Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur eftirfarandi tilkynning um kosningu embættismanns í alþjóðanefnd: Í Íslandsdeild þingmannanefndar EFTA hefur Kristinn H. Gunnarsson verið kjörinn varaformaður.

Klukkan 3.30 fer fram umræða utan dagskrár um þróun íbúðaverðs. Málshefjandi er hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson. Hæstv. félagsmálaráðherra verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Frú forseti. Í Hálffimmbirtingu greiningardeildar KB-banka í gær er skýrt frá því undir fyrirsögninni „Lánshæfismat endurspeglar ekki undirliggjandi rekstur“ að matsfyrirtækið Standard & Poors staðfesti lánshæfismat Landsvirkjunar en endurskoði horfurnar fyrir fyrirtækið úr stöðugum í neikvæðar. Ástæða þess að horfurnar eru endurskoðaðar er að útlit er fyrir að ríkið ætli að einkavæða Landsvirkjun. Lánshæfismat Landsvirkjunar tekur mið af skilyrðislausri ábyrgð ríkisins á skuldbindingum stofnunarinnar frekar en að rekstur stofnunarinnar sé svo traustur að hann standi undir lánshæfismatinu, segir þar. Með öðrum orðum hangir lánshæfismatið á ríkisábyrgðinni, á ábyrgð eigendanna, en byggir ekki á traustum rekstri fyrirtækisins. Enn fremur er fjallað um það í þessari birtingu bankans að arðsemi Landsvirkjunar hafi undanfarin ár verið mjög lítil og talsvert undir verðbólgu á tilteknu viðmiðunartímabili. Fyrirtækið hefur ekki haldið í við verðlagsþróun hvað efnahag snertir. Enn fremur er vikið að því að eigi að einkavæða Landsvirkjun sé það nánast óhugsandi án þess að eiginfjárstaða félagsins verði styrkt. Þetta staðfestir, frú forseti, að yfirlýsingar hæstvirtra ráðherra undanfarna daga hafa þegar skaðað fyrirtækið. Þetta staðfestir í öðru lagi að lánshæfismat Landsvirkjunar hangir á ábyrgð eigendanna en byggir ekki á traustum rekstri. Og þetta staðfestir í þriðja lagi það sem ég hélt hér fram í gær að til þess að hægt verði að fara í þá einkavæðingu sem ráðherrar hafa boðað verður fyrst að styrkja eiginfjárstöðu fyrirtækisins og til þess á að ná í milljarðana frá Rarik. Hæstv. ríkisstjórn verður 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur sjálfsagt talið sig komast í feitt þegar hann rak augun í frétt um nýja tilkynningu Standard & Poors um Landsvirkjun. Því miður verð ég að hryggja hann með því að hér er um storm í vatnsglasi að ræða. Það er svo langt því frá að Standard & Poors sé að gefa fyrirætlunum stjórnvalda neikvæða umsögn. Fyrirtækið staðfestir lánshæfiseinkunn Landsvirkjunar, það er engin breyting á lánshæfiseinkunninni. Hún er áfram AA- og horfurnar stöðugar. Hefði fyrirtækið ætlað að breyta horfum varðandi fyrirtækið hefði það sagt horfurnar neikvæðar en ekki stöðugar. Það var ekki gert. Standard & Poors staðfestir lánshæfismat á útistandandi skuldum og þeirri skuldabréfaútgáfu sem fram undan er. Sá er kjarni málsins. Það er hins vegar annar mælikvarði sem lánshæfismatsfyrirtæki leggja til grundvallar og það eru horfur fyrir Landsvirkjun sem eyland án alls utanaðkomandi stuðnings. Þetta er kallað á ensku „Corporate Credit Rating“. Standard & Poors metur horfur Landsvirkjunar að þessu leytinu til neikvæðar vegna þess að ríkið mun ekki taka ábyrgð á nýjum lánum ef fyrirtækið verður einkavætt. Lánshæfismatsfyrirtækið er því að gera þá skyldu sína að gefa markaðnum til kynna að það sé mikil umræða fram undan um framtíð Landsvirkjunar. Þetta eru engar nýjar fréttir. Það hefur alltaf legið fyrir að lánshæfismat Landsvirkjunar væri lægra ef ábyrgðir eigenda væru ekki til staðar. Ábyrgðir eigenda eru hins vegar til staðar og munu verða það áfram nema um annað semjist.

Virðulegur forseti. Það er rétt sem fram kemur hjá hæstv. viðskiptaráðherra, það eru í sjálfu sér ekki tíðindi að það leiði til lakari lánskjara fyrir Landsvirkjun ef hún nýtur ekki ríkisábyrgðar. Ég held að það hafi almennt verið mönnum kunnugt. Þessar fréttir staðfesta hins vegar að það er núna á alþjóðlegum fjármálamarkaði viðurkennd opinber stefna íslensku ríkisstjórnarinnar að til álita komi að einkavæða þetta fyrirtæki. Þær áhyggjur sem lánveitendur lýsa með þessari greiningu eru líka áhyggjur sem við, skattgreiðendur á Íslandi, eigum að hafa sem ábyrgðarmenn á þessum skuldbindingum. Landsvirkjun hefur gefið út skuldabréf til áratuga sem við vitum ekki einu sinni hvar eru stödd í heiminum, mörg hver, eða hver á þessa stundina og útilokað er að létta ábyrgðum okkar af nema með mjög stórtækum aðgerðum. Ég ítreka þess vegna þá spurningu sem ég lagði fyrir hæstv. ráðherra í gær við umræðuna og hún svaraði ekki: Kemur til greina að einkavæða Landsvirkjun með ábyrgðum okkar, með opinberum ábyrgðum á skuldbindingum fyrirtækisins, að afhenda það einkaaðilum með ábyrgðum skattgreiðenda í landinu? Er hæstv. ráðherra e.t.v. tilbúin til að lýsa því yfir að ekki komi til greina að selja einkaaðilum aðgang að ábyrgðum skattgreiðenda á lánapakka upp á 100 milljarða?

Frú forseti. Glannaskapur hæstv. iðnaðarráðherra í yfirlýsingum er þegar farinn að vinna tjón. Ég velti fyrir mér hvort þetta mál, þessi glannaskapur hæstv. ráðherra, hafi verið tekið upp í ríkisstjórn. Það að verið sé að skerða lánshæfismat Landsvirkjunar, eins stærsta fyrirtækis landsins, vegna glannalegra yfirlýsinga er mikill ábyrgðarhlutur.  Sé hins vegar ekkert að marka orð ráðherrans og þau bara sögð út í bláinn og allir trúa því er kannski allt í lagi, enda er það það sem kemur fram hjá Standard & Poors, að verði ábyrgðir ríkisins óbreyttar, líka varðandi framtíðarlántökur, muni fyrirtækið halda þessu lánshæfismati. Verði hins vegar eitthvað að marka yfirlýsingar hæstv. iðnaðarráðherra um að það eigi að einkavæða og selja Landsvirkjun gefur þetta eftirlitsfyrirtæki Landsvirkjun mínus. Verum minnug þess að meginhluti raforkuframleiðslu Landsvirkjunar er bundinn í stóriðju með langtímasamningum þannig að þar er engu hægt að breyta ef menn ætla að bæta eiginfjárstöðuna. Eina leiðin er þá að selja almennum notendum rafmagn á hærra verði til að styrkja eiginfjárstöðuna eða þá að skrifa eignirnar niður og reikna þær ekki á kostnaðarverði heldur selja þær með afslætti. Það er þá hin leiðin ef það á að fara að bæta eiginfjárstöðu fyrirtækisins. Alvarlegastar eru, frú forseti, þessar glannalegu yfirlýsingar hæstv. iðnaðarráðherra sem studdar eru af hæstv. fjármálaráðherra. Ég held að þetta ætti að taka fyrir í ríkisstjórn og ræða.

Forseti. Fyrir nokkrum dögum vakti það athygli að þingmaður hér á þinginu sakaði fasteignasala á Íslandi, og sérstaklega hér á höfuðborgarsvæðinu, um að kjafta fasteignaverðið upp. Nú verður gaman að vita hvað sá þingmaður segir við iðnaðar- og viðskiptaráðherra hæstv. þegar hún hefur blaðrað lánshæfismat Landsvirkjunar niður. Það er það sem hefur gerst. Iðnaðarráðherra hæstv. veit greinilega ekki hvað hún vill. Hún hefur engin plön í gangi, engar áætlanir liggja fyrir, málið hefur ekki verið rætt í öðrum þingflokki ríkisstjórnarinnar og það sem gerist er að það verður uppnám hjá almenningi, hjá þeim sem um málið eiga að véla, og uppnám hjá þeim sem eru að skoða stórfyrirtæki eins og Landsvirkjun og athuga lánshæfi þeirra. Það verður svo að segja um þetta fyrirtæki að við þurfum skýringar á því sem sami ráðherra hæstv. tæpti hér á í gær, og svaraði ekki betur þó að hún væri þráspurð utan úr sal, að sameiningin við Rarik og Vestfirðinga mundi væntanlega bæta eiginfjárstöðuna. Við viljum fá skýringar á því. Hvers vegna þarf að bæta eiginfjárstöðu Landsvirkjunar? Er það að koma í ljós sem haldið var fram hér fyrir ári eða tveimur að nýjustu framkvæmdir á vegum þessa fyrirtækis hafi verið fjárhagslega óheilbrigðar, að þær hafi veikt stöðu Landsvirkjunar til langframa? Vont er það. Því var haldið fram hér að þær hugleiðingar væru fullkomin della og kjaftæði og blaður úti í bæ. Nú þarf iðnaðarráðherrann og viðskiptaráðherrann að skýra fyrir okkur hvernig á því stendur að það þarf að bæta eiginfjárstöðu Landsvirkjunar. Í tilefni nýlegra ályktana hér í bænum vil ég svo segja að það er kannski eins gott að við Reykvíkingar tökum til fótanna og hlaupum út úr þessu fyrirtæki eins og það virðist vera statt. Norðlendingar hafa ákveðið að gera það, m.a. bæjarfulltrúi VG á Akureyri og sennilega er það mjög skynsamlegt hjá Valgerði Bjarnadóttur að losa sig við alla ábyrgð á þessu fyrirtæki.

Frú forseti. Umræður í þáskildagatíð, ég tala nú ekki um ef þær eru í viðtengingarhætti líka, verða alleinkennilegar eins og hér má heyra. Hér hafa þingmenn talað um tjón sem Landsvirkjun hafi orðið fyrir, skaða sem Landsvirkjun hafi orðið fyrir. Og hver er sá skaði, frú forseti? Sá skaði er að Landsvirkjun nýtur enn og mun njóta óbreytts lánstrausts. Engin breyting hefur orðið á lánshæfi Landsvirkjunar. Svo koma þingmenn hver á fætur öðrum og tala um tjón sem orðið sé. Það er von að menn reki upp stór augu. Hér er talað um að kjafta upp eða kjafta niður. Þá held ég að menn ættu líka að velta fyrir sér heyrn. Það kom fram í ræðu hæstv. iðnaðarráðherra að það er staðfest að lánshæfismat Landsvirkjunar hefur ekki breyst.  En nú er líka fróðlegt að sjá að hér hanga hinir hörðustu andstæðingar Kárahnjúka og þeirra framkvæmda sem þar eru fyrir austan á þessu síðasta hálmstrái og leyfa sér meira að segja að halla réttu máli. Lánshæfismat Landsvirkjunar er hátt og það hefur ekki breyst.

Hæstv. forseti. Það var verulegur skaði hvað þessi mál varðar að hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, og ég trúi því að hæstv. fjármálaráðherra hafi átt hlut að máli, skyldi bæta þessum yfirlýsingum við annars ágæta niðurstöðu sem var fólgin í því að leysa Reykvíkinga og Akureyringa út úr Landsvirkjun. Um það mál held ég að geti orðið nokkuð víðtæk samstaða. Það spillir því máli að menn skyldu blanda saman hugarórum um einkavæðingu Landsvirkjunar og sameiningu orkufyrirtækja í eigu ríkisins í eitt stórt fyrirtæki og eyðileggja þar með möguleikann á að búa til samkeppnisumhverfi á raforkumarkaðnum. Þetta er allt saman óskiljanlegt. Ég átta mig ekki á því hvers konar umræður hafa farið fram í ríkisstjórninni um þetta en ég efast ekki um að þær hafi farið fram og niðurstaðan orðið þessi, að stefna að þessu og jafnvel að það verði hægt að láta fara að selja úr þessu stóra fyrirtæki eftir jafnvel þrjú ár. Það er algjörlega glórulaust að þetta sé möguleiki. Þeir sem það vilja þurfa a.m.k. að útskýra fyrir landsmönnum með hvaða hætti eigi að vera hægt að standa að þessu. Allt er þetta tómt fljótræði. Ég held að framsóknarmenn gerðu best á fundi sínum sem hefst um þessa helgi með því að reka málið almennilega ofan í ráðherra sinn og snúa ofan af þeirri vitleysu sem þarna er komin í gang en standa við það sem er skynsamlega gert.

Virðulegi forseti. Umræðan sem hér fer fram á fyllilega rétt á sér miðað við yfirlýsingarnar og miðað við umfjöllunina undanfarna daga og fréttaflutning. Það er sjálfsagt að við ræðum þetta mál ítarlega og sérstaklega yfirlýsingar um áform stjórnvalda. Ég undirstrika að hingað til höfum við bara heyrt um áform og það er ekki búið að taka neina ákvörðun um að einkavæða Landsvirkjun. Ég er satt best að segja ekki viss um að það eigi eftir að gerast. Ég er ekki sannfærð um að það ferli verði sem hér hefur verið lýst undanfarna daga miðað við viðbrögð ýmissa stjórnarliða og miðað við að engin yfirlýsing hafi komið frá ríkisstjórninni sem slíkri um þetta mál. En ef það skyldi vera svo að ríkisstjórnin ætlaði að fara með það í alvarlega skoðun að einkavæða Landsvirkjun, einkavæða orkuframleiðslu og orkudreifingu og allt saman, þá bið ég um að menn skoði reynslu nágrannalandanna, ekki síst Noregs. Þar var þetta gert og endaði þannig að skammta þurfti rafmagn til almennings og breytingunum var ekki beinlínis fagnað í Noregi þegar svo var komið. Við skulum a.m.k. reyna að læra af mistökum sem gerð hafa verið og skoða það sem gerst hefur annars staðar og taka þá reynslu með í umfjöllunina þegar við förum að ræða þetta mál í alvöru. Ég reikna náttúrlega með að það eigi eftir að koma aftur inn í þingið.

Virðulegi forseti. Það hefur lengi legið fyrir að þau sveitarfélög sem ásamt ríkinu eru með eignaraðild að Landsvirkjun hafa viljað losa sig við þá eignaraðild. Ríkið hefur léð máls á því að það verði gert. Við þær aðstæður er sjálfsagt að ríkið kanni með hvaða hætti er hentugast að koma fyrir skipan raforkumála á sínum eignarhluta í raforkufyrirtækjum þannig að hentugast sé, til að mynda með sameiningu Landsvirkjunar og Rafmagnsveitna ríkisins. Það er sjálfsagt og eðlilegt. Engin ákvörðun hefur verið tekin um einkavæðingu Landsvirkjunar og þegar menn nefna það að vel geti farið á því í framtíðinni að fjármagn, sem er í eðli sínu langtímafjármagn sem er ekki fljótandi á markaði, til að mynda fjármagn lífeyrissjóða, geti átt vel heima í fjárfestingum í Landsvirkjun þá er ekkert að slíkum umræðum. Þið ágætu þingmenn hafið haldið því fram að staða Landsvirkjunar sé veik, neikvæð og ömurleg,  Menn mundu auðvitað leggja fjármuni inni í fyrirtækið, aðilar sem hafa nægan tíma eins og lífeyrissjóðir og aðrir þess háttar, vegna þess að þeir hefðu trú á því fyrirtæki, teldu að það mundi bera ávöxt. Ella ekki. Áhættan er því engin og engin ástæða til að mála þessar grýlur á veggi. Það lá fyrir að eigið fé Landsvirkjunar mundi lækka verulega þegar sú staða væri uppi að lántökur væru miklar, miklar framkvæmdir og tekjurnar ekki farnar að skila sér inn. Það lá alltaf fyrir, er til í öllum göngum og hefur ekkert breyst hvað það varðar. En það liggur líka fyrir í sömu gögnum að eigið fé Landsvirkjunar mun í framtíðinni vaxa hægt og örugglega og Landsvirkjun verða traust og öflugt fyrirtæki hér eftir sem hingað til.

Frú forseti. Auðvitað er hverjum manni það ljóst að yfirlýsingar hæstv. iðnaðarráðherra eru í besta falli vítaverður glannaskapur. Í versta falli verður það gert sem hæstv. ráðherra var að boða, sem er náttúrlega hroðaleg framtíðarsýn, að búa til einokunarrisa í orkumálum í landinu, enn stærri en fyrir er, einkavæða hann svo og selja jafnvel til útlanda og ráðstafa þar með afnotaréttinum að þeim auðlindum sem undir liggja. Gallinn er sá að mark hefur verið tekið á hæstv. ráðherra í útlöndum. Markaðurinn neyðist til að taka það alvarlega þegar ráðherra í embætti gefur yfirlýsingar. Markaðurinn hefur ef til vill ekki áttað sig á því, sem kann að vera, að hæstv. ráðherra sé umboðslaus og landlaus, ekki síst í eigin flokki. Gærdagurinn var ekki góður fyrir hæstv. ráðherra þegar mannfall var í stuðningi við hana. Fyrstur reið á vaðið formaður þingflokks Framsóknarflokksins og sór þetta allt af sér í gær. Síðan kom varaformaður Framsóknarflokksins, hæstv. landbúnaðarráðherra, og þá tveir, þrír þingmenn, þannig að það er ekki björgulegt. Hér kemur hæstv. utanríkisráðherra, formaður Sjálfstæðisflokksins, og segir engar ákvarðanir hafa verið teknar um þetta í ríkisstjórn og þetta sé allt á hugmyndastigi. Hvað voru hæstv. iðnaðarráðherra og hæstv. fjármálaráðherra að gera með yfirlýsingum sínum? Þær hafa sannanlega skaðað Landsvirkjun. Það þýðir ekki að neita því. Það er á prenti, það er á Reuters úti um allan heim í formi tilkynningar frá Standard & Poor's um að þessi breyting hafi átt sér stað hvað varðar horfur um lánshæfismat Landsvirkjunar inn í framtíðina. Það eru skilaboð sem skipta miklu máli. Það þarf enginn að segja mér, hvað sem hæstv. ráðherra reynir að bera sig mannalega, að Friðrik Sophusson eða stjórn Landsvirkjunar sé hamingjusöm með blaðrið í hæstv. ráðherrum.

Hæstv. forseti. Hv. þingmenn geta talað um blaður en mér varð hugsað til þess hvernig ástatt væri fyrir þessu þjóðfélagi ef þeir menn sem hér hafa talað um blaður, hv. þm. Mörður Árnason og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, færu með stjórn þessa lands. Það er hætt við því að samkeppnisstaða Íslands væri ekki sú sem hún er í dag. Við erum í fimmta sæti. Ætli það sé ekki vegna þess  Þegar ég er að tala um að það verði hugsanlega árið 2008 eða síðar sem þessu fyrirtæki gæti verið breytt í hlutafélag, sem opnaði á möguleika á að nýir aðilar komi að rekstri fyrirtækisins, þá eru það ákveðin skilaboð. Þetta getur komið til greina. Þetta er langt inni í framtíðinni þannig að þegar hv. þingmenn keppast við að nota stærstu orðin um það sem ég sagði þá er það á misskilningi byggt. Þetta er ákveðin opnun og hver skilur ekki að ef til þess kæmi að þetta fyrirtæki yrði einkavætt þá yrði ekki lengur um ríkisábyrgðir að ræða og að það mundi breyta lánshæfismatinu?  Þeir hv. þingmenn sem hér hafa hæst eru sannarlega ekki stuðningsmenn þessa fyrirtækis. Þeir hafa alltaf fyrirlitið það, alltaf, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, og allar framkvæmdir sem þar hafa átt sér stað á síðustu árum.

Frú forseti. Stærsta ríki Afríku, Súdan, er stríðshrjáð land. Í rúma tvo áratugi hefur geisað borgarastyrjöld í suðurhluta landsins, skelfilegt stríð sem kostað hefur tvær milljónir manna lífið. Nú hefur loks tekist að stilla til friðar í Suður-Súdan og von er til þess að fólk geti tekið til við endurreisnarstarfið sem bíður þess. Annars staðar í þessu gríðarstóra landi, í Darfúr-héraði, hefur ríkt sannkölluð vargöld undanfarin tvö ár. Íbúar héraðsins hafa einnig risið upp gegn stjórnvöldum í Khartúm eins og fólk gerði í Suður-Súdan, en Khartúm-stjórnin hefur svarað með því að siga herflokkum vígamanna, einhvers konar málaliðum sem nefnast Janjaweed, á óbreytta borgara héraðsins. Sannað er að stjórnvöld hafa útvegað þeim vopn og lengst af látið framferði þeirra óátalið. Hryllilegir stríðsglæpir hafa verið framdir af báðum fylkingum í Darfúr-héraði af Janjaweed-mönnum og uppreisnarmönnum. Sérstök rannsóknarnefnd Sameinuðu þjóðanna, skipuð af framkvæmdastjóra þeirra, Kofi Annan, skilaði skýrslu til öryggisráðsins í liðnum mánuði. Niðurstaða hennar er að í Darfúr-héraði hafi verið framdir stríðsglæpir og að draga verði þá sem ábyrgir eru fyrir þeim fyrir dóm, fyrir Alþjóðasakamáladómstólinn í Haag. Enginn veit nákvæmlega hversu margir hafa látið lífið í átökunum í Darfúr síðastliðin tvö ár. Margt bendir þó til þess að a.m.k. 200 þúsund manns liggi í valnum. Þriðjungur íbúa héraðsins, rúmar tvær milljónir af sex, eru á flótta í Darfúr eða nágrannaríkinu Tsjad. Illa hefur gengið að fá stjórnvöld og uppreisnarmenn til að semja um frið en viðræður hafa þó staðið yfir með tilstilli Sameinuðu þjóðanna. Og friðarsamkomulagið við suðurhluta landsins vekur vonir. Í ljósi þessa vil ég spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvaða afstöðu ríkisstjórn Íslands hefur til þess að draga þá sem grunaðir eru um stríðsglæpi í Darfúr fyrir Alþjóðasakamáladómstólinn en vitað er að um það standa deilur innan öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir hefur spurst fyrir um meðferð Darfúr-málsins fyrir Alþjóðasakamáladómstólnum, Hún spyr: „Hvaða afstöðu hefur ríkisstjórn Íslands til þess að menn grunaðir um að hafa framið stríðsglæpi í Darfúr-héraði í Súdan verði látnir svara til saka fyrir Alþjóðasakamáladómstólnum?“ Eins og fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda skipaði öryggisráð Sameinuðu þjóðanna hinn 18. september síðastliðinn sérstaka nefnd til að rannsaka hvort glæpir gegn mannkyninu hefðu verið framdir í Darfúr-héraði í Súdan. Skýrsla nefndarinnar skilgreinir fjögur meginmarkmið rannsóknarinnar: Í fyrsta lagi hvort framin hefðu verið alvarleg brot gegn alþjóðlegum mannúðar- og mannréttindalögum, í öðru lagi að ganga úr skugga um hvort um þjóðarmorð væri að ræða, í þriðja lagi að finna þá einstaklinga sem hefðu staðið að þessum glæpum og í fjórða lagi að gera tillögur um hvernig þessir aðilar yrðu látnir svara til saka fyrir brot sín. Eins og einnig kom fram hjá fyrirspyrjanda voru niðurstöður þessarar nefndar afhentar Kofi Annan framkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna í lok síðasta mánaðar. Þær niðurstöður eru skýrar og afdráttarlausar. Samkvæmt skýrslunni ber ríkisstjórn Súdans ásamt Janjaweed-skæruliðahópnum ábyrgð á alvarlegum brotum gegn alþjóðlegum mannúðar- og mannréttindalögum. Þótt nefndin komist að þeirri niðurstöðu að ekki hafi verið framið þjóðarmorð tekur hún fram að niðurstaða þessi dragi í engu úr alvöru þeirra glæpa sem framdir hafa verið. Nefndin leggur eindregið til að öryggisráð Sameinuðu þjóðanna feli Alþjóðlega sakamáladómstólnum að taka fyrir mál þeirra einstaklinga sem nefndin hefur grun um að beri ábyrgð á þessum glæpum. Nefndin er þeirrar skoðunar að glæpirnir í Darfúr-héraði uppfylli þau viðmið sem Rómarsamþykktin um Alþjóðlega sakamáladómstólinn kveður á um. Það hlýtur að vera markmið allra ríkja að láta stríðsglæpamenn í Darfúr svara til saka sem allra fyrst. Með því er líklegra að komið verði í veg fyrir frekari glæpi af þessu tagi. Langlíklegast er að skilvirkasta leiðin til að leita þessa réttlætis sé að fela Alþjóðlega sakamáladómstólnum að taka það fyrir. Eins og áður hefur verið sagt, sem rétt er að ítreka, er þessi ákvörðun í höndum öryggisráðsins. Það er auðvitað mikilvægt að öll aðildarríki þess sýni nauðsynlegan sveigjanleika til að komist verði að niðurstöðu sem fyrst þannig að draga megi hina brotlegu, við skulum segja hina grunuðu þar til sekt er endanlega sönnuð, fyrir rétt.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra svörin. Ég verð að segja eins og er að ég hefði kosið að hæstv. utanríkisráðherra kvæði aðeins fastar að orði vegna þess að auðvitað er það rétt að skilvirkasta leiðin til að þeir sem grunaðir eru um að hafa framið glæpi gegn mannkyni og stríðsglæpi svari til saka er að þeir séu dregnir fyrir dóm í Haag. Það þýðir að það er hægt að hefja það ferli samstundis, sama dag og það er ákveðið af öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Eins og við vitum eru uppi hugmyndir um það, sérstaklega hjá Bandaríkjastjórn, að það verði ekki gert heldur verði stofnaður jafnvel sérstakur stríðsglæpadómstóll. Við vitum öll og þekkjum öll ástæður þess. Þær eru þær að Bandaríkjastjórn er ekki aðili að Alþjóðlega sakamáladómstólnum í Haag og vill helst ekki að mál fari þangað. Hæstv. utanríkisráðherra talaði um sveigjanleika við að finna lausn í þessu máli. Ég vona að sá sveigjanleiki felist ekki í því að hæstv. ríkisstjórn Íslands styðji þá fyrirætlan Bandaríkjastjórnar að reyna að koma í veg fyrir að þeir sem grunaðir eru um stríðsglæpi í Darfúr-héraði, og þar hefur verið nafngreindur 51 maður samkvæmt skýrslu Sameinuðu þjóðanna, svari til saka fyrir Alþjóðlega sakamáladómstólnum í Haag. Það er auðvitað mjög mikilvægt að Íslendingar standi vörð um þær alþjóðastofnanir sem við erum aðilar að og tökum þátt í. Það felst m.a. í því að styðja það að þær taki fyrir mál af þessu tagi. Því má einnig bæta við í lokin, frú forseti, að þetta er líklega nokkuð dæmigert viðfangsefni í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna og varpar ljósi á það, ef Íslendingar skyldu einhvern tíma skjóta þar inn fæti, við hvað þarf að eiga.

Virðulegi forseti. Eins og ég nefndi erum við þeirrar skoðunar, enda aðilar að þeim dómstóli, að skilvirkasta leiðin væri að sá dómstóll tæki þetta mál að sér. Það er enginn vafi að það væri einfaldast og skilvirkast. Það eru reyndar ekki eingöngu Bandaríkjamenn sem hafa fyrirvara í þeim efnum. Kína gerir það einnig og þar erum við komin með tvö ríki sem hafa neitunarvald í öryggisráðinu. Það getur verið ágætt að berja sér á brjóst og segja: Við hvikum ekki frá einu eða neinu, þá gerist kannski heldur hvorki eitt né neitt. Auðvitað verða menn á einhverju stigi að vega það og meta hvort best sé að halda sig við það að þetta gangi til Alþjóðlega sakamáladómstólsins og láti svo skeika að sköpuðu hvort þessi tvö stórveldi beiti þar neitunarvaldi sínu eða hafi þann sveigjanleika til að bera að segja: Meginmarkmiðið hlýtur þó eftir allt saman að vera að sitja ekki fastur í stofnanahugsun heldur þeirri að árangri verði náð, að hinir grunuðu verði dregnir fyrir rétt, rétt sem treysta megi að fari málefnalega með það vald sem honum er fengið fremur en að málið dagi uppi vegna þess að menn nái ekki árangri vegna ágreinings í öryggisráðinu. Það er þetta sem ég var að segja. Stefna okkar er alveg klár. Við verðum að átta okkur á þessum veruleika. Það eru ekki bara Bandaríkjamenn, og væri þó alveg yfrið nóg í öryggisráðinu, heldur einnig Kína. Eftir því sem ég skil málið er Rússland, sem er ekki aðili að þessum dómstól, því hins vegar fylgjandi að það megi láta það mál ganga til dómstólsins að þessu sinni. Þetta er vandinn í hnotskurn.

Frú forseti. Í fréttum hefur komið fram að mikil fækkun hefur orðið að undanförnu hjá slökkviliðinu á Keflavíkurflugvelli. Þar hafa verið umtalsverðar uppsagnir og reyndar frekari breytingar í vændum. Þetta eru afleiðingar þess ófremdarástands að íslensk stjórnvöld neita að horfast í augu við veruleikann og breyttar aðstæður, berja höfðinu við steininn og leggja alla áherslu á að halda í fjórar óvopnaðar og gamlar orrustuþotur á meðan hvorki gengur né rekur í viðræðum við Bandaríkjamenn um málefni stöðvarinnar almennt. Þessi óvissa vofir yfir og enginn botn fæst í þá hluti. Á meðan fara Bandaríkjamenn sínu fram Þeir segja upp, skera niður, flytja burt tæki og tól á sínum forsendum og þetta bitnar núna, í þessu tilviki, á þjónustustiginu á Keflavíkurflugvelli sem er ákaflega bagalegt. Það er meira að segja svo komið að ýmsir aðilar, meðal annarra Félag íslenskra flugumferðarstjóra, hafa lýst yfir áhyggjum sínum af því að þessar ráðstafanir, þessi niðurskurður og þessi fækkun starfsmanna, sérstaklega í flugþjónustudeild slökkviliðsins, komi beinlínis niður á öryggi. Guðjón Arngrímsson, varaformaður Verkalýðs- og sjómannafélags Keflavíkur, upplýsir í viðtali við blað fyrir skemmstu að fækkun starfsmanna sé orðin sennilega af stærðargráðunni 17 manns, þ.e. fækkað hafi í slökkviliðinu úr 59 í 42, og Kjartan Halldórsson, flugumferðarstjóri á Keflavíkurflugvelli, upplýsir í viðtali við sama blað að uppsagnir í flugþjónustudeildinni hafi þegar leitt til þess að snjóhreinsun taki lengri tíma. Það leiðir svo til þess að erfiðara er að halda flugvellinum opnum sem geti leitt til kostnaðarsamra tafa á flugi. Það er skelfilegt ef þessi þjónusta skerðist enn frekar, segir hann. Nú er ástæða til að ætla að það sé þó í vændum, bæði í formi enn frekari uppsagna starfsmanna og jafnvel breytinga á þessum rekstri og útboða á einhverjum hluta starfseminnar. Ég tel mikilvægt vegna hinna miklu hagsmuna sem við Íslendingar höfum af Keflavíkurflugvelli sem okkar alþjóðaflugvelli og vegna stöðu Keflavíkurflugvallar sem millilendinga- og varaflugvallar í flugi yfir Norður-Atlantshaf að þessi mál verði skýrð. Ég hef því spurt hæstv. utanríkisráðherra sem þessi mál heyra undir vegna hinnar sérkennilegu skipunar mála á Keflavíkurflugvelli, að utanríkisráðherra fer þar með flest mál, hve mikil fækkunin sé orðin, hvaða áhrif þessi fækkun starfsmanna hafi haft eða komi til með að hafa á starfsemi flugþjónustudeildar og þjónustustig við brautir vallarins. Enn fremur spyr ég: Hvaða áhrif hefur fækkun starfsmanna haft eða kemur til með að hafa á öryggisstaðla og viðbragðsgetu slökkviliðsins og styrk varaslökkviliðs? Að síðustu spyr ég: Stendur til að bjóða út einhverja þætti þessarar starfsemi? Hvernig á þá að tryggja að mannskapurinn sem kemur til með að sinna þessum störfum hafi tilskilin réttindi og þjálfun sem slökkviliðsmenn varðandi meðferð hættulegra efna og annað í þeim dúr?

Virðulegi forseti. Áður en ég svara spurningunum beint vil ég nefna, vegna þess sem hv. þingmaður nefndi og hefur gert áður varðandi þær þotur sem til staðar eru í tengslum við varnarviðbúnaðinn, að þoturnar hafa þann vopnabúnað tiltækan sem þotur af þessu tagi hafa með sama hætti og er í Bandaríkjunum.  Hv. þingmaður spyr eftirfarandi spurninga: „Hve mikið hefur starfsmönnum slökkviliðsins á Keflavíkurflugvelli fækkað, sundurliðað eftir deildum, frá því sem mest var þegar nýlega boðaðar uppsagnir verða að fullu komnar til framkvæmda?“ Svar við þessari spurningu er eftirfarandi eins og ég hef fengið það: Slökkviliðið á Keflavíkurflugvelli fellur undir og er rekið af varnarliðinu sem borgar allan kostnað af starfsemi þess. Því er skipt upp í slökkviliðsdeild og flugþjónustudeild. Samkvæmt upplýsingum varnarliðsins voru starfsmenn slökkviliðsdeildarinnar 107 og starfsmenn flugþjónustudeildar 46 hinn 1. ágúst 2004 en verða væntanlega miðað við óbreytt fyrirkomulag 86 og 36 hinn 1. júní 2005 þegar nýlega boðaðar uppsagnir verða að fullu komnar til framkvæmda. Ætlunin er að 15 slökkviliðsmenn verði á hverri vakt í stað 18 nú. Samkvæmt upplýsingum frá varnarliðinu er ástæðan fyrir þessum uppsögnum sú að sl. haust hafi eftirlits- og úttektaraðilar frá bandaríska sjóhernum tekið út slökkvilið allra flugvalla sem bandaríski sjóherinn notar og greiðir kostnað af. Niðurstaða þeirra varðandi Keflavíkurflugvöll hafi verið sú að starfsmenn í slökkviliðinu á Keflavíkurflugvelli væru of margir og fjöldi þeirra nokkuð yfir alþjóðlegum kröfum og viðmiðunum. Fækkun stöðugilda í slökkviliðinu tekur mið af þessum alþjóðlegu reglum. Í annan stað er spurt: „Hvaða áhrif hefur fækkun starfsmanna haft eða kemur til með að hafa á starfsemi flugþjónustudeildar og þjónustustig við brautir vallarins?“ Breytingar á fyrirkomulagi og verkefnum flugþjónustudeildar hafa ekki áhrif á að flugöryggiskröfum varðandi flugbrautirnar á Keflavíkurflugvelli verði fullnægt. Útfærslan á breytingunum hefur ekki verið ákveðin og skiptir máli hvernig hún verður framkvæmd. „Hvaða áhrif hefur fækkun starfsmanna haft eða kemur til með að hafa á öryggisstaðla og viðbragðsgetu slökkviliðsins og styrk varaslökkviliðs?“ Breytingar á starfsemi slökkviliðsins hefur ekki haft áhrif á öryggisstaðla eða viðbragðsgetu. Slökkviliðið á Keflavíkurflugvelli mun sem fyrr uppfylla setta öryggis- og viðbragðsstaðla. „Hvernig er ætlunin að tryggja þjálfun og réttindi starfsmanna hvað varðar slökkviliðsstörf, sjúkraflutninga og hópslysaréttindi, meðferð sprengiefna o.s.frv., komi til útboða á einhverjum slíkum verkefnum?“ Það hefur komið til umræðu að bjóða út þann þátt slökkviliðsins á Keflavíkurflugvelli er varðar flugafgreiðslu herflutningavéla. Ef til þess kemur er það á ábyrgð þess sem fær verkið að ráða og þjálfa starfsmenn sem uppfylla þá staðla og tryggja að þeir njóti þeirra réttinda sem kjarasamningar kveða á um, ella yrði væntanlega ekki gerður neinn samningur við slíka aðila.

Frú forseti. Það er rétt að minna á í þessari umræðu að slökkviliðið á Keflavíkurflugvelli er alfarið rekið af varnarliðinu og fyrir vikið eru gerðar þar strangari kröfur til slökkviliðs en almennt gerist með borgaralegt slökkvilið. Með minnkandi umsvifum varnarliðsins en um leið aukinni borgaralegri flugumferð, sem mun nema um 70%, er skiljanlegt að upp hafi komið sú ósk frá varnarliðinu að Íslendingar komi í vaxandi mæli í reksturinn. Ég vil þess vegna velta því til hæstv. utanríkisráðherra hvort hann telji koma til greina að semja beint við Félag slökkviliðsmanna sem rekstrarfélag um þá starfsemi sem slökkviliðið sinnir núna á grundvelli samninga, annars vegar við varnarliðið og hins vegar við ríkisvaldið er það kemur inn. Með því móti má viðhalda ábyrgð og sérþekkingu. Ef einhverjir geta fundið hagkvæma lausn eru það auðvitað þeir sem þar eru. Ég hvet til þess að þetta sé skoðað og verði hraðað því að óvissunni þarf að eyða.

Frú forseti. Á Keflavíkurflugvelli hefur orðið mikil fækkun og minnkun á starfsemi. Ef við berum saman hvernig þetta leit út árið 1990 miðað við daginn í dag voru 3.300 hermenn á flugvellinum 1990, 1.450 í dag og íslenskir starfsmenn beint hjá varnarliðinu voru 1.086 árið 1990 en eru 674 í dag. Þessar tölur sýna svo að ekki verður um villst að þarna hefur verið dregið verulega úr starfsemi og að því er virðist algjörlega einhliða af hálfu Bandaríkjamanna. Við hljótum að spyrja hæstv. utanríkisráðherra: Á ekki að fara að hefja þessar embættismannaviðræður við Bandaríkjamenn sem áttu að hefjast í janúar miðað við yfirlýsingar sem gefnar voru á þingi um framtíð Keflavíkurflugvallar? Þegar það svar var gefið var vitað að skipt yrði um utanríkisráðherra í Bandaríkjunum þannig að það er ekki ástæða fyrir því að þessar viðræður hafa dregist. Það hlýtur að vera eitthvað annað. Hvernig í ósköpunum stendur á því að það gengur hvorki né rekur í þessu máli? Er ekki kominn tími til þess að hrista af sér aumingjaskapinn sem blasir við?

Virðulegi forseti. Það stingur óneitanlega í stúf að uppsagnir séu fram undan hjá slökkviliðsmönnum á Keflavíkurflugvelli og jafnvel í tugatali á sama tíma og raddir heyrast um að umsvif í Flugstöð Leifs Eiríkssonar muni tvöfaldast á næstu 10 árum. Það hefur komið fram eins og allir vita að varnarliðið hefur borgað brúsann undanfarin ár eða frá upphafi vega er varðar slökkviliðið á Keflavíkurflugvelli en ég tek undir orð hv. þm. Hjálmars Árnasonar um að ríkið skoði sinn hlut vegna breyttra aðstæðna sem fram undan eru í þessum efnum. Tvöföldun á umsvifum og ferðum á Keflavíkurflugvelli kallar óneitanlega á þessa þjónustu áfram á Keflavíkurflugvelli. Því er líka fyllilega vert að skoða aðra möguleika sem ég hef sjálfur í ræðustól borið undir iðnaðarráðherra á undanförnum dögum. Ég væri afar spenntur að heyra skoðun hæstv. utanríkisráðherra á því hvort til greina komi að utanríkisráðuneytið leiti samráðs við varnarliðinu um nýtingu mannvirkja á Keflavíkurflugvelli á næstu missirum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir svör hans en hann hefur hvað mest reynt að milda áhrif uppsagna og skipulagsbreytinga hjá varnarliðinu. Hjá slökkviliðinu í Keflavík er mikil sérþekking til staðar, sérþjálfaðir menn við slökkvistörf og önnur öryggishlutverk vallarins, svo sem snjómokstur og viðbrögð vegna hemlunaraðstæðna o.fl. Flugumferðarstjórar í Keflavík telja að með breytingunum taki snjóhreinsun lengri tíma, sem er bagalegt gagnvart öryggi því oft þurfa vélar að lenda tafarlaust. Verið er að skipta á óvönum mönnum og vönum sérþjálfuðum mönnum. Með hverri uppsögn glatast dýrmæt þekking og reynslumiklir og þjálfaðir starfsmenn hætta störfum. Ég átta mig samt sem áður á því að ákvörðunin er alfarið varnarliðsins og ekki hægt að vega að stjórnvöldum. Frú forseti. Það sem ég staldra við í málinu varðandi þær miklu skipulagsbreytingar og uppsögnina á Keflavíkurflugvelli er hvort ekki sé mögulegt að við komum sterkar að því að sjá um ýmsa rekstrarþætti, þ.e. verktöku vegna ýmissa starfa á vellinum. Á móti fækkaði varnarliðsmönnum en Íslendingum fjölgaði og við mundum samt sem áður aðlaga okkur að fjárveitingum frá varnarliðinu miðað við langtímasamning. Þetta er að mínu mati eina sóknarfærið í þeirri varnarbaráttu sem verið hefur vegna uppsagna og skipulagsbreytinga hjá varnarliðinu.

Forseti. Hjá slökkviliðinu á Keflavíkurflugvelli hefur fækkað um 20%. Fimmti hver starfsmaður frá 2004 á að fara, og skylt að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir að lesa þær tölur frá bandaríska sjóhernum og hvað úttektarnefnd bandaríska sjóhersins ætlast fyrir með slökkviliðið á Keflavíkurflugvelli, en því er vissulega haldið uppi af varnarliðinu. Manni verður á að spyrja í sakleysi sínu hvort hæstv. utanríkisráðherra hafi einhverja skoðun á því hvað þarna eigi að vera margir menn og hvort hann hafi látið kanna það eða einhverjir af starfsmönnum hans í ráðuneytinu hvað þarf marga menn að lágmarki til að halda uppi hinum borgaralega þætti í fluginu, vegna þess að hæstv. utanríkisráðherra hefur gefið kost á því að taka að sér eða til okkar Íslendinga hluta af kostnaði við flugvöllinn. Þá spyr maður auðvitað: Bíddu, eigum við t.d. að taka að okkur að halda uppi einhverju af slökkviliðinu og hvað er það þá mikið? Hvert er það lágmark sem íslenska utanríkisráðuneytið telur að eigi að vera á vellinum af þessum starfsmönnum?

Virðulegi forseti. Tölur um fækkun slökkviliðsmanna á Keflavíkurflugvelli þurfa náttúrlega ekki að koma á óvart í ljósi þess að við höfum mörg undanfarin ár orðið vitni að því að Bandaríkjamenn eru að skera allharkalega niður í flugflota sínum sem haft hefur bækistöðvar hér á landi. Eitt leiðir af öðru en maður hlýtur að lýsa eftir því, eins og margir hv. þingmenn hafa gert á undan mér, hvað íslensk stjórnvöld ætli sér að gera í þessum málum. Við erum í NATO. Mér finnst persónulega að við gerum ekki nóg af því að halda merki okkar á lofti innan NATO. Við erum fullgild þjóð innan varnarsamstarfsins og mér þykir einsýnt að við ættum að reyna að leita leiða til nánara samstarfs við aðrar NATO-þjóðir fyrst Bandaríkjamenn eru svo greinilega að ganga úr skaftinu. Íslensk stjórnvöld virðast sitja og horfa á þetta með staðfestu og æðruleysi en einnig aðgerðaleysi og er það mjög slæmt. Við þingmenn hljótum að kalla eftir nánari fréttum. Hvað líður viðræðum Bandaríkjamanna og íslenskra stjórnvalda hvað varðar framtíð stöðvarinnar á Keflavíkurflugvelli?

Frú forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir svörin. Varðandi það mál sem í framhjáhlaupi hefur skotist inn í umræðuna og varðar vopn á Keflavíkurflugvelli hef ég ástæðu til að ætla, sem betur fer, að það sé orðið harla lítið og tómlegt um að litast í vopnageymslum hersins. Hitt er annað mál að á undanförnum missirum hefur farið mikið magn vopna um Keflavíkurflugvöll og ég hef ástæðu til að ætla að það hafi ekki allt verið félegt sem var í lestum flugvéla sem hér hafa haft viðkomu á leið sinni til Austurlanda nær. Fækkunin er orðin mjög mikil og eðlilegt að sú spurning komi upp: Er hún ekki komin að hættumörkum vegna hins mikla borgaralega flugs sem fer um Keflavíkurflugvöll? Í öllu falli er okkar að hafa einhverja skoðun á því, ekki bara taka við upplýsingum frá bandaríska sjóhernum miðað við einhverja staðla sem þeir styðjast við og telja fullnægjandi. Er kannski ástæða til að ætla að slökkviliðið á Keflavíkurflugvelli sé í því tilviki ekki látið njóta sannmælis, vegna þess að ljóst er að þarna er mjög sérstök skipan mála á ferð, þ.e. slökkviliðið hefur annast um miklu meira en algengt er að sé á völlum af svipuðu tagi og á sér sögulegar skýringar eins og menn þekkja sumir. Áhyggjur mínar eru auðvitað fyrst og fremst bundnar við atvinnuöryggi starfsmanna sem þarna starfa og stöðuna á Keflavíkurflugvelli hvað varðar alþjóðaflug okkar og stöðu Keflavíkurflugvallar vegna millilendinga og varaflugvallarhlutverks í Norður-Atlantshafinu. Það er eitt af því sem maður horfir til sem möguleika á að nýta í framtíðinni þegar bandaríski herinn verður farinn og málið snýst um að reyna að gera sér mat úr þeirri aðstöðu sem þarna er til staðar. Varðandi slökkviliðið er í mínum huga aðeins einföld og skýr lausn sem stendur öðrum framar í þeim efnum, að Íslendingar taki við rekstri þess og að starfsmennirnir verði starfsmenn Flugmálastjórnar á Keflavíkurflugvelli. Bandaríkjamenn geta þá borgað eitthvað í það púkk á meðan þeir eru hér sem verður væntanlega ekki mjög lengi.

Virðulegi forseti. Það er fróðlegt að heyra að hv. þingmaður sem síðast talaði hefur mest verið að hugsa um atvinnuöryggi starfsmanna á Keflavíkurflugvelli og væntanlega þegar hann hefur verið að spássera í Keflavíkurgöngunni forðum tíð hefur þetta jafnan verið efst í huga hans. Það er mjög merkilegt að heyra það og annar göngufélagi sem þarna hefur sjálfsagt líka haft það í huga og verður mjög órólegur þegar þetta er nefnt af einhverjum ástæðum. En vegna þess sem hér var sagt og rætt að við værum að taka eingöngu gildar fullyrðingar talsmanna varnarliðsins í þessum efnum er það auðvitað ekki rétt. Auðvitað látum við skoða málin sérstaklega hvað þetta varðar og höfum hér, dagsett 21. febrúar, yfirlýsingar Flugmálastjórnar á Keflavíkurflugvelli og yfirmanna flugvallarsviðsins þar. Þar segir, með leyfi forseta: „Fyrirliggjandi upplýsingar um starfsmannafjölda og tækjakost flugþjónustudeildarinnar vegna vetrarviðhaldsáætlunar og yfirlýsingar varnarliðsins um að ekki verði slakað á kröfum benda til þess að deildin sé vel yfir þeim lágmarkskröfum samkvæmt handbókinni, sérstaklega með tilliti til tækjakosta deildarinnar.“ Ég les ekki allt skjalið en auðvitað er þetta skoðað í heild. Vegna þess sem nefnt var að frá 1990 hefði orðið tiltekin fækkun bæði bandarískra hermanna og starfsmanna gert einhliða af hálfu Bandaríkjamanna er það auðvitað þannig að íslensk yfirvöld, sama hver hefur setið í stóli utanríkisráðherra á þeim tíma, hafa ekki gert athugasemdir við að fækkun og breytingar yrðu á varnarstöðinni í Keflavík eftir lok kalda stríðsins. Það væri algerlega óraunhæft að taka ekki tillit til þess og meta þau mál af sanngirni. Við höfum hins vegar sagt: Það verður að vera tiltekinn ásættanlegur varnarviðbúnaður í stöðinni í Keflavík meðan varnarsamningurinn er í gildi, annars er ekki um raunverulegan varnarsamning að ræða. Þetta er afstaðan. Við höfum aldrei krafist þess að hér væri jafnmikil starfsemi og var á meðan kalda stríðið stóð sem hæst. Það væri algerlega út í bláinn af okkar hálfu að gera það.

Virðulegi forseti. Á undanförnum mánuðum og árum hefur mikið verið rætt um það á hvern hátt megi sem best tryggja stuðning barna þess fólks af erlendum uppruna sem kýs að flytja til landsins og hafa búsetu hér. Rætt hefur verið um félagslegan stuðning og félagslega aðlögun fjölskyldnanna og að gera þurfi þeim kleift að aðlagast þjóðfélaginu sem allra best. Teknar hafa verið ákvarðanir um að í skólakerfinu verði tekið sérstaklega á málefnum þessara barna og áhersla er lögð á að skólakerfið taki vel á móti þeim einstaklingum sem sumir hverjir hafa stundað nám í skólum í heimalandi sínu og koma hingað í gerólíkt umhverfi. Þetta er allt saman gott og mætti vera betra en er á réttri leið. Við viljum taka vel á móti þessum fjölskyldum og veita þeim þann stuðning sem mögulegt er. Í utanríkisþjónustunni starfar fjöldi flutningsskyldra starfsmanna, fjölskyldufólk sem tekur sig upp í okkar þágu og býr erlendis árum saman. Það er gífurleg félagsleg röskun fyrir börn að flytja héðan til langdvalar erlendis, nýtt félagslegt umhverfi, nýtt skólakerfi og önnur menning. Ég hef velt því fyrir mér með hvaða hætti við styðjum við bakið á þessum fjölskyldum, þó einkum börnum flutningsskyldra starfsmanna. Hvað gerum við þegar þau flytja héðan til búsetu erlendis? Er eitthvert skipulegt kerfi sem styður við bakið á fjölskyldunum og auðveldar flutninginn? Ekki síður þegar þær koma aftur til landsins eftir margra ára búsetu erlendis. Börn þessa fólks hafa þá sum hver stundað nám í erlendum skólum og þekkja jafnvel ekki annað. Þau hafa fallið inn í félagslegt umhverfi í öðru landi og flytja síðan aftur heim, jafnvel í óákveðinn tíma. Það má telja þau eins konar nýbúa í landinu sínu, í skólakerfinu okkar og það er að vissu leyti framandi umhverfi sem þau þurfa að venjast og læra á, á sama hátt og börn fjölskyldna af erlendum uppruna sem hingað flytja. Það er nauðsynlegt að hugað sé vel að stuðningi við fjölskyldur flutningsskyldra starfsmanna. Í raun er ekki einungis sá fjölskyldumeðlimur sem hefur formlega stöðu starfsmanns utanríkisþjónustunnar fulltrúi þjóðarinnar erlendis. Ég lít þannig á að fjölskyldan í heild sinni sé fulltrúi okkar. Því spyr ég hæstv. ráðherra: 1. Hvernig er háttað stuðningi við börn flutningsskyldra starfsmanna í utanríkisþjónustunni við heimkomu eftir búsetu erlendis, t.d. hvað varðar skólagöngu og félagslega aðlögun? 2. Er starfandi sérstakur fjölskylduráðgjafi í utanríkisráðuneytinu? Ef ekki, mun ráðherra beita sér fyrir því að svo verði?

Virðulegi forseti. Áður en ég svara þeim spurningum beint sem hv. þingmaður beindi til mín og ég þakka fyrir vil ég nefna að auðvitað býr fjöldi annarra aðila en flutningsskyldir starfsmenn í utanríkisþjónustunni við sömu aðstæður. Það hefur löngum verið svo að gríðarlegur fjöldi námsfólks sem stundar hvers konar framhaldsnám erlendis er þar einmitt með börn sín á viðkvæmasta aldri sem gefur auga leið vegna þess á hvaða aldri námsmennirnir eru sem stunda framhaldsnámið. Það lendir í þessu sama, að rífa börn sín upp úr öðru umhverfi, öðrum tungumálum, öðrum vinahópum o.s.frv. Þetta á því ekki eingöngu við um flutningsskylda starfsmenn utanríkisráðuneytisins, við skulum hafa það í huga. En vegna spurninganna sem hv. þingmaður beindi sérstaklega til mín vil ég svara þeim. Fyrri spurningin er svolátandi: „Hvernig er háttað stuðningi við börn flutningsskyldra starfsmanna í utanríkisþjónustunni við heimkomu eftir búsetu erlendis, t.d. hvað varðar skólagöngu og félagslega aðlögun?“ Svar við spurningunni er þetta: Í fyrirmæla- og leiðbeiningarbók utanríkisþjónustunnar, gr. 5.3.15, segir að ráðuneytið skuli, með leyfi forseta: „Veita styrk vegna stuðningskennslu á Íslandi fyrir börn sem flytja búferlum til Íslands vegna flutnings foreldris í starfi.“ Ráðuneytið hefur túlkað greinina rúmt og leitast við að koma til móts við þarfir barna flutningsskyldra starfsmanna við heimflutning, m.a. með því að greiða sérstaklega fyrir stuðningskennslu vegna þessara barna. Þá er spurt um það hvort starfandi sé sérstakur fjölskylduráðgjafi í utanríkisráðuneytinu og ef svo sé ekki hvort ráðherra muni beita sér fyrir að svo verði til stofnað. Svarið við því er að til þessa hefur enginn sérstakur fjölskylduráðgjafi verið starfandi í ráðuneytinu. Hins vegar hefur ráðuneytið gert sérstakan samning við sálfræðing sem er kallaður til þegar upp koma vandamál á sérsviði hans, en það er sérstaklega gert ráð fyrir að viðkomandi aðili komi að málum sem varða einelti og aðra áreitni en hann getur líka veitt aðstoð í öðrum málum sem upp koma. Ráðuneytið hefur einnig mótað sérstaka fjölskyldustefnu utanríkisþjónustunnar sem hefur það sem markmið að bregðast við áhrifum sem starf á vegum þjónustunnar hefur á fjölskyldu starfsmanna. Vegna síðari liðar spurningarinnar finnst mér sjálfsagt að athuga hvort þessum málum megi koma betur fyrir, m.a. með þeirri hugmynd sem hv. þingmaður varpar fram.

Virðulegi forseti. Mér datt í hug að koma með eina stutta ábendingu, að tæknin hefur sem betur fer gert það að verkum að þessi mál eru hugsanlega ekki alveg jafnslæm og þau voru fyrir örfáum árum. Við sjáum mjög miklar framfarir hvað varðar notkun á netinu, bæði með að senda sjónvarpsefni en líka texta og annað og mér datt í hug þegar ég hlustaði á umræðuna að það væri kannski sök sér fyrir íslensk stjórnvöld að beita sér fyrir því að einmitt sjá til þess að barnaefni, sjónvarpsefni, fræðsluefni og jafnvel kennsluefni væri dreift út á netið til að Íslendingar búsettir erlendis gætu nálgast það fyrir börn sín, til að mynda þau sem starfa á vegum íslenskra stjórnvalda í erlendum ríkjum en einnig fyrir íslenska námsmenn og aðra Íslendingar sem eru búsettir erlendis. Þarna held ég að séu miklir möguleikar og jafnvel mikil eftirspurn og þörf. Þetta væri kannski þarft mál að hugleiða. Þetta var bara stutt athugasemd.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og tek undir að það eru auðvitað fleiri hópar sem búa erlendis um ákveðinn tíma og þá með ung börn, sérstaklega námsmenn eða þeir sem sjálfir ákveða að sækja vinnu erlendis. Það er samt svolítið ólíkt, einfaldlega vegna þess að það er ákveðið óöryggi sem alltaf fylgir því að vera flutningsskyldur starfsmaður utanríkisþjónustu hvers lands og menn vita ekki alltaf nákvæmlega hvert þeir flytja eða til hvaða starfa þeir fara hverju sinni. Ástæða þess að ég spyr um fjölskylduráðgjafann er ekki einungis sú að það þurfi einstaklinga sem haldi utan um börn flutningsskyldra starfsmanna þegar þau koma til landsins, heldur ekki síður það sem snýr að mökum flutningsskyldra starfsmanna sem oft á tíðum eiga mjög erfitt með að fá tímabundna vinnu hérna og eftir því sem ég skil best þá eru nýlegar breytingar varðandi lífeyrissjóð maka þannig að greiðslurnar falla niður þegar maki kemur heim en aðeins er um að ræða greiðslur þegar dvöl er erlendis. Það hefur oft á tíðum reynst mjög erfitt að fá vinnu og mörg vandamál geta komið upp hjá fjölskyldum flutningsskyldra starfsmanna. Auðvitað eru flestir sem betur fer mjög sterkir einstaklingar sem standast vel þetta álag, en það gæti þurft að standa betur að verki varðandi það hvernig hlúa má að fjölskyldum þessara starfsmanna. Ég fagna því ef hæstv. ráðherra vill skoða þá hugmynd að ráðinn verði fjölskylduráðgjafi að ráðuneytinu. Varðandi þá athugasemd sem kom fram hjá hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni er nú starfandi íslenskuskóli á netinu. Ég hef reynt að fylgjast vel með því hvað gert er og hvað unnið er varðandi börn sem búa erlendis, sérstaklega starfsmanna utanríkisþjónustunnar, starfsmanna okkar. Það er starfandi íslenskuskóli á netinu.

Hæstv. forseti. Fyrirspurn minni er beint til hæstv. félagsmálaráðherra og lýtur að samstarfi stjórnvalda og Rauða kross Íslands um móttöku flóttamannahópa. Í fyrsta lagi spyr ég hverju það sæti að samningur ráðuneytisins við Rauða kross Íslands um móttöku hópa flóttamanna hafi ekki verið endurnýjaður. Samningur af þessu tagi var gerður árið 1996 til fimm ára en síðan endurnýjaður munnlega til árs í senn. Samkvæmt heimildum mínum var búið að gera drög að endurnýjuðum samningi skömmu fyrir kosningarnar 2003 og að því er mér hefur verið tjáð þá hafi hæstv. fyrrverandi hæstv. félagsmálaráðherra ekki viljað ljúka málinu rétt fyrir kosningar. Þetta var á árinu 2003, síðan rann það ár til enda og 2004 kom. Nú erum við komin fram á árið 2005, en ekki hefur verið gengið frá þessum samningi. Hverjar eru skýringarnar? Í öðru lagi er spurt um hvort hæstv. ráðherra hafi markað stefnu í móttöku flóttamannahópa og ef svo er, hver sú stefna sé. Það er mikilvægt að stefna okkar sé skýr í þessum efnum. Íslendingar hafa vissulega tekið á móti flóttamönnum í tímans rás, en það hefur verið tilviljanakennt og breytilegt frá ári til árs hvernig þessum málum er háttað. Sum árin hefur ekki verið tekið á móti neinum flóttamönnum þótt yfirleitt hafi það þó verið gert, stundum fáum, í öðrum tilvikum mörgum eins og árið 1999 þegar fjöldi flóttamanna var hér hvað mestur á síðari árum. Ég tel tvíþætta ástæðu fyrir því að hafa skýra stefnu í þessum efnum. Í fyrsta lagi er það því miður svo að aldrei er skortur á flóttamönnum í heiminum. Við eigum að axla skyldur okkar í samfélagi þjóðanna og móta um það skýra stefnu um hvernig við berum okkur að í því efni. Í öðru lagi þurfa þessi mál að vera í skipulegum farvegi, bæði okkar sjálfra vegna og vegna Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna sem annast skipulagningu á heimsvísu. Hún þarf að vita að hverju hún geti gengið, hvaða úrræði eru til boða hverju sinni. Það mun vera svo að ein tíu lönd í heiminum hafa skuldbundið sig til að taka tiltekinn fjölda, fastan fjölda flóttamanna árlega. Við eigum að sjálfsögðu að vera í þeim hópi. Þarna eru Norðurlöndin, Kanada, Sviss, Ástralía og fleiri ríki. Við eigum að vera í þeim hópi. Þá er ég kominn að þriðju og síðustu spurningunni sem er á þessa lund: Hefur Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna leitað eftir því að Ísland bætist í hóp ríkja sem setja sér markmið um tiltekinn lágmarksfjölda flóttamanna sem tekið er við?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Fyrst vil ég segja að íslenska ríkið hefur tekið á móti flóttamönnum með reglubundnum hætti allt frá árinu 1996, en það ár kom fyrsti hópurinn til landsins eftir að Flóttamannaráð Íslands var stofnað árið 1995. Tvisvar féll móttaka flóttamanna niður. Það var árið 2002 og 2004, en annars hafa hóparnir komið reglulega frá 1996. Alls er um að ræða 218 manns sem hafa komið frá átakasvæðunum á Balkanskaga. Móttaka flóttamannanna hefur verið framkvæmd í góðri samvinnu við Rauða kross Íslands í samræmi við samning ráðuneytisins og Rauða krossins frá árinu 1996 sem þá var gerður til fimm ára. Samhliða var gerður samningur við viðkomandi sveitarfélag sem tók á móti hverjum hópi en eins og mönnum er kunnugt brugðust sveitarfélögin afar vel við því að taka á móti hópunum í samvinnu við félagsmálaráðuneytið og Rauða krossinn. Samningur Rauða krossins og ráðuneytisins um móttöku flóttamanna rann út árið 2001 en tekið hefur verið tvisvar á móti flóttamönnum síðan á grundvelli sama samnings án þess að hann hafi formlega verið endurnýjaður. Hæstv. forseti. Eins og áður hefur komið fram hér í þingsölum er nefnd á mínum vegum að skoða málefni innflytjenda í heild sinni. Verkefni hennar er m.a. að fjalla um framtíðarskipulag á móttöku flóttamanna og starfsemi flóttamannaráðs. Ég hef tekið þá ákvörðun að bíða með að gera nýjan samning við Rauða kross Íslands um móttöku flóttamanna þar til niðurstöður nefndarinnar liggja fyrir og ráðuneytið getur tekið afstöðu til þeirra. Það er hins vegar rétt hjá hv. þingmanni að drög að samningi liggja fyrir og ég á ekki von á öðru en að á þeim megi byggja. Í öðru lagi er spurt hvort ráðherra hafi markað stefnu í móttöku flóttamanna og ef svo er hver hún sé. Því er til að svara að þegar heildarsýn hefur fengist á málið í kjölfar vinnu framangreindrar nefndar, sem ég á raunar von á að skili af sér á næstu dögum, verður framtíðarstefna við móttöku flóttamanna hér á landi undirbúin. Í þessu sambandi er þó rétt að minna á að slík stefna verður að vera sveigjanleg með tilliti til aðstæðna hverju sinni í heiminum. Ég vil geta þess, hæstv. forseti, að á vegum flóttamannaráðs er nú unnið að rannsókn á högum og aðstæðum allra flóttamanna á Íslandi sem hafa komið til landsins frá árinu 1975. Meðal þess sem er kannað er hvernig flóttamönnum hefur gengið að aðlagast hér á landi, mat þeirra á þjónustu og þátttöku í íslensku samfélagi og enn fremur leggja þeir almennt mat á eigin líðan. Sérstaklega er kannað hvernig unglingum líður í skóla og hvernig þeim gengur að aðlagast íslenskum aðstæðum. Fyrstu niðurstöður eru væntanlegar upp úr miðjum desember. Þessar niðurstöður munu augljóslega verða okkur leiðarljós við stefnumótunina. Má reyndar segja að slík rannsókn sé forsenda þess að hægt sé að marka slíka stefnu. Þannig verður annars vegar byggt á vinnu nefndarinnar sem ég hef þegar minnst á og hins vegar á niðurstöðum hinnar umfangsmiklu könnunar þegar framtíðarstefnan verður mótuð. Í þriðja lagi er spurt hvort Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna hafi leitað eftir því að Ísland bættist í hóp þeirra ríkja sem setja sér markmið um tiltekinn lágmarksfjölda flóttamanna sem tekið er við. Engin sérstök tilmæli hafa borist frá Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna um að íslensk stjórnvöld setji sér ákveðin markmið um móttöku tiltekins lágmarksfjölda flóttamanna. Fulltrúar Flóttamannastofnunarinnar hafa hins vegar lagt á það áherslu í samræðum sínum við fulltrúa íslenskra stjórnvalda að Ísland taki árlega við ákveðnum fjölda flóttamanna og axli þannig sína ábyrgð á flóttamannavandanum í heiminum. Segja má að Íslandi hafi axlað sína ábyrgð með því að taka reglulega á móti flóttamönnum með skipulögðum hætti, án þess þó að við höfum með formlegum hætti sett okkur markmið um tiltekinn lágmarksfjölda ár hvert. Í október síðastliðnum var hér í heimsókn frú Machiko Kondo, sem er nýskipaður fulltrúi Flóttamannastofnunarinnar fyrir baltnesku löndin og Norðurlönd. Við fengum einnig forvera hennar í starfi í heimsókn hingað á síðastliðnu vori. Í janúar síðastliðnum fór formaður flóttamannaráðs ásamt fulltrúa utanríkisráðuneytis í ráðinu til aðalstöðva Flóttamannastofnunarinnar í Genf og kynntu sér starfsemi stofnunarinnar, fengu upplýsingar um frá hvaða svæðum stofnunin teldi heppilegast að taka á móti flóttafólki og fleira. Fram kom að alls staðar væri þörfin mjög brýn. Hæstv. forseti. Vilji minn stendur til þess að taka á móti hópi flóttamanna í ár. Flóttamannaráð hefur á undanförnum fundum sínum fjallað um hvaðan fólkið muni koma sem fyrirhugað er að taka á móti á þessu ári og óskað hefur verið eftir nánari upplýsingum frá Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna. Á þessari stundu hefur ekki verið ákveðið hvaðan fólkið muni koma eða um samsetningu hópsins. Hæstv. forseti. Ég held mér hafi orðið á mismæli hér áðan þegar ég talaði um að niðurstöður könnunarinnar lægju fyrir í desember. Það voru mismæli og ég á von á því að þær liggi fyrir í næsta mánuði, sem er mars að sjálfsögðu, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Það er mjög mikilvægt að ræða þetta mál. Þessa dagana eru um tíu ár síðan tillögur nefndar sem Bragi Guðbrandsson veitti forstöðu sáu dagsins ljós m.a. um flóttamannaráð og að við tækjum árlega við 30 flóttamönnum. Síðari hlutinn var nú ekki samþykktur, þannig að það hefur verið, eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson nefndi, svolítið gloppótt hvað við höfum tekið á móti flóttamönnum. Hins vegar er alveg ljóst að það hefur mælst vel fyrir hjá Íslendingum að við Íslendingar eigum hlutdeild í að gefa flóttafólki nýtt heimili og nýtt líf. Þess vegna eigum við að stefna að því að gera þetta árlega. Það er ágætt að gera úttekt á hvernig fólki hefur reitt af en það er mjög mikilvægt að loka ekki á aðkomu flóttafólks á meðan. Ég les svör ráðherra þannig að ekki sé kannski beinlínis búist við stefnubreytingu og ef svo er, þá er ég ánægð ef við höldum áfram að sinna þessum skyldum.

Hæstv. forseti. Ég er feginn að hæstv. ráðherra leiðrétti þessar dagsetningar. Mér brá svolítið í brún þegar hann sagði að fyrstu niðurstaðna úr rannsóknum á þessu sviði væri að vænta í lok ársins, en þær munu koma í næsta mánuði og það er vel. Ljóst er að svolítil lausatök hafa verið á þessum málum á undanförnum árum. Eins og fram kom í upphafsorðum mínum hafa menn verið að endurnýja samninga við Rauða krossinn til eins árs í senn. Ég tek eftir því líka varðandi flóttamannaráðið sem upphaflega var skipað 1995 og þá til fjögurra ára í senn, að fram kemur á heimasíðu félagsmálaráðuneytisins að skipunartími þess hefur einnig verið framlengdur til eins árs. Ég tek undir það með hæstv. ráðherra að mikilvægt er að byggja stefnumótun á vitneskju og rannsóknum. Ég fagna því að það skuli gert og vona að þeirri vinnu verðið hraðað.

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu. Það er rétt sem hv. þm. Ögmundur Jónasson bendir á að flóttamannaráð hefur nú einungis verið skipað til eins árs. Það er einmitt af sömu ástæðu og ég rakti í ræðu minni áðan að við erum með þessi mál til heildarendurskoðunar. Mér þótti rétt að það yrði þá skipað til skemmri tíma en áður var gert á meðan við værum að sjá fram úr því með hvaða hætti við vildum koma þessum málum fyrir í framtíðinni. Það má við þessa umræðu rifja upp að á fullveldisdaginn í fyrra var ýtt úr vör verkefninu Framtíð í nýju landi sem er samstarfsverkefni ríkisins, Reykjavíkurborgar, Rauða krossins, Velferðarsjóðs barna og Alþjóðahúss. Þar er ungum innflytjendum boðið upp á aðstoð, ráðgjöf og þátttöku í ýmsum verkefnum sem miða að því að styðja þá í námi og starfi. Fyrsti þátttökuhópurinn er einmitt Víetnamar, sem margir hverjir eru tengdir eða afkomendur flóttamannanna sem komu hingað til lands fyrir 25 árum. Ég vil líka geta þess að það kerfi sem við höfum byggt upp á Íslandi við móttöku flóttamanna, stuðningsmannakerfið sem við höfum stuðst við, hefur notið verðskuldaðrar athygli á erlendum vettvangi. Í því felst að hver flóttamannafjölskylda fær svokallaðan stuðningsmann eða stuðningsfjölskyldu sem tekur hana að sér fyrsta árið og aðstoðar við ýmis dagleg verkefni og kynnir samhliða fyrir innflytjendum íslenska siði og venjur. Stuðningsfjölskyldan er þannig fólkinu innan handar við hvaðeina sem kemur upp í samskiptum við opinbera aðila og má segja að í mörgum tilvikum hafi stuðningsfjölskyldan leitt flóttamannafjölskylduna inn í nýja heimalandið. Þessi aðferð hefur vakið verðskuldaða athygli í nágrannalöndum okkar og m.a. hjá Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna.

Frú forseti. Hin illvíga riðuveiki í sauðfé er þekkt víða um heim en hefur verið þekkt hér í rúm 100 ár. Talið er að hún hafi borist hingað með dönskum hrúti til Skagafjarðar, breiðst síðan út um allt landið og valdið miklum búsifjum og andstreymi meðal sauðfjárbænda auk umtalsverðra fjárútláta af almannafé. Skipulegar aðgerðir gegn riðuveiki hófust hér á landi árið 1978 og hafa borið umtalsverðan árangur þó að enn sé nokkuð langt í að við séum laus við sjúkdóminn. Ég ætla að leyfa mér að vitna í greinargerð Sigurðar Sigurðarsonar, dýralæknis sauðfjársjúkdóma, sem var meðal fylgiskjala með þingsályktunartillögu hv. þm. Jóhanns Ársælssonar um verndaráætlun fyrir svæði sem eru ósýkt af sauðfjárriðu. Sigurður segir svo, með leyfi forseta: „Fyrstu einkenni eru breytileg frá degi til dags, meira áberandi suma daga en aðra. Langt getur verið í að einkenni verði stöðug. Því getur þurft að skoða kind á þessu stigi oftar en einu sinni til að vera viss. Sjaldan koma öll einkenni riðuveiki fram í einni og sömu kindinni. Fyrstu einkennin eru mjög breytileg milli bæja og landsvæða, jafnvel milli kinda í sömu hjörð.“ Síðar segir Sigurður, með leyfi forseta: „Smitefnið er hvorki baktería né veira heldur prótein […] Smitefnið þolir langa suðu og flestar dauðhreinsiaðferðir. Helst er það klór sem vinnur á smitefninu. Engin varnarlyf eru til við riðu, engin lyf til lækninga og engar aðferðir til að leita að smitberum. Riða virðist geta legið í landi árum saman. Ekki er víst enn þá, hvernig sjúkdómurinn lifir í umhverfinu.“ Auk þess eru smitleiðir margar og ekki allar þekktar, t.d. var nýlega sett fram tilgáta um að staðbundnir heymaurar geymdu í sér smitefni og gætu sýkt fjárstofn eftir langan tíma. Tilraunamýs sem sprautaðar voru með lausn af heymaurum frá íslenskum riðubæjum, sem þó höfðu verið fjárlausir mánuðum saman, sýktust. Förgun heyfengs er því meðal mikilvægustu þátta í varnaraðgerðum gegn riðu. Í morgun barst mér skriflegt svar við fyrirspurn um kostnað vegna riðuveikivarna og þar kemur fram að árlegur kostnaður síðustu fimm árin eru frá tæplega 80 og upp í 120 milljónir. Þessi illvígi sjúkdómur kom í haust upp í Skagafirði á svæði þar sem riðu hafði ekki orðið vart í 18 ár og á Suðurlandi í haust gaus hann upp á nokkrum bæjum. Óvenjumörg tilfelli komu upp á síðasta ári miðað við undanfarin ár. Sú staðreynd varð mér tilefni til að spyrja hæstv. landbúnaðarráðherra eftirfarandi spurninga: 1. Hvaða aðferðir eru notaðar til að koma í veg fyrir endurtekið riðusmit? 2. Eru uppi hugmyndir um að endurskoða núverandi aðferðir við: a. förgun, b. forvarnir? 3. Er vitað hve lengi riðuveira getur varðveist í jörð? 4. Hefur komið til álita að brenna hræ og heyfeng þar sem riða hefur komið upp því það er vitað að smitið getur geymst lengi í jörð?

Hæstv. forseti. Hvaða aðferðir eru notaðar til að koma í veg fyrir endurtekið riðusmit? Endurtekið riðusmit má kalla það þegar veikin kemur aftur og aftur upp á sama svæði, á einum bæ eftir annan, en einnig það þegar veikin kemur aftur í ljós á bæjum þar sem öllu fé hefur verið fargað, sótthreinsað og byrjað með ósýkt fé eftir fjárleysi. Engin örugg aðferð er til að greina riðuveiki í lifandi fé, engin slík aðferð er þekkt. Skoða verður heilasýni úr dauðum skepnum. Vitað er að riðuveiki er lengi að búa um sig og þegar hún loksins er greind eru oftast fleiri kindur smitaðar en þær sem sýnilega eru veikar. Í sumum tilfellum hefur smitefni fundist í allt að þriðjungi kinda sem fargað er „heilbrigðum“, þ.e. án þess að þær sýni nokkur merki um veikindi á bæjum þar sem riða kemur upp. Veikin getur því óhindrað dreifst til nýrra staða ef ekki er leitað skipulega að henni með töku heilasýna úr heilbrigðu sláturfé. Mjög mikilvægt er að geta leitað að veikinni í sjálfdauðu fé og kindum sem lógað er vegna þess að þær sýna merki um vanþrif og eru veikar. Sýni úr þessum hópi skila sér því miður illa til rannsóknar. Margt af þessu fé er grafið án skoðunar. Þetta er e.t.v. meginástæða þess hve erfitt er að hreinsa sýktu svæðin af smitinu. Leitast er við að hraða samningum við eigendur sýktra hjarða um bætur á framkvæmd hreinsunaraðgerða og farga hjörðum þar sem veikin hefur greinst eins fljótt og auðið er. Öll gripahús eru tæmd og haugur grafinn með hræjunum, slitnar innréttingar fjarlægðar og þeim eytt, öllum heyjum frá riðutíma og eldri fyrningum eytt, hús og heygeymslur eru sótthreinsaðar rækilega með tveimur mismunandi sótthreinsiefnum og mauraeitri og yfirborði síðan lokað, tré með fúavarnarefni en steini og járni með kraftmikilli málningu. Jarðvegsskipti eru gerð umhverfis fjárhúsin. Hv. þingmaður spyr: „Eru uppi hugmyndir um að endurskoða núverandi aðferðir við förgun og forvarnir?“ Núverandi aðferðir við riðuvarnir byggja á þeirri stefnu að farga eins fljótt og unnt er fjárhjörðum þar sem veikinnar verður vart. Einnig að farga öllu fé á heilum svæðum þar sem veikin hefur náð að breiðast út og líkur eru til að fé sé smitað á mun fleiri bæjum en greinst hafa. Með þessari aðferð virðist hafa tekist að uppræta riðuveiki úr 12 varnarhólfum af 24 sem sýkt voru þegar aðgerðir hófust 1978 og síðan hertar 1986. Veikin hefur komið upp aftur á aðeins 6% þeirra bæja sem byrjað hafa fjárbúskap á ný eftir niðurskurð. Þrátt fyrir þennan augljósa árangur er ástæða til að endurmeta þær baráttuaðferðir sem notaðar hafa verið síðustu tæp 30 ár í ljósi fenginnar reynslu og nýrrar þekkingar á þessu sviði. Ég hef því ákveðið að slíkt starf skuli hafið og mun skipa starfshóp í það verkefni á næstu dögum. Hvað er vitað um riðuveiruna, getur hún varðveist í jörð? Sýkt heilasýni hafa verið grafin í jörðu í tilraunaskyni. Eftir þrjú ár voru þau rannsökuð á ný. Smitkrafturinn hafði þá dofnað nokkuð en hvarf ekki. Smitefnið virðist því geta lifað lengur en þrjú ár í jörðu, ekki er vitað með vissu hve miklu lengur. Reynsla hér á landi sýnir að riðuveiki getur komið upp aftur á þeim stað í nýju og heilbrigðu fé eftir langt fjárleysi án þess að hægt sé að finna eða benda á nýja smitleið til staðarins. Veikin virðist því með einhverjum hætti geta geymst á sama staðnum árum saman, einkum þar sem hún hefur náð að magnast. Nokkur dæmi eru um lengri tíma en tíu ár, jafnvel allt að 20 árum. Síðast er spurt hvort komið hafi til álita að brenna hræ og hey. Oft hefur verið rætt um að brenna hræ þar sem riðuveiki hefur komið upp. Það er seinlegt verk og dýrt og hefur hvað eftir annað verið horfið frá því vegna kostnaðar. Heyjum hefur stundum verið brennt og sömuleiðis brennanlegum innréttingum úr gripahúsum en tregða er að fá leyfi til slíks vegna reykmengunar. Að sjálfsögðu væri æskilegra að geta eytt hræjum, heyi og innréttingum með brennslu en að grafa þau.  
            

Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda og ráðherra fyrir þessa ágætu umræðu um erfitt og viðkvæmt mál sem hefur snert mörg byggðarlög illa. Það beinir einnig sjónum að málefnum förgunar á sláturúrgangi almennt og þeirri alvarlegu stöðu sem er núna uppi í þeim málefnum þar sem segja má að stjórnvöld hafi dæmt kjötmjölsverksmiðjuna í Flóa til dauða með því að hafna því að skoða upptöku einhvers konar förgunar- eða eyðingargjalds á sláturúrgangi sem hefði getað skotið rótum undir starfsemi slíkra verksmiðja því þær eru mjög mikilvægur þáttur í förgun sláturúrgangs, mjög umhverfisvænn og eðlilegur þáttur í stað þess að beita aðferðum eins og að urða sláturúrgang í jörð. Ég vil því nota tækifærið og skora á hæstv. ráðherra, sem ég ræddi þetta mál við fyrir hálfum mánuði, að endurskoða hug sinn og stjórnvalda í þessu máli þannig að starfsemi slíkra verksmiðja megi fá notið sín, enda um mjög mikilvægt umhverfis- og atvinnumál að ræða.

Frú forseti. Þetta er mjög þarft og stórt mál sem hér er rætt, um riðu. Ég tek undir þau stefnumið sem eru að markmiðið sé að uppræta riðu í íslensku sauðfé. Þá skiptir líka miklu máli að vera með mjög strangar reglur um innflutning á landbúnaðarvörum, kjötvörum og öðru slíku til þess að riðan berist ekki hingað til lands eða aðrir sjúkdómar því að þetta er þekkt í hjörðum erlendis. Ég vil því spyrja ráðherra hvort ekki sé enn tryggt að ekki verði slakað á í innflutningi á kjötvörum til landsins þannig að smithættan aukist ekki með því. Við höfum undanþágu frá samningi við Evrópusambandið um að undanskilja landbúnaðarvörur frjálsum innflutningi. Enn fremur hvort ráðherrann muni ekki beita sér fyrir að skoða flutning á sláturfé á milli hólfa 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Mér finnst full ástæða til þess að umræður um þessi mál fari fram og ég fagna því að hæstv. ráðherra skuli hafa tekið ákvörðun um að setja þessi mál núna í skoðun. Það er örugglega full ástæða til að gera það, það er búið að vera ákveðið andvaraleysi undanfarin ár. Riðusmit hefur farið á milli landshluta nokkuð örugglega vegna þess að menn hafa sýnt gáleysi. Það er líka vegna ákvarðana stjórnvalda hvað varðar sláturhús, það virðist vera farinn af stað flutningur sláturfjár sem ekki getur gengið til framtíðar. Menn verða að horfast í augu við það að ef þeir ætla að vernda þau svæði þar sem ekki er riða og þar sem náðst hefur árangur í að losna við hana þá verða menn að stýra flutningi sláturfjár þannig að ekki sé verið að flytja smitefni á milli hólfanna. Það er veruleg hætta á því með því fyrirkomulagi sem komið er upp núna.

Virðulegi forseti. Ég tel að það sé mjög brýnt að við tökum ítarlega og vandaða umræðu um það hvernig við ætlum að verjast gegn riðunni og hvernig við hreinlega ætlum að útrýma henni úr landinu. Þetta er það hættulegur sjúkdómur, það alvarlegur og skaðlegur sjúkdómur að við verðum að losna við hann. Við verðum hreinlega að losa okkur við þessa óværu í landinu. Ég á sæti í landbúnaðarnefnd og þar áttum við í þessari viku mjög góðar viðræður við fulltrúa Bændasamtakanna, yfirdýralækni og fulltrúa frá landbúnaðarráðuneytinu. Ég vona svo sannarlega að þær umræður og umræðan sem fór fram í þinginu fyrr í þessari viku verði upphafið að nýrri sókn gegn þessum vágesti og leiði til þess að við hugsum hlutina svolítið upp á nýtt og ákveðum í eitt skipti fyrir öll að nú skuli þessi óvættur hrakinn héðan. Hann hefur fengið að geisa allt of lengi og mál er að linni.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi þakka fyrir þessa umræðu og fagna sérstaklega orðum hæstv. landbúnaðarráðherra um skipan starfshóps til að fara yfir varnaraðgerðir gegn riðu en vil þó taka fram að gestir sem komu fyrir hv. landbúnaðarnefnd í gær lýstu því yfir að þeir væru nokkuð ánægðir með þær aðgerðir sem nú tíðkast. Það eru augljóslega miklir hagsmunir okkar allra að komið sé í veg fyrir riðu og sérfræðingar telja að það muni takast. Við erum því bjartsýn um það. Ég vil koma inn á eitt atriði og það er að leggja verður áherslu á merkingar og þá merkingar um sóttvarnalínur. Það er alveg ótækt að til að mynda ferðamenn skuli ekki virða slíkar merkingar og ljóst er að takmarka verður umferð yfir þessi mörk vegna þess að þarna er riðan að berast.

Herra forseti. Hér fer fram mikil umræða um riðu eins og fram fór í landbúnaðarnefnd í gær þar sem við fórum yfir þessi mál með yfirdýralækni, fulltrúum Bændasamtakanna og fleirum. Þar kom fram að riða hefði borist með dönskum hrút hingað til lands fyrir um það bil 100 árum og síðan höfum við verið að berjast við þennan vágest. Ég vil taka fram að mjög vel hefur verið unnið að þessum málum af hálfu yfirdýralæknisembættisins alla tíð. Það hefur verið skorið mjög mikið niður af fjárstofnum. Einnig kom fram að þetta er aðeins í fullorðnum ám og það er líka athyglisvert að bændur setja ekki fullorðnar ær í sláturhús heldur grafa þær jafnvel heima vegna þess hversu lítið fæst fyrir kjötið. Ég vil taka undir með þeim sem hafa rætt um varnargirðingarnar. Þær eru ekki virtar af þeim sem ferðast um landið og mikið vantar upp á að frætt sé um hvað þetta skiptir miklu máli og að ekki sé farið yfir varnargirðingar með hey og annað.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka eins og aðrir þessa umræðu og eins það að hæstv. landbúnaðarráðherra sé búinn að skipa nefnd til að fara vel yfir þessi mál. Það sem gerir okkur erfitt fyrir og hefur gert alla tíð er að smitleiðir eru ekki þekktar og ekki hvernig smitefnið hagar sér, þannig að það gerir okkur erfiðara fyrir. Samt þekkjum við ýmsar smitleiðir sem við höfum núna undanfarið ekki tekið nægilega vel á. Það er t.d. flutningur á milli hólfa, urðun sláturúrgangs og varnargirðingar. Þetta eru þættir sem við vitum að eru ekki í nógu góðu lagi. Það kostar aftur á móti fjármuni að koma þessu í lag og ef við viljum vernda íslenska stofninn og halda riðu í skefjum verðum við að leggja út í þennan kostnað.

Herra forseti. Það er ekki að furða þótt margir vilji gera athugasemd því að eins og fram kom í fyrri ræðu minni áðan er um að ræða mjög mikið mál og mjög kostnaðarsamt fyrir ríkið og einstaklingana auk þess sem það veldur miklum hörmungum í lífi bænda sem fyrir þessu verða. Auðheyrt var á fundi landbúnaðarnefndar í gær að þeim mönnum sem þar mættu var alls ekki rótt vegna flutninga farartækja sem fara á milli sýktra og ósýktra svæða með sláturfé í sláturtíðinni. Athyglisvert var að heyra í svari hæstv. landbúnaðarráðherra að ekki eru brennd hræ og hey vegna kostnaðar og reykmengunar. En í þessu tilfelli erum við að tala um val á milli reykmengunar annars vegar og svo jarðvegsmengunar hins vegar sem sýnt er og sannað að getur orðið til endurtekins smits. Fróðlegt verður að sjá nýjar tillögur frá hæstv. ráðherra og ég vænti þess að þær muni fela í sér leiðir til varnar þeirri hættu sem skapast vegna nýrra aðstæðna í landbúnaði þar sem menn eru að samnýta og eiga saman tæki til jarðyrkju og landbúnaðar og þar með er komin hætta á að smit flytjist á milli bæja með þeim tækjum. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið.

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa öflugu umræðu og hversu margir hv. landbúnaðarnefndarmenn tóku þátt í henni og sýna málinu skilning og áhuga um varnir. Það er nú svo að tækninni fleygir fram og skimunin er að uppgötva hinn sjúka grip fyrr. Það gerist nú og þess vegna getur hafa komið hrina sem minnkar svo aftur við þessi strangari próf. Við skulum vona það og við skulum vona að við útrýmum riðunni. Hvað kjötmjölsverksmiðjuna varðar hefur engin dæmt hana til dauða. Ég fór yfir það að hún er sjálfstætt fyrirtæki í eigu KB-bankamanna og á að heita eyðingarverksmiðja, tekin hefur verið ákvörðun um það af eigendunum að hún er eyðingarverksmiðja. Ég get sagt í þessari umræðu að auðvitað væri það æskilegast fyrir framtíð Íslands að úrgangur úr dýrum og öll sjálfdauð dýr færu í gegnum slíkar verksmiðjur. KB-bankamenn höfðu samband við mig í gær og sögðust mundu eiga á næstunni fund með mér og umhverfisráðuneytinu til að fara yfir útreikninga sína á stöðu fyrirtækisins. Ég hef reyndar sagt að það væri mátulegt á þennan öfluga KB-banka að reka þetta fyrirtæki í heila öld. En nóg um það. Ekki verður slakað á neinum innflutningi hvað kjötvörur varðar eða áhætta í þeim efnum tekin, það er ekkert á dagskrá og vonandi stendur þingið fast vörð um að það þurfum við Íslendingar að gera heilbrigðisins vegna. En þetta er eilíf barátta og auðvitað þarf að fara yfir það að menn taki enga áhættu hvorki í flutningum né í kringum sláturhús. Riða hefur aldrei greinst í lömbum en ég er klár á því miðað við núverandi aðstæður að mikilvægt er að fara yfir þessar reglur allar, líka hvaða kvaðir á að leggja á t.d. jarðir sem ekki hefur komið upp riða á þó að það séu sýkt svæði því að atvinnustarfsemi sveitanna hefur líka verið að breytast mikið og þetta veldur auðvitað ólgu og óróa. Starfshópurinn mun skila af sér vonandi eftir nokkra mánuði og þá mun ég óska þess að landbúnaðarnefnd komi að því máli og kynni sér það starf. En ég þakka þessa ágætu umræðu.

Herra forseti. Ég hef beint eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. landbúnaðarráðherra: Hefur ráðherra beitt sér fyrir því að útræðisréttur strandjarða verði virtur að nýju? Og hvernig hefur hann beitt sér ef hann hefur á annað borð beitt sér í málinu? Fyrirspurnin varðar réttindamál bænda og landeigenda og ætti því að vera eitt af þeim málefnum sem hæstv. ráðherra beitti sér fyrir. En það verður að segjast eins og er, því miður, að ég hef ekki orðið var við það að ráðherra hafi beitt sér með neinum hætti í málinu. Það er æ undarlegra í því ljósi að fyrir liggur flokkssamþykkt Framsóknarflokksins í málinu sem hljóðar svo: „Útræðisréttur strandjarða verði virtur á ný …“ Frá upphafi hafa fjölþættar sjávarnytjar fylgt jörðum á Íslandi, bæði innan landamerkjajarðanna, þ.e. innan netlaga, hafsvæði sem liggur 115 metra út frá stórstraumsfjöruborði og síðan almennur réttur til sjósókna. Ríkisstjórn kvótaflokkanna, Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks hafa reynt að gera þennan rétt að engu. Með lögum um stjórn fiskveiða hafa flokkarnir ekki einungis komið í veg fyrir að jarðirnar hafi getað nýtt sér almennan rétt til sjósóknar heldur einnig gengið á einkarétt og einkalönd jarðanna og við það verður ekki unað. Það er æðiundarlegt að verða vitni að því að flokkur sem hefur löngum kennt sig við að vera málsvari bænda skuli ganga svo fram fyrir skjöldu að ganga á einkalönd bænda með því að svipta þá rétti til sjósóknar í einkalöndum sínum eða 115 m út frá stórstraumsfjöruborði. Þau rök sem hafa verið færð fyrir að taka umrædd réttindi af sjávarjörðum eru eitthvað á þá leið að um sé að ræða fórnarkostnað fyrir kvótakerfið. Því kvótakerfi hefur ekki mátt hrófla við og hafa menn þá jafnvel gengið á réttindi og einkalönd bænda í því efni að halda kvótakerfinu óskertu. En það er umhugsunarefni að þetta kerfi hefur í engu skilað og það að fórna einkalöndum bænda án þess að nokkrar bætur komi fyrir er með ólíkindum fyrir kerfi sem hefur skilað helmingi minni afla á land og þorskstofninn er umtalsvert minni. En því miður virðist kvótakerfið vera svo heilagt hjá Framsóknarflokknum, enda er sjálfur formaður flokksins guðfaðir kerfisins, að ekki megi hrófla við því með nokkrum hætti heldur eigi að ganga á lögboðinn eignarrétt bænda og mér finnst það með ólíkindum.

Hæstv. forseti. Ég segi eins og maðurinn að þetta mál er ekki á mínu forræði. Í rauninni ætti ég ekki að svara svona dónalegri ræðu sem hér var flutt og ódrengilegri, því vissulega er hún ódrengileg. Ég get sagt frá því að ég hef setið aðalfund og flutt ræðu yfir þessum aðilum og átt með þeim ágætar stundir. Þeir hafa heimsótt mig og farið yfir sín mál og hugsjónir í baráttu sinni. Þetta er náttúrlega ekki bara spurning, þetta er eignarréttarmál sem heyrir þá kannski þess vegna undir hæstv. fjármálaráðherra frekar en þann sem hér stendur. Þetta er sjávarútvegsmál hvað kvótann varðar. Þetta er vissulega heilmikið nýtt deilumál sem gaus upp fyrir nokkrum árum og ekki einfalt mál og getur tekið langan tíma. Nú í nokkurn tíma hafa eigendur jarða sem land eiga að sjó og eiga þar með ákveðinn veiðirétt í netlögum deilt um það við ríkið hvort þær almennu takmarkanir sem felast í útræðisrétti og fiskveiðum og fram komu í lögum um stjórn fiskveiða, nr. 38/1990, séu andstæðar stjórnarskrá. Það er ekki verið að deila um þetta við landbúnaðarráðherra heldur ráðherra sem þetta heyrir undir. Mér er kunnugt um að í undirbúningi séu málaferli á hendur ríkinu um viðurkenningu á þessum meinta rétti strandjarða til að stunda útræði. En séu málaferli fram undan hvað þetta varðar er þess vegna kannski ekki eðlilegt að einn ráðherra úr ríkisstjórn, þótt hann sé vinur allra og ekki síst bændanna, sé að tjá sig á því stigi með sterkum orðum úr ræðustól þegar málið heyrir ekki einu sinni undir hann. Hvað viðkemur fyrirspurn þingmannsins er rétt að taka fram að í landbúnaðarráðuneytinu hefur ekki verið unnið sérstaklega að því að fá viðurkenningu á útræðisrétti strandjarða. Ég hef hlustað á rök þeirra og farið yfir þau og við höfum alltaf gert okkur grein fyrir að þetta væri ekki okkar mál og ekki á okkar forræði. Bændasamtökin hafa hins vegar verið með menn í þessu og lögmenn sem þeim ber fyrir stéttarbræður sína um land allt. Gengið hefur verið út frá því að lög nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, ásamt síðari breytingum, standist stjórnarskrá og að í þeim sé ekki gengið með ólögmætum hætti á eignar- eða atvinnuréttindi eigenda strandjarða. Þetta er sem sé stóra málið í þessu deiluefni og við það verða menn auðvitað að eiga á hinum rétta vettvangi. Einnig skal bent á að hugsanlegt deilumál og lagasetning um það með hvaða hætti eigendur strandjarða nýta veiðirétt sinn í netlögum á nytjastofnum sjávar öðrum en ferskvatnsfiskum heyrir undir sjávarútvegsráðherra eins og ég hef nefnt og kannski eignarrétturinn undir hæstv. fjármálaráðherra. Kannski er lítið um það að segja en ef til vill flytur hv. þm. Sigurjón Þórðarson þetta til að geta haldið eina dæmalausa ræðu um Framsóknarflokkinn með ásökunum og fúkyrðum. Það hefur hann stundað hér, hæstv. forseti, og er ekkert við því að segja. Það eru hans mannréttindi í þingsal. Ég veit ekki hvort hann græðir á því, því það borgar sig eins og kemur fram í flestum málum að vera drengilegur og málefnalegur í umræðum. Það skilar yfirleitt mestum árangri.

Herra forseti. Kötturinn sagði: Ekki ég. Ekki á mínu forræði þó að ég sé vinur bændanna, sagði hæstv. landbúnaðarráðherra. Hlunnindi jarða hafa verið mikils virði í gegnum tíðina og það má segja þeim mun meira virði eftir því sem dregið hefur úr hefðbundnum landbúnaði. Ýmis hlunnindi þessara jarða hafa fært auknar stoðir undir þann rekstur sem fram fer á jörðunum og nægir þar að nefna veiðirétt í ám og vötnum. Til forna voru það aldeilis hlunnindi að hafa útræðisrétt frá sjávarjörðum en þessi hlunnindi hafa verið tekin í burtu af þeim bændum sem eiga þessar jarðir með lögum um stjórn fiskveiða. Ég ætla bara að lýsa þeirri von minni að hæstv. landbúnaðarráðherra reyni í þessu máli að vera skjöldur og sverð þessara bænda, ekki síður bænda sem búa á sjávarjörðum en annarra bænda því að þeir sögðu mér að hæstv. ráðherra teldi sig eiga að gæta hagsmuna bænda. Því hljóta þessir bændur að vera þar í hópi líka.

Hæstv. forseti. Kannski er sú skýring á því að hæstv. ráðherra telji þetta ekki í sínum verkahring að hann mun vera alinn upp nokkuð langt frá sjó. 

Herra forseti. Ég tel að hæstv. landbúnaðarráðherra ætti að beita sér sem stjórnsýslulegur umboðsmaður þessa málaflokks landbúnaðar og bænda. Til er fjöldi jarða þar sem útræðisréttur var jafnnýttur og beitarréttur. Ég er sjálfur uppalinn við það á þeirri jörð þar sem ég fæddist. Þar var jöfnum höndum róið til sjávar og beit nýtt á landi. Það var gríðarlegur styrkur í mörgum landshlutum ef hægt var að nýta þetta saman. Það er alveg hægt við núverandi kvótakerfi, þó svo það sé bölvað, með því að úthluta ákveðnum tonnafjölda á jörð, á býli, gera það að skyldu að viðkomandi yrði að búa á jörðinni og nytja hlunnindin sjálfur þaðan. Sá réttur sofnaði ef hann nýtti þau ekki sjálfur eða jörðin færi í eyði en fylgdi henni sem slíkur eins og önnur jarðargæði. Þetta finnst mér ósköp einfalt mál og ætti að vera hægt að sameinast um.

Virðulegi forseti. Svar ráðherra endurspeglaði togstreituna sem er í þessum málum milli ráðuneyta og hve mikilvægt er að sameina landbúnaðarráðuneytið, sjávarútvegsráðuneytið og iðnaðarráðuneytið í eitt atvinnuvegaráðuneyti til að hlutirnir gangi eðlilega fyrir sig í stjórnkerfinu en þvælist ekki fyrir ráðherrum í jafnmikilvægu máli og þessu. Um leið harma ég það hve lítils áhuga og skilnings virtist gæta á þessu grundvallarmáli hjá hæstv. landbúnaðarráðherra. Þetta tilheyrir og á að tilheyra grundvallarréttindum jarðanna, þ.e. að þeim fylgi útræðisréttur, og ég skora á ráðherrann að herða upp hugann þó að togstreitan sé uppi milli ráðuneytanna og hlutirnir þvælist þar fyrir mönnum og berjast með bændunum í þessu máli. Þetta er mikilvægt hagsmunamál fyrir þá sem eiga þarna hlut að máli. Því skora ég á hann að taka sér tak.

Virðulegi forseti. Ég verð að lýsa yfir undrun á viðbrögðum hæstv. landbúnaðarráðherra. Það er eins og hann kveinki sér undan þessari umræðu. Hann ætti miklu frekar að fagna því að hafa fengið þessa fyrirspurn því að hún gefur honum alveg glimrandi tækifæri til að lýsa yfir eindregnum stuðningi við sjálfsagðar og eðlilegar kröfur eigenda sjávarjarða. Ég vil fá að nota þessar örfáu sekúndur sem ég hef til að lýsa eindregnum stuðningi við baráttu þeirra. Þetta eru sanngjarnar og réttlátar kröfur sem þeir setja fram samkvæmt ævafornum lögum þessa lands. Á því er enginn vafi. Það væri ekkert mál að koma því þannig fyrir að þeir endurheimtu þennan sjálfsagða rétt, búa til reglur í kringum það umhverfi. Þetta gæti orðið til þess að sveitir landsins með ströndum fram mundu ná vopnum sínum á nýjan leik og fengju að blómstra. Þessar byggðir byggðust upphaflega upp á því að menn nýttu þar náttúruauðlindir og hafið var ein af þeim auðlindum. Þessu ætti hæstv. landbúnaðarráðherra að gera sér fulla grein fyrir.

Herra forseti. Ég var sakaður um að flytja ódrengilega og dónalega ræðu en það kom ekki fram í máli hæstv. landbúnaðarráðherra hvað hafði verið dónalegt og ódrengilegt. Það væri fróðlegt að fá það gefið upp því að ég vil gjarnan bæta mig og fá þá fram hvað var svona dónalegt. Ég sé það ekki. Var það þegar ég vitnaði t.d. í flokkssamþykkt Framsóknarflokksins, að útræðisréttur strandjarða verði virtur á ný? Mér finnst með ólíkindum að hæstv. ráðherra skuli kveinka sér undan þessari umræðu, sérstaklega í ljósi þess að hæstv. ráðherra flutti efnismikla ræðu um útræðisrétt strandjarða á fundi eigenda sjávarjarða. Þar kom fram að hann tekur eindregið undir að þetta skipti verulega miklu máli, þetta væri mikið byggðamál. Þess vegna tel ég að hæstv. ráðherra ætti að leggja áherslu á að ná þessum rétti aftur fyrir bændur í landinu. Hvað það varðar að saka mann um dónaskap, ég átta mig ekki á því. Ég hefði miklu frekar viljað heyra hæstv. ráðherra lýsa hér yfir stuðningi við baráttu bændanna, að hann ætlaði að leggja þeim lið í því að ná fram réttindum sínum. Eftir því sem ég kynni mér þetta mál betur tel ég einsýnt að verið sé að brjóta eignarrétt á bændum. Það liggur í hlutarins eðli þegar verið er að svipta þá hlunnindum innan netlaga.

Hæstv. forseti. Sumir eru orðnir svo frjálslyndir að þeir vita ekki í hverju þeirra eigin dónaskapur liggur. Þeir verða að fara yfir og lesa sínar ræður sjálfir. Ég get sagt eftir þessa umræðu að ég get aftur á móti í meginatriðum tekið undir ræðu hv. þm. Magnúsar Þórs Hafsteinssonar sem er flokksbróðir hv. þingmanns. Í meginatriðum get ég tekið undir þá ræðu, þá sýn og þá hugsjón sem hann setti fram. Það liggur fyrir að sumir bændur eru í útræði frá jörðum sínum, trillukarlar eru t.d. í fiskveiðikerfinu  Ég get sagt það hér að auðvitað liggur öll sú fyrirgreiðsla fyrir. Allar þær upplýsingar sem þeir biðja um og eiga samstarf um við landbúnaðarráðuneytið eru þeim látnar í té til að þeir geti farið yfir sín mál. Bændasamtökin hafa tekið samstarfið í fóstur og vinna í því. Þeir hafa veiðirétt sinn í netlögnum. Sumir eru í kvótakerfinu frá útræðisjörðum og aðrir vilja komast inn í það. Um þetta snýst deilan og stefnir kannski í að fari fyrir dómstóla. Ég hef svo sem lítið meira um málið að segja á þessu stigi. Ég get tekið undir að vissulega mundi þetta styrkja sjávarjarðirnar hringinn í kringum landið sem búsetujarðir og kraftmiklar jarðir ef þeir næðu þessum rétti sínum. Þarna er við lagaflækjur að eiga og lögfræðingar beggja vegna sitja yfir því. Kannski stefnir þetta mál fyrir dómstóla til úrskurðar.

Hæstv. forseti. Ég hef ákveðið að beina fyrirspurnum til hæstv. landbúnaðarráðherra sem varða endurheimt votlendis. Þær koma til af því að í síðustu viku átti ég orðastað við hæstv. umhverfisráðherra út af gífurlegri losun koltvísýrings úr framræstum mýrum sem kom fram í rannsóknarverkefni sem unnið hefur verið á vegum Landbúnaðarháskóla ríkisins og niðurstöður liggja nú fyrir. Ég hef svo sem farið ofan í þetta mál nokkrum sinnum áður, en eins og menn vita var það á þriðja áratug síðustu aldar, í kjölfar jarðræktarlaga sem hér voru sett á Alþingi, sem tímabil stórfelldrar framræslu mýra og votlendissvæða á Íslandi upphófst, mýranna sem nóbelsskáldið hefur kallað öndunarfæri landsins. Þetta var auðvitað gagnrýnt harðlega, upp úr miðri öldinni fór að bera mjög á þessum gagnrýnisröddum. Menn gagnrýndu ekki hvað síst að þetta væri gert með fjárhagslegum tilstyrk frá hinu opinbera og ekki væri ljóst hvort allt það land sem framræst yrði mundi nokkru sinni nýtast sem ræktarland. Auk þess varð mönnum smám saman ljóst að hér var verið að fórna umtalsverðum auðæfum í formi líffræðilegs fjölbreytileika. En það var ekki einungis til að auka ræktarland sem ráðist var að votlendissvæðunum. Þar hefur líka komið til vegagerð og þéttbýlismyndun auk þess sem virkjanir fallvatna hafa orðið til þess að votlendissvæðum hefur verið sökkt undir miðlunarlón. Í seinni tíð hafa menn svo verið að vakna upp við vondan draum þegar ljóst er að sáralítið er eftir af óröskuðu votlendi á láglendi, t.d. hafa athuganir leitt í ljós að einungis um 3% alls votlendis á Suðurlandi er eftir óraskað og einungis 18% votlendis á Vesturlandi. Síðan 1996 hefur starfað nefnd á vegum landbúnaðarráðherra sem hefur verið ætlað það verkefni að endurheimta votlendi. Hún hefur átt að gera tillögur um það hvar og með hvaða aðferðum megi gera tilraunir til að endurheimta hluta þess votlendis sem hefur verið þurrkað upp með framræslu. Mér þykir mikilvægt að fá að heyra frá hæstv. landbúnaðarráðherra hvað líði störfum þessarar nefndar og hversu mikið hafi verið endurheimt af votlendi síðan nefndin hóf störf. Ekki síður væri fróðlegt að fá að vita hversu stór hluti hins endurheimta votlendis er sjálfstætt verkefni, þ.e. tengist ekki mótvægisaðgerðum vegna framkvæmda, t.d. Vegagerðarinnar, Landsvirkjunar eða fleiri sem eru að skemma eða fórna votlendi og þurfa í krafti þess að endurheimta sem endurgreiðslu fyrir það sem fórnað er. Að lokum spyr ég hæstv. ráðherra hversu mikla fjármuni nefndin hafi haft til ráðstöfunar í beinar aðgerðir til að endurheimta votlendi á þessum tíma. Ég hef ástæðu til að ætla að þar hafi verið skorið við nögl.

Hæstv. forseti. Nefndin var skipuð af þáverandi landbúnaðarráðherra og umhverfisráðherra, Guðmundi Bjarnasyni. Frumkvæðið kom frá áhugamönnum og þá fyrst og fremst Fuglaverndarfélagi Íslands. Upprunalega var hlutverk hennar að gera tillögur um hvar og hvernig megi gera tilraunir með að endurheimta hluta þess votlendis sem þurrkað hefur verið upp með framræslu, með því að stífla eða fylla upp í skurði þannig að vatnabúskapur komist í sem næst upprunalegt horf. Hestmýri í Borgarfirði var endurheimt og fyllt þar upp í skurði. Hafnar voru rannsóknir á lífríki og fylgst með vatnabúskapnum, og er það enn gert. Þetta verkefni kenndi mikið. Lítill skilningur var á endurheimt til að byrja með, jafnvel talin della ein. Dýrt var að fylla upp í skurði og rannsóknir kostnaðarsamar. Segja má að með þessu hafi nefndin að nokkru leyti lokið upphaflegu ætlunarverki. Ljóst var hins vegar að mikið verk var að vinna á þessum vettvangi og má þar nefna að vinna trúnað fólks, reyna mismunandi aðferðir við endurheimt og síðast en ekki síst móta reglur um endurheimt votlendis. Þær voru engar til, hvorki hvað eyðingu votlendis varðar né heldur hvernig meta skyldi endurheimt þess. Í samráði við ráðherra var því ákveðið að nefndarstarfið héldi áfram en í breyttu formi. Hafin var hvers konar undirbúningsvinna vegna endurheimtar votlendis. Í ljósi þessa hóf nefndin kynningarstarf, gaf út bækling, opnaði heimasíðu, stóð fyrir kynningarfundum og heimsótti fjölda aðila sem sýndu endurheimt votlendis áhuga. Þá studdi nefndin það sjónarmið að hver sem raskar votlendi þurfi að endurheimta annað á móti og vann slíkar reglur þar að lútandi í samráði við Umhverfisstofnun. Eru þessar reglur þær fyrstu sinnar tegundar á Íslandi. Lögð var áhersla á gott samstarf við alla hlutaðeigendur. Mikið og gott samstarf þróaðist milli nefndarinnar og Vegagerðarinnar, og einn nefndarmanna hefur verið Vegagerðinni til aðstoðar og ráðgjafar um úttekt og mat á endurheimt þeirra svæða sem endurheimt hafa verið vegna framkvæmda. Þá var nefndin kölluð til vegna endurheimtar votlendis vegna sorpurðunar á Vesturlandi. Nefndin hefur einnig haft forgöngu um og styrkt framkvæmdir á mörgum jörðum einstaklinga. Árangur þess er sífellt að skila sér, fordómar hafa vikið, æ fleiri spyrjast fyrir um endurheimt votlendis og bjóða svæði til endurheimtar. Til er vísir að gagnabanka um slík svæði sem framkvæmdaraðilar gætu nýtt sér. Í þessa veru hefur votlendisnefnd unnið, starfar enn og mun starfa meðan ég verð landbúnaðarráðherra. Nefndin er að vinna að ítarlegri skýrslu um verk sín sem ætlunin er að gefa út fyrir vorið. Hvað aðra fyrirspurn varðar er erfitt að greina á milli. Votlendisnefnd hefur átt hvað stærstan hlut í að fá framkvæmdaraðila til að endurheimta votlendi á móti því sem raskað hefur verið. Þá hefur nefndin verið kölluð til af hálfu framkvæmdaraðila til að meta svæði sem á að raska og mótvægisaðgerðir. Má tiltaka endurheimt Kolviðarnesvatns á sunnanverðu Snæfellsnesi sem var mótvægisaðgerð vegna framkvæmda á Vatnaleiðinni á Snæfellsnesi, endurheimt votlendis í Lýtingsstaðahreppi vegna framkvæmda við Þverárfjallsveg og endurheimt votlendis á framengjum við Mývatn vegna framkvæmda á Háreksstaðaleið. Einnig var nefndin kölluð til vegna endurheimtar votlendis vegna sorpurðunarinnar á Vesturlandi. Í reynd eru þetta fyrstu verkefni sinnar tegundar hér á landi og eru stefnumótandi. Að hvaða verkum hefur svo nefndin komið á stórum svæðum? Ég vil nefna Hestmýri í Borgarfirði, Dagmálatjörn í Biskupstungum, Kolavatn í Holtum, Lútandavatn í Flóa, Gauksmýrartjörn í Miðfirði, Villingaholtsvatn í Flóa, Líkatjörn í Staðarsveit á Snæfellsnesi, Vallanes á Fljótsdalshéraði og Hrollaugsstaðablá í Hjaltastaðaþinghá svo að einhver stór svæði séu nefnd til að vernda kannski vötn sem voru að falla fram og hverfa. Mismunandi aðferðum hefur verið beitt. Hversu miklu fjármagni hefur verið varið til þessa verkefnis? Það eru tæpar 4,5 millj. kr. sem fara til votlendisstarfsins, nefndarinnar, kynningar og funda, framkvæmda og styrkja. Þar af hefur 2,1 millj. verið varið til beinna framkvæmda og styrkja. Nú eru áform um að auka þetta starf, er svar við fjórðu spurningunni. Ég tel mikilvægt að auka þetta starf og efla það, hef gert og geri tillögur um að til þess verði veitt meira fjármagn, heiti á fjárlaganefnd og Alþingi að styðja þetta mikilvæga verkefni, endurheimt votlendis og björgun á stórum stöðuvötnum sem sum væru kannski horfin ef þessi nefnd hefði ekki sýnt þetta öfluga starf.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur fyrir að vekja máls á þessu merkilega máli í þingsölum og þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Mér fannst athyglisvert að heyra að einungis 3% af votlendi á Suðurlandi væri óraskað og hve mikilvægt það er að endurheimta votlendi til baka, ekki síst út af fuglalífinu og fjölbreytileikanum í náttúrunni. Ég tel að það sé mjög gott starf sem nefndin hefur unnið undanfarin ár og fagna því að ráðherra vill auka og efla starfið. Ég held að það skipti afskaplega miklu máli og eins þær rannsóknir sem hafa farið fram í Landbúnaðarháskóla Íslands - skólinn heitir Landbúnaðarháskóli Íslands en ekki Landbúnaðarháskóli ríkisins.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. landbúnaðarráðherra fyrir svörin og hvet hann til þess að beita sér fyrir því að auka og efla rannsóknir Landbúnaðarháskóla Íslands á loftmengun sem leiðir af framræstu landi og opnum skurðum en þær upplýsingar, sem nýlega komu fram, hljótum við að taka mjög alvarlega. Þeir fjármunir sem varið er í endurheimt votlendis, 2,1 milljón, með fullri virðingu fyrir viðleitninni, eru auðvitað smáaurar. Ég hvet hæstv. landbúnaðarráðherra til þess að beita sér fyrir endurskoðun á landgræðslu- og skógræktarstarfi okkar í tengslum við votlendisendurheimtina, forgangsröðun í þessari vinnu okkar með landið, og setja upp langtímaáætlun um það hvernig vinna eigi með myndarlegum hætti að endurheimt votlendis. Um leið spyr ég hæstv. ráðherra hversu umfangsmikið þetta verkefni er og hversu langir þeir skurðir eru sem grafnir hafa verið í landið og standa þar opnir.

Herra forseti. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir hreyfir hér afar miklu og mikilvægu máli og undirtektir hæstv. landbúnaðarráðherra voru ágætar. Það var í sjálfu sér stefnumörkun að kalla verkefnið Endurheimt votlendis er gríðarlega þýðingarmikil stefnumörkun til að vinna að og sýnir bæði hugarfar og ímynd sem verið er að takast á við. Ég hvet hæstv. landbúnaðarráðherra til þess að skrifa sveitarstjórnum sem vinna að skipulagsmálum þannig að þær hugi að því á heimavelli hvernig taka megi á þessum málum hjá sér. Þegar verið er að gera framtíðarskipulag um landnot og landnýtingu sé hugað að votlendismálunum, hvaða votlendi beri að varðveita, hvaða votlendi sé hægt að endurheimta. Mér finnst þessi málaflokkur vel kominn hjá ráðherra, sérstaklega ef hann beitir sér vel og af enn meira afli eins og hann lét hér að liggja að hann mundi gera.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þá fyrirspurn sem hér var borin fram, sem er í senn landbúnaðarmál og umhverfismál. Ég held að rétt sé að taka fram í þessari umræðu, þegar við ræðum um endurheimt votlendis, um hvaða tímamörk við erum að tala. Erum við að tala um 100 ár aftur í tímann eins og ráðherranum var tíðrætt um áður á þessum fundi? Erum við að tala um það þegar mýrlendi á Suðurlandi var skógi vaxið? Við vitum að mýrarnar á Suðurlandi eru fullar af lurkum og þá var þar ekki mýrlendi, þar var þurrt. Við vitum að þar sem skógur var í mýrum þar var það land þurrt. Þess vegna þarf að vera skýrt í þessari umræðu við hvaða tíma við erum að miða. Það er ljóst að uppgröftur hefur verið mikill vegna landbúnaðar og við höfum fengið frjótt land vegna uppgraftar en nú sýnist mér að þeir skurðir sem grafnir voru hér á landi séu meira og minna að fyllast. Náttúran vinnur því með okkur og votlendið er að koma af sjálfu sér til baka, það er alveg augljóst. Hér voru nefndar virkjanir. 

Hæstv. forseti. Endurheimt votlendis er mikilvægt mál. Ég hygg að menn hafi farið offari hér á árum áður við að ræsa fram mýrar og votlendi og kannski farið þar fram meira af vanþekkingu, þeir hafi í raun og veru ekki gert sér grein fyrir hvaða tjón þeir væru að vinna. Í dag vitum við miklu meira um þessi vistkerfi í náttúru Íslands sem skipta að mínu viti mjög miklu máli, m.a. fyrir vini okkar mófuglana og vatnafuglana sem eru okkur til ánægju og yndisauka yfir sumartímann og fyrir okkur sem erum að uppgötva nýja stóriðju sem gengur út á það að selja Ísland sem ferðamannaland. Ég fagna því, þó að upphæðirnar mættu svo sannarlega vera hærri, að verið sé að vinna að þessum málum og vil bara nota tækifærið til að hvetja okkur öll, til að brýna okkur enn frekar til þess að moka ofan í skurðina og sjá til þess að þessi vistkerfi verði aftur endurheimt í náttúru landsins.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. landbúnaðarráðherra fyrir svörin svo langt sem þau ná. Hann fór á afar yfirgripsmikinn hátt yfir störf þessarar nefndar sem sannarlega hefur unnið gífurlega mikið og öflugt starf og það var mjög fróðlegt og gott að fá þær upplýsingar hingað inn. Hins vegar svaraði hann ekki annarri spurningunni, sem er í mínum huga eitt af lykilatriðum þessa máls, þ.e. hversu mikið hefur verið endurheimt af því votlendi sem ræst var fram á síðustu öld og hversu stór hluti þess er sjálfstætt verkefni. Mig grunar að stærsti hlutinn af því sem framræst hefur verið hafi verið framræst vegna þess að það er verið að fórna nýjum votlendissvæðum. Mér fannst koma fram í máli hæstv. ráðherra ástæða fyrir mig til að tortryggja þetta eða halda þeirri trú minni áfram að sáralítið eða ekkert hafi verið endurheimt af votlendissvæðum nema til að borga fyrir nýjar framkvæmdir og það finnst mér auðvitað verulega miður. Ég verðum að standa okkur betur en þetta, og að 2,1 millj. kr. skuli hafa farið í beinar aðgerðir síðan 1996 er náttúrlega bara til háborinnar skammar. Auðvitað fagna ég yfirlýsingu hæstv. landbúnaðarráðherra um að hann vilji auka og efla þetta starf og ég fullyrði að hann á marga mjög kröftuga bandamenn í þeim efnum. Ég skora á hæstv. landbúnaðarráðherra að koma fram með þingsályktunartillögu, sem fengist samþykkt á þinginu, sem fæli í sér áætlun um endurheimt votlendissvæða, markmið um hverju við ætluðum að ná með því og hvaða svæði við ætluðum að endurheimta og ekki síst hvaða aðferðum við ætluðum að beita við endurheimtina. Þetta er verulega þýðingarmikið og hæstv. landbúnaðarráðherra fengi heilan her bandamanna með slíkri þingsályktunartillögu.

Hæstv. forseti. Ég þakka þessar ræður og góðan stuðning, bara til að sýna fram á hvað menn geta gert kannski með litlu handtaki. Ég nefni einn staðinn, Hrollaugsstaðablá í Hjaltastaðaþinghá. Þar voru aðstæður þær að jarðeigandi stíflaði frárennslisskurð. Við það fór vatn að renna yfir á annað svæði sem breyttist að nýju í votlendi. Um mikið votlendissvæði var að ræða, vart undir 300 hekturum og votlendisnefndin kom að þessu máli. Ég get nefnt annað dæmi. Ég fór með nefndinni að Villingaholtsvatni í Flóa sem er 80 hektarar að flatarmáli. Þar blasti við að vatnið gat tæmst á stuttum tíma út í skurðinn. Það var að brjóta sig fram flóann og hefði getað horfið og orðið bara moldarflag eftir sem hefði skapað fok á annað land og eyðingu. Svona er þetta í mörgum tilfellum og ég held að hægt sé að gera vinna stórvirki, ekki síst í samstarfi við bændur landsins. Kannski er það rétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni að þetta mikla mál væri auðvitað verðskuldað í þingsályktunartillögu og til frekari umræðu um framtíð landsins í þessum efnum. Við vitum líka eins og hér hefur komið fram að við þurfum að gæta þess hvar við plöntum trjánum. Skógurinn getur þurrkað upp mýrar og svæði. En það er engin spurning að menn fóru á einhverjum tíma óvarlega að mýrunum, menn töldu þær óvini landbúnaðarins, vildu fá valllendi og mýrarnar voru ræstar fram. Það hafði áhrif á fuglalíf og náttúru landsins. Þessari nefnd hefur Níels Árni Lund stýrt af minni hálfu og gert það frábærlega og verið með sterka hugsjónamenn með sér í verkinu. Það er mikilvægt að halda því áfram. Ég held að það væri verðugt fyrir landbúnaðarnefnd og þess vegna umhverfisnefnd að fara á vettvang, hitta þessa nefnd og skoða aðstæður. Ég mun velta því fyrir mér hvort ég geti tekið þetta mál upp með frekari hætti í þinginu bæði til að kynna það og fá til þess frekari stuðning af hálfu þingsins.

Herra forseti. Nú er mikið verið að ræða sölu ríkisfyrirtækja. Það stendur til að selja Landssímann og Landsvirkjun og í tilefni af því er rétt að líta yfir farinn veg og skoða söguna, hvernig staðið hafi verið að sölu á eignum almennings. Við sölu bankanna var upphaflega rætt um að þeir yrðu í dreifðri eignaraðild. Síðan breyttist það og nýtt hugtak kom upp, kjölfestufjárfestar, sem var notað yfir velunnara stjórnarflokkanna. Þeir fengu þetta virðulega nafn og þeir einir fengu að kaupa bankana. Fleiri álitamál hafa komið upp, svo sem hvað hafi fengist fyrir eigur almennings en í miðju einkavæðingarferli Landsbankans voru rifnar út úr bankanum eigur og seldar aðilum tengdum Framsóknarflokknum. Þá á ég við söluna á hlut Landsbankans í Vátryggingafélagi Íslands, 27% hlut. Ég tel þess vegna rétt að spyrja hvað Landsbankinn hafi fengið fyrir þann hlut. Umrædd sala var mjög umdeild og hún var talin staðfesting á því að flokkarnir, Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur, skiptu þarna á milli sín eigum almennings. Í kjölfar sölunnar treysti Steingrímur Ari Arason sér ekki lengur til að vera í einkavæðingarnefnd ríkisstjórnar og sagði sig úr henni. Ég tel þess vegna að það væri mjög upplýsandi að fá fram hvert söluandvirði Vátryggingafélags Íslands var.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Sigurjón Þórðarson beinir til mín fyrirspurn um það hvert hafi verið söluverð eignarhluta Landsbanka Íslands í Vátryggingafélags Íslands sem seldur var í aðdraganda að sölu bankans árið 2002. Þessu er til að svara að samkvæmt tilkynningum frá Landsbanka Íslands og Vátryggingafélagi Íslands sem birtar voru í fréttakerfi Kauphallarinnar seldi Landsbankinn 27% hlut í Vátryggingafélagi Íslands þann 28. ágúst 2002 fyrir tæplega 3,8 milljarða kr. Þann 3. janúar 2003 tilkynnti Landsbanki Íslands að bankinn hygðist nýta sölurétt samkvæmt samningi við Ker hf., eignarhaldsfélagið Andvöku, eignarhaldsfélag Samvinnutrygginga og Samvinnulífeyrissjóðinn og selja rúmlega 21% hlut sinn í VÍS fyrir rúmlega 3 milljarða kr. Að þeim viðskiptum loknum átti Landsbankinn 1,64% hlut í VÍS. Landsbankinn seldi því samtals 48,32% hlut í VÍS fyrir um 6,8 milljarða kr. í aðdraganda að sölu bankans árið 2002.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessar upplýsingar og vek athygli á því að nú í haust var 12,7% hlutur seldur á 3,4 milljarða. Samkvæmt svari hæstv. ráðherra hefur virði hlutar VÍS nærri tvöfaldast á tveimur árum. Ég tel þessar tölur sýna að velunnarar Framsóknarflokksins hafi gert ágætiskaup í hlut Landsbankans í VÍS.

Virðulegi forseti. Fyrir nokkrum mánuðum var tekin skóflustunga að viðbyggingu við Heilbrigðisstofnun Suðurlands á Selfossi og það var hæstv. heilbrigðisráðherra sem varð þessa heiðurs aðnjótandi. Þetta var stór stund sem lengi hefur verið beðið eftir. Nýbyggingin á m.a. að hýsa sjúklinga sem dvalið hafa á Ljósheimum, hjúkrunardeild fyrir aldraða, sem hefur verið til húsa í gamla sjúkrahúsi Suðurlands sem er löngu orðið algjörlega óviðunandi fyrir þessa starfsemi, rekið á undanþágum vegna fjölda athugasemda sem eftirlitsstofnanir hins opinbera hafa gert. Það er alveg ljóst að hefði ríkisvaldið þurft að greiða dagsektir vegna þess að ekki hefur á undanförnum árum verið farið í þær úrbætur á húsnæði sem krafist var væri til myndarlegur sjóður sem nýst gæti við uppbyggingu nýs húsnæðis. Slíkar greiðslur hefðu áreiðanlega verið innheimtar ef um einkarekstur hefði verið að ræða en það tíðkast víst ekki að opinberar stofnanir greiði dagsektir þó að allt sé í skötulíki og ekki orðið við athugasemdum sem eftirlitsaðilar gera. Það má segja að starfsemin á Ljósheimum hefði aldrei getað gengið svona lengi og svo vel sem raun ber vitni ef ekki hefði verið fyrir frábært starfsfólk þessarar stofnunar. Það var því löngu tímabært að hefja framkvæmdir við viðbygginguna. En nú þarf að vera ljóst að það fjármagn sem til þarf til að ljúka framkvæmdinni á þeim tíma sem settur hefur verið sé tryggt og að það sé þá í samræmi við yfirlýsingar ráðamanna og einstakra þingmanna þar um. Nefnd hafa verið 2–3 ár. Við athugun á fjárlögum þessa og síðasta árs sé ég ekki að það geti orðið. Frekari fjárveitingar þurfa að koma til. Það er nauðsynlegt fyrir okkur að fá að heyra frá hæstv. ráðherra að þetta fjármagn verði tryggt, og því spyr ég hann: Hversu mikið fjármagn er til ráðstöfunar á þessu ári til viðbyggingar við Heilbrigðisstofnun Suðurlands? Hver er áætlaður verkáfangi á þessu ári? Hver er áætlaður heildarkostnaður? Hefur fé verið tryggt til verksins og hvenær má vænta verkloka?

Herra forseti. Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir hefur beint til mín nokkrum spurningum um Heilbrigðisstofnun Suðurlands. Í fyrsta lagi spyr hv. þingmaður: „Hversu mikið fjármagn er til ráðstöfunar á þessu ári til viðbyggingar við Heilbrigðisstofnun Suðurlands?“ Á árinu 2005 eru 379 millj. kr. til ráðstöfunar. Eins og kunnugt er hófust framkvæmdir formlega í nóvember 2004 og gert er ráð fyrir að framkvæmdir verði rúmlega hálfnaðar í árslok 2005. Áætlaður heildarkostnaður við verkið er 815 millj. kr. og búist við að viðbyggingin verði tilbúin til notkunar 1. febrúar 2007. Svo sem kunnugt er hefur ráðuneytið átt í viðræðum við nokkur sveitarfélög um hlut þeirra í kostnaði við hjúkrunarrými og samkomulag að útkljá það mál með gerðardómi. Þrátt fyrir að endanleg niðurstaða í þeim þætti sé enn ekki ljós verður að telja að fjármagn að öðru leyti sé tryggt til framkvæmdanna. Virðulegi forseti. Ég vona að þessar upplýsingar svari spurningum hv. þingmanns.

Herra forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda og jafnframt þakka ég svör hæstv. heilbrigðisráðherra. Það sem ég vildi aðeins koma inn í þessa umræðu er að við sjáum loksins eftir langa baráttu að þessi viðbygging við sjúkrahúsið á Selfossi er að verða að raunveruleika. Ég vil bæta við þeirri spurningu til ráðherra hvort möguleiki sé að sveitarfélagið Árborg hafi forgöngu um það að byggja 3. hæð ofan á þá byggingu sem nú er að rísa sem dvalarheimili. Dvalarrými eru engin til á Selfossi en það er forgöngumál sveitarfélaga að sjá til þess að þau séu til. Húsið er hannað með tilliti til þess að hægt er að byggja eina hæð ofan á það og mig langar að heyra frá ráðherra hvort það sé mögulegt að sveitarfélagið gangi til samninga við heilbrigðisráðuneytið um að nýta þann byggingarkost sem þarna er.

Herra forseti. Hún er löngu tímabær, sú framkvæmd sem við erum að ræða hér um, að byggja við sjúkrahúsið í Árborg eða Heilbrigðisstofnun Suðurlands. Það kom fram í svari ráðherra að verklok væru áætluð 1. febrúar 2007 og vona ég að það standist en ætla þó að spyrja hvort þá sé átt við fullbúið hús, hús tilbúið til reksturs eða komið í rekstur. Ástæðan fyrir því að ég spyr að þessu er að ég hef reynslu af byggingarframkvæmdum heilbrigðisráðuneytis við sjúkrahúsið í Reykjanesbæ þar sem D-álma stendur nú og 3. hæð hefur staðið óinnréttuð ansi lengi þótt ráð hafi verið fyrir gert að hún yrði komin í notkun á þessum tíma. Því er ekki nóg að steypa upp kassa, heldur þarf að ganga algjörlega frá og þess vegna ítreka ég þessa spurningu mína eða bæti við spurningu hv. fyrirspyrjanda: Ef verklok eru 1. febrúar 2007, er þá átt við fullbúið hús komið í rekstur?

Virðulegi forseti. Ég hygg að ég taki ekki of djúpt í árinni þegar ég fullyrði að dvalarheimilismál aldraðra á Selfossi hafa lengi verið algerlega óviðunandi. Mér er það enn í fersku minni þegar ég kom í heimsókn með þingmannahópi Suðurkjördæmis á Ljósheima á Selfossi, í október árið 2003 að ég hygg. Ég verð að segja að ég minnist þeirrar heimsóknar enn þann dag í dag með vægum hrolli því að aðstaðan var gersamlega ófullnægjandi. Það er löngu tímabært að þarna verði bætt úr og það með myndarlegum hætti. Það var á vissan hátt ágætt að heyra hæstv. ráðherra segja að fjármunir til framkvæmda við Heilbrigðisstofnun Suðurlands væru tryggðir og að hann sæi ekki betur en að hægt yrði að ljúka við verkið 1. febrúar 2007. Við skulum rétt vona að það verði að veruleika.

Herra forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda Margréti Frímannsdóttur fyrir að taka upp þetta mál einu sinni enn í þingsölum. Ég fagna svari ráðherra og þakka fyrir samstarf ráðherra við okkur þingmenn Suðurkjördæmis. Við sjáum það núna að þetta mál er í höfn. Það er byrjað á verkinu og það eru komin áætluð verklok og það sýnir að líka hefur orðið mikil breyting á verklagi í ráðuneyti heilbrigðisráðherra hvað varðar öll vinnubrögð. Ég vil halda því til haga að það er mjög vont og rangt að tala niður til Ljósheima. Þar hefur starfsfólkið hugsað vel um sjúklingana og reynt að huga að líðan þeirra sem best. Sem betur fer er tíminn að verða liðinn en við eigum ekki að tala niður til þeirrar starfsemi sem þar hefur farið fram því að hún hefur verið mjög góð. Þó að húsnæðið sjálft hafi ekki verið upp á það besta hefur verið mjög vel hugsað um sjúklingana þar. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og þeim þingmönnum sem hér tóku til máls. Það sýnir að mikil samstaða hefur verið meðal þingmannahóps, nú Suðurkjördæmis, áður Suðurlandskjördæmis, um þetta verkefni og gott samstarf hefur verið við hæstv. ráðherra. Engu að síður verð ég að segja að ég hefði viljað fá skýrari svör vegna þess að ef fjárveitingar eru skoðaðar undanfarin ár, þ.e. uppsöfnuð fjárveiting til sjúkrahússins eða viðbyggingarinnar og það sem er á árinu í ár á fjárlögum, er alveg ljóst að auknar fjárveitingar þurfa að koma á fjárlögum næsta árs. Ég hefði gjarnan viljað heyra frá hæstv. ráðherra hverjar þær fjárveitingar eru. Ég vil einnig taka undir þá spurningu sem hv. þm. Kjartan Ólafsson varpaði fram um hvort möguleiki væri að gera um það samning að 3. hæðin rísi þarna sem dvalarheimilisrými. Þau vantar virkilega á þetta svæði. Það er jafnframt ljóst að nú þegar vantar fleiri hjúkrunarrými en þarna er gert ráð fyrir þannig að þetta er e.t.v. aðeins upphafið að þeirri byggingu og þeim framkvæmdum sem þurfa að koma í þágu aldraðra á Árborgarsvæðinu. Þær kannanir sem hafa verið gerðar núna af félagsmálayfirvöldum í Árborg hafa sýnt að það er þegar orðin aukin þörf frá því sem var fyrir hjúkrunarrými. Þarna er aðeins gert ráð fyrir að hýsa þá einstaklinga sem á Ljósheimum hafa verið. Ekki er um hreina viðbót að ræða. Við höfum fengið áætluð verklok og það er hlutverk okkar, þingmanna Suðurkjördæmis, að sjá um að þar verði síðasti naglinn rekinn í febrúar 2007.

Herra forseti. Ég þakka þá umræðu sem hefur verið um þetta mál. Ég hef á hverju þingi svarað fyrirspurnum um málefni Ljósheima og við höldum því áfram. Nú er svo gott að málið er komið af stað og allar okkar áætlanir eru miðaðar við þá dagsetningu að koma húsinu í rekstur í febrúar 2007. Eitt af því sem m.a. tafði þetta mál var að við vorum að setja niður áætlun um hvað við gætum gert næstu 3–4 árin. Við höfum reiknað með þessu verkefni inn í áætlanir okkar, að leggja í þetta þær 815 millj. sem ég gat um í svari mínu. Það er ætlun okkar að gera það. Varðandi svo aftur frekari framkvæmdir hef ég ekki heyrt þær hugmyndir fyrr en núna fyrir tveimur eða þremur dögum. Við erum tilbúin í ráðuneytinu að ræða allar slíkar hugmyndir þó að ég sé ekki á þessu stigi tilbúinn til að kveða upp úr með hvort þetta sé rétt eða skynsamlegt. Ég þarf að láta skoða það betur en við erum að sjálfsögðu tilbúin til að fara yfir þær hugmyndir sem þarna eru um byggingu dvalarrýmis. Það er alveg rétt að aðstaðan á Selfossi hefur ekki verið góð, í Ljósheimum, og þess vegna erum við komin með þetta verkefni í gang eftir mikla baráttu. Ég tek undir það að starfsfólk á því heimili hefur unnið afbragðsstarf eins og er sem betur fer reglan víðast hvar um landið.

Virðulegur forseti. Vatnsmýrin við Hringbraut hefur verið umræðuefni fjölmargra hagsmunaaðila undanfarin ár. Reykvíkingar hafa haft mikinn áhuga á að byggja íbúðarhúsnæði í Vatnsmýrinni ásamt verslunar- og þjónustubyggingum. Sumir vilja loka flugvellinum í Vatnsmýri en aðrir halda honum og síðast en ekki síst hafa stjórnvöld heilbrigðismála lagt kapp á að sameinuðu bráðasjúkrahúsi verði komið undir eitt þak við Hringbraut. Þannig munu sparnaður og hagkvæmni nást sem best. Yfirstjórn Landspítala hefur lagt kapp á að byggja nýbyggingu við Hringbraut, ekki til norðurs eða nýta svæði gamla Landspítalans og hjúkrunarskólans en hluta þeirra bygginga þarf að rífa bráðlega. Hugmyndin er ekki ný. Stefnt hefur verið að því að byggja við Hringbraut allt frá 1970 og þá með allt öðrum forsendum um íbúafjölda og aðra þróun sem síðan hefur orðið á höfuðborgarsvæðinu. Nú skal áfram halda og í suðurátt út í eftirsótt og dýrmætt land - í Vatnsmýrina. Ýmsir hafa skoðað staðsetningu nýs sameinaðs bráðasjúkrahúss, svokallaðs sómatísks eða líkamlegs sjúkrahúss, en ráð voru gefin við mismunandi forsendur. Þannig var ráðgert að fyrirtækið Ementor ætlaði að skoða þörf fyrir bráðasjúkrahús með tilliti til fólksfjölgunar á höfuðborgarsvæðinu og vaxandi hlutfalls eldri borgara. Ementor-ráðgjafar voru sammála um nauðsyn nýbyggingar og skoðuðu lóðir við Hringbraut, í Fossvogi og á Vífilsstöðum. Þessir ráðgjafar töldu mjög erfitt að byggja við Hringbraut og nýta áfram eldri byggingar. Aðrar deildir en sómatískar bráðadeildir væru ekki fyrirstaða fyrir að byggja í Fossvogi þar sem litið er á lóðir í Fossvogi og Hringbraut sem eina lóð í því tilviki, enda stutt á milli. Sænska ráðgjafarfyrirtækið White var fengið til að gera eina, og aðeins eina, yfirlitsteikningu sem miðaðist við framtíðarbráðaspítala. Það var við Hringbraut. Svokallaður samanburður var gerður við aðra staði sem komu til greina en ekki aðlagaður staðháttum, heldur skipulag við Hringbraut sett hreinlega á kortið í Fossvogi, óbreytt frá tillögu White við Hringbraut. Fáir efast um nauðsyn á nýbyggingu bráðaspítala í Reykjavík. Hún þarf að koma fljótt og við það verður ekki unað að bíða í áratug eða tvo. Í byrjun ársins kom utanríkisráðherra og formaður Sjálfstæðisflokks fram með þá hugmynd að væntanlegt söluandvirði Símans mætti nýta til nýbyggingar. En hefur verið faglega staðið að mati á kostum og göllum við byggingu á mismunandi stöðum? Hefur fólk lesið vef LSH um kosti nýbyggingar? Þar kemur fram að nálægð við Háskóla Íslands, þekkingarþorp og rannsóknarstofnanir styrki samvinnu við háskólann og verði sú samfella sem eflir mannlíf með grænum grundum, laufgum lundum og útsýni til suðurs, allt frá Nauthólsvík til Reykjavíkurhafnar. Þetta eru sem sagt mjög sérstakar forsendur og heldur furðulegar, herra forseti, og vil ég því beina eftirfarandi spurningum til ráðherra: Hvers vegna var vinna við deiliskipulag Landspítala – háskólasjúkrahúss við Hringbraut ekki boðin út á almennum markaði, en sjálf hönnunin boðin út? Hvers vegna var heildarskipulagningu ekki lokið áður en ráðist var í byggingu barnaspítala, eins og lagt var til af Ementor? Tengist skýrsla breska ráðgjafarfyrirtækisins Weeks frá 1970 þessum fyrirhuguðu framkvæmdum? Hefur verið gerður samanburður á sparnaði og skilvirkni þjónustu í Fossvogi og við Hringbraut í áætlunum um nýbyggingar? Er áætlað að taka nýbygginguna við Hringbraut í notkun í áföngum eða í heild, og hvenær er það áætlað? Hefur verið metin hagkvæmni staðsetningar sjúkrahúss við Hringbraut eða á öðrum lóðum sem taldar eru nær miðju höfuðborgarsvæðisins? Herra forseti. Þetta eru nokkuð margar spurningar en ég vonast til þess að … 

Herra forseti. Hv. 8. þm. Reykv. s., Lára Margrét Ragnarsdóttir, hefur beint til mín sex spurningum um húsnæðismál Landspítala – háskólasjúkrahúss. Spurt er: „Hvers vegna var vinna við deiliskipulag Landspítala – háskólasjúkrahúss við Hringbraut ekki boðin út á almennum markaði, en sjálf hönnunin boðin út í samkeppni?“ Nú stendur yfir opið forval á allt að sjö vinnuhópum sem taka munu þátt í samkeppni skipulags svæðisins. Forvalið var boðið út á almennum markaði, m.a. á Evrópska efnahagssvæðinu, í Bandaríkjunum og Kanada auk Íslands. Ekkert hefur verið ákveðið með hönnun mannvirkja enda liggur ákvörðun um hönnun eða byggingar ekki endanlega fyrir. „Hvers vegna var heildarskipulagningu LSH ekki lokið áður en ráðist var í byggingu barnaspítala, eins og ráðgjafarfyrirtækið Ementor lagði til?“ Ráðgjafarfyrirtækið Ementor skilaði skýrslu sinni til Landspítala í október 2001 en bygging barnaspítala var þá mjög langt komin. Var spítalinn opnaður formlega í janúar 2003. Í skýrslu ráðgjafarfyrirtækisins sem er á heimasíðu Landspítala – háskólasjúkrahúss er því ekki vikið að nauðsyn heildarskipulags áður en ráðist er í byggingu barnaspítala. Bygging barnaspítala var að sjálfsögðu í samræmi við heildarskipulag svæðisins eins og það var þegar ákvörðun um þá byggingu var tekin. Byggingin fellur vel að áformum um frekari uppbyggingu á svæðinu. „Tengist skýrsla breska ráðgjafarfyrirtækisins Weeks frá 1970, sem byggð var á spám um þróun höfuðborgarsvæðisins um og fyrir þann tíma, ákvörðun um fyrirhugaða nýbyggingu LSH við Hringbraut?“ Tengsl þessarar 35 ára gömlu skýrslu við ákvörðun um byggingu LSH við Hringbraut er óbein, en skýrslan bendir til að þá þegar hafi áhugi á staðsetningu háskólasjúkrahúss verið bundinn við sama svæði og nú hefur verið valið til uppbyggingar. Einn liður í undirbúningsvinnu nefndar þeirrar sem gerði tillögu til mín um staðarval fyrir LSH í janúar 2002 var að skoða tillögur Weeks og þá samninga sem gerðir voru í tengslum við Weeks-áætlun. „Hefur verið gerður samanburður á sparnaði og skilvirkni þjónustu í Fossvogi og við Hringbraut í áætlunum um nýbyggingar?“ Í áætlun um nýbyggingar hefur ekki verið gerður slíkur samanburður. Úttekt Ríkisendurskoðunar á kostum sameiningar þessara spítala liggur hins vegar fyrir og horft hefur verið til hennar við skipulagsvinnuna. „Er áætlað að taka nýbygginguna við Hringbraut í notkun í áföngum eða í heild, og hvenær er það áætlað?“ Í skýrslu nefndar um uppbyggingu Landspítala – háskólasjúkrahúss sem gefin var út í apríl 2004 er annars vegar gerð grein fyrir tímaáætlun framkvæmdanna við nýjan landspítala og hins vegar tímaáætlun fyrir forathugun þessa verkefnis. Er ánægjulegt að geta þess að tímaáætlun fyrir forathugun stenst, og með ákvörðun ríkisstjórnarinnar frá 18. janúar sl. um að heimila áframhaldandi vinnu við undirbúninginn er tryggt að sú áætlun raskist ekki. Tímaáætlun framkvæmda er einnig kynnt í þessari skýrslu en þar kemur í ljós að gert er ráð fyrir að 1. áfanga ljúki árið 2011 en 4. og síðasta áfanga verði lokið milli 2018 og 2020. Að sjálfsögðu ræður fjármögnunin mestu um hvenær tekst að taka sjúkrahúsið í notkun en ljóst er að hagkvæmni næst með því ef hægt væri að hraða þessu verkefni. „Hefur verið metin hagkvæmni staðsetningar sjúkrahúss við Hringbraut eða á öðrum lóðum sem taldar eru nær miðju höfuðborgarsvæðisins?“ Hagkvæmni staðsetningarinnar var metin af nefnd sem skilaði heilbrigðisráðherra tillögum sínum í janúar 2002 og kynntar hafa verið opinberlega. Í störfum þeirrar nefndar voru skoðaðir ýmsir möguleikar til staðsetningar sjúkrahússins. Niðurstaða lá fyrir í janúar 2002 og hefur verið unnið á grundvelli hennar síðan. Ég hef nú svarað hv. þingmanni eftir því sem kostur er á svo stuttum tíma um svo viðamikið mál sem hér er um að ræða. Áfram verður unnið að málinu með þeim hætti að kynna jafnóðum þá áfanga sem nást og ákvarðanir um næstu skref. Næst mun val þeirra hópa sem gefst kostur á að taka þátt í skipulagsvinnunni verða gert opinber. Þá stefnir nefnd um uppbyggingu LSH að því að skila mér þriðju áfangaskýrslu sinni nú í vor. Ég vil í lok máls míns leggja áherslu á að bygging Landspítala – háskólasjúkrahúss er mikilvægt samfélagslegt verkefni. Ég fagna þeirri samstöðu sem náðst hefur um framgang þessa máls þó að ljóst sé að þegar mörg og mismunandi sjónarmið takast á er hætta á að framkvæmdir tefjist. Hingað til höfum við borið gæfu til að vera samstiga í áformum okkar og áætlunum og ég hygg að það séu fá mál sem þjóðin er jafneinhuga um og þörfin fyrir að byggja nýjan hátæknispítala.

Herra forseti. Ég get í sjálfu sér tekið undir þau orð hæstv. ráðherra að þjóðin sé einhuga um að hafa öflugan og sterkan landspítala, Landspítala – háskólasjúkrahús. Þá veltir maður fyrir sér í ljósi orða hæstv. ráðherra hvers vegna heilu stofurnar nú séu jafnvel lokaðar vegna rekstrarfjárskorts. Hvers vegna standa heilu álmurnar í sjúkrahúsum, hvort sem er á Suðurlandi eða Akureyri, ónotaðar vegna rekstrarfjárskorts? Ef okkur er svona annt um - sem ég tel mig vita að okkur sé - öflug sjúkrahús og mikla möguleika á að sinna þar störfum hljótum við að hugsa fyrst til þessa. Það er a.m.k. mitt mat. Þá er ég einnig að velta fyrir mér, herra forseti, af hverju Landspítalinn sé skikkaður til að taka af rekstrarfé sínu, að mig minnir, til að fara út í skipulags- og undirbúningsvinnu að nýju sjúkrahúsi sem ekki hefur verið samþykkt á fjárlögum. Mér vitanlega er ekki komin nein heimild til að starta þessari vinnu á fjárlögum. Ég legg áherslu á að menn flýti sér hægt og manni þá fyrst það sem er fyrir hendi með sómasamlegum hætti eins og á Landspítalanum.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Láru Margréti Ragnarsdóttur fyrir að taka upp málefni Landspítala – háskólasjúkrahúss, nýbyggingarinnar sem við höfum svo sannarlega aldrei tekið neitt mjög langa umræðu um. Það er þó vissulega fagnaðarefni að þessi bygging er að fara af stað. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra spurningar sem vafalaust hefur verið svarað áður: Þegar tekin var ákvörðun um að byggja upp á þessum stað, hver var þá kostnaðurinn við að byggja upp samsvarandi húsnæði í Fossvogi? Var það metið eða borið saman? Nú á nefnd að fjalla um hlutverk Landspítala – háskólasjúkrahúss, hefur reyndar ekki haldið fundi lengi en er búin að boða til fundar núna. Þarf hún ekki að ljúka störfum áður en endanleg niðurstaða liggur fyrir hvað varðar bygginguna og notagildi hennar? Hefur verið tekin ákvörðun um að nota söluandvirði Símans til að byggja upp miðað við þær áætlanir sem hæstv. ráðherra lagði fram?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Láru Margréti Ragnarsdóttur fyrir að taka þetta mál upp. Ég tel vert að fara fljótlega að skoða í mikilli alvöru að sameina sjúkrahúsin á höfuðborgarsvæðinu og skoða hvaða hagkvæmni náist fram með þeim hætti. Ég vara þó við því að tengja þetta sölu Símans því að hún er algert sérmál. Mér finnst að sala Símans eigi í rauninni að vera á þeim forsendum að fjarskiptum landsmanna sé vel borgið í framtíðinni. Eins á einmitt að skoða það mál sem hér um ræðir út frá þeirri forsendu að við náum fram góðri stofnun sem er hagkvæmari í rekstri en þær sem fyrir eru. Margt leiðir getum að því að það muni verða með sameiningu sjúkrahúsanna á höfuðborgarsvæðinu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Það er ljóst að allt er afskaplega óljóst um framtíðarskipulag Landspítala – háskólasjúkrahúss og að engar meginákvarðanir hafa verið teknar í sjálfu sér nema þá innan heilbrigðisráðuneytis og innan Landspítala – háskólasjúkrahúss af þeim stjórnendum sem þar ráða, þ.e. stjórn spítalans. Það er heilbrigðisráðuneytið sem ræður eftir því sem reynsla mín er. Ég hjó eftir því að ráðherra taldi að þarna væru mörg mismunandi sjónarmið á ferðinni. Hann sagði að þegar menn tækjust á um svona lagað væri hætta á að bygging gæti tafist. Það er einmitt þess vegna sem ég tel að svo hljótt hafi verið um fólk sem hefur tjáð aðrar og mismunandi skoðanir eða skoðanir um það að svona spítali væri betur kominn í Fossvogi en við Landspítala, einmitt af þeim ástæðum að þetta fólk vill ekki eða þorir ekki að tefja málið. Þess vegna höfum við ekki séð, eins og ég hef ítrekað við önnur tækifæri, orð frá þessum hópi þegar skrifað hefur verið í blöð og rætt í fjölmiðlum um heilbrigðismál. Ég bið ráðherra hér með að svara mér eða til þingsins aftur þeim spurningum sem ég lagði fram um óbeina tengingu við 35 ára gömul gögn frá Weeks-skýrslunni sem tengjast þessari staðsetningu við Hringbraut og um að hagkvæmni náist ekki á forsendum einhverra lauslegra talna heldur á forsendum sem taka má mark á.

Virðulegi forseti. Ég vil taka það fram varðandi þá umræðu sem hér hefur farið fram að það sem gert hefur verið í undirbúningi þessa stóra máls hefur verið þannig að hvert stig hefur verið kynnt í ríkisstjórn. Það er ekki rétt að það séu bara heilbrigðisráðuneytið og Landspítalinn sem hafi fjallað þarna um. Skýrslur þær sem hafa verið gerðar hafa verið kynntar í ríkisstjórn jafnóðum. Þetta er mál af þeirri stærðargráðu að það verður auðvitað kynnt. Það er ekki búið að gera meira í þessu máli en að ákveða að fara í samkeppni um deiliskipulag á lóðinni. Þess vegna er ekki búið að ákveða hvernig hús verða þar byggð, hversu mörg eða hvert byggingarmagnið verður.  Það er alveg ljóst, og ég tek undir með hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni, að það er skynsamlegt að sameina sjúkrahúsin á einum stað. Auðvitað er stefnt að því. Síðan get ég tekið umræðu við hv. 8. þm. Norðvest., Jón Bjarnason, um fjármögnun sjúkrahúsanna í landinu. Ég hef bara ekki tíma til að taka hana í fyrirspurnatíma en ég er alveg óhræddur við að taka slíka umræðu við hv. þingmann, og meira en það. Ég undirstrika að þetta er stórt verkefni og hvert einasta skref sem þarna verður stigið verður kynnt í ríkisstjórn og fjárlaganefnd þegar sá tími er kominn.

Herra forseti. Ég beini máli mínu til hæstv. samgönguráðherra sem er jafnframt yfirmaður fjarskiptamála af hálfu ríkisins og spyr hver afstaða ráðherra sé til hugmynda um að aðilar sameinist um rekstur eins öflugs grunnnets fjarskipta- og gagnaflutninga fyrir landið allt. Mikil umræða hefur verið að undanförnu um fjarskiptamálin og afleiðingar þess ef svo óheppilega og ógæfulega mundi fara að Landssíminn yrði seldur. Eins og nú er eru í sjálfu sér öll grunnnet fjarskipta í landinu í eigu opinberra aðila. Þau eru í eigu Símans sem er að 99% í eigu ríkisins, Orkuveitu Reykjavíkur og Landsvirkjunar. Öll grunnnetsfjarskipti eru nánast í eigu þessara þriggja opinberu aðila. Verði hins vegar farið út í að selja Landssímann með grunnnetinu mundi að óbreyttu verða til a.m.k. tvöfalt gagnaflutningskerfi, einkavætt að hluta og með gríðarlegum tilkostnaði sem því fylgir að leggja margfalt slíkt kerfi. Þá mundi bætast mikil offjárfesting og sóun við tví- eða fákeppnisumhverfi sem þá mundi skapast og sem einkavæðing Landssímans mundi þá beinlínis stuðla að. Samkeppni kæmi þá fyrst og fremst til með að snúast um þéttbýlustu svæði landsins og veruleg hætta væri á að fólk í öðrum byggðarlögum yrði afskipt nema til kæmi þá sérstakur ríkisstuðningur og há notendagjöld til að knýja fram lágmarksþjónustu í öðrum landshlutum. Það er mat margra að miklu vænlegri kostur sé að einkaaðilar geti keppt um að veita þjónustu á jafnræðisgrundvelli á grunnneti sem taki til alls landsins og tryggi öllum sambærilega 1. flokks þjónustu án tillits til búsetu. Mjög áköf umræða hefur verið um það að undanförnu og fulltrúar Símans, fjarskiptafyrirtækjanna og annarra hafa lagt áherslu á að mesta hagkvæmnin væri í því að sameina öll þessi fjarskipti í eitt sem yrði þá eins konar landsfjarskiptanet svipað og þjóðvegakerfi landsins núna, svipað og ákveðið var með Landsnet í raforkulögunum, um að það væri einn sameiginlegur aðili fyrir alla, enn þá sem betur fer opinber aðili sem sér um flutning á rafmagni í kringum landið. Þannig yrði þetta á jafnréttisgrunni. Þess vegna vil ég heyra frá hæstv. samgönguráðherra hver afstaða hans er til að setja þessar hugmyndir í gang sem svo margir hafa reifað. Ég minni t.d. á heilsíðuauglýsingu í Fréttablaðinu þar sem stendur: „Mundi Sturla selja hringveginn?“ eins og verið væri að selja vegina sjálfa. Gagnaflutningskerfið er í nákvæmlega sömu stöðu og þjóðvegakerfi landsins.

Herra forseti. „Hver er afstaða ráðherra til hugmynda um að aðilar sameinist um rekstur eins öflugs grunnnets fjarskipta og gagnaflutninga fyrir landið allt?“ Svo spyr hv. þingmaður. Hagkvæmnissjónarmið, aðstæður á markaði og takmarkanir sem fjarskipta- og samkeppnislög setja aðilum á fjarskiptamarkaði ræður að sjálfsögðu athöfnum og ákvörðunum þeirra í þessum efnum. Ekki alls fyrir löngu fól ráðuneytið Póst- og fjarskiptastofnun það verkefni að reyna að koma á samstarfi milli aðila markaðarins um uppbyggingu eins dreifikerfis fyrir stafrænt sjónvarp á grunnneti fjarskiptafyrirtækjanna. Skemmst er frá því að segja, og svarar það kannski fyrirspurn hv. þingmanns, að tilraun Póst- og fjarskiptastofnunar í þá veru bar ekki árangur þar sem aðilar á markaði töldu slíkt samstarf ekki þjóna hagsmunum sínum. Það var sannreynt að hagkvæmnisrök varðandi sameiginlegar uppbyggingar fjarskiptakerfa féllu einfaldlega ekki að ólíkum hagsmunum allra aðila á þessum markaði. Krafa eins fjarskiptafyrirtækis nú um að svokallað grunnnet verði ekki selt er því ótrúverðug og mjög í ætt við aðgerðir sömu aðila gegn fjölmiðlalöggjöfinni á sínum tíma. Heilsíðuauglýsingar fyrirtækis eru stjórnendum þess til minnkunar að mínu mati. Sama má segja um framgöngu Orkuveitu Reykjavíkur við uppbyggingu fjarskiptanets. Ekkert bendir til þess að á þeim bæ hugsi menn sér til samstarfs um eitt eða neitt. Á þeirri framgöngu bera m.a. borgarfulltrúar R-listans ábyrgð sem hv. þingmaður ætti að hafa bærilegan aðgang að í gegnum Vinstri græna. Afstaða ráðherra er óbreytt hvað varðar sölu Landssímans hf. í einu lagi. Eftirfarandi rök liggja að baki þeirri aðstöðu: Hugmyndir um aðskilnað nets og þjónustu eru ekki nýjar af nálinni. Síðustu áratugi hafa þessar hugmyndir verið skoðaðar á meginlandi Evrópu þegar símamálastofnanir þar hafa verið einkavæddar. Hvergi hefur þessi leið verið farin á meginlandi Evrópu, og reyndar ekki vitað til þess að þessi leið hafi verið valin nokkurs staðar í heiminum. Í Evrópu og víðar annars staðar hefur traust lagaumhverfi, öflug samkeppni og virkt eftirlit tryggt eðlilegt markaðsumhverfi, m.a. hvað varðar aðgang að netum. Löggjöf, eftirlit og samkeppni hér á landi gengur ekki skemur í að tryggja eðlilegt markaðsumhverfi en annars staðar í Evrópu. Vil ég benda á eftirfarandi atriði máli mínu til stuðnings: Í VII. kafla fjarskiptalaga nr. 81/2003 eru ákvæði sem tryggja aðgang að grunnneti Símans og hefur Póst- og fjarskiptastofnun eftirlit með því að ákvæði laganna séu virt. Síminn er í dag síður en svo laus við samkeppni. Orkuveitan, áður Lína.Net, og Fjarskipti og Fjarki hafa séð sér hag í því að leggja eigin ljósleiðarakerfi í samkeppni við Símann. Vegna þessa er ljóst að fyrirtæki á fjarskiptamarkaði hafa í dag enga tryggingu fyrir stöðu sinni og breytir eignarhald ríkisins á svokölluðu grunnneti engu þar um. Grunnnet í eigu Símans hf. mun eiga, og á, í samkeppni við fjarskiptanet annarra fjarskiptafyrirtækja. Það liggur fyrir. Einnig er rétt að huga að því að ef reka ætti grunnlínunetið á öðrum forsendum en arðsemissjónarmiðum og veita ætti til þess fé úr ríkissjóði væri það aðgerð sem sennilega fæli í sér brot á samkeppnislögum í ljósi þess að þegar reka önnur fyrirtæki fjarskiptanet á þessu sviði. Ekki má heldur líta fram hjá þeirri miklu þróun í fjölmiðlum og fjarskipta- og upplýsingatækni sem átt hefur sér stað hér á landi. Þeir sem harðast berjast gegn sölu Landssímans í heilu lagi bera við miklum kostnaði við uppbyggingu annarra kerfa. Það er ljóst að uppbygging fleiri kerfa er kostnaðarsamari en ef um eitt sameiginlegt kerfi væri að ræða. Það er jafnframt ljóst að samkeppni í netum leiðir almennt til lægra verðs og meira öryggis fyrir neytendur. En við því verður ekkert gert frekar, ekki frekar en að hægt er að hindra að fleiri bensínstöðvar rísi í Borgarnesi. Rétt er að benda á að aukinn kostnaður fellur einungis til við uppbyggingu annarra kerfa. Hafa ber í huga að hægt er að flytja símtöl eftir mismunandi kerfum, þ.e. á ATM, milli svæðisstöðva, gegnum ljósleiðara o.s.frv. Þá vil ég benda á að OECD hefur gert grein fyrir því í skýrslu sinni að miklir gallar séu við að aðskilja grunnnet frá öðrum rekstri fjarskiptafyrirtækja. Er m.a. bent á að aðskilnaður sé áhættusamur, ávinningurinn takmarkaður, mjög óviss og getgátukenndur. Markmið íslenskra stjórnvalda með sölu á hlut í Símanum er skýrt, þ.e. að auka samkeppni á fjarskiptamarkaði. Ég hef ástæðu til að ætla að sérfræðingar OECD og prófessor við Háskóla Íslands sem fjallaði um þetta fyrir einkavæðingarnefnd á sínum tíma séu betri ráðgjafar í þessum efnum en hv. þm. Jón Bjarnason, með fullri virðingu fyrir þekkingu hans, hvað þá stjórnendur símafyrirtækja sem ganga fram eins og þeir hafa gert með auglýsingum að undanförnu.

Herra forseti. Hér er verið að ræða um grunnnet fjarskipta. Vegna þeirrar umræðu sem hér hefur orðið og vegna þeirrar umræðu sem varð á dögunum um þingsályktunartillögu um sölu Símans þar sem mönnum varð tíðrætt um grunnnet Símans og grunnnet fjarskipta langar mig að spyrja hv. fyrirspyrjanda, Jón Bjarnason, hver munurinn er á grunnneti Símans og vegakerfinu og hins vegar raforkudreifingarkerfinu, Landsneti, að hans mati? Sér hann þetta sem eitt og hið sama? Mig langar að vita það. Ég held að það sé spurning sem þurfi að fá svar við í þinginu því menn eru að rugla vegakerfinu, Landsneti sem sér um háspennulínurnar og grunnneti Símans saman. Ég vil því gjarnan fá svör frá hv. þingmanni um það hvort hann álítur að þetta sé eitthvað skylt.

Hæstv. forseti. Það er einmitt spurning hvað menn eru að tala um þegar þeir tala um grunnnetið. Er verið að tala um koparvírinn sem liggur í flest hús og að einhverju leyti í kringum landið plús ljósleiðarana? Ég held að menn séu í grunninn að tala um það en málið er mun flóknara. Það eru einir 18 þættir sem hægt væri að skoða sem grunnnetsþjónustu ef menn vildu skilgreina þetta sem svo en grunnnetið er ekki til skilgreint að lögum. Er það t.d. uppbygging á grunnneti sem Orkuveita Reykjavíkur er að gera með uppbyggingu ljósleiðarakerfis inn á hvert heimili frá Akranesi og austur á Selfoss? Er það uppbygging á grunnneti sem ástæða er til að hafa afskipti af? Er GSM-kerfið grunnnet að hluta eða öllu leyti? Hvernig vill hv. þm. Jón Bjarnason skilgreina hugtakið grunnnet?

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni fyrir að færa þetta í tal og enn fremur að lýsa yfir ákveðnum vonbrigðum með svör hæstv. ráðherra að hann skuli ekki vera jákvæðari í garð þess að leita að sparnaði. Fram kom í máli hv. þm. Jóns Bjarnasonar að 99% af ljósleiðurunum væru í eigu ríkisins. Hvers vegna ekki að skoða með opnum huga hvort ekki sé hægt að sameina þetta þannig að fyrirtæki hafi jafnan aðgang að þessu? Ég átta mig ekki á því og það gætti ákveðinnar ólundar í garð hugmyndarinnar, hugmyndar sem mundi geta leitt til þess að meira færi í innlenda dagskrárgerð í stað þess að hvert og eitt fyrirtæki væri að byggja upp eigið dreifikerfi. Hvað varðar grunnnetið er enginn vandi að skilgreina það. 

Hæstv. forseti. Ég man eftir ræðum hæstv. ráðherra hvað þessa hluti varðar. Þegar verið var að tala um alþjónustu áttu lögin um alþjónustu að leysa öll þessi mál og tryggja að það yrði ekki margföld fjárfesting í grunnnetum. Að ætla að þvæla mönnum í að skilgreina hvað grunnnetið er skiptir ekki óskaplega miklu máli. Það sem skiptir máli 

Herra forseti. Meginstaðreyndin er sú að Landssíminn, Orkuveita Reykjavíkur og Landsvirkjun eiga meginnet fjarskipta í landinu, allt fyrirtæki í opinberri eigu. Öll viljum við hafa sem mesta hagræðingu á hlutunum. Við viljum líka að þjónustan sé sem best og nái til allra landsmanna. Það skortir enn mikið á að fjarskiptaþjónustan sé góð og fullnægjandi út um allt land, t.d. GSM-þjónustan. Eva Magnúsdóttir, upplýsingafulltrúi Símans, segir í Morgunblaðinu 13. febrúar sl., með leyfi forseta: „Það getur aldrei verið hagkvæmt að leggja tvö ljósleiðarakerfi hlið við hlið þegar neytandinn nýtir aldrei nema annað þeirra.“ En neytandinn mun borga. Hvaða skynsemi væri í því ef Eimskip legði veg í kringum landið og svo kæmi Samskip með annan veg. Mundi það flýta fyrir eða bæta vegakerfið í landinu? Þetta er að gerast núna. Verið er að leggja ljósleiðara í hús t.d. í Reykjavík frá Orkuveitu Reykjavíkur, sem er í opinberri eigu, og frá Landssímanum, sem er líka í opinberri eigu. Hvaða heilvita brú er í svona löguðu? 

Virðulegi forseti. Það er augljóst að hv. þm. Jón Bjarnason kemur gersamlega af fjöllum í málinu og hefði átt að taka smá námskeið hjá Orkuveitu Reykjavíkur þar sem Vinstri grænir ráða lögum og lofum að mér skilst. Þeir ágætu stjórnmálamenn sem þar eru á vettvangi eru að bjóða núna að lagður verði ljósleiðari inn á hvert einasta heimili á stóru svæði í samkeppni við önnur fjarskiptafyrirtæki. Þrátt fyrir það, sem er grundvallaratriði, að lög segja svo fyrir um að Síminn verði að hleypa öðrum fjarskiptafyrirtækjum inn á net sitt, inn á heimtaug, þannig að ef einhver er að tala um offjárfestingu  Virðulegur forseti. Ég fór yfir það áðan, en það virðist sem hv. þingmaður hafi ekki heyrt það einhverra hluta vegna, að ég sem samgönguráðherra fól Póst- og fjarskiptastofnun að leita eftir því hvort hægt væri að koma á samstarfi fjarskiptafyrirtækjanna til að byggja upp eitt öflugt net til að dreifa stafrænu útvarpi og sjónvarpi. Niðurstaðan varð sú að það var ekki vilji til þess og það er einmitt fjarskiptafyrirtækið sem nú auglýsir hverja heilsíðuna á fætur annarri sem hafnaði því samstarfi sem Síminn var tilbúinn að fara út í.

Gera aðra tilraun.

Þetta er staðreynd málsins og hv. þingmaður ætti að kynna sér það ef hann vill. Það er alveg ljóst að þegar við samþykktum á Alþingi heimild til sölu á hlutabréfum í Símanum lá fyrir úttekt til þess bærra sérfræðinga að það væri hvorki af tæknilegum ástæðum, öryggisástæðum fjarskiptanna né hagkvæmnisástæðum skynsamlegt að aðgreina eitthvað sem mætti kalla grunnnet áður en Síminn yrði seldur. Þetta var niðurstaða í þinginu. Það var farið mjög rækilega yfir málið og hv. þm. Jón Bjarnason ætti að kynna sér þá umræðu og þá umfjöllun og þær skýrslur sem lágu fyrir áður en ákvörðunin var tekin. Hún var tekin af umhyggju fyrir uppbyggingu fjarskiptakerfisins og vegna þess að við vorum að hugsa um hagsmuni ríkisins og um leið hagsmuni almennings.

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka hæstv. ráðherra fyrir að taka þátt í þessari umræðu. Ástæða þess að ég kveð mér hljóðs er þróun íbúðaverðs, og þá sérstaklega íbúðaverðs í Reykjavíkurborg og á höfuðborgarsvæðinu. Ástæðan er einföld. Slík hækkun kemur einstaklega illa niður á ungu fólki og efnaminna fólki og við erum búin að sjá núna á undanförnum mánuðum og missirum hækkun upp á allt að 20–30%. Ef við skoðum hækkun leiguverðs, sem er erfiðara að mæla, í það minnsta hafa menn ekki jafnnákvæmar upplýsingar, er verið að tala um jafna og þétta hækkun á undanförnum árum og að hækkunin sé orðin allt að rúmlega 70% frá árinu 1997. Þetta er augljóslega mjög erfitt fyrir það fólk sem er að koma sér upp þaki yfir höfuðið í fyrsta skipti og á sama hátt er eðli málsins samkvæmt erfitt fyrir efnaminna fólk sem þarf að leigja að búa við þessar aðstæður. Á sama hátt er augljós áhætta sem fylgir núverandi ástandi þar sem í rauninni er gert ráð fyrir því að íbúðaverð hækki jafnt og þétt. Það liggur alveg fyrir að niðursveifla á þessum markaði mun hafa alvarlegar afleiðingar og í rauninni alvarlegri afleiðingar en niðursveifla á hlutabréfamarkaði. Ef við skoðum ástæður þessa eru margar þeirra ekki slæmar. Það er ekki slæmt að hér hafi aukist mjög kaupmáttur á undanförnum árum, það er í sjálfu sér ekki neikvætt að hér hafi aukist aðgangur að ódýru lánsfé og að aðilar sem áður voru ekki á þessum markaði, eins og t.d. bankar, hafi komið inn á hann með þeim hætti sem við þekkjum. Það er í sjálfu sér heldur ekki slæmt að hækkanir hafi komið á einstaka húsnæði vegna staðsetningar og ástands. Það liggur hins vegar alveg fyrir að hér er ýmislegt sem opinberir aðilar geta gert til að halda þessum hækkunum í skefjum. Til að mynda horfir sá sem hér stendur til þess að á undanförnum 10 árum hefur verið viðvarandi lóðaskortur í Reykjavíkurborg. Fyrrverandi borgarstjóri, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, lýsti því yfir þegar hún tók við að hún teldi að hér væri um að ræða að Reykjavíkurborg mundi tapa á því að stækka. Í ofanálag kom hér upp, eins og menn þekkja, uppboðsstefna sem þýðir á mæltu máli að aðili sem byggir sér íbúð í fjölbýli borgaði áður fyrr um 500 þús. kr. í lóðarkostnað en nú er kostnaðurinn þetta 4–6 millj. kr. Ef einhver trúir því ekki að um sé að ræða lóðaskort á þessu svæði þurfa menn ekki annað en að líta til mannfjöldaþróunar. Á undanförnum 10 árum hafa verið mestu fólksflutningar inn á höfuðborgarsvæðið í Íslandssögunni. Íslendingum hefur fjölgað um 10% á þessum tíma. Í Reykjavík hefur íbúum fjölgað um 13% ef menn taka Kjalarnes inn í, og á sama hátt hefur í því sveitarfélagi sem hefur haft lóðaframboð fjölgað um 57%. Ef menn skoða brottflutta umfram aðflutta hafa þeir verið mun fleiri í Reykjavík á undanförnum fjórum árum, þ.e. 1.300 manns. Þetta er ekki bara alvarlegt í núinu, virðulegi forseti, því að það liggur alveg fyrir að allar mannfjöldaspár segja okkur að fjölga muni á höfuðborgarsvæðinu. Menn nefna tölur eins og 40 þús. manns til ársins 2030 þannig að þetta er ekki bara vandamál í núinu heldur liggur alveg fyrir að ef framboð á lóðum eykst ekki verður vandinn enn þá stærri. Ef einhver trúir því, virðulegi forseti, að framboð á lóðum hafi ekki áhrif á verð fasteigna ætti sá hinn sami að beita sér fyrir því að endurskoða allar hagfræðikenningar. Hagfræðin byggir nefnilega á hinum frægu kenningum um framboð og eftirspurn. Það er hins vegar að mörgu fleiru að hyggja og að sjálfsögðu hljótum við að hyggja að því hvort við eigum við þessar aðstæður, þar sem bankar hafa komið jafnmyndarlega og raun ber vitni inn á þennan markað, að endurskoða hlutverk ríkisins á markaðnum. Ýmislegt fleira má nefna, t.d. hljótum við líka að skoða þá aðstoð sem við erum með við þá aðila sem kaupa sér húsnæði í fyrsta skipti, hvort rétt sé að viðhalda því kerfi sem er við lýði, vaxtabótakerfinu, sem nýtist ekki sem skyldi við þær aðstæður sem við þekkjum nú. Ég vil þess vegna byrja á því að spyrja ráðherrann þriggja spurninga: 1. Hverjar telur ráðherrann vera ástæður mikillar hækkunar fasteignaverðs? 2. Telur ráðherra að sveitarfélög hafi með aðgerðum sínum eða aðgerðaleysi stuðlað að hækkun lóðaverðs, og hyggst ráðherra grípa til aðgerða vegna þessa? 3. Telur ráðherra að hlutverk Íbúðalánasjóðs kunni að breytast í ljósi hræringa á íbúðalánamarkaði?

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir að hefja þessa umræðu. Það er ljóst að um er að ræða margar samverkandi ástæður fyrir hækkun fasteignaverðs. Fyrir liggur að það hefur hækkað jafnt og þétt frá árslokum 1998. Það er því varhugavert að taka of djúpt í árinni um þróun næstliðinna ára. Ein skýring hækkandi fasteignaverðs er aukinn kaupmáttur launa. Fram á það hefur verið sýnt að laun og fasteignaverð leita jafnvægis gagnvart hvort öðru til lengri tíma litið. Frá því í janúar 1996 til janúar 2005 hefur kaupmáttur launa aukist um nálægt 30% yfir tímabilið í heild. Þessi mikli kaupmáttarauki skýrir þó ekki nema að hluta til þá miklu hækkun sem hefur orðið á húsnæðisverði undanfarna mánuði. Í kjölfar innkomu bankanna á þennan markað í fyrrasumar bötnuðu lánamöguleikar fyrir kaupendur stærri eigna verulega. Það virðist hafa leitt til þess að hækkun sérbýlis hefur verið tvöföld á við hækkun í sambýli á undanförnum sex mánuðum. Því má halda fram með góðum rökum að nokkuð hafi skort á að raunverð hafi verið á stærri eignum á undanförnum árum. Á síðustu missirum höfum við hins vegar einnig séð hækkanir sem ekki virðast að fullu skýrast af markaðslögmálum. Kanna þarf hvort einhverjir markaðsbrestir séu fyrir hendi sem koma í veg fyrir að verðlag endurspegli raunverulegt framboð eigna, eins og stundum virðist vera. Til að reyna að varpa ljósi á það hef ég óskað eftir því við Rannsóknarsetur í húsnæðismálum á Bifröst að það skoði hvaða þættir það eru sem vega þyngst í þróun fasteignaverðs undangenginna mánaða. Hæstv. forseti. Við undirbúning hækkunar hámarksláns Íbúðalánasjóðs var ávallt gert ráð fyrir að það yrði í áföngum á kjörtímabilinu. Höfuðáhersla var lögð á að forðast að breytingin leiddi til verðspennu á fasteignamarkaði. Liður í því var m.a. að viðhalda þaki á hámarkslánum Íbúðalánasjóðs. Bankarnir hófu að veita íbúðalán í lok ágústmánaðar án hámarksfjárhæðar og upp að 80% af verðgildi eigna. Sú breyting hafði auðvitað áhrif til hækkunar fasteignaverðs, eins og Seðlabankinn og Fjármálaeftirlitið bentu á á þeim tíma. Við þessar breyttu markaðsaðstæður voru engar forsendur til að halda áfram þeirri stefnu ríkisstjórnarinnar að hækkun lánshlutfalls Íbúðalánasjóðs yrði í áföngum enda lánaframboð bankanna margfalt á við framboð Íbúðalánasjóðs. Það hefði ekki haft nein áhrif á fasteignaverð þótt möguleikar þeirra sem minna hafa milli handanna og fólks á landsbyggðinni hefðu verið skertir með því að vængstýfa Íbúðalánasjóð með hægfara hækkun hámarksláns. Þetta var samhljóða niðurstaða Alþingis 2. desember sl. þegar samþykkt var að 90% lán yrðu að veruleika samhliða verulegri hækkun hámarksláns sjóðsins. Eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson bendir á hefur ítrekað komið fram að lítið samstarf virðist vera milli sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu til að stuðla að jafnvægi í framboði byggingarlóða. Jafnframt hafa að undanförnu borist fréttir af geysiháum tilboðum við útboð sveitarfélaga á byggingarrétti. Jafnvel má segja að sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu hafi fundið þarna nýjan tekjustofn því draga má í efa að í öllum tilvikum hafi kostnaður sveitarfélaganna af landakaupum og gatnagerð verið jafnmikill og þeir fjármunir sem þau innheimta fyrir byggingarréttinn. Ég er sammála hv. þingmanni um að ekki sé eðlilegt að lóðaúthlutun verði sveitarfélögum að sérstakri tekjulind, og sveitarstjórnir hljóta að verða að gæta sín á því að stuðla ekki með aðgerðum sínum að hækkun fasteignaverðs. Ég tel jafnvel koma til álita að setja í lög ákvæði um grunn lóðaverðs og mun láta kanna kosti og galla slíkrar lagasetningar. Ég hef í hyggju að ræða við sveitarfélögin um þessi mál á næstu vikum og heyra sjónarmið þeirra. Ég tek þannig undir það með hv. þingmanni að full þörf sé á að skoða þetta mál betur. Hæstv. forseti. Aðeins rúmir tveir mánuðir eru síðan Alþingi samþykkti lög um innleiðingu 90% íbúðalána. Um það mál náðist þverpólitísk sátt og í því fólst bein viðurkenning á því að Íbúðalánasjóður hafi áfram mikilvægu hlutverki að gegna á íbúðalánamarkaði. Það hefur ekkert breyst í þessu efni frá samþykkt laganna og ég tel ótímabært nú að ræða hugsanlegar breytingar á hlutverki Íbúðalánasjóðs. Sjóðurinn þarf þó að sjálfsögðu að aðlaga sig breyttum aðstæðum í viðskiptaumhverfi sínu. Eftir innkomu bankanna á íbúðalánamarkaði í ágúst sl. varð strax vart samdráttar í markaðshlutdeild Íbúðalánasjóðs. Meginástæðan var án efa sú að hámarkslán sjóðsins höfðu undanfarin ár ekki fylgt verðlags- eða launaþróun. Með hækkun hámarksláns í 14,9 millj. kr. virðist ágætt jafnvægi vera komið á. Jafnframt var viðmiðun við brunabótamat íbúðar hækkað úr 85% í 100%. Hlutdeild Íbúðalánasjóðs í nýjum lánum til íbúðakaupa er nú í kringum 50% en var um 75% þegar mest lét. Hæstv. forseti. Ég hef ítrekað sagt að fullt tilefni sé til að fagna þeim lágu vöxtum sem nú bjóðast íbúðakaupendum fyrir forgöngu Íbúðalánasjóðs og það er von mín að vextir muni halda áfram að lækka. Ég tel hins vegar augljóst að Íbúðalánasjóður hafi áfram mikilvægu hlutverki að gegna og að sjóðurinn tryggi ákveðinn stöðugleika á íbúðalánamarkaði. Þrátt fyrir að sú breyting sem orðið hefur á lánsframboði sé jákvæð fyrir þróun húsnæðismarkaðar er jafnljóst að sjóðurinn og sú fyrirgreiðsla sem hann veitir er forsenda fyrir jöfnum aðgangi almennings að lánsfé til fasteignakaupa óháð búsetu eða fjárhagslegri forsögu. Það hefur ekki breyst.

Virðulegur forseti. Fasteignir hækka fyrir austan, þær hækka fyrir norðan, þær hækka í Árborg og á Akranesi og í öllum sveitarfélögum á höfuðborgarsvæðinu. Það er hins vegar aðeins eitt sem hv. þingmaður, borgarfulltrúinn Guðlaugur Þór Þórðarson, sér og það er lóðaverð í Reykjavík. Ég held að það sé kominn tími til að hv. þingmaður átti sig á því að við erum, félagarnir, komnir yfir Vonarstrætið og á vettvang landsmálanna. Hér eru þau til umfjöllunar. Þó að hækkandi lóðaverð hafi vissulega einhver áhrif á fasteignaverð vita allir að það er ekki meginskýringin á fasteignahækkunum að undanförnu. Nýbyggingar eru aðeins 10% af fasteignamarkaðnum og lóðaverð nýbygginga þar af leiðandi langt innan við 5% af þessum markaði. Það er sú ákvörðun ríkisstjórnar Íslands að ráðast í að auka verulega framboð á lánsfjármagni til íbúðakaupa á mestu umsvifatímum í efnahagslífi Íslendinga sem hlaut að leiða til verulegra hækkana. Allir sáu það fyrir og vissu, og ríkisstjórnin gekk að því með opin augun. Nú, þegar verðið hefur farið svo hátt upp, er full ástæða til að vara við því að hér geti verið of langt gengið og að menn þurfi að vera viðbúnir niðursveiflum. Þetta eru eflaust erfiðir tímar fyrir þá sem eru að festa fé í íbúðum í fyrsta sinn og þurfa að skuldsetja sig svo mikið sem raun ber vitni. Að ætla að bregðast við því með einhverri opinberri verðlagsnefnd um lóðaverð í sveitarfélögum er hins vegar fásinna. Þá fá menn bara úthlutað á einhverju opinberu, niðurgreiddu verði og fara svo að braska með úthlutunina eins og hvern annan happdrættisvinning á byggingamarkaðnum. Menn voru farnir að stunda það. Ég vísa þeim lausnum hæstv. félagsmálaráðherra algjörlega á bug. Ef menn vilja auka lóðaframboð hér, þar sem eftirsóttast er, í miðborginni og vesturbænum, er auðvitað einfaldast að flytja bara innanlandsflugið til Keflavíkur og gefa 10–15 þús. manns tækifæri á því að búa í hjarta borgarinnar 

Ég vil biðja hv. þingmenn að fara ekki of langt fram úr ræðutíma sínum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir að beina sjónum okkar að þessu viðfangsefni. Ég get alveg fyrir mitt leyti fyrirgefið honum að ruglast á Ráðhúsinu og þingsalnum. Ég á erfiðara hins vegar með að fyrirgefa honum að reyna ekki að grafast fyrir um raunverulegar orsakir þeirrar verðsprengingar sem er að verða hér í landinu öllu á íbúðarhúsnæði, allt að 50% á undanförnum tveimur árum. Og ég get ekki fyrirgefið að hann skuli hvergi minnast á fasteignaheildsala, braskara, sem eiga hér sök á, að því er talið er. Ég tel að við þurfum að beina sjónum okkar að hlut bankanna í þessu efni. Ég vek athygli á því að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur farið þess á leit að gerð verði ítarleg úttekt á þessu máli og hefur lagt fram sérstakt þingmál um eignatengsl bankanna inn á fasteignamarkaðinn. Ef bankarnir koma þar beint að máli með beinu eignarhaldi, eða óbeint með því að fjármagna fasteignaheildsalana, eru þeir brotlegir við landslög. Það er undrunarefni að Fjármálaeftirlitið hafi ekki fyrr tekið á þessum málum á fastari hátt en gert hefur verið. Þá vil ég jafnframt lýsa furðu minni á því að þingmaður Sjálfstæðisflokksins skuli taka undir með samtökum eða samráðsvettvangi banka og verðbréfafyrirtækja í aðför þessara aðila að Íbúðalánasjóði. Það er Íbúðalánasjóður sem hefur haft forgöngu um að færa vexti niður til hagsbóta fyrir íbúðakaupendur. Ég get ekki tekið undir með þingmanni Samfylkingarinnar sem gagnrýnir Íbúðalánasjóð fyrir þetta lofsverða framtak. Ég gagnrýni hins vegar bankana og samráðsvettvang þeirra fyrir að reyna að bola út af markaði þeim aðila sem er þeim skeinuhættastur.

Hæstv. forseti. Ég vil hefja ræðu mína á að þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir að færa þetta mál til umræðu á þinginu. Þróun fasteignaverðs að undanförnu hefur ekki farið fram hjá nokkrum Íslendingi. Verð á íbúðarhúsnæði hefur hækkað umtalsvert á nokkrum mánuðum, einkum á höfuðborgarsvæðinu og öðrum nágrannabyggðum höfuðborgarsvæðisins. En hvað veldur þeirri þróun? Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið svo fyrirsjáanlegur að kenna lóðaskorti og skipulagsmálum í Reykjavíkurborg um hækkunina. Aðrir, þá sérstaklega talsmenn framsóknar, hafa kennt bönkunum um. Það hljóta að teljast einkennileg rök að lóðaskorti sé um að kenna í okkar fámenna landi. Enn einkennilegri eru þau rök framsóknarmanna að tilvera bankanna á fasteignamarkaðnum eigi sök á verðhækkunum, sérstaklega í ljósi þeirrar staðreyndar að Íbúðalánasjóður starfar í dag með sparisjóðunum á þessum markaði. Þá hlýtur að teljast eðlileg þróun, eftir einkavæðingu ríkisbankanna, að bankarnir taki að sér lánveitingar til neytenda á fasteignamarkaði. Þessi umræða mun og getur eingöngu endað á einn veg: Stokka verður upp starfsemi Íbúðalánasjóðs á þann veg að hann fari alfarið af samkeppnismarkaði við bankastofnanir og taki að sér þrengra hlutverk sem lúti að veikari byggðum samhliða því félagslega hlutverki sem hann á að gegna. 
             Því miður er Sjálfstæðisflokkurinn í gíslingu Framsóknarflokksins hvað þessar þörfu breytingar varðar enda Íbúðalánasjóður sem heilagur kaleikur sem enginn má hreyfa við. Engra nýrra frétta er að vænta frá vinstri flokkunum tveimur í þessu máli enda eru ríkisafskipti eingöngu af hinu góða á þeim bænum. Svo virðist sem Frjálslyndi flokkurinn sé eina stjórnmálaaflið í landinu sem talar fyrir þörfum breytingum á Íbúðalánasjóði enda aðhyllist flokkurinn frjálst markaðskerfi og hafnar ríkisforsjá svo lengi sem hvers kyns sérréttindi og einokun verða ekki á hendi einkaaðila eftir breytingar.

Virðulegi forseti. Fréttir hafa borist af því í vikunni að íbúðaverð á höfuðborgarsvæðinu hafi hækkað í janúarmánuði einum um 5,1% að meðaltali. Á undanförnu ári hefur íbúðaverð hækkað um tæp 28%. Við þessar aðstæður er ástæða til að hafa áhyggjur af stöðu þeirra sem í fyrsta sinn eru að leigja eða fjárfesta í fasteign. Aðgerðum stjórnvalda í húsnæðismálum hefur verið ætlað að tryggja öryggi og jafnrétti í þeim málaflokki, það er tilgangur laga um húsnæðismál að auka möguleika fólks til að eignast eða leigja húsnæði á viðráðanlegum kjörum. Til að mæta því hlutverki enn betur en hingað til hefur Alþingi nýverið samþykkt að hækka lánshlutfallið hjá Íbúðalánasjóði í 90%, upp að ákveðnu hámarki. Á sama tíma hefur gjörbreyting orðið á möguleikum almennings til að fjármagna íbúðakaup á góðum kjörum, einkavæðing ríkisbankanna og innkoma þeirra á íbúðalánamarkaðinn hefur leitt í ljós að þörfin fyrir aðgerðir af ríkisins hálfu hefur breyst. Í veigamiklum atriðum má ganga svo langt að segja að þörfin hafi horfið algjörlega. Þetta á sérstaklega við um þau lán sem sjóðurinn veitir í beinni samkeppni við viðskiptabankana. Hverjum dytti í hug við núverandi aðstæður að stofna Íbúðalánasjóð til þess að veita slík lán? Breyttar aðstæður hljóta að kalla á endurskoðun á hlutverki ríkisins í málaflokknum. Auk þess sem ég hef áður nefnt er mikilvægt að aðrar aðgerðir opinberra aðila sem ætlað er að auðvelda fyrstu íbúðakaup verði teknar upp og skoðaðar. Vaxtabótakerfið er til að mynda langt frá því að vera gallalaust og sú spurning hlýtur að verða æ áleitnari hvort þeim fjármunum sem í það kerfi er varið mætti ekki verja með markvissari og árangursríkari hætti. Ég vil loks taka undir með þeim sem minnst hafa á hlutverk sveitarfélaganna í þessum málum. Ef einhver markaður á Íslandi lýtur lögmálum framboðs og eftirspurnar þá er það fasteignamarkaðurinn. Sveitarfélögin og samtök þeirra hljóta að þurfa að íhuga vandlega hvað þau geta gert til að koma til móts við þarfir þeirrar kynslóðar sem um þessar mundir þarf að kaupa sína fyrstu fasteign.

Virðulegur forseti. 90% húsnæðislánin voru eitt af aðalkosningamálum Framsóknarflokksins í síðustu kosningum. Þetta baráttumál varð að veruleika í desember á þinginu. Málið fór til félagsmálanefndar og þar náðist þverpólitísk samstaða um málið. Því var breytt eilítið og það fór í gegn með 45 samhljóða atkvæðum. Stjórnarandstaðan lýsti sig mjög ánægða með málið eins og stjórnarsinnar. Nú spyrja menn: Af hverju hefur íbúðaverð hækkað? Eins og fram kom hjá hæstv. félagsmálaráðherra eru orsakirnar margar. Kaupmáttur launa hefur hækkað. Bankarnir komu inn á markaðinn í ágúst með 80% lán með engu þaki. 90% lánin komu síðan inn og við bætist kostnaðurinn við byggingarreitina sem hv. málshefjandi gerði að aðalmáli ræðu sinnar. Það er erfitt að segja til um það, virðulegur forseti, hvar aðalorsökin liggur en hún er örugglega blanda af öllu þessu. Ég fagna því sem fram kom í ræðu hæstv. félagsmálaráðherra, að Rannsóknarsetrið í húsnæðismálum á Bifröst muni kanna þetta mál ofan í kjölinn. Í apríl kemur frá þeim skýrsla sem væntanlega mun leiða sannleikann í ljós. Ég vil að endingu taka undir þau viðhorf sem hér hafa komið fram, þ.e. að það er ekkert á þessari stundu sem segir að þörf sé á að taka nýjar ákvarðanir varðandi Íbúðalánasjóð. Hann hefur verið mjög mikilvægt tæki fyrir allan almenning hér á landi til að kaupa sér íbúðir, bæði á landsbyggðinni og á höfuðborgarsvæðinu. Íbúðalánasjóður er vissulega mikið aðhald fyrir bankana. Við vitum ekki hvernig bankarnir munu þróast í framtíðinni, hvort þeir hafi úthald á þessum markaði og hvað muni gerast ef Íbúðalánasjóður fer, hvort bankarnir muni þá halda vöxtum sínum og kvöðum á íbúðalánum. Að mínu mati bendir ekkert til þess að það þurfi að taka neinar ákvarðanir nú varðandi framtíð Íbúðalánasjóðs.

Virðulegi forseti. Það hafa verið miklar sveiflur í húsnæðisverði, og þá sér í lagi á höfuðborgarsvæðinu á undanförnum árum. Fasteignaverð hefur stórhækkað frá árinu 1998 þegar það lá reyndar mjög lágt. Á síðustu mánuðum hefur íbúðaverð hækkað svo gríðarlega að gera má ráð fyrir því að stórir hópar, ekki síst ungt fólk sem er að koma undir sig fótunum, muni lenda utan við húsnæðislánakerfið um langa tíð. Virðulegi forseti. Ég tel að fara verði vel yfir þennan markað þar sem heildarsýn fáist yfir mismunandi þætti málsins og aðkomu mismunandi aðila, ekki síst aðkomu ríkisvaldsins sem er stór gerandi í þeim breytingum á fasteignamarkaði sem nú hafa skilað svo rosalegri hækkun á fasteignaverði. Ég fagna þeim yfirlýsingum sem fram komu hjá fjármálaráðherra, að hann hafi þegar samið við Rannsóknarsetrið á Bifröst um slíka athugun og tel að það verði mikilvægt framlag inn í umræðuna á næstu mánuðum. Það má, virðulegi forseti, rekja hina miklu hækkun fasteignaverðs til yfirlýsinga Framsóknarflokksins um 90% lánin fyrir síðustu kosningar. Þar með voru gefnar yfirlýsingar um gerbreyttar forsendur á þessum markaði, þar sem Íbúðalánasjóður var kominn inn á markað bankanna. Þeir höfðu lánað íbúðakaupendum það sem var umfram 60% veðsetningarhlutfall Íbúðalánasjóðs, höfðu séð um að brúa bilið á milli lána Íbúðalánasjóðs og hátt upp í kaupverð íbúða.

Á okurvöxtum.

Bankarnir komu í kjölfar ákvörðunar ríkisstjórnarinnar á húsnæðislánamarkaðinn og buðu lægri vexti og hærra veðhlutfall. Margir hafa notfært sér þessa stöðu þar sem önnur eins kjör og nú voru ekki í boði þegar Íbúðalánasjóður var einráður á markaði. Það er því skiljanlegt að mikil hreyfing verði á fasteignamarkaði við þessar aðstæður. Hvað hefur þessi ríkisstjórn gert til að sannfæra fólk um að þessir lágu vextir séu varanlegt ástand? Mitt svar við því er: Ekkert. Því er nærtækt að telja að undirliggjandi ástæður þessara miklu hækkana séu þær að fólk treysti ekki stjórnvöldum og treysti því ekki að um varanlegt ástand sé að ræða.

Herra forseti. Það þarf í sjálfu sér ekki að koma á óvart þótt talsmenn nýfrjálshyggjunnar í Sjálfstæðisflokknum hafi það að meginmarkmiði að tala niður Íbúðalánasjóð.  Hitt er alvörumál hver staðan er, hversu gríðarlega húsnæðiskostnaður hefur vaxið af þeim ástæðum sem hér hafa verið raktar, að bankarnir reyna að þrengja sér inn á markaðinn og yfirtaka með þessum hætti. Vísitala húsnæðiskostnaðar síðan árið 1997 hefur nær tvöfaldast, vaxið um 100% meðan neysluverðsvísitalan hefur hækkað um rúmlega 30%. Vísitala fasteignaverðsins spilar mjög stóran þátt í almennri hækkun á neysluverðsvísitölunni. Húsnæði er ekki lengur bara nauðsynlegt til að koma sér upp þaki yfir höfuðið heldur er það orðin verslunarvara. Ég hef þess vegna lagt fram fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra um hvort ekki væri rétt að skoða hlut fasteignaverðsins í vísitölunni. Er það rétt að fasteignaverðsbóla á höfuðborgarsvæðinu, keyrð áfram með þeim hætti sem hér hefur verið rakið, eigi að keyra upp vísitöluna fyrir alla landsmenn með þeim afleiðingum að lánin hækki og gengið hækki og atvinnuöryggi og staða atvinnuveganna bíði tjón af? Er það rétt?

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. félagsmálaráðherra sérstaklega fyrir góð svör. Ég fagna því að Rannsóknarsetri á Bifröst verði falið að skoða málið og að skoðað verði hvernig hægt sé að koma í veg fyrir að sveitarfélögin stuðli að hækkun fasteignaverðs og nýti lóðaskort og þá neyð sem honum fylgir sem tekjustofn. Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli á nokkru. Hér komu tveir þingmenn og gerðu athugasemdir við að hér væri rætt um málefni Reykjavíkurborgar. Það var hv. þm. Ögmundur Jónasson, þingmaður Reykvíkinga, og hv. þm. Helgi Hjörvar, einnig þingmaður Reykvíkinga. Það vill svo til að hv. þm. Helgi Hjörvar er í Samfylkingunni sem hafði sem sérstakt baráttumál að hér yrði borgarstefna tekin upp á vettvangi þingsins, borgarstefna. Ég vil segja hv. þingmanni að ég hika ekki við að taka upp málefni Reykvíkinga og Reykjavíkurborgar hvenær sem mér dettur það í hug. Mér finnst að við ættum að gera meira af því. En hv. þm. Ögmundur Jónasson og hv. þm. Helgi Hjörvar töluðu um braskara, að það ætti að taka á þessum bröskurum. Ég vek athygli hv. þingmanna á því að R-listinn hefur verið að braska með lóðir í Norðlingaholti með einkaaðilum. Og hvað skyldu þeir hafa grætt? Eina, tvær milljónir? Nei. Rúmlega 800 millj. kr. í það minnsta, á lóðabraski. Það verður gott að sjá þessa aðila, varaborgarfulltrúann og hv. þm. Helga Hjörvar, beita sér fyrir því að braskið verði stöðvað. Á sama hátt hefur hækkun á fasteignamati og hækkun fasteignaskatta, afleiðingar lóðaskortsstefnunnar, hækkað tekjur Reykjavíkurborgar af fasteignagjöldum um 114%. Virðulegi forseti. Ég hlakka til að sjá hv. þingmenn taka til hendinni. Við þurfum ekki bara að taka til hendinni hér á þingi til að mæta þessu heldur svo sannarlega líka hinum megin við Vonarstrætið.

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa ágætu umræðu. Hv. þm. Helgi Hjörvar gerði lögfestingu 90% lánanna að sérstöku umfjöllunarefni og er rétt að rifja það upp fyrir þingmanninum af þessu tilefni að full samstaða var um málið á Alþingi eins og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir rifjaði upp áðan. Málið var samþykkt með 45 greiddum atkvæðum, enginn sagði nei og enginn sat hjá, hæstv. forseti. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir tók þátt í umræðunni. Það er rétt að vekja athygli á því að það er athyglisvert að þeir sömu og hafa neitað því staðfastlega að Framsóknarflokkurinn ætti nokkurn heiður af vaxtalækkun húsnæðislána á undanförnum missirum hafa nú sammælst um að hafa hátt um að hækkun á fasteignaverði sé Framsóknarflokknum einum að kenna. Það er stærðfræði, hæstv. forseti, sem gengur ekki upp. Hv. þm. Gunnar Örlygsson gerði lánaframboð bankanna að umfjöllunarefni, gagnrýndi þann er hér stendur fyrir málflutninginn áðan. Lánaframboð bankanna síðasta haust gerbreytti fjármögnun á lánamarkaði. Allir sérfræðingar höfðu verið sammála um að hógvær hækkun hámarksláns Íbúðalánasjóðs í 90% gæti, ef óvarlega væri að verki staðið, valdið verðhækkunum. Um þetta vitna skýrslur Seðlabankans og efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytisins frá því í vor og snemma í sumar. Engan óraði fyrir því, hæstv. forseti, að bankarnir kæmu á undan inn á markaðinn og byðu ótakmörkuð lán upp í 80 og jafnvel 100% af kaupverði í einni svipan. Það liggur í augum uppi að slík stökkbreyting hlýtur að hafa mikil efnahagsleg áhrif í för með sér. Innkoma bankanna á markaðinn var fagnaðarefni. Ég hef fagnað henni, en hún hafði auðvitað í för með sér óheppilegar aukaverkanir. Hæstv. forseti. Ég get að lokum tekið undir það með hv. þingmanni og málshefjanda, Guðlaugi Þór Þórðarsyni, að það kunni að vera ástæða til þess að fara sérstaklega yfir stöðu ungs fólks á húsnæðismarkaði í ljósi breytinga á undanförnum mánuðum og aðstæðum þess til að festa kaup á sínu fyrsta húsnæði. Lögfesting 90% lánanna var liður í slíku verkefni en það kann vel að vera að við þurfum að skoða það enn frekar.