Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Þetta frv. efir verið athugað í fjhn. þessarar háttv. deildar, og hefir hún nú lagt fram álit sitt og till. um það. Eins og hv.þdm. er kunnugt frá síðasta þingi, þegar skipuð var milliþinganefnd í bankamálum, þá var vitanlega bráðnauðsynlegt, að komið yrði annaðhvort nýju skipulagi á fasteignaveðlán eða að öðrum kosti yrði stjórn Landsbankans veitt heimild til þess að gefa út ný veðdeildarbrjef. Nefndin samdi svo frumvarp það til laga um ný bankavaxtabrjef, sem hjer liggur nú fyrir - að nokkru breytt af stjórninni. Fjhn. hefir ekki sjeð ástæðu til að gera margar brtt. við frv. En þó er einkum ein brtt. allþýðingarmikil, sem nefndin leggur til, að gerð verði við l.gr. frv. Nefndin komst að þeirri niðurstöðu, eftir að hafa talað við hæstv. fjrh., að það gæti verið hentugt að hafa tvo flokka af veðdeildarbrjefum starfandi í senn, þannig að sá, sem um lán beiddi, gæti valið um, hvort hann vildi t. d. fá lánið með minni afföllum og þá aftur hærri vöxtum. Þetta fyrirkomulag vildi nefndin að væri heimilað í lögunum. En þá var að skifta þessu fje, sem annars átti að vera í einum flokki, 5 miljónir kr. að upphæð. Höfum við lagt til, að því yrði skift jafnt í þessa tvo flokka, eða 2½ miljón kr. í hvorn. Það er vitanlegt, að hið lága gangverð á veðdeildarbrjefum hefir verið mjög bagalegt, og því líklegt, að margir vildu jafnvel vinna það til að greiða hærri vexti, ef þeir fengju með því móti meira út á veð sín. Þá er brtt. nefndarinnar við 14. gr. Er sú brtt. sjálfsögð. Úr því nafnverð brjefanna er lægst 100 kr., þá verða aukaafborganir þær, sem hjer er um að ræða, að standa á rjettu hundraði, til þess að hægt sje með þeim að innleysa bankavaxtabrjef, er nemur sömu upphæð og þetta innborgaða fje. Lög um 4. flokk veðdeildar frá 1913 kveða að vísu eins á um þetta og frv., en reglugerðin fyrir 4. flokk, frá 7. maí 1914, orðar þetta eins og nefndin leggur nú til. Virðist rjett að samræma þetta hjer. Um brtt. nefndarinnar við 15. gr. er það að segja, að lögin um 4. flokk veðdeildarbrjefa hafa engin slík ákvæði, sem nefndin leggur hjer til, að tekin verði upp í þetta frv. En hinsvegar standa samskonar ákvæði í reglugerð þeirri um 4. flokk, sem jeg nefndi áður. Það eru ákvæði um dráttarvexti og hve miklir þeir skuli vera. Hinsvegar áleit nefndin, að ef taka ætti upp þetta ákvæði reglugerðarinnar, þá væri óhjákvæmilegt að taka upp ákvæði úr tveim næstu gr. reglugerðarinnar á undan, og er það að nokkru leyti gert í frumvarpinu. Nefndin áleit nauðsynlegt, úr því að það er talið nauðsynlegt að heimta dráttarvexti, þá yrði sett heimild fyrir því í lögin sjálf, og hefir hún því gert þessa till. um að heimila dráttarvexti, án þess þó að tilgreina, hve háir þeir skuli vera. Upprunalega lagði bankanefndin til í frv., að þessir vextir skyldu vera 5% á mánuði. Stjórnin lækkaði þetta um helming, en það þykir nefndinni fullhátt. En þó sumum nefndarmönnum þyki till. stjórnarinnar fullhá og vildu helst láta sitja við þá dráttarvexti, sem verið hafa, þá hefir nefndin ekki gert brtt. um það. Þá er síðasta brtt. nefndarinnar við fyrirsögn frv. Okkur þótti viðkunnanlegra að segja: heimild til að gefa út nýja veðdeildarflokka, heldur en: ný bankavaxtabrjef. Þá eru brtt. ekki fleiri, og tel jeg mig svo ekki þurfa að fjölyrða frekar um málið í heild. Nefndinni er ljóst, að þetta frumvarp er ekki annað en áframhald af þeirri veðdeildarstarfsemi, sem verið hefir áður, og hjer með er ekki lagt út á neina nýja braut til þess að bæta, úr þörfinni fyrir veðlánsstofnun í landinu. En meðan ekki er fundin ný leið eða farin, þá er nauðsynlegt að halda veðdeildarstarfseminni áfram. Það hefir verið mjög mikið kvartað yfir því að undanförnu, hvað gangverð brjefanna hefir í seinni tíð verið lágt. Það er nú von mín, að þessi nýja tilhögun með tvo veðdeildarflokka, sem starfa í senn, muni eitthvað geta ráðið bót á þessu lága gangverði. Því að það er eðlilegt, að hvað fari eftir öðru: vextir og gangverð brjefanna. Hvað það snertir að auglýsa bankavaxtabrjefjn og sölu þeirra innanlands, þá er það að vísu rjett, að allur almenningur hjer hefir litla þekkingu á sölu verðbrjefa og lítið með bankavaxtabrjef eða önnur verðbrjef yfirleitt að gera, og getur vel verið, að í þeim ókunnugleika liggi það, hvað bankavaxtabrjef og ríkisskuldabrjef eiga örðugt uppdráttar um útbreiðslu meðal almennings, og væri vel farið, ef eitthvað væri hægt að gera til þess að bæta úr því. Slíkt mundi verða vel þegið, ef það mætti verða til þess að lækka þau afföll, sem á brjefunum eru nú.

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg vil þakka nefndinni fyrir góða afgreiðslu á þessu frv. Jeg hefi ekkert að athuga við 2. og 3. brtt. En viðvíkjandi 1. brtt., um að hafa tvo flokka með mismunandi vöxtum starfandi í senn, vil jeg segja það, að jeg álít, að hún sje til bóta. En jeg hefi ekki orðið var við það, að fram sjeu komnar ástæður fyrir því, að það þurfi að einskorða upphæð hvors flokks við 2½ milj. kr. Jeg er hræddur um, að það ákvæði sje að minsta kosti óeðlilegt og geti valdið erfiðleikum í framkvæmd. Ef maður hugsar sjer t. d., að byrjað yrði með 5% vaxtaupphæð, en svo gæti komið til mála að lækka vextina niður í 4½%. Nú veit enginn, hve lengi sá rentufótur getur staðið, nje heldur hvernig gangi að selja bankavaxtabrjef úr þessum nýju flokkum. Þó tilgangurinn sje sá, að útvega betri lánskjör, þá gæti farið svo, að sala á bankavaxtabrjefum af lægri flokknum hætti áður en hann væri útseldur, en svo yrði að loka hærri flokknum þegar seld væri 2½ milj. kr., enda þótt nóg eftirspurn yrði eftir brjefum úr þeim flokki. Jeg held því, að þetta ákvæði sje óeðlilegt og jeg hefi enga gilda ástæðu fundið fyrir því. Hinsvegar getur verið ástæða til þess að ákveða, hve lengi megi halda flokknum opnum, því það tímatakmark hefir áhrif á það, hvenær menn geta vænst þess, að þeir fái peninga sína losaða aftur. Það er því venjulegt í slíkum tilfellum, að það sje takmarkað, hve lengi einn og sami flokkur skuli haldast opinn. Það getur verið gott, enda þótt ástæða þyki til að opna alveg samskonar flokk aftur, vegna þess að þar með er endir bundinn á þá spurningu, hvenær búið verði að skila öllu því fje, sem lagt hefir verið í brjef þess flokks. Jeg vildi gjarnan tala um þetta atriði við nefndina, og mætti ef til vill lagfæra þetta með brtt. við 3. umr. Menn verða að gæta þess, þegar verið er að tala um að skifta þessum 5 milj., að þó að það sje stærsti veðdeildarflokkur, sem hingað til hefir verið stofnaður, þá hafa miljónirnar minkað frá því, sem áður var. Og þó krónan nái gullgengi, þá verður kaupmagn hennar ekki nema helmingur eða rúmlega það frá því, sem var fyrir styrjöldina miklu. Um 4. brtt. er það að segja, að jeg er ekki sem best ánægður með hana. Mjer finst fyrirsögn frv. ekki verða sem lögulegust, þegar búið er að gera á henni þá breytingu, sem hjer ræðir um. Mjer virðist það ekki venjulegt mál að tala um að gefa út veðdeildarflokk. Nær væri að segja: setja á stofn veðdeildarflokk. Jeg vildi óska þess, að nefndin tæki þessa till. aftur til nánari athugunar til 3. umr. Út af því, sem hjer hefir verið talað um sölu brjefanna, þá er það málefni, sem full ástæða er að taka til sjerstakrar athugunar. Það er efalaust, að það má með auglýsing um og þess háttar gera dálítið fyrir sölu brjefanna. En jeg hygg þó, að á meðan sparisjóðirnir gera ekki nema lítið að því að kaupa slík brjef, þá muni salan innanlands ekki aukast mikið frá því, sem nú er. Það eru einkum sjóðir og fáir einstaklingar, sem leggja fje sitt í svona brjef. En annarsstaðar eru sparisjóðirnir aðalkaupendur að slíkum brjefum. Þetta stafar af sparisjóðslöggjöfinni hjer og þeirri sjerstöku þróun sparisjóðsstarfseminnar, sem hjer hefir orðið, og sem vitanlega stafar af sjerstakri þörf, að sparisjóðirnir yrðu slíkir sem þeir eru. Því held jeg það, að ekki sje mikils árangurs að vænta af auglýsingum í sambandi við sölu veðdeildarbrjefanna innanlands. Þess má og vænta, að þegar þessir flokkar verða opnaðir, þá berist að svo miklar umsóknir um lán, sumpart af þeirri stöðvun, sem orðið hefir á veðdeildarlánum, og hinsvegar af því, að margir leggja nú hug á byggingar, svo það muni reynast erfitt fyrst í stað að selja eins mikið af veðbrjefum og þarf til þess að fullnægja eftirspurninni. Má því búast við því, að verð brjefanna verði í fyrstu fremur óhagstætt. Það er að vísu til leið, sem hefir áður verið farin til þess að ráða bót á þessu. Jeg vildi gjarnan skjóta því til háttv. nefndar, að hún tæki til athugunar, hvort ekki þarf að gera sjerstakar ráðstafanir til þess að selja brjefin eða útvega markað fyrir þau, einkum í byrjun.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Hæstv. fjrh. (JÞ) hefir nú talað um brtt. nefndarinnar, og skal jeg ekki fara langt út í athugasemdir hans við sumar þeirra, en jeg vil geta þess, að það var með ráðnum huga, að nefndin lagði til, að hvor flokkur yrði 2½ miljón. Nefndin leit svo á, að þeir tveir til samans þyrftu ekki að lokast fyr en einn flokkur lokaðist áður. 4. flokkur er búinn að vera 11 ár á leiðinni. Hinsvegar er rjett, að nefndin athugi þetta í samráði við hæstv. fjrh. til 3. umr. Við aðrar brtt. hafði hæstv. fjrh. ekki neitt sjerstakt að athuga, nema við fyrirsögn frv. Frv. heitir frv. til laga um heimild fyrir Landsbanka Íslands, en ekki veðdeild Landsbanka Íslands.  (Fjrh. JÞ: Það er þá prentvilla í frv.)  . Það er alveg rjett hjá hæstv. fjrh. Það á að vera frv. til laga um heimild fyrir veðdeild Landsbanka Íslands. En hvað sem því líður, er þó hjer um fleiri en einn veðdeildarflokk að ræða, og er ætlast til, að heimildin gildi fyrir fleiri flokka en einn, og fanst okkur því rjettara að kalla frv. heimild til útgáfu nýrra flokka veðdeildarbrjefa. Nefndin talaði um sölu veðdeildarbrjefa í líka átt og jeg sagði fyr, en hún komst ekki svo langt, að hún treysti sjer til að gera till. um sölu brjefanna nú. En vel má vera, að hún reyni það síðar, og þá í samráði við hæstv. stjórn. Jeg held það sje einna ríkasta ástæðan fyrir því, að nefndin vildi ekki fara lengra, hvað peningamál okkar eru nú ótrygg. En mjer þætti líklegt, að það tilefni, sem hæstv. fjrh. gaf með sinni ræðu, yrði til þess, að mál þetta yrði tekið til athugunar til 3. umr., og er gott til þess að vita, að þá má eiga von á góðri samvinnu við hæstv. fjrh.

Sigurður Eggerz Þetta er aðeins stutt athugasemd. Jeg ætla ekki að fara út í brtt.hv. nefndar, en 1. brtt. tel jeg vera til bóta. Jeg ætla heldur ekki að tala um ágreininginn milli hæstv. fjrh. og nefndarinnar. Það býst jeg við, að muni lagast við frekari samvinnu. En jeg vil taka það fram, að jeg mun geyma mjer til 3. umr. almennar athugasemdir við þetta mál, og vil jeg þá sjerstaklega leggja áherslu á, að þetta má ekki skoðast nema sem bráðabirgðafyrirkomulag. Það væri ástæða fyrir mig að gera brtt. um að lækka 10 milj. kr. upphæðina, því að ef hún yrði lækkuð, mundi það benda í þá átt, að þetta væri aðeins hugsað sem bráðabirgðafyrirkomulag. En jeg ber ekki neina brtt. fram, því að jeg býst ekki við, að hún nái fram að ganga.

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg vildi aðeins geta þess um 4. brtt.hv. nefndar, að jeg sje nú, hvernig á misskilningnum stendur. Nefndin hefir nefnilega ekki tekið upphaflega titil frv. upp í nál. og svo gengið út frá honum eins og hann er prentaður þar. Jeg læt mig það litlu skifta, hvort till. kemur til atkvæða nú, en þó vildi jeg heldur, að hún yrði tekin aftur til 3. umr. Jeg get gengið inn á, að það er eðlilegra að tala um nýja veðdeildarflokka en bankavaxtabrjef.

Björn Kristjánsson Þetta er aðeins stutt athugasemd út af ræðu hæstv. fjrh. (JÞ), af því að jeg átti skuldina fyrir að hafa upphæðina 2½ miljón. Að vísu er mjer sama um, hvort upphæðin er ætluð 2½ eða 3 miljónir. Niðurstaðan varð 2½, og hugsunin hjá mjer og öðrum, sem hafa átt við veðdeildatilbúning, er sú, að láta stærð flokksins takmarka, hvenær hann endar. Áður hefir ekki verið talað um að loka flokknum, heldur láta það ráðast, að flokkurinn lokaðist af sjálfu sjer. Eins og hæstv. fjrh. sagði, er 4. flokkur stærsti flokkur, sem búinn hefir verið til. 1. fl. er 2 milj., 2. fl. 2½ milj., 3. fl. 3 milj. og 4. fl. 5 milj. Það þótti nokkuð mikið að hafa hann 5 milj., því að það mundi taka svo langan tíma að draga hann inn. Í það hafa farið 11 ár, en til 40 ára eru lengstu lán veitt. Flokkurinn verður því um 52 ár á ferðinni. Þetta gerir brjefin tregseljanlegri, en það vakti fyrir okkur, að svo yrði ekki. Jeg held ekki, að neitt sje athugavert við það, enda er það alveg samkvæmt venju. Jeg man það, að sjera Eiríkur Briem gætti að því, að flokkarnir væru ekki of stórir, til þess að þeir væru ekki of lengi á ferðinni. Jeg skal gjarnan ganga inn á að hafa flokkinn 3 miljónir.

Fjármálaráðherra (JÞ): Það er gott að tala um þetta mál á milli umræðna, en það er rjett, að sama hugsun vakir fyrir mjer og hv. nefnd, nefnilega sú, að heppilegt sje, að í sama flokkinn fari ekki of mikill tími. Jeg áleit eðlilegra að gera það með því að tiltaka, að flokkurinn megi ekki vera opinn lengur en tiltekið árabil. Það er varla byggjandi á reynslu undanfarinna ára. Jeg held, að ef 2½ milj. kr. flokkurinn væri opnaður núna, mundi hann ekki endast lengur en 2 ár með þolanlegri brjefasölu.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Jeg vildi aðeins geta þess, að 4. brtt. var til orðin áður en nál. var samið, og það var jeg, sem leit skakt á titil frv., þegar jeg samdi nál., en ekki nefndin. Nefndin hafði auðvitað samþykt að koma fram með brtt. áður en nál. var samið. Hinsvegar erum við fúsir til þess að verða við ósk hæstv. fjrh. og taka brtt. aftur til 3. umr.

Ingvar Pálmason Þegar jeg sá þetta frv., flaug mjer í hug gamalt orðtak, sem segir: .„Maður, líttu þjer nær, liggur í götunni steinn.“ Eins og frv. ber með sjer, er tilgangur þess sá að fyrirbyggja, að til landsins flytjist alidýrasjúkdómar. En nú er svo ástatt hjá okkur, að við ölum hjer í landi einn hinn skæðasta alidýrasjúkdóm, fjárkláðann, - sem er og hefir verið landbúnaði vorum til stórhnekkis - án þess að hafa manndáð til að losa okkur við hann. Flestir kannast við hann og vita, hve mikill steinn í götu landbúnaðarins hann hefir verið og er enn. Um þann stein hefir landbúnaðurinn þráfaldlega hnotið og ríkissjóður líka, og enn þann dag í dag er ríkissjóður að reka tærnar í hann. Jeg vildi benda á það, háttv. nefnd til athugunar, hvort ekki væri meiri ástæða til að taka á þessu máli föstum tökum en að koma fram með þetta frv., sem hjer liggur fyrir, og hefði jeg óskað, að yfirdýralæknir landsins hefði frekar látið fjárkláðann til sín taka. 1. gr. frv. mælir þannig fyrir, að það sje öllum bannað að flytja hingað til lands lifandi spendýr og fugla. Nú vitum við, að til landsins flyst á ári hverju sægur af allskonar farfuglum, lóum og spóum o. fl. Nú er þetta bannað. Að vísu geri jeg ráð fyrir, að þetta bann verði áhrifalítið og að erfitt verði að koma þar við sektarákvæðum, enda vona jeg, að blessuð lóan komi hingað til lands eftir sem áður, án þess að sækja um leyfi til atvinnumálaráðherra. Á þetta vildi jeg benda í tilefni af því, að það er ekki óalgengt, að menn flytji hingað fugla sjer til ánægju, og er það ekki tvímælum bundið, að þeir verði samkvæmt frv. að sækja um leyfi til þess. En mjer er ekki kunnugt um, að innflutningur slíkra fugla hafi nokkurntíma valdið sjúkdómum, en ef svo væri, þá væri æskilegt að kæmi fram sem rök fyrir þessu fyrirmæli frv. Auk þess vil jeg benda á það, að því hefir verið haldið fram af mætum mönnum, að eitt af því, sem okkur væri mjög nauðsynlegt og gæti orðið til mikilla hagsbóta, væri meiri fjölbreytni í alidýrartekt. t. d. aukin alifuglarækt, bæði hænsna- og andarækt, en þó sjerstaklega svínarækt, með hliðsjón af væntanlegum mjólkuriðnaði. Það kann að vera, að einhver ástæða sje til að hafa eftirlit með innflutningi slíkra dýra. Við vitum allir, að svín eru svín, og jeg fyrir mitt leyti mundi ekki taka upp neina lykkju fyrir þau, þó að þau væru nákvæmlega skoðuð, áður en þau væru flutt inn. En að því er kemur til innflutnings á alifuglum, er það ekki kunnugt, að hann hafi valdið sýkingu eða að yfirleitt sje hætt við, að hann geri það. Sá húsdýrasjúkdómur, er menn telja mesta hættu á, eins og nú standa sakir, að flytjist hingað, er hin illræmda gin- og klaufnasýki, er gengið hefir um Norðurlönd síðustu ár. Mun það vera hræðsla við þennan sjúkdóm, sem veldur því, að þetta frv. er fram komið. En mjer finst sá sjúkdómur, vægast sagt, heldur veigalítil ástæða til að banna innflutning á hænsnum. Að því er snertir endur og gæsir, þá tel jeg þessi ákvæði frv. fremur til að leggja stein í götu þessarar nýju greinar alidýraræktar, sem sennilega gæti orðið að góðu liði til þess að bæta upp aðra atvinnuvegi. Einkum gæti anda- og gæsarækt komið að góðu liði í sjávarþorpum. Jeg tel, að fella þurfi burt úr 1. gr. orðið „fugla“. Eins og greinin nú er orðuð, gæti hún valdið óþægindum, og auk þess, sem áður er talið, hindrað menn t. d. í að flytja inn suðræna fugla sjer til skemtunar. Annars vil jeg segja það, að mjer hefði þótt liggja nær, að dýralæknir beitti sjer fyrir öðru máli þýðingarmeira. Það var nógur tími að koma með þetta frv. þegar búið var að, útrýma fjárkláðanum, hvort heldur sem til þess hefði verið notað Coopers baðlyf eða Hreins. Jeg tel óþarfa að setja sig á háan hest í þessu efni meðan sýnt er slíkt hirðuleysi, sem átt hefir sjer stað ár eftir ár í að útrýma einum þeim versta alidýrasjúkdómi, sem við höfum af að segja. Um 2. gr. horfir svo við, að þar er um heimild að ræða. og finst mjer, að nægt hefði að hafa alt frv. í þeim anda. Það eru þó nokkrar tegundir í 2. gr., sem orkað getur tvímælis um, hvort gott er að koma innflutningsbanni á. Skal jeg ekki fara frekar út í það í þetta sinn, en áskil mjer rjett til þess að koma með brtt. við 2. umr. Jeg vona, að frv. verði athugað vel í nefnd og vegið og metið, hvort ástæða er til þess að láta það komast í gegn, nema þá sem heimild. Það verður að minsta kosti að taka talsverðum breytingum, ef jeg á að greiða því atkv. út úr deildinni.