Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fyrrv. ríkisstj. hafði lagt drög að því, að tekið yrði erlent lán til framkvæmda hér á landi. Á síðasta þingi var núv. hæstv. ríkisstj. heimilað að taka allt að 6 millj. dollara erlent lán og mun sú heimild verða notuð. Þessi upphæð í erlendri mynt jafngildir með yfirfærslubótum nálega 150 millj. kr. Fulltrúar Framsfl., sem sæti áttu í fjvn. á síðasta þingi, lögðu þar til, að þessar 150 millj. kr. yrðu endurlánaðar þannig, að raforkusjóður fengi 45 millj. kr., ræktunarsjóður 30 millj., fiskveiðasjóður 25 millj. og 50 millj. yrðu lánaðar til hafnargerða. Alþ. ákvað hins vegar eftir till. meiri hl. fjvn. að ráðstafa eigi meiru af þessu fé en um 98 millj, kr. og var sú heimild til þeirrar ráðstöfunar veitt í 22. gr. fjárlaga fyrir árið 1959. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að fjárþörf þeirra stofnana, sem framsóknarmenn lögðu til á síðasta þingi að nytu góðs af þessu fé, er mjög mikil. Skv. heimildinni í 22. gr. fjárl. er ákveðið, að raforkusjóður fái 45 millj., ræktunarsjóður 25 millj. og hafnarsjóðir 28 millj., en fiskveiðasjóði hefur ekki verið ætlað neitt af þessu lánsfé. Fjárþörf ræktunarsjóðs er svo mikil, að sjóðurinn hefur að undanförnu ekki fyllilega getað fullnægt eftirspurn eftir lánum, og allar líkur benda til, að sjóðinn skorti allmikið fé á þessu ári til þess að veita þau lán, sem um er beðið. Svipað má segja um fiskveiðasjóð. Sú lánsstofnun á að veita stofnlán til skipakaupa og fiskvinnslustöðva og er lánsfjárþörf sjávarútvegsins mjög mikil. Á þingi 1956 var lögum um fiskveiðasjóð breytt þannig, að numin voru úr gildi hámörk, sem áður höfðu verið í lögum um það, hve sjóðurinn má lána háa fjárhæð til einstakra framkvæmda, og skipaflotinn stækkar þannig, að þau skip, sem fengin eru til landsins, eru yfirleitt stærri og dýrari en skip, sem notuð voru til fiskveiða fyrir nokkrum árum. Þetta veldur auknum stofnkostnaði og kallar á hærri lán frá þeirri lánsstofnun, sem á að veita sjávarútveginum stofnlán, heldur en ella mundi. Því mun vera svo farið, að fiskveiðasjóður hefur ekki haft fjármagn til að fullnægja eftirspurn eftir lánum. Hann mun hvorki hafa getað veitt lán til skipa af hinum stærri tegundum, sem flutt eru til landsins, né fullnægt eftirspurn eftir lánsfé til fiskvinnslustöðva. Það er því að áliti okkar flm. þessa frv. mjög mikil þörf á að auka fjármagn fiskveiðasjóðs. Það er undirstaða að blómlegu atvinnulífi við sjávarsíðuna, að hafnarskilyrði séu sem bezt. En það kostar mikið fjármagn að gera hafnirnar svo úr garði sem þörf er á. Því fé, sem ákveðið er að leggja fram til hafnarsjóðanna eða endurlána hafnarsjóðunum skv. heimildinni í fjárl. fyrir þetta ár, mun nú þegar hafa verið ráðstafað. Því mun hafa verið ráðstafað til 19 hafna. En alls eru þær hafnir alit að 60, sem veitt hefur verið fé til í fjárlögum að undanförnu og þar sem um hafnarframkvæmdir er að ræða. Og mér er kunnugt um það, a.m.k. að því er snertir sumar þær hafnir, sem njóta ekki góðs af því fé, sem þegar hefur verið ráðstafað skv. heimildinni í 22. gr. fjárl., að þar eru fyrirhugaðar mjög kostnaðarsamar framkvæmdir nú á næstunni, sem eru nauðsynlegar vegna atvinnulífsins á hlutaðeigandi stöðum. Hér er því lagt til, að því fé, sem hefur ekki verið ráðstafað áður, verði nú með sérstakri löggjöf ráðstafað þannig, að til ræktunarsjóðs renni 5 millj. í viðbót við það framlag, sem honum var ætlað af hinu erlenda lánsfé skv. heimildinni í fjárl., að fiskveiðasjóður fái 25 millj. kr. og að til hafnarframkvæmda verði varið 22 millj. kr. umfram það, sem þegar hefur verið úthlutað. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta mál nú við þessa umr. og legg til, að frv. verði að umr. lokinni vísað til hv. fjhn. En þar sem þetta þing mun aðeins sitja mjög stuttan tíma úr þessu, þá vænti ég þess, að hv. fjhn. afgreiði málið mjög bráðlega.



Herra forseti. Mig langar til þess að víkja nokkrum orðum að þessu máli. Hv. 1. flm., þm. A-Sk., lagði á það áherzlu, að fulltrúar Framsfl. hefðu á s.l. þingi viljað hafa annan hátt á úthlutun þess erlenda lánsfjár, sem hér um ræðir og það ekki náð þá fram að ganga og legðu þeir því nú til, að eftirstöðvum, 50 millj. kr. eða u.þ.b., yrði nú varið á þann hátt, sem segir í þessu frv. Það er bent á það, að fiskveiðasjóði hafi ekki verið lánað neitt af þessu erlenda lánsfé á s.l. þingi og það mun hafa staðið í sambandi við það, að frá fiskveiðasjóði lá greinargerð um það, að fjárhag hans væri þannig komið, að hann mundi fær um að sinna þeim verkefnum, sem hann fram að þessu hefur sinnt, án þess að þessi viðbót kæmi þá til, sem lagt var til, eða einhver hluti af þessu lánsfé og a.m.k. langt fram á ár, kannske til loka ársins 1960. En það er svo alveg rétt, að það eru ýmsar greinar atvinnulífsins við sjávarsíðuna, sem fiskveiðasjóður skv. lögum hefur heimild til að lána og væri mjög æskilegt, að hann gæti lagt til miklu meira fjármagn, en hann hefur gert að undanförnu, eins og til fiskvinnslustöðvanna. Þess vegna væri út af fyrir sig mjög æskilegt að fá meira fé inn í fiskveiðasjóðinn, þó að þessar staðreyndir liggi fyrir, sem ég gerði grein fyrir. Um fiskvinnslustöðvarnar er hins vegar rétt að minna á það, að þegar Framkvæmdabankinn var stofnaður og tók til starfa og á árunum þar á eftir var yfirleitt gert ráð fyrir því af stjórnvöldunum, bæði stjórnendum fiskveiðasjóðs og Framkvæmdabankans og þáv. og síðari ríkisstj., að það yrði meginhlutverk Framkvæmdabankans að sinna fjárfestingarþörfinni í sambandi víð stærri fiskiðjuverin og fiskvinnslustöðvarnar. En því miður hefur ekki úr því rætzt, eins og menn hefðu óskað. Svona liggur þetta í stórum dráttum. En það, sem er aðalatriðið og fram kom hjá stjórn fiskveiðasjóðsins, var, að hún taldi sig ekki reiðubúna til þess að taka á móti þessu fé, erlendu fé, án þess að gerðar yrðu breyt. á l. um fiskveiðasjóð. Stjórn fiskveiðasjóðs hefur ekki skv. l. um fiskveiðasjóð heimild til þess að lána þetta erlenda fé með neinni gengisklásúlu, sem kallað er, eða fyrirvara um það, að sá, sem tekur féð, verði að taka það tilsvarandi því, að hann tæki lánið í erlendri mynt og fiskveiðasjóður væri aðeins í raun og veru milliliður. Þessi heimild er beinlínis veitt Framkvæmdabankanum og hann hefur veitt sín lán af erlendum lánum á þann hátt, að gengisáhættu hefur lántakandinn tekið á sig. Þetta er ekki hægt og ekki fyrir hendi hjá fiskveiðasjóði. Ég fyrir mitt leyti taldi þess vegna mjög æskilegt, þegar allar þessar kringumstæður eru athugaðar, að ekki væri úthlutað til fulls þessum 50 millj. kr. á s.l. þingi, vegna þess að þá mundi gefast tími til þess á haustþinginu, - ég gerði ekki ráð fyrir, að málið kæmi fyrir á þessu aukaþingi, - að taka málefni fiskveiðasjóðs þannig til meðferðar að gera honum kleift með lagabreyt. að taka á móti þessu lánsfé til aukinna lánveitinga á sviði sjávarútvegsins. En það er skoðun fiskveiðasjóðs og ég er einn þeirra, sem eiga þar hlut að máli, að sjóðurinn geti ekki tekið, eins og aðstæðurnar eru og óvissan í okkar þjóðfélagi í efnahagsmálunum, við meira lánsfé, en hann hefur þegar gert án þess að hafa heimild til þess að lána það út þannig, að gengisáhættan sé á herðum lántakandans. Fiskveiðasjóður varð að afskrifa hjá sér um s.l. áramót 6 millj. kr. í gengistapi vegna 55% yfirfærslugjaldsins, sem kom á með löggjöfinni í maímánuði 1958, og hann skuldar nú um 40 millj. kr. í erlendu fé, sem hann lánar út nú skv. sínum lögum, án þess að nokkur gengisáhætta sé færð yfir á lántakandann. Við skulum gera okkur grein fyrir því, að ef svipuð gengisfelling eða nýtt yfirfærslugjald kynni að koma, álíka og það, sem kom á s.l. ári, þá yrði þarna um 20 millj. kr. skellur til viðbótar fyrir fiskveiðasjóð. Ég er sjálfur nokkuð undrandi yfir því, að menn telji það hagsmunamál fyrir sjóði eins og t.d. ræktunarsjóðinn að taka við lánsfé með þessum skilyrðum. Og mér þætti fróðlegt, ef hv. 1. flm. málsins eða einhver annarra flm. þessa máls gæti upplýst okkur um það, hvað ræktunarsjóðurinn hefur tapað miklu í gengistöp á erlendum lánum, sem hann hefur fengið og lánað út, án þess að nokkur gengisáhætta fylgdi til lántakendanna og hvort það muni virkilega vera þannig, að stjórn ræktunarsjóðsins telji sér fært að taka við erlendum lánum áframhaldandi á þann hátt að gera enga breyt, hér á. Eins og ég sagði áðan, gerði ég ekki ráð fyrir, að þetta mál kæmi fyrir þetta aukaþing og ég hef ekki heldur mikla trú á, að málið nái afgreiðslu á þessu stutta þingi, sem hefur öðrum störfum að gegna. En ég tel mikilvægast í þessu sambandi fyrir fiskveiðasjóð og tala aðallega um hann, að á haustþinginu, þegar það kemur saman, liggi málið þannig fyrir, að enn sé óráðstafað 50 millj. kr. og hægt verði þá að gera ráðstafanir til þess, að fiskveiðasjóði verði kleift að fá verulegan hluta af þessu lánsfé með þeim hætti, að hann taki ekki á sínar herðar of mikla áhættu um leið.



Ég vil segja aðeins fá orð út af þeim aths., sem fram komu hjá hv. 4. þm. Reykv. í sambandi við þetta mál. Það er kunnara, en frá þurfi að segja, að til þess að koma á miklum framkvæmdum í atvinnulífi og uppbyggingu hér á landi þarf mikið fjármagn. Nú er hið innlenda fjármagn, er við höfum til slíkrar ráðstöfunar, mjög takmarkað og hefur því að undanförnu orðið að hverfa að því ráði að leita eftir erlendu lánsfé. Og ekki er annað sjáanlegt, en sá háttur verði hafður á framvegis, að ekki verði annað kleift, ef halda á uppi hér miklum framkvæmdum og blómlegu atvinnulífi. Þær aths., sem hv. 4. þm. Reykv, lét falla út af þessu máli, eiga því ekki sérstaklega við í sambandi við þetta frv., heldur eru þær miklu almennara eðlis. Það er fjárhagslegt vandamál, sem vitanlega verður að taka tillit til og leysa í heild í sambandi við efnahagskerfi þjóðarinnar. En þeir annmarkar, sem hv. 4. þm. Reykv. bendir á, koma vitanlega fram í sambandi við ráðstöfun þess hluta hins erlenda lánsfjár, sem þegar hefur verið ákveðinn. Þó að sú viðbót, sem þetta frv. felur í sér um ráðstöfun þess fjár, verði samþ., þá fylgja því ekki neinir nýir sérstakir annmarkar, heldur er það aðeins brot af miklu stærra máli. Ég verð því að líta svo á, að það sé full ástæða til að samþykkja þetta frv., þó að mér sé hins vegar ljóst, að það fjárhagslega vandamál, sem hv. 4. þm. Reykv. gerði að umtalsefni, þurfi að takast til nánari athugunar í sambandi við fjármál og efnahagskerfi þjóðarinnar.



Herra forseti. Ég sé það, að eitt af dagblöðunum í Reykjavík segir frá því í morgun, að íslenzka lögreglan á Keflavíkurflugvelli hafi ætlað að taka ölvaðan mann við akstur, en verið hindruð í því af vopnuðum mönnum, gefið í skyn jafnvel, að þetta hafi verið hermenn, ekki amerísk lögregla. Ef þarna er rangt frá skýrt eða villandi, þá tel ég, að það sé nauðsynlegt, að hið sanna upplýsist um þetta. Sé þarna hins vegar um sanna frétt að ræða, þá tel ég þetta vera svo alvarlegan atburð, að það sé fyllsta ástæða til þess að fá að vita um það, hvaða ráðstafanir hæstv. utanrrh. mundi hugsa sér að gera til þess, að svona atburðir endurtaki sig ekki. Það virðist enginn ráðh. vera viðstaddur. Ég hefði viljað beina þessum orðum mínum til hæstv. utanrrh. Ætli hann mundi ekki vera í húsinu?

Það er verið að gá að, hvort einhver ráðh. er viðstaddur.

Er það ekki fljótséð, hvort ráðh. er í húsinu?

Jú, það er verið að bíða eftir hæstv. ríkisstj.

Sést það ekki undireins á ljósunum? Þetta ætlar að taka langan tíma.

Það virðist ekki vera mögulegt fyrir hæstv. ríkisstj. að koma hingað í augnablikinu, og við verðum að koma þeim skilaboðum áfram, sem hv. 1. landsk. hyggst flytja.

Já, herra forseti, ég vil sem sé beina þeirri fsp. til hæstv. utanrrh., hvort það muni vera rétt, að amerískir hermenn eða amerísk lögregla hafi hindrað íslenzka lögreglu í því að taka ölvaðan mann við akstur bifreiðar. Og ef þetta er rétt, þá vil ég enn fremur spyrjast fyrir um það, hvaða ráðstafanir hæstv. utanrrh. muni vilja hugsa sér að gera, til þess að slíkir alvarlegir atburðir endurtaki sig ekki. Hins vegar teldi ég æskilegt, sé fréttin röng eða villandi á einhvern hátt, að hæstv. ráðh. gæfi Alþ. skýrslu um þetta mál. Ég tel það mjög alvarlegt, ef fregnin er sönn.



Herra forseti. Ég vil aðeins taka undir þá fyrirspurn, sem hv. þm. hefur hér gert og vænta þess, þar sem hæstv. utanrrh. er nú ekki viðstaddur og enginn úr ríkisstj., að hann gefi Alþ. síðar nána skýrslu um þetta mál, hvað sé hæft í þessari sögusögn og þá gefist tækifæri til að ræða nánar um þetta mál hér í þinginu. En það er hins vegar ljóst mál, að ef hér er rétt frá sagt og hin erlendu hernaðaryfirvöld komast upp með það að brjóta þannig þær reglur og þau lög, sem íslenzkt ríki hefur sjálft sett og eiga að ná til þeirra ekki síður, en landsmanna sjálfra, er skylt, að það mál sé til hlítar upplýst einmitt hér á Alþ. og þingmönnum gefist kostur á að ræða um það. Þess vegna tek ég undir þá ósk, að hæstv. utanrrh. gefi ýtarlega skýrslu um þetta mál siðar hér á þingi.



Herra forseti. Það er aðeins í tilefni af því, að sú fsp., sem hér hefur komið fram og er mjög eðlileg, kemur hér fram við nokkuð sérstæðar kringumstæður. Enginn af hæstv. ráðh. er hér mættur. Það er þó vitað mál, að a.m.k. tveir ráðh. eru hér staddir í húsinu. Þó að utanrrh. sé að vísu ekki mættur hér, þá er hér mættur í húsinu bæði forsrh. og eins dómsmrh., og mér finnst full ástæða til þess, að þeir séu kvaddir til þess að hlusta á slíkar fsp. og svara því, sem um er spurt, - að þess sé óskað sérstakleg, og það vil ég hér með gera, að hæstv. forseti beiti sér fyrir því, að þeir ráðh., sem staddir eru í húsinu, komi til þess að hlýða á slíka fsp. sem þessa og svara því varðandi þetta mál, sem eðlilegt er að þeir geti svarað. Ég fer því eindregið fram á, að það séu gerðar sérstakar ráðstafanir til þess, að þessir tveir ráðh., sem sannanlega eru í húsinu, verði fengnir til þess að mæta hér á þingfundi og hlýða á fsp. þm. og svara. Ég sé ekki ástæðu til þess, að það sé haldið hér frekar áfram þingfundum, á meðan þeir sjá sér ekki fært að koma og hlýða á fsp. og óska þess, að hæstv. forseti beiti sér fyrir því, að þessir ráðh. komi hér og svari.

Forseti (EOl): Forseti hefur þegar einu sinni sent eftir þeim ráðh., sem vitað er að eru í húsinu. Hæstv. forsrh. mun þurfa að vera við umr. um stjórnarskrármál í Ed., en dómsmrh. er staddur þar inni og ég hef gert sérstakar ráðstafanir til þess að fá hann, sem hafa ekki borið árangur enn þá. Hæstv. utanrrh. mun ekki staddur í húsinu, en hefur ekki fjarvistarleyfi. Ég mun gera eina ráðstöfun til til að vita, hvort nokkur ráðherra getur mætt. Ég skal hins vegar taka það fram, að það er ekki á valdi forseta að ráða því, hvar ráðherrarnir eru staddir.



Herra forseti. Hér í fundarbyrjun áðan bar ég fram fsp. utan dagskrár, beindi henni til hæstv. utanrrh., en þar eð hann og enginn hæstv. ráðh. var þá viðstaddur í húsinu, gerði ég hlé á máli mínu, til þess að ráðstafanir væru til þess gerðar, að einhverjir af hæstv. ráðh. gætu verið viðstaddir og komið fsp. áleiðis til viðkomandi ráðh. Fsp. var á þá leið, að ég hefði séð það í einu dagblaðanna í Reykjavík í morgun, að þar var frá því skýrt, að íslenzk lögregla á Keflavíkurflugvelli hefði ætlað að gera ráðstafanir til þess að taka ölvaðan mann úr umferð, mann sem var við akstur bifreiðar, en þá hafi komið þar að 30 manna sveit eða u.þ.b. vopnaðra manna, hermanna eða lögreglumanna, - það er ekki alveg skýrt í blaðinu, - og hindrað íslenzku lögregluna í því að framkvæma skyldustarf sitt. Ég tók það fram í fsp., sem ég í framhaldi af þessu beindi þá til hæstv. utanrrh., að ef þessi fregn væri að einhverju leyti röng eða villandi, þá væri fyllsta ástæða til þess, að hæstv. ráðh. gæfi skýrslu um málið og gæfi þannig fullkomlega rétta mynd af því, sem gerzt hefði. En ef fregnin væri sönn og rétt í alla staði, þá væri að mínu áliti um svo alvarlegan atburð að ræða, að það væri fyllsta ástæða til þess að óska eftir því, að hæstv. utanrrh. gerði Alþ. grein fyrir því, hvað hann hygðist gera til þess að koma í veg fyrir, að slíkir atburðir endurtaki sig, því að ég tel það vissulega jafnalvarlegan hlut, sem þarna hefur gerzt, sé fregnin rétt, eins og þegar brezkt hervald hefur að undanförnu gripið inn í störf íslenzkra löggæzlumanna innan íslenzkrar landhelgi og atburðurinn í raun og veru alveg sama eðlis, en þarna væri þá nýr aðili farinn að fremja á okkur sams konar ofbeldi og Bretar hafa gert að undanförnu. Um þetta óskaði ég sem sé að fá svör hæstv. ráðh. eða einhvers úr ríkisstj., ef hér væru menn, sem gætu gefið upplýsingar um þetta. Nú sé ég, að hæstv. dómsmrh. hefur komið hér í þingsalinn og óska þess, að hann gefi þær upplýsingar um þennan atburð, sem hann kann að geta á þessari stundu. En að öðru leyti er það ósk mín, að hæstv. utanrrh. gefi Alþ. skýrslu um þetta mál, svo fljótt sem hann fær því við komið.



Herra forseti. Ég get því miður ekki upplýst neitt um atvik þau, sem hv. fyrirspyrjandi fjallaði hér um, vegna þess að mér eru þau með öllu ókunn. Hins vegar mun ég að sjálfsögðu verða við þeirri beiðni hans að koma fsp. áleiðis til hæstv. utanrrh., sem með mál þetta hefur að gera, ef þær fregnir eru sannar, sem skýrt var frá í dagblaði í morgun.