Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hér er til umr. frv. til l. um breyt. á lögum nr. 52 12. maí 1970, um eftirlit með skipum, 240. mál Ed. Á þskj. 910 er nál. frá sjútvn., þar sem segir, að hún hafi orðið sammála um að samþykkja frv. Ég vildi nú leyfa mér að segja örfá orð um leið og ég skila þessu nál. Öllum er vissulega ljós sú hætta, sem er samfara fljótandi veiðarfæradruslum úr léttum gerviefnum, og um það er núna býsna nærtækt dæmi, þegar eitt slíkt net varð einu bezta aflaskipinu í Vestmannaeyjum að fjörtjóni, þegar slík trossa lenti í skrúfunni í ofsaveðri á afar vondum stað með þeim afleiðingum, að skipið eyðilagðist, en mannbjörg varð. Í þessu sambandi finnst mér rétt að minnast einnig á atriði, sem ekki er í þessu frv., að það þyrfti endilega að koma inn einhvers staðar í reglugerð laganna strangara ákvæði í sambandi við hin svokölluðu drauganet, þ. e. niðurslitnar nælontrossur, sem halda áfram að veiða sífellt og eru hinn versti skaðvaldur öllu lífi í sjónum. Það er óþarfi að hafa mörg fleiri orð um þetta sjálfsagða mál, og eins og ég segi lagði n. einróma til að frv. yrði samþykkt.



Herra forseti. Við höfum leyft okkur fimm þm., einn úr hverjum þeirra þingflokka, sem sæti eiga á Alþ., að flytja skriflega brtt. við þetta mál. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að fyrir alllöngu var tekinn upp sá háttur varðandi veitingu Alþ. á íslenzkum ríkisborgararétti til útlendinga að gera þeim að skyldu að leggja niður nafn sitt, en taka upp íslenzkt nafn í staðinn. Frá upphafi hefur þetta verið deilumál bæði innan þings og utan. Þegar fyrir nokkrum árum var skipuð nefnd til að endurskoða íslenzk mannanafnalög, sem eru orðin gömul og að ýmsu leyti úrelt, þá skoðaði nefndin það eitt af hlutverkum sínum að finna lausn á þessu viðkvæma vandamáli. Hér er sannarlega um viðkvæmt vandamál að ræða. Útlendingar, sem fengið hafa fullan og eðlilegan rétt á íslenzkum ríkisborgararétti, hafa orðið að segja skilið við fjölskylduættarnafn, og hefur þeim mjög mörgum reynzt það afar viðkvæmt mál. Mannanafnanefndin, sem starfar undir forustu Klemens Tryggvasonar hagstofustjóra og í áttu sæti valinkunnir menn, fræðimenn á þessu sviði, svo sem Ármann Snævarr fyrrv. háskólarektor og Einar Bjarnason prófessor, þessi fimm manna nefnd var á einu máli um till. um lausn á þessu vandamáli og sú till. er í mannanafnafrv., sem hefur tvívegis legið fyrir hinu háa Alþ., en fær ekki heldur afgreiðslu núna, engan veginn vegna ágreinings um þetta atriði, heldur önnur atriði, sem valda því, að rétt er talið að láta málið bíða til næsta þings. En einróma till. höfunda mannanafnalöggjafarinnar er sú, að skyldan til nafnbreytingar skuli ekki taka til annarra en barna þeirra, sem hljóta íslenzkan ríkisborgararétt, barna þeirra 17 ára eða yngri. Hins vegar skuli fullorðið fólk fá að halda ættarnafni sínu, sínu erlenda nafni til æviloka. Jafnframt er það hins vegar tryggt, að afkomendur þeirra hljóti íslenzk nöfn í samræmi við væntanlega mannanafnalöggjöf og íslenzkar venjur á þessu sviði. Þessi hugmynd virðist vera mjög skynsamleg og sanngjörn málamiðlun í mjög viðkvæmu og vandasömu máli. Fullorðnu fólki er ekki skylt að segja skilið við hluta af sjálfu sér, því nafn hvers manns, sem honum hefur verið gefið í bernsku, er gjarnan með eðlilegum hætti skoðað sem hluti af manninum sjálfum af persónu hans. M. ö. o.: það er ekki gengið á rétt nokkurs manns í þessu efni, að fá að halda því nafni, sem foreldrar hafa gefið manni í æsku. Hins vegar er það tryggt, að ekki ílendast hér erlend nöfn, þar eð börn slíkra útlendinga innan 17 ára eiga að taka sér íslenzkt nafn og ófædd börn, þegar ríkisborgararétturinn er veittur, eiga að sjálfsögðu að lúta íslenzkum mannanafnalögum. Við flm. fimm höfum leyft okkur að taka upp till. mannanafnanefndar algjörlega óbreytta og leggjum til, að í stað skyldunnar til nafnbreytingar komi þessi takmarkaða skylda til nafnbreytingar inn í frv. samkvæmt einróma till. mannanafnanefndar. Því er ekki að leyna, að það, sem sérstaklega hefur vakið athygli á nauðsyn þessarar breytingar núna, er það, að meðal umsækjenda um íslenzkan ríkisborgararétt er heimsfrægur útlendingur, Vladimir Ashkenazy píanóleikari, sem gert hefur Íslandi og Íslendingum þann ótvíræða og mikla sóma að sækjast eftir íslenzkum ríkisborgararétti og ætlar sér þar með að ferðast um heiminn framvegis sem íslenzkur ríkisborgari og þar af leiðandi auðvitað á íslenzku vegabréfi. En ef slík breyting sem þessi væri ekki gerð, ef gamli hátturinn væri enn á hafður, - sem ég tel raunar víst að hvort sem er mundi vera breytt á næsta þingi með nýjum mannanafnalögum, - ef gamli hátturinn væri enn á hafður, þá væri Vladimir Ashkenazy skylt að breyta nafni sínu og væntanlega í nafnið Valdimar Davíðsson. Ef hann ekki vildi fallast á, að nafnið Valdimar Davíðsson væri fært inn í vegabréf hans, - faðir hans heitir Davíð og þetta væri þá sá eðlilegi háttur, sá háttur sem hingað til hefur verið á framkvæmdinni,- ef hann vildi ekki fallast á að ferðast um heiminn undir nafninu Valdimar Davíðsson, yrði hann ekki íslenzkur ríkisborgari, þá fengi hann ekki íslenzkan ríkisborgararétt. Ég fjölyrði ekki um þetta. Ég vona, að öllum sé ljóst, hversu fáránlegt það væri, ef íslenzk yfirvöld gerðu þá kröfu til Vladimir Ashkenazy, að hann skírði sig um og sætti sig við nafnið Valdimar Davíðsson í sínu vegabréfi. Ég vona, að hv. Alþ. beri gæfu til þess að koma í veg fyrir, að jafnfrábærum manni og víðkunnum listamanni eins og hann er sé gert að skyldu að gera slíkt, eða þá að öðrum kosti að verða að hafna því að verða íslenzkur ríkisborgari, sem hann þó hefur sótzt eftir að verða. Ég skal gjarnan lesa till. Ég gerði það nú ekki áðan, til þess að lengja ekki mál mitt, af því að ég gerði ráð fyrir, að þm. væri kunnugt um mannanafnafrv., sem legið hefur tvívegis fyrir hinu háa Alþ., einnig fyrir þessu Alþ„ en ég skal með ánægju verða við óskum hæstv. forseta um að lesa till. Hún er orðrétt eins og gr. er í mannanafnafrv. „Nú fær maður, er heitir erlendu nafni, íslenzkt ríkisfang með lögum, og skulu þá börn hans, 17 ára og yngri (sbr. 3. málsgr. 6. gr. laga nr. 100/ 1952), taka upp íslenzkt eiginnafn og kenninafn, sem samþ. er af dómsmrn. Slík nafnbreyting skal ákveðin samtímis því, að rn. gefur út bréf um, að hlutaðeigendur öðlist íslenzkt ríkisfang. Barni, sem fæðist eftir að foreldri þess hefur fengið íslenzkt ríkisfang með lögum, skal gefið íslenzkt eiginnafn, og það skal fá íslenzkt kenninafn.“  Ef óskað er upptöku íslenzks ættarnafns í sambandi við nafnbreytingu samkv. ákvæðum þessarar gr., leitar dómsmrn. samþykkis mannanafnanefndar og hefur að öðru leyti samráð við hana, eftir því sem við á um framkvæmd á þessari gr. Þannig er gr. efnislega séð eins og ég lýsti henni í upphafi. Till. þessi er í prentun og verður henni væntanlega útbýtt meðal þm. á hvaða stundu sem er, en ég flyt hana skriflega, því að hún er ekki komin úr prentsmiðjunni.



Herra forseti. Mér skilst, að þessi brtt., sem hér hefur verið flutt, sé að nokkru leyti fram komin vegna þeirrar sérstöðu, sem ég tel að einn af umsækjendum um ríkisborgararétt hafi, Vladimir Ashkenazy. Ég vil segja það, að hvort sem þessi brtt., sem hér liggur fyrir, verður samþ. eða ekki, þá mun ég, ef til minna kasta kemur, ekki gera kröfu til þess, að Ashkenazy þurfi að skipta um nafn, þó að hann verði íslenzkur ríkisborgari. Hann er, eins og hv. síðasti ræðumaður sagði, heimsþekktur. Nafn hans er heimsþekkt og nafn hans er þekkt og tamt öllum á Íslandi. Ég mun því, hvað sem öllum lagabókstaf kynni að líða, fara í þessu efni eftir heilbrigðri skynsemi og ekki krefjast nafnbreytingar. Ég skal annars ekkert fara út í deilur almennt um þessa brtt., sem hér liggur fyrir. Það er eins og hv. þm. sagði, þetta er gamalt deilumál og ég vil nú efast um, að það sé rétt af Alþ., svona að mjög lítið athuguðu máli og á næstsíðasta degi, að fara að breyta almennt um stefnu í því, þar sem líka nafnalög hafa legið fyrir og liggja fyrir og gert er ráð fyrir því væntanlega, að þau fái afgreiðslu á síðari þingum, vegna þess að flestir eru sammála um, að það þurfi að verða einhverjar breytingar á þeim. En það, sem ég vildi aðeins láta koma fram, er þessi yfirlýsing mín, að því er tekur til þessa eina manns.



Herra forseti. Árið 1952, eða fyrir 20 árum, var sú regla tekin upp, að til þess að erlendir menn fengju íslenzkan borgararétt yrðu þeir að taka upp íslenzkt nafn og þá átt við bæði eiginnafn eða fornafn og kenninafn. Fram til þess tíma voru engin slík skilyrði sett. Þessi nýja regla olli miklum deilum þá strax á þingi og hefur oft gert það síðan. Rökin fyrir þessari reglu eru að ýmsu leyti skiljanleg. Það er hin næma tilfinning okkar Íslendinga fyrir móðurmáli okkar og andúð gegn því, að nöfn, sem eru ósamþýðanleg íslenzkri tungu og lögmálum hennar, festist í málinu. Á hinn bóginn hefur mörgum þótt, að hér væri höggvið nokkuð nærri persónurétti manna, þar sem þeir væru neyddir til þess að skipta um nafn, varpa fyrir borð nafni sínu og feðra sinna til þess að fá íslenzkan borgararétt. Ég býst við, að í framkvæmd hafi þetta verið ákaflega misjafnlega viðkvæmt hjá ýmsum mönnum, og í grg. með frv. um mannanöfn, sem hefur legið fyrir þessu þingi, kemur fram, að sumir menn hafa tekið þetta mjög nærri sér, og jafnvel eru þess dæmi, eins og segir í grg., með leyfi hæstv. forseta, „að borið hefur við, að menn hafi talið nafnbreytingu slíka afarkosti, að þeir hafa horfið frá að æskja ríkisfangsins.“ Þetta mál hefur enn nú komið í sviðsljós og í rauninni í heimsljós af sérstökum ástæðum, vegna þess að hér er heimsfrægur listamaður, sem í hlut á, Vladimir Ashkenazy. Hér er um ákaflega mikið vandamál að ræða, og í rauninni er ég alveg sammála hv. 7. þm. Reykv. og vil undirstrika það, sem hann sagði, að Alþingi Íslendinga getur vart boðið slíkum manni upp á þessa kosti. Það má segja, að ákaflega erfitt sé að finna lausn á þessu máli, sem flestir eða allir gætu sætt sig við. Og í frv. um mannanöfn, sem hefur legið fyrir þinginu, 17. gr., er reynt að leysa þetta mál. Þó var það nú þannig, að í undirbúningsnefndinni var ekki alger samstaða um málið, eins og kemur fram í grg., en þar er þó viðleitni til að leysa málið. Hv. 7. þm. Reykv. hefur nú ásamt öðrum þm. lagt hér fram skrifl. brtt., og þó að ég sé ekki alls kostar ánægður með þessa 17. gr. í mannanafnalögunum eða þá skipun, sem hún gerir ráð fyrir, þá tel ég, að hún eða brtt. hv. þm. sé til mikilla bóta, og þar sem hún kemur fyrst til atkv., væntanlega á undan minni till., mun ég greiða henni atkv. Ég hafði áður lagt fram brtt. á þskj. 915 um, að aftan við gr. bætist: „Heimilt er dómsmrh. að veita undanþágu frá þessu ákvæði.“ Var það hugsað á þá lund, að helzt væri hægt að sameinast um eitthvert slíkt ákvæði og þá miðað við það, að ráðh. beitti þessu undanþáguákvæði, þegar alveg sérstaklega stæði á, eins og ég held, að allir séu sammála um, að sé um þetta tilvik, píanóleikarann, sem vissulega, eins og hv. 7. þm. Reykv. sagði, sýnir landi voru mikla sæmd með því að óska að verða íslenzkur ríkisborgari. Ég vil því um leið og ég bendi á till. mína á þskj. 915 taka það fram, að ég mun að sjálfsögðu greiða atkv. með hinni till., sem kemur fyrst til atkv., en ef svo færi, að hún yrði felld, þá vænti ég þess, að menn geti fallizt á mína till. Hins vegar virðist mér eða eftir mínum skilningi er það nauðsynlegt að gera breytingu á 2. gr. þessa frv., sem hér liggur fyrir, því að ég fæ nú ekki séð, hvernig hæstv. dómsmrh. hefur heimild til þess að víkja frá þeirri gr. Hún er svo fortakslaus, að hún segir, að þeir, sem heita erlendum nöfnum, skuli ekki öðlast ríkisborgararétt samkv. lögum þessum, fyrr en þeir hafi fengið íslenzk nöfn samkv. lögum um mannanöfn. Ég hef talið, að dómsmrh. hefði ekki heimild til þess að óbreyttum lögum að veita ríkisborgararétt, t. d. í þessu tilviki. Hæstv. forsrh. og dómsmrh. lýsir því yfir, að hann muni engu að síður gera það, þó að lögunum verði ekki breytt, því að hann segist munu fara eftir heilbrigðri skynsemi, og er það auðvitað ágætt heilræði. Hins vegar gengur mér dálítið erfiðlega að skilja, að hægt sé jafnvel eftir heilbrigðri skynsemi að túlka málið þannig, að heitið Ashkenazy sé íslenzkt nafn. En hvað sem líður lögskýringum hæstv. forsrh., þá tel ég nú eindregið, að öruggara sé fyrir Alþ. að samþykkja aðra hvora brtt., sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Það mun hafa verið á síðasta þingi, sem fram kom brtt. samhljóða þeirri skriflegu, sem hér liggur fyrir, og ég mælti þá á móti henni og reyndi að sýna fram á, að það væri ekki hægt að samþykkja hana, án þess að breyta þá alveg um stefnu í mannanafnamálinu. Þetta er af þeirri einföldu ástæðu, að þessi till. er tekin út úr frv., sem gerir ráð fyrir því, að Íslendingar hafi leyfi til að bera ættarnafn og taka sér ættarnafn. Hún er slitin út úr frv., sem byggir á þeirri meginreglu. Þess vegna mundi þurfa að sníða till. alveg um, ef hún á að geta staðizt miðað við það, sem nú er leyfilegt að gera varðandi íslenzk mannanöfn.  Þetta vil ég leyfa mér að benda á, og þess vegna finnst mér ekki koma til greina að hrapa að neinu í þessu. Ég legg því til að þetta mál fari til hv. allshn. til skoðunar. Náttúrlega kemur ekki til greina, að það sé hægt að breyta um stefnu í nafnamálinu án þess að það sé a. m. k. skoðað í þn. Ef menn telja nauðsynlegt að gera einhverja breytingu á lögunum til þess að leysa þannig úr þessum málum, að Ashkenazy geti haldið áfram sínu nafni, þá verður að gefa sér tóm til þess að finna skynsamlega leið og án þess að fara að smeygja þar inn stefnubreytingu í nafnamálinu. Það er hægt að gera það með ýmsu móti. Eitt af því, sem hugsanlega gæti komið til greina, er það, sem greinir í till. hv. 5. þm. Reykv., sem talaði hér áðan. Eða þá hreinlega setja sérstakt lagaákvæði um það, að þessi heimsfrægi maður fái að halda sínu nafni. Stundum hafa verið sett hliðstæð lög. Þegar við áttum því láni að fagna að eignast Nóbelsskáld, settum við sérstök lög af því tilefni um breytingar á skattalögum. Auðvitað getum við sett sérstök lög til þess að greiða fyrir því, að þessi heimsfrægi maður geti haldið sínu nafni, hvað sem líður meginstefnunni í nafnamálinu. Þannig ætti auðvitað að leysa þetta mál. - Það eru ágallar á þeirri stefnu, sem við höfum framfylgt varðandi útlendingana, og sumum finnst, að það eigi að breyta til og ekki skylda þá, sem fá ríkisborgararétt, til þess að skipta um nafn, heldur aðeins niðjana, en ég endurtek, að þá verður að ganga þannig frá því, að niðjarnir hafi nafn, sem hægt er að kenna sig til, eigið föðurnafn, sem hægt er að kenna sig til með smekklegum hætti og á íslenzku máli. Það er hægt að leysa málið þannig, ef menn gefa sér tóm til að orða till. þannig, að hún standist. Sjálfsagt er, að n. athugi málið.



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs fyrst og fremst sem formaður allshn. þessarar hv. d., en eins og þm. er kunnugt, tók frv. þetta breytingum í Ed. Þangað bárust fjórar umsóknir til viðbótar og voru þær samþ. þar, svo sem þskj. 887 ber með sér. Allshn. þessarar hv. d. hefur skoðað þessar umsóknir og gengið úr skugga um, að umsækjendur fullnægja settum skilyrðum. Allshn. mælir því með því, að frv. verði samþ. Úr því að ég er komin í ræðustólinn, langar mig að tjá mig aðeins um það, sem hér hefur verið til umr. í sambandi við 2. gr. frv. Það er að vísu nokkuð langt síðan ég las frv. til l. um mannanöfn, en eins og hv. 5. þm. Reykv. benti á, þá varð ágreiningur í nefndinni, sem samdi þetta frv., um, hversu haga skyldi skilyrðum, sem erlendum mönnum væru sett í þessu tilliti. Prófessor Ármann Snævarr lagði til að erlendum ríkisborgurum yrði skylt að taka upp íslenzkt eiginnafn einmitt til þess að börn þeirra gætu borið íslenzkt kenninafn. Ég er sammála þessari skoðun Ármanns Snævars og mun greiða atkv. með brtt. hv. 5. þm. Reykv., til þess að þm. geti skoðað þetta mál betur, en ég vil þó benda á, að mér þykir tilhlýðilegra, að allshn. fái tækifæri til þess að skoða þessar till., áður en þær verða bornar undir atkv.



Herra forseti. Í sambandi við þær umr., sem hér hafa farið fram varðandi veitingu ríkisborgararéttar, og sömuleiðis þær brtt., sem fram eru komnar, langar mig til að segja nokkur orð. Þessi 2. gr. í frv. um veitingu ríkisborgararéttar er búin að vera, eins og fram hefur komið í umr., lengi í lögum og það hefur verið mikil andstaða við þessa gr., þó að nú gangi fleiri fram fyrir skjöldu en áður til þess að benda á það ranglæti, sem fólki er í raun og veru skylt að sætta sig við, er það öðlast ríkisborgararétt í landi okkar. Þetta mál hefur komið til umr. í allshn. í sambandi við afgreiðslu ríkisborgararéttarfrv. mörg undanfarin ár. Það hafa verið skiptar skoðanir í n., en ég hygg, að mér sé óhætt að fullyrða, að alltaf hafi verið meiri hl. í n. fyrir því að fella þetta ákvæði niður. Ég skal þó ekki segja um, hvort það er meiri hl. í n. nú, en það skiptir ekki höfuðmáli. Þegar þeir, sem hafa viljað breyta þessu ákvæði, og þar er ég meðtalinn, þegar við höfum hreyft því hér í þessari hv. d. á undanförnum árum, þá var lengi vel viðkvæðið það, að nauðsynlegt væri að endurskoða mannanafnalöggjöfina. Það tók nokkurn tíma að hrinda þeirri endurskoðun í framkvæmd, en þegar það hafði gerzt og fyrrv. menntmrh. hafði skipað nefnd til þess að endurskoða mannanafnalögin, þá varð alltaf að bíða með þetta atriði að dómi margra þm. eftir þessari endurskoðun. Þessari endurskoðun lauk á s. l. ári, og þetta frv. var lagt fyrir síðasta Alþ., en við, sem höfum viljað breyta þessu, vorum orðnir leiðir á að bíða eftir þessari endurskoðun og þess vegna fluttum við á síðasta þingi till., sem fól í sér að leggja þetta ákvæði niður. En þá var eins og nú komið að þinglokum, og þá stóðu upp þeir, sem ekki hafa mátt hugsa sér að gera hér breytingu á, og beittu því, sem kallað er málþóf. Og við, sem vildum ekki, að frv. um ríkisborgararétt dagaði uppi og það fólk, sem hafði sótt um ríkisborgararétt og uppfyllti gildandi skilyrði, fengi ekki sín réttindi, við hreinlega lögðum niður rófuna, ef svo má segja, fyrir málþófsmönnum, sem þá óðu hér uppi, í trausti þess, að þetta mál yrði nú loks afgreitt á þessu þingi. Það má segja, að ekki sé hægt að saka núv. menntmrh. um það, að hann hafi ekki viljað, að þetta mál næði afgreiðslu, því að hann lagði í þingbyrjun fram frv. um mannanöfn og það kom til umr. í Ed. Alþ. 27. okt. 1971. En loksins 24. apríl 1972 vaknar menntmn. Ed. til meðvitundar um það, að þetta frv. muni hafa legið fyrir n. frá 27. okt. til 24. apríl, og menntmn. Ed. nær samstöðu um það, eða sex af sjö nm., sá sjöundi var fjarstaddur, að leggja til, að þessu frv. verði vísað til ríkisstj. Það var nú allur dugnaður hv. menntmn. Ed. eftir allan veturinn. Og rökstuðningurinn fyrir því að vísa mannanafnafrv. til ríkisstj. var sá, að n. telur æskilegt, að fram fari rannsókn á því, áður en nýjar reglur eru lögfestar um mannanöfn, hvort eftirsókn í ættarnöfn og notkun þeirra hafi farið vaxandi eða minnkandi á síðari árum. Það er höfuðatriðið í sambandi við afgreiðslu þessa frv. að láta fara fram rannsókn á því, hvort eftirspurn eftir ættarnöfnum hafi farið vaxandi eða minnkandi á undanförnum árum. Og svo að lokinni þessari rannsókn telur n. eðlilegt, að frv. verði endurskoðað með það fyrir augum, að ættarnöfn, sem nú eru í þjóðskránni, verði lögleyfð, en ekki verði leyfilegt að taka upp ný ættarnöfn, og að karlar og konur hafi sömu réttindi að öllu leyti hvað ákvæði um mannanöfn snertir. Þetta er allur rökstuðningur hv. menntmn. Ed. Alþ. Ég hefði nú haldið, að það hefði unnizt, ef menn vildu, að afgreiða þetta frv. og gera á því breytingar, n. hafi haft nægan tíma til þess. Út af því, sem hv. 1. þm. Austf. sagði hér áðan, þá vil ég benda á það, að í 17. gr. þessa frv. kemur það alveg skýrt fram, eins og þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Nú fær maður, er heitir erlendu nafni, íslenzkt ríkisfang með lögum, og skulu þá börn hans 17 ára og yngri (sbr. 3. mgr. 6. gr. laga nr. 100/1952), taka upp íslenzkt eiginnafn og kenninafn, sem samþ. er af dómsmrn.“ - Það þarf samþykki dómsmrn. - „Slík nafnbreyting skal ákveðin samtímis því, að rn. gefur út bréf um, að hlutaðeigendur öðlist íslenzkt ríkisfang. Barni, sem fæðist eftir að foreldri þess hefur fengið íslenzkt ríkisfang með lögum, skal gefið íslenzkt eiginnafn, og það skal fá íslenzkt kenninafn.“ Ég held, að þessi gr. sé alveg ótvíræð og komi í veg fyrir það, sem þessi hv. þm. taldi vera vafamál og eiginlega þyrfti frekari athugunar við. Í sambandi við það, sem hæstv. forsrh. sagði og hv. 5. þm. Reykv. hefur í raun og veru gert að umtalsefni og það mjög á sömu lund og ég ætlaði mér að gera. vil ég segja þetta. Það segir í 2. gr. frv. um veitingu ríkisborgararéttar, að menn, sem heita erlendum nöfnum, skuli ekki öðlast ríkisborgararétt með lögum þessum, fyrr en þeir hafa fengið íslenzk nöfn samkv. lögum um mannanöfn. Ég held, að þetta ákvæði sé svo skýrt og afdráttarlaust, að jafnvel ekki forsætisráðherra landsins geti farið í kringum það. Þess vegna kom mér mjög á óvart sú yfirlýsing, sem hann gaf hér áðan. Og ég segi fyrir mitt leyti, að ég tel það alveg tvímælalaust móðgun við Alþ., að gefin sé slík yfirlýsing af ráðh„ og er sama hvaða ráðh, það er og ekki sízt, ef það er forsrh., sem er nú lagaprófessor. Ég vil nú segja eins og er: Það hefur orðið töluverð vakning, og það hjá mönnum, sem hafa lítið látið sig skipta breytingar á þessu á undanförnum árum. vegna þess að það kemur fram nú í frv. um ríkisborgararétt umsókn heimsfrægs manns. Þá er sagt, að ekki nái nokkurri átt, að það ákvæði eigi að gilda um hann, að hann þurfi að skipta um nafn. En ég spyr: Hvað er með alla hina? Eru ekki nöfn manna þeim jafnkær, hvort sem þeir eru heimsfrægir eða ekki? Hvað er um umkomulítið fólk, sem hingað hefur flutt til landsins á liðnum árum og hefur orðið að sæta þeim afarkostum af löggjafanum að verða að skipta um nafn til þess að öðlast íslenzkan ríkisborgararétt? Ég segi fyrir mitt leyti, að ég vil ekkert vera að draga fólk í dilka eftir því, hvort það er heimsfrægt eða ekki. Ég tel það jafnfráleitt að setja slík ákvæði og hafa þau í gildi árum og áratugum saman og það eigi ekki að þurfa að koma heimsfrægur maður til þess að opna augu íslenzkra alþm. fyrir jafnsjálfsagðri breytingu og hér á að eiga sér stað. Þess eru mörg dæmi, að þeir, sem sótt hafa um ríkisborgararétt, hafa fallið frá því, af því að þeir vildu ekki láta af sínu nafni. Ég hygg, að þannig mundi fara fyrir flestum þm., að þeir vildu ekki láta af sínu nafni, sem þeir hefðu borið frá því, að þeir hlutu skírn. Sumir, sem hafa sótt um ríkisborgararétt, hafa gert grín að þessu ákvæði í íslenzkri löggjöf. Einn kunnur listamaður, Baltasar, óskaði eftir því að fá að bera nafnið Egill Skallagrímsson og honum var synjað um það. Ég hefði þó haldið, að Egill Skallagrímsson væri rammíslenzkt nafn. En auðvitað sá dómsmrn., að þessi listamaður, umsækjandi um ríkisborgararétt, var að gera grín að löggjafanum. Hann fékk ekki að bera nafnið Egill Skallagrímsson. Aðrir, sem hafa verið hér áratugum saman og eru orðnir góðir Íslendingar, alveg eins og við erum, kannske ekkert síðri eða fremri, hafa ekki viljað sækja um ríkisborgararétt, af því að þeir hafa ekki viljað sæta þessum afarkostum að leggja niður nafn sitt. Ég fyrir mitt leyti tel, því að eins og fyrri daginn er þetta mál á síðustu tímum þingsins, mjög eðlilegt að gefa hér a. m. k. undanþáguákvæði, eins og till. hv. 5. þm. Reykv. hér með sér, og ég held, að það sé nauðsynlegt þrátt fyrir yfirlýsingu hæstv. forsrh., að hann eða hver sá maður, sem fer með embætti dómsmrh., þurfi að fá heimild í lögum til þess að verða við þeim óskum. sem hafa verið gerðar að umræðuefni hér fyrr í dag.



Herra forseti. Það var sízt af öllu ætlan mín að móðga hv. þing með yfirlýsingu minni. Ég var svo barnalegur að halda, að allir alþm. mundu verða eða vera þeirrar skoðunar, að þannig ætti að beita þessum ákvæðum gagnvart þessum tiltekna manni. Ef það kæmi fram, að meiri hluti alþm. væri því andvígur, dytti mér ekki í hug að fara að andstætt þeim vilja alþm. Ég vil nú ekki einu sinni skilja hv. síðasta ræðumann svo, að hann sé andvígur efnislega því, sem ég lét í ljós. Hv. 5. þm. Reykv. hneykslaðist á lögskýringu minni. Það má vel vera, að hún geti verið einhverjum hneykslunarhella. En ég er nú samt alveg ósmeykur við það, að þó ég framkvæmdi þessi lög á þennan veg, mundi ég sízt af öllu verða brotlegri en margir fyrirrennarar mínir hafa orðið í sambandi við mannanafnalög. Því að sannleikurinn er sá, sem allir vita, að mannanafnalög hafa ekki verið framkvæmd hér á þann hátt, sem bókstafur þeirra stendur til. Það hefur verið farið í kringum það og látið þegjandi viðgangast, að menn brytu þau, ættlið eftir ættlið jafnvel. Þannig væri það engin ný bóla, þó að þessi lög væru túlkuð frjálslega, og það gæti ég gert með góðri samvizku, þegar stæði svo á sem hér. Annars verð ég að gera þá játningu, að mér hafði hreinlega sézt yfir brtt. hv. 5. þm. Reykv. Að sjálfsögðu tel ég það betra að fá slíka heimild berum orðum fyrir dómsmrh„ og þess vegna mæli ég út af fyrir sig með því, að hún verði samþ. Ég vil nú biðja menn að athuga það, hvort þeir geti ekki úr því sem komið er og um þetta viðkvæma deilumál sætzt á það að afgreiða málið með þeim hætti, sem gert er ráð fyrir í brtt. hans, að dómsmrh. fái heimild til undanþágu frá þessum ákvæðum. Mér er það ljóst, að það er ekki lausn á vandanum, af því að það má segja, að taka eigi að meginstefnu til afstöðu til þessa. Sannleikurinn er sá, að það hefur Alþ. gert æ ofan í æ, þing eftir þing, og staðið fast á því að halda í þetta ákvæði, sem er í 2. gr. í ríkisborgararéttarlögunum. En sem sagt, ég teldi það nú athugandi, ef n. tekur þetta mál til athugunar, hvort hún gæti ekki náð samkomulagi um það að afgreiða málið með þeim hætti, sem segir í till. hv. 5. þm. Reykv., og það væri hægt að afgreiða þetta mál þar af leiðandi á þinginu, en annars gæti því náttúrlega verið stefnt í tvísýnu, ef hér yrði málþóf um þessi efni.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. Mig langaði þó til að láta örfá atriði koma fram. Mér þykir vænt um það sjónarmið, sem fram kemur í ummælum hæstv. forsrh., að hann geri sér það fullljóst, að það væri ekki sæmandi að framkvæma það lagaákvæði, sem í gildi hefur verið, gagnvart Vladimir Ashkenazy píanóleikara. Hans lögskýring var sú, að mannanafnalögunum hefði verið svo illa framfylgt á undanförnum árum, að hann mundi ekki hljóta ámæli fyrir það að framfylgja þeim ekki gagnvart Vladimir Ashkenazy. Það er öldungis rétt hjá hæstv. ráðh., að mannanafnalögunum hefur verið illa framfylgt, þau hafa verið brotin fyrir augum allra, dómsmrn. og löggjafa, án þess að gripið hafi verið í taumana. Engu að síður harma ég, að slíkt hefur átt sér stað, og það er einmitt ein meginástæðan fyrir því, að ég beitti mér fyrir því, meðan ég veitti menntmrn. forstöðu, að mannanafnalögin væru endurskoðuð, og það var af fyrrv. ríkisstj. sem mannanafnafrv. var flutt. En það er auðvitað andkannalegt og óeðlilegt ástand, að lögum skuli ekki vera haldið uppi, og það er ekki viðkunnanlegt, að hæstv. dómsmrh. skuli þurfa að gefa um það yfirlýsingu á hinu háa Alþ., að hann hyggist ekki hlíta alveg ótvíræðum lagabókstaf, og þess vegna er nauðsynlegt að finna einhverja lausn á þessu máli. Ég fylgi því að sjálfsögðu, að málið fari til athugunar hjá hv. allshn. og hún freisti þess að finna skynsamlega lausn á þessum vanda. En að því er varðar það, sem hv. 1. þm. Austf. sagði, þá virtist mér þar gæta nokkurs misskilnings. Till., eins og hún er flutt af okkur fimmmenningunum, snertir að engu leyti deiluna um ættarnöfn á Íslandi. Till. er algjörlega óháð því. Til þess er engin afstaða tekin, og menn hafa ólíkar skoðanir á því máli, þótt till. okkar fimmmenninganna yrði samþ. En hann spurði, hvernig tilætlunin væri þá að framkvæma það, að þá skyldu börn útlendinga innan 17 ára taka upp íslenzk nöfn. Jú, þau eiga að taka upp íslenzkt eiginnafn, íslenzkt fornafn og íslenzkt kenninafn, kenna sig til föður síns eða móður og nota þá íslenzkt nafn, með leyfi dómsmrn. Í tilfelli Vladimir Ashkenazy mundi það t. d. verða framkvæmt þannig, að ungur sonur hans mundi verða Valdimarsson, fá íslenzkt nafn og verða Valdimarsson, af því að faðir hans heitir Vladimir. Ef ekki er hægt að finna nafn, sem beinlínis svarar til útlenda nafnsins, þá á foreldrið í samráði við dómsmrn. að finna íslenzkt nafn, sem er eins líkt því og hugsanlegt er. Þetta er sú lausn, sem mér er mætavel kunnugt um. Ég hafði skipað það á sínum tíma, að nefndin skilaði áliti til mín á sínum tíma, á meðan ég var í menntmrn., svo að mér er fullkunnugt, hvernig hún leit á þetta atriði. Þetta var samkomulag milli nm. um mjög vandasamt og viðkvæmt efni. En ég hef alltaf litið þannig á, að um þetta atriði hafi í raun og veru orðið samstaða í nefndinni. Ég vildi leyfa mér að lesa þessar setningar úr nál., með leyfi hæstv. forseta. Þeir segja um gildandi lagaákvæði um útlendingana: „Ekki er kunnugt um, að í grannlöndum sé hliðstæðri löggjöf til að dreifa, en gögn eru þó ekki tiltæk til að meta það til hlítar. Mönnum er vissulega annt um nafn sitt, og virðist þurfa mjög veigamikil rök til þess að rétt sé að setja manni þá kosti fyrir ríkisfangi, að hann afsali sér rétti á nafni sínu, er tengir hann við fortíð sína, fjölskyldu og fyrra þjóðfélag. Er ekki sýnilegt, að Íslendingar þurfi að sæta slíku hjá öðrum þjóðum, ef þeir fá þarlent ríkisfang, þótt vera megi, að einhver dæmi megi finna þessa. Ekki orkar tvímælis, að óheppilegt er út af fyrir sig, að hingað flytjist erlend ættarnöfn, sem eru framandi í íslenzku málkerfi, en fram hjá því verður seint sneitt.“ Svo segir: „Semjendur frv. telja það meðalhóf heppilegast“ - hér er engin undantekning gerð af nokkrum nm. -„Semjendur frv. telja það meðalhóf heppilegast, að slíkum mönnum sé leyft að halda nafni sínu, þegar þeir verða íslenzkir ríkisborgarar, en hins vegar breyti börn þeirra - ef þau bera erlend nöfn - nafni sínu til íslenzks horfs, með samþykki dómsmrn. Með þessu móti er girt fyrir langlífi og a. m. k. arfgengi þessara ættarnafna í landinu. Börnin taka þegar er þau verða íslenzkir ríkisborgarar upp hin íslenzku nöfn. Tekur það einnig til barna, sem ófædd eru, þegar hinn erlendi ríkisborgari fékk íslenzkt ríkisfang, og hlíta þau íslenzku nafnakerfi allt frá fæðingu.“ Svo mörg eru þau orð. Að þessu áliti stendur öll nefndin, allir þeir fimm menn, sem í nefndinni voru, einnig prófessor Ármann Snævarr. Það kemur að vísu fram í framhaldi af þessu, að hann hefði kosið, eins og prófessorinn segir, „hann hefði kosið að haga ákvæðinu svo, að hinum erlenda ríkisborgara yrði gert að taka íslenzkt eiginnafn, er dómsmrn. samþykkir.“ Það eina, sem bar á milli, var það, hvort hinn fullorðni erlendi umsækjandi um ríkisborgararétt skyldi taka upp íslenzkt eiginnafn. Prófessor Ármann vildi láta hann halda ættarnafni sínu, en taka upp íslenzkt eiginnafn, það sama eiginnafn, sem börnin ættu síðan að kenna sig til. En hinir fjórmenningarnir litu svo á, að það væri ekki heldur rétt, þó að auðvitað væri ættarnafnið aðalatriðið, að skylda fullorðinn mann til að breyta eiginnafni sínu, heldur láta hann velja sér kenninafn, föðurnafn fyrir börn sín til þess að kenna sig við. En þær setningar, sem ég las upp áðan, bera vott um það, að nefndin virðist öll hafa orðið ásátt um að vandlega athuguðu máli, að þetta væri hæfilegt meðalhóf þrátt fyrir þennan smávægilega ágreining milli fjögurra nm. og eins þeirra. Þetta vildi ég bara, að kæmi fram til þess að ekkert færi á milli mála um efni þessa máls. Annars endurtek ég stuðning minn við það, að frv. verði vísað til athugunar allshn., í von um það, að þar finnist skynsamleg lausn á þessu vandamáli.

Forseti (GilsG): Það eru nú enn fjórir hv. þm. á mælendaskrá í þessu máli og sýnt, að umr. geta orðið nokkrar. Ég mun fresta þessari umr. og mælast til þess við hv. allshn. þessarar d., að hún kanni þetta atriði, sem hér er um rætt og um deilt, og athugi, hvort á því verði fundin lausn, því að mér sýnist, að ef það yrði ekki, þá stefni óðfluga að því, að þetta frv. dagi uppi, og held ég, að rétt sé að freista þess, að svo verði ekki. Það er sýnt, að það verður kvöldfundur í d. eftir kvöldmat, og ég mun nú fresta umr. um þetta mál og það er tekið út af dagskrá, en þeim tilmælum beint til n. að líta á málið, sem yrði þá tekið fyrir hér á kvöldfundi þeim, sem væntanlega hefst kl. 9.