Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Allshn. hefur haft þetta mál til meðferðar og m. a. átt tal við hæstv. dómsmrh. um það, og mælir n. með því, að frv. verði samþ. með lítils háttar breyt. Ég tel það mjög þakkarvert af hæstv. dómsmrh., að hann hefur tekið þá löggjöf, sem. hér er um að ræða, um birtingu laga og stjórnvaldaerinda yfirleitt, til endurskoðunar og gert úr heillegan lagabálk. Það er vitað, að sumpart eru þau l., sem nú eru í gildi um þetta, orðin nokkuð gömul, og þar af leiðandi eiga þau ekki til fulls við, og sumpart hefur þetta, sem frv. er um, verið í tvennum l. og e. t. v. ekki fullt samræmi þar á milli. Hitt atriðið, sem hefur gert endurskoðun þessa nauðsynlega, er það, að í framkvæmdinni hefur orðið mjög mikill misbrestur á, að eftir hinum settu reglum væri í þessu efni farið, sem sennilega hefur komið af því, að stjórnarvöldin hafi talið, að eigi væri lengur þörf á að fara í öllu eftir settum reglum, þar sem þær væru orðnar allgamlar og ættu ekki til fulls við. Þetta hefur verið misskilningur og verið látið líðast miklu lengur en góðu hófi gegnir. Nú eru þessi ákvæði tekin saman í heillegan lagabálk og að meginefni staðfestar þær reglur, sem áður hafa um þetta gilt. Og enn fremur er, sérstaklega í 7. gr., skorið úr atriði, sem hefur valdið nokkrum ágreiningi milli lögfræðinga, þar sem sumir hafa talið, að l. yrði stundum beitt gagnvart einstaklingum, þó að ekki væri búið að birta þau, en aðrir hafa talið, að ekki kæmi til mála að beita l. gagnvart slíkum aðilum, nema birting l. hefði átt sér stað. Þessi síðarnefnda skoðun, má segja, að ríkjandi hafi verið á síðari árum meðal fræðimanna, og hún er tekin upp í 7. gr. frv. og þar skýrt kveðið á um þetta atriði. Það má alltaf deila um það, þegar svona l. eru samræmd og gömul l. felld saman í einn bálk, hvað á að taka með þar. En þó verður að gæta þess að svo miklu leyti sem upptalningin í l. á að vera tæmandi, að engu má úr sleppa, sem ætlað er, að hafi stöðugt gildi, og þess vegna er það, að við höfum bætt við nokkrum atriðum, sem við töldum nauðsyn að birta í B-deild Stjtíð., en eru ekki talin í 2. gr., eins og hún liggur fyrir í stjfrv. Við höfum talið nauðsyn, að það væri áfram birt í B-deildinni, eins og verið hefur, um úrslit alþingiskosninga. Enn fremur teljum við rétt, að þar sé birt skrá yfir félög, firmu og vörumerki, sem tilkynnt hafa verið á árinu, heiðursmerki, nafnbætur og heiðursverðlaun, sem ríkisstjórnin veitir. Þetta er í samræmi við gildandi l. og venju, sem verið hefur. Hitt getur verið reglugerðar- og framkvæmdaratriði, hvort í þessa skrá eigi að taka auglýsingar alveg eins nákvæmlega og ýtarlega eins og í Lögbirtingablaðinu. Það sýnist ekki vera nauðsynlegt. En þar á að minnsta kosti að birta svo glöggt efnisyfirlit yfir þetta, að auðvelt sé að átta sig á því. Svo er það, sem minna máli skiptir, um heiðursmerki, nafnbætur og heiðursverðlaun. Það er venja að taka þetta upp í B-deildina og hefur verið frá fyrstu tíð, og sýnist eðlilegt að halda því við. Enda er æskilegast, úr því að slík heiðursmerki og nafnbætur eru við höfð, að hægt sé að ganga að því á öruggum stað til þess að finna, hverjir hafi orðið þess aðnjótandi. Eins og menn sjá, er þarna um mjög smávægilegar breyt. að ræða, einungis til þess að gera frv. ýtarlegra en það er, en breyt., ef brtt. verða samþ., hagga að engu leyti meginstefnu þess. Brtt. við 3. gr. frv. er aðeins um það, að orðin „sbr. lög nr. 25/1929, 37. gr.“ falli niður. Þetta er ekki efnisbreyt., heldur er farið fram á, að þessi tilvitnun í l., sem þarna hefur átt sér stað, sé niður fellt, vegna þess að það hefur þótt ástæðulaust að taka tilvitnunina upp í ein l. af ótal mörgum, sem þarna er að öðru leyti vitnað til. Svo eru fleiri atriði, sem við ræddum um, hvort taka ætti fram um í l., en misbrestur hefur orðið á í nokkur undanfarin ár. T. d. hefur mjög kveðið að því, að sá dagur hefur ekki verið hinn raunverulegi útgáfudagur A-deildar Stjtíð., sem tiltekinn hefur verið í B-deildinni, að A-deildin hafi komið út á. En að hafa þetta svo er auðvitað algerlega rangt. Það er hinn raunverulegi útgáfudagur, sem hér hefur gildi. En þótt nokkur misbrestur hafi orðið í þessu efni undanfarið, en það er hins vegar komið inn í l. með samþ. þessa frv., að skrá skuli og miða við útkomudag, og við töldum, að hinn raunverulegi útkomudagur kæmi þar einn til greina og hefði þýðingu, þá var það, að við töldum óþarft að taka slíkt fram. Auk þess skal þess getið, að frv. gerir ráð fyrir því, þó að það sé ekki berum orðum sagt, og n. féllst á það, að það verði hætt að geta um það í B-deild Stjtíð., að A-deildin sé komin út, heldur verði á hverju hefti Stjtíð. eða blaði, þ. e. a. s. A-deildar, skráður sá raunverulegi útkomudagur og eftir honum verði farið. Þetta er eðli málsins samkvæmt, og við töldum ástæðulaust að taka það fram, úr því að við gerðum ráð fyrir, að eftir þessari reglu yrði farið. Að öðru leyti get ég látið mér nægja að vísa til nál., og vil einungis endurtaka það, sem ég sagði í upphafi, að ég tel, að þessi löggjöf sé mjög tímabær og hæstv. dómsmrh, beri þakkir fyrir frumkvæði sitt í því efni. Mér hefur verið bent á það af lögfræðingi, að það mundi sennilega fara betur á því í fyrirsögn frv. að kalla frv. frumvarp til laga um birtingu laga og stjórnvaldaerinda, vegna þess að stjórnarvöld í lagamáli táknuðu e. t. v. öllu frekar framkvæmdarvaldið, ríkisstjórnina, en ekki eins glögglega löggjafann. Þetta er nú e. t. v. álitamál, en mér sýnist nú e. t. v. nokkuð í þeirri aths. Það er hægt að athuga þetta atriði til 3. umr. málsins. En ég vildi skjóta því undir álit hæstv, dómsmrh., sem hér er nú kominn í salinn, hvað honum sýnist í því efni. - Að öðru leyti legg ég til, að frv. verði samþ. með þeim litlu breyt., sem fram hafa verið bornar till. um.

Dómsmrh. (Einar Arnórsson) : Herra forseti. Ég þakka hv. allshn. fyrir meðferð hennar á þessu frv. Og eins og í nál. segir, þá eru brtt. gerðar á frv. í samráði við mig og með mínu samþykki að öllu leyti. Viðvíkjandi breyt. á fyrirsögn frv. skal ég segja, að ég hef ekkert á móti henni. Eins og ég sagði, þá eru lögin þarna innifalin í, og Alþ. hefur þarna stjórnarvald. En hvort menn vilja hafa fyrirsögnina eins og hún er eða breyta henni á þá leið, sem tekið hefur verið fram, stendur mér alveg á sama um.



Herra forseti. Landbn. hefur athugað þetta frv., sem hér liggur fyrir, og voru að nokkru skiptar skoðanir í n. um málið. En þó varð niðurstaðan sú, að meiri hl. n. varð sammála um að mæla með því, að frv. yrði samþ. með nokkrum breyt., sem sjá má á þskj. 154, og eru það meira orðabreyt. en verulegar efnisbreyt. Eins og frv. þetta ber með sér, þá hefur hæstv. ríkisstj. snúið sér til forsvarsmanna landbúnaðarins, stjórnar Búnaðarfélags Íslands, og leitað umsagnar hennar um þessi atriði, sem frv. byggist á. Og leggur stjórn Búnaðarfélagsins til, að frv. í þessa átt verði lagt fyrir Alþ., og byggir það á því, að síðasta Alþ. hafi verið á þeirri skoðun og samþ., að sams konar löggjöf væri flutt hér á þingi og samþ. Þess vegna er þetta ósk eða vilji, sem bændastéttin eða umboðsmenn hennar ýmsir hafa flutt um það, að bændur megi ráðstafa litlum hluta af andvirði vara sinna í ákveðnum tilgangi. Og fer þetta í svipaða átt og það, sem samþ. var á síðasta þingi, að töluvert gjald væri lagt á útveginn með útflutningsgjaldi til þess að leggja til hliðar til ráðstöfunar í þessu sama skyni. Hér er ekki farið fram á fjárframlag úr ríkissjóði eða framlag, sem skiptir máli fyrir neinn annan en þá stétt, sem óskar eftir að fá þessa lögfestingu, bændastéttina. Þetta er í raun og veru lítil fjárupphæð. Það hefur heyrzt, að tryggja þyrfti betur, að ekki yrði lögð kvöð á neytendur með þessum ráðstöfunum, þannig að þetta gjald yrði álag á þá. Og brtt. n. miðar að því að skera úr um það, að hér geti ekki átt sér stað álag á neytendur varanna, heldur sé þetta gjald tekið af vörunum þannig, að framleiðendur verði að borga brúsann. Enn fremur var talið heppilegra af n. hálfu, að það væru ekki búnaðarfélög sveitanna, sem útbýttu síðast þessu fé, heldur gerðu búnaðarsamböndin það, og væri með því meira fé til umráða og gæti skipzt á þennan hátt betur niður, þannig að það væru ekki allt of litlar fjárupphæðir, sem hvert búnaðarfélag fengi í hvert skipti, heldur væri það látið í stærri skömmtum til þeirra svæða, þar sem menn hefðu tækifæri í hvert skipti til þess að fara þessar orlofsferðir. Enn fremur vakti fyrir mér og að ég held, meiri hl. n., að sú skipting, sem hér er ekki nákvæmlega ákveðin í l., heldur er reglugerðarákvæði, mundi fara fram með tilliti til þess, hvað fram færi á hverju sambandssvæði, þegar skipt væri milli sambandanna. Þetta er aðallega efnisbreyt. till. Einn nm. vildi ekki vera okkur hinum samferða í þessu máli. Hann vildi láta vísa málinu heim aftur til frekari athugunar og umsagnar í sveitum landsins. Aftur á móti tel ég tæplega ástæðu til þess, þar sem umboðsmenn bænda eru í raun og veru búnir að segja álit sitt um þetta mál á búnaðarþingi og fyrir munn Búnaðarfélags Íslands. Ég veit, að það er nokkur fjárhæð, sem þarna kemur til skipta, og ég býst við, eftir því verði, sem er á mjólk og kjöti nú, að hún muni verða hátt á annað hundrað þús. kr. En þegar fram í sækir, má búast við, að upphæðin verði miklu lægri árlega en það. Og vafasamt getur orðið, hvort þessi l. ná svo fljótt gildi, að þessa árs framleiðsla komi undir þau. Það verður þá búið a. m. k. að selja mikinn hluta af mjólkurframleiðslu þessa árs, en að það sé rétt, að það, sem selt er af framleiðslu ársins, þegar l. öðlast gildi, komi hér undir, tel ég vafasamt. Hér liggja einnig fyrir brtt. við frv. frá hv. þm. Barð. (GJ), en n. hefur ekki tekið afstöðu til þeirra sameiginlega. Þar er um töluverðar efnisbreyt. að ræða, og virðast mér þær brtt. þannig að efni og þó sérstaklega að sniði, að ekki sé fært að taka þær inn í frv. með því að samþ. þær. Vil ég yfirleitt mæla með því, að frv. verði samþ. með þeim breyt. einum, sem n. hefur lagt til á þskj. 154.

Frsm. minni bl. (Eiríkur Einarsson) : Herra forseti. Eins og hv. frsm. meiri hl. landbn. hefur getið um, hef ég ekki getað orðið sammála meiri hl. n. um afgreiðslu þessa máls, en á þskj. 177 legg ég til, að málið verði afgreitt með rökstuddri dagskrá. Þetta kynnisferðamál hefur verið fyrr á ferð en nú á þessu þingi. Það lá fyrir hæstv. Alþ. í fyrra og sætti þá mjög vafningamikilli meðferð á hinu háa Alþ., sem sýndi og sannaði, að það var a. m. k. eins mikið af tilviljun og af ráðnum hug, að þetta frv. var þá nokkurn tíma í heiminn fætt. Eins og ég get um í nál. mínu, þá kom fram á síðasta þingi orlofsfrv., sem var samþ. sem l., og var frv. um kynnisferðir sveitafólks þá sem nokkurs konar fylgifiskur þeirra samþykkta, af réttlætistilfinningu að vísu, er það var lagt til, að sveitafólkið fengi orlofsfé í samræmi við orlofsfé, sem verkamönnum og öðrum starfsmönnum í kaupstöðum var þá tryggt með orlofsl. Um þennan vilja er ekki að segja nema hið bezta. Ég er á sama máli, að samræmi eigi að ná í þessu efni milli framlaga til orlofsferða á réttan og skynsamlegan hátt. En ég get ómögulega fundið það út úr þessu frv., að þessu sé fylgt á eftir eins og vera þyrfti með frv. Í fyrsta lagi er þá á það að minnast, sem fyrir mér tók af öll tvímæli um það, að ekki bæri að samþ. þetta frv., og er það greiðsluaðferðin, - að taka þetta fé af afurðaverðinu. Þessari aðferð er ég algerlega mótfallinn. Ég tel ekki gerlegt, að þetta fé sé veitt öðruvísi en sem ríkissjóðsframlag. Þessa stefnu, að klípa utan úr því verði - í landi skriffinnskunnar og skjalanna - og með þessu að auka á skriffinnskuna í landinu, álít ég ekki heppilega. Og ef brtt. hv. meiri hl. n. yrði samþ., þá yrði ágreiningur um það, hvort verið væri þar að narta meir í verð það, sem bændur fá, heldur en bæta við verð vörunnar til neytendanna, þrátt fyrir orð hv. frsm. meiri hl. n. um þetta efni. En hvort sem þetta er tekið af framleiðendum eða neytendum, þá er ég sannfærður um, að þar sé þó aldrei um annað að ræða en kák eitt. Ég álít, hvort sem um kjötverð eða mjólkurverð er þarna að ræða, þá eigi ekki að taka neitt af því, sem bændur fá fyrir þær vörur, því að þótt mönnum þyki verðlag þessara vara nú hátt, þá er ekki sagt, að það verði það ævinlega. Og komið getur sá tími, að hvort sem eru framleiðendur eða neytendur, þá þurfi þeir á öllu sínu að halda, án þess að nokkuð sé nartað utan úr því til skemmtiferða. Og meðan menn hafa nokkru meiri peningaráð almennt en verið hefur, þá verður þetta gjald líka á aðra hönd dálítið brosleg yfirhugulsemi af hálfu hins háa Alþ., einkum þegar þess er gætt, að á sama tíma sem hér á að fara að narta utan úr því verði, sem bændur fá nú fyrir afurðir sínar, þá er með ærnum kostnaði verið að bæta upp verð á þessum vörum með framlögum úr ríkissjóði, og tel ég slíkt sízt eftir, þótt gert sé. Ég fæ ekki skilið, að það sé rétt að verja þessu fé til hópferða eða útreiða, eins og frv. ætlast til, að gert verði. Hv. frsm. meiri hl. n. gat um það, að það væru nú umboðsmenn eða forráðamenn bændanna sjálfra, sem hefðu lagt þetta til. Það er nú rétt hjá honum eða rétt ekki, eftir því, hvernig á þetta er litið. Það var búnaðarþingið, sem lagði það til og stjórn Búnaðarfélagsins, en ég hygg, að það sé ekki búið að grennslast um þetta innan búnaðarfélaga úti um land eða meðal sýslunefnda. Ég hygg, að þetta mál hafi komið fram landsmönnum til sveita að óvörum af hálfu búnaðarþingsins og stjórnar Búnaðarfélags Íslands, eftir að orlofsfrv. var komið fram hér á Alþ. Búnaðarþing og stjórn Búnaðarfélags Íslands fundu þessa köllun hjá sér til að bera fram þetta frv., lengra hygg ég, að þetta nái ekki. Þetta er gert af góðum vilja, en málið bar ekki rétt að hér á hæstv. Alþ., eins og ég hef lauslega minnzt á. Vil ég því, að málinu verði vísað til hæstv. ríkisstj. í því skyni, að hún gangist fyrir að leita meðal almennings fyrir sér um þetta mál, þ. e., hvernig fólkið í sveitunum hugsar í þessum efnum og hvað það vill láta í þessu máli gera, hvort því geðjist yfirleitt að því, að það sé verið að taka þetta af vöruverði þess til þess að löggjafinn ákveði, að það skuli skemmta sér fyrir það. Ég tel ekki víst, að það sé ginnkeypt til þess. Sumir kalla þetta tíkallsfrv. Það er sagt, að það muni koma 10 kr. að meðaltali í hlut hvers manns, sem á að njóta þessa fjár til skemmtiferða, þegar því sé skipt, en ég skal ekki dæma um það. Mér finnst eðlilegt, og ég tek það fram í skilgreiningu minni fyrir dagskrártill., að það sé athugað hvort fólkinu í sveitunum geðjast að þessu og hvort því mundi ekki geðjast alveg eins að því, að það fái þetta fé á þann hátt greitt, að það fari til menningar fátæku sveitafólki, svo sem til utanfarar til frekari menningar eða því líks, ef það væri eitthvað menningarlegra við það. Og ég hygg, að þessa fjár mundi með því betur sjá einhvern stað. Mundi slíkt fyrirkomulag vera miklu skapfelldara mér heldur en það, sem frv. gerir ráð fyrir. Annars veit ég, að fyrir þeim, sem barizt hafa fyrir frv., vakir ekki nema gott eitt. Og að því leyti er ég þeim sammála, að þegar orlofslögin eru komin á, álít ég rétt, að sveitafólkið fái líka eitthvað hliðstætt sér til hagræðis. En ég álít, að það mál eigi að fá frekari undirbúning, þannig að það sé frekar athugað en enn þá hefur gert verið, hvað sveitafólkið vill sjálft um þetta. Ég legg til, að sú rökst. dagskrá, sem ég hef flutt, verði samþ. Vil ég þó láta þess getið, að ef frv., eins og það liggur fyrir, verður samþ., þá er það sýnilegt, að með ákvæðum þess væri fólki nokkuð mismunað, því að þær vörur, sem taka á gjald þetta af, eru þannig, að þetta fé kæmi í misstóra hluti til landsmanna, eftir því, hvar er á landinu og hvernig hagar til, því að þessar vörur eru tiltölulega miklu meira framleiddar í sumum byggðarlögum en öðrum.



Herra forseti. Ég hef á þskj. 165 borið fram róttækar brtt. við þetta frv. Mér þykir leitt, að tveir hv. þm. eru hér ekki viðstaddir, sem ég vildi mjög gjarnan, að heyrðu mál mitt, en þeir voru flm. að frv. um þetta efni í fyrra, hv. þm. Str. (HermJ) og hv. 3. landsk. þm. (HG). Ég hefði viljað beina til þeirra nokkrum orðum út af þessu máli. Eins og hv. þm. muna, var frv. um þetta efni borið fram hér í þessari hv. d. á alveg þveröfugum grundvelli við það, sem það er komið fram á nú. Og satt að segja á ég ákaflega erfitt með að skilja, að þeir fjórir menn, sem stóðu að frv. eins og það var þá borið fram, geti fellt sig við að samþ. frv. í því formi, sem það nú er í hér. Vil ég leyfa mér í því sambandi að benda á, að hv. 3. landsk. þm. lét sér í fyrra ekki nægja að fylgja frv. í þessa átt með 50 þús. kr. framlagi úr ríkissjóði til þessara hluta, heldur bar hann fram í n. till. um að hækka það framlag upp í 100 þús. kr. Og hv. 5. þm. Reykv. (BrB) bar þá einnig fram brtt. um að hækka stórkostlega þetta fjárframlag úr ríkissjóði. Og þegar það frv. kom aftur frá hv. Nd., eftir að það hafði farið úr þessari hv. d. þangað, þá lýstu þessir menn yfir og fleiri hér í þessari hv. d., að frv. hefði tekið þeim breyt., sem hefði ekki verið ætlazt til, og þeir mundu ekki geta sætt sig við að samþ. frv. eins og það kæmi þá aftur til Ed., enda urðu það lok þessa máls hér þá, að málið var ekki afgreitt. Og þess vegna varð ég ekki lítið undrandi, þegar ríkisstj. tók þetta frv. upp alveg í því formi, sem það var, þegar það kom frá hv. Nd., og ég gat um, vitandi, að það gat ekki fengið samþ. þessarar hv. d. á síðasta þingi í þeirri mynd. Ég vænti þess því, að þeir hv. þm., sem stóðu að þessu máli í fyrra, standi einnig utan um það nú og komi því í það horf, sem þeir ætluðust til þá. Ég hef miðað brtt. mínar við það, að ná mætti samkomulagi milli beggja þd. um málið, þannig að nokkru leyti væri þetta gjald lagt á vöruna, en að jafnmiklu leyti á ríkissjóð, eins og ætlazt var til í upphafi. Vænti ég þess, að þessar brtt. nái bæði samþykki þessarar hv. d. og einnig hv. Nd. Út af þessu vildi ég svo í sambandi við það, sem hv. frsm. meiri hl. landbn. sagði, að n. hefði ekki tekið afstöðu til þessara brtt. á þskj. 165, segja það, að mér hefði þótt eðlilegt, að þegar þessar brtt. komu fram, þá hefði n. rætt efni þeirra rækilega á fundi og tekið afstöðu til þeirra. Þess vegna óska ég, að þessari umr. verði nú frestað og málið verði látið ganga aftur til landbn., til þess að hægt verði að sjá, hvort ekki er unnt að sameina hv. nm. á þeim grundvelli, sem í brtt. felst. Þar að auki þætti mér leitt, ef málið kæmi til atkvgr. hér í hv. þd. að fjarverandi hv. 1. flm. frv. þessa í fyrra, hv. þm. Str., þannig að hann gæti ekki fengið tækifæri til að ræða þetta mál og greiða atkv. um það, því að það var hann, sem bar þetta frv. fram hér á þingi á síðasta vori. Í brtt. mínum óska ég hér eftir, að í stað ½% í 1. gr. komi: ¼%, og kemur það til af tvennu, að ég álít, að álagningin á kjöt og mjólkurverð eigi ekki að vera meiri til þessara hluta. Það er rétt, sem hv. 2. þm. Árn. (EE) sagði, að samkv. frv. er þetta gjald ekki lagt á nærri alla mjólkur- og kjötframleiðslu í landinu, heldur aðeins á mjólk og mjólkurvörur, sem seldar eru frá viðurkenndum mjólkurbúum, og svo aðra mjólk, sem verðjöfnunargjald er greitt af, og hins vegar á það kjöt eitt, sem selt er á innlendum markaði. Ég legg til í brtt., að gjaldið lækki, sem tekið er af verði þessara vara, en gjaldið verði síðan tekið af allri vörunni, hvert sem hún er seld, allri slíkri vöru, sem hægt er að ná til. Ég hef lagt til, að þetta gjald verði lækkað um helming, með það fyrir augum, að ég ætlast til, að ríkissjóður leggi fram jafna upphæð á móti til þessara hluta. Þetta er það lengsta, sem ég get gengið til móts við hv. þm. í þessu máli. Ég vænti, að við hv. 3. landsk. verðum sammála um þetta, og ég sé ekki, hvað hefur komið honum til að skrifa undir þetta nál., sem hér liggur fyrir, og hvarfla frá skoðun sinni um málið, sem hann hafði á síðasta þingi. Með 2. brtt. minni á þskj. 165 legg ég til, að breytt verði ákvæði a-liðar 3. gr. frv. þannig, að gjaldið til ferðasjóðs skuli ekki aðeins lagt á alla þá mjólk og þær mjólkurvörur, sem seldar eru frá viðurkenndum mjólkurbúum, heldur líka á þá mjólk, sem seld er í heildsölu frá bændum. Það er þegar komið á á nokkrum stöðum á landinu, að bændur safna mjólk sinni saman til þess að selja hana í heildsölu til mjólkurbúða eða brauðbúða, og af þeirri mjólk má vitanlega eins taka þetta gjald og þeirri mjólk, sem kemur frá viðurkenndum mjólkurbúum eða samlögum. Og í sama tölul. brtt. minnar legg ég til, að þetta gjald verði lagt á allt kjöt, sem selt er á innlendum eða erlendum markaði. Þá hef ég í 3. tölul. brtt. lagt til, að innheimtunni á þessum gjöldum verði breytt frá því, sem gert er ráð fyrir í frv., þannig að gjöld til ferðasjóðs skuli innheimt á sama hátt og tekjur ríkissjóðs, sem er t. d. á sama hátt og þegar greitt er verðjöfnunargjaldið af vörunni. Og ég legg til, að þegar þetta gjald er lagt fram, þá verði einnig lögð fram úr ríkissjóði jafnhá upphæð í ferðasjóðinn. Það, sem svo er meginbreyt., sem fram á er farið með brtt., er, að ég vil, að stofnaður sé ferðasjóður. Með því að fara þessa leið, sem til er tekin í frv., er þetta svo ákaflega laust í böndunum, að búast má við, að þegar harðnar í ári, þá annaðhvort falli niður áhuginn á að halda uppi þessum greiðslum eða hann mundi stórkostlega minnka. Ef hins vegar 20% af þessu fé er árlega tekið og lagt til hliðar í ferðasjóð, þá er hér sjóðmyndun, sem stendur á bak við þessa hugmynd, sem gæti orðið til þess, að framhald yrði fremur á framkvæmdum þess, sem hér er stefnt að. Ég hef allt aðra skoðun um þetta mál en hv. 2. þm. Árn., nefnilega þá, að hér sé um mjög mikið menningarmál að ræða. Ég tala aldrei um þetta mál með þeirri tíkallsfyrirlitningu, sem menn hafa reynt að skapa um málið. Það er mikið menningaratriði, að hægt sé að skipuleggja hópferðir sveitafólks um landið til kynnisferða, - ekki til skemmtiferða, eins og sumir menn hafa hugsað sér þetta, heldur hreint og beint til kynnisferða, - til þess að fólk geti fengið áhuga á nýjum málum og séð nýjar eða áður óþekktar búnaðaraðferðir. Ég hef alveg nýlega dæmi um það, að menn hafa komið utan af landi og séð hér á Suðurlandi búnaðaraðferðir, sem þeir hafa orðið undrandi yfir, af því að þeir hafa ekki áður þekkt neitt slíkt, svo sem t. d., hve mikið vélar eru hér notaðar við búskap. Slíkar kynnisferðir, sem ég vil, að sveitafólkið fari, eru allt annað en það, að menn fari í ferð til að skemmta sér, með „svarta dauða“ í öðrum vasanum og eitthvað annað í hinum. En það lá ekki í orðum hv. 2. þm. Árn. annað en að hann áliti, að hér ætti að vera um einhverjar skemmti- eða „rall“-ferðir að ræða. Allt annað liggur á bak við hjá mér viðvíkjandi þessu máli. Í öðrum löndum eru slíkar kynnisferðir farnar í stórum stíl, og þar eru sjóðir stofnaðir þeim til styrktar, sem skipta milljónum og eru meðal þess, sem telja má aðalundirstöður undir þjóðfélagsskipun í þeim löndum. Þess vegna hef ég líka lagt til, að 20% af þessu fé verði lagt í sjóð og síðan minnkað framlag ríkissjóðs árlega sem svarar vaxtatekjum ferðasjóðsins, þangað til þær eru orðnar jafnmiklar eða meiri en framlagið frá bændum. Það má segja, að þetta taki nokkuð langan tíma. En við skulum bara líta til baka og sjá, hvernig það hefur verið með Söfnunarsjóð Íslands. Menn hafa tæpast gert sér í fyrstu vonir um, að hann yrði stór þáttur í fjármálalífi þjóðarinnar, en ég held, að menn líti öðrum augum á hann nú en þegar hann var stofnaður fyrir um eða meira en hálfri öld. En að ég er því fylgjandi, að þetta skuli vera greitt úr ríkissjóði, er vegna þess, að ég lít svo á, eins og kom hér fram við umr. um þetta mál á síðasta þingi, að það séu ekki bændur sjálfir, sem eigi að greiða þetta, fremur en verkalýðurinn á að greiða sitt orlofsfé. Og sé farið inn á þá braut að samþ. frv. í þeirri mynd, sem hv. landbn. leggur til, að gert verði, þá sé ég ekki annað en það sé alveg óhjákvæmilegt að breyta orlofsl. í það horf, að svo eða svo stór hluti af þeim framlögum, sem þar er um að ræða, eða jafnvel allt það fé sé tekið af sjálfu verkafólkinu. Ég segi þetta ekki til þess að halda fram, að ég óski, að þetta sé gert, heldur ber ég þetta tvennt saman. Í sambandi við það, að ég legg til, að ríkissjóður greiði þetta fé að nokkru leyti, vil ég segja það, að hann greiðir einnig beint og óbeint fé til þess að fullnægja ákvæðum orlofsl. Það gerir hann í fyrsta lagi á þann hátt að greiða orlofsfé í þeim tilfellum, að hann er vinnuveitandi launþeganna, og í öðru lagi á þann hátt, þótt óbeinlínis sé, að því leyti, sem orlofsfé er dregið frá skattskyldum tekjum, sem á þessum tíma er ekki lítið fé alls. Ég álít rangt að samþ. þetta frv. án þess að tala við þá aðila fyrst, sem eigi að borga þetta fé, sveitafólkið. Ég hef oft haft ástæðu til að ræða þetta mál á fundum í Barðastrandarsýslu, og ég get sagt það, að það var ekki einn einasti maður, sem vildi ekki frv. í því formi, sem það var í í fyrra. Ég get því ekki verið með því eins og það er nú. Ég vil mælast til þess, að þessari umr. verði frestað og að landbn. taki frv. aftur til athugunar. Hún gæti leyft flm. frv. frá því í fyrra að vera á fundi með sér til þess að komast að samkomulagi um, að málið fengi þá afgreiðslu, sem sómasamleg væri.

Frsm. meiri hl. (Þorsteinn Þorsteinsson) : Herra forseti. Út af því, sem hæstv. forseti sagði, þá finnst mér bezt að byrja á byrjuninni, og finnst þá réttast, áður en lagt er verk í að starfa að breyt. á frv., að sjá, hvernig fer um hina rökst. dagskrá. Ef hún nær fram að ganga, er óþarft að leggja í það meira verk. Þess vegna skal ég lýsa yfir því fyrir mig og meðnm. mína, að við viljum gjarna taka til athugunar milli 2. og 3. umr. till. hv. þm. Barð., ef hann vill taka þær aftur til 3. umr. Hv. frsm. minni hl. n. var að reifa forsögu málsins hér á þ., en ég ætla ekki að fara að taka það fyrir hér. Þá var það, sem hv. 2. þm. Árn. kom með. Hann vildi, að allt féð væri ríkisframlag, af því að það lægi svo mikil skriffinnska í því að leggja þetta á vörur. Ég segi fyrir mig, að mér þykir nóg um, hversu alltaf hefur klingt á bændastéttinni, að hún væri að betla um fé. Ef hún vill leggja það til, eins og ráð er fyrir gert í frv., því þá ekki að leyfa henni það? Það árar vel núna, það er rétt. Því þá ekki að láta fólk leggja þetta fé í sjóði fyrir samböndin til næstu ára? Þá safnast sjóðir, - sá munurinn frá því, sem hv. þm. Barð. vildi, - og féð verður geymt í samböndunum sjálfum, en ekki í samsulli á einum stað. Þá verður líka hægra að grípa til þess. Um það, að ekki hafi verið ráðgazt um þetta við bændur, þá er það að segja, að bændur á búnaðarþingi hafa lagt til eindregið, að þessu yrði þannig fyrir komið. Um það að fara að breyta þessu í utanfarar- eða skólastyrki, þá er langt frá því, að hægt væri að kalla það kynnisferðir. Hv. 2. þm. Árn. hélt því fram, að afnot af sjóðunum kæmu misjafnt niður. En ég benti á, að þeirri reglu mætti fylgja að láta þá uppskera mest, sem mest legðu fram. Ef farið væri að fella við frv. brtt. hv. þm. Barð., yrði það afkáralegt. Eftir því mundi brtt. hans á a-lið 3. gr. ekki ná þeim tilgangi, sem hann ætlast til, því að greiðslan yrði af verðjöfnunarskyldri vöru. Aftur á móti er það, - það eru þau ósköp um kjötsölu, - ef taka á gjald af öllu kjöti, sem selt er, að þá verður það erfitt í vöfum og ómögulegt í framkvæmd. Ég veit ekki, hvert ætti að skila því gjaldi t. d., sem tekið er af hangikjöti, ef farið er með það til Rvíkur, –hvort heldur það ætti að ganga til ríkissjóðs eða Búnaðarfél. Þetta þarf allt lagfæringar við hjá hv. þm. Þá er líka í brtt. þessa hv. þm. farið á víxl með það, hver á að greiða framlagið, hvort það er sá, sem selur eða kaupir vöruna. Þessi atriði þarf sem sagt í mörgu að laga. Nei, ég held það sé heppilegast að hafa þá aðferð, sem ég stakk upp á. Sú breyt., sem mér finnst helzt geta komið til greina, er, að ríkissj. greiði hálft tillagið. Þá þyrfti að breyta 1. gr. þannig, að færa niður gjaldið um helming. Með því kæmi sama heildartalan. Þetta getur komið til mála að gera, ef það lítur út fyrir, að frv. verði fellt ella. Þá vill hv. þm. Barð. leggja allt féð undir stjórn Búnaðarfélagsins. Það getur verið rétt og í samræmi við meðferð á öðru orlofsfé. En mér finnst það betur geymt hjá búnaðarsamböndunum. Ég er ekki hissa á landbn., en ég er hissa á hv. þm. Barð., sem er þm. fyrir hérað, þar sem búa rausnarmenn og ríkir, að hann skuli halda fram, að þeir geti ekki greitt það, sem munar á gjaldinu eins og það yrði samkv. frv. og eins og það yrði samkv. brtt. hans. Ég tek það fram, að ég óska, að hv. þm. Barð. taki till. sína aftur til 3. umr., og milli 2. og 3. umr. getur landbn. athugað, hvað hægt er að aðhafast í málinu, - en að nú sé skorið úr um dagskrána, en ekki farið að taka fram í 2. umr., svo að henni verði ekki lokið.

Frsm. minni hl. (Eiríkur Einarsson) : Ég ætla ekki að segja margt, en að gefnu tilefni frá tveimur hv. þm., sem hér hafa talað, stend ég á fætur. Hv. frsm. meiri hl. landbn. var að tala um þennan tón, sem kvæði við, að alltaf væri verið að betla fyrir bændur. Nú á víst að kveða við annan tón. Hinn hv. þm. gerir það og gerir það ekki. Greiðslurnar koma misjafnt niður á héruð, og eins og kom fram af tilviljun hjá frsm. meiri hl. landbn., er gert ráð fyrir, að þær verði ekki stórar í kjördæmi hv. þm. Barð. En þegar málið skýrist í því horfi, sem það nú er í, án þess að ég segi, hvor þessara hv. þm. hefur réttara fyrir sér, - þá sést, að þetta gjald, sem nú er áætlað að sé upp undir 200 þús. kr., er ekki svo smávægilegt. Frá sjónarmiði bænda finnst mér sanngjarnt, að þeir fái að segja, hvað þeir vilja, - fólkið, sem féð á að greiða, þarf fyrir fram, en ekki eftir á að vita, að það á að greiða það.



Og því virðist mér með öllu ástæðulaust að meina lagasetningu um þetta efni, þegar ágreiningurinn er úr sögunni um það, að kaupendur vörunnar eigi að greiða gjaldið, en meiri hl. n. hefur orðið sammála um, að framleiðendur greiði það. Segja mætti að vísu, að úr því að vilji bænda er fyrir hendi, þá ættu heimildarlög að nægja. En það er nú svo, að þetta verður tryggara í framkvæmdinni ef það er lögboðið, og er ég því sammála meiri hluta n. um, að þetta verði að l. Áætlað er, að féð nemi á 3. hundrað þúsund kr. Ég hygg, að það sé óákveðið enn þá, hvernig þetta verður í framkvæmdinni og nægur tími sé að taka til athugunar, hvort ástæða sé til frekari fjáröflunar. Fyrst þarf að móta þessa starfsemi, áður en lengra er haldið.