Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Síðan 2. umr. fjárl. lauk, hefur fjvn. haldið nokkra fundi, farið yfir frv., brtt., sem teknar voru aftur til 3. umr., og erindi og bréf, sem bárust til viðbótar. N. leggur til, að frv. verði breytt eins og till. á þskj. 212 segir. Hv, þm. Framsfl. og Alþfl. hafa þó áskilið sér rétt til þess að flytja eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma. Þá mun ég fara nokkrum orðum um till. n. á þskj. 212. Við 11. gr. A.1.e, endurbætur á dómhúsi hæstaréttar, hækkun um 125 þús. kr. Við 11. gr. A. 6. a er hækkun launa vegna fjölgunar um einn starfsmann hjá lögreglustjóranum í Reykjavík, tæpar 50 þús. kr. Við 11. gr. A. 23. a, bifreiðaeftirlitið, það er vegna húsnæðis fyrir bifreiðaeftirlitið á Akureyri, 250 þús. kr., en b-liður: ÷ tekjur breytist um sömu upphæð, þannig að það kemur út slétt. Við 11. gr. A. 26. b, áfengisvarnaráð, er lagt til, að það hækki um 50 þús. kr. Við 12. gr. l. a, þ. e. landlæknisembættið, og IV. a, landsspítalinn, röntgendeild, og XI, embætti skólayfirlæknis, þessir liðir hækki um samtals rúmar 60 þús. kr., vegna þess að aðstoðarlæknisstaða á röntgendeild breytist í deildarlæknisstöðu og bætt er við einni stúlku á skrifstofu landlæknis og skólayfirlæknis. Við 13. gr. A. I. 3, það er skrifstofukostnaður Vegagerðar ríkisins, er lagt til, að hann hækki um 110 þús. kr. Það er vegna flutnings skrifstofunnar í stærra og dýrara húsnæði. Við 13. gr. A. II. d, skipting á fé til millibyggðavega. Við 13. gr. A. III, liðurinn hækki um 1 millj, og fénu jafnframt skipt á einstakar brýr, eins og þar segir. Við 13. gr. A. X, liðurinn fellur niður hér, kemur inn annars staðar, eins og síðar greinir. Við liðinn 13. gr. A: II. e, þ.e. liðurinn til samgöngubóta á landi, 5.4 millj, kr., leggur n. til, að það fé skiptist milli kjördæma hlutfallslega eins og vegafé. Þá kemur í hlut einstakra kjördæma eins og hér segir: Vesturlandskjördæmi ........ 980 þús. kr. Vestfjarðakjördæmi ............1130 þús.kr. Norðurlandskjördæmi vestra ....... 710 þús. kr. Norðurlandskjördæmi eystra .. 680 þús. kr. Austurlandskjördæmi .. .... .. 1035 þús. kr. Suðurlandskjördæmi .......... 745 þús. kr. Reykjaneskjördæmi ....... . 120 þús. kr. Við 13. gr. A. XIV er nýr liður, kláfferja á Tungnaá, 350 þús. kr., fyrri greiðsla. Gert er ráð fyrir, að bændur greiði nokkurn hluta af kostnaðinum við þessa kláfferju og auk þess rafmagnsveitur ríkisins nokkurn hluta. Við 13. gr. A. XVI, liðurinn hækki um 15 þús. kr., vegna þess að bætt er við einum bæ, Kirkjubóli í Langadal. Við 13. gr. A. XX, það eru iðgjöld til slysatryggingar hjá Vegagerð ríkisins, hækki um 70 þús. kr., það er leiðrétting til þess að ná þeirri upphæð, sem slysatryggingin reyndist vera á s.l. ári. Við 13. gr. C, hafnarbótasjóður, hækki um 200 þús. kr. vegna óveðursskemmda á Melgraseyri og í Ólafsvík. 13. gr. C. IX, nýr liður, ferjubryggjur, þótti réttara að hafa þann lið hér, eins og ég gat um við 2. umr., og er hann hækkaður, vegna þess að hann reyndist ekki mega vera lægri en þetta til þess að koma að gagni. Þetta eru sömu staðir og áður hafa verið nefndir í þessu sambandi. Við 13. gr. D. 2. d, hækkun vegna slökkvideildar á Reykjavíkurflugvelli um 400 þús. kr. Það er talið alveg óhjákvæmilegt til öryggis vegna aukinnar umferðar um völlinn. Við 13, gr. D. II. 5. e, af sömu ástæðu er talið nauðsynlegt aukið viðhald flugbrauta og lagt til, að sá liður hækki um 500 þús. kr. Við 13. gr. D. IX. b, vegna flugskráningar, hækkar um rúm 90 þús. kr. vegna aukins kostnaðar. Um þann lið er það að segja, að það þarf að fá þann starfsmann, sem annast þetta, frá útlöndum, eins og nú standa sakir. Íslenzkur verkfræðingur er að afla sér þekkingar og reynslu á þessu sviði, en það er ekki talið, að hann muni verða fær um að taka þetta að sér fyrr en eftir eitt eða tvö ár hér frá. Þá breytist væntanlega þetta og verður eitthvað ódýrara, þegar hægt verður að fá innlendan mann til þess að annast það, og hann verður væntanlega búsettur hér. Við 13. gr. D. IX, það er nýr liður, flugöryggiskerfi, 400 þús. kr. Það er til þess að hægt sé að taka í notkun nokkuð af tækjum, sem flugmálastjórnin þegar hefur fengið til aukins öryggis í innanlandsfluginu. 13. gr. D. X, alþjóðaflugþjónustan, hækkar um 100 þús. kr. vegna leiðréttingar. Auk þess eru nokkrar tilfærslur á liðnum, sem eru leiðréttingar frá því, sem áður var. Við 13. gr. D, þ.e. tekjur af Reykjavíkurflugvelli hækki um 900 þús. kr. vegna aukinnar umferðar um völlinn. Við 13. gr. E eru leiðréttingar, en upphæðirnar breytast ekki. Við 13. gr. F. II, Skipaskoðun ríkisins, er lagt til að hækki um samtals 200 þús. kr. vegna aukins kostnaðar. Það er talið, að skipaskoðunin geti ekki leyst af hendi þá nauðsynlegu þjónustu til öryggis sjófarenda og annarra nema fá þessar hækkanir, sem þar er greint. Við 13. gr. F. XI, nýr liður, til endurbóta við Geysi 80 þús. kr. Við 14, gr. er hækkun til íslenzkra námsmanna. Það er vegna meiri fjölgunar en gert hafði verið ráð fyrir eða 7% fjölgunar námsmannanna í stað 5%, sem gert hafði verið ráð fyrir. Og auk þess er á þessum lið nokkur leiðrétting vegna skekkju, sem orðið hafði í útreikningi. Við 14. gr. A. X. 23. b, ný barnaskólahús, það eru leiðréttingar, á að standa „annar áfangi“ í stað „fyrsti“. Við 14. gr. A. X. 23. b, hækki um rúm 1300 þús. kr. vegna þeirra staða, sem taldir eru og bætt er við greinina. Við 14. gr. A. X. 23. b, nýr liður, þrír skólabílar. Þetta hafði fallið niður við 2. umr., og upphæðin er samtals 130 þús. kr. Við 14, gr. A. XII. c, til bókasafna og lesstofubygginga er lagt til að hækki í 300 þús. kr. Við 14, gr. A. XII. e nýr liður, til byggingar bókhlöðu á Akureyri vegna 100 ára afmælis kaupstaðarins 1 millj. kr. Við 14. gr. A. XVII. 4, áhaldakaup fyrir heyrnleysingjaskóla, er lagt til að hækki um 30 þús. kr. 14. gr. A. XV, menningarsjóður Blaðamannafélags Íslands, hækki um 15 þús. kr. Við 14. gr. A. XXXVI, Ríkisútgáfa námsbóka, er lagt til að hækki um 200 þús. kr. vegna aukins kostnaðar. Við 14. gr. B. XII, liðurinn fellur niður. Félagið starfar ekki lengur. Við 14. gr. B. XIII. 20, nýr liður, 10 þús. kr. til Guðrúnar Helgadóttur skálastjóra til ritstarfa. Við 14. gr. B. XVI, Bandalag íslenzkra listamanna, hækki um 25 þús. kr. Við 14. gr. B. XLII, vísindasjóður, hækki um 50 þús. kr. Við 14. gr. B. LII, til leiklistarstarfsemi. Þá vil ég geta þess, að fjárhæðin er miðuð við, að Leikfélag Reykjavíkur fái 150 þús. kr., Leikfélag Akureyrar og Kópavogs 30 þús. kr. hvort, önnur leikfélög, sem starfa á svæðum, þar sem skemmtanaskattur er greiddur, 15 þús. kr. hvert, annars staðar, þ.e.a.s. þar sem ekki er greiddur skemmtanaskattur, 8 þús. kr. Auk þess sé fullnægt skilyrðum um mótframlag og skýrslugerðir eins og verið hefur. Við 14. gr. B. LIV, það eru tveir nýir liðir til söngvara, sem þar greinir frá, 3 þús. kr. til hvors. Við 15. gr. XIII, hækki um 30 þús. kr. Við 16. gr. A. 1, Búnaðarfélag Íslands, hækki um 100 þús. kr. V ið 16. gr. A. 10, búfjártryggingar, er lagt til að hækki um 100 þús. kr. Þetta er leiðrétting, sem hefur komið í ljós að nauðsynleg er, en gjaldið ber að greiða samkvæmt lögum. Við 16. gr. A. 19. b, sjóvarnargarðar, hækki um 150 þús. kr. vegna tveggja staða, er bættust við. Við 16. gr. A. 43, liðurinn hækki um 40 þús. kr. Við 16. gr. E. I, undirliðirnir 1, 2 og 3, atvinnudeild háskólans hækki eins og þar segir um samtals 1 millj. og 99 þús. kr. vegna stóraukinnar starfsemi deildanna. Við 16. gr. E. VIII, nýr liður, starfsfræðsla utan Reykjavíkur 30 þús. kr. Þykir réttara að hafa þennan lið hér, eins og ég gat um við 2. umr. Við 17. gr. I. 3, það eru vatnsveitur, er lagt til að hækki um 230 þús. kr. Við 17. gr. III. 8 er orðalagsbreyting. Við 17. gr. III. 9, orlof húsmæðra, er lagt til að hækki í 550 þús. kr. eða um 100 þús. kr. Við 17. gr. V. 7, sjúkraflug, hækki um 25 þús. kr. Við 17. gr. V. 9, sumardvalarheimili, er lagt til að hækki um 85 þús. kr. Við 17. gr. V. 11. d, dagheimili, er lagt til að hækki um 115 þús. kr. vegna tveggja heimila, er bætast við. Þetta er byggingarstyrkur. Við 17. gr. V. 15. h, nýr liður, Geðverndarfélag Íslands, 25 þús. kr. Við 17. gr. V. 16, neytendasamtökin, hækki í 75 þús. kr. vegna stóraukinnar starfsemi. Um 18. gr. er það að segja, að greinin hefur verið yfirfarin, leiðrétt og bætt við skv. sömu reglum og undanfarin ár, og veldur það hækkun um 742213 kr. Við 20. gr. Út V, það er byggingar á jörðum ríkisins, er lagt til að hækki um 200 þús. kr. Við 20. gr. Út XI. 3, bygging sjómannaskólans, lagt til að hækki um 100 þús. kr. Enn er ólokið að ganga frá skólanum og lóðinni, og mun að vísu kosta meira fé en þetta. Við 20. gr. Út, XI. liður, garðyrkjuskólinn á Reykjum, er lagt til að hækki um 100 þús. kr. Við 20. gr. Út XXII, bygging á prestssetrum, hækki um 500 þús. kr. Við 20. gr. Út XXVII, nýr liður, prestssetur í Odda, 300 þús. kr. Þá kemur við 22. gr. XIX að ábyrgjast allt að 1 millj. kr. lán fyrir Skipasmíðastöðina h/f í Stykkishólmi með venjulegum skilyrðum. Við 22. gr. XX, síldarverksmiðjur, lagt er til, að ábyrgðarheimildin hækki í 50 millj. kr., vegna þess að umsóknum hefur fjölgað. Við 22. gr. XXIV er nýr liður, að taka allt að 2 millj. kr. lán til byggingar við Hjúkrunarskóla Íslands. En ég er hér á eftir með skrifl. brtt., þar sem er lagt til, að orðalag é þessari gr. verði öðruvísi, eins og þar greinir og ég mun greina frá, þegar þar að kemur. Við 22. gr. XXVI, nýr liður, að kaupa eignir Kol h/f að undangenginni rannsókn. Við 22. gr., nýr liður, að kaupa eignir Ræktunarsambands Norðurlands, ef samningar nást. Við 22. gr., að selja þær eignir, sem taldar eru. Það er leiðrétting á orðalagi og upptalningu, það vantaði á upptalninguna, eins og greinin var prentuð við 2. umr. Við 22. gr. XXXVII, að ráðstafa eignum Áburðareinkasölu ríkisins til rannsóknarstarfa, eins og greinir í till. Við 22. gr. XXVII eru nýir liðir, að selja hús eitt, er rafmagnsveitur ríkisins eiga á Seyðisfirði, að selja úr landi Setbergs á Snæfellsnesi, selja lóð á Akranesi og í Stykkishólmi, enn fremur þrjár húseignir í Keflavík, eins og í greininni segir. Við 22. gr. XXXII, að láta gera við togarann Þorstein þorskabít, sem er eign ríkissjóðs, og taka lán til þess, ef með þarf. Við 22. gr. XXKIII er leiðrétting, orðið „ómerktum“ fellur niður. Við 22, gr. XXXVII, nýr liður, að festa kaup á skriðbíl og nota sem ferju á aurum Skaftafellssýslu. Eins og fram mun koma í tillögum samvn. samgmn., mun n. leggja til 680 þús. kr. hækkun. Þá kem ég að hinum skrifl. brtt. frá fjvn., sem ég vil biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir. Það er í fyrsta lagi 14. gr. A. 31. a. 14 hækki um 120 þús. kr. Það er leiðrétting vegna eftirstöðva á greiðslu ríkissjóðs af kostnaði við byggingu gagnfræðaskóla, sem hafði láðst hjá eftirlitsmanni skóla að taka upp við 2. umr. Og þá kem ég aftur að brtt., sem ég gat um áðan, við 22. gr. Það er lagt til, að liðurinn orðist svo: Að taka allt að 28 millj. kr. lán til byggingar menntaskóla, kennaraskóla og hjúkrunarskóla. Þá kemur við 22. gr. nýr liður, að taka lán allt að 70 millj. kr. til lagningar steinsteypts vegar til Keflavíkur, Reykjanesbrautar, og enn fremur að verja fé því, er varnarliðið hefur greitt fyrir afnot Keflavíkurvegar 1951–1962, að upphæð 5 millj. kr., til lagningar vegarins. Með beiðninni um þessa síðustu viðbót fylgdi svo hljóðandi bréf frá samgmrn., sem ég vil leyfa mér að lesa, með leyfi hæstv. forseta: „Svo sem kunnugt er, hefur verið ráðizt í að leggja steinsteyptan veg frá vegamótum Hafnarfjarðarvegar og Álftanesvegar til Keflavíkur. Hefur verið unnið við vegarlagningu þessa í liðlega tvö ár, aðallega undirbyggingu vegarins, en nú í haust steyptur 3.65 km kafli fyrir ofan Hafnarfjörð. Heildarkostnaður um miðjan fyrra mánuð nam um 33 millj. kr., og hefur hann verið greiddur með lánum, sem tekin hafa verið hjá Framkvæmdabanka Íslands, 10 millj. kr., bráðabirgðaláni hjá Seðlabanka Íslands um 3.8 millj. kr., og auk þess varið til þessara framkvæmda 5 millj. kr., sem varnarliðið greiddi vegna afnota af veginum 1951–1962. Þá er nú fáanlegt, á svipaðan hátt og fyrrgreint 10 millj. kr. lán, lán, sem tekið var af svonefndu PL-480 fé, nýtt bandarískt lán, að upphæð 11 millj. 890 þús. kr. Það hefur lengi verið álit þeirra, sem um vegamál fjalla, að stefna beri að því að gera steypta vegi á köflum, þar sem umferð er mest. Ekki verður um það deilt, að Keflavíkurvegur, Reykjanesbraut, er langfjölfarnastur íslenzkra þjóðvega, með yfir þúsund bifreiða umferð á dag að staðaldri. Var því eðlilegt að ráðast í að steypa þann veg, enda ógerningur að halda malarvegi við, þegar umferð er orðin jafnmikil. Vitað er, að ef vinna á að verkinu með fullum krafti á næsta ári, þarf að afla verulegs lánsfjár. Eins og fyrr segir, hefur lagning vegarins til þessa að mestu verið kostuð með lánum. Er gert ráð fyrir, að lánin verði a.m.k. að nokkru leyti greidd með sérstöku umferðargjaldi, sem þeir, er um veginn fara, greiði. Í athugun er að óska heimildar Alþingis til að leggja á slíkt umferðargjald. Athugandi er, að m.a. vegna innheimtukostnaðar kemur ekki til greina að leggja á umferðargjald, nema þar sem umferð er að staðaldri mjög mikil. Hefur því Keflavíkurvegur að þessu leyti einnig sérstöðu vegna mikillar umferðar innlendra og erlendra bifreiða. Ráðuneytið hefur talið, að ekki þyrfti að afla sérstakrar heimildar til, að Framkvæmdabanki Íslands endurlánaði Vegagerð ríkisins hluta hinna svonefndu PL-480 lána, og nægði til þess hin almenna heimild til töku þessara lána. Þar sem ríkisstj. vill beita sér fyrir, að útvegað verði lánsfé til áframhalds umræddrar vegalagningar eftir öðrum leiðum, telur ríkisstj. rétt, um leið og óskað er heimildar Alþingis til slíkrar lántöku, að æskja einnig heimildar Alþ. til töku fyrri lánanna, þar sem vefengt hefur verið í umr. á Alþingi oftar en einu sinni, að hin almenna heimild til töku PL-lánanna nægi. Væntir rn. þess, að Alþingi fallist á þetta, þar sem þeir, er vefengt hafa, að hin almenna heimild nægi, hafa lýst yfir því oftar en einu sinni, að ekki sé um efnislega gagnrýni að ræða á nauðsyn vegalagningarinnar og lántöku í því sambandi, heldur aðeins haldið því fram, að afla hefði átt sérstakrar lántökuheimildar, eða m.ö.o. gagnrýnt formhlið málsins. Með skírskotun til framanritaðs er þess hér með óskað, að hv. fjvn. Alþ. beiti sér fyrir, að tekin verði upp í 22. gr. fjárl. 1963 heimild fyrir ríkisstj. til þess að taka lán að fjárhæð allt að 70 millj. kr. til lagningar steinsteypts vegar til Keflavíkur, og enn fremur að verja fé því, er varnarliðið hefur greitt fyrir afnot Keflavíkurvegar 1951-1962, að upphæð 5 millj. kr., í lagningu steinsteypts vegar til Keflavíkur. Ingólfur Jónsson, Brynjólfur Ingólfsson.“ Verði till. fjvn. og till. samvn. samgm., sem ég skýrði frá hér áðan, samþ., verða niðurstöðutölur á sjóðsyfirlitinu 2198 075 000 kr., út verða 2189 032 081 kr. Greiðslujöfnuður verður þá 9 072 919 kr. Þá sé ég ekki ástæðu til þess að ræða fleira um þetta að sinni.



Herra forseti. Á þskj. 208 hefur samvinnunefnd samgöngumála lagt fram nái., þar sem hún gerir till. sínar um framlög úr ríkissjóði til flóabáta og vöruflutninga á fjárl. fyrir árið 1963. Allir nm. standa sameinaðir að þessum till., eins og nál. ber með sér. Ég mun með nokkrum orðum gefa hv. alþm. nokkru fyllri upplýsingar varðandi fjárframlög ríkissjóðs til þessarar þjónustu en fram kemur í nái., svo og um ráðstafanir, sem gerðar hafa verið á þessu ári og miða að því að bæta þessa þjónustu. Í sambandi við Norðurlandssamgöngur leggur n, til, að framlag til Drangs, sem hefur reynzt hentugt og gott skip, verði hækkað um 100 þús. kr. eða verði ákveðið 800 þús. kr. á næsta árs fjárl. - Strandabátur hefur fengið 160 þús. kr. framlag í 3 ár eða fyrir árin 1960–1962, en eftir upplýsingum frá formanni Skipaútgerðarinnar var úthaldstími bátsins 6 mánuðir árið 1960, 61/2 mánuður á árinu 1961, en aðeins 4 mánuðir á þessu ári. N. hefur þó öll þessi ár bundið fjárframlagið því skilyrði, að úthaldstími bátsins væri allt að 8 mánuðum. N. hefur þrátt fyrir þessar misfellur enn gert till. um, að Strandabátur fái 760 þús. kr. framlag, og enn gert tilmæli um það, að úthaldstími bátsins verði allt að 8 mánuðum. Lagt er til af n., að Haganesvíkurbátur fái 5 þús. kr. hækkun eða nú 25 þús. kr., sem í raun og veru er framlag vegna hins háa tilkostnaðar, sem íbúar Haganesvíkur og nágrennis hafa af þeim vandkvæðum, að Drangur hefur oftast viðkomu að næturlagi, sem veldur stórauknum kostnaði fyrir þá aðila, sem vörurnar eiga. - Hríseyjarbáti er ætlað sama framlag í ár, sem er 30 þús. kr. - Framlag til Flateyjarbáts á Skjálfanda hækki um 7 þús. kr. eða í 50 þús. kr. Þá leggur n. til, að veittar verði 20 þús. kr. til hreppsnefndar Grímseyjar til að tryggja eyjarbúum flugferðir á hálfs mánaðar fresti. Fyrirhugað er að semja við Tryggva Helgason flugmann, að hann taki að sér að veita þessa þjónustu. Til Austfjarðasamgangna er gert ráð fyrir sama fjárframlagi til Loðmundarfjarðarbáts eða 50 þús. kr. - Framlag til Mjóafjarðarbáts er gerð till. um að hækka um 20 þús. kr. eða í 130 þús. kr. Er þá ráð fyrir gert, að báturinn haldi uppi ferðum milli Seyðisfjarðar og Norðfjarðar á sama hátt og undanfarin ár. Af framlagi til Mjóafjarðarbáts eiga að renna 50 þús. kr. til snjóbílaferða frá Seyðisfirði yfir Fjarðarheiði til Héraðs, eins og áður hefur tíðkazt. Um framlög vegna vöruflutninga í VesturSkaftafellssýslu leggur n. til, að upphæðin verði hin sama og á þessu ári eða 270 þús. kr., og að framlag vegna vöruflutninga til Öræfa verði hækkað um 22 þús. kr. eða í 130 þús. kr. - Þá leggur n. til, að framlag til Vestmannaeyjabátsins Herjólfs verði hækkað um 50 þús. kr. eða í 200 þús. kr. Hér er um nokkurt vandamál að ræða. Það munu vera nær 1500 smál. af nýmjólk, sem Herjólfur annast flutninga á frá Mjólkursamsölunni til neytenda í Vestmannaeyjum. Eftir því sem forstjóri ríkisskipa upplýsir, telur Mjólkursamsalan sig taka það mikinn þátt í kostnaði við mjólkurflutningana, að það verð, sem hún fær fyrir Vestmannaeyjamjólkina, sé hið sama og Mjólkursamsalan fær fyrir vinnslumjólk almennt. Herjólfur, sem annast flutninginn, mun ekki geta selt þá þjónustu á lægra verði, og að sjálfsögðu vilja neytendur í Vestmannaeyjum ekki greiða hærra verð fyrir mjólkina en hún er seld öðrum neytendum víðs vegar á landinu. Það er því þrautalendingin, að ríkissjóður taki enn nokkurn kostnað á sig með því að hækka framlagið til Vestmannaeyjabátsins vegna mjólkurflutninga, eins og n. leggur til, eða um 50 þús. kr. Í sambandi við Faxaflóasamgöngur leggur n. til, að framlag til Akraborgar eða til Skallagríms h/f verði hækkað um 100 þús. kr. og verði þar með 960 þús. kr. á árinu 1963. Framlag til Mýrabáts leggur n. til að verði hækkað úr 450 þús. kr. í 500 þús. kr. Í sambandi við Breiðafjarðarsamgöngur leggur n. til, að framlag til Flateyjarbátsins Konráðs verði hækkað úr 230 þús. kr. í 290 þús. kr. Þessi bátur er allan ársins hring í notkun og veitir mikla þjónustu í hinum strjálu byggðum á norðanverðum Breiðafirði. Af framlagi Konráðs er gert ráð fyrir að 20 þús. kr. renni til vetrarferða á Barðaströnd til Patreksfjarðar eftir óskum héraðsbúa. - Þá leggur n. til, að framlag til Stykkishólmsbátsins Baldurs verði hækkað um 140 þús. kr. í 800 þús. kr. Mótorbáturinn Baldur hefur gengið allan ársins hring og veitt langa og góða þjónustu á Breiðafirði, enda dugmiklir menn og gætnir, sem annazt hafa skipstjórn á bátnum og rekstur hans. A þessu ári hefur hæstv. ríkisstj. ákveðið að fara að óskum Breiðfirðinga um að gefa loforð um að leggja fram nokkurt fé til, að Baldur h/f geti komizt yfir nýtt skip, nýjan Stykkishólmsbát, sem á að gegna sömu þjónustu og Breiðafjarðarbátar hafa veitt Breiðafjarðarbyggðum í 60 ár, sem sé að annast ferðir milli Reykjavíkur og Breiðafjarðarhafna. Er það vissulega ósk allra Breiðfirðinga, að vel takist með kaup og rekstur hins nýja skips. - Þá leggur n. til, að framlag til Langeyjarnesbáts verði hið sama og í ár eða 40 þús. kr. Í sambandi við Vestfjarðasamgöngur leggur n. til, að Djúpbáturinn Fagranes fái hækkun á framlagi sínu um 140 þús. kr. eða í 800 þús. kr. Þá er jafnframt gengið út frá því, að ekki verði tekin upp á 22. gr. fjárl. heimild til ríkisstj. að greiða bátnum 100 þús. kr., eins og framkvæmt hefur verið á fjárl. fyrir árin 1961 og 1962. Það er eins ástatt með mótorskipið Fagranes og mótorbátinn Baldur, að það er ekki talið fært um að gegna þjónustustörfum sínum við Ísafjarðardjúp miklu lengur, svo að vel sé, og hefur því Djúpbáturinn h/f gert samning um smíði og kaup á skipi frá Hollandi, sem væntanlega kemur til landsins seint á næsta ári. Hefur hæstv. ríkisstj. sýnt áhuga og velvild til þess héraðs með því að lofa hliðstæðri fyrirgreiðslu til hins nýja Djúpbáts og til Stykkishólmsbátsins. Er það vissulega ánægjulegt, að vissa er fengin fyrir því, að þessi tvö byggðarlög, byggðin við Ísafjarðardjúp og við Breiðafjörð, skuli eiga í vændum stórbætta þjónustu á sjó með tilkomu hinna nýju flóabáta. - Þá leggur n. til, að Dýrafjarðarbátur og Skötufjarðarbátur fái hækkun, sem nemi 5 þús. kr. á hvorn bát, þannig að framlag til þeirra verði 15 þús. kr., og framlag til Patreksfjarðarbáts verði hækkað úr 10 þús. kr. í 20 þús. kr. Eins og tilgreint er í nál. á þskj. 208, gera tili. n. ráð fyrir, að framlögin í heild til flóabáta og vöruflutninga nemi 4 millj. og 800 þús. kr., og í samræmi við það hefur n. flutt brtt. á þskj. 210, V, að liðurinn verði hækkaður úr 4120500 kr. í 4 millj. 800 þús. Eins og fram er tekið í nál. á þskj. 208, hefur samvinnunefnd samgöngumála það í huga, er þing kemur saman að nýju í janúarlok, að flytja till. til þál, um skipun n. til að endurskoða og gera till. um framtíðarskipun þessara samgöngumála, svo að fjárframlög þau, sem ríkissjóður leggur fram árlega til þessarar þjónustu, megi koma að sem beztum notum fyrir það fólk, sem þeirra á að njóta. Ég tel óþarft að fara fleiri orðum um nál. og brtt. n., en vænti þess, að hv. alþm. veiti þeim fylgi sitt.



Herra forseti. Ætlunin var að mæla hér nokkur orð fyrir brtt., sem við flytjum saman fjórir þm. Austf. Því miður eru þær nú ekki komnar á borð hv. þm., en eru víst rétt ókomnar, en ég ætla samt að leyfa mér að mæla fyrir þeim og reyna að gera það þannig í fáum orðum, að ekkert tjón verði af því, þó að menn hafi þær ekki núna fyrir framan sig. Það eru fyrst vegir. Við leggjum til, að til Bakkafjarðarvegar verði veittar 50 þús. kr. Til þessa vegar hefur ekki verið veitt nú um sinn, en mikil þörf á endurbótum á þessari leið í Skeggjastaðahreppi í Norður-Múlasýslu, og gerum við till. um 50 þús. kr. í þessu skyni. Þá er næst till. um að hækka framlag til vega í Vopnafirði um 200 þús. kr., en eins og stendur eru 200 þús. kr. veittar í þessa vegi á fjárlfrv., og er það sama fjárhæð og veitt var til þessara vega 1958. Sjá allir, hve gífurlega hefur verið lækkað framlag til veganna í þessari sveit á þeim tíma með því að láta fjárhæðina standa óbreytta. En nú hagar þannig til þarna, eins og víðar, að mjólkurframleiðsla er mjög að aukast og þar með mjög þörfin fyrir vegi, sem geti verið nothæfir allan ársins hring. Hér hefur því farið saman stórlega minnkað framlag til vegagerðar, en jafnframt stóraukin þörf fyrir vegina. Því stingum við upp á, að þessi fjárhæð verði hækkuð um 200 þús. kr. Þá koma næst till. um að leggja 100 þús. kr. í hvern þeirra fjögurra vega, sem ég nú mun greina, þ.e. Jökulsárhliðarveg, Hróarstunguveg nyrðri, Hróarstunguveg eystri, sem er á austurbakka Lagarfljóts, þótt hann sé kenndur við Hróarstungu, og Hjaltastaðaveg í Hjaltastaðaþinghá. Til þessara vega er ekki einn einasti eyrir á fjárlfrv., eins og það er nú, en í öllum þessum sveitum er þannig ástatt, að vegir eru afar slæmir og hafa lítt eða ekki verið endurbættir nú síðustu árin, en í öllum þessum sveitum er mjög vaxandi mjólkurframleiðsla og stóraukin þörf fyrir vegi, sem hægt sé að fara allan ársins hring. Ástandið í þessum efnum er sannast að segja meira en bágborið, og viljum við vonast eftir því, að hv. þm. sjái sér fært að ljá þessum till. lið. Þá er næst till. um að leggja 100 þús. kr. til Borgarfjarðarvegar. Þetta er vegurinn innansveítar í Borgarfirði eystra, en þar er ákaflega mikil þörf á betri vegum en þar eru nú, og hefur lítið verið að unnið nú um sinn. Er það okkar till., að úr því verði bætt með 100 þús. kr. framlagi. Þessir vegir, sem ég nú hef greint, eru allir í Norður-Múlasýslu. Kem ég þá að vegunum í Suður-Múlasýslu, sem víð flytjum brtt. um. Er þá fyrst svonefndur Vaðlavíkurvegur, sem liggur frá Eskifirði og út í Vaðlavík um Helgustaðahrepp. Í þennan veg er ekkert veitt á fjárlfrv., eins og það nú liggur fyrir, og leggjum við til, að til þessara vega verði lagðar 100 þús. kr. Það var sú venja að veíta nokkuð árlega til þessa vegar, þangað til nú fyrir örfáum árum, að því var hætt, og var ekkert lagt til þessa vegar s.l. ár, en nú leggjum við til, að þar verði upp tekinn þráðurinn, sem frá var horfið. Þá leggjum við til, að til Vattarnesvegar gangi 50 þús. kr., en þetta er leiðin af Fáskrúðsfjarðarveginum sunnan Reyðarfjarðar út í Vattarnes, sem er fiskimannabyggð við Reyðarfjörðinn sunnanverðan og raunar rekinn þar nokkur landbúnaður líka. Vegarspottinn þangað af Fáskrúðsfjarðarveginum er með öllu óviðunandi, en þar að auki kemur til, að í framtíðinni er gert ráð fyrir, að vegurinn liggi með sjónum áfram þessa leið til Fáskrúðsfjarðar, þannig að þetta fé kemur að fullu gagni einnig á alfaraleiðinni, sem verður með tímanum, jafnframt því sem það mundi bæta nú þegar nokkuð úr því erfiða ástandi, sem er á Vattarnesi sjálfu að þessu leyti. Þá leggjum við til, að hækkað verði framlag til Fáskrúðsfjarðarvegar um 100 þús. kr., en það hefur nú um sinn verið lagt mjög lítið til þessa vegar. Hann er milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar. Kaflar í honum eru mjög slæmir og með öllu óviðunandi, og snertir það lika samgöngur innansveitar ekkert siður en á milli kauptúnanna og möguleika manna til þess að komast í kaupstaðina beggja vegna, annars vegar til Reyðarfjarðar og hins vegar að Búðum í Fáskrúðsfirði. En á þessum slóðum fara fram flutningar á landbúnaðarafurðum í þorpin, fyrir utan það, sem þessi vegur tengir saman þorpin sjálf og er hluti af aðalleiðinni með sjónum á Austfjörðum. Við leggjum til, að 100 þús. kr. verði lagðar fram til að hækka þá litlu fjárveitingu, sem er í fjárlagafrv. Þá leggjum við til, að framlag til Stöðvarfjarðarvegar verði hækkað um 140 þús. kr. Til hans eru ætlaðar 410 þús. í frv., en þetta er leiðin áfram suður á bóginn frá Fáskrúðsfirði suður með fjörðunum, sem nú hefur verið tengd við Breiðdalinn og þar með við aðalleiðina suður eftir lengra. Sá er hængur á, að á þessari vegargerð hvíla mjög verulegar skuldir, nokkru meiri skuldir en nemur framlaginu, sem til hans er nú í fjárlfrv. Og þótt nú hafi verið gert fært á milli Breiðdalsvíkur og Stöðvarfjarðar, en þar var haft á þessari leið, þá er ekki því að leyna, að viða á leiðinni á milli Breiðdals og Fáskrúðsfjarðar eru slæmir farartálmar. Má þar t.d. nefna læk einn, sem gerist mönnum mjög örðugur við Vík í Fáskrúðsfirði, og annan slæman farartálma á leiðinni við Hafnarnes, svokallaða Garðsá, sem einnig mundi verða lagfærð með framlögum af vegafé. Er ekki því að leyna, að þessi hækkun, sem við stingum upp á, er að sumu leyti miðuð við, að hægt væri að bæta úr þessum ágöllum, sem við óttumst að ekki verði mögulegt, ef fjárveitingunni verður haldið eins og hún er á frv. Hér er um mjög slæma farartálma að ræða, auk þess sem vegurinn er náttúrlega afar ófullkominn á stórum köflum þar að auki. Þá kemur næst till. um að hækka framlag til vega í Breiðdalnum: annars vegar að veita 50 þús. kr. til vegagerðar í Norðurdal í Breiðdal og hins vegar að hækka þá fjárhæð, sem ætluð er til vega í Breiðdal annars staðar, um 50 þús. kr. Þannig er ástatt, að vegír í þessum dal, sem er myndarleg sveit og raunar tveir dalir, þótt í daglegu tali sé kallaður Breiðdalur einu nafni, eru afar ófullkomnir og valda miklum erfiðleikum. Hefur framlag til veganna í dalnum verið lækkað frá því, sem það var orðið fyrir nokkrum árum. Það var klipið af því og látið að vísu ganga til að leggja í þetta haft, sem ég var að lýsa áðan, á milli Stöðvarfjarðar og Breiðdalsvíkur. En vegirnir í þessum dal máttu alls ekki við því að missa neitt, og var því illa farið, að framlag til þeirra skyldi nokkru sinni vera lækkað, hefði þurft að fá að standa a.m.k. eins og það var. Þessar till. tvær eru fram komnar í því skyni að rétta hlut þessa byggðarlags ofur lítið að þessu leyti til. Þá er næst Berufjarðarvegur. Það er leiðin úr Breiðdalnum og áfram suður á bóginn inn fyrir Berufjörð og kölluð þessu nafni til Djúpavogs. Þetta er mikil vegalengd og grýtt og erfið strönd um að fara og ástand vegarins á þessum slóðum hið versta. Þetta er hluti af aðalþjóðleiðinni umhverfis landið. Þessi kafli úr Breiðdalnum og suður til Lónsheiðar, sem heitir Berufjarðarvegur og Geithellnavegur, sem við höfum tillögu um líka, sem ég kem að næst á eftir, - þessi kafli er þannig, að svo búið getur alls ekki lengur staðið og ekkert réttlæti heldur í því, þar sem þetta er á aðalleiðinni umhverfis landið og er einn versti kafli á allri leiðinni. Þetta er ekki aðeins kjördæmamál. Þarna ferðast fjöldi manns hvaðanæva að af landinu eftir þessari leið, eins og gefur að skilja, og það hefur mikla almenna þýðingu að fá þessa leið í betra horf. Eins og sakir standa núna verða menn oft fyrir töfum á ferðalögum sínum og skemmdum á farartækjum vegna þess, hve þarna er enn þá illa frá vegunum gengið. Sérstaklega kemur til, að þarna er urmull af lækjum, sem þarf rennur á, sem kostaðar eru af vegafé. Hefur verið svo lítið framlag til þessara vega nú lengi, að það hefur alls ekki verið mögulegt að ná vatninu af veginum, svo að við sé hægt að una. Ef þessi till. yrði samþykkt, mundi þarna verða 490 þús. kr. framlag til vegarins. Röðin er raunverulega komin að því að gera þarna talsvert átak, það er ekkert um það að villast. Hygg ég, að hv. þm. mundu sannfærast um það, ef þeir hefðu ástæðu til að kynna sér málið sjálfir. Næst er svo Geithellnavegur. Það er framhaldið frá Djúpavogi og suður að Lónsheiði. Má segja alveg nákvæmlega sama um þessa leið í aðaldráttum og ég greindi frá varðandi veginn inn fyrir Berufjörðinn. Leggjum við því til, að þessi fjárhæð, sem til þessa vegar á að ganga, verði hækkuð upp í 390 þús., með sams konar rökum, en þessum fjárveitingum er skipt í tvennt, vegna þess að ástand Geithellnavegar frá Djúpavogi og suður í Álftafjörðinn er svo slæmt, að það væri alls ekki verjandi að setja þetta í eina fjárhæð og láta vinna fyrir það allt saman inn fyrir Berufjörðinn norðan Djúpavogs. Því verður að skipta þessu og bæta úr á báðum leiðunum því allra versta. Sumar torfærurnar, sem enn eru ekki komnar í lag á Geithellnaveginum t.d., eru þannig, að það væri ekki forsvaranlegt að láta þær bíða. Þess vegna verður að halda áfram að tvískipta þessari fjárveitingu, þótt hún eigi öll að ganga í þennan hluta aðalleiðarinnar, en kaflinn um Breiðdal og Berufjörð og suður til Lónsfjarðar er einn af þeim örfáu á aðalleiðinni, sem ekki eru komnir í sæmilegt horf. Ég vil biðja menn að taka eftir þessu, vegna þess að af því leiðir, að hér er ekki aðeins um sérmál þessa fólks að ræða, sem þessar byggðir skipar, heldur almennt samgöngumál, sem kemur öllum landsmönnum við. Þetta var um vegina í Suður-Múlasýslu. Þá koma loks vegir í Austur-Skaftafellssýslu. Og er þá fyrst, að við leggjum til, að framlag til Mýravegar verði hækkað um 100 þús. kr. Þetta er vegurinn suður frá nýju brúnni á Hornafjarðarfljóti og heitir Mýravegur. Það varð auðvitað að breyta veginum í sambandi við nýju brúna og ekki enn þá komið í verjandi horf sambandið við hana syðra megin, og er þetta ætlað til að bæta úr því. Þá er í Suðursveitinni, næstu sveit fyrir sunnan Mýrarnar, þar stingum við upp á, að hækkað verði framlagið um 100 þús. kr., og höfum þá í huga ákveðinn kafla á leiðinni, sem er nálægt Hestgerði í þeirri sveit, en þar er allmikið óunnið. Við förum ekki stærra í þetta en að stinga upp á 100 þús. kr. í þessu skyni. Þá er loks í þessari sýslu öræfavegur. Til hans eru ætlaðar 110 þús. kr. í fjárlfrv., en við leggjum til, að það verði hækkað um 100 þús. kr., þannig að í þetta byggðarlag fari 210 þús. Sannast að segja er ekki vansalaust að okkar dómi að ætla minna til veganna í Öræfunum. Ég hygg, að flestir geri sér grein fyrir því, hvað öræfabyggðin er merkileg byggð á margan hátt. Þjóðin ætti að sýna metnað sinn í því að standa fast með því fólki, sem byggir þetta sérstæða og merkilega byggðarlag. Það væri stórfellt þjóðartjón, ef t.d. til greina kæmi, að slík byggð legðist í eyði. Því finnst okkur, að það ætti að leggja meira til veganna þar en fyrirhugað er í frv. Ég veit ekki, hversu margir þm. hafa komið í Öræfin. Ég ætla ekki að reyna að lýsa þeim fyrir mönnum. Þetta er mikill töfraheimur að öllu leyti, og það er ekki aðeins, að Öræfingar sjálfir þurfi á vegum að halda, heldur fara menn hundruðum saman árlega eins konar pílagrímsferðir sér til sálubótar í öræfin á sumrin. Þurfa menn sannarlega á því að halda að geta komizt þar fram og aftur um byggðarlagið án þess að þurfa að hætta lífi og limum eða verða fyrir óeðlilegum töfum og skakkaföllum. Kem ég þá að brúnum. Fyrst tel ég þá till. um að leggja 700 þús. kr. til að brúa Kotá í Öræfum. Þessi á, Kotá í Öræfum, er hið mesta foraðsvatnsfall og hefur flæmzt þar um stóra spildu, rótað upp jörðinni og eyðilagt gífurlegt landflæmi. Auk þess er hún hinn allra versti farartálmi og oft og tíðum furðulegt, að takast skuli að brjótast þar yfir á bifreiðum og stundum náttúrlega alls ómögulegt. Það er sjálfsagt eingöngu vegna þess, hversu mikið er þarna af stórfenglegum vatnsföllum, að ekki er búið að brúa þessa á. Það mundi vafalítið vera búið að brúa hana víðast hvar annars staðar, þar sem í færri horn er að líta varðandi vatnsföllin. Ég hygg satt að segja, að ættu hv. alþm. kost á því að sjá Kotá í slæmu skapi, mundu þeir ekki hika lengi við að greiða atkvæði með þessari till. um fjárveitingu til að koma henni undir brú. Auk þess sem hér er um stórkostlegt samgöngubótamál að reeða, sem ekkí aðeins snertir Öræfinga, heldur líka alla þá pílagríma, sem ég var að lýsa áðan, þá bætist við, að ef Kotá yrði brúuð og hlaðnir að henni veggir stórir, eins og farið er að tíðkast, þá mundi koma í gagnið ú næstu árum stórkostlegt landflæmi, sem áin fram að þessu hefur eyðilagt af og til og eiginlega jafnóðum og því hefur farið eitthvað fram. Ég kann ekki að lýsa því, hversu mikið land það yrði, sem þarna kæmi upp, ef svo mætti segja, en ég er ekki í vafa um, að það yrði nægilegt margra jarða land, það yrði nægilegt land fyrir mörg býli. Samhliða því sem hér er samgöngumál, þá er einnig um stórkostlegt landnám að ræða, raunar eins og orðið hefur í þessum sveitum mörgum við brúargerðirnar. Það hefði verið gaman og gagnlegt, ef hv. þm. hefðu getað séð t.d. það, sem gerzt hefur í þessu tilliti í Lóni, þegar Jökulsá í Lóni vár brúuð, og við Hornafjarðarfljót. Það má segja, að friðað hafi verið frá vatnagangi margra hreppa land. Það mætti koma upp mörgum byggðarlögum á því landi, sem frelsað hefur verið með fyrirhleðslunum við þessar ár. Það hafa ekki aðeins verið samgöngumál að brúa þessi vatnsföll í Skaftafellssýslu, sem flæmast um allt, heldur stórfellt landnám. - Þetta var nú um brú á Kotá. Hún kostar eina milljón, brúin. Við höfum nú ekki farið frekar í en að stinga upp á, að veittar yrðu í þessu skyni 700 þús. kr. Það er ekki alveg nægilega mikið fyrir brúnni, en kannske mundu verða einhver ráð að kría út til bráðabirgða það, sem á vantaði, ef þessi fjárhæð yrði samþ. Þá bregð ég mér aftur norður í Vopnafjörð í sambandi við brúamálin og bendi ú, að við flytjum till. um að brúa Vesturdalsá í Vopnafirði hjá Ytri-Hlíð. Vesturdalsá er mikið vatnsfall og rennur á kaupstaðarleið Vopnfirðinga, sem eiga heima í innanverðum Vesturdal. En þannig háttar, að þeir, sem búa í innanverðum Vesturdalnum, eiga ekki aðra tiltæka akleið í kaupstaðinn en yfir þessa óbrúuðu á. Það er vegna þess, að vegur liggur aðeins öðrum megin í dalnum, en vegur er ekki kominn norðan megin í dalnum. Verða menn því að brjótast yfir ána á kaupstaðarleið sinni. En þarna er mikil og myndarleg byggð, mjög myndarleg byggð og óvenjulega vel búið, eins og raunar yfirleitt í Vopnafirði, því að þar er byggðin mjög til fyrirmyndar, og væri sannarlega ástæða til að hlaupa undir bagga með þessu fólki með því að brúa Vesturdalsána. Það kostar 780 þús. kr. Nú man ég, að ég gleymdi að geta um það áðan, í sambandi við það, sem ég sagði um Austur-Skaftafellssýslu og brúna á Kotá, að það er ekki á fjárlfrv. ein einasta króna til brúargerða í Austur-Skaftafellssýslu. Það er sennilega í fyrsta skipti um nokkurra áratuga skeið, að slíkt skeður, í fyrsta skipti um langa hríð, að ekki er veitt ein einasta króna á fjárlfrv. til brúargerða í Austur-Skaftafellssýslu. Ég bið hv. þm. að taka eftir því. En til brúargerða í Norður-Múlasýslu eru aðeins veittar smáar fjárhæðir í tvær brýr, sem að miklu leyti er búið að byggja fyrir fram. Þá kem ég að brúm í Suður-Múlasýslu. En það er þannig núna í fjárlfrv. varðandi brýr í Suður-Múlasýslu, sem er einhver stærsta sýsla landsins og þar sem fullt er af óbrúuðum vatnsföllum, að það eru veittar samkv. till. fjvn. einar 300 þús. kr. til brúa í sýslunni, og það er fjórði hlutinn af því, sem þarf til þess að byggja upp að nýju eina gamla brú. Það er ekki ein einasta króna veitt á fjárlfrv. til þess að byggja nýjar brýr í allri Suður Múlasýslu, - ekki ein króna. Það er ekki einu sinni, að myndarskapur þess meiri hl., sem hér ræður, nái til þess, að fé til að endurbyggja gamla brú í sýslunni sé tekið af því fjármagni, sem varið er til að endurbyggja gamlar brýr eftir fjárl., heldur verður að setja einnig 1/4 af því yfir í fjárveitingar til nýrra brúa. Og það~ á svo að verða til þess, að ekki komi ein króna, ekki grænn eyrir, til nýrra brúa í allri Suður-Múlasýslu. En við leyfum okkur að stinga upp á, að úr þessu verði dálítið bætt og veittar verði 780 þús. kr. til viðbótar þeim 100 þús. kr., sem fyrir eru af geymdu fé, til að brúa Selá í Álftafirði. Það eru eitthvað 4 ár síðan byrjað var að veita fé í þessa brú, það var áður en viðreisnin hófst. Og það situr enn við þær sömu 100 þús. kr., sem alltaf hafa verið geymdar síðan, hefur ekki eyrir bætzt við á fjárlögum. En nú leggjum við til, að hv. Alþingi samþykki 780 þús. kr. í þessa brú, þannig að hægt sé að byggja hana næsta sumar. Enn fremur leyfum við okkur að leggja til, að til Norðurdalsárbrúar í Breiðdal verði einnig veittar 600 þús. kr. Teljum við það enga frekju að fara fram á, að þessi tvenn framlög séu veitt til brúargerða í Suður-Múlasýslu, þegar athugað er ástand þessara mála í heild, þar í sýslu og annars staðar á landinu. En við mótmælum því sem alveg sérstakri, - mér liggur við að segja ofsókn í garð Sunnmýlinga, að það skuli vera hugmyndin að veita aðeins 300 þús. kr. til brúargerða í allt þetta byggðarlag, eða sem svarar 1/4 hluta af því, sem þarf til að endurbyggja eina gamla brú. Það hefði einhvern tíma ekki þótt rismikil framkvæmd í því byggðarlagi, þó að margt sé þar ógert í þessum efnum. Það hefur aldrei komið fyrir í seinni tíð, að ekki hafi verið veitt framlag til einnar sæmilegrar brúar á ári. Niður fyrir það mun ekki hafa verið farið áratugum saman, fyrr en nú. Þá er það varðandi hafnir. Það er fyrst, að ég vil mæla hér fáein orð fyrir framlögum til hafnargerðar í Vopnafjarðarkauptúni. Eins og menn vita, hefur síld legið mjög fyrir Austurlandi og Norðausturlandi síðari árin og raunar um langa hríð verið mjög góð síldargengd út af Vopnafirði. Þar hefur verið komið upp myndarlegri síldarverksmiðju og söltunarstöðvum nokkrum, en ekkert hrekkur til þess að taka á móti síldinni, sem veiðist á þessum slóðum. Og alveg sérstaklega veldur það miklum vandkvæðum, hve ófullkomin er aðstaðan við höfnina í Vopnafirði. Þarf að bæta úr því sem allra bráðast og myndarlegast, og er þar brennandi áhugi fyrir því að koma upp góðri hafskipabryggju, sem jafnframt mundi greiða mjög fyrir söltun frá því, sem nú er. Þetta er ekki aðeins mál þeirra Vopnfirðinga, heldur allra landsmanna, því að þarna flykkjast að skip úr öllum áttum á síldarvertíðum. Það eru aðeins ætlaðar 200 þús. kr. í þessa framkvæmd á fjárl., en slíkt nær engri átt samanborið við önnur framlög í þessu skyni, og ég botna ekkert í, hvernig á þessu stendur, að víð þetta hefur verið látið sitja. Fyrsti áfangi þarna kostar a.m.k. 4-6 millj. kr., það, sem minnst er hægt að gera í einni lotu. Við leggjum til, að framlagið verði fært í 500 þús., hækkað um 300 þús. Sýnist okkur það þá vera orðið dálítið hliðstætt við það, sem ætlað er til annarra byggðarlaga. Þá leggjum við til, að framlag til bryggjugerðar í Borgarfirði eystra hækki um 100 þús., en í hana eru ætlaðar 50 þús. á fjárl. Þarna þarf að lengja bryggjuna um 35 m eða svo til þess að komast út á sómasamlegt dýpi fyrir miðlungsbáta. Þetta er lífsnauðsyn, hreinlega lífsnauðsyn fyrir byggðarlagið. Þarna er gott að stunda fiskveiðar á smærri bátum, aflasælt og sæmileg afkoma. Þarna væri hægt að taka á móti síld til söltunar með góðu móti, og staðurinn liggur vel til þess að fá söltunarsíld, ef bryggjan væri lengri og betri. Það er verið að reyna að taka þarna á móti síld til söltunar, en skilyrðin eru vond. Þetta er engin óskapleg framkvæmd, sem þarna þarf að gera, og Borgarfjörður á nokkuð af geymdu fé hjá ríkissjóði, sem kemur að gagni. Við vonum því, að hægt verði að fara af stað næsta sumar. En allt væri þetta miklu öruggara, ef hv. þm. vildu fallast á að færa fjárveitinguna dálítið upp, eins og við stingum upp á. Þá leggjum við til, að fjárveiting til hafnargerðar í Fáskrúðsfirði verði hækkuð um 100 þús., úr 100 þús. í 200. Þar er mikið um að vera á sumrum, bæði útgerð veruleg og síld er lögð þar á land til bræðslu og söltunar í vaxandi mæli. Þeir hafa brotizt í því að koma þar upp bryggju til löndunar á síld fyrst og fremst og tekið hin venjulegu hafnargerðarlán og einnig lán út á væntanleg ríkisframlög, nokkur hundruð þús. kr. Okkur sýnist þess vegna ósanngjarnt að ætla Fáskrúðsfirði aðeins 100 þús. kr. á fjárlagafrv., þar sem búið er að gera þetta mikið í hafnarmálum staðarins og búið að safna þar skuldum heima fyrir í því sambandi, og leggjum því til, að fjárveitingin sé færð í 200 þús. kr. Þá er það loks Neskaupstaður, sem er stærsta byggðarlag á Austurlandi. Þar er komin sæmilega myndarleg síldarbræðsla og mikil síldarsöltun orðið og útgerð jafnframt. En á þessum stað skortir mjög á sæmilega aðstöðu við höfnina og hefur lengi gert og þolir bókstaflega enga bið, að myndarlegt skref verði stigið í þeim málum. En það kostar mikið og ekki er hægt að stíga skrefið mjög stutt, það verður að leggja verulegt fjármagn fram strax. Það eru ætlaðar í þessu skyni 450 þús. á fjárlagafrv. En sannleikurinn er sá, að þessi framkvæmd í Neskaupstað er hliðstæð þeim, sem fá meiri framlög á fjárlögunum, t.d. 600 þús. kr., og þess vegna leggjum við til, að þessi fjárveiting verði hækkuð um 150 þús. upp í 600 þús. kr. Þá mundum við telja, að hliðstætt væri veitt í þetta byggðarlag við önnur. Þá eigum við tillögu varðandi fyrirhleðslur á tveimur stöðum. En þannig eru fyrirhleðslumálin vaxin, að ef fyrirhleðslurnar eru í þágu mannvirkja, sem það opinbera stendur að, eru þær yfirleitt greiddar að öllu leyti úr ríkissjóði, en ef þær eru taldar eingöngu í þágu hlutaðeigandi byggðarlags, er krafizt framlags á móti að heiman að 1/8. Undanfarið hefur verið unnið að því af og til að hlaða nokkuð fyrir Laxá í Nesjum, því að hún er óróleg og hleypur á báða bóga, ef ekki eru hafðar neinar hömlur á henni, og gerir því tjón. Fram að þessu hefur byggðarmönnum verið ætlað að leggja 1/8 fram í móti. Og þannig er því háttað einnig á fjárlagafrv., sem fyrir liggur. En nú eru ástæður breyttar, því að ætlazt er til, að þarna á bökkum Laxár verði reistur flugvöllur, og er þegar byrjað að vinna þar að sjúkraflugvelli. Nú er því sanngjarnt að breyta til og veita allt það fé, sem til þarf, úr ríkissjóði, til að hafa hemil á ánni. Þess vegna leggjum við til, að sú breyting verði gerð, að ekki verði krafizt framlags heiman að í sambandi við fyrirhleðsluna við Laxá í Nesjum. Ástæður eru breyttar, eins og ég var að segja, á þá lund, að fyrirhleðslan verður óhjákvæmileg til þess að vernda flugvallarstæðið. Þá er í Öræfunum lítil á, sem heitir Stigá. Gert er ráð fyrir fyrirhleðslu við það vatnsfall og framlagi frá heimamönnum, en það er ekki sanngjarnt, því að fyrirhleðslan við þessa á er fyrst og fremst til að beina ánni að væntanlegu brúarstæði, og er þess vegna nákvæmlega hliðstæð þeim fyrirhleðslum, sem ríkið hefur kostað annars staðar að öllu leyti. Þess vegna leggjum við einnig til, að þarna verði breytt um og ekki krafizt mótframlags heiman að. Þá kem ég loks að tillögu, sem við flytjum við 22. gr. fjárlaga, en hún er um að heimila ríkisstjórninni að ábyrgjast allt að 25 millj. kr. lán fyrir Eskifjarðarhrepp eða félag sem Eskifjarðarhreppur gengst fyrir, sem komið yrði á fót til þess að reísa síldarverksmiðju á Mjóeyrinni við Eskifjörð. Fyrir þessari tillögu liggja þau rök, sem ég nú skal greina í örfáum setningum til þess að þreyta ekki hv. þingmenn. Eins og ég gat um áðan, hefur síldin undanfarið legið í vaxandi mæli við Austurland, og sumir telja nú raunar, að síldin hafi að talsverðu leyti legið þar áður, þótt menn veittu því ekki athygli, vegna þess að sem kunnugt er, þá urðu menn ekki síldarinnar varir áður fyrr, nema því aðeins að hún væði, nema það væri vaðandi síld. En nú hafa menn sannarlega orðið hennar varir og veitt þarna mjög mikið ár eftir ár. En sannleikurinn er sá, að sú síld, sem veiðist fyrir Austurlandi, nýtist ekki nema að sáralitlu leyti. Hún nýtist ekki nema að sáralitlu leyti, og það er mjög áríðandi, að hv, þm. geri sér það ljóst. Og það er vegna þess, hversu lítið af síld er hægt að bræða á Austurlandi. Ef flotinn veiðir nokkuð að ráði af síld fyrir Austurlandi, verður að flytja meginmagnið af síldinni ekki aðeins norður fyrir Langanes til Raufarhafnar, heldur alla leið norður á Siglufjörð og jafnvel norður til Skagastrandar. Þetta þýðir, að skip, sem veiðir t.d. út af Norðfirði eða Seyðisfirði, er í blíðskaparveðri heilan sólarhring að komast að bræðslunni, undireins og fullt er orðið í bræðslunum fyrir austan, og svo náttúrlega heilan sólarhring til baka. Það sjá allir, hvers konar vinnubrögð þetta eru. Þegar það svo bætist við, að sé ekki þeim mun stilltara, þá er ómögulegt að fara með síldarfarma á veiðiskipunum þessa leið, þá sjá menn, hve gífurlegu tjóni það veldur fyrir sjávarútveginn og þjóðarbúið í heild sinni, hversu litið er hægt að bræða af síld á Austfjörðum. Ég hef lengi bent á það og haldið því fram, að það þurfi að dreifa síldarbræðslunum um ströndina frá Austfjörðunum og alla leið norður fyrir, það verður að vera þannig, og svo einnig við suðvesturlandið. Ef við litum á norður- og austurmiðin sem eitt veiðisvæði, því að sumarvertíðin er nú á þeim slóðum öllum, sjáum við, að það er ekkert jafnvægi í þessu, það eru svo miklu minni bræðsluafköst fyrir sunnan Langanes en fyrir norðan. Nú hefur verið reynt að bæta úr þessu, en hefur ekki verið hlaupið að því. Það hefur verið við ramman reip að draga. Stjórnarvöldin hafa yfirleitt ekki viljað útvega neitt fjármagn til að byggja bræðslur á Austurlandi, það hafa með harmkvælum verið píndar út ríkisábyrgðir, en mönnum verið sagt, að þeir yrðu að útvega sér peningana sjálfir. Og með þessum harmkvælum hefur verið komið þarna upp sæmilegum bræðslum sums staðar, og hefur þá komið til hjálpar, að vegna síldargengdarinnar hefur afkoman verið sæmileg nú í 2 ár. Ég nefni reynslu síldarverksmiðja ríkisins til dæmis um, hversu erfitt hefur verið að fá fjármagn til að bæta um í þessu skyni. Síldarverksmiðjum ríkisins var heimilað í fyrra að bæta þarna nokkuð úr, kaupa verksmiðju á Seyðisfirði og stækka hana og byggja litla verksmiðju á Reyðarfirði. í þessar framkvæmdir fór náttúrlega mikið fé á vegum síldarverksmiðja ríkisins. Ég held ég fari rétt með, að það eru aðeins milli 10 og 12 millj., sem síldarverksmiðjur ríkisins hafa fengið að láni í þessar framkvæmdir, þó að varið hafi veríð í þetta 50-60 millj. kr. Allt hitt urðu síldarverksmiðjur ríkisins að taka af eigin fé, eigin ágóða, sem hefur verið talsverður þessi ár, enda eru þær nú keyrðar gersamlega fastar fjárhagslega með þessum aðförum. Þetta er sagan af því, hvernig það hefur verið að sækja fjármagn í greipar ríkisstj. til þess að byggja upp síldariðnaðinn á Austurlandi, ekki bara í þágu Austfirðinga, heldur í þágu allrar þjóðarinnar, eins og þessi mál hafa lagzt á undanförnum árum. Í einkaverksmiðjurnar hefur ríkisstj. ekki viljað veíta grænan eyri, með alls konar úrtölum veitt ábyrgðir, og síldarverksmiðjur ríkisins nánast engan stuðning fengið til þess að bæta þarna móttökuskilyrðin af sinni hálfu. Stjórn síldarverksmiðja ríkisins lagði til í fyrrahaust, að komið yrði upp á Eskifirði umhleðslustöð fyrir síld með það fyrir augum, að þar kæmi síðan verksmiðja í framhaldi af því. Ríkisstj. vildi ekki fallast á þessa tillögu síldarverksmiðjustjórnarinnar, og varð þess vegna ekkert úr framkvæmdum á þessum stað. En á hinn bóginn var því lýst yfir, bæði af síldarverksmiðjustjórninni og ríkisstj., að næstu framkvæmdir á vegum síldarverksmiðja ríkisins í þá átt að koma upp nýjum verksmiðjum skyldu verða þær að byggja upp þessa umhleðslustöð á Mjóeyrinni við Eskifjörð, - umhleðslustöð, sem væri upphaf að síldarverksmiðju á þeim stað. En þrátt fyrir stórfellda eftirgangsmuni manna úr þessu byggðarlagi nú í haust hafa engin fyrirheit fengizt um, að reynt verði að standa við það, sem yfirlýst var í fyrravetur varðandi þessar framkvæmdir á Mjóeyrinni við Eskifjörð. Er ekki annað sjáanlegt en að ætlun yfirvaldanna í þessu efni sé sú, að þar verði ekkert gert af því, sem yfirlýst var að gert yrði. Út af þessu eru Eskfirðingar staddir í miklum vanda og hafa hugsað sér að reyna að brjótast í því, a.m.k. ef ekkert verður gert af hendi yfirvaldanna og síldarverksmiðja ríkisins, að reyna að koma upp sjálfir síldarverksmiðju á Mjóeyrinni. Förum við nú fram á, að ríkisstj. verði gefin heimild til að ábyrgjast fyrir Eskifjörð í þessu skyni 25 millj. kr., sem væntanlega mundi nægja til þess að koma þarna upp 3 þús. mála verksmiðju eða svo, sem mætti kallast sæmileg stærð, og gæti komið að verulegu gagni fyrir byggðarlagið og þó fyrst og fremst fyrir síldveiðiflotann. Ég legg áherzlu á, að þótt þetta mál varði Eskifjörð að vísu miklu, þá varðar það þó enn þá meira síldveiðiflotann og þjóðarbúið í heild, því að verksmiðja þarna eykur líkurnar fyrir því, að hægt verði að nýta betur en áður hefur verið mögulegt það mikla síldarmagn, sem veiðist fyrir Austfjörðum. Það er engin ástæða til þess að álíta, að nokkur breyting verði á í þeim efnum. Það er þvert á móti fullkomin ástæða til að álíta, að með þeirri síldveiðitækni, sem nú er orðin, og möguleikum til þess að leita að síldinni verði hægt að veiða síldina meira og minna á öllu þessu svæði að sumrinu til, fyrir Norðurlandi öllu saman, Norðausturlandi og Austfjörðum, alveg suður undir Berufjörð. Við leggjum því hina mestu áherzlu á, að það verði komið til móts við Eskfirðinga í þessu efni, og gerum ráð fyrir, að þeir verði þá sjálfir að leggja fram 15% af stofnkostnaði verksmiðjunnar og ábyrgðin nái til 85%, eins og venja hefur verið, þegar ríkisábyrgðir hafa verið veittar til að koma upp slíkum verksmiðjum. Þetta er nú það, sem ég vildi sagt hafa um þær brtt., sem við flytjum og ég vil vona að menn sjái sér fært að fylgja. Að lokum vil ég lýsa ánægju minni yfir því, að hæstv. ríkisstj. hefur látið leggja fram tillögu um að afla sér lánsheimildar til Keflavíkurvegarins. Þar með er úr því máli skorið, og vildi ég mega vona, að ekki þurfi að eiga í útistöðum aftur út af hliðstæðu máli.



Herra forseti. Ég hef ásamt þeim hv. 3. og hv. 4. þm. Norðurl. e. leyft mér að flytja nokkrar brtt., sem ég vil nú stuttlega gera grein fyrir. Þessar till., sem ég geri grein fyrir, eru á þskj. 210, undir III og VII. Fyrst eru það þá vegirnir eða tölul. III. Við leggjum þar til, að vegna Svalbarðsstrandarvegar verði fjárveitingin í stað 225 þús. 330 þús. kr. Heimamenn hafa lánað til vegagerðar þarna og eiga nú hjá veginum í árslok 1962 800 þús. kr. Þetta er vegur, sem íbúar úr tveim hreppum og nokkrum hluta þriðja hrepps flytja afurðir sínar í kaupstað eftir, og þar að auki er þetta varavegur fyrir Norðurlandsveg, þegar Vaðlaheiði gerist ófær, sem oft vill verða. Ef fjárveiting verður ekki hærri en gert er ráð fyrir í till. fjvn. nú, þarf á fjórða ár til að ljúka skuldinni. Ég skal játa, að ekki væri sanngjarnt að láta þá, sem lána til vega hjá sér, sitja fyrir öllum fjárveitingum. Það væri eins og að afhenda þeim, sem fjárráð hafa, fjárveitingarákvarðanirnar. Hins vegar eru heimalán, sem engir vextir greiðast af, sönnun fyrir því, að vegabótanna er mikil þörf og brýn og að menn vilja færa fjárhagslegar fórnir til að fá vegina. Þess vegna á að taka nokkurt tillit til slíkra skulda, þegar Alþingi skiptir vegafé. Till. okkar um hækkun fjárveitingarinnar til Svalbarðsstrandarvegar upp í 330 þús. kr. er spor í áttina, þótt hærri hefði fjárveitingin auðvitað átt að vera. En við töldum, að þýðingarlaust mundi vera að nefna hærri fjárhæð, eins og ástatt er. Hins vegar teljum við ósanngirni, ef þessi brtt. okkar verður ekki tekin til greina. Næst eru svo Fnjóskadalsvegir: Við leggjum til, að þeir fái sömu fjárveitingu og Svalbarðsstrandarvegur, eða 330 þús. kr. í stað 225 þús. kr. Fnjóskdælir eiga inni 650 þús. kr. hjá þjóðvegagerðinni í þessa árs lok. Það er að vísu 150 þús. kr. lægri skuld en sú, sem hvílir á Svalbarðsstrandarvegi, og 200 þús. kr. sé ég að Fnjóskadalsvegi einum eru ætlaðar af millibyggðavegafé. En í Fnjóskadal báðum megin Fnjóskár eru óvegir á löngum köflum, þar sem kosta þarf miklu til á næstu árum að gera viðunandi vegi. Þess vegna er till. okkar mjög sanngjörn, má ekki lægri vera að sjálfsögðu. Þá er till. um að hækka fjárveitinguna til Bárðdælavega úr 100 þús. kr. í 200 þús. kr. A þeim vegum hvíla 350 þús. kr. skuldir. Samkv. till. fjvn. mundi það taka um 31/2 ár miðað við fjárveitingu í ár að borga þá skuld. Slíkt nær vitanlega engri átt, þar sem stórkostlega mikið er einnig ógert af vegum í Bárðardal báðum megin Skjálfandafljóts. Næst er till. um hækkun á framlagi til Þingeyjarsýslubrautar milli byggða og á Tjörnesi úr 160 þús. kr. í 300 þús. kr. Ég sé, að Tjörnesvegur á að fá samkv. till. fjvn. 200 þús. kr. af millibyggðavegafé. En þarna stendur þannig á, að mikil þörf kallar eftir vegabót: uppfyllingum í giljum, smábrúm, ræsum, og uppbyggingu ruðningsvegar vegna vetrarnota vegarins og þeirrar miklu umferðar, sem þar er nú orðin, því að þetta er tengivegur milli héraða. Ný viðhorf eru þarna að koma til sögunnar, sem auka vegaþörfina. Bændur í vestanverðri Norður-Þingeyjarsýslu eru komnir á fremsta hlunn með að taka upp blandaðan búskap, þ.e. framleiðslu mjólkur til innleggs ásamt sauðfjárafurðum. Er þá líklegt, að þeir flytji mjólkurafurðir sínar til Húsavíkur í mjólkursamlagið, sem þar er rekið. Gera slíkir flutningar vetrarveg um Tjörnes nauðsynlegan og endurbætur þjóðvegarins þar mjög aðkallandi. Þessu næst er till. frá okkur um að hækka framlag til Þingeyjarsýslubrautar sunnan Húsavíkur úr 225 þús. kr. í 330 þús. kr. Þarna er um að ræða greiðslu upp í 800 þús. kr. skuld. Vegabótin, sem þarna hefur átt sér stað, að verulegu leyti fyrir lánsfé heima fyrir, hefur sparað ríkinu mikið fé - og mun gera það áfram - í snjómokstri á vetrum. Snjósælir vegarkaflar hafa verið hækkaðir, og ekkert hefur á þeim stöðum þurft að moka þar síðan, þótt mikið hafi snjóað. Þarna er dagleg umferð vegna mikilla mjólkurflutninga úr mörgum sveitum Suður-Þingeyjarsýslu. En halda verður áfram þessari hækkun vegarins um Aðaldalshraun, því að sú vegarbót er á alllöngu svæði enn ógerð. Fjárveitingin er því allt of lítil og sjálfum ríkissjóðnum til tjóns að hraða ekki þessari vegarbót og spara með henni vetrartilkostnaðinn að því er snjóruðninginn snertir. Það væri þess vegna hagræði fyrir sjálfan ríkissjóðinn að hraða þarna vegargerðinni með hækkuðu framlagi. Þá vil ég minnast á Út-Kinnarveg. Við leggjum til, að framlag til hans hækki úr 75 þús. kr. í 140 þús. kr. Þarna er bráðnauðsynlegt að mölbera uppgröft úr skurðum, engjaskurðum, sem voru grafnir með tilliti til vegagerðarinnar, og tengja saman vegastúfa, endurbæta ræsi o.fl. Jafnvel eru þarna vegna torfæra á vegunum farnir á bökkum Skjálfandafljóts gamlir vegslóðar, sem fljótið hefur grafið sig inn undir, og gæti orðið slys af, ef holbakki spryngi og félli niður undan bifreið. Ég tel þessa hækkun framlagsins því sjálfsagða, og þyrfti hún auðvitað meiri að vera. Þá er síðasta brtt. um vegi, nýr liður, Kinnarvegur í Suður-Kinn, 100 þús. kr. Þarna er bráðnauðsynlegt að mölbera ómölborinn skurðgröfuuppmokstur, sem gerður var fyrir nokkru og notaður hefur verið á vetrum, en eyðist fyrir veðrum og umferð. Tjón af því, að mölburðurinn hefur dregizt, er þegar orðið allmikið og má ekki meira verða. Enn fremur eru þarna komnar allmiklar lægðir í gamla braut, sem gerð er á mýrlendi, en þetta er oft og einatt aðalleið þeirra, er fara milli Húsavíkur og Akureyrar, þegar Fljótsheiði er ekki greiðfær, þar af leiðandi líka varavegur fyrir Norðurlandsveg, sem liggur um Fljótsheiði. Þá er brtt. okkar við framlög til hafna. Þær eru undir VII. lið á þskj. 210. Við leggjum þar til, að framlag til Flateyjar á Skjálfanda hækki úr 50 þús. kr. í 100 þús. kr. Þarna er verið að safna fé til átaks við höfnina í Flatey. Það er nokkuð sérstakt málefni að koma þarna upp öruggu bátalægi með því að grafa skurð, siglingaskurð inn í tjörn, sem er við suðausturhorn eyjarinnar. Fengist þá trygg bátahöfn, og mundi hún verða öryggishöfn, ekki aðeins fyrir Flateyinga, heldur og fyrir alla þá, sem sækja á hin fengsælu fiskimið í grennd við Flatey, en það eru bátasjómenn frá Eyjafirði, Siglufirði og Húsavík. Það er áætlað, að þessi umbót í Flatey muni kosta 31/2 millj, kr. Sú áætlun var gerð í sumar sem leið. Raunar er fjárveiting þessi aðallega til að láta hlutaðeigendur vita, að eftir þeim sé munað, en ekki til þess, að hægt sé að ráðast í framkvæmdir á næsta sumri. En fjárveitingin má varla minni vera en 100 þús., til þess að hún nái þeim tilgangi sínum. Líklegt þykir mér, að seinna í vetur komi málefni Flateyinga - byggðamálefni Flateyinga til umr. hér á Alþingi á breiðara grundvelli, því að nefnd starfaði árið sem leið, sem hv. sjútvmrh. skipaði, og hún hefur nú skilað áliti um framkvæmdir þar. Grenivík er vaxandi útgerðarstaður og vel sett til fiskimiða. En þar er mjög léleg hafnaraðstaða fyrir bátaútveginn, aðeins bryggjuhró fyrir opnum firði. Ákveðið hefur verið að byrja þar hafnargerð næsta sumar, sem áætlað er að muni kosta um 5 millj. kr. Báðu Grenvíkingar um 700 þús. kr. fjárveitingu. Við leggjum til, að framlagið verði hækkað úr 300 þús. kr. í 450 þús. kr. og teljum hóflegt. Svo er Húsavík. Þar hefur verið mikið unnið að hafnarbótum, og þar er hratt vaxandi útgerð. Í sumar er ætlunin að koma upp bátabryggjum innan hafnarinnar, en þeirra er mikil þörf. Enn fremur á næsta sumar að byggja verbúðir, sem er mjög aðkallandi vegna þess, hve margir vilja gera þar út. Verbúðabyggingarnar er áætlað að út af fyrir sig kosti á 3. millj. kr. Við leggjum til, að fjárveiting til Húsavíkur hækki úr 450 þús. kr. í 700 þús. kr., og er ekki freklega í sakir farið. Ég leyfi mér að vænta þess, að allar þessar brtt., sem ég nú hef lýst, fái góðar undirtektir, þar sem þær eru áreiðanlega öfgalausar og mjög sanngjarnar.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt samflokksmönnum mínum úr mínu kjördæmi að flytja brtt., sem miða að því að fá aukin framlög til verklegra framkvæmda í kjördæmi okkar, og þegar hefur hv. 1. þm. kjördæmisins farið nokkrum orðum um sumar þessara tillagna, og ég mun nú ræða nokkrar hinna, sem við flytjum sameiginlega, en þó í örstuttu máli. Sérstaklega vil ég minna á till. okkar um fjárveitingu til eins vegar, sem ekki finnst nú á fjárlagafrv., en þar á ég við svonefndan Ólafsfjarðarveg eystri, sem liggur frá Ólafsfjarðarkaupstað eftir austursíðu fjarðarins eða dalsins fram sveitina og er ætlað að koma á hringakstri í sveitinni og auðvelda flutninga fyrir þá bændur, sem búa austan megin í Ólafsfjarðarsveit. Yrði það mikil lyftistöng fyrir sveitina, ef hægt yrði að ljúka þessum vegi, og raunar gerbreytir aðstöðunni til flutninga jafnt á sumri sem vetri, og þyrfti nauðsynlega að veita fé í þennan veg og ljúka honum sem fyrst. Þá vil ég nefna sérstaklega till. okkar um, að tekin verði upp í fjárlög fjárveiting til skólastjóraíbúðar í Árskógsskóla, en eins og nú er er þar mjög ófullkomin íbúð og því erfitt að fá skólastjóra þangað, þó að það hafi að vísu tekizt nú í vetur og þó á síðustu stundu. En segja má, að sífellt sé sú hætta yfirvofandi, að ekki fáist þangað skólastjóri til frambúðar, meðan íbúðin er jafnóviðunandi fyrir fjölskyldumann og nú er. Skólinn hefur beðið eftir þessari nauðsynlegu úrbót í full 5 ár, og sýnist því alls ekki fram á mikið farið, þótt nú verði farið að hefjast handa um framkvæmdir þar. Þá gerum við till. um það, að veitt verði fé til viðbótarhúsnæðis við barnaskólann á Húsabakka í Svarfaðardal, enda mjög brýn þörf vegna vaxandi nemendafjölda og einnig vegna þess einstæða framtaks Svarfdælinga, vil ég segja, að stefna að sem víðtækastri framhaldskennslu í sveitinni. Kemst skólinn ekki af með minna en tvo fasta kennara, og það, sem brýnast er nú í skólamálum Svarfdælinga, er einmitt að koma upp til viðbótar kennaraíbúð. Skólinn hefur verið sérlega heppinn með skólastjóra og kennara, en óvíst er, hvort hægt verður að halda þeim báðum, ef ekki raknar úr þeim vandræðum, sem eru með kennara og skólastjóraíbúð. Svarfaðardalur er fjölmenn sveit og mikið af uppvaxandi börnum þar. Um nokkurra ára skeið hefur verið leitazt við að hafa fullkomna framhaldskennslu í skóla Svarfdælinga, og a.m.k. einn nemandi hefur lært undir landspróf miðskóla, og fleiri mundu á eftir fara, ef hægt væri að búa til frambúðar við það ágæta kennaralið, sem nú er þar. Slíka viðleitni ætti ríkisvaldið að styðja, ef þess er nokkur kostur. Þá vil ég aðeins minnast á till. um hækkun á framlagi til náttúrugripasafnsins á Akureyrí og einnig til Lúðrasveitar Akureyrar. Hér er ekki um neinar stórvægilegar upphæðir að ræða, en fullkomlega sanngjarnar. Þá vil ég leyfa mér að fara nokkrum orðum um tili., sem ég flyt um framlag til rannsókna á sögu íslenzkrar samvinnustarfsemi, að veittar verði 10 þús. kr. gegn jafnmiklu framlagi annars staðar að til þess að rannsaka sögu samvinnuhreyfingarinnar á Íslandi, hugsað sem fyrsta framlag. Við Íslendingar státum af því að vera söguþjóð og getum það að ýmsu leyti. Hinu er þó ekki að leyna, að við erum eftirbátar margra þjóða í sagnfræðirannsóknum, og veldur þar ef til vill mestu, að fjárveitingavaldið er og hefur raunar alltaf verið heldur nánasarlegt í garð þessarar vísindagreinar. Fjöldi manna í landinu hefur áhuga, menntun og hæfileika til sögurannsókna. En kraftar þessara manna nýtast ekki, því að það er enginn svo efnum búinn, að hann geti að nokkru ráði helgað sig svo yfirgripsmiklu og vandasömu verki án þess að fá nokkurn styrk til þess. Stærri þjóðir leysa þetta vandamál á ýmsa vegu, þó einkum þannig, að öflugir gjafasjóðir og styrktarstofnanir veita fé til slíkra rannsókna. Við höfum að vísu okkar vísindasjóð, en almennt höfum við Íslendingar ekki önnur ráð en að leita á náðir ríkissjóðs í svona tilfellum. Þetta vita allir og ekki sízt alþingismenn. Því er það skylda okkar, sem hér sitjum og getum ef til vill nokkru ráðið, að hafa vakandi auga með þörfum æðri menntunar og vísindarannsókna í landinu. Við eigum ekki alltaf að láta sækja á okkur með alla skapaða hluti, heldur eigum við líka að hafa frumkvæði, ekki sízt í málum þessum, þar sem fé skortir, en hvorki hæfa né starfsfúsa menn. Það eru óþrjótandi verkefni, sem biða óleyst í menningar- og atvinnusögu Íslendinga. Við vanrækjum ekki sízt samtímasöguna, en hjá öllum menningarþjóðum er hún talin mjög mikilsvert rannsóknarsvið. Ég geri hér till. um, að ríkið leggi fram 10 þús. kr. til rannsókna á sögu íslenzkrar samvinnustarfsemi. Samvinnufélögin hafa starfað í landinu í 80 ár, og þau hafa verið snar þáttur í atvinnu- og verzlunarmálum þjóðarinnar nær allan þann tíma. Rannsókn á sögu hreyfingarinnar er mikið og verðugt verkefni fyrir sagnfræðinga, og ég held, að það væri sómi fyrir Alþ. að veita fé til þeirrar starfsemi. Fullvíst má telja, að samvinnufélögin mundu leggja fram fé til slíkra rannsókna á móti framlagi ríkissjóðs og án efa greiða fyrir rannsóknarstarfseminni eftir föngum. Að sjálfsögðu hafa samvinnufélögin unnið nokkuð að því að kynna landsmönnum sögu samvinnuhreyfingarinnar hér á landi, en bæði er það, að bækur þessar eru farnar að eldast, og eins hitt, að þær eru mjög stuttar og aðeins yfirlitsbækur, þar sem greinir frá sögunni í afar stórum dráttum. Eins er það æskilegt, að saga svo áhrifamikillar og umdeildrar samtíðarhreyfingar sé ekki einvörðungu rannsökuð og rakin af eigin baráttumönnum hennar, heldur sé verkið falið viðurkenndum sagnfræðingum, sem enginn getur vænt um hlutdrægni. Ég er ekki með þessu að segja, að ekki komi fleiri atriði til greina, sem æskilegt sé að rannsaka á vísindalegan hátt í samtímasögu okkar. Hér er aðeins um að ræða eitt atriði af mörgum. Ég mundi fagna því, ef Alþ. léti meira af hendi rakna til sögurannsókna, ekki sízt til rannsókna á samtíma okkar. Þá get ég að lokum getið hér einnar till., sem enn hefur ekki verið útbýtt, en sú till. er flutt af okkur framsóknarþm. úr Norðurlandskjördæmi eystra, og hún er sú, að fjárveitingin til þjóðminjasafns vegna byggðasafnanna verði hækkuð frá því, sem nú er í frv., úr 100 þús. kr. í 250 þús. kr. Það er full ástæða til að hækka þennan lið. Hann hefur staðið í þessu sama nú um margra ára skeið. Hins vegar eru fjölmörg byggðarlög, sem eru með framkvæmdir í byggðasafnsmálum, og sum hafa komið sér upp myndarlegu húsnæði, t.d. á Akureyri, og kostar sú bygging í kringum 1 millj., en samkv. þeim lögum, sem gilda um byggðasöfn, er ákveðið hlutfall, sem ríkissjóður á að taka þátt í af kostnaði. En eins og nú horfir um fjárveitingar, er ógerningur, að ríkið geti staðið við þá skuldbindingu, og ekki sízt þar sem nú eru mjög mörg söfn, ekki aðeins Akureyrarsafnið, heldur fleiri söfn, sem þurfa á svipaðri fyrirgreiðslu að halda. Það væri því hin mesta nauðsyn að hækka þessa fjárveitingu, þótt ekki væri nema um það, sem við leggjum nú til, þ.e. 150 þús. kr. Við 2. umr. fjárlaga var till, til umr. og atkvgr., sem fór fram á allmiklu hærra framlag, en hún var felld. Ég geri mér vonir um, að þessi till., sem fjallar um helmingi lægra framlag, verði samþykkt.



Herra forseti. Á þskj. 218, undir lið XVIII, hef ég ásamt hv. 1. þm. Norðurl. v. og hv. 5. þm. Norðurl. v. leyft mér að flytja brtt. við 22. gr. fjárlaganna. Sú till. er um það að heimila ríkisstj. að taka allt að 14 millj. kr. lán til að greiða kostnað við jarðgöng á Siglufjarðarvegi, þ.e.a.s. Strákavegi, sem stundum er nú kallaður Siglufjarðarvegur ytri. Ég þarf í raun og veru ekki að fara mörgum orðum um þessa till. Það mál, sem hún lýtur að, er hv. alþm. þegar allvel kunnugt. Það hefur verið alloft á dagskrá hér á þingi áður í ýmsum myndum, án þess að það hafi hlotið viðunandi afgreiðslu. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að Siglfirðingar hafa frá öndverðu búið við afar erfiðar samgöngur á landi. Því valda fyrst og fremst staðhættir. Fjörðurinn er umluktur háum fjöllum á þrjá vegu, og þar við bætast fádæma snjóþyngsli að vetri til, þannig að allar samgöngur á landi eru mjög miklum erfiðleikum bundnar. Þau samgönguvandræði urðu auðvitað sérstaklega bagaleg fyrir Siglufjörð, eftir að þar hófst mikill atvinnurekstur og Siglufjörður varð ein af aðalsíldveiðiverstöðvum hér á landi og eftir að fólki fjölgaði þar mjög mikið og eftir að fólk hvaðanæva af landinu fór að sækja þangað, sérstaklega um sumartímann. Á þessum samgönguvandræðum Siglfirðinga var nokkur bót ráðin, er nýr akvegur var gerður yfir svokallað Siglufjarðarskarð fyrir rúmum tveim áratugum. Það var þó þegar frá öndverðu ljóst, að sá vegur mundi verða ófullnægjandi, vegna þess að hann er aðeins fær yfir hásumarið. Það sýndi sig fljótt, að þessi vegur var algerlega ófullnægjandi, bæði vegna þess, hve hann var opinn skamman tíma, hve kostnaðarmikið var að reyna að halda honum opnum og hve viðhald á þeim vegi var kostnaðarsamt og hve hann er í raun og veru illfær yfirleitt og erfiður til aksturs, eins og þeir þekkja, sem yfir þann fjallveg hafa farið. Þess vegna var fyrir nokkrum árum horfið að því ráði að leita þarna að nýrri leið, þar sem hagkvæmara væri að leggja veg, og einkanlega þá með tilliti til þess, að vegurinn mundi haldast auður lengur og verða fær allt árið um kring. Ég rek ekki þá sögu hér, en niðurstöður þeirra rannsókna, sem þá fóru fram, voru þær, að valin var leið út svokallaða Almenninga um Dali og fyrir fjallið Stráka, en það er talið, að sú leið muni lengst af haldast fær yfir vetrarmánuðina. Hv. Alþ. hefur viðurkennt þetta úrræði með því, að allmörg undanfarin ár hefur verið veitt - að vísu ófullnægjandi - upphæð á fjárlögum til þessarar vegagerðar. Í þessum vegi hefur því verið unnið nokkur undanfarin ár, og er hann nú kominn nokkuð áleiðis út á hina svokölluðu Almenninga. En öll er vegagerð þessi hin erfiðasta og verður kostnaðarsöm, en þó tekur út yfir, er kemur að hinu svokallaða Strákafjalli, vegna þess að þar þarf að gera jarðgöng í gegnum klettabelti, sem þar er um 900 metra að lengd. Þau jarðgöng eru langsamlega kostnaðarsamasta framkvæmdin á þessum vegi. Og það er alveg sýnilegt, að sú framkvæmd verður ekki gerð, nema til hennar sé tekið lán. Framkvæmdin er þess eðlis, að hana verður að gera í einu lagi, en hins vegar er ekki líklegt, því miður, og allra sízt þegar litið er til fjárveitinga hv. Alþ. á undanförnum árum til vegar þessa, að í einu og í fjárlögum fyrir eitt ár verði veitt sú fjárhæð, sem nægir til þess að koma þessum jarðgöngum á. Það er því öldungis víst, að þetta mál verður ekki leyst nema með lántökum, og það er þeim mönnum, sem þessum málum eru kunnugastir og mestan áhuga hafa á þeim, löngu orðið ljóst. Það hafa verið reyndar, eins og ég drap aðeins á í upphafi máls míns, ýmsar leiðir til þess að afla fjár til þessarar framkvæmdar. Bæði hafa verið fluttar hér á Alþ. till., sem hafa gengið í þá átt, að myndaður væri sérstakur sjóður, jarðgangasjóður, til þess að standa undir framkvæmdum sem þessum, og enn fremur hafa oftar en einu sinni verið flutt hér lagafrv., þar sem óskað hefur verið eftir heimild til handa ríkisstj. til þess að taka lán til þessara framkvæmda. En þessar till., í hvaða mynd sem þær hafa verið, hafa ekki náð fram að ganga til þessa. Nú er enn þess freistað með þeirri till., sem hér liggur fyrir, að fá Alþ. til þess að veita ríkisstj. heimild til þess að taka lán í þessu skyni, allt að 14 millj. kr. Það er ekki lengur hægt að hafa á móti slíkri heimild á þeim grundvelli, að með því sé skapað fordæmi, vegna þess að það fordæmi er þegar skapað með stórfelldri lántöku vegna Keflavíkurvegar, sem ég vil ekki á nokkurn hátt telja eftir, en vil jafnframt undirstrika og leggja áherzlu á, að vissulega á þá jafnframt að líta á annarra þörf, og ég býst varla við, að það gerizt nokkur til þess að draga í efa þá hina miklu þörf, sem er á þeirri miklu samgöngubót, sem hér er um að tefla, fyrst og fremst fyrir Siglfirðinga, sem að sjálfsögðu hafa mestan áhuga á þessum vegi og hafa mestra hagsmuna að gæta í sambandi við þessa fyrirhuguðu vegagerð, en jafnframt líka fyrir allar sveitir í Austur-Skagafirði er þetta hið mesta hagsmunamál, og ég vil bæta við: í raun og veru fyrir landsmenn alla, því að það vita allir, að það eru margir, sem til Siglufjarðar sækja og hafa sótt á undanförnum árum í atvinnuleit. Og víst er um það, að á undanförnum árum hafa Siglfirðingar með sinni framleiðslu og sínu framlagi til útflutningsframleiðslu þessa lands lagt fram þann skerf, að vissulega eiga þeir skilið, að litið sé með velvilja og vinsemd á þeirra þörf. Og það er áreiðanlegt, að það eru Siglfirðingum sár vonbrigði, að þeir telja sig ekki hafa mætt fullum skilningi í þessu máli hér á hv. Alþ. Það er alveg víst, að í þessu máli eru allir Siglfirðingar einhuga, hvar í flokki sem þeir standa. Þeim er það að sjálfsögðu öllum jafnmikið hagsmuna- og áhugamál að fá þennan veg, sem tengir hið einangraða byggðarlag þeirra við aðra hluta landsins, önnur héruð. Og að hér sé farið rétt með, sýnir og sannar það bezt, að til síðasta Alþ. var send áskorun, undirrituð af 785 kjósendum á Siglufirði, sem hljóðaði svo, með leyfi hæstv. forseta: „Undirritaðir Siglfirðingar skora hér með eindregið á hv. ríkisstj. og Alþ, að tryggja nægjanlegt fé til að ljúka vegalagningu fyrir fjallið Stráka ásamt tilheyrandi jarðgöngum á næstu einu til tveim árum og rjúfa þannig þá einangrun, sem er helzt orsök fólksflótta úr Siglufirði og háir eðlilegum vexti og samskiptum Siglufjarðarkaupstaðar og sveitanna austast í Skagafirði.“ Og nú nýlega mun bæjarstjórn Siglufjarðar hafa gert ályktun um málið, sem mjög gekk í svipaða átt og þessi áskorun hinna 785 kjósenda á Siglufirði. Ég álit, að það sé naumast hægt, eins og á stendur og þegar litið er á allar kringumstæður, að daufheyrast með öllu við óskum þessara manna. Við framsóknarmenn í Norðurlandskjördæmi vestra flytjum hér engar brtt. til fjárveitinga til vegagerðarframkvæmda í Norðurlandskjördæmi vestra, ekki af því, að þar sé ekki mikil, já, mjög mikil þörf fyrir aukið fé til vegaframkvæmda, heldur af hinu, að við viljum með því að flytja þessa einu till. um þetta eina vegagerðarmál í okkar kjördæmi leggja á það áherzlu, hve hér er um einstætt, sérstætt og stórt mál að ræða. Við viljum því taka það alveg sérstaklega út úr og flytjum brtt. um það eitt. Ég leyfi mér að vænta þess, að þessi brtt. mæti skilningi hjá hv. alþm. og þeir sjái sér fært að greiða henni atkv., - greiða henni já atkv. Fljótt á litið kann að vísu að virðast, að hér sé um talsverða fjárhæð að tefla. En þegar málið er athugað og litið er til þess, hver önnur verðmæti t.d. má fá fyrir þá fjárhæð, sem hér er um að ræða, 14 millj, kr., t.d. eitt gott fiskiskip, þá verður það ljóst, að hér er ekki farið fram á mikið fyrir heilt byggðarlag, sem á í raun og veru sína framtíðarlífsafkomu undir því, að hér sé skörulega haldið á málum og þessi framkvæmd ekki látin dragast úr hófi fram hér eftir, heldur sé nú horfið að því að gera þessa framkvæmd. Ég vænti þess sem sagt, að hv. alþm, fylgt nú þessari till., svo að það þurfi ekki oftar að leita á náðir þeirra um lántökuheimild vegna þessara jarðganga. Að sjálfsögðu þarf svo fjárveitingar bæði til þess að standa undir þessu láni síðar svo og til að gera veginn að þessum jarðgöngum. Ég verð að segja það, að ég á ákaflega bágt með að trúa því, að hæstv. ríkisstj. þverskallist við jafneindregnum óskum og hér er um að ræða. Eins og nú standa sakir, þegar hæstv. ríkisstj. hefur fengið heimild til og hefur tekið allstórt framkvæmdalán í Bretlandi, þá er vissulega auðvelt fyrir hana að verða við óskum Siglfirðinga og miklu fleiri landsmanna í þessu efni. Ég lít svo á, að það hljóti að verða svo, að Siglfirðingum verði gefinn kostur á einhverjum hluta þessa láns. Og ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð, af því að það er búið oft áður að tala um þetta mál hér á þingi, svo að ég veit, að hv. alþm. eru því mjög vel kunnugir. En ég vil ítreka það, að hér er vissulega ekki farið fram á óhóflega mikið og hér er um eitt hið allra mesta nauðsynjamál að ræða, vegna þess að ég fullyrði það, að ef ekki verður undinn bráður bugur að því að leysa þetta mál, þá verður það til þess, að margir Siglfirðingar hugsa til brottflutnings úr byggðarlaginu á næstu árum.



Herra forseti. Mér finnst rétt á þessu stigi að lýsa brtt., sem ég mun flytja við skrifl. brtt., sem hv. fjvn. hefur lagt hér fram, en henni hefur enn ekki verið útbýtt, svo að ég veit ekki, hvaða þskj. númer hún kemur til með að hafa. En þessi till. hv. fjvn. hljóðar á þessa leið: „Að taka allt að 28 millj. kr. lán til byggingar menntaskóla, kennaraskóla og hjúkrunarskóla.“ Ég mun leggja til, að á eftir orðunum „byggingar menntaskóla“, en á undan orðunum „kennaraskóla og hjúkrunarskóla komi: þ. á m. nýs menntaskóla í Reykjavík“, þannig að till. mundi þá hljóða þannig: Að taka allt að 28 millj. kr. lán til byggingar menntaskóla, þ. á m. nýs menntaskóla í Reykjavík, kennaraskóla og hjúkrunarskóla. Ég tel ekki ástæðu til að tala sérstaklega fyrir þessari brtt. minni, vegna þess að við 2. umr. gerði ég grein fyrir nauðsyn þess, að byggður verði nýr menntaskóli í Reykjavík, og sé ekki ástæðu til að endurtaka það hér aftur.



Herra forseti. Ég skal í tilefni af þessari brtt. gefa hv. Alþingi stuttorðar upplýsingar um byggingarmál menntaskólans í Reykjavík, en skal áður láta þess getið, að þótt ég efist ekki um, að till. hv. þm., sem hann lýsti hér áðan, sé af góðum hug gerð, þá tei ég hana óþarfa, því að það er leitað í brtt. fjvn. lánsheimildar til að byggja menntaskóla. Tekur hún til bæði gamla menntaskólans og nýs menntaskóla, enda þannig hugsuð. Það er áreiðanlega skilningur fjvn., og það er skilningur okkar í ríkisstj., að með samþykkt þessarar till. hafi ríkisstj. heimild til þess að taka lán til þeirrar byggingar á gömlu skólalóðinni, sem fyrirhuguð er, og til byggingar þess nýja menntaskóla, sem jafnframt er fyrirhugaður í Hamrahlíð. Að þessari skýringu gefinni vænti ég, að hv. þm. sjái sér fært að taka þessa till. aftur. En að gefnu þessu tilefni skal ég gefa mjög stuttorða lýsingu á því, sem ríkisstj. hefur fyrirhugað í málefnum menntaskólafræðslu hér í Reykjavík. Í menntaskólanum, sem nú starfar hér við Lækjargötu, eru í vetur 37 bekkjardeildir og 850 nemendur. 20 bekkjardeildanna starfa fyrir hádegi, en 17 eftir hádegi. Skólinn starfar í 13 stofum í gamla menntaskólahúsinu, 2 stofum í svonefndu Fjósi og 5 stofum í Þrúðvangi við Laufásveg. Málefni menntaskólans hafa verið til rækilegrar athugunar hjá ríkisstj. nú undanfarin ár. Fyrir rúmu ári var það ætlun ríkisstj. að leysa húsnæðismál menntaskólafræðslunnar hér til nokkurra ára á þann hátt að byggja hús á svonefndri Olíuportslóð, þess konar hús, sem nota mætti álíka lengi og gamla húsið yrði talið hæft til kennslu. Í því skyni var lóð keypt, Olíuportslóðin svonefnda. Þegar undirbúningi var fulllokið að þessum framkvæmdum, kom í ljós, að þær voru af sumum aðilum ekki taldar samrýmast skipulagsreglum, og þess vegna var horfið frá þessum framkvæmdum, sem áttu að hefjast á s.l. vori og hefði verið hægt að ljúka nú á s.l. hausti. Það kom hins vegar ekki að sök fyrir menntaskólafræðsluna í bænum, að af þessum framkvæmdum varð ekki, því að það tókst að fá leigt hús í allra næsta nágrenni við menntaskólann, húsið Þrúðvang við Laufásveg, og það nýja húsnæði fullnægði algerlega þeirri þörf, sem menntaskólinn hafði fyrir viðbótarhúsnæði nú á þessum vetri. En vegna þess að þær framkvæmdir, sem fyrirhugaðar höfðu verið á Olíuportslóðinni svonefndu, voru ekki taldar samrýmast framtíðarskipulagi borgaryfirvalda Reykjavíkur á því svæði, sem um er að ræða, svæðinu milli Lækjargötu og Þingholtsstrætis annars vegar og Bókhlöðustígs og Amtmannsstígs hins vegar, var hafizt handa um endurskoðun á hinum fyrirhuguðu byggingarframkvæmdum, og er það, sem nú er fyrirhugað, að kaupa til viðbótar Olíuportslóðinni, tvær lóðir við Bókhlöðustíg, en stefna jafnframt að því, að menntaskólinn fái í framtíðinni til umráða allt svæðið milli Bókhlöðustígs og Amtmannsstígs annars vegar og hins vegar milli Lækjargötu og linu, sem takmarkast af því, að ein húsaröð verði vestan eða neðan við Þingholtsstræti, þ.e. að menntaskólinn fái í framtíðinni til umráða fyrir sína starfsemi allan reitinn milli Bókhlöðustígs og Amtmannsstígs og Lækjargötu og upp að Þingholtsstræti, þó þannig, að neðan við Þingholtsstræti standi ein húsaröð. Byggingin, sem fyrirhugað er að reisa á næstunni, þ.e. næsta sumar, er einnar hæðar skólabygging, sem í verði 6 sérkennslustofur, sem jafnframt megi flestar eða að einni undantekinni jafnframt nota sem almennar kennslustofur. Það, sem menntaskólann í Reykjavík hefur fyrst og fremst vantað, er aðstaða til sérkennslu. Í þessari byggingu eiga að verða tvær eðlis- og efnafræðikennslustofur, þ.e. auditorium og laboratorium, tvær kennslustofur fyrir náttúrufræði og tvö húmanistísk laboratorium, þ.e.a.s. kennslu- og vinnustofur fyrir tungumál, sögu og bókasafn. Þessar framkvæmdir hefur verið rætt um að ráðast í og ljúka þeim á næsta sumri, og það er hægt. Jafnframt er ráðgert að byggja ofar í lóðinni leikfimishús, sem byggt yrði þannig, að það gæti jafnframt verið samkomusalur. Þessar framkvæmdir hefur verið áætlað að kosti samtals um 22 millj. kr., og er þá innifalið verðmæti þeirrar lóðar, Olíuportslóðarinnar, sem þegar hefur verið keypt fyrir 21/2 millj. kr. Er ráðgert, að kennslustofubyggingin verði byggð á næsta sumri, en aftur byggingu samkomuhúss og leikfimishúss frestað til hins sumarsins og gamla leikfimishúsið notað um eins árs skeið til viðbótar. Með þessu móti, þegar þessi bygging er komin upp, er húsnæði í Þrúðvangi óþarft og hægt að sjá fyrir kennslu þeim fjölda menntaskólanemenda, sem nauðsynlegt er að hafa í menntaskóla hér í Reykjavík næstu 2–3–4 árin. En að þeim tíma liðnum hefur ríkisstj. gert sér alveg ljóst, að þörf muni vera á meira húsnæði fyrir manntaskólakennslu í Reykjavík, og þess vegna hefur ríkisstj. þegar ákveðið að hefja byggingu nýs menntaskóla í Hamrahlíð, og er nú þegar í gangi undirbúningur undir þá byggingu. Gert er ráð fyrir því, að í henni verði 20 almennar kennslustofur, þ.e. rúm fyrir 500 menntaskólanemendur miðað við einsetningu, 1000 nemendur miðað við tvísetningu, og jafnframt gert ráð fyrir því, að í sambandi við þetta nýja menntaskólahús verði leikfimishús, sem sömuleiðis mætti nota sem samkomusal, Í þeim frumdrögum, sem til eru um byggingu þessa húss, er gert ráð fyrir, að kostnaðarverð þess muni verða milli 40 og 50 millj. kr., líklega þó nær 50 millj. kr. Vonir standa til þess, að bygging þessa húss geti hafizt haustið 1964, og þá hafður sá hraði á byggingu, að ekki verði skortur á húsnæði fyrir þá, sem gera má ráð fyrir því að vilji stunda og rétt eiga á því samkv. einkunn að stunda menntaskólanám hér í Reykjavík. Af þessu, sem ég hef sagt, vona ég, að teljast megi ljóst, að ríkisstj. hefur haft fullan skilning á því að bæta úr áratuga vanrækslu gagnvart menntaskólanum í Reykjavík, - bæta úr áratuga vanrækslu gagnvart þeim nemendum, sem þurfa, vilja og rétt eiga á því að stunda menntaskólanám hér í Reykjavík. Ríkisstj. hefur valið þá lausn á þessum vanda að ákveða annars vegar, að menntaskólakennslan skuli áfram fara fram á hinum fornhelga stað við Lækjargötu, með því móti að sjá hinum meira en 100 ára gamla menntaskóla í Reykjavík fyrir þess konar húsnæði, sem hann hefur sárast vanhagað um, þ.e. húsnæði fyrir sérkennslu sína, og þetta mun verða gert þegar næsta sumar. En jafnframt hefur ríkisstj. ákveðið að efna til byggingar annars menntaskóla í Reykjavík og mun freista þess að ljúka þeirri byggingu svo snemma, að ekki þurfi framar að leita bráðabirgðalausnar á húsnæðismálum menntaskólakennslunnar hér í Reykjavík, þannig að innan nokkurra ára munu verða starfandi tveir menntaskólar í höfuðborginni, enda stærð hennar orðin slík og tala menntaskólanemenda orðin svo há, að það er réttlætanlegt. Þessi ákvörðun núv. ríkisstj. er að mínu viti sú langskynsamlegasta ákvörðun, sem hægt hefur verið að taka í þessum málum, og mörgum vandræðum hefði verið firrt, ef slík ákvörðun hefði verið tekin þegar fyrir 15–20 árum, þegar málefni menntaskólakennslunnar í Reykjavík voru rædd sem mest, bæði hér á Alþingi og annars staðar. Þá strandaði málið á því, að einn flokkur manna vildi byggja upp hinn eina menntaskóla Reykjavíkur á hinum fornhelga stað í Lækjargötu, en annar flokkur manna vildi leggja menntaskólakennslu við Lækjargötu niður og byggja mjög stóran skóla annars staðar í bænum. Nú hefur ríkisstj. valið þann kost, sem ég tel tvímælalaust hyggilegastan og kennaralið menntaskólans nú er einhuga um að styðja með hinn ágæta rektor menntaskólans í fararbroddi, sem sagt taka þá stefnu, að áfram skuli vera menntaskólakennsla á gamla staðnum, en stærð skólans þar sniðinn sá stakkur, sem hið gamla hús setur menntaskólakennslu á þeim stað. Kjarni menntaskólans þar verður gamla húsið með sínum 13 stofum, en við það er aukið nauðsynlegum sérkennslustofum, sem ekki rúmast í gamla húsinu. En jafnframt verður byggður annar stór skóli, 500 manna skóli, annars staðar í bænum, í þeim bæjarhluta, sem er í öruggum vexti, þannig að innan nokkurra ára verður gamli menntaskólinn fyrir vesturhluta bæjarins og hinn nýi, sem rísa á í Hamrahlíð, fyrir austurhluta bæjarins. Ég vona, að hv. þm. geti verið á sama máli og ríkisstj. um, að þetta sé skynsamlegasta lausnin í byggingarmálum menntaskólans og ekki verði aftur neins konar þess háttar ágreiningur, sem því miður tafði byggingarmál menntaskólans fyrir 15-20 árum.



Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns taka það fram, að þær till., sem hér eru fluttar af fjvn. sem heild, eru fyrst og fremst till., sem meiri hl. fjvn. hefur gert, og gildir um þær allt hið sama og um þær till., sem þannig voru fram bornar við 2, umr., að við minnihlutamenn höfum látið það óátalið, að þær væru á einu blaði frá n. allri, en áskilið okkur rétt til þess að fylgja þeim till. ekki öllum, og gegnir hér sama máli um þær till., sem nú eru fram bornar af n. sem heild. Fyrir þessu höfum við gert grein í okkar nál., sem frammi lá við 2. umr. Ég hef leyft mér nú við þessa 3. umr. að flytja 5 brtt. 3 þeirra eru till., sem ég einnig gerði fyrir 2. umr., en tók þá aftur í von um það, að þær fengju nokkra undirtekt við athugun á milli umr., en því miður hefur mér ekki orðið að þeirri ósk minni. Ég get verið stuttorður um þær. Það er í fyrsta lagi till. um að hækka rekstrarstyrk til sjúkrahúsanna, þannig að hann verði greiddur með 50% álagi á það, sem lög ákveða að hann eigi að vera. Þessi till. er upp á 2.6 millj. kr. Það er alkunna, að flest þau sjúkrahús eða öll þau sjúkrahús, sem rekin eru af hreppum, bæjum eða sýslum landsins, eru rekin með miklum rekstrarhalla, sem viðkomandi héruð verða sjálf að standa undir, mörg af miklum vanefnum, og eru illa haldin í sjúkrahúshaldinu að þessu leyti. Þessi rekstrarhalli er fyrst og fremst til kominn vegna þess, að ríkissjóði, sem rekur landsspítalann, hefur jafnan þótt hlýða að stilla daggjöldum þar svo í hóf, að þau hrökkva ekki fyrir kostnaði, en borga úr ríkissjóði verulegan halla á rekstri þeirrar stofnunar, en við daggjöldin á landsspítalanum miðast svo yfirleitt samningar þeir, sem sjúkrasamlög á einstökum stöðum gera við þau sjúkrahús, sem þar eru á staðnum, og þannig hefur ríkið í rauninni með því að hafa tiltölulega lág daggjöld á landsspítalanum, en borga þeim mun hærri fjárhæðir úr ríkissjóði í rekstrarhalla þeirri stofnun, orðið þess valdandi, að bæja m bera mjög skarðan hlut, þ.e.a.s. verða að standa undir miklum taprekstri. Ég hygg, að ég þurfi ekki að fara fleiri orðum um þessa tili., til þess að menn almennt hér á Alþingi skilji, að hún er eðlileg og réttmæt. Hitt er svo fremur þeirra vandamál, sem gegn henni standa, hvort þeir telja, að ríkissjóður sé þannig settur, að hann geti aukið framlag sitt til þessara sjúkrahúsa. En ég vil í því sambandi og raunar í sambandi við allar þær till., sem ég hér legg fram, minna á, að eins og fjárlög standa nú eftir 2. umr. og að viðbættum þeim hækkunartill., sem fjvn. sem heild og samvinnunefnd samgöngumála hafa við þau gert, þá er samt um það bil einn milljónatugur, sem ríkissjóður gæti haft til ráðstöfunar án þess að skapa rekstrarhalla á fjárl., og þar af leiðandi liggur það í augum uppi, að það er hægt, ef vilji væri fyrir, án þess að setja fjárl. í hættu um það að verða með hærri útgjöld en áætlaðar tekjur. Í öðru lagi tók ég aftur till. um hækkun á byggingarstyrk til Blindrafélagsins í Reykjavík. Ég hef lagt til, að sá styrkur verði hækkaður um 100 þús. kr., úr 150 þús., eins og hann er í fjárlfrv. nú, í 250 þús., og hef þar aðallega miðað við, að sams konar hækkun frá því, sem í upphafi stóð á frv., hefur nú annað líka maklegt félag fengið, hækkun á byggingarstyrk síns heilsuhælis, þar sem er Náttúrulækningafélag Íslands. Það er rétt, að þeir blindu menn, sem að þessari byggingu standa, eru ekki eins vikaliprir í kröfugerð og ásókn á hið opinbera og margir aðrir, sem þar eru duglegri. En ég er þeirrar skoðunar, að þessa ætti Alþingi ekki að láta Blindrafélagið gjalda, heldur ætti Alþingi að meta þörf þess án tillíts til þess og veita því þá hækkun, sem hér er gerð till. um. Hún er líka um svo smávægilega upphæð, að því fer alls fjarri, að hún raski nokkru jafnvægi á fjárl. Í þriðja lagi hef ég endurflutt till., sem ég tók aftur við 2. umr., um það, að Menningarog friðarsamtökum kvenna verði veittur nokkur styrkur með tilliti til þess, sem veitt er ýmsum öðrum félögum, sem ég sé ekki að séu öll miklu verðari þess að hljóta umbun úr ríkissjóði. Ég hef hér flutt þá till. aftur, að þessum samtökum verði veittur 30 þús. kr. styrkur. En auk þessa hef ég endurflutt hér tvær till., sem ég flutti við 2. umr. fjárl. og þá voru felldar, en að sjálfsögðu eru þær fluttar hér nú með lægri upphæðum en þar var gerð tili, um, og vildi ég leyfa mér að fara fáeinum orðum um það, hvers vegna ég endurflyt þær till. Ég endurflyt þær fyrst og fremst og nú með lækkuðum fjárhæðum af því, að ég hygg, að það muni byggjast á misskilningi, að þær voru felldar. Og ég tel mig ekki renna alveg blint í sjóinn um það, heldur hef ég litið hér í nokkur gögn og hlýtt á ræður manna, síðan sú umr. fór fram, og þykist af því mega marka, að það sé sá skilningur á þessum tveim málum, að vænta megi þess, að þau verði samþykkt hér við 3. umr., þegar hv. alþm., þeir sem á móti þessum till. voru við 2. umr., hafa glöggvað sig betur á þeim málum, sem hér er um að ræða. Hin fyrri þessara tillagna er við 16. gr. B. fjárl., sem fjallar um sjávarútvegsmál. Þar hef ég lagt til, að kostnaður við að fylgjast með ferðum fiskiskipa, 200 þús. kr., verði tekinn inn á fjárlög. Það er alkunna, að þessa er hin brýnasta þörf. Við höfum sannast að segja orðið fyrir þeirri lífsreynslu á þessu sviði á undanförnum árum, að ég hygg, að það sé flestra manna dómur, að það sé óhyggilegt að spara nokkur hundruð kr. eða nokkrar kr. til þess að koma því eftirliti með okkar fiskiskipum í framkvæmd, sem hér er farið fram á og hér hefur verið gerð till. um á Alþingi. Það hafa ekki færri en 6 alþm. flutt hér þáltill. um þetta efni, að skora á ríkisstj. að koma upp eftirliti með ferðum fiskiskipa við strendur landsins. Þessi till. var flutt hér á þinginu í fyrra og fékk þá enga afgreiðslu, og hún er flutt hér enn þá. Flm. hennar eru alþm. Pétur Sigurðsson, Jón Árnason, Matthías Á. Mathiesen, Einar Ingimundarson, Guðlaugur Gíslason og Gísli Jónsson. Og þeir rökstyðja sitt mál að mínu viti ágætlega í grg. þessarar till., og þeir virðast gera sér fulla grein fyrir því, að þessu eftirliti verði ekki komið á án þess að til þess verði varið nokkru fé, svo að ég hlýt að ætla, að það sé af misgáningi, ef þeir kosta kapps um að fella þessa till. Meðal þess, sem þeir segja í grg. fyrir sinni till., er þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Engri þjóð er mannslífið jafnmikils virði og Íslendingum. Því má ekkert til spara, er verða mætti til að auka öryggi sjómanna okkar og annarra landsmanna, sem hættustörf vinna. Af þessu, þar sem þeir segja, að það megi ekkert til spara, vildi ég ætla, að það sé af misgáningi, ef þeir telja ástæðu til að beita sér gegn því, að nokkrum krónum sé úr ríkissjóði varið til þess að koma einmitt þessu nauðsynja- og öryggismáli íslenzku sjómannastéttarinnar í höfn. Ég gerði í upphafi till. um, að þetta yrði 250 þús. kr. fjárveiting, sem yrði áætlunarupphæð til að greiða þann kostnað, sem af þessu hlytist. En að sjálfsögðu yrði greiddur sá kostnaður, sem á félli, hvort sem hann kæmi til með að reynast meiri eða minni en sú áætlunarupphæð, sem ég þarna tók fram. Að þeirri till. felldri hef ég hér gert till. um, að til þessa verði varið 200 þús. kr. Þá hef ég einnig endurflutt hér till. með lækkuðum fjárupphæðum um það, að upp verði tekinn á fjárl. nýr liður á 17. gr. fjári., sem yrði framlag ríkissjóðs til félagsheimilasjóðs. Upphaflega gerði ég till. um, að þessi upphæð yrði 2 millj. kr., en nú geri ég till. um, að til þessa verði veitt 11/2 millj. kr. Tilefni þess sérstaklega, að ég flyt þessa till., er það, að ég verð að játa það á mig, sem raunar miklu fleiri þm. eru ekki alveg saklausir af, að vera stundum hvikulir hér í fundarsetum og víkja frá. En þegar ég kom í sæti mitt hér einn daginn milli 2. og 3. umr. fjárl., var hér í ræðustóli hæstv. menntmrh., og ég hlustaði á hann um stund. Það var niðurlag ræðu hjá honum, hann var að ljúka máli sínu, og ég hélt fyrst, að maðurinn væri að vitna um það, að sér hefðu orðið á mistök, þegar hann reyndist vera á móti því að leggja fram nokkurt fé úr ríkissjóði til félagsheimilasjóðs. En þegar ég gætti nánar að, var hann reyndar að tala um annað mál, að vísu þessu mjög náskylt, því að hér var verið að fjalla um frv. til l. um breyt. á l. um félagsheimilasjóð, þar sem nokkrir þm. höfðu flutt frv. um að hækka framlag félagsheimilasjóðs úr 40 í 50% til nokkurra tiltekinna félagsheimila, þar sem fleiri stæðu að en tvö félög. Þetta frv, hafði fengið góðar undirtektir, enda stóðu að því menn úr öllum stjórnmálaflokkum. Og þegar ég fór svo að athuga umr. um þetta frv., kemur í ljós, að þm. virðast yfirleitt hafa ágætan skilning á því, að félagsheimilasjóður er þannig staddur, að ekki verður við unað. Ég sé t.d., að hv. 2, þm. Norðurl. v., Gunnar Gíslason, hefur sagt í ræðu um þetta, með leyfi forseta: „En ég vil aðeins nota þetta tækifæri til að benda á, að það er nú svo komið fyrir félagsheimilasjóði, að hann er alls ómegnugur að standa undir þeim verkefnum, sem honum er ætlað að styrkja. Hann mun skulda ýmsum félagsheimilum í landinu margar millj. Mér er nær að halda, að það séu 15 millj., sem hann skuldar.“ Þetta segir manni, að sú upphæð, sem ég legg hér til, mundi aðeins nægja til þess að greiða svo sem eins og tíunda partinn af skuldum félagsheimilasjóðs. Undir þetta tekur að mestu eða öllu leyti 1. þm. Vestf., sem virðist hafa fullan skilning á því, að félagsheimilasjóður getur ekki staðið við sínar skuldbindingar, einnig hv. 5. þm. Vesturl., Benedikt Gröndal, en enginn sýnir þó gleggri skilning á þessum þörfum en hæstv. menntmrh., sem um þetta mál hélt myndarlega tölu, eins og hans var von og vísa. Meðal þess, sem hann segir, er þetta: „Það hefur undanfarin ár vantað mjög mikið á, að helmingur skemmtanaskatts hafi dugað til þess að greiða 40% byggingarkostnaðar þeirra félagsheimila, sem byggð hafa verið eða í byggingu eru nú.“ Síðan rekur hann þetta mál allnákvæmlega og bendir á, að félagsheimilasjóður hafi að vísu lögum samkv. ekki skyldur til þess að borga þessi 40%, en engu að siður virðist ráðh. ekki í neinum vafa um, að það sé til mikils vansa fyrir Alþingi að sjá ekki til þess, að félagsheimilasjóður borgi yfirleitt þann hluta, sem lög heimila honum, af kostnaði félagsheimilanna. Hann segir m.a. nokkru siðar í ræðu sinni: „En það vildi ég þó taka fram, að ekki er nokkur von til þess, að hægt sé að auka tekjur af skemmtanaskatti svo mjög, að það dugi til þess að greiða 40% af byggingarkostnaði þeirra félagsheimila, sem byggð hafa verið undanfarin ár og gera má ráð fyrir að verði byggð á næstu árum, þannig að ég tel Alþingi standa þarna frammi fyrir þeim vanda, þegar það kemur saman nú aftur eftir þinghléið, að gera upp við sig, hvort það er reiðubúið til þess að finna nýjan tekjustofn, sem félagsheimilasjóður geti fengið til umráða.“ Ráðh. lauk máli sínu á þá leið, og það var einmitt sá hluti ræðu hans, sem ég kom inn í og hélt í upphafi, að hann væri að vitna um það, að hann iðraðist þess að hafa fellt till. mína um að leggja félagsheimilasjóði til nokkurt fé úr ríkissjóði, þegar svo er ástatt um ríkissjóð, að hann er aflögufær til þess, - hæstv. ráðh. lauk máli sinu með þessum orðum: „Ég er þeirrar skoðunar, að það sé ekki vansalaust, að Alþingi láti árum saman, ef ekki áratugum saman standa í lögum ákvæði, sem heimila ákveðnum opinberum sjóði, í þessu tilfelli félagsheimilasjóði, að styrkja byggingar að ákveðnum hundraðshluta, en Alþingi sjái sama sjóði ekki fyrir nægilegu fé til þess að fullnægja þessu ákvæði sinna eigin laga. Annaðhvort verður að gerast, að Alþingi afli fjár, sem geri sjóðnum kleift að standa undir skuldbindingum sínum, eða að breyta skuldbindingunum þannig, að það fé, sem Alþingi veitir, sé raunhæf fjárveiting í þessu skyni.“ Ég veit enga raunhæfari fjárveitingu í þessu skyni en að sjóður þessi fái styrk úr ríkissjóði, þegar ríkissjóður er til þess aflögufær, og með tilliti til þessa hef ég hér endurflutt till., þó þannig, að ég geri aðeins till. um, að félagsheimilasjóði verði lagt til - ekki 2 millj., eins og ég í upphafi gerði till. um, heldur 11/2 millj. kr.



Herra forseti. Ég hef ásamt hv. 1. og 4. þm. Norðurl. e. leyft mér að flytja brtt. við fjárlfrv. við þessa umr., og eru þær prentaðar á þskj. 210 og 218. Fyrir nokkrum þessara tili. hefur þegar verið mælt af hv. meðflm. mínum, en ég vil gera stuttlega að umræðuefni þær af þessum till., sem enn hefur ekki verið mælt fyrir. Þessar till. okkar á þskj. 210 og 218 varða aðallega vegi og hafnir í kjördæmi okkar og eru að því er það landssvæði snertir í samræmi við þær brtt. til hækkunar á framlögum til vega og hafna og brúa, sem fluttar voru af hálfu Framsfl. við 2, umr. þessa máls. Þær hækkunartill. voru að vísu allar felldar við þá umr. í því formi, sem þær voru þá fram bornar, þ.e.a.s. hækkunin á vega- og hafnaframlögunum í heild. Þó ætla ég, að menn muni fljótlega komast að raun um það, ef þeir hafa þá ekki þegar gert það hér á hinu háa Alþingi, að þessar till. hafi verið fullkomlega tímabærar, þó að ekki væri nema til að tryggja það, að ekki drægi úr framkvæmdum á þessu sviði vegna hinnar sívaxandi og nú mjög ört vaxandi dýrtíðar í landinu. En ég geri líka ráð fyrir því, að þjóðfélagið fari senn hvað líður að gera sér ljóst, að það nægir ekki, jafnvel þó að það tækist, að haga svo þessum fjárveitingum, að þær fylgist með dýrtíðinni, ef svo mætti segja, þannig að framkvæmdir minnkuðu ekki frá ári til árs. Það nægir engan veginn, því að það er staðreynd, sem þjóðin og þeir, sem fyrir málum hennar ráða, verða að gera sér ljóst, og því fyrr því betra, að í þessum málum verður að gera nýtt átak. Það nægir að minna á það í sambandi við vegamál, að bifreiðafjöldinn í landinu er nú einhvers staðar á milli 24 og 25 þús., að ég ætla. Og bifreiðum fjölgar nú árlega í seinni tíð, jafnvel svo að þúsundum skiptir sum árin. En það er ekki nóg með það, að bifreiðum fjölgi, heldur eru nú fluttar inn í landið og teknar í notkun miklu stærri og miklu þyngri bifreiðar en áður til mannflutninga á langleiðum og til vöruflutninga. Þessi mikli bifreiðafjöldi og þessar stóru og þungu bifreiðar skapa slíkt álag á vegina um allt land, að það er ekkert líkt því, sem áður var. Það er meira að segja svo, og við höfum séð dæmi þess vist öll hér í þessum sal, að margar brýr á þjóðvegunum, sem byggðar voru fyrir ekki löngu, samsvara ekki lengur þeirri umferð, sem nú er. Þær eru orðnar of mjóar, stærri bifreiðarnar komast ekki yfir þær, það hefur orðið að rífa margar þessar brýr og byggja nýjar. Þannig er þróunin í þessum málum, og vitanlega er það ekki neitt sérmál byggðarlaganna, þar sem þessir þjóðvegir eru lagðir víðs vegar um land, að bæta vegina. Bifreiðarnar, sem um vegina fara, eiga engu síður heima hér 5 höfuðborginni og nágrenni hennar, þar sem fjölmenni er mest. Það er þess vegna sameiginlegt hagsmunamál allra byggðarlaga, að vegirnir hér á landi fylgist með kröfum vorra tíma. Í sambandi við hafnargerðirnar og fjárframlög til þeirra vil ég aðeins minna á það, að þar er nokkuð svipað upp á teningnum. Nú alveg nýlega hefur að tilhlutan Alþingis verið gerð áætlun um hafnargerð hér á landi í 10 ár, þ.e.a.s., á árunum 1961-1970. Hv. þm. hafa haft þessa áætlun á milli handanna. Þetta mun vera í fyrsta sinn, sem af hálfu Alþingis og stjórnarvalda hefur verið reynt á þann hátt að gera sér grein fyrir þessu verkefni. Ég skal ekki nefna neinar tölur á þessari áætlun, en aðeins segja það, að hún sýnir glögglega, að ef vinna ætti að framkvæmd hennar, að henni verði lokið á næstu 10 árum, þarf meira fé til að koma en nú er til þess ætlað, og ég ætla nú í raun og veru, að það verði ekki sagt, að þarna sé frekt í sakirnar farið um áætlun mannvirkja á þessu sviði. En ef ætti að ljúka þessari áætlun á næstu árum, er alveg sýnt, að það þarf að stórhækka framlag ríkisins til hafnargerða á ári hverju, og jafnvel þær till., sem bornar voru fram af hálfu Framsfl. við 2. umr. um hækkun á framlögum til hafnargerða, nægja ekki til þess. Ég vildi aðeins bregða upp þessum myndum af þörfinni fyrir það að auka, stórlega átak þjóðfélagsins á þessum sviðum. En á því er enginn vafi, að sú þörf er svo brýn, að þjóðfélagið verður á einhvern hátt að ráða fram úr því, að henni verði sinnt. Ég skal þá koma að þeim till., sem ég ætla að mæla fyrir og eru allar á þskj. 218. Ég kem þá fyrst að 3, tölul., 3. till. á þskj., sem er um hækkanir á nokkrum framlögum til þjóðvega í Norður-Þingeyjarsýslu. Í fjárlfrv. er gert ráð fyrir að veita fé til vega í þessu héraði í fernu lagi. Brtt. er um hækkun á þessum fjórum liðum. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir, að hækkað verði úr 50 þús. upp í 85 þús. kr. framlag til Axarfjarðarheiðarvegar. Axarfjarðarheiðarvegur liggur, eins og nafnið bendið til, yfir Axarfjarðarheiði, sem er á milli Axarfjarðar og Þistilfjarðar. Og það er ætlazt til þess, að þeirri fjárhæð, sem í þennan veg er lögð nú að þessu sinni, verði varið til þess að fullgera hluta af veginum, sem er í byggð vestan heiðar frá vegamótunum við Klifshaga að Sandfellshaga, sem er næsti bær undir heiðinni að vestan. Það hefur verið unnið nokkuð að þessum vegi, kaflar á honum hafa verið undirbyggðir, en eftir er að fullgera þá kafla að einhverju leyti og ganga frá veginum, þannig að hann verði akfær að vetrarlagi. Næsta till. er um hækkun á framlagi til Hólsfjallavegar. Hólsfjallavegur liggur um Hólssand milli Öxarfjarðar og Hólsfjalla, en Hólsfjöll eru, eins og kunnugt er, fámenn byggð á öræfunum milli Norður- og Austurlands, sem tilheyrir Norður-Þingeyjarsýslu. Þetta eru aðeins örfáir bæir, eitthvað um 40 manns, sem eiga heima í þessu sveitarfélagi. En þarna hefur haldizt byggð á erfiðum tímum gegnum áratugi og aldir og það þó að vegalengdin sé svo mikil frá Hólsfjöllum til næstu sveita, sem eru Öxarfjörður að norðan og Mývatnssveit að vestan, að þar eru 40 km til bæja. Það gat sem sé tekið heilt dægur að komast milli bæja á þessum slóðum að vetrarlagi fyrrum, þegar menn fóru fótgangandi og færðin var misjöfn. Þrátt fyrir það hafa menn þraukað þarna í byggðinni og þrauka enn. Jarðirnar eru yfirleitt í byggð, sem þarna voru, ein eða tvær hafa farið í eyði, og eitt nýbýli hefur verið byggt í seinni tíð. Þjóðvegurinn liggur þarna, ef komið er að vestan frá Húsavík, um Tjörnes og Kelduhverfi, yfir Jökulsá og upp með henni upp á Hólsfjöllin og svo austur á Jökuldal og það hefur í mörg undanfarin ár eða raunar áratugi verið unnið að því að bæta þennan veg smátt og smátt, og nokkuð af honum, þ.e.a.s. Hólsfjallaveginum, er orðið allvel akfært. En það, sem núna er unnið að, er að gera sæmilega góðan veg eftir sjálfri Hólsfjallabyggðinni, sem er um 8 km að lengd, því að það kemur fyrir nú orðið, að þó að hægt sé að komast úr Axarfirði upp á Hólsfjöll að vetrarlagi, þá getur verið ófært á milli bæjanna, ófært um sveitina sjálfa. Er illt til þess að vita, og má ekki lengi svo til ganga. Næsta till. er um hækkun á fjárveitingu til Kelduhverfis-, Kópaskers- og Raufarhafnarvegar til Þistilfjarðar og Þistilfjarðarvegar úr 530 þús. upp í 900 þús. Eins og menn heyra, er hér í raun og veru um marga vegi að ræða, sem áður var oft veitt fé til, þannig að sérstök upphæð var veitt í hvern veg. Þessu hefur nú verið breytt, þannig að veitt er ein upphæð í alla vegina allt vestan frá Tjörnesi og austur til Þórshafnar á Langanesi, um Kelduhverfi, Öxarfjörð, Núpasveit, Sléttu, Hálsa, Þistilfjörð og hluta af Langanesi. Ég efast um, að það hafi verið til bóta að sameina fjárveitingarnar þannig, en skal ekki gera það að umræðuefni. Nú er það þannig, að þeim, sem fara þessa vegi á sumrin, getur virzt, að þeir séu sæmilega greiðfærir í góðri tíð, og það eru margir þeirra, af því að vegarstæði er þarna víða a.m.k. allgott. En þar með er ekki öll sagan sögð. Af því að vegarstæði er gott, sérstaklega í vesturhluta héraðsins, yfirleitt þurrt land, móar og sandlendi, þá voru þessir vegir yfirleitt í öndverðu aðeins ruddir, og það gat verið allgóð vegagerð á sumrin, eins og ég sagði, í góðri tíð. En það hefur auðvitað sýnt sig, að á vetrum verða þessir vegir oft algerlega ófærir af snjó og sömuleiðis af aurbleytu bæði haust og vor. Í seinni tíð hefur því verið unnið að því að byggja upp vegina smátt og smátt. Með þeim litlu fjárveitingum, sem menn hafa haft yfir að ráða, hefur þetta gengið hægt. Nú hafa þeir atburðir gerzt, sem gera það mjög aðkallandi nauðsyn að hraða þessari uppbyggingu veganna, og það er það, sem minnzt var á hér í dag af hv. 1. þm. Norðurl. e., að í þessu héraði, bæði norðan, austan og vestan Heiðar, er nú mikill áhugi fyrir því að taka upp mjólkurframleiðslu. Austan Heiðar er þegar, að segja má, hafinn undirbúningur að byggingu mjólkurbús á Þórshöfn, og vestan Heiðar mun annaðhvort verða að því ráði hnigið að byggja lítið mjólkurbú þar í héraðinu eða semja um mjólkurflutninga til mjólkursamlagsins á Húsavík. En hvort heldur sem verður ofan á þar, gefur auga leið, að um leið og farið er að framleiða mjólk til sölu, þá þurfa vegirnir að vera færir á veturna. Þetta er hið breytta viðhorf í þessu héraði, eins og reyndar sums staðar annars staðar á landinu, að verið er að taka upp mjólkurframleiðslu og mjólkursölu, sem gerir þá nauðsyn knýjandi að byggja upp vegína og gerir það að verkum, að ruddir vegir koma alls ekki að tilætluðum notum fyrir flutningana til og frá markaðsstað. Við þetta má svo bæta því, að Hálsavegur milli Raufarhafnar og Þistilfjarðar hefur nú alveg nýlega verið tekinn í notkun. Þetta er millibyggðavegur og eiginlega til hliðar við Öxarfjarðarheiðarveg, sem liggur hærra inni í heiðinni, en þessi liggur nær sjónum og þó í óbyggðum að miklu leyti. Þessi vegur hefur sem sé nýlega verið tekinn í notkun - og þá í notkun, sem alls ekki er tímabær, eins og ástand vegarins er, því að ég ætla, að ég fari þar ekki með rangt mái, þegar ég segi, að fram undir 20 km af þessum vegi séu enn þá óuppbyggðir og aðeins ruddur vegur. Það eru 10 km af vegi um svokallaðan Ytri-Háls og síðan vegur yfir Fremri-Hálsinn. Nú s.l. sumar voru teknar upp áætlunarferðir alla leið frá Reykjavik og til Vopnafjarðar á þungum vörubílum, sem flytja alls konar vörur héðan úr höfuðborginni norður í land og austur og þræða vegina með ströndinni og m.a. þennan veg. Ég geri ráð fyrir því, að þessum áætlunum verði haldið áfram. En það gefur auga leið, að þessi vegur þolir engan veginn slíka umferð, fyrr en hann hefur verið byggður upp, og það gerir þá nauðsyn alveg sérstaklega knýjandi varðandi þennan veg, að uppbyggingin fari þar fram. En hann er einn kaflinn í þessu vegakerfi eða þessum langa vegi, sem ég hef nefnt, milli Tjörness og Þórshafnar á Langanesi. Þá flytjum við till. á þskj. 218 um fjárveitingu tiI að brúa Gilsbakkaá í Öxarfirði. Þjóðvegurinn frá Jökulsá austur á Sléttu liggur um miðjan Öxarfjörð, en ofar, nær fjöllunum, er önnur bæjaröð í Öxarfirði. Meðfram þessari bæjaröð liggur sýsluvegur, og á honum er þessi brú. Áin, sem þarna er um að ræða, Gilsbakkaá, er allmikil torfæra, sérstaklega á vissum tímum árs. Vegamálastjóri hefur fyrir nokkru gert áætlun um byggingu þessarar brúar, og höfum við lagt til, að til hennar verði veittar 200 þús. kr. Ég kem þá næst að till. á sama þskj. um hækkun á framlögum til hafna. Það eru till. um hækkun til tveggja hafna, hafnarinnar á Raufarhöfn og hafnarinnar á Þórshöfn. Á það þar einnig við, sem ég sagði áðan, að þær till., sem við hér flytjum, eru í samræmi við þær till. um hækkun á framlagi til hafna, sem fluttar voru af þm. Framsfl. við 2. umr. Á Raufarhöfn stendur nú fyrir dyrum að byggja hafnarbryggju, sem mun kosta um 10 millj. kr., að því er áætlað er. Höfnin hefur ekki áður átt neina hafnarbryggju. Það fé, sem varið hefur verið til hafnargerðar á Raufarhöfn, hefur að mestu leyti gengið til þess að dýpka höfnina, en ekki verið komið upp bryggju fyrir það fé. Nú nýlega hafa tekizt um það samningar milli hreppsnefndarinnar á Raufarhöfn og stjórnar síldarverksmiðja ríkisins, að hreppurinn taki við skipabryggju, sem síldarverksmiðjurnar eiga og nota til afgreiðslu flutningaskipa, og við þeirri aðstöðu, sem þar er við bryggjuna, og byggi þá nýja bryggju í hennar stað. En þessi gamla bryggja, sem er timburbryggja, eða elzti hluti hennar a.m.k., mun vera frá þeirri tíð, er Norðmenn reistu litla síldarverksmiðju á Raufarhöfn, og er nú af fróðum mönnum talin ónýt. Það þarf ekki að minna á það hér, að Raufarhöfn er einn sá staður, þar sem mest er framleitt á landi hér af gjaldeyrisvörum til útflutnings, þegar síldin veiðist fyrir Norður- og Austurlandi á sumrin, og það er mikil þörf á hafnarmannvirki sem þessu. Skal ég ekki fara um það fleiri orðum. Á Þórshöfn á Langanesi við Þistilfjörð var fyrir nokkrum árum byrjað á byggingu hafnargarðs til varnar hafsjó og í þeim tvenns konar tilgangi að skapa hlé og skjól í höfninni, var fyrir fiskibáta, stefnt að því, að þar yrði lokuð kví að mestu leyti, og hins vegar að skapa þarna aðstöðu til afgreiðslu vöruflutningaskipa. Þarna var fyrirhugaður alilangur garður, sem er gerður úr grjóti á þann hátt, sem nú tíðkast, og ofan á grjótgarðinn er svo steypt plata og undirstöðuveggir undir hana og skjólveggur á útbrún. Enn fremur hefur í sambandi við garðinn verið unnið að dýpkun, til þess að skip geti lagzt að afgreiðslubryggju. Þessu verki hefur nú miðað nokkuð áfram, eða hafði miðað nokkuð áfram, en svo gerðist það í fyrra í aftakaveðri, sem gekk yfir Norðurland, að ég ætla 22. nóv., að þá gekk þarna sjór á land og yfir hafnarmannvirkin. Þetta var svo mikið brim, að menn muna ekki annað eins í 25 ár. Og þegar aftur lægði, kom það í ljós, að þarna höfðu brotnað og horfið í djúpið einir 10–12 m framan af þessu nýja mannvirki, og auk þess hafði það, sem næst var, nokkuð skekkzt. Þetta var mikið áfall fyrir þennan stað, en Alþingi hljóp þar undir bagga eins og á fleiri stöðum, og var ákveðið að greiða úr hafnarbótasjóði fé til þess að bæta þessar skemmdir. Hins vegar gat ekki af því orðið í sumar, að skemmdirnar yrðu bættar, vegna þess að það þótti ekki af tæknilegum ástæðum hægt að ráðast í þær, nema jafnframt væri unnið að næsta áfanga í hafnargerðinni. En sá áfangi er, að því er ég ætla, að bæta tveim kerum framan við garðinn og ljúka jafnframt grjótgarðinum eða lengd garðsins, þannig að hann nái fullri lengd fram að kerunum, en kerin eiga að mynda hina væntanlegu hafskipabryggju. Nú hafa vonir manna staðið til þess, að á næsta sumri yrði hægt að bæta skemmdirnar. Vonandi aukast þær ekki í vetur, þó að ekki sé séð fyrir endann á því, því að skammt er á vetur liðið. Það er ráðgert næsta sumar að gera við skemmdirnar og jafnframt að ljúka þessum áfanga. Til þess þarf mikið fé. Við Langanes og í Þistilfirði eru ein beztu fiskimið norðanlands og austan, og Þistilfjörður er af fróðum mönnum talinn mikil uppeldisstöð fyrir ýsu og fleira góðfiski. Þarna hefur um aldir stundað veiðar mikill floti erlendra skipa, franskra, enskra, hollenzkra, siðar færeyskra, sem voru í skjóli við nesið eftir áttum og færðu sig austur og norður fyrir nesið eftir því, hvernig vindurinn stóð, og mokuðu þarna upp fiski. Svo kom togaratíminn, og bátarnir hættu að geta fiskað eins mikið á grunnmiðum og þeir áður gerðu. Svo kom aftur friðunin, og nú síðustu árin hafa verið ágæt aflaár á Þórshöfn, þannig að það orð hefur farið af, að smærri bátar víðs vegar að af landinu hafi sótzt eftir að komast þar að til þess að leggja upp afla og meira en hægt hefur verið að taka við. Einnig hefur þarna verið síldarsöltun, og þar er lítil síldarverksmiðja. Það er enginn vafi á því, að ef þessi hafnargerð kemst í framkvæmd, eins og til er stofnað, þá á þessi staður fyrir sér mikla framtíð. Undir X á sama þskj. flytjum við till. um breyt. á 14, gr., um framlag til íþróttahúss á Raufarhöfn, 200 þús. kr., og til vara 100 þús. kr. Í fjárlfrv. eru þegar fjárveitingar til sambærilegra íþrótta- eða leikfimishúsa við barnaskóla, og er þar um svipaðar upphæðir að ræða. Fjvn. hefur nú, - og það ber að þakka, - tekið upp till, um 400 þús. kr. fjárveitingu til þess að byggja fyrsta áfanga barnaskóla á Raufarhöfn, en Raufarhafnarhreppur hefur nú undanfarin 2 ár eða 3 sótt um það árangurslaust að fá að byrja á byggingu barnaskóla. Skólahúsið, sem nú er þar, var byggt fyrir 30 árum, þegar íbúarnir voru ekki nema þriðjungur af því, sem þeir eru nú. Nú hefur fengizt að byrja á skólahúsinu, en þeim, sem standa að þessum málum, þykir mjög bagalegt að geta ekki fengið leyfi til þess að hefja um leið byggingu íþróttahússins eða leikfimishússins, af því að það mundi henta á ýmsan hátt miklu betur að geta látið þá framkvæmd verða hinni samferða. Því er þessi till. flutt. Ég vil, áður en ég skilst við þessar till., minnast á eina till. um hækkað vegaframlag, sem ég átti eftir áðan, en hún er um hækkun á framlagi til Langanesvegar úr 50 þús. kr. í 85 þús. kr. Ég geri ráð fyrir, að hv. þm. séu yfirleitt ókunnugir á þessum slóðum. En Langanesvegur heitir vegur út Langanes, frá Þórshöfn að Skoruvík og Skálum á utanverðu Langanesi. Og það er ætlazt til þess og raunar fra,m tekið, að þessi fjárveiting skuli ganga í veginn utan Heiðar á Langanesi. En Heiði er bær á Langanesi. Út að Heiði frá Þórshöfn er allgóður akvegur, sem á sinum tíma var byggður með stuðningi þeirra, sem ráða yfir radarstöðinni á Heiðarfjalli. En þá sögu verður að segja eins og hún er, að á nesinu utan við Heiði eða Heiðarfjall er nú orðin litil byggð. Áður voru þar gildir bændur og útgerðarmenn, og á Skálum var þorp með eitthvað á annað hundrað íbúa, og voru gerðir út nokkrir tugir róðrarbáta á árabátatímanum framan af öldinni. En yzt á norðanverðu Langanesi, rétt fram við þar sem hinn svokallaði Fontur tekur við, sem er yzti hluti nessins, er bærinn Skoruvík, og þar er vitavörðurinn, bóndinn á Skoruvík, sem gætir vitans á Langanesfonti, eins og faðir hans gerði á undan honum. Ég veit, að vitamálastjóri telur það mjög mikilsvert, að byggð haldist á þessum stað og vitavörðurinn hrökklist ekki burt þaðan. Þessi vitavörður er einnig veðurathugunarmaður, og Veðurstofan hefur tjáð mér, að hún teldi það mjög skaðlegt, ef hún getur ekki fengið áfram veðurathuganir frá Skoruvík, vegna þess, hvernig sá staður liggur norðaustur í hafi. Auk þess er þarna um mikil hlunnindi að ræða úti á nesinu. Það er reki þar á fjörum, og hefur verið fluttur þaðan víða um land trjáviður til girðinga. Þess vegna var fyrir nokkrum árum ráðizt í það að koma á vegasambandi þarna út nesið, út að Skálum og Skoruvík. Það var ekki um það að ræða að byggja þar upp veg og verður ekki, heldur aðeins að ryðja veg. Og fyrir 2 árum tókst að ryðja veginn út að Skálum og Skoruvík, sem er löng leið. En satt að segja er hann svo slæmur enn þá eða verður öðru hverju, að hann er eiginlega á köflum ekki fær tímum saman þeim bilum, sem gert er ráð fyrir, að um hann fari, sem eru jeppabifreiðar og vörubifreiðar. Og það er mikil nauðsyn á að gera þarna einhverjar bætur á. Þessi upphæð, sem í fjárlfrv. er, 50 þús. kr., er ætluð til að greiða skuld, og viðbótin færi þá til þess að gera við einhverjar torfærur, helztu torfærurnar. Þarna er sem sagt ekki um það að ræða að byggja upp veg, heldur aðeins að gera akfært fyrir slíka bíla, sem ég nefndi áðan. Og ég vil minna á það í þessu sambandi, sem ég held að ég hafi minnzt á í fyrra, þegar ég talaði fyrir svipaðri tillögu, að þarna við nesið hefur það komið fyrir og kemur fyrir enn því miður, að skip stranda, og er þá mjög mikilsvert, að hægt sé að komast til aðalbyggðarinnar innar á nesinu. Þá hef ég mælt fyrir þeim till., sem við flytjum, hv. 1, og hv. 4, þm. Norðurl. e. og ég. En ég vil til viðbótar mæla fyrir einni till., sem fram kemur á þskj. 218. Það er XVI. Hana flytja ásamt mér hv. 2. þm. Austf., hv. 1. þm. Vesturl., hv. 4. þm. Vestf. og hv. 1. þm. Norðurl. v. Hún er um það að hækka framlagið til mjólkurbúa og smjörsamlaga úr 500 þús. kr. upp í 1 millj. Ég minntist á það áðan, að sums staðar á landinu væri sú breyting að verða á í sveitum, að þar sem var nær eingöngu sauðfjárframleiðsla og eingöngu sauðfjárframleiðsla á markaðsvöru, þá eru menn nú í þann veginn að taka upp eða hafa jafnvel þegar tekið upp mjólkurframleiðslu. Til þess eru ýmsar ástæður, sem verða ekki raktar hér. Fyrir nokkrum áratugum var það kjörorð fræðimanna í íslenzkum landbúnaði, að það ætti að vera verkaskipting milli bændanna, verkaskipting í landbúnaði, þannig að í sumum byggðarlögum ættu menn eingöngu að framleiða mjólk, í öðrum byggðarlögum eingöngu sauðfjárafurðir, kannske í enn öðrum eingöngu garðávexti o.s.frv. Nú er þetta viðhorf gersamlega breytt. Kjörorðið er nú ekki lengur verkaskipting í landbúnaðinum, heldur blandaður búskapur. Það er talið æskilegast nú af mörgum, að bændur hafi bæði sauðfjárframleiðslu, mjólkurframleiðslu og jafnvel fleira, og talið, að þá verði betri árangur af búskapnum en er a.m.k. nú fyrir sauðfjárframleiðendur. En þetta þýðir, að það þarf að koma upp mjólkurbúum víðs vegar um land, ekki stórum búum nema sums staðar, en litlum búum, mjólkurstöðvum, sem eru miðaðar jöfnum höndum við, að það sé hægt að framleiða góða söluvöru fyrir neytendur þorpanna við sjóinn og hins vegar að skapa markað fyrir þá mjólk, sem framleidd er í sveitunum. Nokkrar slíkar mjólkurstöðvar hafa verið byggðar víðs vegar um landið. Sums staðar eru slíkar mjólkurstöðvar í smíðum. Sums staðar er ákveðið að byrja á næsta vori eða nú alveg á næstunni. En erfiðleikarnir við þessar framkvæmdir allar eru allmiklir, ekki aðeins við að koma upp þessum mjólkurstöðvum, heldur líka fyrir bændurna að koma upp fjósum og kúastofni, þar sem hann hefur ekki áður verið. Nú segir svo í lögum um framleiðsluráð o.fl., 32. gr., að ríkissjóði beri að styrkja slíkar mjólkurstöðvar þannig að greiða 1/4 af stofnkostnaði þeirra. Til þessa hefur ekki veríð veitt mikið fé undanfarið, enda hefur ekki til skamms tíma verið mikið um byggingu slikra stöðva. Þetta eru framkvæmdir, sem hafa verið að gerast núna allra síðustu árin eða eru að gerast eða munu gerast á næsta eða næstu árum. En samkv. yfirliti, sem ég hef fengið frá þeim, sem fylgjast með þessum málum, mundi láta nærri, að til þess að greiða fjórða hlutann af stofnkostnaði líklega 11 stöðva, sem hér er um að ræða, þyrfti samtals um 8 millj. kr. Þetta eru vitanlega ekki allt kröfur á ríkissjóð enn þá, vegna þess að sumum framkvæmdum er ekki lokið og sumar eru ekki hafnar enn þá. En það er sýnt, að hér er um að ræða viðfangsefni, sem ekki verður gengið fram hjá. Þess vegna höfum við leyft okkur að leggja til, að þessi upphæð til mjólkurbúa verði hækkuð á þann hátt, sem ég hef lýst.



Herra forseti. Ég vildi aðeins segja hér nokkur orð með 4 brtt., sem ég flyt ásamt tveimur öðrum hv. þm. á þskj. 210. Það eru allt brtt., sem voru til umr. líka og voru fluttar við 2. umr, fjárl., sem við flytjum nú aftur með allmiklu lægri fjárupphæðum yfirleitt. Fyrst er brtt. á þskj. 210, X, sem ég flyt ásamt hv. 7. landsk., um, að styrkur til að bjóða grænlenzkum stúdent, námsmanni eða áhugamanni til námsdvalar til að læra íslenzka tungu, sögu og bókmenntir sé veittur, 60 þús. kr. að upphæð. Ég vil aðeins minna á það, sem ég sagði um þetta við 2. umr. málsins. Ég álit, að okkur beri nokkur skylda til þess að reyna að skapa menningarleg tengsl við þá þjóð, sem býr í næsta nágrenni við okkur, býr í þessu forna íslenzka landnámi og hefur í kringum sig íslenzkar fornminjar og á að þekkja íslenzka sögu, þannig að það væri rétt af okkur, ef þar fyndust menn, sem hefðu áhuga á því að kynna sér okkar sögu, okkar bókmenntir og okkar tungu og þar með í raun og veru að vita meira um sína eigin sögu, að styrkja þá til þess. Ég efast ekki um, að þótt við lækkum þessa upphæð ofur litið, þá munu ýmsir aðrir hér heima verða til að aðstoða þarna með líka, t.d. eins og Flugfétag Íslands, sem hefur haft ákaflega mikil sambönd við Grænland, að veita slíkum manni eða mönnum ókeypis far. Það er orðið fyrir þess frumkvæði alltítt, að Íslendingar ferðist til þeirra gömlu Íslendingabyggða, og af hálfu Íslendinga er sem sé sívaxandi áhugi fyrir Grænlandi. Ég vil vekja sérstaka athygli á því, að enginn Grænlendingur mundi fara að læra þetta út frá neinu hagsmunasjónarmiði. Það gæti ekki verið út frá neinu öðru en áhuga á íslenzkri tungu. Við gætum ekki búizt við því, að það væri farið að kenna íslenzku eða íslenzka tungu eða íslenzka sögu í Grænlandi fyrst um sinn, þannig að sá maður, sem kæmi hingað til þess að nema íslenzka tungu og íslenzka sögu og kynna sér íslenzkar bókmenntir, mundi eingöngu gera það vegna þess, að hann hefði áhuga á því að vita eitthvað um okkar þjóð og geta e.t.v. síðan beitt þeim áhuga bara sem hreinn áhugamaður, þegar heim til Grænlands kæmi. Ég vil líka minna á, þó að það sé kannske fjarri að minna á það í sambandi við þetta, að allar Norðurlandaþjóðir hafa talið sér skylt að gera eitthvað til þess að aðstoða það, sem kallað er frumstæðar þjóðir eða þróunarþjóðir, eins og það hefur stundum verið kallað. Við höfum lítið eða ekkert gert í slíku skyni, en höfum þó hér í nágrenni okkar þjóð, sem einmitt þyrfti aðstoð á þennan hátt. Hins vegar skal ég gjarnan viðurkenna, að þetta væri mjög eigingjörn aðstoð frá okkar hálfu, að gefa þeim tækifæri til þess að kynnast okkar sögu og okkar menningu. En e.t.v. gæti það líka orðið þeim nokkur hjálp, og þar sem þeirra saga og okkar fellur að nokkru leyti á vissu tímabili saman, væri þetta a.m.k. hjálp til þess að reyna að fá þá til að þekkja sína eigin sögu og það land, sem þeir byggja, betur en ella, því að það er ekki víst, að þeir fái alltaf sem réttastar upplýsingar um það. Ég vildi þess vegna eindregið mælast til þess við hv. þm., þegar ekki er um meiri upphæð að ræða en þessa, að þeir gætu orðið við því að samþykkja þessa litlu till. Þá flyt ég á sama þskj. ásamt hv. 5. þm. Norðurl. e. till. XIII um, að styrkurinn til sumardvalarheimila gegn framlögum annars staðar frá sé hækkaður upp í 400 þús. Fjvn. er með till. um 300 þús., og er það mjög gott, að þar er gerð hækkun frá 215 þús., sem var, en ég álit, að það væri heppilegt að hafa hana þetta hærri. Þá flyt ég enn fremur ásamt hv. 7. landsk. till. nr. XIV á sama þskj. um, að tekinn sé upp nýr liður, til rekstrar dagheimila fyrir börn þeirra mæðra, er vinna utan heimilis, úthlutað samkv, reglum, sem félmrn. setur, 300 þús. kr. Ég talaði fyrir þessari till., sem þá var með allmiklu hærri upphæð, við 2. umr. málsins og skal ekki fara að endurtaka það. En ég sé það strax á því, sem fjvn. hefur gert í þessum efnum, hvað snertir 9. liðinn í þessu, til sumardvalarheimila og slíks, að það er vaxandi skilningur á því, hver þörf er á því, að það sé komið upp og jafnvel ýtt undir hinar og þessar stofnanir um að koma upp dagheimilum, svo mjög sem það fer í vöxt, að mæður vinni utan heimilis, þær mæður, sem hafa ung börn og þurfa að geta komið þeim fyrir. Þá flytjum við hv. 7. landsk. enn fremur till. á sama þskj., 210, XVI, um að styrkja félagsstarfsemi og skemmtanir æskulýðs, sem haldnar eru án þess að vín sé veitt af hálfu félagsheimila og annarra aðila, enda sé tryggt, að verðlagi öllu við skemmtanahaldið sé í hóf stillt og sé styrknum úthlutað samkv. reglum, sem félmrn. setur, 500 þús. kr. Ég minnti á það við 2. umr. málsins, hve erfitt mörg félagsheimilin eiga með rekstur, a.m.k. verulegan menningarlegan rekstur þeirra félagsheimila, sem upp hefur verið komið, og enn fremur minnti ég á, hve brýnt það væri hér í Reykjavík, þar sem spillingarhættan er mest, að geta komið upp eða séð um, að starfrækt væru verulega fögur og skemmtileg félagsheimili, án þess að vín sé haft þar um hönd. Og það er vitanlegt, að það er verið að gera þess háttar tilraunir í Reykjavík, sem geta jafnvel meira eða minna eyðilagzt af því, að það er gengið of hart fram í því að krefjast t.d. skemmtanaskatts og annars slíks, og það væri með svona smáfjárupphæðum hægt að koma þessu þannig fyrir, að slíkar tilraunir þyrftu ekki að mistakast. Ég held þess vegna, að það væri ákaflega heppilegt, þótt það væri ekki nema þessi litla byrjun, að veita þessar 500 þús. kr. í þessu skyni, og menn mundu ekki sjá eftir því, þegar það sæist, að allan þann sjoppuómenningarbrag, sem hefur verið að setja leiðindasvip m.a. hér á Reykjavík og hefur verið að breiðast út um land, færi að takast að láta hverfa, þannig að þessari litlu fjárupphæð væri ekki illa varið í þessu sambandi. Ég vil svo aðeins að lokum út frá þeirri till., sem liggur fyrir á þskj. 223 frá fjvn., um tvær lánsheimildir til samans að upphæð næstum 100 millj. kr., sem báðar út af fyrir sig eru ágætar og sjálfsagðar, mínna á, - og ég segi það ekki til þessarar hæstv. ríkisstj., sem nú situr, það hafa margar ríkisstj. nú undanfarin ár gerzt samsekar um það, það er sífellt að færast í vöxt, að við afgreiðum stórar lánsheimildir með einni umr. á Alþingi, með því að bæta aftan við 22. gr. heimildum til að taka svona og svona mikil lán. Ég man nú ekki lengur, hvað er langt síðan þetta var gert í fyrsta sinn. Í stjórnarskránni, 40. gr., stendur, eins og menn vita, með leyfi hæstv. forseta: „Ekki má heldur taka lán, er skuldbindi ríkið, né selja eða með öðru móti láta af hendi neina af fasteignum landsins né afnotarétt þeirra nema samkv. lagaheimild.“ Og í 44. gr. segir: „Ekkert lagafrv., að fjárl. og fjáraukal. undanskildum, má samþykkja, fyrr en það hefur verið rætt þrisvar sinnum í hvorri þingdeild.“ Það hefur farið í vöxt, að þetta hefur verið framkvæmt á þann máta, að heimildir til þess að selja fasteignir hafa verið veittar með einni umr. í sambandi við fjárl. og heimildir til að taka lán hafa verið veittar með einni umr. í sambandi við fjárlög. Hins vegar er þetta ekki orðinn almennur praksis enn þá. Enn þá þykir t.d. sjálfsagt með hverja jörð, sem ríkið á, að um það skuli útbúa sérstök lög og ganga í gegnum sínar sex umr. Hins vegar eru húseignir og slíkt nú í 22. gr., seldar samkv. henni. Enn fremur þykir enn þá sjálfsagt viðvíkjandi útlendum lánum að láta það ganga gegnum sínar 6 umr. Hins vegar er núna lagaheimild í seðlabankalögunum um, að Seðlabankinn má taka útlend lán, ef ég man rétt. Og ef við förum að gera ákaflega mikið að þessu, - nú tökum við 100 millj., við getum tekið 1000 millj. með einni umr. í fjári., veitt heimild til að taka það og látið Seðlabankann taka það, - getum við smám saman farið langt út fyrir það, sem hlýtur að hafa verið meiningin í stjórnarskránni upphaflega. Ég er ekkí að segja það til að deila neitt á það, sem hér liggur fyrir. Það er komin hefð á þetta, mér dettur ekki í hug að neita því. Það er búið svo oft að samþykkja þetta. En ég vil aðeins benda á, að það væri rétt af okkur að athuga, hvort við eigum ekki að brjóta þá hefð, hvort við eigum ekki, næst þegar víð förum að taka mjög stór lán, að láta þetta ganga með sínum gamla hætti í gegn, að öll þau lán a.m.k., sem eitthvað munar um, séu látin ganga sem sérstök lög í gegnum sínar sex umr. á Alþ. Ég ætla ekkert að segja um það að öðru leyti. Þetta er löglegt, er búið að gera það í a.m.k. áratug og meira, og allar ríkisstj. og allir þm. hafa verið sammála um það. En mér sýnist, að við ættum að athuga alvarlega, hvort við ekki breytum þessu, hvort það er ekki í meira samræmi við okkar stjórnarskrá og okkar þingræði að taka upp aðra hætti þarna.



Herra forseti. Við 2. umr. þess fjárlfrv., sem hér liggur fyrir, flutti ég ásamt hv. 4. þm. Reykn. 3 brtt. við frv., sem allar snertu framlög til skólabygginga, nýrra skólahúsa í Kópavogi. Við tókum þessar till. allar aftur til 3. umr., og ég sé nú, að hv. fjvn. hefur við nánari athugun málanna milli umr. tekið upp eina af till. okkar í till. sínar við þessa umr. Það er framlag til eins nýs skólahúss í Kópavogi. Við hv. 4. þm. Reykn. flytjum því enn að nýju tvær brtt. okkar, sem við fluttum við 2. umr., og eru þær á þskj. 218, IX, og XII. till. á því þskj. Þær eru um framlög úr ríkissjóði til tveggja nýrra áfanga skólabygginga í Kópavogi, til 3. áfanga barnaskóla á Kársnesi og 3. áfanga gagnfræðaskóla. Það kann að vera, að einhverjum finnist, að þegar samþ. er hér á Alþingi tillag til eins nýs skólahúss á einum stað, þá ætti það að vera nægilegt. En í augum kunnugra er það alveg ljóst, að svo er ekki í þessu tilfelli. Ég þori að fullyrða það strax, að ef brtt. okkar, sem ég hef nú getið um, verða felldar, þá verður þar með stofnað til fullkomins öngþveitis í skólamálum í Kópavogskaupstað, til þess vandræðaástands þegar á næsta skólaári, að þar verði ekki hægt að halda uppi lögboðinni fræðslu fyrir börn og unglinga. Ég vil hvorki væna hv. fjvn. né neina aðra um það, að þeir vilji vitandi vits stofna til þvílíks ástands á neinum stað í þessu landi. En það kann að vera, að hv. fjvn.-mönnum veitist örðugt að setja sig inn í það sérstaka ástand, sem ríkir í Kópavogi í þessum efnum. Mér er hins vegar kunnugt um það, að sérfræðingar og ráðunautar hæstv. ríkisstj. í fræðslumálum og í skólamálum hafa gert sér þetta ljóst og hafa gert till., sem fara í sömu átt og þær brtt. okkar, sem ég hef getið um og við flytjum hér. En þessum embættismönnum ríkisstj. er það auðvitað skyldast að fylgjast svo náið með ástandi fræðslumálanna og framkvæmd þeirra á hverjum stað, að Alþingi verði það ljóst, og gera um það till. til Alþingis, svo að Alþingi verði það ljóst, að ekki sé stofnað beinlínis til þvílíks öngþveitis, að ekki sé unnt að halda uppi lögboðinni fræðslu í einum af kaupstöðum landsins vegna skorts á skólahúsnæði. Sökin á þessu hvílir ekki á viðkomandi sveitarstjórn, heldur eingöngu á yfirstjórn fræðslumálanna og hv. Alþingi, hæstv. ríkisstj. og hennar flokkum. Áður en ég vík að því að færa nánari rök að þeirri fullyrðingu minni, að hér sé, ef brtt. okkar verða felldar, beint stefnt að þvílíku öngþveiti í fræðslumálum í einum af stærstu kaupstöðum landsins, þá vildi ég minna lítils háttar á þau lagaákvæði, sem gilda um framlög ríkissjóðs til skólabygginga, þó að ég geri ráð fyrir að flestum hv. þm. séu þau raunar kunn. Í l. frá 1955 um greiðslu kostnaðar við skóla, sem reknir eru sameiginlega af ríki og sveitarfélögum, segir í fyrsta lagi, að ríkissjóður greiði hálfan stofnkostnað við heimangönguskóla barnafræðslustigs og gagnfræðastigs. Þó gerir ríkissjóður þetta ekki jafnóðum og byggingarnar rísa upp. Nei, honum er aðeins skylt að inna sitt framlag, helming kostnaðar, af hendi á fimm árum. Innan 5 ára, eins og segir í l., frá því að fyrsta framlag er innt af hendi, á ríkissjóður að hafa lokið greiðslu að sinum hluta. Þetta þýðir það, að ríkissjóður tekur lán hjá viðkomandi sveitarfélögum, fátækum sveitarfélögum, í allt að 5 ár til þess að byggja skólahús, þau skólahús, sem ríkissjóði ber þó samkv. l. að greiða að hálfu og hann vill eiga að hálfu. Ég hygg, að þessi ákvæði í l. um, að ríkissjóður taki þannig lán til sinna framkvæmda hjá fátæku sveitarfélagi, séu nokkuð fágæt í menningarlöndum. En þetta hefur sem sagt verið í íslenzkum lögum frá því árið 1955. En í þessum l. segir einnig, að Alþingi ákveði hverju sinni, til hvaða skólaframkvæmda stofnkostnaðarframlag er veitt, og að viðkomandi sveitarfélögum sé ekki heimilt að hefja framkvæmdir við byggingu skólahúsa, fyrr en fjárveitingar eru fyrir hendi, og ef framkvæmdir við byggingu skólahúsa eru hafnar af viðkomandi sveitarfélagi án þess, að fjárveiting sé fengin til þess, segir í 1., þá er sú bygging, þá er sú framkvæmd ríkissjóði óviðkomandi með öllu. Viðurlögin fyrir sveitarfélögin eru þau, að þá fá þau engan eyri greiddan af stofnkostnaði þessara skólahúsa, sem allajafna skiptir nú millj. kr. Ef sveitarfélag, stórt eða lítið, stendur frammi fyrir því, að þar verði ekki haldið uppi lögboðinni fræðslu, nema hafin sé bygging skólahúss í tæka tíð, en Alþingi eða fræðslumálastjórnin vili ekki á það fallast, að svo sé, þá liggja þessi viðurlög við, og er augljóst, að þetta er sama sem fullkomið bann fyrir sveitarfélögin við því að hefja nokkrar skólabyggingar, hvernig sem á stendur, nema fyrsta fjárveiting sé fengin hjá Alþingi. Og það er einmitt þetta atriði, sem skiptir svo miklu máli að því er Kópavog snertir, eins og ég skal nú koma að. Kópavogur er nú þriðji stærsti kaupstaður landsins utan Reykjavíkur. Akureyri og Hafnarfjörður eru aðeins stærri. En Kópavogur hefur þá sérstöðu miðað við aðra stærstu kaupstaði landsins, að hann hefur byggzt á rúmum hálfum öðrum áratug, en hinir aðrir hafa verið að byggjast á hálfri öld a.m.k. Í Kópavogi hefur því orðið að byggja allar opinberar byggingar á síðustu 10–15 árum, þ. á m. öll skólahús. Kópavogur hefur ekki vanrækt skyldur sínar um að byggja skólahús. Þar eru þegar 3 stór skólahús, 2 barnaskólar með 25 kennslustofum og 1 gagnfræðaskóli með 11–12 kennslustofum. Í þessum skólum eru hins vegar 1600 börn og unglingar, en það þýðir, að þessir skólar eru þegar fullskipaðir, þegar í dag, einn þeirra svo, að þar verður engu barni við bætt með nokkru móti, en þar er hver skólastofa notuð til fulls þrisvar sinnum á dag. Kópavogur hefur þá sérstöðu meðal kaupstaða landsins, að þar eru hlutfallslega fleiri börn og unglingar á skólaskyldualdri en í nokkrum öðrum kaupstað landsins. Eins og ég sagði, eru þar 1600 börn og unglingar á skólaskyldualdri, eða allt að fjórðungi íbúanna. Þetta mun vera einsdæmi, að ég hygg. Kópavogur hefur einnig þá sérstöðu, jafnvel nú hin síðustu ár, þegar allmikið hefur dregið úr byggingarframkvæmdum almennings, að þar hefur þetta ekki gerzt, þar hefur ekki dregið verulega úr byggingarframkvæmdum almennings, og liggja til þess sérstakar ástæður. Fjölgun í Kópavogi hefur verið um 600 manns á ári og verður ekki langt frá því næstu árin. Kópavogur hefur einnig sérstöðu að því leyti, að þar er ekkert leiguhúsnæði að fá, þó að sveitarstjórn vildi reyna að fá leiguhúsnæði til skólahalds. Þar er það ekki til. Aðrir kaupstaðir geta gert það. Reykjavíkurbær hefur t.d. bjargað sér með því að taka leiguhúsnæði í stórum stíl fyrir skólahald hér. En sú lausn kemur ekki til mála í Kópavogi. Ef það skólahúsnæði, sem sveitarfélag og ríki byggja, er ekki fyrir hendi, þá er ekki í annað hús að venda, þá er ekki hægt að inna af höndum lögboðna fræðsluskyldu. Og eins og ég sagði áðan, eru barnaskólarnir tveir í Kópavogi þegar í ár fullskipaðir, svo að þar verður ekki við bætt. Ég hef fyrir framan mig sérstaka samþykkt, sem bæjarstjórnin í Kópavogi gerði, þegar er henni varð kunnugt, eftir að fjárlfrv. kom hér til 2. umr. á Alþingi, að þar væri ekki gert ráð fyrir neinum framlögum til nýrra skólabygginga í Kópavogi. Þar er bent á þá staðreynd, að börn á skólaskyldualdri séu nú 1600 eða tæpur fjórðungur íbúanna og að báðir barnaskólar bæjarins séu þrísetnir nú þegar. En það er auk þess kunnugt, eins og ég drap á áðan, að það má reikna með því með fullri vissu, að á næsta ári bætist við tölu skólaskyldra barna og unglinga í Kópavogi 150–200 börn og unglingar. Það er nálega sama að segja um gagnfræðaskóla, sem er nýbyggður í Kópavogi. Hann verður fullskipaður og meira en það þegar á næsta ári og ekkert líklegra en að þegar á næsta hausti verði að vísa þaðan burt unglingum úr Garðahreppi, sem hefur verið skotið skjólshúsi yfir, og ég tel alveg vafalaust einnig a.m.k. þeim unglingum á gagnfræðaskólaaldri, sem ættu að fá þar kennslu í fjórða bekk gagnfræðaskóla. Hv. fjvn. hefur tekið upp í sínar till. framlag til eins barnaskóla. Þetta er algerlega ófullnægjandi og mun alls ekki koma í veg fyrir það, að það verði þegar á næsta hausti að visa bæði börnum og unglingum frá skólum í Kópavogi. Bæjarstjórnin í Kópavogi hefur með sérstakri samþykkt, sem að vísu er stíluð til þm. kjördæmisins og hefur verið send þeim öllum, bent á þessar staðreyndir. Ég vil vekja athygli á því, um leið og ég mæli fyrir brtt. okkar hv. 4. þm. Reykn., hversu alvarlega horfir í þessum efnum. Ég vil endurtaka það, að ég trúi því ekki, að fræðslumálastjórnin í landinu undir forustu hæstv. menntmrh. vilji vitandi vits stefna að því, að ekki sé hægt að halda uppi lögboðinni fræðslu í einum af stærstu kaupstöðum landsins. Honum, hv. fjvn. og hv. Alþingi hefur verið gert það ljóst, að að þessu stefnir. Þetta er alveg víst. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þessar till. Ég vil ekki trúa því enn, að hv. meiri hl., sem hér ræður, vilji taka á sig ábyrgðina á því og þar með hæstv. menntmrh. að stofna til slíks neyðar- og vandræðaástands, sem fyrirsjáanlegt er í Kópavogskaupstað, ef brtt, okkar hv. 4, þm. Reykn, verða felldar.



Herra forseti. Ég vil mjög taka undir það með hv. þm., að ekki má til þess koma, að ekki verði unnt að halda uppi fræðsluskyldu í Kópavogskaupstað eins og öðrum skólahéruðum landsins á næsta skólaári, og ég vil ekki trúa því, að svo þurfi að fara. Sú athugun, sem ég hef látið fara fram á því með aðstoð embættismanna fræðslumálastjórnarinnar, leiðir og í ljós, sem betur fer, að á því þarf ekki að vera hætta. Hv. þm. lét í ljós óánægju yfir því, að í till. hv. fjvn. skuli ekki vera gert ráð fyrir því, að byrjað sé nema á einni barnaskólabyggingu í Kópavogskaupstað á næsta ári. Að sjálfsögðu hafa verið uppi nú eins og endranær margar óskir um það, að skólahéruð fái leyfi til þess að byrja á nýbyggingu skóla. En ég held, að það sé rétt að undirstrika það, sem allir hv. þm. þó án efa hafa gert sér ljóst þegar við 2. umr. þessa máls, að till. hv. fjvn., gerðar í samráði við ríkisstj., eru með þeim hætti, að aldrei hefur verið gert ráð fyrir jafnmiklu fé til að byrja nýbyggingu skólahúsa og gert er ráð fyrir í till. hv. fjvn. um fjárl. ársins 1963. Sú tala, sem n. og ríkisstj. hafa gert ráð fyrir að verði í fjárl. næsta árs til nýbyggingar skólahúsa, er hærri en nokkurn tíma áður hefur þekkzt í sögu Alþingis.  Hv. þm. lét orð liggja að því, að það, að ekki væri gert ráð fyrir nema einum nýjum skóla í Kópavogskaupstað á næsta ári, væri verk fjvn, eða ríkisstj., en till. embættismanna ríkisstj. eða ríkisvaldsins og þá væntanlega fyrst og fremst fræðslumálastjóra hafi verið með öðrum hætti. í þeim till., sem fræðslumálastjóri gerði um byggingu nýrra barnaskóla, þar sem hann raðaði upp 20 skólum, sem hann taldi mesta þörf á að byrja á, var einn barnaskóli í Kópavogi. Af þessum 20 till. hefur fjvn. tekið fjórtán skóla og því sem næst í þeirri sömu röð, sem fræðslumálastjóri lagði til í till. sínum. Það hefur aldrei komið fyrir áður, að teknir hafa verið til greina 14 skólar af 20, sem nefndir eru í till. fræðslumálastjóra. Um byggingu gagnfræðaskóla er það að segja, að þar nefndi fræðslumálastjóri 6 gagnfræðaskóla, sem þörf væri á að byggja. Af þessum 6 skólum er gagnfræðaskóli í Kópavogi númer fimm. Tekið var tillit til byrjunar á þrem nýjum gagnfræðaskólum og auk þess veitt fé til bygginga á tveim héraðsskólum. Það er því á ókunnugleika byggt hjá hv. þm., ef hann stendur í þeirri meiningu, að með þessum till. fjvn. sé með einhverjum sérstökum hætti gengið á snið við hugmyndir æðstu embættismanna fræðslumálastjórnarinnar, þ.e.a.s. fræðslumálastjóra, um þessi efni. Ég hefði mjög gjarnan kosið, að hægt hefði verið að hafa í till. um nýbyggingu nýjan áfanga gagnfræðaskóla í Kópavogi. En öllum óskum er ekki hægt að sinna, eins og að líkum lætur og engum hv. þm. þarf að koma á óvart. Höfuðástæða þess, að ekki þótti fært að taka annan skóla í Kópavogi, gagnfræðaskóla né heldur annan barnaskóla, í þessar till., er sú, að með þeirri fjárveitingu, sem nú er gert ráð fyrir að gangi til nýs barnaskóla, v erða fjárveitingar ríkisins til byggingar skóla í Kópavogi á næsta ári 1464393 kr., eða nær 11/2 millj. kr. Mér hefur að vísu ekki gefizt tími til að ganga nákvæmlega úr skugga um, hvað veitt er til hvers einstaks skólahéraðs á landinu í heild, en ég held þó, að ég fari ekki með rangt mál, þegar ég segi, að ekkert skólahérað á landinu eigi að fá jafnháa fjárhæð á næsta ári, nema Reykjavík. Ég hygg, að með þessu móti sé Kópavogur það skólahérð, sem fái næsthæsta fjárveitingu í heild frá ríkinu til sinna skólabygginga, á eftir Reykjavík. Það er að sjálfsögðu eðlilegt vegna þess mikla vaxtar, sem hefur verið í Kópavogi. Ég segi þetta ekki til þess að telja þetta eftir, heldur þvert á móti vil ég undirstrika, að þetta er eðlilegt, en vil hins vegar, að menn geri sér grein fyrir, að staðreyndin er sú, að á árinu 1963 gera þessi fjárl. ráð fyrir því, að Kópavogur fái næsthæstu fjárhæðina til skólabygginga, sem veitt er til skólahéraða á landinu, komi næst á eftir sjálfri höfuðborginni, Reykjavík. Af þessu vona ég, að hv. þm. geti dregið þá ályktun, að því fer víðs fjarri, að af hálfu hv. fjvn. eða fræðslumálastjórnarinnar hafi verið ríkjandi eða sé ríkjandi vanræksla eða skilningsleysi á málefnum Kópavogskaupstaðar. Það, sem hér er um að ræða, er sú einfalda staðreynd, sem oft og einatt reynist sár, að ekki er hægt að verða við óskum allra. Ég get að lokum ekki stillt mig um að láta þess getið, að ef ástand í skólamálum Kópavogskaupstaðar er sérstaklega slæmt, á það ekki rót sína að rekja til þess, að ekki hafi verið vel séð fyrir fjárveitingu til skólabygginga í Kópavogi á næsta ári og ekki heldur á því ári, sem nú er að liða, heldur er þá skýringin sú, að of lítið fé hefur verið veitt til skólabygginga í Kópavogskaupstað á undanförnum árum. í þessu sambandi hef ég litið á fjárveitingar til skólabygginga í Kópavogskaupstað undanfarin ár eða frá árinu 1956. Ég held, að fróðlegt væri fyrir hv. þm. að kynna sér þær. Af því að þetta mál hefur verið gert að alveg sérstöku umræðuefni hér í sérstakri ræðu, og ég fann, að hv. ræðumanni var það mál, sem hann flutti, mikið hjartans mál, þá er mér það líka áhugamál að sýna honum og hv. þm. fram á, að sú tillögugerð, sem nú er uppi höfð um skólabyggingu í Kópavogi, byggist ekki á skilningsleysi á þörfum þessa skólahéraðs. Fjárveitingar til skólabygginga í Kópavogi hafa síðan 1956 verið svo sem hér segir, með leyfi hæstv. forseta: 1956 235 þús., 1957 400 þús., 1958 723 þús., 1959 1116 þús., 1960 1147216, 1961 952810, 1962 1109485, og á árinu 1963 er gert ráð fyrir, að fjárveitingin verði hærri en nokkru sinni áður, 1464393 kr. Það er sérstaklega athyglisvert í þessu sambandi, að ef um vandræðaástand er að ræða, er það ekki vegna þess, að á þessu ári né á næsta ári hafi verið of lítið fé veitt, heldur of lítið fé veitt á undanförnum árum. Í þessu sambandi get ég ekki stillt mig um að benda á, að fjárveitingar á þeim þremur árum, sem við hv. síðasti ræðumaður vorum sameiginlegir stuðningsmenn ríkisstj., þ.e. á árunum 1956, 1957 og 1958, voru veittar samtals til skólabygginga í Kópavogi 1 millj. 358 þús. kr. A þessum þremur árum, stjórnarárum vinstri stjórnarinnar svokölluðu, var veitt til 



Herra forseti. Á þskj. 210 flytjum við hv. 5. þm. Reykn. tvær till., nr. IV og XVII. Till. nr. IV gengur út á það, að á fjárl. ársins 1963 verði tekin fjárveiting til öryggisráðstafana á Reykjanesbraut í Kópavogi, að fjárhæð 500 þús. kr. Eins og hv. alþm, e.t.v. vita, er Reykjanesbrautin ein sú mesta umferðaræð, er þekkist hér á landi. Hún liggur frá Reykjavík í gegnum Kópavog og Garðahrepp, Hafnarfjörð og suður á Suðurnes. Um þennan veg fara daglega þúsundir bíla, og það vill svo vel til, að vegna þeirrar umferðarkönnunar, sem framkvæmd var hér á s.l. hausti, vitum við nokkurn veginn upp á bifreið, hversu margar þær eru, sem fara þarna um daglega. Samkvæmt niðurstöðum umferðartalningar, sem gerð var í Kópavogi dagana 12. og 13. sept. s.1., lítur dæmið þannig út, að frá Reykjavík og inn í Kópavog fóru þann 12. sept. 5584 bifreiðar, og sunnan megin frá, frá Suðurnesjum og Hafnarfirði og inn í Kópavog að sunnanverðu, fóru 5465 bifreiðar, þannig að um Reykjanesbrautina, þar sem hún liggur í gegnum Kópavog, fóru samtals þennan eina dag um 11050 bifreiðar á tímabilinu frá kl. 7 að morgni til kl. 1 eftir miðnætti. Af þessari umferð, sem fór um Reykjanesbraut í Kópavogi og kom frá Reykjavík, fóru 2426 bifreiðar suður úr Kópavogi og áfram til Hafnarfjarðar og suður á Suðurnes, og af bifreiðum, sem komu frá Hafnarfirði og af Suðurnesjum og fóru í gegnum Kópavog, héldu 2483 áfram til Reykjavíkur og annarra staða fyrir norðan Kópavog eða sem sagt af þeirri umferð, rúmum 11 þús. bifreiðum, sem fóru um veginn þennan dag, fór tæpur helmingur áfram út úr Kópavogi, annaðhvort norður fyrir hann eða suður fyrir hann. Ég hygg, að engin gata, er liggur í gegnum kaupstað, sé jafnfjölfarin bifreiðum og þessi. Nú vill svo til, að Reykjanesbrautin liggur í gegnum Kópavog miðjan, hún skiptir bænum í svo að segja tvo jafnstóra hluta, og þannig háttar til, að í eystri hlutanum er einasti leikfimisalurinn, sem er að finna í bæjarfélaginu. Það þýðir m.a., að um 500 skólabörn, sem sækja skóla í vesturbænum, verða að fara yfir þessa fjölförnu götu oft í viku. Auk þess er staðsett austan vegarins félagsheimili Kópavogs, sem er miðstöð allrar menningarog skemmtistarfsemi í kaupstaðnum. Þessi gífurlega umferð yfir veginn af fólki og þessi gífurlega umferð bifreiða hefur skapað vandamál í Kópavogskaupstað, sem er gersamlega óviðunandi, og ég þarf ekki að minna hv. alþm. á þau tíðu slys, sem þarna hafa orðið á mönnum og farartækjum vegna hinnar miklu umferðar um þennan veg. Ég hygg því, að ekki þurfi að deila um nauðsynina á að framkvæma þarna einhverjar aðgerðir til þess að draga úr þeirri slysahættu, sem þarna er fyrir hendi, og á fjárl, ársins 1962 voru veittar um 200 þús. kr. til byrjunaraðgerða í þessu skyni. Þær voru notaðar til þess að skipta Reykjanesbrautinni í tvær akreinar á háhæðinni. Þetta hefur gert umferðina greiðari yfir háhálsinn, þar sem hættan er mest, gert bílaumferðina hraðari yfir hálsinn og skapað þar af leiðandi jafnvel meiri hættu en var til staðar, áður en þessi aðgerð var framkvæmd, og þá ekki sízt fyrir þá sök, að það vantar mjög á að lýsa þennan kafla vegarins nægilega vel upp, og það hefur gerzt ítrekað, eftir því sem mér er tjáð, að bifreiðar, sem koma frá Reykjavík og upp á hálsinn að norðanverðu, hafa rekizt á þær eyjar, ef svo mætti kalla það, sem hafa verið gerðar þarna uppi á háhálsinum og skipta veginum í þessar tvær akreinar. Það er því alger lágmarkskrafa, að þarna verði komið á betri lýsingu, þó að það eitt út af fyrir sig sé hvergi nægjanlegt, og helzt þyrfti að koma þarna á umferðarljósum líka. Sú fjárveiting, sem við hv. 5. þm. Reykn. leggjum til að veitt verði til þessara aðgerða, er 500 þús. kr. Við höfum engar sérstakar till. gert um það, hvernig eigi að verja þeim, til hverra aðgerða sé heppilegast að grípa til þess að forða því öngþveiti, sem þarna er til staðar. Við teljum, að eðlilega eigi trúnaðarmenn ríkisvaldsins og þá fyrst og fremst vegamálastjóri í samráði við bæjaryfirvöldin í Kópavogi að ákveða, í hverju aðgerðirnar eiga að felast. Önnur till., sem við hv. 5. þm. Reykn. flytjum, er nr. XVII á sama þskj. Hún gengur út á það, að ríkisstj. taki allt að 30 millj. kr. lán og endurláni það landshöfninni í Keflavík og Njarðvíkum til hafnarframkvæmda. Eins og hv. þm. vafalaust vita, er landshöfnin í Keflavík og Njarðvík ein af mikilvægustu höfnum þessa lands. Hún liggur vel við auðugum fiskimiðum, sem eru rétt fyrir utan Reykjanesskaga. Í landshöfninni í Keflavík og Njarðvík hefur verið mjög lífleg og vaxandi bátaútgerð á undanförnum árum. Á s.l. ári var þannig landað í landshöfninni um 50 þús. smálestum af nýjum fiski, sem var þá 50% aukning á aflamagni því, sem lagt var þar á land árið á undan. Þetta var um 6.5% af öllu því aflamagni, sem lagt var á land á öllu landinu árið 1961. En landshöfnin er ekki einasta höfn fyrir bátaútveginn. Hún er líka útflutnings- og innflutningshöfn. Á árinu 1961 voru þannig flutt út útflutningsverðmæti að upphæð um 360 millj. kr. úr landshöfninni, eða um 12% af þeim sjávarafurðum, sem þá voru fluttar út frá landinu öllu. Ég hygg, að þessar fáu tölur skýri betur en mörg orð mikilvægi þessarar hafnar, og það er staðreynd, að allir, er eitthvað þekkja til málanna, vita og viðurkenna, að hafnarrými er þarna allt of lítið og höfnin er allt of illa varin fyrir stórsjóum í vissum áttum og þá fyrst og fremst í suðvestanátt. Nú mun vera aðstaða til þess að afgreiða samtímis um 10-15 fiskibáta í landshöfninni í Keflavík og Njarðvík, en á s.l. vertíð voru þar afgreiddir að meðaltali daglega fast að 100 bátar á dag. Þörfin er því ljós á auknum framkvæmdum við landshafnargerðina í Keflavík og Njarðvík. Á fundi, sem landshafnarstjórn og bæjarstjórn Keflavíkur og hreppsnefnd Njarðvíkur héldu í Keflavík 29. sept. s.1., var samþykkt. svo hljóðandi ályktun, með leyfi hæstv. forseta: „Fundurinn lýsir einhuga stuðningi við verkáætlun landshafnarstjórnar frá 1959 um byggingu hafnarinnar, þar sem gert er ráð fyrir, að hægt verði að afgreiða samtímis við góð skilyrði í fyrsta lagi 3 flutningaskip, í öðru lagi 25 fiskibáta af stærðum allt að 150 tonn, í þriðja lagi, að séð verði fyrir geymsluplássi innan hafnar fyrir allt að 150 fiskibáta að stærð 75–150 tonn. Fundurinn telur ástand í hafnarmálum svo alvarlegt, að stefna verði að því að ljúka fyrrnefndri áætlun á næstu fjórum árum. Til þess að svo megi verða, beinir fundurinn þeim eindregnu tilmælum til hæstv. ríkisstj., að hún taki þetta mikla hagsmunamál byggðarlaganna til skjótrar úrlausnar og útvegi fjármagn, um 50–60 millj. kr., svo að uppbygging hafnarinnar geti hafizt af fullum krafti þegar á næsta vori.“ Með hliðsjón af þessari framkvæmdaáætlun og minnkandi gildi krónunnar höfum við flm. lagt til, að á fjárl. ársins 1963 verði ríkisstj. heimilað að taka allt að 30 millj. kr. lán sem byrjunarlán til þeirra nauðsynlegu hafnarframkvæmda, sem ég hef verið að reyna að lýsa, að nauðsyn bæri til að framkvæma á næstu árum í Keflavík og Njarðvík.



Herra forseti. Á þskj. 222 eru brtt. frá mér og þeim hv. 3. þm. Norðurl. v. og hv. 5. þm. Norðurl. v. I. brtt. á því þskj. er frá okkur og er um brúargerðir. Við leggjum þar til, að bætt verði inn í frv. fjárveitingum til að gera brýr á tvær ár í Vestur-Húnavatnssýslu. Það er á Reyðarlæk í Vesturhópi og Katadalsá á Vatnsnesi. Þetta eru ekki dýr mannvirki miðað við það, sem almennt gerist nú. Vegamálaskrifstofan áætlar, að brú á Reyðarlæk kosti 440 þús. og á Katadalsá 310 þús. Eins og hv. 3. þm. Norðurl. v. gerði grein fyrir hér áður við umr., höfum við ekki flutt neinar till. um breytingar á þeim upphæðum, sem ætlaðar eru til vegagerðar í kjördæminu, ekki lagt til, að hækkaðar verði þær fjárveitingar, sem gert er ráð fyrir á 13. gr. til vegaframkvæmda. Það er ekki fyrir það, að það sé ekki brýn þörf á því að auka framlögin í þessu kjördæmi, heldur er það, að við teljum þó enn meiri þörf á því að gera brýr þar yfir nokkur vatnsföll, og m.a. eru þar þær ár, sem ég hér nefndi. Þó að þetta séu ekki stór vatnsföll, eru þau oft mjög erfið yfirferðar að vetrinum og valda miklum erfiðleikum fyrir bændur, sem þurfa að koma mjólk frá búum sínum til mjólkurstöðvarinnar á Hvammstanga, en mjólkursala er nú þangað úr öllum hreppum sýslunnar. Á sama þskj. flytjum við einnig till. um framlag til byggingar við héraðsskólann á Reykjum í Hrútafirði. Það er IV. till. á þessu þskj. Við förum þar fram á 300 þús. kr. til heimavistarhúss, sem þar er nauðsynlegt að byggja. Þetta er vitanlega ákaflega lítill hluti af því, sem þetta hús mun kosta. En við teljum þó allmiklu skipta að fá þessa upphæð inn á fjárl. sem viðurkenningu af hálfu Alþ. á því, að þetta hús þurfi að reisa og verði unnið að því á næstu árum. Héraðsskólinn á Reykjum er mjög góður skóli að áliti allra, sem til þekkja. En þar vantar tilfinnanlega nýtt hús fyrir nemendaíbúðir og kennaraíbúðir. Það hefur verið svo nú síðustu árin, að aðsókn hefur verið mjög mikil að skólanum, og venjulega hefur þurft að vísa frá fleiri nemendum en hægt hefur verið að taka í skólann, vegna þess að nemendaíbúðirnar eru allt of litlar. Urðu okkur satt að segja nokkur vonbrigði, að hv. fjvn. skyldi ekki sjá sér fært að taka upp í sinar till. neina fjárveitingu til þessarar nauðsynjaframkvæmdar. Hæstv. menntmrh. sagði hér áðan, að aldrei hefði jafnmiklum fjárupphæðum verið varið til skólabygginga og nú, skv. þeim tili., sem fyrir liggja um fjárveitingar á næsta ári til slíkra bygginga. Ég geri ráð fyrir, að þetta sé rétt hjá hæstv. ráðh. En þess má geta í því sambandi, að aldrei hafa jafnverðlitlar krónur verið lagðar til þeirra framkvæmda eða annarra verklegra framkvæmda í landinu. Og það má líka minna á það, að aldrei hafa verið hér á landi jafnmörg börn og unglingar, sem skylt er að veita fræðslu, eins og nú. Ég vil í sambandi við þessa till. okkar um framlagið til Reykjaskóla einnig benda á, að það er ákaflega lítið, sem veitt er skv. frv. og till. hv. fjvn. til nýrra skólahúsa á Norðurlandi vestra, það er mjög lítið. Og við viljum því vænta þess, að þessari till. okkar verði vinsamlega tekið af hv. þm. Brtt. frá hv. fjvn. var útbýtt hér á fundi seint í dag, og það hefur þess vegna ekki gefizt nema skammur tími til að líta yfir þær. Ég get ekki stillt mig um að minnast hér á till., sem nefndin flytur. Það er brtt. við 22. gr. frv. Þessi till. er þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Að ráðstafa eignum áburðareinkasölu ríkisins til jarðvegsrannsókna, sérstaklega með tilliti til rannsókna á áburðarþörf lands, eftir ákvörðun landbrn. í samráði við búnaðardeild atvinnudeildar háskólans.“ - Ekki ætla ég að fara að hafa á móti því, að varið sé fé til þessara nauðsynlegu rannsókna. En hitt verð ég að segja, að mér þykir það dálítið einkennilegt að leggja til að ráðstafa eignum stofnunar, sem enn er starfandi. Það mun ekki vera venja að ráðstafa eignum slíkra fyrirtækja, fyrr en þau hætta störfum. En nú er það þannig með áburðarsöluna, eins og allir vita, að hún er enn rekin. Ég geri ráð fyrir, að það fyrirtæki eins og önnur þurfi á einhverju rekstrarfé að halda, og ég skil þetta þannig, að hæstv. ríkisstj. ætli að sjá fyrir því með öðru móti, fyrst hún ætlar nú að taka þær eignir, sem þar eru til, og ráðstafa þeim á þennan hátt, því að ég geri ráð fyrir því, að þessi till. hv. fjvn. sé flutt í samráði við ríkisstj. Hún ætlar því vafalaust að sjá áburðareinkasölunni fyrir rekstrarfé á annan hátt. Um síðustu mánaðamót fékk ég bréf frá síldarverksmiðju Siglufjarðarkaupstaðar, sem nefnist Rauðka, og ég hygg, að aðrir þm. úr Norðurl. v. hafi fengið bréf samhljóða þessu, sem ég fékk. Í bréfinu er skýrt frá því, að verksmiðjuna vanti tilfinnanlega ný tæki til þess að geta hagnýtt síldarsoðið. Og það er gizkað á, að á þessu ári, 1962, hafi tapazt verðmæti að upphæð 6 millj. kr., vegna þess að verksmiðjan hafði ekki tæki til þess að nýta síldarsoðið. Ráðamenn verksmiðjanna hafa nú fengið vélsmiðju eina hér í Reykjavík til að gera áætlun um endurbætur á verksmiðjunni, m.a. að koma fyrir þessum tækjum, soðvinnslutækjum, og í bréfi þessu er farið fram á það, að við þm. vinnum að því, að inn á fjárl. 1963 verði tekin heimild fyrir ríkisstj. til að ábyrgjast allt að 15 millj. kr. vegna soðvinnslutækja með tilheyrandi fyrir síldarverksmiðjuna Rauðku á Siglufirði. Nú sé ég það, að í fjárlfrv., eins og það nú er eftir 2. umr., er einn liður á 22. gr., það er XX. liðurinn þar, þar sem er heimild fyrir ríkisstj. til að ábyrgjast allt að 35 millj. kr. til bygginga og endurbóta á síldarverksmiðjum og síldarumhleðslustöðvum, og hv. fjvn. leggur til í brtt. á þskj. 212, að þessi upphæð, 35 millj. kr., verði hækkuð í 50 millj. Ég minnist þess ekki að hafa heyrt í umr. gerða grein fyrir því, hvernig eigi að nota þessa heimild, ef samþykkt verður. En ég vildi leyfa mér að beina þeirri fyrirspurn annaðhvort til frsm. fjvn., hv. 3. þm. Vestf., eða til hæstv. fjmrh., hvort ekki mætti gera ráð fyrir því, að þessi heimild verði m.a. notuð til þess að veita þessari verksmiðju Siglufjarðarkaupstaðar nauðsynlega fyrirgreiðslu, þannig að ríkið taki ábyrgð á láni, sem hún þarf nauðsynlega á að halda til þess að koma verksmiðjunni í betra horf. Vildi ég óska eftir því að fá svar við þessari spurningu, áður en umr. lýkur.



Herra forseti. Á þskj. 221 er till., sú XIV. í röðinni á því þskj., sem ég hef leyft mér að flytja ásamt þeim hv. 4. þm. Sunnl. og hv. 6. þm. þess sama kjördæmis. Þessi till. er um breyt, á 17. gr., um það, að þar komi nýr liður: Til lagningar skolpveitna: a) Í Þorlákshöfn 500 þús. b) Í Hveragerði 500 þús. Ég vil nú leyfa mér að gera nokkra grein fyrir þessari till. í fáeinum orðum. Eins og kunnugt er og ég veit, að allir þm. vita vei um, hefur risið upp í Þorlákshöfn nú á síðustu árum dálítið þorp. Ég hygg, þó að víða sé nú mikill afli og víða dregið mikið á land af sjávarafla, að þá sé óvíða, sem meira sé dregið á land miðað við mannfjölda en á þessum stað. Þar hygg ég að hafi átt heimili á s.l. ári innan við 200 manns, og talsverður hluti af því eru ung börn, en aflaverðmætið, sem var lagt í þjóðarbúið á þessum litla stað, mun hafa numið á milli 40 og 50 millj. kr. Eins og kunnugt er, þá er nú verið að hefja þarna hafnarframkvæmdir, og það má þess vegna gera ráð fyrir því, að þegar þeim hefur miðað það áfram, að þær fara að koma að verulegum notum, muni eiga sér þarna stað margföldun þeirra verðmæta, sem verða flutt á land. Fólk finnur, að þarna muni vera gott að bjarga sér, og þess vegna flytja þangað margir, og mundu þó vera fleiri að minni hyggju, ef húsakynni væru fyrir hendi þar á staðnum handa fólki að flytjast í. En það má heita, að fyrir fáeinum árum væri þetta eyðistaður, og þess vegna verða allir þeir, sem þangað flytjast, að byggja þar yfir sig ný húsakynni. Ég get getið þess, að núna t.d. eru þar í smíðum 22 íbúðarhús. Undirstaðan undir byggingum á þessum stað er mjög traust, því að beinhörð klöpp er þar og jarðvegur víða enginn og annars staðar sáralítill ofan á klöppinni. Þetta veldur því, að mjög örðugt er þar að koma ýmsum leiðslum í jörðu, svo sem síma, rafleiðslum, vatnsleiðslum og skolplögnum. Allar rásir, sem þarf að gera fyrir slíkar leiðslur á þessum stað, verður að sprengja með dýnamíti ofan í klöppina. Það er þess vegna mjög erfitt og dýrt að koma skolpleiðslukerfi fyrir, þar sem jarðvegurinn er með þessum hætti, eins og ég hef verið að lýsa, og það má segja með nokkrum sanni, að það sé þessu unga byggðarlagi næstum ofviða. Kostnaður við slíkt nauðsynjamannvirki, sem ekki er hægt að vera án í nútíma þéttbýli, virðist ætla að verða þessum fáu landnemum, sem þarna eru að berjast við að koma upp byggðarlagi, ofraun kostnaðarlega. Þessi till., sem við flytjum hér, gerir ráð fyrir 500 þús. kr. framlagi til styrktar við þetta óvenjulega og ég vil segja illframkvæmanlega verk. En ég vona, að hún mæti samt skilningi og verði samþykkt, því að telja má það fullvíst, að Þorlákshöfn muni taka til sín og veita lífsskilyrði talsvert stórum hluta af þeirri fjölgun þjóðarinnar, sem verður á næstu áratugum. Þess v egna tel ég, að það væri eðlilegt, að þjóðfélagið kæmi á einhvern hátt til móts við þá, sem eru að braska við að koma þarna upp byggðarlagi, á þeim stað, þar sem vænta má, að mjög mikil framleiðsla verði, eins og ég hef þegar sýnt fram á, að er óvenjumikil miðað við mannfjölda. Okkur flm. kom því saman um að gera tilraun um að flytja þetta mál hér, þrátt fyrir það að ekki mun hafa verið fram að þessu venja að veita fé í svona lagaðar framkvæmdir. En við teljum, að þarna standi svo sérstaklega á, að við viljum reyna á um þetta. Við teljum ekki líklegt, að þm. verði á móti því að rétta þarna nokkra hjálparhönd. Annar staður er það einnig í Árnessýslu, þ.e. Hveragerði, sem stendur nokkuð svipað á um, hvað erfitt er að byggja svona mannvirki eins og ég var að tala um í Þorlákshöfn. Hveragerði stendur á hrauni. Þar er ekki annað en hraun undir og mjög erfitt um slíkar framkvæmdir þar eins og þær, sem ég var að tala um. Þar búa nú eitthvað á sjötta hundrað manns, og atvinna þar er aðallega við garðyrkju og matjurta- og blómarækt í gróðurhúsum við jarðhita. Þetta þorp er líklega fjölsóttasti ferðamannabær eða ferðamannaþorp hér á landi. Ég hygg, að þangað sé farið með alla eða flesta erlenda gesti, sem landið heimsækja, til þess að sýna þeim þann mikla kraft, sem þar býr í iðrum jarðar, og þá miklu möguleika, sem hitaorkan getur veitt, ef hún er virkjuð og notuð á ýmsan hátt. En þó má segja, að þarna sé nú ekki nema byrjunin á framkvæmdum í því efni. Það er talið, að Hveragerði muni vera sérstaklega vel tilvalinn staður til að koma upp heilsuhælum og nota til þess gufur, sem þarna spretta upp úr jörðunni, heita vatnið og leirinn, sem þarna er að hafa. En enn þá hefur ekki nema að litlu leyti verið hafizt handa um slíkt. Þar er að vísu risið eitt heilsuhæli, sem Náttúrulækningafélag Íslands hefur komið upp. En ýmsir telja, að þar væru miklir möguleikar til þess að koma upp hælum, við þessa miklu heilsubrunna, sem þarna eru, fyrir útlenda menn, sem þangað mundu sækja, ef skilyrði væru sköpuð fyrir dvöl þeirra þar. Þeim, sem þarna búa, er þess vegna talsverður vandi á höndum með það að byggja sínar framkvæmdir upp á réttan hátt og miða þær við það, sem hlýtur að koma á þessum stað. Nú hefur sveitarfélagið þarna, sem er, eins og ég sagði, rúmar 500 manneskjur, tekið sig til að byggja skolpleiðslukerfi, sem hefur ekki áður verið til þarna, og hefur þetta verk reynzt mjög erfitt við þær aðstæður, sem ég var að lýsa að eru þarna á staðnum. Ég held, að ég sjái ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta. Ég vænti þess, að þessar till., sem við höfum leyft okkur hér að bera fram, fái góðar undirtektir. Á þessu sama þskj., 221, er einnig till. frá okkur sömu þm., sem áður var flutt við 2. umr., en nú flutt aftur með nokkru lægri upphæð. Það er við 12. gr., bygging sjúkrahúsa, að fyrir 7 millj. komi 9 millj. og 500 þús. og aftan við liðinn bætist: þar af 500 þús. kr. til sjúkrahússins á Selfossi og 2 millj. kr. til sjúkrahússins í Vestmannaeyjum. Ég þarf ekki að tala um þetta mál, því að hv. 4. þm. Sunnl. mælti fyrir þessari till. við 2. umr., og ég læt duga það, sem hann sagði um þetta mál.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Vestf., hv. 4. þm. Vestf. og ég flytjum allmargar brtt. við fjárlögin við þessa umr. Það hefur orðið að samkomulagi milli okkar, að við skiptumst nokkuð á um að mæla fyrir þessum till., og kemur í minn hlut að mæla fyrir nokkrum þeirra. Þær eru allar, þessar brtt., sem við flytjum saman, á þskj. 210 og þskj. 218. Áður en ég vik að þessum brtt., vil ég drepa hér á tvö atriði í sambandi við brtt. hv. fjvn. Það er þá fyrst, að ég sé af 13. brtt. fjvn., að till. sú, sú einasta, sem ég flutti við 2. umr. fjárl. og var að upphæð 20 þús. kr., hefur verið tekin til greina af hv. fjvn. að verulegu leyti, þ.e.a.s. hún hefur verið skorin niður um 25% - um fjórðung, en samt sem áður ber að þakka, að þessi tili, hefur verið tekin til greina og sá liður, sem till. var flutt við, hefur verið hækkaður um 15 þús. kr. Ég þakka fjvn. fyrir þessa afgreiðslu og tel, að þetta sé nokkurs um vert fyrir bændurna á Kirkjubóli í Langadal, sem áttu og eiga við ærna erfiðleika að stríða. En það hefur nokkuð almenna þýðingu, að þetta býli leggist ekki í eyði eins og þau býli önnur þarna í dalnum norðan Þorskafjarðarheiðar, sem þegar hafa farið í eyði. Ég sem sé þakka fjvn. fyrir að hafa þó litið með nokkurri sanngirni á þetta mál. Þá vil ég í tilefni af 53. brtt. hv. fjvn. segja örfá orð. Á fjárlögum nokkurra undanfarinna ára hefur verið liður, sem ber heitið: „Til orlofsheimilis verkalýðssamtakanna.“ Á þessum lið stendur þannig, að Alþýðusamband Íslands hefur á undanförnum árum haft með höndum undirbúning að því, að reist væri orlofsheimili, sem fólkið í verkalýðshreyfingunni, sem nú er um 31 þús. manns, ætti aðgang að til þess að dveljast í í sumarorlofi sínu. Til undirbúnings þessa máls höfum við forustumenn Alþýðusambandsins á undanförnum árum átt í samningum við hæstv. landbrh. um það, að ríkið leigði verkalýðshreyfingunni land undir orlofsheimili verkalýðssamtakanna, og tókust samningar um þetta í októbermánuði s.l. Landið hefur nú verið skipulagt, verkalýðsfélögin ákveðið að taka þátt í uppbyggingu orlofsheimilahverfis á þessu landi, og undirbúningur allur að framkvæmdum er kominn það langt, að framkvæmdir hefjast með vorinu. En vitað er, að þessi stofnun kemur til með að kosta margar millj. kr., ef ekki nokkra milljónatugi, miðað við núv. byggingarkostnað. En nú sé ég það, að einmitt þessi 53. brtt. hv. fjvn. lýtur að því að breyta heiti þessa liðar á þann veg, að í staðinn fyrir „til orlofsheimilis verkalýðssamtakanna“ komi, til orlofsheimila verkalýðssamtaka. - Ég vona, að það sé rétt, sem hv. frsm. fjvn. sagði hér í kvöld, að þetta væri einungis orðalagsbreyting, en ekki efnisbreyting. Og ef það er sannleikur, sem ég vona að sé og enginn hrekkur sé þarna á bak við, þá er till. um þessa breytingu á textanum þýðingarlaus. En ef hins vegar er ætlunin að dreifa þessari fjárveitingu nú á einstök verkalýðsfélög innan Alþýðusambandsins, en þau eru 160 að tölu, þá er ég hræddur um, að það geti orðið til þess, að það megi taka drjúgum hærri fjárveitingu inn á fjárl. til þess að þjóna þessu markmiði, ef nokkurn á um það að muna af hinum mörgu aðilum, sem þá geta komið til greina. Held ég því, að það mundi geta dregið dilk á eftir sér, ef meining væri á bak við að framkvæma það, að nú ætti að rýmka heimildina til þess, að einstök verkalýðsfélög innan Alþýðusambandsins ættu rétt á fjárveitingu í þessu skyni. Ég vil því vona, að þetta þýði, eins og formaðurinn sagði, enga efnisbreytingu, og veit þá í raun og veru ekki, til hvers er verið að breyta heiti þessa liðar á fjárlögunum. En svo mikið er víst, að það gæti komið mjög flatt upp á Alþýðusambandið, sem hefur að öllu leyti undirbúið þessa framkvæmd og er að hefja framkvæmdir, ef þarna er ætlunin að drepa þessari fjárveitingu á dreif til margra aðila, og mundi þá hvern um sig, ef margir yrðu um það að sækja um þetta og allir ættu rétt á því eftir orðalaginu, lítið um það muna, nema upphæðin yrði þá margfölduð. Ég vil að svo komnu máli a.m.k. vænta þess, að hér sé, eins og formaður fjvn. og frsm. hefur þegar sagt, aðeins um orðalagsbreytingu að ræða og ekki efnisbreytingu, og stend í þeirri meiningu, þangað til annað verður þá sagt, sem tekur af tvímæli um þetta. Þá skal ég þessu næst víkja að þeim brtt., sem ég ætla hér að mæla fyrir, og byrja þá á þeim brtt., sem við þremenningarnir flytjum á þskj. 210. Þar er fyrst brtt., sem merkt er VI og er um það, að 100 þús. kr. fjárveiting, sem ætluð er samkv. till. fjvn. til hafnarmannvirkjagerðar á Drangsnesi, hækki og verði 350 þús. kr. hækki um 250 þús. Hafnarnefndin á Drangsnesi hefur mörg undanfarin ár sent áskoranir til þingsins um það, að fé væri veitt til Drangsnesbryggju, en sífellt talað fyrir daufum eyrum. Afsökunin hefur fyrst og fremst verið sú, að það væri verið að gera myndarlega hafnarbót í nágrannakauptúninu Hólmavík, og það er rétt, og þess vegna yrði Drangsneshöfn að bíða með þolinmæði, þangað til þessari mannvirkjagerð á Hólmavík væri lokið. En af þessu leiðir það, að Drangsnesbúar hafa gert sér ákveðnar vonir um það, að þegar hafnarmannvirkjunum á Hólmavík væri lokið, þá kæmi röðin að Drangsnesi. Nú er það þannig, að lokið hefur verið við mjög myndarlega viðgerð á Hólmavíkurbryggju, og þess vegna hugsaði hafnarnefndin á Drangsnesi sér til hreyfings, að nú hlyti röðin að koma að Drangsnesi og að þeir fengju myndarlega fjárveitingu til þess að geta hafizt handa um lengingu bryggjunnar þar. En þegar til stykkisins kemur, er lagt til, að þessi staður fái aðeins 100 þús. kr., og það er ekkert stórt, sem hægt er að gera í hafnarmannvirkjum fyrir 100 þús. kr., miðað við núverandi verðlag. Það hygg ég, að öllum hv. alþm. sé ljóst. En þarna er brýn þörf á lengingu bryggjunnar. Atvinnulifið á Drangsnesi hefur blómgazt á undanförnum árum, síðan landhelgin var stækkuð, og fiskifloti þeirra aukizt mjög. Hafnarskilyrðin eru hins vegar algerlega ófullnægjandi, og þessi fiskifloti býr við mikið öryggisleysi vegna lélegra hafnarskilyrða. Þarna þarf því úr að bæta. En það verður ekki ráðizt í neinn áfanga, sem að gagni kemur, ef fjárveitingin er 100 þús. kr., og þess vegna leggjum við til, að fjárveitingin verði nú 350 þús. kr., en með lægri upphæð þýðir ekki að hefja áfanga, sem þarna verður að framkvæma í einu lagi. Ég vænti þess, að menn líti á þörf þessa kauptúns, sem nú stendur í blóma og með traust atvinnulíf, en með ófullnægjandi hafnaraðstöðu og hefur beðið, eins og ég hef sagt, lengi eftir því að geta lagfært hjá sér hafnaraðstöðuna, til þess að smábátaflotinn, sem þarna er, geti á sómasamlegan hátt notið öryggis og athafnað sig við Drangsnesbryggju. Ég vil því vona, að þessi till. mæti sanngirni hv. þm. og verði samþykkt. Þá er þessu næst VIII, liðurinn á þskj. 210, sem er um hækkun á fjárveitingum til nokkurra annarra hafna í Vestfjarðakjördæmi. Þar er fyrst till. um það, að fjárveiting til Ísafjarðarhafnar hækki úr 450 þús. í 700 þús. kr. Nú eftir 2. umr. fjárlaganna barst þm. Vestfjarðakjördæmis símskeyti frá hafnarnefnd Ísafjarðar, þar sem skorað var á okkur þm. að stuðla að því, að Ísafjarðarhöfn fengi 700 þús. kr. fjárveitingu. Var ég því að vona, að fulltrúar Vestfjarðakjördæmis í fjvn. mundu ekki snúa daufa eyranu við þessari bón hafnarnefndarinnar á Ísafirði. En það var einmitt daufa eyrað, sem sneri að þessu símskeyti og þessari frómu ósk hafnarnefndarinnar á Ísafirði. Það sést nú af till. hv. fjvn., að hún ætlar þarna ekki úr að bæta, og áfram stendur 450 þús. kr. fjárveitingin. Fyrir nokkuð mörgum árum var byggð svokölluð bátahöfn á Ísafirði. Það hefur reynslan sýnt, að síðan hún var byggð, hefur varla orðið skemmd á nokkru skipi í Ísafjarðarhöfn. En nú var svo komið, að bátafloti Ísfirðinga hafði stækkað mjög, svo mjög, að bátahöfnin var orðin allt of lítil og ofþrengsli í bátahöfninni. Þess vegna var það s.l. vor, að hafnarnefnd Ísafjarðar hófst handa um það að láta grafa upp út frá bátahöfninni með það fyrir augum, að landarmur bátahafnarinnar yrði lengdur, þar á að vera stálþil, og þessi uppgröftur var framkvæmdur með mjög stórum og myndarlegum krana, sem nú hefur lokið verulegum hluta af uppgreftinum. Á næsta sumri var svo ætlunin að ljúka uppgrefti og ramma niður stálþil og ganga frá þessari stækkun bátahafnarinnar, og er þetta áfangi, sem vinna verður í einu lagi. Ég taldi sjálfsagt og hv. 2. þm. Vestf. og hv. 4. þm. Vestf. - við töldum allir sjálfsagt að verða við kröfu hafnarnefndarinnar á Ísafirði og höfum tekið upp þá tili., sem hafnarnefndin sendi frá sér um, að fjárveitingin til Ísafjarðarhafnar verði nú hækkuð úr 450 þús. í 700 þús., til þess að hægt sé að ljúka þessum nauðsynlega áfanga til stækkunar bátahafnarinnar á Ísafirði til öryggis fyrir hinn mikla og verðmæta vélbátaflota, sem þar er nú staðsettur og á að njóta öryggis í þessari höfn. Um það þarf ekki að fjölyrða, að Ísafjarðarhöfn er mikil útflutningshöfn, og þar eru dregin mikil verðmæti í þjóðarbúið af ísfirzka bátaflotanum. Ég vil því vænta þess, að hv. alþm. fallist á, að full þörf sé á að samþykkja þessa brtt. okkar þremenninganna. Þá er 2. töluliður í þessari till. viðvíkjandi hafnarbótum á Kaldrananesi í Strandasýslu. Hefur hv. fjvn. af sinni rausn ætlað 25 þús. kr. til bættra hafnarskilyrða í Kaldrananesi. Ég veit satt að segja ekki, hvað hv. fjvn. meinar með því að vera að taka á blað 25 þús. kr. til hafnarmannvirkja. Er það til þess að spotta viðkomandi. stað, draga dár að honum? Til einskis gagns er það. Miklu viðkunnanlegra væri að segja: Við getum enga fjárveitingu látið til þessa staðar, - heldur en fara að setja 25 þús. kr. til hafnarmannvirkis. Það er alveg eins hægt að nefna einhverja aura, það er alveg jafngagnslaust að leggja 25 þús. kr. í hafnarmannvirki. Það er að vísu hægt að segja það, að Kaldrananes er í dag ekki mikill framleiðslustaður. En þarna er góður landgangur að bryggju, en þessi landgangur að bryggju er í fullkominni hættu, ef ekkí er byggður bryggjuhaus framan við þennan landgang, og það er það, sem íbúar Kaldrananeshrepps hafa óskað eftir að fá aðstoð til nú um alimörg ár, áður en þessi landgangur að bryggju eyðileggist. En þarna eru hin ágætustu hafnarskilyrði frá náttúrunnar hendi, og það mundi skapa útgerðinni við Steingrímsfjörð, Hólmavíkurbátum og Drangsnesbátum, verulegt öryggi, ef að öruggri lendingaraðstöðu væri að ganga Bjarnarfjarðarmegin, þ.e. á Kaldrananesi. Og þaðan væri hægt í þeim sjóferðum, sem bátar verða að leita inn á Bjarnarfjörð, inn að Kaldrananesi, að aka aflanum hvort sem væri til Drangsness eða Hólmavíkur, og skipin gætu komizt aftur á sjó, þó að þau hefðu ekki getað tekið Steingrímsfjörð. Það má því segja, að bryggjan á Kaldrananesi sé öryggishöfn viðvíkjandi höfnunum við Steingrímsfjörð, þ.e. Drangsnesi og Hólmavík, og eigi fullan rétt á sér, og þá þar að auki, eins og ég áðan sagði, til að fyrirbyggja, að það mannvirki, sem þarna er, eyðileggist. En Kaldrananesbryggja er ekki örugg, fyrr en bryggjuhaus hefur verið byggður við núverandi landgang bryggjunnar. Við leggjum því til, að gert sé mögulegt að byggja eða byrja a.m.k. á að byggja þennan bryggjuhaus, með því, að fjárveitingin verði ekki 25 þús. kr., heldur 200 þús. kr. Hækkunin er um 175 þús. kr. 3. töluliður þessarar till. er um, að fjárveiting til Norðurfjarðar í Árneshreppi hækki úr 150 þús. kr. í 250 þús. kr. Norðurfjörður í Árneshreppi er verzlunarstaður Arneshrepps. Þangað eru fluttar allar nauðsynjavörur til allra Arneshreppsbúa, og þaðan eru fluttar út afurðir hreppsbúa. En þarna er bryggjustúfur, sem liggur fram á svo grunnan sjó, að skip eins og Skjaldbreið getur ekki lagzt að bryggjunni, og verður á þessum verzlunarstað að flytja allar vörur úr skipi og í í uppskipunarbátum, en það er óviðunandi aðstaða á okkar tímum. Það hygg ég, að allir verði að játa. Talið er, að bezt bryggjustæði sé í eyri, sem er þarna rétt við verzlunarstaðinn, og að rangt sé að leggja mikið aukið fé í lengingu á þeim bryggjustúf, sem þarna er, en hann dugir sem sé aðeins fyrir smábáta. Þarf því á Norðurfirði að byggja bryggju, sem strandferðaskip ríkisins, Skjaldbreið og Herðubreið, geti lagzt að og þannig verði auðveldaður brottflutningur afurða og aðflutningur nauðsynjavara til íbúa Árneshrepps. Íbúar þessa sveitarfélags geta ekki dregið að sér vörur með bifreiðum frá Reykjavík, eins og flest önnur byggðarlög geta, og ekki heldur komið afurðum sinum frá sér landleiðina, því að Arneshreppur er, eins og kunnugt er, eitt af þeim sveitarfélögum á Vestfjörðum, sem eru ekki í neinum tengslum við akvegakerfi landsins. Öll tengsl íbúa þessa sveitarfélags byggjast á flutningum á sjó. Og þar verður tengingin að vera sem sé bæði um aðflutning og fráflutning með uppskipunar- og útskipunarbátum í sambandi við strandferðaskipin. Þarna er því full þörf á að rétta fámennu og einangruðu byggðarlagi. hjálpandi hönd, og það duga ekki til þess að byggja bryggju, sem strandferðaskipin geta lagzt að, neinar 150 þús. kr. Til þess að hægt sé að hefjast handa um þessa framkvæmd, dugir a.m.k. ekki minna en 250 þús. kr., sem er það, sem við leggjum til, og hygg ég þó, að það yrði að vera aðeins fyrri áfangi að þessari bryggjugerð. Þá er 4. tölul, þessarar till. um hækkun á fjárveitingu til bryggju í Súðavík. Er nú lagt til af hv. fjvn., að það verði 50 þús. kr. fjárveiting til bryggju í Súðavík, en við leggjum til, að í staðinn komi 250 þús. kr. Súðavík er fiskiþorp með um 200 manns. Staðurinn átti um langt árabil við mikla atvinnuörðugleika að stríða, blómgaðist ekki, en nú á seinni árum hefur atvinnulifið blómgazt. Þeir hafa keypt sér stærri báta, og Súðavíkurbryggja er nú ófullnægjandi til þess að veita þeim bátaflota, sem þarna er gerður út, öryggi. Það þarf því að gera mjög myndarlegar umbætur á Súðavíkurbryggju, og er háðung, vil ég nánast segja, að nefna 50 þús. kr. í því sambandi, enda alveg gagnslaust, eins og þegar til annarrar hafnar, sem ég hef gert áður að umtalsefni, voru nefndar 25 þús. kr. af hv. fjvn. Þeir, sem reka atvinnu eða gera út í Súðavík, vita það bezt, að þeim er bráð nauðsyn á því, að Súðavíkurbryggja sé gerð bæði traustari og að viðlegupláss þar sé aukið, svo að bátar þeirra geti athafnað sig við þessa bryggju. 5. tölul. þessarar till. er um það, að 350 þús. kr. fjárveiting, sem fjvn. leggur til að komi til hafnar á Þingeyri, verði 600 þús. kr. Á s.l. hausti kom hafnarnefnd Þingeyrar hingað til Reykjavíkur til þess að vinna að því við þm. Vestfjarðakjördæmis, að þeir fengju myndarlega fjárveitingu til hafnargerðar á Þingeyri. Þeir lögðu fyrir okkur áætlanir og teikningauppdrætti vitamálastjórnarinnar um ýmsar gerðir hafnar á Þingeyri og höfðu þar gert sitt val í samráði við sérfræðinga vitamálastjórnarinnar um, hvernig hafnargerð skyldi þarna hagað, og vildu fá fyrirheit af hendi okkar Vestfjarðaþm. um það að styðja þeirra mál. Við vorum, held ég, allir sammála um það, að þeir hefðu þegar í hendi nokkurt fjármagn til þess að hefja þessa myndarlegu hafnargerð, og hvöttum þá heldur en löttum að halda áíram undirbúningi að þessari hafnargerð, og þess mætti vænta, var þeim fyllilega sagt, að á fjárlög yrðu teknar myndarlegar upphæðir, til þess að þeir gætu farið af stað með þetta átak í sínum hafnarmálum. Og með það í huga fóru þeir heim til sín af okkar fundi. Ég varð fyrir vonbrigðum og við, sem að þessum till. stöndum, þegar við sáum, að þarna voru aðeins ætlaðar 350 þús. kr. til hafnargerðar á Þingeyri, og teljum, að það megi ekki minna vera en þessu plássi sé mætt af skilningi á þann hátt, að þeir sjái sér fært að hefja sína hafnargerð. En það geta þeir trauðla, nema þeir fái um 600 þús. kr. fjárveitingu á fjárl. Nú eru nokkrir staðir á fjárl. með 600 þús. kr. framlög og nokkrir einstakir með 700 þús. kr. framlög, og þetta er staður, sem ætlar að færast mikið í fang, og nauðsyn rekur þá áfram til þess að hefjast handa um byggingu hafnar með myndarlegum hætti, og aðstaða er öll hin bezta á Þingeyri til þess að byggja þarna góða höfn. A það var bent, að það eru fyrst og fremst bætt hafnarskilyrði á Þingeyri, sem tryggja þróun og tilverumöguleika kauptúnsins Þingeyrar og einnig sveitanna þar í kring. En það er staðreynd, að fólk hefur flutzt þarna í burtu og sveitirnar virðast vera að tæmast í kringum Þingeyri, og það er áreiðanlega vegna þess, að Þingeyri hefur verið verr sett en flest önnur kauptún á Vestfjörðum að því er snertir góð hafnarskilyrði. Ég mundi því vilja vænta þess, þó að menn segi, að þetta sé nokkuð há upphæð, 600 þús. kr. til Þingeyrarhafnar, að þegar þeir vita, hvernig á stendur, að þarna er verið að fara af stað með mjög myndarlegar framkvæmdir, að þeir hafa sjálfir búið sig þannig út, að þeir hafa verulegan fjárstofn til að fara af stað með, þá beri að mæta þeim með fjárveitingu, sem verki heldur uppörvandi en á þann veg að draga úr þeim þrótt og kraft til að hefjast handa. 6. tölul, þessara till. okkar um hafnarbætur og hafnarframkvæmdir í Vestfjarðakjördæmi er svo við 59. liðinn, ýmsar hafnarframkvæmdir. Þar er lagt til, að til ýmissa hafnarframkvæmda séu ætiaðar 150 þús. kr. Við leggjum til, að þessi liður verði upp á 450 þús. kr. og að aftan við liðinn bætist svo hljóðandi: „Þar af 300 þús. kr. til byggingar fiskihafnar við Hreggsstaði á Barðaströnd (fyrsti áfangi).“ Um þingtímann í fyrra fengum við Vestfjarðaþm. rækilegt erindi frá íbúum í Barðastrandarhreppi um það, að þeir teldu, að það, sem bezt gæti tryggt viðunandi byggð á Baiðaströnd, væri, að byggð væri fiskihöfn þarna einhvers staðar, þar sem beztar þættu hafnaraðstæður á Barðaströndinni, og var aðallega talað um tvo staði. Hreggsstaði eða Siglunes. Ég er ekki í nokkrum vafa um, að það hefði mikla þýðingu fyrir byggðina norðan Breiðafjarðar, að þarna kæmi höfn, þó að hún væri ekki mjög stór í sniðum, en höfn, sem gæti veitt öryggi smábátaútgerð, sem gæti orðið stuðningsatvinnuvegur við Barðstrendinga. Enn fremur hefði höfn á þessum stað verulega þýðingu fyrir Vestfjarðahafnirnar, en Vestfirðingar verða oft að sækja sjó suður fyrir Látrabjarg. Í langvarandi norðanstormum er erfitt að taka Látraröstina, og væri mikið öryggi fyrir vestfirzka bátaflotann, þegar hann væri á þessum slóðum, að þurfa ekki í tvísýnu að leggja í Látraröst, heldur gæti leitað hafnar einhvers staðar á Barðaströndinni. Ég tel því, að höfn á þessum stað hefði þýðingu, ekki aðeins fyrir viðkomandi sveitarfélag, heldur einnig fyrir Vestfjarðabyggðirnar norðan Látrabjargs. Fulltrúar frá vitamálastjórninni hafa a.m.k. tvívegis farið á þessar slóðir til þess að skoða allar aðstæður og gera þar áætlanir og fallast á, að skilyrði séu þarna allgóð til að byggja fiskihöfn, og er okkur ljóst, að hún mundi kosta miklu meira fé en hér er farið fram á. En við gerum líka ráð fyrir, að þetta væri aðeins byrjunaráfangi, sem þó e.t.v. gæti orðið að nokkru gagni og orðið grundvöllur fyrir byrjandi smábátaútgerð. Þá er XI. liðurinn á þessu sama þskj. Hann er um sjóvarnargarða. Og till. fer fram á, að þar verði tekinn upp nýr liður til sjóvarnargarðs á Ísafirði, og leggjum við til, að til hans verði veittar 200 þús. kr. Á 16. gr. fjárl. eru nú fjárveitingar til einna 10 staða, og eru þar 4 staðir a.m.k. með 200 þús. kr. til sjóvarnargarða, það er Eyrarbakki, það er Flateyri, það er Hauganes og það eru Vestmannaeyjar. Þessir staðir allir eru með 200 þús. kr. til sjóvarnargarða. Nú er það kunnugt, að Ísafjarðarkaupstaður stendur á sand- og malareyri, Skutulsfjarðareyri, og þessi eyri liggur undir ágangi í brimum, og hefur kaupstaðurinn varið miklu fé til þess að setja stórgrýti í sjávarmálið á eyrinni norðanverðri til þess að verjast landeyðingu og tekizt nokkuð að afstýra eyðingu lands á utanverðri Skutulsfjarðareyri. En þarna þarf meira til, og úr því að fjárveitingar eru til þessara hluta til margra staða, sem mjög líkt stendur á um, t.d. á Flateyri, þar sem aðstaða er mjög svipuð, en fjárveitingar til sjóvarnargarða þar hafa verið á fjárl. nokkur undanfarin ár, þá tel ég alla sanngirni mæla með því, að Ísfirðingum sé veitt svipuð fjárveiting til þess að afstýra landbroti og eyðingu lands á utanverðri Skutulsfjarðareyri. Í því símskeyti, sem hafnarnefnd sendi Vestfjarðaþm. núna fyrir nokkrum dögum, var einmitt einnig farið fram á það, að Ísafirði yrðu veittar 200 þús. kr. til sjóvarnagarðs, og er þetta því till. frá hafnarnefnd Ísafjarðar, sem við þremenningarnir höfum leyft okkur að taka upp, og vildi ég vona, að ekki verði gert upp á milli Ísafjarðar að þessu leyti og þeirra annarra staða, sem sízt eru í meiri hættu af ágangi sjávar en Skutulsfjarðareyrin er og hafa á þessu fjárlfrv., sem við ræðum um, 200 þús. kr. hver um sig. Ég sé að vísu, að síðan 2. umr, fjárl. fór fram, hefur hv. fjvn. tekið upp í sínar till. 100 þús. kr. fjárveitingu til sjóvarnargarðs á Ísafirði og orðið þannig að hálfu leyti við ósk og kröfu hafnarnefndarinnar á Ísafirði. En það held ég, að sé ekki nóg og að réttlátast væri að láta Ísafjörð fá 200 þús. kr. í þessu skyni. Þörfin er ærin og verkefnin mikil til þess að verja þarna landbroti, og væri þá Ísafjörður settur á sama bekk og 4 aðrir staðir, sem nú hafa samkv. till. fjvn. 200 þús. kr. í þessu skyni. Þá er XII. liðurinn á þskj. 210. Hann er um hækkun fjárveitingar til jarðhitasjóðs. Fjvn. leggur til, að jarðhitasjóði séu ætlaðar 6 millj. og 200 þús. kr. Við leggjum til, að þessi heildarliður verði hækkaður í 8 millj. kr. og að aftan við liðinn bætist svo hljóðandi: „Þar af til jarðborana í Syðridal í Bolungarvík, að Laugum í Súgandafirði og Sveinseyri í Tálknafirði 1 millj. og 800 þús. kr.“ Á undanförnum árum hefur jarðhitasjóður varið fé til jarðborana eftir heitu vatni á ýmsum stöðum á landinu, og hefur þetta mál yfirleitt mætt skilningi hv. þm. Það er ekkert lítið atriði þjóðhagslega séð, að þar sem jarðhiti er í námunna við þéttbýli, þá sé hann notaður eða gengið úr skugga um, hvort hann sé fyrir hendi, til þess að upphita heil kauptún eða bæi. Engum eyri hefur fram að þessu verið varið til jarðhitaleitar á Vestfjörðum, en jarðhiti kemur þar þó víða fram á yfirborð. Það eru stærstu jarðhitasvæðin á Reykhólum og í Reykjanesi við Ísafjarðardjúp. En mjög víða kemur jarðhiti fram annars staðar. M.a. kemur jarðhiti fram rétt í námunda við Bolungarvikurkauptún, en Bolungarvikurkauptún hefur nú um 800 manns og er í örum vexti, með þróttmikið atvinnulif. Það væri ekki lítils virði, ef hægt væri að fá jarðhita í næsta nágrenni kauptúnsins til upphitunar húsa í Bolungarvík, og þess vegna teljum við brýna nauðsyn bera til þess, að jarðhitasjóður sinni því hlutverki að prófa það með borun, hvort þar væri ekki um nægilegt jarðhitamagn að ræða til upphitunar húsa í Bolungarvíkurkauptúni. Líkt stendur á um Suðureyrarkauptún. Suðureyrarkauptún hefur mjög stóran og myndarlegan vélbátaflota, og það er eitt þeirra kauptúna, sem framleiða mest í þjóðarbúið á íbúa af öllu landinu. Nokkuð innan við kauptúnið er laug, og þar hafa Súgfirðingar fyrir löngu byggt myndarlega sundlaug. En full ástæða er til að ætla, að þarna sé um mikinn jarðhita að ræða, ef borun væri framkvæmd, og fjarlægðin frá kauptúninu er svo lítil, að það væri auðvelt mál og sjálfsagt til sparnaðar fyrir þjóðarbúið að byggja hitaveitu fyrir Suðureyrarkauptún, ef borun á þessum stað bæri árangur, og sjálfsagt er að ganga úr skugga um, hvort svo sé. Þriðji staðurinn, sem í þessari till. er nefndur, er svo Sveinseyri í Tálknafirði. Það eru ekki nema um 20 ár síðan við Sveinseyri í Tálknafirði voru aðeins nokkrir sveitabæir. Nú hefur þarna risið upp myndarlegt kauptún, sem er í mikilli grósku og örum vexti. Þar er búið að byggja mikil hafnarmannvirki, þar er hinn glæsilegasti fiskiskipafloti, þar er ný höfn, og jarðhitinn er þarna í Sveinseyrartúni, hefur verið byggð sundlaug við þær laugar fyrir löngu, sundkennsla í Tálknafirði, Patreksfirði og í umhverfinu þarna hefur farið fram við þá sundlaug, og full ástæða er til að ætla, að við borun kæmi í ljós, að þarna væri nægur jarðhiti til að hita upp Sveinseyrarkauptún, þó að það stækkaði mikið, sem fyllilega má búast við, frá því, sem nú er. Við förum sem sé fram á, að jarðhitasjóði verði ætlað það hlutverk að framkvæma borun og þannig leit eftir jarðhita í námunda við Bolungarvíkurkauptún, í námunda við Suðureyrarkauptún og í námunda við Sveinseyrarkauptún og að til þessa verði varið allt að 1 milljón og 800 þús. kr. á næsta árs fjárl. Það er ekki sanngjarnt, að samtímis því sem jarðhitasjóður ræðst í stórframkvæmdir á þessu sviði í öðrum landshlutum, þá sé ekki hreyft því máli að athuga jarðhitaauðæfin á Vestfjörðum, því að þau eru ekki minni þar víða en annars staðar á landinu. Þá hef ég rætt um þær till., sem við þremenningarnir flytjum á þskj. 210 og vík þá nokkrum orðum að þeim tili., sem við flytjum á þskj. 218. Þar er þá fyrst IV. liðurinn. Sú till., sem við þar flytjum, er um, að tekinn verði upp nýr liður: til brúar á Mórillu í Kaldalóni, fyrri fjárveiting, og verði hún 985 þús. kr. A fjárl. yfirstandandi árs voru fjárveitingar til brúa í Vestfjarðakjördæmi aðeins til mjög lítillar brúar í Norður-Ísafjarðarsýslu og til endurbyggingar gamallar brúar í Strandasýslu. Aðrar fjárveitingar voru ekki á þessa árs fjárl. til brúa í Vestfjarðakjördæmi. Menn mundu því með sanngirni hafa getað vænzt þess, að nú yrði verulega úr bætt og miklu hærri fjárveiting ætluð til brúa í þessu kjördæmi en á þessu ári. Þegar vegamálastjóri ræddi við okkur Vestfjarðaþingmenn um væntanlegar till. sínar í sambandi við vegamál og brúa, nefndi hann einmitt, að hann teldi einna næst standa að taka upp á þessa árs fjárlög fjárveitingu til Sunnudalsár í Arnarfirði, 265 þús. kr., og til Mórillu, sem hann sagði að væri 50 m löng brú, og ásamt henni þyrfti að byggja 1 km langan varnargarð, og mundi þetta mannvirki kosta 1 millj. 985 þús. kr. Ég taldi því alveg víst, að fyrir fjvn. mundu liggja frá vegamálastjóra fjárveitingar til þessara tveggja brúa. En hvort sem svo hefur verið eða ekki, þá eru till. fjvn. nú um það, að fjárveiting verði tekin til byggingar brúar á Sunnudalsá í Arnarfirði, á Kaldbaksós í Strandasýslu og á Tunguá í Strandasýslu, en ekki neitt til brúar á jökulvatnið Mórillu, sem aðskilur þó tvö sveitarfélög, Snæfjallahrepp og Nauteyrarhrepp, og veldur því enn um sinn, að Snæfjallahreppur er í engum tengslum við vegakerfi landsins. Hér viljum við leggja til, að af áætluðum kostnaði við brú á Mórillu og varnargarðinum, sem vegamálastjóri segir að þurfi að gera í sambandi við þá brúargerð, verði tekinn um það bil helmingur eða 985 þús. kr. Vegamálastjóri segir, að þetta sé 50 m löng brú og verði hún byggð á tiltölulega ódýran hátt, burðarbitarnir verði úr strengjasteypu, en um það bil helmingurinn af kostnaðinum verði varnargarður. Undan Drangajökli í Kaldalóni renna nefnilega þrjár ár nú, en till. vegamálastjóra er sú, að þessar þrjár ár verði færðar í einn farveg, og til þess er þessi varnargarður, sem hann þarna ræðir um, gerður, að færa allt vatnið, sem þarna fellur til sjávar, í einn farveg og byggja eina brú í staðinn fyrir þrjár. Áætlanir allar liggja fyrir hjá vegamálastjóra um þessa framkvæmd, og nauðsynin er brýn. Snæfjallahreppsbúar una því illa að hafa engin tengsl til nágrannasveitarfélags síns, og veldur það þeim auðvitað miklum erfiðleikum. Þeir verða að fara á bát úr sínum hreppi inn í nágrannahreppinn, vegna þess að Mórilla er óbrúuð þarna í Kaldalóni. Ef þessi till. fengist samþ., mundu þó íbúar Snæfjallahrepps telja sig sjá hilla undir það, að lokið yrði við þessa brúargerð á öðru ári hér frá, ef fyrri fjárveiting fengist eins og við leggjum til. Þegar litið er á fjárveitingarnar til byggingar brúar á Kaldbaksós og Sunnudalsá og Tunguá og þessari upphæð bætt við, þá erum við með lítið eitt hærri upphæð en vegamálastjóri gerði okkur grein fyrir á fundi Vestfjarðaþingmanna að þyrfti að taka á fjárl. til þess að ljúka brúnni á Mórillu og varnargarðinum, sem þar með þarf að fylgja. Ég álít því, að Vestfjarðakjördæmi ætti siðferðilegan rétt á því að fá fjárveitingu að þessu sinni til þessara fjögurra brúa, þeirra sem hv. fjvn. hefur tekið upp fjárveitingu til, og fyrri fjárveitingu til brúar á Mórillu. Önnur till. okkar þremenninganna á þessu þskj. er VIII og er um það að verja 20 þús. kr. til þess að leysa sérstök vandamál við framkvæmd fræðslumála skólabarnanna í Ketildalafræðsluhéraði. Bak við þessa till. um 20 þús. kr. fjárveitingu liggja nokkuð sérstakar ástæður. Ytri hluti sveitarinnar, Ketildalahrepps, hefur lagzt í eyði, miðhluti sveitarinnar hefur strjálazt mjög, og þar er skólahús sveitarfélagsins. En innan til í Ketildalahreppi búa miðaldra hjón með 13 börn frá 16 ára og niður í eitt ár, 6 af þessum börnum eru nú á skólaskyldualdri, en ekkert barn á skólaskyldualdri er á öðrum bæjum í sveitarfélaginu. Sveitarfélagið er sem sé að heita má í upplausn, og aðstaðan er þannig, að ekki var hægt að koma börnum þessa myndarheimilis fyrir í námunda við skólahús sveitarinnar. Þar var ekki hægt að koma þeim fyrir, kennari ekki heldur fáanlegur á s.l. hausti, svo að skólafræðsla á þann hátt, sem eðlilegast var og ríkinu skylt, var ekki framkvæmanleg. Ekki var heldur auðvelt fyrir þessi hjón að taka kennara inn á heimilið, bæta því við 15 manna fjölskyldu og bæjarhúsið yfirfullt þar að auki, svo að sú leið var ekki heldur fær. Hvernig skyldi þá sjá þessum 6 skólaskyldu börnum frá þessu heimili fyrir lögboðinni skólafræðslu? Ég kynntist málinu á þann hátt, að ég kom á þennan bæ, ræddi við húsbóndann, sem stóð í þessum mikla vanda, og sem gamall kennari fékk ég áhuga á málinu og ég sagði við hann: Ég sé aðeins eina leið, og hún er sú, að börnin verði flutt í skóla til næsta skólahéraðs, sem sé á Bíldudal. En bóndinn sagði: Til þess að ég gæti framkvæmt þetta, þyrfti ég a.m.k. að hafa til umráða bíl, sem væri svo stór, að ég gæti að morgninum flutt börnin og mjólkina frá mínu búi í einni ferð til Bíldudals, því að ef ég verð að fara tvær ferðir að morgninum, þá orka ég því ekki ásamt því að sinna 24 nautgripum og 250 fjár. En svo yrði ég seinni part dagsins að sækja börnin aftur til Bíldudals. En þrjár ferðirnar get ég ekki farið. Úrræðið til þess, að ég geti þess vegna orkað þessu fyrir mín börn, sem ég vil þó umfram allt gera, er sú, að ég geti fengið slíkan bíl. - Og ég lét það fyllilega í ljós, að ég tryði því ekki, þegar skólahald legðist niður í sveitarfélaginu og sveitarfélagið væri ekki fært um að veita þarna hjálp, að ríkið gerði það þá ekki fyrir svona fjölskyldu. Þessi bóndi sótti svo um það til fræðslumálastjóra, að honum yrði veitt aðstoð til þess að geta flutt börnin til skólans á Bíldudal með kaupum á Landrower-bíl, 11 manna bil. Fræðslumálastjóri athugaði málið, féllst á, að þetta væri einasta úrræðið, leitaði umsagnar námsstjórans á Vestfjörðum, og námsstjórinn á Vestfjörðum mælti eindregið með þessari úrlausn á málinu. Það fór til fjmrn. Fjmrn, velti málinu nokkuð fyrir sér og synjaði svo um þetta, kvað sig skorta heimild til þess að gefa eftir aðflutningsgjöld af slíkri bifreið, og það er rétt, til þess þarf heimild. En nú í sambandi við afgreiðslu fjárl. var einmitt hægt að veita slíka heimild, ef vilji var fyrir hendi. Eftir því var leitað við hv. fjvn., en hún synjaði því, hafði þó fallizt á, að þessi leið yrði farin, því að hún hafði fallizt á, að tekið yrði upp á fjárlög 30 þús.kr. í ár og 30 þús. kr. næsta ár til skólabílskaupa, og um það munu gilda ákveðnar reglur eða lagaákvæði að styrkja sveitarfélög til þess að kaupa skólabíl. En hvaða lausn er það á málinu? Jú, það er lausn á málinu frá ríkisins hendi í staðinn fyrir skólahald í sveitarfélaginu að stuðla að því, að skólabillinn sé keyptur. En það er hins vegar ekki lausn á þeim hluta, sem undir normal-kringumstæðum hefði átt að verða sveitarfélagsins hlutur. Og þá kemur að þessu, að sveitarfélagið er máttvana og í upplausn og sá hluti kemur á þennan eina einstakling, sem börnin á, öll börnin í sveitarfélaginu. Það, sem þurfti því að gera, var að gera honum mögulegt að leggja fram fé til kaupa á bílnum að hálfu á móti ríkinu, því að mér er kunnugt um það, að hann hefur sjálfur dregið saman 26 þús. kr. þrátt fyrir það, að hann sé með sín 13 börn og búinn að byggja upp myndarlega búskaparaðstöðu á sinni jörð, og hefur aflað sér láns að upphæð 35 þús. kr., en vantar um 20 þús. kr. til þess að geta ráðið við andvirði bílsins til móts við þá aðstoð, sem þarna er heitið frá ríkinu. Ekkert útlit er fyrir það, að þjóðfélagið vilji rétta þessum manni hjálparhönd. Börnin hans eru ekki nema 6, og það þykir kannske ekki stórmál að sjá 6 börnum fyrir lögboðinni fræðslu. En þarna stendur sérstaklega á um tvennt: barnahópurinn er óvenjulega stór og sveitarfélagið er máttvana og byrðin hvílir því á þessum einstaklingi. Hann biður um 20 þús. kr. aðstoð og fær nei. En maður, sem segir, að eftir því hafi verið leitað við hann, að hann sviki land sitt og þjóð og hann hafi verið svo sterkur á svellinu, að hann hafi staðizt þessa freistingu og neitað því, hann fær tífalda þessa upphæð, sem bóndinn bað um, 200 þús. kr. fær hann fyrir það að hafna því að svíkja land sitt og þjóð, og mætti þó ætla, að þar gætu skapazt hættulegri fordæmi en í hinu tilfellinu. Hver sá maður, sem kæmi og segði, að sin hefði verið freistað: það hefur verið sótt eftir því, að ég fremdi landráð, og ég hef staðið mig, ég hef hafnað því, - hann virðist eftir þessu fordæmi, sem hér er gefið, eiga að fá a.m.k. 200 þús. kr. fyrir það að standa sig. Væntanlega ætla menn ekki að gera upp á milli þeirra manna, sem geta sagt það, að þeir hafi látið vera að svíkja land sitt og þjóð. En maðurinn, sem er að ala upp 13 mannvænleg börn fyrir þjóðfélagið og vill reyna að sjá sinum barnahóp borgið, að þau fái lögboðna fræðslu, á hans hönd er slegið af hv. fjvn., af hæstv. menntmrh., sem ég leitaði líka til, af því að ég taldi, að þessi maður ætti siðferðilegan rétt á aðstoð. Héðan af sé ég ekki neina möguleika til þess að leysa þetta mál, nema hæstv. menntmrh. sæi sér það fært, þegar að því kemur að leysa málið til þess að tryggja börnunum lögskipaða fræðslu, að af því fé, sem sparast í Ketildalaskólahéraði fyrir það, að skólahald leggst þar niður og börnunum er með ærinni fyrirhöfn föðurins komið til næsta fræðsluhéraðs, verði það tekið, sem þarf til þess, að bóndanum verði mögulegt að leysa út sinn hluta af þessari fyrirhuguðu skólabifreið. Ég teldi það ekki nema sjálfsagt án allra lagaheimilda, að menntmrh. heimilaði fræðslumálastjórninni að greiða af þeim hluta, sem ríkinu sparast við, að skólahald er lagt þarna niður, það, sem á vantar, til þess að bifreiðin verði þá keypt og börnin fái möguleika til þess að verða flutt í Bíldudalsskóla. Og ég trúi því ekki enn fyrr en ég tek á því, að um þetta verði synjað, þegar allar aðrar leiðir lokast. Það getur v el verið, að hv. alþm. segi: Þetta er mál, sem snertir bara einn einstakling. - En það eru tugir einstaklinga, sem eru með fjárveitingar á fjárl. frá ári til árs minna verðugir en þessi hjón, sem þarna eru að skila þjóðfélaginu 13 mannvænlegum borgurum, og hefur ekki verið talið útilokað að hnika jafnvel liðugt um slíkar fjárveitingar til einstaklinga með minni verðleika en hér er um að ræða og af minni nauðsyn. Og það er fyrir mér ekkert hégómamál, hvort 6 börn njóta skólafræðslu eða ekki, þó að aðrir kunni að telja það smámál. Um þetta skal ég svo ekki hafa fleiri orð. En ég taldi sjáifsagt, að hv. alþm. gætu átt þess kost að vita, hvernig í þessu máli liggur, hvaða aðstaða er á bak við beiðnina um þessar 20 þús. kr. Þá er að síðustu XVII. liðurinn á þessu þskj. Hann er um flugvallagerðir. Á 20. gr. fjárl. er lagt til, að til flugvallagerða verði varið 12 millj. 720 þús. kr. Það er heildarupphæð, og flugráð skiptir sjáifsagt þessari upphæð, og leggjum við þremenningarnir til, að við þennan lið bætist: „Þar af til flugvallar á Hólmavik 700 þús. kr. og til Þingeyrarflugvallar 500 þús. kr.“ Þ.e.a.s., af þessum 12 millj. 720 þús. kr. verði 1.2 millj. kr. varið til tveggja flugvalla í Vestfjarðakjördæmi. Till. er ekki um neina hækkun á liðnum, heldur aðeins ákvæði um það að taka nokkurn hluta af þeirri fjárveitingu, sem fyrirhuguð er, til tveggja flugvalla á Vestfjörðum. Og hvers vegna til þessara tveggja flugvalla á Vestfjörðum? Jú, fyrir nokkrum árum bjuggu Vestfirðingar við miklu betri flugsamgöngur en þeir búa nú við. Meðan sjóflugvél stundaði ferðir á Vestfjarðahafnirnar, kom þessi flugvél við á bæði Dýrafirði og á Steingrímsfirði, Hólmavík, og á mörgum öðrum fjörðum, sem nú seinustu árin hafa ekki fengið neina flugþjónustu, síðan stærri landflugvélar komu til sögunnar. Ágæt flugbraut er hjá Hólmavíkurkauptúni, en hún er ívið of stutt, til þess að hin stóra flugvél, sem Flugfélag Íslands nú hefur í förum milli Reykjavíkur og Ísafjarðar, geti örugglega haft lendingarstað þar. Til þess að Hólmavíkurflugvöllur verði nothæfur fyrir þessa vél, þarf örlitla lengingu á honum. Og Hólmvíkingar eru búnir að biðja um það í mörg ár í röð, að þessi lenging á Hólmavikurflugvelli verði framkvæmd, svo að þeir geti aftur orðið aðnjótandi flugsamgangnanna, líkt og áður var, meðan sjóflugvélarnar voru í gangi. Eins er þetta á Þingeyri. Í landi jarðarinnar Sanda rétt hjá Þingeyrarkauptúni er flugbraut talin mjög góð, enda eru skilyrði þarna ágæt til flugvallargerðar. En hún er nokkuð of stutt líka, eins og Hólmavíkurflugbrautin, til þess að hin stóra vél Flugfélagsins, sem nú flýgur á Ísafjarðarflugvöll, geti lent þar með nokkru sómasamlegu öryggi. Þá flugbraut þarf líka að lengja nokkuð. Að vísu þyrfti að sinna miklu fleiri flugvöllum á Vestfjörðum, en við töldum ekki rétt að dreifa fjárveitingu í þessu skyni, heldur leggja höfuðáherzlu á, að þessir flugvellir, sem beztir eru næst á eftir Ísafjarðarflugvelli, verði gerðir þannig úr garði með nokkurri lengingu, að þessi kauptún, Hólmavík og Þingeyri, geti orðið aðnjótandi flugsamgangna, eins og þau nutu fyrir nokkrum árum. Það er mjög mikil óánægja í þessum byggðarlögum út af því, að þessum þætti samgöngumálanna skuli hafa hrakað svo mjög sem raun ber vitni um frá því, sem áður var, og það getur hver maður skilið, að þegar þokast aftur á bak, en ekki áfram, þá verða menn vitanlega óánægðir með það og vilja ekki við það una. Þessi till. okkar er því nánast um það, að þessum tveimur flugvöllum verði sinnt með nokkrum hluta af þeirri fjárveitingu, sem ætluð er til flugvallagerða í landinu á næsta árs fjári., en fer ekki fram á aukin útgjöld. Með þessu, sem ég nú hef sagt, hef ég gert grein fyrir þeim till., sem hv. 2. þm. Vestf. og hv. 4. þm. Vestf. og ég flytjum og samkomulag varð um, að ég mælti fyrir. Þeir munu svo mæla fyrir öðrum þeim tili., sem ég hef ekki minnzt á, en við flytjum í sameiningu. Læt ég svo máli mínu lokið og vil vænta þess, að allar þessar till. okkar, sem er mjög í hóf stillt og af sanngirni fram bornar, fái góðar undirtektir og stuðning hv. þm.



Herra forseti. Ég flyt hér ásamt nokkrum öðrum þm. tvær till., og er önnur till. á þskj. 210, nr. IX. Hún er flutt af mér ásamt 4. þm. Vestf. og hv. 4. landsk. Ég ætla að mæla fyrir þessum till. með nokkrum orðum, en mér sýnist nú svo fáir þm. til að sannfæra, að það er þýðingarlaust að hafa þetta langt mál. Sú till., sem er á þskj. 210, er þess efnis, að framlag til ferjubryggna verði hækkað upp í 800 þús., þar af til Óspakseyrar og Borðeyrar 300 þús. kr. á hvorn stað. Það hefur færzt í þá átt undanfarið, að ferjubryggjur hafa verið byggðar fyrir ríkisfé eingöngu. Hefur þetta verið gert á stöðum, þar sem ekki er fjármagn fyrir hendi heima fyrir til þess að leggja á móti, og á stöðum, þar sem bryggju hefur verið þörf til þess að flytja að og frá vörur sjóleiðis. Á Óspakseyri og Borðeyri hagar þannig til um flutninga, að verulegt magn af þeim vörum, sem eru fluttar til staðarins og frá, er flutt á sjó. Og þetta mundi vera miklu meira, ef aðstaða væri betri en hún er nú. Nú er aðstaða þannig, að hvað litið skip sem kemur með varning eða flytur varning frá þessum stöðum, verður að skipa upp og fram í bátum, án þess að það sé nokkur bryggjusporður til þess að leggja bátunum að. En aðstaðan til bryggjugerðar á þessum stöðum er mjög góð og það mundi ekki kosta mikið fé að gera þarna sæmilegar bryggjur, sem strandferðaskip af minni gerð og flóabátar gætu lagzt við, og væri það til mikilla hagsbóta fyrir þessa staði. Báðum þessum stöðum er þannig háttað, að þeir fullnægja að öllu leyti þeim skilyrðum, sem fyrir hendi þurfa að vera, til þess að þessi framkvæmd sé gerð, samkv. þeim meginreglum, sem fylgt hefur verið, þegar slíkar bryggjur hafa verið gerðar. Það er þess vegna sanngirnismál, að þessir staðir fái nokkurt framlag til þeirrar bryggjugerðar, og á þeim rökum er till., sem hér er flutt, reist. Ég vænti þess, að hv. þm. geti fallizt á það, að þessi till. sé réttmæt. Hin till. er á þskj. 218, XIX. till., við 22. gr. Till. flytja ásamt mér 5 þm. af Vestfjörðum og Austfjörðum ásamt 4. landsk. þm. Í till. þessari er lagt til, að lán verði tekið, 9.5 millj., til vegagerðar á Vestfjörðum og Austfjörðum, eftir því sem nánar er tilgreint í till. Þetta mál, vegagerð á Vestfjörðum og Austfjörðum, hefur verið svo mikið rætt hér á Alþingi, að það er óþarfi að reifa það í löngu máli fyrir hv. þm. Fyrir liggur, svo að ekki verður um deilt, að Vestfirðir og Austfirðir hafa verið afskiptir um vegagerð umfram alla aðra landshluta. Fé hefur að vísu verið veitt á fjárl. til vegagerðar á þessum stöðum fullkomlega móts við það, sem lagt hefur verið til vegagerðar annars staðar á landinu, og vel það. En vegna mikilla vegalengda og landslags, sem er erfitt til vegagerðar, hefur tiltölulega stórum minna orðið ágengt um vegabætur á þessum stöðum en annars staðar í þessu landi. Af þessum ástæðum búa Austfirðir og Vestfirðir við allt önnur vegaskilyrði og verri en þeir, sem annars staðar búa í þessu landi. Margendurtekin reynsla sýnir og sannar, að þetta misrétti verður ekki leiðrétt með beinum fjárveitingum á fjárl. Til þess að rétta hlut þessara tveggja kjördæma þarf svo háa fjárveitingu, að hún fæst ekki samþ., vegna þess að með þeim vinnuaðferðum telja þm. annarra kjördæma um of skertan sinn hlut og sinna umbjóðenda. Eina leiðin, sem er fær í þessu máli til þess að leiðrétta misréttið, er lántaka. Sú aðferð virðist bæði eðlileg og réttmæt. Fordæmi eru tvö fyrir hendi, annað svipað, hitt hliðstætt. Margar millj. eru nú teknar árlega með benzínskatti og lagðar í brúasjóð. Þetta er gert til þess að safna fé í sjóð til að brúa stórárnar. Ekki þótti fært að taka fjárveitingar til brúa á stórfljótin inn á fjárlög sem fjárveitingu til einstakra kjördæma. Þess vegna var þetta m.a. gert. Vestfirðir hafa aldrei fengið neitt fé úr brúasjóði, en það má sannarlega telja fjallgarðana á Vestfjörðum og Austfjörðum svipaðar torfærur og stórfljótin, og öll sanngirni mælir með því, að báðum þessum vandamálum, brúun stórfljótanna og vegagerð yfir erfiða fjallvegi, sé mætt með svipuðum ráðstöfunum. Hin hliðstæðan er lánið, sem á að taka í steinsteyptan veg til Keflavíkur. Það fordæmi er algerlega hliðstætt þeim ráðstöfunum, sem hér er gert ráð fyrir að gera. Um þennan veg er bifreiðaumferð svo mikil, að venjulegir malarvegir þola hana ekki. Ekki þykir fært að veita fé úr ríkissjóði, því að fjárhæðin er svo há til þessarar vegagerðar, eins og hv. þm. er kunnugt. Þess vegna er sú leið valin að taka lán til framkvæmdanna, um 80 millj. kr. Þetta er sannarlega nauðsynleg framkvæmd. En hvaða sanngirni mælir með því, eftir að lánaleiðin hefur verið farin í svo stórum stíl, að neita Austfjörðum og Vestfjörðum um hliðstæða fyrirgreiðslu, þó ekki hliðstæða að því leyti, að ekki er um eins háa fjárhæð að ræða, ekki til þess að leggja malbikaðan eða steyptan veg, heldur til þess að gera vegi, þar sem nú eru algerar ófærur og ekki fært bifreiðum, gera við vegi, sem eru oftast nær lítt færir, og leiðrétta misrétti, sem enginn þm. hefur mótmælt, að þarna hafi átt sér stað. Ég sagði í upphafi máls míns, að ég mundi ekki tala langt mál fyrir þessum till., og ég held, að ég láti þessi rök nægja. Ég vil vona í lengstu lög, að þm. hv. geti fallizt á að samþykkja þessar tillögur.



Herra forseti. Þegar liður nú að lokum þessara umr. um fjárl., vildi ég nefna hér aðeins nokkur atriði í sambandi við þau. Samkvæmt fjárlfrv., þegar það var lagt fyrir Alþingi, voru tekjur áætlaðar 2126 millj. og greiðsluafgangur tæpar 13 millj. kr. Fyrir 2. umr. fór fram athugun á því, hvort unnt væri að hækka og þá hversu mikið tekjuáætlunina. Þessi athugun og endurskoðun var framkvæmd af fjmrn. og Efnahagsstofnuninni, og var þá byggt á reynslu þessa árs fram til októberloka, en tölur lágu fyrir um það tímabil. Að sjálfsögðu var einnig miðað við tiltækar áætlanir um innflutning á næsta ári. Niðurstaðan af þessum athugunum var sú, að fært væri að hækka tekjuáætlunina um 70 millj. kr., eða nánar tiltekið ca. 72 millj. kr., upp í 2198 millj. Þetta var síðan gert við 2. umr. fjárl. að till. fjvn., og um leið var því ákveðinn rammi og stakkur skorinn, hversu mjög mætti hækka útgjöldin í fjárl. Það þótti ekki varlegt og þykir ekki varlegt að fara hærra en hér var greint með tekjuáætlunina. Enginn veit, hvort árið 1963 verður jafngjöfult og árið 1962, einkum um sjávarafla. Í ár hefur verið góðæri mikið, og enginn getur um það fullyrt, hvað næsta ár ber í skauti sér. Þegar það er einnig haft í huga, að gert er ráð fyrir, að þegar þetta þing kemur saman að nýju, verði lögð fram ný tollskrá og hún feli í sér lækkun aðflutningsgjalda á ýmsum vörum, mundi það teljast óvarlegt að hafa tekjuáætlun fjárl. fyrir árið 1963 hærri en hún er í frv, nú eftir 2. umr. Útgjöldin voru svo hækkuð við 2, umr. um ca. 65 millj., og samkv. till. fjvn. er nú gert ráð fyrir að hækka þau um 11 millj. eða því sem næst, m.ö.o.: útgjaldahækkunin verði þá við endanlega afgreiðslu fjárl. ca. 76 millj. Niðurstaðan verður því sú, að tekjuhækkunin er 72 millj. frá upphaflega frv., gjaldahækkunin 76 millj., þannig að greiðsluafgangur verður þá u.þ.b. 4 millj. lægri en frv. gerði ráð fyrir eða tæpar 9 millj. kr. Þessi hækkun um 76 millj. í meðförum Alþingis nemur u.þ.b. 31/2 % , og getur það ekki talizt óhóflega að farið. Það, sem einkennir afgreiðslu þessara fjárl. auk þess, sem ég þegar hef greint, er m.a., að þau verða afgreidd án nokkurra nýrra skatta og tolla, án þess að nokkrir tolla- eða skattstigar séu hækkaðir eða nýir tekjustofnar á lagðir. Hitt er svo að sjálfsögðu, að óbreyttir skattstigar og tollstigar gefa ríkissjóði allmiklu meiri tekjur, bæði vegna aukinnar þjóðarframleiðslu, vaxandi innflutnings, vaxandi veltu, aukinna þjóðartekna. Þá er einnig rétt að taka það fram, að þessi árangur, afgreiðsla fjárl. með nokkrum greiðsluafgangi án nokkurra nýrra skatta og tolla, fæst, þó að um leið séu hækkuð mjög verulega framlög til verklegra framkvæmda í landinu. Við 2. umr. gerði ég nokkurn samanburð á fjárveitingum samkv. þessu frv. og fjárveitingum fjárl. fyrir árið 1958. Ég tók helztu verklegar framkvæmdir, þ.e.a.s. vegi, brýr, hafnir, skólabyggingar, flugvelli, sjúkrahús. Í fjárl. 1958 voru þessi framlög samtals 123 millj., í fjárlögum fyrir árið 1963 255.4 millj., miðað við fjárl. eins og þau voru eftir 2. umr. Samkv. því höfðu þessi framlög hækkað um 132.4 millj. eða sem næst 108% eða meira en tvöfaldazt á þessu tímabili. Rétt er að geta þess, að nú við 3. umr. munu enn hækka nokkuð framlög til þessara framkvæmda, sem nemur rúmum 4 millj. kr. Þegar það er haft í huga, að kostnaður við þessar framkvæmdir muni hafa hækkað um ca. 40–50% á þessu tímabili, er augljóst, enda hefur það ekki veríð vefengt eða hrakið, að hér er um að ræða raunverulega aukningu að töluverðu marki á framlögum til verklegra framkvæmda, miðað við árið 1958. Ef miðað er við yfirstandandi ár, er að sjálfsögðu öllum hv. þm. ljóst, að einnig er um mjög verulega aukningu að ræða. Í sambandi við framlög til hinna verklegu framkvæmda hafa komið fram við þessa umr. margvíslegar till. um stórhækkuð framlög til þeirra. Og hjá sumum hv. þm. hafa verið glöggar lýsingar á þeim miklu þörfum, sem eru á auknum framlögum til þessara margvíslegu verklegu framkvæmda, samgöngumála og annars. Einna átakanlegust var þó lýsing hv. 1. þm. Austf. á ástandi vega- og brúamála á Austurlandi og hversu brýn þörf væri þar mikilla átaka. Ég veit það, þar sem ég hef ferðazt nokkuð um þar á síðasta ári, að þar er víða mjög mikil þörf stórfelldra umbóta í vega- og brúamálum og öðrum framkvæmdum, og það lá við, að þm. rynni til rifja að hlusta á þessar lýsingar á þessu ástandi, sem væri í samgöngumálum þar eystra. Manni verður því að spyrja: Hvernig stendur á því, að þessi landshluti hefur verið vanræktur svo herfilega? Og manni verður spurn: Hvernig stendur á því, þegar einmitt þessi sami hv. þm., sem lýsti ástandinu svo, hefur nú verið þm. Austfirðinga í nærri 30 ár samfleytt og af þessum 30 árum hefur hann verið u.þ.b. 20 ár í ríkisstj., og hann sjálfur eða aðrir flokksbræður hans hafa beinlínis í ríkisstj. farið með stjórn fjármála og vegamála meira en helming þessa tímabils? Hver er svo árangurinn af þessu starfi hans og flokksbræðra hans þar eystra? Myndin, sem hann dregur upp, er eiginlega þessi, að þar vantar alla vegi og þar vantar hverja brú, og nú flytur hann till. um fjárveitingar, auknar eða nýjar, til 15 vega, 4 brúa, 3 hafna auk ýmislegs fleira. Og nú skorar hann sem ákafast á núv. stjórn og stjórnarflokka að bæta það, sem hann yfirtróð og vanrækti á þessum undangengnum árum. Ég tók einnig eftir því í ræðu hv. síðasta ræðumanns, hv. 2. þm. Vestf., að hann taldi, að bæði Austurland og Vesturland hefðu verið mjög afskipt um framlög til verklegra framkvæmda. Ég veit, að það er þörf mikilla framkvæmda í þessum landshlutum báðum. En dálítið einkennilega kemur það fyrir sjónir, þegar einmitt nú er mest og sterklegast talað um það af hv. 1. þm. Austf. og hv. 2. þm. Vestf., að þessir tveir landshlutar hafi sérstaklega á undanförnum árum og áratugum verið afskiptir og beittir misrétti, þegar þetta er haft í huga, hversu einmitt þessir tveir menn sjálfir hafa mikinn hluta þessa tímabils farið með fjármál og vegamál í ríkisstj. En þótt ég gagnrýni framsóknarmenn fyrir ýmislegt, þá hlýt ég þó að dást að skarpskyggni þeirra við að uppgötva hagsmunamál fólksins, eftir að þeir eru sjálfir farnir úr stjórn, og kannske verða þeir að vera í stjórnarandstöðu til þess að skilja áhuga og hagsmunamál fólksins úti á landsbyggðinni. Þær till. um stóraukin framlög til verklegra framkvæmda, sem stjórnarandstæðingar flytja nú við þessa umr., og aðrar till., - þetta er að langmestu leyti til verklegra framkvæmda, vega, brúa og hafna, - en útgjaldatill. hv. stjórnarandstæðinga við þessa umr. nema 3611 millj. kr. auk till. þeirra um lán og ríkisábyrgðir. Framsfl. á bróðurpartinn af þessum till. ag slær þar út í yfirboðum gersamlega samherja sinn, Alþb. Nú liggur það fyrir, að ef á að taka alvarlega þessar till. hv. stjórnarandstæðinga og samþykkja þær við þessa umr., yrðu fjárl. afgreidd með rúml. 27 millj. kr. tekjuhalla. Nú er það mjög mikils varðandi, að ekki sé halli á fjárl. eða ríkisbúskapnum yfirleitt. Það er almenn nauðsyn að hafa greiðsluafgang, en ekki halla á fjárl. og ríkisbúskap, en alveg sérstök nauðsyn er það nú, eins og ástatt er í atvinnu- og efnahagsmálum, þar sem eftirspurnin eftir vinnuafli er jafnmikil í mörgum greinum, þannig að hvergi nærri er mögulegt að fullnægja henni, eftirspurnin eftir vinnuafli er svo mikil. Það er óafsakanlegt í slíku atvinnu- og efnahagsástandi að ætla að afgreiða fjárlög með verulegum greiðsluhalla. Það mundi auka enn á þensluna, krefjast stóraukins lánsfjár ríkissjóði til handa og Seðlabankanum og auka verðbólguhættuna. Nú má vera, að hv. stjórnarandstæðingar segi: Við 2. umr. fjárl. fluttum við till. um að áætla tekjur ríkisins hærri á næsta ári, og þær hækkunartill. vega fyllilega á móti till. okkar nú um hækkuð útgjöld. - Þessi rök eru harla haldlítil. Alþingi er þegar búið við 2. umr. að hafna þessum till., og það er mat meiri hl. Alþingis og ríkisstj. og trúnaðarmanna hennar, að það sé ekki fært og ekki verjandi að hækka tekjuáætlunina frá því, sem nú er gert. Vitanlega getur enginn okkar sagt, hvað framtíðin ber í skauti sér, hvort næsta ár verður svo mikið góðæri, að tekjur fari eitthvað að ráði fram úr áætlun. En eins og nú standa sakir, er það ekki afsakanlegt, ég vil segja, að það væri glapræði, að ætla að áætla tekjurnar mörgum tugum millj. hærri en gert er í frv. og hækka svo útgjöldin sem því nemur. Í þessu sambandi er einnig rétt að minnast á eitt, sem skýrir þetta mál nokkuð. Það var fyrr á þessu þingi, að til meðferðar var frv. um framlengingu og bráðabirgðabreytingu nokkurra laga og m.a. um að framlengja 8% söluskattinn fyrir næsta ár. Stjórnarandstæðingar lögðu til, að þessi 8% söluskattur væri afnuminn nú þegar um áramótin. Það þýddi að fella niður tekjustofn, sem er 1 fjárl. áætlaður á 267.4 millj, kr. Af þeim fer 1/5 hluti til sveitarfélaganna eða 531/2 millj. M.ö.o.: ríkissjóður átti samkv. þessari afstöðu stjórnarandstæðinga að missa þarna strax nú á næsta ári tekjustofn að upphæð 214 millj. kr. Ég skal ekki víkja hér að viðhorfinu til sveitarfélaganna, en auðvitað þýddi það, að sveitarfélögin hefðu þurft að stórhækka útsvörin á almenningi. Þegar hv. stjórnarandstæðingar eða við skulum segja hv. framsóknarmenn, sem beittu sér öllu meira í því máli, voru spurðir, hvernig þeir ætluðu að koma saman fjárl. með því að sleppa þessum tekjustofni, þá voru einu svörin, sem fengust, að þeir mundu segja okkur frá því við meðferð fjárl. fyrir jól, hvernig þeir ætluðu að koma þessu heim og saman. Nú liggur afstaðan fyrir. Fyrr í vetur ætluðu þeir að fella niður tekjustofn á 3. hundrað millj. kr., nú við 3. umr. fjárl. leggja þeir til að afgreiða fjári., ef þeir verða teknir bókstaflega, með 20–30 millj. greiðsluhalla. Ég vil að lokum þakka hv. fjvn. og þá fyrst og fremst meiri hl. hennar og formanni og frsm. fyrir afgreiðslu fjárlfrv. Hún hefur starfað svo vel að málinu, að unnt er nú að afgreiða fjárlfrv. fyrir nýár, sem er í þriðja sinn í röð, sem það er gert. Ég tel það mikils virði fyrir allan ríkisbúskapinn og fyrir alla reglu í honum, að fjárl. séu afgreidd í tæka tíð fyrir nýár, áður en þau eiga að taka gildi í byrjun reikningsárs. Það er að sjálfsögðu hinn mesti ósiður að bíða með það fram á næsta ár, þurfa svo að samþykkja einu sinni eða oftar bráðabirgðafjárgreiðslur með öllum þeim óþægindum, sem af því stafa. Það er í þriðja sinn í röð, sem þessi háttur verður á hafður, og hefur það ekki komið fyrir áður síðan í stríðslok. En það er von mín og trú, að Alþingi og ríkisstj. þær, sem koma hér eftir, haldi þessari reglu og keppi að því í lengstu lög að láta ekki hinn gamla óvana koma upp aftur. Þá vil ég í annan stað þakka hv. fjvn. fyrir þá varfærni og ábyrgðartilfinningu, sem sýnd hefur verið um áætlun gjalda og tekna og að meiri hl. hennar hefur gætt þess sérstaklega, að fjárl. yrði að afgreiða án halla, með nokkrum greiðsluafgangi. Ég vænti þess svo, að frv. verði samþ. með brtt. hv. fjvn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér hér ásamt hv. 3. þm. Vesturl. að flytja brtt. á þskj. 221. Er fyrri till. III. liður á því þskj. Till. þessi er ólík þeim till. öðrum, sem hér eru til umr., að því leyti, að hér er farið fram á til nýbyggingar þjóðvega eina heildarupphæð fyrir Vesturlandskjördæmi. Og sérstaklega vil ég taka það fram út af ummælum hæstv. fjmrh., að það er veruleg þörf fyrir þetta í Vesturlandskjördæmi, þótt hæstv. fjmrh. hafi um alllangt árabil verið þm. í hluta af því kjördæmi, og hefur þó síðan hann lét af þingmennsku í því kjördæmi verið um allmiklar vegabætur að ræða á þeim slóðum. En þó er mörgu ábótavant þar eins og annars staðar, þar sem hæstv. ráðh. lýsti. Þessari upphæð, sem við förum fram á, 21/2 millj. kr., er meiningin að verði skipt á milli hinna einstöku vega af þm. hlutaðeigandi kjördæmis. Það skal fram tekið, að jafnan hefur verið samkomulag á milli okkar þm. um skiptingu vegafjárins, og ég ætla, að svo muni einnig fara, ef þessi upphæð kemur til okkar skipta, sem ég vænti. Það þarf vart að lýsa því hér á hv. Alþingi, hversu mikil þörfin er fyrir aukið fjármagn til nýuppbyggingar vega. Það lýsir sér bezt í því, að nú þegar á þessu ári er búið að vinna fyrir rösklega helming þess vegafjár, sem ætlað er til nýbyggingar þjóðvega á fjárl. fyrir árið 1963. Það hlýtur því einhvers staðar að vera æðiþröngt fyrir dyrum með áframhaldandi vegagerð á næsta ári. Í Vesturlandskjördæmi hefur verið unnið fyrir sig fram fyrir verulegar fjárhæðir, svo að það er brýn nauðsyn á því að bæta úr í þeim efnum eins og mögulegt er. Vegalengdir í kjördæminu eru allmiklar, og mikið er af ólögðum vegum í byggð og einnig í óbyggðum, enda þótt stórir áfangar hafi náðst á undanförnum árum í nýbyggingu þjóðvega, mjög góðir áfangar. En fáist þessi upphæð, 21/2 millj. kr., eru líkur til þess, að hægt verði að létta verulega á þeim sýslu- og sveitarfélögum, sem verða nú að greiða miklar fjárhæðir í vexti af vegagerðarlánum, sem tekin hafa verið á þessu ári. Jafnhliða því verður, ef þessi fjárhæð fæst, mögulegt að halda áfram vegagerð líkt og verið hefur undanfarið. Á þann hátt eru líkur fyrir því, að margar þær ófærur, sem nú eru á vegum, verði úr sögunni miklu fyrr en annars mundi. Sívaxandi bifreiðafjöldi og aukin notkun þeirra krefst betra vegaviðhalds en verið hefur og stóraukins fjármagns til að byggja nýja vegi. Ég vil benda hæstv. fjmrh. á það, að í ár hafa verið fluttar inn líklega rúmlega 2000 bifreiðar, og tæplega trúi ég öðru en hæstv. ráðh. sé það vel ljóst, að þessar bifreiðar færa ríkissjóði gífurlegar tekjur þegar á næsta ári og í framtíðinni. Það er því ekki ósanngjarnt af hálfu þm. að fara fram á, að vegafé, bæði til viðhalds þjóðvega og nýbyggingar, verði stórhækkað frá því, sem verið hefur, auk þess sem tækni tímanna krefst þess, að það sé betur staðið í ístaðinu í þessum efnum en átt hefur sér stað nú um skeið. Það þýðir ekki að vera að miða eingöngu við fjárhæðir í vegagerðum einstakra ára, heldur það ástand, sem ríkir almennt í landinu, og horfast í augu við það, sem tímarnir krefjast hverju sinni. Það er því eðlileg krafa, að við berum fram þessar till., og ég vænti þess, að framsýni hv. þm. verði svo mikil, að þeir samþykki þessa till., sem ég hef nú lýst. Þá er önnur till. frá mér og hv. 3. þm. Vesturl. Það er till. á þskj. 221 undir V. Það er hækkun á smábrúafé um 1 millj. kr. Það er þegar búið að vinna fyrir miklu af því fé, sem veitt er á fjárl. fyrir 1963, og það fé kemur ekki til skipta aftur. Þess vegna er nauðsynlegt, að þessi fjárhæð sé hækkuð meira en lagt hefur verið til nú í þeim till., sem fyrir liggja. En litlar ár og lækir geta oft valdið miklum erfiðleikum í samgöngum, en kostar oft ekki mikið að brúa þá, þannig að 1 millj. mundi bæta mikið úr í þessum efnum á mörgum stöðum í landinu, og á þann hátt væri möguleiki á að koma til móts við þá, sem landið byggja og þurfa að nota þjóðvegakerfi þess, á miklu hagkvæmari hátt en ella væri, auk þess sem áföngum yrði náð í þessum efnum, sem mikils virði væru fyrir framtíðina. Ég vænti því þess, að hv. þm. sýni því fólki, sem landið byggir, og því fólki, sem býr í Vesturlandskjördæmi, - í einu af þeim kjördæmum, sem hafa yfir mjög miklum ræktunarlöndum og góðum landkostum að ráða auk einna af beztu fiskimiðum landsins, - þann velvilja sinn að samþykkja þær till., sem ég hef hér talað fyrir.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. vék hér áðan nokkuð að okkur framsóknarmönnum fyrir ábyrgðarleysi í flutningi till. við fjárfrv. Hann segist hafa lagt það saman, að allar till. frá stjórnarandstöðunni til hækkunar muni nema yfir 36 millj. kr. og muni Framsfl. eiga bróðurpartinn af því. Ég þekki ekki þessa samlagningu hans og skal ekkert um hana ræða. En að hinu vil ég aðeins víkja, hversu fjarstæðukennt það er hjá hæstv. ráðh., að stjórnarandstæðingar megi aldrei flytja hækkunartill. umfram það, sem stjórnarsinnar segja að tekjurnar verði. Það eru stjórnarsinnarnir, sem geta ákveðið, hverjar tekjurnar verða, og svo eiga stjórnarandstæðingar ekki að flytja till. til hækkunar umfram það! Nú hefur sjálfur hæstv. ráðh. lagt fjárlfrv. fyrir þingið með ákveðinni tekjuupphæð og gjaldaupphæð. En það er búið að breyta þessum upphæðum tvisvar sinnum allverulega á stuttum tíma. Ekki hafa þær áætlanir verið réttari en þetta. Hann nefndi sjálfur þessar breytingar, bæði við 2. umr. fjárl. og síðan nú. Hvernig stendur á því, að þeir geta breytt þessum tölum, jafnvel með 2–3 daga millibili, en tili. eða áætlanir, sem aðrir gera, eru allar út í loftið. Hver ætli taki svona tal alvarlega? Það er einmitt það, sem stjórnarandstæðingar hafa gert, að þeir hafa líka áætlað tekjurnar og flytja hækkunartill. við gjöldin í samræmi við þá áætlun, og þeir hafa jafnmikinn rétt á að álita sína tekjuáætlun rétta og hæstv. ráðh. Þá vék hæstv. ráðh. að því, að á Austurlandi hefðu yfirleitt ekki verið lagðir vegir eða byggðar brýr, og ef ég hef heyrt rétt, þá þóttist hann hafa þetta eftir hv. 1. þm. Austf., hann hafi lýst ástandinu þannig. En hvað hann valdi hér heppilegan tíma til að halda ræðuna, því að hv. 1, þm. Austf. er farinn að sofa og flestir aðrir þm. Gat hann nú ómögulega sagt þetta í kvöld nógu tímanlega?

Á að slíta umr., um leið og þessi hv, þm. fer að sofa?

Það geri ég ekki ráð fyrir. Ég hugsa, að það séu fleiri hér á mælendaskrá, og a.m.k. hefur hæstv. ráðh. tækifæri til að tala aftur, jafnvel eins oft og hann vill. Hann er m.a. að gagnrýna till. til hækkunar á vegum. Hverjir flytja hæstu till. um hækkun til vega? Hverjir flytja till. um 70 millj. kr. lánin til vega? Hæstv. ráðh. kann að segja: Þetta eru ekki fjárlagaútgjöld, það er bara lán. En það er það, sem við höfum gert í 4 ár að flytja till. um lántöku, en ekki gjaldatill. til vega. Þetta hefur hæstv. ráðh. fellt og hans flokkur, og þá verðum við að reyna aðrar leiðir. Nú ætla ég ekki að deila á þessa till. um 70 millj. til Keflavíkurvegar, ég er algerlega samþykkur henni og mun greiða henni atkv. En ég vil, að það sé gert það sama við þá landshluta, sem enn þá verr eru settir en þessi landshluti. Og ef við hefðum fengið okkar frv. fram, sem við höfum flutt svo oft, þá þyrftum við ekki að flytja svona hækkunartill, við fjárlfrv. Hæstv. ráðh, deilir á framsóknarmenn fyrir að hafa verið í ríkisstj. svo lengi og ekki verið búnir að koma fram þeim umbótamálum í verklegum framkvæmdum, sem við nú erum að flytja till. um. Ætli megi ekki maður manni segja, að eitthvað sé eftir að gera víða? Ég hygg, að hæstv. fjmrh. hafi haft þó nokkur völd hér í Reykjavík alllengi. Er búið að gera allt í Reykjavík, sem þarf að gera? Hvers vegna býr fólk í Reykjavík í bröggum? Ég held, að ég þurfi ekki að vera að minna hæstv. fjmrh. á fleira. Það er víst víðast hvar, sem eitthvað er eftir að gera og verður lengst af, hverjir sem eru í ríkisstj. Þá sagði hæstv, ráðh., að framsóknarmenn hefðu viljað svipta ríkissjóð tekjum upp á nokkur hundruð millj. með því að afnema söluskattinn, og þegar þeir hefðu verið spurðir, hvað þeir ætluðu að koma með í staðinn, þá hefðu svörin verið þau, að þau svör mundu verða gefin við afgreiðslu fjárl. Þetta er rétt hjá, hæstv. ráðh., og hann segir, að svörin séu hækkunartill., en engar ráðstafanir til tekjuöflunar fyrir ríkissjóð. Af hverju? Af því að það er búið að fella till. okkar um að afnema skattinn. Áttum við þá líka að koma með till. um tekjuöflun handa ríkissjóði til að mæta söluskatti, sem ekki var afnuminn? Á þskj. 218 flyt ég ásamt hv. 2. þm. Vestf. og hv. 4. landsk. þm. mjög litla till., þ.e. um styrk til sjúkraflutninga, þegar slíkur kostnaður verður einstaklingum ofviða. Þetta er ekki bundið við neitt kjördæmi, ekki læknishérað eða neitt þess háttar, heldur landið í heild. Það stendur þannig á stundum, að það þarf í skyndi að fá flugvél til þess að flytja sjúkling í sjúkrahús til að bjarga honum frá bráðum bana. Þetta hefur komið fyrir og mun því miður oftar koma fyrir. Þetta er ekki hægt að gera nema með allmiklum kostnaði, sem viðkomandi menn oft og einatt ráða ekki við. Við leggjum til, að einum 100 þús. kr. verði varið í þessu skyni, til að hlaupa undir bagga, þegar svona sérstaklega stendur á. Ég man t.d. eftir einu dæmi vestur á Barðaströnd, að piltur veiktist í botnlangabólgu og botnlanginn sprakk. Það var ekki hægt að bjarga lífi þessa pilts nema með því að fá í skyndi flugvél til þess að sækja hann og koma honum til Reykjavíkur. Og af því að þetta tókst á örstuttum tíma, tókst að bjarga piltinum. En þegar slíkt kemur fyrir hjá fólki, sem engin möguleg ráð hefur á því að greiða slíkan kostnað, hvað á þá að gera? Er þá ekki betra að eiga einhverja smáupphæð til þess að grípa til? Ég treysti því, að menn séu mér sammála um, að þetta sé ekki ósanngjörn till. Á þskj. 210 flyt ég einnig ásamt sömu hv. þm. nokkrar till, til hækkunar á fjárveitingum til vega á Vestfjörðum. Fyrsta till. er um það, að veittar verði 200 þús. kr. til Gufudalsvegar á Barðaströnd. Það stendur svo á um þennan veg, að hann er ekki nema hálflagður á löngum kafla. Það eru aldrei svo miklir þurrkar á sumrin, að ekki sé nóg af pollum og tjörnum á þessum vegi. Hvergi er séð fyrir vatnsrásum meðfram þessum vegaköflum í þessari sveit og vegurinn því alltaf vondur eða mikill hluti hans, jafnvel svo, að hann er orðinn verri en sjálf Þingmannaheiði, þar sem aðeins er þó bráðabirgðavegur og ekki fyrirhugað að liggi vegur til frambúðar. Fyrir nokkrum árum, ég ætla fyrir 3 heldur en 4 árum, - var hætt að veita fé í þennan veg og hefur ekki verið gert síðan. Ég held, að síðasta fjárveitingin hafi verið 1958 heldur en 1959. Það var sama árið og opnaðist vegasamband við Ísafjörð og umferðin um Vestfjarðaveginn, þ. á m. þennan veg, margfaldaðist. 2. till. á þessu þskj. er um það, að veittar skuli til Rauðasandsvegar 180 þús. í staðinn fyrir 80 þús., sem er í till. fjvn. En þessar 80 þús., sem n. leggur til að verði varið í þennan veg, eiga að fara til þess að borga skuld. 100 þús. kr. hækkunin, sem við leggjum til að verði tekin upp, er til þess að lagfæra veginn í Bjarngötudal. Þetta er vegarkafli, sem liggur niður mjög bratta hlíð í sneiðingnum, niður á Rauðasandinn. En það hefur aldrei verið gengið svo frá þessum vegi, að viðunandi sé, að því leyti, að það vantar vatnsrás meðfram veginum til þess að fyrirbyggja, að vatn frjósi á veginum. Um þennan veg flytja Rauðsendingar mjólk annan hvern dag alla vetur. Þegar vatn úr hlíðinni og berginu seytlar yfir veginn, frýs og bólgnar upp, koma þarna stórir svellbólstrar, sem ná fram af vegarbrúninni. Um þetta verða bændurnir að aka á dráttarvélum eða jeppum, og er stórhættulegt, enda hefur það komið fyrir, að ökumaðurinn hefur steypzt fram af svellbunkunum með farartækið og allan flutninginn. Það er fyrst og fremst til þess að afstýra slysahættu, sem þessi till. er flutt. 3. till. er um það að veita 200 þús. kr. í Kollsvíkurveg, þ.e. milli Kollsvíkur og Breiðuvíkur. Við þm. Vestf. höfum fengið nýlega bréf frá bændunum í Kollsvík, þar sem þeir eru mjög kröfuharðir um, að veitt verði fé til þessa vegar. Þeir geta nefnilega ekki sótt guðshúsið sitt, nema þetta verði gert. Kirkjan er í Breiðuvík, en enginn vegur yfir Breiðuvíkurháls. Það er að vísu vegur aðra leið, þ.e. um Hænuvíkurháls, um Hænuvík, Sellátranes, Örlygsstaðahöfn og Hafnarfjall. Þetta er hér um bil fjórum sinnum lengra - eða 3–4 sinnum lengra - og það er yfir tvo fjallgarða að fara, auk þess ekki hægt að fara á veturna. Fólkið í Kollsvík getur því ekki notfært sér kirkjuna í Breiðuvík. Það eru þó nokkur börn í Kollsvík, og mér þykir sennilegt, að ekkert af þessum börnum hafi nokkurn tíma séð kirkjuna sína. Ég veit ekki til, að þeir sæki þessa kirkju yfirleitt, nema ef það kann að vera, að þeir fari þangað með lík, þegar þarf að jarða, - það getur verið, en þá fara þeir löngu leiðina. 4. till. á þessu þskj. eða fjórði vegurinn á þessu þskj., sem við leggjum til að verði veitt fé í, er Tálknafjarðarvegur. Það er vegurinn, sem liggur út með Tálknafirðinum að norðanverðu. Við leggjum til, að í hann verði varið 200 þús. kr. Svo stendur á, að þessi vegur liggur neðan við Sveinseyri í fjörunni, mjög lélegur og bráðabirgðavegur. En þessi vegur í fjörunni undir bökkunum á Sveinseyri er ófær, strax og fer að hausta að. Hjálpast þar hvort tveggja að: sjórinn á annan veginn og snjóskaflar á hinn veginn, að enginn kemst þá leið. Bændurnir, sem búa utar í Tálknafirði, verða að fara yfir túnið á Sveinseyri, ef þeir eiga að komast í verzlunarstaðinn sinn, og bóndinn hefur verið svo lipur og greiðvikinn við þessa bændur, að hann hefur leyft þeim að aka yfir túnið sitt, þar sem enginn vegur er nothæfur. Nú hefur hann tekið þennan kafla af túninu til ræktunar og segist ekki geta leyft þetta lengur, hversu feginn sem hann þó vildi. Ég veit ekki, hvernig þetta mál leysist á næsta ári, ef engin króna fæst til þess að leggja þennan vegarspotta, annaðhvort yfir túnið eða þá ofan við túnið. Fimmti vegurinn, sem við leggjum til að verði veitt fé í, er Bíldudalsvegur, þ.e. Hálfdan. Hálfdan er sá fjallgarður, sem liggur á milli Arnarfjarðar og Tálknafjarðar. Að norðanverðu á Hálfdan er kominn mjög sæmilega góður vegur neðan til, en þegar kemur upp undir kjölinn og þó ekki það og alla leiðina að sunnanverðu er vegurinn gerómögulegur, svo að það er orðið nærri því eins gott að fara utan við veginn. Í þennan veg hefur ekki verið veitt fé í nokkur ár, og er óhjákvæmilegt að bæta þennan veg, þ.e. Hálfdan að sunnanverðu. Því er þessi till. flutt. Í fáum orðum sagt, hefur ekkí verið veitt fé lengi í vegi í Arnarfirði, ekki er ein einasta króna í vegi á núgildandi fjárl. í neinn veg í Arnarfirði að vestanverðu. Og við svipað eiga þeir að búa áfram, að manni sýnist. Við flytjum till. um 100 þús. kr. í Dalahreppsveg. Það er aðeins til þess að lagfæra það allra lakasta, því þó að hreppurinn sé mjög orðinn tæmdur af fólki, þá eru þó eftir eitthvað um 6 bæir eða svo. Mjólkurflutningar fara þarna um daglega til Bíldudals, og skólabörnin þurfa að komast eftir vegi, sem hv. 4. landsk. þm. var að tala um áðan. Og 100 þús. kr. er ekki há upphæð til að lagfæra þarna eitthvað. Sjöundi vegurinn, sem við leggjum til að veita fé í, er svokallaður Suðurfjarðavegur, sem sumir hv. þm. hafa heyrt nefndan hér í þingsölunum fyrr. Nú ætla ég að vera fáorður um þennan, veg, vegna þess að fyrir stuttu var til umr. hér í sameinuðu þingi till. til þál. um vegamál Vestfjarða og þá bar hann nokkuð á góma. Ég þarf víst ekki að endurtaka neitt af því, sem þá var sagt. Það vita allir hér, hversu geysimikla áherzlu Arnfirðingar leggja á það að fá vegasamband upp á Dynjandisheiði við nýjan veg, sem þar liggur um, og komast þannig þá leiðina í samband víð þjóðvegakerfið. Fjvn. leggur til, að í þennan veg verði varið 200 þús. kr. En samkv. því, sem vegamálastjóri hefur sagt, mun það vera til þess að leggja veg að brúnni, sem á að byggja á næsta ári á Sunnudalsá, en alls ekki byrja á neinum vegi upp heiðarsporðinn. Við getum ekki sætt okkur við það, að svo verði, og ég held, að Arnfirðingar muni ekki sætta sig við það heldur. Við flytjum þá till., að í staðinn fyrir 200 þús. kr. komi 600 þús. kr. Við vitum, að þetta er aðeins byrjunin á þessum vegi, en byrjunin verður engin, ef 200 þús. kr. eiga að standa. Þó leggjum við til, að í Ingjaldssandsveg verði varið 150 þús. kr., en það er vegurinn frá Núpi og út á Ingjaldssand í Dýrafirði. Þessi vegur er að vísu orðinn fær út á Ingjaldssand, en alls ekki viðunandi. Viljum við, að þessi vegur sé bættur svo, að hann verði nothæfur, meðan heiðin er að öðru leyti fær vegna snjóa, en á Ingjaldssandi búa 9-10 fjölskyldur og algerlega einangraðar að öðru leyti en hafa þennan ófullgerða veg, sem nú er, því að hæpið er, að þeir geti notað sjóleiðina til Flateyrar, sem er þeirra verzlunarstaður, vegna þess, hve lendingin er viðsjárverð á Ingjaldssandi, enda er Ingjaldssandur fyrir opnu hafi. Þá leggjum við til, að 400 þús. kr. verði varið í Ísafjarðarveg, þ.e.a.s. Breiðadalsheiði. Menn vita það sjálfsagt, að á leiðinni um Vestfirðina til Ísafjarðar eru aðallega tvær heiðar, sem eru miklir þröskuldar. Það er Þingmannaheiði og það er Breiðadalsheiði. En Breiðadalsheiði lokast fyrr en Þingmannaheiði þrátt fyrir þennan bráðabirgðaveg á Þingmannaheiði. Það er af því, að hún er hærri og snjóar fyrr þar. Það kemur varla nokkurn tíma svo snjór, að ekki lokist vegurinn á Breiðadalsheiði, enda er hún einir 610 m á hæð, ef ég man rétt. Þarna þarf að byggja upp veginn á köflunum, þar sem mest er aðkallandi, til þess að vegurinn lokist ekki eins fljótt og hann gerir, og til þess er ekki hægt að hugsa sér minni upphæð en þetta. Þá leggjum við til, að til Hnífsdals- og Bolungarvíkurvegar verði nú varið 350 þús. kr. Í þennan veg ætla ég ekki að hafi verið nein fjárveiting lengi. Þetta er hin nafnkunna Óshlíð, sem talin er mjög hættulegur vegur, enda hafa þar orðið slys, en aðallega vegna grjóthruns úr fjallinu. En allir, sem hafa farið Óshlíð, munu finna, að það er aðkallandi, að vegurinn sjálfur sé sæmilega úr garði gerður, þótt ekki sé hægt að ráða við grjóthrunið að ofan. En þessi vegur er það ekki, því að það hefur aldrei verið borið ofan í hann, sem talizt getur. Það þarf slitlag, það þarf ofaníburð ofan á þennan veg, svo að hann sé viðunandi. Það þarf að koma vatni af honum, setja ræsi og setja vatnsrásir. En á milli Bolungarvíkur og Ísafjarðar er feikilega mikil umferð, bæði fólks og vöruflutninga. Þá leggjum við til, að í Súðavíkurveg verði varið 250 þús., og er í öllum aðalatriðum það sama að segja um þann veg og Bolungarvíkurveginn eða Óshlíðina. Í langa tíð hefur ekki verið varið fé í þennan veg, og hann hefur aldrei verið fullgerður, þar vantar einnig það sama, ofaníburð og ræsi. Þá kem ég að Fjarðarvegi. En þetta er ekki vegur að undanteknum litlum spotta, heldur veglaust land, löng leið milli Álftafjarðar og Ögurs, - enginn vegur, strjál byggð að vísu, en þó nokkrir bæir. Það er mikið viðfangsefni, sem má ekki láta dragast lengur, að byrjað sé á fyrir alvöru með einhverju verulegu átaki að leggja þennan veg. Það er að opna vegasambandið við allt Ísafjarðardjúp til Ísafjarðar. Það er að koma Inndjúpinu öllu í vegasamband við Ísafjarðarkaupstað. Það verður ekki gert á einu ári eða tveimur. Það þarf lengri tíma til, það er mér ljóst, nema það verði gert fyrir lánsfé. En það þarf að byrja á þessum vegi með myndarlegri fjárhæð, og því leggjum við til, að nú verði varið í hann 500 þús. kr., sem er auðvitað ákaflega litið, en við erum hófsamir í okkar till. Þetta komi í staðinn fyrir 60 þús. kr., sem stendur í till. fjvn. Ég held, að vegalengdin sé eitthvað 70–50 km og það á að leggja í það 60 þús. kr. Þá leggjum við til, að fjárveitingin í Reykjarfjarðarveg á Ströndum hækki úr 500 þús., sem er í till. fjvn., í 700 þús. Þetta er til þess að tengja Arneshrepp við vegakerfið. Flestum er sjálfsagt kunnugt um, hversu aðkallandi það er, að það taki ekki langan tíma úr þessu. Við viljum því hækka þessa fjárveitingu, svo að styttri tíma taki að koma fólkinu í Árneshreppi í vegasamband. Arneshreppur er mjög myndarlegur hreppur. Þar eru geysimikil ræktunarskilyrði, margar góðar jarðir, mikið um hlunnindi með mörgum jörðunum, mjög góð aðstaða til fiskveiða á sumum tímum, og yfirleitt er hreppurinn glæsileg byggð, en einangraður frá vegakerfi landsins. Við viljum hraða því meira en ætlazt er til með till. fjvn., að þessi myndarlega sveit komist í vegasamband. Loks er það Strandavegur, en við leggjum til, að fjárveiting til hans hækki úr 400 þús. í 600 þús. kr. Það er fyrst og fremst v egna þess, að í Kirkjubólshreppi eru kaflar á veginum, sem lokast af snjó ákaflega fljótt og er óhjákvæmilegt að byggja upp að nýju sem allra fyrst. Þarna fara fram líka mjólkurflutningar til Hólmavikur, og kemur sér því illa, að þessi vegur skuli lokast, eins og raun ber vitni um. En auk þess þarf þessi vegur að vera fær til Þverárvirkjunar, eins og menn geta auðveldlega skilið. Ég vil ekki lengja þessar umr. meira. Ég hef nefnt þær till. í vegamálum, sem við flytjum hér, og ég vænti, að þær mæti fullum skilningi hjá hv. þm.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. nema nokkrar mínútur og ætlaði mér ekki að taka þátt í umr., en út af ræðu hæstv. fjmrh. vildi ég segja nokkur orð. Hæstv. ráðh. gat um það, að í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna núna væru ekki nýjar álögur. Við bentum á það við fjárlagaafgreiðslu 1960, að álögurnar væru slíkar, að þar væri gert ráð fyrir verulegum tekjuafgangi. Síðan hefur hæstv. ríkisstj. fellt gengið í annað sinn og viðhaldið þeim álögum, sem þá voru á lagðar, eða bráðabirgðasöluskattinum, enda hafa tollar og skattar hækkað á þessum fjárl. frá 1958 um 1150 millj. kr. Ekki sé ég ástæðu til þess að þakka hæstv. ráðh. fyrir að hafa ekki bætt þar ofan á auk þeirra álagna, sem hafa verið lagðar á almenning utan fjárl., sem ég benti á við 2. umr. fjárlfrv. Hæstv. ráðh. segir, að það hafi hækkað framlög til verklegra framkvæmda um 108% . Það hefur verið bent á það í þessum umr., að þegar fjárlög verða nú endanlega afgreidd, þá hafa þau hækkað um hér um bil 150% frá 1958. Er það allverulega meiri upphæð en hækkað hefur verið til verklegra framkvæmda. Til viðbótar þessu má benda á það, sem ég gerði hér við 2. umr., að á umferðina í landinu hefur verið lagður hækkaður benzínskattur, sem nemur 270% til ríkissjóðs, auk þess sem bilainnflutningurinn mun nú á þessu ári gefa ríkissjóði um 200 millj. kr. í nettótekjur umfram það, sem fer til vegagerðarinnar í landinu. Hinn sífellt aukni bílainnflutningur krefst betri vega en áður og meiri vega. Það hefði því verið fullkomin ástæða til að leggja meira til þessara mála en nokkru sinni fyrr, en framlag til vegamála hefur hækkað síðan 1958 um 54% . Hæstv. ráðh. segir, að till. okkar nú sýni ábyrgðarleysi og glannaskap við fjárlagaafgreiðsluna. Við bentum á það við 2. umr., að ætla mætti, að tekjur færu fram úr þeirri áætlun, sem meiri hl. og hæstv. ríkisstj. lagði til, þar sem m.a. væri byggt á því, að innflutningur til landsins mundi ekki aukast nema um 6% frá því 1962, en hann eykst um 18% frá 1961 til 1962. Í sambandi við þetta vil ég segja það, að við bentum á það í fyrra, að tekjuáætlun mundi fara fram úr því, sem þá var gert ráð fyrir af hæstv. ríkisstj., og nú er nokkurn veginn sannað, að hún, muni fara 200-300 millj. kr. fram úr áætlun. Þó að þessar till. okkar yrðu samþ., sem við vitum reyndar fyrir fram, hvernig hæstv. stjórnarliðar muni afgreiða, mundu standa fram úr röskar 10 millj. kr. Ég verð að segja, að ef svo naum er tekjuáætlun fjári., sem er upp á 2 milljarða og 200 millj., að 10 millj. frá eða til hafi þar mikil áhrif, þá skiptir litlu máli, hvor áætlunin væri tekin, En auk þess mun ríkissjóður á þessu ári hafa verulegan tekjuafgang, sem nemur um 100–200 millj. kr. En ég vil í sambandi við það minna á, að þegar fjárlagaafgreiðsla fór hér fram á síðasta ári, bentum við á, að niðurgreiðslur væru áætlaðar a, m. k. 70–80 millj. kr. of lágt. Hæstv. ríkisstj. lét sig það engu skipta. En um mánaðamótin nóvember–desember voru niðurgreiðslur orðnar 78.9 millj. umfram fjárlög. Ég hef líka bent á það í þessum umr., að rafveitur ríkisins munu koma til með að skulda rekstrarhalla upp á 80–90 millj. kr. við lok þessa árs. Á það er ekki horft. Þegar svo stórar fjárhæðir liggja utan garðs, er ekki ástæða til að tala um smámunina. Og að lokum þetta: Það einkennir þessa fjárlagaafgreiðslu, eins og fjármálastjórn hæstv. ríkisstj. er, að sparnaður fyrirfinnst enginn, dýrtíðin stendur alls staðar upp úr.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh, var hér áðan m.a. að tala um samgöngumál á Austurlandi og þar mundi mikið ógert um vegagerðir og brúargerðir. Það mun rétt vera, og þó mun miklu fé hafa verið varið til samgöngumála í þeim landshluta að undanförnu. Hæstv. ráðh, lét orð að því liggja, að hv. 1. þm. Austf., sem lengi hefur verið kjörinn þm. fyrir það hérað þar austur frá, hafi staðið sig heldur slælega, þar sem svo mikið væri ógert þar eystra. Annar maður á sæti hér á þingi, sem er búinn að vera lengur á þingi en Eysteinn Jónsson, hv. 1. þm. Austf. Sá heitir Ólafur Thors og er nú hæstv. forsrh. og 1. þm. Reykn. Hann hefur alla sína þingtíð verið þm. fyrir Reyknesinga. En nú eru uppi till. um að taka 70 millj. kr. að láni til að leggja veg héðan frá Reykjavík og þarna suður á skaga, og það er nauðsynjaframkvæmd. En sá mun dómur hæstv. fjmrh., að hæstv. forsrh. hafi staðið sig ósköp illa og illa gætt hagsmuna sinna kjósenda, úr því að svona mikil þörf er að gera þar veg. En það var nú fyrst og fremst annað, sem ég vildi segja. Það hefur verið venja hér við fjárlagaumr., að þm. hafa getað fengið svarað fsp. um einstök atriði, sem snerta fjárlagaafgreiðsluna, og ég bar fram fsp. hér í kvöld um eitt atriði. Ég benti á það, að í fjárlfrv. eins og það nú er, 22. gr., er ákvæði um það, að ríkisstj, megi ábyrgjast allt að 35 millj. kr. til bygginga og endurbóta á síldarverksmiðjum og síldarumhleðslustöðvum, og nú leggur hv. fjvn. til, að þessi upphæð verði hækkuð úr 35 millj. í 50 millj. Ég spurði um það og vil leyfa mér að endurtaka þá spurningu, hvort þessi heimild verði ekki m.a. notuð til þess að ábyrgjast lán fyrir síldarverksmiðjuna Rauðku á Siglufirði, sem hún þarf að fá, til þess að þar verði komið fram nauðsynlegum endurbótum.

Hún er ein af þeim verksmiðjum, sem hafðar voru í huga og ég gat um í framsöguræðu minni, að ollu því, að till. var gerð um hækkun.

Ég bið afsökunar á því, það hefur þá farið fram hjá mér, ef hv. frsm. hefur gefið þessa skýringu á hækkuninni, og ég vil þá líta svo á, að þeir muni fá þarna fyrirgreiðslu, verði þessi upphæð hækkuð, eftir því sem þörf gerist, til þess að þeir geti komið þessum endurbótum fram.



Herra forseti. Till. þessi til þál. á þskj. 207, sem hér er til umr., kveður á um, að Alþingi álykti að veita samþykki sitt til þess, að fundum þingsins verði frestað frá 20. des. 1982 eða síðar, ef henta þykir, enda verði það kvatt saman á ný eigi síðar en 29. jan. Slíkar till. sem þessi hafa oft verið fluttar á Alþingi, og þarf því ekki að gera sérstaka grein fyrir henni. Ég get þess aðeins, sem allir vita, að skv. stjórnarskránni getur forseti frestað þinginu, en þó ekki lengur en 14 daga án samþykkis Alþingis. Ríkisstj. hefur talið réttara að hafa þennan frest lengri, og það er það, sem till. fer fram á að heimila henni. Ég get þess í leiðinni, þó að þess sé ekki heldur þörf, að ef stjórnin álítur, að hentara sé, að þingið komi fyrr saman, þá mun hún að sjálfsögðu sjá um, að svo verði. Ég vænti þess, að þessi till. fái afgreiðslu og þurfi ekki að valda neinum stórum ágreiningi.