Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég sé ekki ástæðu til framsöguræðu með þessu frv. Það fylgja því aths. og svör og úrskurðir eins og venja er til, og vil ég leyfa mér að leggja til, að málinu verði vísað til hv. fjhn. að aflokinni umræðunni.



Herra forseti. Meiri hl. fjhn. flytur nýja brtt. á þskj. 555. Hún er smávægileg og aðeins um það, hvenær l. komi til framkvæmda, að í staðinn fyrir 1. jan. 1953, eins og nú stendur í frv., komi 15. febr. 1953. N. hafði nú ekki yfirsézt um þetta, þó að brtt. komi ekki fyrr en nú, heldur var búið að tala um að bera slíka brtt. fram, en það var komið kvöld, þegar ég var að leggja seinustu hönd á nál., og það hefur einhvern veginn farizt fyrir hjá mér að láta þessa brtt. fylgja hinum brtt., og tek ég alla sök á mig persónulega um það, að þessi till. kom ekki þegar í nál. Um það, sem fram kom í gær um þetta mál, hef ég ekki margt að segja. Það leiðir af sjálfu sér, að meiri hl. n. fellst ekki á dagskrártill. hv. minni hl., hv. 1. landsk. þm., á þskj. 543, og gerði ég fulla grein fyrir því í gær, hvers vegna meiri hl. þvert á móti vill láta samþ. þetta frv., en ekki vísa því frá. Hæstv. fjmrh. svaraði hv. 1. landsk. þm. það rækilega, að ég hef engu við það að bæta eða að minnsta kosti sáralitlu. Hv. þm. fannst það nú furðulegt, að það skyldi koma fram till. um það að stofna nýjan banka ofan á þá banka, sem fyrir væru, eins og hann orðaði það. Það kann að virðast svo, en það hefur þá eitthvað skeð furðulegt í þeim efnum fyrr. Það er nú ekki nema um það bil ár síðan þessi sami hv. þm. stóð að því að stofna nýjan banka, þó að þrír bankar væru þá fyrir. Ég á við stofnun Iðnaðarbankans, sem hv. þm. og hans flokksmenn munu hafa samþ. að stofna. Ástæða hans og hans flokksmanna hefur sjálfsagt verið sú, að þeim hefur fundizt þeir bankar, sem fyrir voru, ekki sinna nægilega þörfum iðnaðarins og ef til vill ekki geta sinnt þörfum iðnaðarins nægilega og þess vegna viljað, að sérstakur iðnaðarbanki væri stofnaður. Það er nú ákaflega svipað, sem hér er að gerast. Það, sem enn vantar, þrátt fyrir alla þessa banka, til þess að eðlilegri lánsfjárþörf þjóðarinnar sé fullnægt, er það,. að það eru enn litlir möguleikar á að fá stofnlán eða lán til langs tíma af þeim ástæðum, sem ég gerði fyllilega grein fyrir í gær. Á hverju þingi undanfarið hefur ríkisstj. verið falið að útvega ýmis slík lán og endurlána þau svo innanlands. Og enn fleiri till. hafa komið fram um þetta heldur en samþ. hafa verið, og hv. 1. landsk. þm. og hans flokksmenn hafa staðið að mörgum af þeim tili. og samþ. allar þær, sem samþ. hafa verið. Eins og ég gerði grein fyrir í gær, þá á bankinn, sem nú er fyrirhugaður, að taka við þessum verkefnum, þannig að ekki þurfi sífellt að vera að fela ríkisstj. að taka hin og þessi lán til smáibúða, verkamannabústaða o.s.frv. Það, sem hv. þm. talaði um það, að það liti út fyrir, að þessi Framkvæmdabanki ætti að fá alræðisvald í fjármálum þjóðarinnar, er auðvitað sagt alveg út í hött. Það er, eins og allir sjá, ætlazt til þess, að bankinn verði stofnaður með lögum. Öll lög, sem Alþ. setur, hafa það eðli, að Alþ. getur afnumið þau aftur. Alþ. getur lagt þennan banka niður, ef því sýnist svo, og sjálft ríkið stofnar hann og á hann og rekur hann. Ein ríkisstofnun, sem í öllu lýtur löggjafarvaldi þingsins og framkvæmdarvaldi því, sem þingið ákveður hverju sinni, getur vitanlega ekki haft neitt alræðisvald í fjármálum þjóðarinnar. Ofan við slíka stofnun stendur ríkisstj. og Alþ., sem hvorki gerir með þessu frv. né getur gert það að afsala valdi yfir fjármálum þjóðarinnar í hendur einstakrar stofnunar. Hv. þm. spurði, hvernig þjóðin hefði komizt af áður eða fram til þessa tíma og hvort hún gæti ekki komizt af enn án þessa banka. Ja, svo hefur nú ef til vill mátt spyrja fyrr. Gat ekki þjóðin komizt af bankalaus eins og áður, meðan enginn banki var til í landinu? Gat hún ekki komizt af, eftir að komnir voru tveir bankar, Landsbankinn og Íslandsbanki, og gat hún ekki komizt af, eftir að komnir voru hér þrír bankar? Þurfti að fara að stofna nýjan banka í fyrra? Þannig er það nú; þjóðlífið er í vexti, og það er talað um útþenslu í opinberum rekstri, bankarekstri sem öðru. Sú útþensla er á ýmsan hátt eðlileg, eftir því sem verkefni þjóðfélagsins vaxa. Hér er fyllilega gerð grein fyrir því verkefni, sem hinni nýju bankastofnun er ætlað að hafa með höndum og ljóst er, að engin bankastofnun hefur nú með höndum. Tal hv. þm. um, að Bandaríkin fyrirskipuðu það að stofna þennan banka, er auðvitað líka út í hött. Það getur vel verið, að eitthvað hafi verið stuðzt við ráð frá starfsmanni frá Alþjóðabankanum. Ég er því ekki svo kunnugur. En þess ber nú að gæta, að Ísland er aðili að Alþjóðabankanum, og er ekkert meira við það að athuga, þó að Ísland sæki einhver ráð til þessa banka, sem er fyrir að minnsta kosti vestrænar þjóðir og kallaður Alþjóðabanki, heldur en hver annar viðskiptamaður sækir kannske ráð til síns viðskiptabanka. Annars er það nú svo, að hv. þm. virtist nú í sinni ræðu aðallega styðjast við álit eins af stjórnendum Alþjóðabankans, því að ég veit ekki betur, en Jón Árnason bankastjóri sé í stjórn Alþjóðabankans, og uppistaðan í ræðu hv. 1. landsk. þm. var að ýmsu leyti það, sem Jón Árnason hefur til málanna að leggja í bréfi, sem hann hafði skrifað viðskmrh. og prentað er sem fskj. með nál. hv. minni hluta. Þetta er að vísu nýtt. Jón Árnason hefur nú ekki hingað til verið neitt „autoritet“ í augum þessa hv. þm. og hans flokksmanna, en hann virðist vera orðinn það nú, og þó að ég sé ekki að öllu leyti sammála Jóni Árnasyni um þetta, þá hef ég oft verið sammála honum um ýmis mál, og ég harma það, að hv. 1.landsk. þm. skyldi ekki uppdaga það fyrr og löngu áður, að honum væri hollt að fylgja ráðum Jóns Árnasonar. Út af því, sem hann sagði um mótvirðissjóðinn og afskipti Bandaríkjanna af honum og till. Jóns Arnasonar um að endurgreiða mótvirðissjóðinn á sínum tíma, vil ég segja það, að ég hef alltaf skilið það svo og skil það svo enn, að Bandaríkin hafi ekki nein afskipti af því, hvernig við verjum mótvirðissjóði, nema af fyrstu lánunum, sem úr honum eru veitt. Það liggur undir þeirra samþykki. Þegar svo lánin endurgreiðast og farið er að ráðstafa því endurgreidda fé, þá veit ég ekki til, að það sé á nokkurn hátt háð afskiptum Bandaríkjanna eða samþykki, hvernig með það fé er farið, sem endurgreitt hefur verið, og ef svo er, sem ég veit ekki til, þá verð ég nú að taka undir með hæstv. fjmrh., að ég sé ekki, að þetta frv., þótt að lögum verði, breyti nokkru um það efni. Það eru að minnsta kosti engin ný ákvæði í þessu frv. um það, að Bandaríkin eigi að ráða nokkuð yfir mótvirðissjóði eða því fé, sem í honum er og úr honum er lánað. - Hvað það snertir, að við ættum að endurgreiða mótvirðissjóðinn, þá get ég ekki fallizt á það. Skal ég ekki fara langt út í það og mjög lítið, en mér finnst fyrir mitt leyti, að við eigum hann með fullum rétti. Ég álít, að við Íslendingar getum gjarnan skoðað hann sem eins konar greiðslu fyrir það, sem við höfum látið af mörkum öðrum þjóðum, ekki einasta Bandaríkjunum og öðrum vestrænum þjóðum, heldur öllum þeim þjóðum, sem nú kalla sig hinar Sameinuðu þjóðir. Skal ég ekki rökstyðja það nánar, en þetta er mín sannfæring. Þetta hefur verið látið til okkar sem óendurkræft fé, og mér finnst það vera full eign okkar og það væru allt of mikil „flottheit“, ef svo má að orði kveða, að fara að endurgreiða þetta aftur eða gefa, endurgefa það, og alveg óvíst, að viðkomandi vildi þiggja slíka gjöf. Hitt er svo rétt, sem hv. þm. vék að sem sinni skoðun, að hann sagðist vilja afþakka kurteislega öll amerísk afskipti af fjármálum Íslands; það viljum við allir gera. Hitt er annað mál, að það getur vei verið, að ástæða þyki til að biðja erlenda fjármálamenn um ráð að einhverju leyti viðvíkjandi fjármálum Íslands. Sé ég ekki neitt við það að athuga. Það er ekki meiri minnkun fyrir neina þjóð að biðja um ráð út af fjármálum sínum reyndari menn í því efni heldur en t.d. þegar ein þjóð fær útlenda tæknilega aðstoð til eins og annars; eða ég sé það ekki. Að fá slík ráð er auðvitað allt annað en að viðurkenna yfirráð annarrar þjóðar yfir málefnum landsins, hvort það eru fjármál eða annað. Þó að útlendir verkfræðingar t.d. séu fengnir til að standa fyrir brúarbyggingu hér, á einhverri stórbrú, þá er það ekki það sama eins og að fela þeirri þjóð, sem verkfræðingarnir eru frá, að ákveða, hvað margar brýr skuli byggðar hér á landi og á hvaða ám. Þetta er tvennt ólíkt. Sé ég svo ekki ástæðu til að fara út í þessa ræðu hv. 1. landsk. þm. frekar og vísa til ræðu hæstv. fjmrh. í því efni. Hv. þm. Barð. gerði hér grein fyrir sínum fyrirvara, sem hann gerði um fylgi við frv., og hafði það allt saman komið fram í n. Ég get verið honum sammála um það, að 8. gr. frv. er fremum óákveðin, en það er nákvæmlega sú samþykkt, sem Alþ. hefur áður gert, sem í 8. gr. felst, og tímarnir eru nú svo breytilegir, að ég efast alveg um, að við getum í dag gert nokkra tæmandi upptalningu á því, hvað ætti að heyra til landbúnaðar og hvað ætti að heyra til framkvæmda í þágu sjávarútvegsins og sjávarsíðunnar. Maður verður að treysta því, að stjórn bankans meti þetta á hverjum tíma og í hverju einstöku tilfelli. Það gladdi mig, að hv. þm. gerði sig nokkurn veginn ánægðan með þá breyt., sem meiri hl. hafði gert við 14. gr. frv. Ég get ekki fallizt á það, sem hann virtist nú óttast, að það mundi verða skipt um skrifstofustjóra í fjmrn. í hvert skipti sem stjórnarskipti yrðu, einmitt vegna þessa frv. Með fasta embættismenn er það ekki venja, og ef slíkum embættismönnum eru falin einhver ákveðin störf, þá vinna þeir að þeim sem embættismenn, en ekki sem flokksmenn, og er hægt að fá nóg dæmi til þess og það miklu meira áberandi, heldur en þetta um skrifstofustjórann. Ég skal t.d. nefna það, að hér var um 13 ára bil embættismaður, sem kallaður var landritari og var staðgengill ráðherrans, en þá var ráðh. einn og þurfti oft að vera í siglingum. Landritarinn þurfti beinlínis að koma fram fyrir ráðherrans hönd í mörgum tilfellum, jafnvel mæta fyrir hann á Alþ. stundum og ekki svo sjaldan. Það voru á þessu 13 ára tímabili 5 ráðh. af ýmsum flokkum, og þetta gekk allt vel, að þessi eini maður væri staðgengill þeirra allra, svo að ég held, að þetta sé ekki að óttast. Viðvíkjandi aths. hv. þm. Barð. við 9. gr., þá skildist mér nú, að hann hefði sætt sig við niðurstöður n., þó að hann geri lítið úr þeirri breyt., sem meiri hl. leggur til að gera á þeirri grein og ég skal játa og játaði í gær að ekki er beint mikils virði. Eins og ég færði rök fyrir í gær, þá sé ég ekki mikinn mun á þessu, eins og ákveðið er í frv., að veita þessa föstu heimild til lántöku erlendis með ábyrgð ríkissjóðs, , eða hinu, sem tíðkazt hefur og vafalaust mundi verða, að stjórnin kannske gæfi út brbl. um heimild fyrir bankann til að taka erlend lán. Hv. þm. Barð. sagði, að slíkar einstakar heimildir þingsins væru tímabundnar og giltu ekki nema til næsta þings. En það er nú hæpið. T.d. þegar heimild er gefin til lántöku til lengri tíma, eins og oft hefur komið fyrir, og lán hefur verið tekið í útlöndum samkv. l. frá Alþ. - eða brbl. í fyrstu og síðar l. frá Alþ. - til margra ára, þá er það ekki tímabundið. Ja, það er að vísu tímabundið, en það er ekki tímabundið til eins árs. - Nú orðlengi ég þetta ekki frekar, því að hv. þm. hefur á allan hátt sýnt lipurð og samvinnuvilja í n., og mér virtist, að hann mundi ekki gera sína sérstöðu að neinu kappsmáli, úr því sem komið er, en láta sitja fyrir það aðalatriðið, sem er, að hann er því meðmæltur, að þessari stofnun verði komið á fót, og vill ekki láta ágreining um ýmis minni atriði valda því að tefla þessu máli á nokkurn hátt í tvísýnu. Kann ég honum þakkir fyrir það. Hv. 4. þm. Reykv. hefur borið hér fram brtt. á þskj. 556 og boðaði þær brtt. í gær og talaði fyrir þeim. Sú fyrri er um það að fella niður það ákvæði frv., að bankanum sé afhent hlutabréf í áburðarverksmiðjunni, 6 millj. kr., og stofnféð þar með lækkað niður í 95 millj. kr. Meiri hl. n. vildi að vísu ekki afhenda hlutabréfin í Eimskipafélagi Íslands, sökum þess að ríkið er búið að eiga þau bréf lengi og fulltrúi ríkisvaldsins að fara með atkv. á fundum Eimskipafélagsins án milliliða, og þetta var nú meira svona tilfinning fyrir okkur nm. heldur en beinlínis það, að við teldum það svo skaðlegt að afhenda þessi bréf. Það gegnir allt öðru máli með áburðarverksmiðjuna. Hún er að töluvert miklu leyti byggð fyrir sams konar fé og hér er um að ræða, m.ö.o. fyrir lán úr mótvirðissjóði, og á bankinn að taka við þeim skuldabréfum samkv. öðrum ákvæðum frv., og okkur fannst þá ekki saka eða vera neitt viðkvæmt, þó að bankinn fengi þessi hlutabréf sem stofnfé. Bæði hv. 4. þm. Reykv. og hv. 1. landsk. þm. hafa talað um þessa hlutabréfaafhendingu i þeim tón eins og ríkið gæfi þessi hlutabréf og tapaði þar með öllum rétti yfir þeim. Mér skildist meira að segja á hv. 1. landsk. þm., að hann byggist við, að þessi hlutabréf kynnu bara að fara í brask með þessu móti. Hæstv. ráðh. benti honum á það, að bankinn má hvorki selja né veðsetja þessi bréf. Og ég vil þá benda hv. 4. þm. Reykv. á það, að þó að bankinn fái þessi bréf sem stofnfé, þá eru þau eftir sem áður eign ríkisins, því að bankinn er eign ríkisins og allt stofnfé hans er þar af leiðandi eign ríkisins. Það er þess vegna ekki hægt að sjá það, að hér sé nein hætta á ferðum, og þó að meðferðin á þessu, t.d. meðferð atkv. á hluthafafundi, kynni að verða einhver önnur hjá fulltrúa bankans heldur en hjá fulltrúa ríkisins eða ríkisstj., - það kynni að vera hugsanlegt, - þá eru nú allmiklar líkur til þess samt, að þar verði mjög farið að vilja Alþ., þegar þess er gætt, að Alþ. kýs meiri hlutann í yfirstjórn bankans. Þess vegna finnst mér þessi ótti, sem kemur fram út af afhendingu þessara bréfa, alveg ástæðulaus. Og náttúrlega eru það bankanum hagsmunir, að stofnféð sé frekar meira, heldur en minna, og þess vegna er þessi till. frekar til að rýra bankann og gildi hans. Þess vegna er meiri hl. á móti þessari till. Þetta atriði hefur áður verið rætt í n., og a.m.k. þrír nm., sem eru í meiri hl. n., eru því algerlega mótfallnir að fella þetta niður. Þá hygg ég, að ég megi fullyrða það, að allur meiri hl., 4 nm., sé síðari brtt. hv. 4. þm. Reykv. mótfallinn, þ.e. að fella niður 8. gr., um það, að helmingurinn af fé mótvirðissjóðs, sem verður varið til útlána, skuli fara til þeirra framkvæmda, sem eru í þágu landbúnaðarins, en hinn helmingurinn í annað. Það er ekki nema ár síðan þetta var beinlínis samþ. af Alþ., og það sitja yfirleitt sömu menn á Alþ. nú eins og þá. Þess vegna er það auðsætt, að hv. þm. getur ekki gert sér neina von um það, að þessi till. verði samþ., og jafnvel þó að till. yrði samþ., þá stendur ályktun Alþ. í gildi eins fyrir því. Að vísu er sú ályktun ekki lög, en það er þó líklegt, að eftir henni yrði farið að miklu leyti að minnsta kosti. Ég ætla ekki að fara út í það mál, hvaða rök liggja að því, að það er réttmætt að tryggja þetta. Það vita allir, að það háttar svo til í landinu nú, að ef ekki er fyllilega hlynnt að sveitum landsins, þá liggur við landauðn, að minnsta kosti víða, og munu flestir sammála um það, að slíkt væri ekki til þjóðþrifa. Fyrir hönd meiri hl. legg ég því einnig til alveg eindregið, að þessi síðari brtt. á þskj. 556 verði felld.



Herra forseti. Hv. frsm. sagði hér áðan, að þessi banki væri stofnaður vegna þess, að það væri erfitt að fá stofnlán og lán til langs tíma, og þess vegna þyrfti á sérstökum banka að halda til þess. Mér er nú þetta algerlega óskiljanlegt, hvernig það getur orðið auðveldara að fá stofnlán og lán til langs tíma, þó að sé stofnaður sérstakur banki, og hafa engin rök verið færð fyrir því, en ég kem síðar að þessu atriði, vegna þess að þetta eru nokkuð lík rök og hæstv. fjmrh. hélt fram í sinni frumræðu við 1. umr. málsins hér í þessari hv. d. Þá vildi hv. þm. ekki viðurkenna, að það væri rétt hjá mér, að þessum banka væri falið eins konar alræðisvald í fjármálum þjóðarinnar. Nú, ég held því fram, að þessum banka sé falið geysilega mikið vald, sem megi heita drottnunarvald í efnahagslífi þjóðarinnar. En hv. þm. færði þau rök fyrir sínu máli, að Alþ. gæti hvenær sem væri afnumið þessi lög. Þetta eru nú með einkennilegri rökum, sem ég hef heyrt færð fram fyrir frv., - þau rök, að það væri hægt að afnema lögin aftur. Rökin fyrir því að setja löggjöfina eru því þau, að Alþ. geti afnumið lögin aftur. Um afskipti Bandaríkjanna sagði hv. þm., að um slíkt væri ekki að ræða, heldur væri hér aðeins að ræða um ráðleggingar erlendra manna. Við skulum nú athuga, hvað í grg.. frv. stendur. Þar stendur svo: „Frv. er í meginatriðum í samræmi við till., sem samdar voru af erlendum sérfræðingi og n. hafði til hliðsjónar í starfi sínu,“ þ.e.a.s. gjaldkera Alþjóðabankans. M.ö.o., þessi gjaldkeri Alþjóðabankans hefur samið frv. Síðan er það eitthvað fært í stílinn og komið í íslenzkan búning. Það er þetta, sem hér er um að ræða. Og hvaða rök færir svo þessi erlendi sérfræðingur fyrir því, að það sé nauðsynlegt að setja þessi lög? Jú, þau, að Alþjóðabankinn kýs heldur „að lána slíkt fé fyrir milligöngu stofnunar, sem getur rækt það hlutverk, sem Alþjóðabankinn annars telur sig eiga að rækja gagnvart lántakanda.“ Ekkert annað. M.ö.o., þessar erlendu ráðleggingar eru ekki studdar við nein íslenzk rök. Það eru bara erlendar „ráðleggingar“, og vegna þess að það eru erlendar ráðleggingar, þá er þeim tekið. M.ö.o., rökin eru aðeins vilji þessarar erlendu stofnunar og ekkert annað. Og þegar um slíkar „ráðleggingar“ er að ræða, þá leyfi ég mér að kalla það fyrirmæli. Um það, sem hv. þm. sagði um mótvirðissjóðinn, ræði ég nokkuð síðar. Hæstv. fjmrh. sagði í gær ýmislegt til þess að andmæla ræðu minni. Ég sagði í ræðu minni í gær, að Landsbankinn hefði gert athugasemdir við nokkur veigamestu atriði frv. og mótmælt þeim. Hæstv. fjmrh. vildi ekki viðurkenna, að þetta væri rétt með farið, en ég nefndi þau atriði, sem bankinn er ósammála og lýsti sig andvígan, og það eru ákvæðin um verzlun bankans með hlutabréf og heimildin til lántöku erlendis án samþykkis Alþ. Ég tel þetta mjög veigamikil atriði. Hér fer því ekkert á milli mála. Hæstv. ráðh. sjálfur taldi, að lántökur erlendis væru einmitt það atriði, sem fyrst og fremst gerði nauðsynlegt, að þessi banki yrði stofnaður. Sjálfur taldi hann einmitt þetta atriði slíkt höfuðatriði. Þá sagði hæstv. ráðh. varðandi áburðarverksmiðjuna, að það væri ekki heimilt að selja hlutabréf hennar, heldur væri það bannað. Vitaskuld er það alrangt hjá hæstv. ráðh., heldur er hér aðeins um það að ræða, að til þess að selja hlutabréfin þarf samþykki Alþ. Og það Alþ., sem afhendir bankanum hlutabréfin í þeim eina yfirlýsta tilgangi að selja þau síðar, er líklegt til að láta ekki á sér standa að veita slíkt samþykki, þegar um er beðið. Ef ekki er tilgangurinn að selja hlutabréfin, hver er þá tilgangurinn með afhendingu þeirra til bankans? Eins og á var bent hér í gær af hv. 4. þm. Reykv., þá er alveg tilgangslaust fyrir peningastofnun að liggja með hlutabréf, sem hún má ekki ráðstafa. Formaður n. þeirrar, sem frv. samdi, lýsti yfir, að tilgangurinn með ákvæðinu væri að selja hlutabréfin síðar. Nærri má nú geta, hvort hann, formaður n., hefur ekki rætt málið við hæstv. ríkisstj., áður en frv. var lagt fram af hennar hálfu fyrir Alþ., enda engin önnur rök borin fram fyrir þessu ákvæði - alls engin. Þá sagði hæstv. fjmrh., að æðsta valdið væri í höndum bankaráðs, en ekki bankastjóra. Nú, í „praksís“ veit maður, hvernig þetta er. Í raun og veru er það bankastjórinn, sem ræður, og þannig held ég að reynslan hafi orðið í öðrum bönkum. Hitt mun yfirleitt vera alveg undantekning, að bankaráð taki fram fyrir hendur bankastjóra. Auk þess benti ég á, að bankaráðið er þannig skipað, að það getur um langan tíma verið í algeru ósamræmi við vilja Alþ. Alþ. kýs 3 menn af 5 í bankaráðið, og þar sem um hlutfallskosningu er að ræða, þá má gera ráð fyrir, að að minnsta kosti einn maður sé jafnan fulltrúi minni hlutans. Auk þess er ráðið kosið til 6 ára, en ekki til 4 ára eins og Alþ. Hæstv. fjmrh. undraðist það mjög, að ég skyldi viðurkenna, að góð og gild rök gætu komið frá Jóni Árnasyni. Góð rök eru jafngóð, hvaðan sem þau koma, og ég mundi telja þau jafngild, jafnvel þó að þau kæmu frá hæstv. fjmrh., enda þótt ég vænti þeirra yfirleitt ekki úr þeirri átt. Hæstv. fjmrh. sagði, að Jón Árnason hefði ekki talið upp öll verkefni bankans í sínu áliti, en aðalverkefni hans væru, sagði hæstv. ráðh., í fyrsta lagi að útvega fé innanlands, í öðru lagi að semja um lántökur erlendis og í þriðja lagi að vera stjórninni til ráðuneytis í fjárfestingarmálum. Jón Árnason taldi upp öll þessi verkefni, og hann sýndi fram á með skýrum rökum, sem engin rök hafa komið á móti, að öll þessi verkefni gætu þær stofnanir, sem fyrir eru í landinu, bankar og fjárhagsráð, eins vel annazt. Hvaða rök hefur hæstv. fjmrh. fært fyrir því, að Landsbankinn og fjárhagsráð væru nú allt í einu orðin ófær til þess að annast þessi verkefni? Bókstaflega engin. Þá sagði hæstv. fjmrh., að mótvirðissjóðurinn og erlend afskipti af honum væru ekkert vandamál, því að ef við létum mótvirðissjóðinn liggja þar sem hann er, eins og hann komst að orði, án þess að nota hann, þá kæmu engin slík afskipti til greina. Ja, mikið var. En er þá nokkur furða, þótt mönnum verði á að spyrja, hvort þá sé ekki alveg eins gott að endurgreiða hann eins og að láta hann liggja óhreyfðan, a.m.k. ef hægt væri að komast að samkomulagi um endurgreiðslu hans með þeim hætti, að okkur væri það kleift af gjaldeyrisástæðum, t.d. þannig, að við fengjum að láta afgangsvörur, sem við höfum enga markaði fyrir, sem endurgreiðslu fyrir sambærilegar vörur, sem við höfum fengið frá Bandaríkjunum og hafa orðið til þess, að mótvirðissjóðurinn hefur myndazt? Það virðist sanngjarnt. En það, sem um er að ræða, er að nota sjóðinn, - ekki að láta hann liggja, heldur að nota hann. Það er það, sem er til umræðu. Og einmitt í því tilfelli koma afskipti Bandaríkjamanna til greina. En það, sem er aðalatriðið í þessum ummælum hæstv. fjmrh., er viðurkenning hans á því, að Bandaríkin geri einnig framvegis kröfu til afskipta af þessum sjóði, eftir að búið er að ráðstafa öllu mótvirði hins óafturkræfa framlags þeirra, því að þessu framlagi, hinu óafturkræfa framlagi, hefur þegar að mestu verið ráðstafað. Ummæli fjmrh. verða því ekki skilin á annan veg en þann, - ég átti ómögulegt með að skilja þau á annan veg en þann, að afskiptin eigi að halda áfram, einnig að því er tekur til þess fjár, sem myndast við endurgreiðslu lána úr sjóðnum. Þetta er í fullu samræmi við það, sem beinlínis er gengið út frá í öllum hugleiðingum Jóns Árnasonar, enda þótt hann segi, að um þetta liggi ekki fyrir nein bein opinber fyrirmæli frá Bandaríkjastjórn. En ég held, að það megi ganga að því vísu, að Jón Árnason gengur ekki út frá öðrum forsendum í þessu efni en þeim, sem hann veit að ekki eru staðlausir stafir, ekki öðrum forsendum en þeim, sem hann veit að eru réttar. Hæstv. fjmrh. segir, að það skipti engu máli, hvort komið sé upp stofnun, sem eingöngu fer með ráðstöfun mótvirðissjóðs, eða farin sé sú leið, sem frv. gerir ráð fyrir. Þegar nú frv. er athugað, þá sjáum við, að þetta getur ekki staðizt. Í Framkvæmdabankanum er mótvirðissjóði og öðru fé til stofnlána algerlega blandað saman. Og það er sýnilegt, að Bandaríkin gera kröfu til afskipta af allri þessari starfsemi, bæði í krafti þess réttar, sem þau telja sig hafa yfir mótvirðissjóðnum, og einnig með tilstyrk Alþjóðabankans. Til þessa hafa þau engan samningsbundinn rétt haft yfir neinni fjárhæð, sem notuð er til framkvæmda innanlands, nema þeim röskum 300 millj., sem safnazt hafa í mótvirðissjóð vegna hinna óafturkræfu framlaga, en nú sýnist mér, að bæði hæstv. fjmrh. og grg. frv. viðurkenni rétt þeirra til miklu viðtækari afskipta, jafnvel til afskipta af hvers konar meiri háttar framkvæmdum í landinu. Nú vita allir, að opinber afskipti Bandaríkjanna af íslenzku efnahagslífi hafa einnig til þessa verið miklu víðtækari, en að því er tekur til mótvirðissjóðs, því að samkv. l. um Marshallaðstoðina áskilja þau sér rétt til afskipta af skráningu gjaldeyris, af afgreiðslu fjárlaga og af verzlun okkar við önnur lönd, þ.e. af öllum grundvallaratriðum íslenzks efnahagslífs. En hin óopinberu afskipti eru þó óefað miklu víðtækari, og þar hljóta hinir óinnvígðu að byggja meira eða minna á getgátum. En víst er um það, að í þessu efni munu fáir vera öllum hnútum kunnugri, en einmitt Jón Árnason bankastjóri. Og það fer ekki milli mála, að hann er sannfærður um, eða réttara sagt, hann veit það vel, að stofnun Framkvæmdabankans hefur einmitt það hlutverk að gera þessi afskipti gildandi á þann hátt, sem Bandaríkjamenn kjósa helzt. Um það ber allt álit hans glöggt vitni. Hæstv. ráðh. hefur verið að stritast við að finna íslenzk rök fyrir stofnun þessa banka, en það hefur gengið erfiðlega. Í gær sagði hann, að æskilegt væri að stofna banka, í fyrsta lagi til þess að greiða fyrir útvegun erlends lánsfjár og í öðru lagi til þess að hafa forustu um fjárfestingu innanlands. Hann var spurður, hvaða rök lægju til þess, að greiðara yrði um útvegun erlends lánsfjár fyrir milligöngu hins nýja banka, heldur en Landsbankans. Hann gat engu svarað. Og hvers á nú fjárhagsráð allt í einu að gjalda, þegar það er ekki lengur talið hæft til þess að hafa forustuna um fjárfestinguna í landinu? Ef hæstv. ríkisstj. þarf á nýjum ráðunaut í fjárfestingarmálum að halda, þá er ekki nauðsynlegt að stofna til þess heilan banka, eins og Jón Árnason hefur bent á. Í framsöguræðunni við 1. umr. drap hæstv. ráðh. á rök, sem eru svo gersamlega haldlaus og utangarna, að hann virtist nú vera búinn að gleyma þeim. En í þeirri ræðu hélt hæstv. ráðh. því fram, að ástæðan fyrir stofnun bankans væri sú, að ekki væri hyggilegt að hafa rekstrarlán eða lán til skamms tíma í sömu stofnun og lán til langs tíma. Þess vegna þurfum við á tveimur landsbönkum að halda, öðrum til þess að lána til skamms tíma, hinum, sem lánar til langs tíma, alveg eins og við þurfum tvö fjárhagsráð, annað sem sér um fjárfestinguna í stórum atriðum og hitt í smáatriðum. Já, það er ekkert smáræðis bákn, sem þarf til þess að stjórna þessu litla landi. En það, sem er merkilegast, er, að jafnglöggur fjármálamaður eins og hæstv. ráðh. skuli ekki hafa uppgötvað þetta, fyrr en nú. Það er ekki von, að vel gengi, meðan við höfðum aðeins einn landsbanka og eitt fjárhagsráð, og raunar ekki langt síðan við höfðum ekkert fjárhagsráð. Mér skilst, að ef sama stofnunin ætti að lána til skamms og langs tíma, þá hafi hæstv. fjmrh. haldið því fram, að hætt væri við, að stigið yrði út af þeim vegi, sem ber að fara, og lánað til langs tíma það, sem ætlað er til skamms tíma, M.ö.o., of miklar fjárfestingarframkvæmdir í landinu. Hér kemur fram sama vantraustið á Landsbankanum sem feist í grg. frv. Aðeins er verið að stritast við að finna íslenzk rök, sem engin eru til, í stað þess að í grg. er gengið hreint til verks og aðeins færð fram rök hins erlenda fjármálamanns, eða réttara sagt, rökin eru vilji hans. Margt hefur stjórn Landsbankans verið fært til foráttu og það með réttu, en það ósanngjarnasta, sem ég hef nokkurn tíma heyrt bankanum borið á brýn, er, að hann sé ekki nógu íhaldssamur í lánveitingum til íslenzkra atvinnuframkvæmda. En auðvitað eru þetta ekkert annað en tylliástæður. Hin rétta ástæða er tekin fram í grg. Hér er um að ræða frv., sem í megindráttum er samið af gjaldkera Alþjóðabankans og tekið við því af hæstv. ríkisstj. Alþjóðabankinn vill, að komið verði upp nýrri stofnun, sem hann treystir til að vera umboðsstofnun sín á Íslandi.



Þetta mál hefur verið talsvert lengi í undirbúningi. Í frv. er gert ráð fyrir að breyta nokkuð tollum á einstökum vörutegundum. Einkum er þar um að ræða iðnaðarhráefni og vörur, sem snerta iðnaðinn. Hafa verið tekin til íhugunar öll erindi, sem borizt hafa um lagfæringar á tollum vegna iðnaðarins, og haft um þetta samráð við hæstv. iðnmrh. og iðnaðarsamtökin í landinu. Félag íslenzkra iðnrekenda sér í lagi. Það hefur verið tekið hér með, sem hefur verið talið mest á liggja að fá á leiðréttingar í sambandi við þessi málefni, en hins vegar fyrirhuguð ýtarlegri athugun, einkum að því er snertir iðnaðinn og tollana. - Ég vil leyfa mér að óska eftir því, að málinu verði vísað til hv. fjhn. að lokinni umræðu.



Herra forseti. Fjhn. mælir með því, að frv. þetta verði samþ., svo sem fram kemur í áliti n. á þskj. 542. Einn nm., hv. 1. landsk., tók þó enga afstöðu til málsins. Greiðslubandalag Evrópu var stofnað í september 1950, og í því eru átján ríki. Greiðslubandalagið annast m.a. yfirfærslur meðal aðildarríkjanna þannig, að þegar t.d. Ísland selur saltfisk sinn á Ítalíu, getur það lagt andvirði hans í lírum inn á reikning sinn hjá bandalaginu, en tekið út vörur t.d. í Frakklandi og fengið þær greiddar af innistæðum í reikningnum eftir reglum, sem þar um gilda. Þetta léttir mjög vöruskiptaverzlunina og setur hana á breiðara svið. Enn fremur hafa aðildarríki bandalagsins rétt til yfirdráttarlána úr þessum hlaupareikningi sínum hjá bandalaginu að vissu marki og eftir vissum reglum hvert, en þó þurfa ráðuneyti landanna hvers um sig löggjafarheimildir til þess að nota þennan rétt til yfirdráttarlána. Alþ. veitti 1951 ríkisstjórn Íslands heimild til allt að fjögurra millj. dollara yfirdráttarheimildar hjá Greiðslubandalaginu viðvarandi um tveggja ára skeið. Nú gerir frv., sem hér liggur fyrir, ráð fyrir framlengingu eða endurnýjun slíkrar heimildar jafnhárrar til yfirdráttar um annað tveggja ára tímabil, eða til júliloka 1954, því að þá endar fjárhagsár bandalagsins 1953–54. Í frv. er svo fyrir mælt, að um leið og yfirdráttarlánið sé tekið hjá bandalaginu, skuli jafnvirði þess í íslenzkum krónum lagt inn á sérstakan reikning í Landsbanka Íslands og því varið, þegar gjaldeyrisástæður leyfa, til greiðslu á yfirdráttarláninu og til einskis annars. Þessari reglu hefur verið stranglega fylgt að undanförnu, og hún er þess vegna ekkert nýmæli. Þegar frv. var samið, var skuldin á reikningnum við Greiðslubandalagið, eins og grg. frv. ber með sér, 1,886 millj. dollara. Fyrir síðustu helgi var hún komin ofan í eina og hálfa millj. dollara. Þannig hreyfist hún eftir viðskipta- og gjaldeyrisástæðum, en innan hinnar heimiluðu fjárhæðar, fjögurra milljóna. Auðskilið er, að þessi yfirdráttarlán eru Íslandi mikil fyrirgreiðsla, af því að útflutningur landsins er ójafn og getur oft og einatt ekki fallið til samhliða innflutningsþörfinni. Þess vegna tel ég einboðið fyrir Alþ. að veita heimildina og samþykkja frv., svo sem og n. leggur til.



Herra farseti. Ég tel það í raun og veru óþarft hér að ræða um þá brtt., sem n. hefur lagt nú fram við þetta frv., því að það var þegar við 1. umr. rætt um allar þær brtt., sem hér liggja fyrir, nema lauslega um eina brtt., þá að færa tölu laxaseiðanna upp í 3 millj. úr hálfri þriðju millj., og er það gert vegna þess, að bætt var þarna inn í, að í staðinn fyrir laxaseiði er sett lax- og silungsseiði. Við það verður klakið yfirgripsmeira, og því þótti rétt að hafa fjöldann heldur meiri, en annars hefði verið. Í 2. brtt. er því breytt þannig, að það verði kostnaðarverð, sem seiðin verða seld á, í staðinn fyrir að áður var ákveðið hámark á því, sem var 8 kr. þúsundið, sem sýnist vera nú langt fyrir neðan sannvirði, og við vitum ekki heldur um það, hvað kann enn að hækka verð á framleiðslu þessara fiskseiða. Því þótti rétt að binda það ekki við neinn ákveðinn krónufjölda, heldur hafa það þannig laust og óbundið, að það væri sanngjarnt kostnaðarverð, sem væri sett. Af því að þetta mál var rætt hér allrækilega við 1. umr., sé ég ekki ástæðu til þess að fara frekar að ræða um það nú hér. Og þessar brtt., sem hér liggja fyrir, voru áður ræddar allmjög.



Herra forseti. Ég kveð mér aðeins hljóðs vegna þess, að við hv. 11. landsk. flytjum brtt. við frv. þetta, sem ekki var búið að lýsa áður við fyrri umr. málsins. Auk brtt., sem við flytjum og þegar hefur verið lýst, á þskj. 452, höfum við flutt brtt., sem er á þskj. 472, og henni hefur ekki verið lýst áður. Hinni till. var lýst, þegar fyrri hluti þessarar umr. fór fram núna fyrir hér um bil einum mánuði. Þessar till., sem við flytjum, hafa það inni að halda, að það sé tekið aftur upp í frv. ákvæði, sem niður var fellt úr því í Nd. Með þessum breyt. leggjum við til, að það sé fært í sama horf og það var, það hafi sem sagt inni að halda þau tvö meginatriði viðvíkjandi akstri leigubifreiða í kaupstöðum, sem stjórnir bifreiðarstjórafélagsins Hreyfils og vörubílstjórafélagsins Þróttar fóru fram á, en að beiðni þessara aðila er frv. flutt í byrjun, um að bæjarstjórnum verði heimilað með vissum skilyrðum að skipa svo fyrir, að allar leigubifreiðar skuli hafa afgreiðslu á viðurkenndri bifreiðastöð og að einnig megi takmarka fjölda bifreiðanna að fengnum víssum skilyrðum. Frv., eins og það liggur fyrir nú eftir 3. umr. í Nd., er aðeins um það, að bæjarstjórn er heimilt, að fengnum till. hlutaðeigandi stéttarfélaga bifreiðarstjóra, að ákveða, að allar leigubifreiðar í kaupstöðum, hvort heldur eru fólks-, vöru- eða sendiferðabifreiðar, skuli hafa afgreiðslu á bifreiðastöð, sem fengið hefur viðurkenningu bæjarstjórnar. En verði till. okkar hv. 11. landsk. samþykktar, þá bætist nýr málsliður við 1. gr., sem hljóðar svo: „Bæjarstjórn er enn fremur, að fengnum till. stéttarfélaga bifreiðarstjóra og samþykki dómsmrn., heimilt að takmarka fjölda leigubifreiða þeirra, er greinir í 1. mgr.“ Og svo er annað, sem er afleiðing, að á eftir 1. gr. komi svo hljóðandi ný gr., og breytist greinatalan samkv. því: „Dómsmrn. skal með reglugerð kveða nánar á um takmörkun samkv. 1. gr.“ Við flm. þessara brtt., hv. 11. landsk. og ég, lítum svo á, að taka eigi aftur upp í frv. ákvæði um takmörkun bifreiðafjöldans. Rök fyrir því áliti okkar komu fram við fyrri hluta þessarar umr., og sé ég ekki ástæðu til þess að lengja umr. nú með því að endurtaka það aftur. Það urðu töluverðar umr. um þetta frv. við fyrri hluta þessarar umr., og komu andmæli fram á móti því að samþ. frv. í neinni mynd frá sumum, og aðrir voru á móti því að taka upp þessi ákvæði, sem við leggjum til. En ég ætla ekki að fara núna út í þær umr., nema sérstakt tilefni gefist til að nýju.



Herra forseti. Það er nú svo langt síðan fyrri hluti þessarar umr. fór fram, að það hafði fallið mér úr minni, að ég hafði kvatt mér hljóðs. En svo hefur það rifjazt upp fyrir mér, að það síðasta, sem fram fór við þessar umr., var það, að hv. 11. landsk. var að víkja nokkrum ónotaorðum að mér og fleirum, sem höfðu gert athugasemdir við frv. þetta, er hér liggur fyrir, og þó sérstaklega við þær brtt. við frv., sem hann og hv. 2. þm. Árn. flytja hér og nú hefur verið minnzt á af hv. 2. þm. Árn. Ég hafði gefið í skyn, að þó að ég teldi vafasamt, að frv. eins og það kom frá Nd. væri æskilegt fyrir alla kaupstaði landsins og sérstaklega fyrir þá, sem smáir eru, þá mundi ég þó greiða því atkv., vegna þess að ég liti svo á, að það mundi vera borið fram af ríkri þörf fyrir Reykjavík eða a.m.k. að álitinni ríkri þörf fyrir Reykjavík og mundi ekki verða beitt á hinum smærri stöðum. En ég er hins vegar algerlega andvígur þeim brtt., sem komið hafa fram við frv., og mér fannst satt að segja hv. 11. landsk., þegar hann var að reka hnýfla í mig og aðra, sem höfðum mælt gegn till., minna mig dálítið á sjálfan sig eins og ég hugsa mér, að hann - þessi maður, sem er mjög skeleggur í því að bera fram tillögur um eyðingu svartbaks - mundi verða, ef honum væri fenginn til fósturs svartbaksungi. Þetta fósturbarn hans er honum, að mér sýndist, álíka ánægjulegt og honum mundi verða svartbaksungi. Ég lít einmitt svo á, að svo langt sé gengið í þessum till. að leggja til hæfis fyrir menn, að þeir geti skapað sér útilokunaraðstöðu, að það gangi vargi næst. Og þess vegna mun ég eindregið greiða atkv. á móti brtt. eða m.ö.o. vera með eyðingu þeirra. - Fleira sé ég ekki ástæðu til að segja.

Forseti (BSt): Með því að fáir eru á fundi og einn fjarstaddur þm. er nú á mælendaskrá, þá er umr. frestað og málið tekið af dagskrá.



Herra forseti. N. hefur athugað þetta frv. á fundum sínum, og þar að auki hef ég rætt það við Pálma Einarsson, sem er bæði nýbýlastjóri og jafnframt formaður fyrir þeirri n., sem sér um skipulag prestssetra. Þessar umr. hafa leitt til þess, að við höfum komið með eina brtt. um það, að í staðinn fyrir að láta afgjaldið eftir þann hluta af prestssetrum, sem kynni að verða leigður eftir þessum l., renna í kirkjujarðasjóð, þá skyldi það renna í fyrningarsjóð viðkomandi prestsseturs. En eins og mönnum er kunnugt, þá var tekin lág prósentutala af húsaverði jarðanna og lögð í fyrningarsjóð til að geta byggt prestssetrin upp fyrr, þegar þar að kemur, og okkur fannst þá eðlilegra, að það væri hlúð að fyrningarsjóðnum og það afgjald, sem þarna fengist, látið ganga til þess að hlúa að umbótum á sjálfu prestssetrinu með því að láta fyrningarsjóðinn aukast örara, en hann ella mundi gera. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að ræða frv., og við nm. leggjum til, að það verði samþ.