Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Þetta frv. sem hér liggur fyrir er mjög veigamikið og ég vil segja að það sé kærkomið frv. í þingsalina þar sem það er einn liður í þeirri nýsköpun tekjuöflunarkerfis ríkissjóðs sem mikil samstaða hefur verið um á Alþingi að nauðsynleg sé og hafi verið svo árum skiptir. Það er auðvitað hægt að flytja um það margvíslega tölu í hverju kostir þessarar nýsköpunar eru fólgnir. Ég vil, með leyfi hæstv. forseta, grípa niður í bréf sem nefndinni hefur borist frá Landssambandi iðnaðarmanna, en þar segir í umsögn um frv. til laga um tollalög, söluskatt og vörugjald svo, með leyfi hæstv. forseta: "Breytingar þær á tekjuöflun hins opinbera, sem ríkisstjórnin hefur ákveðið að gera, hafa veruleg áhrif til jöfnunar á starfsskilyrðum atvinnuveganna hér á landi. Tollar sem voru smám saman afnumdir af aðföngum til samkeppnis- og útflutningsiðnaðar við inngönguna í EFTA verða nú einnig að langmestu leyti afnumdir af aðföngum til viðgerðar- og þjónustuiðnaðar, svo og byggingariðnaðar og annarrar starfsemi sem ekki hefur flokkast undir samkeppnisatvinnuvegi. Á móti gæti komið óhagræði vegna lækkunar tolla á innfluttum samkeppnisvörum, aðallega frá löndum utan EFTA og Evrópubandalagsins, en lækkun tolla á hráefnum frá sömu löndum verka að sama skapi til hagræðis. Þannig geta iðnfyrirtæki hugsanlega farið að beina viðskiptum sínum í auknum mæli til landa utan Evrópu. Landssamband iðnaðarmanna hefur jafnan lagt áherslu á að það sé rangt að aðskilja atvinnugreinarnar eins og gert hefur verið í samkeppnisgreinar annars vegar og aðrar atvinnugreinar hins vegar og láta hinum fyrrnefndu í té betri rekstrarskilyrði en hinum síðarnefndu. Samkeppnishæfni þjóðfélagsins hlýtur að byggjast á sameiginlegum árangri allra atvinnugreinanna. Rekstrarskilyrði atvinnulífsins ættu því að vera hin sömu í öllum greinum. Með stefnumörkun þeirri sem nú hefur verið tekin er stigið rétt spor í jafnræðisátt að þessu leyti, en leggja ber áherslu á að til þess að um fullt jafnræði verði að ræða þarf einnig að fella niður önnur aðflutningsgjöld til viðkomandi starfsemi, svo sem söluskatt." Ég hygg, herra forseti, að hér hafi misritast aðflutningsgjöld fyrir opinber gjöld og verið sé að tala um niðurfellingu söluskatts á vélum til iðnaðar sem eingöngu nær til samkeppnisútflutningsgreina að ég ætla. Síðan segir áfram, með leyfi hæstv. forseta: "Landssamband iðnaðarmanna hefur lengi óskað eftir stefnumörkun eins og þeirri sem hér að framan er lýst. Mál þetta hefur jafnan strandað á því að lækkun og afnám tolla hefur óhjákvæmilega í för með sér svo mikla skerðingu á tekjum ríkissjóðs að erfitt hefur reynst að finna leiðir sem allir geta sætt sig við til þess að bæta hana upp. Hugmyndir fjmrn. hafa jafnan verið að leggja á mjög víðtækt vörugjald. Landssamband iðnaðarmanna hefur barist gegn þeirri aðferð. Sú leið sem ríkisstjórnin hefur nú ákveðið að fara, þ.e. að hækka söluskatt frá því sem ákveðið hafði verið og einfalda vörugjaldið og halda því á nokkrum skýrt afmörkuðum vöruflokkum, er að dómi Landssambandsins mun betri en vörugjaldsaðferðin sem fyrirhuguð var. Fjölmörg rök má færa fyrir því að þegar vörugjald er lagt á í greinum þar sem framleiðsla er mjög fjölbreytt, seríur eru mjög smáar og ýmist framleiddar skattskyldar eða ekki skattskyldar vörur, er vörugjaldið mjög slæmt skattform og alls ekki hlutlaust gagnvart samkeppni eins og haldið hefur verið fram. Það er því fagnaðarefni að ríkisstjórnin skyldi hætta við að leggja 17% vörugjald á fjölmarga vöruflokka sem haft hefði í för með sér verulega íþyngingu fyrir iðnaðinn." Svo mörg voru þau orð sem almennt eru sögð um jákvæðar hliðar þessarar nýsköpunar tekjuöflunarkerfisins, en til þess að fullnægja allri sanngirni er að sjálfsögðu nauðsynlegt að bæta við að Landssamband iðnaðarmanna segir enn fremur að "þótt stefnumörkun frumvarpanna sé í meginatriðum jákvæð hafa þau að geyma nokkur verulega neikvæð atriði" að dómi Landssambands iðnaðarmanna. Og til að flýta fyrir þá get ég efnislega rakið að þar er verið að tala um í fyrsta lagi það sem ég sagði um söluskattinn og vélar og aðföng til innlends iðnaðar varðandi söluskattinn. Jafnframt er talað um að söluskattshækkunin sé of mikil og eðlilegra hefði verið að hækka niðurgreiðslurnar minna en auka þess í stað fjölskyldubætur og bætur lífeyristrygginga. Og loks er talað um að svo viðamiklar og flóknar breytingar á skömmum tíma geti valdið því að misræmi skapist, en með þessu öllu verður að sjálfsögðu að fylgjast rækilega og ég veit af áratuga kunnugleika af hæstv. fjmrh. að hann er allra manna líklegastur með sinni röggsemi og sanngirni að fylgja því eftir í sínu ráðuneyti að embættismennirnir fylgist grannt með framkvæmd hinna nýju tekjuöflunarlaga þegar þau hafa verið lögfest hér af hinu háa Alþingi. Ég vil að svo mæltu þakka meðnefndarmönnum mínum mjög gott samstarf í fjh.- og viðskn. en harma að stjórnarandstaðan hafi ekki treyst sér til þess að verða okkur samferða í nál. og með því að mæla fyrir samþykki frv. og skil satt að segja ekki hversu á því megi standa. Ég vil þakka sérstaklega þeim sem unnið hafa með nefndinni, frá fjmrn. frú Guðrúnu Ástu Sigurðardóttur, Bolla Bollasyni og Lárusi Ögmundssyni, sem hafa greitt fyrir störfum nefndarinnar, og öllum öðrum þeim sem nefndin hefur leitað til. En ég ætla að alls 40–50 manns hafi komið á fund nefndarinnar og brugðist skjótt við þótt þeir hafi verið kallaðir fyrir með stuttum fyrirvara. Það er náttúrlega óviðkunnanlegt að biðja um leiðréttingu á því sem stendur í nál. minni hl., en hér er sagt að stjórnarandstaðan hafi krafist þess að fulltrúar ASÍ, BSRB, Stéttarsambands bænda og Sambands ísl. samvinnufélaga kæmu á fund nefndarinnar. Ég held að formaður hafi tekið ljúfmannlega öllum beiðnum um það að menn mættu á fund nefndarinnar og beinlínis að fyrra bragði haft orð á því við stjórnarandstöðuna að hann vildi greiða fyrir því að á fund nefndarinnar kæmi hver sá sem óskað væri. Eins og gerð er grein fyrir í nál. meiri hl. mælir hann með samþykkt frv. með þeim breytingum sem fluttar eru á sérstöku þskj., en þar er í fyrsta lagi gengið enn lengra en í frv. í þá átt að fella niður toll af tilteknum vörum sem kalla mætti ferðamannavörur, en við köllum í nál. með frv. um vörugjald smyglgjarnar vörur. Það er auðvitað alltaf álitamál hvaða einkunn maður eigi að gefa þessum vörum sem fólk grípur með sér á ferðalögum erlendis vegna þess að þau eru hátollavarningur hér á landi. Við munum það á sínum tíma með nælonsokkana og úrin. Það sem við erum að tala um núna eru sjónaukar, rakvélar, hárþurrkur o.s.frv. "Smyglgjarn" er að mínu viti svolítið skemmtilegt orð og miklu fallegra orð og betur viðeigandi en "smyglnæmur" sem stendur í gamalli tollskrá. Þar að auki er lýsingarorðið næmur yfirleitt notað um persónur eða miklu frekar. Hins vegar tölum við um rokgjarnan og við tölum um brotgjarnan þannig að mér finnst þetta orð þess vegna mun betra en ýmis önnur og mjög lýsandi um það sem hér er verið að ræða um, en það eru sem sagt smávörur sem menn grípa með sér á ferðalögum, smyglgjarnar vörur sem eru lækkaðar í verði. Það er talað um að skattalækkanirnar nemi um 40 millj. kr. en búist við því að sjálfsögðu að með lægri tollum og betri skilum muni þetta skila sér margfalt til baka þegar söluskattsinnheimtan bætist við, eins og ég geri ráð fyrir að athugun á tollflokkum muni sýna á næstu árum. Með þessu er verið að færa verslunina inn í landið. Í öðru lagi er felldur niður tollur af nokkrum vörum sem flokkast undir öryggisbúnað ökutækja og þar með komið til móts við ábendingar hv. 6. þm. Reykn. Salome Þorkelsdóttur sem mjög hefur einmitt beitt sér fyrir því að auka öryggi í umferðinni. Í þriðja lagi er hækkaður tollur á álpönnum til þess að laga innlendu framleiðsluna að samkeppnisaðstæðum. Þá er gert ráð fyrir því að flýta gildistöku lokaáfanga tollasamnings við Portúgal og Spán. Og í fimmta lagi eru gerðar ýmsar minni háttar lagfæringar í einstökum atriðum þar sem leiðréttinga er þörf. Ég veit ekki, herra forseti, hvort ástæða er til að hafa þessa ræðu mikið lengri. Ég vil að lokum taka það fram vegna ábendinga frá hæstv. menntmrh. að tæki og búnaður til vísindarannsókna er undanþeginn aðflutningsgjöldum og þarf ekki að taka það sérstaklega fram um Vísindaráð eða Vísindasjóð. Ég ítreka, herra forseti, undrun mína á því að stjórnarandstaðan skuli ekki vilja vera okkur samferða í þessu máli. Auðvitað er það rétt sem stendur í þeirra nál. að þessi tollalög frekar en önnur eru ekki fullkomin. Mannanna verk eru það nú sjaldnast. Ég þekki satt að segja ekkert dæmi um það að mannanna verk geti verið fullkomin nema ef vera skyldi á nokkrum fallegum helgimyndum frá endurreisnartímanum, ef þær myndir eru þá fullkomnar  Auðvitað er við því að búast að þingið þurfi að breyta þessum tollalögum síðar þó samþykkt verði, en ég skal ekki hafa fleiri orð, enda var samkomulag um það við stjórnarandstöðuna að hlé yrði gert á fundinum kl. 7. - Fundarhlé.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Svavar Gestsson): Herra forseti. Á þskj. 310 skilar minni hl. fjh.- og viðskn., sem eru ég og hv. þm. Júlíus Sólnes, nál. um þetta mál sem hér er á dagskrá og hv. 6. þm. Reykv. stendur að áliti minni hl. eftir þátttöku í nefndinni við meðferð málsins. Minni hl. segir í nál. sínu: "Minni hl. leggur til að frv. þessu verði vísað til ríkisstjórnarinnar og henni falið að láta vinna frv. betur þannig að ný tollskrá geti tekið gildi frá og með 1. mars nk. Verði málið þá tekið fyrir til eðlilegrar meðferðar á þinginu eftir hátíðar. Stjórnarandstöðuflokkarnir lýsa sig reiðubúna til þátttöku í vinnu við málið í jólaleyfi þingmanna ef nauðsyn krefur og óskað verður eftir. Stjórnarandstöðuflokkarnir telja óhjákvæmilegt að gildistöku nýrrar tollskrár verði flýtt en meðferð málsins verður að vera vönduð. Fari svo að meiri hl. felli þá tillögu sem birtist hér í nál. [um að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar] áskilur minni hl. sér rétt til þess að flytja brtt. við einstakar greinar frv. þegar málið kemur til 3. umr." - Reyndar geri ég ráð fyrir því að brtt. verði kynntar strax við 2. umr. málsins svo sem eðlilegt er og að þær verði þá jafnvel teknar til afgreiðslu eftir 2. umr. ef svo fer, sem hugsanlegt er, að meiri hl. felli tillögu minni hl. um að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar. "Það sýnir best hvað mál þetta er illa undirbúið að meiri hl. nefndarinnar telur sig strax á byrjunarstigi [eftir aðeins sex daga] nauðbeygðan til þess að flytja yfir 40 brtt. við frv. sem þó hefur ekki verið lengur en eina viku til meðferðar í þinginu. Minni hl. lagðist gegn því að málið yrði afgreitt úr nefndinni svo fljótt, eftir aðeins nokkurra sólarhringa vinnu. Minni hl. telur að í þeim viðtölum, sem nefndin hefur átt við alls konar aðila, hafi komið fram margt athyglisvert sem kalli á nánari skoðun. Eitt hið athyglisverðasta var það að ríkisstjórnin hefur gert sig seka um stórfellda mismunun gagnvart aðilum utan þings sem þurfa að fjalla um mál eins og þetta. Gleggsta dæmið er það að Félag ísl. stórkaupmanna, Kaupmannasamtökin, Verslunarráð Íslands og Félag ísl. iðnrekenda virðast hafa haft málið til meðferðar í þrjár vikur áður en Alþingi fékk að fjalla um það. Hefur fjmrn. staðið í viðræðum við fulltrúa verslunarinnar og iðnrekenda um málið. Aðrir augljósir hagsmunaaðilar eins og Alþýðusamband Íslands, Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, Stéttarsamband bænda og Samband ísl. samvinnufélaga fengu ekki tækifæri til þess að fylgjast með gangi mála fyrr en stjórnarandstaðan krafðist þess að fulltrúar þessara aðila yrðu kallaðir fyrir fjh.- og viðskn. Ed. Minni hl. telur að skoða beri þetta mál í tengslum við heildarálögur ríkisstjórnarinnar í skattamálum sem ákveðnar hafa verið á undanförnum mánuðum. Þessar álögur eru sem hér segir: 1. Við myndun ríkisstjórnarinnar 3700 millj. kr. á ári. 2. Við framlagningu fjárlagafrumvarps í október alls um 2000 millj. kr. 3. Við meðferð fjárlaga við 2. umr. þeirra 2050 millj. kr. 4. Auk þess gerir ríkisstjórnin ráð fyrir því að víðtækari söluskattsstofn skili 400 millj. kr. í heildartekjur og að veltubreytingar milli ára skili um 600 millj. kr. Samtals er hér um að ræða auknar tekjur sem nema 8750 millj. kr. Það er svo ein afleiðingin af efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar að gífurleg verðþensla hefur átt sér stað þannig að fasteignamat hækkar um 50 milljarða króna umfram verðlagsforsendur sem þýðir auknar tekjur sveitarfélaga auk þess sem raungildi útsvara mun hækka á næsta ári. Heildarskattgreiðslur verða því stærra hlutfall af vergri landsframleiðslu en áður hefur verið um að ræða á síðustu 20 árum eða svo. Samkvæmt upplýsingum sem nefndin fékk frá Þjóðhagsstofnun í síðustu viku verða skatttekjur ríkisins á næsta ári um 24,7% af landsframleiðslu sem er hæsta hlutfall á tveimur áratugum. Með tilliti til þess, sem á undan segir, gerir minni hl. tillögu um að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Stjórnarandstaðan treystir sér ekki til þess að bera neina ábyrgð á hroðvirknislegri meðferð þessa máls þar sem Alþingi er sýnd einstök óvirðing og telur eðlilegra að málið fái ítarlegri meðhöndlun og komi á ný fyrir Alþingi eftir hátíðar svo að það megi afgreiða þannig að ný tollskrá taki gildi fyrir 1. mars nk." Þetta var nál. minni hl. fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar en undir það ritar auk mín hv. 7. þm. Reykn. Ég mun nú víkja hér nokkrum orðum að máli þessu nánar og auðvitað því samhengi sem það er í, þ.e. heildarskattastefnu ríkisstjórnarinnar, en ég mun byrja á því að ræða um álit meiri hl. í fjh.- og viðskn. og þær brtt. sem meiri hl. gerir. Í áliti meiri hl. kemur það fram að nefndin átti viðtöl við fjölmarga aðila og það er alveg rétt sem hv. 2. þm. Norðurl. e. sagði hér í dag að hann var sem formaður nefndarinnar jafnan reiðubúinn til þess að kveðja aðila á vettvang þegar þess var óskað. Það sem vakti sérstaka athygli mína í sambandi við þetta mál var það að þingið fær málið ekki fyrr en sl. fimmtudag. En áður en það gerðist höfðu staðið yfir samningaviðræður milli fjmrn. og fulltrúa Verslunarráðs Íslands og Félags ísl. stórkaupmanna og Kaupmannasamtakanna og Félags ísl. iðnrekenda, samningaviðræður um þetta mál áður en það kom til Alþingis. Og ég vil spyrja hæstv. fjmrh. hvort hann telji þessi vinnubrögð eðlileg. Ég tel út af fyrir sig eðlilegt að það sé rætt við ýmsa aðila um mál af þessu tagi en þá eiga menn að sitja við sama borð. Þá átti auðvitað líka að ræða við aðra augljósa hagsmunaaðila þessa máls, aðila eins og til dæmis Alþýðusamband Íslands og Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, aðila eins og Stéttarsamband bænda, aðila eins og Samband ísl. samvinnufélaga svo fjögur dæmi séu nefnd. Til að auðvelda framgang málsins á þinginu hefði ráðherrann auk þess auðvitað átt að kalla til samráðs og undirbúnings fulltrúa stjórnarandstöðuflokkanna. Ég veit ekki til þess að fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna hér á hv. Alþingi hafi misfarið með trúnað sem þeim hefur verið sýndur af ríkisstjórninni, þessari sem nú situr, og reyndar man ég ekki eftir því að stjórnarandstöðuflokkar hafi yfirleitt misfarið með þann trúnað sem þeim hefur verið sýndur. Ég held þess vegna að það séu engin dæmi þess nú eða á undanförnum árum að stjórnarandstaðan hafi hlaupið með upplýsingar sem óskað var eftir að yrði farið með trúnaðarmál. Ég hef hins vegar tekið eftir því að í núverandi stjórnarsamstarfi virðist vera talsverð brotalöm á þessu og að menn hlaupi þar iðulega með upplýsingar í blöð og fjölmiðla meðan mál eru á undirbúningsstigi. Reyndar hefur hæstv. fjmrh. haft forustu um það að ræða hin viðkvæmustu mál úr stjórnarsamstarfinu í fjölmiðlum hvað eftir annað. Máltakið segir að vísu: Margur heldur mig sig. En þannig er það akkúrat ekki með stjórnarandstöðuna. Þó að hæstv. fjmrh. eigi sjálfur erfitt með að fara með trúnaðarmál, þá er stjórnarandstaðan örugglega tilbúin til þess að gæta trúnaðar þegar um slíkar upplýsingar er að ræða þar sem trúnaður á að gilda. Og ég vil spyrja hæstv. fjmrh. þessara spurninga: Var það yfirlýsing um vantraust á trúnaði stjórnarandstöðunnar í svona málum þegar hann ákvað að kalla fulltrúa hennar ekki fyrir á undirbúningsstigi málsins, sem hefði auðvitað auðveldað alla málsmeðferð hér? Hvernig stóð á því að hann kallaði ekki fulltrúa Alþýðusambands Íslands fyrir? Blaðra þeir meira en aðrir menn? Hvernig stóð á því að hann kallaði ekki fyrir og setti inn í þetta mál fulltrúa Bandalags starfsmanna ríkis .og bæja? Hvernig stóð á því að hann kallaði ekki fyrir og setti inn í málið fulltrúa Stéttarsambands bænda? Eru bændur með afbrigðum og til vandræða lausmálir á fjölmiðlaöld umfram aðra? Ber að líta svo á vinnubrögð hæstv. fjmrh. að hann telji bændur sérstakt vandamál í þessu efni? Eða telur hann t.d. Samband ísl. samvinnufélaga þannig skipað af mönnum að þeim sé ekki treystandi yfir læk með trúnaðarmál eins og tollana? Það er alveg óhjákvæmilegt að hæstv. fjmrh. skýri það af hverju vinnubrögð hans koma út eins og beint vantraust á fulltrúa þessara aðila. Í nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. eru taldir upp þeir menn sem kallaðir voru fyrir nefndina. Fyrir utan þá sem ég hef þegar nefnt voru kallaðir þar fyrir fulltrúar svokallaðrar hallanefndar. Og það var að ósk hv. 8. þm. Reykv. að það var gert. Í niðurstöðum fulltrúa hallanefndar komu fram býsna athyglisverðar upplýsingar um ríkisbúskapinn og þróun ríkisbúskaparins á undanförnum árum. Ég held reyndar að þær upplýsingar séu með þeim hætti að ástæða væri til þess að ræða þær sérstaklega og ítarlega hér í þessari virðulegu stofnun vegna þess að það er nauðsynlegt að allir þm., ég segi allir, séu nokkurn veginn samtaka um það hvernig á að meta það sem kalla má ríkisútgjöld og opinber útgjöld og þar með stöðu ríkissjóðs og opinberra aðila. En um það mál er verulegur ágreiningur eins og kom fram í ræðu hv. 8. þm. Reykv. við 1. umr. málsins fyrir skömmu, ræðu sem birt er í Morgunblaðinu í dag og þeir sem ekki voru viðstaddir geta vafalaust kynnt sér. Á fund nefndarinnar komu einnig fulltrúar frá Félagi bakarameistara sem töldu að innlendur iðnaður á þessu sviði mundi eiga í vök að verjast ef svo færi fram sem horfði með gjöld þessi öll, söluskatt og vörugjald. Þangað komu fulltrúar frá rafiðnaðinum í landinu, m.a. frá Sambandi ísl. rafveitna, sem gagnrýndu ýmis ákvæði frv. Á fund nefndarinnar kom fulltrúi frá Manneldisfélagi Íslands sem benti nefndinni á að í frv. væri hvergi tekið tillit til viðurkenndra manneldissjónarmiða sem eru út af fyrir sig ekki þannig, eins og einhver sagði hér á dögunum, að um þau efni væri víðtækur ágreiningur og þess vegna væri í raun og veru ekki hægt að taka neitt tillit til manneldissjónarmiða. Ég vil benda hæstv. fjmrh. á að lesa heilbrigðisáætlun hæstv. fyrrv. heilbrrh. þar sem lögð er áhersla á að tekið sé tillit til manneldissjónarmiða við efnahagsákvarðanir, m.a. varðandi gjöld á einstökum vörutegundum, t.d. matvörum. Og það var athyglisvert að fulltrúi Manneldisfélags Íslands, Jón Gíslason, fullyrti að þetta sjónarmið, manneldissjónarmiðið, skorti algjörlega í þessu frv. Svo kemur hér hæstv. fjmrh. á dögunum við 1. umr. og segir: Það á ekki að ákveða hvað fólk borðar. Það verður að vera frjálst að því. Fólk verður að vera frjálst að því hvað það lætur ofan í sig. Ja, þvílíkt sjónarmið frá jafnaðarmanni! Þetta er ekki Friedman sem talaði. Nei, nei. Og ekki heldur Hannes Hólmsteinn eða þeir frændur. Nei, nei. Formaður Alþfl. Það má sem sagt ekki taka tillit til viðurkenndra manneldissjónarmiða varðandi tollskrá og vörugjald vegna þess að það gæti truflað hið hlutlausa eðli vörunnar og menn færu kannski allt í einu að láta eitthvað ofan í sig eftir því hvað hlutirnir kostuðu. Þetta er alveg dæmalaust sjónarmið frá þessum hæstv. ráðherra, formanni jafnaðarmannaflokks. Hann brýtur reyndar þetta sjónarmið í þessu frv. sjálfur. Sem betur fer. Hann er með 50% tolla á tóbaki og talsverða tolla á áfengi og bætir svo enn við þegar þetta kemur í Ríkið. Sem betur fer. Samkvæmt hans eigin orðum ætti að vera sami tollur á þessu öllu saman, brennivíni, tóbaki og fiski, þannig að það væri alveg hlutlaust hvort menn settu ofan í sig soðningu eða brennivín, tóbak eða grænmeti. Það kemur í raun og veru út á eitt, kemur alveg gjörsamlega út á eitt. Þessi sjónarmið frjálshyggjunnar, sem standa alltaf af og til upp úr þessum leiðtoga Alþfl., eru svo rosaleg að menn eins og hv. 14. þm. Reykv., ég tek eftir því iðulega, þá setur dreyrrauða undir þessum ræðuhöldum formanns Alþfl.  Á fund nefndarinnar kom Kristmann Magnússon vegna raftækjasala og setti fram mjög athyglisverð sjónarmið sem er tekið nokkurt tillit til í brtt. meiri hl. Það komu þarna fulltrúar frá Félagi garðyrkjubænda, þeir Kjartan Ólafsson og Hannes Kristmundsson, og sýndu nefndinni fram á það að ef frumvörpin ganga fram óbreytt, þessi þrjú, mun verð á innlendu grænmeti hækka verulega og verð á erlendu lækka og það er náttúrlega í samræmi við þessa stefnu, að þetta eigi allt að vera hlutlaust, það eigi ekki að vera að hindra hinn frjálsa innflutning, frelsið, ekki að hindra það, og menn eigi að geta borðað það sem ódýrt er frá útlöndum, ekki að vera að hugsa mikið um þessa innlendu framleiðslu, hún getur verið dýr. Samkvæmt þessari hugmyndafræði ætti náttúrlega að leggja niður landbúnaðinn á Íslandi því að hann er auðvitað frá efnahagssjónarmiði - ef skoðuð er landbúnaðarframleiðsla t.d. í Vestur-Evrópu sem er billeg er landbúnaðurinn á Íslandi náttúrlega hreint rugl frá sjónarmiði hæstv. fjmrh. og ætti þar af leiðandi að leggja hann niður, vandræðagrein samkvæmt þeim kenningum sem hann er með um þessi mál og þessum frumvörpum sem liggja fyrir og mættu hér fulltrúum frá Sambandi garðyrkjubænda sem lögðu mál sín skynsamlega og heiðarlega fyrir. Á fund nefndarinnar kom líka Georg Ólafsson verðlagsstjóri. Hann var spurður að því hvað Verðlagsskrifstofan ætlaði að gera til þess að tryggja það að þessar verðlækkanir allar á mörg þúsund vörutegundum sem hér eru nefndar mundu skila sér til neytenda. Hann sagðist mundu gera sitt besta en hefur auðvitað engar tryggingar í þeim efnum. Ég hygg að þar sé kannski rétt að spyrja að leikslokum og ég bendi þinginu og fjölmiðlum og öðrum á að fylgjast með verðupptökunni í janúar, febrúar og mars og greina hinar stórkostlegu verðlækkanir sem jafnaðarmannaleiðtoginn er að koma í framkvæmd hér á landi. Ég hygg að niðurstaðan verði sú að lítið af þessum verðlækkunum skili sér, það er mín spá. Á fund nefndarinnar komu líka fulltrúar frá Sambandi ísl. samvinnufélaga. Það var að minni beiðni - ekki kröfu, ég get tekið það orð aftur ef formaður nefndarinnar vill, það var að minni beiðni - og Samband ísl. samvinnufélaga lagði fram nokkrar breytingartillögur. Ég sé ekki að hve miklu leyti nefndin hefur tekið tillit til þeirra tillagna sem komu frá Sambandi ísl. samvinnufélaga. Ég hef ekki haft aðstæður til að bera það saman. Ég óska eftir því að formaður nefndarinnar sé nokkurn veginn í kallfæri, en ekki lokaður inni á leynifundum með íhaldinu hérna við hliðina eða öðrum, hæstv. forseti.

Ég skal láta athuga hvað formanni nefndarinnar líður.

Varðandi breytingartillögurnar sem komu frá Sambandi ísl. samvinnufélaga vil ég inna formann nefndarinnar eftir því að hve miklu leyti var tekið tillit til þeirra í brtt. meiri hl. nefndarinnar. Ég er ekki svo læs á þennan texta, t.d. á brtt. á bls. 3 eða brtt. á bls. 2, ég er ekki svo læs á þessi vísindi að ég skilji þau að öllu leyti, sem ég veit þó að formaður nefndarinnar gerir, og ég ætlað spyrja hann nánar út í það á eftir hvað þetta þýðir, t.d. hérna: Brtt. 2.e., "Belgaldin (Vigna spp., Phaseolus spp.)". Ég mun biðja hv. formann nefndarinnar um að skýra þetta nákvæmlega fyrir deildinni á eftir. 

Þetta er örugglega . . . Phaseolus.

Já, segir læknirinn. Ég held að það sé nú varasamt fyrir stjórnarliðið að trúa læknum úr stjórnarandstöðunni þannig að ég mundi ekki alveg treysta hv. 6. þm. Reykv. fyrir að vita þetta 100% og held að það sé óhjákvæmilegt að leita í stjórnarliðið með þessa speki eins og aðra.  Fulltrúar Stéttarsambands bænda komu og höfðu margt fram að færa, m.a. varðandi smásölupakkningar á fóðri, og spurðu hvenær menn færu að líta á fóður sem smásöluafurð. Þá var okkur sagt að miðað væri við 5 kg skammta en eitthvað var það nú óljóst hjá fjmrn. hvernig átti að túlka það hvað væri smásala og hvað ekki og það er rétt að spyrja hæstv. fjmrh.: Hvað er smásala á fóðri? Ef menn kaupa einstaka poka af fóðri, er það smásala? Ef menn kaupa tvo 50 kg poka t.d., gæti það verið smásala? Ef menn kaupa saltstein, t.d. 10 þriggja kg steina, mundi það vera smásala eða væru það 5? Þetta væri fróðlegt að fá upplýst hjá hæstv. ráðherra. Kristinn Ólafsson frá Tollgæslunni kom líka á fund nefndarinnar og greindi frá því að það yrði afar erfitt að framkvæma þessar viðamiklu breytingar á svo stuttum tíma. Það yrði afar erfitt. Og ég hygg að fleiri embættismenn séu býsna áhyggjufullir yfir því að það geti orðið erfitt að hrinda þessum viðamiklu breytingum í framkvæmd á mjög stuttum tíma. Þá komu á fund nefndarinnar fulltrúar frá Félagi ísl. stórkaupmanna vegna útvarps- og rafmagnstækja sérstaklega og það er tekið nokkurt tillit til sjónarmiða þeirra í tillögum meiri hl. Hallgrímur Tómas Reynisson kom vegna söluskatts á heilsuræktarstarfsemi, en það á auðvitað að leggja söluskatt á hana. Þessi maður frá heilsuræktarstarfseminni, eins og það er orðað hér í nál. meiri hl., benti á að með þessu móti mundu heilsuræktarstofur á vegum fyrirtækja leggjast niður. Það yrðu stofnuð gerviíþróttafélög í kringum heilsuræktarstarfsemi til þess að losna við að greiða skatta af þessari starfsemi, sem við komum aðeins nánar að þegar við ræðum frv. um söluskatt, en af því að hv. formaður nefndarinnar hefur tekið þetta mál hér inn í nál. um tolla, þ.e. viðtalið við fulltrúa heilsuræktarstarfseminnar, taldi ég rétt að nefna það líka. Síðan komu á fundinn fulltrúar frá Félagi ráðgjafarverkfræðinga sem kvörtuðu undan þessum sérstaka skatti sem er lagður á þá. Ég get alveg játað það fyrir mig að ég hef ekki sérstaka samúð með þeim sjónarmiðum sem þar komu fram á meðan ekki komu fram ábendingar um það frá þeim aðilum hvernig á þá að skattleggja þá með öðrum hætti úr því að þessi leið ekki dugir. Ég tek einnig undir það sem fram kom hjá, hv. formanni nefndarinnar, þakkir til Guðrúnar Ástu Sigurðardóttur sem starfaði mikið með nefndinni en hún er starfsmaður í fjmrn. og lagði sig fram um að gera hlutina sem skýrasta og gleggsta. Sömuleiðis er ástæða til að þakka þeim embættismönnum öðrum sem greiddu götu nefndarinnar við þessa vinnu á þeim fundum sem haldnir voru um málið. Meiri hl. nefndarinnar gerir nokkrar brtt. og flokkar þær í raun og veru í fjóra flokka. Í fyrsta lagi er gengið enn lengra í þá átt að lækka eða fella alveg niður tolla af tilteknum vörum sem kalla mætti ferðamannavörur. Þetta eru vörur sem Íslendingar kaupa gjarnan á ferðalögum erlendis frekar en hér heima. Síðan eru þessar vörur taldar upp og greint frá því að jafnframt sé gert ráð fyrir því að falla frá álagningu vörugjalds á þessa flokka og ég tel að þetta sé skynsamleg niðurstaða hjá meiri hl. nefndarinnar. Í nál. meiri hl. eru þessar setningar með leyfi forseta: "Með þessari breytingu er stuðlað að því að verslunin færist í auknum mæli inn í landið. Þannig kæmu auknar söluskattstekjur á móti hugsanlegu tolltekjutapi ríkissjóðs." Ég held að þessar tvær setningar segi kannski meira en margt annað í þessum pappírum sem við erum hér með fyrir framan okkur. Ég er nokkuð sannfærður um að það mætti ganga mun lengra í þessu efni á öðrum sviðum að því er varðar tolla og vörugjald. Vörugjaldið á náttúrlega bara að hverfa. Það er tóm vitleysa. Það mætti ganga miklu lengra og samt sem áður má gera ráð fyrir því að ríkissjóður gæti komið nokkurn veginn sléttur út. Við fengum um það tölur frá ýmsum aðilum hvernig tolltekjur ríkissjóðs, t.d. af bílum og heimilistækjum, þær lækkuðu að vísu á milli áranna 1985 og 1986 en heildartekjur ríkissjóðs af þessum sömu vörum lækkuðu ekki, heldur stóðu í stað að raunvirði. Í þeim tölum sem við fengum frá viðmælendum okkar kom það fram að tekjur ríkissjóðs hefðu hækkað við tollalækkanir á bílum o.fl. um 19% á milli ára. Auðvitað er það engin hækkun, heldur er það nokkurn veginn sama raunvirði sem ríkið fékk út úr þessum tekjum. En allt um það, það sýnir að með sveigjanlegri stefnu í tolla- og vörugjaldsmálum má alveg eins gera ráð fyrir að ríkið þurfi ekki endilega að tapa tekjum eins og oft hefur verið talið og vissulega er engin ástæða til að draga fjöður yfir það að við höfum mörg verið býsna íhaldssöm við að hreyfa tolla á innfluttum vörum af ótta við að ríkið tapaði tekjum. Við höfum verið óþarflega íhaldssöm í þeim efnum. Reynslan sýnir það núna m.a. frá umliðnum árum. Í öðru lagi leggur meiri hl. nefndarinnar til að tollar verði felldir niður af nokkrum vörum sem flokkast undir öryggisbúnað ökutækja. Ég fagna þessari breytingu. Ég tel að hún sé skynsamleg og jákvæð og þakka einnig hv. þm. Salome Þorkelsdóttur fyrir að vekja athygli á þessu máli en hún hefur mjög oft gert það, vakið athygli á umferðaröryggismálum hér á Alþingi, mjög myndarlega, og það er ástæða til að þakka það að undir þessi orð hennar er tekið með því að flytja hér nokkrar brtt. Í þriðja lagi er tollur á innfluttum álpönnum hækkaður í 30% til að gefa innlendum framleiðendum færi á að laga sig að breyttum samkeppnisaðstæðum. Ég fyrir mitt leyti styð tillögu af þessu tagi. Ég tel að hún sé skynsamleg miðað við allar aðstæður. Í fjórða lagi er gert ráð fyrir að flýta gildistöku lokaáfanga tollasamnings við Portúgal og Spán og í fimmta lagi eru gerðar, eins og segir hér í ályktun, ýmsar minni háttar lagfæringar á einstökum atriðum. Það er sem sagt niðurstaða meiri hl. nefndarinnar, eftir að hafa skoðað málið í aðeins fimm sólarhringa, að það verði að gera á því viðamiklar breytingar. Það eru hér frá meiri hl. nefndarinnar margir tugir brtt. og ég held að ekkert sýni það betur hvað málið er illa undirbúið en að meiri hlutinn, sem vill flýta málum í gegnum þingið, segir: Svo sem allt í lagi, skoðum þetta eftir jól - sumir, sérstaklega yfirráðherrann, Víglundur Þorsteinsson,en hann sagði á fundi nefndarinnar: Það er allt í lagi að kíkja á þessi mál eftir jólin. Þó að þið gerið einhverjar vitleysur núna skiptir það ekki nokkru máli. Fyrir alla muni flýtið þið ykkur að þessu því að hvað ætlið þið svo að gera eftir hátíðarnar? Þá vill hann að við notum tímann í það, hans hátign - sem er fjarverandi og það má víst ekki nefna fjarverandi menn hér samkvæmt yfirlýsingum einhverra siðapostula í Sþ. í gær- en allt um það, við eigum að nota tímann eftir áramótin til þess að leiðrétta vitleysurnar sem við gerum fyrir áramótin. Þetta eru ágætis þingsköp.  En ég held að óhjákvæmilegt sé að fara nokkrum orðum um tollabrtt. meiri hl. og ég verð enn þá einu sinni að biðja um það að hv. 2. þm. Norðurl. e. verði kallaður í salinn.

Forseti mun gera tilraun til að ná sambandi við formann nefndarinnar.

Hann gengur í salinn. Þá er fyrst að nefna það að hv. þm. gat um það nokkuð hróðugur að meiri hl. nefndarinnar hefði fundið upp nýtt orð. Það er orðið "smyglgjarn" og að smyglgjarnar vörur ættu að vera með lágum eða engum tollum og engum vörugjöldum. Áður hafa menn verið að ræða um það að einkenna þessar vörur með orðunum smyglnæmur og smyglrænn. Varan er smyglræn, það er smyglrænt. Mönnum fannst það slæmt, einkum og sér í lagi hvorugkynið, það er smyglrænt, lýsingarorð í hvorugkyni. Þess vegna reyndu menn að leita að öðru, smyglgjarn, hún er smyglgjörn, það er smyglgjarnt. Ég velti þessum möguleika fyrir mér í kvöldmatnum hvort hv. þm. mundi hafa hitt þarna alveg endanlega naglann á höfuðið, þetta væri hið rétta orð. Ég komst að þeirri niðurstöðu eftir nokkra umhugsun að það gengi ekki alveg. Fyrst og fremst vegna þess að varðandi hliðstæð orð í íslenskri tungu, hann nefndi orðið rokgjarn og svo má líka nefna orðið vergjarn, oftar notað vergjörn, er það mál þannig vaxið að ég hygg að það sé skynsamlegt að miða við að það sé frumlagið sem girnist andlagið og andlagið er smyglvaran en ekki öfugt. Það er ekki andlagið sem girnist frumlagið. Þess vegna held ég að ég verði að hryggja hv. þm. með því að þetta orð dugir mér ekki. Ég lagði það meira að segja á mig um leið og ég undirbjó nál. um frv. til l. um söluskatt að hringja í tvo málvísindamenn og bera þetta undir þá, þetta mál með orðið smyglgjarn, og þetta dugði þeim ekki, og óska eftir betra orði. Og ég veit að þó að við komumst að samkomulagi um fátt, ég og hv. þm., getum við örugglega fundið okkur góðar stundir til þess að leita að réttu orði í þessu samhengi. Varðandi brtt. nefndarinnar óska ég eftir því að hv. þm. skýri þær aðeins nánar, þ.e. brtt. meiri hl. nefndarinnar. Ég hygg að það megi með nokkuð auðveldum hætti skýra brtt. sem eru á fyrstu síðu tillagnanna en á síðu 2 eru nokkrar tillögur sem þarfnast nánari skýringar og ég fer fram á þær. Það er tillaga 1.g. á bls. 2, við 8. gr. Það er tillaga 1.h. á bls. 2. Það er tillaga 1.i. á bls. 2 og það er einnig tillaga 1.j. á bls. 2. Síðan er nauðsynlegt að fá um það upplýsingar hvaða atriði það eru sem verið er að bæta við í tillögu 2.a., b., c., d., e. og f., og g. og h.. og áfram eftir stafrófinu upp í ö. og svo er byrjað aftur á aa. Það er nauðsynlegt að fá um þetta nánari skýringar hjá hv. þm. og að hann geri nefndinni sundurliðaða grein fyrir þessum tillögum. Það er auðvitað ekki nokkur leið að vera að flytja svona tillögur og taka afstöðu til þeirra öðruvísi en að menn hafi um þetta nákvæmar upplýsingar og ég veit að ekki einasta mér heldur einnig stjórnarliðum væri þökk í því að fá fullnaðarskýringar á þessum tillögum sem hér liggja frammi umfram það sem um er að ræða í hinu almenna nál. sem hv. þm. gaf út og er út af fyrir sig greinargott svo langt sem það nær. Hv. 2. þm. Norðurl. e. las eina umsögn af öllum þeim pappírshaug sem okkur barst, eina umsögn. Og það var sú eina, einasta eina, sem lýsti svo að segja fortakslausum stuðningi við málið í fyrri hluta textans. Hann leitar með logandi ljósum í þessum 30 síðum eða 100 eða hvað það nú er sem okkur berast frá alls konar aðilum og hann finnur eina síðu sem hann auðvitað les.

Litlu verður Vöggur feginn.

Litlu verður Vöggur feginn, en menn eiga samt aldrei að halla réttu máli eins og hv. þm. veit. Og það er til hending um hálfsannleikann sem ég veit að ég þarf ekki að fara með fyrir þingheim og ekki hv. 2. þm. Norðurl. e. Í þessu plaggi hins vegar, frá Landssambandi iðnaðarmanna, sem hv. þm. las upp úr, koma fram margvíslegar athugasemdir við frv. um tolla, en hann las þær ekki upp. Og ég ætla, með leyfi hæstv. forseta, að bæta úr og lesa nokkur atriði úr þessari umsögn Landssambands iðnaðarmanna. Fyrst segir hér: "Sama stefnumörkun og nú hefur verið gerð varðandi niðurfellingu á tollum af aðföngum fyrirtækja hefur ekki verið gerð varðandi söluskatt. Lögð er til þess vegna breyting á frv. um söluskatt." Í öðru lagi segir: "Söluskattshækkunin er of mikil", og það er rakið nokkuð hvaða rök Landssamband iðnaðarmanna, sem eru samtök atvinnurekenda í löggiltum iðngreinum, segist hafa fyrir því að þessi söluskattshækkun sé of mikil og kem ég að því síðar þegar söluskatturinn verður til umræðu sem verður væntanlega einhvern tíma á þessu þingi. En í þriðja lagi segir Landssamband iðnaðarmanna, með leyfi hæstv. forseta: "Mjög viðamiklar og flóknar breytingar hafa verið gerðar á lögunum á svo skömmum tíma að hætt er við að einhvers staðar komi fram misræmi í þeim sem ekki var til ætlast." Hérna er m.ö.o. verið að gagnrýna hroðvirknina sem þeir bekkjarbræður, hæstv. fjmrh. og formaður fjh.- og viðskn., eru að gera sig seka um. Síðan segir: "Þar við bætist að þar sem við undirbúning frumvarpanna var ekki leitað til samtaka sem mesta þekkingu hafa á tilteknum þáttum atvinnulífsins er meiri hætta á að einhverjir gallar eigi eftir að koma í ljós á þessari yfirgripsmiklu lagasetningu." M.ö.o., þó að Víglundur Þorsteinsson hafi verið viðstaddur samningafundi stjórnarflokkanna um þessi mál og hafi leitt þá og verið þar eins konar yfirsáttasemjari samkvæmt fréttum Morgunblaðsins er það ekki nóg að mati Landssambands iðnaðarmanna. Það eru fleiri sem þarna þurfa nærri að koma. Síðan segir hér í þessu áliti Landssambands iðnaðarmanna að það bendi á að leiðrétta þurfi samkeppnisóhagræði sem vörugjaldsfrv. hefur í för með sér fyrir bakaríin ef það yrði samþykkt óbreytt og síðan er bent á ákvæði sem snerta mikilvæg aðföng til málm- og skipasmíðaiðnaðar. Hér er m.ö.o. eitt og annað gagnrýnt í frv. Hv. 2. þm. Norðurl. e. sá ekki ástæðu til að fara yfir það, heldur las hólið, fann nokkrar línur í þessum pappírshaug öllum og las þær samviskusamlega og ég þakka honum út af fyrir sig fyrir lesturinn en hann hefði þá átt að lesa meira til að gefa sannferðuga mynd af umsögnunum því að þessi partur var svo sem ekki nema eins og 3% af öllu sem við fengum.

Ég gat um hitt.

Afar lauslega og það ber að gagnrýna formanninn harðlega fyrir að geta ekki nánar um þau efni.

Já, ég skal taka það til greina.

Mér þykir vænt um það. Varðandi þessi mál að öðru leyti ætla ég síðan að víkja að nokkrum almennum atriðum og þá fyrst því sem lýtur að heildarskattastefnu ríkisstjórnarinnar. Fjmrn. birtir í blöðum í dag greinargerð til að reyna að þvo af sér skattahækkunarstimpilinn. Hún er birt í Morgunblaðinu náttúrlega og Alþýðublaðinu og kannski víðar og þar er því alveg slegið föstu að ríkisstjórnin núverandi sé alls ekki methafi í skattlagningu. En þannig vill til að ég óskaði eftir því við Þjóðhagsstofnun þegar þessi mál voru til meðferðar í hv. fjh.- og viðskn. að fá um það upplýsingar hver hún telur að skattabyrðin verði. Og niðurstaðan varð sú að skatttekjur á árinu 1988 sem hlutfall af vergri landsframleiðslu verði 24,7% og ég sá um það, eigin hendi, að koma þessu plaggi í hendurnar á öllum fjárhags- og viðskiptanefndarmönnum. Ég er alveg sannfærður um að það er afar erfiður hlutur fyrir a.m.k. einhverja þm. Sjálfstfl. að horfast í augu við þann veruleika að Sjálfstfl. er að slá Íslandsmet í skattlagningu. Ég er sannfærður um að margir þeirra muna eftir því að Sjálfstfl. lofaði að draga úr ríkisútgjöldum og ríkistekjum til að auka möguleika hins frjálsa atvinnulífs á því að hafa svigrúm til þróunar og framfara.  Nú er Sjálfstfl. búinn að kasta öllum þessum yfirlýsingum frá sér, gjörsamlega. Og hann setur hér Íslandsmet í skattlagningu undir forustu Alþfl. Það athyglisverða hins vegar er með Alþfl. að hann þolir nokkuð illa að honum sé brugðið um það að hann eigi þetta Íslandsmet og það er alltaf verið að framleiða einhverjar greinargerðir uppi í fjmrn. um það að það sé nú misskilningur og það sé rangt. Þar sitja menn á fullu kaupi við að framleiða svona áróðurstilkynningar fyrir Alþfl. og Sjálfstfl. Ég veit að framsókn bregður ekki. Hún hefur séð hann svartan í þessu eins og mörgu öðru. Nema hvað, það er ákveðið í Alþfl. og Sjálfstfl. að þessi skattahækkunarniðurstaða frá Þjóðhagsstofnun, 24,7%, sé of há. Hún rímar ekki alveg við kosningastefnuskrá Sjálfstfl. Og hún er eitthvað aðeins óþægileg fyrir Alþfl. Þess vegna er farið að framleiða þennan pappír uppi í fjmrn. og það er sent út sem fréttatilkynning með opinberum stimpli. Og það er auðvitað alveg rosalegt að upplifa það að áróðursformúlurnar úr Jóni Baldvini Hannibalssyni, hæstv. núv. fjmrh., fari út úr Stjórnarráðinu með opinberum stimplum í bak og fyrir. Staðreyndin er auðvitað sú að þær tölur um skattahækkanir og skattbyrði sem hann sendi frá sér staðfestu í fyrsta lagi allar tölurnar sem fram hafa komið frá minni hl. hér í þinginu. En hlutfallstalan um skatta af vergri landsframleiðslu var aðeins lægri hjá honum þegar hann var búinn að láta þennan skara nýrra embættismanna sem hann hefur hrannað í kringum sig uppi í fjmrn. fara yfir málin en Þjóðhagsstofnun hafði látið frá sér fara. Nú er það reyndar svo að tölur af þessu tagi segja ekki ýkja mikið vegna þess að menn vita satt að segja svo að segja ekkert um það hverju þeir eru að spá. Það er best að segja það alveg eins og það er að það er ekki mikil speki á bak við þá spádóma frekar en oft áður þegar menn eru að reyna að rýna inn í framtíð íslenskra efnahagsmála. Ég hygg þó að það sé erfiðara núna að sjá inn í þessa hluti en lengi hefur verið áður. Hæstv. fjmrh. segir: Við erum hérna með traustan ríkissjóð. Ríkissjóður stendur fyrir sínu, og ég segi við hann: Það er gott, því að það eru ekki margir vinir ríkissjóðs. En ég get verið það. Það skiptir miklu máli að ríkissjóður sé traustur. En hvernig skyldu horfurnar vera í sambandi við efnahagsmálin að öðru leyti? Jú, þessi trausti ríkissjóður er byggður, ekki á sandi, hann er byggður á himnu, á skurn, næfurþunnri, vegna þess að allt annað í efnahagsmálum er svo mikilli óvissu undirorpið. Og nú ætla ég aðeins að fara yfir það hvernig það mál lítur út. Það lítur í fyrsta lagi þannig út í sambandi við gengi krónunnar, fastgengisstefnuna sem er talað um í Jónsbók hinni síðari, fastgengisstefnuna miklu, að staðan er þannig að núna segir sjálfur Seðlabankinn: 11% gengislækkun. Það er einnig þannig samkvæmt upplýsingum sem liggja fyrir að vextir eru hærri en þeir hafa nokkru sinni verið áður. Atvinnuvegirnir þola ekki þessa vexti. Og þegar einn þm. Alþfl. leyfir sér að taka undir með Alþb. í sambandi við vaxtaokrið er auðvitað viðskrh. kallaður í útvarpið og hvað sagði hann? Hann var spurður: Ætlar þú að taka á þessum vaxtamálum? Og hann sagði: Það er of snemmt að afskrifa markaðslögmálin. Það er ekki tímabært. Vextirnir eru ekki nema tvisvar sinnum hærri en þeir eru í útlöndum. Það er of snemmt að afskrifa þau. Það er of snemmt að afskrifa markaðslögmálin, sagði sá maður sem heitir Jón Sigurðsson, hæstv. viðskrh. Og með kaupið, kjaraforsendur hæstv. fjmrh. Hvernig standast þær? Jú, það er byggt á þeirri forsendu að kaupið lækki verulega á næsta ári. Þó er það ljóst, 100% ljóst, að verkalýðshreyfingin í landinu mun ekki þola það að kaupmáttur launa verði skorinn niður. Hún mun ekki þola það að kaupmáttur launa verði skorinn niður. Og til þess að halda sama kaupmætti launa og er í dag í lok ársins 1988 verða laun á næsta ári að hækka um 30%, 9% nú og 7% á þriggja mánaða fresti. Skyldu menn í ljósi þessara talna vera farnir að átta sig á því að núv. ríkisstjórn er komin inn í efnahagslegan vítahring sem er að sínu leyti nákvæmlega jafnerfiður ef ekki erfiðari en sá sem við vorum í þegar víxlgengi launa og verðlags var sem allra hraðast? Ætli það sé ekki eins gott fyrir menn að gera sér grein fyrir því að menn hafa komist inn í þennan vítahring eftir þensluna að undanförnu vegna þess að allar þær ráðstafanir sem gripið hefur verið til hafa verið veikar og þær hafa verið takmarkaðar. Menn hafa einblínt á ríkissjóð. Menn horfa ekki á atvinnuvegina. Menn horfa ekki á stöðu þjóðarbúsins. Menn horfa ekki á heimilin. Menn horfa ekki á vextina. Menn einblína á stöðu ríkissjóðs. Það er út af fyrir sig gott að ríkissjóður sé rekinn með traustum hætti. En ríkissjóður sem er rekinn með traustum hætti miðað við þær almennu efnahagsaðstæður sem nú eru uppi í þjóðfélaginu, það er ríkissjóður sem stenst ekki lengi, því að ríkissjóður lifir á því að efnahagslífið að öðru leyti sé í standi. Þetta þyrftu menn auðvitað að læra að skilja. Svo er athyglisvert, herra forseti, að fá frá Seðlabankanum blessuðum á þessum drottins degi spá um breytingar á framfærsluvísitölu 1988.  Að vísu, og það nefnir Seðlabankinn ekki, eru allir atvinnuvegirnir á hausnum. Það er hins vegar minna mál því að eins og menn vita og Jóhannes Nordal hefur lýst yfir fyrir þjóðinni verða peningarnir til í Seðlabankanum, verða þar til í Seðlabankanum sjálfum í einhverjum hlutlausum sjálfsgetnaði eins og ég hef kallað það stundum. Það er minna mál þó að atvinnuvegirnir séu á hausnum og heimilin líka. Gengið heldur áfram að blómstra og krónan og endar með því með sömu reikniformúlum og eru nú í Seðlabankanum og fjmrn. að krónan verður sennilega orðin sterkasti gjaldmiðill heims með þessu áframhaldi. Ja, þvílík vísindi, þvílík vísindi. Nei, auðvitað stendur ekki steinn yfir steini í þessari efnahagsstefnu, ekki steinn yfir steini. Og auðvitað stendur ekki steinn yfir steini í þessari efnahagsstefnu vegna þess að það er fyrst og fremst hugsað um að leggja skatta á fyrir ríkissjóð og það eru skattar sem eru lagðir á almenning. Þeir eru ekki lagðir á fyrirtækin sem hirtu gróðann mikla í góðærinu. Þeir eru lagðir á hinn almenna launamann og söluskatturinn á mat er auðvitað þyngri fyrir láglaunafólk en aðra. Þannig fara skattarnir í tíð Alþfl. hlutfallslega hækkandi eftir því sem launin lækka. Áður var það þannig að alþýðuflokksmenn og jafnaðarmenn um heim allan sögðu: Skattar eiga að fara hlutfallslega hækkandi eftir því sem launin hækka. Þeir sem eru með miklu launin, 200 þús. eða hvað það nú er, eiga að borga mikið af kaupinu sínu, kannski 50%, kannski 70, sögðu menn hér áður. Nú er Alþfl. búinn að finna upp alveg nýja stefnu. Skattahlutfallið hækkar eftir því sem launin lækka og lækka eftir því sem launin hækka. Þessi undarlega hlutfallaregla Alþfl., að leggja þeim mun meira á menn sem þeir hafa minni tekjur og þeim mun minna á menn sem hafa meiri tekjur, svo mikið er víst að hún er ekki í samræmi við þá jafnaðárstefnu sem menn lærðu hér einhvern tíma fyrr á öldinni. Í þeim gögnum sem liggja fyrir um þróun efnahagsmála eru fjölmargar afar fróðlegar upplýsingar sem ástæða er til að tína fram og verður gert hér í umræðum í þinginu í dag og næstu daga. En það er alveg augljóst mál að allar forsendur fyrir þessum ráðstöfunum ríkisstjórnarinnar, fyrir þessum miklu kerfisbreytingum, eru ákaflega veikar. Ekkert liggur fyrir um það að þessir þættir muni skila sér til þjóðarinnar. Það er gott út af fyrir sig að reyna að endurskoða tollskrá, það er gott og skynsamlegt að einfalda hana, en til þess að Alþingi geti borið virðingu fyrir sjálfu sér og þjóðin fyrir Alþingi verður þingið auðvitað að fá tíma til að fjalla um þessi mál. Það hefur þingið ekki fengið og þess vegna gera stjórnarandstöðuflokkarnir stjórnarliðum það tilboð í nál. sem ég las hér í upphafi að það verði farið í það núna í jólaleyfi þm. að skoða þessar tillögur miklu betur, miðað við að ný tollskrá geti tekið gildi 1. mars 1988. Og af hverju má það ekki gerast? Hvað er á móti því að þessi nýja tollskrá taki gildi 1. mars 1988? Hvað er á móti því að þessi kerfisbreyting taki gildi 1. mars 1988, bæði með tolla og vörugjald og jafnvel fleira? Auðvitað er ekkert á móti því. Það er ekkert á móti því nema þessi almenni reglustikumetnaður sem menn fyllast stundum þegar þeir sitja á ráðherrastólum. Ég held þess vegna, herra forseti, að skynsamlegast væri, miðað við allar aðstæður, fyrir meiri hl. að brjóta nú odd af oflæti sínu, gera það sem væri einsdæmi og nýlunda f þingsögunni, væri róttækt, sýndi víðsýni stjórnarmeirihlutans, og fallast á tillögur minni hl. um að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar. Við gætum lofað á móti í minni hl. að vera ekkert að nudda meiri hl. upp úr því langtímum saman þó að hann féllist á þessa tillögu. Við mundum tæplega halda ræðu á næstu vikum og mánuðum öðruvísi en að geta þess hvað meiri hl. er gáfaður, víðsýnn, opinn, lýðræðislegur og vakandi. Þannig gæti þessi meiri hl. fjh.- og viðskn. Ed. brotið í bíað í sögunni og orðið fyrsti meiri hl. í þessari virðulegu deild og báðum deildunum samanlagt sem tæki tillit til skynsamlegra ábendinga. Þá gætum við hjálpast að með málið bak jólum og skilað því til þjóðarinnar með nýrri tollskrá frá og með 1. mars nk.



Herra forseti. Ætli ráðherra sé ekki einhvers staðar nálægur? Ég kem aðallega til með að ávarpa hann. Ég hygg að hann vilji heyra eitthvað af því a.m.k. sem mig langar að segja. Ég doka aðeins við.

Ég hef gert ráðstafanir.

Ég byrja þá mál mitt á því að fagna mjög frv. sem er til umræðu og færa hæstv. fjmrh. - hæstv. ráðherra, ég ætla að fara að færa þér miklar þakkir fyrir dugnaðinn við að drífa frv. áfram. Þannig er mál með vexti að mér þykir kannski vænna um þetta frv. en mörgum öðrum hv. þm. vegna þess að veturinn 1983–1984 vann ég geysimikið í þessu máli sem formaður hv. fjh.- og viðskn. á þeim tíma. Frv. sem nú er lagt fram er, held ég, í öllum meginatriðum eins og frv. sem vorið 1984 eða síðla vetrar var fullfrágengið til flutnings á Alþingi en illu heilli var það aldrei flutt. Þess vegna gleður það mig að sjálfsögðu mjög að þetta frv. sér nú dagsins ljós og þá leiðir það auðvitað af sjálfu að ég er andvígur tillögu minni hl. um að fresta afgreiðslu þess og vísa því til ríkisstjórnarinnar. Mér er alveg ljóst að annmarkar eru a þessu frv. Það verður alltaf um svo veigamikið mál sem þetta og þá þarf auðvitað að sníða af og verða þó aldrei allir af sniðnir vegna þess að eitt vandamál skapast stundum þegar annað er leyst í málum eins og þessu. Og málin eru líka gífurlega flókin einmitt vegna aðildar okkar að EFTA annars vegar og samningum okkar við Evrópubandalagið. Úr því að ég nefni Evrópubandalagið er kannski rétt að víkja að því að það merka bandalag kom til umræðu við meðferð málsins fyrir nokkrum dögum þegar hæstv. fjmrh. gat þess að Evrópubandalagið væri nánast gjaldþrota. Ég hygg að það sé öðru nær en að það sé gjaldþrota. Að vísu getur stofnunin, Evrópubandalagið, sem ekki hefur neitt skattlagningarvald, eins og menn vita, ekki aflað sér beinna tekna, en varðandi það að þeir séu í fjárhagsvandræðum, m.a. vegna offramleiðslu landbúnaðarvara, þá er þetta bandalag einmitt að verða að veruleika, efnahagslegri heild 320 millj. manna, jafnmargra manna og samanlagðra Bandaríkja og Japans. Þetta bandalag á ekki eftir að líða undir lok. Það kann að fá sínar skattlagningarleiðir. Auðvitað deila ríkin um það þegar bandalagið er í burðarliðnum hve mikið hvert þeirra um sig skuli greiða. Sum geta lítið greitt, það fer eftir fjárhag þeirra, og þegar við deilum hér um ýmiss konar skækla og erum í skæklatogi ættum við að geta skilið það að þegar þessar þjóðir hittast til þess að skipta niður á sig útgjöldunum passar auðvitað hver sig. Evrópubandalagið hefur líka borið á góma með öðrum hætti í opinberri umræðu. Það hefur nefnilega komið í ljós að til eru þeir menn sem halda því fram að við 1slendingar eigum að gerast aðilar að Evrópubandalaginu. Á fundi þm. og flokksráðsmanna og formanna félaga Sjálfstfl. á Selfossi fyrir skömmu var tekið af skarið að því er varðar afstöðu Sjálfstfl. að við ætluðum ekki að gerast aðilar að Evrópubandalaginu. Og í för utanrmn. og á fundum í Evrópubandalaginu, sem stóðu í eina viku frá morgni til kvölds, vorum við öll samstiga í því, fulltrúar allra flokka á Alþingi, að aðild okkar að Evrópubandalaginu kæmi ekki til greina. Og það vakti vissulega athygli að allir flokkar á Íslandi skyldu vera samstiga um það. Það er illa farið ef einhver öfl á Íslandi ætla á þessu stigi að fara að berjast fyrir því leynt og ljóst að við gerumst aðilar að bandalaginu. Við náum engum heilbrigðum samningum við bandalagið ef við erum á leið inn í það. Þá segja þeir sem svo: Þið hlítið þá sömu reglum og aðrir. En við getum náð mjög hagstæðum samningum við bandalagið ef við höldum rétt á málum og skýrum frá því að við séum ekki á leiðinni inn í það. Það er ég sannfærður um eftir þessa viku þegar færi gafst á að ræða við helstu forustumenn bandalagsins og hlýða á mál þeirra að við getum jafnvel notið þar algjörrar sérstöðu því að þeir viðurkenna það að við séum Evrópuþjóð og þeir vilja ekki að við hrekjumst vestur á bóginn. Ég held að við séum í mjög góðri aðstöðu ef menn eru ekki gapandi um það að við ætlum að fara að gerast aðilar að bandalaginu. Það er sagt að þær aðgerðir sem núna miða t.d. að virðisaukaskatti séu leið til þess að nálgast okkar helstu viðskiptavini. Að vísu er það nú ekki svo með alla okkar helstu viðskiptavini því að ég veit ekki til að virðisaukaskattur sé í Vesturheimi. Þar er söluskattur. Ég er ekki að fordæma virðisaukaskattinn, alls ekki. Og ég tel það auðvitað gott að við getum tekið upp ýmsar reglur Evrópubandalagsins og nálgast samningagerðir með þeim hætti. Ég er ekki að gagnrýna það. En ég vara við því að menn láti í veðri vaka að við séum á leið í bandalagið. Þetta var sem sagt sagt að gefnu tilefni frá 1. umr. þessa máls. Ég hef reynt núna frá því að gögn byrjuðu að berast í hendur okkar þm. að gera mér grein fyrir því um hve miklar upphæðir væri að ræða í nýjum sköttum. Ég get tekið undir það að miðað við forsendur, sem einhverjar hljóta að vera, sem embættismenn fjmrn. hafa gefið, eru tölurnar sem okkur eru gefnar upp, 7 milljarðar 775 millj. eða hvað það nú er, eða milljarðinum meira með þeim skýringum sem allir vita hverjar eru, út af fyrir sig kannski réttar. Forsendurnar höfum við hins vegar ekki. Því er slegið föstu án þess að það sé rökstutt hve mikið tekjutapið sé af því að samþykkja frv. sem hér er til umræðu og því er slegið föstu hver tekjuaukinn sé af því að færa út söluskattsgrunninn. Hvorugt af þessu er rökstutt og ég hef gert fyrirvara, eins og hv. þm. kannski hafa tekið eftir, við bæði skattalagafrv. og vöruskattsfrv. og þarf að fá mun meiri upplýsingar áður en ég get gert upp hug minn hvernig með þau mál skuli fara því að ég er nokkuð sannfærður um það að tekjurnar sem tapast við samþykkt frv. sem nú er á dagskrá verða miklu minni en upp er gefið í áætlun fjmrn.  Ég get ekki sannað þetta frekar en þeir sem koma með þessar tölur geta sannað sitt mál. Það er ekki á nokkurs manns færi. Ég skal alveg játa það að hér er um svo viðamikla breytingu að ræða að það er enginn maður sem getur reiknað það neitt nákvæmlega út. Og það er kannski alveg eins hægt að segja að ég hafi rangt fyrir mér eins og ég segi að þeir hafi rangt fyrir sér. En ég get fært nokkur rök að því að það þurfi ekki alla þessa nýju skatta, vörugjald og söluskatt til þess að ná jöfnuði á ríkissjóði og það er það sem hæstv. ríkisstjórn keppir að. Í fyrsta lagi bendi ég á það að ætíð hefur, frá framlagningu fjárlagafrv., a.m.k. á seinni árum, og til samþykktar þess, verið um mjög mikla hækkun á áætluðum tekjum að ræða. Tölurnar síðustu þrjú árin eru þær að 1985 voru heildartekjur áætlaðar í fjárlagafrv. 21 milljarður 980 millj. en í fjárlögunum 25 milljarðar 335 millj. Í fjárlögunum 1986 voru í frv. 33 milljarðar 539 millj. en fjárlög voru afgreidd með tekjuáætlun 57 milljarðar 854 millj. Og í fjárlögunum 1987 var fjárlagafrv. upp á rúma 40 milljarða en fjárlögin rúma 43 milljarða. Hvers vegna var þessi breyting gerð frá október til desember? Menn voru þá að færa áætlun næsta árs til þess verðlags sem var um það leyti sem fjárlög voru samþykkt. Prósenturnar sem samsvara tölunum sem ég var að lesa voru hækkun árið 1985 um 15,3%, árið 1986 12,9% og árið 1987 7,6%, langminnst árið 1987. Af hverju er það minnst árið 1987? Það var vegna þess að þá hafði verðbólgu verið náð niður mjög verulega og menn gerðu sér vonir um að það mundi haldast. Það var auðvitað, eins og menn vita, fyrir forgöngu þáv. fjmrh. fyrst og fremst, hæstv. núv. forsrh., sem þetta tókst með tvennum samningum þar sem ríkið slakaði á klónni í stað þess að herða stöðugt á henni. Þá tókst að ráða við verðbólguna og henni hefði verið náð niður á sama stig og annars staðar er ef ekki hefðu orðið þau átök í íslenskum stjórnmálum sem raun bar vitni um og Sjálfstfl. missti þar með af þeirri stjórn efnahagsmálanna og sú ríkisstjórn sem þá hafði borið þennan árangur. Engu að síður voru fjárlögin hækkuð um 7,6% frá framlagningu og til samþykktar. Ég hygg að enginn geti ímyndað sér að verðhækkanir á haustmánuðum nú frá október til desember séu minni og þess vegna ástæða til minni hækkunar á tekjuhlið fjárlaganna en var í fyrra, hvað þá um hin árin. En jafnvel þótt þetta væru bara 7,6% sem bæri að hækka fjárlögin um án allra skattalagabreytinga, án alls þess sem við erum að tala um, án þeirra 5 milljarða sem talað er um sem nettóskattaaukningu sem auðvitað á að færa réttilega upp eins og tölur segja, þ.e. 7,7% eða eitthvað og verður auðvitað gert í fjárlögunum. Ef þetta væri fært upp um 7,6%, þessir 59 milljarðar, um 60 milljarðar, gætu menn reiknað það og það yrðu um 4 milljarðar sem þar skila sér. Þetta er sem sagt í pípunum, a.m.k. þessir 4 milljarðar. Og það á að koma út úr þessu dæmi sem verið er að rétta okkur hér. Ég segi því og endurtek: Það er miklu meiri skattlagning á ferðinni en okkur er gefið upp með þessum tölum. Þetta eru auðvitað vangaveltur. En mér ætti nú að leyfast að vera með vangaveltur því að í frétt frá fjmrn., síðasta plagginu sem við höfum í höndum, dags. í gær, 15. des. 1987, þar sem yfir þessar tölur og útreikninga er farið, er niðurlagið svohljóðandi, með leyfi forseta: "Niðurstaðan af þessum vangaveltum er sú að nýir skattar þessarar ríkisstjórnar nemi um það bil 5 milljörðum kr. miðað við álagningu á næsta ári. Þessir skattar fara til þess að eyða hallarekstri ríkissjóðs og þar með halda aftur af verðbólgu, viðskiptahalla og erlendum lántökum. Þetta er kjarni málsins." Þetta eru sem sagt niðurlagsorð fjmrn. í gær og þá ætti okkur hv. þm. að vera leyfilegt að vera líka með vangaveltur og biðja um skýringar á þeim tölum sem fram eru settar. Og ég efast ekkert um það að hæstv. fjmrh. er fús til þess, kannski ekki í kvöld, en þá væntanlega á morgun þegar hann hefur talað við sína aðstoðarmenn, að gefa okkur upplýsingar um það hvað fyrirhugað sé að hækka tekjuhlið fjárlaga, eins og alltaf hefur verið gert á undanförnum árum, um mörg prósent. Eru það 7% eða eru það kannski 15% eins og var árið 1985? Þá förum við að sjá tölur sem eru marktækar og þá förum við að geta rætt efnislega um málið. En það er ekki eingöngu þetta sem sér um það að það verður að fá frekari upplýsingar áður en við samþykkjum, að ég hygg, nokkurra milljarða tekjuauka umfram það sem okkur hefur þegar verið sagt með þessum tölum. Og þá er þess að gæta að í fjárlagafrv. er verg landsframleiðsla á næsta ári talin munu verða 240 milljarðar kr. Ég held að miðað við þær hækkanir sem orðið hafa á þessu hausti og horfur fram undan sé útilokað annað en þessi tala hljóti að breytast, og þá til hækkunar vegna meiri umsvifa, nema þá að hér verði hrein kreppa, að atvinnuvegirnir hrynji og kjör fólksins versni mjög geigvænlega. Og þó að þetta væri nú ekki hækkað nema, af því maður er nú farinn að tala í stórum tölum, um við skulum segja 10 milljarða, úr 240 í 250, þá ætti eftir þessum útreikningum sem menn eru með hér og er kannski ekkert vitlausari tala en hver önnur, þá ætti þar að vera um að ræða fjórðung þessa milljarðs sem færi í aukna skatta, kæmi í auknum tekjum til ríkisins sem hægt væri að nota til viðbótar við það sem nú hefur verið fram talið. Ég held að við alþm. verðum að skoða þetta allt saman í rólegheitum, að svo miklu leyti sem rólegheit geta verið þegar tímahrak er, en ég held að allir hljóti að sjá að þessar tölur, sem okkur eru uppgefnar, standast ekki. Skattarnir eru meiri. Þess vegna geri ég þessa fyrirvara við hin málin tvö, og við erum nú raunar að ræða málin öll í heild sem er alveg eðlilegt. Það var svo við 1. umr. og það er alveg eðlilegt að gera það hér líka. Ég vil sjá útreikninga og grundvöll að þessum áætlunum sem ég tel vera stætt á. Ég sé ekki að það sé stætt á þessum ágiskunartölum ráðuneytisins. Þarna er sem sagt eitthvað "í pípunum" eins og það var kallað hér um árið á svona heldur lélegri íslensku. Hvort það er einn milljarður, tveir, þrír eða fjórir eða kannski fimm, get ég ekki gert mér fulla grein fyrir. En þetta er mál sem ég er sannfærður um að hæstv. fjmrh. vill skoða. Og þegar það hefur verið skoðað þá geri ég mér vissulega vonir um það að hæstv. ráðherra, ef hann kemst að þeirri niðurstöðu að það sé eitthvað til í því sem ég er að segja, kannski ekki nein mikil viska, að þá sé hann manna fyrstur fús til þess - og þá mun ekki standa á Sjálfstfl. - fús til þess að lækka í einhverju þá skattheimtu sem felst í þeim tveim frv. sem verða rædd hér á eftir. Það held ég að yrði mjög happadrjúgt fyrir þetta stjórnarsamstarf ef menn kæmust að þeirri niðurstöðu að eitthvað af þessu væri hægt að gefa eftir. Og auðvitað mundi það hjálpa í kjarasamningum sem allir vita að eru fyrir dyrum og þarf að standa að með hógværð og skynsemi og tillitsemi til allra aðila. Af því að hér var nefnd hallanefndin sem var til umræðu um daginn þá er rétt að staðfesta það að á fund hv. fjh.- og viðskn. á mánudagsmorgun kom Gunnar Hall, formaður nefndarinnar, og Magnús Pétursson, sem var forgöngumaður að því að þessi nefnd var sett á laggirnar, að sjálfsögðu undir forustu hæstv. þáv. fjmrh., fyrir rúmu ári síðan hygg ég að það hafi verið. Hann staðfesti að tölur þær, sem ég áður hef nefnt opinberlega um tekjuafgang ríkissjóðs, gífurlegan tekjuafgang ríkissjóðs frá 1980–1985, væru réttar. Tölurnar væru réttar, þ.e. að ef fimm sjóðir sem eru í eigu ríkisins eins, byggingarsjóðirnir, Lánasjóður ísl. námsmanna, Byggðasjóður og sveitarstjórnasjóður, ef þær tölur allar hefðu verið færðar til eigna, af því að þetta eru millifærslur úr einni skúffu í aðra hjá ríkissjóði, en ekki til útgjalda, þá hefði á árinu 1980 verið tekjuafgangur hjá ríkissjóði sem svaraði til 3,4% af vergri landsframleiðslu. Árið 1981 3,5% af vergri landsframleiðslu. Og þá geta menn reiknað. Þetta eru sem sagt 7–8 milljarðar miðað við núgildandi verðlag, tekjuafgangur ríkissjóðs, ekki tekjuhalli. Árið 1982 3,9%. Árið 1983 0,3%, það var þegar harðast var í ári. Árið 1984 3,4% og 1985 um 1%. Ég skal ekki fullyrða neitt um það að rétt sé að færa þessar tölur allar til eigna. T.d. má kannski færa að því rök varðandi námslánasjóðinn, sem að vísu er fullverðtryggður og þess vegna ekki glatað fé, en vaxtalaus hygg ég vera, að það sé ekki eðlilegt að telja einhvern hluta af því til gjalda á því ári sem féð er reitt af hendi. Ég skal ekkert mat leggja á það. Byggingarsjóðirnir aftur á móti eða a.m.k. almenningssjóðurinn er eins og allir vita með fullri verðtryggingu og 3,5% vöxtum. 3,5% raunvextir af fasteignalánum eru háir vextir en ekki lágir. Fasteignalánavextir hafa í gegnum söguna verið eitthvað um það bil en það hefur lengst af verið einhver verðbólga. Í nágrannalöndunum munu þessir vextir nú vera 5–6% kannski og þykja háir, og verðbólga þetta 2–3% þannig að þetta er ekki glatað fé. Síður en svo. Þetta er geymdur eyrir hjá ríkissjóði og á ekki að færast til gjalda. Við skulum færa eitthvað af því til gjalda svo að rekstur sjóðsins eða rekstur þessa bákns, sem er náttúrlega til bölvunar allt saman og ætti allt að vera miklu einfaldara og meira og minna í höndum banka og sparisjóða eins og er annars staðar en ekki með þeim ósköpum að hér þurfi að rífast dögum og vikum og mánuðum saman á hverju ári til þess að breyta þessum óskapnaði til og frá. En það er nú önnur saga. Bara þessir sjóðir eru með framlög frá ríkinu eitthvað á fjórða milljarð. Jafnvel þó við tækjum bara helminginn sem gjöld og hinn helminginn sem eignafærslur, þá erum við líka komin með tvo milljarða í viðbót, tvo milljarða umfram hallalausan ríkissjóð, sléttan ríkissjóð. Þar ættum við a.m.k. inni þessa tvo milljarða til viðbótar því sem ég áður var að nefna. Ég fæ því ekki betur séð en jafnvel þó við slepptum þessu séum við með tekjuafgang miðað við þessar tölur, ekki bara með sléttan ríkissjóð. Og sá tekjuafgangur virðist mér vera og held mig við það þangað til ég fæ einhverjar haldbetri skýringar á hinu svokallaða tekjutapi vegna lækkunar tollanna og hve lítið á að nást inn þegar söluskatturinn er færður á bókstaflega allt eiginlega, nema jarðarfarir held ég o.þ.h. Það er nú kannski ýkt, en það var í öllu falli tekið fram í grg. að prestþjónusta og jarðarfarir væru skattfrjáls.  En í mínum huga er þetta svona að það er um að ræða mun meiri tekjuauka en við höfum fengið upp gefið. Ég veit ekki hvernig þetta verður nákvæmlega til. En ég veit hitt, að góðir embættismenn reyna að hafa vaðið fyrir neðan sig og þeir eru að reikna það að ríkissjóður skuli nú örugglega geta mætt útgjöldum sínum. Ég hygg að þeir muni ekki áætla tekjurnar hærri en þeir þurfi og ég held að þeir muni um þetta mál a.m.k. vita það að þeir hafa vaðið fyrir neðan sig á báða bóga, bæði að því er útgjöldin og tekjurnar varðar. Að sjálfsögðu afhenda þeir, embættismennirnir, sínum yfirboðurum, fjmrh. í þessu tilfelli, þessar upplýsingar og þessa útreikninga. Þessir útreikningar eru síðan handlangaðir hingað til okkar án þess að vera rökstuddir. Getur Alþingi til langframa látið bjóða sér þetta? Það eiga að vera skil á milli framkvæmdarvalds og löggjafarvalds. Og það er jú löggjafinn sem samþykkir fjárlögin. Ég er ekki að segja að neinir menn séu að gera neitt sem þeir haldi að sé þjóðinni til ills. Þvert á móti. Allir þessir menn, bæði embættismennirnir og ráðherrarnir alveg eins og við alþm., eru auðvitað að vinna þjóðinni það besta sem hver okkar telur vera. Ég tel það af hinu illa ef tekið er meira fé frá borgurunum en brýnasta nauðsyn krefur. Ef eignarráð að peningum, fjármunum þjóðfélagsins, eru í sífellt auknum mæli færð frá borgurunum, frá atvinnuvegunum yfir til ríkisins. Það hefur gerst á Íslandi í mjög ríkum mæli, eins og tölurnar sem ég var að lesa hér upp áðan sýna og sanna, og líklega hvergi eins. Mér er ókunnugt um að það sé greiðsluafgangur á fjárlögum einhvers vestræns ríkis eða frjáls ríkis yfirleitt. Ég held að það tíðkist varla. Í Japan, sem sækir hraðast fram, hefur það verið svo að um 6% af vergri landsframleiðslu - eins og það heitir nú af því að það þurfti að leiðrétta þarna nokkur prósent, fara úr þjóðarframleiðslu yfir í landsframleiðslu til að bjarga ákveðnum ráðherra sem átti að hafa visst hlutfall af erlendum skuldum miðað við framleiðslu, þá var sett ný spóla inn í tölvuna og kölluð landsframleiðsla í staðinn fyrir þjóðarframleiðsla áður - 6% í Japan eru hallinn á fjárlögunum. 6% af vergri þjóðarframleiðslu, ekki 6% af fjárlögunum, kannski 20% af fjárlögunum. Hvers vegna? Vegna þess að peningarnir eru skildir eftir hjá fólkinu sem fær skuldabréf, kaupir ríkisskuldabréf o.s.frv., notar þau í vissum mæli til að kaupa hlut í almenningshlutafélögum. Þar er að skapast ótrúlega sterkt samfélag, eins og menn vita, sem er með samkeppni við gróin iðnaðarríki með þeim hætti að þau standast þeim varla snúning. Einmitt vegna þess að fólkið er allt virkjað, það fær að halda peningunum sínum og það fær að taka þátt í atvinnulífinu. Þar eru almenningshlutafélög. Hvernig varð þýska undrið til? Með sama hætti. Volkswagen-verksmiðjurnar, Stálhringurinn, allt gert að almenningshlutafélögum og ríkið rekið með halla. Fólkið látið fjármagna það. En ég er ekki að segja að við þurfum endilega að reka ríkið með halla á næsta ári. Ég held að það þurfi aldeilis ekki. Ég held að það sé með bullandi, bullandi tekjuafgang miðað við þær tölur sem ég hef séð. Ég held að það sé bara nokkurn veginn almenn skynsemi af því hún var nefnd í fyrri umræðu og hana virtist skorta hjá einhverjum öðrum og kannski mér. En ég held að allir hér inni skilji þetta, að almenn skynsemi segi okkur að það er langt frá því að ríkið sé rekið með halla eða einhver hætta sé á því miðað við forsendur frv. Hitt er svo allt annað mál að sé skattheimtan keyrð svo hart að fólkið verði að brjóta hana af sér með stórkostlegum kauphækkunum, tilheyrandi gengisfellingu, þá auðvitað standast engar forsendur af neinu tagi. Þá siglum við þráðbeint inn í það sama og gerðist hér 1982–1983. Þá tökum við eina kollsteypuna í viðbót. Og það er uggvænlegt að horfa fram á það ef það skyldi nú eiga eftir að henda okkur. Við mundum standa það af okkur að reisa við að nýju. Þjóðin ferst ekkert fyrir það þó við tökum eina kollsteypuna í viðbót. En við eigum ekki að gera okkur leik að því. Það get ég ekki fengið inn í minn þykka haus. Þetta voru nú spurningarnar sem mig langaði til að varpa hér fram, og hugleiðingar sem ég veit - og er ég þá ekki með neinn leikaraskap - ég veit að hæstv. fjmrh. vill hugleiða. Ég hef rætt við hann undanfarna daga og undanfarnar vikur um það að mér litist ekki á að keyra þetta svona fast. Hann hefur fengið þessar tölur í hendur og þær hafa ekki verið mikið gagnrýndar, ekki af mér né heldur neinum hér í hv. deild eða á þinginu. Það hefur verið lítið svigrúm til að gera það. En það er mín skylda og okkar allra að benda á annmarkana á þessum útreikningum ef við teljum að þeir séu fyrir hendi. Því vænti ég þess að það geti orðið gott samkomulag um það að ljúka í kvöld við afgreiðslu þessa máls sem við nú erum að ræða og við 2. umr. á hinum tveim málunum - og það mun ég ræða við ráðherrann á eftir - en geyma lokaafgreiðslu þar til tekist hefur að greiða eitthvað úr þessum spurningum sem hér hafa verið fram lagðar. Ég hef í morgun fengið mjög góða hjálp, bæði hjá efnahagsráðunaut ríkisstjórnarinnar og forstjóra Þjóðhagsstofnunar, sem er víst bara settur, sá fyrrverandi er víst enn þá ráðinn þó hann sé í öðrum störfum um sinn. En engu að síður leyfði hann mér reyndar að hafa það eftir, þegar ég fór að spyrja út í þetta með landsframleiðsluna sem í sept.-okt. í haust var áætluð 240 milljarðar, að hann eða hans stofnun mundi líklega ekki geta með mjög skömmum fyrirvara svarað til um það hvort sú tala ætti að breytast. Líklega yrði ekki unnt fyrir hann eða hans stofnun að svara þeirri spurningu fyrr en í byrjun janúar. Það væru svo margir liðir sem inn í það kæmu. Svo ég get ekkert fullyrt um það að sú tala ætti að hækka en ég gaf mér það að hún kynni að hækka úr 240 milljörðum í 250, og þar væri þá svigrúm fyrir 21/2 milljarð sem er sú upphæð sem ég einhvern veginn hef á tilfinningunni að skattheimtan sé um of, ef bara á að keppa að greiðsluhallalausum fjárlögum en ekki með miklum afgangi. Í þessum umgangi ætla ég ekki að hafa þetta mál mitt lengra og vænti þess að hæstv. ráðherra og hv. þm. allir vilji hugleiða það sem hér er á ferðinni. Það er hægt að hugleiða það alla vega hvort þetta sé ekki skoðunarvert eða eins og það var orðað í fréttinni frá ráðuneytinu í gær sem ég gat um áðan, að velta um það vöngum. Niðurstaðan af þessum vangaveltum. Og mér finnst að fleiri eigi að velta vöngum yfir þessu en bara ráðuneytismenn. Það eigi þm. að gera jafnvel þó það kosti einhverjar næturvökur. Þeir eiga að velta vöngum yfir því hvað er á ferðinni, hvort við séum að samþykkja hallalaus fjárlög eða fjárlög með gífurlegum tekjuafgangi miðað við þær forsendur sem við höfum í höndum.



Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa þessa ræðu mína mjög langa, en að gefnu tilefni langar mig að taka hér fram út af ummælum sem voru viðhöfð um okkur í Borgarafl. í gær, að við séum að tefja þingstörfin, þá hefur einn stjórnarliði haldið ræðu í heilar 40 mínútur. Að vísu kom þar fram margt skemmtilegt og gott sem verður vonandi hæstv. fjmrh. til leiðbeiningar um þá skatta sem hér eru til umræðu. Hv. 8. þm. Reykv. Eyjólfur Konráð Jónsson er sammála okkur í Borgarafl. og öðrum í stjórnarandstöðu og raunar flestum þegnum þessa lands um að þær skattaálögur sem ríkisstjórnin er að setja á nú séu algjörlega óþarfar eða a.m.k. má draga mjög verulega úr þeim. Það er jafnframt von okkar sem í stjórnarandstöðu erum að hv. þm. greiði þá atkvæði þegar þessi íþyngjandi frumvörp koma til atkvæðagreiðslu og sýni í verki að hann standi við það sem hann hefur hér mælt. Annars ætlaði ég að taka fyrir þær tollabreytingar og brtt. sem við þm. Borgarafl. gerum við það frv. sem hér er til umræðu. Þessar brtt. koma fram á þskj. 324 og eru um breytingar á tollalögum nr. 55 30. mars 1987. Við gerum eftirfarandi breytingar á 2. gr. frv. og þá fyrst við 19. kafla. Það er þá fyrst tolltaxti 1904.1000, það er matvæli úr korni, og 1904 9000, það er matvæli úr korni einnig. Við gerum þá tillögu að tollur á þessum vörum verði lækkaður úr 30% í 0%. Næst gerum við tillögu um það að tolltaxti 3006.5000, kassar og töskur til skyndihjálpar, lækki. Hér er E-tollur 0% en A-tollur 5%. Tillaga okkar er að A-tollur verði 0 en E falli niður. Okkur finnst engin ástæða til að tolla vörur til skyndihjálpar. Í þriðja lagi gerum við tillögu um að tollflokkur 3604.9001 breytist. Þetta eru neyðarmerki, viðurkennd af Siglingamálastofnun ríkisins. Hér er E-tollur 0%, en A-tollur 10%. Tillaga okkar er að A-tollur verði 0% en E-tollur falli niður og þarfnast þetta ekki nánari skýringa því ljóst er að þetta eru nauðsynleg tæki bæði fyrir skip og annað. Næsta tillaga til breytingar á tollalögum er á tollflokki 4015.1100, hanskar til skurðlækninga. Tillaga um að A verði 0 í stað 15% en E falli brott. Það er ríkið eitt sem kaupir þessa hanska þannig að við sjáum ekki ástæðu til að taka úr einum vasanum og láta í hinn og teljum þetta raunar vera vitleysu hina mestu. Næsta breyting er á tollflokki 8433.1100, það eru sláttuvélar fyrir útivistarsvæði og íþróttavelli, og 8433.1900, undir liðnum aðrar. Upprunalegar tillögur hljóðuðu upp á 0-toll og flytjum við tillögu um að núverandi tillögu um 30% toll verði breytt í 0. Engin ástæða er til þess að tolla þessar sláttuvélar umfram aðrar gerðir af sláttuvélum. Næsta tillaga okkar varðar tolltaxta 8450.9000, það eru varahlutir í þvottavélar. Það er ekkert samræmi í því að leggja 15% toll á varahluti í þvottavélar auk vörugjalds á meðan varahlutir í uppþvottavélar, tollnr. 8433.9000, þurrkara 8451.9000 og kælitæki 8418.9900 eru í 0% tolli og 0% vörugjaldi. Þarna er greinilega um ósamræmi að ræða. Tillaga okkar er því að tollur verði hér 0. Næst er það tollnr. 8509.9000, hlutir í ryksugur og hrærivélar. Hér er heldur ekkert samræmi. Varahlutir í rakvélar, tollnr. 8510.9000, hárþurrkur og straujárn 8516.9000 eru í 0% tolli og því er tillaga okkar um 0% toll hér. Meiri hl. fjh.- og viðskn. hefur líka borið fram till. um að tækin sjálf verði í 0% tolli og því er ekkert samræmi í því að láta varahlutina bera toll. Næst koma þrjár tillögur undir f-lið, þ.e. 8512.2000, 8512.3000 og 8512.4000, en þar sem meiri hl. fjh.- og viðskn. mælir með því að þessir tollar falli niður þá geri ég ekki frekar grein fyrir því. Hérna hefur fallið niður einn liður sem við ætluðum að hafa, nr. 8516.4009, og komum við eflaust til með að leggja fram tillögu um það á seinni stigum. Þetta eru straujárn til heimilisnota. En hér hefur meiri hl. fjh.- og viðskn. greinilega hlaupið fram hjá þessu númeri þegar þeir lögðu til lækkun á tollum á öðrum smyglnæmum vörum í þessum kafla. Við leggjum því til að þetta númer verði lækkað í 0% toll til samræmis við aðrar smyglnæmar vörur. Þrátt fyrir þyngd og umfang er þetta víst allra vinsælasta ferðamannavaran frá Spáni og Glasgow. Í tillögu okkar er næst tollnr. 8516.8001, þ.e. rafmagnshitamótstöður í tæki. Hér er mótsögn svipuð og ég lýsti áðan. Meiri hl. fjh.- og viðskn: hefur borið fram tillögu um lækkun á tækjunum sjálfum en skilur varahlutina eftir í tolli. Við leggjum því til að tollur fari hér niður í 0%. Næsta breyting sem við viljum gera á tollskránni er á nr. 8518.3000, það eru heyrnartól, eyrnaskjól og sambyggðir hljóðnemar, hátalarasett, og síðan er það tollnr. 8518.9000 undir þessum sama lið. Hér er enn eitt dæmi þar sem meiri hl. hefur lagt til að lækkun verði á hljóðnemum í 0% en heyrnartól og einnig sambyggð heyrnartól og hljóðnemar, svo og varahlutir í þessi tæki, eru öll skilin eftir. Tillaga okkar er því að setja þetta einnig í 0% toll. Næst er það tollnr. 8519.2100. Það eru plötuspilarar og snælduspilarar og undir því 8519.2900, varahlutir. Hér er nú til dags um mjög smyglnæma vöru að ræða. Er mjög vinsælt að kaupa svonefnda geislaspilara erlendis en það fer mjög lítið fyrir þessum tækjum. Hluti ríkisins í söluverði slíks tækis er hins vegar mjög hár hér á landi. Við höfum allir fengið senda útreikninga Félags ísl. stórkaupmanna þar sem sýnt er fram á að hlutur ríkisins af einum slíkum spilara og 10 geisladiskum er um 15 þús. kr. eða andvirði flugmiða til London með gistingu í þrjá daga. Við leggjum því til að tollur af þessum vörum, plötuspilurum og snælduspilurum, verði 0. Næst er það liður 8520.2000, það eru símsvarar og svo 8520.3100, segulbandstæki fyrir snældur. Þegar símtæki í tollflokki 8517.1000 eru komnar í 0% og ekkert vörugjald þá er ekkert samræmi í því að símsvarar séu í 30% tolli og beri auk þess vörugjald. Einnig eru segulbandstæki fyrir snældur vinsæl og mjög smyglnæm vara og því er lagt til að hvort tveggja verði sett í 0% toll. Næst er það 8527.1100, útvarpsviðtæki og sambyggð útvarps- og hljóðupptökutæki, og síðan 8527.2100. Hér gilda sömu rök og á undan. Oftast eru þetta lítil ferðatæki sem einnig eru smyglnæm vara. Lagt er til að tollur verði hér færður í 0%. Næst er tollnr. 8537.1000, bretti, töflur, stjórnborð o.fl., og síðan 8537.2000. Hér er eitt ósamræmið enn. Fullbúnar töflur og stjórnborð í þessum kafla, þ.e. stjórnborð fyrir 1000 volta spennu eða minna í tollnr. 8537.1000 eða fyrir 1000 volt eða meira í tollnr. 8537.2000, eiga skv. frv. að bera 30% tolI en hlutar í þessar töflur og stjórnborð í næsta tollnr. 8538.1000 og 8538.9000 eru gjaldlausar. Þetta þýðir að menn flytja inn hlutina og eru svo að basla við að setja þetta saman með misjöfnum árangri. Við leggjum því til að tolltaxti verði hér 0. Þá er það tollnr. 9603.2100. Þetta eru tannburstar. Hér leggjum við til að tolltaxti í A-dálki verði 0 í stað 10 og E falli brott. Við skulum frekar ýta undir að tannhirða aukist heldur en vera að tolla áhöld til slíkra hluta. Síðan kemur 8509.8000. Það eru önnur rafmagnsheimilistæki. Hér eru önnur rafmagnsheimilistæki sem ekki eru sérstaklega nefnd í tollskránni. Hér mundu t.d. rafmagnstannburstar vera og ættu að bera 15% toll auk vörugjalds. Slík tæki eru heilbrigðistæki og því er lagt til að þessi tolltaxti, þ.e. 8509.8000, verði settur í 0. Síðan viljum við bæta inn í 7. gr., það er viðbót við 93. kafla og verður nr. 9306.3001. Þar komi þá nýtt númer sem verður 9306.3002, skothylki fyrir markbyssur. Hér er um algjört smáatriði að ræða, en við leggjum til að tollur verði þarna 0. Eins og ég sagði þá er þarna um algjört smáatriði að ræða en sem snertir hins vegar starfsemi íþróttahreyfingarinnar. Við þm. Borgarafl. erum alltaf á varðbergi þegar hlutur íþróttahreyfingarinnar er fyrir borð borinn. Því leggjum við þetta til. Að síðustu leggjum við til að tolltaxti 9603.2100 í dálki A verði 0 en E falli brott. Þetta munu vera, eins og ég sagði áðan, tannburstar. Ég hef þá gert grein fyrir þeim brtt. sem við þm. Borgarafl. gerum á frv. til laga um breyt. á lögum nr. 55 30. mars 1987, tollalögum. Vonast ég eftir að við fáum hljómgrunn, en eins og ég hef rakið, þá eru allar þessar breytingar annaðhvort til samræmingar eða þá að þær eru í þeim tilgangi settar fram að þær eru til að þjóna ákveðnum hópum manna sem ekki ættu að þurfa að borga toll af þeim vörum sem þeir nauðsynlega þurfa á að halda.



Herra forseti. Hér er til umræðu eitt af þremur viðamiklum tekjuöflunarfrv. þessarar ríkisstjórnar, frv. til laga um breytingar á tollalögum. Öll eru þessi mál borin fram af hæstv. núv. fjmrh. sem er formaður þess stjórnmálaflokks íslensks sem kennir sig við jafnaðarmennsku. Það stef sem þau eru samin eftir, eins og önnur veigamikil skattafrv. þessarar ríkisstjórnar, hefur þrjá megintóna: Einföldun, skilvirkni og réttlæti. Við lestur frv. kemur í ljós að þriðji tónninn í stefinu er falskur. Hann syngur ranglæti í stað réttlæti. Og þessi falski tónn hljómar reyndar hæst í því frv. sem varðar söluskatt þar sem hæstv. fjmrh. hyggst leggja söluskatt á lífsnauðsynjar eins og matvæli. En að því mun ég víkja nánar síðar þegar það mál verður rætt. Þessi frumvörp voru rædd á mörgum nefndarfundum í fjh.- og viðskn. deildarinnar en þar átti ég áheyrnaraðild. Kom til nefndarinnar fjöldi fulltrúa ýmissa hópa sem reyndar hefur verið minnst á hér áður í máli annarra og mun ég ekki hirða um að tíunda þá. Þetta voru hópar beinna eða óbeinna hagsmunaaðila og þeir gerðu grein fyrir máli sínu og var það ýmist að beiðni nefndarinnar eða að þeirra eigin ósk að þeir sóttu fundi hennar. Kom fljótlega í ljós að einungis takmarkaður hópur hagsmunaaðila hafði verið í viðræðum eða samráði við fjmrn. meðan á vinnslu frumvarpanna stóð, einkum við lokaáfanga verksins þegar síðasta mótun þess fór fram. Var þar um að ræða samstarfsráð Félags stórkaupmanna, Kaupmannasamtökin og Verslunarráðið og Félag ísl. iðnrekenda. Má segja að málin snerti þessa aðila vissulega þar sem um er að ræða álagningu a innfluttar vörur og vörur framleiddar hérlendis. Hins vegar kom einnig í ljós að ýmsir aðrir augljósir hagsmunaaðilar höfðu litla eða enga vitneskju um vinnslu þessara veigamiklu mála í ráðuneytinu, t.d. Alþýðusamband.Íslands, Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, Stéttarsamband bænda og Samband ísi. samvinnufélaga. Voru allir þessir aðilar bæði vonsviknir og undrandi yfir því að engin samráð voru höfð við þá. Vissu þeir reyndar ekki af málinu fyrr en stjórnarandstaðan kallaði fulltrúa þessara samtaka á fund nefndarinnar, þ.e. þeir vissu ekki hvernig vinnslu málsins var háttað eða hverja stefnu það átti að taka þó að allir hefðu þeir grun um að þessi mál væru í undirbúningi hjá ráðuneytinu. Þetta er auðvitað mjög miður. En ég hygg að fjmrn. muni eiga kost á því að hitta a.m.k. fulltrúa sumra þessara hópa á næstunni, einkum þó og sér í lagi fulltrúa launþega sem munu eiga eitthvað vantalað við fjmrn. í náinni framtíð. Annað er svo það er lýtur að almennum vinnubrögðum stjórnarinnar í þessum málum, en þau eru forkastanleg. Hér er dembt inn á þingið efnismiklum og flóknum málum sem varða hag allra landsmanna og gefst tæpast nokkur tími hvorki fyrir stjórnarliða né stjórnarandstæðinga til að kynna sér eða gaumgæfa þau, hvað þá að tóm sé til þess að láta sér renna í grun hverjar afleiðingar og hver áhrif þessi mál muni hafa nema að mjög takmörkuðu leyti. Meðan við þm. deildarinnar höfum verið önnum kafin við störf í deildinni í dag og á þingflokksfundum hafa komið hingað til deildarinnar margháttaðar brtt. eða fleiri en 40 tillögur frá meiri hl. í fjh.- og viðskn. Þessar tillögur eru auðvitað unnar af embættisfólki í ráðuneytinu og hefur varla gefist nokkur stund til að kynna sér í hverju þær eru fólgnar. Þetta nær náttúrlega engri átt og sýnir gleggst í raun hversu tæplega málin voru undirbúin og hversu illa var að þeim staðið að mörgu leyti að þau skuli þurfa svona mikilla breytinga við eftir að hafa verið hér einungis nokkra daga í meðförum nefndarinnar. Í raun er þetta frekleg móðgun við það lýðræði sem okkur er ætlað að vera fulltrúar fyrir hér á Alþingi. Það þýðir í raun að Alþingi sjálfu er óvirðing sýnd með svo hroðvirknislegum vinnubrögðum. Ég hlýt að mótmæla því. Reyndar langar mig að bera fram spurningu til hæstv. fjmrh. ef hann má vera að því að hlusta, en hann situr fund í hliðarherbergi: Hvers vegna koma málin svo seint til Alþingis? Er það vegna þess að hæstv. ráðherra er að skapa tímaþröng af ásettu ráði, af pólitísku bragði sínu, eða bragðvísi sem hann kynni að kalla, til þess að tryggja það að þau verði e.t.v. samþykkt vegna þess að svo naumur tími gefist til að gaumgæfa þau. Þorir hann hreinlega ekki að láta þingið hafa tíma eða tækifæri til þess að fletta í gegnum þessi mál og kynna sér þau náið? Er hann af ásettu ráði að skapa þessa tímaþröng eða liggja til þess aðrar ástæður? Hvers vegna koma málin svona seint? Stjórnarandstaðan hefur reyndar valið að standa saman gegn þessum vinnubrögðum og leggur sameiginlega til á nál. á þskj. 310 að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Við treystum okkur einfaldlega ekki til þess að vera samábyrg um svo hroðvirknisleg vinnubrögð, en teljum mun viturlegra og eðlilegra að málinu verði vísað til ríkisstjórnar svo að unnt sé að taka til við umfjöllun þess að jólaleyfi loknu. Þannig fær það og þessi mál öll ítarlega og vandaða umfjöllun, þá umfjöllun sem þau eiga skilið. Þessi ákvörðun stjórnarandstöðunnar, sem Kvennalistinn er aðili að, stafar ekki af því að við teljum það ekki sjálfsagt og brýnt t.d. að afgreiða þetta mál um breytingu á tollalögum. Við álítum það í raun óhjákvæmilegt að gildistöku nýrrar tollskrár verði flýtt, en með því skilyrði að meðferð málsins verði vönduð. Og þá vil ég víkja að einu sem kom glögglega fram á fundum nefndarinnar í tali hagsmunaaðilanna sem heimsóttu hana. Þegar þeir voru spurðir beinna spurninga: Hvers vegna finnst ykkur liggja á því að samþykkja þessi mál nú fyrir áramót? Hvaða ástæður teljið þið til þess að brýnt sé að koma þessum málum í gegnum þingið núna fremur en að bíða þangað til eftir jólaleyfi? Þá kom í ljós að það voru í raun engar ríkar ástæður fyrir því að samþykkja þessi mál endilega núna, heldur virtust þessir menn, sem ekki eru inni á Alþingi, hafa þá skoðun að eini tíminn sem nokkur möguleiki væri til þess að fá eitthvað samþykkt í lagaformi út úr þessu Alþingi væri annaðhvort fyrir jól eða fyrir þinglok á vorin. Og þá vildu þeir fremur fá það fyrr en síðar, jafnvel þó að ýmsar villur og jafnvel slæmar villur og margar villur kynnu að slæðast með. Það var engin önnur brýn ástæða í raun og veru. Mér finnst þessar ástæður ekki nógu veigamiklar. Og mér finnst þessi vinnubrögð á þinginu ekki vera rétt. Það væri miklu eðlilegra að mál væru samþykkt með jöfnum hraða og unnið að þeim með jöfnum hraða, þau mál sem samstaða næst um, fremur en það skapist þetta öngþveiti, þessi vertíðartími, annaðhvort fyrir jólaleyfi þm. eða í lok þings á vorin, vegna þess að þetta kostar svo margar skyssur. Við höfum margreynt þetta. Á þeim stutta tíma sem ég hef starfað hér, undanfarin fjögur ár, hefur það margoft komið í ljós að veigamiklir lagabálkar hafa verið keyrðir í gegnum þingið á síðustu dögum þingsins og menn hafa jafnvel vitað til þess að í þeim voru miklir gallar en látið sig hafa það og ákveðið að reyna að taka málin upp síðar. Ég legg sem sé áherslu á að það er ekki vegna andstöðu við þetta sérstaka mál að við leggjum til að því verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Það er fyrst og fremst vegna þess að við teljum að málið þurfi að vinna betur. Flestum okkar hefur ekki gefist tóm til að gaumgæfa ýmsa þætti í þessu frv. Hefði ég kosið að hafa mun lengri tíma til þess að vinna upp t.d. brtt. en við kvennalistakonur höfum takmarkað okkur við ákveðin atriði sem okkur þykir vanta í þetta frv. og hin tvö, sem voru reyndar kærkomið tækifæri fyrir þessa ríkisstjórn að sýna nútímalega hugsun og nútímaleg vinnubrögð, t.d. með því að fylgja viðurkenndri manneldisstefnu, sem borin hefur verið fram hér á þinginu bæði á síðasta kjörtímabili og mun einnig verða gert á þessu þingi. Það þýðir ekki að hægri höndin geri annað en sú vinstri og öfugt. Þær verða að haldast í hendur því annars næst ekki árangur, hvorki í forvarnarstarfi í heilbrigðismálum né á nokkrum öðrum sviðum. Það verða að vera samræmd vinnubrögð ef árangur á að nást. Til nefndarinnar barst reyndar erindi frá formanni Manneldisfélags Íslands. Erindi hans er í raun samhljóða þeim manneldismarkmiðum sem Manneldisráð hefur lagt fram. Mig langar, með leyfi hæstv. forsefa, að lesa þetta erindi vegna þess að við kvennalistakonur höfum ákveðið þó að það væri ekki nema sem sýnikennsla fyrir hæstv. ráðherra vegna þess að hann virtist vera allsendis ófróður um þessi mál, enda hafði hann ekki hirt um að senda fulltrúa sinn á fund Manneldisfélags Íslands þegar það hélt ráðstefnu. Honum var sérstaklega boðið að senda fulltrúa sem hefði kannski getað tekið tillit til þessara sjónarmiða hefði hann sótt ráðstefnuna áður en frv. voru samin. En mig langar lítillega að víkja að þessu erindi sem er ekki langt og lesa það, með leyfi forseta: "Formaður Manneldisfélags Íslands var boðaður á fund fjh.- og viðskn. Ed. Alþingis þann 14. des. 1987. Vegna þeirrar umræðu sem þar fór fram vill félagið koma eftirfarandi tillögum og skoðunum á framfæri: Miðað er við tillögur ríkisstjórnarinnar um 25% söluskatt á matvælum og nær undantekningarlaust afnám tolla. Lagt er til að ákvarðanir um tolla, vörugjöld og niðurgreiðslur verði teknar með tilliti til manneldismarkmiða og það eru reyndar þær tillögur sem við berum fram við þessi þrjú frumvörp: 1. Grænmeti, nýir ávextir, brauð og grófar kornvörur, fiskur og fiskafurðir. Engir tollar eða vörugjöld verði lögð á þessar vörur. Félagið fær ekki séð að afnám tolla á grænmeti hafi áhrif á stöðu garðyrkjunnar í landinu því þegar íslenskt grænmeti er á markaðnum er í gildi innflutningsbann á viðkomandi grænmetistegundir. Ef álagning söluskatts leiðir til hækkaðs verðs á ofangreindum vörutegundum þá verði vörurnar niðurgreiddar. Ef niðurgreiðslum verður ekki við komið leggur félagið til að söluskattur verði lægri en 25% eða ekki lagður á þessar vörutegundir þannig að ekki komi til verðhækkunar. 2. Dilkakjöt. Við ákvörðun niðurgreiðslna verði tekið mið af því að dilkakjöt hækki eins og annað kjöt. 3. Mjólk og mjólkurafurðir. Niðurgreiðslum verði þannig hagað að fituminni afurðir lækki í verði. Er hér átt við vörur eins og léttmjólk, undanrennu, skyr, osta undir 20% fita, léttjógúrt og mysu. Léttmjólk skal þannig vera ódýrari en nýmjólk. Ráðstöfun þessi gæti leitt til hækkunar á vissum mjólkurvörum, t.d. viðbiti. 4. Sælgæti, gosdrykkir, aðrir sykraðir drykkir, t.d. maltöl, kex og safar. Tillaga ríkisstjórnarinnar er 14% vörugjald. Ákvörðun vörugjalds taki mið af því að vörur þessar hækki í verði fremur en að verð lækki eða haldist óbreytt. Undantekning frá þessu eru hreinir safar og er lagt til að ekkert vörugjald verði lagt á slíkar vörur. Einnig gæti komið til álita að vörugjald á ofangreindum vörutegundum yrði lækkað ef verð á sykri yrði hækkað, sbr. 5. tölul. 5. Sykur. Vörugjald á sykri verði ekki lægra en vörugjald það sem lagt verður á þær vörur sem fjallað er um í 4. tölul. Þá verði hæsti tollur, þ.e. 30%, lagður á sykur. Ef hæsti tollur er ekki bara lagður á sykur sem seldur er í neytendaumbúðum, heldur einnig sykur til iðnaðarnotkunar gæti orðið nauðsynlegt að setja toll á sykraðar neysluvörur, svo sem sælgæti, gosdrykki og aðra svaladrykki, kex, kökur og sultur. Tilgangur þessara aðgerða væri að tryggja að innlend framleiðsla yrði samkeppnisfær við aðrar innfluttar vörur. Ef tollur er lagður á sykur til iðnaðarnotkunar og sykraðar vörur kæmi til álita að lækka vörugjald sem nefnt er undir 4. tölul. Að lokum má geta þess að æskilegt er að verðlagningu verði þannig hagað, að grófar kornvörur verði ódýrari en sigtaðar og fínmalaðar vörur, heilhveiti ódýrara en hveiti. Jafnframt að kökur og sætabrauð hækki í verði eins og aðrar sykraðar vörur." Við höfum að mörgu leyti tekið tillit til þessara sjónarmiða í þeim brtt. sem við höfum gert við frv. um breytingar á tollalögum. Því höfum við gert eftirfarandi breytingar við 2. gr. frv. og ég mæli fyrir brtt. sem fulltrúar Kvennalistans í deildinni flytja, þ.e. Danfríður Skarphéðinsdóttir og sú sem hér talar. Það er þá í fyrsta lagi: Tollur á vörum í tollnr. 0701 - og til þess að hv. þingdeildarmenn geti fylgst með og viti hvað um er að ræða, því að hér fer svo margt fram þessa dagana sem erfitt er að glöggva sig á, þá er hér um að ræða grænmeti án þess að ég hirði um að telja upp tegundir - og ég vil vísa mönnum á bls. 17 í frv. um breytingar á tollalögum, það er 7. kaflinn um matjurtir og tilteknar rætur og hnýði, og þarna er fyrst og fremst um að ræða ýmsar tegundir af grænmeti og er gert ráð fyrir að tollur á grænmeti falli niður. Þetta á bæði við um nýtt kælt, fryst og niðursuðugrænmeti. Síðan er í öðru lagi gerð brtt. á tollvörum með tollnr. 1701.1100 til 1703.9009. Þar er aftur á móti ekki felldur niður tollur heldur er lagður 30% tollur á og það er 17. kafli á bls. 40 um sykur og sætindi af öllu tagi. Ástæðurnar fyrir þessari álagningu eru fyrst og fremst þær að við Íslendingar erum mestu sykurætur í heimi. Þetta sykurát leiðir til þess að tannheilsa okkar er verri en flestra nágrannaþjóða og þjóða í okkar heimshluta. Þessi slæma tannheilsa stafar bæði af miklu sætindaáti, en einnig af lélegri tannhirðu. Og þarna er kjörið tækifæri til þess að hafa áhrif á tannheilsu barna einkum og sér í lagi, en auðvitað allra. Ég hirði ekki um að lesa nánar hverjar tegundir af sætindum þarna er um að ræða. Það geta þm. sjálfir gert því að ekki ætla ég að tefja þessa umræðu. Þá gerum við í c-lið breytingar á tollskránni við tollnr. 2001.1000 til 2005.9000, en það varðar 20. kaflann á bls. 45. Þar er um að ræða framleiðslu úr matjurtum, ávöxtum, hnetum eða öðrum plöntuhlutum. Þar leggjum við til að tollur verði felldur niður. Og þetta varðar reyndar líka sætindi og gosdrykki. Við höfum valið að gera ekki fleiri breytingar þó að ýmsar fleiri breytingar væru í raun bæði aðkallandi og freistandi. Það eru t.d. ýmsar vörur sem varða sérstaklega ungbörn og börn, og þá um leið foreldra ungra barna, og mundu koma sér mjög vel ef tollum af þeim væri breytt. Síðan væru ýmsar aðrar breytingar sem ástæða væri til að spyrjast fyrir um og vil ég þá sérstaklega nefna t.d. skriðdreka sem lækka úr 45 í 30% toll án þess að ég skilji hvers vegna. Geimför og skotvagnar fyrir geimför lækka úr 35% tolli í 0. Það eru ýmis önnur atriði af þessu tagi, t.d. lækka byssur og hernaðarvopn úr 60% í 30% toll. Ég býst ekki við að það sé mikill innflutningur á þessum tækjum þannig að það skiptir kannski ekki meginmáli fyrir ríkissjóð. Hins vegar er hér auðvitað um að ræða grundvallaratriði. Þarna er um að ræða grundvallaratriði í siðfræði þó ekki væri annað. Og það er líka um að ræða grundvallaratriði í pólitík. Ég ætla ekki að lengja mál mitt, en vil einungis endurtaka að það er ástæða til að gera ýmsar breytingar við þetta mál. Það er engin ástæða til þess að tefja það í raun heldur á það skilið hinn vandaðasta málflutning og umfjöllun og þess vegna legg ég til að ríkisstjórnin fari með það heim til sín yfir jólin og þm. allir gaumgæfi það og komi síðan ferskir að jólaleyfi loknu og sinni málinu þá af alúð og afgreiði það fljótlega eftir að þing kemur saman á nýjan leik þegar nægur tími hefur gefist til þess að vanda vinnubrögðin eins og okkur sæmir og málunum líka.



Herra forseti. Ég skal reyna að stytta mál mitt, tefja ekki þessa umræðu úr hófi, en eins og fram hefur komið við þessa umræðu fyrr í kvöld hjá hv. 2. þm. Norðurl. e. og 7. þm. Reykv., þá kom ég með nokkrar athugasemdir og ábendingar við 1. umr. þessa frv. varðandi vörur í einstaka tollskrárflokkum sem ég taldi að þyrfti að breyta, þ.e. að lækka eða fella niður tolla á. Nefndin hefur tekið þessar ábendingar mínar til greina og vil ég þakka það sérstaklega. Með þeim breytingum er farin skynsamleg leið sem stuðlar að því að lækka verð á hlutum í farartæki sem væntanlega stuðlar að auknu umferðaröryggi. En það eru einmitt oftast þeir efnaminni sem eiga gömlu farartækin sem þurfa viðhald og því er brýnt að varahlutir séu ekki í háum tollflokkum þannig að verði þeirra verði í hóf stillt. Það kom fram í máli hv. 7. þm. Reykv. að nefndin hafi hugsað um samkeppnisstöðu innlendrar framleiðslu, svokallaðrar verndarvöru, t.d. með hækkun tollaflokks á álpönnum. Einnig kom fram í umræðunni að fulltrúar garðyrkjubænda hefðu komið á fund nefndarinnar varðandi innflutning grænmetis og plantna eða blóma, pottaplantna. Ég vil benda á að það er ekki síður þörf á að taka tillit til samkeppnisaðstöðu íslenskrar framleiðslu á grænmeti og blómum, t.d. afskornum blómum, sem er mjög viðkvæm vara og lítt geymsluþolin, en þau eru í 30% tollaflokki, pottablómin hins vegar ekki. Ég vil því taka undir það að hagsmuni þessara aðila þarf að tryggja á sama hátt og varðandi aðrar verndarvörur, t.d. eins og álpönnurnar sem ég nefndi hér áðan. Hv. 7. þm. Reykv. spurði hvað væri á móti því að fresta gildistöku frv. til 1. mars. Þetta viðhorf kom einnig fram hjá hv. 6. þm. Reykv. Hv. 7. þm. Reykv. spurði: Hvað er á móti því að fresta lækkun tolla? Mér finnst nú vera ýmislegt sem mælir á móti því, t.d. ef horft er til heimilanna, sem hv. 7. þm. Reykv. ber fyrir brjósti eins og sú sem hér stendur, og reyndar flokkurinn sem hún tilheyrir og ber heitið Sjálfstfl., en hv. 7. þm. Reykv. kýs að nefna "íhaldið" þegar þannig liggur á honum og er það ekki nema af hinu góða. En málið er það að þegar horft er til heimilanna er allt sem mælir á móti því að fresta gildistöku frv. Þess vegna get ég ekki fallist á þá tillögu jafnvel þó að í ljós eigi eftir að koma að fleiri agnúa þurfi að sníða af þessu frv., eins og t.d. kom fram hjá hv. 6. þm. Reykv. að það væri æskilegt að skoða fleiri þætti frv. Ég get tekið undir það. Það er ýmislegt fleira sem maður hefði gjarnan viljað fá lagfært. En kostirnir eru að mínu mati miklu þyngri á metunum. Þess vegna mun ég styðja það að frv. verði afgreitt í þeirri mynd sem meiri hl. hv. fjh.- og viðskn. leggur til.



Herra forseti. Hv. 7. þm. Reykv. beindi þeirri spurningu til mín hvernig á því stæði að á undirbúningsstigi við gerð tolla- og vörugjaldsfrv. hefði verið haft samráð aðila eins og Félags ísl. iðnrekenda og samráðsnefnd verslunarinnar eða vinnunefnd þeirra samtaka um tollamál. Þessu hef ég reyndar þegar svarað áður og svarið var einfaldlega það að það þótti rétt að gefa þessum aðilum kost á að koma á framfæri athugasemdum, ábendingum um sitthvað sem miður mætti fara, við gætum nefnt vansmíði eða galla á flokkunarkerfum þessara frv. tæknilega séð, leita álits á samræmingaratriðum varðandi skylda vöruflokka, heyra álit á hugsanlegum mismununaráhrifum o.s.frv. áður en málið yrði talið tæknilega fullunnið og tekið til pólitískrar umfjöllunar. Það var ekki leitað til þessara aðila um stefnumótun í málinu heldur var verið að leita eftir ábendingum sem miðuðu við reynslu þessara aðila sem eru einmitt þeir sem hafa praktíska reynslu í atvinnu- og viðskiptalífi af slíkum hlutum. M.ö.o.: Þetta var viðleitni til þess að vanda vinnubrögð og koma í veg fyrir hugsanlega tæknilega vankanta eða missmíð á gripunum. Annað bjó þar ekki að baki. Að því er varðar stefnumótunina þá kom hún að sjálfsögðu fram þegar í stað í stjórnarmyndunarviðræðum og í starfsáætlun ríkisstjórnar. Hin endanlega niðurstaða um útfærslu á þessari heildarkerfisbreytingu kallaði hins vegar á náið samráð á milli stjórnarflokka, og hin endanlega niðurstaða, hið pólitíska samkomulag sem tókst um útfærsluna tókst ekki fyrr en giska seint. Að vísu var það svo að fulltrúar þingflokka stjórnarflokkanna höfðu aðstöðu til þess að fylgjast með málinu seinasta hálfa mánuðinn hygg ég. Einnig út frá sömu sjónarmiðum að fylgjast með gerð þess og vinnslu og fá tíma til þess að leita eftir athugasemdum annarra aðila. Hitt er svo annað mál, eins og fram kom í umræðum hér áður, að það var ekki dagamunur á því að málið væri kynnt og rætt í þingflokkum stjórnarliða eða stjórnarandstæðinga. Eins og fram kom við 1. umr. þá var það sama daginn sem þessi endanlega útfærsla á tollum, vörugjaldi og söluskatti var kynnt oddvitum stjórnarandstöðuflokkanna og þingflokkum stjórnarliða. Eins og ég hef tekið fram áður þá þýðir þetta ósköp einfaldlega það að sú staðreynd að málin voru síðbúin stafaði ekki af neinni meinbægni í garð stjórnarandstöðuflokka, það stafaði ekki af neinni fyrirlitningu á þingræðinu, það stafaði af því að tímaáætlun um þetta verk fór úr skorðum. Og það stafaði af því að það tók lengri tíma en ætlað var að ná pólitískri samstöðu milli stjórnarflokkanna um þá endanlegu útfærslu sem á málinu varð. Þessu hefur þegar verið yfirlýst. Þessu hefur þegar verið áður svarað. Hitt er svo annað mál að þetta mál er í heild sinni búið að vera í undirbúningi og í meðförum þings miklu lengri tíma. Það kom ágætlega fram í máli hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar sem rifjaði það upp að hann hefði átt verulegan hlut að máli þegar þetta mál, þ.e. endurskoðun tollalaga, var í undirbúningi árið 1984. Það hefur verið lagt fyrir þing áður en því miður þá varð ekki úr framkvæmdinni og á því eru ákveðnar pólitískar skýringar, trúi ég. Menn treystu sér ekki til að fylgja þessari breytingu eftir til enda. Málið hefur m.ö.o. verið lengi á dagskrá. Það er ekki að koma fyrir Alþingi í fyrsta sinn þessa dagana, fjarri því, þannig að þetta er ekki eins og að manna hafi dottið af himnum ofan. Þetta er þvert á móti mál sem hefur átt sér áralangan aðdraganda. Það er kannski til marks um það að þm. eru orðnir býsna vel að sér í ýmsum smáatriðum frv. eins og vel kom fram í máli hv. þm. Guðmundar Ágústssonar sem bar hér enn fram fsp., sem mér skilst að hafi verið lögð fram í hv. fjh.- og viðskn. og laut að því merkilega atriði að varahlutir í þvottavélar bæru 15% toll en varahlutir í uppþvottavélar 0% toll, hvort þetta væri ekki dæmi um vankant, missmíði eða hugsanavillu. Því mun hafa verið svarað kyrfilega á staðnum í umfjöllun fjh.- og viðskn., að þetta væri nú einmitt á ærnum rökum reist. Flokkunin byggir m.ö.o. á þeirri hugsun að varahlutir, sem einkum og sér í lagi eru nýttir í þágu atvinnurekstrar, eru núllstilltir, en 15%-flokkurinn varðar fremur einkaneysluþáttinn. Enda þótt uppþvottavélar séu kannski á hverju heimili þá eru þær fyrirferðarmestar og dýrastar í atvinnurekstri, hvers kyns efnaverksmiðjum, gosdrykkjaverksmiðjum o.s.frv., mötuneytum, veitingahaldi, hótelrekstri. Og það er reyndar skýringin á þessu máli. En þetta og fleiri dæmi lík, eins og spurningar um saltstein o.fl., bendir til þess að menn hafi notað tímann vel til þess að rýna ofan í smáatriðin, og er það vel. Kannski bendir það til þess að það sé ekki svo mikil fljótaskrift á málinu. Hitt er auðvitað nákvæmlega rétt, sem fram kom í máli hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar, að það þarf ekki við því að búast að ekki verði einhverjir vankantar á málinu og hefði svo verið hversu langan tíma sem þing hefði gefið sér til þess að rýna í það. Mannanna verk eru nú ekki fullkomnari en svo. Það sem ég vil síðan svara nokkrum orðum eru fsp. og röksemdafærsla sem fram var færð af hv. þm. Eyjólfi Konráði Jónssyni. Það sem veldur honum áhyggjum er að tekjuáætlun fjárlagafrv. kunni að vera ofmetin, að tekjutap af vörugjaldi kunni að verða minna en þar er áætlað og að tekjuauki af söluskattsbreytingunni kunni að verða meiri en áætlað er. Fyrir utan þær skoðanir sem hv. þm. hefur áður viðrað og kennt hefur verið við hugmyndir svokallaðrar "hallanefndar". Þegar verið er að meta tekjuöflunaráformin og spurninguna um það hvort unnt sé að ná jöfnuði í ríkisfjármálum miðað við þessi tekjuöflunaráform, þá þarf að vísu að líta á báðar hliðar, tekju- og gjaldahlið. Miðað við þær forsendur sem við gefum okkur eru kannski nokkur áhöld um það hvort jöfnuði verði náð vegna þess að við vitum það ekki enn nákvæmlega hvar verður lendingarstaður á útgjaldahlið. Þó mun það væntanlega ekki muna mjög stórum upphæðum. Um tekjuhliðina er það einfaldlega að segja að hún hefur ekki verið sett hér fram órökstudd og hún byggir á mjög skilmerkilegum forsendum. Forsendurnar að því er varðar tollana eru tiltölulega ótvíræðar. Það er ekki svo mjög ástæða til að ætla að vafaatriðin í því mati séu mjög stór. Að því er varðar vörugjaldið þá er hægara að meta tekjuáhrifin af því nú vegna þess hversu gjaldstofninn er afmarkaður einmitt við þá breytingu að þeim sem eru gjaldendur vörugjaldsins fækkar mjög verulega. Þá má segja að af því leiði tvennt: Í fyrsta lagi að það er hægara með nokkurri vissu að áætla tekjur af því og í annan stað að það má gera ráð fyrir bættri innheimtu. Að því er varðar því næst söluskattinn, þá eru forsendurnar að sjálfsögðu þær að menn reyna að meta gjaldstofninn, sjálfan skattstofninn, og því næst er söluskatturinn, söluskattsprósentan út af fyrir sig einfalt reikningsdæmi af þeim stofni. En hvernig er hann metinn? Er gert ráð fyrir því í þessu dæmi að eftirspurn eða heildarkerfisbreytingin hafi eftirspurnaráhrif? Já, það er gert. Við reynum að meta fyrir utan reikningsdæmið sjálft bæði líkleg eftirspurnaráhrif og bætt innheimtuáhrif. Hvort tveggja er inni í tekjuáætlun fjárlaga. Svo ég nefni dæmi þá er gert ráð fyrir meiri veltubreytingum í söluskatti og tolli en almennt er gert ráð fyrir í mati Þjóðhagsstofnunar í þjóðarbúskapnum, þ.e. um rúmlega 2% samanborið við 1% í þjóðarútgjöldum alls að mati Þjóðhagsstofnunar. Þannig er reynt að taka tillit til þess. Annað sem þetta byggir á er ellefu mánaða reynsla af veltubreytingum það sem af er árs og mat á reynslu af innheimtu og þeim breytingum sem urðu á söluskattskerfinu á miðju sumri. Sú reynsla er út af fyrir sig takmörkuð en matið á þessari ellefu mánaða reynslu af veltubreytingunni er hins vegar það sem við er hægt að styðjast. Það er ástæða til þess að leiðrétta það að söluskattur hafi nú verið lagður á því sem næst alla skapaða hluti. Því fer fjarri. Söluskattsstofninn hefur verið breikkaður í áföngum en það er enn átæða til að minna á, sem svo rækilega oft kemur fram í söluskattsfrv., að það eru mjög veigamiklir þættir sem eru undanþegnir söluskatti og verða að vera það að óbreyttu. Söluskattsstofninn verður ekki breikkaður öllu meira. Það er hins vegar unnt að gera í virðisaukaskattskerfi. Það sem ég á hér við er það að ölI aðföng, vélar, tæki og hráefni iðnaðar og framleiðslu eru undanþegin söluskatti eftir sem áður. Söluskattur er lagður á á lokastigi framleiðslu og til þess að draga úr uppsöfnunaráhrifum hans þá eru mjög veigamiklir vöruflokkar, eins og upp eru taldir í söluskattsfrv., undanþegnir. Þá er að víkja að athugasemdum hv. þm. um þær breytingar sem verða í vinnslu fjárlaga frá fjárlagafrv. til endanlegra fjárlaga. Hv. þm. birti nokkrar tölur um þetta, en spurningin er hvað beri að álykta af þessu. Það er í fyrsta lagi á það að benda að verðlagsforsendur fjárlagafrv. hafa náttúrlega verið breytilegar frá ári til árs. Oft hafa fjárlögin verið reist á forsendum árslokaverðlags og þá leiðir af sjálfu sér að áður en menn ganga frá fjárlögum til 3. umr. er reynt að gera breytingar frá því sem hafa verið forsendur fjárlagafrv. Nú vill svo til að fjárlagafrv. er byggt á áætluðum verðlagsforsendum ársins 1988 þannig að þess er að vænta að breytingar frá frv. til endanlegra fjárlaga af þeim sökum verði minni en ella, enda sýnist mér að stefni í það. Tölurnar sem hv. þm. nefndi um þetta voru 1985 15,3%, 1986 12,9% og 1987 7,6%. Án þess að ég vilji gefa mér endanlegar tölur um niðurstöður fjárlaga á gjaldahlið þá sýnist mér ljóst að breytingin frá frv. til fjárlaga verði innan við 3%. Skýringin er fyrst og fremst sú að verðlagsforsendurnar sjálfar taka minni breytingum en oft hefur verið áður. Þá er það spurningin um það hvort breytingar sem verða á mati manna á vergri landsframleiðslu á árinu þýði að við getum gert út á þær breytingar. Hv. þm. tók það dæmi að nú yrði landsframleiðsla á seinni hluta árs 1988 hugsanlega metin 10 milljörðum meiri, þ.e. 250 milljarðar í stað 240 nú. Og hvað mundi það þá þýða? Það væri ekkert óeðlilegt ef þetta er fyrst og fremst vegna breytilegra verðlagsforsendna á árinu. Ef það er það fyrst og fremst sem breytir niðurstöðum vergrar landsframleiðslu, þá erum við auðvitað aðeins að tala um krónutöluhækkun fjárlaga en ekki raungildishækkun þótt fjárlög breyttust til samræmis við verga landsframleiðslu, þ.e. ef það væri um fjórðungur af þessari upphæð eða um 21/2 millj arður. Það mundi ekki skila okkur neitt auknu raungildi. Hlutfallið yrði þá hið sama af vergri landsframleiðslu. Það er ástæða til þess að staldra við þetta atriði vegna þess að í þeirri fréttatilkynningu sem farið hefur frá fjmrn., þar sem skattadæmið er skýrt af okkar hálfu, þá er reyndar í ljósi áætlaðra veltubreytinga verg landsframleiðsla þar metin á 245 milljarða, þ.e. í töflunni þar sem verið er að meta skatttekjur sem hlutfall af vergri landsframleiðslu, þá er hún metin sem 24,2% af vergri landsframleiðslu, sem í okkar forsendum er metin 5 milljörðum meiri en gert var í september á sl. hausti. Þá er að líta á spurninguna um það hvort breytt reikningsfærsla á reikningsskilum ríkissjóðs í A-hluta í líkingu við það sem hv. þm. hefur reifað hugmyndir um, þ.e. að færa millifærslusjóði eins og byggingarlánasjóðina, Lánasjóð ísl. námsmanna eða aðra slíka sjóði inn í A-hluta fjárlaganna, hvaða áhrif það í raun og veru hafi. Ég leyfi mér af því tilefni að vitna í ummæli forvera míns, hæstv. fyrrv. fjmrh. og núv. hæstv. forsrh., sem í viðtali í Morgunblaðinu 26. nóv. lýsir sinni skoðun á þessu máli. Tilefnið er það að á flokksráðsfundi Sjálfstfl. hafði hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson lýst þessum hugmyndum, þ.e. þeirri skoðun sinni að með breyttri reikningsfærslu á A-hluta ríkissjóðs mætti sýna fram á það að ríkissjóður hefði verið rekinn með hagnaði, með afgangi á árunum 1980–1985. Morgunblaðið ber þessar skoðanir undir formann Sjálfstfl. og sjálfan forsrh. og ég held að ég verði að biðja þingheim að hlýða á svör formanns Sjálfstfl. í því efni, með leyfi hæstv. forseta, en þar segir: "Þorsteinn Pálsson forsrh. segir að það sé út í bláinn að segja að þm. Sjálfstfl. hafi óbundnar hendur varðandi fjárlagafrv. þar sem flokkurinn hafi samþykkt að standa að því með venjulegum fyrirvara og fullur vilji sé af hálfu ríkisstjórnarflokkanna að standa þannig að málum að takist að afgreiða frv. þótt það geti orðið erfitt á lokasprettinum. Á flokksráðsfundi Sjálfstfl., og á Alþingi, lýsti Eyjólfur Konráð Jónsson því yfir að hann gæti ekki samþykkt þær stórfelldu skattahækkanir sem fælust í frv." Þessu til áréttingar er enn vitnað í forsrh. og hann segir, með leyfi forseta: "Það er þess vegna út í bláinn að halda því fram að þm. Sjálfstfl. hafi óbundnar hendur varðandi fjárlagafrv., enda hefur það verið rætt í þingflokknum í dag og Sjálfstfl. stendur auðvitað að frv. eins og venja stendur til um. Að því er varðar þá tekjuöflun sem í frv. felst er það að segja að við sem vorum í viðræðunefndinni við Framsfl. og Alþfl. sl. sumar tregðuðumst við að fallast á tillögur um viðbótartekjuöflun þegar á þessu ári. Okkar megintillaga var sú að ná jöfnuði í ríkisfjármálum á þremur árum. Eyjólfur Konráð flutti tillögu um það í þingflokknum að við féllumst á tekjuöflun þegar á þessu ári. Sú tillaga var samþykkt og gerði það að verkum að við gátum náð samkomulagi um myndun þessarar ríkisstjórnar." Loks segir hér um þessar hugmyndir um breytta reikningsfærslu á A-hluta ríkissjóðs og Morgunblaðið hefur orðrétt eftir formanni Sjálfstfl., með leyfi forseta: "Þorsteinn sagði að lokum um þær upplýsingar sem Eyjólfur Konráð kom með um að tekjuafgangur væri af rekstri ríkissjóðs ef lánveitingar úr lánasjóðum ríkisins væru ekki færðar sem óafturkræfir styrkir í A-hluta fjárlaga að það væri ljóst að hagræða mætti tölum í bókhaldi eftir því hvernig hlutirnir eru skilgreindir. "En það sem kemur út sem meira jafnvægi á ríkissjóði kemur út sem meiri halli hjá einkaaðilum og niðurstaðan breytir engu um heildarlántökur né heldur um viðskiptahallann. Því miður er ekki hægt að losa sig undan þessum vanda með bókhaldsbrellum einum saman," sagði Þorsteinn Pálsson að lokum."  Nú má segja að það sé ekki rétt af mér að vera að blanda mér í slíkar deilur, enda geri ég það ekki nema aðeins að gefnu tilefni. Ég er beðinn um að lýsa mínum skoðunum á þessum hugmyndum og ég hef reyndar þegar gert það áður. Ég gerði það við 1. umr. og þær eru einfaldlega þessar: Við leysum ekki að mínu mati neinn vanda í ríkisfjármálum með því að taka upp þessa breyttu reikningsfærslu. Það er einfaldlega vegna þess að þau framlög sem á fjárlögum koma í þessa sjóði eru óafturkræf. Þetta er fært til einkageirans og endurgreiðslur, jafnvel þótt þær væru verðtryggðar og á fullum vöxtum, skila sér því miður ekki í ríkissjóð. Þetta eru tilfærslur. Besta dæmið um þetta er að sjálfsögðu Lánasjóður ísl. námsmanna. Framlagið í þennan lánasjóð var stórhækkað í fjárlagafrv. Mjög verulega. Endurgreiðslur í þennan sjóð frá námsmönnum á 40 árum, þótt það eigi að heita að lán séu verðtryggð, þá er endurgreiðslan stórlega skert og það er mat reikningsfróðra manna sem farið hafa yfir það dæmi að endurgreiðslur muni aldrei nema nema hálfvirði af raungildi upphaflegra lána. Þessar greiðslur koma aldrei í ríkissjóðinn. Sama er að segja um byggingarlánasjóðina þótt tölugildin séu nokkuð önnur. Byggingarlánasjóðirnir eru auðvitað reknir á lánum. Þeir eru reknir á lánum sem eru miklum mun dýrari en útlánin. Lánin eru tekin til skemmri tíma, flest hver, en útlánin til lengri tíma og á lægri vöxtum. Vaxtamunurinn byggist ekki bara á 7% á teknum lánum og 31/2% á veittum lánum heldur í vaxandi mæli á 1% á lánum til félagslega geirans. Reikningsfróðir menn hafa skilað um það skýrslum á undanförnum árum að það sé skammt í það ef þessu er haldið fram að byggingarlánasjóðirnir verði greiðsluþrota. Hreinlega greiðsluþrota. Það breytir því engu í heildarmyndinni um ríkisfjármálin hvar þessir sjóðir eru færðir, hér eða þar í A- eða B-hluta. Ef ríkissjóður ætlar að bæta sinn hag þá getur hann að sjálfsögðu gert það með því að láta af framlögum í þessa sjóði, en það mundi hafa hin alvarlegustu áhrif mjög fljótlega á fjárhag byggingarlánasjóðanna því að þetta framlag er fyrst og fremst til þess að greiða vaxtamun eins og nú er komið. Það er dálítið óhönduglegt um þessar hugmyndir að ræða vegna þess að þessi ágæti vinnuhópur sem settur var upp hefur ekki skilað niðurstöðum og er þann veg staddur í sínu starfi að niðurstaðna er ekki að vænta mjög fljótlega. Upphaflega vakti það fyrir mönnum í þessum hópi, þegar hann var settur upp, að kanna tengslin, hin rökrænu tengsl milli annars vegar ríkishalla og hins vegar viðskiptahalla, og þar á meðal einnig í samráði við verkefni sem unnið er að á vettvangi Norðurlandaráðs, að gera úttekt á óbeinum styrkjum til atvinnulífs og atvinnurekstrar, þ.e. ekki beinum niðurgreiðslum heldur einnig hvers kyns öðrum duldum stuðningi, t.d. þegar um er að ræða niðurfellingu eðlilegra gjalda, að aflétta sköttum eða eitthvað þess háttar, og gera upp heildardæmið um tilfærslur frá hinum opinbera geira til einkageirans. Þetta er mikið verk og því er ekki lokið. En ég kemst ekki hjá að vekja athygli á því að túlkun hv. þm. á hugmyndum nefndarinnar og þess manns sem er formaður nefndarinnar eða stýrir þessu starfi ber ekki saman. Það virðist vera skoðanaágreiningur uppi um það og í því efni vitna ég til viðtals í Morgunblaðinu við Gunnar Hall, skrifstofustjóra Fjárlaga- og hagsýslustofnunar, sem settur var formaður fyrir þessum starfshópi, og birtist undir fyrirsögninni "Framlög ríkisins til sjóða í raun óendurkræf, endurgreiðslur lána fara beint til sjóðanna". En þar segir, með leyfi forseta: "Gunnar sagði það vera bókhaldslegt atriði hvort framlag ríkisins til lánasjóða væri reiknað ofan eða neðan við strik, en þessi fjárframlög séu hvort sem er útgjöld sem ríkissjóður þurfi að fjármagna. Endurgreiðslur lána í byggingarsjóðunum og Lánasjóði ísl. námsmanna fari t.d. beint til viðkomandi sjóða, en Eyjólfur Konráð miði hins vegar við að endurgreiðslurnar skili sér inn í ríkissjóð. "Þetta er í rauninni óafturkræft tillag ríkissjóðs til að byggja upp sjóðina en ef eiginfjárstaða þeirra verður það sterk að þeir geti farið að standa undir sér sjálfir þarf ríkið ekki lengur að koma með sín framlög," sagði Gunnar." Sem kunnugt er er langt í land að þessir sjóðir standi þannig að þeir geti komist af án ríkisframlaga, þ.e. við erum ekki að byggja upp eigin fjárhag þeirra eða höfum ekki verið að gera á undanförnum árum, heldur þvert á móti. Enn fremur hefur því verið við bætt að það varð veruleg breyting í ríkisfjármáladæminu á seinustu árum, 1986 og 1987, til hins verra þannig að mér skilst að þrátt fyrir það, ef þessum hugmyndum hallanefndar væri beitt um reikningsfærslu á A-hluta, þá hefði niðurstaðan orðið sú að á þessum tveimur síðustu árum hefði það ekki breytt því að ríkissjóður hefði verið rekinn með halla. Nú vil ég segja það, eins og ég sagði áður, að ég tel allar þessar hugmyndir, vangaveltur gjarnan, skoðanir á þessu máli vera hinar þörfustu og vera bæði áhugaverðar og sjálfsagðar og vafalaust gætu þær verið gagnlegar. Það kann hins vegar að vera slæmt ef mismunandi túlkun á þeim hugmyndum sem þarna er verið að vinna úr verður til þess að gera tortryggilega þá viðleitni núv. ríkisstjórnar til þess að ná jöfnuði í ríkisfjármálum á gefnum þeim bestu forsendum sem við höfum á að byggja. Ég er reyndar alveg sannfærður um að það er ekki það sem vakir fyrir hv. þm. Eyjólfi Konráði Jónssyni. Eins og ég hef sagt áður ber ég fulla virðingu fyrir hans skoðunum í efnahagsmálum þótt okkur kunni að greina á í einhverju efni. Ég hef fylgst með hans skrifum og ég hef ekki nema bæði gagn og gaman af að rökræða þær hugmyndir. Ég hef ekki sannfærst um það að við getum leyst vanda ríkisfjármálanna með þessum hætti og reyndar skilst mér ekki þeir sem fyrir þessu starfi standa. En það breytir ekki því að þessi skoðun er áhugaverð og ég er reiðubúinn til þess að stuðla að því að þessu verki verði lokið og að við reynum að læra af því það sem við getum. En það hefur ekki sannfært mig um það að hjá því verði komist að halda fast við það markmið ríkisstjórnarinnar, sem hún hefur sett sér sameiginlega, að ná jöfnuði í ríkisfjármálum og að það mál verði ekki leyst með breyttri reikningsfærslu á A- og B-hluta ríkissjóðs. Ágreiningurinn milli mín og hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar er sennilega sá hvort það sé allt í lagi að reka ríkissjóð með halla. Ég hef tekið eftir því að hann hefur nefnt til dæmi af öðrum löndum, grannlöndum okkar og Japan sérstaklega þar sem ríkissjóður er rekinn með halla og þá fjármagnaður með lántöku, með skuldabréfaútgáfu o.s.frv. Nú hygg ég að flestir sem um þessi mál hafa rætt af einhverri alvöru á undanförnum árum séu þeirrar skoðunar að sú tilraun Bandaríkjastjórnar til að reka ríkissjóð Bandaríkjanna á sívaxandi halla á undanförnum árum hafi ekki gefist vel. Hún hafi ekki gefið góða raun. Hún sé reyndar undirrót þess að við vorum komnir á fremsta hlunn með að lenda í mjög alvarlegri peningalegri kreppu. Og ástandið í bandarískum efnahagsmálum bendir ekki til þess og pólitísk umræða í Bandaríkjunum virðist ekki sýna samstöðu um það lengur að þessi tilraun hafi verið skynsamleg, enda hefur hún kannski að sumu leyti ekki verið yfirveguð tilraun, heldur raunverulega afleiðing af pólitísku ástandi. Því næst er við að bæta að það er mjög ólíku saman að jafna mjög fjármagnsríku landi eins og Japan eða Bandaríkjunum eða okkar landi. Við búum ekki hér við sama aðgang að fjármagnsmarkaði og þessi lönd og hér er ekki til að dreifa því uppsafnaða fjármagni sem þar er að finna, þar sem eru lönd sem hafa lengi verið útflytjendur fjármagns í stórum stíl. Aðstæðurnar nú í okkar landi eru þær að það er mjög takmarkað lánsfjármagn í boði og ef ríkissjóður ætlar að leysa sinn rekstrarvanda með því að auka sinn hlut á þeim markaði, að keppa með grimmilegri hætti við heimilin, einstaklinga og fyrirtæki en við þegar gerum, þá hygg ég að það hafi hinar alvarlegustu afleiðingar. Ég held að það hafi ekki jákvæð áhrif á vaxtaþróun í landinu t.d., og held reyndar ekkert um það, þannig að ef við gætum komist hjá því, sem ég tel að við getum án þess að það séu neinar afarkostir, að reka ríkissjóð og hinn opinbera geira, sem sem betur fer tekur mun minni hlut þjóðarframleiðslunnar í sinn hlut hér en í flestum þeim grannlöndum okkar þar sem ríkissjóður er rekinn með halla, þá held ég að það væri vel. Við núverandi kringumstæður í svo ófullkomnum fjármagnsmarkaði sem við búum við, þá mundu sívaxandi lántökur ríkissjóðs hafa mjög óheppilegar afleiðingar á peningamálastefnu og vaxtaþróun. Miðað við núverandi stig raunvaxta þá er ég líka þeirrar skoðunar, og það kemur reyndar fram í einu af dæmum sem hallanefnd hefur fjallað um, að það þyrftu ekki að líða mörg ár þangað til innbyggður halli á ríkissjóði hefði vaxið svo mjög að við værum komnir í svipaðan vanda hlutfallslega og t.d. Bandaríkjastjórn nú. Og út frá þeim forsendum sem ég gef mér um skynsamlega efnahagsstjórn og reyndar pólitík, þá vil ég ekki stuðla að því. Um þetta er ekkert að segja nema það að menn aðhyllast ólíkar skoðanir í hagstjórn og mér dettur ekki í hug að halda því fram að mínar skoðanir séu hinar einu réttu eða að ég sé óskeikull dómari í þeim málum. En ég get ekki annað en framfylgt mínum og um leið vitnað til þess að núv. hæstv. ríkisstjórn hefur í starfsáætlun sinni og stefnuyfirlýsingum staðfest að hún fylgi þeirri stefnu að ríkissjóð skuli reka án halla. Ég vil ekki orðlengja um það frekar. Ég mun að sjálfsögðu verða við þeim tilmælum hv. þm. að reyna að láta honum í té, eins og beðið hefur verið um, allar þær upplýsingar sem fjmrn. hefur yfir að búa og byggir sínar forsendur á um mat á tekjuáætlun, um mat á þessari skattkerfisbreytingu í heild sinni, bæði á skattstofnunum sjálfum, um eftirspurnaráhrif hugsanleg og aðra þætti sem taka ber tillit til. Það er ekki nema sjálfsagður hlutur og skylda að verða við slíkum óskum. Reyndar hélt ég að það hefði verið gert í umfjöllun málsins í nefnd. Þetta er sjálfsagt að gera. Og ekki þá öðru við að bæta en því að öllum getur okkur að sönnu skjátlast, en þetta mat er byggt á þeim bestu fáanlegu upplýsingum sem við höfum yfir að búa og ég veit ekki til þess að þær hafi með rökum verið rengdar eða vefengdar. Um þá skoðun að það sé ekki nóg að reka ríkissjóð án halla ef ástandið í efnahags- og atvinnulífinu yfirleitt er með þeim hætti að atvinnulífið sjálft sé knúið til hallareksturs, þá er það fljótsagt að núverandi ástand að því er varðar starfsskilyrði atvinnuveganna, sjávarútvegs og fiskvinnslunnar alveg sérstaklega og útflutningsgreina, kallar augljóslega mjög fljótlega á umtalsverðar efnahagsaðgerðir. Það er ekki nýtt. Umræður hafa farið fram t.d. við talsmenn fiskvinnslustöðvanna og enn verð ég að vekja athygli á því, og það vekur a.m.k. mína athygli, að þeir gerast ekki talsmenn hefðbundinnar gengislækkunar jafnvel við óbreytt skilyrði. Af máli þeirra hefur komið fram að þeir kunni vel að meta fastheldni við stöðugleika í gengi og telja að það hafi skilað sjávarútvegi og fiskvinnslu betri árangri en hinar tíðu gengislækkanir hinna fyrri ára, bæði að því er varðar viðleitni til að byggja upp eigin fjárhag fyrirtækjanna, draga úr skuldastöðu og skapa stöðugleika til þess að sinna hagræðingu og byggja upp fyrirtækin á skynsamlegri grundvelli. Gengisfelling er að sjálfsögðu alltaf neyðarúrræði og staðreynd er það að ríkisstjórn ein ræður að lokum kannski ekki við ýmsa ákvarðandi þætti í efnahagslífinu. Dæmi um þetta er gengisþróunin, dæmi um þetta er þróun dollars. Það breytir hins vegar engu um það að gengislækkun sem verið er að boða, hún ein út af fyrir sig lagfærir ekki starfsskilyrði atvinnuveganna vegna þess að hún er í eðli sínu mjög skammæ aðgerð. Í núverandi þensluástandi, við núverandi eftirspurnarskilyrði mundum við að óbreyttu vera komnir aftur í sama ástandið eftir ótrúlega skamma stund, þannig að menn þurfa að leggja á dýpri ráð en þau ein. En það er alveg ljóst að takist núv. ríkisstjórn að ná fram jöfnuði í ríkisfjármálum, þá er hún ekki þar með komin á enda vegar. Næsta verkefni er auðvitað að taka til gagngerrar skoðunar starfsskilyrði atvinnuveganna, að reyna að hafa jákvæð áhrif á þróun kjarasamninga og að taka til gagngerrar endurskoðunar peningamálastefnu og þann fjármagnsmarkað sem við búum við í því skyni að með samræmdum aðgerðum á öllum þessum þáttum að tryggja að við gætum haft stöðugleika í efnahagslífi á næsta ári án þess að grípa til þeirrar gömlu skottulækningar sem gengisfelling eftir pöntun hagsmunaaðila er og engir ættu að vita betur en við af gamalli reynslu hversu haldlaus hún er.



Virðulegi forseti. Í gær stóð ég hér, í þessum ræðustóli og talaði um húsnæðismál. Ég var að reyna að flýta umræðu um húsnæðismál með því að sameina það sem ég ætlaði að segja við 2. umr. um húsnæðismál í Ed. og það sem ég ætlaði að segja við 1. umr. Fyrir þetta fékk ég litlar þakkir. Að lokinni ræðu minni í hv. Ed. í gær fór fram umræða um þingsköp þar sem ég fékk miklar ákúrur fyrir það að tala lengi og tefja gang mála hér á Alþingi. Nú ber svo við að hv. þm. Alþfl. hafa hafið hér málþóf. Þeir tala hér sjö langa og sjö breiða og eru raunverulega að tefja þingstörf. Ég vil mælast til þess að hv. sjálfskipaður verkstjóri þinghaldsins, 3. þm. Vesturl., verði kallaður hér í salinn til þess að reyna að hafa einhvern hemil á sínum þm. og reyna að koma þingstörfunum áfram þannig að við getum lokið þeim verkefnum sem við þurfum að koma frá fyrir hátíðar.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Það vakti athygli mína að hæstv. fjmrh. komst svo að orði í sinni ræðu, þegar hann fjallaði um starfsskilyrði atvinnuveganna og hafnaði hugmyndum um gengisfellingu, að ástandið væri þannig að það kallaði fljótlega á umfangsmiklar efnahagsaðgerðir. Það vekur að sjálfsögðu ýmsar spurningar hvað hæstv. ráðherra hefur sérstaklega í huga þegar hann tekur svo djúpt í árinni og væri ástæða til að fara nánar út í það hér hver staða atvinnuveganna er og eins um hitt hvað átt er við þegar talað er um peningamálin almennt og starfsskilyrði atvinnuveganna í því samhengi. Vil ég þá t.d. minna á það að við erum nú að fjalla um það með hvaða hætti hægt sé að samræma tolla- og skattakerfi þannig að aðstaða einstakra atvinnugreina og fyrirtækja sé jöfnuð. En ég hygg að það sé ekki nóg. Ég held t.d. að það sé mjög nauðsynlegt, ef maður vill fara út í starfsskilyrði atvinnuveganna, að velta því fyrir sér hvort atvinnuvegirnir, sem eiga í samkeppni við erlend fyrirtæki, erlenda aðila, eigi kost á því að fá lánsfjármagn á hliðstæðum eða sambærilegum kjörum og þeir sem hin innlendu fyrirtæki eru að keppa við. Eru t.d. hugmyndir ríkisstjórnarinnar þær að Útflutningslánasjóðnum verði gert kleift að veita íslenskum iðnfyrirtækjum peninga að láni með sambærilegum kjörum og sambærileg erlend fyrirtæki sem þau eiga í keppni við njóta? Við getum líka velt því fyrir okkur hvernig við getum uppfyllt það ákvæði í starfsáætlun ríkisstjórnarinnar að rétta hlut þeirra atvinnugreina, sem búa við óeðlilega erlenda samkeppni. Ég vil í beinu framhaldi af þeim ummælum, sem hæstv. fjmrh. hafði hér uppi um það að nauðsynlegt væri að íhuga starfsskilyrði atvinnuveganna, vekja athygli á því að það er viðurkennt í Stjórnarráðinu, í fjmrn. t.d., að ein umfangsmikil atvinnugrein, skipasmíðaiðnaðurinn, búi við óeðlilega erlenda samkeppni í nágrannalöndunum þar sem lán til skipasmíðaiðnaðarins eru niðurgreidd. Auðvitað er það rétt hjá hæstv. fjmrh. að þegar við erum nú að tala um það að gengi íslensku krónunnar sé óvenju sterkt um leið og hann hafnar því að gengisfelling komi til greina, þá hlýtur athygli hans einmitt að beinast sérstaklega að því þar sem hann situr í fjmrn. með hvaða hætti hann geti jafnað samkeppnisstöðu íslenska skipasmíðaiðnaðarins þannig að hann geti búið við öryggi og sambærileg kjör og erlendis tíðkast í helstu nágranna- og viðskiptalöndum okkar. Ég veit að hann og hæstv. viðskrh., sem mjög hefur látið sig stöðu skipasmíðaiðnaðarins varða og er maður sem hefur ráð undir rifi hverju, munu báðir leggja sig fram á morgun, þegar þessi mál verða tekin á dagskrá ríkisstjórnarinnar, að reyna með einhverjum hætti að komast að niðurstöðu sem sé vel við hæfi þess efnis sem ég var að tala um og sé í samræmi við þá yfirlýsingu hæstv. fjmrh. hér áðan í tengslum við þær umfangsmiklu efnahagsaðgerðir sem hann var að boða að rétti starfsskilyrði þessarar atvinnugreinar. En, herra forseti, ástæðan fyrir því að ég kvaddi mér hljóðs var alls ekki sú að gera ræðu hæstv. fjmrh. að umtalsefni þó að ég hafi ekki getað látið þessi ummæli eins og þau væru ósögð, þó svo að klukkan sé nú orðin 12 á miðnætti. Það hefur oft í sögu þingsins komið fyrir áður þegar ráðherrar fara að þreytast að þeir segja ýmsa hluti í lágnættinu sem þeir ætluðu kannski að geyma sér þangað til síðar. Vegna þeirrar fsp. sem hv. 7. þm. Reykv. beindi til mín vil ég taka það fram sem við raunar öll vissum fyrir að jafnvel þótt vel sé að málum unnið og jafnvel þótt þeir menn sem eru í meiri hl. nefnda leggi sig alla fram, þá kemur samt sem áður fyrir að eitt og annað þurfi að leiðrétta. Ég vil vekja athygli á því að sú villa hefur slæðst í 6. kafla þessa frv. að óviljandi er með öllu skorin niður sú tollvernd sem þeir áttu að njóta sem stunda blómarækt og er nauðsynlegt að bæta þarna við nýju tollskrárnúmeri sem verði 0601.2002, og heitir pottaplöntur, sem verði með 30% tolli. Ég vil biðja hæstv. forseta að taka við þessari skriflegu brtt. og bera hana upp þannig að hún megi koma hér fyrir.  Hv. þm. spurði mig fyrst að því hvort við hefðum orðið við tilmælum Sambands ísl. samvinnufélaga. Eins og hann veit þá hlustar maður nú alltaf eitthvað þegar þau samtök taka til máls. Oft hafa þau rétt fyrir sér og af þeim sökum hefur fyrsta athugasemd þeirra, þar sem lagt er til að orðalagið "annaðhvort á axi eða stilki" breytist í: einnig þótt þau séu á axi eða stilki. Þarna var um rangþýðingu að ræða. Þetta er tekið inn í brtt., annað ekki. Ég vil aðeins taka það fram varðandi það sem stendur á bls. 2 um söluskattinn að þar er talað um smásöluumbúðir, nánari skilgreining komi á hvað séu smásöluumbúðir. Ég er sammála þeirri skoðun að nauðsynlegt sé að binda ekki í lögum skilgreiningu á því heldur hljóti ráðherra að geta skorið úr um það eða breytt þeim reglum sem í gildi eru ef greinilegt er að það eigi að fara í kringum lögin. Ég vil jafnframt vekja athygli á að óeðlilegt er að bygging heyturna sé undanþegin söluskatti. Það hafa einnig komið fram hugmyndir um að bygging fóðurstöðva sé undanþegin söluskatti, en ekki hefur þótt rétt að verða við því. Almennar rekstrarvörur til útflutningsframleiðslu verða ekki að öllu undanþegnar söluskatti, en hins vegar mun virðisaukaskattur frádráttarbær þegar þar að kemur. Þá er komið að því að um það var spurt hvað merktu brtt. frá og með bls. 2 og fram eftir. Fyrsta brtt. efst á bls. 2 lýtur að því að þar er einungis verið að auka rétt þeirra sem eru að flytja inn varning og útskýra frekar það sem þar stendur um kærufrest og annað og hið sama á við g-lið. Í h-lið er efnisbreyting sú að inn eru tekin orðin: enda hafi flutningsfar tekið höfn. Það er nú talið rétt að aðflutningsgjöld gjaldfalli ekki úti á rúmsjó og þótti rétt að taka inn að skipið yrði að vera komið í höfn áður til þess að forðast misskilning. Í i-lið er skotið inn "samkvæmt þeim aðflutningsgjöldum" til frekari skýringar. Síðan kemur j-liðurinn. Já, nú fer að byrja  Þá er 1-liður. Það er fallegra að nota orðið "pentudúkur" en servíettur þó það sé að vísu rétt að öll orð í íslensku máli sem hefjast á p séu tökuorð ef farið er nógu langt aftur. En orðið pentudúkur er miklu penara orð en servíetta. Í 1-lið tölul. 2 er verið að lækka umbúðir í ytri tolli niður í 0, í 3 er um leiðréttingu að ræða, m er leiðrétting. Það vantaði númerið í n og þótti ógreinilegt og er rétt að bæta því við. O er einföldun, í p vantaði númer, í q er prentvilla. R-liður. Eftir stendur í því tollskrárnúmeri: sjúkravörur ótaldar annars staðar. Það er m.ö.o. gert ráð fyrir því að tollur sé lækkaður á þessum vörum þannig að ytri tollur verði 5% en 0 í EFTA. Í s-lið er verið að tala um sekki og poka, strigapoka, umbúðir, stendur meira að segja umbúðir um vöru í tollskránni. Þar er ytri tollur felldur niður. Í t-lið hafði láðst að meðhöndla skíðaskó í samræmi við samninga okkar við EFTA og EBE. Þess vegna verða tollnúmer þar tilgreind með 15 og 0. Það er leiðrétting. U-liður. Það er nú það já. Þar er verið að lækka ytri tolla af hlífðarhjálmum öryggisbúnaði, úr 15 í 0. Í v-lið er fjallað um leirkrukkur, leirpotta og annað því líkt og þótti rétt að ytri tollur, þegar þetta er í vísindaskyni, fari í 0. X-liður 1 er leiðrétting, en í x-lið 2 er tolltaxti á hjólbarðakeðjum færður úr 30% niður í 0. Y-liður er leiðrétting. Z-liður. Þar er verið að færa tolla á álpönnum upp í 30% sem er aðlögun vegna ALPA N. Samsvarandi breyting er síðan gerð í bráðabirgðaákvæði sem er síðasta brtt. Nr. 3 er leiðrétting. Í z-lið er verið að fella niður tolla á vélum sem eru notaðar til matvælaframleiðslu og annars því líks. Í z-lið 2. Ég veit ekki hvort ég má segja við hv. þm. "smyglgjarnar" vörur, en það eru sem sagt rakvélar, eggjárn og ýmislegt því líkt sem þar er verið að lækka. Þ-liður, prentvillur. Við skulum sjá hvaða númer er nú á æ-inu aftur. Það er 85. Það eru ýmis rafmagnsáhöld sem þar er verið að lækka. Það eru tollgjarnar vörur.

Tollgjarnar?

Í ö-lið er um leiðréttingar að tefla. Ég finn að hv. þm. finnur þann húmor sem er í þessu orði og mér þykir skemmtilegt að vita það að þótt hann sé þreyttur, hv. þm., heldur hann enn þá sínu skopskyni og kann rétt að skilja blæbrigði tungunnar sem mér þykir ánægjulegt. En mér þykir hins vegar leiðinlegt að hann skyldi hafa hringt í húmorslausa málfræðinga núna í kvöldmatnum þegar hann var að bera þetta orð undir vini sína. Já, við skulum sjá. Var ég ekki kominn að ö-lið? Var ég búinn með ö-lið?  Svo er 3. tölul. Þar eru alls konar tilvísanir í lög o.þ.h. sem ég hef satt að segja ekki borið saman hvort rétt sé. En ég vil beina því til ef einhver má mál mitt hlýða sem er í fjmrn. að fara vendilega yfir þetta því það gæti illa farið ef þarna slæddist inn villa. Og 4 a er svo leiðrétting. Þá held ég að þetta sé komið. Ég vona, herra forseti, að ég hafi með fullnægjandi hætti hlaupið yfir þau númer sem hv. þm. bað mig um skýringar á.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Svavar Gestsson): Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Halldóri Blöndal fyrir greinargóðar skýringar á till. meiri hl. Hann hefði getað okkur til fróðleiks og skemmtunar bætt því við t.d. í sambandi við till. a.a, það er tolltaxti 9005, svona til fróðleiks að þarna er verið að fella niður af eðlilegum ástæðum það sem heitir í tollfrv. "sjónaukar fyrir bæði augu eða annað". Þetta lýsir auðvitað mikilli víðsýni og skynsemi af hv. þm. að sjá af glöggskyggni sinni að það er rétt að fella niður tollana af báðum augunum í kíkinum úr því að menn voru að þessu á annað borð. En hv. þm. þurfti ekki að fara svona nákvæmlega í hlutina vegna þess að hann vildi að sjálfsögðu stytta mál sitt eins og kostur var sem er athyglisvert miðað við það málþóf sem stjórnarsinnar hafa haldið uppi í kvöld og einkum hæstv. fjmrh. Hann hefur talað hérna óskaplega lengi. En það sem mér fannst kannski athyglisverðast við brtt. var það, þegar farið var yfir þetta, að þetta eru langmest leiðréttingar og prentvillur. Og það var eins gott að þessar till. voru þá gerðar þannig að hæstv. fjmrh. þarf ekki að gefa út brbl. bak jólum, ef þetta nær afgreiðslu fyrir hátíðar, um þessa liði. Ég hygg að þetta staðfesti kannski betur en flest annað það sem við í stjórnarandstöðunni höfum verið að segja. Það er allt of lítil skoðun sem þetta fær hérna hjá okkur. Við hefðum þurft að hafa aðeins lengri tíma og hefðum þurft að vanda okkur aðeins meira og hefðum þurft að vaka lengur  Ætli hæstv. fjmrh. sé fjarri eða farinn heim að sofa? Það væri ekki verra að hafa hann, herra forseti. Ég sé hann ekki. Þó ég hefði tollfrjálsan kíki á báðum augum kæmi ég sennilega ekki auga á hann. Herra forseti. Það sem ég vildi víkja þessu næst að eru þær athyglisverðu yfirlýsingar sem hæstv. fjmrh. gaf í nótt varðandi óhjákvæmilegar efnahagsaðgerðir um áramótin. Hæstv. ráðherra komst þannig að orði að ástandið í efnahagsmálum væri svo slæmt, einkum staða útflutningsatvinnuveganna, að það kallaði fljótlega á umtalsverðar efnahagsaðgerðir. Hann sagði að ríkisstjórnin hefði að undanförnu rætt við talsmenn útflutningsatvinnuveganna og það hefðu ekki komið fram tillögur hjá þeim eða kröfur um það sem hæstv. ráðherra kallaði "hefðbundna gengislækkun". Nú hef ég eins og kunnugt er nokkra reynslu í að gefa gengisbreytingum nafn. Hins vegar hef ég aldrei talað um óhefðbundna gengislækkun, sem hlýtur að vera niðurstaða hæstv. fjmrh. að gæti komið til greina, og væri fróðlegt að hann lýsti því, ekki núna, ég er ekki að biðja um ræðu um það efni núna, en að hann lýsti því við tækifæri hvað væri "óhefðbundin gengislækkun". Hæstv. ráðherra spurði: Hvað er þá til ráða ef genginu er ekki breytt? Hvað er þá til ráða? Og hann sagði réttilega: Það eru ýmsir þættir sem ríkisstjórnin ekki ræður við. Og þó að hróður hennar mætti fara víða eftir spádómum Seðlabankans að dæma um hina sterku krónu, sem menn hljóta að vera að kaupa í hrönnum í Tókýó og New York þegar þar verður opnað í fyrramálið, er ljóst að ríkisstjórnin ræður auðvitað ekki við breytinguna á dollar og þar er kominn áhrifamikill og veigamikill þáttur í því að breyta rekstrarskilyrðum útflutningsatvinnuveganna frá því sem var í upphafi ársins 1987 eða lok ársins 1986 þegar síðustu kjarasamningar voru gerðir og byggðu þá á því að það hefði verið tiltekinn krónufjöldi í dollaranum, mig minnir 40 eða 41 kr. eða einhvers staðar á milli 40 og 41 kr.– 41,60 er mér bent á úr sal sem ég hygg að þurfi ekki að vera fjarri lagi. En það er allmikil breyting frá þeirri tölu til dagsins í dag eða hvorki meira né minna en 6 krónur sem þarna fer út á sama tíma og það er alveg ljóst að útflutningsatvinnuvegirnir hafa orðið að borga aukinn kostnað frá því sem var í árslok 1986, bæði vegna kjarasamninga sem þá voru gerðir og þýddu hækkanir á árinu 1987 en líka vegna þess að það hefur orðið launaskrið víða í þjóðfélaginu, jafnvel hjá útflutningsgreinum til þess að halda fólki í samkeppni við verslunina, og auðvitað hafa útflutningsgreinarnar orðið að borga miklu hærri vexti en áður. Þannig er augljóst mál að rekstrarstaða útflutningsatvinnuveganna og þar með gengið er miklu veikara en var vegna þess að þegar allt kemur til alls er grunnur íslenska hagkerfisins sjávarútvegurinn og þau verðmæti sem þar verða til. Hvað má þá gera? Hvað má þá til varnar verða? Hvernig gætu hinar umtalsverðu efnahagsaðgerðir orðið? Hæstv. fjmrh. nefndi þar tvennt: Í fyrsta lagi að ríkisstjórnin reyndi það sem unnt væri til að hafa jákvæð áhrif á þróun kjarasamninga. Ég verð að játa það, herra forseti, að mér finnst að þær skattaálögur sem núna er verið að hvolfa yfir þjóðina séu býsna sérkennileg aðferð við að hafa jákvæð áhrif á þróun kjarasamninga. Ég held, sagt í fullri alvöru, að þær ráðstafanir sem nú er verið að afgreiða í gegnum þingið hafi neikvæð áhrif á þróun kjarasamninga á árinu 1987. Ég held að það sé alveg rétt, sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson sagði áðan, þó að ég sé ekki sammála öllu því sem hann sagði, fjarri fer því, að þegar kemur fram á árið 1988 muni menn í verkalýðshreyfingunni reyna að verja sig fyrir þessum skattahækkunum og þeirri verðbólgu sem nú er í gangi og yfirvofandi að geti aukist. Ég held þess vegna að það sé ekki rétt framkoma við verkalýðshreyfinguna í landinu að byrja á þeim ráð stöfunum sem nú eru að fara í gegn. Í öðru lagi sagði hæstv. fjmrh. að það væri nauðsynlegt til að rétta við stöðu útflutningsatvinnuveganna að reyna að hafa jákvæð áhrif á fjármagnsmarkaðinn í landinu. Hæstv. viðskrh. sagði hins vegar í útvarpsfréttum núna í kvöld að það væri fráleitt að gera neinar ráðstafanir til að grípa beint inn í fjármagnsmarkaðinn. Hann sagði: Það er rétt að láta reyna á markaðslögmálin frekar. Það er ekki fullreynt nema þau geti leyst þetta, sagði hæstv. viðskrh. M.ö.o.: ríkisstjórnin hefur að mínu mati í báðum þeim tilvikum sem ráðherra nefndi áðan, að því er varðaði kjarasamningana og að því er varðar fjármagnsmarkaðinn, gert hluti, gripið til aðgerða sem eru neikvæðar og gera örðugra að halda genginu stöðugu með þeim ráðstöfunum sem ráðherra nefndi áðan. Þegar menn eru komnir þannig upp í horn að þessar leiðir eru ekki færar varðandi kjarasamningana vegna þess að almenningur verður að verja sig og þegar þessar leiðir eru lokaðar af frjálshyggjupostulunum í Alþfl. í sambandi við vextina er alveg ljóst að þessir menn gætu lent í því sem þeir kalla hefðbundna gengislækkun vegna þess að þeir finna engin önnur ráð. Það er hins vegar rétt, sem hæstv. ráðherra sagði, að gengislækkun er skammgóður vermir. Gengislækkun þýðir verðbólgu undir eins. Gengislækkun hlýtur að þýða kauphreyfingar í landinu undir eins. Eftir tiltölulega mjög stuttan tíma mundu atvinnuvegirnir eftir gengislækkun standa svo að segja nákvæmlega eins og þeir stæðu fyrir gengislækkunina. Þess vegna er það skammgóður vermir. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra. Ég held að í þessum efnum sé eina leiðin sú að grípa til víðtækra millifærsluaðgerða frá þeim atvinnugreinum sem hafa hirt milljarða króna í góðæri undanfarinna ára og flytja það til annarra atvinnugreina til að koma í veg fyrir gengislækkun. Það er hins vegar aftur á móti bannorð hjá íhaldinu að fala um eitthvað sem heitir millifærsluaðgerðir. Þegar allir eru búnir að segja nei, íhaldið er búið að segja nei, framsókn er búin að segja nei, Seðlabankinn er búinn að segja nei og launamenn eru búnir að heimta bætur fyrir skattahækkanirnar er því sennilega orðið nokkuð þröngt fyrir dyrum hjá hæstv. fjmrh., formanni Alþfl. Þetta mál er hins vegar þannig vaxið að það er óhjákvæmilegt í framhaldi af yfirlýsingum ráðherrans áðan að hnykkja á því sem hann sagði, ítreka að hann boðaði umtalsverðar efnahagsaðgerðir fljótlega. Hann boðaði það. Það mál er nauðsynlegt að ræða nánar áður en þing fer heim. Er upplagt að ræða það undir umræðunum um fiskveiðistjórn. Það er upplagt að fara þá yfir þau mál. Mér heyrist líka að menn eins og hv. 2. þm. Norðurl. e. séu að segja: Prófið þið núna þessar millifærsluleiðir. Þau skilaboð sem frá honum komu varðandi skipasmíðaiðnaðinn eru ekkert annað en millifærsluleið sem er eðlilegt og óhjákvæmilegt að grípa til meðan íslenski skipasmíðaiðnaðurinn býr við óheiðarlega samkeppni erlendis frá og mætti margt frekar um það segja. Hv. 8. þm. Reykv. flutti athyglisverða ræðu áðan. Hæstv. fjmrh. svaraði þar nokkrum atriðum. Ég ætla satt að segja ekki að blanda mér í þá umræðu í einstökum atriðum núna þó að það væri full ástæða til, en ég ætla að fara fram á við hæstv. fjmrh. að hann afhendi okkur fyrir 3. umr. um vörugjald og söluskatt nákvæmar forsendur skattbreytinganna, tolla, vörugjald, tekjuskatt og annað, eins og fjmrn. reiknar þær út, ekki aðeins verðlagstilfærslurnar heldur líka áætlanir fjmrn. um hvað veltubreytingar í þjóðfélaginu þýða á hverjum lið, hvað eftirspurnarbreytingar í þjóðfélaginu þýða á hverjum lið. Til þess að geta svarað hv. 8. þm. Reykv. hygg ég að það sé óhjákvæmilegt fyrir hæstv. fjmrh. að hafa þetta á reiðum höndum lið fyrir lið. Og ég get tekið undir þær spurningar og gert þær að mínum. Mér dugar ekki, ég veit ekki um hv. þm. Eyjólf Konráð, almennur fyrirlestur um ríkisfjármálin. Ég hef heyrt mörg þannig erindi. Ég get sagt það alveg eins og er að mér þótti t.d. erindið sem hæstv. fjmrh. flutti áðan ekki verra en mörg önnur sem ég hef heyrt í þeim efnum. En til þess að geta brotið málið til mergjar, skilið það til fulls og vitað á hvaða forsendum þeir byggja alla sína talnaspeki, þessir mætu menn, og til þess að geta sannprófað hlutina, þá vil ég fá að sjá þessar forsendur lið fyrir lið og vænti þess að fjmrh. tryggi að við fáum þau gögn áður en 3. umr. um vörugjald og söluskatt fer fram.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Svavar Gestsson): Herra forseti. Fyrir liggur frá fulltrúum stjórnarandstöðuflokkanna till. um að vísa þessu frv. til ríkisstjórnarinnar. Ég hygg að það sé venja í umræðum að láta kanna það áður en atkvæðagreiðsla hefst um einstakar tillögur hvort vilji er til að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar því að það mundi spara okkur vinnu ef við byrjuðum á því strax að vísa því til ríkisstjórnarinnar. Þá þyrftum við ekki að greiða atkvæði um allar tillögurnar.



Þetta mun vera rétt athugasemd hjá hv. 7. þm. Reykv. Því verður sú till. borin upp fyrst til flýtisauka.



Í tilefni af umræðunni áðan um tillögurnar skal ég fúslega viðurkenna að það var rangt að bera upp seinni tillöguna, brtt. 324,f, en það var gert og ég vona að menn misvirði það ekki við forseta.

Enda er þetta ekki alveg sama tillagan, forseti, þegar númerin eru lesin.



Herra forseti. Frv. það sem hér er flutt er í samræmi við tillögur stjórnar Brunamálastofnunar ríkisins, þess efnis að brunavarnagjaldi skv. a-lið 1. mgr. 24. gr. laga 74/1982 verði breytt á þann veg að það reiknist af vátryggingarfjárhæðum fasteigna og lausafjár svo og samsettra trygginga sem hafa í sér fólgna brunatryggingu. Þannig verði brunavarnagjald óháð iðgjaldabreytingum brunatrygginga og innheimtist beint hjá hinum vátryggðu. Fjárhagur Brunamálastofnunar hefur versnað mjög hin síðari ár. Mikil lækkun varð á brunatryggingum húsa í árslok 1985 og er nú svo komið að tekjur af brunavarnagjaldi nægja rétt rúmlega fyrir helmingi af kostnaði Brunamálastofnunar. Sú þróun, sem verið hefur á tekjum og gjöldum Brunamálastofnunar, kemur glöggt fram á því súluriti sem fram kemur í grg. frv. Má á það benda að á yfirstandandi ári eru áætlaðar tekjur Brunamálastofnunar 10 millj. kr. en útgjöld um 17 millj. kr. Í frv. er gert ráð fyrir að brunavarnagjaldið nemi allt að 0,04 prómill af vátryggingafjárhæð brunatrygginga, sem gefur um 24 millj. kr. á núgildandi verðlagi á næsta ári, en í meðferð Nd. á málinu var lögð til sú breyting að í stað 0,04 prómill komi 0,045 prómill sem gefur 3 millj. kr. umfram það sem 0,04 prómill gefur og frv. gerði ráð fyrir. Samtals má því áætla að þessi breyting færi Brunamálastofnun í tekjur á næsta ári um 27 millj. kr. á núgildandi verðlagi. Fram kemur í grg. frv. að af 5 millj. kr. fasteign má áætla að brunavarnagjaldið yrði um 200 kr. Ég vil að lokum geta þess að þetta frv. hlaut samhljóða samþykki stjórnar og stjórnarandstöðu í félmn. Nd. sem og við afgreiðslu málsins í Nd. Ég vænti þess að frv. þetta nái fram að ganga fyrir jólaleyfi, en á það er lögð mikil áhersla. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. félmn.