Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Ég finn mig knúinn til að kveðja mér hljóðs um störf þingsins af því tilefni að þann 28. október sl., þ.e. fyrir rúmum fjórum mánuðum, lagði ég fram fyrirspurn til menntmrh. um það hvort til athugunar væri í ráðuneytinu að taka upp frekari skólagjöld í Háskóla Íslands, strangari inntökupróf eða fjöldatakmarkanir í skólann til að mæta fjárþörf hans. Háskólinn glímir nú við alvarlegan fjárskort sem þýðir að annaðhvort þarf hann að vísa 900 umsækjendum um nám frá skólanum eða taka upp harkalegar fjöldatakmarkanir eða há skólagjöld á grunnnám fái hann ekki aukin fjárframlög þar sem hann fær ekki greitt fyrir alla nemendur skólans. Breytir kennslusamningurinn fyrir árið 2004 engu þar um, enda hafði hann hvorki áhrif á fjárveitingu þessa árs né hámark fjölda virkra nemenda sem nú eru 5.200. Háskólinn spáir því að fjöldi virkra nemenda verði að óbreyttu 5.750 haustið 2004 og aukningin svari til u.þ.b. 900 skráðra nemenda. Þessari fyrirspurn er enn þá ósvarað þó að þingsköp kveði á um að fyrirspurnum skuli svarað innan átta daga. Ráðuneytið hefur ekki látið svo lítið að fara fram á frest til svars eins og alsiða er. Nú bregður svo við að í dag er menntmrh. á þingfundi og svarar fyrirspurnum. Óskaði ég sérstaklega eftir því að umræddri fyrirspurn yrði svarað þar sem hún hefur nú náð 100 daga aldrinum. Við þeirri sjálfsögðu ósk var ekki orðið, eins og sjá má af dagskrá þingsins í dag, og sætir það furðu að ráðherra vilji ekki ræða fjársvelti Háskóla Íslands með því að svara hinni öldnu fyrirspurn. Því beini ég því til hæstv. forseta að hún taki málið upp í forsn. þar sem verið er að þverbrjóta þingsköp. Ég óska eftir því við hæstv. ráðherra að hún gefi skýringar á því af hverju fyrirspurninni hefur ekki verið svarað og af hverju hún er ekki á dagskrá þingsins hér í dag.

Virðulegi forseti. Ég vil strax í upphafi máls míns mótmæla því sérstaklega að Háskóli Íslands sé í einhverju fjársvelti. Við höfum tekið efnislega umræðu um einmitt þetta mál. Ég hef reynt síðan ég hóf störf sem menntmrh. að svara fyrirspurnum eftir bestu getu og vitund og reynt að koma þeim hratt frá mér. Mér skilst að á tveim þingfundum sé ég búin að svara 12--14 fyrirspurnum. Varðandi nákvæmlega þessa fyrirspurn, varðandi skólagjöldin, vill svo til að við tókum umræðu utan dagskrár sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson var einmitt málshefjandi að. Þar bar hann upp þær spurningar sem koma fram í fyrirspurninni. Þar svaraði ég eftir því sem ég gat, eftir bestu vitund, nákvæmlega þessum spurningum. Frá því að þessi utandagskrárumræða átti sér stað hefur ekkert nýtt komið fram í málinu nema það að það er auðvitað fagnaðarefni að Samf. og talsmenn hennar eru reiðubúnir til að ræða orðið skólagjöld og það sem fylgir. Ég fagna þeirri hugarfarsbreytingu því að ég hef alla tíð sagt að við eigum að þora að ræða um skólagjöld, um kosti þeirra og ekki síður galla. Á þeirri forsendu læt ég m.a. fara fram, undir umsjón og eftirliti Ríkisendurskoðunar, stjórnsýslu- og fjárhagsúttekt á málefnum Háskóla Íslands til þess að við getum átt hér faglega umræðu um þá valkosti sem við höfum til að styrkja og efla Háskóla Íslands. Kannski er það eina nýja í þessari umræðu, hæstv. forseti, um skólagjöld frá hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni þar sem hann berlega lætur í ljósi í grein sinni í Morgunblaðinu um skólagjöld að hann sé tilbúinn til að leggja skólagjöld á framhaldsháskólanám og sér því ekkert til fyrirstöðu að ræða það frekar. Það er meira en ég hef sagt.

Frú forseti. Ég hélt að hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson hefði komið hér upp til að ræða form og óska skýringa á því af hverju fyrirspurn sem lögð var fram 28. október væri ekki enn komin hér á dagskrá þingsins en ekki til að skattyrðast við hæstv. menntmrh. um efni máls. Þingsköp segja til um það með mjög skýrum hætti hvað langur tími má líða þar til fyrirspurnum er svarað. Ef hæstv. ráðherrar treysta sér ekki, einhverra hluta vegna, til að svara þeim spurningum sem fyrir liggja ber þeim með einhverjum hætti að koma þeim í farveg annan en þann að hunsa þær. Þeim ber með einhverju móti að hafa samband við þann sem lagt hefur fram fyrirspurnina og óska eftir frestun á því að taka hana fyrir eða þá hreint og klárt að reyna að koma henni frá, vísa henni frá, vegna þess að hún sé þá ekki þingtæk vegna þess að búið sé að svara málinu á einhverjum öðrum vettvangi. Ég vonast til þess að hæstv. menntmrh. svari í raun því sem um var spurt í upphafi þessa þingfundar: Hvernig stendur á því að fyrirspurnin er ekki komin hér á dagskrá? Hvernig stendur á því að fyrirspurn sem er orðin 100 daga gömul liggur ekki hér á borðum okkar til umræðu þegar aðrar fyrirspurnir sem koma inn löngu seinna til hæstv. ráðherra eru komnar þar fram fyrir?

Forseti vill vegna þeirrar umræðu sem hér fer fram taka fram að það er mikilvægt að hæstv. ráðherrar svari með formlegum hætti þeim fyrirspurnum sem til þeirra er beint. Forseti hefur vissulega á því skilning að það geti komið fyrir að hæstv. ráðherrar þurfi lengri frest til að svara fyrirspurnum en það verður að segjast eins og er varðandi þessa fyrirspurn að þessi dráttur er úr hófi fram. Það er líka mikilvægt að ef hæstv. ráðherrar þurfa frest til að svara fyrirspurnum geri þeir það með því að óska formlega eftir því og hafa góð samskipti við fyrirspyrjendur um þá frestun.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra skautaði létt fram hjá þeirri fyrirspurn minni af hverju fyrirspurn mín um skólagjöld og fjöldatakmarkanir við Háskóla Íslands hefur ekki verið tekin á dagskrá þingsins eins og þingsköp kveða skýrt á um að gera skuli. Það breytir engu um það þó að við höfum rætt hér fyrr í vetur um þann bráða vanda sem uppi er í Háskóla Íslands þar sem skólinn hefur ekki fengið þau fjárframlög sem honum ber vegna nemendafjölda skólans. Rétt er hjá ráðherra að ekkert hefur gerst í því og ekkert hefur verið gert til að bæta úr þessum vanda háskólans, hann er í sömu súpunni og fyrrum. Það breytir því ekki að þingsköp eru hér þverbrotin. Fyrirspurnin er orðin meira en 100 daga gömul og augljóst mál að henni ber að svara, eins og þingsköp kveða á um, innan átta daga. Síðan hefur ýmislegt gerst sem ýtir undir það, ef ráðherra vill fara í efnislega umræðu um það hvort beri að ræða skólagjöld og fjöldatakmarkanir, og m.a. það að ráðherra lýsti því yfir í viðtali á Stöð 2 fimmtudaginn 5. febrúar, með leyfi forseta, að Háskóli Íslands væri ríkisstofnun og eins og aðrar ríkisstofnanir eiga að gera verði hann að halda sig innan þess ramma sem fjárlögin eru. Með þeim orðum sínum er hæstv. menntmrh. að lýsa því yfir að taka beri upp fjöldatakmarkanir við Háskóla Íslands sem takmarkast við þann nemendafjölda sem getið er um í kennslusamningnum milli háskólans og ríkisvaldsins. Umfram það megi háskólinn ekki taka nemendur inn í skólann og þar með er verið að gjörbreyta því sem áður var, að Háskóli Íslands væri þjóðskóli sem bæri að taka við þeim nemendum í skóla sem sæktu um vist í hann og hefðu lokið tilskildu námi. Það er alveg kristaltært að svoleiðis hefur það verið en með þessari yfirlýsingu sinni er ráðherra að segja annað. Þess vegna er brýnt að ræða það mál hér á Alþingi hvort sú algjöra stefnubreyting hafi átt sér stað í málefnum Háskóla Íslands að hann sé ekki lengur þjóðskóli, opinn öllum, heldur eigi hann að taka upp fjöldatakmarkanir og há skólagjöld á grunnnám. Því hefur Samf. algjörlega hafnað sem leið til að mæta fjárþörf Háskóla Íslands.

Hæstv. forseti. Ég kem að sjálfsögðu til með að svara þessari fyrirspurn hv. þm., auðvitað kemur ekki annað til greina, en ég hef álitið sem svo að ég hafi ekki haft svigrúm til að svara öllum þeim fjölmörgu fyrirspurnum sem menntmrh. fær. Ég hef lagt mig í líma við að reyna að svara þeim sem setja eitthvað nýtt fram í dagsljósið hverju sinni. Ég taldi mig hafa svarað nákvæmlega þessum spurningum, frú forseti, í utandagskrárumræðum ekki alls fyrir löngu. Það er að sjálfsögðu ekkert mál fyrir mig að taka aftur upp þessa umræðu og svara fyrirspurn hv. þingmanns við fyrsta tækifæri fyrst hann þarf að segja þetta svona oft og tyggja þetta margoft ofan í hv. þingheim. Vegna orða hv. þingmanns áðan, þar sem hann vitnaði í orð mín varðandi fjármál Háskóla Íslands, má líka gagn\-álykta sem svo að hann telji rétt að ríkisstofnanir fari fram úr lögum þegar þær telja svo bera undir. Það tel ég auðvitað alvarlegt í sjálfu sér, frú forseti.

Frú forseti. Ég verð enn og aftur að lýsa undrun minni á svörum hæstv. menntmrh. við því sem hér er lagt fram.  Mér finnst hæstv. ráðherra sem nýr ráðherra koma í pontu og sýna hv. málshefjanda ákveðinn hroka. Hv. þm. hefur fullt leyfi til að ganga eftir því héðan úr þessum stól að hann fái svar við þeirri fyrirspurn sem fyrir liggur. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. ráðherrann að hlaupa í einhverja vörn og fýlu yfir því. Hæstv. ráðherra sagði að menn þyrftu að þora að tala um skólagjöld. Hæstv. ráðherra sagði líka að menn þyrftu að þora að tala um fjöldatakmarkanir. Ég bara skora á hæstv. ráðherra að þora að tala um þetta hér og svara þessari fyrirspurn. 
            

Hv. þm. verða líka að hafa á því skilning að þessi fyrirspurn er, eins og hér hefur komið fram, 100 daga gömul og á þessum tíma hafa orðið ráðherraskipti. Ráðherra hefur þegar lýst úr ræðustól ástæðum fyrir því að fyrirspurninni hafi ekki verið svarað. Forseti leggur ekki mat á það en tók eftir því að hæstv. ráðherra mun svara þessari fyrirspurn formlega. Forseti mun íhuga hvort ástæða sé til að taka þetta mál með sérstökum hætti upp í forsn. En það mikilvæga liggur þá fyrir, að hæstv. ráðherra mun svara fyrirspurninni við allra fyrsta tækifæri.

Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að leggja hér fram fyrirspurn til hæstv. samgrh. Tilefni hennar er að 16. maí 1997 var samþykkt á Alþingi þáltill. sem ég var 1. flm. að, ásamt fleiri hv. þm. Þál. hljóðaði svo: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni, í samráði við hagsmunaaðila, að móta skýrar reglur um tilkynningarskyldu og afmörkun siglingaleiða olíuskipa og annarra skipa sem sigla með hættulegan varning inn í íslenska efnahagslögsögu sem m.a. innihaldi heimildir til tafarlausrar stöðvunar ef vart verður mengunar. Reglurnar nái einnig til olíuskipa í siglingum milli hafna hér á landi. Jafnframt verði mótaðar reglur um hvaða ráðuneyti og stjórnvöld fari með forræði um allar aðgerðir sem grípa þarf til ef mengunarslys verða á sjó eða við strendur landsins.`` Nokkuð hefur breyst í umhverfinu síðan þessi þáltill. var samþykkt, virðulegi forseti, og má þar t.d. nefna að síðasta skipi sem var undir íslenskum fána og heitir Keilir var flaggað út nú nýverið undir fána Færeyja. Áfram heldur þetta skip samt sem áður að sigla hér með ströndum fram og er í bígerð þessarar útgerðar, sem er mjög illa stödd fjárhagslega og sameign olíufélaganna, að ráða rússneska áhöfn og væntanlega þá rússneskan skipstjóra sem þekkir hvorki haus né hala á erfiðum aðstæðum við strandsiglingar við Ísland. Að mér setti óhug fyrir fáeinum dögum þegar skip í eigu íslenskrar útgerðar með rússneskri áhöfn rak stjórnlaust upp í fjöru á Grundartanga, sem betur fer í blíðviðri. Það var lán í óláni að skipið lenti milli tveggja skerja og á eina auða sandblettinum sem þarna finnst. Nú er það líka svo að erlend stjórnvöld, ég bendi t.d. á Kanada, gera þær kröfur að skip sem dæla út sjóballest geri það löngu áður en komið er inn í efnahagslögsöguna. Jafnframt er þeim skylt að færa nákvæmlega til bókunar á hvaða lengd og breidd þetta var gert o.s.frv. Nú er orðið mjög algengt að skip sigla heimshafanna á milli með sjóballest og engar kröfur höfum við Íslendingar gert um það hvar og með hvaða hætti slík vinna fari fram, þ.e. þegar sjóballest er dælt úr tönkum skipa. Nauðsynlegt er auðvitað að taka á þess máli. Ég nefni sem dæmi mikla undrun sem sætti meðal Reykvíkinga fyrir einum 15 árum þegar mikil kýlapest geisaði í laxfiski í Elliðaánum. Fiskurinn þarf auðvitað að synda um Sundahöfn þar sem mörg erlend skip liggja og eflaust hafa þau dælt ballest úr tönkum sem hefur sjálfsagt valdið þessum skaða vegna mengunar í laxfiski hér. Virðulegi forseti. Því legg ég fram þessa fyrirspurn til hæstv. samgrh.

Virðulegi forseti. Hv. þm. hefur gert grein fyrir fyrirspurn sinni en eins og fram kom í ræðu hv. þm. skipaði samgrh. nefnd á grundvelli þáltill. frá árinu 1997 sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni, í samráði við hagsmunaaðila, að móta skýrar reglur um tilkynningarskyldu og afmörkun siglingaleiða olíuskipa og annarra skipa sem sigla með hættulegan varning inn í íslenska efnahagslögsögu sem m.a. innihaldi heimildir til tafarlausrar stöðvunar ef vart verður mengunar. Reglurnar nái einnig til olíuskipa í siglingum milli hafna hér á landi. Jafnframt verði mótaðar reglur um hvaða ráðuneyti og stjórnvöld fari með forræði um allar aðgerðir sem grípa þarf til ef mengunarslys verða á sjó eða við strendur landsins.`` Nefndin skilaði áliti til samgrh. í lok ársins 2000. Í áliti nefndarinnar kom fram að nefndarmenn voru sammála um nauðsyn þess að auka verndun umhverfisins og öryggi skipa. Huga þyrfti að takmörkun umferðar skipa innan svæðis frá Dyrhólaey suður fyrir Vestmannaeyjar að Fuglaskerjum og þaðan að Garðskaga. Í áliti nefndarinnar kemur einnig fram að rannsaka þurfi öldufar og strauma á áhrif þessara þátta á siglingaöryggi mismunandi tegunda skipa á siglingaleiðum við suðurströndina. Siglingastofnun hefur í samræmi við álit nefndarinnar stundað rannsóknir á þessum þáttum á umræddum siglingaleiðum og er áætlað að niðurstöður þessara rannsókna liggi fyrir í lok ársins 2004 en nefndin lagði mjög ríka áherslu á að allar aðgerðir í framhaldinu yrðu að byggjast á slíkum rannsóknum sem nú sér fyrir endann á. Auk þess hefur starfshópur samgrn. farið yfir álit nefndarinnar. Þegar niðurstöður rannsókna liggja fyrir munu í framhaldi af því verða teknar frekari ákvarðanir um afmarkanir siglingaleiða fyrir skip með hættulegan varning með því að setja reglur þar um. Alþjóðasiglingamálastofnunin hefur sett fram reglur um með hvaða hætti takmarka megi umferð skipa um hafsvæði sem t.d. hafa sérstakt líffræðilegt gildi og þar sem olíumengun gæti haft víðtækar afleiðingar. Verði það niðurstaðan að takmarka umferð skipa á ofangreindu svæði þarf að taka málið upp á vettvangi Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar og fá staðfestingu hennar á því svo mögulegar takmarkanir á siglingaleiðum verði settar inn í sjókort hvar sem þau eru gerð í heiminum. Hugmyndir um aukna verndun svæðisins hafa verið kynntar óformlega á vettvangi Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar nú þegar og verður það metið þegar niðurstöður rannsókna liggja fyrir hvort sú leið verði farin. Með lögunum um vaktstöð siglinga sem samþykkt voru á Alþingi 20. mars sl. eru lagðar styrkari stoðir undir vöktun skipa með hættulegan farm. Eins og fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda skiptir mjög miklu máli að vel sé að því staðið. Lög um vaktstöð siglinga heyra undir samgrh. en með samþykkt ríkisstjórnarinnar sl. haust var ákveðið að flytja framkvæmd laganna til dómsmrn. Nú er unnið að því að setja vaktstöðina upp í stjórnstöðinni í Skógarhlíð í Reykjavík. Verkefni vaktstöðvarinnar sem fram að þessu hefur verið vistuð hjá skipaþjónustu Landssímans og Slysavarnafélagsins Landsbjargar í Gufunesi verða flutt í Skógarhlíðina á þessu ári auk þess sem unnið verður að því að skipuleggja starfsemi stöðvarinnar enn frekar. Um þessar mundir vinnur Siglingastofnun að innleiðingu sjálfvirks auðkenniskerfis skipa, svokallaðs AIS-kerfis, á Íslandi og verður fyrsta grunnstöðin sett upp í Bláfjöllum en hún hefur verið í tilraunarekstri hjá Siglingastofnun í Kópavogi frá því á síðasta ári. Sú stöð nær yfir hafsvæðið við suðurströnd landsins. Fátt er því til fyrirstöðu að vaktstöð siglinga muni fljótlega geta fylgst með siglingum nær allra skipa á viðkvæmum svæðum við suðurströndina með AIS- og STK-kerfunum. Þegar AIS-kerfið verður að fullu komið í gagnið og þegar tilkynningar sem kveðið er á um í lögum um vaktstöð siglinga verða að fullu komnar í gagnið má segja að tilkynningarskylda skipa á þessu hafsvæði verði fullnægjandi. Samþykktir Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar um AIS-kerfið ná til allra skipa sem sigla um íslenska efnahagslögsögu, samanber skilgreiningar þar um.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni fyrir að koma með þetta mál hér til umræðu og fagna því sem kom fram í máli hæstv. samgrh. að málið sé í ákveðnum farvegi og að því sé unnið og tillögur að fyrirkomulagi um afmörkun siglingaleiða muni líta dagsins ljós á þessu ári. Mikil nauðsyn er orðin á að slíkt siglingaöryggisplan varðandi hættulegan farm skipa sé til staðar hér á landi og það er auðvitað sérstaklega svæðið frá Dyrhólaey og vestur um að Faxaflóa sem er hugað að í því sambandi. Nú upplifum við það hins vegar að á olíuskipum í innanlandsflutningum eru erlendar áhafnir við stjórnvölinn. Við því vil ég eindregið vara og tel að séum við að bjóða þar hættunni heim og það væri ekki aftur tekið ef illa tækist til við siglingu slíkra skipa hér við land.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir svör hans. Það er ánægjulegt að heyra að unnið er af fullum krafti í þessu máli. Ég kom að því áðan að margt hefur breyst síðan þessi þáltill. var samþykkt og það er rétt eins og kom fram hjá hæstv. samgrh. að síðan hafa verið sett lög um vaktstöð siglinga sem auðvitað mun breyta mjög eftirliti með skipaumferð umhverfis landið og á hafinu hér út af þannig að þetta er allt í góðum farvegi. Ég tek hins vegar undir og deili áhyggjum mínum með hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni varðandi strandsiglingar olíuskipa þar sem erlend áhöfn verður alls ráðandi innan ekki langs tíma. Auðvitað þarf að fylgjast vel með því. Einnig að viðurkennd uppeldisstöð þorsks er Selvogsbanki og það yrði dapurt ef þar yrðu alvarleg mengunarslys. Ég endurtek þakkir mínar til hæstv. samgrh. Það var ánægjulegt að heyra að unnið er að þessu máli og það er greinilegt að lögð er vönduð og góð vinna í þetta verk og vonandi að það sjái dagsins ljós fljótlega á næsta ári.

Virðulegi forseti. Ég þakka undirtektir hv. þingmanna við þessu svari. Ég vil geta þess alveg sérstaklega að fyrirspyrjandi, hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, hefur sýnt þessu máli mikinn áhuga eins og kemur fram í því að hann var 1. flm. þeirrar þáltill. sem það starf sem nú er unnið að er í rauninni byggt á og þar er lögð mjög rík áhersla á öryggi við ströndina. Það er mikilvægt að þingmenn séu vel á verði og standi vaktina þegar svo mikilvæg mál eru til meðferðar í þinginu. Aðeins til viðbótar við það sem ég sagði í svari mínu þá er þetta svokallaða AIS-kerfi sem Alþjóðasiglingamálastofnunin gerir ráð fyrir að tekið sé upp, og við erum að taka upp hér og er komið í gagnið að hluta, þannig að farþegaskip og olíuskip skulu öll hafa þennan búnað 1. júlí sl. Skip stærri en 50 brúttótonn, önnur en farþegaskip og olíuskip, skulu búin AIS-búnaði í síðasta lagi 1. júlí á þessu ári. Öll skip, þ.e. flutningaskip frá og með 300 brúttótonn eða stærri skulu búin AIS-búnaði eigi síðar en 31. desember á þessu ári. Þetta horfir því allt miklu betur og við erum að setja þennan búnað upp. Ég vil taka undir það sem fram kom hjá hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni að ég hef miklar áhyggjur af því að áhafnir skipa sem sigla hér við ströndina hafi ekki þekkingu eða þjálfun eins og þarf og að skipafélögin sem sinna flutningum við ströndina skuli velja þann kost að leita eftir sjómönnum til annarra landa, sem e.t.v. byggir á því að ekki eru greidd mjög há laun til þeirra og að það skuli vera útgangspunkturinn í þeim rekstri. Ég harma að svo skuli vera.

Frú forseti. Ástæða fyrirspurnar minnar er bókun sveitarstjórnar Djúpavogshrepps frá 12. febrúar á þessu ári sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Sveitarstjórn Djúpavogshrepps felur sveitarstjóra að beina því til fjárveitingavaldsins og Flugmálastjórnar að tryggt verði fjármagn til að ryðja snjó af sjúkraflugvellinum við Djúpavog í þau örfáu skipti á ári hverju, sem þörf er á því að hreinsa af honum snjó eða driftir. Hið sama gildir um völtun o.fl.`` Jafnframt er minnt á ástand vegar að flugvellinum sem er langt frá því að vera viðunandi að mati heimamanna. Undirrituðum hefur skilist að hvorki Vegagerðin né Flugmálastjórn telji viðhald vegarins vera í sínum verkahring og því virðist að óbreyttu ekki í önnur hús að venda en að ganga í sjóði sveitarfélagsins til að tryggja hnökralausan flutning um hann þar sem ástand hans er langt frá því að vera ásættanlegt. Þetta var ástæða fyrirspurnar minnar til hæstv. samgrh. en hún er svohljóðandi: 1. Hver er áætlaður árlegur kostnaður við snjóruðning á sjúkraflugvellinum á Djúpavogi? 2. Hver er stefna ráðherra hvað varðar notkun sjúkraflugvallarins? 3. Mun ráðherra beita sér fyrir því að tryggt verði fjármagn til snjóruðnings á flugvellinum og til viðhalds vegar að honum? Frú forseti. Þessi bókun sveitarstjórnar Djúpavogshrepps ýtti við mér hvað varðar mikilvægi þess að flokkun flugvalla sé ljós og skilgreind og að þjónusta sé í samræmi við fyrrgreinda flokkun. Það er eðlilegt að sveitarstjórnir líti til skilgreininga á flokkun á flugvöllum í flugmálaáætlun, en flugvöllurinn í Djúpavogi flokkast undir flokk 6 og þegar við lesum skilgreiningu á flokki 6 eru í þeim flokki sjúkraflugvellir og aðrir lendingarstaðir sem þjóna minnstu flugvélunum. Flugvellirnir eru án flugvallarstjórnar og ekki mannaðir. Það er eðlilegt að sveitarstjórnir líti til fyllsta öryggis þegna sinna og flokki flugvellina samkvæmt þessari skilgreiningu en hitt er annað mál að í leiðbeiningum sem flugmenn hafa er engin slík ákveðin skilgreining á sjúkraflugvöllum, öryggisflugvellum eða neyðarflugveli þannig að samkvæmt þeirra leiðbeiningum hafa þeir ekki skilgreiningu sjúkraflugvallar t.d. á flugvellinum á Djúpavogi.

Herra forseti. Fyrirspurn hv. þm. er svo hljóðandi: ,,Hver er áætlaður árlegur kostnaður við snjóruðning á sjúkraflugvellinum á Djúpavogi?`` Svar mitt er svohljóðandi: Flugvöllurinn er ekki opinn nema til sjúkra- og neyðarflugs og þá ef aðstæður leyfa. Árlegur kostnaður við að halda hliðstæðum sjúkraflugvöllum íslausum að vetri með snjóruðningi er að meðaltali 300 þús. kr. á ári en það er að sjálfsögðu mjög breytilegt eftir því hvernig tíðarfar er hverju sinni. Í annan stað er spurt: ,,Hver er stefna ráðherra hvað varðar notkun sjúkraflugvallarins?`` Svar mitt er þetta: Á vegum Flugmálastjórnar Íslands er nú starfandi vinnuhópur til þess að fjalla um framtíðarstefnu um sjúkraflugvelli landsins. Í vinnuhópnum eru fulltrúar frá almannavarnadeild ríkislögreglustjóra, Landhelgisgæslu, Landsbjörgu og Vegagerðinni. Gera má ráð fyrir að niðurstöður frá þessum vinnuhópi liggi fyrir á næstunni. Sjúkraflugvellinum á Djúpavogi er haldið við þannig að tryggt er að öryggismerkingar á malaryfirlagi flugvallarins séu fullnægjandi. Ekki eru gerðar sérstakar ráðstafanir um snjóruðning að vetrarlagi en athygli er vakin á því að flugvöllurinn stendur nærri sjó og er snjóléttur. Vegna fyrirspurnarinnar vil ég taka fram að þær tillögur sem vinnuhópurinn mun leggja fram að lokinni vinnu sinni verða teknar til meðferðar við endurskoðun á samgönguáætlun, en eins og lög gera ráð fyrir verður endurskoðuð samgönguáætlun lögð fyrir þingið næsta haust og verður þá til meðferðar. Með vísun til þess sem kom fram í umræðum um sjúkraflug í dag þá er þjónusta þyrlu Landhelgisgæslunnar auðvitað mjög mikilsvert öryggisatriði og mjög mikilsverður öryggisþáttur í sjúkraflutningum okkar sem auðvitað skiptir mjög miklu máli í þessu samhengi.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka þessa fyrirspurn hv. þm. Þuríðar Backman og tel hana hreyfa við mjög þörfu máli. Þetta er mjög mikilvæg umræða sem hér fer fram því við erum að ræða um mikið öryggismál fyrir íbúa landsbyggðarinnar og ég vil meina að hér sé um mikið prinsippmál að ræða. Við erum að tala um slíkt öryggisatriði fyrir fólk í hinum dreifðu byggðum að það hefur mjög mikil áhrif á öryggistilfinningu fólks á viðkomandi stöðum og þar með áhrif á búsetu á þeim stöðum. Ég fagna því sem ráðherra sagði að hann er með vinnuhóp starfandi að þessum málum. Ég bind miklar vonir við starf vinnuhóps ráðherra og segi það hér að 300 þús. kr. fyrir sveitarfélag líkt og Djúpavog er kannski ekki mjög há upphæð miðað við hve gríðarlegur öryggisþáttur sjúkraflugvöllur er, m.a. á Djúpavogi og í sveitarfélögum hringinn í kringum landið.

Herra forseti. Mig langar að fá að stinga orði inn í þessa umræðu þó stutt sé en það lýtur að eignarhaldi á sjúkraflugvellinum sem um er spurt og reyndar almennt um slíka velli um landið. Er ekki alveg öruggt að þessir flugvellir eru og verða í eigu ríkisins þannig að öll ábyrgð af umsýslu þeirra, rekstri og því að afla tilskilinna leyfa sé á höndum ríkisvaldsins? Ég spyr vegna þess að ég veit að það er í bígerð í samgrn. að setja nýja reglugerð sem færir ábyrgðina af því að afla nauðsynlegra leyfa yfir til þeirra sem eiga vellina og frá því sem er í dag, sums staðar, frá flugmönnum sem fljúga á afskekkta velli.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra svörin og eins að það skuli vera nefnd að störfum sem er að fara yfir flokkun á flugvöllum. Ég tel mjög brýnt að horft sé út frá öryggissjónarmiðum en ekki eingöngu rekstrarlegum sjónarmiðum á þá flugvelli sem eru fyrir utan aðalflugvellina og þar sem ekki eru lengur reglubundnar lendingar flugvéla og það sé í raun og veru hluti af heilbrigðisþjónustunni hvaða flugvöllum á að þjóna og hvernig viðhalda eigi þeim sem ákveðið er að hafa í rekstri. Það eru fjölmargir flugvellir sem flokkast í 6. flokk og aðstæður eru mismunandi. Það er missnjóþungt á þessum svæðum og svæði eru líka mjög miseinangruð og þá vil ég benda á Borgarfjörð eystri sem þyrfti að horfa sérstaklega til. En þó að Djúpavogshreppur óski eftir því að rutt sé jafnharðan og snjór fellur er þetta sem betur fer snjólétt svæði og 300 þús. kr. sem áætlaður kostnaður til að fara í snjómokstur er ekki há upphæð, en það er mikilvægt fyrir sveitarstjórnina svo og aðrar að ef fara á þá leið að moka þegar þörf krefur, en ekki að halda flugvöllunum stöðugt opnum, að þá sé alveg tryggt að þær fái þau útgjöld greidd sem falla á sveitarfélög vegna snjómoksturs vegna sjúkraflugs. Veturnir eru mjög missnjóþungir og það verður að vera alveg ljóst að sveitarfélögin fái greidd þann útlagða kostnað sem verður vegna snjómoksturs.

Virðulegi forseti. Það hefur orðið mikil þróun í samgöngukerfi okkar Íslendinga. Það sést best á því hvernig uppbygging flugvalla hefur verið í landinu. Fyrir 20 árum var lögð mikil áhersla á að byggja upp flugvelli sem víðast en með bættum vegasamgöngum hefur orðið mikil breyting hvað það varðar. Engu að síður er það svo að í okkar samgönguáætlun er gert ráð fyrir tilteknu neti flugvalla sem m.a. eru sjúkraflugvellirnir. Það er afar mikilvægt að skilgreina hlutverk þeirra og þjónustu þeirra mjög skýrt og það höfum við gert í flugmálaáætlunarþætti samgönguáætlunarinnar þannig að áfram þarf að halda því til haga í nýrri áætlun. Aðeins vegna þess sem hér kom fram, þá er, held ég, eignarhald hvað þennan flugvöll varðar nokkuð skýrt. Hins vegar er það svo að einstaklingar í landinu hafa brugðið á það ráð að ryðja brautir og búa til flugvelli sem eru á eignarlöndum og þá á ábyrgð nokkurra einstaklinga en þetta þarf að sjálfsögðu að skilgreina eins og annað. Ég vil hins vegar minna á að með jarðgöngum um Almannaskarð mun að sjálfsögðu verða mikil breyting á samgöngukerfinu á þessu svæði, á Djúpavogi, þar sem flugvöllurinn á Höfn í Hornafirði er mjög vel uppbyggður og þar er þjónustan góð, en að öðru leyti þarf auðvitað að líta til þeirrar þjónustu sem þyrluflotinn veitir og á það þarf að leggja sérstaka áherslu.

Virðulegi forseti. Ég vil spyrja hæstv. samgrh. um þjóðveg 1 og hvenær klárað verður að setja bundið slitlag á þann veg. Eins og við þekkjum var það 14. júlí árið 1974, eða fyrir tæplega 30 árum, sem þessi 1.400 km leið, hringvegurinn, var formlega opnuð. Það hefur náttúrlega gengið á ýmsu í samgöngumálum síðan. Á síðustu missirum og áratug, held ég að megi fullyrða, hefur ekki verið þróun í samgöngumálum heldur þvert á móti verið hrein og klár bylting í tíð núv. hæstv. samgrh. og fyrirrennara hans, hv. þm. og virðulegs forseta þingsins, Halldórs Blöndals. Hins vegar eru mörg verkefni enn þá til staðar og verða áfram og ég ligg ekkert á því að sjálfur sé ég fyrir mér að stærstu verkefnin fram undan og mér hugleiknust eru Sundabraut og mislæg gatnamót á Kringlumýrarbraut og Miklubraut en svo sannarlega eru önnur brýn verkefni úti um allt land. Þegar keyrt er eftir þjóðvegi 1 finnst manni skjóta svolítið skökku við að enn eru nokkrir spottar eftir. Maður vildi gjarnan sjá að þessu yrði lokið. Ég held að allir vilji sjá það á þessum helstu leiðum og geri þá lágmarkskröfu að hafa bundið slitlag. Einnig er það hreint og klárt svo að komnar eru margar kynslóðir á Íslandi sem eru óvanar því að keyra á möl og því fylgir mikil hætta að keyra á möl fyrir fólk sem þekkir ekki til þess. Sama á við um erlenda ferðamenn sem hafa ekki reynslu af slíku. Það er auðvitað fleira sem þarf að hyggja að þegar verið er að byggja þjóðvegi og hanna vegi eins og í þessu tilfelli þjóðveg 1. Við þurfum umfram allt að hanna vegamannvirki með það fyrir augum að slysahætta verði sem allra minnst. Ég þarf ekki að upplýsa þingheim um hvers vegna það er mikilvægt og við skulum vona að við sjáum sem allra fæst slys á þjóðvegum í nánustu og fjærstu framtíð. Spurningin er einfaldlega sú hvort við sjáum eitthvað fram á það að hringvegurinn, þjóðvegur 1, verði allur lagður bundnu slitlagi. Nú eru um 30 ár síðan þessi vegur var opnaður og mér þætti gaman að fá að vita og mjög æskilegt að fá að sjá að þessi góði hringvegur verði allur lagður bundnu slitlagi.

Herra forseti. Ég þakka hv. 6. þm. Reykv. n. fyrir þessa fyrirspurn. Hún gefur okkur kjörið tækifæri til þess að átta okkur á hver staða vegakerfisins er, en í þál. um samgöngu\-áætlun fyrir árin 2003--2014 er gert ráð fyrir fjárveitingum til framkvæmda við þá kafla á hringveginum sem enn eru með malarslitlagi á öllum tímabilum áætlunarinnar. Á fyrsta tímabilinu, þ.e. 2003--2006, eru 1.930 millj. til ráðstöfunar og þar er með talið viðbótarfjármagnið sem sett var sérstaklega til þess að efla atvinnutækifæri og hringvegurinn fær hluta af því. Á öðru tímabili, 2007--2010, eru 590 millj. kr. og á þriðja tímabilinu, 2011--2014, eru 400 millj. kr. Í þessum áætlunum var gert ráð fyrir að lokið yrði lögn bundins slitlags á alla vegarkafla á hringveginum nema á veginum um Breiðdalsheiði. Raunar miða áætlanir að því að 2008--2009 verði lokið við að leggja bundið slitlag á alla vegarkaflana nema veginn úr Breiðdal yfir í Skriðdal. En nefna má að með tilkomu jarðganga milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar á næsta ári verður samfellt bundið slitlag úr Berufirði til Egilsstaða ef farið er um jarðgöngin og firðina og sú leið verður aðeins 9 km lengri en ef hringvegurinn um Breiðdal og Skriðdal er farinn. Við endurskoðun samgönguáætlunar verður tekin afstaða til þess hvort ekki sé eðlilegt að hringvegurinn liggi um jarðgöngin milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar í stað þess að vera um Breiðdal og Skriðdal eins og nú er. Þá ber að geta þess að endurbætur vega og tvöföldun einbreiðra brúa er mjög aðkallandi á nokkrum stöðum á hringveginum. Gert er ráð fyrir að bjóða út á þessu ári áfanga við endurbyggingu hringvegar um Stafholtstungur og Norðurárdal í Borgarfirði. Einnig er gert ráð fyrir útboði á þessu ári vegna endurbyggingar vegar um Norðurárdal í Skagafirði þar sem eru fjórar einbreiðar brýr á hringveginum. Það verk hefur tafist vegna skipulagsástæðna, en skipulagið var kært til úrskurðar umhvrh. sem hefur kveðið upp sinn úrskurð og nú er ekkert til fyrirstöðu að ljúka hönnun þess vegar. Þar er um að ræða endurbyggingu vegar en þar er slitlag sem er ófullkomið og þess vegna nauðsynlegt að endurbyggja það. Eftir sem áður eru 70 einbreiðar brýr á hringveginum þannig að það er af mörgu að taka í þessu öllu. Af þessari lýsingu má öllum vera ljóst að enn er mikið verk óunnið við hringveginn og því nauðsynlegt að tryggja sem mest fjármagn til þessarar vegagerðar. Við endurskoðun á samgönguáætluninni í haust verður að sjálfsögðu að leggja ríka áherslu á það að okkur megi takast á næsta fjögurra ára tímabili að ljúka endurbyggingu hringvegarins þó að ekki sé víst að okkur takist að ljúka því að endurbyggja allar einbreiðar brýr því þar eru stór verk á ferðinni sem kosta mjög mikla fjármuni, en það mun ekki standa á samgrn. eða Vegagerðinni að leggja í það verk. Við eigum að stefna að því að ljúka því að bundið slitlag verði komið á allan hringveginn á þessu fjögurra ára tímabili.

Herra forseti. Svarið við fyrirspurninni virðist vera nokkuð skýrt, að verkinu verði lokið eftir fjögur ár að því tilskildu að menn breyti skilgreiningunni á legu hringvegar 1 á Austfjörðum. Ég vil vekja athygli á því að í fyrirspurninni eru nefnd tvö hugtök: Annars vegar hringvegur og hins vegar þjóðvegur nr. 1. Ég get vel fallist á það að hringvegurinn sé stysta leið umhverfis landið, en ég get ekki fallist á að það sé jafnframt þjóðvegur nr. 1 sem gersamlega sneiðir hjá heilum landshluta og jafnvel heilum landsvæðum. Þar á ég við Vestfirði sem algerlega eru skildir eftir í þessum skilgreiningum. Þar eru mikil verkefni óunnin sem er jafnmikil þörf á að verði unnin eins og önnur á núverandi hringvegi. Það má líka nefna landsvæði eins og Snæfellsnes og á austanverðum Þingeyjarsýslum. Ég vil, herra forseti, halda því til haga að þjóðvegur nr. 1 á að ná til allra landsmanna.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. fyrirspyrjanda Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir fyrirspurnina. Í ljós hefur komið að ríkisstjórnin hefur á síðustu árum náð ótrúlegum árangri í uppbyggingu vegakerfisins hringinn í kringum landið, rétt eins og á svo mörgum öðrum sviðum þjóðfélagsins. Ég vil halda því til haga í umræðunni að ef við viljum halda úti öflugri byggðastefnu og viljum virkilega halda landinu í byggð verðum við að halda áfram á þeirri braut sem mörkuð hefur verið, því auknar og bættar samgöngur eru trúlega einn stærsti þátturinn í öflugri byggðastefnu. Ég vil nefna eitt mál sem mundi tengja landsbyggðina og höfuðborgarsvæðið mjög vel saman og það er lega Sundabrautar sem mundi stytta leiðina frá Norðurlandi suður til Reykjavíkur um korter til tuttugu mínútur að ég tel. Það er því málefni sem þingmenn höfuðborgarsvæðisins og landsbyggðarinnar geta sameinast um að verði að veruleika. Ég tel að við eigum að halda áfram á þeirri braut sem við höfum markað. Ég held að peningum sé mjög vel varið í uppbyggingu vegakerfisins.

Hæstv. forseti. Mér finnst að menn eigi ekki að vera allt of kátir með stöðuna í þessum málum og hvaða afrek hafa verið unnin. Það er náttúrlega ekki nútímalegt að keyra um þá vegi sem eru í kringum landið sem aðalleiðir. Aðalleiðir ná, eins og hv. þm. Kristinn Gunnarsson benti á, víðar en þar sem þjóðvegur 1 liggur. Þjónustuvegur nr. 1 fyrir byggðir landsins liggur víða. Vegakerfið stendur ekki undir nafni fyrr en allir hafa þokkalega möguleika á því að komast á landi til síns heima. Svo er ekki. Fyrir utan það að á þessum vegi eru feykilega hættulegir kaflar sem við höfum látið vera að endurbyggja. Það verða slys og því miður alvarleg slys og dauðaslys á þessum köflum jafnvel ár eftir ár. Á meðan svo er getum við ekki verið ánægð með afrekin okkar í vegamálum.

Herra forseti. Hér er athyglisverð fyrirspurn til umræðu og rétt að þakka fyrir hana. En um leið er nauðsynlegt að vekja athygli á því, eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson gerði, að þjóðvegur nr. 1 og hringvegur eru eins og það er skilgreint núna það sama. Það er full ástæða til að velta því fyrir sér hvort eðlilegt er að þjóðvegur 1 sé eins og hringvegurinn, stysta leið hringinn í kringum landið. Það eru mjög mikilvægar tengingar inn á hringveginn og eins og hv. þm. benti á eru heilu svæðin utan við hringveginn sem er ekki síður mikilvægt að tryggja góðar samgöngur á. Það er einnig athyglisvert sem kom fram hjá hæstv. ráðherra að enn skuli 70 einbreiðar brýr vera á hringveginum. Það er því augljóst mál að mikið verk bíður. Vissulega er hægt að taka undir það að mikið hefur áunnist, en það er augljóst mál að það hlýtur að vera eitt af forgangsverkefnunum að láta fjármagn renna til samgöngumála. Hinir svörtu blettir þurfa að hafa sérstakan forgang. Menn eiga að raða þeim upp og menn ættu að eyrnamerkja á ári hverju ákveðið fjármagn til þess að fækka þeim þannig að öryggið á þjóðvegunum yrði meira.

Forseti. Hringvegurinn hefur auðvitað ákveðna sérstöðu í hugum manna vegna þess að hann skipti miklu máli árið 1974, bæði fyrir álit manna á samgöngumálum á Íslandi og fyrir ferðamöguleika sem þangað til voru lokaðir, og það er æskilegt að klára að setja bundið slitlag á hringveginn. Við ákvarðanir í framtíðinni um samgöngumál verður þó að miða fyrst og fremst við það hvar arðsemin er mest og hvar skynsamlegast er að bæta samgöngur fyrir sem stærstan hluta landsmanna.

Herra forseti. Það er rétt eins og hér hefur komið fram hjá hv. þingmönnum í þessari umræðu að það hafa gerst kraftaverk í íslensku samgöngukerfi og vegamálum, þótt enn standi undan 70 einbreiðar brýr á þjóðvegi nr. 1 sem þarf auðvitað að taka á. En ég vek athygli á því hversu hröð uppbygging þjóðvegar nr. 1 hefur verið. Það er alveg rétt sem hér hefur verið komið inn á, að líta þarf til fleiri átta. Um leið og við gerum auknar kröfur til þeirra aðila sem í ferðaþjónustu eru og viljum fá fleiri ferðamenn til landsins, tel ég að við þurfum að leggja megináherslu á þjóðveg nr. 1 og fækka einbreiðum brúm. Þetta er sá vandi sem við höfum orðið varir við í slysatíðni erlendra ferðamanna sem hafa komið hingað til lands þegar þeir fara út af bundnu slitlagi og á malarvegi. Það er í mörg horn að líta en ég held að við séum allir sammála um að vel hefur verið staðið að vegamálum hér á landi og úr því litla fjármagni sem við höfum unnið úr höfum við náð ótrúlegum árangri.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra fyrir svar hans og sömuleiðis þeim hv. þm. sem tóku þátt í umræðunni. Það er alveg ljóst að vilji ráðherra er að strax í endurskoðun í haust verði sett það markmið að hringveginum verði lokað, ef þannig má að orði komast, á næstu fjórum árum sem er mjög mikilvægt. Á sama hátt heyri ég á hæstv. ráðherra, sem og mörgum hv. þm. og ég held í rauninni þingheimi öllum, að það er sérstakt markmið eins og ég tók fram í fyrirspurn minni að auka öryggið á þessum vegi sem og öðrum. Það er auðvitað lykilatriði. Hins vegar getum við endalaust bætt í sem betur fer þegar kemur að samgöngum. Ég er sammála hv. þm. Birki J. Jónssyni sem sagði að hugsanlega væri mesta byggðastefnan góðar samgöngur. Hann tilgreindi sérstaklega, sem ég held að sé alveg hárrétt hjá hv. þm., að það skipti máli, ekki bara fyrir okkur Reykvíkinga heldur fyrir landsmenn alla, að Sundabrautin komist á koppinn, ef þannig má að orði komast, og verði framkvæmd sem allra fyrst. Það er ekki síður landsbyggðarmál en málefni Reykvíkinga. Ég verð því að segja eins og er, ef þetta er tekið saman, að ég er afskaplega ánægður með umræðuna í dag og þakka hv. þm. fyrir innlegg þeirra. Það var flest allt gott og menn vöktu athygli á mörgum góðum málum. Sömuleiðis þakka ég hæstv. ráðherra fyrir sköruleg svör. Í mínum huga er alveg ljóst að við munum sjá hringveginn með bundnu slitlagi innan fárra ára og mun ég hvetja og styðja hæstv. ráðherra í því máli eins og mörgum öðrum.

Herra forseti. Opnun hringvegarins og uppbygging hans í framhaldinu hefur alveg sérstaka merkingu í mínu pólitíska lífi. Ég er því jafnan tilbúinn til að tala um hann vegna þess að árið 1974 fluttist ég úr borginni út á land til að taka þátt í starfi á vettvangi stjórnmálanna. Það hvetur mig því fremur en dregur úr mér kjarkinn til að fást við þetta verkefni. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson lagði áherslu á að hvert ár yrðu eyrnamerkt tiltekin verkefni í uppbyggingu sem hann kallaði ,,svarta bletti`` í vegakerfinu. Þetta er einmitt gert. Á hverju einasta ári leggjum við til í þágu umferðaröryggisaðgerða tilteknar breytingar á vegakerfinu sem er uppbygging nýrra brúa og uppbygging vegakerfisins sem dregur úr slysahættu. Hv. þm. Mörður Árnason sagði réttilega að við ættum að leggja áherslu á framkvæmdir í vegagerðinni þar sem arðsemin er mest. Í mínum huga er arðsemin langmest þar sem við erum að bæta vegakerfið og eyða hættulegum köflum á vegakerfinu, eyða einbreiðum brúm og slæmum köflum á vegakerfinu úti um land. Þar er arðsemin langmest. Ef við getum komið í veg fyrir slysin á vegakerfinu er mikill arður fólginn í fjárfestingunni. Þess vegna fagna ég yfirlýsingu hv. þm. og er sannfærður um að hann mun verða mér drjúgur fylgismaður í því að ná fram fjármunum í þinginu til uppbyggingar vegakerfisins um allt land, en ekki horfa eingöngu á þar hvar umferðin er mest, vegna þess að okkur tekst verulega vel upp í uppbyggingu vegamannvirkjanna á höfuðborgarsvæðinu og þau umferðarmannvirki eru hvergi nær fullnýtt eins og þau eru í dag.

Herra forseti. Fyrirspurn mín til hæstv. menntmrh. er hvort ráðherra muni beita sér fyrir því að innheimtu afnotagjalda Ríkisútvarpsins verði hætt. Ef svo er, hvenær verður það gert og hvernig verður tekjutapi Ríkisútvarpsins mætt? Þetta er mikilvægt mál vegna þess að það snertir rekstrargrundvöll einnar áhrifamestu ríkisstofnunar landsins. Það eru margs konar gallar við afnotagjöld sem tekjuöflun. Innheimtuaðferðin er dýr. Nefnt hefur verið að það kosti um 80 millj. kr. árlega að reka innheimtudeild Ríkisútvarpsins en til samanburðar kostar skattstofan á Norðurlandi eystra svipaða upphæð. Innlendir kvikmyndagerðarmenn kvarta sáran yfir því að stofnunin kaupi ekki meira efni af þeim á þessu ári, en samanlögð kaup stofnunarinnar af sjálfstæðum framleiðendum eru ívið minni en sem nemur rekstrarkostnaði innheimtudeildarinnar. Afnotagjöld eru líka óskilvirk innheimtuaðferð. Talið er að allt að 9% gjaldenda sleppi við að greiða sín afnotagjöld. Upphæð afnotagjaldsins er einnig einungis undir ákvörðunarvaldi ráðherrans sett, sem getur haft margs konar galla. Afnotagjöld eru óvinsæl innheimtuaðferð, m.a. í ljósi þess eftirlits sem nauðsynlegt er. Einnig finnst mörgum ansi langt seilst að geta ekki átt sjónvarp eða útvarp án þess að þurfa að greiða afnotagjöld til Ríkisútvarpsins. Þau eru einnig að verða sífellt tæknilega erfiðari í framkvæmd í ljósi þess að nú er hægt að horfa á sjónvarp í tölvum og jafnvel í símum. Útsendingar Ríkisútvarpsins eru einungis 7% af heildarútsendingartíma íslenskra sjónvarpsstöðva. Engu að síður er Ríkissjónvarpið í skylduáskrift allra landsmanna. Það er mun vænlegri leið til að standa undir rekstri Ríkisútvarpsins með framlagi á fjárlögum og þá með þjónustusamningi til langs tíma. Ætli ríkisvaldið á annað borð að reka þessa ríkisstofnun er erfitt að sjá rökin fyrir því af hverju sérstök tekjuöflun á borð við afnotagjöld verða að vera beitt í tilviki Ríkisútvarpsins. Samkvæmt Gallup-könnun hefur verið mikill vilji meðal landsmanna að Ríkisútvarpið fái bein framlög úr ríkissjóði á fjárlögum og hætt verði með innheimtu afnotagjalda. Aðrar leiðir til tekjuöflunar má einnig skoða, t.d. auðlindagjald á útvarpsrásum. Sú aðferð til tekjuöflunar Ríkisútvarpsins að beita afnotagjöldum er hins vegar mjög kostnaðarsöm, óskilvirk, óvinsæl og ósanngjörn. Það er fráleitt, herra forseti, að hafa aðferð við innheimtu sem er með slíka annmarka eins og afnotagjöldin eru. Þess vegna vil ég fá að vita hjá nýjum menntmrh. hvort hún muni beita sér fyrir því að innheimtu afnotagjalda Ríkisútvarpsins verði hætt.

Virðulegi forseti. Ríkisútvarpið annast sjálft álagningu og innheimtu útvarpsgjalda. Áætlaðar tekjur af útvarpsgjaldinu án afskrifta á árinu 2003 voru tæpir 2,2 milljarðar kr. Það eru rúmlega 70% af rekstrartekjum stofnunarinnar. Áætlaður fjöldi greiðenda er um 92 þúsund, eins og hv. fyrirspyrjandi fór ágætlega yfir áðan. Að mati Ríkisútvarpsins er hlutfall þeirra sem eiga sjónvarpstæki og hafa einhverra hluta vegna ekki greitt afnotagjaldið um 5,5% en ekki 9%. Beinn kostnaður Ríkisútvarpsins vegna innheimtu útvarpsgjalda á árinu 2003 er áætlaður um 72,5 millj. kr., þar af taka bankarnir tæpar 33 millj. kr. Afskrifuð útvarpsgjöld á árinu 2003 voru 66 millj. kr. og hins vegar námu tekjur af álagi og dráttarvöxtum um 37,5 millj. kr. Ég tel mikilvægt að við höfum þessar staðreyndir á hreinu. Aðrir möguleikar á fjármögnun á rekstri Ríkisútvarpsins eru t.d. nefskattur, þ.e. sérstakur skattur á skattgreiðendur óháð því hvort þeir eiga og nota viðtæki eða með almennri skattheimtu þannig að Ríkisútvarpið verði ákveðið fjárframlag á fjárlögum hverju sinni. En þá verðum við að átta okkur á því að á móti verðum við að útvega rúma 3 milljarða kr. af fjárlögum. Það er það sem Ríkisútvarpið þarf á að halda eins og það er í dag. Oft hefur verið nefnt að með því að fella niður fjármögnun á rekstri Ríkisútvarpsins í formi útvarpsgjalda væri hægt að spara þann sérstaka kostnað sem fer í innheimtu útvarpsgjalda. Einnig hafa verið nefnd samkeppnisrök, þ.e. að sá annmarki fylgi núverandi fyrirkomulagi að allir þeir sem gerast áskrifendur að einkarekinni sjónvarpsstöð og kaupa sér sjónvarpstæki til þess verði sjálfkrafa greiðendur útvarpsgjalda til Ríkisútvarpsins. Í meginatriðum er útvarpsgjaldið hið sama fyrir alla, hverjar sem tekjur þeirra eru, en með því að greiða rekstur RÚV að miklu leyti af skattfé dreifist kostnaðurinn á skattborgarana í hlutfalli við skattbyrðina. Helstu ókostir sem nefndir hafa verið eru að líklega munu tapast þau beinu tengsl og nauðsynlegt aðhald sem útvarpsgjaldið veitir. Einnig hefur verið nefnt að ef Ríkisútvarpið missi þennan sjálfstæða tekjustofn sinn þá verði það háðara fjárveitingavaldinu og þar með hinu pólitíska valdi og það gæti ógnað sjálfstæði útvarps í almannaþágu. Að öðru leyti tel ég að hv. fyrirspyrjandi hafi farið vel yfir þá ókosti sem fylgja afnotagjaldinu eins og við búum við það í dag. Ekki hefur verið unnið að útreikningum eða athugun á hvernig útfæra ætti aðra fjármögnunarmöguleika en þá sem ég hef þegar nefnt. Samkvæmt upplýsingum frá Hagstofunni voru skráðir lögaðilar, 18 ára og eldri í lok árs 2003, 202.028. Fjöldi skráðra fyrirtækja og félaga í fyrirtækjaskrá í lok árs 2003 voru 44.747. Ef við miðum við þessar tölur og gerum ráð fyrir að nefskatturinn eigi að skila Ríkisútvarpinu svipuðum tekjum og útvarpsgjaldið gerir nú þyrfti nefskatturinn að vera á bilinu 8.500 kr. til rúmlega 10 þús. kr. á ári, allt eftir því hvort miðað er við að aðeins einstaklingar greiði nefskatt eða hvort reiknað er bæði með að einstaklingar og fyrirtæki og félög greiði nefskatt. Ríkisútvarpið hefur verið rekið með halla undanfarin ár. Kostnaður stofnunarinnar vegna lífeyrisskuldbindinga hefur mjög íþyngt rekstri og greiðslustöðu Ríkisútvarpsins, svo og hækkun á rekstrargjöldum til Sinfóníuhljómsveitarinnar. Rekstrarvandi Ríkisútvarpsins hefur verið til sérstakrar umfjöllunar í ráðuneytinu um nokkurt skeið. Að mínu mati verður að skoða þessi málefni Ríkisútvarpsins í heild sinni, eins og ég hef margítrekað. Þar er skoðun á afnotagjaldinu og útvarpsgjaldinu engin undantekning. Við verðum hins vegar að gera okkur grein fyrir, ef við segjum nei við afnotagjaldinu, hvaða kosti við eigum aðra. Þess vegna taldi ég nauðsynlegt að fara yfir þá hugsanlegu möguleika sem við á hinu háa Alþingi stæðum þá frammi fyrir.

Herra forseti. Ég er algjörlega ósammála því sjónarmiði sem kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, að fella niður afnotagjaldið. Ég tel að það sé nauðsynlegur tekjustofn fyrir Ríkisútvarpið, bæði til að tryggja afl þess og sjálfstæði. Ég hygg að það að færa fjárveitingar stofnunarinnar einvörðungu yfir í fjárlög muni þegar fram í sækir reynast stofnuninni erfiðara við að glíma en sú staða sem er í dag, að búa við afnotagjöld. Það má skoða breytingu á afnotagjöldunum, t.d. því hvort rétt sé að færa þau yfir í nefskatt og tengja ekki lengur gjaldið við eigendur á viðtæki. Það má taka til athugunar en ég er ekki viss um að það gefi mönnum neinn ávinning sem rétt er að sækja eða leggja út í breytingar þess vegna. Afnotagjaldið, eins og það er í dag, er góður tekjustofn og innheimtukostnaðurinn um 3% af tekjunum. Það er ekki dýrt, herra forseti.

Herra forseti. Hér er athyglisverð umræða á ferðinni. Ég þakka hv. þm. Ágústi Ólafi Ágústssyni fyrir að vekja máls á málefnum Ríkisútvarpsins. Um leið og við endurskoðum tekjustofna útvarpsins er brýnt að endurskoða og endurskilgreina hlutverk RÚV sem öryggis-, afþreyingar- og menningarmiðils í fremstu röð og efla verulega að því marki sem hægt er. Ég tel, herra forseti, að við eigum að stefna að því að fella niður afnotagjöldin sem slík, það er úrelt og gamaldags innheimtuaðferð, og taka upp nefskatt þess í stað sem ég held einnig að mundi jafna verulega byrðarnar á landsmenn þar sem hann ætti að vera bæði aldurs- og afkomutengdur. Aldurs- og afkomutengdur nefskattur held ég að væri miklu réttlátari og betri leið til að skjóta traustum fjárhagslegum stoðum undir Ríkisútvarpið en sú gamaldags úrelta innheimtuaðferð sem afnotagjöldin eru með þeim persónunjósnum sem því fylgja þegar bankað er upp á hjá fólki seint um kvöld til að athuga hvort það eigi viðtæki.

Forseti. Fyrirspurnin sem beint var til hæstv. menntmrh. var um hvort hún ætlaði að beita sér fyrir því að þessari innheimtu yrði hætt og framhald fyrirspurnarinnar var í samræmi við það. Svör fengust ekki við þessari fyrirspurn heldur var hér flutt hugleiðing, sem var reyndar ágæt og bætir við hinn ágæta fyrirlestur hv. fyrirspyrjanda. En ég kalla eftir því hvort hæstv. menntmrh. er almennt þeirrar skoðunar að innheimta eigi svokallað útvarpsgjald af þeim sem hafa sjónvarpstæki eða útvarpstæki í sinni eigu á Íslandi eða hvort þetta eigi að gera með einhverjum öðrum hætti. Til þess eru margvíslegar leiðir, þær sem hér hafa verið nefndar og reyndar fleiri til. Hægt væri að hugsa sér blöndu af þeim. En það er mikilvægt að taka afstöðu til þessa máls eins og það er mikilvægt að taka afstöðu til annarra mála sem varða Ríkisútvarpið. Ekki er þó nauðsynlegt að láta mikilvæg mál eins og lífeyrisskuldbindingar, afléttingu lífeyrisskuldbindinga Ríkisútvarpsins, bíða eftir einhverri heildarendurskoðun sem ekki hefur farið fram í tíð þessa ráðherra. Ég veit ekki hvort það stendur til. Slík endurskoðun fór ekki fram í tíð síðasta ráðherra og ekki hinna síðustu, a.m.k. ekki síðan 1991 þegar Sjálfstfl. tók við menntmrn.

Hæstv. forseti. Það sem fékk mig til að biðja um orðið var að hæstv. ráðherra svaraði ekki fyrirspurninni, þ.e. um hvort hún ætlaði að beita sér fyrir því að þessi gjöld yrðu afnumin. Það er mikilvægt, og ég legg áherslu á að hæstv. ráðherra svari því skýrt, hvaða hug hún hefur í þessu máli. Það er nauðsynlegt að menn viti það. Það er auðvitað margt sem menn geta velt fyrir sér varðandi það með hvaða hætti eigi að fjármagna þetta. Ég get tekið undir það sem hér hefur verið sagt um þá hluti en vil láta það fylgja að ég tel að Ríkisútvarpið eigi að hafa tekjur af auglýsingum áfram þó að menn taki upp annan hátt á innheimtu afnotagjalda og setji í skatta, sem ég tel að komi mjög vel til greina. Aðalatriðið í fyrirspurninni var að spurt var hvort hæstv. ráðherra ætlaði að leggja í þessa göngu. Ég kem upp til að taka undir þá kröfu að hæstv. ráðherra svari því skýrt hvað hann ætlar sér í þessu efni.

Hæstv. forseti. Ég held að hv. þingheimur ætti aðeins að anda með nefinu í þessu máli. Ég tel mikilvægt að hæstv. menntmrh. fái svigrúm til að skoða það viðamikla mál sem tekjustofn RÚV er. Ég held að í þeirri umræðu, sem við munum vonandi fara í hér á næstu vikum og mánuðum, þurfum við að huga mjög að sjálfstæði Ríkisútvarpsins. Ég tel að ef við ætlum að setja Ríkisútvarpið á fjárlög þá sé því sjálfstæði ógnað. Það er mín skoðun. Ég legg áherslu á að Ríkisútvarpið er mjög mikilvæg stofnun fyrir okkur Íslendinga. Það gegnir mjög mikilvægu hlutverki, varðveitir þjóðararf okkar og menningu. Mér finnst mikilvægt að við stöndum vörð um sjálfstæði Ríkisútvarpsins og öflugan rekstur þess.

Herra forseti. Það er athyglisvert sem sem fram kemur hjá hv. þingmönnum Framsfl., að þeir óttast mjög að ef Ríkisútvarpið verði sett á föst fjárlög verði sjálfstæði þess ógnað. En þeir hljóta að þekkja til í sínum eigin ranni. Þetta hlýtur að segja meira um hvernig rætt er um Ríkisútvarpið hjá ríkisstjórnarflokkunum en við þekkjum almennt,  
             Hins vegar má benda hv. þm. á að það er engin hætta á ferðum til langs tíma litið. Sú ríkisstjórn sem nú situr mun ekki sitja að eilífu og það styttist óðum í að ríkisstjórnin fari frá. Þá munum við auðvitað geta tryggt sjálfstæði Ríkisútvarpsins þrátt fyrir að Ríkisútvarpið verði á fjárlögum. 

Forseti hvetur þingmenn til þess að gefa ræðumönnum hverju sinni tækifæri til að ljúka máli sínu. Forseti hvetur jafnframt ræðumenn til þess að halda sig innan tímamarka.

Herra forseti. Við í Frjálsl. styðjum það að fundin verði önnur tekjuöflunarleið en afnotagjöldin og jafnvel að Ríkisútvarpið verði sett á fjárlög. En það eru vissulega gild rök sem komið hafa fram í máli hv. þingmanna Framsfl., að afnotagjaldið tryggi að vissu leyti tekjustofn og sjálfstæði Ríkisútvarpsins. Til móts við það mætti koma með því að endurskoða jafnframt stjórn Ríkisútvarpsins. Ég tel fulla þörf á að endurskoða hvernig hún er skipuð og að það verði gert um leið og Ríkisútvarpið yrði sett á fjárlög. En mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um við hvað hún átti þegar hún sagðist sjá þá helstu annmarka á að hætta með afnotagjöldin, að þá yrðu rofin hin beinu tengsl og aðhald sem afnotagjöld veittu. Það væri ágætt að fá nánari skýringu á því.

Hæstv. forseti. Mig langar að minnast á eitt atriði sem ekki hefur verið minnst á hér. Það er öryggisatriði útvarpsins. Ég var loftskeytamaður í yfir 40 ár og í gosinu 1973 var ég loftskeytamaður í Vestmannaeyjum. Þá skildi ég hvers útvarpið var megnugt. Ég held að við megum aldrei vanmeta það sjónarmið hvað Ríkisútvarpið er mikill öryggisventill fyrir íslenska þjóð.

Herra forseti. Mikilvægi Ríkisútvarpsins vefst sennilega ekki fyrir okkur þingmönnum. Það má margt gott um útvarpið segja en enn á eftir að fá, eins og hér hefur verið minnst á, skýrt svar frá hæstv. menntmrh. Mun ráðherra beita sér fyrir því að innheimtu afnotagjalda Ríkisútvarpsins verði hætt? Það hefur ekki enn þá komið skýrt fram. Síðan er það hitt, maður veltir fyrir sér með þessi 5,5% sem var minnst á að væru talin eiga viðtæki en ekki greiða af þeim. Það er spurning hvort það eigi ekki að endurskoða hvernig þeir eru hundeltir, þ.e. að starfsmenn Ríkisútvarpsins liggja nánast á hleri og detta inn þegar menn opna.

Herra forseti. Til upplýsinga vegna þeirra orða sem hér féllu um að Framsfl. héldi Ríkisútvarpinu í gíslingu: Ég tel að það sé afskaplega gott samstarf á milli stjórnarflokkanna um Ríkisútvarpið og það mun finnast einhver framtíðarlausn á þeirri ágætu stofnun. Ég hefði hins vegar viljað fá aðeins skýrari stefnu frá þeim ágætu hv. þm. Samf. sem hér hafa talað því að ég heyri ekki betur en að hv. þm. Samf. kynni ein þrjú ólík sjónarmið um það með hvaða hætti eigi að fjármagna sjónvarpið til lengri tíma litið. Yrði það mér til mikillar ánægju ef við fengjum eitthvað skýrari stefnu í þessu hjá Samf. en hér hefur komið fram. Kannski er þetta hin skýra stefna Samf., að fara þrjár ólíkar leiðir í þessu eins og svo mörgum öðrum málum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svörin og ég þakka einnig þeim hv. þm. sem tóku þátt í þessari umræðu. Svör hæstv. ráðherra voru hins vegar efnislítil og laus við stefnu. Hæstv. ráðherra er enn að kynna sér málin eins og hún svarar oftast þegar beint er til hennar spurningum um málaflokk hennar. Við skulum vona að kynningartímanum fari senn að ljúka. Þetta mál er þeim mun einfaldara sem það hefur oft verið til umræðu í flokki hæstv. ráðherra en mörg flokkssystkini hennar vilja beinlínis leggja niður Ríkisútvarpið. Samf. vill hins vegar Ríkisútvarpinu vel en það verður að gæta hagkvæmni og sanngirni í tekjuöflun til þeirrar starfsemi. Ég tel það miður hversu óskýr hæstv. menntmrh. er í svörum sínum um efnahagslega afstöðu sína. Ég skynjaði eilítinn ótta í svörum hæstv. ráðherra um að færa RÚV undir fjárlög og þá um leið undir þingið en því má ekki gleyma að upphæð afnotagjaldsins er núna einungis undir ákvörðunarvaldi ráðherrans sem e.t.v. eykur möguleika enn frekar á pólitísku tangarhaldi á stofnuninni en ella. Afnotagjöld eru úrelt innheimtuaðferð sem er dýr, óskilvirk og óvinsæl. Við þurfum að huga að öðrum leiðum til að fjármagna þessa mikilvægu stofnun og kemur að sjálfsögðu margt til greina. Það er hins vegar greinilegt að hjá ríkisstjórninni ræður stefnuleysi för í þessum málaflokki eins og öðrum.

Virðulegi forseti. Ég ráðlegg hv. fyrirspyrjanda að lesa vel landsfundarályktanir Sjálfstfl. þar sem skýrt er tekið fram og kveðið á um mikilvægt hlutverk Ríkisútvarpsins sem við viljum viðhalda og efla sem mest. Ég vil byrja á því að þakka þessa skemmtilegu umræðu í þingsölum. Það er ánægjulegt að vita til þess að allir þingmenn eru ánægðir með hlutverk Ríkisútvarpsins og vilja hag þess sem mestan og bestan. Það er það sem mér finnst skipta miklu máli þó að ekki hafi mikils samhljóms gætt, sérstaklega meðal stjórnarandstöðunnar. Það er verið að hvetja mig til að taka eindregna afstöðu með eða á móti afnotagjöldum. Ég held að það væri óábyrgt af mér að segja hér og nú: Við ætlum að afnema afnotagjöldin. Við erum að fara mjög gaumgæfilega yfir þessi mál og valkosti í stöðunni. Ég tel ekki rétt af okkur að segja að við ætlum að afnema afnotagjöldin og vita síðan ekki hvernig við ætlum að snúa okkur að því að leysa fjárhagsvanda og fjármál Ríkisútvarpsins. Það kostar um 3 milljarða af fjárlögum að ætla að setja Ríkisútvarpið beint á fjárlög. Hvar tökum við þá peninga? Með almennri skattheimtu? Ætlum við að hækka skatta? Er það sú lausn sem hv. fyrirspyrjandi vill beita sér fyrir eða ætlum við að fara nefskattsleiðina sem er að mörgu leyti ágæt og heppileg leið ef við ætlum m.a. að aldurstengja hana eins og aðrir komu inn á áðan. Það má hugsa sér að aldurstengja nefskattinn frá 18 ára til 70 ára sem skili þá svipuðu og afnotagjaldið gerir í dag og á nokkuð skilvirkan og greiðan hátt án þess að það komi til almennrar skattheimtu yfir alla. Það er að mörgu að hyggja og ég kem til með að einbeita mér að því að leysa þessi fjármál, öll fjármál, líka lífeyrisskuldbindingar Ríkisútvarpsins sem var komið inn á áðan.

Herra forseti. Fyrirspurnin fjallar um afstöðu hæstv. menntmrh. til auglýsinga í Ríkisútvarpinu. Hinn íslenski fjölmiðlamarkaður mótast mikið af tilvist Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði. Í raun segir það allt sem segja þarf um hina erfiðu stöðu sem íslenskir fjölmiðlar hafa búið við að allir stóru fjölmiðlarnir fyrir utan Morgunblaðið hafa skipt um eigendur á síðustu þremur árum. Tilvist svo öflugs ríkisfjölmiðils á auglýsingamarkaði birtist m.a. í rekstrarerfiðleikum annarra fjölmiðla og dregur mátt úr metnaðarfullri dagskrárgerð. En hin öfluga staða RÚV á auglýsingamarkaðnum kemur jafnframt í veg fyrir að nýir aðilar komist inn á hann. Auglýsingatekjur RÚV árið 2002 voru um 730 millj. kr. og tekjur af kostun um 95 millj. Hjá einkastöðvunum voru auglýsingar þá um 1.500 millj. og kostun um 430 millj. Ríkisútvarpið er því með meira en þriðjung af þessum auglýsingamarkaði. Ríkisútvarpið er ekki aðeins með ráðandi stöðu á auglýsingamarkaðnum heldur fær það að auki 2,2 milljarða með skyldubundnum afnotagjöldum. RÚV fær auk þess stórfé úr ríkissjóði en tap á rekstri RÚV 2001 og 2002 var yfir 500 millj. kr. Hér er ekki verið að tala fyrir því að ríkisfjölmiðill eigi ekki rétt á sér, nema síður sé. Sérstök rök eru fyrir tilvist ríkisfjölmiðils á fjölmiðlamarkaðnum eins og öryggis- og fræðsluhlutverk stofnunarinnar ber með sér. Þessi rök eiga hins vegar ekki við um starfsemi ríkisfjölmiðils á auglýsingamarkaðnum. Ríkisútvarpið er stöðugt að færa út kvíarnar á auglýsingamarkaðnum og nú síðast hefur það byrjað að starfrækja sérstaka vefverslun ásamt því að selja auglýsingar á vef stofnunarinnar. Það eru engin öryggis- og menningarleg rök fyrir því að RÚV sé ráðandi aðili á auglýsingamarkaði. Í ljósi réttlætingarinnar um tilvist RÚV er heldur ekki heppilegt að gera dagskrárgerð RÚV einum of háða mögulegri auglýsingasölu. Við megum ekki gera einkaframtaki í fjölmiðlaheiminum svo erfitt fyrir að nánast útilokað sé að reka slík fyrirtæki til lengri tíma á Íslandi. Ég tel því nauðsynlegt að takmarka umsvif Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaðnum verulega. En vel er hægt að hugsa sér að kostun þátta, tilkynningar í útvarpi og jafnvel skjáauglýsingar verði áfram eða jafnvel takmarka auglýsingar við ákveðinn tíma. Auglýsingatekjur eru um 30% af heildartekjum RÚV. Að sjálfsögðu þyrfti að bregðast við þessu tekjutapi, t.d. með því að auka greiðslur úr ríkissjóði eða hagræða starfseminni. Það væri einfaldlega fórnarkostnaður af því grundvallaratriði að niðurgreiddur ríkisfjölmiðill eigi ekki að taka virkan þátt á samkeppnismarkaði. Ég spyr því hæstv. menntmrh. hvort hún muni beita sér fyrir því að Ríkisútvarpið hverfi af auglýsingamarkaði og ef svo er, hvenær verður af því?

Virðulegur forseti. Hv. fyrirspyrjandi spyr mig hvort ég muni beita mér fyrir því að Ríkisútvarpið hverfi af auglýsingamarkaði og ef svo er, hvenær verði af því. Ríkisútvarpið hefur fjármagnað rekstur sinn að hluta með auglýsingum, eins og við vitum, allt frá því að útsendingar hófust í hljóðvarpinu árið 1930. Þá hefur rekstur ríkissjónvarpsins verið fjármagnaður að hluta með tekjum af sölu auglýsinga allt frá því að það hóf rekstur sinn fyrst árið 1966. Ég hef engin áform uppi um eins og sakir standa að breyta þessu fyrirkomulagi og láta Ríkisútvarpið hverfa af auglýsingamarkaði. Í Evrópu hafa menn vissulega farið mismunandi leiðir í þessum efnum, t.d. er reglan sú í Svíþjóð og Bretlandi að auglýsingar eru ekki birtar í ríkisfjölmiðlum en í Þýskalandi, Frakklandi, Hollandi, Austurríki, Spáni og Portúgal svo dæmi séu nefnd er rekstur ríkisrekinna ljósvakamiðla hins vegar m.a. fjármagnaður með auglýsingatekjum. Auglýsingatekjur Ríkisútvarpsins stóðu á síðasta ári undir 24% af heildartekjum stofnunarinnar. Tekjur af kostun námu um 3% af heildartekjum. Hefur hlutfall auglýsinga af heildartekjum farið minnkandi á síðustu árum. Það er athyglisvert að samkvæmt viðhorfskönnun sem Gallup vann fyrir Ríkisútvarpið árið 2002 kom í ljós að mikill meiri hluti þjóðarinnar reyndist hlynntur auglýsingum í Ríkisútvarpinu. Alls sögðust 45,8% telja rétt að RÚV mundi auka tekjur sínar af auglýsingum og um 40,7% töldu rétt að hafa auglýsingar í sama mæli og nú væri. Einungis 10,3% af þjóðinni töldu rétt að Ríkisútvarpið færi af auglýsingamarkaði og tekjutapið yrði bætt með öðrum hætti. Þetta kom skýrt fram í könnun Gallups frá árinu 2002. Stjórn Samtaka auglýsenda hefur einnig ályktað, í september 2001, um að RÚV eigi ekki að hverfa af auglýsingamarkaði, annars vegar vegna þess að erfiðara yrði fyrir auglýsendur að nálgast markhópa sína ef RÚV nyti ekki við á auglýsingamarkaði og hins vegar vegna þess að dýrara yrði fyrir auglýsendur að ná til markhópa sinna. Við vitum auðvitað öll hvar sá kostnaður mundi lenda. Samkvæmt Samtökum auglýsenda yrði brottför RÚV af auglýsingamarkaði hvorki í þágu auglýsenda sjálfra né neytenda sem að mínu mati skiptir þó enn meira máli.

Forseti. Þetta mál varðar meira en möguleika auglýsenda á að finna sér markhópa. Þetta mál varðar hlutverk Ríkisútvarpsins, þá stefnu sem á að setja því á fjölmiðlamarkaðnum og raunar rammann í kringum fjölmiðlamarkaðinn allan. Það er þess vegna sem Samf. hefur sett fram þá framtíðarstefnu að Ríkisútvarpið eigi ekki að keppa á auglýsingamarkaðnum, eigi ekki að vera í samkeppnisstöðu um auglýsingar, heldur eigi hlutverk þess að vera annað. Það eigi að vera að flytja menningarlegt, lýðræðislegt og gott efni fyrir fólkið og vera í forustu á þeim markaði öllum. Þetta gerist auðvitað yfir langan tíma og ekki þannig að um neina byltingu verði að ræða. En hvers vegna? Það er annars vegar vegna þess að Ríkisútvarpið hefur ekki gott af því að taka þátt í þessari samkeppni. Samkeppnin hefur þá bein áhrif á dagskrána, miðast við þau kaup á eyrinni að selja auglýsendum aðgang að markaðnum. Hins vegar er það vegna þess að það er eðlilegt að markaðsstöðvarnar, þær sem byggja tilvist sína á markaðnum og ekki á opinberum fjárframlögum, eigi þennan vettvang.

Herra forseti. Það er athyglisvert að ráðherra hafi engin áform varðandi breytingar á skipan þessara mála. Engu að síður hvet ég hæstv. ráðherra til þess að endurskoða þann ramma sem ljósvakamiðlum er settur og endurskoða í rauninni þau mörk sem RÚV eru sett. Þannig er að nú get ég keypt frá fyrirtæki, sem hæstv. ráðherra er yfirmaður yfir, geisladisk með Hljómum. Hann er til sölu á vef RÚV. Ég held að það hafi ekki verið upphaflegt markmið þeirra sem stóðu fyrir því að stofna RÚV að það tæki þátt í smásölu á skemmtiefni á borð við það.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svörin. Ég vil einnig þakka þeim hv. þingmönnum sem tóku þátt í þessari umræðu. Það er hagur okkar allra að hafa fjölbreytilega flóru fjölmiðla og því fjölbreyttari sem flóran er því betur eru hagsmunir auglýsenda tryggðir til lengri tíma. Það er líka enginn að tala um að gera þessa breytingu á einu bretti eða hafa hana algera. Með fleiri fjölmiðlum fjölgar auglýsingakostum og verð lækkar. Auglýsingamarkaðurinn er samkeppnismarkaður. Það á ekki að vera hlutverk ríkisfjölmiðils að hafa ráðandi stöðu á samkeppnismarkaði. Það er grundvallaratriði. Stjórnmálamenn verða að gera upp við sig hvaða afstöðu þeir hafa til slíkra grundvallaratriða. Þar eru jafnaðarmaðurinn í stjórnarandstöðunni og hægri konan í sæti ráðherrans einfaldlega ósammála. Fyrir mitt leyti er það einfaldlega meira virði að ríkisfjölmiðill þrengi ekki svo að einkareknum fjölmiðlum að þeir verði í stöðugum rekstrarerfiðleikum en sem nemur þeim kostnaðarauka sem verður hugsanlega á ríkissjóði við slíka breytingu. Ég vil að Ríkisútvarpið fái að njóta sín. Það hefur ákveðna sérstöðu. En það má hins vegar ekki misnota þessa sérstöðu til að koma öðrum fjölmiðlum á kné og skekkja þar með samkeppnismarkaðinn. Ríkisvaldið hefur verið að fara út af samkeppnismarkaði í mörgum atvinnugreinum og það er vel. Það er tímaskekkja, herra forseti, og beinlínis hættulegt fjölbreyttri fjölmiðlaflóru að ríkið þrengi að frjálsum fjölmiðlum með þessum hætti. Ég vona að hæstv. ráðherra átti sig á þessu fyrr en seinna.

Virðulegi forseti. Ég þakka þá umræðu sem hér hefur farið fram. Ég tók eftir orðum sem féllu í umræðunni, m.a. hjá hv. þm. Merði Árnasyni. Hann hélt því fram að það væri ekki gott að hafa RÚV á auglýsingamarkaði, það væri hans mat og skoðun Samf. Ég vil benda á að 90% þjóðarinnar eru einfaldlega ósammála því mati eins og ég benti á áðan. Síðan vil ég velta upp spurningunni: Ef við kippum Ríkisútvarpinu út af auglýsingamarkaði í dag, yrði þá raunveruleg samkeppni á auglýsingamarkaði í þágu neytenda?

Megum við svara?

Virðulegi forseti. Leiklistardeild Listaháskóla Íslands tók til starfa árið 2000. Þar með tók deildin að sér hlutverk sem áður hafði verið í höndum Leiklistarskóla Íslands allt frá stofnun þess skóla árið 1976. Samningur ríkisins við Listaháskólann byggist á alls 24 nemendagildum, eða sama fjölda og samningur við Leiklistarskóla Íslands hafði kveðið á um árin á undan. Leiklistardeildin tók ákvörðun um að halda í sömu tilhögun og taka inn 8--10 nemendur á hverju ári í þrjú ár og sleppa síðan inntöku fjórða árið. Sú ákvörðun byggist á því að samkvæmt samningum við ríkið um takmarkaðan nemendafjölda er æskilegra að sleppa einu ári til að hafa ekki færri en átta í bekk í senn, sem er almennt talin lágmarksstærð bekkja í leiklistarnámi. Með stofnun Listaháskóla Íslands er hins vegar markmiðið að gera leiklistardeildinni kleift að taka inn nemendur á hverju ári en ekki að taka inn nemendur í þrjú ár en hvíla inntökuprófin á því fjórða, eins og tíðkaðist og tíðkast því miður enn. Þetta hefur ekki gengið eftir enda kveður samningur ríkisins og skólans ekki á um fleiri nemendur sem er slæmt. Þetta gerir það að verkum að þeir sem eindregið vilja læra leiklist fara til útlanda og reyna fyrir sér í skólum þar nái þeir ekki gegnum nálaraugað hér eða vilji þeir ekki fórna öllum þeim tíma sem það krefst að bíða næstu inntökuprófa. Það er óhentugur kostur fyrir marga að fara í nám erlendis enda mun dýrara en að læra hér heima og ekki lánshæft nema að litlu leyti hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna. Námið telst ekki lánshæft vegna þess að boðið er upp á námið hér heima, eru svörin frá LÍN. Það er þó umdeilanlegt þar sem ekki er tekið inn í deildina fjórða hvert á og stífar fjöldatakmarkanir á að komast í námið. Nú stunda tugir Íslendinga leiklistarnám erlendis þó ekki sé lánað að fullu fyrir náminu sem væri réttlætismál að leiðrétta þar sem ungu fólki gefst í litlum mæli kostur á að stunda leiklistarnám hér heima vegna hinna miklu fjöldatakmarkana inn í leiklistarnámið. Annaðhvort þarf að fjölga nemendagildum leiklistarnámsins eða lána til framfærslu við leiklistarnám erlendis svo að réttlátar umbætur verði á högum leiklistarnema og þeirra sem hyggja á leiklistarnám. Því spyr ég hæstv. menntmrh.: Telur ráðherra koma til greina að veitt verði framfærslulán til Íslendinga í leiklistarnámi erlendis í ljósi þess hversu fáir fá inngöngu í leiklistarskóla hér á landi?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson og hv. þm. Katrín Júlíusdóttir hafa beint til mín spurningu um hvort til greina komi að veita framfærslulán til Íslendinga í leiklistarnámi erlendis í ljósi þess hversu fáir fái inngöngu í leiklistarskóla hér á landi. LÍN hefur í fjölda ára lánað til leiklistarnáms, hvort sem það er á Íslandi eða erlendis, svo framarlega sem um er að ræða viðurkennt nám í viðurkenndum skólum. Í langflestum tilvikum hefur það verið vegna grunnnámsins, þ.e. grunnháskólanáms eða sérnáms, en í nokkrum tilfellum hefur verið um framhaldsnám að ræða. Leiklistarnemendur á Íslandi og í framhaldsháskólanámi erlendis eiga rétt á almennum námslánum fyrir framfærslu og skólagjöldum en þeir leiklistarnemendur sem eru í grunnnámi erlendis fá alltaf framfærslulán en ekki skólagjaldalán. Nemendur í grunnnámi við Listaháskólann fá lán fyrir skólagjöldum umfram 32.500 kr. Segja má að fyrirspurnin sé að ákveðnu leyti byggð á misskilningi þar sem nemendur sem stunda leiklistarnám erlendis fá í dag framfærslulán frá LÍN ef þeir óska þess. Fjöldi lánþega í leiklistarnámi undanfarin fjögur skólaár, samkvæmt upplýsingum frá LÍN, var 51 skólaárið 1999--2000, þar af 29 erlendis. 56 skólaárið 2000--2001, þar af 34 erlendis. 56 skólaárið 2001--2002, þar af 35 erlendis. Og 52 voru í slíku námi árið 2002--2003, þar af voru 29 erlendis. Langflestir þeirra nemenda sem stunduðu leiklistarnámið erlendis á umræddu árabili voru við nám í Bretlandi. Einnig fengu leiklistarnemar á sama árabili lán vegna leiklistarnáms á Norðurlöndunum, í Norður-Ameríku og á meginlandi Evrópu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svar hennar og umfjöllun um leiklistarnám erlendis. Brýnt er að skoða heildstætt hver fjárþörf þessara nemenda er, bæði til framfærslu og skólagjalda í skóla þar sem það er innheimt. Skólagjöldin geta numið töluverðum fjárhæðum og brýnt er að gefa nemendum kost á að taka lán fyrir fullri framfærslu, svo og skólagjöldum við skólana þar sem það á við og inn í viðtekið nám. Á hinn bóginn mætti fara hina leiðina sem að mörgu leyti er vænlegri, að létta á þeim stífu fjöldatakmörkunum sem eru inn í leiklistardeild Listaháskóla Íslands, inn í leiklistardeildina sem ekki annar nema 24 nemendagildum í senn. Það væri gaman að fá fram röksemdir fyrir því af hverju þessi lága tala er notuð til viðmiðunar þar sem erfitt er að meta mettun á markaði leikara og ekki leikara. Það er huglægt atriði enda fást leikarar við margt annað og fjölbreytilegri störf en einungis það að leika. Það er brýnt að koma til móts við þá sem vilja fara í skóla erlendis sem innheimta jafnvel skólagjöld og gera þeim þannig erfitt fyrir og lána þeim um leið fyrir fullri framfærslu. Þetta er töluverður hópur fólks, eins og kom fram í svari ráðherra, og sjálfsagt margir fleiri, eins og fram hefur komið í umræðum undanfarið, sem velta fyrir sér að fara þá leið. Af þeim sökum er mikilvægt að gera úrbætur og gera þessu fólki kleift að sækja leiklistarnám í erlenda skóla eigi það ekki kost á að fara í skólann heima eða telji sig ekki geta fórnað þeim tíma sem fer í að bíða eftir næsta inntökuprófi þar sem milli þeirra geta liðið allt að tvö ár.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þessa umræðu og áhuga á leiklistarnáminu. Ég velti því fyrir mér, eftir að hafa fylgst með leiklist og leiklistarnámi í æðimörg ár, hvort það væri ekki allt eins gott fyrir íslenskt leiklistarlíf að hafa sem mesta flóru leikara, ekki eingöngu leikara sem koma frá Listaháskólanum, áður Leiklistarskóla Íslands, heldur fáum við meiri breidd. Við eigum frábæra leikara sem hafa útskrifast frá Bristol Old Vic. Ég gæti þulið upp fleiri merkilegar leiklistarstofnanir erlendis en ég vil ekki túlka það sem neikvætt að við fáum til landsins leikara sem menntaðir eru erlendis. Að sjálfsögðu er rétt að huga að þessum málum og þá sérstaklega að því hvort fjórða árið eigi að koma til kasta leiklistardeildar Listaháskóla Íslands. Við vitum hins vegar að þetta nám er óhemju dýrt og við höfum valið þessa leið til að tryggja ákveðið framboð af leiklistarnámi hér á landi en þó með þessum takmörkunum.