Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Eins og kunnugt er er á hinu mikla Suðurlandsundirlendi aðeins ein höfn, í Þorlákshöfn. Sú höfn heyrir undir Árnestollumdæmi en er ekki aðaltollhöfn. Ítrekað og án árangurs hefur sveitarstjórn Ölfushrepps ásamt ákveðnu útgerðarfélagi og sýslumannsembættinu á Selfossi leitað eftir breytingum á tollalögum þar sem Þorlákshöfn yrði gerð aðaltollhöfn. Þessu hefur verið synjað og ekki sagt tímabært. Þó liggur fyrir að Skipaþjónusta Suðurlands hefur ásamt BF skipafélagi Færeyja hafið fastar áætlunarsiglingar með vöruflutningaskipum til Þorlákshafnar frá meginlandi Evrópu og Færeyjum. Þessar siglingar lofa góðu og eru útflytjendum eins og innflytjendum hagstæðar. Skipið sparar sér siglingu fyrir Reykjanes. Aðilar málsins gerðu sér í upphafi grein fyrir því að til þess að slíkar siglingar festist í sessi verður að gera Þorlákshöfn að aðaltollhöfn. Nú þarf hverju sinni að fá heimild til að ,,klarera`` skip inn og tollstjórinn í Reykjavík eða hans menn sjá um tollafgreiðslu sjálfra skipanna. Allir sem slíkar siglingar stunda hafa af því reynslu að slíkt fyrirkomulag gengur ekki upp þar sem óheimilt er að geyma ótollafgreiddar vörur nema í aðaltollhöfn eða að tollstjóraembættið hafi þá samþykkt einhverjar aðstæður. Í þessu tilfelli verður að flytja vöruna til Reykjavíkur í tollvörugeymslu þar. Því fylgir mikið óhagræði og aukakostnaður sem mun auðvitað fyrr eða síðar leggja þessa nýju merku tilraun niður ef þessi breyting nær ekki fram að ganga. Ég vil segja það hér, hæstv. fjmrh., að við Sunnlendingar á fasta landinu höfum komið okkur saman um eina höfn, sem liggur að auki vel við Evrópu, sem mikil miðstöð viðskipta við landsmenn. Innan seilingar er stærsta markaðssvæðið og þessu er vel tekið. Við hljótum að gera þá kröfu að þessi höfn verði gerð að aðaltollhöfn eins og svo margar aðrar hafnir vítt og breitt um landið sem ekki búa við þessar aðstæður.

Hæstv. forseti. Þorlákshöfn verður ekki gerð að aðaltollhöfn nema með breytingum á tollalögum, þannig að það er ekki einungis á valdi fjmrn. að gera þá breytingu sem hér er gerð að umtalsefni. Vegna fyrirspurna og óska frá útgerðarfélagi og sveitarstjórn í Þorlákshöfn fyrr á þessu ári var þetta mál hins vegar skoðað í fjmrn. og hjá ríkistollstjóra. Niðurstaða þeirrar skoðunar varð sú að ekki væri tímabært að gera breytingar á ákvæðum tollalaga um aðaltollhafnir vegna Þorlákshafnar. Um nokkurn tíma hefur staðið til að láta fara fram heildarendurskoðun á tollalögunum. Við slíka endurskoðun verður sérstaklega skoðað hvort rétt sé að gera breytingar á ákvæðum laganna um aðaltollhafnir og tollhafnir. Ráðuneytið hefur óskað eftir ítarlegri umsögn tollgæslustjóra um tilhögun tollafgreiðslu í Þorlákshöfn þar sem m.a. verði kannað áætlað vörumagn sem tollafgreitt verður í Þorlákshöfn, kostnaður, tengingar við tollkerfi og annað er lýtur að tilhögun tollafgreiðslu og á þeim grundvelli verður metið hvort tilefni sé til breytinga á núverandi fyrirkomulagi. Samkvæmt núgildandi lögum heyrir tollafgreiðsla í Þorlákshöfn undir tollstjórann á Selfossi. Vörur sem fluttar eru til landsins með skipum til Þorlákshafnar eru því tollafgreiddar þar, en starfsmenn tollstjórans í Reykjavík hafa séð um tollafgreiðslu sjálfra skipanna. Í flestum tilfellum þarf einungis að senda aðflutningsskjöl og önnur skjöl sem varða vöruna til Selfoss. Einnig er hægt með leyfi sýslumannsins á Selfossi að senda vörur til Reykjavíkur og tollafgreiða þær þar. Á það hefur verið bent af hálfu tollgæslustjóra að einfalda mætti tollafgreiðslu í Þorlákshöfn með því að koma upp afmörkuðu svæði til geymslu ótollafgreiddra vara, en samkvæmt lögum er það farmflytjenda að koma upp og sjá um rekstur slíkrar geymslu. Embættismenn fjmrn. hafa haft samband við sýslumanninn á Selfossi og í viðtölum við hann kom fram að hann telur nauðsynlegt, og það er auðvitað burt séð frá þessu tiltekna máli, að auka starfsemi í tengslum við tolla á Selfossi. Þar er tollsvæði þar sem veruleg tollafgreiðsla fer fram. Sýslumaðurinn hefur óskað eftir að geta gert þá breytingu að starfsmaður sem starfar hjá sýslumannsembættinu og þekkir vel til tollamála fari að mestu leyti eingöngu í þau störf, en annar verði ráðinn til þeirra starfa sem þessi hefur sinnt hingað til. Í viðræðum við dómsmrn. hefur komið fram að dómsmrn. er reiðubúið fyrir sitt leyti að flytja stöðuheimild að Selfossi, enda viðurkennir ráðuneytið brýna nauðsyn á aukningu þar. Dómsmrn. kannar nú möguleika á að gera breytinguna á Selfossi fyrr en um mitt ár. Með þessum hætti á að vera hægt að auka og bæta tollafgreiðslu á Selfossi og í Þorlákshöfn þannig að ekki þurfi í sama mæli og áður að leita til Reykjavíkur með tollafgreiðslu. Ég sé ekki annað en að með þessum hætti ætti að vera unnt að leysa mál Þorlákshafnar á fullnægjandi hátt, a.m.k. um sinn, eða þar til breytingar verða gerðar, ef gerðar verða, á lögunum um aðaltollhafnir og tollhafnir.

Virðulegi forseti. Hér er fjallað um brýnt mál. Það hefur satt að segja tekið að mínu mati of langan tíma í kerfinu að fjalla um eðlilega beiðni frá Þorlákshöfn um tollafgreiðsluþjónustu þar. Það er má segja kannski svolítið úr vöndu að ráða því ég hygg að það sé tímabært, eins og kom fram í máli hæstv. fjmrh., að gera úttekt á stöðu tollafgreiðsluþjónustu í landinu. Hún er auðvitað mismikið notuð en það hefur verið vaxandi þörf til að mynda í Þorlákshöfn. Það er allt sem mælir með því að sú vaxandi höfn fái þá eðlilegu þjónustu sem við er að búast með tollafgreiðslu, þannig að þar geti skipaferðir, vöruflutningar, farþegaflutningar og annað gengið eðlilegar fyrir sig en hefur verið um sinn og allt sem mælir með því að þessu máli sé flýtt.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. samþingmanni mínum Guðna Ágústssyni fyrir að bera þessa fsp. hér fram. Ég vil ekki með sama hætti þakka alveg fullnægjandi svör frá hæstv. fjmrh. Ég held að það þurfi ekkert að bíða í einhver ár eftir endurskoðun á þessum málum. Þetta mál er dæmigerður prófsteinn á það hvort ríkisstjórn vill taka til hluta sem eru þarfir og nauðsynlegir í kjördæmi. Helmingur þingmanna Suðurlands styður þessa ríkisstjórn og að sjálfsögðu standa allir þingmennirnir að baki því að lausn sé fundin á þessu máli. Ég vildi mega vænta þess að fjmrh. skoði þetta mál með fullnægjandi hætti og að það verði tryggt á allra næstu tímum og þegar á þessu ári að þetta nái fram í Þorlákshöfn.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir það að mér finnst að hér sé um tiltölulega einfalt mál að ræða í framkvæmd þannig að það þurfi ekki að vera að blanda mörgu öðru inn í það. Þarna er um að ræða innflutningshöfn sem þarf á þessari þjónustu að halda og vitanlega er það svo að þjónustan á að koma til fólksins en ekki fólkið til þjónustunnar. Ef hæstv. ráðherra telur tormerki á að hann flytji frv. til laga um breytingu á tollalögum þar sem þetta er lagfært vildi ég vonast til að hann hefði ekkert á móti að þingmenn Suðurlands stæðu að því að flytja slíkt frv. þannig að það stæði ekki lengur á Alþingi og þyrfti ekki að vísa til þess að ráðherra gæti ekki lagfært þetta vegna þess að lagaheimild vantaði.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svör hans þótt maður sé dálítið þreyttur á því að sjá ráðherrana lesa upp þessi embættismannabréf sem þeir stundum koma með. En auðvitað staðfestist það í huga mínum eftir þessa ræðu ráðherrans að menn ætla að standa gegn þessum þjóðþrifamálum. Hins vegar hef ég séð það hér að þingmenn þurfa ekkert að vera að ætlast til þess að hæstv. ráðherrar, ef þeir hafa ekki vilja til þess, komi með frv. að slíkum breytingum. Auðvitað getum við og munum leggja fram frv. um slíkt og náð samstöðu um þá einföldu breytingu hér í þinginu. Ég tek undir það með hæstv. ráðherra að hér er um einbætti sýslumanns Árnessýslu að ræða og staðan er sú í dag að í tollafgreiðslunni á Selfossi fara nú þegar fram einar 3.000 tollafgreiðslur og það er mikilvægt að þar komi tollþjónn til starfa. Og til þess að þessi inn- og útflutningur fái þrifist og skotið rótum þá verður það að vera klárt að ekki þurfi að leggja fram beiðni um að ,,klarera`` skip með nokkurra daga fyrirvara. Það verður að fara fram á svæðinu. Þetta er mjög einfalt mál í mínum huga og ég undra mig á því hvernig menn geta lagst gegn svona einföldum málum, hvernig hægt er að tefja það í kerfinu, svo sjálfsögð mannréttinda- og héraðsmál. Vissulega er það svo eins og ég sagði í upphafsræðu minni að Þorlákshöfn verður aldrei fyllilega nothæf sem inn- og útflutningshöfn fyrir Suðurlandsundirlendið nema hún fái réttindi aðaltollhafnar og sýslumaður Árnesinga hafi valdið í sínum höndum. Það er engin leið að þola að annarlegir hagsmunir stöðvi svona þjóðþrifamál fyrir utan hitt, hæstv. forseti, að hér get ég talið upp í langri bunu hafnir hringinn í kringum landið sem liggja jafnvel hlið við hlið og hafa fengið þessi sjálfsögðu réttindi að heita aðaltollhöfn.

Hæstv. forseti. Ég vil taka það fram að ég harma hversu þreyttur hv. þm. er á að hlusta á ræður annarra. Ég vil einnig efast um það að hér sé stórt og mikið mannréttindamál á ferðinni þó að ég skilji mætavel áhuga þingmanna Sunnlendinga og áhuga Sunnlendinga yfir höfuð á því að fá aðaltollhöfn í Þorlákshöfn. Ég vísa því hins vegar á bug að hér séu einhverjir annarlegir hagsmunir sem standi gegn þessu máli, það er síður en svo. Ég get að sjálfsögðu ekki bannað hv. þm. að flytja frv. um þetta efni en virði það hins vegar að hv. 2. þm. Suðurl. sagðist skyldu hjálpa mér við slíkan tillöguflutning. Ég get ekki bannað honum að flytja tillögur. Ég get aðeins lýst því hver er niðurstaða ráðuneytisins eftir að hafa skoðað málið. Ég vil leyfa mér að endurtaka það sem fram kom í mínu máli og ég held að skipti mestu. Þetta mál er í skoðun í fyrsta lagi. Í öðru lagi munu lögin verða endurskoðuð innan skamms og í þriðja lagi sem kannski skiptir langsamlega mestu máli er að það verður bætt við fólki til þess að tryggja það að höfnin geti annað þessari starfsemi sem hér er um að ræða. Þetta tel ég að þurfi að koma skýrt fram og auðvitað kemur til greina þegar lögunum verður breytt að færa aðaltollhöfnina frá Selfossi og til Þorlákshafnar. Það hefur enginn minnst á það hér en það kemur að sjálfsögðu til skoðunar ef kemur fram um það fróm ósk frá hv. þm. Sunnlendinga. En ég vonast að sjálfsögðu til þess að áfram sem hingað til sé skilningur á því að í þessu máli er unnið eins og við teljum vera eðlilegast og það er sjálfsagt að koma til móts við sjónarmið hv. þm. og það ríkja engir annarlegir hagsmunir í þessu máli.

Virðulegi forseti. Í nóvember sl. sendi hæstv. fjmrh. frá sér yfirlýsingu í tengslum við kjarasamninga við opinbera starfsmenn. Af yfirlýsingunni mátti skilja að meiningin væri að ræða við BSRB um ýmsa þætti í starfsemi ríkisins, þar með talin áform um einkavæðingu ríkisfyrirtækja, en þau mál snerta ríkisstarfsmenn að sjálfsögðu. Nú vill svo til að í þinginu eru til meðferðar nokkur einkavæðingarfrumvörp og eru sum hver að komast á lokastig í vinnslu nefnda án þess að sérstakar viðræður hafi átt sér stað milli ríkisins og BSRB. Því vil ég spyrja hæstv. fjmrh. eftirfarandi spurninga: ,,1. Hvaða skýring er á því að viðræður ríkisins og BSRB hafa ekki hafist um ,,breytingar og nýskipan í ríkisrekstri, sem stjórnvöld ákveða, þar sem m.a. verði rædd þau áform um einkavæðingu einstakra stofnana sem á döfinni eru á hverjum tíma og þau mál sem að starfsmönnum viðkomandi stofnana snúa`` eins og segir í bréfi fjmrh. frá 28. nóv. 1993? 2. Hvenær hyggst fjmrh. hefja viðræður við BSRB?``

Hæstv. forseti. Í bréfi sem ég ritaði Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja 28. nóv. kemur annars vegar fram að ætlunin sé að koma upp samstarfsnefnd sem ræði um kjaramálefni og hins vegar samráðsvettvang sem ræði um ýmis efni sem tiltekin eru í þessu bréfi mínu til bandalagsins. Það skal tekið fram varðandi fyrri þátt málsins, sem reyndar er ekki í fyrirspurninni, að samráðsnefndin hefur þegar hist nokkrum sinnum og komst tiltölulega fljótt á laggirnar. Hins vegar dróst það nokkuð að setja síðari nefndina af stað. Bréf kom frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja sem er dags. 25. jan. þar sem sagt var frá hvernig bandalagið teldi eðlilegast að haga þessu samstarfi og tiltók einnig hvaða menn voru tilnefndir af hálfu bandalagsins. Þessu bréfi svaraði ég snemma í febrúar og skipaði 5 manna samráðshóp til þess að eiga þetta samráð. Hópurinn hefur þegar hist einu sinni. Reyndar er ekki langt síðan það var því fyrsti fundurinn hófst fyrir hálftíma. En skýringarnar eru þær að það tók þennan tíma að finna form á þetta samráð. Þetta ætti að svara fyrirspurninni en af því að vikið var að einkavæðingarfrumvörpunum skal tekið fram að frv. um Lyfjaverslun ríkisins til að mynda var komið fram áður en samið var á sl. hausti og þess vegna ekkert óeðlilegt að það frv. fengi eðlilega afgreiðslu í þinginu en það verður auðvitað eitt af því sem verður rætt við BSRB enda hefur aldrei staðið til að fara gegn réttindum þeirra starfsmanna sem starfa hjá ríkinu. Til viðbótar, af því að ég hef hérna smátíma og tel mig vera búinn að svara fyrirspurninni að mestu, er kannski ekki úr vegi að segja frá því að á því samningsbili sem nú almennt ríkir, þ.e. frá 1. mars 1993 til 31. des. 1994, hefur samninganefnd ríkisins lokið samningum við 49 stéttarfélög opinberra starfsmanna eða 14.720 ríkisstarfsmenn en eftir standa 18 samningar er varða rúmlega 4 þúsund starfsmenn. Þannig er 73% samningsgerðar vegna 78% ríkisstarfsmanna lokið. Þetta vildi ég að kæmi fram því það hefur ekki verið mikið fjallað eða með feitu letri um samningastarfsemi á vegum ríkisins að undanförnu en ég tel þetta til marks um það að samstarf og samráð ríkisins annars vegar og starfsmanna ríkisins hins vegar er í mjög góðu lagi og ég vona að svo verði áfram að sjálfsögðu.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að þessar viðræður skuli nú hafnar milli ríkisins og BSRB um þessi viðkvæmu mál sem við erum að fjalla um í þinginu og tengjast einkavæðingu ríkisstofnana. Ég ítreka það að þótt t.d. frv. um Lyfjaverslun ríkisins hafi verið löngu komið fram og BSRB hafi gefist kostur á að ræða við efh.- og viðskn. um þau mál þá var ástæðan fyrir því að þetta atriði var tekið inn í samninga ríkisins og BSRB þær áhyggjur sem BSRB hefur af sínum félagsmönnum í tengslum við einkavæðinguna. Það er ekkert óeðlilegt að þau mál séu rædd í víðu samhengi og menn fari sér hægt í einkavæðingu meðan á þeim viðræðum stendur. Það eru fleiri fyrirtæki en Lyfjaverslun ríkisins sem við erum að fjalla um hér. Við erum t.d. að fjalla um Áburðarverksmiðju ríkisins en þar er reyndar, ef ég man rétt, ekki um að ræða félagsmenn í BSRB heldur BHMR og það málefni horfir svolítið öðruvísi við en þó er þar um þessi sömu vandamál að ræða sem snerta biðlaun og lífeyrisréttindi. En kjarni málsins er auðvitað sá að okkur í efh.- og viðskn. barst bréf frá BSRB þar sem var vakin athygli á því að þessar viðræður væru ekki hafnar og því fannst mér rétt að spyrja hæstv. fjmrh. hvað hann ætlaði sér í þeim málum en ég fagna því að menn skuli nú vera sestir við að ræða þessi mikilvægu mál.

Hæstv. forseti. Til þess að undirstrika það hvað fólst í þessari yfirlýsingu þá vil ég að það komi skýrt fram að þetta er ekki samningur eins og hv. þm. sagði í ræðustól heldur er þetta einhliða yfirlýsing fjmrh. sem kannski að nokkru leyti má segja að hafi skapað samningsforsendur. Til þess að það sé alveg ljóst hvað stendur í þessari yfirlýsingu þá segir orðrétt, með leyfi forseta, í lok yfirlýsingarinnar frá 28. nóv.: ,,Með vísan til ályktunar bandalagsráðstefnu BSRB og framangreindra viðhorfa fjmrn. leggur það til að komið verði á samráðsvettvangi í BSRB og eftir atvikum annarra samtaka opinberra starfsmanna og fjmrn. þar sem unnt verði að ræða framangreind málefni og önnur hliðstæð sem ekki tengjast beint kjarasamningum og þeim samskiptum aðila sem þeim fylgja. Á þessum vettvangi geti aðilar gert grein fyrir viðhorfum sínum og eftir atvikum ákveðið frekari sameiginlega meðferð einstakra mála.`` Ég vil að þetta komi skýrt fram þannig að hvorki verði mistúlkað né oftúlkað það sem segir í þessari einhliða yfirlýsingu minni frá 28. nóv. 1993.

Virðulegi forseti. Það blandast engum hugur um að í raforkukerfi landsins er vannýtt afkastageta sem m.a. helgast af því að á undanförnum árum hafa mál því miður þróast þannig að orkusala í landinu hefur dregist saman. Í upplýsingum sem fram komu í svari hæstv. iðnrh. við fyrirspurn minni um þessa þróun allt til ársins 1991 kemur m.a. fram að sala í gígavattstundum talin hefur minnkað ár frá ári allt frá árinu 1989. Ef við skoðum það sérstaklega í krónum talið þá blasir það við að samkvæmt þeim upplýsingum sem þá voru lagðar fram hefur heildarorkusalan, ef skoðað er árabilið 1973--1991, aldrei verið minni en á árinu 1991. Samhliða þessu hefur hins vegar átt sér stað gríðarlega mikil fjárfesting í orkukerfinu, ekki síst hjá Landsvirkjun, og á sama tíma og salan dróst saman ár frá ári 1989--1991 nam heildarfjárfesting Landsvirkjunar 11,3 milljörðum kr. á verðlagi ársins 1991. Þetta er kannski í hnotskurn sá vandi sem menn standa frammi fyrir í raforkukerfinu, annars vegar vaxandi heildarfjárfesting en á sama tíma minnkandi heildarorkusala. Fasti kostnaðurinn í raforkukerfinu hverfur ekki. Þessar fjárfestingar eru komnar til að vera og menn þurfa að borga af þeim vexti og annan fjármagnskostnað hvort sem mönnum líkar það betur eða verr og hvernig svo sem orkusalan þróast á sama tíma. Þess vegna er það auðvitað mjög mikilvægt vegna hagsmuna orkukerfisins að unnt sé að auka tekjur þess með einhverjum hætti. Í þessum efnum hafa menn horft á margvíslega möguleika. Ég nefni aukna orkusölu til loðnu- og fiskimjölsverksmiðju, ég nefni aukna sölu í formi landrafmagns til skipa og ég nefni aukna sölu til gróðurhúsa svo að ég taki þrjú dæmi. Að öðru leyti má segja að tilgangurinn með aukinni orkusölu við þessar aðstæður geti verið tvíþættur fyrir utan það að auka raforkusölu; að auka þannig tekjur orkukerfisins og styrkja orkusölufyrirtækin. Þá er þetta ekki síður liður í því að bæta íslenska atvinnusköpun, fjölga íslenskum atvinnutækifærum og á því er víst engin vanþörf. Þess vegna hef ég leyft mér, virðulegi forseti, að leggja fram eftirtaldar þrjár spurningar til hæstv. iðnrh. um markaðsátak í rafmagnssölu: ,,1. Hver hefur orðið árangurinn af átaki Landsvirkjunar til þess að auka rafmagnssölu á innanlandsmarkaði, mælt í gwst. og í krónum? 2. Hversu stór hluti tekjuaukningarinnar varð af raforkusölu til stóriðju og hversu stór af sölu á rafmagni til annarra atvinnugreina? 3. Eru fyrirhugaðar frekari ráðstafanir til að auka raforkusölu á vegum Landsvirkjunar?``

Frú forseti. Hv. þm. spyr hver hafi orðið árangur af átaki Landsvirkjunar til að auka rafmagnssölu á innanlandsmarkaði. Á árinu 1991 var gerður samningur við Ísal um sölu á 172 gígavattstundum á ári af ótryggðu rafmagni sem gæfi Landsvirkjun 113 millj. kr. í tekjur miðað við núgildandi gjaldskrá. Á þessu ári eru kaup fyrirtækisins áætluð 147 gígavattstundir og tekjur af sölunni um 97 millj. kr. Haustið 1992 samþykkti stjórn Landsvirkjunar skilmála um sölu á svokölluðu umframrafmagni. Gerðir hafa verið 18 samningar, níu vegna fiskvinnslu, þrír vegna ylræktar, tveir vegna mjólkuriðnaðar, þrír vegna annars iðnaðar og einn vegna flutninga. Í ylræktinni er um að ræða þrjú samlög og eru margir garðyrkjubændur í hverju þeirra. Áætluð söluaukning á yfirstandandi ári vegna þessara samninga er 8 gígavattstundir sem þýða um 16 millj. kr. tekjuaukningu fyrir Landsvirkjun. Þá samþykkti stjórn Landsvirkjunar í júlí að veita 50% afslátt til aldamóta af verði ótryggðs rafmagns til fiskimjölsverksmiðja til að hagkvæmt verði fyrir þær að setja upp rafskautakatla við gufuframleiðslu. Teknir hafa verið upp samningar við tvær fiskimjölsverksmiðjur og fjóra aðra aðila um sölu á 80 gígavattstundum á ári sem gefa um 25 millj. kr. í tekjur. Á árinu 1987 hóf Landsvirkjun að veita fiskeldisfyrirtækjum afslátt af rafmagnsverði vegna dælingar á sjó í strandeldisstöðvum. Á árinu 1994 er áætlað að afslátturinn nemi um 25 millj. kr. vegna 18 gígavattstunda sölu. Samtals er um að ræða allt að 278 gígavattstundir á ári. Þar af er allt að 252 gígavattstundir ótryggð raforka og um 26 gígavattstundir forgangsorka. Árlegar tekjur Landsvirkjunar af þessari sölu gætu numið allt að 180 millj. kr. Í öðru lagi spyr þingmaðurinn hve stór hluti tekjuaukningar verði af raforkusölu til stóriðju og hversu stór af sölu á rafmagni til annarra atvinnugreina. Árlegar tekjur af aukinni sölu til stóriðju gætu orðið um 113 millj. kr. eða 63% og áætlaðar tekjur af aukinni sölu til annarra atvinnugreina um 66 millj. kr. eða 37%. Mælt í orkueiningum væri skiptingin svipuð, stóriðja með 62% en önnur atvinnutarfsemi með 38%. Í þriðja lagi er spurst fyrir um hvort fyrirhugaðar séu frekari ráðstafanir til að auka raforkusölu á vegum Landsvirkjunar. Landsvirkjun áformar að vinna áfram að markaðsátaki í náinni samvinnu við almenningsveitur. Hér verður drepið á helstu verkefnin. Fyrst er að nefna að niðurstöður starfshóps á vegum iðnrn. sem falið var að kanna leiðir til að auka rafmagnsnotkun í fiskimjölsiðnaði benda til að hagkvæmt sé að setja upp rafskautakatla til gufuframleiðslu í 10 fiskimjölsverksmiðjum með um 125 gígavattstundaorkuþörf á ári. Til að vega á móti kostnaði verksmiðjanna við kaup og tengingu búnaðar ákvað stjórn Landsvirkjunar að veita 50% afslátt af verði ótryggðs rafmagns. Samningar hafa verið gerðir við tvær verksmiðjur. Áfram verður unnið að þessu máli. Í öðru lagi hafa, eins og áður hefur komið fram, verið gerðir samningar við fleiri aðila á svipuðum kjörum og fiskimjölsverksmiðjurnar njóta og eru fleiri möguleikar til athugunar, m.a. styrkir ráðuneytið nú athugun á möguleikum til að nýta þennan afslátt í rækjuverksmiðjum en í þeim er gufa yfirleitt framleidd í olíukötlum. Í þriðja lagi: Áfram verður unnið að sölu á umframrafmagni með 1 kr. afslætti á kwst. á forgangsorkuverði. Í fjórða lagi: Þrátt fyrir að yfirgnæfandi hluti húsnæðis sé hitaður upp með jarðvarma eða rafmagni eru enn milli 2 og 3% kynt með olíu. Einkum er um að ræða stór hús þar sem niðurgreiðslna nýtur ekki við. Leitað verður leiða til að gera rafmagnið samkeppnishæft við olíu á þessum sviðum. Rétt er að vekja athygli á því að nokkrar almenningsrafveitnanna hafa verið að efla starfsemi sína á sviði markaðsmála og leitað leiða til að auka hlutdeild í orkubúskapnum. Gott samstarf hefur verið á milli þeirra og Landsvirkjunar í þessu efni. Í framhaldi af athugun starfshóps á vegum iðnrn. haustið 1992 á möguleikum til að auka notkun á landrafmagni til skipa í höfnum landsins hafa margar veitnanna lækkað gjaldskrá fyrir þessa notkun eða veitt afslátt til að verða samkeppnishæfar við rafmagn sem framleitt er í ljósvélum skipanna. Þá hafa margar rafveitur verið að lækka gjaldskrá fyrir mannvirkjagerð. Sá árangur sem náðst hefur í að auka hlut rafmagns í orkubúskapnum með þessum hætti er ánægjulegur og mikilvægt að áfram verði unnið að því að kanna allar leiðir í því efni. Atvinnulífið, orkufyrirtæki og stjórnvöld þurfa að vinna sameiginlega að þessu máli og mun iðnrn. halda áfram að stuðla að því.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir afar skýr svör við spurningum mínum. Þessi svör hafa leitt það fyrst og fremst í ljós að í raun og veru hefur verið vannýttur markaður fyrir sölu á orku á býsna mörgum sviðum. Ég held að þessi svör sýni okkur það líka að kannski hafa orkusölufyrirtækin að nokkru leyti sofið á verðinum gagnvart því að fara í einhvers konar markaðsstarfsemi vegna þess að orkusalan hefur verið býsna tryggur stofn lengst af en núna standa menn frammi fyrir því, m.a. vegna erfiðleika í stóriðjurekstri hér á landi, að fyrirtækin hafa orðið að leggja í, sem eðlilegt er, einhvers konar markaðsstarfsemi með þeim árangri sem hæstv. iðnrh. gat um áðan. Ég er sannfærður um og það kemur líka fram í þeim framtíðaráætlunum sem orkusölufyrirtækin og Landsvirkjun hafa í þessum efnum að það eru enn þá vannýttir möguleikar á því að auka orkusöluna í landinu. Hæstv. ráðherra nefndi fiskimjölsiðnaðinn eins og raunar kom fram í mínu máli og rækjuiðnaðinn sem er vaxandi atvinnugrein í okkar landi og kallar á aukna orkunotkun. Það er líka mjög athyglisvert, sem fram kom í máli hæstv. ráðherra, að 2--3% húsa eru enn þá kynt með olíu. Þarna hlýtur að vera fyrir hendi umtalsverður markaður sem sjálfsagt er að sinna með öllum tiltækum ráðum. Ég er sannfærður um að í ljósi þess að við höfum vannýtta fjárfestingu í orkukerfinu þá sé sjálfsagt mál að reyna að auka innlenda orkunotkun sem gæti kannski orðið til þess að skapa ný atvinnutækifæri. Ég nefni t.d. ýmsa möguleika sem e.t.v. geta verið í íslenskum iðnaði sem gæti síðan leitt til aukinnar atvinnusköpunar.

Hæstv. forseti. Vaxandi athygli og ótti vegna mengunar innfluttra matvæla hefur ekki farið fram hjá neinum. Vegna sívaxandi framleiðslu og framleiðnikröfu hefur í mörgum löndum aukist mikið notkun efna sem eru skaðleg fyrir neytendur en eru notuð í þeim tilgangi að auka og hraða uppskeru og framleiðslu. Meðal þeirra efna sem þar má nefna eru illgresiseyðir og skordýraeitur með hættulegum efnum. Þá eru það hormónar og fúkkalyf en hormónarnir auka vaxtarhraða dýra, jafnvel allt um helming en hafa jafnframt áhrif á líkama neytenda sem borða t.d. kjöt. Fúkkalyfin geta gert neytendur ónæma fyrir þessum lífsnauðsynlegu lyfjum. Síðan bætist við mengun á jarðvegi og andrúmslofti þar sem framleiðslan fer fram. Þegar bændur hafa afhent vöruna tekur við ýmiss konar efnanotkun og geislun til að rotverja afurðirnar og auka þannig geymsluþol þeirra ótrúlega mikið. Vegna þess hvað hér er mikið fjármagn í húfi þá berast fréttir um að reynt sé að komast fram hjá eftirliti með heilbrigðisreglum og í sumum löndum er talað um hormónamafíu sem græðir á framleiðslu með þessum hætti. Þessar staðreyndir skapa víðast hvar erlendis ört vaxandi eftirspurn eftir matvælum sem örugglega eru framleidd í hreinu umhverfi og án óæskilegra aðskotaefna. Þetta gæti orðið lyftistöng fyrir íslenskan landbúnað þar sem slíkar aðstæður eru hér. En það er önnur hlið sem snýr að okkur. Um það bil helmingur matvæla sem Íslendingar neyta er innfluttur. Því hlýtur sú staðreynd sem ég rakti áðan að vekja áhyggjur okkar og kalla á öflugt eftirlit með innfluttum matvælum til að allt verði gert sem hægt er til að draga úr hættu á heilsutjóni sem þau valda neytendum. Ég hef því á þskj. 571 borið fram nokkrar fsp. til hæstv. heilbrrh. um það hvernig íslenska stjórnkerfið er í stakk búið til að ráða við þetta ákaflega mikilvæga verkefni, hvernig þeirri framkvæmd er hagað og hvort hæstv. ráðherra telur þörf á breytingum til bóta.

Virðulegi forseti. Til mín hefur verið beint fyrirspurnum í sjö liðum sem ég mun svara í þeirri röð sem þær koma fram á þskj. 571. Í fyrsta lagi tilhögun innflutningseftirlits. Samkvæmt lögum nr. 81/1988, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, fer matvæla- og heilbrigðissvið Hollustuverndar ríkisins með eftirlit með innflutningi matvæla og eru eftirfarandi upplýsingar þaðan. Innflutningseftirlit byggist að mestu á skoðun vörutegunda í tolli og vörugeymslum innflytjenda. Skoðun beinist að hollustuháttum, umbúðamerkingum og tilteknum efnasamböndum í matvælum, þar á meðal sýnatökum og rannsóknum á innihaldi varnarefna í grænmeti og ávöxtum. Ekki er mikið um gerlafræðilegt eftirlit þar sem innflutningur viðkvæmra vörutegunda hefur verið lítill. Auk þessa hefur verið lögð áhersla á ákveðin eftirlitsverkefni sem beinst hafa að afmörkuðum þáttum, svo sem tilteknum umbúðamerkingum eða efnasamböndum, en einnig örverufræðilegum þáttum svo sem í kryddi. Eftirlitsverkefnin hafa verið unnin í samvinnu við Hollustuvernd ríkisins, heilbrigðiseftirlit sveitarfélaga og tollyfirvalda. Í öðru lagi starfsfólk og aðbúnaður. Í framhaldi af setningu ákvæða um innflutningseftirlit með lögum nr. 81/1988 hófst innflutningseftirlit Hollustuverndar ríkisins á árinu 1989. Matvælafræðingur var ráðinn til að annast vinnslu upplýsinga og sýnatöku og efnafræðingur til að annast efnarannsóknir. Þá festi Hollustuvernd kaup á efnagreiningartækjum vegna greiningar varnarefna í grænmeti og ávöxtum. Aðrir sérfræðingar stofnunarinnar hafa sinnt ýmsum störfum vegna innflutningseftirlits og þá ræður stofnunin yfir góðri aðstöðu til gerlafræðilegra prófana. Sérfræðingar stofnunarinnar sem koma að skoðunum og prófunum á innfluttum matvælum eru matvælafræðingar, gerlafræðingar, náttúrufræðingar, dýralæknir og næringarfræðingur og er sérfræðiþekking því nokkuð góð. Hins vegar verður að fjölga þeim sem starfa við sýnatöku og gagnasöfnun og einnig þeim sem sinna rannsóknum og prófunum. Í þriðja lagi samstarf stofnana eftirlitsaðila. Hollustuvernd ríkisins er aðili að samnorrænu tilkynninganeti þannig að stofnuninni berast tilkynningar um vörur sem ekki er heimilt að flytja inn í nágrannalöndum okkar. Slíkar tilkynningar frá aðildarríkjum EB hafa einnig borist stofnuninni frá Danmörku. Með gildistöku EES gerist stofnunin formlegur aðili að tilkynningakerfi ríkja hjá EB og EFTA, RAPEX-system, og hefur verið nýlega gengið frá aðild að þessu kerfi. Samvinna tollayfirvalda og Hollustuverndar ríkisins er með miklum ágætum. Stofnunin hefur fengið aðgang að tölvukerfi tollsins og hefur það gert stofnuninni kleift að fylgjast með innflutningi einstakra tegunda matvæla, vörusendinga eða innflutningi á vegum tiltekinna fyrirtækja þegar ástæða hefur þótt til. Samvinna við heilbrigðiseftirlit sveitarfélaganna er einnig með miklum ágætum og er það mikilvægt þar sem Hollustuvernd hefur ekki starfsfólk til að sinna eftirliti um land allt. Í þeim fáu tilvikum sem um innflutning landbúnaðarvara hefur verið að ræða, sem falla að mestu undir yfirstjórn landbrn., svo sem kjötvörur, hefur málum verið vísað til yfirdýralæknis. Í fjórða lagi efnagreiningar. Árið 1991 hóf Hollustuvernd ríkisins reglubundnar sýnatökur og rannsókn á innfluttu grænmeti og ávöxtum og innlendum matjurtum með tilliti til innihalds varnarefna. Skipulag sýnatöku er unnið í samvinnu við matvæla- og heilbrigðissvið rannsóknastofu stofnunarinnar. Rannsóknir fara fram í samtengdum gas- og massagreini og er nú skimað fyrir 35 efnum. Á árinu 1991 voru rannsökuð 108 sýni af grænmeti og ávöxtum með tilliti til varnarefna. Árið 1992 216 sýni og 99 sýni á árinu 1993. Samtals hafa því verið rannsökuð 423 sýni og þar af er tæplega fjórðungur sýni af innlendum matjurtum. Önnur efnasambönd. Mjög lítið hefur verið um greiningu annarra efnasambanda í innfluttum matvælum. Ástæður þess má m.a. rekja til þess að fjármagn til að kosta slíkar rannsóknir hjá öðrum stofnunum hefur verið takmarkað. Þessi þörf fyrir slíkar rannsóknir hefur verið minni en gerist í mörgum öðrum ríkjum vegna takmarkaðs innflutnings á landbúnaðarvörum, svo sem kjöti og mjólkurvörum. Í fimmta lagi hefur Hollustuvernd ríkisins aðeins yfirlit yfir þær rannsóknir sem gerðar hafa verið hjá rannsóknastofu stofnunarinnar. Árið 1993 voru á vegum hennar rannsökuð 150 sýni vegna efnarannsókna. Af þeim voru eins og áður sagði 99 sýni vegna varnarefna í grænmeti og ávöxtum. Þessi sýnafjöldi er undir þeim áætlunum sem gerðar voru. Vegna innflutningseftirlits og eftirlitsverkefna voru tekin yfir 100 sýni af innfluttum matvælum til gerlarannsókna og vega þar mest sýni af kryddi eða 95 sýni. Niðurstöður þessara rannsókna sýna að örverufræðilegum gæðum þessara vörutegunda er verulega ábótavant og kom það reyndar einnig fram í fyrri könnunum stofnunarinnar á sömu vörum. Unnið er að úrbótum hvað þetta varðar í samvinnu við innflytjendur. Í sjötta lagi fjármagn. Þegar innflutningseftirlit Hollustuverndar hófst árið 1989 var tekin ákvörðun um að 30 millj. kr. yrði varið yfir þrjú ár í stofnkostnað til að koma á tölvutengslum og annarri starfsemi vegna gagnasöfnunar og til ráðninga nýrra starfsmanna. Þar við bætist árlegur rekstrarkostnaður stofnunarinnar vegna innflutningseftirlits sem reikna má með að sé um nú 15 millj. kr. á ári. Miðað við þessar forsendur hefur 60--70 millj. kr. verið varið til innflutningseftirlits á vegum Hollustuverndar ríkisins frá því að lagaákvæði þar um voru sett á árinu 1988. Í sjöunda lagi aukinn og fjölbreyttari innflutningur. Gera verður breytingar á eftirliti með innflutningi EES og einnig GATT. Viðkvæm matvæli eins og kjötvörur og mjólkurafurðir krefjast annarra áherslna og verður örverufræðilegt eftirlit því að vega meira. Samræming löggjafar um matvæli með gildistöku EES getur á margan hátt auðveldað innflutningseftirlit. Nauðsynlegt er að hefja þegar undirbúning breytinga á framkvæmd eftirlits vegna innflutnings landbúnaðarafurða og vegna tilkomu EES og GATT. Þetta starf þarf að vinna í samvinnu við heilbrrh. og landbrh. og enn fremur þarf umhvrh. að koma að málinu þar sem ráð er fyrir því gert að þessi málaflokkur flytjist frá heilbrrn. til umhvrn. og er frv. þar að lútandi hér fyrir þinginu. 
             Að lokum þetta, hæstv. forseti: Þetta starf er mjög mikilvægt og ljóst er að skilgreina þarf nákvæmlega hverjar eftirlitsskyldur stofnana á vegum þessara ráðuneyta eigi að vera og hvaða breytingar þarf að gera á starfsemi þeirra.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. heilbrrh. fyrir svör hans þar sem margvíslegan fróðleik er að finna. Meginniðurstaðan virðist samt vera sú að það vantar meira starfslið til þess að vinna að þessu. Jafnvel þó óbreytt skipulag hefði verið á innflutningsmálum kallar aukinn innflutningur sem nú blasir við að sjálfsögðu á betra skipulag. Því er það mikilvægt sem kom fram í svari hæstv. ráðherra, að vilji er til þess hjá viðkomandi aðilum að ráða bót á því. Jafnframt hlýtur að koma til kasta Alþingis að veita til þess nægilegt fjármagn svo að unnt verði að sinna þeirri hlið sem kemur í kjölfar ákvarðana sem Alþingi sjálft hefur tekið. Það er vissulega athyglisvert sem kom fram í svari hæstv. ráðherra að gæðum hefði nokkuð verið ábótavant í sumum tilvikum og hlýtur að verða að leggja áherslu á að það standi til bóta. Það kom jafnframt fram í svari hæstv. ráðherra að sumir þættir eru lítið kannaðir sem geta samt skipt mjög miklu máli fyrir heilbrigði fólks eins og þess sem ég nefndi í máli mínu áður. Ég hlýt að leggja áherslu á að þarna verði brugðist skjótt við og fólki gert vart við að þarna geti verið um hættu að ræða ef það er ekki kannað til hlítar áður.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Jóni Helgasyni fyrirspyrjanda um mikilvægi þess að þessi eftirlitsþáttur verði inntur af hendi með öllum þeim mannafla og öllum þeim fjármunum sem til ráðstöfunar eru. Ég gat um í svari mínu að sérfræðiþekkingin er til staðar. Starfsfólk Hollustuverndar ríkisins og tækjabúnaður gerir að verkum að við höfum alla burði til að standa vel að verki við þessa mikilvægu eftirlitsskyldu. Jafnframt kom fram og er rétt að árétta að samstarf og samráð þeirra aðila sem óhjákvæmilega koma þarna nærri, heilbrigðiseftirlit sveitarfélaga sem og tollyfirvalda, er með býsna góðum hætti. Skipulag þessara mála er því í allgóðu lagi og ættum við að vera þokkalega undirbúin til að takast þessi auknu verkni á hendur. En ég vil þó árétta og taka undir með hv. þm. að vitaskuld verður að veita fé til og auka þann mannafla að breyttu breytanda og ég vænti þess að hv. Alþingi og hv. alþm. geti verið sammála og samstiga í þeim efnum.