafa 1000 íbúa eða meira. Ef tilgangur þessarar brtt. á að nást, má því ekki ganga svo langt í þessu efni, að miðað sé við framfærslukostnað, sem er eins lágur og í sveitunum. Í samræmi við það, sem nú er nefnt, kem ég fram með till. um hækkun persónufrádráttar fyrir hjón, að 1200 kr. skuli hækkaður upp í 1400 kr. Þetta er vitanlega sjálfsagt. Það er óþarfi að fara frekar út í það. Hv. 2. þm.N.-M. virðist ekkert hafa lært og engu gleymt síðan við 2. umr. málsins. Hann er ennþá með brtt. um það, að persónufrádrátturinn sé hafður jafn um land allt. Ég tel óþarfa að fara aftur út í þetta atriði. Ég hefi áður sýnt fram á hinn mismunandi framfærslukostnað. Ég hefi ennfremur borið fram brtt. á þskj. 426 með hv. 6. landsk. og hv.þm. Ísaf. Hún fer fram á það, að bæjar- og sveitarsjóðum sé skapaður möguleiki til tekjuöflunar með því að leggja nokkur prósent á tekju- og eignarskattinn. Hv. 3. þm. Reykv. hélt því fram í ræðu sinni, að þetta væri aðeins skrípaleikur, en engin hjálp handa bæjunum. Mér kemur þessi skoðun hv.þm. á óvart, því að við 2. umr. málsins sagðist hann vera þessu fylgjandi, og þá hélt hann því fram, að þetta miðaði í rétta átt. Hann bar líka sem minni hl. fjhn. fram till., sem hneig í sömu átt, enda þótt hún væri að vísu frábrugðin í sumum atriðum. Þar er farið fram á, að helmingurinn af tekju- og eignarskatti renni til bæjar- og sveitarsjóða. Ef hann telur það skrípaleik, að farið sé fram á, að 1/3 af tekju- og eignarskatti renni í bæjar- og sveitarsjóði, þá er það skrípaleikur hjá honum sjálfum að fara fram á það, að ½ renni í þessa sjóði. Þetta er rökrétt ályktað. Það er nú þannig komið, að Vestmannaeyjar hafa fengið leyfi til þess að innheimta vörugjald, og Akureyri hefir komið með svipaða kröfu. Í dag hefir verið útbýtt frv. um heimild fyrir Siglufjörð að gera hið sama. Þetta sýnir, að kaupstaðirnir þurfa nýjan skattstofn. Þessir kaupstaðir hafa valið þá leið, að jafna þessu með einskonar nefskatti á bæjarbúa. Við flm. þessarar till. vildum heldur jafna gjaldinu eftir sömu reglum og eignarskatturinn er ákveðinn, og álít ég það rétta leið. Ég gat þess við 2. umr., að till. í svipuðu formi hefði komið fram fyrst á þinginu 1930 frá minni hl. milliþn. í skattamálum. Ég ætla ekki að fjölyrða frekar um þetta, en ég vil taka það fram, að ég tel réttara að fara inn á þessa braut beinna skatta fyrir kaupstaðina heldur en að taka nefskatt, sem er jafnhár, hvort sem um ríka eða fátæka bæi er að ræða. Það má vera, að hv. 3. þm. Reykv. sjái skrípaleik í þessu, en í mínum augum er það allt annað.

Forseti (JörB): Það eru ekki prentaðar tvær brtt. á dagskránni. Þær eru á þskj. 415 og 421. Þær liggja einnig hér fyrir.

Héðinn Valdimarsson Ég hefi borið fram 3 brtt. á þskj. 404. Sú fyrsta er við 10. gr. b. Við 2. umr. var samþ. sú breyt., að tap á atvinnurekstri félaga eða einstaklinga, sem nemur meiru en varasjóði, mætti flytja milli ára og draga frá skattskyldum tekjum, þar til það væri að fullu greitt. En ég vil breyta þessu. Eftir þessari brtt. er gengið út frá því, að varasjóður gangi til taps unz hann er eyddur. Ég hefi heyrt ýmsa hv.þm. segja, að til þessa sé ætlazt með stofnun varasjóðs og ekki annars. Þetta er ekki rétt. Það er um mörg önnur verkefni að ræða fyrir varasjóði félaga, t. d., að safna því rekstrarfjár með því að lagt sé í varasjóð. Það er heppilegt frá þjóðarinnar sjónarmiði, að félög leggi í varasjóði, til þess að tryggja atvinnureksturinn ár frá ári. Á þann hátt, sem þessu er nú fyrir komið í frv., er stefnt að því, að hluthafarnir láti úthluta sem mestum arði handa sér til þess að forðast að greiða hálfan skatt af töpunum, sem þeir mundu gera með því að leggja í varasjóð. Þessu vil ég breyta með brtt. á þskj. 404, á þann hátt, að það megi jafna töpunum milli ára, en ekki sé gengið út frá ótakmörkuðu árabili, eins og gert er ráð fyrir í frv., því að það getur valdið ruglingi. Það er réttlátara að haga þessu þannig, að það megi aðeins flytja um 2 áramót, þannig að við 3. árið sé kominn jöfnuður á. En hinsvegar hefi ég ekki sett ákvæði um það, að varasjóðurinn gangi fyrst til þess að mæta töpunum, heldur sé töpunum jafnað milli ára án tillits til varasjóðsins. Ég vil líka setja það skilyrði, að á þessu tímabili sé ekki úthlutað arði til hluthafanna. Ég vil geta þess í sambandi við þetta mál, að mér þætti rétt að breyta löggjöfinni um hlutafél. frá því, sem nú er, enda þótt frv. um það geti ekki komið fram á þessu þingi, í þá átt, að skylda félögin til þess að takmarka úthlutun arðs, en leggja sem mest í varasjóð. Hlutafélög eiga ekki að vera bundin við líf einstakra manna og eru í mörgum tilfellum betra atvinnuform en rekstur einstaklinga. En löggjöfin þarf að búa svo um þau, að sem mest trygging verði fyrir því, að atvinnureksturinn geti gengið sem jafnast. Hin brtt. er við 19. gr., við d-lið. Það er aðeins nánari skilgreining á því, hvernig meta skuli verzlunarvörur. Eftir gildandi ákvæði frv. eru þær metnar eftir því, hvað þær kosta komnar í hús eða á sölustað, en það er ekkert getið um, á hvaða tíma. Ég vil bæta því við, að miðað skuli við verðið í árslok. Hjá fyrirtækjum, sem ekki gera upp við áramót, skal miðað við þann tíma, sem þau gera upp á. Skattstofan gerir þetta venjulega, en ég tel rétt, að þetta komi fram í 1., því að meiningin með l. er ekki önnur en að ákveða sem nánast, hvað sé hreinar eignir og tekjur, og taka svo skattinn af því, en ekki öðru, hvorki meira né minna. Brtt. við e-lið er einnig nánari skilgreining á mati verðbréfa. - Undanfarin ár hefir skattstofan í Rvík fylgt svipuðu fyrirkomulagi, a. m. k. að því er snertir hlutabréf, en hefir nokkuð brugðið frá því á þessu ári. Samkv. frv. er fyrst og fremst ætlazt til þess, að hlutabréf séu talin til eigna með gangverði, ef það hefir verið skráð opinberlega. Mér finnst óþarfi að taka sérstakleka fram um skráninguna, þar sem hún á sér hvergi stað opinberlega. Á síðastl. ári hafa hlutabréf verið metin af skattstofunni samkv. efnahagsreikningi félagsins, eins og hann var samþ. á síðasta aðalfundi þess. Þetta er rangt, sökum þess að efnahagsreikningur félagsins sýnir sjaldnast, hvers virði eignir félagsins eru. Þar er margs annars að gæta, t. d. hve arðberandi eignirnar eru, framtíðarhorfur o. fl. En söluverðið á bréfunum er rétta matið á þeim, ef sala fer fram milli óskildra manna gegn staðgreiðslu. Þess vegna hefi ég selt í brtt. mína, að þau skuli metin eftir söluverði, er seld eru minnst 2% af hlutafénu á árinu. Einhver takmörk verður að setja fyrir því, hvað mikil sala geti ákveðið verðið í byrjun. En ef engin sala er fyrir hendi, þá verður að áætla söluverðið, og taka tillit til síðustu hlutabréfasölu, arðsúthlutunar og efnahagsreiknings fél. - Ekkert eitt af þessu getur ákveðið verðið í byrjun, en allt til samans getur gert það. Það hefir verið gert af skattstofunni áður. Þá vil ég geta þess, að ég hefi komið með brtt. um veðdeildarbréf þess opinbera, sem samkv. frv. eru metin eftir nafnverði. Flest verðbréf ganga kaupum og sölum mann frá manni, svo það er auðvelt fyrir skattstofuna að fá að vita um verð þeirra og setja það á þau. Ég tel réttara, að á þann hátt séu metnar verðbréfaeignir, heldur en á þann hátt, sem gert er ráð fyrir í þessu frv.

Thor Thors Ég hefi leyft mér að bera fram 2 brtt. við þetta frv. Þær eru á þskj. 438 og 441. Brtt. á þskj. 438 er brtt. við brtt hv.þm. Hafnf. á þskj. 421. Hann gerir það að till. sinni, að persónufrádrátturinn sé hækkaður fyrir menn, sem búa í kaupstöðum og kauptúnum, sem hafa yfir 1000 íbúa. Ég vil gera þá breyt., að þessi frádráttur komi til góðs þeim mönnum, sem búa í kaupstöðum landsins, hvar sem er, eftir því sem hagstofan hefir skilgreint orðið „kauptún“. Hún miðar kauptúnin við 300 íbúa og eftir því skiptingu manna í sveitamenn og kaupstaðabúa. Fyrst verið er að hækka persónufrádráttinn á annað borð hjá þeim, sem í kauptúnum búa, sem ég tel alveg rétt, þá tel ég sjálfsagt, að sú hækkun sé látin ná til allra þeirra, sem í kauptúnum búa. Framfærslukostnaðurinn í kauptúnum er talsvert hærri en í sveitum. Þess vegna er rétt að hafa persónufrádráttinn hærri þar. Þó að það megi segja, að dýrara sé að lifa í Hafnarfirði en mörgum smærri kauptúnum, þá verða samt engin glögg mörk fundin til þess að miða við, þegar á annað borð er farið inn á þá braut, að leyfa kauptúnum að hækka persónufrádráttinn. Samkv. till.hv.þm. Hafnf. eru það aðeins kauptúnin Akranes og Keflavík, sem nú falla undir þetta ákvæði. Það er þó, t. d. ekki ódýrara að lifa á Sauðárkróki, en þar eru um 800 íbúar. Samkv. skýrslu frá 1930 voru 779 íbúar á Sauðárkróki það ár, á Eskifirði 738 og á Húsavík 871. Fyrst á annað borð er viðurkennt, að dýrara sé að lifa í kauptúnum en í sveitum, þá er að sjálfsögðu réttlátt að leyfa þessa hækkun persónufrádráttar í öllum kauptúnum landsins. Mér finnst, að allir þeir, sem álíta hér of langt gengið af hálfu ríkisvaldsins á skattabrautinni, geti verið minni brtt.samþ., því að hún heimilar a. m. k. nokkurum hluta landsbúa að bera hönd fyrir höfuð sér gagnvart þessari skattaáþján. Hvað brtt. minni á þskj. 441 viðvíkur, þá miðar hún að því að hvetja atvinnurekendur og aðra stjórnendur fyrirtækja til þess að leggja inn á þá braut, að veita verkamönnum sínum og starfsmönnum fyrirfram ákveðna launauppbót eða ágóðahlutdeild. Hér er átt við skipulag, sem reynt hefir verið víða erlendis með góðum árangri og kallað er á enskri tungu „profit sharing“. Þetta skipulag hefir verið reynt í Englandi, Frakklandi og Þýzkalandi og nær til fjölda verkamanna í ýmsum iðngreinum. Árið 1927 náði þetta skipulag til 208000 verkamanna í Englandi. Það hefir reynzt vel. Það tengir saman hagsmuni vinnuveitenda og verkamanna og tryggir betri samvinnu milli þeirra en ella. Ég tel hér tvímælalaust vera merkilegan félagsskap á ferðinni, sem er atvinnulífi þjóðanna til bóta. Ég vil þess vegna, að það komi fram í löggjöf þjóðarinnar, að það þyki ástæða til þess að það sé a. m. k. ekki spornað við því, að slíkur félagsskapur sé tekinn upp, einnig með vorri þjóð. Þetta hefir ekki verið reynt hér enn. En ég hygg, að þess verði ekki langt að bíða, að gerðar verði tilraunir í þessa átt. Þegar það hefir verið gert og nokkur reynsla. hefir skapazt í þessu efni, er kominn tími til þess að skipa þessum málum í kerfi, skipa þessum félagsskap og þeim atvinnufyrirtækjum, sem á honum grundvallast með löggjöf, á ákveðinn stað í félagsmálum þjóðarinnar. Ég ber fram þessa brtt. af því að ég vil, að löggjafinn hvetji menn til að leggja inn á þessa braut og af því að ég veit, að slík þóknun er nú ekki skattfrjáls, heldur er hún talin vera hagnaður fyrirtækisins, sem slíka uppbót veitir. En það tel ég rangt. Þessi brtt. ákveður, að þessi launauppbót þurfi að vera fyrirfram ákveðin. Það er gert til þess, að verkamenn megi vita, hverju þeir eiga von á, ef vel gengur, og ætti það að verða til þess að vekja áhuga þeirra fyrir fyrirtækjum þeim, sem þeir vinna við. Þeir vita, á hverju þeir eiga von, ef atvinnuvegurinn gengur sæmilega. Það er þeim og hvöt til þess að stuðla að því eftir bezta mætti, að fyrirtæki það, sem þeir vinna við, gangi sem bezt. Það er ætlazt til, að launauppbótin nái til starfsmanna og verkamanna. Það er ekki beinlínis tekið fram, að þetta nái til sjómanna, en svo á að sjálfsögðu að vera. Í þessu tilfelli teljast þeir til verkamanna almennt, og hefir því eigi þótt ástæða til að nefna þá sérstaklega. Það er tekið fram, að einu gildi, hvort uppbót þessi sé greidd í peningum eða hlutabréfum. Þessi aðferð tíðkast erlendis, og er verkamönnum í sjálfsvald sett, hvort þeir kjósa fremur. Með því skipulagi, sem hér er ymprað á, yrði atvinnufyrirtækjunum tryggð betri vinnubrögð, og jafnframt myndi verða betra samstarf milli verkamanna og vinnuveitenda innan einstakra atvinnufyrirtækja. Ég vil nú leyfa mér að vænta þess, að háttv. dm. samþ. þessa brtt., því að hún er til bóta, þar sem hún miðar til þess að hvetja atvinnurekendur til þess að leggja inn á nýja braut á sviði félagsmálanna, sem getur orðið heillavænleg atvinnulífi þjóðarinnar í heild, ef þetta skipulag kynni síðar að verða almennt tekið upp.

Páll Zóphóníasson Herra forseti! Ég á eina brtt. á þskj. 415, sem ég vil fara fáum orðum um. Ég bar fram brtt. við frv. við 2. umr., um að persónufrádráttur yrði hinn sami og verið hefir, en eins og frv. ber með sér vill meiri hl. hér í hv.þd., að hann sé misjafn, eftir því hvar á landinu skattþegn á heima. Ég tel þetta atriði út af fyrir sig, að persónufrádrátturinn er misjafn, ekki vera rétt. Gildandi skattalög voru sett 1921. Hagstofan hefir síðan 1914 reiknað út, hvað kostaði lífsframfæri miðað við verðlag 1914. Það var 1921 miðað við 100 1914 447, og þá voru allir sammála um að persónufrádráttur sá, sem í lögin var settur og hefir staðið síðan, væri nógu hár. Árið 1923 var l. breytt, þá er vísitalan komin úr 447 niður í 326, vísitalan er hlutfallstala af lífsframfærslukostnaði 5 manna fjölskyldu í Rvík, og þá er persónufrádrættinnm ekki breytt. Síðan hefir vísitalan enn lækkað og er nú komin niður í 234. Þá finnst mönnum ástæða til að auka persónufrádráttinn, af því lífsþurftir manna hafi hækkað. Annað hvort er nú, að miðað er við allt aðrar lífsþarfir nú heldur en 1914, eða þá að útreikningar hagstofunnar eru vitlausir. Nú sitja á þingi 15 hv.þm., er sátu hér 1925, en 8 hv.þm., er sátu á þingi 1921. Þessir hv.þm. hafa samþ. að hafa jafnan persónufrádrátt í bæði þessi skipti og þótt hann hæfilegur 500 kr. á mann. Nú langar mig til að spyrja þessa hv.þm., hvað réttlæti það, að persónufrádrátturinn eigi að hækka nú, og ég hefði gaman af að sjá nýja ástæðu, sem réttlætti það, að persónufrádrátturinn verði gerður misjafn eftir landshlutum. Ég býst við, að einhverjir hafi verið á móti mínum till. um daginn, af því að þeim hafi þótt upphæðin í þeim of lág. Ég flyt því brtt. nú, ásamt hv.þm. V.-Húnv. um l00 kr. hærri persónufrádrátt. Hv. meðflm. minn flutti við 2. umr.brtt. um jafnan persónufrádrátt, en allmikið hærri en við flytjum nú og munu einhverjir hafa verið á móti þeirri till., af því að þeim þótti persónufrádráttur eftir henni of hár, en þeir ættu nú aftur að geta fylgt þessari brtt. okkar nú. Tveir hv.þm. hafa mælt á móti okkar brtt., en með sínum brtt.Hv. þm. Hafnf. vill skipta þjóðinni í þrennt og láta menn hafa þrennskonar mismunandi persónufrádrátt, 600 kr., 700 kr. og 800 kr., en ég get ekki séð, að það sé rétt ef miða ætti við raunverulegar þurftartekjur einstaklinga, þá held ég, að tröppurnar þyrftu að vera eins margar og gjaldendurnir eru margir. Það er laukrétt hjá hv.þm. Snæf., að ekki sé hægt að draga marklínu milli kaupstaða, sem hafa 1000 íbúa, og kaupstaða og kauptúna, sem hafa lægri íbúatölu. Það er í þessum efnum ekki hægt að finna nein glögg takmörk, og þó að einhver takmörk væri hægt að finna, þá hefir reynslan sýnt, að þjóðin sækist mest eftir að vera þar, sem dýrast er að lifa. Og þegar verið er með samanburði að gera það eðlilegt, að misjafnlega dýrt sé að lifa á ýmsum stöðum, þá gá menn ekki að því, að það er ekki miðað við sömu kröfur og sömu þarfir í Rvík og úti um landið. Það eru aðrar kröfur, sem verið er að mínusa fyrir í Rvík heldur en úti um landið, en það er ranglát aðferð. Ég á bágt með að trúa því, að þeir hv.þm., sem tvívegis áður hafa greitt atkv. með því, að persónufrádrátturinn væri jafn, hafi nokkra skynsamlega ástæðu til að álíta, að nú eigi hann að verða ójafn, og ég á líka bágt með að trúa því, að þeim takist að sanna, að reikningar hagstofunnar séu skakkir. Ég vona því, að hv. d. sýni það með atkvgr., að réttlætið á að gilda jafnt fyrir alla þegna þjóðfélagsins og að þeir, sem ekki fá notið þægindanna í Rvík, verði ekki látnir gjalda þess, með því að þeim sé ætlaður lægri persónufrádráttur og þarafleiðandi hærri skattar. Ég mun sýna við atkvgr. aðstöðu mína gagnvart öðrum brtt., sem hér liggja fyrir, en ég álít, að lagt sé út á ennþá hálli braut í till.hv.þm. Hafnf. og hv.þm. Snæf., að flokka þjóðina enn meira niður heldur en þó að Rvík ein væri tekin út úr. Ég held, að við ættum ennþá að halda okkur við það, að láta sama rétt og sömu skyldur hvíla á öllum þjóðfélagsborgurum þessa lands, en ekki mismuna þeim eins og gert er í l. eftir því, hvar þeir búa.

Frsm. minni hl. (Ólafur Thors) Ég þarf í raun og veru ekki að gera stórvægilegar aths. út af þeim brtt., sem hér liggja fyrir í hv. d., sumpart af því að hv. 3. þm. Reykv., sem er fyrsti flm. þeirrar brtt., sem við 4 fjhnm. flytjum á þskj. 432, hefir gert grein fyrir þeim brtt., svo að ég hefi engu þar við að bæta, og sumpart af hinu, að þær umr., sem hafa orðið um aðrar brtt., sem fyrir liggja, hafa ekki gefið mér mikið tilefni til aths. Þó vil ég með fáum orðum minnast á sumar þeirra eða kannske flestar, aðeins til þess að taka fram, hvaða afstöðu a. m. k. ég og hv. 3. þm. Reykv. höfum til þeirra tillagna. Um till.hv.þm. Hafnf. á þskj. 421, þ. e. a. s. 2. till. hans, vil ég segja það, að ég hygg, að um hana megi segja það sama og um till.hv.þm. Snæf., að sjálfsagt er hvorug þeirra í rauninni réttlát. Og það er af því, sem hæstv. fjmrh. talaði um í sinni ræðu, að það er dýrara að afla sér sömu lífsþæginda hér í Rvík heldur en annarsstaðar. Það er sérstök ástæða til að taka Rvík eina út úr í því sambandi. Samt sem áður, þótt þessar brtt. bæti ekki úr réttlætinu, þá miða þær báðar, bæði brtt.hv.þm. Hafnf. og brtt.hv.þm. Snæf., að því að létta af skattborgurunum þeim óhæfilega þunga, sem á þá er lagður með þessum l. Út frá því sjónarmiði mun ég greiða atkv. með báðum þessum brtt., en eingöngu út frá því sjónarmiði. Um hina brtt.hv.þm. Hafnf., á þskj. 426, get ég að mestu leyti tekið undir það, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði um hana. Hún er allt annars eðlis og geróskyld þeim till., sem hann ásamt mér flutti hér við 2. umr. þessa máls. Fyrir okkur vakti þá það, að tryggja hagsmuni sveitar- og bæjarfél. með skiptingu þeirra tekna, sem af frv. leiða eins og það liggur fyrir, því að með hækkun tekju- og eignarskattsins var svo mjög gengið á rétt sveitar- og bæjarfél. um tekjuöflun þeim til handa með útsvörum. Þetta var gert í viðurkenningu þess sannleika, að áður en skatturinn er hækkaður, er þegar komið í ljós, að bæjar- og sveitarfél. geta blátt áfram ekki uppfyllt tekjuþörf sína með útsvarsálagningu. Það er því augljós sannleiki, að þegar búið er enn á ný að hækka tekju- og eignarskattinn, þá bresta þær stoðir gersamlega undan sveitar- og bæjarfél. En með brtt.hv.þm. Hafnf. er hinsvegar farið fram á, að eftir að ríkið er búið að rýja skattþegnana á þann hátt, sem frv. mælir fyrir, til sinna þarfa, þá mega hlutaðeigandi sveitar- eða bæjarfél., ef þau óska þess, beita þessari tekjuöflun bæjar- eða sveitarsjóðum til handa. Þessi leið ræður enga bót á því meini, sem við ætluðum að bæta og er eingöngu önnur leið til útsvarsálagningar fyrir hlutaðeigandi bæjar- eða sveitarfél. en nú er farin. Ég sé ekki, að sveitar- eða bæjarfélögin fái á nokkurn hátt bætta aðstöðu með álagning beinna skatta, þó að þessi till. verði samþ. Mér sýnist að því er Rvík áhrærir, að breyt. engin vera önnur en sú, að ef nokkur hluti þeirrar fjárhæðar, sem annars er aflað með útsvörum, er tekin á þennan hátt, þá sé, að svo miklu leyti sem tekjur koma inn með þessu móti, hinum hærri tekjum heldur ívilnað. Og það er af því, að stiginn, sem niðurjöfnunarn. hér í Rvík fer eftir við úthlutun útsvara, er hærri á háum tekjum heldur en stiginn, sem lagður er til grundvallar í frv. Ég held því, að hér sé alveg skotið framhjá markinu, að hér sé á engan hátt bætt aðstaða bæjar- og sveitarsjóða. Það er engu um þokað, að öðru leyti en því, að nokkur hluti útsvaranna er tekinn með annari aðferð, sem a. m. k. hér í Rvík hlífir háum tekjum meira en áður. Þess vegna greiði ég atkv. á móti þessari till.Hv. þm. Hafnf. taldi henni það til gildis, að hún hefði verið þrauthugsuð af fleirum en sér, og vitnaði í það, að hæstv. núv. atvmrh. hefði einu sinni borið fram svipaða till. Það er nú auðvitað enginn hæstiréttur fyrir okkur suma hér í d., þó hæstv.atvmrh. hafi einhverntíma borið svipað fram, meðan hann bar enga ábyrgð á stjórnartaumunum. Og ég vil benda hv.þm. Hafnf. á það, að þessi till.hæstv. núv. atvmrh. var um 50% álagningu á tekju- og eignarskatt, sem leggja átti á eftir öðrum og lægri skattstiga heldur en þetta frv. gerir ráð fyrir. Ég vil ennfremur segja það út af hugleiðingum hv.þm. Hafnf. út af þessari till. hans, að ég held, að hann fari villur vegar, þegar hann telur, að með þessu móti geti hann girt fyrir, að bæjarfél. gangi lengra inn á þá braut heldur en þegar er komið, að leggja á vörugjöld, sem ekki eru annað en útflutningsgjald af framleiðsluvörum og tollur af neysluvörum. Og það er af því, að reynslan hefir sýnt, að beinu skattarnir eru orðnir svo háir áður en þessi hækkun kemur til, að bæirnir hafa neyðzt til að fara inn á þessa braut, m. a. Rvík, undir forustu hæstv. núv. fjmrh., sem þá var formaður niðurjöfnunarn. Hv. þm. mega því ekki lifa í þeim hillingum, að þetta gjald geti komið í staðinn fyrir vörugjald; hér er aðeins um að ræða breyt. á aðferð, og það sáralitla breyt., við beitingu beinna skatta. Um þær brtt., sem hv. 2. þm. Reykv. flytur á þskj. 404, þarf ég lítið að segja, því ég er honum sammála um flest, sem hann sagði. Merkilegust er fyrsta till., sem er við 10. gr. Hún hnígur að því að nema burt agnúa, sem var á brtt. þeirri, er fjhn. öll flutti við 2. umr. og hné að mjög merkilegri leiðréttingu á einu veigamesta atriði allrar þessarar löggjafar, þ. e. a. s. gerði atvinnurekendum þessa lands kleift að létta að nokkru leyti af sér afleiðingum hins misjafna atvinnuárferðis. Sá agnúi var á till.n., að þetta ætti ekki að koma til framkvæmda fyrr en varasjóður fyrirtækjanna væri uppétinn. Það er mjög veigamikill galli, sem hv.þm. fer nú fram á, að leiðréttur sé. Enda þótt sá böggull fylgi skammrifi, að hann vill ekki láta þennan jöfnuð ná nema til þriggja samliggjandi ára, tel ég till. samt til mikilla bóta og mun greiða henni atkv. ásamt öðrum brtt. á sama þskj. Um brtt.hv.þm. Snæf. á þskj. 438 hefi ég þegar talað í sambandi við till.hv.þm. Hafnf. á þskj. 431. Ég tel þessa till. út af fyrir sig ekki réttláta, en hún er að því leyti til bóta, að hún léttir á vissum skattborgurum það ok, sem á þá er lagt með þessum 1., og mun ég því greiða henni atkv. Sömuleiðis mun ég greiða atkv.brtt. sama hv.þm. á þskj. 441. Hann svarar væntanlega sjálfur þeirri staðhæfingu hæstv. fjmrh., að till. sé óþörf vegna þess að í framkvæmdinni hafi þetta verið eins og till. gerir ráð fyrir. Hæstv. ráðh. veit vafalaust sjálfur, að þetta er ekki rétt hjá honum, og um það eru til óyggjandi gögn, sem hv.þm. væntanlega leggur fram. Um brtt.hæstv. fjmrh. á þskj. 402 er ég í raun og veru búinn að ræða í sambandi við till.hv. 2. þm. Reykv. á þskj. 404. Þar sem ég er algerlega meðmæltur brtt.hv. 2. þm. Reykv. og þar sem till.hæstv. fjmrh. hnígur alveg í öfuga átt, þá liggur í hlutarins eðli, að ég er henni mótfallinn. Viðvíkjandi hinni brtt.hæstv. fjmrh., á þskj. 451, er það að segja, að ég tel réttlátt og í raun og veru nauðsynlegt, að skattanefndir geri skattþegnum aðvart, ef þær breyta framtali þeirra. Það er hinn minnsti réttur, sem skattþegn getur farið fram á undir slíkum kringumstæðum. Og ég veit til þess, að skattan. hafa stundum breytt framtali án þess að gera hlutaðeigenda aðvart, og breytt því skakkt, þannig að leiðrétting hefði fengizt, ef lögbundin hefði verið sú skylda, að gera hlutaðeiganda aðvart. Ég er því mótfallinn þessari till. Um brtt.hv.þm.N.-M. og hv.þm. V.-Húnv. á þskj. 415 er það að segja, að ég er þeim andvígur, af þeim ástæðum, sem áður hafa komið fram, að það er ekki sanngjarnt, að persónufrádráttur sé hinn sami, hvar sem skattþegninn er búsettur á landinu. Þá hefi ég lokið þeim aths., sem ég þarf að viðhafa í sambandi við einstakar brtt., sem hér liggja fyrir. En af því að þetta er síðasta umr. málsins hér í d., þá þykir mér rétt að vekja athygli á því áður en ég lýk máli mínu, að bæði hér í d. og blöðum landsins hafa verið gerðar mjög harðvítugar og margítrekaðar tilraunir til þess að telja mönnum trú um, að ég hafi farið með blekkingar í þeim tölum og skýrslum, sem ég hefi fært fram máli mínu til sönnunar. Hæstv. fjmrh. hefir sjálfur gengið fremstur í þeim fullyrðingum, og hann hefir látið sér lítilsigldari menn segja það í nafnlausum greinum, sem hann hefir ekki treyst sér til að bera fram undir sínu eigin nafni. Allt hefir þetta hnigið að því að telja blaðlesendum og áheyrendum trú um, að mínar tölur og ályktanir séu byggðar á fölskum forsendum og séu því tómar blekkingar.

Hvenær hefi ég sagt það?

. Ég er nú hér með hið merkilega blað „Tímann“ fyrir framan mig. Þar eru greinar eftir hæstv. fjmrh. sjálfan; það er nú það skárra af þeim óþverra, sem þar er fram borinn. Ein þeirra heitir „Tekjuskatturinn og Ólafur Thors“ og birtist 16. okt. Þar stendur m. a.: „Ómögulegt virðist að fá Ólaf til þess að ræða eða rita um þessi mál blekkingarlaust ... Síðar segir svo, þegar birt hefir verið tafla hæstv. ráðh.: „Í töflu þessari er yfirlitið um hundraðstöluhækkunina miðað við skatt á lagðan með 40% álagi eins og gert var árið 1933, m. a. fyrir atbeina Ólafs Thors, og eins og gert verður í ár. Það tel ég hiklaust núverandi ástand ...“ Öll greinin er ádeila á mig og allt, sem ég hefi sagt um þetta mál, út frá þeirri forsendu, að ég hafi gert vísvitandi tilraun til þess að blekkja menn með röngum tölum. Ekki fer betur fyrir þeim, sem fara að reikna eins og ég í þessu efni. Þeir fá e. t. v. ennþá verri dóm af ennþá verri mönnum heldur en hæstv. fjmrh. er þó, og í því sambandi vil ég lesa kafla úr nafnlausri grein, sem birtist 7. nóv.: „Í síðasta tölublaði „Framsóknar“ er ráðizt á tekju- og eignarskattsfrv. stj. mjög á sama hátt og gert hefir verið af Morgunblaðinu og Ólafi Thors og samskonar málfærslu beitt. Birtir blaðið „töflu“, sem ætlað er að sýna mismuninn á skattgreiðslunni eða skatthækkunina, sem í vændum sé. Um töflu þessa er það að segja, að hún er byggð á sama rammskakka grundvelli og útreikningar Ólafs Thors, sem marghraktir hafa verið hér í blaðinu. Skattbreyt. er miðuð við skattlögin frá 1921 og 40% álagsins, eða hinnar raunverulegu skattgreiðslu, hvergi getið í þessu sambandi“. Þetta er aðeins lítið sýnishorn af þeim umr., sem verið hafa um þetta mál af hendi hæstv. fjmrh. og hans málsvara. Og eins og menn veita athygli er öll ádeilan á mig út af því, að ég hefi byggt mína útreikninga og tölur á samanburði á ákvæðum skattlaganna frá 1921 og frv. stj. eins og það liggur hér fyrir. Slíkt hefir verið talin fíflsskapur og blekkingartilraunir. Svo er náttúrlega sagt frá í þessu sama blaði, hvernig hæstv. fjmrh. hafi með sinni alkunnu speki gert mig að athlægi hér í d.

Ég held, að hv.þm. hafi hlotið að gera það sjálfur

. Ekki er þess getið í „Tímanum“. Það þykir víst mannalegra að láta hæstv. ráðh. vera þann mikla bardagamann, sem alla beygir með rökum sínum og málsnilld. Ókunnugum er ætlað að trúa því, þó þm. viti betur. Ég hefi áður sýnt fram á, að allur minn málaflutningur er réttur, og fært fyrir því rök, sem aldrei hafa verið hrakin, af því að það er ekki hægt að hrekja þau. En nú langar mig einungis að leggja eina spurningu fyrir hæstv. fjmrh. í þessu sambandi, og ef hann svarar henni undanbragðalaust og hispurslaust, vænti ég, að hann þar með felli fullkominn Salomonsdóm í þessu máli. Mig langar til að spyrja hann, þann mann, sem semur og leggur fyrir Alþ. fjárlagafrv., sem á að sýna rétta mynd af því, hverra tekna megi vænta af hinum mismunandi gjaldstofnum, sem ríkissjóður hefir heimild til að innheimta af sínar tekjur, hvort hann hefir áætlað tekjur af tekjuskattinum eftir l. frá 1921 eins og ég, eða eftir þeim l. að viðbættum 40% álaginu eins og ráðh. nú gerir. Hafi hæstv. ráðh. reiknað tekjurnar, sem ríkissjóði er ætlað að hafa af þessum gjaldstofni, eftir l. frá 1921, þá er hann mér sammála, en þá er líka allt þvættingur, sem hann og peð hans hafa sagt í þessu máli. En hafi hann ekki gert það verður að viðurkenna, að hann hefir frá öndverðu gert skekkju, en ekki byrjað að fara með óhróður og ósannar sagnir í þessu máli, þegar hann þurfti að verja sig og koma sér úr þeirri gildru, sem ég var búinn að koma honum í. Það er nú bezt, að hæstv. ráðh., sem allt af getur talað þegar hann vill, svari þessu, og ég vona, að hann verði fljótur að rannsaka það, hvort það er ég, sem hefi farið með blekkingar í þessu máli, eða hvort það er hann sjálfur. Ég bið menn að vita því athygli, að hann hefir nú aðstöðu til að vera dómari um, ekki einungis hvað ég álít og kann að vera rétt út af fyrir sig, heldur einnig, hvað hann sjálfur áleit áður en hann komst í þann geðofsa, sem ég kom honum í við 1. umr. þessa máls. Ætla ég svo að tylla mér niður meðan ég hlusta á úrskurð hins mikla fjármálaspekings.

Thor Thors Hæstv. fjmrh. vék að brtt. þeirri, sem ég ber fram á þskj. 44l og vildi telja hana óþarfa með öllu, vegna þess að það sem hún fer fram á, fælist tvímælalaust í gildandi lögum. Ég verð að segja, að samkv. orðalagi frv. er þetta a. m. k. mjög vafasamt, því að slík launauppbót, sem hér er talað um, getur varla talizt til almenns rekstrarkostnaðar samkv. almennri málvenju. Og þegar litið er á síðasta lið 10. gr. frv. finnst mér það ennþá vafasamara, hvort hægt sé að heimfæra slíka launauppbót undir l. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Tekjur þær, sem koma til greina við ákvörðun skattsins, eru skattskyldar, án tillits til þess, hvernig þeim er varið, hvort heldur gjaldandi hefir þær sér eða skylduliði sínu til framfæris, nytsemdar eða munaðar, til hjúahalds, nema til atvinnurekstrar sé eða heimilisstjórnar (kaup ráðskonu), til þess að færa út bú sitt eða atvinnuveg, til umbóta á eignum sínum eða til þess að afla sér fjár, til gjafa eða hvers annars sem er“. Það er a. m. k. vafasamt, hvort þær launauppbætur, sem talað er um í brtt., má ekki frekar telja til gjafa heldur en rekstrarkostnaðar, þar sem þær eru framyfir alla gildandi kauptaxta og umfram alla venju. Og þó þetta sé óljóst í l., og vafasamt, hvort ekki er nauðsynlegt að kveða skýrara á um þetta, þá verður ennþá ljósara, að ástæða er til að bera fram þessa brtt. þegar athugað er, hvernig þeir, sem tekjuskattslögin eiga að framkvæma, hafa tekið í þetta mál undanfarið. Mér er það dálítið kunnugt af eigin reynslu, og ég vil þá benda á það, að árið 1930 komu menn frá skattstofunni hér í Rvík til þess að endurskoða bækur og skattaframtal þess félags, sem ég vinn við. Þeir gerðu sérstaklega og nær eingöngu þá aths. við framtalið, að með tekjum fél. hefðu ekki verið taldir ýmsir liðir, sem gengu í þessa átt, sem sé til launauppbóta og þóknana til einstakra starfsmanna og verkamanna fyrirtækisins. Við kærðum yfir þessu framferði þeirra manna, sem skattstofan sendi, en annar þeirra hygg ég, að hafi verið núv. skattstjóri. Þáv. skattstjóri vildi ekki taka kæru okkar til greina, nema að litlu leyti. Hann svaraði með bréfi dags. 15. maí 1930, þar sem hann lætur þess getið, að fjórir liðir í umkvörtunum okkar verði ekki teknir til greina, en allir þeir liðir vörðuðu launauppbætur fyrirtækisins. Sá skattstjóri, sem þannig skrifaði okkur, heitir Eysteinn Jónsson, og er nú hæstv. fjmrh. vona ég, að þetta sannfæri hæstv. fjmrh. um, að það er ekki að tilefnislausu, að ég álít nauðsynlegt að kveða skýrara á um þetta í löggjöfinni. En við létum okkur ekki nægja þetta svar, heldur fórum með málið til yfirskattan., og hún féllst loks á, að slíkar launauppbætur og þóknanir skyldu dregnar frá, þegar tekjur eru gefnar upp. Ég þykist nú hafa gert grein fyrir, að ástæða hafi verið til að bera þessa brtt. fram. Og úr því að hæstv. fjmrh. vill nú taka svona höfðinglega í þetta mál og ekki binda þetta við 10%, þá sé ég enga ástæðu til að vera að verja ríkissjóð og get fallizt á að fella þessa takmörkun niður. Mun ég bera fram skrifl. brtt. um það efni, úr því þessar uppbætur eiga nú þessum vinsældum að fagna hjá hæstv. fjmrh. Ég var þarna aðeins að hugsa um það, að ef ekkert takmark væri, gæti orðið um verulegan tekjumissi fyrir ríkissjóð að ræða, en eins og nú standa sakir er það miklu fremur skylda hæstv. fjmrh. að gæta ríkissjóðs; ég skal láta mér vel lynda að draga hér taum verkamanna, sem þessa gætu notið. Ég vænti, að hv. dm. sé nú ljóst af orðum mínum, að það er full ástæða til þess, að þetta sé sérstaklega ákveðið í 1., þar sem komið hefir upp deila um það milli atvinnurekenda og skattaframkvæmdavaldsins, hvort þetta skuli vera heimilt. Um hinar aðrar brtt. mínar, á þskj. 438, um nokkra hækkun á persónufrádrætti í kauptúnum landsins, er það að segja, að mér virtist hæstv. fjmrh. viðurkenna að það væri erfitt að draga markalinn í þessu efni, þegar á annað borð væri farið að leyfa kauptúnum hækkaðan persónufrádrátt. Verður því að taka tillit til allra kauptúna í landinu, enda er það víst, að það er mun dýrara að lifa í kauptúnum yfirleitt heldur en í sveitum.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Ég ætla að byrja með því að svara hv.þm. Snæf. út af brtt. hans á þskj. 441. Eins og menn muna, þá tók ég fram, að hún væri óþörf, þar sem framkvæmd skattalöggjafarinnar hefir hnigið í þá átt, að launauppbót hefir verið talin frádráttarbær. Hv. þm. Snæf. segir, að það sé mjög vafasamt, að launauppbót sé frádráttarbær samkv. frv. eins og það er nú. En ég álít, að þetta sé ekki vafasamt, því að skýlaus ákvæði eru um það í frv., að öll gjöld vegna launagreiðslu séu frádráttarbær. Þá er ekki hægt að undanskilja neinn hluta launanna, jafnvel þó að sá hluti sé ákveðinn eftir að starfstímabilinu, sem launin eru greidd fyrir, er lokið. Það er sá einn munur á fyrirfram umsömdum launum og launauppbót, að uppbótin er ákveðin í lok starfstímabilsins, en hin launin fyrirfram. Það er því ekki nokkur vafi á því, að uppbótin er rekstrarkostnaður atvinnurekenda, þó að hann sé greiddur til starfsmanna sem t. d. 200-300 kr. launauppbót í lok starfstímabils. Þá vildi hv.þm. Snæf. halda því fram, að ástæðan fyrir því, að hann kom fram með þessa brtt. hér, væri sú, að ég hafi árið 1930, þegar ég var skattstjóri, kveðið upp úrskurð, sem sýndi, að ég hafi þá álitið, að launauppbótin ætti ekki að vera frádráttarbær. Þetta mun til komið hjá hv.þm. þannig, að ég sendi endurskoðendur skattstofunnar til Kveldúlfs til þess að athuga bókhald fél. í sambandi við skattaframtalið. Þessir endurskoðendur gerðu þá aths. við þá liði, sem þeim þótti vafi leika á um, hvort væru frádráttarbærir, og einn af þessum liðum var launauppbót og gjafir. Nú höfðu endurskoðendur fært þetta til viðbótar tekjum og þannig meinað félaginu að draga þessa liði frá tekjunum. Þannig fór þetta til fyrsta útreiknings á skatti. Þegar hinsvegar Kveldúlfur kvartaði yfir þessu, þá tók ég það strax til greina og lét það koma til frádráttar, sem var hrein launauppbót. En þeir liðir, sem þá stóðu eftir, voru liðir, sem alveg voru á takmörkunum með að vera gjafir. Það voru ýmsar þóknanir til manna, sem voru alveg á takmörkunum með að vera frádráttarbærar. Ef hv.þm. hefði sagt nákvæmlega rétt frá þessu atriði, þá hefði það sýnt og sannað, að á meðan ég var skattstjóri, hefi ég alltaf úrskurðað, að hreina launauppbót sé sjálfsagt að telja til frádráttar. Ég veit, að þeim, sem hafa talið fram hér í Rvík, eru kunnug þessi atriði, og þeir vita vel, að launauppbót er alltaf úrskurðuð til frádráttar eins og aðallaunin sjálf. Hitt hefir af skattayfirvöldum verið deilt um, hvort risna sé frádráttarbær. Og vegna þess að nokkur hluti af þessum liðum var risna  Mér finnst ekki ástæða til þess að meina atvinnurekanda að telja til frádráttar á tekjum það af verkalaunum, sem hann greiðir og gengur til kaupa á hlut í atvinnufyrirtæki atvinnurekandans, sem ekki nemur meiru en 10% af árlegu kaupgjaldi hvers einstaks verkamanns. Þá vil ég svara nokkrum orðum ræðu hv.þm. G.-K. Þessi hv.þm. var óvanalega prúður við 2. umr. þessa máls, svo að alla undraði. Það var því eðlilegt, að hann gusaði nokkuð úr sér við þessa umr., eftir því sem hans er vani. Hann las nú upp úr Tímanum úr greinum, sem ég hafði skrifað í ritdeilu út af skattafrv. því, sem hér er til umr. Hann kvartaði einnig yfir því, að ég hefði borið honum það á brýn í þeim deilum, að hann hefði farið með blekkingar. Svo las hann upp ávítur til blaðsins Framsóknar út af því, hvernig það hefði tekið á málinu. Það er ekki í fyrsta skipti, sem þessi hv.þm. tekur upp skjöldinn fyrir bændastétt landsins og það, sem bændum við kemur. T. d. var þessi hv.þm. fyrir nokkrum dögum, að ég hygg í sambandi við áburðareinkasölu, að hjálpa hv.þm. V.-Húnv. Það virðist vera eitthvert náið samband bæði á milli þm. bændaflokksins og blaðs bændaflokksins annarsvegar og þessa hv.þm. hinsvegar, því að ef hnýtt er í þm. eða blað þess flokks, þá rýkur þessi hv.þm. strax upp til andsvara. Þetta er ekkert undarlegt frá sjónarmiði þeirra, sem þekkt hafa til stjórnmálanna hér á síðasta ári. Hv. þm. G.-K. sagði, að ég hefði borið það fram sem rök fyrir því, að hann hefði farið með blekkingar, að hann hefði miðað samanburð á skattagreiðslum nú og áður við samanburð á þessu frv. við skattalögin frá 1921. Það er rétt, að ég miðaði við þetta. Annað atriði hjá hv.þm. var, að hann var að streitast við að komast hjá því að miða skattaupphæð við hreinar tekjur, og var hann því að bögglast við að reikna út, hvað skattálagning af þessum eða hinum tekjum ætti að vera, og að þessu var hann aðeins til þess að hafa lægri tekjuupphæð til þess að tala og rita um og til þess að menn skildu blekkjast til að halda, að hluti af því, sem taldar væru hreinar tekjur hans, væri laun manna, sem hann hefði að réttu átt að fá að telja til frádráttar. Þessi hv.þm. sá það, að ef miðað væri við hreinar tekjur í þessu efni, þá sýndi sig það, sem hv.þm. vildi ekki, að kæmi í ljós, að skattbreyt. samkv. þessu frv. verða þannig, að skattur er lækkaður á öllum lágtekjumönnum, en ekki hækkaður, eins og hann þó hélt fram. Ég hélt, að þetta atriði hefði verið útrætt okkar á milli hér við fyrri umr. þessa máls og í blaðadeilum. En það lítur nú út fyrir, að hv.þm. sé ekki ánægður með sinn hlut, fyrst hann fer nú að tönnlast á þessu hér. Tek ég þetta sem yfirlýsingu frá honum um, að hans hlutur hafi verið þannig, að það hafi þurft að rétta hann við. Hann reynir að rétta hlut sinn með því að gera fyrirspurn um, hvort ég hafi í fjárlagafrv. reiknað með þessari 40% skattaviðbót. Það veit hv.þm. vel, að ég gerði ekki, af þeirri ástæðu, að þegar fjárlagafrv. var lagt fram, þá var ekki búið að samþ. 40% álagið. Og rökstuðningur minn um það, að hv.þm. hafi ekki farið með rétt mál, heldur blekkingar, var sá, að hans flokkur var með því, ásamt þeim flokki, sem hann stóð í sambandi við, að samþ. þennan skattstiga á þingi 1933. Ennfremur virðist svo sem þessi hv.þm. og hans flokkur hafi gengið frá fjárlagafrv. fyrir árið 1934 með tilliti til þess, að 40% álagið héldist áfram. M. ö. o.: þetta 40% álag átti að gilda fyrir árið 1934, þó að það væri ekki formlega samþ. þegar fjárlagafrv. var lagt fram. Þetta var hið raunverulega ástand um skattaálagningu 1933 og 1934 og því hin eina rétta leið til þess að hjálpa mönnum til að átta sig á breyt., að miða breyt. við þetta viðurkennda ástand. Enda hefir það komið í ljós á þingi, að þegar rætt hefir verið um þetta 40% álag, þá hefir Sjálfstfl. ekki treyst sér, þrátt fyrir bezta vilja, til þess að ganga á móti álaginu, vegna þess að sá flokkur við samþ.fjárlfrv. fyrir árið 1934 gekk út frá því, að þetta álag væri látið haldast fyrir það ár. Þegar hv.þm. skrifaði síðustu grein sína um þetta mál, þá er búið að samþ. þetta álag, sem hér er um að ræða; eða þó a. m. k. þegar hann var síðast að ræða um málið í þessari hv. d. Þetta var því fast og vitað ástand. Annars er það ekki stórfellt atriði, hvort miða beri við þetta eða hitt í þessu sambandi, því að það átti fyllilega rétt á sér að miða við hvorttveggja, sem til greina kom. Ég vil nú ekki eyða tíma hv. d. með því að skattyrðast við hv.þm. G.-K. um þetta atriði. Ég ætla, að það liggi svo ljóst fyrir, að hver heilvita maður, sem vill kynna sér það, geti um það dæmt.

Páll Zóphóníasson Vegna þeirra aths., sem komið hafa fram viðvíkjandi brtt. minni, vil ég benda á það, að hv.þm. G.-K. talaði um, að sjálfsagt sé að samþ.brtt. á þskj. 432, 2 lið, þar sem lagt er til, að skylt sé að gera framteljanda aðvart um breyt., sem skattan. gerir á framtali hans. En sá hv.þm. hélt því fram, að ekki beri að samþ.brtt.hæstv. fjmrh., sem gerir ráð fyrir, að skattan. geri framteljanda ekki aðvart um þessar breyt., þegar það liggur alveg augljóst fyrir, að um skekkju í framtali sé að ræða. Ég skal taka dæmi, og ég bið svo hv.þm. G.K., sem ég geri ráð fyrir, að þekki dæmið, að svara því, hvort þörf sé að tilkynna hlutaðeiganda breyt. í slíku tilfelli. Nú gleymir einhver að telja fasteign, sem hann á, fram til eignar, t. d. eina jörð af 18. Er þá ekki nóg að bæta þessari eign við á framtalsskýrslu hans, ef nægar upplýsingar eru fyrir hendi um rétt hans til eignarinnar? Hv. þm. G.-K. sagði, að hann mundi verða með brtt. frá hv.þm. Snæf. á þskj. 438 og brtt.hv.þm. Hafnf. á þskj. 421, og svo bætti hann við, að þetta mundi hann gera eingöngu vegna þess, að skattar væru nú of háir, og þetta væri því til þess að lækka skattabyrðina. Ég vil biðja þennan hv.þm. að útskýra fyrir okkur það réttlæti, sem í því er fólgið, að taka fyrir helming þjóðarinnar og létta sköttum af þeim skattþegnum, án þess að létta skattabyrðar hins helmings þjóðarinnar. En þetta er það, sem hv.þm. vill gera. Þetta er hans réttlæti og jöfnuður. Ef skattstiginn er nú of hár, þá á hann að lækka, og skyldi ég þá glaður vera með þeim breyt., þegar búið væri að sannfæra mig um það, að hann væri of hár. En það er ekkert vit í því að létta sköttum af nokkrum hluta þjóðarinnar með því að hækka persónufrádrátt hjá þeim hlutanum, en láta þennan frádrátt standa óbreyttan hjá hinum hluta þjóðarinnar. Hæstv. fjmrh. talaði um það, að þar sem menn kostuðu misjafnlega miklu til sinna lífsþæginda, þá væri sjálfsagt að hafa persónufrádráttinn misjafnan eftir því. En það verður að bera saman samkynja lífsþarfir, annars verður samanburðurinn ekki réttur. Þetta er ekki gert. Vill ekki hæstv. ráðh. skýra mér frá því, hvar annarsstaðar á landinu hann getur fundið sambærilegar þarfir við þær, sem menn hafa hér í Rvík. Hvar á landinu eru þær? Hvar? Hvar annarsstaðar á landinu eru mörg þau lífsþægindi, sem hið opinbera skapar okkur hér í Rvík? Hér stígum við út úr dyrunum á asfalteraða götuna, hér stígum við upp í strætisvagninn þegar við viljum, hér fáum við póstinn borinn heim til okkar oft á dag o. s. frv. þess vegna er ekki hægt að finna neitt réttlæti í því að hafa frádráttinn misjafnan á þessum grundvelli. Það á að bera saman samkynja þarfir. Hæstv. fjmrh. talaði um, að hinar algengu lífsnauðsynjar manna væru dýrari hér í Rvík en annarsstaðar á landinu. Það er nú svona upp og ofan. Hvort kosta t. d. kol meira hér á hafnarbakkanum eða þegar búið er að flytja þau 180 km. upp í sveit? Hvort kostar hveiti eða haframjöl meira hér á hafnarbakkanum eða þegar búið er að flytja það héðan út um landið? Hvort kostar meira, að baka brauð við kolin hér eða þegar búið er að kosta til flutnings á þeim út um landið? Það kann nú e. t. v. einhver að segja, að í sveitum sé hægt að nota til bökunar mó. En einn hv.fyrrv. fulltrúi Sjálfstfl., formaður hans, Jón Þorláksson, hefir sýnt, að mór getur orðið nokkuð dýr. Og fyrst honum auðnaðist ekki að geta látið vinna hann ódýrara en kol, þá býst ég ekki við, að hv. sjálfstæðisþm. treysti bændum almennt til þess. Hinsvegar er það satt, að einstakar lífsnauðsynjar eru dýrari hér í Rvík heldur en annarsstaðar á landinu. En það, að sumt er dýrara hér en annarsstaðar á landinu og sumt aftur ódýrara, það étur hvað annað upp, þegar um nauðþurftir er að ræða. En hér í Rvík eru vitanlega til þarfir, sem ekki eru til annarsstaðar á landinu, sem menn hafa búið til og sem villa mönnum sýn, og þeirra vegna vilja menn hafa persónufrádrátt meiri hér en annarsstaðar á landinu. Þegar það er athugað, hvaða tekjur fólk hefir úti um land. hver treystir sér þá til að fullnægja þar þeim kröfum, sem hér í Rvík eru gerðar til lífsins? Og hvað kostar að fullnægja þeim kröfum hér, sem fólk úti um land yfirleitt gerir nú til lífsins? Miðað við það, að lífsþarfirnar eru nú að verðlagi komnar niður í 234, en voru 446 árið 1925, þá er hér um verulega hækkun á frádrætti að ræða. Og ég á bágt með að trúa því, að þeir 15 þm., sem voru með því á þinginu 1925, þegar skattalöggjöfinni var síðast breytt, að hafa frádráttinn jafnan alstaðar á landinu, hafi nú fundið nokkra gilda ástæðu fyrir því, að rétt sé að lögfesta nú að hafa hann ójafnan, - ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því, að hv.þm. sýni það ranglæti og fari að láta sín ákvæðin gilda í hvoru, kaupstöðum og sveitum, og þar með ívilna þeim mönnum, sem í kaupstað búa, í skatti.

Bjarni Bjarnason Ég er í höfuðatriðum sammála síðasta ræðumanni, hv. 2. þm.N.-M., og get því fallið frá orðinu.

Frsm. minni hl. (Ólafur Thors) Ég finn mig engan mann til þess að mæta hv. 2. þm.N.-M. Ég ætla að láta jötuninn, sem situr í fjármálaráðherrastóli svara honum, því að kunnugir bítast bezt. En hæstv. fjmrh. ætla ég að svara nokkrum orðum. Hæstv. ráðh. var að bera mér það brýn, að ég væri illkvittnislegur í ádeilu minni á hann nú, en það hefði ég ekki verið við 2. umr. þessa máls. Það er ekki karlmannlegt af þessum mönnum, sem standa að ógeðslegustu sorpblöðum landsins að kveina og emja, ef á þeim er tekið vettlingalaust. Ég var auk þess mjúkhentur á hæstv. ráðh. að þessu sinni. Ég læt það ekkert draga úr mér að hirta þessa þm. öðru hvoru, þó að þeir kveini undan því og kalli það strákskap. Það verður ekki hjá því komizt að segja þeim til syndanna. En slíka menn þarf að taka sterkari tökum en æskilegt er að þurfa í þingsölunum. Hæstv. ráðh. kvað þetta útrætt mál okkar í milli. Það getur vel verið. En mér þótti gaman að því eftir umr., að dómur félli í þessu máli, og að hæstv. ráðh. væri sjálfur dómarinn. Það var tilraun, sem ég gerði í minni fyrri ræðu, tilraun, sem tókst og ég get verið fyllilega ánægður með. - Hæstv. ráðh. sagði, að hann hefði ekki í fjárlfrv. byggt útreikning sinn á þeim tekjum, sem tekju- og eignarskatturinn færði, ef 40% álagningin skyldi gilda. Hann sagði, að þetta hefði verið af því, að ekki hafi verið búið að ákveða, hvort hún skyldi gilda eða ekki. Þetta er rétt. En ef þetta er rétt hjá hæstv. ráðh., þá er líka allt rétt sem ég sagði í málinu. Hæstv. ráðh. getur ekki búizt við, að ég byggi útreikninga mína á öðru en hann, þegar hann er að flytja Alþ. boðskap sinn um þá tekjuvon, sem til greina komi. Hæstv. ráðh. færir þau réttu rök fyrir því, að hann hafi ekki leyft sér að byggja á 40% álagningunni, að hún hafi ekki verið lögfest. Af sömu rökum var mér ekki heimilt að byggja á henni. Þegar nú hæstv. ráðh. er búinn að kveða upp yfir sjálfum sér þann dóm, að allt, sem hann hafi sagt, sé dautt og ómerkt, en þann dóm hefir hann ekki áður fengið, enda þótt sumir aðrir þdm. hafi stundum orðið að sæta slíkum dómi og fjársektum með, þá fer að slá út í fyrir honum. Hann fer að draga úr og færa það til afsökunar, að ég og Sjálfstfl. hafi á þingi 1933 lofað, að 40% viðaukinn skyldi gilda áfram. Þetta væru tyllirök, þó að það væri satt. Ef hæstv. ráðh. taldi þessi loforð ekki þess virði, að þau gæfu tryggingu í þessu efni, þá var ekki heldur ástæða til fyrir mig að leggja nokkuð annað til grundvallar mínum útreikningum en hann gerði. Auk þess er staðhæfingin röng. Ég vil, með leyfi hæstv. forseta, rifja upp fyrir honum nokkur ummæli, er sýna þetta. Frv. um 40% viðaukann var lagt fyrir Alþ. í lok reglulegs þings 1933, sem sé síðasta dag þingsins. Af hendi Sjálfstfl. tóku aðeins þrír til máls, Magnús Guðmundsson, Magnús Jónsson og ég. Magnús Guðmundsson var þá ráðh. Hann sagðist aðhyllast frv. til bráðabirgða og einungis af nauðsyn. Ég sagðist vera frv. mótfallinn og samþ. það nauðugur. Og Magnús Jónsson sagði: „.... ég mun ekki greiða atkv. með þeim hluta þessarar till., sem er um viðauka við tekjuskattinn. Ég álít, að það mesta, sem geti komið til greina í því efni, sé, að tekjuskatturinn sé innheimtur með sama viðauka og á síðasta ári ...“ (Alþt. 1933, B, d. 1287). Sjálfstfl. hefir því ekki einu sinni gefið hæstv. ráðh. átyllu, hvað þá öryggi um, að hann mætti byggja á slíku loforði flokksins. Og dómur hæstv. ráðh. í málinu er skýr. Hann telur sér ekki heimilt að reikna með 40% álagningunni, þegar tekjur eru áætlaðar. Það eina, sem heimilt er að byggja á, eru l. frá 1921, segir hæstv. ráðh., þangað til búið er að samþ. 40% viðaukann. Þar með hefir hæstv. ráðh. staðfest, að allt, sem ég hefi sagt, sé rétt, og að jafnframt sé það rangt, sem hann hefir haldið fram. Þessi játning, sem í fyrsta lagi kemur fram skýr og ótvíræð í gerðum hæstv. ráðh., þegar hann semur fjárl.frv., var endurtekin í ræðu hans með lélegri tilraun til að breiða yfir allt saman. Er það ánægjulegt fyrir mig, eftir að hafa staðið í hörðum deilum við hæstv. ráðh. um þetta atriði, bæði í blöðum og hér í d., að geta nú lokið þeirri deilu með því að láta sjálfan sökudólginn fella þennan dóm um ágreiningsatriði okkar. Að hæstv. ráðh. lýkur ræðu sinni á þeim orðum, að þetta sé ekki mikilvægt atriði; sýnir, að hann er nú að gugna á því að verja rangan málstað. Þetta atriði hefir nefnilega verið meginundirstaðan undir öllum okkar ágreiningi. En eftir að ég hefi knúið hann til að kveða upp þennan dóm, endar hann með að segja, að þetta sé ekki mikilvægt atriði. Ég get endað mál mitt með því að lýsa tvöfaldri ánægju minni yfir niðurstöðu þessarar deilu. Í fyrsta lagi ánægju yfir því, að ég hefi getað sannað minn málstað með orðum hæstv. ráðh. sjálfs, og í öðru lagi yfir því, að þessi ungi maður hefir nú í fyrsta skipti, svo að ég viti til, gugnað á því að verja rangan málstað. Hefi ég ekki séð það fyrr en nú, og er ánægjulegt fyrir mig að hafa fyrstur orðið til að vekja sómatilfinningu hans. Vona ég, að hann haldi nú áfram á þeirri braut, að láta rétt rök ráða, og venjist því æ betur, eftir því sem aldur færist yfir hann. Hafi mér tekizt að valda algerðum sinnaskiptum í huga þessa unga ráðh., tel ég mig hafa unnið þarft dagsverk, því að ég hefi alltaf haft von um, að nokkurs mætti af honum vænta, ef hægt væri að leiða hann á rétta götu, en um það atriði hefi ég annars alltaf verið heldur vondaufur. Og mun ég nú með góðri samvizku njóta hvíldar eftir vel unnið og mikið dagsverk.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Það er auðheyrt á hinni löngu ræðu hv.þm. G.-K., að hann leggur mikið upp úr því, hvernig þessi deila endar. Er það ljóst af öllu, að hv.þm. er ekki ánægður með þann hlut, er hann ber frá viðskiptunum. Hv. þm. heldur því fram, að ég hafi, með því að taka ekki tillit til 40% viðaukans við samningu fjárl. fyrir 1935, viðurkennt, að það væri ekki núv. ástand að leggja á tekjuskatt með 40% viðauka. Kringum þetta var svo vafið milli af útúrsnúningum, sem erfitt var fyrir hlustendur að átta sig á. Það er, eins og kunnugt er, ekkert nýmæli, sem hér um ræðir, að ekki sé í fjárl. reiknað með tekjustofni, sem þó er öruggt, að samþ. verði. Ég hefi aldrei haldið því fram, að þetta hafi verið gildandi l., þegar fjárl.frv. var samið, en hitt hefi ég sagt, að flokkur hv.þm. var búinn að ganga svo frá málinu, að öruggt átti að mega telja, að það yrði l. Í fjárl.frv. er aldrei reiknað með tekjuöflunarfrv., sem lögð eru fram jafnhliða, enda þótt þeim sé tryggður framgangur. Ég reiknaði heldur ekki með tekju- og eignarskattsfrv., þótt öruggt væri, að það gengi fram. Þetta veit hv.þm., að er föst venja. Í þessu eru engin úrslit fólgin á deilu okkar. Hv. þm. segir, að Sjálfstfl. hafi ekki ætlað að framlengja 40% viðaukann fyrir 1934, enda þótt yfirlýst sé af fyrrv. fjmrh., að gert hefði verið ráð fyrir því sem vísu, að hann yrði framlengdur fyrir það ár. Hv. þm. veit, að flokkur hans beitir sér ekki á móti þessu máli nú, af því að hann skoðar sig ábyrgan fyrir því, að þetta tillag verði innheimt. Þetta vita allir. Að Magnús Jónsson, hv. 1. þm. Reykv., var ekki með málinu, þarf engan að undra. Það er bara algengt fyrirbæri innan Sjálfstfl., að einn maður fær að taka sig út úr, ef óhætt er að öðru leyti, til að lofa honum að taka sig út í augum kjósenda. Þessi afstaða kom sér vel fyrir Magnús Jónsson, enda reið ekki þá á atkv. hans. Yfirlýsingar flokks, sem þannig hagar starfi sínu, og einstakra manna innan hans, eru að engu hafandi. Það, sem ég hefi sagt, er því rétt. Núv. ástand var það, að innheimta skattinn með 40% álagningu, enda þótt það væri ekki formlega samþ. þá, því að vitað var, að það myndi verða samþ.Hv. þm. vill láta líta svo út sem deila okkar hafi staðið um þetta atriði, en svo er ekki. Hún stóð um það, hvort hækkaður væri skattur á lágtekjumönnum eða ekki. Hann hélt því fram, að skatturinn væri hækkaður á lágum tekjum, og notaði til þess hin og þessi brögð, vildi m. a. ekki viðurkenna núv. ástand í þessum efnum. En nú er lækkaður rostinn í hv.þm. Hann er hættur að halda því fram, að með frv. sé hækkaður skattur á lágtekjumönnum og hlutfallslega meira en á hátekjumönnum. Hann hefir sem sé fengið skömm í hattinn hjá flokksmönnum sínum, hátekjumönnunum, fyrir að vera að tala um, að skatturinn væri ekki hækkaður nægilega á þeim. Síðan hefir hann ekki ymprað á þessu atriði. Annars sá ég ekki, að hann greiddi því atkv., að skattur yrði hækkaður á hátekjumönnnm, enda þótt hann talaði um það af mikilli vandlætingu við fyrri umr., hvílíkt ranglæti frv. gerði lágtekjumönnum. Hv. þm. hefir fengið snuprur hjá kjósendum sínum, hátekjumönnunum í Sjálfstfl., og verð ég að segja það honum til hróss, að hann hefir haft vit á að fara þar eftir.

Emil Jónsson Ég ætla að segja nokkur orð út af ummælum, sem komið hafa fram um brtt. þær, sem ég ber fram eða flyt ásamt öðrum. Hv. þm. Snæf. ber fram brtt. við mína brtt., þess efnis, að persónufrádráttur sé gerður jafn í öllum kaupstöðum og kauptúnum landsins utan Rvíkur, sem hafa yfir 300 íbúa. En þetta væri ekki réttlátt. Það, sem réttlætir, að kaupstöðunum sé mismunað í þessu tilliti, er það, að misdýrt er að lifa í þeim. Hlýtur þetta þá alstaðar að miðast við fólksfjölda þann, sem á þessum stöðum er saman kominn, því að fólksfjöldi skapar öðru fremur dýrtíð. Ég tók með kauptún með yfir 1000 íbúa, til þess að gera þeim ekki órétt, því að það eru til kauptún með yfir 1000 íbúa, eins og til eru kaupstaðir með allt niður í 900 íbúa. Hv. 2. þm.N.-M. heldur því fram í alvöru, að ekki eigi að gera mun á persónufrádrætti á ýmsum stöðum landsins. Hann bendir á, að samkv. útreikningi Hagstofunnar hafi vísitalan fyrir 3 manna fjölskyldu 1921 verið 446 miðað við 1914, það hafi því verið 41/2 sinnum dýrara að lifa 1921 en 1914. Aftur sé vísitalan nú 234. Þetta vill hann nú nota sem rök fyrir því, að persónufrádrátturinn eigi ekki að hækka, að framfærslukostnaður sé nú minni en 1921. Það er rétt, að nú er ódýrara að lifa en 1921, en staðhæfingin er röng að því leyti, að persónufrádráttur var of lágt reiknaður 1921. Með persónufrádrætti er átt við það, að leggja skuli skatt á þær tekjur, sem eru umfram það, sem maður þarf til að fleyta sér og sínum. Þessi grundvallarhugsun hefir alltaf verið höfð til hliðsjónar. þegar jafna skyldi niður tekju- og eignarskatti. En röksemd hv.þm. stenzt ekki, því að með þeim frádrætti, sem nú er gert ráð fyrir, er ekki enn komið að því marki, sem táknar það, hverja upphæð þarf til að geta framfleytt lífinu nokkurn veginn sómasamlega. Og hv.þm. veit, að það er misjafnt, hvað maður þarf sér til lífsviðurværis í sveitum og kaupstöðum hér á landi. Hv. þm. segir, að taka verði tillit til þess, að lífsþægindi eru meiri í Rvík en úti um land, og er það rétt, að lífsþægindi eru hér meiri, en það er ekki þetta, sem til greina kemur, heldur verð nauðsynjanna. T. d. er húsaleiga ein oft meira en l00% dýrari í Rvík en í sumum kauptúnum og sveitum, miðað við samskonar húsakynni. Hv. þm. Snæf. sagði, að ekki væri auðvelt að setja glögg mörk í þessum efnum. Það er rétt, en einhversstaðar verður þó að setja mörkin. Ég gæti gengið inn á það, að fella niður kauptúnin úr till. minni, ef það gæti orðið til samkomulags. Þá minntist hæstv. fjmrh. á, að hann gæti fallizt á að taka til greina till. um, að stéttarfélögin yrðu tekin með, enda er það sanngirnismál. En ekki get ég viðurkennt staðhæfingu hans, að óþarft væri að hafa frádráttinn hærri en 2%. Mér er kunnugt, að í sumum stéttarfélögum í Rvík eru félagsgjöld allt að 100 kr.  Þá vil ég minnast á brtt. á þskj. 426 og ummæli hv.þm. G.-K. Hann hvað hana gerólíka till.fjhn. Ekki veit ég í hverju sá mismunur liggur. Báðar gera ráð fyrir, að nokkur hluti af sama tekjustofni renni til bæjar- og sveitarfél., og það jafnhár hluti. Þar gerir önnur till. ráð fyrir 50% viðauka, en hin, að þessi hluti sé tekin samkv. frv. eins og það var. Mig minnir, að ég tæki fram við 2. umr., að ég gæti ekki fylgt þeirri brtt., af því að ekki er séð fyrir, hvernig ríkissj. ætti að fá tilsvarandi tekjur á annan hátt, en ekki af því, að ég væri á móti þessu í sjálfu sér. Mér virðist enginn eðlismunur annar en sá, að við gerum ráð fyrir, að þetta sé viðbót við þann tekjuskatt, sem var. Þá sagði hv.þm., að verið væri að hlífa hátekjunum. Ekki fellst ég á það. Hér er bent á þá braut að taka nokkuð af útsvörum, gjöld, sem bæjarfél. þurfa að fá í Rvík og annarsstaðar, á þennan vissa, lögákveðna hátt. Þar með er líka útilokað, að bæirnir geti tekið þennan hluta tekna sinna sem t. d. rekstrarútsvar en aðeins af tekjum og eignum. Það er alkunnugt, að lögð eru á í Hafnarfirði og eins í Rvík, að ég ætla, útsvör á þær stofnanir, sem ekki hafa gefið tilefni til þess með tekjum og eignum einum, heldur rekstrarútsvör, eins og það er almennt kallað. Þetta er fellt niður að þessum hluta með þessu móti, og ætla ég það vera í samræmi við það, sem hv.þm. G.-K. hefir um þau mál sagt. Frv. núv. hæstv.atvmrh. 1930 var árangur af starfi milliþn. og ætti því að vera betur hugsað en frv. einstakra þm., sem hafa takmarkaðan tíma. En hv.þm. kvað það ekki sambærilegt við það frv., sem hér liggur fyrir, vegna þess að skattstiginn væri ekki eins. Ég held aftur á móti fram, að þeir séu líkir. Hefi ég athugað þetta betur síðan þessi ummæli féllu, með þeirri niðurstöðu, að allt upp í 12 þús. kr. tekjur munar á skattinum eftir frumvörpunum frá 10 til 20 kr. eftir því, hvar í stiganum er, 20 kr. á 12 þús. kr. Á hærri en 12 þús. kr. tekjum er mismunurinn meiri, en sannast að segja bar ég ekki eins mikla umhyggju fyrir að reikna út hærri tekjurnar. En mismunurinn er til lækkunar, en ekki hækkunar á lægri tekjunum. Persónufrádrátturinn var að vísu nokkru hærri samkv., frv. 1930. Það gerir nokkurn mun, en ekki verulegan. Þess vegna er útkoman sú, að frumvörpin eru vel sambærileg um skattstigann, a. m. k. allt upp í 12 þús. kr. Ég ætla, að það væri hv. 3. þm. Reykv., sem sagði, að Alþýðufl. væri horfinn frá þeirri götu, sem hann þóttist vera á, að taka beina skatta, og lagður inn á leið hinna óbeinu skatta. Þetta er ekki rétt, og er þetta frv. fram komið til þess að undirstrika þá stefnu, sem Alþýðufl. hefir. Enda býst ég við, að flestir í Alþýðufl. séu þeirrar skoðunar, að hinir ýmsu kaupstaðir hafi ekki lagt út á heppilega leið með álagningu vörugjalds á nauðsynjavörur. Að lokum vil ég vænta þess, að þeir þm., sem telja það ekki réttmætt að hafa persónufrádráttinn mismunandi á ýmsum stöðum á landinu, hugsi sig vel um, áður en þeir greiða atkv. móti því. Hér er áreiðanlega um réttmætt atriði að ræða, og það er ekki af neinni tilhneigingu til að lækka skattstigann, eins og virtist skína í hjá hv.þm. G.-K., heldur þvert á móti aðeins til að færa frádráttinn í réttlátara horf.

Thor Thors Hæstv. fjmrh. hefir nú orðið að viðurkenna, að sú staðhæfing, sem hann sló fram í sinni ræðu, að brtt. mín sé óþörf, á ekki við rök að styðjast. Ég hefi bent honum á framkomu hans sjálfs sem skattstjóra. Hann vildi reyna að verja sig með því, að hann hefði tekið til greina upplýsingar frá okkur. Og hann benti á þann lið, sem hann vildi kalla launauppbót. En það var nú svo, að hæstv. fjmrh. sá ekki ástæðu sem skattstjóri til að taka til greina nema einn af fimm liðum, sem við tilfærðum undir þessu nafni, launauppbót og þóknanir. Við urðum því að halda málinu áfram til yfirskattan., sem féllst loks á, að þetta væri rétt hjá okkur. Hæstv. fjmrh. tók sem skattstjóri aðeins til greina einn lið, að upphæð um 3600 kr., en neitaði fjórum liðum, alls um 14 þús. kr. Hæstv. fjmrh. vildi láta líta svo út, sem hér hafi verið um risnu að ræða. En þetta er alrangt. Þetta voru eingöngu launauppbætur og þóknanir til starfsmanna og verkamanna, enda sannar úrskurður yfirskattan., að svo var. Annars hefði hún ekki breytt úrskurði skattstjórans og talið alla þessa liði frádráttarbæra. Þetta sýnir, að full ástæða er til að kveða skýrt á um þessa hluti í lögum, þegar skattayfirvöldin greinir jafnmikið á í þessu máli eins og ljóst er af þessu eina dæmi. Ég skal ekki fara út í rökræður við hv.þm. Hafnf. um réttmæti till. minnar, að miða persónufrádráttinn við öll kauptún. Hann hefir sjálfur orðið að viðurkenna, að það er ekki hægt að finna neina allsherjarréttlætislínu í þessu máli, úr því að annars er farið inn á þessa braut. En ég vil benda honum á, að liðir eins og húsaleiga er mjög svipaður í öllum kauptúnum landsins, hvort sem þau eru stór eða smá. 

Frsm. minni hl. (Ólafur Thors) Hv. þm. Hafnf. sagði, að sér væri ekki ljóst, í hverju lægi munur á þeirri till., sem hv. 3. þm. Reykv. og ég fluttum við 2. umr., og þeirri, sem hann flytur ásamt fleiri þm. við þessa umr. Munurinn er ákaflega mikill og ákaflega greinilegur, og þessi hv.þm. skilur hann fullkomlega vel, hann er það glöggur í hugsun. Það, sem fyrir okkur vakti, var það, að reyna að gera tilraun til þess að bjarga handa bæjar- og sveitarfél. þessum gjaldstofni að nokkru leyti. Þetta mistókst. Þar með er allur höfuðtilgangur okkar útilokaður. Þessi hv.þm. fer hinsvegar fram á, að lagður sé á borgarana viðbótarskattur, er falli bæjarsjóði. Þetta er sá stóri munur á okkar till. og hans. Það, sem eftir er, er þá ekki annað en mismunandi leiðir til að leggja á útsvör eftir efnum og ástæðum. Í sambandi við það, sem hv.þm. sagði út af frv. því, sem hæstv. núv. atvmrh. lagði fyrir Alþ. 1930, vek ég athygli hans á því, sem hann drap á sjálfur, að höfuðmunur þess frv., einmitt að því er snertir lágtekjurnar, var sá, að það ætlaðist til, að persónufrádráttur væri miklu hærri. Þannig átti frádráttarheimild fyrir hjón í kaupstað að vera 2200 kr., í stað 1 þús. kr. áður og eftir þessu frv. 1500 kr. Þetta er ákaflega mikill munur. Og þetta út af fyrir sig gerir frv. og skattstigana allt að því ósambærilega í þessu sambandi, sem við deilum um. Ég má svo ekki vegna hæstv. forseta tala lengra mál til hv.þm. Ég hefi í sjálfu sér ástæðu til að víkja nokkrum orðum að hæstv. fjmrh., þó ekki vegna þess, að það geti verið lengur neinum manni dulið, að hann hefir farið villur vegar í öllum höfuðatriðum í okkar deilu. Hann játar bert með samningu fjárl., að allt hans hjal um það, hvort Sjálfstfl. hefir lofað meira eða minna um framlengingu á 40% viðaukanum kemur ekki þessu máli við. Höfuðatriðið er það, að sjálfur hæstv. ráðh. telur sér ekki heimilt að reikna með þeirri álagningu fyrr en búið er að samþ. þá álagningu á þessu þingi. Af alveg sömu ástæðu er mér það óheimilt, því að ekki var búið að samþ. viðaukann þegar okkar deila stóð. Þetta er kjarni málsins, sem hæstv. ráðh. þýðir ekkert að skjóta sér á svig við, með því að segja, að það komi ekki okkar deilu við. Við deildum um, hvort hækkaður væri skattur á lágtekjum eða ekki, og mátti þá hæstv. ráðh. skilja, að ekki var deilunni óviðkomandi, hvort miðað var við 40% álag eða ekki. Grundvöllurinn undir okkar rökræðu stendur og fellur með því, hvort miða megi við 40% viðaukann eins og hann gerir, eða eigi að miða við l. frá 1921, eins og ég geri. Sjálfur hefir hann kveðið upp þann dóm í málinu, með samningu fjárl., að mín aðstaða sé rétt, en hans röng. Af þeim yfir hundrað villum, sem hæstv. ráðh. gerði í þessu fjárlfrv. og við þurftum að leiðrétta - og allar voru leiðinlegar - var ein síðust, verst og mest. Ég var nefnilega búinn að koma þessum hæstv. ráðh. á götu sannleikans. En skjótlega veik hann aftur út af þeirri götu. Það er versta villan, sem hann hefir gert í þessu sambandi. Ég þarf ekki að ræða meira um þessa deilu. Játning hæstv. ráðh. liggur nú þegar fyrir skrifl. opinberlega. Reyni hann að breyta þeim ræðum, sem hann hefir flutt, með því að aflaga hin góðu handrit háttv. þingskrifara, þá skal ég sjá um, að mínar ræður verði réttar. Og það skal koma fram, hvaða dóm hann hefir kveðið upp í fjárl. Að lokum vil ég segja, að það er leiðinlegt að heyra þau orð úr ráðherrasæti, að yfirlýsing einstaks þm. úr Sjálfstfl. séu ómerk orð, vegna þess að ekki sé víst, að allur flokkurinn sé sömu skoðunar. Hæstv. ráðh. á að láta sér nægja að hafa sjálfur gengið undir það ok að hafa enga aðra sannfæringu en þá, sem meiri hl. hans flokks segir honum að hafa, og að hafa tekizt að miklu leyti að afvegaleiða aðra mæta menn í sínum flokki inn á þessa sömu braut. En hann ætti að láta vera að bera fram kveinstafi yfir því, að enn séu á Alþingi Íslendinga menn, sem hafa skoðanir og þora að láta þær í ljós, þótt ekki séu hópskoðanir eins og verða að vera í því sálufélagi, sem hann sjálfur lifir nú og hrærist í. Ég vildi ekki láta hjá líða að ávíta hæstv. ráðh. fyrir þessi ummæli. Þau eru þess eðlis, að þau gæfu tilefni til að veita honum lengri og alvarlegri leiðbeiningar, þar sem hann nú í ungæðishætti sínum er að leggja út á sína lífsbraut, en loforð mitt við forseta leyfir það ekki í þetta skipti. Og svo er hitt, að úr því að hæstv. ráðh. iðrast nú eftir að hafa iðrast sinna misgerða, þá er þessi maður e. t. v. það forhertur orðinn, að það þýðir lítið fyrir mig að vera að tala við hann.

Forseti (JörB): Mér hafa borizt 2 skrifl. brtt. Önnur er frá hæstv. fjmrh., við brtt. á þskj. 421. 1. lið, að í stað „4%“ komi: 2%. Hin er frá hv.þm. Snæf. við brtt. á þskj. 441, um að orðin „enda sé hún“ o. s. frv. til enda málsgr., falli niður. Þessar brtt. eru of seint fram komnar og auk þess skrifl., og þarf því tvennskonar afbrigði til þess að þær megi koma hér til umræðu.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Þetta frv. var lagt fyrir þingið af ríkisstj., eða ráðh. þeim, sem fer með heilbrigðismál. Frv. er samið af landlækni, og fylgir því mjög ýtarleg grg. Í grg. þessari eru færð rök fyrir því, hvers vegna frv. er flutt. Frá leikmannssjónarmiði a. m. k. virðist svo, sem mjög hafi til frv. verið vandað, og leitað álits þeirra aðila í landinu, sem bezta hafa þekkingu og vit á þessum málum. Ég vil sérstaklega taka þetta fram vegna þess, að ég get sjálfur gefið þá yfirlýsingu, að mér kom þetta frv. dálítið einkennilega fyrir sjónir í fyrstu. En eftir að ég hafði lesið grg., sem því fylgdi, og lesið hana oftar en einu sinni, þá skildist mér, hvað bak við lá. Ég held, að hver, sem grg. les, hljóti að sannfærast um það, að ekki er að ástæðulausu, að frv. þetta er fram borið. Ég efast ekki um það heldur, að allir, sem hafa kynnt sér frv. og ástæður fyrir því, samþ. það, að það sé nauðsynlegt að setja l. um þetta efni. Hitt getur aftur á móti komið til mála, að menn greini á um einstök atriði frv. Þessi umr. er einkum ætluð til þess að ræða einstök atriði málsins, en í þessari frumræðu minni ætla ég þó ekki að fara inn á það efni strax, vegna þess, að fyrir liggja brtt. við frv., sem ég tel rétt, að flm. mæli fyrir áður en ég fer inn á einstök atriði frv., því að ef ég geri það, þá er óhjákvæmilegt að minnast á framkomnar brtt. um leið. Ég tel hinsvegar rétt að gera nú þegar grein fyrir þeirri brtt., sem n. flytur sjálf við frv. Brtt. má sjá í nál. á þskj. 392, um að 10. gr. frv. falli burt. Það er ekki af þeirri ástæðu, að till. er flutt, að n. álíti, að 10. gr. út af fyrr sig eigi ekki rétt á sér, en hún telur hins vegar, að efni gr. eigi fremur heima í öðrum 1., sem segja má, að séu hliðstæð þessum, og er þess að vænta, að þau verði fram borin áður en langt um líður. Ég geri ráð fyrir, að flestir dm. ráði í það af efni 10. gr., við hvaða löggjöf hér er átt, sem sé, að þjóðarnauðsyn geti krafizt þess, að heimild sé til þess að gera bæði karla og konur ófrjó. Og ég held, að ekki verði hjá því komizt, að þessi tvenn lög grípi nokkuð hvort inn í annað í einstökum tilfellum, og á meðan ekki eru sett lög nema um annað efnið telur n. ekki rétt að grípa nokkuð inn á verksvið þeirra 1., og leggur því til, að þessi áminnzta 10. kr. falli niður. Og má þá gera ráð fyrir því, að efni hennar verði tekið upp í aðra, hliðstæða löggjöf, sem væntanlega kemur fram innan skamms. Ég vil geta þess, að till. hefir verið borin undir landlækni, og hann taldi sig ekki mótfallinn efni hennar, en að það ætti ef til vill frekar heima í annari löggjöf. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um mál þetta að sinni. Að vísu gæfi grg. þess manni tilefni til að ræða það á allbreiðum grundvelli, en ég mun þó ekki gera það við þessa umr., þar sem ég held, að enginn ágreiningur verði um nauðsyn þessarar löggjafar. Aftur á móti getur vel orðið ágreiningur um einstakar greinar, en ég læt bíða að fara út í þær þar til hv. 5. landsk. hefir mælt fyrir brtt. sínum.

Frsm. meiri hl. (Bernharð Stefánsson) Þetta mál er búið að vera nokkuð lengi hjá fjhn. Ég ætla ekki að afsaka dráttinn, sem orðið hefir á því, að n. skilaði áliti sínu. En þó má benda á það, að n. hefir haft mörg mál til meðferðar og er búin að afgr. mörg þeirra. Ennfremur tafði það afgreiðslu þessa máls, að n. taldi sjálfsagt að leita umsagnar þeirra aðila, sem þetta skiptir mestu og hafa mest með þessi mál að gera. N. sendi því frv. til stjórna bankanna, Landsbankans og Útvegsbankans, og ennfremur til Verzlunarráðs Íslands og Sambands ísl. samvinnufélaga, og leitaði umsagnar þessara aðila um frv. Það hefir dregizt, að þessir aðilar sendu umsagnir sínar, og hefir drátturinn á málinu meðfram stafað af því. Auk þess, sem leitað var umsagna þessara aðila, hélt n. fund með bankastjórum þessara banka um þetta mál fyrir nokkru, og voru einnig á þeim fundi menn úr fjhn.Nd. Þau svör, sem n. hefir fengið frá þessum aðilum, eru misjöfn, eins og vænta mátti. Eins og menn sjá af fskj. því, sem prentað er með nál. meiri hl. fjhn., er Landsbankinn með málinu. Samband ísl. samvinnufélaga mælir líka eindregið með málinu, en verzlunarráð Íslands heldur fram annari skipun þessara mála, þó að það gangi inn á annan aðalþátt málsins, og geta menn séð grg. þess í nál. minni hl. n. á þskj. 424, því þar er það prentað sem fskj. með nál. En eins og nál. meiri hl. á þskj. 383 ber með sér, þá er fjhn. ekki sammála um þetta mál. Meiri hl., hv. 4. landsk. og ég, leggur til, að frv. verði samþ. með breyt. þeim, sem standa í nál. En minni hl., hv. 1. þm. Reykv., virðist hallast að því, að frv. verði samþ., en með víðtækari breyt. en við viljum fallast á. Eins og stendur í áliti hans, tjáir hann sig með því að fella niður úr frv. allar hömlur á innflutningi vara, en vill halda gjaldeyrisskömmtuninni, og er skoðun hans í samræmi við álitsskjal verzlunarráðs Íslands. Meiri hl. n. getur játað, að slíkar ráðstafanir, sem frv. ætlast til, séu neyðarúrræði og eigi ekki við heilbrigða tíma, en við lítum svo á, að ekki verði komizt hjá því að gera þessar ráðstafanir. Eins og allir vita, var viðskiptajöfnuður Íslendinga óhagstæður síðastl. ár, og má búast við greiðsluörðugleikum fyrir þjóðina í heild. Það sýnist því sjálfsagt fyrir þjóðarheildina að láta nauðsynlegan innflutning sitja fyrir, og hafa þar af leiðandi hömlur á því, hvaða vörur eru fluttar til landsins. Þessar hömlur og þetta eftirlit þarf að vera eins sterkt og gert er ráð fyrir í frv. Í annan stað kannast allir við það, og er vikið að því í áliti Verzlunarráðs Íslands og játað þar, að eins og nú er ástatt gera samningar okkar við útlend ríki það nauðsynlegt, að hægt sé að beina innflutningi og útflutningi okkar til ákveðinna ríkja. Því er haldið fram, að þetta sé hægt að gera með gjaldeyrisráðstöfunum einum, en til þess að fullt öryggi fáist, þá tel ég, að nauðsynlegt sé að hafa sérstakt eftirlit með innflutningi vorum. Ég tel óþarft að fara út í að ræða málið almennt. Þetta mál er ekki nýtt hér í þinginu, og tel ég að almennar umr. hafi ekki mikla þýðingu, enda eiga þær ekki við við þessa umr., þar sem sérstaklega er gert ráð fyrir, að rædd séu einstök atriði. Eins og sjá má af nál. meiri hl. fjhn., flytur hann tvær brtt. við frv., og eru þær í samræmi við þær aths., sem fram komu frá bankastjórunum á fundi þeim, sem ég gat um. Með fyrri brtt. er lagt til að orða um. 1. málsl. 1. gr. og fella niður það ákvæði, „að bönkunum sé skylt að hlíta þeim reglum um gjaldeyrisverzlunina, sem fjmrh. setur“. Það er óþarfi að taka þetta sérstaklega fram eins og gert er í frv. Ákvæðið um, að ráðh. setji með reglugerð nánari fyrirmæli um gjaldeyrisverzlunina, ná til þessa, og geta bankarnir ekki verið hafnir yfir þá reglugerð. - Með annari brtt. okkar er lagt til að orða um 2. gr. frv. og gerir brtt. breyt. á frv. í tveimur atriðum. Í fyrsta lagi er svo tiltekið, að erlendum gjaldeyri sé úthlutað eftir reglum, samþ. af bönkum þeim, sem fulltrúa eiga í gjaldeyrisnefnd. En eftir frv. var gert ráð fyrir að þetta væri algerlega á valdi n. Raunverulega er hér ekki um efnisbreyt. að ræða, þó svo geti litið út á pappírnum. Þá kem ég að 2. atriðinu í till., en það er um það, að leyfi þurfi eigi til þess að inna af hendi erlendar greiðslur af lánum ríkissjóðs og lánum þeim, sem ríkissjóður er í ábyrgð fyrir, eða fyrir greiðslum erlendis í þarfir bankanna. það er ekki hægt að sjá, að það sé eðlilegt, að ríkisstj. þurfi að fá leyfi n., sem hún hefir sjálf skipað, til þess að inna af hendi skuldbundnar greiðslur, og hvað bankana snertir verður að líta svo á, að þeim sé algerlega treystandi í þessu efni. Þegar að því kom að afgreiða málið úr n., stóð svo óheppilega á, að ég var veikur, og gátum við nm. í meiri hl. ekki borið okkur saman sem skyldi eftir að n. hafði klofnað. Mætti því hugsast að fleiri brtt. hefðu komið fram, ef við hefðum getað unnið meira saman, og má vera, að þær komi einhverjar fram við 3. umr. málsins.

Frsm. minni hl. (Magnús Jónsson) Eins og getið er um í nál., er ég sammála meiri hl. um brtt. þær, sem hann hefir borið fram, og hefi enga ástæðu til þess að fara að mæla með þeim, þar sem frsm. meiri hl. hefir gert þær að umtalsefni. En ég skal aðeins taka það fram, að ég vil leggja afarsterka áherzlu á 2. brtt., en hún er um það, að ríkið og bankarnir þurfi ekki leyfi gjaldeyrisnefndar til að inna af hendi samningsbundnar greiðslur. Ég vil bæta því við, að slíkt ákvæði í l. gæti eyðilagt aðstöðu bankanna til þess að fá erlend lán, því sú aðstaða á auðvitað að byggjast á því, að þeir séu sjálfráðir gerða sinna og þurfi ekki að sækja undir annað vald. Þessi breyt. er alveg nauðsynleg. Þetta væri alveg hliðstætt því, sem komið hefir fyrir hér áður, að heimild til lántöku hefir verið bundin því skilyrði, hvernig ætti að verja láninu, en það fékkst auðvitað ekki, því að engin erlend lánstofnun gat haft eftirlit með því, hvernig fénu var varið, en ef fénu var ekki réttilega varið, var hætta á því, að heimildin væri úr gildi felld. Ágreiningurinn milli mín og hv. meiri hl. n. er um það, hvað mikið þurfi að gera til þess að tryggja það, sem tryggja á með þessu frv. En það er tvennt, í fyrsta lagi, að greiðslujöfnuðurinn verði ekki svo óhagstæður, að gjaldeyrisfali verði, og í öðru lagi að tryggja stj. nægilegt vald til þess, að hún geti framkvæmt þá verzlunarpólitík, sem heppileg er og með þarf. Ágreiningurinn er um það, hvað þurfi að gera til þess að þetta tvennt sé í hendi stj. Ég fyrir mitt leyti álít, að eigi þurfi nema gjaldeyrishömlur. Ég hefi eigi borið fram, að þessu sinni, neinar sérstakar brtt. í þessa átt, því að það er naumast unnt fyrr en séð er fyrir afdrif brtt. á þskj. 383. Ég mun því eigi koma fram með brtt. fyrr en við 3. umr., og þess vegna ekki innleiða langar umr. nú. Ég vænti þess, að hæstv. forseti taki málið ekki fyrr á dagskrá en það, að mér gefist tækifæri til að vinna að þessum brtt., því að það þarf þó nokkuð vandlega yfirferð yfir frv. til þess að nema burt úr því það, er ég tel þar miður komið. - Ég skal svo ekki fjölyrða meira um þetta.

Gísli Sveinsson [óyfirl.]: Herra forseti! Ég tala nú ekki f. h. neinnar sérstakrar nefndar. Ég og hv.þm. Ak. höfum borið fram litla brtt. á þskj. 412. Hún fer fram á það, að ekki sé breytt til í aðalatriðum um innheimtu prestsgjalda. Það er rétt hjá hv.flm. þessa frv., að það er og hefir verið óþarft að halda þessum sjóði við sérstökum. En samt sem áður eru þessi gjöld sérstaks eðlis. Þótt það verði samþ. samkv. frv. að láta þessi gjöld renna beint í ríkissjóð, þá verða þau samt óvenjuleg ríkisgjöld. Það stafar af því, að þessi gjöld, sem hér um ræðir, prests- og kirkjugjöld, eru ákveðin sem einskonar nefskattur. Þetta er rétt, meðan þessu fyrirkomulagi er haldið við, að fólkið viti, að þessi gjöld eiga einvörðungu að renna til uppihalds prestastéttarinnar í landinu. Þetta tel ég koma einna bezt og réttast fram með því móti, að sóknarnefndir hafi innheimtu prestsgjalda áfram á hendi. Þetta er enginn byrðarauki á þeim, því að sóknarnefndirnar gera sínar skýrslur eftir sem áður, innheimta kirkjugjald af sama fólkinu og taka þá þessi gjöld með eins og áður. Í okkar till. er sóknarnefndum utan Rvíkur heimilað að afhenda sýslumanni eða bæjarfógeta á staðnum gjöldin; þeir afhenda þau svo ríkissjóði. Ég vil benda á það, að það hefir verið svo undanfarin ár, að hlaðið hefir verið fleiri og fleiri störfum á sýslumenn og lögreglustjóra, án þess að taka tillit til þess, hvort þeir gætu afkastað öllum þessum störfum og án þess að þeim væri ætluð nokkur þóknun fyrir ómakið. Hér er að vísu talað um 6% innheimtuþóknun; en það er eingöngu gert fyrir lögreglustjóra. Þessu mætti taka fastara tak, þótt ég telji þess tæplega þörf í þessu litla máli, því að löggjafinn má ekki fara svo að gagnvart þessum embættismönnum, að álíta, að þeir geti tekið öll störf að sér, innheimtu, söfnun skýrslna o. fl., þó að nóg liggi fyrir af störfum.

Hvað er um sóknarnefndirnar?

. Ég býst við, að hv.þm. hafi hlustað á það, sem ég var að segja. Þær hafa samskonar störf með höndum og munar þess vegna ekkert um þetta. Þær munar frekar um þessi 6% heldur en embættismennina.

Það er ekki ætlazt til þess í brtt.

. Þær fá það alveg eins og þær hafa áður fengið þessa þóknun. Ég vona svo að lokum, að hv.flm. og hv.nm. fallist á þetta og fari ekki að andmæla þessu.

Frsm. (Bergur Jónsson) [óyfirl.]: Eins og í nál. stendur, hefir allshn. lagt til, að þetta frv. verði samþ. óbreytt. Þetta var borið fram sem stjfrv. árið 1933, en sofnaði þá í nefnd.  Ég get ekki séð því neitt til fyrirstöðu, að prestlaunasjóður sé lagður niður. Eins og kunnugt er, hefir þessi sjóður ekki verið til nema á pappírnum, og þess vegna er eðlilegt, að fé það, sem í hann fer, renni í ríkissjóð, þar sem hann verður að greiða það, sem er umfram tekjur sjóðsins, til presta. Mér skilst ekki hafa orðið neinn ágreiningur um þetta atriði hér í hv. deild. Hv. þm. V.-Sk. og hv.þm. Ak. hafa borið fram brtt. þess efnis, að sóknarnefndir haldi áfram að annast innheimtu þessara gjalda, í stað þess að sýslumenn og tollstjórar geri það, eins og frv. gerir ráð fyrir. Ég fyrir mitt leyti sé enga ástæðu til þess að amast við því, að sýslumenn fái þessi störf í hendur, enda þótt ég sé sjálfur sýslumaður. Þar sem sýslumenn hafa margskonar innheimtu með höndum, þá ætti þessi innheimta, sem hér um ræðir, ekki að auka störf þeirra til mikilla muna. Þeir geta látið hreppstjórana hjálpa til við þetta starf. Ég álít í rauninni meiri ástæðu til þess að losa sýslumenn við ýms önnur innheimtustörf. T. d. er það svo um ellistyrkinn, sem er hreppsstyrkur. Er þess vegna meiri ástæða til að losa sýslumenn við innheimtu ellistyrksins. Þess vegna tel ég ekki ástæðu til þess að ganga inn á þessa brtt.

Jónas Guðmundsson Ég vil f. h. flm. frv. þakka hv.allshn. fyrir góðar undirtektir, og þó sérstaklega hv.þm. Barð., því að það er sú stétt, sem hann tilheyrir, sem hér er að bera hönd fyrir höfuð sér. Brtt. þessara tveggja sýslumanna fer fram á það, eins og kunnugt er, að sóknarnefndir haldi áfram að innheimta þessar ríkistekjur, sem hér er um að ræða. Það hefir þegar verið upplýst af öðrum, sem hafa talað hér um þetta mál, að þessi prestlaunasjóður væri í rauninni ekkert annað en nafnið tómt. Ríkissjóður greiðir prestum þjóðkirkjunnar sín laun, hvort sem lítið eða mikið innheimtist af tekjum prestlaunasjóðs. En síðan prestlaunasjóður var stofnaður hafa sóknarnefndir haft á hendi innheimtu þessara gjalda, sem eru hluti af venjulegu sóknargjaldi. Það mælir ekkert með því, að þessi hluti af innheimtu ríkissjóðsteknanna sé falinn sérstakri nefnd, sem hefir allt annað með höndum en að sjá um launagreiðslu presta. Innheimta prestlaunasjóðsgjalda er því ekkert annað en það, að ýmsir menn úti um land eru látnir heimta inn part af tekjum ríkissjóðs. Þeir eiga síðan að skila af sér í hendur prófasta, þeir til biskups og hann að lokum til ríkissjóðs. Það verður í alla staði heppilegra og líklegra að hægara verði að ná inn gjöldunum, ef innheimta þeirra er falin embættismönnum ríkisins, sýslumönnunum. Þess vegna er hér ekki um ranglæti í þeirra garð að ræða með þessu frv. Allir, sem komið hafa nálægt störfum sóknarnefnda, vita, að erfitt er að ná þessum tekjum inn, og venjulega fer svo, að ekki næst nema nokkur hluti af þessum gjöldum í flestum sóknum landsins. Það verður æfinlega svo, að greiðslan til prestlaunasjóðs er látin ganga fyrir öllum öðrum greiðslum, sem þarf að inna af hendi í þessu efni. Svo má minna á það atriði, að það virðist standa nær sóknarnefndum að reyna að sjá um, að kirkjum og kirkjugörðum sé sæmilega haldið við, svo að þjóðin þurfi ekki að skammast sín fyrir. Það er ekki gert ráð fyrir því, að innheimtulaun af prestlaunasjóðstekjunum verði felld niður, heldur renni þau til sýslumanna eftir sem áður. Þeir fá því það, sem þeir eiga kröfu til, fyrir þessa innheimtu. Ég tel því rétt, að sýslumenn innheimti þessi gjöld eins og áður fyrir ríkissjóð. Það er ekki rétt, að þeim sé íþyngt með þessu, því að þeir eru embættismenn ríkisins og mega því búast við að þurfa að inna þessi störf af hendi fyrir ríkið. Skrifstofufé þeirra hefir verið hækkað talsvert síðustu ár, af því að þeir hafa bætt við sig störfum, sem þeir höfðu ekki áður, og fá þeir því aukna þóknun fyrir þessi störf, sem við þá bætast. Ég hefi bæði talað við þann prófast, sem ég þekki bezt, og biskup um þessi mál. Þeir álíta báðir, að það sé bót að leggja þennan sjóð niður og innheimtu sóknarnefnda á þessum gjöldum, og að þessi gjöld innheimtist betur, ef sýslumenn annast innheimtuna.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Í frv. þessu er gert ráð fyrir að fela sýslumönnum og bæjarfógetum innheimtu þessa gjalds, sem sóknarnefndir hafa nú með höndum, og jafnframt er gert ráð fyrir, að niður falli lög um prestlaunasjóð. En í prestlaunasjóð hafa þessi gjöld runnið, og til viðbótar hefir verið lagt í hann úr ríkissjóði, til þess að fullnægja ákvæðum laga um sóknaskipun og kirkjulega starfsemi í landinu. Það hefir ekki verið talað um nema einn aðila, sem taka eigi við þessari innheimtu, sem sé sýslumennina og bæjarfógetana. Hv. 6. landsk. sagði, að sýslumönnum væri ekki vorkunn að taka við þessari innheimtu, þar sem þeir gætu fengið hækkaðan skrifstofukostnað sinn, og auk þess ættu þeir að fá 6% af þessari innheimtu. Það má vera, að þessum hv.þm. sé ekki kunnugt um, hverjir innheimta þinggjöldin, en ég get sagt honum, að þar er til þriðji aðilinn, sem eru hreppstjórarnir. Þó hefi ég hvergi séð neitt í þá átt, að bæta þeim upp fyrir þann erfiðisauka, sem innheimta þessara gjalda verður óneitanlega fyrir þá. Með þessu frv. er því aðeins verið að velta innheimtu þessa gjalds af sóknarnefnd yfir á hreppstjórana, því að það er venjan, að hreppstjórarnir hirði rökin af innheimtunum fyrir sýslumennina. Það er t. d. alkunna, að nú í seinni tíð, þegar erfiðleikarnir hafa orðið meiri fyrir sýslumennina að innheimta þinggjöldin, þá hefir innheimta þeirra að mestu leyti lent á hreppstjórunum. Ég vil því biðja hv. dm. að taka vel eftir því, að með þessu frv., sem hér liggur fyrir, er verið að bæta á hreppstjórana miklu starfi, menn, sem hafa mikil störf undir fyrir sáralitla þóknun, 80- 100 kr. á ári. Það virtist koma fram sú skoðun hjá hv. 6. landsk., að með þessu væri verið að gera hægara um vik með viðhald á kirkjum og kirkjugörðum. Hvernig hv.þm. kemst að slíkri niðurstöðu, fæ ég ekki skilið, því ekki er þetta fé ætlað til viðhalds slíkum hlutum. Sá hluti prest- og kirkjugjaldsins, sem á að ganga til kirknanna, á að vera áfram undir hendi sóknarnefndanna. Ég vil nú, bæði fyrir mína hönd og annara hreppstjóra, mótmæla því, að verið sé að bæta þessu á okkur, því að það bætir ekkert úr fyrir okkur hreppstjórunum, þó að sýslumenn fái vegna þessarar auknu innheimtu 6% af henni og hækkaðan skrifstofukostnað, því að ég hefi ekki orðið var við, að sýslumenn borgi hreppstjórunum fyrir innheimtu ríkissjóðsgjaldanna. Meira að segja veit ég til þess, að þeir hafa orðið að borga úr sínum eigin vasa undir bréfin til þeirra með hinum innheimtu gjöldum.

Frsm. (Bergur Jónsson) [óyfirl.]: Það er ekki nema eðlilegt, að hv.þm. Borgf., sem mun vera með elztu hreppstjórum þessa lands, beri hönd fyrir höfuð stéttarbræðra sinna, hreppstjóranna. En það er alveg misskilningur hjá honum, að það auki á störf hreppstjóranna, þó að sýslumönnum verði falin innheimta prestsgjaldanna, því að það mun venja, að þegar sóknarnefndirnar ná ekki inn þessum gjöldum, þá biðja þær um lögtak til þess að ná þeim inn, en lögtökin framkvæmir hreppstjóri eins og vitað er. Ber því þar að sama brunni, hvort sem sóknarnefndir eða sýslumenn eiga að innheimta gjöld þessi, þá verður það hreppstjóranna að innheimta þann hluta þeirra, sem ekki greiðist með góðu móti. Þá var hv.þm. að tala um, að hreppstjórastéttin væri þjökuð stétt og illa launuð. Þetta er að nokkru leyti rétt, og mér hefir oft ofboðið, hve lítil laun þeir hafa fyrir störf sín. Væri ég því fús til þess að rétta hv.þm. Borgf. hjálparhönd til þess að reyna að bæta laun þeirra, ef hægt væri. Þá minntist hv.þm. á það, að hreppstjórarnir fengju einu sinni ekki borguð burðargjöld, sem þeir yrðu að greiða undir bréf og skýrslur til sýslumannanna. Þetta þekki ég ekki. Í minni sýslu er það þannig, að þeir fá þennan kostnað greiddan af opinberu fé. Annars býst ég við, að hv.þm. muni lítið um það, sem hann kann að þurfa að greiða á þennan hátt, en eigi að síður er það óþarfi fyrir hann að gera það.

Magnús Torfason Það hafa orðið talsverðar umr. um þetta mál, sérstaklega þó brtt. þá, sem komið hefir fram frá tveimur hv.þm. Það er því kannske að bera í bakkafullan lækinn að fara að bæta miklu við þær. Að ég tek til máls, er sakir þess, að mér finnst málið vera rætt á skökkum grundvelli. Fyrir hönd mína og minnar stéttar vil ég láta í ljós gleði yfir því, að þetta frv. er komið fram, þar sem svo er ákveðið, að við sýslumenn fáum 6% fyrir að innheimta gjöldin, því að sú stefna hefir til þessa verið uppi, að klípa af þeim allt, sem unnt hefir verið, en hlaða þó á, þá störfum, eftir því sem föng hafa verið á. Hér virðist því nýrri stefnu vera að skjóta upp, sem ég hygg, að sé flutt að yfirlögðu ráði. Í fyrra var skrifstofufé sýslumanna fastákveðið með lögum; þangað til gat stj. mjakað því til, eftir því sem störf hlóðust á sýslumennina. Er því tekið fyrir þetta, og vitanlega gengur erfiðlega að hækka laun þessarar stéttar. Býst ég því við, að hér sé verið að fara inn á leið til þess að bæta sýslumönnum nokkuð upp, og get ég því ekki annað en verið ánægður f. h. stéttar minnar, þó ég hinsvegar búist ekki við að njóta lengi þessa launabætis, því að ég er nú þegar orðinn nokkuð gamall, eins og á grönum má sjá. Annars hefi ég ekki sótzt eftir innheimtum, því að ég hefi talið mig hafa þær nógar samt. Því til sönnunar vil ég geta þess, að ég hefi látið hreppstjórana halda öll lausafjáruppboð í Árnessýslu, síðan ég kom þangað. Mér virðist líka rétt, að lögreglustjórarnir hlynni að hreppstjórunum eftir föngum, svo smánarleg sem laun þeirra eru. Að vera því að bregða sýslumannastéttinni um það hér á Alþingi, að hún vilji komast hjá þessari innheimtu, er ekki rétt. Ég fyrir mitt leyti get ekki haft neitt á móti henni, sérstaklega líka þegar miðað er við innheimtu ellistyrktarsjóðsgjaldanna, sem sýslumenn fá 2% fyrir, en verða þó oft að greiða nokkuð af því gjaldi úr sínum eigin vasa, eins og hv.þm. Barð. tók réttilega fram. Í þessu sambandi vil ég taka það fram, að mér finnst, að farið væri dálítið öfugt að, ef nú ætti að fara að láta hreppstjórana innheimta ellistyrktarsjóðsgjöldin, því upphaflega höfðu þeir á hendi innheimtu þessara gjalda, og höfðu 4% fyrir, en sakir óreiðu á innheimtunni hjá þeim varð að taka hana af þeim og fela sýslumönnum fyrir helmingi lægra gjald.

Það er átt við að láta oddvitana gera þetta

. Já, því trúi ég, en það held ég nú að væri að bæta gráu ofan á svart; því að nóg hafa þeir á sinni könnu fyrir. - Svo ég komi að málinu aftur, þá eru ekki öll ómök tekin af sóknarnefndunum, þó að létt sé af þeim innheimtu prestlaunasjóðsgjaldanna, því að þá eru eftir kirkjugjöldin o. fl. o. fl. Við, sem kunnugir erum þessum málum, vitum það vel, að þessi prests- og kirkjugjöld eru oft á tíðum ekki nema lítill hluti af þeim gjöldum, sem sóknarnefndirnar innheimta. Þannig þurfa þær að innheimta: Kirkjugarðsgj., sönggjald, og þegar nýjar kirkjur eru byggðar, þurfa þær oft að innheimta mikið fé. þessi 1/50 á gjaldskylt sóknarbarn er því ekki nema sáralítill hluti af þeirri innheimtu, sem þær hafa með höndum, og munar þær því litlu, þó að því sé létt af þeim. Ég verð því að leggja eindregið með því, að brtt. á þskj. 412 verði samþ., og þar farið eftir þeirri góðu reglu, sem á að hafa í heiðri, að breyta ekki meiru en þörf er á til þess að breytingin komi að notum. Komi það svo í ljós síðar, að breyta þurfi meiru um innheimtu þessa gjalds, þá er að gera það, en ennþá er mér ekki kunnugt um, að sóknarnefndir hafi beðizt undan þessari innheimtu, og því virðist ástæðulaust að létta henni af þeim. Það er ekki annað en tala, sem sóknarnefndirnar þurfa að bæta við sínar skýrslur. Að öðru leyti er ómakið alveg það sama.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Hv. frsm. þessa máls, þm. Barð., vildi snúa því upp í villu fyrir mér, að hér væri verið að leggja nokkurt aukið erfiði á hreppstjóra með samþykkt þessa frv., af því það væri svo með því fyrirkomulagi, sem nú væri, að hreppstjórar slyppu ekki við innheimtu þessara gjalda, því í flestum tilfellum, þegar þyrfti að taka lögtak, væru það hreppstjórarnir, sem það framkvæmdu. Það er rétt, að þegar þessi gjöld eru innheimt með lögtaki, eru það venjulega hreppstjórarnir, sem það gera, og fyrir það fá þeir nokkra greiðslu. En nú er það svo bæði með innheimtu sóknargjalda og manntalsþinggjalda, sem hreppstjórar hafa með höndum, að sóknarnefndir og hreppstjórar elta ólar við innheimtu þessara gjalda og spara hvorki ómak né fyrirhöfn til þess að ná þeim inn án þess að til lögtaks komi. Það er því ekki nema í sárafáum tilfellum, í sveitunum a. m. k., sem þessi gjöld eru innheimt með lögtaki. Með þessari breyt. á að veita hinni miklu fyrirhöfn, sem sóknarnefndirnar hafa fyrir því að innheimta þessi gjöld án lögtaks, yfir á hreppstjórana, sem ég ætla þó, að flestum komi saman um, að hafi fyrirfram svo mikil störf í þarfir hins opinbera, að lítt forsvaranlegt sé, þegar litið er á þeirra borgun. Hv. þm. Barð. sagði út af því, sem ég minntist á, að dæmi mundu vera til, að hreppstjórar yrðu jafnvel að borga sjálfir burðargjald undir peningabréf, að það væri þá af framtaksleysi þessara hreppstjóra, því þeir gætu fengið þetta endurgreitt. Það getur vel verið, en ég hugsa, að í mörgum tilfellum muni það kosta svo mikið erfiði og fyrirhöfn, að betur borgaði sig að leggja til burðargjaldið. Hv. 2. landsk., sem hér talaði út frá fullum skilningi á því, hverjir mundu mest verða fyrir barðinu á innheimtu þessara gjalda, sem sé hreppstjórarnir, minntist á það, að hér væri gengið inn á nýja braut, þannig að sýslumenn ættu að fá nokkra borgun fyrir þessa innheimtu, en það virtist ekki freista hans á nokkurn hátt. En það skyldi nú ekki vera, að einmitt þessi hlunnindi eigi einhvern þátt í þeim mikla áhuga, sem hv.þm. Barð. hefir fyrir þessu máli? Ég skal náttúrlega ekkert segja um það, en það er vitanlegt, að þessar 6% eru auknar tekjur sýslumanna fyrir erfiði, sem að mestu leyti verður velt yfir á hreppstjórana og þeir eiga ekkert að fá fyrir. Það er virðingarvert, að hv.þm. Barð. skuli lýsa því yfir, að hreppstjórarnir séu illa haldnir og að hann hafi frá því fyrsta að hann varð sýslumaður fundið til þess, en tilfinningin hefir aldrei orðið það sterk, að hann hafi nokkurn tíma gert tilraun til þess að rétta þeirra hag hér á þingi, og nú vill hann knýja fram frv., sem hefir í för með sér aukið erfiði fyrir hreppstjóra, án þess að sýna nokkra viðleitni til þess að bæta þeirra aðstöðu. Ég vænti því, að það, sem við þrír höfum sagt, hv. 2. landsk., hv.þm. V.-Sk. og ég, verði nægileg bending til d. um að láta sitja við svo búið í þessum efnum og gera enga breyt., því eins og ég er búinn að taka fram, verður afleiðingin af þessu frv. aukið erfiði fyrir hreppstjórana, sem fá lítið fyrir sín störf, auk þess sem þetta léttir mjög litlu af sóknarnefndunum, því eins og hv. 2. landsk. tók fram, er þetta gjald ekki nema tiltölulega lítill hluti af því, sem sóknarnefndirnar verða að innheimta, því það er búið að hækka svo þann hluta gjaldsins, sem kemur til viðhalds kirkjum og öðru því, sem prestsþjónustu og sóknunum viðkemur.

Jónas Guðmundsson Þeir hafa nú talað hver um annan þveran sýslumenn og hreppstjórar til þess að reyna að komast hjá þeirri skyldu, sem þeim er lögð á herðar með þessu frv., að innheimta þetta gjald. Allir sjá, að það er rangt, sem hv.þm. V.-Sk. hélt fram, að hér væri um eitthvert sérstakt stefnumál að ræða. Hér er aðeins um það að ræða, hvort þessir innheimtumenn, sýslumenn og hreppstjórar, eigi að innheimta samskonar gjöld í ríkissjóð og þeir hafa nú með höndum. Þeir hafa nú innheimtu á ellistyrktarsjóðsgjaldi, sem er hliðstætt því gjaldi, sem hér er um að ræða, tekju- og eignarskatti, sem nær til flestra manna, sem komnir eru yfir fermingaraldur, fasteignaskatti o. fl. svipuðum gjöldum. Hér er aðeins um eitt gjald að ræða, sem falið er sóknarnefndunum, þar sem mannaskipti verða í hvert skipti, sem kosið er í n., og trassaskapur og óreiða er á þessari innheimtu. Það er sannleikur, þó hv.þm. Borgf. vilji ekki kannast við það, að hreppstjórar trassa fram úr öllu hófi að taka lögtaki þessi gjöld. Þeim eru sendar langar skrár yfir gjöld, sem ekki greiðast, kirkjugjöld, prestlaunasjóðsgjöld og önnur gjöld, en svo er trassað ár eftir ár að innheimta þau. Um þetta get ég borið, því ég hefi lengi verið gjaldkeri í sóknarnefnd. Það er skökk stefna hjá hv.þm. V.-Sk., að það eigi að undanþiggja sýslumenn innheimtu þessara gjalda, því einmitt þar er betur búið að þeim, þar sem þeir eiga að fá 6% í innheimtulaun, og ég þykist vita, að enginn sýslumaður á landinu muni ekki láta hreppstjórana fá öll þessi innheimtulaun af þeim gjöldum, sem þeir innheimta. Þessa stefnu hv.þm. V.-Sk. vil ég því reka heim sem gersamlega ómögulega til þess að framfylgja. Hv. þm. Borgf. sagðist ekki skilja, hvernig ég kæmist að þeirri niðurstöðu, að hægara yrði að halda við kirkjum og kirkjugörðum, ef þessi breyt. næði fram að ganga. Ástandið í þessum efnum er þannig, að ekki næst inn nema tiltölulega lítill hluti af sóknargjöldunum án lögtaks. Þá er sent til sýslumanna, sem svo senda til hreppstjóranna til þess að taka lögtak, sem þeir trassa fram úr öllu hófi. Afleiðingin verður sú, að ekki næst nema lítill hluti af þessum tekjum, en prófastar ganga eftir því að fá prestlaunasjóðsgjaldið, sem þeir eiga að standa skil á til biskups, greitt að fullu, þó ekki sé nærri lokið innheimtu þess. Af þessu stafar það, að lítið sem ekkert er eftir til þess að verja til viðhalds kirkjum og kirkjugörðum í viðkomandi sóknum. Á þennan hátt er það, sem ég tel, að með því að létta þessari innheimtu af sóknarnefndunum geti þær haft möguleika til þess að verja því fé, sem þær sjálfar geta innheimt, til þess að halda við kirkjum og kirkjugörðum heima hjá sér. Það er því rangt, að hér sé ekkert ómak tekið af sóknarnefndunum, því það er mikið, og ég tel sjálfsagt, að því sé af þeim létt. - Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þetta að sinni.

Frsm. (Bergur Jónsson) [óyfirl.]: Ég get tekið undir það, að hér séu orðnar óþarflega langar umr. um ekki stærra atriði. En ég vil aðeins benda á, að aðalatriði málsins er það, sem kom fram hjá hv. 2. landsk., að með því að leggja niður prestlaunasjóð er búið að gera sóknargjöldin beinlínis að ríkissjóðsgjöldum, og er því ástæðulaust að undanþiggja sýslumenn innheimtu þeirra frekar en annara samskonar gjalda í ríkissjóð. En það er misskilningur hjá hv.þm. Borgf., að þessi skoðun mín stafi af ágirnd hjá mér. Mig langar ekkert til þess að fá þessa innheimtu í viðbót við aðrar. Mér finnst það bara sjálfsagt, að sýslumenn innheimti þessi gjöld ásamt öðrum ríkissjóðsgjöldum, því það er einfaldara heldur en að vera að bauka með það út af fyrir sig af mismunandi færum sóknarnefndarmönnum. Og ég skil ekkert í hv.þm. Borgf., að hann skuli ekki geta skilið, að hér er alls ekki um neitt aukið ómak fyrir hreppstjóra að ræða. Hv. þm. V.-Sk. sagði, að ég mundi ekki hafa lesið brtt. sína, þar sem sóknarnefndum væri gert heimilt að gera sýslumönnum skil fyrir þessum gjöldum. Jú, ég hefi nú reyndar lesið hana, en þetta er bara til þess að gera enn þá meiri rugling. Það ætti þá að skylda sóknarnefndir til þess að senda gjöldin til sýslumanns, til þess að skilin kæmu í einu lagi til ríkisféhirðis. Ég ætla ekki að fara að þrátta við hv.þm. Borgf. um burðargjöldin. Það er síður í þeirri sýslu, sem ég er sýslumaður, að hver einasti hreppstjóri lætur endurgreiða sér burðargjöldin. Bréfin koma oft ófrímerkt til mín, en þjónustufrímerki koma á minn reikning. Ég dáist að þeirri ósérplægni hv.þm., að hann skuli hafa alla sína löngu embættistíð borgað undir bréfin sjálfur, því það var alger óþarfi. Mér fyndist hann ætti því að taka þetta saman eftir getu og reyna að fá það endurgreitt.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Ég átti nokkurn þátt í því, að samskonar frv. og þetta var borið fram á þingi í fyrra. Endurskoðendur landsreikningsins höfðu gert þá aths., að prestlaunasjóður ætti vegna reikningshalds ríkissjóðs að strikast út. En hvað er nú í raun og veru þessi prestlaunasjóður? Hann er ekkert nema á pappírnum. Það er aðeins einu sinni á ári, að þessi sjóður er skuldlaus; það er þegar ríkissjóður greiðir í hann það, sem á vantar til þess að hann geti staðið við sínar greiðslur. Reikningshald prestlaunasjóðs er afaróþægilegt að fella inn í ríkisbókhaldið, enda er það alveg ástæðulaust og að mörgu leyti til þess að gera landsreikninginn óaðgengilegri til yfirlits, þar sem ekki sést á honum, hvernig tekjum sjóðsins er varið. Þá vil ég segja, að það sé einkennileg málafærslan hjá blessuðum sýslumönnunum hér í d. Þeir berja sér á brjóst og kvarta yfir því, hvað þeir hafi lítið fé með höndum og alltaf sé verið að auka á þeirra starf. En svo segja þeir annað veifið, að þetta komi allt á bak hreppstjórunum, og mátti heyra lýsinguna á því hjá hv.þm. Borgf., hvernig sýslumennirnir notuðu sér aðstöðu sína gagnvart hreppstjórunum. Þetta er nú ekki skemmtileg málafærsla, og það hjá sýslumönnum. Þá töluðu þeir líka mikið um það, hve mikill óþarfi það væri að taka þessa innheimtu af sóknarnefndunum, þar sem þær hvort sem væri innheimtu hjá sömu mönnunum. En gera ekki sýslumenn þetta sama? Það er þá ekki önnur fyrirhöfn fyrir þá en að skrifa einni línu meira. - En ég skal segja það fyrir mitt leyti, að fyrir mér er það ekkert aðalatriði, hverjir hafi þetta innheimtustarf með höndum, heldur bara álít ég þetta praktiskt og nauðsynlegt fyrirkomulag til þess að ríkisstj. fái góða aðstöðu til þess að fylgjast með því, hvernig þetta starf er rækt, og það er þægilegra að þurfa ekki að ganga að nema sýslumönnum um skil á þessu. Frá mínu sjónarmiði er þetta því fyrirkomulagsatriði, sem er nauðsynlegt, til þess að koma reikningshaldi ríkisins í sem bezt horf að þessu leyti, og til þess að hægt sé að hafa eftirlit með þessum greiðslum. Það var einn af sýslumönnunum hér í d. að tala um, að skrifstofukostnaður þeirra væri nú fastákveðinn og engu hægt að þoka þar um. Ég veit ekki betur en að þetta hafi verið svona í mörg ár. Það hefir verið veitt ákveðin fjárhæð til sýslumanna í þessu skyni, og ef ríkisstj. hefir veitt þeim meira en það, sem þeirri upphæð nemur - og það hefir hún gert -, þá hefir hún gert það í algerðu heimildarleysi. Sýslumennirnir hafa þá bara narrað stj. til þess að láta sig hafa fé, sem hún hafði enga heimild til að velta. Þeir sýslumenn, sem hafa talað út í þetta mál hér, hafa ef til vill átt sinn þátt í því að fá eitthvað af fé, sem ekki hefir verið veitt samkv. heimild. Ég heyri það, að hv.þm. V.-Sk. er eitthvað að segja, og ég skal gjarnan snúa máli mínu til hans. Ég er ekki alveg fráleitur því, að hann megi bita í skorpuna á sneiðinni, sem ég var með. Ég hygg, að það væri hægt að leiða menn til sátta og samkomulags um það, sem mér virðist vera aðalágreiningsefni hér, og það með þeirri brtt., sem fyrir liggur. A. m. k. nær hún þeim tilgangi, sem ég tel, að l. hafi átt að ná, sem sé, að sýslumönnum beri að vísu skylda til þess að standa skil á greiðslum þessum til ríkissjóðs, en að þeir geti snúið sér til sóknarnefnda, hver í sínu umdæmi, um innheimtu á gjöldunum. Ég held þessu fram af því að ég tel, að höfuðtilgangurinn eigi ekki að vera sá, að losa sóknarn. við þessa innheimtu. Mér finnst það smáatriði, og ég er alveg hissa á því, að menn skuli deila um slíkt. Það sýnir bara, hvað menn geta verið smámunasamir í sér, og það jafnvel þó að í sýslumannsstóli séu. Þá vil ég, þó að það komi mér ekki beinlínis við, bera blak af hreppstjórunum, þar sem komið hafa fram ásakanir í þeirra garð fyrir trassaskap um að ganga ekki að mönnum með lögtaki strax og lögtaksbeiðni hefir borizt þeim í hendur. Þetta, að hreppstjórar veigra sér við þessu, stafar af því, að hreppstjórarnir skilja það svo vel, betur en þeir, sem ekki eru í sveitunum, hversu miklir örðugleikar geta verið á því fyrir fólk að standa skil á greiðslum, þó að litlar séu. Ég þekki marga hreppstjóra, sem bíða með að innheimta þessi gjöld þar til þeir vita, að menn hafa aura handa á milli til þess að greiða þau með. Og bezt gengur að innheimta þessi gjöld þar, sem þeir ganga á milli manna til þess að ná þeim inn, án þess að lögtak sé framkvæmt. Þetta er líka miklu betur séð, þó að hinsvegar sé ekki hægt að ásaka hreppstjóra, sem ganga hart að mönnum í þessu efni, og valda þá um leið óþarfa útgjöldum, sem ella væri hægt að komast hjá. Þetta á ekki aðeins við um smágjöldin, eins og t. d. prestsgjöldin, heldur öll þau gjöld, sem hreppstjórar verða að standa skil á, sem eru mest sveitarútsvör, a. m. k. í þeim hreppum, þar sem oddvitar hafa það fyrir reglu strax og gjalddagi er kominn að fá leyfi sýslumanna til lögtaka. Ég vil leggja aðaláherzluna á það, frekar en allt annað, að með þessu frv. er verið að gera tilraun til þess að bæta skipulagið á reikningshaldi ríkissjóðs og greiða fyrir betra eftirliti með þeim tekjum, sem hér um ræðir. Þetta er vitanleget langstærsta atriðið. Og ég trúi ekki öðru, þó að ólíklega horfi með þessa till., en að það sé þá hægt að ná samkomulagi um það, hvernig hún eigi að vera.

Gísli Sveinsson [óyfirl.]: Þetta mál hefir nú skýrzt töluvert, og má því stytta umr. um það. Mönnum er nú ljóst, hvernig stendur á því, að þetta frv. hefir komið fram og hvers vegna því er fylgt eins vel eftir og rann er á, og sömuleiðis er það ljóst, hvers vegna hv.þm. V.-Húnv. þurfti endilega að láta ljós sitt skína hér, sem ekki er þó sérlega skært. Hv. 6. landsk.þm. greindi skilmerkilega frá ástæðunum til þess, að honum er þetta svo mikið kappsmál, og er skiljanlegt, að hann leggi ríka áherzlu á þetta mál. Hann hafði hér þá sögu að segja, sem við hv. 2. landsk.þm. verðum að játa, að við þekkjum alls ekki. Við þekkjum það ekki, að þau gjöld, sem sóknarnefndir eiga að innheimta, séu „í kássu og vitleysu“, eins og þetta virðist vera í hans sveit. Það er ósköp skiljanlegt, að þessir menn vilji bjarga sér úr þessari „kássu og vitleysu“. Í annan stað kom það fram hjá hv.þm. Barð., að það er einhver vottur af sömu kássunni hjá honum, þar sem hann var að tala um, að þetta væri allt í óreiðu, og svo ætti að demba þessu í hrúgum á hreppstjórana, og þeim væri þá kannske ætlað að gera það, sem þeir gætu alls ekki. Það er þetta, sem við þekkjum ekki, að innheimta þessara gjalda hjá sóknarnefndunum sé ekki í lagi. Það er langt frá, að það sé komið svo á Suðurlandi, eins og það virðist vera á Austurlandi, að þar séu öll gjöld, þau smærri jafnt sem þau stærri, í óreiðu og vitleysu. Stærstu gjöldin liggja ógreidd hrönnum saman, en að þessi smágjöld, sem eru kannske 1 króna eða minna, séu í svo mikilli óreiðu, að grípa þurfi til löggjafar til þess að bjarga því, það þekkjum við ekki. Hinsvegar virðist það nú tæplega gott ráð að demba þessu öllu á sýslumenn eða bæjarfógeta, því að þeim er nú ekki öllum borið svo gott vitni. Að vísu er það ekki svo, að þessir menn komist í gjaldþrot á öllum sviðum. Og þeir sýslumenn, sem hér eiga sæti í d., geta óhræddir talað um þessi mál, því að ekki mun neitt slíkt á ferðinni hjá þeim. Annars hafa sýslumenn allra manna mesta ábyrgð fyrir ríkissjóð, og stærstu upphæðir til innheimtu, sem víða reynist alveg ógerningur að ná inn á þessum tímum. Það er víst um það, að þetta eru aukin störf á hreppstjóra, enda þótt það sé endilega, að öll störf sýslumanna lendi á hreppstjórum. En sýslumenn verða að senda til þeirra reikninga, til þess að gera síðustu gangskör að því að ná þeim inn, og er það meira en nóg, samanborið við þá þóknun, sem þeir fá. Það lítur út fyrir, að hv.þm. V.-Húnv. hafi aldrei komizt í námunda við skrifstofur sýslumanna, því að hann heldur, að það eina, sem þeir geri, sé að stinga niður penna og skrifa nokkrar línur, og þar með sé hverju embættisverki lokið. Hv. þm. veit það ekki, að sýslumenn verða að vera daginn út og daginn inn á skrifstofum sínum, þar sem þeir hafa mjög mikla bókfærslu á hendi, fyrir hið opinbera, og svo þar að auki fyrir sýslufélögin, fyrir sama sem ekkert gjald, hvað lengi sem það verður. Hv. þm. V.-Húnv. stóð hér upp til þess að lýsa því yfir, að hann, þessi mikli maður, endurskoðari landsreikningsins, hefði átt þátt í því að koma með frv. í öndverðu. En þar að auki talaði hann aðeins um það eitt, sem allir voru sammála um, sem sé, að rétt sé að taka þessi gjöld frá formsins hlið úr prestlaunasjóði, sem, þó að hann hafi verið til, stendur ekki undir því sem hann á að gera, og láta ríkissjóð taka við því. Þetta þurfti ekki að fjölyrða um, en það var bara hv.þm., sem þurfti að sýna, að hann væri pottur og panna í þessum málum. Um það atriði, að hann var að reyna að ná sér eitthvað niðri á flokksmanni sínum, er það að segja, að þeir eru nú ekki of margir hér í d. til þess að rífast. Hann var að rétta að hv. 2. landsk. skorpu, vegna þess að hann hefði fengið ólöglegt fé úr ríkissjóði. Mín vegna getur hv.þm. V.-Húnv. látið þennan kollega minn eiga skorpuna einan, því að ég hefi aldrei farið fram á það, að mitt skrifstofufé yrði aukið um einn eyri frá því, sem ákveðið hefir verið. Ég mun svo ekki fjölyrða frekar um þetta mál. Það mun nú vera orðið öllum ljóst. Þm. verða nú að gera það upp við sjálfa sig og samvizku sína, hvort þeir vilja fylgja því. Okkur, sem höfum kunnugleika og þekkingu á þessu máli, er ýmislegt það ljóst í þessu efni, sem hv.flm. þess og nm. hefir engan veginn verið ljóst, þó að þeim samkv. stöðu sinni hefði átt að vera það ljóst.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Ég ætla nú, að það sé ljóst af þeim umr., sem hér hafa farið fram, að gangur þessa máls er þannig, að ef frv. verður samþ., þá á að vísu að létta þessum störfum af sóknarnefndarmönnum, og sýslumenn eiga að taka að sér að innheimta þessi gjöld og fá fyrir það 6% að nafninu til, en hreppstjórar eiga ekkert að fá. Svo bæta flm. frv. því við, að innheimtuna eigi að fela hreppstjórum, sem hv. 6. landsk. segir, að séu þannig, að þeir trassi allt og geri ekkert, sem þeir eiga að gera í þessum efnum. Það á að bæta innheimtuna með því að fela þeim þetta! Ég held, að ég þurfi svo ekki að hafa fleiri orð um það, sem hv.þm. Barð. hefir fært fram í málinu, en ég vil aðeins, út af því, að hv.þm. V.-Húnv. var að segja, að prestlaunasjóður væri ekki til, segja það, að mér þykir það undarlegt, að hv.þm. skuli halda því fram, því að hann hefir verið endurskoðari sjóðsins síðan l. um hann voru samþ. Hann er sem sagt búinn að endurskoða þann sjóð í mörg ár, sem hann segir að sé ekki til. Ég vil þá aðeins segja nokkur orð út af því, sem hv. 6. landsk. sagði um þetta, og þeim rökstuðningi, sem hann færði fram fyrir því, að þetta mundi verka nokkuð á þann hátt, að hægt væri að halda betur við kirkjum og kirkjugörðum en áður, en það hvílir nú á sóknarnefndum að sjá um þetta. Hann rökfærði þessa skoðun sína með því, að það væri svo mikið af gjöldum, sem ekki næðist inn þrátt fyrir margendurtekið lögtak, svo að það yrði að taka af þeim hluta sóknargjalda, sem ætti að renna til kirkna, til þess að fullnægja prestlaunasjóði í þessu efni. Hvers vegna fara nefndirnar svo að? Ef þær geta sannað það, að þrátt fyrir lögtaksgerð sé ekki hægt að innheimta gjaldið, þá eru þær lausar frá skyldunni til þess að innheimta það. Það er vitanlega eins með þetta gjald eins og önnur þinggjöld, sem á að innheimta. Ef sýslumaður getur sannað ríkissjóði það, að ómögulegt sé að krefja inn gjaldið með lögtaki, þá er það afskrifað. Það er þess vegna hægt að bæta úr því, sem hv. 6. landsk. var að tala um í sambandi við viðhald kirkna og kirkjugarða, með því að sóknarnefndirnar sanni bara, að gjaldið hafi verið óinnkræft. Ef þetta er gert, þá þarf ekki að skerða möguleika sóknarnefndanna til þess að halda við kirkjum og kirkjugörðum. Það þarf þess vegna enga lagabreyt. um þetta efni, heldur aðeins, að sóknarnefndirnar séu ekki að borga í ríkissjóð þau gjöld, sem ómögulegt er að ná inn. Það er þess vegna ekki nokkur fótur undir þessu frv., og ekki nokkur minnsta ástæða til fyrir því. Það er með því skapað ennþá meira ranglæti í innheimtunni en verið hefir, auk þess sem með þessu á að fyrirbyggja það, sem hefði verið hægt að fyrirbyggja einungis með því að framkvæma þetta eins og l. standa til. Þetta frv., ef að 1. verður, er þá ekki til nokkurs hlutar annars en að auka áníðslu á hreppstjórum í þessu landi.

Magnús Torfason Ég tel þetta mál nokkurn veginn útrætt, og stend þess vegna ekki upp til þess að tala um málið, heldur til þess að bera af mér sakir. Helmingur Bændafl. í þessari hv. d. - og sjálfsagt „betri“ helmingurinn - hefir talið sér skylt að ráðast á mig með persónulegum aðdróttunum, og ég vænti þess, að hv.þm. líti svo á, að ég hafi rétt til þess að bera af mér blak. Honum fórust þannig orð, að sýslumenn hefðu kúgað stj. eða fengið hana til þess að bæta við skrifstofufé sitt í algerðu heimildarleysi. Að því er heimildarleysi snertir er þetta vitanlega ekki á ábyrgð sýslumannanna og bæjarfógetanna, og ég býst við, að engir þeirra hafi vitað um það, hvort sú upphæð, sem til þeirra hefir farið, hafi verið nálægt því, sem veitt var í fjárl. eða ekki. En um það atriði, að ég hafi verið fingralangur í skrifstofufé, eða að í mínar hendur hafi komið illa fengið skrifstofufé, er það að segja, að ég held, að það geti ekki vel staðizt. þegur ég sótti um Árnessýslu, var skrifstofufé 5 þús. þar, og ég játa það, að ég sótti um sýsluna vegna þess, að ég leit svo á, að með 5 þús. kr. í skrifstofufé væri það tryggt, að ég fengi a. m. k. þau laun, sem embættinu fylgdu. En hvað skeður? Þegar sparsemin var sem mest hér á Alþ., sællar minningar, þá var skrifstofufé sýslumanna fært talsvert niður, og ég varð þá fyrir barðinu á þeirri niðurfærslu. Skrifstofufé mitt var þá fært úr 5 þús. kr. niður í 2880 kr. Sjálfur borgaði ég föstum skrifara 3600 kr., og varð því að borga honum 720 kr. úr eigin vasa, fyrir utan það, að ég varð að gefa ríkinu húsaleigu, hita og ljós, og svo allt, sem skrifstofu heyrði til, svo sem bækur, prentun og þess háttar. Ég skal játa það, að ég fór þá til forsrh. og sagði honum frá því hreinskilnislega, að ég mundi gera þetta atriði að umtalsefni hér á Alþ., en við það batnaði þetta nokkuð. Síðan hefir skrifstofufé færzt talsvert upp, og ég hefi notið þess eins og aðrir. En ef hv.þm., sem hefir verið endurskoðari landsreikningsins og er sjálfsagt kunnugur þessum málum, vill kynna sér þetta betur, þá mun hann sjá það á reikningum mínum, að ég hefi aldrei borgað minna en 1600 kr. á ári fram yfir það, sem ég hefi fengið.

Þeir reikningar liggja ekki frammi

. Þeir eru í stjórnarráðinu, það er víst. Ég vona nú, að hv.þdm. sjái, að þessi árás frá hv.þm. V.-Húnv. hefir verið alveg að ófyrirsynju. Hann var að tala eitthvað um bókfærslu, en ég skal ekki svara neinu um það, þó að til þess gæti verið ástæða. Ég skal lýsa því yfir, að ég tek þetta ekki illa upp fyrir þessum hv. flokksmanni mínum. Ég þekki hann, og við þekkjum hann - allir.

Jónas Guðmundsson Það lítur út fyrir, að þetta mál ætli að verða til þess að sprengja Bændafl. alveg. Það vissu flestir, að taugin milli skipanna mundi ekki vera sterk, en að hún væri svo fúin, að hún brysti við þetta átak, það hefir víst fæstum dottið í hug. Það hafa komið fram nokkur atriði frá því að ég talaði síðast, sem ég vildi minnast á. Hv. þm. V.-Húnv. vildi ekki gera mikið úr því, þó að það aðalatriði frv. fengi að halda sér, sem sé, að sýslumenn ættu að gera skil til ríkissjóðs í staðinn fyrir að það nú er biskup. Ég ætla, að embættisfærsla biskups sé ekki lakari en hún er hjá sýslumönnum, og skil á hans fjárreiðum til hins opinbera ekki verri en hjá sýslumönnum og bæjarfógetum. Frá því sjónarmiði er það því enginn ávinningur fyrir ríkissjóð, að till.hv.þm. V.-Húnv. verði samþ., eins og hann vildi vera láta. Ég álít, að þá till. eigi að fella, og það af þeim ástæðum, sem ég hefi margtekið fram, sem sé, af því að þetta gjald er einn tekjuliður ríkissjóðs og eitt af þeim gjöldum, sem almenningur á að greiða beint í ríkissjóð gegnum sýslumennina, en ekki með þeim krókaleiðum að láta sérstakar nefndir innheimta það, nefndir, sem alltaf eru að skipta um menn, en þar af leiðandi kemur ringulreið á störf þeirra. Hv. þm. V.-Sk. vildi halda því fram, að það þekktist ekki óreiða á þessum hlutum í Skaftafellssýslu og Árnessýslu. Mig furðar stórkostlega á þeirri tvöfeldni, sem lýsir sér í þessari yfirlýsingu. Heldur þessi þm., að það sé ekki óreiða á innheimtu þar eins og hér í Reykjavík og alstaðar annarsstaðar á landinu? Dettur honum í hug, að öll sóknargjöld í V.-Skaftafellsýslu náist inn? Árnessýslu þarf ekki að tala um. Þar eru heilir hreppar, eins og t. d. Eyrarbakki, sem eiga erfitt með að standa skil á fjöldamörgum gjöldum og greiðslum. Ég verð að segja það, að ég álít, að önnur eins tvöfeldni í framsetningu og þetta eigi ekki rétt á sér hér á Alþ., þar sem menn eiga helzt að ræða málin á þeim grundvelli, sem liggur alveg augljós fyrir, og sá grundvöllur er í þessu tilfelli, eins og hefir verið margendurtekið, að innheimta þessara gjalda er í ákaflega mikilli óreiðu víðsvegar um landið. Hv. þm. Borgf. vildi líta svo á, að hann hefði kveðið niður öll mótmæli, sem fram hefðu komið gegn hans skoðun í þessu efni, með því að segja, að sóknarnefndirnar væru leystar frá því að borga þessi gjöld, þó óinnheimt væru, með því að færa sönnur á það, að þau væru alveg óinnheimtanleg. Þetta eru smágjöld og nær því óframkvæmanlegt fyrir sóknarnefndir að innheimta þau með lögtaki, þegar undandráttur verður á greiðslu, og auk þess skeyta hreppstjórar og sýslumenn lítt um innheimtu þeirra, þar sem þeim sjálfum ber ekki að standa skil á þeim í ríkissjóð. Það er af þessum ástæðum ómögulegt að sanna, að lögtak hafi reynzt árangurslaust, og á meðan má með réttu krefja sóknarnefndirnar um gjaldið. Rétta leiðin er áreiðanlega sú, að þau renni beint í ríkissjóðinn og séu innheimt af sýslum., og vænti ég því, að hv. deild greiði atkv. á móti brtt., en samþ. frv.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Hv. þm. V.-Sk. og hv. 6. landsk. reyna að gera sér mat úr því, að við skulum deila, bændaflokksmennirnir. Þetta sýnir spilltan hugsunarhátt embættismannaklíkunnar annarsvegar og jafnaðarmanna hinsvegar, þar sem þeir finna sér skylt að þegja yfir öllu, sem þeir telja ekki rétt hjá sínum mönnum. Það er ekki von, að vaxi mörg falleg blóm í aldingarði þessara manna. En það, sem ég minntist á, átti ekki sérstaklega við minn flokksmann hér, heldur við stéttina. En hann viðurkenndi nú einmitt, að ég hefði farið með rétt mál, þegar hann sagði, að hann hefði fengið stj. til að hækka skrifstofuféð. Það var ekki annað eða meira, sem ég sagði. En hvernig gat stj. orðið við þessum óskum hans nema taka féð á óleyfilegan hátt, þegar sú fjárveiting var þrotin, sem til þessara útgjalda var ætluð? Hann sagðist hafa sagt forsrh., að hann mundi gera þetta að umtalsefni hér á þingi, ef hann fengi ekki vilja sínum framgengt. Ég veit ekki, hvort hann hefir beitt fleiri hótunum, en stj. fór eftir tilmælum hans án þess hún hefði rétt til. Líkt er að segja um hv.þm. V.-Sk. Ég get sannað með tölum og sýnt fram á, að hann hefir ekki hlífzt við að taka það, sem hægt var að taka, og jafnvel það, sem ekki var hægt að taka. Þessi hv.þm. sagði, að ég væri að tala um það, sem allir væru sammála um. Hann telur þá ekki hv.þm. Borgf., sem sagði, að þetta mál hefði engan rétt á sér. Mér finnst hann sýna þessum flokksbróður sínum talsverða lítilsvirðingu, þar sem hann telur hann ekki með, eins og það skipti engu máli, hvað hann glamrar. Út af þessari brtt., sem hér liggur fyrir, vil ég segja það, að hún er ekki í því formi, sem hún ætti að vera, en það mætti ná tilgangi hennar með því að breyta henni. En eins og ég sagði áður, er hér ekki um neitt höfuðatriði að ræða. Þessir aðilar hafa svipaða innheimtu að inna af hendi, og er því hér um aukið starf að ræða fyrir hvorugan. Virðist ástæðulítið fyrir þá að togast á um þetta. Þá kem ég að því, hvort prestlaunasjóður sé til eða ekki. Það má auðvitað toga og teygja. Hv. þm. Borgf. veit, að sjóðurinn hefir aldrei verið til nema að nafninu. Hér er aðeins um pappírsgagn að ræða, því að ríkissjóður hefir staðið undir öllum greiðslum, sem prestlaunasjóði var ætlað að inna af hendi. Tekjur hans hafa aldrei verið annað en brot af því, sem honum var ætlað að standa undir. Ég skal til frekari áréttingar gagnvart sýslumönnunum og skrifstofukostnaði þeirra benda á þær tekjur, sem þeir hafa af innheimtu tolla, og ég skal sýna, ef óskað verður, hvað sýslumenn hafa fengið borgað af tolltekjum. Annars skal ég ekki vera að elta ólar við þessa hv. þingbræður mína. Þeir mega togast á um það fyrir mér, hvort innheimtan skuli vera hjá sóknarnefndum eða sýslumönnum, og ef þeim finnst það skipta mestu máli í frv., þá öfunda ég þá ekki fyrir skarpan skilning þeirra á málinu.