Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Það er nú ekki stórt mál, sem hér er á ferðinni. Frv. er sem sé um það að gefa ríkisstjórninni heimild til að selja tvær landspildur. Annað er eyja á Breiðafirði að nafni Stagley, og er farið fram á, að ríkisstj. heimilist að selja þessa eyju til Flateyjarhrepps. Þessi eyja er hluti af svo kallaðri Reykhólaeign og tilheyrir stórbýlinu Reykhólum á Barðaströnd. Eyjan liggur langt frá höfuðbólinu og er ekki lengur nytjuð þaðan, heldur er hún nytjuð af bændum úr Bjarneyjum, en Bjarneyjar eru nú að hálfu leyti eign Flateyjarhrepps. Eyjan virðist vera allverðmætt land, ágætt engjaland og nokkurt varpland, eða hefur verið það. Afgjald greitt eftir eyjuna er 4 kg. af dún og 50 kr. í peningum á ári. Það er talið af kunnugum, að eyjan verði tæplega notuð eins og nú hagar til annars staðar en frá Bjarneyjum. Landbn. hefur kynnt sér þetta meðal annars og komizt að þeirri niðurstöðu, að það mundi vera réttlátt að heimila ríkisstj. að selja þessa eyju, bæði með tilliti til þess, að það er hentugra að nota hana frá jörð, sem er að nokkru leyti eignarjörð Flateyjarhrepps, og einnig með hliðsjón af því, að Flateyingar búa sjálfir á litlu landi og kynnu því að þurfa að njóta Stagleyjar fyrir sjálfa sig. Ég vil taka það fram, að það stendur ekkert í frv. um söluskilmála. N. hefur ekki séð ástæðu til að taka þau ákvæði upp í frv., heldur ber hún fullt traust til ríkisstj. í þessum efnum, ef til sölu kemur. Hin landspildan, sem farið er fram á, að heimilað verði að selja, er lítið eyðikot innarlega í Arnarfjarðardölum, sem er komið í eyði fyrir nokkrum árum og hefur verið notað af ábúanda jarðarinnar Langabotns sem beitiland. Frv. fer fram á, að stj. heimilist að selja þessum bónda þetta litla eyðikot. Landbn. hefur ekki viljað fallast á, að það væri nauðsynlegt að selja ábúandanum í Langabotni eyðikot þetta. N. hefur í fyrsta lagi athugað það, að það er engan veginn tvímælalaust um forkaupsréttinn að þessari jörð, hvort bóndinn í Langabotni gæti notið hans. Upplýsingar lágu sem sé ekki fyrir n. um það, hvort sveitarfélagið kynni að vilja njóta forkaupsréttar. Í öðru lagi eru á þessu eyðikoti nokkrar skógarleifar, og gæti þess vegna verið athugavert að selja landið. Ríkið hefur viljað eignast lönd með skógarleifum og ekki viljað farga þeim. Enn fremur má á það benda, að það verður ekki annað séð en þessi ábúandi á Langabotni geti haft sömu not eyðijarðarinnar með því að hafa hana á leigu. Þar sem hann notar þetta land eingöngu sem beitiland, kemur honum landið því að álíka notum, hvort sem hann hefur landið leigt eða kaupir það. Ég skal svo ekki fjölyrða meira um þetta mál. Nál. ber það með sér, að n. mælir með því, að ríkisstj. fái heimild til þess að selja Flateyjarhreppi Stagley, en leggur hins vegar á móti því, að eyðibýlið Sperðlahlíð verði selt.



Ég vil leyfa mér að þakka hv. n. fyrir afgreiðslu málsins. Ég get fellt mig við það, að frv. nái fram að ganga eftir hennar till. og mun ekki gera aths. við það.



Sjútvn. hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu frv. þessa. Meiri hl., sem í eru hv. 9. Landsk. þm. og ég, hefur orðið ásáttur um að leggja til, að frv. verði samþ. með einni breyt., sem tilfærð er í nál. á þskj. 133. Um alllangt skeið hefur það staðið í l. um síldarverksmiðjur, að til þess að reisa nýjar verksmiðjur þurfi leyfi atvmrh. að koma til. Þetta ákvæði hefur staðið, þó að gerðar hafi verið breyt. á l. að öðru leyti. Sýnir það, að löggjafinn hefur talið, að þetta væri nauðsynleg öryggisráðstöfun. Í l. þau, sem samþ. voru á síðasta þingi um að heimila ríkisstj. að láta reisa nýjar síldarverksmiðjur, var bætt inn ákvæði, sem mælir svo fyrir, að ríkið skuli reisa herzlustöðvar fyrir lýsi, þegar rannsóknir liggja fyrir í þá átt, að það sé ráðlegt. Í þessum I. er ekkert ákvæði um, að öðrum en ríkinu sé ekki heimilað að reisa slíkar herzlustöðvar, en frv. það, sem hér liggur fyrir, miðar að því í samræmi við l. um síldarverksmiðjur, að öðrum en ríkinu sé óheimilt að reisa lýsisherzlustöðvar nema að fengnu leyfi. Við 1. umr. hér í d. lét þáv. atvmrh. þann skilning í ljós, að þetta ákvæði feldist í l. frá síðasta þingi. Ég hef frá byrjun dregið í efa, að sá skilningur væri réttur, og þess vegna flutti ég frv., en ummæli þáv. ráðh. sýna, að hann hefur litið svo á, að það hefur verið skilningur síðasta Alþ., að sama gilti um hvort tveggja og að þessi öryggisráðstöfun væri nauðsynleg. Ég held því, að það sé í samræmi við vilja Alþ. á mörgum undanförnum þingum, að þessi breyt. sé gerð, og þó að einhverjum þm. finnist hún óþörf vegna skilnings á l. frá síðasta þingi, er enginn vafi á, að það er tryggara að hafa um þetta tvímælalaust ákvæði í l. Nú hefur fjhn. ekki getað orðið á eitt sátt. Minni hl., hv. þm. Barð., leggur til, að brtt. verði felld. Aftur á móti kom fram í n., - og n. er sammála um það -, að rétt sé, að heimild til að reisa lýsisherzlustöðvar heyri undir sama aðila og heimild til að reisa nýjar síldarverksmiðjur, og því flytur meiri hl. þá brtt., að í stað þess, að í frv, er talað um leyfi Alþ., komi leyfi atvmrn. Ég er að vísu sömu skoðunar og áður, að þetta vald eigi að vera í löndum Alþ., en ekki atvmrn., en ég verð að telja það til undantekninga, að ráðh. geri líkar framkvæmdir, nema honum sé kunnugt um, að það sé vilji Alþ. Fellst ég því á þetta til samkomulags. Ég ætla ekki að svo stöddu að fara út í frekari ástæður fyrir frv. og ekki fyrr en minni hl. hefur átt kost á að gera grein fyrir sinni skoðun. Ég geymi mér rétt minn til að gera aths. við skoðanir hans og færa full rök fyrir því, að þetta ákvæði sé nauðsylegt til að gera okkar miklu lýsisframleiðslu verðmætari en hún er nú.



Herra forseti. Ég vil í upphafi ræðu minnar láta í ljós undrun mína yfir því, hvernig gamlir og góðir þm. geta gengið fram hjá öllum rökum í máli, einnig í n. Ég leiddi í sjútvn. óhrekjanleg rök að því, að það væri óheppilegt að setja þetta ákvæði inn í l., en meðnm. mínir hafa ekki viljað líta við þeim. Þau byggðust þó á áliti manns, sem á sínum tíma var falið að rannsaka þetta mál, Trausta Ólafssonar efnafræðings. Ég mun nú sýna fram á, ef hv. d. vill hlusta á mál mitt, að það eru þrjú meginatriði, sem verða að vera fyrir hendi til þess, að unnt sé að koma upp lýsisherzlustöðvum á Íslandi, svo að viðlit sé, að þær geti borið sig samkv. rannsóknum óhlutdrægra aðila. Í fyrsta lagi þarf að vera fyrir hendi nægilegt hráefni, og það er sýnt af skýrslu Trausta Ólafssonar, að það er eitt af aðalskilyrðunum, að ekki þurfi að flytja hráefni á milli staða. Annað skilyrðið er nóg af ódýru rafmagni. Þar sem þarf að framleiða vetnisefnið til hreinsunar, má rafmagnið ekki kosta meira en 4 aura hver kwstund. Í þriðja lagi þarf að vera unnt að sameina rekstrarfé, mannahald og verksmiðjuhús og vélar í sambandi við hráefnavinnsluna. Nú er aðeins um tvo staði að ræða á Íslandi, þar sem nóg eru hráefni, sem sé Siglufjörð, fyrir 50 smál. stöð, og Hjalteyri fyrir 25 smál. stöð. Ef það er rétt hjá Trausta Ólafssyni, að ekki megi flytja hráefni milli staða, væri ekkert vit í því að setja upp eina stöð til vinnslu úr öllum hráefnunum, en hefta menn þar, sem betri eru skilyrði. Nú er það t.d. svo, að Hjalteyri væri, hvað rafmagnið snertir, líka góður staður, ef vonirnar rætast um virkjun Laxárfossanna. Sama er að segja um Raufarhöfn. Það eru miklar líkur til, að rafmagn komi þangað frá Dettifossi eða Goðafossi fyrr en nóg rafmagn væri fyrir slíkt á Siglufirði. Það má að vísu segja, að þegar þessi rök eru flutt ráðh., ætti hann að veita leyfi samkv. þeim, en við vitum sorgleg dæmi um, að oft hefur gengið erfiðlega að fá ráðandi atvmrh. á hverjum tíma til að fara eftir slíku, og ég vil benda á, að það hafa verið uppi erjur í blöðum hér um leyfi til Siglufjarðarkaupstaðar til að stækka verksmiðjurnar. Ég tek þetta sem dæmi um, að á öllum tímum getur slíkt komið fyrir. Það er yfirleitt engin þörf á að hafa þetta ákvæði í l. og er bara til trafala. Það mætti á sama hátt segja, að ekki væri rétt að leyfa mönnum, sem veiða í síldarverksmiðjur, að hafa flota nema með sérstöku leyfi ráðh., eða að ekki væri leyft þeim, sem hafa lýsisbræðslu, að hafa kaldhreinsunarstöð nema með sérstöku leyfi. Hér er aðeins um að ræða, að menn geti notað hráefnin til hins ýtrasta. Það er áreiðanlega til blessunar, að ekki séu fleiri höft á atvinnurekstrinum en bráðnauðsynlegt er á hverjum tíma. Ég held, að hér liggi allt annað til grundvallar hjá hv. flm. frv. en að hér sé hætta á ferðum fyrir ríkið. Ég held, að hér liggi til grundvallar sú gamla sóttkveikja Framsfl., að hér megi enginn hreyfa sig nema eftir valdboði ríkisstj. Ég held, að það sé meiri orsök til þess, að hann ber þetta fram, heldur en að það sé eitthvert sérstakt þjóðarböl, að einstaklingur stofni slíkt fyrirtæki. Það er auðvitað regin skoðunarmunur á þessu hjá okkur, en jafngamall þm. og hv. flm. er ætti að vera nægilega þroskaður til þess að víkja frá þessari biblíu sinni, þar sem svo sterk rök liggja fyrir sem hér. Ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar, en ég vil aðeins benda á það, að hvert spor, sem nú er stigið til þess að þrengja að atvinnuvegum landsmanna, miðar alls ekki að því að leysa það hlutverk, sem þinginu ber nú skylda til að leysa sjálfs sin vegna og þjóðarinnar.



Herra forseti. Hv. frsm. minni hl. hefur nú átt kost á því að gera grein fyrir skoðunum sínum á þessu máli, og skal ég nú aðeins svara honum nokkrum orðum. Hann talaði um, að það vekti undrun sína, að gamlir þm. skyldu ekki láta sannfærast af jafngildum rökum og hann bar fram. Ég skal nú ekki dæma um það mál, heldur láta deildina dæma það, en ég gat engin rök fundið hjá honum. Annars furðar mig ekki á neinu, sem kemur frá honum. Hann veik hér nokkrum orðum að skýrslu um lýsisherzlustöðvar, frá Trausta Ólafssyni, sem birt er í tímariti Verkfræðingafélags Íslands. Einu rökin, sem ég heyrði frá þessum hv. þm., voru þau, að það þyrfti að vera fyrir hendi nægilegt og ódýrt rafmagn og nægilegt hráefni á staðnum og yrði því að reisa þessar herzlustöðvar í sambandi við síldarverksmiðjur. En hvað segir þetta um, að nauðsynlegt sé að reisa margar herzlustöðvar? Mér finnst það einmitt sýna, að ekki ætti að byggja nema sem fæstar slíkar stöðvar, og tel ég því þessi rök frekar mín megin. Nú er það svo, að þessi skýrsla Trausta Ólafssonar, sem mér dettur ekki í hug að draga í efa, að sé ábyggileg, tekur það fram, að örðugleikarnir við að koma upp slíkum stöðvum stafi einkum af því, hve framleiðsla lýsisins sé dreifð um landið, því að flutningur hráefna torveldi mjög, að slíkur atvinnurekstur geti borið sig. Augu mín hafa því einkum hvarflað til Siglufjarðar sem hins heppilegasta staðar fyrir lýsisherzlustöð. Nú er það svo, að eftir þeim niðurstöðum, sem Trausti Ólafsson kemst að, þá eru 7500 smál. það minnsta magn, sem getur staðið undir rekstri slíkrar stöðvar. Ég sem leikmaður lít því þannig á, að þar sem jafnmikil vandkvæði eru á stofnun slíks fyrirtækis, beri fyrst og fremst að hafa það fyrir augum, að fyrirtækið fullnægi þeirri herzluþörf, sem landið hefur. Mér skilst hins vegar, að allir útreikningar, sem gerðir hafa verið, séu miðaðir við stöð, sem ekki afkastar nema 7500 smál. á ári. Ég hef litið svo á, að þegar í þetta fyrirtæki verður ráðizt, þá sé um að gera, að stöðin verði svo stór, að hún geti fullnægt allri herzluþörf landsins. Ég játa það fúslega, að það eru allmiklir erfiðleikar á því að flytja lýsið á milli, en ég álít, að þeir séu það vel yfirstíganlegir, að það gæti borgað sig að hafa aðeins eina herzlustöð. Ég játa, að það sé rétt, að magnið rýrni mjög lítið við herzluna, eða aðeins 8–10%, en hitt er líka víst, að flutningskostnaður milli hafna hér innanlands hlýtur að verða lítill í samanburði við flutningskostnaðinn til útlanda. Flutningskostnaður hér milli hafna er nú að vísu mjög mikill, en það er alveg víst, að ef í þetta fyrirtæki yrði ráðizt, mætti draga úr kostnaðinum. Meðalársframleiðsla lýsis mun nú vera milli 20 og 30 þús. smál., en ég get þó ekki sagt um það fyrir víst, þar sem ég hef ekki borið saman tölur síðustu ára. Nú er gert ráð fyrir í lögum frá því í sumar að byggja margar og stórar síldarbræðslustöðvar, og það verður a.m.k. byggð ein á næstunni á Siglufirði, sem á að geta brætt 10000 mál á sólarhring. lýsisframleiðslan hlýtur því að aukast mjög á næstunni. Ef rannsókn sýnir, að það muni borga sig að koma upp lýsisherzlustöð, þá álít ég, að hún ætti að vera aðeins ein fyrir allt landið og hún ætti að vera á Siglufirði. Það er a.m.k. sjálfsagt að fara gætilega í þetta mál, þannig að ekki verði ráðizt í neitt, sem geti torveldað heppilegan framgang þess. Ég hef nú reynt að rekja þetta mál út frá mínu sjónarmiði. Það er að vísu aðeins leikmannssjónarmið, þar sem ég hef enga sérþekkingu á þessum málum, en hún kemur ef til vill fram hjá hv. þm. Barð. Annars finnst mér, að hver óbreyttur borgari ætti að geta séð, að það virðist vera eðlilegast, þar sem það er jafnmiklum erfiðleikum bundið og rannsókn hefur sýnt að koma hér á fót lýsisherzlustöð, að hafa hana aðeins eina, en það er ef til vill skoðun hv. þm. Barð., að nauðsynlegt sé, að herzlustöðvarnar séu bundnar við bræðslustöðvarnar. Ég játa það, að það væri æskilegt að geta losnað við flutninga á hráefninu, en ég álít, að það megi ekki horfa svo einhliða á það, að ekkert annað komist að. Ef ég skil rétt skýrslu Trausta Ólafssonar, þá eru frumskilyrðin fyrir rekstri slíkrar stöðvar nægilegt hráefni á staðnum og nægilegt og ódýrt rafmagn. Svo koma ýmis önnur skilyrði, sem mér skilst, að megi yfirstíga. Nú skildist mér á ræðu hv. frsm. minni hl., að í náinni framtíð væri það útilokað, að Siglufjörður fengi nægilegt og ódýrt rafmagn. Ég skal ekki leggja neinn dóm á það, en ég hef svo mikla trú á þessu máli, að engin ástæða sé til þess að leggja árar í lát, þótt á Siglufirði verði aldrei nóg rafmagn. Hv. þm. Barð. minntist á að koma upp 7500 smál. stöð á Hjalteyri, en mér dettur þá einnig í hug, hvort ekki mætti koma upp allsherjarherzlustöð á Akureyri. Ég veit, að hv. frsm. minni hl. segir, að það sé ómögulegt vegna flutningsörðugleika, en það er ekki enn þá komið í ljós, að ekki megi yfirstíga þá örðugleika. Mér virðist sem öll þau rök, sem hv. frsm. minni hl. þykist hafa fært fyrir máli sínu, bendi þó frekar í þá átt, að tímabært sé að fara gætilega í þessu máli. Síðasta röksemd þessa hv. þm. var, að allt annað lægi til grundvallar hjá mér en það, að ég vildi vinna að framgangi rétts máls. Þetta sýnir, hve gersneyddur hann er öllum röksemdum. Við ættum ekki að fara að gera hér hver öðrum upp hvatir, - það er alveg þýðingarlaust. Málið liggur alveg ljóst fyrir, og við eigum ekki að ræða um það út frá hvötum. Þá er aðeins eitt eftir hjá þessum hv. þm., en það er sú trú hans, að allt eigi að vera sem frjálsast og óbundnast. Þetta eru hans einu rök og þau einu rök, sem ég viðurkenni. Ég viðurkenni, að það er fallegt og að mörgu leyti rétt., að allir hafi það sem frjálsast, en það er þó oft nauðsynlegt, að frelsið hafi sínar takmarkanir. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða þetta lengur og mun ekki taka aftur til máls við þessa umr. En það er álit mitt, að hér þurfi að taka í taumana, og ég ætla að láta hv. þm. skera úr um það, hvort ekki sé betra að gera það strax heldur en þegar í óefni er komið.



Herra forseti. Mér fannst hv. flm, halda sér litið að rökum enn. Hann gat þess, að sér þætti það einkennilegt, að Trausti Ólafsson skyldi halda sig við 7500 smál. herzlustöð í útreikningum sínum. Ég tel ekki nema eðlilegt, að hann vildi sýna lægstu takmörkin fyrir því, að slík stöð gæti borið sig, og því þarf að taka tillit til þess, að ekki má flytja hráefnið, og nægilegt og ódýrt rafmagn verður að vera fyrir hendi. Við erum nú orðnir sammála um, að 7500 smál. stöð geti borið sig, þar sem þessi skilyrði eru fyrir hendi, og þá tel ég rangt, að hún verði ekki sett upp á slíkum stað, einkum ef það yrði nú raunin, að sú stóra verksmiðja, sem hv. flm. dreymir um, gæti nú ekki unnið úr öllu hráefninu, sem til hennar þarf að flytja. Ég skil ekki þá menn, sem ekki geta séð þetta. Það mun hafa vakað fyrir Trausta Ólafssyni, að æskilegast væri að hafa sem minnstar og flestar stöðvar, til þess að hægt væri að spara flutninga, þar sem einnig er víða góð aðstaða til virkjunar. Nú er það vitað, að víða hér á landi, og þó einkum á vestfjörðum, hafa verið reistar smáar síldarverksmiðjur, sem hafa getað bjargað mörgum smálestum sjávarafurða frá eyðileggingu. Nú vildi ég spyrja hv. flm., hvort hann teldi það óráð að reisa fleiri slíkar stöðvar þar, sem líkur eru til, að þær geti orðið að miklu gagni. Ég tel nauðsynlegt að nota það hráefni, sem til er á hverjum stað, á staðnum sjálfum, ef það getur gefið arð og fólk fæst til þess að vinna úr því. Það er æskilegast, að hægt væri að setja upp herzlustöð í sambandi við hverja síldarbræðslustöð hér á landi, sem afkastar nægilega miklu til þess að halda arðbærri herzlustöð gangandi allt árið. Stærstu erfiðleikar síldarverksmiðjanna eru þeir, hve stuttur vinnutími þeirra er á hverju ári, og því. stærri sem verksmiðjurnar eru, þeim mun meira óhagræði er að þessu. Til Siglufjarðar hefur m.a. hópazt vinnulýður, sem hefur orðið að byggja ársafkomu sína á tveggja mánaða vinnulaunum. Þetta hefur m.a. leitt til þess, að sögn framsóknarmanna sjálfra, að bændur hafa orðið að greiða mun hærra kaup við heyvinnu en ella mundi. Þessu atvinnulífi fylgir mikil óhollusta, og þetta fólk hefur fengið allt annan hugsunarhátt við það að starfa aðeins tvo mánuði af tólf. Til þess að ráða bót á þessu hefur helzt verið rætt um að reisa kæliþrær eða þá herzlustöðvar, þannig að hægt yrði að vinna í 10–12 mánuði í stað tveggja áður. Ég hef athugað þetta mál gaumgæfilega, og með minni „teknisku“ þekkingu hef ég séð, að sé farið eftir áætlun Trausta Ólafssonar, má spara allmikið í byggingarkostnaði og rekstrarkostnaði, þar sem má nota að nokkru leyti sömu hús, sömu geymana, sömu katla og sömu yfirstjórn, þannig að reksturinn gæti orðið til sem mestra hagsbóta fyrir landið í heild. Hv. flm. taldi, að ég hefði ekki komið með nein rök fyrir máli mínu, en ef þetta eru ekki talin rok, þá veit ég ekki, hvernig á að tala við menn um mál með rökum. Samkv. skýrslu Trausta Ólafssonar er aðeins hægt að fá 27 kr. meira nettó fyrir smál. af lýsinu, sé það flutt út hreinsað. Ef við eigum svo að fara að bæta flutningskostnaði innanlands ofan á allan annan kostnað við hreinsunina, færi að verða lítill fengur að því að hreinsa lýsið hérlendis. 1939 var varla hægt að flytja lýsi frá erfiðustu stöðum á landinu til lýsisherzlustöðva, og flutningurinn hefur verið dýr. Hv. flm. hefur viðurkennt, sem ég og hygg, að sé rétt, að það geti orðið langt þangað til Siglufjörður fær nægilegt rafmagn. Ég vona, að þjóðin megni að stíga svo stórt spor, að ekki aðeins Siglufjörður, heldur allir kaupstaðir landsins geti unnið þetta og annað til iðnaðar. En áreiðanlega koma ýmsir staðir á undan Siglufirði, m.a. Eyjafjörður, hvar sem vera skal. Og ef á að vera aðalherzlustöð á Akureyri, þá er sama öngþveitið og nefnt var áðan, - erfiðleikarnir um flutning fram og til baka. Og þó að það sé tekið fram hjá Trausta Ólafssyni, að rafmagn sé eitt af meginatriðunum, þá er rafmagnið annað atriði af tveimur jafnmikilsverðum, sem hann gerir ekki upp á milli, með tilliti til þeirrar þekkingar, sem er til staðar árið 1939. Vitanlegt er, að tækni getur þokað svo fram, að hægt verði að setja upp miklu ódýrari og minni herzlustöðvar árið 1939; það getur hvorugur okkar sagt um. Í sambandi við lýsisherzlustöð er það a.m.k. draumur margra, að setja megi upp hvalastöð, og vinni þá lýsisherzlustöðin einnig úr hvallýsinu. Mundi það spara kostnað stórkostlega. Um leyfið er það að segja, að ég hef ekki fullyrt, að það fengizt ekki. Hitt segi ég, að það er óþarfi að setja þennan þröskuld í byrjun. Ég held það sé ekki ástæða til að ræða mikið þetta mál nú. Bæði af grg. og því, sem fram hefur komið í umr., ættu hv. þm. að geta séð, á hvaða stigi það stendur. En ég ítreka það, sem ég sagði áðan, að þeir menn, sem þóttust harðast verða úti um að fá leyfi fyrir síldarverksmiðju á Siglufirði á sínum tíma, geri það upp við sig nú, hvort rétt sé að setja þetta ákvæði inn í lögin eða ekki.



Það atriði, sem þetta frv. ræðir um, breyt. á jarðræktarl., hefur verið þaulrætt bæði í blöðum landsins um mörg ár og einnig á fundum. Og hér í hv. d. var það til umr. á s.l. vori. Vegna þessarar sérstöðu um efni þessa frv., hef ég talið enga nauðsyn að ræða málið á þessu stigi og vísa þess vegna til grg. okkar flm. Ég legg til, að frv. verði vísað til landbn. að lokinni þessari umr., en einmitt í þeirri n. eiga sæti fulltrúar allra flokka þingsins. Fer bezt á því, að ekki sé lagt út í umr. fyrr en sú n. er búin að athuga frv. og birta álit sitt.



Ég held það væri ráðlegast að afgr. þetta mál þegar við þessa umr. Þetta frv. er margsinnis búið að liggja fyrir þinginu, og ég geri ekki ráð fyrir, að neinar upplýsingar séu komnar fram síðan seinast, sem breyti afstöðu þm. til þess. Ég er ekki vanur að vera á móti því, að mál fái að ganga til n. Og ég veit, að hv. þm. skilja það ekki sem óvilja í þeirra garð, þótt ég beiti mér fyrir því, að greidd verði atkv. á móti því nú þegar.



Það hefur svo oft verið rætt um þessa 17. gr., sem mikill meiri hl. bænda var upphaflega fylgjandi, að tæpast er ástæða til að taka upp langar umr. um hana. En mér finnst ástæða til þess, áður en þetta mál fer í n., sem eðlilegt er, að það fari, að benda á, að það eru önnur lagaákvæði um fylgifé en í 17. gr., ákvæði, sem eru hættulegri en 17. gr. í augum þeirra, sem telja hana hættulega. Þessi ákvæði þarf ég ekki að rekja, þm. eru þau svo kunn. En það er þó full ástæða til að taka þessi ákvæði öll til yfirvegunar og samræmingar. Og menn hafa fundið til þessa almennt, bæði hér í Alþingi og einnig á búnaðarþinginu, að slíks væri þörf. Hefur verið mjög nærri, að samkomulag næðist á búnaðarþingi um samræmingu ákvæða og nokkrar breyt. frá því, sem nú er. Mér finnst sjálfsagt, að n., sem fær þetta mál til athugunar, sem að sjálfsögðu verður landbn., vísi þeirri áskorun til búnaðarþings, að það hraði endurskoðun sinni á þessum ákvæðum. Virðist mér þessi afgreiðsla á málinu eðlilegust. Ég býst við, að mér mundi þykja vel hlítandi við að sættast á þá afgreiðslu, sem yrði samkomulag á búnaðarþingi. Með því væri hlítt þeirri sömu reglu og um önnur ákvæði, sem deilt hefur verið um. Búnaðarþingið gerði samkomulag um breyt., sem síðar var afgr. hér.



Það virðist eiga að taka hér upp langar efnislegar umr. um þetta mál, en ég ætla ekki langt út á þá braut. Ég verð þó fyrst að svara hv. 3. landsk. því, að ég átti ekki einu sinni von á því frá honum og flokksmönnum hans, þótt ég viti að 17. gr. er óskabarn þeirra, að svo yrði harkalega snúizt gegn þessu máli, að ekki mætti einu sinni fara fram athugun á því, heldur skyldi skera það niður við 1. umr. En þar sem hv. þm. Str. minntist á, að til væru fleiri styrkir, sem væru athugandi um, hvort ekki ætti að fara með á sömu leið og jarðræktarstyrkinn, nefnilega að losa kvaðir frá styrknum, þá er ég á sama máli. En við flm. álitum réttast að kanna leiðina með þessu frv., hvernig vilji Alþ. væri. En náttúrlega er sjálfsagt, að landbn. taki til athugunar, hvort ekki eigi að afnema þær kvaðir, sem fylgja húsabyggingastyrk og nýbýlastyrk. Ég býst við, að hv. þm. hafi aðallega átt við þetta tvennt. Ekki skal standa á mér í þeim efnum, þó að við kvæðum ekki upp úr með það í frv. Og satt að segja eru þessi ákvæði að litlu höfð. Ég hef aldrei orðið var við, að nokkur ákvæði væru sett í kaupsamning um fasteignir viðvíkjandi þessari kvöð, þó að það hafi farið fram mat á fylgifénu svo kallaða. Það er kannske ekki rétt af mér sem embættismanni að hafa ekki athugað þetta. Ég hygg það sé svo um fleiri, sem innfæra slíka samninga, að þeir athuga ekkert um það. Og reyndar veit ég ekki til þess, að nokkurs staðar á landinu hafi þessa ákvæðis verið gætt. Sem sagt, þetta virðist vera úrelt og að engu haft. Og það játa ýmsir af fylgismönnum þessa ákvæðis, að það hefur ekki náð tilgangi sínum. Skal ég lofa að taka til athugunar hina aðra styrki, hvort ekki sé hægt að fá samkomulag um að losa kvaðir, sem þeim fylgja.



Í tilefni af ummælum hv. 3. landsk. vildi ég mega benda honum á, að það væri hollt fyrir þingmenn, áður en gengið er til atkv., að gera sér grein fyrir, hvernig þessi ákvæði hafa verkað úti um landið þennan tíma, sem l. eru búin að standa, og hvaða samúð þau hafa fengið hjá bændum yfirleitt. Ein skýrasta sönnunin um árangurinn er einmitt sú, að við tvennar nýafstaðnar kosningar munu einmitt þeir frambjóðendur í sveitakjördæmum, sem voru fylgjandi því að afnema ákvæðið jafnvel á þessu þingi, hafa aukið með því fylgi sitt. Og sumir framsóknarmenn beinlínis lofuðu þessu við tvennar síðustu kosningar, og aðrir létu mjög líklega. Og það er skýrasti mælikvarðinn, hvað málið er óvinsælt, þegar feður og fósturfeður þessa ákvæðis eru farnir að afneita því, áður en þeir biðja um atkvæði sömu bænda, sem þeir hafa lagt þessar byrðar á. Búnaðarmálastjóri ræddi mikið þetta ákvæði í Barðastrandarsýslu á s.l. sumri, og tók hann líklega í að fylgja afnámi þess. En ég býst við, að það hafi drjúgt dregið til þess, að hann komst ekki inn á þing, að hann bar ekki gæfu til alveg að lofa þessu. Ég held því, að hv. 3. landsk. ætti að falla frá ósk sinni um að drepa málið við þessa umr.



Það er rétt að komast hjá því að hafa langar umr. um þetta mál. Ef á að afnema ákvæði, sem geta verið hættuleg og skaðleg eignarrétti lænda á jörðum, þá er að byrja á öfugum enda, þegar 17. gr. er tekin. Um fylgiféð samkv. síðasta fasteignamati er það að segja, að fylgiféð samkv. nýbyggingarl. og samkv. l. um endurbyggingarstyrk sveitabæja er verulega hærri fjárhæð heldur en fylgiféð samkv. 17. gr. jarðræktarl. Og það er gott, að sú n., sem fær þetta til athugunar, hafi það í huga, að ákvæðið í 17. gr. er þannig, að endurbætur eru metnar á sama tíma og mat á jörðum fer fram. En þar eru dregnar frá þær fyrningar, sem verða á þessum mannvirkjum, túnasléttum, sem ganga úr sér, húsum og hlöðum. Og þannig smátt og smátt hverfur jarðræktarstyrkurinn sem fylgifé, jafnótt sem mannvirkin, sem fyrir hann eru unnin, fyrnast, og að lokum hverfur upphæð styrksins með öllu. En viðvíkjandi því fylgifé, sem ákveðið er samkv. nýbyggingarl., varir alltaf sú upphæð, sem ríkið lagði fram í upphafi. Og það mun vera svipað ákvæði í l. um endurbygging sveitabæja. Það má því fullyrða, að jarðræktarstyrkurinn vaxi sem kvöð, en minnki ekki sem kvöð, ef ekki væri annað að gert en aðeins að fella niður 17. gr. Þessu atriði verður sú n., sem fær þetta mál til meðferðar, að gefa gaum, og ég held, að það sé skakkt af okkur að vera að gera 17. gr. að pólitísku þrætuefni í þessu landi. En það er hins vegar rétt, að 17. gr. hefur að vissu leyti orkað tvímælis og þarf endurskoðunar við, fyrir því verður að beygja sig. En það er ekki aðeins 17. gr. þessara laga, sem þarf endurskoðunar; heldur öll löggjöfin í heild. Þetta ákvæði (17. gr.) var sett til þess að halda niðri verðlagi á jörðum, og það er aldrei nægilega unnið að því að halda verðlagi á þeim niðri, því að það er fyrsta og einasta undirstöðuatriðið undir íslenzkum landbúnaði.



Ég er alveg sammála hv. þm. Str. hvað þetta síðasta atriði snertir, og þess vegna álít ég ástæðulaust að láta málið fara til n. En út af því atriði í fyrri ræðu hans, að það sé sjálfsagt að 1áta Búnaðarfélag Íslands skera úr um þetta, vil ég segja það, að ég álít það ekki koma til mála. Það er Alþingi, en ekki Búnaðarfélag Íslands, sem verður að ákveða um þetta. Þá vil ég snúa mér að hv. þm. Barð. Hann gerir talsvert að því að fullyrða ýmislegt, svo sem væri hann þess umkominn að skýra frá því, hvernig landsmenn hugsa o.s.frv. Hann fullyrðir, að hugur bænda sé mjög andvígur 17. gr. Hann fullyrðir, að „skilgetnir feður“ séu nú orðnir leiðir á þessu afkvæmi sínu. Ég hef nú ekki fyrr heyrt getið um skilgetna feður, og er það víst eitt af þeim nýjungum, sem þessi hv. þm. flytur inn í þessa d. Þá segir hv. þm. um sinn keppinaut, Steingr. Steinþórsson, að hann hafi látið svo sem hann vildi afnema 17. gr., en hafi þó ekki viljað lofa því, og það hafi sennilega orðið til þess, að hann varð undir í kosningabaráttunni fyrir vestan. Ef svo er, þá held ég, að hv. þm. ætti að vera þakklátur fyrir 17. gr., ef það er fyrir hennar sakir, að hann komst á þing í þessum kosningum. Ég vil svo að lokum endurtaka það, að hér er um svo mikilsvert stefnuatriði að ræða og hér eru svo glögg mörk milli skoðana manna, að það virðist engin ástæða til þess að setja málið í n. Hér er um það að ræða, hvort það fé, sem hið opinbera leggur fram til jarðræktar, verður notað til þess að hækka jarðirnar í verði og veita þeim mönnum, sem selja þær, mikinn hagnað, og það geri þannig hinum eftirkomandi erfitt að nýta og nota jarðirnar.



Það eru aðeins fáein orð út af því, sem hv. síðasti ræðumaður sagði. Honum fannst vera mótsögn í því, að ég sagði, að ég mundi beygja mig fyrir þeim till., sem kæmu frá búnaðarfélaginu og það næði samkomulagi um. Ég hef lýst þessu yfir áður, og það er vegna þess, að ég álít eðlilegt, að búnaðarfélagið ráði mestu um þetta. Þetta mál hefur verið rætt á búnaðarþingi, og það sýndi sig, að næstum allir búnaðarþingsfulltrúarnir voru sammála um það að reyna að setja ákvæði í l., sem fyrirbyggðu það, að hægt væri að selja jarðirnar uppsprengdu verði. Bændur eru það viðsýnir menn, að þeir skilja það vel, að það er ekki hægt að reka búskap á jörðum, sem hafa verið seldar uppsprengdu verði. Annars væri fróðlegt að heyra þann búnaðarþingsfulltrúa, sem sæti á hér í d. og er flm. þessa frv., segja eitthvað um þetta atriði og hver skoðun ríkti á búnaðarþingi um það.

Flm. (Þorsteinn Þorsteinsson) Hv. þm. Str. beindi til mín atriði, sem ég vil koma nokkuð að, þar sem ég er eini búnaðarþingsfulltrúinn, sem sæti á í d. Mér er kunnugt um það, hvernig gekk áður á búnaðarþingum; þegar málið var í milliþinganefnd þar. Þá var það yfirleitt hugur manna, að mér virtist, að koma þessu ákvæði frá, sumir vildu gera það með breyt. og fá annað í staðinn, en aðrir vildu, að 17. gr., sem hér um ræðir, hyrfi án þess, að nokkuð væri eftir. Í rauninni var mþn. búin að koma sér saman um þetta mál, en þegar á þing kom, skildust leiðir, því að það virtist hafa komið breyting á hugarfar manna í þessum efnum, og fram komu þá kröfur um fleiri kvaðir á jörðum en áður. En nú hefur það sýnt sig, að þetta ákvæði (17. gr.) hefur ekkert að segja um jarðarverð, því að það hefur aldrei verið hærra en nú. Ég hef talið það rétt, ef ómögulegt yrði að fá þessu ákvæði breytt, sem hér er farið fram á, að fara fram á það, að bændur, sem hafa meiri fjárráð, megi endurborga styrkinn og kaupa sig þannig lausa frá þessari kvöð, ef þeim sý nist. Ég vil benda á það, að ekki er á rökum reist sú aðdróttun í garð bænda, sem fram kom hjá hv. 3. landsk. um það, að bændur vildu ná í styrkinn til þess að geta selt jarðirnar aftur með ágóða, heldur er það aðeins fullyrðing, sem á sér enga stoð í veruleikanum. Ýmsir bændur hafa neitað að taka á móti jarðræktarstyrknum vegna kvaða þeirra, er honum fylgja. Á landsmálafundi í Búðardal lýsti hv. þm. Str. því yfir, að 17. gr. jarðræktarlaganna yrði afnumin, og frambjóðandi Framsóknarflokksins í Dalasýslu lýsti því þar yfir á fundum, að hann hefði gert málefnasamning við þann flokk um afnám hennar. Ég vil nú ekki vera að karpa mikið um þetta mál, ég vil, að það sé athugað í n., eins og hv. þm. Str. lagði til. Treysti að nokkru loforðum hans vestra í vor og „Nú skal reynt, hvort kristinn kann kalíf orð að halda.“



Herra forseti. - Með l. nr. 63 frá 28. jan. 1935 í 3. gr. er svo mælt fyrir, að útflutningsgjald skuli miðað við söluverð afurða með umbúðum, fluttra um borð í skip (fob) á hverri höfn, er þær fyrst fara frá, eða við söluverð erlendis (cif) að frádregnu flutnings- og ábyrgðargjaldi til útlanda og miðilsgjaldi. Þetta síðasta ákvæði hefur valdið nokkrum ágreiningi og erfiðleikum, ágreiningi um það, hvernig beri að reikna útflutningsgjaldið eftir þessum l. af fiski, sem skipin sjálf, sem flytja hann út, veiða hér við land. Það kemur ekki beint fram í þessum l. frá 1935, hvernig þetta skuli reiknast, því að það er auðséð á þeim l. yfirleitt, að þetta ákvæði, „eða við söluverð erlendis“, á ekki sérstaklega við þessa vörutegund, heldur mun það fremur eiga við þá vöru, sem seld er í umboðssölu og kannske ekki seld fyrr en mörgum mánuðum seinna en hún er flutt út, og vil ég rökstyðja það með því, að hér stendur „að frádregnu flutnings- og ábyrgðargjaldi til útlanda og miðilsgjaldi“. En ef þetta ákvæði hefði átt að gilda um þennan útflutta fisk, þá hefði einnig þurft að standa, að frádregnu löndunargjaldi ytra, sem er stór gjaldaliður, og fleira kemur þar til greina. Hér í þessum I. er ekki um að ræða sérstakt flutningsgjald með þessum skipum. Og til þess að finna reglu til að fara eftir í þessu efni hefur venjan verið sú að reikna skipunum ákveðna upphæð til frádráttar t.d. á hverjum degi, sem þau eru við að flytja út fiskinn. Þetta gjald var í fyrstu lágt, en eftir því sem kostnaður jókst, fór þetta gjald ört stígandi og tók sífelldum breyt. Það er því skiljanlegt, að hér þarf að kveða nokkru ákveðnar á í þessu efni. Og þetta frv. fer fram á, að við þessa 3. gr. l. frá 1935 bætist nýr málsliður, svo hljóðandi: „Ef skip flytur út eigin afla, skal miða gjaldið við útflutningsverð fiskjarins komins um borð í skip (fob), ef það er skrásett í landinu, annars við kaupverð frystihúsanna á sams konar fiski. Magn fiskjarins reiknast eins og það vigtast upp úr skipi á sölustaðnum“. Árið 1941 held ég, að í raun og veru skapist í fyrsta skipti fast söluverð á útfluttum fiski með samningum við brezku herstjórnina. Og síðan, þegar búið er að samræma allt verð í fiski til frystihúsanna og það er sams konar verð og það, sem selt er fyrir til skipanna, þá skapast hér útflutningsverð á fiskinum. Og er það alveg spursmál, hvort dómstólarnir mundu ekki líta svo á, að það ætti að reikna eftir því verði, ef farið væri í mál út af þessu atriði. Ef hæstv. Alþ. fellst á þessa skýringu, þá á ekki að vera þörf á slíkum málshöfðunum, sem annars verða óhjákvæmilega milli þessara aðila. Til stuðnings þessu máli vil ég benda á, að í l. nr. 98 frá 1941 í 5. gr. þeirra l. er einmitt skýrt svo mælt fyrir, að 10% útflutningsgjaldið skuli reikna af fob-verði vörunnar, og getur þá ekki verið átt við annað verð en það verð, sem fiskur er seldur fyrir hér til útflutnings á hverjum tíma. Og þar er ekki sleginn sá varnagli, að dreginn skuli frá kostnaður skipanna, heldur að gjaldið skuli reiknast eftir útflutningsverði, sem verði fast á hverjum tíma. Hér er um að ræða miklu stærri fjárhæðir en gamla útflutningsgjaldið var, og getur því orðið ágreiningur út af því. Og ég fæ ekki séð, að í raun og veru sé leyfilegt að reikna þetta útflutningsgjald eftir nokkru öðru heldur en hér er ákveðið í frv. Vildi ég mælast til þess, að hv. þd. vildi hraða afgreiðslu þessa máls, svo að leyst verði úr þessu deiluatriði sem skjótast. En það mun verða beðið eftir því af útgerðarmönnum og jafnvel af hæstv. ríkisstj.; og hæstv. fjmrh. upplýsti mig um í gær, að talið væri æskilegt, að enginn úrskurður yrði felldur um þessi mál fyrr en séð væri, hvernig Alþ. liti á þessi mál.



Ég tók svo eftir hjá hv. flm., að hann upplýsti, að útflutningsgjald það, sem tekið væri nú, væri tekið eftir l. um útflutningsgjald, sem framkvæmd hafa verið undanfarið með 10% viðauka, og það yrði reiknað á þann hátt, ef frv. yrði samþ., en til þessa tíma hefði það verið tekið eftir l. um útflutningsgjald frá 1935. Ég minnist þess, að fyrrv. hæstv. forsrh. skýrði frá því á þ. í sumar, að farið væri að innheimta útflutningsgjaldið með 10% álagi samkvæmt ákvæðum dýrtíðarl., og þá skýrði hann þ. svo frá, að hjá togurum, sem flyttu út eiginn afla, væri verðið fundið á þann hátt, að miðað væri við söluverð í Englandi að frádregnum sölukostnaði og hæfilegum flutningskostnaði, og flutningskostnaðurinn væri áætlaður eftir mati, að ég ætla fjármálaráðuneytisins, á þann hátt að áætla tiltekinn dagafjölda, sem togararnir væru að flytja út og reikna kostnaðinn eftir því. Ég hygg þetta einu réttu aðferðina, og ég get ekki séð, að neitt geti borið á milli þarna annað en það, hvernig meta skuli flutningskostnaðinn, þegar um þessi skip er að ræða. Ég sé ekki, hvaða vit getur verið í því, þegar smábátar eru bundnir við ákveðið söluverð á fiski við útreikning útflutningsgjaldsins, að láta afla togara, sem seldur er kannske við fimmföldu verði miðað við það, sem smábátarnir fá fyrir sinn fisk, sleppa undan því, að greitt sé sama útflutningsgjald af verði fyrir hann að frádregnum sölukostnaði og kostnaði við flutning á fiskinum. Og ég man ekki betur en fyrir lægi yfirlýsing frá fyrrv. hæstv. forsrh. (ÓTh) um það, að þessari aðferð ætti að beita, þegar um slíka togara væri að ræða, og engin andmæli kæmu fram á þinginu um slíkan útreikning á útflutningsgjaldinu. Ég hygg því, að ekkert tilefni sé fyrir hendi til þess að gera þá breyt. á l., sem hér í frv. er gert ráð fyrir, að gerð verði um útflutningsgjaldið. Sumar vörur eru seldar fyrir fobverð af eigendum varanna hér heima, og þá er eðlilegast að miða við það verð. Aðrar vörur eru seldar af okkur á markaði erlendis, og þegar búið er að draga kostnað við flutning og sölu frá því, sem fyrir þær fæst ytra, svarar það til fob-verðs. Mér þætti gott, ef hv. flm. upplýsti, hvort nokkur breyt. hafi orðið á 10% gjaldinu frá þeim tíma, þegar fyrrverandi hæstv. ráðh. gaf upplýsingar sinar, sem ég gat um.



Í tilefni af ræðu hv. 3. landsk. þm. vil ég upplýsa það, að fyrrv. ríkisstj. hefur gefið fyrirskipun um að innheimta útflutningsgjaldið, eins og hann taldi rétt vera, en því hefur verið mótmælt. með tilvísun til 3. gr. l. frá 1935, sem getið er í frv. En í þessari gr. stendur, að reikna skuli útflutningsgjaldið eftir fob-verði vörunnar eða eftir söluverði hennar erlendis að frádregnum kostnaði, sem þar er talinn. Ef togari selur fisk hér á landi eða í annað skip, þá er ákveðið útflutningsgjaldið af farminum miðað við söluverðið, eins og vera ber. En allt annað verður uppi á teningnum, þegar togarar sigla með afla sinn til útlanda og selja hann þar sjálfir. Þá er útflutningsgjaldið reiknað ekki aðeins af aflanum, heldur er einnig verið að leggja sérstakan skatt á flutningsgjaldið. Því að það er ekki annað en flutningsgjald skipsins, mismunurinn á því verði, sem fiskurinn er seldur fyrir hér og því verði, sem hann er seldur fyrir úti að frádregnum ágóða, sem verður á sölunni. Og það hefur aldrei verið meiningin að leggja útflutningsgjald á flutningskostnaðinn. En það er í sjálfu sér ekki nema eðlilegt, að þetta komi fram í l. frá 1935, þegar ekki þekktist þetta útflutningsgjald af fiskinum, sem síðar kom og var annars eðlis. Það breytir því engu um það, þó að þessi breyt. verði samþ. á l. frá 1935, að það hlýtur að verða dómstólamál, hvort greitt skuli útflutningsgjald af söluverði fiskjarins úti eða af útflutningsverði hér heima.

Hefur þetta gjald þá ekki verið innheimt?

Jú, gegn mótmælum, og það stendur í málaferlum milli viðkomandi aðila um þetta atriði, og í því sambandi er aðeins beðið eftir að sjá, hvernig Alþ. litur á l. frá 1935 um útflutningsgjaldið. Og þó að þetta frv. verði samþ., þá breytir það ekki nokkrum hlut um það að fá dóm eftir l. frá 1941 um þetta atriði. Það verður þá að breyta þeim l. aftur til þess að fá stoð í l. til þess að taka 10% gjaldið af söluverði fiskjarins í Englandi. Aftur á móti vil ég benda á það, að það er ekki hægt í hvert skipti að fara upp til ríkisstj. til þess að fá ákvarðaðan frádrátt frá hverri ferð, og ferðirnar eru svo mismunandi, að það getur vel oltið á 30 til 40 og upp í 50 þús. kr. kostnaðurinn í hverri ferð. Það er ýmislegt, sem getur komið þar inn í á slíkum ferðum, og er því ákaflega óheppilegt og óeðlilegt að miða útflutningsgjaldið við það sama og gert hefur verið, þegar um sölu togara á eigin afla hefur verið að ræða, þegar annar möguleiki er fyrir hendi um útreikning útflutningsgjaldsins, sem er eðlilegri, og þegar boðað er með l., sem síðar eru gefin út, að það skuli höfð önnur aðferð á þessum útreikningi heldur en gert var eftir l. frá 1935. Vænti ég, að þessu máli verði hraðað, því að það þarf að komast að fastri niðurstöðu í þessu máli sem fyrst.



Af því að hæstv. fjmrh. er hér ekki viðstaddur, leyfi ég mér að fara þess á leit við hv. d., að þessu máli verði vísað til 2. umr. og það verði athugað í n. og sú n. sæi sér fært að hraða afgreiðslu málsins eftir föngum, því að málið er í sjálfu sér mikilsvert eftir því sem sakir standa. Flm. (Gísli Jónsson): Ég vil benda á það, sem hæstv. forsrh. sagði, að mál þetta er mikilsvert, og það er óskandi, að því sé flýtt. Og ég legg til, að það fari til fjhn.



Ég vil ekki tefja fyrir þessu máli og tel sjálfsagt, að það gangi til n. og verði athugað þar sem skjótast. Hins vegar fæ ég ekki séð, eftir upplýsingum hv. þm. Barð. (GJ), að málinu geti legið mjög mikið á, ef upplýsingar þess hv. þm. eru réttar. Því að hann sagði í ræðu sinni, að það hefði engin áhrif á 10% gjaldið, hvort þetta frv. væri samþ. eða ekki. Og þá fæ ég ekki séð, að l. frá 1935 skipti svo miklu máli, að það skipti svo miklu, hvort þetta frumv. verði afgreitt nokkrum dögum fyrr eða seinna. Hæstv. forsrh. upplýsti, að það hefði mikla þýðingu, að þessu máli yrði hraðað, og datt mér ekki í hug að draga það í efa. En hv. þm. Barð. segir, að hvernig þetta mál verði afgreitt, hafi engin áhrif á útflutningsgjaldið samkvæmt l. frá 1941. En sú skynsemi, sem ég hef, segir, að það almenna útflutningsgjald eftir l. frá 1935 sé ekki svo mikils varðandi, að það geti varðað miklu, að málið dragist nokkra daga. Vil ég þó alls ekki tefja málið.



Ég vil ekki tefja fyrir þessu máli og tel sjálfsagt, að það gangi til n. og verði athugað þar sem skjótast. Hins vegar fæ ég ekki séð, eftir upplýsingum hv. þm. Barð. (GJ), að málinu geti legið mjög mikið á, ef upplýsingar þess hv. þm. eru réttar. Því að hann sagði í ræðu sinni, að það hefði engin áhrif á 10% gjaldið, hvort þetta frv. væri samþ. eða ekki. Og þá fæ ég ekki séð, að l. frá 1935 skipti svo miklu máli, að það skipti svo miklu, hvort þetta frumv. verði afgreitt nokkrum dögum fyrr eða seinna. Hæstv. forsrh. upplýsti, að það hefði mikla þýðingu, að þessu máli yrði hraðað, og datt mér ekki í hug að draga það í efa. En hv. þm. Barð. segir, að hvernig þetta mál verði afgreitt, hafi engin áhrif á útflutningsgjaldið samkvæmt l. frá 1941. En sú skynsemi, sem ég hef, segir, að það almenna útflutningsgjald eftir l. frá 1935 sé ekki svo mikils varðandi, að það geti varðað miklu, að málið dragist nokkra daga. Vil ég þó alls ekki tefja málið.



Ég vil gefa skýringu á því, að ég held, að hv. 3. landsk. þm. (HG) hafi misskilið það, að ég sagði, að það hefði ekki minnstu áhrif, þó að þetta frv. væri samþ. þannig lagað, að það yrði samt farið í mál út af þessu 10% gjaldi til þess að fá úr því skorið, hvernig fara skuli eftir l. frá 1941 í þessu efni. En það getur hins vegar haft áhrif á siglingar nú, hvernig álit Alþ. er um það, hvernig skilja og framkvæma beri l. þessi frá 1941 eða hvort eigi að beita þeim með tilvísun til einhverra annarra l., og það er þörf á að fá úr þessu skorið strax, og vil ég því vona, að hv. fjhn. hraði þessu máli. Það er stórt mál fyrir útgerðina hvernig þetta útflutningsgjald verður innheimt, hvort það verður gert eftir l. frá 1941 eða eftir l. frá 1935. Ef útflutningsgjaldið er innheimt eftir l. frá 1935, og þó að það sé gert eftir þeirri reglu, sem verið hefur, þá er það smáatriði, fyrir sjávarútveginn, enda þótt það hafi verið ranglega tekið að nokkru leyti. En nokkuð af því hefur runnið í Fiskveiðasjóð, sem útgerðarmenn hafa ekki séð eftir að leggja á sig nokkrar byrðar fyrir.