Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jón Auðunn Jónsson [óyfirl.]: Brtt. á þskj. 506 mun vera frá hæstv.atvmrh., og ég get látið í ljós ánægju mína yfir því, að hún er fram komin, a. m. k. þeim lið hennar, er gerir ráð fyrir að fella niður 6% verðjöfnunargjaldið. Okkur sjálfstæðismönnum sýndist þegar í byrjun þessa þings, að grundvöllur sá, er gjald þetta var byggt á, hefði raskazt svo mjög, að full ástæða væri til að fella gjald þetta niður. Var þá af mönnum úr okkar flokki leitað samkomulags við stjórnarflokkana og hæstv. ráðh. um þetta atriði. Hefir nú hæstv. ráðh. og flokkar þeir, er að stj. standa, fallizt á þetta a. n.l., en þó ekki öllu, eins og brtt. bera með sér. Hæstv. ráðh. lýsti því yfir í byrjun þessarar umr., að allir flokkar hefðu staðið að því á þingi 1934, að gjald þetta yrði lagt á. Hafa margir tekið þessi ummæli hans sem mótmæli gegn ómaklegum árásum og svívirðilegum áburði, sem hv.þm. S.-Þ. hefir látið sér sama að flytja um þessi mál. Er það sennilega gert í þeim tilgangi að reyna að deila ómaklega á sjálfstæðismenn og reyna að koma inn hjá mönnum, að þeir hafi átt frumkvæðið og sennilega úrslitaúrskurð um endanlega álagningu þessa gjalds. Náttúrlega hefði mátt ætla, að hæstv. ráðh. hefði strax, þegar þetta mál var þannig rætt, gert frekari ráðstafanir, þar sem vitað er, að Sjálfstfl. er bundin þagnarheiti í þessum málum, sem honum ber siðferðileg skylda til að bregðast ekki. Þegar þessi blaðaskrif hv.þm. S.-Þ. komu fyrir almenningssjónir, þar sem deilt er á einstaklinga og heilan flokk. í þeirri vissu eða með vísu trausti þess, að sjálfstæðismenn mundu ekki bregðast þagnarskyldu sinni um utanríkismál, þrátt fyrir það, í mjög ódrengilega sé að vissum mönnum sveigt í umræddum greinum, í þeim tilgangi að reyna að hnekkja pólitísku gengi flokksins. Sem betur fer var þessi von hv.þm. S.-Þ. ekki út í loftið, og sjálfstæðismenn hafa ekki brugðizt þagnarheiti sínu, en að öðrum kosti hefði meira tjón getað hlotizt af en hann og hans flokkur er fær um að bæta fyrir. Um brtt. mína á þskj. 537 vil ég segja þetta: Eins og öllum er kunnugt, stendur sjávarútvegurinn mjög höllum fæti, svo að með engu móti er rétt eða forsvaranlegt að leggja á hann aðrar eða meiri kvaðir en aðra atvinnuvegi, t. d. landbúnaðinn. Reyndar er það svo, að margir hafa lifað í þeirri trú á síðari árum, að sjávarútvegur væri sérstaklega arðberandi atvinnuvegur. Hefir þessu alveg sérstaklega verið haldið fram af flokksmönnum hæstv.atvmrh., að sjávarútvegur væri ákveðin gróðalind einstakra manna. Hafa þeir einkum viljað sanna þetta með því, að útgerðarmenn hafi haldið áfram að gera út þrátt fyrir meira og minna tap ár frá ári. En nú hefir með starfi mþn. í sjávarútvegsmálum verið sannað, að tap hefir verið á útgerðinni undanfarin ár, og síðan hún lauk störfum, eða þau síðustu ár, sem skýrslur hennar ná ekki yfir, er vitað, að þau töp eru stórfelldari en nokkru sinni áður. Mþn. í sjávarútvegsmálum kemur með ýmsar ábendingar og till. til viðreisnar þessum atvinnuvegi. Og það er vitanlegt, að þúsundir manna, bæði útgerðarmenn og sjómenn um allt land, skoruðu á hæstv.Alþ. að samþ. þessar till. eða frv., sem mþn. bar fram og þeir töldu, að orðið gæti til viðreisnar útgerðinni. En þetta hefir ekki orðið. Hv. þingmeirihluti hefir ekki séð sér það fært að ganga móts við þær till. um að létta gjöldum af útgerðinni eða styðja útgerðina, eins og farið var fram á, eða hingað til a. m. k. hefir það verið svo. Í þessu eiga útgerðarmenn og sjómenn - a. m. k. allir, sem ráðnir eru upp á hlut úr afla - sameiginlegra hagsmuna að gæta, og þeir bjuggust við, að eitthvað yrði gert, en því miður hefir litið eða nálega ekkert verið gert af hálfu ríkisvaldsins. Aðstaða okkar í samkeppninni við aðrar þjóðir, og þá sérstaklega frændur okkar Norðmenn, er svo erfið, að það er alveg undravert, að íslenzk útgerð skuli ekki vera komin í kaldakol fyrir löngu. T. d. er það svo, að ef fullverkaður stórfiskur selst á 75 kr. skp., þá fá sjómenn hér 33 kr., en Norðmenn fá með sama verði 52 kr. á skp. Við það, að 6% verðjöfnunargjaldið verður fellt niður. batnar þessi afkoma sem svarar kr. 4.50 á skp., miðað við sama verð. En samt yrði mismunurinn 13 kr., sem íslenzkir útgerðarmenn fengju minna en Norðmenn fyrir hvert skp. Það er náttúrlega ekki hægt í fljótu bragði fyrir ríkisstj. að bæta aðstöðuna, svo að þessi mismunur jafnist til fulls, eða fullur jöfnuður náist milli þessara aðilja, en vissulega þarf svo að verða, ef við eigum að geta keppt við þá í markaðslöndunum, sem eru að mestu leyti þau sömu. Sumt má lagfæra með því að lækka skatta og tolla, er nú hvíla á útgerðinni, en sumt með bættri verzlun, t. d. á olíum og veiðarfærum, sem segja má kannske, að liggi utan við valdsvið þingsins. En þess verður að vænta af ríkisvaldinn, að það felli niður þá tolla, sem í þess valdi stendur, eins og t. d. útflutningsgjald af sjávarafurðum. Fyrir utan þann mismun, er ég gat um áðan að væri á verði pr. skp., er komi í hlut íslenzkra og norskra útgerðarmanna, bætist það svo við, að Íslendingar verða að kaupa sumar vörur hærra verði en Norðmenn, svo sem olíur og veiðarfæri, er ég gat um áðan. Veldur þar nokkru um lega landsins og staðhættir, og er erfitt úr því að bæta, svo að jöfnuður náist, en það, sem liggur í valdi þingsins, er að fella niður útflutningsgjaldið, og þó að það muni ekki nema 1 -2 kr. á skp., munar það þó nokkru, og jafnvel því, sem oltið getur á til eða frá um afkomu útvegsins. þess vegna hefi ég borið fram brtt. á þskj. 537, er fer fram á, að ákvæðinu um 1/2 -1/8% gjaldið verði af létt. Hefði náttúrlega mátt fella niður allan liðinn, því að í l. nr. 76 frá 29. des. 1934, um fiskimálanefnd o. fl., eru einmitt í 13. gr. ákvæði svipuð og í 1. lið a. um heimild fyrir ríkisstj. til lántöku í því skyni að greiða fyrir sölu afurða og styrkja nýjar veiðiaðferðir og verkunar.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Það er dálítið einkennilegt við þessar umr., að í rauninni eru hér tvo mál, sem liggja fyrir. Annarsvegar er það sjálft frv., sem er í raun og veru ekki annað en staðfesting á bráðabirgðalögum um breyt. á I. um fiskimálanefnd o. fl., sem ekki orkar tvímælis, vegna samkomulags, sem er um það mál. Annars er þetta frv. dálítið sögulegt plagg og vekur upp endurminningar frá síðasta þingi, þegar rætt var um afstöðu stj. í fisksölumálunum. Er ekki ástæða til að rifja það frekar upp; það hefir oft verið gert, m. a. á mörgum stjórnmálafundum í sumar, en það er ljóst og vitað mál, að nú er þessum málum ráðstafað á allt annan hátt en stj. ætlaðist til í upphafi, eða þegar frv. þetta kemur fyrst fyrir þingið í fyrra. Það var að vísu góðra gjalda vert af hæstv. stj., þegar hún sá, að þetta var komið í óefni og sneri frá villu síns vegar og tók það ráð að láta fisksölusambandið haldast, þótt það yrði í dálítið öðru formi, t. d. að því leyti, að stj. þess varð öðruvísi og dýrari. Samkv. þessum bráðabirgðal. og þessu frv. er stjórn fisksölusamlagsins mjög vandlega skipuð; hana skipa fulltrúar, sem aftur eru skipaðir af öðrum fulltrúum hér og hvar af landinu, og skulu þessir stjórnarfulltrúar gæta þess, að vel megi fara úr hendi sala þess fiskjar, sem við getum selt í útlöndum, við þetta frv. er svo í rauninni tengt annað frv. með brtt. þeim, sem hér liggja fyrir. Það liggur nærri, að það sé óforsvaranleg málsmeðferð að tengja þannig, við síðari umr., alveg nýtt mál, sem ekki er neitt smámál, við annað frv., því að ég verð að segja, að þessar brtt., sem hér liggja fyrir, fara fram á nýja lausn á mjög vandasömu máli. Verði þær samþ. hér í einhverju formi, þá mun frv. fara til hv.Nd. og fá þar líka eina umr., og þetta frv., sem ekki liggur ljóst fyrir, fær aðeins eina umr. í hvorri deild, í stað þriggja umr., eins og venjulegt er. Það kann að vera, að það brjóti ekki í bága við þingsköp að tengja þannig tvö mál saman, en það er samt ákaflega óeðlilegt, eins og sjá má af því, að með þessum brtt. eru úr gildi numin l. um allt annað atriði en hér um ræðir, sem sé l. um markaðs- og verðjöfnunarsjóð, og þannig fela þessar brtt. í sér ráðstafanir um allt annað en það, sem um er að ræða í frv. sjálfu. Það hljóta talsverð veðrabrigði að vera orsök til þess, að slíkar till. koma fram, því að það er tiltölulega stutt síðan allir flokkar á þingi voru sammála um, að nauðsyn bæri til þess að leggja afarhátt gjald á útfluttan fisk, til þess, eins og mig minnir að það hafi verið orðað, að viðhalda, auka og tryggja markað fyrir saltfisk. Enda þótt þessu gjaldi hafi verið komið á, þá er ekki þar með sagt, að allir hafi verið á eitt sáttir um réttmæti þessa gjalds á útfluttum fiski og um það, hvort það hafi verið rétt ákveðið og hvort ástæða hafi verið til þess að taka svo mikið fé af fiskútflytjendum. Þótt menn væru sammála um höfuðtilgang þessa markaðs- og verðjöfnunarsjóðs, þá gátu vitanlega verið skiptar skoðanir um það, hvernig ætti að innheimta þetta fé og hve mikið það skyldi vera. Það er því í sjálfu sér ekki óeðlilegt, þótt fram komi frv. um breyt. á þessu, og frv. í þá átt er komið fram frá hendi þeirra, sem fóru fram á, að þessu gjaldi yrði létt af, en á hinn bóginn á að verja í þessu skyni nokkru af hinum almennu tekjum ríkissjóðs, og það er eðlilegt, að slík till. komi fram, því að það er ekki opinberlega upplýst á neinn hátt, að þörfin fyrir að tryggja og auka markaðinn í útlöndum sé nú horfin. Það er því í alla staði eðlilegt, að þeir, sem hafa áhuga á að koma sínum vilja fram í því að breyta innheimtuaðferðinni og kannske upphæðinni, sem varið er í þessu skyni, telji ekki annað forsvaranlegt en að stj. sé heimilað nokkurt fé til þess að halda uppi þessari nytsömu starfsemi. Það hefir verið deilt um þetta frv., og það hefir verið talið hvatskeytislegt að koma fram með það, en á hinn bóginn hefir það verið mjög vandlega undirbúið, bæði af þeim, sem hafa verið í stj. fisksölusamlagsins, og hv. sjútvn. Nd., svo að það kemur ekkert flatt upp á menn, þótt þessar till. komi fram. Þegar hæstv. stj. sér sér fært að fella niður gjald, án þess að taka svipað gjald í staðinn, þá eru það auðvitað í fljótu bragði gleðileg tíðindi, að það skuli ekki vera þörf á þessum gjaldeyri, og vitanlega dettur þeim, sem borið hafa fram frv. um breyt. á þessu gjaldi, ekki í hug að neyða neinni slíkri heimild upp á hæstv. stj. á móti yfirlýsingu frá henni um það, að hún þurfi ekki á þessu gjaldi að halda; en þessar brtt.hæstv. stj. verða ekki skildar öðruvísi en sem yfirlýsing frá henni um það, að hún hafi ekki þörf fyrir þetta gjald. Þessu hljóta menn að taka fegins hendi, því að satt að segja er þetta gjald á útfluttum fiski svo hátt, að það er engin furða, þótt menn séu orðnir þreyttir á því að standa undir þessum skattabyrðum, enda þótt þeir hafi sætt sig við það hingað til í þeirri trú, að það væri óhjákvæmilegt til framhaldstilveru atvinnuvegar þeirra. Þegar búið er að taka þetta 6% gjald og það, sem stjórn þessara mála kostar, það, sem þarf til þess að jafna milli þeirra, sem fisk selja, og loks þegar búið er að taka útflutningsgjaldið, sem rennur í ríkissjóð, þá er allt samanlagt gjaldið á útfluttum fiski orðið um 14 -15%. Það er því engin furða, þótt menn farni yfir því, að hægt sé að létta af þeim verulegum hluta af öllu þessu gjaldi. En á hinn boginn heggur það skarð í ánægjuna, ef svo er, að hæstv. stj. ætlar á einhvern hátt að vanrækja það hlutverk, sem henni með réttu ber í þessum efnum, því að það er auðvitað, að þessi tilgangur, að viðhalda, auka og tryggja markaðinn fyrir saltfiskinn, er svo nauðsynlegt verk, að menn reyna jafnvel að þola mjög þungar skattaálögur í þessu skyni, til þess að missa ekki markaðinn. Þess vegna gera þessar brtt., sem hér liggja fyrir, ráð fyrir því, að í stað markaðs- og verðjöfnunarsjóðs, sem farið er fram á að lagður verði niður, komi sjóður, sem á að heita fiskimálasjóður. Þessum sjóði á að afla tekna með tvennu móti. Í fyrsta lagi með því móti, að ríkissjóður leggur fram 1 millj. króna, sem hæstv. stj. er heimilt að taka að láni, eða jafngildi upphæðarinnar í erlendri mynt. Í þessu sambandi vil ég beina þeirri fyrirspurn til hæstv. ráðh., hvernig hann skilji þessa lántökuheimild. Hann upplýsti, að af lántökuheimildinni, sem áður var til, einni millj., sé búið að nota hér um bil 600 þús. krónur. Nú vil ég spyrja, hvort meiningin sé sú, að taka 1 millj. kr. til viðbótar við þessar 600 þús. krónur, eða hvort hér er um endurnýjun á gömlu heimildinni að ræða, þannig að þetta gildi aðeins um það, sem eftir er af lántökuheimildinni.

Það er um endurnýjun á gömlu heimildinni að ræða

. Ef svo er, þá skilst mér, að réttara hefði verið að taka upp það, sem eftir var af hinni lánsheimildinni, og veita svo stj. heimild til þess að taka þessar ca. 400 þús. kr., sem eftir eru af gömlu lánsheimildinni. Mig rekur minni til þess, að þegar þetta frv. var á döfinni á síðasta þingi, þá vildi ég koma því á, að heimild þessara l. minnkaði um þá upphæð, sem stj. notaði í þessum tilgangi af enska láninu. Af þessu varð samt ekki. En nú, þegar á að fara að gera upp í þessu efni, þá er sjálfsagt að binda lánsheimildina aðeins við það, sem eftir var af fyrri lánsheimildinni, ef það er ekki tilgangurinn að heimila hæstv. stj. að taka nýtt millj. króna lán. Fyrir utan þetta framlag úr ríkissjóði er svo heimilt að afla tekna í þennan nýja sjóð með því að leggja 1/2 -1/4 % gjald á útfluttan fisk og fiskafurðir, að vísu þó að undanteknum síldarafurðum. Hæstv. ráðh. hefir upplýst, að þetta gjald gati numið um 200 þús. kr. á ári, eða nánar áætlað 150 -220 þús. kr., og það er tekið fram í sömu málsgr. og talað er um 1/2 -3/4% gjaldið, að kostnað við störf fiskmálanefndar eigi eingöngu að greiða af þessu gjaldi. Mér hefir verið sagt, að fiskimálanefnd kostaði út af fyrir sig um 60 þús. kr. Svo það er laglegt skarð, sem hoggið er í þessar tekjur, ef 1/3 af þeim fer í kostnað við fiskimálanefnd. Það væri því kannske hyggilegra, eins og minnzt hefir verið á í umr. um þetta mál, að leggja niður þessa n. án þess að neitt verulega munaði um það, en fela í þess stað stjórn fisksölusamlagsins að fara með þessi mál, með einhverjum tilkostnaði að vísu, en miklu minni heldur en nú á sér stað. Þegar búið er að taka 1/3 af þessu gjaldi, sem ég nefndi áðan, og aðeins 2/3 eru eftir af því, þá finnst mér vera lítið fé eftir til þess að vinna að því verkefni, sem hér um ræðir. Ég er hræddur um, að hér sé um eintómar kákráðstafanir að ræða, og þetta 3/4% gjald verði að nýrri viðbót við útflutningsgjald á fiskinum, sem vissulega þyrfti frekar að létta af honum heldur en að hækka þannig. Ef það er á annað borð tilfellið, að horfin sé þörf fyrir gjald til þess að tryggja og auka og viðhalda markaðinum fyrir saltfiskinn, þá mun ég fyrir mitt leyti verða með till., sem ganga í þá átt að létta þessu gjaldi alveg af. Ég hefi nú ekki ástæðu til þess að fara öllu fleiri orðum um þetta. En að lokum vil ég þó segja það, að mér finnst orka mikilla tvímæla, hvort rétt sé að bera flókið mál fram í því formi, sem hér er gert; það er vitanlega eðlilegt og sjálfsagt að bera fram frv. um þetta efni, sem fengi svo sínar venjulegu umr. í báðum deildum og nefndarmeðferð eins og önnur og miklu einfaldari mál eru von að fá. Annars minnir mig, að við fyrri hluta þessarar umr. hafi málinu verið frestað, vegna þess að n. ætlaði að athuga þetta mál, en það hefir ekkert heyrzt frá þessari n. viðvíkjandi þessum athugunum hennar, og verð ég því að telja það einkennilega meðferð á máli, ef einstakir hv.þm. - jafnvel þótt þeir kunni að hafa umboð frá hæstv. stj. í þessu efni - bera fram svo yfirgripsmikla till. sem hér um ræðir, sem á svo að ganga nefndarlaust og með eina umr. gegnum hvora deild.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Þessar umr. hafa farið mjög á við og dreif, og ég geri ekki ráð fyrir, að ég geti gert það fyrir hv. ræðumenn að elta alla þá útúrdúra, sem farnir hafa verið í sambandi við þetta mál. Ég mun þó leitast við að gera skil nokkrum atriðum, sem máli skipta. Hv. þm.N.- Ísf. komst svo að orði, að sér væri það að sjálfsögðu mikið gleðiefni, að ráðh. og ríkisstj. hefðu getað fallizt á að verða við óskum sjálfstæðismanna að létta markaðs- og verðjöfnunarsjóðsgjaldinu af. Hv. þm. veit, að hann er hér að fara með rangt mál. Það hefir ekki verið farið eftir kröfum nokkurra manna í þessu efni, hvorki sjálfstæðismanna né annara. Hv. þm. veit vel, að hann fer með rangt mál. En það skiptir minnstu máli, því að aðalatriðið er efni frv., hvernig sem það er til komið. Þá talaði hv.þm. mikið um þá hörmulegu meðferð, sem hinir „hjartahreinu“ og „göfugu“ sjálfstæðismenn hefðu orðið fyrir í blöðunum í sambandi við blaðadeilur um utanríkismál, fiskverzlunarmál o. s. frv. Ég mun ekki gera hv.þm. það til geðs að fara að ræða um blaðadeilur við hann, enda tel ég ekki minnstu ástæðu til þess. Einn meginhluti ræðu hv.þm. var um efni, sem að vísu má segja, að komi þessu frv. nokkuð við, en er þó svo fjarri því, liggur mér við að segja, að það er ekki hægt að segja, hvernig frv. reiðir af, komi það til með að hafa veruleg áhrif í þá átt að bæta úr þeim ágöllum, sem hann benti á. Hv. þm. taldi, að því er mér skildist, að ein ástæðan fyrir því, hversu völtum fótum útgerðin stæði, væri sú, að ég og sá flokkur, sem ég telst til, hefði stöðugt talið fólkinu trú um, að gróði útgerðarinnar væri svo mikill, að til hennar mætti gera næstum taumlausar kröfur. Ég hefi nokkrum sinnum áður átt orðaskipti við menn um þetta og skal því ekki fjölyrða um það að þessu sinni. En ef útgerðarmenn telja, að það séu kaupkröfur verkamannanna á sjó og landi, sem unnið hafa við fiskinn, sem steypt hafa útgerðinni á höfuðið, þá fer þeim ekki ólíkt þeim, sem sá flísina í auga bróður síns, en gleymdi bjálkanum í sínu eigin auga. Til þess að sannfærast um, hversu margfalt meira útgerðarmenn hafa borið úr býtum heldur en verkamennirnir, sem hjá þeim hafa unnið, þarf ekki annað en að líta á mannvirkin, bæði hér í bænum og uppi í Mosfellssveit, sem næstum eingöngu hafa verið gerð fyrir fé frá útgerðinni. Það er náttúrlega í sjálfu sér ekki nema gott, að menn leggi milljónir í húsbyggingar og jarðeignir, en það fé, sem þannig er bundið, verður hinsvegar ekki notað til útgerðar, sem er á hausnum. Það er enginn vafi á því, að þessar blóðtökur hafa valdið útveginum mjög þungum búsifjum og eiga því vafalaust mjög mikinn þátt í því, hversu hagur hans er nú bágborinn. Ég skal játa, að ég er ekki að svo stöddu við því búinn að svara útreikningum hv.þm. á verðmismun á saltfiski hér og í Noregi. Eftir því, sem hann upplýsti, er verðmunurinn 19 kr. á hvert skp., og fá Norðmenn 19 kr. meira fyrir skp. Þetta kann vel að vera, en samt hefi ég rekið mig á, að það hefir komið fyrir, að útreikningi hefir skakkað hjá þessum hv.þm., ef tölur hafa ekki verið fyrir hendi. En sé þetta rétt, þá er það ljóst, að sú brtt., sem hv.þm. flutti um að fella niður 1/2 -3/4% gjaldið, er tilgangslaus að mestu, því að þá hefði þetta litla gjald næstum engin áhrif til þess að jafna þann mikla mismun, sem er á því verði, sem íslenzkir og norskir fiskimenn fá fyrir fiskinn. Skal ég þá víkja nokkrum orðum að hv. 1. þm. Reykv. Hann byrjaði sína ræðu á því að tala um, að það væri mjög óviðkunnanlegt að blanda saman tveimur óskyldum málum, þ. e. a. s. þessum umr. um breyt. á l. um fiskimálanefnd annarsvegar og niðurfellingu l. um markaðs- og verðjöfnunarsjóð hinsvegar. En þetta eru ekki óskyld mál. Þau eru svo náskyld, að þegar lagt er til, að gjaldið í markaðs- og verðjöfnunarsjóð verði fellt niður, þá er vitanlega afar eðlilegt, að þetta fé sé lagt undir fiskimálanefnd, sem hefir þessi störf með höndum. Hv. þm. talaði um þá breyt., sem hér liggur fyrir á bráðabirgðal. um útflutning á fiski, fiskimálanefnd o. fl. Um hana sagði hann, að stj. væri að snúa frá villu síns vegar, því að þegar þetta mál hafi legið fyrir þinginu áður, þá hafi hún hugsað sér allt annað fyrirkomulag á fiskverzluninni heldur en síðar er tekið upp, að mér skilst, með þessum bráðabirgðal., sem hér liggja fyrir. Hv. þm. veit, að hann fer hér með rangt mál. Við allar umr. í báðum deildum um þetta mál fullvissaði bæði ég, og einnig þeir, sem stóðu að þessu frv., andstæðingana um það, að við óskuðum og vonuðum, að fiskverzlunin gæti sem mest verið á einni hendi, þannig að hægt væri að nota ákvæði löggjafarinnar um einn aðalútflytjanda. En það voru einmitt hv. andstæðingar okkar í þessu máli, sem kölluðu alla góða vætti til vitnis um, að samtök útgerðarmanna yrðu sprengd og að heiður og velferð landsins væri í veði, ef frv. yrði samþ. Frv. var samþ. og það sýndi sig, að í staðinn fyrir það mikla ófremdarástand, sem áður ríkti um fiskútflutninginn, hafa komið tiltölulega mjög öflug samtök fyrir kraft þessara laga, með meiri þátttöku en flestir gátu jafnvel gert sér von um, að yrði.

Til hvers þurfti þá bráðabirgðalögin?

, ég skal koma að því. Sú breyt., sem gerð var með bráðabirgðal., er, að áður var tiltekið 75% lágmark af fiskmagninu til þess að geta orðið aðalútflytjandi og til þess að geta gengið í félag fiskframleiðenda, er gert ráð fyrir 65% lágmarki samkv. ákvæðum bráðabirgðal. Önnur breyt., sem gerð hefir verið, er sú, að samtímis því, sem breyt. var gerð og nokkuð var þröngvað kosti þeirra, sem ekki vilja taka þátt í þessum samtökum, þótti rétt að gera aðra breyt., sem er í því fólgin, að þeir, sem í félaginn væru, gætu ekki ráðið stjórnendunum öllum, heldur skyldu vera tilnefndir 2 menn af stj., sem tækju svo þátt í stjórnarstörfum vegna hinna, sem neyddir voru til þess að ganga í félagið. Og þetta eru þær tvær höfuðbreyt. á fisksölumálunum, sem gerðar voru með bráðabirgðal. síðastl. vetur. Nú skal ég játa að, að nokkuð hefir verið gengið móti fiskútflytjendum til samkomulags, með því að færa niður lágmarksákvæðið um fisksölumagn, miðað við það, sem ákveðið var í l. frá síðasta þingi, en það var gert gegn því, að ríkisstj. fengi aukin áhrif í félaginu með því að skipa tvo menn í stjórn þess. Ég tel þessa lausn malsins sæmilega viðunandi fyrir alla aðila, og hefi ekki orðið var við annað, en að flestir séu ánægðir með hana. En ef hv.þm. er einhver hugfró í því að telja sér trú um, að hans flokkur hafi borið hærra hlut í þessu máli, þá er honum það velkomið, því það er ekkert annað en hugarburður. Í sambandi við það, sem hv.þm. var að segja um að ríkisstj. virtist nú orðið ekki leggja mikið upp úr nauðsyn verðjöfnunarsjóðs, vil ég taka fram, að í fyrrahaust, er l. um verðjöfnunarsjóðinn voru samþ., var fullkomið samkomulag milli allra flokkanna um að stofna sjóðinn, bæði um það, hversu hátt gjaldið til hans skyldi vera, og eins hitt, hvernig það var lagt á. Þess vegna er það ekki nema leikur að látast nú vilja breyta öðrum meginþætti l., nefnilega þeim, hvernig gjaldsins er aflað. Það er ekki annað en bein riftun á samkomulagi flokkanna frá því í fyrra, það frv., sem flokksbróðir þessa hv.þm. ber fram í hv.Nd. um það, að ríkissjóður greiði allt verðjöfnunargjaldið. hér var um fullkomið samkomulag að ræða, það er því undarlegt, að þetta frv. skuli koma fram án þess um það sé talað að slíta gerðum samningum milli flokkanna. Þá held hv.þm. því fram, að ríkisstj. teldi ekki þörf á því að halda áfram tilraunum til þess að auka markað fyrir sjávarafurðir eða leita að nýjum. Þetta er náttúrlega hinn mesti misskilningur. hér segir í b-lið 3 á þskj. 506, að ríkisstj. hafi heimild til að veita stofnunum eða einstaklingum lán eða styrk til „að gera tilraunir með útflutning og sölu sjávarafurða á nýja markaðsstaði, svo og til að auka sölu þeirra á hinum eldri“. Þetta sýnir ljóslega, að ummæli hv.þm. hafa við ekkert að styðjast. Er hér aðeins annað orðalag en í l., en meiningin er hin sama. Þær tekjur, sem vænta má, að þessi sjóður fái, eru frá 150 til 200 þús. kr., auk þess, sem eftir er af þeirri 1 millj. kr., sem heimilað var í fyrra til tilrauna um nýjar aðferðir í fiskverkun og eflingu og öflun markaða. Ég get svarað hv.þm., sem spurði, hvort hér væri um nýja lántökuheimild að ræða, því, að svo er ekki. Ég tel, að þetta sé nægilega ljóst tekið fram, en hinsvegar er ekkert á móti því að orða það ákveðnar, ef einhverjum finnst þess þurfa.

Já, það er nauðsynlegt

. Þá taldi hv.þm. mikla nauðsyn á því, að leggja niður fiskimálan., þar sem Sölusamlagið sé komið á svo góðan grundvöll. Fiskimálan. sé óhæfilega dýr, og hana megi alveg spara. Ég skal játa, að hún er nokkuð dýr. Það vinna þar sjö menn, og hún kostar alls nákvæmlega jafnmikið og einn framkvæmdarstjórinn við sölusamlag ísl. fiskframleiðenda, 21 til 22 þús. kr. Það er óneitanlega nokkuð mikið fé. En það er ekki ómögulegt, að það gæti orðið eitthvað minna, og mun ég reyna að draga úr þessum kostnaði um áramótin. En það væri þá kannske ekki úr vegi að athuga um leið, hvort ekki verði hægt að draga úr fleiri liðum, er snerta fisksöluna. Hinsvegar gef ég ekkert loforð um það, að hægt verði að draga úr kostnaði við fisksölusamlagið, en hitt er aðalatriði málsins, hvort þessi stofnun á að halda áfram að starfa eða ekki. Þar er því til að svara, að samkv. l. um fiskimálan., þá er hún eina stofnunin, sem tryggt er, að sé alltaf málsvari fyrir sjávarútveginn. Fisksölusambandið er ekki löggilt nema til eins árs, og engin trygging er fyrir því, að það verði ekki lagt niður eftir árið. Það er ekki heldur hægt að setja lög um, að það eigi að starfa áfram. Þeir einstöku útgerðarmenn og félög, sem mynda það, geta þegar þeim sýnist leyst það upp og stofnað „grúppur“ til þess að annast fisksöluna, og væri þá engin stofnun til í landinu, er annaðist störf fiskimálanefndar á næsta ári. En það verður að telja lífsnauðsyn, að slík stofnun sé til, til þess að jafna fiskinum á markaðina og ennfremur að auka sölu á harðfiski, freðfiski o. fl. Og ég tel ekki líkur til þess, að öðrum sé betur trúandi til þess að inna það starf af hendi heldur en þeim mönnum, sem nú eiga sæti í fiskimálanefnd.

Jón Auðunn Jónsson [óyfirl.]: Hæstv. atvmrh. sagði, að það væri alrangt hjá mér, að Sjálfstfl. hefði átt upptök að því að bera það í mál við stjórnarflokkana að leggja niður 6% útflutningsgjaldið. Þetta er alrangt hjá honum. Það var samþ. á fundi í Sjálfstfl. að fara fram á það, að þetta gjald yrði látið niður falla, af því grundvöllurinn fyrir því hefði raskazt og fulltrúar okkar í sjútvn. Nd. báru fram till. á fyrsta fundi í n. um að fella gjaldið niður. Sannar þetta afstöðu Sjálfstfl. og þarf ekki fleiri vitna við með það, en hinu get ég trúað, að hæstv. ráðh. þyki erfitt að afsaka þær blaðagreinar, sem birzt hafa í öðru dagblaði stj. undanfarið eftir hv.þm. S.-Þ. um þetta mál.

Ég er nú ekki byrjaður að tala við hv.þm. enn

. Hæstv. ráðh. sagði, að þessi sparnaðartill. mín væri svo litið korn í mæli útgerðarkostnaðarins, að ekkert munaði um það. Það er nú svo, að margt smátt gerir eitt stórt, og ef allir hinir mörgu smáu útgjaldaliðir, sem á útgerðinni hvíla, halda áfram að vera til, þá getur það orðið til þess að gera út um það, hvort þessi atvinnugrein getur haldið áfram eða ekki. Hæstv. ráðh. talaði um kaupkröfur á hendur útgerðinni og taldi, að stjórnendur hennar hefðu gert henni mest ógagn með því að nota fé frá henni til húsabygginga og til þess að koma á stofn búskap. Þetta getur átt við í einstöku tilfellum hér í Rvík, en tæplega annarsstaðar. Hann þekkir víðar til en hér og veit, að þetta er satt, og það sýnir, að útgerðarmenn hafa neitað sér um að gera margt þarflegt, af því að þeir hafa viljað halda fénu í útgerðinni. Ég get sagt honum, það, að svo hefir það verið fyrir vestan. T. d. get ég glatt hann með því, að þegar ég veitti forstöðu togaraútgerð fyrir vestan, tók ég fyrir það ekki nema 6000 kr. á ári, og var það allur stjórnarkostnaðurinn. Af þessari upphæð borgaði ég skrifstofumanni 3000 kr. og fyrir ljós, hita o. fl. 1200 til 1500 kr. Ég þekki mörg dæmi um slíkan sparnað, en ég veit líka dæmi til þess, að hrúgað var upp ógnarháum gjöldum í stjórn útgerðarfélags, sem hann var við riðinn. Á ég þar við Útgerðarfélag Ísfirðinga. Þar komst stjórnarkostnaðurinn upp í 7000 kr. á ári á hvern bát.

Hvað voru bátarnir margir?

. Þeir voru sjö. En þegar rætt er um slíka hluti sem þessa, þá er bezt að miða við það almenna, en ekki einstök dæmi, enda hitta þau a. m. k. eins vel þau fyrirtæki, sem hæstv. ráðh. hefir verið riðinn við, eins og önnur. Annars held ég, að engum blandist hugur um það, ef útgerðin á framvegis að fleyta því, sem á henni hvílir, þá verður hún að losna við mikið af þeim opinberu gjöldum, sem á henni hvíla, fleiri en útflutningsgjaldið. Það er vitanlegt, að margt af því, sem kaupa þarf til útgerðarinnar, er hátt tollað. Er það yfirgengilegt, sem ég hefi fært sönnur á, að sumar vörur til togaraútgerðarinnar eru skattlagðar með yfir 50% háum tolli. Hæstv. ráðh. minntist á fisksölusamlagið og þær breytingar, sem það hefði tekið eftir I. frá 29. des. s. l. Með þeim l. var þeim, sem vildu sprengja samtök fiskútflytjenda, gefið undir fótinn með að taka upp grúppusystem, en hæstv. ráðh. sá þann kost vænstan að hverfa frá þeirri stefnu og með bráðabirgðal., sem hann gaf út í janúar, fól hann fisksölusamlaginu alla fisksöluna. Menn bjuggust við, að fresturinn, sem gefinn var með bráðabirgðal., yrði notaður til þess að koma á mörgum útflytjendum, en sem betur fór sá hæstv. ráðh. að sér í tíma. Hann sá, að hér var komið út á skakka braut, og gekk inn á það í samráði við þá menn, sem stóðu að sölusambandinu, að færa hámarkið úr 75 í 65% og opna með því möguleika fyrir því, að Sölusambandið gæti starfað áfram. En það var vitað, að ef hæstv. ráðh. vildi ekki lækka þetta skilyrði og að öðru leyti styrkja aðstöðu sölusambandsins, þá var ómögulegt, að það gæti lifað. Og það var ennfremur vitað, að margir vildu grúppusystemið heldur, og sumir af þeirri ástæðu, að það mundi leiða til ríkiseinkasölu innan skamms. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir stefnubreytingu hans, og það mega allir landsmenn beint eða óbeint vera honum þakklátir fyrir þá stefnubreyt., sem hann tók í apríl og maí s. l. Hann sagði, að einhverjir menn í sölusambandinu hefðu viljað þröngva kosti hinna smærri fiskframleiðenda. Til þess að sýna fram á, hversu fjarstætt það er, þá vil ég upplýsa það, að aðeins tvo firmu misstu annað 11/2 og hitt 1 atkv. við breytinguna á sambandinu, miðað við það fyrirkomulag, sem gilti 1934. Annað þetta firma var fisksölusamlag Vestfjarða, og missti það 1 atkv. Annars er það mikil fjarstæða, að búið væri að ganga endanlega frá fyrirkomulagi fisksölusambandsins 1934. Ég fyrir mitt leyti neitaði að greiða atkv. um fyrirkomulagið fyrr en ég væri búinn að bera það undir mína umbjóðendur í fisksölusamlagi Vestfjarða, og margir aðrir tóku í sama streng. Það hefðu því getað orðið breytingar á fyrirkomulagi S.Í.F. eftir að búið var að ræða lög þess í einstökum héruðum.

Jónas Jónsson [óyfirl.]: Ég frétti það, að hv.þm.N.-Ísf. hefði farið nokkrum orðum um blaðagreinar, sem ég hefi fyrir nokkru skrifað um fisksöluna í eitt dagblaðið. Þegar ég kom hér að, var ræða hans að fjara út. Mér skildist, að kjarninn í ræðu hans væri sá, að hann hefði sagt, að allir flokkar hefðu staðið að fiskakattinum, og í öðru lagi, að ég hefði sagt eitthvað í mínum blaðagreinum, sem ekki hefði mátt segja. Ég vil fyrst vekja athygli hans á því, sem sagt er um stofnun skattsins í einu dagblaðinu í dag og byggt er á því, sem liggur fyrir staðfest í skýrslum fisksölusambandsins. Undir skýrsluna hafa ritað nöfn sín Richard Thors, Ólafur Proppé, Kristján Einarsson, Magnús Sigurðsson og Helgi Guðmundsson. Í þessari skýrslu er vikið að stofnun þessa gjalds. Segir þar m. a.: „Vegna viðskiptaráðstafana þeirra, sem nú höfðu verið gerðar á Spáni, varð auðvitað að grípa til samsvarandi ráðstafana hér heima fyrir, sem fram að þessu höfðu verið ónauðsynlegar. Þegar vitað var um innflutningsskerðinguna til Spánar. voru gefin út bráðabirgðalög þ. 26. maí um heimild fyrir ríkisstj. til íhlutunar um sölu og útflutning á saltfiski. Samtímis ákvað ríkisstj., að fiskútflytjendur greiddu ákveðið gjald í sjóð, sem varið skal „eftir því sem með þarf, til þess að efla, tryggja og auka fiskmarkað, og til annara nauðsynja í þágu saltfiskverzlunar landsmanna á þann hitt, er ríkisstj. ákveður“. Þá kemur frásögn um, hversu hátt gjaldið var ákveðið. Segir síðan: „Þótt viðaukabráðabirgðalögin, sem snerta sjóð þennan (verðjöfnunarsjóðinn), væru ekki gefin út fyrr en 20. ágúst, þá var þegar frá upphafi, samkv. ákvörðunum ríkisstj. haldið eftir hinu tilskilda útflutningsgjaldi“. Þá segir í skýrslunni, að meðal fiskeigenda hafi brátt risið óánægja út af þessu gjaldi. Í ágústmánuði hefði fisksölusamlaginu borizt allmörg bréf, og hefði stj. svarað þeim bréflega. Í bréfinu hefði stj. tekið fram m. a.: „Eftir að lög þessi voru út gefin, lét ríkisstj. þegar í ljós við Sölusamlandið og vafalaust einnig aðra útflytjendur, að óhjákvæmilegt myndi, vegna aðstöðu vorrar í markaðslöndunum, að stofna verðjöfnunarsjóð af andvirði útfluttrar fiskframleiðslu yfirstandandi árs. Gerði stj. ráð fyrir að setja bráðabirgðalög um þetta efni hið fyrsta. Eftir rækilegar yfirveganir þessa máls var hnigið að því ráði að skuldbinda Sölusambandið gagnvart ríkisstj. til þess að halda eftir hinu tilskilda gjaldi, var þá gert ráð fyrir, að bráðabirgðalögin um útflutningsgjaldið yrðu þegar sett, en þetta dróst, svo sem kunnugt er, þangað til 20. ágúst. Verður eigi hér um það rætt, hvað valdið hafi drætti þessum, en vafalaust lafa stjórnarskiptin átt þátt í þessu“. Nú vil ég beina þeirri eðlilegu fyrirspurn til hv.þm.N.-Ísf., hvað það er um fisksölumálin, sem ég hefi skrifað og ekki mátti segja. Ég býst við, að hv.þm. sé það ekki ljóst, að það, sem ég undirstrika í greinum mínum, er hvernig skatturinn var lagður á. Þeir segja, að bráðab.lögin frá 26. maí hafi ekki verið eins og þau hefðu þurft að vera, og þeir lýsa óánægju sinni yfir því, hve langur tími leið frá 26. maí og þangað til brbl. um útflutningsgjaldið voru sett 211. ágúst. Á þessu sést, að um þetta er ekki of mikið sagt hjá mér. Blað þessa hv.þm., Morgunblaðið, sem hann leggur mest upp úr, segir á þessa leið síðastl. laugardag: „Eins og kunnugt er, bar núv. ríkisstj. fram frv. um að leggja 6% gjaldið á sjávarafurðir, og var frumvarpið samþ. á haustþinginu 1934.“ Veit hv.þm. ekki, að það, sem hans blað segir um þessa hluti, eru tilhæfulaus ósannindi? Það er búið að ráða þessu máli til lykta 26. maí 1934, og það er þá búið að gera þær ákvarðanir, sem leiddu af sér bráðabirgðalögin. Það er auðseð á þeim skrifum, sem ég nefndi, að í þeim er þeirri stj., sem Ásg. Ásgeirsson veitti forstöðu, ámæli fyrir að hafa ekki gefið út þessi l., því að það getur sannarlega ekki verið hinni ófæddu stj. að kenna, að þessi l. koma ekki fyrr, þar sem þeir, sem í henni áttu sæti, vissu ekkert um þetta, og sumir áttu ekki einusinni sæti á Alþ., þegar um þetta var að ræða. Þeir vissu ekkert um þessi mál fyrr en eftir að þeir voru komnir í stj. Það er ekki mér vitanlegt, að við framsóknarmenn, og ég held alþýðuflokksmenn, vissu nokkuð um þetta fyrr en eftir stjórnarskiptin. Það var allt undirbúið og átti að fara að leggja á skattinn. Hv. þm. veit, að margir af hans félögum voru sannarlega meira að hugsa um að neita að borga skattinn fram að 20. ágúst, eða þangað til getin voru út önnur bráðabirgðalög, sem gengju út á það að gera mögulegt fyrir ríkisstj. að selja innflutningsleyfi og láta andvirði þeirra renna í verðjöfnunarsjóð. Ennfremur vil ég benda hv.þm. á það, að þetta mál - fiskiskatturinn - er til orðið fyrir 26. maí, en fær ekki lögfestingu fyrr en 20. ágúst, eftir að aðrir menn eru komnir í stj., sem verða að standa við skuldbindingar fyrrv. stj. í þessu máli. Ef þetta hefði verið mikilsvert utanríkismál, eins og hv.þm., form. Sjálfstfl. og Morgunblaðið vill vera láta, hvaða vit var þá í því af þeim mönnum, sem stóðu að þessu - en það voru fyrst og fremst nánustu flokksmenn hv.þm.N.-Ísf., að leyna þessu máli fyrir utanríkismála.? Dettur hv.þm. í hug, að það sé utanríkismál, sem utanríkismálan. er ekki látin sjá? Ég sé ekki nokkra ástæðu til fyrir hv.þm.N.-Ísf. að vera með nokkra drýldni í þessu máli. Ég hefi svo sem ekki haft neina yfirdrifna hugmynd um gáfur þessa hv.þm., en ég hélt satt að segja, að hann myndi nú hafa vit á að þegja, því að hann má hvort eð er vita, að því meira sem hann og hans samherjar tala um þetta mál, því verr fara þeir út úr því, sem að því standa.

Sigurjón Á. Ólafsson [óyfirl.]: Það eru nokkur ummæli í ræðu hv.þm.N.-Ísf., sem gefa mér tilefni til að segja nokkur orð. - Hið fyrsta, sem stakk mig í ræðu hans, var það, að hann var að tala um, að kostnaðurinn við íslenzka útgerð, og þá sérstaklega vinnukostnaðurinn, hefði gert útgerðarmönnum svo þungar búsifjar, að svo væri nú komið sem komið væri fyrir útgerðinni. - Ég veit ekki, við hvað hv.þm. átti, en það kom þó fram nokkru seinna, að hann átti raunverulega við verkalýðinn í landinu og það, að hann hefir leyft sér á undanförnum árum að gera nokkrar kröfur til þess að geta lifað lífi sínu við fiskveiðar hér á landi. Það er einmitt út af þessu, sem ég tók til máls. - Hv. þm. fór að vísu ekki nánar út í það í fyrri ræðu sinni, en kom nánar inn á þetta í hinni síðari. Hann sagði, að margir útgerðarmenn hefðu orðið að neita sér um margt þarflegt til þess að geta staðið við skuldbindingar sínar. Heyr á endemi! Ég hefi aldrei þekkt útgerðarmann, sem hefir neitað sér um nokkurn hlut, sem talin eru lífsþægindi, hvernig sem útgerðin hefir gengið. Ég veit ekki, hvað það er, sem þessir menn hafa neitað sér um. Það hefir verið reynslan, að útgerðin hefir, því miður, oft verið rekin með halla, og þá hefir orðið að taka lán úr sameiginlegum sjóði þjóðarinnar til rekstrarins, og svo þegar ekki er hægt að standa í skilum, - hver er það þá, sem ber hallann? Er það ekki þjóðin í heild? Og í flestum tilfellum fara útgerðarmennirnir heilskinnaðir út úr þeim leik. Ég get tilfært mörg dæmi til sönnunar því, að ég fari hér með rétt mál. Það er reynslan, að þegar illa gengur, þá bitnar það fyrst og fremst á þeim, sem gefið hafa líf sitt og starf í þágu þessa atvinnurekstrar, en það eru bæði sjómenn og þeir, sem vinna að framleiðslunni í landi. Hv. þm. var að minna á, hvað hann hefði á sínum tíma tekið lítið fyrir sitt starf við rekstur togaraútgerðar fyrir vestan og nefndi í því sambandi 6000 kr., sem hann hefði fengið fyrir það. Mig furðar ekkert á þessu. Það hefir verið svo með einstaklingstogararekstur hér, að þeim hefir verið komið til framkvæmdarstjórnar í skrifstofu annara fyrir lægri upphæð, enda er umsjón með rekstri eins skips, að því er ég bezt veit, ekki svo tímafrek, að þetta sé ekki sæmileg borgun fyrir það, ekki sízt þar sem hv.þm. mun hafa haft þetta sem algert aukastarf og hafa haft fullkominn atvinnurekstur með þessu starfi.  Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta frekar, en ég vildi ekki láta ummælum hv.þm. um verkafólk vera ómótmælt á Alþ.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Það eru nú orðnir fáir í d., en ég ætla samt að segja nokkur orð. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri hörmulegt, að sjálfstæðismenn hefðu slitið samvinnu við stjórnarflokkana í utanríkismálan. Það er satt, ég tek undir það, að það er illt, að slíkt skyldi þurfa að koma fyrir. Okkur var það ekki ljúft; og það má sjá af því að eins og flokkadrátturinn hefir verið harður hér á landi upp á síðkastið, þá hefir samt samstarf þeirra í utanríkismálan. verið þannig, að ég hygg, að það hafi naumast nokkurntíma verið hægt að sjá mismun á flokkunum í því starfi. Ég hygg, að sjálfstæðismenn hafi aldrei notað sér þá stóru höggstaði, sem æfinlega hljóta að vera á hverri stj. í sambandi við ráðstafanir í utanríkisálum. Það er óhugsandi, að nokkur stj. fari svo vel með utanríkismálin, að ekki sé hægt að ná höggstöðum, sem eru meira eða minna hættulegir í málum, sem ekki er heppilegt, að skýra opinberlega. En samvinnan byggist á því, að stjórnarandstæðingar noti sér ekki þessi tækifæri. En mér þykir dálítið einkennilegt, að hæstv. ráðh. var ekkert að láta í ljós, að það væri neitt hörmulegt, sem hefði orsakað þessi samvinnuslit. Mér finnst, að það hefði legið miklu nær, að ráðh. hefði sagt, að það væri hörmulegt, að einn af fremstu stuðningsmönnum stj. og formaður stærra flokksins, sem stendur að stj., skyldi verða þess valdandi með því að skrifa svo ódrengilega, að einmitt andstaðingarnir skyldu neyðast til þess, þrátt fyrir skoðanir sínar á þessum málum, að slíta þessari samvinnu. Mér virðist það hefði legið nær, að hæstv. ráðh. hefði sett ofan í við þennan hv.þm., og það hefði haft meiri áhrif. Það er vitað, að ríkisstj. sendi menn af landi burt, og það eru þessir menn, sem hv.þm. er alltaf að reka hornin í með þeim einkennilega hætti, sem allir þekkja hjá þessum hv.þm. Það hefir verið rætt um þessi mál í sambandi við fiskveiðar og fisksölu, en það er vitað, að nauðsynlegt er, að um þessi mál ríki friður og að einn flokkur reyni ekki að nýta sér þau til framdráttar. En þessu hefir nú ekki verið þannig varið að undanförnu, því að þessi hv.þm. hefir með öllu upphugsanlegu móti reynt að sýna fram á, að það séu bara andstæðingar núv. stj., sem hafi átt sök á þeim óvinsældum, sem hafa átt sér stað í sambandi við þetta mál. Ég þarf ekki að lýsa þessu neitt, því að þessi hv., þm. var svo velviljugur að standa upp og halda, ekki langa ræðu, en sem þó hlaut að gefa skýringu á því, hvað það var, sem neyddi sjálfstæðismenn til að hætta samstarfinu. Hv. þm. beindi því til annars þm. hér, að hann skyldi bara þegja, því að því meir sem hann talaði um þetta mál, því verri útreið skyldi hann fá í því. Þetta er einhver sú andstyggilegasta aðferð, sem ég get hugsað mér, að vera að tolsi í menn, sem koma nálægt manni og ekki er hægt að sanna, að hafi gert eitthvað eða ætlað sér að gera eitthvað, og vera að dylgja um það viku eftir viku, að þeir ætli auðvitað að nota sína aðstöðu til einhvers ódæðis. Ég harma mjög, að hv.þm. skuli ekki hafa getað orðið við kröfu okkar um að gera algerlega hreint fyrir sínum dyrum, eða a. m. k. að lofa að gera það, sem hann getur, og beita sínum áhrifum til þess, að annað eins og þetta skuli ekki endurtaka sig. Annars er ómögulegt að svara hv.þm. S.-Þ. Það er hvergi hægt að festa hendur á neinn í ræðu hans. Hann virðist móðgaður af því að þeir, sem voru sendir út af utanríkismálan., skyldu ekki alltaf vera að síma til n. um hvert smáatriði. En sannleikurinn í þessu máli er sá, að það er ekki heppilegt fyrir sendimenn úti um lönd að senda of mikið af bréfum og skeytum frá sér, því að það er ekki örgrannt um, að komið hafi fyrir, að skeyti hafi ekki komið fram, og það er víst, að megnið af þeim er lesið og athugað. Og ef það eru mál, sem ríkisstj. ætla að hafa sín á milli, þá er eins gott að geyma að minnast á það þangað til þeir geta talað sjálfir um það við stj. sína. Ég hygg, að utanríkismálan. hafi ekki verið leynd neinu í máli því, sem hér um ræðir. Ég veit ekki, hvað þeir, sem utan við standa, mega halda; þó að hér sé um utanríkismál að ræða, sem talið er heppilegt, að ekki komi opinberlega fram. Hv. þm. segir, að það hafi verið búið að gera samningana áður en nokkur vissi af, og að allir í n. hafi verið bundnir við það, sem sendimennirnir höfðu aðhafzt í þessu máli áður en þeir vissu nokkuð. hvernig í málinu lægi. En nú vil ég spyrja þennan hv.þm. að einu. Af hverju endurnýjaði núv. ríkisstj. þessa samninga eftir að hægt var að segja þeim upp? Það hefir verið þyrlað upp miklu af rógburði um þetta mál, en ég er viss um, að hver einasti heilbrigt hugsandi maður lætur það engin áhrif hafa á sig, - svo veikur er málstaðurinn. Ég vildi taka undir orð hæstv.atvmrh., þar sem hann sagði, að það væri illt, að við sjálfstæðismenn hefðum slitið samvinnunni um utanríkismálin. En hann hefði heldur átt að segja, að sér þætti illt að við skyldum neyðast til að slíta þessari samvinnu, og ég vil beina þeirri ósk til hæstv.atvmrh., að hann taki þetta mál allt upp að nýju og verði við óskum og kröfum okkar sjálfstæðismanna og geri á þann hátt hreint fyrir sínum dyrum, og er það þó ekki vegna þess, að ég óski persónulega eftir því að taka upp starf með hv.þm. S.-Þ. Hæstv. atvmrh. fór að tala um það fé, sem tekið hefði verið frá sjávarútveginum og lagt í búið á Korpúlfsstöðum, eins og öll útgerð á Íslandi væri mergsogin vegna þess, að einn maður, sem hefir áhuga fyrir landbúnaði, selur hlut sinn í útgerðarfélagi og setur upp myndarlegt bú. Auðvitað er þetta ekki til að auka starfsfé útgerðarinnar, en ætli fé hafi ekki nokkuð oft færzt á milli atvinnufyrirtækja og fé frá ýmsum fyrirtækjum farið til útgerðar, t. d. að menn, sem hafa verið búnir að græða á landbúnaði, hafi lagt fé sitt í útgerð? Hvor atvinnuvegurinn hefir grætt á þessu, skal ég ekki dæma um. Fé færist á milli á þennan hátt, hvort sem það þykir æskilegt eða ekki. Við slíkt er ekki hægt að ráða. En að þetta hafi haft afgerandi áhrif á útgerðina, er fjarri öllum sanni; og sennilega er það vegna fátæktar á dæmum, að alltaf er klifað á þessu eina dæmi. Ég veit ekki, hvort ég á að verja fáeinum orðum til að tala um endurreisn fisksölusambandsins. Hæstv. atvmrh. beið nú ósigur í því máli, en hann tekur því með karlmennsku og ber sig vel, eins og rétt er. En að segja, að það, sem gert hafi verið með bráðabirgðal., sé ekki annað en áframhald af því, sem ríkisstj. hafi ætlað sér að gera á síðasta Alþ., er meira en maður með greind hæstv.atvmrh. á að láta sér um munn fara. Það er athugandi, að eftir þeirri stefnu, sem þá var tekin, átti að löggilda svo eða svo marga menn til þess að flytja út fisk, allt átti að fara í svokallað grúppusystem. Það er að segja, útflytjendur áttu að vera margir, en ef þetta gengi í ólagi, þá átti fisksölunefnd að taka allt í sínar hendur. Þetta var stefna stj., en svo lenti í því, að stj. sá rætast þá spádóma, sem búið var að bera fram, en hún hafði ekki viljað trúa, og hæstv.atvmrh. var þá sá drengur, þegar hann sá, að voðinn var yfirvofandi, ef fisksölusambandið yrði drepið, að hann gaf þá út bráðabirgðalög til þess að það héldi áfram störfum sínum. Auðvitað ekki alveg í gamla forminu. Það er alltaf svo, að einhverju þarf að breyta, svo að það geti litið aðeins öðruvísi út, og það getur verið, að þetta sé eitthvað frábreytt um atkvæðisrétt og einhver smáatriði, en grundvallarhugsunin er sú sama og var hjá okkur Sjálfstæðismönnum á þinginu í fyrra, en þá náðist ekki samkomulag um. Þá vék hæstv. ráðh. að 6% gjaldinu, sem nú á að fella niður, og sagði það ódrengilegt eða miður vel sæmandi að bera fram frv. í Nd. um að breyta þessu gjaldi eða fella það niður. Hann sagði, að það hefði verið samkomulag allra flokka um aðalatriði þess máls. Það er satt, það hafði verið samvinna um þessi mál og það hafði komið til tals að breyta þessu. Það var talað um, að ekki væri eðlilegt að láta sjávarútveginn einan standa undir öllu þjóðarbúinu; líka hafði það komið til tals, hvort þetta gjald væri ekki óþarflega hátt. En þetta átti að gilda til bráðabirgða. En allt þetta skraf gat ekki haft þau áhrif, að ef einhver maður sæi aðrar leiðir, þá mætti hann ekki af þessum sökum koma fram með það. Ég hygg ekki heldur, að þetta frv. hafi verið borið fram með neinu bráðlæti. Það var bæði borið undir stjórn Sambands íslenzkra fiskframleiðenda og sjútvn., og mig minnir, að komin væri yfirlýsing um það frá hæstv.atvmrh., úr ráðherrastóli, áður en þetta frv. kom til meðferðar í d., að hann og hans flokkur ætluðu að fella gjald þetta niður, og það er þá fyrst eftir að hæstv. ráðh. sjálfur hefir rofið samkomulagið, með því að segja, að hann og stjórnarflokkarnir ætli að afnema þetta gjald, og er síðan búinn að láta útvarpið birta þessi ummæli sín, það er fyrst eftir allt þetta, að hann og flokksmenn hans koma hér eins og heilagir englar, hrópa hátt og segja, að það hafi ekki mátt hrófla við þessu gjaldi nema með samvinnu allra flokka. Ég hygg, að hv.flm. frv. hafi þótzt vera búinn að reyna til þrautar, hvort hinir flokkarnir vildu vera með í flutningi frv., og því ekki um annað verið að gera fyrir hann en bera það fram sjálfur á þann hátt, sem hann gerði. Hæstv. atvmrh. hefir höggið nærri sér með umtali sinn um flutning þessa frv., eftir þá yfirlýsingu, sem hann gaf úr ráðherrastóli og síðar í gegnum útvarpið, að bann hefði ásamt stjórnarflokkunum ákveðið að fella þetta umrædda gjald niður. Um lántökuheimildina er það að segja, að stj. hefir heimild fyrir millj. kr. lántöku og nýja heimild fyrir annari millj., og et þetta á ekki svo að vera, þá verður að breyta því. Þá minntist hæstv.atvmrh. á fisksölusambandið og fiskimálanefndina og á það, hvort mögulegt myndi vera að fela fisksölusambandinu störf fiskimálanefndar. Hann sagði, að það væri satt, að laun þeirra væru gróflega há, þeir hefðu allir í til samans eins mikið og einn framkvæmdarstjóri, og ef borin eru saman þau laun, sem form. fiskimálanefndar hefir fyrir þetta aukastarf sitt, og laun annara opinberra starfsmanna, þá sýnir það sig, að launin fyrir þessi aukastörf eru langt fyrir ofan meðallaun embættismanna. ég held, að prófessorar við háskólann fari ekki upp fyrir hann í launum fyrr en eftir síðustu launahækkun. Þetta er óskaplegt, að þegar búið er að bæta 7 mönnum í yfirstjórn fisksölunnar, þá skuli þessari dýru nefnd vera bætt þar ofan á. Það getur vel verið, ef nógir peningar væru fyrir hendi, að þá væri ekkert á móti því að gera þetta. Það gæti a. m. k. komið sér vel fyrir þá, sem starfið fá. En þegar við erum í fjárþröng og þegar fjvn. situr vikum og mánuðum saman yfir því að klípa og skafa 1 -2 hundruð krónur af tekjum þeirra manna, sem hafa sultarlaun, þá eru það merkileg flottheit að skjóta inn slíkum eyðsluliðum. Hæstv. atvmrh. sagði, að það væri engin trygging til fyrir því, að sölusambandið héldi áfram störfum, og spurði, hvar við værum þá staddir, ef svo færi, að það hætti og fiskimálan. hefði verið lögð niður. Þetta er vitanlega hugsanlegt, en þá má líka skipa nefnd, ef svo skyldi fara. En ég tel nú mjög ólíklegt, að fisksölusambandið verði bráðkvatt. Það hefir sýnt sig, að það lifði af þau lög, sem sett voru því til höfuðs á síðasta Alþ., og það eru engin dauðamerki á því ennþá, svo það eru mjög góðar vonir um, að það muni lifa, en ef útlit er á, að það leggist niður, þá er innan handar að skipa nefnd. Þá minntist hæstv.atvmrh. á önnur störf fiskimálanefndar og ætlaði að ekki væri hægt að koma þeim að í fisksölusambandinu og nefndi í því sambandi t. d. harðfisk. En það er nú ekki allt líf liðið, og ég ætla, að ekki sé vitað fyrirfram, að hverju harðfiskverzlunin verður. Ég hefi hér með höndum nál., sem er undirritað af hv.þm. Vestm. og hv. 6. þm. Reykv., og ég sé ekki betur en hér sé mikill fróðleikur um þessi mál. Þetta eru tveir af þeim mönnum, sem talið er, að ekki geti haft með málið að gera, og sennilega myndi Héðinn Valdimarsson ekki heldur missa alla þá þekkingu, sem hann hefir á þessum málum, þótt hann hætti að vera formaður fiskimálanefndar. Ég held það hafi svo ekki verið fleira í ræðu hæstv.atvmrh., sem ég hefi ástæðu til að svara, og í ræðum annara hv.þdm. kom ekki neitt það fram, sem ég hefi ástæðu til að víkja að, nema það, sem hv. 4. þm. Reykv. sagði um að eðlilegt væri að offra fé til þess að ná í nýja markaði. Í frv. sjálfstæðismanna er séð um það, að stj. bresti ekki fé til þess. Þar er ætlazt til, að tekjurnar séu kallaðar inn af almannafé. Á markaðsmöguleikunum veltur afkoma allra landsins barna, og er því sjálfsagt, að þetta fé sé tekið af almenningsfé. Það er full þörf til þess að tryggja sölu á framleiðsluvörum vorum, og þegar 6% gjaldið er fellt niður, verður ríkisstj. að hafa aðgang að ákveðnum tekjum í þess stað, og er eðlilegt, að þær tekjur séu ekki skornar við nögl. En hæstv.ríkisstj. þykist ekki þurfa á þessu að halda. Þó sjálfstæðismenn geri till. um að fella niður 6% gjaldið, er það ekki af því, að þeir hafi ekki auga fyrir því, að það þurfi að offra fé, ef það er ekki gert á þann hátt, að líklegt sé, að hvorki verði úr því fugl né fiskur og að það verði aðeins til að auka gjöld á fiskframleiðendum, heldur þannig, að það verði gagnlegt þeim tilgangi, sem það er helgað.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Ég hygg, að menn geti orðið mér sammála um, að þessar umr. hafi staðið nægilega lengi. Ég veit ekki, hvort ég hefi tekið rétt eftir hjá hv.þm.N.-Ísf. mér heyrðist hann segja, að hann teldi grundvöllinn fyrir 6% gjaldinu burt fallinn og að þess vegna væri ekki þörf á gjaldstofninum áfram. Mér heyrðist hann segja þetta, en ég veit ekki, hvort ég hefi tekið rétt eftir, og spyr hann nú að því, því mér kom þessi umsögn hans harla undarlega fyrir sjónir, eða réttara sagt fyrir eyru, hér fyrir framan mig liggur frv., sem komið er fram í Nd. og er borið þar fram af tveimur hv.þm. úr sjálfstæðismanna hop, og í þessu frv. er ætlazt til, að ríkissjóður leggi fram í markaðssjóð saltfisks 1 millj. króna á ári. Hafi ég skilið rétt ummæli hv.þm.N.-Ísf., Þá er hér orðið æðilangt á milli skoðana þessara samflokksmanna. Annar telur grundvöllinn fyrir gjaldinu fallinn burt, en hinir vilja, að ríkissjóður leggi árlega fram 1 millj. króna í sama skyni. Ég hefi litið svo á, að það, sem bæri á milli hjá stjórnarflokkunum og andstöðuflokkum stj., væri það, að andstöðuflokkarnir teldu rétt að leggja í verðjöfnunarsjóð svipaða upphæð og gert hefir verið að undanförnu, en í stað þess að taka það af fiskinum, þá yrði það tekið af almannafé, eins og hv. 1. þm. Reykv. sagði. Aftur á móti sjá stjórnarflokkarnir fært að fella gjaldið niður á fiskinum og taka ekki upp í þess stað álög á ríkissjóð. Annar flokkurinn vill fella gjaldið burt með olíu, en hinn flokkurinn vili færa gjaldabyrðina yfir á ríkissjóð, og þess vegna hváði ég eftir því, hvort ég hefði hvert orð hv.þm.N.-Ísf. rétt. Ég skal ekki ræða sérstaklega við hv. 1. þm. Reykv. um samvinnuslit sjálfstæðismanna í utanríkismálum. Hann sagði, að ég hefði orðað það betur, sem ég sagði, ef ég hefði sagt, að það væri hörmulegt, að þeir skyldu hafa neyzt til að slíta samvinnunni. Það eru nú þeirra einkamál, hvað þeir hafa talið sig neydda til að gera í þeim efnum. Hann beindi til mín ósk um það, að ég yrði við áskorunum þeirra og sagði, að ég þyrfti að gera það, ef þeir ættu að geta tekið upp samvinnuna aftur. Þessar áskoranir voru tvær. Fyrri áskorunin var sú, að ég gæfi yfirlýsingu um störf sendimanns til Spánar. Þessi sendimaður var sendur til Spánar 6 mánuðum áður en ég tók við ráðherraembætti, og á þeim tíma, sem ég var búsettur austur á Seyðisfirði. Ég tel það í hæsta máta ósanngjarnt að ætlast til þess, að ég fari að gefa nokkra yfirlýsingu um þennan starfsmann fyrrv. stj. Ég tel mér það alls ekki skylt og tæplega fært. Hin áskorunin var sú, að ég fyrirskipaði réttarrannsókn á hendur allri núv. ríkisstj. og allri fyrrv.ríkisstj. og öllum sendimönnum þeirra til Spánar. Ég treysti mér ekki heldur til þess að verða við þessari kröfu og tel ekki, að ég þurfi neitt að skýra það. - Það er óþarfi að hafa mörg orð um forsögu fiskskattsins. Um hana er ekkert annað að segja en það, sem búið er að margtyggja með mismunandi orðalagi. Skatturinn er upp tekinn af fyrrv.ríkisstj. í sambandi við innflutning til Spánar. Fiskútflytjendum var neitað um leyfi nema þeir greiddu þennan skatt.

En því fer stj. þá á eftir að gefa út lög?

. Af því hún viðurkenndi nauðsynina og stóð við skuldbindingar fyrrv. stj. Þetta geta menn svo teygt og togað eins og þá langar til og verið með þær dylgjur sem þeim sýnist. Þetta er sannleikurinn, og ég segi ekki meira um þetta en ég er búinn. Ég veit ekki, hvort ég á að fara að deila við hv. 1. þm. Reykv. um sigur minn eða ósigur í fisksölumálinu. En ég vil minna hv.þm. á fyrirspurn, sem hv.þm.N.-Ísf. gerði hér í þessari hv. d. við afgreiðslu laganna í fyrra. Sú fyrirspurn var um það, hvort til þess væri ætlazt, að umboðsmenn Sambands ísl. fiskframleiðenda seldu gömlu birgðirnar, og svaraði ég því á þá leið, að að sjálfsögðu væri svo til ætlazt, að sölusambandið seldi allan þann fisk, sem það hefði umboð til að selja. Í framhaldi af þessu voru gerðar ráðstafanir til þess, að Sölusambandið gæti ekki skotið sér undan því að selja þessar birgðir. Að það hafi verið ætlun stj., að upp kæmust grúppusystem í fisksölu, eins og hv. 1. þm. Reykv. fullyrti, er vísvitandi rangt með farið. Hv. þm. veit það vel, að í öllum þeim ræðum, sem ég hélt um þetta mál í fyrra, var það skýrt fram tekið, að því aðeins yrði farið út í það að hafa útflytjendur marga, að ekki lánaðist að koma upp félagi um útflutninginn. Nú sýndi það sig, að það var auðvelt - og það var tilgangurinn, og fyrirfram ákveðið - að svo framarlega sem völusambandið vildi breyta lögum sínum, þá hefði það söluna áfram. Það, sem gerzt hefir, er því ekki annað en það, að Sölusambandið hefir breytt lögum sínum í samræmi við þær kröfur, sem gerðar voru. En ég vil segja það, að ef ákveðið hefði verið í fyrra t. d. að ríkisstj. skipaði tvo menn í stjórn fisksölusambandsins og að smáútgerðarmennirnir hefðu þeim mun rífara atkvæðamagn en stórútgerðarmenn, að þeir hefðu 3:2 atkv., miðað við sama fiskimagn, þá hefði eitthvað sungið í tálknunum á hv. 1. þm. Reykv.

Þetta er nú ekki fullkomið

. Ég játa það, en það er þó stórt spor í rétta átt, og ég uni vel þeim ósigri, sem hv. 1. þm. Reykv. telur, að ég hafi beðið í þessu máli. Um fiskimálan. hirði ég ekki að deila við hv.þm. Ég skil vel, að honum vaxi í augum þessi kostnaður. En hv.þm. má þá helzt ekki gleyma því, að líta á aðra hlið sama máls, sem næst liggur til samanburðar. En það eru laun sjálfra forstjóra fisksölusamlagsins. Hv. þm. virðist ekki vasa þessi kostnaður í augum. Það er rétt, að fiskimálan. er nokkuð dýr. Ég hygg, að það muni láta nærri, að laun allra nm. 7 séu um það bil jafnhá og laun eins af forstjórum fisksölusambandsins. Það er rétt, að forstjóri n. hefir 450 kr. laun á mánuði, og n. öll nokkuð yfir 20 þús. kr. Þetta er vissulega miklum mun hærra en prófessorslaun. En það breytir engu í þeim samanburði, sem ég hefi gert um þetta. Það þyrfti fjóra prófessora til þess að slaga upp í einn forstjóra í fisksölusamlaginu. Annan kostnað í sambandi við fiskimálan. en laun nm. sjálfra geri ég ekki ráð fyrir, að hægt væri að minnka. Það merkilegasta, sem gerzt hefir hjá okkur á sviði útgerðarmálanna á síðasta ári, er sumt að nokkru leyti og sumt eingöngu framkvæmt að tilhlutun fiskimálan. Má þar nefna herðingu á fiski, sem gefizt hefir vel, og veiði og vinnslu á karfa, sem einnig gefur góðar vonir. Og mér er kunnugt um, að vegna aðgerða fiskimálan. hefir S. Í. F. gert meira nú en í fyrra til þess að reyna að auka sölu saltfisks á erlendum markaði. Árangur af ferð Thors virðist ætla að verða miklu betri en þeir, sem sendu hann í þessa markaðsleit, munu hafa vænt sér. Yfirleitt virðast nú vera að opnast þær smugur, sem nokkur von er um, að geti vísað okkur inn á ný markaðssvið fyrir okkar fisk, sumpart beint, sumpart óbeint fyrir tilstilli fiskimálanefndar. Þess vegna er ekki rétt að leggja hana niður.

Jón Auðunn Jónsson [óyfir.]: Ég ætla ekki að svara hv.þm. S.-Þ. öðru en því, að við sjálfstæðismenn metum meira það þagnarheit, sem við höfum gefið um að segja ekki frá því, sem gerzt hefir í utanríkismálan., heldur en að reka ofan í hann það, sem hann segir ósatt, þegar hann er að steyta túlann hér í þessari hv. d. væri ekki svo, þá mundi hann fara heldur flatt í þessum ljóta leik sínum. Hv. 4. þm. Reykv. vildi ég svara nokkrum orðum. Hann talaði mikið um kaupgjald hjá útgerðinni. Ég kom ekki inn á það, hvort það væri of hátt. En ég sagði, að blekkingarskrif jafnaðarmanna, og ekki sízt hans sjálfs, hefðu orðið til þess að afvegaleiða menn, að margir hefðu vegna þeirra skrifa haldið hag útgerðarinnar betri en hann var í raun og veru. Þau skrif voru byggð á alröngum forsendum, bæði um útgerðarkostnað og annað. Þá sagði þessi hv.þm., að það væri vaninn, þegar tap hefði orðið á útgerðinni, þá hefðu útgerðarmenn komizt heilskinnaðir frá því, en bankarnir og þjóðin hefði tapað fénu. Mér þykir leiðinlegt, afi hv.þm. skuli endurtaka hér þessi rangmæli, sem hans flokkur hefir á undanförnum árum í blöðum sínum haldið að þjóðinni, þegar vist er, að hundruð manna hafa lagt fé sitt í útgerð og tapað því. En samtímis því hafa samherjar þessa hv.þm. dregið það fé, sem þeir höfðu lagt í útgerð, frá útgerðinni í sviksamlegum tilgangi og þar með reynt að fella sína eigin útgerð. Ég skal færa hv. 4. þm. Reykv. sannanir fyrir þessu, hvenær sem hann vill. Það er hart fyrir menn eins og mig, sem lagt hafa tugi og jafnvel hundruð þús. króna í útgerð og tapað því, að vera bornir brigzlyrðum um það, að bankarnir hafi tapað vegna þeirrar útgerðar, vitandi., að við næsta borð sitja þeir menn, sem dregið hafa fé sitt úr útgerðinni. jafnaðarmenn. Þeim hefði vitanlega verið nær, hefðu þeir borið hag útgerðarinnar fyrir brjósti, að leggja henni fram fjárhagslegan stuðning frá sér, til þess að halda henni uppi, því að margir þeirra eru hátt launaðir menn.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Það eru nú komnar hér fram breyt. við kjötsölulögin, sem samþ. voru á þinginu 1934. Þessar breyt. eru vitanlega fram komnar af því, að það hefir verið allmikil óánægja út af þessum l., eða réttara sagt út af framkvæmd þeirra, enda er það svo með þessi l., að þau eru ekki annað en rammi, sem settur er utan um framkvæmd l., sem er mestur meginhluti þessarar löggjafar. Það var þess vegna séð fyrirfram, að ávinningur þessarar löggjafar mundi fara eftir því, hvernig tækist til um framkvæmd hennar. Og nú hefir, eins og ég hefi sagt, verið talsverð óánægja út af framkvæmd l., eins og þau bréf, sem birt eru í grg. frv., og þær raddir, sem um þetta hafa heyrzt að undanförnu víðsvegar að af landinu, bera með sér. En því er þannig varið með mig, að ég hefi ekki aðstöðu til þess að dæma um það, á hvað miklum rökum þessi óánægja er reist, nema á tiltölulega takmörkuðu svæði, og þá aðallega á verðlagssvæði Reykjavíkur, þar sem ég er kjötframleiðandi. Þar að auki hefi ég haft aðstöðu til þess að kynnast þessum málum, þar sem ég á sæti í stjórn Sláturfélags Suðurlands, sem fer með mjög mikinn hluta af því kjöti, sem framleitt er á verðlagssvæði Reykjavíkur. Það, sem ég því segi um þetta mál, er mest miðað við það og sagt út frá því, hvernig framkvæmd þessarar löggjafar hefir verkað gagnvart Sláturfélagi Suðurlands og þeim mönnum, sem fela því sölu á sinni kjötframleiðslu. Ég sagði það í upphafi, að það hefðu komið fram breyt. við þessi l. Ég fyrir mitt leyti hefi ekki talið ástæðu út frá mínum kunnugleika á þessu máli að bera fram breyt. við þessa löggjöf í því formi, sem þær eru bornar fram hér. Eins og ég sagði áðan, þá veltur mest á um framkvæmd þessa máls. Ég hefði því, ef ég hefði komið fram með breyt. við þessa löggjöf, sem ég hefi mjög í hyggju í samráði við ýmsa menn, sem hér eiga hagsmuna að gæta, látið mér nægja að bera fram breyt. við stjórn kjötsölunefndarinnar. Á fyrri hluta þessa þings var líka gerð allveruleg breyt. um stjórn þessara mála, sem var í því fólgin, að láta framleiðendur eina borga allan þann kostnað, sem leiddi af starfi kjötverðlagsnefndar. Þangað til hafði þetta verið borgað í hlutfalli af ríkissjóði og af framleiðendum. Eðlileg afleiðing af því, að kostnaður n. var þannig færður yfir á framleiðendur að öllu leyti, hlaut að vera sú, að framleiðendur tækju í sínar hendur alla framkvæmd þessarar löggjafar, því það samrýmist tæplega við hagsmuni þeirra að greiða af sinni framleiðslu fyrir starf annara manna heldur en þeirra, sem þeir fela að fara með þessi mál fyrir sína hönd. Af þessari breyt., sem var gerð á öndverðu þessu þingi, og einnig af því, að ýmsir árekstrar í framkvæmd þessarar löggjafar hafa verið raktir til þess, að aðrir heldur en framleiðendur sjálfir hafa haft hér hönd í bagga, var það í fyllsta máta eðlilegt, að framleiðendur færu upp á sitt eindæmi með þessi mál. Sú breyt., sem ég því hefði viljað gera í þessu efni, var það, að fela framleiðendum alla framkvæmd þessarar löggjafar og að þeir skipuðu menn í kjötverðlagsnefnd. Ég hefi hugsað mér fyrirkomulag á þessu, sem mér virðist ætti að geta samrýmzt við það, að hér er um landslög að ræða, þ. e. a. s. lög, sem ekki taka til einstakra svæða á landinu, heldur landsins í heild. Ég hefi hugsað mér n. skipaða þannig, að 2 menn séu tilnefndir af S. Í. S., kaupfél. Borgfirðinga og Sláturfélag Suðurlands tilnefni sinn manninn hvort, en allsherjarfélagsskapur bænda, Búnaðarfélag Íslands, tilnefni formann n. Þessi skipun n. hygg ég, að geti fullkomlega samrýmzt við það, að hér er um löggjöf að ræða, sem tekur til landsins í heild, því það er vitað, að S. Í. S. hefir verzlað mikið með þessa vöru um land allt, og að Búnaðarfélagið er allsherjarfélagsskapur bænda og því sjálfkjörið til þess að skipa formann í slíka n., enda var það svo, þegar þessi löggjöf var samin, að n., sem til þess var skipuð, gerði till. um það, að Búnaðarfél. skipaði einn mann í þessa n., en því var svo breytt af ríkisstj. með samþykki meiri hl. þings. Það getur þess vegna vel komið til mála, að á síðara stigi þessa máls beri ég fram brtt. um skipun á stjórn kjötverðlagsnefndar, sem yrði í aðalatriðunum eins og ég hefi nú lýst. Þá vildi ég víkja nokkuð að hv. 2. þm.N.-M. Sú skýrsla, sem hann gaf hér á dögunum um framkvæmd þessarar löggjafar á verðlagssvæði Reykjavíkur, gefur mér tilefni til þess að fara nokkuð inn á það atriði. Það, sem sér í lagi hefir verið fundið að framkvæmd kjötsölul. hér á þessu verðlagssvæði, er það, að framleiðendur hafa ekki talið sig njóta þess öryggis á markaðnum, sem ætlazt hefði verið til með l., og í öðru lagi það, að framkvæmd þessarar löggjafar hafi verið þannig, að verðið, sem sett var, hafi með ráðstöfunum n. verið dregið mjög niður frá því, sem verið hefði, ef öðruvísi hefði verið að þessu búið. Þar á ég við, að á síðasta hausti var þeim, sem frystu kjöt til sölu á Reykjavíkurmarkaðinn, ekki leyft að leggja á nema að nokkru leyti fyrir kostnaði, sem leiddi af frystingu og geymslu kjötsins. Af þeim ástæðum, að menn álitu, að lítið öryggi væri á markaðinum, var mönnum gert að skyldu að greiða verðjöfnunargjald, sem fyrst var ákveðið 6 aurar af kg., en síðan fært upp í 10 aura. Þar á móti áttu þeir að fá þá vernd, að ekki yrði flutt svo mikið kjöt inn af öðrum verðlagssvæðum á þetta markaðssvæði, að það yrði til að draga niður kjötverð bænda eða til þess, að söfnuðust upp birgðir, er orsakað gæti verðfall á markaðssvæðinu. Og til þess, að kjötverðlagsn. hefði vald á því, að menn fengju þetta öryggi fyrir verðjöfnunargjaldið, voru þau ákvæði sett í 10. gr.l., að n. geti bannað innflutning á kjöti af öðrum verðlagssvæðum, svo að markaðurinn eyðilegðist ekki og bændur fengju not fyrir alla framleiðslu sína. Nú hefir verðjöfnunargjaldið, bæði í fyrra og eins í haust, verið innheimt eins og l. standa til, en n. hefir hinsvegar ekki gripið í taumana til að sporna á móti innflutningi af öðrum verðlagssvæðum á þetta markaðssvæði hér. Ég veit, að þetta er rétt, því að ég hefi það eftir fulltrúum úr n., þeim sem eru fyrir Sláturfélag Suðurlands og kaupfél. Borgfirðinga. En eins og ég kem betur að síðar, þá hefir þetta atriði - að hvorki haustið 1934 né heldur í haust hefir verið gripið í taumana í þessu efni - leitt af sér talsverðan ótta, sem kemur fram á tvennskonar hátt. Annarsvegar óttast menn það, að offylltur markaður verði til þess að skerða sumarmarkaðinn, sem er bezti markaður fyrir þá bændur, sem hafa ástæður til að geta notið hans. Og í öðru lagi, að safnist fyrir birgðir af kjöti, sem ekki er hægt að selja á því verði, sem ætlazt var til, eða samsvarar því verði, sem borgað er til bænda fyrir þetta kjöt. Þannig er um Sláturfélag Suðurlands, að þó að byrjað væri hálfum mánuði seinna að slátra í sumar en venja er til, þá var samt byrjað of snemma til þess að búið væri að selja dilkakjötið, sem fyrir var. Það endist fram í ágúst. Og þannig varð meginhluta ágústmánaðar að halda niðri slátruninni, af því að fyrir var dilkakjöt, sem varð að koma út fyrst. Auk þessa sat Sláturfélag Suðurlands uppi með óseldar 26 smálestir af sauðakjöti og kjöti af geldum ám, og verður nú að nota mikinn hluta af því til að vinna upp kjötið af rýrustu lömbum og gamalám, er borgað var út með 1 kr. kg., eða sama verði og bezta dilkakjöt, og búizt var við, að seldist góðu verði. Af þessum birgðum verður Sláturfélag Suðurlands fyrir allmiklum skaða. Þetta hvorttveggja, minni sumarslátrun og meiri birgðir, er afleiðingin af því, að n. hefir ekki gætt þeirra fyrirmæla I. að flytja ekki af öðrum verðlagssvæðum inn á markaðinn meira en hann leyfði. Hv. 2. þm.N.-M. gerði nokkra grein fyrir því, hvernig sumarslátruninni hefði verið háttað hér síðasta sumar og undanfarið, og henti gaman að því, að bændur kvarta yfir, að illa sé farið með þá með því að gera sumarslátrunina minni en áður. Hv. þm. kom með þær upplýsingar, að byrjað hafi verið að slátra 11. ág. Það er ekki rétt. Sláturfél. Suðurlands byrjaði ekki fyrr en 15. ágúst, en það skiptir ekki miklu máli. En þá röskun taldi hv.þm. smámuni, að 1934 byrjaði slátrunin 1. ág., 1933 15. júlí eða fyrr, en nú ekki fyrr en um miðjan ágúst, og hann gerðist meira að segja svo djarfur að henda gaman að umkvörtunum bænda í þessu máli. Hann sagði, að í ágústmánuði undanfarið hefði verið slátrað 2000-3000 fjár. Ég sé af ræðu, sem hann hefir birt í Tímanum, að hv.þm. hefir verið farinn að fá eftirþanka, því að þar færir hann töluna upp í 3000-4000. - Ég hefi aflað mér upplýsinga um slátrunina hjá Sláturfél. Suðurl. nú í sumar og eins sumarið 1934, og hjá fleiri aðilum, sem flutt hafa fé á sumarmarkaðinn í Reykjavík. Hjá Sláturfélagi Suðurlands var slátrað í ágúst 1934 3412 dilkum, m. ö. o. nokkru meira hjá þessu eina félagi en hv. 2. þm.N.-M. sagði, að öll slátrunin á Reykjavíkurmarkaðinn hefði verið þetta ár. Hjá kaupfél. Borgfirðinga fór slátrunin niður um hér um bil helming, og víðar hefir hún fallið nokkuð niður frá því í fyrra. Þetta sannar, að hv. 2. þm.N.-M. fer á hundavaði með þær upplýsingar, sem hann hefir gefið hér í deildinni um sumarslátrunina í Reykjavík. En til frekari skýringar á því, hvernig Sláturfélag Suðurlands varð fyrir barðinu á offylltum markaði með sumarslátrunina, vil ég benda á það, að sumarslátrunin 1934 var 6000 fjár, en 1935 2495, og hefir því minnkað um meira en helming. Hjá kaupfélagi Borgfirðinga hefir sumarslátrunin minnkað í svipuðu hlutfalli, og eins annarsstaðar. Þessi rýrnun á sumarslátruninni er komin fram sem afleiðing af því, að kjötverðlagsn. gerði ekki skyldu sína, samkv. 10. gr.l., að fyrirbyggja það, að kjötmarkaðurinn offylltist, og tryggði því ekki það öryggi, sem bændur borguðu fyrir með verðjöfnunargjaldinu. Þessar tölur, sem ég hefi nefnt, eru teknar úr bók Sláturfél. Suðurlands, og þær sýna, að umkvartanir bænda eru fullkomlega á rökum reistar. Og það er síður en svo ástæða til fyrir mann, sem á að gæta réttar bænda og er starfsmaður í Búnaðarfél. Íslands, að vera að hafa í flimtingum umkvartanir bænda og draga dár að þeim á sjálfu Alþingi, eins og hann gerði hér í skýrslu sinni fyrir þremur dögum. Þá gaf hv. 2. þm.N.-M. skýrslu um, hvernig háttað væri kjötbirgðum Reykjavíkur nú, og gerði samanburð við haustið 1934. Hvortveggja þessi samanburður er miðaður við kjötbirgðirnar fyrst í nóvember. Það, sem tekið er til samanburðar hér, er frosið dilkakjöt, sem hefir verið á markaðinum undanfarin haust. Þm. sagði, að þessar kjötbirgðir hefðu verið haustið 1934 254 smálestir. Þetta er alrangt. Þessar birgðir voru þá 180 smálestir, eða 74 smálestum minni en hv. 2. þm.N.-M. sagði í skýrslu sinni fyrir þrem dögum. Hann sagði, að birgðirnar núna væru 260 smálestir, en ég vil benda á, og það skiptir nokkru máli um kjötbirgðir Sláturfélags Suðurlands, að það hefir útibú á Akranesi og lætur slátra þar allmiklu fé, en þó nokkuð mismunandi, eftir því hvort bændum hentar betur að flytja kjötið á Akranes eða til Reykjavíkur. Ef ekki er hægt að selja kjötið á haustin; er það fryst á Akranesi. Á síðasta ári voru af kjöti á Akranesi fluttar 8 smálestir til Reykjavíkur, og ætti að réttu lagi að bæta þeim við þær 180 smálestir, sem voru kjötbirgðirnar í Reykjavík haustið 1934, og þá gerðu þær 188 smálestir. Nú er það svo, að haustslátrunin á Akranesi hefir verið meiri í ár en 1934, en þó ekki meiri en stundum hefir verið slátrað þar. Forstjóri Sláturfélagsins hefir gefið mér upp, að með hliðsjón af kjötsölunni á Akranesi undanfarið og þó tekið sé tillit til nokkurrar aukningar, þá verði fluttar til Reykjavíkur um 30 smálestir, og má þá bæta þeim við kjötbirgðirnar hér nú, sem eru 260 smálestir. Niðurstaðan verður þá sú, að kjötbirgðir Sláturfél. Suðurlands haustið 1934 voru 188 smálestir, en eru nú 290. Mismunurinn er því 102 smálestir. Birgðirnar eru nú 102 smálestum meiri en haustið 1934. Þetta eru því alveg öfug hlutföll við þær tölur, sem hv. 2. þm.N.-M. gaf upp um kjötbirgðir Reykjavíkur. Hann sagði, að þær væru nú nálega 50 smálestum minni en þá var, en í stað þess eru þær 102 smálestum meiri. Þetta er þó miðað við það, að aðrar skýrslur hans séu réttar, en þar sem svo hefir nú borið út af í skýrslu hv.þm. um kjötbirgðir Reykjavíkur, þá getur eins hallað annarsstaðar. En ég dæmi ekki um það að svo stöddu, en það væri ástæða til að rannsaka sérstaklega. Ég hefi hér sýnt, að miðað við afleiðingarnar af of miklum kjötbirgðum á Reykjavíkurmarkaðinum 1934, sem kom fram í því hjá Sláturfél. Suðurlands að útiloka það frá meira en hálfri sumarslátruninni, og auk þess hefir það setið eftir með birgðir, sem mjög mikið verðfall verður á, þá er rétt að athuga, hvert viðhorfið verður nú, þegar birgðirnar á kjötmarkaðinum hafa mikið aukizt. Ég segi ekkert um það, hvernig úr þessu kann að rætast, en það sýnir okkur, að það hefir skort mikið á, að kjötverðlagsn. væri á verði um aðflutningana á Reykjavíkurmarkaðinn frekar nú í ár en haustið 1934. Hv. 2. þm.N.-M. vildi draga úr kjötbirgðum Reykjavíkurmarkaðinum með því að segja, að hér hafi verið frystar hjá Sláturfél. Suðurlands 90 smálestir til útflutnings. Þetta er rangt, það eru 80 smálestir, og var þó hv.þm. vorkunnarlaust að fara hér rétt með, því að kjötverðlagsn., sem hann er formaður í, gefur sjálf upp 90 smálestir, sem frystar séu á enskan markað. Auðvitað fer nokkuð af kjöti á Norðurlandamarkað, en það eru samskonar aðferðir við það og á innlenda markaðinn, en hv.þm. átti við enska markaðinn, og það eru 80 en ekki 90 smálestir, sem frystar eru á hann. Þá hélt hv.þm. því fram, að búið myndi að gera samning við verzlanir í Borgarnesi um útflutning á töluverðu kjötmagni. Satt er það, að samkv. fyrirmælum kjötverðlagsn. voru kaupmönnum í Borgarnesi sett þau skilyrði, að af því þeir keyptu utan Reykjavíkurmarkaðs mættu þeir ekki selja meira en 25% á erlendan markað. Nú hafa þeir selt nokkuð meira, svo að þeir verða að útvega sér kjöt annarsstaðar til að geta uppfyllt skilyrðin að selja á erlendan markað, svo að hlutföllin raskist ekki. - En það, sem skiptir máli í þessu efni, eru 10 eða 11 smálestir, 5 smálestir til kaupfél. Borgf. og annað eins til annara verzlana í Borgarnesi. En á móti þessu kemur kjöt af Akranesi, að vísu ekki dilkakjöt, en þetta rýrir ekki nema að litlu leyti það kjötmagn, sem finnst hér á Reykjavíkurmarkaðinum. Ég læt þetta koma hér fram, því að hv. 2. þm.N.-M. lagði svo mikla áherzlu á, að það gæti farið svo, að þetta kjöt yrði flutt út að talsverðu leyti og þar með minnkuðu birgðirnar á Reykjavíkurmarkaðinum. En ástæðan til þess, að Sláturfél. Suðurlands verkar nokkuð af kjöti til að hafa tilbúið á enskan markað, er sú, að forstjórar Sláturfél. hræðast, að félagið brenni inni með birgðir, sem ef til vill verður ekki hægt að selja innanlands, og vilja því hafa vaðið fyrir neðan sig. Sem sagt, það hefir verið flutt mikið inn á þetta markað svæði af kjöti af öðrum verðjöfnunarsvæðum, og út af því hefir óánægjan sprottið. Hv. 2. þm.N.-M. sagði frá, út af því, sem sagt er í grg. frv., að hann hefði farið um 12 sýslur á landinu og talað við 4. hvern bónda, og aðeins 5 einstaklingar hefðu látið í ljós óánægju yfir framkvæmdum kjötlaganna. Ég skaut því þá fram í, að hann hefði ekki lagt leið sína um nærsýslur Reykjavíkur, því að ég vissi af óánægjunni þar. Í því sambandi vil ég benda á það, sem sýnir almennan hug manna á því, að hollar framkvæmdir mættu takast í þessu efni: Á aðalfundi Sláturfél. Suðurlands síðasta vor, þar sem komnir voru saman fulltrúar úr fimm sýslum, mismunandi margir úr hverri sýslu, eftir því hver félagatala Sláturfél. er í hverri sýslu, var rætt um framkvæmd kjötsölulaganna. Þar voru samþ. nokkrar till., og skal ég hér sem svar við því, sem hv. 2. þm.N.-M. bar fram, lesa upp tvær till., sem samþ. voru einróma af fulltrúunum á þessum aðalfundi Sláturfél. Suðurlands. Önnur till. hljóðar svo: „Aðalfundur Sláturfélags Suðurlands skorar á kjötverðlagsnefnd að gera ráðstafanir til, að eigi verði framvegis flutt af öðrum verðlagssvæðum inn á 1. verðlagssvæði (Reykjavík og Hafnarfjörð) meira kjöt, til viðbótar því, sem þar er fyrir, en markaðurinn þolir“. Þessi till. var samþ. með shlj.atkv., og vitanlega fram komin vegna þess, að viðhorfið var þannig, að Reykjavíkurmarkaðurinn yrði offylltur. Enda hægt að rökstyðja það með ábyggilegum tölum. - Hin till. er svona: „Um leið og aðalfundur Sláturfélags Suðurlands lýsir óánægju sinni yfir þeirri ráðstöfun kjötverðlagsnefndar, að heimila ekki verðhækkun á síðasta hausti á frystu kjöti, svo að nægði fyrir frysti- og geymslukostnaði, þá skorar fundurinn á nefndina að heimila slíka verðhækkun eftirleiðis“. Þessi till. er fram komin fyrir sá sök, að tilhögun kjötverðlagsnefndar hafði í för með sér mikinn skaða fyrir Slf. Sl. á öllu frystu kjöti, sem það hafði til sölu á Reykjavíkurmarkaði. Það liggja fyrir útreikningar frá forstjóra Slf. Sl. um, hvað mikið þurfi að leggja á frysta kjötið til þess að bera uppi allan kostnað við geymslu, vaxtatap og ýmislegt, sem því fylgir. Og sýnir reynslan, að til þess þarf að leggja 20 aura á kg. Þetta er byggt á fleiri ára athugunum. En kjötverðlagsnefndin framkvæmdi þetta þannig, að fram að miðjum okt. mátti ekkert leggja á það kjöt, sem þurfti að frysta á þeim tíma. M. ö. o. varð að selja það með skaða. Þá loksins leyfði n. að hækka verðið um Í aura pr. kg., í stað 20 aura, sem hefði þurft að vera frá byrjun. Þetta verðlag stóð frá 15. okt. til 15. jan. allan þennan tíma verður Slf. að selja með 13 aura tapi hvert kg. Svo 15. jan. leyfir kjötverðlagsnefndin að hækka álagninguna upp í 15 aura pr. kg., en frekari hækkun fékkst ekki, svo enn var á aura skaði á hverju kg. - Af þessari meðferð kjötverðlagsnefndar á frysta kjötinu hefir leitt, að Slf. og allur almenningur hefir liðið mikið tjón. Af þeim sökum hefir Slf. t. d. ekki getað bætt upp verð á gærum frá 1934, sem hefði þó átt að vera 24 aur. pr. kg. En allt það fé, um 28 þús. kr., varð að nota til þess að jafna hallann, sem félagið beið við meðferðina á frysta kjötinu. Ég hygg því, að allir sanngjarnir menn finni, að sú óánægja, sem kemur fram í fundarályktun Slf., sem ég hefi lesið hér upp, sé ekki ástæðulaus. Ég skal einnig geta þess, að stjórnir Slf. Sl. og kaupfélags Borgfirðinga hafa gert ítrekaðar tilraunir, með bréfum og sendinefndum, til þess að kjötverðið yrði ekki rýrt eða dregið niður. En ekkert af þessu hefir borið hinn minnsta árangur, en verið gersamlega að vettugi virt. Fulltrúar K. B. og Slf. Sl. hafa staðið einir móti sameinaðri andstöðu hinna nefndarmannanna. Ég get líka bent á, út af samanburði, sem oft hefir verið gerður á kjötverðinu 1934 og 1933, að lækkunin á kjötverðinu haustið 1933 á innlenda markaðinum var bein afleiðing af verðlagi á erlendum markaði haustið 1932. En eins og eðlilegt er koma verðbreytingar innanlands alltaf á eftir, og því fór kjötverðið alstaðar lægra haustið 1933 en áður. Í áframhaldi af þessu skal ég benda á muninn á afkomu Slf. samkv. reikningum árin 1933 og 1934. Í árslok 1933 var ágóði af ársrekstrinum 83 þús. kr. Þar af er greitt til uppbótar á gærur 41 þús., eða 30 aurar pr. kg. Samt eru eftir 42 þús. kr. En 1934 er útkoman þannig, að til þess að sýna rekstrarágóðann ekki alveg í núlli, varð að offra allri gæruuppbótinni. Með því sýndu reikningarnir 17 þús. kr. ágóða. En þar við er að athuga, að síðan hefir komið verðfall á 26 smálesta birgðum, sem félagið sat með í haust. En við reikningslok í fyrra varð ekki séð fyrir, hvernig reiddi af um söluna, þó fyrirsjáanlegt væri, að eitthvað yrði eftir á markaðinum. Í framhaldi af því, sem ég nú hefi sagt, er ljóst, hversu langt er frá því, að þeir, sem selja á Reykjavíkurmarkað, hafi notið þeirra hlunninda, sem þeir gátu notið, ef l. hefðu verið framkvæmd í samræmi við tilgang löggjafans. Í annan máta hefir þessi framkvæmd laganna komið mjög hart niður á fleiri deildum Slf., einkum Vestur-Skaftfellingum. Haustið 1933 slátruðu þeir hér í Reykjavík 4500 fjár. Nú eiga þeir, sem slátra í Vík, ekki annars úrkosti en salta kjötið til útflutnings, og þótti því fýsilegt að selja nokkuð af því á Reykjavíkurmarkað. En l. hafa verið framkvæmd á þann hátt, að V.-Skaftafellss. er utan verðjöfnunarsvæðis Reykjavíkur og þar með algerlega hægt frá markaði þar. Verðlagssvæðið tekur því ekki út yfir allt það svæði, sem byggir upp Slf. Sl. Á síðastl. hausti, þegar stj. Slf. raðaði niður slátrun, þótti henni ekki tiltækilegt að leyfa Skaftfellingum slátrun hér. Var það byggt á þeirri reynslu, að ekki höfðu verið lagðar neinar hömlur á innflutning frá hinum verðlagssvæðunum, sem hlaut að bitna mest á stærsta aðilanum hér sunnanlands, sem er Slf. Sl. Var þess vegna gripið til þess neyðarúrræðis að bægja sínum eigin félagsmönnum frá. Enda hafði þá Slf. enn sterkari aðstöðu til að standa á móti innflutningi kjöts annarsstaðar frá, ef það var búið að ganga á móti óskum sinna eigin félaga. Í haust var því ekki slátrað nema 100 kindum úr V.-Skaftafellssýslu hér í Reykjavík, í stað 4500 haustið 1934  Þá skal ég benda á, að það kom fyrir í sumar og var látið afskiptalaust, sem lítil brögð hafa verið að áður, að kjöt streymdi hingað á markaðinn norðan úr sýslum. Byggist þetta á því, að undanfarin ár hefir S. Í. S. alltaf keypt af Slf. kjöt til þeirra búða hér, sem það birgir að kjöti. En í sumar brá svo við, að S. Í. S. gekk frá öllum viðskiptum við Slf., en flutti kjötið að af öðrum verðlagssvæðum, einkum af Norðurlandi. Þetta er nú svo, að auk þess, sem Sunnlendingar hafa orðið fyrir barðinu af því, hve slátrun hófst seint, og halla á óseldum birgðum, kemur svo til viðbótar, að nú er strax svo eða svo mikið flutt norðan úr landi inn á markaðinn. - Ég skal skjóta því hér inn í, af því ég sé hv. 4. landsk. hér í d., að ég hefi heyrt, að þegar þetta mál var til umr. í Ed., hafi þessi hv.þm. látið þau orð falla, að verðjöfnunargjaldið hefði verið sett til þess að kaupa Norðlendinga út af markaðinum. En kjötið hefir verið flutt hingað til sölu eins og áður, en við þurft að greiða verðjöfnunargjaldið. Vænti ég, að við höfum fengið góðan liðsmann þar sem er hv. 4. landsk., til þess að sækja rétta aðila til sakar um þessi mál. Þessu varð ég að skjóta inn í af því ég sá hv. 4. landsk. Ég hefi þá tekið fram þau aðalatriði, sem ég finn ástæðu til að gera að umtalsefni nú að sinni um framkvæmd kjötsölulaganna, nema frekara tilefni gefist til, vænti ég, að þau gefi nokkrar upplýsingar um, hvernig framkvæmd þeirra hefir farið úr hendi að því er snertir þetta verðlagssvæði, og að hv.þm. viðurkenni, að þær óánægjuraddir, sem þaðan hafa heyrzt, séu ekki ástæðulausar, en fullkomlega þess verðar, að þeim sé gaumur gefinn af kjötverðlagsnefnd og hún taki tillit til þeirra. Það er svo, að menn voru nokkurnveginn sammála um, að nauðsyn bæri til að setja l. um þetta efni. En jafnframt var ætlazt til, að l. yrðu framkvæmd samkv. anda þeirra og tilgangi. Og gagn l. og hve lengi þau standa, fer vitanlega eftir því, hver not verða af þeim til hagsbóta fyrir bændurna. Það verður að gæta þess við framkvæmd l., að hagsmunir bænda á þessu verðlagssvæði verði ekki fyrir borð bornir. Ég vil svo ítreka, að ég vænti, að kjötverðlagsnefnd líti sanngjarnlega á þessar umkvartanir, sem fram hafa komið, enda hefi ég heyrt frá fundi hennar í gær, að hún hafi þá gengið nokkuð til móts við kröfur bænda hér og heimilað að leggja meira á fyrir frysti- og geymslukostnaði en í fyrra. Ef það er rétt, má það skoðast sem viðurkenning frá n. um, að þær kröfur, sem gerðar voru í fyrra í þá átt, hafi verið á fullum rökum reistar. Af því ég ber umhyggju fyrir hag íslenzkra bænda og vil, að l. nái þeim tilgangi sínum að verða þeim til hagsbóta, vænti ég þess, að kjötverðlagsnefndin framkvæmi þau á þann hátt, að eigi þurfi að valda óánægju hér né annarsstaðar. En ég hefi jafnframt sýnt fram á, að þær umkvartanir, sem fram hafa komið frá sunnlenzkum bændum, hafa verið á rökum reistar. Nú er vitanlegt, að kjötbirgðir eru miklu meiri en í fyrra, svo ekki er við góðu að búast nema einhver breyting verði. Við, sem berum umhyggju fyrir hag framleiðendanna, óttumst, að niðurstaðan verði sú, að verðið skerðist, einkum ef þrengt er að sumarmarkaðinum. Vænti ég því, að kjötverðlagsnefndin sjái um, að ekki verði flutt meira inn á Reykjavíkurmarkað en nú er orðið. Ég vildi nota tækifærið til að spyrja hv. 2. þm.N.-M., hvort verðlagsnefndin muni leyfa meiri innflutning af kjöti á verðlagssvæði Reykjavíkur en nú er orðið. Þar sem hv.þm. er formaður n., býst ég við, að hann viti nokkurnveginn um hug hennar í málinu. Hann svarar þá aðeins fyrir sig, ef hann telur sig ekki geta svarað fyrir hönd n. Ég þarf náttúrlega ekki að taka það fram, að fulltrúar kaupfél. Borgf. og Slf. Sl. hafa alltaf staðið á verði fyrir hagsmunum bændanna og að skapa þeim það öryggi, sem er tilgangur laganna. Hafa þeir háð þrotlausa baráttu til verndar hagsmunum bænda, en borið lægri hlut.

Hannes Jónason [óyfirl.]: Ég skal ekki lengja mjög umr. í þetta sinn. - Ég hefi áður látið ótvírætt í ljós skoðun mína á þeim vansmíðum, sem ég tel á l. Hafa allir þeir ágallar, sem ég taldi á þeim, komið fram. Er í þessu frv. verið að leitast við að laga mestu gallana á kjötsölunni, þó mér virðist sum ákvæðin í því vafasöm. Það var vitanlega mjög hastarlega að farið, þegar kostnaðurinn við framkvæmd laganna, sem í byrjun átti að greiðast úr ríkissjóði, er færður yfir á framleiðendurna sjálfa. Það er sérstaklega óviðeigandi vegna þess, að umráðarétturinn yfir framleiðslunni er raunverulega tekinn af framleiðendunum sjálfum, og þeir hafa engin tækifæri til að athuga þá kostnaðarreikninga. Satt að segja veit ég ekki, hvernig endurskoðun þeirra reikninga er farið, vildi ég sérstaklega spyrjast fyrir um, hvort þm. eigi aðgang að skjölum og bókum n. og reikningum þeim, sem fyrir liggja. - En það, sem þó einkum kom mér til þess að segja nokkur orð nú við þessa umr., voru orð hv. 2. þm.N.-M., þegar hann var að rekja verðlag og gera samanburð á því 1933 og 1934. Sérstaklega stakk það mig, þegar hann minntist á verðhækkun, sem orðið hefði á þeim tíma. Þetta veit ég, að ekki er. Hitt er mér kunnugt um, þó ég geti ekki sannað það skjallega nú, að kaupfél. V.-Húnvetninga greiddi hærra verð fyrir kjötið 1933 en 1934. Fram til 1933 var aðferðin sú, að flokka frysta kjötið aðeins í 2 fl., I. og II. fl. Í I. fl. fór mestur hluti af kjötinu. I. fl. hefir svo verið skipt í 3 undirfl., og hefir S. Í. S. reiknað þá með nokkuð mismunandi verði, þó ekki sama mun og komið hefir fram í Englandi. En af kaupfélaginu hefir verið álitið vafasamt að gera upp til framleiðendanna með svo nákvæmri flokkun eftir þunga dilksskrokkanna. Það hefir því ekki verið gengið inn á þá leið fyrr en 1934. En þessir undirflokkar fyrsta flokks voru bæði 1933 og 1934 þannig, að 1. fl. var. skipt niður eftir þunga, í s-flokk, er í voru skrokkar með 10-12 kg., í o-flokk, en þar voru skrokkarnir 121/2-161/2 kg., og í t-flokk, og í þeim undirflokki voru skrokkar, sem voru yfir 161/2 kg. Það liggur í augum uppi, að í s-flokk, sem lægst vigt var í, var langminnstur hlutinn af 1. fl., þar sem meðalvigt allra dilkaskrokka frá félaginn var 15 kg., en verð á þessum minnsta flokki 1. fl. er hæsta verðið, sem reiknað er frá Sambandinu. Nú varð sú breyt á 1934, að það var reiknað sérstaklega verð á hvern þessara undirflokka 1. fl., og s-flokkurinn, sem er sá minnsti af hærri verðflokkunum, verður þar með hæstu verði, og eftir því, sem hv. 2. þm.N.-M. sýndi mér, þá er það 2 aurum hærra verð heldur en var á öllum 1. fl. 1933. Ég sá ekki og veit ekki fyrir víst, hversu mikill þessi verðmunur var að undanförnu og 1934, en hitt veit ég, að hann var meiri en samsvari því, að hægt sé að borga 80 aura fyrir allan 1. flokk. Það skal ég sanna hv.þm., ef hann vill, með bókum félagsins að norðan. Það er því að mínu áliti ekki rétt að setja þessa skoðun fram hér, að það hafi verið um verðhækkun að ræða, og láta það skína út úr því, að það sé fyrir gerðir kjötlaganna eða framkvæmd þeirra. Ég verð ennfremur að segja það, að hvort verðið var hærra 1934 eða 1933, það er engin sönnun þess, hvernig tekizt hefir með þessa lagasetningu og framkvæmd þeirra, og þó að verðið hafi verið hærra 1933, þá er það engin sönnun þess, að lögin hafi spillt fyrir bændum, en það er ekki rétt að færa fram tölur í þessu sambandi, sem eru villandi og að mörgu leyti rangar. Ég vildi ekki láta hjá líða að leiðrétta þetta, og ég er hálfvantrúaður á sumar þessar tölur hjá hv.þm., fyrst þessar reyndust ekki réttari en þetta, því að ekki fær hv.þm. mig til að trúa því, að hann fari hér með rétt mál, af því ég veit það gagnstæða. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta að sinni. Ég geri ráð fyrir, að ég beri síðar fram brtt. við frv., og þær kannske nokkuð gagngerðar, og gangi þar inn á fleiri atriði l., þar sem mér þykir ábótavant.

Páll Zóphóníasson Herra forseti! Ég skal fyrst snúa mér að hv.þm. V.-Húnv. Hann fullyrðir, að það sé ekki rétt hjá mér, að kjötverðið í Húnavatnssýslu hafi hækkað. Ég get ekki ettir öðru farið en því, sem kaupfélagsstjórinn sjálfur hefir getið mér upp bréflega. Hvað snertir Hvammstanga, þá var munurinn á 1. fl. 2 aurar pr. kg., eins og hann er tjáður mér, og mismuninn á hinum flokkunum getur hann fengið að sjá hjá kjötverðlagsn. Á Blönduósi var meðalverðið til bænda 78,5 aurar árið 1933, en 88,4 aurar 1934. Svo má hann bítast um það við kaupfélagsstjórana, hvort þeir hafa skrökvað að mér eða ekki. En hinu gleymdi hann þó í þessu sambandi, að á erlenda markaðinum féll freðkjötið um 61/2 eyri kg. Þess ætti hann a. m. k. að taka eitthvert tillit til, þá hann talar um árangur laganna. Hv. 6. þm. Reykv. þarf ég ekki miklu að svara. því að það var ekki margt af því, sem hann sagði, þess eðlis, að þörf sé að svara því. Þó komu þrjú atriði fram hjá honum, sem eru þess eðlis, að þörf er að benda á þau og undirstrika. Fyrst og fremst áleit hann, að ég gæti ekki mikið vitað um það, hvað bændum hefði verið borgað fyrir kjötið í fyrra. Ég veit ekki annað en það, sem kaupfélagsstjórarnir hafa sagt mér. Ef hann vill rengja t. d. Ólaf Pálsson á Ísafirði, framkvstj. Sláturfél. Vestfjarða, Ketil Guðmundsson kaupfélagsstjóra, Ísafirði, Vilhjálm Þór á Akureyri o. s. frv., þá hann um það. Ég læt hann þar sjálfráðan, en ég treysti þeim að vita þetta betur en hann, og hann má ekki misvirða það. Annað atriðið, sem ég vildi minnast á, var það, á hverju hann byggir samanburð sinn á kjötverðinu 1933 og 1934. Honum þykir ekki nógu öruggt að treysta kaupfélagsstjórunum víðsvegar um land, sem hafa reikninga alla við hendina. Traustari grundvöll vildi hann fá. Og hver var hann? Jú, hann hafði hann í sínum höndum. Það var innleggsnóta frá einum bónda, sem hafði lagt inn hvorki meira né minna en tólf kindur. Og verðið, sem þar var tilfært, var áætlað verð. Það var slátrað í fyrra um 400000 fjár. Áætlað kjötverð af tólf kindum hafði hann, og á því vildi hann byggja kjötverðssamanburð yfir alla línuna. Það er auðvitað misjafnt, hvað menn vilja byggja á traustum grundvelli. Á þessum grundvelli hv.þm. hefði ég ekki treyst mér að byggja. En hann má mín vegna byggja á honum hversu háar skýjaborgir sem hann vill. En ég held, að þær standist ekki andvara, hvað þá ef nokkuð verulega blæs. Þá kem ég að þriðja atriðinu. Og það var sú merkilega fullyrðing hans, að bændafélögin í landinu hefðu algerlega getað ráðið kjötverðinu, en ekki þurft á neinni lagahjálp að halda til þess. Það var annað hljóð í strokknum hjá hv.þm. Borgf., þegar hann var að tala um verðlagið á kjötinu og að það 1933 var lægra á innanlandsmarkaðinum en á útflutta kjötinu. Það var annað hljóð í strokknum hjá kaupfélaginu á Akureyri 1933, þegar Skagfirðingar komu þangað með svo mikið kjöt, að verðið fór á einni svipstund niður í 70 aura. Það var annað hljóð í strokknum á Ísafirði áður en Sláturfélag Vestfjarða byrjaði starf sitt, því þá komst kjötið á stundum niður fyrir allar hellur. Þar gekk það jafnvel svo langt, að menn voru farnir að bjóða heila skrokkana fyrir sama sem ekki neitt, til þess að geta losnað einhvern veginn við þá, þegar allt var skipulagslaust og vitlaust með kjötsöluna. Ég held, að hver einasti maður, sem einhverntíma hefir átt við kjötsölu, hugsað um kjötsölu eða reynt að kynnast þeim málum, hljóti að hafa séð, að félögin voru þess ekki megnug að halda upp verðinn innanlands, svo að vissa væri fyrir, að það væri nokkuð að ráði hærra en á erlendum markaði, og það er ekki heldur eðlilegt, þegar við framleiðum helmingi meira en hægt er að selja erlendis. Þá er ekki eðlilegt með þeim samgöngutækjum, sem við höfum nú orðið, að það gæti tekizt á neinum einum stað að halda verðinu fyrir ofan erlenda verðið. Það er á móti því eðlilega lögmáli, sem ríkir, að það sé hægt. Það hefði kannske verið hægt að einhverju leyti, ef öll félögin hefðu haft samtök um það sín á milli, og auðvitað ekki til fulls, því að alltaf gátu kaupmennirnir boðið kjötið niður úr öllu valdi. Að öðru leyti þarf ég ekki að svara hv. 6. þm. Reykv., því að það, sem hann sagði að öðru leyti um málið, voru fullyrðingar, sem hann reyndi ekki að rökstyðja neitt. Það var svipað og þegar börn eru spurð, hvers vegna þau geri þetta eða hitt, og þau svara: „Af því.“ Þannig voru rök hans. Þá er það hv.þm. Borgf., sem hélt hér langa refsiræðu, og það sem hann sérstaklega vildi sanna, var það, að menn væru mjög svo óánægðir með kjötsölulögin.

Framkvæmd þeirra

. Það var nú allt annað, en hv.þm. sagði nú, að menn væru óánægðir með l. sjálf, og því til sönnunar reyndi hann svo að sýna fram á, að menn væru ekki ánægðir með framkvæmd einstakra gr. laganna, enda virtist hann sjálfur ekki vera neitt óánægður með l., heldur aðeins framkvæmdina í sumum greinum. Það, sem hv.þm. hafði þá helzt út á framkvæmdina að setja, var það, að inn á verðlagssvæði Reykjavíkur - hann sagði nú verðjöfnunarsvæði, en það er ekki til, en meinti verðlagssvæði, - hefði verið flutt allt of mikið kjöt frá öðrum verðlagssvæðum. En það er nú svona, að ég held, að það sem helzt megi ásaka kjötverðlagsn. fyrir, sé það, að hún hafi leyft mönnum á 1. verðlagssvæði, þ. e. verðlagssvæði Reykjavíkur, að selja allt sitt kjöt á Reykjavíkurmarkaðinum. Og hvers vegna? vegna þess, að Sláturfél. Suðurl., sem rekur kjötverzlunina að langmestu leyti á þessu svæði, hefir ekki getað, síðan kjötlögin voru sett, og reyndar ekki áður heldur, borgað bændum eins hátt verð fyrir kjötið og aðrir, sem hafa selt kjöt til Reykjavíkur. Í fyrra borgaði það til bænda 91 eða 92 aura kg. af 1. flokks kjöti, - það má deila um það, hvort það var 91 eða 92 aurar, en fyrir það kjöt, sem S. Í. S. seldi og hv.þm. Borgf. vill, að sé bannað á Reykjavíkurmarkaðinum, var bændum borgað á aðra krónu. Svo miklu minni er kostnaðurinn við að láta Sambandið selja en Sláturfélagið. Það, sem hv.þm. Borgf. getur því helzt álasað okkur fyrir, er, að við skulum hafa leyft Sláturfél. Suðurl. og kaupfél. Borgf. að selja allt sitt kjöt á Reykjavíkurmarkaðinum, þegar þau gátu ekki borgað hærra en þetta, annað 83 aura, hitt 92 aura fyrir það, að þau hlaða svona miklum kostnaði utan á kjötið. En fyrst hv.þm. vill fara út í umr. á þessum grundvelli, þá er honum það velkomið. Þetta er það, sem er rétt að álasa okkur fyrir, en við gerðum það af því, að við litum svo á, að þessi félög mundu smátt og smátt geta lækkað þennan tilkostnað sinn, svo að þau yrðu samkeppnisfær um sölu í bæjum við aðra aðila, er hér selja kjöt. Það, sem hv.þm. Borgf. hefir fyrst og fremst að athuga við framkvæmd kjötsölulaganna, er það, að markaðurinn hafi verið offylltur. Í því sambandi las hann upp till., sem var samþ. á fundi Sláturfél., þar sem er skorað á okkur að sjá svo um, að ekki sé flutt kjöt til Rvíkur á meðan kjöt er til á 1. verðlagssvæði. Ég hefði nú heldur viljað, að hann hefði komið með hina till., sem var samþ. af sumum sömu mönnum, en á öðrum fundi, þar sem skorað er á okkur að fyrirbyggja allan kjötinnflutning til Rvíkur af öðrum verðlagssvæðum, því að hún sýnir berlega, hvert stefnt er. En sannleikurinn er sá, hvað sem öllum aðflutningi liður, að þegar farið var að veita sláturleyfin, þá var hverjum manni leyft að selja ákveðinn hlut af kjötmagninu, eftir því sem búast mátti við, að selt yrði á innanlandsmarkaðinum, og var þá farið eftir því, að ekki kæmi meiri kjöt á markaðinn innanlands en mundi seljast, og var miðað við söluna í fyrra. Þetta hefir líka orðið til þess, að nú er til á innanlandsmarkaðinum mun minna kjöt en í fyrra. Hv. þm. Borgf. hélt því fram, að ég hefði farið með rangar tölur um birgðirnar í Rvík, en það er náttúrlega ekki rétt hjá honum, nema að því leyti, að það upplýstist í gær, þegar hann fór að rannsaka þessi mál, að við fyrstu birgðaskýrslurnar, sem teknar voru í fyrra hjá Sláturfél., voru kjötbirgðir Hafnarfjarðar, 74 tonn, tvítaldar, því að þær voru bæði taldar fram í Hafnarfirði og eins af Helga Bergs hér. Þetta gerir því þann mun, að kjötbirgðirnar í fyrra hafa verið 74 tonnum minni en fyrst var talið. Þetta breytir þá því, að nú eru birgðirnar í Reykjavík nokkru meiri en í fyrra, eða um 20 tonnum. Þetta er rétt hjá honum, en öðru breytir þetta ekki. [Frh.].

Forseti (JörB): Ég vil beina þeirri ósk til hv. ræðumanns, að hann fresti framhaldi ræðu sinnar, þegar vel stendur á fyrir honum að hætta. Hann gerir svo vel og segir til þess, þegar hann vill hætta að þessu sinni. Umr. um þetta mál verður hvort sem er ekki lokið á þessum fundi.

Ég get hætt undir eins, ef hæstv. forseti vill

. Það væri æskilegt. Er umr. þá frestað og málið tekið af dagskrá.

Flm. (Ólafur Thors) þetta frv. fer fram á það, að niður falli, a. m. k. um stundarsakir, starfsemi fiskimálanefndar, sem stofnuð var með lögum, sem afgr. voru á haustþinginu í fyrra, l. nr. 76 29. des. 1934. Eins og hv.þdm. rekur minni til, þá var mikið deilt um sjávarútvegsmálin á þinginu í fyrra. Við sjálfstæðismenn óskuðum eftir, að útgerðarmenn væru látnir í friði með frjáls samtök á sölu framleiðslu sinnar, en vildum jafnframt, að gerðar væru ráðstafanir til þess að skapa þjóðinni forustu vegna vaxandi gengis haftastefnunnar í öðrum löndum, sem eðlilega koma niður á framleiðsluvöru okkar, einkum saltfiskinum. Þessi till. okkar náði ekki framgangi, heldur var hugmynd okkar um fiskiráð lögfest í öðru og, að okkur þótti, óaðgengilegra formi sem eru þessi lög -, þar sem einnig voru sett ákvæði um saltfiskssölu. Ég ætla ekki að gera þau lög almennt að umræðuefni, enda sé ég ekki, að það sé nauðsynlegt til þess að þetta mál, sem hér liggur fyrir, megi hljóta samþykki þingsins. Ég skal aðeins geta þess, að sú breyt. er nú orðin á þessu máli, að frá því er horfið sem til var ætlazt 1934, að sölusamband ísl. fiskframleiðenda, sem þá var talið, að myndi leggjast niður, hefir nú, vegna tveggja bráðabirgðabreyt., sem hæstv.atvmrh. hefir gert á þeirri löggjöf, hafið starfsemi sína á ný og heldur henni nú áfram, - þó þannig, að í stað þess, að áður voru þrír framkvæmdarstjórar og tveir meðstjórnendur, þá stjórna nú þeir sömu þrír framkvæmdastjórar, sem voru áður, en með þeim hefir nú verið skipuð sjö manna stjórn. Ég hygg, að ég geti sagt það áreitnislaust í garð fiskimálanefndar eins og hún er skipuð, að engum manni blandast hugur um, að innan stjórnar og framkvæmdastjórnar fisksölusamlagsins ríkir miklu djúptækari þekking á fiskimálum heldur en innan fiskimálanefndar. Ég ætla ekki að hefja neina árás á starfsemi fiskimálanefndar, því að ég hygg, að enda þótt menn teldu slíkar aðfinnslur ástæðulausar, þá hljóti þeir samt að geta átt samleið með okkur, sem þetta frv. flytjum, eingöngu út frá því sjónarmiði, að það er ekki viðeigandi, jafnþröngur eins og fjárhagur sjávarútvegsins er, að hlaða á hann ónauðsynlegum gjöldum, en kostnaður sá, sem leiðir af starfsemi fiskimálanefndar, er beinlínis lagður á sjávarútvegsmenn, og ef menn á annað borð geta aðhyllzt það, að innan þeirrar 10 manna yfirstjórnar, sem ræður yfir fisksölusambandinu, sé a. m. k. viðlíka haldgóð þekking eins og innan þeirra 7 manna, sem í fiskimálanefnd eru, þá eiga menn líka að aðhyllast það, að þeim 34-33 þús. kr. kostnaði, sem af fiskimálanefnd leiðir, verði létt af sjávarútvegsmönnum. auk þessa kostnaðar eru svo þau laun, sem fiskimálanefndin greiðir þremur starfsmönnum sínum og samtals nema 21-22 þús. kr. árlega. Hér gæti líka eitthvað sparazt. En til þess að menn skilji betur, hve augljóst það er, að a. m. k. sama þekking - ég haga orðum mínum þannig til þess að þeir, sem hafa aðra skoðun en ég í þessu efni, hafi sem allra minnsta ástæðu til að andmæla mínum rökum - ræður innan fisksölusambandsins eins og innan fiskimálanefndar, vil ég geta þess, að sá maður, sem mesta þekkingu þarf fram að leggja, er skrifstofustjóri n., og hann er líka hjá sölusambandinu, og sá maður, sem næst mundi standa, formaðurinn, Héðinn Valdimarsson, á líka sæti í fisksölusambandinu. Ég er ekki í vafa um, að hver einasti maður, er til þekkir, ber það traust til fisksölusambandsins, að það sé a. m. k. eins vel, ef ekki betur fært en fiskimálanefndin um að leysa þau viðfangsefni, sem hér eru fyrir hendi, en sé svo, þá má ekki heldur leggja þannig tugi þúsunda af nauðsynjalausum kostnaði á útgerðina. Ég býst við, að menn hafi tekið eftir því, að ég hefi algerlega sneitt hjá því að gagnrýna gerðir fiskimálanefndar, en það er ekki af því, að ég telji, að ekki megi finna óánægjuefni bæði með það, sem hún hefir gert, og það, sem hún hefir látið ógert. En ég tel það ekki þessu máli til neins gagns að fara í deilur út úr þeim atriðum. Fyrir mér vakir ekki að ná mér niðri á form. fiskimálanefndar eða öðrum nm., heldur hitt, að reyna að létta nauðsynjalausum kostnaði af hinum aðþrengda sjávarútvegi. Ég vil leyfa mér að óska þess, að málinu verði, að lokinni þessari umr., vísað til sjútvn., og vænti, að það megi fá góðar undirtektir.

Héðinn Valdimarsson [óyfirl.]: Ég mun ekki setja mig sérstaklega á móti því, að þetta mál sæti venjulegri meðferð í nefnd. En ég get ekki fyrir mitt leyti gengið inn á þann rökstuðning, sem hv.þm. G.-K. kom hér með. Ég hygg honum sé ekki ljóst, í hverju starf fiskimálanefndar liggur. Hann hefir víst lítið grennslazt eftir því, enda myndi hann fá að vita, ef hann spyrði að því, að það liggur í allt öðru en sölu á saltfiski. Þeir, sem áður hafa flutt fisk til Englands, halda því áfram, en það eru mörg önnur viðfangsefni, bæði skipting ísfisksins og eins nýjar tilraunir með verkunaraðferðir og leit að nýjum sölumöguleikum. Ég vil í því sambandi minnast á harðfiskinn og hraðfrystan fisk. það er engin ástæða til, að þeir menn, sem eru í fisksölusambandinu, hafi nokkuð betur vit á því heldur en þeir, sem eru í fiskimálanefndinni. Þeir, sem eru í fisksölusambandinu, hafa mjög lengi átt við saltfiskssölu og eru henni því gagnkunnugir, en þeir hafa margir lítið átt við þessi nýmæli, sem fiskimálanefnd hefir til meðferðar. Það er hægt að benda á menn, sem eru í fiskimálanefnd og ekki jafnframt í fisksölusambandinu, sem virðast engu síður vel færir um þetta hlutverk heldur en hinir. Kostnaðinn við fiskimálanefndina má vera, að megi lækka, en það getur líka orðið svo, að hann verði að hækka. Ég get ekki séð, hvernig þau störf, sem hún innir af hendi, ættu að verða miklu ódýrari, þó þau kæmu undir fisksölusambandið, nema með því móti, að þar séu menn á launum, sem ekkert hafi að gera og geti því sinnt þessum verkum. Sé svo, þá er öðru máli að gegna. Kostnaðurinn við sjálfa fiskimálanefndina mun vera mjög svipaður og við einn framkvæmdarstjóra hjá fisksölusambandinu, svo ef gert er ráð fyrir viðbótarþekkingu, þá ætti hún að vera meiri hjá þessum sjö mönnum til samans heldur en einum manni, og væri þá líklega betra að leggja niður tvo framkvæmdarstjórana heldur en hina sjö. Viðvíkjandi starfi sölusambandsins skal ég taka það fram, að þar eru fundir tvisvar í viku og standa 2-3 klst. Ég geri ekki ráð fyrir, að þessi stjórn geti bætt á sig störfum án þess að greitt sé sérstaklega fyrir það. Í fiskimálanefnd eru fundir oft daglega og stundum oftar en einu sinni á dag, og starfsmönnum þeim, sem nefndin hefir, verður að halda áfram, ef tilraununum verður haldið áfram, t. d. með harðfisk. Það er ekki nema einn maður á öllu landinu, sem kann til fulls að verka hann og meta, og það er sá starfsmaður, sem verið hefir hjá fiskimálanefndinni. Sama er að segja um hraðfrystinguna, ef hún ber árangur og henni verður haldið áfram. Ég get ekki séð sparnaðinn við að leggja niður fiskimálanefndina. En það getur verið óheppileg ráðstöfun, og því óheppilegra, þar sem fisksölusambandið hefir mjög sérhæft starf, sem er saltfiskssala, og ekki hægt að búast við, að það blandist með öllum öðrum störfum, sem nefndin hefir með höndum.

Flm. (Ólafur Thors) Ég læt mér það í léttu rúmi liggja, þótt hv. 2. þm. Reykv. segi, að ég viti ekki, hvaða starf fiskimálanefnd hefir með höndum, eða hafi ekki vit á þessum málum yfirleitt. Ég skal ekki deila við hann um þetta. Ég hefi gert fiskimálin að mínu æfistarfi, og hann olíusölu að sínu. Ég efast ekkert um það, að hann standi mér miklu framar á því sviði, og ég veit líka, að hann gengur út frá því, a. m. k. með sjálfum sér, að ég muni eitthvað hafa lært í mínu starfi. Annars veit ég ekki annað um afrek þessarar n. en það, að hún hefir tekið upp tvær af till. mínum, um herðingu og frystingu á fiski til útflutnings, og auk þess úthlutar hún ísfisksleyfum. Þetta eru nú fremur smávægileg störf fyrir svo stóra og dýra n. sem fiskimálanefnd er. En það, sem fyrir mér vakir hér, er ekki að fara að gagnrýna störf n., heldur að létta af útgerðinni gersamlega óþörfum kostnaði. Ég býst við, að fáir útgerðarmenn trúi því, að forstjórar S. Í. F. hafi ekki vit og aðstöðu til þess að hafa þessi mál fiskimálanefndar með höndum, ekki sízt þegar svo stendur á, að sami skrifstofustjóri er hjá n. og samlaginu, svo að innangengt ætti að vera þar á milli um alla þekkingu. Auk þess má benda á það, að forstjórarnir hafa sent út frystan fisk áður. Þannig hefir einn þeirra, Richard Thors, sent út 2000 smál. á tveim árum. Alliance hefir einnig gert margar tilraunir, líka með hertan fisk. Útgerðarmenn trúa því ekki, að hv. 2. þm. Reykv. sé heppilegri til slíkra hluta en þessir menn. Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að ef sparnaður ætti að vera að því að láta stjórn fisksölusambandsins taka á sig störf fiskimálanefndar, fælist í því sú játning, að hjá samlaginu væru menn, sem tækju laun fyrir ekki neitt. En það er nú dálítið annað mál en það, þótt forstjórar og starfsfólk samlagsins kynnu að geta bætt á sig hinum fremur smávægilegu störfum fiskimálanefndar. Einn forstjóranna ætti að geta annazt þau mál, er n. hefir með höndum, og borið ábyrgð á þeim ásamt öðrum störfum sínum. Það má vel vera, að laun forstjóranna séu of há, en það er 7 manna stjórnarnefndin - en hana kjósa fiskeigendur -, sem laununum ræður. Hv. 2. þm. Reykv. ætti því að bera fram kröfur sínar um launalækkun á aðalfundi fisksölusamlagsins. Því að það er áreiðanlegt, að forstjórarnir kæra sig ekki um að gegna störfum sínum lengur, ef talið verður, að komizt verði af án þeirra. Ég vænti, að ég hafi með þessari hógværu gagnrýni haldið leiðum opnum fyrir þá, sem vilja létta gersamlega óþörfum kostnaði af útgerðinni á þessum erfiðu tímum.

Héðinn Valdimarsson [óyfirl.]: Fisksölusamlagið hefir starfað fyrr en nú með sömu forstjórum og fimm manna stjórnarnefnd, og hefir aldrei komið með nokkrar nýjar tillögur um nýjar verkunaraðferðir, svo sem herðingu og frystingu, eða öflun nýrra markaða, svo að ef öll sú mikla þekking, sem hv.þm. G.-K. talar svo mikið um, er fyrir hendi hjá forstjórunum, verður ekki annað sagt en þeir hafi farið vel með hana. Það er alveg rétt, að gerðar hafa verið tilraunir áður með útflutning á hertum og frystum fiski, en þær tilraunir hafa endað með fullkominni uppgjöf. En nú hefir tilraun fiskimálanefndar með harðfiskinn a. m. k. gefizt svo vel, bæði hvað snertir verð og vörugæði, að mikils má af vænta í framtíðinni. Ég leyfi mér að efast um það, að samlagið hefði nokkru sinni gert þá tilraun, hvað þá meira. En sé það sparnaðurinn einn, sem fyrir hv.þm. G.-K. vakir, væri honum bezt fullnægt með því að taka hæfilega mikið af mönnum úr vinnu hjá samlaginu, því að hv.þm. G.-K. taldi, að skrifstofumennirnir þar hefðu svo lítið að gera, að þeir gætu bætt miklum störfum á sig. Auk þessa má benda á það, að fiskimálanefnd er allt öðruvísi skipuð og að nokkru leyti í öðrum tilgangi en stjórn samlagsins. Samlagið er allt eingöngu miðað við hagsmuni saltfiskseigenda, en hinsvegar er gert ráð fyrir, að úrslitaákvarðanir fiskimálanefndar séu bornar undir ríkisstjórnina.

Sigurður Kristjánsson Ég vil taka undir það með hv.þm. G.-K., að nauðsynlegt sé og sjálfsagt að létta öllum óþarfa kostnaði af útgerðinni. Hv. þm. G.-K. hefir bent á líkur fyrir því, að spara megi útgerðinni marga tugi þúsunda með því að færa þessar tvær stjórnir saman í eitt. Ég er nú að vísu ekki svo kunnugur störfum í skrifstofu samlagsins, að ég geti dæmt um þetta út í æsar. En ég veit, að verkefni og þar með annríki er þar allmisjafnt eftir árstíma, og ætti því að mega bæta við störfum þá tíma, sem minnst hefir verið að gera. Ég býst við, að á þennan hátt mætti spara skrifstofukostnað fiskimálanefndar að fullu og öllu og stjórnarkostnaðinn að öllu leyti. Upphaflega var ekki til þess ætlazt, að í stjórn S. Í. F. ættu sæti nema á menn, en síðar var ríkisstj. leyft að bæta 2 við. Að mínu áliti gætu 3 menn stjórnað þessum málum, ef forstjórarnir væru vel valdir, en nú eru alls 17 menn í stjórnum og framkvstj. þessara tveggja nefnda. Þetta nær auðvitað ekki nokkurri átt, og kemur ekki til mála, að ekki geti færri menn með nægilegri þekkingu annazt stjórn þessara mála. Enda er enginn vafi á því, að forstjórar S. Í. F. geta bætt á sig störfum fiskimálanefndar. Einn framkvæmdastjórinn gæti alveg sér að meinalausu bætt á sig störfum skrifstofustjóra og formanns þeirrar nefndar. Það hefir jafnan verið skoðun mín, að með þeim störfum, sem forstjórarnir nú annast, væru þeir of margir. Það er ekki nema sanngjörn krafa fiskeigenda, að ríkið hlaði ekki meiri kostnaði á málefni þeirra en þörf er á, og hvað brýnust þegar ekki fæst framleiðsluverð fyrir fiskinn. En ekki er þetta sízt sanngjarnt vegna þess, að ríkið skipar fiskimálanefnd að mestu, en tekur kostnaðinn við hana af framleiðendunum. Meðan verið var að koma nefndinni á laggirnar var látið sem ríkissjóður ætti að bera kostnaðinn, en síðan var kostnaðinum skellt á framleiðendur. Þetta er principmál, þótt það sé ekki stórt. Það er ótvíræð skylda hins opinbera að lækka þennan kostnað.

Héðinn Valdimarsson Ég hefi ekki trú á einlægum sparnaðarvilja þessara manna, a. m. k. ekki að því er snertir laun forstjóra samlagsins. Ég hefi bent á það áður, að fortíð þessara „þekkingarmiklu“ forstjóra bendir ekki til þess, að þeir leggi mikið af mörkum í þessu efni. Þeir voru upphaflega ráðnir með sérstaka verkaskiptingu fyrir augum, en hafa ávallt allir viljuð vasast í öllu. Ég er með því að spara í þessum efnum, en þá á að gera rekstur samlagsins sem ódýrastan og ekki að byrja sparnaðinn í stjórnarnefndinni, því að hún er tiltölulega langódýrust, enda launuð úr ríkissjóði. Hinsvegar er vafalaust, að fækka mætti þar starfsmönnum og lækka laun annara, og þá fyrst og fremst forstjóranna.

Sigurður Kristjánsson Það er engin ástæða fyrir hv. 2. þm. Reykv. að halda því fram, að við viljum ekki spara, þótt forstjórarnir séu hátt launaðir og starfsfólkið margt. Flm. þessa frv. vildu aldrei hafa svo fjölmenna stjórn. 

Héðinn Valdimarsson Ég mun þá gera þá prófraun á sparnaðareinlægni hv. 6. þm. Reykv. að leggja það til, að stjórnarnefnd fisksölusamlagsins starfi launalaust.

Sigurður Kristjánsson Ég mun samþ. þetta hiklaust, ef samþ. verður, að form. fiskimálanefndar geri hið sama.

Flm. (Sigurður Einarsson) [óyfirl.]: Ég hefi borið þetta frv. fram af því, að svo sérstaklega stendur á, að ein af þeim sýslum landsins, sem verst er sett með samgöngur, þ. e. Barðastrandarsýsla, er nú svo komin, að akvegakerfi landsins er farið að snerta hana. Sem sagt, nú er hægt að komast með bíl inn í Reykhólasveit í Barðastrandarsýslu, sem er ein af fjölmennustu sveitum í sýslunni, en lengra en rétt inn í sveitina er enn ekki hægt að aka, af því að í sveitinni er óbrúuð á, er Bæjará heitir. Telur vegamálastjóri, að brúin muni kosta 7000 kr., og er hún í brúalögum. En þó að svo heppilega tækist til, að sú brú kæmi, þá er það skammgóður vermir og kemur að litlu haldi, ef ekki er meira að gert, því að ekki er nema góð bæjarleið að annari á, Laxá, í sömu sveit. Er hún ófær bílum nema hún verði brúuð. Vegamálastjóri telur, að sú brú mundi kosta viðlíka mikið og brúin á Bæjará, eða báðar 14-15 þús. kr. Nú er mönnum það mesta áhugamál, að akvegur komist alla leið í þorskafjörð. Stendur þar óvenjulega heppilega á, þar sem vegarstæði er þar óvenju gott, harðir og sléttir melar, sem hægt væri að nota til aksturs, a. m. k. að sumri til, ef árnar yrðu brúaðar. Og þar sem vegamálastjóri álítur, að brú á Bæjará sé ein af þeim fyrstu, sem nú ættu að koma til framkvæmda, þá álít ég illa farið, ef Laxá gæti ekki fylgt þar með. Af þeim ástæðum hefi ég leyft mér að gera till. um, að þessi brú verði tekin í brúalög. Þá hefi ég einnig lagt til, að þrjár aðrar brýr í vestanverðri sýslunni verði teknar í brúalög, og er um þær svipuðu máli að gegna. Ég skal taka það fram, að þessar ár geta ekki talizt stór vatnsföll, en þó ærinn bagi og háski fyrir þá, sem þar þurfa að ferðast. Er því full ástæða til að taka þær upp í brúalög, svo að þær brýr geti komið til álita jafnt öðrum, þegar ákveðið er um það, hvaða ár skuli brúa. Ég skal taka það fram, að kjósendur í Barðastrandarsýslu munu gefa því glöggar gætur, hvernig þessu frv. reiðir af, því að það getur engum dulizt, að sú sýsla hefir verið mjög afskipt um brúargerðir og vegalagningar. Mun vera leitun á þeim stað á landinu, sem erfiðara er að komast um en Barðastrandarsýslu, og veldur það fyrst og fremst, hve erfið aðstaðan er þar viða til vegabóta. Sýslan er bæði hálend og vogskorin og margir örðugleikar eru þar fleiri. Hafa menn líka rækilega fengið að kenna á því, þar sem varla getur heitið, að lagður vegarspotti sé innan sýslunnar. Menn hafa gert sér í hugarlund, og hefir það ráðið afstöðu margra til samgöngumála í Barðastrandarsýslu, að samgöngur á sjó væru þar eðlilegastar og heppilegastar. Þessu er þó ekki svo farið. Það er í rauninni ekki nema sá hluti íbúanna, sem er í Breiðafjarðareyjum, sem hentar bezt samgöngur á sjó, en um alla íbúana í austanverðri sýslunni er það að segja, að þeim er eðlilegast að hafa samgöngur á landi, og þeir telja sig varða það ákaflega miklu, að vegalagningum verði haldið þarna áfram og þessi vötn brúuð. Ég vil taka það fram, að um leið og Bæjará og Laxá væru brúaðar og hægt að aka í Þorskafjörð, t. d. að Kinnarstöðum, þá er öll Reykhólasveitin komin í akvegasamband, og er þá skammt til þess, að Gufudalssveitin, sem er stór sveit, geti komizt í vegasamband líka. Auk þess mundu íbúar eyjanna nota þessar samgöngur í staðinn fyrir að fara út í Flatey og verða að bíða þar byrjar, eða jafnvel alla leið til Stykkishólms. Ég ætla ekki að fjölyrða meira um þetta frv., en vil eindregið mælast til, að það sæti vinsamlegri meðferð í þessari d. og hjá þeirri n., sem fær það til meðferðar. Ég vil leggja áherzlu á það, að á undanförnum árum hefir víða verið lagt fram stórfé til vega- og brúagerða, bæði frá því opinbera og eins fyrir dugnað hlutaðeigandi héraða, en Barðastrandarsýsla hefir í þessu efni verið ákaflega afskipt. Ég ferðaðist síðastl. vor um héraðið með manni úr Skagafirði. Hann hafði ekki áður komið á þessar slóðir, en var hinsvegar vanur hinum greiðfæru vegum í Skagafirði og Eyjafirði. Ósjálfrátt varð honum að bera vegina í Barðastrandarsýslu saman við það, sem hann átti að venjast í þeim héruðum. Enda varð hann alveg steinhissa á því, að á helztu þjóðleiðum í Barðastrandarsýslu þurfti sæmilega hugaður karlmaður að fara af hestbaki hvað eftir annað til þess að sleppa nokkurnveginn ómeiddur. Þetta dæmi sýnir ljóst, hversu mikið skortir á, að þessari sýslu hafi verið gerð sæmileg skil í vegamálum, samanborið við önnur héruð, og ennfremur hversu mikil þörf er á því, að tekið sé vinsamlega undir þær till., sem gerðar eru til þess að bæta vegina í Barðastrandarsýslu. Ég verð því að telja það í mesta máta óeðlilegt og mjög sorglega farið, ef þessar ár verða ekki settar í brúalögin og brúaðar áður en langt liður. Um árnar í austursýslunni, Bæjará og Laxá, þarf ég ekki að fjölyrða frekar, - þar er um svo brýna nauðsyn að ræða, að þær verði sem fyrst brúaðar, og á það legg ég mesta áherzlu. - Læt ég svo máli mínu lokið, en óska, að frv. verði vísað til samgmn.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Á milli umr. um þetta mál hefir allshn. athugað frv. og hefir orðið sammála um að leggja til, að gerðar verði á því lítilsháttar breyt. Brtt. n. eru á þskj. 525, og eru tvær af þeim aðeins orðabreyt., að í staðinn fyrir „eldvopn“ komi „sprengjur“ á tveim stöðum í frv. N. taldi þetta orð betur viðeigandi. 2. brtt. er efnisbreyt. N. áleit, að þar sem þessi l. eiga að vera aðeins rammi utan um reglugerð, sem gert er ráð fyrir, að sett verði um þessi efni, þá væri fullstrangt að orði kveðið í upphafi 2. gr. frv., þar sem ákveðið er, að þeim einum skuli veitt heimild til að hafa vopn í vörzlum sínum, sem sýna skilríki fyrir því, að þeim sé það nauðsynlegt vegna atvinnu sinnar. Leggur n. til, að gr. þessi orðist svo, að það skuli vera höfuðregla, að þeim einum sé veitt heimild o. s. frv. Þar sem þessum l. er ætlað að verða aðeins rammi utan um reglugerð, þá virðist n. þetta vera nægilegt. En svo koma þá í reglugerð nánari ákvæði um frávikning frá þessari reglu, ef hún verður veitt. Loks vil ég geta þess, að tveir nm. létu í ljós, að þeir mundu geta fallizt á frekari breyt. á frv. heldur en þær, sem till. er um í brtt. 523. En enn sem komið er hafa ekki komið fram aðrar brtt. við frv. en þær, sem eru á þskj. 525. Og það er till.n., að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem þar er till. um.

Þorsteinn Þorsteinsson Mér virðist í frv. þessu, sem hér er til umr., ekki vera gerð rækilega grein fyrir því, hvað þar er eiginlega meint með orðinu vopn. En ég geri ráð fyrir, þó að í daglegu tali séu t. d. haglabyssur, sem notaðar eru til rjúpnaveiða, ekki kallaðar vopn, þá muni þær heyra hér undir. Og í 2. gr. frv. er ákveðið, að því aðeins skuli heimild veitt mönnum til þess að mega hafa vopn í vörzlum sínum, að skilríki séu sýnd fyrir því, að slíkt sé nauðsynlegt vegna atvinnu manna. Mér þykir þetta of mjög takmarkað. Það hefir tíðkazt, bæði áður fyrr og nú, að menn hafa farið út í lönd sín og skotið nokkrar rjúpur sér til gagns, þó að það hafi verið langt frá að vera beinlínis atvinna þeirra. Þess vegna virðist mér þurfa að hafa þetta atriði rýmra, þannig að inn í þessa 2. gr. á eftir orðunum „að þeim sé það komi: „gagnlegt, eða“. Mönnum getur verið margt gagnlegt, sem þeim er þó ekki bráðnauðsynlegt. - Ég vil leyfa mér að afhenda hæstv. forseta skrifi. brtt. um þetta.

Forseti (EÁrna): Mér hefir borizt skrifl. brtt. við frv. það, sem hér er nú til umr., frá hv.þm. Dal., svo hljóðandi: „Við 2. gr. 1. málsgr. Á eftir orðunum „að þeim sé það“ bætist inn í: gagnlegt, eða“. Þessi brtt. er komin fram á fundinum og þar að auki skrifleg. Þarf því tvennskonar afbrigði til þess að hún verði tekin fyrir til umr.

Pétur Magnússon [óyfirl.]: Ég verð að játa, að mér er ekki fyllilega ljóst, hvert er tilefni þessarar löggjafar. Mér er það ekki kunnugt, að hér á landi stafi neinn voði af því, þó að menn hafi nokkurn veginn óbundnar hendur um það, hvort þeir megi hafa skotvopn í vörzlum sínum. Manni er ekki kunnugt um, að þær breyt. hafi orðið á í þessu efni á síðustu tímum, sem geri það nauðsynlegt, að hið opinbera blandi sér í það mál. Og eins og frv. er nú, og jafnvel þó að brtt.hv.allshn. væru samþ., þá álít ég, að það nái engri átt. Ég vil fyrst og fremst vekja athygli hv.allshn. á því, að frv. gerir ráð fyrir, að reglugerð kveði á um heimildir fyrir menn til þess að mega hafa vopn í vörzlum sínum, án þess að nokkur skilgreining sé í frv. um það, hvaða hlutir skuli heita því nafni. Það getur verið vafi um, hvað skuli teljast vopn og hvað ekki. Það má t. d. segja, að vasahníf megi nota sem vopn. En vitanlega er það ekki tilgangurinn með þessari löggjöf að banna mönnum að bera þá á sér. Og þó að í þessu tilfelli sé ekki um mikinn vafa að ræða þá getur í ýmsum öðrum tilfellum vafinn orðið meiri. Ef á að fara að leggja hömlur á menn í þessu efni, þá er það skilyrðislaust alveg nauðsynlegt, að einnig sé það skilgreint í l., hvað teljast skuli vopn og hvað ekki. Eftir orðalagi frv. eins og það er nú, og þó að brtt.hv.allshn. yrði samþ., þá getur það náð til fleiri vopna en skotvopna einna. Það er einnig frá mínu sjónarmiði fjarstæða, ef ekki á að heimila mönnum að hafa í vörzlum sínum skotvopn, nema þeim sé það nauðsynlegt vegna atvinnu þeirra. Ég veit satt að segja ekki, hverjir það eru hér á landi, sem vegna atvinnu sinnar er nauðsynlegt að hafa skotvopn í vörzlum sínum, önnur en fjárbyssur. Ég býst ekki við, að þeir séu margir hér á landi, sem hafa að aðalatvinnuvegi að stunda veiðar með skotvopnum. En eins og hv.þm. Dal. sagði, þá er það oft svo, að þó að mönnum sé það ekki nauðsynlegt vegna atvinnu þeirra að hafa skotvopn í vörzlum sínum, þá er það svo um fjöldamarga menn, að það getur þeim oft aukatekjur og þægindi að geta skotið fugla og jafnvel refi.

Það má telja nauðsyn

. Það stendur nú í frv., að þeim einum skuli veitt heimild til þess að hafa vopn í vörzlum sínum, sem sýni skilríki fyrir því, að þeim sé það nauðsynlegt vegna atvinnu sinnar. Ég býst nú ekki við, að þær refaskyttur séu margar í landinu, sem sé þetta alveg nauðsynlegt vegna eigin atvinnu sinnar. En slíkt er auðvitað nauðsynlegt vegna fjáreigenda yfir höfuð. Í raun og veru má segja, að fyrir menn, sem búa í sveitum, sé það víða nauðsynlegt að hafa þessa heimild. Það getur t. d. alltaf komið fyrir í sveit, að aflífa þurfi stórgrip, þó að ekki sé annað til tekið. Og það verður ekki gert með öðru en skotvopni, svo sæmilegt sé. Auk þess, sem sagt hefir verið, má bæta því við, að skotlistin hefir verið og er ein með göfugustu íþróttum og er á ýmsan hátt þroskandi, bæði fyrir auga, hönd og hugsun, og álít ég ekki rétt að banna mönnum að iðka þá íþrótt.

En ef menn hitta það, sem þeir ætla ekki að skjóta?

. Það getur komið fyrir. En svo sjaldgæft er það, að ég sé ekki, að ástæða sé til þess að fara að setja löggjöf þess vegna. Á meðan ekki er sýnt fram á brýna nauðsyn fyrir slíkri löggjöf sem þessari, þá álít ég, að fara eigi mjög varlega í að takmarka rétt manna til þess að mega hafa skotvopn í vörzlum sínum. Ég vil beina þeim tilmælum til hv.allshn., að hún komi með skilgreiningu á því, hvað hún telur vopn, og geri í sambandi við það brtt. fyrir 3. umr. Einnig vil ég beina því til n., hvort hún sér sér ekki fært, ef hún vill að málið gangi fram, að ákvæði frv. verði höfð rýmri en þau eru nú.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Ég vil vænta þess, þó að ég sé ekki bókaður frsm., að hæstv. forseti veiti mér framsögumannsrétt í þessu stóra(!) máli. - Ég fæ ekki séð, að það skipti miklu, hvort brtt.hv.þm. Dal. verður samþ. eða ekki. Að samþ. hana virðist mér svipað og að éta smjör við kæfunni. „Gagnlegt“ og „nauðsynlegt“ eru ákaflega skyld hugtök. Ég sé ekki betur en að það, sem nauðsynlegt er, sé líka gagnlegt. Ég sé ekki ástæðu til að leggjast á móti brtt.hv.þm. Dal. En ekki bætir hún mikið úr, ef frv. þykir illa samið. Hv. 2. þm. Rang. byrjaði ræðu sína á því að segja, að hann sæi ekkert tilefni til slíkrar löggjafar sem þessarar. Ég vil í því sambandi benda á, að í mörgum bæjarfélögum hér á landi eru til í reglugerðum ákvæði um það, hverjir megi bera vopn á sér. Það virðist því vera svo, að bæjarstjórnirnar álíti ástæðu til þessa. Og ég vil ennfremur benda á, að frv. það, sem hér liggur fyrir, er ekkert annað en rammi utan um reglugerð, sem ráðh. er heimilt að setja. Á því verða menn að gera greinarmun, hvort um slík l. er að ræða, eða l., sem eiga að taka fram öll einstök atriði. Ef um l. væri hér að ræða, sem taka ættu fram öll einstök atriði, þá þyrftu þau auðvitað að vera fyllri en frv. gerir ráð fyrir. En við í meiri hl. allshn. álítum, að l. eins og frv. þetta sé nægilegt sem aðeins rammi utan um reglugerð, sem ráðh. er heimilt að setja. Hv. þm. finnst frv. allt of strangt, því að það geti verið ástæða fyrir menn að fá að hafa skotvopn, þó að það sé ekki vegna atvinnu þeirra. Ég fyrir mitt leyti er alveg sammála hv.þm. að því er snertir dæmið, sem hann tók áðan, að það sé nauðsynlegt fyrir menn að eiga byssur, enda þótt þess geti ekki talizt þörf vegna aðalatvinnuvegs þeirra. Ef ég t. d. á fáeinar kindur, þá tel ég, að nauðsynlegt sé að eiga skotvopn til þess að aflífa þær, enda þótt sauðfjárræktun sé ekki aðalatvinnuvegur minn. Sama máli tel ég að gegni um refaskyttur; þeim er vitanlega nauðsyn að eiga skotvopn, þó að refaveiðarnar séu ekki nema lítil íhlaupavinna. Annars finnst mér ástæður þær, sem bornar hafa verið fram gegn frv. þessu, harla ástæðulitlar, því að það er beinlínis til þess ætlazt, að nánari reglur verði settar um það í reglugerð, hvaða skotvopn skuli mega flytja til landsins og selja almenningi. Hér er því aðeins um frv. til heimildarlaga að ræða, og því ekki drepið nema á helztu punktana, sem eiga að vera sá rammi, sem reglugerðin á að byggjast á. Sumir nm. töldu athugavert, hvort ekki væri rétt að hafa lögin svo ströng, að ekki mætti leyfa mönnum að hafa skotvopn til skotæfinga, og ég verð að segja það, að frá mínu sjónarmiði er skotíþróttin ekki svo göfug, að það hefði ekki mátt.

Það er göfug íþrótt

. Það má vel vera, að svo sé frá sjónarmiði þessa hv.þm. o. fl., en hún er það ekki frá mínu sjónarmiði. Ég skal játa, að ef frv. þetta hefði átt að vera tæmandi að því er snertir meðferð og sölu skotvopna, þá hefði það þurft að vera fyllra, en sem rammi til þess að hyggja reglugerð á er það áreiðanlega nægilegt. Hv. 2. þm. Rang. benti á það, að í 2. gr. frv. væri aðeins talað um vopn, og spurðist fyrir um, hvort þar væri aðeins átt við skotvopn.

Þar stendur aðeins „vopn“, en það á eins við um sverð, spjót o. fl. höggvopn

. Ef hv.þm. hefir lesið fyrirsögn frv., þá hlýtur hann að hafa séð, að hér er aðeins átt við skotvopn.

Mér datt það ekki í hug, að aðeins væri átt við skotvopn eftir ákvæðum 2. gr.

. Ég er svo sem ekki á móti því, að í 2. gr. verði sett orðið skotvopn til þess að útiloka allan misskilning, enda þótt mér virðist þess ekki brýn þörf, þar sem fyrirsögn frv. ber fyllilega með sér, við hvað er átt. Annars er það ekki venja að skilgreina merkingu orða í l. sjálfum. Að síðustu vil ég benda á, enda þótt ég sé ekki fróður um þessa hluti, að flestar þjóðir munn hafa komið í lög hjá sér svipuðum eða jafnvel strangari ákvæðum um meðferð skotvopna en hér er lagt til að verði sett.

Frsm. (Emil Jónsson) Iðnn. hafa borizt tilmæli um að bera fram breyt. á l. um gjald af innlendum tollvörutegundum, sem ganga í þá átt, að undanskilja þær vörutegundir, sem fluttar eru til útlanda til sölu þar. Þetta er að dómi okkar allra í n. alveg sjálfsagt. Tollurinn er í sjálfu sér ekki framleiðslutollur, heldur til þess að vega upp á móti þeim tekjumissi, sem ríkissjóður verður fyrir vegna þess að innflutningur tilsvarandi erlendra vara sparast. En það, sem kann að verða fram yfir þarfir landsmanna af þessum vörutegundum, hefir löggjöfin ekki ætlazt til, að yrði tollað, enda þótt það hafi orðið að gera eins og l. eru úr garði gerð. - Ég þarf svo ekki að orðlengja um þetta mál. okkur öllum í n., sem um það hefir fjallað, finnst það alveg sjálfsagt atriði. Vildi ég svo aðeins leyfa mér að leggja til, að málinu verði vísað til 2. umr., að þessari umr. lokinni.

Ólafur Thors Eins og ég gat um áðan, hafði ég í hyggju að bera fram smávegis brtt. við frv., eins og það nú liggur fyrir, og hefi ég leyft mér að orða hana þannig: Fyrri málsl. 3. tölul. 1. gr. orðist svo: Afnotarétt þess landsvæðis, sem takmarkast þannig: Að austan af veginum milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur, að norðan af Arnarneslæk og Arnarnesvogi, að vestan af beinni línu ú suðvesturhorni Arnarnesvogar að vesturhorni Engidals, þaðan meðfram Álftanesveginum að aðalveginum milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur.“ Það er ekki von til þess, að hv.þm. átti sig á því, hvað hér er um að ræða, en breyt., sem felst í þessari brtt. minni, liggur í því, að á þennan hátt verða undanskildar 4 dagsláttur af túni jarðarinnar Dysja í Garðahreppi, og það mundi verða mjög bagalegt fyrir bóndann þar, ef þessi till. næði ekki fram að ganga. Ég vil geta þess, að ég hefi talað um þessa till. við flm. frv., hv.þm. Hafnf., og hann telur, að að vísu hefði betur farið, að hún hefði verið orðuð lítið eitt öðruvísi, en mér skilst þó, að hann muni til samkomulags ganga inn á hana, og ef hann gerir það; þá hygg ég, að ég megi segja f. h. Garðahrepps, að hann muni una frv. Mér hefir einnig borizt sú fregn með hv.þm. Mýr., að sýslumaðurinn, hv.þm. Barð., telji frv. þá aðgengilegt og að sýslan muni sætta sig við það. Mun þá málið ekki sæta mótstöðu frá minni hendi.

Thor Thors Þetta mál hefir verið fyrir allshn., og hefir n. orðið sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. Ég skal geta þess, að fram hafa komið mótmæli gegn þessu frv. frá Lyfsalafélaginu hér í bænum. En ég tel svo rökfast það svar við þeim mótmælum, sem kom frá forstöðumanni rannsóknarstofu háskólans, að augljóst sé, að rannsóknarstofan eigi að fá þennan rétt. Tel ég eðlilegt, að sú stofnun standi í beinu sambandi við bændur, er nota þau lyf, er rannsóknarstofan býr til, og megi það verða til þess, að betri vitneskja fáist um árangur af þessum lyfjum.

Frsm. (Bergur Jónsson) Ég átti eiginlega að vera frsm. fyrir þessu frv., en öll n. er, eins og hv.þm. Snæf. tók fram, sammála að öllu leyti um frv. Ég var hér ekki viðstaddur 2. umr. um frv. og tók því ekki til máls nú, en skal þó benda á það, að fylgiskjöl með frv., bæði umsögn landlæknis og umsögn forstöðumanns rannsóknardeildar háskólans, sanna það, að sjálfsagt er að samþ. þetta frv. Hinsvegar hefir félag lyfsala lagt á móti frv., en n. hefir ekki getað séð, að þeirra álit hafi við rök að styðjast.

Ólafur Thors Ég vil aðeins fara fram á það við hæstv. forseta, að hann taki þetta mál ekki fyrr en nr. 2 á dagskránni. Það er smábrtt., sem mér hefir borist ósk um að flytja frá ráðamönnum Garðahrepps. Ég hefi borið hana undir flm. frv., og hann telur hana ekki skipta miklu máli, og ég hygg hún eigi vissan framgang, ef mér gefst tækifæri til að undirbúa hana og skrifa hana niður.

Frsm. (Gísli Guðmundsson) Frv. Þetta á þskj. 511 er flutt af samgmn. eftir tilmælum hæstv.atvmrh. Annars er frv. samið af póst- og símamálastjóra, sem samkv. l. um skipulag á fólksflutningum með bifreiðum hefir umsjón þessara mála. Póst- og símamálastjóri kom til viðtals við n. um þetta mál og gerði grein fyrir því, af hvaða ástæðum hann teldi nauðsynlegt að gera breyt. á þeim l., sem hér er um að ræða. Það eru aðallega 3 atriði og þó sérstaklega 2. sem þetta frv. gerir ráð fyrir að breyta frá því í fyrra. Það er í fyrsta lagi gert ráð fyrir því í frv., að sérleyfi þurfi til þess að hafa með höndum fólksflutninga með bifreiðum, er rúma 6 farþega eða færri, ef þær halda uppi áætlunarferðum. Samkv. núgildandi l. þarf þetta sérleyfi aðeins fyrir stærri bifreiðir. En póst- og símamálastjóri telur, að reynslan hafi sýnt, að óhjákvæmilegt sé að taka smærri bifreiðar með, ef þær halda uppi föstum ferðum, því annars komi fram af þeirra hálfu óeðlileg samkeppni við sérleyfishafa. - Annað atriðið er það, að eins og hv.þm. kannske muna, þá er í l. ákvæði um það, að bifreiðar sem aðallega flytja framleiðsluvörur bænda, enda þótt þeir hafi einnig sæti fyrir farþega, séu undanþegnar skyldu til serleyfis. Það er talið hafa borið á því þennan tíma, sem l. hafa verið í gildi, að þetta ákvæði hafi verið misnotað, þannig að menn hafa haft bifreiðar í förum á áætlunarleiðin, sem aðallega hafa verið fólksflutningsbireiðar með aðeins lítið rúm fyrir vöruflutninga. Það var náttúrlega ekki ætlunin með þessu ákvæði í l. frá í fyrra, að hægt væri að misnota þetta þannig, heldur var aðeins átt við þær bifreiðar, sem fyrst og fremst flyttu framleiðsluvörur bænda. Þess vegna er hér lagt til í þessu frv., að slíkar bifreiðar geti því aðeins fengið undanþágu frá sérleyfisskyldu, að þær rúmi ekki fleiri en 8 farþega. - Þriðja atriðið er það, að frv. leggur til, að heimilt verði að undanskilja sérleyfi fólksflutningsferðir endrum og sinnum á héraðsmót, fjölsóttar skemmtanir, hópsferðir o. þ. l. Það hefir aldrei verið til þess ætlazt, að l. næðu til slíkra ferða, enda hafa þau ekki verið framkvæmd þannig, því atvmrn. hefir gefið út sérstaka auglýsingu, þar sem slíkar ferðir eru undanþegnar sérleyfisskyldu. En þar sem það er talið vafasamt, að þetta hafi beinlínis staðið í l., þá er lagt til í frv. að það verði tekið upp í l. svo greinilega, að ótvírætt sé. Ég vil svo leyfa mér að vænta þess, að d. sjái sér fært að samþ. þetta frv., sem er, eins og ég hefi tekið fram, samið af póst- og símamálastjóra og byggist á þeirri reynslu, sem þegar er fengin á l. Að svo mæltu legg ég til, að frv. verði vísað til 2. umr. Ég tel ekki þörf á að vísa því til n., þar sem það er komið frá n.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Frv. þetta er nú komið hingað aftur frá hv.Nd. vegna breyt., er sú hv. d. gerði á 2. gr. frv. Þessi breyt. er í því fólgin, að í stað þess, að þegar frv. fór héðan úr d., var svo fyrir mælt, að fara skyldi eftir 83. gr. skiptalaganna b-lið. En hv.Nd. gerði þá breyt., að fara skyldi eftir 84. gr. sömu laga, eða aftur fyrir forgangskröfuna. Eftir ósk minni tók hæstv. forseti þetta mál út af dagskrá í gær, svo að sjútvn. gæti athugað þessa breyt. Varð það niðurstaða sjútvn., þó hún teldi, að breyt. gæti orkað tvímælis, að hrekja málið ekki á milli deilda, og leggur hún því einróma til, að frv. verði samþ. með áorðinni breytingu.

Frsm. (Emil Jensson) Það er rétt hjá hv.þm. G.-K., að við töluðum saman um þessa till. og að ég til samkomulags hafi gengið inn á hana. En ég vil taka það skýrt fram, að ég hefi gengið inn á hana, eins og allar aðrar brtt. við þetta frv., eingöngu til samkomulags, þó að mér hafi verið ljóst, að þær eru mjög til þess að rýra gildi þess lands, sem þarna er um að ræða, fyrir Hafnarfjarðarkaupstað. Þessi brtt.hv.þm. G.-K. gerir í sjálfu sér hvorki til né frá fyrir kaupstaðinn; þar sem hér er einungis um að ræða 4 dagsláttur. En það, sem mér finnst við brtt. að athuga, er bað, að með þessu er landið slitið alveg úr tengslum við bæjarland Hafnarfjarðar, þannig að það verður eins og afskorið svæði, án þess að vera í föstu áframhaldandi sambandi við bæjarlandið. Ég vona að vísu, að þetta komi ekki að sök að öðru leyti heldur en hvað landmissirinn snertir. Og ég vil undirstrika það, að mitt samkomulag við þessa brtt. er gert í trausti þess, að það hafi ekki nein önnur og verri áhrif heldur en það, sem landmissirinn snertir. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram, vegna þess, að það geta komið í ljós síðar annmarkar á þessu, því að með þessu verður bæjarland Hafnarfjarðar 2 aðskildir partar.