Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mig langar til þess að gera hér fyrirspurn til hæstv. ríkisstj. og þá sérstaklega til tveggja ráðherranna, hæstv. dómsmrh. og hæstv. kirkjumrh. Fyrirspurn mín er þessi: Hverjir hafa rétt til þess að ráðstafa leifum framliðinna manna hér á landi? Ég mun ekki og vil ekki tala um tilefnið til þess, að ég spyr um þetta. Það ættu allir að fara nærri um og skilja.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Herra forseti. Fyrirspurn þessi á ekki heima hér, þótt vera megi, að hv. 1. þm. Eyf. ætlist til þess, að dómsmrh. geti gefið hér greið svör við þessu. Ég tel, að það væri eðlilegast fyrir þennan hv. þm. að snúa sér til lögfræðings með þetta, sem gæti gefið honum svör við þessari fyrirspurn hans.

Forsrh. (Ólafur Thors) : Herra forseti. Mér hefur verið tjáð, að hv. 1. þm. Eyf. hafi komið hér fram með fyrirspurn til ríkisstj. og þá sérstaklega til hv. dómsmrh. og kirkjumrh. Ég átti í morgun alllangt samtal vegna þeirra atburða, sem gerzt hafa nú undanfarið, og er ég mönnum sammála um það, hversu smánarlegt og fyrirlitlegt athæfi það er, sem sumar persónur leika hér við mestu menn þjóðar vorrar liðna. Ég nota tækifærið, þótt ég sé undir sök að ósekju, og leyfi ég mér að segja þetta : Það mun vera meira en eitt ár síðan þingkjörin nefnd sneri sér til forsrh. með þau tilmæli, að bein Jónasar Hallgrímssonar skálds yrðu flutt hingað heim til fósturjarðar hans, og einkum var þetta gert vegna þess, að breyta átti kirkjugarði þeim, sem skáldið hvíldi í, í almenningsgarð. Í júnímánuði s. l. skrifaði Þingvallanefnd mér svo bréf og knúði fast á, að ég leyfði, að okkar hjartkæra skáld yrði flutt heim og herra Matthíasi Þórðarsyni þjóðminjaverði yrði falið að rannsaka þetta og flytja jarðneskar leifar skáldsins heim. Aðrir menn komust svo í þetta og þar á meðal herra Sigurjón Pétursson verksmiðjustjóri. Ég þarf svo ekki að lýsa þeim atvikum, sem hafa gerzt í máli þessu. Þau eru þjóðarskömm. Það var mikil dirfska af hv. 1. þm. Eyf. að hlaupa með þetta mál inn í þingið, en fyrir utan stjórnmáladeilur ættu okkar dýrmætustu eignir að standa og okkar heitt elskaða skáld. Mér finnst það hefði borgað sig fyrir þennan virðulega þm. að loka ekki augunum fyrir þessu.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. var ekki staddur hér, er ég gerði fyrirspurn mína, en ég býst við því, að ef hann hefði verið viðstaddur, þá hefði hann ekki í slíkum tón talað. Ég tel það hvorki ósóma né sóma, þótt ég beri fram fyrirspurn á Alþ. og ég ætlaði mér ekki að ræða þetta á hv. Alþ. En ástæðan fyrir fyrirspurn minni er sú, að nánir ættingjar dáins manns hafa beðið mig um að grennslast fyrir sig um það, hver réttur þeirra væri í slíku tilfelli. Hæstv. forsrh. getur kallað þetta hræsni, ef hann vill. Hæstv. dómsmrh. segist ekki vera lögfræðingur, en mér finnst nú, að hann ætti að geta gefið hér upplýsingar sem æðsti maður dómsmála í landinu. Ég neita mér um að ræða það mál, sem var leitt hér inn í umr. Auðvitað get ég kannazt við það, að þetta mál var orsök fyrirspurnarinnar, en ég hliðra mér hjá að ræða um það. Ég hefði haldið, að nánustu ættingjar ættu að ráða því, hvað gjört sé við leifar látins manns. Hæstv. dómsmrh. vísaði mér til lögfræðings, og ég get sagt það, að ég hef spurt marga lögfræðinga, en án árangurs. Og þess vegna fannst mér rétt að spyrja tvo æðstu menn í landinu, sem þessi mál heyra undir, ráða.

Forsrh. (Ólafur Thors) : Herra forseti. Ég gat ekki skilið, að fyrirspurnin ætti við annað mál en ég drap á áðan, og mér þótti vænt um að heyra, að þessi hv. þm. ætlar ekki að fjölyrða um það. Hins vegar mátti honum það ljóst vera, að hann mundi beina athygli manna að þessu máli og engu öðru, þótt það hafi ekki verið tilgangur hv. þm. að ræða þetta mál út af fyrir sig, eins og hann sagðist hafa ætlað, og hann hafi gert þessa fyrirspurn vegna þess, að nánustu ættingjar hafi óskað eftir að vita, hver réttur þeirra væri í þessum efnum. Hv. þm. segist hafa reynt að fá þessari spurningu svarað með því að leita til þekktustu lögfræðinga, en orðið fyrir vonsvikum og þess vegna komið hingað. Þá hélt ég nú, að þessi hv. þm. og aðrir, sem hafa athugað þetta mál, og mætti bæta við, að þeir, sem þessa samkundu þekkja, búist varla við, að svör við slíku geti komið í umr. á Alþ., heldur í viðræðum við þekktustu lögfræðinga, sem mér skilst, að hv. 1. þm. Eyf. hafi leitað til. Ég skal svo ekki frekar gera þetta að umræðuefni hér, en ég er sammála því, að nánustu ættingjar ættu að hafa mestan rétt í þessu efni, jafnvel þótt um alþjóðareign sé að ræða, eins og slíkan andans jöfur sem hér er um að ræða. Það mun ekki hafa verið rannsakað, hvort um slíka nána ættingja er að ræða, en ég vil leyfa mér að vona, að ég hafi ekki meitt tilfinningar neins náins ættingja, þar sem svo langt er liðið frá dauða skáldsins. Ég tel það náttúrlega mjög miklu máli skipta, hvort öld eða meira er liðið frá andláti eða nokkur ár. Það munu ef til vill vera skiptar skoðanir um það, hvað megi telja nána ættingja, en ég tel, að hér sé ekki um slíka að ræða, þar sem svo langt er um liðið.



Herra forseti. Ég geri þá skilyrðislausu kröfu til ríkisstj., að hún í ráðstöfunum sínum geri sér grein fyrir því, hvort l. heimili henni hennar gerðir, og vegna þess, að ég gat ekki fengið svör hjá lögfræðingum, sem ég leitaði til, hef ég borið þessa spurningu fram á Alþ., og það er ekki mín sök, að þessar umr. hafa gengið lengra en ég ætlaðist til. Ég spurði aðeins um þetta lögfræðilega atriði, sem ég fyrir mitt leyti verð algerlega að gera kröfu til, að æðsti maður dómsmála í landinu og æðsti maður kirkjumála í landinu geti svarað. Ég ætla enn algerlega að neita mér um það að tala um málið, sem hæstv. forsrh. minntist hér á hvað eftir annað í sínum ræðum, og það þurfti aldrei að koma hér neitt inn í umr.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Ég svara hv. 1. þm. Eyf. sem kirkjumrh., því að hann spurði mig sem slíkan. Það kom ekki til minna kasta að gera neinar ráðstafanir í slíku máli, sem fyrirspurn hv. 1. þm. Eyf. kemur við, og þess vegna hef ég ekki tekið þetta mál til athugunar. Hins vegar, ef hann hefði óskað að fá frá mér eða öðrum svör hér að lútandi, þá hefði hann væntanlega getað sýnt okkur þá kurteisi, liggur mér við að segja, að áður en þessi fyrirspurn kæmi hér fram, hefðum við átt kost á því að kynna okkur þessi efni og þar af leiðandi átt hægara með að svara. En eins og ég sagði áðan, hefur þetta mál ekki verið lagt fyrir mig, og þar af leiðandi hef ég ekki haft tækifæri til þess að kynna mér það og þá ekki heldur fær um að svara því að sinni.



Herra forseti. Ég skal aðeins geta þess, að ég fyrir mörgum dögum og oftar en einu sinni hef persónulega spurt hæstv. kirkjumrh. um skoðun hans í þessum efnum, en það fór þannig, að loks var ég neyddur til þess að bera þetta fram hér í opinberri fyrirspurn.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Ég hef aldrei orðið þess var, þó að hv. 1. þm. Eyf. minntist á þetta mál við mig, að hann bæri þetta fram sem fyrirspurn í því formi, sem hann nú hélt fram. Og þótt tveir menn hittist á götu og ræði eitthvert mál, - og ég skal viðurkenna að einhver orð hafa fallið um þetta milli okkar, - þá álít ég, að þar sé langt bil á milli, þegar menn ræða þannig saman og þegar gerð er fyrirspurn í því formi, sem hv. þm. hefur nú gert. Ef hv. 1. þm. Eyf. hefði verið áhugamál að fá svar við þessari fyrirspurn og ég hefði átt að standa til forsvars, þá hefði hann gjarnan mátt láta mig vita, að hann bæri fram þessa fyrirspurn.