Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil aðeins lýsa því, að ég er samþykkur þeim röksemdum sem gengið hafa í þá veru að fella þetta frv. og þær brtt. sem við það hafa verið gerðar, og þá helst af þeirri ástæðu, að hv. þm., sem grannt fylgdust með, gátu auðvitað vitað mætavel í hvaða veru stefndi. En í annan stað - vegna þess að mér þykir slegið undir belti þegar til þess er vísað að hér sé verið að leggja skatta á börn - þetta eru auðvitað ekki börn sem hér um ræðir. Þetta eru unglingar, fullvaxið fólk, þetta er nánast í öllum tilfellum fólk 14 og 15 ára gamalt, á 16 ári. Auðvitað er það fílhraust og fullvaxið fólk sem hér á hlut að máli, og öll röksemdafærsla, sem gengur út á það, að hér sé verið að leggja skatta á börn, er út í hött. Hér er ekki barnavinna í þeim skilningi sem við venjulega leggjum í orðið. Og ég vil aðeins segja það, að mér þykir allur málflutningur, einkum og sér í lagi síðast hjá hv. þm., Matthíasi Bjarnasyni, vera yfirgengilegur og högg undir belti, vegna þess hvaða fólk það er sem hér á hlut að máli. Mér er minnisstætt að eftir að ég kom fyrst hér inn á Alþingi urðu nokkrar umræður hér á þingi um Gullu litlu, um barnið sem hv. þm. Matthías Bjarnason bar á okkur kratana að hafa haldið fram að verið væri að hengja á erlendar skuldir. Þá heyrði ég ekki samúðina með þessum börnum sem nú kemur fram hjá karlinum hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni. Málflutningurinn hefur snúist við. Og ég verð að segja það, að mér þykir lítið fara fyrir þróttinum sem einkenndi hann þá í málflutningi. Það er hægt að vera stjórnarandstæðingur og stjórnarandstæðingur, það getur verið sitt hvað. Og það eru eiginlega takmörk fyrir því, hve langt menn eiga að teygja sig til að koma höggi á ríkisstj. í landinu. Þetta eru atriði sem við vissum mætavel og fyrir löngu að til stæðu. Og sama gildir auðvitað um þegnana í landinu. Þetta er spurning um það, hvar þessar upphæðir lenda, hvort þær lenda á fjölskyldunni eða á þessum einstaklingum. Ég tek undir röksemdir hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar, að hér hefur stjórnarandstaðan eða hluti hennar teygt sig fulllangt.



Herra forseti. Það er eins og fyrri daginn, að menn eiga svolítið erfitt með að ræða þetta mál eins og það liggur fyrir, og nú hv. síðasti ræðumaður sem er eitthvað hneykslaður á því, að börn innan 16 ára aldurs skuli vera kölluð börn í þessu frv. eins og gert er í sjálfum skattalögunum. Þar er ekki talað um unglinga, þar er talað um börn, og það er einungis notað sama orðalagið hér. En ég get mætavel skilið að mönnum, sem aldrei hafa lesið skattalögin og kynnt sér þau, verði það á eins og þessum hv. þm. að geta ekki talað af viti um þessi mál, slá um sig og ætla öðrum mönnum einhverjar undarlegar hvatir, haldinn af þeim sjálfur. Og ég afsegi það með öllu, að verið sé að slá undir belti með þessu frv. Hitt fullyrði ég, að það sé slegið undir belti þegar nýir og óvæntir skattar eru lagðir á löngu eftir að viðkomandi eru hættir að afla sér tekna og hafa þess vegna ekki eigið sjálfsaflafé undir höndum til að greiða skattana með. Og það er meira að segja svo í okkar skattlöggjöf, eins og hv. 3. þm. Austurl. veit mætavel sjálfur, að ef þeir menn, sem skattlagðir eru, verða fyrir heilsubresti, þá er venjan sú, að skattar eru lækkaðir á þeim þó að búið sé að leggja á, vegna þess að greiðsluþolið er skert. Þetta er kjarni málsins. Og það þýðir ekki að tala um þetta á öðrum grundvelli en þeim, að þetta frv. er lagt fram vegna þess, hversu álagningin kom seint, ekki af neinum öðrum ástæðum, það liggur alveg skýrt fyrir. Það hefur aldrei verið talað um þetta mál á öðrum grundvelli. Þess vegna er ekki hægt að verja þetta með einhverjum almennum skattalegum rökum, vegna þess að þegar þessi skattalög voru sett fyrir einhverjum árum var aldrei út frá því gengið að börn innan 16 ára yrðu látin sitja á hakanum varðandi álagninguna. Það er ekki hægt að tala út og suður um mál, enda kemur það fram, að fjölmörg sveitarfélög hafa fellt niður útsvör á þessum barnatekjum. Og forsendurnar fyrir því að gera það eru ævinlega þær sömu. Þessi börn eru farin í skóla, þau eru hætt að afla sér tekna, þau hafa ekki greiðslugetu til að standa undir þessum opinberu gjöldum. Ég vil ítreka enn það sem ég hef áður sagt um þessi mál, að ég tel að ef það á að viðgangast áfram að börn og unglingar séu skattlögð, þá sé hið opinbera ekkert of gott að innheimta þá skatta um leið og skyldusparnaðurinn er innheimtur, um leið og tekna er aflað. Ég fellst ekki á afturvirka skatta með þessum hætti á þessa þegna þjóðfélagsins sem þjóðfélagið verndar í annarri löggjöf fyrir slíkri kröfu sem hér er um að ræða. Fjárskuldbindingar, sem þetta fólk stofnar til, eru ógildar. Og rökin fyrir því að fella barnaskattana niður eru þau hin sömu, afskaplega einföld og blátt áfram, að skattstofurnar voru of seinar, börnin voru hætt að afla sér tekna, höfðu eytt peningunum í námsbækur, skólaföt og annað því um líkt. Til þess að kenna þeim rétta siði í sambandi við það þjóðfélagslega uppeldi, sem alltaf er verið að tala um þegar verið er að ræða um að þau eigi að standa skil á opinberum gjöldum eins og aðrir, þá er vitaskuld ætlast til þess, að þær greiðslur komi af þeirra sjálfsaflafé, en ekki af einhverju sníkjufé hjá foreldrum þeirra. Það er einfalt. Ég sakna þess nú satt að segja, að hæstv. fjmrh. er ekki hér, en ég sé að varaforsrh. er mættur í stólnum hæstv. dómsmrh., og það nægir mér fullkomlega. Í „Beinni línu“ viðhafði hæstv. forsrh. þau orð, að það þyrfti að leiðrétta þetta með barnaskattana. Hann talaði um þetta á sinn hátt, og vel mátti skilja að honum þótti Matthías Á. Mathiesen ekki hafa staðið sig nógu vel þegar hann var fjmrh. með því að ætlast til þess að börn greiddu skatta. Hann talaði um að það þyrfti að leiðrétta þetta og það yrði leiðrétt. Nú langar mig að fá upplýsingar um það hjá hæstv. dómsmrh., - vegna þess að alveg gegn von minni og mér mjög á óvart hefur skattamálasérfræðingur ríkisstj. lagst gegn málinu eftir athugun, -þá langar mig til að fá það upplýst hjá hæstv. dómsmrh., hvort einhverjar umræður hafi átt sér stað, annaðhvort í ríkisstj. eða þeim hluta þingflokks Sjálfstfl., sem styður ríkisstj., um það, að þær leiðréttingar, sem hæstv. forsrh. talaði um á „Beinni línu“ kæmu til framkvæmda. Ég held að það væri mjög upplýsandi ef við fengjum að vita hvort þetta mál hafi verið rætt í ríkisstj., hvort hæstv. forsrh. hafi beitt sér fyrir málinu eins og hann lofaði spyrli í útvarpinu. Við vitum að „bein lína“ í útvarpinu er reyndar til þess ætluð að gefa þegnunum tækifæri til að ræða beint við ráðamenn landsins og bera fram sínar ábendingar og kvartanir. Og það er ætlast til þess, að menn geti treyst því sem það er sagt. Mér leikur þess vegna forvitni á að vita hvernig á þessu máli hefur verið tekið í ríkisstj. eða þá í þeim hluta Sjálfstfl., sem styður ríkisstj., hvort það hafi komið þar til umræðu. Hv. 3. þm. Austurl., Halldór Ásgrímsson, hefur gaman af því að tala um það, að menn hafi átt að vita það áður og átta sig á því, að barnaskattarnir yrðu lagðir á með þessum hætti. Ég vil minna á það, að núv. hæstv. forsrh. viðhafði þau orð í sambandi við þau skattalög, sem nú eru í gildi, að það væri eiginlega - ég man ekki - siglt út í bláinn eða eitthvað því um líkt. Hann vissi ekkert um það í rauninni hvernig þessi skattalög mundu verka. Og rökstuðningurinn fyrir því, að nefnd var skipuð með fulltrúum þingflokkanna til þess að fylgjast með framkvæmd skattalaganna, var einmitt sú, að menn óttuðust á s.l. vetri að ýmislegt mundi fara aflaga á þessu fyrsta ári, eins og hv. 3. þm. Austurl. reyndar viðurkenndi áðan að gerst hefði. Hann þarf þess vegna að bæta um betur ef hann ætlar að sannfæra menn um að það hafi verið til þess ætlast og það sé eðlileg og réttlát framkvæmd þessara laga að láta börnin sitja á hakanum, eins og gert var við þessa álagningu. Ég veit að hv. þm. gera sér grein fyrir því, að það hefði ekki verið hægt að bjóða einum einasta fullorðnum manni það, að hann yrði að greiða alla sína skatta á tveim síðustu útborgunardögunum, eftirlaunamanni það, að á hann yrðu lagðir himinháir skattar eftir að hann væri hættur vinnu. Það er tekið tillit til þess, eins og ég sagði áðan, ef gjaldþol hefur minnkað, ef viðkomandi er hættur að afla tekna. Þetta lögmál hlýtur með sama hætti að eiga við um börnin eins og það á við þá sem fullorðnir eru. Framhjá þessu verður ekki hægt að ganga. Svo er það náttúrlega út af fyrir sig undarleg latína, ef manni hefur orðið á í messunni, að hann megi ekki leiðrétta sínar fyrri misgerðir. Ef Alþingi hefur orðið á í sambandi við skattlagningu á börnum og Alþingi viðurkennir að það hafi ekki haldið nógu vel á þessum málum, þá ber Alþingi að sjálfsögðu skylda til að leiðrétta sínar fyrri misgerðir. Og auðvitað er það svo um skattalög, ekki síst í 70% verðbólgu eins og nú er, að þau hljóta stöðugt að vera til endurskoðunar. Það má lagfæra ýmislegt. Og það er líka af þeim sökum sem fjölmörg mál bíða nú afgreiðslu fyrir þessi jól, að löggjafinn, þeir sem með löggjafarvaldið fara, þykjast sjá það, að með ýmsum hætti megi betrumbæta þá löggjöf sem áður var. Þess vegna eru það ekki rök í máli, að þessi lög og þessi lög hafi einhvern tíma verið sett. Það geta aldrei orðið nein lög. Tími lögbókanna er löngu liðinn, við höfum lagasafn í staðinn. Og starf löggjafans er að vera vakandi í því, hvar mál megi betur fara. Herra forseti. Ég harma það, að hæstv. forsrh. skuli ekki sýna þessu máli þann áhuga að túlka sín viðhorf hér, hvorki við 1. né 2. umr. málsins. Hann er málsnjall maður og þingreyndur, og ég veit að ef hann legði sig fram mundu margir þeir, sem hafa nú kosið hann til forustu í þjóðmálum, hrífast af rökfimi hans og málsnilli og jafnvel snúast til þessa máls, þótt framgangur þess sýnist örðugur eins og á stendur.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja þessar umræður, en vegna þeirra orða, sem hv. 3 þm. Austurl. lét falla hér áðan varðandi þetta frv. og meðferð skattalaganna árið 1978 og minn hlut í því máli, vildi ég gjarnan benda á það, að þm. ruglaði saman því, að með skattalögunum var gerð skattkerfisbreyting sem byggir á því, að sérhver einstaklingur greiðir skatt af þeim tekjum sem hann sjálfur hefur aflað. Hvort um er að ræða staðgreiðslu eða ekki skiptir ekki máli í því tilfelli. Hins vegar liggur það ljóst fyrir, að framkvæmd þessa máls var með þeim hætti, að börnin sem hér um ræðir urðu þannig fyrir barðinu á kerfinu að það er á síðustu tveimur mánuðunum sem þeim er ætlað að greiða þá skatta sem á þau voru lagðir. Það er til þess að leiðrétta þetta að þetta frv. er flutt. Það lá alveg ljóst fyrir í öndverðu og skýrt tekið fram af mér, þegar frv. til nýrra skattalaga var hér til meðferðar, að á þeim lögum yrði að gera breytingar eftir því sem reynslan sýndi okkur. Og þar er einmitt þetta atriði sem hér er vikið að. Það kom skýrt fram í ræðu hv. 1. þm Vestf., að hér er ekki með neinum hætti verið að leggja til að breyta því skattkerfi sem við búum við í dag. Það er aðeins verið að leggja til leiðréttingu gagnvart þeim aðilum sem verst hafa farið út úr dæminu vegna framkvæmdarinnar. Við skulum svo aðeins víkja að því, hvort ekki má létta sköttum af fjölskyldunum í landinu í dag. Það er svo annað mál, og ég er reiðubúinn að ræða það við hv. þm. Halldór Ásgrímsson, hver skattbyrðin er á heimilunum í dag og hver hún var 1978 þegar skattalögin voru samþykkt. Jafnvel þó að einhverjir létu sé detta í hug að fella niður eitthvað af þeim sköttum, sem lagðir eru á í dag, er sú upphæð, sem hér er lagt til að fella niður, ekki nema brot af þeirri skattþyngingu sem átt hefur sér stað síðan 1978, því að samkv. tölum Þjóðhagsstofnunar eru áætlaðir skattar sem hlutfall af tekjum greiðsluárs 11.7% árið 1978. En 1980 er þessi prósenta komin upp í 13.9% og hefur aldrei verið hærri. Þetta eitt er næg ástæða til þess að menn skoði skattbyrðina, bara þetta eitt. En það, sem hér er verið að leggja til, er að leiðrétta vandræði sem vegna lélegrar framkvæmdar - hvort sem það er Alþingi að kenna eða öðrum - hafa átt sér stað. Hv. 7. landsk. þm. vék að ummælum hæstv. forsrh. á „Beinni línu“ varðandi þetta mál. Hann lýsti því þar yfir, að hann hefði á sínum tíma verið óánægður með það sem gert var með skattalögunum 1978. Í því frv. var þó ekki lagt til að skatturinn yrði nema 5% vegna þess að um var að ræða staðgreiðslu. En ríkisstj. hans beitti sér fyrir því að hækka þessa prósentu úr 5% upp í 7%. Sú ríkisstj. beitti sér fyrir því, að 3% útsvar skyldi lagt á þessar tekjur og þar með 1.5% sjúkratryggingagjald, þannig að S% voru komin upp í 11.5. Vegna hvers? Vegna frumvarpa sem hæstv. ríkisstj. hafði lagt fram og fengið samþykkt, 5% upp í 7 vegna þess að staðgreiðslan var ekki lengur fyrir hendi, heldur eftirágreiðsla. Það var alltaf gert ráð fyrir því, að útsvör yrðu greidd af þessari upphæð. Hvort sjúkratryggingagjaldið var inni í myndinni í upphafi skal ég ekki fullyrða hér, en þeir, sem lýsa sig óánægða með 5% 1978, eru a.m.k. ekki sjálfum sér samkvæmir ef þeir standa fyrir því að hækka þá prósentu úr 5% upp í 11.5% þegar þeir fara með völd í landinu.



Herra forseti. Aðeins örstutt aths. Ég fullyrði það, að sú skattlagning, sem hér fer fram á unglingum og ungmennum, er ekki þyngri skattbyrði en gert var ráð fyrir í upphafi. Hins vegar hefur skattbyrði einstaklinga þyngst og annarra skattþegna, því geri ég mér alveg ljósa grein fyrir. Það var gert ráð fyrir því í upphafi, að þessi skattur yrði S%. Hann hefur verið hækkaður í 7%. Ef farið hefði verið eftir forsendum frv. sem upphaflega var samþykkt hefði skatturinn átt að vera nær 8%.  Það, sem stendur þá eftir, er einfaldlega það, hvort sú framkvæmd, sem orðið hefur varðandi þetta tiltekna atriði sem er hér til umr., en ekki önnur atriði, - hvort sú framkvæmd hefur farið svo mikið úrskeiðis að það eitt og sér réttlæti það, að þessi gjöld skuli felld niður. Ég skal vera fyrsti maður til að viðurkenna það, að framkvæmdin fór að því leytinu til úrskeiðis, að tilkynningar um þetta bárust seinna en aðrar tilkynningar. Hins vegar máttu allir, sem gerður skattframtöl fyrir ungmenni, vita að þessi skattur mundi koma. Mér finnst allt of mikið gert úr þessu máli og því sem hefur farið hér úrskeiðis. Að sjálfsögðu var það slæmt. En þótt það sé nú ekki viðurkennt er undirrót þessa málflutnings ekki eins mikil umhyggja fyrir þessum ungmennum og menn vilja vera láta og maður skyldi halda. Sem sagt, það eina, sem eftir stendur, er það: Fór þessi framkvæmd svo mikið úrskeiðis, að það réttlæti þetta? Ég heyri að hv. þm. hafa komist að þeirri niðurstöðu, en ég leyfi mér að fullyrða að það er ekki það eitt sem hér býr að baki.



Herra forseti. Út af þeirri fsp., sem hv. 7. landsk. þm. beindi til mín, vil ég aðeins taka þetta fram: 1. Allir þingflokkar bera sem kunnugt er meiri og minni ábyrgð á núgildandi skattalögum. 2. Það var ljóst, að margt hlaut að verða á huldu um framkvæmd laganna. Að þeim var það mikið nýjabragð. 3. Ég heyrði ekki yfirlýsingu þá sem hv. þm. ræðir um að hæstv. forsrh. hafi gefið í áminnstu útvarpsviðtali eða þættinum „Beinni línu.“ Að því er varðar umræður um hina svonefndu barnaskatta í ríkisstj. vil ég geta þess, að þar hefur þá borið á góma oftar en einu sinni að sjálfsögðu. Okkur var það ljóst, að framkvæmdin hefði orðið seinni og öðruvísi en æskilegt er. Ber að sjálfsögðu að harma það þegar framkvæmdin er ekki eins og skyldi, ekki síst þegar lagðir eru á skattar, sem er yfirleitt ekki gleðiefni þeim sem þá eiga að greiða. En það hefur ekki verið talið fært að fella þessa skatta niður af ýmsum ástæðum sem ég ætla ekki að fara út í að telja hér upp. Margar af þeim ástæðum hafa menn rætt hér í kvöld. En það er ekkert nýtt, að svipuðum athugasemdum sé hreyft. Og það vita allir, sem við þessi mál hafa fengist, að ævinlega má benda á eitt og annað þungbært við álagningu og innheimtu opinberra gjalda.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. hans svör. Það kemur fram í máli hans, eða má lesa út úr ummælum hans, að hæstv. forsrh. hefur ekki tekið málið upp innan ríkisstj. á þeim grundvelli sem skilja varð orð hans í „Beinni línu,“ og ég harma það að sjálfsögðu. Ég vil svo aðeins nefna tvö atriði við hv. 3. þm. Austurl. Þó að mér þyki undarlegt að maður skuli alltaf þurfa að eiga í viðræðum við hann um skattamál, þá hélt ég að hann vissi það ofurvel, að þegar talað er um skatta heimilanna, þá er verið að hugsa um þá greiðslubyrði sem heimilið hefur. Það skiptir engu máli um afkomu heimilisins hvað konunni er gert að greiða með sérstökum seðli, hvað föðurnum, hvað móðurinni, hvað hverju barni. Það, sem máli skiptir, er heildarniðurstaðan, heildarskattarnir á heimilinu, og þessi hv. þm. veit ofurvel að heildarskattarnir á heimilunum hafa þyngst. Beinu skattarnir hafa hækkað miklu meira en launatekjur almennings í landinu. Þetta veit þessi hv. þm. ofurvel. Ég er hér með skrá yfir þetta í hlutfallstölum. Ég hef oft lesið það og farið með það hér, en er ekki með það á hraðbergi eins og á stendur og bjóst satt að segja ekki við þvílíkum umræðum. En menn þurfa ekki annað en bera saman tekjuskattinn í fjárlagafrv. frá ári til árs, frá ríkisreikningi til ríkisreiknings. Menn geta lesið um það í Hagtölum mánaðarins. Öllum skýrslum ber saman um það, að skattbyrðin hefur þyngst. Beinu skattarnir eru hærri en þeir voru áður borið saman við laun. Og þegar sagt er: Skattbyrðin á ungmennunum er ekki þyngri en hún var, en á hinn bóginn hefur skattbyrðin á foreldrunum þyngst. Þá ber þess að minnast, að það er verið að tala um börn yngri en 16 ára. Hver er það sem sér þessum börnum farborða? Og ég vil aðeins minna á að um það hefur fallið hæstaréttardómur, að móður sé óheimilt að afsala sér meðlagi föður af þeirri einföldu ástæðu að meðlagið á ekki að koma móðurinni til góða, heldur barninu, og ef móðirin telur sig ekki þurfa á því að halda hefur barnið eftir sem áður rétt til þessa fjár. Þar kemur að sjálfsögðu fram þessi skilningur, að það eru fjölskyldutekjurnar sem máli skipta, það fé sem fjölskyldan hefur handa á milli, ekki hvernig það skiptist á meðlimi heimilisins. Þetta er gamalt atriði í skattalögum sem á að vera óþarfi að tala um hér á hinu háa Alþingi dag eftir dag, nánast í hvert einasta skipti sem skattamál ber á góma, rétt eins og maður væri að kenna félagsfræði í 4. bekk í gagnfræðaskóla.  Svo vil ég segja það og skal ábyrgjast, að í vísindalegri meðfjöllun þessa hv. þm. - þegar hann talar sem löggiltur endurskoðandi - þá talar hann út frá þeim punkti sem eðlilegur er: Hversu mikið er það af heildartekjum heimilisins sem fer í skatta? Það er það sem skiptir máli, það er það sem um er spurt. Ég vil svo líka benda á það, þegar talað er um að skattheimtan, eins og hún er í dag, sé sambærileg við það sem til var ætlast 1978, að það lágu fyrir yfirlýsingar um það frá Sjálfstfl., að skattbyrðin yrði hin sama eftir þau skattalög sem þá voru sett. Bæði þáv. hæstv. fjmrh. og þáv. hv. formaður fjh.- og viðskn. Nd. héldu því fram, að grundvöllurinn fyrir þeirra vinnu væri sá, að skattbyrðin yrði óbreytt. Ef það kemur nú í ljós að reiknað hafi verið vitlaust á þessum tíma, að verðbólgan hafi verið reiknuð öðruvísi en hún síðar varð, þá er það allt annað mál. Nema hv. þm. sé með þessum ummælum sínum að segja, að það hafi alls ekki staðið til í hans huga að skattbyrðin yrði óbreytt, hann hafi ætlað sér allt annað og við þá endurskoðun á skattalögum, sem hann var svo mjög viðriðinn, hafi hann ætlað að koma aftan að mönnum bakdyramegin með þyngri sköttum en áður. Það stóð alls ekki til. Ég ætla svo ekki að gera sérstaklega að umræðuefni þá skattauka sem lagðir voru á haustið 1978. Ég skal ekki heldur gera sérstaklega að umræðuefni þegar verðbætur á laun voru skornar niður um 2% 1. des. 1978. Þá var lofað skattalækkunum sem aldrei var staðið við því að skattarnir hækkuðu. En jafnvel þó að því sé sleppt, þá hafa skattarnir þyngst. Og það sýnir að það er rétt, sem sagt hefur verið, að það er engin vörn fyrir þeirri skattheimtu sem nú er þó svo að grindin að núgildandi skattalögum hafi verið sett á árinu 1978. Og það er raunar líka alveg ný kenning ef skattstigar skipta ekki máli. Auðvitað eru þeir höfuðatriði málsins. Það hefur t.d. verið grundvallarregla hjá Sjálfstfl., að beinir skattar færu ekki yfir 50%. Einnig hefur það verið grundvöllur í stefnu Sjálfstfl., að almennar launatekjur yrðu ekki skattlagðar til ríkisins. Þetta liggur alveg ljóst fyrir. Út frá þessu var gengið þegar skattalögin voru ákveðin. En hitt er rétt, að ég veit ekki hvort í huga þessa hv. þm. hefur verið einhver löngun eða þrá til þess að koma aftan að mönnum með einhverri íþyngingu á þeim skattalögum, sem þá voru í gildi, í skjóli kerfisbreytingarinnar.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um vörugjald, en frv. þetta hefur verið afgreitt frá Ed. Gjald þetta er gamalkunnugt í skattasögu þjóðarinnar og hefur lengi verið lagt á, a.m.k. ein 20 ár. Þegar viðreisnarstjórnin var sett á legg hækkaði hún verulega gjöld á gosdrykkjum og öll og taldi óhjákvæmilegt að afla nokkurra tekna í þessu skyni. Gjald þetta var tengi vel í fastri krónutölu, hefur tekið nokkur stökk upp á við, en þó lengst af verið óbreytt í krónutölu og því rýrnað gífurlega vegna verðlagshreyfinga hér innanlands. Með þessu frv. er verið að færa þetta gjald til samræmis við verðlagsþróunina sem átt hefur sér stað á undanförnum árum. Sú breyting er gerð á fyrirkomulagi skatttökunnar, að gjaldið er ekki lengur ákveðið í fastri krónutölu, heldur í hundraðshlutum, 10% á sælgæti, en 30% á gosdrykki. Rétt er að geta þess, að þessi gjöld hafa oft verið allmiklu hærri hlutfallslega en þau verða eftir að frv. þetta verður afgreitt, ef Alþingi samþykkir það. Svo að nefnt sé dæmi, þá mundi gosdrykkjagjaldið vera á annað hundrað kr. hærra í dag ef gjaldið, sem lagt var á 1960, hefði fylgt verðlagsþróuninni. Auðvitað eru þeir framleiðendur, sem framleiða þessar vörur, ekki sérlega hrifnir af gjaldtöku af þessu tagi, og láir þeim enginn það. En þeir eru ýmsu vanir og hafa lengi fengist við það að afla þessara skatta fyrir ríkissjóð, hafa aldrei tekið því fagnandi, þegar gjaldið hefur verið hækkað, og oft talað um að mikill samdráttur mundi fylgja í kjölfar þessarar álagningar. En reynslan hefur orðið sú, að þjóðin hefur haldið áfram að borða sitt sælgæti og drekka sitt öl þrátt fyrir þessi gjöld. Og mér er nær að halda að svo verði þótt þetta frv. verði að lögum, þar verði ekki ýkjamikil breyting á. Nokkrir framkvæmdastjórar gosdrykkjaverksmiðja hafa haft uppi hótanir um, að þeir muni segja upp starfsfólki sínu, og hafa jafnvel verið að tala um að þessa dagana væri verið að velja úr það starfsfólk sem ætti að hætta. En mörgum hefði fundist hyggilegra fyrir þá að doka við eftir því að áhrif þessa gjalds kæmu í ljós, og vera ekki með yfirlýsingar af þessu tagi fyrr en áhrifin hefðu sýnt sig í verki. Herra forseti. Þetta er í sjálfu sér lítið mál sem ætti ekki að vekja mikla athygli að öllu venjulegu. Ég vil ekki orðlengja frekar um það og legg til að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Við sjálfstæðismenn erum andvígir þessu frv. Þetta frv. lýsir ákaflega vel störfum núv. ríkisstj. Eftir að búið er í haust að gera sérstakar ráðstafanir til þess að aðstoða íslenskan iðnað er hér komið með frv. sem íþyngir svo íslenskum iðnaði að vera má að hann standi töluvert miklu verr eftir en áður þegar allt er lagt saman. Ráðh. sagði í sinni framsöguræðu, að sælgætisframleiðendur væru ýmsu vanir. En ég ímynda mér að það, sem nú er að gerast, keyri um þverbak og þeir hafi aldrei - ég endurtek: aldrei nokkurn tíma búið við slíkar starfsaðferðir í gjaldtöku til ríkissjóðs sem nú er beitt. Þessu til viðbótar má benda á það, að þessi gjaldtaka þýðir vísitöluhækkun sem kostar launahækkanir í landinu sem nemur 3 milljörðum kr. Menn verða að átta sig á því, hver útkoman úr heildardæminu verður þó að e.t.v. megi í byrjun reikna nokkra tugi, jafnvel hundruð millj. inn í ríkissjóð. Ég endurtek: Við sjálfstæðismenn erum andvígir þessu frv.



Herra forseti. Okkur fjh.- og viðskn.-mönnum í Nd. gafst kostur á að fjalla um þetta mál á sameiginlegum fundum með fjh.- og viðskn. Ed. Við erum því ekkert ókunnugir málinu og höfum getað fylgst með þeim umræðum, sem hafa orðið í fjh.- og viðskn. Ed., og þeim upplýsingum, sem þar hafa verið gefnar. Ég þarf því ekki að hafa mörg orð núna við 1. umr. um þetta mál, aðeins lýsa því yfir, að við þm. Alþfl. erum andvígir frv. Ég vil þó benda á örfá atriði í mjög stuttu máli. Í fyrsta lagi leyfi ég mér að vekja athygli hv. þm. á því, að þegar fjárlagafrv. var lagt fram fyrr á þessu hausti var teknamegin í því gert ráð fyrir tekjum af aðlögunargjaldi sem átti samkv. samningum, sem við höfum gert, og samkomulagi og lögum um aðlögunargjald að falla úr gildi frá og með næstu áramótum. Engu að síður gerði hæstv. ríkisstj. ráð fyrir að hafa tekjur af þessu gjaldi á árinu 1981 þó það yrði þá ekki til. Hins vegar gerði hæstv. ríkisstj. ekki ráð fyrir því, að útgjaldamegin á fjárlögum væri neinu ráðstafað af því aðlögunargjaldi sem átti að innheimta á næsta ári. Útgjaldamegin á fjárlögum var aðeins verið að ráðstafa eftirstöðvum af aðlögunargjaldi sem lagt var á á yfirstandandi ári, er ekki hafði verið greitt. Nú virðist hæstv. ríkisstj. hafa tekið ákvörðun um að framlengja ekki viðkomandi aðlögunargjald og fellur þá færslan á tekjum vegna aðlögunargjalds á árinu 1981 niður úr tekjuhlið fjárlaga. Þá skapast að sjálfsögðu fjáröflunarvandi vegna þess að þessu bókfærða aðlögunargjaldi tekjumegin í fjárlögum hafði ríkisstj. ráðstafað útgjaldamegin til annarra þarfa. Nú hafði hæstv. ríkisstj. ekki lengur þetta gjald til ráðstöfunar, sem notað var til að fullnægja almennri fjárþörf ríkissjóðs, þó að það ætti að vera til sérstakra nota fyrir iðnaðinn. Þess vegna hefur hæstv. ríkisstj. gripið til þess ráðs - um leið og aðlögunargjaldið er fellt niður, sem hafði það að yfirskini að vera aðstoð við íslenskan iðnað - að leggja á iðnaðinn öllu hærri fjárhæð, eða öllu heldur á þá landsmenn sem nota íslenska iðnaðarframleiðslu, þannig að aðgerðin stangast gersamlega á við upphaflegan tilgang hæstv. ríkisstj. Hæstv. fjmrh. tók það fram, að hér hefðu verið á ferli framkvæmdastjórar nokkurra gosdrykkjaverksmiðja og sælgætisgerða sem hefðu verið að mótmæta þessum skatti, þessir menn væru ýmsu vanir og mundu sjálfsagt ekki bregða sér mikið við þetta gjald. En af einhverjum ástæðum gleymdi hæstv. ráðh. að taka það fram, að hér voru fleiri á ferðinni í Alþingishúsinu en nokkrir forstjórar gosdrykkja- og sælgætisgerða. Hér voru einnig á ferðinni í Alþingishúsinu formælendur félaga iðnverkafólks sem þiggur lægst laun allra launþega í landinu. Hæstv. ráðh. lét þessara forsvarsmanna láglaunafólksins að engu getið. Hann hafði engan áhuga á að greina frá því, hæstv. ráðh., að þeir hefðu átt erindi við sig. Kannske hafa forustumenn íslensks iðnverkafólks ekki náð tali af ráðh. A.m.k. var ekki á máli hans að heyra hér áðan að hann hefði gefið neinn gaum að því, hvað þessir menn höfðu að segja. A.m.k. taldi hann enga ástæðu til að geta þess, að þeir hefðu við sig rætt svo mikið sem eitt aukatekið orð.  Ég ætla ekki að fara frekari orðum um þetta mál, en það er ýmislegt sérkennilegt í því. M.a. telur hæstv. fjmrh. ástæðu til að gera sérstaka breytingu á þeirri meðferð sem ýmsar sælgætisvörur mundu ella hafa fengið ef sama hefði verið látið ganga yfir allar vörur. Það kemur m.a. fram í því, að álag á negrakossum verður öllu lægra en það hefði þurft að vera. Þar er e.t.v. að verki áhugi Alþb. á málefnum þriðja heimsins.