Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Skúli Guðmundsson) Umr. um þetta frv. var frestað fyrir nokkru, vegna þess að brtt. höfðu borizt og óskað var, að fjhn. tæki þær til athugunar. N. hefur athugað þessar till. og einnig átt tal við fulltrúa frá póstmálaskrifstofunni, sem annast innheimtu á sérleyfisgjöldum. Hann lagði á móti því, að brtt. á þskj. 176 frá hv. 2. þm. Reykv. sem og brtt. á þskj. 201 frá hv. þm. A-Húnv. yrðu samþ., en mælti með því, að frv. yrði samþ. eins og það liggur fyrir, þ.e.a.s. með þeirri formsbreyt., sem n. leggur til á þskj. 175. Meiri hl. fjhn. leggur til, að frv. verði samþ. með þeirri breyt., sem n. leggur til á þskj. 175, en hinar brtt. verði felldar. Ég skal geta þess, að formaður Félags sérleyfishafa ræddi við mig og sagði, að félagið væri andvígt þeim breyt., sem felast í till. þessara tveggja hv. þm. Fleira er ekki ástæða til að taka fram af hálfu n.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. fjhn. hefur sagt, voru þessi mál rædd á fundi n., og mætti þar form. Félags sérleyfishafa. En ég gat ekki sannfærzt um, að brtt. mín ætti ekki rétt á sér. Eins og hv. þm. muna, fer till. fram á, að í stað þess, að heimilt sé að undanskilja sérleyfi og sérleyfisgjaldi fólksflutningaferðir endrum og sinnum á héraðsmót, fjölsóttar skemmtanir, hópferðir og því um líkt, þá verði þessi réttur skilyrðislaus. Það hefur nú verið þannig þangað til í sumar, að fólk hefur ekki þurft að borga neitt gjald af hópferðum. Þess vegna er það svo, þó að þetta frv. líti sakleysislega út, - en það fjallar um, að 7% þau, sem verið hafa, lækki niður í 3%, - þá felur það í sér nýtt 3% gjald á aðila, sem ekkert slíkt gjald hafa þurft að greiða fram að þessu. Hópferðir, eins t.d. berjaferðir Reykvíkinga, hafa verið undanþegnar þessu sérleyfisgjaldi. Ég fæ ekki séð, að það sé nein nauðsyn á þessu. Ég fæ ekki séð, að menn eigi ekki að geta slegið sér saman um bil án þess að þurfa að borga sérstakt gjald. Það er ófært, hvernig menn geta ekki orðið hreyft sig í þessu þjóðfélagi án þess að þurfa að borga fyrir það. Auðvitað kemur þetta niður á þeim, sem hafa ekki efni á því að eiga lúxusbíl. Auk þess þurfa menn ekki að búast við því, þó að þeir greiði þetta gjald, að það komi fram sem tekjur á fjárlögum, því að þessar tekjur verða alls ekki gefnar upp eins og fleiri smáskattar, sem lita sakleysislega út, eins og t.d. leyfisgjaldið, sem rennur til fjárhagsráðs, þrátt fyrir það að ríkið fái þar 2 millj. kr. tekjuafgang. Svona er farið að því að koma alls staðar að gjöldum, sem ekki koma fram sem tekjuliður á fjárlögum, og finnst mér því, að þessi gjöld séu óréttmæt. Þess vegna vildi ég eindregið leggja til, þrátt fyrir mótmæli nokkurra sérleyfishafa, að gjöldum þessum verði létt af almenningi. Hv. þm. A-Húnv. hefur flutt brtt. við mína brtt. Er ég hans till. samþykkur að því undanteknu, er snertir samkomur innan héraða. Það þýðir það, að ef t.d. Reykvíkingar skreppa til nærliggjandi héraðs á héraðsmót, þá eru þeir skuldbundnir til að borga sérleyfisgjald, sem bændur innan héraðsins sleppa við. Mér finnst þetta óþarfleg þröngsýni, að ef Reykvíkinga eða aðra kaupstaðarbúa langar til að slá sér saman um bil og fara í næsta hérað, þá þurfi þeir að borga fyrir það sérstakt gjald, sem menn innan héraðsins þurfa ekki að greiða. Ég held, að brtt. hv. þm. A-Húnv. sé einnig þannig, að erfitt sé að hafa eftirlit með innheimtu á þessu gjaldi og tryggja, að það verði ekki misnotað, en það held ég að væri auðvelt, - því að hvað er hérað? Fyrir utan það er þetta ekki réttlátt. Viðvíkjandi því, að haldið hefur verið fram, að erfitt væri um innheimtu gjalds á sérleyfisleiðum, þá held ég, að það sé ekki rétt, því að það er annað með bila, sem hafa sínar fastákveðnu leiðir, og er það auðskilið. Fæ ég ekki séð nein þau rök, sem mæla gegn brtt. minni. Það virðist vera tilgangurinn að skattleggja allt stórt og smátt, þegar nokkur möguleiki er að koma því við.



Herra forseti. Ég átti þátt í því, að þessu var komið á, þegar ég hafði með þessi mál að gera, að sækja skyldi nm leyfi til hópferða. Ég gerði þetta að nokkru leyti með eigi fúsum vilja, en rök þeirra manna og mótmæli, er hér áttu hlut að máli, voru svo sterk, að ég lét til leiðast. Aðalhættan var í því fólgin, að þetta yrði misnotað þannig, að gengið yrði á rétt sérleyfishafa, sem undanfarið hafa farið með skarðan hlut frá borði og hafa rekið sérleyfisferðir sínar með halla eða litlum hagnaði. Niðurstaðan af þessu varð sú, að gjaldið var lækkað með bráðabirgðalögum úr 7% niður í 3%. Ég tel sanngjarnt að hafa orðið við og verða við þessum kröfum. En ég verð að segja það, að eftir því sem ég hef hugsað málið betur, þá finnst mér hart að gengið, ef á að leggja sérleyfisgjald á allar hópferðir, jafnvel innan héraða. Ég get því fyrir mitt leyti fallizt á þá brtt. hv. þm. A-Húnv., að hópferðir innan héraða séu undanþegnar. Þó ber ég fram brtt. um orðalag, þannig að í stað orðanna „innan héraðanna“ komi: innan sýslna. M.ö.o., að takmörkin verði miðuð við sýslutakmörkin, þar sem ég get hugsað mér, að erfitt verði að ákveða takmörk héraða. Finnst mér fullkomin sanngirni að hafa þetta þannig, þó að ég á sínum tíma hafi verið með í að koma þessum lagaákvæðum á.



Herra forseti. Ég get tekið undir það, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði, að það hefur ekki verið að ástæðulausu, að talað hefur verið um eltingaleik við að leggja skatta á allt. Ég verð að segja það, að ef raktar væru allar þær aðferðir, sem notaðar hafa verið við að koma bessum sérleyfisgjöldum á, þá væri það ljót saga, en ég ætla ekki að fara að rekja hana hér. Það er búið að höggva á þennan hnút nú með því að fyrirskipa rannsókn í sambandi við málið, og þegar brbl. komu út um málið í sumar, þá gekk alveg fram af mönnum, og ég heyrði það á öllum almenningi og einnig bílstjórum, að þeim þótti alveg nóg um. Í sambandi við þetta finnst mér talsverður munur á því, hvort á þennan hátt eru skattlagðar allar hópferðir innan héraða eða langferðir út á land. Hv. 2. þm. Reykv. hélt því fram, að ég vildi gera upp á milli sveitanna og kaupstaðanna. Hann hélt því einnig fram, að erfitt mundi að skilgreina takmörk héraða. En því er til að svara, að í fyrsta lagi eru kauptún til í flestum sýslum; undantekningar eru að vísu til, og mín till. nær vitanlega yfir þau líka. Í flestum tilfellum er það einnig svo, að í kauptúnunum eru flestar bifreiðarnar og bifreiðarstjórarnir. Hér í Rvík er mikið um, að menn eigi prívatbíla og bjóði þá vinum sínum með sér, og eru þeir undanþegnir þessari skattálagningu. Varðandi brtt. hæstv. viðskmrh. þá játa ég, að orðalagið er betra þannig, því að í einstaka tilfellum getur leikið vafi á því, hvað er hérað, og stefnir því þessi brtt. hans að því að gera till. skýrari. Ég gæti hugsað mér, svo að ég taki dæmi, að flestir muni skoða Mýra- og Borgarfjarðarsýslur sem sama hérað. Þess vegna get ég fallizt á brtt. viðskmrh., að þetta gildi um hópferðir innan sýslu og gjaldið taki aðeins til hópferða, sem farnar eru út úr sýslunni. Sé ég svo ekki ástæðu til að fjölyrða meir um þetta.



Herra forseti. Það er út af fyrir sig fagnaðarefni, að hæstv. viðskmrh. sjái sér fært að vera meðmæltur till., sem ég tel vera spor í rétta átt. Það er eitt atriði, sem ég er ekki viss um, að hæstv. ráðh. hafi athugað. Með brtt. hans yrði að vísu skorið úr því, hvar takmörkin væru, en þá væru aftur á móti allir kaupstaðir á Íslandi útilokaðir frá þessu, og sérstaklega mundi það lenda illa á Reykjavík, Akureyri, Seyðisfirði o.fl. Þar mundi hið sama harðvítuga sérleyfisgjald gilda áfram, og gætu Reykvíkingar því ekki slegið sér saman um bíl, þegar þá langaði til, án þess að borga þetta gjald. Ef fólk úr Árnessýslu fer að Kolviðarhólí, þá þarf það ekki að borga sérleyfisgjald, en ef Reykvíkingar fara þangað, þá þurfa þeir að borga gjald, og finnst mér þetta ranglátt. Býst ég einnig við, að það verði erfitt að skylda fólk til að greiða gjald þetta. T.d. ef Seyðfirðingar ætla að slá sér saman í hópferð á einhvern stað hinum megin fjarðarins, þá verða þeir að sækja um leyfi til Reykjavíkur og spyrja, hvort þeir megi allra náðarsamlegast slá sér saman um 25 manna bíl og keyra í klukkutíma. Fæ ég ekki séð, að þetta nái nokkurri átt, að menn, sem búa öðrum megin fjarðarins, skuli þurfa að sækja um leyfi til þess að fara yfir fjörðinn. Held ég þess vegna, að till. hæstv. ráðh. verði fyrst réttlát, ef hún gildir í bæjum líka. Býst ég við, að það yrði litið svo á, að sýslan væri í þessu sambandi lögsagnarumdæmi, þannig að Reykvíkingar megi fara upp í Mosfellssveit, en menn í Mosfellssveit megi ekki fara austur á Þingvöll án þess að greiða sérleyfisgjald. Hins vegar þyrfti þess ekki, ef bíllinn færi ekki nema í Kjósina. - Ég er hræddur um, að ef þannig verður að Íslendingum búið með löggjöf, þá mundi ýmsum detta Hólmfastur sálugi í hug. Ég er hræddur um, að þetta yrði erfitt í framkvæmd. Þess vegna vil ég eindregið beina því til hv. þm., að þeir taki þetta til nánari athugunar eða sjái sér fært að samþ. mína till. Hv. þm. A-Húnv. minntist á það, að hér í Rvík ætti allur fjöldinn einkabíla, og þyrfti því ekki að hugsa um þá, heldur bændurna. Nú eru þeir fleiri, sem engan prívatbíl eiga, og þó að þeir, sem þá eiga, sleppi við að borga þetta gjald, hvaða réttlæti er þá í því, að þeir, sem engan bil eiga, þurfi að borga þetta gjald, að þeir megi ekki slá sér saman um bil og fara í næstu sýslu án þess að þurfa að borga fyrir það gjald, en hinir, sem eiga lúxusbíla, sleppi? M.ö.o., þá held ég, að eina lausnin við brtt. hæstv. ráðh. sé að ganga einu skrefi lengra og vera ekki að gera upp á milli sveita og kaupstaða með því, að kaupstaðarbúar megi ekki fara í næstu sýslu án þessa gjalds, og vera sammála till. minni.



Herra forseti. Hér hafa verið fluttar margar ræður um lítið mál eins og oft hefur komið fyrir áður. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er um að staðfesta brbl. um lækkun sérleyfisgjalds úr 7% í 3%. Með þessu léttir undir hjá sérleyfishöfum, en þeir hafa haldið því fram, að rekstur sérleyfisferða hafi ekki borið sig nema hjá þeim, sem hafa beztu leiðirnar. Þá held ég, að ætti ekki í sömu andránni að samþ. brtt., sem gæti verið þeim til óþurftar, en á það hefur verið bent af ýmsum, að sú hætta vofði yfir, að bifreiðarstjórar taki fólk á samkomur á sérleyfisleiðum og taki þannig allan flutning af sérleyfishöfunum, sem verða þrátt fyrir það að halda uppi ferðum. Það hafa komið fram þrjár brtt., ein frá hv. 2. þm. Reykv. og brtt. við hana frá hv. þm. A-Húnv. og við þá brtt. brtt. frá hæstv. viðskmrh. Hver verður svo framkvæmdin, ef það verður ofan á, sem hæstv. ráðh. leggur til, að heimilt sé að flytja fólk án sérleyfisgjalds, eins og það er orðað hér, „á héraðsmót og fjölmennar skemmtanir innan sýslunnar“. Það má kannske færa rök fyrir þessu, en hvernig verður framkvæmdin? Við skulum nú hugsa okkur, að það verði stofnað til skemmtunar á Hólum eins og oft kemur fyrir. Það er gott fyrir Skagfirðinga að sleppa við að greiða þennan 3% skatt. En er nú nokkur sanngirni í því, að íbúar kjördæmis hv. þm. A-Húnv. þurfi að borga gjaldið, sem verða mun, ef brtt. ráðh.. verður samþ.? Og ef bílstjóri á Sauðárkróki flytur fólk þaðan á samkomuna, þarf það að borga gjaldið. En ef honum dytti í hug að taka fólk í bil sinn til viðbótar í Hegranesinu, þá þyrfti ekki að borga sérleyfisgjald af fargjaldi þess. Ég held, að þetta fari að verða nokkuð erfitt í framkvæmd. Það er fleira í þessari brtt., eins og t.d. að láta þetta gilda fyrir héraðsmót og fjölsóttar skemmtanir. Hvað er fjölsótt skemmtun? Nú hefur skemmtun orðið fámenn, að því er talið er, og þá eiga þeir, sem sóttu skemmtunina, að greiða skattinn, en að sleppa, ef skemmtun hefur orðið fjölmenn.



Lögin frá 1945 hafa ekki verið framkvæmd í mörg ár, en það getur verið, að það sé eitthvað farið að herða á framkvæmdinni nú. Þó að eitthvað verði hert á framkvæmdinni, eru margir, sem sleppa við gjaldið, því að það er orðið mikið um bila, og menn taka þá oft nágranna með í bílunum, og það er ekkert skipt sér af þessu. Það er ekki áhugamál mitt, að þetta verði samþ. Ég geri ráð fyrir, að komizt verði að þeirri niðurstöðu, að rétt sé að samþ. frv. óbreytt og láta þar við sitja.



Herra forseti. Það er ekki nýtt að heyra, að hv. þm. V-Húnv. kalli það lítið mál, þó að lagður sé á nýr skattur, því að þetta er ekkert annað en nýr skattur. Um leið og lækkað er sérleyfisgjald á langleiðum, þá er það fært á allar mögulegar ferðir innan sýslna, sem ekkert gjald á að greiða af. Hér er því verið að færa út þetta sérleyfisgjald til mörgum sinnum fleiri manna. Ég játa, að verði þetta samþ., þá er örðugt að framfylgja því. Það er það eina rétta að gefa þetta allt frjálst og afnema þessi l. um sérleyfisgjöld. En úr því að verið er með þetta, vil ég draga úr þessu og tel rétt, að undanþegnar skatti verði ferðir á skemmtanir innan héraðs og niðurlag brtt. orðist eins og hér segir: „á fjölsóttar skemmtanir og héraðsmót innan sýslna“. Ég lýsi því yfir, að ef mín brtt. verður felld, þá greiði ég brtt. hv. 2. þm. Reykv. atkv., því að það er því betra, því meira sem höggvið er í þessa vitleysu.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er um framlengingu á l., sem eru í gildi til næstu áramóta. Lögin um eyðingu svartbaks eru í upphafi frá 1941 og hafa verið framlengd nokkrum sinnum. Hér er um allmikið hagsmunamál að ræða fyrir þá, sem æðarvarp hafa. Er engum vafa bundið, að ákvæði þessa frv. tryggja það, að æðarfuglinum fari ekki fækkandi af völdum svartbaks, enda er það löggjafarvaldsins að vernda og tryggja með lögum, að framleiðslan, á hvaða sviði sem er, megi vaxa og blómgast eins og mest má vera. Eins og nál. á þskj. 297 ber með sér, leggur landbn. til, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Meiri hl. allshn. hefur borið fram brtt. við frv. þetta, sem prentuð er á þskj: 314. Hún er við 1. gr. frv. og varðar skyldur ríkisstj. til þess að bera utanríkismál undir utanrmn. Það var talið, að um nokkurt vafaatriði væri að ræða, en nú eru ákvæði gr. tvímælalaus með öllu, svo að gr. verður ekki misskilin. Því var brtt. borin fram við frv., og það leikur ekki á tveim tungum, að jafnskylt er að bera utanríkismál undir utanrmn. og er í fyrri ákvæðum. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta frv., þar eð það liggur mjög ljóst fyrir.



Herra forsetl. Ég ætla að víkja nokkuð að brtt. meiri hl. allshn., en hún sýnir, að meiri hl. n. er ekki eins staffírugur að brjóta lýðræðisreglur sem fyrr og hefur nú lagað fyrri mistök og gert, að bera skuli utanríkismál undir utanrmn. Þá gerir allshn. ráð fyrir, að utanrmn. kjósi úr sínum hópi hlutfallskosningu 3 menn til ráðuneytis ríkisstj., og með sama hætti kýs n. úr hópi varamanna sinna 3 menn til vara, sem kvaddir skulu til í forföllum aðalmanna. Upphaflega hefur átt að láta 7 menn fá þannig 6 menn úr 7 manna hópi. - Hv. frsm. hefur ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um þetta mál, og honum virðist vera nokkuð sama um það, hvort hann þurfi að taka eitt eða fleiri hliðarhopp í þessu máli. Hæstv. sjútvmrh. (ÓTh) talaði nokkuð um sósíalista. Hann hafði mikið á móti þeim 1942, en svo bregður þó við, að 1944 myndar hann ráðuneyti með okkur sósíalistum. Síðan líða tvö ár, og viðsýnni ríkisstjórnir taka við völdum viða í heiminum með þátttöku eða samstarfi við sósíalista. Svo var skyndilega breytt um stefnu, eins og menn vita, og þarf ekki að fjölyrða um. Hins vegar ætti hæstv. ráðh. að varast að hlaupa á sig á gamals aldri. Það hvílir tigæfa yfir þessu máli. Það hefur tvisvar þurft að bera fram brtt. við það síðan það kom fram í þinginu, en það gæti verið vissara fyrir hæstv. stjórn, ef nú skyldi vera fram undan veðrabreyting í heimspólitíkinni. Hætt er við, að meiri hl. taki ekki aðvaranir til greina.



Herra forseti. Ég hef borið hér fram brtt. við 1. gr. frv., sem er prentuð á þskj. 320. Brtt. er við 1. gr. Á eftir 2. málsl. 2. efnismálsgr. („Til utanríkismálanefndar skal vísað utanríkismálum“) komi svo hljóðandi málsliður: „Ráðuneytið skal ávallt, jafnt milli þinga sem á þingtíma, bera undir utanrmn. verzlunarsamninga, er ríkið gerir, og skipanir í embætti í utanríkismálum.“ Eins og fram hefur komið í ræðum okkar sósialista um þetta mál, hefur þetta mál verið mjög illa hugsað í upphafi. Frv. þetta virðist, þegar það er athugað ofan í kjölinn, fyrst og fremst vera til þess að gera utanrrh. valdameiri. Nokkur lagfæring hefur þó fengizt á frv. frá því að það kom fyrst fram, og er nú tekin fram skylda ríkisstj. að bera utanríkismál öll undir utanrmn. Hins vegar er hinn yfirlýsti tilgangur frv. að útiloka sósíalista vegna samninga við Bandaríkin og samninga um hervæðingu Íslands. Það eru og fleiri ávextir, sem þetta frv. hefur í för með sér. Framsókn mun fá sín súru epli af þessu ráðabruggi. Utanrrh. verður einráður og hans flokkur um alla verzlunarsamninga og skipun í fulltrúaembætti ríkisins erlendis. Það var venja áður fyrr að hafa samráð við Alþ. um þessi mál, á meðan ríkisstj. hafði það í sinni hendi að selja meginhluta íslenzkra afurða, og það er eðlilegt, að ríkisstj. beri það undir utanrmn. Meðan landið var sjálfstætt og ekki undir erlendri harðstjórn og við máttum byggja hús hér á Íslandi án þess að spyrja útsendara frá erlendum bönkum, þá var þessi háttur á og góð samvinna milli Alþ. og ríkisstj. Nú er auðséð, að ef meiningin er að halda við það orðalag, sem nú er á till., þá er ætlunin að hverfa frá því fyrirkomulagi, sem var á þessum málum í upphafi lýðveldisins og var góður siður, en í stað þess gera það að einkamáli þeirra þriggja, er eiga að vera ríkisstj. til ráðuneytis. Mér þykir þetta illa farið, ef útiloka á 4 menn í n. frá því að fjalla um þessi mál. Ég álit, að sú utanrmn., sem Alþ. kýs, eigi rétt á að fjalla um þessi mál. Ég hef t.d. ekki orðið var við, að Framsfl. væri svo sérstaklega með saltfiskssölunni, að hann ætti að vera því svo fylgjandi að útiloka sjálfan sig úr n. Ég held, að þær sölur, sem hafa farið fram að undanförnu, hafi sýnt, hvernig þessum málum er varið. Það væri fróðlegt að vita, hvernig stendur á því, að stj. selur íslenzkar vörur í viðskiptalöndum okkar, sem nú eru, fyrir miklu lægra verð en hægt er að fá á frjálsum markaði. Ég held, að það sé fyllilega nauðsynlegt að fylgjast með því í n., hvað gerist í þessum málum, t.d. eins og þegar hraðfrysti fiskurinn er seldur 30% undir framleiðsluverði og það svo notað sem átylla til að okra á bátagjaldeyrinum. Togararnir gætu lagt upp í hraðfrystihúsin hringinn í kringum landið. En samningar milli .togaraeigenda og hraðfrystihúsanna stranda á því, að hraðfrystihúsin eru látin neita að gefa það verð fyrir fiskinn. sem hægt væri að fá á frjálsum markaði. Hins vegar munu hraðfrystihúsin vera hrædd við að láta þetta vitnast, vegna þess að það mundi kippa grundvellinum undan þessum áróðri fyrir bátagjaldeyrinum og þeim byrðum, sem hann nú leggur á landsmenn. Ég vil leyfa mér að lýsa yfir, að svo framarlega sem útflutningur á freðfiski væri frjáls, þá væri hægt að selja bann á framleiðsluverði. Hins vegar er búið að neita hér á Alþ. að samþ. l., sem gæfu mönnum leyfi til að selja frjálst. Það er búið að koma í veg fyrir, að 3–4 mánuðir í haust væru hagnýttir í þessu skyni. Hæstv. ríkisstj. ætlar að losa sig við Alþ., til þess að hún geti framlengt bátagjaldeyrinn og annað slíkt án afskipta þess. Ég held það sé ákaflega misráðið af Alþ. að ætla sér að útiloka þann möguleika, sem það hefur til að hafa áhrif á þessi mál, með því að þau séu lögð fyrir utanrmn., en eins og fram á er farið í þessu frv., er utanrmn. útilokuð frá afskiptum af utanríkisverzlun milli þinga. Ég álít því, að Alþ. ætti að samþ. þá brtt., er ég flyt á þskj. 320, að það ætti að leggja utanríkisviðskipti undir hana bæði á þingtíma og milli þinga. Þetta væri líka í fullu samræmi við það, sem flm. hafa sagt að væri tilgangur frv. Ég vil vona, að þm. vilji athuga vel sinn gang, áður en þeir fella þessa brtt. Þá er annað atriði, og það er um skipanir í embætti í utanríkisþjónustunni. Það var líka á fyrstu árunum eftir að lýðveldið var stofnað venja að bera slík mál undir utanrmn. Ég býst við því, að þm. hafi tekið eftir því við umr. í gær, að sendimenn okkar væru vel launaðir menn. Einn hv. þm. í fjvn. hélt því fram - og er ómótmælt -, að einn ræðismaður hafi 120 þús. kr. laun á ári. Sendiherrarnir eru langlaunahæstu menn ríkisins, og það virðast ekki vera nein ákvæði um það í launal., hve mikið þeir eiga að hafa í laun. En þessir menn eru með 200–300 þús. kr. laun hver, og virðist full ástæða til, að þessi n. hafi tækifæri til að fylgjast með því, sem þessir menn fá í laun, enda var það siður á tímum nýsköpunarstj. Ég held því, að rétt sé að samþykkja síðari efnislið till. minnar, og það er einnig í samræmi við hinn yfirlýsta tilgang frv. Það var aðeins verið að útiloka kommúnista, þessa hættulegu menn, frá samningum við Bandaríkin, og ef þetta er rétt og það var eini tilgangurinn, þá á hv. meiri hl. Alþ., sem að þessu máli stendur, að samþ. þessa till. mína. Það er ekki nokkur ástæða til að útiloka meiri hl. n. frá því að fjalla um slík utanríkismál sem þessi, enda er auðvelt að sjá um, að allt, sem snertir leynimakk Bandaríkjanna og Íslands, komist ekki upp fyrir því, og óþarfi að útiloka n. frá öllum utanríkisviðskiptasamningum. Ég hef nú við 2. og 3. umr. einbeitt mér að því að lagfæra ágalla á þessu upprunalega frv., sem var skotið yfir markið. Hv. meiri hl. hefur tekið til greina ábendingar mínar og ætti einnig að taka þetta til greina.



Herra forseti. Ég þarf ekki að eyða mörgum orðum að ræðu hv. 2. þm. Reykv. Hann talaði nú einkum um, að það þyrfti að breyta frv. Það, sem vakti fyrir flm. þessa frv., var að útiloka kommúnista frá afskiptum af utanríkismálum. Í því efni hefur engu verið breytt. Það eina, sem gert hefur verið, er það, að kveðið hefur verið skýrar á um réttindi þeirra, sem eftir eru. Ég hef ekki ástæðu til að harma þá breytingu. Það var sameiginlegur vilji okkar, sem að frv. stóðum, að þetta kæmi sem skýrast í ljós. - Meginkjarni ræðu hv. 2. þm. Reykv. var að halda því fram, hver höfuðnauðsyn það væri, að kommúnistar væru hafðir í ráðum um öll utanríkisviðskipti, og hann lofaði mjög nýsköpunarstjórnina í því sambandi. Það var jafnan gott samkomulag í nýsköpunarstj. um að láta Framsfl. ekki hafa hlutdeild í málunum, hvorki utanríkismálum né öðrum. Þó var ósamkomulag um, hvernig ætti að ráðstafa vörum, sem fleiri aðilar sóttust eftir. Þetta stafaði af því, að báðir aðilar vildu fá meira síldarlýsi með fiskinum en við gátum látið af hendi. Þegar svo var komið, að hvorki var hægt að leysa sölu lýsisins né fisksins, var mér falið að reyna að finna úrlausn. Ég tók það að mér, þótt mér virtist það í fyrstu vonlaust verk, en mér tókst það þó, og ég gerði það einsamall. Það var höfuðmisskilningur hjá hv. 2. þm. Reykv., að hann virtist halda, að verzlunarsamningar væru nú sama eðlis og í tíð nýsköpunarstjórnarinnar. Þá seldi stj. allt, en nú selja eigendur vörunnar hana sjálfir og ákveða verðið og stj. hefur lítið þar um að segja. Gangur málsins er sá, að sá maður, sem er tengiliður milli utanrmn. og framleiðendanna, Pétur Thorsteinsson deildarstjóri, hefur sér til ráðuneytis umboðsmenn allra helztu útflytjendanna, t.d. S.H., S.Í.F., síldarútvegsn., S.Í.S., og nokkra aðra, sem eru umboðsmenn eigendanna. Þessir menn eru ætíð kvaddir til ráða, er um sölusamninga er að ræða. Hér er með þessu stefnt í voða með síaukinni dýrtíð, sem bezt kom í ljós í sambandi við söluna til Ungverjalands, þaðan sem við urðum svo að kaupa rándýrt hveiti, sem við hefðum getað fengið miklu ódýrara annars staðar. Þetta voru veigamestu villurnar í ræðu hv. þm., en þær nægja til þess að raska öllu því, sem hann sagði um þessi efni, og er hans till. að öllu leyti óþörf. Og ég minnist þess heldur ekki, að slík mál séu nokkurn tíma borin upp í utanrmn., vegna þess að þeir, sem þessa vöru eiga, sjá um slík mál sjálfir. Hv. þm. skaut því inn í ræðu sína, að stjórnin hefði svikizt um að hlutast til um, að Hraðfrystihúsin keyptu af togurunum. Þetta er algerlega úr lausu lofti gripið, því að stj. hefur gert mikið að því að beita áhrifum sínum að því, að samkomulag mætti takast á milli þessara aðila. Þetta hafa stjórnarvöldin gert, eftir að borgarstjóri Reykjavíkur hafði átt mestan þátt í því að koma þeim samningum af stað. Og ég veit ekki betur en þessir samningar hafi náð fram að ganga og ríkisstj. hafi tilkynnt hraðfrystihúsaeigendum, að hún gæfi frjáls útflutningsleyfi á fiski, eftir að hann hefði verið hraðfrystur. Og ég veit ekki betur en að hún hafi einnig beitt áhrifum sínum til þess, að hann mætti sem víðast seljast og fyrir sem bezt verð, og má þar til nefna, að tilraunir hafa verið gerðar með það fyrir augum, að hann gæti síðan orðið útflutningsvara jafnvel til Arabíu og Ísrael. En það er svo fjarri sanni, að ríkisstj. hafi gert eitthvað til þess að hindra sölu þessara afurða; hún hefur þvert á móti gert sitt til að tryggja farsæla markaðsleit og góð málalok fyrir alla aðila. Varðandi það, að nauðsynlegt sé að hafa kommúnista í utanrmn., til þess að þeir geti þar haft farsæl áhrif, verð ég að segja það, að þetta frv. væri ekki fram borið, ef lýðræðisflokkarnir vildu eitthvað hafa saman við þá að sælda.



Herra forseti. Meiri hl. allshn. hefur ekki enn átt þess kost að sjá brtt. hv. 2. þm. Reykv., þar sem henni var ekki útbýtt fyrr en á þessum fundi, og get ég þess vegna ekki lýst neinu yfir fyrir hönd n. um afstöðu hennar, en hins vegar vil ég segja það út af ræðu hans, að utanrmn. verður sízt verr skipuð, eftir að þessi breyting hefur farið fram, og að hún er á engan hátt til meins. Eina breytingin er sú, að það eru færri menn, sem um þessi mál fjalla, en áður tíðkaðist. - Það, sem hann lagði aðalláherzlu á, var það, hvaða málum ætti að vísa til n. Í þessu frv. er ekki einn stafur um það að breyta því fyrirkomulagi, sem þar hefur verið haft á; hitt er það eina, að þar verða færri menn en áður. Þetta frv. gefur ekki til kynna, að neinar breytingar verði í þeim efnum, og þarf ég ekki að fjölyrða um það. Það má halda þeirri venju, sem tíðkazt hefur, þó að þetta frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég er hræddur um, að hæstv. atvmrh. sé farið að förlast minni, og vildi ég í tilefni þess, sem hann sagði, segja við hann nokkur orð. Við sósíalistar erum ekki að biðja um að haft sé samstarf við okkur. Við erum einungis að krefjast þess réttar, sem kjósendur okkar hafa gefið okkur. Það er aðeins sú krafa, sem við setjum fram, þegar við sjáum, að það á að fara að útiloka okkur frá því að geta haft áhrif á þau mál, sem mesta þýðingu geta haft fyrir íslenzku þjóðina, sem eru samningarnir við Bandaríkin og önnur ríki, hvort sem það eru verzlunarsamningar eða skipun sendiherra meðal erlendra ríkja. Í því tilliti teljum við að eigi að fara að vilja Alþingis, og við eigum fullan rétt á að geta haft þar þau áhrif, sem okkur ber samkv. fjölda okkar. Þó að hæstv. ráðh. gefi digurbarkalegar yfirlýsingar nú, má hann gjarnan minnast þess, að hann hefði betur ráðfært sig við okkur sósialista í fleiri málum, því að þegar hann hafði samráð við okkur, gerði hann það eina, sem mun halda nafni hans á lofti í framtíðinni. Þá vil ég segja það við hann út af þeim stöðugu uppnefningum, sem hann og hans skoðanabræður láta ganga, að við sósíalistar séum einræðisflokkur, - þá vil ég bara minna hann á, að við erum þó eini flokkurinn, sem ekki hefur það á samvizkunni að hafa brotið stjórnarskrá ríkisins. Ég á þar ekki við þau afglöp, sem framin voru í vor, þegar hernámssamningurinn var gerður við Bandaríkin, heldur á ég þar við þau stjórnarskrárbrot, sem gerð voru 1941, þegar kosningunum var frestað, en fór svo allt út um þúfur, af því að þeir gátu ekki komið sér saman um, hvernig ætti að haga bæjarstjórnarkosningunum í Reykjavík. Þeir flokkar, sem þá brutu stjskr. og tóku sér það umboð, sem þeir ekki höfðu, skreyta sig nú mest með lýðræði og öðrum stássfjöðrum. - Og ég held, að það væri nær fyrir þessa flokka að gala lægra um það, að við sósíalistar þurfum að taka sinnaskiptum, því að ég veit ekki betur en að við höfum varla haft tíma til að komast frá samningaborðinu frá öðrum til þess að fara að semja við hinn, svo fúsir hafa þeir verið að semja við okkur. Þá vil ég leyfa mér að rif ja upp fyrir honum nokkur þau atriði, sem hann virðist mest vera farinn að ryðga í í sambandi við viðskiptamálin. - Hann var að tala um samningana 1946 við Rússa. Man hann ef til vill eftir því, að viðskiptin við þá hófust ekki fyrr en 1946, og man hann kannske eftir því, að það var síldarlýsið, sem var viðkvæmasta málið? Man hann eftir því, að það hafði verið svo, að Unileverhringurinn brezki hafði keypt af okkur allt síldarlýsið á 38 £ tonnið? Og man hann kannske eftir því, að í febrúar 1945 var ákveðið að selja líka framleiðsluna 1945 á sama verði, eftir að hann hafði ráðfært sig við þá menn, sem þar höfðu um að segja? Framsfl. lýsti ánægju sinni yfir því, að það skyldi hafa tekizt að selja alla framleiðsluna á þessu sama verði, og ég hef áður minnt hann á, að ég var einn á móti þessu í utanrmn., en allir aðrir höfðu þegar þá sannfæringu, að allar afurðir okkar hlytu að falla. Hæstv. ráðh. hafði gengið inn á það að selja á sama verði, og bæði Framsfl. og Sjálfstfl. fögnuðu þessu happi, sem þeir álitu, þar sem þeir höfðu áður lýst því yfir, að allar okkar afurðir hlytu að falla, og Framsfl. reyndar hlakkað yfir um árabil og Tíminn verið látinn básúna út um allar jarðir, og hið sama höfðu aðrir andstæðingar nýsköpunarstjórnarinnar gert, þar sem var Björn Ólafsson og heildsalablaðið Vísir. En hvernig voru svo þessar verðlækkanir? Jú, þær komu fram í stórhækkuðu afurðaverði. En hverjar voru svo ástæðurnar, hvað Unileverhringinn snerti? Þær voru nú þannig, að Unilever vildi halda verðinu niðri og hindra jafnframt, að feitmeti gæti borizt til Austur-Evrópulandanna, og það vildi hann gera af því, að alþýða þessara landa hafði þá þjóðnýtt atvinnutækin og hann hafði ákveðið, að það skyldi ekki berast til hennar feitmeti, þó að hún sylti eftir stríðið. Þetta var það, sem olli því, að Unileverhringurinn vildi ekki láta af þeirri kröfu að kaupa allt lýsið. Og í þessu sambandi vil ég leyfa mér að leiða hæstv. ráðh. það fyrir sjónir, að hann fór utan, og svo fór að lokum, að okkur tókst að tvöfalda verðið á okkar lýsi. Þetta var nú allt verðfallið, sem varð eftir stríðið. - En þetta var ekki látið viðgangast hegningarlaust af þeirri stofnun, sem átti að sjá um, hvernig feitmeti væri skipt á milli landanna í heiminum, - mig minnir, að hún héti Combined Food-Board. Og hverjar voru svo gagnráðstafanir hennar? Jú, hún setti Ísland í bann. Hún setti bann við því, að smjörlíkisfeiti væri flutt til landsins. Það voru þær refsingar, sem Íslendingar urðu að þola fyrir það, að þeir seldu síldarlýsið til Austur-Evrópu. Og ef ég á að ýta betur við minni hæstv. ráðh., þá man hann kannske eftir því, að þessu banni var ekki aflétt - það stóð árið 1946 og fram í september það ár - fyrr en nokkrum dögum áður en Keflavíkursamningurinn var gerður, því að það þótti ekki vænlegt til árangurs, ef þetta ákvæði ætti að standa áfram. Og bróðir hæstv. ráðh., Thor Thors, var búinn að gera ítrekaðar tilraunir til þess að fá þessu aflétt, og honum tókst það loksins, nokkrum dögum áður en sá samningur var gerður. - Ég vil bara minna hæstv. ráðh. á þetta, úr því að hann var að bera brigður á, að það væri venja að vísa slíkum málum til utanrmn. Þá upplýsti hæstv. ráðh. það, að nú væri fyrirkomulagið ekki lengur svona, heldur væri það svo, að framleiðendurnir gætu selt þetta allt sjálfir erlendis. Nú mætti kannske minna hæstv. ráðh. á, hvernig þeir fá að selja þetta. Það er í fyrsta lagi þannig, að ríkisstj. ákveður verðið, og í öðru lagi, hvað mikið magn þeir mega selja. Það er því þannig, að framleiðendurnir verða að sækja um það, hvað mikið þeir mega selja og fyrir hvaða verð. Hæstv. ráðh. talaði um það, að þarna þyrfti að vera eins konar samband á milli framleiðenda og þeirra, sem um sölu framleiðslunnar sæju, og sjá þá allir, að það mundi koma í hlut utanrmn. að segja þar um sitt álit, bæði að því er snerti verð og sölumöguleika. Þetta eru þau mál, sem jafnan ættu að heyra undir utanrmn. Hæstv. ráðh. taldi upp ýmis sambönd, svo sem Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, sem hefðu sína fulltrúa við söluna og þeir gætu ráðgazt við. En hver er það, sem borgar „undirballansinn“ af þessari sölu? Á hverra baki bitnar það? Það bitnar á alþýðunni, og það er rétt, að það séu hennar fulltrúar, sem fái að hafa einhverja hlutdeild um, hvernig sölunni er háttað. Eða er það skoðun hæstv. ráðh., að almenningur eigi þarna ekki að hafa neinn rétt? Á þetta að vera einkaréttur einstakra manna? Ég held, að þeir menn, sem eru alltaf með lýðræðið á vörunum og eru að skreyta sig með því, ættu að færa svolítið af þessu lýðræði sínu inn í atvinnulífið. Og það virðist a.m.k. sem Framsfl. þyki, að þetta gerði ekki mikið til hvað saltfisksútflutninginn snerti, að minnsta kosti ef hann gæti þá náð í svolitla einokun sjálfur. Hæstv. ráðh. var að tala um það, að ég hefði borið fram frv. um, að menn ættu að hafa alveg frjálsar hendur um það, hvað þeir flyttu úr landi og hvað þeir keyptu í staðinn. Ég held, að hæstv. ráðh. ætti að fylgjast betur með. Í því frv., sem ég lagði fyrir þingið (það er 12. mál), er gert ráð fyrir hömlum hvað það snertir, hvað menn megi flytja inn, og hæstv. ráðh. getur sannfærzt um þetta, ef hann bara nennir að hafa fyrir því að kynna sér 2. og 4. gr. þess. Það er einmitt tekið fram um þær kvaðir, sem á menn verði lagðar hvað innflutning snertir, og er þar miðað við það, að menn hlíti lögmálum hinnar frjálsu samkeppni. Spurningin er aðeins, hvort þau máttarvöld, sem hafa einokun á útflutningnum, þora að horfast í augu við það, að það sé frjáls samkeppni um söluna. - Hæstv. atvmrh. minntist í þessu sambandi á skiptin á íslenzka fiskinum og ungverska hveitinu. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðh.: Þykir honum ekki nóg að láta viðgangast, að sífellt sé logið í afturhaldsblöðunum um þetta mál, þótt hann sé ekki sjálfur að þylja þau ósannindi hér á Alþ.? Hann veit ósköp vel sjálfur sannleikann í þessu máli. Í Morgunblaðinu hefur einn af hans beztu trúnaðarvinum hrakið blekkingar þær, sem Tíminn, Alþýðublaðið og Vísir (ég held, að Morgunblaðið hafi ekki tekið þátt í því) hafa þyrlað upp um þetta mál. Hvað sýndi ekki Ólafur Jónsson fram á með útreikningum sínum í Morgunblaðinu? Sýndi hann ekki fram á, að fyrir eitt þúsund tonn af freðfiski fengust 2 þúsund tonn af hveiti í Ungverjalandi, en fyrir sama magn, sem selt hefði verið til Bandaríkjanna fyrir frjálsa dollara, 1600 tonn af kanadísku hveiti, eða um 400 tonnum minna en í Ungverjalandi, og það er enginn annar mælikvarði til á verðgildi afurðanna en vörumagn það, sem fæst fyrir þær? Það, sem við höfum til að kaupa vöruna fyrir, er ákveðið magn af fiski, og það eina, sem við þurfum að hugsa um, er, hvernig við getum fengið sem mest vörumagn fyrir hann. Ef það þykir skynsamlegt að selja eitt þús. tonn af freðfiski með 12% álagi á framleiðsluverð og kaupa fyrir andvirðið dýrt hveiti, þá er það ríkisstj., sem ræður, hvort það skuli gert eða ekki. Ef það þykir rétt að selja eitt þús. tonn af freðfiski til Bandaríkjanna á 30% undir framleiðsluverði og nota dollarana til að kaupa ódýrt hveiti í Kanada, þá er það einnig hún, sem ræður. En þegar íslenzkur þjóðarbúskapur er látinn ráða, er aðeins spurt að því, hvort fyrir þessi þús. tonn af freðfiski, sem íslenzkir menn hafa framleitt, fáist tvö þús. tonn af hveiti eða aðeins 1600 tonn. Og hvað hefði skeð, hefði verið hér um að ræða frjálsa verzlun og frjálsa samkeppni? Útflytjendur, sem hefðu selt freðfisk til Ameríku og keypt hveiti fyrir þar vestra, hefðu orðið að hækka verðið á hveitinn hér heima til þess að geta staðið undir framleiðslukostnaðinum. Ef þeir hefðu aftur á móti selt fiskinn til Ungverjalands, hefðu þeir getað lækkað verðið á hveitinu og getað þannig selt það í samkeppni hér heima. Ég býst við, að hæstv. atvmrh. skilji þetta og að það er hægt að blekkja fólkið með því að gefa upp mismunandi verð á hveitinu, en það er ekki hægt að hæla sér af slíkri blekkingarstarfsemi. Hæstv. atvmrh. veit vel, að það hefur verið hægt að selja allan freðfiskinn til Austur-Evrópulandanna á því verði, að allur bátagjaldeyririnn hefði orðið óþarfur. Það hefði engin vara lent í bátagjaldeyri, ef mönnum hefði verið leyft að selja freðfiskinn til Austur-Evrópu og Ísrael. Þetta veit hæstv. ráðh. ósköp vel. Af hverju fá ekki togararnir að annast sjálfir sölu á þeim fiski, sem þeir leggja hér upp? Af því að hraðfrystihúsin eru hrædd um, að þá verði komið upp um þau, að þá verði sýnt, að þau geta borgað meira fyrir fiskinn en þau gera. Hraðfrystihúsin þora ekki að borga nema 80% af framleiðsluverði fyrir fiskinn, vegna þess að ef þau borguðu meira fyrir hann, mundi koma í ljós, að það er hægt að selja allan fiskinn án bátagjaldeyrisins. Það mundi koma í ljós, að bátagjaldeyrinum var komið á til þess að borga undirballansinn af fisksölunni til Bretlands og Ameríku, til þess að borga upp 30% undirballansinn. Til þess að hringarnir, sem keyptu af okkur freðfiskinn fyrir verð, sem var 30% undir framleiðslukostnaði, gætu fengið sitt, var lagður á ólöglegur bátagjaldeyrir, sem þýðir allt að 60% álag á fjöldamargar vörur. Og hvað á svo að gera nú, eftir að þm. hafa verið sendir heim og eru ekki lengur ríkisstj. til óþæginda? Er meiningin að hækka bátagjaldeyrisálagið upp í 75%? Ætlar hæstv. ríkisstj. að leyfa sér að hækka þetta ólöglega gjald úr 60% upp í 75% án þess að spyrja Alþ. eða ráðfæra sig við þingmenn? Hæstv. atvmrh. vildi láta líta svo út sem samningar við útgerðarmenn væru nú að takast. Hann veit þó, að svo er ekki, og hann veit, að þótt togararnir leggi upp afla sinn nú, munu þeir hætta því, þegar kemur fram í janúar, og þá verður búið að senda þm. heim. Þá getur viðskmrh. farið upp í stjórnarráð og tilkynnt, að það sé ekkert atvinnuleysi til í landinu. Þá þorir ríkisstj. að segja verkamönnum, að það sé nóg fyrir þá að gera. En eitt þorir hæstv. ríkisstj. ekki, og það er að leyfa landsmönnum sjálfum að selja sínar afurðir og kaupa vörur inn í landið fyrir andvirði þeirra. Hvað er það, sem hæstv. ríkisstj. óttast? Ekki er það svartamarkaðsbrask, því að nú er nóg til af vörum í landinu til að koma í veg fyrir það. Hverra hagsmuni er hæstv. ríkisstj. að verja, sem veldur því, að hún vill ekki leyfa utanrmn. að fylgjast með þeim viðskiptasamningum, sem gerðir eru við erlend ríki? Ég held því, að hæstv. atvmrh. ætti ekki að setja sig á háan hest viðvíkjandi þessum málum. Ég held það væri viðkunnanlegra fyrir hann að viðurkenna, að það er nú verið að reyna að dylja fyrir Alþ., hvað eigi að gera í þessum málum, svo að það verði ekki til trafala fyrir ríkisstj. í þeirri sumpart ólöglegu einokunarstarfsemi í viðskiptamálunum, sem hún hefur rekið að undanförnu. Ég læt svo þetta nægja sem svar til hæstv. atvmrh., en viðvíkjandi ræðu hv. 1. þm. Árn. (JörB) vil ég segja nokkur orð. - Hann taldi, að með brtt. meiri hl. væri tekið nokkurt tillit til sjónarmiðs hv. þm. Siglf. (ÁkJ). Ég get ekki séð, að sú brtt. fullnægi á nokkurn hátt því, sem virtist vaka fyrir hv. þm. Árn. Það er engu að síður rýrt vald utanrmn. sem slíkrar til að fylgjast með utanríkismálum. Vald hennar er engu síður rýrt stórkostlega sem og aðstaða Alþ. til að fylgjast með slíkum málum. Og ég vil vekja athygli á því, að brtt. meiri hl. kemur á engan hátt í stað minnar brtt. Mín brtt. fjallar um það, að á eftir 2. málsl. 2. mgr. komi svo hljóðandi málsgr.: „Ráðuneytið skal ávallt, jafnt milli þinga sem á þingtíma, bera undir utanríkismálanefnd verzlunarsamninga, er ríkið gerir, og skipanir í embætti í utanríkismálum.“ En brtt. meiri hl. er raunar aðeins umorðun á málsgr. frv., þannig að öllum utanríkismálum skal vísað til þessarar undirnefndar, en eftir sem áður er ekki skylt að vísa slíkum málum til allrar utanrmn. Þar er aðeins lagt til, að þessi þriggja manna nefnd skuli alltaf fjalla um mál, sem snerta Ameríku og aðrar erlendar þjóðir, þ.e., að hún skuli fjalla um öll þau mál, sem snerta hagsmuni Íslendinga, en Bandaríkin banna Íslendingum sjálfum að kíkka í. Ég held því, að þótt hv. 1. þm. Árn. vilji tryggja það, að ameríska nefndin fái öll mál til meðferðar, sem Ameríku snerta, þá ætti hann samt að geta gengið inn á mína brtt. og stuðlað þannig að því, að öll utanrmn. fái að fjalla um þau mál, sem Bandaríkin vilja ekki leyfa Íslendingum að hafa neitt með að gera. Ég býst nú varla við að geta haft öllu fleiri orð um þetta mál, þar sem ég er nú langt kominn með að tala mig dauðan, en ég vildi mega vænta þess, að meiri hl. allshn. sýni meiri skilning á þeim afglöpum, sem hér hafa átt sér stað, heldur en hann hefur fram að þessu sýnt, og hann átti sig á því, að rétt sé að kippa þessum málum í betra horf, en það er enn hægt að koma í veg fyrir það, að afgreiðsla málsins verði deildinni til skammar. Ég vonast því til þess, að hv. þm. sjái sér fært að samþ. brtt. mína á þskj. 320.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Árn. talaði hér nokkur orð, og í tilefni af því, sem hann sagði, vil ég undirstrika það, að framkoma hans í þessu máli er harla einkennileg. Það er máske ekki hægt að álasa hann fyrir það, þótt hann taki að sér að bera fram mál, sem stríðir gegn hans sannfæringu, en geri það af skyldurækni við þá stjórn, sem hann styður. Það er orðið svo algengt, að þingmenn taki ekki sjálfstæða afstöðu til mála, heldur fylgi þeim stjórnarvöldum, sem þeir styðja, gegnum þykkt og þunnt, að slíkt er ekkert tiltökumál. Það er og athyglisvert, að enn þá hefur enginn Alþýðuflokksmaður tekið til máls um þetta mál, og er Alþfl. þó sá flokkurinn, sem einna ákafast hefur viljað kenna sig við lýðræði, en telur sér þó sæma að taka slíka afstöðu til mála. Og það verður ekki séð, hvaða rök Alþfl. færir fram til skýringar afstöðu sinni. Það varð ekki heldur séð af ræðu hv. 1. þm. Árn., að hann hefði veigamikil rök fram að færa fyrir málinu, og þá verður það ekki heldur séð af nál. meiri hl. allshn., en það er mjög óvenjulegt og þess áreiðanlega fá dæmi, að slíkt nál. sé látið nægja, en það hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nefndin mælir með, að frv. verði samþykkt óbreytt“ - og búið. Þetta er allt og sumt, sem þessir þrír flokkar hafa um málið að segja. Þegar verið er að samþykkja mál, sem búið er að fjalla um ár eftír ár og undirbúa ýtarlega, má segja, að nokkur afsökun sé fyrir því að skila nál. sem slíku, en þegar um svona mál er að ræða, er engin afsökun til fyrir slíkri afgreiðslu. Hvernig stendur á því, að hv. 1. þm. Árn. lætur sér sæma að skila slíku nál. sem þessu? Ég býst við, að skýringuna sé að finna í því, að hann skammist sín fyrir málið og eigi engin rök til að réttlæta það. Og þeir aðrir, sem standa á bak við nál., búa ekki betur, því að enginn þeirra hefur látið til sin heyra um málið. Þegar greidd voru atkv. um þetta mál við 2. umr., pössuðu fulltrúar Alþfl. sig með að vera ekki viðstaddir. Aðeins einn þeirra var viðstaddur, hv. 3. landsk. (GÞG), og greiddi hann atkvæði með málinu, en lét þó ekki heyra frá sér nokkurt orð um það; og er hann þó ekki vanur að láta málin fara svo fram hjá sér að leggja ekki orð í belg, og er hann sá þingmaður, sem hefur einna mesta ánægju af að hlusta á sjálfan sig tala. En um þetta mál sá hann ekki ástæðu til að segja orð. Þessi framkoma talar sínu máli um það, hvað hér er á ferðinni. Hér er mál á ferðinni, sem brýtur allt lýðræði. Hæstv. atvmrh. sagði, að að óbreyttu hugarfari okkar sósíalista vildu þingmenn ekki hafa samskipti við okkur um þessi mál. Er það hlutverk þingsins að ákveða, hvort það vil] hafa samstarf við hina og þessa þingmenn? Það er þjóðin, sem sendir þingmennina á þing og veitir þeim þar með öllum rétt til að hafa afskipti af málum, svo sem þingsköp mæla fyrir um. Að vísu er hægt að viðhafa aðrar eins hundakúnstir og hér á að gera að kjósa fyrst nefnd með hlutfallskosningu og síðan nefnd í þeirri nefnd líka með hlutfallskosningu. En ákveðnir þingflokkar hafa ekki leyfi til þess að úrskurða, hvort þingmenn, sem þjóðin hefur sent inn í þingið, eigi að hafa leyfi til að hafa afskipti af ákveðnum málum eða ekki. Það er óskaplega einfalt mál að lýsa sig lýðræðissinna. En það reynir fyrst á menn, hvort þeir eru það í raun og veru, þegar þeir þurfa að leggja hömlur á sjálfa sig. Og ég vil segja, að þeir menn, sem fá sig til að styðja mál eins og það, sem hér er á ferðinni, hafa ekki staðizt mikla raun í þessu efni. Nú segja þeir hv. þm., sem styðja þetta frv., að þeir geti ekki látið utanrmn. starfa, þegar sósíalisti á þar sæti, vegna þess að honum sé ekki trúandi fyrir öllum þeim málum, sem hún á að fjalla um. Nú er það einkenni á allri utanríkisstefnu okkar hin síðari ár, að hana hefur vantað gagnrýni. Það hefur vantað í hóp þeirra manna, sem um utanríkismálin hafa fjallað, menn, sem ekki voru fyrir fram ákveðnir í að gleypa við öllu, sem frá Bandaríkjunum kom. Slíka menn hefur einmitt vantað, og það er víst, að við eigum eftir að reka okkur á, að þeir menn, sem hafa farið með utanríkismálin hin síðari ár, hafa hagað sér eins og kjánar. Það verður erfitt fyrir okkur að þurfa að hafa herlið í landinu í 20 ár, þótt það komi ekki til stríðs á þessum tíma. Rök okkar í þessu máll eru þau, að það þarf að hafa mann í utanrmn., sem hefur kjark til að standa gegn ásælni Bandaríkjanna til afskipta um íslenzk mál, og þjóðin á kröfu á því, að Sósfl. fái að hafa afskipti af utanríkismálum, svo sem fylgi hans segir til um. Alþ. hefur engan rétt til að svipta hann þessum rétti. Ég býst við, að stuðningsmenn þessa frv. óttist fyrst og fremst, að sósialistinn í utanrmn. geti sett þá út af sporinu í bandaríska dekrinu. Ég býst við, að frv. sé einmitt komið fram vegna eins konar blygðunartilfinningar. Ég býst við, að hæstv. atvmrh. muni vera orðinn glöggskyggn á það, að stjórnin og aðrir hafa gengið allt of langt í Bandaríkjadekri, og nú sé blygðunartilfinningin komin á það stig, að mjög viðkvæmt yrði að láta sósíalista komast að hinu sanna. Það er enginn vafi á því, að það mun koma í ljós á næstu árum, að við höfum haft hreina kjána við utanríkismálastjórnina og að stefna Bandaríkjanna í utanríkismálum er hin ósvífnasta og hefur byggzt á því að úthluta ölmusugjöfum til smáþjóðanna í þeim tilgangi að ná á þeim tangarhaldi. Hæstv. utanrrh. hefur gengið á undan í Bandaríkjadekrinu, og aðra hefur brostið kjark til að stinga við fótum. Í þeirra hópi er hæstv. atvmrh. Hann hefur óttazt, að ef hann breytti eftir sannfæringu sinni, yrði hann talinn undir áhrifum frá kommúnistum, og hefur þessi ótti lamað kjark hans. Meðferð þessa máls mun vera með einsdæmum, og ég get fullvissað hv. flm. sem og frsm. allshn. um það, að þetta mál, þótt ekki sé það kannske stórt, mun sanna það betur en flest önnur mál, hvílík fásinna það er, þegar þessir flokkar, sem að frv. standa, vilja kalla sig lýðræðisflokka. Hæstv. atvmrh. lét í það skína, að ef sósíalistar breyttu um skoðun í alþjóðamálum, væru lýðræðisflokkarnir tilbúnir að endurskoða afstöðu sína í þessu máli. Ég held það sé rétt fyrir hann að gera fyrirvara eins og hann gerði í framsöguræðu sinni, að ef þessir svokölluðu lýðræðisflokkar breyta um skoðun á því, sem þeir kalla kommúnisma, þá geti komið til mála, að einhverju verði breytt í þessum efnum, af því að það er það raunverulega. Sósíalistar hafa haft sömu stefnu frá því flokkurinn var stofnaður, hún hefur aldrei breytzt nokkurn hlut í neinum verulegum atriðum að því er snertir utanríkisstefnuna, en forustumenn borgaraflokkanna, þessara þriggja flokka, sem kalla sig lýðræðisflokka, hafa keppzt um það og verið í harðvítugri samkeppni innbyrðis um það, hver væri fyrstur til að breyta um skoðun á sósíalistum, þegar það hefur þótt sigurstranglegt að leita samstarfs við þá, og þar hefur hæstv. atvmrh. sýnt mesta hæfileika í því að skipta rækilega um skoðun á sem skemmstum tíma. Ég efast ekkert um það, að hann sem sleipur og slunginn stjórnmálamaður er ekki búinn að missa þennan hæfileika sinn að geta breytt um skoðun. Ég efast ekkert um það, ef veðrabrigði verða í Washington og ef gerður verður samningur í París nú í leynin., að hæstv. atvmrh. verði þá fyrsti maður til þess að breyta um skoðun, þegar hann telur sér það óhætt. Þá yrðu krossfarar í baráttunni við kommúnismann eins og hæstv. utanrrh. látnir draga sig í hlé og koma fram seinna, þegar aftur færi að blása í Washington. - Ég heyri, að hæstv. viðskmrh. telur það fullmikla bjartsýni. Ég veit ekki, hvort það er gott að slá neinu föstu um það, hvað verður þarna úti. En hæstv. atvmrh. hefur breytt sinni skoðun úr því að telja sósíalista landráðamenn, sem ekki sé hægt að tala við, eins og hann orðaði það í ræðu, sem hann flutti í janúar 1942, breytt henni svo rækilega, að hann myndaði stjórn með stuðningi sósíalista og taldi það vera til hags, og ég er honum sammála um það og tel það það bezta, sem hann hefur gert á sinni lífsleið. En það bendir ýmislegt til þess, að þau veðrabrigði geti orðið í Englandi, sem geti dregið á eftir sér þann dilk, sem muni verða til þess, að þessi fígúrulæti, sem hafa stjórnað stjórnmálamönnum Vestur-Evrópu og kommúnistaæsingum, séu að verða meira og minna liðin hjá. Staðreynd er, að það er ekki hægt að lifa almennilegu lífi í Evrópu með því móti að skipta Evrópu í sundur og banna viðskipti milli þessara tveggja helminga. Viðskipti milli þessara tveggja hluta eru óhjákvæmileg og hljóta að komast á, og það er svo komið, að Englendingar eru búnir að neita því að rýra sín viðskipti við austurblökkina meira en orðið er og svara kröfum Bandaríkjanna á þá leið, að Bandaríkjamenn eru farnir að sjá, að þeir komast ekki lengra. Evrópuþjóðirnar eru orðnar það þreyttar á styrjöldum, að þær eru ekki ginnkeyptar fyrir því stríði, sem Bandaríkjamenn eru að reyna að draga þær út í, og verði ekki stríð, þá get ég sagt hæstv. viðskmrh. það, að þá verður þetta ástand að breytast. Það er ekki hægt að halda áfram stríðsundirbúningi, án þess að það verði stríð. Það hlýtur að enda með stríði, eða það verður að hætta stríðsundirbúningnum. Nú horfir þannig, sem betur fer, að ekki er líklegt, að það verði stríð á næstunni, en það þýðir, að það verður að hætta þessum stríðsæsingum og stríðsundirbúningi og taka upp friðsamleg viðskipti milli þessara þjóða í Austur-Evrópu og Vestur-Evrópu, og þjóðir Evrópu hætta að láta stjórnmálamenn Bandaríkjanna segja sér fyrir verkum og að ekki megi beita skynseminni í stjórnmálum Evrópu. Evrópa hefur aldrei þurft að lúta því, að einhver utanaðkomandi öfl gætu sagt þannig fyrir verkum að mega ekki beita sinni reynslu og skynsemi til þess að leysa vandamál Evrópu. Stjórnmálamenn Vestur-Evrópu hafa hundraðfalda reynslu á við stjórnmálamenn Bandaríkjanna. Sérstaklega kemur það fram í utanríkismálum. Og þó að þetta nýja veldi vestur í Ameríku vilji hreykja sér hátt í krafti sinna peninga, þá getur það aldrei fyrir peninga keypt þá reynslu, sem Vestur-Evrópuþjóðirnar hafa. Það er að verða meira og meira um það, að Vestur-Evrópuþjóðirnar neiti að hlýða skipunum, og það kemur að því, að það hefur áhrif hér uppi á Íslandi og íslenzkir ráðamenn fara að neita að hlýða skipunum þeirra ráðamanna, sem vilja hlýða Bandaríkjunum og vilja kasta allri sjálfstæðri skoðun, eins og ýmsir leiðtogar okkar þjóðar, sem vilja láta Bandaríkin hugsa fyrir sig. Það kemur að því, að þeim verður ýtt til hliðar, ef þeir taka ekki viðbrögð og reyna að láta heilann starfa aftur. Það er fásinna að bera það á borð fyrir almenning á Íslandi, að það sé vörn fyrir Ísland að hafa bandaríska flugvelli á Íslandi. Bandaríkin eru hér með stærsta flota á Atlantshafinu og eru stærsta flotaveldi heims. Þau eru tilbúin hvenær sem er, að svo miklu leyti sem þau telja sér hag í því, að Ísland verði látið í friði, og hafa hundraðfalda aðstöðu til þess að verða fyrri til. Þau eru tilbúin hvenær sem er til að hertaka Ísland, ef hætta er yfirvofandi. En þau víta betur. Þau vita, að hertaka af hendi Sovétríkjanna kemur ekki til mála og sízt af öllu skyndileg hertaka. Flugvellir á Íslandi geta aldrei orðið til annars en að draga að sér árás. Flugvellir á Íslandi geta ekki veitt vernd borgum á Íslandi, ef til stríðs kæmi, þó að þeir gætu veitt vernd borgum í Ameríku; það setur borgir á Íslandi á vígvöllinn og hlýtur að draga að sér árásir. Hæstv. atvmrh. er ekki svo skyni skroppinn maður, að hann viti þetta ekki, og hæstv. utanrrh. veit það sennilega líka og ráðherrarnir yfirleitt. En Bandaríkin setja hnefann í borðið og segja: Þið eruð kommúnistar eða handbendi kommúnista, ef þið gangið ekki að þessu, og fáið enga dollara, ef þið gangið ekki að þessu. Hver einasti stjórnmálamaður í hópi borgaraflokkanna telur sig eiga öruggan pólitískan dauða fram undan, ef hann dansar ekki með í þessu. Fyrir menn, sem komnir eru á þessa braut, eru það mikil vonbrigði, ef það fer svo, þvert ofan í það, sem þeir hafa gert sér vonir um, að það yrði friðvænlegra í heiminum en verið hefur og samningar tækjust milli þessara tveggja andstæðna um heimsmálin. Það er einmitt þessi órói stjórnarflokkanna, sem kemur fram í því, að gamall og reyndur þm. og aldursforseti þingsins lætur frá sér fara nál., sem er aðeins 8 orð. Vinnubrögð þessara manna í sambandi við þetta frv. gegn Sósfl. farast þeim svo óhöndulega, að það er nærri því einsdæmi. Ég minnist þó annars máls, það var Keflavíkursamningurinn, sem lagður var fyrir þingið með örstuttri framsöguræðu hæstv. atvmrh., sem þá var utanrrh. og forsrh. Framsöguræðan fjallaði aðallega um það, að það væru prentvillur í þýðingunni á því íslenzka eintaki, sem fylgdi þessum samningi, og síðan eftir 1. umr. varð hann að fara fram á það við Bandaríkjastjórn að leiðrétta samninginn, af því að hann var svo afkáralega saminn, að hann var til þess að hlæja að honum. - Það hafa orðið svipuð vinnubrögð við að semja þetta frv. eins og vinnubrögðin við að semja Keflavíkursamninginn. Það var óhugur í hæstv. atvmrh., þegar hann lagði Keflavíkursamninginn fyrir þingið, og ég býst við, þó að þetta sé smámál, að það sé óhugur í honum samt. Hér er ekki skynsemin látin ráða, heldur bara blind þjónusta við erlenda fyrirskipun, og öll réttlætistilfinning íslenzku þjóðarinnar þverbrotin. En íslenzka þjóðin, þar sem fimmti hver maður greiðir atkv. með Sósfl., á erfitt með að sætta sig við það, að hæstv. atvmrh. eða aðrir menn séu að kveða upp úrskurð um það, hvort einn eða annar alþm. sé þannig úr garði gerður, að hægt sé að veita honum trúnað, sem þjóðin sjálf samþykkir að veita honum. Af því að ég sé, að hv. 3. landsk. er kominn hér inn, sá eini af þm. Alþfl., sem greiddi atkv. með þessu frv., þá þætti mér fróðlegt að fá að heyra viðhorf Alþfl. til þessa máls. Ég hef bent á, að nál., sem Alþfl. stendur að, samanstendur af 8 orðum, sem hljóða svo: „Nefndin mælir með, að frv. verði samþykkt óbreytt.“ - Nú kemur það fram í sambandi við þetta einstaka frv., sem hér liggur fyrir, að það eru engin dæmi til þess í þingsögunni, síðan þing var endurreist á Íslandi, að annað eins hafi verið samþ. eins og þetta, að það væri útilokaður flokkur frá því að geta átt menn í n. með því að láta kjósa aftur úr hópi nm. nýja n. Með því, sem hér er gert ráð fyrir, þá er Alþfl. með þessu útilokaður frá 3 manna n., en hann treystir, að annar hvor hinna flokkanna kippi honum með sér, en þetta mundi lenda á Alþfl. líka, ef það ætti að gilda almennt réttlæti í þessu, ef réttlæti skyldi kalla. Alþfl. er útilokaður með þessu ákvæði eins og Sósfl., en samt greiðir hv. 3. landsk., sem telur sig róttækan í hópi Alþfl., einn þingmanna Alþfl. atkvæði með þessu, af því að sá fulltrúi, sem var í allshn., mætti ekki og vildi ekki greiða atkv. um málið við 2. umr. Mér þætti fróðlegt að heyra, hvernig þessi hv. þm. vill rökstyðja þetta fyrirkomulag, að þannig sé hægt að útiloka einstaka flokka. - Svo vil ég spyrja hv. þm. um það, við hvorn flokkinn hann er búinn að gera samning, Sjálfstfl. eða Framsfl., um að kippa honum þarna inn. En ég þekki svo vel matarpólitík og harðfylgi Alþfl. við að komast í n. og trúnaðarstörf, að mér þykir ósennilegt, að hann greiði atkv. með þessu, nema hann viti fyrir fram, að þetta skyldi ekki lenda á Alþfl., heldur einhverjum öðrum. Ég hefði gaman að því, að þessi hv. þm., sem einn úr hópi flokksmanna sinna greiðir atkv. með þessu mjög svo undarlega máli, gerði grein fyrir sínu atkv., þar sem líka ekki hefur komið eitt orð frá Alþfl. til rökstuðnings þessu máli. Hæstv. atvmrh. sagði í ræðu sinni áðan, að ég mundi hafa fengið snuprur fyrir það hól, sem ég hefði viðhaft um hann við 2. umr. Ég fékk engar snuprur, sem ekki er eðlilegt, af því að ég býst við, að sósíalistar séu sammála um það, að hann sé mjög nýtur maður, ef hann notar hæfileika sína rétt, og geti komið góðu til leiðar og sennilega meiru en flestir aðrir þm., sem fást við stjórnmál á Íslandi, ef hann vill nota hæfileika sína til góðs. Hann gerði það, þegar hann kom í nýsköpunarstjórnina, að koma góðu til leiðar. En hann lét það vera að beita áhrifum sínum í tvö ár eftir að hann fór úr stjórninni og lét aðra minni spámenn, sem hvorki höfðu hans skaplyndi, hæfileika né viðsýni, valsa meira, hann lét hæstv. utanrrh. og hæstv. viðskmrh. valsa þar eina í því að ákveða línuna fyrst um sinn og þorði ekki að beita sér meira. Það liðu tvö ár frá því að hann fór úr nýsköpunarstjórninni þangað til hann tók afstöðu í Bandaríkjaáróðrinum með áramótahugleiðingu 1949, og þá hafði hann raunverulega gefizt upp við að veita viðnám. Það var mjög sorglegt, sérstaklega fyrir okkur sósíalista, sem höfðum haft samstarf við hann og þekktum marga af hans miklu kostum, að horfa upp á, að þessi maður skyldi þurfa á efri árum sínum - eftir glæsilegt tímabil sem stjórnmálamaður og forsrh. fyrir athafnasamri ríkisstj. - að lúta svo lágt að fara að skrifa grein gegn betri vitund til þess eins að framlengja sitt pólitíska líf. - Áramótahugleiðing Ólafs Thors 1949 er ömurlegt plagg. Hann byrjar á því, þegar hann ætlar að sanna Bandaríkjunum, að hann geti staðið sig í baráttunni gegn kommúnistum, að tala af sér. Hann byrjar á því að segja, að Bandaríkin þyrftu að fá herstöðvar á friðartímum. Morgunblaðið varð að taka þetta aftur og sagði, að það væri ekki meiningin að hafa hér herstöðvar nema á ófriðartímum. Þetta ásamt fleiru sýndi, hvernig greinin var til komin. Hún var fyrst og fremst ætluð til þess að sýna Bandaríkjunum, að Ólafur Thors væri líka góð og gild vara eins og Bjarni Benediktsson og það þyrfti ekki að ganga fram hjá honum. - Ég benti á það í ræðu minni, að þrátt fyrir það að svo hefði farið fyrir Ólafi, að hann hefði breytt svona um skoðun og gefizt upp við að veita viðnám, þá væru hans kostir það miklir fram yfir Bjarna Benediktsson, að ég teldi að við hefðum aldrei lagzt svo lágt sem við höfum gert nú, ef hann hefði verið utanrrh. á þessum Bandaríkjatímum í utanríkispólitík Íslands. Hann hefði áreiðanlega haldið betur á þeim málum, jafnvel þótt hann væri kominn inn á þessa línu, sem Bjarni var á, af því að Bjarni er þannig maður, að hann er ýmist með eða móti, annaðhvort verður hann að játa öllu eða neita öllu. Ég er alveg sannfærður um það, að um leið og almenningur í Vestur-Evrópu fer að stinga fótum við Bandaríkjadekrinu og farið verður að semja um ágreiningsmálin, þá kemur það til með að sýna sig, hve gersamlega óhæfur hæstv. utanrrh. er til þess að gera nokkra samninga. Þetta er ekkert annað en geðbrestur, sem maðurinn hefur við að stríða, en þetta útilokar, að hann geti innt af höndum utanríkisráðherrastarf í frjálsu þjóðfélagi. Þegar þessi geðbrestur hæstv. utanrrh. er athugaður og svo hið góða skap hæstv. atvmrh. og einnig það, að þetta er einhver slyngasti samningamaður í hópi íslenzkra stjórnmálamanna, sem nú er uppi, þá er enginn vafi á því, að jafnvel þótt hann hefði í meginatriðum verið á sömu línu og hæstv. utanrrh., þá hefði hann aldrei látið hlunnfara sig eins og hæstv. utanrrh. hefur látið gera, hann hefði haldið betur á spilunum. - Nei, ég hef ekki fengið neinar snuprur fyrir að láta þannig orð falla um hæstv. atvmrh., það er síður en svo. Við sósíalistar, sem þekkjum hann, erum allir sammála um, hvað mikla kosti hann hefur, en það hryggir okkur, hvað hans hlutskipti í íslenzkum stjórnmálum er orðið ömurlegt. Ég er viss um það, að ef hæstv. atvmrh. hefði haft kjark til þess að beita sér gegn þessu Bandaríkjadekri, eins og hann vildi gera, - það sýndi þögn hans frá því hann fór úr stjórninni í febrúar 1947 og fram til áramótahugleiðinganna 1949, - þá hefði ekki verið eins farið inn á þessa braut og sennilega alls ekki. En einhverra hluta vegna var búið að ófrægja hann í hópi bandarískra stjórnmálamanna, og sennilega hefur hæstv. utanrrh. átt bróðurpartinn af því að koma þeirri skoðun inn, hvernig atvmrh. þjónaði kommúnistum. En ég er þeirrar skoðunar, að ástæðulaust hafi verið hjá hæstv. atvmrh. að gefast svona upp eins og hann gerði, og álít, að hann hefði orðið mikill maður með sinni þjóð, ef hann hefði veitt viðnám og viljað hindra, að við gæfum okkur algerlega á vald Bandaríkjanna eins og við höfum gert. Það er ekki hægt að finna eitt einasta dæmi þess, að við höfum haldið okkar sjónarmiði, en Bandaríkin orðið að láta í minni pokann. Ég veit, að hæstv. atvmrh. finnur ekkert slíkt dæmi.



Herra forseti. Ég gleðst yfir því, að ég skuli í augum þessa hv. þm. nú á gamals aldri vera orðinn svona meinlaus og í alla staði hinn ágætasti maður, og mig tekur það þyngra en orð fá lýst, að slíkt mikilmenni skuli reynast þjóðinni eins illa og fram kom í ræðu hv. þm. Siglf. Ég kannast við þessi fagurmæli hv. þm. Siglf. í minn garð, og ég veit að þau stafa aðallega af tveim ástæðum. Í fyrsta lagi þekkir hann mig vel persónulega og ber eflaust hlýjan hug til mín, og í öðru lagi heldur hann, að ég sé orðinn tannlaus og meinlaus, en ég get sagt honum, að svo er ekki. Blíðmæli kommúnista við umr. þessa máls í minn garð og skítkast þeirra í hæstv. utanrrh. (BBen) stafa af því, að þeir vita, að hæstv. utanrrh. hefur öllum öðrum fremur haldið á lofti kyndli frelsisins hér á landi, enda lítur Sjálfstfl. á hann sem einn mesta velgerðarmann sinn. En síðast og ekki sízt stafar það af því, að þeir vita, að traust hans og vinsældir ná langt út fyrir raðir stjórnarflokkanna. Hatur þeirra á honum og allt þeirra lof um mig stafar af engu öðru en því, að þeir óttast hann miklu meira en mig. En það er ástæðulaust fyrir þá að halda, að ég sé orðinn alveg meinlaus, - nei, karlinn er í fullu fjöri enn þá. - Ég tel mig ekki þurfa að svara ræðu hv. þm. Siglf. að öðru leyti. Mér datt í hug út af þessari löngu ræðu hv. þm. (ÁkJ), að um leið og hv. 3. landsk. kom inn úr dyrunum, þá sagði hann: já, það var gott, að hann kom - og byrjaði svo á allri ræðunni aftur, - þá minnist ég þm., sem fyrir mörgum árum var að þæfa í máli. Hann hafði þá aðferð, að í hvert skipti sem einhver þm. kom inn, þá sagði hann: „Það var gott, að þessi kom“ - og byrjaði svo alltaf á ræðunni aftur, svo að lokum hafði hann talað í margar klukkustundir. - Ég skal taka ómakið af Alþfl. og segja, að lýðræðisflokkarnir vilja enga samvinnu hafa við kommúnista í utanríkismálum, og við höfum margoft getið um ástæðuna. Það er sannast sagna margt í ræðum hv. þm. kommúnista, þar sem staðreyndum er brenglað á hinn herfilegasta hátt, en ef á að rekja það allt, þá tekur það langan tíma, og þar sem ég vil ekki tefja þessar umr., mun ég ekki gera það nema að nokkru leyti.: Hv. 2. þm. Reykv. fór að minnast á lýsissöluna 1945 eða 1946. Ég man það vel, að mér var þá falið að sætta austrið og vestrið, og málið kom aldrei fyrir utanrmn., en kjarni málsins var, hvort ætti að bera málið undir utanrmn., og ef það var ekki þörf þá að leggja málið fyrir n., þá er það síður nauðsyn nú, þegar eigendurnir selja sjálfir sína framleiðslu. - Ég vil ekki fara að ræða hér það, sem ekki kemur þessu máli við, en það er það, að hv. 2. þm. Reykv. hefur borið hér fram frv. um lágmarksverð á útflutningsvörum, en hámarksverð á innflutningsvörum. Ekki veit ég, hver ætti að ákveða það, ef einstök vörutegund er tekin sem dæmi, eins og t.d. saltfiskurinn, hvernig eigi að haga sölu hans á vissum mörkuðum á hverjum einstökum degi. Ég vil segja það við þennan hv. þm., að ég vildi heldur taka að mér að selja alla framleiðsluna sjálfur en að þessum málum yrði svona háttað. - Hv. þm. (EOl) fann mér það til foráttu, að ég skyldi minnast á ungverska hveitið, og vil ég í því sambandi geta þess, að það er ekki nóg að nefna ákveðið magn, heldur verður einnig að taka tillit til gæðanna. - Ég skal ekki deila við hv. 2. þm. Reykv. um það, hvort hægt sé að selja allar okkar framleiðsluvörur fyrir austan járntjald. Ég vil aðeins vitna til þess, sem hæstv. utanrrh. hefur margsinnis upplýst, að flest viðskipti við þau lönd muni reynast miklu óhagstæðari en við hin vestrænu lönd. - Ég læt þetta nægja sem stutt svar til hv. 2. þm. Reykv. Ég hef sagt, að tilgangur okkar flm. með frv. væri sá að hafna allri samvinnu við kommúnista um utanríkismál, og ég held, að meðan við förum þar eftir löglegum leiðum, sé ekki hægt að ásaka okkur. Hv. þm. Siglf. sagði, að það væri svo illa á okkar málum haldið, að við yrðum að dragast með erlendan her í tugi ára. Ég held, að meðan utanríkisráðherra Rússa verður að sjálfs hans sögn andvaka af hlátri heila nótt yfir skynsamlegum tillögum um lausn hinna miklu vandamála, sem nú eru í alþjóðamálum, þá sé ekki skynsamlegt, að þetta litla land sé eitt allra landa óvarið. Kommúnistar vita vel, að þeir geta ekki betur þjónað hagsmunum Rússa en með sínu sífellda hlutleysistali, þar sem þeir vita, að ógerningur er að fá okkur flutta aftur fyrir járntjaldið. Það er ekki að gamni okkar, að hingað er kominn erlendur her, því að hver er sá, sem ekki vildi óska sér að geta haldið sér utan við þessa deilu, og hver mundi óska sér þess frekar en við? En skynsemin verður að ráða, og því hefur Ísland gerzt þátttakandi í varnarbandalagi hinna vestrænu þjóða. Kommúnistar líkja öllum aðgerðum Íslendinga í þessa átt við hina verstu glæpi og halda því fram, að þeir séu þeir einu, sem hafi hreinan skjöld. Þeir eru einfaldir, ef þeir halda, að við trúum þessu sífellda hlutleysistali þeirra. Þeir segjast alltaf hafa haft eina stefnu í þessum málum, og hefur þeim tekizt að telja sumum trú um, að svo sé. En úr því að þeir segjast hafa haft eina stefnu í utanríkismálum, þá hlýtur hún að vera sú að láta í einu og öllu að vilja móðurríkisins í austri, því að hafa þeir ekki sjálfir lýst því yfir, að hinn eini og sanni kommúnismi væri að hlýða að öllu leyti æðsta prestinum í Moskvu? Ég hef alltaf haldið því fram og geri enn, að kommúnisminn væri trúarbrögð, og ég held, að íslenzkir kommúnistar telji sér það ekki til fremdar að afneita boðorðunum. Ég skal að þessu sinni stilla mig um að tala nánar um þetta. Hv. þm. Siglf. talaði um, að ég hefði ekki alltaf sömu skoðun á Sósfl., stundum fyrirliti ég hann eins og ég nú gerði, en sú hefði verið tíðin, að ég hefði myndað stjórn með hans þátttöku, og vonaðist þessi hv. þm. eftir því, að álit mitt á flokknum færi nú aftur að breytast til hins betra. Við vitum það allir, að Sósfl. er nú ekki hinn sami og hann var á árunum 1944–46. - En að lokum vil ég segja við þennan hv. þm., um leið og ég þakka honum fyrir oflofið, að ég mun ekki svipta hann voninni, ef hann bætir ráð sitt. Ef hann er tilbúinn að kasta þeirri trú og taka upp trú á guð síns lands, þá er ég reiðubúinn til viðtals hvenær sem er, en ekki fyrr.



Herra forseti. Það er leitt, að hæstv. atvmrh. skuli vera vikinn af fundi, því að mig langaði að svara nokkrum atriðum í ræðu hans. Það er þá fyrst, að ég veitti því athygli, að hann endurtók ekki neitt af því, sem hann hafði sagt viðvíkjandi verðlagsmálunum, og viðurkenndi því með þögninni það, sem ég hafði sagt. Eins var um útflutninginn, hann gekk inn á það, sem ég hafði leiðrétt í fyrri ræðu hans. Víðvíkjandi því, að við sósfalistar séum með rússneska pólitík í sambandi við herstöðvamálið, þá vil ég benda á það, að afstaða sósíalista er hin sama og afstaða Alþ. 1946. Þá var því lýst yfir af utanrmn., er Ísland gekk að sáttmála hinna sameinuðu þjóða, að Íslendingar mundu ekki veita herstöðvar í landi sínu, hvorki sameinuðu þjóðunum né öryggisráðinu. Þetta er bókað sem samþykkt utanrmn., Bjarni Benediktsson skrifaði fyrstur undir, og ríkisstj. var falið að tilkynna þetta sem skilyrði fyrir því, að Ísland gerðist aðili að sáttmálanum. Við sósíalistar höfum haldið fast við þessa stefnu og ekki hnikað frá þeirri skoðun, sem Alþ. lét þá ákveðið í ljós, áður en ríkisstj. hafði verið keypt upp með Marshallfé. Viðvíkjandi því, sem hæstv. atvmrh. sagði, að við sósíalistar hlýddum engu nema erlendum fyrirskipunum, þá ætti hann að vara sig á því að endurtaka þetta of oft. Ef hann ætlar að færa þessa hugsun út í æsar, mundi það þýða, að hann væri sjálfur sekur um að framkvæma rússneskar fyrirskipanir í sambandi við allt það bezta, sem hann hefur gert í lífinu, árin 1944–46. Enginn barðist þá betur fyrir að framkvæma stefnu sósíalista en hann. Það var hjákátlegt, þegar hæstv. atvmrh. vildi setja hernámssamninginn 5. maí í vor í samband við það, að Vishinski hefði hlegið heila nótt í október í haust í París. Ef hlátur Vishinskis í október í haust á að vera orsök samningsins 5. maí í vor, þá er hlutunum snúið svo við, að það gengur helzt til of langt. Svo talaði hæstv. atvmrh. hér ekki bara fyrir Sjálfstfl., heldur líka Alþfl., þar sem enginn Alþýðuflokksmaður hefur opnað sinn munn. Það fer vel á því, ekki sízt hvað hv. 3. landsk. snertir, því að oft hefur verið náið milli þeirra. En mætti ég spyrja, með hliðsjón af umr. eftir 30. marz í fyrra: Hvernig leit hæstv. atvmrh. á hv. 3. landsk. þm. (GÞG) og hv. 6. landsk. þm. (HV), þegar þeir greiddu atkv. á móti Atlantshafssamningnum? Voru þeir lýðræðissinnar þá? Eða mætti ég spyrja, hvað viðvikur Keflavíkursamningnum, voru hæstv. landbrh. og aðrir framsóknarmenn, sem þeim samningi voru andvígir, lýðræðissinnar? Eftir hverju á að meta lýðræðissinnana? Ef atkvgr. verður hér um næstu kröfur Bandaríkjanna, hverjir verða þá lýðræðissinnar og hverjir ekki? Það virðist sem eitt kjörorð gangi hér í gegn, þegar þessi mál eru rædd. Kjörorð ríkisstj. í þessum málum virðist vera: Aftur með munninn ! Upp með hendurnar! Enginn þm. rís upp til að verja aðgerðir ríkisstj. Og loks er svo komið, að hæstv. atvmrh., sem reynt hefur að bregða húmoristískum blæ yfir þetta í stað þess að ræða það í alvöru, fæst ekki til að ræða málið frekar. Svo að síðustu: Hæstv. atvmrh. er sýnt um að bregða upp myndum af hæstv. utanrrh., sem geymast eins og skemmtilegar spémyndir. Við munum eftir ræðunni: Verkin lofa meistarann. Nú lýsir hann utanrrh. sem „kyndilbera frelsisins“. Ég er hræddur um, að það fari eins um þessi hástemmdu ummæli, þegar Morgunblaðið fer að prenta þau, eins og þegar Morgunblaðið prentaði upp síðustu ræðu hans. Hæstv. ráðh. talaði þá af miklum fjálgleik um mannvit, dugnað, þekkingu og eindæma drengskap utanrrh., en þá fór svo, að jafnvel Morgunblaðinu þótti fullmikið sagt. Þegar það prentaði ræðuna daginn eftir, var talað þar um mannvit, þekkingu og dugnað, en drengskapnum var sleppt. Það var líka spurt þá, hvort ekki mætti leggja drengskapinn undir dóm hæstv. menntmrh., Björns Ólafssonar, og ég býst við, að þá hafi fréttaritari Morgunblaðsins áttað sig á, hvað um var að vera, og séð, að hólið verkaði sem naprasta háð, þegar í það vantaði grínundirtóninn, sem kemur fram, þegar hæstv. atvmrh. segir það.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa frv. greiddi ég ekki atkv., en þar sem ég tel, að frv. hafi tekið breytingum til bóta, segi ég já.



Herra forseti. Um frv. sjálft er nú ekkert nýtt að segja fram yfir það, sem kom fram í nál. um frv. En eftir að það var gert, hafa komið fram þrjár brtt. við frv. Landbn. hefur athugað þær brtt. allrækilega. Þessar brtt. eru hér á þskj. 261, frá hv. þm. N-Þ., og á þskj. 252 og 275, frá hv. þingmönnum Rang. Um þessar brtt., sem n. hefur athugað allrækilega, vill hún segja það, að hún getur mælt með brtt. á þskj. 261, frá hv. þm. N-Þ. Hreppsnefndin þar hefur einróma mælt með því, að þessi heimild yrði veitt. Og n. hefur talað við landnámsstjóra, sem einnig hefur lagt til, að þessi brtt. verði samþ. - Um hinar tvær brtt. er það að segja, að það vantar upplýsingar enn þá til n., til þess að hún geti mælt með þeim, og það er ósk n., að hv. flm. vildu taka þær aftur nú við þessa umr. og þá annaðhvort bera þær fram sér í frv.-formi eða a.m.k. fresta þeim á einhvern hátt.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur haft málið til athugunar. Hún leggur til, að frv. verði samþ. með tveimur smábreyt., sem eru á þskj. 260. Þessar breyt. breyta frv. eiginlega ekki neitt. Fyrri brtt., við 1. gr. frv., er um, að síðasta setningin falli burt, orðin „sem kunna að setja heimili í hættu“. Mér finnst, að allt, sem þarf að taka fram, komi fram í gr., og setningin er því til óprýði. - Seinni breyt. er við 7. gr., um að 2. málsgr. umorðist þannig: „Reikningar skulu árlega sendir félmrn., er þeir hafa verið endurskoðaðir. Ráðuneytið ákveður endurgreiðslu ríkissjóðs á hluta af rekstrarhalla sveitarfélaganna vegna heimilishjálpar. Nægi ekki framlag ríkissjóðs samkvæmt fyrirmælum þessara l. til að greiða að fullu 1/3 hluta af sameiginlegum rekstrarhalla sveitarfélaganna vegna þessarar starfsemi, ber að endurgreiða sveitarfélögunum hallann hlutfallslega miðað við framlög þeirra.“ N. fannst það að taka fram, að rekstrarhalla sveitarfélaganna vegna þessa starfs ætti að greiða. ekki nógu skýrt í frv. Frv. þetta er komið frá Ed., og er allt tekið fram, sem þarf að taka fram, í grg. með því. Ég vil svo að lokum óska þess fyrir hönd n., að hv. d. sjái sér fært að samþ. þetta frv.



Herra forseti. Þetta frv. hefur legið hjá landbn., og eftir að hafa leitað umsagnar framleiðsluráðs, hefur n. orðið ásátt um að mæla með því, að frv. verði samþ. Það skal tekið fram, að sá dráttur, sem orðið hefur á málinu, stafar af því, að í undirbúningi er frv., sem er stærra í sniðum, og þótti rétt, að það yrði samferða þessu frv. Nú hefur hins vegar ekki náðst samkomulag um það mál, svo að það verður að bíða, og er því ekki rétt, að afgreiðsla þessa frv. dragist lengur. N. leggur fram brtt. við frv., og er hún í tveimur liðum. Úr því að þetta mál er fram komið, taldi n. rétt að fella inn í það nýjan lið. Hann er um það, að bráðabirgðaákvæði jarðræktarlaganna um nokkru hærri styrk til að slétta túnþýfi verði framlengt um tvö ár. Er þetta gert til þess að hvetja menn til þess að koma túnum sínum í það lag, að hægt sé að koma við fullkomnum tækjum. Ákvæði jarðræktarlaganna varðandi þetta falla úr gildi á næsta ári, en þrátt fyrir það þótt vélakostur hafi vaxið, er það þannig í ýmsum sveitum, að bændur hafa ekki átt kost á vélum til þess að breyta túnunum í sléttlendi og gera þau véltæk. Þess vegna er það nokkuð harkalegt gagnvart þeim að taka nú þegar af þeim þennan viðbótarstyrk. N. hefur því lagt til, að hann verði veittur til ársins 1955. Ég hef svo ekki meira um þetta að segja að svo stöddu, en skal aðeins geta þess, að einn nm., hv. 5. landsk., var fjarstaddur, þegar gengið var frá brtt.

Frsm., (Helgi Jónasson): Herra forseti: Síðan þetta frv. var til 1. umr. hafa borizt tvær brtt. við frv. Er önnur á þskj. 222, frá hv. þm. V-Ísf., um það að skipta Flateyrarhéraði í Önundarfirði í tvö læknishéruð, Flateyrarhérað og Súgandafjarðarhérað, sem ætti að heita Suðureyrarhérað. Og svo er brtt. frá hv. þm. Múlasýslna um það að skipta Egilsstaðahéraði í tvennt. - N. hefur rætt um báðar þessar brtt. við landlækni, og hefur hann mælt eindregið á móti því um bæði þessi læknishéruð, að ný læknishéruð verði sett þar á stofn. En ég vil taka fram, að brtt. á þskj. 231, sem er um Egilsstaðahérað, er tekin aftur til 3. umr. En um brtt. frá hv. þm. V-Ísf. er það að segja, að þetta hérað er nú ekki fjölmennt. Í Flateyrarhéraði eru nú um 1400 manns, og er það nú dágott hérað, og hafa aldrei verið vandræði með að fá þangað lækni. En með því að skipta þessu yrði í Suðureyrarhéraði um 400 manns, og er það of smátt hérað, og hitt yrði líka í tölu fámennari héraða, það, sem þá yrði eftir af Flateyrarhéraði. N. mælir því á móti því, að þessi breyt. verði gerð, og hefur rætt það við þingmann kjördæmisins. Og mér skilst, að hann sé ásáttur um, að þessu verði hagað eins og á undanförnum árum, að hjúkrunarkona sé á Suðureyri starfandi í sambandi við héraðslækni, og hefur hún haft lyf og þess háttar, og hefur sú starfsemi gefizt vel, ef ekki næst til læknis. Hefur hún haft styrk á fjárl., nokkur hundruð kr., og er það ósk n., að þessi upphæð verði hækkuð nokkuð til hjúkrunarkonunnar. Hv. þm. V-Ísf. sættir sig við þetta, ef Alþ. fellst á hækkun á launum hjúkrunarkonu þessarar á Suðureyri, og það hygg ég góða lausn á þessu máli í bili, eins og nú standa sakir. - N. telur rétt, að þessi brtt. á þskj. 222 verði felld. En n. er velviljuð því, að lítils háttar hækkun verði gerð á launum til þessarar hjúkrunarkonu á Suðureyri og mun ég sem fjvn.-maður mæla með því, að svo geti orðið. - Ég óska, að frv. gangi áfram til 3. umr.



Herra forseti. Ég get verið fáorður um þetta frv. En það, sem frv. fer sérstaklega fram á, er að nema burt skráningarskyldu dráttarvéla. En eins og hv. þm. muna, þá var það leitt í lög hér á síðasta Alþ., að allar dráttarvélar skyldu númeraðar og skrásettar. Þetta hefur dálítinn kostnað í för með sér, en þó ekki mikinn, en aðallega fyrirhöfn, sem hreppstjórar og þeir, sem við þessi mál fást, vilja gjarnan vera lausir við. Og það sýnist vera alveg ástæðulaust að skrásetja dráttarvélar, sem helzt aldrei koma á þjóðvegi, heldur eru aðeins til nota heima, og er þess vegna eðlilegt að afnema þessa skyldu. Með frv. þessu er einnig gert ráð fyrir að fella niður 12.–20. gr. nefndra laga, en þar í eru ýmis ákvæði, sem mönnum eru ljós frá síðasta þingi. Þær eru aðallega í sambandi við skýrslusöfnun og úthlutun dráttarvélanna. En með því að fella þessar gr. niður er gert ráð fyrir, að innflutningur dráttarvéla verði frjáls. Og ég hygg, að flestir séu komnir að þeirri niðurstöðu. að það sé óhætt að gefa innflutning lítilla dráttarvéla frjálsan, vegna þess að nú er svo komið, að þessi tæki eru svo dýr, að eftirspurn eftir þeim hlýtur að vera takmörkuð, þótt ekki væri nema af þeim ástæðum. Það er nú líka komið á daginn, að allshn. Sþ. mælir með till. um að skora á ríkisstj. að gefa innflutning á litlum dráttarvélum frjálsan, og er það þá í samræmi við þetta frv. - Ég vil svo leggja til, að þessu frv. verði vísað til hv. landbn.



Herra forseti. N. hefur tekið þetta mál á ný til athugunar og hefur orðið ásátt um að breyta einu atriði hér, þ.e., að þar, sem gert er ráð fyrir, að styrkþegi, sem um getur í c-lið 1. gr., skuli hafa reist nauðsynlegar byggingar á landinu ekki síðar en 8 árum eftir að ræktunarstyrkurinn var fyrst greiddur, þá komi í stað þess: 5 árum, - þannig að þetta tímatakmark verði lækkað. - Auk þess liggja hér fyrir brtt. frá hv. 5. landsk. þm., þar sem hann leggur til, að lagt sé allmiklu meira fé til byggingarsjóðs og sömuleiðis til landnámssjóðs en nú er lögum samkvæmt. Meiri hl. n. viðurkennir, að full þörf er fyrir aukið fjármagn til landnáms í sveitum á næstu árum. En þar sem hæstv. ríkisstj. hefur ekki lokið athugun á þessu og öðrum skyldum málum og þar sem afgreiðsla þess, sem er í þessari brtt., er ekki að áliti þeirra manna, sem þar bezt um vita, talin mjög aðkallandi sem stendur, þá getur n. ekki lagt með þessum brtt. - Ég bið afsökunar á því, að ég tók ekki eftir, að hv. 5. landsk. þm. var staddur hér á fundi. Ég hefði ekki rætt um brtt. hans nú, ef ég hefði tekið eftir því.