Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. fjh.- og vlðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. fjh.- og viðskn. varðandi mál nr. 295, frv. til laga um breytingu á lögum um fjáröflun til vegagerðar. Þetta var samkomulagsmál í nefndinni og mælir hún með því að frv. verði samþykkt eins og það liggur fyrir. Undir nefndarálitið rita auk mín Svavar Gestsson, Kjartan Jóhannsson, Friðrik Sophusson, Guðmundur Bjarnason og Ólafur G. Einarsson.



Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um skipun nefndar utanþingsmanna sem hafi það verkefni að rannsaka deilur menntmrn. og fræðsluyfirvalda í Norðurlandsumdæmi eystra, en þessar deilur náðu hámarki þegar hæstv. menntmrh. vék fræðslustjóranum í Norðurlandsumdæmi eystra úr starfi fyrirvaralaust, auk þess sem deila þessi komst á nýtt stig, ef svo má segja, því nú er þungamiðja deilunnar sú hvort hæstv. ráðh. hafði næga ástæðu til að víkja fræðslustjóranum úr starfi, þ.e. hvort fræðslustjórinn hafi gerst sekur um háttsemi sem réttlæti brottvikningu. Við flm. þessa frv. höfum þá skoðun að hæstv. ráðh. hafi ekki haft næga ástæðu til að víkja fræðslustjóranum úr embætti sínu. Við fáum ekki séð að þessi embættismaður hafi brotið neitt það af sér í starfi sem réttlætir það að hann sé settur af með svo harkalegum hætti sem raun ber vitni. Um það er kannske ekki deilt í þessu máli að ráðherra hafi formlegt vald til að víkja manni úr embætti. Slíkt vald hefur ráðherra að mínum dómi. Hins vegar getur ráðherra ekki firrt sig ábyrgð á verkum sínum, slíkum stjórnvaldsaðgerðum. Hann getur ekki firrt sig ábyrgð á slíkum stjórnvaldsaðgerðum gagnvart alþm. eða öðrum þeim sem taka þátt í þjóðmálaumræðu, t.d. blöðunum og yfirleitt öllum frjálsbornum þegnum þessa lands. Ráðherra verður að þola gagnrýni og það að um verk hans sé talað og hann á engan rétt til þess að þeir sem óánægðir eru með verk hans þegi yfir því. Í þessu tilfelli er það hæstv. menntmrh. sem um er að ræða. Hann á engan rétt til þess að við Guðmundur Bjarnason, hv. 6. þm. Norðurl. e., þegjum yfir því að við séum óánægðir með hvernig hæstv. ráðh. hefur beitt valdi sínu, jafnvel þó við séum stuðningsmenn þeirrar ríkisstjórnar sem hæstv. ráðh. situr í. Hæstv. ráðh. eða forustumenn Sjálfstfl. geta ekki vitnað til þess að flokkur okkar Guðmundar Bjarnasonar sé í stjórnarsamstarfi með Sjálfstfl. og við báðir stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar sem við sannarlega erum. Mér finnst þess hafa gætt í málflutningi sjálfstæðismanna, þar á meðal hæstv. menntmrh., að við Guðmundur Bjarnason, hv. 6. þm. Norðurl. e., séum að gera tilraun til þess að rjúfa stjórnarsamstarfið þó við segjum skoðun okkar á einu embættisverki eins einasta manns. Er þetta sæmandi lýðræðislega hugsandi mönnum? Er það virkilega svo að sjálfstæðismenn telji að það varði alþm. sviptingu málfrelsis að vera í stjórn með þeim? Á maður að kaupa þá náð að vera í samvinnu við Sjálfstfl. því verði að afsala sér réttinum til að segja meiningu sína á embættisverkum ráðherra ef manni þykir mikið við liggja? Slíkt afsal mannréttinda kemur ekki til greina. Síst af öllu geta alþm. tekið á sig slíka kvöð því að þeir eiga að vera merkisberar málfrelsisins en ekki ónytjumælginnar og undansláttarins í málflutningi sínum. Sá alþm. sem þegir yfir því sem honum finnst skipta höfuðmáli og varðar kannske grundvallaratriði þeirrar stefnu sem hann aðhyllist, að ekki sé minnst á undirstöðu lýðræðis og mannréttinda og hvernig valdsmenn fara með vald sitt, slíkur alþm. er að bregðast skyldu sinni sem frjálsborinn maður og málsvari þess sem hann telur vera rétt. Því er það ljóst að við hv. 6. þm. Norðurl. e. erum í fullum rétti til þess að gagnrýna verk ráðherranna þegar okkur býður svo við að horfa, hvort sem það eru menn úr okkar eigin flokki, Framsfl., eða menn úr Sjálfstfl. eða hverjum öðrum flokki sem við kynnum að vera í stjórnarsamstarfi við. Þótt við séum stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar í löggjafarmálum - og ég legg á það mikla áherslu að menn veiti þessum orðum eftirtekt - höfum við ekki afsalað okkur réttinum til að gagnrýna ráðherra þá sem í stjórninni sitja, síst af öllu þegar um er að ræða ómengaðar valdsmannsaðgerðir en koma löggjafarmálum ekkert við, svo sem eins og það að embættismanni er vikið úr starfi eða ráðherra tekur einhverja aðra stjórnvaldsákvörðun sem orkar tvímælis eða er röng og því gagnrýnisverð. Sú skylda sem ég hef tekið á mig gagnvart núverandi ríkisstjórn er að verja hana vantrausti og vinna skipulega á vettvangi þingflokks míns að undirbúningi lagafrumvarpa og annarra þingmála og styðja slík mál þegar þau koma til afgreiðslu í þinginu. Hins vegar hef ég ekki afsalað mér réttinum til að gagnrýna embættisverk ráðherranna þar fyrir utan. Ég er ekki hirðmaður eða lendur maður neins ráðherranna og hef engum þeirra svarið hollustueið um fylgispekt við þá í embættisverkum. Ég styð þessa ríkisstjórn í löggjafarstarfi sem fær eðlilegan undirbúning og lýðræðislega málsmeðferð og ég ver þessa ríkisstjórn og ráðherra hennar vantrausti. Það er á þann hátt sem þm. styðja ríkisstjórnir í þingræðislandi. Þeir afsala sér ekki réttinum til að gagnrýna einstök embættisverk ráðherra. Það er mikill munur á vantrausti og gagnrýni. Ég ætla að hlífa hv. þingdeildarmönnum við að útskýra þann mun í orðum því allir sem sæti eiga í þessum sal þekkja muninn. Það er enginn alþm. svo fávís um rétt sinn og orðaskýringar og lögfræðileg hugtök að þeir þekki ekki muninn á vantrausti annars vegar og gagnrýni á embættisverk ráðherra hins vegar. Virðulegi forseti. Efni þessa frv. er að Hæstiréttur skipi fimm manna nefnd utanþingsmanna til að rannsaka í heild deilur menntmrn. og fræðsluyfirvalda í Norðurlandsumdæmi eystra. Enn fremur ber að kanna og ekki síður hvort menntmrh. hafi haft fullgildar ástæður til að víkja fræðslustjóra umdæmisins úr starfi, þ.e. hvort fræðslustjórinn hafi brotið eitthvað það af sér sem réttlæti brottvikningu. Þá er einnig gert ráð fyrir að nefndin athugi hvernig háttað er aðstöðu einstakra fræðsluumdæma til að framfylgja ákvæðum laga og reglugerða um framkvæmd sérkennslu og önnur atriði er snerta framkvæmd skólamálastefnu eftir því sem við verður komið. Verkefni nefndarinnar er vissulega umfangsmikið og ekki vandalaust. Ég hlýt t.d. að viðurkenna að það er ævinlega vandaverk að komast til botns í deilum milli manna, gera sér grein fyrir upphafi deilnanna og innihaldi þeirra, því sjaldan veldur einn þá tveir deila. Þó ég segi þetta almennt um deilumál milli manna hef ég þá skoðun að hlutlæg rannsókn á samskiptum menntmrn. og fræðsluráðsins geti leitt ýmislegt gagnlegt í ljós til að skilja þetta mál. Skilja innihald þessa máls, upphaf þess og hvernig það hefur þróast. Þetta tiltekna mál er ekkert ákaflega flókið og það er ekki óragamalt. En eins og komið er er nauðsynlegt að kanna þetta mál hlutlaust og hlutlægt, átta sig á aðdraganda þess og hvernig það hefur verið að þróast. Þessar deilur á milli fræðsluyfirvalda á Norðurlandi og ráðuneytismanna, fleiri eða færri, náðu hámarki við brottvikningu fræðslustjórans sem gerður er að syndahafri og fórnardýri í þessum skrifstofuýfingum í menntmrn. sem mér sýnist þarna vera á ferð. Og þá hlaut svo að fara að þessar deilur fá nýtt innihald, komast á annað stig, ef svo má segja, og það er einmitt í þessum punkti sem mér persónulega finnst að hæstv. ráðh. hafi síst getað réttlætt gerðir sínar. Hann fremur þarna embættisverk sem er óvenjuharkalegt, auk þess sem það er fátítt að skipuðum embættismanni sé vikið úr starfi yfirleitt, síst með þeim aðförum sem hæstv. menntmrh. beitti í þessu tilfelli. Hæstv. ráðh. er út af fyrir sig ekki skyldugur til þess að gera gælur við undirmenn sína, en þó svo sé ber honum skylda til að fara að lögum. Ég er þeirrar skoðunar að hæstv. ráðh. hafi ekki farið að lögum, ekki farið formlega rétt að þegar hann vék Sturlu Kristjánssyni úr embætti. Af þeirri ástæðu einni er aðförin að Sturlu harkaleg hvað sem líða kann misgerðum hans í starfi sínu sem fræðslustjóri sem ég tel persónulega að Sturla sé ekki sekur um. Það sem er sérstaklega aðfinnsluvert við embættisverk hæstv. menntmrh. í Sturlumáli er það að hann sniðgekk lögbundnar reglur. Hæstv. ráðh. fór blátt áfram rangt að. Hann fór ekki eftir réttum reglum. Hann braut beinlínis rétt á Sturlu Kristjánssyni, fór harkalega að honum, og þó eru til settar lagareglur sem ætlað er að vernda opinbera starfsmenn fyrir gerræðisverkum yfirboðara sinna. Þessar reglur er að finna í lögum nr. 38/1954, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Enginn vafi er á því að Sturla Kristjánsson í stöðu fræðslustjóra féll og fellur undir þessi lög. Honum ber réttur samkvæmt þessum lögum. Hann var skipaður í stöðu sína, hafði hlotið gilt skipunarbréf og fullnægði skilyrðum laga um að hljóta slíkt skipunarbréf. 4. gr. laga nr. 38/1954 segir að maður sem skipaður er í stöðu hjá ríkinu skuli halda henni þar til eitthvert tiltekinna atriða komi til og þessi atriði eru talin upp í sjö töluliðum: 1. Að hann brjóti svo af sér í starfi að honum beri að víkja frá. 2. Að hann fullnægi ekki embættisskilyrðum. 3. Að hann fái lausn samkvæmt eigin ósk. 4. Að hann hafi náð hámarksaldri. 5. Að hann flytjist í aðra stöðu hjá ríkinu. 6. Að skipunartími renni út ef skipun er tímabundin. 7. Að staðan sé lögð niður. Af þessum lestri er ljóst að aðeins eitt atriði getur komið til greina sem brottvikningarsök í máli Sturlu Kristjánssonar og það er að hann hafi brotið svo af sér í starfi að honum beri að víkja frá. Ég leyfi mér ekki aðeins að draga í efa að Sturla hafi brotið svo af sér í starfinu að honum beri að víkja frá, ég fullyrði að hann hefur ekki gert sig sekan um neinn þann verknað sem réttlætir brottvikningu á þeirri forsendu að hann hafi brotið af sér í starfi. Sturla Kristjánsson hefur engin afbrot framið því að hvað er afbrot í þessari merkingu? Það getur ekkert merkt annað en refsiverða háttsemi. Ef Sturla Kristjánsson hefði gert sig sekan um refsiverða háttsemi, misfarið með fé sem honum var trúað fyrir, sóað því eða eytt því í sjálfan sig var hann rækur úr starfi fyrirvaralaust en annars ekki. Hæstv. ráðh. fór ólöglega að í máli Sturlu Kristjánssonar. Uppi verður hann að sitja með það. Sama niðurstaða verður ef litið er á 7. gr. laga nr. 38/1954, en þar er gert ráð fyrir að stjórnvald, sem er ráðherra eða forseti Íslands, sem veitir stöðuna eða skipar í stöðu, geti veitt lausn frá henni um stundarsakir, eins og það er orðað, vikið manni úr stöðunni. M.ö.o.: það er opnuð leið fyrir ráðherra að víkja manni úr stöðu um stundarsakir. Þarna er vissulega gert ráð fyrir að ráðherra geti hróflað við manni í stöðu sinni, en hann verður þó að hafa nokkurn hemil á sér, hæstv. ráðh. Ráðherra getur sem sagt ekki rekið mann fyrirvaralaust nema um ærnar sakir sé að ræða, þ.e. refsiverð afbrot, eitthvað sem heyrir undir hegningarlögin. 7. gr. laga nr. 38/1954 hefur að geyma þessi hamlandi ákvæði á gerðir ráðherra. Þar segir vissulega að ráðherra geti vikið starfsmanni úr embætti eða "veitt lausn", eins og það er orðað í greininni, um stundarsakir. Og það eru taldar upp ástæður fyrir því að svo megi gera. Þar eru nefndar þessar ástæður helstar: 1. Óstundvísi eða önnur slík vanræksla. 2. Óhlýðni við löglegt boð eða bann yfirmanns síns. 3. Vankunnátta eða óvandvirkni. 4. Ölvun eða ósæmilegur hegðunarmáti. 5. Óreiða í bókhaldi og hvers kyns fjármálaóreiða. Nú er alveg ljóst að Sturla hefur ekki gerst sekur um óstundvísi og vanrækslu í því að halda fræðsluskrifstofunni gangandi. Hann er hvorki kunnur að vankunnáttu né óvandvirkni. Hann er ekki drykkfelldur og hann kann mannasiði. Hann er ekki sekur um fjármálaóreiðu eða skort á reglu í bókhaldi.

Hvað skeði á Þelamörk?

Ekkert af þessu kemur til greina. Ef eitthvað væri er það sú ástæða að hann hafi gert sig sekan um óhlýðni við yfirboðara sinn, hæstv. menntmrh. Og setjum nú svo að Sturla hafi óhlýðnast ráðherranum, þótt hann hafi engu stolið frá honum eða legið í fylliríi, þá ganga lögin ekki lengra en það að ráðherra var aðeins heimilt að víkja manninum frá um stundarsakir. Ráðherra vék í þessu tilfelli manninum ekki frá um stundarsakir. Hann rak hann fyrirvaralaust. Og ekki nóg það: Ráðherra braut þann rétt á starfsmanninum að hann eigi rétt til hálfra launa tiltekinn tíma vegna brottvikningarinnar. Og það sem verst var: Ráðherra sinnti ekki fyrirmælum 8. gr. laga nr. 38/1954 að mál hins brottvikna starfsmanns yrði þegar í stað rannsakað af kunnáttumönnum eða fyrir dómi til þess að komast að niðurstöðu um hvort rétt hafi verið að veita honum lausn að fullu eða láta hann aftur taka við starfi sínu. Aðfinnslur mínar í sambandi við þessa embættisfærslu hæstv. ráðh. eru framar öðru þær að ráðherrann virðir ekki rétt starfsmannsins eins og hann er ákveðinn í lögum. Ráðherrann gengur of fast fram og gætir ekki að réttri málsmeðferð. Eins og málum er nú komið er því ekkert undarfæri með það að þetta mál verði rannsakað í heild af hlutlausri nefnd utanþingsmanna. Hæstv. menntmrh. hefur sífellt verið að hamra á því og borið það fyrir sig að Sturlu Kristjánssyni sé opin leið samkvæmt 11. gr. laga nr. 38/1954 að bera mál þetta undir dómstóla, þ.e. að fara í skaðabótamál við ríkissjóð. Auðvitað er þessi leið til. En það er rangt, sem hæstv. ráðh. gefur í skyn, að þessi leið geti komið í staðinn fyrir ákvæði 8. gr. laganna um að mál hins brottvikna manns sé rannsakað af kunnáttumönnum, hvað þá að 11. gr. leysi ráðherra undan þeirri skyldu, sem á hann er lögð samkvæmt 7. gr. laganna, að áður en til fullrar lausnar komi skuli starfsmanni veitt lausn um stundarsakir. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til að mæla fyrir frv. í öllu lengra máli. Ég tel mig hafa greint frá meginatriðum þess að þetta frv. er flutt. Ekki leyni ég því að í þessu frv. kemur fram gagnrýni á gerðir hæstv. menntmrh. í tilteknu og afmörkuðu máli. Í afstöðu minni felst ekki vantraust á ráðherra, enda hefur vantraust sína sérstöku merkingu sem óþarfi er að útskýra fyrir hv. alþm. eins og þeir væru börn í lögum og lagaskýringum og þekki ekki rétt sinn sem frjálsbornir menn og ímyndi sér e.t.v. að þeir geti orðið einhvers konar hirðmenn eða svarabræður ráðherranna og sviptir réttinum til að gagnrýna ráðstafanir þeirra í stjórnarráðinu. Sú eina skylda sem ég hef tekið á mig í þessu stjórnarsamstarfi er að verja ríkisstjórnina og ráðherrana vantrausti og vinna samkvæmt þingræðisvenjum að því að undirbúa og samþykkja frv. og önnur þingmál sem samstaða er um milli stjórnarflokkanna. Þessa pólitísku skyldu mína hef ég rækt og það hefur ekki síður gert hv. 6. þm. Norðurl. e., en við frábiðjum okkur þá pólitísku firru að við höfum svarið einhverjum einstökum ráðherrum hollustueiða og séum sviptir réttinum til að finna að verkum þeirra. Virðulegi forseti. Ég mun ekki hafa þessi orð mín fleiri, en ég geri það að tillögu minni að þegar þessari umræðu er lokið verði málinu vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Hæstvirtur forseti. Ég flyt nú þegar við 1. umr. þessa máls till. til rökstuddrar dagskrár. Till. hljóðar svo: "Dómstólar eiga einir úrskurðarvald um það, hvort frávikning fyrrverandi fræðslustjóra Norðurlandsumdæmis eystra hafi verið réttmæt að lögum, sbr. 2. mgr. og 3. mgr. 11. gr. laga nr. 38/1954, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Fyrrverandi fræðslustjóri hefur þegar vísað máli þessu til meðferðar dómstóla í samræmi við þessa heimild, með stefnu útgefinni 12. febr. s.l. Menntmrn. hefur með bréfi dags. 5. febr. og ítrekað 9. febr. fallist í meginatriðum á hugmyndir fræðsluráðs Norðurlandsumdæmis eystra, er verða mættu til þess að bæta samskipti menntmrn. og fræðsluráðs. Í bréfum þessum lýsir ráðuneytið sig reiðubúið til þess að fallast á skipun nefndar, sem fjalla eigi um störf fræðsluráðs og fræðsluskrifstofu og samskipti þeirra aðila við menntmrn. Þá hefur ráðuneytið fallist á að umsóknarfrestur um stöðu fræðslustjóra Norðurlandsumdæmis eystra verði framlengdur að ósk fræðsluráðsins. Með vísan til framanritaðs telur deildin rétt að vísa máli þessu frá og tekur fyrir næsta mál á dagskrá." Í sjálfu sér er ekki þörf á að bæta hér miklu við. Till. skýrir sig sjálf. Nefnd eru þau atriði, sem ættu að duga til þess að hv. alþm. gætu greitt till. atkvæði sitt. Í fyrsta lagi er nefnt að dómstólar eigi einir úrskurðarvald um það, hvort frávikning fræðslustjórans hafi verið réttmæt að lögum. Í því sambandi er vísað í 2. og 3. mgr. 11. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Í 2. mgr. segir, með leyfi hæstv. forseta: "Rétt er þeim er vikið er úr stöðu að bera málið undir úrlausn dómstóla, enda fari rannsókn slíks máls að hætti opinberra mála. Stefna skal fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs." Fyrrverandi fræðslustjóri hefur þegar notað sér þennan rétt sinn með stefnu útgefinni 12. þ.m. eins og segir í rökstuddu dagskránni. Það sýnir, að hann hefur gleggri skilning á því en flm. þessa frv., hvaða leiðir eru eðlilegar fyrir hann að fara. Ég les það líka út úr þessari ákvörðun fræðslustjórans fyrrverandi, að hann kærir sig ekki frekar um leiðsögn þeirra, sem nota nú hans nafn í keppninni um atkvæði kjósenda í Norðurlandskjördæmi eystra, um leið og þeir eru að reyna að koma höggi á hæstv. menntmrh. Framangreindur skilningur, þ.e. að dómstólar einir eigi úrskurðarvald um réttmæti frávikningar, er áréttaður með ákvæðum 3. mgr. 11. gr. laganna en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: "Nú er stöðumissir úrskurðaður óréttmætur og fer þá um bætur til aðila eftir úrskurði dómstóla nema hlutaðeigendur hafi komið sér saman um annað." Af þessu lagaákvæði er ljóst að úrskurður um það, hvort frávikning fyrrverandi fræðslustjóra Norðurlandsumdæmis eystra hafi verið réttmæt að lögum, er einvörðungu í höndum dómstóla. Samkvæmt stjórnarskránni fara dómendur með dómsvaldið í landinu og þetta vald verður ekki af þeim tekið nema með stjórnarskrárbreytingu. Löggjafanum er því óheimilt að fara inn á svið dómstólanna t.d. með þeim hætti sem hér um ræðir, þ.e. með því að setja lög um tiltekið sakarefni sem dómstólum einum ber að úrskurða um á grundvelli þeirra réttarfarsreglna sem lög tiltaka. Önnur meginástæða fyrir dagskrártillögu þessari er að menntmrn. hefur þegar með bréfi dags. 5. þ.m. og ítrekað þann 10. fallist í meginatriðum á hugmyndir fræðsluráðs Norðurlandsumdæmis eystra, er verða mættu til þess að bæta samskipti ráðuneytisins og fræðsluráðsins og fræðsluskrifstofunnar. Fræðsluráðið hefur ekki tekið efnislega afstöðu til þessara bréfa ráðuneytisins, en í þeim kemur fram vilji ráðuneytisins til að fallast á skipan nefndar sem fjalla eigi um störf fræðsluráðs, þar með talin störf fræðsluskrifstofu, og samskipti ráðsins við menntmrn. Starf þessarar nefndar skyldi við það miðað að gera tillögur til ráðuneytis og fræðsluráðs um það hvernig samskiptum þessara aðila verði best hagað í framtíðinni. Þá hefur ráðuneytið einnig fallist á að umsóknarfrestur um stöðu fræðslustjóra Norðurlandsumdæmis eystra verði framlengdur að ósk fræðsluráðsins. Þetta eru þau rök sem dagskrártillagan byggir á. Fleira mætti auðvitað nefna, svo sem það að samkvæmt gildandi lögum hefur ráðherra vald til að víkja embættismanni frá störfum að fullu, án þess á undan sé gengin frávikning um stundarsakir. Þetta eru staðreyndir. Og þetta vald verður ekki tekið af ráðherra nema með breytingu á þeim lögum sem hér um ræðir, þ.e. lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Herra forseti. Ég þarf ekki að fara um þetta mál mikið fleiri orðum. Ég ræði ekki um ástæður þær sem lágu að baki þeirri ákvörðun hæstv. menntmrh. að víkja fræðslustjóranum úr starfi. Ég ræði heldur ekki hvort flm. frv. úr þingflokki framsóknarmanna séu að fremja einhver meiri háttar afglöp með flutningi þessa frv. sem stuðningsmenn núverandi hæstv. ríkisstjórnar. Á þessu stigi, og úr því sem komið er, kemur það ekki málinu við. Varnarræða hv. 1. flm. frv. áðan vegna þess að hann hefur glapist til að flytja þetta mál í frumvarpsformi inn á Alþingi breytir heldur ekki þeirri skoðun minni að flutningur þessa frv. er í hæsta máta óskynsamleg athöfn ef ekki hreinlega óþingleg. Dagskrártillaga mín er flutt með þeim rökum sem ég hef hér greint frá og þessi rök koma fram í till. sjálfri. Mér sýnist að Alþingi hafi þarfari málum að sinna en þessu. Auk þess er óþarft og óviðeigandi að ræða þetta mál hér frekar, þegar af þeirri ástæðu, að fræðslustjórinn fyrrverandi hefur valið máli sínu þann farveg sem eðlilegur er og lög segja til um, þ.e. hann hefur þegar stefnt hæstv. fjmrh. vegna málsins. Sérstök lagasetning er þess vegna misskilningur svo ekki sé fastar kveðið að orði. Því er þessi dagskrártillaga flutt, hæstv. forseti. Hún er skrifleg og afhendist hér með.



Virðulegi forseti. Í því sem ég segi hér mun ég ekki taka efnislega afstöðu til þess máls sem er til umræðu, brottvikningar fræðslustjóra Norðurlandsumdæmis eystra. Hins vegar sýnist mér að þeir hlutir hafi gerst nýlega sem kunna að leiða til þess að samþykkt svona frv. orki tvímælis og vísa ég þá til þess að fyrrv. fræðslustjóri mun 12. þ.m. hafa kært málið til dómstólanna. Það er því þegar komið í þeirra hendur. Ég vil, með leyfi forseta, vísa til hinnar merku bókar Stjórnskipun Íslands eftir Ólaf Jóhannesson. Þar segir: "Tiltekin störf eru dómstörf eðli sínu samkvæmt. Þau störf falla undir hugtakið dómsvald í 2. gr. stjórnarskrár. Með það vald fara dómendur og verður það almennt eigi af þeim tekið nema með stjórnarskrárbreytingu. Verkahringur dómstóla skv. 2. gr. stjórnarskrár setur því valdsviði löggjafans tiltekin takmörk. Löggjafanum er almennt óheimilt að ganga inn á svið dómstólanna og setja lög um ákveðið ágreiningsefni sem dómstólum einum ber að úrskurða um. Ef löggjafi færi að kveða á um það hvernig einstöku dómsmáli skyldi til lykta ráðið, svo sem að ákveðinn maður skyldi sekur fundinn um refsivert athæfi, að bú tiltekins aðila skyldi tekið til gjaldþrotaskipta o.s.frv., í stað þess að láta dómstóla kveða á um það í dómi eða úrskurða á venjulegan hátt, þá fengi slíkt ekki staðist." Nú er þetta mál óumdeilanlega orðið dómsmál. Það mun fara til Hæstaréttar. Er þá eðlilegt að löggjafinn fyrirskipi Hæstarétti að setja rannsóknarnefnd í mál sem er á leiðinni til Hæstaréttar? Mér þætti ekkert undarlegt þótt Hæstiréttur hafnaði þessu og teldi það ekki standast. Ég veit að þarna er breyting á orðin frá því að frv. var lagt fram og ég vil leyfa mér að spyrja hv. 1. flm. hvort hann hafi rætt þá stöðu sem er orðin t.d. við forseta Hæstaréttar og kannað hvort hann telur þetta almennt koma til greina. Ég sé á því mjög stóra vankanta vægast sagt.



Hæstvirtur forseti. Virðulegur forseti þessarar deildar hefur mælt fyrir frv. sem hann flytur ásamt með ræðumanni og fleiri hv. þm. og þarf ég ekki að endurtaka hans orð um ástæður þess að við flytjum þetta frv. Ég tel sömuleiðis óþarft að fara að nokkru ráði ofan í efnisatriði þessarar deilu sökum þess að málið hefur verið mikið til umfjöllunar undanfarna daga og enn fremur ítarlega rætt utan dagskrár í Sþ. fyrir stuttu. En í öllum þessum umræðum og allri þessari umfjöllun hafa okkur flm. ekki þótt koma fram haldbær rök fyrir því að hæstv. menntmrh. skyldi bregðast við sem raun bar vitni og vegna þess enn fremur að sá tími sem gafst til að ná sáttum eða samkomulagi og setja þetta mál í eðlilega rannsókn hefur ekki nýst sem skyldi. Það liggur fyrir að þrátt fyrir eindreginn vilja fræðsluráðs í Norðurlandi eystra til að ná samkomulagi við menntmrn. um rannsókn á málsatvikum og þrátt fyrir að sama fræðsluráð hafi gefið hæstv. ráðh. ítarlegan umhugsunarfrest, sent honum tillögur til lausnar málsins, stöðvað tillöguflutning á Alþingi þannig að hæstv. ráðh. gæti í ró og næði og án alls þrýstings hugsað sinn gang, liggur sú niðurstaða fyrir að ráðherra hefur ekki treyst sér til þess að verða við tilmælum fræðsluráðsins um rannsókn og með ákveðinni tilhögun. Það er fráleitt að halda því fram að hæstv. menntmrh. hafi fallist á tillögur fræðsluráðsins um rannsókn. Ég hef undir höndum svarbréf hæstv. menntmrh. til Þráins Þórissonar, formanns fræðsluráðs, dagsett 5. febrúar og þar kemur fram ótvírætt að það sem hæstv. ráðh. virðist tilbúinn til að fallast á er einhvers konar nefndarskipan til að kanna þessi samskipti óskilgreint og til að koma þeim í fastara horf með tilliti til framtíðar. Með öllu eru sniðgengnar í þessu svari hæstv. menntmrh. þær tillögur fræðsluráðsins um rannsókn á deilunni og meintum ávirðingum í garð fyrrv. fræðslustjóra sem auðvitað eru kjarni í þessari deilu. Þar af leiðandi er svar hæstv. menntmrh. sýndarmennskusvar að mínu mati og viðbrögð fræðsluráðsins gátu ekki orðið önnur en þau að hafna því. Þar af leiðandi er niðurstaðan sú eins og hún snýr við okkur alþm. sem flytjum þetta mál og væntanlega fleiri hv. alþm. sem fengið hafa undanfarna daga og undanfarnar vikur fjölda áskorana um að þessi mál verði rannsökuð og skipta þær tugum ef ekki hundruðum þær samþykktir, ályktanir og undirskriftir sem hingað hafa borist, m.a. til virðulegs forseta Sþ. og þm. fleiri kjördæma en Norðurlands eystra. Hæstv. ráðh. hefur sjálfur ítrekað sagt að öll kurl þurfi að koma til grafar í þessari deilu og hann geti ekki unað öðru en það verði upplýst að fullu. Þess vegna kemur það spánskt fyrir sjónir að hæstv. ráðh. skuli bregðast við og ýmsir mætir flokksbræður hans með þeim hætti sem raun ber vitni að verða nánast ókvæða við þegar lagt er til að Alþingi sjálft hlutist til um rannsókn. Ég tel að það geti ekki borið vitni um annað en slæman málstað eða einhver annarleg sjónarmið að bregðast við þingmálinu með þessum hætti, því þingmáli sem hér er flutt, tillögu um rannsókn. Að halda því fram að hér sé á ferðinni með einhverju móti óeðlileg tillögugerð er að mínu mati ekki réttmætt. Í fyrsta lagi liggur fyrir rétt rúmlega árs gamalt fordæmi þar sem ríkisstjórnin sjálf kaus að viðhafa þá tilhögun að leggja fram frv. og fela Hæstarétti að tilnefna menn í nefnd til að rannsaka tiltekið mál. Fordæmi um frumkvæði Alþingis í þessum efnum eru því miður fá og allt of fá að mínu mati, virðulegur forseti, og er ástæða til að hugleiða í framhaldi af þessum málum öllum hvort ekki sé nauðsynlegt að gera breytingar á þingsköpum Alþingis og jafnvel stjórnarskrá til að auðvelda Alþingi, þegar svo ber undir sem nú, að grípa til aðgerða og koma á fót rannsóknarnefndum til að fara ofan í viðkvæm og stór mál þegar nauðsyn krefst. En það er annað mál og verður ekki rætt frekar hér. Inn í þetta deilumál hafa ýmsir efnisþættir blandast sem ég sé ekki ástæðu til að gera sérstaklega að umtalsefni hér með hliðsjón af því sem ég fyrr sagði. Ég vil þó nefna að ég hef nú undir höndum ítarlega greinargerð frá fræðsluráði Norðurlandsumdæmis eystra þar sem farið er lið fyrir lið yfir hvert einasta atriði sem hæstv. menntmrh. sakaði fyrrv. fræðslustjóra um í umræðum hér á Alþingi og því svarað og að mínu viti því hnekkt að fræðslustjórinn hafi í þeim tilfellum brotið af sér eða með nokkrum hætti staðið óeðlilega að málum. Ég hef einnig undir höndum nýjar upplýsingar um stöðu sérkennslumála í þessu fræðsluumdæmi, Norðurlandsumdæmi eystra, og samanburð milli fræðsluumdæmanna. Það mál hefur einnig dregist inn í þessa deilu og því miður verður að segjast að nýjustu upplýsingar sem ég hef um stöðu þessara mála benda til þess að óréttlætið sé í raun mun meira en menn höfðu áður haldið og að talnaleikir hæstv. menntmrh. séu í raun enn þá fjær hinu sanna en við fyrstu sýn virtist. Þannig kemur það fram að í svari við fsp. minni hér á Alþingi virðist meðferð upplýsinga vera með þeim hætti, virðulegur forseti, að ekki verði við það unað. Ég mun ekki sjá mér annan kost en gera athugasemdir við virðulegan forseta Sþ. við valið tækifæri og fara fram á að þetta þskj., þskj. 319, svar við fsp. um stöðu sérkennslumála, verði unnið upp á nýtt. Þær tölur sem ég hef nú undir höndum um þjónustustig í þessum efnum benda til þess að í þessu þskj. sé svo stórkostlega dregið undan þeirri þjónustu sem höfuðborgarsvæðið nýtur vegna sérstofnananna sem hér eru staðsettar og látið líta svo út sem hlutur landsbyggðar sé í raun miklum mun betri en efni standa til að við það verður ekki unað. Eitt af því sem nú nefnd, sem við leggjum til í þessu frv., virðulegur forseti, að verði skipuð, hefði þurft að fara ofan í saumana á eru einmitt þessi mál. Það er rétt að leggja svo á það áherslu, m.a. vegna þeirra orða sem hæstv. forsrh. og hv. 9. landsk. þm. létu hér falla, að við gerum í okkar frv. ráð fyrir að rannsókn þessa máls verði miklum mun ítarlegri og víðtækari en hvað varðar ágreiningsefnin um starf fræðslustjórans eins og þær ávirðingar sem á hann eru bornar. Það verða menn að hafa hugfast þegar rætt er annars vegar um dómsrannsókn og hins vegar um rannsókn sem Alþingi hlutaðist til um að hér eru tveir ólíkir hlutir á ferðinni. Það sem fyrrverandi fræðslustjóri getur að sjálfsögðu gert er að höfða mál og þá snýst það mál eðli sínu samkvæmt fyrst og fremst um hans hlutdeild í því persónulega og þann rétt sem hann kann að hafa og örugglega á til bóta vegna brottvikningarinnar á sínum tíma. En við leggjum til að rannsóknin verði mun víðtækari og taki á þessari deilu í heild sinni og þessum samskiptum í heild sinni. Ég held að öllum sé ljóst sem eitthvað hafa kynnt sér þessi mál að slíkt er alveg óhjákvæmilegt og nauðsynlegt. Ég sé ekki, þó að fyrrv. fræðslustjóri fái í gegnum dómstólana einhverjar réttarbætur sér til handa, að traust komist á milli þeirra fjölmörgu aðila sem þurfa að vinna saman að skólamálum í landinu, að framkvæmd grunnskólamálanna í landinu, þó svo að þetta tiltekna atriði fengi einhverja niðurstöðu. Ég held að slíkur trúnaðarbrestur hafi orðið milli kennarastéttarinnar, þeirra sem fara með fræðslumálin úti í umdæmunum, og menntmrn. að þar þurfi mikið að koma til áður en grær um heilt. Svo að síðustu þetta, virðulegur forseti: Hér var boðuð og lögð fram tillaga um rökstudda dagskrá, frávísunartillaga, till. um að þetta mál fái ekki einu sinni venjulega þinglega meðferð, fái ekki að fara til nefndar eins og flm. hefur gert tillögu um og fái þar ekki skoðun. Hér er reitt hátt til höggs að mínu mati og ekki vel ígrunduð viðbrögðin þó svo að formaður stærsta þingflokksins sem sæti á á Alþingi, hv. 9. landsk. þm., hafi mælt fyrir till. Ég tel það í fyrsta lagi óeðlilegt með öllu yfir höfuð að rjúfa þá áralöngu hefð og þá samstöðu sem nær undantekningarlaust í allri þingsögunni er fyrir því að öll mál sem á annað borð eru þingtæk fái þinglega meðferð og skoðun. Ég verð að segja það alveg eins og er að það er býsna alvarlegt ef menn af pólitískum ástæðum reiða svo hátt til höggs að þeir ætla að neita máli sem virðulegur forseti þessarar deildar flytur um þinglega skoðun. Ég hef talið, og það er mín reynsla af því að starfa undir stjórn þessa ágæta forseta Nd., að hann eigi annað skilið af hv. þingdeild en að hún neiti frv. sem hann flytur um eðlilega þinglega skoðun. Ég held að hæstv. forsrh. hefði átt að lesa betur það þingmál sem hér er til umræðu áður en hann sté í ræðustól og hafði uppi efasemdir um að það væri réttmætt og þinglegt að flytja svona frv. vegna þess að fyrrv. fræðslustjóri hafi höfðað mál hvað varðar sín sérmálefni fyrir dómstólunum. Ég held að misskilningur hæstv. forsrh. felist í því að hér er Alþingi ekki með frv. að leggja til niðurstöðu í þessa deilu. Alþingi er ekki að úrskurða með lögum hverjar skuli verða lyktir deilunnar. Það væri að sjálfsögðu, sbr. það sem hæstv. forsrh. las upp úr frægri bók, alvarlegt og tilefni sérstakrar skoðunar. Hér er ekkert slíkt á ferðinni. Ég sé ekki að það geti brotið á nokkurn hátt í bág við hlutverk dómstólanna í landinu þó að Alþingi setji á laggirnar nefnd með aðstoð Hæstaréttar til að fara ofan í og rannsaka tiltekin efnisatriði máls. Það er tvennt ólíkt, annars vegar hvort Alþingi með lögum skipar niður deilunni og ræður lyktum hennar og gengi þar með inn á verksvið dómstólanna, og hins vegar hvort Alþingi leggur til að fram fari úttekt eða rannsókn á tilteknum atriðum. Ég er alveg viss um að hæstv. forsrh., þegar hann les frv. og flettir svo aftur upp í bók forvera síns, áttar sig á því að þannig liggur í þessu. Hér er því fullkomlega eðlilegur tillöguflutningur á ferðinni sem brýtur ekki á nokkurn hátt í bág hvorki við þinglegar hefðir né við hlutverk dómstólanna í landinu. Það er svo að lokum mín ósk, virðulegur forseti, og ég satt best að segja trúi ekki öðru fyrr en ég tek á því, að þetta mál fái venjulega og réttláta meðferð eins og öll þingmál venjulega fá og um er algjör samstaða burtséð frá því hversu sammála eða ósammála menn eru tilteknum málum og mér liggur við að segja, með leyfi þínu forseti, burtséð frá því hversu gáfuleg eða vitlaus þingmál eru, að vísa þeim ætíð og ævinlega til skoðunar í nefnd og þar, eftir þá skoðun, verði ráðið frekar um framhald málsins.



Virðulegi forseti. Mig langar til að láta nokkur atriði koma skýrt fram í þessari i. umr. Þingflokkur Kvennalistans var sammála um að eiga aðild að flutningi þessa frv. og gerðist hv. þm. Kristín Halldórsdóttir meðflm. Hv. 1. flm. frv. sagði í framsöguræðu sinni að flm. væru þeirrar skoðunar að hæstv. menntmrh. hefði ekki haft ástæðu til að víkja fræðslustjóra í Norðurlandsumdæmi eystra úr starfi. Kvennalistakonur hafa ekki haldið því fram. Við höfum sagt að við tækjum ekki afstöðu til þess. Það væri í raun ekki unnt því um málsatvik stæði fullyrðing gegn fullyrðingu. Þess vegna viljum við láta fara fram hlutlausa rannsókn málsins og teljum þann hátt sem hér er hafður á heppilegan. Hins vegar höfum við mikið við vinnubrögð hæstv. menntmrh. að athuga í þessu máli. Af þessum ástæðum og á þessum forsendum tökum við þátt í flutningi þess frv. sem hér er til umræðu og mér finnst fráleitt að því verði vísað frá.



Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um skipun nefndar utanþingsmanna er rannsaki deilur menntmrn. og fræðsluyfirvalda í Norðurlandsumdæmi eystra. Hv. þm. Ólafur G. Einarsson hefur borið fram till. til rökstuddrar dagskrár í málinu. Sú till. er fyrst og fremst um málsmeðferð, þ.e. að frv. verði vísað frá með þeim rökstuðningi sem fram kemur með þessari till. til rökstuddrar dagskrár. Meginrökstuðningurinn í frávísunartillögunni er að málinu hafi þegar verið vísað til meðferðar hjá dómstólunum, en á það ber að líta í því sambandi að dómstólarnir muni einungis fjalla um einn þátt þessa máls, þ.e. fyrst og fremst réttmæti brottvikningar fræðslustjórans úr starfi og valdsvið ráðherra að lögum til að víkja manni úr starfi, en á það eru ekki bornar brigður í þeim till. sem fram hafa verið lagðar hér á Alþingi í þessu máli. Till. sem liggja fyrir Alþingi vefengja ekki formlega vald ráðherra, en aftur á móti taka þessar till., þar á meðal það frv. sem hér er til umfjöllunar, á öðrum mikilvægum þáttum þessa máls sem ég tel að dómstólar muni ekki fjalla um. Það eru í fyrsta lagi samskiptaörðugleikar sem verið hafa á milli fræðsluyfirvalda Norðurlandsumdæmis eystra og menntmrn. og í annan stað framkvæmd grunnskólalaganna, einkum sérkennslunnar, og í þriðja lagi kannske ástæðurnar fyrir brottvikningu fræðslustjóra. Þó lögmæti brottvikningarinnar sé fyrir dómstólunum er það ekki ásættanleg niðurstaða að mínu mati fyrir Alþingi og ekki efnisleg niðurstaða, sem menn geta sæst á, að vísa málinu einungis til dómstólanna. Ég tel að í ljósi þess sem ég hef hér sagt séu engin rök fyrir að samþykkja þá frávísun sem hér hefur verið borin fram. Ég tel að þetta frv. eigi að fá umfjöllun í nefnd og fyrir því eigi að greiða hér í deildinni. Þó ég segi þetta er ég þar með ekki að taka efnislega afstöðu til einstakra atriða í frv. sem hér er til umfjöllunar. Ég tel að það séu margir gallar á frv. því sem fram hefur komið og hér er til umræðu. Í fyrsta lagi tel ég að miðað við stöðu og gang mála hefði tillöguflutningur á Alþingi átt að taka mið af sjónarmiðum og hugmyndum beggja deiluaðila í málinu. Við skulum athuga að hæstv. menntmrh. hafði lengst af staðið mjög fast á þeirri afstöðu sinni að málið yrði ekki rannsakað eða athugað í nefnd. Ég tel að þegar fyrir lá hjá hæstv. ráðh. það sem ég vil kalla opnun í málinu, að hann lagði til skipan tveggja manna nefndar sem fjallaði um málið, einn frá menntmrn. og einn frá fræðsluyfirvöldum, ásamt því að hann féllst á að framlengja umsóknarfrest um stöðu fræðslustjórans, þá hafi verið alveg ný viðhorf uppi í málinu, sem ég tel að fræðsluyfirvöld í Norðurlandi eystra og þm. á hv. Alþingi, sem hugðu á tillöguflutning í málinu, hefðu átt að fylgja vel eftir. Hugmyndir ráðherra í þessu máli um skipan nefndar og að framlengja umsóknarfrestinn voru hvergi nægjanlegar. En það var þó opnun í málinu. Till. sem ég hef ásamt fleiri þm. Alþfl. lagt fram í þessu máli taka einmitt mið af þeirri stöðu sem uppi var og þeirri opnun sem ráðherra gaf í málinu. Ég tel að menn verði, svo lengi sem þetta mál hefur verið hér til umræðu á Alþingi, að horfa á stöðuna og hvernig hægt væri að ná árangri í þessu máli, hvernig hægt er að ná fram niðurstöðu sem líkur eru á að hafi framgang hér á hv. Alþingi. Ég tel að það frv. sem hér er til umræðu nái ekki þeim tilgangi sem ég hef lýst, en tel aftur á móti að sú till. til þál. sem ég hef borið fram ásamt tveimur öðrum þm. Alþfl. um úttekt á samskiptum menntmrn. og fræðsluumdæmis Norðurlands eystra nái þeim tilgangi. Hún tekur í fyrsta lagi á því að það verði skipuð þriggja manna nefnd, það verði einn oddamaður í nefndinni, tilnefndur verði fulltrúi frá fræðsluráði Norðurlandsumdæmis eystra, frá menntmrn. og síðan verði formaður nefndarinnar tilnefndur af Ríkisendurskoðun. Nefndin hafi það hlutverk að kanna alla þætti þessa máls er varða þá deilu sem upp er komin milli fræðsluráðs og menntmrn. eftir því sem henni þykir ástæða til, þar á meðal réttmæti brottvikningar fræðslustjóra umdæmisins úr starfi. Nefndin hafi fullan rétt til allra upplýsinga frá opinberum aðilum og einstaklingum eftir því sem nauðsynlegt reynist til að skýra málið í heild sinni og einstök atvik þess og semji skýrslu um störf sín og verði hún birt opinberlega. Það lá fyrir að menntmrh. hafði þegar fallist á nefndarskipun. Það lá fyrir að hann hafði þegar fallist á að framlengja uppsagnarfrestinn. Um hvað er þá ágreiningurinn milli fræðsluyfirvalda Norðurlandsumdæmis eystra og menntmrh. eða menntmrn.? Ég tel að ágreiningurinn sé nú fyrst og fremst um hlutverk nefndarinnar og hvort nefndin eigi að kanna ástæður og réttmæti brottvikningarinnar. Einnig hvort birta eigi skýrsluna opinberlega. Um þessi atriði hefur ekki náðst samkomulag. Ég tel að Alþingi gæti tekið einmitt á því máli. Þess vegna tel ég til að mynda að þetta mál eigi að fá þá umfjöllun að það eigi að skoðast í nefnd ásamt öðrum þeim tillögum sem fyrir liggja í þessu máli. Ég er til að mynda ekki sammála því, sem fram kemur í því frv. sem hér er til umfjöllunar, að Hæstiréttur tilnefni í þessa nefnd vegna þess að ég tel óheppilegt að Hæstiréttur gerist óbeinn aðili málsins þar sem málinu kann að verða vísað til Hæstaréttar á síðari stigum. Ég tel að það sé ekkert meginatriði í þessu máli hvort það sé frv. eða þáltill. sem verður samþykkt í þessu efni, en ég tel að það þurfi að sníða af ýmsa agnúa sem eru á þessu frv. ef þm. á annað borð hallast að því að sú leið sé rétt að samþykkja frv. eða lög í þessu efni. Þó teldi ég heppilegra að fara þá leið sem fram kemur í þáltill. um að það verði gerð úttekt á samskiptum menntmrn. og fræðsluumdæmis Norðurlands eystra eins og í till. sem ég hef greint frá kveður á um. Mín lokaniðurstaða er sú að þó lögmæti brottvikningar fræðslustjórans sé nú fyrir dómstólunum sé það aðeins einn þáttur þessa máls og það er kannske kjarni þessa máls sem þm. verða að hafa í huga. Þess vegna tel ég ekki nægileg rök eins og til að mynda hæstv. forsrh. hér áðan að þar sem málinu hafi verið vísað til dómstólanna þurfi Alþingi í raun ekki að fjalla um það. Ég tel að miðað við gang mála þurfi að skoða þetta mál í miklu víðara samhengi, skoða þá samskiptaörðugleika sem hafa verið fyrir hendi milli menntmrn. og fræðsluyfirvalda og á því máli muni dómstólarnir ekki taka. Ég tel því að það séu engin rök fyrir þeirri frávísun sem hér hefur verið borin fram og ég mun greiða atkvæði gegn henni.



Virðulegi forseti. Út af þeim orðum sem tveir síðustu ræðumenn hafa látið falla vegna athugasemdar minnar áðan vil ég láta það koma skýrt fram að ég á að sjálfsögðu við seinni hluta 1. gr. þegar ég tala um að óeðlilegt kunni að vera að Hæstiréttur skipi nefnd, en þar segir: "Hæstiréttur skipar nefnd fimm manna utan Alþingis til að rannsaka hvort menntmrh. hafi haft fullgildar ástæður til að víkja fræðslustjóra umdæmisins úr starfi." Ég veit að þetta er að sjálfsögðu það sem fræðslustjóri spyr núna dómstólana að eftir stefnu hans 12. febr., þ.e. daginn eftir að frv. er lagt fram. Ég ræddi núna við forseta Hæstaréttar sem sagði mér að mér væri heimilt að hafa það eftir honum að hann teldi þetta í fyllsta máta óeðlilegt eftir að málið er orðið dómsmál. Hann tók að vísu fram að hann talaði ekki fyrir hönd Hæstaréttar sem slíks.



Herra forseti. Það mál sem hér er til umræðu er tvíþætt. Annars vegar er það viðkvæmt persónulegt mál gagnvart þeim einstaklingum sem í hlut eiga. Hins vegar snertir þetta mál uppbyggingu fræðslumála hér á landi. Það er til að mynda athyglisvert að nú, þrem árum eftir að fyrrv. hæstv. menntmrh. Ingvar Gíslason, sem var á árunum 1971-1974 einn helsti hvatamaður þess að upp yrði tekin nýskipan fræðslumála í því formi sem þau eru nú með fræðsluskrifstofunum úti á landi, skuli með frv. leggja til að sérstaklega skuli skipuð fimm manna nefnd eftir tilnefningu Hæstaréttar til að athuga hvernig háttað sé aðstöðu einstakra fræðsluumdæma til að framfylgja ákvæðum laga og reglugerða um sérkennslu og önnur atriði er snerta framkvæmd gildandi skólamálastefnu eftir því sem við verður komið. Ég álít að það sé engin tilviljun að einmitt þessi orð skuli vera í því frv. sem hér liggur fyrir. 1. flm. þessa frv. þekkir það mjög náið af starfi sínu sem menntmrh. að það komu upp á þeim tíma ýmsir framkvæmda- og sambúðarerfiðleikar milli menntmrn. og hinna einstöku fræðsluskrifstofa vegna þess tvíeðlis fræðslustjórans að eiga fyrst og fremst að vera trúnaðarmaður menntmrh. bæði varðandi undirbúning fjárlaga fyrst og síðan átti hann að fylgjast með framkvæmd fjárlaganna, framkvæmd skólastarfsins og vera á hverjum tíma úrskurðaraðili einstakra skólastjóra og skólanefnda um það hvort viðkomandi embættismenn hefðu haldið sig innan þess ramma sem lög, reglugerðir og fjárlög heimiluðu á hverjum tíma eða hvort þessir skólamenn ráku sínar stofnanir á ábyrgð sveitarfélaganna. Ég veit það að þessi fyrrv. hæstv. menntmrh. átti í vissum sambúðarerfiðleikum sem hljóta að valda því að hann gerir sér gleggri grein fyrir því en aðrir að þessi löggjöf, eins og frá henni var gengið, var meingölluð strax í upphafi. Og ég held að við getum öll, sem höfum kynnt okkur þessi mál náið, sannfærst um að eðli deilunnar milli fræðsluráðs Norðurlandsumdæmis eystra, ekki aðeins í tíð þessa menntmrh. heldur einnig í tíð fyrri menntmrh., eigi rætur sínar að rekja til þess að sá fræðslustjóri sem þar hefur verið nú um mörg undanfarin ár hefur fremur viljað líta á sig sem fulltrúa fræðsluráðsins en menntmrh. í þeirra skiptum. Það er enginn vafi á því að þessi einstaklingur er mikill hugsjónamaður um einstaka þætti kennslumála. Ég vil sérstaklega taka fram að hann hefur verið mikill baráttumaður fyrir því að sérkennsla sé aukin og komið sé til móts við ýmsa þá sem sérstakrar hjálpar eru þurfi í skólastarfi. Þessi starfsemi er mjög ný af nálinni. Þegar ég hætti að kenna á Akureyri á árinu 1976 var þessi starfsemi rétt að hefjast. Hún var í burðarliðnum. Þó voru þess þá nokkur dæmi að einstakir nemendur í gagnfræðaskóla væru teknir til sérstakrar meðhöndlunar, fengu sérstaka aðstoð, en eins og hæstv. menntmrh. hefur gert ítarlega grein fyrir og eins og við munum sem sátum á vorþinginu 1974 var einmitt þetta atriði sérstaklega rætt og niðurstaðan varð þá sú hér í sölum Alþingis að inn í lagabókstafinn sjálfan skyldi tekið að við stuðnings- og hjálparkennslu, við sálfræði- og ráðgjafarþjónustu bæri fræðsluumdæmunum að halda sig nákvæmlega innan þeirra marka sem fjárlög ákvæðu á hverjum tíma og auðvitað aukafjárveitingar ef réttilega er að þeim staðið. Ég vil sérstaklega taka fram í þessu samhengi, eftir að hafa kynnt mér rækilega þau gögn sem lúta að sérkennslunni, nota þetta sérstaka tækifæri til að þakka hv. 10. landsk. þm. Guðrúnu Helgadóttur fyrir ég vil segja þarfa áminningu í minn garð í Þjóðviljanum ekki alls fyrir löngu um það að ég hafi ekki staðið mig sem skyldi í sambandi við sérkennsluna og ég eigi að líta til hv. þm. Steingríms Sigfússonar til að sækja mér fyrirmynd í þeim efnum.

Það er rétt.

Það hafði dottið úr minni mínu hvert hefði verið hans sérstaka framlag svo að ég spurði hann að því áðan hvernig brtt. hans við fjárlög hefði aftur verið varðandi sérkennsluna. Hann mundi það ekki heldur, en kannske hv. þm. geti minnt okkur Steingrím á hvert sé hans sérstaka framlag til sérkennslumálanna. Ég mun svo sannarlega reyna eftir megni að afla mér upplýsingar um hans mikla starf. Ég hef rætt það við nokkra skólamenn fyrir norðan að ef þeir séu óánægðir með það sem ég hef um þetta mál að segja skuli þeir snúa sér til Steingríms. Það er auðvitað öldungis ljóst að við getum lengi aukið persónulega aðstoð við þá sem eru hjálparþurfi í skólastarfi. Fyrrv. hæstv. menntmrh. Ragnhildur Helgadóttir lagði sig fram um að auka þennan þátt og má kannske finna að því að hún skyldi á þeim tíma heimila frekari kennslu en í fjárlögum voru veittar heimildir til. Þessi kennsla hefur vaxið mjög á undanförnum árum. Ég veit auðvitað vegna kunnugleika míns á hv. 1. þm. Norðurl. e. Ingvari Gíslasyni að hann var líka mikill áhugamaður um sérkennsluna þegar hann var menntmrh. Og kannske er það einmitt af þeim sökum, þegar hann lítur yfir farinn veg og sér sín sjaldan getið í sambandi við sérkennslumálið, að hann biður sérstaklega um að Hæstiréttur geri úttekt á því hverjir hafi þar sérstaklega komið við sögu. Ég held að staðreyndin sé sú að öll viljum við, sem á Alþingi sitjum hverju sinni, leggja fram miklu meira fé en raun hefur orðið á til margvíslegra mála, líknarmála, til þess að koma til móts við þá sem verr eru settir en við höfum treyst okkur til. Og þetta á ekki einungis við um þennan þátt skólastarfsins. Ég vil taka undir með hv. 4. þm. Norðurl. e. Steingrími J. Sigfússyni þegar hann segir að þau svör sem menntmrn. gaf varðandi fsp. hans um sérkennsluna segi ekki alla sögu, enda er ég ekki alveg viss um að spurt hafi verið þannig að svarið gæfi tilefni til þess að öll sagan yrði sögð. Sérkennsla, stuðningskennsla, við vitum að í eðli sínu er um kannske hliðstætt en þó ekki hið sama að ræða og við vitum að í sumum tilvikum eru möguleikar á því að taka kvóta frá almennri kennslu þar sein sérstaklega stendur á, vegna þess kannske að hæfa kennara vantar t.d. í tónlist, hússtjórnarfræðum eða einhverju öðru. Þá er kannske hægt að nýta almennan kennslukvóta til hjálparkennslunnar. Við vitum líka að þær mörgu sérstofnanir sem í Reykjavík eru skekkja þessa mynd. Það er augljóst að hér eru stofnanir sem ekki eru til annars staðar á landinu. Það er jafnframt augljóst að þar sem læknisþjónusta er almennt meiri en annars staðar, við getum tekið Reykjavík sem dæmi, skapast sjálfkrafa meiri þörf fyrir hjálparkennslu en á öðrum stöðum þar sem um slíka heilbrigðisþjónustu er ekki að tefla. Með sama hætti er augljóst að á stöðum eins og Akureyri með þá fjölþættu sjúkraþjónustu, heilbrigðisþjónustu sem þar er, með þeim mörgu menntuðu sérkennurum sem þar eru, eru auðvitað sjálfu sér samkvæmt líkur til að meiri þörf sé sérkennslu en annars staðar. Allt þetta vitum við. Við vitum líka að ekki gefur raunhæfa mynd að líta einungis á tölur varðandi sérkennsluna vegna þess að foreldrar sem eiga mjög veik börn geta neyðst til að flytja á milli staða af þeim sökum. En ég vil að það komi alveg skýrt fram að eftir því sem ég hef kynnt mér betur þessa sérstöku starfsemi er ég meiri áhugamaður um að hún verði vel látin í té, þó ég geri mér um leið grein fyrir að við munum seint hér á Alþingi hafa nægilega fjármuni til þess að við getum svarað öllum þeim kröfum og öllum þeim óskum sem það fólk setur fram sem er sérstaklega menntað og vinnur daglega við að sinna þeim börnum og unglingum sem á slíkri þjónustu þurfa að halda. Þetta vil ég að komi skýrt fram. Auðvitað hlýtur skólastarfið hér að þróast og vaxa að þessu leyti og alveg á sama hátt og við hljótum nú að endurskoða þau markmið sem við höfum sett okkur í sérkennslunni hljótum við um leið að endurskoða markmið okkar varðandi ýmsa aðra þætti fræðslumálanna. Ég hef orðið var við það í þessu sérstaka máli að menn hafa talað um það sem þeir kalla norðlenska skólastefnu. Í mínum huga er norðlensk skólastefna það að við eflum skólastarfið og fræðslustarfið ekki eingöngu í grunnskólanum heldur eflum það líka í framhaldsskólunum. Og ég vil þakka sérstaklega hæstv. menntmrh. fyrir það hversu duglega hann hefur tekið undir þær óskir og kröfur sem við Norðlendingar höfum borið fram bæði varðandi háskóla á Akureyri og eins varðandi það að treysta og efla grunn þeirrar framhaldsmenntunar sem þar er. Þetta er einn mjög ríkur þáttur í hinni norðlensku skólastefnu sem við viljum berjast fyrir. Og ég vil segja að hann er ekki ómerkilegasti þátturinn, því þegar við lítum á þá skýrslu sem nú hefur verið lögð fram varðandi byggðaþróun í landinu og þegar við virðum fyrir okkur þær tölur hversu það er á Eyjafjarðarsvæðinu, því eina svæði sem ég vil segja að geti keppt við Reykjavíkursvæðið að því marki að geta veitt alhliða þjónustu í menningarlegu, atvinnulegu og skólalegu tilliti, þá er það okkur mikið áhyggjuefni að á þessu svæði skuli nokkuð hafa fækkað einstaklingum nú hin síðustu árin. Þegar við veltum fyrir okkur hvernig við viljum bregðast við þessu komum við einmitt fyrst eða mjög fljótlega að skólamálunum, eflingu framhaldsskólans, við komum þá að háskólamálinu og við komum líka að fjórðungssjúkrahúsinu. Við komum líka að því að hægt sé að veita ungum og öldnum þá heilbrigðisþjónustu og kennslu, líka sérkennslu, sem þörf er á. Þetta vil ég að sérstaklega komi fram. Ég hef lengi haft áhyggjur af því hvernig samstarfsörðugleikar hafa vaxið milli fræðsluskrifstofunnar í Norðurlandsumdæmi eystra og menntmrn.

Hversu lengi?

Þetta er ekki ný saga. Ef við mundum setjast niður, við hv. 1. þm. Norðurl. e., kvöldstund og rifja ýmislegt upp kæmi kannske margt upp í hugann.

Lát heyra.

Og þessar deilur hafa vaxið. Ég fékk í umslagi áðan þykkan bunka af skjölum og blöðum sem öll bera þess vott hvernig samstarf og trúnaður hefur verið milli fræðsluskrifstofunnar og menntmrn. Við vitum líka að þeir menn sem talað hafa um þessi mál, bæði á opinberum vettvangi og líka í einkasamtölum, hafa ekki verið á eitt sáttir um hvar ástæðurnar liggi. Það sagði við mig merkur skólamaður á Akureyri um daginn að í allri þessari opinberu umræðu forðuðust menn kannske að tala um það sem undir lægi af persónulegum ástæðum, og nú er ég einungis að tala um það hversu mönnum fellur illa, sem ekki eru beinlínis flæktir í málin, að koma fram í opinbera umræðu og ræða sérstaklega um einstaklinga, aðrar persónur í þjóðfélaginu. Það er auðvitað mun auðveldara í hinni opinberu umræðu að skamma ráðherrann. Ég tala nú ekki um þegar hann er þrekinn og mikill fyrir sér. Ég segi nú stundum um hann, þegar kvartað er undan því að hæstv. ráðh. taki djúpt í árinni, að hann sé orðvarastur sinna bræðra. Þarna hefur orðið nokkur deila og við vitum að henni hefur nú lyktað með því að hæstv. menntmrh. treystir sér ekki til annars samvisku sinnar vegna sem æðsti trúnaðarmaður menntamála í landinu en segja fræðslustjóra upp sínu starfi. Auðvitað hlýtur ákvörðun eins og þessi að vera umdeild, auðvitað vegna þess að fræðslustjóra hefur ekki verið borið á brýn neitt það sem refsivert getur heitið. Á hinn bóginn liggur það fyrir og ég held að ég geri fræðslustjóra ekki rangt til þegar ég segi: Það liggur fyrir í störfum hans, í hans málflutningi að hann vildi heldur vera trúnaðarmaður fræðsluráðsins og sveitarfélaganna, sóknaraðili gegn Alþingi og menntmrh., en taka á sig þá skyldu, sem embættismaður ráðuneytis hlýtur að gera á hverjum tíma, að túlka stefnu, skoðanir og fyrirmæli ráðherrans og koma hlutlaus fram með öðrum hætti, koma fram með þeim hætti að það sem hann sagði vissum við um leið að var stefna ráðherrans, skoðun ráðherrans. Það er þessi staða sem þessi ágæti einstaklingur kunni ekki við sig í. Sumir menn vilja segja að minn skilningur á fræðslustjóraembættinu sé ekki réttur, að fræðslustjóraembættið hafi ekki verið hugsað með þeim hætti að hann ætti að vera trúnaðarmaður ráðherra í þeim skilningi að við værum að færa menntmrn. út í byggðirnar. Þó fullyrði ég að þeir menn sem mest beittu sér fyrir hinni nýju skipan fræðslumálanna hafi einmitt haft þau rök við orð að með þessu værum við að færa menntmrn. út í byggðirnar. Ég man líka eftir því er við vorum á fundi, stjórn Byggðastofnunar, á Ísafirði nú í sumar og hittum sveitarstjórnarmenn þar að þeir kvörtuðu undan því að fræðsluskrifstofan á þeim stað rækti það verkefni ekki sem skyldi að vera rödd ráðherrans. Þetta er málið í hnotskurn. Nú geta menn um það deilt hvort þeir telji að fulltrúar stjórnvaldsins, fulltrúar ráðuneytis, fulltrúar ráðherra eigi endilega að rækja það hlutverk sitt að vera fulltrúi ráðherra og ráðuneytis, hvort þeir eigi að láta annað sitja fyrir, það aukastarf sem þeir gegna. Þessu hlýt ég samvisku minnar vegna að svara á þann veg að nauðsynlegt er að fræðslustjórar skilji það eðli síns starfs að þeir eru fulltrúar síns ráðuneytis, sinnar ríkisstjórnar sem hann sendir undirbúningsgögn varðandi fjárlög og sem skólastjórar eiga að geta snúið sér til. Ég get ekki skilið hvernig á því stendur að hv. 1. þm. Norðurl. e. skuli hafa langt mál um að hann hafi einhvern sérstakan rétt til að gagnrýna ráðherra Sjálfstfl. og að við höfum farið fram á að hann megi ekki gagnrýna ráðherra Sjálfstfl. Þessi hv. þm. veit ekkert um það nema okkur falli það bara betur, sjálfstæðismönnum, að hann gagnrýni okkur heldur en hann hrósi, þannig að ég vil segja við hann í fullri vinsemd að ef ég ætti kost á því tvennu að þú færir um kjördæmið með okkur Guðmundi Bjarnasyni og legðir á mig sérstakt lof eða reyndir að gagnrýna mig og skamma veit ég bara hreint ekki hvort ég mundi heldur kjósa mér. Ég held að við eigum ekki að tala um alvörumál eins og þessi, hv. þm., í þeim dúr og tón að einhver hér hafi bannað einhverjum að tala fullum hálsi hér á Alþingi. Það er einmitt sá mikli réttur sem hver þm. hefur og það hefur enginn maður fundið að því. Mér finnst einmitt sjálfsagt að þm. tali hér fullum hálsi og mér finnst líka sjálfsagt, þó svo að menn í upphafi hafi lýst því yfir að þeir vilji verja ríkisstjórn vantrausti, að þeir eigi hiklaust að hverfa frá þeirri ætlan sinni, gömlu ætlan, ef eitthvað það gerist sem sannfærir þá um að þetta traust til ríkisstjórnarinnar sé á röngum forsendum byggt. Í stjórnmálum getum við því ekki talað um að skuldbinding um stuðning eins stjórnmálamanns til annars vari að eilífu. Það getum við ekki gert. Nú hefur þessi deila sem sagt harðnað og mig tekur það mjög sárt. Ég reyndi að beita mér fyrir því strax í septembermánuði, þegar upp kom sérkennslumálið, að reyna að setja niður þessar deilur. En þessi deila harðnaði og endaði með þeim hætti sem við vitum, að hæstv. ráðh. treystir sér ekki til annars en segja lausu þessu starfi. Ég geri ráð fyrir því að allir sem hér eru inni vilji vinna að því af einurð og festu að viðunandi lausn náist sem menn séu sæmilega sáttir við. Ég vil, herra forseti, leyfa mér að lesa úr bréfi sem hæstv. menntmrh. skrifaði fræðsluráði Norðurlandsumdæmis eystra hinn 5. febr. s.l. Ég bað hæstv. ráðh. um að fá að lesa þessi orð. Ég held að það sé nauðsynlegt að þau verði gerð opinber, verði innlegg í þessa umræðu ef þau hafa þá ekki birst áður, en það hefur þá farið fram hjá mér. Í þessu bréfi segir svo, herra forseti: "Vísað er til bréfs yðar til menntmrh. dags. 30. jan. s.l. Í bréfinu er fjallað um samskiptaörðugleika milli menntmrn. og fræðsluskrifstofu Norðurlandsumdæmis eystra. Í bréfinu segir að þessir samskiptaörðugleikar virðist vera sá vandi sem taka þurfi á og ekki sé nýr af nálinni. Í framhaldi af því er gerð tillaga um skipun nefndar er hafi það markmið að gera úttekt á störfum fræðsluráðs, fræðslustjóra og fræðsluskrifstofu og samskiptum þessara aðila við menntmrn., einkum er varðar fjármálaleg samskipti. Hér verður ekki tekin afstaða til þeirra atriða í bréfi yðar er varða fyrri samskipti menntmrn. og fræðsluráðs. Vegna bréfs yðar skal hins vegar tekið fram að hugmynd fræðsluráðs um skipun nefndar er þess eðlis að á hana er unnt að fallast í meginatriðum. Á henni eru þó ákveðnir annmarkar að því er varðar verksvið nefndarinnar og skipun hennar sem bæta þarf úr. Ráðuneytið er reiðubúið að fallast á að skipuð verði nefnd tveggja manna þar sem aðilar, þ.e. fræðsluráð og menntmrn., tilnefni hvor sinn nefndarmann. Hlutverk nefndarinnar verði að fjalla um störf fræðsluráðs, þar með talin störf fræðsluskrifstofu og samskipti fræðsluráðsins við menntmrn. Starf nefndarinnar miði að því að gera tillögur til menntmrn. og fræðsluráðs um hvernig samskiptum þessara aðila verði best hagað í framtíðinni. Nefndin skal vinna störf sín sem trúnaðarmál fyrir aðila. Skýrsla hennar verði ekki gerð opinber nema báðir aðilar samþykki. Fallist fræðsluráð á ofangreind sjónarmið mun ráðuneytið tafarlaust tilnefna sinn fulltrúa í nefndina og væntir þess að fræðsluráð tilnefni sinn fulltrúa svo starf nefndarinnar geti hafist hið fyrsta. Að gefnu tilefni í niðurlagi bréfs yðar skal tekið fram að menntmrh. er reiðubúinn að framlengja umsóknarfrest um stöðu fræðslustjóra Norðurlandsumdæmis eystra." Svo mörg voru þau orð. Þessu bréfi hafnaði fræðsluráð. Síðan ítrekaði hæstv. menntmrh. með bréfi 10. febr. sitt fyrra boð og fór fram á viðræður. Ég veit ekki betur en fræðsluráð Norðurlandsumdæmis eystra hafi hist á fundi s.l. föstudag og ég veit ekki betur en niðurstaðan á þeim fundi hafi orðið sú að þeir fræðsluráðsmenn vildu koma suður til móts við hæstv. menntmrh. og þar mundu þeir ræða um með hvaða hætti þeir gætu náð því fram sem segir í þessu bréfi. Það er öldungis ljóst að þeir menn sem hæfastir eru til þess að grafast fyrir um rætur þessarar deilu eru annars vegar fulltrúar fræðsluráðsins fyrir norðan og hins vegar fulltrúar menntmrn. Ég get ekki hugsað mér neina aðra aðila í þessu þjóðfélagi sem betur séu færir um að komast til botns í þessari deilu sem við verðum að ýta til hliðar til þess að eyða þeirri tortryggni sem grafið hefur um sig í skólastarfi fyrir norðan til þess að það geti færst í hæfilegt horf og til þess að menn hafi um annað að hugsa á næstu mánuðum, misserum og árum í skólum þar og annars staðar á landinu. Þetta held ég að sé kjarni málsins. Sumir segja: En af hverju á ekki að vera oddamaður sem sé dómari í þessu máli? Við erum ekki á þessu stigi að biðja um dóminn. Þarna erum við að fara fram á rannsóknina, athugunina, hvað er rétt í þessu máli, og hæstv. menntmrh. hefur lagt sitt lóð á vogarskálina til þess að þessi rannsókn geti farið fram og ég vil persónulega þakka honum fyrir það. Við erum engu bættari þó að einhverjum einum manni í viðbót yrði bætt þarna við vegna þess að þeir aðilar sem eru að deila, fræðsluráð og menntmrn., fá með þessum hætti aðstöðu til að túlka sín sjónarmið, bæði til fortíðar og framtíðar. En að fortíð skal hyggja ef á framtíð skal byggja. Og það boð hæstv. ráðh. að hann sé reiðubúinn að framlengja umsóknarfrest um stöðu fræðslustjóra Norðurlandsumdæmis eystra er með þeim hætti að ég hygg að menn eigi að geta skilið það sem sáttaboð, a.m.k. hlýt ég að gera það og vil vænta þess að þær viðræður sem nú fara í gang milli norðanmanna og ráðuneytismanna megi skila góðum árangri. Fræðslustjórinn fyrrv. hefur þegar tekið sjálfur afstöðu um hvaða leið hann vilji fara í sambandi við úrskurð eða dóm á sínu máli. Hann kaus að bíða þess ekki hver yrðu afdrif þessa frv. hér. Það mál er komið til dómstóla og við skulum halda þeim þætti utan við, en auðvitað yrði það starf sem við erum að tala um hér til þess að upplýsa ýmsa þætti þessa máls frekar en gert hefur verið. Ég vil að síðustu vekja athygli á því í sambandi við þetta mál og tel að það sé mjög þýðingarmikið að menn geri sér grein fyrir því að þó skoðanir séu mjög skiptar um hvort hæstv. ráðh. hafi á þessum tíma haft fullnægjandi ástæður til að vísa fræðslustjóra úr starfi hefur engin rödd heyrst um að hér sé um pólitíska valdbeitingu að tefla. Og menn gera sér grein fyrir því og vita að þarna var einungis um að ræða að samskiptaörðugleikar þessara tveggja stofnana voru orðnir slíkir að við þá varð ekki lengur unað að mati ráðherra. Að síðustu vil ég aðeins segja að ég er öldungis sammála flm. þessa frv., hv. þm. Ingvari Gíslasyni, Steingrími J. Sigfússyni, Guðmundi Bjarnasyni og Kristínu Halldórsdóttur, um að ástæða sé til að ætla að fræðsluskrifstofurnar, uppbygging þeirra, verksvið, starfssvið séu úrelt og hafi gengið sér til húðar. Þessi orð í lagaparagraffinu: "Enn fremur skal nefndin athuga hvernig háttað er aðstöðu einstakra fræðsluumdæma til að framfylgja ákvæðum laga og reglugerða um sérkennslu og önnur atriði er snerta framkvæmd gildandi skólamálastefnu eftir því sem við verður komið" - þessi orð hljóta auðvitað að skiljast sem mikil gagnrýni, a.m.k. miklar efasemdir um að uppbygging og starfssvið fræðsluskrifstofanna sé með réttum hætti. Ég hygg að það sé einsdæmi að þm. hafi falið nefnd skipaðri af Hæstarétti verksvið af þessu tagi sem er auðvitað af pólitískum toga. Þetta er pólitískt verkefni og erfitt að gera sér grein fyrir hvernig menn hugsi sér að dómstólarnir skipti sér af því. Ég held að ýmsir skólamenn séu líka sammála mér um að nauðsynlegt sé kannske að gera fræðsluskrifstofurnar sjálfstæðari gagnvart menntmrn. Ég held að það sé enginn vafi á að fræðsluskrifstofurnar hafa smátt og smátt verið að þróast upp í það að vera ég veit ekki hvort ég á að leyfa mér að hafa það eftir sem einn sagði við mig: "sveitarstjórnarapparat". Ég verð þá að biðja þá sem skrá þessi orð að setja það orð innan gæsalappa. En hann kallaði þetta "sveitarstjórnarapparat" í þeirri merkingu að þeir sem á þeim ynnu teldu sig fremur þeirrar ættar en ráðuneytisins. Þessi mál hljótum við öll að verða að íhuga rækilega. Við hljótum að taka uppbyggingu fræðsluumdæmanna úti á landi til gagngerðrar endurskoðunar. Við hljótum að læra af þeirri reynslu - ég vil segja dapurlegri reynslu - sem við höfum þarna fengið og vil vænta þess að sú ríkisstjórn sem við tekur muni taka það mál sérstaklega til athugunar. Ég veit ekki, herra forseti, hvort það er útúrdúr ef ég aðeins segi um þáltill. hv. 3. þm. Norðurl. e. Stefáns Valgeirssonar að hún er flutt af góðum hug eins og öll þessi mál, en verð að bíða með að ræða hana sérstaklega þar sem hann er ekki viðlátinn og af sérstökum ástæðum get ég ekki litið svo á að hv. 1. þm. Norðurl. e. sé í færum um að svara fyrir hann.



Frú forseti. Það hefur margt verið rætt og ritað í kjölfar brottvikningar Sturlu Kristjánssonar og margt af því hefur verið heldur til óþurftar og til þess eins að herða rembihnútinn. Því miður verð ég að líta svo á að það frv. sem hér er til umræðu sé ekki skref til lausnar þeirri deilu sem yfir stendur. En þessa deilu verður að leysa. Ekki vegna Sverris hæstv. ráðh. eða fyrrv. fræðslustjóra Sturlu Kristjánssonar, ekki vegna ríkisstjórnarinnar eða fræðsluráðsins heldur vegna þeirra sem þessi deila bitnar á, þ.e. nemenda í grunnskólum á Norðurlandi eystra. Það er alveg ljóst að hæstv. menntmrh. hefur vald til þess að reka menn, enda veit hann af því sjálfur. Það er ljóst að samskiptaörðugleikar hafa verið á milli ráðuneytisins og fræðslustjóra og fræðsluráðs. Fræðslustjóri er, eins og margoft hefur verið bent á, ekki bara starfsmaður menntmrn. Hann er einnig starfsmaður heimaaðila og löngum hefur gengið illa að þjóna tveimur herrum. Það veldur sjaldan einn þá tveir deila. Fræðsluráð og fræðslustjóri eiga vafalaust hluta sakar. En sök getur líka verið hjá starfsmönnum í ráðuneytinu og hugsanlega hefði ráðherra átt að rýma til hjá sér í ráðuneytinu úr því að hann var kominn í útkastaragallann. Ég sýkna a.m.k. ekki óséð allt starfslið ráðuneytisins að það beri ekki hluta sakar af því hvernig komið er. Grundvallaratriði þessa máls er að öllum nemendum séu sköpuð sömu skilyrði til manndóms og þroska af hálfu hins opinbera hvar sem þeir eru búsettir. Og það má ekki - ég endurtek: má ekki láta börn sem þurfa á sérkennslu að halda líða fyrir það að þau séu búsett úti á landi. Það er alveg óforsvaranlegt. Ríkisvaldinu ber að skapa þegnunum sem jafnasta lífsaðstöðu hvar sem þeir búa og það er skylda ráðuneytisins að sjá til þess að fjármunum sé réttlátlega skipt á milli fræðsluumdæma. Það er skylda fræðslustjóra og fræðsluráða að útdeila því fé sem þeim er fengið í hendur réttlátlega. Þetta finnst mér vera kjarni þessa máls. Það hefur orðið misbrestur á þessu og þess vegna þarf að finna heppilegt framtíðarform á þessum samskiptum á grundvelli fenginnar reynslu, líka með hliðsjón af þeim mistökum sem gerð hafa verið og þeirri dapurlegu reynslu sem aflað hefur verið. Það er óhjákvæmilegt að gera sér grein fyrir því hvað úrskeiðis hefur farið til þess að unnt sé að finna viðhlítandi leið fyrir frambúðarsamskipti. Menntmrh. hefur haft uppi tilburði í þá átt með því að leggja til að málið fari í könnun tveggja manna. Fræðsluráðið hefur ekki sætt sig við þá tilhögun. Ég tel að það hafi verið misráðið af fræðsluráði, en samkomulagsgrundvöll um könnun og úrbótatillögur verður að finna og það er skylda menntmrh. að hafa forgöngu um það og sýna bæði ráðsnilld og þolinmæði, finna þá lausn, það form sem fræðsluráðið telur sig geta fallist á og ráðuneytið. Ég hef enga trú á að ráðsnilld og þolinmæði hæstv. menntmrh. sé fullreynd í þessu máli og þess vegna tel ég ekki tímabært að blanda Hæstarétti í málið. Ég þekki ráðherrann og ber til hans hið besta traust þó að auðvitað geti hann gert mistök ekki síður en aðrir dauðlegir. Það er krafa mín til ráðherrans að hann hafi forgöngu um að finna hentuga leið til lausnar á deilunni og leysa deiluna. Ég get hugsað mér að frambúðarskipun mála yrði sú að ráðuneytið gerði tillögur um hlutfallslega jafna skiptingu fjármuna, þ.e. að sjálfsögðu með tilliti til breytilegra aðstæðna. Síðar fái fræðsluráðin frjálsari hendur til ráðstöfunar í umdæmunum og frelsi fræðsluráða yrði aukið frá því sem nú er. Valddreifing er heppileg og sjálfsögð, enda hafa heimamenn yfirleitt betri aðstæður til að taka réttar ákvarðanir en embættismenn í Reykjavík. Það er komin fram frávísunartill. við þetta frv. Það finnast mér óþarflega harkaleg viðbrögð og óvenjuleg í þingsögu síðari tíma og ástæðulaus einnig þar sem í frv. felst alls ekki vantraust á menntmrh. Ráðherrann nýtur trausts þingflokks framsóknarmanna. Ég tel yfirleitt heppilegt að þeirri reglu sé fylgt að þingmál fái þinglega meðferð. Ég vara líka við því að menn taki skjótar ákvarðanir. Ég tel að það eigi að gefa ráðherra tóm til að leysa málið eins og honum ber skylda til og hann hefur alla burði til að gera. Hvað varðar afgreiðslu málsins í dag geri ég engar athugasemdir við það að umræðu verði lokið, en ég óska eftir því að atkvæðagreiðslu verði frestað, að hún fari ekki fram í dag, m.a. af þeirri ástæðu að það þarf að gefast tóm til að kanna nokkur formsatriði málsins áður en atkvæði eru greidd, t.d. eins og það hvort Hæstarétti sé gerlegt að skipa nefnd í máli sem kemur til dóms síðar. Það er sem sagt ósk mín, forseti, að atkvæðagreiðsla um málið fari ekki fram í dag.



Hv. síðasti ræðumaður bar fram ósk um að atkvæðagreiðslu yrði frestað, þ.e. hún færi ekki fram í dag, og sér forseti ekki ástæðu til annars en að verða við þeirri beiðni. En umræðunni verður nú haldið áfram.



Virðulegi forseti. Það er að vísu mjög stutt til frestunar á fundinum, en mér þótti rétt vegna þeirra umræðna sem hér hafa orðið að kveðja mér hljóðs að nýju til að gera þó ekki sé nema athugasemd við nokkuð af því sem hér hefur komið fram. Það hefur að vísu eitt og annað komið hér fram sem ég get vel tekið undir og ég fagna í sjálfu sér og það er sérstaklega eitt atriði sem ég vil beina til samstarfsmanna minna í ríkisstjórninni, hæstv. menntmrh. og annarra góðra manna í þessari ríkisstjórn. Ég býst við að þeim hafi fundist að ég hafi eytt kannske alllöngu tali í það í ræðu minni áðan að gera greinarmun á því hvað það væri að gagnrýna einstök verk manns og að flytja vantraust á ríkisstjórn eða ráðherra. En ástæðan til þess að ég talaði ítarlega um það í ræðu minni var að það hefur dunið á mér bæði af vörum einstakra ráðherra Sjálfstfl. og tiltekinna manna og ég hef lesið um það í blöðum að með tillögu þeirri og hugmyndum sem fram hafa komið af hálfu okkar hv. 6. þm. Norðurl. e., sem erum báðir stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar, værum við að flytja vantraust á ráðherra, og það hefur gengið jafnvel svo langt að mér hafa verið flutt þau boð, að vísu held ég ekki þó opinberlega, en þó, heyrt hef ég þeim hvíslað í eyra mér, að þarna sé verið að vinna að því að fella ríkisstjórnina. En ég hef ekki orðið var við það og það gleður mig að það hefur ekki komið fram í þessum umræðum sá skilningur að í flutningi þessa frv. eða afstöðu okkar hv. þm. Guðmundar Bjarnasonar felist vantraust á menntmrh. eða vantraust á ríkisstjórnina, og ætli ég endurtaki það ekki enn einu sinni, sem ég hef gert oft í fjölmiðlum og gerði í ræðu minni hér áðan, að ég styð þessa ríkisstjórn og mun gera það sem eftir er þessa kjörtímabils, en það er nú reyndar stutt. Svo eru önnur atriði sem einnig er ástæða til að minnast á og snerta mig og okkur flm. og það er tal sem hér hefur komið fram hjá allmörgum, það kom fram að sjálfsögðu hjá hv. 9. landsk. þm. og það kom einnig fram hjá hæstv. forsrh., þar sem vangaveltur voru um hvort frv. það sem hér er flutt sé þinglegt eða ekki eins og nú er komið. Hæstv. forsrh. tjáði okkur að hann hefði haft tal af forseta Hæstaréttar og spurt hann ráða í því hvort svo væri og bar þau boð frá forsetanum að e.t.v. kynni það að vera á mörkunum að það væri eðlilegt að Hæstarétti væri falið það verkefni sem þarna er um að ræða. Í þetta símtal þeirra forseta Hæstaréttar og hæstv. forsrh. vil ég helst ekki blanda mér vegna þess að ég hef ekki haft aðstöðu til að hlýða á mál þeirra. En ég hlýt þá að segja hitt, að áður en þetta frv. varð til var vissulega rætt við vel lögfróða menn og reynda menn um stjórnarskrármálefni, þingsköp og annað sem varðar það hvort mál er þinglegt eða ekki, og niðurstaðan varð sú að þetta frv. var talið fullþinglegt, einmitt það að flytja frv. um slíka nefnd sem þarna væri um að ræða og ekkert væri athugavert við það þó að Hæstarétti væri falið að skipa þessa nefnd og sjá til þess að hún kæmist á laggirnar vegna þess að önnur afskipti verða ekki af hálfu Hæstaréttar af þeirri nefnd sem hér er gert ráð fyrir og hefur aldrei verið meiningin og hefur skýrt komið fram held ég hjá okkur flm. þessa frv. að við leggjum einmitt mjög mikla áherslu á sjálfstæði þeirrar nefndar sem hér er um að ræða. Við teljum hana sjálfstæða vegna þess að þarna er gert ráð fyrir því að um sé að ræða nefnd utanþingsmanna. Við teljum einnig að hún sé sjálfstæðari fyrir það að það er Hæstiréttur sem skipar hana en ekki einhver ráðherra eða einhver annar handhafi ríkisvalds. Hitt er svo annað mál að það er full ástæða til að virða þá athugasemd sem forsrh. gerði að öðru leyti varðandi þetta mál, en það er sú staðreynd sem okkur var ekki kunnug, síst af öllu þegar við fluttum þetta frv. fyrst eða létum útbýta því hér í hv. deild, og okkur var ekki kunnugt um það, a.m.k. ekki mér, fyrr en núna á þessum morgni og þó held ég að það hafi verið komið fram yfir hádegi þegar mér var sagt frá því að Sturla Kristjánsson hefði byrjað mál til sóknar rétti sínum, skaðabótamál á hendur fjmrh. út af sínum málum. Þetta vissi ég ekki um fyrr en fyrir kannske fjórum klukkustundum eða svo og hef ekki haft neinn tíma til að kanna það frá lögfræðilegu sjónarmiði hvort þetta breytir að einhverju leyti því sem er lagt til í þessu frv. En ég fæ samt ekki séð að það þurfi endilega að vera, í fyrsta lagi vegna þess að þetta mál er miklu víðtækara en svo að það fjalli um Sturlu Kristjánsson einan. Þetta mál fjallar vissulega um hans mál, en frv. fjallar líka um að þeirri nefnd sem fengi þetta mál til meðferðar, ef frv. yrði að lögum, er ætlað að kanna samskipti ráðuneytisins og fræðsluráðsins og reyndar líka að kanna aðstöðu fræðsluumdæmanna til að framkvæma sérkennslu og jafnvel ýmislegt annað sem varðar framkvæmd á grunnskólalöggjöfinni. En ef svo er að það þætti nú að þarna hefði orðið breyting á aðstöðu hvað þetta mál varðar, að nú hefur Sturla Kristjánsson byrjað mál fyrir dómstólum til að sækja rétt sinn gagnvart ríkisvaldinu, finnst mér að það væri einmitt verkefni þeirrar nefndar sem kæmi til með að fjalla um þetta, og ég hef lagt til að það yrði menntmn. þessarar hv. deildar sem það gerði, að kanna það. Hins vegar held ég líka að við megum ekki á þessari stundu leggja allt of mikið upp úr þessu. Jafnvel þó að hæstv. forsrh. hafi verið að vísa í ágæta ritgerð eftir Ólaf heitinn Jóhannesson prófessor í bókinni "Stjórnskipun Íslands", þar sem hann bendir á það, sem alveg er ljóst og allir mega vita, að löggjafinn má aldrei fara inn á verksvið dómstólanna, vil ég benda á að hér er í rauninni alls ekki ætlast til þess að sú nefnd sem þarna er um að ræða gerist dómstóll, að hún kveði upp dóma. Þaðan af síður er hugmyndin sú að Alþingi ætli að kveða þarna upp einhvern dóm.

Ég vildi spyrja hv. ræðumann hvort ekki væri nú ráð að gera hlé á ræðunni?

Jú, ætli ég geri ekki hlé á ræðunni. Ég þakka hæstv. forseta. - Fundarhlé. Virðulegi forseti. Ég hafði tekið til máls þegar fundinum var frestað kl. 4 og átti aðeins eftir að gera tilteknar athugasemdir við þær ræður sem hér höfðu verið fluttar. Ég gerði strax athugasemd við það sem hæstv. forsrh. hafði að segja um þetta og hef kannske ekki ástæðu til að endurtaka mikið af því sem ég sagði um það efni, en ég vil þó bæta því við að ég sé enga ástæðu til þess á þessu stigi að líta svo á að það sé á nokkurn hátt óeðlilegt þó að þetta mál komi til umræðu jafnvel þó að svo standi á, eins og hæstv. forsrh. var að benda á, að Sturla Kristjánsson, sem hér er mikið um fjallað, hefur þegar byrjað mál fyrir dómstólum til að heimta rétt sinn hjá ríkissjóði út af brottvikningunni. Ég sé ekki ástæðu til þess á þessu stigi að gera mikið úr því og þaðan af síður vil ég taka undir það, ef nokkrum hefur dottið slíkt í hug, sem ég neita ekki reyndar að hefur aðeins borið á, að það hafi verið á einhvern hátt óþinglegt að bera þetta frv. fram. Ég tel að það sé mjög mikill misskilningur að halda því fram að svo sé. Þess vegna vil ég enn halda því til streitu, sem gerð var tillaga um og ég gerði tillögu um sem frsm. þessa máls, að þetta mál fái þá eðlilegu þinglegu afgreiðslu sem venjan er hér, sem sagt að málinu verði vísað til 2. umr. og til þeirrar nefndar sem tillaga var gerð um og var menntmn. og ég tel mjög eðlilegt að verði gert. Hæstv. forsrh. gerði þetta að umræðuefni og ég vil sérstaklega nefna það í sambandi við þetta mál að áður en málið var flutt átti ég og kannske fleiri af flm. viðræður við lögfróða menn sem töldu að ef við vildum flytja slíka hugmynd inn í Alþingi, að sérstök nefnd fjallaði um þetta mál, væri langeðlilegast að gera þetta í frumvarpsformi og ganga þannig frá því að Alþingi afgreiddi slíkt mál sem lög ef því svo sýndist. Það kom vel fram í máli þeirra lögfræðinga og fræðimanna í lögum, sem ég átti tal við um þetta, að þeir teldu að hins vegar kynni að vera óþinglegt að bera fram þáltill. um slíkt efni. Það væri ekki nógu vel frá málinu gengið auk þess sem menn bentu á það, sem hér hefur reyndar verið rifjað upp, að slík mál, um nefndir sem Hæstiréttur skipaði til að sinna ákveðnum verkum, slík frumvörp hefðu verið flutt hér áður. Það er ekki langt síðan, líklega ekki nema eitt ár eða svo, að það var gert í Hafskipsmálinu.

Í hvaða máli var það?

Það var í Hafskipsmálinu. Það var gert með lögum. Þannig er ljóst að það eru fyrir þessu fordæmi.

Enda málin sambærileg væntanlega.

Það má um það deila, hæstv. ráðh., hvort þetta eru sambærileg mál. Það vill svo til að það eru til ótal mál sem eru þess eðlis að þau eru ekki endilega sambærileg við eitthvað annað. Af því að hæstv. ráðh. er að minnast á það sem er sambærilegt og af því að hann hefur stundum verið að minnast á að ég hafi einhvern tíma haft svolítil afskipti af Sturlu Kristjánssyni, sem hér er mest til umræðu, þar á meðal flutt hann til í starfi, vil ég leyfa mér að halda því fram, hæstv. ráðh., að þessi tvö mál séu gjörsamlega ósambærileg.

Hafskipsmálið og. . .?

Ég á við það sem við höfum verið hér stundum að deila um þar sem hæstv. ráðh. hefur haldið því fram að ég hafi einhvern tíma haft afskipti af málum Sturlu og það sé sambærilegt hvernig ég fór að og hvernig hann fór að.

Vill ekki ræðumaður rifja upp af hverju hann rak manninn frá skólanum?

Ég get að sjálfsögðu rifjað þetta allt saman upp.

Það verður gert fyrir þeim dómstóli sem ræðumaður er að kalla yfir sig.

En er ekki rétt að við reynum að ræðast öðruvísi við en með frammíköllum? Það var engan veginn sambærilegt, hæstv. ráðh., hvað skeði þegar ég hafði afskipti af störfum Sturlu Kristjánssonar á sinni tíð. Það var allt annað sem þar var á ferðinni og er í rauninni ekkert sambærilegt við það.

Hvað var á ferðinni?

Í fyrsta lagi, hæstv. ráðh., var um það að ræða að Sturla Kristjánsson var á þeirri tíð aðeins settur til eins árs sem skólastjóri í þeim skóla sem þarna átti í hlut, en í því embætti sem hér um ræðir hafði hann skipunarbréf ráðherra fyrir því og þegar um slíkt er að ræða að menn eru skipaðir í stöður gilda sérstakar reglur um hvernig mönnum er vikið úr starfi. Þetta hef ég þegar rifjað upp hér, hvernig lagareglur eru um þetta, og tel ekki ástæðu til að fara að gera það að nýju, en endurtek það, sem ég hef áður sagt, að ég tel að hæstv. ráðh. hafi í þessu efni farið rangt að, hann hafi ekki fylgt þeim lagareglum sem hann átti að gera þegar hann vék Sturlu Kristjánssyni úr starfi fræðslustjórans á Norðurlandi. Þetta vil ég að komi skýrt fram. Og þegar hæstv. ráðh. er nú að minna á að mál séu sambærileg svara ég með því einu að það er hægt að finna ótal slík mál sem auðvitað eru ósambærileg en geta þó átt fullkominn rétt á því að fá svipaða málsmeðferð. Engin mál eru algjörlega eins. Það kemur naumast til greina. Þetta var það sem ég vildi sérstaklega koma að í sambandi við það sem fram kom hjá hæstv. forsrh. um þetta mál og það sem hann hafði að segja um þetta mál. Það er enn þá mjög ákveðin tillaga mín að þetta mál fái eðlilega afgreiðslu hér. Það verði afgreitt til 2. umr. og til menntmn., sem gerð er tillaga um, og þá hefur hv. menntmn. möguleika á að kanna þetta mál betur og betrumbæta frv. ef þess er þörf eins og iðulega gerist í þingstörfum. Ég vil líka endurtaka það, virðulegi forseti, að ég er mjög ánægður með að það ber nú minna á því að við hv. 6. þm. Norðurl. e. séum sakaðir um að hafa flutt vantraust á menntmrh. eða vantraust á ríkisstjórnina þannig að það væri ástæða til þess fyrir Sjálfstfl. sem slíkan og í heilu lagi að stökkva út úr þessu stjórnarsamstarfi. Ég heyri miklu minna um það talað núna og væri gaman að vita hvort sú umræða verður tekin upp aftur. Ég legg enn mikla áherslu á að hér hefur gjörsamlega verið haldið röngu fram. Við höfum aðeins haldið fram rétti okkar, okkar málfrelsi gagnvart því að gagnrýna gerðir ráðherra í þeim tilfellum þegar okkur þykir við þurfa, en við höfum á engan hátt gengið svo langt að við værum að flytja vantraust á ráðherra eða á ríkisstjórnina sem slíka. Við styðjum þessa ríkisstjórn og munum áreiðanlega gera það báðir, þessir þm. sem eru stjórnarþm. og hafa verið allt kjörtímabilið. Við munum gera það þangað til þessu kjörtímabili lýkur. Þetta vil ég að komi skýrt fram og þurfi ekki að endurtaka það framar og að það sé alveg ljóst hver afstaða okkar í þessu efni. Og ég hef skýrt það hver sé réttur einstakra þm. til að tala hér og segja sína meiningu þegar þeir telja ástæðu til. Það er allt annað mál að gagnrýna stjórnvaldsákvörðun eða að ganga gegn ráðherra þegar hann vinnur að löggjafarstarfi innan þingsins. Í sambandi við að hér hefur komið fram rökstudd dagskrá vil ég ítreka það í framhaldi af því sem ég hef verið hér að segja að ég tel það mjög óeðlilegt að farið sé að samþykkja rökstudda dagskrá í þingmáli við 1. umr. Það er ákaflega óvenjulegt og hefur að því er ég best veit og hefur verið athugað nánast ekki tíðkast árum ef ekki áratugum saman þó að einhver dæmi megi finna þess að þetta hafi verið gert. Ég held að þetta þingmál sé ekkert síður þannig að það eigi rétt á því að fá eðlilega málsmeðferð í þinginu en hvert annað mál. Þetta þingmál verður auðvitað að dæma eftir efni sínu, satt er það, og það á ekki að dæma það á neinn hátt eftir forminu. Ég held að það sé eðlilegt að það gangi til nefndar og fái þar sína skoðun. Auðvitað mætti segja eitt og annað um efni þessarar rökstuddu dagskrár. Að sumu leyti hef ég þegar gert það að umræðuefni sem þar stendur, en ég vil þó sérstaklega nefna þriðja liðinn þar sem segir að menntmrn. hafi með bréfi dags. 5. febr. og aftur ítrekað 10. febr. fallist í meginatriðum á hugmyndir fræðsluráðs Norðurlands eystra er verða mættu til þess að bæta samskipti menntmrn. og fræðsluráðs. Ég verð að segja það, hvað sem öðru líður, að það liggur engan veginn ljóst fyrir nema síður sé að það sé samkomulag á milli fræðsluráðsins og menntmrh. og ráðuneytisins um þessa málsmeðferð. Einmitt liggur það gagnstæða fyrir, að fræðsluráðið hefur hafnað þessum hugmyndum menntmrn. um skipun nefndarinnar en alls ekki að það hafi samþykkt hana. Að því leyti til getur þetta ekki verið rökstuðningur í því að vísa þessu máli frá. Það vantar svo mikið á. Hins vegar gæti ég í megindráttum tekið undir hugleiðingar sem hér hafa komið fram, m.a. hjá hv. 2. þm. Norðurl. e. Halldóri Blöndal, um nauðsyn þess að það komist á friður á milli fræðsluráðsins og menntmrn. Ég get svo sannarlega tekið undir það og hef vissulega fylgst með því og reynt að gera mitt til þess að sá friður mætti komast á þó að það hafi ekki tekist.

Ræðumaður hafði að vísu aldrei talað við mig eitt orð um málið, ekki eitt einasta orð.

Ég held, hæstv. ráðh., að þó að svo kunni að vera að ég hafi ekki talað við hæstv. ráðh. um það efni kann að vera að ég hafi talað við hinn aðilann um það efni, þá kann að vera að svo hafi verið. Það kann líka að vera að ég hafi einhvern tíma á einhverju stigi þessa máls jafnvel reynt að tala máli hæstv. ráðh. í þessum deilum. En þegar verið er að tala um deilurnar er ljóst að þær eru fyrir hendi og þessar deilur eru kannske ekki alveg nýjar af nálinni.

Hverjar eru gömlu deilurnar?

En ég vil þó að það komi skýrt fram að þessar deilur eru ekki svo gamlar sem margir vilja vera láta.

Eldri en ég í embætti.

Auðvitað er það svo að það hefur alltaf verið einhvers konar ágreiningur um eitt og eitt atriði í því sem framkvæma á af grunnskólalögum og öðru sem skólana varðar á milli einstakra manna í menntmrn., jafnvel ráðherra og fræðslustjóra og fræðsluráðs. Auðvitað hefur slíkur ágreiningur alltaf komið upp og einhvers konar vandamál skapast, en ég man ekki eftir neinu öðru en slíkum málum væri lokið og þau leyst þannig að við höfum ekki verið að dragnast með slík vandræðamál árum saman. Þær deilur sem nú eiga sér stað eru tiltölulega ungar. Þær eru tiltölulega ungar þessar deilur sem nú eiga sér stað. Ég hygg að það sé staðreyndin að þessar deilur komu ekki upp fyrr en á síðasta ári og eftir að líður nokkuð á síðasta ár þannig að hægt sé að tala um að þarna sé um magnaðar og erfiðar deilur að ræða. Ég er líka alveg sannfærður um að hæstv. menntmrh. hefði getað leyst þessar deilur og látið þeim lokið ef hann hefði lagt sig meira fram en hann því miður gerði í þessu máli. Þessar deilur voru ekki svo flóknar að það hefði ekki verið möguleiki á því að leysa þær.

Með því að leita til ræðumanns t.d.?

Ég hef ekkert óskað eftir því að hann leitaði til mín né neinna annarra tiltekinna manna. Hann hefði átt að gera það sjálfur. Hæstv. ráðh. hefði átt að hugsa þetta mál sjálfur og ganga sjálfur í að leysa þetta mál. Ég skal svo ekki vera að jagast meira við hæstv. ráðh. um það. Sú rimma hefur verið tekin hér áður. En ég vil hins vegar taka mjög undir það, sem hv. 2. þm. Norðurl. e. sagði áðan, að það er brýn nauðsyn á að þessar deilur leysist, en jafnframt segi ég að það hefði verið hægt að koma þessari lausn á án þess að grípa til þeirra ráða sem hæstv. ráðh. gerði með því að víkja fræðslustjóranum úr starfi, einfaldlega vegna þess að með því var hann að fá allt fræðsluráðið upp á móti sér. Hann fékk líka alla skólastjórana upp á móti sér og kennarastéttina, næstum að segja hvern einasta mann sem gegnir þeim störfum á Norðurlandi eystra og reyndar þó leitað væri um allt Norðurland, allt frá Hrútafirði og austur á Langanes. Þetta er staðreyndin. Það er þetta sem hæstv. ráðh. hefur því miður vakið upp og hann hefði getað leyst þetta á liðmannlegri hátt en reyndin varð. En virðulegi forseti. Ég ætla þá ekki að hafa þessi orð mín fleiri að sinni. Ég hef rétt til að tala enn einu sinni sem frsm. þessa máls, en ég ætla ekki að hafa þessa ræðu lengri að sinni en legg enn þá til að þessu máli verði vísað til 2. umr. og til hv. menntmn.



Ég vildi nú biðja hv. þm., hæstv. ráðh. sem aðra, að virða það hverjir eru í ræðustól hverju sinni og láta setja sig á mælendaskrá ef þeir vilja taka þátt í umræðum.



Tilefni þess að ég kem upp í þennan ræðustól er aðeins eitt, þau skilaboð sem hæstv. forsrh. flutti þingheimi áðan. Hæstv. forsrh. sagði, ef ég man rétt, að hann hefði skroppið fram og hringt í forseta Hæstaréttar og spurt forseta Hæstaréttar hvort það væri ekki mesta vitleysa að flytja svona mál á hv. Alþingi. Og hann flutti þau boð þingheimi, þeim handhöfum löggjafarvaldsins sem hér sitja, að hann mætti svo sem skila því til þingheims og hafa það eftir forseta Hæstaréttar að þetta væri hin mesta vitleysa. Þetta er lýsing á vinnubrögðum í stjórnsýslu lýðveldisins Íslands sem verðskulda að vakin sé rækilega athygli á. Þetta mál virðist ætla að vefjast mjög fyrir þingheimi. Það eru komin fram fjögur þingmál, tvær þáltill., eitt frv. til l. og ein frávísunartill. Efnisatvik málsins eru svo þaulrædd að þar þarf engu við að bæta. Nú er umræðan um málsmeðferð. Það er um það sem ég ætla að víkja nokkrum orðum. Má ég rifja upp að hæstv. menntmrh. hefur á öðrum vettvangi utan þings sagt: Ég tek ekki við neinum fyrirskipunum frá Norðlendingum í þessu máli. Mitt umboð kemur frá Alþingi. Ég beygi mig undir vilja þess. Engu að síður gerist það að hér er flutt till. til rökstuddrar dagskrár að vísa málinu frá Alþingi. Og hver eru rökin? Rökin eru þessi: Fyrrverandi fræðslustjóri hefur þegar vísað máli þessu til meðferðar dómstóla með stefnu. Málið er m.ö.o. komið úr höndum Alþingis, úr farvegi Alþingis til dómstóla. Til að árétta þetta hringir hæstv. forsrh. í forseta Hæstaréttar og segir að lagaskilningur hans sé alveg laukréttur. Mín viðbrögð eru þessi: Hafi verið nokkrar efasemdir uppi meðal manna um að þetta mál verðskuldaði að fara til nefndar eru þær engar í mínum huga hér eftir því að svona lagaskýringum tek ég ekki úr ræðustól Alþingis og svona skilaboðum frá forseta Hæstaréttar ekki heldur. Það virðist alveg augljóst mál að úr því sem komið er er alveg nauðsynlegt að þetta mál fari til nefndar þannig að það fáist einhver botn í lagaþrætur manna og skýringar á því hvort það sé óviðurkvæmilegt, jafnvel stjórnarskrárbrot, að Alþingi gefi þessu máli þinglega meðferð. Spurningin er þessi: Er þetta mál sem slíkt komið fyrir dómstóla? Ég leyfi mér að efast um það. Sá þáttur þessa máls sem varðar hugsanlega valdsvið ráðherra kann að vera kominn til dómstóla. Ég þekki ekki forsendur fyrir stefnu hins brottrekna fræðslustjóra, en ég er alveg viss um að það er aðeins einn þáttur þessa máls sem yfirleitt mun fara fyrir dómstóla og hann snýst um valdsvið ráðherrans, það hvort ráðherrann hafi brotið lög. En það er ekki málið allt. Og reyndar segir í grg. hv. þm. Ingvars Gíslasonar og annarra hv. þm., með leyfi forseta:"Ekki eru bornar brigður á að ráðherra hafi formlegt vald til að víkja manni úr stöðu." Ekki eru bornar brigður á. Um hvað eiga þá dómstólar að fjalla? Það eru ekki bornar brigður á valdsvið ráðherrans. Það eru aðrir þættir þessa máls sem dómstólar munu ekkert fjalla um þrátt fyrir skilaboð frá forseta Hæstaréttar. Hvernig væri að skila því til baka til forseta Hæstaréttar að það eru aðrir þættir þessa máls sem eru til umfjöllunar á hinu háa Alþingi? Hæstv. ráðh. menntamála segir: Mitt umboð kemur frá því og ég beygi mig undir vilja þess. Og hvaða aðrir þættir þessa máls eru það? Það er þetta sem menn hafa haldið um fimbulræður lon og don, samskiptaörðugleikar ráðuneytis og fræðsluyfirvalda norðan fjalla og framkvæmd grunnskólalaganna. Er það mál fyrir Hæstarétt? Er það eitthvert dómsmál? Er það ekki mál sem Alþingi getur látið sig varða? Er það ekki í hæsta máta eðlilegt að Alþingi fjalli um slík mál? Þetta eru stjórnsýslumálefni. Kemur það Hæstarétti eitthvað við? Er þetta eitthvert dómsmál? Ekki fæ ég séð það. Hliðstæður út af þessari spurningu: Er það óviðurkvæmilegt og samkvæmt lögskýringum spekinga ótækt með öllu að Alþingi fjalli um aðra þætti máls ef einhver partur sama máls er kominn fyrir dómstóla? Menn spyrja um hliðstæður. Ég rifja upp. Í svokölluðu Hafskipsmáli, og nú tek ég fram að ég er ekki að tala um neinar efnislegar hliðstæður, ég er að tala um form, ég er að tala um lög og lagatúlkanir, var það niðurstaða meiri hluta Alþingis að flytja og fá samþykkt frv. til laga um skipun nefndar sem skipuð var af Hæstarétti utanþingsmönnum. Þegar það mál var flutt var skilmerkilega tekið fram að þessari nefnd, sem skipuð skyldi af Hæstarétti, væri ekki ætlað að fjalla um þá þætti málsins sem þegar væru í höndum annarra innan dómskerfisins, svo sem eins og skiptaráðenda og annarra, en það var talað um að það væru aðrir þættir þessa máls sem vörðuðu samskipti aðila, hugsanlega hagsmunaárekstra og stjórnarfarslega ábyrgð sem þessi nefnd átti að fjalla um. Það var spurt um hliðstæður. Er ekki hliðstæðan sú í þessu máli að á Alþingi hafa menn sett fram tillögur um að nefnd við ríkjandi kringumstæður, þegar Alþingi er að leysast upp í kosningabardaga, skipuð utanþingsmönnum fjalli um þá þætti þessa máls sem varða samskipti, samskiptaörðugleika og framkvæmd laga, stjórnsýsluleg málefni? Er eitthvað athugavert við það? Niðurstaða mín er sú að ég tek ekki við lagaskýringum með skilaboðum frá hæstv. forsrh. eða í gegnum hæstv. forsrh. frá forseta Hæstaréttar. Ég tek ekki við þeim og treysti því að menn hafi a.m.k. þann metnað á hinu háa Alþingi að geta nokkurn veginn sameinast um að þakka fyrir þessi skilaboð og senda þau heim til föðurhúsanna. Mér sýnist m.ö.o. af þessu augljóst að hafi verið uppi einhverjar efasemdir um að þetta mál ætti að fá þinglega meðferð í þeim skilningi að það færi til nefndar sé algjörlega nauðsynlegt úr því sem komið er að þingnefnd fái ráðrúm til að kalla fyrir sig lögfræðinga, helst sem flesta því skoðanirnar verða þá sem flestar, og reyna að fá botn í hvort Alþingi Íslendinga hafi rétt til þess að fjalla um stjórnsýslulega þætti þessa máls þrátt fyrir skilaboð gegnum hæstv. forsrh. frá forseta Hæstaréttar. Og að lokum herra forseti. Það er talað um traust eða vantraust. Hv. talsmenn Sjálfstfl. hafa lýst því yfir að fari svo að Alþingi samþykki þessa till. jafngildi það vantrausti á hæstv. menntmrh. Eitthvað hafa menn slegið úr og í um þá skoðun, en alla vega, taki menn það gott og gilt og ég vil gjarnan taka mark á mönnum í "kabinett" spursmáli, taki menn mark á slíkum yfirlýsingum, jafngildir stuðningur við þessa frávísun traustsyfirlýsingu á hæstv. menntmrh.  Herra forseti. Niðurstaðan er sú að það er aldeilis bráðnauðsynlegt hér eftir að þetta mál fari til nefndar og reyndar málin öll til þess að Alþingi láti skera úr um hvort lagaskýringar, sem hér hafa verið fluttar með sendiboðum úr þessum ræðustól, séu einhlítar, hvort hliðstæðan sem ég nefndi og fordæmið frá Hafskipsmáli er ekki gilt og til þess að árétta að Alþingi tekur undir með hæstv. menntmrh. þegar hann sagði: Ég tek ekki við fyrirskipunum þeirra að norðan, en ég hef mitt umboð frá Alþingi og beygi mig undir vilja þess.



Virðulegur forseti. Það eru nokkur orð sem lúta að orðaskiptum og deilum um form og málsmeðferð fyrst. Reyndar liggur við, virðulegur forseti, að mig langi til að gera tillögu um það fyrst af öllu að hæstv. menntmrh. leiti á náðir menntakerfisins og fái sér tilsögn, það er komið fram á varir mínar að segja, virðulegur forseti, með leyfi þínu, í mannasiðum, en ég ætla ekki að gera það. Í góðum siðum þyrfti hæstv. menntmrh. að fá litla tilsögn. Ég hef reynt að forðast, og það hafa held ég flestir sem þessu máli hafa tengst á undanförnum vikum, að persónugera það meira en orðið var og óhjákvæmilegt var. Sömuleiðis hafa menn yfirleitt reynt að forðast að draga óskylda hluti inn í þessa deilu, óskyld efnisatriði, enda er hún orðin ærin að vöxtum og ærin pappírsflóðin sem henni tengjast þó að það komi ekki til. Engu að síður reynir hæstv. ráðh., jafnvel með frammíköllum, að draga atriði langt aftan úr fortíð manna inn í þetta mál sem að mínu viti eiga alls ekkert erindi í þessa umræðu. Eins og hvort tiltekinn maður einhvern tímann í fyrndinni í öðru starfi gerði eitthvað af sér eður ei.

Um hvað er ræðumaður að tala?

Ég er m.a. að tala um tilraunir hæstv. menntmrh. til að draga fram Þelamerkurmál 

Lát heyra.

Já, það væri alveg þess virði að láta heyra svolítið af því. En, virðulegur forseti, mér finnst það neðan við mína virðingu þegar við erum að reyna að ræða efnislega um tiltekið mál að fara að draga alls óskylda hluti inn í það.

Það getur ekki verið fyrir neðan virðingu ræðumanns. Það er óhugsandi.

Auðvitað hefur hæstv. menntmrh. sína fortíð eins og aðrir. Ég hef mína fortíð.

Nú verður hann að láta heyra. Hér eru dylgjur sem hann verður að skýra frá.

Má ég benda hæstv. ráðh. á að hv. 4. þm. Norðurl. e. hefur orðið.

Hvað gerir forseti við mann sem fer með dylgjur? Hvað gerir forseti samkvæmt þingsköpum við ræðumann sem fer með dylgjur eins og þessar? Hann áminnir hann um að gæta orða sinna.

Vill ekki hæstv. ráðh. biðja um orðið. Ég skal setja hann á mælendaskrá.

Ég vísa til upphafsorða minna, virðulegur forseti, um nauðsyn þess fyrir hæstv. menntmrh. að afla sér tilsagnar á ákveðnu sviði. Það er eins og ég segi ekki samboðið virðingu Alþingis þegar reynt er, a.m.k. af flestum þátttakendum í umræðum, að ræða efnislega um hlutina að draga alls óskylda hluti þar inn. Þess vegna skulum við öll sömul hjálpast að við að reyna að halda umræðunni við það sem hér er á dagskrá. Jafnskemmtilegt og það gæti verið að ræða bæði fortíð mína og fortíð hæstv. menntmrh. held ég að það þjóni ekki sérstaklega málinu að gera svo. Í fyrsta lagi vil ég undirstrika, hafi það farið fram hjá einhverjum, að frv. okkar, 336. mál Nd., gerir ráð fyrir að Hæstiréttur hafi ekki önnur afskipti af þessu máli en að taka að sér samkvæmt óskum Alþingis að tilnefna menn í nefnd. Að öðru leyti kemur Hæstiréttur ekki að þessu máli. Nefndin er í störfum sínum Hæstarétti óviðkomandi. Þetta held ég að sé nauðsynlegt að menn hafi í huga, m.a. vegna þeirra deilna um formlegheit málsins sem hér hafa farið fram. Þá er og rétt að á þskj. 613, till. til rökstuddrar dagskrár, er sagt að dómstólar eigi einir úrskurðarvald um það hvort frávikning fyrrv. fræðslustjóra o.s.frv. Hér er að sjálfsögðu notað orðið "úrskurðarvald". Í frv. okkar er eingöngu gert ráð fyrir að starfsnefnd þessi, sem Hæstiréttur tilnefni, rannsaki deiluna og kanni málið og dragi fram efnisatriðin, upplýsingarnar sem ekki liggja á lausu, ekki liggja fyrir. Þetta ætti ekki að þurfa að ruglast saman, virðulegur forseti, ef menn gefa sér tíma til að glöggva sig á þessu. Þess vegna held ég að það væri hægt að stytta mikið deilur um hvort þetta sé eðlileg málsmeðferð eða ekki. Ég get ekki séð að Hæstiréttur hafi stjórnskipulega stöðu til að koma í veg fyrir og allra síst með tilmælum í gegnum símann að Alþingi láti kanna, athuga og rannsaka þau mál sem því sýnist. Að sjálfsögðu hefur Alþingi þann rétt. Það hefur hann í fyrsta lagi samkvæmt 39. gr. stjórnarskrárinnar og það hlýtur enn fremur að geta sett á fót starfsnefndir til að gera þessa hluti eins og ýmislegt annað. Það er alsiða að Alþingi komi á fót nefndum eða feli ríkisstjórninni að setja á fót nefnd til að vinna hin ólíklegustu störf og hér er í raun og veru eingöngu um vinnu af því tagi að ræða. Hv. skrifari, 2. þm. Norðurl. e., mun ekki vera á fundi, en hann bar mikið lof á hæstv. menntmrh. fyrir dugnað í sambandi við skólamál á hinum æðri stigum norðan fjalla og það má vel vera rétt hjá hv. skrifara að hæstv. menntmrh. eigi lof skilið. Ég verð þó að segja að það er mín tilfinning og margra fleiri vænti ég að fyrst þurfi að koma málum grunnskólans í sæmilegt horf og hafa sæmilegan frið um það starf áður en við getum farið að ræða að gagni um framhaldsmenntun, ég tala nú ekki um háskólamenntun. Síðan eru það að lokum örfá orð um sérkennsluna einu sinni enn, virðulegur forseti. Nefndur ræðumaður, hv. 2. þm. Norðurl. e., talaði um að á mig hefði verið borið lof fyrir frammistöðu mína í sérkennslumálum. Ég tek ekkert allt of glaður við því lofi því satt best að segja skammast ég mín fyrir mína frammistöðu í þeim efnum og skal svo fúslega viðurkenna það héðan úr þessum ræðustól að ég tel að ég hafi sem þm. míns umdæmis ekki staðið mig í stykkinu og verið of sofandi á verðinum fyrir því misrétti sem landsbyggðin greinilega býr við í þessum efnum. Ég vil ekki vera borinn lofi sem ég á ekki skilið í þeim efnum. Ég var, eins og við höfum sjálfsagt verið fleiri, hv. þm., allt of illa á verði um það í hversu bágu horfi þessi mál voru. Ég get reynt að færa það fram mér til málsbótar að upplýsingar um stöðu þessara mála hafa ekki legið á lausu og liggja reyndar ekki á lausu og það er næsta ótrúlegt en satt að þegar ég lagði fram hér á Alþingi einfalda fsp. um stöðu þessara mála í hinum mismunandi fræðsluumdæmum tók það mánuði að afla svarsins í menntmrn. og þegar það loksins kom var það svo mjög í skötulíki að það stendur naumast undir nafni sem slíkt og eins og ég sagði í fyrri ræðu minni mun ég ekki sjá mér annað fært en að gera við það athugasemdir. Auðvitað á þetta ekki að vera svo. Auðvitað eiga þessar upplýsingar að liggja fyrir í aðgengilegu formi. Og það er næsta skelfilegt til þess að vita ef um árabil hefur verið verulegt misræmi í þessum efnum án þess að menn hafi áttað sig á. Eigi ég einhvern hlut að þessu sem er nokkurs virði er það þó helst það að reyna að draga fram upplýsingar um stöðuna. Varðandi það hvers vegna ég og aðrir þm. sem reynt hafa að beita sér fyrir auknu fjármagni til sérkennslunnar úti um landið höfum ekki flutt brtt. við fjárlög og gerðum það ekki að þessu sinni get ég eingöngu vísað til þess að alla síðustu dagana og síðustu vikurnar áður en fjárlög voru afgreidd var í gangi þrýstingur á fjvn. og hæstv. ráðh. að fá aukningu á þessu fé og okkur var síðan tjáð að það yrði um viðbótarupphæð að ræða sem sett yrði inn í brtt. meiri hlutans eða brtt. fjvn. Þá er það þingleg venja, eins og menn kannast sjálfsagt við, að náist nokkur árangur af því tagi falla menn gjarnan frá því að flytja brtt. eða kalla brtt. áður fram komnar til baka eins og til að sýna því nokkra viðurkenningu að komið sé til móts við óskir þeirra sem vilja aukin framlög á einhverjum sviðum. Þetta hljóta menn allir að kannast við og ég trúi ekki að menn fari að gera mikið mál úr því. Ég vísa t. d. í samkomulag sem tókst um fjölmarga fjárlagaliði við síðustu afgreiðslu, eins og K-byggingu Landspítalans þar sem menn féllu frá áður framlögðum brtt. og áður boðuðum brtt. vegna þess að samkomulag náðist þar um niðurstöðu, um nokkra aukningu.

Ég hef aldrei heyrt þm. tala um sérkennslu fyrr en þetta mál kom upp.

Var þetta flokksbróðir ræðumannsins sem talaði? Það getur nú ekki verið.

Ég skal, eins og ég hef þegar sagt, viðurkenna það og það má gjarnan undirstrikast að ég hefði gjarnan mátt sinna þessum sérkennslumálum betur og vita fyrr meira um í hversu bágu standi þau voru út um landið, en ég skal lofa þeim hv. þm. sem hér eru inni og fleirum sem kynnu mál mitt að heyra eða lesa að ég mun reyna að fylgjast betur með því í framtíðinni hvernig þessum málum reiðir af. Það er greinilega ekki vanþörf á því og ég mun taka með mikilli varúð þeim upplýsingum sem um þetta koma nema þær séu ítarlega og vandlega unnar vegna þeirra misvísandi upplýsinga sem bornar hafa verið á borð fyrir alþm. og fleiri um stöðu þessara mála að undanförnu. Ég vil svo mótmæla því, sem kom fram í ræðu hv. þm. Halldórs Blöndals, til þess að það liggi ljóst fyrir, að ég er ekki með aðild minni að þessum tillöguflutningi sérstaklega að ráðast á eða gagnrýna uppbyggingu fræðsluskrifstofanna og grunnskólalögin. Það kann vel að vera að rétt sé að huga þar að endurskoðun, en tillöguflutningurinn af minni hálfu a.m.k. gengur ekki út á það að vegna þess að þetta sé svo illa upp byggt eða þetta sé svo rangt hannað, þetta fyrirkomulag, sé sérstök ástæða til rannsóknar og með því að fara fram á rannsókn sem er í raun til að setja fram einhverja tiltekna gagnrýni. Svo er ekki. Það kemur e.t.v. í ljós ef þessi mál verða vandlega könnuð að það sé betra og heppilegra að hafa þetta fyrirkomulag, þetta samstarf sveitarfélaganna og menntmrn. og yfirvalda menntamála öðruvísi, en það skýrist þá þegar þar að kemur. Það er mín skoðun að uppbygging fræðsluskrifstofanna og fræðsluráðin séu einhver merkasta tilraun sem gerð hafi verið að mörgu leyti til að reyna að flytja vissa ábyrgð og vissa starfsemi út í landshlutana. Það væri mjög miður ef menn notuðu þetta mál eða önnur af slíku tagi sem tilefni til að ganga til baka í þeim efnum. Ég hefði talið öllu nær að hugleiða hvort þetta sé ekki einmitt vísbending um að við eigum að taka skrefið til fulls og færa að fullu ábyrgðina á framkvæmd þessara mála út til þeirra sem eiga að njóta hennar í landshlutunum. Það er svo þannig, virðulegur forseti, að þó að þetta mál fái sína þinglegu meðferð og gangi til skoðunar í nefnd, eins og ég treysti á að það geri, liggur það fyrir í þingsköpum að mál er hægt að kalla til baka á hvaða stigi sem er. Þau þingmál önnur sem þessa deilu snerta og fá vonandi einnig sína þinglegu meðferð hvar sem þau eru stödd á vegferð sinni í gegnum þingið er á hvaða stigi sem er hægt að stöðva eða kalla til baka ef svo vel tekst til, sem ég enn vona, að menn nái að átta sig og nái samkomulagi utan veggja þingsins um að setja þessi mál í ákveðna gerð, í ákveðinn farveg þar sem deilan verður rannsökuð og eðlilegar málsbætur koma þeim til handa sem slíkt eiga skilið. Þá yrði ég því allra manna fegnastur að þetta frv. þyrfti aldrei að verða að lögum og þessi deila mætti leysast fyrr og með öðrum hætti. Í raun held ég að sé sameiginleg skoðun okkar flm. allra að það sé ekki af sérstökum áhuga fyrir því að þetta þingmál nái fram að ganga að við leggjum það fram, heldur hinu, að ef ekki næst með öðru móti niðurstaða í þetta mál og friður um skólahaldið og einhvers konar rannsókn sem menn geta unað við verður Alþingi að taka það til sinna kasta. Það var okkar sameiginleg niðurstaða og því er þetta mál hér lagt af stað í vegferð gegnum hv. Alþingi hvernig sem hún svo verður. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað.