Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil ítreka það, sem ég sagði í lok síðasta fundar, að það nær ekki nokkurri átt að á sama tíma og rignir yfir deildina hverju málinu á fætur öðru frá Ed. og nefndum eða frá ríkisstj., leitað er afbrigða um afgreiðslu mála og þar fram eftir götunum, haldnir eru næturfundir og stjórnarandstaðan gerir allt sem í hennar valdi stendur til þess að greiða fyrir þingstörfum, þá skuli einstökum alþm. úr stjórnarliðinu og einstökum ráðh. haldast uppi að standa á móti því að mál þm. fái eðlilega meðferð. Þannig stendur á, að á síðasta fundi var dýralæknafrv. á dagskrá og minni hl. hafði skilað nál. Nú er einungis beðið eftir því, að meiri hl. þóknist að skila frá sér samsvarandi nál. Okkur er vel kunnugt um að stjórnarandstöðunni yrði ekki stætt á því að stöðva framgang mála hér í deildinni með því að tefja það að gefa út nál. Ég man mýmörg dæmi þess við afgreiðslu mála hér á Alþingi, að umr. um þau hafa hafist þó svo ekki hafi verið búið að dreifa nál. Þetta hefur ævinlega verið í þágu þeirrar ríkisstj. sem setið hefur. Nú á aftur á móti að ganga svo langt í því að níðast á Alþingi að minni hl. á ekki einu sinni að gefast kostur á því að mál hans njóti þeirra sjálfsögðu réttinda og virðingar af meiri hl. að vera tekin til umr. hérna til þess að þau hafi möguleika á því að fá eðlilega afgreiðslu á þinginu, og skiptir raunar engu hvenær þessi mál voru lögð fram. Aðalatriðið í huga þeirrar ríkisstj., sem nú situr, er að koma sínum málum áleiðis og ef svo skyldi fara að einstök mál - ég get tekið sem dæmi raforkumálin - hafi ekki meiri hl. í þinginu verður þrautalausnin sú hjá þessari hæstv. ríkisstj. að senda þingið heim og gefa út brbl. til að geta farið sínu fram þrátt fyrir að fyrir liggi að enginn vilji sé á Alþingi fyrir þeim athöfnum sem hæstv. ríkisstj. stefnir að. Ég get nefnt um það mýmörg dæmi, að hæstv. ríkisstj. hefur gert ýmist að synja Alþingi um eðlilegar upplýsingar, hundsa vilja þess eða jafnvel setja með brbl. löggjöf sem ekki á að taka gildi fyrr en mörgum vikum eftir að Alþingi kemur saman. Upp á þetta höfum við allt saman horft. Við höfum orðið vitni að því, að ýmsir af virtustu lögfræðingum landsins hafa talið að sú löggjöf, sem hér hefur verið þrýst í gegnum deildirnar, væri mjög vafasöm út frá því sjónarmiði hvort hún stæðist ákvæði stjórnarskrárinnar. Við höfum orðið varir við það, sem erum kunnugir ýmsum helstu lögmönnum Íslands, að aukinn og nýr áhugi hefur nú vaknað í þeirri stétt um hvort ekki sé rétt að vekja hér upp sérstakan dómstól til þess að borgurunum gefist kostur á því að leggja fyrir hann hvort einstök lög, sem samþykkt eru frá þinginu, standist ákvæði stjórnarskrárinnar. Hefur mönnum í þeim efnum dottið í hug hvort ekki sé rétt að víkka út starfssvið landsdóms þannig að hann taki til þess, hvort um brot á stjórnarskrá sé að ræða, ýmist með setningu brbl. eða laga frá Alþingi, og auka þannig rétt borgaranna gagnvart meiri hl., sem einskis svífst, og ráðh., sem ekki kunna völdum sínum hóf og kunna ekki að halda á sínum penna. Í þessu sérstaka máli, sem ég er að tala um, verðum við vitni að því, að einn þm., sem er á móti máli, gripur til þess óyndisúrræðis að senda ekki frá sér nál. til að koma í veg fyrir að málið komi hér til umr. 



Ég vil taka það fram að ég hef það frá formanni landbn. að hann gerir mér fyllstu vonir um að þetta nál. liggi fyrir á morgun. Það er nú ekki mikið tillit tekið til formanns í nefnd þó að menn hinkri við dagpart um að taka mál fyrir ef þess er sérstaklega óskað. Ég minni þá hv. þdm., sem síðar munu leita til mín um tilhliðrun, á þetta, hvort þeim finnist of í lagt að sé orðið við þessu. Það er engin hætta - margir fundir eru eftir í hv. deild - að á þessu máli verði níðst, og ég tek ekki við neinum vitum frá hv. 7. landsk. þm. í þessu efni.



Herra forseti. Mér finnst að mörgu leyti eðlileg aths. hv. 7. landsk. þm. varðandi 15. mál, sem var á dagskrá síðasta fundar. Ég get líka mjög vel skilið þá skoðun forseta, að örlítið sé beðið eftir nál.,. en þó mjög takmarkaðan tíma, vegna þess að þingi verður senn slitið. En ég spyr hæstv. forseta: Hver er munurinn á því að taka á dagskrá frv., sem er 213. mál. Ed. og hefur fengið umfjöllun í nefnd og minni hl. n. hefur skilað nál. um, og frv., sem er hér síðast á dagskránni, um raforkuver, og var komið inn á dagskrá í dag, prentaða dagskrá, þar sem ekki hefur enn þá verið gengið frá nál. og nefnd hefur ekki lokið störfum? Það er óeðlilegt í alla staði að tekið sé hvað eftir annað á dagskrá mál til 2. umr. sem ekki er búið að fá afgreiðslu í viðkomandi nefnd. Ég ætlaði að gera aths. við það að veita afbrigði fyrir slíku máli á dagskrá hér áðan. En hraðinn er svo mikill, dagskrá var ekki komin og forseti fljótmæltur vel, að maður tekur ekki eftir því fyrr en maður sér dagskrána á borðinu að þessu er hnýtt aftur aftan við. Þetta vil ég gera aths. við og tel óþinglegt með öllu að mál séu tekin á dagskrá sem ekki hafa verið afgreidd úr nefnd.



Ef það er óþinglegt að taka raforkuver inn á dagskrá, sem ekki hafa verið afgreidd úr n., á það líka við um dýralækna.

Það er búið að afgreiða úr nefnd.

Það er ekki nema annað nál. - minnihlutaálit meira að segja.

Þau hafa þá bara, ekki komið úr prentun. Það er oft gert.

Það er minni hluta álit meira að segja. En frv. um dýralækna kom frá Ed. 13. maí og það verður ekki talið upp á að hér hafi neitt verið tafið fyrir málinu nú þegar við erum hinn 20. maí komin þó með það á dagskrá og eigum von á að ná því til 2. umr. á morgun. Um raforkuverin gildir það, að í gærkvöld var ég upplýstur um að fyllstu líkur væru á að þetta mál kæmi til umr. á fundi í dag. Forsetar höfðu skipulagt það með þingflokksformönnum, hvernig umr. skyldi hagað og málafylgju allri hér í hv, deild, með beinu tilliti til þess. Því var það að þetta frv. var tekið inn, og veit ég að menn skilja ástæður þess.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um steinullarverksmiðju á þskj. 981, en mál þetta er komið frá Ed., sem gerði á því nokkrar breytingar. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða um efni frv. í þessari hv. deild. Þm. fengu um það á sínum tíma sérstaka skýrslu sem frv. þetta byggist á þó að nokkrar breytingar hafi verið á því gerðar. Ég legg til að þessu máli verði vísað til 2. umr. og hv. iðnn.



Herra forseti. Þó mikið liggi nú á held ég að það mundi flýta fyrir ef hæstv. ráðh. sýndi deildinni þá kurteisi að gera grein fyrir helstu breytingum sem þetta mál hefur hlotið í meðferð Ed. Ég held að við verðum að reyna að halda uppi sæmilegum mannasiðum hér í þinginu þó svo að áliðið sé nætur, og ég vil mælast til þess, að hæstv. iðnrh. reyni að gera einhverja grein fyrir málinu.



Herra forseti. Þessu máli var kastað hér inn í löngu máli fyrir örfáum dögum. Það fer á færibandinu í gegnum Ed. Þetta mál er undarlegt í alla staði. Undarlega er staðið að öllum vinnubrögðum og frv. er óákveðið. Það er ekki einu sinni vitað um stærð eða stað þeirrar verksmiðju sem talað er um að reisa. Það er ágreiningur um það á milli landshluta hvar slík verksmiðja eigi að vera, og Alþingi er ætlað að synda í gegnum þetta í önnum sínum nú. Mér finnst lítilsvirðing ráðh. fyrir Alþingi vera að færast í aukana síðustu daga. Hann hefur verið þekktur fyrir annað, hæstv. iðnrh., en að vera stuttorður, en svo stuttorður hélt ég að hann yrði ekki að hann sýndi ekki þessari hv. deild. þá virðingu að skýra a. m. k. frá í höfuðatriðum því sama og hann mælti fyrir í Ed. og sömuleiðis þeim rökum sem eru fyrir því að breyta ýmsu í þessu frv. í meðförum Ed. Þetta lætur hæstv. ráðh. alveg undir höfuð leggjast. Það getur vel verið að þm., sem styðja þessa ríkisstj., láti bjóða sér slík vinnubrögð og þyki þetta gott. En það er til of mikils ætlast af ríkisstj. og hæstv. iðnrh. að stjórnarandstaða kyssi á vöndinn og geri allt eins og þessum herrum þóknast. Hér er ekki un þingleg vinnubrögð að ræða. Það er hægt að sætta sig við að lítið einfalt mál komi frá annarri deild án þess að mælt sé fyrir því. En það er ekki hægt að sætta sig við að stórmáli, sem lagt er fyrir seinni deild og ekki hefur fengið betri meðferð og lengri en það mál hefur fengið í Ed., sé kastað í hendurnar á þdm. og atkvgr. eigi svo að fara fram um að vísa málinu til nefndar og 2. umr., og þar eru menn með keyrin yfir stjórnarliðunum til þess að afgreiða mál án þess að vita neitt hvað verið er að gera. Á svo þessi þjóð að bera virðingu fyrir löggjafarsamkomu sem stendur þannig að vinnubrögðum í stórmálum?



Herra forseti. Mér hefur ekki unnist tími til að kynna mér, hvaða breytingar hafa verið gerðar á þessu frv. í Ed., og óska eftir að málinu verði vísað til nefndar svo að hún geti fjallað um það.

Ég skal upplýsa í hverju breytingin er fólgin. Í stað orðsins „námsskrá“ kom orðið: starfsáætlun

. Ég óskaði þess, að frv. yrði vísað til nefndar. Ég óska eftir að það komi til atkvgr.

Það gerir það.

Ekki eftir að umr. er lokið náttúrlega.

Nú, það er sérkennilegt.

Herra forseti. Ég óskaði eftir að málinu yrði vísað til menntmn. og stend við það. Ég óska eftir atkvgr. um það.



Herra forseti. Hv. deildarþm. Í trausti þess að menn taki störf þingsins alvarlega að þessu sinni, en vægast sagt var það ekki að sjá við afgreiðslu síðasta máls, ætla ég að leyfa mér að tala hér fyrir frv. til l. um framkvæmdasjóð aldraðra sem liggur fyrir á þskj. 965. Forsaga þessa frv. er sú, að fyrir þinginu lágu tvö frv.: Annað stjfrv., 269. mál þingsins, frv. til l. um heilbrigðisog vistunarþjónustu aldraðra. Hitt málið var 201. mál þingsins, en það var frv. til l. um sérhannað húsnæði aldraðra og öryrkja. Flm. þess voru hv. þm. Pétur Sigurðsson, Matthías Bjarnason og Halldór Blöndal. Heilbr.- og trn. hafði þessi mál til umfjöllunar og varð fljótlega ljóst að erfitt yrði, þar sem svo áliðið var þingtíma, að gera þessum frv. þau skil sem þau eru talin verðskulda. - Umsagna var leitað og fjölmargar aths. við þessi frv. komu fram. N. varð því sammála um að óverjandi væri að afgreiða þau án þess að taka þau til verulegrar vinnslu. Til upplýsingar skal þess getið, að stærsta ágreiningsmálið voru þau atriði sem fram komu í brtt. hv. þm. Magnúsar H. Magnússonar og hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur sem liggja hér fyrir á þskj. 649. Það, sem frv. og brtt. greinir á um, er aðallega hvort taka á hinn félagslega þátt umönnunar aldraðra inn í frv. Þetta er stærra mál en svo að það verði afgreitt á örfáum dögum. Menn hafa nýlega séð ítarlegar niðurstöður nefndar sem sett var á laggirnar fyrir 5 árum og gera átti tillögur um þátt sveitarfélaga og ríkis í hinum ýmsu málum og verkaskiptingu þessara tveggja aðila, og svo sannarlega er ástæða til að líta á þær niðurstöður. Hv. heilbr.- og trn. var sammála um að þessi mál þyldu enga bið, heilbrigðis- og vistunarþjónustumál aldraðra, og nefndin varð ákaflega einhuga um að reyna að gera það sem hún gæti til að greiða úr þessum málum. Það var þess vegna einróma samkomulag nefndarinnar, þó að fjarstöddum fulltrúa Alþfl., Magnúsi H. Magnússyni, sem vissulega hafði sýnt fulla vinsemd gagnvart þessu málefni, að bera fram sérstakt frv. í nafni nefndarinnar um það atriði í stjfrv. sem fjallaði um framkvæmdasjóð aldraðra. Það frv. liggur hér frammi, eins og ég sagði áðan, á þskj. 965 og við samningu þess varð strax einna helsti ásteytingarsteinninn hvernig afla skyldi fjár fyrir þennan sjóð. Hv. þm. þekkja mætavel mismunandi skoðanir manna á ágæti markaðra tekjustofna. Þau rök hafa margsinnis komið fram. Menn minnast Framkvæmdasjóðs öryrkja, og ekki er langt síðan hér var rætt um þýðingarsjóð. Þessi sama gagnrýni skýtur ævinlega upp kollinum og er vissulega ekki að ófyrirsynju. Við töldum þó í þessari n. að landsmenn mundu nokkuð einhuga um að vilja leggja eitthvað af mörkum til skjótrar úrlausnar á húsnæðismálum aldraðra. Eins og menn minnast var í frv. því, sem hæstv. heilbr.- og trmrh. lagði fram, gert ráð fyrir að leggja gjald á aðgangseyri að vínveitingahúsum, 10 kr. á hvern miða, og skyldi skatturinn breytast í samræmi við verðlagsvísitölu. Það kom mjög fljótt fram ákaflega sterk gagnrýni á þessa tekjuöflunarleið. Helstu rök gegn henni voru að sú tekjuöflun beindist aðallega að mönnum hér á Suðurlandsundirlendinu og þá einkum Reykvíkingum. Þótti mörgum að slíku skyldi jafna á landsmenn alla. Jafnframt skrifuðu veitingahúseigendur nefndinni og töldu af og frá að leggja fleiri skatta en þegar er orðið á veitingahús. Menn töluðu um, að þetta byði jafnframt upp á að menn skytu þessu gjaldi undan, og töldu auðvelt að breyta samkvæmishaldi t. d. hér í Reykjavík í þá veru að stóru veitingahúsin yrðu af viðskiptum, en í staðinn yrðu félagsheimili af öllu tagi látin annast það og kannske án þess að greiða þetta gjald. Við urðum því ásátt í n. um að reyna að leita annarra leiða en þessarar, og eftir nokkra fundi og samráð við hæstv. heilbr.- og trmrh. varð sú leið ofan á sem er hér í 2. gr. þar segir, með leyfiforseta: „Tekjur sjóðsins eru: 1. Leggja skal 100 kr. á hvern skattskyldan einstakling, í fyrsta sinn á árinu 1981. Ónýttur persónuafsláttur samkv. ákvæðum laga um tekjuskatt og eignarskatt gangi til greiðslu á þessu sérstaka gjaldi. Gjaldið skal innheimt með tekjuskatti og eignarskatti og breytist með skattvísitölu ár hvert samkv. lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Ákvæði þetta skal endurskoða að fimm árum liðnum frá gildisstöku laganna.“ Lýkur þar lestri mínum. Síðan geta menn sjálfir séð það sem eftir stendur af þessari grein. Þetta ákvæði um ónýttan persónuafslátt tryggir að mjög tekjulágt fólk, svo sem ellilífeyrisþegar og öryrkjar, kemur ekki til með að greiða þennan skatt. Eins og ég minntist á áðan, var hv. þm. Magnús H. Magnússon ekki viðstaddur síðustu afgreiðslu málsins, en hann hefur ásamt hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur lagt hér fram brtt. sem menn geta séð á þskj. 983. Þeirra till. er á þessa leið, með leyfi forseta: „Leggja skal 1% álag á álagðan tekju- og eignarskatt einstaklinga og félaga, í fyrsta sinn árið 1981.“ Ég geri ráð fyrir að hv. þm. Magnús H. Magnússon geri grein fyrir þessari hugmynd hér á eftir. Vissulega ræddum við þennan möguleika, en töldum að nóg þætti komið af álögðum tekju- og eignarskatti og einkum með tilliti til þess, að hann hefði nýlega verið lækkaður. Töldum við varasamt að fara út á þessa braut, en vissulega hefur þessi leið ákveðna kosti. Við nm. trúum því hins vegar statt og stöðugt, að hver skattskyldur einstaklingur í landinu sé tilbúinn að greiða þessar 100 kr. Við höfum von um að ná inn með ekki hærri nefskatti um 1 milljarði gkr. og teljum þeim svo sannarlega vel varið í hraðari úrbætur í húsnæðis- og byggingarmálum aldraðra. Allir nm. lýstu stuðningi sínum við þetta fram komna frv. Hver nm. ræddi það í sínum þingflokki og allir virtust þeir vera jákvæðir gagnvart því að reyna að koma frv. fram á þessu þingi. Síðar mun ég gera grein fyrir nál. n. um hitt málið, sem er heilbrigðis- og vistunarþjónusta fyrir aldraða, og mun því ekki fara nánar út í það hér, en vil skora á hv. dm. að greiða fyrir þessu frv. svo að fljótlega sé hægt að gera það átak sem um munar í þessum vandasama málaflokki.



Herra forseti. Eins og fram kemur í þskj. 966 treystir hv. heilbr.- og trn. sér ekki til að afgreiða frv. til l. um heilbrigðis- og vistunarþjónustu fyrir aldraða, en vegna þess, hve nauðsynlegt er að afla fjár til málaflokksins, leggur n. til ákveðna tekjuöflunarleið á þskj. 965. Hún gengur út á það að leggja 100 kr. gjald á hvern skattskyldan einstakling, þ. e. 10 þús. gkr., eins og hv. þm. Guðrún Helgadóttir var að lýsa áðan. Flm. þeirrar brtt., sem hér er til umr., þ. e. undirritaður og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, viðurkenna nauðsyn tekjuöflunar, en finnst hugmyndin um 100 kr. gjaldið heldur hvimleið. T. d. leggst hún þungt á börn og unglinga sem njóta ekki persónuafsláttar, gæti í mörgum tilvikum tvöfaldað álögð gjöld barna og unglinga og gott betur. Einnig gæti þetta gjald í vissum tilvikum komið illa við gamalt fólk. Það hefur aldrei þótt góð latína hér á landi að leggja jafnháan skatt, þótt ekki sé kannske mjög stór í krónum, á skólabörn og hátekjufólk, en það er vissulega gert í þessu frv. Við höfum sem sagt leyft okkur á þskj. 983, ég og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, að leggja til aðra tekjuöflunarleið. Við viðurkennum fyllilega nauðsynina, en okkar hugmyndir eru þær að leggja 1% gjald á álagðan tekju- og eignarskatt einstaklinga og félaga á sama hátt og gert var fyrir Byggingarsjóð ríkisins allt fram á síðasta ár. Þessi skattheimta er einföld í framkvæmd. Hún leggst létt á börn og unglinga, og gamalmenni og annað tekjulágt fólk sleppur flest alveg við þessa skatta. Aftur á móti leggst hún, eins og tekju- og eignarskattur á að gera, þyngst á þá sem mestar hafa tekjurnar og mestar eiga eignirnar. Heildartekjur verða svipaðar eða um það bil 1 milljarður gkr. í hvoru tilvikinu sem er, en þar sem 1% skatturinn leggst einnig á fyrirtæki lækkar hann að sama skapi á einstaklingum. Ég vil að lokum láta það álit mitt í ljós, að ég tel að ef frv. um framkvæmdasjóð aldraðra verður að lögum, muni þau lög verða endurskoðuð og felld inn í væntanlega lagasetningu um heilbrigðis- og vistunarþjónustu fyrir aldraða sem verður vonandi afgreidd á næsta þingi. Ég hefði mjög gjarnan óskað eftir því, að hæstv. heilbr.- og trmrh. staðfesti að sú væri ætlunin, því að ef svo er ekki hefði ég gjarnan viljað koma með fleiri brtt. við þetta frv.



Herra forseti. Erindi mitt hingað í ræðustól nú er raunar tvíþætt. Í fyrsta lagi vil ég fara nokkrum orðum um þetta frv., sem hér er til umr., en í öðru lagi vil ég fara nokkrum orðum um málflutning hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur um að menn hér taki störf þingsins ekki alvarlega. Ég vil fyrst segja það um það frv., sem hér liggur fyrir, að ég er hlynntur þeirri hugmynd sem felst í frv. sem slíku. En tekjuöflunarleiðinni er ég ekki hlynntur. Ég tel að flatur skattur af þessu tagi sé óeðlilegur og óheppilegur vegna þess að hann hitti þá fyrir sem kannske síst ættu skilið að fá skotin. Flatur skattur af þessu tagi hefur líka þá tilhneigingu að fara fram hjá vísitölu, og kannske er tilgangurinn með öllum leiknum að fara þá leið. Ég sakna þess líka mjög, að í þessu tilviki skuli hvorki fyrirtæki né félög vera skattlögð. Ég heyrði í fréttum í kvöld að það væri fjöldinn allur af félögum og fyrirtækjum á Íslandi sem enga tekjuskatta greiddu. Og ég man eftir því, að hæstv. núv. fjmrh. lýsti því yfir hér einu sinni glaðbeittur úr ræðustól að hann skyldi nú aldeilis koma böndum á þessi fyrirtæki, sem enga skatta greiddu, þegar hann yrði ráðh. Hann veifaði hér plaggi með nöfnum 1400 fyrirtækja sem enga skatta greiddu. Ég hef ekki orðið var við að hann hafi gert gangskör að því að leiðrétta þetta misrétti sem hann taldi svo mikið í þá tíð, þannig að það hefði nú ekkert skaðað að koma með einhverja skattlagningu í þá áttina. Svo verður það auðvitað að segjast sem er, að skattlagning af þessu tagi er orðin afskaplega hvimleið. Ég held að það væri miklu eðlilegra að taka þessa fjármuni beint úr ríkissjóði en að vera að leggja á sérstakan skatt og væri þá ákveðið á fjárlögum hver sú upphæð ætti að vera. En úr því að ég er kominn hér í ræðustól vil ég fara nokkrum orðum um það sem kom fram hjá hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur áðan. Hún lét það álit sitt í ljós, að þm. tækju störf þingsins ekki alvarlega. Ég verð að taka undir orð hv. þm. Halldórs Blöndals og Matthíasar Bjarnasonar um að hv. stjórnarþm. sýna stjórnarandstöðunni ekki meiri virðingu en það, að þeir hika ekki við, ef persónulegar ástæður eru í húfi, eins og í tilteknu máli sem hér var rætt áðan, frv. um dýralækna, sem óskað var eftir afgreiðslu á; - ef einn þm. hæstv. ríkisstj. telur að það mál sé andstætt sínum hagsmunum, þá afgreiðir hann það með biðinni einni saman og væntir þess þá að það komi ekki upp fyrr en á næsta þingi. Þetta eru gersamlega ótæk vinnubrögð. Það var gengið frá þessu máli í landbn. Nd. Minnihlutaálit lagði ég fram í gær, og ég bjóst fastlega við að álit meiri hl. kæmi fram í gær, vegna þess að þetta mál var afgreitt með miklum velvilja og fullkomlega reiðilaust af beggja aðila hálfu. Ég geri þá kröfu til stjórnarsinna, að um leið og þeir óska eftir að við stjórnarandstæðingar reynum að hraða málum í gegnum þingið núna á síðustu dögum þess sýni þeir okkur þá lágmarkskurteisi að láta ekki tilfinningar sjálfra sín ráða, hafi þeir á móti einhverju einu tilteknu máli, svo að það fái ekki þinglega meðferð af þeirri ástæðu einni. Þetta er óþolandi framkoma og verður auðvitað ekki liðið og býður upp á að stjórnarandstaðan tefji hér fyrir málum. Það hlýtur að gerast ef þetta verður uppi á teningnum áfram. Það sem er ergilegast og leiðinlegast við þetta mál er að það var fullkomlega ástæðulaust að tefja það á þann hátt sem gert hefur verið. Það eru engin rök sem hníga til þess, að þetta mál skuli tafið, nema einhverjar persónulegar ástæður ákveðins þm. Það eru þessi atriði sem eru mjög verð þess að vera gagnrýnd. Vinnubrögð af þessu tagi eru gagnrýnisverð þegar um það hefur verið samið að reynt sé í sameiningu og með samvinnu að koma málum fram hér á þinginu. Ég segi fyrir mig að ég hef ekki mikla ástæðu til þess né mikinn áhuga á því að hjálpa til við framgang mála hér á þingi þegar menn haga sér á þennan hátt. Og ég er alveg sannfærður um að ef þessi vinnubrögð eiga að viðgangast hér, þessi hreina ókurteisi og dónaskapur sem mönnum er sýndur á þennan hátt, þá verður stjórnarandstaðan auðvitað að grípa til sinna ráða. Hún getur ekki tekið þessu með þegjandi þögninni. Það gengur ekki. Ég skora á hv. stjórnarsinna að þeir sjái til þess, að svona nokkuð gerist ekki og þeir leiðrétti það, sem nú hefur gerst hér, þannig að það mál, sem um ræðir, frv. um dýralækna, komi hér á dagskrá hið allra fyrsta og fái þinglega meðferð eins og lofað hefur verið. Að öðrum kosti segi ég það fyrir mig, að ég tel enga ástæðu til þess að ég sitji hér og reyni með þeirri setu að flýta fyrir málum sem hæstv. ríkisstj. hefur áhuga á að koma hér í gegn, ef hún sýnir svo stjórnarandstöðunni þann dónaskap sem hún hefur nú gert. Ég skora á stjórnarsinna að sjá til þess, að svona lagað gerist ekki.



Herra forseti. Hv. alþm. er það auðvitað sameiginlegt hagsmunamál og áhugamál að vegur Alþingis alls staðar annars staðar í þjóðlífinu sé sem mestur. En það hefur oft verið sagt hér í dag og er þrátt fyrir það ástæða til að endurtaka það enn, að afgreiðsla mála nú þessa síðustu daga er alveg með ólíkindum. Hér er hvert stórmálið á fætur öðru afgreitt og auðvitað, þó að út af fyrir sig sé um virðingarverð og sjálfsögð mál að ræða sitja menn á sér og taka ekki til máls til að tefja ekki umr., eins og það er kallað, vitandi mætavel að fljótaskrift er á afgreiðslu, að frv. eru ekki nægilega vel undirbúin, að það er hróflað upp lausnum á vandamálum á síðustu stundu. Ef Alþingi starfaði með eðlilegri hætti og eins og nútímalegt þjóðfélag ætti að gera ráð fyrir, starfaði eins og önnur fyrirtæki í þessu landi og sniði sig ekki svo að hinu gamla landbúnaðarþjóðfélagi eins og það gerir með þessum hætti, þá gæfist meiri og betri tími. Því segi ég, að ég hygg að það frv. til laga, sem hér er til umr. um framkvæmdasjóð aldraðra, sé nákvæmlega svona til orðið. Nú er það auðvitað svo, að enginn getur haft á móti framkvæmdasjóði aldraðra og enginn getur haft á móti því út af fyrir sig að stuðlað sé að byggingu húsnæðis og dvalarstofnunum fyrir aldraða, eins og það heitir í 1. gr. frv. Vandamálið snýst ekki um það út af fyrir sig. Á undanförnum árum hefur ekki eins mikið verið gert í þessum efnum og við gjarnan kysum, en það snýst um það að ekki hafa verið til peningar. Fyrir nokkrum vikum lagði hæstv. félmrh. til við Alþingi að lagður yrði skattur á þá sem sækja veitingahús í Reykjavík - og Akureyri raunar. Það hefur komið fram, að eftir að hafa hlustað á röksemdir taldi n. að þessi leið gengi ekki, og á það sjónarmið n., sem hér hefur raunar verið lýst, verður að fallast. En nú er í staðinn farin sú leið að leggja flatan nefskatt á sérhvern skattskyldan einstakling í þjóðfélaginu, unglinga og upp úr. Alveg burtséð frá hinu virðingarverða verkefni sem hér er um að ræða, hverju nafni sem þessi skattheimta er nefnd, er hér auðvitað um að ræða hækkun á tekjusköttum sem nemur 1%. Innheimtur tekjuskattur nemur samkv. fjárl. núna u. þ. b. 100 milljörðum kr. Hér er um að ræða 1% hækkun á slíkum skatti. En málið er það, að vitaskuld ætti ekki að fara þessa leið. Vitaskuld ætti það svo að vera, að þegar fjmrh. og heilbrrh. semja fjárlög með sínar sérfræðingasveitir á bak við sig ætti það, hvað við viljum leggja til slíkra verkefna, að vera eitt af því sem þeir þurfa að gera upp við sig. Það skal sagt um þetta mál: þeim mun meira, þeim mun betra. En þetta er röng leið. Og af hverju er þetta röng leið? Vegna þess að stóri bróðir má gæta sín. Skattar af þessu tagi eru til þess fallnir að fara hreinlega í taugarnar á fólki og það með réttu. Málið er auðvitað það, að hversu óendanlega virðingarvert verkefni sem auknar byggingar til handa öldruðum eru, sem þær vissulega eru, úr því skal hvergi dregið, megum við ekki gleyma að fjölmörg önnur félagsleg verkefni af þessu tagi bíða. Hvað með vandamál þroskaheftra eða vandamál geðsjúkra? Eigum við hv. þm. að fara hér í kapphlaup um að leggja til nefskatt af þessu tagi, að negla niður verkefni af þessu tagi og setja þingbræður okkar og systur upp við vegg? Ég held að þessi aðferð sé af mörgum ástæðum bæði vitlaus og beinlínis óheppileg. Nú vil ég lýsa því, að víða annars staðar, ég nefni t. d. Þýskaland, skipta þeir upp þannig að á skattseðli ráða menn t. d. hvað mikið þeir eru að greiða til heilbrigðisþjónustu. Það má vel hugsa sér að skattseðill sé í ríkari mæli svona upp byggður, að það sé skipt á milli þannig að fólk geri sér nokkra grein fyrir í grófum dráttum hvað fer til þessara stóru málaflokka: til heilbrigðismála, til menntamála, til stjórnunarmála og til framkvæmda. Það eru í grófum dráttum stærstu þættirnir sem um er að ræða. En að taka eitt mál, sem þegar við skoðum allt þetta dæmi í heild er auðvitað lítið mál, þ. e. í prósentu- og peningaskilningi, og leggja á nefskatt til þess eins, það er nefskattur sem er 100 kr. eða 10 þús. gkr., - ég held að það sé röng aðferð. Úr því að farið er til þessa er auðvitað miklu hreinlegri aðferð að fara þá leið, sem hv. þm. Magnús H. Magnússon og Jóhanna Sigurðardóttir leggja til á sérstöku þskj., að hækka þá álagðan tekju- og eignarskatt um 1%, en það er auðvitað það sem verið er að gera. Og það er auðvitað rétt ábending, sem fram kom hjá hv. þm. Árna Gunnarssyni um þetta: Þessi mál eru tekin út fyrir sviga. Þetta er flatur skattur á hvern skattskyldan einstakling. M. ö o.: fyrirtæki og aðrir þeir sem skatta greiða, aðrir en einstaklingar, taka ekki þátt í þessari fjármögnun. Hlutverki og þjónustu ríkisins á á hinn bóginn einmitt að dreifa, slíkri kostnaðarbyrði á að dreifa þannig að þunginn fari frá einstaklingum og til ágóða. Hér er þessi leið ekki farin, heldur farin sú leið að leggja þetta alfarið á einstaklinga. Að þessu leytinu til horfir þessi skattlagning í ójafnaðarátt. Nú væri auðvelt að segja sem andsvar við þessum málflutningi mínum, að hér væri verið að bregða fæti fyrir framkvæmdasjóð aldraðra. Gott og vel. Og af hverju er það hægt? Jú, vegna þess að stutt er eftir af þingtíma. En málið er það, að þetta kom seint fram frá hæstv. ráðh. Ég get vel skilið að stuðningsmenn ríkisstj. í n. vilji ekki bregða fæti fyrir málið, en þeir sjá enga aðra lausn en þá afleitu lausn að leggja á skatta með þessum hætti. Ég vil vekja sérstaklega athygli hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur á því, að með því að leggja þetta eingöngu á hvern skattskyldan einstakling fer þunginn þangað, ekki á fyrirtækin, ekki ágóðann í landinu. Eðli þessarar skattlagningar er þess vegna allt annað en eðli hins almenna dæmis sem við gerum upp í gegnum fjárlög og dreifum aftur út í félagslega þjónustu. Það er þetta sem er aðalatriði þessa máls. Út af fyrir sig er þetta nákvæmlega eins og með mörg önnur mál sem hér er verið að afgreiða: Það er svo seint fram komið að ég hefði gjarnan viljað fá lengri umhugsunarfrest. Við sjáum hvernig mál eru að þróast. Menn féllu frá vínveitingahúsaskattlagningu, væntanlega vegna þess að eftir nokkurra daga umhugsun sáu menn að það gekk ekki, eins og hér var ágætlega gerð grein fyrir í framsöguræðu. Þetta er næsta stig í þróuninni, og ég er sannfærður um að ef t. d. við hv. þm. Guðrún Helgadóttir leiddum að því góðan og betri þanka og tækjum til þess nokkurn tíma kæmumst við sameiginlega að þeirri niðurstöðu, að þetta er ekki rétta leiðin til að afla fjármuna. En væntanlega á þetta eftir að fara hér í gegn og hv. þm. annars stjórnarandstöðuflokksins hafa fallist á þessa hugmynd. Ég er sannfærður um að í raun og veru er þar eins rökleitt. Þeir segja: Tíminn er orðinn naumur, en málið er svo gott að það er ekki hægt annað en að vera með þessu. - Allt er þetta mál í heild sinni enn ein undirstrikun þess með hverjum hætti vinnubrögð eru hér á Alþingi síðustu daga. Ég spái því, að þessi skattur eigi eftir að fara feikilega í taugarnar á feikilega mörgum og meira en upphæð hans gefur tilefni til. Það á að vera svo, að hegðunarmunstur stóra bróður - ríkisins - fari ekki meira í taugarnar á fólki en nauðsynlega þarf. Með þessum vinnubrögðum er stóri bróðir að gefa réttmætan höggstað á sér, þó svo málið sé gott. Af þeirri ástæðu er ég fastlega þeirrar skoðunar, að þessi aðferð til skattheimtu sé röng. Rétta leiðin hefði verið að taka þetta út úr heildardæminu, eins og við gerum við mennta- og menningarmál og aðra þætti heilbrigðismála. Það hefði verið frá sjónarmiði ríkisins skynsamlegri leið en sú vitlausa leið sem hér er verið að fara.



Herra forseti. Ég óska eftir því að hæstv. félmrh. verði viðlátinn.  Við munum eftir því í sambandi við setningu brbl. hinn 31. des. s. l. að þá var heitið af ríkisstj. að hún mundi beita sér fyrir því að lækka beina skatta um sem næmi 1.5% í kaupmætti. Hæstv. ríkisstj. átti síðan fundi með fulltrúum Alþýðusambands Íslands um þessi mál og fulltrúar Alþýðusambandsins mátu þær skattalækkanir sem þegar hafa verið samþykktar hér í Nd. Mér er satt að segja ekki kunnugt um hvort breytingarnar á tekju- og eignarskatti og sjúkratryggingagjaldi eru komnar í gegnum Ed., en þessi mál hafa verið afgreidd hér í Nd. Nú langar mig að varpa þeirri fsp. til hæstv. félmrh., hvort ekki hafi komið fram í viðræðunum við fulltrúa Alþýðusambands Íslands skuldbinding af hálfu ríkisstj. um að beinir skattar yrðu ekki hækkaðir með öðrum hætti til að ná upp þeim tekjumissi sem ríkissjóður varð fyrir með lækkun tekjuskattsins. Það er afskaplega þýðingarmikið að þetta komi fram. Eins og þetta frv. um framkvæmdasjóð aldraðra horfir við mér virðist mér sem verið sé að ganga á samkomulagið við stéttarfélögin um lækkun beinna skatta. Ég óska eftir upplýsingum um hvort um þetta hafi verið rætt við aðila vinnumarkaðarins, við fulltrúa Alþýðusambands Íslands, og hvort þeir líti svo á, að nefskattur af þessu tagi samrýmist því samkomulagi sem hæstv. ríkisstj. sagðist hafa náð við fulltrúa Alþýðusambandsins. Mér hefur að vísu ekki gefist kostur á að ræða þessi mál við fulltrúa Alþýðusambandsins í þingnefndum og formaður Verkamannasambands Íslands, sem sæti á hér í deild, hefur verið næsta þögull um þessi efni og til lítils að hlýða honum yfir gang mála. Ég vil rifja það upp fyrir hv. þd., að stéttarfélögin eru nú að vinna að því að setja fram sína kröfugerð varðandi þá samninga sem nú á að fara að vinna að, en eins og mönnum er kunnugt um verða allir samningar lausir í síðasta lagi um næstu áramót, bæði hjá Alþýðusambandinu og hjá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja. Ég reikna með því, að það muni ekki gera næstu samninga auðveldari ef verkalýðshreyfingin stendur frammi fyrir því að ekki hafi nýtt tungl runnið upp síðan skattar voru lækkaðir uns aðrir nýir voru lagðir á í staðinn. Ég ætla þess vegna að nauðsynlegt sé fyrir þd. að fá um það glöggar upplýsingar, hvernig verkalýðshreyfingin lítur á þessi mál, og vil óska eftir því við þá nefnd sem fær málið til umfjöllunar. Ég vil leggja til að það sé fjh.- og viðskn., þar sem þetta frv. er flutt af heilbr.- og trn., en einn þáttur þess kemur inn á skattamál. Ég tel eðlilegt að fjh.- og viðskn. fái málið til umfjöllunar og mun gera að tillögu minni að málinu verði vísað þangað. Þá hygg ég að nauðsynlegt sé að nefndarmenn kveðji á sinn fund aðila vinnumarkaðarins og fái upplýsingar frá forustumönnum launþegasamtakanna um það, hvernig þeir líta á þessi mál. Ýmsir hafa spáð því, að mjög harðnandi átök séu fram undan á vinnumarkaðinum og ég býst ekki við að launþegar taki því þegjandi ef þannig á að fara ofan í vinstri vasann til þess að taka það burt sem hæstv. ríkisstj. þóttist hafa sett í þann hægri. Hins vegar kann ég aðra lausn á þessu máli, sem er miklu nærtækari og skynsamlegri og þjónar þessu markmiði betur, og hún er einfaldlega fólgin í því, að við leggjum til hliðar 0.3% af tekjum ríkissjóðs og leggjum í framkvæmdasjóð aldraðra. Sú lausn mundi í fyrsta lagi hvetja hæstv. ríkisstj. til að sýna meira aðhald í ríkisrekstrinum, spara, og veitir nú ekki af, og í öðru lagi fullnægir sú lausn því, að staðið yrði við fyrirheitin við launþega a. m. k. að einhverju leyti. Ég vek athygli á því, að það gjald, sem gert er ráð fyrir að leggja á skattborgarana samkv. þessu frv., nemur um 1.5% af þeim tekjuskatti einstaklinga sem reiknast til beinna tekna þegar tekið hefur verið tillit til barnabóta og persónuafsláttar og greiðslu útsvars og sjúkratryggingagjalds. Svo hátt er nú þetta gjald í raun og veru vegna þess að greiðendurnir verða svo margir - og miklu fleiri en menn gera sér í rauninni grein fyrir fljótt á lítið. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri. Ég vil ekki tefja fyrir framgangi málsins hér á Alþingi og í samræmi við þinglegar venjur mun ég ekki flytja brtt. við 1. umr. málsins, en legg til að málinu verði vísað til fjh.- og viðskn. til að athuga sérstaklega þann þátt frv. sem veit að skattalögum, athuga hvort sá þáttur samrýmist þeim loforðum og fyrirheitum sem fulltrúum stéttarfélaganna voru gefin í sambandi við brbl. 31. des. s. l. og kristölluðust í því, að menn voru sviptir 7% af launum sínum mánuði eftir á. Í marslok voru þeir sviptir marslaununum, og mér þykir satt að segja nóg að gert að því leyti. Ég bendi á að engin skattalækkun hefur enn komið mönnum til góða. Fyrirframgreiðslur eru óbreyttar eins og ákveðið hafði verið og engin miskunn hjá Magnúsi hvað það snertir. Kjaraskerðingin hefur því komið með fullum þunga á fólk og ég fullyrði það af viðtölum við einstaka trúnaðarmenn verkalýðshreyfingarinnar að þolinmæði þeirra er á þrotum, en á hinn bóginn þykir mönnum sem þessi ríkisstj. sé fullfrek til fjárins. Ég vil beina því til fjh.- og viðskn. að hún athugi þetta, hvort ekki megi koma í staðinn fyrir 1. lið 2. gr. að í tekjur sjóðsins verði 0.30/00 af tekjum fjárlaga, og ef ríkisstj. þykist ekki hafa fullar heimildir fyrir sparnaði í ríkisrekstrinum mætti í ákvæði til bráðabirgða gera ráð fyrir að ráðh. væri heimilt að spara örlítið meira og ætti þó satt að segja að vera óþarfi að taka það fram. Ég á von á að hæstv. fjmrh. muni taka undir þau orð mín, að rétt sé að standa eins og hægt er við þau fyrirheit, sem verkalýðshreyfingunni hafa verið gefin, og ekki sé gengið lengra á þá samningsgerð en þegar er orðið.



Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hv. heilbr.- og trn. fyrir afgreiðslu hennar á þessu máli. Mér er ljóst að það hefði verið miklu æskilegra að reyna að ná heildarsamstöðu og víðtækri samstöðu um heilbrigðis- og vistunarþjónustu aldraðra. Á því varð ekki kostur og þess vegna varð niðurstaðan að gera sérstakar ráðstafanir til að afla fjár í framkvæmdasjóð aldraðra. Eftir mjög ítarlegar umr., sem fram fóru á milli alþm. bæði úr stjórn og stjórnarandstöðuliði, varð niðurstaðan sú að miða við þá tekjuinnheimtu sem gert er ráð fyrir í þessu frv. nú, þ. e. 100 kr. á hvern framteljanda. Ég er út af fyrir sig ekkert mjög ánægður með þessa leið, en ég tel að hér sé um að ræða svo mikilvægt og svo alvarlegt vandamál í þjóðfélaginu að við getum ekki látið þetta þing líða og því ljúka án þess að við gerum ítrustu tilraun til að kanna hvort Alþingi er reiðubúið til að leggja þarna nokkuð á sig með þeim hætti að samþykkja sérstaka fjáröflun í þessu skyni. Hér er ekki verið að innheimta peninga í ríkissjóð, eins og hv. þm. Halldór Blöndal gat um áðan. Hér er verið að innheimta fjármuni vegna sérstaks neyðar- og vandræðaástands í málefnum aldraðra. Ég minni á að við erum með í byggingu nú tvær verulega stórar byggingar. Þar er annars vegar B-álma Borgarspítalans og hins vegar húsnæði Hrafnistu í Hafnarfirði. Þessar framkvæmdir þurfa á fjármunum að halda ef það á að ganga fram með þær eins og brýn nauðsyn er. Af þessum ástæðum þætti mér ákaflega vænt um það, ef Alþingi treysti sér til að afgreiða ákvæði um framkvæmdasjóð aldraðra eins og hér hefur verið lagt til. Samkomulag varð um þessa leið í hv. n. að verulegum hluta til. Ég vil segja um málið að öðru leyti, að ég mun nú í sumar óska eftir því við alþm. úr öllum flokkum að þeir, eins og hv. frsm. n. mun hafa getið um, taki til sérstakrar meðferðar tillöguflutning sem hér hefur verið á þinginu varðandi þessi mál nú í vetur og að þessi meðferð leiði til þess að fluttar verði hér í haust tillögur um þessi efni. Þá væri væntanlega gert ráð fyrir að lögin eða ákvæðin um framkvæmdasjóð aldraðra yrðu í rauninni felld inn í hin nýju hugsanlegu lög og þar með féllu hin sérstöku ákvæði niður við endurskoðunina. Ég vona, herra forseti, að Alþingi sjái sér fært að afgreiða þetta mál þó að knappur tími sé til þingloka og erfitt að taka á jafnstóru máli með stuttum fyrirvara. Hið erfiða ástand í þessum málefnum réttlætir að við gerum okkar ítrasta til að ná um þetta mál samkomulagi.



Herra forseti. Fyrir heilbr.- og trn. þessarar deildar liggja tvö frv. sem voru óútkljáð og þau einu sem nefndin hefur ekki afgreitt af öllum frv. sem til hennar hefur verið vísað í vetur: í fyrsta lagi frv. um heilbrigðis- og vistunarþjónustu fyrir aldraða, sem lagt var fram og fylgt úr hlaði af hæstv. félmrh., og frv. flutt af Pétri Sigurðssyni og fleiri um sérhannað húsnæði aldraðra og öryrkja. Það varð að samkomulagi í n. að ekki væri tími til að afgreiða og samræma þessi mál á þessu þingi. Það kom fram mjög eindregin ósk frá heilbr.- og trmrh. um að út úr hans frv., stjfrv., væri tekinn kaflinn um fjáröflun til framkvæmdasjóðs aldraðra. Þessum kafla hefur verið breytt hér nokkuð að tillögum ráðh. Þegar formaður n. óskaði eftir því og bar fram ósk ráðh. um að n. flytti þetta frv. taldi ég, eins og almennt er siður, vera eðlilegt að nm. skoruðust ekki undan því að flytja slíkt frv., en ég tók jafnframt fram við formann n., sem talaði við mig um þessi mál, að ég áskildi mér rétt til að flytja eða fylgja brtt. sem fram kunna að koma. Ég held að um það verði ekki deilt að hlutverkið, sem þessi sjóður á að gegna, er mjög mikilvægt og allir þm. hljóta að lýsa áhuga sínum á því að bæta þar stórum úr frá því sem verið hefur. Hins vegar má mjög um það deila, hvernig fjáröflun til slíks verkefnis sem þessa eigi að fara fram. Hún er hér talin upp í 2. gr. þessa frv. í fimm liðum. Það er inneign Byggingarsjóðs aldraðs fólks, sem flyst yfir á þennan sjóð, og frjáls framlög og aðrar tekjur, sem til kunna að falla, og vaxtatekjur, en aðaltekjuöflunin er sú 100 kr. skattlagning á hvern skattskyldan einstakling, sem hefur verið gerð hér að umræðuefni, og í öðru lagi beint framlag ríkissjóðs eftir ákvörðun við gerð fjárlaga hverju sinni. Nú finnst mér skipta verulegu máli hvernig aflað er fjár til að sinna þessu verkefni. Ég get ekki fyrir mitt leyti fallist á að greiða atkv. með till. Magnúsar H. Magnússonar og Jóhönnu Sigurðardóttur um að leggja 1% álag á lagðan tekju- og eignarskatt einstaklinga og félaga, í fyrsta sinn árið 1981, jafnvel þó talað sé nú um það og þyki vinsælt umræðuefni hjá sumum að mörg félög í landinu greiði ekki tekjuskatt. Ég held að það væri ekki bætandi á Flugleiðir að leggja á þær tekjuskatt ofan á milljarða tap og ýmis önnur fyrirtæki í landinu. Hins vegar er hér um að ræða að æskilegra hefði verið að mínum dómi að beint framlag ríkissjóðs hefði verið ákveðið í þessum lögum - beint framlag sem hækkaði eftir skattvísitölu - annaðhvort til að sinna verkefninu öllu, eða þá að fallast á að einhverjum hluta, litlum hluta, tekjuskattsins væri varið í þessu skyni. Ég tel ekki fært, eftir að við erum búnir að afgreiða tekju- og eignarskattsfrv., að bæta við 1% álagi nokkrum dögum eftir það, á sama tíma og við sjálfstæðismenn gagnrýnum og teljum of háa þessa beinu skatta og alveg sér í lagi eignarskattana á almennt íbúðarhúsnæði. Við getum ekki í sömu andránni staðið að aukaskattlagningu sem þessari. Hitt hefði verið æskilegri leið að mínum dómi, en þar ræður ekki stjórnarandstaðan. Það verður að vera ákvörðun þeirra sem ríkisstj. styðja, hvort þeir vilja fara þessa leið eða þá sem er í 1. lið 2. gr. þessa frv. Ef við fulltrúar Sjálfstfl. í þessari nefnd hefðum sagt að okkur varðaði ekkert um þetta, við vildum ekki eiga neina aðild að þessu frv., væri hægt að ásaka okkur fyrir að við hefðum ekki áhuga á að sinna því brýna verkefni sem þessum sjóði er ætlað. Ég segi því fyrir mitt leyti, að ég tel þessa leið heldur hafa komið til greina. Ef meiri hluti Alþingis eða meiri hl. þessarar hv. deildar er á annarri skoðun, stjórnarmeirihlutinn, og þessi till. liggur fyrir eins og nú er mun ég fyrir mitt leyti greiða henni atkvæði, en eingöngu af þeirri miklu og brýnu þörf sem er á því að auka fjármagn í þessu eina tilviki, að efla byggingar fyrir aldrað fólk í landinu. Það er ósköp eðlilegt að menn hafi mismunandi skoðanir á hinum svokölluðu nefsköttum eða mörkuðu tekjustofnum eða hvað við eigum að kalla það. Ég segi fyrir mitt leyti að ég er fremur andvígur mörkuðum tekjustofnum eða nefsköttum, en það er mér ekki svo heilagt mál að ég geti ekki í einstökum tilfellum sveigt af leið ef ég tel að það sé brýnt fyrir gott og þarft málefni. Í þessu tilfelli geri ég það og get það. Hæstv. ráðh. hefur og lýst því yfir, sem er alveg örugglega sjónarmið allrar nefndarinnar, að þetta frv., ef að lögum verður, verði hluti af því frv. sem samið verður og örugglega verður lagt fyrir næsta Alþingi. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál. Ég lýsi því enn yfir að ég vil ekki bregða fæti fyrir framgang þess, heldur fremur styðja að því að það fái hraða afgreiðslu hér í hv. deild og væntanlega þá einnig í Ed. Það kom fram í ræðu áðan að rétt væri að vísa þessu frv. til fjh.- og viðskn. Auðvitað má um það deila. Það er ekkert óeðlilegt að það sjónarmið komi fram, af því hér er að verulegu leyti um fjármál að ræða þó að hlutverkið sé auðvitað fyrst og fremst á sviði heilbr.- og trn. En við verðum líka í leiðinni að huga að því, að þetta er aðeins hluti af miklu stærra máli sem verður í heilbr.- og trn. Mér væri alveg sama í hvora n. málið færi, því að það vill svo til að ég á sæti í báðum þessum n., en ég tel fyrir mitt leyti eðlilegra að málinu verði vísað til heilbr.- og trn. sem hefur flutt það og haft með þau frv. að gera sem hafa orðið til þess að þetta frv. hefur orðið til og verið hér flutt.



Herra forseti. Ég get ekki látið hjá líða að láta þá skoðun mína í ljós, að á þeim bráðum átta árum, sem ég hef setið hér á þingi, hef ég sjaldan heyrt talað af eins lítilli sannfæringu gegn nokkru máli, sem á annað borð hefur verið talað í eða á móti, og hv. 9. þm. Reykv. gerði. Orðin, sem hann sagði, báru mér því allt annan skilning á afstöðu hans en þau gáfu til kynna, enda trúi ég því ekki, að hann hafi neitt við þetta frv. að athuga, og hefði það orðið hans hlutverk á sínum tíma, þegar hann var ráðh., að koma því á framfæri hefði hann áreiðanlega talað í líkum tón og þeir tveir menn sem hér töluðu, annar núv. heilbrmrh. og hinn fyrrv. heilbrmrh., sem virðast hafa meiri skilning vegna þess að þeir standa nær vandamáli fólksins en hv. þm. virðist gera, þrátt fyrir að vandamálið blasi við hvert sem lítið er hér í Reykjavík. Það vitum við báðir. Við erum báðir aldir upp hér í Reykjavík. En það vill nú svo til að ég ferðaðist vítt og breitt um landið undanfarna mánuði, má segja, meira en áður, og varð var við nákvæmlega sama vandamálið hvar sem komið er. Sameiginlegt átak er því nauðsynlegt. Ég hefði viljað lenda hér í verulega harðri umræðu við flokksbróður minn, hv. 7. landsk. þm., vegna þess að það er í hverju einasta máli sem hann hefur einhverjar athugasemdir að gera. Hann hefur mál sitt um frv. á þskj. 965 með því að sækja mál sitt harla langt og nota orð sem ætluð eru til þess eins að æsa upp aðila vinnumarkaðarins gegn þessu frv. En mér er ljúft að rifja það upp, að aðilar vinnumarkaðarins leggja mikla áherslu á stórauknar framkvæmdir í þessum málaflokki einmitt, í vistunarmálum aldraðra. Ég vil minna hv. þm. á tiltölulega nýtekna ákvörðun Verslunarmannafélags Íslands þar sem það hefur í huga að nota eigin sjóði til að auka hraðann á byggingum fyrir aldraða og þá aðallega að sjálfsögðu fyrir aldraða félagsmenn sína. Það eru yfirleitt eldri félagar í verkalýðsfélögunum sem á efri árum eru í mestri þörfinni fyrir vistun og umhyggju, og ég held að verkalýðsfélögin hafi oft svarað í verki öllum þeim spurningum sem þm. bar fram. Að sjálfsögðu er rétt að verða við óskum hv. þm. ef hann telur nauðsynlegt að fá forustumenn verkalýðsfélaganna á fund einhverra þingnefnda til að staðfesta það sem þeir hafa margsinnis rekið á eftir, en það eru byggingar á dvalar- og vistunar- eða umhugsunarheimilum fyrir aldrað fólk og sérstaklega þá sem hafa eytt langri ævi á vinnumarkaðinum sem almennir verkamenn. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á, að hv. 7. landsk. þm. ætli sér með einhverjum bolabrögðum að telja framgang þessa máls. Það getur vel verið að vandamál aldraðra hafi ekki brunnið svo mjög á honum persónulega, en ég get fullvissað hann um að vandamál aldraðra brennur einhvern tíma á hverjum okkar sem er, hvort sem það er okkur persónulega eða á nánum ættingjum. Ég frábið mér það sem hann hefur þegar sagt í þessu máli, og ég get næstum því sagt fyrir fram: Ég frábið mér allt það sem hann á eftir að segja. - Hann talar þar ekki fyrir mína hönd sem sjálfstæðismanns. Sjálfstfl. í borgarstjórn Reykjavíkur hefur sýnt að hann er á allt annarri skoðun en þm., og það hefur sjálfstæðisfólk í sveitarstjórnum vítt og breitt um landið líka sýnt. Ég vil leyfa mér að lýsa yfir stuðningi mínum við framkomið frv. til l. um framkvæmdasjóð aldraðra á þskj. 965. Þá styð ég einnig þá ákvörðun heilbr.- og trn. Nd. að fresta umr. og afgreiðslu á frv. til l. um heilbrigðisog vistunarþjónustu fyrir aldraða. Samþykkt á þessu frv. til laga um framkvæmdasjóð aldraða markar djúp spor í þá átt að leysa þann mikla vanda sem vistun á öldruðu fólki er í okkar annars góða samfélagi. Ég er viss um að almenningur tekur þessum nefskatti vel. Og ég vil segja að það tekur þessum skatti mun betur þar sem féð rennur ekki til ríkissjóðs. Það rennur ekki til ríkissjóðs, það er misskilningur hjá hv. 7. landsk. þm. Ég skildi hann illa ef hann talaði ekki á þann máta að hér væri um ríkissjóðstekjur að ræða. Ég vil segja að samtakamáttur fólksins í landinu er hér virkjaður í góðu máli. Hér er ungum sem öldnum gert að skyldu að snúa saman bökum til lausnar á því vandamáli sem brennur hvað sárast á íslenskri þjóð. Fólkið í landinu hlýtur að fagna því aukna átaki til lausnar á vistunarvandamálum aldraðra sem af samþykkt þessa frv. mun leiða. Heilbr.- og trn. sýnir með flutningi þessa frv. frábæran skilning á þessu vandamáli aldraðra. Ég vil persónulega þakka henni fyrir vel unnin störf vegna þess að það var auðvelt fyrir nm. að afgreiða frv. eins og það lá fyrir neikvætt eða drepa það á einhvern annan hátt. En ábyrgðina, sem á n. hvíldi, skildu nm. Ég vil segja að þetta frv. er Alþingi til sóma og ég held að ekkert hafi verið borgarstjórn Reykjavíkur meira til framdráttar - öllum flokkum - en einmitt samþykkt á líkum aðgerðum í borgarstjórn Reykjavíkur á sínum tíma. En það átti erfitt uppdráttar, og ég ætla ekki, nema að gefnu tilefni frá flokksbróður mínum, að rifja upp þá sögu.

Ég held þú ættir að gera það ef þú ert ekki búinn að gleyma henni.

Ég óska eftir því, herra forseti, að í eitt skipti fái ræðumaður að tala án frammígrips frá hv. 7. landsk. þm. Það er kominn tími til að hann læri sína lexíu og mannasiði á sama hátt og hann gerir kröfur til annarra þm. Ég hef starfað að byggingarframkvæmdum fyrir aldraða í þau tíu ár sem ég hef verið borgarfulltrúi í Reykjavík, og ég veit því hve brýnt er að auka fjárveitingu til þessa málaflokks. Bæjarfélög um land allt hafa sýnt þessum málaflokki sívaxandi áhuga og víðast hvar er nú myndarlega að staðið í byggingarframkvæmdum fyrir aldraða þrátt fyrir skort á framkvæmdafé. Vonandi leysir samþykkt þessa frv. þann vanda. Hér er verið að gera átak til lausnar á uppsöfnuðum vanda þjóðfélagsins og því þarf þann samtakamátt meðal þjóðarinnar allrar sem lýsir sér í því, að þessi höfðatöluskattur og ákveðna upphæð er lögð til. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þá brtt. sem hér er á þskj. 983, en ég mun ekki fylgja henni. Ég mun greiða atkv. gegn henni og með till. heilbr.- og trn. til lausnar þessum mikla vanda.



Herra forseti. Ég veit satt að segja ekki hvort ég átti að taka hluta af ræðu hv. 3. þm. Reykv. svo að hann væri með bölbænir varðandi það gamalt fólk sem mér stendur næst, en orð hans féllu á þá lund að þau mætti skilja á þann veg. En ég vil reyna að skilja þau öðruvísi, þannig að hv. þm. hafi ekki fyllilega gert sér grein fyrir því hvað hann var að segja. Hitt ætla ég að segja honum og öðrum mönnum, að mér þykir enginn ofrausn felast í þessu frv. til gamals fólks í dvalarsjóð aldraðra og hefði fundist skemmtilegra að sjá að ríkisstj. hefði treyst sér til að leggja eitthvað fram úr ríkissjóði til þessa máls strax. Hún hefur á undanförnum vikum aflað sér ótal heimilda til margvíslegs sparnaðar í ríkisrekstrinum, og skemmtilegt hefði verið að sjá fylgja þessu frv. eða heyra í ræðu hæstv. heilbr.- og trmrh., sem einnig er félmrh., eitthvert yfirlit um þennan sparnað, hvernig hann gengi, og að þeir hefðu fundið eitthvert fé sem mætti leggja til hliðar handa öldruðum. Ég man ekki betur en við afgreiðslu fjárlaga hafi verið skert fé til lamaðra og fatlaðra og í einu slíku máli, sem nafnakall var um, sat hv. 3. þm. Reykv. hjá. Það er skjalfest. Vil ég heldur skilja það þannig, að hann hafi ekki almennilega áttað sig á um hvað sú atkvgr. var, frekar en hitt, að honum sé illa við lamaða og fatlaða, enda kom það fram við 3. umr. málsins. Þá greiddi hann öðruvísi atkv. um sama mál og var þá sammála mér í það skiptið. Hitt hygg ég að öllum mönnum sé ljóst, að þótt einhver maður sé andvígur því, að nýir skattar séu lagðir á, geta þeir á hinn bóginn ekki reiknað það svo, að þeim sé illa við gamalt fólk. Þvert á móti finnur ríkisstj. að hún hefur hundsað þennan málaflokk. Hún hefur á undanförnum árum ekki staðið nógu vel að byggingum fyrir aldraða, og svo þegar komið er fram á þessa vordaga og þörfin blasir hvarvetna við hrekkur hæstv. ríkisstj. í kút og býður mönnum að eitthvað skuli af hendi rakna, en með því skilyrði einu að Alþingi samþykki nýjan skatt. Þrátt fyrir að heildarskattheimtan hafi aldrei verið meiri en nú af þjóðartekjum er ekki hægt að sjá af litlum 10 millj. kr. í byggingarsjóð handa öldruðum án þess að leggja á nýjan skatt. Það var ég að segja áðan. Ég var að reyna að koma þeim mönnum, sem eiga sæti á Alþingi, í skilning um að sú upphæð, sem leggja á til aldraðra í 1. tölul. 2. gr. þessa frv., er ekki hærri en svo, að ríkisstj. hefði vel getað séð af þessum peningum með því að spara pínulítið nefndarstörfin, með því að greiða pínulítið minna verkfræðistofunum og öðru því sem púkkað er upp á núna í stjórnarráðinu og hvergi sparað til. Hvað skyldu þær vera margar verkfræðiskrifstofurnar sem hæstv. iðnrh. hefur ráðið til sín á fullum taxta? Hann greiðir eigendum þessara verkfræðistofa viðlíka laun og læknarnir fara nú fram á handa sjálfum sér, og gera læknarnir þó að því leyti betra starf að þeir reyna þó að vinna bug á sjúkdómum á meðan hinir gera ekki annað en að hlaða upp ónýtu pappírsrusli sem verður að vandamáli fyrir þá menn sem eiga að henda reiður á skjalasafni ríkisins. Ég kann ekki við það í umr. um mál eins og þetta, þegar því er kastað framan í einstaka þm. að einhverjir þeirra séu þannig gerðir að það hlakki í þeim út af því að ellihrumleiki sæki suma menn heim og sum heimili líði undan þvílíku. Ég kann ekki við það. Mér finnst aðdróttun af því tagi vera af þvílíkum rótum að ég vil eiginlega halda mig í öðrum blómagarði, öðrum jurtagarði, en þar sem slík tré vaxa. Ég efast ekki eitt andartak um að þegar hæstv. ráðherrar lögðu þennan nýja skatt til sáu þeir neyðina, fundu til sektartilfinningar af því að þeir höfðu staðið sig illa, en þeir bara tímdu ekki að sjá af eyri úr ríkissjóði. Þess vegna er það sem gegnir menn eins og hv. 1. þm. Vestf. fallast á að leysa vandann með nýjum skatti. - En ég segi: Ég óska eftir því, að fjh.- og viðskn. taki málið til meðferðar og hafi sömu viðmiðun og drýgst reyndist strjálbýlisfólkinu í sambandi við Byggðasjóðinn og taki viðmiðun af sjálfum fjárlögunum. Ég man eftir því þegar hv. 11. þm. Reykv. kom hér einu sinni inn sem varamaður meðan hann var framsóknarmaður eða samtakamaður kannske, - ég veit ekki hvar hann var, einhvers staðar á þessu vinstraróli, - og lagði þá til að 2% af fjárlögum skyldu renna í Byggðasjóð. Við þetta hefur ekki verið staðið. En samt sam áður munaði verulega um það. Fyrsta stórátakið, sem var gert fyrir byggðirnar, var þegar skattarnir af álverinu voru látnir renna í atvinnujöfnunarsjóð. Næsta stórátakið, sem gert var, var sóknin fyrir að 2% af ríkistekjunum væru látnar renna í Byggðasjóðinn. Það, sem ég fer fram á, er að framlag ríkisins í Byggingarsjóð aldraðra verði bundið við fjárlögin sjálf, verði ákveðið hlutfall af tekjum ríkissjóðs, og mér finnst of lítið 1 milljarður gamall - litlar 10 milljónir kr. Ég fer fram á að þetta verði hækkað a. m. k. um helming og sagði það í fyrri ræðu minni. Ef menn vilja túlka þau orð þannig, að ég sé móti því, að komið sé til hjálpar við gamalt fólk, þá er það hreinn útúrsnúningur og mönnum ekki sæmandi.

Þm. á að vita að það er búið að afgreiða fjárlög.

Er búið að afgreiða fjárlög? Er nú hæstv. fjmrh. að vakna upp við það? Hve er langt síðan hæstv. fjmrh. afgreiddi síðustu skattalögin sem komu inn í fjárlögin? Er það allt búið - eða hvenær gerðist það? Í gær? Hvenær ætli tekju- og eignarskattslögin hafi verið afgreidd í Ed.? Það er ekki afskaplega langt síðan. En ég skil að hæstv. fjmrh. skuli nú skýra frá því, að fjárlögin séu loksins búin. Það er ekki seinna vænna, held ég.

Það var um jólin

. Var það um jólin? Ekki var nú búið að ganga frá tekjuskattslögunum þá. Ég er að tala um fjáröflunarhlið þessa frv. núna. Hæstv. fjmrh. sá ekki ástæðu til að svara því hér áðan, en ég sé að þarna er formaður Verkamannasambands Íslands: Var ekki út frá því gengið í sambandi við lækkun skattalaganna í sambandi við kaupskerðinguna 1. mars að nýir skattar yrðu ekki á lagðir? Var það ekki ein af forsendum fyrir því, hvað verkalýðshreyfingin hafði lágt 1. mars, ein af meginforsendunum fyrir því, að formaður Verkamannasambands Íslands bað ekki um að tala 1. maí á Lækjartorgi? Ég er hræddur um að lægst launaða fólkið, - og ég er með fyrir framan mig viðtal við ótal menn, lægst launaða fólkið, sem talað var við 1. maí s. l., - að þetta fólk sé ekki að tala um hvað kjörin hafi batnað, hvað ríkisstjórn sósíalisma og samvinnuhreyfingar hafi rétt þeim margan góðan feitan kjötbitann. Þorsteinn matgoggur mundi ekki hafa strokið á sér vömbina út af þeim skammti sem hann fengi hjá þessari ríkisstjórn. Þetta fólk talar um að það sé ekki að marka fyrirheit alþm. eða ríkisstjórna - þeir lofi og lofi, en standi ekki við neitt, það sé samið um ákveðin laun, en á þriggja mánaða fresti séu launþegar sviptir svo og svo miklu af þessum bita.

En þó styðja þeir stjórnina upp á líf og dauða.

Sérstaklega í skoðanakönnunum Dagblaðsins. Það má vel vera að það sé rétt hjá hv. þm. að fólk styðji áfram þessa ríkisstj., en ekki breytir það samt löngun minni til þess að reynt verði að sporna gegn því að nýir skattar verði á lagðir. Ég vil líka vekja athygli á því, að í frvgr, sjálfri um Byggingarsjóð aldraðra, eins og hér er fjallað um hann, er þannig gengið frá verðtryggingunni að sýnilegt er að þar var ekki verið að velja það tryggilegasta. Þar er gert ráð fyrir að upphæðin hækki miðað við skattgjaldsvísitölu. Við vitum allir hvernig hún var meðhöndluð við síðustu fjárlög. Miklu eðlilegra væri að miða þó þennan nefskatt, ef menn vilja ekki vera rausnarlegri en þetta, við byggingarvísitölu þar sem þessir fjármunir munu eiga að renna til að standa undir byggingarkostnaði. Ef þessi tala hefur verið hugsuð svona, þessar 100 kr. á mann, og á bak við það stendur einhver skipulögð áætlun, verðum við að sjálfsögðu að láta þessar upphæðir vera í samræmi við hækkaðan byggingarkostnað. Ég veit ekki hvort ástæða er til að fjölyrða meir við 1. umr. málsins en orðið er. Enginn skilji orð mín svo, að ég haldi að verkalýðshreyfingin eða launþegar muni gripa til einhverra óyndisúrræða þótt þessum nefskatti verði bætt ofan á. En hitt vitum við, að þegar kröfugerðin verður endanlega lögð fram hljóta menn að gera upp við sig hvernig staðan er, undir hverju launin standa. Ég óttast að eftir hálft ár verði gleymt að hluti af þessari kaupskerðingu hefur verið í þessum tilgangi. Þá verður það gleymt. Eftir stendur skertur kaupmáttur ráðstöfunartekna. Og ef menn ætla að reyna með einhverjum hætti að hindra enn nýja kollsteypu of mikilla peningahækkana ættu menn núna að reyna önnur ráð en þau að skerða enn tekjurnar þó í litlu sé, ofan á alla þá kjaraskerðingu sem orðið hefur í vetur. Og eins og ég sagði áðan: Ríkissjóður tekur meira nú miðað við þjóðartekjur en nokkru sinni fyrr. Í þjóðhagsáætlun sem fyrir liggur, lesum við að það hefur orðið samdráttur á mann í þjóðartekjum. M. ö. o.: Hver einasti einstaklingur hefur minna til skipta en áður nema fölskum kaupmætti sé haldið uppi með erlendum lántökum. Þegar þannig stendur á er ekki óeðlilegt að ríkissjóður taki á sig einhverjar byrðar í sambandi við þennan byggingarsjóð. Miklu fúsari yrði ég til að greiða atkvæði með þessum nýja nefskatti ef hæstv. ríkisstj. gæti á það fallist að láta af hendi rakna þó ekki væri nema helming þess sem skatturinn gefur af sér, þó ekki væru nema 50 aurar á móti hverri krónu sem þannig á að innheimta af þegnunum. Miklu væri það geðfelldara og hlýtur raunar að koma til athugunar í fjh.- og viðskn. og mundi líka á sinn hátt vera nokkur réttlæting gagnvart launþegum þegar með þessum hætti er kippt til baka hluta af þeirri skattalækkun sem lofað er. Hæstv. heilbrmrh. reyndi að stilla málinu þannig upp, að einhverjir einstakir þm. væru að spilla fyrir hinu gamla fólki. Ég man ekki hvort það var hann sem komst svo að orði, að hann tryði því að hver skattþegn væri reiðubúinn að leggja þetta af mörkum. Vissulega eru menn reiðubúnir að leggja af mörkum ef þeir vita og sjá að það hefur einhvern tilgang. Vissulega mundu menn sætta sig betur við skattbyrðina en þeir gera ef þeir hefðu sannfæringu fyrir því, að ríkisstj. stefndi í rétta átt. Vissulega mundu menn una betur kjaraskerðingunni ef þeir hefðu einhvern smávonarneista einhvers staðar inni í brjóstinu á sér um að nýja krónan væri meira virði en sú gamla. En þetta er ekki tilfellið. Við horfum upp á það, að þessi nýi gjaldmiðill er að engu gerður. Og þar er ábyrgð þessarar ríkisstj. mest og mistök hennar verst að henni hefur mistekist að vekja trú manna á gjaldmiðlinum. Launþegarnir voru reiðubúnir að leggja mikið á sig til þess að einhverjum fótum yrði komið undir nýja stefnu í efnahagsmálum, einhverri viðspyrnu yrði komið við. Hæstv. iðnrh. hefur nú séð um það, að lífskjörin batna ekki á næstu árum vegna uppbyggingar í stóriðjumálum eða með hagkvæmum orkuframkvæmdum svo ekki geta menn vænst þess, að kaupmátturinn fari batnandi af þeim sökum. Og hæstv. landbrh. kvartar undan því, að sér hafi ekki þótt skemmtilegt verk að brjóta niður hjá íslensum bændum þann árangur sem unnist hefur á síðustu árum. Er það raunar skiljanlegt vegna þess að þau gífurlegu áföll, sem orðið hafa í landbúnaðinum og vegna vondrar stjórnar þar einnig, valda því, að mjög þröngt er nú hjá mörgum bóndanum. Þannig mætti lengi telja og skal ég ekki gera það frekar, en það skulu verða mín lokaorð. Við hikum ekki við það, þm. Norðurl. e., í sambandi við fjárlög að eggja hæstv. ríkisstj. lögeggjan að hún stæði við þau loforð sem fyrir löngu höfðu verið gefin um uppbyggingu sjúkrahússins á Akureyri, en umbætur í þeim málum eru forsenda þess, að viðhlítandi sé hægt að búa að gömlu fólki norður þar. Við höfum ekki talið eftir okkur endranær að reyna að standa á bak við það að hægt sé að búa betur að elliheimilunum. Hálfköruð standa þau nú víða um land og menn sjá ekki fram úr því, hvernig þeir eigi að ljúka þeim. 10 millj. kr. ráða því engum úrslitum í þeim efnum. Ég er þess vegna mjög fýsandi þess, að fyrir þessu máli verði greitt, og eins og ég sagði áðan: Ég legg höfuðáherslu á að framlagið verði fast hlutfall af fjárlögum. Ef ekki verður hægt að fallast á það er lágmarkskrafa Alþingis að ríkisstj. sjái af þó ekki væri nema litlum 5 millj. kr. til þessa sjóðs þegar hann er stofnaður. Hlýt ég að leggja fram um það brtt. þegar ég reyni til þrautar að vinna að því að auknar fjárveitingar renni til aldraðra.



Herra forseti. Ég hef litlu við það að bæta sem ég sagði áðan, nema ég vil þó gera aths. við það, hvað brtt. mín hefur fengið dræmar undirtektir. Það vefengir enginn, sem til þekkir, hið mikla vandamál, sem hér er til umræðu, eða nauðsyn skjótra úrbóta. Það vefengir þar af leiðandi heldur enginn nauðsyn á fjáröflun til að leysa málið. Ágreiningurinn er um það, hvernig eigi að afla peninganna. Hv. þm. Albert Guðmundsson hrósaði Reykjavík fyrir stórt átak í málefnum aldraðra og er ég honum þar sammála. Á hann sjálfur mikið hrós skilið fyrir sinn þátt í því. En Reykvíkingar greiða til þess átaks eftir efnum og ástæðum, hver og einn með sínu útsvari. Það er einmitt það sama sem ég er að leggja til. Ég er að leggja til að menn greiði eftir efnum og ástæðum. Það er það sem till. á þskj. 983 gengur út á. M. ö. o.: menn greiði lítils háttar viðbót við sinn tekjuskatt sem er álagður eftir efnum og ástæðum. Mér finnst alveg fráleitt að barn, 13–14 ára barn, sem vinnur sér inn í garðvinnu 2–3 þús. kr. yfir sumarið, skuli borga jafnháan skatt í þessu tilviki og hv. þm. Albert Guðmundsson, en þannig er frv., sem hann var að hrósa um leið og hann talaði á móti brtt. minni. Þetta finnst mér með öllu fráleitt. Mér finnst lítið geð guma., mér finnst lítil geð alþm. ef þeir eru tilbúnir að leggja jafnháan skatt á barnið, sem vinnur 2–3 vikur í garðvinnu yfir sumarið, og á sjálfa sig.



Herra forseti. Mér er kunnugt um að hv. 3. þm. Reykv., Albert Guðmundsson, var hér á árum áður mikill íþróttamaður. Ég held að hann hafi reyndar ekki stundað hnefaleika. En sjaldan hefur mér fundist hann slá eins undir belti og hann gerði í ræðu sinni áðan. Mér er nær að ætla að honum sé ekki alveg ljóst hvað það var sem hann var raunverulega að segja. Ég gerði hér fyrr í kvöld aths., en ekki við þetta málefni, heldur við þá fjáröflunarleið sem farin er. Þarna er skylt að gera skýran greinarmun á. Ég lýsti því jafnframt, að af tvennum leiðum, sem hér eru uppi tillögur um, er miklu fremri sú leið sem hv. þm. Magnús H. Magnússon hafði mælt fyrir og ítrekaði reyndar hér enn. Sé reynt að halda öðru fram, t. d. reynt að halda því fram, að ég eða aðrir hér hafi verið að tala gegn hagsmunum aldraðra, er uppi hafður málflutningur af því tagi að ég endurtek það, að ég held að þm. hafi ekki verið sjálfrátt þegar hann heldur því fram. Málefni aldraðra eru af þeirri náttúru - og það er gott - að þau hafa tilfinningalega skírskotun. Það geta fleiri leikið leiki eins og hv. þm. lék hér í kvöld. Við getum tekið þar upp fleiri mál sem hafa tilfinningalega skírskotun til okkar allra. Það eru geðheilbrigðismál, það eru málefni þroskaheftra og við getum leikið okkur að því að flytja hér till. um 1000 kr. flatan skatt á sérhvern einstakling í landinu.  Við getum svo haldið áfram, um leið og þm. efuðust um að tekjuöflunin væri rétt, að halda langar tilfinningaræður um mannvonsku hinna sömu þm. Það gerði þm. hér í kvöld. Hann neitaði að skilja á milli annars vegar málefnisins og hins vegar tekjuöflunarinnar sem hér er verið að leggja til. Ég sagði það - og lagði á það þunga áherslu, að ástæðan fyrir því, að ekki er hægt betur um þetta að fjalla og ná skynsamlegri tekjuöflunarleið, en halda þó málefninu, er með hverjum hætti málið er komið fram, hversu seint það er komið fram og hvað skammur tími er eftir af þessu þingi. Það eru til peningar víða. Hv. þm., sem svo talaði, er formaður fyrir bankaráði. Nýverið var dreift hér á Alþingi upplýsingum frá hæstv. fjmrh. um risnu í bönkunum. Ein leið ef við hefðum meiri tíma, væri að skylda bankana til að leggja peninga í verkefni af þessu tagi. Og hvaða peninga? Peninga sem þeir nota í verkefni sem ég leyfi mér að segja að þeir hafi engan rétt til að sinna. Þetta er ein leið. Um þetta mundum við þurfa að ræða og ræða betur ef við hefðum tíma til. Ég segi að sú ræða, sem hv. þm. flutti áðan, var ekki einasta ósmekkleg, hún var ódrengileg í alla staði. Það er allt annað að hafa efasemdir um þá fjáröflunarleið, sem hér er farin, en að hafa efasemdir um það málefni, sem hér er verið að leggja til. Ég dreg ekki í efa að hv. þm. er vel innrættur og sennilega betur innrættur en flestir þeir sem hér eru. Ræða hans fjallaði raunverulega efnislega um það, og um þann dóm hans um sjálfan sig er engin ástæða til að efast. En ég satt að segja frábið mér þennan málflutning og ég vænti þess og held nú allur þorri annarra þm. hafi smekk til þess að leggja ekki út á sömu brautir. Það er út af fyrir sig auðvelt að gera það, en þessari stofnun og ágætum málefnum er, held ég, lítill greiði gerður með því. Málefnið er gott, en meðal annarra orða: af hverju bara 100 kr.? Af hverju flytur ekki hv. þm. brtt. um að hafa þetta 200 kr. og gera helmingi betur - eða 500 kr. og gera fimm sinnum betur í þessum efnum? Ættum við svo ekki að fara að metast um hvor væri betri maður og hefði betri skilning í þessum efnum? Ræða sú, sem hv. þm. flutti áðan, gaf tilefni til áframhaldandi umræðu af þessu tagi og áframhaldandi tillagna af þessu tagi. Ég er að reyna að útskýra fyrir hv. þm. hvað það var sem hann var að segja áðan, hvers konar málflutning hann hafði uppi og til hvers konar umræðna hann gaf tilefni. En þetta er einmitt kjarni málsins: Áðan, þegar ég hóf máls á nánast tæknilegum umræðum um fjáröflunarleiðir, baðst ég undan málflutningi af þessu tagi og bað þess að þarna væri skilið á milli. Hv. þm. kaus að heyra það ekki, kaus alla vega að láta sem hann heyrði það ekki. Ég held að mín röksemdafærsla standi gjörsamlega óhögguð, að þessi skot hafi hitt fram hjá. Ég endurtek það, að af tveimur leiðum er leið sú, sem hv. þm. Magnús H. Magnússon leggur til, ívið skárri. En ég minni á það að lokum, að það eru víða til peningar. Mér sýnist af skriflegum yfirlýsingum hæstv. fjmrh. að það séu t. d. til peningar í bönkunum. Þeim væri betur komið í svona verkefnum en í laxveiðiám allt í kringum landið.



Herra forseti. Ég vil taka undir það með hv. 9. þm. Reykv., að margt af því, sem bankarnir gera í peningamálum, mætti betur vera ógert, og ég skal með glöðu geði taka upp baráttu gegn þeirri risnu sem hann talar um. Ég hef haft upplýsingar um alls konar fjárfestingar bankanna, langt umfram það sem ég veit að Alþingi mundi nokkurn tíma láta sér detta í hug að samþykkja, og ég skal vera samstarfsmaður hans við að hreinsa þar til ef það er nokkuð að marka hv. þm. Enginn hefur slegið oftar og harðar undir belti á þeim þingum, sem við höfum setið saman, en einmitt hann. En þegar hann fékk svo tækifæri til að fylgja sínum stóru orðum eftir sem dómsmrh. þessa lands, hvað gerði hann þá? Ekki nokkurn skapaðan hlut. Fullyrðingarnar urðu eins og allt annað, bæði þá og hér, og þá sérstaklega um mig, - það urðu vindhögg. Ég var íþróttamaður, hef verið það alla mína tíð, og tel mig bera þess merki bæði í skapgerð, hugsunarhætti og framkvæmd og kannske ekki síður hvað kjark varðar, því það er það sem íþróttir byggja upp í einum manni. Ég tel mig ekki hafa slegið undir belti neins staðar og aldrei og mun ekki byrja á því á gamals aldri. Ef menn hafa áhuga á einhverjum góðgerðarmálum eða góðgerðarstarfsemi eða að styrkja þá málaflokka, sem fyrir eru til samhjálpar í þjóðfélaginu, er þeim frjálst að koma með tillögur og láta á það reyna, hvort þm. taka undir þær, en ekki koma með ýmislegt annað en það sem er á dagskrá og er kannske hliðstætt. Það er málið sem er á dagskrá sem er til umræðu og afgreiðslu, en ekki önnur mál eða aðrir málaflokkar þó að þeir geti líka verið góðir. Ég flyt mál mitt með áhuga þegar ég flyt mál. Þetta mál er ekki mitt mál. Ég er að taka hér undir mál flutt af nefnd hv. Nd. Alþingis sem ég á sæti í, og ég hef ekki hugsað mér að gera neina aðra tillögu um upphæðir en þar koma fram. Það getur vel verið að þessar upphæðir hefðu orðið aðrar hefði ég setið í heilbr.- og trn. sem fjallaði um þetta mál. Það skal ég ekkert segja um. - Í hverjum einasta lið málflutnings hæstv. fyrrv. ráðherra dómsmála var slegið vindhögg. Hv. þm. Magnúsi H. Magnússyni, 5. þm. Suðurl., vil ég aðeins segja þetta: Ég var 13 ára drengur, ég var líka 14 ára drengur og þurfti að vinna fyrir mér áður en ég náði þeim aldri. Og ég var alinn upp í fátækt hjá gamalli konu. Hefði ég þá getað tekið þátt í því að greiða í sameiginlegan sjóð, sem þjóðin öll tók þátt í, til þess að sú elskulega gamla kona, sem ég átti allt mitt uppeldi að launa, gæti haft sæmilega aðhlynningu þegar hún þyrfti á að halda, en ég var því miður ekki maður til að sjá um og alls ekki í þeim efnum, en varð síðar maður til, þá hefði ég greitt þær 100 kr. Ég hefði þá greitt hvern einasta eyri sem ég hefði getað nurlað saman, sem hefðu verið engu minni peningaleg verðmæti fyrir mig en allt sem ég á núna vegna þess að það jafngilti því, - sú upphæð, sem ég hefði gefið, hefði jafngilt aleigu minni. Við skulum ekki vera að vorkenna þeim sem á annað borð vinna fyrir tekjum, 13, 14, eða 15 ára, þó þeir þurfi að taka þátt í þeirri samhjálp, hæstv. fyrrv. heilbr.- og trmrh. Það er þannig með hæstv. fyrrv. ráðh. Alþfl. að þeir geta allt og vita allt eftir að þeir hafa farið úr embættinu, en eftir þá liggur minna þann tíma sem þeir eru í embætti. Ég er sem betur fer með það skrifað sem ég sagði til hv. 7. landsk. þm. Ég gerði það viljandi að skrifa það upp, til þess að það færi ekkert á milli mála og ég gæti vitnað orðrétt í það sem ég sagði. Ég sé þar hvergi neina ástæðu fyrir hann til að skilja mín orð á þann hátt, að ég hafi verið með bölbænir í garð þess gamla fólks sem honum stendur næst. Það er langt frá því. Gamalt fólk er gamalt fólk í mínum augum, og ef það þarf á aðstoð að halda skiptir ekki máli hvort það er skylt eða tengt hv. 7. landsk. eða ekki. Ég vil minna hv. 7. landsk. þm. á það, að í borgarstjórn Reykjavíkur bar ég fram tillögu fyrstur manna um byggingu sundlaugar við Grensásdeild fyrir lamaða og fatlaða og fólk sem þarf endurhæfingar við. Síðan var það flutt hér inn í Alþingi af þremur fyrrv. ráðh., sem höfðu notið þjónustu þeirrar deildar, ásamt mér. Ég var fyrstur í borgarstjórn að bera fram tillögu um sérstaka bifreiðaþjónustu fyrir lamaða og fatlaða sem yrði tengd Strætisvögnum Reykjavíkur á þeim tíma, en síðar var samþykkt og var rekin af Öryrkjabandalaginu hér í bæ. Sú tillaga var flutt í annað sinn. Þegar hún var loksins samþykkt var hún flutt í borgarstjórn af borgarfulltrúa Ólafi B. Thors og mér. Almenningur í þessari borg þekkir því hug minn til fólks með sérþarfir. Ég minnist þess ekki, að ég hafi setið hjá við atkvgr. þegar fjárveiting til málefna fatlaðra eða lamaðra hefur verið á dagskrá hér. Það er svo, að í hvert skipti sem hv. 7. landsk. þm. kemur hér í ræðustól heldur hann sömu ræðuna um efnahagsmál almennt og kemur einstaka sinnum að því, sem á dagskrá er, í sínu langa máli. Hann kemst aldrei úr ræðustól án þess að slá neðan beltis í málflutningi sínum. Það er sorglegt. Það er meira en það, vegna þess að við erum flokksbræður. Það er átakanlegt.



Herra forseti. Það er að sjálfsögðu búið að tala nóg um þetta mál, en ég get nú ekki stillt mig um að bæta örlitlu við. Ég vil segja það, að við 1. umr. um frv. um heilbrigðisog vistunarþjónustu fyrir aldraða lýsti ég efasemdum um að það frv. gæti náð fram að ganga á þessu þingi vegna ýmissa ágalla sem á því voru. Þar á ég fyrst og fremst við félagslega þáttinn, sem var mjög vanmetinn í frv. Það hefur komið á daginn að hv. heilbr.- og trn. hefur komist að sömu niðurstöðu og er það vel. Það kom einnig fram í ádeilu á frv., þegar það var hér til 1. umr., að fjáröflunarþáttur þess var alls ekki raunhæfur. Þetta hefur einnig verið staðfest hér. Ég vil segja það sem mína skoðun, að ég er ekki ýkjahrifinn af þeirri fjáröflun sem er lögð til í 2. gr., þó ég hins vegar viðurkenni að allt er betra en að gera ekki neitt í þessum efnum. Ég hefði talið eðlilegri leið að fara eins að við þennan sjóð og farið var að í sambandi við stofnun Framkvæmdasjóðs þroskaheftra, að ákveða lágmarksfjárhæð sem síðan fylgdi verðlagsþróun frá ári til árs með beinu framlagi á fjárlögum hvers árs. Það hefði verið miklu eðlilegri og viðkunnanlegri fjáröflunarleið. Þessi sjóður, sem stofnaður var, Framkvæmdasjóður þroskaheftra, var myndaður með 1 milljarði gkr. og hann mun verða á næsta ári á fjórða milljarð. En látum það vera. Það er ekki tími til að breyta þessu nú. Ég vil þó benda á að það koma vissulega aðrar fjáröflunarleiðir til greina í þessu mikilvæga máli. Til dæmis tel ég ekki óeðlilegt að lífeyrissjóðirnir komi þarna inn. Það hefur verið rætt um gildi lífeyrissjóða í þessu landi, og lífeyrissjóðirnir eiga auðvitað að hafa það hlutverk að tryggja öryggi þeirra sem eldast. Þeir eru til þess. Þeir eru tryggingasjóðir gamals fólks. Ég teldi vel koma til greina í framhaldi þessa máls að athuga vandlega hvort ekki er hægt að nýta að einhverju leyti lífeyrissjóðina til að efla þennan þátt framkvæmda. Ég get ekki látið hjá líða að benda hv. 7 landsk. þm. á það, að vissulega hefur margt verið gert í sambandi við þessi mál. Ég tel að það hafi verið spor aftur á bak á sínum tíma, 1976, þegar ákveðið var hér á hv. Alþingi að bygging elliheimila færðist frá ríkinu til sveitarfélaganna. Sveitarfélögin höfðu ekki tekjustofna til að sinna þessu verkefni eins og þörf er á. Þannig hefur myndast viss eyða undanfarin ár í þessum málum miðað við aðrar framkvæmdir á félagslegu sviði í landinu. Þetta held ég að mönnum sé ljóst. Og það er vissulega ástæða til að minna á það, að með setningu nýrra húsnæðislaga á s. l. ári var aðgangur að fjármagni opnaður til byggingar húsnæðis fyrir aldraða, þó að vissulega sé það aðeins lítið brot miðað við þörfina. En við megum ekki heldur algjörlega gleyma að nefna það sem vel er gert, og þarna er vissulega stefnt í rétta átt. Ég skal ekki taka meiri tíma hér í þessum umr., en vil þó segja að það, sem skiptir öllu máli í mínum huga í sambandi við það verkefni sem við erum vonandi allir þm. sammála um að sé eitt af meiri háttar félagslegum vandamálum í okkar þjóðfélagi, er að finna fjármagn til að hrinda þessum málum til betri vegar. Ósk mín er sú, hv. alþm., að við berum gæfu til að taka höndum saman til að finna viðunandi lausn á þessu mikilvæga máli. Við hljótum að vera sammála um þörfina. Ég tel að við eigum að sameinast um að koma þessu frv. fram. En það er aðeins lítið skref. Við þurfum að setja heildarlöggjöf um þetta málefni á næsta Alþingi og umfram allt að finna raunhæfar leiðir til þess að hægt sé að taka myndarlega á við að byggja upp þá starfsemi sem vissulega er alls staðar brýn, hvar sem við förum um landið, til þess að tryggja öldruðu fólki sómasamlegt húsnæði og umfram allt tryggja að fólk geti búið við öryggi í þessum málum í framtíðinni.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessa umr. mikið, en ég get varla orða bundist yfir því, með hvílíkum ólíkindum þessi umr. hefur farið fram. Ég hef engan hv. þm., sem hér hefur talað, heyrt tala gegn þessu máli sem slíku, - nauðsyninni, hinni brýnu þörf á úrbótum í þessu máli. Menn greinir á um hvaða leið á að fara til fjáröflunar og það er ósköp eðlilegt. Ég verð því að segja það, og mér þykir það þó leitt um jafnágætan íþróttamann og hv. 3. þm. Reykv. hefur verið og er, að ég tók ræðu hans á þann veg, að þar væri slegið undir beltisstað. Það var ekki hægt að skilja hana á annan hátt. Ég heyrði hvorki hv. 7. landsk. þm. né hv. 9. þm. Reykv. tala gegn því, að það væri brýn þörf og nauðsyn á að ráða bót á því vandræðaástandi sem er í málefnum aldraðra hér á landi. Það er leitt til þess að vita að menn skuli leiða umræður inn á þá braut sem hér hefur átt sér stað. Ég á ekki von á að það sé skoðun þeirra hv. þm., sem standa að tillöguflutningi um hvaða leið er valin til tekjuöflunar, að sú leið sé sú hin eina sanna og rétta og ekkert annað komi til mála. Ég held því að menn ættu að láta vera að vekja upp umr. á þeim grundvelli, sem mér finnst hv. 3. þm. Reykv. hafi gert hér í kvöld, og það sé að ástæðulausu að hér sé verið að saka menn um óheilindi í afstöðu eða málflutningi því að ekkert slíkt hefur komið hér fram í kvöld, að ég hef heyrt, að því er varðar málefnið sjálft. Ég verð að segja það fyrir mig, að mér finnst heldur óskynsamleg leið sem hér er valin til tekjuöflunar. Ég heyrði að hv. 3. þm. Reykv. sagði að hann vorkenndi engum að borga sem á annað borð hefði tekjur. Af hverju er hv. 3. þm. Reykv. mótfallinn því að láta félög t. d. borga til þessarar uppbyggingar? Af hverju bara einstaklinga í landinu? Það væri gott að fá svar við því frá hv. þm. Albert Guðmundssyni o. fl., - ég tala nú ekki um þingmönnum Alþb., sem mest hafa talað um skattleysi félaga og fyrirtækja í landinu, - hvort ekki væri rétt að fyrirtækin tækju einnig þátt í þeirri uppbyggingu og væru þátttakendur í að stýra frá þeirri neyð, sem í þessum málum er nú, með því að skattleggja þau eins og einstaklingana. Er ekki skynsamlegra, - ég tala nú ekki um fyrir þá sem telja sig fulltrúa hinna lægst launuðu og lítilmagnans í þjóðfélaginu - að sú fjáröflunarleið, sem sé valin, sé með þeim hætti að hún komi sem hlutfallslega jafnast niður á greiðendur? Sú leið, sem hér er lagt til að farin verði, gerir það ekki. Aftur á móti miðar sú leið, sem lögð er til í brtt. á þskj. 983, að því að á þessu verkefni sé tekið og borgað hlutfallslega eftir því sem hver og einn getur. Ég vil óska sérstaklega eftir svari hv. þm. Alberts Guðmundssonar um þetta - ekki síst í ljósi þeirra orða hans áðan að hann vorkenndi engum að borga. Hvers vegna þá ekki, hv. þm. Albert Guðmundsson, að láta félögin og fyrirtækin borga líka? Það fengist enn meira fjármagn með því og það væri hægt að gera enn þá meira til úrlausnar í þeim brýnu vandamálum sem hér er við að glíma. Er það í raun og veru ástæðan fyrir því, að hv. þm. Albert Guðmundsson er andvígur þeirri leið að félögin borgi líka, að hann er fulltrúi þess flokks og þess hóps í þjóðfélaginu þar sem um fyrirtæki er fyrst og fremst að ræða, að hann sé að gæta hagsmuna fyrirtækjanna hér á Alþingi? Er sú ástæðan fyrir því, að hann vill einvörðungu binda þetta við einstaklingana í landinu? Af hverju að hlífa fyrirtækjunum við þátttöku í svo mikilsverðu og brýnu verkefni? Ég sé enga ástæðu til þess. Ég vil engum getum að því leiða - hv. þm. svarar væntanlega á eftir - vegna hvers hann vill undanþiggja félög og fyrirtæki. Ég tel rétt að hann segi það sjálfur hér yfir þingheim, af hverju hann vill sleppa þessum aðilum við að borga lítillega í þennan sameiginlega sjóð til að firra þeim geysilegu vandræðum og því neyðarástandi sem um er að ræða í þessum málaflokki, ekki bara hér í Reykjavík, heldur víðs vegar um landið. Ég skal ekki, herra forseti, hafa um þetta öllu fleiri orð. En ekki síst fannst mér ástæða til að segja hér örfá orð vegna þeirrar ræðu sem hv. 3. þm. Reykv. flutti í hið fyrra skipti og raunar hið síðara líka. Mér fannst málflutningur hans á engan hátt sæmandi honum sem einstaklingi, það ég þekki hann, ég tala nú ekki um sem íþróttamanni.



Herra forseti. Ég vil rifja það upp fyrst, að ég legg aðeins til í sambandi við framkvæmdasjóð aldraðra að farin sé svipuð leið og hv. 3. þm. Reykv. lagði einu sinni til í sambandi við framlög Reykjavikurborgar til aldraðra, þegar hann lagði til, að 10% af útsvarstekjum rynnu til þeirra þarfa, og vildi með þeim hætti binda saman tekjur og framlög til aldraðra. Til þess að ekki fari milli mála hver mín skoðun er í þessu máli ætla ég að bera fram svohljóðandi brtt., að 1. tölul. 2. gr. orðist svo: „0.3% af tekjum ríkissjóðs, samkvæmt fjárlögum.“ Og til vara komi ákvæði til bráðabirgða, svo hljóðandi: „Á árinu 1981 skal ríkissjóður inna af hendi til Framkvæmdasjóðs aldraðra 50% þeirrar fjárhæðar, er rennur til hans samkvæmt 1. tölul. 2. gr.“ - þ. e. ef fjh.- og viðskn. sér enga aðra leið út úr málinu en að leggja nýjan skatt á borgi ríkissjóður þá helming þess fjár og bæti mönnum þannig upp brigðin í sambandi við brbl. Ég legg þetta hér með fram til forseta deildarinnar. Ég tek fram, að hvor aðferðin sem farin yrði, hvort sem miðað yrði við 0.3% af tekjum ríkissjóðs samkvæmt fjárlögum eða hinn síðari kostur valinn, yrði heildarfjármagnið svipað, eða um 1.5 milljarðar gamlir í þessu skyni, 15 millj. kr.

Forseti (Sverrir Hermannsson) Brtt., sem fluttar eru við 1. umr. máls, krefjast ekki neinna afbrigða. Þær ganga til nefndar að sjálfsögðu og koma svo fram þegar málið er tekið til 2. umr.



Herra forseti. Ég þakka fyrir þær góðu undirtektir sem þetta mál hefur fengið hér í hv. d. í kvöld, hvað sem líður skiptum skoðunum um einstök áhersluatriði hér, og vænti þess, að þær góðu undirtektir séu til marks um að Alþingi treysti sér til að afgreiða mál þetta á þeim stutta tíma sem eftir er af þinghaldinu. Ég held að það sé eðlilegt, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. fjh.- og viðskn. Ég styð till. um þá málsmeðferð sem komið hefur fram frá hv. 7. landsk. þm.



Herra forseti. Ég svara spurningu, sem til mín hefur verið beint, og hún er frá Karvel Pálmasyni, hvers vegna félög eigi ekki samkvæmt fram lögðu frv. að greiða sama skatt og einstaklingar. Ég sé enga ástæðu til þess að félög greiði ekki líka. Ég er bara ekki í þeirri n. sem leggur þetta til. En ég styð þetta frv. eins og það kemur fram. Nú skilst mér að þessu frv. verði vísað til fjh.- og viðskn. Ég á þar sæti. Ef þar liggur fyrir brtt. um að félög greiði líka þessar 100 kr., nefskatt sem kallað er, skal ég sannarlega styðja hana. Ég vona að hv. þm. 6. landsk. þm. geti verið sammála mér um það, að enginn okkar er kosinn á þing af stofnunum eða fyrirtækjum. Ég er ekki þm. hér sem fulltrúi fyrirtækja. Ég er ekki kosinn af neinu fyrirtæki. Ég hugsa að ég hafi miklu meira af einstaklingum bak við mig til setu á Alþingi en hv. þm. Hvað varðar þá till. - ég bið forseta að afsaka - sem ég lagði fram í borgarstjórn og hér hefur verið vísað til, um 10% af innheimtum útsvörum, sem var lækkað af einum stjórnmálaflokki, sem á aðild í borgarstjórn, niður í 7,5%, þá var sú till. fyrst gerð við afgreiðslu fjárhagsáætlunar Reykjavíkurborgar, en ekki eftir að fjárhagsáætlun hafði verið afgreidd. Nú hafa fjárlög verið afgreidd frá þessu þingi þannig að sú till. er a. m. k. tímaskekkja eins og hún er lögð fram.



Herra forseti. Út af síðustu ræðu hv. þm. Alberts Guðmundssonar um að engin till. væri um að láta félög borga vil ég aðeins upplýsa hv. þm. um það, að þskj., sem brtt. er flutt á af hv. þm. Magnúsi H. Magnússyni og Jóhönnu Sigurðardóttur, er einmitt um að láta félög borga. Það er sú till. sem hv. þm. lýsti sig andvígan áðan og ætlaði að greiða atkv. gegn. Þetta er því ekki svar við minni fyrirspurn. Vegna hvers er hv. þm. Albert Guðmundsson andvígur því að láta félög og fyrirtæki borga til þessa uppbyggingarstarfs? Þeirri spurningu hefur hann enn þá látið ósvarað. Ég tel ekki svar þó hann lýsi því yfir, að komi fram brtt. í fjh.- og viðskn., þar sem hann á sjálfur sæti, muni hann styðja málið. Hv. þm. getur sjálfur sem nm. flutt þá till. þar, sé honum umhugað um að allir, sem á annað borð hafa tekjur taki þátt í þessu uppbyggingarstarfi, eins og hann sagði áðan. Þess vegna skora ég á hv. þm. Albert Guðmundsson að endurskoða þá afstöðu sína að greiða atkv. gegn því, að félög og fyrirtæki borgi líka í þennan sjóð. Um leið og verið er að skattleggja einstaklinga til þess máls, sem ég er ekki að tala gegn, er líka þörf á að láta alla taka þátt í þessu uppbyggingarstarfi og borga til þessa. Félög og fyrirtæki eru ekkert of góð til þess frekar en einstaklingar, láglaunafólk í landinu, að borga til þess. Það er það sem þetta mál snýst um. Hver er afstaða Alberts Guðmundssonar um það? Vill hann bara skattleggja einstaklingana, sleppa félögum og fyrirtækjum? Það hefur hann sagt hér með því að lýsa yfir að hann greiði atkv. gegn þessari brtt.



Herra forseti. Hér er um að ræða frv. til l. til staðfestingar á brbl. sem sett voru varðandi kjarasamninga við BSRB. Frv. þessu er í fyrsta lagi ætlað að tryggja rétt þessara launþega til að fá atvinnuleysisbætur og í öðru lagi er því ætlað að tryggja þeim, er vinna á samningssviði BSRB, atkvæðisrétt um kaup og kjör. Það virtist vera uppi nokkur misskilningur og töldu sumir að þetta frv. ætti að leiða til þess að BSRB yfirtæki með lögum þessum jafnvel félaga í öðrum stéttarfélögum. Það var að sjálfsögðu aldrei tilgangurinn og er þetta áréttað með bréfi fjmrn. Við kölluðum til fundar á sínum tíma aðila frá BSRB og kom það skýrt fram á þeim fundi, að þeir voru fyrst og fremst að leita eftir því, að þeirra fólk fengi atkvæðisrétt um aðalkjarasamninga, en væru á engan hátt að seilast eftir öðrum félögum. Einnig komu á okkar fund fulltrúar frá ASÍ og skýrðu sjónarmið sín. 1. minni hl. leggur til að frv. verði samþykkt með þeim skilningi varðandi 1. gr. er fram kemur í bréfi fjmrn. Eftir að við gengum frá nál. kom bréf frá stjórn BSRB. Þar virðist enn gæta einhvers misskilnings milli hennar annars vegar og fjmrn. hins vegar. Ætla ég ekki að blanda mér á þessu stigi í það mál og lít svo á að þar sé fyrst og fremst um að ræða málefni þeirra annars vegar og fjmrn. hins vegar. Að svo mæltu vil ég aðeins ítreka það, að við undirrituðum nál., ég, hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson og Jón Ingi Ingvarsson., Sighvatur Björgvinsson skilaði séráliti. En mér er ekki kunnugt um að aðrir nm. hafi séð ástæðu til að skila nál. um þetta mál.



Herra forseti. Ég skal ekki taka langan tíma í þessari umr., en þar sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, nm. í fjh.- og viðskn. deildarinnar, er fjarverandi vil ég með örfáum orðum ræða um afstöðu hans og nál. sem hann hefur skilað. Eins og hv. frsm. 1. minni hl., Halldór Ásgrímsson, sagði áðan, er hér um að ræða staðfestingu á brbl. sem sett voru vegna kjarasamninga opinberra starfsmanna á s. l. hausti. Það er auðvitað athyglisvert að við erum hér að ræða 38. mál deildarinnar. Það er búið að vera hér frá í haust snemma. Svo ætlast hæstv. ríkisstj. og hæstv. ráðherrar til þess, að deildin afgreiði á örfáum dögum heila doðranta af stórum frv. og miklum sem þarfnast ekki bara vikna, heldur kannske mánaðaskoðunar. Þetta er enn eitt dæmið um það, með hversu miklum ólíkindum hér er staðið að verki og vinnubrögðum á hv. Alþingi. Eins og margoft hefur verið tekið fram áður á það ekki bara við um núv. hæstv. ríkisstj., þó að kannske sé það með því verra eins og það er nú. Þetta frv. er um breytingu á lögum um kjarasamninga BSRB og það er 1. gr. frv. sem fyrst og fremst hefur orðið þess valdandi, að ágreiningur ærið mikill hefur orðið um málið. Með 1. gr., eins og hún er í frv., er að mínu áliti og hv. þm. Sighvats Björgvinssonar, sem stendur að nál., verið að lögfesta landvinninga til handa BSRB og ráðast inn á verksvið Alþýðusambandsins. Það er öllum hv. þingmönnum væntanlega ljóst, að það er ríkjandi, ef svo má orða það, landamerkjadeila og hefur verið milli BSRB og ASÍ. Það er ekkert launungarmál. Það er væntanlega öllum ljóst og um það hefur verið allharkalega deilt. Ég veit ekki annað en forustumenn Alþýðusambandsins séu allir sammála um að það er af hinu verra hversu forusta BSRB hefur lagt sig í framkróka um að framkvæma þá stefnu sem ég tel landvinningastefnu af hálfu BSRB gagnvart ASÍ. Eins og hér hefur komið fram skilja a. m. k. fulltrúar BSRB þetta frv. til staðfestingar á brbl. svo, að þeim hafi verið lofað að lögfesta ekki bara óbreytt fyrirkomulag eða óbreytta stöðu, status quo, í þessu máli, heldur og að BSRB fengi enn meiri ítök á samningssviði og verksviði ASÍ. Ég er ekkert hissa á því að þetta sé skilningur BSRB, því að 1. gr. staðfestir þetta og þetta er það loforð sem BSRB hermir nú upp á hæstv. fjmrh. En þetta snýr ekki bara að BSRB. Það er ekki eingöngu um að ræða loforð gagnvart því. Í samningunum við ASÍ á s. l. hausti gaf hæstv. fjmrh. einnig yfirlýsingu sem er að efnisinnihaldi svo til nákvæmlega um hið sama, nema hún snýr að ASÍ. Má því segja að hér sé verið að selja tveimur aðilum sama pakkann. Þetta er alveg ótvírætt. Ég held það sé rétt - það tekur ekki langan tíma - að lesa í samhengi 1. gr. laganna um kjarasamninga BSRB eins og hún er og lesa síðan það sem lagt er til í frv. að við hana bætist. Með leyfi forseta eru lögin svohljóðandi: „Lög þessi taka til allra starfsmanna sem eru félagar í BSRB eða félagi innan vébanda þess og skipaðir eru, settir eða ráðnir í þjónustu ríkisins, ríkisstofnana eða atvinnufyrirtækja ríkisins með föstum tíma-, viku- eða mánaðarlaunum, enda verði starf þeirra talið aðalstarf.“ Síðan er 1. gr. frv. þar sem lagt er til að við 1. gr. laganna bætist: „Lögin skulu með þeim hætti einnig raka til starfsmanna sjálfseignarstofnana, sem starfa í almannaþágu samkvæmt lögum, til stofnana sem eru í fjárlögum eða njóta fjárframlaga til launagreiðslna úr ríkissjóði eða af daggjöldum, og til sameignarstofnana ríkis og sveitarfélaga, enda komi til samþykki viðkomandi stofnana.“ Ég hygg að ef menn lesa þetta í samhengi blandist engum hugur um að hér er verið að víkka valdsvið og verksvið BSRB, ef lagagreinin verður samþykkt eins og frv. gerir ráð fyrir, og það er það sem BSRB krefst. Ég hygg að menn hafi orðið varir við það nú, bæði í gær og raunar líka í dag, að forsvarsmenn BSRB hafa verið æðitíðir gestir hér í þinghúsinu til að knýja á við hæstv. fjmrh. að hann standi við þetta gefna fyrirheit. Það mun einnig hafa komið fram á fundum fjh.- og viðskn. frá þessum sömu aðilum. Sú yfirlýsing, sem hæstv. fjmrh. undirritaði 31. okt. 1980, þegar verið var að ganga frá samningum ASÍ, er svohljóðandi: „Í framhaldi af viðræðum við fulltrúa ríkisstj. og ASÍ gefur fjmrn. út eftirfarandi yfirlýsingu: Félagar innan ASÍ eða sérsambanda þess njóta forgangsréttar til allra þeirra starfa sem nú eru samningsbundin við ASI. Ekki verða gerðir samningar við aðra aðila um þau störf sem félagsmenn ASÍ starfa nú við. Þetta tekur til starfa á vegum ríkisins, stofnana þess og fyrirtækja.“ Getur nokkrum blandast hugur um að hér er verið að lofa tveimur aðilum svo til hinum sama pakka, sem auðvitað getur ekki átt nema við annan aðilann? Það er alveg augljóst að af Alþýðusambandsins hálfu er fullkomlega haldið við það, að hæstv. fjmrh. fyrir hönd ríkisstj. standi við þetta gefna fyrirheit til handa Alþýðusambandinu. Hér er því um það að ræða að menn verða að velja eða hafna. Þetta gengur ekki upp samkv. 1. gr. frv., eins og hæstv. fjmrh. leggur til að það verði, og samkvæmt yfirlýsingunni. Það getur ekki staðist.

Hvers vegna ekki?

Ja, hvers vegna er þá til komin sú yfirlýsing frá fjmrh. sem birt er sem fskj. með nál.? Hvers vegna er sú yfirlýsing komin ef það er alveg ótvírætt annars vegar í yfirlýsingu til Alþýðusambandsins og hins vegar í 1 gr. frv.? Sú yfirlýsing er um það, þótt furðulegt sé, að það eigi ekki að skilja 1. gr. frv. ríkisstj. eins og hún er í frv., það eigi að skilja hana á allt annan hátt en greinin bendir til. Þetta hljómar auðvitað afskaplega furðulega í eyrum manna, en yfirlýsingin er um það. Ef það er meining manna að greinina eigi að skilja eins og síðasta útgáfa af yfirlýsingu hæstv. fjmrh. er, þá á auðvitað að setja það inn í lagagreinina því það dettur engum í hug að einföld yfirlýsing frá hæstv, fjmrh. taki af lagaákvæðið eins og það yrði ef 1. gr. frv. yrði samþykkt eins og hún er. Auðvitað mundi lagatextinn gilda. Vilji menn - ég tala nú ekki um hæstv. fjmrh. - að greinin sé skilin á allt annan hátt en hún er prentuð í frv., þá er miklu æskilegra og raunar nauðsynlegra að setja yfirlýsinguna inn í lagatextann. Þá orkar ekki tvímælis með hvaða hætti beri að skilja greinina. Mér dettur ekki í hug að halda að hæstv. fjmrh. færi að gefa út yfirlýsingu af þessu tagi, hvernig beri að skilja ákveðna lagagrein í frv., ef hann teldi að það væri ótvírætt hvernig greinin væri og hvernig ætti að skilja hana. Þá sé ég ekki að þyrfti að hafa slíka yfirlýsingu með í málinu. Hér er enn einu sinni um það að ræða að hæstv. ríkisstj. hafur lofað tveimur aðilum sama pakkanum. Hæstv. fjmrh. hangir nú í þeirri hengingaról eigin loforða að hann verður að gera það upp við sig, við hvort loforðið hann ætlar að standa. Það fer ekkert milli mála að það er afstaða hv. þm. Sighvats Björgvinssonar í fjh.- og viðskn. að það eigi að standa við loforðið sem gefið var ASÍ. Það er einnig furðulegt, sem þó raunar virðist satt, að þessar yfirlýsingar hefur hæstv. fjmrh. gefið án þess að hvor aðili um sig vissi af hinni. Það er enn furðulegra, en kannske hefur það verið gert í þeirri einföldu trú að ekki kæmust upp svik um síðir. En það er nú einu sinni svo, að það upplýsist alltaf um mál sem þessi. Það er ekki hægt og verður ekki hægt að afgreiða þetta mál á þann hátt, að við báðar þessar yfirlýsingar sé hægt að standa gagnvart aðilunum, enda er staðreyndin sú, að forustumenn BSRB eru óðir og uppvægir vegna þessarar síðustu yfirlýsingar hæstv. fjmrh. Af hverju? Af því að þeir telja að hæstv. fjmrh. sé með þessari síðustu yfirlýsingu að svíkja gefin fyrirheit gagnvart BSRB. Svo einfalt er málið. Ég skal ekki, herra forseti, eyða meiri tíma, nema þá að gefnu tilefni. Það er sem sagt till. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. að 1. gr. frv. verði felld og með því verði staðið við það fyrirheit sem hæstv. fjmrh. - ég vona í nafni hæstv. ríkisstj. - gaf ASÍ og var hluti af þeirri lausn á kjaradeilunni sem gerð var í okt s. l. Hér er einfaldlega spurningin: Á að standa við loforðið gagnvart Alþýðusambandinu eða gagnvart BSRB? Það verður ekki gert við báða aðila eins og málið liggur fyrir. Menn verða því að velja og hafna.



Herra forseti. Það er ákaflega átakanlegt þegar menn taka að sér að flytja ræðu um mál sem þeir hafa ekki kynnt sér og ekki haft tíma til að setja sig inn í. Það var greinilegt á hv. þm. Karvel Pálmasyni, sem mælti hér fyrir nál. fulltrúa Alþfl. í fjh.- og viðskn., að hann hafði ekki gert mikla tilraun til að kynna sér um hvað þetta mál snýst. Þegar hann var spurður að því, með hvaða hætti yfirlýsing mín til ASÍ stangaðist á við þann texta, sem í 1. gr. frv. felst, gat hann ekki svarað. Hann spurði bara á móti: Hvers vegna var þá verið að gefa þessa yfirlýsingu? Það var greinilegt, að hann tiplaði á yfirborði málsins án þess að gera minnstu tilraun til að kynna sér hvert væri inntak þess. Ég sé mig því neyddan til að fara nokkrum frekari orðum um þetta mál, sem ekki er neitt stórmál í sjálfu sér, vegna þess misskilnings sem greinilega ríkir um það. Eins og mörgum hv. þm er kunnugt er talsvert um hálfopinberar stofnanir hér á landi sem eru reknar með framlögum úr ríkissjóði að meira eða minna leyti eða samkvæmt lögum sem fela í sér gjaldtöku hjá þegnum landsins og þjóðin stendur því raunverulega bak við fjárhag þessara stofnana. Sem dæmi um stofnanir af þessu tagi mætti t. d. nefna Brunabótafélag Íslands eða Krabbameinsfélag Íslands eða Landakotsspítalann eða Heilsuhæli Náttúrulækningafélagsins eða Norrænu eldfjallastöðina eða Norræna húsið eða ýmis dvalarheimili aldraðra eða t. d. Grænmetisverslun landbúnaðarins. Allt eru þetta hálfopinberar stofnanir. Það er mesti misskilningur ef menn ímynda sér að fólk, sem starfar við þessar stofnanir, sé alfarið í einu verkalýðsfélagi eða semji við einn aðila eða hljóti að gera það. Málið er ekki svona einfalt. Þetta fólk hefur verið í mörgum verkalýðsfélögum. Sumir starfsmenn þessara stofnana hafa verið félagar í BSRB meðan aðrir hafa verið félagar í hinum ýmsu verkalýðssamtökum. Það er alveg rétt, sem kom hér fram hjá hv. þm. og er ekki nein ástæða til að draga neina dul á það, að það hefur verið viss landamæradeila milli Alþýðusambandsfélaganna annars vegar og BSRB hins vegar m. a. um starfsvettvang hjá þessum hálfopinberu fyrirtækjum og báðir aðilar hafa óneitanlega verið nokkuð á varðbergi svo að ekki væri gengið á hlut þeirra. Ég ætla ekki að lýsa nánar þessari landamæradeilu og síst af öllu ætla ég að fara að skera úr um hvort annar aðilinn eigi þar sök eða ekki, enda segir það sig sjálft, að fjmrn., sem er samningsaðili gagnvart báðum þessum aðilum, er auðvitað engan veginn í stakk búið til að fara að styðja eða styrkja annan hvorn þessara aðila með gerðum sínum og verður að vera sem hlutlausast gagnvart þessum samningsaðilum eða viðsemjendum. Þegar samningar fóru fram við BSRB á s. l. sumri var það að sjálfsögðu staðfastur ásetningur fjmrn. að hlutast ekki á nokkurn hátt til um þessi hugsanlegu deiluefni Alþýðusambandsfélaga annars vegar og BSRB hins vegar, heldur ganga þann veg frá málum að af hálfu fjmrn. væri um að ræða óbreytt ástand í þessum efnum. Hins vegar er ljóst, að að svo miklu leyti sem um er að ræða starfsmenn BSRB hefur það verið ósk BSRB að sá hluti þessara starfsmanna hjá þessum fyrirtækjum, sem væri félagsmenn hjá þeim, fengi atkvæðisrétt þegar greitt er atkvæði um aðalkjarasamning, t. d. ef sáttatillaga kemur fram. Afstaða fjmrn. var hins vegar sú, að ef ætlunin væri að þeir félagsmenn BSRB, sem eru starfsmenn hjá þessum stofnunum, fengju atkvæðisrétt um aðalkjarasamning við fjmrh., þá yrðu þessar stofnanir að sjálfsögðu að fela fjmrh. að semja fyrir sig, enda fjalla lögin um kjarasamninga BSRB ekki um samninga annarra aðila en annars vegar ríkisins við BSRB og hins vegar bæjar- og sveitarfélaga við BSRB og svo raunar í þriðja lagi nú nýverið ákveðið af Alþingi um samninga Alþingis og forseta Alþingis við félagsmenn BSRB. Ef lögin eiga að taka til starfsmanna hjá þessum stofnunum með þeim hætti, að ákvæði um atkvæðagreiðslur og önnur ákvæði kjarasamningalaganna taki til þessa fólks, verður það auðvitað að vera á báðum hliðum, bæði starfsmanna megin og ríkisins megin, og þess vegna var þannig til orða tekið í 1. gr. þessara brbl., með leyfi forseta: „Lögin skulu með þeim hætti einnig taka til starfsmanna sjálfseignarstofnana“ o. s. frv., „enda komi til samþykki viðkomandi stofnana.“ Forsvarsmenn eða stjórnendur þessara stofnana yrðu sem sagt að gera það upp við sig, hvort þeir vildu hafa áfram gamla lagið og semja við þessa BSRB-menn, og þá þýðir það algjörlega óbreytt ástand frá því sem verið hefur, að þeir gera samninga við þessa starfsmenn eftir að fjmrh. hefur gert samning við BSRB, og þá er venjulega samningurinn við BSRB tekinn upp í heilu lagi óbreyttur, eða þá að gera hitt, að afhenda fjmrn. samningsumboð sitt þannig að samningur við þessa félagsmenn væri gerður á sama augnabliki og samningur við aðra félagsmenn BSRB. Þeir gætu þá tekið þátt í atkvæðagreiðslunni sjálfir. Það var hins vegar aldrei hugsun fjmrn. að BSRB fengi með þessari lagagrein nokkur ný réttindi á starfsvettvangi ASÍ eða að þetta ákvæði skapaði BSRB aukinn rétt á kostnað ASÍ. Það datt okkur ekki í hug og hefði aldrei hvarflað að okkur að gera slíkan samning eða setja slíkt inn í samning. Það er rétt að upplýsa hér, að í viðræðum við BSRB var okkur tjáð að þetta væri líka stefna BSRB. Þannig skrifa forustumenn BSRB bréf til ASÍ 9. júní s. l. þar sem segir: „Sem svar við bréfi ASÍ, dags. í dag, skal tekið fram, að BSRB hefur hvorki skriflega né munnlega sett fram þá kröfu, að félagsmenn innan verkalýðsfélaga í ASÍ verði félagsmenn í aðildarfélögum BSRB.“ Í viðræðum hafa fulltrúar BSRB tekið fram að þeir telji sjálfsagt að hugsanleg ágreiningsefni um félagsaðild verði afgreidd með samkomulagi á milli stéttarfélaga og heildarsamtaka. Sama dag sendum við ASÍ bréf þar sem við vísum til þessa bréfs BSRB. Hér er sem sagt staðfest að þessi lagagrein var ekki til þess fallin að útvega BSRB einhvern nýjan rétt á kostnað Alþýðusambandsins. Það var ekki verið að selja neinn pakka, eins og hv. þm. komst svo smekklega að orði áðan um þetta mál, og því er ekki um það að ræða að neinn pakki hafi verið seldur tvisvar. Hér var ekki verið að reyna að auka réttindi BSRB á kostnað Alþýðusambandsins. Það stóð aldrei til og það datt engum í hug, hvorki fulltrúum ríkisvaldsins, sem í þessum samningum stóðu, né fulltrúum BSRB, eftir þeirra eigin yfirlýsingu a. m. k., sem hér hefur verið lesin, að dæma. Í kjarasamningum, sem síðar fóru fram og ASÍ tók þátt í, kom þetta mál á dagskrá, og þá var að því spurt, hver væri hugsun ríkisins á bak við þetta ákvæði. Það er í framhaldi af þeim viðræðum að við gáfum út yfirlýsingu þess efnis sem ég hef nú gert grein fyrir, eins og segir í bréfinu til ASÍ, með leyfi forseta: „Félagar innan ASÍ eða sérsambanda þess njóta forgangsréttar til allra þeirra starfa sem nú eru samningsbundin við ASÍ. Ekki verða gerðir samningar við aðra aðila um þau störf sem félagsmenn ASÍ starfa nú við.“ Þetta er í fullkomnu samræmi við tilgang lagaákvæðisins eða samningsákvæðisins þegar það var fest á blað á sínum tíma. Eftir að ákvæði þetta kom hér inn í þingið og var rætt ítarlega í fjh.- og viðskn. komu fram hugmyndir frá Alþýðusambandsmönnum þess efnis, að eðlilegt væri að lögfesta þennan skilning með viðbótarákvæði í 1. gr. frv. Við, sem gert höfum þennan samning við BSRB, gátum hins vegar ekki á það fallist að farið væri að bæta við þessa lagagrein efnisákvæði vegna þess að þar með væri verið að bæta raunverulega inn í samning sem undirritaður væri af fjmrn. annars vegar og BSRB hins vegar og farið hefði fram atkvæðagreiðsla um. Með því væri kannske ekki efnislega út af fyrir sig, en þó a. m. k. formlega, verið að hreyfa við samningsákvæði sem aðilar hefðu undirritað. Þess vegna varð það að ráði að fjmrn. ítrekaði sjónarmið sín í þessu máli með því að endurtaka þau ummæli sín frá s. l. hausti, að ekki sé ætlunin að gera samninga við aðra aðila um þau störf sem félagsmenn Alþýðusambandsins starfa nú við. Það hefur aldrei verið ætlunin og hér er bara í þriðja sinn verið að ítreka þetta sjónarmið. Hins vegar hefur það valdið áhyggjum hjá Alþýðusambandsmönnum, að kannske gæti svo farið að þetta lagaákvæði yrði samþykkt, en svo kæmu stjórnendur þessara fyrirtækja og forsvarsmenn og hefðu þessa yfirlýsingu fjmrn. að engu. Menn hafa bent á það, að út af fyrir sig hefur ekki fjmrn. húsbóndavald yfir stjórnendum þessara fyrirtækja. Við í fjmrn. töldum hins vegar að þessi kenning væri á nokkrum misskilningi byggð, vegna þess að það hefði aldrei staðið til að lögin tækju til þessara starfsmanna með samþykki viðkomandi stofnana öðruvísi en forsvarsmenn þessara stofnana afhentu samningsumboðið þannig að það væri þá jafnt komið á báða bóga: annars vegar hefði BSRB umboð fyrir þá starfsmenn, sem ættu að taka þátt í atkvæðagreiðslunni, og síðan fjmrn. eða fjmrh. á hinn veginn. Það er ekkert nýtt af okkar hálfu sem kemur fram í þessari yfirlýsingu hvað þetta varðar. Við teljum óhjákvæmilegt að ef þessar stofnanir eigi að taka þátt í samningum ríkisins við opinbera starfsmenn feli þær fjmrn. samningsumboð sitt. Við töldum að þessi grein frv. eða samninganna hefði þann ótvíræða kost, að það væri verið að safna á eina hendi á atvinnurekendahliðinni samningsvaldinu þannig að ekki gæti verið hætta á að ríkið væri að semja við ríkisstarfsmenn um ákveðin kjör og svo gætu ýmiss konar hálfopinberar stofnanir verið að semja um eitthvað allt annað, ein um þetta og önnur um hitt, það væri nauðsynlegt fyrir ríkið, sem raunverulega stæði undir fjárgreiðslum til þessara stofnana, að hafa þetta samningsvald á sinni hendi. Ég vil sérstaklega taka það fram, að eftir að þessi lög hafa verið samþykkt hér á Alþingi mun fjmrn. að sjálfsögðu ganga í að fá það á hreint, hvaða stofnanir af þeim, sem hér koma til greina, ætla að fela ríkinu að semja fyrir sig og ganga þannig alfarið inn í samninga ríkisins við opinbera starfsmenn í samræmi við 1. gr. frv., og hvaða stofnanir ætla ekki að gera það. Þær stofnanir, sem gera það ekki, koma þá ekki þessu máli neitt við. Þá gildir bara gamla fyrirkomulagið hvað þær varðar. Herra forseti. Þetta er orðið langt mál, en þó óhjákvæmilegt að gera hér grein fyrir þessu eftir þá makalausu ræðu sem hér var flutt áðan af hv. þm. Karvel Pálmasyni. Hann hefur þó vissulega það sér til afsökunar, að hann þekkir ekki málavexti og fullyrðir hér ýmislegt að beiðni hv. þm. Sighvats Björgvinssonar sem er fjarstaddur og hefur skrifað furðulega grg. um þetta mál í nál. En þetta mál er sem sagt ákaflega einfalt. Það liggur ekki neitt annað fyrir en að samþykkja þessa grein eins og hún blasir hér við. Sú túlkun á greininni eða sú yfirlýsing, sem hér liggur fyrir af hálfu fjmrn. um hvernig það vilji fyrir sitt leyti halda á þessum málum, er óvefengd og stangast ekki á nokkurn hátt á við eitt einasta orð sem stendur í þessari grein. Hitt er svo allt annað mál, að það hefur komið í ljós núna seinustu dagana, að talsmenn BSRB telja sig hafa lesið annað út úr þessari grein en fjmrn. og við þurfum að hafa viðræður við forustumenn BSRB um það mál. Þar er einhver misskilningur á ferðinni. Þeir virðast ekki hafa gert sér grein fyrir því, að það væri krafa af okkar hálfu að forsvarsmenn þessarar stofnana afhentu samningsumboð sitt til ríkisins, en satt að segja var það aðalatriði þessa máls frá okkar sjónarmiði. Við hefðum ekki séð mikla ástæðu til þess að setja þetta inn í samningana og inn í lög ef það hefði ekki fylgt með í kaupunum. BSRB hefur því sent frá sér yfirlýsingu þar sem því er lýst yfir, að það hafi lítið þessi mál öðrum augum, það hafi skilið þetta ákvæði á annan veg. En þá stendur þetta þannig að þeir geta auðvitað túlkað málið frá sinni hlið og við frá okkar hlið. Ef ágreiningur verður t. d. um hvernig á að ganga frá kjörskrá verður auðvitað því ágreiningsefni vísað til Kjaranefndar eins og lög gera ráð fyrir. En að sjálfsögðu hefur fjmrn. fullan rétt til að ákveða í samræmi við þessa lagagrein hvernig það vill halda á samningsvaldi sínu og hvort það kærir sig um að eiga samskipti við þessar hálfopinberu stofnanir nema þær afhendi samningsumboðið alfarið. Það er stefna okkar nú, enda þótt svo virðist vera að forsvarsmenn BSRB hafi ekki gert sér grein fyrir þessu atriði. En það er önnur saga.



Herra forseti. Það hefur verið mælt hér fyrir tveimur nál. í þessu máli, en fulltrúar Sjálfstfl. hafa ekki gefið út nál. Þetta frv. hefur legið fyrir n. í mestallan vetur, enda flutt mjög snemma, og það er til staðfestingar, eins og fram hefur komið, á brbl. sem gefin voru út 9. sept. Að því er segir í formála forseta Íslands fyrir þeim brbl. eru þau gefin út af því að fjmrh. taldi brýna nauðsyn bera „til að fá lögfest ákvæði um nokkur félagsleg málefni, sem opinberir starfsmenn telja sér mikilvæg og ríkisstj. hefur fallist á að hlutast til um að nái fram að ganga og vill þannig stuðla að því að kjarasamningar geti náðst við þá, sem samrýmst gætu stefnumörkun í kjaramálum í stjórnarsáttmála ríkisstj., “ eins og segir þar. Í ljós kom, þegar þetta frv. um staðfestingu á brbl. þessum var rætt í fjh.- og viðskn., að það var takmarkað fylgi sem þetta frv. óbreytt átti í n., og í viðræðum n. við bæði fulltrúa ASÍ og fulltrúa BSRB kom fljótlega í ljós að hér var um alvarlegan ágreining að ræða. Það kom greinilega fram hjá fulltrúum ASÍ, að þeir töldu sig ekki geta staðið að því, að 1. gr. yrði samþykkt óbreytt eins og hún lá fyrir á þskj. Þeir töldu m. ö. o. brýna nauðsyn bera til þess að lögfesta efnislega skilning fulltrúa ASÍ í þessu máli. En svo gerist það, að þegar komið er að þinglokum kemur það bréf sem hér hefur verið vitnað í frá hæstv. fjmrh., og það er dagsett 18. maí. Þar er gefin skýring að gefnu tilefni vegna umræðna um þessa margnefndu 1. gr. brbl., og þegar þessi skýring er gefin og liggur fyrir, sem hér hefur verið vitnað til og ég ætla ekki að eyða tíma í að lesa því það er búið að gera það hér, töldu fulltrúar ASÍ, sem mættu aftur á fundi fjh.- og viðskn., sig geta við unað. Hitt er alveg rétt að mínum dómi, eins og fram kemur í nál. fulltrúa Alþfl., að það hefði þó verið enn skýrara og ákveðnara að setja þessar skýringar inn í sjálfa lagagreinina. Formaður fjh.- og viðskn. lýsti því yfir í framsögu, að enn hefði komið eitt bréf eftir að n. hafði gengið frá afgreiðslu málsins. Er það bréf frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja. Það bréf hef ég ekki séð. Var ekki sent ljósrit af því til okkar nm., þó ekki hafi þá verið búið að taka málið fyrir, fyrr en í nótt. Ég vil taka það fram, að þegar ríkisstj. blandar sér í kjarasamninga með þessum eða öðrum hætti og lofar að lögfesta tiltekin atriði, eins og hér er um að ræða, held ég að það sé hyggilegt fyrir hvaða ríkisstj. sem er að hafa um það eins náið samráð við Alþingi og hægt er og ræða slík atriði við stjórnarandstöðu. Það er ekki þar með sagt að stjórnarandstaðan felli sig við slíka lausn, en ríkisstj. hefur þá gefið henni kost á að fylgjast með frá fyrstu tíð. Það var ekki gert í þessu máli, - a. m. k. ekki hvað viðkemur Sjálfstfl., því að honum var ekki skýrt frá því, hverju væri verið að lofa. Því teljum við fulltrúar Sjálfstfl. í n. að lögfesting á þessu atriði sé algerlega einkamál ríkisstj. sem við ættum ekki að blanda okkur í afgreiðslu á. Hins vegar vil ég taka fram, að í umræðum og viðræðum við n. af og til í vetur var ég algerlega hlutlaus í þessu máli til að byrja með og hlustaði aðeins á mál manna. Eftir því að dæma, sem ég heyrði frá þessum fulltrúum, var ég persónulega sannfærður um að þær skoðanir, sem fulltrúar Alþýðusambands Íslands höfðu, áttu fullan rétt á sér. Þetta vildi ég aðeins láta koma hér fram. Ég tel ekki rétt af okkur að vera að gefa út neitt sérstakt nál., en vildi með þessum orðum koma því hér að, hver var okkar skoðun eftir þá meðferð sem málið hefur fengið í nefndinni.



Herra forseti. Ég skal reyna að stytta mál mitt eins og ég get með tilliti til þess, hversu áliðið er vinnudags, en ég hlýt þó að lýsa því hér, að ég mun að sjálfsögðu greiða því atkv., að þessi brbl. verði samþykkt óbreytt. Það ætti varla að ræða hvort þeim ætti að breyta eða ekki. Auðvitað eiga þau að standa óbreytt eins og um var samið. Hins vegar segir í nál. á þskj. 967, að minni hl. n. leggi til að frv. verði samþykkt með þeim skilningi varðandi 1. gr, er fram kemur í bréfi fjmrn. Umrætt bréf fjmrn. hefur verið lagt fram hér með þskj., en bréf, sem fjh.- og viðskn. Nd. Alþingis var skrifað 19. maí 1981 af stjórn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, er ekki lagt fram hér. Þar sem mér sýnist á öllu að hér sé um túlkun að ræða sem ekki verður úr skorið hér, tel ég það skyldu mína, og það var einróma samþykkt í stjórn BSRB, að skjalfesta í Alþingistíðindum umrætt bréf frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja. Það hlýtur að teljast eðlileg meðferð málsins. En þetta bréf hljóðar svo, með leyfi forseta: „Í tilefni af bréfi fjmrn. til nefndarinnar, dags. 18. þ. m., um túlkun á 1. gr. brbl. nr. 68 1980, um breyt. á lögum nr. 29 1976, vill stjórn BSRB taka eftirfarandi fram: Hafa ber það ríkt í huga, að brbl. eru samin sameiginlega af fulltrúum fjmrh. og samningamönnum BSRB, enda eru þau hluti af undirrituðu samkomulagi sem lagt var fyrir til samþykktar í allsherjaratkvgr. ásamt aðalkjarasamningi undirrituðum 20. ágúst 1980. Í viðræðum fulltrúa BSRB og ríkisins um frvgr. var gengið út frá þeirri framkvæmd, sem tíðkast hefur undanfarin ár, að hálfopinberar stofnanir, er um ræðir í frv., hafa eftir á gengið inn í samninga BSRB og ríkisins. Á það hefur skort að starfsmenn þessara stofnana hafi fengið að greiða atkv. um sáttatillögur. Hins vegar hafa þeir jafnan greitt atkv. þegar BSRB hefur lagt samninga undir atkvæði félagsmanna. Í 1. gr. brbl. segir að lögin skuli með þeim hætti einnig taka til sjálfseignarstofnana o. s. frv. Þetta vísar augljóslega til þess sem segir í 1. málsgr. 1. gr. laga nr. 29 1976, sem verið er að breyta, en þar segir: „Lögin taka til allra starfsmanna sem eru félagar í Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja eða félagi innan vébanda þess og skipaðir eru, settir eða ráðnir í þjónustu ríkisins, ríkisstofnana eða atvinnufyrirtækja ríkisins með föstum tíma-, viku- eða mánaðarlaunum, enda verði starf þeirra talið aðalstarf.“ Í ljósi þessa alls ber að skoða afstöðu BSRB til lagagreinar þeirrar sem bréf fjmrn. fjallar um. Eins og sést af framansögðu hafa hinar hálfopinberu stofnanir þannig í reynd samþykkt að fara eftir samningsréttarlögunum. Stjórn BSRB bendir á að í lagagr., sem frv. er ætlað að staðfesta, er hvergi ákvæði þess efnis, að hlutaðeigandi stofnun sé ætlað að veita fjmrh. umboð sitt til samningsgerðar. Slíkt væri heldur ekki til að rýmka samningsrétt BSRB, eins og heitið er í meðfylgjandi bréfi fjmrh. til BSRB, dags. 12. mars 1980, þvert á móti yrði hann verulega þrengdur. Í 3. gr. laga nr. 29 1976 er tekið fram að fjmrh. fari með fyrirsvar ríkissjóðs, og viðbótarákvæði í brbl. veitir honum ekkert umboð til að semja fyrir hálfopinberar stofnanir, heldur þarf samþykki þeirra til að aðalkjarasamningur BSRB og ríkisins gildi fyrir þær. Stjórn BSRB vill vekja athygli Alþingis á því, að 1. gr. brbl. hefur verið beitt og er komin til framkvæmda við gerð samninga síðan haustið 1980. Stjórn BSRB vekur athygli á því, að stéttarfélög innan ASÍ gera kjarasamninga við Vinnuveitendasamband Íslands. Eftir á gengur fjöldi atvinnurekenda, sem ekki eru í Vinnuveitendasambandinu, inn í þessa samninga. Enginn skyldar þessa atvinnurekendur til að afsala sér samningsrétti né þessi stéttarfélög til þess að semja um kjör þessa fólks beint við Vinnuveitendasambandið. Er hér um hliðstæða framkvæmd að ræða. Rétt er að taka fram að eftirgreindar hálfopinberar stofnanir hafa gengið inn í samningana frá 20. ágúst 1980 á grundvelli brbl. fyrir þá starfsmenn sem eru félagsmenn í BSRB: Brunabótafélag Íslands; Hrafnista DAS; Hrafnista í Hafnarfirði; Dvalarheimilið Ás, Ásbyrgi; Elli- og hjúkrunarheimilið Grund; Grænmetisverslun landbúnaðarins; Hjartavernd; Kirkjugarður Reykjavíkur; Krabbameinsfélag Íslands; Landakotsspítalinn; Náttúrulækningafélagið í Hveragerði, heilsuhælið; Norræna eldfjallastöðin; Norræna húsið; Rauði kross Íslands; Reykjalundur; Samábyrgð Íslands á Fiskiskipum; S. Á. Á., Lágmúla 9, Sogni, Silungapolli; Sjálfsbjörg, Reykjavíkurdeild, Sjálfsbjörg, vinnu- og dvalarheimili, Sjálfsbjörg, skrifstofa og dagvistun; Skálatúnsheimilið; Tónmenntaskóli Reykjavíkur; Slysavarnafélag Íslands; Tilkynningaskyldan; Styrktarfélag vangefinna, skrifstofa, Lyngás, Bjarkarás; Ásgerði, sambýlið; Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra; Sólborg vistheimili þroskaheftra; St. Fransiskussjúkrahús; St. Jósepsspítalinn; Vistheimilið Víðinesi; Orkubú Vestfjarða; og Erfðafræðinefnd Háskóla Íslands. Þá hafa sjúkrahús víðs vegar um landið varðandi kjör hjúkrunarfræðinga fylgt þeim kjörum sem samið var um. Hefur fjh.- og viðskn. skrá yfir þau sjúkrahús í höndum. Með tilvísun til yfirlýsingar fjmrh. um rýmkun samningsréttar, sem var grundvöllur samkomulags um aukinn samningsrétt BSRB, sem síðar var samþykkt af félagsmönnum BSRB í allsherjaratkvgr., mótmælir stjórn BSRB túlkun þeirri, sem fram kemur í bréfi ráðh., og telur hana samningsrof. Af hálfu samningsnefndar BSRB var hins vegar sá skilningur, sem fram kemur í bréfi þessu, margítrekaður í viðræðum við sáttanefnd.“ Undir þetta bréf skrifa. Kristján Thorlacius, formaður Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, Haraldur Steinþórsson. Ég held að hér eins og oft áður hafi ekki verið gengið nógu skýrt og vel frá samningum og það ber að harma, en enn þá meira ber að harma þá togstreitu sem virðist uppi milli stórra verkalýðssambanda eins og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og Alþýðusambands Íslands. Ég leyfi mér að fullyrða að sú togstreita hefur ekki orðið til innan vébanda Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Stjórn BSRB hefur aldrei viljað troða illsakir við ASÍ. Því hafna ég algerlega. Ég er sammála hæstv. fjmrh. um að þarna stendur túlkun gegn túlkun, og á það verður auðvitað að reyna þegar vandamál koma upp við næstu samninga. En ég get ekki samþykkt þessi brbl. með því nál. sem hér fylgir ásamt túlkun fjmrh., en mun að sjálfsögðu greiða þessu frv. atkv. eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. E. t. v. hefði verið nóg svar við ræðu hæstv. fjmrh. það bréf sem hv. þm. Guðrún Helgadóttir las upp sem álit BSRB-forustunnar á því athæfi hæstv. fjmrh., eins og þar segir, að rifta samningum sem báðir aðilar voru sammála um á sínum tíma. Ekki eru þetta fullyrðingar mínar einar og sér. Allir virðast hafa skilið lagafrvgr. eins og hún liggur hér fyrir og frá henni var gengið í samningunum á þann hátt sem BSRB hefur nú lýst.

Allir?

Allir. Meira að segja hæstv. fjmrh., því að hefði hann ekki skilið hana svo strax hefði ekki þurft að fylgja það bréf sem nú var verið að lesa upp af hans hálfu. Það væri þokkalegt eða hitt þó heldur til afspurnar fyrir löggjafarsamkomu þjóðarinnar ef hverri einustu lagagrein í frv., sem er verið að samþ. á Alþingi, þyrfti að fylgja sérstakt bréf með túlkun á hverri grein út af fyrir sig. Það væri þokkalegt til afspurnar. En það virðist vera siður sem hæstv. núv. ríkisstj. og ekki síst hæstv. fjmrh. er að innleiða á Alþingi, að það þurfi sérstakar yfirlýsingar við hverja einustu frvgr. eða lagagrein sem hér á að samþykkja, hvernig hana beri að skilja. Það er ekki amalegt! Hæstv. fjmrh. sagði að það hafi ekki verið meining ríkisstj. að hlutast til um deiluefni eða landamæradeilur, eins og menn hafa orðað það, BSRB annars vegar og ASÍ hins vegar. Það var einmitt um það samið af hálfu hæstv. fjmrh. við BSRB-forustuna að auka valdsvið hennar á kostnað Alþýðusambandsins. Ég held að það liggi ljóst fyrir. Hæstv. fjmrh. sagði: Okkar meining var óbreytt ástand í þessum efnum frá því sem var. - Það var meiri hluti fyrir því í fjh.- og viðskn. að halda óbreyttu ástandi, og það var vilji til þess, það ég best veit, hjá forustumönnum Alþýðusambandsins að það væri status quo. Um það var í raun og veru komin till., lögð fram í fjh.- og viðskn. Það var till. um viðbót við þessa grein, sem hafði það efni að hér væri um óbreytt ástand að ræða. Þá sagði hæstv. fjmrh.: Það gátum við ekki gert. Við gátum ekki fallist á slíka till. 

Þeir fara ekki batnandi.

Nei, síður en svo þótt ungir séu sumir hverjir. Þetta gat hæstv. fjmrh. ekki fallist á, sagði hann, að það yrði breytt í þá túlkun í lagagr. sjálfri, að um væri að ræða óbreytt ástand. Hann sagði orðrétt: Kannske hefði það ekki breyst efnislega. -Ekki var nú sterkara að orði kveðið. En formlega hefði það breyst, sagði hann. Hæstv. fjmrh. er yfirleitt ekki þekktur að því að fara hjá sér þó hann fari með ósannindi, og kippir sér enginn upp við það, en það var augljóst og auðheyrt á hans tali, látbragði öllu og útliti, að hann var í afskaplega miklum vandræðum með að verja þessar sínar síðustu og verstu gjörðir í sambandi við samninga bæði BSRB og Alþýðusambandsins. Það er alveg augljóst mál, að verði 1. gr. frv., sem hér um ræðir, samþykkt eins og hún er, þá er hér verið að lögfesta upplausnarástand innan Alþýðusambandsins. Það er augljóst mál að þetta bitnar t. d. harkalega á starfsmannafélaginu Sókn. Það kæmi mér ekki á óvart, ef þetta verður að lögum eins og nú er lagt til, að það félag liðaðist í sundur og raunar fleiri. Hér er því verið að leggja til af hálfu hæstv. ríkisstj. með hæstv. fjmrh. í broddi fylkingar, ef að lögum verður eins og hér er lagt til, upplausnarástand innan Alþýðusambandsins. Ég spyr hv. þm. Guðmund J. Guðmundsson í þessu sambandi, af því að það eina sem sá hv. þm. hefur gert upp á síðkastið er að hrista höfuðið við öllum ræðum.  Það er engum blöðum um það að fletta, og það vænti ég að hv. alþm. sé öllum ljóst, að hvað sem líður yfirlýsingum, hvort sem hæstv. fjmrh. eða einhver annar hæstv. ráðh. undirritar þær, þá verður það lagagr. sem blífur, en ekki yfirlýsingin, og það er það sem máli skiptir. Hæstv. fjmrh. sagði: Málið er afskaplega einfalt. - Það er nú ekki einfaldara en svo, að það er búið að þvælast fyrir stjórnarliðunum alveg frá því í haust að komast frá málinu. Það er núna á síðustu dögum þingsins sem sá botn fæst í það að gefa út þriðju yfirlýsinguna. Það var ekki einfaldara en svo. Ég hef enga trú á því, þó að ég þekki ekki mjög persónulega forustumenn BSRB, að þeir hafi verið svo skilningssljóir að þeir hafi ekki vitað hvað var um að ræða og hvað um var samið við hæstv. fjmrh. Það dettur mér ekki í hug að halda. En kannske hefur hæstv. fjmrh. litið svo á, að hann gæti vafið þeim með þessum hætti um fingur sér og fengið þá til að sættast á þetta. Það virðist ekki vera. Það er ljóst þó það megi nú þykja undarlegt. Hv. þm. Halldór Ásgrímsson er farinn úr salnum aftur. Þeir tolla lítt við hina síðustu og verstu tíma stjórnarliðar. Hann er formaður fjh.- og viðskn. Það er leitt til þess að vita að hann skuli ekki einu sinni hafa afhent nm. í fjh.- og viðskn. bréf BSRB, sem er stílað beinlínis á nefndina, en þar er það fullyrt, samkvæmt því sem hv. þm. Guðrún Helgadóttir las upp áðan, að BSRB lítur á það sem samningsrof verði túlkun þriðju yfirlýsingar fjmrh. látin gilda. Ég ítreka að ég skal ekki, herra forseti, hafa um þetta öllu fleiri orð, en ég held að það sé augljóst mál, að hér er um það eitt að ræða að annaðhvort taka menn sér stöðu með Alþýðusambandinu í þessu máli eða með BSRB. Það mál er ekki svo einfalt að menn geti tekið afstöðu með báðum í þessu máli. Það yrðu hörmuleg afdrif ef þetta frv., - þá er ég að tala um 1. gr., um aðrar greinar er ekki ágreiningur í þessu máli, - yrði samþykkt hér eins og lagt er til og 1. gr. framfylgt. Það yrði til að skapa upplausnarástand í Alþýðusambandinu, aðildarfélögum þess. Ég efast mjög um að nokkur af þeim aðilum, sem um þetta orðalag sömdu, hafi ætlast til þess. Að lokum: Það eru mörg dæmi þess, hv. þm. Guðrún Helgadóttir, að forustumenn BSRB ásælast ærið illþyrmislega og ásækja aðildarfélög og einstaklinga með aðild að ASÍ. Þeir hafa seilst með óþyrmilegum hætti inn á samningssvið og verksvið ASÍ, sem vafasamt er að þeir hafi nokkra stoð í veruleikanum til þess að gera.



Herra forseti. Það urðu örlög mín við þessa umr. að taka undir með Karvel Pálmasyni, sem ég hélt að yrði nú helsti andmælandi minn, vegna furðulegrar yfirlýsingar Guðrúnar Helgadóttur, sem stafar náttúrlega af hreinni vanþekkingu og algeru reynsluleysi í samskiptum þessara aðila. Hvaða aðili skyldi það hafa verið sem hafi gengið úr ASÍ í BSRB? Margir. Hverjir hafa gengið úr BSRB í ASÍ? Ég þekki ekki einn einasta. En það eru heilir hópar sem hafa streymt yfir í BSRB. Ég kólna upp við að fá svona yfirlýsingu frá samherja og vil nú biðja þingheim hreinlega að taka ekki alvarlega fullyrðingar um að BSRB hafi aldrei seilst yfir á yfirráðasvæði Alþýðusambandsins eða reynt það efnislega að ásælast félagsmenn þaðan.  Hins vegar liggur þetta mál ákaflega ljóst fyrir. Meiri hl. nefndarinnar sem skilar áliti segir: „Fjmrn. hefur sent nefndinni bréf varðandi málið sem fylgir nál. Undirritaðir nefndarmenn leggja til að frv. verði samþykkt með þeim skilningi varðandi 1. gr. er fram kemur í bréfi fjmrn.“ Yfirlýsing fjmrh. var reyndar gefin seinni hluta síðasta árs um forgangsrétt ASI og í þessu bréfi er sterkari yfirlýsing en ASÍ hefur áður fengið um að tryggja sína félagsmenn hjá ríki og ríkisstofnunum. Í því er tvímælalaus ávinningur. Varðandi sjálfseignarstofnanir er sá skilningur uppi, sem fjmrh. skýrði mjög greinilega áðan, að þessar stofnanir verða að samþykkja að fjmrn. sé samningsaðili fyrir þær. Ef svo er ekki verður ófremdarástand. Meginatriði þess frv., sem hér liggur fyrir, er að tryggja félagsmönnum BSRB - að vísu er ekki nema hluti þessara manna félagsmenn sem hafa verið hjá þessum sjálfseignarstofnunum - atkvæðisrétt. Þeir hafa nú atkvæðisrétt nema í sáttatillögum, eins og fjmrh. tók fram, en það er áskilið og liggur ákaflega skýrt fyrir að fjmrn. færi þá með samningsumboð. Sé svo ekki er óbreytt ástand. Ég sé ekki að Alþýðusambandið sé í neinni hættu eftir þessa yfirlýsingu og eftir þessa túlkun sem hefur komið hér ákaflega skýrt og greinilega fram hjá fjmrh. Ágreiningurinn í nefndinni eða vangaveltur nefndarinnar voru kannske vegna þess að málflutningur formanns BSRB á nefndarfundi var á þann veg eins og hv. 1. þm. Vestf. tók hér fram. Þm. var ákaflega hlutlaus í þessu máli, hlustaði á mál beggja aðila, og án þess að ég sé að gera hann að hæstarétti fór hann að öllu leyti rétt efnislega og drengilega með efnisatriði þessa máls í n. Það var túlkun formanns BSRB sem gerði það að verkum að bæði ég og fleiri nm. vorum hreinlega undrandi. Þetta kom fram hjá hv. 1. þm. Vestf. Hann taldi að Alþýðusambandið hefði þurft að verja rétt sinn, efnislega var það á þá leið, og það var ekki síst vegna túlkunar formanns BSRB á nefndarfundi. Fyrir nefndina hafa einnig komið tvisvar sinnum forseti og varaforseti Alþýðusambandsins. Eftir þá yfirlýsingu, sem hér liggur frammi, telja þeir að þeir geti efnislega vel við unað og hagsmunir Alþýðusambandsins séu tryggðir. Hagsmunir Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, sem þetta lagafrv. fjallar um, 2. gr., hvað varðar atvinnuleysistryggingar, eru tryggðir ágreiningslaust. Í 1. gr., þar sem sjálfseignarstofnanir eða hálfopinberar stofnanir fara með samninga og ríkið fer með samninga fyrir þær, eru þeirra hagsmunir tryggðir líka. Þetta þarf ekki að stangast á. Þetta verður samþykkt með þeim skilningi, sem fram kemur í bréfi fjmrn. og hann er lagður til grundvallar í nál. Ég vil minnast á ummæli Karvels Pálmasonar um að t. d. félag eins og starfsstúlknafélagið Sókn muni liðast í sundur. Ég held að fyrir það sé girt með þessari yfirlýsingu. Erfiðleikarnir hafa kannske verið mest hjá sveitarfélögum úti á landsbyggðinni, sem hafa gert starfsfólk að opinberum starfsmönnum vegna þess að í ótrúlega mörgum tilfellum hefur ríkið samið miklu betur en er á hinum almenna vinnumarkaði hjá almennum verkalýðsfélögum. Það virðist hafa verið tilhneiging til að gera helst sem allra flesta að opinberum starfsmönnum. Það er meira en lítið varhugaverð þróun. Ég álít að það sé t. d. sjálfgert að hjúkrunarfræðingar og aðrir slíkir á sjúkrahúsum, sem að einhverju leyti eru sjálfseignarstofnanir, eigi vitanlega að vera í BSRB því að það hefur enginn samninga fyrir slíkt starfsfólk nema það, en ekki að ræstingastúlkur og stúlkur, sem annast matreiðslu og annað þess háttar, séu skilyrðislaust í BSRB. Það er alveg fullkomlega rétt hjá Karvel Pálmasyni, sem ég bjóst við að yrði hér helsti andmælandi minn, að full þörf er á að vernda fólk fyrir yfirgangi BSRB. En þó að þessi ágengni hafi ríkt í röðum þessara samtaka vil ég ekki svipta menn rétti til að hafa atkvæðisrétt um kaup og kjör eftir þeim skilyrðum sem túlkuð voru hér af fjmrh. Ég vil ekki svipta þá rétti til atvinnuleysistrygginga. Ég held að við Karvel Pálmason þurfum ekki að vera að deila um þetta. Ég held að með nál. og með þeim skilningi, sem kemur fram í bréfi fjmrn., sé ekki lengur þarna að óttast yfirgang. Um hugarfar forustu BSRB vil ég ekki ræða hér, enda býst ég við að við Karvel Pálmason séum ærið sammála í þeim efnum.



Herra forseti. Ég held að engum blandist hugur um það, eftir þær umr. sem hér hafa farið fram, að hæstv. fjmrh. hefur hlaupið á sig við gerð kjarasamninganna síðustu, í ágústmánuði s. l. Hann lofaði þar upp í ermina á sér og beitti brbl.-valdi sínu með þeim hætti að hann getur nú ekki staðið við stóru orðin. Ótímabært framtak hæstv. fjmrh. hefur m. a. valdið því í nótt, að flokkssystkin hans, 8. landsk, þm., sem á sæti í stjórn BSRB, og Guðmundur J. Guðmundsson, hv. 7. þm. Reykv., sem er formaður Verkamannasambands Íslands, hafa skipst á þvílíkum yfirlýsingum að greinilegt er að báðum þykir sinn hlutur heldur verri en áður eftir brbl. hæstv. fjmrh. og eftir bréf hans hinn 18. maí 1981. Í snubbóttu nál. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. er komist svo að orði, að nm. leggi til að frv. verði samþykkt með þeim skilningi varðandi 1. gr. er fram kom í bréfi fjmrn. Ef reynt er að átta sig á því, hvað þar stendur, kemur í ljós að það er lagt í vald stjórnar eða forráðamanna tiltekinna sjálfseignarstofnana í hvaða verkalýðsfélagi viðkomandi starfsmenn séu. Ákvörðunartakan um landamerki opinberra starfsmanna og hins frjálsa vinnumarkaðar eiga ekki lengur að ákvarðast af launþegunum sjálfum með því að þeir reyni að koma sér saman og hafa verkaskiptingu, heldur á Alþingi að afhenda þetta vald stjórnum einstakra sjálfseignarstofnana. Ég verð að játa það, að ég var undrandi á þeirri yfirlýsingu hv. 7. þm. Reykv. áðan að reynsla launþega af samningum við ríkisvaldið og hinn frjálsa vinnumarkað væri sú, að þeir næðu betri samningum yfirleitt sem ríkisvaldið semdi við. Að sjálfsögðu þýðir þetta að aukinn þrýstingur verður frá starfsmönnum þessara sjálfseignarstofnana að falla undir BSRB, ef skilja ber orð formanns Verkamannasambandsins bókstaflega. Hitt hygg ég þó að sé miklu réttara, að á stundum tekst ríkisstarfsmönnum að bæta sinn hlut borið saman við hinn frjálsa vinnumarkað og þetta skiptist á milli samninga. Upp úr stendur þó að það fólk, sem er innan BSRB, hefur réttindi og fríðindi langt umfram það sem boðið er á hinum frjálsa vinnumarkaði. Ég vil þar fyrst nefna veikindaorlof. Við þekkjum það, að þótt einstaklingar hafi unnið lengi hjá litlum fyrirtækjum eða fyrirtækjum í einkaeign reynir mjög fljótt á það hjá sérstaklega hinum smæstu fyrirtækjum að þau hafa ekki bolmagn til þess að halda uppi kannske tveim til þrem starfsmönnum sem misst hafa heilsuna eða eru mikið frá af þeim sökum. Ef maður á hinn bóginn vinnur hjá hinu opinbera eru réttindi hans í þessum efnum miklu meiri og þess munu fá dæmi að maður á sæmilegum aldri, sem fær alvarlegan sjúkdóm, fái ekki að halda starfi sínu hjá hinu opinbera eða laun hans séu skert ef hann getur sýnt einhvern lit í því að mæta til vinnu. Þarna eru tvímælalaust þau réttindi opinberra starfsmanna sem mest virði eru meðan fólk er á venjulegum starfsaldri. Eftir það tímabil verður mismunurinn svo miklu meiri vegna þeirrar undarlegu tregðu sem stjórnvöld hafa sýnt varðandi verðtryggðan lífeyrissjóð. Þar eru forréttindi opinberra starfsmanna afskaplega rík. Síðast um daginn hringdi til mín maður að norðan, sem alla sína ævi hefur verið á sjónum og er nú kominn um sjötugsaldur, kunnur aflamaður og aflakló og hefur sjaldan fallið verk úr hendi. Hann verður að una því núna að eftirlaun hans eftir þennan langa starfsaldur séu eitthvað 800 kr. á sama tíma og ég hygg að a. m. k. tveir ráðh. njóti fullra eftirlauna úr verðtryggðum sjóði opinberra starfsmanna. Ég hef að vísu ekki flett því upp hvort þeir taka við þessum eftirlaunagreiðslum, en réttur þeirra til þeirra er ótvíræður, jafnvel þó þeir gegni störfum sem alþm. og ráðherrar. Ég skal ekki fara lengra inn á mismuninn á þeim kjörum sem opinberir starfsmenn og fólk innan Alþýðusambandsins hefur, en vek aðeins athygli á því, að hér er það sem sagt tillaga stjórnarsinna í fjh.- og viðskn. að það verði einhliða lagt á vald sjálfseignarstofnana og annarra stofnana að fela samningsumboðið fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs, starfsmennirnir verði ekki um það spurðir, stjórnunin á að koma að ofan. Þetta er einmitt dæmi um hversu hinir nýju stjórnarherrar reynast sem fyrst náðu árangri í sinni pólitísku baráttu þegar þeir börðust fyrir samningunum í gildi á árinu 1978 - og hefðu að vísu aldrei náð þeim árangri sem raun ber vitni ef þeim hefði ekki verið stjórnað af þeim gamla og seiga Lúðvík Jósepssyni sem mundi nú taka gleraugun sín ofan heldur en ekki yfir annarri eins moðsuðu og bréf hæstv. fjmrh. frá 18. maí er. Ég get satt að segja varla skilið hvernig stjórn BSRB kemst að raun um að þetta bréf sé samningsrof. Mér finnst það vera einhvers konar langloka sem enginn kemst til botns í. Allir geta út af fyrir sig skrifað undir að það er meiningarlaust og verður ágætt deilu- og rifrildisefni síðar meir milli forustumanna launþegasamtakanna. Þessir tveir forustumenn launþegasamtakanna, sem kosnir voru á þing fyrir Alþb. nú í síðustu kosningum, formaður Verkamannasambandsins og stjórnarmaður í BSRB, stóðu fast saman fyrir þrem árum, þegar Alþingi götunnar var alls ráðandi og þegar talað var um Íslandsmann. En þegar maður hlustaði á þau hér áðan datt manni í hug gömul vísa: Man ég þeirra fyrri fund, forn þótt ástin réni. Nú er eins og hundur hund hitti á tófugreni.



Herra forseti. Mörgum kann nú að virðast það tilgangslítið að halda uppi umræðum af þessu tagi þegar langt er liðið á nótt, en ég held að ljóst sé af þeim umræðum, sem hér hafa farið fram, að það er mjög alvarlegur misskilningur uppi í sambandi við þetta mál, og ég held að þó að langt sé liðið á nótt sé ómaksins vert að ræða þetta mál nokkra stund hér ef það má verða til að eyða ýmsum misskilningi sem uppi er. Ég ætla ekki að endurtaka neitt af því, sem ég sagði áðan, og læt það nægja sem ég upplýsti um afstöðu fjmrn. í þessu máli. En vegna þess að máske verður gluggað í þessar umræður, sem hér fara fram í kvöld, af þeim sem síðar fjalla um þetta mál við framkvæmd þessara laga, tel ég alveg bráðnauðsynlegt að leiðrétta nú strax einn grundvallarmisskilning sem fram kom í máli hv. þm. Halldórs Blöndals nú seinast og gætir í tali margra annarra um þetta mál, en sá misskilningur er svo alvarlegur að mjög illt væri ef hann stæði án þess að honum hefði verið mótmælt. Hv. þm. sagði að eftir að þessi lög hefðu komið til framkvæmda ættu forstöðumenn sjálfseignarstofnana og hálfopinberra stofnana að ákveða það í hverju verkalýðsfélagi starfsmennirnir yrðu, hvort þeir yrðu í einhverju Alþýðusambandsfélaginu eða í BSRB. Það er mjög alvarlegur misskilningur að málið snúist um þetta. Í dag er það svo, að starfsmenn þessara stofnana eru ýmist opinberir starfsmenn í BSRB eða í einhverju af Alþýðusambandsfélögunum. Ef forstöðumaður sjálfseignarstofnunar ákveður að þessi lög skuli taka gildi um hans stofnun afhendir hann fjmrn. samningsumboðið, en það breytir engu um stöðu starfsmannanna í verkalýðsfélögum. Þessir starfsmenn hafa væntanlega verið í ýmsum verkalýðsfélögum fyrir og þeir verða það áfram. Yfirlýsingin, sem gefin var í dag og gefin var 30. okt. um þetta mál af fjmrn., leggur einmitt sérstaka áherslu á að fjmrn. hyggst ekki breyta samningssviði Alþýðusambandsins í einu eða neinu við samþykkt þessara laga, heldur mun ganga út frá því, að það verði samið við BSRB-menn þar sem það á við og við Alþýðusambandsmenn þar sem það á við.



Hér er um að ræða frv. til l. um aðild Íslands að samningi um framtíðarsamvinnu ríkja varðandi fiskveiðar á Norðaustur-Atlantshafi og er um það að ríkisstj. sé heimilt að fullgilda þann samning fyrir Íslands hönd. Herra forseti. Það er líklega óþarfi að hafa um þetta langt mál, en þar sem ekki hefur verið farið mörgum orðum efnislega um þetta efrideildarmál í deildinni hér þykir mér þó rétt og raunar skylt að fara lauslega yfir aths. við þetta frv. Með þessu frv. er leitað heimildar fyrir ríkisstj. til að fullgilda fyrir Íslands hönd samning frá 18. nóv. 1980 um framtíðarsamvinnu ríkja varðandi fiskveiðar á Norðaustur-Atlantshafi. Þessum samningi er ætlað að koma í stað eldri samnings frá 24. jan. 1959 um fiskveiðar á norðausturhluta Atlantshafsins. Sá samningur var fullgiltur fyrir Íslands hönd 12. apríl 1960. Um hann gilda lög frá 30. mars 1960. Við útfærslu fiskveiðilögsögu strandríkja norðausturhluta Atlantshafs gjörbreyttist skipan fiskveiðimála á svæðinu og sögðu Noregur og aðildarríki Efnahagsbandalags Evrópu samningnum upp. Hafist var handa um gerð nýs samnings sem mundi taka mið af hinu breytta ástandi og voru nokkrir undirbúningsfundir haldnir á árunum 1977 og 1978. Dagana 20. febr. til 3. mars 1978 var haldin í London ráðstefna með fulltrúum ríkisstjórna. Fulltrúar 19 ríkja og Efnahagsbandalags Evrópu tóku þátt í henni. Ekki tókst þar að ná samkomulagi um nýjan samning. Af hálfu aðildarríkja Efnahagsbandalagsins var þess krafist, að bandalagið yrði sjálfstæður aðili samningsins. Á þetta gátu Austur-Evrópuríkin ekki fallist. Ísland lagði fram tillögu um að þurfa ekki að greiða meira en 5% af kostnaði af starfsemi samkvæmt samningnum. Á fundi í Lissabon dagana 26.–29. febr. 1980 var samkomulag um öll ákvæði samningsins. Efnahagsbandalagið var viðurkennt sem aðili samningsins. Tillaga var samþykkt um að ríki með innan við 300 þús. íbúa greiði fyrstu fimm árin eigi meira en 5% heildarkostnaðar, síðan yrði reglan endurskoðuð árlega og mætti breyta henni með 3/4 hluta atkvæða samningsaðila. Samningurinn var lagður fram til undirritunar í London 18. nóv. 1980 og var hann undirritaður fyrir Íslands hönd þann dag. Auk þess hefur Efnahagsbandalagið og eftirtalin ríki undirritað hann: Danmörk (vegna Færeyja), Kúba, Noregur, Pólland, Portúgal, Sovétríkin, Spánn, Svíþjóð og Þýska alþýðulýðveldið. Samningurinn öðlast gildi þegar sjö aðilar hafa fullgilt hann, þ. á m. a. m. k. þrír aðilar sem fiskveiðilögsögu hafa á samningssvæðinu. Ef hann hefur hins vegar ekki öðlast gildi fyrir 18. nóv. 1981, en fimm aðilar hafa fullgilt hann, þ. á m. a. m. k. þrír sem fiskveiðilögsögu hafa á svæðinu, geta þeir ákveðið að samningurinn öðlist gildi þeirra á milli. Samningurinn gerir ráð fyrir að sett verði á laggirnar ný fiskveiðinefnd sem taki við af fiskveiðinefnd sem starfandi er samkvæmt samningnum frá 1959. Nefndinni er ætlað það hlutverk fyrst og fremst að gera tillögur um fiskveiðar utan þeirra svæða sem falla undir fiskveiðilögsögu samningsaðila, og skal hún gera ályktanir um veiðar innan fiskveiðilögsögu aðila aðeins ef hlutaðeigandi aðili óskar þess. Er því hlutverk og valdsvið nefndarinnar í samræmi við íslenska löggjöf. Leitað var umsagnar Fiskifélags Íslands og Hafrannsóknastofnunarinnar um þennan samning og var af hálfu þeirra mælt með því að Ísland gerðist aðili að samningnum. Ísland gerðist 1. jan. 1979 aðili að samningi um framtíðarsamvinnu ríkja varðandi fiskveiðar á Norðvestur-Atlantshafi, sbr. lög nr. 48 30. maí 1979, um framkvæmd samningsins. Ekki þykir ástæða til að gera aths. við einstakar greinar þessa frv. Þess skal þó getið, að viðurlagaákvæði í 3. gr. frv. eru sniðin efir ákvæðum laga nr. 8131. maí 1976, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, og eru samhljóða ákvæðum í 2. gr. fyrrgreindra laga nr. 48 frá 1979. Að lokum skal athygli vakin á því, að íslensk stjórnvöld hafa sagt samningnum frá 1959 upp og miðast uppsögn við 9. mars 1982. Þykir því rétt að lög nr. 14 1960 um framkvæmd þess samnings falli úr gildi 1. apríl 1982 og er gert ráð fyrir því í 4. gr. frv. Herra forseti. Þetta voru aths. við þetta lagafrv. Eins og ég gat um áðan, þrátt fyrir fyndnar og gáfulegar aths. hv. þm. Vilmundar Gylfasonar, sem er sérfræðingur í milliríkjasamningum, að því er halda mætti a. m. k., þótti mér rétt að lesa þessar aths. svo að hv. þm. í Nd. geri sér grein fyrir höfuðatriðum þessa máls, en ég sé ekki ástæðu til að fjalla efnislega um samninginn að öðru leyti. Hins vegar liggur hann fyrir hér á þskj. 674 á tveim tungumálum ágætum, sem ég veit að hv. þm. Vilmundur Gylfason kann ágæt skil á, enda menntaður í Englandi og m. a. s. á sama stað og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson. Herra forseti. Sjútvn. þessarar hv. deildar leggur til að frv. verði samþykkt.



Mér þykir við hæfi að forseti upplýsi, að rétt voru lesnar frá orði til orðs allar aths. með lagafrv. þessu út í gegn.



Herra forseti. Á fundi fyrr í dag áminnti forseti þdm. um mætingarskyldu samkvæmt þingsköpum. Hér er verið að afgreiða í kvöld stór og mikilvæg mál. Í deildinni er ekki einn einasti fulltrúi Sjálfstfl., nema þeir menn, sem verða að sinna embættisskyldum, og einn stuðningsmaður ríkisstj. úr þessum flokki. Þetta vildi ég benda á.



Ég vil benda hv. þm. á það, að ég get fengið varaforseta til að gegna fyrir mig embættisstörfum ef svo ber undir, þannig að ég er þess vegna ekki njörvaður við stólinn.



Herra forseti. Ég vil að þessu gefna tilefni vekja athygli á því, að í þingsalnum eru tveir þingmenn Alþfl. Ég gef þeim viðurkenningarorð. Hér eru 6. þm. Norðurl. e. og svo kvenmaðurinn, sem er náttúrlega öðrum þingmönnum Alþfl. samviskusamari. Þessi hv. þm. getur nú vel úr flokki talað.

Þessi þræta er til einskis.