Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Magnús Kristjánsson Jeg minnist þess ekki, að jeg hafi beðið um orðið, þó að jeg hins vegar ætti ekki að skorast undan að mæla enn nokkur orð í máli þessu. En þar sem jeg þykist vita, að margir muni enn taka til máls, þá væri mjer kærara að geta talað nokkru síðar, til þess að geta svarað fleirum í einu, ef ástæða verður til þess.

Jón Baldvinsson Það mun hafa verið jeg, sem bað um orðið í gær, og hefir þetta skolast til í minni hæstv. forseta. En jeg get raunar verið stuttorður, þar sem engin veruleg mótmæli hafa komið gegn breytingartillögu minni, nema þá helst frá hv. 1. þm. Reykv. (JakM). En fyrst vildi jeg leyfa mjer að víkja nokkrum orðum að einu eða tveimur atriðum í ræðu háttv. 3. þm. Reykv. (JÞ). Hann var að tala um, að hinir hærri gjaldendur hefðu eigi nú, síðan kosningarrjetturinn er orðinn svo almennur, tækifæri til að hafa eins mikil áhrif á löggjöfina sem hinir lægri. En hvernig er farið að því að afla skoðunum flokkanna fylgis? Eru það ekki einmitt efnamennirnir, sem hafa best tök á þessu ? Þeir hafa ráð á að gefa út og halda uppi blöðum til þess að útbreiða skoðanir sínar. Og þetta gera þeir líka. Hjer á landi halda þeir úti stóru blaði eins og Morgunblaðinu, og mörgum fleiri blöðum, til að afla sjer fylgis. Þetta er því nokkuð vafasamt atriði hjá háttv. 3. þm. Reykv., að þessir menn fái ekki notið sín eða haft áhrif á löggjöfina, þótt kosningarrjetturinn sje almennur. Þá var það enn annað atriði í ræðu þessa háttv. samþm. míns, er hann var að tala um flokkana í Danmörku. Vinstrimenn og jafnaðarmenn hefðu verið sterkustu flokkarnir, og þeir gætu saman komið fram þeim málum, sem þeir vildu. En þess er að gæta, að allir flokkar, svo sem flokkur stórbænda, sem er vinstrimenn, flokkur íhaldsmanna og „radikala.“ mundu sameinast gegn socialistum, ef hækka skyldi skattinn á hærri tekjunum. Að vísu varð fyrir tilstilli socialista og „radikala“ tekinn allhár skattur af stríðsgróða snemma á stríðsárunum. Hjer kom of seint til þess, enda heyrðist mjer urgur koma allmikill í stóreignamenn hjer, er á það var minst á Alþingi 1917, og það er víst, að þá höfðu stóreignamennirnir hjer þau áhrif, að stríðs- og gróðaskatturinn varð miklu lægri en vera hefði átt. Jeg vil þá næst víkja að því, sem háttv. 1. þm. Reykv. (JakM) sagði um skattinn, fyrst og fremst alment og síðan í sambandi við mína brtt. Hann hjelt því fram, að ef frv. meiri hl. næði fram að ganga, þá mundi allur fjöldi fjölskyldumanna sleppa við skatt. En ef svo er, þá verð jeg að álíta, að þetta komi illa heim við kenningu hans um uppeldisáhrifin, sem hann var að fjölyrða um, að skattgreiðslan ætti að hafa á menn. En jeg vil spyrja: Heldur hann, að t. d. fimm manna fjölskylda hjer í Reykjavík geti komist sómasamlega af með 2500 kr. árstekjur, að hún geti af þessari upphæð haft viðunanlegt fæði, húsnæði, klæði o. s. frv. ? Jeg býst við, að fleiri en jeg komist við nánari athugun að raun um það, að svo verður ekki. Það verður því í alla staði að telja ranglátt að gera mönnum að greiða skatt af þeim tekjum, sem ekki nægja einu sinni fyrir lífsviðurværi. Og brtt. mín fer einmitt þá rjettu leið, að undanþiggja skatti tekjur, sem nauðsynlega þarf til lífsviðurværis. Þá fyltist háttv.þm. (JakM) miklum móði út af þeim mönnum, sem að hans áliti væru að ala upp ábyrgðarleysi hjá mönnum í fjármálum. En slíkt verður nú að fyrirgefa öðrum eins varfærnis- og sparnaðarpostula eins og háttv.þm. (JakM), þótt jeg hefði tekið slíkt óstint upp, ef einhver eyðslubelgurinn hefði átt í hlut. Við endurskoðun tekjuskattslaganna, er vel getur farið fram á þessu þingi, má vel taka það til greina, bent hefir verið á, sem sje það, að hafa frádráttarfjárhæðina hærri við sjávarsíðuna heldur en í sveitum, þar sem viðurværið er ódýrara. Jeg sje eigi, að frekari breytingar á lögunum, eins og stendur í nefndaráliti meiri hl., mundu valda meiri rjettarruglingi heldur en t. d. hækkun og lækkun skattstigans, sem teljast verður aðalatriðið í þessu máli, og alt snýst um í raun rjettri. Rjettaróvissan er því engu meiri, þótt breytingar sjeu gerðar á fleiru í lögunum. Annars komu engin veruleg andmæli fram gegn brtt. minni. Enda verður ekki með nokkurri sanngirni heimtaður skattur af þurftartekjunum. sjerstaklega þegar hinir óbeinu skattar eru jafnháir og enn þá er.

Frsm. meiri hl. (Magnús Guðmundsson) Það er ekki nema fátt eitt, sem jeg þarf að taka fram að þessu sinni, því að hv. 1. þm. Reykv. (JakM) hefir þegar svarað vel og rækilega þeim árásum, sem gerðar hafa verið á till. meiri hl. En það atriði í ræðu hæstv. fjrh. (MagnJ), þar sem hann var að tala um, að ekkjur yrðu hart úti eftir gildandi lögum, vildi jeg fara fáum orðum um, því að hann gat aðeins komist að þessari niðurstöðu með því að ganga út frá, að maðurinn legði ekkert í búið, og þá verður ekki annað sjeð en það sje fjárhagslegur ljettir að því, að hann fjelli frá, og þá er ekki von, að skatturinn minki. Hann talaði líka um, að hægt væri að jafna misrjettið milli einhleyps fólks og fjölskyldna með aukaútsvari. En jeg vil benda á, að lagabreytingar mun þurfa við til þess, og býst enda við, að sú lagabreyting mundi eiga erfitt uppdráttar. ef t. d. aukaútsvar ætti að vera helmingi hærra á einhleypu fólki í sveitum en annarsstaðar. Slík löggjöf mundi þykja æðikynleg. Hann gat þess, að aukaútsvar væri lagt á eftir öðrum mælikvarða en skatturinn. Það rjett í sveitum: en með því eyðilagði hann raun rjettri fyrir sjer það, sem hann áður hafði látið um mælt. En benda má á, að hjer í Reykjavík er gert ráð fyrir, að líkum reglum verði fylgt um álagning tekjuskattsins og útsvarsins. Þá sný jeg mjer að lokum með örfáum orðum að hv.frsm. minni hl. (ÞorlG). Hann var að biðja mig að vísa til sín þessu ódýra fólki, sem jeg hafði talað um. Þótt jeg hafi raunar enga ráðningaskrifstofu, er ekki nema velkomið, að jeg geri þetta, ef fyrir mjer verður eitthvað af slíku fólki. Og þá ætlar hann aftur á móti að ábyrgjast hverri vinnukonu 1000 kr. árstekjur og þar yfir, svo að hún verði skattskyld. Fleira þykir mjer ekki nauðsyn til bera að fara út í að sinni. Mjer kemur það einnig nokkuð spanskt fyrir, þegar hv. 2. þm. Reykv. (JB) er að berjast á móti beinum sköttum. 

Fjármálaráðherra (MagnJ): Það eru aðeins tvö atriði hjá háttv.frsm. meiri hlutans (MG), sem jeg vildi leiðrjetta, þar sem um hugsunarvillur var að ræða. Hann var að reyna að bera í bætifláka fyrir ákvæði laganna um ekkjurnar, sem eru meiningarlaus, og munu heldur ekki komin inn í lögin af ásettu ráði, heldur af hugsunarleysi. En samanburður um þessi efni á auðvitað að gerast við núgildandi lög, en ekki eins og háttv.frsm. gerði. Annað atriðið var það, að hann sagði, að lagabreytingar þyrfti til þess að taka tillit til sjerstakra ástæðna í sveitum og bæjum og láta það koma til greina í aukaútsvörunum. En hjer þarf enga lagabreytingu, og þeim, sem jafna niður, er í sjálfsvald sett, hvað þeir fara langt niður. (MG): Mjer er svarað öðru en því, sem jeg sagði).

Frsm. minni hl. (Þorleifur Guðmundsson) Jeg verð að tala aftur, til þess að bera ofurlítið af mjer það., sem ranglega hefir verið á mig borið. Hv. þm. Ísaf. (JAJ) sagði, að jeg hefði sagt, að allir hefðu 1000 kr. tekjur eða meira. En það sagði jeg ekki, heldur hitt, að allir, sem á annað borð vinna fyrir sjer, hefðu þetta, en hinir væru í rauninni ómagar að nokkru leyti, og þess vegna ekki ástæða til að skattleggja þá. Annars var aðalatriðið í mótmælum mínum í fyrri ræðunni fólgið í því, að jeg sýndi fram á það skýrt og greinilega, að ríkissjóðurinn gæti ekki þolað það að missa svo miklar tekjur, sem óhjákvæmilega yrði afleiðingin af till.hv. meiri hluta. Það var þess vegna algerður óþarfi af háttv. 1. þm. Reykv. (JakM) að vera að snúa út úr þessum orðum mínum. Hann sagði einnig, að jeg hefði ekki komið með eitt einasta dæmi mínu máli til sönnunar. En þetta er ósatt: jeg kom með dæmi þá, og jeg skal koma með dæmi nú í viðbót. Maður, sem hefir 25 þús. kr. tekjur, á eftir till. stjórnarinnar að greiða 2670 kr., en ef útsvarið er dregið frá, sem ætla má honum, þarf hann aðeins að borga 1960 kr. Og ef svona verður um marga, er bersýnilegt, að ríkissjóð verður ekki lengi að muna alltilfinnanlega um þetta. Annars nenni jeg ekki að vera að eltast við alla útúrsnúninga háttv. þingmanna, sem þeir hafa verið að reyna að gera á fyrri ræðu minni og þeim staðreynduni, sem þar voru bornar fram. Jeg get þó ekki stilt mig um að svara háttv. 3. þm. Reykv. (JÞ), sem reyndi vísvitandi að snúa út úr því, sem jeg sagði, með því að hann sagði, að það gæti aldrei verið rjett, að sá ætti erfiðara, sem hefir 2000 kr. tekjur og borgar ekki skatt, heldur en sá, sem hefði t. d. 25000 kr. tekjur og yrði því að borga nokkurn skatt. En þetta er útúrsnúningur einn, sem ekki getur orðið til þess að bjarga málstað hans nje rýra minn að nokkru leyti, því þó segja megi, að hjer geri sá ríki það, sem hinn gerir ekki, þá verður því ekki neitað, að það eru erfiðari kjör t. d. fátæks barnamanns, sem ekki er skattskyldur, heldur en auðmanns, þótt hann verði að gjalda eitthvað til almennra þarfa. Og hvað svo sem um þetta verður til eða frá, þá hefi jeg ekki viljað annað í þessu máli en það, sem jeg hefi haldið að verða mundi fyrir bestu, og hvort sem till. mínar og rök verða nokkurs metin eða ekki, þá er jeg glaður yfir því að hafa varið rjettan málstað.

Ingólfur Bjarnarson Það er aðeins eitt atriði, sem jeg vild athuga stuttlega í þessu máli, sem sje um persónufrádráttinn. Hv. meiri hl. fjárhagsnefndar telur heppilegt að halda þeim ákvæðum, sem þar að lúta, í gildandi skattalögum, og háttv. 2. þm. Reykv. (JB) vill hækka þann frádrátt um helming. Hafa verið dregin fram ýms dæmi, sem hafa átt að sýna það, að þessi frádráttur kæmi einkum til góða lægstu skattgreiðendunum. En þetta tel jeg villandi, því það er bersýnilegt, að þessi frádráttur kemur einmitt mest til góða hæstu gjaldendunum, vegna hundraðsgjaldsins, sem getur orðið 60-falt á hæstu skattgreiðendunum móts við þá lægstu, miðað við skattstiga stjórnarfrv. Má nefna sem dæmi, að á manni, sem hefir 25 þús. kr. tekjur, nemur skattlækkunin vegna 1000 kr. persónufrádráttar, og miðað við stjfrv. 190 kr., en aðeins kr. 7.50 hjá skattgreiðanda, sem hefir 2500 kr. Það er því auðsjeð, að persónufrádrátturinn hefir stórmikla þýðingu til lækkunar skattinum.

Skattstiginn tekur tillit til þessa frádráttar

. Að nokkru leyti máske. En þegar litið er til þess, að breytingar hæstv. stjórnar á skattalögunum eru aðallega fram komnar til þess að ljetta skattinum af lægstu gjaldendunum, og hækka hann frekar á þeim hæstu, og þar sem mjer skilst, að flestir, sem tekið hafa til máls, fallist á þá stefnu, tel jeg niðurfelling persónufrádráttarins í stjfrv. rjettmæta og heppilega.

Magnús Kristjánsson Hv. frsm. minnihlutans (ÞorlG) og háttv. 2. þm. Reykv. (JB) hafa að ýmsu leyti tekið af mjer ómakið að svara ýmsu því, sem jeg hafði annars ætlað mjer. Jeg skal því aðeins hverfa lítillega að því, sem frá var horfið í gær, þar sem háttv. 1. þm. Reykv. (JakM) og háttv. 3. þm. sama kjördæmis (JÞ) vildu bera mjer það á brýn, að reikningsskekkjur hefðu átt sjer stað í samanburði mínum á skattstigunum. Jeg hefi ekki getað fundið þessar villur, og skal því nú sýna fram á það í annað sinni, að jeg hafði rjett að mæla, ef það mætti verða til, þess að koma þessum hv. þingmönnum inn á rjetta braut. Þar sem jeg hjelt því fram um till. á þskj. 67, að hún færi beinlínis í þá átt að lækka skatt á hærri skattgreiðendum, þá er þetta svo augljóst, að jafnvel háttv.flm. sjálfur mun ekki reyna til að mótmæla því. Jeg skal aðeins benda á eitt dæmi. Eftir till. hans á að greiða 21185 kr. af 150 þús. kr. tekjum, en 35500 kr. eftir skattstiga stj. frv. (JÞ): En hver er skatturinn nú. Þetta er spurning alveg út á þekju og kemur málinu ekki við, því hjer er aðeins að ræða um samanburð á þeim till., sem nú eru fram komnar og nú liggja fyrir. Þá skal jeg næst snúa mjer að því, að sagt var, að jeg hefði ekki tekið tillit til lögleyfðs frádráttar í fyrri samanburði mínum. Þetta er alveg rangt, og sennilega borið fram móti betri vitund. Þó að það sje leiðinlegt að þurfa að endurtaka það, sem áður er sannað, verð jeg þó að gera það nú. Af 3000 kr. í stj.frv. á að greiða 20 kr., en eftir till. meiri hl., að frádregnum frádrætti. 24 kr.; af 4000 kr. í stj.frv. á að greiða 40 kr., en eftir till. meiri hl. 49 kr.; af 5000 kr. 70 kr. eftir stj.frv. en 82 eftir till. meiri hl.; af 6000 kr. 110 kr. eftir stj.frv., en 124 kr. eftir till. meiri hl.; og skal jeg ekki þreyta hv. deild á lengri lestri í þessa átt, þótt jeg hafi skrifað upp miklu meira, sem alt fer í sömu átt.

En samanburðurinn í gær er alveg sama vitleysan fyrir þessu

. Þetta fer alveg í sömu átt, þangað til kemur upp í 50 þús. kr., þá snýst blaðið alveg við; þá fer að lækka á hæstu gjaldendunum. Þetta er stefnan, svo fögur sem hún er. Annars mótmæli jeg öllum gífuryrðum og framítökum háttv. 1. þm. Reykvíkinga (JakM), því þetta, sem jeg segi, er alt rjett.

Það er tóm vitleysa

. Jeg veit ekki, hvað það er, sem þessi hv.þm. ekki leyfir sjer hjer í deildinni, því þetta athæfi er blátt áfram ekki sæmilegt, að neita svo talandi tölum, sem jeg hefi hjer borið fram. En það er sorglegt til þess að vita, ef þingmaðurinn er kominn á það siðferðisstig, að hann finnur ekki til þess, hversu ósæmilega hann hegðar sjer. Slíkt getur varla komið fyrir annan en þann, sem varið hefir mestum hluta æfi sinnar til þess að fara með blekkingar í ræðu og riti. Jafnvel þótt ástæða hefði verið til að viðhafa sterkari orð um framkomu þessa þingmanns. læt jeg þetta nægja að þessu sinni.

Jakob Möller Hv. þm. Ak. (MK) ljet sjer þau orð um munn fara, að jeg hefði varið mestum hluta æfi minnar til að blekkja aðra menn bæði í ræðu og riti. Jeg býst við, að augnagotur þar, sem fylgdu þessum ummælum háttv. þm hafi stafað af slæmri samvisku og óttanum við það, að þeim, er á heyrðu. kynni að finnast hann vera hjer að eigna öðrum sína eigin kosti. Því verður heldur ekki neitað, að háttv.þm. sýndi mjög heiðarlega viðleitni í þessa átt í ræðu sinni áðan. Hitt er annað mál, að tilraunin brást, eins og svo oft áður, enda var hún undarlega ófimleg af manni, sem hefir þó fengið slíka æfingu. Yfirklór hans hjer var svo gagnsætt, það er í rauninni engin þörf að benda á það. Því auðvitað er samanburður hans í gær jafnvitlaus fyrir því, þótt hann geri annan í dag. Jeg skal viðurkenna það, að samanburður hans í dag er skárri. En hverju eru þær framfarir háttv.þm. að þakka? Því, að jeg setti ofan í við hann í gær og sýndi fram á, hve ósvífinn sá samanburður var. Jeg endurtek það, „ósvífinn“, því þótt slík blekkingartilraun þýði lítið við hv. deildarmenn, þá er það ósvífni að ætla sjer þannig að blekkja áheyrendurna, sem ekki hafa nein skjöl eða skilríki til að sjá af, hvað rjett er og rangt í þessu máli. Það er að vísu ýmislegt í ræðum sumra háttv.þm., sem jeg hefði viljað gera athugasemd við og leiðrjetta, en þar sem umræður hafa nú staðið svo lengi, en jeg hins vegar dauður, þá get jeg vel látið mjer lynda að sleppa þeim.

Magnús Kristjánsson Það er grunsamt, hve fljótur háttv. 1. þm. Reykv. ( JakM) var að tileinka sjer þetta, sem jeg sagði áðan. Jeg fór þó aldrei lengra en að segja, að mjer þætti sorglegt, ef háttv. 1. þm. Reykv. (JakM) væri kominn á það stig, sem jeg gat um. Og það virðist svo, sem jeg hafi ekkert látið þar ofmælt, því háttv.þm. staðfesti þegar í stað, að svo sorglega væri ástatt um hann með því að taka orð mín til sín.

Jeg staðfesti þau ekki. Jeg mótmælti þeim

. Það, að háttv.þm. sagði, að jeg hefði í dag komið með alt annan samanburð en í gær, sannar aðeins þá spá mína, að hann muni halda áfram sama blekkingaleiknum.

Jón Auðunn Jónsson Það er auðsætt sem fyr, að háttv. minni hluti nefndarinnar miðar jafnan við einhleypa menn, en ekki við kvænta, og mátti bert sjá það af ræðu háttv.þm. Ak. (MK). Jeg verð þó sem áður að halda því fram, að fjölskyldumenn verði ljettara úti í skattgjaldinu samkvæmt till. okkar meiri hluta manna, í kaupstöðum þurfa þeir, sem kvæntir eru og hafa börn, engan skatt að borga, ef tekjur þeirra fara ekki fram úr 2500 kr. Um einhleypa menn er öðru máli að gegna. Þeir þola betur að taka nærri sjer og borga, þótt af lágum launum sje. Háttv. 1. þm. Revkv. (JakM) hefir þegar leiðrjett þann misskilning, sem kom fram hjá háttv. 1. þm. S.-Þ. (IngB). Jeg vil þó aðeins bæta því við, að hafi sá hv.þm. bara reiknað persónufrádráttinn. Þá eru tölur þær, er hann fjekk út, alt of háar. Það hlýtur því að vera þar um reikningsskekkju að ræða. Jeg þarf ekki heldur að svara hæstv. fjrh. (MagnJ), því það hafa aðrir gert. Hann ljet í ljós, að ekki myndi tiltækilegt að reikna frá aukaútsvörin, sökum aukins skrifstofukostnaðar hjá skattstofunum. Jeg fæ nú ekki sjeð, að það þyrfti að vera svo mikil aukin vinna. Skattanefndirnar þyrftu ekki annað en skrifa niður tölur úr aukaútsvaraskránum. Háttv. 2. þm. Reykv. (JB) sagði, að það væri að taka brauðið frá börnunum, ef till. meiri hluta nefndarinnar næði fram að ganga. Mig furðar á því, að hv.þm. skuli vaxa svo í augum þær 8 krónur, sem fjölskyldumenn alþýðunnar kæmu að meðallagi til að greiða. Það er þó ekki nema brothluti af þeirri upphæð, sem þeir eftir núgildandi lögum eru til neyddir að gjalda í óbeinan skatt. Gerum ráð fyrir fjölskyldumanni, sem á 3 börn og hefir 3000 kr. árlegar tekjur. Hann myndi borga 8 kr. í tekjuskatt, en 50–60 kr. í óbeinum sköttum, þótt tóbak og annar slíkur „luxus“ sje ekki reiknaður með. Jeg verð því að endurtaka undrun mína yfir því, að hinum háttv.þm. vaxa þessir beinu skattar svo mjög í augum. Að lokum gat háttv.frsm. minni hl. (ÞorlG) þess, að ríkissjóður myndi ekki mega við því, að till. meiri hl. verði samþyktar. Mjer þykir þetta dálítið undarlegt, þar sem auðsætt er, að tekju- og eignarskatturinn verður hærri eftir þeim en hann er nú samkvæmt gildandi lögum.

Fjármálaráðherra (MagnJ): Jeg býst við, að umræðum um þetta mál fari nú að slota, og skal því ekki lengja umr. frekar með því að fara út í smáatriði málsins. Eitt er þó, sem hjer hefir ekki verið neitt minst á, sem jeg vildi vekja athygli háttv. deildarmanna á áður en málið verður afgreitt frá þessari umræðu. Það er að í þeim umr., sem orðnar eru um málið, hefir ekki komið fram eitt liðsyrði með núgildandi skattstiga. Það virðist svo, sem menn sjeu ákveðnir í að breyta honum, og þá í aðalatriðunum samkvæmt því, sem stj.frv. gerir ráð fyrir. Það hafa að vísu komið fram till., sem bera með sjer aðra stefnu, eins og till. þeirra háttv. 3. þm. Reykv. (JÞ) og háttv. 2. þm. Reykv. (JB), en af auðskildum ástæðum er engin þörf að ræða frekar um þær. Að vísu virðist hv. meiri hl. nefndarinnar helst á því, að einhverju þurfi að breyta í stj.frv., en þegar alt kemur til alls, fallast niðurstöður þeirra að lokum í faðma við það, og aðal meðmælin, sem tilfærð eru með brtt., eru þau, að þær sjeu nærri því eins góðar og frv. Það er þessi ástríða, sem er að gægjast hjer fram, sem Þjóðverjar kalla „Bessermachen“. Það er að finna hjá sjer knýjandi þörf til að gera umbætur á hverju sem er, þótt maður hafi ekkert betra fram að bera. Jeg skal annars ekki fara út í það að telja upp gallana á till. nefndarinnar, en aðeins benda á þann höfuðgalla, að þær gera skattstigann miklu margbrotnari en þörf er á og auka útreikninga og aðra skrifstofuvinnu, 

Til hvers á að auka manni í skattstofuna ?

. Til þess að reikna og annast önnur skrifstofustörf, sem leiðir af hagsýni hv. meiri hl. nefndarinnar.

Þvættingur

. Það mun sannast, að þetta reiknar sig ekki sjálft frekar en annað. Fyrir utan aukinn reikning leiðir þetta af sjer aukin brjefaskifti og annað umstang. Jeg skyldi alls ekki vera á móti þeim aukakostnaði, ef lögin yrðu rjettlátari með því móti. En jeg er mótfallinn þessum breytingum, úr því ekkert vinst við þær nema aukinn kostnaður. Allur ábatinn er aukin skriffinska, en af henni höfum við nóg fyrir. Jeg ræð því til, að við höfum þessi lög sem einföldust og eins fljót til vinnu og unt er.

Frsm. meiri hl. (Magnús Guðmundsson) Það er undarleg aðferð hjá hæstv. fjrh. (MagnJ) að koma nú fyrst fram með spánnýjar athugasemdir í málinu. þegar hann bjóst við, að allir væru búnir að tala sig dauða. Jeg var svo hygginn sem betur fer, að geyma mjer rjett til athugasemda, og mun jeg nú nota hann. Hæstv. ráðherra sagði, að ekkert hefði verið gert til að mæla bót þessum skattalögum sem nú gilda. Það virðist svo sem hann hafi ekki fylgst allskostar vel með umræðum. Og þeim hefir verið lagt liðsyrði úr þeim stöðum, en hjer í deildinni. Ef hæstv. ráðherra vildi blaða í þingmálafundagerðum víðsvegar um landið, þá myndi hann fá að sjá það, að þorri landsmanna er eindregið með þeim. Að því er snertir hina átakanlegu lýsingu hæstv. ráðherra á öllum þeim útreikningi og aukinni skriffinsku, er leiddi af till. nefndarinnar, þá vil jeg benda hæstv. ráðherra á það, að allir, sem í skattstofunni eru, munu kunna tuga(reikning) og reikna með þeim fullum fetum, jafnfljótt og með heilum tölum. Að bæta þurfi við mönnum vegna skattstigans er því hrein fjarstæða, sem ekki er svaraverð. Og hvað öll brjefaskiftin snertir, þá er þar um hreina blekking að ræða. Hver gjaldandi verður vitaskuld að skýra frá aukaútsvari sínu: það er alt og sumt.

Fjármálaráðherra (MagnJ): Það er aðeins eitt atriði í ræðu hv. 1. þm. Skagf. (MG), sem hægt er að taka alvarlega, og þar virðist hann nauðsynlega þurfa upplýsinga við. Það voru aukaútsvörin. Veit hv. þm virkilega ekki, að framtölin eru nú fyrir löngu gengin um garð? Eða ætlast hann til, að komið verði við nýjum framtölum á þessari einu viku, sem eftir er? - Já, þau yrðu þá að ganga fljótar vinnubrögðin en var í hans tíð.

Ný blekking

. Hitt, sem háttv.þm. sagði, var bara út í loftið og ekki svaravert.

Frsm. (Pjetur Ottesen) Eins og getið er um í greinargerð við frv. þetta. er það komið til landbúnaðarnefndar frá atvinnumálaráðuneytinu, en samið af Magnúsi Einarsyni, dýralækni í Reykjavík. Það er orðið nokkuð langt síðan raddir fóru að heyrast um það, að vart hefði orðið við berklaveiki í nautgripum hjer á landi. Það mun þó nokkurnveginn víst, enda álit dýralækna, að mikil brögð hafi ekki verið að því til þessa. T. d. fullyrðir dýralæknirinn í Reykjavík, að á Suðurlandi sje veikin alls ekki til, og byggir það á því, að í þau 26 ár, sem hann hefir verið dýralæknir hjer, hefir hann aldrei orðið var við hana. Í 18 ár hefir hann haft á hendi kjötskoðun hjer í Reykjavík og skoðað á þann hátt kjöt af milli 10 og 20 þúsund stórgripum, en hingað koma nautgripir til slátrunar hvaðanæfa af Suðurlandi, og hefir hann aldrei fundið hinn minsta vott af þessari veiki. En aftur á móti kvað dýralæknirinn á Akureyri nokkuð oft hafa orðið var við berkla í nautgripum þar nyrðra, svo að ætla má að einhver brögð sjeu að veikinni í Eyjafirði. Úr öðrum landshlutum hefir heldur ekki heyrst um, að nein veruleg brögð væru að þessari veiki, fyr en á síðastliðnu ári, að dýralækninum í Reykjavík var skýrt frá sjúkdómi, sem komið hefði upp í kúm í Neðri-Hvestu í Arnarfirði. Af þessari lýsingu var dýralækninum það strax ljóst, að hjer væri um berklaveiki að ræða, og hana illkynjaða. Sneri hann sjer strax til atvinnumálaráðuneytisins og fjekk því þegar framgengt, að dýralækninum í Stykkishólmi, Hannesi Jónssyni, var falið þá þegar að fara þangað vestur og rannsaka sýkina. Hann brá þegar við og framkvæmdi rannsókn þessa. Og kom það þegar í ljós, að allar kýrnar á bæ þessum, 3 að tölu, voru sýktar. Varð það að samkomulagi milli dýralæknis og bóndans að slátra einni kúnni, þeirri sem verst var haldin, og kom það í ljós, er kýrin var krufin, að hún var gagnsýrð af berklaveiki. Til þess enn betur að ganga úr skugga um, að hjer væri um berkla að ræða, voru meinsemdir úr kúnni sendar hingað suður til frekari rannsóknar, og staðfesti sú rannsókn fullkomlega ályktun Hannesar dýralæknis um veikina. - Á næsta bæ við Neðri-Hvestu rannsakaði dýralæknir 1 kú, og reyndist hún ósýkt, en nautgripir af bæjum þessum ganga saman. Þetta er þriðja kýrin, sem drepin hefir verið í Neðri-Hvestu, eftir því sem nú er upplýst, aðframkomin af berklaveiki, en það var fyrst 1917, sem veikinnar varð þarna vart. Í brjefi dýralæknisins til stjórnarráðsins um þetta mál, sem þessar upplýsingar eru teknar úr, ásamt skýrslu Hannesar dýralæknis. segir hann um upptök veikinnar á þessum bæ: „Hvaðan fyrsta kýrin hefir fengið veikina er ekki vitað; óvíst hvort hún hefir fengið hana af öðrum nautgrip eða frá berklaveikum manni; en hvort sem nú kann að vera, þá virðist það auðsætt, að fyrsta kýrin, hver sem hún hefir verið, hefir sýkst af manni, sem komið hefir með nautaberkla í sjer frá útlöndum, því að um sýkingu frá útlendum nautgripum getur ekki verið að ræða, þar sem þeir hafa ekki verið innfluttir í manna minnum. - Samkvæmt nýjustu rannsóknum eru þrjár tegundir berklabaktería: 1. Typus humanus. 2. Typus bovinus og 3. Typus avium, og eru þær nefndar svo af því, að nr. 1 er sjerstaklega eitruð mönnum. nr. 2 nautum og nr. 3 fuglum. Það er talið fremur sjaldgæft, að menn sýkist af nautum (Typ. bovinus), og enn sjaldnar að naut taki veiki af mönnum (Typ. human.), en hvorttveggja getur átt sjer stað, og virðist hjer vera eitt dæmi því til sönnunar. - En úr því að einn nautgripur er þannig sýktur, getur veikin borist frá honum hröðum skrefum til annara nautgripa“. o. s. frv. Eins og áður er greint, er það einkum þetta sjerstaka atvik, sem hefir gefið dýralækninum í Reykjavík og atvinnumálaráðuneytinu tilefni til þess að koma nú fram með tillögur um að hefta útbreiðslu þessa voðakvilla, sem tvímælalaust mundi valda óskapatjóni, ef hann fengi að leika lausum hala og kæmist í algleyming. Landbúnaðarnefndinni var því eðlilega mjög ljúft að flytja frumvarp þetta og vinna að framgangi þessa máls. Eins og vikið hefir verið að, er frv. samið af dýralækninum í Reykjavík, og á sú tilhögun, sem í frv. felst, að hans áliti að geta fullkomlega náð tilgangi sínum til að stemma stigu fyrir því, að veikin magnist og breiðist út. Ætti að mega vænta þess fullkomlega af bændum og búaliði, þegar vitað er, hver vá er fyrir dyrum og hvað í húfi er, að þeir gæti hinnar fylstu varúðar, og þegar fyrir koma sjúkdómstilfelli hjá nautpeningi, er vekja grun um berklaveiki, en um það ætti leiðarvísir sá, sem gert er ráð fyrir í 1. gr. frv. að atvinnumálaráðuneytið láti semja og útbýta, að gefa leiðbeiningar, að þeir leiti þá tafarlaust til dýralæknis, sem þá rannsakar eða lætur rannsaka þetta svo fljótt sem við verður komið. Kostnaður sá, sem af framkvæmd laga þessara leiðir fyrir ríkissjóð, telur dýralæknir að trauðla geti orðið mjög mikill, ef þegar er hafist handa; útbreiðsla veikinnar sje ekki svo mikil enn sem komið er. En til varygðar, ef svo reyndist, að veikin væri mjög útbreidd á einhverju svæði, er gert ráð fyrir einangrun, en ekki niðurskurði, en komi til þess að skera niður, er gert ráð fyrir beinni þátttöku ríkissjóðs í skaðanum, með líku sniði og títt er í nágrannalöndunum, þegar svo stendur á. Nefndin hefir ekki breytt frv. dýralæknis að öðru leyti en því, að í sambandi við þetta frv. hafði dýralæknir samið annað frv., sem landbúnaðarnefnd gat ekki fallist á og sá ekki ástæðu til að bera fram, en þar sem það frv. stóð í sambandi við þetta frv., sem hjer um ræðir, þá varð að gera nokkrar orðabreytingar, sem þó eru ekki að neinu leyti efnisbreytingar. Auk þess hefir nefndin breytt upphafi 2. gr. Í frv. dýralæknis, eins og það barst nefndinni. var gert ráð fyrir því, að dýralæknir skyldi í öllum tilfellum framkvæma rannsóknina sjálfur. En eins og þetta er orðað nú getur dýralæknir falið þetta öðrum, sem hann trúir fyrir því, og dragi það mjög úr kostnaði, ef um miklar vegalengdir væri að ræða. Það mundi ekki koma fyrir, að dýralæknir fæli öðrum en vel hæfum mönnum þessa rannsókn, en það er alkunnugt, að leikmenn geta í flestum tilfellum rannsakað, hvort lifandi gripir eru haldnir af berklaveiki eða ekki, með því að sprauta í þá tubereulini. Þó segir dýralæknir, að fyrir geti komið, að það sje ekki á færi leikmanna að skera úr um það. Jeg vil því fyrir hönd landbúnaðarnefndar eindregið leggja til, að frv. nái fram að ganga, svo að menn sjeu ekki að öllu varbúnir að taka á móti þessum vágesti, þegar hann ber að dyrum.

Atvinnumálaráðherra (KIJ): Háttv. þm. Borgf. (PO) hefir gert glögga grein fyrir hvernig á frv. þessu stendur, að það er sjúkdómstilfelli í Neðri-Hvestu í Arnarfirði, sem hefir hrundið málinu af stað. Þegar dýralæknirinn í Stykkishólmi hafði farið vestur og skoðað hina sjúku nautgripi, hófust brjefaskriftir um málið milli mín og dýralæknisins í Reykjavík, og skoraði jeg á hann að semja frv. um varnir gegn þessum sjúkdómi. Hann samdi svo frv. það, sem hjer liggur fyrir. Ástæðan til þess, að jeg lagði þetta frv. ekki fyrir þingið, heldur kaus að fá það landbúnaðarnefnd í hendur, var sú, að dýralæknir samdi einnig annað frv., þar sem farið var fram á, að dýralæknirinn í Sunnlendingafjórðungi yrði einskonar yfirdýralæknir. Í fyrra frv. stóð, að allar skýrslur og öll mál skyldu ganga til hans, áður en þau færu til stjórnarinnar. Það er auðsætt, að með því að víkja frv. dálítið við og láta málin ganga beint til stjórnarinnar, eins og nefndin hefir gert, mátti komast hjá þessu. Nýja fyrirkomulagið, er dýralæknir stakk upp á, hefði haft nokkurn kostnað í för með sjer, verið sama sem að stofna nýtt embætti. En stjórnin sá sjer það ekki fært; þótti ósamræmi í að leggja það til um leið og hún fer fram á að leggja niður mörg gömul embætti. Hins vegar vildi hún ekki skilja frv. sundur, og kaus því að leggja þau bæði fyrir háttv. landbúnaðarnefnd og leita álits hennar um þau. En nefndin hefir heldur ekki sjeð ástæðu til að bera fram hitt frv. dýralæknisins. Í raun og veru væri það ekki ósanngjarnt, þó að dýralæknirinn í Reykjavík fengi einhverja aukaþóknun fyrir það mikla starf og erfiði, sem hann hefir oft lagt á sig í þarfir stjórnarinnar. Hann er elstur dýralæknir hjer á landi og situr næst stjórninni, og er því eðlilegt, að hún leiti oftast aðstoðar hans og ráða. Þegar svo ber undir. Hann verður því að hafa ýms aukastörf fyrir stjórnina, og frá því sjónarmiði væri ekki óeðlilegt, að hann hefði hærri laun en aðrir dýralæknar. En svo sem jeg skýrði frá þótti stjórninni ekki tiltækilegt að leggja það frv. fyrir þingið. Að öðru leyti sje jeg ekki ástæðu til að fjölyrða um málið. Háttv. þm. Borgf. (PO) talaði svo vel fyrir frv., að öllum þdm. hlýtur að vera ljóst, hve brýn nauðsyn er á að stemma stigu fyrir þessari sýki og útrýma henni á þeim fáu stöðum, sem henni hefir skotið upp, því að mjög útbreidd getur hún ekki verið. Vona jeg því, að háttv.þdm. taki frv. vel og ljái því einróma fylgi sitt.

Frsm. (Pjetur Ottesen) Jeg tók það kanske ekki nægilega skýrt fram í fyrri ræðu minni, að nefndin var sammála hæstv. atvrh. (KIJ) um það, að ekki væri ástæða til að flytja það frv., er hann mintist á, og að málið mundi ekki vinna neitt sjerstaklega við það, en það aftur á móti hafa í för með sjer aukin útgjöld fyrir ríkissjóð.

Flm. (Magnús Jónsson) Þegar þingið í fyrra gekk undir þá nauðungarkosti að samþykkja undanþágu frá lögum um aðflutningsbann á áfengi, þá mun það hafa verið ástæðan hjá flestum, og mig langar til að segja hjá öllum þeim hv.þm., sem þá breytingu samþyktu, að það væri gert vegna svo brýnnar þarfar landsins og þjóðarinnar, að einskis annars væri kostur. Að öðrum kosti hefði slíku tilræði við bannhugsjónina verið vísað frá þinginu með þegjandi fyrirlitningu, af miklum meiri hluta þingmanna. Jafnframt mun það og hafa verið ríkt í huga margra, að í þessu máli yrði það að koma sem skýrast fram, að þetta væri gert sakir lífsnauðsynja atvinnuveganna, en ekki fyrir þær sakir, að bannmenn væri nú farið að muna í þær krónur, sem ná mætti inn í ríkissjóðinn með því að hleypa víninu inn í landið. Bannmenn hafa verið og eru bannmenn af þeirri ástæðu, að þeir hafa sjeð og skilið, að það er illa og heimskulega fengið fje, sem með þeim hætti er tekið í ríkissjóð, ef það er gert af þeim ástæðum einum. Bannmönnum hefir ekki skilist og skilst aldrei, að þeir, sem borga toll í ríkissjóð fyrir að fá vín, gætu ekki borgað þær krónur eins vel, án þess að kosta upp á vínið, og án þess að vera miður starfhæfir vegna áhrifa þess. En á þinginu í fyrra var lítið ráðrúm til þess að gera nokkrar frekari ráðstafanir í þessu skyni, því áliðið var þingtímans, þegar þessu máli var lokið, enda þá máske hjá sumum einhver vonarskíma, að úr þessu kynni að rætast eitthvað á þeim árstíma, sem framundan var og frestur var gefinn um fullnaðarúrslit. Einhverjir gátu hafa gert sjer vonir um, að vinir vorir og samherjar í hinum voldugu löndum mundu geta greitt eitthvað vörnina, sem okkur var búin. Eða að annað skipaðist svo á árinu, að við þyrftum ekki undir ókjörin að ganga, og þá ekki heldur að gera neinar ráðstafanir þessu viðvíkjandi. En nú er útlitið, því miður, ekki bjart í þessu efni. Annað mun og hafa verið allríkt í huga þeirra, sem bannstefnunni voru hlyntir, þó að þeir yrðu að leika hana svo hart, og það er, að eftir því sem unt væri, skyldu þeir reyna að bæta henni það upp, sem nú væri frá henni tekið. Að vísu hljóta bannmenn að halda því fram, að bannið verði ekki bætt upp nema með ítrekuðu banni, annars hefðu þeir ekki stefnt að því, svo fast sem þeir gerðu. En svo fast mega menn aldrei blína á einn og sama staðinn, að þeir stari sig blinda á alt annað. Og það er ljelegur háseti, sem leggur árar með öllu í bát, ef hann hrekur frá þeim stöðvum, sem hann helst vildi ná, og lætur reka aðgerðarlaust beint í brimgarð og boðaföll, án þess að hafast að. Nei, ef ekki það besta, þá það næstbesta; svo verður hver þrautseigur bardagamaður að hugsa. Og svo mun og vera um flesta bann- og bindindisvini á landinu. Enda þótt það kunni að fljúga í huga einhvers, að úr því, sem komið er, sje best að henda öllu frá sjer, þá má ekki fallast á slíkt fljótræði og óvit, og sannir vinir þessarar hugsjónar geta það ekki. Þeir geta ekki hent hugsjóninni sjálfri frá sjer fyrir það, að eitt vopnið til varnar henni hefir verið slegið úr höndum þeim. Nei, nú er að gera við því sem er, nú er að hefjast handa á því stigi, sem málið er. Það er málinu vissulega gagnlegra en að standa auðum höndum og æpa: hefði, hefði!, sem hjeðan af stoðar ekki baun. En hvernig getum við nú sameinað þetta tvent: annars vegar að sýna, að við höfum ekki afnumið bannlögin til þess að taka fje fyrir sæmd okkar, og hins vegar að styðja þann málstað, sem hjer hefir orðið svo harkalega fyrir rás viðburðanna? Það er þetta tvent, sem við hv.þm. Borgf. (PO) og jeg, höfum viljað sameina með þessu frv., sem nú liggur fyrir. Með því að verja ágóðanum af vínverslun ríkisins og sömuleiðis því, sem aðrir greiða fyrir að fá að versla með vín, til þess málefnis, er því lýst skýrt og skorinort yfir, að ef ríkissjóður þarf á fje að halda til almennra þarfa, þá vilji hann miklu heldur fara aðrar leiðir til þess að afla sjer tekna þeirra, sem hann þarf. Og að því megi af þeim ástæðum, hvenær sem er, setja bannlögin í samt lag aftur. Og á hinn bóginn fæst með þessu allmikið fje til þess að starfa að því málefni, sem nú stendur höllum fæti, vegna þessara tilneyddu ráðstafana. Skal jeg fyrst líta ofurlítið á það, sem jeg nú nefndi fyr. Eins og alkunnugt er, hefir það jafnan verið einn örðugasti hjallinn fyrir bannið í hverju landi, að það hefir verið talið erfitt að bæta ríkissjóðnum upp það tap, sem hann verður fyrir við að missa tekjur sínar af víninu. Hjer á landi var það líkan jafnan ein sterkasta röksemdin á móti banninu áður en það komst á. Og það má eiga það vist, að verði ríkissjóður látinn fá stórgróða af áfengisversluninni, þá myndast þar þungur straumur gegn því að setja bannið á aftur fyrir fult og alt, þegar sá tími rennur upp, að það er gerlegt vegna sambanda vorra úti um heim. En sje á hinn bóginn gróða af vínversluninni varið einmitt í þágu þessa málefnis, þá er engin hætta á að það verði þröskuldur í vegi bannsins, því að bannmenn munu jafnan skilja, að það er málefninu gróði að losna við þær tekjur, sem af vínverslun og vínnautn leiða. En þá kynni nú einhver að segja: því á þá ekki að leggja allan ágóða af víninnflutningnum, einnig víntollinn, í þennan sjóð, sem á að starfa fyrir bindindis- og bannmálefnin? Já, því ekki? Jeg vil ekki segja, að það mundi vera svo fjarri vilja okkar flm. frv. En við erum ekki einráðir um þetta mál. Við vitum mæta vel, að hjer, sem annarsstaðar, er vænlegast til sigurs að lenda hvorki í Skyllu nje Karybdis, lenda í hvorugum öfgunum, því að þá er alt tapað. Jeg sje, að útbýtt hefir verið hjer í háttv. deild frv. frá hv. 5. landsk.þm. (JJ) um svipað efni og þetta frv. okkar, og þar er það sama uppi á teningnum. Hann treystir sjer ekki að leggja til, að varið verði nema litlum hluta fjárins til bindindismálsins, þó að hann vilji festa alt fjeð, bæði tolla og annan ágóða af víninnflutningnum. Við förum þessa leið af því, að hún sýnist svo sanngjörn, og skal nú sýna fram á það. Meðan bannið stóð með fullum krafti hafði ríkissjóður talsvert miklar tolltekjur af innfluttum vínum. Að sjálfsögðu aukast þær tolltekjur eitthvað við það, að undanþágan er veitt, en þó má hafa það í hendi sjer, og þingið getur jafnan ráðið því máli eftir vild sinni. Hjer er því um tekjulið að ræða, sem kominn er frá bannlagatímanum, tekjulið, sem kemur inn í áætlun og reikninga ríkissjóðs, svo að ef ætti að kippa honum burt, þá væri það alveg sama sem að fara fram á jafnháa fjárveiting og þessu nemur, og það vorum við flm. hræddir um að eigi yrði litið hýru auga á þessum tímum, og að sumu leyti ekki að orsakalausu, þegar verið er að leita með logandi ljósi að einhverjum liðum, sem hægt væri að spara á. En svo er það annar liður, og hann er nýr. Hann er ekki kominn inn í neina fjárhagsáætlun, og því siður orðinn að neinum máttarvið í fjárhagsbyggingunni. Og það er ágóðinn af vínversluninni. Að vísu mun nú svo til ætlast á pappírnum, að hann sje enginn, af því að vínversluninni hefir ekki verið kipt út úr lyfjaversluninni. En samt er nú sagt, að ágóði hafi orðið af vínversluninni, enda sýnist lítil ástæða vera til þess að halda því fyrirkomulagi, að þótt ekki megi græða á lyfjaverslun, þá megi ekki græða á ólyfjan. Það ætti ekki að vera jafnnauðsynlegt hvorttveggja fyrir fólkið. Hvað mikið af tekjunum af víninnflutningnum sje tollur, og hvað mikið ágóði, er auðvitað á valdi þingsins. Því að það er í raun og veru ekki annað en nöfn. Og yrði þetta frv. að lögum, væri sjálfsagt að ákveða það eða áætla. Að minni skoðun ætti tollinum að vera hagað svo, að ríkissjóður hefði nokkurnveginn þær tekjur, sem hann hefir haft af víninnflutningnum, svo að það þyrfti ekki að valda neinum ruglingi. En hitt ætti að takast sem ágóði af versluninni, og renna í sjóðinn. Væri þá alveg trygt, að tekjur ríkissjóðs af vínsölu yrðu ekki þrándur í götu bannsins, og fært væri að endurreisa það aftur. Þá kemur hitt atriðið, um sjálfan sjóðinn og hvernig honum skuli varið. Eftir því, sem mjer hefir verið sagt, er þetta ekkert einsdæmi hjer, þótt svona væri að farið, því bæði Finnar og Svíar hafa varið vínágóða sínum í þágu bindindis og banns, og orðið að stórmiklu liði. Mjer var þetta að vísu eigi kunnugt, þegar frv. varð til, en hefir verið sagt það síðar, og spillir það eigi að hafa góð fordæmi fyrir sjer, enda þótt jeg hefði verið því jafnfylgjandi án þess. Sjóðnum á, eftir frv., að verja „til eflingar bindindisstarfsemi í landinu, og verndar áfengislöggjöf landsins.“ Við flm. hugsum okkur, að þetta sje tekið í víðtækustu merkingu orðanna. Efling bindindisstarfsemi er eigi einungis það að fara um og stofna bindindisfjelög og stúkur, heldur hverskonar fræðsla um áhrif víns og afleiðingar, og alt, sem getur stuðlað að því, að menn gæti sín fyrir því að falla fyrir áfengishættunni. Ætti öllum að vera það vel ljóst, hvort sem þeir eru bannmenn eða ekki, að slík fræðsla er þörf og nauðsynleg, og að það miðar til þjóðþrifa að hvetja menn til varfærni og bindindisstarfsemi. Hitt ákvæði frv., um vernd á áfengislöggjöf landsins, er þó enn þá miklu yfirgripsmeira. Með því er alls ekki eingöngu átt við beina löggæslu, enda þótt hún sje nauðsynleg, og hún töluvert öruggari og fastari en verið hefir. Það er kunnara en frá þurfi að segja, hve framkvæmd bannlaganna hefir verið ábótavant, þó að bannlögin hafi raunar ekki verið nándarnærri eins mikil undantekning í því efni eins og oft hefir verið látið klingja. En þó má eiga víst, að í skjóli ljettu vínanna verði hin sterkari vín, sem eru bönnuð, enn áleitnari og erfiðari viðfangs en áður. Sömuleiðis þarf og að hafa gætur á öðrum lögum og ákvæðum um sölu og veitingar á vínum í landinu, að eftir þeim sje farið, því pappírslögin eru svo gróflega gagnslítil ein, ef ekki stendur vald á bak við. En þetta, þessi löggæsla öll, er alls ekki það eina, sem átt er við með vernd áfengislöggjafarinnar. Undir þann lið heyrir einnig það, að losna úr því öngþveiti, sem við erum nýkomnir í, að mega ekki haga okkar eigin lögum í þessu efni eins og við viljum. Af fje þessa sjóðs er ætlast til, að kosta megi víðtæka starfsemi og ötula í þá átt að losa oss undan valdi þeirra, er nú hafa náð oss í kreppu. En það verður að gerast bæði með því að vinna sem ósleitilegast að því að gera okkur óháðari spanska fiskimarkaðinum, og einnig með því að stuðla að alþjóðasamvinnu gegn kúgun vínþjóðanna á þeim, sem losna vilja við vínið. Jeg býst við, að öllum hljóti að koma saman um, að þetta sje ekki einungis bannmanna málstaður, heldur allra góðra manna málstaður. Það hlýtur hverjum manni að renna blóðið til skyldunnar, þegar erlend þjóð notar bolmagn sitt svo illa og hrapallega gegn oss eins og Spánverjar hafa nú gert, og undan því hljóta allir að vilja losna. Og þá ætti og öllum að koma saman um, að fleiri markaða þurfi að leifa fyrir fiskframleiðsluna. Það er eigi í þeim tilgangi gert að segja skilið við spanska markaðinn, því að ef við ættum aðra markaði, sem gerðu oss mögulegt að hafna þeim spanska, án þess að fara á höfuðið, þá kæmi aldrei til þess. Þá væri afleiðingin eðlilega sú ein, að Spánverjar hefðu misttök sín aftur. Okkur fanst rjett og sjálfsagt, að Stórstúkan hefði tillögurjett um það, hvernig sjóði þessum verður varið. Því hún er öllum þessum málum kunnugust og hefir best vit á, hvað bindindismálinu er fyrir bestu. Hún kemur og fram sem æðsti fulltrúi þeirra, er lagt hafa fram mesta vinnuna við þetta mál. Jeg vonast nú til, að jeg þurfi ekki að fara mikið fleiri orðum um þetta. Alþingi hefir oft sýnt það, að það hefir viljað meta starfsemi bindindismanna. Jeg vil að minsta kosti gera það, þótt jeg sje ekki sjálfur í þeim fjelagsskap, sem mest hefir starfað að þessu máli, og svo mun um fleiri vera. Og ekki ætti þessu þingi, sem hefir orðið að ganga svo mikið á aðra braut í bannmálinu en það hefði viljað, að vera vanhugað um þennan málstað, að efla hann og styðja. Mætti í því sambandi á það minna, þó að jeg vilji engan veginn vera að dásama slíkt, að bannið hefir hjer orðið landinu stórfeld gróðalind, því án þess hefðuni við aldrei náð bestu kjarasamningi við Spán um fiskinn. Jeg dreg þetta eigi fram af því, að jeg álíti, að svo hafi í raun rjettri átt að vera, eða hefði viljað gera bannið að verslunarvöru, heldur aðeins til þess að minna á, að þjóðin ætti ekki að sjá eftir nokkrum skildingum til þess að vinna að þessu málefni, sem hefir, fyrir utan alt annað, skilað landinu beinlínis eins miklu fje eða meira með þessu einu móti. Vil jeg svo biðja hv. deild að greiða götu þessa máls til 2. umr., og geri það að tillögu minni, að það verði fengið hæstv.allshn. til meðferðar, því þar hlýtur það að eiga heima.

Jón Baldvinsson Jeg sje, að hv.þm. eru farnir að renna hýru auga til ágóða þess, sem væntanlegur er af sölu spönsku vínanna. Eru nú þegar komin fram tvö frv., sitt í hvorri deild, sem fjalla um ráðstöfun á fje þessu. Jeg er sammála hv.flm. frv. hjer í deildinni (MJ), að haganlegast sje að verja fjenu á einhvern þann hátt, sem hvorki ríkissjóði nje einstaklingum yrði tilfinnanlegt, þótt tekjustofninn fjelli burtu. En jeg tel vafa á því, að þeim tilgangi verði náð með þessu frv. Flestir þeir, sem barist hafa fyrir bindindisstarfsemi hjer á landi, hafa eigi gert það í atvinnuskyni, heldur hafa það verið áhugamenn, sem í alveg óeigingjörnum tilgangi hafa barist fyrir góðri hugsjón, og gleðin yfir því að hafa sjeð árangur af starfsemi sinni, hafa alt af verið einu launin. Eftir minni skoðun gæti frv. gert breytingu á. þessu fyrirkomulagi, og það á þann hátt, að til ógagns gæti orðið allri bindindisstarfsemi. Ef gert er ráð fyrir hálfrar miljón króna tekjum af vínsölu, þá mætti kosta af því 100 regluboða með 5000 króna launum hvern, og gæti þá farið svo, að í þær stöður veldust menn, sem gengjust fyrir hinu launaða starfi, aðeins vegna peninganna, sem þeir fengju í aðra hönd, en ekki af áhuga fyrir bindindis eða bannhugsjóninni. Eins mætti búast við, að þeim, sem komnir væru á þetta fasta eldi, yrði óljúft að missa af því aftur og að starfsemi þeirra í þágu reglunnar færi þá eftir því, þ. e. sumir þessara manna - heiðarlegar undantekningar yrðu að sjálfsögðu - gætu orðið þrándur í götu þess, að bannið kæmist á aftur. Eins mætti misnota fjeð á pólitískan hátt, því að sjálfsagt mætti stofna laglegan kosningasjóð af því, ef ríkisstjórnin og bindindisforkólfarnir yrðu sammála um það. Frv. þetta fer því í öfuga átt við það, sem fyrir hv.flm. þess vakir. Mitt álit er það, að heppilegast væri að verja fjenu árlega í einhverjar þarfar, verklegar framkvæmdir, sem ekki tækju það langan tíma, að fella mætti burt þennan tekjustofn, án þess að nokkur, hvorki ríkissjóður nje einstaklingar, væru orðnir svo samgrónir fjenu, að brottfallið snerti hagsmuni þeirra verulega. Og jeg álít, að ekki beri að setja ótal vígi í kringum lögin, svo sem frv. gengur út á. Ef þing og stjórn vill á annað borð styrkja bindindisstarfsemina, þá væri miklu hagfeldara að lögbjóða í skólum fræðslu um skaðsemi áfengra drykkja. Yrði það ríkinu kostnaðarlítið. Að endingu læt jeg þá ósk mína í ljós, að hv. deild samþykki ekkert frv., sem gengur út á það að festa fjeð við atvinnuvegi, stofnanir eða annað, sem síðar gæti staðið í vegi fyrir því, að aðflutningsbannið komist á aftur.

Flm. (Magnús Jónsson) Jeg varð fyrir vonbrigðum, þegar jeg heyrði hvernig háttv. síðasti ræðumaður snerist við frv., sökum þess, að jeg gekk að því sem vísu, að hann yrði einhver mesti máttarstólpi þess í deildinni. Þá kom mjer það eigi síður á óvart, að heyra hann lýsa öðru eins vantrausti á bannmönnum og fram kom í ræðu hans. Þessi hv. ræðumaður (JB) hjelt því fram, að verja bæri fjenu til einhverra þeirra fyrirtækja, sem eigi væru svo bundin við einstaklinga eða stofnanir, að sjerstök eftirsjón yrði að, þótt tekjustofninn fjelli burt. En þetta er alveg óframkvæmanlegt. Það er nú einu sinni eðli peninga, að þegar þeim er varið til einhvers, koma alt af upp einhverjar stofnanir eða einhver atvinna, sem ekki er hægt að fella burt, án þess að það komi við hagsmuni einhverra einstaklinga. Þá er spurningin aðeins þessi, hverjum sje best trúandi til þess að afsala sjer fúslega þessu fje í þágu bannsins, þegar til þess kæmi að koma því á aftur. Og við flm. sjáum enga líklegri til þess en sjálfa frumkvöðla bannsins og mestu forvígismenn þess. Væri fjarstæða að ætla nokkrar aðra leið tryggari í þessu efni. Háttv. ræðumaður (JB) mintist á það, að innan reglunnar væru mestmegnis áhugamenn, sem störfuðu án nokkurra launa. Þetta er ekki nema hálfsagður. sannleikur, því að jafnan þarf fje til þess, að hægt sje að starfa að bindindisstarfseminni, ef að verulegu gagni á að verða. Regluboða þarf t. d. að kosta, og fleira þess háttar. Það, sem mest hefir háð starfseminni undanfarið, er einmitt fjeleysið. Jeg trúi því vart, að það hafi verið alvara hjá hv. ræðumanni (JB) að hann álíti geta komið til mála, að þeir, sem reglan kostaði til að vinna að bindindisstarfsemi, myndu vinna á móti því að bannið kæmist á aftur að fullu - þetta með 100 regluboða hygg jeg, að hafi aðeins verið ýktur dráttur í myndinni -. Sóma síns vegna gætu þessir menn ekki lagst á móti banninu, aðeins vegna þess, að þeir vilji ekki missa af laununum.  Háttv. ræðumaður (JB) vildi verja fjenu í einhver einstök fyrirtæki, sem svo væru búin, og fjeð því eigi lengur bundið En slíkt er ekki hægt að framkvæma í raun og veru. Þótt fjenu yrði t. d. fyrst varið til þess að byggja spítala, þá myndi þykja þörf að verja fje næsta árs til þess að byggja stúdentagarð, svo mentaskóla, háskóla o. s. frv. Það verða engin takmörk nú á næstunni fyrir því, sem vjer þurfum að láta byggja og framkvæma, og ef ætti að fella fjeð burtu, þá yrði ávalt einhver flokkur manna, sem myndi verða eftirsjón í því, enda þótt þetta fyrirkomulag yrði haft. Þar sem það er nú sýnt, að ávalt myndu hagsmunir einhverra skerðast við brottfall þessara tekna, þá veit jeg enga, sem verða myndu fórnfúsari í þessu máli en einmitt bannmenn, og yrði því langheppilegast að fela þeim meðferð fjárins, og vona jeg, að hv.þm. sjái, að þetta er banninu fyrir bestu og þá jafnframt þjóðinni.