Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um klukkan tvö í dag, að loknum dagskrárliðnum Störf þingsins, fer fram utandagskrárumræða um áform ríkisstjórnarinnar um fyrningu aflaheimilda. Málshefjandi er hv. þm. Einar K. Guðfinnsson. Sjávarútvegsráðherra Jón Bjarnason verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 3. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í tæpa klukkustund.

Frú forseti. Í umræðum um stefnuræðu forsætisráðherra kom fram í máli hæstv. fjármálaráðherra að von væri á sendinefnd Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í heimsókn til landsins. Tilgreindi hann sérstaklega að þessi heimsókn væri að þeirra ósk til viðræðna við nýmyndaða ríkisstjórn og aðra aðila. Ætlunin er svo að endurskoða samstarfsáætlunina við sjóðinn í framhaldi af heimsókninni eða eins og hann sagði, með leyfi forseta: „Í þessari viku kemur sendinefnd Alþjóðagjaldeyrissjóðsins til viðræðna við nýmyndaða ríkisstjórn og aðra aðila að eigin ósk og ætlunin er að endurskoðun samstarfsáætlunarinnar fari svo fram í framhaldi af þeirri heimsókn.“ Ráðherra taldi síðan sérstaka ástæðu til að hnýta aðeins í formann Sjálfstæðisflokksins um að hann hlyti að fagna þessu sérstaklega. Ég verð hins vegar að viðurkenna að ýmsar spurningar vöknuðu hjá mér í framhaldi af þessari yfirlýsingu fjármálaráðherra. Svo virðist sem heimsóknin hafi ekki verið að frumkvæði ríkisstjórnarinnar heldur sjóðsins. Því vil ég spyrja formann efnahags- og skattanefndar Alþingis: Hvers vegna er það svo? Hvers vegna óskar sjóðurinn sérstaklega eftir því að koma í heimsókn? Hvers vegna hefur sjóðurinn ekki enn afgreitt aðra útborgun af láni sjóðsins? Hvers vegna hefur einnig dregist að ganga frá samningum um lán frá vinaþjóðum okkar? Nú eru liðnir sex mánuðir frá því að við samþykktum samningsskilmálana við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og enn er verið að leggja lokahönd á lánaskilmálana samkvæmt orðum hæstv. fjármálaráðherra. Hvers vegna lætur ríkisstjórnin eins og það sé eðlilegasta mál í heimi að sjóðurinn óski eftir því að koma í heimsókn við þessar aðstæður?

Virðulegur forseti. Hv. þingmanni ætti ekki að koma heimsókn sendinefndar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sérstaklega á óvart því hún er í framhaldi af umsaminni heimsókn sjóðsins um mánaðamótin febrúar/mars. Í fréttatilkynningu sem sjóðurinn gaf út í framhaldi af þeirri heimsókn og hv. þingmaður getur fundið á vefnum island.is greinir sjóðurinn frá því að í grófum dráttum gangi samstarfsáætlunin ágætlega eftir og í öllum meginatriðum sé hún í samræmi við þær áætlanir sem gerðar voru en eftir séu nokkur tæknileg úrlausnarefni. Þá greinir hann jafnframt frá því að breytingar séu að verða bæði á peningamálastefnunni og á stefnunni í ríkisfjármálum. Eins og hv. þingmaður man eflaust var Alþingi einmitt á meðan á þessari heimsókn stóð að samþykkja ný lög um Seðlabanka Íslands og meðan sendinefndin var hér stödd var verið að skipa nýjan seðlabankastjóra og setja peningamálastefnunefnd fyrir Seðlabankann. Þá var aðeins mánuður liðinn frá því að ný ríkisstjórn hafði tekið hér við í kjölfar búsáhaldabyltingar og búið að boða til alþingiskosninga sex vikum síðar þannig að hingað er sendinefnd komin til að fara í gegnum þessi tæknilegu úrlausnarefni sem lúta aðallega að heildarstöðu þjóðarbúsins, ekki ríkissjóðs sjálfs heldur fyrirtækja ríkisins og þó einkum hvað varðar einkageirann sjálfan og þá sömuleiðis væntanlega að fara yfir stöðuna í peningamálastefnunni og í þeim breytingum sem fram undan eru í ríkisfjármálum. Nefndin er þegar komin til landsins og fundar þessa viku og fram á mánudag með ýmsum aðilum í íslensku samfélagi og mun síðan, að ég hygg, á fimmtudag í næstu viku halda blaðamannafund og kynna niðurstöðu heimsóknar sinnar. Þá getur stjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í framhaldi af því væntanlega fjallað um skýrslu nefndarinnar 

Virðulegi forseti. Því ber að fagna að á leiðinni sé sendinefnd Alþjóðagjaldeyrissjóðsins til að ræða hér við stjórnvöld vegna þess að ýmis brýn mál þarf að ræða við sjóðinn, meðal annars breytilega vexti á láni ríkisins en um þessar mundir eru þeir hærri en gerist almennt á fjármálamörkuðum. Það þýðir að ríkið greiðir núna um 5 millj. kr. á dag með fyrstu greiðslunni sem við fengum í nóvember síðastliðnum. En þessi greiðsla er geymd á reikningi í Bandaríkjunum á umtalsvert lægri vöxtum. Annað sem ég tel mjög brýnt að ræða við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn er stýrivaxtalækkun, en í efnahagsstefnu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins stendur að þeir muni ekki lækka fyrr en gengisstöðugleika hafi verið náð. Við innleiddum hérna gjaldeyrishöft einmitt til þess að ná þessum gengisstöðugleika og því er óskiljanlegt að hér á landi séu raunvextir um tíu prósentustigum hærri en í nágrannalöndunum, sérstaklega þegar litið er til þess að flest útflutningsfyrirtæki eru of skuldsett til að hátt innlánavaxtastig hér á landi virki sem mikilvægur hvati fyrir þau til að flytja gjaldeyri til landsins. Virðulegi forseti. Ef takast á að reisa efnahagslífið við eftir bankahrunið og gengisfall krónunnar þurfa stýrivextir að taka mið af stöðu efnahagslífsins, þróun á fasteignamarkaði og verðbólguþróun eins og hún hefur verið síðustu þrjá mánuði en samkvæmt henni ætti verðbólga á ársgrundvelli aðeins að vera 1,4%. Það er með öðrum orðum mikilvægt að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn geri sér grein fyrir þeirri stöðu sem íslenskt efnahagslíf er í.

Frú forseti. Þegar sjóðurinn óskaði eftir því að koma í heimsókn til Úkraínu í apríl núna fyrir kosningar og voru aðstæður mjög svipaðar þar eins og hér. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafði ekki greitt út útborgun á láninu vegna þess að ríkisstjórn landsins hafði ekki staðið við samningsskilmála við sjóðinn, ekki dregið nægilega mikið saman í ríkisfjármálum og var ekki tilbúin að afhenda sjóðnum yfirstjórn orku- og lífeyrismála í landinu. Það urðu svo mikil átök í úkraínska þinginu að mér skilst að þingmenn þar hafi nánast slegist. Þegar sjóðurinn síðan heimsótti Lettland einnig í apríl að eigin ósk voru aðstæður þar einnig svipaðar og hér á landi.  Hvað skyldi sjóðurinn ætla að fara núna fram á við ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna? Ríkisstjórnin hefur frestað öllum aðgerðum fram yfir kosningar og virðist enn ekki tilbúin til að ræða neinar aðgerðir í ríkisfjármálum. Hún talar og talar. Það virðist vera mest talað um Evrópusambandið en lítið um það sem þarf að gera hérna innan lands. Hv. þm. Helgi Hjörvar nefndi ný lög Seðlabankans og að þau væru ástæða komu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Ég efast stórlega um að meginástæða komu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sé að ræða ráðningar í Seðlabankann. Ég hef hins vegar mun meiri trú á að hann sé að koma hérna til að ræða um stöðu ríkisfjármála og þá staðreynd að ríkisstjórnin hefur ekki gert neitt í því sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn mun væntanlega fara fram á til þess að við fáum þetta lán. 
             Mér fannst líka mjög einkennilegt að hlusta síðan á hv. þm. Lilju Mósesdóttur þar sem hún var einmitt að tala um ýmsar ástæður fyrir því að ríkisstjórnin 

Virðulegi forseti. Ég á ekki gott með að átta mig á því hvað hv. þingmanni gengur til með að reyna að gefa í skyn að hér búi eitthvað óeðlilegt undir eða að maðkur sé í mysunni. Ég held að það sé einmitt þvert á móti mjög mikilvægt á þessum tímum að ekki sé að ósekju verið að reyna að grafa undan trúverðugleika á íslenskum efnahagsmálum og stöðu þeirra.

Hvað kallar þú ...?

Það hefur legið fyrir frá 13. mars síðastliðnum að ólokið væri ákveðnum verkefnum úr heimsókn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins þá sem nú er verið að ljúka og þarf engum að koma á óvart nema hv. þingmanni. Sömuleiðis liggja fyrir yfirlýsingar af opinberum blaðamannafundum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um að í öllum aðalatriðum gangi samstarfsáætlun Íslands og sjóðsins eftir og að hér miði í rétta átt, hér séu vextir að lækka, hér sé útlit fyrir að dragi úr verðbólgu og að ýmis annar árangur náist. Það eru mikilvæg jákvæð skilaboð um þróun efnahagsmála á Íslandi á ögurstundu í lífi þjóðarinnar. Þess vegna er mikilvægt að halda því til haga sem jákvætt er og uppbyggilegt hefur verið á síðustu mánuðum í efnahagsþróun hér en ekki algerlega að tilefnislausu, að því er virðist, að reyna að vefengja að opinberar yfirlýsingar alþjóðlegra stofnana séu á rökum reistar og eftir efni máls ósannar, enda veit hv. þingmaður og þeir þingmenn sem hafa kynnt sér þróun efnahagsmála hér á síðustu vikum og mánuðum að þetta er auðvitað með þessum hætti. En það er jafnframt rétt að á málalista ríkisstjórnarinnar eru ákveðin verkefni sem eiga eftir að koma fyrir þetta sumarþing meðal annars í tengslum við ríkisfjármálin og þingið á eftir að vinna úr því. En ég kvíði því ekki að við munum ljúka því verki hér vel og skilmerkilega 

Frú forseti. Ég ætla að byrja á því að óska hv. þm. Guðbjarti Hannessyni til hamingju með að vera formaður fjárlaganefndar. Það er mjög veigamikið verkefni núna í þessum erfiðleikum þjóðarinnar og það mun reyna mikið á fjárlaganefnd á næstunni við að ná fjárlögum ríkisins aftur á núll. Borist hafa fréttir um að hæstv. menntamálaráðherra hafi ákveðið að halda áfram að byggja tónlistarhús. Mig langar til að spyrja hv. þm. Guðbjart Hannesson eins og forvera hans - ég hef spurt nokkrum sinni að því: Hvar kemur þessi fjárhæð fram í fjárlögum? Það er nefnilega þannig að í fjárlögum 2003 kemur fram í grein 7.7, Ýmsar heimildir, með leyfi frú forseta: „Að stofna félag um rekstur tónlistar- og ráðstefnuhúss í Reykjavík á grundvelli samnings við Reykjavíkurborg og greiða nauðsynlegan kostnað vegna þess.“ Og viti menn, þessi örstutta, litla grein kostaði þjóðina 25 milljarða og það er ekki orð um það í fjárlögum. Það er ekki nein tala neins staðar. Ég spyr: Hefur komið fram hvað þessi ákvörðun hæstv. menntamálaráðherra kostar ríkissjóð mikið? Hvaða upphæð er þetta og munum við eiga von á því að sjá það annaðhvort í fjárlögum eða lánsfjárlögum? Samkvæmt 41. gr. stjórnarskrárinnar er bannað að greiða fé úr ríkissjóði nema með fjárlögum eða fjáraukalögum. Mig langar til að vita hvað þetta muni kosta mikið til viðbótar á sama tíma og menn eru að skera niður almannaþjónustu og svo framvegis. Ég þarf ekki að nefna það. Þá eru menn að fara út í gífurlegan mikinn kostnað sem að mínu viti er að töluverðu leyti borgaður með gjaldeyri og það er heldur ekki mikið til af honum í landinu.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hamingjuóskir sem snerta embætti mitt sem formaður fjárlaganefndar. Ég óska eftir góðu samstarfi við hv. þingmann og aðra varðandi þá vinnu sem þar er fram undan. Hv. þingmaður spyr hvar sé hægt að sjá í fjárlögum eða fjáraukalögum upphæðir varðandi skuldbindingar um tónlistarhús. Um þetta var fjallað ítarlega, yfirlýsing sem hv. þingmaður er að vitna í er frá 19. febrúar 2009, það var viljayfirlýsing menntamálaráðuneytis og Reykjavíkurborgar að halda áfram byggingu hússins. Það var síðan fjallað um þetta í fjárlaganefnd í marsmánuði og erindi voru send til menntamálaráðuneytisins og til Ríkisendurskoðunar varðandi það hvernig fara ætti með þetta mál. Þar kom fram að þetta mál hefur verið bókað í fjárlögum, það var bókað strax 2006 undir 6. gr. heimildum, allir þeir samningar sem þar eru. Þarna er um að ræða hlutafélag sem er undir E-hluta ríkisfjárlaga og þarf þar af leiðandi ekki að bókast sérstaklega í fjárlögunum að mati bæði menntamálaráðuneytis og Ríkisendurskoðunar. Það skal þó segjast hér að það er ekki eðlilegt að ekki sé þá gerð grein sérstaklega fyrir þeim fjárskuldbindingum sem um er að ræða. Ég mun beita mér fyrir því að þær verði lagðar fram hér í þinginu, annaðhvort í gegnum fjáraukalög, eins og lagt er til í bréfi Ríkisendurskoðunar, eða í fjárlögum árið 2010. Endanlegir samningar hafa ekki verið lagðir fram og hafa ekki komið fram, hvorki til þingsins né opinberlega, að ég best veit, og nefndin hefur ekki fjallað um þetta enn þá. En það liggja fyrir bréf frá marsmánuði, bæði frá menntamálaráðuneyti og Ríkisendurskoðun, um allar upphæðir í málinu. Hv. þingmaður nefndi 24 milljarða sem er heildarkostnaðurinn, það þýðir að skuldbinding sem eftir er að fullnusta miðað við októberverðlag er um 14 milljaðar, þar af er ríkishlutinn 54%, ef ég man rétt. Það má segja að þarna sé ríkið að skuldbinda sig til að greiða 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir að taka þetta mál upp hér undir Störfum þingsins. 436 milljónir á ári í 35 ár eru gríðarháar upphæðir, enginn velkist í vafa um það. Ég hef sjálf leyft mér að spyrja þeirrar spurningar, í ljósi stöðu ríkissjóðs og þeirra ákvarðana sem fram undan eru við fjárlagagerð og fjáraukalagagerð, hvort við höfum efni á því að byggja upp tónlistar- og ráðstefnuhúsið með þeim hætti sem gert hefur verið ráð fyrir hingað til. Ég dreg enga dul á að það er nauðsynlegt að byggja gott tónlistarhús yfir Sinfóníuhljómsveit Íslands en það verður að vera rekstrargrundvöllur fyrir slíku húsi og það verða að vera til peningar, væntanlega bæði í ríkissjóði og borgarsjóði, til þess að greiða þann gríðarháa kostnað sem felst í því að byggja stórhýsið hér úti á höfn. Þá erum við ekki byrjuð að tala um kostnaðinn sem hlýst af rekstri í slíku húsi, hvers konar rekstur sem það yrði. Ég held að við þurfum einfaldlega, frú forseti, þingheimur og borgin og kannski þjóðin öll, að velta því fyrir okkur hvort nú sé ekki rétt að staldra við og endurmeta og endurskoða þessar áætlanir, jafnvel fresta þeim um einhvern tíma. Auðvitað er það ekki auðveld ákvörðun og langt frá því að vera sársaukalaus en það hlýtur að vera hægt að meta þetta eins og annað í ljósi þeirrar erfiðu stöðu sem við erum í og í ljósi þeirra erfiðu ákvarðana um niðurskurð sem þarf að taka hér á næstu vikum og mánuðum.

Frú forseti. Ég ætla að leyfa mér að taka undir með hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur. Ég held að við þurfum í komandi aðgerðum að hugsa fyrst og fremst um fólk fremur en fasteignir. Sem nefndarmaður í fjárlaganefnd vil ég skoða það með mjög opnum huga að málefni er varða tónlistarhús við höfnina í Reykjavík verði endurskoðuð. Ég held að við þurfum að hafa allt uppi á borðinu í þeim efnum. Ég fagna því sem fram kom hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal að það þurfi að skoða alla þessa hluti með opnum huga. Ég endurtek að við verðum og hljótum að hafa það í forgrunni við komandi fjárlagagerð að fólk verði í fyrirrúmi fremur en fasteignir.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir að taka þetta stóra mál upp hér á Alþingi. Þetta er mál sem hefur margoft verið til umræðu hér í þingsölum. Ég verð að lýsa þeirri skoðun minni að ég er ósammála þeim hv. þingmönnum sem hafa talað og sagt að slá eigi þessum framkvæmdum á frest. Ákvörðun mín byggist fyrst og fremst á því að þarna er um mjög stóra framkvæmd að ræða sem búið er að setja mikla fjármuni í í gegnum tíðina. Menn þurfa að hugsa það til enda hvað það þýðir að slá þessari ákvörðun á frest, loka því sem búið er að gera niðri við höfn, hvað það mun kosta til framtíðar. Þetta skiptir gríðarlega miklu máli fyrir atvinnustigið í landinu. Við sjáum nú þegar atvinnuleysið fara stigvaxandi og það kemur fyrst og fremst niður í þeim greinum sem m.a. byggja afkomu sína á byggingu tónlistar- og ráðstefnuhúss, á verkafólki, á arkitektum, á tæknifræðingum, á verkfræðingum, á fólki sem vinnur í byggingargeiranum. Þarna sjáum við fram á að hægt sé að skapa atvinnu á næstu árum, hugsanlega hundruð atvinnutækifæra. Ég byggi afstöðu mína á því að þarna eru atvinnutækifæri sem við eigum að hlúa að. Ég tel það algjört glapræði við þessar aðstæður að slá þessari framkvæmd á frest út frá atvinnustiginu og ekki síst vegna þess að nú þegar er gríðarlegur kostnaður til fallinn vegna þessa verkefnis. Ég fullyrði, ég hef komið að þessu verkefni í mörg ár, að það muni verða miklu dýrara fyrir þjóðarbúið að slá þessari framkvæmd á frest en að halda henni áfram.

Virðulegur forseti. Þessi umræða er að þróast út í tal á milli samfylkingarþingmanna. Hér hafa komið upp hv. þingmenn Þórunn Sveinbjarnardóttir og Sigmundur Ernir Rúnarsson og talað fyrir því að fresta eigi tónlistarhúsinu. Hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson segir að það eigi að hugsa um fólk frekar en fasteignir. Svo kemur hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir og segir að það sé glapræði að fresta þessari byggingu,  
             Ég tel að það eigi einmitt að hugsa um fólk fremur en fasteignir, og það er ágætt að hæstv. samgönguráðherra, Kristján L. Möller, hlustar nú á. Ég tel að það eigi að hugsa um fólk frekar en fasteignir og vil því draga hér inn í umræðuna aðra framkvæmd sem er nýbygging Landspítala – háskólasjúkrahúss. Það er líka dýr bygging og ég tel að það eigi að fara í hana af því að ég vil hugsa um fólk. Í því að hugsa um fólk felst líka að hugsa um fasteignir. Það var því ágætt að fá fram afstöðu samfylkingarþingmanna sem hér rífast opinberlega um það hvort fresta eigi tónlistarhúsinu eða ekki. Það gæti verið áhugavert að heyra hvað hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson segir um Landspítala – háskólasjúkrahús. Á að fara í þá framkvæmd eða ekki? Ég segi já.

Frú forseti. Ég vil þakka formanni fjárlaganefndar, hv. þm. Guðbjarti Hannessyni, fyrir það að hann ætlar að breyta vinnulaginu í nefndinni eftir því sem mér skildist. Það er nefnilega að færast í aukana að menn byggi svona hús og fasteignir fram hjá fjárlögum og þar með fram hjá stjórnarskránni, það er ekki út í bláinn að stjórnarskráin er með þetta ákvæði. Þetta er til þess að við séum ekki að skuldbinda komandi kynslóðir án þess að vita af því. Ég nefni fyrirbæri eins og Egilshöll, sem er í miklum vandræðum. Ég nefni heilmikið af framkvæmdum opinberra aðila, sveitarfélaga líka, þó að það séu mjög ströng ákvæði í sveitarfélagalögum um að þau megi ekki skuldbinda komandi kynslóðir hafa menn verið að gera þetta engu að síður. Ég hef spurt að því aftur og aftur: Er skuldbinding fólgin í þessu? Ef það er skuldbinding á það að koma fram í fjárlögum eða hjá viðkomandi sveitarstjórn í hvað hún er búin að skuldbinda útsvarspeninga til næstu ára. Varðandi það að veita atvinnu. Mér skilst að aðalhópur verkamanna verði Kínverjar sem þarf að flytja til landsins vegna þess að það sé mjög sérhæft verk að setja upp glerhjúpinn og svo er það eitthvert óskaplega mikið hljóðkerfi sem er ekki framleitt á Íslandi, alveg örugglega ekki. Meginkostnaðurinn felst í því að nota þann litla gjaldeyri sem við fáum að láni hjá gjaldeyrisvarasjóðnum í þetta. Ég er því eindregið á móti þessu og ég vil endilega að menn skoði það að stöðva framkvæmdir og geyma þetta hús til minningar um bruðl og óráðsíu opinberra aðila og hafa til minnis fyrir þjóðina. Ég vil nefna það að fjöldi einstaklinga hefur þurft að hætta við framkvæmdir á íbúðarhúsum sínum, fjöldi fyrirtækja hefur þurft að hætta við framkvæmdir á húsnæði sínu, skrifstofuhúsnæði og öðru. Við sjáum merki um þetta út um allan bæ. Af hverju í ósköpunum skyldi ríkið halda áfram með sína framkvæmd eins og ekkert hafi gerst?

Hæstv. forseti. Það gleður mig að hv. þm. Pétur Blöndal skuli tala gegn útvistun, einkavæðingu og þeirri útleigustarfsemi sem átt hefur sér stað á undanförnum árum, fasteignafélög sem yfirtóku eignir og slíkt. Ég held að það sé alveg rétt að við eigum einmitt að varast þetta vegna þess að í raunveruleikanum voru menn oft bara að færa út úr bókhaldinu skuldbindingar og færðu einungis leigugreiðslur innan hvers árs. Ég held að það sé mjög mikilvægt að menn færi skuldbindingarnar inn í rekstrarreikninga fyrirtækja og það alveg eins hjá ríkinu þegar um er að ræða langtímaskuldbindingar. Það hefur komið fram hér í umræðunni, einmitt hjá fyrrverandi ríkisstjórn, að breyta þurfi reglunum um ohf.-félögin okkar og þau félög sem hafa verið undir E-hlutanum sem þingið hefur ekki haft neitt af að segja. Þá erum við jafnvel að tala um fyrirtæki eins og Landsvirkjun og aðra slíka aðila sem við höfum ekkert forræði yfir. Þessu var breytt og nú getur fjárlaganefnd kallað eftir upplýsingum og fengið að fylgjast með hvaða ákvarðanir eru teknar og hvernig málum er háttað. Ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir þingið að koma þannig að málunum. Varðandi tónlistarhúsið og hvort um er að ræða framkvæmd sem eigi að ljúka eða ekki held ég að það sé rétt að þingheimur ræði það mál og skoði. Þarna er um að ræða framkvæmd sem var áætluð upp á 24 milljarða kr. Þegar er búið að ráðstafa 10 milljörðum og að hluta til er búið að kaupa inn efni. Menn hafa rætt þetta í samhengi við atvinnumálin og ég held að menn eigi að gera það áfram vegna þess að auðvitað fellur til kostnaður ef menn hætta byggingunni. Það liggja fyrir ágætar greinargerðir, bæði frá menntamálaráðuneytinu og frá Ríkisendurskoðun, sem voru lagðar fram í fjárlaganefnd og eru opinber skjöl sem allir þingmenn hafa aðgang að. Þar er bæði fjallað um með hvaða hætti á að færa þetta í ríkisreikningi og fjárlögum eða fjáraukalögum. Þar er líka fjallað um áætlanir sem liggja að baki bæði varðandi byggingarkostnað og áætlaða leigu. Að auki er ástæða til að vekja athygli á því að þessi samningur liggur ekki endanlega fyrir á milli aðila, að ég best veit, en ég vænti þess að hann komi til okkar áður en hann verður staðfestur af menntamálaráðuneytinu. 

Frú forseti. Það vekur furðu mína að á dagskrá þingsins skuli ekki vera eitt einasta mál sem varðar brýna hagsmuni íslenskra heimila og fyrirtækja. Til hvers erum við hér saman komin í sumar nema til að ræða þau mál? Ég spyr, frú forseti: Er það virkilega svo að ríkisstjórnin hafi ekki óskað eftir því að kynna þingmönnum skýrslu um stöðu efnahagsmála? Ég vísa þar m.a. í ágætisábendingar vinstri grænna þegar næstsíðasta ríkisstjórn kallaði þing saman og vinstri grænir bentu vel og rækilega, og réttilega, á það að þá voru sett á dagskrá mál sem höfðu ekkert með ástandið að gera. Hvaða mál eru hér á dagskrá? Það eru ýmis tæknileg mál um hlutafélög og einkahlutafélög. Það hljómar ágætlega, það á að spá eitthvað í kynjahlutföll. En hvað er það? Það á að birta í ársskýrslum fyrirtækja upplýsingar um fjölda kvenna og karla í stjórnum fyrirtækja. Í ársskýrslum fyrirtækja eru þegar birtar upplýsingar um það hverjir sitja í stjórn. Þetta er væntanlega fyrir þá sem geta ekki greint á milli kven- og karlmannsnafna. Hvað er svo fleira? Erfðabreyttar lífverur. Eiturefni og hættuleg efni. Meðhöndlun úrgangs. Eflaust eru þetta allt góð mál, eins og þingmál eiga alltaf að vera, en 

Vegna orða hv. þingmanns vill forseti geta þess að hæstv. forsætisráðherra mun ræða stöðu efnahagsmála strax eftir helgina. Hv. 2. þm. Norðaust., Birkir Jón Jónsson, vill hér ræða fundarstjórn forseta. Forseti vill geta þess að hann telur ekki neitt athugavert við þá fundarstjórn sem hér er viðhöfð.

Frú forseti. Ég ætla að leyfa mér, þrátt fyrir orð hæstv. forseta, að gera athugasemd við það hvernig þetta þing fer af stað, hvernig hæstv. nýkjörinn forseti stýrir þessum fundum og þá sérstaklega um hvaða mál við ætlum að ræða á fyrstu dögum þingsins. Eins og formaður Framsóknarflokksins benti réttilega á varð bylting í samfélaginu eftir síðustu áramót og Vinstri hreyfingin – grænt framboð gerði mjög alvarlegar athugasemdir við það hvernig þáverandi ríkisstjórn setti fram mál sín á fyrstu dögum þess vorþings. Ég vil upplýsa hæstv. forseta um það að staða heimilanna og fyrirtækjanna er helmingi verri í dag en hún var við upphaf ársins. Að ríkisstjórnin skuli setja fram sem forgangsmál sín frumvörp um vörumerki, erfðabreyttar lífverur, eiturefni og hættuleg efni, meðhöndlun úrgangs og fleira er þjóðinni ekki bjóðandi. Við hljótum að kalla eftir því að ríkisstjórnin geri grein fyrir því hvað hún ætlar sér í efnahagsmálum, hvað hún ætlar sér að gera í grafalvarlegri stöðu heimila og fyrirtækja 

Frú forseti. Ég geri einnig athugasemdir við dagskrá fundar á Alþingi. Mér finnst í hæsta máta óeðlilegt að þau mál sem eru lögð fram hérna, eignarhald, kynjahlutföll og starfandi stjórnarformenn, og svo EES-reglur þegar við erum að horfa upp á, hálfu ári síðar, enn á ný að ekkert er verið að gera fyrir íslensk heimili og íslenskan almenning. Manni hefði kannski dottið í hug að hæstv. viðskiptaráðherra hefði áhuga á að flytja mál sem varðar t.d. afnám verðtryggingar, lækkun dráttarvaxta, bann við gengistryggingu lána, einföldun á starfsumhverfi fyrirtækja og lækkun kostnaðar eða hugsanlega - það má náttúrlega láta sig dreyma - leiðréttingu skulda heimila og fyrirtækja landsins. Nei, við ætlum að fara að tala hérna um erfðabreyttar lífverur, eiturefni og hættuleg efni og að sjálfsögðu mjög mikilvægt mál sem er meðhöndlun úrgangs. 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að óska hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra til hamingju með nýtt og veigamikið starf. Hæstv. ráðherra hefur verið óþreytandi við að segja okkur þá sjálfgefnu hluti að sjávarútvegur og landbúnaður muni á næstunni standa undir stærri hluta þjóðarframleiðslu en áður og gegna lykilhlutverki í atvinnulífi næstu ára. Þetta er allt gott og blessað. En hvernig munu þá stjórnvöld bregðast við? Hvernig ætlar ríkisstjórnin að tryggja að möguleikar atvinnulífsins verði sem mestir til að standa undir hagvexti og góðum lífskjörum? Það mætti ætla að sjálfgefið svar við þessum spurningum væri að það yrði gert best með því að létta byrðum af atvinnulífinu, draga úr óvissu, gera stjórnendum betur kleift að skipuleggja sig á næstunni. En er það svo? Öðru nær. Ríkisstjórnin hefur helst lagt það til í sjávarútvegsmálum sem hefur sett sjávarútveginn í hreint uppnám og þegar valdið ómældu tjóni í greininni og þeim atvinnurekstri sem er beintengdur sjávarútveginum. Hver sveitarstjórnin á fætur annarri hefur sent frá sér ákall til ríkisstjórnarinnar um að falla frá áformum sínum, draga úr óvissunni og tryggja stöðugleika í grundvallaratvinnuvegi okkar á þeim tímum þegar þörfin kallar mest á slíkt. Tilgangur þessarar umræðu hér og nú er einmitt að kalla eftir viðbrögðum hæstv. ríkisstjórnar við þessum óskum og kröfum fólks úti um allt land. Ríkisstjórnin hefur boðað að innkalla eigi allar aflaheimildir á næstu 20 árum og hefjast skuli handa strax á næsta ári. Hér er talað býsna skýrt. Það virðist liggja fyrir að fara svokallaða fyrningarleið þvert ofan í ráð þeirra sem gleggst þekkja til í sjávarútvegi, þvert ofan í vilja sjávarbyggðanna og þó að fyrir liggi að slíkt muni setja sjávarútveginn í algjört uppnám. Það er því hraustlega mælt þegar ríkisstjórnin býður síðan hagsmunaaðilum til samráðs um leið sem þeir hafa sjálfir dæmt algjörlega óhæfa og fært rök fyrir að muni kalla gjaldþrot og hrun yfir greinina. Það er eins og að aldrei sé vikið að því að sjávarútvegurinn er atvinnugrein sem lýtur lögmálum atvinnulífsins en verður ella undir. Ætla menn ekki að gæta þess að sjávarútvegurinn njóti stöðugs og áreiðanlegs rekstrarumhverfis? Á öll langtímahugsun að hverfa út úr greininni? Gleyma menn því kannski að kaup á nýjum skipum er langtímafjárfesting sem ekki þýðir að ráðast í nema menn viti hvað framtíðin ber í skauti sér og menn ná ekki góðu markaðsverði nema með stöðugleika í vinnslu og afhendingaröryggi á afurðunum? Þess vegna má spyrja: Er líklegt að fyrningarleiðin geri stöðu okkar á erlendum mörkuðum sterkari í ljósi þess að fyrning veiðiréttar mun augljóslega auka óvissuna og gera mönnum þar með erfiðara fyrir að skipuleggja markaðsstarf sitt? Þegar menn boða fyrningarleið er eins og að þessi einföldu sannindi séu alltaf látin lönd og leið. Og nú vil ég spyrja hæstv. ráðherra sem hlýtur að vera grundvallarspurningin: Telur hann líklegt að 5% árleg fyrning aflaheimilda muni styrkja stöðu sjávarútvegsins? Hvað í þessari aðferðafræði gerir það að verkum að sjávarútvegurinn eflist frá núverandi ástandi? Ætli fyrningarleiðin sé líkleg til þess að sjávarútvegurinn verði hagkvæmari atvinnugrein en ella? Það er að vísu þekkt röksemd frá fyrri árum þegar menn töluðu máli veiðigjalds og fyrningar, þá var vísað til þess að flotinn væri of stór miðað við afrakstur fiskstofna, skipunum þyrfti þess vegna að fækka og útgerðir að stækka og sameinast. Með fyrningu eða hálfu veiðigjaldi mætti knýja sjávarútveginn til þess að draga meira úr tilkostnaði, fækka skipum hraðar og meira, hagræða, sameinast og stækka. Er það þetta sem vakir fyrir stjórnvöldum, að spila á frekari samþjöppun aflaheimilda til að draga úr tilkostnaði? Fyrningarleiðin mun í rauninni í sinni einföldustu mynd leiða til þess að geta útgerðarinnar til að standa undir fjárhagslegum skuldbindingum sínum mun stórskaðast. Framleiðnin mun hverfa af því að tekjumöguleikarnir eru settir í uppnám. En fastur kostnaður, svo sem fjárhagslegar skuldbindingar, verður áfram til staðar - eða hvað? Fyrirtæki munu gefast upp. Lánardrottnar verða fyrir skaða. Það er augljóst að þetta mun stuðla að tilfærslu veiðiréttar á milli byggðarlaga, langlíklegast frá minni byggðarlögum til hinna stærri nema inn í kerfið verði byggt fyrirkomulag aukinna tilfærslna. Er það ætlunin? Sá sem fyrstur verður fyrir atlögu fyrningarinnar er auðvitað nýliðinn, einyrkinn sem menn hafa svo gjarnan talað um, ekki síst á hátíðarstundum, að þurfi að efla í sjávarútveginum. Hann er fjárhagslega veikastur fyrir í flestum tilvikum og fyrningin verður honum því strax dýrkeypt. Með öðrum orðum verða fyrstu fórnarlömb fyrningarleiðarinnar þeir sem eru nýjastir í atvinnugreininni, fulltrúar nýliðunarinnar sem er mjög rómuð, þeir sem fyrir eru fjárhagslega veikastir og minni byggðarlögin í landinu. Þess vegna er ekki að undra að harðorð mótmæli hafi komið frá slíkum stöðum. Hreppsnefnd Grímseyjar segir t.d. um fyrningarleið ríkisstjórnarinnar, með leyfi virðulegs forseta: „Þetta er sú alversta hugmynd sem komið hefur fram í sjávarútvegsstefnu okkar Íslendinga.“ Og viljum við bæta við: Og hafa þær þó margar vitlausar komið fram. Í afar athyglisverðri grein í Morgunblaðinu á sunnudaginn skrifa eigendur vel rekins og öflugs fjölskyldufyrirtækis á Rifi á Snæfellsnesi afskaplega athyglisverða grein sem ég ætla að biðja hæstv. ráðherra að lesa vel og kynna sér. Hér er um að ræða samhenta fjölskyldu sem vinnur af alefli að rekstri sínum og hefur gert um áratugaskeið. Þau lýsa vel áhrifunum af fyrningarleiðinni með þessum orðum, með leyfi forseta: „Núverandi stjórnvöld hafa boðað þá leið að innkalla veiðiheimildir frá og með kvótaárinu 2010/2011. Verði það gert án þess að fyrir komi bætur mun þessi aðgerð bitna harðast á þeim sem keypt hafa veiðiheimildir sl. 5–6 ár, nýliðunum í greininni sem hafa ekkert annað gert en fylgja leikreglunum til að byggja upp sinn rekstur. Samt eru þessar breytingar m.a. sagðar gerðar til auðvelda nýliðun í greininni. Fyrir okkur eru það algjör öfugmæli. Við teljum að hægt sé að gera breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu og ná meiri sátt um það án þess að fara í slíkar harkalegar breytingar.“ Virðulegi forseti. Það er nauðsynlegt að þessi mál skýrist. Hið alvarlega er að stefnumörkun ríkisstjórnarinnar og að því er virðist staðfastur ásetningur um að fara fyrningarleiðina er þegar búinn að valda skaða. Stjórnendur halda að sér höndum. Áhugi manna á að fjárfesta í sjávarútvegi hefur þornað upp. Þjónustuaðilar verða varir við minni vörukaup og það er reynt að slá fjárfestingum á frest svo sem kostur er. Það er ástæða til að óttast áhrif á lánamöguleika sjávarútvegsins vegna þeirrar óvissu sem umlykur greinina um þessar mundir. Þetta ástand dýpkar því enn frekar þá efnahagskreppu sem við búum við og var þó ekki á hana bætandi. Sú óvissa sem ríkisstjórnin hefur kallað yfir sjávarútveginn er í hróplegu ósamræmi við tal hæstv. sjávarútvegsráðherra um þýðingu sjávarútvegsins á komandi árum. Þess vegna er nauðsynlegt að hæstv. ráðherra skýri málin og greini okkur frá þeim útreikningum sem hljóta núna að liggja fyrir um áhrif fyrningarleiðarinnar á einstakar byggðir, á stöðu sjávarútvegsins í heild sinni, á einyrkjana og þá sem nýlega hafa haslað sér völl í sjávarútvegi. Því verður ekki trúað að ríkisstjórn skrifi það inn í stefnuyfirlýsingu sína að fara fyrningarleið nákvæmlega eins og þar er tilgreint öðruvísi en að fyrir liggi mat sem byggi á vönduðum útreikningum óvilhallra aðila sem hafa kynnt sér þessi mál. Það er algjörlega óhugsandi að yfirlýsing af þessu taginu sé bara pólitísk yfirlýsing án þess að á bak við liggi vandaður fræðilegur útbúnaður. Það er líka eðlilegt að spyrja: Liggur fyrir hvernig staðið verður að fyrningu aflaheimildanna? Hvaða prósentur á að nota og hvernig verður þetta unnið? Hvenær er ætlunin að fyrningin hefjist? Um það hafa komið fram mjög misvísandi svör frá hæstv. ríkisstjórn. Er ætlunin að sama fyrningarprósenta gildi um allar útgerðir í landinu eða verður þetta notað til einhvers konar mismununar í pólitískum 

Frú forseti. Ég þakka fyrir það tækifæri sem gefst til að ræða fiskveiðistjórnina og ýmis atriði hennar. Ég þakka hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni fyrir að hefja þessa umræðu á hinu hv. Alþingi. Í umræðum undanfarið hefur mestur þróttur manna farið í að ræða eina hlið málsins sem er innköllun aflaheimilda og endurráðstöfun þeirra. Að mínu mati er ekki hægt að skoða breytingu á einum hluta kerfisins einangrað. Þess í stað verður að horfa á heildina í ljósi þeirra markmiða sem sjávarútveginum sem grunnatvinnugrein þjóðarinnar eru sett. Í þessu skyni er rétt í upphafi að renna yfir nokkur atriði í stefnuyfirlýsingu nýrrar ríkisstjórnar á þessu sviði en óhjákvæmilegt er að horfa einnig til stefnumótunar hennar almennt. Fram kemur í stefnuyfirlýsingunni að ríkisstjórnin vill beita sér fyrir breiðri sátt sem geti orðið grunnur að nýjum efnahagslegum og félagslegum stöðugleika á Íslandi. Í því felst m.a. að ná samstöðu um hagstæð rekstrarskilyrði fyrir fyrirtæki þannig að störf verði varin og aðstæður skapaðar fyrir fjölgun þeirra á ný. Ljóst er að ofangreint markmið næst ekki nema með samstilltu átaki, takist að ná góðum og jöfnum hagvexti. Að mínu mati er framangreint grunnur þess sem síðan kemur og verður að hafa það í huga þegar fjallað er um einstaka málaflokka. Við þurfum að hugsa þetta heildstætt. Þetta á ekki síst við um einn af grunnatvinnuvegum okkar, sjávarútveginn, eins þýðingarmikill og hann er fyrir þjóðina. Og áfram segir í stefnuyfirlýsingunni um fiskveiðar og sjávarútveg, með leyfi forseta: „Markmið sjávarútvegsstefnu ríkisstjórnarinnar er að fiskveiðar umhverfis landið séu hagkvæmar og skapi verðmæti og störf en séu jafnframt sjálfbærar og vistvænar og í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar um verndun vistkerfa, lífríkis og hafsbotns. Veiðiheimildir skulu ákvarðast af nýtingarstefnu sem byggist á aflareglu hverju sinni. Íslenskur sjávarútvegur mun gegna lykilhlutverki við þá endurreisn atvinnulífsins sem fram undan er. Það er því afar mikilvægt að skapa greininni bestu rekstrarskilyrði sem völ er á og treysta þannig rekstrargrundvöllinn til langs tíma, en jafnframt verði leitað sátta um stjórn fiskveiða.“ Framangreint er í beinu og góðu samræmi einnig við stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs svo ég mun vinna að þessum markmiðum af heilum hug sem sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Áfram segir í stefnuyfirlýsingunni með leyfi forseta: „Með sérstöku ákvæði í stjórnarskrá verði undirstrikað að fiskstofnarnir umhverfis landið séu sameign þjóðarinnar. Úthlutun aflaheimilda er tímabundinn afnotaréttur og myndar ekki undir neinum kringumstæðum eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir heimildunum. Bregðast þarf frekar við áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna, m.a. með því að gæta atvinnufrelsis og að tryggja að jafnræðis verði gætt við úthlutun afnotaréttarins og aðgengi að hinni sameiginlegu auðlind.“ Ég get nefnt það hér að ég fékk samþykkt á ríkisstjórnarfundi í gær frumvarp til breytinga á lögum um fiskveiðar sem fela m.a. í sér möguleika á frjálsum handfæraveiðum við ströndina. Þótt ekki sé hér um mikið magn að ræða og því séu settar ákveðnar skorður tel ég það engu að síður mikilvæga opnun á kerfinu sem hægt verði að vinna áfram að. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar kemur einnig fram yfirlit um brýnar aðgerðir í sjávarútvegsmálum. Þar vil ég einkum nefna til eftirfarandi: Að stefnt skuli að frekari fullvinnslu afla hérlendis og að óunninn afli verði settur á innlendan markað. Skoðaðir verði möguleikar sem takmarka framsal á aflaheimildum og auka veiðiskyldu og að endurskoða tilfærslur á heimildum milli ára. Grunnslóð verði vernduð. Kannaðir verði möguleikar þess að veiðar afkastamikilla skipa á grunnslóð og inni á fjörðum verði takmarkaðar frá því sem nú er með það að markmiði að treysta grunnslóðina sem veiðislóð fyrir smærri báta og umhverfisvænni veiði. Í stefnuyfirlýsingunni er sérstakur kafli um endurskoðun laga um fiskveiðar. Þar er kveðið á um að lög um stjórn fiskveiðar verði endurskoðuð í heild með það að markmiði: Í fyrsta lagi að stuðla að vernd fiskstofna. Í öðru lagi að stuðla að hagkvæmri nýtingu auðlinda sjávar. Í þriðja lagi treysta atvinnu. Í fjórða lagi að efla byggð vítt og breitt um landið. Í fimmta lagi að skapa sátt meðal þjóðarinnar um eignarhald og nýtingu auðlinda sjávar og í sjötta lagi að leggja grunn að innköllun og endurráðstöfun aflaheimilda á 20 ára tímabili í samræmi við stefnu flokkanna. Þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Endurskoðunin mun verða unnin í samráði við hagsmunaaðila í sjávarútvegi og miðað við að áætlun um innköllun og endurráðstöfun taki gildi í upphafi fiskveiðiárs 1. september 2010.“ Hér er fyrst og fremst verið að tala um að áætlunin muni þá liggja fyrir. „Skipaður verði starfshópur er vinni að endurskoðuninni og kalli til samráðs hagsmunaaðila og sérfræðinga.“ Jafnframt segir í yfirlýsingunni: „Ríkisstjórnin telur brýnt að treysta í sessi siðræn viðhorf í umgengni við hafið og auðlindir sjávar í ljósi þess að maðurinn er hluti af náttúrunni og verður að umgangast hana af ábyrgð. Nýta þarf krafta sjómanna og útgerðarmanna í hafrannsóknum til að efla gagnasöfnun og rannsóknarverkefni sem þeir eru þátttakendur í. Kortleggja vel menntun og fræðslu í sjávarútvegi með það að markmiði að auka menntunarstig í greininni.“ Það liggur fyrir að engin sátt er hjá þjóðinni um núverandi fiskveiðistjórnarstefnu. Lítum á fjögur markmið sem fiskveiðistjórnarkerfinu voru m.a. sett. Þau eru: Að skapa atvinnu, stuðla að hagkvæmum veiðum, efla byggðir og efla fiskstofna. Ef við lítum á það sem við höfum farið yfir nú er áberandi að mörgum finnst aðgangur að auðlindinni ekki hafa verið réttlátur. Má í því sambandi vísa til athugasemda mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Jafnframt þekkjum við öll þann óheyrilega félagslega kostnað sem núverandi fiskveiðistjórnarkerfi hefur skapað. Kvótinn hefur verið seldur burt, eignir fólks í mörgum byggðarlögum hafa fallið stórlega í verði og atvinnuöryggi íbúanna er lítið. Það er ef til vill meginástæðan fyrir því að ekki er sátt um fiskveiðistjórnarkerfið eins og það er í dag en kveðið er á um í stefnuyfirlýsingunni að ráðast eigi í endurskoðun á því. Að hrinda slíku verkefni af stað er forgangsmál hjá mér sem ráðherra sjávarútvegsmála. Ég get ekki séð að það sé neitt sérstakt að óttast. Það á að taka upp nýtt fiskveiðistjórnarkerfi en flestir eru sammála um að núverandi kerfi þarfnist endurbóta. Til þess leiks verður öllum hagsmunaaðilum boðið og tryggt að þeir komi sjónarmiðum sínum að. Það getur ekki verið ásættanlegt, hvorki fyrir útgerðina né aðra, að búa til lengdar við fiskveiðistjórnarkerfi sem stór hluti þjóðarinnar er ósáttur við. Mönnum hefur undanfarið verið tíðrætt um svokallaða fyrningarleið og gert hana að aðalatriði þessa máls þannig að hún er aðalumtalsefni í utandagskrárumræðum. Víst er að fyrningarleiðin er nefnd í stefnuyfirlýsingunni og ástæðan fyrir því er að hún er ein leið til þess að auka réttlæti í greininni. En ég vil minna á álit okkar vinstri grænna þar sem stendur: „Þótt innköllun og endurráðstöfun aflaheimilda eins og að ofan greinir sé megintillaga Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er flokkurinn engu að síður reiðubúinn til að skoða aðrar leiðir til réttlátrar skiptingar, geti það orðið til þess að flýta fyrir breytingum í rétta átt og útilokar enga þeirra fyrir fram.“ Frú forseti. Ég skora á alla þá aðila sem tengjast sjávarútveginum, 

Frú forseti. Eftir að hafa hlýtt á hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra verð ég að segja að ég er ekki alveg viss um hvort ríkisstjórnin ætlar í fyrningarleiðina eða ekki. Það getur vel verið að hér sé einungis á ferðinni enn ein áætlunin um að hugsanlega skuli stefna að fyrningarleið. Satt að segja er það ekki alveg ljóst og hæstv. sjávarútvegsráðherra mun væntanlega skýra það. En ég ætla að ganga út frá því í þessari stuttu ræðu minni að fara eigi fyrningarleiðina, og ræða kosti hennar og galla. Í fyrsta lagi: Í umræðu um þetta vandasama málefni, sjávarútvegsmál, held ég að mikilvægt sé að viðurkenna að margir eru reiðir út af sjávarútvegsmálum. Það er skiljanlegt. Þurft hefur að grípa til margra sársaukafullra aðgerða í greininni. Fyrir það fyrsta þurfti að horfast í augu við að um takmarkaða auðlind er að ræða. Takmarka þurfti aðgengi að fiskinum í sjónum. Það var sársaukafull aðgerð fyrir margar byggðir í landinu. Síðan þurfti að horfast í augu við að nauðsynlegt var að hleypa öðrum að þannig að menn þurftu að geta keypt sig inn í greinina eða leigt sig inn í hana. Það hafði í för með sér að aðrir seldu eða leigðu. Í kerfi sem ekki er hægt að framselja heimildirnar er væntanlega ekki heldur hægt að kaupa sig inn í kerfið þannig að þetta var líka gert og það olli miklum sársauka. Við þurfum líka að viðurkenna að það þarf að skýra að þjóðin á auðlindina og það þarf að setja það inn í stjórnarskrá og hefur Framsóknarflokkurinn barist fyrir því. Ég held raunar að þessi umræða öll sýni að við lítum öll svo á að þjóðin eigi þessa auðlind vegna þess að ef við þurfum að innkalla veiðiheimildirnar gerum við það í krafti þess að þjóðin á þessa auðlind. En spurningin er hins vegar þessi: Þó svo að þjóðin eigi auðlindina og hið opinbera hafi þar með rétt til þess að kalla inn heimildirnar, á hún þá að gera það? Eigum við að gera það bara vegna þess að við höfum réttinn til þess? Við verðum að ræða þetta mál af skynsemi og anda með nefinu. Að hafa þennan innköllunarrétt, að þjóðin eigi fiskinn í sjónum, þýðir ekkert endilega að fara eigi fyrningarleiðina. Það er ekki rökrétt framhald af þessari niðurstöðu að það eigi endilega að innkalla kvótann. Af hverju ættum við ekki að innkalla kvótann núna? Í fyrsta lagi yrði það óréttlátt. 90% þeirra sem veiða fisk núna - þetta er harðduglegt fólk og í flestum tilvikum er um að ræða vel skipulögð og vel rekin fyrirtæki - hafa keypt sig inn í þessa grein á þeim forsendum sem þeim voru lagðar, samkvæmt þeim leikreglum sem þeim var uppálagt að spila eftir. Með því að fyrna veiðiheimildir þessa fólks skiljum við eftir útgerðarmenn og útgerðarfyrirtæki, sem síst skyldi, í sárum og upplausn. Athugið að við erum að tala um störf. Við erum að tala um að innkalla störf. Við sköpum þar af leiðandi óvissu í byggðunum. Við erum ekki bara að tala um einhverja einstaka útgerðarmenn hér og þar. Við erum að tala um útgerðarfélög. Við erum að tala um fólk sem starfar í þessum fyrirtækjum. Síðan er algjörlega óljóst hvaða kerfi tekur við og það er hluti af óvissunni. Ég sagði áðan að um takmarkaða auðlind væri að ræða. Það þýðir að það verður alltaf vandasamt að deila þeim út aftur. Ég hef aldrei heyrt neina útfærslu eða hvernig stefna skuli að áætlunum um útdeilingu á þessum veiðiheimildum aftur. Ef það verður gert með uppboði eða leigumarkaði er vísast að varanleikinn í greininni sem er grundvöllur fjárfestinga í greininni, fari út úr henni. Það er ekki gott fyrir byggðirnar 

Hæstv. forseti. Það mál sem hér er til umræðu er eitt veigamesta réttlætismál í íslensku samfélagi um langa hríð. Það varðar ekki einungis eignarrétt þjóðarinnar á auðlind okkar í hafinu heldur einnig afkomu þeirra byggðarlaga sem frá upphafi Íslandsbyggðar hafa nýtt sér fiskimiðin við landið. Innköllun aflaheimilda í áföngum á 20 árum í samráði við þá sem eiga hagsmuna að gæta er ekki umbylting á þessu kerfi og mun ekki leiða hrun yfir sjávarútveginn. Þvert á móti er hún sanngjörn og hófsöm leiðrétting á þessu óréttláta kerfi. Já, málið snýst um löngu tímabæra leiðréttingu á ranglátu framsalskerfi fiskveiðiheimilda, kerfi sem hefur í sér innbyggða meinsemd og mismunun. Við erum hér að tala um kerfi sem samkvæmt úrskurði mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna brýtur mannréttindi og hindrar eðlilega nýliðun þar sem menn eru tilneyddir að gerast leiguliðar hjá handhöfum aflaheimildanna.  Þetta óréttláta kerfi felur í sér sams konar meinsemd skuldasöfnunar og yfirveðsetningar og þá sem olli efnahagshruninu í haust. Framsal kerfis fiskveiðiheimildanna, kvótakerfið, er eins og hver önnur mannasetning. Það var illa ígrundað í upphafi og leiddi af sér alvarlega röskun og atvinnubrest í heilum byggðarlögum, atvinnubrest sem risti mun dýpra en það atvinnuleysi sem nú ógnar almenningi hér á suðvesturhorninu. Nú loksins stendur til að leiðrétta þetta óréttlæti og stjórnarsáttmáli ríkisstjórnarinnar er algjörlega skýr í því efni. Ríkisstjórnin hefur vilja til þess að gera nauðsynlegar og löngu tímabærar breytingar á þessu kvótakerfi. Nú er lag og nú er nauðsyn því að að óbreyttu eigum við það á hættu að fiskveiðiauðlindir þjóðarinnar verði einfaldlega teknar upp í erlendar skuldir og hverfi þar með úr höndum okkar Íslendinga. Svo vel hefur útgerðinni tekist til, eða hitt þó heldur, við að höndla þá miklu gjöf sem henni var færð á kostnað byggðarlaganna fyrir um aldarfjórðungi síðan. Og nú er gamli grátkórinn, sem svo var kallaður hér á árum áður, aftur tekinn að hljóma í háværu harmakveini. Nú hrópa menn um yfirvofandi hrun, tala eins og hér eigi að umbylta kerfinu á einni nóttu. Frú forseti. Málflutningur þeirra sem harðast hafa talað að undanförnu gegn hinni svokölluðu fyrningarleið er í raun ekki í fullu samræmi við tilefnið heldur meira í ætt við sérhagsmunagæslu undir yfirskini stjórnmála. Og eins og fram kom í máli hæstv. sjávarútvegsráðherra, Jóns Bjarnasonar, er það yfirlýstur ásetningur stjórnvalda að hafa samráð við útgerðina um fyrirhugaðar breytingar á þessu kerfi. Það er ætlun stjórnvalda að gefa hagsmunaaðilum kost á að vera hluti af þeirri sátt sem þarf að ná við sjálfa þjóðina en ekki bara útgerðina um þetta mál.

Virðulegi forseti. Það er staðreynd að íslenska fiskveiðistjórnarkerfið hefur leitt til einhvers arðbærasta reksturs sem um getur í sjávarútvegi. Á sama tíma og íslenskur sjávarútvegur skilar miklum verðmætum í formi atvinnusköpunar, útflutnings og skatttekna þurfa aðrar þjóðir eins og t.d. Evrópusambandsþjóðirnar að veita milljarða króna í styrkveitingar til útgerðarfyrirtækja árlega. Ágreiningur um íslenska fiskveiðistjórnarkerfið á sér ekki rætur í úthlutun á veiðirétti á sínum tíma eins og hv. þingmaður sem var á undan mér í ræðustól talaði um. Segja má að sú úthlutun hafi í raun aldrei átt sér stað. Það sem gerðist var að veiðiréttur smábátasjómanna og útvegsmanna var minnkaður frá því sem áður var og takmarkaður við ákveðið hlutfall úr hverjum stofni. Þeir sem hagsmuna höfðu að gæta á þeim tíma litu á skerðinguna sem ranglæti og voru allir sammála um að það sem eftir stóð af veiðiheimildum þeirra væri réttlæti. Deilurnar hafa snúist um heimild til framsals sem sett var í lög árið 1990 þegar í ríkisstjórn sátu m.a. hæstv. ráðherrar Jóhanna Sigurðardóttir og Steingrímur J. Sigfússon. Þegar ráðherrarnir knúðu samflokksmenn sína, þá í Alþýðubandalaginu og Alþýðuflokknum sálugu, til að samþykkja frumvarpið um fiskveiðistjórnina og frjálsa framsalið nefndu þau hvorugt hugtakið ranglæti sem þeim verður nú tíðrætt um. Einhver útfærsla á framsali var reyndar nauðsynleg til að ná fram aukinni hagræðingu í greininni. Það sem deilunum veldur er mikill söluhagnaður þeirra sem kusu að selja sig út á sínum tíma og öll hefðum við viljað sjá aðrar leiðir farnar í því en farnar voru en við breytum því ekki í dag, virðulegi forseti. Það er eðlilega takmarkaður almennur skilningur á kvótakerfinu enda um nokkuð flókið fyrirbæri að ræða sem á sér orðið meira en 25 ára sögu. Almenningur skynjar óréttlæti tengt kerfinu og það óréttlæti birtist fyrst og fremst í gagnrýni á afleiðingar þess framsals sem vinstri flokkarnir komu hér upp árið 1990. Vinna þarf að því að sætta skoðanir í þessu mikilvæga máli. Það verður að gerast af einhverri skynsemi en sú leið sem núverandi stjórnarflokkar hafa boðað getur vart talist það. Hún virkar helst sem ódýrt lýðskrum. Fjöldi sveitarfélaga hefur ályktað gegn hugmyndum ríkisstjórnarinnar. Skoðun þeirra er að hin boðaða fyrningarleið stjórnvalda og hugmyndir um upptöku strandveiða á kostnað úthlutunar byggðakvóta séu reiðarslag fyrir útgerðar- og fiskvinnslufyrirtæki um allt land og þar af leiðandi fyrir atvinnulífið og samfélagið í heild. Virðulegi forseti. Hvers eiga þeir t.d. að gjalda sem hafa eflt atvinnulífið með löndun til vinnslu í heimabyggð á undanförnum árum? Margir þessara aðila hafa treyst á úthlutun byggðakvóta til eflingar atvinnustarfsemi sinni, atvinnustarfsemi sem er grundvölluð á því að fá og útvega hráefni allt árið. Þetta fyrirkomulag sem þróað hefur verið á undanförnum árum var sett í uppnám þegar hæstv. þáverandi sjávarútvegsráðherra fékk þá flugu í höfuðið að boða til strandveiða. Hann boðaði breytingar á leikreglum í miðjum leik. Hið sama á við um fyrirhugaðar hvalveiðar okkar. Ekki verður annað lesið úr skilaboðum hæstv. ríkisstjórnar en að unnið verði að því að hætta þeim aftur. Það er uppnám í sjávarútvegi með tilheyrandi afleiðingum. Vandræðaástand er að skapast í sjávarþorpum um allt land, alvarlegt vandræðaástand. Fyrirtæki sem byggja afkomu sína á viðskiptum við sjávarútveginn benda á minnkandi umsvif vegna mikillar óvissu. Hæstv. ráðherrar Jóhanna Sigurðardóttir og Steingrímur J. Sigfússon hafa boðað réttlæti í sjávarútvegi, eins og þau kjósa að kalla þær aðgerðir sem þau hafa boðað gagnvart smábátasjómönnum og útgerðarmönnum um land allt. Í flestum tilfellum er um að ræða einstaklinga og fyrirtæki sem eingöngu hafa gerst sek um að spila eftir þeim leikreglum sem þessir sömu ráðherrar áttu stærstan þátt í að móta. Sú leið sem þau boða, fyrningarleiðin, er ófær og hún verður aldrei farin. Spurning er bara hversu miklum skaða þessar hugmyndir og sú óvissa sem ríkisstjórnin býður upp á verða búnar að valda áður en yfir lýkur.

Frú forseti. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur um tveggja ára skeið unnið að ítarlegri endurskoðun á sjávarútvegsstefnu flokksins og afraksturinn leit dagsins ljós um mánaðamótin mars/apríl sl. Þetta er afrakstur starfshóps sem hefur unnið og haldið fjölda funda, kallað til sín sérfræðinga og aflað ótrúlega viðamikilla gagna. Við höfum lengi kallað eftir heildarendurskoðun á sjávarútvegsstefnunni. Í þessari stefnumörkun VG sem ég er ákaflega stoltur af er fjallað heildstætt um sjávarútvegsmál. Það er fjallað um Ísland og svæðasamvinnu, sjálfbæra nýtingu og vistvænar veiðar, eflingu hafrannsókna, samvinnu við sjómenn, vistkerfisstjórnun og lagaumhverfi, hagrænar rannsóknir og fiskvernd, aðgerðir gegn brottkasti, orkusparnað í sjávarútvegi og siðræn viðhorf. Það er líka fjallað um menntun sjómanna og fiskverkafólks, sem því miður er í dag í skötulíki í íslensku þjóðfélagi. Þar erum við að fjalla líka um stjórn fiskveiða, réttláta skiptingu, jafnræði og þjóðareign, innköllun og endurráðstöfun aflaheimilda, neyðarrétt gagnvart framsali ef sjávarbyggðir fara í þrot vegna eins pennastriks. Við höfum aðrar leiðir líka til skoðunar í þessum efnum. Við erum að tala um atvinnuréttindi sjómanna og byggða og úthlutun aflaheimilda á hendi ríkisins. Það er vitað að nokkur fyrirtæki kunna að fara í þrot á næstu dögum, mánuðum eða missirum og verður að tryggja að þær aflaheimildir sem þá ganga til baka til ríkisins eða til viðkomandi þrotabúa fari ekki út úr byggðarlögunum. Það er alvarlegt mál sem menn verða að huga að. Við tölum líka um sóknarfæri í íslenskum sjávarútvegi og þau eru ótrúlega mörg. Ég hygg að enginn annar stjórnmálaflokkur hafi lagt fram jafnfaglega og -metnaðarfulla sjávarútvegsstefnu og Vinstri hreyfingin – grænt framboð og ég hvet að gefnu tilefni þingmenn og útvegsmenn til að kynna sér þessa stefnu til hlítar. Ég vil, frú forseti, minna á að hér er eingöngu til umræðu einn þáttur í markmiðum heildarendurskoðunar sem byggir að miklu leyti á þessari stefnumörkun Vinstri grænna. Það er svonefnd innköllun samkvæmt 6. lið markmiðanna. Þessi innköllun má aldrei og getur aldrei farið í bága við önnur markmið heildarendurskoðunarinnar, þ.e. stuðla að vernd fiskstofna. Hún má ekki fara í andstöðu við að stuðla að hagkvæmri nýtingu. Hún verður að treysta byggð í landinu en ekki öfugt og hún verður að efla byggð í landinu. Rauði kjarninn í stefnumótun okkar vinstri grænna er sátt, að leitað sé sátta, að við komum upp úr skotgröfunum sem við höfum verið í um áratugaskeið í þessu máli. Ég ætla að segja að lokum, frú forseti, að vandamál sjávarútvegsins í dag liggja ekki í hugsanlegri áætlun um innköllun eftir samráð sem verður farið í að undangenginni hagrænni og þjóðfélagslegri skoðun á málinu, heldur líka vandamál sjávarútvegsins í ofurskuldsetningu aflaheimilda. Það vita allir sem vilja vita að það er mesta vandamálið. Í öðru lagi ótakmarkað framsal, það verður að setja einhverjar takmarkanir þar svo aflaheimildir í stórum og öflugum sjávarbyggðum fari ekki í burtu með einni undirskrift. Við getum ekki þolað það lengur. Í þriðja lagi stafar sjávarútveginum að mínu mati ógn af hugsanlegri aðild að ESB, það er sannfæring mín. Þetta verðum við allt að skoða. Þetta verður sjávarútvegurinn að skoða og setjast við borð með öðrum, með stjórnmálamönnum, og finna leiðir til sátta því að það er enginn vafi um það að sjávarútvegurinn er okkar öflugasta atvinnugrein og á hana munum við reiða okkur mjög sterklega við endurreisn þjóðfélags okkar.

Virðulegur forseti. Það er sífellt áhugaverðara að hlusta á ríkisstjórnarflokkana skýra stefnu ríkisstjórnarinnar og áætlanir um það hvernig þau stefna í ýmsum málum og tala bæði út og suður. Ég ætla aðeins að fara yfir stefnu Framsóknarflokksins í mjög stuttu máli. Í fyrsta lagi, og við höfum lagt á það ríka áherslu, er mjög mikilvægt að koma ákvæði um eignarrétt þjóðarinnar á auðlindinni í stjórnarskrá. Síðan höfum við einnig lagt mikla áherslu á að tryggja rekstrargrundvöll fyrirtækjanna, tryggja rekstrargrundvöll greinarinnar nú á erfiðum tímum og einnig til framtíðar. Það þýðir í raun og veru að láta atvinnugreinina í friði. Í þriðja lagi vil ég þó nefna það að öll mannanna verk eru umdeilanleg. Frá því að þau lög sem við erum að fjalla um, um stjórn fiskveiða, voru sett árið 1990 hefur þeim verið breytt meira en 40 sinnum, á þessum tæplega 20 árum. Því þarf að gefa sér tíma og setjast að nýju yfir lögin, atvinnuumhverfið og finna í raunverulegu samráði við alla þá aðila lausn sem meiri þjóðarsátt gæti hugsanlega ríkt um. Þessari vinnu þarf að gefa meiri tíma. Eigum við kannski að rifja upp lögin, hvað í þeim stendur og til hvers þau voru sett? Í 1. gr. laganna þar sem gjarnan kemur fram markmið laga segir, með leyfi forseta: „Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar. Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu. Úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum myndar ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum.“ Tvær málsgreinar, sú fyrsta og sú þriðja, styðja það ákvæði um eignarrétt þjóðarinnar sem á að fara í stjórnarskrána og styður þar með stefnu okkar framsóknarmanna. Annar málsliður fjallar um það markmið að vernda, stuðla að hagkvæmni, hagkvæmri nýtingu og treysta atvinnu og byggð í landinu. Veltum fyrir okkur og reynum að rifja upp við hvaða aðstæður þessi lög voru sett og af hverju. Jú, frú forseti, þá var búin að vera ofveiði með mikilli offjárfestingu um land allt, stefna sem setti auðlindina í uppnám, stefndi atvinnu fólks í voða og byggðum sömuleiðis. Kvótakerfið hefur einmitt náð tilgangi sínum, náð utan um vernd fiskistofna þrátt fyrir að við vildum gjarnan hafa náð betri árangri. Það hefur jafnvel gengið svo langt að alþjóðlegir aðilar hafa talið það til fyrirmyndar og nú berast þær raddir að ströndum landsins að jafnvel Evrópusambandið hafi hug á því að taka þetta kerfi upp, a.m.k. skoða það. Hinn hlutinn, um að gera atvinnugreinina hagkvæma, skila arðsemi svo hægt sé að byggja upp fleiri störf, er smátt og smátt að koma fram. Ef ekki hefði verið fyrir ranga peningastefnu og ranga stefnu í efnahagsmálum þjóðarinnar hefði sá árangur komið mun fyrr í ljós. Í 20 ár hefur atvinnugreinin verið að hagræða, fækka skipum, efla þekkingu og auka tækjakost. Núna þarf atvinnugreinin og bæði vill og getur dafnað við hagfelldara gengisstig. Aðstæðurnar í þjóðfélaginu gera greininni kleift að verða aftur sú atvinnugrein sem við sem þjóð þurfum einna mest á að halda. Nú bregður svo við að hæstv. ríkisstjórn er með áætlanir, nema hvað, um að rugga þessum bát, koma með óábyrgar tillögur um fyrningarleið sem enginn veit hvernig á að leysa. Afleiðingin er þekkt og hefur komið vel fram í ræðum í dag. Það er óöryggi allra þeirra sem starfa í greininni, ekki einungis þeirra útgerða sem fara með nýtingarréttinn, heldur alls fólks 

Frú forseti. Fulltrúi Framsóknarflokksins, hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson, kynnti hér stefnu Framsóknarflokksins um að gera áætlun um að móta stefnu í sjávarútvegsmálum sem er nákvæmlega það sem Framsóknarflokkurinn hefur gagnrýnt ríkisstjórnina fyrir að gera. Fulltrúi Framsóknarflokksins sagði nýverið á fundi á Ísafirði að stofna ætti nefnd til að endurskoða hvort breyta þyrfti kerfinu. Formaður Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Bjarni Benediktsson, sagði í ræðu sinni á mánudagskvöld að krafan um uppbyggilega umræðu væri gagnkvæm. Orðrétt sagði í ræðu hv. þingmanns, með leyfi forseta: „Það þýðir að ráðherrar og stjórnarliðar allir verða að hætta að stimpla alla þá sem hafa uppi gagnrýni á fyrningarleiðina sem varðhunda sægreifanna í landinu.“ Það er athyglisvert að formaður Sjálfstæðisflokksins skuli nota þetta hugtak sem mér er ekki kunnugt um að hafi verið í umræðunni um allnokkurn tíma. Sægreifar er niðrandi uppnefni á stétt manna sem hefur í sjálfu sér ekki gert neitt annað en að stunda atvinnustarfsemi sína í takt við þau lög og þær reglur sem gilda. Orðið endurspeglar engu að síður ákveðið sjónarmið almennings í landinu, og greinilega formanns Sjálfstæðisflokksins, til laganna um stjórn fiskveiða. Það endurspeglar þá útbreiddu skoðun að handhafar ókeypis framseljanlegra veiðiheimilda séu forréttindastétt. Til eru útgerðarmenn sem verðskulda ekki þennan stimpil og til eru þeir sem hafa fjárfest í bönkum, tryggingafélögum, bílaumboðum og þyrlum og súpa nú seyðið af því. Þeir hrópa hæst að nú ætli Reykjavík að færa kvótann frá landsbyggðinni til Reykjavíkur. En hvar hafa þeir sjálfir fjárfest? Til eru þeir útgerðarmenn sem hafa kosið að lifa bara af tekjum sínum af því að veiða fisk og verðskulda ekki stimpilinn sægreifi sem formaður Sjálfstæðisflokksins rifjar nú upp í opinberri umræðu. Það er rétt að krafan um uppbyggilega umræðu er gagnkvæm. Þeir sem vilja innkalla kvótann og endurúthluta honum eru ekki að taka eignir af neinum, þjóðin á kvótann. Það var kallað þjóðnýting þegar kommúnistar tóku fyrirtæki af eigendum sínum og færðu undir stjórn Sovétríkjanna. Nú kallar formaður Sjálfstæðisflokksins það þjóðnýtingu þegar þjóðin vill endurúthluta því sem hún hefur alltaf átt, afnotarétturinn er ekki eignarréttur, en formaður Sjálfstæðisflokksins lítur á þetta sem eignir útgerðarmanna. Sjálfstæðismenn spyrja: Skapar þessi fyrirhugaða kerfisbreyting meiri verðmæti úr sjó, leiðir hún til betri nýtingar framleiðsluþáttanna, verður umgengni um stofnana betri og kerfið réttlátara? Þeir svara þessum spurningum neitandi. Hefur núverandi kerfi leitt til betri nýtingar? Hefur það skapað meiri verðmæti, betri umgengni og er kerfið réttlátara? Nei. Fyrningarleiðin er árás á landsbyggðina, segja þeir, en núverandi kvótakerfi hefur skilið ótal byggðir eftir án veiðiheimilda, leitt af sér fólksflótta á höfuðborgarsvæðið, gert eignir þúsunda verðlausar. 
             Kvótakerfið er besta eða hagkvæmasta leiðin til að nýta auðlindina, segja talsmenn óbreytts ástands. Samt er útgerðin svo skuldug að hún þolir ekki fyrningu. Þetta er rökleysa. Útgerðin fer á hausinn á sjö árum ef fyrnt verður um 5%, segja talsmennirnir, en gat þolað 30% samdrátt á þarsíðasta ári. Það er rökleysa. Kvótakerfið er besta leiðin til að vernda fiskstofnana og tryggja uppbyggingu þeirra. Það stenst ekki skoðun. Óvissan um framtíðina veldur lömun í greininni, en hvað um óvissuna sem fiskvinnslufólk, netagerðarmenn og sjómenn hafa búið við þegar þau spyrja sig: Fara útgerðarmenn með kvótann úr bænum? Krafa fólksins er krafa um réttlæti. Við fólkið sem gerðum við netin, unnum fiskinn og sóttum sjóinn horfum til hæstv. sjávarútvegsráðherra með von í hjarta um réttlæti. Við fólkið sem eigum kvótann viljum endurúthluta honum, hann er eign þjóðarinnar. Við minnum hæstv. sjávarútvegsráðherra á að sýna útgerðinni samráð, 

Virðulegi forseti. Það má kannski segja að þessi umræða hafi ekki leitt mjög margt nýtt fram nema þó það að nú liggur fyrir að það er bara einn stjórnmálaflokkur á Alþingi sem er áhugasamur um fyrningarleiðina. Það er gamla góða Samfylkingin sem er föst við þetta heygarðshorn sitt og kemst ekki út úr því, búin að tala sig inn í vitleysuna, kemst ekki út úr henni og heldur áfram að tala með þeim hætti sem hún gerði hér í þessari umræðu. Hún hefur algjörlega einangrað sig í sjávarútvegsumræðunni sem er mjög athyglisvert. Umræðan hefur þó í sjálfu sér leitt það fram að aðrir stjórnmálaflokkar annaðhvort gjalda mjög varhuga við fyrningarleiðinni eða eru um hana gjörsamlega áhugalausir. Samfylkingin er með öðrum orðum einangruð í umræðunni og hefur ekki lagt á borð með sér neitt annað en gömlu frasana sem hafa alltaf fylgt umræðunni. Ég kallaði eftir svörum við tilteknum spurningum, svo sem þeirri hvort ekki lægi fyrir ítarleg athugun á afleiðingum fyrningarleiðarinnar fyrir einstakar sjávarbyggðir, fyrir sjávarútveginn, fyrir einyrkjana o.s.frv. Þessu var svarað með þögninni. Hið eina sem var sagt var að það yrði gert, það yrði farið í einhvers konar athugun á þessu áður en málunum yrði hrundið í framkvæmd. Það liggur þá fyrir að þessi þáttur stefnuyfirlýsingar ríkisstjórnarinnar er algjörlega faglega óundirbúinn. Það er mikill ábyrgðarhluti þegar máli af þessu tagi er kastað inn í umræðuna í gegnum stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem veldur síðan óvissu og er farið að valda beinum skaða í sjávarútveginum og tengdum atvinnugreinum. Það fer ekki á milli mála að þetta er þegar farið að hafa alvarlegar afleiðingar og það sjáum við og heyrum víða um landið. Hér hefur áður verið talað um það að þeir sem hafa varað við fyrningarleiðinni væru talsmenn sérhagsmuna. Þessu vísa ég á bug. Eða eru það sérhagsmunir þegar sveitarfélögin álykta vítt og breitt um landið gegn fyrningarleiðinni? Eru þessi sveitarfélög að verja sérhagsmuni? Eru þau ekki að verja almannahagsmuni? Eða hvað á t.d. að segja um vel rökstudda ályktun sem kemur frá Fjarðabyggð? Í henni segir, með leyfi forseta: „Sátt verður ekki náð með umbyltingu eins og þeirri sem boðuð er með fyrningarleið. Áform stjórnvalda um fyrningarleið valda óvissu um starfsgrundvöll sjávarútvegsins til framtíðar og leggst bæjarráð Fjarðabyggðar því eindregið gegn þeim.“ Eru hér einhverjir sérhagsmunaaðilar að tala? Eru hér ekki fulltrúar fólksins að tala, fulltrúar sem hafa farið ofan í þessi mál og skoðað þau út frá sjónarhóli sveitarfélags sem byggir mjög mikið á sjávarútvegi og komast að þessari niðurstöðu? 
             Virðulegi forseti. Vonbrigðin við þessa umræðu eru þau að hæstv. sjávarútvegsráðherra svaraði ekki þeim spurningum sem ég beindi til hans. Ég get út af fyrir sig gefið honum háa einkunn fyrir upplestur úr stjórnarsáttmálanum, fyrstu ágætiseinkunn bæði fyrir lestur og framsögn.  Þegar hótað er innköllun og fyrningu aflaheimilda, eins og hæstv. ríkisstjórn hefur gert, hefur það þegar neikvæð áhrif, það hefur haft það og mun hafa frekari neikvæð áhrif. Þegar á annan bóginn er vegið að tekjugrundvelli fyrirtækjanna og á hinn bóginn blasir við að fyrirtækin verða að standa undir föstum og breytilegum kostnaði sem ekki breytist hefur það auðvitað þau áhrif að fyrirtækin veikjast. Það er alveg ljóst, eins og ég færði rök fyrir áðan, að sjávarútvegurinn þarf við þessar aðstæður fyrst og fremst á vissu að halda og að geta skipulagt sig fram í tímann. Sjávarútvegurinn er ekkert síður en margar aðrar atvinnugreinar atvinnugrein sem kallar á langtímahugsun vegna mikillar fjárfestingar og vegna þess að menn eru að berjast um á erfiðum markaði erlendis. Ég verð líka að vekja athygli á því að hv. þingmenn sem töluðu fyrir fyrningarleiðinni töluðu mikið um byggðirnar í þessum efnum. Eru þeir þá að tala um að það eigi að dreifa þessum fyrndu aflaheimildum með einhverjum þeim pólitíska hætti sem í raun og veru var gefið til kynna? Það er ekkert slíkt sem maður fær út úr málflutningnum en ýmislegt er gefið til kynna til þess að tala upp í eyrun á fólki. Það er alveg ljóst af þessari umræðu að hugmyndir ríkisstjórnarinnar eru algjörlega óútfærðar. 

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Það er ljóst að þingmenn vilja fá tækifæri til að koma sjónarmiðum sínum sem best á framfæri. Ég legg áherslu á mikilvægi þess að menn átti sig á því að það verður að endurskoða fiskveiðistjórnarkerfið. Það er engin sátt um það kerfi eins og það er í dag. Þeir þingmenn sem vilja halda gjörsamlega öllu óbreyttu  Það væri fróðlegt að vita hvað fyrrverandi sjávarútvegsráðherra Einar K. Guðfinnsson gerði við þá áætlun að kanna áhrif kvótans og kvótatilfærslnanna á byggðir í landinu. Hann gæti kannað hvað Flateyringar segðu. Hann gæti líka kannað hvað þeir segja í Breiðdalsvík. Ég er með ályktun frá Páli Baldurssyni, sveitarstjóra í Breiðdalshreppi, þar sem hann segir að kerfið sé löngu hrunið og hvetur stjórnvöld til að hvika hvergi frá áformum sínum um að endurskoða kvótakerfið. Þetta er alvörumál um allt land. Menn skulu ekki vera að tala eins og svo sé ekki. Það sem ég vil segja hér er að ég mun ótrauður standa áfram fyrir því að fiskveiðistjórnarkerfið verði endurskoðað í því skyni að skapa sátt meðal þjóðarinnar. Ég mun kalla til samráðs flesta eða alla hagsmunaaðila í samfélaginu, þar með talið sjómenn, útgerð, fiskvinnslu, verkafólk og sveitarfélög, til að fara yfir þetta mál og að gögnum verði safnað til að hægt verði að taka síðan vel rökstudda ákvörðun. Það verður að endurskoða fiskveiðistjórnarkerfið. Við skulum hafa kjark til að takast á við umræðuna, virða önnur sjónarmið og standa saman að því að leita sameiginlegrar lausnar. Hreint út sagt finnst mér enginn geta vikist undan því að koma inn í þessa umræðu og leita þar góðrar lausnar. Ég segi fyrir mig, og ég tala þar fyrir hönd ríkisstjórnarinnar, að vitaskuld verður ekki farið í neinar einstakar aðgerðir sem menn munu reikna út að muni rústa sjávarútveginn, detti einhverjum það í hug. Nei, markmiðin eru skýr. Við ætlum að treysta stöðu sjávarútvegsins. Við ætlum að treysta uppbyggingu fiskstofnanna í hafinu. Við ætlum líka að treysta byggðir landsins, efla atvinnu um allt land og standa vörð um hana. Þessi sjónarmið öll höfum við að leiðarljósi og ég kalla eftir því að við komum hér öll saman af einlægni og leitum farsællar lausnar sem þjóðin getur orðið líka sátt við.

Þetta er lýðskrum, ekkert annað.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um hlutafélög og lögum um einkahlutafélög sem fjalla um eignarhald, kynjahlutföll og starfandi stjórnarformenn. Það er þskj. 14, 14. mál. Mun ég nú lýsa nánar einstökum efnisatriðum. Með frumvarpi þessu eru lagðar til breytingar á lögum um hlutafélög, nr. 2/1995, og lögum um einkahlutafélög, nr. 138/1994. Snerta tillögurnar eignarhald, kynjahlutföll í stjórnum og meðal starfsfólks og framkvæmdastjóra og loks starfandi stjórnarformenn. Frumvarpið er endurflutt miðað við stöðu þess eftir 2. umr. á 136. löggjafarþingi, samanber breytingartillögur á þskj. 844. Tilgangurinn með eignarhaldsákvæðunum er að auka gagnsæi á eignarhaldi og atkvæðisrétti hluthafa í íslenskum hlutafélögum með aukinni skyldu á stjórnir varðandi upplýsingar um hluthafa, hlutafjáreign þeirra og atkvæðisrétt, svo og samstæðutengsl sem félag er í. Með hugtakinu samstæðutengsl er átt við tengsl milli hlutafélags og annars hlutafélags eða einkahlutafélags sem nægja til að fyrrnefnda félagið teljist móðurfélag og hið síðara dótturfélag, samanber 2. gr. laganna um hlutafélög. Þykir rétt að styrkja þessi ákvæði í lögum um hlutafélög með því að leggja berum orðum þá skyldu á stjórnina að sjá til þess að hlutaskráin geymi á hverjum tíma réttar upplýsingar um hluthafa, hlutafjáreign þeirra og atkvæðisrétt. Upplýsingar um hluthafa í hlutafélögum, hlutafjáreign hvers þeirra og atkvæðisrétt nægja þó ekki einar sér til að tryggja gagnsæi með viðunandi hætti. Þess vegna er lagt til í frumvarpinu að auk þessara upplýsinga skuli geta allra þeirra samstæðutengsla sem félagið er í. Skyldur stjórnarinnar snúa ekki einungis að upplýsingum í hlutaskrá heldur einnig að stuttri samantekt vegna aðalfunda. Geta hluthafarnir á grundvelli þessa öðlast meiri rétt til upplýsinga frá stjórn. Jafnframt er ákvæðunum ætlað að auðvelda aðgang stjórnvalda að viðkomandi upplýsingum. Gert er ráð fyrir að fjármálaráðuneytið leggi einnig til breytingar á lögum um ársreikninga, nr. 3/2006, varðandi meiri upplýsingar um eignarhald en þar er að finna nú, einkum hvað snertir stærri einkahlutafélög en einnig hlutafélög. Hvað kynjahlutföll snertir er lagt til að í ákvæðum laganna um hlutafélög og einkahlutafélög varðandi stjórnir verði tekið fram að gætt skuli að kynjahlutföllum. Þá er lagt til að í tilkynningum um stjórnir til hlutafélagaskrár skuli sundurliða upplýsingar um hlutföll kynjanna í stjórn. Í hlutafélögum þar sem starfa fleiri en 25 starfsmenn að jafnaði á ársgrundvelli skal jafnframt sundurliða upplýsingar um hlutföll kynjanna meðal starfsmanna og stjórnenda félagsins. Þá er lagt til að í ákvæðum laganna um framkvæmdastjóra verði tekið fram að sömuleiðis skuli gætt að kynjahlutföllum við ráðningu þeirra og að í tilkynningum til hlutafélagaskrár skuli gefa upplýsingar um hlutföll kynjanna meðal framkvæmdastjóra. Er lögð ríkari upplýsingaskylda á félögin um kynjahlutföll í stjórnum og meðal framkvæmdastjóra, svo og starfsmanna og stjórnenda félagsins, en gildandi lög um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla, nr. 10/2008, gera ráð fyrir. Markmiðið er að stuðla að jafnari hlutföllum kvenna og karla í áhrifastöðum í félögunum með auknu gagnsæi og greiðari aðgangi að upplýsingum. Um kynjahlutföll vil ég bæta við að í 1. mgr. 63. gr. laga um hlutafélög komu árið 2006 inn ákvæði þess efnis að við kjör í stjórn opinbers hlutafélags skuli tryggt að í stjórninni sitji sem næst jafnmargar konur og karlar. Með núverandi ákvæðum frumvarpsins er gert ráð fyrir að einnig skuli gæta að kynjahlutföllum í stjórnum annarra hlutafélaga en opinberra hlutafélaga, sem eru mjög fá, svo og í einkahlutafélögum. Sviðið er því víðtækara og nánari ákvæði sett svo sem ég hef rakið. Með upplýsingum um skipan stjórna má segja að upplýsingagjöf um kynjahlutföll sé þegar lögbundin með vissum hætti en nýjungin sem felst í frumvarpinu er sú að framvegis verði félögum skylt að upplýsa um kynjahlutföllin sérstaklega, þ.e. tölulega. Auk þess er gert ráð fyrir að í hlutafélögum þar sem starfa fleiri en 25 starfsmenn að jafnaði á ársgrundvelli skuli jafnframt sundurliða upplýsingar um hlutföll kynjanna meðal starfsmanna og stjórnenda félagsins. Gert er ráð fyrir nýjum ákvæðum um starfandi stjórnarformenn í hlutafélögum á grundvelli álits nefndar um stefnumótun íslensks viðskiptaumhverfis frá september 2004. Lagt er til að stjórnarformanni hlutafélags sé ekki heimilt að taka að sér önnur störf fyrir félagið en þau sem falla undir eðlileg störf stjórnarformanns. Þó er lagt til að stjórn félagsins gæti falið formanni að vinna einstök verkefni fyrir stjórnina. Þess skal getið að á þessum tíma var sá sem hér stendur dósent formaður viðskiptanefndar, en aðrir í nefndinni sem stóðu að tillögugerð um starfandi stjórnarformenn voru Guðrún Helga Brynleifsdóttir, héraðsdómslögmaður og rekstrarhagfræðingur, Illugi Gunnarsson, nú hv. þingmaður, þá aðstoðarmaður forsætisráðherra, Orri Hauksson framkvæmdastjóri, Páll Magnússon, þá aðstoðarmaður iðnaðar- og viðskiptaráðherra, og Stefán Svavarsson, löggiltur endurskoðandi. Þórdís Sigurðardóttir, þá framkvæmdastjóri stjórnendaskóla Háskólans í Reykjavík, skilaði sératkvæði og taldi ekki rétt að festa slíkt ákvæði í lög. Ég tel þó rétt að taka nú upp ákvæði um starfandi stjórnarformenn. Þau rök eru ekki talin fullnægjandi að slík ákvæði yrðu til þess að sífelld gagnrýni væri uppi um að stjórnarformenn ákveðinna félaga störfuðu á gráu svæði eða brytu lög og að slíkt gæti spillt fyrir félögunum. Það getur allt eins spillt fyrir félögum að störf starfandi stjórnarformanna líkjast oft í reynd mjög störfum framkvæmdastjóra en sem kunnugt er er bann í lögum um hlutafélög við því að framkvæmdastjóra megi kjósa sem stjórnarformann. Stjórnarformenn félaga gegna mikilvægu hlutverki innan stjórna, enda sjá þeir m.a. um að boða til stjórnarfunda og stýra þeim, ýmist að eigin frumkvæði eða samkvæmt beiðni stjórnarmanna eða framkvæmdastjóra. Í 1. mgr. 70. gr. laga um hlutafélög er lagt bann við því að framkvæmdastjóri félags verði kosinn stjórnarformaður í því eins og áður sagði. Nokkuð er hins vegar um það hérlendis að stjórnarformenn séu jafnframt meðal æðstu stjórnenda hjá viðkomandi félagi og sinni daglegum störfum fyrir það. Í slíkum tilvikum eru þeir ekki titlaðir sem framkvæmdastjórar, heldur hefur sú venja myndast að tala um þá sem starfandi stjórnarformenn. Störf starfandi stjórnarformanna líkjast oft í reynd mjög störfum framkvæmdastjóra og hlýtur fyrirkomulagið því að orka nokkuð tvímælis í ljósi fyrrnefnds ákvæðis um að ekki megi kjósa framkvæmdastjóra sem stjórnarformann. Í þeim félögum sem hafa starfandi stjórnarformann er oft nokkuð skýr verkaskipting milli stjórnarformanns og framkvæmdastjóra, t.d. þannig að sá síðarnefndi sér um málefni sem lúta að daglegum rekstri en stjórnarformaðurinn sinnir öðrum verkefnum, t.d. stefnumótun, meiri háttar samningum o.s.frv. Álitamál getur verið hvort slík verk falli undir eðlilegt verksvið stjórnarformanns, enda hefur félagsstjórnin sem heild nokkurt hlutverk við stefnumótun og þarf að gefa framkvæmdastjóra heimild til ráðstafana sem teljast óvenjulegar eða mikils háttar. Ekkert er þó því til fyrirstöðu að ná fram sambærilegri verkaskiptingu án starfandi stjórnarformanns með því t.d. að hafa tvo eða fleiri framkvæmdastjóra og skipta með þeim verkum. Með slíku fyrirkomulagi ætti félagsstjórn að vera í eðlilegri stöðu til að hafa eftirlit með framkvæmdastjórn. Það er almennt ekki talið æskilegt að stjórnarformenn séu í reynd hluti af framkvæmdastjórn félags, enda er eitt af hlutverkum stjórnarformanns að stýra eftirliti félagsstjórnar með félaginu. Það er því hætta á hagsmunaárekstrum ef stjórnarformaður er jafnframt starfsmaður félagsins þar sem hann er þá í raun að stjórna eftirliti með sjálfum sér. Miðar ákvæðið að því að minnka líkur á slíkum hagsmunaárekstrum. Nefna má að svipað ákvæði hefur verið að finna í 51. gr. danskra hlutafélagalaga en þar á ákvæðið aðeins við um stjórnarformenn í félögum sem skráð eru á skipulegum verðbréfamarkaði, þ.e. markaðsskráðum félögum. Þá er tillagan í samræmi við það viðhorf sem er ríkjandi víða um lönd, að ekki sé talið æskilegt að æðstu stjórnendur félaga séu jafnframt stjórnarformenn þeirra. Með fyrirhugaðri breytingu samkvæmt 6. gr. frumvarpsins á 91. gr. laga um hlutafélög er miðað að því að styrkja rétt hluthafa til að kynna sér málefni félagsins með því að skylda stjórn til að veita upplýsingar um hlutafjáreign einstakra hluthafa og atkvæðisrétt þeirra, en í 91. gr. er nú þegar vikið að upplýsingaskyldu um samband félagsins við önnur félög innan sömu samstæðu. Í ákvæði til bráðabirgða er gert ráð fyrir aðlögunartíma þannig að ákvæðin um starfandi stjórnarformenn gætu komið til framkvæmda án erfiðleika fyrir hlutafélög sem þegar hafa haldið aðalfund eða gera það skömmu eftir gildistöku laganna. Að mati fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins verður ekki séð að frumvarpið muni hafa í för með sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð verði það óbreytt að lögum. Hæstv. forseti. Ég vænti þess að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til viðskiptanefndar.

Frú forseti. Hæstv. viðskiptaráðherra mælir fyrir frumvarpi sem ber í sér breytingar til batnaðar, en ég vil þó gera veigamikla athugasemd við eitt ákvæði þess. Í 2. gr. frumvarpsins er lagt til að gætt skuli að kynjahlutföllum í stjórnum annarra hlutafélaga. Þessa breytingu tel ég lítilfjörlega og eingöngu gerða til málamynda. Ef litið er til lagaákvæðis um refsingar í lögunum kemur m.a. fram að ef stofnendur og stjórnendur vanrækja skyldur sínar samkvæmt lögunum geti hlutafélagaskrá boðið þeim, að viðlagðri ákveðinni dagsekt eða vikusekt, að inna skylduverk af hendi. Frú forseti. Mér leikur forvitni á að heyra sjónarmið hæstv. viðskiptaráðherra um það hvernig hann telji að hægt verði að beita refsingum við broti á þessu nýja ákvæði. Hvaða mælistiku mun hlutafélagaskrá notast við 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni athugasemdina. Því er til að svara að vissulega er álitamál hversu langt á að ganga í þessu máli. Til að mynda mætti hugsa sér að ganga lengra og setja beinlínis í lög ákvæði um kynjakvóta, en hér er það ekki gert. Það má líta svo á að hér sé tekið eitt skref í einu og þá megi skoða síðar hvort það dugi. Ef það dugar ekki mætti skoða ákvæði um kynjakvóta. Varðandi eftirfylgni eða refsingu við broti á lögunum er vissulega rétt að ef lögin eru svona orðuð er væntanlega erfitt að koma við refsingu á brotum á þeim annarri en þeirri skömm sem hlýtur að fylgja því að brjóta vísvitandi lög sem getur varla verið til fyrirmyndar fyrir hlutafélög.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. viðskiptaráðherra greinargott svar. Ég tel að við þurfum ekki enn eina klausuna þar sem lýst er yfir vilja til að stuðla að jafnrétti einhvern tímann í framtíðinni. Ég legg til að viðskiptanefnd athugi þetta atriði gaumgæfilega og breyti því þannig að tryggt skuli að a.m.k. 40% stjórnarmanna hlutafélaga séu konur. Þessi skoðun mín grundvallast á tvennu. Í fyrsta lagi væri ákvæðið í samræmi við markmið gildandi jafnréttislaga og í öðru lagi kynni það að leiða til betri rekstrar fyrirtækja á Íslandi. Rannsóknir benda til að konur séu ekki jafnáhættusæknar og karlar og hugi ekki síður að langtímahagsmunum en skammtímahagsmunum, öfugt við karla. Einnig hafa erlendar rannsóknir á hlutafélögum sem eru skráð á markað sýnt að félög sem stjórnað er af konum eru að jafnaði með betri arðsemi. Niðurstaða mín er sú að atvinnulífið bráðvanti konur til forustu en reynslan kennir okkur að ríkisvaldið gæti þurft að vera ákveðnara í reglusetningu gagnvart atvinnulífinu til að forða okkur frá enn frekara tjóni.

Virðulegi forseti. Ég tek undir orð hv. þingmanns um ágæti þess að rödd kvenna nái að heyrast í stjórnum fyrirtækja sem og annars staðar í viðskiptalífinu. Ég hef ekkert á móti því að hv. viðskiptanefnd taki þetta til skoðunar en vil þá benda á að í ljósi þess hvernig kosningarreglur eru í hlutafélögum, þ.e. margfeldis- eða hlutfallskosning en ekki meirihlutakosning, þyrfti væntanlega að huga að því hvernig svona kynjakvóta yrði framfylgt, eða þá breyta þessum kosningarreglum sem er vitaskuld mjög róttæk aðgerð.

Frú forseti. Ég vildi gjarnan spyrja hæstv. viðskiptaráðherra varðandi það sem hann nefnir sérstaklega í framsögu sinni um að ekki sé um auknar álögur fyrir ríkið að ræða með þessu frumvarpi hvort eitthvað hafi verið kannað hvort þetta muni leiða til aukinna álaga á fyrirtæki. Eins og við heyrum sífellt í fréttunum er staða fyrirtækja á Íslandi frekar erfið þannig að maður mundi telja að það væri ástæða fyrir ríkisvaldið að íhuga hvort það leggur auknar álögur á fyrirtækin eða ekki. Þegar þetta frumvarp var lagt fyrst fram kom fram spurning um hvort hæstv. viðskiptaráðherra hefði kynnt sér hvort gætt væri að kynjahlutföllum hjá opinberum hlutafélögum, eins og t.d. í stjórnum bankanna. Það kom einmitt fram í ræðu hæstv. ráðherra að hann hafði þá ekki kynnt sér það þannig að spurning er hvort hann sé búinn að kynna sér hvort lögum væri fylgt um kynjahlutföll opinberra hlutafélaga, eins og nú er ætlast til að verði gert með hlutafélög og einkahlutafélög.

Virðulegi forseti. Það var vissulega skoðað á sínum tíma hvort þessi ákvæði væru mjög íþyngjandi fyrir fyrirtæki og þá sérstaklega hvort það væri kostnaðarsamt að standa í þeirri skýrslugjöf sem farið er fram á. Niðurstaðan var ótvírætt að svo væri ekki. Það er t.d. óverulegur kostnaður sem fylgir því að upplýsa um kynjahlutföll í stjórnum eða meðal æðstu starfsmanna og ég held að önnur ákvæði frumvarpsins kalli heldur ekki á neinn kostnað sem heitið getur fyrir fyrirtæki. Varðandi opinber hlutafélög gilda lög um þau. Síðan eru því miður einnig hlutafélög sem ekki hafa titilinn opinber hlutafélög en hafa komist í hendur ríkisins vegna þeirra hremminga sem fjármálakerfið hefur gengið í gegnum og ég hef ekki tiltækar tölulegar upplýsingar um kynjaskiptingu í stjórnum þeirra fyrirtækja.

Frú forseti. Ég hefði líka mikinn áhuga á að heyra frá hæstv. ráðherra um forgangsröðun ráðuneytisins í sambandi við þau mál sem koma á dagskrá. Það má segja að það sé ýmislegt gott í því máli sem lagt er hérna fram, en spurningin er hvort þetta sé endilega það sem við teljum brýnast í núverandi ástandi, sérstaklega ef þessi mál taka tíma frá hæstv. ráðherra þannig að hann geti ekki sinnt málum sem ég mundi telja mun mikilvægari, eins og að ljúka uppskiptingu bankanna sem kom nýlega fram í fréttum að enn á ný er verið að fresta, og hvort ráðherra telji þetta skipta mestu máli hjá okkur núna, að tryggja að örugglega hugsanlega einhvern tímann verði rétt kynjahlutföll í stjórnum félaga.

Frú forseti. Það má auðvitað deila endalaust um forgangsröð en ég skammast mín ekkert fyrir það að leggja fram eitt af mörgum frumvörpum sem eiga að stuðla að heilbrigðara viðskiptaumhverfi hér í framtíðinni. Ég tel reyndar, eins og kom fram hjá hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur áðan, að það sé einn liður í því að búa til eðlilegt viðskiptaumhverfi að leyfa rödd kvenna að njóta sín í stjórnun fyrirtækja eins og annars staðar. Ég skammast mín ekkert fyrir þessa forgangsröð og ég fullvissa þingmanninn um það að þetta mun ekki tefja uppskiptingu bankanna um eina mínútu.

Frú forseti. Mig langar að spyrja hæstv. viðskiptaráðherra um 1. gr. Af hverju er í raun ekki kveðið þarna fastar að orði en „stjórnin skal gæta þess“? Af hverju kemur ekki jafnframt fram að stjórnin eigi að bera ábyrgð á að þessar upplýsingar séu réttar þar sem jafnframt er í greinargerðinni vísað til refsilaga ef þessi skylda er brotin? Í öðru lagi langaði mig að spyrja hæstv. viðskiptaráðherra um samstæðutengsl, hvort þau muni líka eiga við einstaka hluthafa sem sitja í stjórn og samstæðutengsl þeirra við önnur fyrirtæki, og hvort í kjölfar þessa frumvarps fylgi hugsanlega frumvarp sem banni samstæðutengsl með einum eða öðrum hætti eins og við urðum svo berlega vör við í hruninu hér á haustdögum. Í þriðja lagi langaði mig að spyrja hæstv. viðskiptaráðherra hvort hann telji að Alþingi sé þess umkomið að setja lög sem kalli á kynjakvóta þegar Alþingi er ekki til þess bært að sjá til þess að í nefndum og ráðum þingsins 

Virðulegi forseti. Ég tel sjálfur að orðalagið „stjórnin skal gæta þess“ sé nokkuð afdráttarlaust en ef þingmaðurinn eða aðrir þingmenn telja að hér þurfi að kveða fastar að orði er mér það alveg að meinalausu að fram komi aðrar tillögur og þær verði skoðaðar. Sjálfur tel ég að þetta sé nokkuð afdráttarlaust. Varðandi samstæðutengsl þá er ekki fjallað beinlínis í frumvarpinu um það sem kalla mætti samstæðutengsl vegna þess að einstakir hluthafar tengist öðrum fyrirtækjum. En ég tel að það sé alveg rétt hjá þingmanninum að slík tengsl voru ein af þeim meinsemdum sem urðu þess valdandi að íslenskt viðskiptalíf stóð jafntæpt og raun bar vitni síðastliðið haust og má vel skoða það að reyna að koma einhverjum böndum á slíkt. Það mætti t.d. gera með breytingum á skattalögum sem heyra ekki undir mitt ráðuneyti. Um kynjakvóta verð ég því miður að upplýsa að ég hef ekki átt neinn hlut að máli í kosningum í nefndir þingsins frekar en öðrum kosningum þannig að ég get ekki svarað fyrir hvernig til tókst þar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. viðskiptaráðherra svörin. Ég leyfi mér að beina því til hv. viðskiptanefndar að hún taki til skoðunar þetta orðalag í 1. gr. „stjórnin skal gæta þess“ vegna þess að í 3. gr. stendur einnig „gætt skal að kynjahlutföllum“, en ég tel ekki að þetta orðalag þýði eða feli í sér ábyrgð á einu eða neinu. Ég æski þess að hv. viðskiptanefnd taki til greina að skoða orðalag. Hvað varðar kynjahlutföllin spurði ég hæstv. ráðherra að því hvort hann teldi að Alþingi væri til þess bært að setja lög fyrir samfélagið þegar það getur ekki sjálft framfylgt því innan þings hvernig kosið er í nefndir og ráð. Ekki hvort hann hefði komið að vali heldur hvort hann teldi að löggjafinn væri til þess bær að setja öðrum skilyrði sem hann getur ekki uppfyllt sjálfur.

Virðulegi forseti. Ég efast ekki um að Alþingi er bært til þess að setja lög en ég get tekið undir þá pillu, sem augljóslega felst í orðum þingmannsins, um að ekki hafi vel tekist til við kynjaskiptingu í hinar ýmsu nefndir þingsins.

Frú forseti. Sem varaformaður viðskiptanefndar vil ég þakka fyrir þá góðu umræðu sem hér hefur farið fram. Ég held að frumvarpið sé hið besta mál. Hér er verið að leggja til ríkari upplýsingaskyldu til hluthafa, lögð er áhersla á jafnréttissjónarmið og fleira gott. Nefndin mun að sjálfsögðu taka hugmyndir sem hér hafa komið fram til vandlegrar skoðunar. Hvað varðar kynjaskiptingu í nefndir, án þess að ég ætli að svara efnislega fyrir það, held ég að í átta af tólf fastanefndum þingsins skipi konur meiri hluta, sem er vel. Engu að síður tel ég að við ættum ætíð að gæta þess að hafa jöfn kynjahlutföll í öllum nefndum.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um hlutafélög og lögum um einkahlutafélög (eignarhald, kynjahlutföll og starfandi stjórnarformenn). Hér hefur verið ágætlega athyglisverð umræða í andsvörum einkum hvað varðar jafnréttishliðina en ég verð að segja í ljósi orða hv. þm. Magnúsar Orra Schram að mér þykir ekkert sérstaklega mikið jafnrétti fólgið í því að í átta nefndum Alþingis séu konur í meiri hluta. Ef við horfum til jafnréttis hlýtur sjónarmiðið að vera jafnt hlutfall kynja í nefndum en ekki að ójafnrétti sé komið á hina hliðina. Ég leyfi mér að halda því fram að ef hv. forsætisnefnd þingsins hefði verið skipuð sjö karlmönnum hefði heyrst hljóð úr horni en ég hef ekki heyrt neinar athugasemdir gerðar við það að hv. forsætisnefnd sé skipuð sjö konum. Ég leyfi mér að vekja athygli á þessu hér vegna þess að jafnréttishugtakið snýst einmitt um jafnan rétt en ekki aukinn rétt á hvorn veginn sem er. Þetta var nú útúrdúr. Það frumvarp sem hér er lagt fram er endurflutt frá fyrra þingi en það stöðvaðist eftir 2. umr. og náði ekki fram að ganga þá. Talsverð vinna hafði farið fram í nefndinni og fyrir lágu bæði meirihluta- og minnihlutaálit um málið. Ég átti sjálf ekki sæti í hv. viðskiptanefnd þá og kem því ný að málinu núna og mun að sjálfsögðu taka þátt í þeirri vinnu sem fram fer í nefndinni en ég vildi aðeins koma og greina stuttlega frá fyrstu viðbrögðum mínum við frumvarpinu. Ég tel almennt séð að þetta frumvarp sé frekar meinlaust og að flestu leyti til bóta þannig að það ætti að geta náðst um það góð samstaða í nefndinni. Þó verð ég að taka undir í upphafi með hv. þm. Eygló Harðardóttur að ég hefði frekar viljað sjá hæstv. viðskiptaráðherra leggja fram í þinginu mál sem hefðu eitthvað með endurreisn íslensks samfélags að gera. Þó svo að bættir starfshættir í hlutafélögum séu ágætir til síns brúks hefði ég viljað sjá frumvarp í þinginu um endurreisn Íslands, hag heimilanna og fyrirtækjanna í landinu sem þolir ekki neina bið. Ég hvet hæstv. viðskiptaráðherra til að setja á sig skautana og koma fram með þau mál sem varða þjóðarhag. Með fullri virðingu fyrir þessu ágæta máli held ég að það hefði að ósekju getað beðið haustsins. Þetta mál snýr að þremur atriðum. Í fyrsta lagi að breytingum sem lúta að því að auka gagnsæi í starfsemi hlutafélaga. Í öðru lagi að upplýsingaskyldu um kynjahlutföll eins og hér hefur verið rætt, bæði varðandi stjórn og starfslið fyrirtækja. Og í þriðja lagi að stöðu hinna svokölluðu starfandi stjórnarformanna. Í starfi nefndarinnar á síðasta þingi kom fram einhugur má segja, það var frekar áherslumunur en efnislegur ágreiningur, um það sem ég nefndi hér fyrst, breytingar er lúta að því að auka gagnsæi. Það var ekki mikill efnislegur ágreiningur um það, það voru kannski áhöld um hversu langt ætti að ganga. En til að gera langa sögu stutta held ég að þær breytingar sem hér eru lagðar til séu eðlilegar og til þess fallnar að bæta starfsumhverfi og má segja að þetta ákvæði hefði hugsanlega átt að vera fyrir hendi og hefði kannski getað komið í veg fyrir eitthvað af því sem við upplifðum í haust. Ég tel því að þetta sé til bóta. Varðandi kynjahlutföllin vil ég segja að ég er sammála því meginmarkmiði að við eigum að hafa hlut karla og kvenna í stjórnum hlutafélaga sem jafnastan hvort sem það eru einkahlutafélög eða önnur félög. Ég tel og tek undir með hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur að það sé góður bragur á því og það hefur komið í ljós í rannsóknum að fyrirtæki sem stjórnað er af konum virðast standa sig betur en fyrirtæki þar sem kraftar kvenna fá ekki notið sín. Hins vegar er ég alltaf smeyk við það að beita þvingunaraðgerðum í þessar áttir með þessi markmið í huga og ég er algjörlega ósammála hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur sem lagði til að við skoðuðum í nefndinni að koma á einhvers konar kynjakvóta í þessum efnum. Ég tel að það sé ekki rétta leiðina að þessu vegna þess að það sem íslensk fyrirtæki þurfa ekki á að halda akkúrat um þessar mundir er aukin skriffinnska og aukið skrifræði. Þau þurfa að fá sveigjanleika og svigrúm til að geta starfað og ég tel nóg gert með jafnréttislögunum sem sett voru fyrir tæpum tveimur árum þar sem Jafnréttisstofa fékk auknar heimildir til að fara inn í fyrirtæki og gera athugasemdir og hvetja fyrirtæki til að sinna þessu. Ég tel ekki útséð með að sú lagasetning sé farin að skila árangri. Ég velti þess vegna fyrir mér hvort þessi lagaákvæði varðandi kynjahlutföllin séu í raun óþarfi þegar þau er skoðuð með hliðsjón af jafnréttislöggjöfinni sem hér var sett. Ég sé að í greinargerð með frumvarpinu á bls. 3 er vísað til þeirrar lagasetningar og, með leyfi forseta, vil ég lesa hér aðeins upp úr því sem þar stendur undir fyrirsögninni Kynjahlutföll: „Samkvæmt gildandi lögum um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla, nr. 10/2008, skulu atvinnurekendur vinna markvisst að því að jafna stöðu kynjanna í starfsemi sinni og á vinnumarkaði almennt. Fyrirtækjum og stofnunum, þar sem starfa fleiri en 25 starfsmenn að jafnaði á ársgrundvelli, er auk þess skylt að setja sér jafnréttisáætlun eða samþætta jafnréttissjónarmið í starfsmannastefnu sína, …“ Mér finnst þetta vera talsvert og mér finnst þetta alveg ágætt. Í framhaldinu segir að Jafnréttisstofa geti framfylgt þessari skyldu og hún hefur ýmsar heimildir og getur lagt á fyrirtæki og stofnanir dagsektir ef þau framfylgja ekki þessu ákvæði. Mér finnst ekki alveg fullreynt að þessi lagasetning sé farin að bera árangur þannig að ég vildi leyfa mér að draga úr slíku valdboði hér. Að minnsta kosti til að byrja með ætti þetta aðeins við um stærri fyrirtæki en ekki smærri fyrirtæki sem hafa kannski ekki aukastarfslið og starfslið í utanumhald til að þessar upplýsingar verði tiltækar nema pappírsvinna og skriffinnska verði aukin á litlu fyrirtækin sem mega kannski ekki við því og allra síst um þessar mundir. En þetta er eitthvað sem við skoðum í nefndinni. Um þriðja þátt frumvarpsins, stöðu hinna svokölluðu starfandi stjórnarformanna og þá nálgun að láta þetta taka til starfandi stjórnarformanna í fyrirtækjum af öllum stærðum og gerðum, má segja að þar eigi við það sama og ég var að fara yfir varðandi kynjahlutföllin, að þetta eru kannski of strangar kröfur hvað varðar lítil fyrirtæki, t.d. fjölskyldufyrirtæki þar sem fólk skiptir með sér verkum. Ég tel að við ættum að skoða það í nefndinni hvort þetta ætti, a.m.k. í upphafi, einungis við um stærri fyrirtæki og að við setjum ekki á smærri fyrirtæki óþarfa kröfur sem þau eiga í erfiðleikum með að uppfylla einmitt um þessar mundir. Þetta eru þær athugasemdir sem ég vildi nefna í fyrstu yfirferð. Við tökum svo málið til frekari vinnslu í hv. viðskiptanefnd þar sem ég treysti á að leitað verði umsagna og farið vel yfir málið eins og nefndarinnar er von og vísa.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur fyrir ræðu sína. Ég hefði mikinn áhuga á að spyrja út í það sem hún sagði hér um það að hún sé ekki fylgjandi því að sett séu ákvæði um ákveðið hlutfall kynja í stjórnum. Nú er það svo að þingið setur ýmis ákvæði í lög eins og það að verið er leggja til að banna að það séu starfandi stjórnarformenn í stjórn fyrirtækja. Það hefur líka verið farið út í svo drastískar aðgerðir t.d. að skylda fólk til að nota bílbelti af því að talið er að þar sé verið að koma á ákveðinni réttri hegðun. En það kemur fram í rannsóknum á Íslandi að þær aðgerðir sem hingað til hefur verið farið í til að jafna hlut kynjanna í atvinnulífinu hafa greinilega ekki dugað til. Það kemur einmitt fram í greinargerðinni, með leyfi forseta: „Nýlegar niðurstöður rannsókna sýna að hlutfall kvenna í stjórnum og æðstu stjórnunarstöðum fyrirtækja á Íslandi er enn mun lægra en karla.“ Það virðist vera að ákvæðið sem er í lögum núna dugi alls ekki til. Ég mundi því gjarnan vilja fá að heyra frá hv. þingmanni hvernig hún sér fyrir sér að við getum rétt hlut kynjanna í atvinnulífinu ef við erum ekki tilbúin til að setja hreinlega lög um þetta. Við höfum ansi lengi reynt að biðja fólk um að taka þetta til greina og það hefur ekki dugað til.

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi einmitt hitt naglann á höfuðið þegar hún segir að við séum alltaf að setja lög og reglur sem ná svo ekki fram að ganga. Það er vandinn í þessu. Það er eitthvað sem veldur því að ekki er farið eftir þessum lögum og reglum. Við setjum öll á okkur bílbeltin, ég held að það sé ekki endilega út af því að það eru lög og reglur heldur að við vitum að við erum öruggari þannig. Ég segi fyrir sjálfa mig að ég set frekar á mig belti til að koma í veg fyrir slys. Ég mundi frekar í ljósi þess einmitt að þessar aðferðir virðast ekki virka og að við vitum hvað gerst hefur t.d. í Noregi þar sem kynjakvóti hefur verið viðhafður en þaðan berast fregnir af því að ákvarðanirnar eru ekki teknar við stjórnarborðið lengur, þær eru teknar annars staðar. Ég held að það sé ekki til bóta og ekki í rekstri fyrirtækjanna. Það sem ég vil sjá, og þar deili ég markmiðinu, eru fleiri konur í stjórnum fyrirtækja, ekki misskilja mig, það er bara spurningin um aðferðina, hvernig eigum við að ná þeim að borðinu, hvernig eigum við að hleypa þeim að borðinu? Ég mundi miklu frekar vilja sjá einhvers konar hvatningarákvæði, að fyrirtæki séu hvött, að í staðinn fyrir að fyrirtæki séu skikkuð til að gera þetta verði þau hvött til þess með einhverjum hætti á jákvæðan hátt. Ég held, nákvæmlega eins og í barnauppeldinu, að þær aðferðir mundu ganga betur.

Frú forseti. Ég tel að ýmislegt hafi verið gert til þess einmitt að hvetja fyrirtæki til að taka tillit til kynjanna varðandi skipan í stjórnunarstöður og almenn störf og svo núna þar sem við erum að ræða þessar stjórnunarstöður. Ég verð að segja fyrir mína parta að ég hef verið þeirrar skoðunar að ef við erum ekki tilbúin til að fylgja þessu ákvæði eftir með einhvers konar viðurlögum ef fyrirtæki eru ekki tilbúin til að taka tillit til kynjanna þegar þau skipa í æðstu stjórnunarstöður, þá getum við alveg eins sleppt þessu, þá getum við alveg eins kippt þessari grein út úr lögunum því að það verða að vera einhver viðurlög. Í jafnréttislögunum, það er þegar til löggjöf þar sem eru ákveðin tilmæli um jafnréttisáætlun og annað. Ég sé ekki hver tilgangurinn er með því að bæta þessu inn í þessa löggjöf ef við erum ekki tilbúin til að fylgja því eftir öðruvísi en að hlutafélagaskráin geti hugsanlega skrifað eitthvert bréf eða minnt fólk á að það eigi að skila þessum upplýsingum inn og þetta sé kannski ekki alveg í lagi hjá því. Ég mundi því gjarnan vilja heyra frá hv. þingmanni hvort hún taki ekki undir það að þetta sé eitthvað sem viðskiptanefnd þurfi að skoða, að hreinlega kippa þessu ákvæði út ef ekki er meiri hluti innan nefndarinnar fyrir því að setja strangari tilmæli í lögin.

Virðulegi forseti. Jú, ég væri alveg tilbúin að skoða það vegna þess að mér finnst ekkert vit í því að setja inn ákvæði sem virka ekki. Það var kannski það sem ég var að benda á áðan að við megum ekki setja ákvæði sem eru einungis til þess fallin að valda óþarfa skriffinnsku, auka pappírsvinnu og vesen þeirra sem stjórna fyrirtækjunum ef ekkert er svo gert með þau.  Ég skal standa með hv. þingmanni í því að kippa þessu bara út. Við getum í sameiningu í nefndinni fundið upp einhvers konar hvatningaraðferðir til að reyna að koma á þeim markmiðum sem við erum sammála um. Ég er ekki endilega sammála því að það þurfi að vera 50% hlutfall karla og kvenna alls staðar hvar sem er og hvenær sem er vegna þess að ég tel að það sé ekki endilega samfélaginu til bóta. Ég vil að rödd kvenna heyrist og ég vil heyra raddir karla. Þannig held ég að við byggjum upp gott og skynsamlegt samfélag en ekki með því að troða, hvort sem það eru karlar eða konur, óviljugum inn í stjórnir einhvers staðar þar sem þeirra er ekki óskað. Ég sé ekki að það muni bæta samfélagið.

Frú forseti. Ég verð að viðurkenna að lengi vel notaði ég orðið hissa eða að ég furðaði mig á því hverjar málefnaáherslur ríkisstjórnarinnar væru, en ég verð að segja að ég er eiginlega komin yfir það og er farin að lýsa yfir verulegum vonbrigðum. Ég hef þegar gert athugasemdir við forseta við það hvaða mál hafa verið sett á dagskrá og ég ítreka að ég er mjög ósátt við að við stöndum á hv. Alþingi og ræðum þetta. Í staðinn fyrir að ræða um starfandi stjórnarformenn og kynjahlutföll í stjórnum og æðstu stjórnunarstöðum, þó að þetta séu mikilsverð mál, hefði ég miklu frekar viljað sjá umræðu um það hvort við ættum ekki að fara að vinna í því að afnema verðtrygginguna, hvort við ættum ekki að einfalda starfsumhverfi fyrirtækja frekar en að flækja það og hvort við gætum ekki skoðað það að setja hreint og klárt bann við gengistryggingu lána. Það virðist ekki hafa verið nógu skýrt í lögum um vexti og verðtryggingu hvort gengistryggð lán séu lögleg eða ekki. Fjöldi einstaklinga hyggur á málssókn til að fá það á hreint hvort það hafi verið leyfilegt að lána peninga í erlendri mynt. Hvað með að lækka dráttarvexti? Það er áhugavert mál og síðast en náttúrlega ekki síst leiðrétting skulda heimila og fyrirtækja. Ef fyrrverandi viðskiptaráðherra, Björgvin G. Sigurðsson, og núverandi hv. þingflokksformaður Samfylkingarinnar, hefði ekki verið svo önnum kafinn að klappa fyrir útrásarvíkingunum hefði hann væntanlega haft tíma til að leggja fram þetta einfalda mál sem við erum að ræða hér og nú. Ég nefndi áðan í andsvörum við ráðherra að ég hef mjög miklar áhyggjur af því að við fáum sífellt fréttir af því að alltaf sé verið að seinka dagsetningum á því hvenær ljúka eigi við að stofna bankana. Eins og kom fram í svörum hæstv. ráðherra gerir þetta það að verkum að staða nýju bankanna er mjög óljós, hvort þeir eru raunverulega í eigu ríkisins eða ekki og hvort þau lög sem eiga að gilda um opinber hlutafélög gilda um þá eða ekki. Þegar þetta mál var lagt fyrst fram á þinginu gerði ráðherrann sjálfur sér ekki fyllilega grein fyrir því hver staða bankanna væri gagnvart lagaumhverfinu. Ríkisstjórnin sem situr núna, og sú sem var áður minnihlutastjórn, talaði um að hún ætlaði strax að láta verkin tala. Maður hefur vissulega heyrt alveg ægilega mikið blaður og mal, en bara um ekki neitt. Það sem ég hef mestar áhyggjur af er það að ríkisstjórnin virðist algjörlega vera búin að loka sig af í einhvers konar fílabeinsturni og hún heyrir hreinlega ekki neyðarópin í íslenskum fjölskyldum og frá fyrirtækjunum. Þetta er það sem hæstv. viðskiptaráðherra kemur með inn á borð þingsins. Í þessu frumvarpi erum við að fara að leggja til þrenns konar breytingar á lögum um hlutafélög, þar á meðal á einum lögum sem taka til einkahlutafélaga. Það er verið að skylda stjórnir hlutafélaga til að geyma á hverjum tíma réttar upplýsingar. Það er talað um kynjahlutföll í stjórnum og við ráðningu framkvæmdastjóra og það kemur inn ákvæði um starfandi stjórnarformenn, að formaður félagsstjórnar skuli ekki taka að sér önnur störf fyrir félagið en þau sem teljast eðlilegur hluti starfa hans sem stjórnarformanns, að undanskildum einstökum verkefnum sem félagsstjórnin felur honum að vinna fyrir sig. Við getum hlakkað til að við erum að fara að ræða önnur mjög mikilvæg mál að mati hæstv. viðskiptaráðherra, breytingu á lögum um samruna og skiptingu félaga og breytingar á ýmsum lögum um óréttmæta viðskiptahætti. Ég hugsaði: Vúbbí, þarna er kannski eitthvað áhugavert fyrir okkur, við förum að taka á óréttmætum viðskiptaháttum. Þegar ég las hins vegar lagafrumvarpið kom í ljós að þetta er ákvæði um reglugerð, þetta er ein stutt setning sem tengist að vísu neytendavernd en það var ekki mikið kjöt á beinunum. Svo er að sjálfsögðu hið mjög mikilvæga lagafrumvarp um vörumerki. Við höfum aðeins rætt, fyrri ræðumenn og hæstv. ráðherra, um kynjahlutföllin. Hérna er sagt í 2. gr. frumvarpsins, með leyfi forseta: „Við 1. mgr. 63. gr. laganna bætast þrír nýir málsliðir sem orðast svo: Einnig skal gætt að kynjahlutföllum í stjórnum annarra hlutafélaga. Í tilkynningum um stjórnir til hlutafélagaskrár skal sundurliða upplýsingar um hlutföll kynjanna í stjórn. Í hlutafélögum, þar sem starfa fleiri en 25 starfsmenn að jafnaði á ársgrundvelli, skal jafnframt sundurliða upplýsingar um hlutföll kynjanna meðal starfsmanna og stjórnenda félagsins.“ Einnig segir í 3. gr.: „Við 1. mgr. 65. gr. laganna bætist nýr málsliður sem orðast svo: Gætt skal að kynjahlutföllum við ráðningu framkvæmdastjóra og skulu hlutafélagaskrá gefnar upplýsingar í tilkynningum til skrárinnar um hlutföll kynjanna meðal framkvæmdastjóra.“ Síðan bætast við sams konar málsgreinar um einkahlutafélög. Eins og við flest þekkjum bera íslensk nöfn yfirleitt með sér hvers kyns viðkomandi er. Ítrekað hefur komið fram að hið lögbundna vald segir til um hvort nöfn séu í lagi eða ekki og að auki hafa oft komið athugasemdir frá því um að það telur að ákveðin nöfn séu í lagi ef það eru stúlkur sem eiga að bera þau en ekki ef það eru drengir. Hv. Alþingi ætlar ekki að treysta starfsmönnum hlutafélagaskrár til að greina þarna á milli. Eins og við öll þekkjum búum við við þá sérstöku hefð að við tökum upp föðurnafn okkar, eða móðurnafn, og bætum -dóttir eða -son fyrir aftan. Það tengist kyni einstaklingsins sem ber nafnið. Það ætti að vera almennt tiltölulega auðvelt fyrir hlutafélagaskrá að greina þessar upplýsingar. Það gæti verið hluti af nýrri atvinnustefnu ríkisstjórnarinnar að fjölga störfum hjá hinu opinbera svo hlutafélagaskrá gæti sinnt þessu og tekið þá þennan kostnað á sig í staðinn fyrir að leggja hann á fyrirtækin eða aumingja endurskoðendaskrifstofurnar sem þurfa að bæta þessari klausu í ársreikningana hjá sér. Það komu m.a. athugasemdir við þetta og það kom sérstaklega fram í nefndarálitinu hjá annaðhvort 1. eða 2. minni hluta. Sá minni hluti benti á að ýmsir sem sendu inn umsagnir töluðu um að gerð væri krafa um of víðfeðma upplýsingagjöf, og aukið skrifræði eins og ég benti á. Ég er þeirrar skoðunar að ef það á að vera einhver alvara hjá löggjafanum að tryggja hlutföll kynjanna í stjórnum og hjá starfsmönnum fyrirtækja þurfum við að vera tilbúin til að ganga lengra. Annars getum við bara sleppt því að setja þetta inn og auka kostnað og vesen hjá fyrirtækjunum. Annaðhvort gerum við þetta almennilega eða við sleppum því. Það kom fram í nefndaráliti minni hluta viðskiptanefndar á síðasta löggjafarþingi, með leyfi forseta: „Um það var rætt í nefndinni hvort ákvæði frumvarpsins þyrfti ekki að vera afdráttarlausara en svo að mæla fyrir um að gætt skuli að kynjahlutföllum. Töldu sumir gesta nefndarinnar að ganga ætti lengra, t.d. í þá veru að mæla fyrir um 40/60 kynjakvóta og var m.a. vísað til norskra laga um það efni en í þeim er tilgreindur lágmarksfjöldi af hvoru kyni í stjórnum hlutafélaga í hlutfalli við fjölda stjórnarmanna. Við setningu norsku laganna var félögum veittur rúmur tími til aðlögunar.“ Ég get upplýst það hér, og við framsóknarmenn, að við höfum búið við 40/60 kynjakvóta í töluverðan tíma. Ég kom m.a. að því að það var sett inn í lög Framsóknarflokksins að vera með 40/60 regluna. Ég veit að þetta var eitt af því sem hæstv. forseti hafði forgöngu um innan okkar flokks. Þegar við völdum fólk á lista fyrir alþingiskosningarnar síðast má segja að fyrst þá hafi þessu ákvæði verið beitt að einhverju ráði við val á lista. Eiginlega vildi svo óskemmtilega til að mati sumra að þessu var beitt á konur, konur urðu í efstu 5–6 sætunum í prófkjöri í Suðvesturkjördæmi hjá okkur og það voru nokkrar konur þar sem buðu sig fram sem höfðu barist hvað harðast fyrir því að setja inn þessa reglu. Þessu var beitt og fólk sætti sig við það. Þetta er það sem við viljum sjá, raunverulegt jafnrétti og þá þarf það að gilda í báðar áttir, hvort sem það eru konur eða karlar. Ég hef líka talað um að þó að ekki sé um umtalsverða fjármuni að ræða eru samt lagðar auknar álögur á íslensk félög. Í því ástandi sem við erum núna ætti ríkisstjórnin að marka þá stefnu að reyna að draga úr álögum á fyrirtæki. Fyrirtæki eiga í dag í miklum erfiðleikum og eru á fullu að borga ofurháa vexti og ofurháa dráttarvexti, a.m.k. af þeim lánum sem þau fá ef þau eru svo heppin að fá einhverja fjármögnun. Ríkisstjórn Svía hefur sett sér þau markmið að draga úr kostnaði fyrirtækja um 25% á þessu kjörtímabili. Svíar hafa horft til þess hvernig hægt sé að einfalda hjá sér t.d. hlutafélagalögin og bókhaldslöggjöfina og mér skilst að þeir hafi jafnvel líka skoðað hvernig hægt væri að einfalda skattalöggjöfina. Þetta er náttúrlega allt kostnaður fyrir fyrirtækin. Ég starfaði hjá tölvufyrirtæki sem seldi bókhaldsforrit fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki. Okkur þótti alltaf mjög áhugavert að sjá hvaða löggjöf kom frá þinginu í lok hvers árs, hvort við gætum ekki örugglega sent nýja uppfærslu á fyrirtækin okkar og þá rukkað þau náttúrlega fyrir uppfærsluna. Þetta er nokkuð sem ég tel skipta mjög miklu máli, þegar verið er að koma með ný mál inn í þingið, hvort um sé að ræða aukið skrifræði eða auknar álögur að einhverju leyti á fyrirtækin. Ég hef líka verið mjög ósátt við þá umsögn sem fylgir frumvörpunum þar sem bara er tekið á því hvort um sé að ræða aukin útgjöld fyrir ríkissjóð en ekkert rætt um hvort um sé að ræða aukið álag fyrir þá sem þurfa að gegna þessum lögum. Ég veit að þetta er eitt af því sem sveitarfélög hafa verið mjög ósátt við, að endalaust komi ný lög frá þinginu sem auki kostnað. Það kemur fram í umsögninni að ekki er um aukin útgjöld fyrir ríkissjóð að ræða en geta orðið mjög mikil útgjöld fyrir sveitarfélögin. Ég hef engar athugasemdir við það að bætt verði inn þessu ákvæði um starfandi stjórnarformenn, ég get algjörlega tekið undir að af fenginni reynslu vitum við að það er óæskilegt að stjórnarformenn séu í reynd hluti af framkvæmdastjórn eða gegni jafnvel nánast framkvæmdastjórastarfi félaganna, enda á hlutverk þeirra að vera að stýra eftirliti með félaginu og tryggja að það uppfylli þau lagaskilyrði sem við setjum. Þetta ákvæði byggir á grein í dönsku lögunum um hlutafélög en það á aðeins við um félög sem eru skráð á markað. Félögum sem eru skráð á markað á Íslandi hefur fækkað ansi mikið á undanförnum mánuðum og missirum. Við umfjöllun málsins í nefndinni á fyrra löggjafarþingi var bent á að danska ákvæðið er umdeilt þannig að einnig þætti óljóst hvað teldist eðlilegur hluti starfa stjórnarformanns. Þá er það spurning um að reyna að skýra það aðeins betur í starfi nefndarinnar. Þetta eru mínar helstu athugasemdir. Ég styð það gjarnan ef það er hægt að gera strangari kröfur um kynjakvóta, en ég hef fært rök fyrir því að ef við ætlum að leggja auknar álögur á 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um hlutafélög og lögum um einkahlutafélög, máli nr. 15 á þskj. 15. Með lagafrumvarpi þessu sem samið hefur verið í viðskiptaráðuneytinu og er endurflutt nú efnislega óbreytt er stefnt að því að einfalda reglur í lögum um hlutafélög og jafnframt í lögum um einkahlutafélög við samruna og skiptingu án þess þó að slíkt dragi úr vernd hluthafa og lánardrottna. Gert er ráð fyrir að sleppa megi skýrslugjöf utanaðkomandi aðila um samrunaáætlun ef allir hluthafar í samrunafélögunum samþykkja. Er talið að ákvæðin dragi helst úr kostnaði hjá litlum félögum, t.d. við samruna innan samstæðu. Má þá nefna tvö systurfélög sem einn og sami hluthafi á. Slíkur samruni getur alloft átt sér stað. Ákvæðin eiga rætur að rekja til áætlunar Evrópusambandsins um að draga úr stjórnsýslubyrðum. Tekið hefur verið tillit til breytinga við meðferð málsins á síðasta þingi, m.a. vegna umsagna. Um er að ræða innleiðingu á ákvæðum varðandi hlutafélög í tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2007/63/EB frá 13. nóvember 2007 um breytingu á tilskipunum ráðsins 78/855/EBE og 82/891/EBE að því er varðar kröfu um skýrslu óháðs sérfræðings í tengslum við samruna eða skiptingu hlutafélaga. Tilskipunin var tekin upp í EES-samninginn með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 58/2008 frá 25. apríl 2008 um breytingu á XXII. viðauka (félagaréttur) við EES-samninginn frá 2. maí 1992. Tilskipunin tekur til hlutafélaga en gert er ráð fyrir samsvarandi breytingum til einföldunar í lögum um einkahlutafélög, enda ákvæði um samruna og skiptingu svipuð í hvorum tveggja lögunum. Breytingarnar á almennum ákvæðum um samruna og skiptingu leiða síðan til þess að gera þarf samtímis smávægilegar breytingar á ákvæðum framangreindra laga um millilandasamruna og millilandaskiptingu þar sem reglur eru einfaldari fyrir. Verði frumvarpið óbreytt að lögum verður ekki séð að það muni hafa í för með sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð. Að öðru leyti vísa ég til athugasemda með frumvarpi þessu. Virðulegi forseti. Ég vænti þess að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til viðskiptanefndar og verði afgreitt hið fyrsta.