Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Í 32, gr. þingskapa segir: „Forseti ákveður samdægurs, hvort fsp. skuli leyfð eða ekki. Ef vafi er getur forseti þó borið málið umræðulaust undir atkv.“ Þar sem ég hef talið vafasamt að leyfa fsp. þessa eins og hún er fram borin, þá finnst mér rétt að nota framangreinda heimild í þingsköpum og leita umsagnar eða úrskurðar hv. alþm. um það, hvort fsp, skuli leyfð,



Herra forseti. Að mínum dómi fullnægja langflestir liðir þessarar fsp. ákvæðum þingskapa, en þó eru einstakir liðir, svo sem 9. og 12., sem ég tel ekki nógu skýrt afmarkaða. Því greiði ég ekki atkv.



Herra forseti. Ég tel að ýmis atriði í þessari fsp. sé eðlilegt að flutt séu í fsp: formi og hefði verið æskilegt að fá svar við þeim hér, en önnur atriði í fsp, tel ég að samrýmist ekki þingsköpum að verði leyfð. Æskilegast hefði verið, ef fyrirspyrjandi hefði í samráði við forseta endurskoðað till. sína. En þar sem það liggur ekki fyrir í fsp. eru atriði, sem ég tel ekki í samræmi við þingsköp, tel ég óhjákvæmilegt að segja nei.



Herra forseti, Það eru, eins og hér hefur komið fram, mörg atriði í þessari fsp. sem ég er mjög fús til að svara. Hins vegar eru í henni önnur atriði, sem ég tel að ekki sé unnt fyrir Alþ. að leyfa, til viðbótar þeim, sem nefnd hafa verið. Vil ég minnast á það, að hér er beðið um upplýsingar um launatekjur nokkurra þúsunda manna hvers út af fyrir sig. Ég tel ekki að Alþ. eigi að fara inn á þessa braut og segi þess vegna nei.



Herra forseti. Með tilvísun til grg. hv. 8, landsk. þm. og hæstv. utanrrh. segi ég nei.



Herra forseti. Fjvn. hefur haft til athugunar frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1975 og gefið út nál. á þskj. 273. N. hefur borið frv. saman við niðurstöður ríkisreiknings 1975 og leggur einróma til að frv. verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Fjvn. hefur tekið ýmsa þætti fjárlagafrv. til nánari athugunar á milli umr. svo og erindi sem lágu hjá n. óafgreidd. Allmargar þeirra hafa nú fengið afgreiðslu hjá n, og mun ég víkja að þeim síðar. Ég gat um það við 2, umr., að nú væru fyrir hendi breyttar forsendur fyrir grundvelli fjárlagafrv. frá því sem var þegar frv. var samið. Verðlags- og launabreytingar hafa síðan átt sér stað og valda því, að verulega raskast sá grundvöllur sem frv. var byggt á. Þjóðhagsstofnunin og fjárlaga- og hagsýslustofnunin hafa tekið allan þjóðarbúskapinn til endurskoðunar og yfirlits og skýrt fyrir fjvn. niðurstöður sínar og fengið n. í hendur upplýsingar um áhrif þeirra á fjárlagagerðina. Í grg. Þjóðhagsstofnunarinnar kemur m, a. fram, að nú liggur fyrir vitneskja um innheimtu ríkissjóðs fyrstu 11 mánuði ársins 1977. Samkv. henni er talið líklegt að ríkistekjur verði í heild nálægt þeirri áætlun sem fjárlagafrv. var reist á, þó sennilega frekar undir en yfir. Nokkrar breytingar verða hins vegar á einstökum liðum til hækkunar eða lækkunar. Þjóðhagsstofnunin telur að forsendur um vöxt þjóðarframleiðslu og tekna á næsta ári verði óbreyttar frá fjárlagafrv, og frá því sem gert var ráð fyrir við gerð fjárlagafrv. Með kjarasamningunum í bauðst, fyrst og fremst kjarasamningum opinberra starfsmanna, var stefnt í meiri aukningu einkaneyslu á næsta ári, en miðað var við í fjárlagafrv., sem felur í sér hættu á vaxandi viðskiptahalla. Með þeim ráðstöfunum, sem fyrirhugaðar eru í tengslum við afgreiðslu fjárlaga, aðallega hækkun sjúkratryggingagjalds og álagningu skyldusparnaðar, má ætla að aukning einkaneyslu á næsta ári verði nálægt 6% eða svipuð og við var miðað í fjárlagafrv. Opinberar framkvæmdir dragast saman um nær því 9% eða nokkru meira en samkv. fjárlagafrv. Aukning þjóðarútgjalda og þjóðarframleiðslu yrði eftir sem áður svipuð og lagt var til grundvallar við gerð fjárlagafrv., eða 3–4%, og viðskiptahalli ekki meiri en í ár. Þessari aukningu þjóðarútgjalda gæti fylgt 6–7% aukning almenns vöruinnflutnings. Endurskoðun tekjuáætlunar 1978 er miðuð við þessar forsendur sem mestu ráða um magnbreytingu helstu óbeinna skatta. Meiri aukningu þjóðarútgjalda en hér er miðað við fylgir óhjákvæmilega hætta á vaxandi viðskiptahalla sem ekki getur orðið undirstaða varanlegrar tekjuaukningar ríkissjóðs. Kauplagsforsendur fjárlagafrv. voru í aðalatriðum reistar á kjarasamningum ASÍ og vinnuveitenda að því er tekur til grunnkaupshækkana, en ekki var reiknað með verðbótum á laun eftir 1. sept. Hið sama átti við um verðlagsforsendur, sem í aðalatriðum voru miðaðar við verðlag í okt., en þó var reiknað með þeim verðbreytingum sem telja mátti að fylgt gætu grunnkaupshækkun samninga, auk þess sem einnig var ætlað fyrir hækkun innflutningsverðs í erlendri mynt. Við endurskoðun tekju- og gjaldahliðar fjárlagafrv. er miðað við sömu verðlagsforsendur og við gerð lánsfjáráætlunar, þ.e. nálægt 30% meðalverðhækkun milli áranna 1977 og 1978. Forsenda fjárlagafrv. fól í sér 18–20% meðalverðhækkun. Gert er ráð fyrir nýrri tekjuöflun, um leið og dregið hefur verið úr útgjöldum ríkissjóðs: 1. Sjúkratryggingagjald, sem verið hefur 1% af brúttótekjum, hækkar í 2% og skilar þá um 1900 millj. kr. á árinu 1978. 2. Flugvallagjald á utanlandsferðir verði tvöfaldað, og skilar það um 300 millj. kr. á árinu. 3. Heimild til álagningar leyfisgjalds á gjaldeyrisyfirfærslur verði rýmkuð í 2% og henni beitt að fullu á ferðagjaldeyri, en að hálfu á flest annað. Tekjuaukning vegna þessa er áætluð um 220 millj. kr. Bensíngjald og þungaskattur verður hækkuð heldur minna en gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. og verða tekjur því um 300 millj, kr. minni. Til viðbótar þessari tekjuöflun verður innheimtur 10% skyldusparnaður af hátekjum og gæti hann numið allt að 1000 millj. kr, Þessi liður kemur til viðbótar á lánahreyfingum, en er ekki færður á tekjuhlið. Eins og fram kemur í brtt. fjvn. er um verulega útgjaldaaukningu að ræða og munar mest um eftirtalda liði: Vegna launamála 11 milljarðar 414 millj. kr., sem fært er á einn lið undir fjmrn. og deilist að sjálfsögðu á einstaka launa- og gjaldaliði frv. Þessi upphæð er í raun allmiklu hærri en hér var tilgreint, en áformað er að draga úr eftirvinnu opinberra starfsmanna, miðað við fyrri ár, um 1720 millj. kr., og er sú upphæð. sem ég nefndi áðan, þannig fengin. Einnig hækkar framlag til Tryggingastofnunar ríkisins um 3390 millj. kr. Ég mun þessu næst víkja að till. þeim sem fjvn. flytur á þskj. 233. Um þær till. er það að segja, að n. stendur öll að þeim, en minni hl. áskilur sér rétt til að fylgja brtt, sem fram kunna að koma. Ég kem þá fyrst að till. sem varðar forsrn. Lagt er til að framlag til Byggðasjóðs lækki um 330 millj. er, og verði 2079 millj. kr. Það er áætluð tala en greiðslur til sjóðsins verða í samræmi við ákvæði í lögum um Byggðasjóð. Næst koma till. er varða menntmrn. Till. er um að 2 millj. kr. til frumhönnunar á íþróttahúsi fyrir Menntaskólann á Akureyri verði samþykkt. - Gerð er till. um að gjaldfærður stofnkostnaður við Menntaskólann á Ísafirði hækki úr 19 millj. í 45 millj., einnig að Menntaskólinn í Kópavogi fái hækkaðan gjaldfærðan stofnkostnað um 15 millj. kr. - Þá er lagt til að launaliður Íþróttakennaraskóla Íslands hækki um 2.4 millj. og er það vegna hreyttra kjarasamninga að því er varðar kennsluskyldu. - Launakostnaður við Fjölbrautaskólann á Akranesi hækkar um 40 millj. 157 þús. kr. og er það vegna vanáætlunar. - 7. till. er óbreytt að upphæð frá því sem er í frv., en sundurliðun hírt í sérstöku yfirliti. Þetta yfirlit er yfir gjaldfærðan stofnkostnað við iðnskólana í landinu. - Þá er lagt til að önnur rekstrargjöld Myndlista- og handíðaskólans hækki um 3 millj. kr. og er það vegna aukins húsnæðiskostnaðar hjá skólanum. - Þá er lagt til að inn komi nýtt viðfangsefni: Tónlistarskóli Hellissands 400 þús. kr., en hann hafði fallið niður við fyrri tillögugerð. - Þá er till. um að Verslunarskóli Íslands hækki um 13 millj. kr. vegna vanáætlaðra launa. Það mun vera til komið fyrir það, að þar hafa orðið fleiri kennslustundir í vetur en áformað var í upphafi, og er þetta eðlileg afleiðing af því. - Næst er till. um að framlag til grunnskóla í Austurlandsumdæmi hækki um 2 millj. til kaupa á húsnæði fyrir fræðsluskrifstofu. - Þá er lagt til. að inn komi nýr liður: Námskeið fyrir kennara sem ekki hafa full réttindi 1 millj. kr. - Þá er lagt til að dagvistarheimili, stofnkostnaður, hækki um 25 millj. kr. og vísast til sundurliðunar á sérstöku yfirliti. - Þá er till. um að liðurinn. - Til útgáfustarfa hækki um 2 millj. 750 þús. kr. og verður þeim fjármunum skipt síðar. - Lagt er til að liðurinn: Til framhaldsnáms iðnaðarmanna erlendis hækki um 700 þús. kr. - Styrkur til myndlistarskóla fellur niður á þessu fjárlaganúmeri, en er tekinn upp í lið 982, að upphæð 2.3 millj., og er ætlast til þess að rn. skipti því fé á milli aðila. - Þá er gert ráð fyrir að til jöfnunar á námskostnaði hækki framlag um 15 millj. kr. og verði þá 215 millj. Þá er till. um, að liðurinn: Til sveitarfélaga á vegum Þjóðminjasafnsins hækki um 2 millj. kr., og er þá gert ráð fyrir að til Sjóminjasafnsins í Hafnarfirði gangi 2 millj. kr. og til gamalla húsa á Ísafirði, í Neðstakaupstað, gangi einnig 2 millj. kr. Að öðru leyti mun n. skipta þessu fé síðar í samráði við þjóðminjavörð. - Framlag ríkissjóðs til Byggingarsjóðs þjóðarbókhlöðu lækkar um 50 millj. kr. og verður 220 millj. - Þá er lagt til að framlög til leiklistar hækki um 11.5 millj. kr. og er því skipt þannig, að Leikfélag Reykjavíkur hlýtur 14 millj., Leikfélag Akureyrar 11 millj., til leiklistarstarfsemi fara 11 millj. og til Bandalags ísl. leikfélaga 1.5 millj. kr. - Þá kemur nýr liður: Jarðfræðirannsóknir við Mývatn 6 millj. kr. Það er verkefni sem hefur verið í gangi og þarf framlag að þessu sinni. - Till. er um að liðurinn: Ýmislegt á sviði menningarmála hækki um 5 millj. 705 þús. kr. og verði 49 millj. og 5 þús. kr., sem skiptist í eftirtalin viðfangsefni: Söfn og minjar, félög og samtök og önnur framlög, og er skiptingin birt á þskj. Þess skal getið, að enn hefur ekki verið ráðstafað liðnum Ýmis framlög, sem er að upphæð 14 millj. kr., og mun rn. skipta þeim fjármunum, að einhverju leyti í samráði við fjvn. Þá er till. um, að liðurinn: Vegna markaðsmála undir utanrrn. hækki um 5 millj. kr. Er sú upphæð ætluð til markaðsleitar fyrir landbúnaðarafurðir og komi mótframlag til þess frá öðrum aðilum, t.d. Stéttarsambandi bænda. Þá koma till. er varða landbrn. Till. er um, að sértekjur Skógræktar ríkisins hækki um 5 millj. kr.- Þá er till. um að til fyrirhleðsluframkvæmda verði varið 407 millj. kr. og er það hækkun frá frv. um 10.7 millj. Sundurliðun er í sérstöku yfirliti. Einnig vísast til till., sem enn hefur ekki verið lögð hér fram og verður gerð nánari grein fyrir henni síðar. - Þá er till. um að jarðræktarframlög lækki um 6 millj. kr. og framlög til framræslu lækki um 25 millj. kr. - Þá er till. um að styrkur til Garðyrkjufélags Íslands hækki um 50 þús. kr. og til Efnaraunsóknastofu Norðurlands hækki um 200 þús. kr. Þá er lagt til, að styrkur til rannsóknastöðvarinnar Kötlu á Víkurbakka hækki um 50 þús. kr., en framlag til laxastiga í Laxá í Þingeyjarsýslu lækki um 35 millj. kr. og verður þá 40 millj. kr. Gerð er till. um að styrkur til félagssamtakanna Landverndar hækki um 200 þús. kr. Næst koma till. er varða sjútvrn. Lagt er til að veitt verði framlag til Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins 5 millj. kr., vegna kaupa á tilraunaverksmiðju sem ætluð er til frekari athuguna á nýtingu á slógi og öðru sjávarfangi og prófa nýja vinnslutækni á því sviði. - Þá er till. um að sértekjur Framleiðslueftirlits sjávarafurða verði hækkaðar um 5 millj. kr. með hækkaðri þjónustugjaldskrá. - Lagt er til að framlag til sjóvinnunámskeiða hækki um 700 þú s. kr. og verði 3.2 millj, kr. Þá eru till. sem varða dóms- og kirkjumrn. Lagt er til að ætla 15 millj. kr. til þess að mæta kostnaði við ráðningu nýrra starfsmanna á sviði dóm- og löggæslu. Sótt var um allmikla fjölgun starfsmanna á þessu sviði og gafst n. ekki tími til að kanna þær þarfir til hlítar, enda liggur fyrir að gera sérstaka könnun á þörfum og skipulagi löggæslunnar í landinu og mun n. beita sér fyrir því, að þeirri vinnu verði hraðað eftir föngum. - Þá er till. um, að sértekjur Landhelgisgæslunnar verði hækkaðar um 40.5 millj. kr., sem eru auknar þjónustutekjur. Einnig er rekstur á varðskipinu Albert felldur niður, 109.5 millj. kr., og áformað er að selja það. - Þá er till. um að lækka framlag til byggingar ríkisfangelsa um 25 millj. kr. Till. er um að framlag til Kirkjuþings hækki um 2 millj. kr. og álag vegna afhendingar kirkna hækki um 1 millj. kr. - Þá er lagt til að inn komi nýr liður: Til dómprófastsembættisins í Reykjavík, vegna skrifstofurekstrar, að upphæð 700 þús. kr. Þá koma till. sem varða félmrn. Framkvæmd áætlunar um opinberan stuðning við samtök vinnumarkaðarins vegna hagræðingarstarfsemi, 7.6 millj. kr., fellur niður, en breytt orðalag liðarins 0110 verður: Hagdeildir ASÍ, Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands SÍS og liðurinn hækkar um 1 millj. kr. - Bygging orlofsheimila verkalýðssamtakanna hækkar um 2 millj. kr., úr 8 millj. í 10 millj. kr. - Til ASÍ vegna alþýðuorlofs fellur niður, en Menningar- og fræðslusamband alþýðu hækkar úr 3 millj. kr. í 3.5 millj. og Félagsmálaskóli alþýðu úr 1.3 millj. í 3 millj. kr. - Styrkur til Iðnnemasambands Íslands hækkar um 100 þús. kr. - Liðirnir til Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og til Landssambands verslunarmanna falla niður en nýr liður bætist við undir fjmrn.: Til samtaka opinberra starfsmanna 500 þús. kr. - Bætt er við nýjum lið: Til Alþýðusambands Íslands vegna norræna verkalýðsskólans í Genf, framlag Íslands til móts við framlag annarra Norðurlanda, 500 þús. kr. Aðrir liðir eru óbreyttir. Ýmis viðfangsefni: Inn er tekinn nýr liður: Til ýmissa barnaheimila og hæla 6 millj. kr., í staðinn fyrir sérstaka liði: barnaheimilin Sólheimar, Skálatún, Tjaldanesheimilið og Styrktarfélag vangefinna, dagheimili, sem falla út. - Félagið Heyrnarhjálp og Geðverndarfélag Íslands hækka um samtals 300 þús, kr., SÍBS og Sjálfsbjörg einnig um 300 þús. kr. - Slysavarnafélag Íslands er lækkað frá frv. um 2 millj. 520 þús. kr., í 25 millj., en inn er tekinn nýr liður: Slysavarnafélag Íslands vegna tilkynningarskyldu skipa 13 millj. 350 þús. kr., sem er áætlaður kostnaður Slysavarnafélagins við tilkynningarskylduna sem félagið annast. Samtals verður fjárveiting til Slysavarnafélags Íslands 38 millj. 350 þús. kr. - Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra hækkar um 3.8 millj. kr., þar af byggingarstyrkur um 3 millj. vegna stækkunar á endurhæfingarstöðinni við Háaleitisbraut. - Sömuleiðis hækkar byggingarstyrkur til Sjálfsbjargar um 2 millj. vegna stækkunar á húsnæði í Hátúni, og Styrktarsjóður fatlaðra, sem einkum hefur gengið til Sjálfsbjargar, hækkar um 2 millj. kr. - Liðirnir: Til hjálpar nauðstöddum Íslendingum erlendis, að upphæð 150 þús, kr., og: Til Styrktarfélags lamaðra og fatlaðra vegna sérnáms, að upphæð 50 þús., falla út. - Byggingarstyrkur til Geðverndarfélags Íslands hækkar um 500 þús. kr. - Foreldra- og styrktarfélag heyrnardaufra hækkar um 100 þús. kr. Þá kemur að till. um heilbr.- og trmrn. Þessar breytingar er lagt til að gera frá því sem var við 2. umr.: Tryggingastofnun ríkisins hækkar úr 30 milljörðum 106 þús. kr. í 33 milljarða 496 millj. kr. - Þá er bætt við nýjum lið: 310 Ríkisspítalar og heilsugæslustöðvar, og eru ætlaðar 125 millj. kr. á þeim lið til launa vegna nýrra staða sem metnar verða síðar. Ekki hefur verið gengið frá ákvörðunum um það sem þarf af nýjum stöðum við deildir sem settar eru í gang á heilsugæslustöðvum og ríkisspítölum og verður það gert síðar. - Liðurinn 371 Landsspítalinn er lækkaður um 2 millj. kr. á liðnum gjaldfærður stofnkostnaður og er lífi heild 440 millj. 400 þús. - Nýr liður bætist við: Kristneshæli, en það er gjaldfærður stofnkostnaður 2 millj. kr., ætlaður til hönnunar dagheimilis fyrir börn starfsfólks stofnunarinnar. - Til sjúkrahúsa og læknisbústaða bætast við tvö ný viðfangsefni. Í fyrsta lagi viðfangsefni við Grensásdeild Borgarspítala endurhæfingarsundlaug, 20 millj. kr., sem skal vera framlag ríkisins gegn jafnháu framlagi annars staðar að til byggingar endurhæfingarsundlaugar, eins og ég sagði áðan, enda samþykki fjvn. gerð mannvirkisins. - Þá er það í öðru lagi viðfangsefni á þessum lið: DAS-Hrafnista, Hafnarfirði, 50 millj. kr. byggingarstyrkur vegna stofnkostnaðar sjúkradeildar samkv. reglum sem heilbrrh. setur. - Þá er það liðurinn ýmis heilbrigðismál. Á þeim lið hækkar viðfangsefni 109 Krabbameinsfélag Íslands og verður 25 millj. kr. í stað 23 millj. 316 þús., eða hækkun um 1 millj. 684 þús. kr. - Nýtt viðfangsefni bætist við Gæsluvistarsjóð: Samtök áhugamanna um áfengisvandamálið 3 millj. kr., og hækkar liðurinn til Gæsluvistarsjóðs í samræmi við það. - Þá hækkar og framlag til Stórstúku Íslands úr 2.4 millj. í 3 millj, kr. Við fjmrn. eru þær brtt., sem n. leggur til, að uppbætur á lífeyri lækki úr 2 milljörðum 90 millj. og 925 þú s. kr. og verði 1 milljarður 890 millj. 925 þús. kr., enda hafi verið áætlað riflega við frumáætlanagerð vegna þessa fjárlagaliðar. - Liðurinn Styrktarfé og ýmis eftirlaun, embættismenn, breytist á þá lund að í stað 22 millj. 760 þús. kr. í frv. kemur 32 millj. 420 þús. kr., en bent er á mistök sem hafa átt sér stað við afgreiðslu þessa liðar. Í prentuðu þskj. stendur þar heildartalan 32 millj. 120 þús. kr., en skal vera 32 millj. 420 þús. kr. og framlag til Salbjargar K. Aradóttur fyrrv. starfsmanns Alþingis skal vera 450 þús. kr., en ekki 150 þús. kr., eins og prentað var. Að öðru leyti er vísað til lista á þskj. - Liðurinn Styrktarfé og ýmis eftirlaun, ekkjur. Fyrir 15 millj. 800 þús. kemur 20 millj. 140 þús. kr. - Lækkað er framlag til liðarins 481 Útgjöld samkv. sérstökum lögum og heimildarlögum úr 150 millj. kr. í 100 millj. kr. - Þá kemur nýr liður 989, sem heitir: Vegna launamála með 11 milljarða 414 millj. kr., en fé þessu verður síðan deilt á milli hinna ýmsu stofnana sem hafa verið vanáætluð launagjöld vegna nýlegra kjarasamninga opinberra starfsmanna. - Viðfangsefni á lið 999 breytist á þann veg, að óvíss útgjöld lækka úr 900 millj. kr. í frv. í 500 millj. kr. - Þá bætist við nýtt viðfangsefni: Til samtaka opinberra starfsmanna 500 þús. kr. Að því er varðar Vegagerðina, þá er það helsta breytingin að niðurstöðutala á þeim fjárlagalið lækkar um 300 millj. kr. Er það í samræmi við það sem ég sagði áður um lækkun á bensíngjaldi og þungaskatti. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þann lið, hann verður ræddur hér sérstaklega síðar í sambandi við vegáætlunina. Hins vegar er sundurliðun á þskj. sem menn geta áttað sig á. Undir Flugmálastjórn kemur liður sem verið hefur á fjárl. undanfarin ár, en féll niður í frv. til fjárl. 1978. Það er 1 millj. kr. viðbót við liðinn og skal varíð í styrk til Flugmálafélags Íslands. Við lið 651 Ferðamál bætist nýr liður, þ.e. laun 11.7 millj. kr., sem er áætlaður launaliður Ferðamálaráðs og Ferðamálasjóðs. Ég sé ekki ástæðu til að skýra það frekar. Frá því er skýrt í grg. með fjárlagafrv., að væntanlegar séu lagabreytingar sem varða ferðamál. og er því nokkuð á reiki hvernig þessu verður háttað og lýsi ég því ekki frekar hér. Við iðnrn.: Liðurinn 207 Til eftirmenntunar í iðju og iðnaði er óbreyttur frá því sem er í fjárlagafrv., 12 millj. kr., en eftirfarandi skipting er gerð á viðfangsefninu: Til eftirmenntunar í rafiðnaði 6 millj., eftirmenntunar f málmiðnaði 3 millj. og til eftirmenntunar í ýmsum iðngreinum, sem skal skipt af iðnrn„ 3 millj. kr. - Liðurinn 301 Orkustofnun breytist á eftirfarandi hátt: Laun verða 378 millj. 604 þús. í stað 403 millj. 604 þús. kr. Önnur rekstrargjöld verða 397 millj. 816 þús. í stað 422 millj. 816 þús. kr. - Liðurinn Orkusjóður verður 2 milljarðar 75 millj. kr. í stað 2 milljarða 175 millj. kr. Breytingar á viðfangsefnum Orkusjóðs verða þær, að liðurinn 0105 orðast svo: Lán til jarðhitaleitar 300 millj. kr., og nýr liður bætist við og orðast svo: Lán til hitaveituframkvæmda 250 millj. kr. Þá er viðskrn. Liðurinn: Niðurgreiðslur á vöruverði verður 6 milljarðar 831 millj. kr. í stað 6 milljarða 531 millj. kr. Við fjárlaga- og hagsýslustofnun. Liðurinn Ýmis lán ríkissjóðs hækkar vegna vaxta í 3 milljarða 392 millj. 648 þús. kr. úr 3 milljörðum 311 millj. 229 þús. kr. og vegna lánahreyfinga út í 4 milljarða 515 millj. 291 þús. kr. úr 4 milljörðum 298 millj. 297 þús. kr. Ég hygg að ég hafi þá farið yfir helstu breytingar sem lagt er til að gera á útgjaldalið fjárlagafrv., að öðru leyti en því sem kemur fram á þskj. sem ég hef ekki við höndina og mun verða gerð nánari grein fyrir síðar. Brtt. þær, sem meiri bl. fjvn. hefur gert á tekjuhlið fjárlagafrv. eru á ýmsum stöðum, en ég minnist aðeins á þær, sem eru veigamestar. Lánahreyfingar inn verða 3 milljarðar og 100 millj. kr. í stað 2 milljarðar áður, hækka um 1100 millj. kr. Erlend lán lækka hins vegar úr 6 milljörðum 188 millj. kr. í 4 milljarða 866 millj. kr. Þá kemur inn nýr liður: Skyldusparnaður, sem er 1 milljarður kr. Þetta eru veigamestu breytingarnar sem verða á tekjuhlið frv., að öðru leyti en því, að innflutningsgjald af bensíni lækkar, eins og áður sagði, úr 4 milljörðum 660 millj, kr. í 4 milljarða 460 millj. kr. - Þá fellur niður liður sem ráðgerður var á tekjuöfluninni: Jöfnunargjald af sælgæti og brauðvörum 200 millj, kr., sem er á bls. 2. - Hér verður aftur sú breyting við sérstakt vörugjald, svokallað tappagjald, að fyrir 282 millj. kr. koma 425 millj. kr. og er það hækkun frá endurskoðaðri upphæð um 105 millj. kr. Áætlað er að 45 millj. af þeirri upphæð gangi til Styrktarsjóðs vangefinna. - Þá er veruleg hækkun sem verður á liðnum: Rekstrarhagnaður ÁTVR, fyrir 9804 millj, koma 11300 millj. Er gert ráð fyrir því í þessum áætlunum, að verð á áfengi og tóbaki geti hækkað um á milli 15 og 20%. Er þessi tala að sjálfsögðu áætlunartala, en er talin vera í samræmi við þessar tölur. - Eins og ég sagði áðan, tel ég þetta vera veigamestu breytingarnar og hirði ekki um að ræða það frekar nema sérstakt tilefni gefist til. Ég vil geta þess, að n. hefur ekki unnist tími til að kanna kjaramál hjúkrunarnema sérstaklega, þar sem erindi um það barst seint til n. og orkaði tvímælis. Það mál verður athugað betur síðar, og ef til greiðslu kemur. þá er fjárupphæð á lið fjmrn. sem nota má til greiðslu í því skyni. Verði þessar till. fjvn. og meiri hl. samþykktar munu heildarútgjöld ríkissjóðs nema um 138 1/2 milljarði kr. Tekjur ríkissjóðs munu nema um 139 1/2 milljarði kr. Tekjur umfram gjöld nema því um 1020 millj. kr., halli á lánahreyfingum er nm 670 millj. kr. og greiðsluafgangur um 350 millj. kr. Þá vil ég aðeins koma hér að þeim breytingum sem fjvn. leggur til að gerðar verði á heimildagrein svokallaðri, 6. gr. Lagt er til að XXVIII. lið verði breytt í þessa átt: Að fella niður eða endurgreiða aðflutningsgjald og söluskatt af eldsneytisaflstöðvum Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða. Er þetta vegna þess að líklegt er og nærri því víst, að Orkubú Vestfjarða tekur til starfa um næstu áramót og þarf þess vegna á þessari heimild að halda að því leyti til sem það tekur við verkefnum frá Rafmagnsveitum ríkisins. Þá eru till, um nýjar heimildir: 1. Að selja eignarhluta ríkisins í fasteigninni? Digranesvegi 12 í Kópavogi og verja söluandvirðinu til kaupa á hluta af fasteigninni Fannborg 7–9, Kópavogi, fyrir heilsugæslustöð, enda leggi Kópavogskaupstaður sinn eignarhluta í húsinu fram sem framlag til húsnæðiskaupa í samræmi við lög um heilbrigðisþjónustu. 2. Að ábyrgjast lán allt að 80 millj. kr. vegna kaupa eða smiði á nýrri Hríseyjarferju. 3. Að endurgreiða söluskatt af innfluttum sjúkrabifreiðum í tollnúmeri 87.02.43 svo og af ökutækjum, sem þegar eftir tollafgreiðslu verður breytt í sjúkrabifreiðar. Fjmrn. setur nánari reglur um framkvæmd þessa ákvæðis. 4. Að endurgreiða aðflutningsgjöld og söluskatt af sérbúnaði og tækjum til bifreiða sem þegar eftir tollafgreiðslu verður breytt i sjúkrabifreiðar. Fjmrn. setur nánari reglur um framkvæmd þessa ákvæðis. 5. Að endurgreiða þinglýsingar- og stimpilgjald vegna kaupa á Freyju RE-38. 6. Að endurgreiða þinglýsingar- og stimpilgjald vegna kaupa á m/s Akraborg. 7. Lagt er til að XX. Liður í fjárlagafrv. orðist svo: Að endurgreiða söluskatt af pípuorgelum sem keypt hafa verið fyrir Garðakirkju, Mosfellskirkju, Landakirkju og Stórólfshvolskirkju. 8. Að endurgreiða tekjuskatt af verðlaunafé Boris Spassky og Vlastimils Hort vegna skákeinvígis þeirra í Reykjavík 1977. 9. XVII. liður í 6, gr. fjárlagafrv. orðist svo: Að fella niður eða endurgreiða aðflutningsgjöld og söluskatt af efni til stofnlina fyrir 132 kw spennu og hærri, svo og af rafbúnaði í tilheyrandi útivirki og aðveitustöðvar. Fjmrn. setur nánari reglur um framkvæmd þessa ákvæðis. 10. Lagt er til að XXXVIII. liður í 6. gr, fjárlagafrv. breytist á þessa lund: Að gefa út fyrir hönd ríkissjóðs til sölu innanlands ríkisskuldabréf eða spariskírteini að fjárhæð allt að 3100 millj. kr. 11. Lagt er til að X L. liður breytist á þessa leið: Að stofna til tímabundins yfirdráttar á aðalviðskiptareikningi ríkissjóðs í Seðlabankanum á árinu 1978 vegna árstíðabundinna sveiflna í fjármálum ríkisins og semja um, ef með þarf, greiðslu yfirdráttarskuldar, eins og hún verður um áramótin 1977–1978, og um lánskjör. 12. Till. er um að XLIII. lið í 6. gr. fjárlagafrv. verði breytt á þennan hátt: Að taka lán vegna kaupa á fasteign nr. 57 við Auðbrekku í Kópavogi til afnota fyrir embætti bæjarfógeta i Kópavogi. 13. Að selja sendiherrabústaðinn í New York og verja söluandvirðinu til kaupa á hentugra húsnæði í staðinn og taka i því sambandi lán til 10 ára að fjárhæð allt að U.S. $ 210 000. 14. Að selja eignarhluta ríkisins í fasteignunum Þórustíg 7, Njarðvíkurkaupstað, og Bókhlöðustíg 4, Stykkishólmi. 15. Að festa kaup á veggmyndum í vinnustofu Jóhannesar S. Kjarvals listmálara að Austurstræti 12, Reykjavík, og taka nauðsynleg lán í því sambandi. 16. Að endurgreiða þinglýsingargjöld af afsali fyrir b/v Lárus Sveinsson SH-126, sem keyptur var frá Frakklandi á árinu 1977. 17. Að ábyrgjast lán allt að 30 millj. kr, vegna byggingar orlofsheimila á vegum Bandalags háskólamanna. 18. Að endurgreiða aðflutningsgjöld og söluskatt af efni til dísilstöðvar, aðveitustöðvar og orkuflutningsveitu fyrir Vestmannaeyjakaupstað. 19. Að taka lán allt að 170 millj, kr. vegna breytinga og endurbóta á r/s Baldri. 20. Að fella niður aðflutningsgjöld og söluskatt af þrýstivatnspípum vegna Elliðaárstöðvarinnar í Reykjavík. 21. Að festa kaup á Fiskræktarstöðinni við Grafarlæk til afnota fyrir Tilraunastöð háskólans í meinafræðum að Keldum og taka til þess nauðsynleg lán. 22. Að semja um og bæta tjón vegna fisksjúkdóma og taka til þess nauðsynleg lán. 23. Að heimila Hafnabótasjóði að taka lán til að mæta skaða af sjógangi sem orðið hefur við suðurströnd landsins. - Í sambandi við þessa till. vil ég taka það fram, að þótt hér sé lántökuheimildin bundin víð Hafnabótasjóð er það fyrir þá sök, að þegar hafa verið kannaðar skemmdir sem hafa orðið í stórum stíl á sjóvarnargörðum allt frá Grindavík og austur um með suðurströndinni og austur að Hornafirði. Aðrir skaðar, sem orðið hafa, hafa enn ekki verið kannaðir að fullu og ekki er séð að hve miklu leyti viðlagatrygging kemur inn til að bæta það mál. Mun því ríkisstj. taka það mál til athugunar síðar. 24. Að heimila Hafnarbótasjóði að taka lán allt að 50 millj. kr. til að létta greiðslubyrði hafnarsjóða af lánum samkv. reglum sjóðsins. Ráðh. skal gera till. til fjvn. um skiptingu fjárins og skal við skiptinguna hafa hliðsjón af tekjum og gjöldum hafnarsjóðs, framlagi sveitarfélaga til hafnarsjóðs, fólksfjölda og öðrum þeim atriðum sem áhrif hafa á greiðslugetu hafnarsjóðsins. Áður en ég lýk máli mínu vil ég geta þess, að ég hef ekki farið sérstaklega yfir lánsfjáráætlun ríkisstj., en ég vænti þess, að það verði gert hér af hæstv. fjmrh. Ég vil aðeins geta þess, að fjvn. hefur samræmt lánsfjáráætlun og fjárlagafrv. Herra forseti. Ég hef þá lokið að gera grein fyrir þeim brtt., sem fjvn. leggur fram að þessu sinni, og hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Fyrir 2. umr. um fjárlagafrv. var minni hl. fjvn., eins og kunnugt er, neitað um upplýsingar um áhrif breyttra forsendna á einstaka útgjaldaþætti frv., enda þótt hæstv. ríkisstj, hafi haft þær upplýsingar undir höndum um nokkurt skeið og þær verið ræddar á þingflokksfundum stjórnarflokkanna. Þetta, sem aldrei hefur áður gerst, varð til þess að minni hl. fjvn. ákvað að fresta útgáfu nál, þar til þessar upplýsingar hefðu verið látnar af hendi. En af hálfu meiri hl, n. kom fram við 2. umr., að minni hl. hefði verið ætlað að fá þessar upplýsingar fyrst í nál. meiri hl. sem útbýtt var eftir hádegi daginn fyrir 2. umr. Þessar upplýsingar og enn fremur niðurstaða um afstöðu hæstv. ríkisstj. til afgreiðslu fjárlagafrv. liggur nú fyrir, og hefur minni hl. n. nú fyrir 3. umr. gefið út nál. á þskj. 230. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um störfin í fjvn. milli 2. og 3. umr. Kosnar höfðu verið undirnefndir m.a. til að fjalla um lánsfjáráætlun og orkumál, ein veigamestu málin. Þær voru aldrei kallaðar saman og þau málefni, sem þær áttu að fjalla um, aldrei rædd í fjvn. Ákvörðun meiri hl. n. um hvernig skyldi afgreidd áætlun um fjárfestingu, rekstur og alla afkomu Pósts og síma var sýnd einum fulltrúa minni hl. eftir að næstsíðasta fundi n. lauk s.l. laugardag. Ég held að ég ræði ekki frekar starfshætti í n. að þessu sinni. N. sjálf er líklega réttari vettvangur til þess. En um of sækir í það horf, að einstök erindi eru alls ekki rædd í n. allri eða undirnefnd þar sem bæði meiri hl. og minni hl. eiga sæti. En um þetta skal ég ekki hafa fleiri orð, en sný mér að þeim grundvallaratriðum sem ráða mestu um þróunina í afgreiðslu fjárlaga, þ.e.a.s. ytri ástæðum og áhrifum stjórnarstefnunnar. Á s.l. tveim árum, 1976 og því ári sem nú er að ljúka, hafa ytri aðstæður batnað mjög verulega. Á árinu 1976 hækkaði útflutningsverðlag um 18% í erlendri mynt og heildarverðmæti vöruútflutnings jókst um 36–37% í erlendum gjaldeyri. Gert er ráð fyrir að verðlag alls útflutnings hækki að meðaltali um 17– 18% í erlendum gjaldeyri á þessu ári frá árinu 1976 og að magni til um 13%, en þetta er verulega hagstæðari þróun en spáð var við gerð fjárlaga fyrir bæði árin 1976 og 1977. Þróunin hefur verið afar hagkvæm. Þjóðartekjur hafa verið meiri, hvort sem reiknað er í heild eða á hvert mannsbarn, en áður hefur verið um að ræða. En niðurstaðan í ríkisbúskapnum hefur samt sem áður verið sú, að aukin skattheimta með ári hverju til viðbótar við miklu hagstæðari þróun en nokkur hafði gert ráð fyrir hefur ekki dugað til þess að þeim árangri yrði skilað að grynnka á stórfelldri skuld ríkissjóðs við Seðlabankann, heldur hefur verið aukið við hana. Skuldin við Seðlabankann, sem nú nemur um 13,5 milljörðum kr. hefur sífellt hækkað, enda þótt skattlagning á landsmenn hafi verið við það miðuð að grynna á þeirri stórfelldu skuldasúpu sem stofnað var til á árinu 1975, þegar halli á ríkissjóði nam upphæð sem á núverandi verðlagi er jafngildi um 13 milljarða kr. Þrátt fyrir stóraukið verðmæti útflutnings, sem bæði á rætur að rekja til hækkandi verðlags og aukins magns, hafa erlendar skuldir þjóðarinnar verið stórauknar og nema nú 36% þjóðarframleiðslunnar í stað 22% árið 1973 eða eru 64% stærri hluti þjóðarframleiðslunnar en fyrir fjórum áður. Og fjárlagaafgreiðslan nú og lánsfjáráætlun er við það miðuð að á næsta ári verði enn teknir 20 milljarðar kr. að láni erlendis. Við þessar stórbættu ytri aðstæður, þegar þjóðartekjur á mann hafa aukist um 14% frá árinu 1972, hefur ríkissjóður þannig enn aukið skuldir sínar við Seðlabankann, og hafa verklegar framkvæmdir þó verið skornar niður, erlendar skuldir þjóðarinnar hafa vaxið og aldrei verið hærra hlutfall þjóðarframleiðslu en nú. Hér hefur ríkt óðaverðbólga, þótt verðlag innflutnings hafi einungis hækkað um 5–6% á ári s.l. 3 ár. Afleiðingarnar eru m.a. þær, að forsvarsmenn allra aðalatvinnuvega þjóðarinnar gera nú kröfur um sérstakar efnahagsráðstafanir til að tryggja áframhaldandi rekstur. Þetta er árangurinn af stjórnarsamstarfi Sjálfstfl.- og Framsfl. á kjörtímabilinu. Ríkisstj. þessara flokka er nú að afgreiða fjórðu fjárl. sín, nær fimm sinnum hærri að krónutölu en fjárl.ársins 1974, 55.1% hærri en núgildandi fjári., en það mun vera mesta hækkun fjárlaga milli ára sem átt hefur sér stað nokkru sinni, ef undan er skilin afgreiðsla fjárlaga fyrir árið 1975. Fjárl. hækka nú á einu ári um 50 milljarða kr. eða um nokkru hærri upphæð en nemur heildarupphæð fjárl. fyrir árið 1975, fyrir aðeins þrem árum. Þessi þróun er síðan básúnuð út í málgagni hæstv. fjmrh. sem árangur sérstakrar aðhaldsstefnu í fjármálum ríkisins. Það er síst að undra þótt skattþegnar í landinu segi: Heyr á endemi. Jafnvel borgarstjórnin í Reykjavík, sem ekki er ýkjafræg fyrir aðhaldssemi í útgjöldum, lætur sér nægja um 38% hækkun tekna í fjárhagsáætlun fyrir næsta ár og styðst við óbreytta tekjustofna, þegar hæstv. fjmrh. dugar ekki minna en 55% hækkun og lætur samþykkja stórfelldar nýjar skattálögur til að standa undir útþenslunni í ríkisrekstrinum. Einkenni þeirra fjárlaga, sem nú er verið að samþykkja og eru um 50 milljörðum kr. hærri en núgildandi fjári., eru hin sömu og hinna þriggja sem núv. ríkisstj, hefur staðið að: Heildarhækkun umfram almenna verðlagshækkun í landinu, nýjar skattaálögur, niðurskurður verklegra framkvæmda og enn aukinn þáttur rekstrarliða. Miðað við þær þjóðhagsforsendur, sem fjárl. næsta árs eru byggð á, mun hlutfall ríkisútgjalda af þjóðarframleiðslu verða hærra á næsta ári en í ár og einnig bærra en á árinu 1976, enda þótt þjóðarframleiðsla hafi aukist um 4,2% 1977 og muni samkvæmt þjóðhagsspá aukast um 3.5 – 4% á næsta ári. Samkvæmt nýjustu forsendum væntanlegra fjárlaga og niðurstöðutölum útgjaldahliðar munu ríkisútgjöld á næsta ári verða hærra hlutfall þjóðartekna en áður hefur þekkst, ef undan eru skilin árin 1974 og 1975, en þjóðarframleiðsla á næsta ári er áætluð 8.5% meiri en 1974. Ef hugað er að útþenslunni í skattheimtu ríkissjóðs með því að bera saman, hve mörg árslaun verkamanna fyrir 8 klst. vinnu í 50 vikur á ári hefur þurft á ári hverju miðað við kauptaxta verkamanna á viðkomandi ári, kemur í ljós, að árið 1974 námu slík árslaun verkamanna 533 þús. kr., en skattheimta ríkisins nam 35.8 milljörðum kr. Það þurfti því um 67 200 árslaun á verkamannataxta til að standa undir skattheimtunni. Á árinu 1977 nema árslaunin 1310 þús kr., en skattheimta ríkisins mun nema um 96.5 milljörðum. Í ár þarf því um 74800 árslaun á móti 67 200 1974. Skattheimta ríkisins jafngilti á árunum 1972–1974, að báðum meðtöldum, 66 900 árslaunum verkamanns fyrir 8 klst. vinnudag, en á árunum 1975 – 1977 72 800. Það er því sama hvernig málið er skoðað, útþenslan er staðreynd. En samtímis síaukinni skattheimtu og útþenslu fjárlaga umfram verðlags- og launaþróun hafa hinir veigamestu þættir verklegra framkvæmda rýrnað. Ef miðað er við byggingavísitölu annars vegar í nóv. 1973 og hins vegar í nóv. 1977 og fjárveitingar á fjárl. 1974 og á þeim fjárlögum, sem hér er verið að afgreiða, ætti t.d. framlag til byggingar grunnskóla að nema um 2700 millj. kr. á næsta ári í stað 1376 millj. kr. Upphæðin þyrfti að hækka um ríflega 96% til þess að vera jafngild. Framlag til iðnskóla þyrfti að vera 103 millj. í stað 63 millj., framlag til hafnarmannvirkja sveitarfélaga um 1530 millj. kr. í stað 1170, og voru þó 1974 að auki veittar fjárveitingar að jafngildi um 1360 millj. kr. á verðlagi í dag til sérstakra hafnarframkvæmda í Þorlákshöfn, Grindavík og Höfn í Hornafirði. Þegar ríkisstj., sem styðst við 70% þm., er að skila af sér í einhverju mesta góðæri, sem þjóðin hefur lifað, einhverjum hagstæðustu ytri aðstæðum, sem hér hafa þekkst, er árangurinn þessi: Hér ríkir óðaverðbólga og efnahagsöngþveiti samtímis því sem innflutningsverðlag hefur aðeins hækkað um 5–6% á ári s.l. þrjú ár. Þrátt fyrir síaukna skattheimtu og hagstæðari ytri aðstæður en skattheimtan var miðuð við hækkar sífellt skuld ríkissjóðs við Seðlabankann og vaxtagreiðslur vegna þessara skulda munn nema 4700 millj. kr. á því kjörtímabili sem nú er að ljúka, eða 40% hærri upphæð en framlög ríkissjóðs hafa verið til hafnarframkvæmda sveitarfélaga á þessum sama tíma. Þrátt fyrir hærra hlutfall ríkistekna af þjóðarframleiðslunni en áður og sívaxandi skattheimtu miðað við þróun verðlags og launataxta minnkar sífellt framlag ríkisvaldsins til stuðnings sveitarfélögum við uppbyggingu hinna mikilvægustu framkvæmdaþátta. Þrátt fyrir síaukin framleiðsluverðmæti í sjávarútvegi vegna aukinnar framleiðslu og hæsta afurðaverð, sem þekkst hefur, er stjórnarstefnan að valda stöðvun fiskvinnslunnar svo sem í öðrum atvinnuvegum í landinu. Þegar slíkt skipbrot blasir við, algjört efnahagslegt öngþveiti í einu mesta góðæri sem þjóðin hefur lifað, grípa stjórnarflokkarnir til einnar afsökunar fyrir ófarnaðinum: kaupgjald hafi hækkað langt umfram verðmætaaukningu. Þetta er hin gamalkunna skýring atvinnurekendaflokka á öllum efnahagsvanda. Sú staðhæfing út af fyrir sig, að launaþátturinn megi ekki aukast umfram verðmætaaukningu á sama tíma, felur í sér eftirlætiskenningu og grundvallarboðskap kapítalismans um að friðhelgi gróðans sé grundvöllur og undirstaða þjóðfélagsins og að skerfur launafólks af þeim þjóðartekjum, sem fást fyrir störf þess, sé endanlega og eilíflega afskammtaðu.r af náð og miskunn atvinnurekenda og ríkisstjórnar þeirra. Það er hvorki staður né stund til að ræða þann boðskap hér, en sú skýring, að allt hafi farið í öngþveiti í góðærinu vegna þess að laun hafi hækkað umfram verðmætasköpun, er hið mesta öfugmæli. Ef athugaður er kaupmáttur kauptaxta, þar sem saman eru vegnir kauptaxtar verkafólks, iðnaðarmanna, verslunar- og skrifstofufólks og opinberra starfsmanna, kemur fram af tölum Þjóðhagsstofnunar að kaupmáttur þessa kauptaxta er lægri nú á árinu 1977 og verður lægri á næsta ári en á hvoru árinu 1972 og 1973 fyrir sig. Hér er ekki verið að miða við kaupmátt launa eftir launahækkunina 1974, heldur við tvö næstu ár þar á undan, taxtana áður en launahækkunin varð vorið 1974. Sé kaupmáttur kauptaxta settur sem 100 1972 var hann 101.1 1973, en verður einungis 91.4 á þessu ári og 96.8 á næsta ári, þegar komnar eru að fullu fram allar þær umsömdu kauphækkanir, sem nú er gert sem mest úr í málgögnum stjórnarflokkanna og þar talið að hafi verið svo miklar að þær hafi sett allt efnahagskerfið úr böndum. Staðreyndin er sú, að kauptaxtar hafa ekki á þessu ári og munu ekki á næsta ári ná kaupmátti áranna 1972 og 1973, þegar þjóðarframleiðslan og þjóðartekjurnar voru þó lægri en nú. Ef athuguð er þróun þjóðartekna á mann afraksturinn af þjóðarbúinu, kemur í ljós, að séu þjóðartekjur á mann taldar 100 1972 verða þær 110.8 á þessu ári og 114 á næsta ári samkvæmt þeim þjóðhagsforsendum sem fjárlagaafgreiðslan er byggð á. Þetta þýðir, að samtímis því að þjóðartekjur á mann hafa frá árinu 1972 til loka þessa árs aukist um 10.8% hefur kaupmáttur samanvegins kauptaxta launafólks lækkað um 8.6%. Ef kaupmáttur kauptaxta hefði breyst í réttu hlutfalli við þjóðartekjur á mann ætti kaupmátturinn nú að vera 21.1 % bærri en bann er eftir þá kjarasamninga sem gerðir hafa verið í ár. Sé miðað við árið 1973 er kaupmáttur kauptaxta í ár 9.6% lægri en 1973, en þjóðartekjur á mann hafa hækkað um 2.6% á sama tíma. Nú eru ekki allar umsamdar kauphækkanir komnar fram og e.t.v. kynnu einhverjir að halda að þetta snúist við á næsta ári. En hvað sýnir sú þjóðhagsspá sem byggt er á í fjárlagaafgreiðslunni sem hér fer fram nú? Hún sýnir að þegar komnar verða fram allar umsamdar grunnkaupshækkanir, verðbótahækkanir og þær verðlagsbreytingar, sem reiknað er með, verður kaupmáttur kauptaxta enn 3.2% lægri en 1972 og 4.3% lægri en 1973. Þjóðartekjur á mann verða hins vegar 14% hærri en 1972 og 5.6% hærri en 1973. Þegar þjóðartekjur á hvert mannsbarn í landinu hafa aukist um 14% árið 1978 frá árinu 1972 hefur kaupmáttur launataxta lækkað um 3.2% á sama tíma, og verða þá allar umsamdar launahækkanir ásamt verðlagsbótum komnar fram. Ef kaupmáttur kauptaxta hefði tekið sömu breytingum og þjóðartekjur á mann frá 1972 til loka ársins 1978 ætti kaupmátturinn að vera 17.8% hærri en hann verður þrátt fyrir þessar umtöluðu kauphækkanir. Sú kenning stjórnarflokkanna og sú afsökun, sem þeir hafa helst haft á lofti fyrir ófarnaðinum í efnahagsmálum þjóðarinnar í góðærinu, að launafólk hafi aukið svo mjög hlut sinn miðað við vinnuframlag, stenst því ekki, heldur hefur þróunin verið þveröfug. Þjóðartekjur á mann hafa aukist á sama tíma og kaupmáttur launataxta hefur minnkað, hvort sem miðað er við árið 1972, 1973 eða 1974 og þótt reiknað sé með öllum kauphækkunum, sem um hefur verið samið á þessu ári, og þeim sem eiga eftir að koma fram á næsta ári. Því síður verður þróun innflutningsverðlags kennt um. Verðhækkun innflutningsvöru hefur verið tiltölulega lítil miðað við verðhækkun innanlands. Verðhækkanir innanlands eru 56 sinnum meiri á ári en nemur breytingum á innflutningsverði í erlendum gjaldeyri. En eins og áður hefur verið getið hefur verð innflutningsvöru einungis hækkað um 5–6% á ári s.l. þrjú ár á móti 36% árið 1914. Þegar verðbreytingar innanlands eru nú 5–6 sinnum meiri en hækkun innflutningsverðlags geta landsmenn séð og gert sér í hugarlund, hvað mundi gerast í því efnahagsástandi sem nú ríkir, ef innflutningsverð hækkaði um 36% í erlendum gjaldeyri á einu ári, eins og gerðist árið 1974, í stað 5–6%, eins og verið hefur s.l. þrjú ár. Nei, ófarnaðurinn í efnahagsmálum í góðærinu, óðaverðbólgan og ógöngur í ríkisfjármálum verða ekki rakin til neins annars en markvissrar verðbólguræktunar hæstv. núv. ríkisstj. Allar ráðstafanir og aðgerðir stjórnarflokkanna í efnahagsmálum og almennt í málefnum ríkissjóðs hafa verið þess eðlis, að þær hafa beinlínis kynt undir verðbólgunni og hafa jafnan valdið meiri vanda en leystur hefur verið. Hér má nefna, að til að standa undir litt skipulagðri fjárfestingu hafa gengdarlaust verið tekin erlend lán svo að greiðslubyrði þjóðarinnar hefur aldrei verið jafnmikil, en engar ráðstafanir hafa verið gerðar til að tryggja heilbrigðan sparnað innanlands. Fyrirtæki hafa í mjög stórum stíl sloppið við alla skattgreiðslu, en afrakstri þeirra verið varið í hvers kyns verðbólgufjárfestingu. Í óðaverðbólgunni leitar það fjármagn almennings, sem er umfram daglega neyslu, í hvers kyns verðtryggingafjárfestingu, í steinsteypu og varanlegum neysluvörum. Þjónustugjöld opinberra stofnana hafa hækkað langt umfram almennt verðlag í landinu. Vextir hafa verið stórhækkaðir og keðjuverkunin í óðaverðbólgunni kallar sífellt á nýjar vaxtahækkanir. Þrátt fyrir að framlög til nauðsynlegustu samfélagslegra framkvæmda hafi að raungildi jafnt og þétt verið skorin niður á fjárl. hefur stjórnarflokkunum ekki tekist að sjá um ríkisbúskapinn með þeim tekjustofnum sem ríkissjóður byggði á þegar þessir flokkar tóku við völdum, og hafa þjóðartekjur þó aukist á tímabilinu og þeir tekjustofnar því gefið meira af sér en áður. Sífellt hefur verið hætt við nýjum tekjustofnum og skattheimtan aukin. Fyrsta verk hæstv. ríkisstj. var að hækka söluskatt. Síðan hefur hver skattaaukningin rekið aðra. Viðlagasjóðsgjald, sem jafngilti 2 söluskattstigum og ætlað var til að mæta skakkaföllum af völdum náttúruhamfara, hefur verið hirt í ríkissjóð til að mæta skakkaföllum af óstjórninni í ríkisfjármálum. Mestur hluti olíugjalds hefur verið hirtur í ríkissjóð. Sérstakt vörugjald var lagt á til bráðabirgða, það er nú fastur tekjustofn og mun nema nær 6000 millj. kr. á þessu ári. Þetta gjald veltir síðan upp á sig álagningu í smásölu og heildsölu og söluskatti ofan á allt saman. Lagt hefur verið á sérstakt sjúkratryggingagjald, sem nemur í ár tæpum 20f00 millj. kr. og er nú fest í skattheimtukerfinu með ákvörðun stjórnarflokkanna um tvöföldun þess á næsta ári. Öll hefur þessi verðbólguræktun hæstv. ríkisstj. borið þann árangur sem nú blasir við: Óðaverðbólga þrátt fyrir að innflutningsverð hafi hækkað mjög litið. Gengi krónunnar hefur verið fellt og valdið stórfelldum verðhækkunum. Óðaverðbólgan innanlands og aukinn tilkostnaður umfram jafnvel hina miklu verðhækkun og verðmætisaukningu útflutningsafurða hefur síðan orðið stjórnvöldum tilefni til stöðugs gengissigs og víxlhækkunum í verðlagsmálum verði þannig tryggilega haldið í fullum gangi. Öll hefur þessi ráðsmennska svo leitt til þess, að nú ríkir hér efnahagsöngþveiti og upplausn í hinu mesta góðæri sem þjóðin hefur notið og fjárlög hækka nú á einu ári um 50 milljarða kr. eða um 55.1%. Þau eyðingaröfl verðbólgunnar, sem hæstv. ríkisstj. hefur ræktað með stefnu sinni og ráðstöfunum, koma í veg fyrir að svo stórfelldur búhnykkur sem þjóðinni hefur hlotnast vegna stórhækkaðs afurðaverðs og aukins sjávarafla dugir ekki til þess að halda í horfi kaupmætti launataxta, heldur hefur raungildi launa beinlínis rýrnað frá árunum 1972, 1973 og 1974, né heldur hefur þessi búhnykkur nýst þjóðinni til aukinna samfélagslegra framkvæmda, heldur dragast þær sífellt saman. Nú þegar verðlag útflutningsvöru og heildarafli er í hámarki stendur hæstv. ríkisstj. frammi fyrir afleiðingum stefnu sinnar og kemur ekki saman fjárlögum nema með enn nýrri skattheimtu. Til að brúa það bil, sem talið er vera milli tekna- og gjaldhliða fjárlagafrv. eftir endurmat á forsendum þess, er lagt til að lækka útgjöld um 3.7 milljarða króna. Þar af er helmingur leiðrétting á ofáætlun liðarins önnur laun og kemur fram í minni hækkun launaliða en ella. Þá er slegið á frest greiðsluhluta vanskilaskulda ríkisins við lífeyrissjóði, en sú skuld mun nema um 1100 millj, kr. Af beinum lækkunum áður áætlaðra framlaga úr ríkissjóði ber hæst lækkun framlags til Byggðasjóðs um 330 millj, kr. Þá hafa stjórnarflokkarnir valið ákveðinn hóp manna sérstaklega til að taka á sig að spara ríkissjóði 500 millj, kr, á næsta ári. Þar er um að ræða sjúklinga sem þurfa á sérfræðiþjónustu eða lyfjum að halda, Útgjöld þessa fólks eru aukin um hálfan milljarð króna á næsta ári. Það, sem á vantar að endar nái saman, er fengið með nýrri skattheimtu og enn frekari skuldasöfnun ríkissjóðs með þeim hætti, að ríkissjóður aflar sér vaxtalauss lánsfjár með skyldusparnaði gjaldenda sem hafa tekjur yfir ákveðnu marki. Þá er sjúkratryggingagjald, sem áður var lagt á til bráðabirgða, tvöfaldað og fest í tekjuöflunarkarfi ríkissjóðs. Flatur tekjuskattur til ríkissjóðs, 3800 millj. kr. á næsta ári, er hér festur í sessi, eins konar ríkisútsvar, og þar farið inn á tekjuöflunarsvið sveitarfélaganna. Þessi ákvörðun hæstv. fjmrh. í tekjuskattsmálum er athyglisverð þegar höfð eru í huga margendurtekin fyrirheit hans um lögfestingu nýrra og endurbættra tekjuskattslaga. Við 3. umr. um fjárl. haustið 1974 sagði hæstv. ráðh., að starfshópur mundi skila vafkostum í tekjuskattsmálum vorið 1975 og unnt yrði að taka endanlega ákvörðun um ný tekjuskattslög í síðasta lagi á þingi 1975–1976. Þessar hugmyndir um tekjuskattsálagningu voru sendar þingflokkunum vorið 1976, ári síðar en heitið var, og því þá lýst yfir, að þær yrðu lagðar fyrir í frv.-formi á því sama vori. En frv. var svo loks flutt á síðasta þingi eftir áramót og aldrei afgreitt og hefur ekki sést síðan. Þessi hrakfallasaga loforða um ný tekjuskattslög er með endemum, ekki síst þegar það er haft í huga, að hæstv. núv. fjmrh. flutti á síðasta þingi áður en hann tók við embætti frv. um ný tekjuskattslög, þar sem gert var ráð fyrir mjög verulegri lækkun ríkistekna með niðurskurði tekjuskatts. Nú þegar kjörtímabilinu er að ljúka og ekkert bólar á tekjuskattsfrv. kemur hæstv. ráðh. með till. um aukna tekjuöflun tif ríkissjóðs með þeim hætti að tvöfalda þann flata tekjuskatt sem sjúkratryggingagjaldið er. Álagning tekjuskatts með þeim hætti gengur þvert gegn því sem fulltrúar Sjálfstfl. hafa haldið fram að væri stefna flokks þeirra í tekjuskattsmálum, að hann sé ekki lagður á almennar launatekjur eða a.m.k. ekki á það sem kalla mætti þurftartekjur. Ljóst er að sá flati tekjuskattur, sem sjúkratryggingagjaldið er, er lagður á miklu lægri tekjur einstaklinga en hinn afmenni tekjuskattur, og við álagningu sjúkratryggingagjalds greiða hinir tekjulágu jafnháa skattprósentu og hinir tekjuháu og ekkert tillit er tekið til fjölskyldustærðar. Við álagningu á þessu ári greiða 58 110 aðilar tekjuskatt en 95 577 greiða sjúkratryggingagjald, þ.e.a.s. á 37 467 gjaldendur, sem höfðu lægri tekjur en svo að þeir greiddu tekjuskatt, er í ár lagt sjúkratryggingagjald. Og enda þótt nú hafi verið gert ráð fyrir lagfæringum á ákvæðum laga um sjúkratryggingagjald frá ákvæðum frv, varðandi álagningu á lífeyrisþega, þá verður mikill munur á fjölda þeirra, sem greiða almennan tekjuskatt, og hinna, sem greiða hinn flata tekjuskatt, sjúkratryggingagjaldið. Það er eftirtektarvert um stefnu stjórnarflokkanna, að þegar gjöld á sjúklinga eru hækkuð um 500 millj. kr. og tvöfaldaður er sá tekjuskattur, sem leggst á fjölda einstaklinga sem hafa lægri tekjur en svo að þeir greiði tekjuskatt, þá eru engar ráðstafanir gerðar gagnvart þeim 1600 fyrirtækjum sem velta um 160 milljörðum kr., en greiða engan eða svo til engan tekjuskatt til ríkisins. Þessi fyrirtæki, sem veltu á árinu 1976 meira en tvöfalt hærri upphæð en ríkissjóður, greiða engan eða nær engan tekjuskatt til ríkisins, og fyrirtækin greiða ekkert útsvar. Og engar till. eru gerðar um að af þeim verði neins frekar krafist nú. Það er því næsta fróðlegt, að á næsta ári er gert ráð fyrir að til viðbótar því, sem einstaklingar greiða í almennan tekjuskatt, greiði þeir í flatan tekjuskatt, sjúkratryggingagjald til ríkissjóðs, sem er 700 millj. kr. hærri upphæð en öll fyrirtæki í landinu eiga að greiða samtals í tekjuskatt til ríkissjóðs. Með tvöföldun sjúkratryggingagjaldsins nær ríkissjóður viðbótartekjum að upphæð nálega 2000 millj. kr. á næsta ári, og öðrum 2000 millj. nær ríkissjóður af einstaklingum með því að miða skattvísitölu við breytingar á framfærslukostnaði, en ekki á breytingar á meðallaunum, eins og gert hefur verið undanfarin ár, þegar framfærsluvísitala hefur hækkað meira en laun. Ég rakti það við 1. umr. um fjárlagafrv., að hæstv. núv. fjmrh. og hæstv. núv. félmrh. hafa á Alþ. lagt áherslu á þá stefnu, að skattvísitölu eigi að miða við breytingu meðaltekna, og þeirri reglu hefur verið beitt þar til nú, að blaðinu er snúið við þegar það reynist ríkissjóði hagkvæmara að miða við framfærsluvísitölu, en ekki við breytingu meðaltekna. Minni hl. fjvn. flytur ásamt hv. 5. þm. Vestf. till. um að skattvísitala skuli við álagningu á tekjur ársins 1977 miðuð við breytingar á meðaltekjum á árinu, þ.e.a.s. hækki um 42%. Tillaga stjórnarflokkanna um að auka álagningu tekjuskatts á einstaklinga um nær 4 milljarða kr. umfram áhrif kaupgjaldsbreytinga gengur þvert gegn þeim fyrirheitum sem hæstv. ríkisstj. gaf verkalýðssamtökunum s.l. vor um að auka kaupmátt launa með því að draga úr álagningu beinna skatta. Þær ráðstafanir, sem fyrr voru gerðar í þá átt, eru með þessum aðgerðum teknar til baka og miklu meira en það. Sú aukna skattheimta, sem stjórnarflokkarnir standa nú fyrir til að ná endum saman á fjárl., er sama marki brennd og fyrri skattheimturáðstafanir þessara flokka: Hún bitnar harðast á þeim sem minnstar hafa tekjurnar og þyngstu framfærslubyrðina. En gróðafyrirtækjum er með öllu sleppt. Hálft annað þúsund þeirra greiða ekkert eða svo til ekkert í tekjuskatt. Þau koma afrakstrinum undan með afskriftum og skattfrjálsum varasjóðstillögum. Ríkisútvarpið, hinn nýi flati tekjuskattur, kemur ekki við þau. Þeim er ekki einu sinni ætlað að greiða skyldusparnað. Engar ráðstafanir eru heldur gerðar til að fylgjast betur með söluskattsskilum þeirra. Heimilt er þó að lögum að nota til þess sérstaka peningakassa þar sem stimpluð væru inn söluskattsviðskipti, en sú heimild er ekki notuð. Það munar þó ekki svo lítið um hverja prósentu sem ekki er skilað af söluskatti. Ef sá söluskattur, sem skilað er, væri t.d. 95% af því sem raunverulega er innheimt af viðskiptavinum, þá vantaði nær 2 800 millj. kr. upp á full skil. En jafnvel heimild í lögum til að fylgjast betur með þessum skilum er ekki notuð. Skattheimta af sjúklingum og af launum almennings er stjórnarflokkunum nærtækari. Samtímis aukningu skattheimtu með beinum sköttum við afgreiðslu fjárl. er gert ráð fyrir verulegum hækkunum á þjónustugjöldum ríkisstofnana. T.d. er við það miðað í rekstraráætlun Pósts og síma, að afnotagjöld hækki um 40% 1. febr. n.k. og um 12% þar á ofan síðar á árinu, eða alls um 57% á næsta ári. Eins og áður hefur verið rakið, eru ytri aðstæður nú hagstæðari þjóðinni en nokkru sinni fyrr. Þjóðartekjur á mann eru í ár nær 11% hærri og verða á næsta ári 14% hærri en 1972, ef svo fer sem spáð er. Kaupmáttur kauptaxta er á hinn bóginn lægri í ár og verður á næsta ári lægri en 1972. Þrátt fyrir allt þetta hefur stjórnarstefnan leikið efnahagskerfið og hag ríkissjóðs svo, að nú er lagt til við afgreiðslu fjárlaga að auka enn skatta, en skera niður samfélagslegar framkvæmdir. Við þessa fjárlagaafgreiðslu er verið að láta almenning greiða þann hluta reikningsins af óstjórninni í efnahagsmálum sem varðar kostnaðinn við að krækja saman fjárl. fyrir næsta ár. Annar vandi efnahagslífsins er eftir skilinn. Þó svo vel ári, að verðlag og magn útflutnings sé í algjöru hámarki, hefur ráðsmennska hæstv. ríkisstj. og verðbólguræktun hennar undanfarin ár valdið því, að nú eru gerðar kröfur um aðstoð við alla aðalatvinnuvegi þjóðarinnar. Það hefur komið fram við fjárlagaafgreiðsluna, að þrátt fyrir álögurnar, sem hér er verið að samþykkja, og þá rýrnun kaupmáttar launa, sem þær valda, er gert ráð fyrir nokkuð annarri verðlagsþróun en núverandi aðstæður gefa tilefni til. Augljóslega er því gert ráð fyrir enn frekari aðgerðum. T.d. er upplýst að verð erlends gjaldeyris muni á næsta ári hækka um 18%, en það er um 50% meiri hækkun en verður á þessu ári. Aðferðir núv. stjórnarflokka við að leysa þann vanda, sem þeir hafa komið ríkissjóði í, liggur nú fyrir. Skattlagningin, sem gripið er til, bitnar einhliða á launafólki, og harðast er sótt að þeim sem minnst mega sín. Hugur þeirrar íhaldsstjórnar, sem nú fer með völd, stendur án efa til þess að leysa með svipuðum hætti þann vanda sem eftir er skilinn. Viðbrögð verkalýðssamtakanna og þeirra stjórnmálaafla, sem styðja þau, munu ráða úrslitum um það, hvort sú aðför að hagsmunum launafólks tekst eða ekki.



Herra forseti. Ég hef raunar litlu við það að bæta sem þegar hefur verið sagt í þessum umr. af hálfu okkar stjórnarandstæðinga. Afstaða okkar til fjárlagafrv, og þeirra aðgerða, sem það frv. boðar, kemur fram í ítarlegu nál. sem dreift hefur verið fyrir þessa umr. og frsm. minni hl. n., hv. þm. Geir Gunnarsson, gerði frekari grein fyrir henni í ræðu sinni áðan. Þá hefur einnig komið fram nú að undanförnu afstaða okkar stjórnarandstöðuþm. til þeirra örþrifaráða, sem ríkisstj. greip til svo að hún megi koma fjárl. saman, en þau örþrifaráð hafa verið lögð fyrir þingið nú milli 2. og 3. umr. fjárl. og hafa verið til umfjöllunar í þd. að undanförnu. Í afstöðu okkar minni hl. í fjvn. við 2. umr. kom fram, að afgreiðsla fjárl. væri með nokkuð óvanalegum hætti að þessu sinni. Að vísu er það ekki nýtt, að bíða þurfi eftir till. ríkisstj. þangað til síðustu dagana áður en fjárlög eru afgreidd. Hins vegar hafði það aldrei gerst áður, að fjvn. væri beinlínis neitað um upplýsingar um umfang vandans, þó að þær upplýsingar væru tiltækar hjá meiri hl. fjvn., eins og fram kom þegar nál. meiri hl. var dreift fyrir 2. umr. Á milli umr. hefur fjvn. hins vegar fengið -þær upplýsingar, sem um var beðið, en ekki fengust fyrir 2. umr. Á allra síðustu dögum fjárlagaafgreiðslunnar hefur fjvn. sem slíkri því verið gert ljóst, hvert væri talið vera eðli og umfang þess vandamáls sem við væri að etja við gerð fjárl. Þær upplýsingar bárust svo seint að eingöngu var hægt að meðhöndla þær í n. sem frásögn, en alls ekki sem grundvöll til aðgerða og athugana af hálfu n. sjálfrar. Minni hl. hefur því á allra síðustu dögum fengið að fylgjast með, en í raun réttri hefur honum ekki gefist neitt ráðrúm til afskipta af þeirri stefnumótun í ríkisfjármálunum sem felst í afgreiðslu fjárl. að þessu sinni. Afgreiðslan öll og sú stefna, sem þar er mörkuð, er því í einu og öllu afgreiðsla og stefnumörkun ríkisstj. og meiri hl. hennar hér á Alþ. og stjórnarandstaðan mun að sjálfsögðu haga afstöðu sinni í samræmi við það við lokaafgreiðslu málsins, sem væntanlega fer fram á morgun. Einstakar till., sem þm. stjórnarandstöðunnar kunna að bera fram nú við 3. umr., eru því ekki vottur þess, að þeir telji sig geta fallist á fjárlagaafgreiðsluna og heildarstefnu þá, sem í fjárl. er mörkuð, aðeins ef viðkomandi till. hljóta samþykki, heldur eru þær fluttar af hverjum og einum sem lokatilraun til þess að fá fram lagfæringar á einstökum áhugamálum viðkomandi þm. eða framfaramálum einstakra byggðarlaga. Ég vil aðeins taka það fram, áður en ég skil við þetta mál, að það, sem sagt hefur verið af hálfu okkar stjórnarandstæðinga í fjvn. til þess að mótmæla þeim vinnubrögðum sem viðhöfð hafa verið í n. á afgreiðslu fjárl., ber ekki að skilja sem svo, að því sé stefnt til hnjóðs samstarfsmönnum okkar í n. eða formanni n. Við þá höfum við átt gott og drengilegt samstarf um mörg mál, þó að skoðanir hafi að sjálfsögðu verið skiptar. Vitaskuld er það ríkisstj. sem ræður þessum vinnubrögðum. Það er hún sem ræður því, hvaða upplýsingar eru veittar um ýmsa veigamestu þætti fjárlagagerðar og hvenær þær upplýsingar koma fram, og hæstv. ríkisstj. hefur ekki aðeins dregið okkur stjórnarandstæðinga á slíkum upplýsingum, heldur einnig fulltrúa ríkisstjórnarflokkanna í nefndinni. Afleiðingarnar hafa m.a. orðið þær, að n. hefur reynst ófært að fylgja þeim starfsreglum sem hún sjálf þó setti sér með samþykktum í upphafi. Þannig var ráðgert að sérstök undirnefnd fjvn. færi fyrir hönd n. rækilega í saumana á till. ríkisstj. um lánsfjáráætlun og kynnti síðan niðurstöður sínar á fundi n., eins og á við um fjöldamörg önnur mál sem undirnefndir eru kjörnar til að kanna. Þetta var hins vegar ekki gert. Undirnefnd fjvn. um lánsfjáráætlun hefur engan fund getað haldið og lánsfjáráætlunin sjálf því litið sem ekkert verið rædd í n. Til þess hefur ekki gefist tími. Og ég vil taka það sérstaklega fram, að þar er ekki við meiri hl. n. að sakast. Meiri hl. var fyrir sitt leyti reiðubúinn til þess að ræða málið eins og samþykktin um vinnubrögð u. gerði ráð fyrir. Hins vegar gat ríkisstj. ekki fullnægt þeim sameiginlegu óskum fjvn. sem komu fram í þessari afgreiðslu. Því hefur lánsfjáráætlunin, einn mikilvægasti þáttur í efnahagsstefnumótun ríkisstj. við afgreiðslu fjárl., farið nær athugunarlaust í gegnum fjvn., og eru þar þó fjölmörg atriði sem við fjvn: menn hefðum gjarnan viljað spyrja um, en ekki gefist ráðrúm til að fá svör við. En þetta er því miður ekkert einsdæmi. Það var einnig önnur n. sem kosin var í fjvn. og átti að fjalla um orkumál. Sú n. átti að fjalla um veigamikil atriði. Hún átti m.a. að fjalla um hvaða viðbrögð ætti að taka upp vegna ástandsins við Kröflu. Hún átti t.d. að fjalla um erindi ýmissa byggðarlaga um framkvæmdir í orkumátum, þ. á m. erindi stjórnar Orkubús Vestfjarða. Ýmis byggðarlög gerðu út sérstakar sendinefndir til þess að ræða slík mál við fjvn. og þá fyrst og fremst undirnefnd hennar. En undirnefnd fjvn. um orkumál hefur aðeins haldið einn fund. Hún hefur aðeins hlýtt á eitt erindi. Enginn annar fundur hefur verið boðaður í n., engar afgreiðslur á þeim nefndarfundi og engin till. um afgreiðslur þar gerð. Meira slíkt væri hægt að telja upp, þó að ekki væru kjörnar formlega undirnefndir til þess að fjalla um slík mál. Þar mætti minnast á fjárfestingartillögur Pósts og síma, þar mætti minnast á málefni RARIK og Orkustofnunar o.fl., o.fl. sem lítill sem enginn tími hefur gefist til þess að ræða í fjvn. Og þessi afgreiðslumáti hefur oft tekið á sig broslegar myndir, svo sem leikurinn með óviss útgjöld í fjárlagafrv., en þau voru í upphafi áætluð 900 millj. kr., síðan var við skoðun talið fært að lækka þau um 200 millj., síðan var skoðað aftur og var talið fært að lækka þau um 400 millj. og foks var búið að koma þessari upphæð, sem upphaflega var áætluð 900 millj. kr., niður í 100 millj, eftir þrjár eða fjórar yfirferðir. Og ekki tók betra við á síðasta degi fjárlagaafgreiðslunnar, því að nú fyrir nokkrum klukkustundum barst fregn um það, að enn vantaði að taka tillit til ákveðinna atriða í sambandi við fjárlagagerð sem kostað gætu 200 millj. kr. Var þá ekki hægt að skera niður óvíss útgjöld öllu frekar, svo að grípa varð til annarra ráðstafana í þeirra stað sem má ætla að sé álíka mikið að marka og niðurskurðinn á þessum útgjaldalið sem borið hefur heitið: Óviss útgjöld. Forsendur fjárlagaafgreiðslunnar nú eru annars þær sömu og sett hafa svip sinn á allar fjárlagaafgreiðslur núv. hæstv. ríkisstj. þegar allt hefur verið komið í óefni nokkrum dögum áður en Alþ. hefur átt að fara í jólafrí hefur jafnan verið rokið til á síðustu stundu og samþykktar bráðabirgðatillögur um viðbótarálögur, nýja skattheimtu, sem ætlað var að gilda aðeins til bráðabirgða, en ekki reynst tök að fella niður. Þannig hafa fjölmargir nýir tekjustofnar, sem aðeins hafa átt að vera bráðabirgðaúrræði, verið teknir upp og reynst vera varanlegir tekjustofnar fyrir ríkissjóð. Þannig hefur t.d. við ákvörðun skattvísitölu ávallt verið valin sú leið í tíð núv. ríkisstj. að marka hana þannig, að hlutfall beinna skatta af tekjum aukist miðað við ráðstöfunartekjur þegar verðlagshækkun hefur verið meiri en kauphækkun, eins og verið hefur undanfarið við fjárlagaafgreiðslu. Þá hefur skattvísitalan verið hækkuð í samræmi við áætlaða meðaltalshækkun launa með þeim afleiðingum, að samverkandi áhrif verðhækkana og ákvarðana um skattvísitölu hafa leitt til þess, að kaupmáttur ráðstöfunartekna hefur lækkað. Nú er spáð, að þetta snúist við, að kauphækkun á yfirstandandi ári verði 42–43%, en almennar verðlagshækkanir hins vegar 31% eða um það bil. Þá er umsvifalaust snúið við blaðinu og skattvísitalan ákveðin til samræmis við verðhækkunarspár. Afleiðing af þessum skollaleik við skattborgarana á þessu eina ári, árinu 1978, er aukning á tekjuskattsheimtu sem nemur 2000 millj. kr. Með slíkum aðferðum er lagður á aukinn tekjuskattur um 2000 millj. kr. Vörugjald var, eins og menn muna, upphaflega lagt á með brbl. Að vísu heitir það enn „tímabundið vörugjald“ í lögum, þótt búið sé að endurnýja gjaldið tvívegis og eigi nú að gera það í þriðja sinn. Hér er því ekki lengur um tímabundna skattheimtu að ræða eins og áformað var í upphafi, heldur varanlegan skattstofn, sem ekki var til áður en núv, hæstv. ríkisstj. tók við völdum, en hún hefur búið til. Á næsta ári mun aðeins þessi eini nýi skattur skila ríkissjóði 6000 millj. kr. í tekjur. Ofan á þær tekjur bætast svo tekjur af auknum söluskatti sem ríkissjóður hefur beinlínis af vörugjaldinu, en söluskattur kemur ofan á vörugjald, eins og kunnugt er. Má því reikna með að tekjur ríkissjóðs af vörugjaldinu, bæði í formi vörugjalds og söluskatts, nemi ekki lægri fjárhæð en 7000 millj. kr. En gjaldabyrðin á vörukaupendur á Íslandi er meiri en þessu nemur, því að hæstv. viðskrh. hefur heimilað heildsölum og smásölum að leggja heildsölu- og smásöluálagningu sína ofan á vörugjaldið, þannig að vöruseljendur hafa beinlínis hagnast um stórfé á þessari nýju tekjuöflun ríkissjóðs. Ef áætlað er varlega má gera ráð fyrir að aukin gjaldabyrði á neytendur í þessu þjóðfélagi sé ekki minni en um 9000 millj. kr., ef allt er tínt til sem fylgir vörugjaldsheimtunni. Ég hef tvívegis gert tilraun til að fá þessu breytt með því að flytja brtt. við afgreiðslu frv. um vörugjald, þess efnis, að ekki væri heimilt að leggja heildsölu- og smásöluálagningu ofan á vörugjaldið. Þessi till. hefur í hvorugt skiptið fengist afgreidd, en í bæði skiptin hefur hæstv. viðskrh. haft góð orð um að hann mundi beita sér fyrir því, að þetta yrði sérstaklega athugað. Hvort sem sú athugun hefur farið fram eða ekki, þá er niðurstaðan alltént sú, að engu hefur verið hreytt og heildsölum og smásölum í landinu verið leyft að hagnast um þúsundir millj. á þessari nýju skattheimtu ríkissjóðs. Er það auðvitað fráleitt, að þó að ríkissjóður þurfi á meiri tekjum að halda, þá sé þannig farið að við þá tekjuöflun, að ákveðnir aðilar í þjóðfélaginu hagnist talsvert og jafnvel stórkostlega á slíkum tekjuöflunaraðferðum ríkissjóðs. Annað nýtt gjald, sem lagt hefur verið á, er sjúkratryggingagjaldið sem fyrst var lagt á í fyrra. Þá var það miðað við 1% álag ofan á útsvarsgjaldstofn og átti aðeins að vera takmarkað gjald. Nú hefur það verið hækkað í 2%, og er áætlað að það skili ríkissjóði um 3800 millj. kr. á einu ári. Hér er um að ræða algerlega nýja tekjuöflunarleið, eins og hv. þm. Geir Gunnarsson tók fram áðan, raunar um að ræða ekki aðeins nýjan tekjustofn, heldur tekjustofn sem áður hefur verið einskorðaður við sveitarfélög. Hér er um að ræða ríkisútsvar, brúttóskatt, veltuskatt ofan á almenn laun í landinu, sem kemur þeim verst sem hafa minnstar tekjur. Þá hefur söluskattur verið hækkaður á tímabilinu, eins og tekið var fram, viðlagasjóðsgjald tekið í ríkissjóð og jafnframt ríflegur hluti olíugjalds. Samanlagt nema þessar viðbótarálögur ekki lægri fjárhæð en um 17 000 millj. kr. aðeins á næsta ári. Skattheimta ríkissjóðs hefur verið aukin sem því nemur á ársgrundvelli á tímabili núv. hæstv. ríkisstj. Síðasta ríkisstj, var harðlega gagnrýnd á sínum tíma fyrir fjármálabúskap sinn, m.a. af þeim stjórnmálaflokki sem hefur forustu núv. ríkisstj. En núv. hæstv. ríkisstj. undir forustu Sjálfstfl. hefur svo gersamlega slegið öll fyrri met í gegndarlausum álögum og óráðsíu í ríkisfjármálum, að ef hún hefði látið sér nægja þá tekjustofna, sem síðasta ríkisstj. hafði, væru samanlögð skattgjöld landsmanna a.m.k. 17 þús. millj. kr. lægri á næsta ári en þau eru í fjárlagafrv., og er þá varlega áætlað, því að þá er eftir að reikna með fleiri aukasporslum, svo sem leyfisgjöldum á gjaldeyri, hækkun á innflutningsgjaldi af bílum, bensíngjaldshækkun, tilsvarandi þungaskattshækkun og hækkun á fleiri gjöldum sem núv. ríkisstj. hefur ýmist lagt á eða hækkað í valdatíð sinni, að ógleymdri þeirri aðferð sem hún hefur innleitt með því að gera sjúkleika fólks að sérstakri tekjuöflunarleið með gjaldtöku af sjúklingum fyrir lyf og sérfræðiþjónustu. Þegar á þetta er horft, hvernig gjaldendum hefur verið íþyngt, er því ekki að furða þótt kjör landsmanna hafi farið versnandi þrátt fyrir nokkuð jafna aukningu þjóðartekna á mann frá ári til árs á árabilinu 1572–1978, að einu ári undanteknu, eins og fram kemur í nál. minni hl. Tilraunir verkalýðshreyfingarinnar til að snúa þessari þróun við hafa umsvifalaust verið að engu gerðar af ríkisvaldinu. Dæmi um það er samkomulagið sem gert var í sumar um skattalækkanir. Annað dæmi er sú forsenda fjárlagafrv. sem fram kemur í því, að eftir upplýsingum Þjóðhagsstofnunarinnar er ekki gert ráð fyrir að umsamdar kauphækkanir komi að fullu til framkvæmda á næsta ári, og samkv. upplýsingum sömu aðila hafa þær ráðstafanir, sem til þess þarf að gera, enn ekki að fullu komið fram, þannig að þær ráðstafanir, sem fluttar hafa verið inn á Alþ. á undanförnum dögum, eru ekki allt það sem koma skal til þess að rýra kjör launþega í þessu landi, heldur er eitthvað meira á leiðinni, það er eitthvað meira í pokanum við óbreyttir þm, fáum ekki enn að Sjá. En það er ekki aðeins í fjárlagaafgreiðslunni sjálfri, sem slík stefna eða stefnuleysi kemur fram. Það kemur einnig fram í ýmsum öðrum ráðstöfunum ríkisstj., t.d. í lánsfjármálum, en lánsfjáráætlun er afgreidd samhliða fjárlagafrv. Nú er gert ráð fyrir að öflun lánsfjár á næsta ári verði samtals 20 milljarðar. Bróðurparturinn af erlendum lánum, sem taka á, fer í afborganir og vexti af þegar teknum lánum. Það er sem sé komið svo, að til þess að fleyta þjóðinni yfir afborganir og vexti af lánum sem hún hefur þegar tekið erlendis, telur hæstv. ríkisstj. nauðsynlegt að bæta við nýjum erlendum lántökum, enda er ástandið orðið slíkt, að u.þ.b. 25% af gjaldeyristekjum landsmanna fara nú í vexti og afborganir, 1/4 hluti af erlendu aflafé þjóðarinnar fer beinlínis í hendur útlendra banka, 1/4 hluti af gjaldeyrisfjáraflandi atvinnuvegum og atvinnufyrirtækjum er starfræktur í þágu útlendra bankastjóra. Sama máli gegnir um lántökuáætlanir hæstv. ríkisstj. á innanlandsvettvangi. Þar er m.a. gert ráð fyrir að hreyta yfirdráttarskuld ríkissjóðs við Seðlabankann í fast lán, svo að hægt sé að draga áfram á yfirdráttarreikning ríkissjóðs þar. Það er gert ráð fyrir að taka með valdboði mestalla þá peninga, sem lífeyrissjóðirnir, hinir frjálsu lífeyríssjóðir, hafa til ráðstöfunar og hafa gert það að verkum að hægt hefur verið að halda uppi nokkurri byggingarstarfsemi í landinu eftir að hið opinbera húsnæðismálakerfi hefur hrunið til grunna. Þessi stjórnsemi í lánsfjármálum, þessi verðbólguræktun, eins og hv. þm. Geir Gunnarsson tók fram, hefur aftur á móti flutt með sér brask með bæði íslenskan og erlendan gjaldmiðil og hugarfarsmengun, sem hefur komið fram í ýmsum allalvarlegum atburðum í þjóðfélaginu á undanförnum árum. Það mætti e.t.v. segja að það þyrfti ekki að kvarta svo ýkjamikið yfir því, þó að lán væru tekin, ef eitthvað kæmi í staðinn, ef eitthvað kæmi á móti sem skilaði þjóðarbúinu auknum tekjum. En lánin hafa ekki aðeins verið tekin til framkvæmda á borð við Kröfluframkvæmdirnar. Lánin á ekki aðeins að taka til kaupa á borð við kaupin á Víðishúsinu. Lánin hafa einnig verið tekin sem beinn eyðslueyrir fyrir ríkið og ríkisstofnanir, fyrir þau lán höfum við ekkert fengið í staðinn. Ekki þarf að efa að ungir sjálfstæðismenn séu mjög vakandi í þjóðmálum og fylgist vel með hvað þar sé að gerast. Þeir eru án efa hollir sínum flokki, bæði safnaðarstjórn og flokkseigendafélagi og öllum öðrum. Það, sem helst er að frétta úr flokksstarfinu hjá þeim sjálfstæðismönnum nú, er að eftir þriggja ára stjórnarsetu hefur ungum sjálfstæðismönnum fallið slíkur ketill í eld, að þeir finna sig knúða til þess að taka upp sérstaka baráttu undir slagorðinu „báknið burt“. Þessa baráttu hafa þeir ekki talið þörf á að taka upp fyrr en nú, fyrr en ríkisstj. þeirra eigin flokks er búin að sitja að völdum í landinu á fjórða ár. Þessir ungu sjálfstæðismenn líta sjálfsagt á baráttu sína fyrir „bákninu burt“ sem heilaga krossferð, til þess gerða að frelsa íhaldshugsjónina úr greipum óartarinnar, með svipuðum hætti og þegar Ragnar loðbrók frelsaði Þóru borgarhjört úr prísundinni með því að leggja að velli orminn ógurlega. En sá munur er á hinum rómantísku dagdraumum hinna ungu sjálfstæðismanna og hinum óttalega veruleika, að framsókn íhaldsaflanna í þessa átt hefur orðið illa á í messunni. Þeir hafa nefnilega gert þau óttalegu mistök að fella Þóru borgarhjört, en ganga í eina sæng með lyngorminum ógurlega, sjálfu bákninu sem herförinni var stefnt gegn, og verður ekki betur séð en vel fari á með þeim hjónaleysum. Það liggur að sjálfsögðu alveg ljóst fyrir, að ef á að stokka upp í ríkisfjármálunum, ef á að leggja til atlögu við þann óvætt sem ungir sjálfstæðismenn eru að lýsa í samþykktum sínum, þá verður það ekki gert með einhverjum örþrifaráðum sem gripið er til á síðustu dögum þings áður en Alþ. er sent í jólafrí. Þetta krefst talsvert mikils og langs undirbúnings, því að staðreyndin er sú, að um 90% á fjárl. gera sig sjálf, hin 10% eru ákvörðuð við fjárlagaafgreiðsluna undir lokin og eru eina svigrúm sem þá er eftir til þess að skera niður eða spara eða auka aðhald. Ef ætti að ganga til móts við þær kröfur að beita sparnaði og aðhaldi í ríkisrekstrinum, sem ekki hefur þekkst, þá verður að byrja á því verki miklu fyrr en hæstv. ríkisstj. hefur gert í stjórnartíð sinni. Þá verður að byrja á því að skoða ekki aðeins fjárlagagerðina sjálfa, heldur fjölmörg önnur lög og samþykktir sem ákvarða stórar upphæðir sjálfkrafa á fjárlögum hverju sinni. Þetta hefur hins vegar ekki verið gert. Ég efa ekki að það kann að hafa verið fyrir hendi vilji hjá hæstv. ríkisstj. til að koma þessu í verk. Hæstv. ríkisstj. hefur ekki skort viljann til þess að gera ýmislegt gott. En hana hefur skort getuna til að standa við fyrirheitin í þessum efnum eins og fjölmörgum öðrum. Þess vegna stendur hæstv. ríkisstj. nú uppi í síðasta skiptið á kjörtímabilinu, sem hún leggur fjárlög fyrir Alþ., stendur uppi sönn að því að hafa árlega á valdaferli sínum lofað mjög ítarlegum og rækilegum endurskoðunum á ýmsum mikilvægum þáttum fjárl., en af einhverjum ástæðum ekki getað efnt þau loforð, ekki enn, þó að komið sé fram á síðasta ár fyrir kosningar, en orðið að bregða í staðinn á það ráð að bera fram á hverju þingi nýjar till. og ný frv. um tímabundnar hækkanir á skattheimtu, sem í meðförum ríkisstj. hafa reynst verða nýir tekjustofnar til frambúðar. Og enn er bætt í þann belg að þessu sinni.



Herra forseti. Áratugum saman hafa samgn. beggja þd., 14 þm. alls, haft mjög náið samstarf um úthlutun þess fjár sem látið er renna til flóabáta og vöruflutninga. Ég ætla að þessi samvinna hafi reynst vel, a.m.k. þykir engum ráðum ráðið, svo að vel fari, á þessu sviði, nema ákvörðun sé um það tekin af báðum nefndum í einni málstofu, helst með shlj. atkv. þó að út af því kunni að bregða í einstöku tilvikum er samstarf nm, í samvn. samgm. yfirleitt með ágætum. Það er venja að setja í fjárlagafrv. þá heildartölu flóabátafjár sem stendur í fjárl. hvers árs, en þessi tala hefur yfirleitt hækkað mjög verulega við þinglega meðferð málsins. Á fjári. þessa árs er heildartalan 152 millj. 500 þús. kr. Svo sem kunnugt er er sú stefna yfirlýst við þessa fjárlagagerð, að styrkja beri fjárhag ríkissjóðs og stuðla með öllu móti að efnahagslegu jafnvægi, sporna við útþenslu ríkisbúsins og ríkisútgjalda, spara helst eitthvað svo að um muni og hætta að safna skuldum erlendis og innanlands. Um allt þetta er gott eitt að segja. En mjög margir fjárlagaliðir eru þó með því marki brenndir, að það er hægara sagt en gert að halda þeim í horfinu, halda þeim í skefjum, hvað þá lækka til stórra muna, ef veita á sambærilega þjónustu við það sem tíðkast hefur á liðnum áratugum. Einn af þeim þáttum fjárlaga, sem jafnan stefna að mikilli hækkun árlega, eru þessi framlög til flóabáta og vöruflutninga. Fólkinu fjölgar, samskipti aukast og allir vilja og þurfa að komast leiðar sinnar, hvar á landinu sem þeir eiga heima. Þörfin til styrkja af þessu tagi er að vísu dálitið mismunandi eftir veðri og færð, ef svo má segja. Ég get sem dæmi nefnt hvernig eitt bréf, sem við fengum af Vestfjörðum, byrjar. Það hefst á þessum orðum, með leyfi hæstv. forseta: „Heiðraða samvinnunefnd samgöngumála. Þeim gaf guð sem þurfti, varð mér að orði er ég fór að athuga hvernig síðasta styrk frá n. er varið, sem og leiddi til þessa bréfs. Var ég þá með í huga s.l. vetur, sem mætti kalla í annálum vetur hinn snjólausa.“ Samvn, samgn, hafa að vanda borist mörg erindi sem um hefur verið fjallað á nokkrum fundum. Á nefndarfundi hefur verið venja á undanförnum árum að kalla forstjóra Skipaútgerðar ríkisins til þess að gefa ýmsar upplýsingar. Nú var sá háttur hafður á, að á fundina var kölluð n. manna, hin svokallaða flóabátanefnd, er samgrh. skipaði með bréfi, dags. 17. jan. 1977, til að gera athugun á rekstri og þjónustu flóabátanna. Þessa n. skipa eftirtaldir menn: Halldór S. Kristjánsson deildarstjóri í samgrn., og er hann formaður n., Guðmundur Einarsson forstjóri Skipaútgerðar ríkisins, Tómas H. Sveinsson viðskiptafræðingur, Jón Helgason alþm., formaður samgn. Ed., og Friðjón Þórðarson alþm., formaður samgn. Nd. Alþ. Flóabátanefnd þessi hefur haldið marga fundi og safnað ýmsum gögnum, gert ýmsar athuganir, en hún hefur ekki enn þá lokið störfum til fulls. Ég sagði að mörg erindi hefðu komið á borð okkar nm. Er þar fyrst að nefna hina stærri flóabáta, svo sem Herjólf, Akraborg, Baldur, Fagranes og Drang. Allir þessir bátar hafa sent umsóknir og ársreikninga og aðrar skýringar og gögn. Einnig hafa margir smærri aðilar sent umsóknir. Það eru aðallega þeir sem gera út snjóbifreiðar og önnur farartæki til vetrarflutninga á hinum ýmsu leiðum um gervallt landið. Umsækjendur að þessu sinni eru rúmlega 40 eða svipuð tala og undanfarin ár. Það má segja að sameiginlegt sé flestum umsækjendum, sem halda uppi ferðum við óblíð skilyrði að mörgu leyti, að hagur þeirra er þröngur. Í þessar ferðir verður að hafa farartæki, sem á má treysta. Þau verða að vera sterkbyggð og þau eru þess vegna dýr, bæði í innkaupum og rekstri. En til þeirra verður oft að kalla fyrirvaralaust, ef bráðan vanda ber að höndum. Og ekki er um það að deila, að þau veita ákaflega mikilvæga öryggisþjónustu, sem í raun og veru verður ekki metin til fjár, þó að mikið fé þurfi til að halda henni uppi. Ég vil sérstaklega taka fram að fjárveitingar þær, sem hér er um að ræða, eru aðallega rekstrarstyrkir. Þó hefur verið talið rétt að reyna að veita nokkurn stuðning þegar um endurnýjun dýrra farartækja er að ræða og þar sem sérstök fjárhagsleg áföll hafa dunið yfir eða skuldabyrði er lítt bærileg að dómi nm. Allir slíkir styrkir eru einu nafni nefndir stofnstyrkir í þessu nál. Nál. um framlög til flóabáta og fólks- og vöruflutninga frá samvn. samgm. er á þskj. 240. Verður nú í fáum orðum vikið að samgöngum þessum, eins og þeim er hagað í byggðum landsins, eins og venja hetur verið á undanförnum þingum. Ég nefndi þá fyrst Norðurlandssamgöngur. Þar er Norðurlandsbáturinn Drangur, sem árum saman hefur annast ferðir og flutninga á Eyjafjarðarhafnir, gerður út frá Akureyri, fer um Hrísey, Ólafsfjörð, Siglufjörð og til Grímseyjar. Þessi bátur er nú orðinn 18 ára gamall. Útgerð hans hefur gengið vel, enda þar dugmiklir menn að verki, en eins og að líkum lætur þarf nú að fara að huga að endurnýjun skipsins. Í bréfi frá framkvæmdastjóra segir svo m.a.: „Á næsta ári hef ég hugsað mér að kaupa allverulegan hluta af þeim varahlutum sem þarf til endurbyggingar vélarinnar. Sjálf endurbyggingin vonast ég til að megi bíða eitthvað. Lestunar- og losunarútbúnaður bátsins er orðinn mjög lélegur. enda báturinn orðinn 18 ára. Í stað spils, sem er orðið mjög slitið, og bómu væri æskilegt að fá krana. Krani með 5 tonna lyftu getur kostað óniðursettur 3.5 millj. kr. Skrúfu bátsins þarf að endurnýja áður en langt um líður. Mun það kosta eftir verðlagi í dag um 2 millj. kr.“ Þetta er sýnishorn af því, hvernig tekið er til orða í þeim bréfum sem okkur hafa borist frá hinum stærri flóabátum. Við töldum því nauðsynlegt að láta útgerð Drangs hafa nokkurn stofnstyrk auk venjulegs hækkandi rekstrarstyrks. Um Eyjafjörð gengur hin svokallaða Hríseyjarferja milli Dalvíkur og Hríseyjar. Þessi ferja sinnir mikilvægu hlutverki. Hún er einnig, eins og Drangur, komin til ára sinna og þarf að endurnýja hana, eins og vikið er að í fjárlagagerðinni, að ég sá hér í dag. Við höfum því ákveðið nokkurn stofnstyrk í því tilviki einnig. Þá eru styrktar flugsamgöngur við Grímsey nú sem fyrr. Það þykir sjálfsagt að styrkja þetta nyrsta byggðarlag okkar lands, bæði með ferðum báta og flugvéla. Þá eru nokkrar snjóbifreiðar á Norðurlandi sem fá styrk, og nefna má einnig hina þróttmiklu flugbjörgunarsveit á Akureyri sem fær nokkurn styrk, þó að flugbjörgunarsveitir eða björgunarsveitir séu yfirleitt ekki styrktar á þessari grein fjárlaga. Þá vík ég að Austfjarðasamgöngum. Á því svæði er enginn stór flóabátur, en Mjóafjarðarbátur annast reglubundnar ferðir milli Mjóafjarðar og Norðfjarðar og er í raun og veru eina samgöngutækið við Mjóafjörð mestallt árið. Í Mjóafjarðarhreppi mun eiga heima á fimmta tug manna, svo að það þykir sjálfsagt að styrkja þessa einu leið sem Mjófirðingar hafa til sambands við samgöngukerfi landsins. Þar er eins og víðar verið að kaupa nýjan bát í stað gamals báts sem þar var í förum. Við reynum að styrkja þetta nýja samgöngutæki bæði með því að veita rekstrarstyrk og einnig nokkurn stofnstyrk. Við, sem heimsóttum Mjóafjörð s.l. sumar, sjáum ástæðu til að gera okkar til að styðja þetta vinalega byggðarlag. Á Austurlandi eru fjallvegir margir og háir, eins og kunnugt er. Telja Austfirðingar þrjár meginheiðar, þ.e. Fjarðarheiði, sem mun rísa 620 m yfir sjó, Oddsskarð, sem mælist 705 m yfir sjó, og Lónsheiði, 389 m yfir sjó. Fjarðarheiði hefur lengi verið talin einn erfiðasti fjallvegur landsins. Um Oddsskarð er það að segja, að þar voru tekin í notkun á þessu hausti göng, en þó er þess að geta, að þau lækka ekki þennan háa fjallveg, sem er einn allra hæsti fjallvegur landsins, nema um tæpa 100 m. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið, eru þau í 607 m hæð Eskifjarðarmegin, 629 m hæð Norðfjarðarmegin, en hæst í miðjunni 632 m yfir sjávarmál. Að öðru jöfnu lítum við nm. í samvn. samgm. svo á, að þegar endurbætur eru gerðar á einhverri leið, þá eigi styrkir að lækka að sama skapi, a.m.k. ef endurbæturnar eiga að skila árangri. En það kann þó að vera, að á þessum leiðum hvíli þungi frá liðnum árum sem rétt er að lyfta nokkuð undir þannig að svipta ekki styrknum af öllum í einu. - Um Lónsheiði er svipaða sögu að segja. Þar hefur vegur verið gerður um Hvalnesskriður, og það ætti að muna eigi litlu, þar sem Lónsheiði er mjög erfiður fjallvegur þótt hún sé ekki hærri en það sem ég áðan greindi. En hvað sem þessu liður hefur verið talið nauðsynlegt að styrkja áfram flutninga og ferðir á öllum þessum fjallvegum, ekki síst þar sem verið er að kosta til nýrra farartækja, eins og raunin er bæði á Fjarðarheiði og Lónsheiði a.m.k. Ég vík þá aðeins að Suðurlandssamgöngum. Við, sem búum annars staðar á landinu, viljum telja að samgöngur á Suðurlandi séu harla góðar. Þó er það svo, að þar er mikið hafnleysi til sjávarins og um langleiðir að ræða á landi. Því hefur það tíðkast árum saman að veita nokkurn styrk til vöruflutninga til hinna hafnlausu byggða í Skaftafellssýslu, og látum við þar af hendi rakna svipaða fjárhæð og á liðnum árum. Þá er þess að geta, sem snertir Suðurland, að Vestmannaeyjaskipið Herjólfur bættist í hóp flóabáta á s.l. ári og gerir nú heldur betur strik í reikninginn. Gamli Herjólfur var gerður út af Skipaútgerð ríkisins og átti áreiðanlega sinn þátt í þeim hallarekstri sem þar var jafnan. En um hinn nýja Herjólf, þótt það sé glæsilegt skip, er það að segja, að það varð fyrir miklum áföllum í rekstri á s.l. ári. Skipið er smíðað í Noregi, en við ábyrgðarskoðun komu fram gallar á skrúfuöxli sem orsökuðu algera rekstrarstöðvun skipsins frá 7. mars til 20. maí 1977 eða í 21/2 mánuð, og munar um minna þar sem umferð er jafnmikil og frá Vestmannaeyjum til lands. Við höfum því reynt að hlaupa þarna undir bagga, þótt það sé hvergi nærri nógu mikið miðað við þær fjárhæðir, sem þarna er um að tefla. Þá er að víkja örfáum orðum að Faxaflóasamgöngum. Eins og kunnugt er gerir hlutafélagið Skallagrímur út Akraborg á leiðinni frá Akranesi til Reykjavíkur. Þetta er fjölfarin leið að fornu og nýju. Það er mikið um flutninga að ræða á þessari leið. Geta má þess, að Akraborgin flutti á s.l. ári tæpa 40 þús. bíla og telja því þeir, sem að útgerð hennar standa, að hún hafi létt verulega af þjóðvegum landsins og væri ekki óeðlilegt að hún fengi verulega hækkun á fjárframlagi þegar af þeirri ástæðu. En um annan stuðning en venjulegan rekstrarstyrk til Akraborgar er ekki að ræða á Faxaflóasvæðinu að talist geti. Breiðafjarðarsamgöngur: Þar er Breiðafjarðarbáturinn Baldur gerður út. Hann á lögheimili og varnarþing í Stykkishólmi, heldur uppi reglubundnum ferðum milli Reykjavíkur og Breiðafjarðarhafna, einnig yfir Breiðafjörð til Flateyjar, um Breiðafjarðareyjar, til Barðastrandar, inn á Gilsfjörð og Hvammsfjörð. Baldur fer fastar áætlunarferðir og póstferðir allt árið um kring yfir Breiðafjörð. Einnig má geta þess, að Baldur hefur hlaupið í skarðið þegar Skipaútgerð ríkisins hefur þurft á að halda. M.a. fer hann iðulega til Vestfjarða. Geta má þess, að hann er m.a. að leggja af stað frá Reykjavík til Vestfjarða núna kl. 6 síðdegis í dag. Einnig hefur hann hlaupið í skarðið þegar Skipaútgerð ríkisins hefur orðið fyrir skakkaföllum, eins og t.d. þegar Herjólfur bilaði og varð úr leik á þessu ári. Á þessu svæði, Breiðafjarðarsvæðinu, er veittur styrkur m.a. til svokallaðs Langeyjarnesbáts, sem gengur frá Stykkishólmi um hinar byggðu eyjar Breiðafjarðar upp í Hnúksnes í Dalasýslu. Nauðsynlegt þykir að þessum tengilið sé haldið þarna áfram svo sem tíðkast hefur í mjög mörg ár. Loks eru veittir nokkrir smástyrkir til vetrarflutninga á Vesturlandi. Um Vestfjarðasamgöngur er eitt og annað að segja. Þar annast Djúpbáturinn Fagranes ferðir og flutninga um Ísafjarðardjúp og mjólkurflutninga til Ísafjarðar, m.a. frá Dýrafirði og Önundarfirði. En hagur bátsins er þröngur, eins og reyndar Baldurs og fleiri skipa af þessu tagi. Útgerð þessa skips hefur gert glögga grein fyrir sínu máli. M.a. segir svo í bréfi frá framkvæmdastjóra - með leyfi hæstv. forseta - um framtíðarhorfur Djúpbátsins: „Við núverandi aðstæður er ekki um að ræða nema ca. tveggja mánaða tímabil sem hægt er að reka bátinn hallalausan, þ.e. um ferðamannatímann. Í haust átti ég viðræður við Guðmund Einarsson forstjóra Ríkisskips um hugsanlega samvinnu Ríkisskips og Djúpbátsins að flutningum á vörum. Þær vörur, sem Ríkisskip flytti til Ísafjarðar, flytti Djúpbáturinn síðan á nærliggjandi hafnir. Ef það yrði hagkvæmt yrðu vörurnar að vera sem mest í gámum eða grindum, en Djúpbáturinn er ekki hagkvæmur til þeirra flutninga. Ástæðan er að sléttur fermetrafjöldi lestargólfs er of lítill, eins er lestarlúgan of lítil.“ Þannig eru vandamálin víða. Af þessum ástæðum hefur samvn. samgm. talið nauðsynlegt að veita nokkurn stofnstyrk, bæði til Djúpsbátsins og Breiðafjarðarbátsins. Á Vestfjörðum er einnig veittur styrkur til, að ég ætla, tíu snjóbifreiða sem fara um hina háu fjallvegi að vetrarlagi og annast flutninga á fólki og vörum. Einnig er veittur þar nokkur styrkur til svokallaðs Dýrafjarðarbáts, sem er lítill bátur, sem fer um Dýrafjörð, og svo mætti áfram telja. En ég læt þessu yfirliti lokið um hina einstöku landshluta. Samvn. samgm. ítrekar fyrri ályktanir sínar þess efnis, að umsækjendur sendi umsóknir sínar í tæka tíð á hausti hverju til n. ásamt glöggri skilagrein um rekstur, hag og horfur, unnin störf og áætlanir í þessum efnum. Svo sem áður er getið vinnur nú sérstök flóabátanefnd að því að gera athugun á rekstri og þjónustu flóabátanna. í skipunarbréfi til nm., sem ég vék að í upphafi máls míns, segir svo m.a.: „Nefndin skal athuga reikninga bátanna, sérstaklega hvað varðar launagreiðslur og annan útgerðarkostnað, svo og hvort tekjustofnar þessara aðila séu eðlilegir miðað við tilkostnað. Jafnframt er n. falið að kanna möguleika á endurskipulagningu samgangna til og innan einstakra svæða í því skyni að ná sem ódýrastri tilhögun flutninga fyrir samfélagið í heild með eða án opinberra styrkja.“ Að venju er það skilyrði sett fyrir því, að styrkur verði veittur og greiddur, að rekstri flóabátanna og annarra þeirra, er styrkinn hljóta, verði hagað þannig í samráði við rn., að þjónustan við landsbyggðina verði í senn hagkvæm og örugg. Með hliðsjón af því, sem nú hefur verið greint frá, leggur samvn. samgm. til að heildarfjárveiting til flóabáta, snjóbifreiða, fólks- og vöruflutninga samkv. þessum lið á fjárlagaárinu 1978 verði 244 millj. 890 þús. kr. og skiptist sú fjárhæð eins og greint er á þskj. 241, og mun ég nú í lok máls míns gera grein fyrir þeirri skiptingu.

Ég vil biðja hv. þm. að fresta máli sínu um stund, vegna þess að ég hafði boðað þingfund kl. 5, ef hv. þm. vildi fresta máli sínu í bili.

- [Frh.]