Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Dómsmrh. skipaði starfshóp í byrjun síðasta árs í samræmi við þáltill., sem samþykkt var á Alþingi 20. des. 1983, um skipulegar aðgerðir gegn ólöglegum innflutningi og dreifingu ávana- og fíkniefna. Þessi nefnd skilaði svo áliti snemma á s.l. ári. Meðal þess, sem lagt er til, er að viðurlög við brotum verði hækkuð í allt að sex ára fangelsi. Benti starfshópurinn á að viðurlög skv. gildandi lögum um ávana- og fíkniefni geti mest orðið tveggja ára fangelsi og hafi þegar komið fyrir tilvik þar sem beita hefur þurft þeim allt að því til fulls. Það varð að samkomulagi milli mín og dóms- og kirkjumrh., þar sem framkvæmd þessarar löggjafar heyrir undir heilbr.- og trmrn., að flytja þetta frv. um að hækka sektir og lengja fangelsisvist fyrir brot á þessum lögum. Það er einnig í fyllsta samræmi við það sem verið er að gera á hinum Norðurlöndunum, þar sem verið er að þyngja þessi viðurlög. Þau hafa þegar verið þyngd verulega, sérstaklega í Noregi, og undirbúningur þyngingu viðurlaga í þessum efnum. Hins vegar má um það deila hvort þetta sé nógu langt gengið í þessum efnum. Bendi ég hv. þingnefnd, sem fær málið til yfirferðar, á að hugleiða hvort lengra eigi að ganga, því að eins og allir vita er það einhver ljótasti glæpur, sem framinn er í dag að ánetja börn og unglinga ávana- og fíkniefnum. Því mundi ég ekki taka því illa eða vera á móti því þó að nefndin flytti brtt. um meiri þyngingu viðurlaga í þessum efnum. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Ég fagna því frv. sem hér er til umr. Hér er um að ræða, eins og fram kemur í grg., einn þátt í þeim aðgerðum sem starfshópur hefur lagt til sem skipaður var í samræmi við ályktun Alþingis um skipulagðar aðgerðir gegn ólöglegum innflutningi og dreifingu ávana- og fíkniefna, en þá till. fluttu þm. úr öllum flokkum. Þessi starfshópur lagði reyndar til miklu fleiri tillögur og úrræði í þessu efni. Þær snertu skipulagsbreytingar við rannsókn fíkniefnamála, aukinn mannafla löggæslu og tollgæslu, aukinn tækjakost, aukna menntun löggæslu- og tollgæslumanna, aukið samráð milli lögregluumdæma og samræmingu aðgerða hjá lögreglu og tollgæslu, þær snertu breyttar rannsóknaraðferðir, alþjóðasamvinnu og hert viðurlög, en það er það mál sem við nú erum að fjalla um. Ég sé ástæðu til, herra forseti, við þessa umr. að beina ákveðnum fsp. til hæstv. dómsmrh. Því vil ég spyrja hæstv. forseta hvort hægt sé að ná í dómsmrh. þannig að hann verði viðstaddur þessa umr. 
             Ég beindi fyrr í vetur ákveðnum fsp. til hæstv. dómsmrh. út af tillögum sem starfshópurinn lagði fyrir. Ég fékk þau svör við þeirri fsp. að ýmislegt væri í undirbúningi af hálfu dómsmrn. er snerti þessar tillögur. M.a. sagði hæstv. dómsmrh. að hann hefði ritað heilbrmrn. bréf - það var fyrir tæpu ári síðan - þar sem fram kom ósk um að leggja fram það frv. sem hér er til umfjöllunar. Það hefur tekið þennan tíma, eða tæplega ár, að undirbúa þetta frv. sem við fjöllum um hér í dag. Hæstv. dómsmrh. upplýsti að ýmislegt annað væri í undirbúningi. Hann upplýsti að hann hefði óskað eftir því við fjárlagaafgreiðslu að fjölgað yrði um sex lögreglumenn til að taka á þessum málum. Hann upplýsti að stofnaður hefði verið samstarfshópur 16 fulltrúa frá 9 embættum til að skipuleggja aðgerðir og löggæslu á þessu sviði. Hann minntist á breytingar á skipulagi sakadóms og fleira kom fram í máli hæstv. dómsmrh. Nú er það svo að við fjárlagaafgreiðslu var einungis veitt til þessa verkefnis 1 millj. kr. á fjárlögum. Ég held að það sé ljóst og allir þm. hljóta að vera um það sammála að það má ekki ske að skortur á fjármagni standi í vegi fyrir því að hægt sé að grípa til nauðsynlegra aðgerða til að koma í veg fyrir neyslu og ólöglegan innflutning og dreifingu ávana- og fíkniefna. Hæstv. heilbrrh. og dómsmrh. hafa vissulega mikinn skilning á þessu máli og eins og ég sagði eru ýmsar aðgerðir í undirbúningi. En miðað við það takmarkaða fjármagn, sem veitt er á fjárlögum, óttast ég að hægt miði í þessu máli þó að ég efi ekki góðan vilja þeirra sem með þessi mál fara. Því vil ég spyrja hæstv. dómsmrh. og hæstv. heilbrrh. hvort frekari aðgerða sé að vænta af hálfu dómsmrn. og heilbrrn. á þessu ári að því er þessi mál varðar og hvort það sé mat þeirra að skortur á fjármagni muni koma í veg fyrir að hægt sé að hrinda frekar í framkvæmd þeim till. og þeim aðgerðum sem nauðsynlegar eru til að fyrirbyggja neyslu og dreifingu þessara efna og hvort þeir muni þá beita sér fyrir því að aukafjárveiting komi til á þessu ári til að hægt sé að hrinda frekar í framkvæmd till. starfshóps sem um þessi mál fjallaði. Það er ljóst að hver dagur, hver vika, sem líður án þess að þessi mál séu tekin föstum tökum getur orðið dýrkeypt. Fréttir eru sífellt að berast um aukna neyslu þessara eiturefna. Það er ekki bara aukin neysla þeirra sem er ógnvekjandi, heldur ofbeldi, rán o.fl. sem fylgir einatt neyslu þeirra, að ekki sé minnst á hvernig neysla þessara efna getur eyðilagt líf fjölda ungmenna og fjölskyldna þeirra og aukið á vandamálin í heilbrigðiskerfinu. Það er því ljóst að einskis má láta ófreistað af hálfu stjórnvalda til að fyrirbyggja neyslu þessara efna og það getur orðið þjóðfélaginu dýrkeypt ef spara á þarna fjármuni til nauðsynlegra aðgerða. Hér verður að bregðast skjótt við, að öðrum kosti getur þjóðin jafnt sem einstaklingar staðið frammi fyrir stórfelldu og alvarlegu vandamáli sem erfitt verður við að ráða. Því beini ég þessum spurningum til hæstv. ráðh. hvort frekari aðgerða sé að vænta á þessu ári og hvort skortur á fjármagni muni hindra það að frekar verði aðhafst í þessu máli á yfirstandandi ári.



Herra forseti. Hv. 2. landsk. þm. hefur óskað eftir frekari upplýsingum um umfjöllun þessara mála hjá dómsmrn. og heilbrrn. Eins og fram kom í máli fyrirspyrjanda var skipaður starfshópur milli lögsagnarumdæma til þess að reyna að samræma vinnubrögð. Sá hópur heldur áfram starfi sínu, heldur fundi alltaf öðru hvoru og reynir að samræma aðgerðir og beina þeim á þann veg sem árangursríkastar eru. Alþingi veitti 1 millj. kr. í þessu skyni, það hefur ekki enn þá verið tekin endanleg ákvörðun um það hvernig þeirri upphæð verður varið, en um það verður fjallað af þessum hóp og starfsmönnum rn. Vissulega er það svo að alltaf er hægt að gera meira eftir því sem meira fjármagn er fyrir hendi og þess vegna hlýtur það alltaf að takmarka eitthvað þessi umsvif. En ég vænti þess að það verði farið af stað með þær aðgerðir sem vænlegastar þykja. Ef síðan kemur í ljós að þetta fjármagn, þessi eina millj. kr., hrekkur hvergi nærri til mun síðar á árinu verða leitað eftir meiru ef fjárskortur er talinn standa í vegi fyrir brýnum aðgerðum. Fyrir utan þennan starfshóp, sem skipaður var í fyrra, hafa átt sér stað viðræður milli heilbrrh. og mín og heilbrrn. og dómsmrn. og reyndar fleiri aðila, borgarinnar líka. Það hefur verið ákveðið að mynda hóp til að gefa ábendingar í þessum efnum, kannske fyrst og fremst í sambandi við aðgerðir fyrir þá sem að einhverju leyti eru orðnir háðir þessum efnum. Ég hef reynt að ýta á það að þessi vinna færi af stað og ég vænti þess að hún geri það nú innan fárra daga. Það er samstaða á milli okkar heilbrrh. um að þarna sé nauðsynlegt að gera allt sem mönnum sýnist tiltækt, auðvitað fyrst og fremst að fyrirbyggja það að eftirspurn verði eftir þessum efnum hér í landinu - því að vitanlega er það eftirspurnin sem veldur því að menn freistast til að flytja þetta inn og hagnast á því í því skyni - og síðan að reyna að hjálpa þeim sem eru svo gæfulitlir að ánetjast þessum efnum.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Ég leyfi mér hér með að mæla fyrir frv. til l. um Landmælingar Íslands. Frv. er samið af starfsmönnum samgrn. í samráði við forstöðumann Landmælinga Íslands og lögmann stofnunarinnar, Jónas Aðalsteinsson hrl. Árið 1956 voru Landmælingar gerðar að sjálfstæðri stofnun en áður hafði vegamálastjóri verið milligöngumaður ríkisstj. við dönsku mælingastofnunina. Kortlagningar Dana af landinu hófust upp úr aldamótum 1800, en aðalmælingastörfum Dana og kortagerð var lokið árið 1939. Eftir stríð var haldið áfram við kortagerðina á vegum Geodætisk Institut í Kaupmannahöfn og Landmælingar Íslands fengu með samningi dags.l. febr. 1973 við Geodætisk Institut öll gögn varðandi mælingar á Íslandi og einkarétt á notkun þeirra. Landmælingar Íslands hafa stöðugt haldið áfram því verki sem Danir unnu að, þ.e. grundvallarmælingum á landinu, endurskoðun kortanna og kortaútgáfu og loftmyndatöku af landinu vegna mælinga og kortagerðar. Meginmarkmið þessa frv. er að lögfesta starfsgrundvöll stofnunarinnar. Ekki er gert ráð fyrir miklum breytingum á störfum, skipulagi og verkefnum Landmælinga frá því sem nú er í reynd en mikilvægt er fyrir stofnunina að fá tilveru sína og hlutverk staðfest með lögum. Frv. er skipt niður í sex kafla. l. kaflinn fjallar almennt um skipulag stofnunarinnar. Í II. kafla eru talin upp helstu verkefni Landmælinga Íslands sem eru, eins og ég greindi frá fyrr í máli mínu, grundvallarmælingar til kortlagningar af landinu, taka loftmynda vegna mælinga og kortagerðar og útgáfa almennra korta af landinu. Rétt er að benda á ákvæði 7. gr. sem miðar að því að Landmælingar Íslands verði miðstöð mælinga í landinu. Þar er kveðið svo á að af hverjum þeim aðila, sem lætur mæla, mynda eða gera uppdrætti þannig að gögn fáist sem hafa gildi fyrir landmælingar eða vísindagreinar tengdar landmælingu, sé skylt að skila til skráningar og geymslu frumgögnum eða fullkomnum afritum ásamt kortum og uppdráttum til Landmælinga Íslands í því formi sem kveðið er á um með reglugerð. Skv. III. kafla skulu Landmælingar Íslands gera áætlun til fjögurra ára í senn um verkefni stofnunarinnar. Samgrh. skal leggja áætlunina fyrir Alþingi og skal hún höfð til hliðsjónar við afgreiðslu fjárlaga. Með tilliti til þess að mælingar og kortagerð eru langtímaverkefni og að mikið verk er fyrir höndum í grunnmælikerfi landsins og á öðrum sviðum mælinga og kortagerðar verður að telja æskilegt að stofnunin geri framkvæmdaáætlanir til nokkurra ára í senn. IV. kafli frv. fjallar um höfundarétt og útgáfurétt Landmælinga Íslands á því efni sem stofnunin hefur eignast, unnið eða gefið út. Er þar lagt til að með tilliti til sérstöðu höfunda og útgáfuréttar stofnunarinnar verði hann ótímabundinn. Í V. kafla, sem ber heitið Fjármögnun, er gert ráð fyrir tvenns konar gjaldi til að tryggja fjárhagsgrundvöll stofnunarinnar, stimpilgjaldi og sérstöku gjaldi fyrir afnot af gögnum stofnunarinnar. Með þessum kafla er stefnt að því að gera Landmælingar Íslands sem sjálfstæðasta fjárhagslega einingu sem geti látið í té þjónustu við almenning og opinberar stofnanir hverju sinni. Eins og fram kemur í aths. með þessu frv. er upplýst að á 100. löggjafarþingi 1978 var lagt fram frv. til l. um landmælingar, en eftir umfjöllun samgn. hv. Ed. var því vísað til ríkisstj. þar sem í ljós kom „að aðilar, sem nefndin taldi hafa þekkingu á málinu, voru mjög ósammála um frv.“ Frv. fjallaði aðeins lítillega um stofnunina Landmælingar Íslands, en fyrst og fremst um eignamælingar, merkjastefnur, merkjaskrár og þess háttar. Enn fremur var gert ráð fyrir landmælingastjórn sem tryggja átti samstarf þeirra aðila er að landmælingum og kortagerð vinna. Þeir aðilar, sem þetta frv. sömdu, telja eignamælingar ekki innan verkahrings Landmælinga Íslands og er því ekki um þær fjallað í þessu frv. Herra forseti. Ég legg til að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. samgn.



Herra forsefi. Ég tel það út af fyrir sig góðra gjalda vert að hér er komið fram frv. til l. um Landmælingar Íslands en til þessa hefur þessi stofnun ekki haft lagagrundvöll, eins og fram er tekið í aths. með frv. Ég tel hins vegar miður að skv. þessu frv. og aths. við það er ekki gert ráð fyrir veigamiklum breytingum á störfum, skipulagi og verkefnum Landmælinga Íslands frá því sem nú er í reynd. Þetta segir orðrétt í aths. með frv. Ég hef vakið athygli á því í tengslum við umr. um skyld málefni hér á Alþingi á undanförnum þingum að kortagerð af landinu er í megnasta ólestri að mínu mati. Þar er um að ræða mikla vanrækslu - ég er ekki að segja vanrækslu Landmælinga Íslands sem stofnunar, en vanrækslu framkvæmdavaldsins og löggjafans, má segja, að tryggja það að unnið sé að þessum grundvallarmálum, kortlagningu Íslands, á þann hátt sem skylt ætti að vera hjá sjálfstæðri þjóð. Ég fullyrði að vegna skorts á kortum af landinu tefjast nauðsynlegar aðgerðir á ýmsum sviðum, m.a. á sviði skipulagsmála og varðandi ýmsar rannsóknir þar sem nauðsynlegt er að hafa kort fyrirliggjandi til þess að geta fært inn á þær upplýsingar sem verið er að safna. Þetta á m.a. við um gróðurkortagerðina sem að vísu hefur verið þokað áfram af Rannsóknastofnun landbúnaðarins en engan veginn hefur verið hægt að vinna að sem skyldi vegna vöntunar á grunnkortum. Og þetta á ekki síst við um skipulagsmálin, skipulag lands og landnotkunar, þar sem vöntun á kortum stendur mjög fyrir þrifum því starfi sem er hér langt á eftir miðað við það sem æskilegt væri og nauðsynlegt. Ég vek einnig á því athygli að það eru ýmsar opinberar stofnanir sem hafa unnið á undanförnum árum mikið að kortagerð og kostað miklu til. Á það ekki síst. við um stofnanir orkumála í landinu, svo sem Orkustofnun og Landsvirkjun, svo dæmi séu tekin. Þessar stofnanir hafa verið mikilvirkastar á þessu sviði og þær hafa staðið fyrir kortagerð af brýnni nauðsyn vegna þess að aðrir aðilar hafa ekki leyst þessi verkefni. Auðvitað hefur verið kostað almannafé til þessara starfa, sem fært hefur verið sem rannsóknar- eða undirbúningskostnaður vegna viðkomandi þátta. En það hefur skort að nauðsynlegs samræmis væri gætt við þessa kortlagningu. Ég er alveg viss um að hún hefur orðið dýrari vegna þessa skipulagsleysis og vegna þess að sú stofnun, Landmælingar Íslands, sem eðlilegt væri að annaðist verkefni af þessu tagi, kemur þar ekki við sögu og er þar ekki frumkvæðisaðili. Það getur út af fyrir sig vel komið til greina að fleiri aðilar standi að kortagerð. En það verður þá að vera í fullu samræmi við ákveðna markaða stefnu í þessum efnum, en á það hefur vissulega skort. Það má vel vera að það megi nýta þetta frv. sem grunn fyrir löggjöf varðandi Landmælingar Íslands, en mér sýnist að það þurfi að gera á því veigamiklar breytingar til þess að það nái því markmiði sem eðlilegt væri í sambandi við landmælingar, m.a. varðandi tekjugrundvöll til þess að hér sé hægt að gera mjög verulegt átak til þess að bæta úr sárri vöntun á þessum grunnupplýsingum varðandi land okkar. Skv. frv. er gert ráð fyrir því að Sjómælingar Íslands annist áfram sjókortagerð. Ég skal ekki leggja mat á það atriði. Það kann vel að vera að það henti að Sjómælingar Íslands sinni þessu verkefni áfram þó að hitt geti komið til álita að sameina þessa starfsemi. Ég tel mig ekki hafa þekkingu til að fullyrða neitt í þeim efnum en tel eðlilegt að það mál verði athugað jafnhliða öðrum þáttum sem varða þetta frv. Ég tel vissulega að ýmis efnisatriði þessa frv. horfi til bóta, enda engin lög fyrir varðandi Landmælingar Íslands, og þ. á m. það ákvæði að gera þurfi verkefnaáætlun fyrir stofnunina sem lögð verði fyrir Alþingi. Auðvitað má mörgu fram þoka með slíkum áætlunum sem tekið yrði tillit til við fjárveitingar til stofnunarinnar sem verða tvímælalaust að koma til ef bæta á á skömmum tíma úr því sem nauðsynlegast er í þessum efnum. Hér á árum áður var það verkefni Geodætisk Institut að kortleggja landið og var unnið af dönskum aðilum fram til ársins 1939 stórvirki á okkar mælikvarða í þessum efnum og enn í dag eru þetta einu grunnkortin af allstórum svæðum á landinu, þ.e. hið svokallaða herforingjaráðskort í mælikvarðanum 1:100 000 en sem er auðvitað algerlega úrelt og ófullnægjandi miðað við þær þarfir sem fyrir liggja í sambandi við kortlagningu landsins. Ég vil svo hvetja þá nefnd sem fær þetta frv. til meðferðar að athuga möguleika á að gera á því róttækar breytingar og ég hvet hæstv. samgrh. til að stuðla einnig að því fyrir sitt leyti að svo geti orðið því að á því er mikil nauðsyn.



Herra forseti. Ég tel mjög til bóta að lögfesta með þessum hætti starfsgrundvöll þessarar merku stofnunar sem hér hefur starfað um þó nokkurt árabil og á sér merka forsögu í höndum Dana eins og hér hefur verið rakið. Mér sýnist frv. vera í meginatriðum gott. Það er einfalt og tekur til þeirra meginatriða sem eðlilegt er að binda í lögum án þess að flækja sig í smáatriðum eins og gjarnt er í sambandi við lög af þessu tagi. Ég held að það hljóti líka að vera styrkur fyrir stofnunina að gera verkefnaáætlanir eins og hér er gert ráð fyrir og þá muni athygli Alþingis beinast betur að því að hvers konar verkefnum þarna er verið að vinna og hversu mikils virði þau eru. Það er sjálfsagt rétt og æskilegt og nauðsynlegt að treysta betur fjárhagsgrundvöll þessarar stofnunar en hefur verið gert á undanförnum árum eða beinlínis kemur fram í lagafrv. sem hér er lagt fram. Lagafrv. hindrar hins vegar ekki með neinum hætti að það verði gert, stendur síst af öllu í vegi fyrir því, en getur hins vegar með kynningum á verkefnaáætlunum orðið til þess áð auka skilning á nauðsyn þess að efla fjárhagsgrundvöll hennar. Að hinu leytinu trúi ég að það hafi stundum reynst þessari stofnun erfitt, eins og sumum öðrum ríkisstofnunum, að halda í mannskap vegna þess að hinn frjálsi markaður býður gjarnan langtum betri launakjör en opinber stofnun eins og þessi hefur í raun og veru getað gert. Það er í sjálfu sér íhugunarefni, en fyrir utan það mál sem hér er til umfjöllunar þó það tengist því með vissum hætti, að þegar menn ræða um fjárhagsgrundvöll, vöxt eða viðgang stofnunar hljóta menn að líta til þess hvaða atriði það eru sem ráða úrslitum um það hvernig stofnanir vaxa eða með hvaða hætti þær geta dafnað. Ég skal ekki fjölyrða um þetta, en eins og ég sagði í upphafi líst mér vel á frv. og er reiðubúinn að greiða götu þess.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég þakka jákvæðar undirtektir þeirra sem til máls hafa tekið um þetta frv. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum engan veginn að draga úr starfsemi þeirra stofnana sem hafa unnið að kortagerð, að vísu vegna sinna eigin hagsmuna. Eins og nú er háttað málum taldi ég ekki rétt að fara róttækara í þetta frv., en tel að áætlanagerð og verkefnaskrá sé höfuðatriðið að lögfesta. Meðan það er verið að fá þessari stofnun stað í stjórnkerfinu tel ég að verkefnaskrána á hverjum tíma og starfsáætlun eigi að leggja fyrir Alþingi og þá á að leggja fram fjármagn til að framfylgja þeirri verkefnaskrá, en ekki að telja upp of mikið í einu og láta svo skera niður verkefnaskrárnar. Það vill svo oft gleymast að viðkomandi stofnun þurfi mikið fjármagn, en best minnir sjálf verkefnaskráin á það. Ég er ekki með neina fyrirfram gerða afstöðu um að það megi ekki breyta stafkrók í frv. og tel eðlilegt að sú nefnd sem fær frv. til meðferðar skoði efni þess og stöðu landmælinganna rækilega.



Herra forseti. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstj., í kafla um endurskipulagningu stjórnkerfisins, er ákvæði þess efnis að efla beri eftirlit löggjafarvaldsins með framkvæmdavaldinu og er þar m.a. tilgreint að ríkisendurskoðun skuli breytt á þann veg að hún heyri undir Alþingi. Reyndar hafa komið fram hugmyndir um þetta fyrr á hinu háa Alþingi. Var lagt fram frv. 1978 um sama efni. í samræmi við þá stefnu er það meginefni þess frv. sem ég mæli nú fyrir að flytja endurskoðun með fésýslu ríkisins frá stjórnvöldum til Alþingis. Stjórnarskrá ríkisins fær Alþingi vald til að ákveða fjárveitingar. Hún gerir jafnframt ráð fyrir endurskoðun á þess vegum því að í 43. gr. hennar er boðið að reikningum fyrir hvert fjárhagstímabil skuli safnað saman í einn reikning og leggja fyrir Alþingi til samþykktar. Með þessu ákvæði er ríkisstj. skyldug til að standa löggjafanum reikningsskil á framkvæmd fjárlaganna. Þessum reikningsskilum fylgir Alþingi eftir með því að kjósa sérstaka trúnaðarmenn til að endurskoða ríkisreikninginn. Hefur því verið svo frá hnútum gengið við setningu stjórnarskrárinnar að löggjafanum beri að annast endurskoðun ríkisreikninga. Með lögunum nr. 61 frá árinu 1931 um ríkisbókhald og endurskoðun var komið á sérstakri endurskoðunardeild í fjmrn. Núverandi starfsemi ríkisendurskoðunar hvílir á heimildum laga um Stjórnarráð Íslands nr. 73 frá 1969. Þar er svo kveðið á að ríkisendurskoðun sé sérstök stjórnardeild og lúti fjmrh. Í þeim lögum er einnig fest nafnið „ríkisendurskoðandi“ á forstöðumanni ríkisendurskoðunarinnar. Í reglugerð nr. 96 frá 1969 er þannig kveðið á um hlutverk ríkisendurskoðunar: 1. Endurskoðun reikningsskila embætta, ríkisstofnana og sjóða í vörslu ríkisins. 2. Umsjón og eftirlit með endurskoðun á reikningsskilum ríkisstofnana en endurskoðendur þeirra eru skipaðir eða kosnir skv. sérstökum lögum. 3. Eftirlit með opinberum sjóðum skv. lögum nr. 20 frá 1964. 4. Eftirlit með rekstri ríkisstofnana lögum samkvæmt, sbr. II. kafla laga nr. 61 frá 1931 og 82. gr. laga nr. 52 frá 1966. Með núverandi hætti er endurskoðun ríkisreikninga því tvenns konar: Annars vegar er hin umboðslega endurskoðun sem heyrir undir fjmrh. og hins vegar endurskoðun af hálfu Alþingis skv. 43. gr. stjórnarskrárinnar. Eins og að líkum lætur hafa störf ríkisendurskoðunarinnar aukist með auknum umsvifum ríkisins á öllum sviðum. Hins vegar hefur eftirlit og endurskoðun löggjafans með framkvæmd fjárlaga ekki getað vaxið að sama skapi. Þeir þrír menn sem Alþingi kýs til þess að annast endurskoðun geta ekki komist yfir allt það verk samtímis öðrum störfum og Alþingi hefur ekki verið sköpuð aðstaða til að gegna eftirlits- og endurskoðunarhlutverki sínu á þessu sviði. Hefur raunar verið vakin athygli á þessum vanda á Alþingi og á það bent að mjög litlar umr. og skýringar fylgi ríkisreikningi á þinginu. Í þingstjórnarlöndum er þjóðþingum fengið úrslitavald um fjárstjórn viðkomandi ríkja. Þessi fjárstjórnarréttur verður þó í eðli sínu ekki talinn löggjafarmálefni. Fjárlög eru t.d. í reynd áætlun um tekjur og gjöld ríkisins sem ætlað er að ná yfir tiltekið tímabil og eru háð samþykki Alþingis. Skyldan til þess að leggja fjárlagafrv. fyrir Alþingi er skv. 42. gr. stjórnarskrárinnar hjá ríkisstj., en endanleg gerð fjárlaga er í höndum Alþingis. Má því segja að þessi skipan tengi á þýðingarmikinn hátt saman starfsemi stjórnvalda og löggjafans. Stjórnarskráin fær Alþingi fjárveitingavaldið í hendur. Er sú ráðstöfun einn þýðingarmesti hyrningarsteinn þingræðisskipulagsins því að telja verður að sá sem valdið hefur í þeim efnum ráði í reynd mestu um stjórn ríkisins almennt. Það er því rökrétt að á vegum löggjafans fari fram endurskoðun á því hvernig framkvæmdavaldið, sem annast framkvæmd fjárlaga, hafi nýtt fjárlagaheimildir Alþingis svo og hvort farið hafi verið út fyrir þær. Hinu opinbera hafa á undanförnum árum og áratugum verið falin æ fleiri verkefni og stærri hluti af þjóðartekjum fer til opinberra og sameiginlegra þarfa. Öllum má vera ljóst að ekki er unnt að auka hina opinberu starfsemi og samneyslu óendanlega. Sumir hafa viljað ráðast gegn aukinni hlutdeild samneyslunnar í þjóðartekjum með því að leggja niður ýmiss konar þjónustu og starfsemi. Slíkt hefur þó lengst af reynst örðugt í framkvæmd. Ég held að ekki sé síður ástæða til að leggja á það áherslu að þeir fjármunir sem eytt er til sameiginlegra þarfa nýtist sem best í þágu þjóðarheildar og í samræmi við vilja fjárveitingavaldsins. Menn eru sammála um að eftirlit með framkvæmd fjárlaga þurfi að auka af hálfu Alþingis. Það er skoðun ríkisstj. að ríkisendurskoðun eigi að vera tæki Alþingis í eftirlits- og aðhaldshlutverki þess. Alþingi ber að axla ábyrgðina af þessu eftirliti og aðhaldi í ríkisrekstrinum. Því ber að vísa veginn í stað þess, sem oft vill brenna við, að Alþingi gefi heimildir og samþykki fjárframlög án þess að fylgja því nægjanlega vel eftir hvort fjármunir nýtist á þann veg sem fyrirhugað var. Þá verður að telja að endurskoðun ríkisfjármála geti því aðeins náð viðunandi árangri að stofnun sú sem annast hana sé óháð þeim sem endurskoðunin beinist að. Sjálfstæði ríkisendurskoðunar verður best tryggt með því að færa forræði hennar til löggjafans. Með því að flytja ríkisendurskoðun undir vald Alþingis er að því stefnt að styrkja starfsaðstöðu Alþingis við gerð fjárlaga. Víða erlendis hafa fjárlaganefndir þinga sérstaka skrifstofu þar sem sérmenntaðir menn starfa allt árið að margháttuðum rannsóknum og athugunum er varða fjárlög. Er þá lögð áhersla á að þessir trúnaðarmenn löggjafarvaldsins hafi nána samvinnu við þá fulltrúa stjórnvalda sem starfa að undirbúningi og framkvæmd fjárlaga. Skyldan til að leggja fjárlagafrv. fyrir Alþingi hvílir á framkvæmdavaldinu. Ber ríkisstj. og einkum fjmrh. ábyrgð á að fjárhagsáætlun fyrir ríkið sé gerð og lögð fyrir Alþingi í frv.-formi. Er sú skipan mála eðlileg þar sem handhafar framkvæmdavaldsins hafa betri tök en aðrir á að kynna sér fjárþörf ríkisstofnana og tekjur þeirra. Hins vegar ber nauðsyn til þess að Alþingi og nefndir þess fjalli um fjárlagafrv. og önnur fjárhagsleg málefni óháð stjórnvöldum. Til þess þarf Alþingi eigin sérfræðiaðstoð og er ríkisendurskoðun ætlað það hlutverk. Ég mun nú gera grein fyrir einstökum greinum frv. eftir því sem ástæða er til, en vísa þó jafnframt til ítarlegra athugasemda við þær sem fylgja frv. Eins og fram hefur komið tel ég nauðsynlegt að ríkisendurskoðun verði sem stofnun óháð ríkisstj. og öðrum stjórnvöldum, enda er í I. gr. lagt til að hún þiggi vald sitt og umboð beint frá Alþingi án milligöngu framkvæmdavaldsins. Þá er að því stefnt að löggjöfin láti endurskoða á eigin vegum hvernig framkvæmdavaldið hefur notað þá fjármuni sem Alþingi samþykkti heimildir fyrir. Gert er ráð fyrir því að ríkisendurskoðun leggi fjvn. til sérhæfða starfskrafta sem geti unnið að margháttuðum umsögnum og upplýsingaöflun varðandi fjárlagagerðina. Nefndinni berst ætíð fjöldi erinda og brtt., sem taka þarf afstöðu til, bæði frá opinberum stofnunum og einstaklingum. Iðulega er líka talsverð vinna við að samræma fjárlagafrv. þeirri stefnu sem Alþingi vill marka um fjárveitingar hverju sinni. Vegna mikillar þekkingar sem ríkisendurskoðun hefur á þessu sviði er æskilegt að hún sé þar til aðstoðar og ráðgjafar. Enn fremur er ráðgert að aðrar þingnefndir fái notið aðstoðar ríkisendurskoðunar við störf er varða fjárhagsmálefni ríkisins. Í 2. gr. frv. er ráðgert að stjórn ríkisendurskoðunar verði skipuð þeim þremur yfirskoðunarmönnum sem Sþ. kýs skv. 43. gr. stjórnarskrárinnar. Ljóst er að með vaxandi umsvifum ríkisins hefur það orðið þremur mönnum ofviða að skoða alla þá reikninga sem tilheyra ríkisrekstrinum. Er því eðlilegt að þeir fái notið þeirrar aðstoðar sem í frv. er ráðgert að ríkisendurskoðun veiti heim. Í 3. gr. frv. er lagt til að ríkisendurskoðandi verði ráðinn til sex ára í senn. Er það gert með hliðsjón af tillögum sem fram hafa komið m.a. um Stjórnarráð Íslands, og tilhögun, sem víða hefur verið tekin upp í stofnunum ríkisins, að ráða tímabundið æðstu starfsmenn. Þá er sú krafa gerð til menntunar ríkisendurskoðanda að hann sé löggiltur endurskoðandi. Leiðir það af eðli málsins þótt það hafi ekki verið lögbundið til þessa. Rétt þykir að forstöðumaður ríkisendurskoðunar, þ.e. ríkisendurskoðandi, ráði starfsfólk og meti hæfni þess og er gerð um það tillaga í 4. gr. Ljóst er að gera verður kröfur um starfsmenn með sérmenntun og sérþekkingu á ýmsum sviðum, bæði löggilta endurskoðendur og menn sérhæfða á svíði fjárlagagerðar og ríkisfjármála, vegna þeirrar þjónustu sem ríkisendurskoðun á að veita fjvn. og öðrum nefndum þingsins við undirbúning fjárlaga og annarra fjárhagsverkefna. Í 5. gr. er lagt á vald ríkisendurskoðunar að ákveða hvernig starfseminni verði skipt í deildir eftir eðli og umfangi verkefna á hverjum tíma. Gert er ráð fyrir því í 6. gr. að stjórn ríkisendurskoðunar kjósi sér sjálf formann sem boðar til funda og stjórnar þeim. Til þess að tryggja að stjórnin geti fylgst náið með starfsemi stofnunarinnar og rekstri ríkisstofnana er nauðsynlegt að fundir séu nokkuð tíðir og ríkisendurskoðandi gefi á stjórnarfundum skýrslur um gang mála og niðurstöður endurskoðunar hjá rn. og stofnunum ríkisins. Það verður að teljast nauðsynlegt að ríkisendurskoðun geti falið óháðum löggiltum endurskoðendum endurskoðun tiltekinna stofnana eða verkefni eftir því sem aðstæður krefja á hverjum tíma. Slík heimild felst í 7. gr. frv. Varðandi kostnað þykir eðlilegt að hlutaðeigandi stofnun beri hann. Rétt þykir að reikningar ríkisendurskoðunar verði endurskoðaðir af óháðum löggiltum endurskoðanda og ráð fyrir því gert í 8. gr. Sú skipan er þar lögð til að forsetar Alþingis kveði á um hver til þess verður valinn. Í 9. gr. er gert ráð fyrir þeirri almennu reglu að öll meðferð ríkisfjár sæti endurskoðun og að ríkisendurskoðun endurskoði framkvæmd fjárlaga og ríkisreikning. Frávik hafa iðulega orðið mjög mikil milli fjárlaga annars vegar og ríkisreiknings hins vegar og Alþingi, sem eyðir miklum tíma á ári hverju í að ræða hvernig fjárlög skuli úr garði gerð, notar lítinn tíma til að ræða frávikin eða afla sér skýringa á þeim. Ég held að nauðsynlegt sé að huga betur að þessu eftirliti á vegum þingsins. Þá er lagt til í 9. gr. að stofnunin endurskoði reikninga allra embætta, stofnana, sjóða og fyrirtækja sem ríkið á eitt sér. Í þessu felst t.d. að ríkisfyrirtæki og stofnanir, svo sem ríkisbankar, Áburðarverksmiðjan og Sementsverksmiðjan, falla undir verksvið ríkisendurskoðunar. Þá mun ríkisendurskoðun endurskoða reikninga Alþingis. Í 10. gr. er ríkisendurskoðun veitt heimild til að kanna hvernig framlög og styrkir úr ríkissjóði hafa verið notuð. Er þá litið svo á að þeir sem sækja um styrki og framlög af almannafé sætti sig jafnframt við að það sé kannað hvort féð hafi verið notað til þess sem ráðgert var og komið að þeim notum sem að var stefnt. Ríki og sveitarfélög standa sameiginlega að margs konar starfsemi. Jafnframt tekur ríkið þátt í atvinnurekstri í samstarfi við aðra aðila. Ríkisendurskoðun er í 10. gr. 2. málsgr. veitt heimild til að rannsaka reikningsskil stofnana og fyrirtækja þegar svo stendur á. Hins vegar ber að leggja á það áherslu að með þessu ákvæði er ekki ráðgert að veita ríkisendurskoðun rýmri rétt í þessu efni en svo að hún gæti hagsmuna ríkisins skv. þeim reglum sem um hlutaðeigandi rekstur gilda. 11. gr. þarf ekki skýringa við. Í 12. gr. er lögð áhersla á það hlutverk ríkisendurskoðunar að fylgjast með því að gætt sé hagræðingar og hagkvæmni í ríkisrekstri. Tilgangurinn er sá að efla frumkvæði löggjafans til afskipta af framkvæmd fjárlaga og rekstri stofnana og fyrirtækja ríkisins. Í 13. gr. er kveðið á um að ríkisendurskoðun skuli eiga aðgang að gögnum er máli skipta í starfi hennar. Rétt er að vekja á því athygli að þegar um er að ræða stofnanir og félög sem ríkissjóður tekur þátt í með öðrum, t.d. hlutafélög, takmarkast heimildir ríkisendurskoðunar til að kalla eftir gögnum af reglum viðkomandi stofnunar eða félags. Þannig hefur t.d. ríkið sem hluthafi í hlutafélagi aðeins sama rétt og aðrir hluthafar til þess að krefjast gagna eins og sá réttur er ákveðinn í samþykktum félagsins eða hlutafélagalögum. Frv. er auðvitað ekki ætlað að skapa ríkinu aukinn rétt að þessu leyti. Í 14. gr. er kveðið á um að árlega skuli samin heildarskýrsla um störf ríkisendurskoðunar á liðnu almanaksári og hún lögð fyrir Alþingi. Slík skýrslugerð kæmi einnig til greina oftar ef um er að ræða mikilsverð mál eða sérstakar upplýsingar. Þetta er gert til að tryggja þinginu ítarlegar upplýsingar og umræður sem nauðsynlegar eru til eftirlits og aðhalds í ríkisfjármálum. Herra forseti. Með þessu frv. er stigið mjög mikilvægt skref til þess að auka aðhald það sem Alþingi getur fjárveitingavaldinu veitt. Í þessu frv. eru ýmis ákvæði sem eiga að tryggja betur en gert hefur verið til þessa að löggjafarvaldið hafi eftirlit með ráðstöfun þess fjármagns sem það samþykkir að veita til hinna fjölmörgu verkefna og sömuleiðis, sem ekki hefur heldur verið í verkahring ríkisendurskoðunar, að fylgjast með þeim ýmsu ríkisstofnunum sem starfa meira eða minna sjálfstætt. Það er von mín að með þessu skapist meiri festa en verið hefur í ráðstöfun opinbers fjár. Að þessari umr. lokinni legg ég til að frv. verði vísað til hv. fjh.- og viðskn. og 2. umr.



Herra forseti. Ég á sæti í þeirri n. sem fær þetta mál til meðferðar þannig að ég ætla ekki að taka málið fyrir almennt nú. En ég ætla að vekja athygli á 15. gr. frv. sem ég hygg að sé mjög óvenjuleg í stjfrv. Þar segir: „Lög þessi öðlast gildi 1. jan. 19$6. Jafnframt falla úr gildi lög nr. 61/1931, um ríkisbókhald og endurskoðun, og þau ákvæði í lögum nr. 73/1969, um Stjórnarráð Íslands, og öðrum lögum sem stangast á við lög þessi.“ Ég vil spyrja hæstv. forsrh. hvaða önnur lög það eru sem hugsanlega gætu stangast á við lög þessi, vegna þess að það er alveg ótvírætt að löggjafinn verður að taka af skarið um það hvaða lagaatriði það eru sem þarna er hugsanlega um að ræða. Ella kemur upp ágreiningur um túlkun á því hver atriði stangast á við lög þessi og hver ekki þegar fram í sækir og frv. verður að lögum. Ég vil sem sagt spyrja að því hvort fyrir liggi tæmandi listi yfir hver lagaákvæði það eru sem hér er átt við. Það er alveg óhjákvæmilegt að ríkisstj. geri grein fyrir því. Í annan stað hlýtur að vekja nokkra athygli, mér hefur verið bent á það undir þessari umr., að að einhverju leyti er hér um að ræða sömu eða svipuð verkefni og hagsýslan á að fjalla um skv. lögum og reglum um Stjórnarráð Íslands eins og þau eru nú. Ég vil sem sagt spyrja í öðru lagi: Er ætlunin að draga með einhverjum hætti úr starfsemi hagsýslunnar og hvaða atriði eru það í starfsemi hagsýslunnar sem falla niður að mati ríkisstj. ef frv. þetta verður að lögum?



Herra forseti. Vegna ummæla hv. þm. um 15. gr. get ég tekið undir það að þetta kann að vera nokkuð óvenjulegt. Ég skal láta þá nefnd sem frv. vann gera skrá yfir þau lög sem þarna er um að ræða. Ég tel eðlilegra að þau séu upptalin og þá breytt. Ég hef ekki litið svo á að hér væri um neina árekstra að ræða við verkefni hagsýslunnar. Í ítarlegri yfirferð yfir þetta frv. með þeim sem það sömdu bar það mál nokkuð á góma. Það var ekki skoðun nefndarinnar né mín skoðun, eftir þá yfirferð, að svo væri. Að sjálfsögðu er ljóst að hagsýslan vinnur ýmiss konar hagkvæmnisathuganir fyrir framkvæmdavaldið. Ég held að óhjákvæmilegt sé að framkvæmdavaldið hafi á sínum snærum þá starfsemi þótt ekki sé það beinlínis endurskoðun eins og ríkisendurskoðun hefur með höndum. Ef sú n. sem fær málið til meðferðar kemst að þeirri niðurstöðu að barna sé um einhvern óeðlilegan tvíverknað að ræða er sjálfsagt að taka það til meðferðar.



Herra forseti. Eins og fram kom er nokkuð langt liðið síðan 1. umr. þessa máls hófst og 1. flm., hv. 3. þm. Reykv., talaði fyrir þessu máli. Í stuttri ræðu eftir ræðu hans lét ég í ljós skoðanir mínar á frv. og innihaldi þess. Ég sé ekki ástæðu til að lengja mjög þessar umr. eða fara að ræða einstakar greinar frv. Frv. gengur að sjálfsögðu til n., eins og þm. hefur lagt til, og þegar við 2. umr. gefst tækifæri til að ræða frekar einstakar greinar eins og þar er gert ráð fyrir. Hv. þm. beindi fsp. til mín sem ég vil ekki láta hjá líða að svara, að vísu ekki nema einni beinni fsp., en vék hins vegar í nokkrum orðum að verðlagsmálum og hvernig þeim yrði háttað þær vikurnar sem frv. var flutt og umr. fór fram. Hann vék sérstaklega að svonefndri 30%-reglu sem oft hefur verið beitt í sambandi við verðlagsmálin þegar átt hafa sér stað breytingar á gengi íslenskrar krónu. Þessari reglu hefur ekki verið beitt nú. Það hefur verið haldið óbreyttu fyrirkomulagi því sem var á þessum málum allt árið 1983 og það fyrirkomulag var árið 1984 líka í framhaldi af breytingu íslensku krónunnar í nóvembermánuði s.l. Ég taldi hins vegar eðlilegt og rétt, þegar þessi gengisbreyting átti sér stað, að vekja athygli verðlagsyfirvalda á því, svo og þeirra samtaka sem hér eiga hlut að máli og undirstrikaði það mjög, að framkvæmd þeirra laga sem gilda um samkeppnishömlur og verðlag, hvernig til tækist, ætti mjög undir því að þegar gengisbreytingar yrðu væri það þessara aðila að gæta hófs og reyna að haga þannig málum að neytendur yrðu ekki fyrir barðinu á þeim ráðstöfunum, sem gerðar hefðu verið, umfram það sem óumflýjanlegt væri. Ég skal ekki í þessari ræðu metast á um það við hv. þm. hvernig til hefur tekist, en fyrst og fremst gera grein fyrir því að beitt hefur verið 30% reglunni í verðlagsmálum, svo og því sem áður hafði verið viðhaft varðandi uppfærslu á verði þeirra vara sem í landinu voru þegar gengisbreyting átti sér stað. Hv. þm. spurði enn fremur um erlendar lántökur og í tengslum við þann hluta frv. þar sem vikið er að - í 5. gr. frv. - lánanefnd og hlutverki hennar. Hann spurði hvort mikið væri um að erlend lán hefðu verið fengin til fjárfestingar í verslun á árinu 1984. Það væri fróðlegt, eins og hann orðaði það, að fá upplýsingar þar um. Hann orðaði það líka svo, með leyfi forseta: „Ég hef af því fregnir að ákveðnar einkaverslanir hér á höfuðborgarsvæðinu hafi fengið tugi milljóna í erlendum lánum í fjárfestingu á þessu ári, tugi milljóna.“ Og hann hélt áfram, með leyfi forseta: „Er það rétt að á þessu ári“ - þ.e. 1984 - hafi verslunin fengið hundruð milljóna í erlendum fjárfestingarlánum í gegnum langlánanefnd fram hjá lánsfjáráætlun?“ Þessu er til að svara að notaðar hafa verið sömu reglur og venjur um heimildir til erlendrar lántöku hjá lánanefnd á árinu 1984 og áður höfðu verið. Ég get upplýst að í lánsfjáráætlun ársins 1984 er gert ráð fyrir að heimild atvinnufyrirtækja til erlendrar lántöku nemi 1 milljarði en niðurstaða ársins var sú að 994 millj. kr. erlend lántaka var heimiluð á árinu 1984, aðeins innan við það sem lánsfjáráætlun hafði gert ráð fyrir. Ég vonast til að ég hafi veitt þm. þær upplýsingar sem hv. þm. óskaði eftir. Eins og umr. um málið er komið sé ég ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um það, en tel að með þessu hafi ég svarað því sem þm. óskaði eftir.



Herra forseti. Eins og getið var um hér í upphafi þá kom þetta frv, til 1. umr. fyrir alllöngu og hefur verið hér lengi á dagskrá en ekki verið tekið fyrir vegna fjarveru þeirra sem voru á mælendaskrá. Ég vil af minni hálfu þakka hæstv. viðskrh. fyrir þau svör sem hann hér hefur gefið, þ.e. varðandi annars vegar 30%-regluna og hins vegar erlendu lánin. Og ég vil fyrst í sambandi við 30%-regluna segja það að það er auðvitað erfitt, ef ekki útilokað, að beita 30%reglunni í verslunarálagningu þegar ekkert eftirlit er með verslunarálagningu eins og er núna. Auðvitað gat ríkisstj. tekið ákvörðun um það að taka upp verðlagseftirlit á ný og beita 30%-reglunni í verðlagsákvæðum eins og yfirleitt var gert í tengslum við gengisbreytingar. Ríkisstj. kaus að halda eftir sem áður þessu svokallaða frjálsa verðlagi, sem æðir núna upp þessa dagana og fólk heyrir ekki um í tilkynningum frá Verðlagsstofnun, eins og þetta var, heldur mæta menn þessu í verslununum þegar þeir koma að kaupa í matinn, þar sem lífsnauðsynjar hækka dag frá degi um gífurlegar upphæðir, enda er verðbólgan núna þessa dagana að mati ríkisstj. í kringum 50% á ári skv. upplýsingum sem komu fram hjá forsrh. á fundi sem stjórnarandstöðuþm. sátu með honum á föstudaginn var. Það segir auðvitað sína sögu um efnahagsstefnu ríkisstj. þegar verðbólgutalan er þannig. Það var meginmarkmið stjórnarinnar að keyra verðbólguna niður en það hefur mistekist gjörsamlega, enda von. Þegar ríkisstj. reynir að keyra verðbólguna niður með því að taka aðeins á einum þætti efnahagsmála, þá er slíkt dæmt til að mistakast gjörsamlega. Það hefur margoft verið reynt að gera þetta. Þetta gerði ríkisstjórn Geirs Hallgrímssonar 1974–1978 en það mistókst auðvitað líka. Það er vonlaust að ná verðbólgunni niður með því að ráðast að launafólki eins og núv. ríkisstj. hefur gert. Í öðru lagi svaraði hæstv. ráðh. því að varðandi erlend fjárfestingarlán, sem hafa farið í gegnum langlánanefnd, hafi verið fylgt svipuðum reglum á árinu 1984 og áður hefur verið fylgt. Ég skal ekkert um það segja hvort það er nákvæmlega svo, en ég hef enga ástæðu til að rengja orð ráðh. í þessu efni. Hins vegar vildi ég benda á að það væri fróðlegt fyrir þingið að fá upplýsingar um það hvernig þessi erlendu fjárfestingarlán, sem fóru í gegnum langlánanefnd, skiptust á árinu 1984. Get ég, eða aðrir þm., auðvitað gert ráðstafanir til þess að bera fram við hæstv. ráðh. skriflega fsp. í þeim efnum til þess að skiptingin á þessum milljarði í erlendum lánum til fyrirtækjanna komi skýrt fram fyrir þingið svo að menn viti hvað þeir eru þar um að tala. Nú skilst mér að frv. til lánsfjárlaga sé til meðferðar í hv. Ed. og það verður auðvitað fjallað um það mál hér áður en langur tími líður. Þá gefst kostur á því að leggja spurningar fyrir ráðh. og einstakar ríkisstofnanir varðandi erlent lánsfé á árinu 1984. Ég vil vekja athygli á því, herra forseti, áður en ég geng hér úr ræðustólnum að í því frv. sem hér er á dagskrá, sem er 175. mál þingsins, er tekið á öllum helstu þáttum efnahagsmála. Og það er í mínu minni í fyrsta sinn sem stjórnarandstöðuflokkur leggur fram jafnvíðtækt frv. í efnahagsmálum og hér er lagt fyrir. Ég hef verið hér viðloðandi þingið sem þm. og þingfréttaritari um 20 ára skeið og ég man ekki eftir að stjórnarandstöðuflokkur hafi lagt fram frv. af þessum toga fyrr. Það breytir engu í þessu sambandi hvaða skoðun menn kunna að hafa á einstökum efnisatriðum hér. Hitt er aðalatriðið að menn átti sig á því að hér er um algjört nýmæli að ræða af hálfu stjórnarandstöðuflokks. Hér er tekið á verðlagsmálum í 2. gr., sérstaklega innflutningsverslunarinnar, sem við höfum reyndar flutt um sérstaka þáltill. Það hefði vissulega verið ástæða til að setja á nokkrar ræður um þau mál en það mál liggur hér fyrir Sþ. í öðrum búningi og ég ætla ekki að fara út í það nánar hér. Ég vil sérstaklega í þessu sambandi, herra forseti, vekja athygli á 4. gr. þessa frv. Hún fjallar um það að gripið verði til ráðstafana í sjávarútvegi til að treysta rekstrarstöðu og afkomu útflutnings sjávarafurða til þess að auðvelda fiskverðshækkun, þannig að sjómenn fái a.m.k. það sama í sinn hlut og verkafólk í landi skv. kjarasamningum og til þess að koma til móts við útgerðina vegna óhóflegs olíukostnaðar. Eins og kunnugt er lagði ríkisstj. fram fyrir fjölmiðla núna fyrir helgina tilkynningu um efnahagsatriði. Það plagg heitir því hógværa nafni Tilkynningar um efnahagsatriði. Töluliður 5 í því plaggi er um sjávarútvegsmál og innihaldið er þetta: Það verður fylgt sömu stefnu í sjávarútvegsmálum og verið hefur. Það er í raun og veru ekkert annað sagt um þann málaflokk. Það eru engar tillögur uppi, virðist vera, af hálfu ríkisstj. í sambandi við sjávarútvegsmál. En það blasir núna við að til rekstrarstöðvunar komi í mörgum þýðingarmestu verstöðvum landsins vegna þess hvernig rekstrargrundvöllur útflutningsgreinanna, bæði vinnslu og veiða, er um þessar mundir. Og það er býsna alvarlegur hlutur að þegar stjórnarandstaðan leggur fram till. um lausnir á málum af þessu tagi þá skuli ríkisstj. ekki einu sinni hafa vit á því, liggur mér við að segja, að stökkva inn á þær till. sem stjórnarandstaðan hefur lagt fram og þannig boðist til að hjálpa til við að leysa þennan meginvanda í okkar efnahagskerfi sem er rekstrarstaða sjávarútvegsins eins og hún er í dag. Í 5. gr. þessa frv. er lagt til að gerð verði algjör breyting á langlánanefnd, hún stokkuð upp. Á fundi stjórnarandstöðunnar með forsrh. núna á dögunum kom það fram að ríkisstj. viðurkennir að langlánanefnd er ófullnægjandi stjórnunartæki í sambandi við erlendar lántökur fyrirtækja. Forsrh. greindi frá því á þessum fundi með fulltrúum stjórnarandstöðuflokkanna að það væri nauðsynlegt að endurskipuleggja og breyta langlánanefnd. Ég vil þess vegna leyfa mér að spyrja hæstv. viðskrh. að því hvaða hugmyndir hann sé með í sambandi við breytingar á langlánanefnd vegna þess að auðvitað hlýtur hæstv. viðskrh. að hafa meira um það að segja en aðrir ráðh. þar sem langlánanefnd er á hans sviði. Í 7. gr. þessa frv. er svo fjallað um vexti. Þar er lagt til í tölul. 1 að óheimilt verði að verðtryggja útlán til skemmri tíma en tíu ára. Hv. þm., formaður og varaformaður Sjálfstfl., lýstu því yfir í umr. hér á miðvikudaginn var að þeir væru hlynntir þessari hugmynd Alþb., teldu að það ætti að afnema vísitölutryggingu á skammtímalánum. Ég vil einnig nota þetta tækifæri til að spyrja hæstv. viðskrh. hvort þess sé að vænta að ríkisstj. muni beita sér fyrir því að afnema vísitölutryggingu á skammtímalánum. Ég held að það sé mjög brýnt að fá um það upplýsingar hvort hér sé eingöngu um að ræða hugmyndir formanns og varaformanns Sjálfstfl., sem ráða nú ekkert miklu í ríkisstj. þessa dagana að mér sýnist, eða hvort það er þannig að ríkisstj. hafi gert þessar hugmyndir að sínum og sé tilbúin til þess og muni á næstunni leggja fram frv. eða gefa út aðrar tilkynningar um það að skammtímalán verði ekki vísitölutryggð. Og ég endurtek að það geta auðvitað verið aðrar tilkynningar, það þarf ekki lög í þessu efni. Viðskrh. getur í samvinnu við Seðlabankann tekið ákvarðanir í þessu efni sem duga. Það þarf í sjálfu sér ekki lagasetningu, þetta þarf ekki að vera löggjafaratriði, heldur getur þetta verið nánari útfærsla á efnahagslögum Ólafs Jóhannessonar nr. 13/1979 sem viðskrh. hefur fullt vald yfir að framkvæma í samráði við Seðlabankann. Hér er í 9. gr. minnst sérstaklega á skuldabréf en það er einn ljótasti þátturinn í efnahagskerfinu núna hvernig farið er með það fólk sem neyðist til að ganga fyrir okurlánara. Það er mjög mikið að sögn um nafnlaus handhafaskuldabréf í gangi þó að þau séu með verðtryggingarákvæðum. Það er óheimilt skv. lögum að vera með nafnlaus verðtryggð skuldabréf. Skv. lögum eiga öll skuldabréf sem eru með verðtryggingarákvæðum að vera skráð á nafn en þessi lagaframkvæmd hefur verið í molum: Þess vegna er hér lagt til að öll skuldabréf verði framvegis skráð á nafn. Í íslenskri löggjöf eru engin heildarákvæði til um skuldabréf, það er nú svo sérkennilegt. Því máli hefur oft verið hreyft af fyrri ríkisstjórnum á síðustu áratugum, sjálfsagt aftur og aftur án þess að ég kunni að veita neitt yfirlit um það. En forsrh. lýsti því yfir fyrir hönd viðskrh. hér á dögunum að ríkisstj. væri með þetta mál alveg í sérstakri athugun varðandi skuldabréfin og skráningu þeirra á nafn. Ég vil því nota þetta tækifæri til að Spyrja hæstv. viðskrh. hvar sú athugun sé á vegi stödd. Herra forseti. Í þessu frv. eru einnig önnur ákvæði eins og um að afnema sjúklingaskattinn. Það er sá skattur sem á fyrst að fella niður að mínu mati, á undan öllum öðrum sköttum, og það er fyrsta skref í þeirri skattalækkunarleið sem Alþb. leggur áherslu á, það er alveg meginatriði. Við teljum að það sé siðlaust og fráleitt að leggja slíkan skatt á á sama tíma og fyrirtækjum er gert kleift að greiða lægri skatta en verið hefur. Herra forseti. Ég vil nota þetta tækifæri að lokum til að þakka fyrir þá góðu umr. sem þetta mál hefur fengið og vænti þess að það fái góða og eðlilega umr. í nefnd. Í frv. er bent á margar tillögur í efnahagsmálum sem væri hollt fyrir stjórnarmeirihlutann og ríkisstj. að setja sig inn í. Og ég tek eftir því að sumt af því er þannig að a.m.k. hafa formaður og varaformaður Sjálfstfl. lesið það. En það kemur væntanlega í ljós í svörum hæstv. viðskrh. hér á eftir hvort ríkisstj. hefur kynnt sér það.



Herra forseti. Það er forvitnilegt að nota tækifærið vegna þessa máls, sem er frv. þm. Alþb. um verndun kaupmáttar og viðnám gegn verðbólgu, frv. til l. um ýmsar efnahagsráðstafanir almenns eðlis, og gera samanburð á því og áformum hæstv. ríkisstj., sem nýlega hafa verið birt, um hvað hæstv. ráðh. og stjórnarflokkar sjá helst til ráða í efnahagsmálum. Áður en ég vík að einstökum atriðum þessa frv. langar mig til að fara nokkrum orðum um reynslu þjóðarinnar af efnahagsstefnu Alþb. eins og hún hefur birst þjóðinni skv. dómi reynslunnar af ríkisstjórnarþátttöku þess flokks á undanförnum árum. Eins og mörgum hv. þm. er kunnugt um hefur sá sem hér stendur verið býsna gagnrýninn á efnahagsstefnu Alþb. og er það af mörgum ástæðum. Alþb. telur sig málsvara vinnandi fólks í landinu og í haus málgagns þess er málgagnið kallað: málgagn verkalýðshreyfingar, sósíalisma og þjóðfrelsis. Það er því ljóst að Alþb. vill láta líta á sig sem baráttutæki launþega í landinu, starfandi á hugsjónagrundvelli einhvers konar sósíalisma og sem kunnugt er hefur það markað sér sérstöðu í utanríkismálum sem það kennir við þjóðfrelsi. Lengi vel var það svo að Alþb. var í stjórnarandstöðu og þá t.d. á áratugnum 1960–1971 ásamt með Framsfl. Kannske hefur það gerst meira eða minna fyrir tilviljunarkennda rás atburðanna að Alþb. gerðist einhvers konar pólitískur tvíburi Framsfl. Flokkarnir voru lengi í stjórnarandstöðu, þeir virtust draga dám mjög hvor af öðrum á þessu stjórnarandstöðutímabili. Að loknu þessu langa stjórnarandstöðutímabili hafa þessir tveir flokkar setið lengi í stjórn, Framsfl. reyndar lengst af, og vinstri stjórnir, sem reyndar hafa verið þrisvar á tímabilinu eftir 1971, einkennst af því að þar hefur verið um að ræða samstarf Alþb. og Framsfl. Ég er sammála þeim hagfræðingum sem meta það svo að Íslandi hafi ekki í annan tíma verið verr stjórnað en á þessu tímabili hinna glötuðu tækifæra. Sér í lagi finnst mér umhugsunarefni að ef litið er á reynsluna af efnahagsmálastjórn þessara tveggja flokka, sem kenna sig við vinstri stefnu, félagshyggju, verkalýðshreyfingu, sósíalisma, þjóðfrelsi og fleira gott, þá var niðurstaðan að því er varðar kjör þess fólks, sem þessir flokkar hafa reyndar báðir mjög á orði að þeir beri fyrir brjósti, varla í annan tíma rýrari. Ég nefni nokkur dæmi. Það hlýtur að vera Alþb.-mönnum mikið áhyggjuefni og umhugsunarefni að í hvert skipti sem Alþb. settist í ríkisstj. voru sett ný verðbólgumet sem að lokum var með svo myndarlegum hætti að það á sér fáar samlíkingar, þ.e. í lok síðustu hæstv. ríkisstj., en hver þessara ríkisstj. setti nýtt verðbólgumet. Gáfaðasti leiðtogi sósíalista á lýðveldistímanum, Magnús Kjartansson, fyrrv. hæstv. ráðh., lýsti þessu fyrirbæri, verðbólgunni, sem gróðamyndunaraðferð braskara. Það er hverju orði sannara hjá Magnúsi Kjartanssyni. Úðaverðbólga er gróðamyndunaraðferð braskara. Hún er afskræming á heilbrigðu efnahagslífi, hún er aðför að rekstrargrundvelli alþýðuheimila í landinu. Þeir sem báru skarðastan hlut frá borði í slíkri óðaverðbólgu eru að sjálfsögðu launþegar í landinu og þá einkum og sér í lagi þeir sem lægst hafa launin. Þeir sem græða á verðbólgu eru braskarar, þ.e. hvers kyns milliliðir, fjármagnseigendur, kerfiskarlar, skjólstæðingar kerfisins, enda leiddi af þessari óðaverðbólgu á þessum áratug gífurlega efnahagslega mismunun og sívaxandi félagslegt misrétti. Annað einkenni slíkrar óðaverðbólgu er gífurleg eigna- og tekjutilfærsla frá venjulegu vinnandi fólki til fjármagnseigenda. Það var einmitt einkenni á efnahagspólitík Alþb. á þessum tíma, undir andlegri leiðsögn Lúðvíks Jósepssonar, fyrrv. hæstv. ráðh., að Alþb. fylgdi því sem kallað var lágvaxtastefna. Þetta þýddi að í 50–60% verðbólgu virtist það vera ein af kennisetningum Alþb. að rétt væri að verðtryggja ekki sparifé og að bjóða atvinnulífinu upp á neikvæða vexti allt að 17–20%. Þetta þýddi að þeir sem best voru settir, atvinnurekendur í þjóðfélaginu og aðrir fjármagnseigendur, fengu lán á þessum tíma sem þeir ekki þurftu að endurgreiða nema að litlum hluta. M.ö.o.: þarna var um að ræða eignatilfærslu frá launþegum til atvinnurekenda. Ég er einn þeirra fjölmörgu vinstri manna sem aldrei gátu skilið þessa efnahagspólitík. Ég kallaði hana einhvern tíma í háðungarskyni grútarbræðsluhagfræði Lúðvíks Jósepssonar, en tel reyndar að það sé rangnefni því að það á ekki að kenna hana við grútarbræðslu. Grútarbræðsla er þjóðlegur atvinnuvegur og útflutningsatvinnuvegur og nýtur ekki nema mjög takmarkaðs gagns af slíkri efnahagspólitík. Þegar saman fer óðaverðbólga, sem er mælikvarði á kunnáttuleysi í stjórn efnahagsmála, neikvæðir vextir, sem er eigna- og tekjutilfærsla frá vinnandi fólki til fjármagnseigenda, hriplekt og ranglátt skattakerfi, þá er ekki að undra að á stjórnartíma þessara flokka gerðist það að framleiðsluatvinnuvegir, útflutningsatvinnuvegir, máttu þola endalausar kárínur, voru reyndar alltaf á núllgrundvelli eða í hallarekstri undir hamrinum, en hvers kyns skjóttekin gróðastarfsemi, milliliðastarfsemi, innflutningsverslun, verslun, dreifing þjónusta, voru þær greinar sem blómstruðu. Nú hvarflar ekki að mér að þetta hafi verið gert af ásettu ráði. Það hvarflar ekki að mér að væna forustumenn Alþb. um slíka tvöfeldni að þeir hafi meint og meini ævinlega þveröfugt við það sem þeir gera. Ég hef einfaldlega ekki getu til þess að trúa því og hlýt þess vegna að álykta að þessar hræðilegu niðurstöður séu frekar dæmi um kunnáttuleysi en tvöfeldni eða hræsni. Það fer ekki milli mála að þegar litið er á þessar grunnstærðir efnahagsmála, litið á þessar niðurstöður á efnahagsmálastjórnun Alþb., gefa þær tilefni til mjög rækilegrar endurskoðunar. Alþb. hefur breyst frá því að vera það sem þeir kölluðu sjálfir „eðlilegur stjórnarandstöðuflokkur“ yfir í að vera það sem þeir vilja kalla sjálfir „eðlilegur stjórnarþátttökuflokkur“. Og forusta Alþb. er farin að hugsa sem svo, að það sé eins og hjá Framsfl. eðlilegt keppikefli Alþb. að vera í ríkisstj. Þess vegna skiptir ákaflega miklu máli að forustumenn Alþb. setjist nú niður og rannsaki þennan stjórnarþátttökuferil sinn mjög gaumgæfilega, mjög gagnrýnum augum. Þetta heitir á máli sósíalismans að stunda sjálfsgagnrýni. Ég held að hún sé ákaflega tímabær. Og ég segi þetta ekki af neinni áreitni. Ég segi þetta af því að ég tel mjög æskilegt að Alþb.-forustan einsetji sér það í nafni framtíðarþjóðarhagsmuna að læra af þessari hörmulegu reynslu. Mér er það t.d. alveg óskiljanlegt, ef við lítum aðeins á atvinnumál, hvernig á því stendur að forustumenn Alþb. kunnu ekki önnur ráð, þegar um var að ræða ranga og dýra landbúnaðarpólitík, en að stunda yfirboð gagnvart Framsfl. í stað þess að taka undir með okkur Alþfl.-mönnum um að gæta hagsmuna launþega í landinu. Framsfl. er í eðli sínu hagsmunavörsluflokkur þess milliliðakerfis sem kennt er við SÍS og landbúnað. Það hefur verið neytendum í landinu ákaflega dýrt í 20 ár, reyndar svo dýrt að allir tekjuskattar einstaklinga, sem að mestu eru greiddir af launþegum, hafa farið í þetta kerfi. Það hafa verið um 1–1.5 milljarðar á fjárlögum. T.d. s.l. sex ár um 14 milljarðar á verðlagi ársins 1983. Eina sem Alþb. hafði um þetta að segja var að foringi flokksins lagði til að landbúnaðarvandamálið yrði étið og það mætti leysa auðveldlega með því og hvatti launþega til að éta meira. Þetta er ekki hægt að taka alvarlega. En þarna virðist mér að forusta Alþb. hafi fallið í þá freistni að stunda hentistefnu, þ.e. láta þarna sitja í fyrirrúmi vilja sinn til að kaupa atkvæði af vinstri sinnuðum framsóknarbændum fremur en að gegna skyldu sinni og í skjóli réttra raka halda fast á hagsmunum launþega í þéttbýlinu. Annað dæmi, sem mér er mikið undrunarefni og ég veit að mörgum vinstri sinnuðum mönnum sem stutt hafa Alþb. í góðri trú var mikið undrunarefni, var niðurstaðan af ráðsmennsku Alþb. í húsnæðismálum milli 1980–1983. Við höfum svo sem deilt um þetta fyrr. Það sem mér er fyrst og fremst undrunarefni er þetta: Það var búið að koma á verðtryggingu á sparifé á þessum tíma. Það var staðreynd. Því var ekki breytt. Frá því var ekki fallið. Þegar við jafnaðarmenn börðumst fyrir og innleiddum verðtrygginguna á sinni tíð, sem við stöndum við og föllum ekki frá og teljum að hafi verið rétt ráðstöfun, fylgdi okkar till. í því efni alveg skýlaus krafa um að lánstíminn yrði lengdur mjög verulega til þess að mæta verðtryggingunni, m.ö.o. til þess að tryggja að greiðslubyrðin yrði ekki launþegum óviðráðanleg. Ef menn vefengja þetta bið ég þá hina sömu að gera svo vel að kynna sér mjög merkilegt frv. sem aldrei þessu vant var ekki lagt fram á hinu háa Alþingi heldur í ríkisstj. þar sem áttu sæti ráðh. bæði Alþfl. og Alþb. Það var hið fræga frv. Alþfl. um jafnvægisstefnu í efnahagsmálum. Þetta var hið merkasta frv. þó að það hafi verið eyðilagt í meðförum framsóknarmanna og Alþb.-manna í ríkisstj. Þar segir t.d. í 23. gr., með leyfi forseta: „Seðlabanka Íslands er skylt að ákveða endurgreiðslukjör lána og annarra fjárskuldbindinga í áföngum þannig að á árinu 1980 verði því markmiði náð að raunvextir verði jákvæðir“, þ.e. afnumið yrði það ástand að vextir væru neikvæðir, verðtryggingu komið á, en gert ráð fyrir lágum raunvöxtum. Þar segir enn fremur: „Jafnframt skal ríkisstj. undirbúa lagasetningu um samræmda lengingu á lánstíma fjárskuldbindinga, þar með talið almenna heimild lánþega til skuldabréfaskipta vegna þessara breytinga.“ Þetta var lykilatriðið að því er varðaði aðlögun lánastarfseminnar að verðtryggingarákvæðum. Mér er það endalaust undrunarefni hvers vegna þær ríkisstjórnir sem við tóku sinntu ekki þessu. Stundum er vitnað í þessu samhengi í Ólafslög, en Ólafslög eru sem alþm. er kunnugt um útþynning á upphaflegu frv. Alþfl. um jafnvægisstefnu í efnahagsmálum. Það var í helstu atriðum gert með þeim hætti að þar sem einhver broddur var í frv. var hann slævður eða þar sem verulega átti að taka á, var það afnumið. Og síðan þegar lögin höfðu þó verið lögfest var séð tryggilega til þess að þau hafa aldrei komið til framkvæmda. En í Ólafslögum, sem hæstv. fyrrv. forsrh. sagði að hann hefði samið á eldhúsbekknum heima hjá sér, er ákvæði um verðtryggingu. Af einhverjum ástæðum hef ég ekki tekið með mér rétt ljósrit þannig að ég get ekki lesið þetta upp orðrétt eins og ég ætlaði mér. Nægir þá að vísa til þess eftir minni að í þessum Ólafslögum var líka ákvæði þar sem var kveðið á um skyldu stjórnvalda til að lengja lánstímann verulega til þess að mæta verðtryggingunni. Annað er mér undrunarefni frá þessum tíma. Húsnæðislánakerfið er sem kunnugt er trúlega þriðja helsta tekjujöfnunarkerfi landsmanna og á ég þá við að það eigi að vera það til viðbótar tryggingakerfi og skattakerfi. Snemma á stjórnartíma þar sem Alþb.-menn sátu bæði í fjmrn. og félmrn. komu þeir sér ásamt um þá pólitík að svipta húsnæðislánakerfið föstum tekjustofnum sínum. Í staðinn var þessum félagsmálakerfum vísað á óvissan lánsfjármarkað innanlands og sá leikur endurtekinn að vísa Byggingarsjóði ríkisins og Byggingarsjóði verkamanna á að afla sér tekna með lánum frá lífeyrissjóðum, jafnvel miðað við það að þröngva lífeyrissjóðum til þess, skuldbinda þá til þess að afhenda 40% af ráðstöfunarfé sínu, Atvinnuleysistryggingasjóði skyldusparnað o.s.frv. Staðreynd var og hlaut að liggja í augum uppi að þessi lánakjör voru með þeim hætti að lífeyrissjóðalánin voru til skemmri tíma og vextirnir voru hærri en á þeim lánum sem byggingarsjóðirnir lánuðu út. Af þessu hlaust verulegur vaxtamunur sem smám saman átti sinn þátt í því að grafa undan eiginfjárstöðu þessara mjög þýðingarmiklu tekjujöfnunarkerfa almennings, sem eru Byggingarsjóður ríkisins og Byggingarsjóður verkamanna, sem hefur endað með þeim ósköpum í tíð núv. hæstv. félmrh. að heita má að báðir þessir sjóðir séu óvirkir. Byggingarsjóður ríkisins er sokkinn í skuldir og að Byggingarsjóði verkamanna hefur verið búið þannig að s.l. tvö ár hefur ekki verið hafist handa um að byggja eina einustu nýja íbúð á hans vegum með þeim afleiðingum að þar er bara vísað á biðlista og kunningsskap við verkalýðsleiðtoga. Þetta finnst mér vera hörmuleg mistakasaga. Þar við bætist að á þessum tíma, þegar Alþb. stýrði ríkisfjármálunum og sat í fjmrn., er mér gersamlega óskiljanlegt hvernig hæstv. fyrrv. fjmrh. gat horft aðgerðarlaust í þrjú ár upp á það skattakerfi sem við höfum fyrir augunum. Það lýsti sér í því að það var orðið opinbert ríkisleyndarmál að aðeins hluti þjóðarinnar, þ.e. launþegar sem selja vinnuafl sitt hjá öðrum, greiddi tekjuskatt. Hinn hluti þjóðarinnar var stikkfrí. Honum nánast selt sjálfdæmi um það hvaða tölur hann skrifar á blað í formi tekjuskattsframtala. Atvinnurekstur í landinu hafði á öllu þessu tímabili að vísu allnokkuð greiðan aðgang að lánastofnunum. Jafnvel þó vextir væru neikvæðir töldust þeir vera frádráttarbærir til skatta. Fyrirtæki báru litla tekjuskatta. Minnist ég þess frá stjórnarandstöðutíð þeirra Alþb.-manna að hæstv. fyrrv. fjmrh. - ég á við Ragnar Arnalds-birti hér á þingi langa lista yfir hin skattlausu fyrirtæki. En þegar Alþb. settist í stjórnarstóla og fékk sjálft fjmrn. á sitt vald, þetta voldugasta rn. íslenskra ríkisstjórna, var horft á þetta skattakerfi og ekkert aðhafst. Ég er hér að lýsa ranglátu tekjuskattakerfi og hripleku söluskattskerfi. Öllum mönnum sem einhverja þekkingu hafa á atvinnulífi og viðskiptum á Íslandi er kunnugt um að söluskattur er í stórum stíl innheimtur af venjulegum launþegum og neytendum. Þar eru stórir hópar sem eru vörslumenn þessa almannafjár, en hins vegar alveg augljóst mál að féð kemst ekki til skila. Mér er alveg gersamlega óskiljanlegt hvernig á því stendur að allan þann tíma sem Alþb. hafði með þessi mál að gera skyldi ekkert vera aðhafst í þessum málum. Hér erum við að tala um kjarna mála, þ.e. reynsluna af stjórn Alþb. í þeim málaflokkum sem almenning varðaði mestu að góð stjórn væri á. Oft hef ég heyrt þá viðbáru að þetta sé ekki sanngjörn umsögn af því að Alþb.-menn hafi verið í ríkisstjórn með framsókn og ekki komið fram sínum málum fyrir kerfisflokknum gamla. Eitthvað kann að vera til í því, en þó er á það að líta að þegar Alþb.ráðherrar fóru með hvort tveggja útgjaldarn., félagsmála- og fjmrn., er alveg augljóst mál, miðað við íslenska stjórnskipun, miðað við sjálfstæði íslenskra ráðherra, að ekki verður framsókn um kennt að því er þetta varðar. Ef við drögum saman finnst mér alveg augljóst að upp á framhaldið að gera, t.d. í hugum þeirra manna sem gjarnan gætu hugsað sér samstarf við Alþb., þá velti maður fyrir sér: Hefur Alþb. eitthvað lært af þessum hræðilega stjórnarferli? Er það virkilega svo að þeir hafi lært þessa lexíu þannig að menn þurfi ekki að ganga út frá því sem gefnu að ef Alþb. settist á stjórnarstóla aftur mundi það halda þannig á málum að menn mættu búast við nýjum og nýjum verðbólgumetum? Er það virkilega svo, að formaður Alþb., hv. 3. þm. Reykv., hafi ekkert lært af mistökum fyrri ríkisstjórna Alþb. að því er varðar verðtryggingu og vexti? Það veldur mér nánast hryggð, miðað við þingræður hans að undanförnu og blaðagrein í Dagblaðinu í dag, að mér virðist sem svo að hann hafi engu gleymt og ekkert lært. Þetta eru ákaflega þýðingarmikil mál, sérstaklega með hliðsjón af því að öðrum stjórnmálaflokkum í stjórnarandstöðu hefur nýlega borist bréf frá Alþb. þar sem boðið er upp á umr. Það er að vísu orðað í þeim anda að Alþb. býðst til þess að verða samfylkingarsamtök vinstri manna. Að vísu getur það ekki orðið, enda er Alþb. núna þriðji minnsti flokkur þjóðarinnar skv. skoðanakönnun. Svona rétt kvensterkir í svipinn. En látum það nú vera. Ég vildi gjarnan mega taka þessar viðræður alvarlega og ég vona í lengstu lög að Alþb.-forustan læri af mistökum sínum. Mér er ljóst að það er við mikla erfiðleika að etja í Alþb. eins og er. Sérstaklega virðast þeir menn sem valdir hafa verið til trúnaðarstarfa í verkalýðshreyfingunni eiga þar erfitt uppdráttar, sbr. það að þeir voru nýlega hreinsaðir út úr því sem heitir verkalýðsmálaráð Alþb. og virðast þannig vera eins konar pólitískir flóttamenn, vera á götunni. Mér er mikið í mun að rétta þessum pólitísku flóttamönnum bróðurlega hönd og lýsi því hér með yfir að ég mundi vilja beita mér fyrir því að þeir fengju pólitískan griðastað í Alþfl., þar sem ég tel að þeir eigi nú heima, enda ljóst af gagnrýni þeirra margra hverra, og þá vitna ég sérstaklega til forseta Alþýðusambandsins, Ásmundar Stefánssonar, á pólitík Alþb. í undanförnum ríkisstjórnum er mjög í anda þess sem fram hefur komið almennt í málflutningi Alþfl. Ég minni á að verkalýðsforustumenn Alþb. hafa beitt sér fyrir og beittu sér þá fyrir harðorðum ályktunum um skilningsleysi þessara ríkisstjórna á afvinnumálum, um nauðsyn þess að stokka upp fjárfestingarstjórnkerfið, um nauðsyn þess að taka upp annars konar stefnu í fjárfestingarmálum, um nauðsyn þess að fjárfestingin skilaði okkur meiri arði, um nauðsyn þess að stokka upp stefnuna í landbúnaðarmálum, en allt eru þetta mál sem Alþfl. hefur barist fyrir á annan áratug. Herra forseti. Með hliðsjón af þessu öllu saman er þetta kurteisleg ábending til raunsærra manna og verkalýðssinna í Alþb. um nauðsyn þess að reyna að greiða fyrir samstarfi vinstri manna. Það eru mjög alvarleg vandamál við að fást í íslensku þjóðfélagi í framtíðinni. Þess vegna er ákaflega þýðingarmikið að þess sjáist einhver merki að forustumenn Alþb. hafi lært af mistökum sínum þannig að þau hendi ekki aftur. Það er í ljósi þess sem ég les frv. um verndun kaupmáttar og viðnám gegn verðbólgu. Ég vil sérstaklega taka fram að þetta er þeim mun þýðingarmeira sem við sitjum nú uppi með ríkisstj. sem hefur nýlega gert þriðju atrennuna að því að móta sér stefnu í efnahagsmálum. Það gerði hún fyrst með stjórnarsáttmála sínum. Því næst gerði hún það með stjórnarsáttmála nr. 2 frá því í sept. s.l. sem var eins konar heiðursmannasamkomulag þeirra hv. þm. Þorsteins Pálssonar, 1. þm. Suðurl., og hæstv. forsrh. Lítið hefur orðið um efndirnar á því plaggi. Og nú hefur hæstv. ríkisstj. lagt fram í þriðja sinn hugleiðingar sínar á fjórum bls., A–4, um hvað hún gæti hugsað sér að gera smátt og smátt út þetta ár og á hinu næsta í efnahagsmálum. Það er ekki undrunarefni að í umsögnum fjölmiðla um þetta hafa menn fyrst og fremst staldrað við það sem ekki er að finna á þessu plaggi. Það hlýtur að vera mönnum mikið umhugsunarefni að á sama tíma og sjávarútvegurinn er í djúpri kreppu, að hluta til sokkinn í skuldir, og fram undan er sjómannaverkfall er í efnahagsáformum ríkisstj. ekki að finna stafkrók um málefni sjávarútvegsins, hvorki um skuldaskil, gengisskráningu, verðlagningu aðfanga, olíuverðið eða eitt eða neitt. Þar er ekkert vikið að upprætingu skattsvika með breytingum á skattakerfi þó að það séu teknar upp góðu heilli tillögur Alþfl. og þá sérstaklega hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur um aukið aðhald í skattaeftirliti með því að fjölga skattrannsóknarmönnum. Vandamálið er hins vegar ekki leyst vegna þess að sérstökum fjármunum var ekki veitt til þess á fjárlögum. Það var reyndar fellt. Sú ráðstöfun ein sér kemur því ekki til með að skila miklum árangri nema sem liður í samræmdum aðgerðum, að stokka upp skattkerfið sjálft. Þarna er ekkert að finna um skattlagningu banka, ekki gerð tillaga um ráðstöfun á hagnaði Seðlabankans. Það eru engar tillögur um skattlagningu á skattsviknum verðbólgugróða stóreignamanna og stórfyrirtækja, enda var heldur dapurlegt að heyra ræðu hv. 1. þm. Suðurl. s.l. miðvikudag um þau mál. Þar fjallaði hann með skætingi og útúrsnúningum um eitt stærsta málið sem liggur fyrir þessu þingi, sem er till. um stighækkandi eignarskatt á stóreignamönnum og stórfyrirtækjum. Málflutningur hv. þm. byggðist á útúrsnúningum. Það hvarflaði að mér að halda að hann hefði alls ekki kynnt sér málið, alls ekki lesið frv. En um það fjöllum við betur síðar. Þarna var ekkert að finna um einokunargróða milliliðakerfisins í landbúnaði, ekkert um aðgerðir gegn einokunarhringum og einokunarverðmyndun, svo sem eins og hjá SÍS, olíufélögum, Aðalverktökum og tryggingafélögum. Það er ekkert hjá ríkisstj. að finna um aðferðir eða leiðir til að tryggja þjóðinni lægra innflutningsverð. Þar var ekkert að finna um neina atvinnustefnu, ekkert um markaðsmál, ekkert um aukið frelsi til útflutnings, engar tillögur um að draga úr velferðarkerfi fyrirtækjanna á fjárlögum, sem er reyndar orðið af því taginu að það er verið að stefna að því að gera atvinnuvegina, sem eiga að vera undirstaða velferðarríkisins, að niðursetningum skattgreiðenda. Það var ekkert um hið rangláta lífeyrisréttindakerfi og enga byggðastefnu þar að finna. Niðurstaðan var sú að hæstv. ríkisstj. situr við sinn keip. Þar er allt á sömu bókina lært. Hún stefnir áfram að auknum erlendum lántökum miðað við árið 1984 þó að ráðh. reyni að klóra í bakkann og draga úr aukningu þeirra um 350 millj. Það er áfram látið líðast að við stefnum í milli 4 og 5 milljarða viðskiptahalla á næsta ári. Það á að halda áfram að reka ríkissjóð með halla og það á að viðhalda ránvaxtastefnu Seðlabankans. Þó ekki kæmi annað til er alveg ljóst að hafi þessar ráðstafanir átt að vera bjarghringur fyrir samstarf stjórnarflokkanna mun það ekki takast. Í hæsta lagi munu þær duga sem sjónhverfingaleikur fram á vorið og ef stjórnarflokkarnir verða mjög hræddir við kosningar í vor gæti dregist fram á haust að kjósa, en ekki lengur. Þeim mun þýðingarmeira er að stjórnarandstöðuflokkarnir, sem hljóta að búa sig undir það að um leið og þessi ríkisstj., sem nú þegar er búin að vera og hefur enga stefnu, kemur að sínu úfgönguversi og þá verður þegar í stað að fara að undirbúa stjórnarsáttmála nýrrar ríkisstjórnar, þeim mun þýðingarmeira er að spyrjast fyrir um það hvort þeir Alþb.-menn hafi nokkuð lært af mistökum sínum. Í þessu samhengi er rétt að geta þess að það sjónarmið -  Það er alkunna að innan þessara flokka, þ.e. sjálfstfl. og Alþb., hafa lengi verið uppi draumar um sögulegar sættir. Alkunna er að þó að formaður Alþb. sendi stjórnarandstöðuflokkunum bréf og biðji um viðræður stjórnarandstöðuflokkanna um landstjórnarafl, þá kemur formaður verkalýðsmálaráðsins og telur að þessar hugmyndir séu ekki byggðar á raunsæi, það beri raunverulega að stefna að nýrri nýsköpunarstjórn þar sem um væri að ræða stjórn Sjálfstfl., Alþb. - og svona miðað við það hvernig landið liggur pólitískt væntanlega undir stjórnarforustu Alþfl. Þess vegna er þetta ekkert hégómamál. Í ljósi þess arna, miðað við það að ríkisstj. situr uppi stefnulaus og miðað við það að reynslan af stjórnarþátttöku Alþb. hefur verið einkar slæm, sérstaklega fyrir launþega og vinnandi fólk, þá er þetta ákaflega þýðingarmikið mál. Það er mér ánægjuefni að um suma af þeim þáttum sem hér eru settir fram sem efnahagsstefna Alþb. get ég verið hjartanlega sammála þó að sumt sé með þeim hætti að það verði að endurskoða mjög rækilega. Lítum aðeins á nokkur atriði. Lítum t.d. á innflutningsverslunina. Það er alveg augljóst mál að við getum ekki látið bjóða þessari þjóð upp á það til langframa að innflutningsverslunin íslenska skili íslenskum neytendum innflutningsverði sem er kannske fjórðungi hærra en sambærilegt innflutningsverð annarra Norðurlandaþjóða. Og það þarf enginn að segja mér það að þetta sé náttúrulögmál. Við höfum búið við ákaflega fáránlegt kerfi í þessum efnum. Spurningin er: Hvernig ætlum við að breyta því? Niðurstaða mín af reynslunni er sú að það stoði lítið að setja lög, það stoði lítið að setja lög um verðstöðvun og um herta verðstöðvun nema því aðeins að það sé liður í samræmdri efnahagsstefnu. Þýðingarmest í verðmyndunarmálum er að brjóta á bak aftur auðhringi og einokunarverðlag og stuðla að raunverulegri samkeppni. Ég er sammála þeim sjálfstæðismönnum um það að það eina sem tryggi neytendum til lengdar lægsta hugsanlegt verð sé sem mest samkeppni á markaði. Nú geri ég mér það ljóst að íslenskt þjóðfélag er með þeim hætti að þessu verður ekki við komið nema að litlu leyti. Þess vegna held ég að sú till. sem hér liggur fyrir, um að beina atorku og starfsemi Verðlagsstofnunar sérstaklega að innflutningsverðlaginu, sé góðra gjalda verð, enda í samræmi við þá skýrslu sem Verðlagsstofnun lagði á borð viðskrh. sem einu sinni hét hv. þm. Svavar Gestsson. En því miður var lítið með hana gert, minna en efni stóðu til. Að því er varðar sjávarútveginn, þá er hér stungið upp á ýmsum ráðstöfunum svo sem eins og skatti á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Ég hef svolitlar efasemdir um það skattform því að ég er hræddur um að verslunin velti því að.verulegu leyti út á neytendur. Þá er talað um veltuskatt á banka. Ég tel sjálfsagt að auka skattheimtu á banka, sömuleiðis að taka hagnað Seðlabankans í ríkissjóð, það tel ég algerlega sjálfsagt. En hvort þetta eru þær réttu ráðstafanir sem gætu bjargað sjávarútveginum, því er ég ekki endilega sammála. En ég er sammála um að þarna verður að grípa til ráðstafana. Að því er sjávarútveginn varðar verða menn náttúrlega fyrst og fremst að koma sér saman um eitt: að sjávarútvegurinn verður að búa við rétta gengisskráningu. En ég er sammála þeim Alþb.-mönnum um að það sé hægt að gera ótalmargt til að lækka kostnað aðfanga í sjávarútvegi. Sérstaklega kemur mjög til álita að þjóðnýta olíufélögin. Að vísu er það svo að olíuinnflutningsverslunin er í höndum ríkisins. En síðan tekur þessi þríeini olíuauðhringur við og hann hefur staðið sig með þeim endemum að árum saman hefur hann boðið íslenskum sjávarútvegi upp á þau skilyrði að þurfa að kaupa olíu og bensínvörur á 30–40% hærra verði en tíðkast á öllum fiskihöfnum í Evrópu. Þetta gengur ekki. Þetta á sér ákveðnar skýringar og það er ekki hægt að taka sem góðar og gildar skýringar olíueinokunarinnar í því efni. Ég er sammála Alþb.-mönnum um það. Að öðru leyti vísa ég til tillagna Alþfl. í sjávarútvegsmálum sem eru fleiri en þessar. Sérstaklega þyrftu menn að beina umr. að því hvað við getum gert til þess að styrkja okkur í samkeppninni við þær þjóðir sem nota olíu- og iðnaðarauð sinn til þess að niðurgreiða sjávarafurðir. Þar eigum við að beita mjög hörðum aðgerðum gagnvart Norðmönnum og nota fyrsta tækifærið sem gefst til þess sem er nú þegar Norðurlandaráð kemur saman hér í Reykjavík. Ég ætla ekki að orðlengja um það frekar. Að því er varðar hugmyndirnar um að stöðva erlendar lántökur, þá skiptir þar mestu að menn hafi raunsæjar hugmyndir um hvernig við ætlum að fara að því að byggja upp innlendan sparnað. Það gerist ekki með þeim hugmyndum sem hv. 3. þm. Reykv., Svavar Gestsson, formaður Alþb., er að reifa þessa dagana að því er varðar verðtryggingu sparifjár. Hins vegar hygg ég að sú umr. sé að verulegu leyti byggð á misskilningi vegna þess að auðvitað getum við ekki hlaupið frá því að stuðla að sparifjármyndun. En um leið útilokar það ekki að við hegðum okkur eins og menn gagnvart hagsmunum húsbyggjenda. Sá sem ætlar að stöðva erlendar lántökur verður í fyrsta lagi að hafa svör á reiðum höndum um það hvernig við ætlum að byggja upp innlendan sparnað og hvernig hann ætlar að haga sinni skattapólitík. Og þar vantar eiginlega mikið á, þar er stórt gat í tillögum Alþb. Við erum að sjálfsögðu sammála þeim um það að afnema sjúklingaskatta. Ég sé að ég get nú ekki rætt vaxtamálin eins ítarlega og kannske væri þörf á en ég er sammála þeim Alþb.-mönnum um það að vexti má að ósekju, að því er varðar skammtíma skuldbindingar, hafa án verðtryggingar. Þá á ég við að þar er um að ræða áhættulán fyrst og fremst og bisness er bisness, menn taka áhættu í viðskiptum og við því er ekkert að segja. Að því er varðar lánamál til lengri tíma getur það hins vegar ekki gengið, ekki miðað við aðstæður í íslensku þjóðfélagi að svo stöddu. Við eigum að bjóða sparifjáreigendum upp á verðtryggingu. Við eigum að hafa lága raunvexti, mjög lága raunvexti. Fyrir því eru ákveðin rök að við þurfum ekki að elta Reagan í þeim efnum. Vaxtapólitík núv. ríkisstj. er sannanlega alröng. En að því er varðar húsnæðismálin er kjarni málsins sá að við þurfum í fyrsta lagi tekjustofna til þess að endurreisa fjárhag byggingarlánasjóðanna. Það er atriði númer eitt. Um það höfum við lagt til alveg ákveðnar tillögur sem eru tillögurnar um stóreignaskattinn á hinn skattsvikna verðbólgugróða hinna ríku. Í annan stað verðum við að tryggja byggingarsjóðunum fasta tekjustofna, það er óhjákvæmilegt. Við verðum að þurrka út vaxtamuninn milli inn- og útlána. Í þriðja lagi verðum við að lengja lánstímann og það styðst við þau rök að fjárfesting í húsnæði er til langs tíma. Hún er án áhættu og getur þess vegna borið lága vexti enda þekki ég engin dæmi þess frá löndunum í kringum okkur að boðið sé upp á sama raunvaxtastig að því er varðar fjárfestingarlán til atvinnurekstrar, sem á að skila arði, og til húsnæðislána. Það væri mjög æskilegt að við gætum komist að sameiginlegum niðurstöðum í þessum efnum en þá bið ég formann Alþb. endilega að setjast nú niður og læra lexíuna sína um vaxtamál betur en hann hefur gert að undanförnu. Að því er varðar að hafa stjórn á skipafélögum í sambandi við fragt og slíka hluti er ekki mikill ágreiningur. Ég tek líka undir með Alþb. um það, enda höfum við gert það áður, kannske má orða það svo að Alþb. taki undir með okkur, að það beri að breyta þeim reglum sem nú gilda um skattmeðferð verðbréfahagnaðarins. Það er ljóst að hluti af sparifjármynduninni í þjóðfélaginu er náttúrlega ekki sparifjármyndun í eiginlegum skilningi heldur skattsvikinn hagnaður eða erfðafé sem er partur af neðanjarðarhagkerfinu og er ávaxtaður með góðum árangri á allt að 18% raunvöxtum á verðbréfamarkaðinum íslenska sem lýtur engum lögum og engum reglum. Satt að segja eru menn, sem kunnugir eru þessum viðskiptum, farnir að óttast það mjög að þetta ævintýri endi með stóru hruni. Kjarni málsins er sá að þarna er um að ræða svo himinháa raunvexti, og aðallega er hér um að ræða fé huldumanna Stigahlíðarþjóðarinnar, skattsvikið fé sem þolir ekki dagsins ljós, og það er ekki framtalsskylt og það er ekki skattskylt. Fórnarlömb þessa kerfis eru að verða ansi mörg og ég er algerlega á einu máli um það að þarna beri að breyta reglum, þarna beri að setja lög, og einnig hugmyndinni um það að skuldabréf skuli ekki látin ganga kaupum og sölum nafnlaus heldur vera skráð á nafn, svo sem tíðkast í öllum góðum kapítalískum ríkjum, þ. á m. Bandaríkjunum. Ég ætla ekki, herra forseti, að hafa þessi orð lengri að sinni. Þetta voru fáein orð að gefnu tilefni um efnahagsstefnu Alþb. í tilefni af þessu frv., tilraun til þess að meta störf Alþb. í ríkisstjórn í ljósi reynslunnar. Að lokum læt ég í ljósi þá frómu ósk að menn læri af reynslunni.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. né heldur blanda mér í kennslutíma síðasta ræðumanns, hv. 5. þm. Reykv., þar sem hann reyndi að kenna þeim hv. Alþb.-mönnum, né heldur ræða sjónarmið þau sem fram komu af hans hálfu þó að ástæða væri til að gera það með ýmsum hætti og gera samanburð á því sem hér var sagt og því hvernig áður hefur verið að málum staðið af hálfu Alþfl.-manna. Hv. 3. þm. Reykv. beindi til mín þremur fsp. í ræðu sinni hér áðan sem ég vildi gjarnan mega svara nú. Í fyrsta lagi spurði hann um breytingu á störfum langlánanefndar eða lánanefndar eins og sú nefnd heitir. Þegar fleiri bankar en ríkisbankarnir fá heimild til erlendrar lántöku liggur ljóst fyrir að þar verður að gera breytingu á hvernig með þessi mál skuli farið, þ.e. erlendar lántökur. Og þeir hafa t.d. ekki fengið aðild að lánanefndinni sem veitir heimildir til erlendra lána að fengnum tillögum bankanna. Þetta er eitt atriðið sem gerir það að verkum að reglurnar sem í dag gilda verður að endurskoða. Og þá gildir það hvort heldur er varðandi lánanefndina eða svokallaða samstarfsnefnd bankanna sem fjallar aðeins um þau lán sem heimilt er að taka innan árs. Hér er um að ræða, eins og segir í grg. sem frá ríkisstj. kom og forsrh. og fjmrh. gerðu grein fyrir, að nýjar reglur og viðmiðanir verði settar um erlendar lántökur og þar m.a. tekið fram að á þeim verði gerðar breytingar þannig að erlendar lántökur, endurlán banka, ábyrgðir banka taki m.a. mið af eiginfjárstöðu og auk þess verði farið inn á þær brautir að veita einstaklingum heimildir til að taka lán án þess að ríkisábyrgð eða bankaábyrgð komi til. Með hvaða hætti menn hugsa sér að þetta fyrirkomulag verði liggur ekki ljóst fyrir í dag en að mínum dómi miðar þetta að því að breyta störfum lánanefndarinnar, hvernig svo sem þeim störfum verður fyrir komið, eða því skipulagi sem á þessum málum þarf auðvitað að hafa hér eftir sem hingað til. Ég teldi sjálfur eðlilegast að þessi mál væru hjá bönkunum, þeim sem hafa heimildir til erlendrar lántöku, en að sjálfsögðu innan þeirra marka sem sett væru og m.a. er bent á í því sem ég vék að hér áðan. Hv. þm. vék að verðtryggðum lánum og minntist á þær hugmyndir að lán til skemmri tíma væru ekki verðtryggð. Þetta gerðist m.a. við síðustu vaxtaákvörðun. Þar var tekið fram að lán til sex mánaða og skemmri tíma væru ekki heimiluð verðtryggð og litið á það sem fyrsta skref í þá átt að lán til skemmri tíma væru ekki verðtryggð. Þá vék hv. þm. að skuldabréfum og meðferð þeirra. Það er rétt sem kom fram hjá þm. að breytingar á þessum reglum er hægt að gera án lagabreytinga, þ. á m. að setja reglur varðandi verðbréf. Og það er einmitt það sem rn. hefur haft til meðferðar og kemur fram í þeirri yfirlýsingu sem hér var vikið að og gerð var grein fyrir á föstudaginn og ætlunin er að koma í framkvæmd. Það er gert ráð fyrir því að reglur um verðbréf verði settar og auk þess gert ráð fyrir því að Seðlabankanum verði falið að koma á fót því kaupþingi sem gert er ráð fyrir í lögum um Seðlabankann til þess að öruggar upplýsingar fáist um verð og verðlagningu á verðbréfum. Þá er enn fremur gert ráð fyrir því að skoða skattalega meðferð skuldabréfa. Það liggur í hlutarins eðli, miðað við þær breyttu aðstæður sem í dag eru á verðbréfamarkaðinum, að það þarf að gera.