Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Utanr.- og fjmrh. (Guðmundur Í. Guðmundason): Herra forseti. Frv. þetta er upphaflega fram borið af ríkisstj. til að fullnægja ákvæðum í samningum, sem hún gerði á sinum tíma við útvegsmenn og sjómenn. Óhjákvæmilegt er því, að málið hljóti afgreiðslu nú á þessu þingi, þar eð ekki má til þess koma undir neinum kringumstæðum, að ekki verði við samninga þessa staðið, enda hefur ríkisstj. hugsað sér að sjá um, að ekki verði vanefndir á þessu loforði hennar við sjávarútveginn. Við meðferð málsins í Nd. hefur hins vegar verið samþykkt breyting á frv., að því er varðar sameignarfélög og samlög og skattgreiðslur þeirra til ríkissjóðs. Þetta mál kemur frv. því, sem hér liggur fyrir, í rauninni ekki við og hefði þess vegna verið eðlilegra, að það hefði verið afgreitt sem sjálfstætt mál, en ekki farið að blanda því inn í þá hluti, sem var verið að reyna að leysa í sambandi við frv. upphaflega. Ég skal ekki fara efnislega út í þessa breytingu, sem samþykkt var í hv. Nd., en ég vil aðeins geta þess að, að því er ég bezt veit, þá hefur verið kveðinn upp úrskurður í yfirskattanefnd Reykjavíkur um skattskyldu sameignarfélaga og samlaga. Sá úrskurður gengur mjög í sömu átt og ákveðið er í 1. gr. frv. Það má því segja, að þó að hér sé að vísu aðeins um yfirskattanefndarúrskurð að ræða, en ekki ríkisskattanefndarúrskurð, þá skipti það ekki öllu máli, hvort 1. gr. verður látin vera áfram í frv. óbreytt eða ekki. Hins vegar hefur komið hér fram í þessari hv. deild brtt. við 3. gr. frv. Gengur sú brtt. út á það, að atvinnutekjur þær, er skattþegn hefur aflað sér með eftir-, nætur- og helgidagavinnu við störf í þjónustu útflutningsframleiðslunnar og ekki eru orlofsskyldar, skuli undanþegnar skattgjaldi. Er lögð sú skylda á herðar atvinnurekendum í brtt., að þeir skuli láta skattyfirvöldunum í té vinnuskýrslur, er sýni glögglega, hver hluti af greiðslum til starfsmanna þeirra falli undir þetta ákvæði. Enn fremur er lagt fyrir launþega að gera grein fyrir því á skattframtali sínu, hver hluti tekna þeirra eigi að falla undir þetta ákvæði. Það hefur ekki komið neitt fram um það og liggur ekki fyrir á því nein örugg athugun, hversu mikið teknatjón það mundi vera fyrir ríkissjóð, ef þessi brtt. yrði samþykkt, enda geri ég ráð fyrir, að mjög sé erfitt að áætla það, svo að með nokkurri vissu geti talizt. En að sjálfsögðu hefði verið nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því, áður en till. er afgreidd, eftir því sem frekast eru tök á, um hvað stórar fjárhæðir er hér að ræða fyrir ríkissjóð og gera þá jafnframt tillögur um það og ráðstafanir til þess, með hverjum hætti slíku skuli mæta. Frá þessu hefur ekki verið gengið og þetta hefur ekki verið athugað sem skyldi, áður en till. var fram borin og getur hún að því leyti talizt lítt athuguð og að ýmsu leyti óheppileg. Þá er það mjög ógreinilegt í tillgr. sjálfri, hvaða störf hér skuli undir falla og hver ekki. Á ég t. d. von á því, að þetta kunni að valda nokkrum erfiðleikum, m. a. í sambandi við landbúnaðinn, sem mér virðist, eins og greinin er orðuð, að einnig ætti að koma til athugunar í sambandi við frv. Finnst mér allt benda til þess, að þetta mál hefði þurft miklu betri og meiri athugun, en á því hefur orðið, áður en það er afgreitt hér á hv. Alþingi. Mér kemur ekki til hugar að andmæla því, að hér sé réttlætis- og nauðsynjamál á ferðinni. En hvað um það, það er með þetta mál eins og önnur, það þarf athugunar við, áður en það er afgreitt, til þess að ganga úr skugga um, að það valdi ekki ófyrirsjáanlegum og óviðráðanlegum erfiðleikum í sambandi við framkvæmdina. En það er annað atriði, sem ég vildi alveg sérstaklega benda á í sambandi við þessa brtt. Það er gert ráð fyrir því í henni, að atvinnurekendur eigi að láta skattyfirvöldum í té vinnuskýrslur, er sýni glögglega, hvaða vinnulaun eiga að falla undir þessa brtt., og framteljendum er einnig gert að skyldu að láta þess getið á framtali sínu, hvað af þeirra tekjum eigi að þeirra dómi að falla hér undir. Nú er það svo, að fyrir mörgum mánuðum er lokið við að skila framtölum og atvinnurekendur hafa skilað sínum vinnuskýrslum til skattyfirvalda. Að sjálfsögðu kemur ekkert fram á þeim framtölum, sem þegar er búið að ganga frá og skila, hvað af launum manna falli hér undir og hvað ekki. Það kemur ekki heldur fram á skýrslum atvinnurekenda, hvaða laun falli undir þessa grein. Í frv. sjálfu er því hins vegar slegið föstu, að þær breytingar, sem það gerir á skattalöggjöfinni, skuli koma til framkvæmda við skattálagningu á þessu ári. Ákvæðið í brtt., sem hér er á ferðinni, mundi eiga að falla undir þetta ákvæði í 5. gr. frv. sjálfs og því óhjákvæmilega setja skattyfirvöldin í óviðráðanlegan vanda. Þau vantar allar þær upplýsingar, sem nauðsynlegar eru til þess að taka þetta ákvæði til greina og ef ákvæðið ætti að koma til framkvæmda nú í sumar, þá yrði að fara að leita eftir þessum upplýsingum og bíða með skattaálagningu, þangað til þær væru til. Slíkt mundi taka langan tíma og mikla vinnu, svo mikla vinnu og tíma, að það mundi tefja skattálagningu fram eftir öllu ári og gera hana að mjög verulegu leyti óframkvæmanlega. Mér skilst, að það sé með öllu óhjákvæmilegt, hvað sem um þessa till. annars kann að verða, að hér sé gerð sú breyting á, að hún skuli undir engum kringumstæðum koma til framkvæmda fyr,r en á næsta ári. Þetta skilst mér að sé með öllu óhjákvæmilegt, ef á að vera hægt að koma fram skattaálagningu, svo að nokkurt lag sé á og á nokkurn veginn eðlilegum tíma. En fyrst það er bersýnilega óhjákvæmilegt að fresta sjálfri framkvæmd till. fram á næsta ár, þá fyndist mér jafnframt eðlilegt, að því yrði frestað til haustþingsins að afgreiða till. og tíminn í sumar og fram á haustþingið notaður til þess að athuga hana betur og undirbúa hana þannig, að ekki væri stofnað til þeirrar hættu, að í framkvæmdinni kynni hún að reynast lítt viðráðanleg og þannig ekki koma að því gagni, sem til er ætlazt af þeim, sem á annað borð vilja fá þetta mál fram. Ég vil beina því til flm. till., hvort þeir vilji ekki taka þetta til athugunar. Jafnframt vil ég óska eftir því, ef till.-menn sjá sér ekki færa að gera þetta, hvort sú n., sem um málið hefur fjallað hér í þessari hv. d., vildi ekki athuga um að taka upp í till. ákvæði um, að hún skuli ekki koma til framkvæmda á þessu ári.



Herra forseti. Ég hef nú hlustað á ræðu hæstv. ráðh. og tilmæli hans til hv. fjhn., en tel mig ekki þess umkominn að láta í ljós skoðun fyrir hönd nefndarinnar, aðra en þá, að ég get látið mína eigin skoðun í ljós, að ég vildi sem einstakur meðlimur n. gjarnan taka til athugunar þær ábendingar, sem hæstv. ráðh. fram flutti. En þegar þessi till., sem hann gerði sérstaklega að umræðuefni, var hér flutt fram í fyrstu, þá verð ég að játa það, að hún vakti samúð mína eins og margra annarra og við töldum, að kjarni hennar væri réttlætismál. Hins vegar er það vel athugandi, sem hæstv. ráðh, beindi til fjhn, d. og vildi ég leggja mitt lið til þess. Án þess að ég geti talað fyrir n. hönd, þá vildi ég gjarnan leggja mitt lið til þess, að tilmæli hæstv. ráðh. yrðu tekin til greina, því að það hefur sjálfsagt fyrir engum vakað að tefja fyrir framgangi þessa máls með þessari brtt. En það var annað atriði, sem er 1. gr. í frv., sem eins og kunnugt er liggur hér fyrir og hv.þm. S-Þ. (KK) hefur flutt brtt. við. Ég vildi aðeins minnast á þá grein. Hæstv. ráðh. gerði það að vísu nokkuð, en fór að mínum dómi ekki langt út í þær sakir. Þessi breyting, er varðar samlögin og aðstöðu þeirra við skattálagningu, var sett inn í frv. í hv. Nd. með miklum meiri hluta atkv. eftir ýtarlegar umr. um þetta mál. Þegar hingað kom í þessa hv. d. og í meðferð fjhn., kom skattstjórinn á fund n., eins og hv. þm. S-Þ. lýsti. En það er fleira, sem hefur skeð við umr. um málið hérna í d. Það eru fullyrðingar hv. 1. þm. N-M. á einum fundi hér um daginn um það, að þótt samlögin kvörtuðu yfir tvískattlagningu og vildu gjarnan, að ákvæði það, sem er í 1. gr., héldist óbreytt, þá taldi hann það óþarfa, vegna þess að það hefði alltaf verið fellt niður af ríkisskattanefnd, þegar kært hefði verið og málið til þeirra rekið. Þetta er því miður ekki nema að nokkru leyti satt. Það er satt að nokkru leyti að því er snertir tvö ár, 1954 og 1955, þá mun ríkisskattanefnd hafa fellt niður eftir kæru skattálagningu, bæði útsvar og skatt, sem það samlag, sem ég starfa við, hafði orðið fyrir. En nú síðustu árin hefur þetta ekki verið gert. T. d. 1956 og 1957 rétti ríkisskattanefnd á engan hátt hlut þessara samlaga. Fyrir 1958 er það óúrskurðað og það hefur verið nokkur vafi á því, hvort úrskurður yfirskattanefndar yrði tekinn til greina af ríkisvaldinu, ef honum yrði áfrýjað. En ég heyrði það á ræðu hæstv. ráðh., að honum mundi ekki verða áfrýjað. Svipað kom fram um daginn í ræðu hv. þm. S-Þ., sem flutti hér fram ýmsar upplýsingar, sem hann bar skattstjórann fyrir og ég var áheyrandi að. En ég verð að segja það, að ég var ekki fyllilega sammála hv. þm. að því er vitnisburð skattstjórans snertir, því að mér fannst hann gefa heldur litlar skýringar á þessum málum yfirleitt, með því líka að hann hefur ekki síðasta úrskurðarvald í þessari skattálagningu, eins og vitað er. Ég hefði haldið, að þessi hv. d. gæti og gerði bezt í því að lofa greininni, eins og hún er núna í frv., eins og hv. Nd. skildi við frv., að vera óhreyfðri, en hv. þm. S-Þ, hefur lagt til, að hún verði felld niður. Ég tel, að þeir, sem vilja framgang málsins og vilja ekki tefja fyrir því að óþörfu, eigi ekki að fallast á samþykkt brtt. hv. þm. um að fella 1. gr. niður, það muni á engan hátt greiða fyrir framgangi málsins, þegar það fer til Nd. Og það hefur ekki í sér það réttlæti í garð hinna tvísköttuðu samlaga, sem hafa útflutningsverzlun með höndum, sem hv. þm. vildi, að því er virtist, í raun og veru efla, því að hann rífur niður, en byggir ekki upp með sinni brtt., því miður. Ég skal ekki hafa hér um fleiri orð. En ég vona, að hv. d. geti fallizt á hvað 1. gr. snertir, að frv. verði í því formi, sem það kom frá hv. Nd., því að þar hafði einmitt þessi orðun á 1. gr. yfirgnæfandi fylgi eftir mjög miklar rökræður um málið frá ýmsum hliðum. Og það var, eins og vitað er, flokksbróðir hv. þm. S-Þ., sem barðist mest fyrir því, að þessi gr. væri ekki samþykkt, eins og hún er orðuð núna í frv. og ég tel líklegt, að þau bönd hafi einhver áhrif haft á það, að hv. þm. kemur nú með brtt. um að fella gr. niður. Að sjálfsögðu tel ég víst, að allir hv. dm. vilji styðja hæstv. ráðh. í því að koma frv. í gegnum þingið, þannig að staðið verði við þá samninga, sem gerðir hafa verið við sjómennina og ég heyrði að hæstv. ráðh. hafði mikinn áhuga á að gert yrði.



Herra forseti. Við þær umr., sem fram fóru um þetta mál hér á laugardaginn var, gat hv. þm. S-Þ. (KK) þess, að okkur hefði borizt í fjhn, afrit af áður sendri umsögn skattstjórans um sams konar till. og þá brtt., er liggur hér fyrir frá hv. 8. landsk. þm. Hann minntist þess einnig, að skattstjórinn hefði, eins og hann minnir að hann hafi komizt að orði, eins og flestir opinberir embættismenn haft á móti breytingum á lögunum. Ég hefði talið rétt málsins og málsmeðferðarinnar vegna, að þetta álit skattstjórans kæmi fram og ég vil undirstrika það skýrt, að ég geri það ekki að minni skoðun á einn eða neinn hátt, þar talar skattstofan sínu máli, - en ég tel, að það sé ekki mögulegt að skilja svo við umr. um málið, að það álit komi ekki fram. Og með leyfi hæstv. forseta vildi ég mega lesa þetta álit skattstofunnar, en það hljóðar svo: „Skattstofan hefur fengið til umsagnar frv. til l. um breyt. á l. nr. 46 1954, um tekju-og eignarskatt, sem flutt er í Nd. Skv. frv. þessu skal yfir- og næturvinnuálag á tímakaup við störf í þágu útflutningsframleiðslunnar vera undanþegið tekjuskatti. Ekki verður hér rætt um, hvort slík undanþága sé æskileg eða nauðsynleg frá þjóðhagslegu sjónarmiði, aðeins skal bent á, að allar slíkar undanþágur á vissum tegundum tekna einstakra starfshópa eru mjög varhugaverðar að því leyti, að þær gera allt skattaeftirlit torveldara og opna oftast nýjar leiðir til beinna og óbeinna skattsvika. Höfuðgalli frv. er annars sá, að undanþágunni er ætlað að ná til viss hluta launa þeirra, er að útflutningsframleiðslu vinna, án þess að skilgreint sé, hvaða starfsgreinar skuli teljast til þeirrar greinar framleiðslunnar. Samkvæmt yfirliti Hagstofu Íslands yfir útflutning íslenzkra afurða á árinu 1957 eru fluttar út 41 tilgreind vörutegund og auk þess ýmsar vörur 1.108.6 tonn. Af þessari 41 tegund er 31 tegund sjávarafurða, 7 tegundir landbúnaðarafurða, auk þess gamlir málmar, skip, köfnunarefnisáburður og ýmsar vörur. Hlutdeild innanlandsneyzlu í sjávarafurðum er í mörgum tilfellum svo lítil, að segja má, að það framleiðslumagn, sem verulegu máli skiptir, falli beint undir útflutningsframleiðslu. Þó gildir þetta ekki um allar tegundir sjávarafurða, svo sem um freðsíld, sem notuð er að verulegum hluta til beitu og þá er aðeins óbeinn liður í útflutningsframleiðslunni. Og sama er að segja um alls konar fóðurmjöl úr fiski. Þessar vörutegundir nema verulegu magni og auk þess eru aðrar vörutegundir, sem nema ekki miklu magni, en þó nokkru í vinnulaunum, en eru að mestu seldar innanlands, sbr. niðursoðinn fisk. Virðist ógerningur að draga hér nokkra markalínu í framkvæmd, og yrði að telja öll vinnulaun við framleiðslu sjávarafurða til starfa í þágu útflutningsframleiðslunnar. Hvað landbúnaðarafurðum við kemur er magn þeirra að yfirgnæfandi meiri hluta selt innanlands og hvernig á þá að draga markalínu milli framleiðslu og aðvinnslu þess hluta og hins, sem selt er úr landi? Að vísu eru aðeins fá sláturhús í landinu, sem vinna að því kjöti, sem út er flutt og mætti hugsa sér, að þeir, sem framleiða kjöt fyrir þau og þeir, sem að vinnslu þess vinna, falli einir hér undir. Sú regla yrði ef til vill nothæf í framkvæmd við skattálagningu, en virðist að öðru leyti hrein fjarstæða. Allar aðrar landbúnaðarvörur, sem seldar eru úr landi, eru í framleiðslu og vinnslu svo blandaðar þeim hluta, sem neytt er innanlands, að ógerningur virðist að greina þar á milli. Um aðra vöruflokka útflutningsframleiðslunnar er erfitt að gera sér grein fyrir að þessu leyti. En þar sem menn ganga eðlilega eins langt og mögulegt er í því að krefjast þeirra ívilnana, er skattalög heimila, er það að takmarka tilvikin alltaf erfiðast viðfangs í framkvæmd, ef ætlunin er að standa gegn því, að ívilnunin gangi óhæfilega langt. Þótt skilgreina mætti hugtakið útflutningsframleiðsla svo, að haldi mætti koma hér, yrðu þó ýmsir erfiðleikar í framkvæmd þessara laga. Má í því sambandi benda á, að ef koma ætti í veg fyrir stórfellda misnotkun á þessari skattaívilnun, yrði skriffinnska í launauppgjöf atvinnurekenda og samanburðar- og eftirlitsstarf skattyfirvalda mjög erfitt, og virðist á hvorugt bætandi, enda er reynslan sú, að launauppgjöf atvinnurekenda er nú orðið svo flókin og margþætt, m. a. eftir setningu laga um atvinnuleysistryggingar og skyldusparnað, að erfitt er að fá frá þeim fullnægjandi skýrslur um sundurliðanir á þeim hlutum, sem þeim er þegar gert að gefa upplýsingar um nú. Virðist framkvæmd laga um orlof vera svo í molum, að ekki verður haft neitt gagn af þeim í sambandi við þetta mál.“ Þetta er sem sagt álitsgerð skattstofunnar, er skattstjóri lét n. í té skv. óskum nm. Ég vil ítreka það, sem ég sagði í upphafi þessara orða minna: ég kem þessu áliti skattstofunnar hér á framfæri, án þess að ég vilji gera það að mínu áliti í þessum umr., heldur taldi ég nauðsynlegt og skylt, að það kæmi fram, úr því að það var nefndinni sent. Svo sem kunnugt er, fékk Alþfl. fyrir eigi alllöngu samþykkta þál. hér á þingi um rannsókn á möguleikum til þess að afnema tekjuskatt með öllu og afla tekna í ríkissjóð á annan hátt. Það mál er nú í mþn. og erfitt að segja á þessu stigi málsins um niðurstöður þess. Það er a. m. k. vilji okkar Alþfl.manna, að nákvæm rannsókn fari fram á því, hvort leggja megi þennan skatt niður og höfum við fært fyrir því rök, sem ég hirði ekki um að tína hér upp. Áður en breyt. var gerð á þeirri brtt., er hv. 8. landsk. flutti hér, þá verð ég að játa það, að við fyrsta yfirlestur var ég mjög hlynntur þeirri brtt., en komst að því við nánari íhugun, að ef hún yrði samþ. í því formi, sem hún var, áður en þeirri brtt., sem nú hefur verið leitað afbrigða fyrir, var við hana bætt þá gæti hún að nokkru leyti orðið blekking. Ég vil þó taka undir með honum í þeim rökum, að vissulega er nauðsyn á því, að fólk fáist til að vinna þessi nauðsynlegu störf. Ef slík eftirgjöf mætti verða til þess að auka og bæta vinnuaflið við þessi undirstöðustörf, þá er þar vissulega mikilvægum áfanga náð. En ég kveið því, áður en þessi brtt. var flutt, að það yrði sýndur biti, en ekki gefinn til þessa fólks.Ég tel, að sú breyting, sem nú hefur verið við hana flutt, sé mjög í þá átt, að rannsókn geti farið fram á því til næstu áramóta, hvernig framkvæma eigi þessa eftirgjöf á raunhæfan hátt og tel hana enn eina sönnun þess, að nauðsyn var á þeirri rannsókn, sem Alþfl. beitti sér fyrir og nú stendur yfir í fyrrnefndri mþn. um afnám þessa skatts alveg. En ég get þó ekki orða bundizt um það, að þeir hv. flm., hv. 8. landsk. og þm. Barð., hafa verið viðstaddir hér a. m. k. eina, ef ekki tvær breyt. á skattalögunum í tíð okkar fyrrv. ágætu vinstri stjórnar, en þá gleymdu þeir þessari breyt., sem svo mjög er eins og ég áðan sagði, nauðsynleg og góð. Ég tel það traustsyfirlýsingu á hæstv. núv. ríkisstj., að henni er nú treyst til þess að undirbúa þetta ágæta mál og setja um það nánari reglugerðir, og vona, að það traust sé nægilega sannað með flutningi þessarar till.



Herra forseti. Þessi till. er sjálfsagt runnin af rót réttlætishugsjónar. Ég tel á hinn bóginn, að hún þurfi frekari athugunar við og sé enga hættu í því fólgna, að henni verði frestað til haustsins, þar sem hún verður hvort sem er ekki framkvæmd í ár, úr þessu. En alveg sérstaklega tel ég þó, að athuga þurfi og gera till. svo úr garði, að hún taki alveg ótvírætt til bænda, sem oft vinna nótt með degi að framleiðslustörfum, og annarra, sem að landbúnaði vinna. Á þessu stigi málsins mun ég því greiða atkv. gegn till. og segi nei.



Mér sýnist þessi till. í samræmi við frv. og segi já.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, til l. um útflutningssjóð hefur alllengi legið fyrir þinginu, en mörgum þótti rétt, að séð yrði fyrir um afgreiðslu fjárlaga, áður en málið yrði endanlega afgreitt. Fjhn. hefur, eins og á þskj. 500 segir, ekki orðið sammála um afgreiðslu frv. Tveir nm., hv. 1. þm. Eyf. (BSt) og hv. 8. landsk. þm. (BjörnJ), tóku ekki afstöðu til málsins í n., en við þrír, hv. 6. þm. Reykv. (GTh), hv. þm. Vestm. (JJós) og ég, leggjum til, að frv. verði samþ., eins og á þskj. 500 segir í nál. þar. Ég tel rétt, þó að miklar umr. hafi þegar farið fram á opinberum vettvangi um málið, hv. dm. til glöggvunar að lesa þær tölulegu upplýsingar, sem fyrir liggja um aukin útgjöld útflutningssjóðs og hvernig ætlað er að mæta þeim auknu útgjöldum. Hin auknu útgjöld eru svo sem hér segir: Sjóvátryggingaiðgjöld 25,7 millj., bráðafúatryggingaiðgjöld báta fyrir árið 1959 7,3 millj., sama fyrir árið 1958 4 millj., sérbætur til vinnslustöðva 20,7 millj., niðurgreiðsla á beitu 1,8 millj., bætur til báta og togara og vinnslustöðva vegna vísitölu 202 í janúar 9,8 millj., hækkun bóta á síld 1/1–15/5 þessa árs 0,7 millj., hækkun bóta á sumar- og haustsíld umfram greiðslu trygginga fyrir bátana 5,5 millj., hækkun bóta á útfluttar landbúnaðarafurðir 7,5 millj. Samtals eru þetta 82,3 millj. Gjöld vegna niðurgreiðslna eru þannig: Niðurgreiðslur, sem tóku gildi 1. jan. 1959, 83,3 millj., niðurgreiðslur, sem tóku gildi 1. marz 1959, 25,8 millj., hækkun vegna aukinnar neyzlu niðurgreiddra vara 7,6 millj., eða samtals 116,7 millj. vegna þessara liða. Þetta hvort tveggja nemur samtals um 199 millj. kr. í auknum útgjöldum útflutningssjóðs. Tekjur til þess að mæta þessum gjöldum er áætlað að afla á eftirfarandi hátt: Hækkun leyfisgjalda af bílum 30,4 millj., niðurfelling á greiðslu til ríkissjóðs 20 millj., fjárveiting skv. fjárlögum 152,1 millj., samtals 202,5 millj. Varðandi stöðu útflutningssjóðs þykir mér rétt að vitna hér í einn stuttan kafla úr skýrslu Jónasar Haralz ráðuneytisstjóra í viðskmrn., en hann segir þar m. a.: „Er lög um útflutningssjóð voru sett í maímánuði 1958, var ráð fyrir því gert, að rekstur sjóðsins gæti verið hallalaus með þeim gjöldum og tekjum, er þau l. gerðu ráð fyrir. Það var þó ljóst frá upphafi, að þetta gat því aðeins staðizt, að gjaldeyristekjur væru háar og notkun erlends lánsfjár mikil og þar af leiðandi væri hægt að halda uppi miklum innflutningi á hágjaldavörum. Reynsla sú, sem fengizt hefur af starfsemi sjóðsins í hartnær eitt ár, staðfestir þetta í öllum aðalatriðum. Þrátt fyrir mikinn útflutning og mikla notkun erlends lánsfjár á árinu 1958 var innflutningur hágjaldavöru ekki eins mikill og áætlað hafði verið, þegar l. um útflutningssjóð voru sett. Staða sjóðsins á árinu batnaði þó um hér um bil 40 millj., vegna þess að síðari hluta ársins fékk sjóðurinn tekjur skv. hinum nýju l., en innti gjöld lengi vel eftir hinum gömlu. Á þeim hluta ársins 1959, sem liðinn er, hefur staða sjóðsins aftur versnað verulega. Stafar þetta af því, að allmiklar greiðslur hafa á sjóðinn fallið skv. þeim bótum, sem ákveðnar voru með l. um útflutningssjóð á s. 1. ári og niðurgreiðslur hafa verið auknar, en einnig af því, að innflutningur hágjaldavöru hefur verið lágur á fyrstu mánuðum ársins. Ríkisstj. hefur nýlega í samráði við seðlabankann lokið við samningu greiðslujafnaðar- og innflutningsáætlunar fyrir árið 1959 og hafa innflutningsskrifstofan og bankarnir nú byrjað að starfa á grundvelli þessara áætlana. Stefna þessara áætlana miðar m. a. að því að tryggja nógu mikinn innflutning hágjaldavöru á árinu 1959, til þess að áætlanir þær, sem upphaflega voru gerðar um afkomu útflutningssjóðs á s. l. vori, fái staðizt, þ. e. a. s. að sjóðurinn verði hallalaus með þeim tekjum og gjöldum, er þá voru ákveðin“. Ég læt þessi orð mín nægja sem framsögu fyrir málinu, en vil aðeins að lokum geta þess, að fyrir n. lá bréf frá Læknafélagi Íslands, þar sem óskað er undanþágu á þeim gjöldum, sem frv. gerir ráð fyrir á bifreiðar til lækna. En okkur í meiri hl. þótti ekki mögulegt að fallast á það, með tilliti til þess, að margir aðrir gætu átt hliðstæðar kröfur á slíkri undanþágu og ógerlegt væri fyrir okkur að meta það, hverjum af þeim ætti að sinna. Ég ítreka svo að lokum það, sem ég sagði í upphafi, að við í meiri hl., eins og segir á þskj. 500, leggjum til, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Þeir, sem hafa samið þetta frv., virðast ekki hafa munað eftir því í svipinn, að til væru kaupstaðir á Íslandi, því að frv. miðar eingöngu við sýslur og sýslunefndir, en ekki kaupstaði, að öðru leyti en því, að á einum stað í frv., ég held í 7. gr., er minnzt á kaupstað. Það verður að teljast mjög hæpið, eins og frv. er úr garði gert, að bæjarstjórnir hafi heimildir til að gera samþykktir um ítölu, en a.m.k. í ýmsum þeirra er full þörf á því, ekki síður en í sýslum. En ég hef bent hv. frsm. landbn. á þetta, og hann hefur viðurkennt þennan ágalla á frv., en talið, að ekki þyrfti að bæta úr því vegna þess, hve mjög þyrfti þá að breyta því. Ég hef ekki borið fram brtt. um það, þar sem frsm. telur töluverðan vanda á höndum, en vil benda á þetta og vænti þess, að við þá endurskoðun laganna, sem gert er ráð fyrir í frv., hafi menn þetta í huga, að það séu líka til kaupstaðir á Íslandi.



Herra forseti. Ég gat þess í framsöguræðu minni í fyrradag, að þetta mál þyrfti ákaflega miklu meiri athugunar við en það hefði fengið. Þó hafa verið í því ágætir menn eins og 2. þm, Skagf. (JS) bæði á búnaðarþingi og í n. í Nd. En það er mikið rétt., mér er það alveg ljóst, að það vantar alveg sérstakan kafla í frv., til þess að það sé hægt að gera ítölu í afrétti, sem Reykjavík t.d. á ein út af fyrir sig, en er komið of margt fé í. Það er ekki hægt eftir þessu frv. og ekki heldur eftir því, sem til er, enda eru í Reykjavík rétt að segja 4.000 fjár á fóðri í vetur, í Kópavogi rétt að segja 2.000 og í Hafnarfirði dálitið á fjórða. Það er á tíunda þúsund fjár, sem þessir kaupstaðir, sem liggja allir saman, eiga. Afréttir þeirra liggja saman, og þurfi að ákveða, hvað hver megi hafa margt fé á afréttinum og hvaða einstaklingar, þá vantar ákvæði um það í frumvarpið. Það er alveg rétt, það vantar alveg kafla í frv. um það. En það er alveg sama, það mundu ekki koma að neinu gagni heldur gömlu lögin, ítölulögin, sem gilda núna, í þessu tilfelli. Það er alveg sérstakt atriði, sem þarna er um að ræða, bæði um, hvernig á að taka málið upp, og einhvern leiðarvísi um það, hvernig bæirnir ættu að skipta í landið til beitar, ef það er ekki nóg fyrir alla, bæði milli bæjanna og einstaklinga í bæjunum. Ég treysti mér ekki á þeim tíma, sem við höfum hérna, til að fara út í þetta, en taldi hins vegar og tel, að með þessu frv., samanborið við það eldra, sé leyst úr tveimur mikilsverðum atriðum, sem vantaði í frv. frá 1943 og gera þó mögulegt víða á landinu, t.d. í þeim hreppi, sem núna heimtar ítölu, Hvammshreppi í Mýrdal, að framkvæma hana. Og þess vegna vil ég mælast til þess, að þessi deild láti frv. ná fram að ganga eins og það er, en biðji hæstv. stjórn og stjórnir, að það verði endurskoðað sem fyrst, svo að það geti náð til kaupstaðanna líka alveg fullkomlega. Tilvikin eru svo mörg, að það þarf ákaflega mikla nákvæmni og athugun á, hvernig það verður gert, svo að réttlátt sé, og miklu lengri tíma, en á þeim fáu dögum, sem það er hér til umr.



Herra forseti. Frv. þetta um kirkjugarða á þskj. 179 er búið að liggja alllengi hjá menntmn. N. ræddi það á nokkrum fundum sínum og komst að þeirri niðurstöðu, að hún gæti ekki mælt með samþykkt frv., eins og það liggur fyrir. Hún taldi, að það þyrfti allverulegar breyt. að gera á frv., til þess að hún gæti mælt með því, og jafnvel að endursemja það að vissu leyti. Þetta er mjög viðkvæmt mál og það snertir alla landsmenn, en hins vegar hefur þetta mál aldrei verið lagt fyrir söfnuðina í landinu, svo að engin vitneskja liggur fyrir um það, hvernig almenningur lítur á þær breyt., sem felast í þessu frv. frá gildandi lögum. N. telur, að það sé meira um vert, að þetta mál sé afgr. í sem beztu samræmi við skoðanir almennings, en hitt, hvort það er afgr. árinu fyrr eða seinna. Það er af þessum ástæðum, sem n. leggur til, að málið verði afgr. með rökstuddri dagskrá, svo hljóðandi: „Í trausti þess, að kirkjumálastjórnin leiti umsagnar safnaðanna í landinu um frv. þetta og leggi málið síðan fyrir næsta þing, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá“ Það er síður en svo, að menntmn. vilji hindra á neinn hátt endurskoðun þessara laga um kirkjugarða, heldur vill hún reyna að tryggja það, að sú endurskoðun verði í sem mestu samræmi við vilja fólksins og að ekki verði rasað að því að gera samþykktir í þessu máli, sem er svona viðkvæmt, er kynnu að brjóta í bága við það, sem fólkið í landinu óskar helzt eftir að lögfest verði í þessum efnum. N. er því einhuga um að leggja til, að málið verði afgr. með þessari rökstuddu dagskrá, sem ég las og er á þskj. 465.



Herra forseti. Út af fyrir sig get ég verið ánægður og glaðzt yfir þessari afgreiðslu málsins að því leyti til, að frv., eins og það kom frá hæstv. ríkisstj. eða mþn., var að mínum dómi óskapnaður, sem þurfti að umsteypa, ef það átti að vera sæmandi að leggja það fyrir Alþingi. Mér líkar till. og þó ekki alls kostar kannske, að kirkjumálastjórnin leiti umsagnar safnaðanna í landinu um frv. þetta og leggi það siðan fyrir næsta þing. Mér er það ekki nóg. Frv. er svo bágborið, eins og það er, að það er varla hægt að ætlast til þess, að söfnuðirnir um landið fari að leggja sig niður við að betrumbæta það, því að það er margra daga verk að reyna að koma sæmilegu viti í það. Þess vegna vildi ég láta bæta hér við í till., ekki bara það að leggja málið síðan fyrir næsta þing, heldur leggja málið endurskoðað fyrir næsta þing, að þegar hún væri búin að fá umsögnina utan af landinu, þá fæli hún einhverjum, kannske þá nýja biskupnum, ef hann hefur meiri áhuga á því, en sá gamli, eða nýja biskupsritaranum að endurskoða beinlínis frv. Það þýðir ekki að láta frv. koma inn í þingið aftur í sama formi og það seinast var, því að það er ofvaxið þm., sem á að gegna einhverjum öðrum störfum, að taka það fyrir og breyta því. Ég vil fá inn í till. um það, að kirkjumálastjórnin leiti umsagnar safnaðanna í landinu um frv. þetta og leggi málið síðan endurskoðað fyrir næsta þing. Ég vil fá það í öðru formi, en það kom núna seinast inn í þingið. Ég verð ekki á því þingi, svo að það skiptir ekki máli, hvað það snertir, - ég legg ekki hönd á það þá, - en það fæst aldrei neitt út úr því á Alþingi, ef það kemur í svona formi eins og það er núna. Það er ekki hægt. Það verður að vera búið að undirbúa það betur fyrir þingið, þó að það liggi fyrir umsögn sóknarnefndanna. Þess vegna vil ég nú mælast til þess, hvort n. vildi ekki breyta þessari till. sinni á þann veg, að það jafnframt fæli ríkisstj. að endurskoða málið að nýju, þegar fengnar væru fram umsagnir safnaðanna um málið, því að það tel ég vera nauðsyn.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af ræðu hv. 1. þm. N-M. (PZ). Hann er ekki ánægður með orðalag á þessari rökstuddu dagskrá, en er þó sammála okkur um afgreiðslu á málinu. En það, sem mér virðist að hann hafi aðallega út á að setja, er, að það sé ekki nóg að fá umsagnir frá söfnuðum um frv. til þess að leggja fyrir næsta þing. Ég vil ekki mótmæla þessu. Það er mikið rétt í þessu. En það stendur ekkert um það í þessari dagskrá, hvernig það frv. á að vera úr garði gert, sem kemur fyrir næsta þing, og hæstv. ríkisstj. getur því látið gera þetta, án þess að breytt sé orðalagi dagskrártill. Í henni stendur aðeins, að ríkisstj. leggi málið fyrir næsta þing, og auðvitað verður maður að treysta því, að hún geri það í því formi, sem hún telur bezt og réttast, eftir að vitneskja er fengin um það, hvað söfnuðir vilja í þessu máli. Mér hefur að vísu verið bent á, að það sé erfitt að leggja svona mál fyrir alla söfnuði í landinu. Það er náttúrlega rétt, en héraðsfundir eru haldnir, og ég tel ekki vandkvæði á, að prestar geti komið á umr. á héraðsfundum eða beint í söfnuðunum um málið. Mér sýnist ekki nauðsynlegt að breyta orðalagi dagskrárinnar til þess að verða við þeim óskum, sem hv. þm. hefur hér flutt.



Herra forseti. Það er náttúrlega alveg laukrétt, að þegar búið er að senda málið út til safnaðanna, þeir eru búnir að senda sínar umsagnir til ríkisstj., þá getur ríkisstj. sett þær í bunka, slegið utan um það og sent það menntmn. þessarar d. eða þessari d. og sagt: Hér hafið þið umsögn safnaðanna. Hér er málið komið til ykkar aftur með þeirra umsögn. Hér er gamla frv., eins og það var, og þetta segja nú söfnuðirnir um það, hér hafið þið það. - En þá getur hún líka sagt við biskupinn eða einhverja aðra góða menn, sem hún trúir fyrir því: Ja, það er sýnilegt, að söfnuðirnir hafa ýmislegt við þetta að athuga. Viljið þið nú gera svo vel að setjast hér á einhverja rökstóla og semja nýtt frv. um kirkjugarða, sem við svo leggjum fyrir hv. Alþingi til samþykktar ásamt þeim umsögnum, sem komnar eru um gamla frv.? Þannig vilja þeir láta afgreiða málið. - Þess vegna vil ég leggja til, að till. orðist svona: „Í trausti þess, að kirkjumálastjórnin leiti umsagnar safnaðanna í landinu um frv. þetta og leggi síðan frv. um kirkjugarða, byggt á umsögnum safnaðanna, fyrir næsta reglulegt þing.“ Það er það, sem ég vil fá fram, að ríkisstj., þegar hún er búin að fá svörin, feli einhverjum mönnum að vinna úr því frumvarp, sem verði lagt fyrir næsta þing. Þess vegna legg ég til, að dagskránni verði breytt í samræmi við þetta, sem ég nú las upp.

Forseti (BSt): Það má bera fram rökstudda dagskrá undir umr., á hvaða stigi sem er. Tel ég, að eins sé með brtt. við dagskrá og þurfi því ekki að leita afbrigða fyrir þessari brtt.