Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um heimild fyrir Reykjavíkurborg til að taka eignarnámi hluta af landi jarðarinnar Vatnsenda í Kópavogskaupstað á þskj. 799. Frv. þetta er flutt að tilhlutan yfirvalda Reykjavíkurborgar, en með bréfi til félmrh. dags. 9. f.m. fór borgarstjórinn í Reykjavík þess á leit að frv. þetta yrði lagt fram. Áður en til þess kom kynnti ráðuneytið frumvarpsdrögin fyrir bæjaryfirvöldum í Kópavogi, svo og lögmanni eiganda jarðarinnar Vatnsenda í Kópavogskaupstað. Báðir þessir aðilar voru samþykkir því að frv. yrði lagt fram. Frv. fjallar um heimild fyrir Reykjavíkurborg til þess að taka eignarnámi landspildu úr jörðinni Vatnsenda í Kópavogskaupstað, en samningur var gerður milli borgarsjóðs Reykjavíkur og Magnúsar Hjaltested bónda að Vatnsenda í Kópavogi hinn 7. okt. 1987 um kaup á fyrrgreindu landi til almannaþarfa. Til að samningur þessi geti komið til framkvæmda er nauðsynlegt að afla eignarnámsheimildar þar sem á sölu lands úr jörðinni Vatnsenda hvíla kvaðir sem annars koma í veg fyrir sölu. Í arfleiðsluskrá Magnúsar Hjaltested, dags. 29. okt. 1970, stendur m.a. þetta, með leyfi forseta: "Allar eignir mínar, fastar og lausar, skulu ganga að erfðum til Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltested með þeim nánari takmörkunum og skilyrðum er nú skal greina: Það má ekki selja fasteign þá er ég nú á, Vatnsenda í Seltjarnarneshreppi, er hann fær að erfðum með þessari arfleiðsluskrá." Núverandi eigandi jarðarinnar er bundinn af þessu ákvæði og getur því ekki selt jörðina Vatnsenda eða hluta lands úr henni með frjálsum samningum. Af þessum sökum er nauðsynlegt að eignarnámsheimild liggi fyrir með sérstökum lögum þar sem um fasteign í öðru sveitarfélagi er að ræða. Samningur um kaup landsins milli Reykjavíkurborgar og Magnúsar Hjaltested frá 7. okt. sl. var undirritaður með fyrirvara um veitingu eignarnámsheimildar. Hinn 24. nóv. sl. var svo undirritaður samningur milli Reykjavíkurborgar og Kópavogskaupstaðar þar sem sveitarfélögin semja um ný lögsögumörk sín á milli og hafa makaskipti á landspildum, þar á meðal landspildu sem Reykjavíkurborg fær úr Vatnsenda. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til hv. félmn.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breytingu á sveitarstjórnarlögum nr. 8/1986. Árið 1986 samþykkti Alþingi ný sveitarstjórnarlög nr. 8/1986. Í þessum lögum er að finna mörg nýmæli, þar á meðal ákvæði 2. mgr. 10. gr. sem hljóðar svo, með leyfi forseta: "Í kaupstöðum nefnist sveitarstjórn bæjarstjórn, framkvæmdastjóri sveitarfélagsins bæjarstjóri og byggðaráð sveitarstjórnar bæjarráð. Sama gildir í hreppum þar sem meiri hluti íbúanna býr í þéttbýli og íbúafjöldi hefur náð a.m.k. 1000 í þrjú ár samfellt og svo er kveðið á í samþykkt um stjórn sveitarfélagsins. Nefnist þá sveitarfélagið bær." Félmrn. hefur þegar staðfest fimm samþykktir sveitarfélaga sem nefnast bæir á grundvelli ofangreinds ákvæðis. Vegna þess orðalags í lögunum þar sem sagt er: "Nefnist þá sveitarfélagið bær" hafa komið fram efasemdir og óvissa ríkt hjá ofannefndum sveitarfélögum, þ.e. bæjum, hvaða réttindi og skyldur fylgja í kjölfar breytinga á heiti sveitarfélagsins og þá fyrst og fremst gagnvart sérlögum. Þótt réttarstaða allra sveitarfélaga, hreppa, bæja og kaupstaða sé með fáeinum undantekningum hin sama skv. gildandi sveitarstjórnarlögum er í ýmsum sérlögum gerður greinarmunur á hreppum annars vegar og kaupstöðum hins vegar. Því hefur sú spurning risið hvort slík ákvæði gilda um hina nýju bæi eða ekki. Tilgangur nýmælisins í 2. mgr. 10. gr. sveitarstjórnarlaga var að sérstök löggjöf um kaupstaðarréttindi einstakra sveitarfélaga yrði þar með óþörf, eins og segir í athugasemdum með því frv., en ekki sá að réttarstaða þeirra sveitarfélaga sem fengið hafa eða fá munu bæjarréttindi skv. 2. mgr. 10. gr. yrði önnur og síðri en þeirra kaupstaða sem slík réttindi öðluðust fyrir gildistöku sveitarstjórnarlaga. Þar sem þessi tilgangur kemur ekki fram á ótvíræðan hátt í sjálfum lagatextanum þykir nauðsynlegt að leggja fram þetta frv. til að taka af öll tvímæli í þessum efnum. Skv. frv. skal sveitarstjórn ákveða í samþykkt um stjórn sveitarfélags hvort það skuli nefnast bær eða kaupstaður. Þessi tvö heiti eru því hér með lögð að jöfnu. Félmrn. hafa borist óskir frá bæjarstjórnum ýmissa kaupstaða um að mega nota orðið "bær" í stað kaupstaður í heiti sveitarfélagsins. Má þar nefna Akureyri, Ólafsfjörð og Vestmannaeyjar. Frá bæjarstjórn Garðakaupstaðar hefur borist formlegt erindi þess efnis að ráðuneytið beiti sér fyrir breytingu á 1. gr. laga nr. 83/1975, um kaupstaðarréttindi til handa Garðahreppi, á þann veg að heiti sveitarfélagsins verði framvegis Garðabær en ekki Garðakaupstaður eins og ákvæði síðastgreindra laga mæla fyrir um. Að athuguðu máli hefur ráðuneytið komist að þeirri niðurstöðu að með því að leggja til breytingu á 2. mgr. 10. gr. sveitarstjórnarlaga opnist leið fyrir allar sveitarstjórnir sem uppfylla skilyrði ákvæðisins um lágmarksfjölda að ákveða sjálfar í samþykkt um stjórn sveitarfélagsins hvort orðið þær nota sem heiti sveitarfélagsins, "kaupstaður" eða "bær". Réttarstaða allra kaupstaða og bæja mundi því ótvírætt með þessari lagabreytingu verða sú sama og gildir það jafnt um þá kaupstaði sem slík réttindi fengju með sérstökum lögum og um þá bæi sem slíka nafngift hafa fengið á grundvelli 2. mgr. 10. gr. sveitarstjórnarlaga. Herra forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Frv. það sem hér er mælt fyrir á þskj. 798 snýst um breytingu á 81. gr. laga nr. 60 1984, um Húsnæðisstofnun ríkisins, þ.e. þeim kafla laganna sem fjallar um byggingarsamvinnufélög. Breyting sú sem hér er lögð til að gerð verði felur í sér að einstaka byggingarflokkum í byggingarsamvinnufélögum verði heimilað að segja sig úr félaginu þegar tengsl íbúðareigenda við félagið eru orðin lítil. Þegar íbúðareigandi, sem byggt hefur íbúð á vegum byggingarsamvinnufélags, hefur staðið skil á öllum sínum fjárhagslegu skuldbindingum gagnvart félaginu má segja að sameiginlegir hagsmunir hans og félagsins séu ekki lengur til staðar nema sá hinn sami hugsi sér að byggja aftur á vegum félagsins. Það sýnist því ekki þjóna neinum tilgangi að halda í lagafyrirmæli sem þvingi fólk til veru í félagi sem það finnur ekki sjálft að hafi neitt gildi fyrir sig, aðeins vafstur og fyrirhöfn við það að félagið falli formlega frá forkaupsrétti við hver eigendaskipti á viðkomandi íbúð. Rétt þykir að nokkur tími líði frá því að byggingarhlutverki félagsins er lokið og þar til byggingarflokkurinn geti sem heild sagt sig úr félaginu þannig að íbúðareigendur geti sem best gert sér grein fyrir stöðu sinni gagnvart félaginu og er hér lagt til að sá tími verði fimm ár. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til hv. félmn.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breytingu á sveitarstjórnarlögum nr. 8 18. apríl 1986 sem er að finna á þskj. 820. Auk mín flytja þetta frv. hv. þm. Kristín Einarsdóttir, Málmfríður Sigurðardóttir og Þórhildur Þorleifsdóttir. Frumvarpsgreinarnar eru tvær og hljóða svo, með leyfi forseta: "1. gr. 54. gr. laganna orðist svo: Sveitarstjórn getur efnt til almennrar atkvæðagreiðslu um einstök mál og boðað til almennra borgarafunda um málefni sveitarfélagsins. Til almenns borgarafundar eða sveitarfundar skal boðað með opinberri auglýsingu og skal í henni koma fram hverjir hafi atkvæðisrétt á fundinum ef í ráði er að láta atkvæðagreiðslu fara þar fram. Í sveitarfélagi með færri en 1000 íbúa er skylt að halda almennan sveitarfund ef fjórðungur atkvæðisbærra manna í sveitarfélaginu óskar þess. Ályktanir slíkra funda eru ekki bindandi fyrir sveitarstjórn. Sveitarstjórn er skylt að láta fara fram atkvæðagreiðslu um einstök mál ef tíundi hluti kjósenda óskar þess eða þriðjungur sveitarstjórnar. Í sveitarfélögum með færri en 7000 íbúa skal þó miða við fjórðung kosningabærra manna. Slík atkvæðagreiðsla telst bindandi fyrir stjórn sveitarfélagsins ef tveir þriðju hlutar kjósenda taka þátt í henni og skal þá meiri hluti ráða. Atkvæðagreiðslan skal fara fram samhliða næstu almennum kosningum í sveitarfélaginu. Sveitarstjórn er skylt að fresta framkvæmdum varðandi þau mál er íbúar óska atkvæðagreiðslu um þar til úrslit atkvæðagreiðslu liggja fyrir. Sveitarstjórn getur flýtt atkvæðagreiðslunni, en þó skal hún ekki fara fram fyrr en sex vikur eru liðnar frá því að ósk um hana kemur fram. Um framkvæmd slíkrar atkvæðagreiðslu skal fara skv. III. kafla laga þessara eftir því sem við á. 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi." Hæstv. forseti. Ég hélt eiginlega að hæstv. félmrh. væri hér viðstödd, en ég sé að svo er ekki. Mér þætti vænt um ef henni yrði gert aðvart að ég er að mæla fyrir þessu máli. Án þess að ég ætli að gera kröfu til þess að hún sé hér viðstödd, þá er þetta mál sem varðar hennar svið og það væri mikils vert að vita hvert hennar álit er á þessu svo ég óska eftir að henni verði gert viðvart, en ég mun halda áfram máli mínu.  Ég mun nú skýra betur hvert er markmið þessa frv. og ég vil, með leyfi forseta, lesa 54. gr. núgildandi laga og skýra með því nánar hvað felst í þessu frv. En 54. gr. núgildandi laga hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: "Heimilt er sveitarstjórn að efna til almennrar atkvæðagreiðslu um einstök mál og að boða til almennra borgarafunda um málefni sveitarfélagsins. Í sveitarfélagi með færri en 500 íbúa er skylt að halda almennan sveitarfund ef 1/4 hluti atkvæðisbærra manna í sveitarfélaginu óskar þess. Til almenns borgarafundar eða sveitarfundar skal boðað með opinberri auglýsingu og skal þar taka fram hverjir hafi atkvæðisrétt á fundinum ef ætlunin er að atkvæðagreiðsla fari þar fram. Ályktanir slíkra funda eru ekki bindandi fyrir sveitarstjórn. Sveitarstjórn getur efnt til almennrar atkvæðagreiðslu í sveitarfélagi eða hluta þess til þess að kanna vilja kosningabærra íbúa um tiltekið málefni. Niðurstaða atkvæðagreiðslunnar er ekki bindandi um afgreiðslu málsins fyrir sveitarstjórn nema hún hafi fyrir fram ákveðið að svo skuli vera." Breytingarnar sem við leggjum til með frv. eru því í fyrsta lagi að miða skyldu sveitarstjórnar til að halda almennan sveitarfund, ef fjórðungur atkvæðisbærra manna óskar þess, við stærri sveitarfélög en núgildandi lög kveða á um eða 1000 íbúa sveitarfélag í stað 500 íbúa. Aðalbreytingin er þó fólgin í því að tryggja rétt íbúa í öllum sveitarfélögum, stórum sem smáum, til að fá fram almenna atkvæðagreiðslu um einstök mál, en í lögunum frá 1986 er aðeins um heimild að ræða fyrir sveitarstjórn og algerlega í hennar valdi og sömuleiðis í hennar valdi hvort niðurstöður slíkrar atkvæðagreiðslu skulu vera bindandi um afgreiðslu málsins. Þessu viljum við frumvarpsflytjendur breyta og leggjum til svo sem hér segir að sveitarstjórn sé skylt að verða við óskum að lágmarki 1/10 hluta kjósenda eða þriðjungs sveitarstjórnar um atkvæðagreiðslu um einstök mál. Sömuleiðis að niðurstaða slíkrar atkvæðagreiðslu teljist bindandi fyrir stjórn sveitarfélagsins ef 2/3 hlutar kjósenda taka þátt í henni og svo áfram eins og segir í frvgr. sem ég hef þegar lesið og hv. þm. hafa fyrir sér á þskj. 820. Að sjálfsögðu er hentugast að tengja slíka atkvæðagreiðslu um einstök mál almennum kosningum, en jafnsjálfsagt er að hafa möguleika á því að gera það ekki ef brýnt þykir að fá fram ákvörðun í málinu fyrr. Herra forseti. Þetta mál er ekki nýtt né ókunnuglegt hér í þingsölum. Slíkum hugmyndum hefur vissulega verið hreyft hér áður í ýmsum myndum að ég hygg þó ég kunni ekki að tíunda það nákvæmlega. Það frv. sem hér er nú til umfjöllunar er lagt fram öðru sinni, en það var til umræðu í Ed. á síðasta þingi. Þá sat þar varaþingkona Kvennalistans, María Jóhanna Lárusdóttir, en hún vann þetta þingmál fyrst og fremst og flutti það í Ed. Við kvennalistakonur höfum frá upphafi lagt mikla áherslu á virkt lýðræði og dreifingu valds og ábyrgðar. Þessi atriði vega þungt í stefnu okkar og við höfum þau mjög að leiðarljósi í störfum okkar, bæði í innra starfi og út á við, svo og við nána útfærslu ýmissa stefnumála. Sem dæmi má nefna tillögur okkar um framkvæmd fiskveiðistefnu, sem kynntar voru fyrr á þessu þingi, þar sem við lögðum til að framkvæmd slíkrar stefnu lyti almennum reglum, en nánari ákvörðun og ábyrgð flutt til byggðarlaganna. Það frv. sem hér er til umræðu stefnir að því að tryggja aukinn rétt íbúa sveitarfélaga til að hafa ábyrgð á ákvörðun í einstökum málum, en eins og málum er nú varið er sá réttur mjög takmarkaður og jafnvel hægt að benda á tilvik þar sem sumir telja þennan rétt beinlínis lítilsvirtan og fótumtroðinn. Í sveitarfélögum gildir nú reglan um fulltrúalýðræði. Allir íbúar í sveitarfélagi sem kosningarrétt hafa, þ.e. eru orðnir 18 ára, eiga rétt á að kjósa menn í sveitarstjórn til fjögurra ára til að fara með stjórn sveitarfélagsins. Hér er um eins konar valdaframsal að ræða frá íbúum sveitarfélags, kjósendum, til sveitarstjórnar. Í stað þess að allir kjósendur taki ákvarðanir og ráði öllum málum fela þeir nokkrum mönnum fullt vald á tilteknu tímabili. Sveitarstjórnarmenn eru þó ekki bundnir af fyrirmælum umbjóðenda sinna í afstöðu sinni til einstakra mála heldur einungis af lögum og sannfæringu sinni eins og segir í 2. mgr. 40. gr. sveitarstjórnarlaganna. Í almennum kosningum er því fyrst og fremst kosið um meginstefnur og hugmyndafræði en ekki einstök mál og það er oft óhægt um vik fyrir almennan kjósanda að hafa áhrif á einstök málefni. Í stórum sveitarfélögum sérstaklega er oft löng leiðin frá kjósanda til fulltrúans og því vafasamt að fulltrúinn taki alltaf afstöðu í samræmi við óskir og vilja umbjóðenda sinna. Það er að okkar dómi mikilvægt að bæta hér um og efla áhrif íbúanna að þessu leyti. Menn getur svo sannarlega greint á við kjörna fulltrúa einhvers flokks um einstakar byggingar, forgangsröð verkefna eða tímasetningu framkvæmda, enda þótt þeir séu hjartanlega sammála hugmyndafræði hans og meginstefnu. Fái þeir ekki að láta afstöðu sína í ljós með afgerandi hætti og þurfi að una því sem þeir skynja oft sem hreina valdbeitingu er viðbúið að þeir endurskoði afstöðu sína til viðkomandi flokks og snúi jafnvel baki við þeirri stefnu sem í raun stendur þeim næst í framhaldi af því. Nú hefur það lengi þekkst hér á landi í fámennari sveitarfélögum að haldnir séu svonefndir borgarafundir eða sveitarfundir til að kynna íbúum málefni sveitarfélagsins almennt, svo sem í tengslum við afgreiðslu árlegrar fjárhagsáætlunar eða til að leita álits þeirra í einstökum málum. Hafa íbúar smærri sveitarfélaga haft lagalegan rétt til að óska eftir slíkum fundum bæði skv. eldri og núgildandi lögum. En ekkert ákvæði er í lögum sem tryggir rétt íbúa hinna stærri sveitarfélaga til að hafa áhrif á ákvarðanir sveitarstjórnar í einstökum málum nema að því er varðar áfengisútsölur og sameiningu sveitarfélaga. Ég las áðan 54. gr. núgildandi sveitarstjórnarlaga, en þar er það nýmæli að sveitarstjórn skuli heimilt að efna til almennrar atkvæðagreiðslu í sveitarfélaginu um einstök mál. Þótt ekki hafi verið um þetta ákvæði í lögum fyrr en nú hefur jafnan verið talið að sveitarstjórn væri heimilt að efna til almennrar atkvæðagreiðslu eða skoðanakönnunar meðal íbúa, kjósenda, sveitarfélags til að kanna hug og afstöðu til einstakra mála. Slíkar skoðanakannanir hafa farið fram m.a. um hundahald, fasteignakaup og nafnbreytingar á sveitarfélagi og er því í rauninni ekki nein nýjung á ferðinni í 54. gr. heldur er þar kveðið nánar á um heimild sveitarstjórnar sem hún hefur haft í raun. Í stjórnlagafrv. því er Gunnar Thoroddsen flutti vorið 1983 og í skýrslu stjórnarskrárnefndar frá sama tíma er kveðið á um rétt íbúa sveitarfélags til að óska eftir atkvæðagreiðslu um málefni sveitarfélagsins og er það nýmæli skýrt með því að þar sé verið að tryggja lýðræðisleg réttindi íbúanna og auka þau. Þar segir enn fremur að svipaðar heimildir hafi gefið góða raun m.a. í Bandaríkjunum og Sviss. Þær hugmyndir sem hér koma fram eru því ekki nýjar af nálinni, eins og ég tók fram fyrr í máli mínu. Þegar þetta frv. var til l. umr. í Ed. í októberlok 1986 urðu margir þar til þess að láta í ljósi álit sitt og voru yfirleitt hlynntir meginstefnu þess og markmiði, en vildu þó hafa nokkurn vara á. Sumir töldu reyndar ekki nauðsynlegt að lögfesta þennan rétt manna til að fá fram atkvæðagreiðslu. Þessi afstaða virtist til komin vegna trúar á sanngirni og virðingu sveitarstjórnarmanna almennt fyrir skoðunum umbjóðenda sinna. Nú er ekki ólíklegt að sú trú hafi beðið nokkurn hnekki á þeim mánuðum sem liðnir eru síðan sú umræða fór fram. Einnig gætti meðal þátttakenda í umræðunum ótta við að framkvæmd þessarar lagagreinar yrði þung í vöfum, hún yrði tímafrek og kostnaðarsöm. Jafnvel lét einn hv. þm. í ljós í þessum umræðum að slíkar uppákomur, sem þarna væri boðið upp á, væru leiðinlegar og vitnaði þar til reynslu sinnar af atkvæðagreiðslum um áfengismál og af prestskosningum. Ég bendi annars hv. þm. á þessar umræður sem skjalfestar eru í 3. hefti Alþingistíðinda 1986. Herra forseti. Þegar við lögðum þetta frv. fram strax að loknu fundahléi um páska vorum við allsendis grunlausar um að stjórnarliðar væru orðnir svo þreyttir á þingstörfum að þeir hygðust efna til þingloka með fyrra fallinu. Við töldum því nægan tíma til umræðna og umfjöllunar um þetta frv. sem við vitum að hefur stuðning margra utan Alþingis. Stjórnarliðar munu nú sennilega í krafti síns meiri hluta knýja fram þinglok innan fárra daga og því er borin von að frv. fái þá umfjöllun sem það þarf á þessu þingi. Við vildum þó kynna hv. þm. málið þannig að þeir gætu velt því fyrir sér og væntum stuðnings þeirra og áhuga þótt síðar verði. Formsins vegna legg ég þó til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. félmn. Ég óskaði eftir því, herra forseti, að hæstv. félmrh. yrði viðstaddur þessa umræðu og gleður mig að sjá að hún hefur verið það a.m.k. að miklu leyti. Eins og ég sagði er þetta mál augljóslega á hennar sviði. g veit að inn á hennar borð koma annað veifið mál til úrskurðar þar sem menn telja sig ofríki beitta. Þetta frv., eins og ég hef nú kynnt það, felur í sér aukinn rétt manna til að hafa áhrif í nánasta samfélagi og það væri afar mikilsvert að fá álit hæstv. félmrh. á því sem hér er um að ræða.



Herra forseti. Hv. 1. flm. þessa frv. um breytingu á sveitarstjórnarlögunum innti eftir áliti mínu á því frv. sem hér er til umræðu. Það kemur fram í grg. með frv. að í núgildandi sveitarstjórnarlögum eru það nýmæli að sveitarstjórn skuli heimilt að efna til almennrar atkvæðagreiðslu í sveitarfélaginu um einstök mál og eins og hér kemur fram að þótt ekki hafi verið um þetta ákvæði að ræða fyrr í lögum en nú hefur jafnan verið talið að sveitarstjórn væri heimilt að efna til almennrar atkvæðagreiðslu eða skoðanakönnunar meðal íbúa til að kanna hug sveitarfélagsins og afstöðu þeirra til einstakra mála. Það er ljóst að þessu ákvæði og þessu nýmæli hefur ekki verið beitt þó þarna hafi verið fyrir hendi, til að mynda að efna til almennrar skoðanakönnunar, og er ég hlynnt því markmiði, sem kemur fram í þessu frv., að þessu sé í meira mæli beitt en verið hefur hingað til og styð að allt sé gert til að auka eins og hægt er lýðræðisleg réttindi fólksins í landinu. Ég er ekki tilbúin á þessu stigi málsins að tjá mig um það sem fram kemur að því er varðar íbúafjöldann sem gæti farið fram á slíka atkvæðagreiðslu eða hvort rétt sé að atkvæðagreiðslan sé bindandi fyrir sveitarstjórn. Þetta tel ég að þurfi nánari skoðunar við. En ég tel að frv. sem hér hefur verið lagt fram og er til umræðu sé allrar athygli vert.



Herra forseti. Ég ætla sannarlega ekki að lengja þessar umræður. Ég vildi þó ekki láta hjá líða að þakka hæstv. félmrh. fyrir jákvæðar undirtektir.



Hæstv. forseti. Í frv. því sem hér er til umræðu og dreift hefur verið á þskj. 824 eru lagðar til breytingar á 112. gr. laga um meðferð opinberra mála nr. 74 1974. Þetta frv. hefur verið samþykkt í hv. Ed. Í 1. gr. frv. er gerð tillaga um þá breytingu að heimilt verði að gera dómsátt í málum sem hafa í för með sér sviptingu ökuréttinda í þrjú ár eða skemmri tíma. Skv. gildandi lögum er þessi heimild bundin við það að svipting ökuréttinda sé eitt ár eða skemmri tími. Ég tel að það sé bæði sökunautum og dómskerfinu í hag að þessi mál fái eins greiða meðferð og kostur er. Það byggist á þeirri almennu skoðun að refsing sem kemur í sem beinustu framhaldi af brotinu sé líklegri til að hafa tilætluð áhrif en þegar langur tími líður frá afbroti til viðurlaga eða niðurstöðu í máli af þessu tagi. Á undanförnum árum hafa borist á ári hverju til fullnustu 450–600 sektardómar og þótt það hafi enn ekki verið athugað sérstaklega tel ég ekki fjarri lagi að ætla að um 300 af þessum 450–600 sektardómum hafi verið fyrir ítrekaðan ölvunarakstur. Fyrir dómskerfið og dómþola hefði það umtalsverða hagræðingu í för með sér að heimilt verði að ljúka þessum málum með dómsátt. 2. gr. frv. fjallar um annað mál sem tengist líka umferðarlagabrotum en reyndar einnig öðrum brotum. Í þeirri grein frv. er lagt til að fjárhæðir í 112. gr. um meðferð opinberra mála verði hækkaðar, en þar er um að ræða sektarheimildir lögreglustjóra og lögreglumanna og heimild lögreglustjóra til að ákveða eignaupptöku vegna brota sem sektarheimild hans nær til svo og heimild dómara til að ákveða eignaupptöku ef brot er skýlaust sannað en sökunautur finnst ekki eða er ókunnugur. Fjárhæðir þessar hafa staðið óbreyttar frá árinu 1982. Þessar sektar- og upptökuheimildir hafa gefið góða raun til þessa og létt verulega álagi af dómstólunum, en til þess að sektirnar geri gagn þurfa þær auðvitað að fylgja verðlagsþróun og í greininni sem hér er gerð tillaga um hafa þessar fjárhæðir verið hækkaðar til samræmis við verðlagsþróun. Hæstv. forseti. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frv. og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn. þessarar deildar.



Herra forseti. Með þessu frv. er lagt til að sett verði bann á innflutning frá og útflutning til Suður-Afríku og Namibíu. Efni frv. fjallar um það, en hins vegar beinist aðgerðin að sjálfsögðu gegn þeirri stefnu sem ríkisstjórnin í Suður-Afríku framfylgir í aðskilnaðarmálum kynþáttanna og þeim brotum á mannréttindum sem hún hefur gert sig seka um. Íslendingar, eins og aðrar Norðurlandaþjóðir og flestar vestrænar þjóðir, styðja vitaskuld frjáls viðskipti, en það ætti að vera ljóst að varðandi Suður-Afríku og við þessar aðstæður geta ekki gilt hinar almennu reglur. Norðurlandaþjóðirnar hafa gert endurteknar tilraunir á vettvangi Sameinuðu þjóðanna, m.a. í Öryggisráðinu, til þess að hafa áhrif á þetta mál, en það hefur ekki borið tilætlaðan árangur. Það hefur verið stefna íslenskra stjórnvalda að dregið yrði úr viðskiptum við Suður-Afríku, innflutningur og útflutningur hefur verið tiltölulega lítill, en hins vegar verður ekki sagt að viðleitni íslenskra stjórnvalda í þessum efnum hafi borið þann árangur sem menn væntu því að heldur munu hafa aukist viðskiptin en hitt. Með samþykkt þeirra laga sem hér er gert frv. um skipar Ísland sér í hóp þeirra þjóða sem með formlegum hætti lýsa yfir viðskiptabanni á Suður-Afríku í þeim tilgangi að þrýsta á ríkisstjórn landsins að láta af stefnu sinni. Það er kunnara en frá þurfi að segja að á fyrstu mánuðum þessa þings var borin fram þáltill. um að viðskiptabann yrði sett á Suður-Afríku. Þessi till. hlaut ítarlega umfjöllun í utanrmn. og athugun hefur leitt í ljós að ekki er fært að koma á innflutningsbanni á vörur frá Suður-Afríku nema með lögum þótt útflutningsbann sé unnt að ákveða með reglugerð. Af þessum sökum liggur ljóst fyrir að þál. hrekkur ekki til til þess að setja almennt bann á viðskipti við Suður-Afríku eins og var tilgangur þeirrar þáltill. sem ég vitnaði til. Það frv. sem ég mæli hér fyrir er reist á þeim grunni að þörf sé lagasetningar. Eins og hv. deild er kunnugt fellur það ekki að verksviði utanrmn. að flytja lagafrv. því að þau eru flutt í deildum. Þess vegna hefur orðið að ráði að utanríkismálanefndarmenn úr þeim þingflokkum sem lýstu því yfir í nefndinni að þeir vildu fylgja þessu máli fram flytji það frv. til l. sem hér birtist og hefur um það verið haft samráð við aðra nefndarmenn þeirra flokka í utanrmn. Þetta frv. er tiltölulega einfalt í sniðum, en það tekur mið af lögum annars staðar á Norðurlöndum varðandi þetta efni þótt tekið sé tillit til íslenskra aðstæðna og vitnast í þeim efnum til einstakra greina frv. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði þessu máli vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Hæstv. forseti. Ég lýsi yfir stuðningi við það frv. um bann gegn viðskiptum við Suður-Afríku og Namibíu sem hér hefur komið fram og flutt er af nokkrum þingmönnum í þessari hv. þingdeild. Ríkisstjórnin hefur að undanförnu fjallað um það með hvaða hætti Íslendingar gætu best tekið þátt í samstarfi þeirra þjóða sem fordæma vilja aðskilnaðarstefnu stjórnarinnar í Suður-Afríku. Á fundi ríkisstjórnarinnar í gær varð samkomulag um það og sú tillaga samþykkt, sem ég þar gerði, að ríkisstjórnin beindi því til þingmanna stjórnarflokkanna í utanrmn. að leita eftir samstöðu þingmanna úr öllum flokkum í Nd. að flytja slíkt frv. Það er hér nú fram komið. Ég fagna því að það liggur nú fyrir deildinni. Ég vil með nokkrum orðum gera grein fyrir afstöðu minni til þessa frv. Eins og ég sagði í upphafi styð ég eindregið þá tillögu að lagt verði bann við viðskiptum milli Íslands og Suður-Afríku og Namibíu. Mér er vel ljóst að sú ákvörðun hefur afar lítil áhrif á heildarviðskipti okkar þar eð viðskiptin við Suður-Afríku eru hverfandi. Það má líka benda á það að mjög skiptar skoðanir eru um það hvort sagan sýni að viðskiptabönn hafi nokkur veruleg áhrif til hins betra á viðkomandi ríkisstjórnir. Ástæðan fyrir afstöðu minni er hins vegar sú að með þessari ákvörðun um viðskiptabann er Alþingi, ríkisstjórnin og öll íslenska þjóðin að fordæma það kynþáttamisrétti, frelsisskerðingu og mannréttindabrot sem ríkisstjórn Suður-Afríku ber ábyrgð á. Þessi ákvörðun er því fyrst og fremst stjórnmálalegs eðlis en ekki viðskiptalegs eðlis. Mörg lönd, einkum lönd sem við viljum helst hafa samstöðu og samstarf við á sviði mannréttindamála, þar á meðal öll hin Norðurlöndin, hafa sett bann á viðskipti við Suður-Afríku. Sum þessara landa hafa þar verulegra hagsmuna að gæta og því hefur þessi aðgerð valdið þeim nokkru viðskiptatjóni. Það hefur þó ekki haft áhrif á ákvörðun þeirra og við okkar aðstæður getum við að mínum dómi ekki látið það spyrjast að Íslendingar vilji ekki fylgja fordæmi þeirra og fordæma aðskilnaðarstefnu ríkisstjórnarinnar í Suður-Afríku með því að banna viðskipti milli landanna.



Herra forseti. Það er mér sérstakt fagnaðarefni að þetta frv. skuli nú vera fram komið. Ég hef undanfarin ár reynt að beita mér fyrir því og hef verið eindreginn talsmaður þess að við Íslendingar tækjum upp harðari afstöðu gegn kynþáttaaðskilnaðarstefnu hvíta minni hlutans í Suður-Afríku og hef flutt það mál á þinginu með margvíslegum hætti, bæði með fsp. árin 1985 og 1987 til stjórnvalda um aðgerðir og enn fremur tekið það upp í umræðum um utanríkismál í nokkur önnur skipti. Sl. haust spurði ég hæstv. utanrrh. um áform íslenskra stjórnvalda í ljósi þess að þá höfðu viðskipti okkar Íslendinga við Suður-Afríku því miður farið aftur vaxandi eftir tímabundinn samdrátt í kjölfar eindreginna tilmæla og mikillar umræðu um ástand mála í Suður-Afríku á árunum 1985–1986. Ég hygg að það hafi komið í ljós, því miður, að tilmæli og út af fyrir sig opinber stefna stjórnvalda í þessum efnum, þó hún sé vel kunn, dugar ekki ein sér. Það er reynsla nálægra þjóða og virðist því miður einnig vera reynsla okkar ef marka má þann vöxt sem orðið hefur á viðskiptum við Suður-Afríku bæði árið 1987 og það sem af er árinu 1988. Síðan bætist það enn við, herra forseti, að ástand mála í Suður-Afríku hefur því miður versnað til mikilla muna. Um það ber í raun öllum saman, bæði talsmönnum meiri hlutans þar, talsmönnum Afríska þjóðarráðsins og einnig sérfræðingum alþjóðastofnana, svo sem eins og hjá Sameinuðu þjóðunum, sem fylgjast með ástandi mála þarna. Síðustu og alvarlegustu atburðirnir um langa hríð voru svo sú ákvörðun ríkisstjórnar hvíta minni hlutans að banna öll friðsamleg samtök litaðra manna og þar með að loka síðustu möguleikunum á friðsamlegri andstöðu gegn aðskilnaðarstefnunni. Það er því einróma niðurstaða allra þeirra sem ég hef rætt við síðan þessir atburðir urðu að utanaðkomandi viðskiptaþvinganir séu nánast einasta og síðasta vonin sem til er um að brjóta þessa stefnu á bak aftur án ofbeldis, án styrjaldar. Ég hygg því að það sé fyllilega tímabært, svo ekki sé nú fastara að orði kveðið, að við Íslendingar fylgjum í kjölfar nágrannaþjóðanna og stígum skrefið til fulls og setjum á viðskiptabann. Ég fagna frv. og þeirri samstöðu sem náðst hefur um að flytja það og ég vona að sú samstaða dugi til að það gangi greitt í gegnum þingið og verði að lögum á yfirstandandi þingi.



Herra forseti. Menn geta sjálfsagt deilt um gagnsemi þessarar tillögu, en ég held að kjarni málsins sé sá að þó að afstaða Íslendinga sjálfra í þessu máli að því er varðar kynþáttaaðskilnaðarstefnuna í Suður-Afríku sé skýr er nauðsynlegt til þess að það misskiljist ekki út á við að sú afstaða sé gerð formleg og afdráttarlaus með yfirlýsingu um viðskiptabann. Við sjáum þess merki að það að við höfum ekki lýst yfir viðskiptabanni veldur misskilningi um okkar afstöðu. Þetta lagafrv. miðar að því að eyða þeim misskilningi. Ef menn hafa efasemdir um að þetta frv. sé nægilega víðtækt má auðvitað gera það víðtækara. En þetta er alla vega afdráttarlaus og formleg yfirlýsing um viðskiptabann og það er það sem við þurfum. Ég segi já.



Hæstv. forseti. Ég er búinn að sitja þennan fund frá kl. hálftvö er ég mæti hér og á dagskrá eru ýmis mál sem eru stórmál og það sem nú er verið að vísa til nefndar er eitt af stóru málunum. Hér er verið að greiða atkvæði um hvort við eigum að setja viðskiptabann á Suður-Afríku og Namibíu. Ég hef ekki heyrt Namibíu svo mikið nefnda í sambandi við viðskiptabann þegar maður hlustar á erlendar fréttir. Bæði frá þeim þremur löndum sem ég næ á mitt sjónvarpstæki og eins þegar maður les blöðin hefur verið talað um Suður-Afríku eina. En annað er að þegar þetta mál var rætt var deildin tóm að segja. Áhuginn er enginn fyrir málinu sem slíku og ég vil spyrja flm.: Hvers vegna viðskiptabann eingöngu, hvers vegna banna þessum eina manni eða tveimur, sem standa í viðskiptum við Suður-Afríku, að halda viðskiptunum áfram? Af hverju ekki að banna samskipti við Suður-Afríku og þá Namibíu líka eða fleiri lönd ef ástæða þykir til? Hvaða leikaraskapur er þetta? Það eru engin viðskipti við Suður-Afríku. Geta þá listamenn haldið áfram að hafa samband við þessi slæmu stjórnvöld? Geta íþróttamenn haldið áfram? Eigum við að taka upp að banna öllum íþróttamönnum Íslands þátttöku í Ólympíuleikum vegna þess að berfætt hlaupastúlka frá Suður-Afríku ættaði sér að taka þátt í ólympíumóti fyrir England en fær það ekki? Ég vil segja að þó að þetta sé symbólískt, það er symbólískt að banna viðskipti af okkar hálfu við Suður-Afríku, finnst mér að annaðhvort eigum við að ganga hreint til verks og banna öll samskipti eða vera ekki með sýndarmennsku og banna bara samskipti á einu sviði. Þjóðin er eins hvort hún hefur viðskipti við okkur eða hvort hún hefur samskipti við okkur. Við skulum taka ákvörðun á karlmannlegan hátt en ekki með neinni sýndarmennsku. En ég segi að sjálfsögðu já við því að vísa frv. til nefndar.



Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 87 4. júlí 1985, um sparisjóði. Frv. er flutt samhliða frv. til laga um breytingu á lögum um viðskiptabanka sem kom til umræðu í deildinni fyrir nokkrum dögum. Breytingar þær sem lagðar eru til með frv. felast í fyrsta lagi í orðalagsbreytingum sem eru nauðsynlegar vegna gildistöku nýju sveitarstjórnarlaganna að því er varðar brottfall sýslunefnda. Í öðru lagi er að finna í frv. nákvæmari ákvæði varðandi reglur um fyrirgreiðslu sparisjóðanna við einstaka viðskiptavini sína. Í þriðja lagi fjallar frv. um starfsábyrgð stjórnenda til þess að girða fyrir hagsmunaárekstra. Og í fjórða og síðasta lagi er svo í frv. ákvæði sem varðar heimilt hlutfall fasteigna og búnaðar sparisjóðanna af eigin fé þeirra. Ákvæði 1. og 2. gr. frv. eru, eins og ég nefndi í upphafi, til komin vegna þess að sýslunefndirnar verða lagðar niður um næstu áramót og sveitarstjórnir taka þá við þeirra verkum. Í gildandi lögum um sparisjóði eru ákvæði um sýslunefndir í 5. og 21. gr. laganna og er hér gerð tillaga um breytingar á þeim greinum. Í samþykktum sparisjóðanna eru starfssvæði sjóðanna yfirleitt afmörkuð og skv. 21. gr. sparisjóðalaganna skal hluti stjórnarmanna kjörinn af viðkomandi bæjarstjórnum eða sýslunefndum. Breytingin sem tillagan sem hér er gerð felur í sér er sú að hlutaðeigandi sveitarstjórnir skulu hér eftir kjósa stjórnirnar, þ.e. sparisjóðsstjórnirnar, og fer það eftir starfssvæði hvort þar er um eina sveitarstjórn að ræða eða fleiri sem þá verða að koma sér saman um kjörið. Sparisjóðir verða í nokkrum tilfellum að breyta samþykktum sínum í samræmi við þetta. Þetta er ein breyting af mörgum sem urðu með samþykkt sveitarstjórnarlaganna nýju, að sýslunefndirnar hverfa úr stjórnsýslukerfi landsins. Meginbreytingin í 3. gr. frv. er hins vegar sú að sparisjóðsstjórn sé skylt í almennum reglum sem hún setur um lánveitingar sparisjóðsins - en ekki einungis heimilt eins og nú er - að kveða á um hámark lána til einstakra lántakenda. Þá skulu reglurnar koma til endurskoðunar ekki sjaldnar en einu sinni á ári og skal Bankaeftirlitið láta í té álit sitt á þessum reglum. Gert er ráð fyrir sömu málsmeðferð hvað varðar ábyrgðir og tryggingar sem sparisjóðirnir kunna að veita. Á þennan hátt er talið að draga megi úr líkum á áföllum í rekstri sparisjóðanna og tryggja betur hag sjóðanna og þar með sparifjáreigenda. Í 4. gr. frv. er lagt til að lögfestar verði reglur um það hvernig stjórnarmenn sparisjóðanna geti tekið þátt í ákvörðunum. Þar segir að stjórnarmenn í sparisjóðum skuli ekki taka þátt í meðferð máls hjá sparisjóðnum er varðar viðskipti þeirra sjálfra eða fyrirtækja sem þeir eiga hlut í eða sitja í stjórn fyrir, eru fyrirsvarsmenn fyrir eða eiga að öðru leyti verulegra hagsmuna að gæta. Sama gildir um þátttöku stjórnarmanna sparisjóðsins í meðferð máls sem varðar aðila sem eru þeim tengdir persónulega eða fjárhagslega. Það þykir rétt að gera í lögum strangar kröfur um svo mikilvægar stofnanir sem sparisjóðirnir geta verið þar sem hagsmunaárekstrar í slíkum málum geta oft haft þar alvarlegri afleiðingar en á ýmsum öðrum sviðum. Í 5. gr. frv. eru eins og í 3. og 4. gr. tekin af öll tvímæli um það að bókfært virði fasteigna og búnaðar sem innlánsstofnanir nota til starfsemi sinnar megi ekki fara hækkandi í hlutfalli við eigið fé á fimm ára aðlögunartímabili 1986–1990 hafi það við gildistöku laganna verið hærra en mælt er fyrir í þessum lögum. Þó er gert ráð fyrir þeim möguleika að veita megi undanþágur í undantekningartilfellum. Hæstv. forseti. Ég legg til að þessu frv. verði að lokinni umræðu vísað til hv. fjh.- og viðskn. og 2. umr.



Herra forseti. Það er almennt viðurkennt að staða byggða utan Faxaflóasvæðisins er nú erfiðari en oft áður. Þessir erfiðleikar lýsa sér m.a. í stórauknum fólksflótta utan af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins, í tæpri stöðu fyrirtækja, einkum í verslun, landbúnaði, sjávarútvegi og reyndar iðnaði líka, í vaxandi atvinnuleysi, í almennt lágu verði á fasteignum og í stórauknum þrengingum sveitarfélaga. Það eru einmitt sveitarfélögin sem ég vil gera hér sérstaklega að umtalsefni, stöðu þeirra og erfiðleika. Á þessu þingi höfum við þingmenn Alþb. lagt sérstaka áherslu á erfiða fjárhagsstöðu sveitarfélaga með flutningi tveggja þingmála. Í fyrsta lagi höfum við lagt áherslu á að tekjur sveitarfélaga verði jafnaðar. Það er gífurlegur munur á tekjum sveitarfélaga eins og fram kemur í gögnum frá Sambandi ísl. sveitarfélaga. Ég get nefnt sem dæmi að þau sveitarfélögin sem hæstar tekjur hafa af útsvörum, fasteignaskatti og aðstöðugjöldum höfðu á sl. ári um 50–80 þús. kr. tekjur á íbúa, en þau tekjulægstu höfðu þrisvar sinnum minni tekjur eða 20–30 þús. kr. á íbúa. Tekjur sveitarfélaga verður því að jafna og um það mál höfum við þingmenn Alþb. flutt sérstaka þáltill. þar sem gert er ráð fyrir því að annaðhvort sé það gert með því að nota allar tekjur Jöfnunarsjóðs til að jafna fjárhagsstöðu sveitarfélaga að teknu tilliti til annarra tekna og áætlaðrar útgjaldaþarfar eða þá að fasteignagjöld og aðstöðugjöld verði innheimt sem landsskattur og skatttekjunum jafnað út til sveitarfélaga miðað við íbúafjölda. Hin hliðin á þessum málum er sú sem ég ætla að gera að meginumtalsefni, en hún er nauðsynin á því að sveitarfélögin haldi Jöfnunarsjóði óskertum. Staðreyndin er sú, eins og sýnt er fram á í grg. með því frv. sem við flytjum þrír alþýðubandalagsmenn á þskj. 823, að skerðing á tekjum Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga er nú komin upp í 50% og þessi skerðing veldur því að ekki er lengur unnt að jafna tekjurnar hjá sveitarfélögunum með aukaframlögum úr Jöfnunarsjóði nema að mjög litlu leyti. Í grg. er á það bent að ef tekjur Jöfnunarsjóðs af aðflutningsgjöldum eru 5% og af sölugjaldi þau 8% sem Jöfnunarsjóði eru ætluð í tekjustofnalögunum ættu heildartekjur Jöfnunarsjóðs að vera um 2269 millj. kr., en samkvæmt lánsfjárlögum ársins er ekki greiddur í Jöfnunarsjóð nema helmingurinn af þessari upphæð eða 1142 millj. kr. Því er það staðreynd, sem ég hef þegar nefnt, að skerðingin er komin upp í rétt um 50% af tekjum Jöfnunarsjóðsins eða nánar tiltekið 49,7%. Þessar tölur hef ég fengið frá Þjóðhagsstofnun og þær eru miðaðar við nýja söluskattskerfið og seinustu spár um innflutning og söluveltu á árinu. Ég veit hins vegar að talsmenn fjmrn. munu segja sem svo að þetta sé ekki sanngjörn viðmiðun vegna þess að þegar skattkerfisbreytingin var gerð um síðustu áramót hafi ekki verið ætlunin að sveitarfélögin högnuðust á breytingunni. Hún hafi fyrst og fremst verið gerð til að afla ríkissjóði tekna og því verði að miða við eldra tekjuöflunarkerfið eins og það var áður en skattkerfisbreytingin fór fram. Vissulega verðum við að viðurkenna að tekjur af söluskatti jukust mjög verulega og að öllu óbreyttu og miðað við óbreytt ákvæði tekjustofnalaga mundu tekjur sveitarfélaga þar með aukast. Það er gert ráð fyrir því í þeim útreikningi sem ég nú þegar hef nefnt. Ef hins vegar gamla útreikningsaðferðin er notuð, sem sagt miðað við eldra tekjuöflunarkerfi, og þá væntanlega gert ráð fyrir því að tekjustofnalögunum yrði breytt til samræmis við þær breytingar sem gerðar voru á skattalögum núna um áramótin, en ég tek það fram að sú breyting hefur alls ekki átt sér stað enn, hvort sem hún á eftir að verða framkvæmd síðar, þá yrðu heildartekjur sjóðsins 1804 millj. kr. án skerðingar. Þar sem skerðingin er miðuð við 1127 millj. mundi heildarskerðingin samkvæmt þessari seinni útreikningsaðferð nema 662 millj. eða um 37%. Það er alveg sama hvort heldur við miðum við, hvort sem við miðum við að það sé staðreynd að Jöfnunarsjóður hafi verið skertur um 50% samkvæmt fyrri útreikningsaðferðinni eða 37% samkvæmt seinni útreikningsaðferðinni. Í báðum tilvikum er um gríðarlega skerðingu að ræða, skerðingu sem veldur því að Jöfnunarsjóður getur ekki lengur gegnt því hlutverki sínu að jafna milli sveitarfélaga þannig að ekki sé meiri munur á tekjum þeirra en sem nemur 30%. Þannig er þetta í dag að samkvæmt reglugerð er stefnt að því að jafna allt að 70% af tekjum sveitarfélaga þannig að munurinn geti aldrei orðið meiri en sem nemur 30%. Það er sem sagt ekki stefnt að því að jafna tekjur þeirra þannig að þær verði nákvæmlega jafnmiklar. En það er stefnt að því að jafna allt að 70% og til þess dugðu aukaframlögin lengi vel. Alveg fram í tíð þessarar ríkisstjórnar. Þá upphófst svo mikil skerðing á Jöfnunarsjóði, hafði að vísu verið tekin upp í tíð fyrri stjórnar en alls ekki í eins miklum mæli, að núna duga aukaframlögin aðeins til að jafna 45% af þeim mun sem er á meðaltekjum sveitarfélaga annars vegar og tekjum þeirra sem þarfnast aukaframlags. Áður var hægt að jafna eins og lögin gerðu ráð fyrir allt upp í 70%. Sem sagt: Það er mikilvæg hlið þessa máls að skerðingu framlaga úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga verður að lækka og helst að fella algerlega niður. Vissulega skal viðurkennt að það er verið að leysa vanda ríkissjóðs með því að skerða framlögin úr Jöfnunarsjóði, en í raun og veru er bara verið að velta þessum vanda yfir á sveitarfélögin og í mjög mörgum tilvikum er um að ræða sveitarfélög sem alls ekkert ráða við þann vanda eftir að hann er skollinn yfir þau. Það er því algert ábyrgðarleysi að áliti okkar flm. að fara þannig að, enda eru það fyrst og fremst þau sveitarfélög sem standa erfiðast fjárhagslega sem fá stærsta skellinn vegna áhrifa skerðingarinnar á aukaframlög Jöfnunarsjóðs. Þess vegna er þetta frv. flutt þess efnis að skerðing tekna í Jöfnunarsjóði taki enda. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði máli þessu vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Hæstv. forseti. Ég þakka frummælanda, hv. 4. þm. Norðurl. v., fyrir ágæta framsögu og ábendingar sem fylgdu um stöðu mála hvað snertir Jöfnunarsjóðinn. Ég er alveg viss um að þeir 61 auðu stólar sem hér hafa hlustað á málflutning hans standa með honum sem einn maður.



Herra forseti. Ég flyt á þskj. 826 frv. til laga um breytingu á útvarpslögum. Í þessu frv. er Ríkisútvarpið skyldað til þess að koma upp aðstöðu til dagskrárgerðar og svæðisútvarps í öllum kjördæmum landsins utan höfuðborgarsvæðisins eigi síðar en á næsta ári. Nú er það svo að fastir starfsmenn Ríkisútvarpsins eru á þremur stöðum utan höfuðborgarinnar. Á Akureyri munu vera níu fastir starfsmenn, á Egilsstöðum tveir og á Ísafirði einn. Svæðisútvarp er nú þegar rekið á Akureyri og Egilsstöðum, en þó aðeins tvo daga í viku fyrir austan. Í núgildandi útvarpslögum eru einmitt ákvæði þess efnis að Ríkisútvarpið skuli, eins og segir í 6. mgr. 16. gr., stefna að því að koma upp aðstöðu til dagskrárgerðar og hljóðvarps í öllum kjördæmum landsins. Núna, tæpum þremur árum eftir að þessi lög voru sett, er sem sagt búið að framkvæma þetta eða a.m.k. vísir að þessu í tveimur kjördæmum og kannski örlítill vísir í því þriðja, þ.e. Vestfjörðunum, en þar hafa engar útsendingar hafist enn þá, en í fjórum kjördæmum hefur engin hreyfing verið á þessu máli enn og þó vantar ekki að mikill áhugi er á því víða um land að ákvæði útvarpslaga nái fram að ganga. Með þessu frv. er Ríkisútvarpinu einfaldlega lögð sú skylda á herðar að koma þessu stefnumáli í höfn ekki síðar en á næsta ári í stað þess að nú er þetta einungis stefnuyfirlýsing sem ekki er dagsett í lögunum. Ég vil taka það fram sérstaklega að þessi starfsemi, sem hér er gerð tillaga um að verði skyldustarfsemi Ríkisútvarpsins, er hvorki sérlega dýr í stofnkostnaði eða rekstri. Það má mikið vera ef þessi starfsemi getur ekki hreinlega staðið undir sér. Staðreyndin er sú að staðbundnar auglýsingar á hóflegu verði eru mjög eftirsóttar úti um landið. Það er svo margt sem ekki á endilega erindi til allra landsmanna heldur á fyrst og fremst erindi til viðkomandi landshluta. Ég t.d. segi það fyrir mig að ef ég þarf að auglýsa fundi á fimm stöðum í mínu kjördæmi um eina helgi mundi ég ekki hafa neina sérstaka ástæðu til að auglýsa það í Ríkisútvarpinu ef ég ætti þess kost að auglýsa það í útvarpi kjördæmisins sem ég ætti von á að væri hlustað á kannski af flestum íbúum kjördæmisins, kannski ein klukkustund á hverjum degi. Sama gildir um fjöldamargar aðrar tilkynningar og erindi sem eiga fyrst og fremst að ná hlustum íbúa á afmörkuðu svæði eða þá umræður sem varða hagsmunamál héraða, samvinnu byggða á ýmsum sviðum. Ég held sem sagt að klukkustundar reglubundin útsending svæðisútvarps í hverju kjördæmi inni í fastri dagskrá Ríkisútvarpsins dragi til sín athygli fólks á viðkomandi svæði og það yrði auðveldara að ná eyrum þess með tilkynningar og umræður þegar um væri að ræða efni sem sérstaklega varðaði það svæði. Þannig yrði útvarpsrekstur af þessu tagi nokkuð hliðstæður og útgáfa á héraðsblaði sem auðvitað er nauðsynlegt á hverju landsvæði og það reyndar fleiri en eitt og hefur þau áhrif að efla félagslíf og styrkja búsetu á viðkomandi svæði. Herra forseti. Ég hef ekki ástæðu til að rökstyðja frv. öllu frekar. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til hv. menntmn.



Herra forseti. Ég vil fyrir hönd Kvennalistans taka undir frv. sem hér er til umræðu og lýsa stuðningi við það. Kvennalistakonur hafa frá því fyrsta haft sérstakan áhuga á eflingu Ríkisútvarpsins. Ég minni á fyrirspurn fyrr í vetur frá hv. 6. þm. Vesturl. Danfríði Skarphéðinsdóttur er hún spurði menntmrh. hvenær mætti vænta þess að yrði búið að setja á stofn útibú frá Ríkisútvarpinu í þeim landshlutum sem ekki hafa enn sitt landshlutaútvarp. Ég man ekki nákvæmlega hvernig svar menntmrh. hljóðaði, en eitthvað vafðist nú kostnaður fyrir mönnum á þeim bæ. En þá vil ég líka minna á það í leiðinni að framkvæmdafé Ríkisútvarpsins hefur verið stórlega skorið niður á fjárlögum undanfarin ár og ég vildi minna þingmenn á það á næsta þingi að láta þá háðung ekki henda að það verði samþykkt að féð verði skorið niður í sama mæli og hefur verið undanfarin ár. Ríkisútvarpinu eru lagðar skyldur á herðar sem er raunverulega komið í veg fyrir að það geti uppfyllt með því að rýra sífellt framkvæmdafé þess. Það hefur komið í ljós með það landshlutaútvarp sem ég þekki best til, sem er á Akureyri, að það hefur mjög eflt bæði samstöðu og kynningu innan kjördæmisins og dagskrárþáttum frá þessu útvarpi hefur verið útvarpað í gegnum Ríkisútvarpið og þeir hafa vakið þar athygli. Það er trúa mín að það mundi verða svo um fleiri staði. Ég held að þetta sé mikilvægt atriði til kynningar milli landshluta, að fólk mundi ná betur saman og kynnast frekar ef svona neti yrði komið á. Ef þetta frv. yrði að lögum væri Ríkisútvarpinu lögð sú skylda á herðar að koma þessu stefnumáli í höfn ekki síðar en á næsta ári. Mér sýnist nú ekki mikil von til þess að þetta mál nái fram að ganga á þessu þingi, en þetta er mál sem er vissulega þess vert að halda vakandi og fylgja eftir og ég hvet til þess að það verði gert.