Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Kristinn Daníelsson Efni þessa frumv., sem hér liggur fyrir, er að skifta Þingeyrar læknishéraði í 2, eða með öðrum orðum að stofna nýtt læknisdæmi með bústað á Flateyri. Eg býst við að háttv. þingdeildarm. komi þetta ekki á óvart, því að það hefir áður legið fyrir þinginu, og mátti búast við því, að það kæmi fram nú. Því auðnaðist ekki að verða samferða læknisdæmaskipuninni á þinginu 1907, en það vil eg þó ekki lasta, því að það var eðlilegt, að varlega væri farið, þegar læknishéruðum var fjölgað svo mjög, og það kostar mikið fé. En þótt því hlotnaðist ekki að komast lífs af gegn um þingið 1907, þegar læknaskipunarlögin voru endurskoðuð og samþykt, þá vil eg samt sem áður ekki láta það undir höfuð leggjast, að koma fram með það nú. Frá mínu og flestra þeirra sjónarmiði er til þekkja, er það að eins tímaspursmál, hvenær læknir verður settur þarna. Það er fyrir löngu vaknaður áhugi hjá héraðsbúum um að fá þetta læknishérað stofnað, og skilja Þingeyrarhérað í sundur. Þetta hefir vakað svo ríkt fyrir héraðsbúum, að þeir voru í fyrstu að hugsa um, að leggja sjálfir fram fé úr eigin vasa til þess að launa lækninum. En seinna, þegar læknaskipun landsins var tekin til meðferðar og fjölgað var læknishéruðum, þá sendu þeir beiðni til þingsins um þetta, þar sem þeim þótti þá minni ástæða til, að leggja sjálfir fé fram. Þeir sem til þekkja og eru kunnugir á þessum stöðvum, vita vel, að hvergi hér á landi er erfiðari og dýrari ferðalög en á Vestfjörðum. Það kemur því mjög þungt niður á þeim, sem þurfa að sækja lækni. Eg vil að eins nefna eitt dæmi, hvernig það getur riðið á lífi manna, að svo langt er til læknis. Einn helzti bóndinn í Súgandafirði lá fyrir dauðanum, og það skifti að eins því, að hægt væri að nógu fljótt að ná í lækni. Það var sent til Ísafjarðar, af því að þangað var styttra, þótt yfir mjög erfiðan fjallveg sé að sækja, en læknirinn fékst ekki. Þá var farið til Þingeyrar, en þegar læknirinn kom þaðan, var maðurinn dáinn. Svona mætti telja mörg dæmi, þar sem líf og hel berjast að eins vegna læknisleysis. Læknisferðir eru afardýrar þarna, og þar kemur greinilega í ljós það misrétti, sem á sér stað á milli þeirra manna, sem þurfa að nota lækni. Kaupstaðirnir þurfa ekkert að borga fyrir ferðalög lækna, þar sem þeir eru, en aftur á móti á þessu svæði kostar hver læknisferð jafnvel tugi króna. Að vísu er ekki hægt að jafna þetta misrétti nema að leggja ferðakostnað lækna til fulls á landsjóð, en til þess verður nú ekki hugsað í bráð. En það er ekki að eins þetta atriði, heldur ennfremur annað atriði, sem gerir það alveg nauðsynlegt að læknir sé á Flateyri, nfl. sóttvarnirnar. Það er á flestum þessum fjörðum, og Önundarfirði ekki sízt, mjög mörg skip útlend á sumrum. Það eitt atriði væri nóg til þess, að læknir væri þarna, því að sóttvörnum verður aldrei vel haldið uppi á slíkum stöðum, nema læknir sé á staðnum. Það hefir skollið hurð nærri hælum með það, að stemma stigu fyrir útbreiðslu farsótta; t. d. komu mislinga fyrir nokkrum árum, sem ekki er víst að tekist hefði að stemma stigu fyrir útbreiðslu þeirra, ef ekki hefði það verið á árstíma, sem fljótt varð náð í lækni. Eg vil þá ekki fjölyrða meir um þetta mál, en vona að háttv. þingdeild taki málinu vel og láti það ganga hindrunarlaust. gegnum þessa deild til að mæta þeim hættum, sem fyrir því kynnu að liggja í háttv.Nd., sem eg þó vona að verði því ekki að fjörtjóni.

Lárus H. Bjarnason Eg hefði fallið frá orðinu, ef háttv.þm. V.-Ísf. hefði endað ræðu sína öðru vísi en hann gerði. Eftir því, sem ráða mátti af niðurlagsorðum hans, ætlast hann ekki til að nefnd verði skipuð í málið. En það nær engri átt; hitt lagi nær að fella það strax. Það er að eins af kurteisi við háttv.þm., að eg greiði ekki strax atkv. móti málinu. Það var víst landlæknirinn, sem mest og bezt gekst fyrir læknamálinu 1907, og þótti flestum hann ganga fulllangt, meðal annars í fjölgun læknishéraða, en nú kemur það þó í ljós, að hann hefir ekki farið nógu langt. Í Ísafjarðarsýslu eru nú 4 læknishéruð eða að minsta kosti 4 læknar, að aðstoðarlækninum á Ísafirði meðtöldum. Nú eiga þeir að verða 5. Hvar á þetta staðar að nema, máske þá fyrst þegar læknir er kominn í hvern hrepp. Dæmi það, sem flutnm. tók, er lítil sönnun; slíkt getur komið fyrir þó að ekki sé nema yfir bæjarlæk að sækja, og erfiðleikarnir á þessu svæði eru miklu minni en víðast hvar annarstaðar á landinu, miklu minni en sumstaðar annarstaðar í Ísafjarðarsýslu. Annars fer þetta frumv. fram á að fjölga embættismönnum að óþörfu, og það eftirlaunamönnum, og ætti því ekki að fá mikinn byr, sízt hjá háttv. meiri hluta. Eg sting upp á að nefnd sé sett í málið.

Gunnar Ólafsson Að vísu vantar mig kunnugleika til að dæma um hversu mikil nauðsyn er á að stofna þetta læknishérað. En þar sem læknaskipunarlögin eru að eins ársgömul, þá virðist það nokkuð mikið, að fara nú strax fram á að stofna nýtt læknishérað. Auðvitað getur verið þörf fyrir það, en mér finst að héraðsbúar verði að sætta sig við það sem er, nú fyrst í stað. Það er rétt hjá 5. kgk. þm, að gjöld landsjóðs eru mikil, og ætti því að fara varlega í það að stofna ný embætti, en eg vildi beina þeirri spurningu til háttv. deildar, hvort ekki væri réttara að stofna aukalæknishérað; það er bæði eftirlaunalaust og minni laun.

Kristinn Daníelsson Eg skal ekki tala langt mál. 5. kgk. þm. gerði nokkrar athugas. við frumv. Það fyrst, að eg hefði átt að stinga upp á nefnd. Eg óskaði ekki eftir nefnd, af því að fyrir mér var málið fullljóst og svo óbrotið, að mér virtist ekki þörf á nefnd í það; hugði að það gæti gengið lífsgötu sína gegnum deildina nefndarlaust. Læknaskipunarlögin eru heldur ekki nein ástæða á móti þessu máli. Það hefði sjálfsagt átt að fylgja með lögunum frá síðasta þingi; það var að eins af slysni, að það fylgdi ekki með. 5. kgk. þm. mintist á það, að það væru margir læknar í Ísafj.sýslu, en það ætti ekki að hafa áhrif á það, hvort það væri nauðsyn eða ekki nauðsyn, að þetta mál fengi framgang, því að hann veit það, að Ísafj.sýsla er þannig yfirferðar, að þörf er þar á fleiri læknum en víðast annarstaðar. Þar sem háttv. 5. kgk. þm. talaði um .að það væri ósamkvæmni í því, að þetta frumv. kæmi frá meiri hlutanum, þá er það til þess að segja, að það er ekkert flokksmál, og eg hefi ekki borið það undir aðra þingmenn. Eg tek það sem leyfar frá síðasta þingi, þar sem það hefði átt að fylgjast með öðrum læknisdæmum landsins. Það sem háttv.þm. V.-Skaft. sagði um að stofna aukalæknisumdæmi,þá held eg að stefnan sé sú, að stofna ekki þess konar embætti.

Lárus H. Bjarnason Háttv. þm. V.-Ísf. sagði, að þörf væri á 2 læknum í Vestur-Ísafjarðarsýslu. Eg er þar líka kunnugur og álít þar enga þörf á fleiri en einum. Gemlufallsheiði, sem ætti að skifta héruðunum, er ekki svo erfið yfirferðar. Það er að eins lítilfjörlegur háls, l½-2 tíma reið milli Þingeyrar og Flateyrar. Og mannfjöldinn í allri sýslunni er ekki nema eitthvað í kring um 2400, svo að ekki er mannfjöldinn of mikill. Eg þori ekki að segja, að þetta sé hreppapólitík, en það mætti kalla það 5 hreppa pólitík. Þó að ástæða væri til að fjölga læknum einhverstaðar, þá er það ekki þarna. Annars er ekki ástæða til að þrefa lengur um þetta, en eg vildi að eins hafa tekið þetta fram, ef óstaðkunnugir menn skyldu lenda í nefndinni.

Kristinn Daníelsson Háttv. 5. kgk. þm. nefndi þá heiðina einmitt, sem greiðust er yfirferðar í sýslunni. En hann nefndi ekki Klofningsheiði, sem yfir verður að fara til Súgandafjarðar. Læknisdæmið nær frá Langanesi í Arnarfirði norður í Súgandafjörð. Það er ekki minna en 2 daga ferð, þegar vel gengur, á vetrardag og ógreitt og tafsamt á sumrum. - Þetta má auðvitað kalla hreppapólitík; það má alt af gera. En þetta er engin hreppapólitík. Hér er að tala um einn lið í heilli keðju, og þessum mönnum er ekki gert rétt, nema þessi liður sé skeyttur í keðjuna.

Sigurður Hjörleifsson Frumv. þetta, sem eg leyfi mér að leggja fyrir hina háttv. deild, er mjög skylt því frumv., er hæstv. ráðherra lagði fyrir deildina, nfl. frumv. til laga um fiskimat. Að vísu teldi eg það eðlilegast, að stjórnin hefði lagt þvílíkt frumv. fyrir þingið. Og eg er viss um það, að ef hreyfing hefði komið á málið fyr, mundi stjórnin hafa verið fús á að leggja fyrir þingið frumv. í þessa átt. Þessi atvinnuvegur, síldveiðin, er tiltölulega nýr. Hann er mest stundaður fyrir Norðurlandi, við Eyjafjörð. Mál þetta hefir því mikla þýðingu fyrir útgerðarmenn og einnig fyrir verkamenn og nú fyrir landsjóð. Það þarf ekki að færa rök að því, að það hefir mikla þýðingu fyrir útgerðarmenn; það liggur í augum uppi, að fjárhagur þeirra er bundinn við þennan atvinnuveg. En eg vil benda á hversu mikla þýðingu hann hefir fyrir verkafólk. Hver tunna af síld, sem út er flutt, skilur eftir 1 kr. -1,50 kr., sem borgað er í verkalaun, söltun, geymslu og útskipun. Árið 1907 voru rúml. 200,000 tn. af síld fluttar út og 1908 180,000 tn. Það er því auðsætt, að það er afarmikið fé, sem veltur á, þar sem síldveiði er stunduð. En ekki getur landsjóði heldur staðið á sama, hvernig þessum atvinnurekstri gengur. Árið 1907 var tollur af útfluttri síldartunnu hækkaður upp í kr. 0,50, og þannig fekk landsjóður 1907 rúml. 100,000 kr. í toll, og 1908 um 90,000 kr. Tvö síðustu árin hefir tap orðið á þessum atvinnuvegi, og liggur í augum uppi, að sá atvinnuvegur getur ekki þrifist eða haldist við, sem tap er á svo árum skiftir. Landsjóður á því á hættu að hann missi þessar ríflegu tekjur að meira eða minna leyti. Bending er það líka, að þó uppgrip væru af síld síðastliðið sumar, þá minkaði þó veiðin af því að ekki þótti borga sig að veiða meira, af því verðið var svo lágt. Orsakir þess, að verðið verður lágt, geta verið margar, t. d. alment verðfall, offylli á markaðinum, og það, að varan er ekki eins góð og hún á að vera og þarf að vera. Nú skýra sjálfir útgerðarmennirnir frá því, að varan sé ekki góð, og þeir hafa gildar sannanir fyrir því. Og þetta er eðlilegt, þegar litið er á staðhætti og veiðiaðferðir. Veiðiaðferðimar eru breyttar frá því sem áður var. Áður var síld veidd í nætur og net, en nú mest í herpinætur og reknet. Síldin kemur oft skemd að landi, og þegar síldin liggur í landi, vill brenna við að hún morkni áður en hægt er að salta hana. Þegar uppgripin eru mikil og landburður daglega, er hætt við að hún skemmist, þegar ekki fæst fólk til að verka hana nógu snemma. En þeir, sem hafa veitt, kinoka sér við að kasta henni í sjóinn aftur. Síldin getur litið sæmilega út, en þó verið skemd. En skemdin kemur fram þegar á markaðinn kemur, og veldur þá verðfalli, og það á allri síld. Frumv. er samið eftir tillögum útgerðarmanna nyrðra, og samþykt á þingmálafundi og í bæjarstjórn Akureyrar að skora á alþingi að sinna frumv. Þetta frumv. er ekki svo mikið nýmæli, eins og menn skyldu ætla, því að helztu síldveiðaþjóðir hafa sett lög og reglur fyrir síldarveiði, til þess að stuðla að því að síldin yrði góð vara, t. d. Noregur, Skotland og Holland. Aðferðirnar til þess að tryggja það að síldin verði góð eru: verðlaun, skylduskoðun og kjörskoðun. Reglurnar hafa haft mikla þýðingu; varan hefir batnað og kaupmenn geta komist hjá því að selja vöruna í umboðssölu; hér geta þeir nú notað símann; menn þurfa ekki að senda vöruna fyr en þeir geta selt, og komast hjá að senda hana þangað, sem enginn markaður er fyrir vöruna. Frumv. fer fram. á skylduskoðun á allri síld, sem veidd er í herpinót og reknet, en undantekur síld, er veidd er í lagnet og önnur net, Kjörfrjáls skoðun mun nú tíðkast í Norvegi og Skotlandi. Það er ætlast til þess, að landsjóður beri kostnaðinn við skoðun síldarinnar. Hann er áætlaður 10 til 12 þús. kr. Það er allmikið fé, en gæta verður þess, að landsjóður græðir mikið á þessari atvinnugrein, en atvinnuvegurinn getur ekki borið sig. Eg tel því sjálfsagt fyrst í stað, að láta þennan kostnað hvíla á landsjóði. En síðar verða að líkindum gerðar breytingar á lögunum, og ef útvegurinn þolir það, mætti þá breyta þessu, og láta gjöldin einnig lenda á framleiðendunum. En ennþá eru þeir ekki færir um það. En aðalatriðið er það, að hin háttv. deild taki frumv. vel og líti sanngjörnum augum á málið, og greiði fyrir því sem bezt.

Ari Jónsson Þótt einstakar greinar frumv. megi ekki ræða fyr en við aðra umræðu, vildi eg þó leyfa mér að skjóta þeirri spurningu til háttv. flutningsmanns, hve langt hann vill láta: 3. gr. frumv. ná, og æskja skýringar hans á því. 3. gr. segir: »Skipstj. ... skyldir að fá matsmenn út á skip sín. Skal hann segja fyrir um, hvernig skipið skuli búið út, svo að hagfelt sé fyrir geymslu síldarinnar og ... skulu þeir skyldir að hlíta fyrirmælum hans«. Eg þykist vita, að ákvæði þessi séu aðallega sett til þess, að matsmaður geti með fyrirmælum sínum undirbúið flokkun á síldinni. En hversu langt má matsmaður fara í fyrirskipunum sínum? Ákvarðanir hans í þessu efni geta orðið erfiðar til framkvæmdar fyrir skipstjórana, jafnvel óheppilegar ef matsmaður beitir sér þann veg. Mér finst löggjafarvaldið ganga hér of nærri frelsis- og ákvörðunarrétti einstaklingsins (skipstj.), ef starfssvið matsmanns er ekki frekar takmarkað í þessum ákvæðum.

Sigurður Hjörleifsson Mér er ljúft að gefa skýringar á þessu atriði. Það er eingöngu átt við flokkaskiftingu á síld á þilfari skipsins. Orðin eru ef til vill ekki heppilega valin, en þau lúta að eins að flutningi síldarinnar að landi. Þetta er sett af því reynsla er fyrir, að þegar síld er tekin úti á hafi, þá gengur oft langur tími, svo að sumt af síldinni er gott en sumt ilt þegar á land er komið. Þetta er sett til hagsmuna fyrir útgerðarmennina sjálfa og tilgangur greinarinnar er ekki annar en þessi.

Ágúst Flygenring Eg vil að eins lauslega lýsa skoðun minni á þessu máli, því að mér finst frumv. ærið athugavert. Það er bezt að fara gætilega í það, að hefta atvinnufrelsi manna, þó ekki sé svo langt farið, sem í þessu frumv. það verður að gera sér það ljóst hvert hægt er að framkvæma slíkar fyrirskipanir. Ef hægt er að svara því neitandi, að ákvæðum þessa frumv. verði framfylgt án þess að draga úr framleiðslunni, verð eg að greiða atkvæði á móti því. En einkum verður þó að líta til þess, hvort kostnaður við framkvæmd laganna standi í réttu hlutfalli við gildi þeirra eða not að öðru leyti. Ef skoðunin á síld yrði kjörfrjáls, mundi lítill hluti manna nota hana. Það mundu margir hliðra sér hjá því að láta skoða sína síld, og verða svo ef til vill að kasta henni, eða sama sem, en flestir mundu heldur hætta á hitt, að senda hana út. Það má með engu móti banna útflutning á síld, enda þótt hún sé skemd og verði ekki höfð til manneldis. Það er ómögulegt að vita fyrir fram af útliti síldarinnar, hvers virði hún er. Stundum er síldin mögur, stundum feit, og stundum með átu. Það sem mest á ríður er það, að hún komist nógu fljótt á markaðinn. Skyldumat mundi tefja fyrir því. En annars er það eftirspurnin, sem mest áhrif hefir á markaðinn í hvert skifti, en ekki að öllu leyti gæði vörunnar. Fiskist of mikið, verður verðið lágt, hversu góð sem varan er. Síldarverð er afar óstöðugt. En það er rétt, sem flutningsm. tók fram, að þetta mál er athugavert og þýðingarmikið bæði fyrir tekjur landsjóðs og útgerðarmenn. Það má muna eftir því, að minni hlutinn af útfluttri síld frá Íslandi tilheyrir Íslendingum, en meiri hlutinn Norðmönnum, sem mestan aflann bera frá borði af þessari tegund fiskjar. Sú síld, er þeir flytja út héðan, mun því vera með sama marki brend, og verður þá einnig að vera sömu lögum undirorpin og okkar. Eg get því að eins samþykt að þetta frumv. verði að lögum, ef það hefir ekki óhæfilegan kostnað í för með sér, og eins hitt, að mönnum leyfist að flytja út alla síld, án þess hún sé metin, og það jafnvel þó hún ekki verði notuð til manneldis; því að skemd síld getur einnig verið nokkurs virði og því útflutningsvara, bæði til olíu og áburðar; mér er það kunnugt, því að það hefi eg sjálfur reynt. Enn er það mjög viðsjárvert, eins og háttv.þm. Strand. benti á, og frumv. gerir ráð fyrir, að leggja það á vald álitsmanna hvaða skip mætti brúka til síldarveiða, og fyrirskipa eftir geðþótta um útbúnað þeirra sem nota má til slíkra veiða; það gæti hreint og beint orðið til vandræða. Það þarf ekki annað en að sigla um Norðursjóinn og sjá þar alls konar skip, sem stunda síldarveiðar. Skip sem Hollendingar brúka eru mjög upp og niður, alls konar dallar, gamlir og bættir; það er nóg ef þeir fljóta og geta bjargað sér um sjóinn, dregið netin o. s. frv., en Hollendingar eru ein elzta og helzta fiskiveiðaþjóð Norðurálfu. Allir vilja auðvitað framleiða sem mest og fá sem bezt verð fyrir vöru sína; hvorugt má tefja eða hamla með lögum. Eg tel það stórum annmörkum bundið og varhugavert, að skipa fyrir með lögum um verkun og fyrirkomulag um borð, að því er snertir þessa vöru. Að vísu er eg ekki beint á móti frumv. ef því væri breytt í kjörmat, en það þarf þess utan mikilla umbóta við, sem ekki er hægt að gera nema í nefnd.

Steingrímur Jónsson Eg get ekki sagt um hvort eg er ánægður með einstakar greinar frumv., en vil að eins taka fram, að eg tel það sem þm. Strand. tók fram viðvíkjandi 3. gr. og ummæli háttv. 3. kgk. þm. á góðum rökum bygt. En eg stóð upp af því að þetta mál að minni hyggju er mjög þýðingarmikið, og vona eg að deildin taki það til meðferðar og bæti úr þeim agnúum, sem á því kunna að vera. Þetta mál er ekki að eins þýðingarmikið fyrir landsjóð og verkafólk það, er atvinnu hefir af síldarverkun, en það sem mestu varðar er, að stór hluti landsins, og þá einkum Akureyri og Eyjafjarðarsýsla, hefir lagt svo mikið fé í þennan atvinnuveg á síðari árum, að þar eru mikil efni í veði. En þrátt fyrir hinn afarmikla síldarafla hefir útvegurinn á síðari árun, síðan farið var að brúka reknet og herpinætur, ekki borið sig. Síldarverðið hefir verið svo lágt, að hinn mikli afli hefir orðið fremur til tjóns en arðs. Sé það rétt, er allmargir útgerðarmenn á Norðurlandi segja, að verðfallið sé því að kenna, að síldin sé nú illa verkuð og vond vara, þá er ekki annað líklegra, en að þessi atvinnuvegur eyðileggist gersamlega. En þetta má ekki svo til ganga; það verður að taka í taumana, og þó nota verði meðöl, er að nokkru leyti hefta framleiðsluna, þá má ekki setja það fyrir sig, því um fram alt verður að afstýra voðanum þeim, að síldveiðar leggist niður. Það er öllum ljóst, sem til þekkja, að sú síld, sem veidd er í herpinót, er ekki öll góð verzlunarvara. En það má ekki reka þessa veiði eins og hingað til. Hin mesta síldveiðaþjóð álfunnar, Hollendingar, ef bera mætti þá saman við oss, fara öðru vísi að, þeir salta sína síld alla á hafi úti, og kæra sig ekki um að afla meira en þeir geta komist yfir að verka vel. Þetta er gagnstætt því, sem hér tíðkast, þar sem nálega öll síldin er verkuð í höfn. Þá vil eg víkja aftur að frumv. Nefnd á að geta bætt úr þeim göllum, sem á því kunna að vera. Viðvíkjandi 3. gr. vil eg taka fram, að eg tel sjálfsagt, að gefin verði út reglugjörð, sem matsmenn og skipstjórar eiga að fara eftir. Eg tel það líka óþarft að banna útflutning á skemdri síld, sem nota mætti til áburðar eða olíu. Slíkt ákvæði mundi ef til vill skemma, því að matsmenn mundu hika sér við að vera mjög strangir, þar sem það væri alt undir þeim komið, hvort eigendum yrði nokkuð úr sinni vöru eða ekki. Það að flokka síldina og merkja hana eftir flokkum ætti að vera nóg til að bæta hana. Aðalatriðið, að síldarverkunin sé bætt, er lífsnauðsyn

Sigurður Hjörleifsson Eg er þakklátur þeim háttv. ræðumönnum, sem hafa talað. Eg vil að eins benda á það, að það er meining mín, að það væri heppilegast að nýveidd síld, sem ófær væri til manneldis, væri ekki flutt út; og eins hitt tel eg vafasamt, hvort flytja bæri út síld, sem að eins hefir legið í salti nokkra daga. En eg ætla að fara megi milliveg. Það mætti stimpla þá síld, sem ekki er til manneldis, en mætti þó flytja út. Aðalatriðið er að henni sé ekki blandað saman við síld, sem hafa má til manneldis. En þá er að vísu ekkert á móti því að flytja mætti hana út. Eg er ekki samdóma 3. kgk. þm. um nytsemi kjörfrjálsrar skoðunar. Eg er viss um að margir mundu nota hana. - Afleiðingin af því að varan fengi merki yrði sú, að menn þyrftu ekki að neyðast til að nota umboðssalana, en aftur á móti haft von um að selja vöruna á staðnum. Hér mundi sama gilda og um fiskimat, að menn mundu sækjast eftir því að fá merki á vöruna, og það mundi borga sig. Að öðru leyti tel eg réttast að vísa málinu til nefndar.

Lárus H. Bjarnason Væri ekki réttast að vísa málinu til fiskimatsnefndarinnar?

Flutningsmaður (Jón Þorkelsson) Frumv. þetta er stutt og þarf ekki langt um það að tala. Það er hér flutt eftir almenningsósk í landinu. Það kom fram hér á þingmálafundi í Reykjavík og hefir víðar komið fram á þingmálafundum, að hentara væri að flytja kjördaginn eitthvað fram á haustið. Kjördagurinn fellur á aðalbjargræðistíma manna, og verður mönnum því mjög erfitt að neyta kosningarréttar síns, einkum sjómönnum. Færsla kjördagsins í þessu frumv. er miðuð við ósk manna hér í Reykjavík. Nú sé eg, að breyt.till. er komin fram um það atriði, þó að ekki liggi hún nú fyrir, og mun síðar verða að því vikið. Eg tel sjálfsagt, að verða við ósk almennings í þessu máli, en með því að til greina getur komið að athuga kosningalögin frekar, þá skal eg leyfa mér að stinga upp á 5 manna nefnd í málið, einkum með hliðsjón af því, að breytt verði þeim ákvæðum kosningalaganna, sem orkað hafa tvímælis hér á þingi nú í vetur.

Sigurður Sigurðsson Það er nú komið á daginn, sem ætlað var í öndverðu um þessi kosningarlög, að kjördagurinn mundi reynast óheppilegur, og skal eg ekki fara frekar út í það. En vekja vildi eg athygli væntanlegrar nefndar á því, að 10. okt eru miklar annir víða í sveitum. Þá standa réttir sem hæst, markaðir o, fl. Því væri ástæða til að íhuga, hvort ekki mundi jafnvel henta, að kjördagurinn yrði færður enn lengra aftur, t. d. til 1. nóv. eða seint í okt. Það hafa komið fram uppástungur um það, að binda kjördaginn við einhvern merkisdag, t. d. síðasta sumardag eða 1. dag vetrar. Tek eg þetta fram hér til íhugunar fyrir nefndina. En ef væntanleg nefnd skyldi ekki taka þessar bendingar til greina mun eg koma fram með breyt.till. síðar.

Jón Ólafsson Mætti ekki vísa þessu máli til nefndar þeirrar, er íhuga skal kjördæmaskifting landsins? Það er ekki líklegt, að nefndin verði færslu kjördagsins mótfallin, en hitt er hugsanlegt, ef til kosningabreytingar kemur, að þá atvikaðist svo, að dagurinn yrði ekki hinn sami í öllum kjördæmum. Legg því til, að frumv. sé vísað til þeirrar nefndar.

Flutningsmaður (Jón Þorkelsson) Eg verð að sitja fast við minn keip um það, að sérstök nefnd sé skipuð í málið, en því ekki vísað til kjördæmanefndar. Það er sitt hvað, kjördæmaskipun og kosningalög. Þar getur því ekki orðið neinn árekstur.

Flutningsmaður (Magnús Blöndahl) Þingsályktunartillaga þessi, sem eg ásamt fleirum er flutningsmaður að, fer fram á að skora á stjórnina, að undirbúa og leggja fyrir næsta alþingi frv. til laga um vátrygging gegn slysum fyrir verkamenn og frumv. til laga um almenn sjúkrasjóðslög. Vér höfum ekki enn þá nein lög hér á landi um þetta efni, en brýn nauðsyn er þó á, að brátt sé hafist handa og bætt úr þeirri vöntun. Eg vona líka, að allir muni verða mér sammála í því að það sé sárt að sjá marga verkamenn, sem unnið hafa baki brotnu, vel og dyggilega, fara skyndilega á vonarvöl, ef eitthvert óhapp ber að höndum, og því meir sem vélar og margbrotnari iðnaður fer að tíðkast hér, því fremur má búast við, að slík óhöpp og slysfarir fari vaxandi. Eg skal eigi fjölyrða um þetta mál, því að það mælir sjálft með sér. Vona að háttv. deild taki því vel.