Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er nú sjálfsagt óþarfi að hafa langa framsögu fyrir þessu frv. Það hefur legið hér fyrir þrem undanförnum þingum og þá verið gerð ýtarleg grein fyrir efni þess. Auk þess hefur það fengið meðferð í nefndum og verið afgr. frá þessari hv. d. á síðasta þingi. Málið er þannig þrautrætt, og væntanlega hafa allir hv. þm. kynnt sér það. Ég vil þó aðeins segja það um þetta mál, að eftir því sem árin líða og eftir því sem upp er tekin meiri vélanotkun og hvers konar starfsemi í þessu landi, þá vex hættan jafnframt á því, að þeir, sem með þessi tæki fara og með þeim vinna, geti orðið fyrir áföllum og slysum, eins og því miður raun ber vitni allt of oft. Það er þess vegna með hverju ári sem líður enn brýnni þörf til þess að afgr. þetta frv. eða einhverjar hliðstæðar lagasetningar, til þess að reyna að draga úr þeirri hættu, sem þetta fólk er í, og reyna að koma í veg fyrir slys á vinnustöðum. Þetta frv. stefnir að þessu á tvennan hátt. Annars vegar með því að mæla fyrir um ýmsar öryggisráðstafanir, sem settar skuli á ýmsum vinnustöðum, og í öðru lagi með því að stofna til strangara eftirlits með því, að þessum öryggisráðstöfunum sé framfylgt. Út í efni frv. skal ég ekki fara nánar. Það hefur verið gert ýtarlega og er flutt hér nú í sömu mynd eins og það var flutt hér síðast, að viðbættu því þó, að inn í það eru teknar þær breyt., sem iðnn. þessarar hv. d. var sammála um í fyrra, og auk þess brtt., sem gekk út á að færa til betri vegar orðalag, og sú till. var frá hv. 5. þm. Reykv. (JóhH). Með þessum breyt. er það að öðru leyti flutt óbreytt eins og það lá fyrir síðasta þingi. Öllum hv. þm. er líka kunnugt um það mikla starf, sem liggur bak við hetta frv. Það var hér á sínum tíma eftir ályktun Alþ. sett á stofn milliþn. til þess að undirbúa það, og hún starfaði vel að því um nokkurn tíma að undirbúa það, og þetta frv. er ávöxtur þessa starfs. Frv. þetta hefur þó ekki náð fram að ganga á undanförnum þingum. Það komst það lengst árið sem leið, að hér í hv. d. var það samþ., með nokkrum breyt. þó, sem ég fyrir mitt leyti persónulega taldi ekki allar til bóta. En í hv. Ed. var það stöðvað eða afgr. með rökst. dagskrá. Þessi rökst. dagskrá fól í sér, að það skyldi athugast, hvort ekki væri unnt að sameina þetta eftirlit með öryggi á vinnustöðum, eða véla- og verksmiðjueftirlit, eins og það heitir nú, skipaskoðuninni á þann hátt, að með því fengist ódýrara og effektivara eftirlit, að mér skilst, með báðum þessum málaflokkum. Við athugun, sem ég hef gert á þessu, hefur það þó komið í ljós, að fyrir lá þegar á síðasta þingi umsögn beggja þessara stofnana um þessa hlið málsins, Og þar var mjög greinilega tekið fram, bæði af verksmiðjuskoðunarstjóra og af skipaskoðunarstjóra, að þeir teldu þetta ekki fært, og þó að það væri gert, mundi það ekki spara nein útgjöld fyrir ríkissjóð. Ég hef umsögn þessara forstjóra beggja hér við höndina og vildi - með leyfi hæstv. forseta lesa upp það, sem þeir segja um þetta atriði. Eftir að verksmiðjuskoðunarstjórinn hefur í bréfi frá 4. nóv. 1950 lýst aðbúnaði og starfskröftum þeirrar stofnunar, sem hann segir að hafist við í einn herbergi, og séu nú við eftirlitið þrír fastlaunaðir starfsmenn, skoðunarstjóri, skoðunarmaður og skrifstofustúlka, og telur hann, að það starfslið verði á engan hátt takmarkað, þá segir hann hér í bréfinu á eftir: „Væru fyrr greindar stofnanir sameinaðar, get ég ekki séð, að það gæti sparað starfsmenn, með því að ég tel ekki, að starfsmenn verksmiðju- og vélaeftirlitsins gætu bætt á sig störfum í þágu skipaskoðunarinnar, enda störfin gerólík og sérhæfni starfsmanna sín á hvoru sviði. Þá get ég ekki séð, að hægt sé að ætla verksmiðju- og vélaeftirlitinu minna húsnæði en það hefur nú, enda þótt það væri sameinað skipaskoðuninni.“ Mjög samhljóða er álit skipaskoðunarstjóra. Hann segir í bréfi frá 31. oki. 1950, eftir að hafa lýst því nokkuð, hvernig skipaskoðun ríkisins er byggð upp: „Af framansögðu sé ég ekki, að neinn sparnaðargrundvöllur sé fyrir hendi fyrir sameiningu nefndra stofnana, og tel ekki æskilegt að breyta til frá því fyrirkomulagi, sem nú er, nema sjáanlegt sé, að með því sé fengið aukið öryggi fyrir sjófarendur, en það sé ég ekki, að fengið sé með sameiningu nefndra stofnana.“ M.ö.o., álit beggja þessara forstjóra hníga í þá átt, að með sameiningu þessara starfsgreina verði hvorki fengið meira öryggi né heldur náist með því móti neinn sparnaður fyrir ríkið. Og eftir að mér varð kunnugt um þetta - og þar með er þá líka fallin ástæðan fyrir rökst. dagskránni í hv. Ed. - sá ég ekki ástæðu til að bíða með flutning frv. eftir því, að hv. þd. hér, og enn síður eftir því, að hv. þdm. í Ed. tækju rögg á sig um að afgr. málið. Og það hefur líka komið í ljós, að þetta mál, sem hér um ræðir, öryggisráðstafanir á vinnustöðum, er talið af sérfræðingum í iðnaðarmálum eitt hið þýðingarmesta fyrir afkomu iðnaðarins. Hingað var fenginn á síðasta sumri sérfræðingur frá Bandaríkjunum til að kynna sér ástand í iðnaðarmálum okkar í verksmiðjum og á vinnustöðum og gera tillögur um bættar vinnuaðferðir. Þessi maður skoðaði fjölda af verksmiðjum í Reykjavík og líka á Akureyri mjög gaumgæfilega og mun að sjálfsögðu skila áliti sínu til ríkisstj., og kemur þá í ljós, hvað hann hefur til málanna að leggja. Ég átti þess kost að vera viðstaddur í kvöldboði. sem honum var haldið. áður en hann lagði af stað vestur aftur, af Félagi íslenzkra iðnrekenda, þar sem hann flutti ræðu, og er þessi ræða prentuð í tímaritinu Íslenzkur iðnaður. Ég gat ekki betur heyrt en hann gerði það beinlínis að uppistöðu í ræðu sinni og legði á það höfuðáherzlu, að öryggi á vinnustöðum yrði bætt. Og ég gat ekki stillt mig um að taka upp í grg. frv. lokaorð ræðu hans, en þau voru þessi - með leyfi hæstv. forseta: „Og að lokum eitt atriði enn. Ykkar eigin skýrslur sýna, að á árunum 1944–45 og 1946 töpuðust 104231 vinnudagur og 22 mannslíf vegna slysa á vinnustöðvum. Þar við bættust 37 starfsmenn, sem urðu með öllu óverkfærir af sömu orsökum. Þetta samsvarar vinnu 417 starfsmanna í heilt ár, án þess að tekið sé tillit til þeirrar eymdar og þjáninga, sem þetta fólk og aðstandendur þess hafa orðið fyrir. Getið þið talað um aukna verknýtingu í iðnaði og þessa reynslu í sömu andránni, þegar tillit er tekið til þess, hve hörmulega skortir á nauðsynlegar varúðarráðstafanir gegn slysahættu í verksmiðjum ykkar og vinnustofum? Fyrsta vörn ykkar er ef til vill þessi: „Ég hef ekki efni á því.“ Leyfið mér að minna ykkur á, að samkvæmt ykkar eigin tölum, þá hafið þið s.l. í ár greitt kr. 12920060.00 vegna þessara slysa og auk þess hafið þið misst þessa menn og framleiðslu þeirra. Það er engin nauðsyn að benda á, hvaða ráð er hægt að finna við þessu. Þið þekkið þau eins vel og ég.“ Og hvaða ráð eru það svo, sem þessi sérfræðingur á við? Það er að setja reglur um öryggi á vinnustöðum til þess að stöðva þessi slys og fylgja því eftir með eftirliti, að þessum reglum sé hlýtt. Þetta lagði þessi ameríski sérfræðingur til, og ég álít það ekki vansalaust fyrir Alþ. að hleypa því fram af sér að samþykkja reglur um þetta atriði nú, sérstaklega þar sem Nd. samþ. það í fyrra og ekki skorti nema herzlumuninn, að það næði fram að ganga í Ed. Ég vona svo, að hv. d. afgr. þetta mál sem fyrst, svo að Ed. gefist kostur á að hafa sem mestan tíma til að athuga það.



Herra forseti. Það er fátt að segja um þetta mál nú, en ég vildi aðeins, að það kæmi fram, að það er ekki af ágreiningi um það, að gott sé, að þetta frv. um öryggi á vinnustöðum nái fram að ganga, að ég gagnrýndi það nokkuð hér í fyrra, heldur er það, að svo miklu leyti sem um ágreining er hægt að tala, um breytingar á formi, en ekki á efni frumvarpsins. Ég lét á sínum tíma í ljós þá skoðun, að ég teldi, að mikið af efni þessa frv. ætti miklu fremur heima í reglugerð en lögum, og ég er enn sömu skoðunar, því að það er ókostur og það meiri ókostur en menn sjá fljótt á litið, ef þau atriði eru sett í lög, sem eðlilegt er að standi í reglugerð. Það leiðir til þess, að löggjöfin verður miklu lausari um þau atriði, sem þar er um að ræða, því að reglugerð má alltaf breyta í samræmi við kröfur tímans og allra aðstæðna, en aftur á móti eru lögin látin danka, unz þau eru orðin úrelt og ekki í samræmi við lífið sjálft eins og það er. En þetta skiptir allt miklu meira form þessa máls en efni þess. Hitt er það, sem ég vildi vekja athygli á, að ég held, að það sé hæpið að halda því fram, að hægt hefði verið að koma í veg fyrir öll slys á vinnustöðum með því einu að setja nýjar reglur til að fara eftir. Og ég hygg, að margt af því, sem í þessu frv. stendur, ætti betur heima í reglugerð, þó að segja megi, að þar sé um að ræða spor í rétta átt. Mér finnst ekki heldur veigamikið það álit, sem kom fram hjá hv. flm., að embætti skipaskoðunarstjóra og öryggiseftirlitið mætti ekki sameina, og ég hygg, að það sé allt sagt út í bláinn, að þar sé allt svo smátt, að ekki sé unnt að spara neitt með sameiningu þessara embætta. Ég hygg, að þessum málum verði svo bezt borgið, að þau séu í einni og sömu hendi, og vildi, að þetta kæmi fram, áður en þetta mál fer í n. Ég tel að vísu ekki líklegt, að þar verði miklar breytingar á gerðar, en þó vil ég segja, að ég tel ekki loku fyrir það skotið, sérstaklega ef sá háttur yrði tekinn að færa málið í annað og heppilegra form.



Herra forseti. Það má nú auðvitað alltaf deila um það, hvaða ákvæði eigi að setja í lög og hvaða ákvæði í reglugerð. Og það má vel vera, að það séu nokkur ákvæði í þessu frv., sem heldur ættu heima í reglugerð, og hef ég ekkert á móti því. Aðalatriðið er, að þessu máli sé tryggð framganga. En ég vil þó jafnframt benda á það, að hliðstæð ákvæði eru í lögum meðal nágrannaþjóða okkar á Norðurlöndum, og hefur þar þótt heppilegra að setja þau í lög en í reglugerð. Og allt það, sem sett er í reglugerð, er ólíkt lausara en það, sem sett er í lög, því að reglugerð getur hvaða ráðh. sem er breytt, en lögum verður aðeins breytt hér á Alþingi. Það mun aðallega vera 3. kafli frv., sem kæmi til greina að gæti átt heima í reglugerð. Það eru þar ýmis ákvæði. sem segja má, að ættu frekar heima í reglugerð en lögum, og ég skal ekki setja mig á móti því, aðalatriðið er, að sett verði ákvæði um þetta, en ekki á hvern hátt þau verða sett. Þá sagði hv. 5. þm. Reykv., að vitanlega væri ekki hægt að koma í veg fyrir slys á vinnustöðum með því að setja um það reglur. Þarna er vitanlega um grundvallarmisskilning að ræða, því að vitanlega geta varúðarráðstafanir komið í veg fyrir, að slys verði, og í því er fólgið mikið aukið öryggi fyrir þá menn, sem vinna á öllum vinnustöðum, og áreiðanlega verður slysahættan minni. Þau ákvæði, sem nú eru í gildi um öryggi á vinnustöðum, eru síðan 1928, og síðan hafa komið fram við þau breytingar, 1935 og 1940, en það er vitað mál, að þróunin hefur orðið geysileg síðan á því tímabili, sem liðið er, og er tímabært orðið að taka þau lög til athugunar. Og það er vonandi, að það vaki ekki fyrir þessum hv. þm. að segja, að setning þessara laga sé tilgangslaus og það sé alveg sama, hvort þetta frv. verður samþ. eða ekki, en sé svo, er þar um grundvallarmisskilning að ræða. Um sameiningu skipaskoðunarinnar og öryggiseftirlitsins vil ég segja það, að ég las hér upp álit skipaskoðunarstjóra og verksmiðjuskoðunarstjóra, og þau eru á þá leið, að ég sé ekki, hvað á að vinnast. Í hinni rökst. dagskrá var gert ráð fyrir, að með þessu mættu sparast útgjöld, en það kemur hins vegar í ljós, að með þessu er ekki hægt að fá aukinn sparnað og alls ekki aukið öryggi. En ef það hins vegar yrði til þess að flýta fyrir framgangi þessa máls, að þessi embætti verði sameinuð, skal ég ekki setja mig á móti því, að athugaðir verði möguleikar á því, en hins vegar legg ég til, að þessi embætti verði aðskilin hér eftir eins og hingað til.



Herra forseti. Ég vil ekki skilja svo við þetta mál, að því sé haldið fram, að ég áliti það þýðingarlaust, að þetta frv. verði samþ. Og ég held, að hv. flm. hafi sjálfur misskilið, þegar hann talar um grundvallarmisskilning hjá mér. Ég sagði ekki, að slys hefðu orðið, þó að reglur hefðu verið, og eins og ég tók fram, þá tel ég mikið unnið með því, að settar verði aðrar og fullkomnari reglur til þess að losna við þær þjáningar, sem slysum eru samfara. En ég vildi vekja athygli á því, að það er ekki alltaf að kenna óreglu og skipulagsleysi, þó að slys verði á vinnustöðum, og eins er það ekki nægilegt, að settar séu reglur til þess að fyrirbyggja, að slys komi fyrir á vinnustöðum; þau geta komið fyrir eftir sem áður. Eins finnst mér það hafa komið í ljós við þessar umr., að um það megi alltaf deila, hvað eigi að standa í reglugerð og hvað í lögum, og ég tel, að það sé full ástæða til, að það atriði verði athugað gaumgæfilega í þeirri n., sem fæ: þetta mál til athugunar, sérstaklega með hliðsjón af þeirri afgreiðslu, sem málið fékk hér á þingi í fyrra. Og eins finnst mér, að sérstaklega ætti að athuga það, að fyrir það, hvernig þetta mál var afgr. hér í þessari d. í fyrra, varð það til þess, að það var afgr. með rökst. dagskrá frá hinni deildinni.



Herra forseti. Þetta mál, sem hér um ræðir, fer fram á að setja aftur í lög fyrirmæli, sem voru áður í lögum. Þau lög áttu að tryggja, að þau bæjar- og sveitarfélög, sem vildu vinna að útrýmingu heilsuspillandi íbúða, gætu fengið aðstoð frá ríkinu. Ákvæði þessi voru í lögum, sem fjölluðu einnig um samvinnubyggingar og verkamannabústaði. Þetta átti að vinna bug á húsnæðisvandræðunum og beina í þá átt bæði samtökum verkamanna um verkamannabústaði og samtökum um samvinnubústaði. Hins vegar var árið 1948 raunverulega felldur úr lagabálkur, sem skyldaði að veita bæjar- og sveitarfélögum lán. Var það gert með því að segja, að engir peningar væru til og að ríkissjóður hefði ekki efni á að veita þessi lán. Var ákveðið með 1. gr. l. frá 1948, að skylduákvæðin kæmu ekki til framkvæmda nema að svo miklu leyti sem veitt væri til þess á fjárlögum. Hefur hvert frv., sem við sósíalistar höfum flutt á mörgum undanförnum þingum, verið svæft og allar till. um að veita þetta fé á fjárl. drepnar. Nú hefur frv. þetta verið flutt á ný. Er það nú flutt að því leyti undir ólíkum kringumstæðum og undanfarin ár, að nú er ekki hægt að bera því við, að ekki séu til peningar til að veita til bæjar- og sveitarfélaga. Þess vegna ættu nú, ef það hefur verið trú þm., að peningaleysið hafi valdið því, að frv. hefur ekki náð fram að ganga, allar aðstæður að vera fyrir hendi, svo að þeir geti greitt atkv. með frv. Að mínu áliti hefur hins vegar öll þessi 3 ár verið kleift að framkvæma þessi lög. Þegar lögin voru sett 1946, var áætlað, að það tæki 4 ár að útrýma þeim íbúðum, sem væru mest heilsuspillandi. En sú hefur verið stefnan s. 1. 4 ár, að af hálfu hins opinbera hefur verið reynt að hindra, að vinnuaflið væri notað til útrýmingar heilsuspillandi íbúða. Hv. þm. muna eftir, að tekin var upp barátta af hagfræðingum gegn fjárfestingarstefnunni. Afleiðingar þess eru þær, að ríkisstj. hefur háð baráttu og reynt að draga úr byggingarframkvæmdum, svo að húsnæði fer versnandi og atvinnu- og húsnæðisvandræði hafa orðið sárari. Atvinnuleysið er ef til vill minnst hér í Reykjavík, en það er um allt land og er orðið landlægt böl. Á sama tíma og húsnæðisvandræðin eru hin verstu, eru byggð þau stærstu og íburðarmestu hús, sem nokkru sinni hafa verið byggð hér á okkar landi, en fólk, sem þarf þak yfir höfuðið og vill byggja, er hindrað í að gera það. Þjóðin er neydd til að flytja inn óþarfavörur og sólunda bátagjaldeyrinum í lúxusvörur, en hindruð í að flytja inn nauðsynlegar vörur, t. d. byggingarvörur. Bankarnir eru líka látnir kreppa að fólkinu með því að skapa lánsfjárkreppu, með þeim afleiðingum, að fjöldi fólks er að missa hús sín og öðrum gert fjárhagslega ókleift að leggja út í byggingar. Eru hér samræmdar aðgerðir bankaráðs og ríkisráðs um að torvelda mönnum að koma upp þaki yfir höfuðið. Það er ekki tilviljun og ekki að undra, þótt komið hafi fram margar till. hér á Alþ. um veitingu lánsfjár. Það, sem mér finnst á skorta, er skilningur á, hvar orsök meinsins liggur, að lánsfjárkreppan er heimatilbúið böl. Menn ganga með þá hugmynd, að orsökin sé peningavandræði, og gera sig seka um peningadýrkun, en skilja ekki, hvaða skapandi afl þarf. Það er vitanlegt, að þó að nóg væri til af peningum, væri ekki byggt fyrir þá. Menn verða að muna, að peningar eru ekki annað en ávísun á afl. Það er ekki nóg að hafa fullar hendur fjár, en engan mann til að byggja. Það mætti minnast á, að hér á árunum þegar mest var byggt, vildu bankarnir ekki taka við sparifé. Hvers vegna vildu bankarnir ekki taka við sparifé? Vegna þess, að allir voru að vinna. Peningarnir eru aðeins ávísun á afl, vinnuafl, efni og tæki. Nú höfum við nægilegt afl, þar sem verkamenn ganga atvinnulausir. Við höfum nægilegan gjaldeyri, en hann er notaður í óþarfa. Hæstv. ríkisstj. lætur flytja inn fyrir hann plastikdót. En ríkisstj. er ekki ráðandi hér, henni er fyrirskipað að hafa „kontrol“ með því, hve mikið sé byggt. Það eru Bandaríkin, sem ráða fjárfestingunni á Íslandi. Utan frá er reynt að hindra, að Íslendingar geti notað tæki sín, vinnuafl og gjaldeyri til að útrýma heilsuspillandi íbúðum. Það, sem þarf að gera, er, að við hefjumst handa og rísum í fullum krafti gegn þessari röngu utanaðkomandi stefnu um fjárfestingu. Ég vil minna á, að við megum ekki flytja inn til okkar lands stefnur, sem eiga heima í Englandi eða Bandaríkjunum, þar sem þjóðin erfir 4/5 hluta bygginganna, en við tökum við allslausu landi, landi, sem þarf að byggja upp, landi, sem var fyrir skömmu snautt af öllu nema þeim andlegu verðmætum, sem aldrei hefur tekizt að drepa í okkar þjóðarsögu. Við verðum því að hafa aðra stefnu í fjárfestingarmálum okkar og megum ekki láta lærða menn í öðrum löndum, sem ekki skilja okkar aðstæður, hafa hér áhrif. Ég held þess vegna, að þörf væri á að brjóta við blað í öllum málum, er snerta fjárfestinguna: Álít ég, að hæstv. ríkisstj. ætti nú að hjálpa þeim bæjar- og sveitarfélögum, sem verst eru sett í þessum efnum. Í grg. frv. höfum við rakið, hvernig ástandið fer versnandi, - að fleiri börn búa nú í bröggum en fyrr. Ég skil ekki, hvernig ráða má bót á þessu, ef ríkisvaldið gengur eigi þar í broddi fylkingar. Ég vil minna á, að ríkisstj. ákvað á s. l. Alþ. að verja 50 millj. kr. úr mótvirðissjóði til Landsbanka Íslands. Með því fé hefði verið hægt að útrýma öllu heilsuspillandi húsnæði á Íslandi. Vinnuaflið bíður, tækin bíða. Væri og hægt fyrir þann gjaldeyri, sem þjóðin hefur, að flytja inn meira byggingarefni en gert er, og væri það gert, ef þjóðin væri frjáls að því og gjaldeyrinum væri ekki ráðstafað öðruvísi. Vona ég, að þeir þm., sem áður hafa drepið eða svæft þetta frv., sjái, að þörf er á að breyta um stefnu. Legg ég til, að frv. verði vísað til 2. umr. og fjárhagsnefndar.



Herra forseti. Það er viðurkennt, að eitt af þýðingarmestu úrlausnarefnum hvers þjóðfélags á þessum tímum sé að gera skynsamlega gangskör að því, að fólkið, sem byggir löndin, geti átt þess kost að eignast sómasamlegt þak yfir höfuð sitt og sinna. Hins vegar hefur þetta úrlausnarefni reynzt talsvert vandasamt, enda hefur það verið svo sums staðar þar, sem er hin svokallaða frjálsa samkeppni og einstaklingarnir hafa átt að ráða bót á böli húsnæðisleysisins, að það hefur farið í verulega miklum handaskolum. Þess vegna hefur það orðið mönnum æ ljósara eftir því, sem tímar líða fram, að almannavaldið, þ. e. löggjafarvaldið og fjárveitingavaldið, hefur orðið að hrinda þessu máli áfram, sérstaklega til þess að auðvelda mönnum, sem ekki eiga mikils úrkostar, að koma upp ódýrum og hagfelldum íbúðum fyrir sig og sína. Merkilegt spor í þessu efni var stigið með setningu laga um verkamannabústaði frá 1929. Og jafnvel þó að skort hafi á, að gerðar hafi verið hliðarráðstafanir til þess að hægt væri að framkvæma þessi lög, hafa þau samt komið að miklu gagni. Það hefur verið víða byggt mjög eftir þessum lögum, og t. d. má benda á, að þar, sem saman hefur farið áhugi og félagshyggja manna, sem að þessu hafa staðið og velvilji bæjarfélaganna sjálfra, þá hefur mönnum orðið mikið ágengt í þessum efnum. Til dæmis um þetta má nefna Hafnarfjörð, þar sem nú er svo komið, að um 8% af íbúum bæjarins búa í verkamannabústöðum og þeim góðum og tiltölulega ódýrum. Ekki sízt eftir að síðasta stríði lauk hefur það orðið mjög vandasamt og örðugt viðfangsefni víða að hjálpa mönnum til að byggja yfir sig og sína. Og ekki hvað sízt hefur það verið örðugt í þeim löndum, þar sem stríðið og eyðilegging þess hefur komið mjög við sögu, því þótt íbúðarhúsin hafi ekki verið eyðilögð af stríðsástæðum, þá hnigu mörg rök í þá átt, að stöðvun yrði á byggingu íbúðarhúsa þar. En í svo að segja öllum löndum í kringum okkur hafa verið teknir upp skipulagsbundnir hættir um það að bæta úr böli húsnæðisleysisins. Ég sagði áðan, að l. um verkamannabústaði hefðu verið mjög nytsöm, og hafa þau verið ein af þýðingarmestu l. frá síðustu áratugum. En þau eru samt ekki einhlít, vegna þess að tilfinnanlegur skortur hefur verið á fjármagni til þess, að byggingarsjóður verkamanna gæti veitt lán handa félagsmönnum til þess að byggja hús. Ég vék að því áðan og vil ítreka það og benda til þess, sem segir í grg. frv., að það hefur reynzt svo í framkvæmd, að verkamannabústaðirnir hafa verið ódýrastir og hentugastir allra þeirra íbúða, sem alþýða manna við sjóinn hefur byggt á síðustu áratugum. Þetta sést vel, þegar borin er saman hér í Reykjavik sú raunverulega leiga þeirra, sem búa í verkamannabústöðum, og hinna, sem búa í annars konar húsum í eigu einstaklinga, þar sem húsaleigan er miklu hærri, en húsnæðið verra yfirleitt. Og það er ekki vafi á því, að þörfin vex, en minnkar ekki, til aðstoðar almannavaldsins um að styðja að því að koma upp ódýrum og hentugum íbúðum. Um það er getið í þessu frv., að í árslok 1948 bjuggu 2158 manns í bröggum, þar af 869 börn, og í árslok 1949 voru íbúar þessara hermannaskála 2170 manns og þar af 924 börn. Og samkvæmt athugun, sem gerð var á fyrri hluta þessa árs, kom í ljós, að íbúar herskálanna voru 1709 og þar af tæplega 800 börn. Nú er það svo, að herskálarnir hér í Reykjavík og víðar annars staðar eru ekki einu heilsuspillandi og lélegu íbúðirnar. Því miður er það svo hér í Reykjavík og ekki sízt sums staðar annars staðar á landinu við sjávarsíðuna, að það eru fleiri íbúðir en herskálarnir, sem eru mjög lélegar og heilsuspillandi íbúðir. Það var maður í morgun að ræða við mig í sambandi við byggingu verkamannabústaða í kaupstað úti á landi, og hann gat þess, að einn af þeim, sem þar klifa þrítugan hamarinn um að reyna að fá íbúð í þessum verkamannabústöðum, byggi í litlu, gömlu húsi, þar sem allt húsið væri ekki meira en eins og mjög lítil stofa í húsi hér í Reykjavík. En það, sem verra var í þessu efni, var, að eigandi hússins óttaðist, að ef óveður skylli á, þá fyki húsið af grunninum og út í sjó. Svo illa er um það búið og það hrörlegt. Ég get þessa sem táknræns dæmis, en slík dæmi munu furðu mörg finnast, bæði hér í Reykjavík og úti um land. Það þarf því ekki fleiri orðum um það að eyða, að nauðsynin er brýn á því, að almannavaldið hjálpi til að byggja ódýrar og hentugar íbúðir yfirleitt. Og þá er aðeins spurningin, hvaða leið í því efni er skynsamlegust. Ég hef fært rök að því, að reynslan hefur sýnt að bygging verkamannabústaða sé það hagkvæmasta, sem gert hefur verið í þessum efnum. Þá kemur að því atriði: Hvað er hægt að gera til þess að lögin um verkamannabústaði verði framkvæmd í miklu stærri stíl en á undanförnum árum? Og um það fjallar þetta frv. Það var flutt sams konar eða líkt frv. um þetta efni árið 1949, nema hvað tölur hafa breytzt. Var það flutt af Alþfl. hér í hv. þd. Þar var líka lagt til, að sett væru í lögin ákvæði, sem tryggðu, að hægt væri að byggja 200 íbúðir eftir l. um verkamannabústaði á næstu tveimur árum. Þá þurfti til þess ásamt því, sem íbúðarhúsaeigendur legðu fram, sem er allt að 25 og jafnvel 30%, um 14 millj. kr. Nú er svo málum komið, að til þess að framkvæma þessa áætlun, sem er ekki síður nauðsyn á að framkvæmd verði í dag en fyrir tveimur árum, þarf 25 millj. kr. Veldur því ekki hvað sízt gengislækkunin og þá líka ástandið á vörumarkaðinum erlendis, sem gerir það að verkum, að byggingarkostnaður í Reykjavík hefur hækkað sem nemur frá 50–60% og upp í 100% á einu til tveimur árum. Þetta kemur ljóst fram og er vel rökstutt í grg. þessa frv. Þar sést, að 70 fermetra íbúðir, sem Byggingarfélag verkamanna í Reykjavík hafði nýlokið við að byggja, er frv., sem ég gat um. var flutt 1949, höfðu kostað um 108 þús. kr. 80 fermetra íbúðir, sem nú eru í smíðum, munu kosta um 160 þús. kr., en slíkar íbúðir mundu kosta um 200 þús. kr., ef byrjað væri á þeim nú. Nú eru þetta að vísu örlítið stærri íbúðir, 80 fermetra í stað 70 fermetra, sem munu nú kosta um 200 þús. kr., í stað þess sem 1949 kostuðu 70 fermetra íbúðirnar 108 þús. kr. En af þessu sést þó, hve gífurlega byggingarkostnaður hefur hækkað. En jafnvel þó að byggingarkostnaður hafi hækkað, má það ekki verða til þess, að hætt verði við að reyna að ráða bót á þessu vandasama og mikilsverða máli. Það er ekki síður þörf á því nú en fyrir tveimur árum, og þörfin hefur heldur vaxið en minnkað á því tímabili á að leggja hönd á plóginn og gera ráðstafanir til þess að afla fjár til að byggja verkamannabústaði í landinu yfirleitt. Og þess vegna er þetta frv. flutt, þar sem gert er ráð fyrir, að á árunum 1952–55 verði varið árlega 25 millj. kr., að meðtöldum þeim tekjum, sem byggingarsjóður verkamanna hefur, til þess að byggja verkamannabústaði hér á landi. Það er gert ráð fyrir, að þessi upphæð nægi til þess að byggja um 200 íbúðir á ári, og það er bent á það í 2. gr. frv., hvernig fé þetta skuli útvegað, að það verði gert með þeim hætti, að ríkisstj. skuli setja reglur um lánveitingar þeirra stofnana og tryggingarfélaga, sem ávaxta fé í verðbréfum eða útlánum á annan hátt. Og það er bent á það í grg., að þær stofnanir, sem starfa þannig hér á landi, verja miklu meira fé árlega til verðbréfakaupa til að tryggja sína auknu varasjóði, en hér er lagt til í frv. að þessar stofnanir verji til kaupa á skuldabréfum þeim, sem um ræðir í þessu frv. - Það er sömuleiðis lagt til í frv., að ríkisstj. sé heimilt að ákveða svo í reglugerð, að þessum fyrirtækjum skuli skylt að ráðstafa ákveðnum hluta þess fjár, sem þau verja til verðbréfakaupa 1952–1955, í þessu skyni, þ. e. til kaupa á skuldabréfum, er byggingarsjóður verkamanna gefur út. Við flm. þessa frv. álítum, að hér sé um raunhæfar ráðstafanir að ræða og að það muni vera unnt með góðum vilja ríkisstj. að fenginni slíkri lagaheimild að setja þær reglur, sem þörf er á, til þess að lánsfé þetta verði hægt að fá. - Það má líka benda á, að talað er mikið um hér á landi að nota jafnvirðissjóðinn til ýmissa hluta, og fram eru komnar till. um það á Alþ. að nota hann til ákveðinna lána. Hann er ekki nefndur hér í þessu frv., en hann er eitt af því, sem getur komið til álita, ef ríkisstj. hefur þá heimild, sem í frv. felst. Ég sá mér til gleði, að hv. 8. þm. Reykv. (RÞ) hefur flutt frv. um að tryggja byggingarsjóði verkamanna 10 millj. kr. tekjur af ríkistekjunum árið 1951 eða úr jafnvirðissjóði. Ég er glaður yfir framkomu þessa frv. og þykist vita það með vissu, að ef flokkur hv. 8. þm. Reykv. stendur með þessu máli, muni það ná fram að ganga á Alþ. Og það gæti þá orðið einn þáttur í framkvæmd þess, sem gert er ráð fyrir í frv. þessu. Það er gert ráð fyrir því í 4. gr. þessa frv., að ríkissjóður skuli kaupa skuldabréf þau, sem um ræðir í frv., af byggingarsjóði verkamanna fyrir 4.5 millj. kr. árlega á árunum 1952–55. En framlög til byggingarsjóðs munu annars eftir gildandi löggjöf vera 2.5 millj. kr. á ári. Það þarf ekki að segja, að það sé sjáanlegt, að það ætti að vera neinn ásteytingarsteinn fyrir hv. alþm., að hér sé í þessu frv. um að ræða eitthvert sósíalistískt fyrirbæri, svo að menn fældust við að greiða atkv. með frv. af þeim ástæðum, því að borgaralegir flokkar og stjórnir í nágrannalöndunum finna mjög til þessarar ríku þarfar hjá sér, sem um getur í þessu frv. að því er okkar þjóð snertir. Það situr nú í Danmörku að vísu minnihlutastjórn, sem er studd af flokkum, sem eru nokkurs konar Sjálfstfl. og Framsfl. Danmerkur. En í prógrammsræðu forsrh. þar taldi hann það eitt aðalmálið að greiða fyrir byggingu bústaða fyrir almenning í landinu. Og margir hafa sjálfsagt tekið eftir, að hin gamla stríðshetja og stjórnmálamaður Churchill hefur nú fyrir kosningarnar í Bretlandi lofað því fyrir hönd síns flokks, að ef flokkur hans kæmist til valda, skyldu verða byggðar 300 þús. íbúðir á Bretlandseyjum. Verkamannastjórnin þar hefur ekki treyst sér til að fara hærra í þessu efni en í 200 þús. íbúðir, en Churchill býður betur. Þetta sýnir, að alls staðar þar, sem stjórnmálamenn taka eftir, hvað fólkið vill í löndunum, og taka eftir, hvar þörf fólksins er brýnust, þar er beitt sér fyrir að framkvæma íbúðarhúsabyggingar. Og jafnvel skipulagsandstæðingar eins og Churchill og aðrir slíkir hika ekki við að byggja framkvæmdir í þessum efnum á skipulagningu til að leysa vandamál þjóða sinna. Ég vonast því til þess, að þingmeirihluti fáist fyrir þessu frv., sem hér liggur fyrir. Það er svo sem enginn byltingarblær á þessu frv. Það er raunhæft og heldur sér við jörðina, en er að mínum dómi merkileg tilraun til þess að bæta úr einhverju hinu mesta vandamáli, sem þrengir kjör fólksins í landinu, skortinum á ódýrum og hagkvæmum íbúðum. Þetta er hægt að gera, ef vilji er fyrir hendi, og ég tel, að við Alþfl.-þm. höfum bent hér á leið, sem auðgert sé að fylgja í framkvæmd og yrði til þess að bæta mjög mikið úr því böli, sem húsnæðisskorturinn er, sem nú þjáir fjölda manns hér í landinu. Ég vildi því mega vænta þess. að hv. stjórnarflokkar skelli ekki alveg skolleyrunum við þessu máli, þessari þörf, sem er svo brýn, eins og ég hef sýnt fram á. Og þeir hv. þm., sem eiga heima hér í höfuðstaðnum, vita um og þreifa á því svo að segja daglega, hvernig ástandið er að þessu leyti. Og ég skýt máli mínu sérstaklega til þeirra hv. þm., sem þekkja þetta svo vel, að þeir ljái þessu máli sitt lið. Ég legg til, að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.