Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég er alveg sammála hv. þm. Pétri H. Blöndal að óráðlegt er að reyna að skattleggja sig út úr kreppu. Það er líka óráðlegt að reyna að skera sig niður úr kreppu með of bröttum niðurskurði, ekki síst þegar hann bitnar á velferðarþjónustunni. Þess vegna höfum við kosið að fara þá leið að finna úrræði sem eru örvandi til nýsköpunar í atvinnulífinu. Við göngum ekki lengra en svo að við skiljum eftir gat í fjárlögunum upp á 100 milljarða á næsta ári. Það er vegna þess að við viljum ekki ganga of langt í skattlagningu, ekki of langt í niðurskurðinum. En það er dýrt að fjármagna fjárlagahalla með lánum, það kostar mikla peninga. Ríkissjóður er að borga um 100 milljarða á ári í vexti. Til þessa þurfum við að sjálfsögðu að horfa. Síðan er hitt að hv. þm. Pétur H. Blöndal er ekki saklaus af því sjálfur að leggja til það óráð sem hann nefnir svo, að reyna að skattleggja sig út úr kreppu. Hann vill hins vegar taka á skattlagningu framtíðarinnar og flytja hana inn í núið með því að taka séreignarsparnaðinn og leggja skatta á hann núna í stað þess að bíða til framtíðar. Ég endurtek að ég hef aldrei blásið þetta úrræði út af borðinu en þetta er neyðarráð og þetta er leið til þess að skattleggja sig út úr kreppu. Í síðara andsvari mun ég koma að sykrinum.

Frú forseti. Auðvitað er þetta neyðarráð og það er ekki með glöðu geði sem ég geri þetta. Hins vegar er þetta gert á þann máta að það hvorki snertir sjóðfélagann, lífeyrissjóðina sjálfa né yfirleitt nokkurn aðila. Þetta er gert með því að sjóðurinn gefur út skuldabréf sem eru framseljanleg og ríki og sveitarfélög geta selt. Þannig er myndaður meira að segja mjög spennandi markaður með nýja tegund af skuldabréfum þar sem eru mjög sterkir skuldarar, eins og Lífeyrissjóður verslunarmanna o.s.frv. Ég tel að þessi lausn sé nokkuð þokkaleg til þess að ráða við þá mjög erfiðu stöðu sem við stöndum í og miklu betri en að fara að skattleggja fyrirtæki, sem eru kannski alveg á nippinu, með tryggingagjaldi eða fara að skattleggja áhættufé sem er laskað og varla til. Og talandi um nýsköpun, við vorum að samþykkja frumvarp um nýsköpun. Ég er nærri viss um það, frú forseti, að þetta verður tómt mengi. Hver á að fara að kaupa hlutabréf núna? Traustið er núll. Við erum að lesa sögur af því að einhverjir menn holuðu fyrirtækin að innan á kostnað litlu hluthafanna. Halda menn virkilega að einhver fari að kaupa hlutabréf núna án þess að eitthvað mikið sé gert til að laga traustið? Auðvitað erum við að skattleggja til framtíðar en ég held að þetta sé ein besta fjárfestingin sem við getum gert, vegna þess að ef okkur tekst að bjarga einu fyrirtæki og þeirri þekkingu og öllu því sem þar er inni og öllu starfsfólkinu sem verður atvinnulaust, er það vel þess virði. Það er nefnilega heilmikill skaði fólginn í því að skattleggja sig út úr kreppunni með þeim hætti sem ríkisstjórnin gerir hér.

Hæstv. forseti. Það er alveg óþarfi að tala þessar ágætu hugmyndir sjálfstæðismanna út af borðinu með því að segja að þetta sé skattlagning sem komi ekki við nokkurn mann, hvorki nú né síðar, svona eins og kanína úr hatti. Þannig er þetta náttúrlega ekki. Við erum að tala um alvörufjármuni, alvöruskattlagningu sem á að taka úr lífeyrissjóðunum. Það er líka nokkuð til að hyggja að þegar hv. þingmaður segir að það sé ekki ráð fyrir ríkissjóð eða sveitarsjóði að seilast ofan í vasa almennings eða hirslur fyrirtækja eftir fjármunum. En hvernig ætlum við að borga fyrir heilbrigðisþjónustuna, fyrir skólana, fyrir velferðarþjónustuna að öðru leyti nema ná einhvers staðar í fjármagn til að standa straum af kostnaði við þessa þjónustu? Við veljum leið almennrar skattlagningar sem dreifir byrðunum í stað þess að skattleggja hvern og einn með notendagjöldum, skólagjöldum eða sjúklingagjöldum. Síðan að neyslustýringu. Það er alveg rétt, við skulum fara varlega í alla neyslustýringu en neyslunni er stýrt með margvíslegum hætti og það er ekki aðeins ríkisvaldið sem gerir það með ákvörðunum í sköttum. Ef hv. þingmaður væri forstjóri í framleiðslufyrirtæki stæði hann m.a. frammi fyrir spurningunni um verðlagið á vörunni og þjónustunni sem hann er að koma á framfæri. Hann reynir að haga verðlagningunni þannig að neyslan verði sem mest. Er það ekki neyslustýring? Að sjálfsögðu er það neyslustýring. Hvað með auglýsingar? Eru þær ekki tilraun til að hafa áhrif á neyslustýringuna? Er það bara bannað fyrir Lýðheilsustöð að hvetja til heilnæmrar fæðu og heilnæmra og hollra lífshátta? Er það bara bannað? Er það bara hitt sem má auglýsa 

Frú forseti. Það sem gerist með séreignarsjóðina og skattlagningu þeirra er það að ríkið nær í eign sem það á. Ríkið er í rauninni séreignarsparandi við hliðina á manninum sem er séreignarsparandi. Ríkið á alltaf 37,2% hlut í þeirri séreign. Þegar maðurinn svo tekur út afhendir hann ríkinu 37,2% af eigninni, þ.e. ef það er umfram skattleysismörk. Þá hefur ríkið ávaxtað sitt fé inni í séreignarsjóðnum. Það má eiginlega segja að ríkið sé bara að taka út sína séreign af því að það þarf á henni að halda núna og telur að hún sé arðbærari í því að halda fyrirtækjum lifandi.  Svo varðandi neyslustýringuna, það er rétt að auglýsingar stýra neyslu, það er alveg hárrétt. En hinn venjulegi borgari á að vera með innbyggða bremsu gegn slíkri stýringu. En þegar stjórnvöld fara að stýra neyslunni, með því að stýra henni með verði héðan frá Alþingi, skattleggja þetta meira og skattleggja hitt minna, vegna þess að þeir hafa vit á því að einhver sjötugur karl eigi ekki að borða sykur og hann eigi ekki að borða feitmeti, finnst mér ansi hastarlegt. Þegar einhverjir þrítugir þingmenn þykjast hafa vit fyrir eldra fólki um hvað það eigi að borða, þar set ég mörkin. Mér finnst að menn eigi bara að ákveða matinn fyrir sjálfan sig en ekki fyrir eitthvert fólk úti í bæ.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Hann víkur m.a. að því að það sé farin dálítil Krýsuvíkurleið að því að ná tökum á reiknaða endurgjaldinu sem menn hafa reiknað sér í einkahlutafélögunum. Það er af ástæðu. Það er einfaldlega vegna þess að það hefur reynst mjög erfitt að halda utan um þá skattlagningu. Það vekur athygli manns á einu að hv. þingmaður er eindreginn talsmaður þess í orði kveðnu að einfalda skattkerfið. Samt beitti hv. þingmaður sér fyrir því, ásamt meðflokki sínum, að innleiða einkahlutafélög og þær skattareglur sem utan um þau eru, sem eru sennilega eitthvert almesta flækjustig sem hefur verið innleitt hér á landi hvað varðar tekjur einstaklinga á síðari árum. Vegna þess að þar koma þúsundir manna sem áður töldu fram einfaldlega sem launamenn og eru orðnir að rekstraraðilum með ofboðsleg uppgjör og allt aðrar skattprósentur en venjulegt fólk. En svoleiðis flæking á skattkerfinu, er hún allt í lagi að mati hv. þingmanns? Má flækja skattkerfið til að mæta þörfum sumra? Má bara ekki flækja skattkerfið til að láta þá sem hafa hærri tekjur borga meira?

Frú forseti. Nú er það ekki svo að ég hafi fundið upp einkahlutafélög. Það er reglugerð frá Evrópusambandinu, held ég sé rétt, og mikið notað. Það varð hins vegar mikill vöxtur í því þegar menn uppgötvuðu að það gat verið ódýrara að borga fyrst skatt af hagnaði fyrirtækisins upp á 15% og borga sér síðan út arð með 10% skatti. Þá treystu menn á að skattstjórinn segði að menn ættu að reikna sér þau laun sem þeir hefðu hjá óskyldum aðila. Það hefur algjörlega brugðist. Menn reiknuðu sér mjög lág laun, sumir hverjir. Ég sá vissulega þarna ákveðið gat í kerfinu. Það sem menn hefðu getað gert var náttúrlega að lækka bara skatt á einstaklinga enn meira og sjá hvort skattstofninn mundi ekki blása út enn meira og gefa ríkissjóði enn meiri tekjur. Ég lagði líka einu sinni fram frumvarp um flatan tekjuskatt upp á 20% án nokkurra afslátta, enginn persónuafsláttur og enginn sjómannaafsláttur og ekki neitt. Þetta yrði bara nánast eins og virðisaukaskatturinn, launagreiðandi borgaði bara 80% af laununum út og svo væri ekkert framtal vegna þess að það er launagreiðandinn sem sér um hlutina, hann sér um að skila þessum 20% nákvæmlega eins og í virðisaukaskattinum. Svona hugsun hefði leyst þetta mál því að þá er þetta orðið jafngilt. Það sem ruglar dæmið er nefnilega persónuafslátturinn og þau kerfi sem við gerum til að halda utan um lágtekjufólkið, sem sumir trúa að sé persónueinkenni en ég trúi að allir geti hækkað í launum. Auðvitað getur verið að skattkerfið búi til ákveðin tekjumunstur sem væru ekki til ef skattkerfið væri ekki uppbyggt eins og það er.

Virðulegur forseti. Að sönnu fann hv. þingmaður ekki upp einkahlutafélagið en það stappar nærri því að hann hafi fundið upp fjármagnstekjuskattinn, eins og hann var hér praktíseraður, og skattprósentur fyrirtækja sem  
             Þess vegna er ósköp einfalt að hér þarf að samþykkja einfaldar og almennar reglur til að vinda ofan af þessu og auðvitað líka að breyta skattprósentunum sem jafnframt er verið að gera hér þannig að jafnræði aukist með þeim sem taka tekjur sínar í gegnum einkahlutafélög og milli launamanna hins vegar þannig að ekki sé þennan ávinning að sækja í þetta flækjustig. Ég veit hins vegar að þetta var auðvitað bara gert vegna þess að þingmaðurinn hafði sannfæringu fyrir því. Ég vek athygli á því að sannfæring hv. þingmanns er að það sé allt í lagi að flækja skattkerfið gríðarlega og alla skattframkvæmd í landinu ef það bara þjónar þeim markmiðum sem hv. þingmaður vinnur að. Það virðist ekki mega auka neitt flækjustigið í tekjuskattskerfinu til að auka jöfnuðinn í því og láta þá sem hafa hærri tekjur borga meiri skatta.

Það er rétt að ég var í þessari fjármagnstekjuskattanefnd þar sem átti að taka á því að vextir voru skattfrjálsir. Algjörlega. Arður var ýmist tvískattaður, einskattaður eða ekki skattaður. Söluhagnaður var skattaður með þvílíkum ósköpum að enginn seldi neitt. Sá skattstofn var tómur. Húsaleiga var yfirleitt ekki talin fram af því að hún bar svo háan skatt. Það var tekin ákvörðun í nefndinni um að hafa þetta einfalt, bara 10% yfir alla línuna, allar fjármagnstekjur. Síðan voru til þvottavélar, sem ég kallaði svo, til að þvo arð og breyta öllu í vexti af því að þeir voru skattfrjálsir. Ég held að það hafi verið gæfuríkt skref, ég verð bara að segja það, að koma með flatan tekjuskatt upp á 10% fjármagnstekjuskatt. Hann leysti a.m.k. úr læðingi óskaplega mikinn skattstofn sem óx og óx, er enn þá mjög sterkur og hefur gefið ríkissjóði miklu meiri tekjur en áður. Söluhagnaður var ekki til vegna þess að það seldi enginn neitt af því að menn þurftu að borga nærri 49% skatt af því. Ég ber ábyrgð á þessum fjármagnstekjuskatti. Það var líka rætt í þeirri nefnd að hafa fjármagnstekjurnar eins og aðrar launatekjur og taka þá til frádráttar raunvexti, vaxtagjöld, tap á hlutabréfum, kostnað við húsaleigu og allt slíkt en það var reiknað út að þetta gæfi ríkissjóði núll tekjur, tekjurnar mundu hverfa. Vextir eru sjaldnast raunvextir, það er bara þannig. Varðandi reiknaða endurgjaldið, auðvitað hefði skattstjóri getað tekið upp reglu eins og er verið að setja í lög núna. Hann hefði sjálfur getað búið til slíkar viðmiðunarreglur. Svo hefði hann getað tekið miklu fleiri stikkprufur því að ef skattstjóri tekur einn og gómar hann verða hinir hræddir.

Frú forseti. Í því frumvarpi sem hér er til umræðu má greina að nokkru þá efnahagsstefnu sem ríkisstjórnin hyggst nú fylgja og nota sem leiðarljós fyrir okkur Íslendinga á leið okkar út úr þessari kreppu. Til að spara mér tíma ætla ég að víkja beint að athugasemdunum við lagafrumvarpið. Það er í nokkru búið að fara yfir einstakar lagagreinar þannig að ég ætla mér ekki að fara í þær. Margt af því er reyndar mjög flókið og hv. stjórnarandstöðuþingmenn hafa bent á ýmislegt sem þar þarf að laga áður en þetta frumvarp verður að lögum ef fyrir því er þingmeirihluti. Hér hefur verið rætt nokkuð um leið okkar sjálfstæðismanna um hvernig eigi með að fara séreignarsparnaðinn og þá möguleika sem við höfum þar til að leysa þann vanda sem er uppi varðandi ríkissjóð og þá stóru hættu sem við erum í samfara því að hækka skatta við núverandi aðstæður. Í athugasemdum við lagafrumvarpið, frú forseti, koma fram hugleiðingar ríkisstjórnarinnar um þá leið. Það er áhugavert að lesa þessar hugleiðingar og fara yfir þær vegna þess að þær gefa manni nokkra innsýn í það hvers vegna stjórnarliðar hafa haft þá afstöðu sem fram hefur komið í þessum sal. Hér segir, með leyfi frú forseta, í athugasemdunum: „Hugmyndir um skattlagningu eigna eða tekna lífeyrissjóðanna hafa komið fram.“ Síðan hleyp ég yfir nokkrar línur og gríp niður þar sem bent er á að sparnaður lífeyrissjóðanna er „að jafnaði ekki geymdur óvirkur heldur er honum ráðstafað til fjárfestinga hjá einstaklingum og fyrirtækjum. Sé sparnaðurinn skertur dregst ráðstöfunarfé þessara aðila saman“. Allt er þetta rétt. „Efnahagsleg áhrif af þessu eru því hin sömu og af lántöku ríkisins hjá einkaaðilum.“ Nú kemur mjög áhugaverð setning, frú forseti: „Helsti munurinn er sá að lántakan er ekki gerð á markaði þar sem lántakandi og lánveitandi komast að niðurstöðu um lánveitingu og lánsskilmála heldur er lánveitingin þvinguð fram með skyldu manna til að leggja fé í lífeyrissjóði og síðan upptöku hluta þess fjár í ríkissjóð.“ Nú kann að vera að einhver hefði þá skoðun, frú forseti, að þar sem um er að ræða skatteignir ríkissjóðsins sé býsna langt gengið að halda því fram að eini munurinn á því að ríkið kalli til sín þessa skatteign og því að taka lán sé sá að menn hafi ekki náð samkomulagi um vexti og afborgunarskilmála.  Ég verð að segja eins og er eftir að hafa lesið þetta að mig óar nú við ef þetta er grunnurinn að því hvernig menn nálgast umræðuna um þá leið sem við sjálfstæðismenn höfum lagt til. Ég verð að segja eins og er að ég hefði átt von á því að í meðförum nefndarinnar hefði verið komið inn á þessa hluti þannig að menn settu ekki inn í texta sem ætti að fara í bækur þingsins og víðar til leiðbeiningar um það hvað Alþingi var að hugsa svona texta um að eini munurinn á því ef við tökum það fé sem við sannarlega eigum í lífeyrissjóðunum og að taka lán sé sá að ekki sé búið að semja um vextina og afborganir. Hvers lags undarlegheit eru þetta, frú forseti? Ég hlakka til að heyra skýringar frá hv. þingmönnum stjórnarliðsins á þessari setningu. Ég ætla að halda áfram með þessa umræðu í athugasemdunum, frú forseti. Ég gríp næst niður þar sem haldið er áfram að ræða um áhrifin af þeirri aðgerð sem við sjálfstæðismenn höfum lagt til. Hér stendur, með leyfi forseta: „Því hefur einnig verið haldið fram í þessu sambandi að með fjármögnun ríkisútgjalda með framangreindum hætti“ - þ.e. með því að ríkið kalli til sín þessa skattpeninga - „megi komast hjá meintum neikvæðum áhrifum skattheimtu á efnahags- og atvinnulíf, samdrætti í eftirspurn o.fl. Kenningar um slík áhrif skattheimtu eru að vísu á vafasömum grunni reistar eins og vikið verður að síðar. Burt séð frá því er það rétt að vænta mætti örvandi áhrifa á efnahagslíf af þeim aðgerðum sem um ræðir.“ Hér er það þó í það minnsta viðurkennt að ef við færum þessa leið sem við sjálfstæðismenn höfum lagt til mætti vænta þess að það yrðu örvandi áhrif á hagkerfið. Það er ágætt að það er þó a.m.k. búið að skjalfesta þann skilning. Síðan heldur hér áfram, með leyfi forseta: „Eins og bent hefur verið á eru þær“ - það eru þær aðgerðir sem hér um ræðir, þ.e. að kalla til sín þessa skattpeninga - „í eðli sínu lántaka og eins og aðrar lántökur til að fjármagna útgjöld ríkissjóðs valda þær aukinni eftirspurn og auknum efnahagsumsvifum. Það er einnig rétt að við ríkjandi aðstæður er margt sem mælir með slíkri örvun hagkerfisins en þeim aðgerðum og þar með skuldasöfnun ríkissjóðs eru takmörk sett.“ Frú forseti. Hér er því haldið fram í athugasemdum við það frumvarp sem er til umræðu að við aukum skuldir ríkissjóðs, það sé aukin skuldasöfnun af hálfu ríkissjóðs, ef kallaðar eru inn þær skattgreiðslur sem á að fresta og eru geymdar í séreignarsparnaði. Þess má vænta að einhverjir af hv. þingmönnum stjórnarliðsins útskýri fyrir okkur sem erum bara mannleg, held ég, hvernig það gerist að það að kalla til sín eign orsaki meiri skuldasöfnun. Ég sé að hér sitja í salnum tveir hv. þingmenn Samfylkingarinnar. Ég vona að annar hvor þessara þingmanna sjái sér fært að koma hingað á eftir og útskýra fyrir mér, þannig að maður gangi nú ekki með þessa vitleysu hérna áfram, hvernig það eykur skuldir ríkissjóðs ef hann kallar til sín þær eignir sem hann á nú þegar í séreignarsjóðunum. Hér er það sagt og fullyrt í athugasemdum við það frumvarp sem við höfum verið að ræða. Það væri áhugavert að fá einhvers konar skýringu á þessu. Síðan heldur áfram, og fyrir áhugamenn um hagfræði er áhugaverður „passus“ sem fylgir næst á eftir, með leyfi forseta: „Ríkisútgjöld sem fjármögnuð eru með sköttum hafa, þvert ofan í það sem oft er haldið fram, örvandi áhrif á hagkerfið, einkum þegar það einkennist af skorti á eftirspurn þótt þau áhrif séu minni en þegar um lántökur er að ræða. Sá misskilningur virðist algengur að skattheimta samfara útgjaldaaukningu dragi úr eftirspurn í hagkerfinu og leiði til samdráttar. Í reynd er því öfugt farið.“ Frú forseti. Fyrir utan þann yfirlætislega tón sem í þessu er hnýtur maður um þetta og verður að staðnæmast við. Hér stendur enn og aftur, frú forseti: „Sá misskilningur virðist algengur að skattheimta samfara útgjaldaaukningu dragi úr eftirspurn í hagkerfinu og leiði til samdráttar.“ Undanfarna daga höfum við rætt í þinginu um að við þurfum að skera útgjöld niður. Í þessum merkilega texta er vitnað til þess misskilnings sem virðist vera uppi, að samfara aukinni skattheimtu og útgjaldaaukningu megi ekki gera ráð fyrir samdrætti í eftirspurn. Vandinn er bara sá að við erum að tala um samdrátt í útgjöldum, ekki útgjaldaaukningu. Það má vel vera ef menn geta stillt upp stöðu sem er þannig að verið sé að auka á útgjöld ríkisins umtalsvert og hækka skatta líka á sama tíma að út úr slíku gætu menn fengið aukningu í eftirspurn, en þannig er málum ekki háttað. Svo virðist sem sá eða sú sem skrifaði þennan texta fyrir hæstv. fjármálaráðherra og fyrir hönd þeirra sem flytja þetta mál í þinginu hafi ekki alveg áttað sig á því hvaða aðferð er uppi í íslensku hagkerfi. Það er alveg furðulegt að lesa þennan texta. Síðan heldur hér áfram, frú forseti, með leyfi yðar: „Í stað þeirrar einkaneyslu sem dregst saman við skattlagninguna kemur eftirspurn frá ríkinu þegar fénu er ráðstafað. Þar sem skattlagningin mun að hluta til draga úr sparnaði hinna skattlögðu er líklegt að til skamms tíma verði þensla vegna útgjalda hins opinbera meiri en samdráttur einkaneyslunnar. Þessi áhrif eru byggð á fræðilegum kenningum …“ Ég ætla ekkert að draga í efa að hér að baki liggi heilmikil og merkileg fræði, en það sem vantar í skilninginn á þessu er að það er bara ekki verið að gera það sem hér er talað um. Það er ekki verið að auka útgjöld ríkisins, það er nefnilega verið að draga þau saman. Og nú fer ég að skilja ýmislegt í þeirri umræðu sem hér hefur verið hjá sumum hv. þingmönnum, án þess að ég ætli að nefna nein nöfn sérstaklega, sem virðast stundum þegar verið er að ræða þann vanda sem við stöndum frammi fyrir einhvern veginn tala eins og það eigi að fara að auka ríkisútgjöld, að menn geti átt von á því að hagkerfið örvist vegna þess að við séum að auka ríkisútgjöld, eins og rætt er í þessum merkilega texta. Vandinn er einmitt sá, frú forseti, að það liggur fyrir að það verður samdráttur í hagkerfinu vegna þess að það varð hrun á fjármálamarkaði. Það liggur fyrir að það verður samdráttur í ríkisútgjöldum þvert á þær vangaveltur sem hér eru í textanum sem mun valda enn þá meiri samdrætti í hagkerfinu. Það liggur fyrir að útgjöld heimilanna hafa vaxið vegna kostnaðar við fjármögnun á íbúðarhúsnæði, bæði vegna erlendra lána og þeirra lána sem eru vísitölutryggð, sem gerir það að verkum að heimilin hafa minna á milli handanna til að eyða í vöru og þjónustu. Og svo á að hækka skatta, alla mögulega skatta. Það á að hækka virðisaukaskatt, það á að hækka tekjuskatt og það á að koma með nýja skatta. Þegar þetta er lagt saman blasir auðvitað við að þetta mun valda auknum samdrætti í hagkerfinu. Það er alveg furðulegt að það skuli taka svona langan tíma að koma þessum einföldu skilaboðum í gegn, en auðvitað enn á ný, frú forseti, þegar maður les athugasemdirnar með frumvarpinu og hvaða hugmyndir, hugmyndafræði og fræðilegu kenningar liggja þar að baki sér maður það erfiða verkefni sem bíður okkar hér í stjórnarandstöðunni. Ég ætla ekki að hafa meiri umfjöllun um þessa athugasemdir við lagafrumvarpið, þetta er eiginlega of galið, frú forseti. Af því að hér er talað um hinar fræðilegu kenningar sem að baki þessu búa ætla ég þó að nefna enn og aftur, sem ég gerði fyrir tveimur dögum úr þessum ræðustól, rannsóknir sem Gregory Mankiw gerði að umtalsefni og birti í blaðinu New York Times, ég held að það hafi verið 12. desember, vegna þess að í því sem ég vitnaði til áðan er talað um að það sé algengur misskilningur að skattheimta samfara útgjaldaaukningu dragi úr eftirspurn. Starfsfélagar Mankiws við Harvard-háskólann, hagfræðingarnir Alberto Alesina og Silvia Ardagna, unnu stóra og mikla samanburðarrannsókn á því hvernig 21 land innan OECD brást við því hvaða aðferðir menn notuðu til að reyna að koma hagkerfum aftur af stað. 91 tilvik var skoðað frá 21 landi. Til að allt sé nefnt, frú forseti, náði rannsóknin aftur til ársins 1970. Hver var niðurstaðan? Jú, í þeim tilvikum þar sem skattar voru lækkaðir mátti gera ráð fyrir því að það skilaði sér í aukinni þjóðarframleiðslu í framhaldinu, með öðrum orðum náðu menn árangri þannig. Í þeim tilvikum þar sem ekki tókst að hressa upp á hagkerfið, þar sem ekki tókst að koma því aftur af stað - hvaða aðferðum skyldi hafa verið beitt þar, frú forseti? Jú, akkúrat þeim að auka ríkisútgjöld. Þetta er áhugavert fyrir okkur Íslendinga, enn og aftur. Þarna eru sem sagt bornar saman þessar tvær leiðir. Ég hef enga ástæðu til að ætla annað en að þeir ágætu hagfræðingar sem ég taldi upp áðan við Harvard-háskólann, ásamt þeim ágæta manni Mankiw, hafi unnið rannsókn sína mjög fræðilega. Ég held að Harvard-háskóli sé einn af þeim háskólum í heiminum sem geri hvað ströngustu kröfurnar til þeirra fræðimanna sem þar starfa. Núna höldum við því fram á fræðilegum grunni eins og kemur fram í athugasemdum við lagafrumvarpið að það sé algengur misskilningur að aukin skattheimta samfara útgjaldaaukningu dragi úr eftirspurn. Enn og aftur, við erum reyndar að fara að draga úr ríkisútgjöldum, en reynsla annarra þjóða er bara önnur. Enn á ný, þar sem á að fara að draga úr ríkisútgjöldunum og hækka skatta halda margir hv. þingmenn að þar með sé möguleiki á því að við munum auka þjóðarframleiðsluna, við munum vinna okkur út úr kreppunni. Auðvitað verður það ekki. Auðvitað gengur það ekki upp. Það sem auðvitað verður að gera er að það verður að bjarga ríkissjóði. Menn geta ekki farið í gegnum þetta án þess að bjarga ríkissjóðnum. Ef okkur Íslendingum stæðu engar leiðir til boða eftir þetta hrun aðrar en þær að hækka skatta, þrátt fyrir samdráttinn í kjölfar hrunsins og samdráttinn í kjölfar samdráttar í ríkisútgjöldum, mundi ég hugleiða það. En þegar bent hefur verið á, frú forseti, skýrt, útreiknað og útfært, hvernig hægt er að afla ríkinu tekna með öðrum hætti, með því í fyrsta lagi að ríkisstjórnin standi við það samkomulag sem hún gerði við aðila vinnumarkaðarins um framkvæmdir og framkvæmdastig í landinu, m.a. um Helguvík og Straumsvík, og framkvæmdir í þeim víkum báðum og að farin væri sú leið að nýta það skattfé sem við eigum sparað í séreignarsjóðunum mundi ég segja, ef við hefðum ekki neina slíka möguleika, já, að sennilega yrðum við að bíta í það súra epli við þessar aðstæður að hækka skatta.

Það væri eitrað epli.

Það væri eitrað epli, kallar hv. þm. Birgir Ármannsson, og kannski yrði það niðurstaðan en við yrðum sennilega að taka áhættuna.

Skipti…

En við eigum annan möguleika. Þegar sá möguleiki er afgreiddur eins og gert er í þessum athugasemdum við lagafrumvarpið, eins og ég lýsti áðan, þar sem menn sáu engan mun á því að taka til sín þessar skatttekjur og því að taka lán nema það sem fælist bara í því að það væri ekki búið að semja um lánskjörin og afborgunarskilmálana hlýtur maður enn og aftur að velta fyrir sér hvort við höfum rætt þetta mál nægilega vel í þinginu og í þeim nefndum sem um málið hafa átt að fjalla. Hér hefur þess að nokkru verið getið eða sumir hv. þingmenn hafa haldið því fram í ræðustólnum að samt sem áður sé um það að ræða að við séum að taka úr framtíðinni tekjur sem við megum ekki missa, að ef við tökum núna þessa peninga út úr séreignarsjóðunum gerum við það að verkum að við getum ekki staðið undir velferð í landinu þegar fram líða stundir. Það er auðvitað alrangt. Það lýsir alveg herfilegum misskilningi á þeirri stöðu sem uppi er. Lífeyrissjóðskerfið sjálft er alveg gríðarlega stórt. Ætli það sé samanlagt ekki um 1.600–1.700 milljarðar. Það er reyndar erfitt að meta það nákvæmlega núna vegna þess að það er erfitt að slá mati á eignir við þessar aðstæður. En þegar menn horfa á lífeyrissjóðskerfið íslenska og bera það saman við lífeyrissjóðskerfi annarra landa kemur í ljós að við skörum fram úr öðrum OECD-ríkjum og getum einna helst keppt við Svisslendinga í þessum efnum. Aðrar þjóðir standa okkur langt að baki í þeim málum og munar þar mjög gjarnan tugum prósenta.  Það sem við sjálfstæðismenn erum að segja er að við þær alvarlegu aðstæður sem nú eru eiga menn að skoða það í alvörunni að taka þá fjármuni sem við eigum frestaða í lífeyrissjóðunum þar sem um er að ræða séreignarsjóði og skerða í engu lífeyrissjóðskerfið sjálft og getu okkar til að hjálpa þeim sem hjálpar þurfa á næstu áratugum þó að hér breytist aldurssamsetning þjóðarinnar. Möguleikar okkar Íslendinga til að gera það eru margfalt meiri en flestra annarra þjóða sem við berum okkur saman við. Frú forseti. Ef við förum skattahækkanaleið þá sem Samfylkingin og Vinstri græn leggja til í þinginu erum við að taka áhættuna af því að það fari eins á Íslandi og fór í Bandaríkjunum í kjölfar kreppunnar miklu árið 1929. Það varð mikið hrun og kreppa í kjölfarið en kreppan í Bandaríkjunum í kjölfar hrunsins 1929 varð ekki kreppan mikla nema fyrir þær orsakir að bandarísk stjórnvöld, bæði seðlabankinn og ríkisstjórnin, gripu til rangra aðgerða og gerðu kreppu að kreppunni miklu. Hættan er sú að þær aðgerðir sem ríkisstjórnin grípur til núna, skattahækkanir ofan í þann samdrátt sem orðið hefur í íslenska hagkerfinu vegna hrunsins og vegna þess að það þarf að draga saman ríkisútgjöldin, skattahækkanir ofan í útgjaldaauka heimilanna, muni draga saman umsvif í hagkerfinu. Og það er það sem er svo alvarlegt. Enn og aftur, frú forseti, það er önnur leið og við eigum að fara þá leið sem við sjálfstæðismenn leggjum til. Það er sú leið sem er 

Frú forseti. Nú er nokkuð liðið á kvöld og ég veit ekki hvort ég næ sömu rökfestu og hinn ljósi þingleiðtogi sjálfstæðismanna hér í ræðupúlti á þessum tíma sólarhrings. Hann gerði að miklu umtalsefni greinargerð með frumvarpinu og ég verð að hryggja hann með því að ég samdi ekki þá greinargerð og get illa svarað fyrir það sem í henni stendur þó að ég sé sammála mörgu sem þar kemur fram. Varðandi séreignarlífeyrissparnaðinn, sem ég hef rætt nokkuð oft í kvöld, finnst mér, hafa rök mín gegn því ekki verið þau að um skuldsetningu sé að ræða heldur lít ég svo á, og þingmaðurinn leiðréttir mig ef hann hefur annan skilning á þessu - að við séum þá að nýta í dag tekjur sem eiga að nýtast í framtíðinni þegar færri einstaklingar verða á vinnumarkaði miðað við þá sem eru utan hans. Síðan erum við algjörlega sammála um að það væri aldeilis ágætt ef við gætum lækkað skatta eða haldið þeim óbreyttum og aukið ríkisútgjöld til að koma okkur út úr þessari kreppu en þær aðstæður eru ekki uppi. Við erum með alvarlega skuldsettan ríkissjóð og við þurfum að ná jöfnuði í ríkisfjármálum til að geta farið að greiða af skuldum okkar. En ég skil ekki hvernig hv. þm. Illugi Gunnarsson getur afneitað því að við séum þá að nota í dag tekjur sem hefðu átt að nýtast í framtíðinni.

Frú forseti. Þannig kann að hátta til að einhverjir þeirra sem horfðu á þessa útsendingu séu enn með svarthvít sjónvarpstæki og ég líti því út fyrir að vera með ljóst hár en þeir sem hafa littæki sjá auðvitað að ég er rauðhærður, af því að hv. þingmaður nefndi það. Ég verð að segja eins og er að mér hefur fundist margt af því sem hv. þingmaður hefur sagt hér um efnahagsmál ágætt og legg við hlustirnar þegar hv. þingmaður talar. En það á ekki að hafa farið fram hjá hv. þingmanni að þeir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem flytja þetta mál um séreignarsjóðina gera sér alveg fyllilega grein fyrir því að þeir peningar sem við notum í dag verða ekki notaðir síðar, að sjálfsögðu ekki. Það sem menn eru að gera og við erum að horfa á er annars vegar sú þörf sem uppi er núna og sá mikli vandi og sú mikla hætta á að kreppan sem nú stendur yfir verði hin mikla kreppa og geti orðið Íslendingum alveg óskaplega þungbær og valdið gríðarlegum fólksflutningum og miklum búsifjum og miklum mannlegum hörmungum, þ.e. annars vegar að vinna sig út úr því og hins vegar hvað við getum tekið mikið af þeim peningum sem hafa verið lagðir til hliðar til framtíðar. Og þá vill svo til, frú forseti, að við höfum búið til lífeyrissjóðskerfi sem er miklu stærra en lífeyrissjóðskerfi nær allra annarra landa sem við berum okkur saman við innan OECD. Það að við tökum þá peninga sem við höfum lagt til hliðar og eigum í séreignarsjóðum, ekki í lífeyrissjóðskerfinu öllu samanlögðu heldur í séreignarsjóðunum sem er einungis hluti af lífeyrissjóðskerfinu, og segjum: Vegna þeirrar neyðaraðstöðu sem er uppi núna í íslenska hagkerfinu, vegna þess hversu hættulegt það er - og allar fræðikenningar munu benda hv. þingmönnum á það og ég veit að þingmaðurinn er vel lesin í þessum fræðum - við þær aðstæður sem nú eru þar sem við erum að draga saman ríkisútgjöldin er óskynsamlegt að hækka skattana og það gerir það enginn nema í nauðir reki, með öðrum orðum að hvergi séu neinir aðrir peningar sem hægt er að nota, ekki sé hægt að ná í neina aðra peninga. 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Illugi Gunnarsson talar um öflugt lífeyrissjóðakerfi Íslendinga og er það mikið happ að við vorum það forsjál að við höfðum byggt upp þetta öfluga lífeyrissjóðakerfi. Það byggir á hugmyndinni um þriggja stoða lífeyriskerfi sem, eins og hv. þingmaður veit, grundvallast á almannatryggingakerfinu með ellilífeyri, lífeyriskerfinu, sem er sameignarsjóður, og séreignarsparnaði. Þetta er hluti af því að framtíð okkar er sæmilega björt því að þetta er einn af aðalstyrkleikum okkar hagkerfis. Og þrátt fyrir þær skuldir sem ríkissjóður situr uppi með er tekjuöflun trygg í framtíðinni þegar fólk fer á eftirlaun og færra yngra fólk verður á vinnumarkaði. Þetta er hin stóra áskorun annarra Evrópuþjóða, að það verða færri og færri á vinnumarkaði miðað við þá sem eru utan hans og þarf að framfleyta úr sameiginlegum sjóðum. Ég vil því biðja hv. þingmann að tala varlega þegar hann talar af slíkum léttleika um þennan mikilvæga styrkleika í hagkerfinu sem gerir okkur kleift að standa undir þeim erfiðu skuldbindingum sem liggja á ríkissjóði og þar með þjóðinni núna.

Frú forseti. Hér er ekki talað af neinum léttleika. Hér er um að ræða mjög alvarleg mál, dauðans alvöru. Það sem við sjálfstæðismenn höfum verið að benda á er það að við stöndum frammi fyrir tveimur valkostum: Annars vegar að hækka skatta við aðstæður sem leyfa engan veginn skattahækkun og allar rannsóknir í hagfræði benda til að muni valda auknum samdrætti ofan á þann mikla samdrátt sem orðið hefur og hins vegar að leggja á það mat, þegar við horfum á þetta mikla og stóra lífeyrissjóðakerfi okkar, hvort ekki geti verið skynsamlegt að mæta þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir núna með því að taka hluta og einungis hluta af þeim skattgreiðslum sem við eigum inni í öllu kerfinu, þann hluta sem liggur í séreignarsparnaðinum, sem er viðbótarsparnaður ofan á hið almenna stóra lífeyrissjóðakerfi. Þetta eru auðvitað bara skynsemisrök og búhyggindi. Að neita sér um að ræða þetta er svipað og einhver sem situr í köldu húsi og neitar að nota eitthvað af þeim kolum sem til eru vegna þess að það á að verða svo heitt í ellinni. Þannig er þetta auðvitað ekki. Enginn er að tala um að ganga svo á þá skattpeninga sem við eigum í lífeyrissjóðakerfinu að við getum ekki staðið undir velferð hér í framtíðinni. Ég leyfi mér að fullyrða, frú forseti, að íslenska hagkerfinu og möguleikum okkar til að búa þjóðinni góð kjör í framtíðinni stendur meiri ógn af þessari skattahækkunarleið því það kann vel að vera, frú forseti, að það fari fyrir okkur eins og Bandaríkjamönnum að kreppan dýpki og dýpki árum saman. Árin 1937 og 1938 stóðu menn frammi fyrir enn erfiðari vandamálum en 1930, meira atvinnuleysi en 1930 o.s.frv.  Aðalatriðið er þetta: Við höfum þennan möguleika núna og 

Hæstv. forseti. Nú fer að líða að lokum 2. umr. um þetta frumvarp, sem er trúlega með verri frumvörpum sem komið hefur frá þessari ríkisstjórn og eru þau þó mörg slæm. Nú hefur þetta mál því miður ekki fengið næga umfjöllun hér í þinginu og því miður er ekki útlit fyrir að því ljúki með þeim hætti að ítarleg og nauðsynleg umræða hafi farið fram um alla þá fjölmörgu þætti sem hér er tekið á. Ég hef ekki tíma, hæstv. forseti, til að bæta mikið úr því en verð þó að geta þess að mörg gögn hafa komið fram í málinu, sem þingmenn hafa aðgang að, og ef að líkum lætur hafa þeir nú u.þ.b. 30 klukkustundir eða svo til að kynna sér þau. Ég skora á hv. þingmenn að kynna sér umsagnir hagsmunaaðila, umsagnir endurskoðendaskrifstofa og annarra sem fjalla með ítarlegum, rökstuddum og vönduðum hætti um einstaka þætti í frumvarpinu. Auðvitað er ljóst að þetta frumvarp er allt of seint fram komið. Í fjárlagafrumvarpinu sem lagt var fram 1. október voru áform um gríðarlega miklar skattahækkanir en fátt sagt um útfærslu í því sambandi. Satt að segja biðum við hér á þinginu í allt haust eftir að sjá einhverjar hugmyndir um útfærslu. Við biðum allan októbermánuð og megnið af nóvembermánuði. Í síðustu viku nóvember hélt ríkisstjórnin blaðamannafund til að kynna útlínur og 26. nóvember var þetta frumvarp lagt fram. Þetta frumvarp var tekið til umræðu og afgreitt til nefndar 5. desember. Ástæðan fyrir því að nokkrir dagar liðu þarna á milli var sú að ríkisstjórnin þrjóskaðist við að ræða Icesave-málið og vildi ekki taka þetta mál á dagskrá. Stjórnarandstaðan bauð ítrekað og sagði sér að sársaukalausu að gera hlé á Icesave-umræðunni þannig að þetta mál kæmist fyrr á dagskrá en því tilboði eða þeirri hugmynd var vísað á bug af fulltrúum ríkisstjórnarinnar hvað eftir annað. Þess vegna kom þetta fyrst til nefndar 5. desember og af einhverjum ástæðum voru umsagnarbeiðnir ekki sendar út fyrr en 7. desember og umsagnaraðilar, hagsmunaaðilar, höfðu nákvæmlega tíma til 9. desember til að skila svörum sínum. Ég verð að lýsa mikilli aðdáun á þeim umsagnaraðilum sem brugðust við vegna þess að þeir hafa sent inn ekki tugi heldur sennilega hundruð blaðsíðna í athugasemdum við þetta frumvarp, enda af nógu að taka. Frumvarpið kemur víða við og er líklegt til að valda skaða víða þannig að auðvitað var mikils um vert að fá rökstuddar niðurstöður, rökstutt mat frá hagsmunaaðilum á einstökum þáttum þess og mikil synd að við höfum því miður ekki haft tíma til að fara nákvæmlega yfir þá þætti í þessari umræðu. Ýmsir hv. þingmenn hafa vikið að einstökum þáttum og rætt þá sem er mjög jákvætt en alls ekki tæmandi og fjölmörg önnur atriði í þessu frumvarpi geta valdið skaða. Áður en ég segi skilið við málsmeðferðina þá verð ég að geta þess að þær breytingar sem eru boðaðar í skattafrumvörpum ríkisstjórnarinnar sem við erum að afgreiða hér í þinginu á örfáum sólarhringum eru róttækustu breytingar á skattkerfinu á Íslandi í meira en 20 ár. Róttæk skref voru stigin í lok níunda áratugarins, sérstaklega á árunum 1987 og 1988. Þá voru gerðar verulegar breytingar bæði á tekjuskattskerfinu og eins á kerfi óbeinna skatta með upptöku virðisaukaskatts, en frá þeim tíma hafa ekki verið gerðar jafnróttækar breytingar á skattkerfinu á jafnstuttum tíma. Þær breytingar sem við sjálfstæðismenn beittum okkur fyrir í samstarfi við aðra flokka hér á árum áður, á valdatíma okkar sem vissulega var langur, dreifðust yfir langan tíma og voru vandlega undirbúnar. Þær voru vandlega undirbúnar, tóku langan tíma og voru yfirleitt kynntar með þeim hætti að þeir aðilar sem hagsmuna áttu að gæta eða komu að þessum málum með einhverjum hætti höfðu góðan tíma til undirbúnings. Nú kemur þetta hér inn mánuði fyrir áramót, róttækustu breytingar á skattkerfinu sem lagðar hafa verið til í 20 ár, og Alþingi á að afgreiða þær á örfáum sólarhringum, örfáum klukkutímum jafnvel ef við tökum þann tíma sem er til þessarar umræðu. Staðreyndin er auðvitað sú að hugmyndir ríkisstjórnarflokkanna, sem fara í þessu frumvarpi meira og minna óbreyttar í gegn ef að líkum lætur, lágu ekki fyrir fyrr en mjög seint. Af fréttum að dæma var enn verið að taka ákvarðanir innan stjórnarflokkanna og innan ríkisstjórnarinnar um mjög veigamikla þætti í þessu sambandi í kringum 20. nóvember, jafnvel síðar. Allt er þetta því mjög sérstakt að verið sé að gera þetta með þessum hætti. Nú kann einhver að segja að ríkisstjórnin hafi staðið frammi fyrir miklum vanda og þurft að bregðast við. En var það vandi sem kom upp í september á þessu ári eða október á þessu ári eða nóvember á þessu ári? Var ríkisstjórnin að bregðast við einhverjum óvæntum atburðum á þeim tíma? Nei. Ríkisstjórnin telur sig vera að bregðast við atburðum sem urðu í október í fyrra, október 2008. Verkefnið sem þessi ríkisstjórn hefur í sambandi við ríkisfjármálin, hvort sem okkur líkar betur eða verr, hefur blasað við allt þetta ár. Við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2009 gerðu allir sér grein fyrir því að fjárlagagerðin, bæði á tekju- og útgjaldahlið, yrði alveg gríðarlega erfið fyrir árið 2010. Núverandi ríkisstjórnarflokkar komu í ríkisstjórn 1. febrúar. Þeir hafa haft allan tímann frá 1. febrúar til að móta einhverjar hugmyndir þannig að erfiðar aðstæður í efnahagslífinu og erfiðar aðstæður í ríkisfjármálunum eru engin afsökun fyrir því að koma með svona tillögur örfáum vikum fyrir áramót og gefa þinginu örfáa daga til að fjalla um þær, engin afsökun, ekki nokkur afsökun. Ríkisstjórnin átti auðvitað að gefa þinginu tækifæri til að fjalla um þessi mál með eðlilegum hætti miðað við það hversu viðamiklar breytingar eru á ferðinni. Venjulega, ef við bara horfum á síðustu ár og tökum út árið í fyrra þar sem menn vissulega lentu í óvæntu áfalli eftir að fjárlagafrumvarpið var komið fram, menn upplifðu hrun í október 2008 og urðu þess vegna að snúa öllu á hvolf í sambandi við fjárlagagerð, skattamál og annað. En ef við tökum það ár út og lítum á það hvenær mikilvæg skattafrumvörp - sem þó eru miklu minni að vöxtum en þau sem við erum hér með til umfjöllunar - hafa komið inn í þingið hefur það að jafnaði verið í lok október, byrjun nóvember, þannig að nefndir þingsins hafa að jafnaði haft svona u.þ.b. mánuð til þess að fara yfir róttækar skattabreytingar og jafnvel minni háttar skattabreytingar. Nú hafa nefndir þingsins viku til að gera þetta og við erum hér aðfaranótt sunnudags að ræða þessi mál, nauðbeygð til þess í ljósi þess hve málið kemur seint fram frá ríkisstjórn. Þetta er gagnrýnisvert og ástæða til að nefna það hér enn og aftur vegna þess að, eins og hv. þm. Pétur Blöndal og fleiri hafa nefnt í þessari umræðu, þá valda þessi vinnubrögð töluverðri hættu á því að hér verði gerð mistök. Ekki mistök sem snúast um pólitíska ákvarðanatöku, ekki mistök sem snúast um fjárhæð skatta eða þess háttar heldur tæknileg mistök sem geta leitt til óskaplegra vandræða í framkvæmd. Við þekkjum það frá tímum bæði þessarar ríkisstjórnar og þeirra sem áður hafa setið að breytingar sem eru gerðar við svona aðstæður geta leitt til klúðurs, við erum að taka stórkostlega hættu á því. Við erum að setja þá aðila sem eiga að framkvæma þessar reglur í stórkostleg vandræði, bæði skattkerfið og eins þá sem þurfa að telja fram eða vinna með öðrum hætti við þessi mál, hvort sem um er að ræða einstaklinga eða fyrirtæki. Það eru allir í stórkostlegum vandræðum þegar svona róttækar skattabreytingar koma á síðustu stundu. Heilmikil vandkvæði, heilmikill kostnaður, heilmikið tjón verður bara af þeim sökum. Hæstv. forseti. Ég ætla að víkja frá þessu og að skattahækkunum sem slíkum eins og þær eru lagðar fram í þessu frumvarpi og þeim frumvörpum sem við höfum hér áður fjallað um. Ég ætla að rifja upp að fyrr í dag samþykktum við sem lög frumvarp um svokallaða auðlinda- og umhverfisskatta. Það er gert ráð fyrir að þeir muni skila 4,7 milljörðum kr. í tekjur fyrir ríkissjóð. Það eru tekjur sem koma frá fyrirtækjunum og heimilunum í landinu. Mikið af þessu er reyndar bara skattlagning á almenning í landinu svo að við höldum því til haga, mjög mikið. Það eru ekki stórfyrirtæki sem borga meiri hlutann af þessu. Þetta eru einstaklingar og lítil fyrirtæki, stórfyrirtækin eru innan við helmingur ef ég les þetta frumvarp rétt. Nú undir kvöld eða seinni partinn fjölluðum við um óbeinu skattana og ýmsa fleiri skatta sem voru hengdir aftan við frumvarp um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Þar voru lagðar fram tillögur sem eiga miðað við frumvarpið sjálft að skila 14,7 milljörðum í ríkissjóð, 14,7 milljörðum sem eru teknir frá fyrirtækjunum og einstaklingunum í landinu, í þessu tilviki reyndar aðallega frá einstaklingunum í landinu. Það er gert með hækkunum á heimilin almennt, bíleigendur og kaupendur áfengis og tóbaks. Ég hygg að kaupendur áfengis geti verið svona u.þ.b. 80% fullorðinna Íslendinga, kaupendur á tóbaki 20%. Þetta felur í sér hækkun álagna á skuldara í landinu og raunar alla aðra því að almenn hækkun á virðisaukaskatti kemur auðvitað við alla, öll erum við kaupendur þjónustu eða vörutegunda sem bera 24,5% virðisaukaskatt í dag en munu bera 25,5% eftir að þetta frumvarp verður að lögum. Þarna er um að ræða skattahækkun upp á 14,7 milljarða í viðbót. Við skulum líka rifja það upp að í sumar, í júní, vorum við hér í þinginu að fjalla um aðrar skattahækkanir frá ríkisstjórninni. Þá lágu fyrir afar fjölbreyttar og margþættar skattahækkanir sem áttu að skila um 20 milljörðum kr. ef ég man rétt. Það voru líka skattahækkanir sem lögðust á heimilin og fyrirtækin í landinu, fluttu peninga frá heimilunum og fyrirtækjunum í landinu og lögðust á almenning og atvinnulífið af fullum þunga. Það er reyndar síðan önnur saga að sennilega verða tekjurnar í raun mun minni, af því að það er tilfinningin í þessum efnum að ofreikna kannski vonarpeninginn í þessum skattahækkunum, en sleppum því í bili. Við skulum bara miða við þær tölur sem koma fram í frumvörpunum sjálfum. Nú í kvöld eða undir nótt erum við að ræða skattahækkanir sem fela í sér tekjuöflun fyrir ríkið sem nemur tuttugu og eitthvað milljörðum, hygg ég, þegar allt er talið. Það er reyndar erfitt að átta sig á því af gögnum málsins hvað ríkissjóður reiknar með að ná inn miklum tekjum af þessu. Þarna er reiknað með sennilega tólf milljörðum í tryggingagjaldshækkun og trúlega einhverju álíka í hækkun á aðra skatta, tekjuskatta, fjármagnstekjuskatt og eignarskatt sem kallaður er auðlegðargjald í þessu frumvarpi. Þarna eru kannski tuttugu og eitthvað milljarðar í viðbót þó að það sé erfitt að átta sig nákvæmlega á þeirri tölu. Þetta eru skattahækkanir sem eins og hinar fyrri leggjast á heimilin, fjölskyldurnar og fyrirtækin í landinu. Það sem mér finnst vanta töluvert upp á er það að við reynum að átta okkur á því hvaða áhrif allar þessar skattabreytingar hafa á hag heimilanna og fyrirtækjanna í heild. Ef við gerum ráð fyrir því að skattahækkunin í sumar hafi falið í sér auknar álögur upp á 20 milljarða erum við kannski að bæta svona 44 milljörðum við núna, 44 milljörðum sem flytjast frá fyrirtækjunum og heimilunum í landinu. Þetta gerir það að verkum að fyrirtækin og heimilin í landinu hafa sem nemur þessum milljörðum, kannski 64–65 milljörðum, minna úr að spila á næsta ári en þau höfðu á fyrri hluta þessa árs eða gerðu ráð fyrir að hafa á þessu ári áður en ríkisstjórnin fór í skattahækkunarleiðangur sinn í júní. Þá skulum við skoða við hvaða aðstæður þessar skattahækkanir koma inn í efnahagslífið. Eins og hv. þm. Illugi Gunnarsson fór vel yfir hér áðan eru aðstæðurnar þær að það er kreppa og samdráttur. Fyrirtækin hafa minni tekjur og heimilin, einstaklingarnir hafa minni tekjur. Kakan sem er til skiptanna er að minnka. Hún hefur þegar minnkað mikið og er enn að minnka. Kakan er að minnka en ríkið ætlar að taka stærri sneið af henni, það er það sem um er að ræða. Ég sé í frumvarpinu og heyrði það í ræðu fjármálaráðherra hæstv. þegar hann flutti mál sitt hér við 1. umr. að hann var í einhverjum samanburði varðandi hlutfall skattbyrði af landsframleiðslu og miðaði við árin 2006 og 2007 þegar allt var á blússandi siglingu í atvinnulífinu, það skiptir ekki máli hvort forsendurnar voru góðar eða ótraustar allt var á blússandi ferð. Fjármagnstekjur skiluðu ríkissjóði meiru en nokkru sinni áður, laun voru hærri en nokkru sinni áður, fjöldi hálaunamanna með miklar tekjur var meiri en nokkru sinni áður. En nú hefur þetta allt saman dregist saman. Hálaunamennirnir eru miklu færri og þeir sem teljast hálaunamenn í dag eru hreinir kettlingar miðað við þá feitu ketti sem voru hér á ferðinni fyrir tveimur, þremur árum í launum talið. Skattstofninn hefur með öðrum orðum dregist alveg rosalega mikið saman. En ríkissjóður ætlar samt að stækka sína sneið af kökunni, nákvæmlega, en ekki að stækka kökuna. Ég velti því fyrir mér, ef við bara horfum sögulega á þessa hluti: Hugsum ekki um prósenturnar, en hvenær hafa skatttekjur ríkissjóðs verið mestar? Hvenær fær ríkissjóður mest í sinn hlut af sköttum einstaklinga og fyrirtækja,  Þegar allt er í niðursveiflu gera hærri skattar ekkert annað en að auka hana. Hér hafa ýmsir góðir fræðimenn verið nefndir til sögunnar sem hafa sýnt fram á það í rannsóknum að svo sé. Það þarf ekki rannsóknir heldur bara nokkuð einfalda skynsemi til að sjá að þegar allt er í niðursveiflu í efnahagslífinu, fyrirtækin eiga í skuldavanda, rekstrarvanda vegna minnkandi tekna og heimilin eiga í rekstrarvanda vegna skuldagreiðslna, hærri og þyngri greiðslubyrði og minnkandi tekna, hvaða áhrif það hefur þegar ríkið bætir á vanda heimilanna og fyrirtækjanna með stóraukinni skattheimtu. Það auðvitað setur heimilin og fyrirtækin í meiri vanda og vinnur gegn því að ná okkur upp úr þeirri kreppu sem við erum í og gerir það að verkum að kreppan dýpkar og framlengist, því miður. Þess vegna eru þær hugmyndir sem ríkisstjórnin hefur lagt fram í þessu frumvarpi stórskaðlegar miðað við þær aðstæður sem við búum við í dag.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnalegu ræðu. Ég hef ekki alltaf verið sammála þingmanninum en hann nálgast þó viðfangsefnið með málefnalegum hætti og það ber að lofa. Mig langar að falast eftir áliti hv. þingmanns á þeirri breytingu sem gerð er með þessu frumvarpi og snertir auðlegðarskatt að því leyti að hér er lagt til að einstaklingar sem eiga yfir 90 milljónir nettó og hjón yfir 120 milljónir greiði 1,25% af hverri milljón umfram það eða um 12.500 kr. af þeirri milljón í skatt til samfélagsins á þessum erfiðu tímum í rekstri þjóðarbúsins. Hvert er álit hans á þessari nálgun? Telur hann að hér sé of langt seilst í buddu þessara einstaklinga eða ekki? Með sama hætti langar mig að spyrja Birgi Ármannsson, hv. 11. þm. Reykv. s., um skoðun hans á sjómannaafslættinum. Telur hann rétt að afnema sjómannafslátt og þá með þeim hætti sem hér er lagt til?

Hæstv. forseti. Við getum farið í gegnum einstaka þætti í þessu frumvarpi og fundið litlu stærðirnar. Það sem hv. þm. Magnús Orri Schram er að tala um eru, leyfi ég mér að segja, nánast tíkallar í sambandi við þá þúsundkalla eða milljónir sem við erum að fjalla um í frumvarpinu. Ég held að hvorki sjómannaafslátturinn né hinn svokallaði auðlegðarskattur breyti neinu um heildarmyndina. Varðandi auðlegðarskattinn er ég í grundvallarsjónarmiðum á móti því að leggja á eignarskatta. Ég hugsa að í mjög mörgum tilvikum muni þessi skattur ekki drepa þá sem hann þurfa að greiða. En ég held líka að þær forsendur sem eru gefnar fyrir útreikningi mögulegra tekjuáhrifa af þessum skatti í frumvarpinu séu mjög óraunhæfar og ég er hræddur um að þær áætlanir sem byggt er á þegar verið er að áætla tekjurnar af þessum skatti, séu miðaðar við einhverja stöðu sem var hér fyrir tveimur árum, 2008 kannski eða 2007 hugsanlega. Hvað sem líður þessum skatti, sem í mínum huga er aukaatriði í þessu frumvarpi í samanburði við þær stórfelldu skattahækkanir aðrar sem er hér verið að leggja til, held ég að þessi skattur muni ekki skila neitt voðalega miklu. Ég er almennt þeirrar skoðunar að skattur á eignir sem ekki bera ávöxt með einhverjum hætti, að slíkur eignarskattur sé óæskilegur. Það er miklu eðlilegra að skattleggja þær tekjur sem menn hafa af eignum sínum en eignirnar sjálfar. Ég tel að það sé miklu betri leið í skattlagningu og þess vegna er ég á móti þessu. En ég tek það fram að fyrir 

Virðulegi forseti. Ég var að reyna að greina af svari þingmannsins hver afstaða hans væri, því að rétt eins og ég er í raun og veru sammála honum um að eignarskattur sé í sjálfu sér ekki fýsilegur og í raun erum við að sjálfsögðu að auka hér skattbyrði á landsmenn og það er ekki ákjósanlegt en við stöndum frammi fyrir mjög válegri stöðu í okkar þjóðarbúskap. Eins og kemur fram í frumvarpinu er auðlegðarskattur eins og hann er lagður til hér tímabundin aðgerð til þriggja ára þess eðlis að þeir sem breiðustu bökin hafa í þjóðfélagi okkar leggi meira til samfélagsins, 12.500 kr. af hverri milljón sem einstaklingar eiga umfram 90 milljónir nettó. Að sjálfsögðu birtist í þessari nálgun og í afstöðu okkar til sjómannaafsláttar að við verðum að horfa ofan í hverja matarholu. Því spyr ég og endurtek spurningu mína: Telur hv. þingmaður að auðlegðarskattur með þeim hætti sem hann er kynntur hér og við þá stöðu sem við búum við í dag sé réttlætanlegur?

Hæstv. forseti. Miðað við það hve auðlegðarskatturinn á að skila litlum tekjum held ég að við hv. þm. Magnús Orri Schram yrðum fljótir að skera niður um 2,5 milljarða til þess að jafna þetta út, sem ég teldi mun betri leið. Ég held reyndar að hér sé fyrst og fremst um að ræða einhvers konar pólitíska friðþægingaraðgerð og sjónarspil af hálfu ríkisstjórnarinnar frekar en að gert sé ráð fyrir að þarna sé verið að ná inn miklum tekjum. 

Hæstv. forseti. Ég þykist vita að þegar hv. þingmaður segir að við eigum ekki að reyna að skattleggja okkur út úr kreppu, samdrætti, þá sé hann að hugsa til alllangs tíma. Við erum hins vegar að ræða hér úrræði til skamms tíma, næstu tólf mánaða, fjárlög næsta árs. Hvernig lítur hv. þingmaður þá á fjárlagahallann? Hefur hann ekki áhyggjur af því að fjárlagahallinn verði okkur ýkja dýr? Við gerum þegar ráð fyrir 100 milljörðum í greiðslur fyrir vexti af lánum og þetta mundi væntanlega verða ávísun á aukna skuldsetningu á komandi ári. Hvaða augum lítur hv. þingmaður á þennan vanda? Síðan er hitt, ég þykist vita að hv. þingmaður vilji hafa hér gott heilbrigðiskerfi og góða skóla. Hann vill hins vegar ekki afla tekna til að fjármagna þessa skóla og ganga jafnvel lengra í niðurskurði. Hver er afstaða hv. þingmanns til notendagjalda, til sjúklingaskatta og skólagjalda í grunnskólum, í framhaldsskólum? Hver er afstaða þingmannsins til þessara þátta?

Hæstv. forseti. Til að gera langa sögu stutta vil ég segja að mér finnst að það verði að fara mjög varlega í notendagjöld, mjög varlega. Ég hygg að við verðum að gæta okkar mjög í heilbrigðiskerfinu og ég sé ekki fyrir mér að við getum aukið þar við notendagjöld. Varðandi skólagjöld á grunnskóla- og framhaldsskólastigi styð ég ekki neinar hugmyndir um það, það er alveg á hreinu. Ég geri mér grein fyrir því að vandinn í ríkisfjármálunum er mikill. Ég óttast hins vegar að ef við förum þá leið að dýpka kreppuna, ef við förum þá leið að taka meira af heimilunum og fyrirtækjunum í dag til þess að rétta af skuldastöðu ríkisins, munum við lenda í því að vandinn í ríkisrekstrinum hverfur ekkert. Hann mun bara vaxa vegna þess að aðgerðir af þessu tagi eru til þess fallnar að minnka skattstofninn, minnka tekjurnar í þjóðfélaginu, minnka það sem er andlag skattlagningarinnar. Ég óttast að með því að fara leið ríkisstjórnarinnar í þessum efnum séum við að framlengja vandann að þessu leyti og þess vegna, þó að við minnkum hallann kannski bókhaldslega við fjárlagagerðina með þessum skattaaðgerðum, er ég í fyrsta lagi ekki viss um að þessar tekjur muni skila sér þegar á reynir. Í öðru lagi held ég að þær muni hamla því að hér verði meiri verðmætasköpun í samfélaginu, hamla því að fyrirtækin skili arði, hamla því að menn fjárfesti í nýjum atvinnutækifærum og ráði fleira starfsfólk og hamli því að laun hækki. En launin eru auðvitað bæði mikilvæg sem skattstofn fyrir ríkið og sem tæki fyrir hinn almenna mann að kaupa sér vörur og þjónustu sem líka ber skatt. Ég held því að sú leið sem hér er lögð til muni leiða til dýpri samdráttar, 

Hæstv. forseti. Ég vil ekki gera lítið úr þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir. Ég tek fullt mark á þessum sjónarmiðum og er alveg sammála því í sjálfu sér að mikil skattlagning á einstaklinga og fyrirtæki torveldar þeim lífið, gerir þeim erfiðara um vik. Að sjálfsögðu væri gott ef við gætum lækkað hvorttveggja, skattana á einstaklingana og fyrirtækin, það væri vissulega eftirsóknarvert. Hv. þingmaður segir jafnframt að hann vilji hafa hér gott heilbrigðiskerfi og gott skólakerfi. Hann er gagnrýninn á gjaldtöku á nemendur og sjúklinga. Þá er úr vöndu að ráða. Við þurfum að afla fjármuna til að reka þetta kerfi. Ég sé ekki annað en að við verðum alla vega að fara þá bil beggja, reyna eftir föngum að ná í auknar skatttekjur. Ég sé ekki betur en að við eigum ekki annarra kosta völ en að fara þessa leið þó ég skilji þá hugsun sem hv. þingmaður byggir sína pólitísku afstöðu á, að til lengri tíma dugi okkur best að efla skattstofnana og örva gangverkið í efnahagslífinu. En þegar við skoðum veruleikann er staðreyndin sú að við eigum nokkur erfið ár fram undan og ég sé ekki betur en ríkisstjórnin fari mjög hyggilega leið í þessu efni, reyni að fara bil beggja. Við erum með 160 milljarða halla á þessu ári, það stefnir í 100 milljarða á næsta ári vegna þess að við viljum fara varlega í hvorttveggja, að skera niður velferðina og hækka skatta á einstaklinga og fyrirtæki.

Hæstv. forseti. Ég hef fullan skilning á viðhorfum hv. þm. Ögmundar Jónassonar í þessum efnum en ég er ekki sammála þeim. Ég er ekki sammála þeirri niðurstöðu að við verðum að fara þessa leið. Ég held að við hv. þm. Ögmundur Jónasson þyrftum ekki að lesa fjárlagafrumvarpið lengi til þess að sjá að verið er að verja fjármunum í mjög margt annað en heilbrigðismál og skóla, bara svo dæmi sé tekið. Ég verð að minna á að bara haustið 2007 voru teknar ákvarðanir um að auka ríkisútgjöldin hér um 20% milli ára, 20% að raunvirði milli ára. Ætla menn að segja að það sé ekki hægt að skera niður nema um 7% núna eins og gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu? Ég held ekki. Haustið 2007, þegar við afgreiddum hér fjárlög sem ég studdi en hv. þm. Ögmundur Jónasson ekki reyndar, þannig að því sé til haga haldið, jukum við ríkisútgjöldin um 20% að raunvirði, bara þá. Ég er því alveg sannfærður um að við getum skorið meira niður en um þau 7% sem nú er gert ráð fyrir í fjárlagagfrumvarpinu.  Til að draga það saman sem ég er að segja held ég að eina leiðin til þess að ná okkur upp úr þeirri vondu stöðu sem við erum í í dag sé að auka umsvif í samfélaginu, auka möguleika heimila og fyrirtækja á því að standa í skilum með lán, auka möguleika fyrirtækja á að ráða til sín fleira fólk, fara í nýjar fjárfestingar o.s.frv. Þetta frumvarp vinnur gegn því en ekki með því.

Frú forseti. Ég gat þess um miðjan nóvember að miðað við verklagið sem viðhaft væri varðandi þessi stóru, miklu mál sem tengjast fjárlagafrumvarpinu öllu liti út fyrir að a.m.k. ríkisstjórnarflokkarnir væru ekki búnir að koma sér saman um leiðir til þess að ná endum saman í ríkisútgjöldum. Ég sagði að það virtist vera eins og þeir hefðu gefist upp í miðri á, alla vega fengjum við ekki að sjá neinar lausnir, ekki neinar útfærslur fyrr en þingið væri komið í tímaþröng með málið og þá helst í jólaönnunum og það yrði síðan keyrt í gegn. Nú erum við komin fram yfir miðnætti, við erum komin inn í fjórða í aðventu, við erum komin inn í þann dag þegar við kveikjum á englakertinu, á fjórða kertinu. Það er að rætast sem við sjálfstæðismenn höfum verið að segja, það eru algjörlega óútfærðar tillögurnar hjá ríkisstjórninni. Sem betur fer breyttust þó tillögurnar eitthvað til batnaðar en engu að síður er þetta sorgardagur í íslenskri fjárlagasögu þar sem haldið var áfram með vanhugsaðar tillögur ríkisstjórnarinnar. Virðisaukaskattinum er dúndrað inn með tillögum upp á þrjú þrep, þeim er síðan fækkað í tvö eftir mikinn þrýsting. Menn hefðu betur farið að hlusta fyrr. Núna er það sama upp á teningnum varðandi tekjuskattinn, sem er í raun ekki síður alvarlegt því að við erum að fara hér inn á mjög gamlar, fornar, lúnar slóðir. Af hverju segi ég það? Ég segi það út af því að mér finnst þetta vera gamaldags, hallærisleg, hugmyndafræðileg kreddupólitík sem við erum að glíma við og þetta hefur ekkert með hrunið að gera. Menn tala hins vegar þannig að þetta hafi allt með hrunið að gera af því að þeir hafa gefist upp á verkefninu til þess eins að knýja fram gamaldags hallærislegt skattkerfi, skattkerfi sem ég hélt að við hefðum þó sammælst um á undanförnum árum, allir flokkar, að við vildum hafa einfalt, gegnsætt. Menn ættu að kynna sér það og tala rétt og satt, segja fólki það sem okkur hefur því miður ekki tekist að segja almennilega við það þannig að það skilji það, að hér er um mörg skattþrep að ræða. Þeir einstaklingar sem ekki hafa sömu tekjur borga ólíkan tekjuskatt. Það er út af þeim innbyggðu leiðum, innbyggðu kvörðum eins og varðandi persónuafsláttinn sem maðurinn sem er með 150 þúsund krónurnar í laun á mánuði borgar mun minna í skatta en sá sem hefur 250–350 þúsund eða meira. Þannig er það í þessu kerfi. Þess vegna er það alveg ótrúlegt að menn skuli fara þá leið sem fara á til þess eins að kosta miklu til og að öllum líkindum mun það takmark ríkisstjórnarinnar ekki nást, það hafa mér færari menn sagt og eru m.a. í mínum þingflokki og annars staðar, að reyna að brúa bilið í fjárlagagerðinni, af því að þetta er vanhugsað. Ég hefði haldið að ef menn ætluðu að fara þessa leið, að hækka skatta, að gera það þá einfaldlega út frá því kerfi sem við búum við í dag og breyta persónuafslættinum síðan í samræmi við þær kröfur sem uppi eru. En það er ekki verið að gera það heldur finnst mönnum einhvern veginn að það þurfi bara að breyta öllu af því að það má ekkert vera eins og á þeim tíma sem Sjálfstæðisflokkurinn ógurlegi réð ríkjum. Það er bara verið að breyta hlutum til þess að breyta einhverju, það er hægt að taka mýmörg dæmi um það. Menn fara af stað í einhverju óðagoti, algjörlega vanhugsað, með óútfærðar hugmyndir. Þá er hægt að taka fæðingarorlofið sem dæmi þar sem menn voru reknir til baka með upphaflegar tillögur. Því miður hefur það ekki gerst í þessu máli varðandi tekjuskattinn að menn hafi áttað sig á því að sú leið sem verið er að fara er leið stöðnunar, við munum fara krókaleiðir út úr kreppunni í staðinn fyrir að fara nokkuð beina leið ef menn hafa kjark og þor til þess að taka á í ríkisfjármálum. Hvað gera menn? Það er nefnilega óþægilegt að segja: Við ætlum bara að einbeita okkur að skattahækkunum. Það geta vinstri menn ekki sagt hreint út heldur þurfa þeir að setja það í einhvern spunabúning sem heitir núna „blönduð leið“. Þetta frumvarp og öll fjárlagagerðin er ekki blönduð leið frekar en vatn með klökum í. Þetta er engin blönduð leið. Hv. þm. Birgir Ármannsson nefndi réttilega að árið 2007 vorum við með fjárlagafrumvarp þar sem við jukum ríkisútgjöld um 20% að raunvirði. Þá stóð ekki á stjórnarandstöðunni frekar en fyrri daginn að koma með tillögur um enn meiri aukningu ríkisútgjalda. Menn glotta hér þegar þeir tala um aukningu ríkisútgjalda, væntanlega út af fögrum, háum gylliboðum fyrri tíma og hugsa til betri tíma í fjárlagagerðinni. Það var líka fyrir rúmlega ári síðan sem þáverandi ríkisstjórn samfylkingar- og sjálfstæðismanna - það er reyndar mikið undrunarefni að menn hafa verið að koma úr felum og farnir að viðurkenna það í Samfylkingunni að þeir voru í þeirri ríkisstjórn - lagði fram fjárlagafrumvarp 1. október. Eftir að frumvarpið var lagt fram stóð þáverandi ríkisstjórn í meiri niðurskurði í ríkisfjármálum en sá niðurskurður er sem núverandi ríkisstjórn býður upp á. Sá niðurskurður sem menn tala hér um er allt niðurskurður í einhverjum felubúningi. Það er hægt að taka á málum í utanríkisráðuneytinu og í öðrum ráðuneytum. Það er hægt að taka á málum í menntamálaráðuneytinu, í iðnaðarráðuneytinu. Það hefur ekki verið tekið á ríkisfjármálum sem skyldi. Ég gat reyndar um það í umræðunni um Icesave en ekki síður varðandi fjárlagafrumvarpið að ég sakna þess að menn hafi ekki notað, þvert yfir allar flokkslínur, það pólitíska tækifæri, það samfélagslega tækifæri, að stokka upp í þeirri hugmynda- og aðferðafræði sem býr að baki fjárlagagerðinni í dag. Ég hvet fólk til þess að skoða til að mynda tillögur frá fjárlaganefnd sem samþykktar hafa verið um aukningu ríkisútgjalda. Mér finnst þetta vera gamaldags. Mér finnst þetta ekki vera ákall um nýja nálgun, eins og verið hefur í samfélaginu, eða ábyrga nálgun í þá veru að þora að taka á ríkisfjármálunum af meiri kjarki og fara nýjar leiðir því að þetta snýst nefnilega líka um að fara nýjar leiðir og aðrar leiðir. Þar finnst mér ríkisstjórnin hafa gefist upp á verkefninu. Til að mynda hefur hæstv. forsætisráðherra sagt um tillögur okkar sjálfstæðismanna, tillögur sem fela það í sér, eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson kom hér inn á áðan, að það þarf að taka á þessu núna af því að þetta eru tímabundnir erfiðleikar. Við eigum nokkur erfið ár fram undan, eins og hv. þingmaður orðaði það hér áðan, nokkur ár erfið fram undan. Á þessum árum megum við ekki setja hlemm ofan á allt, ofan á heimilin, ofan á fyrirtækin, og stöðva viðleitni fólks og fyrirtækja til þess að bjarga sér á þessum erfiðu árum sem eru núna og við þurfum að takast á við. Þess vegna ber okkur í stjórnarandstöðunni skylda til þess að koma ekki hingað og segja bara: Við erum á móti, eins og var í hinni klassísku stjórnarandstöðu. Það reynir nefnilega á okkur í stjórnarandstöðunni að sýna öðruvísi stjórnarandstöðu en var hér á árum áður, algjörlega öðruvísi stjórnarandstöðu,  Þráhyggjan felst í því að við segjum nei. Við erum ekki alltaf á móti skattahækkunum, síður en svo, en við teljum skattahækkanir á þessu stigi málsins ekki vera boðlegar, þær eru ekki boðlegar. Þess vegna höfum við lagt mikla vinnu í að bjóða upp á aðrar leiðir sem kalla reyndar á kjark, sem kalla á þor, þor til að fara á móti öllum hagsmunaaðilunum, þor til fara á móti ASÍ, sem er eins og vaktmaður við hlið forsætisráðherra. Það má ekki hrófla við neinu sem tilheyrir lífeyrissjóðunum. Það má ekki fara aðrar leiðir sem við höfum bent á, t.d. varðandi inngreiðslur á séreignarsparnaðinn, sjóð sem þegar er búið að greiða skattinn af, skattinn okkar. Skattur ríkisins hefur þegar verið greiddur inni í þeim sjóðum. Þetta þýðir 75 milljarða til ríkisins, 40 milljarða til sveitarfélaganna. Ég upplifði það núna í mínu kjördæmi, að sveitarfélagið Álftanes er að verða gjaldþrota. Ég held að það væri ábyrgðarhluti að segja nei við þeirri leið sem við bjóðum upp á til þess að hjálpa sveitarfélögunum sem axla mikla ábyrgð og uppfylla miklar kröfur um lögbundnar skyldur í hinum ýmsu lögum, hvort sem það er á sviði grunnskólamála eða heilbrigðisþjónustu, öldrunarþjónustu, að hjálpa þeim ekki núna einmitt þegar við erum að fara í gegnum þessa erfiðleika sem verða tímabundnir ef rétt er á málum haldið. Þetta snýst um að við bjóðum upp á val og við sjálfstæðismenn bjóðum upp á val, val sem hefur ekkert verið rætt hérna. Menn hafa ekki þorað að gera neitt annað en að fara heim í réttirnar, það er búið að smala fénu saman í dilkana. Það er komið heim og það má ekki ræða nýjar eða aðrar leiðir til þess að komast hjá skattahækkunum. Ég segi það að á þessum tímum eru þær ekki réttar og þær eru gamaldags, þær eru hallærislegar og það er ekki einu sinni krefjandi hugsunarháttur sem býr að baki þessum skattahækkunum. Við höfum bent á fleiri mál, eins og varðandi aflamarkið. Við höfum sagt að við eigum að halda okkur við þær framkvæmdir sem boðaðar hafa verið til þess að reyna að halda áfram uppi atvinnustigi, sérstaklega í þeim atvinnugreinum sem eiga mjög undir högg að sækja. Er þetta hægt? Já, þetta er hægt, við höfum sýnt fram á það þó að við höfum ekki fengið mikla umræðu um það. En það er líka freistandi að líta til einhverrar einingar sem er stór, veltir miklu og stendur frammi fyrir svipuðum erfiðleikum og ríkisvaldið, þótt í minni mæli sé. Það er eðlilegt að líta til Reykjavíkurborgar. Hvað er Reykjavíkurborg að gera? Reykjavíkurborg gerir allt til þess að koma í veg fyrir að hækka útsvarið, hún vill verja grunnþjónustuna, þó að það sé ákveðin hagræðing innan grunnþjónustunnar, og koma í veg fyrir að útsvarið verði hækkað. Það er hægt ef menn fara leið samstöðu og samvinnu. Upp á það hefur ekki verið boðið af hálfu ríkisstjórnarinnar. Það hefur ekki verið í boði í þessu máli eða neinum öðrum að leita samstöðu eða samvinnu. Verklagið og verkstjórnin er hjá Samfylkingunni. Þess vegna vil ég ítreka það, af því að sumir hv. alþingismenn eru komnir hingað í salinn, að það er og var líka í boði að fara nýjar leiðir varðandi fjárlagagerðina, að fara nýjar leiðir til að mynda varðandi sameiningu stofnana, varðandi hagræðingu í ríkisfjármálum, hvort sem það er á sviði landbúnaðarmála, heilbrigðismála eða menntamála sem mörgum okkar eru mjög hugleikin hér í þessum sal. Við sjálfstæðismenn ítrekum að við teljum það liggja alveg ljóst fyrir að við skattleggjum okkur ekki út úr kreppunni. Ég gat um það áðan að vinstri menn eru svolítið hræddir við að segja: Við ætlum bara að fara leið skattahækkana. Við sjálfstæðismenn sögðum það í kosningunum í vor: Vinstri stjórn kallar á auknar skattahækkanir og það verulegar. Við máttum ekki segja þetta. Það var reyndar margt sem við máttum ekki segja í kosningabaráttunni en við máttum bara alls ekki nefna að vinstri stjórn er ávísun á skattahækkanir og ekki bara einhverjar skattahækkanir heldur verulegar. Þau munu koma með nýja skatta, það er að koma á daginn. Hæstv. forseti man eflaust hvernig eignarskatturinn byrjaði. Hann byrjaði sem stóreignarskattur, var síðan færður í svonefndan eignarskatt sem varð á endanum ekkert annað en ekknaskatturinn svonefndi. Þannig byrjaði ekknaskatturinn. Nú heitir þetta auðlegðarskatturinn. Nýir skattar. Við sjálfstæðismenn sögðum: Vinstri menn munu koma með þessa nýju skatta og þeir gera það. Allt kemur þetta fram. Hvað sagði þá hæstv. fjármálaráðherra? Ekki hlusta á sjálfstæðismenn, þetta er ekkert annað hræðsluáróður, það er verið að koma fram með gamlar klisjur. En þessar gömlu klisjur hafa reynst sannar og það í raun á skemmri tíma en mig hefði nokkurn tíma grunað. Stórfelldar skattahækkanir, nýir skattar, gamlar lummur, 20 ára gamlar lummur, alveg eins og það eru nú 20 ár frá hruni kommúnismans. Sumir hafa viljað kalla þetta nýkommúnisma, ég nenni ekki að fara í slíkar málalengingar. Mér finnst þetta bara gamalt, mér finnst þetta ekki krefjandi, mér finnst þetta ekki vera frjó hugsun á þeim tíma sem við þurfum að leita allra leiða til þess að koma í veg fyrir að hér verði algjör stöðnun í atvinnulífinu. Við þurfum að ýta undir það að fyrirtækin, lítil og meðalstór fyrirtæki, hvað þá stóru fyrirtækin, fari að ráða til sín fólk að nýju, fari að sjá ljósið við endann á göngunum. Þau gera það ekki með þeim stórfelldu skattahækkunum sem ríkisstjórnin boðar. Það er eins og menn hafi einfaldlega gleymt uppruna sínum hér því að fyrir rúmum 1100 árum síðan flúðum við Norðmenn út af skattaáþján þáverandi Noregskonungs. Það er eins og sá kóngur hafi komið hingað til landsins nema menn eru ekki eins hárprúðir hér. Röksemdafærslan hjá vinstri mönnum og ríkisstjórninni snýst um að segja að þetta sé blönduð leið, skattahækkanir og niðurskurður. Ég held að ég hafi sagt það og ítreka nú að þetta er engin blönduð leið, þetta er eins og glas með vatni og klökum, þetta er ekki blandaðra en það. Þetta er að mínu mati uppgjöf og það er hægt að fara aðrar leiðir. Ég vil líka minna menn á að í kosningunum 1999, í kosningunum 2003, hver voru þá ein mikilvægustu málin sem menn töluðu um varðandi fjármál heimilanna? Það var að fólk gæti bjargað sér sjálft. Það var að minnka jaðarskattana. Þá var ein helsta krafan hjá ungu fólki með meðaltekjur að koma sér upp húsnæði, að minnka jaðarskattana. Og það tókst. Hægt og rólega frá árinu 2003 minnkuðu jaðarskattaáhrifin. Hvað er vinstri stjórnin að gera núna? Hún er dúndra þeim inn aftur og er að koma á jaðarsköttum til þess að uppfylla einhverjar fantasíur embættismanna í fjármálaráðuneytinu. Við erum að hverfa til baka til gamalla tíma. Allt er þetta gert með skírskotun í að það var hrun hér fyrir ári síðan. Það er alveg rétt. En ekki bjóða mér upp á það að við þurfum að breyta öllu skattkerfinu, kúvenda því, það er mjög kostnaðarsamt, til þess að hækka skatta og brúa fjárlagabilið. Það er ekki þannig og menn hafa sýnt fram á að það sé algjörlega óþarfi. Frú forseti. Ég talaði um það í byrjun að við værum komin inn í fjórða sunnudag í aðventu, englakertið, við ætlum að kveikja á því núna þegar líða tekur á daginn. Gömul þýsk þjóðsaga segir að þetta fjórða kerti sé líka kallað vonarkerti. Ég leyfi mér halda fram að með tillögum okkar sjálfstæðismanna höfum við einmitt kveikt ákveðna von um að hægt sé að fara aðrar leiðir. Við eigum ekki að slökkva á þeirri von. Við eigum, okkur ber skylda til þess, þvert á flokka, að fara sameiginlega yfir alla þá möguleika og allar þær leiðir sem stuðla að því að komast hjá því að setja stöðnunarstimpil á atvinnulífið og fjölskyldurnar og stöðnunin mun þá vara miklu lengur en þörf er á. Þess vegna finnst mér að við eigum að halda í vonina, við eigum að leyfa þessu kerti sem við ætlum að kveikja á nú síðar í dag að loga og lifa lengi og reyna að fara mun betur yfir þær tillögur sem fyrir liggja. Þetta eru vondar tillögur, þær slökkva frekar neistann en kveikja hann.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar. Ég staldraði aðeins við þegar hún fór að ræða um það skattkerfi sem var við lýði. Ég veit ekki betur en að það skattkerfi sem var við lýði hafi verið að hruni komið strax árið 2005 og í raun og veru þurfti þenslu til þess að halda tekjunum án þess að halli yrði á fjárlögum, þ.e. tekjustofnarnir þurftu þenslu til þess að skila þeim tekjum sem þurfti í ríkissjóð. Sjálfstæðismönnum er hér tíðrætt um svokallaða einsskiptisaðgerð, að fara í séreignarsparnaðinn. Án þess að ég hafi nokkurn tíma kastað þeirri hugmynd fyrir borð finnst mér nú fullvel í lagt að selja allt fjölskyldusilfrið fyrir 70 milljarða króna og freista þess að taka á þeirri aðlögunarþörf sem nauðsynleg er. Við stöndum frammi fyrir 180 milljarða halla á ríkissjóði, við erum að greiða 100 milljarða kr. í vaxtakostnað. Ætlum við ekki að auka tekjur ríkissjóðs og taka á útgjöldum ríkissjóðs með raunhæfum hætti? Ætlum við að fresta því í eitt ár í viðbót, selja fjölskyldusilfrið, eða ætlum við í raun og veru að taka á vandamálinu um að fjárlögin hafi aukist of mikið á undanförnum árum og að skattkerfi okkar var orðið of veikt í tíð fyrri ríkisstjórna?

Frú forseti. Skattkerfið var þó ekki veikara en það að Samfylkingin, vel að merkja með Sjálfstæðisflokknum sem hún hefur reyndar verið að kannast við í dag, þá ríkisstjórn, var til í yfirboð á fjárlögunum árið 2007. Á grundvelli skattkerfisins sem hv. þingmaður gagnrýnir svo mjög gat Samfylkingin engu að síður aukið útgjöld ríkisins um 20% að raunvirði. Skattkerfið var ekki gallaðra en það. Trú Samfylkingarinnar á skattkerfið var ekki minni en svo að hægt var að fara í risayfirboð. Þarna erum við í grundvallarsjónarmiðum ósammála í þessu öllu saman, við í Sjálfstæðisflokknum og Samfylkingin. Við teljum að hærri skattar, sérstaklega í því árferði sem er núna, muni ekki leiða til þeirrar tekjuöflunar fyrir ríkissjóð sem menn binda vonir við í öllu þessu. Þetta er að mínu mati fals og þar fyrir utan er ekki verið að taka á niðurskurðinum. Og talandi um fjölskyldusilfrið, ef menn ætla að koma hingað aftur og tala um fjölskyldusilfrið eftir alla þá umræðu sem við sjálfstæðismenn höfum verið að reyna að taka um þetta mál, hafa menn ekki einfaldlega skilið málið. Það er þannig að ríkissjóður á þetta fjármagn sem þegar er búið að setja inn í séreignarsparnaðinn. Ég bendi hv. þingmanni á að ríkisstjórnin til að mynda hvetur einstaklinga til að taka út séreignarsparnað sinn og meira að segja hækkar þetta upp í 1,5 milljónir núna undir jólin. Af hverju er það? Er ríkisstjórnin að hvetja fólk til þess að eyða fjölskyldusilfrinu? Nei, ríkisstjórnin er að reyna að hjálpa fólki til að brúa bilið á þessum erfiðu tímum og það er það sem við þurfum að gera. Við þurfum að komast í gegnum þessa erfiðu tíma, við þurfum að komast hratt í gegnum þá til þess að við getum farið að byggja upp hagvöxt að nýju.

Virðulegi forseti. Ég tel að við eigum að skoða þá lausn að skattleggja séreignarsparnaðinn en ég tel að það sé ekki skynsamlegt fyrir okkur að fara í stóra einsskiptisaðgerð vegna þess að þá erum við í raun og veru að fá lán hjá börnunum okkar, við erum að taka skatttekjur framtíðarinnar í dag. Mér þætti vænt um að heyra hvað hv. þingmaður mundi leggja til, hvers konar skatta hún mundi leggja til ef við byggjum ekki við þá lausn að fara í fjölskyldusilfrið. Mundi hún vera spennt fyrir því að leggja 12.500 kr. skatt á hverja milljón sem þeir efnuðustu í samfélagi okkar eiga umfram 90 milljónir nettó? Mundi hún vera áhugasöm um það að afnema sjómannaafsláttinn? Ég held að við þurfum að taka þá umræðu miklu fremur í þessum sal en að ræða alltaf útópískar hugmyndir um einsskiptisaðgerð sem er eins og ég kalla það að selja fjölskyldusilfrið.

Frú forseti. Allt þetta tal um útópískar hugmyndir sýnir að menn eru ekki reiðubúnir til að skoða nýjar leiðir. Menn eru ekki reiðubúnir til að skoða nýjar leiðir, aðrar leiðir, sem ekki bara við í þingflokki sjálfstæðismanna höfum verið að telja upp og sýna fram á að eru raunhæfar, heldur hafa líka hagfræðingar, lögfræðingar og fleiri í samfélaginu sagt: Förum þessa leið meðan við erum að komast yfir þessa erfiðleika núna sem vonandi verða tímabundnir. Já, ég er alveg sammála því og ég hefði gjarnan viljað fá tíma og tækifæri til þess að skoða kerfið heildstætt, hvort sem við erum að tala um sjómannaafsláttinn, auðlegðarskatt eða eitthvað fleira. Við fengum bara ekki tækifæri til þess, ríkisstjórnin hafði ekki kjark í það eða löngun eða döngun til þess að bjóða fleirum en innmúruðum og innvígðum samfylkingarmönnum og vinstri grænum við þetta borð til að reyna að leysa ríkisfjármálin. Það hefur ekki verið gert í Icesave-málinu, það hefur ekki verið gert í neinum öðrum málum að fá okkur til liðs  
            

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu á þessari aðventustund okkar. Hv. þingmanni þóttu þær tillögur sem hér eru fram færðar gamaldags, þetta væru gamlar, lúnar götur og hallærislegar. Ég vil nú segja það að ég held að það sé einmitt ágætur tími til þess að vera dálítið gamaldags. Ég held að það sé full ástæða fyrir okkur, eftir það sem á undan er gengið, að huga betur að varfærnissjónarmiðum, að íhaldssemi nokkuð meiri en við tileinkuðum okkur þegar við keyrðum sem hraðast eftir brautinni. Og af því að hv. þingmaður nefndi það að áar okkar hefðu kannski fyrir 1.100 árum flúið skatta í Noregi, hlýtur maður um leið að spyrja: Hefur þeim ekki farnast nokkuð betur efnahagslega með sína háu skatta? Hefur ekki nágrönnum okkar farnast nokkuð betur með sín margþrepaskiptu skattkerfi? Hvaða efnislegu athugasemdir hefur hv. þingmaður við þrepaskipt skattkerfi? Rak ekki Sjálfstæðisflokkurinn árum saman margþrepaskipt skattkerfi með alls kyns flækjum og útúrdúrum? Hefur það nokkurn tíma vafist fyrir Sjálfstæðisflokknum? Er um að ræða stórfelldar skattahækkanir í þessu frumvarpi? Nei, það er ekki. Hér er verið að verja alla sem eru undir 270 þúsundum fyrir hækkunum og aðrir taka bara tiltölulega litlar hækkanir. Telur hv. þingmaður að við getum bara labbað út úr hruninu án þess að nokkur þurfi að axla nokkuð? Er það ekki full nútímaleg hugsun?

Frú forseti. Hér fengum við nasasjón af því hvernig roðinn í austri fer yfir okkur. Ég vil minna hv. þingmann á það að það er ég sem er íhaldið en ekki hann. Það sem mig hryllir hins vegar við er að núna á 20 ára afmæli frá falli múrsins erum við að fá hugmyndir þeirra manna sem voru í ríkisstjórn hér heima þráðbeint í hausinn. Hverjir skyldu hafa verið í ríkisstjórn þá? Hver skyldi hafa verið fjármálaráðherra Íslands þá? Hverjir skyldu hafa setið í þeirri ríkisstjórn aðrir en hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra? Er það gamli tíminn sem við viljum hverfa til? Ég segi nei. Það var þverpólitísk nokkuð góð sátt um það, m.a. frá ASÍ sem menn hafa alltaf viljað leita til hjá Samfylkingunni, að skattkerfið væri nokkuð einfalt, gegnsætt, nokkuð sanngjarnt. Við höfum bent á það að ef menn vildu fara þá leið og þá uppgjafarleið sem það er að hækka skatta, af hverju nýttu menn sér þá ekki það kerfi sem fyrir er í staðinn fyrir að standa í stórauknum kostnaði bara við kerfisbreytinguna eina og sér? Það sem við erum að tala um er að við viljum ekki fara inn í slíkt gamaldags kerfi sem við fengum hér fyrir rúmum 20 árum og er verið að setja fram núna. Já, já, við getum alveg talað um hrunið eins og hv. þingmaður talaði um. Við erum að benda á aðrar leiðir. Við gerum okkur fyllilega grein fyrir því, við sjálfstæðismenn, að það þarf að halda uppi verðmætasköpun, atvinnusköpun. Það er eins og hv. þingmenn í Samfylkingunni eða Vinstri grænum átti sig ekki á því að hér þurfi að vera ákveðin verðmætasköpun til að halda atvinnulífinu uppi 

Virðulegur forseti. Hv. þingmanni til upplýsingar hefur ASÍ lengi barist fyrir þrepaskiptu skattkerfi og aukinn jöfnuður er ekki til þess fallinn að draga úr verðmætasköpun í samfélaginu, það er enginn málflutningur. Ég held að það sem hljóti að vekja athygli manns í þessari umræðu er að tiltölulega einföld skipting þriggja þrepa í tekjuskattskerfi skuli vefjast svona mikið fyrir Sjálfstæðisflokknum. Af hverju gerir hún það? Hún gerir það auðvitað vegna þess að hún leggur nokkuð meira á þá sem mest hafa. Sjálfstæðisflokknum fannst ekkert að því að reka hátekjuskattsþrep, venjulegt tekjuskattsþrep, sérstakt tekjuskattsþrep í einkahlutafélögum fyrir þá sem tóku launin sín þær leiðirnar og svo allra lægsta tekjuskattsþrepið, 10%, fyrir þá sem mestar tekjur hafa, best standa, fjármagnseigendurna í landinu. 

Frú forseti. Það er svolítið merkilegt að heyra alla varðhundana koma hingað upp og tala um það hvernig ríkisstjórnin sé að breyta umhverfinu í átt að jöfnuði þegar ríkisstjórnin leggur fram frumvarp sem breytir gildandi lögum um persónuafslátt til verri vegar og þorir ekki að segja það beint framan í samfélagið og fær núna í dag ákúrur einmitt frá ASÍ. Hvað er ASÍ að segja í dag? Af hverju talar ekki ríkisstjórnin hreint út? Af hverju hefur hún ekki samráð? Síðan koma menn hingað upp og reyna að verja þessar gjörðir ríkisstjórnarinnar. Eins er merkilegt að heyra það að jafnungur þingmaður og hv. þm. Helgi Hjörvar er skuli verja það að við séum að hverfa aftur til þess tíma þegar við héldum uppi mesta jaðarskattskerfi í heimi. Við erum að hverfa aftur til þess tíma þegar millitekjufólkið var hlaðið pinklum vinstri stjórnar, 

Frú forseti. Þetta var um margt athyglisverð ræða hjá hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur. Hún fór mikinn og talaði um gamlar lummur. Ég er alinn upp við það að heyra sjálfstæðismenn fyrir hverjar einustu kosningar vara við því að ef hér komist vinstri stjórn til valda muni verða atvinnuleysi, gengisfall, háir vextir, verðbólga og fleira. Allt þetta gerðist í tíð Sjálfstæðisflokksins og það sem við erum að glíma við núna er einmitt að reyna að lagfæra það sem gerðist á þeim tíma. Hún talaði líka um landbúnað og „heim í réttirnar“ og verið væri að reka fé til dilka. Ég veit það að í réttum fer fram mikill fjárdráttur en ég hygg að Sjálfstæðisflokkurinn sé framarlega á því sviði líka og kunni þau verk vel. Mig langaði að spyrja hv. þingmann af því að hún kom hér inn á ákveðið mál, hún kom inn á að menn þyrðu ekki að taka til hendinni og þyrðu ekki að grípa til róttækra aðgerða til að mynda í sameiningu á stofnunum og fleiru og hún kom sérstaklega inn á til mynda menntamál og landbúnaðarmál. Mig langaði að spyrja hv. þingmann hvort hún gæti farið frekar út í þetta og þá sérstaklega landbúnaðarkaflann og hvað það væri fyrst og fremst sem hún væri að hugsa um í því efni.

Frú forseti. Aðeins varðandi fyrra atriðið. Það er allt rétt sem kom fram hjá hv. þingmanni að hér eru höft, hér hefur verið mikil verðbólga, hér er óráð og óstjórn varðandi allt verklag í ríkisfjármálum. Menn geta talað um fyrri ríkisstjórn. Gott og vel. Það voru mörg mistök gerð þar og það þarf að ráða fram úr málum eins og þau eru í dag. En í guðanna bænum, ég bið hæstv. ríkisstjórn og þingmenn ríkisstjórnarflokkanna að tala hreint út og það er það sem ég er að biðja um. Hættið þessum feluleik. Segið bara að þið viljið hækka skatta, grímulaust. Segið að þið viljið breyta kerfinu af því að ykkur líkar það ekki eins og það er í dag. Þannig er það. Það er verið að breyta þessu kerfi, það er verið að breyta samfélaginu á svo margan hátt. Talandi um menntakerfið, fyrst við erum að tala um menntakerfið óttast ég líka mjög miklar breytingar þar. Ég heyri þetta bæði hér á göngum, kaffistofum og víðar: Eigum við ekki bara að sameina Háskólann í Reykjavík og Háskóla Íslands? Það er einmitt þessi hugsunarháttur sem ég er hrædd við. Það á að útrýma allri samkeppni. Það má ekkert vera einkarekið. Nei, nei, nei, ekkert einkarekið, reynum bara að gubba þessu saman í einn heilan pakka. Það er þetta sem ég er hræddust við, að menn átti sig ekki á því hvað það er mikilvægt fyrir skattgreiðendur, fyrir einstaklingana sem ætla sér í nám upp á valið að gera, að menn sjái ekki að það skiptir máli að hafa samkeppni á sviði einkarekstrar í skólamálum sem og á fleiri sviðum. 
             Ég segi: Já, við eigum að halda áfram. Ég hef sameinað margar skólastofnanir og gerði það sem menntamálaráðherra. Því á að halda áfram og það eru margar hugmyndir sem hægt er að ræða, til að mynda þær hugmyndir sem hafa komið fram í nefnd menntamálaráðherra og hafa verið ræddar í þinginu og ég er tilbúin til að 

Forseti vill minna hv. þingmenn á hefðbundna orðræðu í þingsal.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður talaði um að við værum að hækka skatta og ættum að tala um það grímulaust. Það sem verið er að gera, það sem núverandi ríkisstjórn er að gera er að fara blandaða leið með það að markmiði að verja grunnstoðir samfélagsins, með það að markmiði að geta veitt áfram fjármuni inn í menntakerfið, inn í heilbrigðiskerfið, inn í félagsþjónustuna og hlífa því sem þar er. Þegar hún kom inn á háskólakerfið og talaði um sameiningar þar og annað því um líkt, er það ekkert launungarmál að ég hefði viljað sjá meiri sameiningar til að mynda á höfuðborgarsvæðinu en að farið væri hægar í það að ráðast á minni háskóla úti á landi, eins og hv. þingmaður gerði meðan hún gegndi starfi hæstv. menntamálaráðherra. Við skulum ekki gleyma því þegar hún talar um háskólana og samkeppnina að það er nú ekki aldeilis svo að þeir einkaháskólar sem hér eru séu ekki reknir fyrir opinbert fé því að þaðan renna miklir fjármunir inn í til að mynda HR og fleiri skóla. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir hefur farið mikinn í sameiningu háskóla 

Frú forseti. Hér er ég með vatn og hér er aðeins meira vatn, þetta er hin blandaða leið ríkisstjórnarinnar, þetta er hin blandaða leið, og svo hristir maður aðeins en þetta er enn þá vatn. Þetta er bara nákvæmlega það sama og með ríkisstjórnina og skattatillögur hennar. Þetta er ekkert annað en eitthvert orðagjálfur. Núverandi ríkisstjórn er að skera minna niður á þessum fjárlögum en síðasta ríkisstjórn gerði eftir að fjárlagafrumvarpið var lagt fram haustið 2008. Svo flissa menn hér í einhverjum taugatitringi yfir því að menn skuli vera að benda á einfaldar staðreyndir. Það sem ég vil hins vegar segja við hv. þingmann um sameiningu skólastofnana: Já, það verður að halda áfram að auka samvinnu, auka samrekstur og reyna að leita allra leiða, hvort sem það er innan menntakerfisins eða annarra sviða í samfélaginu til að reksturinn verði sem hagkvæmastur, til að ríkisborgarar á Íslandi þurfi að greiða sem minnsta skatta þannig að þeir geti haft í sig og á og atvinnufyrirtækin fari að starfa að nýju 

Virðulegur forseti. Það er ánægjulegt að umræðunni sem fram fór hér áðan skyldi ljúka með þessum mörgu brosum í salnum. Það mál sem við fjöllum um nú er flutt af hæstv. ríkisstjórn með það að markmiði að framlengja lög um kjararáð sem sett voru fyrir ári og miðuðu einfaldlega að því að ekki yrði um það að ræða að alþingismenn, ráðherrar og æðstu embættismenn ríkisins tækju launahækkanir á yfirstandandi ári. Þær forsendur er allar áfram til staðar þannig að eðlilegt var talið að framlengja þessi ákvæði. Í meðförum nefndarinnar hefur málið þó tekið nokkrum breytingum og þær eru fyrst og fremst þrjár, en athygli mín hefur verið vakin á því að það er að finna prentvillu í nefndaráliti sem gerir það að verkum að það þarf að prenta upp aftur fyrir 3. umr. sem fer fram á mánudag. Breytingarnar eru í fyrsta lagi þær að fortakslaust bann við hækkunum nær einvörðungu til alþingismanna og ráðherra en unnt er að fella einstaka úrskurði um aðra til að leiðrétta með tilliti til innra samræmis og annað þess háttar, en auðvitað er ljóst að engar forsendur eru fyrir almennum launahækkunum hjá þessum hópi frekar en öðrum hópum í samfélaginu og ekki þess að vænta að svo verði. Í annan stað er gildistíminn styttur eilítið þannig að hann er ekki út næsta ár, árið 2009, heldur er hann til jafnlengdar kjarasamningnum. Það helgast einfaldlega af því að þessi launafrysting tekur mið af því sem menn hafa farið í á almennum markaði. Menn hafa þar samið um að ekki verði gerðar breytingar á gildandi kjarasamningum fram í nóvember á næsta ári. Það er því eðlilegt að þessi ákvæði gildi til jafnlengdar hinum almennu kjarasamningum og afstaða verði tekin til framhaldsins þegar þar að kemur og við sjáum betur hvernig efnahagsástand er í samfélaginu og launaþróun almennt. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að með þessum áorðnu breytingum verði frumvarpið samþykkt.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir framsögu með nefndaráliti efnahags- og skattanefndar. Ég velti fyrir mér hvort það er mat hv. þingmanns og meiri hluta nefndarinnar að það hafi verið, ef við orðum það svo, einhver hætta á því að kjararáð tæki ákvörðun sem fæli í sér launahækkun til alþingismanna, ráðherra, dómara og annarra embættismanna ríkisins. Er eitthvað í þeim forsendum sem kjararáð á að vinna út frá sem hefði að óbreyttum lögum kallað á það að kjararáð kæmist að þeirri niðurstöðu að hækka ætti laun alþingismanna, ráðherra, dómara og æðstu embættismanna ríkisins? Án þess að hafa farið ofan í þessar forsendur, og ég játa ég að ég hef ekki fylgst náið með framgangi þessa máls, hefði ég haldið að aðstæður væru þannig í þjóðfélaginu að kjararáð hefði engar forsendur til að taka einhverja ákvörðun um að hækka laun þessara hópa. Ég játa að að ég þekki þetta ekki gjörla en einhvern veginn hefði ég haldið að launaþróun og aðrir áhrifavaldar á ákvarðanir kjararáðs væru allir í þá átt annaðhvort að láta laun þeirra hópa sem hér um ræðir standa í stað eða hugsanlega lækka þau eftir því sem heimilt er. Kannski gæti hv. þm. Helgi Hjörvar upplýst okkur um þetta. Í annan stað vildi ég spyrja hv. þm. Helga Hjörvar svona grundvallarspurningar í þessu sambandi. Nú er þetta ekki í fyrsta sinn sem Alþingi hefur á síðustu árum með lagasetningu haft áhrif á eða reynt að bregðast við ákvörðunum kjararáðs eða 

Virðulegur forseti. Ég get tekið undir það með hv. þingmanni að það er erfitt að ímynda sér að það sé mikil hætta á því, jafnvel þó að þetta frumvarp yrði ekki að lögum, að Kjaradómur hefði nokkrar forsendur til að ráðast í ákvarðanir um hækkanir fyrir þessa hópa. Það er þó auðvitað þannig, eins og hv. þingmaður þekkir, að þær stundir hafa komið í þessum sal að það hafa komið úrskurðir um launakjör þeirra sem hér undir falla sem hafa komið mönnum nokkuð á óvart. Ég hygg að sjónarmið ríkisstjórnarinnar sé fyrst og fremst það að allur sé varinn góður og að meiri hlutinn geti út af fyrir sig tekið undir það, með hliðsjón líka af þeim miklu byrðum sem almenningur er að axla í gengishruninu í miklum hækkunum skulda, í lækkunum launa og nú í skattahækkunum, að við þær erfiðu aðstæður í samfélaginu sé rétt að taka af öll tvímæli um pólitískan vilja okkar í málinu. Ég held að við eigum ekki að draga ályktanir um að þetta sé gott eða vont fyrirkomulag út frá þeim ráðstöfunum sem við þurfum að grípa til núna í kjölfar efnahagshruns. Það eru auðvitað svo einstakar aðstæður þegar yfir heiminn ríður fjármálakreppa, sem skeður á 100 ára fresti, að ég held að þær sérstöku ráðstafanir sem við þurfum nú að grípa til á ýmsum sviðum gefi ekki tilefni til almennra lærdóma fyrir lengri tíma.

Hæstv. forseti. Ég hef einhvern veginn á tilfinningunni að þetta sé svona, eða ég skildi orð hv. þm. Helga Hjörvars þannig og hann leiðréttir mig ef ég hef misskilið eitthvað, að þetta sé hugsað sem einhvers konar stefnuyfirlýsing frekar en að þetta eigi að verða lagasetning sem hafi raunveruleg áhrif. Ég skildi þetta þannig. Varðandi hins vegar það almenna sjónarmið hvernig þetta fyrirkomulag er, verð ég að játa að á þeim tiltölulega stutta tíma sem ég og raunar hv. þm. Helgi Hjörvar höfum setið á þingi, frá vorinu 2003, höfum við a.m.k. tvisvar áður farið í gegnum breytingar á þessum lögum vegna þess að menn hafa haft áhyggjur af því, pólitískar áhyggjur að kjararáð eða þar á undan Kjaradómur væri að komast að niðurstöðum sem væru pólitískt óheppilegar. Því velti ég fyrir mér hvort við séum ekki einfaldlega með kerfi þar sem sérstök nefnd eða sérstakt ráð á að komast að niðurstöðum sem byggja á einhverjum forsendum sem þingið er tilbúið að grípa inn í hvenær sem ákvörðunin gæti reynst umdeild. Þá erum við farin að tala um að þingið ætli að taka á öllum raunverulegum álitaefnum í þessu sambandi. Ég velti því fyrir mér, þó að mér finnist það ekki spennandi tilhugsun, hvort það væri ekki hreinlegra að ákvarðanataka af þessu tagi væri einfaldlega í höndum og á ábyrgð Alþingis sjálfs með öllum þeim ókostum sem því fylgja, því að mér sýnist að við séum hvort sem er að fá erfiðu og óvinsælu ákvarðanirnar inn á okkar borð.

Virðulegur forseti. Stefnuyfirlýsing, já, og kannski öryggisráðstöfun ef svo má segja. Ég held að vangaveltur hv. þingmanns um það hvort þingmenn eigi einfaldlega að axla þessar ákvarðanir hér inni sjálfir megi fyllilega rökstyðja. Ég held þó að það væri farsælla ef við, og þá auðvitað í venjulegu árferði, gætum undir öllum venjulegum kringumstæðum látið kjararáði slíka úrskurði eftir og hlutast sem allra minnst og allra sjaldnast til um þá vegna þess að ef við treystum okkur ekki til að taka þessar ákvarðanir sjálf verðum við auðvitað að treysta einhverjum öðrum fyrir þeim. Ég held hins vegar að þau sjónarmið verði að víkja núna við þær algerlega sérstöku aðstæður sem eru í samfélaginu eins og ég rakti áðan og við verðum einfaldlega að gefa alveg skýr skilaboð um það að Alþingi, sem farið hefur fyrir í stjórn landsins með kunnum afleiðingum, ætli að deila kjörum með öðrum og tryggja það að ekki verði gerðar breytingar á kjörum okkar sem geti raskað friði í samfélaginu og hvað þá á vinnumarkaði.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp um kjararáð. Frumvarp þetta gengur út á það að óheimilt verði til ársloka 2010 að hækka laun þeirra sem falla undir úrskurðarvald kjararáðs, þó ekki forseta Íslands. Við meðferð málsins hefur komið fram allhörð gagnrýni á tillöguna, í fyrsta lagi að þá sé vegið að sjálfstæði dómsvalds og m.a. gengið gegn athugasemdum sérstakrar nefndar á vegum Evrópusamtaka dómara frá því í maí 2009 og alþjóðasamtaka dómara frá því í október 2009. Ljóst er að í kjölfar hrunsins mun málafjöldi og álag á dómstóla aukast gríðarlega. Þannig hefur málafjöldi þegar aukist um 40% hjá Hæstarétti og viðbúið að hann muni aukast enn frekar. Það er glapræði að halda dómarastéttinni í gíslingu og ógn við réttaröryggið. Ef alþjóðasamtök álykta á þeim nótum er viðbúið að traust á íslenska réttarríkinu muni dvína sem leiðir til vantrúar á að hægt sé að framfylgja samningum sem aftur hamlar fjárfestingu erlendra aðila á Íslandi. Að auki er brýnt að leita allra ráða til að styrkja trú Íslendinga sjálfra á stofnanir samfélagsins og er þessi ráðstöfun ekki liður í því. Í öðru lagi er verið að eyðileggja launakerfi ríkisins því að kjararáð tekur hvort sem er mið af launaþróun. Fram kom í máli framkvæmdastjóra kjararáðs að ráðstöfunin hefti ráðið í ákvörðunum sínum og stefni í voða launakerfi ríkisins. Þá kom fram að ákvörðun þingsins um að setja lög sem lúta að því að gera forsætisráðherra að launahæsta ríkisstarfsmanninum hafi verið afar óheppileg. Ákvörðunarvaldið er tekið úr höndum réttbærra fagaðila og fært inn í sali Alþingis þar sem önnur sjónarmið ríkja. Þetta verður að telja afar slæmt fyrir sjálfstæði stjórnskipaðra aðila sem falið er afmarkað viðkvæmt hlutverk fyrir ríkið. Það má vera að ríkisstjórnin nái fram einhverju settu markmiði sínu en um leið er markmið kjararáðs virt að vettugi. Í þriðja lagi er gengið hættulega nærri samkeppnishæfni landsins hvað varðar viðkomandi starfsstéttir. Líklegt er að ráðstöfunin geti komið losi á starfsmenn sem hún nær til. Tilviljanakennd ákvörðun sem þessi er ekki í anda fagmennsku og gæti niðurstaðan allt eins orðið sú að erfitt verði að manna stöður sem heyra undir ráðið hæfum einstaklingum og að þeir sem fyrir eru sætti sig ekki við málsmeðferð og leiti til annarra landa eftir störfum. Í fjórða lagi felur tillagan í sér óraunsæja hugmynd um að launamönnum á þessu sviði muni almennt ekki fækka. Nafnlaun á almennum markaði hafa lækkað undanfarið og skýtur það mjög skökku við að viðhalda launalækkun sem ákvörðuð var fyrr á þessu ári. Líklegt er að starfsmenn leiti á önnur mið, sérstaklega þar sem álag á þessar stéttir hefur í mörgum tilfellum margfaldast í kjölfar hrunsins. Í fimmta lagi er það álit minni hlutans að málið sé ekki einungis táknræn aðgerð ríkisstjórnarinnar heldur sé hún allt að því lýðskrum. Framangreind atriði hafa ekki verið höfð í huga við ráðstöfunina heldur hafa önnur atriði verið höfð að leiðarljósi. Það er óásættanlegt að fagmennska sé virt að vettugi í viðleitni stjórnvalda við að slá ryki í augu fólks. Ef það er hins vegar einlægur ásetningur stjórnvalda að viðhalda launalækkuninni í krafti þess að hún sé táknræn leggur minni hlutinn til að þingmenn og ráðherrar verði teknir út úr kjararáði og laun þeirra meðhöndluð á þann hátt sem ríkisstjórninni þykir best henta í ímyndarbaráttu sinni en aðrar stéttir verði ekki dregnar inn í hana. Slíkt kæmi til móts við markmið ríkisstjórnarinnar en stefndi ekki launakerfi ríkisins í voða, auk þess sem hættan á spekileka yrði þá minnkuð. Minni hlutinn leggur til að frumvarpinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Undir nefndarálit minni hlutans rita 14. desember 2009, Tryggvi Þór Herbertsson, Birkir Jón Jónsson, Pétur H. Blöndal og Þór Saari. Nú ber svo við að meiri hluti efnahags- og skattanefndar hefur borið fram breytingartillögu sem felur í sér ráðleggingu minni hlutans og er það vel. Þessi breyting mun ekki ná til annarra stétta en þingmanna og ráðherra, auk þess sem sveigjanleiki kjararáðs til að ákvarða laun innbyrðis á milli þessara stétta verður aukinn. Það er gott að meiri hlutinn hefur tekið þessa tillögu minni hlutans upp og að því leytinu til dempað verstu áhrifin af frumvarpinu.

Hæstv. forseti. Ég held að mjög mikilvægt sé að við vöndum okkur við notkun hugtaka í þessari umræðu. Það er ekki rétt að ríkisstjórnin beiti sér fyrir launalækkunum. Hins vegar er stefnt að því að draga úr launaútgjöldum.  Hins vegar er alveg rétt að tilteknir hópar eins og þingmenn og ráðherrar hafa verið lækkaðir í launum. En almenna stefnan hjá ríkinu hefur verið sú að draga úr launaútgjöldum með margvíslegri hagræðingu og með því að horfa til einstaklingsbundinna ráðningarkjara en ekki hefur verið gengið á gerða kjarasamninga.

Virðulegi forseti. Nú er það svo að við höfum á engan hátt fjallað hér um almenna kjarasamninga. Við fjöllum um alveg afmarkaðan hóp sem þessi lög ná til sem eru æðstu stjórnendur ríkisins, ef við getum kallað þá því yfirlætislega nafni. Upphaflegt frumvarp fjallaði um það að frysta laun þessara æðstu stjórnenda ríkisins og eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson veit miðast laun á Íslandi við það að farið er frá toppnum og niður, nákvæmlega þannig fer það fram. Með því að raska þessu jafnvægi fer það niður allan launastigann, þjappar saman launadreifingunni og kemur verst við þá sem eru með millilaun og lág laun. Þetta eru ekki hagfræðikenningar sem eru búnar til í þessum þingsal, síður en svo, þetta er bara hefðbundin vinnumarkaðshagfræði. Þó svo að mér sé mjög illa við að spyrja þann sem er við mig í andsvari spurninga, þætti mér gaman að vita hvort hv. þm. Ögmundi Jónassyni, sem hefur mikla reynslu í kjarasamningum og á vinnumarkaði, þyki eðlilegt að Alþingi grípi inn í faglegar ákvarðanir stofnana sem hafa verið settar upp í þjóðfélaginu til að eiga við sérstaklega viðkvæm málefni eins og laun ráðherra og þingmanna.

Hæstv. forseti. Ég hef verið þeirrar skoðunar lengi og flutt um það frumvarp hér á þingi að Alþingi ætti sjálft að ákveða laun þingmanna og ráðherra. Ég er nefnilega þeirrar skoðunar að að baki hverri ákvörðun af þessu tagi eigi að vera ábyrgð, að það sé hægt að draga þann sem tekur ákvörðunina til ábyrgðar. Þetta millistig sem við höfum búið til, kjararáð og Kjaradómur, hefur alltaf verið mér þyrnir í augum. Ég hef verið þeirrar skoðunar að margir þeir sem heyra undir Kjaradóm og kjararáð eigi að falla undir almenna kjarasamninga en ekki þessar stofnanir. Ég tel að við eigum að ákveða þessi kjör sjálf. Við gætum gert það sama dag og við ákveðum örorkubæturnar.

Virðulegi forseti. Eins og oft er ég sammála hv. þm. Ögmundi Jónassyni. Við deilum að mörgu leyti sömu lífsskoðunum þó svo að við séum hvor á sínum vængnum í pólitík. Ég er sammála hv. þingmanni um það að við eigum sjálf að taka ábyrgð á launum okkar. Við eigum að taka pólitíska ábyrgð á gjörðum okkar. Að því leytinu til erum við sammála. Það er afar óheppilegt hvernig aðrar stéttir hafa verið flæktar inn í kjör þingmanna eins og gerðist með því að flækja okkur inn í kjararáð. Að því leytinu erum við sammála. Það gæti vel verið klókt, eins og hv. þingmaður leggur til, að við ákvörðum laun þingmanna á sama tíma og laun öryrkja. En ég er hræddur um að það hefði orðið uppþot í þjóðfélaginu ef raunlaun þingmanna hefðu hækkað um 70% á sex, sjö árum eins og var með öryrkja. Það gæti líka skapað viss pólitísk vandamál að velja þá leið. En ég skil hugsunina og get tekið undir hana. Eftir að við höfum leiðrétt laun öryrkja og laun þingmanna skulum við ákvarða þetta saman.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá hv. menntamálanefnd um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 92/2008, um framhaldsskóla. Með frumvarpinu er lagt til að framhaldsskólum verði tímabundið heimilt að miða fjárhæð gjalds fyrir nám sem þeir bjóða upp á utan reglubundins starfstíma framhaldsskóla og fjarnám við allt að þriðjung af meðalkennsluframlagi á nemanda samkvæmt fjárlögum miðað við fullt nám. Ef nemandi er ekki í fullu námi skal gjaldið reiknast hlutfallslega miðað við fjölda námseininga. Í lögunum er kveðið á um að hámarksfjárhæð gjaldsins skuli miðast við 10% af meðalkennsluframlagi á nemanda samkvæmt fjárlögum miðað við fullt nám. Ákvæði gildandi laga leiðir óbreytt til aukinna útgjalda framhaldsskóla vegna kvöldnáms, sumarnáms og fjarnáms sem ekki er gert ráð fyrir í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2010. Nefndin telur mikilvægt að kostnaður komi ekki í veg fyrir að framhaldsskólar geti boðið upp á nám af þessu tagi, enda nauðsynlegt að tryggja að námsúrræði standi öllum landsmönnum til boða óháð búsetu. Þá skiptir miklu máli að fólk geti aukið við menntun sína og þar sem nám í framhaldsskóla er sjaldan lánshæft til Lánasjóðs íslenskra námsmanna þurfi að tryggja að áfram sé mögulegt að bjóða upp á nám utan reglubundins starfstíma. Nefndin áréttar að gæta þurfi að því að skapa sem flestum tækifæri til náms og leggur því áherslu á að um tímabundna ráðstöfun sé að ræða. Nefndin fjallaði sérstaklega um það viðmiðunargjald sem lagt er til að framhaldsskólum verði heimilt að miða við og taldi að ekki væri nægilega skýrt kveðið á um þær fjárhæðir sem um væri að ræða. Í eldri lögum um framhaldsskóla var við það miðað að fjárhæð gjaldsins gæti numið þriðjungi kennslulauna vegna kennslu í öldungadeildum. Í framkvæmd gat kostnaður milli skóla því verið mismunandi og því mun við ákvörðun gjaldsins hafa verið miðað við meðalframlag á nemanda eins og það var ákveðið í fjárlögum hvers árs. Nefndin leggur því til að í stað þess að miða hámark gjaldsins við allt að þriðjung af meðalframlagi samkvæmt fjárlögum á ársnemanda, þ.e. nemanda sem er í fullu námi á framhaldsskólastigi, er lagt til að gjaldið miðist við námseiningu. Fullt nám í framhaldsskóla miðað við heilt skólaár er 35 einingar. Samkvæmt því telur nefndin rétt að miða við að fjárhæð gjaldsins megi nema allt að 7.500 kr. á hverja námseiningu, en námsáfangar í framhaldsskóla eru almennt þrjár einingar. Nefndin tekur fram að þar sem meðalframlag til hvers skóla er mismunandi þyki rétt að kveða á um að fjárhæð gjaldsins megi þó aldrei vera hærri en sem leiðir af meðalframlagi til hvers skóla í fjárlögum. Breytingartillagan er á þskj. 518 en nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeirri breytingu. Undir álitið skrifuðu með fyrirvara hv. þingmenn Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Eygló Harðardóttir og Unnur Brá Konráðsdóttir.

Hæstv. forseti. Við í menntamálanefnd tókum þetta mál í gegn á talsverðum hraða en samt í ágætri sátt og náðum ákveðnum breytingum á því sem eru til þess fallnar að gera ákvæði laganna skýrari, þannig að það sé algjörlega ljóst um hvað verið er að tala hér. Ég fagna því að það náðist að laga þetta á þennan hátt og ég tel að allir séu fyllilega sáttir við það, bara svo vakin sé athygli á því. Einnig er gott að vekja athygli á því að ljóst er að skólarnir hafa nú þegar auglýst og innritað í námið fyrir næstu önn, þannig að væntanlega kemur þetta ekki til með að skila neinum breytingum fyrr en á þarnæstu önn, þ.e. næsta haust.

Virðulegi forseti. Ég held að óhætt sé að segja að menn hafi lagst á eitt hér að reyna að hraða þingstörfum og vinna hluti eins vel og hægt er. Því olli það miklum vonbrigðum þegar við fengum tilkynningu um það fyrr í dag að þvert á það sem lagt var upp með verður fundað í kvöld í hv. viðskiptanefnd þar sem á að taka eitt mál út með breytingum sem við höfum ekki hugmynd um hverjar eru. Til stóð að við fengjum upplýsingar um það hver ætlun meiri hlutans væri í þessu máli og við mundum hittast á mánudagsmorgun og vorum við alveg tilbúin að leggja fram alla þá vinnu sem þyrfti um helgina til að laga málið. Mér segir svo hugur að komið hafi tilskipun frá framkvæmdarvaldinu um að gera þetta með þessum hætti og er það mjög bagalegt, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég vil útskýra það hvers vegna verið er að taka út mál í viðskiptanefnd á þessum degi eða nú í matarhléi. Ástæðan er sú að forseti Alþingis fór fram á það við formann og varaformann viðskiptanefndar að mál varðandi innstæðutryggingarsjóðinn yrði tekið út í dag í stað þess að taka málið út snemma morguns á mánudaginn. Ég sem formaður viðskiptanefndar ákvað að verða við þessari beiðni. Ég vil geta þess að viðskiptanefnd hefur fundað stíft um það mál sem tekið verður út í kvöld og öll álitaefni hafa verið rædd í þaula og nefndarálitið sem verður tekið út í kvöld ætti ekki að koma neinum á óvart 

Virðulegi forseti. Bara svo vakin sé athygli á því er hér um hvorki meira né minna en nýtt innstæðutryggingarsjóðskerfi fyrir Ísland að ræða. Ég þarf ekki að halda langa ræðu um það, virðulegi forseti, að það skiptir máli að vanda sig þegar slíkt er gert. Við höfum brennt okkur á öðrum vinnubrögðum. Af því að hv. formaður þingnefndarinnar kemur hér og segir að álitið muni ekki koma neinum á óvart, ég er í hv. viðskiptanefnd og það mun koma mér á óvart því að ég veit ekki hvað er í því. 

Virðulegi forseti. Ég sá mig knúinn til að kveðja mér hljóðs undir þessum lið og nefna að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson mætti ekki á fund viðskiptanefndar í morgun þar sem umrætt frumvarp til laga var á dagskránni.

Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 47/2004, um þjóðgarðinn á Þingvöllum, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið gesti. Frumvarpið er endurflutt frá 136. löggjafarþingi og lagði allsherjarnefnd þá til að það yrði samþykkt. Þar kom fram að markmið frumvarpsins væri að tryggja að Þingvallanefnd gæti samið um lengd leigutíma á lóðum undir sumarhús óháð ákvæðum laga um frístundabyggð og leigu lóða undir frístundahús, en þau áskilja að leigusamningar frístundahúsa séu gerðir til 20 ára. Þeir samningar sem í gildi eru í þjóðgarðinum eru til styttri tíma, eða 10 ára, og þykir það nauðsynlegt svo að unnt sé að grípa til ráðstafana með tiltölulega skömmum fyrirvara til að tryggja að markmið laga um þjóðgarðinn á Þingvöllum náist, enda er Þingvallanefnd falið að fara með málefni þjóðgarðsins. Nefndin bendir á að jafnframt kunna ýmis önnur ákvæði laga um frístundabyggð að vera í nokkru ósamræmi við lög um þjóðgarðinn, en nefndin minnir einnig á þá meginreglu að sérlög ganga framar almennum lögum og vísar í því sambandi til sérstöðu þjóðgarðsins á Þingvöllum. Nefndin fjallaði um kosningu og kjörtíma Þingvallanefndar. Samkvæmt gildandi lögum um þjóðgarðinn á Þingvöllum skal Alþingi kjósa sjö alþingismenn í Þingvallanefnd í upphafi hvers þings. Fyrir gildistöku þeirra laga var þriggja manna Þingvallanefnd kosin í lok hvers þings eftir nýafstaðnar kosningar, sbr. 5. gr. laga nr. 59/1928, um friðun Þingvalla. Rökin fyrir breytingunni 2004 var að vel færi á því að sama gilti um Þingvallanefnd og fastanefndir þingsins, sem þá voru kosnar í upphafi hvers þings. Með breytingum á þingsköpum 2007 var kjörtími þingnefnda lengdur þannig að kosningin gildir allt kjörtímabil alþingismanna. Nefndin leggur til að kjörtími Þingvallanefndar verði færður til samræmis við þessa breytingu á kjörtíma þingnefnda þannig að ekki þurfi að kjósa nýja nefnd á hverju löggjafarþingi. Þá leggur nefndin einnig til að tryggt verði með bráðabirgðaákvæði að sú Þingvallanefnd sem kosin var í upphafi yfirstandandi þings sitji áfram þar til ný nefnd hefur verið kjörin eftir næstu alþingiskosningar. Því leggjum við til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: 1. Við frumvarpið bætist ný grein sem verði 1. gr., svohljóðandi: Í stað orðsins „þings“ í 1. málsl. 2. mgr. 2. gr. laganna kemur: kjörtímabils. 2. Við frumvarpið bætist ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi: Þingvallanefnd sem nú situr skal halda umboði sínu þar til ný nefnd hefur verið kjörin eftir næstu alþingiskosningar. Birgir Ármannsson, Arndís Soffía Sigurðardóttir, Valgerður Bjarnadóttir og Þráinn Bertelsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Þór Saari, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykkur álitinu. Auk þeirrar sem hér stendur skrifa undir álitið hv. þingmenn Vigdís Hauksdóttir, Ásmundur Einar Daðason, Ólöf Nordal og Róbert Marshall.

Virðulegi forseti. Hér erum við að fjalla um svolítið sérstakt mál. Ég get tekið undir með hv. forsvarsmanni allsherjarnefndar, hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur, að það sé eðlilegt að um þjóðgarðinn á Þingvöllum gildi sérstök lög, bæði um þá starfsemi sem þar er og þar með talið frístundabyggðir eða sumarhús. Við 1. umr. um þetta mál benti ég á að mér þætti skjóta svolítið skökku við að fyrir nokkrum árum fóru í gegnum Alþingi lög um réttindi og skyldur í sumarhúsabyggðum, svokölluð frístundalög, sem voru með þeim hætti þegar þau voru fyrst lögð fram að þau voru nánast hrein móðgun við sveitarfélögin og landeigendur í landinu. Sumir gengu svo langt að kalla þau lög um réttindi sumarhúsa en skyldur sveitarfélaga og landeigenda við þau. Sem betur fer náðist að laga ýmislegt í þeim lagabálki þannig að niðurstaðan varð nokkuð ásættanleg. Engu að síður voru sum ákvæðin nokkuð íþyngjandi fyrir sveitarfélögin í landinu og landeigendur. Mér þótti því skjóta nokkuð skökku við og nefndi það hér í ræðu minni í 1. umr. að þar sem Alþingi fer vissulega með stjórn þjóðgarðsins á Þingvöllum telji menn að réttindi þeirra sem eiga frístundasumarhús og eru í þessari frístundabyggð innan þjóðgarðsins skuli vera með öðrum hætti en í öðrum frístundabyggðum. Ég tók hins vegar undir að það væri mjög eðlilegt að um þjóðgarðinn sem slíkan giltu sérstök lög og reglur og það væri ekkert óeðlilegt að um frístundabyggð sem hefði lent innan löghelginnar á sínum tíma - hvort sem það væri gott eða slæmt - giltu sérstakar reglur. Mér fannst hins vegar ganga of langt að taka einhliða úr gildi lög sem þarna væru og fannst eðlilegra að farið hefði verið yfir lögin og teknir út þeir þættir sem stönguðust á við sérlögin um þjóðgarðinn. Í því sambandi er rétt að benda á að til að mynda hefði mátt fella út II. kafla laganna um frístundabyggðina og eins 19. gr. sem er í III. kaflanum en sá hluti laganna fjallar einmitt um leigutíma og hvernig menn eigi að koma þar fram. Aðrir hlutar í þessum lögum fjalla hins vegar meira og minna um samskipti frístundahúseigendanna hvers við annan, skyldu af félagsstarfsemi og slíka hluti, marga góða þætti sem æskilegt væri að þetta félag sem væri innan þjóðgarðsins hefði eins og allar aðrar frístundabyggðir. Þegar ég fór hins vegar að skoða þetta gat ég ekki betur séð en að þessi lög sem voru sett um frístundabyggðina ættu fyrst og fremst að gilda um frístundabyggðir þar sem leigutími væri 20 ár eða lengri. Það er því spurning hvort við séum ekki að hlaupa of hratt, eins og við gerum í flestum málum, og það sé í raun og veru óþarfi að fella þjóðgarðinn undan því að hann sé þar alls ekki vegna þess að þar er leigutíminn miklu styttri, tíu ár eða jafnvel styttri. Við framlengjum leigutímann núna um sex mánuði í hvert sinn til þess að skapa svigrúm til þess að koma að eðlilegu deiliskipulagi en það er ekki skrýtið að á þeim tíma hafi því ekki verið komið á. Mér finnst því í raun og veru eðlilegt að á milli 2. og 3. umr. taki nefndin þetta mál til skoðunar aftur, hvort það sé í raun og veru ekki óþarfi að ganga svona langt því hugsanlega gildi þessi lög ekki um frístundabyggðina innan þjóðgarðsins og hins vegar hvort ekki sé skynsamlegra að ákveðnir hlutir í lögunum um frístundabyggð eigi jafnt við um frístundabyggðina innan þjóðgarðsins og aðrar frístundabyggðir. Nefndin er einhuga í þessu og eins var Þingvallanefnd einhuga að baki þessu. Nú sit ég í þeirri nefnd en sat þar hvorki á þeim tíma sem þetta var lagt til né á hinu fyrra þingi þannig að mér birtust þessi sjónarmið við 1. umr. Ég tel eðlilegt að til þeirra sjónarmiða hefði verið tekið meira tillit, sérstaklega í ljósi þess að þrjár umsagnir bárust en enginn var, held ég, boðaður á fund nefndarinnar samkvæmt nefndarálitinu. Ein af þessum þremur umsögnum var frá Landssambandi sumarhúsaeigenda. Ef ég má vitna í þá umsögn þá stendur hér, með leyfi forseta: „Allt frá stofnun Landssambandsins hefur það verið baráttumál þess að fá lagaumhverfi um frístundabyggð og um samskipti landeigenda og leigutaka frístundalóða. Á síðasta ári var það mál loksins í höfn með samþykkt Alþingis á lögum um frístundabyggð og leigu lóða undir frístundahús, sem eru nr. 75/2008. Landssambandið leggst eindregið á móti breytingartillögunni.“ Seinna í sömu umsögn stendur, með leyfi forseta: „Tekið er á innbyrðis samskiptum lóðarhafa innan sama skipulagða svæðisins, stofnun félagsskapar til að taka fjárhagslegar ákvarðanir vegna sameiginlegs kostnaðar og samskiptum félagsins við viðkomandi sveitarfélag.“ Ég tel eðlilegt að þarna hefði verið aðeins tekið tillit til þessa hlutar. Einnig sendu Samtök sunnlenskra sveitarfélaga inn umsögn og mig langar, með leyfi forseta, til að lesa eftirfarandi umsögn sem var samþykkt: „Stjórn SASS gerir athugasemdir við að þjóðgarðurinn verði að öllu leyti undanþeginn lögum um frístundabyggð. Eðlilegra væri að tiltaka þær greinar laganna um frístundabyggð sem ekki eigi við um þjóðgarðinn. Stjórn SASS leggur jafnframt til að við 2. grein laganna verði bætt ákvæði um að fulltrúi Bláskógabyggðar fái sæti í Þingvallanefnd til viðbótar þeim sjö þingmönnum sem í henni sitja, eða, til vara, fái áheyrnarfulltrúa í nefndinni. Rökin eru augljós, verkefni nefndarinnar skarast að sumu leyti á við verkefni sveitarfélagsins samkvæmt lögum og því nauðsynlegt að fullt samráð sé á milli þessara aðila auk þess sem nauðsynlegt upplýsingaflæði væri tryggt.“ Ég vil taka undir þetta. Úr því að nefndin kaus að fjalla líka um og bæta við breytingartillögum um kosningar til Þingvallanefndar, bæði kjörtíma og með hvaða hætti, hefði þetta tækifæri átt að vera notað til þess að bæta þessum umsagnaraðila eða áheyrnarfulltrúa Bláskógabyggðar inn. Eins og allir vita eru Þingvellir í sveitarfélaginu Bláskógabyggð og stjórnsýsla Þingvallanefndar á mikil samskipti við sveitarstjórn og fulltrúa skipulags- og byggingarmála, heilbrigðiseftirlits og annarra þátta. Það væri ekkert óeðlilegt að fulltrúi sveitarfélagsins væri áheyrnarfulltrúi í þeirri nefnd. Sjálfur hefði ég reyndar viljað ganga lengra og mun kannski koma með mál inn á þingið þegar frá líður um annars konar stjórnun á þjóðgörðum, þar á meðal þjóðgarðinum á Þingvöllum, en við þekkjum í dag. Sveitarfélagið Bláskógabyggð sendi líka inn umsögn og mig langar að lesa þá bókun, með leyfi forseta: „Frumvarp til laga um þjóðgarðinn á Þingvöllum. Byggðaráð vill benda á að sveitarfélög gerðu athugasemdir við setningu laga um frístundabyggð og leigu lóða undir frístundahús, 75/2008, og vill vísa til áður fram kominna athugasemda sveitarfélaga þar að lútandi. Byggðaráð telur að það hefði átt að vanda betur til verka við setningu þeirra laga og taka meira tillit til sjónarmiða sem fram komu í innsendum athugasemdum sveitarfélaga.“ Ég vil enda mál mitt á því að leggja til að nefndin fjalli aðeins um þessar umsagnir og taki meira tillit til þeirra en hér kemur fram. Ég legg til að nefndin skoði einfaldlega hvort þetta frumvarp sé óþarft, að lögin um frístundabyggðina í þjóðgarðinum á Þingvöllum nái ekki yfir þá byggð vegna þess að leigutíminn sé styttri en 20 ár. Einnig til að tryggja það, eins og hugmyndin með þessu frumvarpi var, að um þessa frístundabyggð innan þjóðgarðsins sé enginn vafi og að það sé alveg klárt að lög og reglur Þingvallanefndar, eða lög um þjóðgarðinn, gildi um þessa frístundabyggð. Það mætti auðvitað líka velta því fyrir sér hvort það sé nauðsynlegt. Varðandi þessar breytingartillögur fer ég jafnframt fram á eða finnst skynsamlegt að allsherjarnefnd skoði hvort ekki sé skynsamlegt að bæta við heimild til þess að Bláskógabyggð hafi áheyrnarfulltrúa í Þingvallanefnd þar sem það muni bæði auka samskipti milli þessara tveggja stjórnsýsluþátta sem þarna þurfa að koma saman við að stjórna Þingvöllum svo vel sé og eins til þess að bæta allt upplýsingaflæði þar á milli.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um þjóðgarðinn á Þingvöllum. Eins og hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson kom inn á áðan hafa Samtök sunnlenskra sveitarfélaga gert ákveðnar athugasemdir við þetta mál og mig langar að fara aðeins yfir málið út frá þeim athugasemdum. Stjórn SASS hefur gert athugasemdir við að þjóðgarðurinn verði að öllu leyti undanþeginn lögunum um frístundabyggð. Ég verð að segja, frú forseti, að ég tel rétt að allsherjarnefnd skoði þetta atriði aðeins betur vegna þess að miðað við röksemdafærsluna í nefndarálitinu er einfaldlega um afmarkað atriði að ræða sem þyrfti að taka tillit til. Ég tel því rétt að taka undir þær hugmyndir sem hv. þingmaður kom með hér að framan að allsherjarnefnd fari aðeins betur yfir þetta og kanni hvort ekki væri réttara að undanþiggja þjóðgarðinn ákveðnum köflum og ákvæðum laganna. Ég tel rétt að fólkið sem býr í þessu landi sitji allt við sama borð sama hvar það býr og sama hvar það er með sín frístundahús. Það verða alla vega að vera skilaboðin sem við sendum út héðan frá Alþingi. Ef gera á einhverjar undanþágur frá því, eins og við erum að gera hér, verður það náttúrlega að vera skýrt og rökstutt. Það getur vel verið að ástæða sé til þess að hafa þetta svona vítt en það er þá alla vega ekki rökstutt með fullnægjandi hætti í þessu nefndaráliti. Hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson fór ítarlega yfir þessa röksemdafærslu og ég tel því ekki rétt að lengja umræðuna um þetta atriði mjög mikið. Ég vil þó segja að lokum að ég tel jafnframt rétt að allsherjarnefndin skoði aðeins þessa beiðni eða þessar hugmyndir frá stjórn SASS um að fulltrúi Bláskógabyggðar fái sæti í Þingvallanefndinni til viðbótar þeim sjö þingmönnum sem í henni sitja og þá sem áheyrnarfulltrúi. Ég tel að það yrði einfaldlega til þess að gera alla stjórnsýslu skilvirkari og samskiptin á milli Þingvallanefndar og sveitarstjórnar Bláskógabyggðar liðugri.

Frú forseti. Ég sé sérstaka ástæðu til þess að fagna þeirri samstöðu sem var í hv. allsherjarnefnd um afgreiðslu þessa máls sem nú er lagt fyrir Alþingi öðru sinni. Ég vil vekja athygli á því að þetta mál hlaut afgreiðslu í allsherjarnefnd fyrir síðustu kosningar, það er sem sagt á tveimur kjörtímabilum og tvær ólíkar Þingvallanefndir hafa borið það fram. Fulltrúar allra flokka í tveimur Þingvallanefndum og fulltrúar allra flokka í tveimur allsherjarnefndum Alþingis hafa mælt með því að það yrði samþykkt. Vel kann að vera að menn hafi ekki áttað sig á því að þjóðgarðurinn á Þingvöllum er einstakur og ekki eins og hver önnur venjuleg sumarhúsabyggð. Frú forseti. Í 1. gr. laga um þjóðgarðinn á Þingvöllum segir: „Þingvellir við Öxará og grenndin þar skal vera friðlýstur helgistaður allra Íslendinga sem þjóðgarður.“ Það er meginmarkmiðið með lögum um Þingvelli, allra Íslendinga sem þjóðgarður. „Hið friðlýsta land skal vera undir vernd Alþingis og ævinleg eign íslensku þjóðarinnar. Það má aldrei selja eða veðsetja.“ „Þjóðgarðurinn á Þingvöllum skal vera undir stjórn Þingvallanefndar,“ segir síðan í 2. gr. Og í 5. gr: „Óheimilt er að gera nokkurt jarðrask eða reisa mannvirki innan þjóðgarðsins á Þingvöllum nema að fengnu samþykki Þingvallanefndar.“ Í þessum lögum er tekið sérstaklega á stjórnsýslunni í þjóðgarðinum á Þingvöllum. Þetta eru lög frá 2004. Reglugerð sem fylgir þessum lögum og stefnumörkun þjóðgarðsins til ársins 2024 byggir á þessari lagasetningu til 20 ára og miðar við að sumarhúsabyggðin sem er í þjóðgarðinum hverfi þaðan smám saman þannig að ákvæði 1. gr. laganna um að Þingvellir við Öxará og grenndin þar skuli vera friðlýstur helgistaður allra Íslendinga sem þjóðgarður. Það er markmiðið í stefnumörkun þjóðgarðsins. Þetta er því ekki fyrst og fremst sumarhúsasvæði. Þessi lög greinir á við lög um frístundabyggð um nokkuð mörg atriði, ekki bara leigutímann til 20 ára hið skemmsta. Í 1. gr. laga um frístundabyggð segir að þau lög skuli vera ófrávíkjanleg nema annað sé tekið fram eða leiði af eðli máls. Þar segir líka að það megi veðsetja leigusamningana sem hér um ræðir. Þeir eru aðfararhæfir en það brýtur klárlega í bága við það sem segir í lokamálsgrein 1. gr. um þjóðgarðinn á Þingvöllum, að hið friðlýsta land skuli vera undir vernd Alþingis og ævinleg eign íslensku þjóðarinnar og það megi aldrei selja eða veðsetja. Þetta fer ekki heim og saman. Bent hefur verið á að það geti verið gott að setja upp félag eins og áskilið er í lögunum um frístundabyggð, að það skuli stofna félag sumarhúsaeigenda á hverju svæði. Þar segir líka að þetta félag eigi að taka ákvarðanir um lagningu og viðhald akvega og göngustíga að og innan svæðis o.s.frv. í 19. gr. Þetta samrýmist ekki þeim ákvæðum laga um þjóðgarðinn á Þingvöllum að samþykki Þingvallanefndar sé áskilið fyrir öllu jarðraski og mannvirkjum og að þjóðgarðurinn skuli vera undir stjórn Þingvallanefndar. Loks vil ég benda á 25. gr. laganna þar sem fjallað er um úrskurðarnefnd frístundamála og að ráðherra frístundamála, sem ég hygg að sé hæstv. samgönguráðherra sem er ráðherra sveitarstjórnarmála, fari með reglugerðarvald og úrskurðarvald í málefnum frístundabyggða. Álit og úrskurðir úrskurðarnefndar frístundahúsamála eru endanlegir á stjórnsýslustigi, segir hér. Þetta brýtur beint í bága við það sem segir í lögum um þjóðgarðinn á Þingvöllum sem heyrir undir forsætisráðuneytið. Þetta skarast því á býsna mörgum sviðum. Yfir þetta var vandlega farið í nefndinni, bæði núverandi og fyrrverandi Þingvallanefnd, og það er eflaust ástæðan fyrir því að menn voru á eitt sáttir um þetta. Ég vil vekja athygli á því að félag sumarhúsaeigenda á Þingvöllum er starfandi, þ.e. í Kárastaðalandinu og á Valhallarstíg en ég veit ekki hvort það er á Gjábakka þar sem eru örfá hús. Í þjóðgarðinum eru 80–90 hús og það er starfandi félag sumarhúsaeigenda fyrir alla vega 80 þeirra eða fleiri. Ég vil fagna því hversu góð samstaða hefur orðið um þetta mál enn á ný. Hér eru ákvarðanir ekki teknar á hlaupum, þetta er vel unnið mál á tveimur þingum. Þó hefur komið fram beiðni um að hv. allsherjarnefnd taki málið aftur til skoðunar á milli 2. og 3. umr. og þá er alltaf orðið við því ef hægt er að upplýsa hv. þingmenn betur um stöðu mála.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að það sé samstaða hér í þinginu um eitthvert mál og það er þá þetta mál. Það er gott að það sé hægt að fagna því að það sé samstaða innan Þingvallanefndar og þá bæði þessarar sem nú situr og hinnar fyrri. Engu að síður hafa allir hv. þingmenn þann stjórnarskrárbundna rétt að þeir eru einfaldlega bundnir við sína eigin sannfæringu og því tel ég mér alveg fullkomlega í sjálfsvald sett að vera með athugasemdir við það hvernig þetta mál er sett fram, þá sérstaklega ef við horfum til þess að þarna er verið að gera undanþágu frá gildandi lögum. Ég veit vel að þjóðgarðurinn á Þingvöllum er sérstakur og við eigum hann öll saman og okkur þykir öllum mjög vænt um hann en engu að síður er þarna frístundabyggð og þar er einfaldlega fólk eins og annars staðar sem er að kljást við ýmis málefni, t.d. varðandi vatn o.s.frv., sem einhverjar reglur þurfa að gilda um. Þrátt fyrir að það sé ástæða til að breyta þessu og gera ákveðnar undanþágur finnst mér það ekki rökstutt fullnægjandi í frumvarpi til laga sem með fylgir einstaklega stutt greinargerð. Þá hefði verið hægt að setja eitthvað af þeim ágætu rökum sem hæstv. ráðherra kemur hér fram með inn í málið til að fylla og skýra aðeins betur hvað er verið að gera þarna. Við skulum alveg átta okkur á því að það eru fleiri en við sem hér sitjum sem förum yfir þetta mál. Þegar undanþágur eru gerðar frá gildandi lögum er mjög gott og sjálfsagt í stjórnsýslunni, sérstaklega á þingi, að það sé algjörlega skýrt hver röksemdafærslan á að vera. Ég tel þetta gagnrýnivert en skal draga til baka að þetta mál sé unnið á handahlaupum ef ég hef sagt það. Ég tel engu að síður óhjákvæmilegt að fylla aðeins upp í þessa röksemdafærslu og útskýra, m.a. af hálfu 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka þeim hv. þingmönnum sem til máls hafa tekið um þetta mál svo og hæstv. heilbrigðisráðherra sem er jafnframt formaður Þingvallanefndar. Hún fór í sjálfu sér ágætlega yfir það í ræðu sinni hvernig lögin um frístundabyggð geta ekki samrýmst þeirri hugsun sem að baki Þingvallaþjóðgarði er. Þess vegna er lagt til að tekinn sé af allur vafi um stöðu þjóðgarðsins. Ég held að það sé það mikilvægasta í þessu vegna þess að það skiptir máli að það sé engin réttaróvissa um það hvaða lög gilda um þjóðgarðinn. Það er rétt sem hæstv. ráðherra kom inn á, það var og hefur verið alltaf mjög víðtæk samstaða í bæði fyrri og núverandi Þingvallanefnd svo og í fyrri og núverandi allsherjarnefnd um þetta mál. Ég held að það skipti afar miklu máli. Ef einhverjir hv. þingmenn vilja kalla málið aftur til allsherjarnefndar á milli umræðna gera þeir það auðvitað og væntanlega verður þá orðið við því. Það er sjálfsagt að taka einn snúning á málinu til viðbótar í allsherjarnefnd. Ef menn telja að rökstuðningurinn í greinargerð með nefndarálitinu sé ekki nægjanlegur er alveg hægt að ná í þann rökstuðning sem er til og bæta inn í textann til að gera menn sáttari við hann ef það er það sem menn eru fyrst og fremst að kalla eftir. Rökstuðningurinn er svo sannarlega fyrir hendi eins og hæstv. heilbrigðisráðherra fór hér yfir. Við erum ekkert að tala um neina venjulega sumarhúsabyggð hér, þetta er þjóðgarðurinn á Þingvöllum. Ég nefndi það reyndar í umræðum í nefndinni að sambærileg vandamál kunna vel að koma upp varðandi aðra þjóðgarða á landinu, t.d. nýstofnaðan Vatnajökulsþjóðgarð, að ég tali nú ekki um þjóðgarðinn á Snæfellsnesi. Til að flækja málið ekki að óþörfu ákváðum við hins vegar að setja þau mál ekki saman með þjóðgarðinum á Þingvöllum. Ég hyggst hins vegar taka þetta mál upp eftir áramót og fara yfir það vegna þess að aðrar reglur eiga að mínu mati og að mati annarra að gilda um staði sem íslenska ríkið hefur ákveðið að kalla þjóðgarða. Að mínu mati er ekki hægt að fallast á það að lögin um frístundabyggð gildi um staði sem allt öðruvísi háttar til um. Eins og ég segi þakka ég fyrir þessa umræðu. Hún hefur verið málefnaleg og ef menn vilja kalla þetta mál aftur inn gera menn það og þá skulum við taka málið aftur til efnislegrar meðferðar, bæta textann og lengja hann ef það er það sem hv. þingmenn eru að kalla eftir.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá allsherjarnefnd um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 142/2008, um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. Hér er um afar stórt mál að ræða, að mínu mati eitt af stærri málunum sem við fjöllum hér um á síðustu dögum þessa þings. Ég tel þetta mál einnig prófstein á styrk Alþingis til að takast á við niðurstöður þeirrar rannsóknarskýrslu sem fram undan er og áður en ég fer að fara beinlínis yfir nefndarálitið, frú forseti, vil ég segja að það er hefð fyrir því í öðrum þingum, í löndunum í kringum okkur og í raun og veru í öllum heiminum, að sérstakar rannsóknarnefndir þingmanna fari yfir tiltekin mál. Sums staðar eru fastar rannsóknarnefndir starfandi allt kjörtímabilið allt árið um kring, nefndir sem kosið er í sérstaklega, ekki endilega sömu þingmenn og sitja í forsætisnefnd viðkomandi þinga. Ég vil líka geta þess, frú forseti, í þessu samhengi að forsætisnefnd eða forseti þingsins, hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, hafði forustu um að láta vinna skýrslu um eftirlitshlutverk Alþingis því að það vantar mjög mikið inn í allan „litteratúr“ um þingið, eftirlitshlutverk þess og stöðu og hlutverk Alþingis. Sérfræðingar voru fengnir til þess að fara yfir og koma með tillögur til forsætisnefndar um hluti sem mætti breyta. Þeirri skýrslu hefur verið dreift og vonandi hafa sem flestir hv. þingmenn haft tækifæri til að kynna sér hana. Í henni komast skýrsluhöfundar m.a. að því að það sé mjög æskilegt að Alþingi kjósi fasta eftirlitsnefnd eða þingmannanefnd sem starfi árið um kring og sé kosin í upphafi þings eins og aðrar þingmannanefndir, fastar rannsóknarnefndir sem geti þá tekið fyrir mál sem eru í deiglunni í samfélaginu hverju sinni og Alþingi ákveður að setja í rannsókn. Ég held að þetta sé afar mikilvægt og ég held að það sé mjög brýnt að þetta verði sett á laggirnar á Alþingi líkt og í öðrum þjóðþingum. Það má auðvitað segja að að mörgu leyti sé óheppilegt að við setjum í skugga hrunsins í fyrsta skipti á laggirnar rannsóknarnefnd Alþingis til langframa. Auðvitað áttum við að vera búin að því fyrir löngu. En það þýðir ekki að velta sér upp úr því, það er búið og gert. Ég vildi hafa þennan aðdraganda áður en ég fer yfir nefndarálitið, frú forseti, að ég tel afar brýnt að svona föst rannsóknarnefnd verði sett á laggirnar. Við í allsherjarnefnd fengum mjög marga gesti á fundi okkar til að fara yfir málið. Það var hins vegar ákveðið að setja málið ekki í umsagnarferli eða senda það til einstakra umsagnaraðila enda erfitt að færa fyrir því gild rök hvaða aðilar úti í samfélaginu ættu frekar að fá þetta mál til umsagnar en einhverjir aðrir. Það hafa allir skoðanir á málinu. Ef ég byrja þá á því að fara yfir þetta nefndarálit er í frumvarpinu lagt til að frestur nefndarinnar til að skila skýrslu verði færður til janúarloka svo nefndinni verði unnt að ljúka úrvinnslu gagna og ganga frá skýrslunni til Alþingis. Það er lagt til hvernig meðferð Alþingis á skýrslunni skuli háttað, m.a. með kosningu níu þingmanna í nefnd til að fjalla um skýrsluna og móta tillögur að viðbrögðum Alþingis við niðurstöðum hennar. Einnig eru lögð til ákvæði um það hvernig háttað skuli varðveislu og aðgangi að rafrænum gagnagrunnum sem orðið hafa til í vinnu nefndarinnar. Í þriðja lagi er lagt til að þeim einstaklingum sem unnið hafa að rannsókninni verði tryggð ákveðin friðhelgi gegn hugsanlegum málssóknum vegna starfs síns í þágu rannsóknarinnar. Eins og ég sagði í inngangi er frumvarpið lagt fram af forsætisnefnd og hefur þar verið gert samkomulag um fyrirkomulag á meðferð Alþingis á skýrslu sem rannsóknarnefndin skal skila Alþingi og mun innihalda rökstuddar niðurstöður rannsóknarinnar ásamt ábendingum og tillögum um úrbætur. Ástæðan fyrir því að fresturinn til að skila skýrslunni fyrir 1. nóvember var lengdur var að það kom í ljós við vinnu rannsóknarnefndarinnar og ekki síður við úrvinnsla gagnanna að þetta var mun umfangsmeira og stærra verkefni en nokkurn óraði fyrir. Við leggjum sem sagt til að hann verði færður til janúarloka á næsta ári eins og rannsóknarnefndin hefur óskað eftir. Auðvitað gerum við okkur, held ég, flestöll grein fyrir því að mjög margir aðilar í samfélaginu urðu fyrir vonbrigðum með að nefndin gæti ekki skilað skýrslunni eða tillögum sínum á réttum tíma. Ég er ein af þeim. Hins vegar er þetta mál þannig vaxið og af stærðargráðu að ég tel einhverja mánuði til eða frá ekki skipta sköpum ef niðurstaðan sem nefndin skilar verður vel unnin, góð og kemur okkur að einhverju gagni. Þá skipta einn, tveir eða þrír mánuðir engu máli í stóra samhenginu. Varðandi skipun nefndarinnar ræddum við það ákvæði frumvarpsins sem kveður á um kosningu níu þingmanna nefndar sem ætti að fjalla um málið og að um þingmannanefndina giltu ákvæði laga um þingsköp Alþingis. Það kemur fram í frumvarpinu að þingflokkunum gefist tækifæri til að velja sérstaklega fulltrúa sem verður trúað fyrir þessu vandasama verkefni. Ég ítreka það sem ég sagði í upphafi, ég tel að Alþingi sjálft geti ekki skorast undan því hlutverki að taka þessa skýrslu til efnislegrar meðferðar. Það geta ekki einhverjir aðilar úti í bæ gert. Að sjálfsögðu mun nefndin fá til sín sérfræðinga til aðstoðar til að vinna ákveðna vinnu en hins vegar er afar mikilvægt að þingið og þingmannanefnd taki á þessu máli. Við teljum einnig mikilvægt að það sé samstaða um skipun þessarar nefndar að því leytinu til að einn listi verði borinn upp í þinginu um skipun þessarar þingmannanefndar. Ég held að það skipti máli líka til að tryggja að þingmannanefndin geti staðið undir því mikilvæga verkefni að móta tillögur að viðbrögðum Alþingis við niðurstöðum skýrslu rannsóknarnefndarinnar. Eins og kemur fram í nefndarálitinu ræddum við einnig um heimildir nefndarinnar til að kalla til sérfræðinga telji hún nauðsynlegt að afla frekari upplýsinga um einstök atriði. Getur hún þá falið einum eða fleiri sérfróðum aðilum að rannsaka þau og gefa sér skýrslu um niðurstöðuna. Um slíka framhaldsrannsókn gilda II., III. og VI. kaflar laganna, þar á meðal um rannsóknarheimildir, þagnarskyldu og birtingu upplýsinga. Við teljum að með því verði unnt að viðhalda því trausti sem byggst hefur upp gagnvart starfi rannsóknarnefndarinnar. Ég undirstrika þetta vegna þess að í umræðum úti í samfélaginu hefur þess misskilnings gætt að þessi þingmannanefnd eigi ein og óstudd algerlega að fjalla efnislega um allt sem kemur fram í skýrslu rannsóknarnefndarinnar. Svo er að sjálfsögðu alls ekki. Hún mun hafa þarna heimild til að kalla til sérfræðinga, hvort sem það eru lögfræðingar, hagfræðingar eða einhverjir aðrir sérfræðingar, til að hjálpa sér að komast að niðurstöðu. Við ræddum það einnig hvort leggja ætti til að þingmannanefndin skilaði tillögum sínum innan ákveðins frests frá kosningu. Fyrir liggur að viðfangsefni þingmannanefndarinnar og þingsins í heild mun ráðast af umfjöllun rannsóknarnefndarinnar og niðurstöðum hennar. Hlutverk þingmannanefndarinnar verður væntanlega að fylgja eftir ábendingum rannsóknarnefndarinnar varðandi breytingar á lögum og reglum. Þá mun hún væntanlega líka fjalla um hvaða lærdóm er hægt að draga af bankahruninu og efnahagsáföllunum, og eftir atvikum að móta afstöðu til ábyrgðar í málinu að því leyti sem það fellur undir hlutverk þingsins. Ég vil sérstaklega draga fram að ég tel mjög mikilvægt að þingmannanefndinni verði ekki gefinn of langur tími til að skila tillögum sínum. Í nefndarálitinu er sérstaklega tekið fram að þingmannanefndin skuli skila tillögum sínum á þessu löggjafarþingi þannig að ramminn sé alveg klár um það að þetta getur tekið nokkurn tíma, ég tala nú ekki um ef þarna koma fram einhver atriði - og nú er ég ekkert að segja að svo verði, ég hef ekki hugmynd um hvað stendur í þessari skýrslu frekar en einhverjir aðrir - og það þarf að grípa til landsdóms eða einhvers slíks þarf að vanda mjög vel til verka og þess vegna setjum við þarna inn þennan tímafrest um að skilin verði á yfirstandandi löggjafarþingi. Ég vil einnig nefna að við í nefndinni fjölluðum nokkuð um þann hluta frumvarpsins sem varðar meðferð gagnagrunna, varðveislu og aðgang að þeim. Það er alveg ljóst að það er búið að vinna alveg gríðarlega mikla vinnu á undanförnum mánuðum við að safna saman viðkvæmum persónulegum upplýsingum um fjármál einstaklinga, fyrirtækja, stofnana og félaga og það er ekki alveg sama með hvaða hætti farið er með þessar upplýsingar eða gagnagrunna þegar búið er að skila þeim inn. Þeir gagnagrunnar og þær upplýsingar munu að sjálfsögðu ekki liggja fyrir í hinni eiginlegu skýrslu rannsóknarnefndarinnar, heldur eru þetta fylgiskjöl, þetta eru bakgögn og þess vegna skiptir mjög miklu máli að hluti af þessum upplýsingum sé ópersónugreinanlegur. Þegar við í allsherjarnefnd fórum að fara yfir frumvarpið þegar það kom inn til okkar fannst okkur ekki alveg nógu skýrt þetta atriði um persónugreinanleika upplýsinganna og að okkar frumkvæði gerðu m.a. Persónuvernd og fulltrúi Þjóðskjalasafnsins athugasemdir við þetta. Við komumst því að þeirri niðurstöðu að leggja fram sérstakar breytingartillögu um þetta ákvæði og við vörum við lögfestingu ákvæðisins í óbreyttri mynd. Persónuvernd minnir í þessu áliti einnig á efni dóms Hæstaréttar um gagnagrunn á heilbrigðissviði sem ýmsir þekkja hér inni. Lögin um gagnagrunninn gerðu ráð fyrir því að handhafar framkvæmdarvalds mundu sjá um að gera gögnin í því máli ópersónugreinanleg. Ég ætla svo sem ekki, frú forseti, að lesa upp tilvitnunina frá orði til orðs, hún er á bls. 3 í nefndarálitinu og menn geta kynnt sér dóminn. Það er einmitt með vísan til þessa rökstuðnings sem allsherjarnefnd gerir þessa breytingartillögu og með leyfi frú forseta langar mig að lesa breytingartillögurnar. Þær eru tvær og sú fyrri hljóðar svona: „Þegar rannsóknarnefndin afhendir gagnagrunna til Þjóðskjalasafns skal hún merkja þá eftir því hvort um er að ræða gagnagrunn með ópersónugreinanlegum upplýsingum eða persónugreinanlegum. Þjóðskjalasafni er óheimilt að veita aðgang að upplýsingum í persónugreinanlegum gagnagrunnum nema að því marki sem reglur upplýsingalaga um aðgang að gögnum um einkamálefni einstaklinga leyfa. Þjóðskjalasafni Íslands er hins vegar heimilt að afhenda afrit af þeim gagnagrunnum sem hafa að geyma ópersónugreinanlegar upplýsingar og upplýsingar sem verða ekki raktar til nafngreindra fyrirtækja.“ Í frumvarpinu er einnig gert ráð fyrir því að Persónuvernd sjálf komi að vinnslu umræddra upplýsinga á Þjóðskjalasafni, þ.e. að aðgerðum til að fækka persónugreinandi þáttum og öðru sem lýtur að öryggi. Persónuvernd benti réttilega á að þessu yrði að breyta í ljósi eðlis stofnunarinnar sem er í raun eftirlits- og úrskurðaraðili með ákveðinni vinnslu að og að þjóðskjalaverði sjálfum eða Þjóðskjalasafninu sem ábyrgðaraðila gagnanna yrði þá falið þetta verkefni. Ef síðan kæmi upp ágreiningur um ákvarðanir þjóðskjalavarðar eða Þjóðskjalasafns þyrfti úrlausnin að vera á hendi Persónuverndar með sama hætti og almennt er. Þá er að mati Persónuverndar ekki skýrt hvers vegna sérstaklega er vikið að eyðingu persónuauðkenna af gögnum sem tengjast launaupplýsingum, þ.e. í málsgrein um fræðilegar rannsóknir, og leggur hún til að það ákvæði verði fellt brott. Með tilliti til þessara athugasemda sem allsherjarnefnd var sammála leggjum við til svohljóðandi breytingu á 4. mgr. sem verður þá 3. mgr., að hún orðist svo, með leyfi forseta: „Taka skal sérstakt afrit af gagnagrunnunum til fræðilegra rannsókna. Þjóðskjalavörður ákveður hvort afmá beri persónuauðkenni úr gagnagrunnunum eða nota aðrar aðferðir til þess að vernda persónuupplýsingar. Persónuvernd úrskurðar um ágreining sem rís um ákvarðanir hans.“ Persónuvernd taldi einnig rétt að árétta að því fylgi mikill kostnaður að ganga þannig frá gagnagrunnunum varðandi dulkóðun og bjögun upplýsinga að hægt sé að leyfa fræðimönnum aðgang að gagnagrunnunum sjálfum til þess að framkvæma vísindarannsóknir. Á meðan ekki hefur verið gengið þannig frá gagnagrunnunum er að mati Persónuverndar ekki hægt að nota þá nema fyrir milligöngu starfsmanns Þjóðskjalasafns eða trúnaðarmanns sem mundi framkvæma þær aðgerðir eða rannsóknir sem um væri beðið og afhenda ópersónugreinanlegar niðurstöður á kostnað verkkaupa. Í 9. mgr. er kveðið á um að ábyrgðarmaður rannsóknar sem óskar eftir að gera fræðilega rannsókn á gagnagrunnunum um bankahrunið skuli þá greiða fyrir allan þann kostnað sem hlýst af framkvæmd rannsóknarinnar og eftirliti með því að reglum og skilmálum sé fylgt auk kostnaðar við það ef t.d. Þjóðskjalasafn þarf að kalla til sérfræðing við framkvæmd eða eftirlit með rannsókninni. Við föllumst einnig á þessar athugasemdir og teljum eðlilegt að ábyrgðarmaður rannsóknar beri kostnað sem til fellur vegna eftirlits Persónuverndar. Í þriðja lagi, frú forseti, er hér gerð grein fyrir friðhelgi rannsóknarnefndarinnar. Ég tel það afar mikilvægt málefni. Það skiptir máli að kveða með mjög skýrum hætti á um skaðleysi nefndarmanna í rannsóknarnefndinni og þeirra sem tóku sæti í vinnuhópum rannsóknarnefndarinnar eða á vegum hennar. Þetta ákvæði mun þá einnig ná til þeirra sem vinna að framhaldsrannsókn í samræmi við frumvarpið. Þetta held ég að sé afar mikilvægt atriði miðað við þær upplýsingar sem við höfum t.d. fengið frá nefndarmönnum sjálfum og formanni rannsóknarnefndarinnar. Mjög margir einstaklingar hafa komið fyrir nefndina með upplýsingar, þeim hefur auðvitað verið heitið trúnaði og þeir hafa í sumum tilfellum líka óskað eftir nafnleynd. Rannsóknarmennirnir sjálfir búa yfir ýmsum upplýsingum sem einstaklingar og ekkert síður sem nefndarmenn og þess vegna skiptir afar miklu máli að það sé hafið yfir allan vafa að þeir einstaklingar sem fara sjálfir fyrir rannsóknarnefndinni þurfi ekki að hafa áhyggjur af því að þeir geti orðið lögsóttir fyrir það sem stendur í skýrslunni. Þess vegna er þetta afar mikilvægt atriði. Þetta eru þessi þrjú helstu atriði í nefndarálitinu um rannsóknarskýrsluna. Ég hef einnig gert grein fyrir þeim breytingartillögum sem allsherjarnefnd leggur til. Ég ítreka það sem ég sagði í upphafi og hef sagt á nefndarfundum, þetta er stórt og mikilvægt mál og mér finnst skipta mjög miklu máli að á þinginu náist eins mikil samstaða og hægt er um meðferð þessara mála. Nóg er nú tortryggnin í samfélaginu í augnablikinu þó að við þingmenn ölum ekki á henni með einhverjum vangaveltum um það til að mynda að þinginu sé ekki treystandi til að fara með þessa skýrslu, einstökum þingmönnum sé ekki treystandi vegna þess að þeir séu allir „samsekir“ þeim einstaklingum sem hugsanlega kynnu að verða nefndir í skýrslunni vegna þess að þeir séu í sama stjórnmálaflokki. Staðreyndin er sú, frú forseti, að alls staðar í þingunum í kringum okkur, alls staðar í heiminum, eru þingmannanefndir sem hafa farið í gegnum erfið mál. Þingin hafa staðist þá prófraun. Hér má nefna dæmi sem margoft er nefnt þegar talað er um þetta, hið svokallaða Tamílamál í Danmörku. Það tók mörg ár í rannsókn en niðurstaða þess máls varð sú, eftir skoðun þingmannanefndar, að fyrst sagði af sér ráðherra sem gekkst við ábyrgð á grundvelli þeirrar skýrslu sem lögð var fram og í kjölfarið sagði af sér ríkisstjórn vegna þessa máls. Og þó voru í rannsóknarnefnd þess þings á sínum tíma þingmenn úr sömu stjórnmálaflokkum og sú ríkisstjórn sem fór frá. Ég brýni fyrir mönnum í þessari umræðu að gera þingmönnum það ekki upp að einhverjar annarlegar hvatir búi að baki eða menn geti ekki tekið málefnalega afstöðu vegna þess að þeir sem undir eru í rannsókninni séu í sama stjórnmálaflokki og þeir þingmenn sem eiga að setjast í viðkomandi þingmannanefnd. Aðalatriði málsins er að þetta er prófsteinn á styrk Alþingis og þetta verður -  Að síðustu vil ég segja það, frú forseti, að allt tal um það að einhverjir aðrir geti fjallað um þessa skýrslu eða séu til þess bærir finnst mér vera algjörlega úr lausu lofti gripið. Ég sé ekki hvaða aðrir ættu að gera það vegna þess að þetta er fyrst og fremst hlutverk þingsins. Hinir „aðrir“ sem munu koma að þessari vinnu eru sérfræðingarnir sem í þessu frumvarpi er einmitt lagt til að þingmannanefndin kalli til sér til ráðgjafar og aðstoðar til að meta tiltekin lögfræðileg álitaefni ef þau koma upp í skýrslunni. Gleymum því ekki að samkvæmt lögunum um landsdóm og ráðherraábyrgð getur þingið sjálft aldrei nokkurn tímann skotið sér undan ábyrgð í því máli. Það er í stjórnarskránni. Okkur ber sem þingmönnum að taka afstöðu til þess álitaefnis, það gerir enginn úti í bæ fyrir okkur. Við verðum að gera það. Við, þessi 63 sem sitjum hér inni, verðum alltaf samkvæmt stjórnarskránni að gera það og getum ekki vikist undan því. Frú forseti. Ég hef þá lokið við að fara yfir nefndarálitið og þau álitaefni sem ég tel vera uppi og þær breytingartillögur sem allsherjarnefnd leggur til. Ég vonast til að málið fái hér málefnalega umfjöllun og að á þinginu náist síðan samstaða um afgreiðslu þess.

Frú forseti. Við ræðum hér nefndarálit og breytingartillögur vegna svokallaðrar þingmannanefndar, sem hefur að mínu viti ekki farið nægilega vel af stað og er sumum þingmönnum og forsætisnefnd og allsherjarnefnd kunnugt um hvers vegna. Virðulegur forseti. Ég tel að í rauninni hafi ekki staðið steinn yfir steini í málflutningi hv. formanns allsherjarnefndar í þessu máli. Það eru að vísu nokkur atriði sem eru góðra gjalda verð, eins og það að taka tillit til þess að rannsóknarnefndin hafi þurft að fá lengri tíma og að ekki verði hægt að sækja meðlimi hennar til saka fyrir verk þeirra, en það er svo margt að þessu frumvarpi og svo margt að í málflutningi þeirra stjórnarliða og þingmanna sem styðja það, að engu tali tekur. Mér finnst virkilega dapurlegt að Alþingi ætli að afgreiða þetta mál með þeim hætti sem fyrir liggur. Á fundi allsherjarnefndar hafnaði formaður hennar því að umsagnir yrðu sendar inn um málið frá sérfræðingum utan þingsins. Formaður allsherjarnefndar hafnaði líka alfarið að gestir yrðu kallaðir til á fund nefndarinnar, nema þeir sem hv. formaður valdi sérstaklega sjálf. Ég hef sagt það áður að ég bar vantraust til þingsins áður en ég kom hér inn og það hefur ekki minnkað við setu mína hér og það sem ég hef séð til þingmanna varðandi þetta frumvarp, breytir engu þar um. Ef eitthvað er, þá er það til hins verra, því miður. Við í Hreyfingunni lögðum fram mjög ítarlegar og skynsamlegar tillögur við þetta frumvarp, breytingartillögur sem hefðu gert það að verkum að það hefði verið útilokað annað en að treysta því að vel væri staðið að verki við afgreiðslu þingsins á málinu. Það var það sem við höfðum í huga og höfum í huga. Þeim tillögum hefur öllum verið hafnað án nokkurra röksemda. Það er verið að nota hér pólitíska orðræðu um það að Alþingi sé það eina sem geti sinnt þessu máli. Ég leyfi mér bara að benda á það að rannsóknarnefndin er ekki þingmannanefnd, rannsóknarnefndin er skipuð mönnum utan þingsins. Þannig að það er einfaldlega ekki rétt að Alþingi sé það eina sem geti skoðað þetta mál. Til eru fjölmargar nefndir aðrar sem ekki eru skipaðar þingmönnum sem koma með alls konar tilmæli og álit inn til þingsins og ábendingar um það sem ætti að þurfa að gera. Tillögur okkar hafa alfarið verið á þá leið að - jú, jú, gott og vel - Alþingi skipi þingmannanefnd til þess að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndarinnar, en fái aðila utan þingsins til að koma með ábendingar um þau álitamál í skýrslunni sem snúa beint að þingmönnum sjálfum, fyrrverandi þingmönnum, ráðherrum, fyrrverandi ráðherrum eða fjölskyldumeðlimum þeirra, ef þeirra er getið í skýrslu rannsóknarnefndarinnar og einhverjar ákvarðanir þarf að taka varðandi þá. Þessi tillaga okkar stafar einfaldlega af því að við vantreystum því að þingmenn geti tekið á þessu máli sjálfir og ekkert í þeirri vinnu sem ég hef séð í þessu frumvarpi bendir til annars en þess að það verði erfitt fyrir þingmenn að höndla þetta mál. Það er óþarfi að leggja það á þingmenn að standa undir því. Það er hægt að komast fram hjá því með þessum breytingartillögum sem við leggjum til og nú mun ég lesa upp breytingartillögurnar, með leyfi forseta, eins og við leggjum til að þær verði teknar inn: „Við 1. gr. B-liður orðist svo: Í stað 2. og 3. mgr. koma sex nýjar málsgreinar, svohljóðandi: Alþingi kýs sex þingmenn í nefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, einn úr hverjum flokki, ásamt þingmanni utan flokka. Enginn nefndarmanna skal hafa átt sæti á Alþingi fyrir október 2008 eða hafi óumdeilanlega nokkur tengsl við þá atburði eða gerendur þeirra atburða sem getið er í heiti laganna. Nefndin skal í störfum sínum: a. móta viðbrögð Alþingis við niðurstöðum skýrslunnar, þar á meðal hvaða lærdóma eigi að draga af þeim atburðum sem urðu haustið 2008, aðdraganda þeirra og afleiðingum, b. kanna grundvöll ábyrgðar á þeim atburðum sem leiddu til falls bankanna, kerfishruns og djúpstæðrar kreppu í fjármálalífi þjóðarinnar sem og algers samfélagslegs siðrofs, c. móta tillögur og leggja til breytingar á lögum og reglum í því skyni að koma í veg fyrir að atburðir af því tagi, sem urðu hérlendis haustið 2008, endurtaki sig. Um þingmannanefndina gilda ákvæði þingskapa um fastanefndir, eftir því sem við á, en nefndin setur sér að öðru leyti verklagsreglur. Hún skilar tillögum og skýrslum til Alþingis. Nefndin skal kanna einstaka þætti skýrslunnar og getur gert tillögur um úrbætur, sem einstakar fastanefndir fjalla frekar um og útfæra í lagaform, eða óskað eftir því að ríkisstjórn láti undirbúa heildarendurskoðun laga á ákveðnum sviðum. Nefndin skal láta rannsaka einstaka þætti málsins betur sem og atriði sem rannsóknarnefndin hefur ekki fjallað sérstaklega um ef tilefni gefur til. Hún felur þá einum eða fleiri sérfróðum aðilum umsjón framhaldsrannsóknarinnar. Reglur II., III. og VI. kafla þessara laga gilda um slíka framhaldsrannsókn eftir því sem við á, þar á meðal um rannsóknarheimildir, þagnarskyldu og birtingu upplýsinga sem háðar eru þagnarskyldu. Nefndin skal svo fljótt sem auðið er taka afstöðu til þess hvort einhverjum hluta rannsóknargagna verði skilað síðar til Þjóðskjalasafns en áætlað er ef til framhaldsrannsóknar kemur. Þeir sem annast framhaldsrannsókn eiga aðgang að öllum þeim gögnum sem rannsóknarnefndin hefur aflað. Komi til slíkrar rannsóknar skal skýrslu um hana skilað til Alþingis og hún kynnt opinberlega. Þingmannanefndin skal ljúka störfum fyrir 1. maí 2010.“ Frú forseti. Þessi grein er nánast samhljóða upphaflegum drögum að frumvarpinu eins og þau voru lögð fram. Það sem gerðist í meðförum forsætisnefndar var að verksvið nefndarinnar var algerlega fellt út. Það er ekki skilgreint með neinu móti hvað nefndin á nákvæmlega að gera, þannig að hún getur í rauninni gert hvað sem er. Það sem verra er, er að dagsetningin 10. maí 2010, þegar nefndin átti að skila af sér, var einnig felld út, þannig að nefndin þarf ekki að skila af sér fyrr en, eins og segir í breytingartillögu allsherjarnefndar, fyrir lok núverandi löggjafarþings. Því lýkur 30. september á næsta ári, þannig að þingmannanefndin getur haft upp í átta mánuði, ef ég skil rétt, til að skila af sér. Ég leyfi mér að minna á það að Alþingi gerði rannsóknarnefndinni upphaflega að skila af sér skýrslu innan níu eða tíu mánaða þótt fresturinn hafi verið framlengdur til loka janúar. Eins og utanaðkomandi aðili sagði við mig í upphafi þegar ég benti á þetta frumvarp: Þessi þingnefnd mun einfaldlega skila af sér eintómri froðu um verslunarmannahelgina þegar enginn tekur eftir því. Svona er viðhorfið til þingsins utan þingsins og þingmenn verða einfaldlega að átta sig á því. Þetta er ekki eitthvað sem við í Hreyfingunni erum að búa til hér inni á þingi. Ég upplifi það, frú forseti, að þingið sé ekkert betur á vegi statt heldur en það var fyrir 20. janúar síðastliðinn þegar menn ræddu sprúttsalafrumvarp með þúsundir mótmælenda fyrir utan sem voru að reyna að brjótast inn í þingið. Ég leyfi mér að tala um það einfaldlega sem firringu, því miður get ég ekki talað um það með neinum öðrum hætti. Það er ekki gott að þingið skuli ekki læra. Ég legg eindregið til að þessi grein verði sett inn. Þarna er einn þingmaður úr hverjum flokki, plús utanflokksþingmaðurinn, hv. þm. Þráinn Bertelsson. Þetta er ekki meirihlutanefnd, þetta er ekki pólitísk nefnd, heldur er þetta einfaldlega vinnunefnd sem fer yfir rannsóknarskýrsluna og fær ábendingar frá valinkunnum mönnum utan þingsins, eins og kemur fram í næstu breytingartillögu okkar. Svo ég haldi áfram með breytingartillögurnar, frú forseti, 2. liður: „Á eftir 1. gr. komi ný grein, svohljóðandi: Á eftir 15. gr. laganna kemur ný grein sem verður 15. gr. a og orðast svo: Alþingi kýs nefnd fimm valinkunnra manna utan þings sem njóta óumdeilanlegs trausts þorra almennings. Nefndin hafi það hlutverk að fjalla um þá þætti skýrslu rannsóknarnefndarinnar sem snerta alþingismenn og ráðherra, núverandi og/eða fyrrverandi, og fjölskyldur þeirra. Nefndin skal fjalla um öll atriði sem snerta Alþingi sjálft sem stofnun og koma fram í skýrslunni. Nefndin skal í störfum sínum: a. koma með tillögur að viðbrögðum Alþingis við niðurstöðum skýrslunnar, þar á meðal hvaða lærdóma megi draga af þeim atburðum sem urðu haustið 2008, aðdraganda þeirra og afleiðingum, b. kanna grundvöll ábyrgðar á þeim atburðum sem leiddu til falls bankanna, kerfishruns og djúpstæðrar kreppu í fjármálalífi þjóðarinnar sem og algers samfélagslegs siðrofs, c. móta tillögur að breytingum á lögum og reglum í því skyni að koma í veg fyrir að atburðir af því tagi, sem urðu hér á landi haustið 2008, endurtaki sig. Nefndin setur sér eigin verklagsreglur og skilar tillögum og skýrslum til þingmannanefndarinnar sem kveðið er á um í 15. gr. og kynnir þær opinberlega. Nefndin skal ljúka störfum fyrir 15. mars 2010.“ Frú forseti. Hér er gert ráð fyrir því að þingmannanefndin sem Alþingi mun skipa fái utanaðkomandi aðhald og ábendingar vegna þeirra atriða sem hugsanlega koma fram í skýrslunni og snerta þingmenn, ráðherra eða nána ættingja þeirra. Þetta er einfaldlega gert til þess að eyða þeirri tortryggni sem skapast hefur nú þegar varðandi þessa þingmannanefnd. 
            

Forseti biðst afsökunar á að ónáða hv. þingmann í ræðu, en vill spyrja hvort hann eigi mikið eftir af ræðunni.

Frú forseti. Ég á svona u.þ.b. fimm mínútur eftir af ræðunni og óska þess að fá að klára hana. Innan við fimm mínútur.

Innan við fimm mínútur. Ég tek tillit til þess.

Takk fyrir. Virðulegur forseti. Þessi skýrsla eða þessi nefnd mun létta Alþingi störfin og gefa almenningi það traust sem þarf að vera til staðar varðandi luktir þessa máls. 3. liður: „Við 2. gr. Greinin orðist svo: Við lögin bætist ný grein sem verður 18. gr. og orðast svo: Við birtingu skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis skulu öll gögn sem aflað hefur verið færð á Þjóðskjalasafn Íslands og þau gerð opinber. Tryggt verði að allar upplýsingar að baki skýrslunni sem og að baki skýrslum beggja nefnda skv. 15. gr. og 15. gr. a verði opnar öllum frá fyrsta birtingardegi. Ákvæði laga um persónuvernd skulu ekki gilda um upplýsingar þessar nema í algerum undantekningartilvikum og skulu þá rækilega rökstudd með tilliti til mikilvægustu persónuverndarsjónarmiða.“ Frú forseti. Breytingartillaga allsherjarnefndar sem var lesin upp áðan gerir það að verkum að þeir sem vilja skoða þessi gögn þurfa að fara á Þjóðskjalasafnið og greiða sjálfir þann kostnað sem hlýst af því að gera gögnin ópersónugreinanleg. Það er rétt að það komi fram að þjóðskjalavörður sjálfur kom á fund nefndarinnar og lýsti því yfir að útilokað væri að gera öll þessi gögn ópersónugreinanleg. Þannig að hér er einfaldlega um, ja, ég veit ekki, annað hvort misskilning, mistök eða blekkingarleik að ræða hvað varðar þessi gögn. Það er ekki vinnandi vegur að fólk geti skoðað þessi gögn eða rannsakað þau með sómasamlegum hætti þegar vinnu rannsóknarnefndarinnar er lokið og því verður að afgreiða þetta mál með öðrum hætti. Í greinargerð með frumvarpinu með breytingartillögunum segir, með leyfi forseta: „Hreyfingin leggur áherslu á að höfð sé í huga sú umræða sem átt hefur sér stað í þjóðfélaginu varðandi hvaða aðilar það eru sem bera höfuðábyrgð á því ástandi sem nú ríkir á Íslandi. Það er mat þinghóps Hreyfingarinnar að hætt sé við að tengsl og hagsmunaárekstrar muni gera trúverðugleika þingmannanefndarinnar að engu. Til að mark verði takandi á störfum nefndarinnar er það grundvallaratriði að þingmenn ákvarði ekki það verklag er varðar aðra þingmenn sem og ráðherra í þeirri vinnu sem fram undan er. Með kosningu nefndar fimm manna utan þings, sem njóta óumdeilanlegs trausts þorra almennings, sem hefur það hlutverk sem breytingartillögur Hreyfingarinnar gera ráð fyrir, er auk þess tryggt að Alþingi verði ekki sett í þá stöðu að veita sjálfu sér aðhald heldur fái stofnunin sjálf og hlutaðeigandi aðilar nauðsynlegt utanaðkomandi aðhald.“ Frú forseti. Sú breytingartillaga sem fram hefur komið af hálfu allsherjarnefndar, að þingmannanefndin skuli ljúka störfum ekki síðar en 30. september, gerir það að verkum að mjög stutt er eftir af hugsanlegum fyrningartíma vegna brota ráðherra fyrir Landsdómi sem gerir það að verkum að tortryggni almennings mun enn fremur aukast. Þess vegna legg ég megináherslu á, frú forseti, að skýr dagsetning verði sett við lok starfa þingmannanefndarinnar og tekið verði fyllilega tillit til allra þessara breytingartillagna, því þær skipta höfuðmáli fyrir það að þingið njóti trausts í þessu máli. Ég leyfi mér að vara eindregið við því, frú forseti, að þingið haldi áfram með þessum hætti, því það mun einfaldlega skapa ólgu utan þingsins og ólgu í samfélaginu, ólgu sem óþarfi er að vekja upp ef skynsamlega er á málum haldið og það er ekki gert með þessu frumvarpi.

Frú forseti. Hér ræðum við í raun viðbragðsáætlun þingsins við væntanlegri skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið og aðdraganda þess. Ekkert okkar veit með vissu hvað skýrslan geymir og hvort fólk í lykilstöðum hafi gerst brotlegt við lög. Við í Hreyfingunni erum eina stjórnmálaaflið sem ekki sat á þingi þegar ósköpin dundu yfir en á nú sæti á Alþingi og því þurfum við ekki að óttast að fólk úr okkar röðum verði dregið fyrir landsdóm. Það hljóta hinir stjórnmálaflokkarnir, að VG kannski undanskildum, hins vegar að gera. Frú forseti. Félagar mínir í Hreyfingunni hafa reifað hugmyndir okkar að breytingum - hv. þm. Birgitta Jónsdóttir á reyndar eftir að reifa sínar hugmyndir - og hvernig okkur hefði fundist æskilegt að vinna þetta mál og hvaða annmarkar hafa verið á málsmeðferðinni í þinginu. Ég ætla ekki að endurtaka það sem þegar hefur komið fram í þeirra máli en mig langar hins vegar að velta upp einum vinkli enn. Mér þykir það í hæsta máta óeðlileg og ósanngjörn krafa á þingmenn að setja þá í þá stöðu að þurfa hugsanlega að láta kalla vini, kunningja, leiðtoga í flokkum sínum og samstarfsfólk til margra ára, jafnvel áratuga, fyrir landsdóm. Ég ætla ekki að gera fólki upp illan ásetning við afgreiðslu þessa máls. Ég skil líka vel að það er Alþingi eitt sem getur kallað ráðherra fyrir landsdóm vegna hugsanlegra embættisglapa og ég er ekki viss um að rétt sé að breyta því. En, frú forseti, það er ekki sanngjarnt að leggja þær byrðar á herðar þingmanns að þurfa að kalla einhvern nákominn sér fyrir landsdóm, óháð öllum öðrum sjónarmiðum, hans vegna. Í svona kringumstæðum verða þingmenn að stóla á leiðarljós að utan og við höfum lagt til að nefnd fimm valinkunnra manna, skipuð með sérstökum hætti, verði það leiðarljós. Frú forseti. Það má ekki vera neinum vafa undirorpið að skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis fái þá meðferð sem nauðsynleg er svo hægt sé að gera hreint fyrir dyrum innan þings sem utan. Við megum ekki opna fyrir neina möguleika þess að hægt sé að drepa málinu á dreif, stinga einhverju undir stól eða tefja afgreiðslu málsins. Hlutverk Alþingis verður að vera alveg skýrt og það má enginn vafi leika á því að skýrslan fái eðlilega umfjöllun og þá meðferð sem nauðsynleg er svo fólkið í landinu finni að það búi í réttlátu samfélagi. Frú forseti. Fyrr í dag var haldinn útifundur á Austurvelli. Þar var það krafa eins ræðumannsins að Alþingi og alþingismenn færu nú að vinna fyrir fólkið í landinu og með óskir þess í fyrirrúmi. Almenningur vill heiðarlegt uppgjör og Alþingi má ekki bregðast þeirri kröfu.

Frú forseti. Það er eitt atriði sem mér finnst afar brýnt að komi fram í umræðunni og ég tek til máls hér í andsvari við ræðu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur en þetta á svo sem líka við um ræðu hv. þm. Þórs Saaris. Það virðist vera ákveðinn misskilningur á ferðinni varðandi hlutverk níu manna þingmannanefndarinnar. Það er ekki hún, það er ekki níu manna þingmannanefndin sem ákveður það að einhver ráðherra eða einhver fyrrverandi ráðherra verði ákærður og mál hans sent í landsdóm. Það er ekki þannig. Það er Alþingi sjálft. Ég veit ekki hve oft ég sagði það í fyrri ræðu minni að það er hópurinn sem hér situr sem er eini hópurinn sem getur ákveðið það hvort menn eru dregnir fyrir landsdóm eða ekki. Allt tal um það að ábyrgð þessarar níu manna þingmannanefndar sé svo mikil vegna þess að hún ákveði um örlög félaga sinna er bara bull og vitleysa. Það erum við hér inni og þið, ágætu félagar mínir í Hreyfingunni, sem munið á endanum ákveða það, ef til þess kemur, ásamt mér og mínum félögum, ef til þess kemur, að ákæra menn og draga þá fyrir landsdóm, ekki þessi níu manna þingmannanefnd.

Frú forseti. Ég verð að hryggja hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur, hér er enginn misskilningur á ferðinni af minni hálfu en hv. þingmaður kann að hafa túlkað orð mín öðruvísi eða misskilið þau. Ég skil vel hlutverk nefndarinnar og það er að leggja fram tillögu. Reynsla mín á þingi þá örfáu mánuði sem ég hef setið hér og tekið þátt í þingstörfum er sú að það eru greidd atkvæði eftir meiri hluta tillagnanna. Þar til annað kemur í ljós mun ég álíta sem svo að þessi þingmannanefnd muni leggja fram tillögur eða nefndarálit og Alþingi muni greiða atkvæði um það.

Frú forseti. Úr þessum ræðustól hafa ráðherrar eða forsetar ásakað mig um að skapa tortryggni eða að hjá mér búi annarlegar hvatir þegar ég hef mælt gegn þessu frumvarpi um sérstaka þingmannanefnd vegna rannsóknarskýrslu þingsins sem allir bíða eftir annaðhvort með kvíða eða í ofvæni. Þetta er engin venjuleg skýrsla, enda tekur hún á hruninu, hruni sem er mun víðtækara en bara hrun fjármála, hrun sem sýnir svo ekki verður um villst að hérlendis hefur orðið siðrof. En hvað er siðrof? Ég hafði aldrei velt þessu orði fyrir mér fyrr en í hruninu í fyrra. Siðrof er þegar siðferðisbrestirnir eru svo miklir í samfélaginu að líkja má því við jarðrof og siðferðisvitundin verður jafnístöðulaus og moldrok. Sú bábilja og veruleikafirring að halda að þingið eigi eitt að standa að því að meta hvort kalla eigi saman landsdóm eða veita sjálfu sér aðhald mundi ég síðan vilja kalla veruleikarof. Ég hef nefnilega ekki enn fyrirhitt neinn fyrir utan þingheim sem finnst þetta snjöll hugmynd hjá hv. forsætisnefnd. Þrátt fyrir ítarlegar, vandaðar og málefnalegar ábendingar og tillögur Hreyfingarinnar í þessu máli er enginn áhugi meðal annarra afla á Alþingi að afgreiða það með öðrum hætti en þeim sem tryggir augljósa hagsmuni þeirra flokka sem voru við stjórnvölinn við bankahrunið og í aðdraganda þess. Það hlýtur að vera öllum ljóst að alþingismenn eru ekki færir um að leggja hlutlaust mat á eigin störf, foringja sinna eða samstarfsmanna til margra ára, hvað þá að koma með tillögur sem tryggja að þetta fólk og þessi stofnun njóti nauðsynlegs aðhalds. Nauðsynlegt er að hlutlausir aðilar komi að vinnslu málsins á öllum stigum þess, hvort heldur sem álitsgjafar við lagasmíð eða fagmenn við afgreiðslu skýrslunnar. Tryggja þarf réttlæti og gagnsæi í öllu ferlinu. Frú forseti. Mér finnst sorglegt hvernig á að taka á þessu máli, mér finnst sorgleg sú veruleikafirring sem ég finn innan veggja þingsins. Það má ekki gagnrýna þau vinnubrögð sem hér eru viðhöfð án þess að vera ásakaður um að hafa annarlega hvatir að leiðarljósi. Ef það eru annarlegar hvatir að kalla eftir skynsamlegri meðferð á svo mikilvægu máli mega hv. þingmenn alveg kalla þetta ákall um að horfast í auga við þá gjá sem hefur myndast á milli þjóðar og þings annarlegar hvatir. Ef það að benda á gallana við það að þingið veiti sjálfu sér aðhald er til þess fallið að skapa tortryggni um þingið verður svo að vera. Ég held að tortryggnin hafi lítið með mín orð að gera heldur miklu frekar með það skelfilega hrun sem hér átti sér stað og þann sofandahátt sem átti sér stað innan veggja þingsins. Miðað við þau vinnubrögð sem viðgangast hér á þessum síðustu vikum skil ég alveg hvernig þingið og þjóðin flaut sofandi að feigðarósi og inn í þá erfiðleika sem við glímum við núna. Ég gagnrýni harðlega það veruleikarof sem á sér stað inni í sölum þingsins, það er veruleikarof að gera sér ekki grein fyrir því að almenningur vill önnur vinnubrögð en hér hafa verið ástunduð. Það er lítið traust á þinginu að gefnu tilefni. Þingið sem og aðrir ráðamenn brugðust þjóðinni vegna slakrar lagasetningar varðandi fjármálakerfið. Það hefði verið lag að sýna að okkur er full alvara með að taka á hlutunum utan hefðar veruleikans sem að mörgu leyti er eins og myllusteinn um þingstörfin. Það hefði verið lag að sýna að við þorum að leita leiðsagnar utan þings á meðal fólks sem á engra hagsmuna að gæta nema að vera leiðarljós fyrir þingið um hvernig taka beri á málum er varða þingið sjálft og þá fulltrúa sem hugsanlega brugðust í því hlutverki. Ef þessi orð mín eru til þess fallin að auka á tortryggni gagnvart þinginu verður svo að vera. Ég verð að viðurkenna að mannlegir brestir eru fangaðir með löggjöf og hér innan veggja hefur sýnt sig að mannlegir brestir eru ekki síður landlægir en annars staðar í samfélaginu. Hættum að setja okkur skör hærra en annað fólk og viðurkennum vanmátt okkar til að taka á þeim þætti þessa máls sem setur þingmenn í þá ómögulegu stöðu að fjalla um svo viðkvæm mál er varða þeirra eigin samherja.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um veitingu ríkisborgararéttar sem flutt er af allsherjarnefnd. Aðdragandi málsins er eins og venjan er, allsherjarnefnd hefur fjallað um málið og á vegum nefndarinnar hefur sérstök undirnefnd fjallað um málið og farið yfir lista þeirra sem óskað hafa eftir því að öðlast íslenskan ríkisborgararétt. Þau mál sem koma til kasta Alþingis eru þau mál sem þarf að veita undanþágu fyrir og hljóta ekki venjubundna afgreiðslu hjá dómsmála- og mannréttindaráðuneytinu. Í ár bárust eins og oft áður nokkuð margar umsagnir. Alþingi veitir alla jafna þennan ríkisborgararétt eða tvisvar á ári og leggur allsherjarnefnd til núna að 15 einstaklingar hljóti ríkisborgararéttinn. Listinn liggur fyrir á þingskjali 524 og ég sé, frú forseti, enga sérstaka ástæðu til að lesa listann upp með nöfnum þessara einstaklinga, hann liggur hér fyrir. Ég vil hins vegar nota þetta tækifæri til að óska öllum þeim einstaklingum sem á listanum eru til hamingju með það að allsherjarnefnd hefur lagt það til við hið háa Alþingi að þeir öðlist íslenskan ríkisborgararétt.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti samgöngunefndar um frumvarp til laga um samruna opinberu hlutafélaganna Flugstoða og Keflavíkurflugvallar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fulltrúa frá samgönguráðuneyti, frá Flugstoðum og Keflavíkurflugvelli. Markmiðið með frumvarpinu er að heimila samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra að samþykkja samruna opinberu hlutafélaganna Flugstoða og Keflavíkurflugvallar í nýtt opinbert hlutafélag. Flugstoðir ohf. tóku til starfa 1. janúar 2007 og tóku við rekstri og uppbyggingu allra flugvalla og lendingarstaða á Íslandi af Flugmálastjórn Íslands. Einnig var Flugstoðum ohf. falið að annast alla flugleiðsöguþjónustu sem Ísland veitir fyrir alþjóðlegt flug og innanlandsflug. Keflavíkurflugvöllur ohf. tók við rekstri Keflavíkurflugvallar og Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar ohf. 1. janúar 2009. Félaginu var falið að annast rekstur, viðhald og uppbyggingu flugvallarins og flugstöðvarinnar (Keflavíkurflugvallar) o.fl. Forsaga málsins er sú að í janúar 2009 skipaði ráðherra starfshóp um sameiningu Flugstoða ohf. og Keflavíkurflugvallar ohf. Í honum áttu sæti Jón Karl Ólafsson, Margrét S. Björnsdóttir og Ólafur Nilsson. Fram kom í niðurstöðum að starfshópurinn telur að sameinað félag, með vel skilgreindum rekstrarþáttum og markmiðum, gæti betur en núverandi félög haft heildaryfirsýn yfir málaflokkinn og væri jafnframt hæfara til að móta stefnu um samþættingu verkefna, til að ná auknu hagræði í rekstri og fjárfestingum. Sameinað félag gæti veitt betri þjónustu og væri færara um hvers kyns þróun og sókn í málaflokknum. Eftir umfjöllun um málið er það niðurstaða nefndarinnar að sú tilhögun sem kynnt er í frumvarpi þessu sé mjög jákvæð og til þess fallin að auka hagræði í rekstri. Nefndin telur rétt að ráðist sé í þessar aðgerðir eins fljótt og kostur er í því skyni að ná fram þeirri hagræðingu og rekstrarhagkvæmni sem talið er að samruninn muni leiða af sér strax á næsta ári. Á fundi nefndarinnar var rætt um það félagaform sem byggt er á. Í því samhengi var vikið að skipun stjórnar og hvort ef til vill ætti að kveða á um skipun hennar í lögunum á svipaðan hátt og gert er í lögum nr. 76/2008, um stofnun opinbers hlutafélags um rekstur Keflavíkurflugvallar o.fl. Nefndin áréttar að þrátt fyrir heimild hins nýja félags til að standa að stofnun og gerast eignaraðili að öðrum félögum og fyrirtækjum sem og heimild til að gera hvers konar samninga við aðra aðila til að ná tilgangi félagsins á sem hagkvæmastan hátt, sbr. 4. gr., er megintilgangur félagsins lögbundinn og á að vera á hendi félagsins. Að þessu sögðu áréttar nefndin mikilvægi þess að allar leiðir til hagræðingar séu kannaðar, þó þannig að reynt sé að tryggja að störf glatist ekki. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeirri breytingu að í stað dagsetningarinnar „31. desember 2009“ í 1. málsl. 1. mgr. ákvæðis til bráðabirgða komi: 31. janúar 2010.

Virðulegur forseti. Við tökum nú til umræðu frumvarp um tekjuskatt sem hefur verið til umfjöllunar í efnahags- og skattanefnd um nokkurt skeið. Hér liggja fyrir breytingartillögur og nefndarálit meiri hlutans á þingskjölum 258 og 259 og vísast til þeirra. Í frumvarpi þessu er verið að innleiða verulegar kerfisbreytingar í tekjuskattinum. Verið er að innleiða þriggja þrepa tekjuskatt sem gerir ráð fyrir því að eftir því sem menn hafa meiri tekjur þess meira greiði þeir í skatta. Slík þrepaskipt skattkerfi eru vel þekkt í nágrannalöndum okkar og víðast hvar í Evrópu en fram að þessu höfum við á stundum verið með eins þreps kerfi, að vísu vaxandi, og nú undir það síðasta tveggja þrepa kerfi í tekjuskatti, þannig að hér er um grundvallarkerfisbreytingu að ræða sem að þessu sinni gerir okkur kleift að verja tekjur undir 270 þús. kr. á mánuði sem munu þá ekki lenda í hækkunum á tekjuskatti á komandi ári þrátt fyrir hina erfiðu stöðu ríkissjóðs en þeir sem eru yfir þeim tekjum hækka nokkuð eða upp í allt að liðlega 2% af tekjum sínum, þ.e. þeir sem eru yfir 270 þús. kr. Með þessum hætti er leitast við að reyna að dreifa með sem réttlátustum hætti þeim byrðum sem þurfa að lenda á tekjuskattinum en sérstakt fagnaðarefni er að frá því að fjárlagafrumvarpið kom fram og til dagsins í dag hafa horfur ríkissjóðs á næsta ári breyst heldur til batnaðar, þannig að tekist hefur að draga mjög verulega úr þeim hækkunum sem áður voru taldar nauðsynlegar í tekjuskattinum. Ég held að þegar horft er til þess ástands sem er í efnahagsmálum þjóðarinnar og þá ekki síst í fjármálum ríkissjóðs séu þetta eins varfærnar breytingar í tekjuskattinum og við var að búast eftir jafngríðarleg áföll og við höfum orðið fyrir á Íslandi. Meiri hlutinn styður kerfisbreytinguna og það sem í henni felst og þá viðleitni. Gert er ráð fyrir að í framhaldinu verði líka farið í að skoða aðra þætti sem tengjast tekjuskattskerfinu en það eru bótakerfin sem eru samofin tekjuskattskerfinu, bæði persónuafslátturinn og sömuleiðis barnabætur og vaxtabætur. Það verður mikið ánægjuefni að fá niðurstöður úr slíkri vinnu sem menn þurfa auðvitað að gefa sér enn betri tíma í en í þessum breytingum. Ég held að eitt af því sem við þurfum að huga sérstaklega vel að í því sé að setja mörk við jaðarsköttun vegna þess að helsti ágallinn við mjög þrepaskipt tekjuskattskerfi eru jaðaráhrifin í kerfinu vegna þess að bæði lendir fólk í því að fara upp í skattprósentu og skattþrepi og þegar bætur skerðast á móti. Þessu hafa til að mynda frændur okkar Danir mætt í sinni löggjöf með því að setja skýr ákvæði um hámark jaðarskatta til að koma í veg fyrir mjög mikil jaðaráhrif í tekjuskattskerfinu og hefur gefið ágæta raun hjá þeim. Ég hygg að það væri skynsamlegt fyrir okkur þegar við leggjumst síðan í framhaldinu yfir samspil bótakerfanna og tekjuskattsþrepanna að við hugum að því að setja með svipuðum hætti slíkt ákvæði í okkar löggjöf. Meiri hlutinn gerir ekki ráð fyrir verulegum breytingum á þeim tillögum sem eru komnar fram um þennan þriggja þrepa tekjuskatt en við leggjum þó til að mörkin í honum milli þrepanna, 200 þús. kr. á mánuði annars vegar og 650 þús. kr. hins vegar, verði tengd launavísitölu þannig að eftir því sem laun í landinu hækki taki þessi mörk hækkun. Það er til þess að koma í veg fyrir að þessi þrep verði föst í krónutölu og að skattbyrði fólks aukist jafnt og þétt eftir því sem lífskjör hér - við þessar aðstæður verður maður að segja vonandi - batna á næstu árum. Auðvitað erum við einvörðungu að líta til þess að þessi mörk taki breytingum til hækkunar eftir þróun launavísitölu. Við gerum sömuleiðis ráð fyrir lítils háttar breytingum sem miða að því að hægt sé að greiða fyrr út inneignir sem skapast vegna þess að maki er í lægra skattþrepi. Við gerum líka ráð fyrir breytingum sem lúta að því að tryggja það að fólk hafi áfram áfrýjunarrétt þegar það sækir um ívilnun til skattsins og ef það er úrskurðað með þeim hætti að það sættir sig ekki við það geti það haldið áfram með málin, og sömuleiðis að fólk geti fengið leiðréttingu aftur í tímann ótakmarkað á sköttum sínum eins og verið hefur en það séu ekki settar tímaskorður við. Aðrar breytingartillögur lúta, sú fyrsta, að því sem snýr að gengishagnaðinum en um hann hefur verið fjallað í 2. gr. og var nokkur umfjöllun um það í nefndinni og er með breytingartillögunni verið að skýra með hvaða hætti túlka skuli gengishagnað og greiða af honum skatta en þær viðmiðanir hafa ekki verið vel skýrar. Þá bregst meiri hlutinn við gagnrýni sem fram hefur komið á þakið sem sett var á inngreiðslur í séreignarsjóði. Það var 2 millj. kr. þak og var fyrst og fremst hugsað til að koma í veg fyrir að menn gætu greitt mjög háar fjárhæðir inn í séreignarsjóðina og komist þannig hjá skattgreiðslum af þeim tekjum sínum núna. Telur meiri hlutinn eðlilegra að við miðum við það að hið lögbundna iðgjald, 12%, geti menn alltaf greitt inn en síðan sé 2 millj. kr. þak á viðbótarsparnaðinum og að með því sé þeim markmiðum náð í öllum aðalatriðum. Við gerum síðan ráð fyrir og leggjum til að frestað verði gildistöku á ákvæðum í 7. gr. frumvarpsins sem lúta að arðgreiðslum á milli félaga. Þar eru inni mikilvæg ákvæði til að koma í veg fyrir það að verið sé að flytja tekjur milli félaga til þess að nota uppsafnað tap á öðrum vettvangi. Hins vegar er ástæða til þess að skoða betur þá þætti sem lúta að takmörkunum um 10% eignarhald í félögum og kanna það mál betur. Því er gert ráð fyrir að þau ákvæði taki gildi að ári en það er sömuleiðis tillaga okkar um 8. gr. frumvarpsins sem lýtur að skuldsettum yfirtökum. Í þeirri grein eins og hún var fram sett komu fram ákveðin sjónarmið um afturvirkni en það er auðvitað nokkuð sem við verðum að gæta sérlega vel að í þinginu gagnvart stjórnarskránni, sem og komu fram ábendingar um að betra væri að mæta þeim vandamálum sem risið hafa vegna skuldsettrar yfirtöku með heildstæðri löggjöf á þessu sviði. Þá er átt við löggjöf eins og þekkist víða um svokallaða „þunna eiginfjármögnun“ þar sem einfaldlega eru settar skorður við því hversu menn geta ráðist í skuldsettar yfirtökur. Hvetur meiri hlutinn til þess að ráðist verði í slíka heildstæða lagasetningu og í tengslum við hana komi til álita að gera breytingar á skattalögum sem því tengjast en rétt sé að nálgast slíkt verkefni sérstaklega og sem heildstæða löggjöf fremur en að taka það inn sem efnisgrein í þessu máli sem fyrst og fremst snýr að þrepaskiptum tekjuskatti sérstaklega. Nokkrar aðrar breytingartillögur að finna í tillögum meiri hlutans sem eins og áður sagði er að finna á þskj. 259 sem og nefndarálitið á þskj. 258.

Frú forseti. Hv. þingmaður sagði að verið væri að lækka skatta á þá sem fá lægstu launin og vernda þá með öllum hætti. Samkvæmt gildandi lögum á persónufrádráttur að hækka miðað við verðlag frá desember til desember og auk þess á hann að hækka um 2.000 kr. Þetta er hvort tveggja fellt burt og ef maður reiknar skatta á lægstu laun samkvæmt gildandi lögum og svo samkvæmt því frumvarpi sem hér er verið að ræða, þá hækka skattar á lægstu laun um 2.000 kr. Þannig að mér finnst að hv. þingmaður eigi að segja frá málunum eins og þau eru í raun og veru, en ekki einhvern veginn ímyndað, eins og hann vill sjá þetta. Það munar um 3.266 kr. á tekjubilinu frá 135.000 og upp í 170.000 eða 190.000 og það þykja nú ekki há laun, frú forseti. Það að skattarnir skuli hækka á þessa aðila þarf að koma fram. Það má vel vera að það sé nauðsynlegt að skerða þau laun og hækka skattana en þá eiga menn líka að segja það. Svo langar mig til að spyrja um sjómannaafsláttinn. Fyrirhugað er að afnema hann á fjórum árum, afskaplega mildilegt og kurteist gagnvart sjómannastéttinni, en á sama tíma breytir þessi sama ríkisstjórn fæðingarorlofinu í miklu hasti og mjög skyndilega gagnvart fólki sem getur í rauninni ekki varið sig því konurnar eru jú orðnar ófrískar og því verður ekki breytt og fjölskyldurnar hafa gert áætlanir miðað við þau lög sem eru í gildi.

Virðulegur forseti. Ég hef hvergi legið á því að það er auðvitað þannig að þau áform sem uppi voru og lögfest að ég hygg af þeirri ríkisstjórn sem ég sat í, í samstarfi við flokk hv. þingmanns, voru um það að ekki ætti að bæta persónuafsláttinn eftir vísitölu heldur ætti að ganga lengra og bæta eiginlega fyrir syndir framsóknar- og sjálfstæðisáratugarins þar á undan og hækka hann enn meira. Ef þær hækkanir hefðu komið til framkvæmda nú um áramótin, hefði fólk með laun undir 270.000 kr. borgað nokkuð lægri skatta. En ég sagði fyrst og fremst og lagði áherslu á það hér áðan að við værum að hlífa því fólki við hækkunum vegna þess að aðstæður okkar eru einfaldlega þannig að við höfum ekki ráð á umfangsmiklum skattalækkunum á þessu stigi og ég held að það sé bara raunsætt mat og hygg að hv. þingmaður geti verið mér sammála. Hann hefur sannarlega efnisrök þegar hann vísar til ólíkrar meðferðar á sjómannaafslættinum svokallaða annars vegar og hins vegar á fæðingarorlofinu, en ég held þó að menn verði líka að vega og meta að annars vegar er um að ræða tiltölulega nýfengin réttindi, einmitt þegar við kannski töldum okkur hafa efni á meiru en raunin varð og umtalsvert meiri réttindi en tíðkast í löndunum í kringum okkur. Á meðan sjómannaafslátturinn á sér yfir hálfrar aldar hefð og er skattafyrirkomulag sem þekkist í öllum nágrannalöndum okkar og því er eðlilegt, vegna þess að afslátturinn tengist kjörum þeirrar stéttar, að gefa mönnum færi á að taka þessi mál upp við samningaborðið, milli atvinnurekenda og starfsmanna í þeirri grein.

Frú forseti. Menn eiga að segja rétt frá. Ef meiningin er að auka skattbyrði á alla tekjuhópa þjóðfélagsins, þá eiga menn að segja það og að það sé nauðsynlegt og að menn ætli að hlífa þeim lægst launuðu með því að hækka skattana minnst á þá. Þetta eiga menn að segja hreint út en ekki vera með einhvern feluleik eins og hefur oft komið fram í mæli stjórnarliða og hæstv. ráðherra. Mér finnst að það eigi að koma skýrt fram. Við erum að hækka skatta á alla tekjuhópa, líka þá lægst launuðu en hækkunin verður minnst og kannski kurteisust hjá þeim. Svo um sjómannaafsláttinn og fæðingarorlofið. Það vill svo til að fæðingarorlofið var aðallega sett fram með það að meginmarkmiði að gera karlmenn jafndýra og konur í atvinnulífinu, til að ryðja þessari hindrun gegn jafnrétti kynjanna úr vegi. Fæðingarorlofið er ekki bara einhver réttindi eða eitthvað slíkt, þetta eru grundvallarmannréttindi, jafnrétti kynjanna. Ég hélt að þessi stjórn sem nú situr við völd hefði áhuga á því að bæta jafnrétti kynjanna, en í staðinn veikir hún Fæðingarorlofssjóð stöðugt með því að lækka hámarkið og segja í raun við atvinnulífið: Við skulum hafa jafnrétti í öllum launum nema þeim háu. Varðandi sjómannaafsláttinn, þó að hann sé gamall þá er hann brot á þeirri jafnræðisreglu að allir séu jafnir fyrir lögum. Það eru ekki allir jafnir fyrir skattalögum, ekki sjómenn. Þess vegna held ég að þær hugmyndir sem hafa komið upp séu miklu betri að þeir njóti bara dagpeninga eins og aðrir menn og sömu réttinda og skyldna 

Virðulegur forseti. Ég hef skilning á sjónarmiðum hv. þingmanns hvað varðar fæðingarorlofið en um það mál sem við ræðum hér þá er sagt satt og rétt frá. Það er einfaldlega sagt frá því að launum undir 270.000 kr. verði hlíft við skattahækkunum um áramótin. 

Hæstv. forseti. Það er fjölmargt í þessu frumvarpi sem hægt væri að spyrja hv. þm. Helga Hjörvar út í og fá nánari útskýringar á, en ég ætla að reyna að halda mig við 25. greinina, þar sem m.a. er fjallað um svokallaðan auðlegðarskatt. Nú skil ég það sem svo að þarna sé enn og aftur verið að reyna að finna nýtt orð sem komi til með að hljóma vel í eyrum einhvers hluta landsmanna, í staðinn fyrir að tala hreint út um hlutina eins og þeir eru. Ég skil þetta sem svo að þarna sé verið að endurvekja hinn gamla og aflagða eignarskatt, sem við sjálfstæðismenn ásamt samstarfsflokki okkar í ríkisstjórn aflögðum á sínum tíma. Þessi skattur er ósanngjarn vegna þess að hann leggst aðallega á fólk eins og t.d. ekkjur. Þegar þessi skattur var við lýði þá vann ég hjá tveimur sýslumannsembættum hér á landi og það var alveg þekkt að konur, oft og tíðum, komu til að reyna að fá úrlausn þess hvernig í ósköpunum þær ættu að ráða við að greiða þennan skatt. Ég sé ekki betur en að þarna sé draugurinn genginn aftur. Þegar menn eldast, missa maka sinn og vilja búa áfram í húsnæði sínu - en stefna flest allra flokka hér á landi er að menn búi áfram í húsnæði sínu og reyni að vera heima eins lengi og hægt er. Hvernig á eldra fólk að geta staðið undir skattheimtu af þessu tagi þegar tekjur falla niður og það tekur bara lífeyri sinn? Er það virkilega rétt að mati hv. þingmanns að endurvekja þennan gamla draug?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka auðlegðarskattinn upp, því þar eru breytingartillögur sem ég reifaði ekki í framsögu minni. Í umfjöllun nefndarinnar kom fram að álagning eins og lagt var upp með væri í raun og veru óframkvæmanleg, vegna þess að einstaklingar telja fram á fyrri hluta árs en félög á hinum síðari. Breytingartillögur okkar lúta einfaldlega að því að gera innheimtu skattsins og álagningu tæknilega framkvæmanlega. Um auðlegðarskattinn almennt er hann fráleitt hinn gamli eignarskattur eða ekknaskattur, eins og hann var nú gjarnan uppnefndur, enda lá sá skattur á svo lágum eignum að fólk þurfti að greiða eignarskatta af ósköp venjulegum húseignum. Hér er hins vegar um að ræða auðlegðarskatt á hreinar eignir einstaklinga yfir 90 millj. kr. og hjóna yfir 120 millj. kr. Ég held að það hve þessi skattur hefur mætt lítilli andstöðu í opinberri umræðu endurspegli í raun og veru bara þann almenna skilning sem er á því að við þær aðstæður sem nú eru sé einfaldlega eðlilegt að þeir sem svo styrkum fótum standa fjárhagslega leggi aðeins aukalega af mörkum til að mæta þessu verkefni og ég vek athygli á því að skatturinn er tímabundinn á meðan við erum að fara í gegnum þessa erfiðleika og tekjurnar af honum verða notaðar til þess að hækka vaxtabætur, einmitt til þeirra sem hafa farið verst út úr hruninu, skuldsettra heimila með mikinn vaxtakostnað.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það er ánægjulegt að hægt sé að lappa það mikið upp á frumvörpin frá ríkisstjórninni að það sé tæknilega hægt að framkvæma þau. Það er þó gott að það náðist í nefndinni. Ég verð samt að segja, þrátt fyrir ágætt svar hv. þingmanns við andsvari mínu, að ég hef engu að síður þessar sömu áhyggjur áfram vegna þess að þegar einstaklingar hér á landi hafa unnið allt sitt líf, komið sér upp húsnæði og búa þar og missa síðan maka sinn er oft og tíðum um skuldlausa eign að ræða. Þannig er það mjög víða hjá eldra fólki. Ég óttast að þegar þessi skattur er kominn á munum við aftur sjá að þessir einstaklingar, þessar ekkjur og ekklar, komi enn og á ný til stjórnvalda og spyrji: Hvað get ég gert til þess að reyna að komast út úr þessu annað en að selja það heimili sem ég hef búið mér og minni fjölskyldu í gegnum tíðina? Það er akkúrat þetta sem ég hef áhyggjur af að gerist. Frú forseti. Mig langar að nota seinna andsvar mitt til að beina spurningu til hv. þingmanns sem varðar heildarsýnina á hvernig ríkisstjórnarflokkarnir nálgast það viðfangsefni að ná okkur upp úr þessu efnahagshruni. Ef maður skoðar fræðin aðeins er ljóst að þeir sem hafa áður gengið í gegnum efnahagskreppur hafa dregið þann lærdóm af sinni stöðu að það dugir ekki að reyna að skattleggja sig út úr kreppunni. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að gengið sé út á ystu endamörk þess sem hægt er að skattleggja hér á landi með þessum tillögum ríkisstjórnarflokkanna sem hér liggja fyrir hver af annarri eða hvort hann telji að enn sé borð fyrir báru. Ég hjó eftir því fyrr í dag þegar við áttum orðastað að hann taldi rétt að skoða enn frekar og aftur hvort það væri rétt að taka upp milliþrepið í virðisaukaskattinum til dæmis. Koma fleiri 

Virðulegur forseti. Um auðlegðarskattinn aftur. Ég geri satt að segja ekki ráð fyrir því að næstu þrjú árin muni fólk sem á í hreinum eignum um og jafnvel langt yfir eitt hundrað milljónir króna koma sérstaklega á skrifstofur hins opinbera til þess að bera sig upp yfir því. Ég held að það fólk sé í færum til þess að leggja eilítið meira af mörkum eins og kom fram hér í fyrra svari mínu. Hv. þingmaður spyr síðan um framtíðina og hvort hér sé komið að endamörkum í skattlagningu. Ég held að um það verði að segja að núna hefur verið leitað fanga býsna víða og þessar aðgerðir sem gripið hefur verið til á tekjuöflunarhlið eru, trúi ég, þær umfangsmestu sem ráðist hefur verið í og umfangsmeiri en vænta má að ráðist verði í á komandi árum. Engu að síður er gert ráð fyrir því í áætlun okkar um að ná jöfnuði í ríkisfjármálum að bæta bæði við tekjum og skera niður útgjöld á næsta ári, þarnæsta ári og árinu þar á eftir. Hversu mikið þarf í þeim efnum mun líka nokkuð ráðast af því hvernig tekjuáætlanirnar ganga eftir, hvernig skattstofnarnir verða og hvort við fáum þær tekjur sem við gerum ráð fyrir. Það verður því að gera ráð fyrir að það þurfi að fara í frekari aðgerðir en þar eru auðvitað ýmsir möguleikar sem full ástæða er til þess að skoða og ég nefni m.a. möguleika sem flokkur hv. þingmanns hefur bent á.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir áliti 1. minni hluta efnahags- og skattanefndar. Með frumvarpinu er ríkisstjórnin að leggja til grundvallarbreytingar á íslensku skattkerfi. Nái þær fram að ganga óbreyttar verður það mesta breyting sem orðið hefur á skattkerfinu í áratugi. Fyrirvarinn við breytinguna er sex virkir dagar sem er algjörlega óviðunandi að mati 1. minni hluta. Breytingarnar sem boðaðar eru fela í sér mikla afturför og óvissu í skattframkvæmd og ekki liggur fyrir hverju þær munu skila í auknum tekjum til ríkissjóðs. Í kjölfar hrunsins skruppu skattstofnar ríkisins gríðarlega saman vegna lækkunar launa, minni hagnaðar, eignahruns, samdráttar í fjárfestingu og minni neyslu. Á sama tíma jukust útgjöld ríkisins vegna kostnaðar við hrunið, aukins atvinnuleysis og aukins vaxtakostnaðar. Augljóst er að til margvíslegra aðgerða þarf að grípa til að leiðrétta þessa stöðu. Ríkisstjórnin hefur kosið þá leið að skera niður útgjöld og hækka skatta. Í samstarfsáætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og íslenskra stjórnvalda frá því í nóvember 2008 er gert ráð fyrir að ríkissjóður verði rekinn með 150 milljarða kr. halla á árinu 2009. Gert er ráð fyrir að frumjöfnuður ríkissjóðs verði jákvæður á árinu 2011 og tekjujöfnuður verði jákvæður árið 2013. Nú liggur fyrir að halli ársins 2009 er mun meiri en gert er ráð fyrir í samstarfsáætlun sjóðsins og stjórnvalda. Þannig er nú gert ráð fyrir að hallinn á þjóðhagsgrunni verði 253 milljarðar kr. á árinu. Stafar hækkunin af því að stjórnvöld hafa látið undir höfuð leggjast að framfylgja fjárlögum ársins af nægjanlegri festu eins og Ríkisendurskoðun hefur bent á. Þá eru verðbætur á lán ríkisins hjá Seðlabanka miklar, um 23 milljarðar kr., og áfallnir vextir af Icesave-lánunum um 40 milljarðar kr. Agaleysi við framkvæmd fjárlaga hefur því myndað 40 milljarða kr. umframhalla á tekjugrunni. Hér hefur ekki verið tekið tillit til 100 milljarða gengishækkunar vegna Icesave-lánanna, enda hefur ríkisábyrgð ekki enn verið lögfest, hvað svo sem seinna kann að verða. Ríkisstjórnin hefur kosið að mæta verkefninu með því að hækka þá skatta sem fyrir eru og kynna til sögunnar nýja, svo sem umhverfis- og - meinta - auðlindaskatta. Þá eru jafnframt í frumvarpi um tekjuöflun ríkisins lagðar til mjög viðamiklar breytingar á tekjuskattkerfinu, bæði því sem snýr að fyrirtækjum og heimilum. Þá er áður aflagður skattur, eignarskattur endurvakinn og nefndur auðlegðarskattur og sjómannaafslátturinn felldur niður á fjórum árum. Ljóst er að þjóðhagsforsendur fjárlagafrumvarpsins, eins og þær birtast í fyrri hluta þess, eru óraunhæfar enda voru þær settar fram áður en fyrir lá hvernig tekjuöflun ríkisins yrði endanlega háttað og vekur það furðu 1. minni hluta. Gert er ráð fyrir að eftirspurn muni dragast verulega saman á næsta ári. Þó er því spáð að einkaneysla dragist einungis saman um 6,1%, þrátt fyrir að ráðstöfunartekjur á mann muni dragast saman um 7% og kaupmáttur um 11,4%. Mér sem hagfræðingi þykir þetta sæta furðu og finnst það nokkuð afrek að geta fengið það út að 11,4% kaupmáttarrýrnun leiði einungis til 6,1% rýrnunar á einkaneyslu. Þá er gert ráð fyrir að samneysla muni dragast saman um 3,6%. Á hinn bóginn er gert ráð fyrir að fjárfesting muni vaxa um 4,8%, en sú spá virðist ekki eiga sér neina stoð í raunveruleikanum eins og hann lítur út um þessar mundir. Þá er gert ráð fyrir að þjóðarútgjöld muni dragast saman um 3%. Gert er ráð fyrir því að beinir og óbeinir skattar muni hækka um rúma 44 milljarða kr. á næsta ári og telur 1. minni hluti ljóst að það muni hafa neikvæðari eftirspurnaráhrif en gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu vegna eðlis þeirra skatta sem lagðir verða á ef tillögur ríkisstjórnarinnar ná fram að ganga. Samdráttur í eftirspurn mun minnka skattstofna. Því er það álit 1. minni hluta að forsendur tekjuhlutans séu byggðar á afar ótraustum grunni og tekjur muni aukast minna en að er stefnt. Fyrsti minni hluti áréttar að í eðli sínu er tryggingagjald skattur á atvinnu þar sem hann leggst á laun allra starfsmanna. Sú mikla hækkun sem boðuð er á tryggingagjaldi veldur því að dýrara verður fyrir fyrirtæki að hafa fólk í vinnu sem leiðir til þess að minna verður ráðið af fólki og meiri hætta er á uppsögnum. Hjá illa stöddum fyrirtækjum kann þessi skattahækkun að verða kornið sem fyllir mælinn. Enn fremur eru margvíslegir skattar á áhættufé hækkaðir. Áhættufé er nauðsynlegt fyrir nýsköpun og fjárfestingar í atvinnulífi og mikilvægt að standa vörð um það, sérstaklega þegar lánardrottnar eru áhættufælnir eins og nú um stundir vegna hrunsins, en talið er að allt að 70 þúsund manns á öllum aldri hafi tapað um 5 millj. kr. hver að meðaltali. Mikilvægt er að skapa aftur traust á áhættufé þannig að fjárfesting örvist og störf skapist. Aðgangur fyrirtækja að áhættufé er forsenda þess að ný störf skapist. Að mati 1. minni hluta beinast frumvörpin, að því er virðist, gegn tilkomu nýrra starfa þótt það hafi eflaust ekki verið tilgangurinn. Þetta gæti aukið atvinnuleysi sem aftur skaðar afkomu ríkissjóðs því að sérhver maður sem missir starf sitt breytist úr skattgreiðanda í bótaþega - tekjur ríkissjóðs minnka og gjöld hækka. Hvert starf sem glatast mun auka hallann um 4 millj. kr. Þá leiða nýir skattar á kolefni og orku til aukins kostnaðar fyrir heimili og fyrirtæki sem kemur fram í minni eftirspurn og rýrnandi skattstofnum, auk þess sem tilviljanakennd og fyrirvaralaus upptaka skattanna kann að skaða ímynd Íslands sem lands með stöðugt stjórnarfar. Fyrsti minni hluti geldur varhuga við því flækjustigi sem fjölþrepa skattkerfi hefur í för með sér. Nái breytingar frumvarpsins fram að ganga er ljóst að staðgreiðsluframkvæmd mun verða flóknari og ónákvæmari. Sér í lagi þegar það verður jafnframt á ábyrgð launþega að upplýsa atvinnurekanda um það í hvaða skattþrepi hann skuli skattlagður. Fyrir hinn almenna launþega getur verið erfitt að átta sig á hvaða skatta hann skuli raunverulega greiða, enda eru heimilar ákveðnar tilfærslur á milli skattþrepa. Enn fremur bendir 1. minni hluti á að fyrirsjáanlegt er að staðgreiðsluskil versni og að eftirágreiðslur aukist mikið. Á heildina litið virðast forsendur tekjuhliðar fjárlagafrumvarpsins óraunhæfar enda voru þær gefnar áður en fyrir lá hvernig skattheimtu yrði háttað á næsta ári. Telur 1. minni hluti slík vinnubrögð bæði ófagleg og furðuleg í meira lagi. Nú liggja fyrir frumvörp ríkisstjórnarinnar um hvernig skattheimtu verður háttað á næsta ári. Tillögurnar setja allar forsendur sem gefnar eru í fjárlagafrumvarpi í algjört uppnám. 1. minni hluti efnahags- og skattanefndar gerir það því að tillögu sinni að þjóðhagsspá sem myndar grunninn að tekjuáætlun ríkissjóðs verði endurgerð með nýjar forsendur um skattlagningu að leiðarljósi. Jafnframt bendir 1. minni hluti fjárlaganefndar á að breytingar á skattlagningu séreignarsparnaðar, sbr. þskj. 255, 230. mál, getur frestað og komið í veg fyrir boðaðar skattahækkanir. Þá gæfist betra tóm til að vinna að tillögunum en hraðinn á þessum flóknu skattbreytingum er hættulega mikill. Skattlagning séreignarsparnaðar snýr eingöngu að mjög fáum skattgreiðendum og er vel afmörkuð og einföld. Mundi sú ráðstöfun leiða til mun minni eftirspurnaráhrifa en boðuð leið ríkisstjórnarinnar og um leið tryggari skattgrunna og raunhæfari fjárlaga. Ég ætla nú að fjalla um einstakar greinar frumvarpsins. Í meginatriðum má skipta frumvarpinu í breytingar á skattkerfinu sem snúa að fyrirtækjum, sbr. 3.–11. gr. og 39. gr., og breytingar sem snúa að heimilum, sbr. 2. gr. og 12.–38. gr. Önnur grein fjallar um gengishagnað innlánsreikninga. Hún er sögð vera breyting á 8. gr. tekjuskattslaganna að því er varðar skattlagningu gengishagnaðar af innlánsreikningum. Í athugasemdum við frumvarpið kemur fram að verið sé að kveða skýrar að orði án þess að um efnisbreytingu sé að ræða. Það orðalag sem lagt er til í frumvarpinu er, að mati 1. minni hluta, hins vegar ekki skýrt og tæpast til bóta. Á sínum tíma, þegar þetta ákvæði var sett inn í tekjuskattslögin, var Seðlabanka Íslands falið að gera tillögu að framkvæmd greinarinnar. Það er skemmst frá því að segja að eftir 13 ára vinnu Seðlabankans hafa reglurnar ekki litið dagsins ljós. Skýringin á þessum drætti er að svo til ómögulegt er að reikna gengishagnað af úttekt af bankareikningi hjá einstaklingum. Fyrsti minni hluti bendir á að hægt er að reikna gengishagnað af viðskiptum einstaklinga með hvers konar verðbréf (skráð sem óskráð) og afleiðusamninga, en hið sama á ekki við um bankareikninga. Bankareikningar eru ekki verðbréf. Innstæður bankareikninga eru í raun annað form á peningum, að því frátöldu að innlánseigandi tekur kreditáhættu á innlánsstofnun þá sem hann ávaxtar fjármuni sína hjá. Þegar fólk tekur peninga út af bankareikningi, er það einfaldlega að breyta formi peningaeignar úr innláni í seðla eða tékka. Það myndast enginn gengishagnaður við þá aðgerð. Þeir sem komnir eru á miðjan aldur hafa margir átt bankareikninga í erlendum gjaldeyri í nokkra áratugi, innan lands og utan. Á þeim tíma hafa hundruð eða jafnvel þúsundir inn- og útfærslna átt sér stað. 1. minni hluti spyr af hvaða stofni eigi að reikna áfallinn gengishagnað. Er ætlunin að fólk haldi nákvæmt bókhald um allar inn- og útfærslur í fjölda áratuga og skrái samtímis gengi viðkomandi gjaldmiðils miðað við íslensku krónuna til þess að geta reiknað út vegið verðmæti viðkomandi bankareikninga í hvert sinn sem það hreyfir innstæðu? 1. minni hluti leggur til að þetta ákvæði verði fellt út úr frumvarpinu þar sem það er nær óframkvæmanlegt. Nú hefur komið fram breytingartillaga frá meiri hluta efnahags- og skattanefndar. Hún leiðréttir ekki ágallann þrátt fyrir að það sé ætlunin. Þessi tillaga okkar í 1. minni hluta stendur því enn. Þá víkur að 3. gr. Aðstæður þær sem breyttri skattlagningu er ætlað að taka til eru tvíþættar. Annars vegar þær að félag úthlutar arði til eigenda sem er umfram 20% af skattalegu bókfærðu eigin fé félags og hins vegar þær að hluthafi sem arðinn fær starfar fyrir félag og ber þess vegna að reikna sér endurgjald fyrir vinnuframlag sitt. Breytingin felst í að við þessar aðstæður skuli helmingur arðsins skattlagður sem launatekjur og helmingur sem tekjur af arði. Verði frumvarpið óbreytt að lögum mun í skattframkvæmd enn frekar reyna á hið óljósa hugtak „ráðandi aðili“ en gert hefur hingað til. Telur 1. minni hluti að nær væri að kveða skýrar á um hverjir skuli reikna sér endurgjald. Þá er í tillögunni ekkert horft til þess hvað það var sem skapaði hagnað til arðsúthlutunar né á hve löngum tíma eigið fé félags hefur byggst upp. Sem dæmi gæti hagnaður verið kominn til vegna söluhagnaðar á atvinnuhúsnæði. Í ákvæðinu felst að þyngri álögur verða lagðar á aðila sem hafa byggt upp fyrirtæki sitt með eigin fé en ekki lánsfé og fer það augljóslega gegn mikilvægum jafnræðissjónarmiðum. Jafnframt getur þetta ákvæði, ef það verður að lögum, leitt til þess að það skapist hvati til að skuldsetja fyrirtæki meira og greiða meira út sem arð en ella. Með hliðsjón af framangreindu leggst 1. minni hluti gegn þessu ákvæði og mælir með því að reglur um reiknað endurgjald verði fremur endurskoðaðar. Víkur þá að afleiðusamningum með hlutabréf eða 4. gr. frumvarpsins. Í 4. gr. er lagt til að orðin „og afleiðusamningar sem seldir eru á skipulegum verðbréfamörkuðum, þar sem undirliggjandi verðbréf eru eingöngu hlutabréf“ verði felld brott. Til að varðveita hagkvæmni er mikilvægt að hlutabréf og hvers konar afleiður af þeim verði skattlögð með sama hætti. Að öðrum kosti er skilvirkni og uppbyggingu markaða með hlutabréfaafleiður stefnt í voða að mati 1. minni hluta. Þetta kom líka fram í umsögnum umsagnaraðila. Með 5. gr. er lagt til að framlag launagreiðenda til öflunar lífeyrisréttinda umfram 2 millj. kr. verði skattlagt sem tekjur en þó ekki ef framlagið er samkvæmt kjarasamningi. Við þessa grein gerir 1. minni hluti tvær athugasemdir. Fyrir einstakling með 1 millj. kr. í mánaðarlaun jafngildir þetta 16,7% lífeyrissjóðsframlagi launagreiðanda. Það er ekki nægilega mikið til þess að einstaklingur með stutta starfsævi geti byggt upp viðeigandi lífeyri. Þá kveður frumvarpið á um að mismuna skuli fólki eftir því hvort það á aðild að stéttarfélagi og þiggur laun samkvæmt kjarasamningum eða semji sjálft um laun sín. Ekki er ólíklegt að slíkt brjóti í bága við jafnréttisákvæði stjórnarskrárinnar og að hér geti orðið um tvísköttun á lífeyrisframlagi að ræða. Fyrsti minni hluti leggur til að í stað 2 millj. kr. hámarks verði hámarkið 2 millj. kr., eftir að lögbundið lágmarksframlag, nú 12%, hefur verið greitt. Þá er lagt til að í stað kjarasamnings verði miðað við ráðningarsamning. Í breytingartillögu meiri hlutans hefur verið farið að þessari tillögu og er það gott. Í 7. gr. er lagt til að heimild félaga til þess að færa frádrátt, sem nemur fengnum arði og hagnaði af sölu hlutabréfa, verði takmörkuð við að félag eigi minnst 10% í félagi sem arðinn greiðir. Í athugasemdum er tillagan sögð vera samræming við tilskipun 90/435/EBE um móður- og dótturfélög frá Evrópusambandinu. Skilyrðið um 10% eignarhald er lágmark sem ríki EES verða að undanþiggja hvað varðar arð ef um 10% eignarhald er að ræða. Samkvæmt sömu tilskipun er óheimilt að takmarka frádrátt með því að ganga fyrst á yfirfæranlegt tap félags. Áréttar 1. minni hluti að þessi breyting muni hafa neikvæð áhrif á uppbyggingu efnahagslífs landsins auk þess sem hún muni að öllum líkindum skila ríkissjóði óverulegum viðbótartekjum, nema ef til vill fyrsta árið. Með því að innheimta skatt af tekjum af arði og gengishagnaði af sölu hlutabréfa í eigu hlutafélaga er gerð tilraun til þess að tvískattleggja þessar tekjur, fyrst þegar viðkomandi hlutafélag greiðir skatt af tekjum og síðan þegar þessi hagnaður er greiddur til eigenda félagsins í formi arðs. Afleiðingin verður sú að menn munu leysa upp íslensk eignarhalds- og fjárfestingarfélög eða flytja fjárfestingar sínar úr landi. Þessu fylgir viðskiptakostnaður sem myndar engan virðisauka fyrir samfélagið og hefur því neikvæð efnahagsleg áhrif. Þá heftir ákvæðið dreifða eignaraðild ef það nær fram að ganga. Meiri hluti efnahags- og skattanefndar hefur lagt til að greininni verði frestað þannig að hún taki gildi að ári og er það gott með það til hliðsjónar að hægt verði að lagfæra mestu ágallana. Þá víkur að 8. gr. en þar er fjallað um frádráttarbærni vaxta við skuldsettar yfirtökur. Með ákvæði 8. gr. er lagt til að við samruna félaga falli niður réttur sameinaðs félags til þess að telja til frádráttarbærra gjalda vexti af lánum sem sameinað félag hefur tekið til fjármögnunar kaupa á hlutum í félagi sem sameinast er. Sé ætlunin að stuðla að takmörkun á hversu mikið af vaxtagjöldum fyrirtækja sé hægt að draga frá skattskyldum rekstrartekjum með það að markmiði að draga úr hvata fyrirtækja til þess að fjármagna sig um of með lánsfé í stað eigin fjár þá er sú leið sem lagt er til að fara illa til þess fallin að mati 1. minni hluta. Verði tillagan að lögum er líklegt að hún verði erfið í framkvæmd. Hún mun skila litlum tekjum fyrir ríkissjóð en efnahagslegt tjón af henni kann að verða þó nokkuð. Áréttar 1. minni hluti að það væri mun æskilegra að vinna faglega úttekt á því hvort æskilegt sé að innleiða takmarkanir á hlutfalli lánsfjár í fjármögnun fyrirtækja við útreikning á heimild til frádráttar á skattskyldum rekstrartekjum (e. thin capitalisation rules), líkt og tíðkast í ýmsum löndum. Verði niðurstaðan sú að slíkt sé æskilegt væri eðlilegt að leggja í kjölfarið fram vandað frumvarp þess efnis fremur en að samþykkja illa ígrundaða og mögulega skaðlega breytingu sem þessa. Hugmynd sú sem sett er fram í frumvarpinu er að mörgu leyti gölluð. Gengið er út frá því að bókfært eignavirði fyrirtækja endurspegli raunverulegt verðmæti rekstrar og að í viðskiptavild felist engin verðmæti, að viðskiptavild nýtist ekki til tekjuöflunar. Nú er það svo að rekstrarvirði fyrirtækja getur verið mun hærra eða lægra en bókfært virði. Það er ranghugmynd að aðeins sérstök fjárfestingarfélög noti þá aðferð sem er útlistuð í athugasemdum við frumvarpið. Rekstrarfélög kaupa iðulega önnur fyrirtæki og það yfirverð sem þau greiða umfram bókfært virði eigna (viðskiptavild) er oftast sannarlega tekjuberandi og því verðmætaskapandi fyrir sameinað félag. Það er óraunsætt að halda að það sé hægt að aðgreina lántökur sem notaðar eru til yfirtöku frá öðru fjármagni sem fyrirtæki kann að nota í rekstri sínum og til annarra fjárfestinga, sérstaklega þegar horft er til lengri tíma. Að aðgreina tilteknar lántökur eftir tilgangi er afar erfitt vegna ólíkra endurgreiðsluferla lána, endurfjármögnunar, sölu eigna o.s.frv. Gert er ráð fyrir að skuldsettum yfirtökum fylgi ávallt ofurskuldsetning. Breytingin skaðar því eðlileg og hóflega skuldsett kaup á fyrirtækjum, án þess að hafa minnstu áhrif á fyrirtæki sem yfirskuldsetja sig með öðrum aðferðum í öðrum tilgangi. Tillagan um að vextir af lánum sem tekin eru til þess að greiða út arð skuli ekki vera frádráttarbærir frá skatti er furðuleg og ber að fella út úr frumvarpinu að mati 1. minni hluta. Í henni felast óeðlileg afskipti af eðlilegri fjármagnsskipan og fjárstýringu fyrirtækja. Hvers vegna ætti fyrirtæki sem er komið með of hátt eiginfjárhlutfall ekki að taka lán til þess að greiða út arð? Hvernig eiga skattyfirvöld að greina lántökur fyrirtækja í sundur eftir því hvort hluti lánanna kunni að hafa verið notaður til þess að greiða út arð eða annars? Vel rekin fyrirtæki sitja sjaldan á vannýttu lausu fjármagni og því er ekkert athugavert við að þau fjármagni útborgun arðs til hluthafa að hluta með lántökum. Ríkissjóður hefur tekjur af vaxtatekjum þess sem lánar fyrirtæki sama hvort lánið er notað til fjárfestinga, til þess að fjármagna veltufjármuni, greiða upp eldri lántökur eða greiða arð til hluthafa. Hvers vegna ætti lán sem að hluta eða öllu leyti er notað til þess að hægt sé að standa við arðgreiðslu ekki að vera meðhöndlað á sama hátt og aðrar lántökur viðkomandi fyrirtækis? Fyrir hendi eru skýr lög um takmarkanir á arðgreiðslum og áréttar 1. minni hluti að engin ástæða er til að skapa réttaróvissu með vanhugsaðri tillögu eins og þessari. Nú ber svo við að meiri hluti efnahags- og skattanefndar hefur farið að viðvörunarorðum umsagnaraðila og minni hlutans og hefur fellt greinina út úr frumvarpinu þannig að þær áhyggjur sem ég hef lýst eiga ekki lengur við. Í 14. gr. er lögð til umbylting á núverandi tekjuskattskerfi einstaklinga. Lagt er til að innleitt verði þrepaskipt skattkerfi og að horfið verið frá samsköttun hjóna að nokkru leyti. Ljóst er að þessi ráðstöfun gerir skattkerfið flókið og alla skattframkvæmd erfiðari og kostnaðarsamari. Undanskot verða auðveldari og eftirágreiðslur aukast í kerfinu. Þetta eru helstu gallar á nýju kerfi en aðalmarkmiðið er aukin tekjujöfnun sem talin er vera kostur. Stjórnarliðar hafa sagt að hér sé verið að taka upp kerfi svipað því sem tíðkast á Norðurlöndunum og er það sagt vera í þeim tilgangi að innleiða hér „norrænt velferðarkerfi“. Því er ekki úr vegi að skoða nánar hverjir eiginleikar nýs kerfis eru og bera saman við Norðurlöndin. Í íslenska kerfinu er mun hærri persónufrádráttur en annars staðar á Norðurlöndum, bæði fyrir og eftir skattkerfisbreytinguna. Íbúar hinna norrænu ríkjanna greiða skatt af mun lægri tekjum en Íslendingar. Skattbyrði er lægri hér á landi í öllum tekjuhópum. Ef tillögur sem hér eru kynntar ná fram að ganga eykst skattbyrðin í millitekju- og hátekjuhópunum og verður við um 800 þús. kr. mánaðarlaun næsthæst á Norðurlöndunum, á eftir Svíþjóð. Ef markmiðið með breytingunum er að færa skattbyrði tekjulægstu hópanna á svipað stig og annars staðar á Norðurlöndunum hefur röng leið verið valin. Ef ná hefði átt því markmiði hefði þurft að lækka frítekjumarkið til muna og auka skattbyrðina á tekjulægstu hópana. Frítekjumarkið á Íslandi er um 28% af meðallaunum í þjónustu og iðnaði sem er mun hærra en annars staðar á Norðurlöndum. Til samanburðar eru neðri mörkin í Finnlandi 2%, efri mörkin 3%, í Danmörku eru þau 12% og efri mörkin 14%, Í Noregi eru neðri mörkin 16% og þau efri 24% og í Svíþjóð eru þessar tölur 4% og 9%. Þessi staðreynd sýnir að einstaklingurinn byrjar mun seinna að greiða skatt af tekjum sínum á Íslandi og því þarf að lækka persónufrádrátt mikið á Íslandi ef taka á upp „norrænt velferðarkerfi“ hvað varðar skattlagningu á Íslandi. Það er ekki nóg að taka upp þrepaskipt skattkerfi. Skattleysismörkin eru líkt og girðing sem skapar hindrun í tekjujöfnun. Há mörk, líkt og eru hér á landi, kalla fram háa jaðarskatta. Hins vegar er hægt að hafa áhrif á tekjudreifinguna með lágum skattleysismörkum og fjölþrepaskattkerfi með lágum jaðarsköttum á lægstu tekjuhópana. Þegar jaðarskattar eru orðnir 46%, framlag í lífeyrissjóð er 12% með framlagi vinnuveitenda og tryggingagjaldið er orðið 8% - samtals 66% - þá er ekki mikið eftir af síðustu krónum launa í efsta þrepinu. Fyrir vinnuveitandann er jaðarkostnaðurinn af laununum - 66% seinustu krónunnar fara til ríkisins eða í lífeyrissjóðinn. Það er því verið að hækka gríðarlega kostnað við vinnuafl á Íslandi. Á fundi nefndarinnar kom fram að gestir voru allir sammála um að eftirágreiðslur mundu aukast í kerfinu. Það er sett í hendur launþegans að tilkynna vinnuveitendum í hvaða skattþrepi hann er. Nú er það svo að margir launþegar hirða ekki um reglur sem þessar. Skattlagningin er þá leiðrétt eftir á og til álagningar kemur með 2,5% álagi ári síðar. Fyrrverandi ríkisskattstjóri, Garðar Valdimarsson, setti þær upplýsingar fram á fundum efnahags- og skattanefndar að við upptöku staðgreiðslukerfisins hér á landi hefði reynslan sýnt að um 95% tekna innheimtust í staðgreiðslukerfinu og um 50% í eftirágreiddu kerfi. Það er því ekki ólíklegt að tekjuáætlun vegna þessa sé ofmetin og skattstofnar verði ekki jafnsterkir og nú er. Nú eru mörg lönd með fjölþrepa skattkerfi og virðast ekki glíma við þetta vandamál. Þá er til þess að taka að Íslendingar eru óvenjulegir að því leyti til að þeir vinna margir á fleiri en einum vinnustað. Þá er í öðrum löndum búið að girða fyrir vandamálið eins og til dæmis Danir hafa gert með því að veita vinnuveitendum aðgang að upplýsingum um hvar einstaklingurinn vinnur annars staðar. Þannig er hægt að leggja ábyrgðina á herðar vinnuveitendum en ekki er víst að allir væru ánægðir með slíka upplýsingagjöf. Í breytingartillögu meiri hlutans hefur verið bætt inn nýrri klásúlu þar sem kveðið er á um að launaþrepin verði verðbætt með vísitölu launa og er það afar slæmt vegna þess að það dregur sveigjanleikann úr kerfinu og gerir það erfiðara í framkvæmd. Mér vinnst ekki tími til að fara yfir fleiri greinar frumvarpsins en ég vil ljúka máli mínu með því að þakka formanni nefndarinnar, Helga Hjörvar, fyrir góða samvinnu en undir álitið skrifa Tryggvi Þór Herbertsson og Pétur Blöndal.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni kærlega fyrir framsögu hans sem og ljúfar stundir á nefndardögum í efnahags- og skattanefnd þar sem ég hafði þann heiður að koma inn sem varamaður. 

Virðulegi forseti. Ég vil segja það við kollega minn, hv. þingmann, að hún má ekki taka Stefán Ólafsson of alvarlega. 

Tölfræði …

Með aukinn jöfnuð, hvort ég sé hlynntur því að jöfnuður sé aukinn í samfélaginu eða hvort ég sé mótfallinn því held ég að svar mitt felist í því að ég er hlynntur því að við búum við gott velferðarkerfi, gott net sem tekur við þeim sem minna mega sín eða þar sem eitthvað kemur upp á. Þá á ég við eins og í örorku eða öðru slíku. Hvort ég sé hlynntur því að allir séu á sömu launum? Nei, ég er ekki hlynntur því, ég held að það dragi hvata úr kerfinu og við höfum séð margar þjóðfélagslegar tilraunir í þá átt sem hafa endað með ósköpum. Þetta með skattleysismörkin, að þau hafi verið rýrð, barnabætur, vaxtabætur, lífeyrissjóðir og ég veit ekki hvað og hvað, er einfaldlega ekki rétt. Á árunum 2001–2008 jókst kaupmáttur bóta úr velferðarkerfinu um næstum því 70%. Eitt af þeim vandamálum sem við stöndum frammi fyrir núna er að við jukum ríkisútgjöld gríðarlega mikið og ég er ekki stoltur af þeirri arfleifð Sjálfstæðisflokksins að hafa staðið að því að auka ríkisútgjöld jafnmikið og raun ber vitni vegna þess að nú er komið 

Frú forseti. Ég bendi hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni á að fræðimenn á borð við Stefán Ólafsson, Arnald Sölva Kristinsson og fleiri sem hafa tjáð sig um þessi tekjuskiptingarmál byggja einfaldlega fræði sín á tölfræði. Ætlar hv. þingmaður að halda því fram að þeir skáldi þá tölfræði? Eða hvernig liggur í því? Annað mál, hv. þingmaður segist vilja gott velferðarkerfi og net sem getur haldið utan um allt fólkið okkar. Þá vil ég benda á að fyrr á árum, í stjórnartíð Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, þurftu öryrkjar tvisvar að fara fyrir Hæstarétt með kjaramál sín. 
             Í þriðja lagi vil ég koma því á framfæri að ég aðhyllist það ekki að allir séu á sömu launum í þessu þjóðfélagi. Ég styð það einfaldlega að við skiptum byrðunum svolítið jafnt á milli okkar þannig að breiðustu bökin beri meiri byrðar. Að lokum vil ég benda á í sambandi við ríkisútgjöld að vissulega erum við að minnka 

Nei.

Virðulegi forseti. Hún spyr um fræðimenn eins og Stefán Ólafsson o.fl., hvort þeir einfaldlega ljúgi. Ég skal þá bara spyrja hana á móti, eru fræðimenn eins og Tryggvi Þór Herbertsson …?

Forseti biður hv. þingmann að virða þá hefð sem ríkir um ræðuform í þingsal.

Virðulegi forseti. Ég skal gera það. Telur hv. þingmaður að fræðimenn eins og Tryggvi Þór Herbertsson ljúgi? Ég var við Háskóla Íslands og ég gerði stærstu rannsóknir sem hafa verið gerðar á Íslandi á tekjujöfnun og tekjuskiptingu. Þetta með að öryrkjarnir hafi farið í dóm, jú, jú, auðvitað var fullt af agnúum og hefur alltaf verið fullt af agnúum í kerfinu en að segja að það sé verið að leiðrétta það núna, 

Forseti minnir hv. þingmann á að íslenska er það mál sem við ræðum  
            

Frú forseti. Ég get glatt hv. þm. Tryggva Þór Herbertsson með því að þó að hann vilji líta á þann tekjuójöfnuð sem Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur komu á með skattkerfisbreytingum sem persónulegt vandamál Stefáns Ólafssonar get ég líka farið með honum í gegnum ágæta rannsókn mína á vaxandi tekjuójöfnuði vegna skattkerfisbreytinga sem ég gerði á vegum ASÍ á sínum tíma. Ég mun gera það af mikilli vinsemd og virðingu við hv. þingmann. Ég kom hingað til að ræða þær aðstæður sem hér eru uppi sem eru afskaplega erfiðar í íslensku þjóðarbúi eins og allur þingheimur veit. Við aðstæður sem þessar er ég viss um að hv. þingmaður tekur undir með mér að það væri mjög heppilegt ef við gætum aukið ríkisútgjöld og dregið úr skattheimtu. Það væri hin eðlilega keynesíska leið til að fá hagkerfi til að taka við sér og örva neyslu. Það væri til bóta en raunveruleikinn er oft ekki jafnþægilegur og kenningin gefur til kynna og við höfum engan valkost annan en að draga úr ríkisútgjöldum og auka tekjur ríkisins til að stoppa upp í það fjárlagagat sem við búum við sem er um 180 milljarðar kr. Vaxtakostnaðurinn með þeirri gríðarlegu skuldabyrði sem ríkissjóður býr við er um 100 milljarðar kr. á ári og efnahagsáætlun ríkisstjórnarinnar byggir á því að á næstu þremur árum náum við að rétta af og getum byrjað að greiða niður skuldir okkar til að draga úr vaxtakostnaði svo við getum nýtt ríkisútgjöldin í mikilvæg verkefni á sviði velferðarmála, löggæslu, dómsmála og fleiri samfélagsmálefna. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann 

Virðulegi forseti. Það sem ég legg til í stöðunni er að skorið verði niður í ríkisútgjöldum um 8 milljarða kr. í viðbót. Ég legg til að skattlagðar verði inngreiðslur í lífeyrissjóði þannig að ríkið fái 75 milljarða kr. á næsta ári, sveitarfélögin 40 milljarða kr. og að 8 milljarðar kr. í viðbót fáist í tekjur. Á þeim tíma sem vinnst með því að fara út í þá aðgerð vil ég að skoðuð verði öll ríkisútgjöld og reynt að umbreyta þannig að rekstur ríkisins sé ódýrari en hann er í dag. Við erum sammála um að lækkun skatta og aukning ríkisútgjalda örvar efnahagslífið. En það er ekki í greinargerðinni sem hv. þingmaður skrifaði upp á. Í henni segir að hækkun skatta sé líklegri til að auka umsvif í hagkerfinu en niðurskurður ríkisútgjalda sem er akkúrat þvert á það sem þingmaðurinn skrifaði undir. Mig langar því til að spyrja þingmanninn á móti og biðja hana að svara í sínu seinna andsvari: Er þingmaðurinn búin að ákveða sig hvort virkar?

Virðulegi forseti. Það eru líka til hagfræðikenningar um að til skemmri tíma geti skattahækkanir verið meira örvandi fyrir hagkerfið en að draga úr ríkisútgjöldum og við munum vonandi fá tækifæri síðar til að ræða það. En mig langar þá að spyrja hv. þingmann því að Mark Flanagan, fulltrúi AGS, hefur sagt um tillögur hv. þingmanns og stjórnmálaflokks hans að með fyrir fram skattheimtu úr lífeyrissjóðunum líti út fyrir að fjárlagahallinn sé að minnka en það sé þó ekki raunveruleg leiðrétting á halla ríkissjóðs, enda minnki skatttekjur í framtíðinni á móti. Hann segir að fyrir fram skattheimta fegri tölurnar tímabundið og fresti nauðsynlegum aðgerðum til að leiðrétta halla ríkissjóðs. Telur hv. þingmaður að herra Mark Flanagan, fulltrúi AGS, hafi hreinlega misskilið tillögur hans og Sjálfstæðisflokksins?

Virðulegi forseti. Þetta sagði Mark Flanagan en hv. þingmaður gleymdi að segja að hann sagði líka: „Fyrir fram greiddar skatttekjur frá álverksmiðjunum.“ Er það ekki rétt að hv. þingmaður hafi gleymt því?

Það má vera. Það var ekki ...

En aftur á móti gef ég ekki mikið fyrir þessa skoðun Marks Flanagans eins og ég gef ekki mikið fyrir skoðanir hans á mörgum hagfræðilegum málefnum á Íslandi. Skoðanir hans gefa ekki tilefni til þess. Ég held að þessi tillaga sé það ígrunduð af vel metnum hagfræðingum að við sjálfstæðismenn höfum ekki gert mistök í greiningu okkar. Ég gef ekki mikið fyrir Mark Flanagan.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að hrósa 1. minni hluta efnahags- og skattanefndar fyrir vel unnið nefndarálit. Ég hefði þó viljað sjá fleiri tillögur um hvernig hægt væri að auka jöfnuð og réttlæti í skattkerfinu en er að finna í þessu nefndaráliti,  Eins og fram kemur í nefndarálitinu er skattbyrði hér á landi lægri en á hinum Norðurlöndunum og þess má jafnframt geta að samkvæmt rannsóknum Hagstofunnar og OECD jókst tekjuójöfnuður hér á landi meira frá árinu 2000 en nokkurs staðar annars staðar á Evrópska efnahagssvæðinu. Ástæðan fyrir því var fyrst og fremst sú að Sjálfstæðisflokkurinn lét persónuafsláttinn ekki hækka í samráði við verðbólguþróun. Það sem ég vildi spyrja hv. þm. Tryggva Þór Herbertsson út í er fullyrðing sem er á bls. 10 í nefndarálitinu en þar er talað um að gerðar séu alvarlegar athugasemdir við að frítekjumark á stóreignarskatti sé hærra fyrir ekkjur og ekkla en fyrir hjón. Ég spyr: Er ekki þessi hópur, ekkjur og ekklar, sérstakur skjólstæðingahópur Sjálfstæðisflokksins? Er þá þessi athugasemd við að ekkjur og ekklar hafi hærra frítekjumark varðandi stóreignarskattinn en hjón ekki dálítið einkennileg?

Virðulegi forseti. Ekkjur og ekklar eru skjólstæðingar Sjálfstæðisflokksins. Fólk á vinnualdri er skjólstæðingar Sjálfstæðisflokksins. Ungbörn eru skjólstæðingar Sjálfstæðisflokksins. Íslendingar almennt eru skjólstæðingar Sjálfstæðisflokksins. Hvers vegna komum við ekki með fleiri tillögur um jöfnuð? Ég held að við höfum sýnt það bærilega í þessu nefndaráliti hvernig búa má til tekjuskattskerfi sem skapar jöfnuð, ef það er það sem fólk vill fá, en við erum aftur á móti ekki að leggja til þannig kerfi. Eins og ég sagði í andsvari fyrr í kvöld leggjum við áherslu á að velferðarnetið sé þétt ofið til að taka við þeim sem minna mega sín, verða undir, og við viljum líka að láglaunafólk hafi mannsæmandi kjör. Það viljum við. Hvað varðar ójöfnuð er höggvið í sama knérunn. Það er alveg rétt að ójöfnuður óx á árabilinu frá 2001–2008, þegar maður tekur fjármagnstekjur með í reikninginn. En ef maður skoðar hreinar launatekjur var þróunin svipuð og í öðrum löndum. En ef hv. þingmanni líður betur með það er ójöfnuðurinn í tekjunum sennilega horfinn núna vegna þess að fjármagnstekjurnar eru horfnar og annað slíkt. Hvað varðar skattleysismörk er það rangt að skattleysismörk hafi lækkað eitthvað gríðarlega. Þau lækkuðu á árabilinu 1989–1992 en eftir það hafa þau meira og minna staðið í stað á föstu verðlagi. Þetta er stóra lygin í þessari umræðu allri, að persónufrádráttur hafi lækkað. 

Frú forseti. Mér létti stórum að vita að ekkjur og ekklar eru enn þá sérstakur skjólstæðingahópur Sjálfstæðisflokksins  En það er annað sem ég mundi vilja spyrja hv. þingmann út í, það er sú fullyrðing að betra sé að fresta upptöku þrepaskattsins. Ég vil spyrja hann að því hvort ástæða sé til að fresta upptökunni í stað þess að fara þá leið sem við förum, að taka eitt skref í ár þar sem við innleiðum þriggja þrepa skatt en hreyfum ekki við persónuafslættinum, 

Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að við leggjum til að upptökunni verði frestað er einfaldlega sú að þetta er svo vanbúið, þetta er svo vanreifað mál hjá ríkisstjórninni. Það er ekki búið að hugsa málin til enda eins og varðandi allar eftirágreiðslurnar sem koma í kerfið, sem umsagnaraðilar hafa bent á að getur orðið gríðarlega kostnaðarsamt eða réttara sagt að þá innheimtist ekki jafnmikið af tekjum. Það sem við meinum með því að fresta upptöku er að ef menn vilja gera þetta á annað borð er rétt að leggja málið niður fyrir sér og hugsa það aðeins, ekki að taka það upp á nokkrum dögum vanhugsað og taka einhver horn af því á einhverjum næturfundum á Alþingi. Ég er viss um að hv. þingmaður er mér sammála um þetta.

Frú forseti. Það er í sjálfu sér dapurlegt að við skulum vera að ræða eitt aðalmál þingsins sem snertir skattlagningu á heimili og fyrirtæki hér á laugardagskvöldi  Með frumvarpi þessu er ætlunin að afla ríkinu aukinna tekna með breytingum á ýmsum lögum, m.a. um tekjuskatt, staðgreiðslu opinberra gjalda, fjármagnstekjur og tryggingagjald. Gert er ráð fyrir að auka flækjustig kerfisins verulega, að skattþrep einstaklinga verði þrjú og skiptist þannig að af fyrstu 2,4 millj. kr. tekjum einstaklings greiðist 24,1% tekjuskattur, 27% af næstu 5,4 millj. kr. og 33% ef tekjur eru yfir 7,8 millj. kr. Þegar skattaðilar eru samskattaðir skal taka tillit til þess ef annar er undir 7,8 millj. kr. Persónuafsláttur einstaklinga hækkar um 2.000 kr. og ákvæði um að afslátturinn fylgi vísitölu neysluverðs á að falla brott. Þriðji minni hluti bendir á að fjölgun skattþrepa sem ríkisstjórnin leggur til muni hafa í för með sér alls kyns flækjur í skattframkvæmdinni og verða dýr í rekstri. Undirbúningstíminn er nánast enginn, aðeins örfáir dagar, og aðlögun launakerfa fyrirtækja landsins tekur tíma og er dýr. Ljóst er að þungi framkvæmdarinnar lendir verulega á launagreiðendum. Fyrirsjáanlegt er að um verði að ræða verulega eftirávinnu að tekjuári loknu og að staðgreiðsluskil versni til muna frá því sem nú er. Þá er launakerfum landsmanna ætlað veigamikið hlutverk í framkvæmd breyttrar staðgreiðslu. Ljóst er að búast má við erfiðri byrjun ef af breytingunum verður og ýmislegt sem úrskeiðis getur farið. Þetta kemur á sama tíma og verulegur niðurskurður hefur farið fram innan skattkerfisins og aðhaldsaðgerðir verið í mannahaldi. Kostnaður skattgreiðenda við þessar breytingar stjórnarflokkanna verður verulegur og að margra áliti mjög vanmetinn í kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytis. Gera má ráð fyrir því að breytingarnar muni kosta um 200–300 millj. kr. en ekki gafst tími til að fara ítarlega ofan í forsendur og hvað sé raunhæft í þessum efnum vegna tímaskorts. Nú þegar hver einasta króna á að vera vegin og metin í útgjöldum ríkisins kemur spánskt fyrir sjónir að sjá vilja stjórnvalda til að eyða fjármunum almennings í þessar breytingar. Jafnframt er það viðurkennt að eftirágreiðsla skatta er ekki eins skilvirk og staðgreiðslan og munu því minni fjármunir renna í ríkissjóð. Hér gæti verið um hundruð milljóna að ræða, jafnvel milljarða. Það að hafa mörg skattþrep getur skapað hvata hjá einstaklingi sem er að vinna hjá fleiri en einum atvinnurekanda að telja allar sínar tekjur fram í lægsta skattþrepi og fresta vandanum um sinn og fá himinháan bakreikning frá skattinum sem óljóst er hversu vel mun innheimtast. Nefndarálit þetta er ritað seint á föstudagskvöldi en á laugardagsmorgni hyggst meiri hluti nefndarinnar kynna þær breytingar sem lagðar eru til á frumvarpinu. Ekki er hægt að fjalla um þær breytingar hér þegar þetta er skrifað þar sem ekki er fyllilega vitað hverjar þær verða. Frumvarpið á að taka út úr nefnd í beinu framhaldi og ræða í sölum Alþingis sama dag eða nú í kvöld. Þetta verklag er óásættanlegt og vitlaust og má segja að kannski beri skattafrumvörp ríkisstjórnarinnar þess merki. Ótal aðilar sem veitt hafa umsagnir um frumvarpið hafa gagnrýnt málsmeðferðina og samráðsleysið. Þrátt fyrir það hlustar meiri hlutinn ekki og heldur sinni stefnu, sama hvað hverjum finnst. Þetta mál er því vanreifað í grundvallaratriðum og mig langar á þeim stutta tíma sem ég hef til að fara yfir þetta mál að fara yfir nokkur álitaefni sem hafa komið upp í umræðunni hjá gestum nefndarinnar og í þeirri veiku von að stjórnarliðar sem eru í salnum hlusti nú og taki þær ábendingar, sem eru margar alvarlegar, til skoðunar. Hv. þm. Anna Pála Sverrisdóttir kom upp fyrir hönd jafnaðarmannaflokksins Samfylkingarinnar og talaði um réttlátt skattkerfi. Ræðan var falleg, það vantaði ekki, fyrirheitin fögur,  Það sem verið er að leggja til með þessu frumvarpi er að hjón, þar sem annar aðilinn hefur há laun og hinn aðilinn er heimavinnandi eða hefur lág laun, þurfa að borga hærri skatta en millitekjufólkið við hliðina sem hefur mjög svipuð laun. Er þetta réttlæti hjá Samfylkingunni, að stuðla að breytingum sem þessum, að hjónum sem búa í sömu götu í húsum hlið við hlið sé mismunað með þessum hætti? Þetta er ekki réttlæti í minni orðabók. Þetta er óréttlæti. Við höfum talað fyrir því í nefndinni að gera breytingar í þá átt að koma á raunverulegu réttlæti þegar kemur að þessum hlutum. Það væri fróðlegt að heyra frá hv. þingmanni Samfylkingarinnar, Önnu Pálu Sverrisdóttur hvort þetta er réttlæti í orðabókum Samfylkingarinnar. Annað sem stjórnarmeirihlutinn hefur gert, náttúrlega án nokkurs samráðs, er að leggja það til að afnema sjómannaafsláttinn, góðan daginn! Það var tilkynnt: Sjómannaafslátturinn verður afnuminn. Þetta skulið þið fá að heyra, þetta er það sem við ætlum að gera og það þarf ekkert að tala við sjómenn. Það kom fram þegar nefndin fór ofan í kjör sjómanna á Norðurlöndum að á öllum Norðurlöndum er einhvers konar sjómannaafsláttur. Nú ætlar fiskveiðiþjóðin Ísland með Samfylkinguna og Vinstri hreyfinguna – grænt framboð að afnema þessi réttindi sjómanna. Hver er viðmiðunin sem Samfylkingin og Vinstri grænir hafa í þeim efnum? Þeir miða við kjör sjómanna árið 2007 og í dag, en árið 2007 voru sjómenn láglaunastétt í íslensku samfélagi miðað við margar aðrar stéttir. Af hverju var árið 2007 valið? Af hverju ekki 2003 eða 2000, sem hefði gefið allt aðra mynd af þróun tekna sjómanna? Jú, af því að það hentaði ríkisstjórninni. Þetta er svo sem ekkert ósatt en það er ósanngjarnt gagnvart sjómönnum að þessi samanburður sé með þessum hætti. Hvað les maður svo núna í kvöld á mbl.is? Þar kemur fram, með leyfi frú forseta: „Fulltrúar Landssambands íslenskra útvegsmanna eru tilbúnir til viðræðna við stjórnvöld um upptöku annars konar fyrirkomulags en sjómannaafsláttar og hafa í því sambandi nefnt dagpeningagreiðslur sem ýmsar starfsstéttir njóta.“ Getum við þar með nefnt opinbera starfsmenn. Sjómenn kalla eftir viðræðum við ríkisvaldið. Það er ekkert á þá hlustað. Þeir gætu alveg staðið í kuldanum úti á Austurvelli og beðið eftir því að fulltrúar stjórnarflokkanna kæmu út til viðræðna. En þeir láta ekki sjá sig. Allt er þetta gert án samráðs við þessa stétt, rétt eins og gagnvart kjörum aldraðra og öryrkja og rétt eins og gagnvart skólafólki sem hv. þm. Anna Pála Sverrisdóttir heldur blygðunarlaust fram að ríkisstjórnin standi vörð um. Nei, það hefur verið gerð aðför að kjörum þessara stétta og hin norræna velferðarstjórn er í besta falli öfugmæli ef ekki lýðskrum í þessu samhengi. Það er ekki hægt að líða það að hv. stjórnarliðar komi hér fram og tali með þeim hætti að þessi ríkisstjórn sé svo frábær og sé búin að gera svo góða hluti fyrir þessar stéttir þegar staðreyndin er sú að fyrsta verk hennar gagnvart öldruðum og öryrkjum var að skerða kjör þeirra um milljarða. Þessi málflutningur stenst einfaldlega ekki. Ég ætla að skipta því sem ég á eftir af ræðu minni í tvennt: Annars vegar að praktískum atriðum, hvað sé raunhæft að innleiða af þessum breytingum og hver kostnaður samfélagsins og ríkisins sé vegna þessara breytinga og í seinni hlutanum ætla ég að ræða um málefni heimilanna og hvort þau hafi svigrúm til að standa undir auknum skuldbindingum sem þessar skattkerfishækkanir hafa í för með sér. Það erum ekki bara við í stjórnarandstöðunni sem erum að gagnrýna vinnulagið á þingi eða það hversu seint málin koma fram og hvort það sé raunhæft að koma þeim öllum í framkvæmd. Ég ætla að rekja umsögn ríkisskattstjóra sem er orðinn sigldur í þessum fræðum og þekkir vel skattkerfið, trúlega betur en margir hv. þingmenn. Hér segir, með leyfi frú forseta: „Í 14. gr. frumvarpsins er lagt til að tekjuskattur verði stighækkandi eftir tekjuskattsstofni.“ Síðar segir, með leyfi frú forseta: „Á hinn bóginn er ljóst að verði þessar breytingar að lögum þá mun staðgreiðsluframkvæmd verða flóknari og ónákvæmari. Sérstaklega á þetta við um þá sem starfa hjá fleiri en einum launagreiðanda og jafnframt um þá sem samskattaðir eru og hafa mismiklar tekjur. Við álagningu opinberra gjalda mun fjöldi framteljenda annaðhvort eiga innlegg hjá hinu opinbera í formi afgreidds tekjuskatts og útsvars eða skulda opinber gjöld. Samkvæmt upplýsingum úr staðgreiðslukerfi ríkisskattstjóra eru um það bil 33 þúsund launþegar með hærri árstekjur en 2,4 millj. kr. og þiggja laun frá fleiri en einum launagreiðanda. Gera má ráð fyrir að langflestir þessara aðila muni fá leiðréttingu í álagningu. Að mati ríkisskattstjóra hefði verið hentugra að taka upp fyrirframgreiðslukerfi líkt og var við lýði þegar sérstakur tekjuskattur var í gildi þá greiddu menn fyrirfram upp í væntanlega álagningu og var fyrirframgreiðslan byggð á tekjum liðins tekjuárs.“ Þetta segir ríkisskattstjóri og bætir því við seinna í þessu áliti að erfitt sé að áætla kostnað í sambandi við innleiðingu þessara laga en gera má ráð fyrir að hann verði verulegur. Annar skattstjóri, skattstjóri Suðurlandsumdæmis, segir svo, með leyfi frú forseta: „Hin fjögur skattþrep sem hér eru boðuð munu hafa í för með sér alls kyns flækjur í skattframkvæmdinni og verða dýr í rekstri. Undirbúningstíminn er nánast enginn og aðlögun launakerfa landsmanna tafsöm og dýr. Þungi framkvæmdarinnar lendir verulega á launagreiðendum. Fyrirsjáanlegt er að um verði að ræða verulega eftirávinnu að tekjuári loknu og að staðgreiðsluskil versni til muna frá því sem nú er. Hvað sem öðru líður er íslenskt samfélag og landslag í skattamálum með allt öðrum hætti en í nágrannaríkjunum. Vinnumarkaðurinn er hvikulli og aðstæður fjölskyldnanna ólíkar þeim ramma sem þeim er skorinn annars staðar á Norðurlöndum.“ - Nú er það ljótt, frú forseti, áður en ég held áfram, að hafa misst hv. þm. Pétur H. Blöndal úr salnum því að mér finnst að hv. þingmaður þurfi að hlusta núna í framhaldi. Ég er að vitna í umsögn skattstjóra Suðurlandsumdæmis þar sem segir og ég er kominn dálítið inn í umsögn hans. Þar segir áfram, með leyfi frú forseta: „Tekjutengingar bóta, bæði skattkerfis og almannatrygginga bera sorglegan vott hér um. Eftirákröfur og umsýsla þeim fylgjandi eru þreytandi og á margan hátt jafnvel mannskemmandi og alls ekki í anda þess velferðarkerfis sem hér tjáðist ríkja og ekki vekja traust þegnanna á kerfum sem slíkt stunda.“ Mér fannst rétt að minna hv. þingmann og sessunaut minn í efnahags- og skattanefnd á þessa umsögn heiðursmannsins Steinþórs Haraldssonar, skattstjórans á Suðurlandi.

Ja, ljótt er það.

Og nú heyri ég að hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir hlær nokkuð en hér er náttúrlega um grafalvarleg mál að ræða. Að lokum segir Steinþór Haraldsson, skattstjóri Suðurlandsumdæmis, með leyfi frú forseta: „Á heildina litið eru allar hinar fyrirhuguðu efnisbreytingar frumvarpsins framkvæmanlegar innan núverandi kerfis að mínu mati. Tími til undirbúnings er þó knappur og ýmislegt má ætla að úrskeiðis geti farið. Skattkerfið er þessa stundina í verulegum niðurskurðarfasa og aðhaldsaðgerðum í mannahaldi. Nú þegar er farið að bera á atgervisflótta eða hugleiðingum þar um hjá einstökum starfsmönnum á ýmsum skattstofum landsins. Við slíku verður að bregðast. Sérstaklega í ljósi hinna viðamiklu breytinga sem nú er mælt fyrir um.“ Þarna bendir skattstjóri Suðurlandsumdæmis á að ríkisstjórnin er, um leið og hún innleiðir þetta, að stokka upp allar skattstofur landsins. Gríðarleg óvissa er vítt og breitt um landið um það hvernig málum verður háttað. Það er búið að setja allt í háaloft innan skattkerfisins um leið og einar viðamestu breytingar á skattalöggjöfinni eru keyrðar í gegnum Alþingi á nokkrum dögum. Þessi vinnubrögð eru með ólíkindum. Ég hef reyndar sagt það oftsinnis í dag að ég efast um að það hafi verið farið með mál eins og þessi með eins óvönduðum hætti í gegnum Alþingi á eins stuttum tíma og nú og stjórnarliðar hafa ekki einu sinni reynt að mótmæla því. Ég spurði hv. þm. Lilju Mósesdóttur í dag að því hvað henni þyki um þessar starfsaðferðir þingnefndarinnar. Sá rammi sem okkur var skapaður af framkvæmdarvaldinu til að vinna þessi mál. Þingmaðurinn svaraði ekki spurningunni, enda veit ég alveg skoðun hv. þingmanns og allra sem eru í nefndinni, þær aðstæður sem okkur voru búnar til að klára þessi viðamiklu mál voru náttúrlega óviðunandi og það væri ágætt að heyra hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur tala um það hversu vandlega og vel henni hafi fundist vera að verki staðið í þessu máli. Ég trúi því ekki að hv. þingmaður muni koma upp í andsvar og reyna að réttlæta þessi vinnubrögð sem eru ekki Alþingi Íslendinga til sóma og ekki íslenskri þjóð bjóðandi. En þetta er allt í boði Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Hv. þm. Anna Pála Sverrisdóttir nefndi það að ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hefði sett á 10% fjármagnstekjuskatt. Það er rétt. En staðreyndin er sú að þegar Alþýðuflokkurinn var í ríkisstjórn frá 1991–1995 var enginn skattur á fjármagnstekjur, enginn. Sú ríkisstjórn setti þó einhverja skattlagningu á fjármagnstekjur á meðan forveri Samfylkingarinnar, Alþýðuflokkurinn, hlífði fjármagnseigendum með því að hafa enga skattlagningu. Svo kemur hv. þingmaður hér upp og þykist vera talsmaður jafnaðarmannaflokks landsins. Það er náttúrlega með ólíkindum að hlusta á þessar ræður og þessi andsvör hjá Samfylkingunni og þegar þingmenn hennar koma upp og ræða um Icesave og ábyrgð einstakra flokka hvað það varðar, liggur við að maður hverfi úr salnum. Það er varla hægt að hlusta á þennan málflutning hjá þeim flokki sem innleiddi Icesave-samningana. Icesave-samningarnir bólgnuðu upp á vakt Samfylkingarinnar sem hafði bankamálaráðuneytið á sinni ábyrgð og svo kemur Samfylkingin hér og talar um einhverja hrunaflokka. Það er Samfylkingin sem ber þessa ábyrgð. Ég hlakka til að heyra ræðu hv. þm. Önnu Pálu Sverrisdóttur á eftir því að það er öllu snúið á haus í málflutningi Samfylkingarinnar í þessari umræðu, það er alveg með ólíkindum. Það liggur við - nei, nú ætla ég að sleppa því sem ég ætlaði að segja því að stundum er betra að segja minna en meira. En við skulum heyra hvað hv. þingmaður leggur til málanna á eftir. Mig langar að tala um aðila vinnumarkaðarins sem hafa verið á öðrum endanum yfir þessum skattaáformum ríkisstjórnarinnar. Alþýðusamband Íslands, sem hefur löngum verið tengt Samfylkingunni, hefur mótmælt harðlega þeim vinnubrögðum sem viðhöfð hafa verið í þessu máli. Það er ekki bara samráðsleysið, það er náttúrlega samráðsleysi í þessu máli, eins og komið hefur á daginn, en einnig er gengið harðar fram í skattahækkun á heimilunum en stöðugleikasáttmálinn gerði ráð fyrir. Þó skrifuðu menn undir þann samning. En hann er þverbrotinn. Heimilin munu þurfa að greiða mun hærri álögur en kveðið var á um í samkomulagi aðila vinnumarkaðarins, ríkisins og sveitarfélaganna. Hvernig ætla stjórnarliðar að útskýra af hverju ríkisstjórnin stendur ekki við þetta samkomulag? Samtök atvinnulífsins og fleiri aðilar hafa líka gert miklar athugasemdir við það hvernig ríkisstjórnin hefur gengið fram í þessu máli. Og enn og aftur, frú forseti, er það grátlegt í ljósi almennra athugasemda nærri því allra hagsmunaaðila um þetta mál, um kerfisbreytinguna sem slíka, flækjustigið, samráðsleysið og þess knappa tíma sem ríkisstjórnin gefur sér til að þröngva þessu máli í gegnum þingið, að ræða þetta mál á laugardagskvöldi í skjóli myrkurs, eitt stærsta mál er varðar hag íslenskra heimila. Það á að þröngva þessu máli í umræðu inn í nóttina. Ætli það sé vegna þess að ríkisstjórninni finnist þessi umræða óþægileg fyrir sig? Ætli það geti verið? Þessi umræða er óþægileg. Ég man varla eftir öðrum eins umsögnum um nokkurt frumvarp sem komið hefur fram sem eru eins samhljóma um verklagið og óvönduð vinnubrögð eins og hér hefur komið fram, hvort sem það er hjá aðilum vinnumarkaðarins, skattstjórum eða endurskoðendafyrirtækjum sem reyna að aðstoða íslenskan almenning við að telja fram. Það er algerlega með ólíkindum að standa hér á þessu kvöldi og ræða þetta mál í því samhengi. Það er dálítið merkilegt og segir kannski mikið um stöðu mála á Íslandi í dag að lesa umsögn hagsmunasamtaka heimilanna. Þar segir í upphafi umsagnarinnar, með leyfi frú forseta: „Hagsmunasamtök heimilanna (HH) vilja byrja á því að þakka sýnt traust til að veita efnahags- og skattanefnd umsögn um frumvarpið. Samtökin sjá þó ekki mikinn tilgang með umsögninni þar sem reynsla samtakanna er að lítið hefur verið hlustað á varnaðarorð samtakanna undanfarna tæpa 11 mánuði. Er það þrátt fyrir að flest það hefur komið fram sem samtökin hafa varað við.“ Síðar segir í umsögninni, og það væri ágætt að hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir mundi veita mér svör um það hvað henni finnst um þessi orð Hagsmunasamtaka heimila, með leyfi frú forseta: „Það er mat Hagsmunasamtaka heimila að nærri helmingur heimila ber ekki auknar álögur.“ Hvað þykir hv. þingmanni um þetta nú þegar hv. þingmaður ætlar að leggja til stórauknar skattahækkanir á heimilin sem eru mörg hver stórskuldug? Og hvað munu þessar skattahækkanir og gjaldahækkanir leiða af sér? Jú, lán heimilanna munu halda áfram að hækka af því að lánin eru verðtryggð og það er ekki farin sú leið sem við framsóknarmenn höfum talað fyrir um leiðréttingu á höfuðstóli lána heimilanna og lækka hann um alla vega 50%. Nei, hér er verið að hækka, auka enn frekar álögur á heimilin í landinu. Það er með ólíkindum hvað þessi ríkisstjórn er úr tengslum við fólkið í landinu og aðila eins og Hagsmunasamtök heimilanna sem hafa varið gríðarlega miklum tíma og krafti í sjálfboðavinnu til að koma með ábendingar til ríkisstjórnarinnar. En það er ekkert hlustað, ekki einu sinni í stórmálum sem þessum. Frú forseti. Í einni umsögn frá Viðskiptaráði kemur fram, af því að hv. þingmenn Samfylkingarinnar tala dálítið mikið um millitekjufólkið og að það þurfi að gæta að hagsmunum þess, þessi niðurstaða, með leyfi frú forseta: „Þegar tekið hefur verið tillit til allra jaðarþátta við greiðslu launa, þ.e. tekjuskatts, tryggingagjalds, framlags í samtryggingarsjóði lífeyriskerfis og tekjutengingu bótagreiðslna geta jaðarskattar á launagreiðslur numið allt að 60% eftir breytingarnar.“ - 60% jaðarskattar. - Ég held áfram, með leyfi frú forseta: „Þessar prósentur ná hæsta gildi sínu hjá millitekjuhópum, enda eru tekjutengingar bótagreiðslna hættar að hafa áhrif þegar laun verða mjög há.“ Og áfram segir: „Háir jaðarskattar draga ekki eingöngu úr verðmætasköpun heldur auka þeir einnig hvata til undanskota. Það er því önnur hagræn staðreynd sem ber að hafa í huga. Því hærri sem jaðarskattar verða því meiri líkur eru á svartri atvinnustarfsemi með tilheyrandi búsifjum fyrir hagkerfið.“ Þetta er einmitt það sem er að gerast á Íslandi í dag. Þetta er það sem ég heyri að er að gerast í kringum mig og mitt fólk. Ég veit ekki hvort þingmenn Samfylkingarinnar hafi heyrt af því að hér stækkar neðanjarðarhagkerfið óðum sem hefur þær afleiðingar að tekjur ríkissjóðs minnka allverulega. Þar með er erfiðara að standa undir því norræna velferðarkerfi sem ríkisstjórnin hefur kennt sig við. Frú forseti. Það er ekki hægt að kalla þessa ríkisstjórn norræna velferðarstjórn. Því miður hafa mistök undangenginna mánaða hjá hæstv. ríkisstjórn verið með þeim hætti að staða margra heimila er mjög erfið í dag. Við getum ekki klárað að ræða þetta mál sem snertir tekjuhlið fjárlaga án þess að ræða um fjárlagafrumvarpið. Hv. þingmenn guma af því að búið sé að minnka hallann af fjárlögum og áætlunum milli áranna 2009 og 2010. En hver er nú sannleikurinn í því? Hverjar eru áætlanirnar árið 2010? Er gert ráð fyrir að borga eina krónu af Icesave sem sömu þingmenn ætla að samþykkja milli jóla og nýárs? Nei. Það er ekki gert ráð fyrir því í útgjaldaramma fjárlaganna að greiða þarf 43 þús. milljónir í vexti af Icesave á næsta ári. Hvers lags fölsun á raunveruleikanum er hér um að ræða? Eru menn að reyna að fegra raunveruleikann? Það væri ágætt ef hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir gæti sagt mér af hverju menn gjaldfæra ekki vaxtagjöldin, fyrst þeir ætla að samþykkja Icesave-samkomulagið, vegna ársins 2010? Annað er sögufölsun. Ég stend í þeirri trú að meiri hluti stjórnarþingmanna ætli sér að samþykkja Icesave-samninga með 5,55% vöxtum og gríðarlega hárri skuldabyrði á íslenska þjóð til framtíðar litið. Hvað þarf þá að gera þegar þessir 43 milljarðar bætast við? Þarf ekki að skera miklu meira niður? Hvað er verið að reyna að fela hérna? Það var afgreitt úr 3. umr. fjárlaga fyrir árið 2010 í hádeginu. Það gerir ekki ráð fyrir einni einustu krónu til greiðslu á Icesave-reikningunum, sem ég þykist vita að hæstv. forseti ætli að samþykkja. Ef það stendur til að samþykkja Icesave-samninginn er sjálfsagt að setja slíkt í forsendur fjárlagafrumvarpsins. Nei, það er ekki nógu flott fyrir ríkisstjórnina. Það lítur ekki nægilega vel út. Frú forseti. Það er ekki hægt að bjóða íslenskum almenningi upp á þessi vinnubrögð. Það er ekki boðlegt, en því miður er það staðreynd að meiri hluti Íslendinga kaus þessa tvo flokka til að stýra þessu landi og við munum vissulega þurfa að bera einhverjar byrðar af því. Ég segi þetta af mikilli alvöru vegna þess að mistökin sem gerð hafa verið á undangengnum mánuðum eru með þeim hætti að það er að verða dýrt fyrir íslenskt atvinnulíf og íslensk heimili að búa við þessa ríkisstjórn, ríkisstjórn aðgerðaleysis, ríkisstjórn slagorða og ríkisstjórn samráðsleysis sem því miður missir fótanna í hverju einasta máli sem skiptir íslenskt þjóðfélag einhverju. Ég er að ræða síðasta frumvarpið sem ríkisstjórnin hefur keyrt í gegnum þingið með dyggum stuðningi stjórnarliða. Það er alveg ljóst að það er algert ráðherraræði yfir Íslandi í dag. Það er valtað yfir löggjafarvaldið í skipti eftir skipti. Við, þessir 29 þingmenn sem erum í minni hluta á Alþingi, fáum ekki neina aðkomu að ákvarðanatökunni. Meiri hlutinn skal ráða og það eru ekki þingmenn stjórnarliðsins, það eru ráðherrarnir, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra. Þeirra er valdið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna, 

Frú forseti. Að sjálfsögðu verður að horfa til allra leiða til að afla aukinna tekna fyrir ríkissjóð og við höfum svo sem ekki útilokað það. En ég ætla að spyrja hv. þm. Magnús Orra Schram: Hvernig var málið búið þegar það kom í efnahags- og skattanefnd varðandi auðlegðarskattinn? Hverjar voru umsagnir aðila er snertu auðlegðarskattinn? Skattsins, bókhaldsfyrirtækja, Samtaka atvinnulífsins? Ég held að hv. þingmaður ætti að rifja það upp vegna þess að eins og það ákvæði kom inn í nefndina var það vitagagnslaust, það var óframkvæmanlegt að reikna þennan auðlegðarskatt. Þá spyr ég hv. þingmann í þessu ljósi: Finnst honum greinilegt að vandað hafi verið til verka við undirbúning frumvarpsins sem átti að keyra í gegn á 14 virkum dögum fyrir áramót? Þessi spurning hv. þingmanns um auðlegðarskattinn er nefnilega algjört lykilatriði til að sýna fram á það hversu vanbúið þetta frumvarp var. Það að keyra þetta mál á örfáum 

Virðulegi forseti. Mér finnst sú vinna sem hv. efnahags- og skattanefnd hefur unnið á undanförnum dögum sýna að þjóðkjörnir fulltrúar þjóðarinnar, við alþingismenn, eiga að setja mark sitt á þá skattapólitík sem er rekin hér í landi. Við gerum það með málefnalegri umræðu á vettvangi nefnda þingsins og það gerðum við í þessu tilviki. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann að öðru atriði hvað varðar þessa skattaframkvæmd: Setjum sem svo að það sem er umfram 20% af bókfærðu eigin fé fyrirtækja, þ.e. lögaðila, verði útborgun í arði, á þá að afgreiða helminginn af því sem er umfram þessi 20% sem arð og hinn helminginn sem laun til að koma í veg fyrir kannski það undanskot sem á sér stað í núverandi reiknuðu endurgjaldi á því kerfi sem þar líður? Við deilum báðir áhyggjum af fjárhag sveitarfélaganna og það er ljóst að ef af þessari breytingu verður mun fjárhagur sveitarfélaganna í landinu styrkjast til muna.

Frú forseti. Það er ánægjulegt að heyra umhyggju hv. þm. Magnúsar Orra Schrams fyrir tekjustofnum íslenskra sveitarfélaga. Ég veit ekki betur en að hv. þingmaður ætli að leggja það til með þessum skattafrumvörpum sem verið er að keyra í gegn að gjöld vegna tryggingagjaldsins hjá sveitarfélögunum muni hækka um 2 milljarða kr. á meðan við heyrum fréttir af því að sum sveitarfélög séu jafnvel á barmi gjaldþrots. Ég veit að hv. þingmaður getur ekki komið aftur upp í andsvar en ég hefði haldið miðað við stöðu sveitarfélaganna að ríkisstjórnin ætti ekki að leggja þessar álögur á sveitarfélögin með þessum hætti  
             Varðandi þessa reglu 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Hann talar um hraða og öll samtökin sem komi fyrir nefndina og að umsagnaraðilar hafi kvartað undan hraðanum. En mér finnst hv. þingmaður gleyma stórum hópi fólks, kjósendum Vinstri grænna og Samfylkingarinnar, 

Frú forseti. Ég get upplýst hv. þingmann um að ég hef hitt töluverðan hóp af fólki sem dauðsér eftir að hafa kosið þessa ríkisstjórn yfir sig. Ég held að þeim kjósendum í landinu fari fjölgandi dag frá degi þegar áherslumál þessarar ríkisstjórnar koma betur í ljós. Varðandi þessa flýtimeðferð hefur þetta allt verið með ólíkindum. Við í efnahags- og skattanefnd höfum fundað frá morgni til kvölds undanfarna daga. Á sama tíma hefur maður reynt að sinna einhverjum öðrum erindum, svo sem símtölum frá kjósendum o.fl.  Í morgun var keyrt í gegn eitt skattafrumvarp. Ég gerði heiðarlega tilraun til að reyna að koma mér heim í bað til að búa mig undir ræðumennsku fram á nótt til að ræða þessi mikilvægu mál og þegar hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson hringdi í mig og sagði að það væri að hefjast atkvæðagreiðsla um mikilvægt skattafrumvarp þurfti ég að hoppa upp úr baðkarinu og bruna niður í þing. Það er náttúrlega með ólíkindum hvernig að málum er staðið. Maður gat varla þurrkað sér 

Frú forseti. Ég hef fulla samúð með þingmanninum varðandi handklæðin. En ég var að spyrja hann hvernig því fólki sem virkilega trúði á umræðupólitík, grasrótarstarf og annað slíkt liði þegar allt í einu væri dembt inn vinstri sinnuðum frumvörpum sem gætu verið mjög góð en þau fá enga umræðu og gætu verið meingölluð. Hvernig ætli því fólki líði að upplifa svona vinnulag? Ég fór í gegnum það í dag að þetta eru dæmigerð frumvörp vinstri manna en þau geta verið alveg stórgölluð vegna þess hraða sem er á vinnslunni. Þegar er komið í ljós að t.d. tvö atriði voru óframkvæmanleg, auðlegðargjaldið eða eignarskatturinn nýi og skattur á hagnað af gengistryggðum reikningum. Menn þurftu að laga þau í nefndinni og þetta er gert með þvílíku hraði að ég er nærri viss um að það eru einhverjir gallar enn þá.

Frú forseti. Ég fullyrti í dag að í öllum þeim breytingum á öllum þessum greinum og lagabálkum sem við höfum gert í 100 metra hlaupinu rétt fyrir áramótin væru einhver mistök innifalin. Málin fara á leifturhraða í gegnum þingið og ætli það fari ekki drjúgur tími af tíma okkar hv. þm. Péturs Blöndals í janúarmánuði í efnahags- og skattanefnd í að fara yfir þessi mál og yfirfara það sem aflaga hefur farið sem óneitanlega hlýtur að vera eitthvað. Svo ég klári baðferðina sem ég fór í og náði varla að klára sómasamlega naut ég þó þess munaðar að fara í skattlaust bað núna fyrir áramótin. Stefna ríkisstjórnarinnar er að skattleggja sturtu- og baðferðir Íslendinga á nýju ári og ef herðir á kreppunni getur orðið sérstakur munaður að leyfa sér að fara í heita sturtu. Kannski verður það orðið nokkuð algengt að menn verði í köldum sturtum á Íslandi árið 2010.

Frú forseti. Það er gott að hv. þm. Birkir Jón Jónsson hefur náð jólabaðinu nú þegar, en það er margt í ræðu hans sem ég vildi ræða um. Það sem mig langar kannski mest að byrja á er skattlagning hjóna af því að hann spurði um hana. Ef þróun ójafnaðar í tekjum einstaklinga og svo fjölskyldna eða hjóna, samskattaðra aðila, er skoðuð á árunum 1995–2007 þegar flokkur hv. þingmanns var í ríkisstjórn fer einstaklingur úr stuðlinum 0,34 upp í 0,4 en ráðstöfunartekjur og bætur hjóna eftir skatta fara úr 0,21 upp í 0,42, þ.e. ójöfnuður á þessum viðurkennda mælikvarða jókst um 100%. Hvað finnst honum um þetta? 
             Af því að rætt var um námsmenn vil ég minna á að kjörum þeirra var haldið niðri í gervigóðæri Framsóknar- 

Frú forseti. Ég er alveg viss um að þessi upplestur hv. þm. Önnu Pálu Sverrisdóttur verður kominn á Rauða þráðinn eða hvað hann heitir, bloggvefur Samfylkingarinnar. 

Frú forseti. Við vorum rétt að byrja. Úr því að við erum að tala um hjón og þegar við höfum farið aðeins yfir ójafnaðarríkisstjórn  Svo spyr ég einnig hvort honum finnist ekki örlítið vandræðalegt að hann skuli hafa stutt þessa ríkisstjórn ójafnaðar sem var hér við völd fram til 2007 og hversu áberandi það er að eftir að Samfylkingin komst til valda hefur jöfnuður verið aukinn myndarlega, m.a.s. á þessum erfiðu tímum.  
            

Frú forseti. Ég ætla að hefja andsvar mitt á því áður en hæstv. forseti lemur aftur í bjölluna að biðja hæstv. forseta um að lemja örlítið mildilegar á hana. Maður er kominn með hálfgerðan hlustarverk af þessum óhljóðum og þetta eru ekki góðar vinnuaðstæður þó að maður skreppi eina sekúndu fram yfir leyfilegan tíma. Varðandi málflutning hv. þm. Önnu Pálu Sverrisdóttur held ég að hv. þingmaður ætti að viðurkenna að verið er að skerða skattleysismörkin frá því sem ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks samdi við aðila vinnumarkaðarins árið 2007 sem nemur því að kjör launafólks skerðast um milljarða króna - og þar með aldraðra og öryrkja. Ef hv. þingmaður heldur því hér fram að kjör stúdenta hafi batnað svona æðislega í tíð Samfylkingarinnar í ríkisstjórn eru það algjör öfugmæli. Það eru miklir erfiðleikar hjá stúdentum í dag - bjallan er eitthvað skrýtin. 
            

Ekki klukkan.

Já, ekki bjallan, heldur klukkan. Nú á ég 50 sekúndur eftir af ræðu minni.

Hv. þingmaður er búinn með þá einu mínútu sem honum stóð til boða í þessu andsvari.

Þá þakka ég fyrir.

Frú forseti. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson fór af einlægni og innilegheitum yfir vandlætingu Hagsmunasamtaka heimilanna yfir vinnubrögðum stjórnarflokkanna.

Já!

Ég minni hv. þingmann á að stjórnarflokkarnir voru valdir af heimilunum í landinu til að taka til eftir óstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks 

… margir eftir þessu.

Í átt til réttlætis og jafnaðar, hv. þingmaður, en að af hruninu hlaust mikið eignatjón og lífskjaraskerðing og það þarf að auka skatttekjur. Samfylking og Vinstri græn sem eru vinstri stjórn hafa ákveðið að beita réttlátari aðferðum við tekjuhækkun ríkissjóðs en hingað til til að auka  
            

Frú forseti. Ég tók eftir því að hv. þingmaður vandaði sig við að svara ekki þeirri spurningu sem ég lagði fyrir hana í ræðu minni. Hvernig stendur á því fyrst hv. þingmaður ætlar með stolti að greiða atkvæði með Icesave-samningunum á milli jóla og nýárs að ekki sé gert ráð fyrir því að ríkissjóður þurfi að bera kostnað vegna vaxtagjalda sem þarf að bókfæra á árinu 2010 upp á 42–43 milljarða kr.? Stendur ekki til hjá hv. þingmanni að samþykkja Icesave-samningana á milli jóla og nýárs? Hvernig stendur þá á því að fjárlaganefnd þingsins er búin að afgreiða fjárlögin út án þess að gert sé ráð fyrir einni krónu vegna Icesave-samninganna? Ég spyr að þessu og það er náttúrlega erfitt verkefni fyrir hv. þingmann að þrífa upp skítinn eftir sinn eigin flokk vegna þess að á milli jóla og nýárs munum við horfast í augu við það hvernig Samfylkingin svaf á verðinum meðan hrunið átti sér stað og meðan Icesave-samningarnir bólgnuðu út.

Forseti biður þingmenn að gæta hófs í orðavali. (Gripið fram í: Nú?) Þó að orðið sé áliðið kvölds og komin helgi biður forseti þingmenn að temja sér hógværð í orðavali eftir sem áður.


             Þó að orðið sé áliðið kvölds og komin helgi biður forseti þingmenn að temja sér hógværð í orðavali eftir sem áður. )

Frú forseti. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson fer víða. Mig langar að drepa niður fæti. - Ég óska eftir því, forseti, að hv. þingmaður hlusti á andsvör. Ég ætlaði að drepa niður fæti þar sem hann talaði um vanreifun og vanbúnað mála. Ég minni hann á að frumvarpið um að landið verði eitt skattumdæmi var ítarlega og vandlega unnið undir forustu ríkisskattstjóra Skúla Eggerts Þórðarsonar og því spyr ég hann hvort hann sé að gera lítið úr störfum þess hóps sem ríkisskattstjóri leiddi og sem frumvarpið sem við erum nú með til meðferðar í þinginu byggir á. 
             Svo skal ég skilja að hv. þingmanni sé orðið sögufölsun hugleikið því að hv. þingmaður virðist vart 

Frú forseti. Það má ekki skilja ummæli mín svo að ég hafi verið að gera lítið úr Skúla Eggert Þórðarsyni sem er væntanlegur ríkisskattstjóri, sómamaður. Það hefur komið fram á fundum nefndarinnar að hann er óumdeildur nokkuð og vandaður embættismaður. Ég veit ekki til þess að ég hafi neitt vegið að æru hans í umræðunni. Svo bið ég náttúrlega líka frú forseta forláts ef ég hef verið helst til stóryrtur áðan í andsvari mínu. Ég hef ekki verið þekktur að því hingað til og mér eiginlega fyrirmunað að skilja hvað ég sagði sem særði blygðunarkennd frú forseta. En það að málið sé vanreifað er óumdeilt hjá umsagnaraðilum sem fóru vandlega yfir málið. Þetta mál hefði þurft að vinna miklu betur og reyndar heyrði ég ekki þingmanninn tala um að þetta væru dæmi um fyrirmyndarvinnubrögð, enda á ég eftir að sjá einhvern stjórnarþingmann koma upp og tala um að það sem hér 

Frú forseti. Við ræðum tekjuöflun ríkisins af því að tekjuöflun er nauðsynleg í þeirri stöðu sem við erum nú í. Þá er mjög mikilvæg spurning: Hvernig ætlum við að afla þeirra tekna? Okkar svar sem styðjum ríkisstjórnarflokkana, Samfylkingu og Vinstri græn, er að við gerum það með jöfnuð að leiðarljósi. Við gerum það með samstöðu, með því að standa saman um að hver leggi til í samræmi við það sem hann eða hún getur. Þetta er verk þeirrar velferðarstjórnar sem Íslendingar kusu sér í vor. Við ætlum að halda áfram, frú forseti, að snúa við þeirri ójafnaðarþróun sem Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur stóðu markvisst að fram til 2007 þegar minn flokkur, Samfylkingin, settist í ríkisstjórn og sneri þeirri þróun við.  Við skulum aðeins skoða ofan af hvers konar þróun við erum enn þá að vinda. Ég var örlítið búin að grípa niður í þessa pappíra áður í andsvörum en fyrir þá áhorfendur sem sitja heima í stofu og fylgjast með þessu fína sjónvarpsefni, umræðum um tekjuskatt o.fl., á laugardagskvöldi mæli ég með greininni „Heimur hátekjuhópanna, um þróun tekjuskiptingar á Íslandi 1993 til 2007“, eftir þá Arnald Sölva Kristjánsson og Stefán Ólafsson. Þar kemur fram, svo stiklað sé á stóru, að tekjuhæstu fjölskyldurnar á Íslandi, þ.e. hæsta 1%, fengu í sinn hlut 4,2% af heildartekjum fjölskyldna í landinu árið 1993, þ.e. fjórfaldan hlut. Árið 2007 var hlutur þeirra af tekjum allra fjölskyldna orðinn 20-faldur, þ.e. 19,8%. Ríkustu 10% fjölskyldna höfðu aukið sinn hlut af heildartekjum fjölskyldna úr 21,8% árið 1993 í 39,4% árið 2007. Þetta eru ekki mörg ár sem við erum að tala um, frú forseti, og afskaplega dramatísk þróun sem við sjáum, og mjög meðvitað og markvisst. Að sama skapi minnkaði auðvitað tekjuhlutdeildin hjá hinum 90% fjölskyldnanna úr um 78% í rúm 60% á sama tíma. Í samræmi við þetta hækkuðu meðaltekjur efstu tekjuhópanna, efsta 1% fjölskyldnanna var að jafnaði með 1,6 millj. kr. í fjölskyldutekjur á mánuði árið 1993 á föstu verðlagi en hafði hækkað í 18,2 millj. kr. á mánuði árið 2007. Þarna eru náttúrlegar allar tekjur meðtaldar. Aukningin hjá þessum hæstu tekjuhópum er margföld aukning tekna hjá meðaltekjufólki og lágtekjufólki á sama tíma.  Á sama tíma og þetta var að gerast, frú forseti, rýrðu stjórnvöld skattleysismörkin, þ.e. persónufrádráttinn, og það jók umtalsvert skatttekjur lágtekjuhópa og einnig meðaltekjuhópanna. Þannig jók skattstefnan, eins og ég segi, enn á ójöfnuðinn og á sama tíma rýrðu stjórnvöld bæði barnabætur og vaxtabætur til ungra fjölskyldna umtalsvert frá 1995–2006. Það er mjög alvarlegt. Ofan á þetta allt saman kemur niðurfelling hátekjuskattsins á árabilinu 2003–2007 sem magnaði þessa þróun enn þá frekar. Þannig var beinum ívilnunum úthlutað til hátekjufólks um leið og skattbyrði lágtekjufólks, þ.e. lífeyrisþega, ungra barnafjölskyldna, einstæðra mæðra og fólks í lágt launuðum störfum á vinnumarkaði,  En það er svo sem eitthvert ljós í myrkrinu. Eins og ég kom inn á áðan er ég að rekja mistök fortíðar, og frá árinu 2007 er orðinn umsnúningur í skattstefnunni af því að skattleysismörkin hafa tekið að hækka á ný og lífeyristekjur jukust sömuleiðis talsvert á árunum 2008 og 2009 sem er ekki sjálfsagt á þeim tímum sem við lifum núna. Þetta eykur hvort tveggja að sjálfsögðu jöfnunaráhrifin. Svo verður spennandi að sjá hvernig þetta þróast en ég hef mikla trú á ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna sem ég styð. Jæja, þá skulum við halda áfram í því sem stjórnarflokkarnir ætla sér nú að gera. Auðvitað er mikilvægast að við tölum um það frumvarp sem nú liggur fyrir og við höfum þegar tekið talsverða umræðu um, m.a. í efnahags- og skattanefnd þingsins. Svo ég svari því sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson talaði um áðan, eða Pétur Blöndal, ég man nú ekki hvor það var, að ekki hefði verið haft samráð við grasrótina er þetta að sjálfsögðu í beinu samræmi við stefnu beggja flokka, Samfylkingar og Vinstri grænna, a.m.k. einhvers staðar þarna á milli. Það er verið að hækka skatta, já, en þetta er langt frá því að vera sú skattpíning sem sumir vilja vera láta. Og það er engin ástæða til leikrænna tilþrifa í ræðustól vegna þess sem við erum að gera núna. Þetta er hófleg hækkun, frú forseti. Grípum niður í einstök dæmi. Sé maður með 300.000 kr. í mánaðartekjur hækkar skatturinn um 500 kr., með 400.000 kr. erum við komin upp í rúmlega 3.000 kr. og ef við förum svo hátt sem í 900.000 kr. eða milljón, eða annað sem hv. þingmenn geta t.d. ekki látið sig dreyma um, bætast 17.000 kr. við í skatt. Frú forseti. Það sem skiptir síðan mestu er að minna verður tekið af tekjum fólks sem er með undir 270.000 kr. Það fólk fær ekki á sig hækkun, það fær lækkun. 
            

Jú, … persónufrádráttur …

Með frumvarpinu er lagt til að farið verði úr tveggja þrepa skattkerfi í þriggja þrepa kerfi. Ræðum þetta aðeins. Þetta gerum við til að auka jöfnuð, frú forseti, af því að ef tvö þrep yrðu áfram og persónuafslátturinn notaður til að stjórna dreifingu skattbyrðanna er náttúrlega miklu erfiðara að stjórna því hversu mikið hver borgar í skatt. Með þrepaskiptu kerfi er miklu auðveldara að finna breiðu bökin sem við þurfum að gera núna ef einhvern tímann er ástæða til. Ég minni á að í löndunum alls staðar í kringum okkur er viðhaft þrepaskipt skattkerfi nokkurn veginn án vandræða. En úr því að talið berst að leikrænum tilþrifum hefur verið svolítið af þeim í kringum þetta mál: Tvö þrep verða þrjú. Frú forseti. Vissulega geta menn síðan haft áhyggjur af jaðarsköttunum en við skulum halda áfram að slaka á í leikrænu tilþrifunum hér um leið og ég ítreka að ég held að það sé jákvæð hugmynd sem hv. þm. Helgi Hjörvar reifaði áðan, að setja lögbundið hámark á jaðarskatta. Það sem gerist núna er að jaðarskatturinn hækkar um 3 prósentustig hjá meginþorra fólks. Ég held að einhverjir hljóti að hafa séð það flottara, frú forseti. Að lokum skulum við ræða sérstaklega um persónuafsláttinn sem er að sjálfsögðu gríðarlega mikilvægur. Ég vek athygli á að hann hækkar meira en laun. Það er skattalækkun. Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur stunduðu á sínum tíma skattahækkanir með því að halda persónuafslættinum markvisst niðri og töluðu síðan um að þeir væru að setja á skattalækkanir þegar þær nýttust einungis þeim ríkari. Það breyttist 2007 eins og ég hef margoft komið inn á. Hvað þróun persónuafsláttar varðar tel ég heppilegra að hann sé bundinn launaþróun en verðlagsþróun. Þó vil ég að sjálfsögðu ítreka þá afstöðu mína að binding við verðlagsþróun sem kom inn 2006 var jákvæð. Það var breyting sem menn loksins féllust á að gera í kjölfar mikils þrýstings frá stjórnarandstöðunni, m.a. mínum flokki, aðilum vinnumarkaðarins, þ.e. verkalýðsforustunni, o.s.frv. Þetta var að sjálfsögðu jákvætt skref, en það skref var tekið í gervigóðæri ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Það er að vísu ekkert sérstakt fagnaðarefni að taka trygginguna úr sambandi eins og þarf að gera núna en nú hefur verðlag t.d. hækkað talsvert meira en laun vegna efnahagshrunsins og því er kannski ekki óeðlilegt heldur því miður nauðsynlegt að taka úr sambandi þessa lagasetningu frá tíma gróðærisins. Nú höfum við ekki efni á miklum skattalækkunum. Ég ítreka að ég tel, eins og hv. þingmaður og formaður efnahags- og skattanefndar Helgi Hjörvar talaði um, að það sé mikilvægt í framtíðinni að við bindum skattþrepin við launavísitöluþróun. Ég styð þá hugmynd heils hugar. Annars vil ég bara segja um þetta stóra persónuafsláttarmál: Það sem skiptir máli núna er ekki hvað átti að gerast á einhverjum gerviforsendum, heldur hvað er að fara að gerast um áramótin. Skattbyrðunum verður jafnar skipt og skattar á lægstu laun munu lækka. Þetta er jafnaðarstefna ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur í verki og ég vil koma því á framfæri í tilefni af athugasemdum hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar fyrr í kvöld að ég styð Jóhönnu Sigurðardóttur heils hugar í því sem hún er að gera.

Hæstv. forseti. Það er auðvitað margt sem er hægt að gera athugasemdir við í ræðu hv. þm. Önnu Pálu Sverrisdóttur en ég verð að takmarka mig við eitt eða kannski tvö atriði. Ég ætlaði að nefna það að hérna hefði verið sagt að á þessum hræðilega tíma sem hún lýsti, þessum skelfilega stjórnartíma Sjálfstæðisflokksins, var um að ræða gríðarlega kaupmáttaraukningu allra tekjuhópa í samfélaginu. Fyrir því eru rannsóknir. Í annan stað er hægt að nefna að við lok þessa tíma sem hún talar um sem þennan hræðilega tíma var sýnt fram á að jöfnuður væri mikill í evrópskum samanburði innan OECD. Gögn frá Hagstofunni frá 2007 sýna það. Það má líka nefna það til gamans að hættan á fátækt var minni hér en í flestum ríkjum OECD. Við vorum á pari við Slóveníu og Svíþjóð, ef ég man rétt, í efsta flokki 

Frú forseti. Vissulega varð nokkur kaupmáttaraukning á Íslandi á þessum árum sem rætt er hér um 

Hæstv. forseti. Ég ætla bara að halda mig við það sem ég var að ræða áðan. Auðvitað er aldrei ásættanlegt að börn séu fátæk, en hins vegar var alveg ljóst miðað við þessar samanburðarkannanir sem voru gerðar samkvæmt stöðlum OECD að hætta á að fjölskyldur lentu í fátækt hér á landi var með því minnsta sem gerðist innan OECD. Gögn frá Hagstofunni frá vorinu 2007 sýna þetta ótvírætt. Sama á við um jöfnuð, því að þó að jöfnuður hafi vissulega minnkað á þessu tímabili, sérstaklega þegar um var að ræða stórfellda aukningu fjármagnstekna um tíma, var jöfnuður hér á landi meiri en gekk og gerðist og þessar samanburðarkannanir sýna það. Það sem hins vegar raskar þessari mynd er nákvæmlega það sem hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson benti á áðan að hér ruku fjármagnstekjur upp á tiltölulega stuttu árabili. Þær eru horfnar, þannig að þær áhyggjur sem hv. þingmaður hefur af 

Frú forseti. Fyrst við erum komin út í heimspekilegar pælingar um jöfnuð og ójöfnuð, vil ég kannski beina þeirri spurningu til baka til hv. þm. Birgis Ármannssonar hvort hann hafi verið hrifinn af þeirri ójöfnuðarþróun sem vissulega átti sér stað og hefur verið mæld á Íslandi, vegna þess að mér fannst það kannski ekki koma alveg skýrt fram hjá honum. 

Frú forseti. Hv. þingmaður fór víða í ræðu sinni og það er afskaplega margt sem maður getur gert athugasemdir við. En það var eitt sem hún nefndi, hún sagði að skattar á lægstu launin hefðu lækkað. Ég vil lesa úr umsögn Alþýðusambands Íslands, af því hún trúir mér sennilega ekki, með leyfi frú forseta: „Benda má á að lágtekjufólk mun búa við þyngri skattbyrði af tekjuskatti á næsta ári, þrátt fyrir að tekið verði upp þrepaskattkerfi, en að óbreyttu skattkerfi. Slíkt er með öllu óásættanlegt.“ Við erum reyndar með töflu í okkar umsögn þar sem kemur skýrt fram hvernig skatturinn hækkar á lægstu launin, hækkar um 3.266 kr. að óbreyttum lögum. Það væri hægt að hafa óbreytt lög, frú forseti, ef Alþingi hefði borið gæfu til að samþykkja frumvarp sjálfstæðismanna um skattlagningu á séreignarsparnaðinn og þá hefðu allar skattbreytingar ríkisstjórnarinnar verið óþarfar.

Frú forseti. Mér þykir leitt ef hv. þm. Pétur H. Blöndal telur að ég trúi honum ekki, ég held að yfirleitt fari hv. þingmaður með rétt mál þótt ég sé ekki alltaf sammála honum. En af því hann talar um óbreytt skattkerfi, þ.e. við mundum halda inni tengingu persónuafsláttarins við verðlagsþróun, vil ég spyrja á móti: Ef ekki yrði farin sú leið að taka lán í skatttekjum framtíðarinnar, sem hv. þingmaður talar fyrir, ef við strikum það út af borðinu, hvað mundi hann gera? Mér leikur forvitni á því. Mundi hann halda óbreyttum lögum? Mundi hann halda að það væri ábyrgt að fara í þær ríflegu skattalækkanir sem í því mundi felast á lágtekjuhópinn, sem væri vissulega jákvætt? Ég velti því fyrir mér hvaða leið hann mundi fara.

Frú forseti. Enn einu sinni segir hv. þingmaður eitthvað sem ég er ekki sáttur við. Hún segir „lán upp á framtíðina“. Við erum að tala um að taka eign ríkisins hjá séreignarsjóðunum til ríkisins. Ríkið á hluta af eignum séreignarsjóðanna vegna þess að það fé er óskattað. Við erum að tala um að taka þá eign inn í ríkissjóð í staðinn fyrir að geyma hana inni í séreignarsjóðum þangað til séreignin er greidd út. Þetta er jú sparnaður. Og annar sparnaður í bönkunum, það er búið að borga skatt af honum. Það er því ekki verið að taka lán út á framtíðina. Ég mótmæli þessu. Og hvort ég eigi að fara að koma hér með hugmyndir, þær yrðu örugglega ekki á þeim nótum sem vinstri menn eru með vegna þess að ég trúi miklu frekar á það að lágar tekjur séu ekki persónueinkenni. Maður getur ekki sagt að maður sé bláeygður og lágtekjumaður. Það er hægt að breyta því að maður sé með lágar tekjur og það var einmitt það sem Sjálfstæðisflokkurinn gerði, hann einfaldaði skattkerfið, lækkaði skattprósentur og skattstofninn bólgnaði út, tekjur Íslendinga hækkuðu sem hvergi annars staðar 

Frú forseti. Ég get ekki annað en skilið það svo að hefði hv. þm. Pétur H. Blöndal verið í sporum hæstv. ríkisstjórnar, hefði hann tekið vísitölutenginguna úr sambandi. Ég gat ekki skilið þetta öðruvísi. Hann minntist ekkert á það, eins og ég spurði um, að hann hefði staðið vörð um lágtekjuhópana í skattkerfinu. Þar með er það bara komið á hreint. Hvað varðar það lán … 

Gefið hljóð.

Hvað varðar lán í framtíðinni, skatttekjum framtíðarinnar sem hugmynd Sjálfstæðisflokksins vissulega snýst um, vil ég benda á að hver aðilinn á fætur öðrum kom inn á fund efnahags- og skattanefndar um daginn, m.a. forsvarsmenn lífeyrissjóðanna sjálfra, forsvarsmenn Samtaka atvinnulífsins 

Frú forseti. Þetta eru hressilegar umræður hér á laugardagskvöldi. Nú er það svo að helstu aðgerðir ríkisstjórnarinnar til að reyna að stemma stigu við þeirri efnahagslægð sem við göngum nú í gegnum eru þær að hækka skatta. Hækka skatta á heimilin, hækka skatta á atvinnulífið, hækka skatta á landsbyggðina o.s.frv. Ýmsar efnahagsrannsóknir leiða líkur að því og sýna okkur fram á það að reynsla annarra sem lent hafa í mikilli efnahagskreppu eins og við höfum lent í, sé sú að aðgerðir sem þessar, þ.e. miklar skattahækkanir, séu til þess fallnar að dýpka kreppu og framlengja hana. Er þetta eitthvað sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa hugsað um? Er þetta hugmyndafræði sem þeir hafa eitthvað skoðað? Eða eru þessar skattahækkanir einfaldlega komnar til vegna þess að vinstri mönnum dettur ekki nokkur annar skapaður hlutur í hug nema ef vera skyldi að sækja um aðild að Evrópusambandinu til að bjarga okkur út úr þessu öllu saman?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir talar um rannsóknir sem leiði líkur að hinu og þessu. Hins vegar er það deginum ljósara og þarf ekkert að leiða líkur að því að afla þarf tekna í ríkissjóð á næsta ári. Ég tel að það verði ekki gert öðruvísi en með því að hækka skatta að einhverju öðru leyti. Svo getur það náttúrlega verið villandi samanburður að horfa ekki t.d. á skattprósentu og hversu há eða lág hún er, af því hún hefur verið tiltölulega lág á Íslandi. Því er kannski ekki líku saman að jafna ef við tökum bara það hvernig Bandaríkjamenn brugðust við sinni stóru kreppu 1930, þá var t.d. miklu hærri tekjuskattur þar en hefur verið á Íslandi. Ég tel að þetta sé eitthvað sem þurfi 

Hæstv. forseti. Þetta var mjög athyglisvert svar. Nú er það svo að hægt hefði verið að fara aðrar leiðir í þessum skattahækkunum. Ef vinstri menn dreymdi um að hækka skatta, hvers vegna voru prósentutölurnar ekki einfaldlega hækkaðar í staðinn fyrir að fara þá leið að flækja allt skattkerfið eins og verið er að gera hér með tilheyrandi kostnaði? Mig langar jafnframt að hv. þingmaður - hafi hv. þingmaður tíma til - fari aðeins yfir það með okkur hvernig það að ganga í Evrópusambandið á eftir að koma okkur til bjargar í þessu máli? Hvaða orsakasamhengi er þar á milli? Ég get einfaldlega ekki séð að það sé til staðar. Eru hv. þingmenn Samfylkingarinnar að horfa þar til reynslu Spánverja eða Íra? Eða til hvaða reynslu eru þeir eiginlega að horfa? Ég sé þess ekki stað að þetta sé einhver lausn. Nú veit ég að hv. þingmaður sat ekki á sumarþinginu þar sem hv. samflokksmenn hennar komu upp hver af öðrum og sögðu að aðild að ESB væri eina lausnin fyrir okkur, en er það virkilega svo að ungir þingmenn, og þá á ég við hv. þm. Önnu Pálu Sverrisdóttur, hafi engar aðrar hugmyndir en að hækka skatta og ganga í Evrópusambandið, 

Frú forseti. Nei, það er aldeilis ekki svo að við höfum ekki aðrar hugmyndir en að hækka skatta og ganga í Evrópusambandið, eins og hv. þingmaður einfaldaði það svo ágætlega hér. Við sem styðjum núverandi ríkisstjórn getum sagt ykkur að það er verið að vinna mjög fjölþætt starf á mjög mörgum vígstöðvum. Ég vil bara ítreka það varðandi skattkerfisbreytingarnar að við þurfum tekjur núna. Við þurfum að stoppa upp í fjárlagagat á næsta ári sem má telja að geti verið í kringum 160 milljarðar. Og hvað varðar aðild að Evrópusambandinu og upptöku evru sem því mundi fylgja, er það vissulega svo að jafnvel þótt aðild að Evrópusambandinu kæmi til á morgun, mundi það ekki ná okkur upp úr þeim stað sem við erum strax eftir hádegi á morgun. 

Forseti vill vekja athygli hv. þingmanna á því að klukkan er enn og aftur að stríða okkur. Það er klukkan í ræðupúltinu sem er að stríða okkur, hin gengur og það ansi hratt.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á að þakka hv. þm. Önnu Pálu Sverrisdóttur fyrir ræðuna. Það er tvennt sem mig langar til að spyrja um í byrjun. Óumdeilt er að lög kveða á um að persónufrádráttur hækki um næstu áramót út af vísitölutengingum og óumdeilt er líka að stjórnarflokkarnir eru að afnema þá tengingu. Væri farið að núgildandi lögum lækkaði skattbyrði allra við það en stjórnarflokkarnir halda því fram að skattbyrði þeirra sem eru undir 270 þús. kr. lækki við þetta. Nú ætla ég ekki að blanda þessu saman við það hvort við höfum efni á þessu eða ekki, það er önnur spurning, en 

Nei, hv. þingmaður, nú hrökk klukkan í réttan gír.

Frú forseti. Ég tel lykilatriði í þessari umræðu á hverju við höfum efni núna þótt hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson hafi ætlað að leyfa sér þann lúxus að undanskilja það atriði. Eins og ég kom inn á í ræðu minni er það það sem skiptir máli núna, ekki hvað átti að gerast um áramótin á fölskum grundvelli auðlegðar sem var aldrei þarna,  Svo spyr ég hv. þingmann eins og ég spurði - 

Ég bið hv. þingmenn að hætta í ræðu sinni þegar mínúta er liðin og verða við bjöllu forseta þó svo að klukkan sé að stríða okkur.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að svara þessum spurningum vegna þess að ég ætla að nota andmælarétt minn til að andmæla ræðu hennar. Hún á ekki að eyða ræðutíma þingmanna með því að spyrja þá alltaf spurninga. Ég ætla ekki að deila lengur um það að ef sú breyting sem á að verða hérna, eða átti að verða samkvæmt íslenskum lögum, er byggð á fölskum grunni hefur hv. þingmaður misskilið hlutina allhrapallega. Þetta byggir á íslenskum lögum, ekki fölskum grunni. Hv. þingmaður segir að jaðarskattur hækki um 3%. Ég er hagfræðingur og alveg þokkalega að mér í hagfræði en eins og ég skil þetta, og ég held að það sé rétt hjá mér, hækkar jaðarskattur allra mismunandi mikið og það er m.a.s. þannig að jaðarskatturinn hækkar við  
            

Frú forseti. Ég heyri að við gætum haldið hér áfram í alla nótt. Hins vegar virðist gæta einhvers misskilnings því að ég hélt því ekki fram að þetta væru 3% almennt yfir línuna.

Hámark…

Nei, það sagði ég ekki …

Ræðumaður hefur orðið.

… hv. þingmaður. 

Gefa ræðumanni hljóð.

Ég talaði um að þetta væri hækkunin á meginþorra fólks og að við horfðum á tekjuhópana sem skipta mestu máli. Ég gæti náð í línurit af borðinu mínu sem sýnir jaðarskattsáhrifin. Ef hv. þingmaður kæmi hér aftur upp mundi ég náttúrlega spyrja hann hvort hann teldi þetta það dramatískar hækkanir á jaðarskatti að það hefði áhrif á vinnuframlag en það getum við ekki gert. Ég ítreka bara þá skoðun mína að hækkunin á jaðarskatti núna eins og þessar skattkerfisbreytingar og skattahækkanir sem almennt er verið að fara í séu 

Hæstv. forseti. Það er ekki laust við að mann setji hljóðan við þau lokaorð hv. þm. Önnu Pálu Sverrisdóttur hér á undan að þessar skattahækkanir væru hóflegar og þess vegna væri engin ástæða til að vera með neina leikræna tilburði af þessu tilefni. Þessu verð ég að vera algjörlega ósammála og ég tel að hv. þm. Helgi Hjörvar sé það líka. Við áttum hér orðastað í dag. Hv. þm. Helgi Hjörvar er formaður efnahags- og skattanefndar og hann lýsti því yfir þegar ég spurði hann í andsvari hversu nálægt þeim þolmörkum sem íslenska þjóðin hefði gagnvart skattahækkunum við værum komin að hann teldi að við værum komin ansi nálægt þeim, a.m.k. eins og ég skildi andsvar hans. Það er gríðarlegur skoðanaágreiningur á milli þessara tveggja samflokksmanna og það væri ágætt að fá á hreint hvað það er sem menn eiga við hér. Eru þetta hóflegar skattahækkanir að mati Samfylkingarinnar, eða eru þetta verulegar byrðar á heimilin í landinu og á landsbyggðina? Frú forseti. Með því frumvarpi sem við ræðum er ríkisstjórnin að leggja til grundvallarbreytingar á íslensku skattkerfi. Ef þær ná óbreyttar fram að ganga er það mesta breyting sem orðið hefur á skattkerfinu í áratugi, það er ljóst. Það er stuttur tími til áramóta og verði þessar kerfisbreytingar að veruleika þarf að breyta kerfinu. Það kostar peninga og það kostar tíma. Það væri ágætt ef hv. formaður efnahags- og skattanefndar gæti komið í andsvör við mig og farið aðeins yfir það með mér hversu miklu þarf að kosta til til að breyta kerfunum hjá skattstjórum o.fl. til að þessar skattahækkanir komist í framkvæmd. Menn hafa sex virka daga til að gera þetta og það er spurning hvort það sé verið að keyra þetta allt saman á yfirvinnu. Það er aðeins tæpt á þessu í frumvarpinu en miklar efasemdir hafa komið fram um að þær kostnaðartölur sem þar greinir séu réttar og þá sérstaklega í nefndaráliti 3. minni hluta efnahags- og skattanefndar þar sem segir, með leyfi frú forseta: „Kostnaður skattgreiðenda við þessar breytingar verður verulegur og að margra áliti mjög vanmetinn í kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytis. Gera má ráð fyrir því að breytingarnar muni kosta um 200–300 millj. kr. en ekki gafst tími til að fara ítarlega ofan í forsendur og hvað sé raunhæft í þessum efnum vegna tímaskorts.“ Margir hafa orðið til þess að gagnrýna málsmeðferðina í þessu máli, sagt að hér sé farið afar hratt af stað. Það er ekki einu sinni hugsað fyrir því hvaða kostnaður fellur til við þessar breytingar. Það væri ágætt ef hv. þm. Helgi Hjörvar gæti farið aðeins yfir þetta í þessum virðulega ræðustól Alþingis. Hér ríkir vinstri stjórn, norræna velferðarstjórnin. Ég ímynda mér að kjósendur þeirra ágætu flokka sem skipa ríkisstjórnina hafi beðið í ofvæni eftir því að sjá hina norrænu velferð í framkvæmd. Þetta er það sem blasir við, eilífar skattahækkanir. Við erum búin að vera að tala um þessar skattahækkanir í þinginu í nokkra daga og það er eiginlega með hreinum ólíkindum að það sé talað af þvílíkri léttúð um þetta eins og var gert í ræðustóli áðan og sagt að þetta væru hóflegar skattahækkanir. Það er eitt að hækka skatta og annað að kollvarpa því kerfi sem við byggjum á. Með þessum tillögum ríkisstjórnarflokkanna, frú forseti, er flækjustigið aukið verulega. Spurningin er: Hver er tilgangurinn með því? Hvers vegna er farin þessi leið? Það er stóra spurningin. Í Morgunblaði dagsins er fjallað um að þessar skattbreytingar séu óþarfar. Með leyfi forseta ætla ég aðeins að vísa í þessa frétt. Hér er fjallað um að fyrirhugaðar breytingar stjórnvalda á skattkerfinu hafi „meðal annars verið gagnrýndar fyrir að flækja kerfið með þrepaskiptingu sem svo leiðir til ýmissa vandkvæða“. Síðan er vísað hérna í mynd sem sýnir fram á að það hafi verið „býsna einfalt að ná fram þeim tekjujöfnunaráhrifum sem skattbreytingum er ætlað að kalla fram í núverandi kerfi: Eingöngu hefði þurft að hækka tekjuskattsprósentuna upp í 43% og hækka persónuafsláttinn upp í 65 þúsund krónur“. Ég hefði áhuga á að vita hvort ríkisstjórnarflokkarnir hafi eitthvað skoðað það að fara þessa leið eða hvort þeir velji að fara þrepaskiptinguna með þeim umtalsverða kostnaði sem í því felst. Var skoðað og borið saman hvort það væri hægt að fara einfaldari leiðina? Ég er ekki draumóramaður um að hækka skatta og alls ekki að fara í þessa flækjuöflun sem ríkisstjórnarflokkarnir eru að fara í. Það væri hægt að fara einfaldari leið til að ná inn sömu tekjum í ríkissjóð. Mig langar að vita hvort ríkisstjórnarflokkarnir hafi hugsað þetta eða hvort þeir hafi eingöngu ákveðið að flækja skattkerfið af því að nú ráða þeir. Nú ræð ég, sögðu þeir fyrir kosningar, nú má ég, nú get ég stjórnað. Svo kemur lausnin og það er einfaldlega flóknara skattkerfi og hækkaðir skattar í öllum mögulegum myndum sem hægt er að horfa á. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson lýsti því fjálglega fyrir okkur hvernig hann upplifði sitt síðasta skattfría bað í morgun. Það er bara ágæt líking sem er vert að taka vegna þess að nú er verið að setja skatta á heita vatnið. Það er einfaldlega nokkuð sem þeir íbúar sem byggja þetta land koma til með að finna fyrir, öll heimilin í landinu. Höfum við ekki í þinginu verið að fjalla um skuldsett heimili? Höfum við í þinginu ekki einmitt verið að fjalla um það hvaða áhrif allar þær efnahagsþrengingar sem þjóð okkar stendur í hafa haft á heimilin? Síðan er það með hálfgerðum ólíkindum að ekki sé reynt að koma nokkuð til móts við þá hagsmuni sem t.d. Hagsmunasamtök heimilanna hafa bent á. Í því frumvarpi sem við hér ræðum er t.d. lagður til svokallaður auðlegðarskattur sem vinstri flokkarnir hafa fundið upp. Þetta fína orð, auðlegðarskattur, hljómar örugglega vel í eyrum sumra en þetta er náttúrlega ekkert annað en gamli eignarskatturinn afturgenginn. Það er nú einfaldlega þannig. Í umsögn Hagsmunasamtaka heimilanna við þetta mál er m.a. tekið fram að ekki eigi að greiða eignarskatt af lögheimili. Það er t.d. hugmynd sem Hagsmunasamtök heimilanna hafa sett fram. Í umsögninni kemur fram, með leyfi forseta: „Hagsmunasamtök heimilanna bentu á það í umsögn við bandorminn í sumar, að hugsanlega væri til önnur leið til að ná inn auknum tekjum fyrir ríkissjóð. Var bent á útfærslu á leið Sjálfstæðisflokksins um að nýta iðgjöld lífeyrissjóðanna.“ Þarna er athyglisverður punktur. Það er spurning hvort kannski ætti að skoða þessa leið frekar en þá sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa valið sér að fara. Ég tala hér um heimilin vegna þess að mér finnst ríkisstjórnarflokkana skorta heildaryfirsýn yfir það verkefni og þá vegferð sem þau eru á. Ég hef áður farið yfir það í ræðum mínum við önnur lagafrumvörp er varða hækkun skatta og ég tel óþarft að fara yfir það öðru sinni. Þegar það eru erfiðir og undarlegir tímar eins og við upplifum hér er mjög auðvelt fyrir skrýtnar og hættulegar hugmyndir að komast á kreik. Ýmislegt í þeim tillögum sem hér liggja fyrir er af því tagi og það er náttúrlega enn þá verra fyrir almenning og okkur þingmenn að átta okkur á hlutunum meðan það er sífellt verið að koma þeim í dulargervi, eins og verið er að gera með svokallaðan auðlegðarskatt sem er ekkert annað en eignarskatturinn endurrisinn og sem áður gekk jafnframt undir nafninu ekknaskatturinn. Þetta er nokkuð sem við þurfum að átta okkur vel á í þinginu. Þetta er bara bláköld staðreynd sem við horfum framan í. Ég hef áhuga á því líka að vísa aðeins í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga um þetta lagafrumvarp. Í þeirri umsögn er gagnrýnt að áhrif frumvarpsins á sveitarfélögin liggi ekki fyrir. Hér segir, með leyfi forseta: „Sambandið gerir alvarlega athugasemd við að ítrekað eru lögð fram á Alþingi stjórnarfrumvörp sem hafa veruleg áhrif á fjármál sveitarfélaga án þess að áhrif þeirra á fjárhag sveitarfélaga hafi verið metin.“ Frú forseti. Þetta er ekki nýtt og þetta er ekki eingöngu eitthvað sem sveitarfélögin hafa kvartað yfir í tíð þessarar ríkisstjórnar. Engu að síður hefur verið undirritað samkomulag milli félagsmálaráðherra, fjármálaráðherra og Sambands íslenskra sveitarfélaga um kostnaðarmat lagafrumvarpa og stjórnvaldsfyrirmæla gagnvart sveitarfélögum. Það er ljóst að á einhverjum tímapunkti verðum við að fara að standa við þetta samkomulag. Það er gríðarlega óþægilegt fyrir sveitarfélögin þegar þau eru hér, m.a. úr þessum ræðustól, sífellt skömmuð fyrir að eyða um efni fram, vera ekki með ábyrga hagstjórn o.s.frv. Í þeim ræðum eiga sveitarfélögin að vera hluti af hinu opinbera og þá líta ráðamenn á sveitarfélögin sem hluta af hinni opinberu hagstjórn en þegar á reynir, þegar fram koma einhverjar breytingar sem koma til með að hafa áhrif á fjármál sveitarfélaganna, er ekki farið í að kostnaðarmeta. Þetta er einfaldlega nokkuð sem við verðum að fara að breyta, frú forseti. Í öðru lagi er í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga fjallað um þá staðreynd að í V. kafla frumvarpsins sé ráðgert að tryggingagjald hækki úr 2,21% í 3,81% til að mæta auknum útgjöldum Atvinnuleysistryggingasjóðs. Hér er kallað fram í þegar menn hafa minnst á þetta að sveitarfélögin verði undanþegin þessu. Það liggur hins vegar hvergi fyrir. Ég hef einfaldlega rekið mig á það áður í umræðu við hæstv. ríkisstjórnarflokka að ýmislegt er sagt en það stendur ekkert endilega á borði. Það væri ágætt ef við fengjum upplýst hér hvenær til standi að koma því niður á blað og koma því einhvers staðar væntanlega í undanþáguákvæðið við þessi lög að sveitarfélögin komi ekki til með að greiða þetta. Hvernig á að fara í þá framkvæmd? Það væri ágætt að fá jafnframt svör við því og ég vonast til að hv. þm. Helgi Hjörvar hafi hugsanlega svör við því eða þá hæstv. fjármálaráðherra sem ég hrósa nú fyrir að vera mættur í salinn á þessu laugardagssíðkvöldi. Í þriðja lagi fjallar Samband íslenskra sveitarfélaga um það hvort hugsanlega séu aðrar leiðir færar til að auka tekjur ríkisins en þær að stórhækka álögur á almenning og fyrirtæki. Það vísar sérstaklega í frumvarp sem sjálfstæðismenn hafa lagt fram á þingi um að skattleggja séreignarsparnaðinn. Í þessum umsögnum kemur ýmislegt forvitnilegt fram, ekki síst það að menn eru virkilega af alvöru að skoða þá leið að fara í þessa skattlagningu á séreignarlífeyrissjóðunum. Þess vegna spyr ég enn og aftur: Hvers vegna hafa ríkisstjórnarflokkarnir ekki skoðað hana af meiri alvöru? Ég hef haldið því fram að það sé ekki vegna þess að viljann skorti, a.m.k. hafa nokkrir hv. þingmenn ríkisstjórnarflokkanna lýst yfir fullum vilja til að skoða þessa leið af fullri alvöru, en eina útskýringin sem ég sé á því að svo sé ekki - vegna þess að við erum í þannig ástandi að við þurfum virkilega á því að halda að skoða þessa leið af alvöru - er sú að þessi hugmynd kemur frá sjálfstæðismönnum. Það er þá miður vegna þess að þjóðin bíður eftir því að við á þingi hlustum hvert á annað og tökum mið af þeim hugmyndum sem allir flokkar leggja hér fram. Við eigum hér ekki við eitthvert venjulegt ástand, við eigum hérna við það ástand að bankarnir okkar hrundu. Við lentum í harðri alheimskreppu og fórum dýpst niður af öllum. Þess vegna er ábyrgðarhluti hjá okkur sem hér stöndum og hér störfum að vinna saman að því að leita lausna. Ég er ekki enn þá búin að gefa upp vonina, frú forseti, um að þau vinnubrögð verði tekin upp. Frú forseti. Hér komu fram merkilegar athugasemdir í umsögn skattstjórans á Suðurlandi, Steinþórs Haraldssonar, sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson fór að miklu leyti yfir en ég vil þó bæta við að í umsögn hans er fjallað um þrepaskiptan tekjuskatt og hækkun persónuafsláttar. Þar dregur skattstjórinn ályktun, með leyfi frú forseta: „Tel ég að gjalda verði varhuga við þeim breytingum sem hér eru boðaðar“ og á þar við þrepaskiptan tekjuskatt og hækkun persónuafsláttar. Ég tel að ýmsir aðilar og margir umsagnaraðilar hafi haft miklar skoðanir á því hvaða leiðir væri verið að fara og hafa sérstaklega áhyggjur af því að nú sé verið að auka flækjustigið og það standi í rauninni upp úr. Frú forseti. Mig langar að vísa líka til umfjöllunar sem kom fram í athugasemdum frá Skattvís þar sem Ásmundur G. Vilhjálmsson lögmaður er í fyrirsvari. Í umsögn Skattvíss kemur fram að ríkið megi aldrei komast upp með að hagnast á ranglega álögðum sköttum. Þarna er vakin athygli á galla sem umsagnaraðilinn telur vera á 21. gr. frumvarpsins þar sem fjallað er um að ríkisskattstjóra sé heimilt að taka til greina beiðni skattaðila um breytingu á ákvörðunum skattstofna, þ.e. skattálagningu, þó lengst sex tekjuár aftur í tímann. Ég tel rétt að þetta ákvæði verði skoðað og þessar athugasemdir teknar alvarlega vegna þess að þarna fjallar um málið aðili sem hefur mikla reynslu af því að vinna í skattamálunum. Ég tel að fleiri atriði séu í þessum fínu umsögnum sem koma við þessi mál þrátt fyrir að veittur væri lítill frestur til umsagnar. Þetta er ekki atriði sem hægt er að horfa fram hjá. Frú forseti. Þeir sem stjórna landinu á hverjum tíma hafa væntanlega einhverja hugmyndafræði sem þeir vinna eftir. Þegar menn fara í viðamiklar breytingar á því skattumhverfi sem ríkir hjá þjóðinni hlýtur það að vera útpælt og úthugsað. Nú hefur ríkisstjórnin haft það verkefni á borði sínu að finna lausnir til að leysa efnahagsvanda þessarar þjóðar. Þeir flokkar sem nú sitja í ríkisstjórn hafa setið í ríkisstjórn síðan í febrúar. Þær einu lausnir sem komið hafa fram til þess að taka á ríkisfjármálunum snúast um að hækka skatta. Þær snúast allar um að hækka skatta. Ýmsir hagfræðingar og ýmsar rannsóknir á þeim kerfum sem hafa orðið fyrir miklum búsifjum þar sem efnahagslægð hefur gengið yfir og miklar efnahagshamfarir hafa dunið yfir benda til þess að ef farið er í að hækka skatta um of er hættan við þá aðferðafræði sú að kreppan lengist og dýpki. Ég hef áhyggjur af því að við göngum því miður of langt og séum þess vegna á þeirri vegferð sem reynslan á að kenna okkur að sé ekki rétt. Af þessu hef ég miklar áhyggjur. Þess vegna hvet ég ríkisstjórnarflokkana enn og aftur til þess að skoða þær hugmyndir sem sjálfstæðismenn hafa lagt fram varðandi efnahagsmálin, þá sérstaklega um skattlagningu séreignarlífeyrissparnaðarins, vegna þess að með því verður komist hjá því að hækka álögur á heimilin í landinu á þann hátt að þau lendi í enn meiri vandræðum en þau eru nú þegar í. Ég tel að á þinginu, sérstaklega á þinginu nú í haust, hafi þingmenn allra flokka lýst því yfir að þeir hafi miklar áhyggjur af skuldavanda heimilanna. Við höfum m.a. afgreitt í gegnum þingið á hraðferð sérstaka löggjöf til að reyna að koma til móts við skuldsett heimili. Þess vegna verður maður að lýsa yfir áhyggjum af því þegar maður sér þess hvergi stað í skattlagningaráformum ríkisstjórnarflokkanna að það sé verið að reyna að hlífa heimilum landsins. Þarna virðist mér sem skorti á einhvers konar heildaryfirsýn yfir það verkefni sem við stöndum hér frammi fyrir. Ég verð að lýsa yfir vonbrigðum með það að það séu engar aðrar hugmyndir til að leysa þennan vanda - nema ef vera skyldi sú sem kom fram í máli hv. þm. Önnu Pálu Sverrisdóttur áðan, að ganga í Evrópusambandið. Heilt sumarþing fór að mestu í það, í sumar, að ræða um hvort eina leiðin til að komast upp úr þessu og komast út úr þessu væri ekki að ganga í Evrópusambandið. Um það get ég einfaldlega ekki verið sammála. Ef við horfum á reynslu þeirra þjóða sem þar eru inni, t.d. Spánar eða Írlands, get ég einfaldlega ekki séð hvernig hv. þingmenn sem eru flestallir mjög vel skynsamir geti komist að þeirri niðurstöðu og sett eitthvert samasemmerki á milli þess að leysa vandann sem við erum í hér í efnahagsmálum og þess að ganga í Evrópusambandið. Ég bara get ekki skilið hvernig fólk sér eitthvert samhengi þar á milli. Menn hafa jú vísað í að það væri svo gott að fá að taka upp evruna og að það mundi vissulega leysa vandann. Ef ég gæti hugsanlega einhvern tímann verið sammála um að evran mundi leysa einhver vandamál hér er staðreyndin einfaldlega sú að við uppfyllum ekki nein skilyrði til að taka hér upp evru. Við gerum það ekki. Þess vegna er í besta falli barnalegt og í versta falli blekkingarleikur sem er verið að reyna að leiða þjóðina í að halda því fram að með því að ganga í Evrópusambandið leysum við efnahagsvanda okkar þar sem við fáum að taka upp evruna. Þetta er einfaldlega rangt og blekking og ég vona að skýringin sé einfaldlega sú að þarna sé einhver misskilningur á ferðinni. Það hlýtur að vera, frú forseti, vegna þess að ég hef meiri trú á þingmönnum þjóðarinnar en svo að þeir haldi að einhver utanaðkomandi aðili komi til með að leysa vandamál okkar. Það er ekki þannig, frú forseti, okkar vandamál leysum við sjálf. Og það gerum við með því að byggja á þeim traustu stoðum sem við eigum enn hér á þessu landi. Það komum við til með að gera og það væri miklu betra fyrir íslensku þjóðina ef við mundum hlusta meira hvert á annað, við sem hér störfum 

Frú forseti. Ég held að við hljótum að geta verið sammála um það að nauðsynlegt er að við vinnum saman að því að leita lausna, eins og hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir kom hér inn á. Í sjálfu sér er það rétt og verður að halda því til haga, eins og hv. formaður efnahags- og skattanefndar hefur nú þegar gert, að ekki er búið að slá út af borðinu hugmyndir Sjálfstæðisflokksins um skattlagningu inngreiðslna í lífeyrissjóð.  Annað sem hv. þingmaður kom inn á. Það voru mín orð að þær skattahækkanir sem nú á að fara út í séu hóflegar og ég stend við þau, miðað við þær aðstæður sem við erum í núna eru þetta hóflegar skattahækkanir. Miðað við t.d. hvernig skattprósenta okkar er í samanburði  Eins og ég segi, aðstaðan er þessi núna. Við þurfum að brúa þetta stóra gat í fjárlögunum. Hvað varðar dylgjur hv. þingmanns hér um það að við Helgi Hjörvar hv. þingmaður séum ósammála í þessum efnum, það mátti skilja það sem svo að hann hafi haft einhver orð uppi um annað á göngunum í dag, þá hef ég borið þetta undir hann og það mun ekki vera svo. Hann er sammála mér um að ekki sé tilefni til 

Forseti verður að biðja hv. þingmenn um að virða tímamörk.

Frú forseti. Þetta var sérkennilega skemmtilegt andsvar. Nú er það svo að ég hjó hvorki eftir einu né neinu sem hv. þm. Helgi Hjörvar sagði hér á göngunum. Ég var hér í andsvari við hv. þingmann til að spyrja hann að því hvenær og hvort hann teldi okkur vera komin að þolmörkum varðandi skattahækkanir. Það er hægur leikur að fletta því upp í Þingtíðindum hver svör hans voru, þannig að enginn misskilningur sé á ferðinni. Ef ég hef misskilið orð hans, sem ég taldi mig nú heyra ágætlega, get ég einfaldlega komið seinna upp og beðist afsökunar á því, en ég minnist þess ekki að hv. þm. Helgi Hjörvar hafi verið á þeirri línu að þær skattahækkanir og sú skattahækkunarstefna sem ríkisstjórnarflokkarnir hér eru í séu hóflegir skattar. Við sjálfstæðismenn höfum lagt fram þessa hugmynd um skattlagningu séreignarlífeyrissparnaðar, vegna þess að nú eru sérstakir tímar og við teljum að á slíkum tímum sé ekki rétta leiðin að ganga þannig að heimilum landsins, fjölskyldum og fyrirtækjum sem hér er reynt að reka, að þau séu skattpínd út í hið óendanlega líkt og skattahækkanastefna ríkisstjórnarflokkanna gerir ráð fyrir. Þess vegna sé rétt að fara þessa leið. Ég vonast til að þeir hv. þingmenn sem segjast í orði vera hrifnir af þessari hugmynd, en á borði alls ekki og gera ekki neitt með hana, fari að horfa á þetta af einhverri alvöru, vegna þess að það eru bara sex virkir dagar fram að áramótum, að því er einhverjum hv. þingmanni taldist til hér í morgun, og við erum að tapa tímanum. Ekki er hægt að horfa á þessar skattahækkanir og svo skattlagningu séreignarlífeyrissparnaðarins sem ólíka hluti. Það verður að horfa á stöðuna eins og hún er í dag í heild sinni, hvaða leið við ætlum að fara héðan. Ef heimilin verða skattlögð þannig að þau lendi í enn meiri vanda en þau eru í í dag, er ekkert víst að sú leið sem við sjálfstæðismenn höfum lagt til dugi til, því miður. 

Virðulegi forseti. Það er gott að við erum sammála um að sú ríkisstjórn sem starfar nú á Íslandi stendur frammi fyrir gríðarlega erfiðu verkefni og það er nokkuð sem við þurfum alltaf að hafa í huga í þeim erfiðu aðgerðum sem nú þarf að fara út í, ekki það að einhver hafi sérstaklega gaman af því. Ég bið hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur hér með afsökunar á því ef ég hef eitthvað rangtúlkað orð hennar um það sem Helgi Hjörvar sagði við hana á leið minni á salernið úr mjög langri andsvarahrinu.

Helgi Hjörvar, hv. þingmaður.

Hv. þm. Helgi Hjörvar, afsakið, frú forseti. Hins vegar held ég enn þá að ég geti sagt það að hann er sammála mér um að í ljósi þessara gríðarlega erfiðu aðstæðna sem við erum nú í sé þetta hófleg skattlagning. Við göngum ekki nær fólki en við teljum nauðsynlegt og það sem við gerum er að við göngum í tekjur þeirra sem hafa meira, og minna í tekjur þeirra sem hafa minna. Svo vil ég bara tala aðeins betur um það sem ég kom inn á í lok fyrra andsvars, það er vissulega mikilvægt að dýpka ekki kreppuna. Það er hugmyndafræði sem ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna fylgir að því leyti að hart verður tekið á því í ríkisfjármálunum núna. Ég ítreka að það er ekki ánægjulegt verkefni að skera niður og hækka skatta á sama tíma, en við gerum það í ljósi þessi að við teljum það nauðsynlegt til að leggja ekki á enn þá meiri og hærri afborganir af lánum og hærri vexti sem nú þegar ganga frekar nærri því að sliga ríkissjóð, að mínu mati.

Hæstv. forseti. Ég tek afsökunarbeiðni hv. þingmanns, ekki að þetta sé stórmál. Hv. þingmaður kom inn á það í andsvari sínu áðan að þingmaðurinn telur að leið Sjálfstæðisflokksins sé lán hjá framtíðinni. Það er algjör misskilningur. Ég hvet hv. þingmann einfaldlega til að kynna sér tillögu okkar betur vegna þess að þetta er algjör misskilningur. Ríkisstjórnin, sama hvaða flokkar sem mynda hana, stendur frammi fyrir gríðarlega erfiðum verkefnum. Ég hef sagt það margoft í þessum ræðustól að það er auðveldara um að tala en í að komast að stjórna landinu núna. Menn verða hins vegar að hafa einhverja heildarsýn, og einhverja heildaryfirsýn yfir það hvernig eigi að ná tökum á vandanum. Ég verð að segja að ég er ekki sammála túlkun hv. þingmanns á því að ríkisstjórnin ráði vel við það verkefni, því miður, vegna þess að það er einmitt ekki tekið hart á ríkisrekstrinum. Ég get ekki séð það. Við fáum fjárlögin inn til 3. umr. á morgun - nei, á mánudaginn, nú er maður orðinn svo vanur því að vera hérna að maður vill helst vera hérna á sunnudögum líka - en milli 1. og 2. umr. jukust útgjöld ríkisins um 14,4 milljarða kr., minnir mig, þannig að ég get ekki séð 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir málefnalega ræðu, enda er það hennar von og vísa að vera málefnaleg. Hitt er annað mál að við hv. þingmaður erum mjög ósammála um marga hluti. Ég vil hér ræða tvö hjartans mál, annað er hjartans mál hv. þingmanns og flokks hennar, skattlagning á inngreiðslur í séreignarsparnað sem var á allan lífeyrissparnað í landinu en hefur nú útvatnast í þessa hugmynd. Í síðara andsvari mínu mun ég svo koma inn á mitt hjartans mál sem er upptaka evru. Af því að ég vitnaði í andsvari við hv. þm. Tryggva Þór Herbertsson fyrr í kvöld til orða Marks Flanagans, fulltrúa AGS, þar sem hann segir að þessi tillaga minnki skatttekjur í framtíðinni, fegri tölur tímabundið og fresti nauðsynlegum aðgerðum til að leiðrétta halla ríkissjóðs vil ég halda því til haga að sá þingmaður sem hér stendur hefur aldrei verið jákvæð í garð þessarar hugmyndar enda tel ég hana feigðarflan og bera vitni um skammtímahugsun. Ég spyr því hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur kannski svolítið svipaðrar spurningar og ég spurði hv. þm. Tryggva Þór Herbertsson fyrr í kvöld: Telur hún að orð Marks Flanagans séu ekki marktæk, að hann hafi ekkert vit á málum? Ég minni á að flokkur minn og flokkur hv. þingmanns stóðu saman að því að leita til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og fá samþykkta efnahagsáætlun. 
            

Hæstv. forseti. Enn verða hér undur og stórmerki. Hér kemur enn einn þingmaður Samfylkingarinnar og viðurkennir að Samfylkingin hafi einhvern tímann verið í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum. Á síðustu tveim dögum er ég komin upp í heila þrjá þingmenn Samfylkingarinnar sem hafa komið í andsvar við mig og viðurkennt þessa staðreynd. Ég held að ég fari að fá einhvers konar verðlaun frá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni sem ætlaði að fara fram á sérstaka rannsókn á þessu viðfangsefni en ég stend bara í þeim rannsóknum hér í ræðupúltinu. Það er ágætt. Það er alltaf gaman að eiga orðastað við hv. þingmann sem er mjög skýr í tali og hreinskilin með það að henni hugnist ekki skattlagningarhugmyndir okkar sjálfstæðismanna á séreignarlífeyrissparnað. Það er ágætt að hv. þingmaður haldi því svona skýrt á lofti, en það er bæði hægt að finna fræðimenn sem eru fylgjandi þessari hugmynd og sem eru andsnúnir henni, alveg að sama skapi og hægt er að finna þingmenn sem eru hvor á sinni skoðuninni. Þeir sérfræðingar sem ég hef rætt við og þeir sérfræðingar sem hafa komið að því að útfæra þessa hugmynd með okkur eru einfaldlega búnir að sannfæra mig um að þetta sé rétta leiðin. Ég hafna því alfarið að hér sé um að ræða lán hjá framtíðinni. En ef hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir er svona andsnúin því að það sé leitast við að taka lán hjá framtíðinni til að leysa vandamál okkar núna, hvers vegna er þá verið að gera samninga við stóriðjufyrirtækin um að greiða einmitt fyrir fram skatta sína hér á landi?  Hugmynd okkar sjálfstæðismanna um skattlagningu séreignarlífeyrissparnaðar er ekkert annað en það að leysa út í rauninni þá eign sem ríkissjóður á og það er ekki gert af því að okkur langi til þess sérstaklega, heldur vegna þess 

Virðulegi forseti. Varðandi Icesave er það eins og með aðrar skuldir vegna lána,  Varðandi lán í framtíðarskatttekjum álfyrirtækjanna játa ég fúslega að ég hef miklar efasemdir um þá leið, enda eru í stjórnarmeirihlutanum 34 þingmenn og það væri merkilegt ef þeir væru allir 

Það er mesta furða ef þeir eru sammála.

Úr því að við erum að tala um leið sjálfstæðismanna um skattlagningu á innstreymi séreignarlífeyrissparnaðar finnst mér hún dæmi um skammtímahugsunarhátt og lýsa því af hverju hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir skilur ekki hagsmuni Íslendinga gagnvart því að taka upp evru. Evran verður ekki tekin upp á einum degi, það er ljóst. Fyrst þurfum við að fá samning, síðan þarf þjóðin að samþykkja samninginn og loks förum við inn í það ferli að geta tekið upp evruna. Til lengri tíma litið vinnur evran hins vegar með hagsmunum Íslands. Þess vegna vilja Samtök atvinnulífsins, þar með Samtök iðnaðarins, allir nema LÍÚ út frá sérhagsmunum sínum, taka upp evruna. Það er til þess að fyrirtækin í landinu búi við stöðugleika í efnahagsmálum, geti gert áætlanir og verið í eðlilegri og heilbrigðri samkeppni í eðlilegu rekstrarumhverfi. Evran er til hagsbóta fyrir íslensk heimili, sem og fyrirtæki, því að hún mun auka líkurnar á stöðugleika. En það mun líka krefjast  
            

Hæstv. forseti. Ég tel að við hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir verðum seint sammála um það hvernig við túlkum þann stuðning við Icesave-samkomulagið sem ríkisstjórnarflokkarnir, sem hér ráða, bera alla ábyrgð á. Þeir bera alla ábyrgð á því hvernig samningurinn er útfærður. Við þeirri ábyrgð verða menn að gangast. Við verðum aldrei sammála um þetta atriði, það kemur ekki til greina. Það verður fróðlegt að sjá hvernig þingmenn stjórnarflokkanna koma til með að greiða atkvæði ef og þegar við tökum þetta frumvarp sem fjallar um ríkisábyrgðina um Icesave til atkvæðagreiðslu. Ég vonast til þess að menn greiði þar atkvæði eftir samvisku sinni og sannfæringu en ekki út frá því hvað forustumenn stjórnarflokksins segja þeim að gera. Ég ber það traust til þingmanna að þeir láti segjast, þeir skilji málið og hafni þessum nauðasamningum, eins og hv. þingmaður kallaði þá réttilega. Ég vil endilega að við Íslendingar uppfyllum Maastricht-skilyrðin vegna þess að þau eru einfaldlega gæðastimpill á að hagkerfi okkar virki. Ég vil hins vegar alls ekki taka upp evru, alls ekki, og síst af öllu með því að ganga inn í ESB. Mér telst til að það væri að kaupa köttinn í sekknum. Hvernig er ástandið á Spáni? Hvernig er ástandið á Írlandi?  
            

Frú forseti. Ég verð enn einu sinni að gera athugasemd við það að við skulum hér undir miðnætti, rétt fyrir jól, vera að ræða jafnmikilvæg mál. Skattamál eru alltaf mjög mikilvæg, lífeyrismál og skattamál eru grundvöllur fyrir uppbyggingu ríkisins, velferðarkerfisins, skattkerfisins, umgjörð atvinnulífsins o.s.frv. Þetta ræðum við rétt fyrir miðnætti og nú eru 12 dagar og 16 mínútur þar til áramótin skella á og þá eiga öll þessi miklu frumvörp og öll þessi miklu ákvæði að taka gildi. Mjög lítill tími hefur gefist til umræðu um þessi mál. Ég verð bara að gera miklar og alvarlegar athugasemdir við svona vinnulag, frú forseti. Ég man eftir því að þegar ég bjó í Þýskalandi þá var reiknað með því að það tæki fjögur ár að koma breytingum á skattalögum og lífeyrismálum í gegn eftir umfjöllun hjá öllum aðilum allt í kring. Þá var búið að fara í hörgul út í framkvæmdina á viðkomandi lagasetningu, hvernig hún mundi virka o.s.frv.

Þú hefðir átt að kenna þínum eigin flokki þessi vinnubrögð.

Ég hef ýmislegt reynt að kenna, en gengið seint. Ég fór í gegnum það áðan að þessar skattalagabreytingar eru allar í anda vinstri manna. Ég fellst alveg á það. Ég er alveg sammála því að fólk sem vill nota skattkerfið til þess að jafna kjör og stöðu fólks - vinstri menn vilja ekki bara nota skattkerfið til að afla tekna í ríkissjóð til að standa undir velferðarkerfinu og annarri þjónustu heldur vilja þeir líka nota það til að jafna kjör fólks og jafnvel stýra neyslu þess, hafa vit fyrir því hvort það eigi að borða sykur eða jafnvel fitu. Það er töluvert mikil forsjárhyggja hjá mörgum vinstri mönnum umfram held ég hægri menn, en ég ætla ekki dæma það almennt. Hvert er eiginlega hlutverk skattkerfisins? Eins og ég nefndi þá er það í fyrsta lagi að afla tekna og nú róa menn lífróður til að afla tekna til að jafna eða laga stöðu ríkissjóðs sem er afskaplega döpur. Menn fara þar að mínu mati skynsamlega leið, annars vegar að skerða bætur og hins vegar að hækka skatta. Ég get alveg fallist á að það væri hvorki skynsamlegt að hækka bara skatta og eða bara að skera niður, því þá er hættan sú að niðurskurðurinn yrði allt of sársaukafullur, jafnvel til langframa. Varðandi niðurskurð, svo ég komi aðeins inn á það á meðan ég man, frú forseti, þá er mjög mikilvægt að menn velji og hafni hvað þeir vilja skera niður og hvernig og menn þurfa að sjálfsögðu að skera niður með þeim hætti að sem minnst komi niður á þjónustunni og alls ekki ákveðinni þjónustu sem ekki má bregðast. Þess vegna þurfa menn virkilega að velja og hafna í niðurskurðinum og ég er ekki alveg viss um að það gangi eftir, enda hefur kannski ekki verið nægilega mikill tími til þess að vinna fjárlagafrumvarpið vel, en við erum náttúrlega ekki að ræða fjárlagafrumvarpið hér, heldur bara tekjuhliðina. Ég tel afskaplega slæmt að leysa kreppu með skattlagningu. Kreppa felst í því að það er vantrú alls staðar. Það er skortur á frumkvæði. Það er vaxandi atvinnuleysi. Gjaldþrot og annað slíkt. Og að ætla sér í þeirri stöðu að ná í peninga til almennings og fyrirtækja er dálítið ankannalegt og skrýtið. Spurningin er hvað menn geti gert í stað þess að skattleggja. Ýmsar leiðir eru til. Ein hefur t.d. ekkert verið rædd og það er skyldusparnaður. Það er reginmunur á skyldusparnaði og skattlagningu, frú forseti, vegna þess að með skyldusparnaði eru menn að byggja upp eign. Það er verið að skylda menn til að spara, skylda menn til að mynda eign og maður sem borgar ákveðnar upphæðir í skyldusparnað lítur allt öðruvísi á það heldur en ef hann borgar sömu upphæðir í skatt. T.d. ef hann stendur frammi fyrir þeim möguleika að fara til Noregs og fá sér vinnu þar, þá mundi hann ekki gera það ef hann væri með skyldusparnað og væri að mynda eign hér, hann mundi nýta það sem eignamyndun. En ef það væri skattur, færi hann hugsanlega til Noregs af því hann teldi að hann hefði tapað þessum hluta af eigum sínum eða tekjum. Þannig að ekkert hefur verið rætt um skyldusparnað í þessu máli. Síðan er líka möguleiki á sölu eigna. Nú er ekkert voðalega sniðugt að selja ríkiseignir í kreppu, reyndar er búið að selja tvær eignir og hefur farið hljótt. Ég verð bara að vera jafnánægður með það, frú forseti, eins og ég var óánægður með það að standa að því að ríkisvæða bankana. Nú er búið að einkavæða tvo banka og þeir voru hreinlega seldir og það gefur ríkissjóði töluvert miklar tekjur. Þess vegna er staðan betri en hún var. Það er merkilegt, frú forseti, miðað við allan áróðurinn og allt það, að þetta gerist þrátt fyrir að Icesave sé ekki samþykkt. Það er alltaf verið að tala um að ekkert gangi upp af því Icesave hafi ekki verið samþykkt, en hellingur hefur gengið upp þrátt fyrir að Icesave hafi ekki verið samþykkt og verður vonandi ekki samþykkt. En það er önnur saga. Hér erum við að ræða mjög marga þætti og ef maður lítur á þessi frumvörp öll þrjú, af því þetta er síðast af þessum þremur, þá er því í rauninni stefnt gegn atvinnu. Tryggingagjaldið er hrein aðför að vinnu, vegna þess að það gerir það dýrara fyrir fyrirtæki að hafa starfsmenn í vinnu af því að núna þarf að borga 8,6% í tryggingagjald og það eru umtalsverðir peningar, frú forseti. Fyrir mann sem er með 400.000 kr. á mánuði er í dag borgað 28.000 kr. tryggingagjald á mánuði og það hækkar um rúmar 6.000 kr. við þessa skattbreytingu. Þannig að það er verið að gera störfin í landinu dýrari fyrir fyrirtækin. Hvað gera fyrirtækin þá? Þau reyna að fækka störfunum fremur en hitt. Það getur líka vel verið að einhver fyrirtæki séu alveg á nippinu að fara á hausinn og þau fara þá á hausinn, þá gerist það sem ekki má, að atvinnuleysi eykst, kostnaður ríkissjóðs eykst og tekjurnar lækka. Það er örugglega ekki það sem menn ætla sér að gera. Það getur gerst svona óvart. Svo er annað sem mér finnst menn ekki hafa athugað nógu vel og ég hef svo sem nefnt það áður, að allur andinn í þessum frumvörpum er gegn áhættufé, gegn kapítali. Það má vel vera að menn hafi andúð á kapítali, en samt eru menn að ákalla það til að fá það inn í fyrirtækin til að skapa störf, t.d. með nýsköpunarfrumvarpinu sem við erum búin að samþykkja. Þannig að menn ákalla annars vegar fjármagnið og sparka hins vegar í það með því að hækka skatta á hagnað, hækka skatta á arð, hækka skatta á söluhagnað og hækka skatta á leigu og vexti o.s.frv. Menn eru sem sagt að reyna að hrekkja áhættuféð og það er í rauninni búið að hrekkja það alveg nóg. Hrunið var gífurlegt áfall fyrir áhættufé. Mjög margir töpuðu öllu sem þeir áttu í hlutafé. Mikill fjöldi fólks og mjög háar upphæðir. Hvað geta menn gert? Ég sagði áðan að menn gætu selt eignir. Hvaða eignir á ríkið og hvað skuldar ríkið? Mér finnst menn ekki hafa gert sér grein fyrir því. Ríkið skuldar t.d. í gegnum Tryggingastofnun ómælda fjármuni. Við hættum ekkert að borga lífeyri á morgun, það er alveg á hreinu, við skulum hafa það alveg á tæru, því það er skuldbinding, við verðum að borga lífeyri til allrar framtíðar. Það er bara skuldbinding. Þetta er mjög stór skuldbinding og mér er ekki kunnugt um að hún hafi verið reiknuð út. Auðvitað ætti að gera það. Inni í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, í B-deildinni, eru gífurlegar skuldbindingar sem ríkið á eftir að greiða. Þegar ég kannaði það síðast, þá voru það eitthvað um 200–300 milljarðar sem ríkið á eftir að greiða inn í B-deildina, þar sem lífeyrir er mjög góður, þ.e. ellilífeyrir, ekki örorkulífeyrir. Síðan er það Icesave sem menn eru að hugsa um að taka yfir og þar fer tvennum sögum af upphæðinni. Sumir hafa núvirt hana með 5,55% vöxtum og fá út litla sæta tölu upp á 200 milljarða, en ef þeir núvirða það með einhverri lægri tölu, geta þeir fengið miklu, miklu stærri tölur og jafnvel 800, 900 milljarða ef þeir núvirða hana með lágum vöxtum. Þannig að það er spurning um núvirðingu í Icesave hvað sú skuldbinding er mikil. Halli ríkissjóðs á yfirstandandi ári 2009 og 2010 og 2011 myndar líka skuldbindingu. Seðlabankinn myndaði skuldbindingu í látunum þarna rétt fyrir hrunið. Síðan eru laun opinberra starfsmanna um áramót sem ekki er hægt að segja upp, það er líka skuldbinding. Þannig að ríkið skuldar mjög víða. En ríkið á líka eignir víða. Ríkið á t.d. hluta í tveimur bönkum. Ríkið á Landsbankann að stærstum hluta. Ríkið á Landsvirkjun og orkufyrirtæki. Ríkið á þjóðlendur. Svo á það fasteignir, skóla og sjúkrahús og vegi og sendiráð o.s.frv. Þannig að ríkið á mikið af eignum. Svo á ríkið skattfrestun í lífeyrissjóðunum. Þegar menn borga í lífeyrissjóð þá geta þeir dregið það frá skatti, fyrirtækin gera það hvort sem er alltaf og skattlagningin er geymd og þar með myndast ákveðin eign ríkisins inni í lífeyrissjóðunum. Þetta er líka eign. Það sem við sjálfstæðismenn ákváðum að gera var að leggja til að náð yrði í eign ríkisins í séreignarsjóðunum og hún flutt til ríkisins. Kosturinn við þessa eign er sá að það er hægt að ná í hana án þess að hún sé verðfelld á einhvern hátt í kreppunni. Ef við færum að selja aðrar eignir ríkisins, skóla, sjúkrahús, Landsvirkjun eða eitthvað slíkt, þá er hætt við að ekki fengist hátt verð í núverandi stöðu. Þannig að okkur datt í hug að ná í þessa eign ríkisins og brúa þannig bilið í eitt ár og gott betur. Gott betur. Þá þyrftum við ekki að skattleggja fyrirtæki og heimili sem eru löskuð eftir hrunið og í rauninni ekki í stakk búin til að greiða aukna skatta. Eins og ASÍ benti á og kemur fram líka í nefndaráliti 1. minni hluta efnahags- og skattanefndar þá mun lágtekjufólk greiða lægri skatta að óbreyttum lögum ef menn fara þá leið að skattleggja séreignarsparnaðinn. Í rauninni mundi myndast mikill kaupmáttur miðað við skattlagningu og sá kaupmáttur gæti hugsanlega komið atvinnulífinu í gang þannig að eftir árið væri það vel í stakk búið til þess að greiða þá skatta sem hugsanlega þarf að leggja á til þess að halda áfram. Það er nefnilega heilmikið hagræði fólgið í því að forða fyrirtækjum frá gjaldþroti. Hagræðið felst í því að við gjaldþrot verður mjög mikið eignatjón. Það tapast þekking, það tapast tengsl, það tapast kúltúr og velvild fyrirtækisins o.s.frv. Oft og tíðum tapast umtalsverðar fjárhæðir við gjaldþrot. Menn eiga að reyna að forða því eins og hægt er. Ef hægt er að nota séreignarsparnaðinn til þess, þá er ég til í það. Það er ekki það að mig langi sérstaklega til að skattleggja séreignarsparnaðinn, en það gæti verið skynsamlegt í þeirri stöðu sem við erum í nú. Ég ætla að vona að ég þurfi ekki að heyra aftur að það sé verið að taka lán til framtíðar, það er verið að ná í eign sem ríkið fær í framtíðinni. Svo ég fari í gegnum einstaka liði þess frumvarps sem við ræðum hérna í dag. Þetta eru ótrúlega mörg atriði og sum þeirra hafa fengið mikla umfjöllun og önnur minni. Til dæmis er verið að reyna að taka á því sem sumir sjá sem vandamál, ég sé það reyndar ekki sem vandamál, þegar fólk á gjaldeyrisreikninga. Menn eru að velta fyrir sér hvort ekki verði gengishagnaður af þessu. Jú, það er eflaust og menn hafa lengi reynt að finna einhverja leið til að skattleggja hann en það er mjög erfitt. Það er ekki hlaupið að því. Auðvitað má segja að maður sem á dollara græði ekkert frekar á því en Bandaríkjamenn sem eiga líka dollara. Menn gætu litið fram hjá því. Það eru geysilegar sveiflur á þessum gengisreikningum og mjög erfitt að skattleggja þá. Mér sýnist tillagan sem kom fram í frumvarpinu vera óframkvæmanleg og eins og meiri hlutinn gerir breytingartillögu um, það þýði það að reikningarnir verði ýmist skattaðir eða ekki skattaðir, þótt stundum verði hagnaður og stundum tap. Það eru nefnilega heilmiklar sveiflur í gjaldeyri. Gengið getur hækkað eitt árið, þá er skattað, svo lækkað næsta ár, þá kemur ríkinu það ekki við. Þótt maðurinn standi eftir tvö ár kannski með jafnmargar krónur og hann átti, er hann búinn að borga skatt. Mjög ósanngjarnt. Afskaplega ósanngjarnt. Í 3. greininni verið að laga til hjá þeim sem reikna sér endurgjald. Mér finnst það hreinlega vera uppgjöf við það að fylgja því eftir að menn reikni sér endurgjald. Það er hreinlega uppgjöf að fara þá leið að blanda arðinum inn í það. Skatteftirlitsaðilar og skattyfirvöld áttu bara að fylgja því eftir að menn reiknuðu sér þau laun sem þeir hefðu fengið hjá óskyldum aðila. Nú, frú forseti, eru akkúrat 12 dagar til áramóta. Bara nákvæmlega núna og ekki einu sinni virkir, flestir eru frídagar. Klukkan slær úti, þetta er mjög athyglisvert. Í 6. greininni er gert ráð fyrir því að hætta að ívilna veiðifélögum og kannski var kominn tími til. Svo eru hér nokkrar greinar um sameiningar fyrirtækja og hvernig eigi að fara með arð og annað slíkt við slíkar sameiningar eða samruna. Mjög flókin mál. Sá kafli væri efni í sérstaka umræðu ef menn ætluðu að vinna þetta af einhverju viti. Menn verða að treysta því að ráðuneytið hafi unnið þetta rétt og að endurskoðendur hafi rétta sýn á þetta. Það er einmitt hættan þegar menn hafa svona stuttan tíma til að fara ítarlega í hlutina. Svo er aftur komið inn á reiknað endurgjald. Það er verið að heimila mönnum sem hafa miklar tekjur af sölu og framleiðslu listaverka og eigin verka að dreifa því á fleiri en eitt ár. Það náttúrlega verður sérstaklega mikið atriði núna þegar skatturinn er orðinn svona, sem kallað er á útlensku, „prógressívur“ eða ákafur þegar kemur upp í hærri tekjurnar, að ef menn fá t.d. nokkuð góðar tekjur eitt ár fyrir sölu á einhverju listaverki lendir það oft í háum skatti og svo eru þeir kannski tekjulausir næstu þrjú árin. Þetta gerist. Þetta er líka oft svona hjá sjómönnum. Svo er náttúrlega fjallað þarna um 65. greinina, sem er alveg ótrúleg grein inni í skattalögum. Það er ákveðin bótaleið inni í skattkerfinu þar sem skattstjóri þarf að hafa vasaklúta þar sem hann er farinn að annast bótakerfið. Mjög skrýtið. Það eru ferns konar bótaflokkar inni í skattkerfinu, barnabætur, sjómannaafsláttur og vaxtabætur. Svo er 65. greinin þar sem menn geta fengið undanþágu ef þeir eiga bágt. Þetta á heima í félagsmálaráðuneytinu allt saman, nema kannski sjómannaafslátturinn, hann á hvergi heima að mínu mati. Tími minn líður óðfluga. Nú er ég rétt kominn að breytingunni miklu um nýjan tekjuskatt. Ég reyndi að stilla þessu upp í excel og hef dálitla reynslu í því og þjálfun, en þetta tók mig alveg ótrúlegan tíma. Það er ekki einfalt mál, frú forseti, að reikna út þennan skatt. Ég held mér hafi tekist það á endanum. Það tók marga klukkutíma að átta sig á því hvernig hægt er með skynsamlegum hætti að reikna skatt af þessum tekjum. Það er sem sagt 37,2% staðgreiðsluskattur ef útsvarið helst óbreytt á næsta ári af tekjum frá 0 upp í 200.000. Síðan er 40,1% skattur frá 200.000–450.000. Svo er það 46,1% af tekjum yfir 650.000. 46,1% sem segir mér það að nærri helmingur af tekjunum fer í skatta. Þegar fólk fer að uppgötva þetta er ég ansi hræddur um að hrifningin verði ekki mikil, sérstaklega þegar maður tekur inn í dæmið að vaxtabæturnar og barnabæturnar eru skertar miðað við tekjur. Jaðarskattarnir geta því orðið þannig að fólk segi frekar við vinnuveitanda sinn: Heyrðu, ég hætti að vinna næturvinnu og eftirvinnu núna. Það mundi t.d. ekki vinna hér á þinginu eftir klukkan 12, heldur fara bara heim til sín, sérstaklega af því að fjórði í aðventu er á morgun, nei, bíddu, í dag, fyrirgefðu frú forseti, það er kominn fjórði í aðventu núna, bara til að hafa það alveg á tæru. Svo er rætt um að hækka skatt á hagnað fyrirtækja og skatt á vexti. Og svo er hér ákveðinn nýr persónuafsláttur, en hann er ekki hækkaður eins og skyldi.