Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Fyrir fullum fimm mánuðum, þ.e. 17. nóvember, lagði ég, ásamt hv. þm. Ástu R. Jóhannesdóttur, fram fyrirspurn til hæstv. fjmrh. um skattalega meðferð lífeyrisiðgjalda sjálfstæðra atvinnurekenda. Nú er skammt eftir þings. Mig er tekið að lengja mjög eftir svörum við þeim spurningum sem við hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir lögðum fram. Þess vegna langar mig til þess að biðja hæstv. forseta að ganga eftir því fyrir okkar hönd, gagnvart fjmrn., að þessu verði svarað. Ég veit að þar eru komnar ferskar og óþreyttar hendur undir árar þannig að ráðuneytinu verður ekki skotaskuld úr að ljúka þessu litla máli.

Forseti mun kanna þetta mál að beiðni hv. þm.

Herra forseti. Frv. það sem hér er lagt fram, um breytingu á siglingalögum, nr. 34 19. júní 1985, með síðari breytingum, er flutt af þingmönnum sem fyrir um það bil ári síðan voru skipaðir af hæstv. samgrh. til að fjalla um öryggismál sjómanna og gera tillögur um úrbætur til að fækka slysum. Auk þessa frv. verður á eftir fælt fyrir till. til þál. um vinnuumhverfi sjómanna. Hún er einnig flutt af þessari sömu nefnd, skipaðri af hæstv. samgrh. Auk mín eiga sæti í nefndinni hv. þm. Gísli S. Einarsson, Guðjón Guðmundsson, Kristinn H. Gunnarsson og Stefán Guðmundsson. Það frv. sem hér er til umfjöllunar gengur út á að veita íslenskum aðilum heimild til að óska eftir sjóprófum á skipum sem gerð eru út af íslenskum aðilum, þó að slysin hafi orðið utan íslenskrar lögsögu. Eins og siglingalögin hljóða nú eru skilyrðin þau að eigi erlend skip í hlut þá þurfi slys að gerast í innlendri höfn eða innan íslenskrar lögsögu til þess að sjópróf megi fara fram. Herra forseti. Í 1. gr. leggjum við til breytingar á 220. gr. laganna. Þær eru m.a., með leyfi forseta: ,,a. Á eftir 3. mgr. kemur ný málsgrein, svohljóðandi: Ef erlent skip skv. 2. og 3. mgr. er rekið eða gert út af íslenskum aðila eða er í ferð á hans vegum er honum heimilt að krefjast þess að sjópróf séu haldin vegna atvika sem tilgreind eru í 2. og 3. mgr., með sömu skilyrðum og þar greinir. Ef áhöfn eða hluti áhafnar eru jafnframt í íslensku stéttarfélagi er viðkomandi stéttarfélagi heimilt að krefjast þess að sjópróf verði haldin vegna sömu atvika.`` Í 2. gr. segir að lög þessi öðlist þegar gildi. Í greinargerð segir, virðulegi forseti: ,,Síðari ár hefur mjög færst í vöxt að íslenskar skipaútgerðir noti í rekstri sínum skip sem skráð eru annars staðar en á Íslandi en manni þau eigi að síður með íslenskri áhöfn, alfarið eða að hluta til. Íslensk löggjöf hefur ekki náð að fylgja þessari þróun að öllu leyti og er í sumum tilfellum nauðsynlegt að laga löggjöfina að þessum veruleika. Má í því sambandi meðal annars benda á breytingu sem gerð var á lögum nr. 117/1993, um almannatryggingar, á haustþingi 1997 um að slysatryggja íslenska sjómenn sem starfa um borð í erlendum skipum sem gerð eru út af íslenskum aðilum. Samkvæmt siglingalögum er einungis Siglingastofnun Íslands og rannsóknarnefnd sjóslysa heimilt að krefjast sjóprófs þegar um er að ræða erlend skip og skiptir þá engu þótt skipin séu rekin eða gerð út af íslenskum aðilum og mönnuð með íslenskri áhöfn. Upp hafa komið tilvik þar sem slíkt hefur verið til baga og má í því sambandi nefna alvarlegt vinnuslys um borð í kaupskipi sem var í leigu hjá íslenskri útgerð en sigldi undir erlendum fána. Í því tilfelli var útgerðaraðilanum mjög umhugað um að haldin yrðu sjópróf til þess að fullnægjandi sönnun fengist um aðdraganda slyssins. Atvik voru þau að gámagripla slóst í íslenskan sjómann, sem var fulltrúi útgerðarinnar um borð í skipinu, þegar verið var að losa skipið í höfninni í Argentia á Nýfundnalandi, með þeim afleiðingum að hann hlaut beinbrot á hægri lærlegg og missti þrjá fingur hægri handar, auk annarra meiðsla. Íslenska útgerðin, leigutaki skipsins, óskaði eftir því að sjópróf yrðu haldin vegna þessa slyss en Héraðsdómur Reykjavíkur hafnaði því með þeim rökum að útgerðarmanni skips væri ekki heimilt að óska sjóprófs þegar um væri að ræða erlend skip. Mikilvægt er að tryggja bæði stéttarfélögum íslenskra sjómanna og útgerðaraðila skipsins rétt til þess að krefjast sjóprófs í slíkum tilfellum. Er slíkt til að auka réttaröryggi viðkomandi sjómanna og útgerðar þannig að tryggð verði fullnægjandi sönnun á tildrögum slysa og þannig megi með fyrirbyggjandi aðgerðum koma í veg fyrir frekari slys í framtíðinni. Frumvarpið gerir ráð fyrir að útgerðaraðilum verði tryggður réttur til að krefjast sjóprófa vegna atvika sem verða um borð í skipum sem þeir hafa í sínum rekstri að uppfylltum skilyrðum 2. og 3. mgr. 220. gr. laganna. Auk þessa er íslenskum stéttarfélögum tryggður sami réttur, þó að því tilskyldu að um sé að ræða skip sem rekin eru eða gerð út af íslenskum útgerðaraðilum. Tekið skal fram að ákvæði frumvarpsins ber að túlka með þeim fyrirvara sem greinir í 1. gr. siglingalaga um að virða beri reglu þjóðaréttarins við slík sjópróf og við mat á því hvort þau verði haldin. Útgerðaraðili í frumvarpinu tekur hvort tveggja til útgerðaraðila kaupskipa- og fiskiskipa, hvort sem félög eða einstaklingar standa að slíkum rekstri.`` Herra forseti. Að lokinni 1. umr. legg ég til að frv. verði vísað til hv. samgn.

Herra forseti. Auk mín eru hv. þm. Gísli S. Einarsson, Guðjón Guðmundsson, Kristinn H. Gunnarsson og Stefán Guðmundsson flm. að þessari till. til þál. Ég gat um það fyrr að við eigum allir sæti í nefnd sem fjallar um öryggismál sjómanna og vorum skipaðir af hæstv. samgrh. Þáltill. hljóðar svo: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að stuðla að því að vinnuumhverfi sjómanna sé bætt. Meðal annars þarf að huga að mengunarvörnum um borð í skipum, eftirliti með meðferð matvæla og meðferð hættulegra efna, auk þess sem gefa þarf gaum að vinnuvernd um borð í fiskiskipum og kaupskipum á þann hátt að um vinnuumhverfi sjómanna gildi \mbox{vinnu-,} hollustu- og mengunarvarnareglur sambærilegar við þær sem gilda hjá öðrum starfsstéttum.`` Í greinargerð segir, með leyfi forseta: ,,Að undanförnu hefur mikið verið rætt um mengun hafsins og útblástur skipa, en lítið hefur verið fjallað um mengun um borð í skipum. Á Íslandi eru ekki í gildi lög sem taka á mengun í skipum. Eftirlit samkvæmt lögum um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit hefur náð fram á bryggjubrún, en ekki um borð í skipin. Sama má segja um eftirlit af hálfu Vinnueftirlits ríkisins, nema ef slys verða um borð í skipi í höfn. Nú er þó von á úrbótum því að 21. október sl. lagði umhverfisráðherra fram frumvarp til laga um hollustuhætti og er það nú til umfjöllunar í þinginu. Í frumvarpinu er mælt fyrir um það merka nýmæli að lög um hollustuhætti taki til farkosta sem ferðast undir íslenskum fána. Skýringar með ákvæðinu eru að vísu rýrar, en af því má draga þá ályktun að eftirlit Hollustuverndar ríkisins og heilbrigðiseftirlits muni í framtíðinni ná til allra skipa sem sigla undir íslenskum fána. Í kjölfar samþykktar nýrra laga um hollustuhætti verði þannig sama eftirlit með hollustuháttum á vinnustöðum í landi og í skipum. Mikilvægt er að fylgja þessari lagabreytingu eftir og huga sérstaklega að vinnuumhverfi sjómanna.`` Virðulegi forseti. Að lokinni 1. umr. legg ég til að þessari þáltill. verði vísað til hv. umhvn.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um blóðbankaþjónustu við þjóðarvá. Tillagan hljóðar svo: ,,Alþingi ályktar að fela heilbrigðisráðherra að skipa nefnd sem hafi það verkefni að leggja fram tillögur um hvernig öryggi blóðbankaþjónustu skuli tryggt við stórslys og við þjóðarvá. Nefndin skal skipuð fulltrúum heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis, Blóðbankans, Almannavarna ríkisins, landlæknisembættisins, hjálparsveita og Rauða krossins.`` Í dag eru engar skýrar reglur til um nauðsynlegar forsendur fyrir því að öryggi blóðbankaþjónustu sé tryggt þegar stórfellt átak ber að höndum eins og við þjóðarvá. Brýnt er að settar verði lágmarksreglur þar að lútandi þar sem mikils magns blóðhluta getur orðið þörf á skömmum tíma við þjóðarvá og hópslys, t.d. flugslys. Í hópslysanefnd Almannavarna ríkisins var fyrir nokkrum árum vakin athygli á því að kanna þyrfti nauðsyn sérstakra ráðstafana í hópslysatilfellum þar sem verulegur hluti skráðra blóðgjafa kæmi úr röðum þeirra sem yrðu kallaðir út í slíkum tilfellum, svo sem björgunarsveitar-, slökkviliðs- og lögreglumanna. Í framhaldi af því var samin á vegum hópslysanefndar greinargerð um hópslysablóðgjafir sem miðuðust einungis við Reykjavík og nágrenni. Nýleg björgunaræfing, Samvörður 97, sem haldin var hér á síðasta sumri, beindi augum manna að nauðsyn og lykilhlutverki blóðbankaþjónustu við alvarlegar aðstæður. Blóðgjafir eru nauðsynleg forsenda nútímaheilbrigðisþjónustu. Þess vegna er mjög brýnt að þessi mál séu í lagi, sérstaklega í tilvikum eins og við þjóðarvá. Í dag er fjöldi virkra blóðgjafa hér á Íslandi í kringum 8--9 þús. Þetta jafngildir því að 5--6% þjóðarinnar, sem eru á blóðgjafaraldri, gefi blóð. Um 3,5% þjóðarinnar eru þá virkir blóðgjafar. Þetta hlutfall er ekki ýkja frábrugðið því sem gerist víða erlendis en það er þó lægra hlutfall en hjá mörgum öðrum þjóðum. Ef þjóðarvá skapast þarf í fyrsta lagi að tryggja húsakost Blóðbankans eins og kostur er, þ.e. að hann standi af sér slíkar aðstæður. Blóðbankinn hefur í 45 ár verið í sama þrönga húsnæðinu og þyrfti að bæta úr því. Í öðru lagi þarf að tryggja að rafmagn, vatn, tölvukostur og önnur stoðþjónusta sé til staðar. Í þriðja lagi þarf skýrar og samræmdar reglur um lágmarksbirgðir hráefna, t.d. vírusskimunar, blóðpoka, næringarlausna og annarra slíkra hráefna. Ef blóðþörf mundi skyndilega aukast þyrfti að vera alveg skýrt hvaða lágmarksbirgðir við þyrftum að hafa. Þetta er sérlega mikilvægt vegna einangrunar landsins. Í fjórða lagi þarf að styrkja Blóðbankann í því starfi að tryggja nægjanlegan fjölda blóðgjafa sem hægt er að kalla til blóðgjafar. Eins og áður sagði munu þeir stóru hópar sem menn geta leitað til í dag vera uppteknir í öðru við þjóðarvá. Björgunarsveitarmenn, lögreglumenn og slökkviliðsmenn verða á vettvangi, þannig að væntanlega þyrfti að leita til annarra aðila, t.d. framhaldsskóla, Stýrimannaskólans, Tækniskólans, íþróttafélaga, kóra, þjónustuklúbba og annarra slíkra hópa. Í fimmta lagi þarf að tryggja nægilegan fjölda starfsmanna til blóðsöfnunar og stoðþjónustu þegar þörf fyrir blóðsöfnun og blóðhlutavinnslu fjór- til tífaldast á skömmum tíma. Í dag er safnað 40 til rúmlega 100 einingum blóðs, en við þjóðarvá þá þyrfti að safna jafnvel þúsundum skammta á skömmum tíma. Mikinn mannafla þarf til þess að sinna því. Í sjötta lagi þarf að vera hægt að sinna blóðsöfnun á öruggan hátt utan Blóðbankans við þjóðarvá. Best væri að hér væri bíll sem keyrt væri á milli staða og hjálpað við að safna blóði, þ.e. blóðsöfnunarbíll. Rauði krossinn hefur gefið dágóða upphæð í slíkan bíl. Mér skilst að Rauði krossinn hafi gefið um 13 milljónir en hann kostar upp undir 24--28 milljónir án opinberra gjalda. Slíkur bíll yrði mjög mikilvægur hlekkur í að tryggja blóðsöfnun utan Blóðbankans. Bifreiðin gæti farið á milli landshluta, hún mun búin fimm blóðtökubekkjum, en vinnsla blóðsins þyrfti hins vegar að fara fram í Blóðbankanum. Ég hef heyrt að erlends fari 25--60% söfnunar á blóði fram utan hefðbundins blóðbanka, þ.e. með t.d. bílum. Í sjöunda lagi þyrfti að gera samninga við nágrannalönd okkar um aðstoð á sviði blóðbankaþjónustu ef þess gerist þörf. Þrátt fyrir að áðurgreindum skilyrðum yrði fullnægt þá þyrftum við hugsanlega erlenda aðstoð tímabundið. Í því samhengi er eðlilegast að líta til Norðurlandanna en þar er blóðbankaþjónusta með svipuðum hætti og við eigum að venjast. Þess má einnig geta að herstyrkur Bandaríkjamanna hér á landi gerir ráð fyrir sendingu blóðs þar sem hernaðarátök eiga sér stað, en jafnframt við þjóðarvá. Að mínu mati væri bæði auðveldara og eðlilegra að hafa samstarf við Norðurlöndin. Í áttunda lagi þarf að auka fræðslu meðal barna og unglinga um nauðsyn blóðgjafa og á sama tíma reyna að tengja það átak baráttu fyrir heilsusamlegum lífsstíl. Að lokum, herra forseti, vil ég minna á að 23. maí eru sveitarstjórnarkosningar hér á Íslandi. Þann dag er einmitt alþjóðlegi blóðgjafardagurinn. Mér skilst að hjá Blóðbankanum sé ætlunin að halda upp á alþjóðlega blóðgjafardaginn. Ef það verður gert þá væri mjög heppilegt, þegar fólk fer á kjörstað, að greiða ekki einungis atkvæði sitt heldur gefa einnig blóð í leiðinni.

Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þál. um samræmd gæði tölvubúnaðar í framhaldsskólum, sem ég flyt ásamt hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni og Sturlu Böðvarssyni. Ályktunin felur í sér annars vegar það að fela menntmrh. að gera átak til að samræma gæði tölvubúnaðar í framhaldsskólum og hins vegar að fela menntmrh. að gera áætlun um samræmda endurnýjun á tölvubúnaði framhaldsskólanna í framtíðinni. Ástæðan fyrir því að við flytjum þessa tillögu er sú að við höfum orðið varir við það, í leik okkar og starfi í þjóðfélaginu ef svo má segja, að tölvubúnaður framhaldsskólanna er mjög mismunandi. Tölvubúnaðurinn skiptir sífellt meira máli í starfi skólanna og starfi og leik almennt í þjóðfélaginu. Það er því jafnréttismál að nemendur búi við sams konar gæði í tölvubúnaði, sama hvaða skóla þeir sækja, sérstaklega vegna þess að þeir hafa í fæstum tilfellum val um mismunandi skóla. Við höfum einnig rekið okkur á að endurnýjun á tölvubúnaði er ekki mjög markviss. Hraðinn í þróun tölvubúnaðar er gríðarlega mikill. Ef menn ætluðu jafnóðum að fylgjast með öllu sem fram kemur, þá stæði hver tölva stutt við í tölvuverum skólanna því alltaf kæmi nýtt módel. Við teljum skynsamlegt að samræma áætlun um það hversu hratt á að endurnýja búnað í skólum. Á að gera það í hvert skipti sem kemur ný tegund af tölvu eða á að gera það á einhverju ákveðnu árabili? Væri hugsanlega hægt að endurnýja búnaðinn þegar önnur eða þriðja ný tegund kemur fram á sjónarsviðið? Alltént teljum við að þetta þurfi að meta skipulega þannig að þetta gerist í öllum skólum og engir verði út undan. Þetta gengur ekki út á að ekki geti verið um samkeppni á þessu sviði á milli skóla að ræða. Tilgangurinn er að tryggja grundvallargæði í þeim tölvubúnaði sem boðið er upp á í skólunum. Ef skólarnir vilja bæta búnaðinn umfram það sem menntmrn. er tilbúið að leggja til þess, þá verða þeir að leita annarrar leiða til að fjármagna þau kaup, t.d. frá velvildarsamtökum skólanna eða fyrri nemendum. Eins mætti hugsa sér að ef skólum tekst að spara á einhverju tilteknu rekstrarsviði í skólanum umfram það sem áður hefur tekist, þá gætu þeir fengið að njóta þess með því að fjárfesta í nýjum og auknum tölvubúnaði. Eftir sem áður ætti að vera hvati til að hafa einhverja samkeppni á milli skólanna á þessu sviði og jafnvel til þess að menn reyndu að lækka kostnað á einu sviði til þess að geta fjárfest í tölvubúnaðinum. Grundvallarhugmyndin í tillögunni er sú að gert verði átak til að samræma gæði tölvubúnaðar í framhaldsskólum og að gerð verði áætlun um samræmda endurnýjun á tölvubúnaði framhaldsskólanna. Ég legg til, herra forseti, að tillögunni verði vísað til hv. menntmn.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um aðgerðir til þess að auka hlut kvenna í stjórnmálum. Undir þáltill. skrifa alþingismenn úr öllum flokkum, bæði konur og karlar. Hún hljóðar á þessa leið: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa nefnd með fulltrúum stjórnmálaflokka, skrifstofu jafnréttismála og Kvenréttindafélags Íslands til að skipuleggja þverpólitískar aðgerðir til að bæta hlut kvenna í stjórnmálum. Nefndin starfi a.m.k. í fimm ár, taki til starfa hið fyrsta og hafi heimild til að ráða sér verkefnisstjóra, sem starfi á skrifstofu jafnréttismála. Nefndin annist fræðslu, auglýsingaherferðir og útgáfu og hafi allt að 5 millj. kr. til ráðstöfunar í þessu skyni árið 1998 og síðan fjárveitingar samkvæmt fjárlögum.`` Ég vil, virðulegur forseti, vekja athygli á því að hér er um að ræða fimm ár þannig að þessi nefnd ætti að geta starfað við nokkrar komandi kosningar. Ég vek einnig athygli á því að hún á að hafa allt að 5 millj. kr. á þessu ári, ef hún fæst samþykkt, og þá yrði um að ræða fjárframlag í gegnum fjáraukalög. Mér skilst að möguleiki sé að koma málum þannig fyrir. Að undanförnu hefur umræða aukist um nauðsyn þess að auka hlut kvenna í stjórnmálum. Stjórnmálaflokkarnir hafa sýnt aukinn vilja til þess að bæta stöðu kvenna í stjórnmálum og það sést m.a. í þeirra flokkssamþykktum. Ég held að hver einasti stjórnmálaflokkur á Íslandi hafi ályktað um aukinn hlut kvenna í stjórnmálum. Því má segja að breið pólitísk samstaða sé um málið, enda hefur hlutur kvenna í stjórnmálum batnað á síðustu áratugum. Það er hins vegar áhyggjuefni að nokkurrar stöðnunar gæti í þeirri þróun. Sé á tölur sést að konum fjölgaði lítið í sveitarstjórnarkosningunum á milli 1990 og 1994, þær voru 22% 1990 en urðu 25% 1994. Það var aðeins til bóta en ekki stórt stökk. Konur voru 24% alþingismanna árið 1991 en eftir kosningarnar 1995 urðu þær 25%. Fjölgunin varð afar lítil eða um 1%. Maður spyr sig af hverju þetta er svona hér. Við sjáum að þátttaka kvenna í stjórnmálum á Norðurlöndunum er mun meiri. Þar eru konur 30--40% þeirra sem sitja bæði í sveitarstjórnum og á þjóðþingum. Við erum því talsvert á eftir öðrum Norðurlöndum. Og maður spyr sig: Af hverju er þetta svona hérna? Af hverju eiga konur hér erfiðara með að komast áfram í stjórnmálum? Eru það færri sem vilja og reyna? Ég efast um það. Hætta þær sem byrja? Erum við að missa konur út of fljótt? Það er eitthvað sem ég hef ekki skoðað nákvæmlega. Gefast þær fyrr upp? Manni finnst að það hljómi líklegar. Tölur í Svíþjóð sýna fram á það, að mér skilst, að þar gefast konur upp í stjórnmálum, sérstaklega ungu konurnar sem eru að klára sín fyrstu kjörtímabil. Það er eins og þær gefi síður kost á sér aftur. Þær bara hætta og það er áhyggjuefni á Norðurlöndunum. Stjórnmálakonur annars staðar á Norðurlöndunum telja að þverpólitískar aðgerðir sem voru skipulagðar þar upp úr 8. áratugnum til þess að benda á mikilvægi þátttöku kvenna í stjórnmálum hafi haft afgerandi áhrif á hve hlutur kvenna í stjórnmálum lagaðist þar á þeim árum. Aðgerðirnar þar nutu stuðnings hins opinbera og þær hafa verið undir stjórn verkefnisstjóra sem hafa verið ráðnir. Í bókinni Nú er kominn tími til eftir Drude Dahlerup, sem gefin var út af norrænu ráðherranefndinni, má sjá hvernig markmið einnar slíkrar herferðar var. Það var markmið í sex liðum. Í fyrsta lagi var markmiðið að fá fleiri konur í sveitar- og bæjarstjórnarkosningar inn að sjálfsögðu. Í öðru lagi að skapa jákvætt viðhorf til kvenna í stjórnmálastörfum. Í þriðja lagi að virkja kvennasamtök um allt land í umræðunni um hlut kvenna í sveitarstjórnum í byggðarlaginu. Í fjórða lagi að vekja áhuga landsmálablaða og dagblaða á því að fjalla um konur í stjórnmálum, bæði heima í héraði og á þingi. Í fimmta lagi að hafa samband við ríkisfjölmiðla og hvetja þá til að axla ábyrgð sína á opinberri umfjöllun um konur og baráttumál þeirra í þeim tilgangi að styrkja stöðu kvenna í stjórnmálum. Hér höfum við haft svipaða umræðu gagnvart ríkisfjölmiðlunum, ekki bara um konur í stjórnmálum heldur líka um konur t.d. í íþróttum. Það hefur sýnt sig að þær fá minni athygli í fjölmiðlum en karlar og nýleg skýrsla um íþróttir kvenna sýnir líka að þróunin hin seinni ár hefur verið sú að meira er fjallað um erlenda íþróttaviðburði innan fjölmiðlanna og þá eykst hlutur karla þar með. Í sjötta lagi var markmiðið að veita upplýsingar um stefnuskrár stjórnmálaflokkanna í jafnréttismálum. Í þessari bók koma líka fram ýmis skemmtileg slagorð sem hafa verið notuð í þessum aðgerðum til þess að kynna stöðu kvenna í stjórnmálum. Ég ætla að lesa, virðulegi forseti, nokkur slagorð en þau eru svona: ,,Fleiri konur í bæjarstjórnir. Sveitarstjórn, samábyrgð karla og kvenna. Kjósið konur. Hleypið konunum að. Konur á þing. Karlar sem konur, kjósið hana. Kjósið konur. Betur sjá augu en auga. Kjósið jafnréttið. Greiddu frambjóðanda þínum atkvæðið. Aðgerð kvennakjör. Við erum helmingurinn. Greiddu konu atkvæði þitt. Burt með svörtu blettina. Engin sveitarstjórn án kvenna`` Mig langar aðeins að fjalla um svörtu blettina. Svörtu blettirnir eru þau sveitarfélög þar sem engin kona er í sveitarstjórn. Hér á Íslandi eru 32 slíkir svartir blettir, þ.e. 32 sveitarstjórnir hafa enga konu í sínum röðum. Á síðari árum hafa kosningaaðgerðirnar orðið beinskeyttari og markvissari. Markmiðið er ekki lengur fleiri konur í stjórnmálin heldur jöfn hlutdeild karla og kvenna í öllum opinberlega kjörnum stjórnum, nefndum og ráðum. Þarna er verið að tala um jafna hlutdeild. Á Íslandi hefur verið hrundið af stað undir forustu Jafnréttisráðs verkefninu Sterkari saman, sem hefur það að markmiði að vekja athygli á mikilvægi þess að auka hlut kvenna í komandi sveitarstjórnarkosningum. Þetta verkefni hefur verið þverpólitískt og gengið ágætlega en umfang þess hefur takmarkast af fjárskorti. Í þessu verkefni var farið um allt land, staða kvenna í stjórnmálum rædd og konur hvattar áfram. Ég vil líka koma inn á það að jafnaðarmenn eða konur innan jafnaðarmanna hafa farið um landið í herferð sem þær hafa kallað: Konur hlusta. Þetta hefur verið afar jákvætt. Þær hafa hitt konur víða um land og rætt um stjórnmál við þær. Við í Framsfl. höfum líka gert þetta. Við höfum haldið fundi með konum sem eru í pólitík og hafa áhuga á að fara út í pólitík. Í Kópavogi vorum við t.d. með nokkuð sem kallaðist eldlínunámskeið. Við vorum líka með fund í Bolungarvík. Við vorum með fund á Egilsstöðum og á föstudaginn kemur er fundur í Vík í Mýrdal til að hvetja þær konur sem nú þegar hafa gefið kost á sér áfram. En verði sú þáltill. sem ég er að mæla fyrir samþykkt, þá tel ég að ágætur grundvöllur skapist fyrir markvissu upplýsingastarfi um mikilvægi þess að konur starfi í stjórnmálum til jafns við karla. Ég sé fyrir mér auglýsingaherferðir, póstkortaútgáfu og annað slíkt sem menn nota til að auka vitund fólks um ákveðin málefni. Það þarf að auka vitund fólks, bæði kvenna og karla til að reyna að breyta til og auka hlut kvenna. Það þarf líka að hvetja þær sem fyrir eru í stjórnmálum svo tryggt sé að þær gefist ekki upp af einhverjum óeðlilegum orsökum. Það er vel hugsanlegt að þær geri það og það hefur sýnt sig erlendis að þær fá sjaldnar endurkjör og þær vilja líka frekar hætta. Það er mjög neikvætt. En það er ekki bara þessi vitundarvakning sem þarf að eiga sér stað heldur þarf líka að skoða hvaða kerfi við búum við. Ég held að allir sem hafa skoðað kosningalöggjöfina hjá okkur á Íslandi viti að hún er ekki kvenvinsamleg ef svo má að orði komast. Ef við værum t.d. með færri kjördæmi eins og jafnvel er stefnt að núna með breytingum á kosningalöggjöfinni, þá tel ég nokkuð víst að hlutur kvenna mundi aukast. Það hefur sýnt sig að þar sem fleiri komast að í einu, eins og í Reykjavík og Reykjanesi, hefur hlutur kvenna frekar aukist. Maður getur skoðað dæmið alveg út í öfgarnar og sagt sem svo að ef landið væri eitt kjördæmi og bara einn listi fyrir hvern stjórnmálaflokk, þá er ég nokkuð viss um að hlutur kvenna mundi aukast. Á hinn bóginn má segja að ef hér væru einmenningskjördæmi, þá væri hlutur kvenna enn rýrari en hann er í dag og er handhægt að líta til Bretlands þar sem einmenningskjördæmi eru. Þar er hlutur kvenna afar rýr. Mig langar að segja að lokum, virðulegi forseti, að þessi þáltill. er í sama anda og þáltill. sem ríkisstjórnin hefur lagt fram um framkvæmdaáætlun til fjögurra ára um aðgerðir til að ná fram jafnrétti kynjanna. En þar segir í III. kafla, gr. 3.3., með leyfi virðulegs forseta: ,,Skipuð verður nefnd sem falið verður að kanna hvernig megi auka virkni kvenna og þátttöku þeirra í almennu stjórnmálastarfi.`` Þessi þáltill. sem við fjöllum um hér er í anda þess sem ríkisstjórnin hefur sett fram. Hún er einungis, má segja, útfærsla á þessu ákvæði. Það er mín von að þessi þáltill. fari núna til umfjöllunar í félmn. Þar erum við með jafnréttisáætlunina til umfjöllunar og það væri afar ánægjulegt ef það tækist nokkurn veginn að skoða þetta mál í tengslum við það. En ég tel að hér sé um afar brýnt mál að ræða, mikilvægt mál og sætir furðu hvað við höfum lítið gert í þessum anda á Íslandi miðað við það sem við sjáum á öðrum Norðurlöndum.

Herra forseti. Mér finnst allsérstakt að taka þannig til orða að það sé svartur blettur á sveitarstjórnum að ekki séu þar konur eða karlar starfandi. Í þessum tilviki var talað um að ef konu vantaði væri það svartur blettur á sveitarstjórnum. Við vitum, ef við snúum þessu við, að til eru sveitarstjórnir þar sem konur eru í meiri hluta og vafalaust líka sveitarstjórnir þar sem eru bara konur. Ég sé það bara sem mjög eðlilegan hlut að í stjórnirnar veljist eftir því sem kjósendur óska og mér finnst mjög sérstakt þegar verið er að draga í dilka eftir kynferði, litarhætti, gáfnafari eða einhverju slíku, afar sérkennilegt. Eða eftir því hvort menn eru feitir, grannir eða hvað þeir eru. Þó að mörg dæmi sýni að konur eru oft miklu betur til stjórnunarstarfa fallnar en karlar, þá finnst mér mjög sérkennilegt samt að setja eitthvert viðmið, hvort fólk gangi í pilsi eða buxum og hvernig sköpulag fólks sé. Þetta kemur bara málinu ekkert við hvort menn veljast til stjórnmálarstarfa, ekki nokkurn skapaðan hlut. Það er hæfnin og andlegt atgervi sem hlýtur að eiga að ráða.

Er það þess vegna sem þær eru svona fáar í stjórnmálum?

Nei, það er ekki þess vegna. Það er vafalaust af því að þær eru greindari en karlar og skynja að það er ekkert í þessu. Það er ekkert í þessu í stjórnmálastarfi í dag. Þetta er búið spil. Þetta er búinn leikur. Það er ekkert í þessu lengur.

Virðulegur forseti. Mér finnst nú hálferfitt að svara þessu en ég skal reyna. Þetta með svörtu blettina. Ég lít svo á að það sé svartur blettur þar sem engin kona er í sveitarstjórn. Það er jafnsvartur blettur ef enginn karl væri í sveitarstjórn. Mér finnst eðlilegt að sæmilegt hlutfall beggja kynja sé í sveitarstjórnum. Ég vil líka benda hv. þm. Gunnlaugi Sigmundssyni á að Framsfl. hefur samþykkt jafnréttisáætlun. Hún var samþykkt á flokksþingi með öllum greiddum atkvæðum og alger samstaða var um hana. Í þeirri áætlun er sérstaklega tiltekið að Framsfl. stefni að því að hlutfall beggja kynja verði ekki minna en 40% um aldamót í starfi flokksins. Ég bara spyr hv. þm.: Er hann ósammála þeirri stefnu Framsfl.? Varðandi þau orð sem féllu um hæfni og andlegt atgervi, að það ætti að ráða. Það er svo sannarlega rétt. Auðvitað á hæfni og andlegt atgervi að ráða. En þá spyr ég: Af hverju er hlutfall kvenna á Alþingi einungis 25%? Af hverju er það? Hafa þær svona litla hæfni og lítið andlegt atgervi? Hvernig sér hv. þm. að hægt sé að koma jafnréttinu á hér? Það hlýtur að vera jafnrétti að auka hlut kvenna. Þetta gengur ekkert út á annað.

Herra forseti. Ef það hefur ekki skilist áðan, þá er ég á móti því að draga fólk í dilka eftir kynferði. Mér finnst það alveg jafnvitlaust þó að það hafi verið samþykkt í þingflokki okkar framsóknarmanna að draga fólk í dilka. Ég bara vil ekki draga fólk í dilka eftir kynferði. Það er svo einfalt. Spurt er: Af hverju eru konur ekki fleiri á þingi? Því geta þær auðvitað best svarað sjálfar. Ég held að það ráðist ekki af því að þær séu, eins og mér fannst hljóma í spurningunni, síður til þess fallnar að vera í stjórnmálastörfum, síður en svo. Það hlýtur bara að vera þannig að áherslur þeirra séu aðrar. Það hlýtur að vera. Á mjög mörgum sviðum og kannski flestum skara þær fram úr körlum. En það hefur hins vegar ekki nokkur karl mér vitanlega reynt að stöðva það að konur tækju þátt í stjórnmálum nema þá þeir sem eru í baráttu um sæti. Eðli málsins samkvæmt þá berst fólk náttúrlega, karlar og konur. En ég kannast ekki við að nokkur starfsemi karla sé í gangi til að hefta það að konur taki þátt í stjórnmálum. Mér finnst bara firnavitlaust að stilla þessu þannig upp. Konur hljóta auðvitað að svara því sjálfar af hverju þær eru ekki fleiri í stjórnmálum. Það getur enginn annar svarað því fyrir þær. En þær eru velkomnar, finnst mér, og ég vil stuðla að því að greint fólk eigi erindi inn í stjórnmál, alveg sama hvort það eru karlar eða konur, hvort þær eru svartar eða hvítar, gular eða rauðar, alveg sama. Ef þetta fólk hefur andlegt atgervi til að sinna þessum störfum, þá á það að gefa sig að því vegna þess að það er þjóðfélaginu til góðs.

Virðulegur forseti. Ég held að enginn hafi sagt hér að einhver sérstök starfsemi karla væri í gangi til að stöðva framgang kvenna í stjórnmálum, alls ekki. En þetta eru dæmigerð viðbrögð karlmanna þegar þessi mál eru rædd því þá hitnar þeim oft í hamsi og þykir á sig ráðist og svara fyrir sig með þessu móti. Ég sé ekki endilega að áherslur kvenna séu einhverjar aðrar en karla svona almennt. Fjöldi kvenna hefur áhuga á að starfa í pólitík og þær hafa gefið kost á sér en þær hafa ekki komist að mínu mati nógu hratt til valda, því miður. Tölurnar sýna það. Það er óeðlilegt að hlutfall kvenna í sveitarstjórnum og í þinginu sé einungis 25%. Hins vegar er miklu hærra hlutfall kvenna í svokölluðum skrautsætum, þ.e. í varamannasætunum. Þær hafa þó náð þangað. En við skulum bíða og sjá. Fyrst þingmaðurinn talaði eins og hann gerði áðan þá býst ég við að hann muni svo sannarlega aðstoða allar konur sem það vilja. Ég reyndar þekki það að þingmaðurinn hefur talið mjög æskilegt að fá konur í framboð á Vestfjörðum og ég virði það mjög við hv. þm.

Hæstv. forseti. Ég er einn af flm. þessarar tillögu og vil þakka 1. flm. það frumkvæði sem hún átti að þessu máli. Ef tími væri til væri gaman að fara aftur í aldir og ræða svolítið um söguna og þær hugmyndir sem voru ríkjandi um konur sem m.a. sneru að því hvort konur hefðu sál eins og karlar og hvort þær væru nú yfirleitt menn og þótti ekki við hæfi að veita konum yfir höfuð nokkur réttindi fyrr en á 19. öld að þær voru teknar í tölu manna og kostaði reyndar töluverða baráttu, t.d. að fá kosningarétt.

Það er svartur blettur.

Það er svartur blettur, það er rétt hjá hv. þm., en þarna er vissulega að leita orsakanna fyrir því að hlutur kvenna t.d. í stjórnmálum er enn þá mun lakari en karla. Það er ósköp einfaldlega búið að vera að segja á ýmsan hátt við konur að þetta væri ekki þeirra staður. Það eru skilaboðin sem konur hafa löngum fengið og það tekur langan tíma að breyta slíku hugarfari. En það er líka annað sem veldur ef við hugsum fyrst og fremst um þá tíma sem við lifum á núna og það er allt stjórnmálaumhverfið sem við lifum í. Það verður að segjast eins og er að stjórnmál og hvernig þau eru skipulögð er óskaplega fjölskyldufjandsamlegt. Þegar það hefur verið kannað t.d. hvers vegna konur endast mun skemur en karlar í sveitarstjórnarmálum hefur einkum tvennt verið nefnt. Annars vegar vinnutíminn, fundartíminn, sem oft er að loknum almennum vinnudegi og síðan nefna konur líka greiðsluna. Þetta eru illa launuð störf miðað við þá miklu vinnu sem fólk leggur af mörkum og konum finnst þetta hreinlega ekki þess virði að fórna svo miklu af tíma sínum og láta hin miklu störf bitna á fjölskyldunni. Þetta er hlutur sem nauðsynlega þarf að athuga og á einnig við hér á Alþingi. Ég get nefnt til fróðleiks að þegar við í félmn. vorum áðan í hádeginu að fara yfir væntanlega fundi hjá okkur kom í ljós að við munum funda hér mestallan laugardaginn og var þá nefnt að þetta væri aldeilis ekki vinsamlegt fjölskyldunni. En svona er þetta og er vissulega eitt af því sem þarf að veita athygli þegar stjórnmál eru skipulögð þannig að þau komi betur heim og saman við fjölskylduhagi fólks. Vegna þess að það kom fram hjá flm., og ég hef lesið það m.a. frá Noregi, að það eru ekki bara konur sem hætta vegna þess hve erfitt er að samræma fjölskyldulíf og stjórnmál heldur er það líka farið að gilda um karlmennina. Íslenskir þingmenn sem eru í Norðurlandasamstarfi hafa nefnt það í mín eyru að athygli hefur vakið að ýmsir ungir karlkyns stjórnmálamenn á Norðurlöndum hafa ákveðið að hætta vegna þess að þeim finnst ekki fjölskyldulífinu til fórnandi. Þetta er auðvitað mjög sterkur þáttur sem þarf að athuga vel. En ég er ekki alveg sammála hv. 1. flm. um að hér ríki stöðnun. Þegar sjálfar kosningatölurnar eru skoðaðar hefur að vísu ekki orðið mikil þróun í allra síðustu kosningum en okkar kerfi er þó þannig, og það sýnir kannski stöðuna, að þegar karlar hætta koma konur inn. Á þessu kjörtímabili hér á Alþingi höfum við tvö dæmi um þetta, hv. þm. Sigríði Jóhannesdóttur og hv. þm. Ástu B. Þorsteinsdóttur. Það hefur fjölgað um tvær konur á þessu kjörtímabili. Og ég reikna með að hv. þm. Friðrik Sophusson muni yfirgefa okkur jafnvel í haust eða um næstu áramót, og ef ég veit rétt, þá kemur kona í hans stað. Staðan er þannig núna að konur eru 28,5% þingmanna en fara upp í 30% þegar og ef hv. þm. Friðrik Sophusson hættir. Þá fer nú talan að verða þannig að maður geti litið kinnroðalaust framan í konur t.d. á Norðurlöndum þó að gera þurfi auðvitað miklu betur. Þetta speglar það kerfi sem við búum við. Það er þrennt sem þarf að gera í þessum málum. Í fyrsta lagi að greina orsakir þeirrar stöðu sem hér ríkir. Í öðru lagi að finna leiðir til úrbóta og í þriðja lagi að grípa til aðgerða í kjölfar slíkra tillagna. Ég tek undir að við höfum tækifæri einmitt núna á næstu dögum til að koma þessari tillögu og styrkja hana inn í jafnréttisáætlun ríkisstjórnarinnar. Tillagan er í samræmi við þá tillögu og það má styrkja þennan þátt. Af því sem þarf að gera vil ég nefna þetta tvennt sem ég gerði að umtalsefni í upphafi máls míns, þ.e. að reyna að bæta vinnutímann og greiða betur fyrir stjórnmálastörf og þá ekki síst fyrir sveitarstjórnarstörfin. Það þarf að skoða kosningakerfið betur og kanna hvort og hvernig það hamlar og hvernig hægt væri að bæta það þannig að staða kynjanna yrði jafnari. Það þarf að styrkja sjálfsöryggi kvenna og efla þær til dáða. Eins og ég nefndi áðan fá þær iðulega þau skilaboð að þær eigi ekki erindi í stjórnmálin. Þó að hv. þm. Gunnlaugur Sigmundsson telji að þangað sé ekkert að sækja, þá er það nú þannig að í stjórnmálum eru teknar stefnumarkandi ákvarðanir og þar eiga konur auðvitað að vera eins og karlar. Það er ekki annað en rétt og eðlilegt. Það þarf líka að beina sjónum að körlum og hugmyndum karla um konur. Konur verða fyrir ýmsu hér innan dyra sem annars staðar. Síðast en ekki síst þarf að minna okkur öll á að við erum aðilar að alþjóðasáttmálum sem kveða á um jafna stöðu karla og kvenna og kveða á um aðgerðir og er ég m.a að vísa til aðgerðaáætlunar Sameinuðu þjóðanna sem samþykkt var í Bejing 1995. Hér er því sannarlega verk að vinna, hæstv. forseti. Eins og ég nefndi áðan er nú tækifæri til að koma þessari tillögu a.m.k. áleiðis til framkvæmda inn í tillögu ríkisstjórnarinnar um jafnréttisáætlun sem við munum vonandi afgreiða frá okkur í hv. félmn. á allra næstu dögum.

Forseti vill, án þess að gera á nokkurn hátt lítið úr þeim ágætu ræðum sem hér hafa verið fluttar, vekja athygli á samkomulagi sem gert mun hafa verið milli þingflokka um að taka á dagskrá 26 mál á þessum fundi og þar af hafa einungis fimm komist til umræðu enn, en það var gert á þeim forsendum og með því samkomulagi að ekki yrði um mjög langar umræður að ræða um hvert mál. Auðvitað verður þingheimur að ráða því endanlega hversu langar umræðurnar verða, en vildi vekja athygli á þessu samkomulagi þannig að hv. þm. gætu þá tillit tekið til þess.

Virðulegi forseti. Þetta er góð tillaga. Ég styð hana. Ég er meðflutningsmaður að henni og vona að hún nái fram að ganga á þessu vori og ég tel að möguleiki sé á því þar sem stjórnarliði er 1. flm. en ég er sannfærð um að ef einhver okkar hinna væri forustumaður að þessari tillögu væri enginn möguleiki á að ná henni fram. Ég segi þetta vegna þess að það er bara reynslan þegar peningar eru í spilinu og það þarf að fá fyrir því stuðning hjá stjórnarflokkunum. Við höfum verið að fjalla um mál í félmn. sem samstaða er um og þó að þau hafi verið að fá fyrstu yfirferð í dag er það samt raunveruleikinn að vilji er fyrir því að félmn. afgreiði þau frv. frá sér og ég tel að jafnmikill möguleiki sé á því þar sem þessi tillaga verður komin til nefndar á morgun, að við förum eins með hana og afgreiðum hana náist stuðningur stjórnarflokkanna við markmið hennar. Framsögumaður tillögunnar nefndi kosningalöggjöfina sem eitt af því sem skipti máli fyrir jafnrétti kynjanna. Ég tek undir það og læt í ljósi þá sannfæringu mína að ef við værum með landið eitt kjördæmi væri það áhrifaríkast fyrir þetta jafnræði, því þá kæmi það í hlut allra flokka að setja upp listann sinn á þann hátt að þar birtist með hvaða hætti samsetning þingflokksins yrði miðað við ákveðna þingmannatölu sem flokkurinn ætti von á að fá. Þá sæist hversu margar konur, hversu margir karlar, hve margir yngri og hve margir eldri, með hvaða reynslu og hvernig skipting dreifbýlis og þéttbýlis er hugsuð hjá viðkomandi flokki. Þar mundi sjást af þeim væntanlegu 25 eða 26 þingsætum, sem Sjálfstfl. ætti von á, hvernig hann hygðist hafa sinn þingflokk samsettan á meðan það er mjög erfitt í þeirri kosningalöggjöf sem við erum með í dag og byggist mjög á því að efstu menn lista ráði samsetningunni nema þar sem það gerist að maður númer tvö í þessum minni kjördæmum kemst inn líka. Það á heldur ekki að vera þannig, virðulegi forseti, að karlar þurfi að hverfa af þingi á kjörtímabilinu til að kona fari inn, þó að það sé jákvætt út af fyrir sig að þannig fái konur tækifæri til að sanna og festa sig í sessi til að eiga möguleika á því að vera í vænlegu sæti í næstu kosningum og vera kosnar á þing. Ég þekki þetta. Ég kom sjálf inn á miðju kjörtímabili og fékk tækifæri til að reyna að skapa mér þá stöðu að ég ætti möguleika á að vera kjörin hingað inn í næstu kosningum. Auðvitað er þetta gott út af fyrir sig en það á ekki að vera þannig að konur stari á varamannssætin til að möguleiki þeirra sé fyrir hendi. Ég ætla líka strax í upphafi máls míns að leggja áherslu á að það er líka orðið þannig hérlendis að margir ungir menn eru með þau fjölskylduviðhorf að þeir vilja, hvort heldur það er venjulegt starf úti í þjóðfélaginu eða hin pólitísku störf, að þau séu fjölskylduvæn þannig að ungt fólk geti lifað eðlilegu og heilbrigðu fjölskyldulífi, eignast börn, tekið jafnan þátt í uppeldi barna sinna óháð því hvort þeirra er í áhrifastarfi. Ég er sannfærð um að við munum fá stuðning þessara ungu manna, t.d. hér á Alþingi, til að breyta því sem þarf að breyta til að þær ungu konur sem vonandi koma inn á þing í kjölfar aðgerða, bæði þeirra sem Jafnréttisráð hefur verið með og einnig þeirra aðgerða sem hægt væri að grípa til með slíku þverpólitísku samstarfi sem þessi tillaga gerir ráð fyrir, kæmu inn í umhverfi sem gerði þeim kleift að halda áfram að vera þingmenn og verða góðir þingmenn með reynslu, óháð því að þær væru með börn á skólaaldri eða annað það sem hingað til hefur dregið úr þeim kraftinn við að berjast áfram á þessum vettvangi. Virðulegi forseti. Þegar við ræddum framkvæmdaáætlun um jafnrétti kynjanna kom fram að grípa ætti til ýmissa aðgerða og veita einhverja fjármuni til þess að efla jafnrétti kynjanna og að mörg verkefni væru í gangi. Þar voru nefnd tvö verkefni hjá forsrh., níu verkefni hjá dómsmrh. og 20 verkefni á vegum félmrn. Þegar maður les þetta upp þá sér maður fyrir sér víðtækar aðgerðir sem auðvitað hljóti að fylgja einhver kostnaður. Staðreyndin er hins vegar sú að í umsögn fjmrn. kom fram að kostnaður við framkvæmdaáætlunina væri á milli 7 og 10 millj. kr., fyrst og fremst vegna nefndarstarfa sem setja ætti á laggir undir hinum ýmsu ráðuneytum. Auðvitað ætlumst við til þess að fjármögnun verkefna til að fjölga konum í pólitík verði til þess --- ekki til að konur verði fleiri en karlar og ný skekkja verði til --- heldur til að skapa þann jöfnuð sem nauðsynlegur er til þess að alls staðar komi fram mismunandi sjónarmið. Það mundi styrkja stöðu okkar til að setja rétt lög sem þjóna fjölskyldunni og báðum kynjum. Þar sem kostnaður við framkvæmdaáætlunina er ekki nema 7--10 millj. kr., auk þess að ráðherrann lagði áherslu á að kanna ætti hvernig auka mætti virkni kvenna í almennu stjórnmálastarfi og að ýmis námskeið væru hugsuð til þess í ráðuneytinu, þá væri það mjög góður kostur að veita þessari tillögu brautargengi. Þannig mundum við saman reyna að hrinda fram því sem reynst hefur svo erfitt fram að þessu. Virðulegi forseti. Hér var því einnig velt upp hvort konur væru með það atgervi að þær hefðu sama möguleika á að komast til pólitískra starfa og karlar. Ég er af gamla skólanum og algjörlega sannfærð um að atgervi fólks er misjafnt. Það á við hvort heldur um er að ræða karl eða konu. Sumir hafa til að bera meiri gáfur en aðrir í hópi kvenna og sömuleiðis meðal karla. Líkamlegt atgervi er mismunandi og vissulega getur líkamsstyrkur, sem oft er meiri hjá körlum en konum, skipt máli í þeim þungu rispum sem teknar eru á Alþingi í pólitísku starfi. Þó held ég að annað skipti máli þegar við ræðum um atgervi. Virðulegi forseti. Við ræddum alvarlega stöðu kvenna í umræðu um framkvæmdaáætlunina og ég ætla ekki að endurtaka það. Ég legg áherslu á að með fjölgun kvenna á Alþingi eykst möguleiki á að fjölga konum í ríkisstjórn. Þar hefur verið ein kona eða engin fram að þessu. Eins gefst færi á að fjölga konum í öðrum forustustörfum sem fallin eru til að breyta pólitíska starfsumhverfinu og gera það fjölskylduvænna. Það er vissulega þannig að ungar konur... 

Hv. þm. hefur fengið þann tíma sem þingsköp mæla fyrir um, átta mínútur.

Ég átti eftir örfá atriði sem ég vildi drepa á, virðulegi forseti. Ég vil þá meta það hvort ég kem hér stuttlega upp á ný en ég hefði viljað koma inn á örfá atriði til viðbótar þessu og mun því hinkra við.

Herra forseti. Ég vil þakka 1. flm. ágæta framsögu. Það var jafnframt athyglisvert að fylgjast með hv. þm. útlista stefnuskrá Framsfl. fyrir hv. þm. Gunnlaugi Sigmundssyni. Hv. 1. flm. kastaði fram tveimur spurningum sem voru: Eru það færri konur sem vilja og reyna að ná frama í stjórnmálum? Og hætta þær sem byrja fyrr en karlarnir? Ég er nokkuð sannfærður um að það eru ekki færri konur sem vilja. Ég held að það séu færri konur sem reyni. Og ég held líka að það sé mikið til í því að þær hætti fyrr. Þessu ráða auðvitað þær forsendur sem við búum þessari starfsemi. Auðvitað liggur það í okkar þjóðfélagsgerð líka. Ég tel hins vegar að það sé rétt sem fram kom, að enginn hópur karla vinnur gegn konum en hins vegar hafa stofnanir þróast yfir langan tíma í þjóðfélagi sem löngum hefur verið karlaveldi, eins og sagt er. Þjóðfélagið er íhaldssamt og það er sérstaklega íhaldssamt þegar valdastofnanir eiga í hlut. Það getur því verið erfitt að ná þar fram breytingum. Varðandi starfsumhverfið sem hér var tæpt á. Ég er sannfærður um að það starfsumhverfi sem við sköpum stjórnmálunum, hvort sem það er innan stjórnmálaflokkanna, í sveitarstjórnum eða á Alþingi, er andstætt því að fleiri konur taki þátt í stjórnmálum. Þannig verkar allt umhverfið, skipulagið, fundartímarnir og þær kröfur sem þjóðfélagið og kjósendur gera til stjórnamálamanna. Þetta hefur ekki einungis áhrif á aðstöðu eða fjölda kvenna í stjórnmálum. Áhrifin eru einnig á fjölda ungs fólks í pólitík alveg eins og fram kom hjá hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur. Ég er sannfærður um að samsetning þeirrar samkundu sem ákvarðanir tekur hefur áhrif á niðurstöðuna. Fleira ungt fólk og fleiri konur mundu leiða til að einhverju leyti annars konar niðurstöðu við ákvarðanatöku, ég er sannfærður um það. Hvað eigum við þá að gera? Ég tel að við þurfum fyrst og fremst að undirbúa þá sem áhuga hafa á að taka þátt í stjórnmálum og hvetja þá til þess að taka þátt. Síðan þurfum við að reyna að skapa þannig starfsumhverfi að þeir sem á annað borð fara út í stjórnmálin geti verið þar einhvern tíma, þann tíma sem máli skiptir til að ná tökum á málaflokknum og ná að hafa áhrif. Ég er ekki endilega að tala um að þeir eigi að vera í stjórnmálunum til eilífðarnóns eða starfsævina út, öllum er vísast hollt að breyta til öðru hverju. Rætt var um um hæfni og andlegt atgervi. Ég er sammála þeim sem um það fjölluðu hér áðan að hæfni og andlegt atgervi á auðvitað að ráða. Ég held ekki að við þurfum að taka neitt tillit til líkamlegs atgervis í þessu efni. Það hlýtur að hafa heilmikil áhrif á það hvernig til tekst með val fulltrúanna þegar stór hluti, helmingur þjóðarinnar, tekur ekki þátt. Þá höfum við úr minni hóp að velja og fáum við ekki eins gott úrval. Eftir því sem hópurinn til þess að velja úr er stærri, þá verður valið betra og við fáum fleiri hæfa einstaklinga sem eru hæfari til starfsins. Fjöldinn og sú samkeppni sem fjöldinn skapar tryggir það. Ég hvet því eindregið til þess að við samþykkjum þessa tillögu og að nefndin hvetji til aukinnar þátttöku kvenna í stjórnmálum. Þannig fjölgar þeim sem úr verður að velja og fleiri hæfir stjórnmálamenn munu koma fram á sjónarsviðið. Ég vildi aðeins segja eitt um það sem fram kom hjá hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur rétt í lokin. Hún nefndi sérstaklega Sjálfstfl. og að hann ætti hugsanlega möguleika á 25--26 þingmönnum í næstu kosningum og erfitt væri að sjá samsetningu flokksins fyrir fram. Ég vona náttúrlega að þingmenn okkar verði fleiri. Ég held að þessu sé þveröfugt farið. Hjá flokki sem er stór eins og Sjálfstfl. og hefur haft í gegnum tíðina tiltölulega stöðugt fylgi, ætti að vera miklu auðveldara sjá hver samsetning þingflokksins verður heldur en hjá minni flokkum sem hafa verið með sveiflukenndara fylgi. Að lokum vil ég þakka 1. flm. aftur fyrir ágæta framsögu og vonast til þess að málið fái góða umfjöllun í nefnd.

Herra forseti. Ég er stoltur yfir því að vera einn af meðflm. þessarar tillögu og vil jafnframt þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir hennar framsögu sem var mjög athyglisverð og góð. Ég er einnig mjög stoltur af jafnréttisáætlun Framsfl. Í rauninni þarf enginn að vera hissa á því að innan okkar flokks, eins og annarra flokka, séu menn ekki alltaf alveg samstiga um allar tillögur. Hér kom fram athugasemd frá hv. þm. Árna M. Mathiesen þar sem hann undraðist að Gunnlaugur Sigmundsson gengi ekki alveg í takt við okkur að þessu leyti. Það er ekkert óeðlilegt. Við eigum ekki að vera hissa á því að þingmenn og aðrir stjórnmálamenn gangi ekki alltaf í takt. Þeir eiga að hafa heimild til þess og engan á að undra það. Ég er ekkert frá því að slíkt geti komið upp og hafi jafnvel komið upp innan hins stóra og myndarlega flokks, Sjálfstfl. Við getum líka velt fyrir okkur hvers vegna hlutur kvenna er slakur í t.d. landsmálapólitíkinni. Ég hygg að hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir hafi einmitt hitt naglann á höfuðið. Pólitík er ekki mjög fjölskylduvænt fyrirbæri. Þar eigum við þingmenn okkar þátt einnig. Við höfum talað um fjölskyldustefnu fyrir almenning, talað okkur alveg eldrjóð af mikilli innlifun um fjölskyldustefnu fyrir hinn almenna borgara en hvernig er fjölskyldustefna okkar? Hvað gerum við til þess að bæta fjölskyldustefnu þingmanna? Auðvitað er dálítið gaman að vera í pólitík, það er spennandi og sprelllifandi starf. Í gærkvöldi var ég t.d. á fundi á Hvolsvelli frá klukkan hálfníu til tólf. Við tókum okkur varla pásu. Á þessum fundi voru yfir 60 manns og það var mjög skemmtilegt. Að fundinum loknum átti t.d. landbrh., sem var á fundinum, eftir að aka heim til sín. Þá áttu menn eftir að ná sér niður o.s.frv. Við þekkjum að þegar við tölum okkur í móð, þá tekur líka sinn tíma að ná sér niður. Það vill þannig til að ég bý 100 km frá Reykjavík, sem er í raun og veru of langt til þess að aka heim til mín á hverju einasta kvöldi. Það þýðir hins vegar að ég þarf að leigja mér íbúð hér í Reykjavík og hokra þar einn, segi ég. Ég á góða fjölskyldu austur á Hvolsvelli en hokra einn hér. Ég er ekkert að vorkenna mér það, langt í frá. Ég vel þetta sjálfur og í raun og veru fólkið sem kaus mig. Ég hef, eins og ég segi, mjög gaman af starfi mínu en það er mjög ólíkt því að geta komist heim til sín á hverju einasta kvöldi og geta verið hjá fjölskyldu sinni. Þetta búa mjög margir þingmenn við. Við erum afar ódugleg við að verja okkur. Við látum ýmsa hluti yfir okkur ganga og erum ódugleg að verja okkur. Það gerist líka hér í þingsölum að þeir sem eru að sinna fjölskyldu sinni, koma með athugasemdir hver til annars. Þetta eru hlutir sem sjálfsagt er að vekja athygli á og sjálfsagt fyrir okkur að hugsa um. Við getum bætt okkur í þessum efnum. Það er auðvitað mjög afstætt að tala um atgervi fólks andlegt, gáfur og þess háttar. Einn hefur þetta og annar hitt. Guð hefur einmitt skapað okkur þannig að við höfum mismunandi hæfileika eins og gerist og gengur. Ég tel að mjög gott sé að hafa hæfilega blöndu fólks, hvort sem það eru karlar eða konur, með mismunandi áhugamál, mismunandi menntun o.s.frv. Ég tel að á Alþingi Íslendinga eigi að sitja samansafn ólíkra persóna. Svo á einnig að vera innan stjórnmálaflokkanna vegna þess að þá verða stjórnmálaflokkarnir mun frjórri og þar kemur mun meira út úr starfinu. Ég endurtek að ég er stoltur af því að vera einn af meðflm. þessarar tillögu og ég vona að hún nái fram að ganga.

Virðulegi forseti. Ég kýs að koma aftur í ræðustól og ljúka ræðu minni. Við höfum rætt um starfsumhverfið og hvort pólitíska starfið sé fjölskylduvænt. Ég hlýt að koma því á framfæri hér að nokkuð er um það að ungar konur með börn, börn fram undir fermingu, konur með starfsmenntun og starfandi á vinnumarkaði sem farið hafa inn í bæjarstjórn eða í öflug störf á þeim vettvangi, hafa dregið sig í hlé. Þær hafa kannski ekki viljað fórna starfinu sínu en þær hafa sagt: Þetta kostar of mikið. Þetta kostar of mikið og nú ætla ég að láta gott heita. Þær hafa sótt sér reynslu og verið mikilvægar fyrir okkur, pólitísku flokkana, en það er ekki hægt að segja orð við því þegar ung kona sem lagt hefur mikið af mörkum og lítið verið heima hjá sér um árabil stendur fyrir framan mann og segir: Þetta kostar of mikið. Þess hefur líka gætt að ungar konur sem komið hafa inn sem varamenn, segja við okkur hinar gömlu, reyndari: Ég hefði ekki trúað að starfið þitt væri svona og finnst erfitt að eiga ekki kost á að skipuleggja nokkra viku, geta aldrei horft fram á veg og séð að á þessum eða hinum tíma sé ljóst að maður sé laus frá störfum og geti skipulagt annað. Þess vegna vil ég koma því á framfæri í þessari umræðu að við konurnar á Alþingi eigum að sjálfsögðu að hafa skoðun á því hvernig vinnudagur á Alþingi er. Við eigum að hafa skoðun á því og kannski að hafa okkur meira í frammi um hvernig því þarf að breyta. Ég hef verið þeirrar skoðunar að við ættum að gera grundvallarbreytingar á þingsköpunum, við ættum að vera með Alþingi að störfum frá því á morgnana og fram yfir hádegi. Það væri líka sterkt af öðrum orsökum svo sem eins og að ná meginfréttatímum dagsins með mikilvæg mál sem hér eru að koma fram, hvort heldur er frá stjórn eða stjórnarandstöðu. Nefndarstörf ættu að vera um miðbik dagsins og eftirmiðdagurinn síðan til annarra þátta, undirbúnings þingstarfa og þeirra samskipta sem eru ríkur þáttur í starfi þingmannsins. Ég er sannfærð um að með nýju skipulagi væri mun auðveldara að skipuleggja þingstarfið fullkomlega en auðvitað hangir það á spýtunni að við höldum þá áfram að þróa samskipti og vinnubrögð í þinginu bæði hvað varðar ræðutíma og annað. Það hefur verið mikill vilji forseta Alþingis að starfs\-áætlun sé sett að hausti og við hana sé staðið. Við þekkjum öll hversu erfitt er fyrir forseta að fylgja því eftir. Það er endalaus þrýstingur á hann að gera breytingar, bæði vegna nýrra frv. oft seint fram kominna og þeirra viðfangsefna sem eiga að fá forgang og sem ætlast er til að hann aðlagi þingstörf okkar að. Því held ég að það sé mikilvægt að ræðum það líka til viðbótar því að skoða hvernig á að fjölga konum með aðgerðum í pólitísku starfi, fjölga konum sem þá eru tilbúnar að koma til starfa og leggja á sig aukavinnu varðandi sveitarstjórnarstörfin og fjölga konum á Alþingi með þeim annmörkum og kostum sem hér hefur verið fjallað um, að við reynum að skoða hverju við þurfum að breyta úr gömlu formi sem hér hefur ríkt, formi sem er frá tímum þess karlaveldis sem ég hef oft gaman af að nefna og er sá tími þegar menn áttu konurnar heima sem sáu um allt og gátu gengið á morgnana í fataskápinn sinn og tekið út pressuð föt og hvítar skyrtur. Sá tími er liðinn. En umhverfið sem varð til á þeim tíma blífur. Þessu eigum við að breyta. Og aðeins í lokin af því hér var talað um prófkjör. Það er þannig, hv. þm., að færri konur taka þátt í prófkjörunum, framgangur þeirra er almennt erfiðari en karla þótt ég kunni ekki skýringarnar. Ég hef stundum sagt að tengslanetið er víðtækara hjá öðrum helmingi þjóðarinnar en hinum. Við getum endalaust rætt um vegna hvers það er en við eigum með opnum huga að horfa á hvað það er sem laðar ungt fólk til þátttöku og þá er ég að tala bæði um karla og konur og hvernig við eigum að skapa það umhverfi sem skapar jafnræði milli þeirra.

Herra forseti. Ég get nú ekki orða bundist þótt margt ágætt hafi komið fram í þessari umræðu sem styður efni þessarar tillögu sem ég er meðflutningsmaður að eins og flestir sem hafa talað hér. Það kviknar í manni við þessar umræður. Við getum litið aftur um fimmtán ár og skoðað hvernig ástandið var þá. Það hefur auðvitað breyst síðan. En þá var staðan þannig að aldrei höfðu verið meira en 5% þingmanna kvenkyns, aldrei, árið 1983. Og það var ljóst að eitthvað þyrfti að gera og það var þá sem konur blésu til sóknar og ákváðu að gera eitthvað róttækt í málunum og það er væntanlega kominn tími til þess aftur nú vegna þess að það er ákveðin stöðnun. Fjölgun kvenna er svo lítil í hverjum kosningum öðrum núna að greinilegt er að eitthvað þarf að gera og þess vegna er ástæða til að koma fram með svona tillögu og fylgja henni eftir. Ég styð hana að sjálfsögðu heils hugar. Hún er mjög í samræmi við þá umræðu sem ég hlýddi á þegar mér gafst kostur á að sækja aukaþing Alþjóðaþingmannasambandsins sem haldið var fyrir rúmi ári á Indlandi sem var mjög áhugaverð og skemmtileg ráðstefna. Það var mikil reynsla að hlusta á þingmenn hvaðanæva að úr heiminum ræða það eitt í heila fjóra daga hvernig ætti að auka hlut kvenna í stjórnmálum. Þar vafðist ekki fyrir mönnun hvort það ætti að gera, heldur bara hvernig. Þar komu fram margar hugmyndir eins og sú sem hér er raunverulega fram borin um að efnt verði til sérstækra aðgerða og varið fé til þess. Fyrir fimmtán árum voru áreiðanlega margar konur og e.t.v. karlar líka sem hugsuðu sem svo: ,,Hvers vegna eru ekki fleiri konur í stjórnmálum?`` Og þá var sagt eins og hér var sagt áðan að konur væru velkomnar í stjórnmálin, velkomnar inn í flokkana, en af einhverjum ástæðum voru þær ekki vel virkar þar. Auðvitað spurðu ýmsar konur kannski sjálfar sig: ,,Hvað er að okkur?`` Konur leita alltaf að sökinni hjá sjálfum sér og spyrja: Hvað er að okkur? Eru konur ekki nógu góðar? Eru þær ekki nógu greindar. Eru þær ekki nógu ábyrgðarfullar, hugmyndaríkar og hvað þetta allt er? Vilja þær ekki axla ábyrgð eða eru þær einfaldlega ekki nógu klárar?

Þær hafa bara ekki viljann.

Og þá kallar hv. þm. Kristján Pálsson fram í og segir: Þær hafa bara ekki viljað. Af einhverjum ástæðum var og er fullt af konum sem óska svo sannarlega að leggja sitt af mörkum til stjórnmála sem og annarra þátta í þjóðfélaginu en staðreyndirnar töluðu sínu máli. Það var þá sem konur tóku sig saman og ákváðu að skoða málið frá hinni hliðinni. Kannski er nú bara ekkert að konum. Það gæti nú verið að það væri eitthvað að kerfinu sjálfu, að þeim aðstæðum sem konum eru búnar og að þeim starfsreglum og þeirri pólitík sem rekin er í hefðbundnu stjórnmálaflokkunum. Þess vegna komu konur saman og ákváðu að skapa vettvang sem væri kvenvinsamlegri en hefðbundnu stjórnmálaflokkarnir óneitanlega eru. Það varð grunnurinn að Kvennalistanum og hann hefur svo sannarlega sannað það að ástæða var til að reyna að breyta hlutunum, breyta umræðunni og skapa vettvang þar sem konur fyndu sig heima. En að sjálfsögðu var síðan alltaf meiningin að þegar fram í sækti væri hægt að skapa og mynda leiðir á milli karla og kvenna þar sem þau gætu mæst á jafnréttisgrundvelli með virðingu hvert fyrir annars skoðunum, hugsjónum, hugmyndum og starfsaðferðum og þar fram eftir götum. Ég held að það sé mjög brýnt að taka þessa umræðu aftur núna og reyna að skapa betri aðstæður til að tryggja aukið jafnræði kvenna og karla í stjórnmálum. Það var mjög athyglisvert að hlusta á t.d. hv. þingmenn af karlkyni sem hafa tekið þátt í þessum umræðum. Ég undanskil hv. 2. þm. Vestf. en mér fannst býsna íhaldssöm viðhorf koma fram í máli hans áðan og hefði nú verið gaman að heyra frekar frá honum í heilli ræðu þar sem hann viðraði viðhorf sín og skilning á aðstæðum kvenna til að taka þátt í stjórnmálum. Ég vil taka undir það sem hefur komið fram í umræðunni í dag að það skiptir líka mjög miklu máli að bæta starfsumhverfið, skapa betra starfsumhverfi því mér er það mjög í minni þegar ég kom fyrst inn á þing að strax á fyrsta þingvetrinum rann upp fyrir mér hversu fólki er hér boðið fráleitt starfsumhverfi, t.d. í sambandi við fundatíma og annað. Hér var minnt á að fundir yrðu allan næsta laugardag og ég sat sjálf á fundi allan síðasta laugardag. Þetta er auðvitað ekki til að hvetja, sérstaklega ungt fólk með börn, til að taka þátt í þessum störfum og það er miður. Á mínum fyrsta þingvetri leyfði ég mér einhvern tímann í hópi þingflokksformanna að kvarta yfir því að eftir því sem annríki jókst væri farið að setja fundi á alla mögulega og ómögulega tíma. Hver matartíminn af öðrum hvarf í þessa fundahít. Ég gerði athugasemd við þetta og sagðist vilja hádegið hreint svo hægt væri að skjótast heim. Ég var svo vel sett þá, betur sett en margir aðrir að ég þurfti ekki að fara austur á Hellu til að borða hádegismat með börnunum mínum en mér tókst ekki einu sinni að fá tíma til að skjótast á fimm mínútum vestur á Seltjarnarnes til að sjá börnin mín í hádeginu. Síðan voru fundirnir fram í kvöldmatartímann og engin leið var að sinna þeim störfum sem fólk vill sinna sem er með fjölskyldur. Þá leit á mig reyndur þingmaður í formannsstöðu og sagði: ,,Maður reiknar nú með því að það sé fólk heima sem tekur þessi störf að sér.`` Ég fékk að heyra það. Ég ætla ekki að segja hver það var en ég vona að sá maður hafi séð að sér og áttað sig á að foreldrarnir eiga að hafa jafnan rétt á að sinna sínum fjölskyldum. Ég vil láta það verða mín lokaorð að við erum ekki aðeins að tala um rétt kvenna til að sinna þessum störfum, heldur rétt þjóðfélagsins til að njóta þeirrar visku og reynslu sem konur búa að.

Herra forseti. Ég vil segja hér nokkur orð um frv. til laga um slit á Eignarhaldsfélaginu Brunabótafélagi Íslands, sem hér er á dagskrá og er út af fyrir sig ágætt að nota dagsbirtuna til að tala um þetta mál sem þó var síðar á dagskrá þessa fundar. Ég hef áður lýst skoðunum mínum til þessa frv. sem fimm ágætir þingmenn flytja og ég hef lýst andstöðu við frv. og mun greiða atkvæði gegn því. Ástæða þess að ég lýsi andstöðu við frv. er sú að árið 1994 voru samþykkt lög frá Alþingi sem gerðu ráð fyrir að fela sveitarfélögunum á tiltekinn hátt umsjón og umsýslu með þessu félagi á grundvelli laga. Þar er um það að ræða að fulltrúaráð er æðsta vald í félaginu og því eru ætluð tiltekin verkefni, einkum og sér í lagi að efla brunavarnir og leggja á ráðin um lækkun á kostnaði sveitarfélaga og annarra vegna brunatrygginga og þess kostnaðar sem fylgir brunavörnum í hverju samfélagi. Þetta var niðurstaðan 1994 og ég tel alveg fráleitt að koma nú, fjórum árum síðar, og segja: ,,Það eru breyttir tímar og við ætlum að taka þetta af sveitarfélögunum og svipta þau því valdi yfir félaginu sem þeim var falið.`` Það er alveg ljóst að í kjölfar laganna sem sett voru 1994 stóðu stjórnendur Brunabótafélags Íslands fyrir tilteknum ráðstöfunum til þess að efla félagið og ávaxta höfuðstól þess, sem er allnokkur og hafði í tímans rás vaxið vegna þess að þarna hafði verið bærilega á málum haldið. Settar voru reglur um starfsemi félagsins og þær reglur voru að sjálfsögðu í þágu þeirra viðskiptaaðila sem þar var um að ræða. Síðan var gengið til þess stórvirkis, sem ég vil segja, að selja hlut Brunabótafélags Íslands í VÍS. Það var umdeild ákvörðun á sínum tíma en ég tel að það hafi verið rétt ákvörðun, það hafi verið skynsamlegt við þær aðstæður að selja hlutinn og leggja á ráðin um ávöxtun þessa höfuðstóls með öðrum hætti þannig að sveitarfélögin gætu af eins miklu öryggi og kostur er staðið að eflingu brunavarna og lækkun kostnaðar við brunavarnir og brunatryggingar í sveitarfélögunum. Þetta tel ég að hafi verið tilgangurinn með þeirri aðgerð að selja vátryggingafélagið. Það hefur hins vegar verið gagnrýnt eins og ég sagði en eftir sem áður liggur fyrir að þar með er ekki sagt að Brunabótafélagið uppfylli ekki þann tilgang með starfseminni að standa að rekstri tryggingafélags. Í grg. með frv. sem hér er til umræðu segir, með leyfi forseta: ,,Með nýlegri sölu á hlut sínum í Vátryggingafélagi Íslands hf. til Landsbankans hefur félagið snúið frá þessum lögbundna aðaltilgangi sínum. Því er hér lagt til að félagið verði gert upp og eignum þess, umfram skuldir, skipt á milli eigenda.`` Hér tel ég að sé mjög mikið sagt því að þegar þessi orð eru rituð þá hefur Brunabótafélagið ekki hætt þátttöku sinni og eftir því sem ég fæ upplýst þá er ekki meiningin að hætta þátttöku í vátryggingarstarfsemi því að Brunabótafélagið getur sem eignarhaldsfélag átt hlut í vátryggingafélagi þannig að þessar forsendur geta ekki skapað grundvöll fyrir því að leggja félagið niður. Ég tel því að það standist ekki. Ég má til með að segja að hlutverk Brunabótafélagsins getur verið mjög mikilvægt fyrir sveitarfélögin og ég sé engar ástæður til þess að svipta þau þeim möguleika sem felst í því að ávaxta þessa eign til hagsbóta fyrir samfélagið, hvert sveitarfélag sem er aðili að Brunabótafélaginu. Ég tel að það séu margir möguleikar til þess og að engin ástæða sé til að taka þetta úr höndum sveitarfélaganna. Ég vil vekja athygli á því að það var ekki bara Brunabótafélag Íslands sem hafði þessa aðstöðu á sínum tíma á grundvelli laga að tryggja íbúðarhúsnæði á grundvelli tiltekinnar einokunar. Húsatryggingar Reykjavíkur gegndu alveg sams konar hlutverki. Á sama ári og lögunum um Brunabótafélagið var breytt þá var breytt lögum um Húsatryggingar Reykjavíkur. Í þeim lögum segir í ákvæði til bráðabirgða, með leyfi forseta: ,,Tekjur sem Reykjavíkurborg kann að hafa af rekstri Húsatrygginga Reykjavíkur skal leggja í sjóð til eflingar brunavörnum og tryggingarstarfsemi.`` Þetta er í rauninni alveg það sama og Brunabótafélagið hefur gert. Húsatryggingar Reykjavíkur hafa hins vegar verið seldar. Og var því silfri dreift til tryggjenda, þ.e. húseigenda í Reykjavík? Nei. Reykjavíkurborg hefur selt þetta félag, að mig minnir Sjóvá-Almennum og ég hef ekki heyrt eða orðið þess var að krafa væri uppi um það á Alþingi að þetta yrði afturkallað eða komið í veg fyrir þá gjörð. Ég tel að í raun hafi alveg sömu lögmál gilt um Húsatryggingar Reykjavíkur og um Brunabótafélag Íslands. Ég vildi vekja athygli hv. flutningsmanna á því. Fram hefur komið að sveitarfélögin hafa ekki fagnað þessu frv., og það ekki einungis sveitarfélögin sem eru aðilar að fulltrúaráði Brunabótafélagsins. Í ályktun sem hefur borist frá stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga sem í eru fulltrúar allra sveitarfélaga í landinu, segir svo, með leyfi forseta: ,,Stjórn sambands ísl. sveitarfélaga lýsir yfir furðu sinni á endurflutningi frumvarp á Alþingi frá fimm þingmönnum um að Alþingi samþykki slit á Eignarhaldsfélaginu Brunabótafélagi Íslands samkvæmt þskj. 764, 438. mál. Í greinargerð með frumvarp er í meginatriðum vísað til eldri laga um Brunabótafélag Íslands en þar var að finna ýmis ákvæði sem ekki eru í gildandi lögum nr. 68/1994. Með flutningi frumvarpsins er vegið að hagsmunum sveitarfélaganna í landinu og möguleikum þeirra til þess að efla forvarnir á sviði bruna- og slysavarna með stuðningi félagsins. Samkvæmt lögum nr. 68/1994 hefur fulltrúaráð félagsins æðsta vald í málefnum félagsins. Stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga ítrekar fyrri mótmæli sín um slit á EBÍ og telur fram komið frumvarp ganga gegn hagsmunum sveitarfélaganna í landinu. Stjórn sambandsins skorar á alþingismenn að fella þetta frumvarp og sýna með því þeim fulltrúum sveitarfélaga og héraðsnefnda sem í fulltrúaráðinu sitja fullt traust til þess að sinna þeim verkefnum sem þeim hefur verið falið af Alþingi.`` Þessi ályktun var gerð í lok febrúar og þingmenn hafa væntanlega kynnt sér hana. Þetta vildi ég að kæmi fram, herra forseti, við þessa umræðu. Ég held að rekstur Brunabótafélagsins og sú tilhögun sem þar hefur viðgengist eftir að gert var ráð fyrir því að eign félagsins í VÍS yrði öll seld, sé og geti verið sveitarfélögunum mjög til hagsbóta og geti orðið mjög mikilvægt afl þeirra til þess að taka á mjög brýnum verkefnum sem lúta að því að auka öryggi í brunavörnum í viðkomandi sveitarfélögum. Þess vegna tel ég að þetta frv. þjóni engum tilgangi til hagsbóta fyrir sveitarfélögin eða þá einstaklinga og félög sem í viðkomandi sveitarfélögum eru og þess vegna beri að fella þetta frv.

Virðulegur forseti. Ég leyfi mér að taka þátt í umræðum í því máli sem hér liggur fyrir og fjallar um slit á Eignarhaldsfélaginu Brunabótafélagi Íslands og er raunar endurflutt frá síðasta þingi. Rétt er að fram komi strax að ég er algjörlega ósammála annars ágætum fimm hv. flm. frv. Þegar núverandi lög um Eignarhaldsfélagið Brunabótafélag Íslands voru undirbúin, ef ég man rétt á árinu 1993 að mestu, var til þess máls sérstaklega vandað og sérfróðri nefnd sem skipuð var fulltrúum ýmissa aðila falið það hlutverk. Um ástæður þess að breyta þurfti þáverandi lögum um Brunabótafélag Íslands vegna aðildar Íslands að Evrópsku efnhagssvæði verður ekki nánar farið út í hér. Virðulegur forseti. Til að öðlast skilning á því málefni sem hér er til umræðu verður að líta til sögunnar og allt til stofnunar Brunabótafélags Íslands sem varð til með lögum nr. 58/1917. Þar var m.a. kveðið á um að félagið væri gagnkvæmt brunabótafélag og ábyrgðist landssjóður allt að kr. 600 þús. gamlar og lánaði félaginu jafnframt gamlar 20 þús. kr. í starfsfé og skyldi greiða af því 4% árlega. Þetta lán var endurgreitt að fullu til ríkisins með vöxtum á árunum 1927--1928. Ábyrgð ríkissjóðs var svo felld niður að fullu 1942. Það er staðreynd að ríkið átti hvorki þá né síðar tilkall til eignar í félaginu. Staðfestist þetta í greinargerð þeirra Árna Tómassonar, löggilts endurskoðanda, og Tryggva Gunnarssonar hrl., dagsettri 29. mars 1993, en álitsgerðin var unnin að beiðni framkvæmdanefndar um einkavæðingu. Í niðurstöðum 4. liðar sömu álitsgerðar segir svo, með leyfi forseta: ,,Með hliðsjón af því hversu óvirkt og óvisst hugsanlegt tilkall félagsmanna BÍ er til eigna BÍ verður að telja líkur á að löggjafinn geti, án þess að það fari á bága við ákvæði 66. gr. stjórnarskrárinnar, mælt fyrir um ráðstöfun á eignum BÍ í þágu þeirra markmiða sem lög um BÍ hafa verið byggð á enda séu uppfyllt ýmis almenn skilyrði slíkrar lagasetningar.`` Þessi afdráttarlausa skilgreining tvímenninganna á réttarstöðu félagsins er eitt af grundvallaratriðum þeim sem vörðuðu leiðina í nýrri lagasetningu um Eignarhaldsfélagið Brunabótafélag Íslands nr. 68/1994. En nánar að aðdraganda þeirra breytinga sem orsökuðu tilurð eignarhaldsfélagsins. Á aðalfundi fulltrúaráðs Brunabótafélags Íslands 31. ágúst 1991 samþykkti fundurinn ályktun um að breyta Brunabótafélaginu í eignarhaldsfélag þar sem byggt yrði á sama grunni og þá var varðandi aðild sveitarfélaga og héraðsnefnda að fulltrúaráði og stjórn með það fyrir augum að viðhalda yfirráðum sveitarfélaganna í BÍ. Þessi ályktun var gerð í framhaldi af ákvörðun fulltrúaráðs, stjórnar og forstjóra Brunabótafélags Íslands í janúar 1989 um að stofna Vátryggingafélag Íslands hf. með Samvinnutryggingum gt. Fyrir lagabreytinguna 1994 fór fram rækileg úttekt á formi félagsins, réttindum félagsmanna og áhrifum þess ef félaginu yrði slitið. Skoðuð voru mörg álitamál, m.a. eignaraðild ríkisins, spurningin um breytingu í hlutafélag, sala á félaginu svo og slit á félaginu. Eftir nákvæma lagalega skoðun var ljóst að ef breyta ætti formi félagsins í einhverja veru yrði að slíta félaginu og var það að sjálfsögðu á valdi Alþingis sem hefði þá sagt til um slitameðferð að fengnu tilliti hagsmuna kröfuhafa og sameigenda. Við slit á félaginu hefði þurft að skipta nettóslitaverðmæti, þ.e. því sem eftir var þegar búið var að greiða allt, á milli 104 þúsund tryggingarskírteina eða um 65 þúsund tryggingartaka á þeim tíma. Minna var það nú ekki. Alþingi bar hins vegar gæfu til þess að samþykkja framlagt lagafrv. um breytingu á BÍ í eignarhaldsfélag og gæta þar með fyllstu réttinda sameigenda svo og sveitarfélaganna, sbr. lög nr. 68/1994. Virðulegi forseti. Ég vil þá víkja að efni frv. þess sem hér liggur fyrir og ræða það. Í 1. gr. segir, með leyfi forseta: ,,Slíta skal Eignarhaldsfélaginu Brunabótafélag Íslands. Um meðferð eigna og skulda fé lagsins við slitin fer samkvæmt ákvæði 2. mgr. 16. gr. laga nr. 68/1994.`` En hvað segir svo þessi grein? Upphaf málsgreinarinnar er þannig, með leyfi forseta: ,,Ákveði fulltrúaráð að slíta félaginu skal fyrst inna af hendi allar skuldbindingar ...`` Samkvæmt lögum félagsins er gert ráð fyrir því að fulltrúaráðið slíti félaginu og hafi eitt rétt til þess og er það í samræmi við 1. mgr. 9. gr. laganna, en þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Fulltrúaráðið hefur æðsta vald í málefnum félagsins.`` Með lögum um Eignarhaldsfélagið Brunabótafélag Íslands, nr. 68/1994, afhenti löggjafinn fulltrúaráðinu og þar með sveitarfélögunum full umráð yfir Eignarhaldsfélaginu Brunabótafélagi Íslands og slitarétt í félaginu. Mér er spurn: Hvað hefur félagið eða stjórn þess unnið til saka svo að fjórum árum síðar sé talin nauðsyn á að slíta félaginu með lögum? Það væri gott að fá það upplýst. Í greinargerðinni með frv. er afar villandi samanburður svo sem kom fram áður í umræðunni en þar er vitnað í 3. gr. laga um Eignarhaldsfélagið, nr. 68/1994, og bent á að einn megintilgangur Eignarhaldsfélagsins Brunabótafélags Íslands sé að taka þátt í vátryggingastarfsemi með eignaraðild að vátryggingafélögum, sem er rétt. Hins vegar er alrangt að Eignarhaldsfélagið Brunabótafélag Íslands hafi snúið frá lögbundnum aðaltilgangi sínum eins og þar er nefnt í greinargerðinni með því að selja hlutabréf sín í Vátryggingafélagi Íslands til Landsbanka Íslands. Eignarhald í vátryggingafélögum skv. 3. gr. laga um Eignarhaldsfélagið Brunabótafélag Íslands er einn þátturinn um megintilgang félagsins, ekki aðaltilgangur eins og haldið er fram í greinargerðinni. Engin yfirlýsing, ég endurtek, engin yfirlýsing liggur fyrir um að Eignarhaldsfélagið Brunabótafélag Íslands ætli ekki í framtíðinni að eiga eignarhald í vátryggingafélögum. Félagið er með eignarhald í vátryggingafélögum til 2. júlí 1999 samkvæmt staðfestingu Vátryggingareftirlitsins í bréfi frá 2. apríl 1997, en þar segir, með leyfi forseta: ,,Kaupin eru ekki um garð gengin og enn þá á eignarhaldsfélagið virkan eignarhlut í nefndum vátryggingafélögum``, þ.e. LÍFÍS og VÍS. Félagið hefur því nægan tíma til athafna gagnvart því að uppfylla skyldu laganna eða fram til 2. júlí 1999 og liggur fyrir ákveðin stefnumótun félagsins um þennan framkvæmdarþátt starfseminnar. Í greinargerð með frv. er vísað til álitsgerðar og niðurstöðu þeirra Árna Tómassonar og Tryggva Gunnarssonar frá 1993. Álitsgerðin og umsögn þeirra félaga byggir á tilvísun laga nr. 9/1995, sem eru eldri lög um Brunabótafélag Íslands. Álitsgerðin á niðurstöðum var grundvöllur að lagagerðinni 1994 eins og fyrr er getið í ræðu minni sem Alþingi samþykkti 28. apríl 1994 eða lög nr. 68/1994. Það er því beinlínis villandi að taka þessar niðurstöður álitsgerðarinnar án þess að skýra nánar umfjöllun þeirra Árna og Tryggva í álitsgerðinni sjálfri. Virðulegur forseti. Umræða sú sem fór fram í hv. Alþingi 12. mars sl. er um margt óvenjuleg, einkum vegna þess að við lestur ræðu 1. flm. frv., hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar, virðist svo sem misskilningur sé allvíða á ferðinni sem þarfnast greinilega leiðréttinga við. Þrátt fyrir það að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hafi leitast við að fá leiðréttingar eða skýringar fannst mér það ganga heldur brösulega við lesturinn. Með leyfi virðulegs forseta langar mig til að grípa niður í ræðu hv. þm., 1. flm., og árétta skoðun mína um að leiðréttinga sé þörf. Ég gríp þá fyrst niður í það sem sagt er: ,,Þeir lögðu fyrst niður Brunabótafélagið, í fyrstu mynd sinni, og hófu samstarf við annað gagnkvæmt tryggingafélag,`` --- þetta er náttúrlega ekki rétt. Við lögðum ekki niður Brunabótafélagið. Það var ekki lagt niður --- ,,Samvinnutryggingar Íslands. Það samstarf gekk mjög vel. Á síðasta ári gerðist það síðan, herra forseti, að þeir sem voru handhafar eignarhaldsfélagsins ákváðu að stíga skrefið til fulls, selja hlut sinn í Vátryggingafélagi Íslands, breyta félagi sínu í almennt fjármálafélag og hefja almenna fjármálastarfsemi. Þannig gerðist þetta. Þeir hættu að starfa og eru ekki lengur gagnkvæmt tryggingafélag, heldur eru þeir á markaði með almenna fjármálastarfsemi. Þetta, herra forseti, höfum við flm. þessa frv. fyrst og fremst litið á. Við teljum að þar sem hið gagnkvæma tryggingafélag hefur hætt starfsemi þá beri að slíta því. Það er megininntak frv.`` Þetta er mikil missögn og misskilningur því að þessu gagnkvæma félagi var breytt 1994 úr þessu gagnkvæma félagi í eignarhaldsfélag. Hér er enn einu sinni á ferðinni misskilningur sem reynt hefur verið að leiðrétta. Enn fremur, með leyfi forseta, langar mig að vitna síðar í ræðu sama hv. þm.: ,,Að því er vikið í þessum fréttatilkynningum að eignarhaldsfélagið sé hinn þarfasti þjónn sveitarfélaganna enda hafi það nú ákveðið sér það hlutskipti að lána sveitarfélögunum til hinna þörfustu hluta. Eins er sagt frá því að nú á útmánuðum hafi þeir tekið þá ákvörðun að greiða sveitarfélögunum, í fyrsta skipti í sögu félagsins, arð eða eignarágóðahlut sem nemur 3% af höfuðstól félagsins eftir síðasta ár, um 110 millj. Við sölu Brunabótafélagsins á hlut sínum í VÍS var hlutur þess metinn á 3,4 milljarða kr. Af því má sjá að hér er um verulega fjármuni að ræða, umtalsverða fjármuni.`` Best er að byrja á því að segja að hluturinn var ekki metinn á 3,4 milljarða, hann var seldur. Söluverðið var ákveðið verð. Ágóðahlutur var greiddur um margra ára skeið hjá Brunabótafélagi Íslands. Frá árinu 1934--1941 var t.d. greiddur ágóðahlutur til sveitarfélaga í formi bættra brunavarna og afsláttar 275 þús. kr. sem væri á núvirði um það bil 25 millj. kr. Þannig var byrjunin á ágóðahlutunum svo að menn séu klárir á því. Enn fremur skal upplýst að á árunum 1955--1985 greiddi félagið út fjárhæð um það bil 700 millj. kr. á núvirði. Það er rangt sem haldið er fram að félagið, fulltrúaráð og stjórn félagsins hafi engan rétt til úthlutunar ágóðahluta og verður að draga í efa að þeir hinir sömu sem halda slíku fram hafi yfirleitt lesið lögin um eignarhaldsfélagið. Einnig er rangt sem kom fram í ræðu 1. flm., hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar, að greiddur hafi verið 3% eignar\-ágóðahluti af höfuðstól félagsins eftir síðasta ár, kr. 110 millj. kr. Hið rétta er að úthlutun ágóðahlutar á árinu 1998 verður 110 millj. kr. og ekki af höfuðstól félagsins heldur af ávöxtunarþættinum, þess andvirðis sölu hlutabréfa Eignarhaldsfélagsins Brunabótafélags Íslands í VÍS til Landbankans og það er fyrir tímabilið apríl 1997 út desember 1998. Þá er einnig mikilsvert að menn taki eftir að félagið greiddi aldrei þeim einstaklingum sem tryggðu hjá félaginu út ágóðahluta, þannig að það sé á hreinu, einungis sveitarfélögum. Ágóðahlutar greiddir til sveitarfélaga komu síðan einstaklingum til góða í bættum brunavörnum og fyrirbyggjandi aðgerðum af ýmsu tagi og það hlýtur að vera óumdeilt, líka á Vestfjörðum. Undir lok framsögu sinnar segir hv. 1. flm., með leyfi virðulegs forseta: ,,Það liggur fyrir að félagið er hætt starfsemi.`` Þvílíkur misskilningur, virðulegi forseti. Af hverju leita hv. þingmenn sér ekki upplýsinga áður en farið er með slíkar firrur sem þessa á hinu háa Alþingi? Í reikningum VÍS og LÍFÍS kemur fram að 31. des. sl. var stærsti einstaki eignaraðilinn í VÍS Brunabótafélag Íslands með 38,9% eignaraðild og næststærsti aðilinn í LÍFÍS er Eignarhaldsfélagið Brunabótafélag Íslands með 39,1%. Þetta er fyrir aðeins fjórum mánuðum. Með einu símtali hefðu hv. flm. getað fengið staðfestingu á þessu hjá Vátryggingareftirlitinu, stofnun sem þeir annars mega trúa og treysta og ætti að geta metið stöðuna hlutlaust og segja satt. Hvað skyldi Vátryggingareftirlitið segja um það mál? Í bréfi dagsettu 2. apríl segir eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Þegar tekið er mið af fyrirliggjandi gögnum og fundum sem haldnir hafa verið telur eftirlitið að óbreyttu að eignarhaldsfélagið eigi virkan eignarhlut í Vátryggingafélagi Íslands hf. og Líftryggingafélagi Íslands hf. þrátt fyrir samkomulag aðila um áfangakaup og kauprétt. Kaupin eru ekki um garð gengin og enn þá á eignarhaldsfélagið virkan eignarhlut í nefndum vátryggingafélögum.`` Virðulegur forseti. Svo mörg voru þau orð og ættu að vera skiljanleg hverju mannsbarni. Félagið er sprelllifandi og fjárhagslega betur í stakk búið en nokkru sinni að starfa eftir þeim lögum og samþykktum sem við eiga og mun vonandi eftir 2. júlí 1999 starfa af sama krafti, hlýða kalli tímans og hasla sér völl, hafa frumkvæði um nýjungar og framfarir á tryggingasviði eins og undanfarna áratugi með sveitarfélögum og fyrir sveitarfélög og þar með fyrir fólkið í landinu. Félagið hefur sem fyrr háleit og metnaðarfull áform sem munu ganga eftir fái það til þess starfsfrið. Að lokum, virðulegur forseti, eins og fram hefur komið óskaði hv. efh.- og viðskn. eftir að hæstv. viðskrh. léti vinna álitsgerð um réttarstöðu Eignarhaldsfélagsins Brunabótafélags Íslands. Mér er tjáð að þetta álit liggi nú fyrir án þess að hafa nokkuð annað en sannfæringuna að leiðarljósi. Ég er þess fullviss að þetta nýja álit hljóti að staðfesta álit eða greinargerð þeirra virtu sérfræðinga sem unnu fyrir einkavæðingarnefndina 1993 eða því vil ég a.m.k. trúa þar til annað kemur í ljós. Virðulegi forseti. Sá sem hér stendur er ekki þingvanur ef svo má að orði komast og hefur því ekki mikla reynslu eða þekkingu á framsetningu þingmála en leyfir sér þó að halda því fram að hér séu einstaklega óvönduð vinnubrögð á ferðinni. Það frv. sem liggur frammi til umfjöllunar tel ég vera hálfgerða tímaskekkju. Það er mistök, ef ekki byggt á misskilningi, þá óskiljanlegum yfirgangi í garð sveitarfélaganna sem farið hafa með forræði í félaginu um langa hríð og ávaxtað pund sitt ákaflega vel svo ekki sé fastara að orði kveðið. Þetta mega ekki vera þakkirnar, virðulegi forseti. Hv. flm. ættu því að draga frv. til baka og yrðu meiri menn að.

Herra forseti. Frá því að við hófum þessa umræðu um miðjan mars hefur þeirri skýrslu sem viðskrh. stóð fyrir að gerð yrði, álitsgerð um Eignarhaldsfélagið Brunabótafélag Íslands sem ekki hafði verið dreift þá, verið dreift. Við sem erum í efh.- og viðskn. höfum þessa skýrslu undir höndum og ég lít þannig á að hún sé ekki neitt launungarmál. Þegar við hófum umræðuna kom fram hjá hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni að hann efaðist mjög um að það fengi staðist að við gætum breytt þessum lögum. Hann lét í ljós þá skoðun að nauðsynlegt væri að sjá þessa álitsgerð til að sjá hvort það stæðist. Í máli hv. 1. þm. Austurl., Jónasar Hallgrímssonar, kom í ljós að hann hefði ekki séð þessa skýrslu en vænti þess að fá að sjá hana. Því er nú best, herra forseti, að byrja þetta á því að minnast á skýrsluna. Í henni fara lögmennirnir yfir sögu Brunabótafélagsins og helstu niðurstöður Árna Tómassonar og Tryggva Gunnarssonar. Þeir fjalla um lögin um Brunabótafélag Íslands og lögin um Eignarhaldsfélagið Brunabótafélag Íslands, hvaða álitsgerðir þá voru gefnar, hvaða álit voru þá uppi um eignarrétt félagsmanna í Brunabótafélagi Íslands og hvort eignarréttindi eignarréttarhafa í Brunabótafélagi Íslands hafi verið fyrir borð borin með samþykkt laga nr. 68/1994. Fyrirsögn VII kafla er: Breytir samþykkt frumvarps til laga um slit á Eignarhaldsfélagi BÍ einhverju? Síðan eru helstu niðurstöður. Niðurstöður þessara virtu lögmanna eru í sem stystu máli þær að þeir telja, eins og Árni Tómasson, að 1994 hefði Alþingi alveg verið stætt á að setja þau lög. Með nákvæmlega sömu rökum telja þeir að Alþingi sé nú stætt á því að breyta þessum lögum eins og þetta frv. gerir ráð fyrir. Hafi einhverjir hv. þm. ekki fengið þessa skýrslu þá skal ég sjá til þess að koma henni til þeirra. Ég tel, að þessu sögðu, ljóst að áhyggjur hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar voru ástæðulausar. Álitsgerð þessara virtu lögmanna, Þorgeirs Örlygssonar og Stefáns Más, liggur fyrir þannig að óþarft er að velta vöngum yfir því. Hér áðan ræddi Sturla Böðvarsson nokkuð um þetta mál og lýsti því yfir að hann teldi aldeilis fráleitt að breyta þessum lögum. Ég held að rétt einu sinni þurfi að benda á að þetta frv. er um slit á eignarhaldsfélaginu. Í því er lagt til að farið verði að vilja trúnaðarráðsins eins og lög gera ráð fyrir. Ég hef nú haft orð á því áður að í þessu frv. er engin ádeila á félagsmenn í Eignarhaldsfélaginu Brunabótafélagi Íslands. Hjá okkur flm. hefur aldrei komið fram að á sínum tíma hafi ekki verið rétt hjá þeim að vilja selja hlut sinn í BÍ. Við höfum aldrei efast um það né sagt nokkuð um það. Það kann vel að vera að svo hafi verið. Brunabótafélag Íslands, samkvæmt öllum þeim álitsgerðum sem liggja fyrir, allri sögu þess og þeirri umfjöllun sem það hefur fengið og það er ekki talið vafamál af neinum, er gagnkvæmt ábyrgðarfélag vátryggjenda. Það er alveg skýrt í íslenskri löggjöf, svo og í allri löggjöf Norður-Evrópu, hvað ,,gagnkvæm ábyrgð`` í tryggingafélagi merkir. Tryggjendurnir taka á sig ábyrgðina. Ef illa fer, ef höfuðstóllinn verður mínus, þá er hann þeirra. Þeir verða að greiða það með iðgjöldum sínum eða greiðslum. Ef hann er plús, þá er höfuðstóllinn þeirra, engra annarra. Á sínum tíma var farið mjög í gegnum þessi mál vegna þess, og það er ekkert launungarmál, að fjmrn. ásældist þetta félag. Það reyndi að finna sér tylliástæðu til þess að eignast það. Það tókst ekki. Önnur atrennan var þegar sveitarfélögin reyndu að eignast þetta félag. Þau leituðu sér að hvaða tylliástæðu sem var en það tókst ekki. Niðurstaðan varð sú að hvorki ríkið né sveitarfélögin ættu þetta félag. Það var skýlaus niðurstaða að félagið væri eign vátryggjendanna. Þá var ákveðið að fara þessa leið og hér liggur fyrir álitsgerð. Við flm. þessa frv. höfum aldrei komið með athugasemdir um að ekki hafi verið löglegt að fara þá leið sem farin var árið 1994. Í dag er það jafnskýrt og öllum vel kunnugt að Brunabótafélag Íslands er hætt starfsemi sem tryggingafélag. Það er eignarhaldsfélag sem á sinn hlutabréfa- eða verðbréfastokk eins og önnur eignarhaldsfélög á verðbréfamarkaði. Auðvitað geta þeir átt einhvern hlut í tryggingafélögum. Í stokknum geta verið hlutabréf í vátryggingafélögum. Það segir ekkert um það. Þeir eru engu síður hættir sinni starfsemi og samkvæmt öllum reglum og öllu áliti í Norður-Evrópu ber að skila gagnkvæmum tryggingafélögum til eigenda sinna. Um það eru hvergi deilur. Það er mjög rangt sem kom hér fram í máli hv. 1. þm. Austurl. um að menn hefðu verið hafðir fyrir rangri sök. Enginn hefur borið sök á hendur þeim. Þeir hafa heldur ekkert til sakar unnið. Það sem hv. þm. las upp úr ræðu minni frá því 14. mars er allt nákvæmlega hárrétt. Samvinnutryggingar og Brunabótafélag Íslands voru gagnkvæm tryggingafélög. Þau mynduðu með sér VÍS. Það er ekkert rangt í þeirri sagnfræði. Þar misferst ekki eitt einasta atriði. Sá upplestur var út af fyrir sig ágætur, vegna þess að það er ekki verra að sjónarmið mín og röksemdir séu oftar flutt og ég þakka hv. þm. fyrir það. Á tveimur stöðum, eða á þremur stöðum réttara sagt, taldi hv. þm. að ég hefði feilað. Skal nú farið yfir það. Hann taldi rangt hjá mér að Brunabótafélag Íslands væri hætt í tryggingum. Hann sagði það mjög rangt og hér lægi að baki vankunnátta mín. Hann sagði félagið virkt, eins og hann orðaði það, virkt í sinni tryggingastarfsemi, virkur tryggingaraðili. Hann las upp úr skýrslu Tryggingaeftirlitsins því til staðfestingar. Það er alveg hárrétt. Brunabótafélag Íslands er enn skráð sem eigandi að hlutabréfum í VÍS. Við í efh.- og viðskn. gerðum nákvæmlega grein fyrir því, bæði endurskoðendum Landsbankans svo og bankaeftirlitinu, að það yrði að vera svo vegna þess að það væri eina leiðin fyrir Landsbanka Íslands að kaupa, vegna BIS-reglna. Þannig að það er rangt hjá hv. þm. að hér sé um vankunnáttu mína að ræða. Það varð að skrá þetta svona og okkur var tilkynnt það. Við vissum þetta nákvæmlega. Hitt liggur einnig fyrir að Landsbanki Íslands fer með öll atkvæði Brunabótafélags Íslands á síðasta aðalfundi. Þau hafa verið staðfest, þannig að virkni félagsins í tryggingamarkaði er nú svona og svona. Í öðru lagi gerði hv. þm. athugasemd við að ég hefði ranglega sagt að félagið hefði verið virt á 3,4 milljarða. Hann sagði það ekki hafa verið rétt, það hefði verið selt á 3,4 milljarða. Ég verð að biðja, herra forseti, afsökunar á þessu en kaupandinn hlýtur þó að hafa virt það á 3,4 milljarða. Varla hefur hann keypt það öðruvísi. Í minni sveit hefði þessi villa ekki verið talin mjög alvarleg. Í þriðja lagi gerir hann athugasemdir við að ég sagði að arðgreiðslur til sveitarfélaganna, 110 milljónir, væru 3% af höfuðstól félagsins. Við nánari athugun sé ég að það er ekki rétt hjá mér. Þær eru 3,23% og ég hefði átt að hafa þetta nákvæmara. Það leiðréttist þá hér með. Öll eldmessan gegn þessu frv. hjá hv. þm. gekk út á að hann var yfir sig hneykslaður og þótti það forundran mikil að menn skyldu leyfa sér að leggja fram frv. sem fæli í sér breytingu á lögum. Ég verð nú að segja það, herra forseti, að það var kannski kominn tími til að slík ræða yrði haldin hér í þingsölum. Allt starf þingsins gengur út á þetta. Daginn út og daginn inn er fjallað um frumvörp sem öll eru um breytingar á lögum. Það er þá aldeilis ástæða til að hneykslast á framferði þingsins. Það er sjaldgæft að fyrir komi mál sem telja mætti nýmæli eða nýjar lagasetningar. Þetta frv. er til laga um slit á Eignarhaldsfélaginu Brunabótafélagi Íslands. Frumvarpið gengur út á að skila eignum til réttra eigenda. Það er nú ekkert flóknara. Frv. er um prinsippmál. Enginn hefur deilt um það hverjir eigendurnir eru. Ég get, herra forseti, getið þess hér, af því að það er dálítið gaman að því, að fulltrúaráð Brunabótafélags Íslands er náttúrlega ekkert ánægt með þennan tillöguflutning. Ég get ósköp vel skilið það í sjálfu sér. Þeir óttast um sinn hag og vegna þess sendu þeir beiðni til mjög virtrar málaflutningsskrifstofu hér í Reykjavík, Málaflutningsskrifstofunnar á Suðurlandsbraut 4, þar sem þeir starfa Pétur Guðmundarson, Hákon Árnason o.fl. Þar var óskað álits á því hvort að með lagasetningu væri strax hægt að yfirfæra allan eignarrétt í Eignarhaldsfélaginu Brunabótafélagi Íslands til sveitarfélaganna, án bóta til núverandi sameigenda, skv. 1. og 2. tölulið 5. gr. laga nr. 68/1994. Auðvitað þykir þeim óþægilegt að bíða eftir því að eigendurnir deyi. Þess vegna sendu þeir þetta bréf og vildu vita hvort ekki væri hægt bara að eignast þetta með lagasetningu strax. Þeir fengu svarið frá hinni virtu lögmannsstofu við þeirri spurningu hvort unnt væri með lagasetningu að yfirfæra allan eignarrétt í Eignarhaldsfélaginu Brunabótafélagi Íslands strax yfir til sveitarfélaganna. Því var hiklaust svarað þannig að það yrði ekki gert öðruvísi en allir þeir sameigendur, sem við það missa eignarhlut sinn í félaginu, fái fullar bætur fyrir. Þannig hljómaði svarið. Þannig að ekki urðu þessar bréfaskriftir mikill fengur fyrir það ágæta félag sem hv. 1. þm. Austurl. kallaði hér alltaf öðru hvoru: Við ... við. Það hlýtur náttúrlega að segja sína sögu. Frumvarpið, herra forseti, sem hér er lagt fram er prinsippmál til þess að sýna fram á að þinginu komi það við hvernig er farið með eignarréttinn. Ef menn virða ekki eignarréttinn, virða ekki hið augljósa í því, hvað skyldi þá virt í öðru? Hér er ekki gerð árás á sveitarfélögin eða Eignarhaldsfélagið Brunabótafélag Íslands. Enginn efast um að auðvitað gætu þeir farið vel með peninga og hafi allir góðar meiningar. Enginn efast um það. Eins og aðrir ráðsstjórnarsinnar trúa þeir því að þeir séu betur til þess fallnir að fara með fjármuni almennings heldur en almenningi sjálfum. Hverjir eru þessir eigendur, herra forseti? Eigendurnir sem þeir treysta ekki fyrir því að fara með sinn fjárhlut eru íbúar sveitarfélaganna sem þeir eru fulltrúar fyrir. Það er fólkið sem þeir treysta ekki. Þeir telja sig betur til þess fallna að fara með þessa peninga. Það er hættulegt, herra forseti, að hafa 3,5 milljarða sem á reki án þess að þeir séu í eigu einnhverra. Það er hættulegt og hefði slæm áhrif á viðskiptalífið að láta slíkt viðgangast.

Virðulegi forseti. Það kom mér mjög á óvart þegar eftir var leitað að skýrsla sú sem ég gat um í fyrri ræðu minni og ég hef margoft beðið um í viðskrn., að vísu ekki nýlega, yrði ekki afhent fyrr en málið kæmi til umfjöllunar í efh.- og viðskn. Ég endurtek að það kom mér mjög mikið á óvart að 1. flm. þessa frv. skyldi síðan hafa skýrsluna undir höndum. Ég vildi gjarnan hafa haft þessa sömu skýrslu undir höndum áður en ég fór í ræðustól í dag. En það breytir ekki því að þær grunsemdir eða þá vissu sem ég hafði um málið innst inni hefur hv. 3. þm. Vestf. staðfest, eins og hann sagði bæði já og nei, að þetta stæðist þau lög sem sett voru. Ég dreg það ekki í efa. Ég hef enga ástæðu til að draga það í efa þó að ég hafi ekki lesið skýrsluna. Það kann því vel að vera að hvorir tveggja hafi rétt fyrir sér en ég áskil mér þá rétt til þess að skoða skýrsluna áður en endanlega verður upp úr því kveðið. Engin ádeila á forráðamenn Eignarhaldsfélagsins Brunabótafélag Íslands. Það kann vel að vera og ef ég man rétt af lestri úr fyrri ræðu 1. flm. þá hældi hann meira að segja forráðamönnum Brunabótafélagsins fyrir að hafa þó farið nokkuð sæmilega með það sem þeim var til trúað. Ég man ekki nákvæmlega orðalagið en það var engin neikvæðni í því, enda hefur hv. þm. misskilið orð mín ef svo er. Það var ekki ádeila á forráðamennina sem ég hafði í minni ræðu heldur gat ég um það að málið væri misskilningur, misskilningur frá upphafi og að tala um það enn þá eftir þær leiðbeiningar sem bæði hv. þm. Lúðvík Bergvinsson og sá sem hér stendur höfum reynt að hafa uppi um að félagið er ekki gagnkvæmt. Því var breytt, og einu sinni enn segi ég það, með lögunum frá því í apríl 1994. Ef þetta verður endalaus misskilningur eða ásteytingarsteinn, þá erum við ekki að tala um sama málið. Þetta mál hefði átt að vera flutt fyrir fjórum árum. Þetta er tímaskekkja eins og ég sagði. Það kann vel að vera að það hefði verið rétt þá. Þetta er ekki dómur um það. Menn gátu vel farið með slíkt frv. sem þetta upp fyrir fjórum árum og þá hefði bara þurft að taka á því. Þá hefði félagið verið leyst upp með allri þeirri vinnu sem því fylgdi og það hefði bara orðið að taka þann slag. Hitt var gert og frammi fyrir því stöndum við. Spurningin er sú: Hvers eiga þeir sem hafa, og ég sagði einu sinni við, því miður --- það vill svo til að ég er sveitarstjórnarmaður og ég biðst ekkert afsökunar á því. Það geri ég hvorki hér né nokkurn tíma síðar, hv. 1. flm. þessa frv., því við sveitarstjórnarmenn erum stoltir af forræði. Við eigum ekki þetta félag en við erum stoltir af því að löggjafinn hefur falið okkur ítrekað forræði þessa félags. Það er eins gott að menn hafi það á hreinu. Enn einu sinni mátti maður hlusta á það og kannski þýðir ekkert að reyna að leiðrétta það sem ekki kemst til skila, en enn einu sinni mátti sá sem hér stendur hlusta á hv. 1. flm. segja að félagið væri hætt starfsemi sinni, þó svo ekki séu nema 2--3 tímar liðnir síðan ég leiddi að því sönnur að félagið væri í fullum rekstri og aldrei með glæstari framtíð en einmitt núna. Þegar 1. flm. talar um að Landsbankinn sé því til sönnunar að við --- ég segi við, sveitarstjórnarmennirnir, höfum ekki lengur lögsögu yfir þessu félagi, ég tel að það felist í orðunum, að við séum hættir starfsemi og Landsbankinn fari með allan atkvæðisrétt af þeim helmingum sem hann keypti. Það kann vel að vera. Ég efast ekkert um að hv. þm. hafi rétt fyrir sér í því efni. En það breytir ekki því að fyrir hönd Eignarhaldsfélagsins situr forstjóri félagsins í stjórninni. Hann hefur þá gefið Landsbankanum leyfi til að fara með þennan atkvæðisrétt og hefur fullt leyfi til þess. Hann er ekki á vegum Landsbanka Íslands í stjórninni. Hann er fyrir Eignarhaldsfélagið Brunabótafélag Íslands sem er enn þá í vátryggingarekstri eins og ég sýndi fram á í ræðu minni fyrr í dag þar sem ég las upp eignarhlutann bæði í LÍFÍS og VÍS og ef menn vilja ekki skilja svona einfaldan sannleika og staðreyndir, þá erum við bara að tala um tvo ólíka hluti og þá náum við heldur aldrei saman. Og það að lýsa okkur, nú segi ég okkur, sem erum á móti þessu frv., alfarið þannig að við göngum með grillur eða ráðstjórnarhugmyndir í kollinum. Það vantaði bara að það kæmi forræðishyggja í viðbót og eitthvað þaðan af verra. Þetta er bara rétt einn misskilningurinn. Það er engin ráðstjórnarhyggja að hafa breytt þessu félagi frá því sem stendur í matsgerðinni frá þeim tveim sómamönnum sem falið var af nefndinni 1993 að kanna grundvöllinn á félaginu og þeir mátu félagið á 500 millj. kr. Ég kalla það ekki ráðstjórnarhyggju að hafa komið verðgildi félagsins upp í það sem við getum kallað 3--3,5 milljarða. Ég held að það hefði aldrei verið hægt að koma verðgildi félagsins með ráðstjórnarhyggju í þvílíkar himinhæðir í fjármunum. En það má svo sem vera og hv. 1. flm. má bara hafa það þannig ef hann vill. Ég þekki það alla vega ekki úr hans flokki að menn hafi þessa skoðun, en það er ekkert nýtt undir sólinni. Svo kom reyndar skýringin á öllu saman. Það var að það væri hættulegt og eftir þessu beið ég. Það vill nú svo vel til að hv. 1. flm. þessa frv. er heiðarlegur í málflutningi sínum og það vil ég segja honum til hróss. Hann sagði í lokin einmitt það sem menn hafa hugsað en kannski ekki þorað að segja. Hann sagði að það væri hættulegt að vita af þessum 3,5 milljörðum --- ég náði ekki restinni --- ganga lausa. Var það ekki þannig orðað? En þá fer maður að skilja málið. Það er komið upp afl í þessu þjóðfélagi sem heitir Eignarhaldsfélagið Brunabótafélag Íslands sem ætlar sér að vera í vátryggingum, bak við þessa 3--3,5 milljarða, það er náttúrlega afl. Það eru önnur öfl í þessu þjóðlífi sem ekki sætta sig eflaust við það að fá slíkt á sig. Ég treysti því að hv. þm., 1. flm. þessa frv., gangi ekki erinda þeirra afla frekar en sá sem hér stendur, heldur einhverra annarra. Við erum ekkert að hætta í tryggingum og það vill svo vel til að tilgangur og starfssvið þessa félags liggur fyrir. Það stendur hér, með leyfi forseta. Það stofnar til eignarhalds í vátryggingafélagi á einangruðu sviði með innlendum eða erlendum aðilum um sérþarfir sveitarfélaga fyrir sveitarstjórnartryggingar og vátryggingarábyrgð þeirra. Þetta stendur allt saman hér ef menn vilja kynna sér málið. En þetta síðasta um þessa 3,5 milljarða, að þeir séu hættulegir, það held ég að svari spurningu dagsins.

Herra forseti. Það er mjög hættulegt, það er mjög óhollt, það er mjög slæmt að í viðskiptalífinu séu menn sem eru að fara með stóra fjármuni sem þeir eiga ekki. Það er mjög slæmt og það að treysta ekki réttum eigendum til þess að vera handhafar sinna peninga og fara farsællega með sitt fé, það er ráðstjórn, það er forræðishyggja. Það hefur alltaf legið fyrir hverjir eigendurnir eru. Það eru íbúar sveitarfélaganna. Þeim er alveg treystandi til þess að fara með þetta fé, enda á svo að vera í lýðfrjálsu landi. Það liggur alveg fyrir og engin deilumál eru um það að Brunabótafélag Íslands seldi Landsbankanum sinn hlut í VÍS. Vegna BIS-reglna Landsbankans var ekki hægt að ganga frá þessu öðruvísi. Í þinginu var þetta okkur gert ljóst, sérstaklega í efh.- og viðskn. BIS-reglurnar leyfðu ekki Landsbankanum að gera þetta. Þess vegna er ákveðinn hluti enn þá skráður og verður skráður meðan verið er að borga inn á Brunabótafélagið. Forstjóri Brunabótafélagsins er mjög hæfur til að vera stjórnarformaður í hvaða tryggingafélagi og hvaða félagi sem er og þeim er náttúrlega að sjálfsögðu frjálst að kjósa hann. Brunabótafélag Íslands, eignarhaldsfélagið, er ekki í tryggingum lengur. Það getur hver og einn sem á stokk af hlutabréfum sagt: Við erum í tryggingabransanum, en svo er ekki. Þetta er eignarhaldsfélag á almennum markaði. Það er það sem það er. Það var áður gagnkvæmt tryggingafélag. Þegar því var breytt var því ekki fullnustað að láta hið gagnkvæma tryggingafélag njóta sín, þ.e. eigendurnir fengu það ekki. Það var ekki gert 1994. Þetta frv. er um að gera það sem átti að gera 1994. Því miður var það ekki gert. Við höfum ekki sagt að það hafi verið ólöglegt 1994, en það er þó betra að gera það seint en aldrei.

Virðulegur forseti. Ég sé engan mun á því að treysta mönnum eða löglega kjörinni stjórn þessa félags eða einhvers annars fyrir 500 millj. kr. eins og það var metið á sínum tíma eða 3,4 milljörðum eða hvað sem það er í dag. Ég sé engan mismun á því og ég trúi því ekki að það séu upphæðirnar sem ráða því hvort menn eru traustsins verðir eða ekki. Það alla vega má ekki vera ef svo er. Ég vil að það komi fram að það var ákveðin forræðishyggja í gamla félaginu. Forræðishyggjan fólst í því að forstjóri félagsins var ráðinn eða skipaður af ráðherra. Þessari forræðishyggju var breytt með lögunum frá því í apríl 1994. Það er engin forræðishyggja í þessu félagi í dag. Það er rekið nákvæmlega eins og önnur félög og það má kalla það eins og hv. 1. flm. nefndi það á markaðsgrundvelli. Við erum náttúrlega á markaðsgrundvelli og við verðum á markaðsgrundvelli. Það eru alveg hreinar línur eins og lögin eru að við teljum okkur hafa fullt leyfi til þess og ætlum okkur að gera það. Ég nefni bara til að þeir fjármunir, þessar 110 millj., sem mönnum hefur orðið tíðrætt um og er ágóðahluti sem greiddur verður út í ár, við ætlum þeim fjármunum að fara til forvarna og í sveitarstjórnarpakkann sem gamla félagið var fyrst til þess að taka upp og hlutu áreiðanlega mikið þakklæti fyrir frá mörgum. Ég ætla ekki að munnhöggvast meira um þetta mál. Ég hef reynt að útskýra það af hverju við teljum að þetta frv. sé tímaskekkja og ég endurtek að flm. hefðu átt, þeir sem greiddu atkvæði með frv. 1994, að flytja þetta eða eitthvað annað líkt frv. en ekki greiða því atkvæði. Það hefur ekkert breyst annað en upphæðin síðan.

Herra forseti. Það liggur alveg ljóst fyrir að við flm. höfum aldrei efast um að þingið gat og mátti breyta þessu eins og gert var 1994. Aldrei hefur annað komið fram. Við teljum hins vegar að það hafi verið rangt. Það hefði átt að skipta félaginu upp milli tryggingatakanna sem voru og eru sannarlega eigendurnir. Við erum að fara fram á það með þessu frv. svo að ég fari enn þá einu sinni yfir það að hinum réttu eigendum sé þá úthlutað þessu því að það hefur orðið breyting á. Þó nokkuð margir hafa dáið og fyrirtæki verið afskráð og þetta hefur orðið sameign sveitarfélaganna. Ekkert í frv. er um að breyta því. Það á ekkert að taka neitt af neinum. En eignarrétturinn er varinn í stjórnarskránni og það liggur alveg ljóst fyrir um hvað þetta er. Það þarf ekkert að fara í neinar grafgötur um það. Það er enginn misskilningur í málinu. Það er alveg skýrt. Við erum að fara fram á að það sem við teljum að hefði átt að gera 1994 sé gert núna. Það er enginn misskilningur á nokkurn hátt og ég veit að allir aðilar sem standa að þessu, hvort sem þeim líkar þessi málflutningur betur eða verr, skilja alveg um hvað þetta er. Það er enginn misskilningur milli mín og hv. 1. þm. Austurl. Alls enginn. Þetta er um að virða eignarrétt og virða prinsipp.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um umboðsmann aldraðra. Þetta er frv. sem varamaður minn á þingi, Ólafur Þ. Þórðarson og hv. þm. Guðni Ágústsson lögðu fram fyrr í vetur. Það er svo merkilegt með þetta þing okkar að þótt mál hafi verið lögð fram fyrir mörgum mánuðum virðist eiga að afgreiða öll mál á einum degi sem koma frá stjórnarþingmönnum. Ég hélt reyndar að úr því sem komið var hefði verið komið samkomulag við menn um að stytta mál sitt og að reyna að koma þeim tugum mála sem eru á dagskrá í dag í umræðu. Svo gerðist það hér í dag, þótt ég ætli ekki almennt að gera fundarsköp að umræðuefni, að 23. mál er tekið fram fyrir þessi mál af því að þeir sem voru með það mál þurftu að verja kvöldinu til annars. Það vill bara svo til að fleiri þingmenn eru með mál á eftir sem eru undir sömu sökina seldir og þurfa að vera á sama fundinum þannig að mér finnst afar sérkennilegt hvernig tímanum hefur verið varið í dag og það virðist ekki vera mikið virt að menn ætli að stytta mál sitt. Það er kannski horfið frá því samkomulagi að menn reyndu að stytta mál sitt þegar þeir tala fyrir frv. Víkjum aftur að frv. til laga um umboðsmann aldraðra. Það er staðreynd sem blasir við að á næstu áratugum mun öldruðum á Íslandi fjölga mjög sem hlutfalli af fólki á vinnumarkaði. Á undanförnum árum hafa orðið miklar umræður um hag aldraðra og með hvaða hætti unnt sé að tryggja öldruðum viðunandi lífskjör þegar starfsævinni lýkur. Sú umræða hefur að mestu markast af fjárhagslegum þáttum, svo sem bótum almannatrygginga, skattskyldu lífeyrisgreiðslna og framtíðarskuldbindingum lífeyrissjóða sem allt varðar það hvort fjárhagslegt öryggi aldraðra sé nægilega tryggt. Aldraðir hafa í auknum mæli bundist samtökum til að sinna hugðarefnum sínum og gæta hagsmuna sinna og hafa þau unnið mjög gott starf á ýmsum sviðum. Að eigin frumkvæði og í samvinnu við ýmsa opinbera aðila hafa þau, þ.e. samtök aldraðra, staðið fyrir umræðu um framtíðarhag aldraðra, fyrirkomulag framfærslumála og fleiri mál. Á undanförnum árum hefur orðið vart misræmis í túlkun ýmissa atriða er varða hagsmuni aldraðra, sérstaklega fjárhagslega hagsmuni, enda eru aldraðir mjög misjafnlega staddir fjárhagslega. Þar vega þyngst lífeyrisréttindi sem aflað hefur verið á starfsævinni, aðrar tekjur lífeyrisþega, svo sem af eignum, og hjúskaparstaða hins aldraða. Gagnrýnt hefur verið að jaðarskattsáhrif séu meiri á fjárhag aldraðra en eðlilegt geti talist, og misjafnt sé hvernig stjórnvaldsaðgerðir komi niður á öldruðum eftir aðstæðum þeirra. Þá liggur fyrir að aldraðir eru mjög misjafnlega í stakk búnir til að fylgja sjálfir eftir hagsmunum sínum og réttindum. Þess eru mörg dæmi að aðstandendur aldraðra sjái um réttindamál þeirra að mestu leyti en jafnframt er full ástæða til að óttast að í einstaka tilfellum sé misfarið með fjármuni aldraðra og að hagsmuna einhverra þeirra sé að einhverju eða öllu leyti ekki gætt sem skyldi. Í framhaldi af því sem að ofan er rakið í máli mínu hefur að undanförnu verið talsverð umræða um að aldraða skorti talsmann sem njóti virðingar og gæti hagsmuna þeirra gagnvart stjórnvöldum, tryggi að vilji aldraðra komi fram áður en teknar eru ákvarðanir sem varða þá, fylgist með því að þjóðréttarsamningar, lög og stjórnsýslureglur séu í heiðri höfð og bregðist við ef talið er að með athöfnum eða athafnaleysi sé brotið gegn réttindum, þörfum eða hagsmunum aldraðra. Til þess að koma til móts við þarfir þær sem að ofan er lýst er lagt til í frumvarpi þessu að komið verði á fót embætti umboðsmanns aldraðra til þess að tryggja og bæta hag aldraðra í samfélaginu og reyna að sjá til þess að stefna stjórnvalda í málefnum aldraðra sé í samræmi við vilja þeirra. Um fyrirmynd að þessari skipan má líta til embættis umboðsmanns Alþingis og umboðsmanns barna. Umboðsmaður Alþingis hefur á þeim áratug sem hann hefur starfað hlotið fastan sess í þjóðfélaginu og umboðsmaður barna hefur á sínum stutta starfstíma sýnt fram á nauðsyn embættisins til að standa vörð um hagsmuni barna. Með svipuðum hætti er ætlunin að embætti umboðsmanns aldraðra standi vörð um hagsmuni aldraðra eins og nánar er lýst í einstökum ákvæðum frumvarpsins. Nú nýverið var hér dreift á Alþingi skýrslu forsrh. um stöðu eldri borgara hérlendis og erlendis. Þetta er heljarmikið og fróðlegt plagg upp á einar 54 bls. þar sem lýst er stöðu aldraðs fólks hér á landi borið saman við önnur ríki Efnahags- og framfarastofnunar Evrópu, OECD. Rauði þráðurinn í skýrslunni er hvað þeim sem eru 67 ára og eldri á eftir að fjölga mikið sem hlutfalli af þjóðinni, þ.e. að aldursdreifingin, aldurspíramídinn, á eftir að breytast mjög mikið á komandi árum. Þannig var að árið 1996 voru þeir sem voru 67 ára og eldri 9,8% af Íslendingum og framreikningar til 2030 gefa til kynna að árið 2030, eftir 32 ár, verði aldraðir borgarar orðnir 16,5% mannfjöldans. Í skýrslunni er einnig að finna fróðlegar upplýsingar um eignir og skuldir aldraðs fólks. Þar kemur glögglega fram að eignir þeirra sem komnir eru á efri ár, komnir á eftirlaunaaldur, 66 ára og eldri, eru býsna miklar. Skuldir eru nokkrar þótt þær fari hríðminnkandi eftir að á þennan aldur er komið. Aldraðir eru oft með misjafnar tekjur og hafa náttúrlega eftir á þennan aldur er komið mjög takmarkaða möguleika til að afla sér tekna en það er ljóst að þetta fólk hefur oft og tíðum litla möguleika til að fylgjast með þeim breytingum sem verða á lögum og reglugerðum sem varða réttarstöðu þeirra, varða eignir þeirra, varða meðferð þeirra fjármuna sem viðkomandi einstaklingar eiga. Ég held að einmitt þær upplýsingar sem koma fram í skýrslunni á bls. 26 og 27 og sýna að þetta fullorðna fólk er með þetta miklar eignir, sem eru að töluverðu leyti bundnar í fasteignum, sýni nauðsyn þess að þetta fólk geti snúið sér til einhvers aðila eins og hér er rætt um, umboðsmanns aldraðra, sem getur leiðbeint því, getur tekið upp mál sem þetta fólk á hugsanlega í útistöðum við kerfið, geti leiðbeint því í gegnum frumskóg kerfisins og ekki síst verið málsvari þess gagnvart opinberum aðilum þegar nýjar og nýjar álögur eru lagðar á grundvelli eigna sem þetta fólk á án þess að horfa til þess hvort þetta fólk hafi tekjur til að standa undir þeim sköttum sem eru lagðir á eignirnar. Ég vék áðan í máli mínu að umboðsmanni barna sem hefur starfað í nokkur ár. Þjóðin hefur efni á að starfrækja umboðsmann barna sem eru þó í þeirri stöðu að hafa yfirleitt forráðamenn til að gæta að hag sínum. Samt sem áður töldu menn rétt að stofna embætti umboðsmanns barna sem kostað er af opinberu fé. Þá hlýtur það ekki síður að vera réttlætanlegt að leggja opinbert fé til þess að stofna embætti sem lætur sig varða hag þeirra sem hafa oft og tíðum ekki aðra til að halda utan um mál sín eins og foreldrar gera þegar börn eiga í hlut.

Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um jarðabréf sem hljóðar þannig, með leyfi forseta: ,,Alþingi skorar á ríkisstjórnina að auðvelda nýliðun í landbúnaði með því að koma á nýjum lánaflokki, ,,jarðabréfum``, er bjóði upp á svipaðan lánstíma og lánskjör við kaup á bújörðum og húsbréf við kaup á íbúðarhúsnæði. Heimilt verði að lána allt að 65% af kaupverði bújarða, þ.e. til kaupa á landi, fasteignum, vélum og bústofni.`` Við vitum það sem til þekkjum í íslenskum landbúnaði að nýliðun í landbúnaði hefur á undanförnum árum verið allt of lítil til að greinin geti þróast eðlilega. Ástæðurnar má einkum rekja til lélegrar afkomu af búrekstri og erfiðleika nýliða við að afla langtímalána til jarðakaupa. Afkoma af búrekstri eins og hún er nú gerir bónda sem er að hefja búskap ekki mögulegt að standa undir greiðslubyrði af fjárfestingarlánum þegar lánstími er einungis til nokkurra ára. Þótt margir eldri bændur vilji hætta búskap í því skyni að hleypa yngri bændum að jörðinni ráða ungir bændur ekki við að kaupa miðað við þá fjármögnun sem er í boði. Afrakstur ævistarfs flestra bænda er bundinn í jörðum þeirra og bústofni og þeir eiga ekki hægt um vik að selja jörð og bústofn nema þeir fái umtalsverðan hlut söluverðsins greiddan á öruggan hátt. Með því að bjóða upp á húsbréf eykur ríkisvaldið öryggi í viðskiptum með íbúðarhúsnæði jafnframt því sem slík kaup eru aðgengilegri fyrir kaupanda og seljanda. Jarðakaup fela að sjálfsögðu í sér kaup á fleiru en íbúðarhúsnæði þar sem íbúðarhús, land, útihús, vélar og búpeningur eru órjúfanleg heild eigi jörð að haldast í ábúð. Hugmyndin að jarðabréfum gengur út á að stofnaður verði nýr lánaflokkur þar sem lánað verði til allt að 40 ára til kaupa á jörðum ásamt fasteignum, vélum og búpeningi. Ég tel ekki óeðlilegt þegar lán er veitt til jarðakaupa að líta á búrekstur eins og annan rekstur þar sem einn rekstrarþáttur verður ekki skilinn frá öðrum, það sem kallað er á enskri tungu: ,,going concern``, þ.e. að líta á þetta sem eina heild sem sé andlag veðs sem ein heild. Á sama hátt og með húsbréf fær kaupandi jarðar veðleyfi fyrir skuldabréfi með heildarveði í viðkomandi jörð. Kaupandinn skiptir á skuldabréfinu fyrir ríkistryggð jarðabréf sem útgefandi sér um að afhenda seljanda jarðarinnar. Ég tel að ef þetta kemst á þá muni það hjálpa mjög til við kynslóðaskipti á jörðum. Það má þakka fyrir að eftir að þessi þáltill. var lögð fram --- það eru allmargir mánuðir síðan hún var lögð fyrir þingið --- þá kom fram frv. til laga frá ríkisstjórninni um að lengja lánstíma í Lánasjóði landbúnaðarins sem áður var Stofnlánadeild landbúnaðarins og þar er verulega komið til móts við þau sjónarmið sem eru í þessari þáltill. minni. Því má spyrja hvort eðlilegt hefði verið að draga þetta mál bara til baka þar sem ríkisstjórnin hafði gert þetta --- eins og ég sé málið --- eftir að þessi þáltill. hafði verið lögð fram og málið tekið upp. Ég tel þó ekki rétt að draga þáltill. til baka vegna þess að ég tel að það vanti nokkuð á í lagafrv. ríkisstjórnarinnar um lengingu lána til jarðakaupa. Ég tel að það vanti nokkuð á að viðurkennt sé að jörð, bústofn og vélar séu eitt og verði ekki skilin hvert frá öðru þegar kemur að því að veita lán. Menn þurfa á þessu öllu að halda eigi að vera hægt að annast búrekstur. Það er svo aftur annað mál að þau vinnubrögð sem tíðkast hér á þessum ágæta vinnustað eru mjög sérstök, þ.e. að þau mál sem þingmenn leggja fram og eru komin fram fyrir mörgum mánuðum þurfi að bíða á meðan frv. sem koma frá ríkisstjórninni, jafnvel um sömu mál og þingmenn eru áður búnir að leggja fram, séu tekin fram fyrir eins og ég var að lýsa áður og fá betra rými til að hægt sé að koma þeim að og tala fyrir þeim. Með því er ég alls ekki og síður en svo að tala gegn því að frv. um lengingu lána verði ekki afgreitt. Ég vona svo sannarlega að það verði gert. Mér finnst þessi vinnubrögð, að málin komi ekki til umræðu eftir því hvenær þau eru lögð fram, engu að síður allsérstök. Ég vona að hv. landbn. taki þau atriði til skoðunar sem eru í þessari þáltill. sem ég gleymdi að geta um áðan að Egill Jónsson flytur með mér. Ég vona að hv. landbn. skoði hvort ekki sé rétt að líta á jarðir sem einn rekstrarþátt, þ.e. ekki bara jörðina sjálfa heldur hús, vélar og búpening, og miða lánveitingar við það að menn þurfa á öllum þessum þáttum að halda eigi að vera hægt að stunda búskap.

Herra forseti. Ég tala hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um fangelsi og fangavist, nr. 48 19. maí 1988, með síðari breytingum. Greinargerð mín fyrir því frv. til laga sem ég flyt hér er sú að með lögum sem við samþykktum á Alþingi 22. desember 1997, um breytingu á lögum um fangelsi og fangavist, voru rýmkaðar verulega heimildir dómþola sem dæmdur hefur verið til refsivistar til að sinna samfélagsþjónustu í stað þess að afplána refsingu í fangelsi. Og þetta var hið besta mál. Undanfarin ár hefur verið í lögum allþröng heimild fyrir dómþola til að óska eftir samfélagsþjónustu í stað afplánunar refsidóma en víða erlendis hafa slíkar heimildir verið lengi í lögum og gefist mjög vel. Samfélagsþjónustan byggist eins og við vitum á því að í stað þess fangi taki refsivist út með því að hann sé lokaður inni í fangelsi, þá tekur hann að sér að sinna ákveðinni þjónustu í þágu samfélagsins kauplaust. Hins vegar er það svo að heimild laganna sem samþykkt voru á Alþingi í desember 1997 nær ekki til refsivistar þeirra sem dæmdir hafa verið til greiðslu sekta að viðlagri vararefsingu í formi refsivistar, geti dómþoli ekki innt sektargreiðslu af hendi. Þau tilvik hafa komið upp að dómþoli hafi ekki efni á að greiða sekt, t.d. vegna gjaldþrots eða verulega skerts gjaldþols í framhaldi af þeim atburðum er leiddu til sektardóms. Vandséð er að það hafi verið ætlan Alþingis að veita rýmri heimildir til samfélagsþjónustu í stað refsivistar þegar brot er þess eðlis að dómþoli er dæmdur í óskilorðsbundna refsivist en þegar refsivistin er vararefsing. Fjölmörg tilvik geta orðið þess valdandi að dómþoli geti ekki staðið í skilum með greiðslu sektar og vandséð að slíkt réttlæti að viðkomandi sé skilyrðislaust gert að sitja af sér vararefsingu í fangelsi meðan þeir sem dæmdir hafa verið til refsivistar eiga þess kost að sinna samfélagsþjónustu í stað hennar. Ef við lítum aðeins nánar á hvað ég á hér við og tökum um það einfalt dæmi, þá er verið að segja að hafi maður ráðist að öðrum manni með ofbeldi og barsmíðum og verið dæmdur fyrir það þá getur hann átt kost á því að sinna samfélagslegri þjónustu í stað þess að fara í fangelsi. Hafi maður hins vegar verið sektaður --- við getum t.d. hugsað okkur þá stöðu að viðkomandi hafi ekki getað staðið skil á opinberum gjöldum sem hann átti að halda eftir og hlotið fyrir það sektargreiðslu og geti hann ekki borgað sektina þá fær hann fangelsisdóm til vara --- er ekki dæmdur til fangelsisvistar, en í fangelsi til vara, þ.e. hann er skilinn eftir í þeirri stöðu að geti hann ekki borgað sektina þá verður hann að fara í fangelsi. Hann á ekki sama kost og ofbeldismaðurinn, sem barði einhvern, sem á kost á að óska eftir því að fá að taka refsinguna út í formi samfélagsþjónustu. Maðurinn sem er dæmdur til vararefsingar skal í fangelsi. Þetta lagafrv. sem ég flyt hér miðar að því að breyta þessu. Í íslenskri refsilöggjöf eru höfuðgreinar refsinga aðeins tvær, refsivist og fésektir. Fésektum er ætlað að bitna á fjármunum eða fjárráðum hins brotlega en refsivist á persónufrelsi hans. Einkenni fésekta eru um margt önnur en einkenni refsivistar. Fésekt taka menn út frjálsir ferða sinna og er hún því sjaldnast eins mannorðsskemmandi og refsivist eins og Jónatan Þórmundsson prófessor bendir á í riti sínu, sem heitir Viðurlög við afbrotum. Það er almennt viðurkennt að fésektir séu vægari refsitegund en refsivist og að hæsta sektarrefsing samkvæmt lögum sé vægari refsing en skemmsta refsivist. Á hinn bóginn er oft erfiðleikum bundið að innheimta fésektir og tryggja að þær bitni á sökunautum persónulega eins og tilgangurinn hlýtur að vera. Þess vegna er gert ráð fyrir refsivist sem vararefsingu ef sektargreiðsla bregst. Það skýtur nokkuð skökku við að hér á landi sé heimilt að fullnusta refsivist með samfélagsþjónustu en ekki fésektir, sérstaklega þegar haft er í huga að fésekt getur orðið jafnþungbær og refsivist ef dómþoli á ekki kost á að inna sektargreiðslu af hendi. Auk þess koma fésektir mjög misjafnlega við dómþola, efnalitlir sökunautar þurfa frekar að afplána vararefsingu en hinir sem betur mega sín. Afpláni dómþoli vararefsingu er hann í sömu stöðu og sá sem dæmdur er til refsivistar. Enginn munur er þar á, vararefsing fésektar er fullnustuð með sama hætti og óskilorðsbundin refsivist. Jónatan Þórmundsson prófessor bendir á það í Viðurlögum við afbrotum að í raun sé óviðunandi að það geti farið eftir efnahag og afkomu hvort dómþoli þarf að taka út vararefsingu fésektar í varðhaldi eða fangelsi ef sektin fæst ekki greidd. Bendir hann á að komið hafi til tals að afnema vararefsingu með öllu en bendir jafnframt á að eitthvað verði að koma í staðinn. Nefnir hann samfélagsþjónustu sem úrræði. Það sjónarmið hefur komið fram að fésektir hafi þann kost fyrir samfélagið að þær færi því fé í stað þess að baka því kostnað eins og refsivist. Þessi munur hverfur þegar sökunautur hefur ekki efni á að inna sektargreiðslu af hendi og þarf að afplána vararefsingu. Þá er fésektarúrræði jafndýrt fyrir þjóðfélagið og refsivist. Fyrrnefnt sjónarmið, að samfélagsþjónusta spari þjóðfélaginu fjármuni, á orðið jafnt við um refsivist og fésektir í slíku tilviki. Gera verður ráð fyrir að þeir sem hafa efni á að greiða fésektir sínar muni eftir sem áður gera það því að samfélagsþjónusta er í flestum tilfellum þungbærari en greiðsla sektar fyrir dómþola. Telja verður hverfandi líkur á að ríkið verði af miklum sektargreiðslum við að lögfesta það úrræði sem frumvarpið felur í sér. Refsingar eru ekki hugsaðar sem tekjuöflun fyrir ríkissjóð þótt réttlætanlegt sé að horfa til þess við setningu laga og reglna sem gilda eiga um refsingar hvaða úrræði hafi í för með sér minnstan kostnað fyrir ríkissjóð. Þá er umhugsunarvert hvort það samrýmist 65. gr. stjórnarskrárinnar að láta efnalausa eða efnalitla sökunauta sæta annarri og þyngri refsingu en þá sem betur mega sín. Skv. 65. gr. skulu allir vera jafnir fyrir lögunum, m.a. óháð efnahag þeirra. Það er í mínum huga grundvallaratriði og réttlætismál að leiðrétta slíkan mismun á milli dómþola. Því er þetta frv. til laga flutt um að þeir sem dæmdir eru til vararefsingar, ef þeir geta ekki greitt sekt, megi sinna samfélagsþjónustu eins og þeir sem hafa verið dæmdir til fangelsisvistar geta í dag sótt um að sitja hana af sér með því að sinna samfélagsþjónustu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir þáltill. um PCB og önnur þrávirk lífræn efni. Meðflutningsmenn mínir eru hv. þm. Össur Skarphéðinsson og hv. þm. Árni M. Mathiesen. Ályktunin hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela umhverfisráðherra að gera úttekt á hvar PCB og önnur þrávirk lífræn efni er að finna hér á landi og í hve miklu magni. Jafnframt geri ráðherra tillögu um eyðingu þeirra efna sem geta reynst skaðleg lífríkinu.`` Herra forseti. Ekki þarf að fara mörgum orðum um þessa þáltill. svo kunn eru orðin áhrif þeirra eiturefna sem hún fjallar um. Áhrifin eru mjög alvarleg vegna þess að þau geta valdið krabbameini, heft þroska manna og dýra, valdið ófrjósemi og fyrir fiskveiðiþjóð eins og Íslendinga stórskaðað ímynd landsins. Staðreyndin er nefnilega sú að PCB-efnin finnast helst í lífríkinu við sjóinn en miklu síður í lífríkinu á landi þó álitið sé að þessi efni berist vegna uppgufunar og flytjist þannig milli landa og yfir höfin og safnist fyrir í frostgildrum á norðurslóðum. Þetta sést þegar skoðaðar eru rannsóknir annars vegar á landfuglum eins og rjúpu og hins vegar sjófuglum eins og æðarfugli. Það kemur fram í greinargerðinni að PCB-mælingar á rjúpu sýna minna magn í þeim en í samanburðarhópum í Kanada og á Svalbarða á meðan dæmið snýst við þegar skoðaðar eru rannsóknir á æðarfugli á Álftanesi sem hefur tífalt meira magn af PCB en æðarfugl í Kanada. Þetta segir okkur að uppsöfnun á þessum efnum er miklu alvarlegri í sjónum en á landi og skaðar meira. Mælingar á annars konar mengun, þ.e. þungmálmi eins og kvikasilfri sýna okkur einnig að mikið magn af kvikasilfri er í sjófuglum við Íslandsstrendur samanber fjölstofnarannsóknir Hafró 1992--1995 og mælist hæst í fullorðnum sjófuglum við Látrabjarg miðað við sjófugla í Skotlandi, Hjaltlandseyjum og Norður-Noregi. Ég kem aðeins inn á þetta sérstaka atriði vegna þess að mengunin er mun víðar. Ekki er talið að þetta mikla magn kvikasilfurs í bjargfuglum geri neyslu sjófuglakjöts hættulega. Þess ber þó að geta að styrkur kvikasilfurs í kjöti íslenskra bjargfugla liggur ekki fyrir svo ég viti og verður að telja eðlilegt að slíkt verði rannsakað hið fyrsta og er í raun ámælisvert að slíkar rannsóknir skuli ekki hafnar nú þegar miðað við þessar niðurstöður um mengun. Sama á að sjálfsögðu við um þrávirk lífræn efni sem eru hættulegri og verður að segjast að hér heima verðum við að mestu að styðjast við erlendar rannsóknir. Tillaga um slíka rannsókn liggur þó fyrir þinginu, þar sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson er 1. flm., þar sem gert er ráð fyrir því að mæla þrávirk lífræn efni í lífríkinu. Afleiðingar PCB-mengunar eru kunnar af ýmsum rannsóknum frá ýmsum stöðum í heiminum, samanber rannsóknir á konum sem neyttu PCB-mengaðrar hrísgrjónaolíu í Japan og Tævan og leiddu þær í ljós að börn þeirra þroskuðust seinna bæði andlega og líkamlega miðað við önnur börn mæðra sem ekki voru sýktar. Þessi börn mældust einnig með lægri greindarvísitölu og áttu við óvenjuleg hegðunarvandamál að stríða. Sömu áhrif áttu sér stað vegna PCB-mengunar fisks í Michigan- og Ontaríóvötnum og hafa þungaðar konur verið varaðar við neyslu fisks úr sumum ám og vötnum í Bandaríkjunum. Miðað við þær rannsóknir sem ég hef vitnað í er fyllilega ástæða til að við gerum þessum málum rækileg skil en á það hefur verulega skort. Við höfum horft upp á slys af völdum PCB-mengunar eins og kemur fram í grg. með þessari þáltill., slys sem var á Neskaupstað og Fáskrúðsfirði 1988. Þar var ekkert gert til að hefta útbreiðslu mengunarinnar eða kanna sorphauga svæðisins frekar. Það var talið allt of dýrt. Hollustuvernd ríkisins fékk ekki fjárveitingu til að kanna hvar PCB-mengun væri að finna og í hve miklu magni við strendur landsins eins og stofnunin hafði farið fram á. Í ljósi þeirra upplýsinga sem komið hafa síðar um skaðsemi þessara efna á lífríkið tel ég að engan tíma megi missa til að gera þá könnun sem þessi þáltill. gerir ráð fyrir. Mikið magn PCB í æðarfugli á Álftanesi, í fjörum forsetasetursins, benda til þess að mikið magn þessara efna sé í skeljum og þörungagróðri sem æðarfuglinn étur. Hvaðan þetta PCB-magn kemur í fjörurnar er spurning sem þarf að svara. Svarið gæti legið í því að spennar sem hefur verið fargað í nágrenninu væru farnir að leka. Það gæti vel verið miðað við reynsluna frá Neskaupstað og frá Fáskrúðsfirði. Ég vil leyfa mér að vitna í bréf sem Hollustuvernd ríkisins sendi til heilbrrh. um þá rannsókn. Í því bréfi stendur eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Hjálagt sendist yður skýrsla um niðurstöður rannsókna á kræklingi í Norðfirði og Fáskrúðsfirði með tilliti til PCB-mengunar. Um tilefni rannsóknarinnar vísast til bréfa mengunarvarna Hollustuverndar ríkisins til heilbrrn. dagsettra 18. maí og 31. júlí 1988. Eins og fram kemur í skýrslunni mældist töluverð mengun í kræklingi nærri þeim stöðum þar sem vitað er að PCB hafi verið fargað. Um er að ræða styrk sem er um það bil 13 sinnum hærri en í viðmiðunarsýnum teknum á svipuðum slóðum en fjarri förgunarstöðum og helmingur þess sem venjulega mælist í kræklingi við strendur Danmerkur. Ekki er um að ræða neina verulega hættu af völdum mengunarinnar enn sem komið er en ljóst er að sigvatn frá sorphaugum hefur mengað lífverur í nálægu umhverfi. Frá sorphaugunum mun að öllum líkindum lengi enn stafa mengun af völdum PCB þótt förgun hafi nú verið hætt og því er sá möguleiki fyrir hendi að mengun lífvera eigi eftir að vaxa.`` Herra forseti. Þetta bréf ásamt þeim rannsóknum sem ég hef vitnað í segir okkur að leki sem sá sem ég vitnaði í í skýrslunni hefur haft áhrif hér á landi. Þessu svipar til þeirra mælinga sem hafa verið gerðar á Álftanesi þegar borin er saman mengun þar miðað við mælingar á fuglum á viðmiðunarstöðum á Svalbarða og í Kanada. Á Fáskrúðsfirði mælist 13 sinnum meiri mengun í kræklingi á menguðum stöðum en fyrir utan mengunarstaðina eða á viðmiðunarstöðum. Hvort það er einhver vísindaleg sönnun í því er annað mál en það eru vísbendingar sem ég tel fulla ástæðu til að nýta sér. Það er ljóst, herra forseti, að þær rannsóknir sem til eru gefa til kynna það magn sem er í þeim fugli sem hefur verið mældur við strendur landsins eins og æðarfugli. Magnið er verulega mikið þó að það sé ekki talið skaða enn þá. Þetta alvarlega ástand gæti verið mun víðtækara en kemur fram í þeim mælingum sem þegar liggja fyrir vegna þess að aðeins mjög fáir staðir og stuttar strandlengjur hafa verið mældar. Þess vegna er mjög nauðsynlegt að staðsetja, eins og kemur fram í þessari þáltill., hvar þessir spennar eru, þ.e. hvar þeim hefur verið fargað, hvar þeir eru geymdir án þess að hafa verið grafnir og kanna ástand þeirra. Þegar það hefur verið kortlagt þarf að sjálfsögðu að vakta nákvæmlega þá staði þar sem slík förgun hefur átt sér stað. Fyrir þjóð eins og Íslendinga er bráðnauðsynlegt að hafa vald á máli eins og þessu. Ímynd okkar er að veði, ímynd okkar sem matvælaþjóðar, ímynd okkar sem fiskveiðiþjóðar. Við skulum ekki gleyma því, herra forseti, að Íslendingar hafa víða haldið því fram að fiskneysla auki greind manna. PCB virkar á fóstur og ungbörn þannig að athyglisgáfa þeirra og greind skerðist verulega þannig að neysla, þó ekki sé nema að litlu magni, á jafnvel svartfuglum eða öðrum fuglum sem við þekkjum að eru mengaðir á Íslandi gæti hugsanlega skaðað ungmenni án þess að það hafi verið rannsakað sérstaklega. Þess vegna vil ég, herra forseti, leggja ríka áherslu á að þetta mál fái hraða afgreiðslu í gegnum þingið og nefnd þingsins þannig að þessi rannsókn verði þegar í stað sett af stað. Kanadamenn sem eru til fyrirmyndar að þessu leyti hafa þegar í sínu stóra landi skráð alla þá staði þar sem PCB-mengun er að finna eða þar sem PCB hefur verið urðað eða geymt og þeir staðir eru allir vaktaðir nákvæmlega þannig að það er vitað hvenær hætta steðjar að og hvenær þarf að grípa inn í. Þar er ekki verið að spara peningana heldur verið að hugsa um orðstír landsins. Orðstír okkar Íslendinga að þessu leyti er svo mikilvægur að þar má ekkert til spara og þess vegna ítreka ég, herra forseti, að það að ljúka þessu máli sem fyrst er þjóðarnauðsyn sem og aðrar rannsóknir hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, er einnig líkt mál sem þarf að fylgjast að.

Herra forseti. Hv. þm. Kristján Pálsson á hrós skilið fyrir að vera frumkvöðull að því að flytja þessa tillögu. Ég er að sönnu einn þriggja flutningsmanna með honum en hann á allt frumkvæði að þessu. Tillagan felur í sér að stjórnvöldum verði falið að gera úttekt á því hvar sé að finna einhvers konar uppsprettur PCB hér á landi og jafnframt að gera allt sem hægt er til þess að eyða þeim. Hv. þm. rakti í mjög ítarlegu máli hvers vegna nauðsyn er á þessu og í máli hans sem og grg. sem hann ritaði með þáltill. er að finna mjög fróðlegar upplýsingar um þær mælingar sem hafa farið fram á PCB á ýmsum stöðum á landinu, þar á meðal á ýmsum stöðum eystra. Ég er viss um að þær mælingar hafa fallið í glatkistuna eða menn hafi ekki gert sér grein fyrir þeim, því að ég veit vel að í þeirri umræðu sem hefur átt sér stað í tengslum við PCB hafa menn ekki dregið þetta inn í umræðuna. Þar er um að ræða dæmi um staðbundna mengun PCB. Hv. þm. gat þess að ákveðna hættu gæti leitt af einmitt slíkum lindum, sér í lagi sem óþekktar eru. Þá komum við að stöðunni á Íslandi og hvernig Ísland er í stakk búið gagnvart öðrum löndum. Hv. þm. drap á Kanada og sagði að Kanadamenn hefðu í fyrsta lagi þegar kortlagt þær stöðvar sem kynnu að menga PCB frá sér og í öðru lagi fylgjast þeir reglulega með mælingum. Ég held að einmitt þetta sé nauðsynlegt á Íslandi. Ég held að nauðsynlegt sé að við tökum upp einhvers konar reglubundnar mælingar í grennd við staði þar sem þess er að vænta að PCB kunni að vera fólgið. Nú vill svo til, herra forseti, að afskaplega lítið er til af gögnum sem benda til þess hvar PCB sé að finna. PCB sérstaklega er einkum að finna í olíu í þéttum sem notaðir voru í talsvert miklum mæli hér áður fyrr í tengslum við ýmiss konar spennistöðvar og raforkumannvirki og það gefur auga leið að talsverðu magni af þessum tækjum hefur verið fleygt í áranna rás. Það var gert jafnan áður fyrr án þess að olían væri tekin af þeim. Hvað varð um þessi tæki? Það vita fáir í dag. Við vitum þó að þeim hefur verið fargað oft og tíðum á öskuhaugum og sorphaugum víðs vegar um landið. Veltum til að mynda fyrir okkur gömlu sorphaugunum í Gufunesi sem eru svo að segja að færast inn í stærstu borg landsins. Stöðugt eru gömlu haugarnir í Gufunesi að færast nær borgarmiðjunni vegna þess að mörk borgarinnar eru alltaf að teygja sig lengra og lengra vestur og norður með. Vitum við eitthvað um hvað er að finna í þessum öskuhaugum? Því miður vitum við það ekki. Við vitum hins vegar að á síðustu áratugum var nokkuð um það að menn einfaldlega fluttu spenna þangað og grófu þá á þessum öskuhaugum. Menn vita ekki hversu marga né hvar í þeim víðfeðmu haugum þá er að finna. Nú hafa menn hætt að nota þessa hauga og nánast ekki neitt fylgst með þeim. Enn í dag eru engin merki um að spennarnir, þéttarnir, sem voru grafnir þarna, séu farnir að leka en það er alveg öruggt að það kemur að því. Mér er kunnugt um það, herra forseti, að í þeim geirum þar sem menn eru að mæla PCB og önnur lífræn þrávirk efni, þá hafa menn miklar áhyggjur af þessu. Þar hafa menn m.a. rætt þann möguleika að það hljóti að koma að því í framtíðinni, jafnvel ekki ýkja fjarlægri, að spennarnir og þéttarnir sem er að finna með PCB í kæliolíum sínum á öskuhaugunum í Gufunesi kunni að bresta. Hvað verður þá um olíuna? Hún mun þá leka út í umhverfið og smám saman mun þetta síga fram og út í hafið. Þá er líklegt að af því kunni að hljótast talsvert mikil mengun af völdum PCB. Það mun leiða til þess að ýmiss konar lífverur í grennd við höfuðborgina muni auðvitað mengast, fiskur kannski úti á sundunum og örugglega skeldýr og kannski staðbundnir fuglar. Hv. þm. Kristján Pálsson reifaði einmitt þær rannsóknir sem gerðar hafa verið á æðarfugli úti á Álftanesi sem eru reyndar nýjar af nálinni. Hlutirnir gerast kannski ekki svo hratt í vísindunum en þær eru það nýjar af nálinni að ekki er enn búið að birta þær í fræðiritum. Þetta telur hv. þm. með réttu að kunni að vera afleiðing af vonandi staðbundinni PCB-mengun. Ég segi vonandi vegna þess að ég tel það vera miklu æskilegri skýringu á þessu mikla magni af PCB sem finnst í þessum fuglum heldur en þá að allt lífríkið við strendurnar sé virkilega orðið svo mengað að þar sé að finna sjófugla sem eru með meira af þessum efnum í sér heldur en á ýmsum öðrum stöðum. Ég óska þess að þetta sé raunin en þá getum við velt því fyrir okkur, herra forseti, að ef til að mynda þessir þéttar, sem er að finna í öskuhaugunum á Gufunesi, mundu bresta eins og þeir munu örugglega gera í tímans rás muni það leiða til jafnmikillar mengunar eins og mælst hefur í æðarfuglum á Álftanesi. Það er rétt að taka fram, herra forseti, að sú mengun er það mikil að á tilteknum tímum ársins, þ.e. þegar fuglinn er að ganga á fituforða sinn til þess að mynda egg og líka þegar hann er að ganga á hann til að fá orku til að sinna ungum sínum, þá brotnar fitan niður. Þessi efni sitja í fitunni og þau fara út í blóðið og þá er magn þeirra í blóði svo mikið að sérfræðingar hafa sagt, og ég leyfi mér að vitna orðrétt til þeirra, herra forseti: ,,Af þessum sökum kann þetta að valda bráðum eiturhrifum.`` Þetta er reyndar það sem menn telja að sé orsök fjöldadauða meðal fugla á sumum stöðum Svalbarðaeyjaklasans þar sem menn hafa fundið gríðarlegt magn af mávum sem þeir gátu ekki í fyrstu rakið til neinnar sérstakrar orsakar en fundu síðar að í þessum fuglum var að finna talsvert mikið magn af PCB hvernig sem það komst í þá og út af fyrir sig væri hægt að skýra það. Þetta sýnir, herra forseti, að í næsta nágrenni við höfuðborgina er nú þegar að finna mikla mengun sem við skulum vona að sé staðbundin, en hún gæti flust víðar og það er nauðsynlegt fyrir okkur að geta kortlagt þessa staði sem hafa einhvers konar gamalt dót og tæki sem geyma í sér PCB til þess að geta m.a. fylgst með þróun mála með mælingum. Það væri mikil óhæfa ef staðreyndin væri sú að mjög víða í strandbyggðum landsins, sem eru ekki mjög fáar, væri að finna einhvers konar tæki af þessum toga og í framtíðinni væri þess að vænta að þegar tímans tönn hefur unnið á þeim væri hægt að finna staðbundna mengun alls staðar við strendur landsins. Ég held að það gæti haft mjög slæm áhrif ekki síst á hreinleikaímynd landsins. Við skulum ekki gleyma því að eins og nafnið gefur til kynna eru þessi efni þrávirk, þau brotna ekki niður, þau geta verkað aftur og aftur mörgum sinnum, kannski um hundruð ára. Hér er um mjög alvarlegt mál að ræða, herra forseti. Ég held þess vegna að nauðsynlegt sé, eins og hv. þm. sagði, að vinda bug að því að kortleggja þau svæði þar sem hægt er að gera ráð fyrir að svona tæki sé að finna, reyna jafnframt að grafast fyrir um þær upplýsingar sem enn kunna að lifa einhvers staðar í gömlum skjölum eða jafnvel í minni lifandi manna til að fá fram frekari vitneskju um staðsetningu þessara slæmu efna og jafnframt að stjórnvöld geri það sem þau geta til að farga þeim í tæka tíð.

Herra forseti. Í fjarveru hv. þm. Ólafs Arnar Haraldssonar mæli ég fyrir till. til þál. um Argos-staðsetningartæki til leitar og björgunar. Tillagan er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að finna leiðir til þess að auka og auðvelda notkun Argos-staðsetningartækja meðal þeirra sem ferðast um hálendi Íslands og auðvelda þannig leit og aðstoð við þá sem týnast eða þurfa á hjálp að halda.`` Ferðalög um hálendi Íslands að vetri og sumri við erfiðar aðstæður færast mjög í vöxt, bæði meðal Íslendinga og einnig meðal útlendinga. Veður á Íslandi eru oft válynd og oft skellur á óveður nær fyrirvaralaust. Á Íslandi er ekkert til sparað til þess að bjarga mannslífum og er það vel. Argos-staðsetningartækið hefur valdið byltingu. Það hefur aukið öryggi ferðalanga og er í raun mjög ódýr leið til þess að leita að týndu fólki. Argos-staðsetningartækið sendir stöðugt merki í gegnum gervihnött til móttökustöðvar í gegnum Flugbjörgunarsveitina í Reykjavík. Merkin eru alls um 16 mismunandi og gefa til kynna skilaboð, t.d. skilaboð um háska, minni háttar aðstoð eða aðstoðar er ekki þörf og þar fram eftir götunum, Augljós kostur þessa tækis er m.a. sá að ekki þarf að biðja um leit ef ferðamanni seinkar einhverra hluta vegna. Kerfi þetta hefur verið notað á Íslandi um fjögurra ára skeið og reyndar þegar bjargað nokkrum mannslífum. Einnig hefur þetta kerfi komið í veg fyrir kostnaðarsamar leitir. Kostnaður við uppsetningu kerfisins nam um 6 millj. kr. en allnokkur rekstrarkostnaður er af tækjum þessum svo sem afnotagjöld, gervihnattarsamband og einnig er tekið sérstakt gjald af ferðamönnum, sem þó er mjög lágt, sem fá slíkt tæki á leigu. Flugbjörgunarsveitin í Reykjavík hefur borið nær allan þennan kostnað. Það er alveg nauðsynlegt að hvetja til almennrar notkunar á þessu tæki. Það leiðir til fækkunar útkalla og fækkunar á leitum og gæti t.d. fækkað útköllum á þyrlu Landhelgisgæslunnar. Það lætur nærri að kostnaður af einu útkalli þegar stóra þyrla Landhelgisgæslunnar er kölluð til nemi rekstrarkostnaði þessa Argos-kerfis á ársgrundvelli. Ótalinn er þá beinn og óbeinn kostnaður björgunarsveitanna og einstaklinga. Það er alveg nauðsynlegt að ríkisvaldið leggi sitt af mörkum til þess að auka notkun á Argos-tækjunum. Það eykur öryggi, sparar fé og fyrirhöfn og minnkar áhyggjur aðstandenda ferðalanga á hverjum tíma og því er hvatt til ríkisstjórnin finni leiðir til þess að auka og auðvelda notkun á Argos-staðsetningarmerkjatækinu.

Herra forseti. Hv. þm. Ísólfur Gylfi leggur til fyrir hönd Ólafs Arnar Haraldssonar sem er einnig hv. þm. Framsfl. að ríkisstjórnin finni leiðir til þess að auka og auðvelda notkun Argos-staðsetningartækja. Nú má í fljótu bragði velta því upp hvort það er rétt að ríkisstjórnin standi fyrir slíku? Er það rétt, hv. þm.? Má færa rök að því? Ég held reyndar að það megi færa rök að því. Þau eru einföld, þau eru eftirfarandi: Það er yfirleitt skattborgarinn og fulltrúi hans, þ.e. ríkisvaldið, sem lendir í því að þurfa að fara upp um hálendi landsins til þess að bjarga fólki í nauð sem einhverra hluta vegna hefur ekki fundið fótum sínum forráð, hefur týnst eða lent í einhvers konar óhöppum. Þar af leiðandi er það skattborgarinn og ríkisstjórnin sem ber kostnaðinn af því. Ríkisstjórninni ber þess vegna í þessu máli eins og öðrum að leita leiða til þess að draga úr þeim kostnaði sem af þessu hlýst. Hv. þm. færir m.a. fram þá staðreynd í máli sínu að kostnaðurinn af rekstri þessa kerfis nemi sem svarar einu útkalli hjá stóru þyrlu Landhelgisgæslunnar. Það finnast mér í sjálfu sér vera nægileg rök. Önnur rök höfum við einnig séð á þessum vetri í fregnum fjölmiðla, sér í lagi af mjög glannalegu flani fjölmargra útlendinga sem hafa í miðju vetrarríki Íslands lagt í glæfraferðir yfir hálendi Íslands. Hver og ein einasta á þessum vetri hefur endað í ófærum. Ég held að enginn af þeim fjórum leiðöngrum, sem ég man eftir sem lagt hafa af stað yfir hálendið, allt saman verið útlendingar frá einum og upp í sex, hafi komist til byggða af eigin ramleik. Það hefur þurft að sækja hvern og einn einasta. Sumir hafa meira að segja lent í pusi og verið kalnir og beygðir á hjarta þegar þeir loksins hafa komist til byggða fyrir tilstilli vaskra Íslendinga. Öllum þessum mönnum hefði e.t.v. verið hægt að bjarga með minni tilkostnaði, verið hægt að gera það án þess að kalla út fjölmargar sveitir eins og í sumum tilvikum var gert. Þess vegna held ég, herra forseti, að ein þeirra leiða sem hægt væri að fara til þess að auka notkun þessara ódýru staðsetningartækja og spara þannig fé fyrir skattborgarann væri einfaldlega að skylda með lögum alla útlendinga til þess að hafa þetta tæki með sér sem fara í svona glæfraferðir, a.m.k. á tilteknum tíma ársins. Ég spyr hv. þm.: Hvað finnst honum um þessa ágætu tillögu Alþfl. í málinu?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir að taka jafn vel í þetta mál og raun ber vitni. Það er gjarnan kvartað undan því að þingmenn stjórnarinnar eða stjórnarsinnar séu ekki í þingsölum þegar málefni stjórnarandstöðuþingmanna eru í umræðunni og satt að segja hefur ekki mikið borið á þingmönnum stjórnarandstöðunnar í dag. Þess vegna gleður það mig sérstaklega að hinn störfum hlaðni en mikilvirki þingmaður skuli vera í þingsölum með okkur í kvöld til að ræða þessi mál sem eru alvarleg og brýn og sýnir það að hann er mjög glöggur og getur á stundum verið afar réttsýnn sérstaklega þegar hann vill það við hafa.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. hlý orð í minn garð og minna. Þetta er náttúrlega ekki í fyrsta skipti sem þingmenn Alþfl. reyna með einhverjum hætti að leggja ríkisstjórninni lið og af því að hv. þm. gat þess að fáir stjórnarandstæðingar hefðu verið í salnum í dag sýnist mér að af þeim almennu þingmönnum sem eru í salnum þegar ég lít nú yfir þennan fjölskipaða sal og tel, þá sýnist mér að hér séu þó a.m.k. helmingur allra sem viðstaddir eru stjórnarandstæðingar.

Hv. þm. getur samt ekki talið í fleirtölu þó hann ...

Ég sé til að mynda að í þessum sal er bæði starfandi formaður utanrmn. og formaður heilbr.- og trn. svo ég nefni tvo en ég minni hv. þm. líka á að í gær var það þessi þingmaður sem hjálpaði stjórninni að aka ýmsum málum til laga með því að mæla fyrir ýmsum málum sem stjórnin átti að gera en ég tek það fram, herra forseti, að ég tel að þetta mál sé hið þarfasta og ég held að það sé ágætismál. Ég held að það geti í fyrsta lagi bjargað mannslífum. Í öðru lagi er ég alveg sannfærður um að það muni í mörgum tilvikum bjarga mönnum frá einhvers konar skaða. Í þriðja lagi muni það bjarga fé skattborgaranna og það skiptir líka miklu máli. Ég held að málið sé ágætt. Ég vona bara að þeir sem sitja í umhvn. þangað sem þetta mál fer sennilega skutli þessu litla máli með hraði í gegn vegna þess að ég held að mál af þessu tagi skipti líka nokkru. Við erum alltaf að þrasa um einhver lög sem eru flókin og illskiljanleg og stundum jafnvel illskiljanlegt af hverju er verið að setja þau. Þetta mál er í eðli sínu afskaplega einfalt og það er alveg ljóst að það hefur tilgang. Þetta er jákvætt mál. Það er jafnan svo, herra forseti, að jafnvel stjórnarsinnar detta stundum niður á ágætustu mál og þá stendur ekki á okkur stjórnarandstæðingum að koma og mæra þá í hástemmdu lofi, ég tala nú ekki um ef það eru þingmenn Framsfl. sem okkur er frá fornu fari nokkuð hlýtt til af sögulegum ástæðum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir þáltill. um rekstur björgunarsveita í landinu. Flutningsmaður þessa máls er Ólafur Örn Haraldsson. Í fjarveru hans flyt ég þetta mál. Tillagan er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að fela samgönguráðherra að setja á fót nefnd með það að markmiði að létta rekstur björgunarsveita í landinu og bæta starfsaðstöðu þeirra. Nefndin skoði tekjumöguleika sveitanna og rekstrarkostnað þeirra og þá sérstaklega gjöld og álögur sem þær greiða til opinberra aðila. Enn fremur leggi nefndin fram tillögur um hvernig tryggja megi framtíðarstöðu björgunarsveitanna.`` Í stuttu máli fjallar þáltill. hv. þm. Ólafs Arnar Haraldssonar um framtíðarstöðu björgunarsveitanna í landinu, rekstur þeirra og tekjumöguleika. Starf björgunarsveitanna er eins og þingheimi er kunnugt ómetanlegt og björgunarsveitirnir leggja oft og tíðum allt að veði og það er í raun og veru einstök hefð fyrir starfi björgunarsveita á Íslandi. Víðast erlendis bera opinberir aðilar kostnað af starfi björgunarsveita og þá hafa björgunarsveitir gjarnan á að skipa atvinnumönnum og gjarnan eru það einnig herlið þar sem herir eru sem vinna svipuð verk og björgunarsveitirnar gera hér á landi. Störf björgunarsveitanna birtast okkur í mörgum mismunandi myndum. Þær koma til hjálpar í smæstu og stærstu málum. Það má vart hvessa hressilega á Íslandi þegar björgunarsveitirnar eru kallaðar til, óveður, snjókoma og þess háttar. Ef menn týnast þá köllum við til björgunarsveitir og öllum er í fersku minni starf björgunarsveitanna þegar snjóflóðin dundu yfir á Vestfjörðum um miðbik þessa áratugar. Gríðarlegt sjálfboðaliðastarf á sér stað í björgunarsveitunum og starf þeirra er mjög metnaðarfullt og unnið af áhugamennsku. Björgunarsveitirnar leggja fram liðsinni sitt af fúsum og frjálsum vilja og án þess að ætlast til endurgreiðslu en það er í raun samfélagsleg skylda okkar að skapa björgunarsveitunum í landinu rekstrar- og starfsumhverfi þannig að fólk fáist áfram til þess að starfa í björgunarsveitunum. Ungmennastarf björgunarsveitanna er í raun mjög merkilegt þar sem verið er að þjálfa ungt fólk í þessum efnum og okkur ber skylda til þess að skapa efnahagslegar forsendur fyrir starfi björgunarsveitanna í landinu. Því er brýnt að mál þetta fái skjóta framgöngu.

Herra forseti. Hér er hreyft mjög mikilvægu máli sem ég held að sé mikilvægt að fái framgang í Alþingi. Eins og kom fram í máli hv. frsm. eru björgunarsveitir mjög mikilvægar í okkar þjóðfélagi --- við þekkjum fjölmörg dæmi þess --- og einnig hitt að björgunarsveitirnir út um landið búa við mjög erfið rekstrarskilyrði þar sem tekjumöguleikar þeirra eru takmarkaðir o.s.frv. Ég held því að það sé mjög mikilvægt að fram fari markvisst starf á vegum stjórnvalda til þess að leita leiða til að bæta stöðu björgunarsveita í landinu og tryggja rekstrargrundvöll þeirra betur en nú er. Eins og kom fram og við þekkjum eru björgunarsveitirnir skipaðar sjálfboðaliðum sem eru oftar en ekki kallaðir til aðstoðar lögreglu og fleiri opinberrum aðilum þegar þannig ber til og björgunarsveitir krefjast yfirleitt ekki greiðslu fyrir vikið. Einnig vil ég nefna að björgunarsveitirnar út um landið eru mikilvægir hlekkir í almannavarnakerfi landsins og það eru kannski enn frekari rök fyrir mikilvægi þess að tryggja stöðu þeirra í samfélaginu. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa langt mál. Ég vildi einungis koma upp og lýsa stuðningi mínum við þetta mál og lýsa því hversu mikilvægt starf björgunarsveitanna er í okkar samfélagi. Ég vil nota tækifærið og hvetja til þess að það starf sem hér er gert ráð fyrir að ákveðin nefnd vinni fari fram og niðurstaða fáist úr því því að ég þekki dæmi þess að björgunarsveitir víða út um landsbyggðina eiga við mjög erfiðan kost að búa varðandi rekstrarstöðu. Hér er því mikið mál á ferðinni sem ég vona að nái framgangi.

Herra forseti. Það vekur athygli mína að þau mál sem hv. þm. Framsfl. flytja í kvöld varða einkum þá sem villst hafa af leið eða eiga í einhvers konar erfiðleikum með að staðsetja sig. Ég veit ekki hvort hin pólitíska undirmeðvitund þingmanna flokksins hefur vegna einhvers konar tímabundinnar áttavillu tekið af þeim völdin og knúið þá til þess að flytja þessi mál. Þó verð ég að segja, herra forseti, að mér finnst þetta mál góðra gjalda vert. Ég sem bý í hinum hvassvindasama vesturbæ Reykjavíkur vil þó gera athugasemd við að það liggi við að í hvert skipti sem hvessir þá séu björgunarsveitir kallaðar út. Svo kann að vísu vera á hinu slétta Suðurlandi þar sem hv. málshefjandi, hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason, býr en svo er nú ekki í Vesturbænum. Ég tel hins vegar að það sé góðra gjalda vert að reyna einhvern veginn að finna leiðir til að aðstoða björgunarsveitir landsins við að halda úti sínum kostnaðarsama rekstri og sínu mikla úthaldi sem oft og tíðum hefur skipt miklu máli. Herra forseti. Ég varð líka að koma hér til þess að lýsa aðdáun minni á því hversu ötull hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson er við að uppfylla kosningaloforð sín. Svo vill til nefnilega, herra forseti, að áður en hv. þm. var kjörinn á þing var ég á fundi ásamt honum hjá Flugbjörgunarsveit Reykjavíkur þar sem hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson lofaði einmitt að hann mundi flytja mál af þessu tagi sem miðaði að því að aflétta gjöldum af björgunarsveitum landsins. Ég held að nauðsynlegt sé að skoða hvort það þarf á einhvern hátt að koma nánar að rekstri þessara sveita. Ég segi það ekki til þess að draga úr þörfinni á því en hingað til hefur þeim verið afskaplega vel tekið af landsmönnum þegar þær hafa gengið fyrir dyr almennings og óskað eftir einhvers konar fjárframlögum. Allir skilja gildi þessara sveita. En ef raunin er sú að það þurfi að styðja þær einhvern veginn frekar þá tel ég sjálfsagt að gera það. Auðvitað má deila um hvort það eigi að gera það eins sem kemur fram í greinargerð með tillögunni. Þar er lagt til að sérstaklega verði skoðað hvort fella eigi gjöld af rekstri sveitanna. Þegar ég hlýddi á sínum tíma á mál hv. þm. Ólafs Arnar Haraldssonar sem er frumflytjandi tillögunnar þá ræddi hann sterklega þann möguleika m.a. að aflétta virðisaukaskatti af vörum og aðföngum til deildanna. Ég veit ekki hvort það er heppileg leið. Það getur vel verið að svo sé. Ég vek hins vegar máls á því, herra forseti, fyrst tilefni gefst að það eru auðvitað til annars konar líknarfélög --- ég nefnilega lít öðrum þræði á björgunarsveitirnar sem líknarfélög --- sem þurfa að greiða háar upphæðir til hins opinbera og mér hefur sjálfum þótt það ósanngjarnt. Hæstv. fjmrh. hefur verið mér ósammála um það en ég held að ekki væri úr vegi að líta á þessi mál í heild. Ég vil að lokum, herra forseti, taka upp hanskann fyrir ríkisstjórnina. Henni er ekki alls varnað þrátt fyrir allt. Hún hefur líka lítillega lagt lóð á vogarskálar þessara sveita sem hv. þm. gat um í sinni ræðu. Hann drap nefnilega sérstaklega á afrek þeirra fyrr á áratugnum þegar björgunarsveitir aðstoðuðu fjölda manna til lífs sem lentu í hrakningum vestra þegar snjóflóð dundu yfir. Þá kom berlega í ljós að það allra mikilvægasta sem sveitirnar réðu yfir voru þjálfaðir hundar. Þeir hafa verið allt of fáir og þeir hafa t.d. ekki verið til á Vestfjörðum en ríkisstjórnin hefur eigi að síður hlutast til um það að veitt hefur verið sérstakt fjárframlag til að efla þjálfun og uppeldi leitarhunda og það skiptir auðvitað ekki minnstu máli. Ég ætla ekki að orðlengja þetta frekar, herra forseti, en mér finnst þetta vera hið ágætasta mál og sjálfsagt að skoða þetta. Ef það er þannig að björgunarsveitirnar þurfa á fjárhagslegri aðstoð að halda umfram þess sem þær njóta nú í gegnum almenning í landinu þá tel ég sjálfsagt að skoða það. Ég er ekki alveg viss um endilega að þær aðferðir sem hér eru reifaðar í greinargerð með tillögunni séu hinar réttu. En ef svo er ekki þá kann vel að vera að hægt sé að finna aðrar sem eru hentugri.

Herra forseti. Ég flyt þáltill. um réttarstöðu fólks í óvígðri sambúð. Flm. þessarar tillögu er Ólafur Örn Haraldsson og í fjarveru Ólafs flyt ég þessa tillögu. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela félagsmálaráðherra að skipa nefnd til þess að bæta réttarstöðu fólks í óvígðri sambúð þannig að uppfylli það ákveðin skilyrði njóti það sömu réttarstöðu og hjón. Nefndin hafi það jafnframt að leiðarljósi að styrkja hina hefðbundnu kjarnafjölskyldu félagslega, efnahagslega og réttarfarslega.`` Eins og hv. þingmönnum er kunnugt er samfélag okkar síbreytilegt. Hlutverk laga endurspeglar samfélagsskipan okkar og í gegnum lögin mörkum við í raun eðlilegar og sanngjarnar leikreglur. Hjónabandið er það samfélagsform sem hefur verið viðurkennt í aldanna rás  En samfélagsformið að skrá sig í sambúð verður æ algengara og leiðir ekki alltaf til giftingar.

Því miður, því miður.

Réttarstaða einstaklinga í skráðri sambúð hefur breyst og hefur í raun fest í sessi. Dæmi um viðurkenningu á þessu sambúðarformi má finna í almannatryggingakerfinu sem skilgreinir þetta sambúðarform þannig að ef fólk býr saman í eitt ár þá nýtur það svipaðra eða sömu réttinda og gift fólk.

Því miður.

Skattyfirvöld viðurkenna þetta sambúðarform á þann hátt að ef viðkomandi aðilar hafa búið saman í eitt ár eða ef viðkomandi aðilar eiga barn saman þá getur fólk talið fram saman og notið þeirra skattahlunninda sem hjónabandið hefur. Alvarlegasti munurinn á milli fólks í skráðri sambúð og giftra birtist í erfðalögum, þ.e. um gagnkvæman erfðarétt. Fólk í skráðri sambúð á ekki rétt til arfs ef annað þeirra fellur frá. Það er í raun nauðsynlegt að endurskoða tryggingarskilmála sem geta mismunað fólki eftir sambúðarformi. Dæmi um slíkt kom fram í fjölmiðlum ekki alls fyrir löngu þegar ungur maður lést á einu af varðskipum okkar við björgunarstörf en sambýliskona hans stóð eftir með tvö börn og með takmarkaðan rétt gagnvart tryggingum þessa sjómanns. Þess vegna er brýnt að ná samstöðu um að þetta form njóti sömu réttinda að þessu leytinu til og hjónabandið.

Herra forseti. Ég mæli fyrir tveimur frumvörpum til laga og einni till. til þál. sem ég flyt ásamt hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni. Um er að ræða frv. til laga um breytingu á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum sem birtist á þskj. 957. Þá mæli ég fyrir frv. til laga um barnabætur sem er á þskj. 955. Loks mæli ég fyrir till. til þál. um húsnæðisbætur sem er að finna á þskj. 956. Öll eru þessi mál tengd því að gera skattkerfið einfaldara og taka út alla þætti úr skattalögum sem eru félagslegs eðlis og eiga betur heima í sérstökum lögum. Lög um skatta og tekjur fólks og fyrirtækja verði eingöngu notuð sem tekjuöflun fyrir ríkissjóð og þar með velferðarkerfið. Herra forseti. Efni frumvarpsins er í meginatriðum tvíþætt. Annars vegar er hlutfall tekjuskatts lækkað úr 26,41% í 8,38% á tekjuárunum 2000--2006 þannig að staðgreiðsla verður í lok tímans um 19,99% af launum í stað 38,02%. Hlutfall útsvars verður áfram breytilegt en það er núna 11,61% í staðgreiðslu. Hins vegar eru flutt úr skattalögum öll félagsleg atriði, sem verða óþörf eða eiga betur heima í öðrum lögum. Nær allir afsláttar- og frádráttarliðir eru felldir niður. Skattkerfið verður mikið einfaldara. Samhliða frumvarpi þessu er flutt frumvarp til laga um barnabætur sem tryggir óbreyttar barnabætur frá því sem nú er og tillaga til þingsályktunar um húsnæðisbætur í stað húsaleigubóta, félagslega húsnæðiskerfins og vaxtabóta, sem verja munu hag tekjulágs fólks. Frumvarpið lýtur eingöngu að breytingum á tekjuskatti einstaklinga en snertir ekki skattlagningu lögaðila. Herra forseti. Meginmarkmið frumvarpsins er að einfalda tekjuskattskerfið stórlega með því flytja úr skattalögum alla þætti sem varða félagslega eða tryggingalega hjálp. Þetta á við um persónuafslátt, barnabætur, sjómannaafslátt, vaxtabætur og skattfrelsi dagpeninga og bifreiðastyrkja. Þessir þættir eru fluttir í sérstök lög eða felldir niður þar sem þörfin verður ekki fyrir hendi ef þetta frumvarp verður samþykkt. Þannig verður skattkerfið einfalt, altækt og án undantekninga. Markmið frumvarpsins er að auka meðvitund borgarans um og ábyrgð hans á velferðarkerfinu með því að láta alla sem hafa tekjur taka þátt í að greiða það. Núna greiðir aðeins helmingur framteljenda tekjuskatt og einungis þriðjungur framteljenda greiðir meira til ríkisins en hann fær í bætur. Sá hluti heldur í reynd uppi velferðarkerfi ríkisins. Þá er það markmið frumvarpsins að atorka og frumkvæði einstaklinga stækki þjóðarkökuna þannig að meira verði til skiptanna fyrir alla þegna þjóðfélagsins. Flatur tekjuskattur mun hvetja fólk til menntunar, athafna og dugnaðar. Frumvarpið miðar að því að auka heildarhag landsmanna með því að auka ráðstöfunartekjur allra frekar en að jafna tekjur þeirra sem hefur tekist misjafnlega. Eðlilegt þykir að fólk taki þátt í kostnaði við velferðakerfið í samræmi við getu, þ.e. tekjur og eignir. Hins vegar má spyrja hvort ekki sé nóg að sá sem hafi tvöfaldar tekjur greiði tvöfalt til velferðarkerfisins sem allir njóta þó að jöfnu í stórum dráttum. Frumvarpið tekur mið af þessu. Einfaldara skattkerfi mun auðvelda almenningi vinnu við framtal, allt eftirlit verður einfaldara. Hvati til skattsvika minnkar vegna lægri skattbyrði og barátta gegn þeim verður léttari. Á þeim sjö árum sem breytingin á að taka verður raunhæft að reikna með að forsendur séu fyrir því að hækka lægstu laun umtalsvert vegna þess að hagur fólks með hærri tekjur batnar töluvert og vegna skattalækkunarinnar, sem verður tæp 3% á ári, þarf það ekki launahækkun. Þannig eykst möguleiki fyrirtækja til þess að taka raunverulega á því sem menn hafa lengi glímt við, að hækka lægstu laun. Það hefur ekki tekist hingað til vegna þess hve háu launin eru mikið sköttuð. Samhliða þessu frumvarpi er flutt frumvarp til laga um barnabætur sem tryggir óbreyttar barnabætur en þær kosta um 1,46% hærri tekjuskatt. Þá er flutt tillaga til þingsályktunar um húsnæðisbætur sem komi í stað óskaplega flókins og óréttláts kerfis húsaleigubóta, félagslegra íbúða og vaxtabóta. Markmið bótanna er að styrkja einungis þá sem eru hjálpar þurfi og að sá sem greiðir styrkinn sé aldrei verr settur fjárhagslega en sá sem styrktur er. Það má svo huga að því í framhaldinu hvort barnabætur og húsnæðisbætur eigi ekki að vera verkefni sveitarfélaga og þar með mætti huga að því að fella tekjuskatt alveg niður, þ.e. tekjuskatt til ríkisins. Herra forseti. Fyrir Alþingi liggur tillaga frá ríkisstjórninni um miklar breytingar á félagslega húsnæðiskerfinu. Þær hugmyndir sem hér eru reifaðar bæta það kerfi stórlega. Í hugmyndum ríkisstjórnarinnar er horfið frá því að nota vaxtaniðurgreiðslu til að laga stöðu þeirra sem minnst mega sín. Í stað þess fái fólk bætur í formi vaxtabóta og húsaleigubóta. Hvort kerfið um sig, bæði vaxtabótakerfið og húsaleigubótakerfið, er mjög gallað og allt að því andfélagslegt, sérstaklega gagnvart lágtekjufólki með mörg börn. Herra forseti. Á töflu á síðu 8 í grg. með frv. um skattalagabreytinguna er því lýst hvernig breytingin á sér stað, hvernig skattprósentan lækkar, hvernig staðgreiðslan lækkar, hvernig sérstakur tekjuskattur, hátekjuskatturinn svonefndi, lækkar, og hvernig persónuafsláttur lækkar á hverju ári, sömuleiðis hvernig frítekjumark lækkar, sem er afleiðing af hinum þáttunum. Eins er gert ráð fyrir því að sjómannaafsláttur falli niður á þremur árum og að vaxtabæturnar verði látnar falla niður á þessum sjö árum, um 1/7 á hverju ári. Ég ætla, herra forseti, að fjalla um núverandi löggjöf og áhrif breytingarinnar. Útsvar í dag er aðeins eitt skattþrep. Það eru að meðaltali 11,61% á allar tekjur framteljenda. Þeir sem eru undir frítekjumarki borga ekki útsvarið sjálfir heldur greiðir ríkissjóður útsvarið fyrir þá. Þannig má segja að í reynd sé mínus 11,61% tekjuskattur upp að frítekjumarkinu a.m.k. Auk þessa greiðir ríkissjóður eignarskatta og sitthvað fleira fyrir skattgreiðendur sem eru undir frítekjumarkinu. Ef maður tekur það inn í dæmið að lífeyrissjóðsiðgjöld eru skattfrjáls, sem þau munu verða áfram, þá mun skattprósentan, þ.e. staðgreiðslan, í reynd verða 19,20% af launatekjum þegar þessar breytingar eru allar komnar í gegn. Meginmarkmið núverandi skattkerfis er tekjujöfnun en ekki tekjuöflun til ríkissjóðs og þar með til velferðarkerfisins. Meginorka skattkerfisins virðist fara í að jafna tekjur en ekki í að afla tekna til velferðarkerfisins. Þetta er í andstöðu við almenn markmið skatta sem er tekjuöflun. Slík tekjujöfnun er ákaflega dýr og hefur óæskilegar afleiðingar. Því er gert ráð fyrir því að þegar horfið verður frá þessu tekjujöfnunarhlutverki skattkerfisins og eingöngu horft á tekjuöflunina muni veltan í þjóðfélaginu, skattstofninn, þ.e. tekjur fólks, stóraukast. Fólk verður viljugra til að vinna og ríkissjóður mundi fá meiri tekjur. Þeir sem lægstar tekjurnar hafa munu jafnvel koma betur út úr því en í dag vegna þess að það kostar svo mikið að jafna tekjurnar niður að allir verða í raun jafnfátækir. Einn stærsti þátturinn í núverandi skattkerfi er persónuafslátturinn. Hann er styrkur til þeirra sem hafa lágar tekjur og er notaður til að leysa þá undan því að greiða til velferðarkerfisins. Þeir borga ekki neitt. Hann er jafnframt notaður til að greiða fjármagnstekjuskatt, eignarskatt og útsvar fyrir þá sem eru undir þeim mörkum. Ef persónuafslátturinn verður felldur niður, eins og hér er gert ráð fyrir, þá mun það verða hvað þungbærast fyrir þá sem lægstar hafa tekjurnar. Þeir sem eru á mörkunum, frítekjumörkunum, sem eru með u.þ.b. 62 þúsund kr. á mánuði núna, munu þurfa að borga 20% af þeim tekjum í skatt. Þar sem þetta er gert á sex árum, þá þarf ekki að hækka tekjur þeirra umfram aðra nema um 2--3% á ári til þess að ná hinni auknu skattgreiðslu. Barnabætur eru ætlaðar til að jafna kjör þess fólks sem elur upp börn gagnvart því fólki sem ekki elur upp börn. Það hefur ekki tekist eftir að barnabæturnar voru tekjutengdar því að fólk með háar tekjur fær ekki barnabætur. Munurinn á milli þeirra og hinna sem hafa jafnháar tekjur en eru ekki með börn er ekki jafnaður. Í reynd eru núverandi barnabætur ómegðarbætur en ekki barnabætur. Í frv. er gert ráð fyrir því að sjómannaafslátturinn falli niður enda munu sjómenn njóta lækkandi skattprósentu þannig að velflestir sjómenn munu koma betur út úr nýju kerfi en með því að njóta sjómannaafsláttar. Sjómannaafslátturinn er ákveðin niðurlæging fyrir sjómenn, líkt og sagt sé við þá að þeir eigi ekki að taka þátt í velferðarkerfinu eins og aðrir með svipaðar tekjur. Og ég geri ráð fyrir því að sjómenn muni fagna þeirri breytingu að greiða skatta eins og annað fólk. Herra forseti. Þá kem ég að vaxtabótunum og þeim bótum í núverandi skattkerfi sem snúa að húsnæðismálum. Það er svo merkilegt að í tekjuskattslögum er heilmikið um húsnæðismál, nákvæmlega eins og hjálp til barnmargs fólks. Vaxtabæturnar eru hugsaðar sem styrkur til þeirra sem eru að koma yfir sig þaki. En það er þó varla hægt að telja þær félagslegar því að hátekjufólk getur fengið og fær vaxtabætur. Það er t.d. ekki ómögulegt að hjón með 600 þús. kr. mánaðartekjur geti fengið tæpar 20 þúsund í vaxtabætur á mánuði. Ég reikna ekki með því að nokkur maður telji félagslegt að fólk með svo háar tekjur fái bætur úr ríkissjóði. Þeir sem aftur á móti eru með lágar tekjur hafa ekki efni á því að kaupa sér íbúð og geta þar af leiðandi ekki notið þessara bóta. Ég fullyrði því, herra forseti, að þessar bætur eru andfélagslegar. Þær eru ekki félagslegar þannig að þeim veikasta sé hjálpað. Nú er meginhluta þjóðarinnar hjálpað til að koma sér upp húsnæði enda njóta um 50 þúsund framteljendur vaxtabóta. Drjúgur hluti þjóðarinnar fær bætur úr ríkissjóði. Ég tel að þetta sé hreinlega of dýrt. Það er of dýrt að taka peningana úr öðrum vasanum og setja í hinn. Til þess að mæta því að vaxtabætur eru felldar niður hef ég lagt fram till. til þál. um húsnæðisbætur sem eiga að koma í stað vaxtabóta og húsaleigubóta. Hún er eftirfarandi, með leyfi herra forseta: ,,Alþingi ályktar að fela félagsmálaráðherra að útfæra nýja hugmynd um húsnæðisbætur sem komi í stað núverandi húsaleigu- og vaxtabóta. Félagsmálaráðherra skipi, að höfðu samráði við fjármálaráðherra, nefnd sem kanni málið og leggi fram mótaðar tillögur að nýju húsnæðisbótakerfi í formi lagafrumvarps. Nefndin leggi störfum sínum til grundvallar eftirfarandi meginmarkmið: a. Hver fjölskylda eða einstaklingar sem búa í sömu íbúð fái húsnæðisbætur sem eru háðar fjölda þeirra sem búa í íbúðinni. b. Húsnæðisbæturnar skerðist í hlutfalli við samanlagðar tekjur og eignir allra þeirra sem í íbúðinni búa. c. Húsnæðisbæturnar séu skilyrtar því að þær renni til greiðslu leigu, fasteignagjalda eða afborgana af lánum af íbúðinni. d. Að húsnæðisbæturnar verði tekjuskattsfrjálsar.`` Einn aðalljóðurinn á núverandi húsaleigubótum er að þær eru skattskyldar. ,,Nefndin ljúki störfum fyrir 1. nóvember 1998 og félagsmálaráðherra leggi fram frumvarp til laga um húsnæðisbætur á grundvelli niðurstöðu nefndarinnar eigi síðar en 1. desember 1998.`` Með tillögunni um húsnæðisbætur er gert ráð fyrir að búið verði til húsnæðisbótakerfi sem er einfalt, almennt, réttlátt og bæti stöðu stórra fjölskyldna frá því sem nú er. Það tryggi einungis þá sem eru aðstoðar þurfi og það styður auk þess séreignarstefnuna. Það styrkir fólk til þess að eignast sína eigin íbúð. Núverandi kerfi gengur út frá ákaflega gamaldags hugmyndum um fjölskyldu en í þessum hugmyndum er gert ráð fyrir því að hvers konar fjölskyldur geti notið húsnæðisbóta. Það væri ekki aðeins hin hefðbundna fjölskylda sem er hjón og börn, einstætt foreldri með börn eða barn, heldur einnig hjón sem búa ein með einstæðum foreldrum sínum, systkini sem halda saman heimili og foreldrar sem búa hjá uppkomnum börnum sínum. Alls konar fjölskyldur koma inn í málið og geta notið húsnæðisbóta. Herra forseti. Núverandi kerfi er ákaflega flókið og margbrotið. Það er byggt á fjórum þáttum. Í fyrsta lagi húsbréfakerfinu, þá koma vaxtabæturnar, svo eru það húsaleigubæturnar og félagslega húsnæðiskerfið, sem reyndar er gert ráð fyrir að verði nokkuð almennt með því frv. ríkisstjórnarinnar sem ég gat um áðan. Af þessum þáttum eru vaxtabæturnar sennilega þær sem eru félagslega ranglátastar, eins og ég gat um áðan, og þær hvetja til skuldasöfnunar. Það er nánast sama fyrir einstakling sem er með ákveðnar tekjur hvort hann skuldi milljóninni meira eða minna, hann borgar jafnmikið. Ríkið borgar mismuninn með vaxtabótunum. Þetta hvetur til skuldasöfnunar og menn ættu ekki að vera hissa á því þótt skuldir heimilanna hafi stóraukist á undangengnum árum eftir að þessar bætur voru teknar upp. Húsaleigubæturnar sem Alþingi er nýverið búið að samþykkja eru líka félagslega mjög óréttlátar. Bæturnar byrja að skerðast við 125 þús. kr. tekjur á mánuði burt séð frá því hvort einn einstaklingur eða sex manna fjölskylda þurfi að lifa af þessum 125 þús. kr. og skerðingin er nákvæmlega sú sama, sem sagt 24% af tekjum. Þetta er með mestu skerðingu sem til er og þetta er ákaflega óréttlátt kerfi vegna þess að húsnæðisbætur sex manna fjölskyldu byrja að skerðast þegar hún er komin með tekjur yfir 125 þús. kr. sem er náttúrlega allt of lítið til að hún geti lifað. Hins vegar skerðast húsnæðisbætur einstaklings líka við 125 þús. kr. sem að mínu mati er mjög ríflegt fyrir einstakling til að lifa af og alls ekki þörf á að styrkja einstakling sem þarf að lifa af 125 þús. kr. á mánuði. Félagslega húsnæðiskerfið er óskaplega flókið og þar eru alls konar kvaðir á eignarhaldi eins og margoft hefur verið nefnt og nú er meiningin að einfalda það töluvert mikið með frv. ríkisstjórnarinnar en þá á að hverfa yfir til vaxtabótakerfisins og húsaleigubótakerfisins sem, eins og ég gat um áðan, eru ákaflega óréttlát. Nýja kerfið yrði þannig og það eru lagðar fram hugmyndir um það að t.d. fjögurra manna fjölskylda fengi 21 þús. kr. og þær skerðast um 10% af öllum tekjum sem fjölskyldan hefur byrjað frá núlli þannig að þegar þessi fjögurra manna fjölskylda er komin með 210 þús. kr. á mánuði falla bæturnar niður. Hins vegar fengi sjö manna fjölskylda 30 þús. kr. á mánuði og þær bætur féllu niður þegar fjölskyldan er komin með 300 þús. kr. á mánuði. Þetta er hugmynd að því hvernig mætti hanna kerfi sem að mati flm. er miklu réttlátara en sá óskapnaður sem er í gangi í dag sem vaxtabætur og húsaleigubætur. Herra forseti. Þá er gert ráð fyrir því í frv. um breytingu á tekjuskattslögunum að dagpeningar og bifreiðastyrkir verði skattlagðir eins og annar kostnaður hjá fyrirtækjum og hætt sé að hafa þetta sem einhvers konar skattfrjálsa sporslu sem hefur verið misnotað nokkuð því það er óskaplega mikil aukning í skattfrjálsum dagpeningum undanfarin ár sem í reynd eru að einhverju leyti ígildi tekna. Með þessu frv. er lagt til að jaðarskattar verði minnkaðir verulega og komið er í veg fyrir fátæktargildrur sem eru þess eðlis að fólk sem er með lágar tekjur getur ekki bætt stöðu sína. Það hreinlega getur það ekki. Þótt það vilji t.d. endurmenntast, vilji sækja um betri stöðu og vilji t.d. vinna meira eða afla sér meiri reynslu eða einhvers slíks, þá dugar það ekki til. Það kemst ekki upp úr þessari fátæktargildru vegna þess að jaðarskattarnir, þ.e. í fyrsta lagi skattarnir og svo allar bæturnar sem það missir vegna aukinna tekna, eru svo háir að það fær ekkert af þeim ávinningi sem auknar tekjur gefa því. Við erum raunverulega að tala um fátæktargildrur sem eru í núverandi kerfi. Herra forseti. Gallar núverandi kerfis eru þeir að það er flókið kerfi og flókið kerfi verður alltaf óréttlátt. Ef skattkerfið er haft mjög réttlátt og látið taka tillit til margra ólíkra aðstæðna verður það mjög flókið og flókið skattkerfi krefst aftur sérþekkingar sem kostar sitt, endurskoðenda og því um líkt og það er ekki á færi þeirra sem minnst mega sín. Þannig verður kerfið óréttlátt. Sérhver tilraun til að gera skattkerfi óskaplega réttlátt og takandi tillit til allra þátta er því um leið óréttlát leið. Flókið skattkerfi kallar á mikið skatteftirlit og erfitt framtal og það gefur svigrúm til alls konar mismunandi túlkana sem leiða til ágreinings og svo leiðir flókið skattkerfi til undanskota og lakara siðferðis því í skjóli flókins skattkerfis er auðveldara að svíkja undan skatti en ef skattkerfið er mjög einfalt. Þetta geta skattrannsóknarstjórar staðfest. Þegar skattar eru eins háir og í dag gengur það jafnvel svo langt í siðferði að fólk fer að tala um það sín á milli að skattsvik séu ekki eiginleg lögbrot, t.d. virðisaukaskattsvik, og þau séu jafnvel stunduð í sjálfsvörn þar sem skattgreiðandinn er að verja sig fyrir ríkisvaldinu. Svona hugsun má ekki koma upp. Hún grefur undan siðferðisvitund þjóðarinnar og eykur þar með líkurnar á því að fólk fari einnig að brjóta önnur lög. Þess vegna er mjög brýnt að berjast af alefli gegn skattsvikum en einmitt til að koma í veg fyrir skattsvik þarf kerfið að vera mjög einfalt og skattprósentan má ekki vera of há þannig að fólk geti greitt skattana. Í núverandi kerfi er það þannig að dugnaður, framtak og menntun er skattlagt alveg sérstaklega. Það fólk sem eykur tekjur sínar með dugnaði, framtaki og menntun borgar tekjuskatt og missir bætur í slíkum mæli að þetta hreinlega borgar sig ekki og það getur margur menntamaðurinn staðfest. Þessi áhrif skattkerfisins er ógnvænleg því þjóðfélagið þarf svo mjög á duglegu og framtakssömu fólki að halda. Það er skaði ef þjóðfélagið verðlaunar leti og leggst í doða vegna rangrar stefnu í skattamálum. Hver stendur þá undir velferðarkerfinu? Velferðarkerfið á að gefa öllum þegnum þjóðfélagsins öryggistilfinningu þannig að þeir þurfi ekki að óttast persónuleg áföll en það á ekki að styrkja fólk sem getur staðið á eigin fótum. Herra forseti. Eins og ég hef getið um er bótakerfið mjög gallað í dag. Menn hanna oft bætur horfandi aðeins á einn þátt bótanna. Sem dæmi má nefna að LÍN, Lánasjóður íslenskra námsmanna, lánar einstæðu foreldri 25 þús. kr. á mánuði fyrir hvert barn. Svo greiðir skattkerfið barnabætur sem eru um 14 til 17 þús. kr. á mánuði. Þá koma húsaleigubætur sem eru 4 þús. kr. á mánuði fyrir hvert barn. Mæðralaun eru 0 til 4 þús. kr. á mánuði og meðlag er um 12 þús. kr. á mánuði. Samtals eru þetta 55 til 61 þús. kr. á mánuði sem hið opinbera er að veita þessum námsmanni til ráðstöfunar vegna eins barns og auk þess fær námsmaðurinn ódýrara barnaheimilispláss. Það sér hver heilvita maður að þarna er um greinilega oftryggingu að ræða. Hins vegar erum við svo með vantryggingu þar sem einstaklingar með stopular tekjur sem búa í leiguherbergjum fá ekki húsaleigubætur eða félagslega þjónustu. Við erum því bæði með oftryggingu og vantryggingu. Hér er gert ráð fyrir að þetta verði samræmt og heilsteyptara bótakerfi tekið upp. Herra forseti. Meginmarkmiðið á bak við launajöfnunarstefnu núverandi skattkerfis er að reyna að koma launamun niður. En nú er það svo að launamunur á sér oftast náttúrlegar skýringar, t.d. það þarf að greiða sérstaklega fyrir menntun. Þeir sem hafa langskólanám vilja fá greitt fyrir þá fjárfestingu sem þeir hafa farið í. Það þarf að borga fyrir ábyrgð annars mundi enginn standa í að taka á sig ábyrgð og ég á þá við raunverulega ábyrgð. Það þarf að borga fyrir dugnað og snilld og reynslu og fjarvistir og það þarf að borga fyrir mikla vinnu. Maður sem vinnur á næturnar og við erfiðar aðstæður þarf að fá borgað sérstaklega fyrir það annars fengist enginn til þess. Það er því í gangi ákveðin náttúrlegur launamunur og þegar menn reyna að skatta þann launamun burt með skattkerfinu eins og reynt hefur verið hingað til vex launamunurinn enn meira. Ef ætlast er til að einhver fari að vinna uppi á hálendinu í myrkri og kulda og við erfiðar aðstæður, fjarri heimili sínu þá verður að borga honum fyrir það. Sá maður er ekkert að horfa á það sem fer til ríkisins í formi skatta. Hann lítur eingöngu á það sem er í buddunni eftir að búið er að taka skattinn frá honum og ef reynt er að skatta það burt sem er í buddunni fer maðurinn ekkert upp á hálendið nema hann fái fyrir það enn þá meira í laun. Það má því rökstyðja að alls ekki sé hægt að skatta burt allan launamun og það sé í rauninni mjög veikt tæki að reyna að gera tilraun til að skatta burt launamuninn þótt það takist vissulega stundum. En það að jafna launin kostar aftur á móti óhemju mikið. Það kostar mikla vinnu og háa skatta og kemur niður á framleiðni þjóðfélagsins. Það er því spurning hvort sá kostnaður sem felst í því að jafna launin væri ekki betur notaður til að hækka öll laun, líka þau lægstu, þannig að þeir sem hafa lægstu launin njóti stærri þjóðarköku þegar hætt er að gera tilraunir til að jafna launin. Það trú þeirra sem flytja þessi frv. að verkalýðshreyfingin og aðilar vinnumarkaðarins geti á þeim sjö árum sem gert er ráð fyrir að breytingin taki yfir náð því fram sem alltaf hefur verið reynt, að hækka lægstu launin vegna þess að það þarf ekki hækka hæstu launin eins mikið. Ráðstöfunartekjur þeirra sem hafa hæstu launin hækka af sjálfu sér vegna lægri skatta og það svigrúm geta fyrirtæki notað til að bæta þeim upp sem eru með lægri laun auk þess sem fólk mun grípa tækifærið þegar það loksins getur farið að vinna og sjá einhvern afrakstur. Það mun leggja harðar að sér, bæði við menntun og eins við að afla sér betri reynslu og þekkingar og allt þjóðfélagið græðir á þessu. Herra forseti. Þessi breyting hefur óneitanlega mikil áhrif á ýmsa hópa og þar er aðallega um að ræða fólk sem er rétt við skattleysismörkin eins og ég gat um áðan. Það fólk þarf allt í einu að borga skatta. Það hefur enga skatta greitt hingað til. Þá getur einhver sagt: ,,Flutningsmenn eru vondir við fólkið með lágu tekjurnar.`` En því svara ég til að lágar tekjur eru ekki persónueinkenni eins og dökkt hár eða blá augu. Það er nefnilega hægt að breyta tekjunum og það á að vera markmið fólksins sjálfs, verkalýðshreyfingarinnar og aðila vinnumarkaðarins að breyta tekjunum. Það eru skammarlega lág laun í gangi í dag í landinu en kannski er það vegna þess að skattkerfið hyglar svo mikið lágum launum. Herra forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að öllum þessum málum verði vísað til hv. efh.- og viðskn. Ég tel þó eðlilegt að sú nefnd leiti álits hv. félmn. á þeim málum sem varða barnabætur og húsnæðisbætur.

Hæstv. forseti. Til umræðu eru tvö frv. og ein þings\-ályktunartillaga sem hv. þm. Pétur H. Blöndal flytur ásamt Vilhjálmi Egilssyni. Í þessum tillögum þeirra tvímenninga er ýmislegt að finna sem er mjög athyglisvert og umræðunnar virði. Vil ég þar nefna hugmyndir þeirra um húsnæðisbætur og sitthvað annað sem fram kemur í þeirra röksemdafærslu. Þetta þarf svo sem ekki að koma á óvart því hér eru á ferðinni einhverjir vinnusömustu alþingismennirnir. Menn sem styðja sitt mál vel ígrunduðum rökum. Ekki er þar með sagt að ég sé sammála þeim rökum og svo er ekki í þessu tilviki. Ég er t.d. ekki sammála því sem fram kom í máli hv. þm. Péturs H. Blöndals að skattkerfið eigi fyrst og fremst að þjóna því hlutverki að vera tekjuöflunarkerfi, tekjuöflunartæki fyrir ríkissjóð. Ég tel að skattkerfið eigi að þjóna tvíþættu hlutverki. Vissulega að afla tekna fyrir sameiginlegan sjóð landsmanna en einnig að vera til tekjujöfnunar. Ég vil fyrst og fremst í máli mínu víkja að hugmyndum þeirra tvímenninga um tekjuskattslækkun en þeir leggja til að tekjuskattur verði færður niður í áföngum frá því sem hann er nú í tæpum 40% niður í tæp 20% árið 2006. Þessi breyting hefði í för með sér aukna skattbyrði á tekjulægsta hluta samfélagsins. Fólk sem er undir tekjuskattsmörkum, sem eru núna um 60 þúsund kr. og er þar af leiðandi skattlaust, færi að greiða skatta. Einstaklingur sem hefði 60 þús. kr. á mánuði mundi að öllu óbreyttu greiða tæpar 12 þúsund kr. á mánuði hverjum í skatta samkvæmt þessum tillögum. Einstaklingur með 10 þús. kr. á mánuði greiddi tæplega 2 þúsund kr., 1.999 kr. Allir einstaklingar sem eru með tekjur undir 120 þús. kr. á mánuði yrðu fyrir skattahækkunum. Til hvers yrðu þessar skattahækkanir notaðar? Skattahækkanir yrðu notaðar til að niðurgreiða skattalækkanir hjá hæstlaunaða fólki samfélagsins. Þannig fengi milljón króna maðurinn, svo dæmi sé tekið, skattalækkun sem næmi tæpum 167 þús. kr. á mánuði samkvæmt tillögum hv. þm. Sjálfstfl., Péturs Blöndals og Vilhjálms Egilssonar. Hér er verið að gera tillögur um það að hátekjufólk á Íslandi fái skattalækkun upp á tæpar 170 þús. kr. á mánuði. Milljón króna maðurinn á að fá skattalækkun sem þessu nemur en láglaunaþjóðin, fólkið sem er undir 120 þús. á mánuði, á að fjármagna þetta með auknum skattbyrðum. En hvað á að koma á móti? Það sem á að koma á móti er það að verkalýðshreyfingin og atvinnurekendur, því að vísað er í aðila vinnumarkaðar, eiga að tryggja launafólki almennt, og sérstaklega láglaunafólki, launahækkun til að vega upp á móti þessu. Hér tala Pétur Blöndal og framkvæmdastjóri Verslunarráðs Íslands og segja að leiðin til þess að niðurgreiða skattalækkun til milljón króna mannsins, skattalækkun sem nemur tæpum 170 þús. kr. á mánuði, sé að hækka launin hjá þessu fólki. Þetta er tillaga frá Verslunarráði Íslands. Þetta er tillaga frá mönnum sem tala í nafni Verslunarráðs Íslands en Vilhjálmur Egilsson sem er 2. flm. að tillögunni er framkvæmdastjóri Verslunarráðsins. Við sem höfum starfað í verkalýðshreyfingu og komið að kjarasamningum höfum ekki beint fundið fyrir stuðningi frá þessum aðilum í kjarasamningum liðinna ára þegar menn hafa verið að setja fram tillögur og kröfur um launahækkanir til láglaunafólks á Íslandi. Ég kem fyrst og fremst upp til þess að vekja athygli á þeim staðreyndum að verið er að setja fram tillögur, þingmenn Sjálfstfl. eru að setja fram tillögur á Alþingi um að lækka skatta á hátekjuþjóðinni, á hátekjufólki á Íslandi, og gera kröfu um að láglaunafólk, allir þeir sem eru undir 120 þús. kr. á mánuði, axli auknar skattbyrðar til að standa undir niðurgreiðslum til hálaunaþjóðarinnar.

Herra forseti. Ég get vel skilið að hv. þm. Ögmundur Jónasson sé á annarri skoðun en ég í þessu máli. Það helgast af mismunandi lífsviðhorfum okkar og ég get ekki sagt að hann hafi rangt fyrir sér né að ég hafi rétt fyrir mér eða öfugt. Þetta eru bara mismunandi lífsviðhorf. Hins vegar finnst mér dálítið dapurlegt fyrir forustumann í verkalýðshreyfingu að reikna með því að fólk sem er með lágar tekjur skuli hafa það áfram um aldur og ævi. Mér finnst það hálfdapurlegt. Ég hefði reiknað með því að hann segði fullur af eldmóði: Við bætum kjör fólks okkar sem hefur lægst laun. Og vegna þess að milljón króna maðurinn, sem er reyndar ekki mikið um, fær 160--170 þús. kr. í lækkuðum sköttum þá þarf hann ekki að fá neina launahækkun næstu sjö árin. Sá ágæti maður getur bara haft sínar milljón krónur allan tímann í staðinn fyrir að hækka eins og hann hefur gert undanfarin ár því að hæstu launin hafa hækkað meira en lægstu launin. Það er þekkt. Ég reikna með því að hægt sé að breyta tekjum fólks og þegar slíkur hvati kemur til eins og hér er um að ræða munu lægstu launin hækka. Við munum ekki hafa lengur eins skammarlega lág laun og við erum að frétta af í dag. Það að þessi tillaga sé frá Verslunarráði Íslands er alrangt. Hún er unnin af mér, reyndar með öðru ágætu fólki sem er tilgreint í grg., en hún kemur fram vegna mjög sterks þrýstings frá því fólki sem kaus mig í Reykjavík, og fólki úti um allt land, fólki sem er orðið mjög þreytt á þeirri gífurlegu skattlagningu og alveg sérstaklega að það getur ekki bætt kjör sín. Konurnar í frystihúsunum geta ekki bætt kjör sín án þess að missa bætur út og suður og ekkert stendur eftir í buddunni. Það er þessi hópur fólks sem hefur hvatt mig til þess að leggja fram þetta frv.

Hæstv. forseti. Ég kom upp til að mótmæla tillögum þess efnis að skattar yrðu lækkaðir á hátekjufólki á Íslandi á kostnað láglaunafólks. Hv. þm. Pétur Blöndal segir að sér finnist dapurlegt að ég skuli hafa uppi málflutning af þessu tagi. Hann hefði vænst þess að ég kæmi fullur eldmóðs og vildi hækka lægstu laun. Það vil ég gera og það hef ég viljað gera um árabil gegn andstöðu Vinnuveitendasambandsins, gegn andstöðu Verslunarráðsins, gegn andstöðu ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar og gegn andstöðu Sjálfstfl. Þetta er það sem við höfum átt við að stríða, andstöðu þessara afla. Mér finnst það vanhugsað, jafnvel pínulítið barnalegt, að segja að ef við samþykkjum nú lög þess efnis að skattar verði lagðir á fólk sem hefur tekjur undir 60 þús. kr. á mánuði og skattar verði hækkaðir á alla þá sem hafa undir 120 þús. kr. á mánuði þá verði það til þess að hækka þessi laun. Síðan finnst mér það umhugsunarvert sem hv. þm. Pétur H. Blöndal segir, að kjósendur sínir í Reykjavík hafi þrýst á sig að koma fram með þessar tillögur. Mig undrar það ekki. Mig undrar ekki að forstjóri Eimskips og stórfyrirtækjanna hér, að milljón krónu mennirnir skuli þrýsta á þá hv. þm. Vilhjálm Egilsson og Pétur H. Blöndal að koma fram með tillögur um að lækka á þá skatta. Enda yrði árangurinn verulegur ef þetta yrði samþykkt, skattalækkun upp á 167 þúsund á milljón krónu mennina. En mig undrar málflutningurinn sem þingmaðurinn viðhafði hérna að öðru leyti.

Herra forseti. Ég trúi því vel að hv. þm. Ögmundur Jónasson vilji hækka lægstu laun. Ég trúi því vel að hann hafi mætt mótstöðu hingað og þangað. En af hverju mætir hann mótstöðu hingað og þangað? Það er vegna þess að hæstu launin eru sköttuð svo óskaplega að til þess að ná þeim náttúrlega launamun sem ég gat um áðan, fyrir menntun, erfiði og því um líkt, að ekki tekst að hækka lægstu launin. Hann er ekki bara í andstöðu við Vinnuveitendasambandið, Verslunarráðið og ríkisstjórnina eins og hann gat um heldur er hann líka í andstöðu við markaðinn, markaðinn sem segir að það eigi að vera ákveðinn launamunur. Það verður að borga fólki ákveðið meira fyrir að fara inn á hálendið og vinna þar í myrkri og kulda við erfið skilyrði og fjarri heimilum sínum. Það er þessi markaður sem hv. þm. rekst á og vegna þess að þessar svokölluðu háu tekjur þarna á hálendinu eru skattlagðar svona mikið rekst hann á vandamál við að hækka lægstu launin. En þegar hætt verður að skatta háu launin svona óskaplega eins og gert er í dag þannig að þeir sem hafa tvöfaldar tekjur borgi tvöfaldan skatt en ekkert umfram það verður ekki andstaða við að hækka lægstu launin, þá vinnur vinnumarkaðurinn með hv. þm. Forstjóri Eimskips hefur aldrei haft samband við mig. Það var ekki það fólk sem hafði samband við mig. Fólkið sem hafði samband við mig var fólk með 200--300 þús. kr. á mánuði og slatta af börnum heima. Vegna þess að það átti svo mikið af börnum þurfti konan að vera heima yfir börnunum því það borgaði sig ekki fyrir hana að vinna úti og þessir menn, karlmenn yfirleitt, þurftu að vinna undir drep. Þeir höfðu ekki efni á því að fara í bíó sagði einn þeirra við mig. Hann var samt allt að því hátekjumaður.

Hæstv. forseti. Það voru ágætar upplýsingar að það eru fyrst og fremst einstaklingarnir á bilinu 200--300 þús. kr. á mánuði sem hafa haft samband við hv. þm. Greinilegt er að enginn á bilinu 10--120 þús. kr. hefur haft samband við hv. þm. Pétur H. Blöndal og ekki að undra vegna þess að það er það fólk, láglaunafólkið á Íslandi, sem hann er að leggja til að verði skattlagt, að skattar verði hækkaðir hjá til að geta niðurgreitt skatta hjá þeim sem hafa hærri tekjur. Út á það gengur þetta. Síðan finnst mér hálfnöturlegt þegar menn eru að tala um að markaðurinn eigi að stjórna öllu til þess að tryggja réttlæti, að þeir sem vinni á næturnar o.s.frv. eigi að fá hærra kaup. Erum við að tala um fólkið á spítölunum, Sóknarfólkið? Erum við að tala um það? Nei. Markaðurinn hefur ekki skammtað þessu fólki réttlátar tekjur, það hefur hann ekki gert. Hann hefur skammtað þeim sem hafa haft aðstöðu til að skammta sér sjálfir því að út á það gengur markaðurinn. Þessar tillögur þjóna fyrst og fremst því fólki sem hefur haft aðstöðu til að taka meira til sín en aðrir. Það er það fólk sem fær samkvæmt þessum tillögum mestan skattafslátt. Sá einstaklingur sem hefur hæstu tekjurnar í þjóðfélaginu fær samkvæmt tillögum hv. þingmanna Péturs Blöndals og Vilhjálms Egilssonar mestan skattafslátt. Milljón króna maðurinn fær skattafslátt upp á 167 þús. kr. og fólkið sem er undir 120 þús., láglaunaþjóðin á Íslandi, á að blæða fyrir. Út á það ganga þessar tillögur. Enda kemur fram í máli hv. þm. að enginn úr láglaunaþjóðinni hefur haft samband við hv. þm. vegna þess að slíkt fólk talar við fulltrúa annarra flokka en Sjálfstfl.

Herra forseti. Þau þingmál sem við ræðum nú þrjú saman, flutt af þeim hv. þingmönnum Pétri H. Blöndal og Vilhjálmi Egilssyni bera með sér að við gerð þeirra hefur verið lögð mikil vinna og ekki síst vinna í að athuga og fjalla efnislega um grundvallaratriði sem varða lífskjör fólks því að skattlagning á tekjur snertir beinlínis lífskjör þess, þau varða efnahagsleg áhrif launa, skatta og fjárhagslegra jöfnunaraðgerða. Ég vek á því athygli að ég nota ekki orðin ,,félagslegar jöfnunaraðgerðir`` því að mér er stórlega til efs að þær jöfnunaraðgerðir sem við höfum séu allar félagslegar og ég mun víkja að því síðar. Þessi atriði varða skattlagningu tekna, þ.e. heildartekna og að lokum beinlínis jöfnunaraðgerðirnar sjálfar. Umfjöllun þeirra, og það hefur réttilega komið fram, er einkum undirbúin af hv. þm. Pétri H. Blöndal í samstarfi við ýmsa einstaklinga. Umfjöllun þeirra beinir athygli okkar að grundvallarspurningum um tengsl skattkerfis og fjárhagslegra jöfnunaraðgerða og ekki síst að því hvort rétt sé eða skynsamlegt að skattkerfið nái einnig til slíkra aðgerða og ekki síst svo stórtækra sem við viðhöfum. Þar með erum við komin að þeirri niðurstöðu sem uppi er í skattkerfinu í dag, að það leggur háan skatt á þær tekjur sem eru skattskyldar, það dreifir út miklum fjármunum í jöfnunaraðgerðum, og þá birtist strax það sem við getum með réttu kallað galla þessa kerfis, sem er í fyrsta lagi að það er mjög flókið. Hver venjulegur einstaklingur hefur ekki burði eða aðstöðu til að sjá sjálfur um sín skattamál --- fyrir utan það að það er enn þá flóknara í framkvæmd og eftirliti. En þó eru öllu neikvæðust, herra forseti, þau áhrif sem það hefur greinilega á skattborgarana. Af þeim áhrifum er í fyrsta lagi nauðsynlegt að benda aftur á jöfnunaraðgerðirnar miklu sem eru fjárhagslegar og ná til fjölda fólks og fjölskyldna sem við mundum ella frá mörgum sjónarmiðum telja að væru fjárhagslega sjálfbjarga, í fullkominni alvöru. Slík niðurstaða hvað þetta varðar dregur úr vilja þessara fjölskyldna og þeirra sem afla teknanna til að auka tekjuöflunina. Ekki síst dregur skattkerfið með hárri skattprósentu úr vilja hinna, sem eru komnir yfir þessi mörk, til að bæta við sig vinnuframlagi og auka þannig tekjur sínar. Vegna þess einfaldlega að þegar við lítum á heildina þá greiða þeir sívaxandi hluta í þá félagslegu þjónustu og jöfnunaraðgerðir sem ganga til annarra, langt umfram það sem þeir og þeirra fjölskyldur njóta úr félagslega kerfinu sem hér er við lýði. Þessi sömu áhrif valda því að ríkur vilji er þekktur um allt land til undandráttar frá skatti og sífelldar ályktanir sem eiga sér góðar röksemdir um verulega umfangsmikla svarta starfsemi, sem einkum á sér stað á milli einstaklinga, herra forseti. Hægt er að rekja það að sú starfsemi fer ekki mikið á milli fyrirtækja sem búa við í raun annað skattkerfi þar sem félagslegar og fjárhagslegar jöfnunaraðgerðir eru ekki uppi. Svarta starfsemin á sér stað á milli einstaklinga og fjölskyldna sem búa við einmitt þetta skattkerfi sem hér er til umræðu. Ekki síst er niðurstaðan af þessum áhrifum sú með hárri skattprósentu og háum jöfnunaraðgerðum, að það fyrirbrigði sem við köllum jaðaráhrif eða jaðarskatta er mun víðtækara en við höfum viljað fallast á, og sífellt er að því unnið á vegum ríkisstjórna, fjármálaráðherra og annarra að reyna að koma á leiðum til að draga úr þeim áhrifum, sem eru mjög neikvæð. Ég verð að viðurkenna, herra forseti, að ég tek fyllilega undir þau sjónarmið sem koma fram í máli hv. 1. flm. að þessum þingmálum þremur, að það væri mikill ávinningur, efnahagslegur og félagslegur ávinningur, að ná að draga úr þessum áhrifum skattkerfisins. Ég verð hins vegar einnig að viðurkenna að mér er það mikið umhugsunarefni hvernig við slíkar hugmyndir og framkvæmd þeirra ætti að viðhafa skattlagningu á lægstu tekjurnar. Ég er nefnilega alls ekki viss um að þessar breytingar, án þess að á sama tíma færu fram frjálsar viðræður um kaup og kjör, leiði einar og sér til verulegra breytinga á launasamningum, einkanlega vegna þess að þeim samningum verður ekki breytt nema í frjálsum viðræðum. Skattkerfinu verður hins vegar ekki breytt nema með löggjöf frá Alþingi. En auðvitað gæti aðili eins og hæstv. ríkisstjórn komið að þeim þætti þeirra mála sem hér eru rakin. Ég tel mikilvægt, herra forseti, að við veitum þessum málum athygli og leggjum okkur fram um að ræða þau efnislega og að veita því virðingu hvað þau taka á miklum grundvallaratriðum sem snerta allt þjóðfélagið, allar fjölskyldur sama hvar í landinu þær búa, sama við hvaða kjör þær starfa. En hitt liggur enn þá eftir og það er niðurstaða mín af því sem ég hef sagt um áhrifin af skattkerfinu eins og það er í dag, og sem ég tel líklegt að hugmyndir af þessu tagi mundu breyta, að heildartekjur einstaklinga og fjölskyldna verða einungis auknar með því að þeir sjálfir eða fjölskyldurnar sjálfar hafi vilja til að auka tekjur sínar með því að auka vinnuframlag og auka störf.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingar á lögum um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands nr. 79/1997. Flm. eru auk mín hv. þm. Magnús Stefánsson, Guðjón Guðmundsson og Gísli S. Einarsson. Frv. er einungis tvær greinar. Í 1. gr. frv. segir, með leyfi forseta: ,,Í stað orðanna ,,Tímabilið 1. september -- 31. desember`` í upphafi 4. tölul. F-liðar 8. mgr. 5. gr. laganna kemur: Tímabilið 1. júní -- 31. desember.`` Á síðasta þingi voru samþykkt ný lög um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, nr. 79/1997. Sjávarútvegsnefnd breytti frumvarpi sjávarútvegsráðherra nokkuð og var meðal annars bætt við nýju veiðihólfi í Breiðafirði fyrir báta í 3. flokki, sbr. 2. mgr. 5. gr. laganna, en að meginstefnu til falla í þann flokk fiskiskip sem eru styttri en 29 metrar og með lægri aflvísa en 1.600. Var það mjög mikilvæg breyting á frumvarpinu. Hins vegar var veiðitímabilið takmarkað við tímabilið 1. september -- 31. desember ár hvert. Þannig er öll sumarveiði útilokuð á svæðinu, en eins og gefur að skilja er mjög mikilvægt að geta nýtt þann árstíma til veiða. Ekki er skýrt í nefndaráliti sjávarútvegsnefndar á þskj. 1169 hvers vegna þessi tímamörk eru valin en vera kann að hér sé um misskilning að ræða sem nauðsynlegt er að leiðrétta. Þess vegna er frumvarpið flutt. Þess má geta að bæði Útvegsmannafélag Snæfellsness og Landssamband íslenskra útvegsmanna hafa ályktað um að nauðsyn beri til að veiðitímabilið í hólfi F.4 á Breiðafirði hefjist 1. júní ár hvert í stað 1. september eins og lögin kveða á um núna. Til leiðréttingar er í frumvarpinu gerð tillaga um að það verði frá 1. júní -- 31. desember ár hvert fyrir skip í 3. flokki þannig að útgerðir minni fiskiskipa geti nýtt sér sumarið til veiða. Á undanförnum árum hefur sumarveiði á þessu veiðisvæði verið mjög mikilvæg og hefur hún skapað atvinnu við Breiðafjörð. Herra forseti. Ekki er ástæða til að orðlengja um þetta mál en að lokinni þessari umræðu legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

Herra forseti. Hér er flutt frv. til breytinga á lögum um veiðar í fiskveiðilandhelginni og hv. þm. Sturla Böðvarsson hefur gert grein fyrir því. Ég vil taka undir það sem fram kom í máli hans að hér er fyrst og fremst um að ræða leiðréttingu. Það virðast hafa orðið ákveðin mistök við lagasetningu á síðasta ári sem koma fram í því að umrætt veiðihólf samkvæmt lögunum verði opið frá 1. september til 31. desember en hingað til hefur þetta hólf verið opið frá 1. júní til 31. desember. Hér er því um leiðréttingu að ræða sem nauðsynlegt er að hrinda í framkvæmd. Það veiðisvæði sem hér um ræðir er mjög mikilvægt fyrir minni fiskiskip og fjölmörg fiskiskip við Breiðafjörð hafa stundað veiðar á þessu svæði en einnig fiskiskip frá öðrum svæðum. Því er um mjög mikilvægt mál að ræða að ná fram þeirri breytingu fyrir þinglok í vor, þ.e. að þetta veiðisvæði verði opið frá 1. júní. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um frv. heldur leggja áherslu á og hvetja til þess að hæstv. sjútvn. taki málið til umfjöllunar hið allra fyrsta svo að þessu máli verði lokið fyrir þinglok. Ég vil einnig vísa í álit útvegsmanna og Landssambands ísl. útvegsmanna, sem kemur fram í grg. með frv., um þetta mál. Herra forseti. Ég vil enda mál mitt á því að hvetja hæstv. nefnd til að taka málið til umfjöllunar og hraða afgreiðslu þess fyrir þinglok.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breyting á lögum um ársreikninga, nr. 144/1994. Það hljóðar svo: 2. mgr. 48. gr. laganna orðast svo: Veita skal upplýsingar um heildarlaun, önnur starfskjör og ágóðahluta til stjórnarmanna félags, framkvæmdastjóra eða annarra stjórnenda fyrir störf í þágu þess. Sundurliða skal heildarlaun og önnur starfskjör þessara aðila. Þá skal veita upplýsingar um meðallaun starfsmanna eftir starfshópum, karla annars vegar og kvenna hins vegar. 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi. Í greinargerðinni segir: Markmið laga um ársreikninga er að gefin sé sönn og skýr mynd með jöfnu millibili af eignum og skuldum hlutafélags, fjárhagsstöðu þess og afkomu. Rekstrarreikningur verður að sama skapi að sýna heildartekjur og heildargjöld þannig sundurliðuð að reikningurinn gefi greinargóða mynd af rekstrarafkomu hvers reikningsárs miðað við góða reikningsskilavenju. Í 43. gr. IV. félagaréttartilskipunar EB, sem gildi hefur hér á landi, kemur fram að í skýringum með ársreikningi skuli m.a. geta um þá fjárhæð sem veitt er á reikningsárinu í þóknun til stjórnarmanna hlutafélags, framkvæmdastjóra eða annarra stjórnenda fyrir störf þeirra. Eðlilegt er og sjálfsagt að skýrt komi fram í ársreikningi fyrirtækja hvaða laun eru greidd æðstu stjórnendum og stjórnarmönnum, sem og allar aðrar þóknanir. Þess vegna þarf að skýra nánar ákvæði 48. gr. laganna, en fram til þessa hefur nákvæm sundurliðun þessara þóknana verið talin óþörf. Að sama skapi og með hliðsjón af stöðu mála í jafnréttisumræðu er nauðsynlegt að hlutafélög upplýsi um raunveruleg laun og önnur starfskjör beggja kynja eftir starfshópum svo að auðveldara verði að ráða bót á misrétti á því sviði. Hér er verið að mæla með því að jafnrétti verði á milli fyritækja burt séð frá eignarformi, að laun þeirra sem fyrir fyrirtækjunum fara og þeim ráða og önnur starfskjör verði upplýst og aðgengileg öllum almenningi. Slíkt mundi veita mikið aðhald í okkar þjóðfélagi. Þetta er gert í hinum stærri ríkjum. Hví ekki hér? Hinn liðurinn snýr að jafnrétti kynjanna. Það er ljóst að laun kvenna á Íslandi eru mun lægri en karla svo nemur kannski 30--40% að meðaltali. Ég er sannfærður um að þegar horft verður til baka einhvern tíma á næstu öld til þessarar sem nú senn er að líða, þá verður það skoðun þeirra sem þá verða uppi að það sé eitthvert mesta misrétti og óskiljanlegt framferði þeirra sem nú eru uppi og stjórna fyrirtækjum og ráða þjóðfélaginu að konur skuli búa við svo slök kjör. Komið hefur í ljós í launaskriði síðustu mánaða að það eru laun karlanna sem skríða upp á við. Það hefur komið í ljós líka í fyrirtækjunum að þar sem karlmaður er ráðinn þá er hann á sérkjörum o.s.frv. Ég hef lengi talið að konur væru síst verri starfskraftar en karlmenn og að þær séu verðar launa sinna og þess vegna sé mikilvægt að mæla fyrirtækin hvað þetta varðar til að veita þeim aðhald og ná þessum árangri á sem skemmstum tíma. Læt ég þá ræðu minni lokið, hæstv. forseti. Ég hef ekki gert mér grein fyrir til hvaða nefndar málinu skal vísað en legg það í dóm hæstv. forseta og treysti honum fullkomlega til að gera rétt.

Það var vel mælt hjá hv. þm.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingar á lögum nr. 38 frá 15. maí 1990, um stjórn fiskveiða, og lögum nr. 92 frá 24. maí 1994, um Þróunarsjóð sjávarútvegsins, bæði með síðari breytingum. Frv. liggur frammi á þskj. 1095. Með því eru lagðar fram tillögur um að breyta þessum lögum hvað varðar krókabáta eða báta sem stunda veiðar á línu og handfærum. Breytingarnar sem koma fram í tveimur fyrri greinum frv. sem snúa að lögunum um stjórn fiskveiða eru annars vegar þess efnis að samkvæmt 1. gr. frv. verði óheimilt að flytja veiðileyfi frá báti sem stundar veiðar með þorskaflahámarki til báts sem stundar veiðar með tilteknum fjölda sóknardaga. Eru ástæður þeirrar breytingar vel skýrðar í grg. svo að ég mun ekki taka þær sérstaklega fram í minni framsögu. Í 2. gr. frv. er lögð til sambærileg breyting við 6. gr. laganna ásamt því að lagt er til að í stað orðsins ,,Veiðiferð`` á einum stað komið orðið: Sóknardegi, þar sem með því yrði framvegis notað sama orð um það hugtak alls staðar í þessari grein laganna þar sem fjallað er um veiðar þessara báta í sóknardagakerfi. En það fyrirkomulag, ef svo má segja, eða orðalagið ,,Veiðiferð`` hefur vakið ágreining sem yrði úr leyst með þessari breytingu. Í þriðja lagi er lagt til að ákvæði laganna um Þróunarsjóð sjávarútvegsins, þar sem segir að frestur þessara báta til 1. apríl sl. til að leggja fram umsóknir um úreldingarstyrk, verði framvegis til 1. október 1998. Þó að frv. hafi þegar það var í smíðum verið kynnt í hv. sjútvn. legg ég til að því verði vísað þangað og til 2. umr. en vænti þess að það fái þar hraða afgreiðslu því að fram kemur í grg. að stjórn Landssamband smábátaeigenda svo og sjútvrn. sem fer með framkvæmd laganna séu sammála um að mikilvægt sé að koma þessum lagfæringum að.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um endurskoðun laga um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna og vélstjórnarmanna. Flutningsmenn auk mín eru einir tíu hv. þingmenn sem starfa í ýmsum þingflokkum. Tillagan er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela samgönguráðherra að beita sér fyrir endurskoðun laga um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna og laga um atvinnuréttindi vélstjórnarmanna, einkum ákvæða varðandi takmörkun eða stig réttinda, kröfur um nám og námstíma, aðgengi að námi og þörf atvinnulífs fyrir menntun yfirmanna.`` Í grg. með till. kemur fram, herra forseti, að þessi lög eru nokkuð gömul, eða meira en áratugsgömul og þó að þeim hafi verið breytt nokkuð í tímans rás þá er greinilegt af gögnum sem fram koma, m.a. fylgiskjölum sem grg. fylgja, að ástæða er til að endurskoða þau. Eitt sjónarhorn sem þarf að taka tillit til er samanburður við önnur lönd en með þjóðfélagsbreytingum síðari ára koma allir þættir í starfsumhverfi atvinnuvega og starfsgreina til skoðunar með samanburði og samjöfnuði við kjör keppinauta og starfsfélaga í grannlöndum okkar. Bættar samgöngur og aukin fjarskipti hafa stórum aukið samkeppni við erlend fyrirtæki og starfsmenn þeirra. Aðild Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu hefur opnað okkur aðgang að innri markaði Evrópusambandsins og meðal grunnþátta hans er frjáls för launafólks og staðfesturéttur þess. Á grundvelli hans getur erlent fólk nú boðið sig fram til starfa hérlendis í krafti þeirra atvinnuréttinda sem það nýtur í sínu heimalandi. Eins og fram kemur í grg. með tillögunni og í fylgiskjölum með grg. er ljóst að nokkur munur er á því hvernig Íslendingar og erlendir menn sem hafa nú rétt til að leita hér þessara starfa, fá réttindi til þeirra. Þar kemur greinilega fram að íslenskir vélstjórnarmenn t.d. þurfa að leggja á sig meiri menntun, þ.e. kosta meiru til réttinda sem eru sambærileg við það sem erlendir menn hafa með minni tilkostnaði og skemmra námi. Herra forseti. Það kemur einnig fram að eins og náminu er hagað í dag er mönnum sem hafa eldri réttindi alls ekki auðvelt að fá aðgang að námi til að bæta við réttindi sín. Svo og er ljóst að kröfur og þarfir atvinnulífs eru síbreytilegar og m.a. kemur fram í grg. að nú stefnir í það, herra forseti, að menntaða vélstjórnarmenn, jafnvel skipstjórnarmenn, skortir fyrir fiskiskipaflotann sem eins og allir þekkja er öflugasti og best starfrækti atvinnuvegur landsmanna og sá sem skapar hvað mest verðmæti í okkar efnahagslífi. Ég hyggst ekki gera frekar grein fyrir því sem fram kemur í grg. með tillögunni en legg til að henni verði vísað til síðari umr. og til athugunar í hv. samgn. þingsins.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um átak til endurvinnslu og endurnýtingar á pappír. Ásamt mér er flm. hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason. Tillagan er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela umhverfisráðherra að beita sér fyrir átaksverkefni um endurvinnslu og endurnýtingu pappírs sem fellur til hér á landi.`` Í grg. kemur fram að að undanförnu hefur farið fram mikil almenn umræða um umhverfismál og stöðu þeirra hér á landi. Einkum hefur athyglinni verið beint að útstreymi gróðurhúsalofttegunda enda skammt liðið frá lokum loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í Kyoto. Flutningsmönnum sýnist hins vegar full ástæða til að athyglinni verði einnig beint að öðrum þáttum þessa víðfeðma málaflokks. Helstu hráefni til pappírsgerðar eru úr jurtum eða trjám sem hafa fram að þessu verið álitin mikilvirk í að draga úr útstreymi gróðurhúsalofttegunda með því að nýta sér sjálf þær lofttegundir. Í opinberum gögnum hefur komið fram að hérlendis falli árlega til pappír sem nemi um 30 þús. tonnum. Af upplýsingum OECD um pappírsnotkun okkar Íslendinga og nokkurra grannþjóða okkar á síðustu árum má draga þá ályktun að hún kunni að fara vaxandi hér á landi. Sérstaka athygli vekur að litlum hluta notaðs pappírs er safnað til endurnýtingar hérlendis eða einungis um 30% eða innan við 1 / 3 af því sem til fellur. Hlutfallið er talsvert hærra hjá flestum grannþjóðum okkar og er t.d. yfir 40% í Finnlandi, Svíþjóð og Þýskalandi. Eina leiðin til að pappír verði safnað og verð fáist fyrir hann sem hráefni til endurvinnslu. þ.e. sem stendur, er og hefur verið að senda hann til útlanda. Verðið sem þannig fæst er nú of lágt til að söfnun og flutningur borgi sig. Þá er einnig umhugsunarvert að sá litli hluti pappírs sem safnað er hér á landi fer alls ekki allur til endurvinnslu eða endurnýtingar heldur er hann ýmist urðaður eða brenndur án þess að orkan sé nýtt. Að þessu athuguðu draga flutningsmenn þá ályktun að auka megi söfnun pappírs sem til fellur og þá einkum að tryggja megi að stærri hluti hans verði endurunninn og nýttur að nýju. Því telja þeir ástæðu til að athugað verði hvort endurvinnsla pappírs hér á landi geti orðið arðbær og leggja til að greitt verði fyrir athugunum á tæknilegum og fjárhagslegum forsendum söfnunarkerfis og endurvinnslu. Hvatt verði til söfnunar og skila og t.d. opinberar stofnanir hafi forgöngu um að flokka og safna pappír til endurvinnslu. Þessu mætti koma á með fyrirmælum stjórnvalda og leggja flutningsmenn til að athugað verði hvort til þess þurfi lagaboð eða hvort einfaldari fyrirmæli dugi til. Sem dæmi má nefna að slík fyrirmæli hafa verið í gildi í Danmörku um nokkurt árabil. Þá verði einnig athugað hvort rétt væri að banna urðun og brennslu endurvinnanlegs pappírs eða endurnýtanlegra efna almennt. Herra forseti. Erlend stjórnvöld hafa lagt sig fram um að hvetja til endurnýtingar með tímabundnum og jafnvel varanlegum aðgerðum bæði í löggjöf og öðrum fyrirmælum frá stjórnvöldum. Við teljum ástæðu til að íslensk stjórnvöld athugi hið sama og íhugi kosti þess og galla. Að svo mæltu legg ég til að till. verði vísað til síðari umr. og til athugunar í hv. umhvn.

Virðulegi forseti. Ég tala fyrir þáltill. á þskj. 1036 um markaðs- og söluátak á íslensku dilkakjöti erlendis. Flm. með mér á þessari tillögu er hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson. Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela landbúnaðarráðherra að leita samstarfs við Bændasamtök Íslands, Landssamtök sláturleyfishafa, Íslenskar sjávarafurðir hf., Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna hf. og Sölusamband íslenskra fiskframleiðenda um gerð þriggja ára markaðs- og söluátaks á íslensku dilkakjöti erlendis.`` Í greinargerðinni segir svo, með leyfi forseta: ,,Við Íslendingar eigum því láni að fagna að samtök okkar í sjávarútvegi hafa komið sér upp sölufyrirtækjum sem hafa náð miklum og góðum árangri á erlendum vettvangi. Þar hefur á undanförnum áratugum safnast saman mikil þekking sem hiklaust á að nýta í öðrum útflutningsviðskiptum, sérstaklega á sviði matvælaiðnaðar. Flutningsmenn tillögunnar telja einsýnt að besta leiðin til að markaðssetja íslenskt dilkakjöt fyrir kröfuharða erlenda neytendur sé að nota þau kerfi í sölu- og markaðsmálum sem útflutningsfyrirtækin í sjávarútvegi hafa byggt upp. Sú sölustarfsemi sem unnið hefur verið að erlendis fram til þessa sýnir að gæði íslenska kjötsins eru fyllilega sambærileg við þær afurðir sem á þessum mörkuðum bjóðast. Jafnframt því að ná ásættanlegu skilaverði til framleiðenda þarf að koma til skila á markaðnum mikilvægum upplýsingum um ferskleika kjötsins og heilbrigðisvottun, sem og að skurður og önnur meðferð kjötsins standist kröfur neytenda. Náist þetta fram er miklum áfanga náð til öflugrar markaðssóknar. Til að atvinnugrein geti orðið grundvöllur farsællrar búsetu þarf hún að búa þeim sem við hana starfa viðunandi lífsviðurværi. Framtíð þeirra sem að landbúnaði starfa byggist öðru fremur á því starfsumhverfi sem greininni er gert að búa við. Sauðfjárbúin hér á landi eru flest svo lítil og markaður smár að þau skapa þeim sem við þau starfa hvorki ásættanlegar tekjur né atvinnu. Á árunum 1986--1996 fækkaði lögbýlum með sauðfé um 1.530 og þar af var á 930 lögbýlum eingöngu búið með sauðfé. Á síðastliðnum 20 árum hefur sauðfjárframleiðslan dregist saman um 45%, úr 850 þús. fjár í um 470 þús. Á árunum 1983--1996 töpuðust í innanlandssölu um 307 tonn að meðaltali á hverju ári, og á síðustu sjö árum hefur dilkakjötsframleiðslan dregist saman um 1.300 tonn. Á árunum 1991--96 hækkuðu ráðstöfunartekjur einstaklinga á landinu öllu um 5,5% en á sama tímabili lækkuðu launagreiðslur sauðfjárbúa um hvorki meira né minna en 35%. Ef svo heldur fram sem horfir er veruleg vá fyrir dyrum þar sem markaðshlutdeild dilkakjöts innan lands gagnvart öðrum kjöttegundum minnkar stöðugt, m.a. vegna breyttra neysluhátta. Því er ljóst að sóknarfærin í þessari grein byggjast á því að ná fótfestu á erlendum mörkuðum. Á síðustu árum hafa nokkur fyrirtæki reynt fyrir sér í sölumálum erlendis fyrir unnar kjötvörur. Þannig voru á árunum 1991--1996 flutt út um 200--400 tonn á ári. Nokkur þekking hefur því fengist á ákveðnum þáttum útflutnings þótt útflutt magn sé vissulega mjög lítið. Þegar markaðsstaðan erlendis er metin er nauðsynlegt að gera sér fulla grein fyrir verðmyndunarþættinum, að hann sé öllum augljós og skýr. Forsenda þess sem hér er stefnt að er að skilaverð til framleiðanda verði þannig að afkoma bænda og umhverfi verði ásættanlegt. Sú skoðun flutningsmanna skal því ítrekuð að við núverandi aðstæður er öflugt sölu- og markaðsstarf erlendis, sem skilar framleiðendum ásættanlegu skilaverði, forsenda aukinnar framleiðslu sauðfjárafurða.`` Sú staðreynd er vissulega umhugsunarefni fyrir okkur, ágætir þingmenn, að sá sem fremst hefur farið í sölu- og markaðsmálum á íslensku lambakjöti í Danmörku er yfirmaður bæði kjöt- og fiskviðskipta FBB, en samanlagt ræður þessi verslunarkeðja yfir um það bil 38% af danska matvörumarkaðnum. Það sama má segja hér heima ef við lítum til þess sem Kaupfélag Austur-Skaftfellinga á Höfn í Hornafirði hefur verið að gera en það hefur náð góðum árangri í markaðssetningu framleiðslu sinnar með aðstoð Íslenskra sjávarafurða. Þetta tvennt og mörg fleiri dæmi sem ég gæti nefnt, m.a. það að þegar nýr forstjóri var ráðinn að Sölusamtökum íslenskra sjávarafurða vestur í Bandaríkjunum, þá kom sá aðili ekki úr fiskgeiranum ef svo mætti kalla heldur kom hann ef ég veit rétt þvert á móti úr kjötgeiranum og hann hefur unnið þar hið besta starf. Þetta sýnir okkur það og sannar að við hefðum fyrr átt að bregðast við og átta okkur á þeirri yfirgripsmiklu þekkingu sem fyrirtæki okkar í sjávarútvegi hafa aflað sér á erlendri grund og átt að gera tilraun eins og hér er lagt til að markaðssetja þessa ágætu afurð okkar á erlendum markaði. Virðulegi forseti. Ég vil að þessari umræðu lokinni leggja til að þessu máli verði vísað til hv. landbn.

Herra forseti. Ég vil taka undir efni þessarar tillögu því mér finnst hún skynsamleg. Ég held að ef við ætlum að ná árangri í útflutningi á dilkakjöti sé þetta vænlegasta leiðin, þ.e. að semja við þau öflugu sölufyrirtæki sem talin voru upp, Íslenskar sjávarafurðir, Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og Sölusamband ísl. fiskframleiðenda. Þessi fyrirtæki hafa komið sér upp mikilli þekkingu á mörkuðunum og náð frábærum árangri og ég er sannfærður um að þetta er vænlegasta leiðin til að ná árangri í útflutningi á dilkakjöti. Eins og kom fram hjá hv. þm. Stefáni Guðmundssyni, þá hefur orðið mjög mikill samdráttur hjá sauðfjárbændum á undanförnum árum. Eins og hann nefndi hefur dilkakjötsframleiðslan dregist saman um 1.300 tonn á síðustu sjö árum og á árunum 1991--1996 lækkuðu launagreiðslur sauðfjárbúa um hvorki meira né minna en 35% þegar ráðstöfunartekjur einstaklinga á landinu öllu voru að hækka um 5,5%. Þetta er sú stétt sem á hvað erfiðast í landinu í dag. Það hefur orðið þessi gríðarlegi samdráttur og menn hafa horft til útflutningsins til lausnar á þessu vandamáli. Það hefur ekki náðst árangur í útflutningi. Við vitum öll að þarna er um úrvalsvöru að ræða. Við höfum hins vegar ekki náð árangri vegna þess að gríðarlegt fjármagn þarf í auglýsingar og markaðsstarfsemi og við höfum ekki yfir því fjármagni að ráða sem til þess þarf. Þess vegna held ég að það sé mjög skynsamleg leið sem þarna er lögð til. Ég kom í Kaupfélagið á Hornafirði fyrir líklega um tveimur árum þar sem fjöldi manns var að pakka dilkakjöti til neyslu á Belgíumarkað og kaupfélagsstjórinn sagði okkur frá því að sú sala hefði orðið þannig til að sölustjóri hjá Íslenskum sjávarafurðum í Belgíu var að selja fyrir þá fisk og það barst eitthvað í tal að það þyrfti að koma kjötinu á markað líka og það var hann sem tók að sér að markaðssetja það með þeim árangri að um verulegan útflutning hefur verið að ræða á ágætu verði. Þess vegna ítreka ég það að mér finnst þetta góð tillaga og ég styð hana.

Herra forseti. Ég vil taka undir og fagna þessari tillögu sem hér er fram komin. Ég held að árangur í útflutningi á dilkakjöti sé ein helsta von sauðfjárræktarinnar. Ég held að ekki sé mjög raunhæft að ætla að innanlandsneyslan aukist frá því sem verið hefur og að mínu viti er helsta vonin sú að líta til útflutnings. Það hefur komið fram í umræðunni hjá hv. þingmönnum að útflutningur dilkakjöts hefur átt sér stað í nokkrum mæli í samstarfi við sölufyrirtæki í sjávarútvegi og hefur verið vitnað til útflutnings Hornfirðinga til Belgíu. Ég átti þess kost að heimsækja fyrirtækið sem hefur keypt dilkakjötið til Belgíu fyrr í vetur og kom fram í máli þeirra aðila sem þar stunda þá sölu að gæði íslenska kjötsins eru ótvíræð og eru mun betri en á lambakjöti frá öðrum þjóðum. Það er auðvitað staðreynd sem við höfum vitað. Hins vegar er vandinn sá að fá fyrir þær afurðir það verð sem dugar til og það er kannski helsti vandinn í því efni. Sú tillaga sem hér er komin fram og fjallar um að efla samstarf við sölufyrirtæki í sjávarútvegi til útflutnings á dilkakjöti er auðvitað mál sem er mjög mikilvægt. Við þekkjum það frá sögunni og reynslunni að þessi fyrirtæki hafa byggt sig mjög öflugt upp á erlendum mörkuðum og hafa stundað markaðsstarfsemi fyrir sjávarafurðir af miklum krafti og með mjög góðum árangri í gegnum tíðina. Það eru ekki lítil verðmæti fólgin í því fyrir okkur Íslendinga í þeim fyrirtækjum sem hafa byggt upp mikla reynslu, þekkingu og ekki síður sambönd út um allan heim. Ég tel að það sé einmitt það sem gæti vel nýst sauðfjárræktinni og við útflutning á dilkakjöti og að því eigum við auðvitað að vinna. Ég hygg að fullur vilji sé fyrir því hjá þessum sölufyrirtækjum sjávarútvegsins að koma að þessu máli en að sjálfsögðu þarf að vinna að því á markvissan hátt. Þessi tillaga er sem sagt fram komin og ég fagna henni. Ég hvet til þess að hún verði afgreidd og unnið eftir henni. Hins vegar er það svo með sauðfjárræktina að það er ekki nóg að flytja út og ná þokkalegu og góðu verði. Það er auðvitað mjög mikilvægt að ná fram aukinni hagræðingu og lækkun kostnaðar innan lands þannig að framleiðendurnir sjálfir, bændurnir, fái sem mest út úr því verði sem fyrir afurðirnar fæst. Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu frekar heldur ítreka það að ég fagna þessari tillögu og vonast til þess að hún nái fram að ganga og árangur verði af því sem hún fjallar um.

Hæstv. forseti. Ég vil segja um þessa þáltill. að hún er hin merkasta í mínum huga. Ef hægt yrði að ná því fram að Bændasamtökin, Landssamband sláturleyfishafa, Íslenskar sjávarafurðir, Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og Sölusamband ísl. fiskframleiðenda gerðu með sér slíkan samning sem hér er orðaður og lagt er til, þá mundi það áreiðanlega vera vænlegasta leiðin til að ná skjótri sókn í markaðsmálum og söluátaki á lambakjöti. Ég hef lengi sagt að bændur verða ekki frjálsir á ný fyrr en þeir hafa náð erlendum mörkuðum. Erlendir markaðir á landbúnaðarafurðum hafa skipt bændur mestu máli á þessari öld. Það var sauðasalan í lok síðustu aldar sem gaf íslenskum landbúnaði nýjan byr. Ég er því þeirrar skoðunar að það muni skipta sköpum. Það skiptir ekki bara bændur miklu máli. Það mun líka ráða örlögum heilla byggða hvort slíkt tekst eða ekki. Þess vegna er mjög mikilvægt að leggja þessu máli lið. Það er auðvitað ljóst í mínum huga að afurðastöðvar hafa verið að gera heldur góða hluti og eru að gera það með öðrum hætti en áður var. Það er lagt upp úr gæðum vörunnar og reynt að selja hana dýrt sem hreina úrvalsafurð. Ég nefni Sláturfélag Suðurlands sem hefur verið að selja Dönum lambakjöt á svipuðu verði og Íslendingar kaupa það, og það gengur út. Menn eru að feta sig á þennan markað en tíminn líður hratt. Þess vegna er það mikilvægt að menn nái skjótum árangri. Svo þurfa bændur og þeirra samtök auðvitað að hugsa mjög vel um innanlandsmarkaðinn og halda þar sem best sinni hlutdeild. Ég lýsi því yfir að mér finnst þessi þáltill. hið merkasta mál og vera í samræmi við aðra þáltill. sem þeir fluttu í vetur, hv. þm. Stefán Guðmundson og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson og er nú til umfjöllunar í landbn., um að styrkja sauðfjárrækt á jaðarbyggðum. Ég held að mikilvægt væri ef þetta mál gæti með skjótum hætti náð áfram og þá helst á þessu þingi.

Virðulegi forseti. Ég kem fyrst og fremst upp til þess að þakka hv. þm. fyrir prýðilega góðar viðtökur við þessa tillögu. Ég og get tekið undir flestallt sem þeir sögðu. Ég trúi því sjálfur að hér sé reynt að leita farsælla leiða til að styrkja þessa atvinnugrein sem á vissulega í erfiðleikum í dag. Ég vil því nota þetta tækifæri, vegna þess að hér eru og hafa látið í sér heyra þrír ágætir þingmenn sem allir eiga sæti í landbn. Alþingis, til að benda á að mörgum væri mikill greiði gerður með því að hraða afgreiðslu málsins þannig að því lyki á þingi. Þá ynni þingnefndin gott starf.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um hvalveiðar. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, Stefán Guðmundsson, Siv Friðleifsdóttir, Guðmundur Hallvarðsson, Árni M. Mathiesen, Ólafur Örn Haraldsson og Árni Johnsen. Tillagan sem er á þskj. 982 er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að hvalveiðar skuli leyfðar frá og með árinu 1998 á þeim tegundum og innan þeirra marka sem Hafrannsóknastofnunin hefur lagt til. Sjávarútvegsráðherra er falin framkvæmd veiðistjórnar á grundvelli gildandi laga.`` Nú eru liðin rúmlega 15 ár síðan Alþingi ályktaði síðast um hvalveiðar, en það var 2. febrúar 1983 sem samþykkt var svohljóðandi tillaga, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins um takmörkun hvalveiða sem kunngerð var með bréfi til ríkisstjórnarinnar dags. 2. september 1982 verði ekki mótmælt af Íslands hálfu.`` 29 þingmenn greiddu atkvæði með þessari tillögu en 28 á móti svo að tæpara gat það ekki stað. Þegar þessi tillaga var samþykkt var það almennt álit þingmanna að banni Alþjóðahvalveiðiráðsins yrði aflétt fyrr en síðar og því væri eingöngu um tímabundna ákvörðun að ræða sem aðeins mundi standa í nokkur ár, enda ákvað hvalveiðiráðið að endurmeta þessa ákvörðun eigi síðar en árið 1990 í ljósi nýrra upplýsinga um ástand hvalastofna sem byggðar væru á vísindalegri ráðgjöf. Öllum er kunnugt um framhaldið. Umfjöllun Alþjóða hvalveiðiráðsins hefur ekkert mið tekið af þeim vísindalegu forsendum að hefja megi veiðar að nýju og meiri hluti aðildarþjóðanna hefur blásið á þær forsendur. Það má minna á að á ársfundi Alþjóðahvalveiðiráðsins sem haldinn var í Reykjavík, vorið 1991 kom fram tillaga um nýtt stjórnunarkerfi sem vísindaráð ráðsins hafði samþykkt nær samhljóða. Þessi tillaga fékk engan framgang þrátt fyrir að í sáttmála ráðsins segi svo í viðauka, með leyfi forseta: ,,Hvalveiðar í atvinnuskyni skulu leyfðar á hvalastofnum sem eru í jafnvægi og þær skulu stundaðar í samræmi við tillögur vísindanefndarinnar.`` Í hinu virta bandaríska fjármálatímariti Forbes var í nóvember 1991 fullyrt að leiða mætti líkur að því að hvalfriðunarsamtök hefðu fjármagnað þátttöku einstakra ríkja í því skyni að hafa bein áhrif á ákvarðanir ráðsins. Dæmi eru um að ríki í Alþjóðahvalveiðiráðinu hafi lýst skilyrðislausri andstöðu við hvalveiðar þótt það sé ótvírætt brot á sáttmála ráðsins sem ég gat um hér áðan. Þannig hefur þetta gengið allar götur síðan og allar tilraunir til þess að fjalla um málið á vísindalegum grunni á vettvangi hvalveiðiráðsins hafa reynst árangurslausar. Stefna og starfshættir ráðsins hafa verið með þeim hætti að segja má að ráðið hafi orðið að eins konar hvalfriðunarstofnun. Það er staðreynd að innan Alþjóðahvalveiðiráðsins tóku menn alls ekki rökum, hvorki vísindalegum, lögfræðilegum né neinum öðrum. Aftur og aftur var á grundvelli vísindalegra rannsókna sýnt fram á að hægt væri að hefja veiðar á tilteknum hvalategundum. Vísindanefndin hafði mælt með þessu en meiri hluti meðlima ráðsins treysti sér ekki til þess að taka undir þessi vísindalegu sjónarmið og hafnaði þar með ákvörðun um það að hefja hvalveiðar og gerði það á grundvelli tilfinninga sem ekkert áttu skylt við vísindaleg vinnubrögð. Af þessum ástæðum sögðu Íslendingar sig úr Alþjóðahvalveiðiráðinu árið 1992. Undanfarið hafa verið gerðar tilraunir til að sætta ólík öfl innan ráðsins og eitt af því sem við þurfum að huga að er hvort það mundi styrkja stöðu okkar að ganga aftur í Alþjóðahvalveiðiráðið og þá með fyrirvara. Ég tel að það hafi verið mikil mistök að mótmæla ekki hvaðveiðibanninu. Það gerðu aðrar hvalveiðiþjóðir, Norðmenn, Japanar og Sovétmenn og voru þar með óbundnir af banninu og reyndar hófu Norðmenn aftur hvalveiðar fyrir fimm árum. Ein helsta röksemd þeirra sem tala gegn hvalveiðum er að ef við hefjum veiðar á ný muni það bitna á útflutningi okkar og ferðaþjónustu. Þessu var Norðmönnum hótað þegar þeir hófu sínar veiðar á ný og því spáð að þetta mundi bitna mjög á þeim. Andstæðingar hvalveiða hófu mikla áróðursherferð gegn Norðmönnum og skoruðu á almenning víða um heim að kaupa ekki norskar vörur. Því var fróðlegt að fá þær upplýsingar sem fram komu hjá fulltrúa norska útflutningsráðsins sem hér var á ferð í fyrra. Hjá honum kom fram að síðan þeir hófu veiðarnar hafi útflutningur aukist, ferðaþjónustan eflst og aðsókn í hvalaskoðunarferðir vaxið. Þetta kom reyndar fram strax á fyrsta ári hvalveiða Norðmanna en í blaðinu Evrópufréttir sem út kom árið 1994 var forsíðufrétt undir fyrirsögninni: Aðgerðir gegn norskum hvalveiðum árangurslausar. Þar sagði m.a., með leyfi forseta: ,,Norskir útflytjendur telja sig í engu hafa skaðast vegna áróðurs og aðgerða til að koma í veg fyrir að fólk kaupi norskar vörur, m.a. í Bandaríkjunum, innan Evrópusambandsins og í Ástralíu. Aðgerðirnar sem einkum voru á vegum samtaka grænfriðunga beindust annars vegar að norskum útflutningi og hins vegar að ferðalögum til Noregs. Að sögn norskra embættismanna var árið 1993 besta ár norsks útflutnings til þessa og 8% aukning verður á ferðamannastraumum til Noregs frá árinu á undan.`` Mér finnst ástæða til að leggja áherslu á þessa reynslu Norðmanna vegna þess að við munum trúlega standa frammi fyrir sömu hótunum og Norðmenn þegar við hefjum hvalveiðar að nýju. Hvalaskoðun hefur notið vaxandi vinsælda á undanförnum árum og aðsókn í skipulagðar hvalaskoðunarferðir hefur aukist verulega, bæði hérlendis og erlendis. Einstöku forsvarsmenn hvalaskoðunarfyrirtækja hér á landi hafa talað gegn því að við hefjum hvalveiðar að nýju vegna þess að það mundi bitna á aðsókninni í hvalaskoðunarferðir. Þetta er alls ekki reynsla Norðmanna. Aðsókn í hvalaskoðun hefur stóraukist allt frá því að Norðmenn hófu hvalveiðar að nýju fyrir fimm árum. Gott dæmi um það eru tölur sem ég sá nýlega frá stærsta hvalaskoðunarfyrirtækinu í Noregi sem eru í Andenes. Þar jókst aðsókn í þessar ferðir úr 4.563 farþegum árið 1991 í 11.140 farþega árið 1997. Auðvitað fara hvalveiðar og hvalaskoðun ágætlega saman eða því í ósköpunum skyldu menn ekki fara í hvalaskoðunarferðir á Skjálfandaflóa og víðar þó hvalir væru veiddir við vesturströndina? Við eigum að nýta þessa auðlind, hvalina í hafinu, á þrjá vegu. Í fyrsta lagi með því að veiða hval og vinna afurðirnar. Í öðru lagi með hvalaskoðunarferðum og í þriðja lagi með því að sýna ferðamönnum hvalvinnslu. Meðan hvalstöðin í Hvalfirði var starfrækt þá komu þangað þúsundir og aftur þúsundir ferðamanna á hverju sumri, bæði til þess að sjá þessar risaskepnur dregnar á land og til að fylgjast með hvalskurðinum. Skoðunarferðir í hvalstöðina voru einhverjar vinsælustu ferðir sem hótel og ferðaskrifstofur í Reykjavík buðu upp á og þá var gjarnan farið um sveitir Borgarfjarðar í leiðinni og komið við í Reykholti, Borgarnesi, Akranesi og víðar. Þessi tillaga gerir ráð fyrir að leyfðar verði veiðar á þeim hvalategundum og innan þeirra marka sem Hafrannsóknastofnunin hefur lagt til. Ég tel afar mikilvægt að þannig verði staðið að veiðunum. Meðan Íslendingar stunduðu hvalveiðar var þess vandlega gætt að standa þannig að málum. Farið var eftir ströngustu reglum, t.d. um lágmarksstærð veiddra dýra og friðun mjólkandi hvalkúa. Síðasta áratuginn sem veiðarnar voru stundaðar í atvinnuskyni var fulltrúi Alþjóðahvalveiðiráðsins til eftirlits meðan á veiðunum stóð, til að tryggja að farið væri að settum reglum. Því eftirliti var komið á með samkomulagi við norsk, kanadísk og spænsk stjórnvöld. Þá hefur Hafrannsóknastofnun um langt árabil stundað umfangsmiklar hvalarannsóknir sem beindust einkum að því, meðan hvalveiðar voru stundaðar, að auka þekkingu á ástandi og veiðiþoli þeirra hvalastofna sem nýttir voru hér við land og áhrifa veiðanna á þá. Þessar rannsóknir voru m.a. gerðar í samstarfi við erlenda rannsóknaraðila. Ítarlegar líffræðilegar athuganir voru gerðar á öllum lönduðum stórhvölum. Gerðar voru nákvæmar úttektir á sambandi afla og sóknar í hvalveiðunum og framkvæmdar umfangsmiklar hvalamerkingar og talningar. Ég held að þetta atriði, hversu mikil áhersla var lögð á ráðgjöf og eftirlit færustu vísindamanna varðandi veiðar okkar og vinnslu, styrki stöðu okkar mjög. Einhvern tímann kemur auðvitað að því að afstaða til hvalveiða færist af tilfinninganótum og farið verður að taka tillit til raka og vísindalegra sjónarmiða. Þá mun engin þjóð standa betur að vígi en við Íslendingar. Sjómönnum ber saman um að mikil hvalamergð sé í hafinu við Ísland. Ár frá ári gerist hvalurinn ágengari og truflar mjög veiðar nótaskipa sem oft hafa orðið fyrir miklu tjóni vegna þess. Sjálfsagt er erfitt að meta fjölda einstakra hvalategunda en fyrir áratug var gerð nokkuð ítarleg talning sem stóð í þrjú sumur árin 1986, 1987 og 1989. Þar var samstarf við aðrar þjóðir við Norður-Atlantshaf í tveimur stórum leiðöngrum sem tóku til hafsvæðisins frá Vestur-Grænlandi að ströndum Noregs, og frá Svalbarða að ströndum Spánar þar sem mest voru 15 skip og tvær flugvélar samtímis í talningu. Af Íslands hálfu tóku þátt í þessu verkefni þrjú skip og ein flugvél sumarið 1987 og fjögur skip sumarið 1989. Við þessa talningu fengust miklar upplýsingar um útbreiðslu hvala og stærð hvalastofna á rannsóknarsvæðinu, ekki síst hvað viðkemur hvalastofnum sem nýttir hafa verið hér við land á undanförnum áratugum. Þessar rannsóknir leiddu m.a. í ljós eftirfarandi niðurstöður: Um 28.000 hrefnur voru á Mið-Atlantshafssvæðinu, þar af tæpur helmingur á íslenska strandsvæðinu. 15.600 langreyðar voru á hafsvæðinu Austur-Grænaland/Ísland/Jan Mayen, þar af um 8.900 langreyðar á svæðinu milli Austur-Grænlands og Íslands norðan 50°N. 10.800 sandreyðar voru á leitarsvæði íslensku skipanna. Tæplega 2.000 hnúfubakar voru á íslenska strandsvæðinu. Vegna sérstakrar köfunarhegðunar búrhvals liggja ekki fyrir áreiðanlegir útreikningar á fjölda dýra en eftir talningar 1987 og 1989 töldu sérfræðingar Hafrannsóknastofnunar vafalítið að búrhvalir skiptu nokkrum þúsundum á íslenska talningasvæðinu. Þessi upptalning sýnir að það er mikil hvalamergð í hafinu við Ísland og ætla má að þær tölur um fjölda einstakra tegunda sem ég nefndi hér hafi allt að því tvöfaldast síðan talningin fór fram. Talið er að hvalurinn fjölgi sér um 5--10% á ári, misjafnt eftir tegundum. Að mínu áliti er deginum ljósara að Íslendingum er ekki bara óhætt heldur nauðsynlegt að hefja hvalveiðar að nýju til að raska ekki frekar en orðið er lífkerfi hafsins. Takmarkalaus fjölgun hvala hlýtur að bitna á fiskstofnunum og valda samdrætti í fiskveiðum en talið er að árleg neysla þeirra nemi mun meira í tonnum talið en heildarársafli Íslendinga. Ástæða er til að minna á samþykktir ýmissa alþjóðastofnana um hvalveiðar. Ég gat áðan um viðauka við samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins og minni jafnframt á hafréttarsamning Sameinuðu þjóðanna, samþykkt Ríó-ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna um umhverfi og þróun og samþykkt 44. þings Evrópuráðsins. Það verður að gera þá kröfu að þær þjóðir sem standa að þessum alþjóðastofnunum standi við samþykktir þeirra en vinni ekki gegn þeim eins og reyndin hefur því miður orðið hjá nokkrum þeirra. Þar má nefna t.d. Bandaríkin, Bretland og Þýskaland en stjórnvöld í þessum ríkjum hafa lagst mjög gegn hvalveiðum. Bandaríkjamenn hafa þar gengið hvað lengst með ýmsum aðgerðum, svo sem viðskiptahótunum. Dæmi um afskiptasemi þeirra kom fram í viðtali við Jón Júlíusson kaupmann í Nóatúni í vetur en þessi ágæti kaupmaður hugsðist flytja inn hvalrengi frá Noregi til neyslu á þorrablótum. Af því tilefni fékk hann upphringingu frá bandaríska sendiráðinu þar sem hann var spurður spjörunum úr um fyrirætlanir sínar. Þetta er auðvitað óþolandi afskiptasemi erlends ríkis sem ástæða er til að mótmæla. Sama má auðvitað segja um Breta og Þjóðverja. Það má minna á það sem hæstv. sjútvrh. sagði við umræðu um hvalveiðar á Alþingi fyrir nokkrum árum, að við háðum langa baráttu til að koma fiskiskipum þessara þjóða út fyrir 200 mílna fiskveiðilögsögumörkin. Nú verja þessar sömu þjóðir hvalina og hindra okkur í að nýta hvalina þannig að eðlilegt jafnvægi ríki í lífríki hafsins umhverfis landið. Þannig halda þær enn fram stefnu sem skaðar hagsmuni okkar líkt og áður. Herra forseti. Þjóðin vill að hvalveiðar verði hafnar að nýju. Um það vitna ítrekaðar skoðanakannanir ár eftir ár. Þær hafa sýnt 80--90% fylgi við veiðarnar. Meira að segja voru 80% þeirra sem afstöðu tóku þeirrar skoðunar í könnun Stöðvar 2 nýlega þrátt fyrir alla umræðuna um Keiko og hvalaskoðun. Þá minni ég á ítrekaðar áskoranir fjölda félaga og hagsmunasamtaka um allt land þar sem hvatt er til hvalveiða. Með þessari tillögu er fylgiskjal, auglýsing sem birst hefur í Morgunblaðinu, þar sem skorað er á Alþingi að sjá til þess að hvalveiðar við Ísland verði heimilaðar strax. Þeir sem standa að þessari áskorun eru öll 11 útvegsmannafélög landsins, Farmanna- og fiskimannasambandið, Vélstjórafélag Íslands, Sjómannasambandið, Fiskifélag Íslands, Alþýðusamband Íslands, Dagsbrún og fjöldi annarra verkalýðs- og sjómannafélaga, Bændasamtök Íslands, Iðnnemasamtök Íslands og mörg sveitarfélög. Svipaðar samþykktir hafa verið gerðar hjá Landssambandi smábátaeigenda, Landssambandi ísl. útvegsmanna og fleiri samtökum. Ég tel að Alþingi geti ekki látið eins og því komi þetta ekkert við, ár eftir ár. Alþingi verður að taka afstöðu til þessa máls. Fyrsta skrefið til þess að við hefjum hvalveiðar að nýju er að Alþingi samþykki að leyfa veiðarnar. Þess vegna er þessi tillaga lögð fram. Ég legg til að tillögunni verði að lokinni fyrri umræðu vísað til hv. sjútvn.

Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka hv. þm. Guðjóni Guðmundssyni fyrir þrautseigju við að halda þessu máli á lofti í hv. Alþingi ár eftir ár. Ég hygg að fyrir baráttu hans og fleiri aðila í þjóðfélaginu sé hugsanlega að nást árangur í þeirri viðleitni að hefja hvalveiðar í beinu framhaldi af vísindalegum rannsóknum sem hafa sýnt fram á að slíkt sé mögulegt þess vegna. Mér finnst ómaklegar dylgjur sem hafa komið fram frá stjórnarandstöðunni um að þessi tillaga sé lögð fram rétt fyrir þinglok einungis til þess að geta sagt að hún hafi verið lögð fram en ekki til að fá hana samþykkta en ég hef heyrt þá skoðun frá ýmsum aðilum á þinginu og finnst mér miður að menn skuli nota slíkan málflutning. Herra forseti. Hvalveiðar voru bannaðar á sínum tíma vegna mikils þrýstings af alþjóðavettvangi vegna óánægju með veiðar almennt. Hvalveiðum var einnig hætt vegna hræðslu útflytjenda á íslenskum sjávarafurðum vegna markaðsstöðu landsins vegna veiðanna. Það var að sjálfsögðu vegna þess að flestallar aðrar þjóðir í heiminum voru hættar og Íslendingar að verða þeir einu sem veiddu hvali og þá í vísindaskyni síðustu árin. Að mínu viti er kannski hægt að segja að þetta hafi verið skiljanleg afstaða á þeim tíma. Þar var einnig inni í myndinni ótti við ofveiði. Það var einnig skiljanlegt með tilliti til þess að umræðan í kringum þetta mál var mjög erfið og kannski var taktískt að reyna að draga úr slagkrafti þessara samtaka sem höfðu náð upp ótrúlegri andstöðu um allan heim gegn þessum veiðum og sannanlega sýnt fram á að þau náðu árangri í að hefta sölu afurða frá þjóðlöndum sem höfðu stundað hvalveiðar. Auðvitað var þetta ekki mælt á þeim tíma en þetta setti ugg að mönnum, útflytjendum og söluaðilum okkar erlendis þegar hvalfriðunarsinnar settust fyrir utan verslanir og í raun komu í veg fyrir að fólk verslaði á þeim stöðum. Segja má, herra forseti, að þessi rök hafi gilt þá. En spurningin er sú hvort slík rök gildi enn í dag. Ef við lítum á það að hvalastofnar eru á hraðri uppleið eins og kom fram í máli hv. frummælanda eru vísindaleg rök á bak við það að hefja hvalveiðar strax. Önnur rök eins og þau að reyna að ná af sér erfiðri umræðu og gera það í trausti þess að umræðan héldi ekki áfram, að hvalfriðunarsamtök eða öfgasamtök sem hefðu staðið að því að berja á Íslendingum mundu hætta slíkri iðju ef hvalveiðum yrði hætt á Íslandi virðast heldur ekki hafa gilt því að við erum farnir að sjá fjöldann allan af dæmum þar sem umhverfissamtök af ýmsum toga halda áfram baráttunni og teygja sig sífellt lengra í að stöðva verslun með sjávarafurðir eða stöðva veiðar með veiðarfærum sem hafa verið notaðar áratugum saman. Ég minni þar á að World Wildlife Fund neyddi Unilever til þess að hætta kaupum á mjöli og lýsi úr uppsjávarstofnum sem ekki voru undir veiðistjórn. Unilever notar ekki lýsi eða mjöl í dag frá öðrum en þeim sem framleiða slíkar vörur úr sojabaunum. Það hefur heyrst að háttsettir þingmenn í utanríkismálanefnd Bandaríkjaþings séu að undirbúa tillögu þess eðlis að banna frystitogara. Þegar slík umræða er komin af stað á vegum Bandaríkjaþings eða háttsettra manna innan Bandaríkjaþings að banna einstakar veiðar fiskiskipa eða einstakar tegundir fiskiskipa er málið farið að verða grafalvarlegt. Það hefur meira að segja heyrst frá Bandaríkjaþingi að banna eigi línuveiðar. Hvers vegna á að banna línuveiðar? Það er vegna þess að sumir telja að línan sé stöðugt að veiða meðan hún liggur í sjónum og hún geti veitt smáhveli. Hjá þessum öfgafyllstu popúlarlistum sem virðast hafa það sem tæki til þess að komast í fjölmiðla eða til þess að afla sér vinsælda, þá virðist vera ein leiðin að finna aðferð til þess að stoppa veiðar í hafinu með einhverjum gylliboðum eða einhverjum aðferðum sem hafa reynst mönnum góð leið til vinsælda. Því spyr ég, herra forseti, hvort það sé ekki kominn tími fyrir okkur Íslendinga að snúa vörn í sókn. Herra forseti. Á öldum áður var talin besta leiðin til að ná fram að sækja og það sannaðist í Njálssögu. Í Njálssögu kemur fram að Gunnar Hámundarson var ekki drepinn á Hlíðarenda nema vegna þess að hann var í vörn. Njálsfjölskyldan var brennd inni á Bergþórshvoli eins og melrakkar í greni vegna þess að þau ákváðu að fara í vörn. Þau ákváðu að flýja inn í húsið í stað þess að verjast eða sækja á móti andstæðingum sínum. Þar sannaðist hið fornkveðna að sókn er besta vörnin. Að draga sig inn í grenið hefur ekki borið í sér neitt nema uppgjöf og það er eitthvað sem er ekki í takt við hug Íslendinga. Herra forseti. Ég tek undir þau sjónarmið hv. þm. Guðjóns Guðmundssonar að þjóðin hefur sagt að við eigum ekki að hika í þessu máli. Það hefur einnig sýnt sig að við erum tilbúnir til þess að hefja slíkar veiðar. Ágætt fyrirtæki, Hvalur hf. í Hafnarfirði, hefur haldið skipum sínum við allan þennan tíma í von um það að þessar veiðar geti hafist að nýju. Ég vona svo sannarlega, herra forseti, að af þessu geti orðið þó svo ég hafi talað um umhverfissamtök á neikvæðum nótum er ekki svo að skilja að ég telji að umhverfissamtök hafi að öllu leyti staðið fyrir þrifum eðlilegri umgengni um hafið. Umhverfissamtök hafa að mörgu leyti unnið þarft verk í að berjast gegn ýmsum slæmum málum eins og losun á eiturefnum í hafið og ýmsum geislavirkum eiturefnum sem hafa verið losaðar á Dounreay og Sellafield í Englandi.

Herra forseti. Við ræðum tillögu um að hvalveiðar skuli hafnar á ný við Íslandsstrendur og ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Guðjóni Guðmundssyni fyrir gagnmerka framsögu þar sem mjög margt athyglisvert kom fram. Þetta mál hefur verið rætt bæði í þingsal og víðar í þjóðfélaginu í nokkuð mörg ár eins og reyndar hefur verið rakið hér og á tíðum finnst manni umræðan og innlegg sumra vera nokkuð vandræðalegt. Menn vita ekki alveg í hvorn fótinn þeir eiga að stíga í málinu. Þá má kannski segja að það sé táknrænt fyrir það að þessi umræða skuli þurfa að fara fram síðla kvölds og síðasta vetrardag fyrir hálftómum þingsal. Auðvitað er óviðunandi staða, herra forseti, að við Íslendingar skulum ekki geta stundað hvalveiðar. Í rauninni eru engin rök sem mæla gegn því. Að vísu hafa verið færð þau rök að það sé viðskiptalega hæpið fyrir okkur að stunda þær. Vísindaleg rök eru engin gegn þessu. Þvert á móti mæla þau með því að við stundum hvalveiðar með þeim hætti sem við höfum alla tíð talað um. Því má segja að íslenska þjóðin hafi verið kúguð á alþjóðavettvangi og þar hefur náttúrlega fremst í flokki gengið Alþjóðahvalveiðiráðið með stuðningi þeirra þjóða sem þar eru og þar á meðal eru vestrænar svokallaðar vinaþjóðir okkar sem eru þar að vísu en þær hafa gengið kannski harðast fram í þessu að Íslendingar hafa ekki stundað hvalveiðar. Það er líka athyglisvert að skoða málstað þessara þjóða. Hér hefur verið talað um Bandaríkjamenn og hvernig þeir hafa haft afskipti af einstökum aðilum hér á landi. Það er svo að þeir eru ekki alsaklausir sjálfir því að það er alkunna að þeir stunda að einhverju leyti hvalveiðar og stórir hópar Bandaríkjamanna hafa barist fyrir því að hvalveiðar verði leyfðar þar við Kyrrahafsströndina þannig að það er allur gangur á þessu hjá þeim þjóðum sem þarna um ræðir. Frændur okkar Norðmenn og Færeyingar hafa stundað hvalveiðar og ekki hafa þeir lent í miklum áföllum þess vegna. Að vísu hefur það verið harðsótt á köflum en ég tel að þeir hafi ekki borið mikinn skaða af því þannig að hræðsla manna að því leyti á ekki öll við rök að styðjast. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að hefja hvalveiðar sem allra fyrst, til að byrja með kannski fyrst og fremst til þess að stunda nauðsynlegar rannsóknir því að ég held að það liggi ekki alveg fyrir t.d. hver fæðusókn hvala er. Fram hafa komið ýmsar kenningar um það. En ég fékk þær upplýsingar fyrir stuttu að menn telja jafnvel að hrefnustofninn einn og sér éti um milljón tonn af fiski á ári og hugsanlega er um 10% af því þorskur. Þar er því mikil samkeppni milli hrefnustofnsins og okkar sem erum að nýta þorskstofninn við landið vísindalega þannig að við stjórnum fiskveiðum með veiðitakmörkunum sem er út af fyrir sig á vissan hátt hlálegt í þessum samanburði öllum. Í þessari umræðu hefði þurft að fá svar hér í kvöld, ef hæstv. sjútvrh. hefði verið viðstaddur, við því hvað stjórnvöld hafa virkilega gert til þess að undirbúa það að við hæfum hvalveiðar á ný. Þessi umræða hefur verið í gangi. Fyrir liggur hver vilji meiri hluta þjóðarinnar er og mér hefði fundist mjög nauðsynlegt að fá það fram í þessari umræðu hvað stjórnvöld og hæstv. sjútvrh., ríkisstjórnin, hefur gert til þess að undirbúa það að þessar veiðar hæfust á nýjan leik. Ég tel t.d. að það sé spurning sem við hefðum þurft að velta fyrir okkur og ræða hvort Íslendingar ættu að ganga á ný í Alþjóðahvalveiðiráðið. Það er mjög áleitin spurning og ég sakna þess á vissan hátt að hér skuli ekki fara fram umræða um það að viðstöddum fulltrúum hæstv. ríkisstjórnar þannig að hér væri hægt að ræða þetta mál á þeim grunni. Það liggja auðvitað fyrir ýmsar upplýsingar um stofnstærðir hvala og reyndar rakti hv. þm. Guðjón Guðmundsson það í sinni framsögu og þær upplýsingar sýna að hvalastofnarnir sem um ræðir eru langt frá því að vera í einhverri hættu þannig að full ástæða er til þess að nýta þá sjálfbært. Hvað varðar umhverfisverndarsamtökin þá er það auðvitað komið fram að ég tel að full ástæða sé fyrir okkur Íslendinga að fylgjast vel með aðgerðum þeirra. Það er áleitin spurning hverju þeir munu beita sér fyrir næst. Við lifum á fiskveiðum og það yrði alvarlegt mál fyrir íslensku þjóðina ef umhverfisverndarsamtök færu að beita sér af meiri krafti en verið hefur gegn nýtingu fiskstofna. En ég tel ekkert útilokað að að því geti komið. Sagan af þessu hvalamáli kennir okkur ákveðna lexíu í þeim efnum. Herra forseti. Það er alveg óþolandi fyrir þessa þjóð að vera bundin í báða skó að þessu leyti. Það er kominn tími til að við slítum af okkur böndin og gerum það sem við eigum fullan rétt á, þ.e. að nýta auðlindir hafsins eins og við höfum tekið ákvörðun um að gera og höfum framfylgt og auðvitað falla hvalastofnarnir undir það. Því lengri tími sem líður því erfiðara tel ég að verði að hefja hvalveiðar á ný þannig að tíminn er dýrmætur í þessum efnum líka. Ég held að það sé vilji margra, eflaust meiri hluta þingmanna þó ég hafi ekki nákvæmar tölur um það, að ríkisstjórn og stjórnvöld hristi af sér slyðruorðið og gangi í það verk að við hefjum hvalveiðar á ný og nýtum þar með þessa auðlind sem er í hafinu við stendur landsins. Einnig vil ég vitna til þess sem ég hef áður sagt að við erum í mikilli samkeppni við þessa stofna um nýtingu annarra fisktegunda. Herra forseti. Ég fagna þessari tillögu og hvet til þess að hún verði tekin til áframhaldandi markvissrar umræðu og umfjöllunar í þingnefnd og síðar í þingsal.

Herra forseti. Ég náði ekki alveg að ljúka máli mínu áðan einfaldlega vegna þess að ég taldi að ég hefði lengri tíma en það var misskilningur. Ég vildi aðeins segja það vegna þess að ég náði ekki að ljúka því sem ég ætlaði að segja um umhverfissamtök sérstaklega, að þau hafa mjög víða unnið þarft verk. Ég vil bara ítreka það sem ég reyndi að koma orðum að áðan að barátta umhverfissamtaka gegn losun geislavirkra efna í hafið frá Dounreay og Sellafield á Bretlandi og losun á eiturefnum í hafið víða frá, er mjög virðingarverð. Það afsakar samt ekki það að berjast gegn eðlilegri nýtingu auðlinda sem þjóðir byggja afkomu sína á og hafa gert árum saman og alla tíð í ljósi popúlarisma og tilrauna til þess að ná inn pengingum til að halda starfsemi sinni gangandi að öðru leyti. Því miður hefur komið fram að sú er eina ástæðan fyrir því að barist er gegn hvalveiðum. Alla vega getum við sagt að það sé staðreyndin hvað varðar hvalveiðar sem stundaðar eru frá Íslandi. Auðvitað geta einstakar þjóðir gengið svo langt að þeirra veiðar séu ekki afsakanlegar en hvað varðar okkur Íslendinga hefur svo ekki verið. Því er hatrömm barátta grænfriðunga og annarra samtaka gegn hvalveiðum okkar og eðlilegri nýtingu fiskstofna hreint skemmdarverk gagnvart okkur og á það ber að leggja mikla áherslu og það er mjög mikilvægt atriði í okkar huga fyrir sjálfstæði íslensku þjóðarinnar. Þetta er spurning um sjálfsvörn, nauðvörn, að hefja hvalveiðar og sýna þessum samtökum að við þolum ekki lengur að sífellt sé verið að skipta sér af veiðum þessara þjóðar sem hefur sýnt það á alþjóðavettvangi að hún getur stjórnað veiðum sínum, hún getur stjórnað flota sínum þannig að allur viðgangur stofnsins sé fullnægjandi. Það er aðalatriðið. Ég vil líka, herra forseti, segja að ég skil að sumu leyti áhyggjur þeirra sem hafa atvinnu af því að sigla með fólk út á haf og sýna því hvali, þ.e. svokallaðar hvalaskoðunarferðir. Þetta hefur orðið mjög ábatasamur atvinnuvegur á nokkrum stöðum á landinu og þá sérstaklega norður í landi og á Suðurnesjum og er vaxandi víða annars staðar um landið. Það verður samt að rifja það upp og telja kjark í þetta fólk með reynslu Norðmanna en hvalveiðar þeirra hafa aukist eftir að þeir hófu hrefnuveiðar sjálfir en ekki minnkað eins og haldið var að gerðist. Þess vegna er ég nokkurn veginn viss um að eðlilegar hvalveiðar undir vísindalegu eftirliti eiga ekki að skaða ímynd landsins. Þær eiga ekki að skaða hvalaskoðunarferðir og ekki að draga úr möguleikum þessara aðila sem hafa svo sannarlega lagt mikið undir og sýnt mikið frumkvæði í að ná hingað erlendum ferðamönnum og innlendum til þess að skoða hvali í kringum landið. Ég mun beita mér fyrir því og ég efast ekki um að slík starfsemi nái að blómstra þó svo hvalveiðar hefjist og að mínu áliti eiga þær að hefjast strax. Við eigum ekki að veiða einungis hrefnu heldur eigum við að veiða hvali eins og vísindamenn hafa lagt til að hægt væri að veiða þannig að eðlileg nýting stofnsins sé ávallt í fyrirrúmi.

Herra forseti. Það er liðið verulega á kvöld síðasta vetrardags og örfáir þingmenn í húsi og umræður um þetta mál því trúlega minni en ella hefði orðið. Ég vil þakka hv. þm. Kristjáni Pálssyni og Magnúsi Stefánssyni fyrir ágætar ræður og góðar undirtektir. Það er rétt sem hv. þm. Kristján Pálsson nefndi að þingmenn hafa eitthvað verið að gantast með það að þetta mál væri svo seint fram komið að það væri engin meining með því. Vegna þeirra athugasemda er rétt að láta það koma fram að þetta mál var lagt inn í þingið um miðjan mars og þá voru um átta vikur til þingloka og auðvitað nógur tími til að málið fengi eðlilega afgreiðslu. Það hefur hins vegar ekki komist á dagskrá þingsins fyrr en núna. Það stóð til að það yrði á dagskrá um síðustu mánaðamót en þá fór allt á hvolf út af sjómannadeilunni eins og mönnum er í fersku minni og þess vegna dróst þetta svona. Aðeins út af þessari gagnrýni var ég að kíkja á það í yfirliti um stöðu þingmála að 42 þingmál hafa komið fram á eftir þessu máli, 12 stjórnarfrv., sjö þingmannafrv., átta stjórnartillögur og 15 þingmannatillögur frá þingmönnum úr öllum flokkum þannig að fleiri koma seint fram með mál en flutningsmenn þessa máls. Ég vil taka undir það sem hv. þm. Magnús Stefánsson sagði um tvískinnung Bandaríkjamanna sem stunda sjálfir hinar ýmsu veiðar. Ég verð að segja að ég undrast afstöðu Bandaríkjastjórnar því að ekki eru nema örfáar vikur síðan daglegar fréttir voru af því að Clinton og co. stæðu gráir fyrir járnum og tilbúnir að gera loftárásir á Írak trúlega með tilheyrandi mannfalli en svo umhverfast þessir menn ef þeir heyra að það eigi að fella einn eða tvo hvali einhvers staðar norður í höfum. Þetta er náttúrlega yfirgengilegur tvískinnungur sem dæmir sig sjálfur. Ég hef sagt það áður og segi það enn að ég tel að þetta mál, hvalveiðarnar, sé nokkur prófsteinn á sjálfstæði okkar Íslendinga og hvort við ætlum eða ætlum ekki að láta undan hótunum háværra öfgahópa og lýðskrumara. Við skulum átta okkur á því að sum svokallaðra umhverfisverndarsamtaka hafa hafið baráttu gegn fiskveiðum eins og hv. þm. Kristján Pálsson kom hér inn á, m.a. vegna þess að þeir telja að ekki megi taka fæðuna frá hvölum og öðrum sjávarspendýrum. Ef við látum endalaust undan áróðri þessara aðila varðandi hvalveiðarnar þá tel ég að við getum næst búist við því að ráðist verði gegn fiskveiðum okkar og hvað ætlum við þá að gera? Annars er málflutningur þessara svokölluðu umhverfisverndarsamtaka oft mjög undarlegur og það hlýtur að teljast undarleg umhverfisvernd að hamast gegn því að hvalastofnar séu nýttir á grundvelli rannsókna á veiðiþoli en láta á sama tíma óátalin gamnidráp á dýrum, að maður tali nú ekki um pyndingar á borð við nautaat sem ég hef ekki orðið var við að þessi samtök mótmæltu. Ekki er um það deilt hér á landi að líffræðilegar forsendur eru til þess að hefja hvalveiðar hér við land að nýju og Íslendingar hafa verið talsmenn sjálfbærrar nýtingar á auðlindum. Það er augljóst að sú hugmyndafræði er fullkomlega í samræmi við þá fyrirætlan að veiða hvali eins og aðrar nytjategundir í hafinu umhverfis landið. Íslendingar vilja umgangast auðlindir sínar af varúð og ábyrgð og skila þeim í hendur komandi kynslóða a.m.k. í eins góðu ástandi og þegar nýting þeirra hófst. Ég tel að það sé réttur og skylda fullvalda þjóðar að nýta auðlindirnar á ábyrgan hátt og í anda þeirrar stefnu um sjálfbæra nýtingu sem Íslendingar hafa gerst talsmenn fyrir. Hafrannsóknastofnun hefur árum saman fjallað um stofnstærð nokkurra hvalategunda og veiðiþol og í ritinu Nytjastofnar sjávar 1996/97 fjallar stofnunin um hrefnu-, langreyðar- og sandreyðarstofninn. Þar kemur fram að veiði á 200 hrefnum árlega teljist mjög varlega áætlað aflamark. Um langreyðina segir Hafrannsóknastofnunin, með leyfi forseta: ,,Þar sem engin fastmótuð aflaregla gildir fyrir langreyðarveiðina við Ísland leggur Hafrannsóknastofnunin til í varúðarskyni að ekki verði veiddar fleiri en 100 langreyðar á ári.`` Talið er að um 8.800 sandreyðar séu á íslenska talningarsvæðinu en vegna þess að veiðiþol stofnsins hefur ekki verið metið né aflareglur þróaðar leggur stofnunin ekki til ákveðið aflamark. Í allri umræðunni um hvalveiðarnar hefur oftast verið vikið að því að þær gætu haft fjárhagslegt tjón í för með sér fyrir okkar efnahagslíf og þá er sérstaklega bent á útflutningsgreinarnar einkum sjávarútveg og ferðaþjónustu. Þessi mál voru skoðuð mjög ítarlega þegar úrsögn Íslands úr Alþjóðahvalveiðiráðinu var undirbúin. Í skýrslu nefndar sem gerði tillögu um úrsögnina var vitnað á eftirfarandi hátt í fulltrúa Ferðamálaráðs sem kom fyrir nefndina, með leyfi forseta: ,,Fulltrúi Ferðamálaráðs taldi að umtal í kjölfar úrsagnar Íslands úr Alþjóðahvalveiðiráðinu gæti jafnvel eflt ferðaþjónustu hérlendis. Fjölgun ferðamanna hingað til lands á undanförnum árum benti til þess að umræða fyrri ára um hvalveiðimál hefði síst skaðað Ísland sem ferðamannaland. Vísbendingar væru jafnvel til um hið gagnstæða.`` Það má segja að þessi orð komi mjög heim og saman við reynslu Norðmanna sem ég gat um í fyrri ræðu minni. Ég held að það verði aðeins að rifja það upp líka við þessa umræðu að hvalveiðar voru á sínum tíma mjög mikilvægur þáttur í atvinnulífi landsins. Af þessum veiðum urðu miklar útflutningstekjur sem ætla má að gætu orðið enn meiri nú vegna verðþróunar á mörkuðum fyrir hvalaafurðir. Þessi atvinnugrein var mjög þýðingarmikil fyrir einstök sveitarfélög og héruð. Í því sambandi má nefna starfsemi Hvals hf. í Hvalfirði og Hafnarfirði og Flóka hf. á Brjánslæk. Áður en hvalveiðibannið tók gildi 1986 höfðu um 250 manns starf að hvalveiðum og vinnslu á hvalvertíðinni frá júní til september á hverju ári. Þetta voru áhafnir hvalveiðibátanna, starfsfólk í hvalstöðinni Hvalfirði og frystihúsinu í Hafnarfirði. Einnig stunduðu níu bátar hrefnuveiði á þessum árum frá nokkrum stöðum við landið sem skapaði vinnu bæði fyrir sjómenn og fólk við verkun. Af þessu má sjá að hvalveiðarnar höfðu mikla efnahagslega þýðingu fyrir þjóðina alla og fyrir einstök byggðarlög, fyrirtæki og einstaklinga og ákvörðun íslenskra stjórnvalda um að hætta hvalveiðum olli fjárhagslegum skaða og eyðilagði blómlega atvinnugrein sem lagði marga milljarða í íslenska þjóðarbúið en sóttist aldrei eftir opinberum styrkjum eða annarri fyrirgreiðslu. Þegar þessi mál eru öll skoðuð í samhengi blasir auðvitað við að öll rök hníga að því að hefja hvalveiðar innan þeirra marka sem Hafrannsóknastofnun hefur lagt til. Það er að sjálfsögðu á valdi ríkisstjórnarinnar að heimila þessar veiðar. Alþingi ákvað á sínum tíma illu heilli að mótmæla ekki hvalveiðibanni Alþjóðahvalveiðiráðsins en með þessari þáltill. er verið að gefa Alþingi kost á að taka nýja ákvörðun í ljósi yfirgnæfandi raka með því að hefja hvalveiðar strax á þessu ári. Íslendingar hættu hvalveiðum í atvinnuskyni árið 1985 en stunduðu síðan veiðar í vísindaskyni á árunum 1986--1989 og síðan hafa engar hvalveiðar verið stundaðar hér við land eða í tæp níu ár. Ég tel löngu tímabært að hefja þessar veiðar að nýju og vonandi verður það strax í sumar.

Þar sem þetta er síðasti fundur á þessum vetri vill forseti þakka hv. þingmönnum og starfsfólki Alþingis gott samstarf. Sumardagurinn fyrsti fer nú í hönd. Forseti á þá von heitasta að í hönd fari gott sumar með sólskini og hlýjum vindum og fuglasöng. Lýk ég máli mínu með hinni gömlu góðu kveðju að óska landsmönnum öllum gleðilegs sumars.