Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eins og sést á greinargerð þessa frv., er það breyt. á lögunum frá 1903 í því eina atriði, að lengdur verði fresturinn til að skrásetja vörumerki úr fjórum mánuðum í sex. Það er gert til þess að samræma hin íslenzku lög við þá samþykkt, sem fulltrúar menningarlandanna margra gerðu í London 2. júní 1934 um að fresturinn skuli vera sex mánuðir. - Nefndin hefir orðið sammála um að mæla með, að frv. verði samþykkt.



Af því að hv. frsm. (SvbH) er ekki við, vil ég gera grein fyrir því nál., sem hér er á þskj. 144 frá fjhn. um þetta mál. N. leggur til, að frv. verði samþ. Tveir nm., hv. þm. G.-K. og hv. 4. landsk., skrifuðu undir nál. með fyrirvara og kváðust mundu gera grein fyrir honum í umr.

*Ólafur Thors: Ég skrifaði undir nál. með fyrirvara, eins og getið hefir verið um. Ástæðan til þess er sú, að við sjálfstæðismenn höfum verið því andvígir, að ríkissjóður sé að bæta við sig nýjum og nýjum lánum. Að ég samt sem áður hefi gengið inn á að samþ. þetta frv., stafar af því, að við viðurkennum, að eins og komið er með þetta, þá getum við ekki bent á aðra leið heldur en lántöku, sem við viljum fremur að farin sé. Ríkissjóður hefir nú á seinustu árum hvað eftir annað stofnað til allstórra skulda, upp á síðkastið hjá Landsbankanum. Og það hefir komið fram undir umr. um þetta mál, að þessar lántökur eru í ósamræmi við gildandi ákvæði laga um lánveitingar af hálfu Landsbankans. Það getur ekki gengið til lengdar, að bein fyrirmæli 1. séu brotin. Ég ætla ekki að fara út í að ræða það nú, hvort nauðsyn hafi borið til, að fjáreyðsla ríkisins var svo mikil, að til þessara lána þurfti að stofna. Til þess munu gefast tækifæri síðar, enda hefir oft áður verið minnzt á það. En það þýðir ekki að loka augunum fyrir því, að l. samkv. er ekki heimilt, að þær standi áfram hjá Landsbankanum í því formi, sem þær nú eru. Fyrir okkur liggur annaðhvort að benda á aðrar leiðir til að afla fjár til að borga þessar skuldir eða skera niður útgjöld ríkisins sem þessu nemur. Nú getum við, eins og ég tók fram, ekki bent á aðrar færari leiðir, og við sjáum okkur ekki fært að mæla með því að lækka útgjöldin. Þessvegna tökum við þessa afstöðu til málsins, þó að við séum hinsvegar mótfallnir því, að búið sé þannig fyrir ríkissjóðinn. Þetta er sá fyrirvari, sem ég vildi gera.



Ég þarf nú að fara upp í Ed. að taka þar þátt í umr. En ég vildi aðeins taka það fram, að þó að þetta frv. verði samþ., þá hefir það ekki neina hækkun í för með sér á skuldum ríkisins. Ég tel ástæðulaust að fara nánar út í þetta mál, en vildi aðeins undirstrika þetta.

Flm. (Skúli Guðmundsson) : Hér er farið fram á framlengingu á nokkrum heimildum, sem nú eru í lögum til að innheimta ríkissjóðsgjöld með viðauka. Það virðist ekki minni þörf á þessum heimildum heldur en undanfarið, og því höfum við flutt þetta frv. um, að þessar heimildir gildi áfram fyrir 1938.

Frsm. meiri hl. (Skúli Guðmundsson) : Við 2. umr. þessa máls komu fram brtt. frá minni hl. fjhn., hv. þm. G.-K., en hann tók þær aftur til 3. umr. N. tók þessi atriði til athugunar og ber fram brtt. við frv. Brtt. 1.a, við 1. gr., er ekki breyting, heldur lagfæring á orðalagi. En brtt. 1.b er breyt. á 3. málsgr. 1. gr. Í frv. var ákvæði í þessari málsgr., að allir, sem ferðast til útlanda verði að fá sérstök skírteini frá gjaldeyirs- og innflutningsnefnd fyrir því, að þeir hafi aflað sér erlends gjaldeyris á löglegan hátt. Með brtt. 1.b er þessu breytt þannig, að í staðinn fyrir slík skírteini skulu þeir, sem ætla að ferðast til útlanda, gefa skýrslu fyrir lögreglustjóra um, að þeir hafi aflað sér nauðsynlegs erlends gjaldeyris á löglegan hátt, eða þeir geti séð sér farborða erlendis án þess að brjóta íslenzka gjaldeyrislöggjöf, og að eigendum eða forráðamönnum flutningstækja skuli óheimilt að selja mönnum farmiða eða flytja fólk til útlanda,nema fyrir liggi vottorð frá lögreglustjóra um, að nefnd skýrsla hafi verið gefin fyrir honum. - Meiri hl. n. telur þetta nauðsynlegt ákvæði til eftirlits með því, að lögin séu ekki brotin, og leggur áherzlu á, að slík ráðstöfun sé gerð í lögunum. Þá er að síðustu smávegis viðbót við 3. gr., þar sem ákveðið er, að þeir, sem fá innflutningsleyfi, skuli greiða 2 0/00 af upphæð þeirra upp í kostnað við nefndarstörfin. Það sýnist rétt að setja eitthvert lágmark. Í Danmörku er lágmarksgjaldið 1 kr. Hér er lagt til, að það verði hálfu minna og bætt við 3. gr. orðunum: en þó eigi minna en 50 aura fyrir hvert einstakt leyfi. Ég skal drepa á brtt. á þskj. 132, frá hv. 5. landsk., þar sem lagt er til, að þessi greiðsla til gjaldeyrisnefndar falli niður. Nefndin sér ekki ástæðu til að hafa á móti því, að innflytjendur borgi þetta leyfisgjald, sem engan dregur, og létti þannig af ríkissjóði útgjöldum, sem nema 40 þúsundum kr. á ári.



Ég endurtek það, að ég hefi borið fram þessa brtt. af því, að ég álít óbeina tolla og gjöld af innfluttum nauðsynjum ranga tekjuöflunarleið. Þetta er ekki svo lítil fjárhæð, að hún skipti engu, og líklegt að hún vaxi. Ef innflutningur er 20 millj. kr., eins og hér er reiknað með, gerir það 40 þús., skatt, en verði innflutningurinn 30–40 millj., eins og vænta má framægis, hleypur skatturinn á 60–80 þús. krónum. Með því að ég geri ekki ráð fyrir, að stjórnarflokkarnir hafi samið fyrirfram um þennan nýja toll, sem stuðlar ekki að öðru en dýrtíðinni, sé ég ekki ástæðu til, að hann verði samþ. - nema það eigi að taka upp þá reglu, í trássi við hverja heilbrigða hugsun í skattakerfinu, að ná inn öllum kostnaði við hverja opinbera starfrækslu með sérstökum óbeinum álögum og tollum. - Ég mun ekki orðlengja um málið, en vona, að brtt. mín um að afnema gjaldið nái samþykki.

* Frsm. minni hl. (Ólafur Thors) : Ég hefi ekki getað náð samkomulagi við meiri hl. n. um þær brtt., sem ég flutti við 2. umr. og prentaðar eru á þskj. 114. Ég gerði grein fyrir þeim till. þá og sé ekki ástæðu til að endurtaka þau rök, sem ég lagði til grundvallar flutningi þeirra, en vil aðeins til viðbótar því, sem ég þá sagði, láta falla nokkur orð til frekari skýringar þeirri till., sem ég lagði mesta áherzlu á, en það var brtt. 2.a við 2. gr. Ég gat um það við 2. umr., að ég væri andvígur þeirri tilfærslu valdsins yfir í hendur fjmrh., sem ætlazt er til, að gert verði með 2. gr. frv. Ég gat um það, að í því af nágrannalöndunum, sem valdið er mest í þessum efnum, þá væri það þar miklu minna en ætlazt er til að það verði samkv. þessu frv. Þetta var að einhverju leyti vefengt af hálfu frsm. meiri hl., þm. V.-Húnv. En ég hygg, að röksemdir hans, sérstaklega hvað snertir tilvitnun hans í danskt blað þessu viðvíkjandi, hafi verið á misskilningi byggt, og hefi ég bent á þetta í umr. um þetta mál í fjhn. Mér þykir rétt að upplýsa það, að einmitt nú um þessar mundir eru Danir að breyta sinni löggjöf um þetta í þá átt að minnka vald ráðh. um þessi efni. Mér þykir þess vegna skjóta skökku við, að þegar nágrannalönd okkar eru að slaka til í þessum efnum, þá skuli hér vera verið að herða á. Ég skal skýra frá því hér, af því að ég held, að það mundi fáum hv. þm. kunnugt, að í Danmörku hefir það verið svo, að vissar vörutegundir hafa þar verið á sérstökum lista, og um þær vörur hafa gilt þau ákvæði, að heimilt væri að flytja þær inn án þess að hafa til þess nokkurt leyfi eða um það að spyrja. Á þessum lista hefir verið vörumagn að andvirði um 80 millj. kr. á ári fram til þessa, en nú er verið að gera þær breyt. á, að í stað þessara 80 millj. kr., sem hafa staðið á þessum lista, eiga framvegis að standa á honum vörur fyrir a. m. k. 460 millj., en sennilega verður það vörumagn, sem nemur um 610 millj. kr. Það vörumagn, sem frjáls innflutningur er leyfður á í Danmörku, verður því, eftir að þessar breyt. hafa verið gerðar, framt að því sexfaldað, og sennilega þó áttfaldað. Þar við bætist svo, að á öðrum lista, þar sem eru vörur, sem er leyfður innflutningur á með mjög frjálsum takmörkunum, eru vörur fyrir 700 millj. kr., en vörur, sem verulegar takmarkanir hvíla á, eru að innflutningsandvirði ekki nema 300 millj. kr. Þannig eru nú gjaldeyrishömlurnar í því landi, sem hefir markað sér þrengstar skorður um frjálsræði til innflutnings. Með þessu móti hafa Danir treyst sér að fullnægja þrennskonar tilliti, sem þeir vilja hafa í þessum efnum. Í fyrsta lagi tillit til þess gjaldeyris, sem þeir hafa, í öðru lagi tillit til þess, af hvaða þjóðum þeir verða að kaupa sínar vörur, og í þriðja lagi til iðnaðar og annara atvinnuþega. Ég vildi aðeins bæta þessu við þau rök, sem ég bar fram við 2. umr., en skal að öðru leyti ekki þreyta menn með að endurtaka það, sem ég sagði, enda tel ég það óþarft.

*Einar Olgeirsson: Mig langar, í sambandi við brtt., sem hv. þm. G.-K. hefir flutt við 1. gr. þessa frv., um heimild fyrir útgerðarmenn til að ráðstafa sjálfir erlendum gjaldeyri til innkaupa til útgerðarinnar, að gera þá fyrirspurn, hvort meiningin sé, að úthlutað yrði gjaldeyrisleyfum fyrir þessu, eða hvort þeir ættu að fá sjálfir yfirráð yfir gjaldeyrinum alveg eftirlitslaust. Mig langar að heyra hans skoðun á þessu. Ég hefi flutt ásamt fleirum till. einmitt í þá átt, að útgerðarmönnum sé veitt gjaldeyrisleyfi til þess að þeir geti keypt útgerðarvörurnar óháðir hringunum. Ég mundi greiða atkv. með þessari till., ef meiningin væri, að úthlutað yrði leyfunum til útgerðarmanna sjálfra. Það er af þeim ástæðum, að mig langar að fá að heyra um það frá hv. þm. G.-K., hvor leiðin hann ætlazt til, að farin verði.

* Frsm. minni hl. (Ólafur Thors) : Út af fyrirspurn hv. 5. þm. Reykv. verð ég að segja það, að ég álít, að það skipti ekki neinu máli, hvor leiðin verður farin. Fyrir mér vakir að fara þá leið, sem tryggir útgerðarmönnum þann fyllsta rétt, sem þeir geta öðlazt. Ég hygg, að það vaki það sama fyrir okkur báðum í þessu efni, sem sé það, að koma því til leiðar, að útgerðarmenn geti sjálfir keypt vöruna þar, sem þeim er það hagkvæmast og ódýrast.

*Einar Olgeirsson: Munurinn, sem mér virðist vera á þessum tveimur aðferðum, er sá, að ef útgerðarmenn fengju sjálfir yfirráð yfir gjaldeyrinum án þess að gjaldeyrisnefnd hefði þar neitt með að gera, þá er hættan á fjárflótta út úr landinu miklu meiri. En ef útgerðarmenn afhentu sinn gjaldeyri og fengju síðan sín gjaldeyrisleyfi til kaupa á útgerðarvörum, þá mundi þessi möguleiki vera útilokaður. Það er a þessum ástæðum, sem ég álít sjálfsagt, að síðari leiðin sé farin. Nú hafa 2 hv. samflokksmenn hv. þm. G.-K. lagt fram brtt. við þáltill., sem þeir bera sjálfir fram, og þar er tekið fram í 4. brtt., að framvegis verði engin leyfi veitt til einstaklinga, sem engan verzlunarrekstur hafa. Ef þetta ákvæði næði fram að ganga, þá mundi það náttúrlega tákna það, að smáútgerðarmennirnir mundu verða útilokaðir gersamlega frá því að geta notað sinn gjaldeyri því að þeir hafa engan verzlunarrekstur. Ég vildi taka þetta fram til þess að koma í veg fyrir misskilning. Mér finnst kenna mótsagnar í framkomu sjálfstæðismanna í þessu máli.

* Frsm. minni hl. (Ólafur Thors) : Ég geri ráð fyrir, að það geti átt við rök að styðjast, sem hv. 5. þm. Reykv. sagði, að fullt eftirlit þyrfti að hafa með framkvæmd þessa ákvæðis, þannig að fyrirbyggja fjárflótta út úr landinu. En hvað viðvíkur till. 2 hv. þm. úr tölu Sjálfstfl. sem hv. þm. minntist á, þá skal ég taka það fram, að ég efast ekki um, að það gæti fengizt samkomulag við þá um hana, ef slíkt ákvæði sem þetta yrði samþ. hér nú.

Frsm. meiri hl. (Skúli Guðmundsson) : Þó það væri ekki rætt um það í fjhn., þá hafði ég búizt við, að hv. þm. G.-K. mundi taka eitthvað af brtt. á þskj. 114 aftur. Ég hefi gert grein fyrir því viðvíkjandi 1. brtt. hans, að það, sem hv. þm. fer þar fram á, að verði sett í l., það er þegar framkvæmt og hefir verið framkvæmt eins og brtt. hans fer fram á. Útgerðarmenn hafa fengið slík leyfi sem þar er um að ræða, þegar þeir hafa þurft á að halda. Það hefir ekki verið vefengt, að útgerðarmenn, og aðrir þeir, er framleiða útflutningsvörur, fái heimild til að verja andvirði hinna útfluttu afurða til greiðslu á vörum, sem þeir óhjákvæmilega þurfa til rekstrar sins, og því er sú brtt. hv. minni hl. um þetta atriði algerlega óþörf. En ég vil benda á það, að ýmislegt gæti komið á eftir, ef þessi brtt. yrði samþ. Það má lengi deila um það, hvað útgerðarmenn þurfi nauðsynlega til útgerðarinnar. Það getur verið mjög teygjanlegt. Ef þetta verður samþ., þá er ekki heldur hægt að standa á móti kröfum framleiðenda landbúnaðarvara, sem færu í sömu átt. Hitt er sjálfsagt, og hefir verið svo í framkvæmd, að þeir hafa fengið að ráðstafa þeim hluta af andvirði afurða sinna, er þeir hafa nauðsynlega þurft til rekstrar síns, og þannig verður það framvegis. Ég vil því mælast til þess, að hv. þm. G.-K. taki þessa brtt. sína aftur, en geri hann það ekki, legg ég til, að hún verði felld. Hv. frsm. minni hl. og hv. 5. þm. Reykv. hafa báðir talað um hættuna á fjárflótta. Það er hægt að fyrirbyggja með nógu góðu eftirliti, sem verður þó erfiðara, ef brtt. minni hl. verður samþ., og ég vil benda á eitt atriði, sem getur í mörgum tilfellum gert það ófullnægjandi, þó að útgerðarmenn fái leyfi til að ráðstafa andvirði útflutningsins til greiðslu á vörum, sem þeir þurfa, þar sem mikið af framleiðsluvörunum okkar er selt löndum, sem við höfum „clearing“-samninga við, og þurfum að kaupa vörur í staðinn fyrir útflutningsvörur okkar. Og frá þessum löndum er oft ekki hægt að fá þær vörur, sem nauðsynlegar eru til útgerðarinnar, t. d. frá Ítalíu og Portúgal. Það er því útgerðarmönnum að litlu liði, þó að þeir fái slíka heimild. Sem betur fer hefir okkur þó tekizt að selja mikinn hluta af framleiðsluvörum okkar til landa með frjálsum gjaldeyri, og þann gjaldeyri hafa útgerðarmenn notað til að kaupa kol, olíu og aðrar nauðsynjar sjávarútvegsins. Viðvíkjandi þriðju brtt. hv. þm. G.-K., við 1. gr., um að 3. málsgr. 1. gr. falli niður, þá hefir nú hv. flm. till. lýst því yfir, að hann felli sig betur við þessi ákvæði eins og þau eru nú orðuð í brtt. meiri hl. n., sem væntanlega verður samþ. Ef hv. flm. vill ekki taka þessa brtt. aftur, þá vil ég vænta þess, að hún verði felld. Það er tvímælalaust nauðsynlegt að setja ákveðnar skorður við því, að þessi lagafyrirmæli séu brotin. Hér eru engin ákvæði um það, að banna fólki að fara til útlanda. Um brtt. hv. þm. G.-K. við 2. gr., en það er sú brtt., sem hann leggur aðaláherzluna á, varð ekkert samkomulag í n. Till. hans er á þá leið, að fjmrh. setji reglugerð um framkvæmd laganna, að fengnu samþykki bankanna. En meiri hl. n. vill ekki láta bankana binda hendur ráðherrans. Úrskurðarvaldið á að vera hjá ráðh., sem með þessi mál fer.

*Jakob Möller: Hv. þm. G.-K. hefir tekið af mér ómakið með að leiðrétta misskilning þann, sem kom fram í ræðu hv. 5. þm. Reykv. með brtt. okkar hv. þm. Vestm. við gjaldeyrislögin. Með þeirri brtt. er að nokkru takmarkaður réttur framleiðenda til að ráða yfir þeim gjaldeyri, er þeir afla sér. En komi sú till. á nokkurn hátt í bága við þá till., sem hér er flutt, erum við flm. fúsir að breyta henni til samræmis.

* Frsm. minni hl. (Ólafur Thors) : Ég get ekki orðið við þeim tilmælum hv. frsm. meiri hl. að taka aftur brtt. mína um gjaldeyrísleyfin handa útgerðarmönnum. Ég hefi ekki haft aðstæður til að rannsaka, hvort þeir í raun og veru hafa notið þessa réttar, eins og hv. þm. heldur fram. Ég hefi víða orðið var við óskir útgerðarmanna um að öðlast þennan rétt, og sú ósk hlýtur að vera af því sprottin, að þeim finnst, að þeir hafi hann ekki nú. Ég sé ekki ástæðu til að óttast kröfu landbúnaðarvöruframleiðenda í þessu sambandi. Innflutningur, er stendur í beinu sambandi við atvinnurekstur þeirra, er mjög lítill, - það væri þá helzt matvara til heimilisþarfa -, en það er ekki meining mín, að heimildin til útgerðarmannanna gangi svo langt. Hvað smærri útvegsmönnum viðvíkur, hefði þetta aðallega þýðingu um kaup á olíu, veiðarfærum og salti. Út af því, sem hv. þm. sagði um aðalbrrt. mína, finnst mér engin þörf á að færa ný rök fyrir því, að valdið eigi að liggja hjá bönkunum, eða að það sé a. m. k. ekki neitt óeðlilegt, að svo sé. Ég er ekki að fara fram á annað en það, að fyrirkomulagið, sem gilt hefir undir þeirri ríkisstj., sem þessi hv. þm. styður, og framkvæmt hefir verið undir stjórn hans sjálfs undanfarin ár, megi haldast áfram. Það eru þannig ekki nein ósköp, sem ég er að fara fram á. Nú er eins og það sé orðinn glæpur að mælast til þess, að bankarnir haldi þeim rétti, sem þeir hafa haft fram að þessu. En það er hægt að færa mörg rök og skynsamleg að því, að valdið er betur komið hjá bönkunum en ráðherranum. Ég hefi flutt þau fyrr við umr. um þetta mál og sé ekki ástæðu til að endurtaka þau núna.