Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ólafur Thors Út af þeirri kosningu, sem samkv. dagskrá á fram að fara af hendi Íslendinga í hina dansk-íslenzku lögjafnaðarnefnd, vildi ég leyfa mér að beina þeirri ósk til hæstv. forseta, að hann fresti kosningunni. Það er að vísu rétt, að hæstv. forseti tilkynnti mér í gær, að kosning þessi ætti fram að fara í dag, en eins og kunnugt er, þá var þingfundur allan daginn í gær og í dag, og hefir því ekki unnizt tími til að ná saman flokksfundi Sjálfstfl. hvorugan daginn. Mér væri því mjög kært, ef hæstv. forseti sæi sér fært að verða við þessari ósk minni.

Forseti (JBald): Enda þótt kjörtímabil nefndarinnar sé útrunnið í dag, skiptir það ekki miklu máli, og mun ég verða við þeirri ósk að fresta kosningunni fram til næstk. mánudags.

Ólafur Thors Ég þakka forseta góðar undirtektir, en vildi beina þeirri fyrirspurn til hans, hvort hann sæi sér ekki fært að fresta kosningunni eitthvað lengur. Ég veit, að það er ekki hægt að ná saman flokksfundi á morgun, t. d. verða sumir flokksmenn á fundi utanríkismálanefndar. Vildi ég því spyrja, hvort nokkur bagi væri að fresta kosningunni fram yfir mánudag, því þá er fastur fundardagur í Sjálfstfl.

Forseti (JBald): Það getur kostað, að boða þurfi nýjan fund í Sþ., og getur orðið til að tefja þingstörf í deildum, og mun ég því sjá til fram yfir helgina, og læt svo búið standa.

Ólafur Thors Ég sætti mig við úrskurðinn, en tilkynni þá hér með hæstv.atvmrh., að við sjálfstæðismenn munum ekki sækja fund í utanríkismálanefnd á morgun.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Mér þykir miður, ef ég þarf að aflýsa fundi á morgun, þar sem búið er að boða hann, og ég býst ekki við, að hann taki langan tíma. Ég efa líka, að hv.þm. G.-K. hafi haft umboð sinna flokksmanna, eða talað við þá alla, til að gefa þessa yfirlýsingu.

Það hefi ég áreiðanlega gert, og hæstv. ráðh. þarf ekki að bera kvíðboga fyrir því

.

Ólafur Thors Ég vil endurtaka það, að hæstv. ráðh. þarf ekki að bera kvíðboga fyrir því, að ég hafi ekki haft umboð flokksmanna minna til að gefa þessa yfirlýsingu. Eins og menn vita, þá sitja þm. fundi dag eftir dag og eru þreyttir af fundasetu, og er því eðlilegt, að þeir séu tregir til að sitja óþarfa fundi. Ég hefði satt að segja haldið, að hægt væri að komast af án þess að kjósa í lögjafnaðarnefndina einn eða tvo sólarhringa. Ég á ekki von á, að neitt það komi fyrir, er þurfi að gera sættir um milli ríkjanna, svo að ekki þoli bið, t. d. að fyrirbyggja þurfi ófrið milli ríkjanna. Ég ætlaði aðeins að fá ráðh. í lið með mér til að fá frestun á kosningunni, svo hún fari ekki fram fyrr en eftir mánaðamót. En ég veit, að hæstv. forseti lætur eftir ósk okkar um frestun, svo að hæstv. ráðh. þarf ekki að fresta eða aflýsa fundinum á morgun.

Magnús Guðmundsson Ég ætlaði að taka það fram, sem hv.þm. G.-K. hefir nú sagt, svo að óþarfi er af mér að taka til máls. Vona ég, að sættir komist á þannig, að sjálfstæðismenn geti setið utanríkismálanefndarfund á morgun, eins og ætlað var, en frestað verði kosningu í lögjafnaðarnefndina fram á þriðjudag. Ég er alveg sammála hv.þm. G.-K. um, að ekki muni stafa nein hætta af því.

Frsm. minni hl. (Magnús Guðmundsson) Það er svipað um þennan síðari kafla fjárl. að segja og þann fyrri, að margar af brtt. á þskj. 30A eru sameiginlegar frá báðum hlutum n., og þar sem hv.frsm. meiri hl. talaði fyrir þeim öllum, þarf ég aðeins að minnast á þær, sem ágreiningur var um í n. Skal ég þá fyrst nefna 47. brtt., um að lækka styrkinn til kvennaskólans á Blönduósi. Um þetta var mikill ágreiningur í n. Þótti minni hl. mjög ósanngjarnt að ráðast þannig á næstelzta kvennaskóla landsins. Það kom fram hjá hv.frsm. meiri hl., að Blönduósskólinn hefði haft hlutfallslega meiri styrk en skólarnir á Hallormsstað og Laugum. En þetta er ekki rétt, því að auk hinnar eiginlegu fjárveitingar eru 5000 kr. veittar hvorum þessara síðarnefndu skóla til rafveitu, og til þessa tekur hv.frsm. meiri hl. ekkert tillit. Það er því ekki nema sanngjarnt, þó tekið sé tillit til þess, með dálítið hærri styrk til Blönduósskólans. Þessi till. meiri hl. er því ekki á rökum byggð, og vona ég, að hv.þm. sýni þessum gamla skóla þann sóma að lækka ekki styrkinn til hans úr því, sem hann er í fjárl.frv. stj. Ég skal lýsa því yfir, að ef þessi till. verður tekin aftur af meiri hl.. skulum við minni hl. taka aftur till. okkar um að nema burt 3 þús. kr. styrk að Laugum og Hallormsstað. Ef hv. meiri hl. vill ekki ganga inn á þetta, er bersýnilegt, að hann vill gera Blönduósskólanum rangt til. Það er vitanlegt, að kvennaskólinn á Blönduósi þarf að taka talsvert af sínum styrk til endurbóta á skólahúsinu. T. d. var það upplýst fyrir n., að 1933 hefði þurft að taka um 3 þús. kr. til að gera við efsta loft skólans, svo að það yrði íbúðarfært. Næst eru 50. og 55. brtt. á þskj. 508 um styrk til að byggja 2 skóla, annan nýjan en hinn gamlan. Minni hl. lítur svo á, að í svona árferði sé ekki hægt að ráðast í miklar framkvæmdir, sem mikið útlent efni þarf til. Hér er ekki aðeins um það fé að ræða, sem nú þarf að leggja fram, heldur er framtíðinni bundinn baggi til næstu ára, því miklu meira mun þurfa síðar til þessara bygginga en frsm. hefir tekið fram, að veita ætti nú. Það hefir oftast farið svo undir handleiðslu þessa hv.þm., að fjárveitingarnar hafa sjaldan nægt, ekki sízt ef um skólabyggingar er að ræða. En það er eins og hv. meiri hl. álíti tímana þannig nú, að hægt sé að leika sér með peningana. Ég neita því ekki, að það væri gott og æskilegt að geta komið upp þessum skólum, en það er margt, sem kallar að og er meiri nauðsyn en að reisa nýja skóla. Ég skal í eitt skipti fyrir öll taka fram, að ég ætla ekki að ræða nú um persónulega styrki, sem till. fjalla um. Býst ég við, að það sé svo um suma hv.þm. meiri hl., að einhverjir þeirra greiði atkv. móti einstökum persónulegum styrkjum, sem brtt. gera ráð fyrir. Ég get ekki fengið mig til að ræða um þá smámuni nú, því ég vil, að það stóra gangi fyrir. Það hefir ekki mikið að segja, hvort 2-5000 kr. fjárveiting í því skyni er samþ. eða ekki. Það, sem skiptir máli, eru hinar stóru upphæðir, sem jafnvel fæða af sér önnur enn stærri framlög. Þá er 70. brtt. um, að Búnaðarfél. Íslands greiði laun Einars Helgasonar garðyrkjustjóra. Hv. frsm. meiri hl. mælti svo fyrir till., að Einar Helgason væri fyrrv. starfsmaður Búnaðarfélagsins og því væri eðlilegt, að það greiddi honum eftirlaun. En ég lít ekki þannig á eða minni hl. n. Einar er fyrir löngu farinn frá Búnaðarfél. og ríkið hefir fyrir löngu tekið að sér að greiða honum laun. Og þótt Einar væri búinn að starfa lengi og vel hjá Búnaðarfél., er ekki sannað, að það taki við honum aftur. Og það er einmitt þetta, sem ekki má gleymast í þessu sambandi, að það er ekki víst, að Búnaðarfélagið vilji gera þetta, og skipað getum við ekki. Það gæti því farið svo, að þá fengi hann ekki neitt. Ég veit ekki hvort það er meining hv. meiri hl. að fara þannig að, en ég lít svo á, að þessa till. beri alls ekki að samþ. Þá er 71. brtt. viðvíkjandi húsameistara Jóh. Fr. Kristjánssyni. Hefir þetta fé verið notað til að borga honum fyrir leiðbeiningar til bænda um byggingar í sveitum. Hv. frsm. meiri hl. mælti svo fyrir þessari till., að það væri ekki meiningin, að sá maður, sem hér á hlut að máli, missti nokkurs í við þessa breytingu. Vitanlega á hann ekki að verða hart úti, en þó er ekki nema eðlilegt, að hann taki þátt í lækkun launa eins og aðrir. Hann hefir nú 9000 kr. laun, og ætti ekki að missa hlutfallslega meira en aðrir. Má segja svipað um þessa till. og um laun Einars Helgasonar, að ekki er víst, að landnámssjóður vilji greiða kostnað af því að gefa bændum upplýsingar og leiðbeiningar um húsabætur í sveitum. Væri þá illa farið, og því vissara áður en till. er samþ., að vita, hvort Búnaðarbankinn vill borga þessum manni og veita leyfi til þess, að hann gefi bændum áfram þær leiðbeiningar, sem hann hefir veitt að undanförnu. Ég skal játa, að ég greiddi atkv. með þessari brtt. í n., en að athuguðu máli held ég, að réttara sé að taka hana aftur til 3. umr. og leita upplýsinga um, hvort Búnaðarbankinn vill taka að sér leiðbeiningastarfið, því það má ekki fella niður. Þá kemur 78. brtt., um rafmagnseftirlit ríkisins. Ég skal ekki fara langt út í það mál, enda hefir frsm. meiri hl. farið ýtarlega út í það, og mig brestur þekkingu á því sviði til þess að víta, hvort því er jafnáfátt og a f er látið. En mér þykir rétt að taka fram, að það hafa komið geysimiklar umkvartanir úr mínu kjördæmi, en ég veit ekki, á hve miklum rökum þær eru byggðar. Ég hefi ekki sett mig inn í, hvort rétt er að leggja rafmagnseftirlitið niður sem sérstaka stofnun, en ef það yrði gert, ætti ekki að vera ágreiningur um, að landssíminn tæki þá við því. 85. brtt. er viðvíkjandi Pétri Sigurðssyni, um að liðurinn falli burt, en að stórstúkan greiði honum laun. Kemur hér svipað fram og um 2 till., sem ég hefi talað um hér á undan, að fjvn. eða Alþ. geta ekki skipað fyrir um það. Mun því vera réttara að lofa þessum lið að halda sér, því styrkurinn til stórstúkunnar er ekki svo hár, að það veiti af að lofa honum einnig að halda sér, án þess að hún þurfi að launa þennan mann. Ég hefi líka fyrir satt, að maðurinn sé góður fyrirlesari og bindindisfrömuður, sem hafi mikil áhrif. Ég held því, að þegar verið er að afmá síðustu slitur bannlaganna, sé gott að hafa slíka áhugamenn til þess að starfa í þágu bindindismálsins. Ég er því mótfallinn að fella niður þessa styrkveitingu. Þá eru hér nokkrar hliðstæðar brtt., nr. 86, 87 og 88, sem minni hl. hefir ekki mælt á móti, en lætur hlutlausar. Var svo fyrir þeim mælt, að það væru kommúnistar, sem að þeim stæðu, en mér er alveg ókunnugt um það og læt því alveg kylfu ráða kasti um, hvernig með þær verður farið. 90. brtt. er um að fella alveg niður styrkinn til elliheimilisins á Grund. Þessu er minni hl. alveg mótfallinn. Ég verð að segja, að mér fannst hv.þm. meiri hl. fatast rökfimin, þegar hann var að mæla fyrir þessari till. Aðalrökin voru þau, að stofnunin væri svo stór og dýr, að þess vegna þyrfti hún ekki styrk. Það er viðurkennt, að stofnunin sé stór og myndarleg og hafi orðið dýr, en ég held, að það sé óhætt að fullyrða, að það sé eins dæmi, að svo dýrri stofnun hafi verið komið upp með jafnlitlum styrk frá því opinbera. Ég tel því ekki rétt að svipta elliheimilið þeim styrk, sem það hefir notið. Það var einnig upplýst í fjvn., að þar væru mörg gamalmenni, sem ekki gætu verið þar áfram, ef þau nytu ekki góðs af þessum styrk, en það virtist engin áhrif hafa á meiri hl. n. og leit út fyrir, að það hefði verið fyrirfram ákveðið að fella styrkinn niður. Það þarf ekki að draga neina dul á, að það, sem hér ræður, er ekki annað en kali til þess manns, sem mest hefir barizt fyrir að koma þessari stofnun upp. Sú hlutdrægni kemur bersýnilega fram, þegar fella á niður þennan styrk, en halda honum við samkynja stofnanir á Seyðisfirði og Ísafirði. Ef nokkursstaðar er þörf fyrir svona heimili, þá er það vitaskuld hvergi eins og hér í bænum, þar sem flest er af fólki, sem er í þörf fyrir að komast á slíkt heimili. Það er því gleðilegt til þess að vita, að búið er að koma upp jafnmyndarlegu heimili eins og hér er. En það er hart, ef Alþ. vill ekki sýna því svo litla viðurkenningu, að veita því 4-5000 kr., því það get ég sagt hv. meiri hl., að þó hann vilji þannig hefna sín á þeim gamalmennum, sem þar eru, með því að fella niður styrkinn, þá má hann vita það, að heimilinu verður ekki lokað. Þá ánægju skulu hv.þm. meiri hl. aldrei fá. Þá skal ég aðeins nefna 97. brtt. Ég held, að hv.frsm. meiri hl. hafi ekki minnzt á, að það er nýr liður til Jósefs J. Björnssonar kennara á Hólum. Er fyrir því gömul þingsamþ. að láta þennan gamla góða kennara fá laun, þegar hann hætti störfum. En það hefir gleymzt hjá hæstv. stj. að taka þennan lið upp í 18. gr.fjárlfrv. Þá vil ég rétt minnast á 110. brtt., um endurgreiðslu úr lífeyrissjóði embættismanna. Hv. frsm. meiri hl. sagði, að um það færi eftir l., en það er einmitt ekki, og þess vegna þarf stj. að fá sérstaka lagaheimild fyrir greiðslunni. Tilætlun n. var, að stj. fengi tækifæri fyrir næsta þing til þess að endurskoða lögin um lífeyrissjóð embættismanna, í því skyni að rýmka ákvæðin um endurgreiðslur úr sjóðnum. Nú geta embættismenn ekki fengið útborgað úr sjóðnum, nema þeir hafi orðið að láta af embætti sökum elli eða vanheilsu. Það var orðað í n., að þegar menn flytjast milli starfsgreina, t. d. ef fyrrv. kennari verður embættismaður eða öfugt, gæti verið heppilegt að flytja safnaðar tryggingarupphæðir milli sjóða. En það má ekki gleyma því, að þeim sé tryggður sjóðurinn, embættismönnunum, sem eiga hann. - Þá hefi ég drepið nægilega á brtt. á þskj. 508. Skal ég þá víkja nokkrum orðum að brtt. á þskj. 582. Þar er fyrst brtt. viðvíkjandi Búnaðarfélagi Íslands. Ég ætla að geyma mér að tala um hana, þangað til ég kem að till. minni hl. viðvíkjandi þessu máli. En um 2. brtt. á sama þskj. er það að segja, um a-liðinn, að minni hl. er þeirri till. algerlega samþ., og um b-lið, sem hv. meiri hl. hefir breytt dálítið frá því, sem hv. stj. lagði til, er það að segja, að ég geri ekki ráð fyrir, að hann valdi neinum ágreiningi út af fyrir sig, ef samkomulag verður um c-liðinn, þ. e. laun þeirra manna, sem taka laun utan launalaga. Minni hl. n. er óánægður með þennan lið eins og hann er orðaður hér. Ég tel hann allt of óákveðinn, og álít ég því litla bót að því, að hann sé samþ. eins og hann liggur hér fyrir. Í sambandi við þetta vil ég fyrst spyrja hv. stj. að því, hvort hún hafi gert ráðstafanir til þess að segja upp þeim mönnum, sem hér eiga hlut að máli, og láta þá vita, að þeir verði að búast við launalækkun. Ef þetta hefir ekki verið gert, þá losna margir þeirra við að taka á sig nokkra launalækkun, a. m. k. helming ársins 1935. Þess vegna er mjög áríðandi atriði, hvort hv. stj. hefir gert þetta eða ekki. Ég vona, að hv.frsm. eða hæstv. stj. upplýsi þetta. Ég fyrir mitt leyti geng út frá því, að hæstv. stj. hafi ekki verið svo hirðulaus um þetta mál, að hún hafi látið undir höfuð leggjast að gera þær ráðstafanir, sem nauðsynlegar eru, til þess að geta einnig sparað í launum þeirra, sem fá laun utan launalaga, því að það er lýðum ljóst, að þau laun eru miklu hærri heldur en laun þeirra, sem taka laun eftir launalögum. Það er ranglæti, sem hæstv. stj. hefir stungið upp á í þessu máli, að láta lækka öll laun, sem greiðast eftir launalögum, en færa ekkert niður þau laun, sem eru greidd utan launalaga. Þetta hefði hv. stj. átt að sjá, þegar hún var að semja frv., því að það kemur fyrir þar hvað eftir annað, að undirmenn verða betur launaðir en yfirmenn, einmitt fyrir þessa lækkun dýrtíðaruppbótarinnar. Stj. hefir á þennan hátt fengið svo kröftuglega áminningu um, að hér hlyti eitthvað að vera bogið, að ég á bágt með að trúa, að hún hafi ekki gert þær ráðstafanir að láta þessa menn vita, að þeir gætu átt von á launalækkun. Það er ekki hætt við því, að hæstv. fjmrh. hafi ekki vitað um, hversu há þessi laun eru, sem greidd voru mönnum utan launalaganna, því að hann greiddi sjálfur aðstoðarmanni sínum á skattstofunni 11000 kr. síðastl. ár. Hv. frsm. meiri hl. sagði, að sparnaðurinn við till. meiri hl. næmi ekki meiru en 26000 kr. Mér kemur þetta allundarlega fyrir sjónir, og ég get alls ekki skilið, hvernig þetta er reiknað út. Mér finnst þetta ætti að vera þannig, að engum væri borgað hærra, sem tekur laun utan launalaga, en þeim, sem fá hæstu laun eftir launalögunum. Verði sú regla tekin upp, sparast á þann hátt stórfé. Ég hefi ekki enn haft tíma til þess að reikna þetta út, en ég vona, að ég verði búinn að semja áætlun um þetta atriði fyrir 3. umr. Það er ekki von, að starfsmenn þess opinbera, sem taka laun eftir launalögum, sætti sig við það, að þeirra laun séu miklu lægri en laun margra, sem fá sín laun greidd utan launalaga, og þó er eins og hæstv. stj. ætli sér ekki að færa þeirra laun neitt niður. Sýslumenn landsins hafa lægri laun eftir þessu heldur en jafnvel skrifarar á skrifstofum þeirra embættismanna hér í bænum, sem fá skrifstofukostnaðinn greiddan eftir reikningi. Þetta er svo mikið ranglæti, að við það er ekki hægt að una. Ég tók ekki eftir því, að hv.frsm. meiri hl. ræddi nokkuð um brtt.n. á þskj. 613. Þar eru smábrtt., sem samdar hafa verið eftir að n. skildi að borði og sæng, ef svo mætti að orði kveða. Ég geri ráð fyrir, að það þurfi ekki annað en að upplýsa, í hverju þessar tölubreyt. liggja. Sennilega liggur þetta í því, að einhver nýr embættismaður hefir bætzt við á eftirlaun og einhverjir dáið. En viðkunnanlegra hefði verið að nefna þetta. En aðalbreyt. á 18. gr. I., sem n. í heild gerði, stafaði af því, að stj. taldi próf. Sæmund Bjarnhéðinsson eiga heimtingu á eftirlaunum lögum samkvæmt. Það er að vísu ekki rétt, en n. er hinsvegar sammála um það, að þessum manni beri að veita sérstök eftirlaun, þar sem hann hefir lengi gegnt vandasömu starfi og leyst það vel af hendi. Það var enginn ágreiningur í n. um fjárveitingu til þessa manns. Skal ég þá koma að brtt. okkar minni hl. á þskj. 543. 4. brtt. fer fram á það, að styrkgreiðsla til verklegs framhaldsnáms erlendis sé lækkuð úr 10000 kr. niður í 5000 kr. Fyrir n. lá ekki nein skýrsla um, hvernig á slíkri hækkun stæði í frv., og þessi liður hefir aldrei verið hærri en 4000 kr., en nú leggur minni hl. n. til, að upphæðin verði lækkuð úr 10000 niður í 5000 kr., m. a. vegna þess, að allt þetta fé fer út úr landinu. Einmitt á þeim tímum, sem vandræði eru með greiðslu til útlanda, ætti hæstv. stj., svo framarlega sem hún meinar nokkuð með hjali sínu um sparnað á greiðslu til útlanda, að spara einmitt á svona lið. Ef eitthvað sérstakt liggur hér á bak við, þá verður það að koma fram; enn sem komið er hefir ekkert slíkt komið fram í n. Þá kemur hér næst liður til raflýsingar á Eiðum o. fl. Það er 50 þús. kr. liður, og hlýtur mikill hluti af því fé að fara til útlanda. Ég skil ekki, að það liggi svo mikið á þessu, að það sé nauðsynlegt að velja slæmt ár, eins og nú er, til þessarar framkvæmdar. Ég geri ráð fyrir, að Austfirðingar komi og segi, að þetta sé hlutdrægni, en þetta er svo stór liður, að ég tel, að hann verði að bíða, eins og svo margt annað. Fyrir n. lá engin áætlun um þetta verk, en í aths. hæstv. stj. við frv. stendur, að kostnaðaráætlun verði lögð fyrir n. Hún kom aldrei. Um næsta lið hefi ég í rauninni áður rætt, er ég talaði um kvennaskólann á Blönduósi, og vísa ég til þess, og sömuleiðis 8. brtt., um rafveitu á Hallormsstað. Þá er framlag til gagnfræðaskóla Reykjavíkur, til þess að byggja skólahús hér í bænum. Álítur minni hl., að sama regla verði að gilda um þann skóla og aðra skóla og að ekki sé rétt að byggja ný skólahús í árferði eins og nú, en hv. meiri hl. n. vill nú leggja út í að byggja 3 skóla. 9. brtt. fer fram á það, að atvinnubótastyrkurinn sé lækkaður úr 500 þús. niður í 300 þús. kr., eins og hann er áætlaður í fjárl. yfirstandandi árs. Ástæðan til þess, að minni hl. flytur þessa till., er sú, eins og ég tók fram við 1. umr., að næstu 3 ár liggur fyrir framkvæmd langstærsta mannvirkis, sem nokkru sinni hefir komið til mál, að hrinda af stokkunum hér á landi, og á ég þar við Sogsvirkjunina. Verði ekki tekið tillit til þessa, kemur mér það allundarlega fyrir sjónir, því að vitanlega á þessi atvinnubótastyrkur að vera til þess að hjálpa í atvinnuleysi, en því meira sem framkvæmt er, því minna hlýtur atvinnuleysið að verða. Ég sýndi fram á það við 1. umr., að verkalaun fyrir þetta mikla mannvirki geta ekki orðið minni en 600000 kr. á ári hverju næstu 3 ár. Mér kemur það kynlega fyrir sjónir, ef hv. meiri hl. telur alls ekki rétt að taka tillit til þessa atriðis. Ef þessi rök duga ekki, er gagnslaust að rökræða við hv. meiri hl. Svo kemur annað atriði til greina í þessu máli, það, að á móti þessum 500000 kr. leggi sveitarfélögin 1 millj. kr. Hvaða líkindi eru til þess, að sveitar- og bæjarfélög geti lagt fram 1 millj. kr. 1935 í þessu skyni? Það er alls enginn möguleiki til þess. Þess vegna skilst mér, að þessi upphæð sé aðeins sett til þess að sýnast, eða að ekki eigi að fara eftir því, sem aths. segir, um að tvöfalt framlag skuli koma frá hlutaðeigandi bæjar- eða sveitarfélögum. Eitt atriði kemur enn til greina. Hæstv. ríkisstj. hefir breytt þessari aths. þannig, að nú er stj. ekki skylt að hjálpa bæjar- og sveitarfélögum til þess að fá lán í þessu skyni. Hvernig halda menn, að bæjar- og sveitarfélög geti fengið 1 millj. kr. lán í þessu skyni nú á þessu erfiða ári? Ekki er hætt við því, að þau geti tekið þetta af því fé, sem þau hafa handa á milli, svo að það getur ekki verið um annað en lántöku að ræða. Lántaka innanlands er útilokuð, skilst mér. Það er líka útilokað, að lán fáist erlendis, nema með því móti, að ríkissjóður ábyrgist. Engin slík ábyrgðarheimild liggur fyrir. Þessi fjárveiting verður þess vegna að nokkru leyti aðeins pappírsgagn. Ég er sannfærður um það, að bæjar- og sveitarfélögin geta ekki lagt fram á móti meiru en 300 þús. kr., eins og minni hl. leggur til, að veittar verði. Það er eins og hæstv. stj. og hv. meiri hl. n. sé skilningslaus á það, hvílík fjárhagsvandræði steðja nú að bæjar- og sveitarfélögum. Það er jafnvel svo langt komið í þessu efni, að bæjar- og sveitarfélögin eiga mjög örðugt með að greiða lögboðnar greiðslur. Svo bætist það við, að þeim er sagt að leggja fram 1 millj. kr. til atvinnubóta, og jafnframt er þeim fyrirskipað í aths., að þau skuli halda uppi jafnmiklum öðrum framkvæmdum eins og venja er til. Um leið og hv.Alþ. fyrirskipar þetta hnuplar það frá sveitar- og bæjarfélögunum þeim tekjustofni, sem hingað til hefir verið álitinn þeirra réttmæta eign. Nú er svo langt gengið í þessu efni, að bæjar- og sveitarfélögin eru farin að reyna að ná sér í tolla af algengum vörum. Við minnihl.menn sjáum, að þessi stefna, sem hv. meiri hl. hefir tekið upp gagnvart bæjar- og sveitarfélögunum, verður til þess að leggja efnahag þeirra í rústir, svo framarlega sem ekki er snúið við á þessari braut. Skal ég þá næst drepa á 11. og 12. till. saman. Þær fjalla um það, að leggja ekki fram 100 þús. kr. til Byggingar- og landnámssjóðs á næsta ári, og ekki heldur sömu upphæð til verkamannabústaða, til þess að forðast erlend kaup sem mest, og ennfremur sökum þess, að fyrirsjáanlegt er, að það verður miklu meira um atvinnu á næsta ári en venja er til. Ég á þá ekki eftir aðrar till. en 10. brtt. á þskj. 543, viðvíkjandi Búnaðarfélagi Íslands. Þar hefir hæstv. stj. ætlað með aths. í fjárl. að setja í raun og veru heilan lagabálk um Búnaðarfélagið, og leggur minni hl. til, að þessi aths. verði felld burt. Það lítur út fyrir, að hv. meiri hl. n. hafi fengið einhverja eftirþanka um, að þessi aths. væri ekki eins vænleg til framgangs og ætlazt var til, og þess vegna hefir hv. meiri hl. komið með nýja orðun á þessari aths. Ég verð að segja það f. h. minni hl. n., að okkur furðar stórlega á því, að hæstv. stj. skuli ætla að taka Búnaðarfélagið slíkum tökum. Okkur er ekki ljóst, að þetta félag hafi svo til saka unnið, að það verðskuldi þá meðferð, að vera tekið með valdi og breytt þvert ofan í þess eigin vilja. Það er kunnugt, að Búnaðarfélag Íslands er þannig upp byggt, að í því eru allir bændur, sem eru í búnaðarfélögum landsins. Í Búnaðarfélaginu eru því allir bændur, sem jarðabætur vinna og styrk fá. Ég tók eftir því í gær hjá hv.frsm. meiri hl., að hann breiddi sig mjög yfir það, að búnaðarmálastjórarnir hefðu verið og væru tveir, og þessi ráðstöfun hefði verið gerð þvert ofan í vilja búnaðarþingsins. Ég held, að hér sé ekki um neina gífurlega sök að ræða, en væri svo, þá bitnaði þetta eingöngu á búnaðarfélagsstjórninni sjálfri. Þetta er aðeins kostnaðaratriði. Það er ekki um annað að ræða en mismun á launum ráðunauta og búnaðarmálastjóra. Ég get fallizt á það með hv.frsm. meiri hl., að óþarft sé að hafa tvo búnaðarmálastjóra, en ég hélt ekki, að hv.frsm. meiri hl. ætlaði að kasta þungum steini á form. Búnaðarfélagsins, og það hefði hann ekki átt að gera. A. m. k. hefir hann stundum viljað verja hann fyrir grjótkasti, en það hefir ef til vill eitthvað breytzt upp á síðkastið í þessu efni. Það er mín skoðun, og ég hygg, að það sé skoðun alls minni hl., að engin ástæða sé til þess að áfella stjórn búnaðarfélaganna fyrir það, að hafa látið Sigurð Sigurðsson halda búnaðarmálastjórastöðunni. Ég get ekki talið eftir þau laun, sem hann hefir fengið, því að ég hygg, að vandfundinn muni vera sá Íslendingur nú á dögum, sem þarfari hefir verið íslenzkum landbúnaði. Það getur ekki verið meining hv. meiri hl., að það sé einhver glæpur að hafa Sig. Sigurðsson búnaðarmálastjóra áfram. Almenningur í landinu lítur ekki þeim augum á þetta mál. Þetta er ekki heldur hin raunverulega ástæða fyrir herferðinni á hendur Búnaðarfélaginu. Hv. frsm. meiri hl. talaði um smíðagalla á Búnaðarfélaginu. Ég vildi helzt, að hv. meiri hl. leyfði bændum landsins að smíða sitt eigin félag, án þess að hann væri að sletta sér fram í það. Það er ekki víst, að bændur álíti þetta smíðisgalla, þótt hv. meiri hl. álíti það. Hv. frsm. sagði, að Búnaðarfélagið hefði verið kúgað hér á hv.Alþ. 1923. Ég hygg, að það hafi ekki verið. Þá var aðeins gerð breyt. viðvíkjandi skipun stj. Búnaðarfél., og var það með góðu samþ. fél. sjálfs. Búnaðarfél. er félagsskapur einstakra manna, það er hægt að svipta það styrk hér, en það er ekki hægt að leggja það niður. En að svipta það styrknum væri ósæmileg kúgun. Ef maður ber saman þessa till. meiri hl. og till. stj., fæ ég ekki séð, að mikill munur sé á. Till. frá meiri hl. er styttri, en segir það sama, a. m. k. má ná sama marki með henni og með till. stj. Ég ætla ekki að lengja mál mitt meira; sennilega hefi ég gleymt einhverju, en gefst þá vonandi tækifæri síðar til þess að ræða um það.

Magnús Torfason Ég skal byrja með því að lýsa mig samþ.till.fjvn. um það, að fella niður styrk til júbilljósmóður Þórdísar Símonardóttur. Þessi góða og merka kona og mikli kvenskörungur er nú, eftir vel unnið starf, sofnuð til mæðra sinna. Ég vil þakka hv.n. fyrir það, sem hún hefir lagt til, að varið verði til vega í Gnúpverja- og Hrunamannahreppi. Hv. n. hefir með þessu sýnt skilning sinn á því, að jafnhliða því, sem verið er að skipuleggja mjólkursöluna með nauðung, sé nauðsynlegt að gera allt til þess, að njóta megi mjólkurbúanna og gera sér mat úr skipulaginu. Ég á tvær brtt. við þennan síðari kafla fjárlfrv. Önnur fer fram á að hækka styrk til Odds Oddssonar gullsmiðs á Eyrarbakka úr 400 kr. upp í 800 kr. Það má segja, að þessi maður sé langsnjallastur af öllum þeim alþýðumönnum, sem komið hafa fram á ritvöllinn hin síðari ár. Hann hefir fært í letur margan fróðleik og skrifar svo gott mál, að unun er að lesa. Þessi maður á nú 5 tilbúin handrit og 9 ófullgerð, um mjög merkileg mál og ýmislegt, sem þörf er á að safna sem fyrst, áður en sá alþýðufróðleikur dreifist. Þar á meðal eru öll örnefni milli Þjórsár og Ölfusár. Í gömlum örnefnum finnast oft þýðingar á orðum, sem ekki finnast annarsstaðar, svo að þetta getur orðið sjór fyrir þekkingu á íslenzku máli. Þegar efnt verður til nýrrar orðabókar, þá er sjálfsagt að safna slíkum örnefnum og fara í gegnum þau. Oddur Oddsson er álíka gamall og ég og hefir haft ofan af fyrir sér með gullsmíði. Þessar 400 kr., sem gert er ráð fyrir í fjárlfrv. að hann fái, er svo lítið, að hann getur ekki, nema styrkurinn verði hækkaður, snúið sér algerlega að þessu hugnæma viðfangsefni sínu. Hin till., sem ég ber fram, er um það, að sandgræðslustyrkurinn verði hækkaður um 10 þús. kr. Með þessu er tilætlunin, að tekinn verði og græddur upp allur sandur með sjó fram frá Ölfusá út í Selvog. Árið 1928 var fé veitt til græðslu Strandarlands, og árangurinn varð meiri en af nokkurri annari sandgræðslu, því að jarðvegur er frjór þarna og veðurlag gott. Af Strandarlandi fást nú 160 hestar af töðu, en áður var þarna eyðimörk. Sami mundi árangurinn verða á þessum stað. Þetta verður stærsta sandgræðslutilraun, sem hér hefir verið gerð, tekur yfir 8400 ha. lands, og þetta er ekki aðeins græðslutilraun, heldur verður þetta líka til þessa að bæta fiskveiðarnar. Eftir norðanveður hefir oft verið fiskilaust á þessum slóðum, því að sandfok frá landi bægir fiskinum burt. Allir, sem sótt hafa Selvogsmið, vita þetta. Enn er þess að geta, að með l. um hafnarbætur í Þorlákshöfn var gert við lendinguna þar lítilsháttar. Síðan hefir Kaupfélag Árnesinga keypt lendinguna og bætt, komið sér þar upp íshúsi og fiskveiðitækjum, og nú er verið að byggja smávélbáta, sem eiga að ganga þaðan í vetur. Nú vill svo oft verða, að fiskur skemmist af sandfoki í Þorlákshöfn og verði 2.flokks og 3. flokks vara. Þessi sandgræðsla er því ekki aðeins nauðsynleg fyrir landbúnaðinn, heldur líka fyrir sjávarútveginn. Sést bezt á þessu, hve mikið alvörumál þetta er. Árnessýsla, Ölfushreppur, Selvogshreppur og Kaupfélag Árnesinga hafa heitið styrk til græðslunnar, en áætlað er, að hún muni kosta 25-30 þús. Þess hefði verið vert að óska, að styrkurinn yrði færður upp um 20 þús. kr. en það hefir þó ekki verið gert, vegna þess að ætlunin er sú, að Strandarkirkja láni nokkurt fé til græðslunnar. Milli þessa lands og lands Strandarkirkju er ekki nema rúmur 1 km., og ef landið verður ekki grætt, eru hagar Strandarlands í hættu. Er því ekki nema eðlilegt, að Strandarkirkja taki nokkurn þátt í þessu. Ég þykist svo ekki þurfa að segja miklu meira, en vænti þess, að málinu verði vel tekið. Til forna var þessi spilda eitthvert allra bezta land, og getur orðið það enn. Það sýnir sú sandgræðsla, sem fram hefir farið á Strandarlandi. Ég er viss um, að þetta land verður í framtíðinni notað af Reykvíkingum til þess að reisa þar sumarbústaði. Ég fel svo hv. Alþingi málið til góðrar fyrirgreiðslu.

Jón Auðunn Jónsson Ég á aðeins eina till. við þennan kafla, og er hún um það að hækka styrk til kvenfélagsins Óskar á Ísafirði. Ég vænti þess, að hv.n. hafi fengið umsókn félagsins, en það hefir sem kunnugt er haldið uppi skóla í fjölda ára með litlum styrk. Hinsvegar hafa konurnar sjálfar lagt mikið til hans. Hliðstæðir skólar annarsstaðar hafa notið mun meiri styrks. Ég býst við, að skólaskýrslan liggi fyrir hjá hv.n. Skólinn hefir verið fyrirmynd, lokið lofsorði á kennsluna, og þar hafa verið stúlkur úr öllum sýslum landsins nema einni, og venjulega fleiri utan af landi en frá Ísafirði. Var svo á síðasta skólaári. Í stuttu máli sagt, skólinn er viðurkenndur sem einn hinn bezti í sinni grein. Ég vænti þess, að hv.þm. hafi kynnt sér það, sem fram er fært, og geti því greitt atkv. með varatill. minni að minnsta kosti.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Ég á eina litla brtt. við þennan kafla, um styrk til Friðriks Ottóssonar. Hann er búinn að vera vegavinnuverkstjóri í 25 ár, en hefir nú legið sjúkur í ár og engum störfum getað sinnt. Þessi maður er kominn af bezta skeiði, og litlar líkur eru til þess, að hann geti komizt áfram hjálparlaust, þótt hann kannske að einhverju leyti fái heilsu sína aftur, eins og ég hefi nýlega heyrt að von sé um. Slíkir menn hafa oft fengið nokkra upphæð árlega sem eftirlaun. Ég fer ekki fram á, að honum verði veitt neitt fast árlega, heldur að honum verði veittar nú 500 kr. í eitt skipti fyrir öll. Ég vænti þess, að hv. Alþingi líti með velvilja á þetta. Ég er meðflm. að nokkrum brtt., en hv. 10. landsk. mun gera grein fyrir þeim. Hv. frsm. síðari kaflans vék að mér í sambandi við styrkveitingu til Búnaðarfélagsins. Ég vil sérstaklega víkja að nokkru af því, sem þar kom fram. Hann hélt því fram, sem rétt er, að Búnaðarfélagið hefði umboðsvald fyrir ríkið. Búnaðarfélagið annast um ýms verkefni fyrir ríkið, og það er ekki svo lítið fé, sem árlega gengur til bænda gegnum félagið. Þetta er og viðurkennt af félaginu, því að það er venja, að áætlun um tekjur og gjöld félagsins sé send atvmrh. til umsagnar. Hv. frsm. var að tala um, að félagið hefði verið sundurþykkt. Það er rétt, að það reis upp deila innan félagsins fyrir nokkrum árum, en sú deila hefir verið jöfnuð nú og heyrir því sögunni til. Þessi deila olli á sínum tíma óþægindum hvað snerti verkaskiptinguna milli búnaðarmálastjóra og starfsmanna þeirra. Þessu er nú ekki lengur til að dreifa og samstarfið er ákjósanlegt. Það er nú aðeins einn ljóður á ráði félagsins, sem telja má þó víst, að bætt verði úr áður en langt um líður, en það er það, að stjórn félagsins er ekki skipuð eftir vilja búnaðarþings, og því ekki ætíð í samræmi við vilja þingsins. Þessu þarf að breyta, því að því aðeins, að stjórnin sé í samræmi við þá, sem eiga að ráða um starf félagsins, er hægt að búast við happadrjúgu starfi. Eins og ég hefi tekið fram áður, er búnaðarþingið myndað á sama hátt og aðalfundur S. Í. S. Það er byggt neðan frá og upp úr að öllu leyti. Þetta komst á 1931 og kostaði átök þá, en síðan hafa allir gert sig ánægða með þetta. Það eina, sem eftir er, er að fá viðurkenningu hv. Alþingis fyrir því, að Búnaðarfélagið eigi sjálft að kjósa sína eigin stjórn. Nú liggur fyrir þinginu frv. um það, að fella úr jarðræktarlögunum þau ákvæði, er mæla svo fyrir, að 2/3 af stj. félagsins skuli kosnir af Alþingi. Mér hefir virzt, að þetta sé alltaf að vinna meira og meira fylgi meðal flokkanna, og tel því gefið, að frv. verði samþ., enda þótt ég sé hissa á þeim drætti, sem orðið hefir í Ed. á afgreiðslu málsins. Hv. frsm. krafðist þess, að þetta ósamræmi í stjórninni og ósamræmið á milli stj. og búnaðarþingsins yrði afnumið. Ég skyldi sízt mæla á móti því, að það yrði gert. En þá verður Alþingi að gera þá breytingu, að stjórn Búnaðarfélagsins sé í samræmi við búnaðarþingið. M. ö. o., að leyfa búnaðarþinginu að velja stjórnina. Hv. frsm. sagði í gær, að íhlutun Alþingis um stjórn Búnaðarfélags Íslands hefði verið undirrótin að ósamkomulagi því, sem ríkt hefir innan félagsins, og það er ekki ósennilegt, að svo hafi verið í raun og veru, en eigi að laga þetta, þá verður að kippa burt þessu ákvæði laganna. Annars er engin ástæða til þess að efast um, að stj. Búnaðarfélagsins hefði hiklaust orðið við kröfum búnaðarþings. ef hún hefði verið kosin af því. Ég býst nú við, að við getum orðið nokkurn veginn sammála um afgreiðslu á þessum lið fjárlfrv., og til þess að gera það greinilegt, hvað fyrir þinginu vakir um afgreiðslu þessa máls, hefi ég borið fram brtt. á þskj. 628. sem hljóðar svo: „Ríksstj. getur gert það að skilyrði fyrir greiðslu á styrk til félagsins, að fjárhagsáætlun þess sé samþ. af landbúnaðarráðh. og að ráðning búnaðarmálastjóra sé samþ. af búnaðarþingi, enda sé hann ekki nema einn“. - Í þessu felst viðurkenning á þeim framkvæmdum, sem verið hafa að undanförnu. Fjárhagsáætlun félagsins á að leggjast fyrir landbúnaðarráðh., og með því ætti að vera fengin full trygging fyrir samræmi á milli búnaðarþings og stj. Búnaðarfélags Íslands. Þá ættu að vera útilokaðar allar togstreitur, sem verið hafa þar á milli, og hinsvegar er ríkisvaldinu fengið í hendur fullt eftirlit með fjárreiðum Búnaðarfélagsins, sem varða ríkið að sjálfsögðu miklu, þó að miklum hluta þess fjár, sem til félagsins gengur, sé ráðstafað eftir föstum lagafyrirmælum þar að lútandi. Ég skal ekki fara að fjölyrða um það verkefni, sem Búnaðarfélagið hefir leyst af hendi undanfarin ár. Um það var töluvert rætt við eldhúsdagsumr. En ég get bætt því við, að langafkastamest hefir félagið verið frá 1931, er þessi fasta skipun komst á. Má í því sambandi t. d. benda á hestasöluna til Þýzkalands síðastl. sumar, sem félagið átti frumkvæði að og allir hlutaðeigendur mega vera því þakklátir fyrir. Það mun hafa verið sett að skilyrði fyrir kaupunum af hálfu þýzkra stjórnarvalda, að hestarnir væru keyptir í gegnum Búnaðarfélagið hér. Þetta sýnir, hve sterka aðstöðu það hefir til hagsmuna bændastéttinni. Þá vil ég benda á, að félaginu er falin framkvæmd ýmissa atriða jarðræktarlaganna, sem ekki er hægt að taka af því nema með sérstökum lögum. Ég verð að segja það, að ég teldi illa farið, ef nú ætti að fara að spilla þeirri skipulagningu, sem félagið hefir verið byggt upp með nú að undanförnu. Ég hefi jafnan fylgt því, að Búnaðarfélagið væri byggt upp eins og samvinnufélagsskapurinn, og þegar þetta hefir tekizt fyrir harðfylgi góðra manna, sem að félaginu hafa starfað, þá finnst mér ærið hart að ætla að splundra því nú. Mér fyndist það standa ríkisvaldinu nær að gefa því tækifæri til þess að þroskast og eflast undir því skipulagi, sem það hefir nú verið byggt upp á. Þá vil ég nota tækifærið til þess að óska eftir því við þá hv.þm., sem hér eru nú og sæti eiga í Ed., að þeir flýti fyrir frv. því, sem þar er komið fram um skipulagningu Búnaðarfélagsins. Nái brtt. mín samþykki, þá tel ég afgreiðslu málsins sæmilega trygga, og með þessu er fjárhagsleg íhlutun ríkisvaldsins líka fyllilega tryggð. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar að þessu sinni, en gefist tilefni til, þá mun ég fara nánar inn á starfsemi félagsins til þess að slá niður allar missagnir um óreiðu þar. Það má vera, að ekki hafi allt verið þar jafnan sem skyldi, en það á ekki að láta gamlar syndir standa fyrir eðlilegum þrifum félagsins á lýðræðisgrundvelli.

Guðbrandur Ísberg Ég hefi leyft mér að bera fram nokkrar brtt. við þennan kafla fjárlfrv. Fyrsta brtt. mín er við 14. gr., rómv. XIII. Þar er farið fram á, að styrkur til iðnfræðslu á Akureyri sé aukinn úr 1500 kr. í 25011 kr. Iðnaðarmannafélagið á Akureyri hefir staðið fyrir þessari fræðslu í mörg undanfarin ár. Nemendafjöldinn hefir aukizt ár frá ári og er nú orðinn um 80. Í hlutfalli við fjölgun nemendanna hefir kostnaðurinn við fræðsluna líka aukizt ár frá ári. Iðnaðarmannafélagið hefir undanfarið farið fram á það við Alþingi að fá styrkinn hækkaðan, og sömuleiðis styrkinn frá bæjarfélagi Akureyrar, og nú hefir það fengið vilyrði um hækkun á styrknum frá Akureyrarbæ, svo framarlega sem ríkissjóðstillagið verði eitthvað aukið. Til þess að hv.alþm. sjái, hvað félagið hefir sjálft orðið að leggja á sig, vil ég geta þess, að á móti rúmlega 2000 kr. styrk úr ríkissjóði og bæjarsjóði Akureyrar til samans hefir það orðið að greiða mikið á 4. þús. kr. Fengist nú þessi hækkun á tillagi ríkissjóðs og úr bæjarsjóði hlutfallsleg hækkun, þá myndi láta nærri, að helmingur fengist á móti framlagi félagsins. Í þessu sambandi vil ég geta þess, að á Akureyri er töluverður iðnaður, sem er í framför. Jafnframt eru skilyrði til þess að auka hann. Þörfin fyrir aukna skólafræðslu í þessum efnum er því alltaf að verða ríkari og ríkari. Ég vænti því, að hv. Alþingi líti með velvilja á þessa till. Þá á ég enn brtt. við 14. gr., undir rómv. lið XVI. Þar er farið fram á rúmlega 38 þús. kr. styrk til byggingar upphitaðrar sundlaugar á Akureyri. Það skal tekið fram, að sundlaug þessi er þegar komin upp, þó að frágangi hennar sé ekki lokið að öllu leyti. Til byggingar sundlaugar þessarar hefir verið varið nálægt 77 þús. kr. Þetta er heit sundlaug, og hefir hitaveitan kostað yfir 38 þús. kr., eða um helming alls kostnaðar við byggingu laugarinnar. Laugin er það stór, að hún mun vera eina sundlaugin hér á landi, sem hægt er að þreyta kappsund í eftir alþjóðareglum. Hitaveitan að lauginni er löng, og er borun eftir vatni ekki lokið ennþá. Það sem sérstaklega er eftir við laugina, er að steypa í botninn á henni, byggja sólskýli og fjölga búningsklefum. Fáist þessi styrkur, þá er ákveðið að verja honum öllum til umbóta á lauginni. Styrkur þessi, sem hér er farið fram á að fá, er í réttu hlutfalli við aðra styrki, sem veittir hafa verið til sundlaugabygginga hér á landi. Verði hann ekki samþ., þá er Akureyrarbær settur hjá í þessu efni og beittur hinu mesta ranglæti. Hér er ekki um sundhöll að ræða, heldur um fullkomna útilaug, sem getur komið að fullu gagni á öllum tímum árs. Að síðustu vil ég taka það fram, að þar sem ég veit, að ríkissjóður á erfitt um greiðslur, þá hefi ég borið fram þá varatill., að veittar verði á næsta ári 10 þús. kr. til byggingar sundlaugar þessarar, og sé það fyrsta greiðsla. Með henni væri því slegið föstu, að Akureyri ætti rétt til frekari fjárframlaga af hálfu ríkissjóðs til byggingar laugarinnar. Þá á ég brtt. við 13. gr., rómv. liður XIX, um að Hallgrími Péturssyni verði veittar 2000 kr. í eitt skipti fyrir öll til útgáfu „Annáls 19. aldar“. Ég þarf ekki að skýra fyrir hv.alþm., hvaða rit hér er um að ræða; það mun þeim fyllilega ljóst. Af þessu merkilega riti er þegar komið út 1 stórt bindi og auk þess nokkur hefti af öðru bindi, og með því mun lokið helmingi útgáfunnar. Ég treysti því, að hið háa Alþingi sjái, að það sé sanngjarnt að veita þennan styrk. Hér á í hlut fátækur maður, sem hefir brotizt í að gefa út dýrt fræðirit, sem seint gengur að selja, því að það er svo venjulega með fræðirit, að almenningur er lengi að átta sig á hinu bókmenntalega gildi þeirra, og kaupir frekar aðrar bækur til lestrar. Hér er aðeins farið fram á 2000 kr. í eitt skipti fyrir öll, og í sambandi við það vil ég benda á, að ég hefi sett brtt. inn í fjárlfrv. næst á eftir styrk til Þórbergs Þórðarsonar. Eins og kunnugt er, þá hefir Þórbergur nú um nokkurt árabil notið styrks úr ríkissjóði til þess að safna orðum úr alþýðumáli. Upphæðin hefir að undanförnu verið 1600 kr. á ári, en nú er lagt til, að hún hækki upp í 2500 kr. Ég er ekki að gera þessa hækkun að umtalsefni í sjálfu sér, ég tek enga afstöðu til hennar að svo stöddu, en ég verð bara að segja það, að ef Alþingi telur nauðsynlegt að hækka þennan styrk um hart nær 1000 kr., þá fæ ég ekki annað séð en að það hljóti að fallast á að veita þessar 2000 kr. í eitt skipti fyrir öll. Með þessu er ég alls ekki að bera brigður á, að starf Þórbergs geti verið þarft. En því verður ekki neitað, að fyrir Alþingi hefir aldrei legið nein skýrsla um söfnun hans, en mér skilst þó, að það hefði mátt vinna nokkurt starf fyrir þetta fé. Þá á ég enn brtt. á þskj. 602, við 16. gr. Þar er farið fram á 4/5 kostnaðar, allt að 10 þús. kr., til undirbúningsrannsókna vegna fyrirhugaðrar rafveitu fyrir Akureyri og nærliggjandi sveitir. Ég skal strax taka það fram, að á Akureyri er nú rafveita, en hún er ekki fullnægjandi fyrir kaupstaðinn, og stækkunarmöguleikar eru ekki fyrir hendi, svo sem nauðsyn krefur. Rafveita sú, sem hér er farið fram á að athuga, á ekki að vera fyrir Akureyri eina, heldur einnig fyrir mikinn hluta af Eyjafirði og Suður-Þingeyjarsýslu. Nú undanfarin ár hafa verið athuguð ýms fallvötn þarna norður frá, með tilliti til virkjunar í þessu skyni. Um nokkurt skeið töluðu menn einna helzt um að virkja Dettifoss. Þá hafa menn talað um Djúpadalsá, og þá helzt með því að veita Skjólgarðsá í hana og virkja svo bæði vatnsföllin. Djúpadalsá liggur um 20 km. frá Akureyri, svo fjarlægðarinnar vegna væri hægt að virkja hana, ef orka fengist nóg. Einnig hefir mönnum dottið í hug, að komið gæti til mála að virkja Hraunsvatn í Öxnadal. Vatnsmagn er þar að vísu lítið, en fallhæðin er gífurleg. Vegna þessarar miklu fallhæðar er talið líklegt, að þarna megi virkja ódýrt. Hitt er aftur dregið í efa, hvort vatnsmagnið sé nægilegt. Allt þetta þarf að rannsaka, en það kostar fé, og því er farið fram á að fá þennan styrk. Annars vil ég benda á, að hér er ekki um nýtt mál að ræða. Árið 1930 var það beinlínis lagt fyrir með bréfi frá atvmrh., að þessi rannsókn skyldi hafin. Jafnframt var því lofað, að 4/5 kostnaðar skyldu greiddir af ríkissjóði, gegn 1/5 annarsstaðar að. Þessum 1/5 hl. á móti var lofað, en rannsóknin fórst fyrir eigi að síður. Hér er því ekki um nýjan styrk að ræða, heldur efndir á gömlu loforði. Þá á ég enn eina brtt. Hún er undir rómv. lið XXVIII. Þar er farið fram á ábyrgð ríkissjóðs fyrir 500 þús. kr. láni til þess að byggja nýtt sjúkrahús á Akureyri. Eins og þeir vita, sem til þekkja, þá er Akureyri hið sama fyrir Norður- og Austurland sem Rvík er fyrir Suður- og Vesturland. Hér í Rvík er stór nýr spítali, landsspítalinn, og auk hans annar, sem er einkafyrirtæki, og loks er sá þriðji bráðum fullbyggður. Á Akureyri er aftur á móti aðeins einn spítali, sem er gamall timburhjallur, sem jafnframt er allt of lítill, svo ekki er hægt að koma fyrir í honum nauðsynlegustu ljóslækningatækjum, eða nýtízku röntgenáhöldum. Fyrir nokkrum árum var horfið að því að byggja við sjúkrahús þetta, en það er eigi að síður allt of lítið. Þessi nauðsyn Akureyringa og um leið að miklu leyti Norðlendinga og Austfirðinga er mjög brýn, eins og hv.þm. geta sannfært sig um með því að lesa álit landlæknis um málið. Hér er um aðkallandi nauðsyn að ræða. Og landlæknir, sem er kunnugastur þessum málum, ræður eindregið til þess, að ekki sé horfið að því ráði að byggja þarna neina bráðabirgða- eða viðbótarbyggingu, heldur eigi að byggja þarna varanlega fyrir framtíðina, a. m. k. næstu framtíð, en þó þannig, að hægt sé að byggja síðar viðbót við það, sem byggt verður. Og með því að nota gamla spítalann fyrir geymslu og e. t. v. fyrir þá sjúklinga, sem frekast þola að vera í þeim húsakynnum, sem nú verður að notast við, má um langt skeið hafa mikið gagn af gamla sjúkrahúsinu. Hér er farið fram á ábyrgðarheimild, en ekki beint framlag úr ríkissjóði að svo stöddu, en að sjálfsögðu kemur að því, að ríkissjóður verður að leggja fram venjulegan styrk til byggingar þessa sjúkrahúss sem annara, og gæti það orðið með þeim hætti, að ríkið tæki að sér að standa straum af nokkrum hluta byggingarlánsins, sem hér er farið fram á ábyrgð á, enda er farið fram á ríkisábyrgð með það fyrir augum, að með þeim hætti sé hægt að komast að miklu hagkvæmari lánskjörum, en hagkvæm lánskjör yrði gróði bæði bæjarfélagsins og ríkisins, ef ríkið tæki á sínum tíma að sér hluta lánsins til greiðslu, í stað þess að útborga byggingarstyrkinn í einu lagi. Ég ætla svo ekki að fjölyrða frekar um þetta nú, en ég vil taka það fram, að það er ekki hægt að bera við féleysi ríkissjóðs gegn þessari till. Það er ekki verið að ræða um fjárframlag á þessu ári og ekki á næsta ári. Það má náttúrlega deila um það, hve hyggileg leið það sé fyrir ríkið að taka á sig margar ábyrgðir, en ég vil benda á það, að hér er sérstaklega fyrir hendi nauðsynl. umbót á heilbrigðismálum Akureyrar, Norðurlands og að nokkru leyti Austurlands. Ég vil að síðustu benda á það, að hér í Rvík er búið að ráða bót á hliðstæðri nauðsyn með byggingu landsspítalans, sem aðallega er fyrir Suður- og Vesturland. Þess vegna eiga hinir aðrir landshlutar fullkomna sanngirniskröfu til samskonar úrlausnar. Ég vil svo vænta, að hv.þm. sýni þessari brtt. minni sanngirni og velvilja.

Jóhann Jósefsson [óyfirl.]: Í sambandi við það, sem sagt hefir verið um Búnaðarfélag Íslands og jafnvel einstaka starfsmenn þess, vildi ég aðeins koma með fáar aths. Það kann að þykja undarlegt, að ég skuli blanda mér inn í þau mál, en ég vil ekki láta hjá líða, þegar verið er að ræða um gagnsemi þessa félags, að láta þess getið, að ég lít svo á að þau afskipti, sem Búnaðarfélag Íslands hefir haft á síðari árum af ræktunarmálum Vestmannaeyja, hafi verið hin affarasælustu, og það er vitanlegt, að það er Sigurður Sigurðsson búnaðarmálastjóri, sem þar hefir haft mesta forgöngu, og honum til aðstoðar Pálmi Einarsson ráðunautur. Það var víst árið 1926, að Sigurður Sigurðsson kom fyrst til Eyja til þess að rannsaka ræktunarskilyrði þar, og afleiðingin af þeirri komu hans varð sú, að þar hófust þær ræktunarframkvæmdir, sem síðan hafa orðið þar. Hann vakti okkur til umhugsunar um það, hvað Eyjarnar gætu gefið af sér mikið heymagn. Það lá í augum uppi, að þar var mikið af ræktunarhæfu landi, en hinu trúðum við síður, að stór landflæmi, sem álitin voru hrjóstrug, eins og Ofanleitishraun, gætu orðið mjög góð og arðberandi tún, sem síðar kom þó í ljós. Þetta finnst mér skylt, að komi hér fram, þeim til sóma, er þarna hafa starfað fyrir Búnaðarfél. Íslands. Það er nú svo, að við Vestmannaeyingar höfum mjög mikla trú á þeim ráðum og leiðbeiningum, sem Búnaðarfélagið hefir gefið okkur í þessu efni. Í sambandi við þessa ræktun í Vestmannaeyjum hafa verið lagðir 11 km. langir ræktunarvegir, sem nauðsynlegt hefir verið að leggja um ræktaða landið. Heyafli af þessu landi hefir síðan 1926 miklu meir en tvöfaldazt, og stefnir nú óðfluga að því, að Eyjarnar verði algerlega sjálfbjarga með hey. Mjólk er nú á flestum tímum ársins alveg nægileg, og kemur jafnvel fyrir stundum, að hún selst ekki upp, og verðið hefir ekki verið meira en hér í Rvík; mér er sagt, að verðið sé nú 36 til 40 au. pr. lítra. Þessi mikla breyting, sem orðið hefir á ræktunarmálum Eyjanna, hefir verið mikið hagsmuna- og hagsbótamál fyrir Vestmannaeyinga, og maður verður að viðurkenna, að þeir, sem hafa með ráðleggingum, bendingum og fortölum vakið Eyjamenn til starfa í þessum efnum, eiga miklar þakkir skildar, og sú stofnun, sem þessir menn hafa unnið fyrir. Ég ætla svo ekki að orðlengja þetta meir, en mér er ljúft að veita Búnaðarfélaginu þá viðurkenningu, sem það á skilið, fyrir þau áhrif, sem félagið hefir haft í Vestmannaeyjum. Ég vil að lokum taka það fram, að þessi ræktun hefir orðið og er ein sú bezta atvinnubótavinna, sem þar hefir verið um að ræða, jafnframt því, sem framkvæmdirnar hafa fært Eyjabúum gnægð mjólkur miklu ódýrari en tíðkaðist áður. Ég tók eftir því, að í nál. meiri hl. fjvn. var minnzt á tvo listamenn, sem dvalið hafa í Þýzkalandi, þá Jón Leifs og Þórarin Jónsson. Er það þannig orðað, að þar sem Jón Leifs sé kominn að útvarpinu, sé ekki þörf á að styrkja hann; hinsvegar leggur n. til, að Þórarinn Jónsson sé styrktur. Í framsöguræðu sinni fyrir síðari hluta fjárl. var hv.þm. S.-Þ. að geta þess, að ég hefði haft kynni af Þórarni Jónssyni. Þetta er rétt. Mér er ljúft að láta það í ljós, að meðal þeirra manna í Þýzkalandi, er vit hafa á söngmennt og tónlagasmíð og ég hefi talað við, er Þórarinn Jónsson, þessi fátæki sjómaður af Austurlandi, talinn gæddur mjög miklum hæfileikum á sínu sviði. Sumir menn í Berlín telja hann meira að segja það, sem kallað er „geni“. Ég tel því mjög vel til fundið, að þessum manni sé veittur nokkur fjárstyrkur, og ég hefði gjarnan álitið, að það mætti vera meira, sem honum væri veitt. Það er hinn mesti misskilningur, sem heyrzt hefir hér heima, að Þórarinn væri drykkjumaður. Ég hefi spurzt vandlega fyrir um það hjá fólki, sem hefir þekkt hans daglega líf í Þýzkalandi og hann hefir búið hjá, og það fólk hefir ekki viljað kannast við, að nokkur óregla ætti sér stað í fari hans. Hitt er víst, að hann hefir búið við mjög mikla fátækt, og sennilega við meiri fátækt í þessi 8 ár, sem hann hefir dvalið ytra, heldur en nokkur maður hér heima gerir sér hugmynd um. Hann er maður, sem lætur lítið yfir sér og lítið ber á. Hann er ekki gefinn fyrir að hafa sig mikið í frammi, en þeir, sem vel þekkja hann og vit hafa á þeim efnum, spá því, að einhverntíma muni hans miklu tónverk verða viðurkennd og hann settur hátt á bekk með hinum mestu tónlagasmiðum, sem uppi hafa verið. Það er líka mjög eftirtektarvert, að við tækifæri, þar sem leikin eru verk hinna klassísku meistara eins og Griegs og Händels, þar eru einnig uppfærð tónverk eftir þennan ómenntaða, fátæka, íslenzka sjómann, sem barizt hefir áfram einn í hinni erlendu stórborg. Það er rétt að geta þess, úr því minnzt er á hans sáru fátækt, að eftir hans eigin sögusögn hafa Þjóðverjar reynzt honum ákaflega vel og greitt götu hans mjög á sviði listar hans, og gert honum mögulegt að stunda hana þar í landi þrátt fyrir fátæktina. Hinn listamaðurinn er og þekktur, og eru þeir tveir mjög ólíkir, þó báðir hafi mikla hæfileika. Jón Leifs hefir haft betri aðstöðu til þess að koma verkum sínum á framfæri. Hann hefir unnið hreint og beint þrekvirki, enda er hann sívinnandi og ötull í sínu starfi. Ég er ekki maður til að gera upp á milli þessara tveggja listamanna, enda dettur mér ekki í hug að reyna það. Ég álít þá báða framúrskarandi, þó þeir séu samt sem áður ekki líkir. Mér finnst það rétt hjá hv.fjvn. að vilja styrkja Þórarin Jónsson, en hinsvegar álít ég ekki rétt að kippa styrknum af Jóni Leifs, þó hann sé nú ráðinn hjá útvarpinu. Þess ber að gæta, að styrk þann, er Alþingi hefir veitt honum, hefir hann eingöngu notað til útgáfu á sínum merkilega einkennilegu norrænu tónverkum. Til þessa hefir fé það, er Alþingi hefir veitt Jóni Leifs, verið notað, og þó hann fái nú nokkra atvinnu hér heima, þá finn ég ekki ástæðu til þess, að hann sé sviptur þeim styrk. Þetta vildi ég benda hv.fjvn. og hv. Alþingi á. Styrkinn hefir hann notað til þess að gefa út sín þjóðfræðilegu listaverk, og hann vinnur enn ótrauður að því að skapa sína list. Ég ætla, að ég þurfi ekki að taka það fram, að þessi ummæli mín um Jón Leifs má sízt af öllu taka svo, að ég sé með þeim að draga frá Þórarni Jónssyni. Ég ætla, að það sé óþarft að taka þetta fram, en ég geri það fyrir varúðarsök. Það er hin mesta þörf að veita honum þennan styrk, bæði vegna fátæktar hans og eins með tilliti til hins mikla sóma, sem ég fyrir mitt leyti er sannfærður um, að þessi merkilegi maður á eftir að vinna landi sínu og þjóð, þó það ef til vill verði ekki fyrr en eftir nokkur ár.

Sigurður Einarsson [óyfirl.]: Ég hafði ekki hugsað mér að tala langt mál hér að þessu sinni, og geri það ekki, svo að það, sem ég hér segi, verði ekki til þess að lengja umr. úr hófi fram. - Ég hjó eftir því áðan, þegar minnzt var á hækkun á styrk til Þórbergs Þórðarsonar, að hv.þm. Ak. lét svo um mælt, að menn vissu lítið, hvernig háttað væri störfum hans að því er snerti orðasöfnun úr alþýðumáli. Ég skal nú upplýsa, að mér er þetta kunnugt mál. Eins og margir munu kannast við, skrifaði Þórbergur Þórðarson bækling um orðasöfnun, mjög nákvæman leiðarvísi, og sendi til þeirra manna, sem við þau störf fengust. Síðan er mér kunnugt um, að hann fékk menn svo að segja í hverju byggðarlagi til þess að vinna að í frístundum sínum orðasöfnun úr alþýðumáli og töluðu máli, eftir þessum leiðbeiningum. Hefir hann á hverju ári reynt að halda við þessum hóp samverkamanna, sem vinna af áhuga að þessu máli og senda honum árangur sinna athugana og uppskriftir. Þeir, sem dálítið þekkja til vinnubragða Þórbergs, vita, að maðurinn er ákaflega vandvirkur og á erfitt með að láta frá sér fara hlut, sem ekki er vandlega unninn. Orðin hefir hann skrifað á seðla og raðað í kassa, og frá þessu er gengið á hinn snyrtilegasta hátt, og er þegar orðið mikið safn. Þetta vildi ég, að kæmi fram, til þess að enginn skyldi vera í vafa um, að Þórbergur hefir engan veginn slegið slöku við það, sem honum var ætlað að gera á þessu sviði. Það kom fram í viðtali við hann, að hvenær sem gefin væri út stór orðabók, og að hverjum, sem þetta orðasafn vildi nota, stæði það til boða með þeim góða frágangi, sem á því er. Viðvíkjandi því, sem fram hefir komið um hækkanir á öðrum sviðum, þá vil ég láta þess getið, að mér er kunnugt um, að frá sjónarmiði margra menntamanna og menningarvina í landinu er þeim tíðindum tekið með fögnuði, ef þingið sér sér fært að gera dálítið vel við Halldór Kiljan Laxness, þó að um hann séu að öðru leyti skiptar skoðanir. Ég ætla ekki að minnast á þær. brtt., sem einstakir þm. hafa borið fram, né heldur þær, sem hv.frsm. minni hl. fjvn. hefir mælt fyrir, því að ég veit, að frsm. meiri hl. mun gera það. En sem leikmaður í þeim efnum langar mig samt sem áður til að láta í ljós að því er snertir aths. um Búnaðarfél. Íslands, að ég tel hana vera til mikilla bóta. En þar með er ekki sagt að um samsæri sé að ræða á hendur Búnaðarfélagi Íslands né einstökum starfsmönnum þess. En það er engum vafa bundið, að margir, og ekki sízt bændur, líta þannig á, að minni glæsibragur og annarsháttar bragur hafi verið á starfsemi Búnaðarfélagsins undanfarin ár en æskilegt væri með tilliti til þess, hve mikið fé frá því opinbera félaginu er ætlað til starfsemi sinnar, og hve mikið hið opinbera á undir félaginu um, að sem bezt not verði að þessu fé. Maður verður þess var annað veifið, að það gerast atriði í stjórn þess og háttum, sem eru alveg óskiljanleg, a. m. k. frá mínu sjónarmiði sem leikmanns í búnaði. Ég skal taka lítið dæmi. Á síðasta búnaðarþingi ætla ég að það hafi verið, sem Búnaðarfélag Íslands veitti Ræktunarfélagi Norðurlands 4 þús. kr. til viðbótar fjósbyggingu, sem Ræktunarfélagið var að framkvæma. Nú er, eftir því sem ég bezt veit, Ræktunarfélag Norðurlands algerlega sjálfstæð stofnun og þar af leiðandi ekki beinlínis á könnu Búnaðarfélagsins. En á því sama búnaðarþingi, sem þetta fjármál var til meðferðar, fór bústjórinn á Sámsstöðum í Fljótshlíð þess fastlega á leit, að hann fengi fjárstyrk sem þessu svaraði til fjósbyggingar á Sámsstöðum. Nú er mér um það kunnugt, að Klemenz bústjóri taldi á þessu hina mestu þörf og færði að því gild rök, að ýmsar afurðir á Sámsstöðum yrðu ekki að fullum notum né kæmust í verð, nema með því að fóðra á þeim gripi. En það undarlega vill til, hvernig sem því víkur við, að Búnaðarfél. ákvað að láta fjósbyggingu Ræktunarfélagsins sitja fyrir fjósbyggingunni á sínu eigin búi á Sámsstöðum. Og mér er óhætt að fullyrða, að þessi myndarlegi búskapur á Sámsstöðum er rekinn á ábyrgð Klemenzar og í fullri óþökk stjórnar Búnaðarfélags Íslands. - Þetta er lítið dæmi þess, að mönnum, sem utan við þetta standa, finnst stundum sá bragur á aðgerðum stj. Búnaðarfél. Íslands, að þeim gæti dottið í hug, að öðruvísi mætti betur fara. Ég er ekki með þessu að halda fram, að Ræktunarfél. Norðurlands sé ekki alls góðs maklegt, og ég hygg, án þess að það út af fyrir sig réttlæti nokkuð svona undarlega ráðstöfun, að hjá Ræktunarfél. Norðurlands séu gerðar tilraunir með mismunandi geymslu og hirðingu áburðar, og er það góðra gjalda vert, ef það tekur að sér slíkar athuganir. Það er fleira, sem telja mætti af þessu tægi, sem í augum mínum og fjölda margra annara gerir það að verkum, að við lítum svo á, að þessi orð séu í raun og veru í tíma töluð, ef menn hafa það fyrir augum að gera nauðsynlegar endurbætur á skipulagi og starfsemi Búnaðarfél. Íslands. Það var flutt inn undir umsjón Búnaðarfél. Íslands karakúlfé til kynbóta eins og mönnum er kunnugt. Þarna er um ákaflega ábyrgðarmikla tilraun að ræða, sem byggist á, hvernig tilraunin gefst, hvort menn sjá sér fært í framtíðinni, og hvort hægt sé að greiða fyrir bændum um að hafa fleiri möguleika og meira upp úr búum sínum. Mér er ekki kunnugt um, að nokkur sérfræðingur á sviði erfðafræðinnar hafi komið nálægt því að velja þetta fé, þótt svo hefði átt að vera, þó að þetta fé sé keypt frá góðri uppeldisstofnun. Um árangurinn er kannske of snemmt að spá ennþá. En ég hefi það fyrir satt frá mönnum, sem reynslu hafa, að einnig þar mætti betur fara. Það er náttúrlega alltaf góðra gjalda vert, þegar á að spara, og Búnaðarfél Ísl. hefir auðsjáanlega ætlað að spara, þegar það lét hrossaræktarráðunautinn verða gjaldkera hjá félaginu. Það er vafalaust ekki ofborgað, en svo framarlega sem hann hefir tíma til að annast gjaldkerastörfin, þá er sýnilegt, að hann er ekki allur í starfi sínu sem hrossaræktarráðunautur, og sá grunur staðfestist af því, hvernig verkum þessa manns hefir verið hagað, samkv. ákvörðun yfirstjórnar Búnaðarfélagsins eða hans sjálfs, undanfarin ár. Þarna er maður, sem tekur full laun sem hrossaræktarráðunautur og auk þess gjaldkeralaun, sem að vísu eru ekki há, en hitt er augljóst, að gjaldkerastarfið tekur nokkurn tíma, sem áreiðanlega er þá ekki varið í þágu hrossaræktarinnar. Fleiri dæmi mætti nefna. Og ég ætla að láta í ljós allrökstuddan grun um það, að í grundvallarreglum þeim, sem farið hefir verið eftir við útbýtingu styrkja til einstakra búnaðarsambanda, hafi kennt nokkurrar ónákvæmni, og þessum fjárveitingum hafi ekki verið hagað eftir því, sem framundan var á hverjum stað, heldur nokkuð af handahófi. Ef út í þá sálma er farið, get ég leitt að þessu frekari rök. Þannig er um fleira, sem gerir það að verkum, að það er áreiðanlega litið á það sem orð í tíma töluð, að Alþ. hafi það a. m. k. bak við eyrað að koma nýju og nútímabærara skipulagi á Búnaðarfélagið heldur en verið hefir. Ég veit ekki, hvort á að skrifa það á reikning hv. 10. landsk. eða Búnaðarfélagsins, hvernig til tókst ekki alls fyrir löngu, þegar gera átti tilraun með, hvort ekki væri efnilegt til hagsbóta fyrir bændur hér að ala nautpening til frálags, sem að nokkru leyti sæi fyrir sér sjálfur. Þegar nú átti að fara að gera þessa tilraun, kom í ljós, að það kostaði mikið fé að útvega harðgerða nautgripi frá Skotlandi, en ekki þótti tryggilegt að reyna minna en þrjár mismunandi tegundir. Og hvað sem því hefir nú valdið, sparnaðarástæður eða annað, kvað þetta hafa verið framkvæmt þannig, að af tveimur tegundunum var aðeins keyptur sinn bolinn af hvorri og af þriðju tegundinni ein kvíga, en enginn boli. Ef til frambúðar hefir átt að reyna, hvernig þessum gripategundum gengi að bjarga sér hér á landi og verða að gagni til kjötframleiðslu, er ekki annað sjáanlegt en bolunum hafi verið ætlað að verpa eggjum eða eitthvað þessháttar til þess að víðhalda kyninu. Hvort hv. 10. landsk. hefir ráðið þessu, læt ég ósagt, því fleiri munu vilja spara fyrir föðurlandið heldur en hann.

Bjarni Ásgeirsson Ég á engar brtt. við fjárl.frv., hvorki þennan kafla eða hinn fyrri, svo ég stend eigi upp til þess að tala fyrir till.Hv. frsm. minni hl. gat þess nýskeð, að sér þætti einkennilegt, að enginn af þm. stjórnarflokkanna ætti brtt. við fjárlfrv., og lagði hann það þannig út, að allar óskir okkar um að bera fram brtt. væru tæmdar að þessu sinni. Ég skal lýsa því yfir, að svo er ekki að því er mig snertir. Ég hefði haft löngun til þess að bera fram ýmsar till. til útgjalda, bæði fyrir mitt kjördæmi og ýms málefni, sem ég vil greiða fyrir. En ég beygi mig fyrir þeirri nauðsyn, sem á því er nú að afgr. fjárl. þannig, að ekki horfi til verulegra vandræða. Af þeim ástæðum mun ég láta liggja niðri till. um margt, sem ég annars hefði viljað flytja, og greiða atkv. á móti mörgum till., sem eiga í sjálfu sér fullan rétt á sér. Ég ætla ekki að minnast á margar af þeim brtt., sem fyrir liggja. Ég get þó ekki látið hjá líða að minnast á eina, sem sé till. um að færa laun Einars Helgasonar yfir á Búnaðarfélagið. Ég vil benda hv.Alþ. á, að þetta er ekkert annað en lækkun á styrknum til B. Í., því starf þessa manns kemur því ekkert við fremur en t. d. starf skógræktarstjóra og sandgræðslustjóra. Mér finnst því eðlilegra, ef óhjákvæmilegt er að létta þessum 5 þús. kr. af ríkissjóði og taka þær af B. Í., að lækka styrkinn til þess um þessa upphæð og láta liðinn til Einars Helgasonar halda sér eins og verið hefir. Þá kem ég að því, sem ég sérstaklega ætlaði að gera að umtalsefni nú, en það er styrkurinn til B. Í. og athugasemdin, sem honum á að fylgja, og þó ekki síður það umtal, sem um B. Í. hefir orðið að undanförnu. Ég hefi orðið var við það nú undanfarið, að vísu meira utan þings en innan, að B. Í. verður fyrir allharðri kritík; menn tala um, að það sé óstarfhæft og yfirleitt illa samansettur hlutur að öllu leyti. Kom þetta ekki sízt fram nú í ræðu hv. 9. landsk., sem varði meiri hluta ræðu sinnar til þess að bera sakir á B. Í. Ég mun ekki svara honum sérstaklega, nema í sambandi við aðra liði ræðu minnar, er ég tala um starfsemi B. Í. viðvíkjandi því, sem hann var að tala um innflutning nauta, get ég sagt honum það, að það var ekki B. Í., sem gekkst fyrir þessum innflutningi, heldur ríkisstj. samkv. fyrirskipunum Alþ. Hinsvegar veitti B. Í. aðstoð sína í þessu máli, eins og öllum öðrum landbúnaðarmálum, sem stj. leitar aðstoðar þess við. Það, sem hv.þm. var að tala um, að flutt hefði verið inn ein kvíga af einni tegundinni og tvö naut sitt af hvorri tegund, er algerlega á misskilningi byggt. Af einu kyninu var flutt inn eitt par, kvíga og boli. Það kann að vera, að þessi hv.þm. þekki einhver naut, sem verpa eggjum, en ég hefi ekki heyrt getið um þau fyrr. Býst ég við, að þetta sé eitthvað af þeim nýstárlegu skoðunum, sem fram hafa komið í sambandi við B. Í. Hæstv. landbrh. lét orð falla á þá leið við frh. 1. umr. þessa máls, að nú um nokkurt skeið, eða síðan B. Í. átti í nokkrum útistöðum við Sigurð Sigurðsson búnaðarmálastjóra, hafi það verið óstarfhæft. Þetta eru svo þungar sakið á félagið, að ég treysti mér ekki til að láta hjá líða að bera þær af því, þó ég sé ekki sá meðlimur búnaðarfélagsstjórnarinnar, sem á að standa Alþ. reikningsskap, þar sem ég er kosinn af búnaðarþingi. Þegar svo dillandi fregnir um starfsemi félagsins koma frá hæstv. landbrh., finnst mér þörf á að velta nokkrar upplýsingar, svo að þingheimur, sem er svo örlátur að veita Búnaðarfélaginu nokkurt fé, þurfi ekki að standa í þeirri trú, að það renni til félags, sem er sjálfu sér sundurþykkt og óstarfhæft með öllu. Ein af þeim röksemdum, sem hæstv. ráðh. færði fyrir óstarfhæfni B. Í., var sú, að það hefir um skeið haft tvo búnaðarmálastjóra. Hæstv. ráðh. sagði, að einmitt þegar ákveðið var að hafa búnaðarmálastjórana tvo, hafi veilan í félaginu sýnt sig; það hefði ekki haft þrek í sér til þess að skera fyrir meinsemdina, annaðhvort að láta Sigurð Sigurðsson fara frá eða ráða hann einan sem búnaðarmálastjóra áfram. Það vill nú svo til, að ég hefi verið í stjórn B. Í. frá því 1927, eða einmitt þann tíma, sem Búnaðarfélagið á að hafa verið óstarfhæft. Get ég því búizt við, að ég verði ekki talinn dómbær í þessu máli, þar sem ég að einhverju leyti yrði að dæma í eigin sökum, en ég vona þó, að ég geti gefið þær upplýsingar um starfsemi Búnaðarfélagsins, að hv.þm. geti betur fellt dóm sjálfir eftir en áður. Ég verð að líta svo á, þó ég ætti ekki þátt í því samkomulagi, sem gert var á búnaðarþingi 1927, þegar tveir búnaðarmálastjórar voru ráðnir, að það sé langt frá því, að því máli væri ráðið illa til lykta. Það hafði þá komið upp í B. Í. svo mögnuð deila um þennan mæta mann, Sigurð Sigurðsson búnaðarmálastjóra, að til stórvandræða horfði. Ég er sannfærður um, að ef Sigurði hefði þá verið vísað á dyr, hefði félagið ekki borið sitt barr úr því. Hvað sem annars má um hann segja, þá hefir hann yfir svo mikilli þekkingu og reynslu í landbúnaðarmálum að ráða og svo óvenjulegum áhuga, að það hefði verið félaginu ómetanlegur skaði að vera svipt starfskröftum hans. Auk þess var fylgi hans úti um landið svo mikið, að óánægjan út af brottför hans hefði verið nægileg til þess að ríða félaginu að fullu. Hinsvegar var komið upp svo mikið ósamkomulag, að ef átt hefði að setja Sigurð einan sem búnaðarmálastjóra áfram, hefði það haft mjög slæmar afleiðingar fyrir félagið, því nokkuð mikill hluti af starfsmönnum þess hefði farið, og hefði þá orðið að taka aðra í þeirra stað, sem ekki hefðu haft eins mikið til brunns að bera á þessu sviði, auk þess sem svo mikill órói var kominn utan um Sigurð og hefði orðið utan um hann áfram, að það hefði ekki farið hjá því, að félagið hefði orðið fyrir stórskaða af því. Þess vegna var það ráð tekið á búnaðarþinginu 1927 að reyna að græða saman þá bresti, sem farið var að bera á, heldur en að kljúfa félagið. Þegar ég var kosinn inn í búnaðarfélagsstj., tók ég það sem óskrifað skipunarbréf mér til handa, að ég ætti að vinna að samkomulagi í félaginu og reyna að græða þau sár, sem komin voru. Og ég hefi reynt að gera mitt ýtrasta í þessu efni, og þar sem ég hefi þrisvar verið endurkosinn, tel ég það vott um, að ég hafi unnið að því starfi, sem búnaðarþingið upphaflega fól mér að vinna að. Að segja, að Búnaðarfél. sé óstarfhæft, þó það hafi tvo búnaðarmálastjóra, nær vitanlega engri átt. Eftir sömu forsendum mætti segja, að ríkisstj. væri óstarfhæfari vegna þess að ráðh. eru þrír heldur en ef aðeins væri einn ráðh. Þegar starfsemi einhverrar stofnunar hefir aukizt fram úr vissu marki, getur hún einmitt orðið starfhæfari með því að hafa tvo til þrjá framkvæmdarstjóra heldur en einn, ef samkomulagið milli þeirra er sæmilegt. Og ég held, að stj. Búnaðarfélagsins hafi tekizt það svo vel að halda einingu innan félagsins, að öll þau mál, sem það hefir haft með höndum, hafi fengið þá afgreiðslu, sem með sæmilegri sanngirni er hægt að heimta. Það hefir verið talað um ósamkomulag milli starfsfólks félagsins. Ég er því ekki kunnugur, hvað mikið ástríki er yfirleitt milli fólks, sem vinnur saman á skrifstofum hér í bænum. Það má vera, að það sé sumstaðar meira en í Búnaðarfélaginu. En þó búnaðarmálastjórarnir hafi ekki verið í sífelldum faðmlögum, þá hygg ég, að það starf, sem þeim hefir verið falið, hvorum á sínu sviði, hafi ekki misst neins í fyrir ósamkomulag þeirra á milli. Það hefir verið reynt að marka hverjum þeirra fyrir sig og undirmönnum þeirra, ráðunautunum, sitt starfssvið. Það hefir verið reynt að haga starfseminni þannig, að enginn brestur gæti í henni orðið, og hvernig sem hugarfarið kann að hafa verið í fyrstu, get ég fullyrt, að samstarfið hefir farið batnandi ár frá ári. Það hefir einnig verið talað um, að samkomulagið hefi ekki verið betra en það, að sum árin hafi jafnvel sumir starfsmennirnir ekki látið sjá sig í Búnaðarfélaginu. Þetta byggist vitanlega á röngum fréttaflutningi, eins og fleira, því það er svo langt frá því, að það sé rétt, að starfsmenn Búnaðarfélagsins eru svo að segja allan sinn tíma í búnaðarfélagshúsinu, þegar þeir eru ekki á ferðalagi í þágu félagsins úti um land. Aðeins einn ráðunautanna kaus heldur að vinna annarsstaðar, og var honum leyft það m. a. vegna þess, að húsrúmi félagsins er þannig háttað, að það þótti heppilegra. Hinsvegar hefir þessi ráðunautur alltaf komið á fundi stjórnarinnar, þegar um málefni hans starfsgreinar hefir verið rætt, og hann hefir engan styrk fengið til skrifstofuhalds annarsstaðar. Hefir þetta því engum óþægindum valdið. Til þess að gera hv.þm. ennþá glöggar grein fyrir, hvert er starfssvið Búnaðarfélagsins og hver starfsemi þess hefir verið þann tíma, sem hér er um að ræða, skal ég fara nokkru lengra út í þetta efni. Ef margir hv.þm. eru álíka kunnugir þessum málum eins og hv. 9. landsk. virðist vera, þá býst ég við, að þeim veiti ekki af að taka eftir þessari skýrslu. Eins og kunnugt er, er starfsemi B. Í. tvíþætt. Annarsvegar eru störf þess fyrir ríkisstj., einskonar skrifstofustarfsemi fyrir málefni, sem heyra beint undir ríkið. Þar til má fyrst og fremst nefna jarðræktarlögin. Af framkvæmd þeirra hefir Búnaðarfélagið þau afskipti, að það semur fyrst reglur um, hvernig framkvæmdar skuli þær jarðabætur, sem styrks njóta, og sér um, að þeim sé fylgt, semur reglur um, hvernig jarðabæturnar skuli lagðar í dagsverk, lætur mæla þær, endurskoðar skýrslur trúnaðarmannanna og gerir þær upp, og sér svo um úthlutun jarðabótastyrksins fyrir bönd ríkisstj., þegar allri þessari starfsemi er lokið. Þá er annað mál, sem heyrir undir ríkisstj. og fé er sérstaklega veitt til í fjárl., en það er sandgræðslan. Framkvæmd hennar hefir Búnaðarfél. með höndum, og ákveðið er í lögum, að sandgræðslustjóri skuli vera starfsmaður B. Í., þótt hann fái laun sín í fjárl. framhjá Búnaðarfélaginu. Sömuleiðis hefir síðan búfjárræktarlögin voru sett framkvæmd þeirra, sem undir ríkisstj. fellur, verið falin Búnaðarfélaginu. Það semur skýrslur um styrkveitingar samkv. þeim, og það vinnur úr skýrslum um vanhöld, til undirbúnings ákvarðana um iðgjöld til búfjártryggingasjóðs. Það hefir eftirlit með fóðurbirgðafélögum og styrkgreiðslum til þeirra, og það safnar og gefur út skýrslur um nautgriparæktarfélögin. Nú, síðan fiskiræktarlögin voru sett, hefir fiskiræktarráðunautur Búnaðarfél. haft með höndum þá starfsemi, sem fiskimálastjóra er ætluð samkv. þeim, og vinnur hann að þeim málum í samráði við ríkisstj. Þá má einnig nefna það, að Búnaðarfél. hefir yfirumsjón með verkfærakaupasjóði og vélasjóði og bókfærslu þeirra. Þar við bætist, að Búnaðarfél. er ráðunautur ríkisstj. í öllum málum, stórum og smáum, sem landbúnaðinn varða og stj. leitar umsagnar þess um. Það svarar öllum fyrirspurnum, veitir upplýsingar og yfirleitt alla þá hjálp, sem stj. óskar eftir. Þetta eru þá í stórum dráttum þau störf, sem Búnaðarfél. hefir með höndum fyrir ríkisstj. og sem strangt tekið heyra ekki beinlínis undir Búnaðarfélagið. Svo kem ég að hinni eiginlegu starfsemi Búnaðarfél., og byrja á starfi ráðunautanna, sem er aðalþáttur búnaðarfélagsstarfseminnar. Skal ég þá fyrst nefna jarðræktarráðunautinn, sem staðið hefir fyrir mælingum og öðrum undirbúningi allra meiri háttar jarðræktarframkvæmda síðustu ára. T. d. hefir hann mælt fyrir og skipulagt jarðyrkju í 36 kauptúnum og á 1000 jörðum, að mestu leyti á tímabilinu frá 1927, þeim tíma, sem Búnaðarfél. á að hafa verið óstarfhæft. Sjö af þeim kauptúnum, sem mælt hefir verið fyrir, hafa ræktað um 400 ha., sem gefa af sér ca. 500-600 kýrfóður. En alls eru lönd þau, sem ráðunauturinn hefir mælt á þessu tímabili, 32638 ha., eða nokkru stærri heldur en öll tún, sem til eru á landinu enn í dag. Auk þess hefir jarðræktarráðunauturinn reynt að gangast fyrir stofnun ýmsra ræktunarfélaga, til þess að hrinda framkvæmdum af stað, og má segja, að sú starfsemi hafi átt mestan þátt í, að lagt hefir verið í þá ræktun, sem fram hefir farið kringum kauptún landsins undanfarin ár. Einnig hefir félagið haft með höndum stórframkvæmdir fyrir ríkisstj., en þar sem svo mikið hefir verið að gera í Búnaðarfél. á þessu sviði, hefir það orðið að taka sérstakan mann til þess, sem að vísu hefir verið greitt út ríkissjóði, en Búnaðarfél. hefir algerlega séð um þetta og staðið fyrir því. Þá vil ég minnast á verkfæraráðunautinn, sem B. Í. hefir haft í sinni þjónustu til þess að leiðbeina bændum og búnaðarfélögum um verkfærakaup og meðferð verkfæra. Síðan 1927 hefir verið samvinna milli B. Í. og S. Í. S., sem hefir með höndum mestan hluta af sölu landbúnaðarverkfæra, þannig að þessi félög hafa skipt verkfæraráðunautnum á milli sín. Er mér óhætt að segja, að á þessu tímabili hefir verið flutt inn meira af jarðræktarverkfærum heldur en áður hafði verið flutt inn frá því Ísland byggðist. Starf ráðunautsins á þessu sviði hefir orðið okkur til ómetanlegs gagns, og fyrir hans tilstilli hefir tekizt að fá gerðar ýmsar breytingar á þessum verkfærum, sem henta betur okkar staðháttum. Búnaðarfél. Ísl. hefir látið rannsaka og gera tilraunir með notkun nýrra verkfæra og gera samanburð á þeim og áður notuðum verkfærum, til þess að geta komizt að raun um, hvaða verkfæri henta bezt á íslenzkri jörð. Garðyrkjuráðunauturinn starfar undir stjórn Búnaðarfél. Ísl. og annast tilraunir með matjurtarækt og kennslu í garðyrkju. Til skamms tíma hefir hann verið hér í Rvík, en er nú fluttur austur að Laugarvatni með starfsemi sína. Hefir Búnaðarfél. tryggt sér þar spildu, með bæði heitu og köldu landi, til afnota við garðyrkjutilraunir og kennslu. Þá hefir Búnaðarfél. Ísl. haldið uppi tilraunum í fóðurrækt. Það hefir gert samanburð á ýmsum fóðurjurtum og sérstaklega haft áburðartilraunir í sambandi við fóðurræktina. Hefir félagið gefið árlega út skýrslur um niðurstöður þessara tilrauna, til þess að menn geti fært sér þær í nyt. Nú upp á síðkastið hefir þessi starfsemi að mestu leyti verið flutt til ræktunarstöðvarinnar á Sámsstöðum. Þá vil ég aðeins minnast á Ræktunarfélag Norðurlands, sem að vísu heyrir ekki undir Búnaðarfél Íslands. En þetta félag starfar ásamt Búnaðarfél. Ísl. jöfnum höndum að ýmsum tilraunum og hefir undir stjórn þess manns, sem nú er framkvæmdarstjóri ræktunartilrauna þess, gert margar og merkar tilraunir á sviði jarðyrkjumála, sem bændum hefir orðið og mun verða að miklu liði. Það er einn liður í styrktarstarfsemi Búnaðarfél. Ísl., að það hefir veitt þessu félagi nokkurn styrk árlega af því fé, sem B. Í. hefir haft með höndum. Það er rétt hjá hv. 9. landsk., að af síðasta búnaðarþingi var þessu félagi veittur 4 þús. kr. styrkur til fjósbyggingar á landi ræktunarstöðvar þess á Akureyri. Var það gert vegna þess, að félagið hafði stórt bú, sem var vaxandi, en ónóg húsakynni, og til þess að gefa Ræktunarfél. aðstöðu til þess að halda áfram ræktunartilraunum sínum, sem það þurfti m. a. húsadýraáburð til. Um olnbogabarnið Sámsstaði er það að segja, að sá mikli munur er á starfsemi þar og í Ræktunarfél. Norðurlands, að á Sámsstöðum rekur félagið ekkert bú ennþá. Það getur vel verið, og mér þykir það sennilegt, að brátt verði að því snúizt, að samhliða ræktunarstöðinni á Sámsstöðum verði komið upp nautgripabúi, og þegar sú ákvörðun verður tekin, þá munu Sámsstaðir ekki verða látnir sitja á hakanum um fjárveitingar á þessu sviði fremur en öðrum sviðum. En á meðan á öðrum stað var til bú í sambandi við ræktunartilraunir til leiðbeiningar í jarðrækt, og þar voru kýr, sem vantaði fjós yfir, en hinsvegar ekki á Sámsstöðum, þá áleit búnaðarþingið réttara að styrkja þetta bú Ræktunarfél. til fjósbyggingar heldur en að fara að byggja fjós á Sámsstöðum, til þess að láta það standa tómt. Þá ætla ég að minnast á ræktunarstöðina á Sámsstöðum. Af öllum framkvæmdum Búnaðarfél. Ísl. frá 1927 munu ræktunartilraunirnar þar vera eitthvað hið merkasta. Þó að öll sú krítík, sem beint hefir verið gagnvart Búnaðarfél., væri á rökum reist - sem ég álít alls ekki að sé -, þá væri Búnaðarfél. þó búið að vinna merkilegt starf og þarft, þar sem er þessi tilraunastarfsemi. Þetta hygg ég, að mundi vera dómur þjóðarinnar. Árið 1927 voru Sámsstaðir teknir til notkunar af Búnaðarfél. Ísl. í þeim tilgangi að koma þar upp innlendri fræræktarstöð, vegna þess að það þótti líklegt, að fræ, sem ræktað væri hér á landi, yrði harðgerðara og betra til að nota hér heldur en fræ frá suðlægari löndum. En á meðan verið var að eyða úr tilraunasvæðunum öllum innlendum gróðri, (áður en hægt væri að nota landið til fræræktartilrauna) var landið notað til kornræktartilrauna. Þessar tilraunir, sem haldið hefir verið þarna uppi síðan 1927, hafa sýnt, að hér má fá fullræktaða hafra, og bygg sömuleiðis, og að þessum korntegundum er eins vel líft hér og í nágrannalöndum okkar. Tilraunir hafa einnig verið gerðar með að rækta rúg og hveiti, sem ekki hafa borið eins glæsilegan árangur, en standa þó vafalaust til bóta. Nú hafa verið stofnuð tvö myndarleg kornræktarfélög, annað undir Eyjafjöllum og hitt í Borgarfirði, og kornrækt er nú stunduð á nokkuð á annað hundrað stöðum á landinu, og uppskera af kornræktinni virðist, a. m. k. af sumum tegundum, tiltölulega eins mikil hér og í nágrannalöndum okkar og kornið alveg eins gott. Á Sámsstöðum er búið að brjóta um 30 ha. lands og byggja kornhlöðu og myndarlegt íbúðarhús. Og eftir því, hvernig Búnaðarfél. hefir búið að þessari stöð sinni á Sámsstöðum, geta menn getið sér til, hvort Búnaðarfél. sé líklegt til að svelta þessa tilraunastöð sína á þann hátt að veita henni ekki fé, t. d. til fjósbyggingar, ef slíkrar byggingar yrði þörf, m. ö. o., þegar félagið sér sér fært að koma upp búi í sambandi við stöðina. Þarna á Sámsstöðum hafa verið gerðar margvíslegar samanburðartilraunir með áburð í sambandi við fóðurrækt o. fl. o. fl. Þá sný ég mér að starfsemi Búnaðarfél. Ísl. viðkomandi búfjárræktinni. Félagið hefir slegið saman leiðbeiningastarfsemi sinni um nautgriparækt og sauðfjárrækt, þannig, að sami ráðunautur hefir haft á hendi fræðslustarfsemi í hvorutveggja, sem er innifalin í því, að þessi ráðunautur hefir fyrir B. Í. annazt um að halda sýningar á nautgripum og sauðfé, þannig, að landinu hefir verið skipt í 5 svæði, til að halda sýningar á nautgripum á einu af þessum svæðum á ári, og þannig alstaðar á landinu á 5 árum. En viðvíkjandi sýningum á sauðfé hefir landinu verið skipt í 4 svæði á sama hátt. Sömuleiðis annast þessi ráðunautur skýrslugerð og leiðbeinir landsmönnum á margvíslegan hátt um mjög margt, sem tilheyrir þessum greinum búfjárræktarinnar. Eins og hv.þm. er kunnugt, er ungur maður og mjög efnilegur nú að nema sauðfjárræktarfræði úti í Skotlandi, og hefir Búnaðarfél. Ísl. styrkt hann. Þegar hann hefir lokið námi, þá er ætlunin að hafa sauðfjárræktarráðunautinn einn og nautgriparæktarráðunautinn annan. Þá er að minnast á hrossaræktarráðunautinn. Í tilefni af spurningu hæstv. ráðh. skal ég taka það fram, að sá maður hefir unnið skrifstofustörf sín sem ráðunautur heima hjá sér, en í hvert skipti, sem stj. Búnaðarfél. óskar og þegar hann þarf eitthvað við búnaðarfélagsstj. að tala, hefir hann komið á fundi félagsstj. niðri í búnaðarfélagshúsi. Starf hans á sínu sviði hefir verið eins og störf hinna ráðunautanna. Hann hefir haldið hrossasýningar árlega, eina til tvær í hverri sýslu, og einnig afkvæmasýningar, þar sem sýnd hafa verið afkvæmi þeirra fola, sem notaðir hafa verið á vissum stöðum. Miðar starfsemi þessa ráðunauts að því að bæta hrossakynið og hjálpa bændum til að fá sem nothæfasta hesta. Sömuleiðis annast hann skýrslugerð fyrir hrossaræktarfélögin og úthlutar styrkjum til þeirra samkv. búfjárræktarlögunum. Á undanförnum árum hefir hann unnið að samningu rits um hesta og hestarækt, sem félagið hefir gefið út fyrir 3 árum, sem notað er sem kennslubók við skóla, og einnig er hentugt að öðru leyti til almennra nota sem fræðandi rit um þessa grein búskaparins. Þessi ráðunautur hefir einnig með höndum eftirlit með fóðurbirgðafélögum, stofnun þeirra og starfrækslu, vinnur úr vanhaldaskýrslum og er auk þessa gjaldkeri félagsins. Af þessu sést, að þessi maður, sem ég hefi heyrt álasað fyrir, hve lítið hann hefði að gera, hefir fleiri störfum að sinna heldur en hrossaræktarstarfseminni einni. Þá eru fóðrunartilraunirnar. Félagið hefir ráðunaut á því sviði sem öðrum, og það er Þórir Guðmundsson, kennari á Hvanneyri. Hann hefir staðið fyrir fóðrunartilraunum á kúm undanfarin ár, og gefur hann skýrslur um þessar tilraunir, þar sem bændum veitist kostur á að fá upplýsingar um margt nytsamt í þeirri grein. Félagið hefir ennfremur fiskiræktarráðunaut, sem gefur bændum upplýsingar um klakhúsabyggingar, seiðaflutning og annað, sem að veiðimálastarfsemi lýtur. Félagið hefir einnig með höndum styrktarstarfsemi í þessu efni. Þá hefir Búnaðarfél. haft ráðunaut um rafvirkjanir, sem ferðaðist til þess að leiðbeina bændum um rafvirkjanir. Að þessu starfaði hann fyrir félagið í 2 ár, og var hann mikið notaður. Loðdýraræktarráðunaut hefir félagið haft síðasta árið. Nú er þessi atvinnurekstur að færast í vöxt hér og trú á því að aukast, að hann geti orðið okkur Íslendingum að liði. Á þessu sviði eins og öllum öðrum sviðum, sem við höfum ekki starfað á, erum við auðvitað fákunnandi. Þess vegna var nú til þessa ráðunautsstarfs stofnað, og ber þessum ráðunaut að gefa allar upplýsingar á þessu sviði, sem óskað er, eins og hinum ráðunautunum á öðrum sviðum. Um stofnun þessa ráðunautsstarfs kom áskorun frá bændum víðsvegar að á sínum tíma. Þá er það um bókaútgáfu félagsins að segja, að það gefur út Búnaðarritið, sem er mikil bók, er fjöldi manna les, og menn eiga kost á að fá æfilangt með því að borga 10 kr. í eitt skipti fyrir öll. Auk þessa gaf félagið út: „Efnafræði“ 1927, eftir Þóri Guðmundsson, „Fóðurfræði“ 1929, eftir Halldór Vilhjálmsson, „Líffærafræði“ 1930, eftir Þóri Guðmundss, og „Hesta“ 1931, eftir Theódór Arnbjarnarson. Allar þessar bækur eru mjög merkar, hver á sínu sviði, og eru þær notaðar jöfnum höndum sem kennslubækur í búnaðarskólum og til lestrar af almenningi þar fyrir utan. Þessar bækur eru samtals 85 arkir. Í tveim þeim síðasttöldu eru á fjórða hundrað myndir. Auk þessa gefur félagið út skýrslur, sem gefa upplýsingar um tilraunastarfsemi félagsins á öllum sviðum, sem komið hafa út í 11 heftum, um 40 arkir. Félagið hefir haldið uppi fyrirlestrafræðslu um langt skeið, bæði á búnaðarnámskeiðum, sem haldin hafa verið víðsvegar um landið um mörg undanfarin ár, og einnig með fyrirlestrum í gegnum útvarp. Það hefir komið til orða að færa þessa fyrirlestrafræðslu í það horf, að veita bændum hana meira gegnum útvarpið en verið hefir. En það er óráðið, og þykir jafnvel margt mæla með því, að bændur fái fyllri og haldbetri fræðslu með búnaðarnámskeiðum heldur en í fyrirlestrum gegnum útvarpið, þó að þeim fyrirlestrum verði sennilega alltaf haldið áfram meðfram námskeiðunum. Félagið hefir haldið uppi eftirlits- og trúnaðarmannanámskeiðum fyrir trúnaðarmenn búnaðarfélaga um að mæla jarðabætur og fyrir þá, sem ætla að vera eftirlitsmenn fóðurbirgðafélaga. Þessi námskeið hefir sótt fjöldi manna. Auk þess hefir félagið haft námskeið til að kenna mönnum að fara með dráttarvélar, og full þörf er á fræðslu á þessu sviði. Félagið hefir einnig haldið uppi garðyrkjukennslu og garðyrkjunámskeiðum, styrkt garðyrkjustöðina hér í Rvík og ýmsa, sem álitnir hafa verið til þess færir að hafa fræðslustarf í garðrækt með höndum. Félagið hefir og veitt nokkurn styrk til stofnunar og rekstrar nýju skólabúi, sem stofnað hefir verið á Hriflu í Þingeyjarsýslu. Auk þess hefir það veitt kvenfélagasamböndum marga styrki til matreiðslunámskeiða, garðyrkjukennslu o. fl. o. fl. Þá vil ég minnast á einn af helztu liðunum í starfsemi Búnaðarfél. Ísl., þó að hann heyri ekki beint undir stjórn B. Í., sem er starfsemi búnaðarsambandanna. Landinu er öllu skipt niður í búnaðarsambönd, þar sem félög innan einstakra hreppa taka höndum saman um framkvæmdir sinna mála. Samböndin vinna að allskonar jarðræktar- og landbúnaðarmálum hvert í sínum landshluta, og til þeirra rennur allmikill hluti af því fé, sem Búnaðarfél. Ísl. fær frá Alþ. auk þess venjulega árlega styrks, sem samböndin njóta, var af síðasta búnaðarþingi veittur sérstakur aukastyrkur til þessara sambanda til þess að gera tilraunir um ýmsar nýjungar í búnaði. Þessi styrkur hefir mikið verið notaður, til aukinnar garðyrkju, alifuglaræktar, loðdýraræktar, heimilisiðnaðar o. fl. o. fl. Á fjárhagsáætlun Búnaðarfél. Ísl. er ákveðið að veita fé til þess að hafa héraðsráðunauta innan búnaðarsambandanna. Nú þegar eru þeir í tveim búnaðarsamböndum, hér á Suðurlandi og í búnaðarsambandi Eyfirðinga. Og eftir því sem þeim mönnum fjölgar, sem hafa mikla þekkingu á landbúnaðarmálum, verður þeim dreift fleirum út um landið. Styrki til náms erlendis hefir félagið alltaf veitt nokkra í þágu landbúnaðarins, en þó meiri nú en nokkru sinni áður til að ala upp unga menn til starfsemi fyrir landbúnaðinn. Búnaðarfél. Ísl. hefir haft mjög mikið með höndum undirbúning mestallrar þeirrar löggjafar, sem sett hefir verið til hagsbóta fyrir bændur um landbúnaðarmál. T. d. eru jarðræktarl., búfjárræktarl. o. fl. runnin undan rifjum félagsins. Síðan árið 1927 hefir, vegna starfsemi Búnaðarfél. Ísl., allskonar búfjárræktarfélögum stórfjölgað. Meginhlutinn af mælingum jarðyrkjuráðunauts hefir fram farið á þeim tíma. Starfsemi félagsins á Sámsstöðum hefir öll myndazt á því tímabili. Öll bókaútgáfa félagsins hefir verið hafin á þeim tíma, og öll skipulagning B. Í. á ræktunarmálum kaupstaða tilheyrir þessu tímabili. Meginhluti af starfsemi verkfæraráðunautsins fellur og á það tímabil. Ennfremur má benda á það, að notkun tilbúins áburðar og sáðrækt hefir aukizt ákaflega mikið á þessu tímabili, sem að miklu leyti er að þakka tilraunastarfsemi Búnaðarfél. Ísl. og leiðbeiningum. Ég vil nú segja, að þótt þessi skýrsla mín um störf Búnaðarfél. Ísl. sé ófullkomin, þá gefi hún þó nokkra hugmynd um hina margbreyttu og mikilfenglegu starfsemi félagsins. Margt hefir verið fundið að Búnaðarfél. Ísl. og sagt, að það hafi stigið mörg víxlspor. En ég vil nú spyrja hv. hlustendur að því, hvaða félagsskapur til sé í landinu, sem ekki hafi stigið fleiri og færri víxlspor. Hvaða einstaklingur í landinu hefir ekki gert meiri og minni vitleysur í sínum atvinnurekstri á undanförnum 5-10 árum? Þegar framfarir og framkvæmdir eru svo stórstígar eins og á því tímabili hefir verið, svo að það nálgast byltingu, þá er ýmislegt gert, bæði af hinu opinbera og einstaklingum, sem við nána athugun eftir á sést, að hefði mátt öðruvísi betur fara. Ég þykist nú hafa gefið hv.þm. nokkra skýrslu um það, til hvers hefir verið varið því mikla fé, sem Búnaðarfél. Ísl. hefir fengið sem framlag frá ríkinu, og sem fjöldi hv.þm. virðist ekkert hafa vitað um, hvað verður af. Þá ætla ég að minnast á brtt. við fjárlagafrv. á þskj. 582 frá meiri hl. fjvn. Fyrri hl. brtt. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkisstjórninni er falið að undirbúa tillögur um framtíðarskipulag félagsins og um yfirstjórn búnaðarmála og leggja þær fyrir næsta Alþingi. Þar til sú framtíðarskipun er gerð, getur ríkisstjórnin gert það að skilyrði fyrir greiðslu á styrk til félagsins, að fjárhagsáætlun þess sé samþ. af landbúnaðarráðherra, svo og ráðning búnaðarmálastjóra, er ekki sé nema einn“. Nú vil ég taka það fram í þessu sambandi, að það er alveg rétt orðað hér í till., að gera till. um framtíðarskipulag Búnaðarfél. Ísl., því að vitanlega getur Alþ. ekki gert annað en till., sem búnaðarþingið verður að ákveða, hvort það gengur að eða ekki. Ríkisvaldið getur ekki sagt annað en þetta: „Þið verðið að ganga að þessu, eða við sviptum ykkur þeim fríðindum, sem þið hafið notið frá ríkinu“. Búnaðarfél. verður svo að velja um, hvorn kostinn það heldur tekur. Ég skal líka taka það fram, að mér finnst ekkert óeðlilegt, þó að ríkið vilji fylgjast með skipulagi Búnaðarfél. Ísl., enda hefir Alþ. sýnt það mjög greinilega, að það vill hafa hönd í bagga um stjórn þess, þar sem í jarðræktarl. var sett ákvæði um það, að Alþ. eða landbn. þess skyldu tilnefna tvo menn af þremur í stj. félagsins. Þar er ennfremur sett það skilyrði fyrir styrkveitingum samkv. þeim 1., að styrkþegi sé í búnaðarfélagi. Ég veit, að það vakir fyrir ýmsum hv.þm. að gera breytingar á skipulagi Búnaðarfél., og þær jafnvel meiri en hér er farið fram á. Undanfarið hefir þeim röddum sífellt farið fjölgandi, sem vilja taka af félaginu allt administrativt starf, og leggja það undir deild í stjórnarráðinu, og gera það að privatfélagi, sem ríkið skipti sér ekkert af. Þessir menn líta svo á, að búnaðarmálastjórnin sé svo bezt komin, að hún standi beint undir stj., t. d. eins og vegamálastjórnin, og ráðunautsstarfsemin færist líka yfir á hendur ríkisins. Þessar raddir hafa oft heyrzt, bæði utan þings og innan. Og nú verður Alþ. úr því að skera, hvort Búnaðarfél. á að verða áfram samskonar stofnun og hingað til, eða hvort á að gerbreyta skipulagi þess. Ég vil lýsa því yfir sem minni skoðun, að ég er sannfærður um, að það skipulag, sem Búnaðarfél. Ísl. hefir sjálft klætt sig í með áratugalangri frjálsri þróun, sé næst því fullkomna skipulagi, sem komizt verður, eftir því sem nú er háttað málum. Ég býst við, að þetta fyrirkomulag sé hvergi viðhaft nema hér á landi. Í nágrannalöndunum er það viss skrifstofa í stjórnarráði undir viðkomandi ráðh., sem hefir stjórn þessara mála með höndum. Hér er það svo, að með ákvæðum jarðræktarl. er í raun og veru hver bóndi skyldur til þess að vera í búnaðarfélagi. Þar með er lagður traustur grundvöllur undir búnaðarfélagsskapinn í landinu. Þessi félög mynda svo með sér héraðssambönd til þess að stuðla að framgangi sameiginlegra áhugamála innan sambandssvæðisins, aukinni jarðrækt og ýmsri annari umbótastarfsemi. Sérstaklega á sviði jarðræktarinnar hafa þessi sambönd staðið fyrir stórstígum framförum. Sambönd þessi kjósa svo fulltrúa á búnaðarþing. Þetta fyrirkomulag er mjög líkt því, sem Samband íslenzkra samvinnufélaga er byggt upp með, og hefir það gefizt vel. Og ég er í engum vafa um það, að svona á það að vera í Búnaðarfél. Ísl. áfram. Hin einstöku félög kjósa fulltrúa á sambandsþing, sambandsþing kýs fulltrúa á búnaðarþing, og búnaðarþing kýs svo stjórn Búnaðarfél., sem ræður búnaðarmálastjóra, og hann svo aðra starfsmenn félagsins. Þetta kerfi er brotið í toppinum með ákvæði jarðræktarl. um skipun Alþ. á tveim af stjórnarmeðlimum félagsins. Með þessu móti er fyrirkomulagið ekki fullkomið, en væri það byggt heilsteypt upp að neðan og til toppsins, þá er þar að mínu áliti fengið það bezta fyrirkomulag á stjórn búnaðarmálanna hér á landi, sem fáanlegt er. Ég veit, að það getur vitanlega staðizt að leggja þessi mál undir deild í stjórnarráðinu, og skipuleggja þau ofan frá. En ég er ekki í neinum vafa um það, að sá búnaðarmálastjóri, sem kosinn er eftir hinu fyrirkomulaginu, geti verið eins vel fær um að gegna hinni administrativu hlið eins og sá, sem þannig væri skipaður af ráðh. Og á því er enginn vafi, að með núv. fyrirkomulagi fæst miklu betri og fullkomnari tengiliður milli bændanna í landinu og yfirstjórnar búnaðarmálanna. Og mér finnst svo mikill munur á þessu, hvort skipulagið er látið vaxa eðlilega upp að neðan, eða að það sé allt fyrirskipað ofan frá, að ég vildi líkja því við tré, þar sem annað stæði í lifandi sambandi við frjómoldina með sterkum, marggreindum rótum, og yxi neðan frá, eins og allur eðlilegur gróður, en hitt væri upphöggið og fest niður í malbikaða borgargötu, fyrirfram dæmt til fúa og dauða. En þetta er einmitt einkenni bureaukratismans. Þar þróast fúi og skemmdir og fleira slíkt, sem andstætt er öllu gróandi lífi. - Ég segi þetta til þess að það komi skýrt fram, hvernig ég álít, að Búnaðarfél. Ísl. eigi að vera byggt upp. En auðvitað er það Alþ. að skera úr því, hvert skipulag verður haft á búnaðarmálunum eftirleiðis. Ég væri því meðmæltur, að stj. væri falið að koma með þessi mál undirbúin fyrir næsta þing. Ég treysti stj. til þess að hafa nána samvinnu við Búnaðarfél. Ísl., ekki sízt þar sem búnaðarþingið kemur saman eftir áramótin, áður en næsta Alþ. kemur saman, og gerði vafalaust till. um framtíðarskipulagið, ef það óskaði að breyta því. Þá kem ég að seinni lið till., sem hljóðar svo: „Þar til sú framtíðarskipun er gerð, getur ríkisstj. gert það að skilyrði fyrir greiðslu á styrk til félagsins, að fjárhagsáætlun þess sé samþ. af landbúnaðarráðh., svo og ráðning búnaðarmálastjóra, sem ekki sé nema einn“. Hvað þessu viðvíkur, þá er krafan um, að landbúnaðarráðh. samþ. fjárhagsáætlun félagsins, ekki ný. Þetta hefir verið regla undanfarið, og er ekki nema sjálfsagt. Hitt er aftur nýtt, að ráðh. skuli þurfa að samþ. kosningu búnaðarmálastjóra. Þetta ákvæði finnst mér aðeins geta komið til greina sem bráðabirgðaákvæði. Um það hefir verið talað, að verði þetta ákvæði samþ., sé Búnaðarfél. búið að glata sjálfstæði sínu. En mér finnst lítið fyrir af frelsi búnaðarþings í þessum efnum, þegar það má aðeins kjósa einn af þremur stjórnendum félagsins. Þar er sannarlega ekki miklu fyrir að fara. Ég held því, að sjálfstæði Búnaðarfél. geri hvorki að aukast eða minnka, hvernig sem fer með þessa till. Hitt er vitanlegt, að tilætlunin með þessu ákvæði jarðræktarl. hefir verið sú, að aðalflokkar þingsins ætla sér að fá íhlutunarvald um þá tvo stjórnarmeðlimi félagsins, sem landbúnaðarn. Alþ. tilnefna. Það hefir verið svo, að tveir stærstu flokkar þingsins hafa átt þarna fulltrúa. Nú hefir farið svo, að báðir fulltrúarnir, sem Alþ. kýs, eru úr andstöðuflokkum stj. Það er því eðlilegt, fyrst búið er á annað borð að setja pólitík í þessi mál, að sá þingmeirihluti, sem styður núv. stj., vilji hafa nokkur afskipti af þessum málum líka. Ég hefi alltaf verið hræddur um það, að þetta ákvæði, að Alþ. kysi menn í stj. Búnaðarfél., yrði að ásteytingarsteini, og að því virðist nú komið. Með því eru ráðstafanir gerðar til þess að gera stj. fél. pólitíska, því að bersýnilegt er, að ef tveir af stjórnendunum eru fulltrúar pólitískra flokka, getur sá þriðji ekki haldið sér frá því að vera dreginn í pólitískan dilk, og þar með fengi meiri hl. stj. á sig ákveðinn pólitískan blæ. Þó að reynt hafi verið til hins ýtrasta að halda félaginu ópólitísku, hefir þetta ákvæði jarðræktarl. legið eins og vakandi neisti, sem nú hefir kviknað út frá. En ég hefi þá trú á ábyrgðartilfinningu þeirra pólitísku flokka, sem hér eiga hlut að máli, að þeir muni stuðla að því að halda Búnaðarfél. Ísl. utan við flokkadeilurnar, og velji hæfa menn til stjórnar þessum málum, meðan á þessu millibilsástandi stendur, - ég lít svo á, að hér sé aðeins um bráðabirgðafyrirkomulag að ræða. Búnaðarfél. verður í framtíðinni að fá að kjósa sína eigin valdstjórn. Það mun nú komið svo, að allir aðilar eru að verða óánægðir með núv. fyrirkomulag á yfirstjórn B. Í. - og það hefir máske verið nauðsynlegt, að svo færi, til þess að fá samkomulag um að breyta því. Meiri hl. Alþ. hyggst að ná sínum pólitíska rétti með þessari till., og mun sumum þar finnast skemmra farið en skyldi. Öðrum stjórnmálaflokkum finnst vafalaust, að vald sitt sé skert um of með henni. Þannig er B. Í. nú að verða leiksoppur stjórnmálaflokkanna, og að þessu hlaut að koma fyrr eða síðar með þessu fyrirkomulagi, og verður það vonandi til þess, að því verði breytt í viðunandi form, og að allir flokkar sameinist nú um að draga félagið út úr flokkadeilunni. Frá hv.þm. V.-Húnv. og hv. 2. landsk. hafa komið fram svipaðar brtt. þeim, er ég nú hefi rætt, en þó ekki eins, og felli ég mig að vísu betur við till.hv.þm. V.-Húnv., ef hér ætti að vera um framtíðarskipulag að ræða. En þar sem ég, eins og ég hefi tekið fram, álít þetta aðeins bráðabirgðafyrirkomulag - sáttatilraun - í þeim tilgangi, að B.fél. Ísl. og hæstv. landbúnaðarráðh. tali saman um hlutina og leitist við að ráða þeim til lykta með samkomulagi, en ekki átökum, þá mun ég greiða atkv. með till. á þskj. 582. Og þó að segja megi, að B.fél. Ísl. fái nokkurn hluta af því valdi, sem því ber, með því að það sé látið fá vald yfir ráðningu búnaðarmálastjóra í þetta skipti, þá eru þær réttarbætur hvorki heilar né hálfar, en til þess eins fallnar að stinga því svefnþorn um sínar sjálfsögðu kröfur, að það fái fullkomið vald yfir allri sinni stjórn, sem ég ætíð hefi fylgt og mun fylgja á meðan ég á sæti hér á Alþingi.

Gísli Sveinsson [óyfirl.]: Ég hefði haft nokkra löngun til þess að fara fleiri orðum um fjárlagafrv. og brtt. ýmsar en tími er nú til, og mun ég því halda mér við það eitt, að skýra frá tveim brtt., sem ég flyt á þskj. 602. Í brtt. nr. XXI er farið fram á, að upphæð sú, sem ætluð er til sandgræðslu, hækki um 12000 kr., vegna sandgræðslu og landvarnar í Meðallandi. Fjárveiting til landvarnar á þessum slóðum er mjög aðkallandi. Málið er svo vaxið, að nokkurri sandgræðslu hefir verið haldið þarna uppi, og eru mörg ár síðan á henni var byrjað. Þetta starf hefir komið að þó nokkru gagni við uppgræðslu sanda í Meðallandi vestan Eldvatns. En svo illa hefir tekizt til, að áveita sú, sem átti að gera sandana að gróðurlendi, hefir í stað þess ráðizt á graslendi, og liggur þar við miklum skemmdum, verði ekki gripið til landvarna. Loks fékkst maður frá Búnaðarfél. til þess að fara austur og athuga þetta. Hann hefir svo gefið skýrslu um málið, sem fjvn. hefir haft með höndum. En líklega hefir hún lent þar á kaf í skjalabunkana, og aldrei verið lesin, þar til ég dró hana þaðan út. Ég reifaði svo málið fyrir hv. nefndarmönnum, og vona, að eitthvað af orðum mínum og útskýringum hafi setið eftir í eyrum þeirra. - Þetta mun vera eina sveitin á landinu, sem uppfyllir kröfur núv. stjórnarflokka því viðvíkjandi, að allar jarðir skuli vera ríkisins eign. Svo að þarna er spurningin sú hvort stj. vill verja þessa ríkiseign ágangi. Ég skal geta þess, að hæstv. landbúnaðarráðh. hefir nú lesið þau gögn, sem ég hefi fram að leggja í þessu máli, og hefir hann látið sá skoðun í ljós, að hver ráðh. sem verið hefði mundi hafa sinnt þessum beiðnum, jafnvel án þess að sérstaklega væri gert ráð fyrir því í fjárl., því að hér væri bersýnilega um neyðarlandvörn fyrir ríkisjarðir að ræða. - Í skýrslu þeirri, sem ég áður nefndi, er bent á þrjár leiðir til lagfæringar á þessu, og eru þær misjafnlega dýrar og líka misjafnlega öruggar. Við hæstv. ráðh. erum sammála um það, að ekki sé hægt að fara dýrustu leiðina, og ekki heldur þá ódýrustu, þar sem hún sé ótryggust. Okkur hefir litizt bezt á meðalveginn, og gerum ráð fyrir, að sandgræðslunni verði haldið við, en jafnframt séð til þess, að graslendið spillist ekki. Kostnaður við þetta hefir verið áætlaður 12000 kr., og hefi ég tekið þá upphæð til í brtt. minni. - Ég vil bæta því við, að ég mun taka þessa brtt. mína aftur til 3. umr., í þeirri von, að hæstv. landbúnaðarráðh. taki málið upp með mér, en bið hæstv. forseta að minnast þess, að till. er geymd, en ekki gleymd. Í síðari brtt. minni, nr. XXVII, er farið fram á að kaupa þrjár jarðir í Mýrdal, - Keldudal, Álftagróf og Holt. Mönnum kann að virðast það undarlegt, að ég beri fram slíka till., enda hefir það sínar ákveðnu orsakir. Ég geri þetta ekki í því skyni að hjálpa hæstv. stj. til þess að framkvæma stefnuskrá sína, heldur af öðrum, knýjandi ástæðum. Vegamálastjóri hefir í umboði ríkisstj. látið gera fyrirhleðslu þannig, að Hafursá er veitt vestur í Klifanda. Það hefir verið byggð voldug brú yfir þetta vatnsfall, sem er hinn mesti skaðræðisgripur og hefir gert afarmikið tjón. En við þessa breytingu hafa 3 jarðir orðið fyrir áníðslu, og er afleiðingin sú, að þeir menn, sem eiga jarðirnar, sjá sér ekki fært að halda þeim. Það er því eðlilegt að stemma á að ósi, með því að ríkisstj. taki jarðirnar, þó að þær leggist kannske í auðn. Það verður að teljast skylda ríkisins að taka jarðirnar, þegar svona er gengið á þær, því það er ekki heppilegra að meta skemmdirnar jafnóðum, og ríkið bæti þær þannig. Einn ábúandinn ætlaði sér að reisa hús á jörð sinni, en varð að hætta við það, af því að hann treystist ekki til þess að byggja á eigin spýtur, þar sem jörðin liggur undir skemmdum. Það er því farið fram á, að ríkisstj. sé heimilað að kaupa þessar jarðir. Þær eru metnar samtals á um 10 þús. kr., og sjá menn því, að hér er ekki um meira að ræða en eitt jarðarverð, þegar um sæmilegar jarðir er að ræða. Þó munu dæmin vera fleiri, að jarðir ganga kaupum og sölum fyrir hærra verð. Hér er ekki í mikið ráðizt, og vænti ég því, að þessari till. verði vel tekið. Hæstv. landbrh. á hér hlut að máli, og tel ég honum skylt að gæta hagsmuna þeirra, sem þetta snertir. - Ég mun svo láta þessi orð fylgja till. og taka hana aftur til 3. umr. Það er nú orðið svo áliðið tímans, að hlé mun verða gefið, og sé ég mér því ekki fært að fara út í fleira að sinni, og mun ég þá láta staðar numið að svo stöddu.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Í nál.hv. meiri hl. fjvn. segir svo, með leyfi hæstv. forseta, um rafmagnseftirlit ríkisins: „Nefndin hefir orðið vör við, að töluverð óánægja er með framkvæmdina á rafmagnseftirliti ríkisins, reynist það dýrt neytendum, og virðist ekki svara þeim tilgangi, sem fyrir vakti með löggjöfinni um þetta efni. Alveg sérstök óánægja er með eftirlitsmann þann, er mælt var með af forstöðumanni þessarar stofnunar til að hafa eftirlit með byggingu rafstöðvanna á Blönduósi og Sauðárkróki. Má eftir þeim gögnum, sem liggja fyrir fjvn., jafnvel búast við málshöfðun frá rafveitustjórn Sauðárkrókshrepps út af framkomu eftirlitsmannsins þar“. Þetta er fært hér í nál. sem grg. fyrir þeirri till.hv. meiri hl. á þskj. 508, tölul. 78, að liðurinn til rafmagnseftirlits ríkisins verði felldur niður. Nú þykir mér rétt, af því ég hefi ekki heyrt neitt nánar rökstudda þessa till. en hér hefir fram komið, og með því að sveigt er að tilteknum manni án þess að nokkuð hafi komið frá honum sjálfum, þá þykir mér rétt, að hér komi einnig fram álit hans í þessu máli, ekki sízt þar sem nál. segir, að yfir vofi málssókn frá Sauðárkrókshreppi. Ég hefi nú ekki heyrt það fyrr, og mér er ekki kunnugt um, að neitt í þá átt liggi fyrir ráðuneytinu. En það, sem er víst meint hjá hv.fjvn. með þessu, er, að þegar vatninu var hleypt í pípurnar á Sauðárkróki, þá reyndust þær of veikar og sprungu. Í skýrslu Jakobs Gíslasonar, sem er fyrir ríkisstj. við rafmagnseftirlitið, segir svo: „Það er enginn ágreiningur um það, að E. Ellingsen var ekki kvaddur til að leggja dóm á verkið áður en farið var að prófa það, að hann var ekki kvaddur til að vera viðstaddur, þegar vatninu var hleypt í pípurnar, og ekki heldur tilkvaddur, þótt það kæmi í ljós, að pípurnar þoldu ekki vatnsþrýstinginn. - Það virðist heldur ekkert ágreiningsmál, að enginn hafði fengið neitt leyfi eða samþykki E. Ellingsens til að hleypa vatni á pípurnar“. Í skýrslu frá Ellingsen sjálfum um sama atriði, segir svo: „Til eftirlits með byggingu pípna, stöðvarhúss etc. var ég aldrei kvaddur. Þó reiknaði ég skv. ósk Runólfs Runólfssonar í 1. eða 2. ferð minni út nauðsynleg járn á trépípuna (10 stk. 12 m/m j. á metralengd neðst 1 vatnsþr. 50 m.) og tilsvarandi ofar) og tilkynnti ég R. Runólfssyni og Stefáni Runólfssyni niðurstöður mínar þá þegar og ráðlagði þeim að bæta við 2 járnum milli hverra 2ja járna, sem þá voru komin á pípurnar með 25 cm. millibili á neðsta partinum, þannig að bilið milli járnanna hefði þá orðið 8 cm. Hvernig framkvæmd þessa verks varð, veit ég ekki, því jafnvel í síðustu ferð minni til Skr. var viðbótarjárnið ekki komið, en sagt á leiðinni. Kom því aldrei til minna kasta að líta eftir þessu“. Þetta er í skemmstu máli sagt af hálfu rafmagnseftirlitsins. Og er því bert af skjölum málsins, að ráðleggingum Ellingsens var ekki fylgt. Að vísu voru pantaðar gjarðirnar frá landssmiðjunni, en látið þar við sitja. Hreppsn. Sauðárkr.hr. hefir því sett vatnið í pípurnar vitandi vits, að gjarðirnar voru of gisnar.

Er það samhlj. áliti hreppsnefndarinnar?

Ég hefi leitað í plöggum þeim, er fyrir liggja, og hefi ekkert fundið, er sýni það út af fyrir sig, en ég þori ekkert að fullyrða um álit hreppsn. í þessu, en ef þm. veit betur, getur hann að sjálfsögðu skýrt það. Ég vil bara láta koma fram álit þess manns, sem deilt hefir verið sérstaklega á, og tel það sjálfsagt, úr því víttar eru gerðir hans. Ég get tekið undir með hv.frsm. meiri hl. fjvn., að sjálfsagt sé að athuga, hvort ekki er tiltækilegt að steypa saman í eitt rafmagnseftirlitinu, eftirliti með símanum, vélum, skipum, mæli og vogartækjum o. fl. Út af fyrir sig er ég ekki móti till.fjvn. hvað sameininguna snertir, en taldi rétt, að málsvörn aðila kæmi fram, svo ekki væri of einhliða litið á, hvernig þessu máli er háttað. Ég held, að það séu ekki fleiri atriði í brtt., sem ég vil tala um, en get tekið undir margt af því, sem frsm. meiri hl. hafa sagt. Að því er snertir ummæli hv. 1. þm. Skagf. um brtt. á þskj. 543, að lækka framlag til atvinnubóta, get ég látið nægja að vísa til útvarpsumræðna við 1. umr. fjárl. Læt ég svo þetta nægja, og mun ekki lengja umr. að sinni.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Hv. þm. Mýr. hefir gefið nokkra skýringu um Bf. Ísl. og rætt um till. þær, sem fram hafa komið, bæði í fjárl. og brtt. Það er í alla staði eðlilegt, að hv.þm. Mýr. sjái ástæðu til að gefa nokkra skýrslu um Bf. Ísl., starf þess og skipulag. En þessi skýrsla var byggð á því, að ég hefði látið þau ummæli falla í umr. um daginn, að Bfél. væri óstarfhæft. Þetta er ekki allskostar rétt, en ég sagði það, að síðan deilurnar stóðu um Sig. Sig. hefði fél. hnignað. Það má að vísu deila um orðið „óstarfhæft“ og hvenær það á við. Fyrir það fé, sem B. Ísl. fær á ári hverju, má afkasta miklu, fjárframl. ríkisins er það mikið, að ekki er undarlegt, þó gefa megi skýrslu um, að einhverju hafi verið komið í verk. En ef félagið hefir ekki starfað á þeim grundvelli og með þeim starfsaðferðum, að fjármagnið nýttist sem bezt, þá get ég ekki talið það starfhæft. Ef það hefði getað betur með sama fé og betri starfsháttum, er það ekki starfhæft. Alveg eins og sá maður getur ekki talizt starfhæfur, ef afköst hans jafnast ekki á við venjulegan verkmann. En nóg um það. Ég hefi haldið því fram, að síðan deilan um Sig. Sig. stóð í fél. hafi það aldrei borið sitt barr og ekki verið starfhæft að fullu, og ég álít, að sú staðhæfing standi enn. Dómur þjóðarinnar hefir fallið á þann veg, og það þýðir ekkert að gefa skýrslu um það gagnstæða. Í þessu sambandi minntist hv.þm. á, að ef Sig. Sig hefði verið látinn fara frá, þá hefði það kostað burtför margra annara manna frá félaginu og megna óánægju úti um land, og ef hann var kyrr, þá kostaði það missætti innan félagsins, eða samskonar óánægju annara manna. Það var því farin sú leiðin, að fara bil beggja og gera verka- eða starfsskiptingu í búnaðarmálastjórastöðunni, eða m. ö. o. að gera Sig. Sig óstarfhæfan að mestu leyti, svo hann hefir ekki notið sín síðan. Ég held, að það sé þetta tiltæki í Bfél., sem menn eru óánægðir með og hafa alltaf verið. Þetta tiltæki hefir lamað stórkostlega starfskrafta félagsins, svo það hefir aldrei borið sitt barr síðan. Ég held, að það sé þetta, að geta aldrei skorið úr, hvort Sig. Sig. á að vera eða ekki, hvort hann hafi gert rétt eða rangt, sem fyrst og fremst hafi lamað félagið. Ég álít, að það sé vöntun á þrótti innan félagsins, að geta ekki gert upp, hver átti að vera og hver átti að fara. Hitt skipti félaginu í tvær deildir, sem og hv.þm. Mýr. viðurkenndi, að hefði verið fyrstu árin, en hefði lagazt síðar. Hann viðurkenndi, að fél. hefði skipzt í tvennt, með því að segja, að það hefði lagazt síðan eða á síðustu árum. Ég get ekki farið sérstaklega út í þetta hér á Alþ. Það er hægt að halda því fram, að Bf. hafi margt vel gert og einstakir menn hjá því, en það er erfitt að tala um það án þess að nefna nöfn, og það mun ég ekki gera, nema að því leyti, sem ræða hv.þm. Mýr. gaf tilefni til. Ég sagði í umr. um daginn, að einn starfsmaður Bfél. hefði ekki komið í skrifstofuna í langan tíma. Þetta hefir nú verið staðfest í umr., að væri rétt.

Þetta er ekki rétt

. Þetta er staðfest í umr. og hafa verið færð rök að, því hann hefir haft skrifstofuna heima vegna þess, að talið er, að ekki sé pláss fyrir hann í búnaðarfélagshúsinu. Ég vil þá benda á það, að ég veit ekki betur en að það hafi verið gott pláss í Búnaðarfélaginu. T. d. hefir ein starfsdeildin, sem heldur til þar niðri, stóran sal. Ég hygg þess vegna, að sú röksemd sé ekki með öllum rétti, að þessi maður hafi ekki komið í Búnaðarfél. af því að þar hafi vantað húsrúm, en það var þó látið fylgja hjá þessum hv.þm., að þessi ráðunautur hefði komið til fundarhalda, sem er þó góðra gjalda vert. Þá minntist hv.þm. á, að Búnaðarfél. hefði gert sérstaklega mikið fyrir loðdýraræktina. Ég gat um það í upphafi þessa máls, að ég mundi ekki fara út í einstaka starfsliði, en ég vil þó leyfa mér að segja það í sambandi við loðdýraræktina, að Búnaðarfélagið hafi þar ekki verið á verði svo sem vera bar. Svo mikla þekkingu hefi ég á þessu nú, af þeirri reynslu, sem ég hefi fengið. Það verður ekki um það deilt, að það er ekki heppilegt að skipa sem ráðunaut í Búnaðarfél. einn af helztu framleiðendum þessarar vöru. A. m. k. hafa komið kvartanir um það, að maðurinn, sem eigi að flokka dýrin, sé einn af þeim, sem hafi allra stærsta „interessu“ af því, hvernig þau eru flokkuð, svo að ekki sé minnzt á þessa aðgæzlu við þessa loðdýrarækt, sem hefir mikla þýðingu fyrir íslenzkan landbúnað. Þar hefir Búnaðarfél. ekki verið á verði, svo að þau dýr, sem nú flytjast inn, eru ekki nægilega góð fyrir 1. flokk, svo að nú eru sífelldar kvartanir frá mönnum, sem vilja stunda þessa atvinnugrein, að fá að flytja inn 1. flokks dýr, af því að það sé svo erfitt að fá þau hér á landi. Með þessu hefi ég þá sýnt fram á það, að þetta atriði, sem ég sérstaklega minntist á undir umr., það hefir verið viðurkennt. Og þá er ekki annað eftir fyrir mig en að færa rök að því, að fyrirkomulagið í Búnaðarfél. sé ekki eins og það eigi að vera. Ég mun síðar í þessari ræðu reyna að gera nokkra grein fyrir því og mun þar leiða fram vitni, sem ég vænti, að sumir hv.þm. taki nokkurt mark á. En áður en ég sný mér að því, vil ég aðeins minnast á það, að á undanförnum árum hefir staðið deila um það, hvernig ættu að vera yfirráðin yfir Búnaðarfél. Ísl., hvort Alþingi ætti samkv. því valdi, sem það hefir samkv. jarðræktarl., að kjósa 2 menn í stjórn félagsins, eða félagið ætti að hafa fullkomna sjálfsstjórn. Í raun og veru get ég, þegar ræða skal um það, hvort fyrirkomulagið á Búnaðarfél. sé gott eða lélegt, verið fáorður, því að í síðari hluta ræðu sinnar tók hv.þm. Mýr. það fram, að nú væri svo komið, að það fyrirkomulag, sem nú væri á Búnaðarfél., væru allir óánægðir með. Með því er í raun og veru viðurkennt alveg nægilega mikið til þess, að ég þyrfti ekki að svara þeim ádeilum, sem komu á þá uppástungu, að rannsaka samkv. þessari till., sem hér liggur fyrir, og reyna að koma á endurbótum á núv. fyrirkomulagi. Það er alveg satt, sem hv.þm. Mýr. sagði, að fyrirkomulagið er þannig, að allir eru óánægðir. Í því sambandi vil ég benda á það, að búnaðarþingið hefir hvað eftir annað - ég hygg þrjú búnaðarþing - samþ. áskorun til stj. Búnaðarfél. að hafa búnaðarmálastjórann einn, en þessari fyrirskipun hefir ekki verið hlýtt. Stjórn Búnaðarfél. hefir ekki reynzt þess megnug. Þó að auglýst hafi verið eftir búnaðarmálastjóra, þá hefir hún ekki reynzt þess megnug að fara eftir þessum fyrirmælum búnaðarþingsins. Það er því eðlilegt, þó að hv.þm. Mýr., sem ég veit, að hefir gert mikið til að framfylgja þessari kröfu búnaðarþingsins, en hefir ekki reynzt fært að koma því fram, vilji nú láta samþ.till. í þá átt, að þessi mál komist í það horf, sem búnaðarþingið hefir farið fram á, að búnaðarmálastjórinn sé einn. Það er svo merkilegt, þegar er verið að halda því fram, sem felst í þessari till., að gera rannsókn og endurbætur á Búnaðarfél., að það liggur einmitt fyrir till. frá tveimur öðrum hv.þm., sem sýnist fara í líka átt, að vilja fá einhverja íhlutun frá Alþingi um skipulagsbreyt. í þessum efnum. Annars virðist mér, að það sé nokkur ágreiningur um þetta atriði. Samkv. þeirri till., sem kom fram í fjárl. í upphafi, er ætlazt til, að bændur fái fullkomin yfirráð yfir Búnaðarfél., fullkomna sjálfsstjórn á sínu eigin félagi, og er það í samræmi við þá hugmynd, sem var í breyt. á jarðræktarl. En eftir að sýnt var, að sú till. hafði ekki mikinn byr meðal þm., þótti eðlilegt að breyta till. í það horf, sem nú hefir verið gert og ég get gert mig ánægðan með. En hjá Bændafl.mönnum. bæði hér í d. og utan þings, virðist ríkja sú skoðun, að Búnaðarfél. eigi að vera ósjálfstætt. Má benda á það, að fyrrv. landbúnaðarráðh. hefir ekkert gert til þess, meðan hann hafði vald til að breyta skipulagi félagsins í það horf, að Alþingi eða landbn., eins og nú er, réðu ekki meiri hl. í stjórn Búnaðarfél. Jafnframt þessu má svo benda á það í þessu sambandi, að þegar þessir menn, sem nú skipa stj. Búnaðarfél., voru kosnir sem fulltrúar af landbn., þá hefði verið eðlilegt að setja þessa menn, en skipa þá ekki til 2 ára, og koma þannig í veg fyrir, að það yrði eins auðvelt að breyta fyrirkomulaginu í annað horf. Af aðgerðum fyrrv. landbúnaðarráðh., bæði viðvíkjandi því, að fara þessa ákveðnu braut og jafnframt því, að skipa en ekki setja menn í stj., má draga þá ályktun, að hann hafi verið fylgjandi því fyrirkomulagi, sem hingað til hefir verið, að Bf. Ísl. væri háð Alþingi. Um þetta fyrirkomulag skal ég annars ekki mikið segja, en til þess að menn fái nokkru meira yfirlit yfir þessi mál, þá vil ég leyfa mér að lesa upp álit þess manns, sem ég vænti, að hv.þm. taki nokkurt mark á í þessu sambandi, en það er Sigurður Sigurðsson búnaðarmálastjóri.

Hvenær er það skrifað?

. Það mun vera skrifað 1933. Þetta eru till., sem hann gerði nokkru áður. Ég ætla að lesa þessar till. upp, til þess að sýna fram á það, að það hefir ekki við mikil rök að styðjast, þegar því er haldið fram, að fyrirkomulagið á Búnaðarfél. sé þannig, að ef orðuð er till. um að taka það til athugunar, þá sé það áreitni og jafnvel ofsókn á félagið, eins og hefir verið hreyft undir umr. um þetta mál. Sigurður segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Um nokkur ár hafa búnaðarmálastjórarnir verið tveir. Verksvið þeirra og störf nokkuð ruglingsleg, en út í það verður eigi farið nánar að sinni“. Hér bendir hann m. a. á það, að störf búnaðarmálastjóranna séu ruglingsleg, og hann færir þau rök að því, að búnaðarmálastjórarnir hafi verið tveir. Það hefir aldrei fengizt leiðrétt þrátt fyrir það, þótt búnaðarþingið hafi skipað svo fyrir. Síðan rekur Sig. Sig. sérstaklega greinilega fyrirkomulag búnaðarfélaga erlendis, hvernig þau séu í Danmörku, hvernig í Noregi, og þar hefir verið svipað fyrirkomulag og hér hefir ríkt hingað til. Þessi skýrsla er svo löng, að ég vil ekki tefja tímann með því að lesa hana alla upp, en vil aðeins lesa upp niðurstöðuna af þessari athugun Sig. Sig., með leyfi hæstv. forseta. Eftir að hann hefir í stórum dráttum rakið fyrirkomulag og starfsemi Búnaðarfél., segir hann svo: „Víða er pottur brotinn, má segja um allan vorn félagsskap og þjóðfélagsskipulag. Eigi mun búnaðarmálum verr komið en öðrum. Allt þarf endurbóta við, svo að starfskraftar og það fé, sem til eins og annars er varið, komi að sem fyllstum notum. En til þess að hægt sé að færa þetta í betra horf, þarf að vera ljóst, hvernig hið raunverulega ástand er, og skýrt, hverju er ábótavant. Í raun og veru er þetta allt eðlilegt og eigi verra en ætla mætti. Á breytingatímum sem þeim, er vér lifum nú á, er allt losaralegt og óákveðið. Tíminn og reynslan mun koma því síðar í fastari skorður. Nágranna vora hefir það kostað áratugi og langan aðdraganda að mynda það skipulag, sem þeir nú hafa á stjórn búnaðarmála sinna. Vorar búnaðarumbætur og breytingar eru aðallega á þessari öld, og mestar breytingar á hinum síðasta áratug. Undrunarvert, hverju er áorkað, ef litið er til allra ástæðna. En ef vér hinsvegar hugleiðum allar ástæður búnaðar vors og stjórn búnaðarmála, þá er ljóst, að mörgu er ábótavant. Að finna nýjar leiðir og breyta til batnaðar er vandinn. Hér er aðeins að ræða um, hvernig stjórn búnaðarmálanna sé fyrir komið. En það er hlutverk hennar að marka stefnurnar og sjá um, að það fé, sem ríkið veitir til búnaðarumbóta, komi að fullum notum“. Síðan kemur hann með mjög eftirtektarverða till., sem er ekki í sem beztu samræmi við skoðun hv. Bændafl.-manna, eða a. m. k. ekki í samræmi við skoðun hv.fyrrv. landbúnaðarráðh. Hann segir: „Hér er um tvennskonar verkefni að ræða: Að sjá um framkvæmd lagaboða og marka nýjar stefnur. Að sjá um framkvæmd laga er ríkisvaldsins. Ef þetta á að fara vel úr hendi, þarf að stofna nýja skrifstofu í stjórnarráðinu, sem hefir yfir nægum starfskröftum að ráða með þekkingu á búnaðarmálum. Það myndi kosta allmikið fé. Að öðrum kosti getur ríkisstj. falið Búnaðarfél. Ísl. (svo sem það nú að nokkru gerir) að fara með búnaðarmálin, sjá um eftirlit og framkvæmd laga. Þetta hyggjum vér heppilegast sem nú standa sakir“. Síðan skilgreinir hann hinn starfsliðinn, „að marka nýjar stefnur“. En það er auðséð, að þótt hann álíti þetta sem er, heppilegast eins og nú standa sakir, þá er það þó eindregið álit hans, að stofna þessa sérstöku deild í stjórnarráðinu, en meðan ekki er hægt að koma því í kring, verði réttast að una við það, sem við höfum nú. Þá kemur hann að því, hvernig fyrirkomulagið yrði að vera: „Búnaðarmálastjórinn og hlutaðeigandi starfsmenn hafa með þessi mál að gera undir yfirstjórn atvinnumálaráðuneytisins. þetta yrði lík aðstaða og nú er með vegamálastjóra, póstmálastjóra og símstjóra o. fl.“. Að síðustu kemur hann að því, hvernig hann vill láta breyta l. Búnaðarfél., og skal ég lesa það upp, með leyfi hæstv. forseta: „Á eftir 15. gr. komi ný gr., sem verður 16. gr. og hljóðar svo: Öll framkvæmd mála, sem falin eru Búnaðarfélagi Íslands með sérstökum lögum, eða sem atvinnumálaráðherra felur því, skal vera í aðalumsjá búnaðarmálastjóra með hlutaðeigandi starfsmönnum (sérfræðingum) undir yfirumsjón atvinnumálaráðuneytisins. Afgreiðslu þessara mála þarf eigi að leggja fyrir stjórn Búnaðarfél. Í fjárhagsáætlun og reikningum Búnaðarfél. skal tilgreint, hve mikið afgreiðsla þessara mála kostar félagið“. Í samræmi við þetta er ein breyt. á jarðræktarl., svo að Búnaðarfél. geti að öllu leyti starfað sem sjálfstætt félag. Hér kemur þá það fram ljóst og greinilega, að Sigurður Sigurðsson búnaðarmálastjóri, sem er þessu allra manna kunnugastur og starfar þarna sem einn aðalmaðurinn, hann álítur ástandið þannig, að það sé óviðunandi, og það vita allir, að hér talar maður, sem hefir reynslu og þekkingu á þessum málum og gengur ekki annað til en að koma félaginu í það horf, sem hann veit sjálfur samkv. sinni reynslu, að sé það bezta fyrir búnaðarfélag þessa lands. Ég vona því, að það verði ekki talin ein goðgá, þó að fram komi till. um að rannsaka félagið og starfsemi þess og reyna svo að koma með nýtt og betra skipulag.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Ég get verið stuttorður. Ég vil aðeins segja fáein orð í tilefni af ræðu hv. 1. þm. Skagf., frsm. minni hl., sem ég gat því miður ekki hlýtt á nema að nokkru leyti, vegna annríkis. Ég tók þó svo eftir, að hann bæri fram fyrirspurn til stj., hvort hún hefði gert nú þegar ráðstafanir til þess að koma fram launalækkunum hjá þeim mönnum, sem ekki væru ráðnir samkv. launal., og ef svo væri, hvort stj. hefði aðvarað þessa menn um það. Ég vil gefa þær upplýsingar, að stj. hefir ekki ennþá gert neinar ráðstafanir í þessa átt. Hún vildi ekki gera neitt í þessu fyrr en hún vissi þingviljann í þessu máli, þ. e. a. s. ekki fyrr en hún vissi, hvort þingið vildi fallast á till. stj. um dýrtíðaruppbót þeirra manna, sem taka laun samkv. launal., en það fannst stj. sanngjarnt, ef þingið fellst á þær till., að þá væri hlutfallslega það sama látið ganga yfir þá menn, sem tækju laun eftir öðrum ákvæðum en launal. En það veldur einhverjum örðugleikum í framkvæmdinni, ef þingið fellst á till. um dýrtíðaruppbótina; það veldur örðugleikum á framkvæmd á lækkun á launum annara, þó að ég hafi ekki ennþá rannsakað það í einstökum atriðum, og ýmsir starfsmenn ríkisins hafa samninga, sem eru þannig vaxnir, að erfitt er að koma þar fram launalækkun þegar í stað, en það verður að sjálfsögðu farið eftir þingviljanum um launagreiðslur þeirra, sem taka laun sín eftir launal. Hv. þm. undraðist þá upphæð, sem hv.þm. S.-Þ. taldi, að sparast mundi á launum þeirra, sem tækju laun eftir öðrum fyrirmælum en launal., ef farið yrði með laun þeirra á sama hátt og hinna, sem taka laun eftir launal. Þessa upphæð hefi ég gefið hv.þm. upp eftir athugun, sem aðalendurskoðandi stjórnarráðsins hefir gert um þetta efni, og ég hefi ekki ástæðu til að véfengja hann um þær tölur. En ég held, að þessi undrun hv.þm. hafi stafað af misskilningi í ræðu hans, þar sem hann gerði ráð fyrir því, að sanngjörn meðferð á mönnum, sem tækju laun utan launal., væri að lækka svo laun þeirra, að enginn hefði hærri laun en þeir, sem nú taka laun samkv. launal. En stj. lítur svo á, að ef réttilega á að fara að, þá eigi að lækka laun þessara manna á sama hátt og þeirra, sem taka laun samkv. launal., en ekki öðruvísi. Það ber vel að athuga, að þótt í fljótu bragði líti það sanngjarnlega út að lækka laun þeirra, sem eru utan launal., svo mikið, að þeir hafi ekki hærri laun en þeir, sem fá laun samkv. launal., þá er það þó í raun og veru ekki rétt, því að fjöldi þeirra, sem taka laun eftir launal., hafa ýmiskonar viðbætur, sumpart eftir launal. og sumpart eftir samningum og venjum, svo að ef ætti að lækka laun allra, sem taka laun utan launal., niður í það, sem er hæst eftir launal., þá yrði líka að taka af þeim, sem taka laun eftir launal., allt, sem er fram yfir það, sem launal. sjálf ákveða, en það álít ég allt of mikla röskun á launal., að gera það í skyndi, sérstaklega þar sem ég geri ráð fyrir, að stj. leggi fyrir næsta þing till. um framtíðarúrlausn þessa máls, sem byggð verður á áliti því, sem vænta má frá þeirri n., sem nú starfar að athugun þessara mála. Ég tel, að sú mesta röskun, sem verða megi á næsta ári, bæði á launum þeirra, sem eru undir launal., og eins hinna, sem taka laun sín utan þeirra, sé það, sem hv. meiri hl. fjvn. leggur til.

Thor Thors Ég á við þessa umr. fjárl. aðeins eina brtt., og vil ég leyfa mér að gera grein fyrir henni. Brtt. er á þskj. 613, 2. liður, og á við 22. gr. Er hún á þá leið, að heimila stj. að ábyrgjast fyrir hreppsnefnd Stykkishólmshrepps allt að 180000 kr. lán til rafvirkjunar, gegn þeim tryggingum, sem stj. metur gildar. Ég vil nú rökstyðja þessa till. með nokkrum orðum. Í Stykkishólmi eru nú um 600 íbúar. Þar er nú rafmagnsstöð, sem er rekin með gömlum olíumótor, bátamótor, sem er bæði lélegur og eyðslufrekur. Stöðin er svo úr sér gengin, að ef ætti að reka hana áfram, þá yrði ekki komizt hjá að gera mjög kostnaðarsamar endurbætur á henni þegar á næsta ári. En svo er það fleira, sem kemur hér til greina. Nú stendur yfir bygging á stóru og fullkomnu sjúkrahúsi í Stykkishólmi. Verður þar með leyst úr mjög brýnni þörf þessa kauptúns, alls héraðsins og margra aðliggjandi héraða, en í samningi, sem Stykkishólmshreppur hefir gert við aðilja sjúkrahússbyggingarinnar, hefir hreppurinn skuldbundið sig til þess að láta sjúkrahúsinu í té rafmagn til ljósa og smávéla fyrir sjúkrahúsið þegar á næsta ári. Rafmagnsþörf þessa sjúkrahúss er mikil. Ef hreppurinn ætti þess ekki kost að reisa vatnsaflsstöð, þá verður hann að reisa nýja mótorstöð, því að illkleift verður að stækka núv. stöð svo, að hún fullnægi ljósaþörf kauptúnsins og sjúkrahússins, en án þess, að séð sé fyrir rafmagnsþörf sjúkrahússins, getur það ekki tekið til starfa, þó að það verði fullreist næsta haust. Aðstaðan til rafvirkjunar hefir verið rannsökuð af sérfræðingum, svo sem Jakobi Gíslasyni verkfræðingi og Höskuldi Baldvinssyni rafvirkja. Það er meiningin að virkja Svelgsá, sem er í námunda við kauptúnið. Fyrst fór fram afhugun á þessu sumarið 1933, og var hún framkvæmd af Jakobi Gíslasyni, og síðan hafa farið fram iðulegar vatnshæðarmælingar á þessu vatnsfalli. Þær sýna, að þarna má fá vatnsafl til að reka allt að 250 hestafla aflstöð, sem muni framleiða 180 kílóvött, eða meira en 0,4 kílóvött á íbúa, en það mun nægja, auk lýsingar, til iðnaðar, fullkomlega til suðu, og eftir þeirri reynslu, sem fengin er annarsstaðar hér á landi, t. d. á Reyðarfirði, má reikna með því, að það verði að mjög miklum notum til húshitunar. Stofnkostnaður stöðvarinnar er áætlaður um 165000 kr., eða um 660 kr. á hestafl. Er þar í innifalinn allur kostnaður við byggingu aflstöðvarinnar, háspennuveitu til Stykkishólms og orkuveitu um kauptúnið. Til samanburðar vil ég geta þess, að í áætlun um fyrstu virkjun í Soginu er gert ráð fyrir, að hestaflið kosti 760 kr., eða 100 kr. dýrara en í Stykkishólmi. Árleg gjöld stöðvarinnar eru áætluð 29000 kr., en þar af eru rúm 3000 kr. (rekstrarhagnaður) til vara. Af hverju árskílóvatti eru tekjurnar 160 kr., en tekjur á íbúa um 48.50 kr. Afl á íbúa er 300 vött, en fyrir svo mikið afl ætti að vera hægt að ná yfir 50 kr. tekjum á mann, eða nokkru meiru en áætlunin er byggð á. Eins og nú standa sakir er eyðsla Stykkishólmshrepps til rafstöðvarinnar þessi: l. Til ljósa (tekjur núverandi stöðvar um ....................... kr. 10200 2. Til suðu, hitunar og vélarekstrar: a. Steinolía - þar í olía til rekstrar frystihúss, sem nota mundi rafmagn ............ - 6600 b. Kol ........................ - 22500 e. Mór ........................ - 3900 Samtals kr. 43200 En það, sem ætla má, að af þessu muni sparast, er þetta: 1. Rekstur núverandi stöðvar .... kr. 10200 2. a. Steinolía ........... ...... - 6600 b.-c. 2/3 af kolum og mó - 17600 Samtals kr. 34400 Beinn hagnaður af stöðinni yrði því árlega 5000-6000 kr., ef gengið er út frá, að rekstrarkostnaður hennar sé 29000 kr. Allar þessar áætlanir eru byggðar á rannsókn þeirri, sem nú hefir farið fram, og það er álit þeirra sérfræðinga, sem það hafa gert, að það geti ekki komið til mála, að þær fari fram úr 165000 kr., sem áætlað er, að kostnaðurinn verði við þessa rafvirkjun. Þar af færu 66000 kr. í vinnulaun. Rekstraráætlun sú, er gerð hefir verið fyrir fyrirtækið, er á þessa lund: 1. Vextir og afborganir af 165000 kr., miðað við 20 ára afborgunar- tíma og 5% vexti. ............ kr. 13200 2. Viðhald, 2½ af stofnkostnaði - 4150 3. Gæzla, reikningshald o. fl. ...... - 8000 4. Óviss gjöld og rekstrarafgangur - 3450 Samtals kr. 28800 Tekjur eru áætlaðar 180 kílóvattár á kr. 160 eða 28800 kr., og er það þá nægilegt til að mæta öllum útgjöldum. Til samanburðar má geta þess, að í Rvík er hvert kílóvattár selt á 650 kr. Þessu máli horfir þá þannig við, að líklegt má telja, að lán sé fáanlegt í Danmörku með góðum skilmálum, en það verður gert að skilyrði fyrir lánveitingunni, að ríkisábyrgð sé á bak við. Ég hygg, að enginn þm. geti gengið þess dulinn, að þetta skilyrði er fram komið vegna þess fordæmis, sem hefir verið skapað hér á Alþingi fyrir ríkisábyrgðum til rafvirkjunar hér á landi. Það var skapað með Sogsvirkjuninni og ennfremur með ábyrgð fyrir rafveitunni á Sauðárkróki, einmitt á þessu þingi, til viðbótar við það, sem fyrir var, og loks ábyrgðinni fyrir rafveituna á Blönduósi. Það er því ekki óeðlilegt, þó að ekki sé hægt að fá lán til þessa fyrirtækis nema sömu skilyrði séu fyrir hendi og hafa verið við lántökur annarsstaðar á landinu í þessum sama tilgangi. Hv. frsm. meiri hl. fjvn. talaði um, að það væru sérstakar ástæður fyrir hendi um ábyrgð þá fyrir Hafnarfjarðarkaupstað, sem veitt hefir verið á þessu þingi. M. a. var þess þar getið, að Hafnarfjarðarkaupstaður hefði án nokkurs ríkisstuðnings komið sér upp atvinnufyrirtæki, sem hefði verið til mikillar bjargar kaupstaðnum. Sé þetta ástæða til þess að bregðast vel við þeirri ábyrgðarbeiðni, þá er sama ástæða fyrir hendi, þegar um Stykkishólm er að ræða. Þar hefir verið komið upp allmiklu samvinnuútgerðarfyrirtæki án þess að leita hjálpar ríkissjóðs. Það hefir verið stofnað fyrir atbeina hreppsbúa, en ekki með ríkisstyrk eða ríkisábyrgð, eins og flest önnur samvinnufyrirtæki hafa hlotið á síðari árum. Það, að hér er um brýna nauðsyn að ræða fyrir starfrækslu á mjög fullkomnu og stóru sjúkrahúsi, bendir einnig til þess, að hér eru alveg sérstakar ástæður fyrir hendi. Af þessu nýja sjúkrahúsi mundi ekki eingöngu Snæfellsnessýsla hafa not, heldur einnig Borgarfjarðar-, Mýra- og Dalasýsla og Vestfirðir. Hér er því ekki eingöngu um almenna hagsmuni að ræða fyrir þetta kauptún heldur er hér líka um mannúðarmál að ræða, að hægt verði að starfrækja þetta sjúkrahús. Mér þykir því sterkari rök mæla með þessari ríkisábyrgð en ef til vill nokkurri annari ríkisábyrgð, sem tekin hefir verið vegna rafvirkjunar. Mér þætti sérstaklega einkennilegt, ef þetta mál ætti ekki að eiga a. m. k. samskonar vinsældum að fagna hér á þingi eins og ábyrgð sú, sem nú hefir verið tekin fyrir Hafnarfjarðarkaupstað fyrir 150000 kr. láni. Hér er einnig tekið upp í till.fjvn. lán og ábyrgð fyrir Sauðárkrókshrepp, 40000 kr., og loks ábyrgð fyrir Austur-Húnavatnssýslu, 60000 kr. Að sjálfsögðu verður gætt þess skilyrðis, sem þingið setur um það, að trúnaðarmenn fjármálaráðuneytisins starfi að lántökunni, svo að ekki sé verið að óþörfu að flagga með ríkisábyrgðum erlendis, til þess að spilla lánstrausti ríkisins. Ennfremur er það skýrt tekið fram í till. minni, að gegn ábyrgðinni komi tryggingar, sem stj. metur gildar. Skal ég svo ekki fjölyrða frekar um þetta mál. Ég þykist hafa bent glögglega á það, að hér er um mikið nauðsynjamál og hagsmunamál að ræða fyrir kauptúnið. Ennfremur er um brýna nauðsyn að ræða, svo að nýtt og stórt sjúkrahús geti tekið til starfa. Ég þykist ennfremur hafa bent á, að þetta er áhættulítið fyrir ríkissjóð. Ég vil því mælast til, að þessi ábyrgðarheimild fái samskonar undirtektir og samskonar till. hafa áður fengið hér á þingi, og skal ég ekki trúa öðru í lengstu lög en að svo megi verða.

Ásgeir Ásgeirsson [óyfirl.]: Ég flyt eina till. við þennan part fjárl., og hún er um það, að dýrtíðaruppbót embættismanna fái að halda sér næsta ár sama og verið hefir á yfirstandandi ári. Till. fjvn. gengur út á það, að dýrtíðaruppbótin hverfi hjá embættismönnum á launum, sem eru fyrir ofan 4600 kr., eða að dýrtíðaruppbót og laun nemi aldrei meiru samtals en þessari fjárhæð, nema launin ein út af fyrir sig séu hærri. Auk þess flytur n.till. um það, að stj. framkvæmi nokkrar launalækkanir á þeim embættismönnum, sem eru utan launal. Nú skal ég geta þess, að það er mikill munur á launum þeirra starfsmanna, sem eru undir launal., og þeirra, sem eru utan launal. Þetta er eðlilegt, og ástæðan er sú, að þær stöður, sem eru utan launal., eru allar nýrri og þess vegna miklu meira tillit tekið til þess, þegar þau laun voru ákveðin, hvað nú er orðið dýrara að lifa. Nú hafa laun þeirra, sem eru undir launal., og hinna, sem taka laun sín utan launal., lækkað mikið á síðasta ári. Þó hafa laun launalagamanna lækkað miklu meira en hinna. Ég get getið þess, að 1928 fengu þeir menn, sem voru undir launal., 40% dýrtíðaruppbót. Hún var greidd 1928-1931. En árið 1931 var hún lækkuð á hvorumtveggja, en lækkunin hefir verið sú, að þeir, sem eru undir launal., eru nú komnir úr 40% dýrtíðaruppbót niður í 15%, en þeir, sem hafa starfað utan launal., hafa aðeins fengið eina lækkun á sínum launum. Hún var framkvæmd 1932 í ársbyrjun, og þá lækkuðu laun þeirra um 15%. Síðan hafa laun þeirra ekki lækkað, þó að dýrtíðaruppbót annara starfsmanna hafi lækkað að miklum mun. Það er því bert, að það er bæði munur á því, hversu mikið hafa lækkað laun þeirra, sem eru undir launal. og utan þeirra, og eins hvað stofnlaun hvorratveggja hafa verið og eru misjöfn. Ef ætti að lækka laun starfsmanna ríkisins, ætti að gera það svo, að koma á samræmi í launakjörum þeirra, og þyrfti þá að lækka þó nokkuð laun þeirra, sem eru utan launal., áður en kæmi að launalagamönnum. Mín till. byggist á því, að ef eigi að lækka laun starfsmanna ríkisins, þá mætti helzt lækka á utanlaunalagamönnum, til samræmis við laun hinna, sem hafa laun samkv. launal., en þegar svo langt er komið, þá er ókleift að lækka laun hvorratveggja svo að nokkru nemi úr því. Mín till. kemur því í staðinn fyrir fyrri till.fjvn., en þar fyrir mætti samþ. síðari till. um þá, sem starfa utan launal., en þó skal ég geta þess, að þeir munu sízt ofhaldnir, svo að ég mun líka greiða atkv. á móti þeirri till. Þeir, sem þiggja laun samkv. launal., eru engir hálaunaðir. Hæstir eru hæstaréttardómarar, um 10000 kr. á ári. Mun flestum bera saman um það, að sízt séu laun þeirra of há, enda munu þau vera helmingi lægri en samskonar starfsmenn hafa hjá nágrannaþjóðunum. Og þegar þess er gætt, að þeir hafa ekki leyfi til að vinna fyrir sér með öðru móti, þá munu þeirra laun sízt of há. Aðrir starfsmenn hafa hæst 8000 og svo 7000 og 6000 og niður í 5000, og þeir mega ekkert af sínum launum missa, og svo má vitanlega benda á menn, sem hafa ennþá lægri laun. En það er sama, hvernig þjóðskipulaginu er fyrir komið, þá verður alltaf munur á launum manna, og hann hlýtur alltaf að stafa af því, að menn þurfa misjafnan undirbúning og lærdómstíma undir sitt starf, og það verða alltaf gerðar mismunandi kröfur til lifnaðarhátta og framkomu manna, eftir því hvaða starfi þeir gegna. Það mundi ekki þykja hlýða í okkar landi, að hæstaréttardómarar gengu eins klæddir að dómsstörfum eins og verkamenn til vinnu sinnar, og fleira mætti þar benda á. Launamunur þarf að vera, og launamunur verður aldrei jafnaður að fullu, en þar fyrir má ákveða vissar reglur um það, hve mikil þurftarlaun manna í hverri stétt þurfi að vera, og þau verða jafnan mismunandi. En ef menn viðurkenna það, að enginn þeirra, sem taka laun eftir launal., beri meira úr býtum en nauðsynleg þurftarlaun, þá er engin sanngirni að taka af þeim þá dýrtíðaruppbót, sem þeir fá nú. Þegar um er að ræða skattaálagningu og launalækkun, þá ber fyrst og fremst að taka tillit til þess, hvað viðkomandi menn verða að hafa mikil laun, til þess að þeir geti staðið í stöðu sinni eftir þeim kröfum, sem gerðar eru á hverjum tíma. Um sama leyti og þessi till. var gerð, barst hingað erindi frá háskólakennurum Íslands, þar sem þeir ræða að vísu ekki um laun án dýrtíðaruppbótar, heldur að laun þeirra með dýrtíðaruppbót séu algerlega óviðunandi. Þessi umsókn háskólakennaranna um launahækkun er fullkomlega rökstudd. Ég skal ekki fara lengra út í þeirra umsókn, en það hefir líka komið til þingsins frá menntaskólakennurunum umsókn um launahækkun, en hún er skrifuð svo seint, að þeim var kunnugt um lækkunina á dýrtíðaruppbótinni, eða að hún yrði strikuð út að fullu. Þessi umsókn er þess vegna m. a. miðuð við að sýna fram á, að ókleift yrði að standast þá lækkun, sem yrði á launum þeirra, ef dýrtíðaruppbótin yrði felld niður. Með leyfi hæstv. forseta vil ég lesa upp nokkurn kafla úr erindi þeirra. Þar segir svo: „Það er óhætt að segja, að enginn kennari við skólann, sem ekki hefir getað aflað sér verulegra aukatekna, hefir komizt hjá því að safna skuldum nú hin síðari árin. Þetta ætti strax að verða ljóst af því, að hæst launuðu kennarar menntaskólans eftir launalögunum hafa nú á mánuði hverjum 445 kr. sér til lífsviðurværis, og ef tillagan um burtfellingu dýrtíðaruppbótarinnar verður að lögum, eiga þeir að hafa 387.50 kr. á mánuði frá næsta nýári. Þetta eru sem sagt laun yfirkennara skólans, aðrir fá minna, allt niður í 306 kr. á mánuði. Nú er það að vísu augljóst, að þessi laun eru svo lág, að það er alls ekki hægt að lifa af þeim á þann hátt, sem þjóðfélagið í rauninni heimtar af oss. En hitt er þó engu betra, að með þessum launakjörum er oss, kennurum skólans, sýnd sú lítilsvirðing, sem hart er undir að búa, þar sem þó mun talið, að vér gegnum mikilvægu starfi, er vér þykjumst færir um að gegna og kostað hefir langan undirbúning og mikið fé. Þótt nú launakjör vor séu bágborin í samanburði við kjör annara starfsmanna ríkisins, bæði þeirra, er taka laun sín samkv. launalögum, og hinna, sem utan launalaganna eru, þá verða þau þó enn verri í samanburði við launakjör bankamanna og starfsmanna bæjarfélagsins. Bæjarfélagið greiðir starfsmönnum sínum 40% í ofanálag á laun þeirra án tillits til nokkurrar vísitölu, en dýrtíðaruppbót vor hefir aðeins verið 15% hin síðari árin og á nú að falla burt. Af þessu, sem nú hefir verið sagt, vonum vér, að hinu háa Alþingi megi skiljast, að ekki megi koma til mála að spilla launakjörum vorum. Vér lítum svo á, að eigi séu nein frambærileg rök til þess, að vér eigum að búa við miklu verri kjör en aðrir starfsmenn þjóðfélagsins í sambærilegum stöðum, og enn miklu verri launakjör en starfsbræður vorir í nágrannalöndunum, og það þrátt fyrir það, að ástæður vorar, sem flestir höfum orðið að stunda nám í útlöndum árum saman, eru að ýmsu leyti erfiðari en þeirra og dýrara að lifa hér en í löndum þeim, sem nefnd voru“. Það þarf ekki að lesa meira af þessari umsókn kennara menntaskólans. Laun þeirra eru óbærileg eins og þau eru, og ef þau lækka frá því, sem nú er, þá er þeim sýnd lítilsvirðing og þeim gert illmögulegt að gegna sínu starfi vegna þeirra miklu aukastarfa, sem þeir yrðu að leita sér til þess að geta séð fjölskyldum sínum farborða. Það væri því mesta harðneskja af þinginu að framkvæma slíka launalækkun. 1932 var þegar gerður munur á dýrtíðaruppbót þeirra, sem höfðu hærri og lægri laun, en nú er það svo, að þeir, sem hafa laun fyrir neðan 3000 kr., fá 25% dýrtíðaruppbót, en hinir 15%. En nú á að gera muninn ennþá meiri, svo mikinn, að það á að greiða þeim lægra launuðu 25%, en þeim, sem hafa laun yfir 5000 kr., enga dýrtíðaruppbót. Þetta er ranglæti og misrétti. Þá mundu t. d. kennarar og skólastjórar ekki fá hærri laun en t. d. matsveinar á togurum. Það eru að vísu virðulegar stöður, en útheimta þó ekki nærri því eins mikinn undirbúning og þekkingu og verður að heimta af kennurum. Nú er það að vísu sagt, að þessir starfsmenn ríkisins verði að taka þátt í hinum vondu tímum, sem yfir standa, og verði því að lækka laun sín eins og þeir, sem stunda framleiðsluna. En þetta er það, sem þeir nú gera, því að þeir fá nú minna fyrir sitt starf en þeir fengu áður, því að sannleikurinn er sá, að laun þeirra hafa lækkað stórlega. 1920 var dýrtíðaruppbótin 120%, 1925 lækkaði hún niður í 67%, 1928 niður í 40%, en sú uppbót stóð í 4 ár; nú er dýrtíðaruppbótin á hærri laun 15%. Þetta gerir vitanlega það að verkum, að þeir, sem þiggja laun samkv. launal., hafa nú miklu minna að bíta og brenna en áður. Nú er svo komið, að dýrtíðaruppbótin á hærri laun er ekki nema rúmlega 1/10 af því, sem hún var fyrir 12 árum, og eftir þeirri reglu, sem fylgt hefir verið, þá er hún um 1/6 á lágu launin, miðað við það, sem áður var. Þessi lækkun er miklu meiri en lækkun innlendra matvæla á innlendum markaði. Og nú 1934 er dýrtíðaruppbótin 20% af sömu verðhæð. Á þessu sést, að embættismenn hér á landi berjast enn mjög í bökkum, og bera jafnvel öllu þyngri byrðar kreppunnar en þeir, sem orðið hafa fyrir verðlækkun afurðanna. Á fyrsta ári kreppunnar, 1931, gekk sú alda yfir heiminn, og náði einnig nokkru fylgi hér á landi, að ráðið til þess að koma jafnvægi á, væri að lækka laun manna. Þessi aðferð reyndist svo, t. d. í Bandaríkjunum og Þýzkalandi, að atvinnuleysi jókst um helming frá því, sem áður var. Árangurinn varð því sá, að menn hér í álfu og Norður-Ameríku eru fallnir frá þessari launalækkunar-pólitík. Ný stefna hefir aftur rutt sér til rúms. Nýr sannleikur, sem við þurfum að fara að viðurkenna á okkar landi, að höfuðatriðið til þess að viðhalda heilbrigðu atvinnulífi sé að varðveita kaupgetuna. Þetta er ný stefna, sem ekki hefir verið gætt hér sem skyldi. Þó virðist mér ekki örgrannt, að örlað hafi fyrir henni hjá hæstv. stjórn, enda þótt sá gamli tónn sé ennþá svo mjög ríkjandi meðal helztu stuðningsmanna hennar, sumra a. m. k., að þeir hafa borið fram andstæðar tillögur. Gamli hugsunarhátturinn, að há laun séu bölvun fyrir þjóðfélagið, er að hverfa og á að hverfa fyrir hinum nýja sannleika, að há laun skapi kaupmátt. Innanlandsmarkaðurinn byggist á því, að kaupstaðirnir séu stórir, og að þeir, sem í þeim búa, hafi getu til þess að kaupa hina innlendu framleiðslu. Þegar verið er að gera ráðstafanir til þess, eins og nú, að hækka verðlag á landbúnaðarafurðum, verður jafnframt að sjá um, að einhverjir séu til þess að kaupa þær. Kaupmáttur þeirra, sem í kaupstöðunum búa, verður að aukast að sama skapi, svo að þeir geti keypt hina innlendu framleiðslu. Í þessu sambandi er vert að geta þess, að síðan fyrir 1930, eða öll kreppuárin, hafa laun verkamanna aldrei lækkað. Þau hafa staðið í stað öll þessi ár. Ég held því, að allir, sem vilja líta á þessi mál með sanngirni, hljóti að sjá, að það er ekki hægt að lækka laun embættismanna, eins og nú er málum komið, þar sem líka dýrtíðaruppbótin er ekki nema 1/10 hluti af því, sem hún var áður, og ekki nema 1/5 partur af hækkun afurðaverðsins frá því 1914. Hvað snertir þessar umræddu brtt. á þskj. 582, 2. b-c., þá hygg ég, að þær séu sprottnar af þeirri „agitation“ sem gekk yfir landið 1930-'31-'32, að dýrtíðaruppbót gæti ekki átt sér stað, og að laun öll yrðu að lækka. Eigi að vera samræmi í afgreiðslu mála hér á Alþingi, þá verður einnig að sjá um það, að þeir, sem í kaupstöðunum búa, jafnt embættismenn sem aðrir, hafi kaupgetu til þess að halda uppi verðlagi afurðanna. Till. mín er því í samræmi við hina nýju stefnu, sem hér virðist vera farið að brydda á, þó lítið sé. Hún munar ekki miklu fyrir hag ríkissjóðs, en hún munar töluverðu fyrir hag þeirra starfsmanna, sem lækkunin annars myndi lenda á. Þó að horfið verði að því ráði að lækka laun þeirra starfsmanna, sem taka laun sín utan launalaga, þá verður aldrei lækkað meira við þá en í samræmi við hina, sem taka laun samkv. launalögum. - Læt ég svo útrætt um þetta mál, og vænti þess, að hv.alþm. hendi ekki sú heimska, að skilja ekki, að það er lífsnauðsyn, til þess að halda uppi afurðaverðinu, að varðveita kaupgetu þeirra, sem afurðirnar eiga að kaupa.

Páll Hermannsson Ég þarf ekki að tala um brtt., sem ég hefi borið fram, því að þær á ég engar. En hér hafa komið fram brtt., sem ég vil ekki sleppa framhjá mér, svo ég ekki minnist á þær. Á ég þar við brtt.hv. minni hl. fjvn. á þskj. 543, er snerta Austurland. Ég fæ ekki betur séð en að töluverður hluti af lækkunartill. hv. minni hl. komi Austurlandi við, enda mun það svo, að það munu engar fjárveitingar til Austurlands í frv., að undanskildum nokkrum fjárveitingum til vega, sem ekki er lagt hér til, að niður verði felldar. - Ég skal þá fyrst minnast á brtt. um, að fjárhæðin, sem ætluð er til þess að koma upp rafveitu við Eiðaskólann, verði felld niður. Eins og sumir hv.alþm. muna eflaust eftir, þá var á síðasta þingi lagður grundvöllur að því, að rafmagnsveitu yrði komið upp á Eiðum. Á ég þar við þál., sem samþ. var í Sþ. Í framhaldi af þessu var svo lögð áherzla á, að sem fyrst yrði byrjað á verkinu, og því er það, að stj. hefir tekið upp í frv. sitt fjárveitingu í þessu skyni, sem hv. minni hl. fjvn. leggur nú til, að verði felld niður. Frsm. minni hl. hélt því fram, að það væri eðlilegt að fella þetta niður, því að það þyrfti að kaupa svo mikið erlent efni til þess að koma rafveitunni upp. Nú er það svo, að mér er ekki kunnugt um, að Alþingi hafi gengið inn á þá stefnu, að koma í veg fyrir, að keypt verði inn erlent efni, og má því til sönnunar minna á Sogsvirkjunina, sem þó er fullt útlit fyrir, að Alþingi vilji styðja. Ég skal játa, að Sogsvirkjunin er stærra og þýðingarmeira fyrirtæki en rafveita á Eiðum, en ég er ekki viss um, að hún sé nauðsynlegri og þýðingarmeiri fyrir þá, sem hennar eiga að njóta, en rafmagnsveita er fyrir Eiðaskóla. Það hefir verið bent á, að hér vantaði allar áætlanir snertandi þetta verk. Þetta er rétt að nokkru leyti, en síðastl. sumar rannsökuðu þó tveir sérfróðir menn möguleika fyrir rafmagnsveitu þarna, þeir Sigurður Thoroddsen verkfr. og Jakob Gíslason raforkufræðingur, en útreikningar þeirra liggja ekki fyrir ennþá. Ég skal játa, að slíkt mannvirki sem þetta á að byggja á fyrirfram gerðum áætlunum, þó að reynslan hafi hinsvegar sýnt, að varlegra sé að treysta þeim ekki algerlega, og minnist ég í því sambandi 60 þús. kr. ábyrgðar, sem samþ. var á aukaþinginu í fyrra fyrir Austur-Húnavatnssýslu vegna rafmagnsveitu á Blönduósi. Þá lágu fyrir margra álna langar áætlanir og útreikningar um fyrirtækið. Þótti svo mjög til þeirra koma, að hver þm. af öðrum fann ástæðu til að rísa úr sæti sínu og lýsa velþóknun sinni yfir. Hv. núv. 1. þm. Reykv., sem í því máli var frsm.fjvn.Ed., sagði t. d., að ábyrgð þessi væri aðeins formsatriði o. s. frv., svo vel væri málið undirbúið. En nú virðist svo sem eitthvað hafi feilað við þetta, annaðhvort útreikningarnir eða framkvæmdirnar, því að nú er beðið um ábyrgð fyrir jafnhárri upphæð aftur. Ég er nú alls ekki að segja þetta af því ég telji ekki, að fyrir eigi að liggja áætlanir og útreikningar um slík verk sem þetta, heldur til þess að sýna fram á, að jafnvel þó að hvorttveggja liggi fyrir, útreikningar og áætlanir, þá geti þó munað miklu, þegar öll kurl koma til grafar. Annars er það svo með skólann á Eiðum, að hann vantar öll hin ytri nýtízku skilyrði, sem slíkar stofnanir þurfa helzt að hafa. Jarðhiti er þar enginn, og rafmagn ekki heldur, sem þó helzt gæti komið í stað jarðhitans. Sundlaug er þar engin og leikfimihús ekki heldur. Leikfimin hefir því verið kennd í kjallaraholu undir öðrum enda hússins. Allt ytra ástand skólans er þannig í lakasta lagi. Hér er því ekki beinlínis um það eitt að ræða, að láta skólann fá rafmagn, heldur miklu frekar um það, hvort leggja eigi skólann niður eða ekki, því að það er margsannað, að skólar, sem vantar svona öll hin ytri skilyrði, geta ekki þrifizt. Þeir verða að standast samkeppnina við aðra hliðstæða skóla, ef þeir eiga að geta starfað og dafnað. Ég veit vel, að Eiðaskóli er ekki stór stofnun á mælikvarða landsmanna í heild, en fyrir Austurland er hann þýðingarmikill. Austfirðingar mega því ekki hugsa til þess, að hann verði lagður niður, og ég fyrir mitt leyti er viss um, að það væri þjóðhagslegt tjón. Ég kom nýlega austur að Laugarvatni, og leizt að sjálfsögðu mjög vel á mig þar. Meðal annara, sem ég hitti þar, voru 6 eða 8 nemendur úr einni og sömu sveit á Austurlandi. Ég er alls ekki að lasta það, þó að fólk fari eitthvað úr átthögum sínum til þess að afla sér menntunar, en streymi fólk burt án þess að annað komi í staðinn, getur það leitt til auðnar fyrir byggðarlögin og orðið þeim til niðurdreps. Með því, sem ég nú hefi sagt, geri ég ekki ráð fyrir að breyta sannfæringu hv.þm., en með því hefi ég viljað gera þeim ljóst, hvílík nauðsyn það er fyrir Austurland að fá að halda Eiðaskólanum, og hversu mikið áhugamál það er öllum Austfirðingum. Þá er og lagt til að fella niður liðinn, sem heimilar fé til rafmagnsveitu á Hallormsstað. Ég geri ráð fyrir, að rafmagnsveita sé eins nauðsynleg fyrir þennan skóla eins og Eiðaskólann. Þar hagar svo til, að það er þægilegra að virkja þar en á Eiðum, því að vatnsafl er þar við húsvegginn með nægilegu falli. Þessi skóli er nýr og er að vaxa, og hefir vaxið örara en menn bjuggust við í fyrstu. Ég held jafnvel, að þó aldrei nema hv. minni hl. fjvn. takist að tefja þetta mál nú, þá myndi honum samt ekki lánast að drepa skólann með því, eins og hann myndi gera með Eiðaskóla, ef fjárveitingin til hans yrði felld niður. Liggur það í því alþekkta lögmáli, að sá, sem er ungur og í þroska, er lífseigari en hinn, sem eldri er orðinn og jafnvel lengi búinn að berjast við dauðann. Um brtt., sem snertir sjúkrahúsið á Reyðarfirði, mun ég ekki fjölyrða; þar er enn vegið í hinn sama knérunn. Við fyrri hluta þessarar umr., sem fram fór í gær, var minnzt allmjög á það fé, sem ætlað væri til vega á Austurlandi, og skildist mér helzt, að hv.frsm. minni hl. nefna þær upphæðir sem dæmi um hlutdrægni og ranglæti um úthlutun opinbers fjár. Ég mun ekki fara mikið út í þetta nú, þar sem það er ekki til umr., enda fannst mér hv.frsm. meiri hl. svara þar svo greinilega, að hv.frsm. minni hl. hafi hlotið að átta sig á því, að það var ekki rétt, sem hann sjálfur hélt þar fram. Hv. frsm. minni hl. sagði, að Austfirðingar mættu ekki heimta bættar samgöngur bæði á sjó og landi. Hvað strandferðirnar snertir, þá verða þær nú tæpast taldar fyrir Austurland eitt. Þar njóta fleiri landshlutar góðs af. Annars er það nú svo, að hv. minni hl. vill líka draga úr þeim. Eins og samgöngurnar á sjó hafa að undanförnu verið við Austurland, þá eru þær fyrir neðan allar hellur. Það hefir aðeins verið tilviljun ein, ef hægt hefir verið að komast þaðan á sjó, án þess að stela varðskipi. Má því til sönnunar nefna dæmið frá síðastl. hausti, þegar hrúgað var saman í eitt varðskipið yfir 120 farþegum, sem þó varð til þess, að skip var sent eftir þeim, sem eftir urðu, sem voru um 100. Annars er ég dálítið hissa á, að sjálfstæðismenn skuli koma svona fram gagnvart Austurlandi nú, að telja allt eftir, sem þangað fer af opinberu fé. Það er af sú tíð, þegar þeir gerðu það að flokksmáli, að veittar skyldu í einu 50 þús. kr. til vegarins á Fjarðarheiði. Ég vil svo að endingu undirstrika það, að ég sé enga skynsamlega ástæðu fyrir því, að ráðizt sé svona freklega á hagsmunamál Austurlands, eins og hv. minni hl. fjvn. gerir nú. Vænti ég því, að hv. 1. þm. Skagf., frsm. minni hl., sjái, að þessi herferð hans á þennan landshluta er ekki réttmæt.

Sigurður Kristjánsson Ég á hér eina brtt. á þskj. 602, rómv. liður XVIII, um að veita ungum listamanni Kristjáni Magnússyni málara, byggingarstyrk til þess að koma sér upp vinnustofu. Ég er kunnugur lífsbaráttu þessa manns, þó að ég hafi ef til vill minni kunnugleika á list hans en ýmsir aðrir. Ég hefi þekkt þennan mann frá því hann var barn að aldri, því að ég var kennari hans og þekkti því framferði hans bæði í skólanum og heimahúsum. Hjá honum var alltaf sama prúðmennskan og skylduræknin. Eftir að hann fór úr foreldrahúsunum var jafnan hið sama af honum að frétta, hann vann sér jafnan traust og virðingu þeirra, sem kynntust honum. Slíkar fréttir af nemendum manns gleðja mann alltaf. Þessi ungi maður er Ísfirðingur að ætt. Hann átti góða foreldra og ólst upp hjá þeim og var þeim jafnan til gleði og ánægju. Þegar hann hafði lokið því litla námi, sem foreldrar hans höfðu efni á að veita honum, sem var aðeins hin almenna barnafræðsla og unglingafræðsla, hélt hann út f heiminn sjálfur félaus og ungur. Til Ameríku komst hann svo, með því að vinna sem starfsmaður á skipi. Hugur hans hneigðist snemma til málaralistar, og komst hann inn í málaraskóla í Ameríku aðeins fyrir framkomu sína, sem hann vinnur allra traust með. En það er til marks um elju hans og hæfileika til að koma sér vel áfram og ávinna traust, að hann svo ungur skyldi ryðja sér braut gegnum 6 ára listanám í ókunnri heimsálfu, algerlega án nokkurs styrks héðan að heiman. Enda hafði hann aldrei beðið um styrk til námsins. Síðan hann kom heim, hefir hann stundað list sína, bæði hér á landi og erlendis. Hann hefir ferðazt til Bandaríkjanna, Englands og Svíþjóðar og verið svo lánsamur að vekja þar talsverða eftirtekt á listaverkum sínum. Hann hefir fengið þar aðgang að sýningarstöðum fyrir lítið verð og selt talsvert mikið af málverkum erlendis. Hann mun eiga kost á því, víðar en á einum stað, að sýna myndir sínar erlendis fyrir ekki neitt. En auðvitað verður hann að kosta ferðalögin og allan umbúnað á málverkum sínum og flutning þeirra, og til þess þarf allmikið fé. Ég lít svo á, að það sé alls ekki óverðugt, ef hægt væri að rétta honum hjálparhönd, svo að hann geti notið sín til fulls, þar sem hann er orðinn svo þroskaður maður í list sinni. Það, sem stendur honum mest í vegi, er skortur á vinnustað, skortur á húsnæði til að vinna að málverkum sínum. Ég mun ekki hreyfa dómum þeim, sem hann hefir hlotið, innanlands og utan, fyrir málverk sín; en dómar þeir, sem hann hefir hlotið, einkum erlendis, eru eindregið honum til lofs; að sönnu hóflegir, því að svo ungur maður getur varla verið orðinn meistari í þessari grein listarinnar; en hann þykir óvenjulega frumlegur og efnilegur listamaður sem byrjandi. - Þeir dómar, sem hann hefir fengið hér á landi, eru að vísu nokkuð misjafnir og ég hefi áður tekið það fram, að menntamálaráðið hefir aldrei keypt málverk af Kristjáni Magnússyni. Í því felst að líkindum óhagstæður dómur annaðhvort fyrir hann eða menntamálaráðið sjálft. Ég ætla mér ekki að gera þar upp á milli. En Kr. M. hefir fengið aðra óbeina dóma, en það eru dómar þeirra manna, sem meta list hans svo mikils, að þeir hafa keypt mikið af málverkum hans. Á þessum óbeinu dómum hefir Kristján Magnússon getað framfleytt sér. Nú er það öllum ljóst, að fjárhagur ríkissjóðs er ekki glæsilegur. Margir biðja um styrk úr ríkissjóði; en fáir hafa þó dregið það lengur en þessi ungi og efnilegi listamaður. Það er ekki fordæmislaust hér á Alþingi, að listmálarar séu aðstoðaðir til þess að koma sér upp vinnustofum, sem Kristján Magnússon vantar svo tilfinnanlega. Einstöku málarar hafa fengið bæði styrk og lán úr ríkissjóði til þess, og ég ætla, að það sé mjög vel til fallið, að hann njóti sömu réttinda og þeir. - Ég sé svo ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum, en vænti svo góðs af hv.þm., að þeir synji ekki þessu erindi, án þess þó a. m. k. að kynna sér verk hans og hvort ég hefi farið með rétt mál. Vona ég, að þeir, sem þykjast dómbærir um myndir hans, geri sér það ómak að líta á þær. Fel ég svo þingheimi að skera úr þessu á réttan hátt. Ég gat þess, að ég ætti ekki fleiri brtt. við fjárlfrv. En fyrst ég er staðinn upp, þá langar mig til að bæta nokkrum orðum við um það málefni, sem mest hefir verið um deilt í þessum umr., en það er Búnaðarfél. Ísl. Ég hlýt að líta svo á mál þetta, að það sé nokkuð blandað óhreinum efnum, því það er ekkert leyndarmál, að reynt hefir verið í mjög ríkum mæli að draga þetta markverða, en fyrir margra hluta sakir ógæfusama félag inn í landsmáladeilurnar. Fyrir nokkrum árum síðan skrifaði ég í fjöllesið blað um Búnaðarfél. Ísl., og þar lét ég þá skoðun mína í ljós, að félagið ætti að fá að starfa í friði fyrir pólitískri áreitni. Bændur ættu að ráða því sjálfir, hvernig félagið væri byggt upp. Taldi ég þá heppilegast það skipulag, sem nú er orðið lögfest, að bændur væru allir í hreppabúnaðarfélögum, er sameinuð væru í búnaðarsambönd og að búnaðarsamböndin sendu fulltrúa á búnaðarþing. En búnaðarþingið ætti að hafa rétt til þess að kjósa stjórn fyrir félagið, sem síðan kysi framkvæmdastjóra félagsins, er kallaður hefir verið búnaðarmálastjóri, og réði félagsstjórnin jafnframt aðra starfsmenn þess. Ég skal taka það fram, að mér var þá vel kunnugt um, þegar ég hélt þessu fram, að þáv. fulltrúar, sem sæti áttu á búnaðarþingi, voru ekki ópólitískir. Og flestir voru þeir í andstöðuflokki mínum og minna flokksbræðra í landsmálum. En ég taldi ekki fært að fara eftir því, og sé ekki, að það sé réttmætt að líta á slíkt. Og hvað mikið sem menn berja sér á brjóst og geipa um hollustu sína við Búnaðarfél. og bændur, þá trúir því enginn maður, að þetta veður, sem nú er gert út af B. Í., sé af öðru spunnið en pólitískum toga. Síðan Framsfl. fór að seilast til valda í landinu, hefir það verið eitt aðaláhuga- og kappsmál hans að ná yfirráðum í B. Í. og gera félagið að pólitískri lyftistöng fyrir flokkinn. Nú víkur því þannig við, að nokkur hluti hefir klofnað út úr Framsfl. og gengið í Bændafl., og er þar af leiðandi ekki af sama tægi í svip inn. En þessi óvild stjórnarflokkanna til B. Í. er sprottin af því, að þeir, eða Framsfl., hefir nú ekki meirihlutaráð í stjórn Búnaðarfél. Það þýðir ekkert fyrir framsóknarmenn að vera að setja á sig helgisvip fyrir mér eða öðrum skynbærum mönnum. Kritur þeirra gegn B. Í. er beinlínis sprottinn af því, að stjórnarflokkarnir hafa ekki meiri hl. í stjórn B. Í. Það er vitanlega ekkert annað en barnaskapur af þeim að fara því á flot, að Alþingi þurfi nú endilega að setja B. Í. lög. Þetta er sjálfstæður félagsskapur, sem setur sér sjálfur lög. Alþingi ræður ekki yfir Búnaðarfél. á neinn annan hátt en þann, að það getur vitanlega synjað því um styrk úr ríkissjóði. Það er eina leiðin fyrir þingið. Ég ætla ekki að fara að halda því fram, að þessi aths. í fjárlfrv., um að Alþingi skuli hafa íhlutunarrétt um stjórn og skipulag B. Í., og jafnframt að landbrh. skipi búnaðarmálastjóra, sé sprottin af fjandskap hæstv.ríkisstj. til bænda yfirleitt, en hún er áreiðanlega sprottin af óvild til sjálfstæðra bænda. Hún er sprottin af því, að hv. stjórnarflokkar vilja alls ekki hafa sjálfstæða bændur. Bændur mega ekki fá að byggja sjálfir upp félagsskap sinn. Það er ekkert undarlegt, þó að þessi rödd heyrist nú hér á Alþingi, því það er vitanlegt, að sú stefna er nú uppi hjá meirihl.-flokkunum í þinginu að taka af bændum og öðrum einstaklingum í þjóðfélaginu allt sjálfræði og möguleika til þess að bjarga sér af eigin framtaki. Þessi viðleitni stingur m. a. upp höfðinu, alveg ófeimnu, í háværum kröfum um það, að jarðeignirnar skuli teknar af bændum og lagðar undir ríkið. En það leiðir vitanlega til þess, að bændastéttin verður ósjálfstæð og háðari því valdi, sem óbilgjörn ríkisstj. vill beita, þegar henni býður svo við að horfa, heldur en ef bændurnir væru húsbændur á sínum heimilum. Það voru lesin hér áðan upp nokkur ummæli eftir Sigurð Sigurðsson búnaðarmálastjóra. Mér var nú að vísu aldrei vel ljóst, hvað af því var beinlínis tínt upp eftir Sig. Sig. og hvað var hinsvegar umsögn hæstv.forsrh. sjálfs. En svo mikið fékk ég þó út úr því, sem hann las, að Sig. Sig. vildi fá því framgengt, að ríkisstj. fengi aukna þekkingu á búnaðarmálum. Ég held það sé nú að vísu ekki ósanngjörn krafa frá manni, sem búinn er að starfa svo áratugum skiptir að landbúnaðarmálum þjóðarinnar og vera frömuður á því sviði. Ég held ennfremur, að það sé engin vanþörf á þessu, einkum þegar það er athugað, að hjá núv. ríkisstj. eru dálítið sérstakar ástæður í þessu efni og lítið um þekkingu á búnaðarmálum. En þó að Sig. Sig. telji þetta æskilegt, þá raskar það ekki því, að Búnaðarfél. Ísl. fái að vera sjálfstæð stofnun. Og ég get ekki skilið hugsunarhátt þeirra manna, sem ætla að láta Alþingi grípa fram fyrir hendurnar á bændum um það, hvernig þeir eigi að byggja upp sinn eiginn búnaðarfélagsskap. Það er alveg rétt sú samlíking, sem hv.þm. Mýr. (BÁ) hafði um þann félagsskap, sem bændurnir byggja sjálfir upp frá rótum, og hinsvegar þann félagsskap, sem reistur er og rekinn samkv. fyrirskipunum frá ríkisvaldinu; sá fyrrnefndi þróast á frjálsan hátt eins og beinvaxinn meiður með djúpar rætur, en hinn er eins og tré, sem múrað er í kringum við malbikaða götu til skrauts og sýnis. Þess vegna furðaði mig stórlega á því, eins og hv.þm. Mýr. færði góð rök að því, að búnaðarfélagsskapur bænda ætti að byggjast upp af þeim sjálfum á sjálfstæðan hátt - mig furðaði á því, að sá rökstuðningur hans skyldi enda á yfirlýsingu um, að hann gæti gengið inn á brtt. frá meiri hl. fjvn. á þskj. 582. En hún er um það, að ríkisstj. skuli falið að undirbúa till. um framtíðarskipulag Búnaðarfél. Ísl. Það er dálítið einkennilegt, ef hæstv.ríkisstj., og þá þessi ríkisstj., á að hafa betra vit á því en bændurnir sjálfir þessir menn í ríkisstj., sem mér vitanlega hafa ekki neina þekkingu á því, sem gerist í sveitunum, né á málum landbúnaðarins yfirleitt, eins og kjötsölulögin bera ljósastan vott um, því að þau eyðileggja gersamlega búskap bænda í sumum héruðum landsins. Þá er eggið sannarlega farið að kenna hænunni, ef þessi hæstv.ríkisstj. á að kenna bændum, hvernig þeir eiga að reka félagsskap sinn. Og þá þykir mér skörin farin að færast upp í bekkinn, ef Alþingi ætlar að taka undir þessar hótanir sósíalistaflokkanna til bænda og segja: Þið getið fengið styrk úr ríkissjóði til Búnaðarfél. Ísl., ef þið krjúpið á kné, varpið ykkar vilja og félagsskipulagi fyrir borð og samþykkið ráðstafanir ríkisstj., sem hefir ekkert vit á þessum málum og vill ekki þiggja ráð af bændum. Mér þykir ekkert undarlegt, þó að hæstv.ríkisstj. hafi komið þessi firra í hug; en hinu vil ég ekki trúa, að meiri hl. Alþ. gangi inn á slíkt glapræði. Það má vel vera, að þetta stefni til þess að gera bændur rótlitla og ófrjálsa í vinnurekstri sínum. En hitt er víst, að það styrkir þá ekki í atvinnubaráttu þeirra eða til þess að byggja upp gagnlegan félagsskap.

Magnús Torfason Ég býst við, að það þyki kveða við annan tón hjá mér en síðasta ræðumanni, og þó ætla ég að tala um sama efni og hann. Það ber talsvert á því, að rætt sé um skipulag Búnaðarfél. Ísl., og þykir mér ekki nema full von til þess, að svo sé gert, þar sem B. Í. er meinað að ráða sínum málum sjálft. Orsökin er blátt áfram sú, að við höfum ekki enn fengið sérstakt landbúnaðarráðuneyti, fyrir landbúnaðinn hafa verið settir menn, sem aðallega hafa orðið að gegna öðrum störfum og ekki verið valdir með tilliti til landbúnaðarmála. Þess vegna er það eðlilegt, að því meir sem þrengir að bændum, og landbúnaðarstarfsemin verður vandasamari og víðtækari með hverju ári sem liður, og sérstaklega eftir að Alþingi hefir hvað eftir annað orðið að taka í taumana með þvingunarlögum. - þá vil ég segja, að það sé ekki nema eðlilegt, þó litið sé þannig á, að mál, sem komin eru út á þessa braut, þurfi lagfæringar við. Ég skal ekki gera að umtalsefni þá aths. í fjárlfrv. sjálfu, sem fylgir fjárveitingunni til B. Í. blátt áfram af því að það er komin till. frá meiri hl. fjvn. um breyt. á henni. Ef við athugum þessa brtt., þá er það tvennt, sem í henni felst: Í fyrsta lagi er stj. falið að undirbúa till. um framtíðarskipulag B. Í. og leggja fyrir næsta þing; og í öðru lag í er það skilyrði sett fyrir fjárveitingu til B. Í., að ráðh. samþykki fjárhagsáætl. fél. og skipun búnaðarmálastjóra, er ekki sé nema einn. Slíka skipun til ríkisstj., sem felst í fyrri hluta till., er ekki vant að setja í fjárlög. Það er gömul venja, að Alþingi afgreiði slík fyrirmæli í þál.formi, en ekki í lagaformi, hvað þá í fjárl. Auk þess verð ég að telja þetta alveg óþarft, að bera fram slíka till. sem þessa, þar sem stj. hefir sýnt það með sinni upphaflegu till., að hún hefir fullan áhuga fyrir að breyta skipulagi B. Í. Þessi áminning til ríkisstj. er því alveg að ófyrirsynju, og ég tel alls ekki rétt að láta hana verða fyrir slíku hnjaski, sem felst í þessari till. Ég skal ekki á neinn hátt mótmæla því, að það geti ekki hafa verið einhver ástæða til þess á síðastl. hausti, þegar fjárlfrv. var samið, að gera ráð fyrir einhverju í þá átt, sem er í hinni upphaflegu aths. í fjárlfrv., af þeirri ástæðu, að þá var það áreiðanlega ekki vitað, hvort næsta þing kæmi saman í vetur eða ekki fyrr en að hausti. Ég geng út frá því, að þegar þetta fjárlfrv. var samið, hafi hugsunin jafnvel verið sú, að þingið mundi ekki koma saman aftur fyrr en næsta haust. Þess vegna er það eðlilegt, eða a. m. k. skiljanlegra, að þessi aths. kom fram. En nú er áformað, að þingið komi aftur saman í vetur, eftir 2-3 mánuði; og nú stendur einnig þannig á, að búnaðarþing kemur saman skömmu áður. Því býst ég fastlega við, að fyrir þann tíma verði ekkert verulegt gert í þessum málum. Mér dettur ekki annað í hug en að hæstv.ríkisstj. vilji áður bera ráð sín saman við búnaðarfulltrúa, eða a. m. k. heyra, hvað búnaðarþing leggur til málanna; og þykir mér sennilegast, að stj. byggi sínar till. um framtíð B. Í. á þeim grundvelli, sem búnaðarþingið leggur. Ég get þess vegna ekki séð neina ástæðu til þess að samþ. fyrri hluta brtt.hv. meiri hl. fjvn. Það verður hvort sem er ekki svo langt þangað til landbúnaðarráðuneytið fær öll þessi mál til meðferðar, í sambandi við búnaðarþing. Síðari hl. till. fjallar um, að það verði ráðinn einn búnaðarmálastjóri, og það er þetta, sem ég hefi skilið að væri mest aðkallandi og mest áhersla lögð á, og því er ég alveg samþykkur. Að öðru leyti skal ég aðeins geta þess, að ég hefi fellt úr till. minni skilyrðið um það, að fjárhagsáætlun Búnaðarfélagsins sé samþ. af landbúnaðarráðh. og það blátt áfram af þeirri ástæðu, að ég tel þess ekki þörf. Þetta með fjárhagsáætlunina er gamalt fyrirkomulagsatriði, og það hefir ætíð verið svo, að nefndir, sem hafa haft slík mál með höndum, hafa lagt sínar áætlanir fyrir atvmrh., og hann hefir lagt samþykki sitt þar á. Ég skal líka geta þess, að þetta kemur líka í bág tíð suma aðra liði fjárl., t. d. er ekki sagt neitt slíkt um skógræktina, en það er vitanlegt, að ekki er sett niður ein einasta trjáplanta, nema því aðeins, að það sé áður samþ. af atmvrh. Með þessari till. minni er ætlazt til, að hér væri farinn miðlunarvegur að því leyti, að það verði gert, sem þarf að gera nú í bráðina, en hinu verði frestað til næsta þings, sem á að koma saman eftir örfáa mánuði. Menn, sem þessum málum eru kunnugir og ábyggilega líta á þetta mál aðeins frá því sjónarmiði, að Búnaðarfél. geti sem bezt gegnt starfi sínu, líta svo á, að heppilegast sé að setja málið niður á þann veg, þannig að stj. fái það fram, sem hún leggur mesta áherzlu á, en annað megi bíða síns tíma.

Frsm. meiri hl. (Jónas Jónsson) [óyfirl.]: Það er nú um það bil sólarhringur síðan ég talaði hér í gærkveldi, og margt hefir verið sagt um fjárl. á þeim tíma, en ég mun ekki eyða miklum tíma til þess, heldur snúa mér að hv.frsm. minni hl., sem talaði ýtarlega um málið frá sjónarmiði Sjálfstfl. Það kom fram hjá þessum hv.þm. sá misskilningur, að fjárstyrkur til rafveitunnar á Hallormsstað væri sambærilegur við rekstrarstyrk húsmæðraskólanna. Þessi styrkur er settur í fjárl. sem einföld fjárveiting til skólans, alveg eins og Blönduósskólinn fær styrk fyrir sitt fjós eftir till. meiri hl. og kemur ekkert rekstrinum við. - Að því leyti, sem hv.þm. minntist á 5 þús. kr. til héraðsskólanna, þá er ekkert tekið nánar fram um það í frv. stj., en mér er kunnugt um það, að einmitt frá þeim tíma, sem hv. 1. þm. Skagf. var í stj., var einskonar loforð gefið um það, að það skyldi vera í fjárl. nokkur styrkur upp í rafveituna á Laugaskólanum. Þessi rafveita kostaði 50 þús. kr., og meira þó vegna ýmsra óhappa við bygginguna. Það hafa verið teknar 18 þús. kr. að láni í Brunabótafél. með samþykki stj., og er það sá hluti, sem gert var ráð fyrir, að ríkið legði fram, en er í raun og veru of lítið. En því hefir ekki verið hreyft af meiri hl. Annars er það auðgefið, að úr því að 32 stúlkur eru á Blönduósskóla, sem hefir 14 þús. kr. styrk, og 30 stúlkur eru á Hallormsstað, sem hefir 9 þús. kr. styrk, þá er ekkert, sem bendir til þess, að ódýrara geti verið á Hallormsstað. Þessi tilfærsla er því miðuð við það, að eitthvert hlutfall sé milli framlagsins, annaðhvort verður að hækka við Hallormsstað eða lækka við Blönduós, en eftir till. meiri hl. er Blönduósskólinn talsvert hærri ennþá, án þess að hægt sé að benda á nokkurt réttlæti í því. Þetta ósamræmi kemur af því, að engin l. eru til um þessar stofnanir eða styrki til þeirra, og vildi ég því mega vænta, að stj. bæti úr því. Þá mælti hv.frsm. minni hl. á móti því, að lagðar væru 20 þús. kr. til Flensborgarskólans, honum til endurbyggingar, og gagnfræðaskóla í Reykjavík. Hann álítur óheppilegt að ráðast í þetta á þessum erfiðu tímum, það kosti mikið útlent efni o. fl. Þetta eru í raun og veru skynsamleg rök, en hér ber það á milli, að síðan kreppan hófst, hefir verið byggður fjöldi af villum í Rvík og Hafnarfirði af einstökum mönnum, sem hafa í raun og veru ekki efni á því, heldur byggja fyrir lánsfé, sem þannig er dregið út úr atvinnulífi þjóðarinnar. Það, sem ber á milli hans flokks og okkar, sem styðjum hæstv. stj., er það, að við álítum, að draga eigi úr svona byggingum, en kosta kapps um að byggja yfir bið starfandi fólk í landinu. -Fjárveitingin til þessarar skólabyggingar er mjög hófleg og sannarlega miðuð við kreppuna, þegar maður lítur á það, hvað annars er byggt hér, og það einmitt sérstaklega af flokksbræðrum hv. 1. þm. Skagf., sem hafa byggt hér í Rvík á undanförnum árum meira af dýrum húsum heldur en dæmi eru til í víðri veröld í tiltölu við fólksfjölda, og þó áreiðanlega af minni efnum hér en annarsstaðar. Út af till. um að færa Einar Helgason aftur til Búnaðarfél., þá komu engin skynsamleg rök gegn því. Búnaðarfél. vill hrinda honum af sér, ekki af því að hann sé ekki mætur maður, heldur aðeins af því, að það vill láta landið kosta garðyrkjuna. En nú er farið fram á, að Búnaðarfél. hafi garðyrkjuna líka, og þegar Einar Helgason hættir störfum, sem við skulum vona að ekki verði í bráð, þá eigi líka félagið að styrkja hann á elliárunum, eins og það borgar ellifé til eins af sínum gömlu starfsmönnum, sem þó ekki hefir unnið eins lengi og hann. Hvað Jóhann Kristjánsson snertir, þá er það alls ekki meiningin, ef farið verður að lækka laun yfirleitt, að hann eigi að vera yfir launalækkun hafinn frekar en aðrir. En það, sem ber á milli, er það, að meiri hl. n. segir, að þessi maður sé fyrst og fremst starfsmaður Búnaðarbankans, sem hefir mikinn sjóð, sem landið leggur til og notaður er til húsbygginga í sveitum. Nú er gert ráð fyrir 300 þús. kr. úr ríkissjóði, sem á að fara gegnum hendur þess manns til bygginga. Það leiðir því af sjálfu sér, að þegar Alþ. fær svona stofnun eins og Búnaðarbankanum þetta mikið fé, þá er alls ekki viðeigandi að borga með því alveg sérstaklega til teiknimeistara. Ég lít svo á, að bankinn geti ekki sóma síns vegna annað en borgað sínum starfsmanni, jafnvel þó hann hjálpaði eitthvað einstökum bændum með teikningar, öðrum en þeim, sem beinlínis taka lán í Búnaðarbankanum, og að varla sé viðeigandi fyrir bankann að gera sérreikning fyrir því. A. m. k. er það alveg vitað, að 4 þús. kr. í þessu skyni er margfalt meira en það, sem vinnukraftur þessa manns getur látið í té umfram það, sem hann vinnur fyrir bankann sjálfan. Hv. frsm. minni hl. var undrandi yfir því, að meiri hl. skyldi ekki leggja til með styrk til Elliheimilisins hér í bænum. Hér er nú ekki barizt um mikið, fáein þús., og í þeim mikla rekstri, sem þetta hæli hefir, þá er þetta meira sem viðurkenning heldur en að það hafi nokkra þýðingu. Þetta hús kostaði mörg hundruð þús., reksturinn er dýr og yfirleitt þannig, eins og ég tók fram í minni fyrri ræðu, að í þessa stofnun geta ekki farið aðrir en þeir, sem eru talsvert vel efnaðir, enda er það mála sannast, að á þetta hæli hefir farið margt mjög vel efnum búið gamalt fólk, og er ekki nema gott um það að segja. Þetta er ágætt og mikil bót í þessu myndarlega húsi, en það er bara ekki neitt fátækrahæli. Ef það hefði átt að vera fyrir fátæka fólkið, hefði það ekki verið byggt í miðjum bænum, heldur t. d. austur í Ölfusi á eignum ríkisins þar, og þá sennilega verið byggt úr timbri og að öllu leyti miklu ódýrara heldur en þetta hús er. Það, sem ríkið á því að gera, er að hjálpa fátækum sveitarfélögum til að koma fyrir fátæku gömlu fólki, því það er alger misskilningur hjá hv.frsm. minni hl., að þetta hæli sé fyrir fátæklinga, og þó hægt sé að hafa þarna 3-4 fátæklinga fyrir þennan styrk, þá munar það engu. Það er engin félagsleg lausn. Þetta hæli er miðað við efnaða fólkið og þýðir ekkert að fleygja í það 4 þús. kr. Þegar á að taka á því stóra sósíala spursmáli um gamla fátæka fólkið, verður að sjá því fyrir öðruvísi hæli. Gamalmennahælin á Ísafirði og Seyðisfirði fá örlítinn styrk, og er þar miðað við þá þörf, sem þar er fyrir hendi. Ég hefi komið á öll þessi heimili, og ég játa, að það er allt miklu fullkomnara hér, enda miklu dýrara, en á Ísafirði og Seyðisfirði er það fátæka fólkið, sem hlut á að máli, og þess vegna þarf að styrkja það. Þetta er því engin „hefnd“ á gamalmennin, eins og hv.þm. var að tala um. Það er eins og fátækur maður færi inn á ódýrt gistihús, en efnaður maður inn á dýrt gistihús. Enginn mundi álíta, að hv. 1. þm. Skagf. væri að hefna sín á fátækum bónda norðan úr Skagafirði, þó hann vísaði honum á ódýrt gistihús, þar sem hann hefði ekki efni á að taka t. d. 12 kr. herbergi á Hótel Borg. Menn mundu einmitt þvert á móti álíta hann góðviljaðan og skynsaman. Hæstv. fjmrh. hefir svarað hv.frsm. minni hl. út af launum þeirra samningsbundnu. Ég ætla þó að minnast á við hv.frsm., til þess að þetta skýrist betur, að eftir till., eins og hún er orðuð, gæti maður hugsað t. d., að sagt yrði við Eimskipafélagið: Ef þið viljið fá þennan styrk, þá verðið þið líka að lækka laun ykkar hæstu manna. - Forstjórinn hefir líklega 2½2 sinnum meiri laun en forsrh. eftir að dýrtíðaruppbótin er fallin niður. Ég skal ekki segja, hvað Eimskipafélagið mundi segja um þetta, en óneitanlega mætti spara á þessu. Þá getur maður nefnt Fisksölusamlagið. Það þarf að leggja 2 þús. kr. í lófann á hverjum framkvæmdarstjóranum á mánuði. Hvað er við þessu að segja? Bankarnir hafa komið Fisksölusamlaginu á; ríkið á bankann. Það væri auðvelt fyrir ríkið að segja við bankaráðið, að ef myndað er skipulag eins og Fisksölusamlagið, þá megi þetta ekki viðgangast. Ég er með hv. 1. þm. Skagf., að eitthvað slíkt þarf að gera á næstu árum, en ég er ekki viss um, að hann átti sig á, að það þarf að fara svona langt og ennþá lengra. Hann talar um það, að tekju- og eignarskatturinn rífi gjaldstofnana af sveitarfélögunum. Ef maður lítur yfir útsvarsskrárnar og þær heimildir, sem maður fær um tekjurnar í bænum, þá sér maður, að það er fjöldi manna, sem hefir yfir 20 þús. kr. tekjur af verzlun og ýmsu öðru. Heldur hv. 1. þm. Skagf. virkilega, að á þessum krepputímum sé það, sem beinlínis þurfi með, að þessir menn séu ekki nokkuð lækkaðir einmitt til þess að minnka eyðsluna? Það eru þessir menn, sem borga svo hátt á skrifstofum sínum, að ómögulegt er fyrir ríkið að keppa við þá. Það eru þessir menn, sem hafa valdið því, að við hv. 1. þm. Skagf. höfum orðið að gjalda ýmsum mönnum hærra en við vildum fyrir þau verk, sem þeir unnu fyrir þjóðfélagið. Þegar við hv. 1. þm. Skagf. deildum fyrir nokkrum árum um kaup skipstjóranna á varðskipunum, og hann vildi hafa það 12 þús. kr., en ég nokkru minna, þá er ég viss um, að það, sem honum gekk til, var það, að hann sá, að skipstjórar hjá einkafyrirtækjum höfðu margfalt meira. En ég var meiri sparsemdarmaður en hv.þm., og mér tókst að fá skipstjórana til að vinna fyrir minna kaupi. - Mér hefir verið sagt um einn þekktan togaraskipstjóra hér í bæ, að hann hafi verið milli skipa í eitt ár og á meðan verið borgaðar 50 þús. kr. í laun. Heldur hv.þm., að það sé nokkurt spaug fyrir þjóðfélagið að fást við kaupgjaldið, þegar einkafyrirtækin borga svona? Ég vona, að þessi orð mín verði til þess, að sjálfsagt þyki að nota tekju- og eignarskattinn til þess að venja einkafyrirtækin af því að borga svona kaup. Ég hygg, að það, sem fyrir stj. hefir vakað með því að hækka tillög til verklegs náms erlendis, sé það, að nú á þessum krepputímum, þegar við verðum að reyna að búa við okkar eigið í sem flestum efnum, sé hyggilegast að senda út unga menn til að nema verklega hluti, sem síðar geti orðið sparnaður heima fyrir, og vona ég því, að hv. minni hl. n. sætti sig við það. Hvað því viðvíkur, sem hv.frsm. minni hl. heldur fram, að hér muni verða mikil atvinna næsta sumar vegna Sogsins, þá er nú ekkert víst um það ennþá. Skeyti, sem hingað hafa komið, benda til þess, að þetta geti skeð, en við vitum, að auðvelt er það ekki fyrir borgarstjórann að útvega þetta lán. En eins og hv.þm. tók fram, verður sú vinna fyrst og fremst hér í Rvík, en það þarf nú víðar að lifa á landinu. Atvinnubótastyrkurinn er áætlunarupphæð og neyðarráðstöfun. Hv. þm. hefir haft með þessa hluti að gera og þekkir erfiðleikana við þá. Hann veit, að það er ekki auðvelt að komast hjá því að hafa þessa peninga. Það er aðeins dálítill skoðanamunur milli hans og núv. atvmrh. um það, hvað mikið þetta fé eigi að vera. En í sjálfu sér vildu náttúrlega allir vera með hv.þm., ef bara væri hægt að lækka þetta, því það er neyðarúrræði. Við verðum að athuga, að það lítur ekki beinlínis vel út með atvinnulífið; við vitum, að ¼ hluti af þeim fiski, sem hingað til hefir verið sendur til Spánar, verður nú ekki sendur þangað og að ekki er enn búið að finna markað fyrir hann. Það verður að takmarka fiskframleiðsluna, fækka fólkinu við þá atvinnu. af því að ekki er hægt að selja fiskinn. Vonandi tekst að finna nýja markaði, og þingið er allt á einu máli um að vinna að því sem mest má vera. En það er ekki búið. Og ef á að halda lífinu í fólkinu, er betra að gera það með atvinnubótavinnu heldur en atvinnuleysisstyrk. Um það geta allir verið sammála. Hv. frsm. benti réttilega á, að það mundi verða ákaflega erfitt fyrir bæina að leggja fram þetta fé, 2/3 framlags á móti. Við skulum hugsa okkur, að atvinna verði svo lítil, að hungursneyð verði í landinu. Hvað á þá að gera? Ég hygg, að í raun og veru sé mikill skoðanaskyldleiki milli núv. atvmrh. og fyrirrennara hans um það, hvernig eigi að taka á þessu máli. Það, sem mér skilst að fyrir liggi, er þetta, að mjög sé hætt við, að sumstaðar á landinu vanti atvinnu og því verði að skapa hana, og að þessi bæjarfélög, sem ekki hafa efni á að leggja fram það, sem þarf, fái ekki lán. Við höfum nú nýlega séð það, að ríkasta bæjarfélagið á landinu, Reykjavík, var í vandræðum með að fá ofurlítið lán hér við dyrnar á bönkunum. Ef þetta færi svona, eins og mér finnst margt benda til, þá veit ég, að hv. 1. þm. Skagf., ef hann væri aftur orðinn atvmrh., og núv. atvmrh. mundu báðir fara eins að, reyna að skapa einhverja atvinnu. Þá kom hv.frsm. minni hl. að verkamannabústöðunum og bændabýlunum. Ég er búinn að minnast lítillega á þetta, og við nánari athugun hygg ég, að hv.þm. muni sannfærast um, að ef á annað borð er hægt að gera þetta, að hafa þetta framlag, þá er það nauðsynlegt. Fólkinu fjölgar hér á landi um 700 karlmenn og 700 stúlkur á ári. Þetta fólk vex upp, giftist og vill mynda heimili. Hvað á að gera? Á að pakka þessu fólki saman í kjöllurum bæjanna eða á hanabjálkaloftum, eða kannske láta það vera húsnæðislaust? Þegar menn líta yfir þjóðarhaginn, þá eru menn í aðra röndina stoltir af þessari fjölgun og finnst þetta vera einhver bezta eign hvers þjóðfélags. En skyldurnar fylgja með. Nú vil ég segja hv. 1. þm. Skagf. alveg græskulaust, að það er dálítið erfið fórn, að láta 100 þús. kr. til verkamannabústaða og 100 þús. kr. til sveitabústaða. Búnaðarbankinn lánar nú ekki nema 4-5 þús. kr. til að byggja sveitabæ, og mér er kunnugt um, að tugir manna vildu gjarnan fá þessi lán, þótt ekki væri nema 3 þús. kr., og fyrir þessar 100 þús. er hægt að byggja yfir 50 fjölskyldur, ef veittar verða. Nú vil ég, án þess að glettast við hv.þm., minna á, að hann hefir fyrstur komið á tóbakseinkasölunni hér á landi sem skattamáli. Þessi einkasala hefir reynzt það vel, að hún gaf meiri tekjur en menn nokkurntíma bjuggust við. Flokkur hv.þm. neyddi hann til að leggja þetta fyrirtæki niður, vegna þess, að þeir vildu ekki þá tegund verzlunar. Einkasölunni var komið á aftur, af þeim flokkum, sem nú hafa meirihlutaaðstöðu í þinginu, og í samningi, sem þeir flokkar gerðu með sér, sem er opinber og ekkert pukur, var því slegið föstu, að kaupmannsgróðinn, sem slegizt var um milli Framsfl. og Alþfl. annarsvegar og Sjálfstfl. hinsvegar, skyldi ganga til þess að byggja yfir fátækt fólk í sveitum og við sjó. Meira að segja allur kaupmannsgróðinn skyldi fara til þessa. Nú bið ég hv. 1. þm. Skagf. að athuga það, að ef við hefðum ekki með samningum á þingi 1931, sumarþinginu, komið þessu í gegn, þá hefðu allir peningarnir, þessi 200 þús. og miklu meira, sem nú renna í ríkissjóð, alls ekki þangað komið. Þetta er fundið fé nú, þessar 200 þús. og hitt, sem fer beint í ríkissjóð. Hefði aftur á móti hv. 1. þm. Skagf. verið í meiri hl. eftir samningana 1931, þá hefðu þessi l. ekki náð fram að ganga, og ef hann væri í meiri hl. nú, myndi hann sennilega setja allt í sama horfið. Hann getur ómögulega harmað það, þótt staðið sé við þennan samning, hann, sem er svo glöggur lögfræðingur. Þetta fé hefði ekki getað verið handbært nú fyrir ríkisstj. nema af því að hann var í minni hl. á þinginu, sem þetta gerði. Það getur vel verið, að erfitt verði að standa við þetta, erfitt að kaupa sement og járn o. s. frv. En ég vil biðja hann að taka sér skemmtigöngu frá Leifsstyttunni niður á Laufásveginn, ganga þar síðan eina eða tvær ferðir eftir götunni frá kennaraskólanum heim að hans eigin húsi, og athuga þá prýði bæjarins, sem þar gefur að líta, húsin, sem byggð eru fyrir gróða eins og gróðann af tóbakseinkasölunni. Móti þessu koma svo hús eins og í Holtsmúla, sem er byggt fyrir fé úr byggingar- og landnámssjóði. Þegar hv.þm. kemur úr þessari skemmtigöngu og hefir athugað málið, hygg ég, að hann skilji, að það er betra að láta fólkið í sveitinni fá 4 þús. kr. til þess að byggja yfir sig nýjan bæ heldur en láta eina fjölskyldu byggja yfir sig slík hús, sem standa í hinu umrædda hverfi, þótt aldrei nema sú eina fjölskylda tilheyri máttarstólpunum í flokki hv.þm. Þá kom hv.þm. að því, sem hefir orðið mest umtalað við þessa umr., en það er klásúlan um Búnaðarfél. Nú er bezt að athuga það glögglega, hvort þessi aths. er nokkuð voðaleg. Í henni er áskorun til stj. um það, að athuga fyrir næsta þing fast skipulag Búnaðarfél. Ísl. Nú er það engin goðgá út af fyrir sig, þótt svo sé ákveðið, þar sem þessari stofnun er falið að úthluta, eða úthlutar upp á eigin spýtur um það bil 200 þús. kr. á ári. Það getur enginn láð þinginu þótt því sé ekki sama, hvaða skipulag þessi stofnun hefir. Annar liður aths. er sá, að fjárhagsáætlun Búnaðarfél. skuli vera háð samþykki landbúnaðarráðh. Þetta ákvæði er gamalt og hefir staðið í fjárl., sem hv. 1. þm. Skagf. stóð að sem meirihlutamaður ásamt sínum bandamönnum. Óánægjan getur því ekki verið í sambandi við það. Hinsvegar er það rétt hjá hv. 1. þm. Skagf., að ákvæðið er þess eðlis, að ríkisstj. getur beitt hreinni og beinni ósanngirni í þessu sambandi. En ég býst ekki við, að það verði gert. Það er hægt af hvaða landsstj. sem er að beita ósanngirni í sambandi við samþykkt slíkrar fjárhagsáætlunar, en þetta band hefir núv. þingminnihl. lagt á Búnaðarfél., og það meira að segja glaður, og enginn talaði um það. Svo kemur það, sem einnig er hér mikið talað um, að landbúnaðarráðh. skuli einnig samþ. ráðningu búnaðarmálastjóra, og að hann sé ekki nema einn. Þetta er þá nýjungin. Það er til þess ætlazt, að gengið sé hreint frá því, að búnaðarmálastj. sé aðeins einn. En nú kemur fram í umr. og í till. hjá hv.þm. V.-Húnv. og einum landsk.þm., sem er flokksbróðir hans, að það sé eitthvert ólag á þessu, þannig að þeir vilja binda þetta líka með ákvæði fjárl. Í stuttu máli: Flokkur þeirra manna, sem fyrst og fremst hafa verið með í því að leggja bönd á félagið, vill líka nú hafa bönd á því. Hvað er þá að? Það kemur í ljós, að annar búnaðarmálastj., hinn eldri þeirra, hefir í ýtarlegri skýrslu, sem hann gaf 1933, lýst yfir því, að Búnaðarfél. sé mjög ábótavant, og segir, að í nágrannalöndunum hafi það tekið langan tíma að koma þessum málum fyrir. Og hann eiginlega leggur til eða talar um, að svo geti farið, að búnaðarmálastj. verði hliðstæður embættismaður og vega- og vitamálastjóri, eða hreinn skrifstofustjóri í landbúnaðarráðuneytinu. Þetta segir maðurinn, sem hefir um mörg undanfarin ár verið athafnamestur í búnaðarmálum, þrátt fyrir það, að hann hefir ekki verið alfullkominn um allt, en gert svo marga góða hluti, að menn myndu unna honum þess að vera gerður að prófessor hvaða dag, sem væri, eins og mér finnst nú jafnvel liggja í loftinu. Hér er því ekki verið að tala um neina „ofsókn“. Þessi lítilfjörlega breyt. er rökstudd af þessum manni, sem hefir haft þessa löngu reynslu í búnaðarmálum og þekkir vel til þessara hluta erlendis. En ég verð að játa það, að það er því nokkuð örðugt fyrir hv.þm. V.-Húnv. og hans nánustu flokksfélaga að koma með ákaflega harðar árásir á stj. út af þessu máli, því að þeir vita það sjálfir, og sýna með sínum till., t. d. þessi hv.þm., að hann er ekki alveg viss um, að hann geti komið fram sínu „ideali“ nema gegnum ákvörðun hér, því að hann tekur það fram í sínum till., eða byggir á því, að búnaðarþingið hafi ekki um mörg undanfarin ár fengið að ráða sinn búnaðarmálastjóra, og þess vegna vill hann, að það sé sett sem skilyrði frá þingsins hálfu, að búnaðarþingið fái að gera þetta. Honum dytti ekki í hug að koma með þetta hér, ef hann héldi, að búnaðarþ. væri öruggt með að geta þetta sjálft. Og þetta er skynsamlegt, að gera þetta, af því að búnaðarþingið hefir ekki fengið að gera þetta eins og öllum er kunnugt. Ég vil taka dæmi, sem ég vona, að hv.þm. V.-Húnv., sem haldið hefir um þetta allýtarlega ræðu, bæði hér og í útvarpið, átti sig á. Ég sný mér sérstaklega að honum, því að hann veit það ósköp vel, að það hefir verið vilji bændanna í landinu, eins og ég tók fram í gærkveldi, að það væri aðeins einn búnaðarmálastjóri. Hvers vegna hefir þetta ekki gengið fram? Um mörg ár hefir meiri hl. í búnaðarfél.stj. verið myndaður af langfrægasta og mikilhæfasta manninum í flokki hv.þm. V.-Húnv. og einum af allra þekktustu bændum í Sjálfstfl., Magnúsi á Blikastöðum. Hafa flokksbræður þessara manna, langfrægasta mannsins í litla flokknum og eins af þekktustu bændum í Sjálfstfl., gert sér leik að því ódæði að halda þessum dragbít á félaginu um mörg ár, svo að þeirra eigin flokksmenn þurfi að koma fram með einskonar handjárn á þá til þess að fá þá til að leyfa búnaðarþinginu að vera í friði? Nei. Þetta kemur rétt fram hjá hv.þm. V.-Húnv. Hann segir rétt í sínum till. Hann byggir á því ástandi, sem er, að af einhverjum alveg leyndardómsfullum ástæðum hafi þessir mætu flokksbræður hans og hv. 1. þm. Skagf. verið hindrun fyrir því, að Búnaðarfél. væri frjálst.

Það hafa líka verið menn úr Framsfl. á móti því

. Ég bið hv.þm. Borgf. að athuga það vel, að þetta eru mennirnir, sem hafa valdið, 

Er þetta búnaðarmál?

. Nei, ekki beint. Þetta er sérstök röksemdafærsla viðvíkjandi því, að líkur eru til. að stj. geti lagað þetta mál, sem hér er um að ræða. Það er ekki beint búnaðarmál, en það er landsmál. Það stóð svo á, eins og hv.þm. V.-Húnv. man sjálfsagt, að honum var áhugamál að verða oddamaður í skólanefndinni. Í henni voru 5 menn, 2 sjálfstæðismenn og 2, sem ekki voru sjálfstæðismenn. Svo þegar sprengingin kom, hallaðist hann að sjálfstæðismönnum og tók ráðin af skólanum. Vegir skildu. Hann var ungur maður, ég gamall og utan við skólann. Svo liðu 1-2 ár. Það er ekki venjan, að verr gangi fyrir ungum mönnum en gömlum, en svo fór, að þegar hv.þm. ætlaði að fara að laga þetta, þá kom eins og einhver ódöngun í allt saman. Þetta var eini skólinn, sem stóð sama og tómur, með 7 nem. Áður en sprengingin varð voru nemendurnir 35. Það skal ég taka fram, mjög til heiðurs hv. 10. landsk., að þótt hann skipti víða um í skólan., þá gerði hann það ekki þarna. Þetta lét hann standa óhreyft. Þetta mál var orðinn það mikill vandi fyrir hv.þm. Húnv., hann var búinn að keyra sig svo fastan, að hann var of greindur maður til þess að óska eftir því að hafa oddamannsvaldið áfram. Svo útnefndi hæstv. núv. kennslumálaráðh. nýjan formann, góðan mann, eftirmann hv.þm. Húnv. við kaupfélagið, og e. t. v. eftirmann hans sem þm. fyrir héraðið.

Það tókst nú ekki síðast

. Nei, en maður býst við, að það takist næst. Og hvað gerist svo? Um leið og þarna var komin önnur viðleitni, annað viðhorf, þá fyllist svo, að aftur verða 35 menn í skólanum og ekki unnt að koma meiru í hann. Ég tala þetta í fullri alvöru. Ég álít, að það hafi verið rangt af hv.þm. V.-Húnv. að skilja leiðir við mig í þessu, því að ég hafði miklu betur vit á þessu heldur en hann, af því að þetta er mín grein. En hann skildi, að það gekk ekki hjá honum, af því að hann vantaði hina réttu hæfileika til þess að stjórna. Nú hefir núv. stj. leyst þetta. Þetta er búið. Þetta er eins og illur draumur. Skólinn heldur áfram, og það þarf ekkert að biðja fyrir honum meir. Það langar engan til þess að setja það „regiment“, að aftur verði 7 menn í skólanum. Nú vil ég segja við hv.þm. V.-Húnv., af því að hann er „móðurskipið“, að ég hefi skýrt honum frá þessu litla dæmi, sem okkur kemur báðum við, og sagt honum, hvernig honum tókst. Hann lagði sína krafta vel fram. En hann náði ekki út yfir þetta. Og núv. kennslumálaráðh. hefir sett þetta á réttan kjöl. - Nú kemur að landbúnaðarráðh. að gera sína „aðgerð“, ef maður ætti að nutu málið okkar úr efri deild, á búnaðarmálunum, eins og búið er að gera við Reykjaskóla, að gera Búnaðarfél. aftur að heilbrigðri stofnun. Það þarf að skera gegnum „rövlið“. Það er búið að vera rövl síðan 1923, síðan gerð var þessi vitleysa, að kúga Sig. Sig., gera hann að ófrjálsum manni. Síðan hefir alltaf gengið verr og verr með fjölgandi ráðunautum og fækkandi ferðum þeirra sumra hverra, eins og þeim, sem bara fara vorferðirnar. Bændurnir hafa alltaf heimtað einungis einn búnaðarmálastjóra, og það, sem vakir fyrir hæstv.forsrh. og ég býst við, að hann verði studdur í, er að gera þessa litlu aðgerð og láta þennan gamla barnaskap hætta. Við höfum þegar haft bæði skömm og skaða af því, að hálfbrjóta niður mann eins og Sig. Sig. búnaðarmálastjóra, og menn hafa þegar fengið nóg af slíku. Allar þær till., sem hv.þm. V.-Húnv. og hans fylgifiskar eru með hér, eru ekkert annað en áframhald af því, sem skeði 1923. Við hinir viljum láta því vera lokið. Atkvgr. um þessa till. mun skera úr um það, hvort á að hafa áfram sama vesaldóminn og komið var á 1923, eða hvort á að gera félagið heilbrigt með einu einasta átaki. Ég kem þá að einni brtt., sem hér liggur fyrir frá hv.þm. Snæf. Ég vil segja það um þessa till., eins og svo ótal margar aðrar, sem liggja fyrir þinginu, að þetta er till., sem maður vildi vera með. Þó álít ég, að það sé ákaflega óhyggilegt að vera með henni, eins og nú standa sakir, og ég mun því greiða atkv. á móti henni. Ég ætla að fara nokkuð ýtarlegar út í þetta atriði, af því að það útskýrir afstöðu n. til till. svo að segja í hundraðatali. Hv. þm. lýsti þessu svo, að þessi rafveita, sem þarna ætti að byggja, hefði ágæta aðstöðu og mjög góð skilyrði til þess að geta borið sig. Þetta er allt gott, en það er bara dýrt. Spurningin er bara sú, hvar eigi að taka peninga til þess að hægt sé að framkvæma þetta. Hv. þm. verður að átta sig á því, að víða á landinu, þar sem menn óska eftir að byggja slíkar rafstöðvar og fá til þess ríkisábyrgð, er það gert með alveg sömu röksemdum og hv.þm. færir hér fram fyrir máli sínu. Á einum stað er beðið um ríkisábyrgð fyrir 70 þús. kr. til rafveitu. Menn segja: þetta borgar sig. Og ég get fallizt á, að í mörgum tilfellum muni þetta borga sig. Ég get líka sagt þessum hv.þm. það, að úr mínu kjördæmi hefir komið ósk um, að ríkið gengi í ábyrgð fyrir 70 þús. kr. til rafveitu. Skilyrði eru þarna ágæt og mikið þéttbýli, en ég tek þessa umsókn ekki einu sinni upp hér. Ég segi við þetta fólk: Þetta er alveg rétt; ég veit, að það þurfið þessa rafveitu, en það eru bara engir peningar til, og þess vegna er ekki hægt að framkvæma þetta sem stendur. Jón Þorláksson borgarstjóri er staddur í útlöndum núna, til þess að reyna að semja um lán fyrir Rvík. Eftir því sem mér skilst, þá er eftir allra nýjustu athugunum búizt við því, að kostnaðurinn við virkjun Sogsins hafi hækkað um 400 þús. kr. Maður vonar þó, að lánið muni fást. Ég get sagt frá því líka, og það er ekkert á móti því, að hv.þm. viti það, að það hefir komið fram, núna þegar Jón Þorláksson hefir verið að leita fyrir sér um lán erlendis, síðan farið var að þrengja að markaði okkar á Spáni og Ítalíu, að þeir vita það mjög vel peningamennirnir, sem skipta við okkur. Og þeir segja: Okkur er ekki nóg, að það borgi sig einhver hlutur hjá ykkur. Þið verðið líka að geta borgað okkur vexti og afborganir af þeim lánum, sem þið takið. Það mun hafa verið orðað við þá menn, sem eru að semja um lán til Sogsvirkjunarinnar, að það yrði að setja sérstaka tryggingu fyrir yfirfærslunni. Ég býst ekki við því, að stj. muni ganga að þessu, en þetta er dálítil skýring á því, bæði fyrir hv.þm. Snæf. og aðra, hvernig aðstaða okkar er nú sem stendur hvað þetta snertir. Ég get ímyndað mér, að það komi til með að verða nokkrar millj., ef gengið væri inn á þá braut, að ríkið yrði látið ganga í ábyrgðir fyrir öll þau fyrirtæki, sem ef til vill er hægt að sýna fram á, að geti borið sig. En hvernig færi svo fyrir landinu, þegar það er komið í allar þessar ábyrgðir? Ég er þess vegna ekki á móti till. eins og þessari, sem hv.þm. Snæf. bar hér fram, ef skilyrði væru til, til þess að samþ. þær. En ég álít, að á meðan þannig stendur á, að við getum ekki selt nema nokkurn hluta af aðalframleiðsluvöru okkar, fiski og kjöti, þá líti þetta mál öðruvísi út heldur en þegar allt var í uppgangi hjá okkur, og þegar full ástæða var til þess að halda, að því meira, sem við framleiddum af fiski og kjöti, því betur værum við settir. Af þeim ástæðum, sem áður eru greindar, er ég því á móti till., og mun gera allt, sem ég get til þess, að bæði þessi till. og aðrar, sem ganga í sömu átt, verði felldar, þar til betur lætur í ári. Einn hv.þm. mælti hér nokkur orð um það, að ekki væri viðkunnanlegt að hafa ákvæði um dýrtíðaruppbót í fjárl., heldur ættu þau að vera í þáltill. Þetta er ekki stórvægilegt atriði, og þar sem það yrði þá þáltill. í Sþ., hvort sem væri, og þá færri umr. en um fjárl., þá geri ég ekki ráð fyrir, að frá formsins hlið sé hægt að setja út á þetta. En aðalatriðið í þessu máli er það, sem hv.þm. V.-Ísf. sagði nokkur orð um hér í kvöld. Hann minntist á það, að embættismenn, ekki sízt þeir, sem eru undir launal., væru ekki öfundsverðir af sínum kjörum, þó að dýrtíðaruppbótin væri ekki felld niður, og þetta er í sjálfu sér alveg rétt. Nú er það hinsvegar tekið fram, að þetta er hugsað sem bráðabirgðaákvæði, því að gert er ráð fyrir, að ný launal. verði lögð fyrir næsta þing, og ennfremur er gert ráð fyrir því, að þeir, sem lægst eru launaðir, haldi sinni dýrtíðaruppbót. Og ég hygg nú satt að segja, að ef hv.þm. V.-Ísf. lítur yfir landið, og t. d. heim í sitt kjördæmi - sem ekki er þó verr sett en önnur kjördæmi landsins - og yfir tekjuhliðina hjá kjósendum sínum, að þá muni honum verða það ljóst, að það eru ekki margir af þeim, sem hafa það háar tekjur, að ekki sé betra að hafa 5 þús. kr. í tekjur, eins og hér er gert ráð fyrir. Það er líka rétt, að það er þröngt fyrir dyrum hjá mörgum hér í Rvík með þessi laun, en við verðum að gæta að því, að Rvík verður sjálfrar sín vegna að fara að vinna á móti þeirri dýrtíð, sem í henni er. Það er ógerningur fyrir ríkið, og það getur heldur ekki borgað starfsmönnum sínum eftir þeirri dýrtíð, sem lóða- og húsaspekulationin í Rvík skapar. Ég gæti trúað því, að forráðamenn bæjarins kæmust að þeirri niðurstöðu, að hyggilegra væri af þeim að vinna að því að lækka verðið á lóðunum og húsunum hér í Rvík, og yfirleitt að stuðla að því, að ódýrara verði að lifa hér en verið hefir. Það væri sú bezta dýrtíðaruppbót, sem hægt væri að veita í þessum bæ. Ég mun svo ekki fjölyrða frekar um þetta að þessu sinni.

Garðar Þorsteinsson [óyfirl.]: Ég hefi borið hér fram 2 brtt. Önnur þeirra er um það, að Skáksambandi Íslands verði greiddar 2200 kr. á næsta ári. Stjórn Skáksambandsins hefir skrifað fjvn. og æskt þess, að upp í fjárl. verði teknar 2200 kr. til Skáksambandsins, og er þessi beiðni rökstudd með því, að það sé æskilegt, að þessari stofnun sé veittur styrkur, til þess að hún geti styrkt íslenzka skákmenn til að taka þátt í skákmótum erlendis. Eins og hinu háa Alþ. er kunnugt um, þá eru haldin alþjóðamót, bæði vegna skáklistarinnar og annara íþrótta, svo að segja árlega erlendis. Íslendingar hafa hingað til í raun og veru ekki getað talizt standa jafnfætis öðrum þjóðum í neinum listum, nema skáklistinni. Í sönglist hafa þeir að vísu ef til vill nálgazt eitthvað aðrar þjóðir, en í öðrum íþróttum standa þeir öðrum þjóðum nokkuð mikið að baki. Til dæmis um það, hvað Íslendingar hafa komizt langt í skáklistinni, má segja frá því, að eftir að síðasta skákmót var haldið í Folkestone 1933, en slík skákmót eru alltaf öðru hvoru haldin fyrir öll þau lönd, sem eru í alheimsskáksambandinu, þá var gefin út bók, þar sem prentaðar voru í beztu skákir allra þeirra manna, sem tóku þátt í þessu alheimsmóti. Og það er mjög eftirtektarvert, að í þessari bók voru 10 skákir eftir heimsmeistarann í skák, en 9 skákir eftir Eggert Gilfer, sem mætti af hálfu Íslendinga á mótinu í Folkstone. Í bókinni voru ennfremur skákir eftir ýmsa aðra skákmenn, en Eggert Gilfer komst þetta langnæst heimsmeistaranum, svo að þó að hann standi dr. Aljechin að baki í styrkleika, þá er það hinsvegar vitanlegt, að þessar skákir Eggerts Gilfers hefðu ekki verið birtar í bók þessari, sem er gefin út og send til skáksambanda allra landa, ef þær hefðu ekki þótt framúrskarandi að einhverju leyti. Ég skal ennfremur geta þess, að þeir aðrir íslenzkir skákmenn, sem tóku þátt í þessu móti, þeir Ásmundur Ásgeirsson og Þráinn Sigurðsson, áttu skákir í þessari bók. Munu hafa verið birtar 2 eða 3 eftir hvorn. Það, sem hefir vakið eftirtekt annara þjóða á þessari íþrótt Íslendinga, er það, að Íslendingar standa að vissu leyti ákaflega framarlega í henni, eins og t. d. sést bezt á leikni Eggerts Gilfers. Hann hefir að þessu leyti skarað fram úr öllum íslenzkum skákmönnum, að hann hefir þótt það beztur af þeim, að eftir hann hafa verið birtar svona margar skákir í þessu erlenda skákriti. Eru þessi rit lesin um öll lönd heimsins, og það er þess vegna mjög mikil auglýsing fyrir Ísland, að fá birtar skákir eftir íslenzka skákmenn í þessum skákritum. Málið á þessum bókum er internationalt, og eru aðeins notuð tvö system, og eru þau skilin, hvort sem er í Evrópu eða Ameríku, og alveg án tillits til þess, hvort sá maður, sem ætlar að notfæra sér bækurnar, er enskur, þýzkur eða franskur eða hverrar þjóðar sem hann er. Ég vil benda á það, að Skáksamband Íslands hefir nú í gær fengið bréf frá Skáksambandi Tékkóslóvakíu, þar sem þeim er boðið að taka þátt í alheimsmóti, sem halda á í Warsjá 1935. Þó að segja megi, að við höfum ef til vill ekki fjárhagslega getu til þess að senda menn á slík skákmót, þá verð ég þó að benda á það, að ef það eru nokkur íþróttamót, sem Íslendingar geta, að öðru jöfnu, mætt frekar á en aðrar smærri þjóðir, þá eru það einmitt skákmót. Og þetta kemur til af því, að það er þegar fengin reynsla fyrir því, að kunnátta Íslendinga í skákíþrótt skarar langsamlega fram úr öllum öðrum smærri þjóðum. Ég get t. d. bent á það, að Ísland hefir tekið þátt í kappskákum við Noreg, Danmörku og Svíþjóð, og unnið Noreg og Danmörku, en gert jafntefli við Svíþjóð. Nú er álitið, að Svíar séu næststyrkustu skákmenn heimsins, eða m. ö. o. komi næst á eftir Ameríkumönnum, sem hafa unnið 2 síðustu alheimsskákmót, sem haldin hafa verið. Ég vildi þess vegna mælast til þess, að hv.alþm. tækju það til velviljaðrar athugunar, þegar þeir afgreiða þessi fjárlög, sem nú liggja fyrir, hvort þeir sjái sér ekki fært að veita Skáksambandi Íslands þennan styrk, sem hér er farið fram á, til þess að það geti sent 4 beztu skákmenn sína á alheimsskákmótið í Warsjá 1935. Og ég vil sérstaklega benda á það, að ef það er nokkurs vert, að vakin sé athygli á Íslandi í öðrum löndum, þá er þetta einmitt alveg sérstök auglýsing fyrir landið, þar sem allar beztu skákirnar eru birtar í sérstakri bók, eftir að skákmótið hefir verið haldið, og henni er síðan dreift út til allra menningarlanda heimsins, þar sem stofnuð hafa verið skáksambönd, og til allra taflfélaga í þessum löndum. Eins og ég hefi tekið fram áður, þá er málið á þessum bókum alþjóðlegt og verður skilið af hverjum sem er. Það er tekið fram við hverja skák, hvaðan sá maður er, sem skákina hefir búið til. Ég vil svo ítreka það, að í þeirri bók, sem gefin var út eftir skákmótið, sem haldið var í Folkstone 1933, sem var fjölmennasta skákmót, sem nokkurntíma hefir verið haldið, voru birtar 9 skákir eftir íslenzkan skákmann, en 10 skákir eftir heimsmeistarann í skáklist. Þetta bendir til þess, hve Íslendingar að þessu leyti standa framar en menn geta yfirleitt gert sér vonir um. Ég vil líka benda á það, að þeir menn, sem kynnu að verða sendir á skákmótið í Warsjá 1935, hafa fengið þannig boð, að ef þeir komi, þá muni þeir fá fría dvöl í Warsjá meðan þeir dvelja þar, og fríar ferðir frá Hamborg til Warsjá og aftur til baka. Eini kostnaðurinn, sem við þess vegna hefðum af að senda þessa menn, eru ferðirnar frá Reykjavík til Hamborgar og frá Hamborg og hingað heim aftur, og er þessi styrkur til Skáksambandsins miðaður við það. Ég á aðra brtt., sem sé XXVI, við brtt. 508,110 (við 22. gr. II). Um hana þarf ég ekki að ræða mikið, því að mér skilst, að það sé skylt að endurgreiða Helga H. Eiríkssyni fyrrv. kennara við kennaraskólann það fé, sem hann hefir lagt í lífeyrissjóð, eins og þeim mönnum, sem hafa verið teknir upp í þessari till., sem fyrir liggur. Þessi maður var skipaður kennari við kennaraskólann í Rvík í 3 ár, og hefir greitt um 150 kr. í þennan sjóð, sem mér skilst, að hann hafi sömu kröfu til þess að fá endurgreiddar eins og þeir menn, sem eru í till. meiri hl. fjvn. Að öðru leyti tel ég ekki þörf á að ræða um þessa brtt.

Jón Pálmason Ég á enga brtt. við fjárlfrv. við þessa umr., og mun því ekki fjölyrða mjög um þau í heild sinni. Þetta er þó vissulega ekki af því, að ég sé ánægður með fjárlfrv. eins og það kemur fyrir frá stj. eða fjvn. En ef ég ætlaði að leggja út á þá braut, að fara að ræða um það, hvað ég tel athugavert við þá stefnu, sem kemur fram í þessu fjárlfrv., þá mundi ég þykja nokkuð langorður, og skal ég því ekki þreyta hv.þm. með því, með því líka að hér eru fáir við og stjórnarliðið sýnilega á því að halda sínu striki án tillits til þess hvað aðrir segja. Ég skal þess vegna reyna að takmarka mál mitt við fáein atriði, sem sérstaklega koma við þann kafla fjárlfrv., sem hér er til umr. nú. Ég skal þá víkja að því, sem hv.fjvn. hefir að vissu leyti vel gert og stendur í sambandi við rafveitu Austur-Húnvetninga á Blönduósi. Ég tel skylt að þakka það, að hún hefir lagt til, að ríkisábyrgð verði veitt fyrir 60 þús. kr. láni fyrir þetta fyrirtæki. Hv. frsm. meiri hl. tók það að vísu fram í því sambandi, að þetta væri í raun og veru talsvert athugavert fyrirtæki, og að n. hefði, að mér skildist, gert það með samvizkunnar mótmælum að mæla með þessari ábyrgð. Í því sambandi vil ég víkja dálítið nánar að þessu atriði. Eins og kunnugt er, þá hefir þetta fyrirtæki farið mjög fram úr áætlun þeirri, sem upphaflega var gert ráð fyrir, og þess vegna var farið fram á þessa ríkisábyrgð. En ég lít svo á, og þannig munu margir Húnvetningar líta á, að ríkisvaldið eigi að mjög miklu leyti sök á því, að þetta fyrirtæki hefir farið svo fram úr áætlun, sem raun ber vitni um, og því fremur beri þinginu nokkur skylda til þess að veita þá ábyrgðarheimild, sem hér um ræðir. Ég skal taka það fram, að ég á engan þátt í því, hvorki beint eða óbeint, hvað meiri hl. fjvn. segir um rafmagnseftirlit ríkisins í nál., en ég get þó látið það í ljós, að eftir þeirri reynslu, sem við Húnvetningar höfum fengið af þeim eftirlitsmönnum, þá held ég, að fjvn. hafi ekki gengið of langt í nál. Því að sannleikurinn er sá, að það er almennt álitið, að þeir hafi í sínu starfi, hvað þetta fyrirtæki snertir, reynzt illa. Annars er það svo, að þó að þetta fyrirtæki hafi farið um 1/3 fram úr áætlun, þá er sú orka, sem framleidd er þarna, svo mikil, að þrátt fyrir alla óstjórn á framkvæmdinni mun þetta vera ein allra ódýrasta raforka, sem framleidd er í landinu. En að útkoman er ekki verri, stafar fyrst og fremst af því, að framúrskarandi góð aðstaða er þarna til virkjunar, og það er sannarlega eigi framkvæmdinni að þakka. Þá gerir hv.fjvn.till. um, að lækkaður verði styrkur til kvennaskólans á Blönduósi um 3000 kr. Og þetta er, eftir því sem ég kemst næst, eini skólinn, sem fjvn. leggur til, að minnkaður sé styrkur við. Um þennan skóla er það að segja, að hann er í svo miklu áliti, að nú þegar er búið að neita mörgum stúlkum um upptöku, sem sótt hafa um skólavist fyrir næsta vetur. Yfirleitt hefir þessi skóli verið í almennum metum síðan hin fjölmenntaða og ágæta forstöðukona frú Hulda Stefánsdóttir tók þar við skólastjórn. Það er því í raun og veru ekki aðeins mál Austur-Húnvetninga, sem hér er um að ræða, heldur miklu fremur mál allrar þjóðarinnar, því að það eru ekki fremur stúlkur úr þessu héraði, sem skólann sækja, en úr öllum sýslum landsins, og jafnvel héðan úr Rvík. Ég hefi, síðan till. kom fram, talað við tvo menn úr skólan. Segja þeir það sama báðir, að það sé sama og að leggja skólann niður, ef styrkurinn verður lækkaður um 3000 kr. Ég hefi hér nokkrar tölur úr síðustu reikningum skólans: Gjaldamegin: Stjórnarkostnaður .................. 1132 kr. Laun fjögurra kennslukvenna ...... 6570 - Vinnufólk (karlmaður og kona) ... 1811 - Eldsneyti og ljós .................. 2744 - Ýmislegt, svo sem flutningar o. fl. .. 682 - Vátryggingargjöld .................. 244 - Keypt ýmislegt viðvíkjandi náminu .. 3051 - Samtals 16198 kr. Tekjur skólans: Styrkur úr ríkissjóði ............... 14000 kr. Skólagjöld ......................... 2010 - Styrkur úr sýslusj. Húnavatnsýslna 1000 - Samtals 17010 kr. Það verður ekki séð, að hægt sé að draga úr gjöldum skólans, svo að nokkru nemi, nema ef sú er ætlun n. að lækka laun kennslukvenna, en það virðist í fullu ósamræmi við þá stefnu, sem nú er uppi á Alþingi, að lækka engin laun, bókstaflega engin. Og við þetta get ég bætt miklu enn. Í fyrsta lagi kemur þarna upp rafmagnsveita á árinu 1935. Við það hækkar liðurinn ljós og hiti. Sýslufélag Austur-Húnvetninga á 1/3 í þessari rafveitu og er það vissulega ekki til að draga kostnaðinn niður vegna skólans og sjúkrahússins. Þá vil ég geta þess, hv.fjvn. og Alþingi til leiðbeiningar, að sýslun. Vestur-Húnavatnssýslu hefir neitað að greiða sitt tillag, 500 kr., vegna þess að á síðustu fjárl. var það ekki gert að skilyrði fyrir ríkisstyrknum, að sýslun. legði fram þetta fé. Ennfremur má geta þess, að þegar hin nýja forstöðukona tók við fyrir nokkrum árum, þá var kennslukonum fækkað úr 5 niður í 4, og tók hún við þeim störfum, sem tvær kennslukonur höfðu áður haft. Skólan. ákvað nú á þessu ári að bæta við 5. kennslukonunni aftur, og sannar það með öðru, að ekki er fært að lækka þennan styrk. Ég skal geta þess, að mér finnst vert að nefna fleiri skóla en Hallormsstaðaskóla, þegar rætt er um þessa styrki. Þann skóla þekki ég eigi nema af afspurn, en ég leyfi mér að efast um, að nemendafjöldi sé þar eins mikill eins og hv.frsm. vill vera láta. Þó kann að vera, að hann hafi minni styrk en þörf er á. Til eftirfarandi fimm skóla eru veittir þessir styrkir: - Hvanneyrarskóla ............... 21800 - - Stýrimannaskólans í Reykjavík 21100 - - Vélstjóraskólans í Reykjavík 21600 - - Kvennaskólans í Reykjavík 28000 - Fjvn. hefir ekki gert tilraun til að lækka nokkurn þessara styrkja, þó að þeir séu hærri en til kvennaskólans á Blönduósi. Annars hefði þetta verið skiljanlegt, ef tekin hefði verið upp sú regla í fjárl. að lækka skólastyrki. En af því að svo virðist ekki vera, þykir mér undarleg þessi till., er hér um ræðir. Þá er rétt að nefna þá upphæð, sem meiri hl. fjvn. leggur til, að veitt sé til að reisa nýja skóla, sem er 35 þús. kr. auk þess, sem er í frv. stj. Ég held nú, að landinu sé meiri þörf á öðru en nýjum skólum. Auk þess skiptir hv.fjvn. niður 60 þús. kr. í hina og þessa persónulega styrki, nauðsynlega og ónauðsynlega, til viðbótar því, sem í frv. er. Þá vil ég að lokum grípa í þann streng, sem mjög hefir verið handleikinn hér í kvöld, og minnast fáum orðum á Búnaðarfél. Ísl. Þarf ég ekki að fara að lýsa nytsemi félagsins og framkvæmda þess undanfarin ár, en mun halda mér við það, sem er aðalumræðuefnið hér, hvert eigi að vera skipulag málefna landbúnaðarins og Búnaðarfél. Hv. forsrh. sagði í kvöld, að fé það, sem Búnaðarfél. hefði fengið undanfarin ár, hefði ekki komið að fullu gagni, og mætti því segja, að stofnunin væri ekki starfhæf. Ég efast um, að hann geti sannað, að fé, sem ríkið hefir lagt í ýmsar stofnanir, hafi alltaf komið að fullu gagni. Hvað Búnaðarfél. snertir, þá er það umbótafélag, tilrauna- og leiðbeiningafélagsskapur, og ekki nema að nokkru leyti framkvæmdafélagsskapur. Um slíkt félag verður aldrei hægt að segja fyrir víst, hvort það fé, sem því er veitt, komi að fullu gagni, a. m. k. ekki fyrr en eftir mörg ár. Segjum þó, að ég gerði þeim, sem þetta segja, til geðs að viðurkenna þetta last þeirra um félagið. Hver á þá sökina? Ég myndi segja, að Alþingi og undanfarnar ríkisstj. ættu hana. Alþingi hefir kosið meiri hl. stj. félagsins, þann meiri hl., sem hefir vald til að taka ráðin af búnaðarþinginu eða þverskallast við að framkvæma till. þess og fyrirmæli. Hv. frsm.n. talaði mikið um söguleg drög í sambandi við Búnaðarfél. Honum tókst vel að sanna, að það, sem hér er farið fram á af ríkisstj. hálfu, sé ekki annað en vitleysa. Hann lýsti því, að allt frá 1923 og fram á þennan dag hefði annarsvegar staðið Sigurður Sigurðsson og meiri hl. búnaðarþingsins, en hinsvegar Alþingi. Þetta hefir gert Búnaðarfél. að þeirri stofnun, sem þeir hallmæla svo mjög. Hvað sannar þetta? Það sannar, að um leið og þeir eru að lýsa þeirri baráttu, sem á sér stað þarna á milli, þá vilja þeir þvinga félagið undir Alþingi og ríkisvaldið og taka þar með ráðin af bændum sjálfum. Rök hv.frsm. miða því öll að því að sanna, að því meiri afskipti sem Alþingi hefir af þessum félagsskap, því verr hefir stefnt. Aths. sú, sem sett er í fjárlfrv. stj. og skilyrðin fyrir styrkveitingunni til Búnaðarfél., hafa þrennt að geyma. Í fyrsta lagi kemur þar fram vantraust á Búnaðarfél., í öðru lagi er þar gert ráð fyrir, að landbrh. verði að samþ., hver vera skuli búnaðarmálastjóri, og í þriðja lagi er þessi aths. full af vantrausti á búnaðarþinginu, en búnaðarþingið á eitt að hafa yfirráðin í því efni, sem hér um ræðir. Eins og hv.þm. er kunnugt, hefir komið fram frv. frá hv. 2. þm. Rang. þess efnis, að búnaðarþing kjósi alla stj. félagsins, en Alþingi aðeins annan endurskoðenda. Þetta hefði ég talið hið eina rétta í því sambandi, sem hér er um að ræða. En það hefir verið tafið fyrir því, að þetta frv. nái fram að ganga gegnum þingið. Tel ég það illa farið, ef stj. og þingmeirihl. kemur í veg fyrir, að búnaðarþingið hafi þarna ráðin, eins og því ber. Bændur eru því yfirleitt samþykkir, að búnaðarmálastjóri eiga að vera einn og að búnaðarþing ráði skipun stj. Búnaðarfél. Hv. frsm. hélt því fram, að það væri ákveðnum stjórnmálamönnum, sem á undanförnum árum hefðu starfað á Alþingi, að kenna, að þessi höft voru sett á búnaðarþing Íslands. Vildi hann kenna sjálfstæðismönnum og Bændaflokksmönnum um þetta. Ég get viðurkennt, að nokkrir sjálfstæðismenn hafa verið á móti því að gera hér eðlilega breytingu á. En þó að allir sjálfstæðismenn hefðu verið þessu mófallnir, hefði það ekki dugað til, ef á hina hliðina hefði verið vilji á að breyta þessu, því að Framsókn ásamt sósíalistum hefir undanfarið haft meiri hl. á Alþingi. Annaðhvort hafa framsóknarmenn unnið á móti því, að stj. Búnaðarfél. væri kosin af búnaðarþinginu, eða þeir hafa borið kápuna á báðum öxlum og látizt vilja annað en þeir vildu í raun og veru. Hvað sem liður allri flokkaskiptingu, tel ég búnaðarfélagsskapinn eiga að vera óháðan félagsskap bænda landsins. Ég mótmæli því, að ástæða sé til að breyta þeirri skipan, sem höfð hefir verið við uppbyggingu búnaðarþingsins, því að það er hið eina eðlilega skipulag. Eftir að hafa heyrt ræðu hv.þm. Mýr., sem er í stj. Búnaðarfél., undraði mig að heyra niðurlag þessarar á marga lund skýru ræðu. Það var gagnstætt því, sem hann var áður búinn að segja. Hann ætlaði að sættast á að fresta þessu til næsta þings og láta allt vera í sama horfinu þangað til. Harma ég, að hv.þm. skyldi komast út á slíkar villigötur. Ég get gengið inn á till.hv.þm. V.-Húnv., því að hún er ekki óeðlileg. Annars tel ég þessum málum vel fyrir komið, ef tryggt er, að búnaðarþing kjósi stj. Búnaðarfél., því að þá ræður búnaðarþing yfir þessum málum og getur gert þær breytingar, sem bændur almennt óska. Og ég held það tryggt, að ef fulltrúar búnaðarþings framkvæma ekki vilja bænda, þá ráði þeir ekki lengi. Þá verður skipt um menn, eins og vera ber. Alþingi getur ráðið því, hversu mikið fé Búnaðarfél. er veitt, en búnaðarþing og búnaðarfélagsstj. á að ráða, hvernig því er ráðstafað. Það er skoðun sumra manna, að Búnaðarfél. eigi að vera deild í stjórnarráðinn. Ég held, að það geti ekki orðið happasælt, og er því eindregið mótfallinn. Mun ég svo ekki segja fleira um þetta mál, nema mér gefist til þess nýtt ákveðið tilefni, enda þótt ýmislegt sé eftir, sem ég myndi kjósa að minnast á. En nú tekur að líða á nóttina, og læt ég því hér staðar numið.

Frsm. minni hl. (Magnús Guðmundsson) Nú er orðið svo framorðið, að ekki er ástæða til að hafa langar umr., enda þarf ég ekki mörgu að svara. Mér þótti leitt að heyra, að hæstv. fjmrh. hefir látið undir höfuð leggjast að láta þá menn, sem laun taka utan launal., vita, að þeir gætu átt von á launalækkun eða ella fara úr þjónustu ríkisins. Hæstv. ráðh. hlýtur þá að hafa hugsað sér, að laun þeirra, sem laun taka eftir launalögum, lækki strax í byrjun næsta árs, en laun þeirra, sem taka þau utan launalaga, haldist óbreytt. Ég sé ekki neina sanngirni í þessu. Það þýðir, að 6 fyrstu mánuði ársins getur engin niðurfærsla átt sér stað á launum utan launalaga, og verður þá sparnaðurinn lítill. Tel ég stj. mjög ámælisverða fyrir þessa vanrækslu. Mér skildist á hæstv. ráðh., að ekki væru líkur til, að mikið sparaðist á þessari lækkun launa utan launalaganna, en það er þá af því, að mönnunum hefir ekki verið sagt upp og fyrri hluti ársins 1935 fellur þess vegna undan. Þá var það hv. 1. þm.N.-M., sem var reiður út af því, að við værum að ráðast á Eiðaskóla. Mér er ekki ljúft að flytja svona till. En ástæðurnar eru eins og allir vita, og ég lít svo á, þó að stjórnarflokkarnir geri það ekki, að nauðsyn sé á að spara, enda er þessi till. í samræmi við þá stefnu, sem stj. segist hafa, sem sé að spara sem mest erlend innkaup. Ég má víst ekki fara út í samgöngur á sjó vegna hæstv. forseta. Hann sagði, að það væru tvennir tímar hjá okkur með vegina eystra, því að í byrjun hefðu allir sjálfstæðismenn á þingi verið með Fjarðarheiðarveginum. En var hann ekki sjálfur með honum í byrjun? Ég held, að svo hafi verið. Og við sjálfstæðismenn erum honum meðmæltir enn þann dag í dag. Þá skal ég snúa mér að hv.frsm. meiri hl., sem hélt hér langa ræðu. Kem ég þá fyrst að kvennaskólunum. Ég gerði honum það tilboð að taka aftur till. um skólana á Hallormsstað og Laugum, ef hann vildi taka aftur till. um lækkun til Blönduósskóla. Ef hann vildi sýna sanngirni, mundi hann ganga að þessu. Hann mun nú að vísu vilja læða inn þeim grun, að veitt sé tiltölulega meira til Blönduósskólans en hinna skólanna, en ég hefi sýnt, að það er rangt, og ég teldi það hróplegt ranglæti að samþ. þessa lækkun til Blönduósskólans, en hækka hjá hlutum kvennaskólunum. Nægir mér í því efni að vísa til ræðu hv.þm. A.-Húnv. Viðvíkjandi Gagnfræðaskóla Reykjavíkur er sama að segja og um bygginguna á Eiðum. Ég álít, að við höfum ekki ráð á að gera slíkt nú. Hv. frsm. sagði, að það væri ekki meira þó að byggðir væru skólar heldur en „villur“ einstakra manna, sem byggðar væru upp á 100 þús. kr. En er það þá til eftirbreytni? Hann lagði áherzlu á, að það yki atvinnu að reisa skóla, en ætli líkt megi þá ekki segja um þessar „villur“? Ég skal ekki mæta hér um Einar Helgason. En það er gott að heyra, að sá maður úr stjórn Búnaðarfél., sem á sæti hér á þingi, er á móti brtt. um Einar. Það er líka skiljanlegt, að félagið vilji ekki greiða manni laun, sem farinn er úr þjónustu þess fyrir löngu og hefir annað starf með höndum. Svipað er að segja um Jóhann Kristjánsson. Mér þykir óvíst, að Búnaðarbankinn vilji borga honum að öllu leyti. Þá er elliheimilið á Grund. Það kom greinilega í ljós hjá hv.frsm., að hann hélt, að þetta væri burgeisaheimili og þess vegna mætti ekki sinna því neitt. Ég veit ekki, hvort hann hefir komið þarna, en ef hann hefir komið þar, þá skýrir hann vísvitandi rangt frá, því að vissulega eru þar engir burgeisar, heldur fátæklingar og ekkert annað fólk. Þá ræddi hann síðast um till. á þskj. 582. Það var auðskilið, að hann áleit hana svo kænlega orðaða, að eftir henni væri hægt að lækka laun ýmissa manna, svo sem framkvæmdastjóra Eimskipafélagsins og framkvæmdastjóra Fisksölusamlagsins. Ég hefi athugað till. vandlega og finn þar enga stoð þess, að þetta sé hægt. Ég hefi líka heyrt forstjóra Eimskipafélagsins segja, að hann hefði haft hjá S. Í. S. sömu laun og þau, er hann hefir nú. Það var ekki við því að búast, að hann vildi fara til Eimskipafél. fyrir lægri laun, og ef ætti að lækka þau nú, væri svikið það loforð, sem hann hefir fengið í byrjun, því að allir vita, að hann var ekki rekinn frá S. Í. S. Þá talaði hann um launin á varðskipunum og hældi sér af því, að hann hefði sett þau niður 1928. Hann ætti að hætta að hæla sér af þessu, því að nú liggur fyrir þinginu frv., sem hækkar þau upp í það, sem þau voru í byrjun, og ég man ekki til þess, að þessi hv.þm. opnaði sinn munn í Ed., þegar frv. var þar til umr., svo að hann virðist hafa skipt um skoðun síðan 1928. Hann sagði, að einhver skipstjóri hefði sagt sér um annan skipstjóra, að hann hefði eitt sinn verið á 50 þús. kr. biðlaunum. Ég trúi því ekki, að sú saga sé sönn, en segjum, að svo sé. Heldur þá þessi hv.þm., að setja eigi lög eftir slíkum einstökum tilfellum? Mér hefir verið kennt, að lög ætti að setja með hliðsjón af því almenna, en ekki eftir undantekningum. Hv. frsm. vildi gera lítið úr því, að Sogsvirkjunin kæmist á. Ég hygg nú, að það muni verða, og ég er á öfugri skoðun við hann um það, að hún verði byrði á útlendu viðskiptunum. Ég held, að svo mikið sparist á kolum og olíu, að það nemi því, sem þarf að greiða í vexti og afborgun af láninu árlega. Líkt er að segja um till.hv.þm. Snæf. Útreikningar hv.frsm. um þetta eru því tóm vitleysa. Þá kem ég að atvinnubótafénu. Ég sagði, að ég hefði ekki trú á því, að ein millj. kr. mundi koma frá bæjarfélögunum gegn þessari hálfu millj. frá ríkinu. Það var auðfundið á hv.frsm., að hann er sannfærður um, að þetta er rétt hjá mér, enda er nú talið, að von sé á brtt. við 3. umr. Það er auðvitað óhætt að lofa svona háu framlagi úr ríkissjóði, þegar vitað er, að kaupstaðirnir geta ekki uppfyllt skilyrðin um framlagið á móti. En þetta er helzt til gagnsætt „bluff“ og við skulum sjá, hvort ekki kemur brtt. við 3. umr. Hann sagði, að ég hefði séð við nánari athugun, að hér þyrfti að byggja, af því að fólkinu fjölgaði. Ég hefi alltaf vitað þetta. En kemur hann ekki auga á, að hér sé neitt byggt nema verkamannabústaðir? Hann talaði um „villurnar“, hvað þær væru dýrar. En heldur hann þá, að ekki sé búið í þeim? Hér er líka byggt mikið af öðrum húsum, og ef hann hefir ekki tekið eftir þeim, vildi ég biðja hann að líta á nýju göturnar ofan við Skólavörðuholtið. Ég hygg, að hann mundi ekki komast hjá að sjá þar mörg ný hús, þó að það séu kannske hvorki „villur“ eða verkamannabústaðir. Hann minntist á tóbakseinkasöluna og sagði, að það ætti að taka kaupmannagróðann og selja hann í húsbyggingar. Það má segja svo, en það getur þurft að taka hann til annars. Hér er heldur eigi eingöngu um kaupmannagróða að ræða. Hagnaður verzlunarinnar er líka tekinn með hækkuðu verði tóbaksins. Það féll í verði þegar einkasalan var afnumin. Hann sagði, að gerðir hefðu verið samningar um þetta fé, þegar einkasalan var stofnuð. Ég var ekki við þá samninga riðinn, og ef um svik er að ræða nú, þá hefir hann sjálfur svikið áður, eða hans flokkur. Þá leiddi hv.frsm. mig norður í Skagafjörð og benti mér á hús, sem bændurnir hefðu byggt þar. En ég er hræddur um, að sumir, sem byggt hafa fyrir fé Byggingar- og landnámssjóðs, vildu nú gjarna, að þeir hefðu ekki gert það, og mér leikur grunur á, að maður sá, er hann nefndi, vildi nú fremur hafa byggt á annan veg. Ég skal ekki ræða mikið um Búnaðarfél., því að um það er margt búið að segja. En að því er snertir samþykkt á áætluninni er það að segja, að þó að það hafi staðið í fjárl. áður, að hún skyldi samþ. af stj., þá hefir það ekki verið gert. Fjvn. hefir séð áætlunina, og við það hefir verið látið sitja. Þetta hefir því ekki verið annað en form, sem vel má sleppa. Aths. í frv. var svo úr garði gerð, að stjórnarflokkarnir gátu ekki samþ. hana, svo að það er bezt fyrir þá, að hún sé strikuð út. Það er heppilegt fyrir þá, að ekki sé mikið um hana rætt, því að hún er einsdæmi í sinni röð. Hv. frsm. meiri hl. talaði um, að handjárn hefðu verið lögð á Búnaðarfél. og Sig. Sig. 1923, sem hefði verið klaufi í verzlun þá. Ég man ekki betur en að öll landbn. væri þá sammála um, hvernig kosning í stjórn Búnaðarfél. ætti fram að fara. Annars mun hv.þm. Borgf. geta upplýst þetta, því að hann var í landbn. þá. En það er víst, að ekki kom fram í umr. eitt orð til andmæla þessu, og þáv. ráðh. Framsfl. lýsti því yfir, að hann gæti fylgt frv. vegna þessarar breyt., en hann gat ekki fylgt því áður, af því að Búnaðarfél. fengi þá of mikil völd. Ef um handjárn hefir verið að ræða, þá hygg ég, að hv.frsm. hafi nú tekið þau til notkunar í sínum flokki. Það var einkennilegt að heyra eina yfirlýsingu, sem hv.frsm. gaf í þessu sambandi, og ég held nú raunar, að það hafi slegið út í fyrir honum þá. Hann sagði, að hinir þingkjörnu menn í stjórn Búnaðarfél. hefðu alltaf síðan 1923 verið á móti bændum. Hver er það, sem hefir verið í þessari stjórn allan tímann? Það er Tryggvi Þórhallsson, maðurinn, sem hv.frsm. hefir hafið til skýjanna öll þessi ár fyrir bændavináttu. Nú segir hann 1934, að þessi maður hafi alltaf síðan 1923 verið á móti bændum. Það er ekki algengt, að menn éti ofan í sig á einni mínútu svo sem 100 blaðagreinar, eins og hv.frsm. meiri hl. hefir nú gert. Ég vona, að honum verði gott af þessari munnfylli.

Þorbergur Þorleifsson Hv. þm. A.-Húnv. þakkaði meiri hl. fjvn. fyrir að hafa mælt með láni til rafveitu í Austur-Húnavatnssýslu, en hann sagði, að þetta væri nú ekki þakkarvert og tók þakklætið aftur, af því hann taldi, að ríkið stæði í svo mikilli skuld út af rafveitum, vegna þess manns, er ríkið hefði sent til eftirlits, eftir því sem hv.þm. segir, með þessu fyrirtæki. Ég er ekki kunnugur þessu máli, en vildi þó fara um það nokkrum orðum af sérstökum ástæðum. Hefir nú nýlega komið bréf til Alþingis frá Erling Ellingsen, manni þeim, sem hv.þm. A.-Húnv. mun hafa átt við, þar sem hann ræðst mjög óviðeigandi á meiri hl. fjvn. fyrir ummæli í nál. um rafmagnseftirlit ríkisins. En þar er aðeins sagt, að það sé mikil óánægja út af þessu eftirliti, og ég vil mótmæla því fyrir mína hönd og allra nm., að verið sé að ráðast ódrengilega á þennan mann. Hinsvegar vil ég að dæmi hæstv.atvmrh. gefa þessum manni færi á að koma hér með sín rök, og ætla ég því, með leyfi hæstv. forseta, að lesa kafla úr þessu bréfi Ellingsens til fjvn. eða Alþingis. Þar segir: 1) „Ég ber enga ábyrgð á þeim ágöllum, sem urðu á rafstöð Sauðarkrókshrepps, heldur einmitt forráðamenn rafveitunnar þar, þ. e. a. s. þeir, sem segir, að málsóknar megi vænta frá, eða þeir, sem sáu um byggingu rafstöðvarinnar, enda var ég aldrei ráðinn ábyrgur eftirlitsmaður verksins, heldur aðeins leiðbeinandi um einstök atriði, og sérstaklega vil ég taka það skýrt fram, að ég hafði lokið þeim leiðbeiningum, er ég var beðinn um, löngu áður en gengið var frá þeim hlutum virkjunarinnar, er síðar biluðu, og var aldrei kvaddur til leiðbeiningar um þau atriði, né að leggja dóm á verkið, 2) að starf mitt við byggingu fyrrgreindra rafstöðva var rafmagnseftirliti ríkisins með öllu óviðkomandi, og er því gersamlega gripið úr lausu lofti, að setja umkvartanir, sem fram hafa komið frá hreppsnefnd Sauðarkrókshrepps út af starfi mínu, á nokkurn hátt í samband við rafmagnseftirlitið eða forstöðumann þess, enda hefir atvinnumálaráðuneytið að athuguðu máli með bréfi til hreppsnefndarinnar, dags. 17. júlí þ. á., vísað fyrrgreindum umkvörtunum hennar frá sér, sem ríkinu og rafmagnseftirlitinu gersamlega óviðkomandi, og neitað um öll fjárframlög af ríkisins hálfu í þessu tilefni“. Ég sé ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum, því að eins og ég sagði áðan, hefir meiri hl. fjvn. í nál. ekki á nokkurn hátt hallað á þennan mann, eða lagt dóm á verk hans, en aðeins skýrt frá því, að það hafi verið óánægja með hann, af hvaða rótum sem það hefir verið runnið. Ég þarf ekki að lengja umr. með því að verja okkur nm. í meiri hl., því að hv.frsm. hefir svarað öllum árásum í okkar garð. En fyrst ég tók til máls, vil ég aðeins benda minni hl. fjvn. á það, af því að hv. minni hl. hefir brugðið okkur um hlutdrægni, að í hans till. kemur greinilega fram hlutdrægni í garð Austurlands og skal ég sérstaklega nefna till. hans um sparnað til strandferða. Það mundi hér um bil eingöngu koma niður á Austfirðingafjórðungi, og kemur það mjög illu við, því að sá landshluti hefir áður verið mjög afskiptur fjárframlögum, og má beinlínis rekja erfiða afkomu atvinnurekstrar þar til þeirrar vanrækslu, sem þeim landshluta hefir verið sýnd í því að sjá honum fyrir nægilegum samgöngum.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Það eru aðeins örfá orð út af aðfinnslum hv. 1. þm. Skagf. um, að þeir, sem taka laun utan launal., hefðu ekki verið látnir vita, að breyt. á launakjörum þeirra væri fyrirhuguð, og að þess vegna væri ekki hægt að breyta launum þeirra fyrr en 6 mán. væru liðnir af næsta ári. Mun hv.þm. eiga hér við það, að þessum mönnum hefði átt að segja upp, því það var það eina, sem gat flýtt fyrir því máli. Ég get upplýst, að við vildum ekki segja þessum mönnum upp, fyrr en við vissum um undirtektir Alþ. og það hefði látið í ljós vilja sinn gagnvart þeim, sem taka laun eftir launalögum. Sáum við ekki ástæðu til að hrófla við þessu fyrr, en teljum sjálfsagt, að þetta sé undireins fært til samræmis, að svo miklu leyti, sem hægt er. Bjóst ég við, að sparnaðurinn mundi nema um 26 þús. kr., en hann mun tæplega geta náð því, vegna þess að ekki er hægt að lækka laun sumra þessara manna fyrr en árið er liðið. Hér er um 40 menn að ræða, og get ég trúað, að sparnaður gæti orðið um 40 þús. kr., ef lækkunin næði til alls ársins. En því ekki sé hægt að koma þessu við nú get ég ekki að því gert.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Hv. forseti sagði, að ekki mundi vera ástæða til að lengja umr. Þegar hv.þm. Mýr. hélt sína löngu ræðu hér í kvöld, mun hann hafa verið farinn að finna dálitla sektarmeðvitund út af till. í fjárl. um Búnaðarfél. Mátti segja, að ræða hv.þm. Mýr. væri um 2 klst. óslitin röksemd fyrir því, að Búnaðarfél. hafi starfað á þeim bezta og réttasta grundvelli, sem hægt var að finna, einmitt á þeim tíma, sem talað er um, að glundroðinn í félaginu hafi verið mestur. Var þetta keyrt saman með þeim sterkustu rökum, sem hægt var að finna. En þegar botninn kom, var hann fúinn og götóttur, og hygg ég, að hann hafi ekki verið heimaunninn, heldur lánaður frá hv.þm. S.-Þ. En hvort rétti botninn er uppi í Borgarfirði eða þm. sitja á honum hér í d. meðan verið er að ganga frá þessu máli, skal ég láta ósagt. Það var sérstaklega eftirtektarvert í seinni hlutanum af ræðu hv.þm. Mýr., að hann heldur því fram, að það sé lífsnauðsyn að gera alla starfsmenn Búnaðarfél. óánægða, til þess að lækna það, sem ábótavant er. En því ekki að ráða strax bót á því, sem ábótavant er, þegar allir eru sammála um, að þetta mikla ósamkomulag geri félagið óstarfhæft. Og það eina, sem þarf að gera, er að veita Búnaðarfél. vald til þess að kjósa sína eigin stjórn. Það er ekki langt síðan því var haldið fram af hv.þm. S.-Þ., að Búnaðarfél. ætti heimtingu á að fá þá leiðréttingu sinna mála. En þegar ekki heppnaðist að smeygja handjárnunum á Sigurð Sigurðsson búnaðarmálastjóra, þurfti að snúa við blaðinu. Hvernig stendur á, að ekki er afgr. frv., sem nú liggur fyrir Ed., um að veita Búnaðarfél. þessi réttindi? Er setið á því eins og botninum í smíðið hjá hv.þm. Mýr.? Mál þetta hefði áreiðanlega verið afgr., ef stj.flokkarnir hefðu léð því fylgi. En það er víst einhver brotalöm á fylgi stj.flokkanna við þetta mál. Hv. þm. Mýr. heldur því fram, að nauðsynlegt sé að koma þessu í það ástand, að allir verði óánægðir. Það verður skorið úr því, hvernig skipulag Búnaðarfél. eigi að vera. Hvernig er nú hægt að hugsa sér, að hv. þing geti komið endanlegri skipun á þetta mál? Það er um tvær leiðir að ræða: að splundra félaginu, eða að veita því fullkomið vald yfir málum sínum. Þeir, sem eru í minni hl., verða að halda áfram að reyna að hafa þau áhrif á hv.Alþ., að þessi stefna þeirra verði ofan á. Verði sú stefna ofan á, að félaginu verði splundrað, þá munu bændur landsins fylkja sér um það að fá leiðréttingu á þessu ranglæti frá hv.Alþ. Hv. þm. S.-Þ. er heldur ekki rólegur, ef Búnaðarfél. fær fullt vald yfir sínum málum. Það verður ekki skorið úr þessu fyrir framtíðina, þótt ríkisstj. kunni að leggja eitthvað til þessara mála. Hv. þm. Mýr. hélt því fram, að hér væri engu valdi fyrir að fara, því að það hefði aldrei verið neitt. En ef tekið hefir verið af því það vald, sem gert var 1923, hvers vegna má þá ekki vinna að því, eins og undanfarin þing, að Búnaðarfél. fái þetta vald aftur? Ég vona, að hv.þm. fari ekki að hvika frá þeirri stefnu, sem hann hefir fylgt undanfarin þing, að Búnaðarfél. fái þessi völd í sínar hendur. Það skaut upp kollinum í síðustu ræðu hv.þm., að það sem aðallega spornaði við því, að hann gæti staðið eins hreinn í þessu máli eins og undanfarið, var það, að fulltrúarnir, sem þingið skipaði í stjórn Búnaðarfél. voru úr öðrum flokki en stj.flokkunum. M. ö. o., ef fulltrúarnir hefðu verið úr stjórnarfl., þá væri ekkert á móti því að veita Búnaðarfél. strax þetta sjálfsagða vald yfir málefnum sínum. Þetta er hans skoðun. Hv. þm. tók það fram út af brtt., sem við flytjum við brtt.hv. meiri hl. fjvn., og við frv. sjálft, að hann kynni betur við báðar þessar brtt. heldur en brtt.hv. meiri hl. n., en þó ætlar hann ekki að greiða þeim atkv., heldur með einhverri annari. Hvers vegna? Hæstv. forsrh. vildi draga úr sínum fyrri ummælum um Búnaðarfél., m. a. það, sem hann hafði áður sagt, að félagið væri óstarfhæft. Þetta sagðist hann aldrei hafa sagt. Það er gott, ef hann hefir ekkert meint með þessum orðum sínum. Hitt getur hann ekki tekið aftur, að hann sagði þetta. Ég heyrði ekki ræðu, sem hv. 9. landsk. flutti hér, en mér hefir verið sagt, að hann hafi ráðizt sérstaklega á einn starfsmann Búnaðarfél. Hann talaði m. a. um það, að það væri sýnilegt, hve lítið hann hefði haft að gera, þar sem hann hefði tekið að sér gjaldkerastörf hjá Búnaðarfél. Ég mun ekki verja einstaka starfsmenn félagsins á þeim grundvelli að lasta aðra, en þó vil ég benda á það, að ég tel það ekkert last, þótt starfsmenn Búnaðarfél., sem stjórnarfl. hefðu ekki viljað niðra í neinu, hefðu tekið að sér störf utan félagsins. Viðvíkjandi störfum þessa manns við Búnaðarfél. skal ég taka það fram, að fyrir það verk, sem hann vann að þeirri bók, sem Búnaðarfél. gaf út, fékk hann engin ritlaun. En hinir, sem skrifuðu svipuð rit fyrir félagið, fengu ritlaun, sem nema 100 hr. á örk. Eftir sama taxta hefði þessi maður átt að fá um 3000 kr. fyrir sitt rit. Ég tel ekki ástæðulaust að meta þetta starf hans að nokkru. Þetta sýnir aðeins, hve óréttlát sú árás er, sem gerð er á einstaka starfsmenn Búnaðarfél. Ég skal taka það fram, að það mun engan undra, þótt slíkar ásakanir í garð Búnaðarfél. komi frá þessum erkifjanda bændanna, því að þekking hans í þessu efni mun vera í samræmi við þá hugmynd, sem hv.þm. Mýr. drap á í sinni ræðu, að hann heldur, að nautin verpi eggjum. Skal ég nú snúa mér að hv.frsm. meiri hl. n. Hann hélt því fram, að við hv. 2. landsk. vildum fara sömu leið og hv. meiri hl., með því að stuðla að takmörkun búnaðarþinganna. Þetta er mesti misskilningur. Brtt. hv. 2. landsk. fer í þá átt, að ríkisstj. geti bundið styrkveitingu til félagsins því skilyrði, að ráðning búnaðarmálastjóra sé staðfest af búnaðarþingi, enda sé hann ekki nema einn. Mína brtt. hefi ég sniðið eftir till.hv. meiri hl. n. og tekið það í hana, sem áður hefir staðið í fjárl., að áætlunin skuli vera samþ. af ráðh. Ég geri þetta ekki fyrir það, að ég telji þetta óhjákvæmilega nauðsyn, en ég vildi hafa þetta atriði með í till., til þess að hv.frsm. gæti ekki haldið því fram, að þessa till. væri ekki hægt að samþ., sökum þess að þessu ákvæði væri sleppt. Hann segir, að það sé misskilningur, að búnaðarþing eigi að samþ. búnaðarmálastjóra, heldur sé það ráðh., því að með því sé aðeins tryggt, að meðan það skipulag fáist ekki, muni Búnaðarfél. óska eftir því að fá sjálft að ráða stjórn sína. Þá er tryggara, að búnaðarmálastjóri sé ráðinn í samræmi við búnaðarþing og stj. Búnaðarfél. Þeir eiga mest undir þessu, og aðrir ekki. Ég mun verða með hverri till., sem lengst gengur í þessu efni. Ég tel, að till. minni hl. n. geri það, þar sem styrkurinn er veittur Búnaðarfél. alveg skilyrðislaust. Næstlengst gengur till.hv. 2. landsk. Sem þrautatilraun til þess að snúa stjórnarliðinu af villu síns vegar mun ég fylgja þeirri till., sem ég hefi borið fram. Hún er sniðin eingöngu með tilliti til þess að komast eins nálægt þessu og mögulegt er, án þess að skerða rétt Búnaðarfél. í verulegum atriðum. Það er rangt hjá hv.frsm., að Sig. Sig. búnaðarmálastjóri eigi við sömu aðstöðu að búa gagnvart hæstv. stj. og t. d. vega- og vitamálastjóri, ef hann haldi áfram að vera búnaðarmálastj. Aðeins hvað áhrærir nokkurn hluta af störfum hans, er hann líkt settur og þessir menn. Allt meginstarf hans og starfsmannanna á að vera háð búnaðarþingunum, og hann verður þess vegna að standa þeim reikningsskil gerða sinna. Þær 200 þús. kr., sem Búnaðarfél. hefir fengið, hafa verið í höndum búnaðarþinganna. Stj. er því aðeins framkvæmdarvald fyrir þingin, og ekkert annað. Hv. þm. heldur því fram, að ég hafi ekki trú á því, að unnt sé að ná þessu marki, nema með því að beita þvingunarráðstöfunum. Þetta er ekki rétt. Ég er viss um, að ef hv. þing skilur skyldu sína gagnvart Búnaðarfél. og samþ. að veita búnaðarþingunum vald til þess að velja sína eigin stj., kemur þetta af sjálfu sér. Núv. stj. Búnaðarfél. ætlar sér að skipa einn búnaðarmálastjóra. Ég er viss um, að sú skipun fær samþ. búnaðarþingsins. Að vísu fer því svo fjarri, að ég telji þetta nauðsynlegt til þess að ná þessu takmarki. Ég tel það meinleysu, til þess að fullnægja þessum mönnum, sem efast um, að hægt sé að koma þessu í það horf, sem sjálfsagt er. Ég þarf ekki að deila um það við hv.þm., hvers vegna því ákvæði hefir ekki verið komið í framkvæmd, að hafa aðeins einn búnaðarmálastjóra. Ég er búinn að skýra það út. Að búnaðarmálastjórar voru hafðir tveir, var neyðarráðstöfun og stafaði af deilu þeirri, sem reis upp í félaginu. Þessi deila er nú horfin, og það er ástæðulaust að vekja hana upp aftur. Hv. þm. gerir það eingöngu til þess að geta haldið áfram árásum sínum á Búnaðarfél., en undir yfirskini þessarar fölsku ástæðu, sem nú er undir lok liðin. Hann vill vekja upp þennan gamla draug, til þess að geta riðið á honum inn í herbúðir Búnaðarfél. og sundrað þeim félagsskap. Hv. þm. sagði, að sá eini maður, sem gæti talað gilt úr flokki um þetta, væri Sig. Sig. búnaðarmálastjóri. En hefir hv.þm. athugað, hvaða óskir Sig. Sig. hefir í þessu efni? Ætli þær falli saman við hans óskir? Nei. Hann hefir lýst því, hvernig þróunin hefir orðið í búnaðarfélagsskap okkar. Þessi þróun heldur áfram, en á þessu stigi er ekki hægt að gera ráð fyrir, að skipulagið næði fullkomnari þroska. Sig. Sig. hefir haldið því fram, að búnaðarþingin ein eigi að ráða skipun búnaðarmálastjóra, og þó að hann hafi haldið því fram, að nokkur hluti af þeim verkefnum, sem búnaðarmálastjóri hefir með höndum, væru þannig, að hann þyrfti ekki að standa öðrum skil á því en ráðh., þá er samt engin ástæða til þess að halda því fram, að ríkisstj. eigi að hafa nokkurn íhlutunarrétt um skipun búnaðarmálastjóra. Hv. þm. talaði um Reykjaskóla. Það er gaman að því, hvernig þessi maður getur alltaf dregið þennan skóla inn í ræður sínar. Hann virðist aldrei ætla að geta hætt að tala um þennan skóla, og samt var það hann, sem átti aðalsökina á því ósamkomulagi, sem komst á í skólanum. Að form. fyrir skólanefnd var ekki skipaður fyrr en eftir að núv. stj. tók við, var fyrir tilmæli frá mér um að láta þetta bíða. Mér datt í hug, að ef hv.þm. S.-Þ. kæmist í þá aðstöðu, að hafa völd í stj. eða áhrif á hana, mundi það bezt skólans vegna, að þeir sömu menn yrðu formenn, af því að ég er viss um, að hvaða form., sem skipaður hefði verið, þá hefðu þessir menn risið gegn skólanum. Ég vildi skólanum vel, og þess vegna vildi ég, að sá maður, sem skipaður yrði, hefði fullkomna samúð þeirra, sem með völd færu. Þegar það var borið undir mig, hver líklegur væri til þess að taka við forstöðu skólans, eftir að núv. stj. tók við, þá tilnefndi ég þann mann, sem skipaður var. Hv. þm. gerði sér mat úr því, að það gæti skeð, að hann ætti eftir að verða eftirmaður minn á þingi. Hann reyndi það síðastl. vor, en tókst það ekki. Ef hv.þm. S.-Þ. hefir löngun til þess að losa mig við þetta starf, þá legg ég til, að hann reyni við mig næst og felli mig frá kosningu, því að líklegt er, að hann gæti náð talsverðu fylgi, þar sem hann er form. síns flokks, en í S.-Þingeyjarsýslu er svo lítið að vinna, þar sem framboðið nægir, þótt þingmannsefnið komi ekki í kjördæmið fyrir kosningar. Þá hefi ég hrakið stærstu öfgarnar og öfugmælin, sem fram komu hjá hv.þm. á móti búnaðarfélagsskapnum. Skal ég þá að lokum efna loforð mitt við hæstv.forsrh., um að lesa upp fáeinar línur úr því skjali, sem Sig. Sig. skrifaði og hann hefir sinn fróðleik úr. Þetta hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í búnaðarsamböndunum eru öll búnaðarfélög landsins, og þar með allir jarðabótamenn lands vors, 5503 að tölu síðastl. ár. Á búnaðarþingi sitja því fulltrúar allra hinna starfandi jarðyrkjumanna lands vors. Þessir fulltrúar eru valdir í hinum ýmsu héruðum landsins, og þekkja því glögglega til búnaðarástæðna um land allt, vita hvar skórinn kreppir að, hverjir möguleikar séu til umbóta og framkvæmda á ýmsum sviðum. Um stjórn og starfsháttu Búnaðarfélagsins verður farið nokkrum orðum. Skipun búnaðarþings, sem fulltrúa hinnar íslenzku bændastéttar, verður vart deilt um, að vel sé fyrir komið, og þar geti gætt áhrifa þeirra, er fram koma um endurbætur á skipulagi og umbótum búnaðar vors. En svo er um framkvæmd allra þessara mála, hvernig er þeim fyrir komið?“ Hér er því lýst, að skipulagið á Búnaðarfél. er orðið eins fullkomið og búast má við. Það er því ástæðulaust að vera að elta félagið fyrir það, að það þurfi að bæta skipulag þess og bylta því öllu við. Ég gæti lesið upp ýmislegt svipað þessu, sem sýnir áhuga Sig. Sig. Það er rétt skilið, og það er rétt frásögn á því, hve miklu hefir verið áorkað með þessu skipulagi, sem þegar er fengið, og hver þroski hefir skapazt af þeim störfum, sem einstakir menn í landinu og félög í sambandinu hafa unnið á meðan verið var að koma félagsskapnum í það horf, sem hann er nú í. Þetta læt ég duga. Að vísu er meira eftir, en fyrst þessi lognmolla hefir færzt yfir þingið, þá vil ég ekki verða til þess að rjúfa friðinn og stofna til óeirða. Gefist tækifæri til frekari umr., mun ég seinna taka aftur til máls.

Thor Thors Satt er það, að logn er hér í hv. þingi, og ætla ég ekki að stofna til stórviðris hér. Ég ætla aðeins að svara hv.frsm. meiri hl. fjvn. nokkrum orðum viðvíkjandi fáeinum atriðum í ræðu hans, út af þeirri ábyrgðarheimild á láni til rafvirkjunar í Stykkishólmi, sem ég bar fram till. um. Hv. þm. sagði, að í rauninni væri ekki hægt að mæla á móti þeim rökum, sem ég bar fram í þessu efni. Hann sagðist í rauninni vera málinu sjálfu fylgjandi, en þó ætlaði hann að greiða atkv. á móti því. Hann vildi halda því fram, að þessu ætti að fresta, þangað til betur léti í ári. Ef þessu máli á að fresta, getur vel farið svo, vegna þeirrar sérstöku ástæðu, að nýja sjúkrahúsið þar á staðnum verður að fá rafmagn jafnskjótt og það tekur til starfa, að sá frestur verði eyðileggjandi og framkvæmd málsins um seinan. Ég vil benda hv.þm. S.-Þ. á það, ef hann er vakandi einhverstaðar hér í nánd, að það er ekki rétt að fresta framkvæmdum, ef illt er í ári. Á krepputímum er einmitt ástæða til þess að hefja framkvæmdir. Sérstaklega er rétt á slíkum tímum að taka fé til láns, vegna þeirrar staðreyndar, að þá er féð ódýrara á peningamarkaðinum, sökum minnkandi eftirspurnar. Sérstaklega er þetta nauðsynlegt á krepputímum, eins og nú, þegar atvinnuvegir einstaklinganna eru ekki eins færir um að sjá landsmönnum fyrir atvinnu eins og ella. Þá er nauðsynlegt og óhjákvæmilegt að efla opinberar framkvæmdir. Af þessum 165 þús. kr., sem áætlað er, að þessi rafvirkjun muni kosta, verða 66 þús. kr. a. m. k. eftir í landinu sjálfu í beinu framlagi til verkafólksins. Hrein vinnulaun vegna rafvirkjunarinnar eru ekki minni en 66 þús. kr. Þetta skapar aftur aukna kaupgetu í landinn og vinnu, sem ekki er vanþörf á að auka á þessum tímum, sem við eigum nú við að búa. Þegar svo fer að rofa til fyrir framkvæmdum einstaklinga og þess opinbera, þá er kominn tími til þess að fara að borga af lánunum, sem tekin hafa verið. Hv. þm. sagði, að það vantaði peninga til þessarar greiðslu. Það á ekki að borga neitt strax, en taka féð að láni, og það er aðeins farið fram á það, að ríkið láti sína ábyrgð í té. Við það, að þetta lán er tekið, rennur í þjóðarbúið nýr erlendur gjaldeyrir, sem verzlunina vanhagar mjög um einmitt á þessum tímum. Hv. þm. sagði, að fé til greiðslunnar vantaði, vegna erfiðleika afurðasölunnar. Ég vil benda hv.þm. á það, að þótt ekkert yrði úr þessum framkvæmdum, er samt óhjákvæmileg nauðsyn að borga fé út úr landi til þess að kaupa fyrir erlendar vörur. Eins og nú hagar, þarf að kaupa árlega olíu til rafmagnsstöðvarinnar í Stykkishólmi fyrir 3500 kr. og til annara þarfa í sama kauptúni þarf að kaupa af sömu vörutegund fyrir 6600 kr. árlega. Á þessum síðastnefndu kaupum telja kunnugir, að árlega mætti spara um 5200 kr., ef fullkomin rafvirkjun væri komin á fót. Nú þarf að kaupa kol til kauptúnsins fyrir 22500 kr. Ef rafvirkt yrði mundi þar geta sparazt 12300 kr. Eftir virkjunina verða árlegar greiðslur rafmagnsstöðvarinnar til útlanda 13200 kr. í vexti og afborganir, og 2000 kr. í viðhaldskostnað. Samtals verður þetta 15200 kr., svo að það eru 5800 kr., sem minna þyrfti til kaupa á erlendum vörum, ef stöðin kæmist upp. Það virðist því einnig af þessari ástæðu rétt að snúa sér að þessari virkjun. Hv. þm. vildi benda á, til samanburðar við þetta, að í hans kjördæmi væru 14 bæir, sem vildu fá rafmagn, en hann væri svo fórnfús að berjast ekki fyrir þessu vegna þess, að hann vissi, að ekki væri fé fyrir hendi til þess. Ég álít þetta ekki sambærilegt. Hér er aðeins um 14 bæi að ræða, en í Stykkishólmi eru 600 íbúar, auk þess sem bændur í Helgafellssveit og á Skógarströnd mundu njóta góðs af virkjuninni. Og meginatriðið er, að sjúkrahúsið getur ekki tekið til starfa, ef það fær ekki rafmagn, en það er hagsmunamál allra nærsveita, að það geti tekið til starfa. Ég hefi áður tekið fram, að hér er ekki farið fram á annað en það, sem aðrir landshlutar hafa fengið. Ég sé því ekki ástæðu til þess að fjölyrða meira um þetta, enda fáir á fundi og kl. orðin þrjú að nóttu. Fullveldisdagurinn er runninn upp og menn væntanlega komnir í hátíðarskap. Ég vænti því þess, að hv.þm. minnist þess nú, að þeir eru ekki aðeins þm. ákveðins flokks, heldur líka þm. allrar þjóðarinnar, og það verði til þess að hvetja þá til að sýna réttlæti í þessu máli.

Þorsteinn Briem Ég á brtt. á þskj. 602, XXIV. lið, við 22. gr.Brtt. hljóðar um; „Að greiða úr ríkissjóði framlag til verðjöfnunarsjóðs til aukaverðuppbótar á útflutt kjöt af framleiðslu ársins 1934, allt að þeirri upphæð, er aðrar tekjur sjóðsins nema það söluár, ef verð á því kjöti verður tilfinnanlega lágt, svo að verðjöfnunarsjóður hrekkur hvergi nærri til að bæta upp verð útflutta kjötsins til samræmis við kjötverð á innlendum markaði“. Á síðasta hausti voru menn allbjartsýnir í þessum málum, og byggðist það á því, að menn vonuðu, að verðjöfnunargjaldið mundi nægja til þess að útflutta kjötið kæmist í sæmilegt verð. Þessar vonir hafa því miður brugðizt. Verðjöfnunarsjóður er ekki enn orðinn nema um 50 þús. kr., og þeir, sem djarfast vona um vöxt hans, ætla, að hann geti orðið 130-150 þús. kr. Á þessu ári hefir alls verið slátrað á landinu 380 þús. fjár. Af freðkjöti munu ætluð til útflutnings um 1300 tonn, en af saltkjöti um 850 tonn. Alls mun því flutt út um 2200 tonn, eða kringum 2¼ millj. kg. Söluhorfur eru ekki glæsilegar nú og lítil líkindi til, að bændur fái meira en 50 au. fyrir saltkjötið og 60-70 au. fyrir freðkjötið. Verðjöfnunarsjóður kemur því til með að hrökkva skammt, og það er sýnilegt, að þeir bændur, er flytja út kjöt sitt, fá minna fyrir það en í fyrra. Þá er og þess að geta, að bændurnir á því svæði, sem aðallega þarf að búa við erlenda markaðinn, urðu margir fyrir stóru tjóni síðastl. vor vegna fjársýki og þar af leiðandi vanhalda. Ofan á það bættust svo hinir stöðugu óþurrkar síðastl. sumar, og samfara þeim skemmdir á heyjum, svo að bændur í þessum landshlutum verða að kosta mjög miklu til við fóðurbætiskaup. Þegar svo stendur á, hefðu bændurnir á Norður- og Austurlandi sannanlega haft fremur á öðru þörf en verðlækkun á afurðum sínum. Í Ed. bar ég fram till. um, að úr þessu yrði bætt í sambandi við kjötl., en það þótti eiga betur við, að till. væri flutt sem brtt. við fjárl. en við frv. sjálft, og þess vegna flyt ég nú hér þessa till., Með þessu á að stuðla að því, að bændur fái það verð fyrir afurðir sínar, að þeir geti lifað af atvinnu sinni. Þetta er því sanngjarnara, þar sem sérstakar ráðstafanir hafa verið gerðar til þess að halda uppi verðgildi peninganna, og verðið mundi vera hærra, ef þeim ráðstöfunum hefði ekki verið beitt. Þessi styrkur er því uppbót til framleiðenda fyrir það, að genginu er haldið uppi með opinberum ráðstöfunum. Ég vænti því þess, að þessi till. verði athuguð með velvilja, því að hér er þörf aðgerða. Hv. 9. landsk. var hér með glósur, bæði til mín og Búnaðarfél. Enda þótt þessi hv.þm. sé nú í rauninni ekki svaraverður, ætla ég að víkja að honum nokkrum orðum. Hann talaði um skozku nautin og fann að því, að fulltrúa S. Í. S. hefði verið falið að annast innkaupin. Honum var nú ekki falið það upp á eindæmi, heldur eftir leiðsögn fulltrúa í Búnaðarfélagi Skotlands, sem hann átti að hafa til ráðuneytis. Ég hygg, að þótt við eigum góða búfjárræktarfræðinga, þá munu þeir ekki vera betri en þessi erlendi kunnáttumaður í búfjárræktinni, sem áður hefir verið fulltrúa Bf. Ísl. til aðstoðar, m. a. við kaup skozka sauðfjárins. Þm. sagði, að ekki hefði verið keypt annað en tarfar. Ég get upplýst það, að keypt var naut og kvíga af Galloway-kyni, einn nautkálfur af stutthyrningakyni, annar af skozku hálendingskyni og þriðji af Aberdeen-Anguskyni. Þessi innkaup voru gerð eftir bendingu skozka búfjárræktarfræðingsins, sem ég áður nefndi, og ætla ég að ekki hafi til annara verið betra að leita í þessu efni. Nautkálfarnir voru keyptir til þess að vita, hvern árangur mætti fá hér af einblendingsrækt til slátrunar, og var ákveðið, að fleiri skyldu keyptir síðar, ef vel tækist. Þá talaði þessi hv.þm. um kaupin á karakúlfénu. Um þessi kaup var fylgt ráðum þýzkra sérfræðinga, og hverri kind fylgdi ættartala og öll nauðsynleg vottorð frá erlendum sérfræðingum. Þá réðist þessi sami hv.þm. á hrossaræktarráðunautinn fyrir það, að hann hefði tekið að sér launað aukastarf fyrir 100 kr. á mánuði. Og mun hv.þm. þar hafa átt við, að ráðunauturinn hefir tekið að sér í bili a. m. k. að gegna gjaldkerastörfum hjá Bf. Ísl. og fær dálitla aukaþóknun fyrir þessa vinnu, sem áður var sérstakt starf. Ég hygg, að hv.þm. hafi hér höggið nokkuð nærri sjálfum sér. Ég veit ekki betur en þessi hv.þm. hafi embætti í þjónustu ríkisins, en hafi aukastörf, sem borguð eru a. m. k. þrisvar sinnum hærra en þessi aukastörf ráðunautarins. Þá var hv. 9. landsk. með órökstuddar dylgjur um, að hlutdrægni væri beitt við úthlutun styrkja til búnaðarsambandanna. Vil ég vísa þessum ummælum hans heim til föðurhúsanna. Hann talaði um að koma nútímaskipulagi á Búnaðarfél. Ég veit ekki betur en að allir skynbærir menn í þessu efni telji skipun og starf Bf. Ísl. fyllilega nútímabært, og vil ég því vísa þessu heim líka. Þá kem ég að hv.forsrh. og ummælum hans um Búnaðarfél. Hann dró úr sínum fyrri orðum um, að félagið væri ekki starfhæft, en reyndi að afsaka sig með því að segja, að það gæti ekki talizt starfhæft, ef eitthvað yrði að því fundið. Telur hv.forsrh., að hann sé óstarfhæfur, þótt eitthvað megi finna að störfum hans? Hann sagði, að Sigurður Sigurðsson hefði ekki fengið það starfssvið, að hann gæti notið sín. Ég hygg, að mikið og jafnvel ómetanlegt gagn hafi verið að starfi Sig. Sig. hin síðustu ár, enda hefir félagið notið sín mjög vel og komið stórmiklu í verk, eins og kom fram í skýrslum hv.þm. Mýr. Það verður ekki til peninga metið, hvað félagið hefir starfað fyrir jarðrækt og búfjárrækt landsins. Þá lét hv. ráðh. sér sæma að feta í fótspor þess þm., er talaði á undan honum, og sagði, að einn ráðunauturinn hefði ekki mætt í skrifstofu sinni í langan tíma. Þessi ráðunautur hefir skrifstofu heima hjá sér. Hann vinnur að skýrslugerð um fóðurbirgðir, ættartölum í hrossaræktinni og hefir þar m. a. á skrá um 1000 úrvalshross. Auk þessa stendur hann í stöðugum bréfaviðskiptum við menn úti um land. Ég ætla, að að þessum störfum megi vinna í hvaða skrifstofu sem er. Annars mun þessi ráðunautur vera í skrifstofu Bf. þann tíma, sem skrifstofan er opin, og oft eftir það, þegar hann er ekki á ferðalögum í þarfir Bf. Þá vinnur þessi maður að sýningum, og kennslubók hefir hann samið í sérgrein sinni hana bændaskólunum og almenningi. Hefir bók þessi hlotið almannalof. Hv. forsrh. átaldi félagið fyrir afskipti þess af loðdýraræktinni og fyrir að skipa mann fyrir ráðunaut í þessari grein, sem jafnframt væri framleiðandi. Ég held, að þessi maður sé ekki framleiðandi á þessu sviði; það má vera, að faðir hans sé það, en ég tel það engan galla, þótt hann hafi tækifæri til að vinna að refarækt á heimili sínu og fái þannig daglega reynslu. Ég álít, að það veiti því betri trygging fyrir því, að hann sé starfi sínu vaxinn. Annars er það um afskipti Búnaðarfél. af refaræktinni að segja, að Bf. Ísl. hefði kannske átt að taka þetta fyrr í sínar hendur. Það var yfirsjón, að fyrstu refirnir voru fluttir inn eftirlitslítið frá norskum refabúum, og ekki vandað svo til valsins sem æskilegt hefði verið. Annars situr sízt á hæstv. landb.ráðh. að átelja fyrirrennara sinn í þessu efni, því að ég setti fyrstur allra ströng skilyrði um innflutningsleyfi á silfurrefum. Þess var krafizt, að þeir refir, sem fluttir væru inn, væru annaðhvort sjálfir verðlaunadýr eða undan völdum verðlaunadýrum. Það má vera, að þessum skilyrðum hafi ekki alltaf verið fullnægt, og átti þó dýralæknir að gæta þess, en þeir, sem fullnægðu ekki að öllu þessum reglum, urðu að láta af höndum skriflega drengskaparyfirlýsingu um það, að þeir lóguðu dýrunum næsta haust, ef þau reyndust ekki vel, að dómi ráðunautarins. Þá kem ég að deilunni um stjórn Bf. Ísl. í sambandi við hina margumtöluðu klásúlu forsrh. Deilan snýst um það, hvort yfirráð yfir Búnaðarfél. eigi framvegis að vera hjá Alþingi og stj. eða hjá búnaðarþingi, eins og lög félagsins mæla fyrir um og búnaðarþingið hefir jafnan óskað. Búnaðarþingið er skipað fulltrúum bænda og á að mínum dómi að vera æðsta vald í öllum búnaðarmálum. Öðru kann að gegna um þau mál, sem ráðuneytið felur Búnaðarfél. að annast fyrir sína hönd, eins og t. d. útreikning á jarðræktarstyrknum, því að þar getur landsstj. haft það eftirlit, sem hún óskar. Það hefir verið stöðug ósk búnaðarþingsins, að það fengi allt vald yfir Búnaðarfél. í sínar hendur. Allir gömlu flokkarnir eru samsekir um, að þetta er ekki orðið svo fyrir löngu. En um þá afstöðu Bændafl., að hann styður sjálfstæði Búnaðarfél., þarf ekki annað en að vitna í fyrstu starfsskrá flokksins. Hæstv. forsrh. átaldi mig fyrir að skipa þá menn í stjórn Búnaðarfél., sem þar átti að skipa samkv. lögum, eftir tillögum landbúnaðarnefnda Alþingis. Þetta var bein skylda mín. Hitt er ekkert annað en blekking, að þessi skipun gildi áfram, þótt Alþingi breyti nú jarðræktarlögunum þann veg, að búnaðarþingið fái æðsta vald yfir félaginu. Við þá breytingu fellur auðvitað þessi skipun niður af sjálfu sér. En það vil ég heldur telja mér til kosta en hitt, að hafa farið eftir lögum. Þá gerði hæstv. ráðh. sér tíðrætt um álit Sigurðar búnaðarmálastjóra, sem hann lagði fyrir búnaðarþing 1933. Ég hefi nú lesið þetta álit og get fullyrt, að frásagnir hæstv. ráðh. um þetta eru algerlega villandi. Aðaltillögur Sigurðar gengu einmitt í þá átt, að búnaðarþing fái æðsta vald í málum Búnaðarfél. og þær hömlur, sem nú eru því til fyrirstöðu í löggjöfinni, verði numdar burtu hið bráðasta. Hæstv. ráðh. sleit hér ýmislegt út úr samhengi, svo sem eins og það, að verksvið hinna tveggja búnaðarmálastjóra séu ógreinilega aðgreind. Ég held, að það sama mætti nú segja um stjórnarráðið sjálft, að þar séu ekki alltaf glöggar markalínur milli ráðuneytanna, svo að sama málið geti stundum heyrt undir tvö ráðuneyti, en með góðri samvinnu, eins og er í Búnaðarfél., leysast slík mál greiðlega, þótt markalínurnar séu ekki alveg glöggar. Sigurður Sigurðsson leggur einmitt til, að Búnaðarfél. ráði sjálft lögum þeim og reglum, sem það starfar eftir, og hafi hið sama lýðræðisfyrirkomulag og ákveðið er í lögum þess, þótt þeim lögum hafi ekki fengizt fullnægt vegna þeirra ákvæða í jarðræktarlögunum, að stjórn Búnaðarfél. skuli að 2/3 vera skipuð af landbúnaðarnefndum beggja deilda Alþingis. Þótt Sig. Sig. benti á einstaka atriði, sem hann vildi breyta, staðfesta þær undantekningar aðeins regluna. Í sömu átt stefna og þær. till., sem fram hafa komið hér. Minni ég þar sérstaklega á brtt.hv. 2. landsk., að Búnaðarfél. skuli ráða öllum sínum málum sjálft, og þá einnig því, hver er búnaðarmálastjóri. Ríkisstj. ætti að láta af þeim ofbeldishug, sem hún hefir sýnt í þessu máli, og styðja lýðræðisskipulag Búnaðarfél. skv. þess eigin lögum. Búnaðarþingið er eins fært til að stjórna sjálft málum félagsins eins og þeir, sem ofsækja það. Umr. (atkvgr.) frestað.

Finnur Jónsson Þessi heimild, sem tveir bæir, Akureyri og Siglufjörður, fara nú fram á að fá og áður hefir verið gefin Vestmannaeyjakaupstað, er með nokkuð sérstökum hætti. Eftir hafnarlögunum má leggja vörugjald á vörur, sem fluttar eru frá eða til hafnarinnar, en því gjaldi ber eingöngu að verja í þágu hafnarinnar sjálfrar. Hér er hinsvegar farið fram á heimild til gjaldaálagningar, sem renna á í bæjarsjóð. Þetta kemur nokkuð undarlega fyrir og stappar nærri því að vera gagnstætt hafnarlögunum, sem í gildi eru. Auk þess er bæjarstjórnum hér gefin nær því ótakmörkuð heimild til þess að leggja á tolla, því að í 1. gr. segir, að leggja megi á „allar vörur, sem fluttar eru til eða frá Akureyri, sérstakt vörugjald, er nemi allt að tvöföldu vörugjaldi til Akureyrarhafnar eins og það nú er eða verður á hverjum tíma“. Heimildin er því nær ótakmörkuð og ekki loku fyrir það skotið, ef þeir eru í meiri hluta bæjarstjórnar, sem illa er við há útsvör, að þessi heimild verði notuð til þess að lækka útsvörin, en þetta óbeina gjald lagt á í þeirra stað. Ég verð að segja, að ég er algerlega á móti frv., sem fer fram á að veita þessum kaupstað sérréttindi í álagningu skatta fram yfir aðra kaupstaði. Það má benda á, að sú stefna er nú uppi að létta tollum af sjávarafurðum, en jafnframt því, sem ríkissjóður gengur inn á að aflétta þessum gjöldum, á að gefa kaupstöðunum heimild til að leggja slíkt vörugjald á, nær því svo hátt sem þeim sýnist. Mér finnst líka óviðkunnanlegt að gefa einum kaupstað slíka heimild nema aðrir kaupstaðir fái hana líka.

Velkomið!

. Hv. þm. segir, að það til sé velkomið. Það er auðvitað í samræmi við stefnu hans flokks, sem vill helzt taka allar tekjur með óbeinum sköttum, eða neyzlusköttum. En ég vona, að meiri hl. þingsins verði á móti þeirri skattamálastefnu og felli frv.

Jónas Guðmundsson Ég get verið stuttorður, því að ég hefi í aðalatriðum sömu skoðun á þessu máli og hv. síðasti ræðumaður. Ég mun greiða atkv. á móti frv. í trausti þess, að á næsta þingi, sem væntanlega verður háð síðar í vetur, verði sett löggjöf um tekjustofna bæjar- og sveitarfélaga. En verði frv. samþ. við þessa umr., mun ég flytja brtt. um, að heimildin nái til kaupstaðanna allra. Það nær engri átt að mismuna kaupstöðunum í þessu efni. Vestmannaeyjakaupstaður hefir nú þegar þessa heimild, og ef þetta frv. verður samþ. og sömuleiðis frv. vegna Siglufjarðar, sem einnig liggur fyrir, þá fengju 3 kaupstaðirnir af 8 þessi sérstöku hlunnindi um tekjustofna, og væru þá hinir 5 settir skör lægra, en það nær engri átt að gera þannig upp á milli kaupstaðanna.

Ásgeir Ásgeirsson Ég fylgdi þessu máli í fjhn. af þeirri ástæðu, að viðurkennt er, að kaupstaðirnir utan Rvíkur eiga í miklum örðugleikum um öflun nauðsynlegustu tekna. Ég lít svo á, að hér sé aðkallandi mál, sem ekki verði komizt hjá að leysa, og ég hefi ekki á móti því að gefa þessa heimild til bráðabirgða, til að reka á eftir því, að málið í heild verði tekið til úrlausnar fyrir kaupstaðina alla. Ég mundi fylgja því til samkomulags, að allir kaupstaðirnir fengju þessa bráðabirgðaheimild, og ég tel rétt að breyta frv. í það horf. Það gæti verið rétt að setja hér nokkrar hömlur, t. d. á það, að kaupstaðirnir legðu gjald á innl. afurðir, sem fluttar eru milli hafna hér á landi. Það má ekki koma fyrir, þó að það hafi verið gert í Vestmannaeyjum, og væri rétt að setja ákvæði um það í frv. Þá þyrfti og að girða fyrir, að kaupstaðirnir gætu notað sér þetta vörugjald til þess að lækka útsvörin óeðlilega mikið, og mundi því atriði bezt borgið með því að láta reglugerð um slíkt vörugjald í kaupstöðum heyra undir staðfestingu ráðuneytisins, svo að það gæti komið í veg fyrir, að þessi heimild yrði misbrúkuð á einn eða annan hátt. Ég hefi nú nefnt þau atriði, sem ég tel, að þurfi lagfæringar við, og ég tel rétt að breyta frv. við 3. umr. á þann veg, að öllum kaupstöðunum sé í þessu efni gert jafnhátt undir höfði.

Frsm. (Jón Auðunn Jónsson) N. hafði ekki athugað, að málið myndi koma svona fljótt á dagskrá, og ber því fram tvær skrifl. brtt. við frv. Fyrri brtt. gerir ráð fyrir, að framan við orðin „50 þús. kr.“ í 1. gr. frv. komi „allt að“. Þetta þykir réttara, ef svo skyldi fara, að kaupstaðurinn geti ekki lagt fram sína upphæð alla. 2. brtt. er við 3. gr. frv., að í stað orðsins „Prestlaunasjóði“ komi „Kirkjujarðasjóði“.

Þorsteinn Briem [óyfirl.]: Ég á tvær brtt. við frv. Sú fyrri er við 3. gr., að síðasti málsl. falli niður. Hann hljóðar svo í frv.: „Prestlaunasjóði ber ekki endurgjald fyrir þær eignakvaðir, óhagræði eða takmörkun á afnotarétti, sem ræðir um í grein þessari“. Við 2. umr. gerði ég grein fyrir þessu. Þetta er ekki annað en aukaframlag af opinberu fé til hafnarinnar á Siglufirði. Kann ég illa við, að því sé laumað þarna inn í og komi ekki fram sem framlag beint úr ríkissjóði, heldur úr öðrum sjóðum, fráskildum ríkissjóði. Veit enginn, hve mikið framlag hér er um að ræða, og getur það orðið mikið fé. Tel ég þetta því ástæðulausara, sem kirkjujarðasjóður hefir ekki fengið nema mjög lítið afgjald af þessu landi. Sjóðurinn hefir borið mikinn þunga af þessum eignum, hann hefir lagt fé til sjóvarnargarða og kostað þar miklu til, en bæjarstj. hefir hinsvegar leyft sandtöku undir garðinum og stórspillt þar með eigninni, enda þótt vitamálastjóri hafi kvartað um þetta. Ég tel, að hér sé um aukaframlag að ræða, sem ekki hefir verið flutt áður, og að öðrum aðilum en skyldi sé gert að leggja þetta fram. Hin brtt. er við 10. gr., að aftan við 4. málsl. 2. málsgr. komi: „enda séu almennar neyzluvörur ávallt undanskildar hækkuninni“. Þarna er í frv. verið að ganga braut, sem, ef áfram er gengin, stefnir til þess, að kaupstöðum sé gefinn réttur til að skattleggja nærliggjandi verzlunarhéruð. Þó að Siglufjörður sé ekki mikill verzlunarstaður, liggja þar þó góðar sveitir að, og verður þó meira um það, þegar vegur kemur yfir Siglufjarðarskarð. Því vil ég ekki, að þetta nái til almennra neyzluvara.

Bernharð Stefánsson Brtt. n. við frv. eru sjálfsagðar, og hefi ég sem flm. ekkert við þær að athuga. Sé ég ekkert við að athuga, þó að bætt sé inn orðunum „allt að“. Hin brtt. er sjálfsögð leiðrétting. En fyrri brtt.hv. 10. landsk. á þskj. 605 byggist á því, að það sé framlag af opinberu fé, ef kirkjujarðasjóði beri ekki endurgjald fyrir þær eignakvaðir, óhagræði og takmörkun á afnotarétti, sem um getur í 3. gr. Ég held, að þetta sé ekki rétt. Ég held, að þótt Hvanneyrarland láti eitthvað endurgjaldslaust undir mannvirki, þá rýri það ekki gildi eignarinnar, heldur þvert á móti. Þessar framkvæmdir verða mikill gróði fyrir kirkjujarðasjóð, sem kemur fram í hækkuðu verði, og er því sízt ranglátt, að þetta sé af hendi látið endurgjaldslaust. Hvað síðari brtt.hv.þm. snertir, er það að segja, að hún er gagnslaus, en líka meinlaus, því að hafnargjöld eru svo á Siglufirði, að neyzluvörur eru undanþegnar þeim, a. m. k. flestar. Ég leggst því ekki á móti því, að till. sé samþ., en tel hana þýðingarlausa. Aftur er frv. spillt. ef fyrri brtt.hv.þm. nær samþykki. Það er nú orðið áliðið fundartíma, en ég vil þó vona, að málinu verði lokið á þessum fundi.

Þorsteinn Briem Ég skal ekki tefja umr. mjög. Það eina, sem ég hefi verulega að athuga við síðasta málsl. 3. gr., er það. hve hann er óákveðinn. Má eftir honum ganga nær ótakmarkað á landið, taka afnotarétt og leggja á það eignakvaðir. Hér er verið að ganga á sérstakan sjóð, og er ekki víst, að það verði honum til gróða. Það er óviðeigandi, þar sem kirkjujarðasjóður hefir tekið á sig allar kvaðir í þessu efni, en ekkert fengið í aðra hönd. Viðvíkjandi seinni brtt. get ég þess, að það má vera, að hafnargjöldum á Siglufirði sé nú svo háttað, að þetta komi ekki að sök, þegar um neyzluvörur er að ræða, en ég vil, að þetta ákvæði brtt. minnar sé þó sett sem fordæmi. Auk þess veit ég enga tryggingu fyrir því, að ástand það, sem nú er, haldist framvegis.