Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. menntmn. á þskj. 571, mælir n. með samþykkt frv. með lítils háttar breytingu sem flutt er á sérstöku þskj. Fjarverandi við afgreiðslu málsins voru þeir Ingi Tryggvason og Þorv. Garðar Kristjánsson. Ég vísa til þeirrar framsöguræðu sem hæstv. menntmrh. hélt hér í hv. d. fyrir skömmu, en vil segja það í sambandi við þær breytingar sem hér er lagt til að gerðar verði, að í frv. segir svo - með leyfi forseta - um 8. gr. varðandi a-liðinn: „Rekstrarkostnaður skólans skal greiddur að fullu annar en rekstrarkostnaður heimavistar, sem greiðist 80%. Framlag ríkissjóðs samkv. þessum staflið skal að hámarki miðað við kostnað í ríkisskólum á framhaldsskólastigi.“ Menntmn. fannst eðlilegt að þetta ákvæði gilti um báða stafliðina, b-liðinn líka, þ. e. a. s. það sem tekur til stofnkostnaðarins, þannig að greinin byrji þannig: „Um fjárveitingar úr ríkissjóði til Skálholtsskóla gildir eftirfarandi: a) Rekstrarkostnaður skólans skal greiddur að fullu annar en rekstrarkostnaður heimavistar, sem greiðist 80%. b) Stofnkostnaður þess kennsluhúsnæðis, sem byggt verður eftir gildistöku þessara laga, skal greiddur úr ríkissjóði að 80% og skal hið sama gilda um heimavist. Þó skal framlag ríkissjóðs samkv. þessum stafliðum miðast að hámarki við kostnað í ríkisskólum á framhaldsskólastigi.“ Með þessu vildi n. tryggja það bæði varðandi reksturinn og stofnkostnað, að um þátttöku ríkissjóðs giltu sömu reglur um þennan skóla og ríkisskóla á framhaldsskólastigi. Fyrir liggur nú frv. að rammalöggjöf um framhaldsskólana og þar er gert ráð fyrir að úr gildi falli lög um þá framhaldsskóla sem eru starfandi nú. En þau taka ekki til laga um þennan skóla. Ef þetta frv. verður samþykkt, þá falla þau lög ekki úr gildi þegar lög um framhaldsskóla verða samþykkt. N. fannst því eðlilegt að tryggja strax í upphafi að þarna yrði fyllsta samræmi á milli, bæði varðandi þátttöku ríkissjóðs í kostnaði við rekstur og hvað stofnkostnað áhrærir. Ég endurtek síðan, herra forseti, að menntmn. leggur til að frv. verði samþykkt með þeim breytnigum sem ég hef nú þegar lýst.



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 572, mælir menntmn. með samþykkt þessa frv. sem hér er á dagskrá. Fjarverandi afgreiðslu málsins voru þeir Ingi Tryggvason og Þorv. Garðar Kristjánsson. Efni þessa frv. er í fyrsta lagi það, að hægt er að skipta leikfélögum niður í A- og B-flokka, eins og nú er í lögum, og í öðru lagi, og það er kannske meginnýmælið, er stofnun leiklistarráðs sem þarna kemur fram. Leiklistarráð er ólaunað, af þessu ber ríkissjóður engan kostnað, en þess er vænst að sú skipan megi verða til þess að styrkja og efla sér í lagi áhugaleikfélögin og starfsemi þeirra í landinu. Ég endurtek síðan að menntmn. mælir með því að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég vil fagna því, að þetta frv. er komið frá n., og þakka hv. formanni menntmn. fyrir að hafa veitt því brautargengi og n. allri. Það er að vísu orðið áliðið og ekki svo sem víst enn þá hvort þetta frv. nær fram að ganga eða ekki. En þó fagna ég því að hafa séð það á lista ríkisstj. yfir þau mál sem eiga að ná fram að ganga ef stjórnarandstaðan setur ekki óhóflega andstöðu þar á móti, og í þessu tilfelli er það mér mikil ánægja að þessi ótvíræði stuðningur við áhugaleikfélögin skuli vera samþykktur hér í Ed. og ég vona í Nd. einnig. Ég vona sem sagt að í Nd. verði það ekki uppi á teningnum, að það verði farið að reyna að tengja þetta frv. um Þjóðleikhús, eins og löngum hefur verið reynt að gera, því að hér er um algerlega óskyld mál að ræða. Áhugaleikfélögin starfa nú með sérstakri grósku. Það er sérstök gróska í starfsemi þeirra, og þetta frv. er alveg sér í lagi mikil og ótvíræður stuðningur við þau og sérstaklega varðandi aukin áhrif þeirra á stefnumótun í leiklistarmálum og í ýmsum þeim öðrum efnum sem koma leiklistinni í landinu til góða. Ég benti á það við 1. umr., að mér þætti æskilegt ef inn í verkefni eða hlutverk leiklistarráðs kæmi kynning á íslenskum leikverkum erlendis. Ég tel hins vegar að undir 4. lið þessarar greinar geti þetta hlutverk fullkomlega flokkast, þ. e. a. s. að sinna öðrum verkefnum í þágu leiklistar í samráði við menntmrn. Ég vona að það verði þannig í framkvæmd. Það vaknar auðvitað spurning í sambandi við þetta frv. um ýmis þau leikhús eða aðila sem fá ekki beina styrki frá sveitarstjórnum. Mér dettur þar í hug hið margumtalaða Alþýðuleikhús, Brúðuleikhúsið og fleiri slíka. Ég held að 2. gr., ef hún er ekki mjög strangt túlkuð, komi ekki í veg fyrir það að hægt sé að veita styrki til þessara aðila, sbr. 4. tl. í 2. gr.: Til almennrar leiklistarstarfsemi. Það hlýtur að flokkast þar undir. Auk þess held ég að leiklistarráðið geti þarna komið með nánari skilgreiningu og tryggt að þessir aðilar sitji við sama borð og njóti jafnréttis. Það er rétt að taka það enn þá fram, vegna þess að það hefur verið svo oft um það talað, að þó að svona fjölmennt leiklistarráð sé sett á stofn, þá hefur það í för með sér sáralítinn kostnað, því að leiklistarráðið er ólaunað, en greiða skal þóknun aftur fyrir stjórnarstörf og ferða- og dvalarkostnað utanbæjarmanna vegna fundarsetu. Það kemur aðeins saman til fundar einu sinni á ári, en hins vegar er þarna þriggja manna framkvæmdastjórn. Ég fagna þessu sérstaklega vegna þess að áhugafélögin í landinu eru nú orðin það mörg, að ég sé að þau eignast 7–8 fulltrúa í þessu leiklistarráði og koma þar hiklaust til með að hafa áhrif á hina þriggja manna framkvæmdastjórn í þessum efnum. Það er líka full og rík ástæða til að þessi félög, sem starfa á áhugagrundvelli, með ólaunuðum starfskröftum með öllu, fái aukin áhrif á leiklistarmál í landinu almennt. Hitt er svo annað, sem rétt er á að benda, að þessi lög segja ekkert til um aukinn fjárhagslegan stuðning beint við áhugaleikfélögin. En hér er góður grunnur á að byggja ef rétt er að staðið. Ég get þó ekki stillt mig um að minna enn einu sinni á það, hvílíkt ósamræmi er hér á hlutunum t. d. í fjárl. þessa árs, þegar Þjóðleikhúsið er með sínar 260 millj. á meðan öll áhugaleikfélögin í landinu, nálægt 70 að tölu, eru með 6.5 millj. Nægir það þeim ekki líkt því til þess að standa undir leikstjórnarkostnaði, sem er þó sá kostnaður sem óhjákvæmilega leggst á þessi félög. Ég hygg að það láti nærri, að það sé 1/3 af þeim kostnaði sem þau fá greiddan í dag. En hér er um góðan grunn að ræða, og ég endurtek þakkir mínar til formanns menntmn. og annarra þeirra nm. sem hafa að mínu viti tryggt að þetta frv. nái nú fram að ganga og hægt sé að fara að vinna að þessu máli á þeim grunni sem hér er gert ráð fyrir.



Herra forseti. Ég finn mig knúinn til að gera aths. við síðustu mgr. 2. gr. í þessu frv. til l. um leiklistarstarfsemi, en hún hljóðar svo: „Sveitarstjórnir veita fé til leiklistarstarfsemi í sveitarfélögum eftir því sem ákveðið verður í fjárhagsáætlun þeirra.“ Það finnst mér mjög gott ef þar væri punktur. En svo heldur gr. áfram: „þó eigi lægri fjárhæð til hvers leikfélags en ríkissjóður greiðir samkv. 3. gr.“ Sem sagt, enn þá einu sinni er verið að skylda sveitarfélögin til þess að greiða, hvort sem þau vilja eða vilja ekki, til leiklistarstarfsemi í þessu tilfelli. Ég vil geta þess, að í Reykjavíkurborg má segja sama um aðra starfsemi, eins og t. d. tónskóla o. fl., það er svo til eftirlitslaust eða hindrunarlaust að aðilar geti sett á stofn tónskóla eða leiklistarskóla eða annað, og svo fremi sem ríkissjóður styrkir það, þá ber Reykjavíkurborg og í þessu tilfelli öllum sveitarfélögum að leggja sömu upphæð - ekki minna - til viðkomandi starfsemi. Þessi hugsunarháttur, þessi vinnubrögð, að stjórna með tilskipunum eða lagaboðum sveitarfélögunum, þar sem kjörnir fulltrúar, ábyrgir aðilar, sveitarstjórnarmenn taka ákvarðanir og reyna að gera eins rétt og við gerum hér á Alþ., það finnst mér óeðlileg vinnubrögð og á þeim forsendum einum mun ég greiða atkv. gegn þessu frv.



Herra forseti. Vegna þess, sem fram kom hjá hv. 12. þm. Reykv., vil ég taka fram eftirfarandi: Varðandi tónlistarskólana, sem hann kom inn á, þarf viðkomandi sveitarstjórn að samþykkja tónlistarskóla til þess að hún sé skyld til þess að bera kostnað af honum. En varðandi þetta ákvæði, sem hér er, er aðeins um mun að ræða frá því sem er í gildandi lögum. Munurinn er sá, og það er vissulega meiningarmunur í því efni og ég skil vel afstöðu hv. þm. sem sveitarstjórnarmanns, að í dag er það þannig að ríkið greiðir ekki nema jafnháa upphæð á móti sveitarfélögunum.  Raunin er sú, að fram að þessu hefur fjárveitingavaldið verið heldur fastheldið á styrki til leikfélaganna, og eins og ég áður tók fram, þó að Reykjavík hafi gengið þar á undan að vera langtum hærri en hún þurfti lögum samkvæmt, þá eru þó nokkur sveitarfélög sem hafa einnig gengið þar á undan og styrkt sína leikstarfsemi miklu meira en náðist til styrktar þeirra starfsemi frá ríkinu, þannig að í raun og veru verður þarna alls ekki, held ég, um neinn meiningarmun að ræða hvað framkvæmdina snertir og allra síst hjá Reykjavíkurborg.



Forseti. Ég er hræddur um að hv. formaður menntmn. hafi misskilið það sem ég er aðallega að benda á og gera aths. við. Það er það sem ég vil kalla öfugþróun, að ríkið skuli vera að blanda sér með lagaboðum og alls konar tilskipunum inn í sveitarstjórnarmál almennt. Það er á fleiri sviðum en þessu sviði, en ég geri aths. við þetta frv., sem hér liggur fyrir til leiklistarlaga, vegna þess að sams konar hugsun kemur þar fram í þeim hluta 2. gr. sem ég las upp áðan. Þetta er miklu stærra mál en bara það sem stendur hér. Í sambandi við tónlistarskólana vil ég leiðrétta, að Reykjavíkurborg og sveitarfélög almennt ber að styrkja tónlistarskóla fullnægi þeir ákveðnum skilyrðum. Við getum ekki neitað að styrkja þá fullnægi þeir húsnæðisskilyrðum og fullnægi þeir kennaraskilyrðum, þ. e. a. s. skilyrðum um hæfa kennara o. s. frv. Við getum ekki neitað að viðurkenna skóla ef þeir fullnægja þeim skilyrðum sem lög segja til um. En ég vil ítreka það, að það er þessi tilhneiging ríkisvaldsins til þess að ráða sveitarstjórnarmálum með lagaboðum og tilskipunum sem ég er að mótmæla.



Herra forseti. Mér þykir rétt, vegna þess að ég var ekki viðstaddur afgreiðslu þessa máls í hv. menntmn. Ed., að lýsa yfir fullum stuðningi mínum við þetta frv. Ég tel að með því sé stigið mjög merkilegt spor í átt til þess að stuðla að þeirri leiklistarstarfsemi sem vissulega stendur í miklum blóma víðs vegar um landið. Ég skil tilfinningar hv. síðasta ræðumanns í sambandi við það orðalag sem er í 2. gr. Ekki tel ég þó ástæðu til að snúast gegn málinu vegna þessa orðalags eins. Þess eru fjölmörg dæmi að í reynd eru sams konar ákvæði um samskipti ríkis og sveitarfélaga. Ég hygg að þetta mál sé þannig vaxið, að það sé ágætt að í lögunum felist hvatning til sveitarfélaganna um stuðning við leiklistarstarfsemina. Meina ég það alls ekki og síst af öllu til stærstu sveitarfélaganna, heldur miklu fremur til hinna minni. Ég vil sem sagt endurtaka það, að ég lýsi fullum stuðningi við frv. og lýsi ánægju minni yfir að það skuli fá afgreiðslu í hv. Ed. á þessu þingi.