Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hér liggur fyrir frv. til l. um orkujöfnunargjald. Í frv. er gert ráð fyrir að lagt verði sérstakt 2% gjald á söluskattstofn allra sömu aðila og lög nr. 1960, um söluskatt, gera ráð fyrir, með þeim síðari breytingum sem orðið hafa á þeim lögum. Hins vegar er sá munurinn á að gjald þetta rennur óskipt til ríkissjóðs. Á fjárlögum ársins 1979 var gert ráð fyrir rúmum 900 millj. til greiðslu olíustyrks til þeirra sem kynda hús sín með olíu, en í kjölfar olíukreppu á seinasta ári og gífurlegra hækkana á olíuverði hefur verið óhjákvæmilegt að hækka þennan styrk mjög verulega. Var hann seinast hækkaður nú í ársbyrjun í hlutfalli við þá breytingu á olíuverði sem þá hafði orðið. Olíustyrkur á fyrsta ársfjórðungi þessa árs er áætlaður rúmar 900 millj. kr. Ef sá styrkur er nokkuð hækkaður í hlutfalli við þær hækkanir, sem orðið hafa, og að sjálfsögðu í samræmi við þær hugsanlegu breytingar, sem kynnu að verða á gengi íslenskrar krónu á næstu mánuðum, má ætla að olíustyrkur verði á árinu 1980 ekki undir 4000 millj. kr. Olíustyrkur er greiddur til fleiri aðila en heimila og ekki ólíklegt að þær greiðslur séu heldur vanáætlaðar en ofáætlaðar. Auk þess hlýtur að vera nauðsynlegt að verja auknu fé til ýmiss konar orkusparandi aðgerða. Áætlað er að heildarútgjöld vegna greiðslu olíustyrks og orkusparandi aðgerða á árinu 1980 geti orðið um 4500 millj. kr. Ég held ég geti leyft mér að fullyrða að allir stjórnmálaflokkar séu sammála um að óhjákvæmilegt sé að greiða þennan olíustyrk, sem hækkað hefur svo gífurlega frá því sem var á s.l. ári, og auðvitað eru þá allir jafnframt sammála um að afla verði tekna í því skyni. Ýmsar hugmyndir hafa komið fram um hvernig þeirra tekna verði best aflað og með mestri skynsemi. Vil ég sérstaklega nefna í því sambandi frv. sem iðnrh. ríkisstj. Alþfl. flutti á þessu þingi, en þar er um að ræða 100. mál Ed. Þar er gert ráð fyrir að lagt sé á sérstakt orkugjald frá 1. júlí til 31. des. á þessu ári og verði greidd 1 kr. af hverri kwst. seldrar raforku, 30 kr. af hverjum rúmmetra heits vatns sem er yfir 75 stiga heitt, 15 kr. af hverjum rúmmetra vatns sem er undir því hitamarki, eða milli 55 stig og 75 stig, og 10 kr. af hverjum bensínlítra, 10 kr. af hverjum gasolíulítra og 10 þús. kr. af hverju svartolíutonni. Ég er ekkert að leyna því, að ég tel að þarna hafi verið skynsamlega að tillögugerð staðið og að Alþfl. hafi markað stefnuna í þessu máli á óvenjulega skynsamlegan hátt miðað við margar aðrar tillögur sem sá flokkur hefur staðið að. Það er heldur ekkert launungarmál, að í þeirri ríkisstj., sem kom til valda eftir að ríkisstj. Alþfl. fór frá, hefur mjög verið rætt um að taka upp þessa tillögu Alþfl. og flytja hana, kannske í eitthvað breyttu formi að nánar athuguðu máli, en styðjast við sömu tekjuöflun í grófum dráttum. Í grg. frv. Alþfl. var gert ráð fyrir því, að á árinu 1980 yrðu tekjur af þessu orkugjaldi u.þ.b. 4.5 milljarðar kr., ef ekki væri gert ráð fyrir gjaldi af orkusölu til stóriðjufyrirtækja. Þar sem hér var um hálft ár að ræða má reikna með að sá skattur, sem Alþfl. gerði tillögu um, hefði skilað u.þ.b. 9 milljörðum kr. á ársgrundvelli, eins og það heitir nú orðið á máli okkar ágætu hagfræðingar. Því er hins vegar ekki að leyna, að þessi tekjuöflunarleið er umdeild og sumum hefur fundist að skatturinn legðist með of miklum þunga á innlent eldsneyti og þá alveg sérstaklega á heita vatnið, meðan öðrum hefur fundist að skatturinn legðist of þungt á innflutta eldsneytið og ekki mætti útgerðin við því að greiða t.d. 10 kr. af hverjum gasolíulítra þegar svo illa gengi að ná saman endum á sviði sjávarútvegs. Þannig hefur ekki ríkt einhugur um að þessi leið yrði farin. Nú hefur orðið niðurstaðan hjá þeim aðilum, sem að þessari ríkisstj. standa, og hjá ríkisstj. að fara aðra leið og leggja á sérstakt 2% orkujöfnunargjald í þessu skyni. Eins og þegar hefur komið fram er gert ráð fyrir að framlög til greiðslu olíustyrks og kostnaður af orkusparandi aðgerðum verði um 4 500 millj. kr., eins og Alþfl. hafði áður gert ráð fyrir. Hins vegar er það svo, að úr því að farin er sú leið að leggja ákveðið gjald á vörusölu varð að sjálfsögðu óhjákvæmilegt að miða annaðhvort við 1% eða 2%. Og með tilliti til þess, að fjárhagsstaða ríkissjóðs er mjög tæp að allra áliti og allir stjórnmálaflokkar sammála um að mjög mikilvægt sé að tryggja að ekki verði um að ræða rekstrarhalla ríkissjóðs á þessu ári, hefur orðið niðurstaðan að hér verði um að ræða tvö söluskattsstig í formi þessa sérstaka orkujöfnunargjalds, og gert er þá ráð fyrir að það skili um 7 milljörðum kr. það sem eftir er ársins 1980. Það er rétt að taka fram í þessu sambandi, að upphæðin 7 milljarðar kr. er miðuð við u.þ.b. 71/2 innheimtumánuð. Gert er ráð fyrir að gjaldtakan hefjist strax að loknum páskum, þriðjudaginn 8. apríl. Gjaldið er sem sagt miðað við liðlega sjö og hálfan mánuð, þar sem ekki innheimtist á þessu ári seinasti gjaldtökumánuðurinn. Gjaldið er ekki miðað við aukna verðbólgu frá því sem miðað er við í fjárlagafrv. Að sjálfsögðu er miðað við hliðstæðar forsendur og þar er gert, en ef svo illa tækist til að verðbólgan yrði meiri kemur hitt á móti að olíustyrkurinn mun að sjálfsögðu hljóta að hækka. Ég hef heyrt menn vefengja þessa útreikninga og nefna miklu hærri tölur í því sambandi, en ég hygg að þá hljóti útreikningurinn í fyrsta lagi að miðast við 81/2 mánuð, en ekki 71/2, sem er auðvitað eðlilegra, og í öðru lagi hljóti menn að miða við aðrar forsendur en við gerum í fjárlagafrv. Eins og ég hef hér tekið fram er aflað meira fjár en beinlínis þarf í því skyni að greiða olíustyrk og til orkusparandi aðgerða. Nemur það u.þ.b. 2500 millj. og mun styrkja fjárhagsstöðu ríkissjóðs. Í því sambandi er að sjálfsögðu óhjákvæmilegt að hafa í huga að orkukreppan hefur með ýmsum öðrum hætti orðið til að veikja stöðu ríkissjóðs og hefur orðið til að kalla á aukin útgjöld úr ríkissjóði, m.a. til Rafmagnsveitna ríkisins og til ýmiss konar verkefna á sviði orkumála. Það má til sanns vegar færa, að þegar lagt er á gjald, sem nemur 7 milljörðum, renni það í raun til orkuviðfangsefna, enda þótt þau viðfangsefni séu að nokkrum hluta þegar komin inn í fjárlagafrv. og hér sé ekki um viðbótaraðgerðir að ræða nema sem nemur 4500 millj. kr. Ég held að öll þjóðin þekki að um þessar mundir hafa stjórnarandstæðingar hvað mestar áhyggjur af því, að ýmiss konar göt kunni að vera í fjárlagagerðinni, að tekjurnar skili sér ekki í þeim mæli, sem áætlað er, eða útgjöldin verði meiri. Ég treysti því þá að hv. stjórnarandstæðingar hjálpi til við að koma í veg fyrir að hugsanlegur rekstrarhalli verði, en ævinlega verður að gera ráð fyrir nokkrum óvæntum útgjöldum. Hv. stjórnarandstæðingar hafa einnig gagnrýnt fjárlagagerðina af þeim sökum og með þeim rökum að ekki liggi fyrir frv, um hvernig aflað verði tekna til greiðslu olíustyrks, olíustyrkurinn sé tekinn út úr fjárlagafrv. Menn hafa verið að tala um fjáraukalög í þessu sambandi, það sé ætlunin að leggja á skatta á síðara stigi, eftir að fjárlög hafa verið afgreidd, í stað þess að sjá alveg til botns nú þegar, um leið og fjárlögin eru afgreidd, og geta afgreitt málin endanlega og samtímis. Ég held að þessi gagnrýni hv. stjórnarandstæðinga hafi verið borin fram með fyllstu rökum og átt fullan rétt á sér. Skýringin á þessu er einfaldlega sú, eins og menn þekkja, að ríkisstj. hafði ekki unnist tími til að taka afstöðu til þessara mála og vegna þess að ekki er hægt að gera allt í einu varð hún að taka þessar ákvarðanir í áföngum og var ekki reiðubúin til að leggja fram tillögur sínar um þessi efni. Á tímabili var óljóst hvort það tækist áður en fjárlagafrv. væri afgreitt. Þess vegna veit ég að stjórnarandstæðingar fagna því, að þetta frv. skuli vera fram komið og að það liggi nú fyrir á hvern hátt ríkisstj. hyggst afla þessara tekna og hvernig hún hyggst standa að greiðslu olíustyrks á þessu ári. Stjórnarandstæðingar hafa einnig gagnrýnt að ekki skuli liggja fyrir upplýsingar um lánsfjáráætlun og lánsfjáröflun til verkefna af ýmsu tagi. Þessi gagnrýni er í sjálfu sér einnig réttmæt þó að dráttur á framlagningu lánsfjáráætlunar eigi mjög einfalda skýringu þar sem er það stjórnleysisástand, sem hefur verið ríkjandi, og sá skammi tími, sem núv. ríkisstj. hefur haft til að undirbúa mál. Ég vil geta þess í þessu sambandi, að á fundi með fjvn. fyrir rúmum hálftíma lagði ég fram grg. af hálfu ríkisstj. um lánsfjáröflun til verkefna sem nefnd eru í B-hluta fjárlaga. Ekkert á því að vera því til fyrirstöðu að unnt sé að afgreiða fjárlögin, þar sem gerð hefur verið grein fyrir öllum þáttum sem snerta fjárlagaafgreiðsluna. Hitt skal viðurkennt, að önnur lánsfjáröflun á sér stað í þjóðfélagi okkar en sú sem snertir A- og B-hluta fjárlaga. Þar er um að ræða lánsfjáröflun til fjárfestingarsjóða og þar er um að ræða lánsfjáröflun til bæjar- og sveitarfélaga og til stofnana sem ríkissjóður á aðild að, eins og Landsvirkjunar og fleiri stofnana. Þessi mál eru enn í athugun og er því ekki hægt að leggja fram upplýsingar um þann þátt málsins, enda snertir hann ekki beint afgreiðslu A- og B-hluta fjárlaga. Ég tel að eftir að þessar upplýsingar hafa verið lagðar fram ásamt því frv., sem hér liggur fyrir, eigi ekki að vera neitt því til fyrirstöðu að Alþ. geti afgreitt fjárlögin fyrir páska. Ég vil bæta því við, að ég tel óhjákvæmilegt að það frv. sem hér er lagt fram, sé einnig afgreitt fyrir páska. Ég verð hins vegar að játa að þá er afgreiðsluhraði á málinu nokkuð mikill. Þar sem vitað er að annríki er á Alþ. er bersýnilegt að stjórnarandstaða hefur það í hendi sér, ef hún vildi og kysi það, að stöðva framgang málsins. Hún þyrfti ekki annað en neita um afbrigði og þá væri ekki hægt að afgreiða þetta frv. Ég tel hins vegar að öllum þm. sé ljóst að afgreiðsla frv. á þremur dögum er ekkert einsdæmi hér í þinginu, síst af öllu þegar mál hefur verið kynnt deginum áður en það er lagt fram í þinginu eins og er um þetta mál. Frv. var kynnt fyrir formönnum allra þingflokka í gær og flokkunum á því að hafa gefist tóm til að undirbúa afstöðu sína til þessa máls. Ég get auðvitað ekkert um það sagt, hvort stjórnarandstaðan reynist samþykk þessu máli eða ekki, hvort hún snýst til andstöðu við það eða styður það, en ég legg á það áherslu hér að þetta er tiltölulega einfalt mál. Það er ekki og á ekki að vera þörf á því að flækja það á einn eða annan hátt og á ekki að vera þörf á því að afla margra viðbótarupplýsinga við það sem liggur þegar fyrir. Þm. standa að sjálfsögðu fyrst og fremst frammi fyrir því, hvort þeir eru með málinu eða á móti því og hvort þeir eru reiðubúnir að samþykkja það eða ekki. Ég þarf ekki að segja það neinum hér, að að sjálfsögðu er mjög óheppilegt að draga afgreiðslu frv. af þessu tagi lengi eftir að það hefur verið lagt fram. Það segir sig sjálft að það hlýtur að kalla á ýmiss konar spákaupmennsku úti í þjóðfélaginu ef lengi dregst að mál af þessu tagi sé afgreitt. Því hljóta þm. að hafa þá ábyrgðartilfinningu að þeir sjái að óhjákvæmilegt er að taka afstöðu til málsins með eða á móti á hæfilega löngum tíma og afgreiða það frá þinginu. Ég hygg líka að það hafi ávallt verið gert þegar líkt hefur staðið á og nú og að stjórnarandstaða hafi yfirleitt ekki lagt í vana sinn að tefja mál af þessu tagi. T.d. minnist ég þess oft að frv. um gengisbreytingar hafa verið afgreidd á einum eða tveimur dögum á Alþ., og ég hygg að það séu æðimörg dæmi þess að skattlagningarfrv. hafi verið afgreidd á einum eða tveimur dögum, einfaldlega vegna þess að þar er um að ræða þess háttar mál sem ekki þola neina bið eðli mála samkv.  Ég vil segja að lokum, að ég treysti á að stjórnarandstæðingar sýni þá ábyrgðartilfinningu að þeir geri sér grein fyrir að hér er um að ræða mál sem er þess eðlis að það hlýtur að fá hraða meðferð í þinginu hvort sem menn eru út af fyrir sig með málinu eða á móti. Ég vil ítreka það, sem hér hefur þegar komið fram, að full nauðsyn er að þetta mál verði afgreitt áður en þingið fer í páskaleyfi. Ég vil taka það fram til viðbótar, að að sjálfsögðu er þetta ekki nema önnur hliðin á málinu. Hér er fjallað um tekjuöflunina. Hin hliðin er hvernig þessum 4000–4500 millj. verður varið, hvernig háttað verði greiðslu olíustyrks. Frv. um það efni hefur verið í smíðum og verður lagt fram fyrir páskaleyfi. Ég tel að fátt eigi að vera því til fyrirstöðu að nefndir, sem um þetta fjalla, geti jafnvel áður en frv. er tekið til afgreiðslu í nefndum fengið upplýsingar um hvað menn hugsa sér í sambandi við greiðslu olíustyrksins og hvernig honum yrði hagað. Þar liggja fyrir ákveðnar tillögur, sem ekki eru að vísu endanlega frágengnar, en gert ráð fyrir að þær verði afgreiddar í ríkisstj. á morgun. Eins og ég hef þegar tekið fram er við það miðað að beinar greiðslur í olíustyrk verði um 400 millj. kr. Því er gert ráð fyrir að fjárlagafrv., sem nú liggur fyrir, verði breytt á þann veg að tekjur af söluskatti verði hækkaðar um 7000 millj., inn verði tekinn nýr liður, olíustyrkir, sem nemi 2000 millj., óviss útgjöld verði hækkuð um 2500 millj. kr. og rekstrarafgangur aukinn sem nemur 500 millj. kr. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál, en legg til að að lokinni þessari umr. verði máli þessu vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Að gefnu tilefni vil ég geta þess, að þegar í hlut eiga stjfrv. eða frv., sem eru flutt fyrir hönd ríkisstj., nægir einfaldur meiri hl. til þess að afbrigði nái samþykki samkv. 70. gr. þingskapanna.



Herra forseti. Að gefnu tilefni þykir mér rétt að víkja fyrst að málsmeðferð. Hæstv. fjmrh. gat þess að stjórnarandstaðan hefði fengið vitneskju um þetta frv. í gær. Það er rétt, að formenn þingflokka voru kvaddir á fund klukkan hálfsjö í gærkvöld til að tilkynna þeim, að þetta frv. yrði flutt í dag, og ég fékk það sent heim í handriti seinna í gærkvöld. Ég hygg samt að hér sé um að ræða mikilvægara mál en svo að unnt sé að ætlast til af stjórnarandstöðu eða raunar þm. almennt að hafa einhverja fljótaskrift á afgreiðslu þess. Ég vil eindregið mótmæla þeim starfsaðferðum að ætla sér að sýna þm. þá lítilsvirðingu að setja þá upp að vegg með því að velja tímann tveim dögum fyrir páskahlé og segja: annaðhvort eða. Slíkar starfsaðferðir kunna ekki góðri lukku að stýra, en eru í raun dæmigerðar um vinnubrögð ríkisstj. svo og forvera hennar, vinstri stjórnarinnar. Ástæða er til í þessu sambandi einnig að geta um það ráðleysi, fum og fát sem einkennir flutning þessa frv. sem og meðferð fjárlagafrv. og ákvörðun fiskverðs. Við þm. höfum orðið vitni að því, að klukkan tvö óskaði einn stjórnarflokkurinn eftir fundarhléi til klukkan þrjú til að halda þingflokksfund, væntanlega vegna þess að stjórnarliðar höfðu ekki gengið frá flutningi þessa máls eins og skyldi. Við þm. urðum vitni þess, að þegar máli, sem var á dagskrá, var lokið tíu mínútur yfir þrjú óskaði hæstv. fjmrh. eftir fundarhlé til klukkan hálffjögur til að fullnægja því fyrirheiti sínu að sýna hv. fjvn. A- og B-hluta lánsfjár- og fjárfestingaráætlunar. Að vísu hafði þessu verið lofað fyrir hádegi í dag, og var ekki seinna vænna þar sem 3. umr. fjárlagafrv. fer fram á morgun, en tafðist þangað til nú svo að gera þurfti hlé á þingstörfum. Og ekki var langur tími ætlaður til þessarar yfirferðar. 20 mínútur áttu að nægja. Ég held að þessi vinnubrögð stjórnarliðsins sýni það og sanni, að ekki er sanngjarnt að ætlast til þess að stjórnarandstaðan segi já og amen við hverju því sem að henni er rétt, sérstaklega þar sem á ferðinni er frv. til l. sem leggja auknar skattbyrðar á þjóðina er nema um 11 milljörðum kr. á ári. Ég nefndi fiskverðið. Nú er 31. mars, síðasti dagur marsmánaðar. Fiskverðsákvörðun hefur dregist allan marsmánuð og sjómenn og útvegsmenn hafa ekki vitað allan mánuðinn hvaða tekjur þeir bera úr býtum. Við höfum frétt að í hádeginu hafi verið ákveðin gengislækkun. Menn tala um gengislækkun, menn tala um gengissig, en það gegnir auðvitað sama máli: erlendur gjaldeyrir hækkar í verði. Með þessum hætti er reynt að ýta vandanum á undan sér. Síðast þegar ég vissi var fiskverð ekki ákveðið. Það kann að hafa verið ákveðið eftir hádegið. En hvað um það, það er ljóst að gengislækkun um 3 eða 4.5%, ef miðað er við dollara, er auðvitað ákveðin af hæstv. ríkisstj. í tengslum við fiskverðsákvörðun. Ráðh. hafa að vísu sagt að fiskverðsákvörðun sé atfarið á vegum Verðlagsráðs sjávarútvegsins eða yfirnefndar. En það er alkunna að yfirnefnd hefur ekki getað kveðið upp úrskurð vegna þess að á hefur skort ákvarðanir um mikilvægustu mál af hálfu ríkisstj. sjálfrar. Þar hefur gætt sama ráðleysis og í fyrri vinstri stjórnum. Þar hefur hver höndin verið uppi á móti annarri, eins og í fyrri vinstri stjórnum. Þar hafa yfirlýsingar hvers ráðh. um sig gengið á víxl, eins og í fyrri vinstri stjórnum. Hæstv. sjútvrh. hefur spáð gengisfalli eða hröðu gengissigi. Hæstv. forsrh. hefur afneitað hvoru tveggja. Hæstv. forsrh. hefur m.a.s. gengið svo langt að gefa forverum sínum, fyrrv. ríkisstj., algera syndakvittun með því að lýsa því yfir að afkoma atvinnuveganna, t.d. sjávarútvegsins, væri með albesta móti og ekki væri þörf neinna sérstakra ráðstafana. En reynslan afsannar orð hans. Í dag er gengislækkun og ég hef það fyrir satt að hér sé aðeins um byrjun að ræða, ef koma eigi fiskverði saman liggi fyrir loforð um að gengið skuli látið síga a.m.k. um 5% til viðbótar næstu tvo mánuði. Um leið er spá manna, sem ég vona að rætist ekki, að það nægi engan veginn til að sjá afkomu þessa höfuðatvinnuvegar landsmanna borgið, hvað þá afkomu útflutningsiðnaðarins sem berst í bökkum. Allt er á eina bókina lært, hvort sem lítið er á flutning þessa frv. til l. um orkujöfnunargjald, afgreiðslu fjárlagafrv. eða ákvörðun fiskverðs: ráðleysi, fum og fát. Hér hafa stjórnarsinnar ætlað sér tíma til að ráða málum sínum, flækt þessi vandamál á milli sín nær tvo mánuði sem stjórnin hefur starfað, en eru svo sanngjarnir eða hitt þó heldur-að ætla stjórnarandstöðunni tvo daga til að afgreiða þetta síðasta frv. Ef stjórnarliðar ætla sér að koma frá ýmsum öðrum málum hér íþinginu væru það rétt vinnubrögð e.t.v. að leggja áherslu á meðferð þess frv. sem nú sér dagsins ljós, frv. til l. um orkujöfnunargjald, en er auðvitað réttnefndara frv. til l. um breyt. á lögum um söluskatt, eins og hv. þm. Pétur Sigurðsson hefur gert að tillögu sinni. Það væn réttara af stjórnarsinnum að leggja áherslu á afgreiðslu þessa frv. og láta fjárlagafrv. bíða. Ef það kynni að vera ákvörðun hæstv. ríkisstj. mun ekki standa á okkur sjálfstæðismönnum að framlengja heimild til greiðslu úr ríkissjóði meðan gengið er sómasamlega frá fjárlagafrv. sjálfu. Auðvitað er frv. til l. um orkujöfnunargjald eða breyt. á lögum um söluskatt forsenda þess að gengið sé frá fjárlagafrv. En þarna er ekki um eina gatið að ræða í fjárlagafrv. Það eru fleiri eyður, fleiri vandamál sem ekki er sagt hvernig leysa skuli. Það er ekki getið um það í fjárlagfrv., hvernig leysa skuli vanda landbúnaðarins eða útvega framlög til að standa undir fyrirsjáanlegum greiðslum hans vegna. Í fjárlagafrv. er ekki getið um, hvernig standa skuli að efndum loforðs ríkisstj. um svokallaðan félagsmálapakka til að greiða fyrir kjarasamningum. Í fjárlagafrv. er ekki greint frá því, hvernig staðið skuli að fjármögnun ýmissa framkvæmda sem markaðir tekjustofnar áttu að standa undir, en þeir hafa, eins og kunnugt er, verið notaðir í almenna eyðslu ríkissjóðs. Ekkert af þessu er í fjárlagafrv. Það væri sæmra fyrir hæstv. fjmrh. og ríkisstj. í heild að gera grein fyrir því, hvernig að lausn slíkra mála eigi að standa. Herra forseti. Ég sé ekki hæstv, fjmrh.

Það er sjónvarpsviðtal úti í garði.

Ég óska eftir frestun á fundi d. meðan hæstv. fjmrh. er bundinn við önnur störf. - Stutt hlé. Herra forseti. Ég vil bjóða hæstv. fjmrh. velkominn til fundar að nýju og vænti þess nú að allt sé þá þrennt er og ekki þurfi að fresta fundi aftur vegna anna hæstv. ráðh. eða fundarhalda hv. stjórnarsinna umfram það sem raunar var fyrir fram ákveðið. Ég var að ræða um að það væru fleiri eyður í fjárlagafrv. en hvernig snúast ætti við greiðslu olíustyrkja eða tekjuöflun til að standa undir þeim. Það mætti nefna í því sambandi hvernig á að standa undir þeim. Það mætti nefna í því sambandi hvernig á að standa að útgjöldum vegna efnda í loforðum ríkisstj. vegna svokallaðs félagsmálapakka til lausnar yfirstandandi kjaradeilum. Ég nefndi einnig það gat sem í fjárlagafrv. væri vegna þess að ekki væri þar greint frá hvernig undir útgjöldum skyldi standa til ýmissa þeirra verkefna sem markaðir tekjustofnar hafa hingað til fjármagnað, en eins og kunnugt er hafa þeir í stórum stíl verið notaðir í eyðsluhít ríkissjóðs. Ég nefndi sömuleiðis að í fjárlagafrv. væru ekki gerð skil fyrirsjáanlegum útgjöldum vegna landbúnaðarins. Þess vegna er nauðsynlegt m.a., nauðsynlegra en oftast áður, að fyrir liggi fjárfestingar- og lánsfjáráætlun með fjárlagafrv., eins og lög gera ráð fyrir, vegna þess að það er bersýnilega ætlun ríkisstj. að skjóta vandanum á undan sér og láta lánsfjáráætlun sjá um fjármögnun til þeirra verkefna sem ríkisstj. ætlar sér að standa að, að svo miklu leyti sem efndir verða á loforðum ríkisstj. í stjórnarsamningi. Það er ástæða til þess í þessu sambandi að rifja upp lög um stjórn efnahagsmála, sem samþykkt voru á Alþ. 7. apríl fyrir tæpu ári. Þar er sagt berum orðum eftirfarandi, með leyfi hæstv. forseta, í 14. gr. laganna: „ Ríkisstj. skal leggja fyrir Alþ. fjárfestingar- og lánsfjáráætlanir fyrir eitt ár í senn, og skulu þær fylgja fjárlagafrv.“ Í 15. gr. laganna er beinlínis getið um hvernig slíkum fjárfestingar- og lánsfjáráætlunum skuli háttað, en þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Í fjárfestingar- og lánsfjáráætlunum skulu m.a. eftirtalin atriði koma fram: 1. Heildaráætlun um opinberar framkvæmdir og fjármögnun þeirra með framlögum á fjárlögum, eigin fjármögnun opinberra fyrirtækja og lánsfé, enn fremur um framkvæmdir annarra aðila. 2. Framlög til framkvæmda atvinnuvega og einstaklinga. 3. Framlög til fjárfestingarlánasjóða. 4. Útlánaáætlanir fjárfestingarlánasjóða og fjármögnun þeirra. 5. Útlánareglur og lánskjör fjárfestingarlánasjóða. 6. Áætlun um erlendar lántökur opinberra aðila. Enn fremur skal gera grein fyrir þróun, og horfum um fjárfestingu í einstökum atvinnuvegum. Þá skal greina frá áætlunum um lánamarkaðinn í heild, þar með áætlun - um erlendar lántökur og markmið í peningamálum, og þeim tækjum, sem beita skal til þess að þeim verði náð, sbr. ákvæði 28. og 29. gr. Fjárfestingar- og lánsfjáráætlunum skal jafnan fylgja mat á mannaflaþörf áætlaðar framkvæmda í heild og þar með mat á atvinnuástandi í byggingarstarfsemi og mannvirkjagerð sérstaklega.“ Svo mörg eru þau orð sem standa í 15. gr. laga um stjórn efnahagsmála, sem hæstv. fjmrh. samþykkti á Alþ. fyrir tæpu ári. Hæstv. fjmrh. bar það fyrir sig að hann hefði ekki haft tíma og ríkisstj, sem slík hefði ekki haft tíma til að undirbúa slíka lánsfjár- og fjárfestingaráætlun. Ég vil mótmæla þeirri ástæðu sem hæstv. fjmrh. ber fyrir sig, vegna þess að í höfuðatriðum áttu aðstandendur stjórnarinnar að gera sér grein fyrir umfangi fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar þegar áður en ríkisstj. var mynduð. Því hefur verið haldið á loft að skamman tíma hafi tekið að mynda þessa ríkisstj. En sannleikurinn er sá, að þeir tveir mánuðir, sem fóru í stjórnarmyndunartilraunir, voru auðvitað notaðir til að glöggva sig á úrlausnum þeirra vandamála sem við blöstu. Og hafi skamman tíma tekið að mynda núv. ríkisstj. er skýringin eingöngu sú, að aðstandendur núv. ríkisstj. hafa alls ekki tekið á vandamálunum, alls ekki gert sér grein fyrir hvernig ætti að leysa vandamálin, og þess vegna er ríkisstj. á sandi byggð og fyrir henni mun fara sem húsi sem byggt er á slíkri undirstöðu. Hæstv. fjmrh. sagði að fjárhagsstaða ríkissjóðs væri mjög tæp og um það væru allir sammála. Ég hef ekki orðið var við að hæstv. fjmrh. væri sammála þeirri gagnrýni okkar stjórnarandstæðinga fyrr en þá í dag. Hæstv. fjmrh. sagði að orkukreppan hefði kallað á aukin útgjöld ríkissjóðs. En það er einnig kunnugt að hækkandi bensín- og olíuverð hefur fært ríkissjóði allmiklar og auknar tekjur. Hæstv. ríkisstj. hefur nú til meðferðar ákvörðun bensínverðs. Um það efni fóru fram umræður fyrir helgi og fengust engar yfirlýsingar um efndir á þeim loforðum eða yfirlýsingum hæstv. fjmrh. meðan hann var samgrh. að breyta nú uppbyggingu bensínverðs, svo dæmi sé nefnt. Hæstv. fjmrh. sagði í síðustu viku að frá og með 1. apríl væri heimild til að hækka bensínið enn þá meira en fram að þeim tíma. Mig langar til að spyrja hæstv. fjmrh. hvort ætlunin sé að nýta þá heimild og hvort ástæðan fyrir þeim drætti, sem er á afgreiðslu ríkisstj. á ákvörðun bensínverðs, sé fólgin í því að hún ætli sér að nýta þá heimild og þá með hvaða hætti. Ég vil láta það koma alveg skýrt fram í framhaldi af því sem ég hef rakið hér um skyldu ríkisstj. að leggja fram fjárfestingar- og lánsfjáráætlun með fjárlagafrv. að við sjálfstæðismenn teljum þeirri skyldu ekki fullnægt með því að sýna fjvn. drög að fjárfestingar- og lánsfjáráætlun að því er snertir A- og B-hluta fjárlaga. Í fjárlagafrv. er, eins og kunnugt er, dregið úr framlögum til ýmiss konar fjárfestingarlánasjóða og þess vega er nauðsynlegt að sjá, hvernig fjárfestingar- og lánsfjáráætlun gerir ráð fyrir að leysa vanda þessara sjóða, áður en fjárlagafrv. er endanlega frágengið og samþykkt á Alþ. Þó ekki væri til að dreifa nema þessari einu ástæðu væri hún nægileg til að sýna hæstv. fjmrh. og ríkisstj. í heild fram á að það er ábyrgðarleysi að ganga frá fjárlögum án þess að fjárfestingar- og lánsfjáráætlun liggi fyrir jafnhliða, auk þess sem um hreint lagabrot er að ræða að standa svo að málum sem hæstv. ríkisstj. ætlar sér bersýnilega. Varðandi það frv. til l., sem hér liggur fyrir, vil ég láta koma skýrt og greinilega fram að við sjálfstæðismenn teljum það sanngirnismál að jöfnun á kyndingarkostnaði eigi sér stað milli þeirra, sem búa á heitavatnssvæðum, og hinna, sem verða að búa við olíukyndingu. Við teljum æskilegra, að jöfnun kyndingarkostnaðar fari fram með því að leggja ekki sérstakan skatt á orkuna sjálfa, og teljum því út af fyrir sig til bóta að ekki sé farið í spor fyrrv. hæstv. iðnrh. Braga Sigurjónssonar að leggja á sérstakt orkugjald. Hins vegar er það kunnugt og kom fram í ræðu hæstv. fjmrh., að um þetta efni hefur verið deilt innan hæstv. ríkisstj. svo mjög að framlagning þessa frv, hefur tafist eins og raun ber vitni. Um þá töf er ekki hægt að kenna stjórnarandstöðunni, og náist þetta frv. þess vegna ekki fram sem lög fyrir páskaleyfi er það alfarið sök hæstv. ríkisstj. og þeirra deilna sem innan hennar hafa staðið um þetta mál. Hér er ekki fyrst og fremst verið að afla tekna til að jafna niður orkukostnaði, heldur almennt verið að auka skattlagninguna í landinu og frá því sjónarmiði verðum við að líta þetta mál. Hér er verið að leggja á alla landsmenn 11 milljarða kr. viðbótarskatt á hverju ári. Þegar sú viðbótarskattlagning kemur í kjölfar þeirrar skattaherferðar, sem fyrrv. vinstri stjórn og núv. hefur haft forgöngu um, er það skylda alþm. að nema staðar og vekja athygli á þeirri öfugþróun. Það hefur verið upplýst á Alþ. að viðbótarskattar ríkisstj. hafa leitt til þess að beinir skattar eru nú 25 milljörðum kr. hærri en þeir mundu vera á yfirstandandi ári ef skattalög ríkisstj. 1974–1978, er giltu 1977, væru óbreytt. 25 milljarðar kr. eru þó allmikið fé. Hér er eingöngu um aukningu beinna skatta að ræða frá reglum, er giltu 1977, til reglna, sem munu gilda á yfirstandandi ári. Hér er um að ræða að beinir skattar sem hlutfall af tekjum greiðsluársins munu aukast um nær 40%. Og ekki er þróunin heillavænlegri hvað snertir óbeina skatta. Í þeim efnum er einnig um a.m.k. 25 milljarða kr. auknar skattálögur að ræða frá því sem hefði verið eftir skattálagningarreglum 1977. Samtals er hér um 50 milljarða kr. aukna skattbyrði að ræða, og tilefni er því til að kanna hvort unnt er að leysa kyndingarvandamál og misrétti í því sambandi með öðrum hætti en hækkun söluskatts. Við sjálfstæðismenn höfum varað við vaxandi tilhneigingu til að auka alls konar millifærslur í þ jóðfélaginu og teljum að afla eigi fjármagns til að standa undir niðurgreiðslu kyndingarkostnaðar með því að lækka nokkuð niðurgreiðslur á landbúnaðarvörum. Félagar okkar hafa flutt till. um 5 milljarða kr. tilfærslu í þessu sambandi í tengslum við 3. umr. fjárlaga. Væri það mun heilbrigðari lausn þessa máls en sú lausn sem lögð er til í frv. til l. um orkujöfnunargjald. Þar að auki er ekki varið til niðurgreiðslu orkukostnaðar nema rúmlega helmingi af þeirri tekjuöflun sem verður við samþykkt frv. á þessu ári. Því er það ekki rétt nafn sem á frv. er, eins og hv. þm. Pétur Sigurðsson hefur bent á með flutningi brtt. sinnar. Og einmitt vegna þessa er ástæða til þess að varpa fram þeirri fyrirspurn, hvernig ætlunin sé að framkvæma þessar skattálögur í tengslum við útreikning framfærsluvísitölu og kaupgjaldsvísitölu eða verðbótavísitölu. Í 50. gr. laga þeirra er ég vitnaði til áðan, laganna um stjórn efnahagsmála o.fl., segir með leyfi hæstv. forseta: „Við útreikning verðbótavísitölu samkv. 49, gr. skal draga frá framfærsluvísitölu þá hækkun hennar eða lækkun, er leiðir af eftirtöldum breytingum milli útreikningsdaga verðbótavísitölu.“ Í 2. tölul. er svo sagt: „Breytingar á sköttum eða gjöldum eða álagning sérstakra skatta í því skyni að afla fjár til þess að draga úr áhrifum hækkunar olíuverðs á árunum 1979 og 1980 á framfærslukostnað þeirra heimila, sem hita hús sín með olíu. Verði fé varið úr ríkissjóði umfram áætlun fjárlaga 1979 til þessara þarfa án þess að skattar eða gjöld séu hækkuð af þeim sökum eða á lagður sérstakur skattur, skal einnig draga jafngildi slíkrar fjárveitingar frá hækkun framfærsluvísitölu við útreikning verðbótavísitölu. Kauplagsnefnd skal meta þennan frádráttarlið sérstaklega hverju sinni, í fyrsta sinn við útreikning verðbótavísitölu frá 1, júní 1979.“ Það er nauðsynlegt, að fram komi hvernig slíkir útreikningar muni líta út, og því er fsp. mín fram komin. Herra forseti. Ég skal nú fara að stytta mál mitt. Ég vil leggja áherslu á að sífellt nýjar skattálögur, sem hæstv. ríkisstj. gerir hér tillögur um, hljóta að valda mönnum áhyggjum og ekki síst þegar hugsað er til þeirra kjarasamninga sem nú eiga sér stað. Það er erfitt að halda því fram gagnvart launþegum að tekjur þeirra megi ekki hækka þegar hið opinbera gengur á undan og hækkar tekjur sínar á kostnað launþega í landinu. Ég hef þegar rakið hinar auknu skattálögur sem orðið hafa frá því lagt var á samkvæmt reglum 1977 og til þess sem verða mun samkvæmt þeim reglum er væntanlega munu gilda á þessu ári. Núv. hæstv. ríkisstj. hefur einkum og sér í lagi staðið fyrir þeim skattálögum sem vinstri stjórnin áður setti á 13 mánaða valdatíma sínum, haldið þeim öllum við, endurnýjað alla þessa skatta og framlengt, en þeim til viðbótar hefur núv. ríkisstj. staðið fyrir heimild til hækkunar útsvars um 10%. Ríkisstj. hefur staðið fyrir 11 milljarða kr. auknum skattálögum með hækkun söluskatts úr 22 í 24%, sem felst í þessu frv., og hún hefur með því að halda áfram í gildi allt þetta ár hækkun söluskatts í 22% og hækkun vörugjalds úr 18% í 24%, sem fyrri vinstri stjórn ætlaði jafnvel ekki nema tímabundið gildi, aukið skattálögur um 15 milljarða frá síðasta ári. Hún hefur með þessum auknu skattálögum og framlengingu skatta, sem ekki giltu nema hluta af síðasta ári, staðið alls fyrir um 30 milljarða kr. auknum skattálögum á þessu ári miðað við síðasta ár. Það hefur verið sagt að það væri stefna núv. hæstv. ríkisstj. að beita niðurtalningaraðferðinni. Ég held að hún hafi fremur beitt upptalningaraðferðinni þegar um skattálögur og tekjuöflun í ríkissjóð er að ræða, og niðurtalningaraðferðin hafi fyrst og fremst átt við að hennar mati þegar um hag einstaklinga, heimila og atvinnuvega hefur verið að ræða. Hún hefur beitt upptalningaraðferðinni til þess að stækka ríkiskerfið og auka ríkisbáknið, en um leið niðurtalið hagsmuni einstaklinga, heimila og atvinnuvega. Ég vonast til þess, að hæstv. ríkisstj. endurskoði þá afstöðu sína að knýja á um samþykkt þessa frv. á skömmum tíma jafnhliða afgreiðslu fjárlaga. Slíkt væri ábyrgðarleysi, en e.t.v. ekki meira ábyrgðarleysi en hæstv. ríkisstj. hefur nú þegar sýnt á skömmum starfsferli.



Herra forseti. Á sjöunda tímanum í gær, á sunnudegi, voru forustumenn þingflokka stjórnarandstöðunnar boðaðir á fund tveggja hæstv. ráðh. til að ræða við þá um þau mál sem ríkisstj. óskaði að fá afgreidd fyrir páskaleyfi. M.a. var þessum mönnum þá afhent frv. það sem nú er verið að ræða, á þskj. 252. Til þess að geta orðið við tilmælum hæstv. ríkisstj. um að afstaða gæti legið fyrir þegar umr. hæfust kl. tvö í dag héldum við Alþfl.-menn þingflokksfund í morgun kl. ellefu og sama munu sjálfstæðismenn hafa gert. Það furðulega gerist hins vegar þegar þingfundur hefst kl. tvö, að einn stjórnarflokkurinn biður um frest. Hann hefur ekki haft tíma til að fjalla um það mál sem við vorum beðnir að fjalla um kl. hálfsjö í gærkvöld. Síðan hafa þingstörfin í þessari hv. d. öll gengið á afturfótunum. Þegar búið var að taka þinghlé vegna óska eins stjórnarflokksins, sem ekki var reiðubúinn með afstöðu þegar þingfundur hófst, þurfti hæstv. fjmrh. að bregða sér frá. Þegar hann var kominn í salinn aftur hafði hæstv. ráðh. stuttan stans, því hann þurfti að skjótast út í garð til að ræða við blaðamenn og varð að fresta fundi á meðan. Þessi vinnubrögð bera ekki vott um að það sé mikil og góð verkstjórn á stjórnarliðinu. Þessi vinnubrögð bera ekki vott um að hæstv. ríkisstj. leggi mikið kapp á að fá þessi mál afgreidd. Fyrir nokkrum dögum var haldinn í Reykjavík ársfundur Rannsóknaráðs ríkisins. Þessi fundur var haldinn í Háskólabíói og voru flutt mörg athyglisverð erindi. Meðal þeirra, sem fluttu þar erindi, var Sveinbjörn Björnsson jarðeðlisfræðingur. Erindi hans fjallaði um jarðgufuvirkjanir. Í erindi sínu sýndi Sveinbjörn fram á annars vegar hvernig ætti að standa að undirbúningi slíkra virkjana, miðað við þá þekkingu og þá reynslu sem vísindamenn hafa yfir að ráða, og hins vegar hvernig ekki ætti að standa að slíkum framkvæmdum. Sveinbjörn Björnsson tók Kröfluvirkjun sérstaklega sem dæmi um, hvernig ekki ætti að standa að slíkri framkvæmd, og tók raunar fram að hann og samkennarar hans við Háskóla Íslands gætu ekki svarað nemendum sínum þegar þeir spyrðu þá út í framkvæmdaatriði þeirrar virkjunar. Sveinbjörn Björnsson tók fram, að það væri ekki aðeins að virkjunin kostaði Íslendinga nú á bókfærðu verði 17 milljarða, sem er ígildi þess sem það kostar að malbika hringveginn kringum landið, hann tók fram að það væri ekki aðeins vegna þess, hvernig á málum hefði verið haldið, að Íslendingar hafa glatað þeirri fjárhæð í ekki neitt, hann skýrði líka frá því að íslenskir skattborgarar þyrftu á hverju ári að borga í fjármagnskostnað af þessari virkjun, sem engum er að gangi, hærri fjárhæð en kostar að reka Háskóla Íslands. Þetta er það sem íslenskir skattborgarar þurfa að greiða á hverju einasta ári fyrir þau mistök sem unnin voru við gerð Kröfluvirkjunar. Þetta kemur alþm. ekkert á óvart. Þetta vita þeir. En hafa menn nokkurn tíma hugleitt hver urðu örlög þeirra manna sem standa þarna ábyrgir? Hverjir voru ábyrgir fyrir þessum stórkostlegu fjármálamistökum sem kosta íslenska skattborgara nú á hverju einasta ári ígildi þess sem kostar að reka Háskóla Íslands? Sá, sem höfuðábyrgðina bar, var að sjálfsögðu sá maður sem valinn var til að hafa forsjá og vera yfirstjórnandi iðnaðar- og orkumála í þessu landi. Hvar er sá maður nú? Hann situr í sæti hæstv. forsrh. Íslands. Maðurinn, sem bar höfuðábyrgðina á einhverju mesta fjármálahneyksli í sögu íslenskra framkvæmda, er forsrh. Íslands. í umboði hans fór sérstök nefnd með framkvæmdina, svokölluð Kröflunefnd. Tveir nefndarmenn voru kjörnir á Alþingi Íslendinga í síðustu kosningum. Hverjir skyldu þetta vera og hvar eru þeir? Varaformaður Kröflunefndar bar þó ekki alveg eins mikla ábyrgð og þáv. iðnrh., núv. hæstv. forsrh. Hvaða verk skyldi hann nú hafa með höndum í íslensku þjóðfélagi? Jú, hann er hvorki meira né minna en æðsti yfirmaður allra vísindarannsókna í þjóðfélaginu, hæstv. menntmrh. Ingvar Gíslason. Varaformaður Kröflunefndar er orðinn æðsti yfirmaður allra vísindarannsókna á Íslandi, og annar af þeim tveimur Kröflunefndarmönnum sem náðu kjöri á Alþ. er orðinn æðsti yfirmaður fjármála íslenska ríkisins. Hafa menn nokkurn tíma hugleitt hvað þetta þýðir? Hafa menn nokkurn tíma leitt hugann að því, í hvers konar revíuþjóðfélagi við Íslendingar erum farnir að lifa? Ef leitað verður að þeim mönnum, sem báru hvað mesta ábyrgð á einhverju stærsta fjármálaævintýri í framkvæmdasögu Íslands, og leitt í ljós, hvar þessir menn eru nú, er sá sem höfuðábyrgðina bar í sæti forsrh. Íslands, sá sem kom næstur honum er æðsti yfirmaður rannsókna meðal íslensku þjóðarinnar og þriðji Kröflunefndarmaðurinn er sá sem stjórnar fjármálum íslenska ríkisins. Hvernig geta menn átt von á að ríkisstj., sem þannig er saman sett, nái tökum á verðbólguvandanum á Íslandi eða geti rétt af ríkisskútuna? Hver á að gera það? Fyrrv. orkumálaráðherra, varaformaður Kröflunefndar eða Kröflunefndarmaðurinn Ragnar Arnalds? Árið 1971 komust tveir flokkar til valda á Íslandi sem áður höfðu setið í stjórnarandstöðu í 12 ár. Þá varð sú breyting á stjórnarstörfum á Ístandi, að segja má að stjórnarandstaðan hafi gerst ríkisstj. án þess að henni hefði dottið í hug að það þyrfti annað og meira til að stjórna landinu en málflutning stjórnarandstöðu, sem vissulega getur oft verið yfirborðskenndur og í formi yfirboða. Það má auðvitað sitt hvað segja misjafnt um viðreisnarárin. Þeirri ríkisstj. voru mislagðar hendur eins og mörgum ríkisstj. á Íslandi. En eitt einkenndi þó viðleitni þeirrar ríkisstj., hvort sem hún var meira eða minna góð þegar á heildina er litið, en það var að sú ríkisstj. reyndi að fylgja jafnvægisbúskap í efnahagsmálum, hún reyndi að sýna varkárni og aðgæslu, sérstaklega í sambandi við meðferð ríkisfjármála, og hún ásetti sér að það væri viðfangsefni ríkisstj., Alþ. og annarra stjórnenda landsins að mæta óhjákvæmilegum ytri áföllum þannig að þjóðin fengi að njóta góðs af þegar um búhnykk væri að ræða, en þyrfti að taka á sig byrðar þegar þjóðarbúið yrði fyrir áfalli. Þessi sjónarmið eru ekki vinsæl. Það er ekki vinsælt, ef olíuverð stórhækkar á heimsmarkaði þannig að lífskjör íslensku þjóðarinnar rýrna, að stjórnvöld reyni að vera sjálfum sér samkvæm og halda þannig á málum að almenningur í landinu finni þess merki að þjóðarbúið hefur orðið fyrir áfalli. Slíkt var ekki vinsælt. Þessi afstaða hafði það í för með sér, að sú ríkisstj. missti þingmeirihl. sinn. En slík afstaða stjórnvalda er engu að síður nauðsynleg, því ef ríkisstj. fylgir ekki slíkri stefnu, hver á þá að gera það fyrir landsmenn alla? Þegar Framsfl. og Alþb. komu til valda árið 1971 fylgdu þeir og hafa fylgt síðan stjórnarandstöðupólitík í ríkisstj. Sú pólitík hefur verið á þá lund, að það hefur aldrei verið spurt um aðstöðu eða getu þjóðarinnar til að gera eða framkvæma, heldur aðeins um vilja. Hverjum degi hefur verið látin nægja sín þjáning og stjórnvöld landsins hafa hagað sér, eins og segir í þeirri góðu bók Biblíunni að fuglar himinsins geri: safna ekki í kornhlöður, heldur láta hverjum degi nægja sína þjáningu í þeirri von að drottinn sjái um að endar nái saman. Dæmi um þessa afstöðu eru fjölmörg. Eitt af fyrstu viðfangsefnum þeirrar ríkisstj. var t.d. að hraða gildistöku laga um almannatryggingar, sem kváðu á um tekjutryggingu til eldra fólksins, um fjóra mánuði. Hins vegar var ekkert fé til í almannatryggingum til að greiða þetta. Þannig myndaðist skuld hjá ríkissjóði við almannatryggingarnar, því almannatryggingar tóku þessa upphæð úr sjóðakerfi, svo sem eins og lífeyrissjóðum opinberra starfsmanna, sem stofnunin átti að varðveita. Skuldin, sem stofnað var til árið 1971, er ógreidd enn. Sá víxill, sem þáv. hæstv. ríkisstj. gaf út, hefur stöðugt verið framlengdur. Um s.l. áramót nam þessi skuld ríkissjóðs við Tryggingastofnun ríkisins um 7 milljörðum og er allar götur síðan ákvörðunin var tekin sumarið 1971. Við skulum taka annað dæmi. Það hefur verið mikið talað um að á árum fyrri ríkisstj, Ólafs Jóhannessonar hafi orðið mikil olíuverðshækkun sem hafi kostað íslenska þjóðarbúið mjög mikið og orðið til að rýra lífskjör landsmanna. Ég býst við að minna sé vitað um að allur sá reikningur, sem þá féll í gjalddaga við hækkun olíuverðs á heimsmarkaði, var tekinn að láni hjá Alþjóðabankanum. Sá reikningur er ógreiddur enn. - Fundarhlé. Herra forseti. Ég veit satt að segja ekki hvort við stjórnarandstæðingar eigum að vera að halda þessu máli svo mjög til streitu, því maður verður þess áþreifanlega var að stjórnarsinnar gera allt sem þeir geta til að tefja málið. En það er kannske rétt að halda áfram engu að síður og gera þá fjórðu tilraunina í dag, en ef þetta ætlar að ganga svona held ég að langbest sé að láta að vilja stjórnarsinna og sleppa frekari umr. um þetta mál, láta það detta. Ætli það sé ekki affarasælast fyrir alla? Ég mun hafa verið kominn þar máli mínu að ég var að taka dæmi um þá búskaparhætti sem teknir voru upp hér á landi þegar Framsfl. og Alþb. komust til valda eftir 12 ára útlegð á árinu 1971. Síðara dæmið, sem ég ætlaði að taka, var á þá lund, að ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar, sú fyrri og verri, ræddi mikið um það á sínum tíma hversu olíuáfallið, sem þá kom, hefði orðið ríkisstj. erfitt og valdið Íslendingum miklum búsifjum. Ég ætlaði að veita þær upplýsingar að tekinn var víxill upp á framtíðina vegna olíuverðshækkunarinnar. Þá var tekið lán hjá erlendri lánastofnun og það lán gjaldféll ekki fyrr en í fyrra og hefur ekki verið greitt af því með öðrum hætti en nýrri erlendri lántöku. Fyrsta olíuáfallið, sem þjóðin varð fyrir, er þjóðin raunverulega ekki byrjuð að borga enn. Þetta er dæmigert um þá stjórnarstefnu sem verið hefur í landinu undanfarinn áratug, þar sem reynt hefur verið að lifa frá degi til dags, stjórnvöld hafa starfað eftir þeirri reglu að hugsa ekki fyrir morgundeginum, en slá öllum vanda á frest. Þetta er eins fjarlægt jafnvægisbúskap og hugsast getur, enda er niðurstaðan orðin sú eftir um það bil einn áratug, að íslenskt þjóðfélag og íslenskt efnahagslíf stendur mjög völtum fótum. Kaupmáttur launafólks er nú, 10 árum síðar, um það bil 10% minni en hann hefði verið ef jafnvægisstefnu viðreisnaráranna hefði verið fram haldið með öllum hennar göllum. Allir sjóðir eru uppurnir í landinu. Verðbólgan hefur aldrei í sögu landsins verið meiri. Lánstraust þjóðarinnar hjá erlendum lánastofnunum er á þrotum o.s.frv. Svo virtist vera á s.l. hausti að það mundi bresta þingmeirihluta til að halda þessari stjórnarstefnu áfram. Eftir langvinnt stjórnarmyndunarþóf kom þó í ljós að svo var ekki, þegar nokkrir þm. úr Sjálfstfl. tóku sig upp og fluttust búferlum til að geta haldið áfram að viðhalda þeirri óheilla- og ójafnaðarstefnu sem innleidd var hér með stjórnarskiptunum 1971. Ég hef þá trú, að sú tilraun standi ekki mjög lengi. Getur þá svo farið að það verði lengra en 12 ár í það að slíkt búskaparlag verði reynt að nýju. En hitt er svo annað mál, hvernig það verður fyrir þá sem koma til með að taka við af hæstv. ríkisstj., því einhvern tíma kemur að því að hún skilar af sér, hvort sem það verður fyrr eða síðar. Ég er hræddur um að það verði erfitt fyrir þau stjórnvöld að rétta þjóðarbúið af eftir þá hallasiglingu sem á því mun verða þau árin eða þá mánuðina, hvort sem þeir verða margir eða fáir, sem núv. hæstv. ríkisstj. lafir við stjórnvöl. Herra forseti. Ég hefur áður vakið athygli á því, að þau vinnubrögð, sem beitt hefur verið við stjórn lands okkar undanfarinn áratug, séu ekki aðeins hefðbundin stjórnarandstöðuvinnubrögð þar sem ekki er reynt að horfast í augu við nokkurn vanda, en öllum málum slegið á frest, gengið í alla sjóði, allt eigi að gera fyrir alla, - það séu ekki aðeins hefðbundin stjórnarandstöðuvinnubrögð sem íslensku þjóðfélagi hefur verið stýrt eftir s. Í. 10 ár, heldur sé annar af þeim tveimur flokkum, sem ferðinni hafa ráðið, Alþb., þess eðlis, að hann sýni í efnahagsmálum nokkurs konar hefðbundin viðbrögð við ytri áreitni, það sé eins og með hundana hans Pavlovs, sem ávallt brugðust við með tilteknum hætti ef þeir heyrðu tiltekið hljóð eða urðu fyrir tilteknum þrýstingi. Eins er það með þá ágætu kollega mína hér sem tilheyra Alþb. Efnahagsstefna þeirra er ekki tekin með tilliti til ríkjandi aðstæðna, heldur nokkurs konar ósjálfráð viðbrögð í „pavlovskum“ stíl við ytri áreitni í efnahagsmálum. Sá ágæti maður Hannibal Valdimarsson sagði einu sinni um Alþýðubandalagsmann, að hans stóri kostur væri að honum dytti aldrei neitt í hug. Það má segja það sama um þá ágætu Alþýðubandalagsmenn nú í þinginu, sérstaklega með tilliti til efnahagsmála, að þeim dettur aldrei neitt í hug, og ekki nóg með að þeim detti ekki neitt nýtt í hug, heldur geta menn ávallt gert sér nokkurn veginn í hugarlund hvað þeir muni gera, miðað við þá ytri áreitni sem þeir verða fyrir í efnahagsmálum. Svo „pavlovsk“ eru þau viðbrögð. Laugardaginn 1. mars s.l., nokkru áður en fjárlagafrv. hæstv. ríkisstj. kom fram, gerði ég mér það til gamans að skrifa grein í Morgunblaðið. Þar reyndi ég, miðað við hin hefðbundnu „pavlovsku“ viðbrögð Alþb. í efnahagsmálum, að spá, bæði í gamni og alvöru, hvað mundi gerast af hálfu hæstv. ríkisstj. í efnahags- og fjármálum á næstu vikum. Og það er einkar athyglisvert og ánægjulegt, fyrir sjálfan mig a.m.k., að hvert einasta atriði í þessari spásögn hefur náð fram að ganga. Viðbrögð Alþb. eru orðin svo „pavlovsk“ að hægt er að spá um þau marga mánuði fram í tímann, miðað við þá ytri áreitni sem menn vita með nokkurri vissu að þeir muni verða fyrir á þeim tíma. Ég sagði að mér þætti einkar líklegt að ríkisstj. mundi gera þrennt: Í fyrsta lagi stórauka erlendar lántökur. Í öðru lagi taka upp þau nýju vinnubrögð að leysa útgjaldavanda utan fjárlaga með nokkurs konar viðbótarfjárlögum eða fjárlagakálfi. Og í þriðja lagi afla sérstakra viðbótartekna með afbrigðilegum hætti. Ég sagði í spádómi mínum frá 1. mars s.l., sem ég ítreka að var gerður í gamni, en einnig nokkurri alvöru, að mér fyndist harla ólíklegt að hæstv. ríkisstj. treysti sér til að hækka beina skatta til að koma endum saman öllu meira en um 4–6 milljarða kr., enda hefur sú orðið raunin. Hún hefur ekki treyst sér til að hækka áætlun um tekjuskatta á einstaklingum öllu meira, þó svo að hún hafi treyst sér til að lækka áætlun fjárlaga um tekjuskatt af fyrirtækjum í landinu um 850 millj. kr. Að vísu hefur heyrst upp á síðkastið að e.t.v. sé á leiðinni frá ríkisstj. hugmynd um breytingar á skattstigum einstaklinga til hækkunar í sambandi við álagningu tekjuskatts. Engu að síður stendur dæmið þó þannig, að hæstv. ríkisstj. hefur ekki treyst sér til að hækka tekjuskatta á einstaklingum um öllu meira í einni svipan en um 4–6 milljarða. Sú spásögn er því rétt. Ég gat mér þess til, að miðað við að ríkisstj. hækkaði tekjuskatta um 4–6 milljarða kr. mundi hana vanta um tvo tugi milljarða til þess að endar næðu saman í útgjaldaáformum ríkisstj. Það virðist líka hafa verið nokkuð rétt, vegna þess að miðað við þau áform, sem hæstv. ríkisstj. hefur þegar tilkynnt og ekki eru inni í fjárlögum og verið er m.a. að ræða nú, virðist ríkisstj. vanta umfram það, sem ákveðið er í fjárlögum, 16–20 milljarða kr. í skattheimtu. Ég gat mér þess til, að e.t.v. væri það nærtækasta ráðið fyrir ríkisstj., a.m.k. miðað við viðbrögð Alþb., sem menn þekkja frá fyrri tíma, að afla hluta þessa fjár með svo sem eins og 1% söluskattshækkun. Frv. um 1% söluskattshækkun er til meðferðar hér. Hæstv. fjmrh. lýsti því nefnilega yfir, þegar hann fylgdi frv. því úr hlaði sem hér er til umr. um hækkun á söluskatti um 2 prósentustig, að annað prósentustigið væri vegna verðjöfnunarvandans af kyndikostnaði, en hitt prósentustigið væri almenn tekjuöflun fyrir ríkissjóð. Þannig hefur ágiskun mín reynst mjög nærri lagi. M.ö.o. hefur verið flutt hér frv. um 1% almenna hækkun á söluskatti til að standa undir viðbótarútgjöldum ríkissjóðs umfram það sem fjárlög gera ráð fyrir. Þá gat ég mér þess til líka, að ríkisstj. mundi hugsa sem svo, að e.t.v. væri ekki ýkjagott að þessi hækkun á söluskatti kæmi fram í hækkaðri vísitölu, einhverjum ráðstöfunum mundi ríkisstj. sennilega beita til þess að komast hjá því að launafólk í landinu, sem á að bera þessa skattahækkun í formi hækkaðs vöruverðs, fengi hana bætta í kaupi. Og ég heyrði ekki betur, að vísu voru orð hæstv. fjmrh. um það áðan mjög loðin, en hæstv. ríkisstj. væri einmitt að athuga með hvaða hætti hún gæti komist fram hjá þeim vísitöluákvæðum sem gera aðilum skylt að bæta slíka hækkun á óbeinum sköttum í kaupgjaldi. Einnig þarna virðist spásögn mín hafa gengið nokkuð eftir. Til viðbótar þessu gat ég mér þess til og benti á, að ein merkasta nýja uppfinningin á sviði þeirrar stjórnarstefnu í efnahagsmálum, sem við Alþfl.-menn köllum „Lúðvíksku“, hafi verið fundin upp nú á dögunum, þ.e. að taka fyrirsjáanlegt viðfangsefni fjárlaga út úr fjárlagaafgreiðslunni og láta eins og það væri ekki til, en afgreiða málið með sérstökum tekjuöflunarlögum tengdum útgjaldaáformunum í nokkurs konar fjárlagakálfi. Eins og menn vita, er „kálfur“ viðbótarútgáfa af blaði, og fylgir viðkomandi blaði sem nokkurs konar aukablað. Þá uppfinningu gerðu Alþb.-menn á þessum vetri með frv. um ábyrgðar- og greiðsluheimild vegna lántöku að upphæð 3 milljarðar kr. vegna útflutningsvandá landbúnaðarins, og slíka uppfinningu, sem er svo „lúðvíksk“ eins og þessi uppfinning er, geta Alþb.-menn að sjálfsögðu ekki látið ónotaða. Þegar málið var loks afgreitt, eftir að fjárlagafrv. var komið fram, var það gert nákvæmlega með þeim hætti, að bæði tekjuöflunin og útgjöldin voru afgreidd með sérstakri lagasetningu utan fjárlaga með tilbúningu nokkurs konar fjárlagakálfs. Með nákvæmlega sama hætti átti að leysa olíuupphitunarvandann. Það átti að gefa út sérstakan fjárlagakálf hans vegna. Svona hefði verið hægt að taka bókstaflega öll viðfangsefni fjárlagagerðar, sem með einhverjum hætti eru þess eðlis að erfitt er að andæfa gegn slíkum útgjöldum. Með þeim hætti getur hvaða ríkisstj. sem er leyst vandmeðfarin og viðkvæm mál, með þeim einfalda hætti að taka þau út fyrir fjárlagaafgreiðslu, búa til úr þeim sérstaka fjárlagakálfa og leggja þannig fram og afgreiða ófullburða fjárlög sem ekki verða heildstæð nema búið sé að samþ. og afgreiða slíkan fjárlagakálf. Auðvitað er hægt að taka fjölmörg slík atriði úr fyrir fjárlagaafgreiðslu. Við skulum t.d. segja sem svo, að til þess að endar nái saman í ríkisfjármálunum vanti 5 milljarða kr. tekjuöflun. Það væri hægt að afgreiða það mál með sama hætti og hér er vitnað til, með þeim einfalda hætti að taka t.d. öll útgjöld til sjúkrahúsa út úr fjárlagafrv. og afgreiða fjárlögin með þeim hætti, en leggja síðar fram frv. um fjáröflun til rekstrar sjúkrahúsa, þar sem bæði væri um að ræða ákvæði um útgjöldin til sjúkrahúsarekstrarins og um sérstaka skattheimtu til að afla fjár fyrir útgjöldum til sjúkrahúsa og láta menn svo standa frammi fyrir því hér á Alþ. að afgreiða slíka skattheimtu samfara útgjaldaáformunum. Mér er sem ég sæi hv. þm. fella slíkt frv. um skattahækkun, ef sú skattahækkun væri tengd einhverju vinsælu máli og einhverju máli sem illmögulegt væri að vera á móti, eins og þessu. Að lokum vil ég aðeins geta þess, að hæstv. ríkisstj. virðist líka ætla að fara eftir þeirri spásögn minni að gera upp efnahagsdæmi þjóðarskútunnar með því móti að stórhækka erlendar lántökur þegar þrotnir eru þeir möguleikar sem hún telur sig hafa til að hækka beina skatta, sem hafa verið hækkaðir á síðustu dögum um 40%, og þegar hún er búin að afgreiða tveggja stiga söluskattshækkun og hækka óbeina skatta með því móti um a.m.k. 11 milljarða. Þegar ekki nægja þessir tæpir 2 tugir milljarða, sem ríkisstj. ætlar nú í einu vetfangi að hækka beina og óbeina skatta um, verður nauðvörnin að hækka erlendar lántökur til að standa undir afganginum. Mér er nær að halda að ég hafi verið í lægri kantinum þegar ég leyfði mér að spá því, að erlendar lántökur í endanlegri útgáfu lánsfjáráætlunar hjá ríkisstj. mundu stefna á 100 milljarða kr. Mér er nær að halda að niðurstaðan verði nær 110 milljörðum þegar öll kurl eru til grafar komin. Ég vil aðeins geta þess, að ég hef bréf frá Seðlabanka Íslands, frá því í haust að vísu, þar sem Seðlabankinn áætlar lántökuþörfina vegna gjaldeyrisþarfar um 65–69 milljarða kr. og varar mjög við því að farið verði yfir 70 milljarða kr. í erlendum lántökum á árinu 1980 þar sem með svo háum erlendum lántökum væri stefnt í hættulega greiðslu- og skuldabyrði á árinu 1980. Hæstv. fjmrh. hefur haldið því fram að þessar tölur væru úreltar, þ.e. þær væru frá því í haust. Ég hringdi í Seðlabankann í morgun til þess að spyrjast fyrir um hvaða breytingar hefðu orðið á gengisforsendum í þessu sambandi frá því að bréfið frá Seðlabanka Íslands kom í mínar hendur í desember, þar sem varað var við að fara yfir 70 milljarða kr. í erlendum lántökum, og fékk það svar, að engar breytingar hafi orðið á þeim gengisforsendum sem þarna er miðað við. Hins vegar er mér kunnugt um að á fyrstu vikum á valdaferli þessarar hæstv. ríkisstj. hefur ein mjög mikilvæg forsenda breyst, og hún er sú, að í upphafi þessa árs var því spáð að ekki yrði halli á viðskiptum okkar við útlönd, en eftir nokkurra vikna valdasetu núv. hæstv. ríkisstj. er því spáð, að viðskiptahalli við útlönd á árinu 1980 verði um 20 milljarðar kr. Þetta er eina breytingin sem orðið hefur á þeim forsendum sem Seðlabanki Ístands gaf sér í janúar og febrúar, þegar hann miðaði viðvaranir sínar til ríkisstj. við að fara ekki fram yfir 70 milljarða í erlendum lántökum. Að sjálfsögðu mun hæstv. ríkisstj. jafna þann viðskiptahalla með erlendum lántökum ef ég þekki Alþb. rétt. Aðeins á fyrstu vikum stjórnarbúskaparins hefur myndast halli í spám Seðlabanka Íslands vegna viðskipta landsins við útlönd upp á 20 milljarða kr., sem ég er sannfærður um að ríkisstj. ætlar sér að mæta með erlendri lántöku. Þess vegna þori ég að fullyrða um þá spá mína, að lántökuáform ríkisstj. yrðu hækkuð úr 70 milljörðum í 100 milljarða, færu sem sé 30 milljörðum kr fram yfir það sem Seðlabanki Íslands telur óhætt. Sú spá mín er kannske allt of lág. Ætli endanleg lántökuáform ríkisstj. í lánsfjáráætlun verði ekki nær 110 milljörðum en 100 milljörðum? Og ætli lántökurnar sjálfar, þegar upp verður staðið í haust og reikningurinn gerður upp, verði ekki komnar nær 120 milljörðum en 110 milljörðum? Ef fimm vikur á ferli ríkisstj. breyta viðskiptajöfnuði í 20 milljarða viðskiptahalla, hverju megna þá 40 vikur hjá svona ríkisstj. að breyta í því sambandi? Við Alþfl.-menn höfum látið í ljós, eins og fulltrúar allra annarra þingflokka í vetur, nauðsyn þess að undinn verði bráður bugur að því að jafna kyndikostnað í þessu landi. Ég tel að það ríki mikill skilningur á því í þinginu hjá öllum þingflokkum og mikill stuðningur við slíkar aðgerðir hjá öllum flokkum. Við Alþfl.-menn höfum lagt fram tillögur á Alþ. um að þetta skuli gert. Í fyrsta lagi gerðum við ráð fyrir því í fjárlagafrv., sem við lögðum fram í desembermánuði s.l., að úr ríkissjóði yrði varið í þessu skyni 2.3 milljörðum kr., sem yrði framlag ríkisins til jöfnunar á kyndikostnaði, og auk þess höfum við lagt fram til kynningar á Alþ. frv. um orkuskatt og höfðum látið hefja sérstaka rannsókn og athugun á og samningu á frv. um verðjöfnunargjald, ef slík framkvæmd kynni að vera affarasælli og hentugri en orkuskattur. Tillögur höfum við þannig þegar gert um fjáröflun í þessu skyni sem nema meira fé en því sem hæstv. ríkisstj. er nú að biðja um að aflað verði til jöfnunar á húshitunarkostnaði. En við Alþfl.-menn létum ekki sitja við þessar tillögur því að við 2. umr. fjárlagafrv. lögðum við einnig fram sérstaka tillögu um, að 4 milljörðum kr. skyldi varið úr ríkissjóði til að jafna húshitunarkostnað, og fluttum jafnframt till. um lækkun á öðrum útgjöldum ríkissjóðs til að standa undir þessari framkvæmd. Till. okkar voru hins vegar felldar. Ég vek athygli á að við höfum lagt fram á Alþ. tvenns konar tillögur í vetur um jöfnun kyndikostnaðar, fyrst með fjárlagafrv., sem við lögðum fram í desember, og frv. um orkuskatt, sem kom fram skömmu seinna, og síðan fyrir nokkrum dögum, þegar við gerðum till. við 2. umr. fjárlaga um 4 milljarða kr. útgjöld ríkissjóðs til jöfnunar á kyndikostnaði og lækkun útgjalda ríkissjóðs að sama skapi. Fjárlagafrv., sem hæstv. ríkisstj. segist byggja fjárlagafrv. sitt á, fjárlagafrv. hæstv. fyrrv. fjmrh. Tómasar Árnasonar, var líka með tillögur um að ríkissjóður legði ákveðið fé af mörkum í þessu skyni. Það fjárlagafrv. gekk einnig út frá því, að ríkissjóður legði fram til verðjöfnunar á húshitun 2.3 milljarða kr. Það, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur hins vegar gert við þetta frv. Tómasar Árnasonar, sem hún sagðist leggja til grundvallar sínu fjárlagafrv., er einfaldlega að hæstv. ríkisstj. hefur tekið þá 2.3 milljarða, sem bæði Tómas Árnason og ríkisstj. Alþfl. gerðu tillögur um að ríkissjóður legði fram til að jafna húshitunarkostnaðinn, og eytt í annað. Hún skilar fjárlagafrv. með gati hvað varðar framlag ríkissjóðs til að leysa húshitunarvandann. Hún er eina ríkisstj. á síðustu árum sem hefur lagt fram fjárlagafrv. þar sem ekki verður séð að svo mikið sem einni einustu krónu eigi að verja úr ríkissjóði til að leysa vandamál þess fólks sem þarf að búa við margfaldan kyndikostnað á við íbúa þéttbýlisins á Suðvesturlandi. Þessi hæstv.- ríkisstj. sá þvert á móti ástæðu til að eyða öllu því fé, sem tvær ríkisstj. þar á undan höfðu gert tillögur um að ríkissjóður innti af hendi í þessu skyni, og skilaði fjárlagafrv. til Alþ. án þess að gera ráð fyrir að ríkissjóður legði fram svo mikið sem eina krónur í því skyni að létta byrðar fólksins sem þarf að búa við margfaldan kyndikostnað á við okkur hin. Hins vegar lýsti ríkisstj. því yfir, að hún mundi útvega þetta fé með sérstökum hætti fram hjá fjárlagagerð og sú tekjuöflun mundi nema 4–5 milljörðum kr. Þessu marglýsti t.d. hæstv. fjmrh. yfir á Alþ., að hann og ríkisstj. mundu leggja fram einhvers konar tekjuöflunarfrv. til að standa undir jöfnun kyndikostnaðar, sem ætti að skila 4–5 milljörðum kr. Nú hefur hæstv. ríkisstj. lagt fram slíkt frv. En því er ekki ætlað að skila 4–5 milljörðum kr., því er ætlað að skila tvöfalt hærri upphæð eða a.m.k. 11 milljörðum. Og sú upphæð á ekki að renna til jöfnunar á húshitunarkostnaði. Aðeins rúmur 1/3 hluti af þessu fé, eða 4 milljarðar kr., á að fara til að jafna kyndikostnaðinn í landinu. Næstum því 2/3 af fjármagninu eiga að renna í aðrar þarfir, bróðurparturinn af því til að standa undir öðrum útgjöldum ríkisins, því að hæstv. fjmrh. virðist hafa séð á síðustu dögum að fjárlagafrv. ríkisstj. stendur vægast sagt völtum fótum. Ferillinn er ekki glæsilegur. Í fyrsta lagi eyðir ríkisstj. öllu því fé sem bæði þau fjárlagafrv., sem hún tók við, gerðu ráð fyrir að ríkissjóður legði fram af sinni hálfu til að jafna kyndikostnaðinn í landinu. Ríkisstj. eyðir öllu því fé í annað, sennilega í hæstv. landbrh., en hans sál tekur lengi við. Þegar hún er búin að því leggur hún fram frv. um orkujöfnunargjald, að því er hún segir, sem á að útvega ríkissjóði og leggja þá á landslýðinn um 11 milljarða kr. í nýjum sköttum. Hún, segist verða að gera þetta til að jafna húshitunarkostnað í landinu. En hvað ætlar hún að nota mikinn hluta af þessari fjáröflun til þess verkefnis? Rúman 1/3. 2/3 hluta ætlar ríkisstj. að nota í annað. Svo leyfir hæstv. ríkisstj. sér að kalla slíkt frv. frv. til l. um orkujöfnunargjald! Eins og ég hef minnt á í umr., voru samþ. á s.l. vori lög sem við stóðum að, alþm. úr þrem þingflokkum. Þau lög voru mjög umdeild á margan hátt, mörg atriði sem menn voru ekki sammála um. En eitt atriði greindi menn þó ekki á um sem samþykktu frv. Það var ákvæði II. kafla þessara laga, ef ég man rétt, sem lögðu stjórnvöldum ákveðnar skyldur á herðar um samráð við aðila vinnumarkaðarins. Er sérstaklega tekið fram í þessum lögum, sem okkur ber öllum að starfa eftir, að samráð skuli sérstaklega haft við mörkun stefnu ríkisstj. um tekjuöflun til ríkissjóðs. Nú spurði ég hæstv. fjmrh. að því í síma í gær, hvort þessari sjálfsögðu reglu hefði ekki verið beitt af hæstv. ríkisstj., og léki hugur á að fá að vita hverjar væru umsagnir Alþýðusambands Íslands, Sjómannasambands Íslands, Bandalags starfmanna ríkis og bæja, bændasamtakanna og annarra slíkra um hina miklu hækkun á söluskatti sem hér er lögð til. Hæstv. fjmrh. sagði mér að ríkisstj. hefði að sjálfsögðu ekki haft tíma til að hafa samráð við þessa aðila. - Eini samráðsaðili ríkisstj. nú virðist vera hv. þm. Eggert Haukdal. Hann kemur í staðinn fyrir þá samráðsaðila sem mælt er fyrir um í Ólafslögum að ríkisstj. skuli hafa samráð við. Er það ekki lítill atgervisflótti að hverfa frá aðilum vinnumarkaðarins yfir til þessa hv. þm. Látum það nú vera. - Hitt tók hæstv. ráðh. fram, að að sjálfsögðu mundi ríkisstj. sjá til þess að umsagnir aðila vinnumarkaðarins yrðu fengnar um þetta mál í meðferð þess á Alþingi. Vænti ég þess, að á málinu verði þannig haldið af þeirri n., sem fær þetta frv. til meðferðar að lokinni þessari umr., að hún óski eftir því að fá viðbrögð samráðsaðilanna, annarra en hv. þm. Eggerts Haukdals, við þessu frv. Og ég sé ekki annað en Alþýðusambandið og aðrir aðilar vinnumarkaðarins þurfi a.m.k. lengri tíma en einn sólarhring til að tjá sig um þetta mál. Afstaða okkar Alþfl.-manna til málsins er að sjálfsögðu sú, að við munum ekkert gera til að tefja fyrir því að málið gangi rétta boðleið um þingið. Við munum þvert á móti reyna að sjá til þess, að öllum vinnubrögðum og öllum þeim reglum, sem lög leggja okkur og stjórnvöldum á herðar, sé fylgt. Við munum óska eftir því, að aðilar vinnumarkaðarins skili umsögn um þetta frv. Okkur finnst það beinlínis móðgun við þessa aðila ef á að taka málið til 2. umr. þessarar hv. d. án þess að aðilar vinnumarkaðarins, og þá sérstaklega samtök launafólks, hafi fengið að tjá sig um málið. Og ég trúi því ekki, að hæstv. fjmrh. ætli að fylgja málinu svo fast fram að fá það afgreitt á þingi án þess að samtök vinnumarkaðarins hafi fengið tíma til að tjá sig um það. Slíkt væri ótvírætt lögbrot. Þá væri hæstv. ráðh. ótvírætt að brjóta lög sem hann átti sjálfur þátt í að setja fyrir örfáum mánuðum. Í öðru lagi höfum við þm. Alþfl. áhuga á að sjá hvað ríkisstj. hyggst fyrir um ráðstöfun á þessu fé. Það kemur fram í aths. frv., að ráð sé fyrir því gert að á þessu ári verði 4 milljörðum kr. af þeim tekjum, sem frv. á að gefa, varið til að jafna kyndikostnað. En áður en þetta frv. er afgreitt er nauðsynlegt að fá að vita hvernig á að halda á því máli, hvernig á að ráðstafa þessum 4 millj. kr. til jöfnunar á húshitunarkostnaði. Við óskum eindregið eftir því, hæstv. fjmrh., að áður en frv. verður afgreitt verði lagt fram á Alþ. það frv. sem boðað hefur verið að muni fylgja þessu frv. og fjalla um ráðstöfun á þeim 4 milljörðum af orkujöfnunargjaldinu sem eiga að ganga til jöfnunar húshitunarkostnaðar. Í þriðja lagi vil ég vekja athygli á því, að engin grein í þessu frv. kveður á um hversu lengi orkujöfnunargjaldið skuli innheimt. Eins og frv. er úr garði gert yrði innheimta á þessum 2% til viðbótar í söluskatti sjálfvirk áfram ár frá ári þangað til slík lög yrðu felld úr gildi. Menn skutu líka gæta að því, að í frv. sjálfu segir ekkert um að einhver hluti af þessu gjaldi skuli áfram renna til jöfnunar á húshitunarkostnaði. Það kæmi þá til ákvörðunar aftur á næsta ári. Þá væru líkur til þess, miðað við núverandi verðlag, að ríkissjóður mundi hafa í tekjur af þessu orkujöfnunargjaldi tl milljarða kr., en samkv. orðanna hljóðan ættu þá aðeins að núvirði 4 milljarðar af þeim 11 að fara í jöfnun hitakostnaðar. Þá er bróðurparturinn af gjaldinu orðin almenn hækkun á söluskatti til tekjuauka fyrir ríkissjóð. Við hljótum því að kalla eftir upplýsingum um það frá hæstv. ríkisstj., hvort virkilega sé ætlun hennar að lögfesta slíkt frv. um orkujöfnunargjald til frambúðar, og þá í öðru lagi, ef svo er, hvort ríkisstj. sjái enga ástæðu til að setja jafnframt inn í lögin ákvæði um að einhver tiltekinn hluti þessa orkujöfnunargjalds skuli ávallt ganga til jöfnunar á húshitunarkostnaði og til annarra framkvæmda á sviði innlendra orkumála. Í fjórða lagi vil ég einnig vekja athygli á því, að hér er ekki gert ráð fyrir að sveitarfélög fái í sinn hlut neitt af þeim tveimur viðbótarsöluskattsstigum sem verið er að leggja fram tillögur um að samþ. verði. Í því sambandi vil ég leyfa mér að benda á að ef sveitarfélögin fengju sinn hlut af þessum tveimur söluskattsstigum með sama hætti og af hinum almenna söluskatti, yrði tekjustofnafrv., sem er nú til meðferðar í Ed., að mestu óþarft vegna þess að þá þyrftu sveitarfélögin ekki á 10% aukaútsvarsheimildinni að halda: Ef þau fengju sinn hluta af þeim tveimur söluskattsstigum, sem hér er verið að bæta við, er 10% aukaútsvarsheimildin óþörf. Menn skyldu hugleiða það líka. Ég ætla ekki að hafa öllu fleiri orð um þetta mál, en bendi á að að sjálfsögðu hafa tveggja prósentustiga söluskattshækkun í för með sér stórhækkað vöruverð og enn meiri verðbólgu. Þetta mundi ég, eins og hv. 1. þm. Reykv. sagði áðan, kalla að telja verðbólguna upp, en ekki niður, og gæti vel verið að aðrar tekjuöflunarleiðir en söluskattshækkun væru hentugri til fjáröflunar í jöfnun kyndikostnaðar en hér er sýnt fram á. Hitt vil ég enn taka fram, að í fyrsta lagi erum við Alþfl.-menn þess mjög hvetjandi, að sem allra fyrst verði ráðin bót á því misrétti sem landsmenn búa við í húshitunarmálum. Í öðru lagi vil ég benda á, að við höfum á þessu þingi tvívegis flutt um það tillögur að afla fjár í þessu skyni, fyrst í fjárlagafrv., sem við lögðum fram í des., þar sem við gerðum ráð fyrir að ríkissjóður legði fram 2.3 milljarða kr. í þessu skyni og síðan yrði viðbótarfjár aflað með orkuskatti, og svo aftur fyrir nokkrum dögum þegar við gerðum tillögur um 4 milljarða kr. framlag úr ríkissjóði í þessu sambandi og fluttum jafnframt tillögur um lækkun útgjalda ríkisins að sama skapi. Ég tel að þetta sýni ljóslega að við Alþfl.-menn styðjum eindregið að fjár verði aflað til jöfnunar á húshitunarkostnaði. Það kemur að sjálfsögðu til skoðunar, ef ekki er nokkur lifandi leið að fá meiri hl. þingheims til að samþykkja ríkisframlag í þessu skyni, en önnur útgjöld ríkisins séu skorin niður, til að hægt sé að jafna kyndikostnað, að afla til þess fjár með sérstökum hætti. Þetta er vandamál sem verður að leysa. En ég tel mjög varhugavert, þegar um svona mikið hagsmunamál er að ræða, að gera sér leik að því að vera í skjóli slíks máls að sækja þrefalda slíka fjáröflun fyrir ríkissjóð. Hér er um að ræða, ef frv. verður samþ., að heimta 11 milljarða í nýjum sköttum í ríkissjóð. Af þeim á aðeins að nota 4 milljarða í jöfnun á húshitunarkostnaði, en aðgerðinni er gefið heitið orkujöfnunargjald, sem er nokkurs konar skálkaskjól fyrir aukna skattheimtu ríkisins. Ég vil svo að endingu ítreka það, að við þm. Alþfl. viljum, áður en frv. verður afgreitt úr þinginu, fá að sjá það fylgifrv. sem hæstv. fjmrh. hefur boðað og fjallar um hvernig eigi að verja þeim 4 milljörðum, sem um er rætt, til jöfnunar húshitunarkostnaði. Við teljum einnig í hæsta máta óeðlilegt að þetta mál verði tekið til 2. umr. í þessari hv. d. án þess að fyrir liggi afstaða aðila vinnumarkaðarins og þá fyrst og fremst verkalýðshreyfingarinnar til málsins.



Herra forseti. Hér mun vera til umr. frv. til l. um orkujöfnunargjald og mun ég halda mig við það, þótt þeir, sem hér hafa talað af stjórnarandstöðunnar hálfu, hafi ekki gert það. Ég vil gera grein fyrir afstöðu Framsfl. til þessa gjalds. Ég vil leggja á það ríka áherslu, að Framsfl. styður eindregið að leitað sé leiða til að jafna meira en gert hefur verið þann gífurlega ójöfnuð sem í því felst að hita upp annars vegar með olíu og hins vegar með hitaveitu, einkum á þéttbýlissvæðinu hér suðvestanlands. Við höfum í því sambandi lítið mjög á orkuskatt, sem tillaga hefur verið gerð um, og m.a. liggur hér fyrir frv. frá hv. Alþfl.-mönnum um slíkan orkuskatt sem felur í sér verulega skattlagningu á þjóðina, eins og fram kom í orðum hv. síðasta ræðumanns, þótt hann telji Alþfl. í hinu orðinu ekki skattlagningarflokk. Við höfum skoðað þennan orkuskatt mjög vandlega, og ég verð að segja að við höfum horfið frá honum við nánari athugun. Skal ég nefna örfá atriði sem einkum hafa ráðið því. Í orkuskatti er gert ráð fyrir að leggja á olíu, bæði gasolíu og svartolíu til útgerðar, 7–10 kr. á hvern lítra gasolíu og 7–10 þús. á hvert tonn svartolíu. Þetta samsvarar um það bil 2% hækkun á fiskverði, ef bæta á útgerðinni þennan gjaldaauka. Ég held að menn geti flestir verið sammála um að það er vægast sagt undarleg ráðstöfun að leggja slíkt á útgerðina til að greiða niður upphitunarkostnað í landi, þótt gott sé það málefni út af fyrir sig, á sama tíma og olía til útgerðar er seld á mjög svo miklu lægra verði víða um lönd og orðið keppikefli, þó að það sé ekki nema af þeirri ástæðu, að sigla og geta náð í ódýrari olíu. Ég hygg, að slíkur skattur væri óþekktur nokkurs staðar. Þetta er ein meginástæðan fyrir því, að við lögðumst gegn slíkum skatti. Og ég get bætt því við, að ég hygg að mönnum muni jafnframt vera ljóst að hækkun fiskverðs um 2% yrði ekki borin bótalaust af fiskvinnslunni eins og nú er ástatt. Þá sýnist okkur framsóknarmönnum einnig vafasamt að leggja gjald á bensín til niðurgreiðslu á upphitunarkostnaði á sama tíma og mjög er gagnrýnt, og vissulega að mörgu leyti með réttu, að aðeins hluti af opinberum gjöldum á bensíni rennur til vegagerðar þar sem þörfin er ákaflega mikil. Til að standa við þá vegáætlun að raungildi, sem samþykkt var hér fyrir ári, þarf hátt í 7 milljarða viðbótarfjárútvegun. Því hygg ég að það yrði gagnrýnisvert að leggja gjald á bensínið í þessu skyni, á sama tíma og Vegasjóður er sveltur eða a.m.k. þörf hans miklu meiri en fullnægt verður með þeim mörkuðu tekjustofnum sem til hans renna nú. Þá vil ég segja að okkur hefur að sumu leyti sýnst umhugsunarvert að leggja á olíu, sem notuð er til upphitunar í húsum, til að endurgreiða það svo aftur. Eins og þessi hugmynd liggur fyrir í frv. Alþfl. hygg ég að hún feli í sér um 36 þús. kr. aukin útgjöld hjá meðalfjölskyldu í meðalhúsnæði vegna þess gjalds sem á olíuna er lagt. Svo á að endurgreiða þetta í mynd olíustyrks með um það bil 48–50 þús. kr. Er það ekki yfirleitt vafasöm aðferð að heimta þannig fé og láta renna í gegnum ríkissjóð og greiða svo út aftur? Þannig eru það ýmis atriði sem urðu til þess að við hurfum frá því, sem margir okkar höfðu þó áður talið athyglisverða hugmynd, að taka upp þennan orkuskatt. Ég viðurkenni að söluskattshækkun er vandamál, m.a. vegna innheimtu o.fl., og mætti skoða aðrar leiðir, eins og hækkun á vörugjaldi. En á því eru einnig vankantar og enginn vafi á því að það háa vörugjald, sem nú er, veldur mörgum erfiðleikum í samanburði á milli vöruflokka í verði. Niðurstaðan varð því söluskattur. Út af fyrir sig undirstrikar það þá nauðsyn, að við lítum sem fyrst á virðisaukaskatt í stað söluskatts. Ég vil láta það koma hér fram, að ég tel að því máli beri að hraða. Hvaða aðrar leiðir koma til greina? Ég nefni þá skoðun mína hér og tek fram að hún er alls ekki samþykkt skoðun þingflokks Framsfl., en mér sýnist vel koma til greina að jafna fremur í gegnum tekjuskattinn, t.d. með meiri persónuafslætti þar sem upphitunarkostnaður er mikill, og mér sýnist að það eigi að nota tímann til að kanna slíkar leiðir. En aðalatriðið til frambúðar er þó vitanlega að ráðstafa fjármagni til varanlegra aðgerða, stórbæta einangrun þeirra húsa sem nota olíu. Hitaveita komi að sjálfsögðu alls staðar þar sem það er fært og varmaveitur sem sýna sig að vera ólíkt hagkvæmari en bein olíuhitun, ekki síst þar sem nýta má afgangsorku. Ég vil ljúka máli mínu með því að segja að að okkar mati er langt frá því að þetta vandræðamál, sá ójöfnuður sem hlýst af miklum olíukostnaði, sé til lykta leitt. Það þarf að halda áfram athugun á því hvernig verður ráðin bót á því þegar til lengri tíma er lítið.