Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Að loknum 1. dagskrárliðnum, fyrirspurnum til ráðherra, fer fram atkvæðagreiðsla um 1.--7. dagskrármál að báðum meðtöldum og síðan fer fram umræða utan dagskrár um stöðuna í kjaradeilu sjómanna og útvegsmanna. Málshefjandi er Sighvatur Björgvinsson og hæstv. forsrh. verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa, þ.e. hálftíma umræða.

Herra forseti. Í fréttum núna síðustu daga hefur verið skýrt frá ummælum hv. þm. Vilhjálms Egilssonar sem hann lét falla á ráðstefnu um Norðurlandasamstarf fyrir síðustu helgi þess efnis að útgáfa C-hluta Stjórnartíðinda, sem fjallar um alþjóðlega samninga, hafi dregist úr hömlu og nú um áramót hafi fyrst verið birtir samningar fyrir árið 1995. Það er ljóst af þessu að svo virðist vera að alþjóðlegir samningar hafi ekki hlotið gildi vegna þess að ekki hefur verið staðið eðlilega að birtingu þeirra. Herra forseti. Hér er um að ræða forkastanleg vinnubrögð utanrrn. en þetta dregur bæði gildistöku viðskiptasamninga svo og samninga um tvísköttun. Ég vil því spyrja hæstv. utanrrh.: Í fyrsta lagi: Hvernig stendur á þessu? Í öðru lagi: Hver ber ábyrgð á þessu sleifarlagi og verður einhver látinn sæta þeirri ábyrgð? Í þriðja lagi: Mun ráðherra beita sér fyrir úrbótum á þessu sviði? Í fjórða lagi: Mun hæstv. ráðherra láta skoða hvort einstaklingar eða fyrirtæki hafi orðið fyrir fjárhagstjóni vegna þessa dráttar í utanrrn.? Í fimmta lagi: Er það rétt sem haldið hefur verið fram að þýðingum á þessum samningum hafi verið ábótavant þegar samningarnir voru upphaflega lagðir fyrir hv. Alþingi?

Herra forseti. Það er að hluta til einhver misskilningur í þessu máli, þ.e. þarna séu fyrir hendi samningar sem ekki hafa hlotið gildi af þessum ástæðum. Eftir þeim upplýsingum sem ég hef í utanrrn. hafa flestir þessara samninga öðlast lagalegt gildi þannig að þeir eru skuldbindandi þrátt fyrir að þeir hafi ekki verið birtir í C-deild Stjórnartíðinda. Ég skal ekki fullyrða hvort það á við um þá alla, en a.m.k. marga þeirra, þannig að ummæli hv. þm. Vilhjálms Egilssonar er að hluta til byggð á misskilningi. Utanrrn. mun senda frá sér fréttatilkynningu þar sem þetta mál er útskýrt. Ástæðan fyrir þessu er einfaldlega mannekla í þeirri deild ráðuneytisins sem hefur með þetta mál að gera. Á síðasta ári var ráðinn starfsmaður til þess að fara sérstaklega í þessi mál en hann hætti störfum af persónulegum ástæðum og þar af leiðandi hefur ekki verið sá kraftur í málinu sem við ætluðum að setja það. Hins vegar er verið að bæta úr því núna og ég vænti þess að verulegar lagfæringar muni verða í þessu máli. En mér vitanlega hefur ekki hlotist neinn skaði af þessum drætti.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir svörin. Það er greinilegt að hæstv. ráðherra og ráðuneytinu hefur eiginlega verið komið í opna skjöldu varðandi þetta efni því að það er með ólíkindum að hæstv. ráðherra hafi ekki meiri upplýsingar um mál sem er búið að vera í umræðu í þó nokkra daga áður en það kemur hér til umræðu, t.d. þannig að hann gæti gert Alþingi grein fyrir hvaða samningar hafi ekki hlotið gildi vegna þessa dráttar. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Ætlar hann að upplýsa Alþingi um það? Þessi margra ára dráttur sem hefur komið fram er ámælisverður. Ég vil ítreka spurningu mína til hæstv. ráðherra: Mun hann láta kanna sérstaklega hvort af þessu hafi hlotist fjárhagslegt tjón einstaklinga og fyrirtækja? Mér er alveg ljóst að ráðherrann veit það ekki frekar en annað um málið. En mun hann leggja sig í líma við að fá upplýsingar um þetta mjög svo sérstaka mál?

Herra forseti. Hér er um óundirbúnar fyrirspurnir að ræða og ég geri ekki ráð fyrir því að hv. þm. geti gengið út frá því að ráðherra geti svarað nákvæmlega fyrir um það með vissu hvaða samningar þetta eru nema þá ef þingmaðurinn hefði a.m.k. gert ráðherra viðvart um það fyrir fram. Ég fékk engar slíkar upplýsingar og ég er þess vegna ekki með þær í höndum. En ég skal útvega þingmanninum þær. En ef hann ætlaðist til þess að ég svaraði því nákvæmlega hér þá hefði hann a.m.k. getað látið mig vita um málið fyrir tíu mínútum síðan.

Herra forseti. Við erum að ræða óundirbúnar fyrirspurnir til ráðherra sem sérstakt ákvæði er um í þingsköpum sem felst í því að þingmenn koma upp, spyrja ákveðinna spurninga um pólitísk efni eða önnur þau efni sem eru í umræðu í þjóðfélaginu og eiga skoðanaskipti við hæstv. ráðherra. Hér er ekki um venjulega fyrispurn að ræða sem menn undirbúa vitaskuld með því að láta ráðherra vita eða utandagskrárumræða. Þetta er formið sem við höfum kosið okkur og hæstv. ráðherra á ekki að skjóta sér bak við það. Hann veit miklu betur. Hann svaraði hins vegar engu um það hvort hann ætlaði að láta athuga hugsanlegt fjárhagslegt tjón sem menn hafa orðið fyrir. Hann segist ætla að upplýsa Alþingi betur um þetta. Því ber að fagna. En hæstv. ráðherra á ekki að kveinka sér undan umræðunni. Það er eðlilegt að þessi mál komi hér til umræðu. Þau vöktu mikla athygli þegar hv. þm. Vilhjálmur Egilsson vakti máls á þessu. Það er satt best að segja með ólíkindnum að við skulum hafa verið að löfesta samninga og síðan bíða þeir í þrjú, fjögur ár í utanrrn. þar til þeir eru birtir lögformlega.

Herra forseti. Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson nefndi sérstaklega í þessu sambandi fríverslunarsamninga við Eistland, Lettland og Litháen. Þessir samningar öðluðust fullt gildi þegar ríkin höfðu staðfest þá og eru þeir skuldbindandi fyrir þau, óháð birtingu samninganna þannig að það er a.m.k. nauðsynlegt að hafa þetta í huga. Gildistaka alþjóðasamninga er almennt ekki háð birtingu þeirra. Mér vitanlega hefur enginn skaði orðið vegna þessa máls. Það er mjög erfitt að rannsaka það. Ég tel mig ekki geta látið fara fram sérstaka rannsókn á því og það hefur a.m.k. enginn gefið sig fram sem hefur orðið fyrir skaða. Það er mín reynsla að ef einhver verður fyrir skaða í okkar samfélagi þá gefur hann sig fljótt fram, ekki síst í ljósi umræðna um málið. Það er gott að þessi umræða fer fram. Ég er a.m.k. ekki að kveinka mér undan henni en mér heyrist hv. þm. vera svona heldur að kveinka sér undan því að eitthvað skuli vera talað við hann.

Virðulegur forseti. Í hádegisfréttatíma Ríkisútvarpsins fjallaði fréttaritari Ríkisútvarpsins í Brussel um það að Eftirlitsstofnun EFTA hefði komist að þeirri niðurstöðu að íslensk lög verði að víkja fyrir lögum og reglum sem Evrópusambandið hefur sett og, svo vitnað sé til orða fréttamannsins, sé þessi niðurstaða rétt veki það upp spurningu um hvort Alþingi hafi framselt yfirþjóðlegum stofnunum sambandsins lagasetningarvald þegar það samþykkti EES-samninginn á sínum tíma. Mál þetta snýst um málsókn fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur vegna greiðslna úr ábyrgðasjóði launa vegna gjaldþrota og var rekið af lögmanni viðkomandi starfsmanns á þeim grundvelli að vísa til tilskipunar Evrópusambandsins um rétt starfsmanna við gjaldþrot. Nú hefur ekki fallið dómur í EFTA-dómstólnum um þetta mál en álitsgerðir hafa verið sendar þangað bæði af hálfu opinberra aðila hér sem og framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins og Eftirlitsstofnunar EFTA sem hefur veitt álit og í það álit er verið að vísa. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra að því hvort hann þekki þetta mál og hvernig hann meti þessa stöðu, hvort hann geti upplýst hér hvort samstaða hafi verið hjá Eftirlitsstofnun EFTA í þessu efni og hvaða ályktanir megi af þessu draga. Ég vil ekki vera með neinar getsakir um það hver niðurstaða EFTA-dómstólsins verður en afstaðan sem kemur fram er mjög athyglisverð. Það var raunar haft eftir íslenskum fulltrúa í Eftirlitsstofnun EFTA, Hannesi Hafstein, að álit stofnunarinnar væri mjög djarft. Ég vil út af fyrir sig ekki leggja neitt mat á það en vænti þess að heyra túlkun ráðherra á þessari stöðu.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni að hér er um mjög stórt mál að ræða bæði út frá pólitísku sjónarmiði og einnig út frá lagalegu sjónarmiði. Um það er að ræða að Héraðsdómur Reykjavíkur fer þess á leit við EFTA-dómstólinn að hann gefi álit sitt á tilteknu máli þar sem um er að ræða aðila sem telur að íslensk lög gangi skemmra en Evrópurétturinn og þar af leiðandi eigi Evrópurétturinn að gilda í þessu máli. Utanrrn. hefur unnið að álitsgerð í málinu og hefur vörn í málinu. En það er rétt hjá hv. þm. að það hafa komið álitsgerðir frá framkvæmdastjórn Evrópusambandsins, einnig frá öðrum þjóðum, a.m.k. Bretum og Norðmönnum, þannig að almennt talið er um mjög stórt mál að ræða. Ég get að sjálfsögðu ekkert fullyrt um hver niðurstaða málsins verður. Það liggur alveg ljóst fyrir af Íslands hálfu að við föllumst ekki á þessar kröfur, við teljum að íslensk lög eigi að gilda í málinu. Það álit sem kemur væntanlega frá EFTA-dómstólnum er ráðgefandi en hins vegar er rétt að taka fram að í öðrum tilvikum hafa dómstólar almennt farið eftir slíkri álitsgerð. En hún er sem sagt ekki komin en það verður mjög fróðlegt að fylgjast með málinu því það getur haft áhrif bæði hér á landi og í ýmsum öðrum löndum jafnframt.

Virðulegur forseti. Hér sýnist vera um að ræða afar stórt mál. Ég tek undir með hæstv. ráðherra að auðvitað er mikið undir í málinu. Mér sýnist mjög eðlilegt að íslensk stjórnvöld leitist við að gæta okkar stöðu í þessu efni, þ.e. að íslensk lög séu það sem gildir því að ef annað kemur á daginn stöndum við sannarlega illa gagnvart þeim samningi sem við samþykktum hér, meiri hluti á Alþingi m.a., staðfesti á sínum tíma um hið Evrópska efnahagssvæði. Í fréttinni í hádeginu kom fram að hver sem niðurstaðan yrði þá yrði hún mjög ráðandi í málinu og snerti stöðu samningsins að ýmsu leyti. Eins og menn muna var mjög deilt um réttarstöðuna, þ.e. réttarákvæðið samkvæmt samningnum, ekki síst stjórnarskrána og dómsmálaþáttinn. 

Herra forseti. Fyrir tæplega ári voru kynntar niðurstöður starfshóps um hvalveiðar. Sjútvrh. taldi að málið væri komið í ákveðinn farveg. Ríkisstjórnin hefði fallist á meginatriði skýrslunnar, í tillögum nefndarinnar væri beinlínis lagt til að hvalveiðar yrðu teknar upp að nýju en það skref yrði þó ekki stigið fyrr en að höfðu víðtækara samráði. Fram kom hjá ráðherra að leitað yrði eftir formlegu samstarfi við stjórnarandstöðuna og þannig reynt að ná pólitískri samstöðu um að afgreiða á Alþingi ályktun um að hefja nýtingu hvalastofna hér við land. Einnig kom fram hjá ráðherra að öðrum ríkjum yrði kynntur málstaður Íslands og samkomulags leitað um framkvæmd þeirrar stefnu að hefja hvalveiðar á ný. Lykilorðin voru kynning og samráð. Þetta var fyrir u.þ.b. ári. Áhugi ríkisstjórnarinnar og sjútvrh. á hvalveiðum kemur skýrast fram í því hve rösklega er gengið til verka. Því vil ég spyrja hæstv. sjútvrh. eftirtalinna spurninga: 1. Hvaða kynningarstarf hefur farið fram gagnvart erlendum ríkjum síðan tillögur starfshópsins voru kynntar fyrir u.þ.b. ári og hverjir hafa staðið að þeirri kynningu? 2. Hvenær kemur að samráðinu við stjórnarandstöðuna til að byggja upp hina pólitísku samstöðu? Síðast þegar ég spurðist fyrir um þetta hafði enn ekki verið boðað til fundar þeirra sem tilnefndir voru í fyrra af hálfu þingflokkanna.

Herra forseti. Varðandi fyrri lið fyrirspurnarinnar er það að segja að embættismenn hafa rætt þau sjónarmið sem fram komu í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar við nokkrar erlendar ríkisstjórnir og þar á meðal fulltrúa Bandaríkjastjórnar. Varðandi síðari liðinn vænti ég þess að samráðshópurinn sem var skipaður geti komið saman innan tíðar til þess að fjalla frekar um framhald málsins.

Herra forseti. Það væri áhugavert, ekki síst vegna þess að hér liggur fyrir tillaga átta stjórnarþingmanna um að hefja hvalveiðar, ef ráðherrann upplýsti frekar um þetta kynningarstarf. Telur hann að það hafi borið þann árangur að viturlegt væri að samþykkja tillöguna sem liggur fyrir eða er enn frekara kynningarstarfs þörf? Jafnframt væri gott ef það væri rifjað upp fyrir okkur til hvers var ætlast með samráðinu. Ef ég man rétt átti samráðshópurinn m.a. að standa fyrir ákveðnum kynningum. Það er greinilega ekki komið að því enn þá. Ef til vill misminnir mig en það væri gott ef hæstv. ráðherra vildi rifja upp með okkur hvert erindisbréf starfshópsins var sem tilnefnt var í fyrir tæpu ári en hefur enn ekki verið kallaður saman.

Herra forseti. Eins og hv. þm. vék að í upphafi var erindi hópsins að freista þess að leita eftir pólitískri samstöðu um framgang málsins og að viðhafa nauðsynlegt samráð um þau skref sem talið yrði ráðlegt að stíga í þessum efnum. Ákveðið undirbúnings- og könnunarstarf hefur farið fram af hálfu embættismanna og þess vegna er að því komið að hópurinn komi saman og ræði þessi viðfangsefni í því ljósi og hvernig réttast er að halda á málum í framhaldinu.

Herra forseti. Þetta form er afar knappt og þess vegna fyrirgef ég hæstv. ráðherra að hann skuli ekki veita mér ítarlegri svör við spurningum mínum. Ég vil þó að lokum varpa fram einfaldri spurningu sem ég tel að hann ætti að geta svarað. Vegna þess að hér er verið að fjalla um ráðleg skref og hvað er mögulegt að gera þætti mér fróðlegt að heyra skoðun hans á því hvort hann telji að sú tillaga sem hér liggur fyrir og flutt er af átta stjórnarþingmönnum sé líkleg til að greiða fyrir pólitískri samstöðu í þinginu um málið.

Herra forseti. Ég hef ekki tekið efnislega afstöðu til þeirrar tillögu sem liggur fyrir vegna þess að ég tel að það sé eðlilegt og í samræmi við þær yfirlýsingar sem gefnar voru að ræða málið í þessum samstarfshópi og móta þar afstöðuna.

Herra forseti. Ég vek athygli á málefnum hrognkelsaveiðimanna. Ég spyr hæstv. sjútvrh. hvort einhverjar aðgerðir séu fyrirhugaðar vegna þess ástands sem er hjá þeim mönnum. Til hvaða aðgerða ætlar sjútvrh. að grípa vegna tekjusamdráttar hjá grásleppuveiðimönnum? Tekjusamdráttur þeirra verður a.m.k. 65% því að þeir hafa fengið tilkynningu um að þeir fái aðeins að landa helmingi þess magns sem þeir veiddu í fyrra og búið er að tilkynna um 35--40% verðlækkun. Þetta varðar mörg hundruð fjölskyldur í landinu, þetta varðar frá einum fjórða upp í tvo þriðju af heildartekjum margra sjómanna og ég bendi sérstaklega á sjómenn á Austurlandi og á norðausturhorninu, sem hafa ekki treyst sér til að hefja veiðar vegna þessa ástands. Síðan vil ég spyrja: Hvers vegna er það liðið að þorsknetabátar fái að landa ótakmarkað grásleppu, þ.e. tugum tonna daglega? Þetta er eini fiskurinn sem hægt er að draga af 250 faðma dýpi, og á tíu faðma dýpi eða hvað sem er. Hægt er að láta þennan fisk vera allt að hálftíma um borð í bátnum og láta hann síðan í sjóinn og hann lifir. Hann getur velkst í netum í 4--5 daga án þess að nokkuð komi fyrir. Hvernig stendur á því að snúið var til baka með þá aðgerð sem átti að grípa til um daginn að meina mönnum að koma með þennan fisk í land og nú fá þeir að landa ótakmarkað eins og þeir vilja án þess að vera með nokkra heimild til veiða á grásleppu, veiðitímabilið er ekki hafið við Faxaflóa? En á sama tíma henda menn þorski alveg miskunnarlaust í hafið. Ég spyr hvort það eigi að grípa til aðgerða vegna ástandsins í grásleppuveiðunum.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. fyrirspyrjanda að það virðist vera fyrirsjáanleg veruleg verðlækkun á afurðunum og það geti komið af þeim sökum til tekjutaps. Ég sé hins vegar ekki að það sé hægt að bregðast við því með breytingum á veiði eða veiðireglum. Því miður er það þannig að það gerist á mörkuðum fyrir sjávarafurðir að verð breytist, það hækkar og það lækkar. Þetta er það sem atvinnugreinin þarf að búa við og laga sig að. Ég sé ekki að með stjórnvaldsaðgerðum verði verðþróun á erlendum mörkuðum breytt. Ákvarðanir um veiðitíma eru teknar út frá almennum líffræðilegum forsendum en ekki markaðsaðstæðum. Það á jafnt við um ákvarðanir um grásleppuveiðar og aðrar veiðar. Varðandi síðara atriðið sem hv. þm. spurðist fyrir um er mér ekki kunnugt um að ákveðin hafi verið nein breytt framkvæmd í þeim efnum. Tilteknir bátar hafa grásleppuleyfi og aðrir ekki og ég þekki ekki neitt breytta framkvæmd af hálfu Fiskistofu í þeim efnum en er fús til að kanna það ef einhverjar breytingar hafa verið gerðar á framkvæmd mála af hálfu Fiskistofu varðandi þau dæmi sem hv. þm. nefndi þar um varðandi stærri báta sem hafa ekki grásleppuleyfi.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessi svör. Mér fannst þau þó vera mjög takmörkuð. Ég minni á að á sínum tíma þegar loðnuveiðiflotinn missti möguleika sína til að stunda loðnuveiðar að ákveðnu marki voru þeim úthlutaðar heimildir í þorski. Ég tel að núna sé nákvæmlega sama ástand uppi. Það er mögulegt að veita þessum mönnum sem hafa stundað hrognkelsaveiðar á móti takmarkaða heimild til að veiða þorsk, bara til þess að vega upp á móti tekjutapinu í þetta skipti. Ég minni einnig á það sem var að gerast varðandi grásleppuna og löndun á markaði núna að Fiskistofa var búin að senda út tilskipun um að hætta að koma með þennan fisk í land. Þá slepptu menn þessum fiski lifandi í sjóinn. Síðan kom önnur tilskipun um að það yrði að koma með allan fisk í land sem væri veiddur. Þetta er svolítið merkilegt því að það er líka til fyrirmæli um það að sleppa þeim fiski sem veiðist án heimildar í sjóinn sem er lifandi og lifir af. Ég skora á sjútvrh. að grípa inn í málið.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þm. að það eru meiri möguleikar á að grásleppa geti lifað af eftir að hún hefur verið dregin um borð og henni hent í sjóinn aftur þannig að full ástæða er til þess að það mál verði skoðað nánar.

Herra forseti. Fyrir helgina bárust fréttir af ákvörðunum um stækkun járnblendiverksmiðjunnar á Grundartanga. Ákvörðunin tekur til stækkunar um einn ofn, þ.e. þriðja ofninn í verksmiðjunni, og fyrirheit eru raunar gefin um að stefnan verði sett á fjórða og jafnvel fimmta ofninn. Fréttaflutningur hefur verið fremur einhliða. Ekkert skorti á upplýsingar um fjármálahlið þessa máls, um afkomu fyrirtækisins, um veltu þess og hagnað og hver búhnykkur yrði af nýjum ofni. Hann yrði einn sá stærsti í heiminum, verksmiðjan yrði sú stærsta sinnar tegundar, þriðji ofninn yrði sá afkastamesti í heiminum og fullyrt er að framkvæmdir hefjist á næstu vikum og helstu byggingarframkvæmdum ljúki fyrir árslok. Þessu á auðvitað að fylgja mikil hagsæld og störf til langframa fyrir 25 manns. En það vantar ýmislegt í þessa merkilegu frétt sem ég hef hvergi séð né heyrt. Það er t.d. hvergi minnst á að þessi framleiðsluaukning muni leiða til aukins útstreymis koltvíoxíðs um 160 þús. tonn og ekki verður það til að auðvelda okkur að undirrita samning þjóða heims um að draga úr mengun andrúmsloftsins. Ég spyr hæstv. iðnrh.: Hvað með umhverfismat vegna þessarar miklu stækkunar og framleiðsluaukningar? Það var fullyrt í hádegisfréttum Ríkisútvarpsins að ekki þyrfti neitt umhverfismat, vegna þess að ákvörðun um þriðja ofninn byggðist á lögum frá 1977. Ég finn ekkert slíkt í þeim lögum. Það er aðeins kveðið á um byggingu tveggja ofna en hæstv. ráðherra getur kannski bent mér á þetta ákvæði. En þó svo væri, á að trúa því að menn ætli ekki að taka tillit til gjörbreyttra viðhorfa frá þeim tíma og stóraukinna krafna um umhverfisvernd? Á hverju ætla menn þá að byggja starfsleyfið vegna þessarar stækkunar og hvar er það á vegi statt? Hvar er byggingarleyfið á vegi statt? Er það fengið? Hvað með samráð við nágranna verksmiðjunnar og þá á ég ekkert síður við þá sem búa andspænis verksmiðjunni og hafa hana daglega fyrir augum? Hvað finnst þeim? Og hvað með samráð eða álit samstarfsnefndar sem nýlega var sett á stofn til að fylgjast með áhrifum á umhverfið vegna stóriðju í Hvalfirði?

Herra forseti. Ég gleðst yfir að hv. þm. skuli rifja upp alla þá hagsæld sem hlýst af framkvæmdum í Hvalfirði en ætla ekki að hafa fleiri orð um það, heldur snúa mér beint að því að svara þeim spurningum sem hv. þm. bar fram. Í fyrsta lagi hvað varðar umhverfismat þá er það ljóst og hefur legið fyrir frá upphafi og frá því málið var hér fyrst til umræðu, að í upphaflegum aðalsamningi um byggingu járnblendiverksmiðju á Grundartanga er gert ráð fyrir að verksmiðjan geti orðið þrír til fjórir ofnar að stærð. Í lögum um mat á umhverfisáhrifum, bráðabirgðaákvæði með þeim lögum, er gert ráð fyrir að ekki þurfi að fara fram umhverfismat á þeim framkvæmdum sem tekin hefur verið ákvörðun um eða gefin fyrirheit um að ráðist skyldi í. Stjórnendur verksmiðjunnar á Grundartanga eru með bréf frá umhvrh. um að ekki þurfi að fara fram umhverfismat á þessum ofnum. Þá spurði hv. þm. hvað liði útgáfu starfsleyfis. Tillaga að starfsleyfi liggur núna tilbúin í Hollustuvernd ríkisins og mun fara til kynningar eða auglýsingar samkvæmt því sem lög um það gera ráð fyrir, á næstu dögum eftir því sem ég best veit. Þriðja spurningin sneri að samráði við samtök í Hvalfirði sem kalla sig Sól í Hvalfirði. Ég veit að ekki þarf að minna hv. þm. á að við hátíðlega athöfn ekki alls fyrir löngu gengu fulltrúar Sólar, sveitarfélaganna við Hvalfjörð, Járnblendifélagsins og Norðuráls á Grundartanga ásamt iðnrh. og umhvrh. frá víðtæku samkomulagi um umhverfismál í Hvalfirði. Að þessu stóðu allir þeir sem höfðu hæst um stór slys sem menn töldu að gætu hlotist af stækkun álvers. Ekkert af þessu er núna í umræðunni sem betur fer og þeir aðilar sem hæst höfðu hafa nú gengið fram fyrir skjöldu um að gera þetta samkomulag. Ánægjan er svo mikil í þessu að halda á sérstakan umhverfisdag Sólar í Hvalfirði og þeirra aðila sem að þessu standa.

Herra forseti. Mikil er nú ánægjan þarna uppi í Hvalfirði. Ég hef svolítið aðrar upplýsingar en hæstv. ráðherra þar sem hann vitnaði til mikillar ánægju meðal umhverfisverndarsinna, að því er mér best skildist, þarna í Hvalfirðinum. Hann vill þá kannski lýsa nákvæmlega í hverju samstarf við þetta fólk er fólgið um það hvað er að gerast í Hvalfirði. Mér kom raunar ekkert sérstaklega á óvart í svörum hæstv. iðnrh. Þau voru á þann veg sem vænta mátti. Hann telur auðvitað allt gulltryggt í bak og fyrir en það vakti athygli mína að hann minntist ekki á hina miklu auknu losun koltvíoxíðs um 160 þús. tonn á einu bretti. Og ég spyr: Hvarflar yfirleitt ekkert að hæstv. ráðherrum þessarar ríkisstjórnar að reyna að uppfylla þau markmið sem sett voru á fundinum í Kyoto á síðasta ári? Var það bara allt í plati? Eða er það einlægur ásetningur manna, ef betlistafurinn dugar ekki, þ.e. betlið um að fá að menga talsvert meira en aðrir, að þá verði samkomulagið bara hunsað og brotið? Veldur þetta hæstv. ráðherra engum áhyggjum?

Herra forseti. Hv. þm. gleymir því í umræðunni um samkomulagið frá Kyoto að engin þjóð hefur enn þá gerst aðili að því samkomulagi. Og þótt undirritunarferlið sé farið af stað eru staðfestingar og annað slíkt eftir og við höfum sagt: Við munum bíða og sjá til með ákvörðun um það hvort Íslendingar gerist aðilar að því samkomulagi eða ekki, hvað verður um það sérákvæði sem þarna var tekið sérstaklega fram að skyldi gilda um Ísland, sérákvæði um Ísland.

Herra forseti. Ég hef ekki gleymt því að ekki er búið að undirrita þetta samkomulag og að það hefur ekki verið staðfest. En ég hélt að menn hefðu lýst því yfir og væru fúsir til að reyna að vinna að því að við gætum staðið við samkomulagið ásamt öðrum þjóðum. Mér heyrist það ekki á þessu sem nú er að gerast að stefnt sé að því. Ég vil líka spyrja vegna þess að hæstv. ráðherra minntist ekki á það, í hverju þetta samráð við umhverfisverndarsinna í Hvalfirði er fólgið? Hvernig hafa þeir komið að þessari ákvörðun um stækkun verksmiðjunnar, um fjölgun um einn ofn sem mun leiða til þess að umhverfið mengast enn meira en orðið er, að á Grundartanga verður stærsta stóriðjusvæði og mesta mengunarbæli á öllu Íslandi?

Herra forseti. Íslendingar hafa verið í fararbroddi þjóða heims við að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Frá árinu 1976 til ársins 1990 hafa Íslendingar dregið úr útblæstri gróðurhúsalofttegunda um 40% 

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn minni til hæstv. fjmrh. Fyrir skömmu voru hv. þm. fjárln. og efh.- og viðskn. boðaðir á upplýsingafund í Seðlabanka Íslands þar sem Jón Blöndal, starfsmaður OECD, fór yfir stöðu efnahagsmála á Íslandi í samanburði við önnur OECD-ríki. Fundurinn var afar fróðlegur og kom Ísland almennt mjög vel út úr þessum samanburði. Þar kom m.a. fram að hinir svokölluðu kynslóðareikningar eru úrelt fyrirbæri og skila ekki þeim árangri sem til var ætlast. Hins vegar benti Jón Blöndal á að eitt af grundvallaratriðum í framtíðarsýn manna um efnahagsmál væri að gera nauðsynlega könnun á aldurshópabreytingum, þ.e. könnun á áhrifum breyttra hlutfalla aldurshópa á Íslandi. Á síðasta þingi lagði ég ásamt nokkrum þm. Framsfl. fram þáltill. um þetta efni. Hún hljóðaði þannig að Alþingi skoraði á ríkisstjórnina að koma á fót vinnuhópi sérfræðinga sem kannaði áhrif fyrirsjáanlegra breytinga á aldurssamsetningu þjóðarinnar eftir árið 2010 á eftirlauna- og lífeyrissjóðsmál og á heilbrigðiskerfið. Ég hvatti til þess að nefndin skilaði áliti innan árs. Mig langar að vita hvort ríkisstjórnin hafi tekið á þessu máli, sem er mjög brýnt og alvarlegt. Í raun undirstrikaði þessi fundur með Jóni Blöndal, starfsmanni OECD, að mjög nauðsynlegt væri að fara út í þessa reikninga.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þessa fyrirspurn um mál sem ég held að full ástæða sé til að ræða á hinu háa Alþingi. Það er rétt sem fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda að á umgetnum fundi kom fram að nauðsynlegt væri fyrir okkur eins og alla aðra að kanna aldurssamsetningu þjóðarinnar fram í tímann og eins hitt að kynslóðareikningar sem hefðu farið sigurför, a.m.k. um Evrópu og Bandaríkin á undanförnum árum, væru kannski ekki eins nákvæmir og menn vildu vera láta. Ég held að við stöndum nokkuð vel hvað þetta áhrærir því við höfum nokkuð góðar upplýsingar um hvernig aldurssamsetning þjóðarinnar muni breytast á komandi árum og áratugum. Stjórnvöld hafa satt að segja, nú þegar verðbólgan er nánast horfin hér á landi, haft miklu betra tækifæri en nokkurn tíma fyrr til að áætla fram í tímann. Það höfum við gert og brugðist við, m.a. með breytingum á lífeyrissjóðalöggjöfinni, en lífeyriskerfið sem byggir á þremur stoðum, í fyrsta lagi á framlagi úr ríkissjóði til að tryggja lágmark, eins konar öryggisnet, í öðru lagi á skyldutryggingu uppsöfnunar lífeyrissjóða og loks í þriðja lagi á valfrjálsu framlagi til lífeyrissjóða eða sambærilegra stofnana. Við höfum gert meira því iðgjöld einstaklinga til þessara lífeyrissjóða er hægt að draga frá tekjum áður en þær eru skattlagðar. Við höfum því í raun gert það sem margar þjóðir hafa enn ekki gert, þ.e. að takast á við þetta framtíðarvandamál þannig að hingað hafa komið erlendar sendinefndir, nú síðast frá Noregi, til að kynna sér hvað Íslendingar hafa gert til að undirbúa breytta aldurssamsetningu en forsendan fyrir þessu öllu var samkomulag sem gert var af hálfu ríkisvaldsins og opinberra starfsmanna með þeim breytingum sem gerðar voru á Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins á sínum tíma.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir svörin. Ég tel þó að við höfum ekki tekið jafnnákvæmlega á þessum málaflokki sem skyldi. Það kemur fram í upplýsingum sem ég hef frá Hagstofu Íslands að árið 1970 voru um 5,9% þjóðarinnar 65 ára og eldri. Árið 1995 voru 11,3% 65 ára og eldri, og gert er ráð fyrir að árið 2030 verði þetta um 19% þjóðarinnar, sem segir okkur að árið 2030 verða Íslendingar um 321.000, þar af 60.400 manns sem eru 65 ára og eldri. Í nokkrum vestrænum löndum þar sem aldurshópadreifingin hefur verið könnuð kemur í ljós að um miðja næstu öld verða hugsanlega tveir vinnandi menn fyrir hvern eftirlaunaþega og ég tel brýnt að við skoðum þetta mjög vel. Það má enginn misskilja orð mín með þeim hætti að ég sé að hnýta í aldraða, langt í frá. Ég er að hugsa um framtíð aldraðra um leið og ég hugsa um framtíð þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Ég tek það svo að hv. þm. sé að vekja athygli á mjög mikilvægu máli sem snertir hagsmuni aldraðra og það séu fyrst og fremst þeir hagsmunir sem hann hefur í huga. Ég vil enn fremur segja að það er á þann veg sem ríkisstjórnin hefur einnig litið á þetta mál þegar horft er nokkra áratugi fram í tímann. Það er rétt hjá hv. þm. að um 2030 verður aldurssamsetning íslensku þjóðarinnar svipuð aldurssamsetningu flestra vestrænna þjóða, Vestur-Evrópuþjóða. Það þýðir að helmingi fleiri aldraðir, fullorðnir sem komnir eru á aldur til að taka eftirlaun verða að baki hvers sem er vinnandi. Þetta þýðir auðvitað að miklu meiri fjármunir munu renna til lífeyris fullorðins fólks á þeim árum og við höfum verið að vinna að breytingum hér til þess að koma í veg fyrir að slíkt muni leiða til stórkostlegra skattahækkana eða stórkostlegra ríkisútgjalda. 

Herra forseti. Það er greinilegt að við göngum í takt í þessu máli, ég og hæstv. fjmrh., og ég treysti honum til þess að koma á fót þeirri nefnd sem var í téðri þáltill. minni og ég vonast til þess að útreikningarnir liggi fyrir eins fljótt og mögulegt er.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. og brtt. vegna frv. til laga um verslunaratvinnu frá efh.- og viðskn. Efh.- og viðskn. gerir tillögu um nokkrar breytingar á frv., sem eru í 11 liðum, og mun ég nú gera grein fyrir þessum brtt.

Forseti biður um hljóð í salnum.

Í fyrsta lagi er lögð til breyting við 4. gr. frv. þess efnis að 3. mgr. 4. gr. falli brott en í henni er samkvæmt frv. kveðið á um að verslun á grundvelli starfsleyfis samkvæmt V. kafla, þ.e. vegna sölu notaðra ökutækja, skuli tekin af fastri starfsstöð. Er þetta fellt niður samkvæmt tillögu nefndarinnar. Frá nefndinni eru tvær brtt. við 5. gr. frv. Í a-lið bætist við lokamálslið smáviðbót sem rakin er í brtt. Í b-lið er gerð tillaga um að það komi ný málsgrein, svohljóðandi: ,,Ef kaupandi óskar þess er hverjum þeim sem stundar farandsölu samkvæmt ákvæðum laga þessara og reglna settra samkvæmt þeim skylt að afhenda kaupanda nafnspjald með nafni, kennitölu og heimilisfangi þess sem skráð hefur verslunarrekstur.`` Þetta er hið efnislega ákvæði 8. gr. sem lagt er til að verði umorðuð á þennan veg.

Það er kannski hvort tveggja að það er mikill hávaði í salnum og ræðumaður talar ekki mjög hátt.

Hæstv. forseti. Ég reyni að haga orðum mínum þannig að ég sé ekki í kapphlaupi við aðra þingmenn sem vilja gjarnan ræða mál sín á milli og þeir eru sjálfsagt að ræða mál sem þeim finnst mikilvægari en það sem gæti verið sagt hér en ég vona að við getum haldið þessu áfram. Ég var að gera grein fyrir 3. lið brtt. frá efh.- og viðskn. við frv. til laga um verslunaratvinnu. Það er brtt. við 7. gr. þar sem því ákvæði er bætt við ,,hvort sem hún er stunduð í atvinnuskyni eða ekki``. Ég hafði áður rakið þann lið brtt. sem gengur út á það að 8. gr. frv. verði umorðuð. Síðan er í 4. lið gert ráð fyrir því að kaflanúmer og kaflaheiti III. kafla falli brott enda er búið að ganga frá þeim greinum annars staðar. Í 5. lið brtt., sem er við 12. gr. frv., er smáorðalagsbreyting sem þar kemur fram. Í 6. lið er brtt. við 13. gr., er verði 12. gr., og þar er bætt við nýrri málsgrein þess efnis að ,,verslun á grundvelli starfsleyfis skv. 1. mgr. skal rekin á fastri starfsstöð`` o.s.frv. Þar er verið að fella inn þá kröfu sem var gerð til þeirra sem versla með notuð ökutæki og var áður ákvæði í 3. mgr. 4. gr. Í 7. lið brtt. er gert ráð fyrir breytingum á 14. gr., þ.e. að lokamálsliður 2. mgr. falli brott og eins að breyta tilvísun í 3. mgr. Í 9. lið brtt. er gert ráð fyrir að VII. kafli falli brott en í honum er fjallað um lokunartíma sölubúða og það eru einar fjórar greinar sem þar er lagt til að detti út úr frv. Í 11. lið brtt. er síðan gert ráð fyrir öðru gildistökuákvæði en var í frv. Þetta eru brtt. efh.- og viðskn. við frv. um verslunaratvinnu sem ég vona að þingheimur geti tekið undir.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir brtt. frá efh.- og viðskn. og nál. við frv. til laga um starfsemi kauphalla og skipulegra tilboðsmarkaða. Nefndin hefur fjallað um málið og leggur til brtt. við frv. og mun ég gera grein fyrir þeim. Í 1. lið brtt. er gerð brtt. við 1. gr. þar sem einungis er verið að kveða skýrar á um hugtök, þ.e. um svokallaðan tilboðsmarkað, þar er talað um skipulega tilboðsmarkaði. Í 2. lið er gerð tillaga um að breyta lagatilvísun. Í 3. lið brtt. eru brtt. við 4. gr. sem fjallar um starfsleyfi. Þar er í a-lið brtt. gert ráð fyrir að þar sé mismunandi krafa um fjárhæð innborgaðs hlutafjár eftir því hvort verið er að tala um skipulegan tilboðsmarkað eða kauphöll. Í b-lið er aðeins fjallað um þær upplýsingar sem sá aðili sem hyggst sækja um starfsleyfi þarf að leggja fram til að gera þær upplýsingar eðlilegri miðað við þær væntingar sem viðkomandi aðili hefur áður en hann hefur störf. Í 4. lið brtt. er lagt til að í 5. gr. falli síðari málsl. 2. mgr. niður. Í 5. lið brtt. er brtt. við 6. gr. þar sem einungis er verið að breyta fyrirsögn og að fyrirsögnin verði ,,Virkur eignarhlutur`` en ekki eignarréttur og þetta er í samræmi við hugtök í öðrum lögum. Í 6. lið er gerð brtt. við 7. gr. sem er umorðun á 1. mgr. og hún orðist svo: ,,Framkvæmdastjóri hlutafélags, sem starfar samkvæmt lögum þessum, skal auk þess uppfylla hæfisskilyrði laga um hlutafélög, hafa óflekkað mannorð, hafa aldrei verið sviptur forræði á búi sínu og hafa til að bera víðtæka reynslu til starfans að mati stjórnar.`` Í 7. lið brtt. eru lagðar til breytingar á 10. gr. frv. Það er einungis orðalagsbreyting í a-lið og b-lið. Síðan eru í c-lið felld niður orðin ,,og bankaeftirlit Seðlabanka Íslands metur gildan`` í 3. tölul. greinarinnar, enda er þar verið að vísa í kauphöll eða samsvarandi markaði sem aðildarríki á Evrópska efnahagssvæðinu hafa metið gilda. Í d-lið er enn fremur ákveðin breyting á hugtakanotkun. Í 8. lið brtt. eru lagðar til breytingar á 13. gr. frv. þar sem fjallað er um málskotsrétt og skýra þær sig sjálfar. Í a-lið er tilvísanabreyting og í b-lið er lagt til að 3. málsl. greinarinnar falli niður. Í 9. lið brtt. er lögð til breyting á 14. gr. frv. um ákveðna viðbót við 3. og 4. tölul. Það er verið að vísa til þess að fyrirtæki þurfi að hafa heimild til að veita þjónustu hér á landi. í 10. lið brtt. er gerð tillaga um breytingu á 15. gr. frv. þar sem verið er að stytta frest úr sex mánuðum í þrjá mánuði, þ.e. frestur sem stjórn kauphallar hefur til þess að fjalla um umsókn um skráningu. Í 11. lið brtt. er lögð til breyting 17. gr. frv. þar sem verið er að kveða svo á um að áður en stjórn kauphallar samþykki fyrir sitt leyti reglur um opinbera skráningu verðbréfa skuli leita umsagnar um þær hjá bankaeftirliti Seðlabanka Íslands. Í 12. lið brtt. eru lagðar til breytingar á 18. gr. frv. þar sem ráðherra þarf að láta Seðlabanka Íslands vita ef hann hyggst stöðva viðskipti í kauphöll. Enn fremur er lagt til að 4. mgr. frv. falli niður. Þetta er sú leiðrétting að heimilt er að stöðva viðskipti í kauphöll þegar sérstakar aðstæður krefjast og í a-lið er gert ráð fyrir því að tilkynna eigi um slíkt til bankaeftirlitsins. En 4. mgr. er felld niður en þar gert er ráð fyrir því að ráðherra hafi þetta vald. Stjórn kauphallarinnar á að hafa þetta vald samkvæmt brtt. nefndarinnar. Hæstv. forseti. Nú hefur ég gert grein fyrir brtt. frá efh.- og viðskn. við frv. til laga um starfsemi kauphalla og skipulegra tilboðsmarkaða og ég vænti þess að hv. þingheimur geti samþykkt þær.

Hæstv. forseti. Ég get verið stuttorður um þetta mál. Hv. efh.- og viðskn. hefur fjallað um þetta frv. til laga. Og hæstv. forseti, það er skemmst frá því að segja að hv. efh.- og viðskn. leggur til að þetta frv. verði samþykkt óbreytt.

Herra forseti. Fyrir aðeins um það bil tveimur klukkustundum var sáttafundi sjómanna og útvegsmanna slitið í húsakynnum sáttasemjara. Samningsslitin urðu með þeim hætti að útgerðarmenn gerðu kröfu um það að sjómenn féllust á tiltekin skilyrði og tilkynntu þeim að ef þeir ekki féllust á þá skilmála væri tilgangslaust að halda samningaviðræðum áfram. Áður höfðu sjómenn samþykkt miðlunartillögu sáttasemjara þar sem hugmyndir þriggja ráðuneytisstjóra um breytt lagaumhverfi til að tryggja sjómönnum umsamin hlutaskiptakjör voru kjarni. Útvegsmenn felldu hins vegar málamiðlunartillöguna fyrst og fremst vegna þess að þeir vildu koma í veg fyrir framgang frumvarpanna eins og kemur glögglega fram í viðtali við formann Landssambands ísl. útvegsmanna í Degi nú um helgina. Staðan í málinu nú er því sú að engar viðræður fara fram, enn stendur verkfall sem alfarið er á ábyrgð útgerðarmanna vegna þess að þeir vilja koma í veg fyrir að þau frv. sem hæstv. ríkisstjórn lét vinna fái framgang hér á Alþingi og telja sig geta stöðvað málið þannig. Ég spyr hæstv. forsrh.: Hvað hyggst ríkisstjórnin gera? Í viðtali við Morgunblaðið föstudaginn 20. mars sl. sagði hæstv. utanrrh. orðrétt, með leyfi forseta: ,,Ég held hins vegar að það liggi alveg ljóst fyrir að forsenda þess að deilan fái farsæla lausn sé að þau frumvörp sem hafa verið samin á vegum þriggja manna nefndar ríkisstjórnarinnar verði flutt á Alþingi. Ég sé í sjálfu sér ekki að það sé eftir neinu að bíða með að þau séu lögð þar fram.`` Daginn eftir, á laugardegi, 21. mars kom hins vegar annað viðtal við hæstv. utanrrh. í Morgunblaðinu og af því viðtali er ekki annað að skilja en að hæstv. sjútvrh. hafi upplýst hann um að hæstv. sjútvrh. hafi lofað forsvarsmönnum LÍÚ því að frumvörp þau sem um ræðir yrðu ekki lögð fram á Alþingi nema verkfalli yrði aflýst eða að samkomulag tækist um lausn sjómannadeilunnar. Mér er forvitni á að vita, hæstv. forsrh.: Er þetta rétt? Hefur hæstv. ríkisstjórn gefið LÍÚ-forustunni, og þá áður en atkvæðagreiðslan um málamiðlunartillögu sáttasemjara hófst, til kynna að ef samningar ekki næðust mættu forsvarsmenn LÍÚ ganga út frá því sem gefnu að frv. yrðu ekki lögð fram á Alþingi og þannig hafi ríkisstjórnin fengið forsvarsmönnum LÍÚ í hendur fullan og óskoraðan stöðvunarrétt á því að ríkisstjórnin legði frumvörpin fram á Alþingi? Er það rétt skilið að svona hafi verið gengið frá málum? Í öðru lagi spyr ég hæstv. forsrh.: Hvaða boðskap hefur ríkisstjórnin nú að flytja deilendum í sjómannadeilunni eftir að ljóst er að sjómenn hafa fallist á málamiðlunartillögu sáttasemjara og lýst fylgi sínu við frumvarpsbúning hæstv. sjútvrh. og annarra ráðherra sem að málinu koma? Hvað hyggst ríkisstjórnin gera til þess að greiða fyrir lausn þeirrar alvarlegu deilu sem nú er komin upp og alfarið er á ábyrgð annars viðsemjanda, þ.e. LÍÚ? Hvaða boðskap hefur hæstv. ríkisstjórnin að flytja sjómönnum sem fyrir sitt leyti hafa gengist inn á þær lausnir sem sáttasemjari og ríkisstjórnin hafa boðið á þessari deilu?

Herra forseti. Það varð okkur öllum mikil vonbrigði að miðlunartillaga sáttasemjara, sem byggði á þeim frv. sem ráðuneytisstjórar þriggja ráðuneyta höfðu unnið, skyldi verða felld í atkæðagreiðslu, en það er reyndar sá réttur sem menn hafa, að samþykkja eða fella þær tillögur sem þannig eru lagðar fram. Það er líka sameiginlegt mat okkar þriggja ráðherra ríkisstjórnarinnar sem hefur verið falið að fara með þetta mál fyrir hennar hönd, utanrrh., sjútvrh. og mín, að mál þetta verði ekki að lokum leyst nema frv. þrjú, sem samin hafa verið verði grundvöllur þeirrar lausnar. Það er mat okkar allra þriggja og enginn ágreiningur er um það. Það er jafnframt mat okkar að þessi frv., þegar þau kæmu til kasta til lausnar málsins, yrðu jafnframt að leiða til þess að vinnufriður skapaðist þar með. Þetta tvennt hangir saman. Sáttasemjari hefur skýrt okkur frá því að upp úr viðræðum hafi slitnað og nýr fundur milli aðila hafi ekki verið boðaður og hann sjái á þessari stundu ekki forsendur fyrir því hvenær slíkur fundur verði boðaður eða með hvaða hætti, þó að sjálfsagt verði það gert innan ekki of margra daga miðað við verklagsreglur sem um það fjalla. Hæstv. sjútvrh. er á þessari stundu, eftir því sem ég best veit, í viðræðum við forráðamenn sjómanna og síðan við forráðamenn Landssambands ísl. útvegsmanna til að kynna sér beint viðhorf þeirra til þeirrar stöðu sem nú er upp komin í þessu viðkvæma og erfiða máli. Í framhaldi af þeim fundum mun ráðherranefndin sem ég nefndi áðan koma saman til fundar og meta stöðuna fyrir sitt leyti og hvernig hún skuli nú koma eða koma ekki til kasta ríkisstjórnarinnar og þá í framhaldi af því, eftir atvikum, löggjafarstofnunarinnar. Það er því heldur fljótt fyrir mig á þessu augnabliki, hv. málshefjandi, að kveða upp úr um það hvernig viðbrögðin verða þar sem hæstv. sjútvrh. er, eins og ég sagði, einmitt þessa stundina í viðræðum við hagsmunaaðila. En við skulum gæta þess að þingið fái svo fljótt sem auðið verður upplýsingar um afstöðu okkar til þess máls.

Herra forseti. Málið er í þeirri stöðu að lausn á þessari kjaradeilu er ekki fyrirsjáanleg nema að undangenginni lagabreytingu. Breyting á lagaumhverfi deiluaðila er nauðsynleg til þess að skapa skilyrði fyrir samningum. Það liggur líka fyrir að ríkisstjórnin er þessarar skoðunar. Það kemur fram í þeirri miðlunartillögu sem sáttasemjari lagði fram. Þar er tekið fram að forsenda sáttatillögunnar sé að lögbinda þessi þrjú frumvarpsdrög. Það kemur líka fram að ef Alþingi mundi ekki fallast á þessi frv. og gera þau að lögum þá félli úr gildi kjarasamningurinn sem yrði gerður á grundvelli þessarar tillögu. Það liggur því fyrir, herra forseti, ótvírætt að það sem ber að gera núna í þessari stöðu er að ríkisstjórnin flytji þau þrjú frv. sem boðuð hafa verið. Ríkisstjórnin þarf að falla frá kröfu sinni, sem er óeðlileg og óskiljanleg, um að sjómenn aflýsi verkfalli áður en frumvörpin verði flutt. Það skilyrði er óeðlilegt og óskiljanlegt inngrip í kjaraviðræður. Ekki er hægt að ætlast til þess að sjómenn nái fram viðunandi kjarasamningi án þess að hafa nokkur vopn í höndunum til að beita gegn útvegsmönnum þegar fyrir liggur að útvegsmenn hafa fellt framlagða sáttatillögu. Það er því nauðsynlegt, herra forseti, að ríkisstjórnin falli frá þessari óskiljanlegu kröfu sinni um að sjómenn megi ekki beita vopnum sínum til að ná fram kjarasamningi og að ríkisstjórnin leggi fram þessi þrjú frv.

Herra forseti. Þetta er sérkennileg staða. Sjómenn eru í raun í verkbanni af hálfu útvegsmanna. LÍÚ heldur flotanum í landi. Það er e.t.v. þess vegna sem enginn hefur mætt í fjölmiðla til að tapa mörkuðum eða milljörðum, en þegar verkfall sjómanna hófst í febrúar sl. stóð ekki á slíkum yfirlýsingum af hálfu fiskverkenda og söluaðila strax á fyrsta degi. Þögnin nú segir ákveðna sögu um hvar hagsmunabandalögin liggja í þessari deilu. Ríkisstjórnin getur ekki krafist þess að sjómenn aflýsi verkfalli án kjarasamnings undir þessum kringumstæðum en ríkisstjórnin getur sett deilunni betri umgjörð með því að leggja frumvörpin þrjú fram. Þá vita aðilar hvar þeir standa. Ég vil því spyrja hæstv. forsrh.: Hvað er á móti því að ríkisstjórnin leggi frumvörpin fram strax svo að þau komist í vinnslu? Það liggur hvort eð er fyrir að einn góðan veðurdag muni verkfalli ljúka enda hafi þá kjarasamningar tekist. Frumvörpin voru forsenda þess að sjómenn samþykktu miðlunartillögu sáttasemjara og tilvist þeirra hefur áhrif á samningaviðræðurnar nú. Er mögulegt að útvegsmenn fái að hafa áhrif á innihald frumvarpanna, að þeim verði breytt frá því sem nú er að ósk LÍÚ? Hver er hin raunverulega ástæða þess að ríkisstjórnin leggur málin ekki þegar fyrir þingið?

Herra forseti. Mér sýnist einsýnt að deiluaðilar nái ekki saman og þegar til þess er litið að nú er nærri 19 eða 20 mánaða ferli lokið, og ný lög um stéttarfélög og vinnudeilur hafa tekið gildi, að svo langur aðdragandi skuli vera að svokallaðri viðræðuáætlun sem engan árangur hefur borið. Þótt ég sé ekki talsmaður laga þá sýnist mér einsýnt að að því stefni að nú þurfi að grípa til þeirrar óvenjulegu málsmeðferðar að setja lög á útgerðarmenn. En hvernig skyldi það nú verða gert? Það þarf auðvitað að fara fram með þeim hætti að það sem nú þegar hefur á unnist og á undan er komið í þessum kjarasamningum verði þar inni ásamt því að þær eðlilegu grunnkaups- og kjarahækkanir sem almennt hafa gerst í landinu á umliðnum árum en ekki hafa náð til sjómanna séu auðvitað þar inni. Ég geri mér fulla grein fyrir því að þetta mál er nokkuð flókið og margsnúið. En vandinn er nákvæmlega sá sami sem blasir við þjóðfélaginu hvort sem það eru útgerðarmenn eða sjómenn sem stoppa flotann, eins og réttilega var komið inn á áðan. Þarna er á jöfnu. Virðulegi forseti. Mér sýnist að það verði verk að vinna fyrir Alþingi á næstu sólarhringum.

Herra forseti. Það eru allir sammála um það, líka hæstv. ráðherrar, að frumvörp þriggja manna ráðuneytisstjóranefndarinnar séu verðmætur lykill að lausn þessarar deilu. Hæstv. utanrrh. hefur raunar sagt að leggja beri þessi frumvörp fram eins fljótt og verða má. Af hverju er það ekki gert? Í viðtali við Morgunblaðið 21. mars segir hæstv. utanrrh. orðrétt svo: ,,Það var haft eftir fulltrúum sjómanna [á fimmtudag] að sjávarútvegsráðherra hefði gengist inn á það á sunnudagskvöld að leggja þetta mál fyrir þingið um leið og atkvæðagreiðslunni væri lokið og sjómenn hefðu samþykkt miðlunartillöguna,`` sagði hann. ,,Sjávarútvegsráðherra sagði mér í samtali [í gær] að hann hefði ekki lofað því og staðið á því á þeim fundi að hann væri ekki tilbúinn til þess. Jafnframt hefði hann gefið þau loforð gagnvart útvegsmönnum.`` Virðulegi forseti. Ég fékk ekki svar við spurningu minni áðan og þess vegna endurtek ég hana: Er það virkilega svo að hendur ríkisstjórnarinnar í málinu séu bundnar vegna þess að hæstv. sjútvrh. hafi lofað útgerðarmönnum því að leggja ekki þessi frumvörp fram á Alþingi nema sjómenn aflýsi verkfalli? Er búið að binda ríkisstjórnina í báða skó með slíku loforði hæstv. sjútvrh. þannig að LÍÚ og LÍÚ-forustan hafi málið alfarið í sínum höndum? Ef svo er að ríkisstjórnin er bundin í báða skó vegna slíks loforðs, þá verður Alþingi og alþingismenn að sjá til þess að slík frumvörp komi fram á Alþingi Íslendinga.

Herra forseti. Ef sjómannaverkfall dregst á langinn hefur það auðvitað skaða í för með sér. Það var þó nokkur munur á í lok febrúar miðað við það sem nú er. Þá var jafnan sagt að hættan væri sú að loðnan sigldi fram hjá, mikil verðmæti sem ekki yrði hægt að bjarga með því að geyma sér þau í hafinu. Það þekktu menn. Sú staða er ekki uppi núna. Sá er munurinn aðeins til þess að svara því sem nefnt var sérstaklega. Hæstv. sjútvrh. gaf út yfirlýsingu um það fyrir hönd ríkisstjórnarinnar, að það fylgdi því að löggjafarvaldi yrði beitt til að leysa deiluna, að vinnufriður fylgdi þeirri ákvörðun. Þetta var gefið út í upphafi til allra aðila og til landsmanna allra og til þingsins þannig að það þurfti engum manni að koma á óvart. Ríkisstjórnin er engum bundin hvað það varðar nema sjálfri sér og þinginu. En það er óviðeigandi annað en vinnufriður skapist þegar málið flyst af vettvangi viðsemjendanna yfir á vettvang þjóðþingsins.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allsherjarnefndar á þingskjali 985 um frumvarp til laga um breytingu á umferðarlögum, nr. 50/1987. Nefndin hefur fjallað um málið og meðal annars fengið á sinn fund fulltrúa frá dómsmálaráðuneytinu, Sambandi íslenskra tryggingafélaga og Vátryggingaeftirlitinu. Þá bárust nefndinni margar umsagnir um málið. Í frumvarpinu eru lagðar til tvær breytingar á umferðarlögunum. Í fyrsta lagi eru það breytingar á vátryggingarfjárhæðum ábyrgðartrygginga ökutækja og slysatrygginga ökumanns, en þær eru taldar nauðsynlegar í kjölfar setningar skaðabótalaga. Fjárhæðir í ábyrgðartryggingum eru frá 1. mars 1997 495 millj. kr. vegna líkamstjóns eða missis framfæranda og 108 millj. kr. vegna munatjóns. Fjárhæð slysatryggingar ökumanns frá sama tíma er 20 millj. kr. Ekki er vitað um tjón í slysatryggingu ökumanns sem áætlað er að muni nema hærri fjárhæð en nemur vátryggingarfjárhæðinni. Hins vegar hafa orðið nokkur slysatjón í ábyrgðartryggingu ökutækja þar sem bætur eru áætlaðar hærri eða á bilinu 20--30 millj. kr. Án lagabreytinga er ekki unnt að hækka vátryggingarfjárhæðir umferðarlaganna umfram verðlagsbreytingar. Nauðsynlegt er hins vegar að vátryggingarfjárhæðirnar séu það háar að þær hrökkvi almennt fyrir bótum sem leiðir af tjóni og að tillit sé tekið til vaxta og kostnaðar sem við kann að bætast. Því er lagt til að vátryggingarfjárhæð í slysatryggingu ökumanns verði ákveðin 75 millj. kr. og einnig er lagt til að vátryggingarfjárhæð ábyrgðartryggingar vegna líkamstjóns eða missis framfæranda verði ákveðin 1.000 millj. kr. og að vátryggingarfjárhæð í munatjónum ábyrgðartryggingar verði ákveðin 175 millj. kr. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að þessar breytingar á vátryggingarfjárhæðum eru ekki taldar hafa teljandi áhrif á vátryggingariðgjöld einar og sér og tóku fulltrúar Vátryggingaeftirlitsins undir þetta álit á fundi nefndarinnar. Þá kom fram hjá einum af viðmælendum nefndarinnar það álit hans að rangfærslur væru í greinargerð með frumvarpinu varðandi hækkun vátryggingarfjárhæða, þar sem segir að með skaðabótalögunum hafi hæstu bætur til einstaklings vegna alvarlegra slysa hækkað verulega. Í öðru lagi eru í frumvarpinu lagðar til breytingar á slysatryggingu ökumanns. Lagt er til að ákvæði 92. gr. umferðarlaga verði skýrð nánar og bótasvið tryggingarinnar tengt bótasviði ábyrgðartryggingarinnar með því að taka notkunarhugtak ábyrgðartryggingarinnar upp í reglur slysatryggingarinnar. Einnig er lagt til að slysatryggingin nái ekki til ökumanns sem notar ökutæki í algeru heimildarleysi. Þá er lagt til að kveðið verði á um það í lögum að slysatryggingin nái einnig til vátryggingartaka sem slasast sem farþegi eða af völdum eigin ökutækis. Nefndin mælir með samþykkt frumvarpsins og skrifa allir nefndarmenn undir álitið. Virðulegi forseti. Að lokum er rétt að nefna að nauðsynlegt er að gera breytingu á gildistökuákvæði frumvarpsins og mun nefndin ræða það mál milli 2. og 3. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti allsherjarnefndar á þingskjali 996 um frumvarp til laga um breyting á almennum hegningarlögum, nr. 19/1940. Nefndin hefur fjallað um málið og fékk hún á sinn fund til viðræðna um málið Benedikt Bogason frá dómsmálaráðuneytinu, Davíð Þór Björgvinsson dósent og Friðrik Sigurðsson frá Samtökum íslenskra hugbúnaðarfyrirtæki. Þá bárust nefndinni umsagnir um málið. Í frumvarpinu eru lagðar til nokkrar breytingar á ákvæðum almennra hegningarlaga sem miða að því að mæla refsiverða nánar tiltekna háttsemi sem tengist tölvum og notkun þeirra. Meðal helstu nýmæla frumvarpsins eru ákvæði um skemmdarverk á tölvubúnaði, bæði á tölvuvélbúnaði og gagnaberum og á forritum og gögnum. Þá eru í frumvarpinu lýst refsiverð brot sem framin eru með því að nota tölvu og er þar fyrst og fremst um auðgunarbrot að ræða. Einnig eru í frumvarpinu ákvæði um óheimila notkun á tölvum og innbrot í tölvukerfi og loks er í frumvarpinu tekið á eftirgerð tölvubúnaðar, en núgildandi lagaákvæði veita takmarkaða refsivernd gagnvart slíkum brotum. Tölvubrot ýmiss konar eru nú sífellt meira til umræðu og fagnar nefndin því að lagt hafi verið fram frumvarp þar sem tekið er á slíkum brotum. Jafnframt telur nefndin rétt að benda á að þróun á sviði tölvutækni er ör og því brýnt að fylgjast grannt með umræðu um refsiréttarleg álitaefni á þessu sviði. Hjá viðmælendum nefndarinnar komu fram ábendingar um að sérstaklega þyrfti að huga að brotum þar sem fjarskiptabúnaður er notaður, en mikið tjón getur hlotist af slíkum brotum. Telur nefndin brýnt að hafin verði nú þegar vinna við það að móta ákvæði þar sem tekið verði á þessum málum. Nefndin mælir með samþykkt frumvarpsins. Guðný Guðbjörnsdóttir og Bryndís Hlöðversdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en aðrir nefndarmenn skrifa undir álitið.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 34 frá 17. júní 1944, um þjóðfána Íslendinga. Sams konar frv. var einnig lagt fram á síðasta löggjafarþingi en varð ekki útrætt. Meginefni frv. þessa var samið í nefnd sem skipuð var í samræmi við ályktun Alþingis frá 6. maí 1994 og í áttu sæti Þorvaldur Garðar Kristjánsson, fyrrv. forseti sameinaðs Alþingis, sem jafnframt var skipaður formaður, Andrés Pétursson, upplýsingafulltrúi hjá Útflutningsráði, og tilnefndur af því, Haraldur Blöndal hæstaréttarlögmaður, Magnús Oddsson ferðamálastjóri, tilnefndur af Ferðamálaráði, og hv. alþm. Guðmundur Hallvarðsson sem einmitt átti frumkvæði að flutningi tillögu til áðurnefndar þál. og mælti eftirminnilega fyrir henni. Ég hygg að aflvaki tillögu hans hafi verið sá að hin tiltölulega ströngu verndarákvæði fánalaganna hafi komið í veg fyrir að þjóðfáninn yrði nýttur löglega til markaðssetningar á íslenskri framleiðslu en einkum hefur útflytjendum þótt eftirsóknarvert að geta auðkennt vöru sína með upprunatákni af þessu tagi eins og tíðkast víða erlendis. Slíka notkun hafa lögin um þetta þjóðartákn okkar ekki leyft en það er reyndar allrar athygli vert að þau geyma eftir því sem næst verður komist sýnu strangari verndarákvæði en annars staðar þekkjast. Ástæður þess að verndarákvæðin urðu svo vandlega útfærð í fánalögunum hafa ekki fundist í lögskýringargögnum en þeirri alþýðuskýringu hefur verið haldið á lofti að það stafi öðru fremur af því hversu samofið fánamálið varð sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar og sókn hennar til frelsis og fullveldis framan af öldinni. Hvað sem því líður er ljóst að réttarreglur sem skírskota til almennra velsæmisviðhorfa með svo nákvæmlega útfærðum hætti sem verndarákvæði fánalaganna eru dæmi um, hljóta að koma til endurskoðunar að ákveðnum tíma liðnum og eftir atvikum að taka breytingum í samræmi við ríkjandi réttarvitund á hverjum tíma. Sú endurskoðun tel ég að hafi verið um margt orðin tímabær og nefni því til vitnis bæði þá umræðu sem varð um áðurnefnda þáltill. og samþykkt hennar á hinu háa Alþingi sem og þá ásókn sem orðið hefur í að nota fánann í ýmsum tilgangi og ýmis dæmi um vafasama meðferð hans á undanförnum árum sanna. Þess vegna var það að nefnd þeirri sem skipuð var í þessu skyni var ekki einasta falið að endurskoða verndarákvæði fánalaganna heldur taldi ég og nauðsynlegt að allt regluverkið um meðferð hans og notkun yrði yfirfarið í heild sinni. Tillögur nefndarinnar voru því ekki einungis í búningi lagafrv. heldur skilaði hún einnig drögum að reglugerð um málið og annars konar fyrirmælum. Niðurstöður nefndarinnar og tillögur voru á síðasta þingi lagðar óbreyttar og í heild sinni fyrir Alþingi þótt ekki teldust þær að öllu leyti löggjafarmálefni. Engu að síður taldi ég málið þess eðlis að rétt væri að hv. alþm. hefðu það allt til glöggvunar og gætu þá látið í ljós skoðun sína á því eftir atvikum. Sami háttur er hafður á þessu nú utan að ákvæðum frv. hefur í nokkrum tilvikum verið breytt eða hnikað til í þágu skýrari framsetningar á málsmeðferðarreglum og því um líkum atriðum. Veigamesta atriðið í frv. þessu er eins og nærri má geta sú breyting sem lögð er til að gerð verði á verndarákvæðum í 12. gr. laganna. Þess er þó fyrst að geta að 12. gr. samanstendur af sex málsgreinum. Lagt er til að fyrstu þrjár þeirra standi óbreyttar. Þar er fyrst um að ræða almennt verndarákvæði í 1. mgr. sem mælir fyrir um að enginn megi óvirða þjóðfánann, hvorki í orði né verki, en það síðan nánar útfært í næstu þremur málsgreinum. Tvær hinar fyrstu þeirra eru einnig óhreyfðar þannig að óheimilt verður eftir sem áður að nota þjóðfánann sem einkamerki einstaklinga, félaga eða stofnana, eða sem auðkennismerki á aðgöngumiðum, samskotamerkum eða öðru þess háttar. Jafnframt skal stjórnmálaflokkum áfram vera óheimilt að nota þjóðfánann í áróðursskyni við kosningaundirbúning eða kosningar. Að gildandi lögum er loks óheimilt að nota fánann í firmamerki, vörumerki eða á söluvarningi, umbúðir um eða auglýsingu á vörum. Þar er komið að því bannákvæði sem í 9. gr. frv. er lagt til að aflétt verði um annað en firmamerki á þann hátt að slík notkun verði heimiluð að uppfylltum ákveðnum skilyrðum sem ákveðin verða með reglugerð. Þau skilyrði eru kynnt í 19. gr. reglugerðardraga sem birt eru sem fskj. II með frv. og gera ráð fyrir að starfsemi sú er í hlut á fullnægi tilteknum gæðakröfum. Þegar á allt er litið hlýtur traustasta markaðssetningin jafnan að felast í gæðum vöru og þjónustu. Með því að gera ákveðnar gæðakröfur til þeirra hluta sem leitað er eftir leyfi til að auðkenna með fánanum er hér leitast við að samræma og tryggja eins og kostur er að notkun hans til markaðssetningar skerði í engu þá helgi og virðingu sem fánanum ber. Með þetta að markmiði hlýtur það að vera af hinu góða að fáninn sé notaður í þessu skyni þegar þess er jafnframt gætt að honum sé engin óvirðing gerð og hann ekki tengdur því sem enginn sómi er að. Á hinn bóginn þótti ekki fært að heimila notkun fánans í firmamerkjum í ljósi þess hve rekstur fyrirtækja getur verið margbreytilegur og breyst frá einum tíma til annars. Sum rekstrarsvið fyrirtækja kunna þannig að uppfylla ákveðnar gæðakröfur meðan önnur gera það ekki og sama getur átt við um stjórnun þeirra til lengri tíma. Við 12. gr. er loks skeytt nýrri málsgrein sem tekin er úr samkeppnislögum um bann við notkun þjóðfánans á vörur af erlendum uppruna af augljósum ástæðum. Þetta ákvæði var óbreytt tekið í samkeppnislög úr eldri lögum um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti en rétt þykir að færa það í fánalögin til að safna þar á einn stað öllum réttarreglum um þjóðfánann. Í ljósi þess að sú meginbreyting sem hér er lögð til felur í sér að heimilt verður að nota fánann með öðrum hætti en venjulegast er, þ.e. til flöggunar, þykir rétt að taka af öll tvímæli um gildissvið laganna og ná jafnframt til hvers kyns annarrar notkunar. Þannig er sérstaklega á því tekið í 8. gr. frv. að lögin taki jafnframt til hvers kyns skírskotana eða eftirlíkinga af þjóðfánanum án tillits til þess á hvaða formi hann birtist, t.d. á prenti eða á skjá. Þriðja atriðið sem ég vil víkja sérstaklega að er hvernig háttað er meðferð meintra brota á lögunum en ákvæði laganna er þetta varða hafa ekki verið svo skýr sem skyldi. Í 14. gr. laganna er mælt svo fyrir að brot á lögunum sæti ákveðnum viðurlögum. Þegar grunur leikur á að lögin hafi verið brotin fer því um meðferð slíks máls að hætti opinberra mála, það sætir með öðrum orðum rannsókn af hálfu lögreglunnar og eftir atvikum saksókn af hálfu ákæruvaldsins. Í 8. gr. laganna hefur hins vegar verið mælt fyrir um það frávik frá reglugerð um meðferð opinberra mála að úrskurða skuli um ágreining um rétta notkun fánans í Stjórnarráðinu, þ.e. í forsrn., eftir að mál er varða þjóðfánann voru færð þangað. Til að taka af allan vafa um að ráðuneytið geti nýtt sér rannsókn lögreglunnar í þessu skyni þykir rétt að hnykkja á því sérstaklega í 5. gr. frv. Að öðru leyti eru lagðar til óverulegar breytingar á lögunum sjálfum. Mál er varða þjóðfánann voru eins og önnur þjóðleg málefni flutt til forsrn. við gildistöku laga um Stjórnarráð Íslands og reglugerðar um sama 1. jan. 1970, og leiða nokkrar breytingar lagatextans að því. Þá er lagt til að úrelt ákvæði um fána hafnsögumanns falli brott sakir notkunarleysis en í þess stað komi óbreytt ákvæði forsetaúrskurðar um fána forseta Íslands sem rétt þykir að getið sé í þessum lögum. Ákvæði um tollfána heldur sér óbreytt en brott fellur ákvæði um sérstakan póst- og símafána. Þessi starfsemi hefur nú að langstærstum hluta verið gefin frjáls og er að öllu leyti sinnt af fyrirtækjum sem rekin eru á einkaréttarlegum grundvelli. Þykir því bæði óþarfi og jafnvel óviðeigandi að slík starfsemi hafi sérheimild til að auðkenna sér þjóðfánann með eigin merki í honum. Sú heimild var og bundin við tjúgufánann, eða klofinn fána, sem eingöngu er ætlaður til nota fyrir opinberar stofnanir. Þegar ríkisrekin fyrirtæki hafa verið færð úr opinberu og yfir í einkaréttarlegt rekstrarumhverfi á heldur ekki við að þau noti áfram ríkisfána. Samhliða frv. þessu eru eins og áður segir kynntar í fylgiskjölum tillögur að breytingum á stjórnvaldsfyrirmælum um þjóðfánann. Annars vegar er lagt til að safnað verði og sameinað í eina reglugerð ýmsum reglum og venjum sem skapast hafa um meðferð og notkun fánans og hins vegar er lagt til að gefin verði út ný auglýsing um liti þjóðfánans, í öðrum litastiga en nú gildir. Er það m.a. nauðsynlegt í ljósi þess að gildandi auglýsing skilgreinir fánalitina aðeins í litastiga fyrir textíl- eða tauliti, þ.e. fyrir fána til flöggunar, en af þeirri rýmkun sem lagt er til að verndarákvæði fánalaganna taki, hlýtur óhjákvæmilega að leiða að bjóða verður upp á nánar útfærðar skilgreiningar fyrir prent- og skjáliti jafnframt. Geymir sú tillaga sem hér fylgir í fylgiskjali I slíkar skilgreiningar sem útfærðar hafa verið í samráði við úrval sérfræðinga á þessu sviði, þar á meðal frá Iðntæknistofnun, út frá þeim heimildum sem varðveittar eru um tillögur fánanefndarinnar frá 1944 og vilja löggjafans þegar fánalögin voru samþykkt það ár. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa öllu fleiri orð um þetta frv. heldur árétta aðeins það meginatriði þess að færa út í frumvarpsbúning þann vilja Alþingis sem birtist í ályktun þess frá 6. maí 1994 að auka frjálsræði um notkun fánans í þágu eflingar og framdráttar atvinnulífi og efnahag landsmanna án þess þó að skerða í nokkru þýðingu hans sem tákns og ímyndar þjóðarvitundar og fullveldis. Þetta hygg ég að tekist hafi í frv. og leyfi mér því að leggja til að málinu verði að lokinni umræðunni vísað til 2. umr. og hv. allshn. Herra forseti. Á síðasta þingi lagði ég einnig fram frv. til laga um skjaldarmerki Íslands sem samið var af sömu nefnd og falið var að fjalla um breytingar á fánalögunum en það frv. varð heldur ekki útrætt þá. Það kann að koma mörgum spánskt fyrir sjónir að eins ítarlega og fánalögin mæla fyrir um vernd þjóðfánans hafa engin slík ákvæði verið sett skjaldarmerkinu til verndar eða nokkrar reglur um meðferð þess og notkun, hvorki fyrir stjórnvöld né almenning, ef frá er skilinn áskilnaður samkeppnislaga um að merkið megi ekki nota í heimildarleysi við framboð vöru eða þjónustu. Aðrar réttarreglur um skjaldarmerkið hafa því aðeins verið í forsetaúrskurði um gerð þess og útlit, nr. 35 frá 17. júní 1944. Vitaskuld er það hins vegar svo að ríkisskjaldarmerkið hlýtur fyrst og fremst að vera merki og tákn ríkisins eða þess sem falin er handhöfn ríkisvalds til að auðkenna með skjöl og annað það sem frá ríkinu stafar. Engu að síður hafa menn þóst merkja að notkun þess er nokkru almennari en svo að hún taki einungis til handhafa opinbers valds. Kemur það m.a. til af því að hin títtnefndu verndarákvæði fánalaganna hafa hamlað því að framleiðendur vöru og þjónustu hafi getað nýtt sér fánann til auðkennis um uppruna framleiðslu sinnar. Nokkur ásókn hefur því alltaf verið í að nota skjaldarmerkið í því skyni. Með því að verndarákvæði fánalaganna hafa aldrei verið túlkuð svo að þau gætu með lögjöfnun náð jafnframt yfir skjaldarmerkið og ekkert í lögskýringargögnum með fyrrnefndu ákvæði samkeppnislaga varpað ljósi á hvaða sjónarmið eigi að leggja mati á slíkum umsóknum til grundvallar hefur notkun þess í því skyni yfirleitt verið heimiluð, enda mundu ákveðnar takmarkanir á athafnafrelsi almennings að þessu leyti helst vera reistar ef meðferð þess þætti stríða gegn almennu velsæmi, siðferðisvitund almennings eða öðrum slíkum réttarhugmyndum sem blunda í þjóðarsálinni. Þar eð starf nefndar þeirrar sem skipuð var til að endurskoða fánalögin miða einmitt að því að rýmka heimildir til að nýta fánann í því skyni sem skjaldarmerkið hefur sumpart verið notað í hans stað fól ég nefndinni jafnframt það tímabæra verkefni að semja reglur um meðferð þess og notkun sem samboðin gæti talist mikilvægi þess sem ríkistákns og þeirrar helgi sem það á að hafa í vitund þjóðarinnar. Nefndin skilaði tillögu sinni í formi lagafrv. er hafði tvennt að markmiði. Annars vegar að tryggja stjórnvöldum ríkisins einkarétt á merkinu en hins vegar að setja þeim hinum sömu ákveðnar reglur um meðferð þess. Að athuguðu máli tel ég að sömu markmiðum verði náð með öllu einfaldari hætti en frv. þetta gerði ráð fyrir og hef af þeim sökum ákveðið að leggja það ekki fyrir Alþingi á ný. Þess í stað beini ég því til hv. allshn. að taka upp í frv. það er ég hef nýlokið við að mæla fyrir einfalt ákvæði er tryggi ríkinu þann einkarétt á merkinu er því hefur ávallt borið. Reglur um meðferð þess og notkun af hálfu stjórnvalda lúta hins vegar aðeins innri málefnum ríkisins og þarf ekki lagaboð til slíkrar reglusetningar. Slíkar reglur mun ég því sjálfur setja, fallist nefndin á að taka upp tillögu mína og tillaga nefndarinnar verði að lögum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir það frv. sem liggur fyrir og hann hefur mælt fyrir. Það er nauðsynlegt að endurskoða fánalögin og margt í þeim þarfnast lagfæringar þó svo ég geti ekki í sjálfu sér tekið undir að það hafi endilega verið nauðsynlegt að endurskoða fánalögin eins og það var orðað til að auka frjálsræði í notkun fánans. Mér fannst það satt að segja mjög sérkennilegt orðalag á þáltill. eins og hún var lögð fyrir og var svo samþykkt í þinginu því það getur ekki verið markmið Alþingis í málum af þessu tagi að auka endilega frjálsræði í notkun fánans. Aðalatriðið er auðvitað að fáninn haldi virðingu sinni sem sameiningartákn og samnefnari þjóðarinnar, burt séð frá því hvernig háttað er frjálsræði í meðferð hans. Varðandi endurskoðun fánalaganna vil ég líka gagnrýna það, herra forseti, að það er mjög sérkennilegt að skipa þriggja manna nefnd sem eru eingöngu sjálfstæðismenn. Það vill svo til að fáninn er merki okkar allra, líka hinna sem erum ekki í Sjálfstfl. Ég hef t.d. ekki hugsað mér að ganga í Sjálfstfl. og ég held að það eigi við um fleiri í þessari virðulegu stofnun þannig að það að vera eingöngu með menn sem eru sérstaklega merktir Sjálfstfl. úr röðum stjórnmálamanna, þ.e. hv. þm. Guðmund Hallvarðsson, Þorvald Garðar Kristjánsson og Harald Blöndal sem eru allir hinir mætustu menn og ég geri ekkert lítið úr því. Ég hefði talið eðlilegt að þetta væri verkefni sem menn ættu í félagi af því fáninn er sameiningartákn þjóðarinnar allrar og mér finnst óeðlilegt þegar unnið er að málum eins og fánanum og skjaldarmerkinu að þar séu eingöngu menn úr tiltölulega mjög þröngum pólitískum hópi. Þótt Sjálfstfl. hafi því miður allmikið fylgi um þessar mundir er það nú ekki enn þá svo a.m.k. að allir landsmenn kjósi hann. Það eru þó a.m.k. nokkrir sem móast enn þá við. Varðandi málið að öðru leyti get ég alveg tekið undir að ég geri ráð fyrir að það sé eins í þessu máli og mörgum öðrum að það sé ekkert annað að gera fyrir okkur en laga okkur að því sem er tíðkanlegt víðast annars staðar í meðferð fána. Ég geri ráð fyrir því að við eigum engan annan kost. Manni hefur auðvitað oft runnið til rifja hvernig farið hefur verið með fánann á undanförnum árum. Ég sótti núna á dögunum sem fulltrúi Vestnorræna ráðsins umhverfisráðstefnu eða umhverfisþing Norðurlandaráðs í Gautaborg. Þar var borið fram kaffi í fundarhléum og þegar menn höfðu lokið sér af að drekka kaffið úr pappamálum þá var þeim gefinn kostur á því að henda pappamálunum í ruslafötu svo sem tíðkanlegt er og ekki er merkilegt að öðru leyti en því að fánalitirnir, norrænu fánalitirnir, voru utan um hverja ruslafötu fyrir sig, þ.e. sænski um eina, íslenski um eina, norski um eina og danski um eina. Þetta fannst mér óvirðing við fánana. Ég velti því fyrir mér hvað væri hægt að gera þegar að maður stendur frammi fyrir þessu. Ekki hendir maður málinu frá sér annars staðar en í þessar ruslafötur eða hvað? Hvað er hægt að gera? Hvernig á maður að koma kvörtunum sínum á framfæri við einhvern?

Setja það í stæstu fötuna.

Ég fylgi að sjálfsögðu ekki tillögu formanns þingflokks Alþfl. sem ég ætla ekki að láta berast til Görans Perssons. Veruleikin er sá að maður stendur oft frammi fyrir vanda af þessu tagi þó að lífsháski minn í þessum efnum hafi orðið einna mestur þegar nærfatafyrirtækið Joe Boxer hélt mikla hátíð í flugskýlinu á Reykjavíkurflugvelli og var þá með íslenska fánann innan um nærfatamerkin og síðan var íslenski þjóðsöngurinn fluttur í rafmögnuðum djasstakti eftir hátíðina. Viðstaddir voru ýmsir mestu virðingarmenn þjóðarinnar og gátu enga björg sér veitt vegna þess að þetta hvolfdist allt saman yfir þá og þeir höfðu enga aðstöðu til þess að stöðva þessi ósköp. Ég held að það komi kannski fyrir alla Íslendinga einhvern tíma á ævinni að það er verið að misbjóða tilfinningum manns fyrir fánanum eða þjóðsöngnum eða skjaldarmerkinu og maður getur eiginlega ekki gert neitt. Við hvern á að tala? Hvað á að gera? Ég tel að að ákvæðin sem nefnd eru í 5. gr. frv. séu til bóta en ég veit samt sem áður ekki eiginlega hvernig á með þessi mál að fara. Ég sé t.d. að í 9. gr. frv. er gert ráð fyrir því að heimilt verði með leyfi forsrn. að nota fánann í vörumerki eða á söluvarning, umbúðir um eða auglýsingu á vöru eða þjónustu, enda sé starfsemi sú sem í hlut á að gæðum samkvæmt því sem ráðuneytið mælir fyrir með reglugerð og fánanum ekki óvirðing gerð. Ég er alveg sammála þessu ákvæði. Ég veit satt að segja ekki hvernig forsrn. ætlar sér að framkvæma þetta í einstökum atriðum? Verður einhver sérstakur maður í þessu verki í forsrn.? Úr því að búið er að ákveða að tengja þetta lögunum um meðferð opinberra mála væri þá ekki hugsanlegt að meðferð fánans að þessu leytinu til heyrði undir dómsmrn.? Ég spyr. Þá er ég ekkert að gera lítið úr forsrn. að því er þetta atriði varðar. Ég vil þakka fyrir það, herra forseti, að hér er birt tillaga að reglugerð um notkun og meðferð þjóðfána Íslendinga. Það er mjög gott að hafa það skjal hér við hendina. Ég vík aðeins að 17. gr. þessarar tillögu vegna þess að hún er efni málsins, þar sem segir svo, með leyfi forseta: ,,Óheimilt er að nota fánann sem einkamerki einstaklinga, félaga eða stofnana eða auðkennismerki á aðgöngumiðum, samskotamerkjum eða sams konar skilríkjum. Óheimilt er einstökum stjórnmálaflokkum að nota fánann í áróðursskyni við kosningaundirbúning eða kosningar. Óheimilt er að nota fánann í firmamerki.`` Allt er þetta út af fyrir sig nokkuð gott. En ég skil þetta þannig, herra forseti, að hérna séu menn að tala um að menn noti ekki merki sem líkjast fánanum að lit og lögun heldur. Það sé í rauninni ekki aðeins verið að tala bara um fánann sem slíkan heldur merki úr öðru efni en fáninn er venjulega, merki sem eru eins og fáninn eða lík fánanum. Mér finnst það skipta mjög miklu máli að dregin séu alveg skýr mörk í þessu efni og vildi inna hæstv. forsrh. eftir því hvernig menn hugsa sér þetta nákvæmlega. Ég velti því fyrir mér hvort ákvæði 17. gr. ættu ekki kannski að vera öll eða nær öll í lögunum sjálfum vegna þess að þarna er um að ræða ákveðin grundvallaratriði sem hægt væri fyrir almenning að skírskota til ef fólki fyndist að fánanum væri óvirðing sýnd. Ég vil líka, herra forseti, nefna að ég hefði talið að til greina kæmi að flutt hefði verið frv. til laga um þjóðfána Íslendinga sem hefði tekið yfir öll lögin þannig að við hefðum endurskoðað þau eins og þau leggja sig með hliðsjón af fenginni reynslu en hefðum ekki bara til meðferðar frv. um breyting á lögunum, en það er atriði sem hv. allshn. getur út af fyrir sig tekið á þegar hún fær málið til meðferðar. Ég held að það sé einnig mikilvægt að hv. allshn. fjalli um skjaldarmerkið í leiðinni. Ég hef velt því fyrir mér áður hvort það kæmi til greina að við ættum sérstök lög um þessi þjóðtákn okkar sem eru þjóðfáninn, þjóðsöngurinn og skjaldarmerkið, sem væru heildarlög í þessum efnum. Þó að ég fagni þessu frv. og finnst gott að málið kemur til umræðu þá er ég samt ekki alveg viss um að við náum utan um málið. Þá er ég ekki að tala um að við eigum að túlka lögin allt of þröngt. Ég er ekki að tala um það heldur er ég að segja að ég óttast að það sæki í það far sem markaðnum og smekk fólks sýnist burt séð frá því hvort fánanum er þar með sýnd nægileg virðing að mati margra og þó ekki allra á hverjum tíma. Auðvitað er fólk misjafnlega viðkvæmt fyrir þessum þjóðartáknum. En ég held að þau skipti máli og ég veit að það skiptir máli fyrir Ísland að þessi þjóðartákn séu virt og stjórnvöld móti reglur sem tryggja þá virðingu og samstöðu um hana.

Virðulegi forseti. Þetta er afar merkilegt frv. Nú gerist það að við tökum til umræðu á Alþingi frv. til laga sem á engan hátt er hægt að flokka niður sem meiri hluta stefnumál eða sem mál stjórnarinnar gagnvart stjórnarandstöðu vegna þess að þetta mál er þeirrar tegundar sem við hljótum að ræða saman í miklu bróðerni og hafa skoðun á hvernig er, þ.e. hvort einhvers staðar þurfi að kveða fastar að og mál sem virkilega á að vera samkomulag um hvernig afgreitt er frá hv. Alþingi. Lögin eða frv. sem er breyting á lögunum eins og hér hefur komið fram fjallar fyrst og fremst um breytingar varðandi gerð, meðferð og notkun þjóðfána okkar. Auðvitað er verið að opna þarna á veigamiklar breytingar, þ.e. heimildina til þess að nota fánann í vörumerki eða á söluvarning, umbúðir um eða auglýsingu á vöru eða þjónustu, enda sé starfsemi sú sem í hlut á að gæðum samkvæmt því sem ráðuneytið mælir fyrir með reglugerð og fánanum ekki óvirðing gerð, svo að ég vitni til ákvæða í 9. gr. frv. Virðulegi forseti. Ég er í hópi þeirra sem voru fremur mótfallin þessum hugmyndum þegar þær voru reifaðar á sínum tíma á Alþingi. Ég óttaðist að ef við gerðum breytingar á lögum um þjóðfána okkar og færum að heimila að hann væri notaður í umbúðir, auglýsingar eða annað slíkt, þá mundum við skjótlega missa tökin á því máli og kannski lenda í því sem við sjáum í mörgum öðrum löndum svo sem eins og Bandaríkjunum þegar við sjáum vörur sem maður hefur á tilfinningunni að gerðar séu úr fánanum. Það geta verið klæði sem eru eiginlega bara fáninn eins og hann leggur sig og það geta verið sængurföt svo að ég nefni eitthvað og virkar mjög óviðfelldið fyrir okkur sem höfum haft strangari reglur og lítum þjóðfánann með nokkuð mikilli virðingu þó við höfum ekki notað hann eins mikið og margar aðrar þjóðir. Hins vegar verð ég að segja, virðulegi forseti, að þegar ég hef skoðað þetta frv. þá finnst mér vera þannig tekið á þessu máli að ég get alveg fallist á það. Mér finnst að vandað hafi verið til verksins hvað varðar rýmri notkun til viðskiptaþarfa eins og maður segir og vil ég lýsa ánægju með að nokkuð vandlega hefur verið haldið á málum þar. En ég ætla aðeins að koma að því síðar þegar ég fer að kíkja aðeins greinargerðina. Þegar ég nefni greinargerðina vil ég líka taka það fram að það er svo oft að við fáum frumvörp um breytingar á lögum þar sem vísað er til þess að sett verði reglugerð um lögin sem verið er að breyta og að reglugerð verði breytt, en við fáum ekki að sjá reglugerðina. Stundum er óskað eftir því af nefndum þingsins að ef drög að henni liggi fyrir þá komi sú reglugerð til nefndarinnar. En oftast er það svo að lögin eru afgreidd frá Alþingi án þess að við vitum hvernig viðkomandi reglugerð verður. Ef til vill er það sjálfsagt að reglugerð um þjóðfánann komi fyrir þingið en engu að síður vil ég lýsa því yfir að mér finnst það afar mikilvæg að í frv. er birt tillaga að reglugerð og hún fylgi fyrir okkur til að fara yfir og þannig vil ég sjá vönduð vinnubrögð. Virðulegi forseti. Þess vegna hrósa ég gerð þessa frv. sem hæstv. forsrh. leggur fram hér. Það er vissulega ánægjulegt að geta komið í ræðustól Alþingis með góð orð um vönduð vinnubrögð og hrósað einhverjum sem maður annars er gjarnan að mæla gegn og andmæla frumvörpum frá. Ég er því afskaplega ánægð að geta komið á jákvæðu nótunum í ræðustól. Hins vegar velti ég vöngum yfir ýmsu við lestur frv. Ég velti því fyrir mér sem nefnt er í 6. gr. frv., þar sem segir að í stað dómsmrn. verði það forsrn. sem fer með mál er varða fánann. Það er sagt að það sé gert til samræmis við auglýsingu um staðfestingu forseta Íslands á reglugerð um Stjórnarráð Íslands. En það kom fram hjá þeim ræðumanni sem á undan mér talaði að e.t.v. gæti eftirlitið orðið vandasamara þar sem þessi mál yrðu flutt frá dómsmrn. Það væri áhugavert að heyra aðeins nánar frá hæstv. forsrh. um það að hvaða leyti það var skoðað ef einhver vandkvæði kæmu í ljós við þessa breytingu. Mér finnst 9. gr. frv. um breytingu á 12. gr. laganna markverðust, það er veigamesta breytingin af því að um þau mál mundi helst vera ágreiningur hjá okkur. Ég sagði áðan að ég ætlaði að koma aðeins nánar að því. Þegar maður lítur á greinargerðina og les það sem sagt er um tillögu að reglugerð um notkun og meðferð þjóðfána Íslendinga þá segir að enginn megi óvirða fánann, hvorki í orði né verki. Engin merki má hafa í fánanum nema heimiluð. Sýnishorn af réttum litum og hlutföllum fánans skulu vera til sýnis o.s.frv. Bannað er að hafa á boðstólum, selja eða leigja aðra fána en þá sem gerðir eru með réttum litum og hlutföllum o.s.frv. Sagt er hvernig óheimilt er að nota fána sem ekki eru gerðir í samræmi við sýnishorn og hvernig óheimilt er að draga á stöng fána sem er upplitaður, óhreinn, trosnaður eða skemmdur. Þetta er afskaplega gott ákvæði. Síðan er talað um að óheimilt er nota fánann sem einkamerki einstaklinga, félaga og stofnana, og óheimilt er einstökum stjórnmálaflokkum að nota fánann í áróðursskyni við kosningaundirbúning eða kosningar. Óheimilt er að nota fánann í firmamerki og óheimilt er að selja eða bjóða til sölu vörur af erlendum uppruna ef á þær eða umbúðir þeirra hefur verið sett mynd af íslenska fánanum. Ég nefndi áðan að mér finnst versta dæmið um notkun á fána vera þegar jafnvel eitt sængurver er eins og fáninn allur og því spyr ég forsrh.: Er eitthvað í frv. sem afstýrir því að slíkt gæti gerst? Nú hef ég lesið hér upp úr 17. gr. hvað er óheimilt og ég veit að varðandi auglýsingar og firmamerki, söluvarning og umbúðir er kveðið á um í 9. gr. og hún hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Heimilt er með leyfi forsætisráðuneytisins að nota fánann í vörumerki eða á söluvarning, umbúðir um eða auglýsingu á vöru eða þjónustu, enda sé starfsemi sú sem í hlut á að gæðum samkvæmt því sem ráðuneytið mælir fyrir með reglugerð og fánanum ekki óvirðing gerð. Óheimilt er að nota fánann í firmamerki.`` Svo er aftur vísað til þess að það er óheimilt að selja eða bjóða til sölu vörur af erlendum uppruna ef á þær eða umbúðir þeirra hefur verið sett mynd af íslenska fánanum. Þess vegna spyr ég: Er tryggt að í lögunum séu ákvæði sem banna ef t.d. yrði framleitt hér á landi, þó það sé ótrúlegt, einhver slík vara sem er eiginlega fáninn og er sett á markað? Það er mjög mikilvægt að það sé vegna þess að það er eitt af því sem ég gæti ekki hugsað mér að sjá hér. Áðan var nefnt að oft væri verið að ræða um hvað markaðurinn segir eða fólk vill. Það er til fólk sem vill svona hluti og það gæti orðið þannig að einhver á markaði teldi sér hag í því að búa til slíkar vörur. Ég vil gjarnan að tryggt sé að við lendum ekki í að fá slíkar vörur í verslanir og tel mikilvægt að því sé afstýrt strax í lögunum eða í reglugerðinni. Annað vil ég nefna sem mér finnst afar mikilvægt og það er umfjöllun um fánalitina. Mér finnst afar mikilvægt, bæði að auglýsingin um liti fánans og að búið sé að koma sér niður á tillögu að auglýsingu, hvaða kerfi eigi að nota, og þarna á að reyna að tryggja að þeir íslensku fánar sem við sjáum blakta við hún séu allir í sama lit, a.m.k. nokkurn veginn þannig að það sé ljóst að þetta sé sami fáninn. Á þessu hefur verið misbrestur. Blái liturinn hefur verið allt frá einhvers konar himinbláum og niður í mjög dökkbláan lit og ef maður sæi nokkra íslenska fána hlið við hlið væri vart hægt að hugsa sér að þetta ætti að vera sami þjóðfáninn. Auðvitað gerir maður sér ekki grein fyrir því þegar maður sér þessa tillögu að auglýsingu hvernig blái liturinn er. Það gæti svo sem gerst að þegar ég sæi fána með lit samkvæmt þessari auglýsingu blakta þá mundi ég segja: Heyrðu, ég hélt að blái liturinn í íslenska fánanum væri allt annar. En ég treysti því að þetta fólk hafi farið mjög ítarlega ofan í málið og að liturinn á fánanum sem þarna er lagður til sé í samræmi við það sem hefð okkar er fyrir litum fánans. Þetta segi ég um leið og ég tek undir það sem Svavar Gestsson sagði áðan, í svona vinnu tel ég að eigi að velja fólk þverpólitískt. Það á að vera þannig. Eins og ég sagði í upphafi eru sum mál þess eðlis að við eigum að vinna saman að því og það á ekki að vera þannig að menn verði svo uppteknir af því sem þeir eru að láta vinna á vegum ráðuneytis síns að þeir taki bara einsleitt fólk til þeirrar vinnu. Engu að síður sýnist mér, virðulegi forseti, að hér hafi tekist nokkuð vel til með frv. og það er fyrst og fremst spurning mín hvort tryggt sé að ekki sé hægt að framleiða vörur hér sem beri útlit fánans af því ég sé það hvorki í reglugerðinni né í lagasetningunni. Að öðru leyti tel ég að það hafi verið farið varlega með heimildirnar sem opnað er á í breytingu á 12. gr. og ég er mjög ánægð með það. Ég vona að málið verði skoðað mjög vel í allshn. og full sátt verði um málið þegar það verður afgreitt þaðan vegna þess að mér finnst það mikilvægt.

Hæstv. forseti. Ég vil eins og aðrir fagna því frv. sem er komið fram og tek undir efni þess en þar er auðvitað meginbreytingin sú sem er að finna í 9. gr. þessa frv. Ég ætla aðeins að hafa örfá orð um þetta og beina tveimur spurningum til hæstv. forsrh. Fyrst fagna ég því sögulega yfirliti sem er að finna í athugasemdunum. Mér finnst alltaf til bóta að farið sé yfir sögu máls og menn átti sig á því hvernig hlutirnir eru til orðnir. Eins og kemur vel fram í greinargerðinni hafa verið ýmis vandkvæði á notkun íslenska fánans og þá sérstaklega að því sem víkur að litum íslenska fánans sem hafa verið með ýmsu móti. Þar með kem ég að fyrri spurningu minni. Tekinn er upp nýr litaskali og það á að gefa út reglugerð um litina. En hvernig ætla menn að fylgjast með því að þessu sé framfylgt? Það kemur mjög greinilega fram að þetta hefur verið vandamál alveg frá upphafi og þá hlýtur maður að spyrja sig hvernig eigi að fylgjast með því að þessir litir séu réttir. Það hlýtur að vera mjög mikilvægt að því sé beint til framleiðenda og menn fylgist kannski sérstaklega með því að framleiðendur noti rétta liti. En mér finnst afar mikilvægt að menn átti sig á því hvernig á að fylgja þessu eftir og þá einnig það sem er mikið atriði í þessu öllu saman sem er notkunin á íslenska fánanum. Ég hygg að öllum almenningi sé nokkuð vel ljóst við hvaða tækifæri á að nota íslenska fánann og hverjir eru þeir hátíðisdagar sem við notum fánann sérstaklega. Mönnum er annt um að farið sé rétt og vel með fánann en hvernig á að kenna fólki þessa réttu notkun? Við þekkjum að skátahreyfingin hefur tileinkað sér þessar reglur og kennt mörgu ungu fólki hvernig á að fara með fánann en ég verð að viðurkenna það í þessum ræðustól að ekki kynni ég að brjóta saman íslenska fánann ef ég lenti í því verki og ég veit ekki einu sinni hvort ég væri fær um að draga hann að húni. Ég hygg þó að ég gæti það. Í ljósi þess að verið er að endurskoða lögin er þá fyrirhugað eitthvert átak í því að kenna meðferð fánans? Væri ekki nauðsynlegt að taka í þetta tíma í grunnskólum landsins, ég veit ekki til þess að það sé gert. Það kann þó að vera og þetta er kannski eitthvað sem áður gekk frá manni til manns en ég velti því fyrir mér hvort ekki væri nauðsynlegt að gera eitthvað í því. Síðan vík ég sérstaklega að 9. gr. sem hv. síðasti ræðumaður gerði einnig að umtalsefni og ég fagna þeim breytingum sem hér er verið að leggja til. Auðvitað er um það að ræða að skilgreina hvenær fánanum er gerð óvirðing og hvenær ekki og hvenær það að hafa íslenska fánann á einhverjum vörum verður til þess að einhverjum finnist að þar sé um óvirðingu að ræða. Það sem einum finnst vera óvirðing finnst öðrum í lagi þannig að ég get ímyndað mér að menn geti kannski lent í einhverjum vandræðum við að skilgreina þetta. Þetta eru þau vandamál sem ég sé í málinu en vegna þessara breytinga sem er verið að gera held ég að nauðsynlegt væri að nota tækifærið og fylgja þeim eftir með nánari kynningu frekar en að auglýsa bara t.d. litaskalann og gefa út reglugerð um meðferð fánans. Ég held að full þörf sé á því að kenna almenningi að þekkja reglurnar, hvernig á að umgangast fánann o.s.frv. til þess einfaldlega að viðhalda þekkingunni.

Herra forseti. Ég mun koma skilaboðum til formanns nefndarinnar fyrir ágæt og góð orð sem féllu í garð nefndarinnar sem vann að endurskoðun þessara laga og þá sérstaklega formannsins sem var mjög ötull og starfaði vel að þessum málum. En aðeins til að lýsa vandanum sem nefndin stóð frammi fyrir, af því að hér var t.d. komið inn á litaval og hvers vegna væri verið að fara yfir úr kerfinu sem fyrir var yfir í Pantone-kerfi sem allar auglýsingastofur nota og þannig litakerfi að enginn litamunur verður á hvort sem þrykkt er á pappír eða tau og hvort birtist á sjónvarpsskjá eða á prentmynd í blaði, þá verða menn aðeins að horfa til fortíðar og hvernig þetta hefur þróast. Á bls. 6 í frv. segir svo um liti fáns, með leyfi forseta: ,,Mikilvægt er við gerð fánans að nákvæmni sé gætt í litum hans. Ber að hafa þá fánaliti sem fyrir er mælt. Það þýðir að litir fánans eiga ekki að vera breytilegir. Miklar brotalamir hafa verið í framkvæmd á þessari óhjákvæmilegu reglu. Þetta kann að eiga sér rætur að einhverju leyti í þeim breytingum sem í tímans rás hafa orðið á orðalagi í fyrirmælum um liti fánans, sbr. konungsúrskurð 19. júní 1915, konungsúrskurð 30. nóv. 1918 og fánalögin 17. júní 1944. Í konungsúrskurðunum er heiðblái liturinn auðkenndur ultramarine-blár en þeirri skilgreiningu sleppt úr gildandi lögum. Óljóst er hvaða litur heiðblár er því að heiðbláminn getur verið mismunandi. Sama óvissa er um ultramarine-bláma og ekki einhlít skýring á þeim lit. Stöðugleika bláa litarins hefur þannig einkum verið áfátt í gerð fánans, en einnig kemur hér til sögu rauði liturinn þó að litamismunar gæti þar síður en í bláa litnum. Samt hefur viðgengist talsverður munur á ljósrauðustu litunum og hinum dekkstu. Þess er og að geta að samkvæmt fánalögunum skal rauði liturinn vera eldrauður en í konungsúrskurðunum var hann skilgreindur hárauður. Hvíti liturinn, sem áður var óskilgreindur, er nú í fánalögunum auðkenndur mjallhvítur. Þessi litur sést samt yfirleitt ekki skjannahvítur eða línhvítur heldur gráhvítur eða jafnvel kremhvítur.`` Þetta er lítið dæmi um þann vanda sem Íslendingar hafa staðið frammi fyrir en með þessum lögum ætti að verða úrbót á þannig að menn sjái ekki jafnvel tvo íslenska þjóðfána hlið við hlið sem þó bera keim af sitt hverjum lit þessa litrófs alls sem ég gat um áðan. Ég viðurkenni að það er ábyggilega mjög erfitt að halda utan um þessi mál svo að vel sé. En með þeim ákvæðum sem koma inn í þessum lögum þar sem talað er um frjálsræði þá er sagt í 9. gr.: ,,Áréttað er ákvæði 1. mgr. 12. gr., um að eigi megi óvirða fánann, þannig að aukið frjálsræði breytir engu þar um. Gert er ráð fyrir að forsætisráðuneytið setji reglugerð sem kveði nánar á um þessi efni í framkvæmd.`` Menn þurfa því að leita til ráðuneytisins til að fá að nota fánann. Því kem ég ekki auga á að leyfilegt sé að nota íslenska fánann í nærbuxur eins og sýnt var í sjónvarpinu í ekki löngu viðtali sem einn ágætur fréttamaður átti við mig. Hann endaði þátt sinn um íslenska þjóðfánann á því að það mætti jafnvel gera og sýndi síðan nærfatnað í nærmynd þar sem þjóðfáninn prýddi þessa ágætu flík. Þetta er auðvitað ekki meiningin. Þarna er verið að afbaka málið alveg eins og ég sagði áðan. Auðvitað væri fánanum óvirðing sýnd ef hann væri í botni öskubakka. Það er hin mesta óvirðing. Þegar verið er að tala um að merkja gæðavöru fánanum, t.d. flíkur, er því átt við sérmerki sem væntanlega yrði tekið af við notkun. Það er því í mörg horn að líta. Ég ætla ekki að lengja ræðu mína en vildi aðeins taka undir það sem hv. 14. þm. Reykv., Kristín Ástgeirsdóttir, sagði. Ég hugsa nefnilega að það sé talsvert umhugsunarefni hvort ekki væri rétt að leggja meiri áherslu á grunnskólana í þessu sambandi. Ég gat þess þegar ég flutti þessa þáltill. 1994 að svo væri komið að íslenski fáninn sæist yfirleitt ekki í skólum, hann væri ofverndaður og svo verndaður að nánast fólk væri ragt við að nota hann. En ég hef trú á að með allri þessari umræðu, umfjöllun og breytingu á lögunum, muni Íslendingar verða enn frjálsari við það. Ég varð hins vegar var við, þegar það kom í umræðuna að leyfa notkun fánanns jafnvel allan sólarhringinn yfir bjartan sumartímann, geysilega andstöðu hjá fólki gegn því og skil ég það mætavel því þá hefði kannski eitt leitt af öðru þannig að notkunin hefði teygst yfir í rökkurtímann og jafnvel yfir í svartnættismyrkrið þannig að þetta er sjálfsagt og eðlilegt. Ég vil segja að lokum að ég tel fulla ástæðu til að ríkisfyrirtæki noti fánann meira en gert er yfir sumartímann a.m.k. og breyti þeim leiðindamóral sem upp kom er einn ágætur forstöðumaður ríkisfyrirtækis tók upp á því að flagga þegar stjórnarmenn mættu til fundar. Mjög mikið grín var gert að því í fjölmiðlum að fáninn skyldi notaður á þessum tyllidögum. Það var kannski ekki ástæða endilega til að gera þetta svona. Eðlilegra hefði verið að flagga alla daga. En ég sem nefndarmaður lýsi ánægju minni með að hér skuli hafa orðið ágæt lok í þessu starfi og er ánægður með undirtektir þingmanna.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmönnum fyrir góðar undirtektir við mál þetta og málefnalegar umræður um það. Það er hárrétt sem fram hefur komið hjá þingmönnum að málið er mjög vandmeðfarið. En það var niðurstaða þingsins og þess vegna er nú málinu hreyft í ráðuneytinu að sjálfsögðu, að tími væri kominn til breytinga. Við stæðum verr að vígi með því að binda okkur við þrengri reglur um fánann en allir aðrir, heldur en að reyna að halda utan um málið. Það var að því fundið af tveimur hv. þm. að af fimm nefndarmönnum væru a.m.k. þrír sjálfstæðismenn og hefði verið ástæða til að hafa nefndina þverpólitíska og það er sjálfsagt alveg rétt  Varðandi það sem hv. þm. Svavar Gestsson nefndi um það sem kynni að vanta á í 17. gr. reglugerðartillögunnar um aðferðir sem lægju nærri fánanum er tekið fram í 8. gr. frv. að lögin taki jafnframt til hvers kyns skírskotana eða eftirlíkinga af þjóðfánanum, án tillits til þess á hvaða formi hann birtist, þannig að ég hygg að það nálgist það sem hann var að fjalla um. Við höfum lög, væntanlega frá 1981--1982, um þjóðsönginn sem sett voru að tilhlutan ríkisstjórnar Gunnars Thoroddsens í framhaldi af deilum um notkun þjóðsöngsins í tiltekinni kvikmynd. Mönnum þótti varlegra að hafa slíka lagasetningu, ekki þó eingöngu til að frysta þjóðsönginn heldur til að tryggja að honum væri sýnd nægjanleg virðing. Það atriði kemur einmitt fram í greininni sem hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir nefndi, þ.e. lokasetningin sem hún las kæmi í veg fyrir að forsrn. myndi nokkurn tímann heimila að sængurver yrði saumað nánast upp úr fánanum. Það væri óvirðing og því yrði ekki heimilað að gera slíkt og hægt er að koma í veg fyrir það samkvæmt þessum lögum. Varðandi það sem hv. 14. þm. Reykv., Kristín Ástgeirsdóttir, sagði áðan, þá er rétt að vekja athygli á því að fyrirrennari minn, Steingrímur Hermannsson, gekkst fyrir því árið 1990 eða snemma árs 1991 að gefinn væri út ritlingur um fánann, ansi góður ritlingur þar sem gerð var grein fyrir sögu fánamálsins frá upphafi, helstu staðreyndum hvað það varðaði og síðan eru þar skýringarmyndir um það hvernig brjóta eigi saman fánann og hvernig eigi að draga að húni, hvernig eigi að hnýta fánabönd við fánann og þess háttar. Jafnframt er tekið fram hvar fáninn skuli vera í fylkingu annarra fána, erlendra fána og hvernig skuli bera hann í skrúðgöngum og þess háttar, lengd fánastangar í hlutfalli við flaggið og fleira í þeim dúr sem of langt yrði upp að telja. Reyndar er að auki í þeirri bók greinargerð um skjaldarmerkið og reyndar um fálkaorðuna og viðurkenningarpeninga forsetaembættisins og einhverja fleiri þætti. Þetta er ágætt rit sem þyrfti að endurskoða ef þetta frv. verður að lögum og koma víðar á framfæri. Ég hygg reyndar að ágætlega hafi verið gerð grein fyrir litaskalanum af hálfu þess þingmanns sem síðastur talaði, um það hvernig þessu er haldið til haga. Það eru tiltölulega fáir aðilar sem koma að framleiðslu fánans og við í forsrn. höfum orðið vör við að mikill vilji er til þess af hálfu slíkra aðila að fá réttar og góðar upplýsingar. Fólk vill gera vel í öllum þorra tilvika og því er mikilvægt fyrir ráðuneytið að hafa lögvarðar skýringar á því hvernig skuli með fánann fara varðandi lit og form, aðallega þá lit, en á það hefur skort að við höfum getað bent á litaheimildir sem ganga upp því þær heimildir sem nú eru fyrir hendi ganga ekki upp gagnvart auglýsingastofum og slíkum aðilum. Þar þurfti því samræmingar við svo tæknin fái að njóta sín. Svo ég fari í hitt gervið og gagnrýni, sem kannski er nú skrýtið, eitt ákvæði frv. þá er það þannig að sérstaklega er tekið fram að stjórnmálaflokkar megi ekki notfæra sér fánann í áróðursskyni. Ég held að flestir menn skilji alveg sæmilega hvað átt er við með þessu. Ég get nefnt sem dæmi að Sjálfstfl. hélt skemmtun á Ísafirði og var auðvitað með sína fána í fánaborgum og svo einhver skemmtiatriði inni. Þar fyrir utan var fánastöng. Það var venja hvað sem gerðist í þessu íþróttahúsi til skemmtunar að íslenski fáninn var dreginn að húni og það var gert í þessu tilfelli. En hinn varkári sýslumaður Ísfirðinga sendi lögregluna og dró niður fánann af flaggstönginni fyrst svona voðalegt fyrirbæri sem stjórnmálaflokkur var inni. Ég sé t.d. ekki að þetta ætti að túlka svo að til að mynda á landsfundum flokka eða þess háttar að rangt væri að virðulega yrði farið með fánaborgir þar í kring til hátíðabrigða. Það finnst mér allt annað mál en að nota fánann með einhverjum ógeðfelldum hætti í áróðri í auglýsingum, blöðum eða í sjónvarpi eða að viðkomandi flokkur, hver sem hann væri, reyndi að helga sér fánann umfram aðra flokka. Það gæti ekki gengið. En það fer örlítið í taugarnar á mér að líta á stjórnmálaflokka sem hálfgerð fyrirbæri sem ekki má láta jafngöfugan hlut og íslenska fánann komast í snertingu við. Ég er ekki alveg sáttur við það. Ég tek fram að ég er ekki beint að gagnrýna frv. Ég er að reyna að útskýra a.m.k. það sem fyrir mér vakir hvað þetta varðar, þ.e. ef til siðs er að flagga á fánastöng fyrir utan þar sem um er að ræða skemmtun, rokkskemmtun eða hvað sem er, þá eigi ekki þegar að draga það niður þótt stjórnmálaflokkur haldi fund fyrir innan. Það finnst mér ekki passandi þótt ég sé ekki að áfellast sýslumanninn fyrir varúðarreglu hvað þetta varðaði. En þannig held ég að þetta eigi að vera. Ég vona að nefndin taki þessar athugasemdir sem komið hafa frá hv. þingmönnum til athugunar. Ég vona að málið fái framgang fyrir þinglokin, en mun ekki að mínu leyti knýja neitt á um það ef menn vilja taka sér aftur rúman tíma til að fara yfir málið.

Herra forseti. Ég vonast til að forsrh. sé viðlátinn í húsinu og hlýði á það sem ég hef um þetta mál að segja. Það er búið að reyna að koma þessu máli á dagskrá síðan í upphafi þings eftir áramót. Þá var beðið um flýtimeðferð á málinu og ...

Forseti vill upplýsa hv. þm. um að hæstv. forsrh. mun vera farinn úr húsinu. Hann þurfti að vera við athöfn annars staðar en kemur kannski síðar.

Herra forseti. Mér þykir þetta mjög miður. Það er búið að reyna hvað eftir annað að koma þessu máli á dagskrá og það hefur ekki verið hægt að koma því fram vegna þessarar stöðu, að hæstv. forsrh. hefur ekki séð sér fært að vera við. Málið heyrir beint undir hæstv. forsrh. og þess vegna er mjög nauðsynlegt, ef hægt á að vera að fá svar við meðferð á þessu máli, að hann sé við. Ég sé því ekki annað en að einu sinni enn verði að skoða hvernig eigi að fara með málið. Ég sé ekki annað en ég verði að óska eftir því við forseta að þetta mál verði tekið til sérstakrar umfjöllunar hjá hæstv. forseta þingsins og fá umræðu um hvernig það megi vera, þegar búið er að óska eftir því sérstaklega að forsrh. verði viðstaddur við þetta mál, að þegar tækifæri gefst til að ræða við hann, þá hverfi hann á brott. Herra forseti. Mín beiðni lýtur að því að forsrh. láti skoða þau rök sem ég ætla mér að setja fram fyrir því að lágmarkslaun verði lögbundin á Íslandi. Herra forseti. Ég ætla mér að setja fram rök fyrir því að hagfræðingum á Íslandi beri undir forustu hæstv. forsrh. að skoða þetta mál vegna þess að í 28 löndum heimsins hafa nú þegar verið lögbundin lágmarkslaun og það hefur komið í ljós alls staðar þar sem lágmarkslaun hafa verið lögbundin að þar hafa þau skilað betri árangri fyrir fjölskyldur, fyrir heimilin og fyrir þjóðríkin.

Forseti vill nefna við hv. þm. að hæstv. forsrh. mun vera á lykilfundi í sambandi við sjómannadeiluna. Forseti hafði að vísu ekki heyrt um þær óskir sem hv. þm. hefur en býður nú hv. þm. að fresta málinu.

Herra forseti. Ég sé ekki annað fært en að fresta þessu máli. Ég sé ekki að möguleiki sé á öðru en ræða málið við hæstv. forsrh. vegna þess að með þetta mál þarf að fara sérstalega og það verður að koma svar frá hæstv. forsrh. um það hvað hann vill gera. Ef í ljós kemur að hann er á móti málinu þarf að knýja þetta mál einhvern veginn í gegnum þingið.

Hæstv. forseti. Það gengur ýmislegt á þessa dagana. Ég hefði óskað þess að hæstv. forsrh. væri viðstaddur umræðuna líka en ég ætla að láta mig hafa það að mæla fyrir málinu því að mér finnst mikilvægara að koma því til nefndar. Sú till. til þál. sem ég mæli fyrir gengur út á það að fela forsrh. að láta rita sögu heimastjórnartímabilsins 1904--1918. Hér er nánar skilgreint hvernig verkið skuli unnið, það skuli fjallað um aðdraganda þess að Íslendingar fengu heimastjórn, hugmyndir sem að baki lágu, helstu forvígismenn sjálfstæðisbaráttunnar um aldamótin, bæði karla og konur --- það er rétt að taka það fram --- aðgerðir stjórnvalda á tímabilinu og umræður og átök sem þá urðu. Einnig verði fjallað um þau áhrif sem atburðir úti í heimi höfðu á líf landsmanna og loks þróun samfélagsins á þessum tíma sem lagði að stórum hluta grunn að því atvinnulífi, stjórnkerfi og mannlífi sem hér þrífst nú. Hér er lagt til að stefnt verði að því að ritið verði tilbúið til útgáfu á 100 ára afmæli heimastjórnarinnar árið 2004. Hæstv. forseti. Það tímabil sem hér um ræðir í sögu okkar lands er afar spennandi. Eins og ég nefni í tillögugreininni gekk mikið á í íslenskum stjórnmálum. Á þessu tímabili voru stjórnmálaflokkarnir að verða til, verkalýðshreyfingin var að verða til, samvinnuhreyfingin tók gríðarlegum framförum og óx mjög þó hún hefði hafið sitt skeið nokkru fyrr. Á þessum tíma voru margir mjög aðsópsmiklir og merkilegir stjórnmálamenn sem réðu hinni pólitísku umræðu og hér voru átök um ýmis stórmál eins og lagningu síma, um ný fræðslulög og fleira og fleira sem reyndust deilumál á sínum tíma en síðar þjóðinni til mikilla heilla. Þótt undarlegt megi virðast hafa þessu tímabili ekki verið gerð ítarleg skil í neinum yfirlitsritum. Til eru ævisögur einstakra stjórnmálamanna eins og ævisaga Hannesar Hafsteins. Núna er verið að rita ævisögu Einars Benediktssonar skálds, sem kom mikið við sögu þessa tímabils, og fleiri mætti nefna en það eru líka margir af þeim stjórnmálamönnum, körlum og konum, sem mest bar á á þessu tímabili sem hefur ekki verið gerð skil og má þar t.d. nefna Valtý Guðmundsson, Þorbjörgu Sveinsdóttur, sem lést reyndar áður en heimastjórnartímabilið gekk í garð en hafði mikil áhrif í aðdragandanum, og fleiri. Að mínum dómi gefst nú mjög gott tækifæri til þess að fara ofan í þetta merka tímabil og væri afar skemmtilegt ef tækist að ljúka þessu verki fyrir árið 2004. Það fólk sem barðist fyrir sjálfstæði Íslands og lagði sitt af mörkum til þess að þróa samfélag okkar í átt til nútímans, í átt til aukinna mannréttinda og aukins jafnaðar, allt þetta fólk á það svo sannarlega skilið að þessi saga sé skráð og það er líka nauðsynlegt að skoða hana upp á nýtt út frá nýjum sjónarmiðum því að sannleikurinn er sá að lengi vel eimdi eftir af þessum miklu átökum. Menn eins og Valtýr Guðmundsson voru kallaðir landráðamenn og var illa talað um þá en ég hygg að við mundum sjá ýmsar hugmyndir hans í nýju ljósi núna þannig að þarna er mjög margt að skoða og þarna er um mjög spennandi verkefni fyrir sagnfræðinga að ræða. Yfirlitssögur þeirra hreyfinga sem urðu til á þessum tíma eru ekki til. Saga verkalýðshreyfingarinnar hefur reyndar lengi verið í bígerð og lengi verið unnið að henni en því verki er ekki lokið. Sögu samvinnuhreyfingarinnar var stungið ofan í skúffu af einhverjum ástæðum sem mér vitanlega hafa ekki verið upplýstar en tengjast eflaust túlkunum og deilum á sögu þeirrar hreyfingar og stjórnmálahugmyndum á eftir að gera miklu ítarlegri skil. Þá má nefna áhrif heimsstyrjaldarinnar fyrri á íslenskt samfélag, hagkerfið, atvinnulífið o.s.frv. Eins og ég nefndi áðan er það afar merkilegt tímabil sem hér um ræðir og kjörið tækifæri til að minnast þess með því að skrifa sérstakt rit. Ég skilgreini ekki nánar hvernig það á að vera. Menn verða að hafa nokkuð frjálsar hendur til að átta sig á því hvernig á að byggja upp slíkt rit, það gæti jafnvel verið í fleiri bindum, á að blanda sögu einstaklinganna inn í sjálfa söguna eða á að taka þá út úr eða hvernig vilja menn gera þetta. Í nútímasagnfræði hafa áherslur aftur beinst að einstaklingum og menn eru að skoða þá á nýjan hátt í samhengi við söguna og við þurfum einmitt að skoða marga þessa einstaklinga, mann eins og Hannes Hafstein, upp á nýtt því að um hann var rituð mikil hetjusaga sem var skrifuð í ljósi þeirrar dýrkunar sem ríkti á honum. Það þarf auðvitað að skoða hann og hugmyndir hans upp á nýtt eins og svo marga aðra. Ég held að það sé rétt að mikill áhugi er á þessu tímabili og það hefur m.a. komið í ljós við útgáfu fyrsta bindis ævisögu Einars Benediktssonar. Þá vil ég ekki síst nefna þróun mannréttinda og lýðræðishugmynda sem var mikil á þessum tíma, ekki síst í tengslum við kvenréttindahreyfinguna. Ég vona að því tillagan fái góðar undirtektir og að lokinni þessari umræðu legg ég til að tillögunni verði vísað til hv. allshn.

Herra forseti. Á þskj. 832 er flutt frv. til laga um breytingu á lögum um Þjóðhagsstofnun, nr. 54/1974. Flutningsmenn eru fjórir. Auk mín eru það hv. þingmenn Lúðvík Bergvinsson, Steingrímur J. Sigfússon og Gísli S. Einarsson. Með frumvarpi þessu eru lagðar til nokkrar breytingar á lögum um Þjóðhagsstofnun. Meginbreytingin er að stofnunin er færð frá forsætisráðuneyti og mun framvegis heyra undir Alþingi ef frumvarpið nær fram að ganga. Vegna hlutverks stofnunarinnar er talið nauðsynlegt að hún sé að öllu leyti óháð stjórnvöldum. Telja verður óheppilegt og jafnvel óeðlilegt að Þjóðhagsstofnun skuli heyra undir forsætisráðuneytið jafnframt því að stofnunin eigi að fylgjast með efnahagsstefnu ríkisstjórnar á hverjum tíma og leggja mat á árangurinn. Má benda á að Alþingi ákvað fyrir rúmum áratug að færa Ríkisendurskoðun frá framkvæmdarvaldinu undir yfirstjórn Alþingis, m.a. vegna þeirra sjónarmiða að ekki þótti eðlilegt að Ríkisendurskoðun heyrði undir aðila sem stofnuninni var falið að hafa eftirlit með. Breyting þessi var til þess fallin að styrkja starfsaðstöðu Alþingis, m.a. við gerð fjárlaga, og er þinginu opnuð leið til þess að láta stofnunina gera á eigin vegum rannsóknir og athuganir á einstökum málum. Í samræmi við þessi sjónarmið er lagt til í frumvarpinu að beiðnir til Þjóðhagsstofnunar um skýrslur eða athuganir verði að vera innan almennra reglna sem forsætisnefnd Alþingis setur. Rétt er að slíkar reglur geri Þjóðhagsstofnun kleift að meta fyrir stjórnvöld áhrif efnahagsaðgerða og lagabreytinga og nýta þannig sérfræðikunnáttu og dýra reiknigetu, sem einungis er til staðar í stofnuninni. Þá er gert ráð fyrir að áfram geti alþingismenn og einstakar þingnefndir snúið sér beint til stofnunarinnar og óskað eftir upplýsingum eða skýrslu um efnahagsmál, sbr. 5. tölul. 2. gr. laganna um Þjóðhagsstofnun. Þriðja meginbreytingin er að við verkefni Þjóðhagsstofnunar er bætt að stofnunin skuli gera þjóðhagsáætlun til langs tíma og taka mið af vernd og nýtingu auðlinda, svo og umhverfismálum, þegar metin eru áhrif tiltekinna aðgerða á þjóðarbúskapinn. Er þessi breyting gerð til þess að stuðla að vandaðri áætlanagerð og markvissri efnahagsstjórn. Í 1. gr. frv. er lagt til að Þjóðhagsstofnun heyri undir Alþingi í stað forsætisráðherra, eins og nú er. Í samræmi við þá breytingu er gert ráð fyrir að forsætisnefnd Alþingis ráði forstjóra stofnunarinnar. Til viðbótar koma ákvæði þar sem kveðið er á um að forstjóri ráði aðra starfsmenn stofnunarinnar, að hann sé starfsmaður Alþingis og beri ábyrgð á störfum sínum gagnvart því og loks að forsætisnefnd Alþingis geti að fengnu samþykki Alþingis vikið forstjóranum úr starfi. Í 2. gr. er mælt fyrir um að Þjóðhagsstofnun sé engum háð í störfum sínum og enn fremur um rétt forsætisnefndar Alþingis til að krefjast skýrslu um einstök mál er falla undir starfsemi Þjóðhagsstofnunar. Í 3. gr. frv. eru lagðar til breytingar á 2. gr. gildandi laga. Í fyrsta lagi er kveðið á um gerð áætlana til langs tíma og að leggja beri áherslu á verndun og nýtingu auðlinda, svo og umhverfismál, í þeim áætlunum. Í öðru lagi að Þjóðhagsstofnun geti annast verkefni fyrir aðra aðila, svo sem ríkisstjórn, Seðlabanka Íslands og alþjóðastofnanir, en þó innan þeirra marka sem forsætisnefnd Alþingis setur. Er það til samræmis við þá breytingu að Þjóðhagsstofnun starfi á vegum Alþingis í stað ríkisstjórnar. Loks er bætt við greinina ákvæði um að skýrslur Þjóðhagsstofnunar skuli teknar til umfjöllunar í fjárlaganefnd og efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis, í hvorri um sig eða báðum, eftir því sem við á. Í 4. gr. frv. er lagt til að 4. gr. laganna falli brott, enda er það hlutverk sem Þjóðhagsstofnun er ætlað samkvæmt þar til greindum lögum fallið brott og greinin því óþörf. Í 5. gr. frv. er lagt til að ríkissjóður greiði allan kostnað af starfsemi Þjóðhagsstofnunar, en nú greiðir ríkissjóður helming og Seðlabanki Íslands hinn helminginn. Þar sem sjálfstæði Þjóðhagsstofnunar er lykilatriði í breytingum frumvarpsins þykir ekki eðlilegt að stofnunin eigi fjármögnun starfsemi sinnar að hálfu undir Seðlabanka Íslands og er því breytingin lögð til. Þess í stað er gert ráð fyrir að fjárhæðin sem Seðlabankinn greiðir nú til Þjóðhagsstofnunar renni í ríkissjóð. Í 6. gr. frv. er lagt til að sambærilegt ákvæði og er að finna í lögum um Ríkisendurskoðun um gerð skýrslu sem lögð skal fyrir Alþingi verði í lögum um Þjóðhagsstofnun. Loks er í 7. gr. frv. kveðið á um gildistöku laganna, ef samþykkt verða, og gert ráð fyrir að lög þessi öðlist gildi 1. jan. 1999. Þá er að lokum þess að geta, herra forseti, að í ákvæði til brábirgða er kveðið á um að þrátt fyrir ákvæði 1. gr. frv. um ráðningu forstjóra Þjóðhagsstofnunar gildi skipun núv. forstjóra Þjóðhagsstofnunar. Ekki er því gert ráð fyrir að það ákvæði frv. taki gildi fyrr en næst verður ráðinn forstjóri Þjóðhagsstofnunar. Herra forseti. Ég hef lokið við að gera grein fyrir efnisatriðum þessa frv. sem flutt er af fjórum þingmönnum úr tveimur stjórnarandstöðuflokkanna, Alþfl. og þingflokki jafnaðarmanna. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 930 að leggja fram, frv. til laga um breyting á lögum nr. 73/1969, um Stjórnarráð Íslands, með síðari breytingum. Frv. felur í sér að sett verði á laggirnar nýtt ráðuneyti, menningarmálaráðuneyti. Gert er ráð fyrir að verkefni á sviði menningarmála, sem vel flest hafa verið í umsjón menntmrn., verði færð til hins nýja ráðuneytis og sérstakur ráðherra muni fara með menningarmál. Það er ekki á hverjum degi, herra forseti, að lagt er til að setja á laggirnar nýtt ráðuneyti en að mínu mati er brýnt að svo sé gert. Þó að verksvið menntunar og menningar skarist nokkuð er það minna en ætla mætti. Þess má einnig geta að menntmrn. sem skólamálaráðuneyti hefur fullnóg á sinni könnu og yrði þrátt fyrir þessa breytingu eitt af alstærstu ráðuneytunum. Eins og menn vita, herra forseti, er brýnt að taka til hendinni í skólamálum okkar Íslendinga og þá ekki úr vegi að huga að slíkri uppstokkun í ráðuneytunum eins og lagt er til þó að ekki væri annað en að hagsmunir menntamála væru lagðir þar til grundvallar. Í frv. er það hins vegar fyrst og fremst rökstutt út frá sjónarmiðum menningar en þetta nýja ráðuneyti mundi fara með málefni sem varða Þjóðleikhús, leikfélög og aðra leiklistarstarfsemi. Það mun fara með tónlistarmál, þar á meðal málefni Sinfóníuhljómsveitar Íslands og aðra tónlistarstarfsemi. Það mun hafa umsjón með listkynningu innan lands og utan, annast listamannalaun og Rithöfundasjóð, bókmenntir og útgáfustarfsemi og undir þetta ráðuneyti munu kvikmyndir einnig falla, þar á meðal Kvikmyndasjóður. Allt sem viðkemur listum yrði á verksviði þessa nýja ráðuneytis. Sömuleiðis munu öll söfn, sem hingað til hafa verið í annarri umsjón, falla undir þetta ráðuneyti og þau söfn sem menningarmálaráðuneytið muni sjá um væru m.a. Landsbókasafn Íslands -- Háskólabókasafn og almenningsbókasöfn. Minjar, þar á meðal Þjóðminjasafn muni falla undir þetta, Þjóðskjalasafn, héraðsskjalasöfn, náttúrugripasöfn og byggðasöfn, jafnframt Listasafn Íslands og önnur listasöfn svo og önnur safnastarfsemi. Það er ljóst af þessu að þetta eru umfangsmiklir og veigamiklir málaflokkar sem hinu nýja ráðuneyti er falið að annast. Eitt af ákvæðum í frv. er að gera ráð fyrir því að Ríkisútvarpið, þ.e. hljóðvarp og sjónvarp, verði hluti af menningarmálaráðuneytinu, þ.e. að menningarmálaráðuneytið yrði stjórnsýsluaðili Ríkisútvarpsins í stað menntmrn. eins og nú er. Önnur ákvæði í frv. gera ráð fyrir því að höfundarlög falli undir þetta, Íslensk málnefnd, manna- og bæjarnöfn og tveir veigamiklir málaflokkar, sem eru íþróttamál og æskulýðsmálefni. Þau mundu vera á verksviði hins nýja ráðuneytis. Ef skoðuð eru fjárhagsleg umsvif menningarmála hér á landi, þá sést við skoðun á fjárlögum fyrir 1998 að um 17 milljörðum er ráðstafað til menntmrn. og þar af renna tæpir 4 milljarðar til menningarmála. Af þessum tæpum 4 milljörðum eru á annan milljarð, u.þ.b. 1,5 milljarðar sem renna til Ríkisútvarpsins. Umsvif hins nýja ráðuneytis yrðu því um 4 milljarðar en menntmrn. yrði eftir sem áður með veruleg umsvif, eða útgjöld yfir 13 milljarða á ári. Það er athyglisvert að utanrrn. er með útgjöld upp á 3 milljarða, landbrn. um 8, sjútvrn. 2,5 milljarða, dóms- og kirkjumrn. 8,5, félmrn. 10 milljarða, heilbr.- og trmrn. 59 milljarða, fjmrn. 21 milljarð, samgrn. 10 milljarða, iðn.- og viðskrn. um 2 milljarða og umhvrn. um 1 milljarð. Og til samnburðar yrði hið nýja menningarmálaráðuneyti með umsvif upp á um 4 milljarða. Þannig væri hið nýja menningarmálaráðuneyti stærra að fjárhagslegu umfangi en utanrrn., sjútvrn., iðnrn., viðskrn. og umhvrn. Önnur ráðuneyti væru stærri. Það er ljóst af þessu, herra forseti, að hið nýja ráðuneyti yrði miðlungsstórt ráðuneyti og út frá því sjónarmiði, þ.e. fjárhagslegu, er hægt að færa fyrir því sterk rök að skynsamlegt væri að hafa menningarmál í sérstöku ráðuneyti. Það hins vegar ekki svo, herra forseti, að meginþátturinn í röksemdum mínum fyrir nýju ráðuneyti sé að gæta fjárhagslegra hagsmuna, þ.e. hins fjárhagslega umfangs heldur miklu frekar að með þessu er markaður skýr farvegur fyrir menningu hérlendis. Brýnt er að efla hana og styðja og það verður m.a. gert með því að hafa um hana sérstaka stjórnsýsluumgjörð. Við vitum að mikil gróska er í menningu hérlendis. Við sjáum margvíslega útgáfustarfsemi, listsýningar og frjóa menningarmálaumræðu. Við vitum einnig, herra forseti, að það að setja á laggirnar nýtt ráðuneyti getur endurspeglað nýjar áherslur stjórnvalda. Skýrasta dæmið um þetta er þegar umhvrn. var sett á stofn, en það er yngst af ráðuneytunum. Stofnun þess sýndi á sínum tíma aukna áherslu stjórnvalda á umhverfismál. Viðhorf og vinna í sambandi við umhverfismál hafa gjörbreyst, m.a. við það að núna er sérstakt ráðuneyti umhverfismála. Ef þetta frv. yrði lögfest, þá væri um að ræða mjög mikilvæga stefnumörkun af hálfu Alþingis um að gera menningarmálum hærra undir höfði. Rök hafa heyrst gegn hugmynd um sérstakt menningarmálaráðuneyti. Með því væri verið að auka á umsvif stjórnsýslunnar hér á landi. Þetta er ekki rétt einfaldlega vegna þess að ekki er um að ræða aukningu heldur markvissari stjórnun á menningar- og menntamálum. Ég er þess fullviss að betri stýring yrði á menntamálum hérlendis ef menningarmálin væru tekin út úr menntmrn. alveg eins og ég er fullviss um að menningarmálin fengju betri stjórnun ef þau væru í sérstöku ráðuneyti. Þvert á móti, herra forseti, tel ég að þessi aðferð muni spara hinu opinbera verulegt fé í bættri stjórnsýslu auk þess að styrkja mikilvæga málaflokka sem eru öllu mannlífi til bóta. Reyndar er hægt að vekja athygli á hugmyndum um að breyta ráðuneytisskipan hér á landi og ég sé sérstaka ástæðu til að gera að umtalsefni sameiningu sjútvrn.-, iðnrn.-, viðskrn. og landbrn. í eitt ráðuneyti. Þar með værum við komin með eitt atvinnuvegaráðuneyti en slík ráðuneyti eru algeng í nágrannalöndunum. Ef menn vilja uppstokkun á ráðuneytunum, þá væri það aðgerð sem væri nokkuð augljós fyrir utan reyndar að setja á laggirnar sérstakt menningarmálaráðuneyti. Nú er það ekki svo, herra forseti, að verið sé að koma fram með glænýja hugmynd. Þessu hefur verið varpað fram áður. En það sem meira er um vert er að útfærsla á menningarmálaráðuneytum er mjög þekkt erlendis og hefur reynst þar vel. Í Frakklandi til að mynda er starfrækt öflugt menningarmálaráðuneyti og í sumum Norðurlandanna er þessi skipan einnig viðhöfð. Það er því frekar í þá áttina erlendis að menn sjá fyrir sér að menningarmálin fái sérstaka stjórnsýslulega umgjörð. Einnig þarf að hafa í huga, herra forseti, að menning gerir ekki einungis það að bæta mannlíf og bæta samskipti einstaklinga heldur er hún efnahagslega mikilvæg. Menningarstarfsemi skilar miklu framlagi til landsframleiðslunnar, hlutur hennar fer vaxandi, t.d. í kvikmyndaiðnaði. Þar eru verulega sóknarfæri hvað varðar atvinnu og útflutningsframleiðslu og allt þetta mun hjálpa til við að skapa menningunni þá umgjörð sem henni hæfir. Þess má geta, herra forseti, að í félögum Bandalags ísl. listamanna, sem er hluti af menningarmálastarfsemi, eru vel á annað þúsund og sennilega nær tvö þúsund einstaklingar félagsmenn. Við sjáum því að mikill fjöldi Íslendinga hefur að hluta til eða alla atvinnu sína af starfsemi tengdum menningarmálum. Og menningarmál í þeim skilningi sem átt er við í frv. eru listastarfsemi, safnastarfsemi, íþróttir og æskulýðsstarfsemi auk annarra þátta sem ég gat um í upphafi. Það er því von mín, herra forseti, að um þetta frv. megi skapast samstaða. Sú leið hefur verið farin að tekið er úr reglugerð Stjórnarráðs Íslands ákvæði þar sem verksvið ráðuneyta eru betur skýrð. Í frv. er gerð tillaga um lögfestingu meginþátta í ákvæðum reglugerðarinnar sem snúa að menningarmálum. Það er sömuleiðis gert ráð fyrir að lögin öðlist gildi 1. jan. 1999, þannig að ráðrúm gefst til að vinna að stofnun þessa nýja ráðuneytis. En vitaskuld er ætlunin einnig með frv. að hveta til umræðu um menningarmál, um stjórnsýslu menningarmála, þannig að sú umræða geti skilað okkur fram á við. Úr því að við viljum hlúa að þessari starfsemi er einnig mikilvægt að það sé gert með markvissum aðgerðum, þar á meðal lagabreytingum eins og hér er lagt til en ekki látið við það sitja að fara um menningarmál fallegum orðum. Herra forseti. Hér er lögð til skynsamleg útfærsla á nýju ráðuneyti, talin upp þau verkefni sem ættu að vera í því ráðuneyti. Vitnað er til fjárhagslegs umfangs þessa ráðuneytis sem styður þetta skref og jafnframt er vitnað til góðrar reynslu nágrannalandanna af einmitt slíku ráðuneyti eins og hér er lagt til. Herra forseti. Að svo mæltu óska ég þess að frv. fái víðtæka umfjöllun bæði í þingnefnd og í þjóðfélaginu öllu og að það mundi geta skapast út frá því umræða sem yrði menningu og menningarmálum til framdráttar hér á landi. Ég legg til að að lokinni umræðunni verði málinu vísað til hv. menntmn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga á þskj. 946 sem er 557. mál þingsins, um stofnun hlutafélags um Samábyrgð Íslands á fiskiskipum. Frv. er samið í viðskrn. Samkvæmt því skal stofna hlutafélag um rekstur Samábyrgðar Íslands á fiskiskipum. Meginástæða þess að farið er út í stofnun hlutafélags um reksturinn er sú að með þeim hætti er ríkisstjórninni gert kleift að mæta tilboði sem bátaábyrgðarfélögin, viðskiptaaðilar Samábyrgðarinnar og starfsmenn hafa gert í hlut ríkissjóðs í félaginu. Auk þess gerir frumvarpið ráð fyrir afnámi skyldutryggingar þilfarsbáta undir 100,49 rúmlestir brúttó með niðurfellingu laga um bátaábyrgðarfélög. Samábyrgð Íslands á fiskiskipum var stofnuð með lögum nr. 54/1909. Henni var þá ekki lagt til sérstakt stofnfé úr ríkissjóði né gert ráð fyrir að það kæmi frá öðrum. Henni var hins vegar tryggð ábyrgð ríkissjóðs á skuldbindingum sínum upp að 200.000 kr. Auk þess lagði ríkissjóður Samábyrgðinni til fjármuni, allt að 25.000 kr., vegna kostnaðar við stofnun og stjórn hennar. Samkvæmt fyrstu lögunum um Samábyrgðina skyldi hún vera gagnkvæmt tryggingafélag. Með lögum nr. 23/1921 voru þau ákvæði laga nr. 54/1909 sem kváðu á um að hún væri gagnkvæmt tryggingafélag felld brott og ábyrgð ríkissjóðs vegna skuldbindinga hennar hækkuð úr 200.000 kr. í 800.000 kr. Bar ríkissjóður einn ábyrgð á skuldbindingum Samábyrgðarinnar allt til 1967 er fyrsta verulega breytingin var gerð á lögunum. Árið 1941 er ríkissjóði gert að leggja Samábyrgðinni til stofnfé, 500 þús. kr. og árið 1947 er ríkissjóði enn gert að leggja henni til viðbótarstofnfé, 1,5 millj. kr. Frá upphafi og fram til 1967 voru sérstök ákvæði í lögunum um að ef Samábyrgðinni yrði slitið skyldi ráðstafa eignum hennar til Fiskveiðasjóðs. Árið 1967 eru sett ný lög um Samábyrgðina, eins og áður sagði, lög nr. 47/1967. Með þeim lögum er ábyrgð ríkissjóðs á skuldbindingum félagsins felld brott og sömuleiðis ákvæðin um afdrif eigna félagsins við félagsslit. Árið 1976 voru enn sett ný lög um Samábyrgðina, lög nr. 19/1976. Breytingar á lögunum áttu fyrst og fremst rætur að rekja til nýrra laga um vátryggingastarfsemi, einkum ákvæða um Tryggingaeftirlitið og nýrra sérstakra laga um bátaábyrgðarfélögin sem samtímis voru samþykkt á Alþingi og eru lög nr. 18/1976. Þau lög gerðu ýmis ákvæði laganna um Samábyrgðina óþörf. Gildandi lög um Samábyrgðina voru sett árið 1978, lög nr. 37/1978. Helsta breytingin sem þá var gerð er sú að bráðafúatryggingin sem sett var inn í lögin árið 1967 var felld niður en í hennar stað kom sérstök tryggingargrein innan Samábyrgðarinnar, Aldurslagasjóður fiskiskipa. Gildandi lögum var breytt með lögum nr. 40/1990 og var þá felldur niður sá kafli laganna sem fjallaði um Aldurslagasjóð. Þá má einnig nefna breytingar sem gerðar voru með lögum nr. 116/1993 vegna samnings um hið Evrópska efnahagssvæði. Lögin um bátaábyrgðarfélög eru upphaflega frá árinu 1938 en þá var skyldutrygging á fiskiskipum, 70 smálestum brúttó eða minni, lögfest, sbr. lög um vátryggingarfélög fyrir vélbáta, nr. 27/1938. Þá voru nokkur bátaábyrgðarfélög þegar starfandi en þeim fjölgaði verulega við þessa lagasetningu. Lögin hafa breyst nokkuð í tímans rás. Lögin voru endurskoðuð í byrjun fimmta áratugarins í ljósi reynslunnar af rekstri félaganna, sbr. lög nr. 32/1942. Þá var skyldutryggingin útvíkkuð og hún látin ná til vélbáta með þilfari allt að 100 smálestum að stærð. Enn voru lögin endurskoðuð og var þá heiti laganna breytt í lög um vátryggingarfélög fyrir fiskiskip. Gildandi lög um bátaábyrgðarfélög eru nr. 18/1976. Er það samsett útgáfa laga nr. 41/1967 og breytinga á þeim lögum, nr. 91/1975. Með lögunum frá 1975 var stærðarmörkum breytt úr 100 rúmlestum brúttó í 100,49 rúmlestir brúttó og var það gert til að taka af öll tvímæli um stærðarmörk þeirra skipa sem féllu undir skyldutrygginguna. Ýmsar breytingar voru einnig gerðar vegna tilkomu laga um vátryggingastarfsemi og vegna starfsemi Tryggingaeftirlits. Um allnokkurt skeið hefur skyldutrygging sú sem lögð er á herðar eigenda vélbáta með þilfar, 100,49 rúmlestir brúttó að stærð eða minni, verið gagnrýnd. Ýmsir hafa talið þessa skyldutryggingu tímaskekkju, enda var henni komið á er bátafloti landsmanna var annar en hann er nú og aðstæður aðrar. Á síðustu árum hefur Landssamband íslenskra útvegsmanna ítrekað ályktað um það á fundum sínum að afnema bæri skyldutryggingu skipa undir 100 lestum og gefa þær frjálsar. Landssamband smábátaeigenda hefur og ályktað í sömu veru. Í kjölfar samningsins um hið Evrópska efnahagssvæði misstu bátaábyrgðarfélögin einkarétt sinn á því að taka umrædda báta til tryggingar og skipta landinu upp í markaðssvæði. Starfa þau nú í samkeppni við önnur vátryggingarfélög á þessum markaði og þykir því ekki tilefni til að hafa sérlög um þau lengur. Bátaábyrgðarfélögin eru nú fjögur talsins, Vélbátaábyrgðarfélagið Grótta, Bátatrygging Breiðafjarðar, Vélbátaábyrgðarfélag Ísfirðinga og stærsta bátaábyrgðarfélagið, Vélbátatrygging Eyjafjarðar, sem nýlega fékk starfsleyfi til alhliða vátryggingastarfsemi og skipti um nafn, heitir nú Vörður vátryggingafélag. Formlega telst það þó enn þá bátaábyrgðarfélag. Á sl. sex árum hefur félögunum fækkað um þrjú. Fulltrúar frá bátaábyrgðarfélögunum, viðskiptaaðilar Samábyrgðarinnar og starfsmenn hafa gert mér fyrir hönd ríkissjóðs tilboð í eignarhluta ríkisins í félaginu. Hljóðar tilboðið upp á 190 millj. kr. Með tilboði þessu er áratugaágreiningur um eignarhald á Samábyrgðinni leystur. Með tilboðinu viðurkenna fulltrúar sjávarútvegsins eignarrétt ríkissjóðs og ríkissjóður viðurkennir að ekki sé óeðlilegt að tekið sé tillit til að hluti viðskiptavildar fyrirtækisins sé viðurkenndur sem eign viðskiptaaðilanna, enda hafa bátaábyrgðarfélögin í hendi sér hvort þau halda áfram viðskiptum við Samábyrgðina sem endurtryggjanda. Herra forseti. Ég tel rétt að reifa nánar ágreininginn um eignarhaldið á Samábyrgðinni. Fulltrúar bátaábyrgðarfélaganna hafa í gegnum tíðina haldið því fram að Samábyrgð Íslands á fiskiskipum væri í eðli sínu gagnkvæmt vátryggingarfélag og því í eigu viðskiptamanna hennar. Til þess að reyna að átta sig á stöðu félagsins hefur tvívegis verið aflað lögfræðiálita um það hver ætti Samábyrgðina. Það fyrra er frá árinu 1989 og var unnið af Jóni Ingimarssyni, þáverandi skrifstofustjóra í heilbr.- og trmrn. Hann komst að þeirri niðurstöðu að ríkið eitt hefði lagt Samábyrgðinni til fjármuni og að enginn annar aðili hefði með lögunum eða á annan hátt öðlast slík tengsl eða aðild að Samábyrgðinni að jafnað verði til eignarréttinda. Þá hefði ríkið eitt borið ábyrgð á skuldbindingum hennar frá 1921 þeim sem var ekki unnt að endurtryggja. Stóð ábyrgð þessi til ársins 1976. Árið 1992 var Jón Steinar Gunnlaugsson hæstaréttarlögmaður fenginn til að gefa álit á þessu ágreiningsefni. Í áliti hæstaréttarlögmannsins segir m.a., með leyfi forseta: ,,að Alþingi geti gert hverjar þær ráðstafanir með Samábyrgðina og eignir hennar sem það kýs. Við þær ráðstafanir verði aðeins að gæta að því að ekki séu skertir hagsmunir þeirra aðila sem eiga gild fjárhagsleg réttindi á hendur Samábyrgðinni samkvæmt samningum við hana eða á öðrum grundvelli. Að því athuguðu sýnist löggjafinn geta t.d. lagt félagið niður og látið eignir þess renna í ríkissjóð, ákveðið að breyta félaginu í hlutafélag þannig að ríkissjóður fái allt hlutafé, eða þannig að hlutafélaginu sé deilt út til bátaábyrgðarfélaganna og annarra viðskiptamanna félagsins eftir gefnum reglum.`` Eins og fyrr segir hefur nú náðst lending í ágreiningsefni þessu. Með tilboði sínu viðurkenna fulltrúar bátaábyrgðarfélaganna í reynd eignarrétt ríkissjóðs, en á móti kemur að fallist er á að tekið sé tillit til þess að viðskiptavild Samábyrgðarinnar komi að verulegu leyti í hlut bátaábyrgðarfélaganna. Með fyrirvara um samþykki Alþingis hefur ríkisstjórnin samþykkt tilboðið fyrir sitt leyti. Með samþykki sínu hefur ríkisstjórnin jafnframt ákveðið að um sölu á Samábyrgðinni muni ekki fara samkvæmt verklagsreglum um útboð og sölu ríkisfyrirtækja. Jafnvel þótt svo kynni að fara að ekki yrði af sölu ríkissjóðs á Samábyrgðinni til framangreindra aðila að þessu sinni tel ég afar mikilvægt að frv. nái fram að ganga. Með stofnun hlutafélags um Samábyrgðina væri ríkissjóður í stakk búinn til þess að bregðast við tilboðum í félagið er síðar kynnu að berast. Herra forseti. Að lokinni umræðunni óska ég þess að frv. verði vísað til efh. og viðskn.

Herra forseti. Þetta er vafalaust hið besta mál sem hæstv. iðn.- og viðskrh. hefur flutt hér. Þó langar mig í stuttu andsvari að spyrja hann svolítið út í örfá atriði. Í frv. kemur fram að tilboðið sem honum er gert er m.a. gert fyrir hönd starfsmanna félagsins. Mig langaði að spyrja, vegna þess að það kemur ekki fram í greinargerð eða máli hæstv. ráðherra, hversu margir starfsmenn eiga aðild að tilboðinu og hvað það er hátt hlutfall af starfsmönnum þeirra félaga sem hér greinir um. Í öðru lagi fannst mér hæstv. ráðherra ekki gera nægilega skýra grein fyrir því hvernig verðið, 190 millj., er fundið. Þarna er um að ræða fyrirtæki eða samsteypu sem hefur eigið fé upp á 250 millj. og það er verið að selja á 190 millj. Mér þætti vænt um ef hæstv. ráðherra vildi skýra það ögn. Vel má vera að hann þurfi meira en andsvar til þess og ég er reiðubúinn að hlýða á mál hans í langri ræðu á eftir. Í þriðja lagi langar mig líka að spyrja hæstv. ráðherra hvernig á því standi, fyrst ljóst er að ríkið á þetta, að félagið er ekki boðið út. Er það vegna þess ágreinings sem hann rakti í nokkuð ítarlegu máli að hefur staðið um eignarhald á félaginu? Er það ástæðan fyrir því að ákveðið er að víkja frá þeirri stefnu sem ríkisstjórnin hefur fylgt varðandi útboð þegar um er að ræða sölu á eignum ríkisins?

Herra forseti. Fyrst varðandi það sem hv. þm. vék að í lokin sem snýr að því hvers vegna verklagsreglur ríkisstjórnarinnar um einkavæðingu væru ekki nýttar í þessu sambandi. Ég reyndi að gera því skil í ræðu minni og það er fyrst og fremst vegna þess að tilboð berst frá þessum aðilum fyrir hönd, þ.e. tilboðið er undirritað af Sveini H. Hjartarsyni og Hjálmari Styrkárssyni, sem eru stjórnarmenn í Samábyrgðinni og gera þetta tilboð fyrir hönd starfsmanna, viðskiptaaðila og bátaábyrgðarfélaganna, og það verður samkomulag um 190 millj. kr. sem kaupverð. Vel kann að vera að hægt væri að reikna þetta verð hærra og því gerði ég grein fyrir að það er vilji ríkisins að selja þessum aðilum til að jafna þann ágreining sem staðið hefur áratugum saman um það hver ætti og þar af leiðandi er tekið tillit til viðskiptavildarinnar í því tilboði sem hér er gert og að einhverju leyti kemur það bátaábyrgðarfélögunum til góða. Að öðru leyti er þetta þannig að ekkert er getið um það í þessu tilboði í hvaða eignarhlutföllum Samábyrgðin mun verða þegar búið er að breyta henni og þessir aðilar hafa keypt. Fyrst og fremst eru það þessir tveir aðilar, stjórnarmenn í Samábyrgðinni, sem gera þetta tilboð fyrir hönd þessara aðila sem ég vitnaði í að framan.

Herra forseti. Ber að skilja það svo að hæstv. ráðherra viti ekki hverjir standa að baki tilboðinu sem tveir stjórnarmenn í bátaábyrgðarfélaginu, sem hann nefndi, hafa sett fram? Ég spurði hæstv. ráðherra hversu margir starfsmenn stæðu þarna að baki vegna þess að ég er þeirrar skoðunar að það eigi að taka ákveðið tillit til þess þegar starfsmenn gera tilboð eins og þetta. Þess vegna langar mig að vita ef hæstv. ráðherra getur svarað því, hvort þarna er um að ræða örfáa starfsmenn eða hvort þarna er um að ræða hátt hlutfall, kannski alla starfsmenn sem að málinu koma. Ég held að það skipti máli. Í öðru lagi, herra forseti, segir hæstv. ráðherra að vikið sé frá verklagsreglum um útboð þegar um er að ræða sölu ríkiseigna, að því er ég skildi mál hæstv. ráðherra, vegna þess að þarna hefði verið gert tilboð fyrir hönd starfsmanna og það hangir aftur í fyrri athugasemd minni: Hvað er um marga starfsmenn að ræða og hvað vega þeir þungt í þessu tilboði? Í þriðja lagi, herra forseti, sýnist mér að hér sé komið fordæmi sem ég út af fyrir sig er hlynntur. Fordæmið felst í því að ef starfsmenn hjá ríkisfyrirtæki gera tilboð um að kaupa fyrirtækið af hæstv. ríkisstjórn þá hljóti þeir hér eftir að fá a.m.k. samningaviðræður og þar með sýnist mér að ekki sé ósanngirni af mér að halda því fram að verklagsreglur og stefna hæstv. ríkisstjórnar um útboð á ríkiseignum séu fallnar um sjálfar sig samkvæmt þessu fordæmi.

Herra forseti. Nei, það er alls ekki svo að verklagsreglur ríkisstjórnarinnar í framkvæmd einkavæðingar séu fallnar um sjálfar sig, síður en svo. Enda er skýrt tekið fram hér og var skýrt tekið fram í ræðu minni áðan að menn væru að víkja frá þeim og það er gert alveg vísvitandi þannig að þinginu er gerð grein fyrir því hvernig á því stendur. Það sem ég var að vitna í er einfaldlega að ekki kemur fram í kauptilboðinu hver eignarhlutur hvers og eins aðila er. Hins vegar höfum við átt upp á síðkastið fundi með þeim mönnum sem gera þetta tilboð fyrir hönd þeirra aðila sem þarna er tilvitnað í tilboðinu. Niðurstaða þeirrar umræðu varð sú að talað er um að bátaábyrgðarfélögin fengju að kaupa 20% eignarhlut í félaginu, þ.e. Vélbátaábyrgðarfélagið Grótta, Vélbátaábyrgðarfélag Ísfirðinga og Vörður sem áður hét Vélbátatrygging Eyjafjarðar. Hlutur Bátatryggingar Breiðafjarðar yrði minni enda er það félag töluvert minna og fjárhagsleg staða þess veikari en hinna þriggja. Síðan yrði seldur sem dreifðast tiltölulega lítill hlutur til útgerðarmanna sem eru í viðskiptum eða vildu koma í viðskipti svo og til starfsmanna sem óskuðu eftir að eignast hlut.  Fyrst og fremst hafa þessir tveir menn sem undirrita tilboðið fyrir hönd tilboðsgjafa, Sveinn Hjörtur Hjartarson og Hjálmar Styrkársson, átt öll samskipti við ráðuneytið um þetta mál til að byrja með. Það var ekki þannig að hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni væri vikið frá í þeim efnum. En vegna anna hefur hann ekki verið beinn aðili að þessu starfi milli ráðuneytisins og tilboðsgjafanna á undanförnum vikum. En hann var upphaflega þátttakandi í þessum viðræðum um það sem hér er á ferðinni.

Herra forseti. Ég ætla að fara nokkrum orðum um þetta frv. og tilurð þess. Það kann að vera að frv. sjálft sé ekki svo slæmt en ég held að rétt sé að gera þingheimi grein fyrir ýmsum atriðum varðandi þetta og ég verð líka að leiðrétta nokkuð hjá hæstv. viðskrh. Deilurnar um Samábyrgð á íslenskum fiskiskipum hafa að mínu viti aldrei staðið um það hvort þetta félag væri gagnkvæmt tryggingafélag eða í eigu ríkisins. Ég hef aldrei vitað annað en menn væru sammála um að félagið væri í eigu ríkisins. Það hefur engin einkenni gagnkvæms tryggingafélags þar sem lengst af ævi þess hefur það verið í ábyrgð ríkisins. Hins vegar hafa verið um það mjög miklar deilur lengi, og ég hef tekið þátt í þeim deilum í a.m.k. tveim eða þrem nefndum, hvern veg væri skynsamlegt að ráðstafa þessu félagi. Samábyrgð á íslenskum fiskiskipum er endurtryggingarfélag bátaábyrgðarfélaganna í landinu auk þess sem það hefur um áratuga skeið annast tryggingar fyrir útgerð ríkisins, þ.e. vitaskipið, varðskipin og Ríkisskip meðan það lifði þannig að ríkið og bátaábyrgðarfélögin voru þeir sem stóðu að þessu endurtryggingarfélagi. Deilurnar stóðu sem sagt um það hvernig skynsamlegt væri að ráðstafa félaginu. Við sem höfum verið í ýmsum nefndum varðandi þetta fyrir hönd bátaábyrgðarfélaganna höfum alla tíð haldið því fram að bæði væri sanngjarnt og skynsamlegt að koma þessu félagi þannig fyrir að bátaábyrgðarfélögin eignuðust þar verulegan hlut. Ég hef oft í þessum nefndastörfum gert kröfur um mjög verulegan hlut, meira að segja lagt til að skipt væri upp í hlutfalli við tryggingarnar eins og það hefur gengið fyrir sig í gegnum tíðina, en ríkið hefur yfirleitt verið með um 20% af tryggingum eða ríkisskipin og bátaábyrgðarfélögin 80%. Þetta hefur ekki fallið í góðan jarðveg og enginn viljað taka undir þetta. Á tímum síðustu ríkisstjórnar var farið í gegnum þetta og þá voru tryggingamálin á vegum heilbrrn. Þá var reyndar samið frv. um að selja þetta og ríkið tæki þetta alfarið í sína eigu en úr því varð ekki að reynt yrði að gera það að lögum. Ég kannast, herra forseti, mjög vel við þá aðferðafræði sem kemur þarna fram, að í stað þess að deila um það hver eigi hvað, þá geti verið skynsamlegt að ríkið selji þetta, og þá bátaábyrgðarfélögunum, fyrir lægra verð en ella og viðurkenni þannig hlut þeirra í þessu samlagi. En þess ber að geta að vátryggingafélagið Vörður sem nær yfir Norðurland og Austfirði, Vélbátaábyrgðarfélag Ísfirðinga sem nær yfir alla Vestfirði og stóran hluta af Húnaflóasvæðinu og Bátatrygging Breiðafjarðar sem er í Stykkishólmi, eru einu sjálfstæðu tryggingafélögin sem mér er kunnugt um að starfi úti á landsbyggðinni. Ekki síður þess vegna hefur það löngum verið baráttumál mitt að rétt og skylt væri að efla þessi félög og það væri skynsamleg ráðstöfun fyrir framtíð Samábyrgðarinnar að bátaábyrgðarfélögin ættu töluverðan hlut í þessari samsteypu. Fjórða félagið er svo Grótta sem nær yfir Reykjavíkursvæðið og Reykjanes. Þar voru sameinuð tvö félög. Bátaábyrgðarfélag Suðurlands, eða Vestmannaeyja, hefur verið lagt niður. Það fór inn í Tryggingamiðstöðina minnir mig þannig að þeim hefur fækkað þessum félögum. Austfirðingar og Norðlendingar sameinuðust fyrir nokkrum árum. Deilan hefur því staðið um þetta. Ég hef haldið því fram í þeirri undirbúningsvinnu sem ég hef nokkrum sinnum komið að, að hafi bátaábyrgðarfélögin ekki hagsmuna að gæta við að endurtryggja í gegnum Samábyrgð Íslands, á hverju ætti þá Samábyrgð Íslands að lifa? Hví ætti þá það félag að vera til ef enginn hefur áhuga á því? Þá væri alveg eins hægt að endurtryggja hjá einhverjum öðrum félögum, félögum sem við vitum að eru mun stærri, sterkari og öflugri --- ég á við tryggingafélög sem eru enn þá starfandi --- fremur en að vera með endurtryggingar sínar í gegnum Samábyrgðina. Áhugi ríkisins fyrir að selja þetta væri því að mörgu leyti misskilningur, því ekki væri verið að leysa út neina umtalsverða peninga. Um þetta hafa deilurnar staðið og þannig hefur þetta gengið fram. Það frv. sem núna liggur fyrir er tillaga um að selja félagið á 190 millj. kr. Ég hafði talið síðast þegar ég fór í gegnum þessa hluti í haust að bátaábyrgðarfélögin gætu ekki, mættu ekki, kaupa þetta félag fyrir meira en rétt svona um 100 millj. Það er alveg hámarksgreiðsla ef þau ætluðu að vera fær um að reka það áfram. Þess skal getið að lífeyrissjóðsskuldir hvíla á félaginu og ýmislegt fleira. Ekki er hægt að kaupa félagið hærra verði, höfuðstólinn sem er kannski rúmar 200 millj. fyrir 100 millj., og ætla sér að reka það áfram ef það ætti að gagnast félögunum til þess að efla þau og styrkja og til þess að tryggja viðgang þeirra. Það samkomulag sem er prentað hér sem fylgiskjal sýnir að mönnum hefur verið mikið í mun að kaupa þetta, meira en ég átti von á. Ég verð því miður að upplýsa það, herra forseti, að hér er um töluvert bráðræði að tefla. Það hefur ekki verið gengið úr skugga um það hvort bátaábyrgðarfélögin vilja vera með í þessum kaupum.  Í fyrsta lagi, herra forseti, er ófrágengið hvort menn treysta sér til þess að kaupa þetta félag á svona háu verði, samanber þá fjárhæð sem þarna er boðin. Ég hefði talið og taldi síðast þegar ég kom nálægt þessu máli að hún væri allt of há fyrir bátaábyrgðarfélögin. Í öðru lagi á eftir að ganga frá því hvort félögin treysta sér til þess að vera með og þá hvernig þau ætla að standa að þessu samkomulagi, að þessum kaupum, í hvaða hlutfalli og til hvers þau treysta sér. Þetta er allt saman ófrágengið. Ég vildi upplýsa þetta af því að ég sit, að því að ég best veit, í nefnd á vegum viðskrn. til að annast endurskoðun á lögum um Brunabótafélag Íslands. Kannski er nefndin hætt störfum. Mér hefur ekki verið tilkynnt það. 

Herra forseti. Mér finnst sem hæstv. viðskrh. eigi eftir að skýra hér nokkra hluti. Þetta mál hefur satt að segja þróast með ólíkindum á allra síðustu mínútum. Við, nokkrir þingmenn, hófum umræðu til að fá upplýsingar um atriði sem voru óglögg, en mér sýnist umræðan hafa snúist á þann veg, að það sem hæstv. ráðherra sagði áðan fellur hreint eins og keilur fyrir hríðskotabyssu. Hæstv. ráðherra byrjaði á að upplýsa það að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hafi því miður ekki getað tekið þátt í störfum nefndar sem vélaði um þetta mál. Þetta kom mér mjög á óvart. Ég hafði hlaupið á greinargerðinni og þar er hvergi talað um neina nefnd og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hvergi nefndur þar á nafn. En hæstv. ráðherra upplýsir þingmenn um það að sökum mikilla anna hafi hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson ekki verið rekinn úr nefndinni, eins og hæstv. ráðherra sagði, en horfið þaðan sjálfviljugur. Síðan kemur hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson og upplýsir þingheim um það að hann viti ekki betur en að hann sé enn þá að störfum í þessari nefnd sem sé að undirbúa það mál sem hér liggur fyrir. Og hann hafi af tilviljun heyrt af málinu í útvarpi. Hann lýsir því yfir að þó að hann sé störfum hlaðinn, þá sé það ekki vegna anna sem hv. þm. hafi ekki getað tekið þátt í störfum nefndarinnar. Ég hlýt því að spyrja hæstv. ráðherra: Rak hann hv. þm. Einar Odd Kristjánsson úr þessari nefnd? Ef hann gerði það, hvers vegna? Ef hann gerði það ekki, hvernig stendur þá á því að hann upplýsir að hv. þm. starfi ekki lengur í nefndinni, en hv. þm. kemur hins vegar og heldur því fram að það sé rangt hjá hæstv. ráðherra? Þessi skrípaleikur heldur svo áfram, herra forseti, vegna þess að það er upplýst að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson er líka stjórnarformaður í Bátaábyrgðarfélagi Ísfirðinga. Það kemur hér fram, herra forseti, að tilboðið, sem hæstv. viðskrh. hefur undirritað, berst honum af hálfu tveggja aðila sem eru Sveinn Hjörtur Hjartarson og Hjálmar Styrkársson, og þeir gera honum tilboðið, m.a. fyrir hönd bátaábyrgðarfélaganna. Ég spyr, herra forseti: Eru þessir menn umboðslausir? Gera þeir tilboð án umboðs? Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson lýsti því skorinort yfir að það félag sem hann veitir forstöðu vissi ekki af þessu. Hann heyrir þetta fyrst í fjölmiðlunum. Hann upplýsir líka að stjórn vátryggingafélagsins Varðar hafi á laugardaginn í hádeginu haldið fund og að þeim fundi loknum hafi komið fram að það er alls ekkert víst að það félag ætli sér að verða þátttakandi í þessu tilboði. Það virðist því að þeir menn sem gerður hefur verið samningur við hafi a.m.k. haft mjög takmarkað umboð. Það umboð skerðist enn frekar þegar lesið er í fylgiskjali I þar sem segir að umræddir aðilar geri tilboðið, ekki bara fyrir hönd bátaábyrgðarfélaganna og viðskiptaaðila við Samábyrgð Íslands á fiskiskipum, heldur líka starfsmanna sem standa að tilboði þessu. Það segir líka í greinargerðinni, á bls. 2, með leyfi forseta: ,,Meginástæða þess að farið er út í stofnun hlutafélags um reksturinn er að þannig er ríkisstjórninni gert kleift að mæta tilboði sem bátaábyrgðarfélögin, viðskiptaaðilar Samábyrgðarinnar og starfsmenn hafa gert í hlut ríkissjóðs í félaginu.`` En hæstv. ráðherra upplýsti það í svari sínu til mín áðan að enn hafa engir starfsmenn gerst aðilar að tilboðinu. Það er von að hæstv. ráðherra brosi hjárænulega í sæti sínu því að þetta er satt að segja orðið heldur farsakennt. Við stöndum því frammi fyrir tilboði sem enginn hefur í rauninni gert nema viðskiptamenn Samábyrgðarinnar en bátaábyrgðarfélögin hafa ekki gert það og starfsmennirnir hafa ekki gert það. Þá liggur það auðvitað fyrir að greinargerðin sem hæstv. ráðherra byggir frv. sitt á er röng í veigamiklum atriðum. Ég vek athygli á því, herra forseti, að þær sakleysislegu spurningar sem ég velti fram í upphafi þessarar umræðu í andsvari, af því ég taldi að málið væri svo léttvægt, vörðuðu einungis hlut starfsmanna að þessu tilboði. Það liggur sem sagt fyrir að bátaábyrgðarfélögin eiga ekki hlut að tilboðinu og starfsmennirnir eiga það ekki heldur. Þá spyr ég, herra forseti: Hverjir eru það sem standa að þessu tilboði? Þetta er satt að segja orðið afar merkilegt. Mér finnst að hæstv. ráðherra þurfi að svara þessu. Þetta er að vísu allt önnur ræða en ég ætlaði að flytja því ég ætlaði einungis að spyrja hæstv. ráðherra út í tiltekin atriði. Mig langaði að spyrja hæstv. ráðherra, ef hann getur gefið sér tóm frá samræðum við samstarfsmenn sína, hvernig verðið á félaginu er fundið. Ég saknaði þess bæði í ræðu hæstv. ráðherra, í greinargerðinni sem ég hef hlaupið á og í andsvörum hans, að hann skýrði það út fyrir okkur hvernig stæði á þessu verði. Í umsögn fjmrn. kemur fram að samkvæmt ársreikningum fyrir 1996 nam eigið fé 253 millj. kr. Hæstv. ráðherra segir að 190 millj. kr. sé ásættanlegt tilboð og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson segir að ekki sé skynsamlegt að gefa meira en 100 millj. kr. fyrir fyrirtækið. Það kom líka fram í máli hæstv. ráðherra að lífeyrisskuldbindingar hvíla á félaginu --- eða það kom fram í umræðum hérna áðan, kannski hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni --- að lífeyrisskuldbindingar hvíla á félaginu. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Hvað eru þær miklar og hvað er það sem veldur því að menn festa sig við þetta verð, 190 millj. kr.? Ég held að mikilvægt sé að menn fái upplýsingar um það við 1. umr. En að lokum þetta, herra forseti: Ég spurði hæstv. ráðherra hvað ylli því að hann telji heppilegt við sölu á þessari eign ríkisins, að víkja frá þeim verklagsreglum sem hæstv. ríkisstjórn hefur fylgt varðandi sölu ríkiseigna, en það eru útboð. Ég er þeirrar skoðunar að sjálfsögðu að viðhafa eigi útboð og það sé besta leiðin til að hámarka eign okkar skattborgaranna. En það sem mér þótti athyglisverðast í svari hæstv. ráðherra var rökstuðningur hans fyrir því að hann féll frá útboðinu. Hann sagði að það hefði verið vegna þess að starfsmenn hefðu komið og gert tilboð í fyrirtækið. Það finnst mér út af fyrir sig alveg prýðileg regla. Þessi yfirlýsing hæstv. ráðherra gefur auðvitað fordæmi. Hún felur það í sér að hér eftir hljóta starfsmenn ríkisfyrirtækja, sem á að selja, að geta komið til ríkisstjórnarinnar og óskað eftir samningaviðræðum um kaup á þeim. Og þar með að ríkisstjórnin sé reiðubúin til að selja fyrirtækin, semjist um verð við starfsmennina, án þess að fylgja útboðsreglunum sem hin víðfræga nefnd um einkavæðingu hefur sett fram og ríkisstjórnin hefur fylgt. En það sem er auðvitað merkilegast í málinu er að röksemd ráðherrans fellur algjörlega um sjálfa sig. Það er ekki hægt að koma hingað og upplýsa í fyrsta lagi að hann hverfi frá verklagsreglunum vegna þess að það hafi verið starfsmenn sem gerðu tilboð, og í öðru lagi að staðfesta síðan að engir starfsmenn eru orðnir aðilar að kauptilboðinu. Ég spyr því þennan vaska hæstv. ráðherra, sem yfirleitt kemur hingað með afskaplega vel undirbúin mál: Hvað veldur því að þessi hrákasmíð er lögð fyrir þingheim?

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir að hefja umræðu um þetta mál yfirleitt, vegna þess að það hefur orðið til þess að ýmislegt hefur afhjúpast í tengslum við þetta frv. sem lá í þagnargildi í framsögu hæstv. ráðherra, kannski af eðlilegum ástæðum, og ekki hægt að ætlast til þess að hann græfi undan eigin málflutningi með því að rekja þau vandamál sem eru í farvatni þessa máls sem bersýnilega liggja núna fyrir. Það sem kemur fram með öðrum orðum, herra forseti, er náttúrlega í fyrsta lagi það að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson á sæti í endurskoðunarnefnd á Samábyrgðinni. Það kemur í ljós að þrátt fyrir það heyrir hann í útvarpi að verið sé að vinna í málinu með tilteknum hætti. Og svo er því lýst yfir af sjálfum ráðherranum úr ræðustól á Alþingi að hv. þm. hafi ekki verið í nefndinni og ekki komið nálægt þessu frv. sökum anna. Einhvern tíma hefði þetta nú verið kallað brottrekstur úr ræðustól á Alþingi, og ég held að þannig verði að líta á að hv. þm. hafi bara --- eða geti litið þannig á að hann hafi verið leystur frá störfum með þessari sérkennilegu ræðu hæstv. ráðherra áðan. Í öðru lagi er þetta þeim mun furðulegra þegar fyrir liggur að einn af þingmönnum stjórnarliðsins, þessi sami þingmaður, er formaður stærsta bátaábyrgðarfélagsins og er þar af leiðandi lykilmaður í þessu máli, algjör lykilmaður í málinu. Út af fyrir sig veltir maður því fyrir sér hvernig mál eru afgreidd á þingflokksfundum Sjálfstfl., ekki bara af þessu tilefni heldur mörgum öðrum. Þar hlýtur margt að vera skrýtið, ég verð að segja það, þegar kemur upp mál af þessu tagi þar sem það er alveg ljóst að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson er lykilmaður úr tveimur áttum á þessu stóra máli. Ég held að það sé líka nauðsynlegt að rifja það upp, herra forseti, sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson gerði áðan, að Samábyrgð Íslands á fiskiskipunum, sem á sér mjög merka sögu, er í raun og veru ákaflega heppilegt samstarf á endurtryggingarkerfi bátaútvegsins á Íslandi. Við höfum haft þá stefnu um árabil og áratuga skeið að viðhalda þessu kerfi fyrir bátaábyrgðarfélögin, nema þá þau sjálf hafi tekið ákvörðun um annað. Þannig minnir mig að það hafi verið með bátaábyrgðarfélagið í Vestamannaeyjum að það hafi í raun og veru sjálft óskað eftir því að verða leyst upp og gekk síðan inn í annað tryggingafélag, þ.e. Tryggingamiðstöðina, er mér tjáð. En hér er í raun og veru farin allt önnur leið. Ég hygg að skýringin á þessu sé upphaflega kannski að einhverju leyti í tíð síðustu ríkisstjórnar. Ég man ekki betur en að lagt hafi verið fyrir Alþingi frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum, þar sem beinlínis hafi verið gert ráð fyrir, að ég held 150 eða 200 millj. kr. kæmu í tekjur af því að selja Samábyrgðina með þeim hætti sem hér er lagt til.  Síðan gengur þessi draugur aftur á þennan hátt og verður að segja alveg eins og er að það er ákaflega sérkennilegt. Og auðvitað hef ég hæstv. ráðherra grunaðan um það að menn ætlist ekki endilega til þess að málinu verði lokið hér af því að stutt er eftir af þinginu, ég held að menn séu kannski að uppfylla einhverja samninga innan ríkisstjórnarinnar án þess að menn meini allt of mikið með því að leggja þetta fyrir þingið með þeim hætti sem hér er gert. Hitt er síðan umhugsunarefni, herra forseti, sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson gagnrýndi sérstaklega áðan, og það er að tekið skuli vera fram fyrir hendurnar á bátaábyrgðarfélögunum á þennan hátt. Það eru miðstýrðar ákvarðanir ofan frá sem í rauninni eru teknar með þeim hætti sem hér er gert og er auðvitað sérstaklega gagnrýnivert. Þetta minnir mann í rauninni ekki á neitt annað en frv. um að slíta Brunabótafélaginu. Því að það eru nákvæmlega sömu aðfarirnar, að Alþingi eigi í raun og veru að rifta fyrirkomulagi sem fólk er tiltölulega mjög sátt við að hafa. En hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, sem kann að meta gildi samstöðunnar að því er varðar bátaábyrgðarfélögin, flytur síðan annað frv. um að rjúfa samstöðuna að því er varðar Brunabótafélagið og er þar með ekki sjálfum sér samkvæmur, að beita ofríki valdsins gagnvart þeim sem eiga Brunabótafélagið. En það mál er á dagskrá á eftir eins og hv. þm. hefur nefnt. Þess vegna fagna ég ummælum hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar í þessu máli og fylgi honum í málinu og ég vona að þetta frv. verði ekki að lögum. Þetta er vitleysa eins og það er, og það er illa að því staðið, herra forseti.

Herra forseti. Aðeins örstutt athugasemd. Hv. þm. Svavar Gestsson getur þess að þetta frv. sé að ganga aftur, hafi fyrst komið fram í tíð síðustu ríkisstjórnar. Ég held að það sé rétt hjá hv. þm. Það kom fram sem ákvæði í bandormi eins og hann gat um. Ég vildi einungis koma fram til þess að segja það, herra forseti, að ég hef í sjálfu sér ekki mótað mér afstöðu til þessa frv. Ég hef ekki tekið jafnharða afstöðu gegn því og hv. þm. Ég kom upp í kvöld til þess að spyrja um tiltölulega einföld og sárasaklaus atriði og ég hafði enga hugmynd um að greinargerð frv. virðist vera röng í mjög veigamiklum atriðum og ég hafði heldur enga hugmynd um það að svo virðist sem ríkisstjórnin gerði sér enga grein fyrir hvernig hún komst sjálf að þessari tölu, 190 millj. Ég lýsi því yfir að ég áskil mér allan rétt til þess að fylgja málinu þegar ég er búinn að skoða það en mér sýnist að málatilbúnaðurinn allur sé þess eðlis að það sé afar hæpið að hægt sé á þessu þingi að samþykkja frv. sem er byggt á svona veikum stoðum.

Herra forseti. Það var nákvæmlega þetta sem ég átti við að mér sýnist að undirbúningur málsins sé þannig að varla sé hægt að ætlast til þess að á þeim örfáu dögum sem eftir lifa af þinginu að þetta mál verði að lögum nákvæmlega eins og það lítur út vegna þess að rökstuðning og undirbúning vantar undir málið m.a. í bátaábyrgðarfélögunum og stjórnum þeirra.

Herra forseti. Það er alger misskilningur hjá hv. þm. Svavari Gestssyni að bera þetta saman sem hann gerði áðan. Hann er að vísu að þjófstarta umræðu sem á að byrja á eftir um Brunabótafélagið og eignarhaldsfélag þess. Gagnkvæm tryggingafélög eins og vélbátaábyrgðarfélögin eru eru eign þeirra sem tryggja. Hætti slíkt vélbátaábyrgðarfélag störfum og leggi niður starfsemi sína er alveg ljóst að eignunum verður skilað ef einhverjar eignir eru í höfuðstól til þeirra sem tryggðu, smábátaútgerðarmannanna. Þeir eiga félagið. Það er alveg ljóst enda er líka alveg ljóst að ef það væri mínus á höfuðstólnum bæri þeim að borga þannig að hér fer hv. þm. mjög villur vegar. Brunabótafélag Íslands var gagnkvæmt tryggingafélag sem starfaði alveg á sama grunni eins og vélbátaábyrgðarfélögin en það gerðist bara með það félag að þau hættu starfsemi. Það hætti tryggingastarfsemi. Það hætti að starfa sem gagnkvæmt ábyrgðarfélag tryggingartaka og gerðist almennt fjármálafyrirtæki. Um það stendur deilan hér á eftir þegar kemur að því. Þess vegna ber að taka þann höfuðstól og setja hann til hinna óvirku eigenda sem verða þá virkir og taka á móti peningum sínum. Þetta er meginatriðið. Ef við í Vélbátaábyrgðarfélagi Ísfirðinga hættum störfum og hættum að tryggja og segjum bara slútt og búið þá sit ég sem stjórnarformaður ekki á höfuðstólnum og segi: Nú ætla ég að fara að gera góðverk. Nei, það er sko allt annað. Við skiptum upp gagnkvæmum tryggingafélögum þannig að þessi samanburður hv. þm. var alrangur.

Herra forseti. Mér fannst í andsvarinu að hv. þm. hafi staðfest það sem ég var að segja áðan að hann hefur í raun og veru tvenns konar skoðanir í þessum málum eftir því hvort málið hann er að tala um en ég vísa að öðru leyti til umræðunnar um Eignarhaldsfélag Brunabótafélagsins sem fram fer hér á eftir.

Herra forseti. Þetta er alrangt hjá hv. þm. Ég hef bara eina skoðun á málinu. Hún er nákvæmlega sú sama hvort sem um er að ræða Brunabótafélag Íslands heitið eða vélbátaábyrgðarfélögin. Þetta eru gagnkvæm tryggingafélög sem hafa starfað vel og lengi og ég held alltaf staðið sig mjög vel. Ég held það. Ég tók engan þátt í því, herra forseti, þegar Brunabótafélag Íslands hætti að starfa. Það getur vel verið að það hafi verið rétt ákvörðun. En vélbátaábyrgðarfélögin, herra forseti, eru í dag einu starfandi tryggingafélögin úti á landi og að mínu áliti er mikil þörf á því að efla þau og styrkja þar sem það er mikill vilji fyrir því, bæði í Stykkishólmi, á Ísafirði og Akureyri að halda þeirri starfsemi áfram.

Herra forseti. Umræðan um frv. um að gera Samábyrgð Íslands á fiskiskipum að hlutafélagi hefur farið svolítið út um víðan völl. Frv. snýst ekki um sölu Samábyrgðarinnar. Frv. snýst um að gera Samábyrgð Íslands á fiskiskipum að hlutafélagi en af því að það lá fyrir samkomulag við ríkisstjórnina og þá tilboðsgjafa sem þarna koma fram þótti okkur rétt að prenta tilboðið með þannig að ljóst væri að það stæði til að selja tryggingafélagið ef það yrði gert að hlutafélagi hér á þinginu. Um það snýst málið. Það er að því leyti til allt öðruvísi en það frv. sem kom inn í tíð fyrri ríkisstjórnar því að þá voru einfaldlega tvær eða þrjár greinar sem fjölluðu um Samábyrgð Íslands á fiskiskipum sem gerðu ráð fyrir því að það félag yrði selt án þess að breyta því í hlutafélag og fyrir það kæmu 150 millj. kr. Þá snerist deilan um það, og það er ekki rétt hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni, einfaldlega um það hver ætti Samábyrgð Íslands á fiskiskipum. Hér er ég með alla þá umræðu sem fram fór um þessar tvær greinar sem voru í því frv. Öll umræðan snerist þá um það hverjir ættu og m.a. sá sem hér stendur tók virkan þátt í þeirri umræðu og vil ég nefna hv. þm. Svavar Gestsson sem tekið hefur þátt í umræðunni líka. Niðurstaðan þá varð sú að menn hættu við að selja Samábyrgðina á þeim forsendum sem þarna var gefið.

Hver var afstaða ráðherrans þá?

Afstaða ráðherrans var þá sú að það væri ekki hægt og það er skjalfest í þingtíðindunum að það væri ekki hægt nema að ná samkomulagi við Samábyrgðina um að selja, þ.e. bátaábyrgðarfélögin, og eftir því hef ég unnið sem viðskrh. að leita leiða til þess að ná þessu samkomulagi. Ég kem kannski aðeins inn á það hér á eftir um nefndarstarfið. Ég hef staðið í þeirri trú að þeir ágætu menn sem gera þetta tilboð fyrir hönd tilboðsgjafa eins og það er orðað hefðu að baki sér alla þá aðila sem þeir voru að gera tilboðið fyrir og ég kem kannski örlítið inn á það hér á eftir. Það er misskilningur hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að fyrst og fremst sé verið að víkja frá verklagsreglum ríkisstjórnarinnar í einkavæðingarmálum vegna þess að verið sé að gera samning við starfsmennina. Það er ekki. Við töldum að þeir væru hluti af þessu samkomulagi sem bátaábyrgðafélögin, viðskiptamenn Samábyrgðinnar og starfsmenn hefðu gert sín á milli og ætla aðeins að rekja það betur á eftir. Deilan um frv. snýst að einhverju leyti um það hversu hátt verðið á að vera. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson segir að verðið sem hér sé búið að staðfesta, 190 millj. kr., sé allt og hátt. Viðskrh. verður þá varla sakaður um það á sama tíma í þessari umræðu að hann hafi selt Samábyrgðina á of lágu verði. Hins vegar var sú upphæð sem þarna varð samkomulag um lendingu og við byggðum það á úttekt sem við fengum Kaupþing til að gera á virði Samábyrgðar Íslands á fiskiskipum. Þetta mál hefur því að öllu leyti verið ágætlega undirbúið af okkur og þykir mér leitt ef einhverjir aðrir en viðskrn. eru núna á síðustu metrunum að klikka í því að hafa nægilega undirbúið heimavinnu sína í því að samkomulag gæti tekist um málið. Í greinargerðinni frá Samábyrgð Íslands á fiskiskipum segir: ,,Lágmarks ásættanlegt verð er samkvæmt okkar útreikningum því nálægt 200 millj. kr. og raunar má e.t.v. færa rök fyrir því að þessi tala sé nær 253 millj. kr. sem er bókfært verð eigið fé stofnunarinnar.`` Þetta er niðurstaðan. Við semjum hins vegar um 190 millj. og það byggist á því að við viljum láta bátaábyrgðarfélögin njóta viðskiptavildarinnar sem við teljum að hún hafi verið búin að byggja upp.  Ég ætla þá að víkja að nefndarstarfinu. Það er rétt sem hefur komið fram hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni að viðskrh. skipaði nefnd til þess að fara ofan í það hvernig ætti að standa að formbreytingu Samábyrgðarinnar og óskaði eftir tilnefningu frá bátaábyrgðarfélögunum og Samábyrgðinni í þeim efnum. Þær tilnefningar sem bárust frá þessum aðilum voru um nefndarmennina Svein H. Hjartarson, Hjálmar Styrkársson og Einar Odd Kristjánsson. Þetta hafa verið langar og erfiðar viðræður sem embættismenn ráðuneytisins sem sitja í nefndinni hafa átt við þessa ágætu viðskiptamenn Samábyrgðarinnar. Síðasta sumar gekk það svo langt, og ég veit að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson man það, að það var niðurstaðan að nú væri best að hætta þessu nefndarstarfi og það var tilkynnt á nefndarfundi að best væri að hætta nefndarstarfinu, menn næðu ekki saman og viðskrn. þyrfti að taka ákvarðanir um það hvernig það skyldi standa að þessari breytingu.  Hins vegar þegar málið kemur inn á Alþingi og það á að taka til 1. umr. fyrir fáum dögum heyri ég að einhver bölvaður draugagangur sé í málinu, aðallega fyrir utan þingið vegna þess að þá eru einstakir menn farnir að hafa samband við þingmenn hér um að það sé engin sátt um málið. Það kom mér á óvart vegna þess að starfsmenn ráðuneytisins hafa allan tímann staðið í þeirri meiningu og þeirri trú og margítrekað það við þá menn sem undirrita tilboðið að að baki þeim sé öll hjörðin sem þeir séu að gera þetta tilboð fyrir. Til þess að ganga alveg úr skugga um að svo væri óskaði ég eftir því að þetta mál yrði ekki á dagskrá fyrir fáum dögum. Haldinn var fundur með tilboðsgjöfunum í viðskrn. og við vildum fá skýrt og skortinort úr því skorið hvort stuðningur væri við málið af hálfu þeirra aðila sem gerðu tilboðin. Síðan kemur til mín minnisblað frá tilboðsgjöfunum frá 19. mars sl. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Að loknum fundi er við áttum þann 17. mars í viðskrn. með Halldóri Kristjánssyni ráðuneytisstjóra og Benedikt Árnasyni, starfsmanni ráðuneytisins, hefur þetta helst gerst: Fundur með Einari Oddi Kristjánssyni. Við áttum fund með Einari Oddi Kristjánssyni alþingismanni um stöðu málsins strax um kvöldið og ræddum þær breytingar sem voru frá sameiginlegu nefndaráliti okkar dagsettu 2. október 1997. Í máli Einars kom fram að sökum anna hafi hann ekki verið viðstaddur á þingflokksfundi þegar frv. er tekið fyrir í endanlegri mynd. Jafnframt hafi okkur ekki tekist að gera honum grein fyrir hvernig málalyktir hefðu orðið á síðasta nefndarfundi`` --- sem hann gat ekki sótt. Það er kannski ástæða fyrir því að þetta mál hefur farið svona að hv. þm. eins og ég sagði áðan hefur ekki getað sótt þá nefndarfundi sem boðaðir hafa verið.

Þetta er frásögn þeirra.

Þetta er frásögn þeirra og ég treysti þeirri frásögn sem er send til mín í viðskrn. eftir að hafa átt fund með þessum ágætu mönnum sem eru í forsvari fyrir þetta félag og eru í stjórnum þessara félaga. Ég held áfram, með leyfi forseta: ,,Við ræddum við Einar Odd Kristjánsson um væntanlega skiptingu og kaup bátaábyrgðarfélaganna á eignarhluta ríkissjóðs í Samábyrgð Íslands á fiskiskipum. Niðurstaða þeirrar umræðu var að við vorum nokkuð ásáttir um að miða ætti við að hvert ábyrgðarfélag fengi að kaupa 20% eignarhlut í félaginu. Það er Vélbátaábyrgðarfélagið Grótta, Vélbátaábyrgðarfélag Ísfirðinga og Vörður, áður Vélbátafélag Eyjafjarðar. Hlutur Bátaábyrgðartryggingar Breiðafjarðar yrði minni enda er það félag töluvert minna og fjárhagsleg staða þess veikari en hinna þriggja. Síðan yrði selt sem dreifðast tiltölulega lítill hluti til útgerðarmanna sem eru í viðskiptum eða vildu koma í viðskipti svo og til starfsmanna sem óska eftir að eignast hlut.`` Svo segja þeir varðandi kynningu málsins: ,,Í undirbúningi þessa máls hafa bátaábyrgðarfélögin fylgst með gangi þess og okkur virðist áhugi á að þetta nái fram að ganga. Hjálmar Styrkársson er framkvæmdastjóri Gróttu og hefur hann séð um að halda stjórn félagsins upplýstri. Sveinn Hjörtur Hjartarson hefur verið í sambandi við Hermann Guðmundsson, útgerðarmann og stjórnarmann í Verði. Framkvæmdastjóri Bátaábyrgðatryggingar Breiðafjarðar hefur verið upplýstur um málið og einstakir stjórnarmenn. Þá er þess að geta að Einar Oddur Kristjánsson er stjórnarformaður Vélbátaábyrgðarfélags Ísfirðinga. Samband hefur verið haft við ýmsa af þeim aðilum sem tryggja beint hjá Samábyrgð Íslands á fiskiskipum og hefur Bragi Bjarnason útgerðarmaður í Höfn á Hornafirði sem er með þrjú skip í tryggingu hjá Samábyrgðinni þegar lýst yfir áhuga á að gerast hluthafi í hinu nýja félagi. Starfsfólk Samábyrgðarinnar og stjórn hafa fylgst með framgangi málsins.`` Svona gæti ég haldið áfram. Ef sú yfirlýsing á ekki við rök að styðjast, sem hér kemur frá þeim ágætu mönnum sem sitja í þeirri nefnd sem margoft hefur verið til umfjöllunar og ítrekað óskað eftir því að haft verði samráð við alla aðila og til þess að undirstrika það allrækilega, þá krafðist ég þess að fá yfirlýsingu frá þeim um það hvernig áð málinu hefði verið staðið. Hvað á að gera betur í að tryggja að baklandið sé tryggt? Þess vegna kemur mér mjög á óvart þegar hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson stendur upp og segir að ekkert hafi verið rætt um málið. Menn verða að gera greinarmun á því hvort málið hafi verið rætt eða hvort samkomulag sé um málið eða ekki. Mér sýnist að það sem skilur á milli í þeim efnum sé það að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson er ekki ánægður með það verð sem tilboðsgjafarnir voru tilbúnir til að borga fyrir fyrirtækið. Þar er mikill munur á eða hvernig undirbúningi málsins líður og hvað snýr að því í þessum efnum. Þess vegna segi ég: Við getum deilt um verðið. Það er allt í ágætis lagi og ég tel að við höfum náð ásættanlegri niðurstöðu hvað verðið snertir á grundvelli þess mats sem búið var að fara fram á því hvers virði fyrirtækið væri þannig að uppákoman hér er mér alveg óskiljanleg. Í ljósi þess að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hefur verið í nefndinni sem undirbjó málið, sem við héldum um mitt síðasta sumar að næði ekki niðurstöðu vegna þess að það væri svo mikill ágreiningur og við höfum síðan verið í óformlegum viðræðum við þá aðila sem sendu síðan inn tilboðið, þá Svein Hjört og hinn nefndarmanninn sem var með honum í þessu starfi, og við trúðum því og treystum eftir margítrekaðar óskir okkar og spurningar um það hvort ekki séu allir með. Til þess að ganga algerlega úr skugga um það voru þeir kallaðir til fundar í ráðuneytinu og látnir senda okkur inn skriflegar skýrslur um það hver staða málsins væri. Ég trúi því ekki að menn sem eru fengnir til starfa með þessum hætti sendi frá sér slíkt og það sé tilbúningur, það segir mér það ekki nokkur maður.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þessa hreinskilnu ræðu sem a.m.k. að því er varðar þá punkta sem ég varpaði til hans er vel skýrt af hans hálfu. Ég hef fengið svör við spurningum mínum um það hvernig verðið var fengið. Það var mín upphaflega spurning sem hleypti þessari miklu umræðu af stað. Ég vildi einungis fá að vita hvernig þessar 190 millj. kr. hafa verið fengnar og sætti mig fullkomlega við að það hafi verið gert með því að fá hlutlausan aðila úti í bæ til að meta það. Sömuleiðis hefur hann hreinsað loftið varðandi það fordæmi sem mér fannst að hér væri verið að búa til í þeim tilvikum þegar starfsmenn gera tilboð um kaup á ríkisfyrirtæki. Hins vegar vildi ég gjarnan vita hvað hæstv. ráðherra átti við þegar hann sagði að óskandi væri að einhverjir klikkuðu ekki á síðustu metrunum. Átti hæstv. ráðherra e.t.v. við hv. þm. Einar Odd Kristjánsson? Ég vek líka athygli á því, herra forseti, að það er algerlega staðfest í þessari umræðu sem hér kom mjög fyrirvaralítið upp, að bátaábyrgðarfélögin, þrátt fyrir þau gögn sem hæstv. ráðherra hefur í höndunum, standa ekki að baki þessu tilboði. Hæstv. ráðherra gat þess líka að starfsmenn hafa a.m.k. ekki til þessa gert nein tilboð í kaup á þessu og þá sýnist mér að hæstv. ráðherra, þrátt fyrir þann vandaða undirbúning sem hann hefur haft að þessu máli, þurfi að taka þetta mál aftur til sín og skoða það miklu betur. Ég tel, herra forseti, og vil láta þess getið að mér finnst að sá ágreiningur sem hér er kominn upp mjög alvarlegur. Hæstv. ráðherra er í rauninni að segja að hann hafi í höndunum gögn sem séu allt annars eðlis og lýsi raunveruleikanum allt öðruvísi en hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson gerir. Ég ætla ekki að blanda mér í þá deilu, herra forseti, en það er alveg ljóst að hér er um að ræða mál sem er talsvert alvarlegt.

Herra forseti. Ég tel að ekkert sé óljóst í þessu máli nema ef vera kynni að vera eitt atriði. Það er hvort Vélbátaábyrgðarfélag Ísfirðinga  Herra forseti. Ef bátaábyrgðarfélögin ætla ekki að standa við kauptilboðið sem undirritað er af tilboðsgjöfunum þá er það alveg sérmál og breytir engu um þetta frv. Frv. getur orðið að lögum eftir sem áður og Samábyrgðinni breytt í hlutafélag og hefur ekkert með það að gera hvort þessi bátaábyrgðarfélög kaupa eða ekki því þau viðurkenna í tilboðinu að þetta er eign ríkisins. Hlaupi þau frá tilboðinu, þá er ekkert annað fyrir viðskrh. að gera en leita að öðrum kaupendum og þeir eru líka til þannig að ég hef engar áhyggjur af því. Spurningin er hins vegar sú hvert það verð verður þá sem menn fá fyrir hlutafélagið og ég segi: Það þyrfti þá að vera heldur hærra heldur en það verð sem hér er talað um af þeirri ástæðu að þarna er tekið tillit til viðskiptavildarinnar af því að þetta eru bátaábyrgðarfélögin. Og þá sjáum við að það hefur verið hrein gjöf þegar menn ætluðu sér á sínum tíma í tíð fyrri ríkisstjórnar að selja fyrirtækið allt á 150 millj. því að ef eitthvað er þá hefur markaðsvirði fyrirtækisins frekar lækkað á undanförnum árum en hækkað vegna þess einkaréttar sem tekinn hefur verið af fyrirtækinu.

Herra forseti. Ég vona að hæstv. ráðherra geri sér grein fyrir því hvað hann er að segja þegar hann stillir málunum svona upp gagnvart hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni. Ég ætla ekki að blanda mér í þær deilur. Ég kom til þess að ræða kaupverðið í upphafi þessarar umræðu og ég sætti mig fyllilega við þá skýringu sem hæstv. ráðherra gefur á því hvernig sú tala er fundin. Hæstv. ráðherra kemur hins vegar hingað og lýsir því yfir í sinni síðustu ræðu að ef staðið væri öðruvísi að sölu þessa fyrirtækis, ef það yrði boðið út á markaði --- hann vísar til þess að það eru fyrirtæki sem vilja kaupa það --- þá mundum við skattborgararnir fá meira í okkar hlut heldur en við fáum með þessu fyrirkomulagi. Þess vegna hlýt ég að velta því fyrir mér hvort hæstv. ráðherra líði ekki svolítið illa að hafa farið þessa leið vegna þess að ég trúi því að hann vilji sem vandaður ráðherra efla hlut skattborgaranna og sjá til þess að við fáum sem mest fyrir þessar eignir sem verið er að selja. Mér finnst reyndar að þessi yfirlýsing hæstv. ráðherra setji þetta mál í heldur undarlegt samhengi og geri það að verkum að menn þurfa að skoða það mjög vel hvort þeir ætli að fallast á þetta. Að öðru leyti vildi ég segja það sem mér gafst ekki tóm til áðan, herra forseti, að ég hnaut um það að hæstv. ráðherra sagði að draugagangur hefði komið í málið utan þingsins og það hefði birst með þeim hætti að einhverjir aðilar hefðu haft samband við þingmenn. Ég vil þess vegna að það komi alveg skýrt fram að ekki hefur nokkur einasti þessara drauga sem hæstv. ráðherra segir að séu til utan þingsins haft samband við mig. Ég kom hérna bara vegna þess að ég hnaut um ákveðnar tölur sem var að sjá í greinargerð með frv. hæstv. ráðherra og mér sýnist að hafi verið ærið tilefni til þess að ég gerði það.

Herra forseti. Það er alveg klárt varðandi verðið og hefur margoft komið fram í umræðunni að af því að samábyrgðafélögin gera þetta tilboð þá er verið að taka tillit til þeirrar viðskiptavildar sem þar liggur að baki. Ég tel, ef verið væri að selja öðrum aðilum, að þá hefðu menn staðið öðruvísi að og þá hefðu menn farið eftir verklagsreglum ríkisstjórnarinnar. Þetta tók ég skýrt fram og það þarf enginn að velkjast í vafa um það. Það gerði ég þannig að þingheimi væri alveg ljóst hver aðferðin væri sem þarna væri viðhöfð. Verðið er sanngjarnt, tel ég, og ég ítreka að ég vildi gjarnan að hægt væri að ná samkomulagi um þetta. Sé ekki samkomulag um þetta tilboð sem er ekki í raun og veru neinn partur af þingmálinu sem slíku --- það fylgir bara með frv. --- þá stendur það eftir að það þarf að breyta Samábyrgð Íslands á fiskiskipum í hlutafélag. Um það snýst þetta mál, þ.e. að breyta Samábyrgðinni og hefur ekkert með deilu um kauptilboðið sem slíkt að gera. Það er hins vegar sjálfsagt að það sé skoðað. En það á ekki að þurfa að tefja það á nokkurn hátt að menn geti tekið málið í gegnum þingið og breytt formi Samábyrgðarinnar.

Herra forseti. Þegar tilboðsgjafarnir Sveinn Hjörtur Hjartarsson og Hjálmar Styrkársson gerðu mér kvöldið 17. mars grein fyrir tilboði sínu og ég innti þá eftir því hvernig það mætti vera að ég hefði frétt af þessu í útvarpi, þá sögðu þeir að þetta hefðu verið mistök. En eftir ræðu hæstv. viðskrh. sé ég náttúrlega í hendi mér að þetta voru engin mistök. Það er alveg ljóst. Það þótti bráðnauðsynlegt til þess að ná þessu samkomulagi að ég yrði fjarlægður úr umræðunum. Það er alveg ljóst. Það var það sem var gert. Ég hef einu sinni fengið fundarboð. Ég hafði samband við ráðuneytið og sagðist geta mætt, ekki þann dag heldur daginn eftir, og hef aldrei frá þeim heyrt síðan. Ég hafði aldrei heyrt frá tilboðsgjöfunum fyrr en 17. mars, aldrei eitt einasta orð. Og að ég hafi ekki getað sinnt þeim vegna anna er náttúrlega uppspuni. Það er slíkur uppspuni að mönnunum er til skammar að hafa skrifað þetta. Ég var veðurtepptur þegar málið var tekið fyrir í þingflokki Sjálfstfl. Það voru engar annir. Ég var bara veðurtepptur. En ég var fjarlægður frá umræðunni greinilega af því að afstaða mín til málsins þótti óeðlileg og þótti erfið. Það er það sem gerðist. Það liggur líka fyrir að ekkert samkomulag er hjá vélbátaábyrgðarfélögunum um þessi kaup. Það var ekki gert fyrr en löngu seinna. Einum og hálfum mánuði eftir að það var gert var farið að leita eftir samkomulaginu. Og mér finnst ekki klókt, herra forseti, hjá hæstv. viðskrh. að segja í lokin að ef menn fallist ekki á þetta, þá hafi hann öll ráð í hendi sér um að selja einhverjum öðrum. Það er ekki klókt að vera með svona hótanir. Það borgar sig ekki þegar menn eiga að vinna saman. Tilfellið er að ekki er hlaupið að því að selja Samábyrgðina neinum öðrum en vélbátaábyrgðarfélögunum vegna þess að án þeirra er hún ekkert.

Herra forseti. Ég vonast til þess að ekki hafi komið fram neitt í mínu máli sem hafi orðið til þess að ég væri að ásaka hv. þm. Einar Odd Kristjánsson fyrir að taka ekki þátt í nefndarstarfi. Ég hef fullan skilning á því þó að menn geti ekki mætt á fundi vegna anna. Ég var einfaldlega að vitna í minnisblað sem þessir ágætu menn sendu mér í kjölfar þeirrar óskar minnar við þá að málið yrði aftur brotið algjörlega til mergjar og gengið úr skugga um að stuðningur væri við það. Ef sá stuðningur er ekki til staðar þá felst engin hótun --- hv. þm. má ekki skilja það þannig --- í því að þá verði það selt öðrum. 

Herra forseti. Það liggur alveg fyrir, og það var það sem ég var að vekja athygli á þegar ég talaði áðan, að þeir sem gerðu tilboðin höfðu ekki umboð tveggja stærstu tryggingafélaganna. Það getur ekki verið að það sé tilviljun að ég sem stjórnarformaður annars þeirra frétti af tilboðinu 17. mars. Það var vitandi vits. Það er rangt sem segir í þessu minnisblaði sem hæstv. ráðherra las upp að það hafi orðið samkomulag milli mín og þessara manna um það hvern veg þessu yrði skipt. Þeir lýstu skoðun sinni á því hvað þeir teldu að væri eðlilegt og rétt. Ég sagði að það yrði að kalla saman stjórnir félaganna, það yrði að nást samkomulag milli bátaábyrgðarfélaganna ef þau ætluðu að standa að þessu. Ég lofaði að reyna að kalla stjórn mína saman. Þeir hafa ekki getað náð því enn þá þannig að sú vinna að athuga um það hvort samstaða sé meðal bátaábyrgðarfélagana um þetta tilboð hófst 17. mars. Ég skal ekkert um það segja hér og nú hvernig tiltekst með það, hvað mönnum sýnist um það. Ég gat þess réttilega áðan að mér fyndist þessi tilboðsupphæð há miðað við allar þær forsendur sem ég hef tekið þátt í á síðasta hausti að reikna út.

Herra forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson fullyrðir að tilboðsgjafarnir hafi ekki haft umboð til þess að gera þetta tilboð. Ég ætla ekkert að fullyrða í þeim efnum en segi ekki annað eftir ítrekaðar viðræður ráðuneytisins við þessa ágætu menn að ráðuneytið stóð í þeirri trú að þeir hefðu fullt umboð. Þetta verður hv. þm. að eiga við þá sem rita undir tilboðið. En það er auðvitað grafalvarlegt ef þeir hafa verið umboðslausir. Það er mjög alvarlegt vegna þess að tilboðið hljóðar svona: ,,Við undirritaðir, Sveinn Hjörtur Hjartarson og Hjálmar Styrkársson f.h. bátaábyrgðarfélaganna og viðskiptaaðila við Samábyrgð Íslands á fiskiskipum, svo og starfsmenn sem standa að tilboði þessu, kallaðir tilboðsgjafar í tilboði þessu, gera iðnaðar- og viðskiptarháðherra eftirfarandi kauptilboð`` og það er prentað í þingskjalið. Síðan undirrita þeir þetta, Reykjavík, 5. febrúar 1998, fyrir hönd tilboðsgjafa án nokkurs fyrirvara. Ég hefði haft fullan skilning á því að ef það væri fyrirvari í kauptilboðinu en það er ekki aldeilis. Þeir undirrita þetta algerlega fyrirvaralaust þannig að hverju á ég að trúa öðru en því að þessir menn hafi fullt umboð?

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga á þskj. 987 sem er 581. mál þingsins, um breytingu, á lögum um Seðlabanka Íslands, nr. 36/1986, með síðari breytingum. Í síðustu viku mælti ég fyrir frv. til laga um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Í því frv. er lagt til að sérstök stofnun, Fjármálaeftirlitið, fari með þau verkefni sem bankaeftirlit Seðlabanka Íslands og Vátryggingareftirlitið annast nú. Verði frv. um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi að lögum mun bankaeftirlit Seðlabankans falla niður. Af þeim sökum er nauðsynlegt að fella niður ákvæði laga um Seðlabanka Íslands sem lúta að starfsemi bankaeftirlits. Er það gert með þessu frv. Í frv. er kveðið á um samráð og upplýsingaflæði milli Seðlabankans og Fjármálaeftirlitsins. Á sama hátt er kveðið á um samráð og upplýsingaflæði milli Fjármálaeftirlits og Seðlabankans í frv. til laga um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Stofnunum tveimur er ætlað að gera samstarfssamning um þessi samskipti. Tilgangurinn er sá að tryggja að hvor stofnun hafi stuðning af hinni og koma í veg fyrir tvíverknað á upplýsingaöflun sem íþyngi fyrirtækjunum og stofnununum á fjármagnsmarkaði. Ekki er þó tryggt að Seðlabankanum nægi upplýsingar sem Fjármálaeftirlitið býr yfir. Því verði að tryggja bankanum rétt til milliliðalausrar upplýsingaöflunar. Til viðbótar við breytingar sem leiðir af frv. um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi eru lagðar til ýmsar breytingar á lögum sem miða að því að færa lögin betur í takt við aðstæður á fjármagnsmarkaði. Gildandi lög um Seðlabanka Íslands eru frá 1986. Síðan þá hefur innlendur fjármagnsmarkaður gerbreyst og um leið starfsumhverfi og starfsaðferðir Seðlabankans. Á undanförnum árum hafa verið sett lög um íslenskan fjármagnsmarkað og um starfsemi flestra stofnana sem á honum starfa aðrar en Seðlabanka Íslands. Við smíði frv. hefur verið tekið mið af ýmsum skuldbindingum Íslands samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Ákvæði gildandi laga eru sum hver orðin úrelt. Í vissum tilvikum takmarka þau svigrúm bankans til þess að sinna sjálfsögðum skyldum á innlendum fjármagnsmörkuðum. Þá má nefna að á sumum sviðum er nauðsynlegt að breyta ákvæðum gildandi laga þannig að þau styðji notkun á stjórntækjum bankans betur en gildandi lög gera í dag. Í frv. er ekki farin sú leið að taka seðlabankalögin til gagngerðrar endurskoðunar. Það viðamikla verkefni bíður betri tíma. Hins vegar þótti rétt að nota tækifærið og breyta nokkrum ákvæðum laganna sem orðin eru úrelt og ekki í samræmi við aðstæður á fjármagnsmarkaði. Ég vil geta tveggja breytinga sem frv. gerir ráð fyrir. Hin fyrri er að lagt er til að Seðlabankinn fái það hlutverk að stuðla að greiðari, hagkvæmari og öruggari greiðslumiðlun í landinu og við útlönd. Í gildandi lögum er Seðlabankanum vart ætlað nokkurt hlutverk á sviði greiðslumiðlunar og er það í ósamræmi við það sem víðast gerist. Seðlabankinn hefur þegar beitt sér fyrir umfangsmikilli endurskoðun á innlendri greiðslumiðlun. Þessi endurskoðun var hafin í framhaldi af því að í Seðlabankanum var tekin saman viðamikil skýrsla um innlenda greiðslumiðlun þar sem m.a. var bent á ýmsar brotalamir í henni. Þá liggur fyrir að á vettvangi Myntbandalags Evrópu verður komið á laggirnar greiðslumiðlunarkerfi (TARGET) sem líklegt er Seðlabankinn muni eiga kost á aðild að. Til þess að svo geti orðið þarf að laga fyrirkomulag innlendrar greiðslumiðlunar að þeim reglum sem gilda munu í Myntbandalaginu, t.d. hvað varðar öryggi og meðferð stórra greiðslna. Nauðsynlegt er því að kveða á í lögum um að Seðlabankinn hafi hlutverki að gegna á sviði greiðslumiðlunar. Seinni breytingin felst í því að fellt er niður ákvæði 9. gr. laga um að Seðlabankinn geti að fengnu samþykki ráðherra bundið vaxtaákvarðanir innlánsstofnana takmörkunum til að tryggja að raunvextir útlána innlánsstofnana verði hóflegir og eigi hærri en þeir eru að jafnaði í helstu viðskiptalöndum Íslendinga. Þessi ákvæði samrýmast á engan hátt þeim aðstæðum og umhverfi sem skapast hefur á innlendum fjármagnsmarkaði. Eftir afnám hamla á flutningi fjármagns milli Íslands og annarra landa er opinber íhlutun í vaxtaákvarðanir stofnana á fjármagnsmarkaði óhugsandi enda mundi hún hafa afdrifaríkar afleiðingar. Einnig má minna á að öflug samkeppni ríkir á erlendum fjármagnsmarkaði, ekki aðeins á milli lánastofnana sem starfa með líkum hætti heldur einnig milli tegunda lánastofnana. Síðast en ekki síst ríkir samkeppni við erlendar fjármálastofnanir sem jafnframt veitir innlendum stofnunum aðhald. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni umræðunni vísað til efh.- og viðskn.

Herra forseti. Það væri vissulega tilefni til að ræða löggjöf um Seðlabanka Íslands. Ég kýs hins vegar að gera það ekki núna. Þetta frv. er náttúrlega hvorki fugl né fiskur en hins vegar fylgifrv. með öðru frv. sem tengist eftirliti á fjármagnsmarkaði og örfáar aðrar greinar sem verða leiðréttar hér. Þetta er auðvitað ekki sú nauðsynlega heildarendurskoðun sem þyrfti að eiga sér stað um löggjöf um Seðlabanka Íslands en sú umræða verður að bíða betra tækifæri. Hins vegar vildi ég spyrja hæstv. ráðherra í tilefni af umræðu sem varð fyrir nokkrum dögum um vaxtamál. Þá spurði hv. þm. Svavar Gestsson ráðherra hvort hann mundi vilja stuðla að því að það yrði aðeins einn bankastjóri Seðlabankans. Tilefnið var það að bankaeftirlitið yrði fært frá Seðlabankanum og það yrði komið að skipun nýrra manna og hæstv. ráðherra svaraði því til að ekki stæði til að breyta seðlabankalögum. Það væri kveðið á um fjölda bankastjóra í seðlabankalögum sem er vissulega rétt. Úr því að komið er fram frv. um löggjöfina um Seðlabankann, þ.e. búið að opna hana þar sem kveðið er líka á um fjölda bankastjóra, mun hæstv. ráðherra vilja stuðla þá að því og er þá reiðubúinn til að standa að tillögu um að fækka bankastjórum Seðlabanka Íslands í einn ef sú tillaga kemur fram? Spurning mín er: Kemur hún fram af hálfu hæstv. ráðherra? Ef hún kemur fram frá öðrum þingmönnum, sem ég á vafalítið von á, hvaða afstöðu mun hæstv. ráðherra hafa til slíkrar tillögu?

Herra forseti. Af því að hv. þm. orðaði það svo að þetta væri hvorki fugl né fiskur, þá stóð alls ekki til að hafa frv. annaðhvort fugl eða fisk. Hins vegar er frv. þannig að það er fyrst og fremst partur af því frv. sem var til umræðu um fjármálaeftirlit fyrir rúmri viku og er beinlínis flutt til þess að tryggja að flutningur bankaeftirlitsins sem verður partur af Fjármálaeftirlitinu fari formlega út úr Seðlabankanum og undir viðskrh. Fyrir utan tvö önnur smávægileg atriði sem eru tæknilegs eðlis stóð aldrei til að flytja frv. um neitt annað en nákvæmlega það sem í þessu er. En af því að hv. þm. spyr um hugsanlegar breytingar á frv. svara ég því eins og ég svaraði hv. þm. Svavari Gestssyni af því að hv. þm. Svavar Gestsson vitnaði þar í að Steingrímur Hermannsson, núverandi seðlabankastjóri, væri engum líkur. Þrátt fyrir að verkefni Seðlabankans séu eitthvað að minnka tel ég ekki fært að fækka að bankastjórum vegna þess að ég tel að það séu næg verkefni eftir fyrir þá þrjá bankastjóra sem þarna verða að störfum og ég tala ekki um þegar mikill verkmaður er að yfirgefa seðlabankastjórastólinn.

Herra forseti. Ég var ekki að spyrja um verkkunnáttu núverandi seðlabankastjóra. Á því getur hæstv. ráðherra haft þá skoðun sem hann vill. Ég spurði einfaldlega um það hvort ráðherrann mundi beita sér fyrir því að gerð yrði sú breyting á seðlabankalögunum að skipaður yrði einn seðlabankastjóri. Ég skil ráðherra þannig að hann muni ekki leggja til þá breytingu þótt seðlabankalögin séu opnuð núna með þessum hætti og einfalt væri að gera þá breytingu ef hann vildi. Ég skil að hann kýs að gera það ekki. Ég vildi gjarnan fá skýrari svör hjá ráðherra við seinni spurningunni minni ef sú tillaga kæmi fram sem ég á fastlega von á að verði borin fram við 2. umr. málsins að við Seðlabankann yrði einungis einn seðlabankastjóri. Skil ég þá ráðherra rétt í því að hann muni greiða atkvæði gegn slíkri tillögu?

Herra forseti. Mér finnst rétt að nota tækifærið til að rifja upp það sem áður hafði farið fram varðandi umræðuna um bankastjóra og af því að ég veit að hv. þm. veit að sá seðlabankastjóri sem er núna að yfirgefa bankann er verkmaður mikill, ég vildi bara halda því til haga í þessari umræðu. Til að svara því alveg skýrt sem spurt er um mun ég ekki styðja tillögu sem fram kæmi um það að fækka bankastjórum Seðlabankans frá því sem nú er því að hér er ekki um heildarendurskoðun á lögunum um Seðlabankann að ræða. Hér er um afmarkaða tiltekna þætti í endurskoðun laganna að ræða, tvö tæknileg atriði sem snúa að greiðslumiðlun og svo fyrst og fremst þau atriði sem snúa að breytingu á bankaeftirlitinu og fjármálaeftirlitinu. Hins vegar kemur að því að seðlabankalögin eins og önnur lög sem hafa verið í sífelldri endurskoðun um fjármagnsmarkaði munu verða tekin til endurskoðunar en engin ástæða er til þess að vera með vangaveltur um það á þessari stundu til hvaða niðurstöðu sú endurskoðun mun leiða. Ég ætla að láta það bíða og láta koma í ljós hver sú niðurstaða verður. Hins vegar er erfitt að velta slíkum hlutum fyrir sér. Menn hefðu ekki séð það fyrir í vangaveltum fyrir kannski tveimur árum hvernig ætti að koma fyrir bankaeftirliti eða Vátryggingareftirlitinu. En niðurstaðan varð farsæl og ég tel að um hana sé góð samstaða eftir nefndarstarf í þeim efnum og ég tel eðlilegt að innan tíðar verði farið að huga að því með nefndarstarfi hvort ekki sé rétt að taka ákveðna hluti og fram fari heildarendurskoðun á lögunum um Seðlabanka Íslands.