Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur haft til athugunar frv. það, sem hér liggur fyrir, og orðið sammála um að mæla með, að það verði samþ. óbreytt. Frv. er að efni til mjög einfalt og er um það eitt, að aftan við 26. gr. framfærslul. komi ný mgr., þar sem gert er ráð fyrir, að í Reykjavík fari félagsmálaráð með þau störf, sem framfærslunefndum annars staðar er samkv. framfærslul. ætlað að hafa með höndum. Ég sé ekki ástæðu til þess að gera frekari grein fyrir frv., það er það einfalt í sniðum, en heilbr.-og félmn. hefur einróma lagt til, að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Frv. þetta fjallar um breytingar á sveitarstjórnarl. nr. 58 frá 29. marz 1961, en ekki 1965, eins og mun standa á þskj. Það er að efni til flutt til samræmingar við frv. til stjórnskipunarl. um breytingu á stjórnarskránni um það að færa kosningarréttaraldurinn úr 21 ári niður í 20 ár. Hv. Ed. hefur fjallað um frv. og samþykkt það einróma. Þá hefur heilbr.- og félmn. þessarar hv. d. einnig fjallað um frv. og leggur hún einróma til, að það verði samþ. óbreytt. Tel ég ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um það, þar sem allir virðast hér vera á einu máli.



Herra forseti. Þetta verður nú ekki alveg örstutt fyrirspurn í þeim skilningi, að hún taki ekki nema 1–2 mín., en ég mun reyna að verða eins stuttorður og mér þykir frekast ástæða til í sambandi við þetta mál. En ég hef kvatt mér hér hljóðs til þess að láta í ljós ánægju mína með það, að sjá hæstv. utanrrh. hér aftur á meðal vor, heilan á húfi, og bjóða hann velkominn heim. Það hefur að vísu ekki verið venja hér á Alþ. að bjóða. hæstv. ráðh. velkomna, þegar þeir koma heim til sín frá útlöndum, og ég vil taka það fram, að með þessu tiltæki mínu vakir það síður en svo fyrir mér að innleiða nýjan sið í þessum efnum, enda hætt við, að mönnum mundi þykja nóg um þær tafir á þingstörfum, sem af því mundi leiða, ef menn færu að standa upp og bjóða ráðherra vora sérstaklega velkomna með ræðum í hvert sinn sem þeir koma heim frá útlöndum. Þó geta stundum verið ástæður til þessa meir en endranær. Til að mynda hefði mér fundizt mjög vel við eigandi vorið 1960 að fagna sérstaklega heimkomu þáverandi hæstv. utanrrh., Guðmundar Í. Guðmundssonar, sem hafði farið til Tyrklands til að sitja sams konar fund og núverandi hæstv. utanrrh. sat nú í þessari viku, fund, sem utanríkisráðherrar og ýmsir aðrir áhrifamenn Atlantshafsbandalagsríkja héldu til staðfestingar því, hve mikil friðsemd og elskusemi ríkir í þessu bandalagi, hversu staðráðin öll aðildarríki þessa kærleiksheimilis eru í því að vernda lýðræðið og frelsið. Hinn íslenzki utanrrh. og starfsbræður hans margir, er þennan fund sóttu, urðu sem kunnugt er að fara huldu höfði og ferðast jafnvel í brynvörðum bifreiðum, ella var talin hætta á, að þeir kæmust ekki óskaddaðir út úr landinu aftur, vegna þess að nokkrir hershöfðingjar höfðu gert uppreisn og hrifsað til sín völdin og leyst upp þing og handtekið ríkisstjórnina, gestgjafa Guðmundar Í. Guðmundssonar, og þar á meðal forsætisráðherrann, sem síðar var tekinn af lífi opinberlega. En hamingjunni sinni sé lof, að íslenzki utanríkismálaráðherrann slapp óskaddaður úr þessum háska. Og sama má raunar segja um Atlantshafsbandalagið sem slíkt. Menn þeir, sem eftir þetta réðu og ráða lögum og lofum í því landi, Tyrklandi, létu það verða sitt fyrsta verk að lýsa því hátíðlega yfir, að Tyrkland mundi eftir sem áður taka fullan þátt í starfsemi NATO-ríkja til verndar lýðræði og frelsi, og er ekki að efa, að þá hefur þungu fargi létt af mörgum þeim sem bera sérstaklega fyrir brjósti hag Atlantshafsbandalagsins og frelsisins og lýðræðisins. Þessir atburðir, sem ég var að rifja upp, sýna það og sanna, að það getur verið áhættusamt starf að vera utanrrh. í NATO-ríki eins og Íslandi, a. m. k. þegar skyldan kallar slíka menn út fyrir landsteinana til skrafs og ráðagerða um lýðræði og frelsi, þar sem aldrei er að vita, hverju gestgjafar þeirra kunna að taka upp á, ef staðurinn er ekki vandlega valinn og af fyrirhyggju. Og þó að núv. hæstv. utanrrh. Íslands hafi ekki að þessu sinni lent í sams konar háska og fyrirrennari hans 1960 í Tyrklandi, þá er engu að síður ástæða til að bjóða hann sérstaklega velkominn, eða a. m. k. að óska honum til hamingju með það, að fundur sá, sem hann nú sat, skuli hafa verið haldinn á sæmilega friðsælum stað, en ekki t. d. í Aþenu á Grikklandi. En í þessu sambandi vil ég jafnframt leyfa mér að beina nokkrum fyrirspurnum til hæstv. utanrrh. Má ekki vænta þess, að hann gefi Alþ. skýrslu um það, sem gerðist á ráðherrafundi Atlantshafsbandalagsins þar úti í Brüssel? Eftir fregnum að dæma virðist þetta hafa verið býsna merkilegur fundur, og það mætti því ætla, að Alþingi Íslendinga varðaði nokkuð um það, sem þarna gerðist. Einkum og sér í lagi væri fróðlegt að vita, með hvaða hætti fulltrúi Íslands lét að sér kveða á þessum fundi, hvort hann hefur t. d. haldið ræðu, og ef svo er, hvað hann hefur þá sagt. Eina fréttin sem þjóðin hefur hingað til fengið af fulltrúa sínum og afskiptum hans af þessum fundi er sú, að hann hafi setið þarna við hliðina á fulltrúa herforingjastjórnarinnar í Grikklandi. Í sjálfu sér er býsna fróðlegt að frétta slíkt, en það er bara ekki nóg. Hæstv. utanrrh. sagði í viðtali við Morgunblaðið í gær, að maður þessi, sessunautur hans þar á fundinum, hefði ekki látið nein orð falla um ástandið í Grikklandi. En hvað um hann sjálfan, hæstv. utanrrh. Íslendinga? Lét hann ekki heldur nein orð falla um ástandið í Grikklandi? Fréttir herma, að þetta ástand hafi verið rætt á fundinum í Brüssel. Mér hefði fundizt ekki óviðeigandi fyrir fulltrúa okkar Íslendinga að taka þátt í þeim umr., jafnvel þótt hann hefði ekki viljað ganga svo langt að spilla andrúmsloftinu þar, á þessu kærleiksheimili, með því að lýsa yfir þeirri skoðun, sem er áreiðanlega skoðun alls þorra Íslendinga, að fasistastjórn eins og sú, sem nú situr að völdum í Grikklandi, er til lítillar prýði fyrir bandalag, sem telur sig sérstaklega helgað lýðræði og frelsi, og á þeirri forsendu væri rétt að víkja þessari ríkisstj. úr Atlantshafsbandalaginu. Honum hefði þó átt að vera óhætt að láta þess getið að Íslendingar séu ekki alls kostar ánægðir með ástandið í Grikklandi. Harold Wilson, forsætisráðherra Breta, hefur lýst því yfir, að eftir að Konstantín konungur hefur nú hrökklazt frá völdum, þá sé úr gildi fallið, a. m. k. lögformlega, stjórnmálasamband Breta og Grikkja, og í gær segir í frétt í Morgunblaðinu: „Allt er á huldu um viðurkenningu fjölda landa á hinni nýju ríkisstjórn, sem Papadapoulos ofursti myndaði í gær, enda virðist hún engan lagalegan grundvöll hafa eftir flótta konungsins.“ Ég vil því leyfa mér að spyrja: Hver er afstaða íslenzkra stjórnarvalda varðandi þetta atriði? Mér skilst að vísu, að hæstv. utanrrh. hafi látið orð falla um þetta í sjónvarpi í gær, en ég hef ekki sjónvarp, og svo er um marga aðra Íslendinga og Alþingi Íslendinga á a. m. k. heimtingu á því að fá formlega yfirlýsingu um þetta efni. Erum við, Íslendingar, eða erum við ekki í stjórnmálasambandi við Grikkland? Sannarlega væri vert að spyrja ýmislegs fleira nú í sambandi við heimkomu hæstv. utanrrh. Ég læt þó nægja að þessu sinni að bæta aðeins við einni fyrirspurn. Tilkynnt hefur verið, að næsti svonefndur vorfundur utanríkisráðherra Atlantshafshandalagsins muni haldinn hér í Reykjavík, 24. og 25. júní. Og í Morgunblaðinu í gær segir svo nánar um þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Mikill viðbúnaður er eðlilega hér heima fyrir fund þennan og er gert ráð fyrir, að til fundar komi 300–400 manns, þar sem með ráðh. kemur væntanlega nokkurt föruneyti, ýmsar alþjóðasamstarfsnefndir, auk fjölmenns hóps fréttamanna. Þegar er búið að fá Háskóla Íslands til fundarhaldanna, en að sjálfsögðu þarf meira húsnæði fyrir svo fjölmennan fund.“ Morgunblaðið tekur það sem sé fram, að það sé ekki ætlazt til þess, að allur þessi hópur sofi á gólfinu þar uppi í Háskóla. Nei, að sjálfsögðu verður gestum þessum komið fyrir í beztu hótelum borgarinnar og gistingin borguð og uppihald þeirra fullu verði og þegar við bætast allar aðrar þarfir svona fyrirtækis og þ.á.m. veizluhöld, sú grein alþjóðlegra samskipta, sem við Íslendingar höfum sýnt í einna mest tilþrif og einna mesta reisn allra greina slíkra samskipta, þá má búast við því, að þetta verði heldur en ekki kostnaðarsamt fyrirtæki. Ég vil leyfa mér að spyrja: Er ætlazt til, að Íslendingar greiði allan þennan kostnað eða hluta af honum og þá hve mikinn hluta? Þetta hygg ég, að mörgum Íslendingum muni þykja fróðlegt að fá að vita fyrir víst, ekki sízt núna, þegar þannig stendur á, að verið er að skerða lífskjör þeirra í þeim yfirlýsta tilgangi stjórnarvaldanna að bjarga þjóðfélagi voru út úr alvarlegum efnahagsörðugleikum. Að lokum vil ég sem skattgreiðandi taka það fram, og ég tel, að ég tali þar fyrir munn margra annarra skattgreiðenda, að mér hugnast satt að segja ekki sú tilhugsun að framlag mitt í ríkissjóð eða einhver hluti af því verði ef til vill notaður til að borga „kost og logi“ á Hótel Sögu fyrir fulltrúa fasistastjórna eins og þeirra, sem nú sitja að völdum í Grikklandi og í Tyrklandi og í Portúgal, þó að ég efist hins vegar ekki um, að fulltrúar þessir muni sýna þá háttvísi að mæta til hins fyrirhugaða fundar Atlantshafsbandalagsins í Háskóla Íslands með heiðríkan lýðræðissvip og ástúðlegt frelsisbros á vör.



Herra forseti. Það má nú ekki minna vera en maður þakki hv. þm. fyrir það velkomandaminni, sem hann hefur flutt mér nú við heimkomuna af ráðherrafundi Atlantshafsbandalagsins. Um skýrslu um fundinn vildi ég benda honum á, að það hefur verið gefin út fréttatilkynning frá fundinum. Hún var send heim strax í gær eða raunar í fyrrakvöld, og þar má lesa nákvæmlega um allt, sem á fundinum gerðist, og ég vil ráða hv. þm. til þess að fara upp í í utanrrn. og fá afrit af þessari frásögn. Hún er þar til reiðu, og hann getur fengið hana nákvæmlega eins og hún var gefin út í fundarlokin. Ástandið í Grikklandi var ekki mikið til umræðu á fundinum. Þar var aðallega rætt um, hvernig deilan um Kýpur hefði leysts, og þann þátt, sem Atlantshafsbandalagið hefði átt í þeirri lausn. Það átti verulegan þátt í því að koma á sáttum, eða ná þeim árangri sem náðst hefur, og framkvæmdastjóri Atlantshafsbandalagsins, Brosio, fór austur þangað, eins og kunnugt er, og átti sinn verulega þátt í því, að þannig tókst til, að deilan leystist a. m. k. í bili. Um viðurkenningu á núverandi stjórn í Grikklandi get ég verið fáorður. Ríkisstj. hefur ekki tekið, að ég veit, neina afstöðu til þess máls. Ég kom heim seint í gærkvöld og við höfum ekki haldið neinn fund enn. Ég geri ráð fyrir, að það komi þar á dagskrá síðar. Þá gefst hv. þm. tækifæri á að fá að vita hvernig afstaða stjórnarinnar verður. Fundur Atlantshafsbandalagsins hér, sem hv. þm. virtist hafa áhyggjur af og sérstaklega af þeim útgjöldum, sem samfara honum væru, verður haldinn hér í júnímánuði n. k. Íslendingar borga ekki „kost og logi“ fyrir þessa menn, eins og hv. þm. virtist ætla, þar borgar hver fyrir sig, og það gera þeir á öllum fundum bandalagsins, svo að hann getur verið óhræddur um sinn skattpening í því efni. Það borgar hver maður sinn ferðakostnað, og það borgar hver maður sitt uppihald. Annar kostnaður verður sjálfsagt einhver, hve mikill hann verður, veit ég ekki, það eru aðallega lagfæringar á húsakynnum og samgöngulínur við útlönd og annað þess háttar, en uppihald, hvorki fyrir fulltrúa Grikklands né Portúgals eða neinna annarra ríkja verður greitt úr ríkissjóði.



Herra forseti. Ég biðst afsökunar. Ég varð að dómi forseta helzt til langorður áðan og heiti því að verða mjög stuttorður núna, mjög stuttorður. Ég þakka hæstv. utanrrh. svör hans við fsp. mínum, þó að mér finnist hins vegar, að þær upplýsingar, sem hann hefur veitt, séu helzt til rýrar í roðinu. Þó verð ég að láta í ljós ánægju mína með þá fullvissu, sem hann veitir mér, að ég þurfi ekki sem skattgreiðandi að borga „kost og logi“ fyrir þá fasista, sem búast má við, að heimsæki okkur á vori komanda. En hætt er við, að ég þurfi þó að borga einhvern hluta af veizlukostnaðinum. En það er önnur saga. Ég vil í sambandi við ráðleggingu hæstv. utanrrh. til mín að fara að útvega mér tiltekið plagg og lesa það, þá vil ég taka það fram, að ég stóð hér ekki upp til að panta mér lesefni hjá hæstv. utanrrh., heldur stóð ég upp til þess að fara fram á, að hann viðhefði lýðræðisleg vinnubrögð í sambandi við þetta mál. Ég fór fram á það, að hann gæfi skýrslu um það, eins og tíðkast í sambandi við slík mál í öllum svonefndum vestrænum lýðræðisríkjum. Ég hygg, að viðbrögð eins og þau, sem hæstv. ráðh. sýndi hér áðan við tilmælum mínum, tíðkist yfirleitt ekki í þeim ríkjum og þurfi að leita dæma um þetta til ríkja eins og Grikklands og Tyrklands og Portúgals. Ég vil sem sé ítreka þá kröfu mína, að hæstv. ráðh. veiti Alþ. nánari upplýsingar um þetta mál, og ég vil ítreka þá kröfu, sem Alþb.-menn hafa fram borið hér á Alþ. hvað eftir annað, að stórmál eins og þessi, sem nú eru á döfinni, séu lögð fyrir Alþ., þannig að alþm. gefist kostur á að fjalla um þau, og einnig, að fulltrúar okkar á ráðstefnum, hvort heldur er hjá Sameinuðu þjóðunum eða á vegum NATO, gefi Alþ. skýrslu um störf sín á þeim fundum og þeim ráðstefnum, sem þeir taka þátt í, og að ríkisstj. láti af þeirri ósvinnu sinni að virða utanrmn. ekki viðlits, þegar mestu utanríkismál eru á döfinni.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð í tilefni af því, sem hér hefur verið sagt undir þessum lið að ræða hér málefni utan dagskrár. Í fyrsta lagi vil ég undirstrika það, að sá réttur hefur ekki verið af þm. tekinn að geta kvatt sér hljóðs utan dagskrár og ræða mál utan dagskrár. Og það er því alveg ástæðulaust, bæði af hæstv. forseta og öðrum, að gera ráð fyrir því, að hér geti aðeins verið um það að ræða, að menn rétt skjótist upp í pontuna og leggi einhverja tiltekna fsp. fyrir ráðh. Umr. utan dagskrár geta átt sér stað og hafa átt sér stað á Alþ. um langan tíma, og er ekkert við því að segja. Og a. m. k. þegar svo stendur á, að fjallað er um mikilvæg mál, sem eðlilegt er, að Alþ. fjalli um, og þegar aðstaða er til slíks, er vitanlega alveg ástæðulaust að ætla að skera sérstaklega niður slíkar umr. En það var aðallega eitt atriði, sem ég vildi víkja að í sambandi við það, sem hér hefur verið sagt, en það er um það, hvort nú sé ríkjandi óbreytt afstaða okkar Íslendinga til Grikklands eða grísku stjórnarinnar. Ég hélt, að málum væri þannig háttað, að formlega séð hefðum við okkar stjórnmálasamband við konunginn í Grikklandi, svo að mér kom það í rauninni nokkuð á óvart, þegar hæstv. utanrrh. sagði í sjónvarpsviðtali, að hér væri um algerlega óbreytt ástand að ræða á milli Íslands og Grikklands og ég vildi gjarnan, að það kæmi hér fram í þessum umr., hvort svo gæti verið að hans áliti, þegar hann hugleiðir það nánar. Er ekki ástandið þannig í dag, að raunverulega sé rofið stjórnmálasamband á milli Íslands og gríska konungsins eða Grikklands, nema þá það hafi verið tekið sérstaklega upp stjórnmálasamband samkv. ákvörðun ríkisstj. eða þeirra, sem fara með utanríkismál, við þá stjórn, sem nú hefur hrifsað til sín völdin í Grikklandi. Þetta tel ég fyrir mitt leyti skipta allmiklu máli varðandi þetta atriði, að þetta komi skýrt fram, því að ég hélt satt að segja að okkar samband við Grikkland væri með þessum hætti, þannig að það léki enginn vafi á því, að raunverulega væri þetta samband rofið með því, að konungurinn hefur farið úr landi og ný stjórn hefur þar hrifsað til sín völdin með þeim hætti, sem við vitum. Þá vil ég einnig taka undir það, sem hér hefur komið fram, að ég tel, að það sé bæði rétt og sjálfsagt, að utanrrh. gefi Alþ. skýrslu, en vísi ekki til einhverra almennra yfirlýsinga, sem sendar hafa verið frá slíkum fundi eins og þeim, sem hann sat á nú. Ég tel eðlilegt, að hann gefi Alþ. skýrslu um slík fundahöld og öll þau markverð mál, sem þar hafa komið fram, svo að alþm. gefist þá kostur á því að ræða um þau mál, svo að það geti komið skýrt fram, hver er afstaða Alþingis til þeirra mikilvægu atburða, sem um hefur verið að ræða. Þessi ósk hefur verið sett hér fram nokkrum sinnum áður, og ég fyrir mitt leyti vil undirstrika það enn einu sinni, að það er ósk okkar Alþb.-manna, að hæstv. ráðh. sjái sér fært að gefa Alþ. skýrslur af slíkum fundum sem þessum, hafi þar verið fjallað um einhver umtalsverð mál, svo að Alþ. gefist kostur á að ræða málin. Ég endurtek svo það, að ég vildi gjarnan, að það kæmi skýrt fram hjá hæstv. utanrrh., hvort hann lítur svo á, að það sé enn í gildi fullt stjórnmálasamband á milli Íslands og þeirrar ríkisstj. sem nú hefur hrifsað völdin til sín í Grikklandi, þrátt fyrir það að konungur þeirra sé hlaupinn úr landi. Ég tel fyrir mitt leyti, að svo sé ekki.



Herra forseti. Hv. 4. landsk. þm. taldi, að ég hefði ekki gefið það, sem hann vildi kalla lýðræðisleg svör við sinni fsp. Ég held nú, að ég hafi gefið þau svör, sem hægt var að gefa á þessu stigi málsins, hvort sem hann vill kalla þau lýðræðisleg eða ekki. En hitt er svo að mínu viti heldur ólýðræðislegt að taka í stuttum fsp.-tíma fyrir mál, sem ráðh. veit ekkert um, að eigi að taka fyrir, getur ekki einu sinni haft með sér þau plögg, sem þarf til að geta svarað fsp., og ætti hv. þm., ef hann vill fá svör við einhverju ákveðnu máli og fá það rætt, að taka það upp á venjulegan, þinglegan hátt, en ekki á þennan hátt, sem hann hefur gert.  Út af því, sem hv. 4. þm. Austf. sagði í sambandi við Grikkland, er ákaflega erfitt um það að tala á þessu stigi og ég vil segja nær ómögulegt. Maður veit ekkert í dag, hvaða stjórnarfar er í Grikklandi. Maður sér í fréttum, að það fara fram viðræður á milli stjórnarinnar, sem situr þar, og konungsins um framtíðarstöðu hans, og það veit enginn enn þá, hvernig þeim umr. lyktar, og ég veit, að ýmsar stjórnir í vestrænum ríkjum hafa hikað við að taka afstöðu til þess, hvort þær eigi að viðurkenna þessa stjórn eða ekki. Þær bíða og sjá, hvernig málin þróast. Og ég held, að það sé ekkert unnið við það, þó að við í dag förum að gera einhverjar skyndiályktanir eða yfirlýsingar í því efni.