Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti. Klukkan er nú 12 mínútur gengin í 6 og umræða sú sem hér stendur yfir hefur staðið samfleytt að undanteknu hálftíma matarhléi í eina 15 tíma, rúma. Við sem höfum verið við hana alla höfum verið í salnum eða einhvers staðar í námunda við hann í þessa 15 tíma. Venjulegur vinnudagur er svona 8, 10–12 tímar. Menn fara að þreytast eftir að komið er mikið meira af þeim  Ég vildi þess vegna spyrja hvað vakir fyrir forseta um framhald fundar og kannski fá skýringar líka á því svari sem hann veitir ef fundur á að halda áfram, hvernig stendur á því að hann á að halda áfram. Forseti á að geta veitt slík svör. Forseti er embættismaður þingmanna. Hann er kosinn á þinginu, hann er ekki skipaður af konungi, þó að sumir forsetar kunni að álíta það, eða búinn til af guði almáttugum, heldur er hann kosinn á þinginu. Þingmenn hafa kosið hann sem embættismann sinn og hann á að geta svarað til um þessa hluti. Forseti á líka að vita það að ef hann fer fram með ósanngjörnum hætti 

Svo háttar til, í tilefni orða hv. þingmanns um það hvað forseti hyggist fyrir, að hér í þinghúsinu hafa í alla nótt verið þingmenn sem bíða þess að komast á mælendaskrá, m.a. hv. þm. Pétur H. Blöndal sem forseti hugðist gefa orðið að lokinni ræðu hv. þm. Marðar Árnasonar.

Frú forseti. Ég hef aldrei kynnst svona vinnulagi, að ekki sé hægt að gefa upp hvernig þingið eigi að starfa. Það stendur ekkert á okkur sem erum í stjórnarandstöðu og viljum ræða þetta mál að ræða málin. Ef sá er vilji þingsins og um það samstaða að hér verði talað sólarhringum saman, ef það er ætlunin að svo sé gert, er bara eins gott að það sé tilkynnt fyrir fram og þá taka menn ákvörðun um hvort þeir gera það. En að stjórna þinginu eins og við höfum ítrekað upplifað, og ekki síst hér í nótt, finnst mér algjör frágangssök. Ég velti því fyrir mér hvernig stjórn þingsins upplifi sjálfa sig. Ég velti því hreinlega fyrir mér hvort æðstu stjórnendur þingsins ættu ekki að fara til sálfræðings í meðferð því framkoma á þingi, á svona stórum vinnustað  Frú forseti. Ef það er ætlunin með þeirri valdbeitingu sem hér er höfð í frammi að keyra þingfund fram til morguns og áfram þá viljum við fá að heyra það. En þessi stjórn þingsins er alveg forkastanleg.

Forseti vill beina því til hv. þm. Jóns Bjarnasonar að gæta hófs í orðavali, 

Hæstv. forseti. Það er augljóst að ekki er hægt um vik fyrir forseta að segja nákvæmlega til um það hvenær þingfundi ljúki þegar hv. þingmenn hafa ekki látið svo lítið að gefa það upp hversu langar ræður þeirra yrðu. Hér eru þingmenn sem bíða eftir að komast að og eðlilega reikna þeir með tiltölulega eðlilega löngum ræðum til að komast að í umræðunni. Það hefur einmitt gerst í nótt að hér hafa beðið þingmenn og ætla sér að fá að taka til máls og ljúka sínum ræðum um þetta mál. Það er mér óskiljanlegt, hæstv. forseti, yfir hverju menn eru að kvarta. Eðlilega er ekki hægt að ljúka fundi á meðan menn bíða eftir að komast á mælendaskrá og sumir þingmenn hafa ákveðið að halda það langar ræður að einhvern tíma hefði það verið kallað málþóf. En það er eðlilegt að þeir þingmenn sem vilja komast að fái að gera það. Ég treysti því, hæstv. forseti, að svo verði og menn fái að komast að samkvæmt sínum óskum á þessum þingfundi.

Hæstv. forseti. Aðeins ein lítil leiðrétting. Það er rangt að forseta hafi ekki verið kunnugt um hve lengi ég hygðist tala. Ég hef margoft sagt það í ræðu minni að ég vildi koma í veg fyrir að fólk sem farið er úr húsi, er á mælendaskrá og vill tala  
            

Forseti biður þingmenn um að standa ekki í samræðum hér úr ræðustól.

Ég er að gera grein fyrir því hvernig stóð á því að ég spurði ítrekað forseta svara, fékk þau ekki. Ég er að gera grein fyrir því að það vakti fyrir mér að koma í veg fyrir að þingfundi yrði slitið og þeir þingmenn sem eru á langri mælendaskrá og eru farnir úr húsi yrðu hlunnfarnir um réttinn til að taka til máls. Ég hef margoft gert grein fyrir þessu. Síðan er mér bent á hv. þm. Pétur H. Blöndal og aðra sem hafa verið á mælendaskrá. Hvers vegna í ósköpunum var ekki hægt að segja mér þetta?

Í tilefni orða hv. þm. Ögmundar Jónassonar vill forseti árétta að forseti hefur oftar en einu sinni úr þessum forsetastól í nótt látið vita að forseti hygðist halda áfram með mælendaskrána og að hv. þm. Pétur H. Blöndal er samkvæmt viðvistarskrá búinn að vera í húsi síðan í gær. Það hefur legið fyrir öllum þingmönnum, kannski ekki hv. þingmanni í ræðustól en öðrum hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar sem hér hafa verið.

Forseti. Það er fjarri mér að vilja hindra hv. þm. Pétur H. Blöndal í að taka til máls um þetta efni. En ég vona að mér fyrirgefist, af því að ég er nýliði á þinginu, að ég man ekki eftir fundi sem staðið hefur jafnlengi á þeim tíma sem ég hef verið hér og man ég þó eftir þeim fundi lengstum sem stóð til kl. 4. Sú tilkynning sem við fengum um þennan fund á þingflokksfundi eftir venjulegri leið var á þann veg að væntanlega yrði kvöldfundur á þessum degi um þetta mál. Nú vill svo til, forseti, að á morgun er annar dagur eða réttara sagt í dag er annar dagur en í gær. Það er líka vinnudagur og fastur punktur í þeim vinnudegi hjá mér er fundur sem er boðaður kl. 10.15, að ég hygg, í menntamálanefnd, sem er ein af nefndum þingsins sem hér starfar, og þangað til hann hefst eru sem sé 4 tímar og, að ég hygg, 45 mínútur sem er ekki mikill svefntími. En mig langar að spyrja forseta að því hvort þetta sé algengt á þinginu og séu vinnubrögð sem menn sætta sig við, að mæta á nefndarfundina eftir nokkurra tíma svefn og þurfa í raun og veru að skera af þeim tíma þá stund sem fer til undirbúnings fyrir slíkan fund. Á morgun á að ræða tvö frumvörp. Það er frægt frumvarp um grunnskóla og enn þá frægara frumvarp um æskulýðsstarf sem hv. fjarstaddur þingmaður Sjálfstæðisflokksins, Ásta Möller, hefur undirbúið og hefur m.a. sett fáheyrð skilyrði í um sýningu sakavottorðs við umsókn í starf. Ég þarf að undirbúa mig undir þetta og hugðist gera það á morgun með því að vakna á mínum venjulega tíma einhvers staðar á milli 7 og 8 og koma mér í vinnuna. Mig langar að spyrja að því, af því að ég veit að forseti hefur mikla þingreynslu og er öllum þessum hnútum ákaflega kunnugur, hvernig þetta gangi fyrir sig á Alþingi Íslendinga.

Forseti. Ég velti því stöðugt fyrir mér hver það sé sem stýri fundi í raun. Fundi hefur gjarnan verið frestað þó menn séu á mælendaskrá. Rök forseta eru þau að einn þingmaður, sem hér er í salnum núna, vilji endilega fá að halda ræðu sína og þess vegna hafi hann haldið þessum fundi svona lengi. Hver stýrir eiginlega þinginu? Það er upplýst í upphafi dagsins, skilaboð til þingmanna innan þingflokka, að það eigi að vera kvöldfundur og það eru þær einu upplýsingar sem þingmenn fá um þingstörfin. Gott og vel. Það var að vísu ekki tekið fram hvaða kvöld það væri, það er rétt, það var ekki tekið fram hvaða kvöld það væri sem ætti að vera kvöldfundur, hvort það væri fram á næsta kvöld, en ég leit samt þannig á að þetta væri það kvöld sem er nú löngu liðið. Ég verð að telja það eitt brýnasta mál þingsins að taka fyrir stjórn forseta þannig að með einhverjum hætti sé hægt að reiða sig á ákvarðanir og stjórn hans. Stjórn þingsins á ekki bara að ganga erinda ríkisstjórnarinnar og fara eftir þeirri ákvörðun sem hún kann að taka eftir því sem líður á daginn eða nóttina. Það er ekki svo að mínu viti. Sú tilkynning sem hafði borist til okkar sem þingmanna var að það ætti að vera kvöldfundur óháð því hve margir væru þá í sjálfu sér á mælendaskrá. Eins og hefur iðulega verið hefur umræðu verið frestað og einstakir þingmenn hafa hvað það varðar ekki verið að taka að sér stjórn þingsins. Ég velti því fyrir mér, frú forseti, hvaða skýringu forseti geti gefið á því að hérna var boðaður kvöldfundur og síðan var því breytt án þess að tilkynnt væri um nokkuð annað, ekki hægt að gefa upp hvenær fundi lyki og að því er virtist vegna þess að forseti virtist ekki hafa neina stjórn á því og það væru einhverjir aðrir sem virtust stýra því. Ég bið forseta að segja mér hver það er sem stýrir fundi og hefur hann þá ótakmarkað vald til þess án samráðs við nokkurn annan að gera það með þeim hætti sem hér er gert.

Hæstv. forseti. Ég kem í ræðustól til að svara hv. þm. Jóni Bjarnasyni varðandi stjórn þingsins, um fundarstjórn forseta. Þeir forsetar sem verið hafa á þessum fundi hafa stjórnað honum afskaplega vel. Það var ákveðið að halda kvöldfund. Þegar hv. þm. Ögmundur Jónasson hóf sína ræðu klukkan rúmlega 11 í gærkvöldi þá hefði maður haldið að hægt yrði að hleypa hv. þm. Pétri H. Blöndal í ræðustól kl. hálfeitt eða eitt. En nú er klukkan að verða hálfsex. Ég legg til að menn fari að stytta mál sitt í þessari umræðu um fundarstjórn forseta og hleypi hv. þm. Pétri H. Blöndal að, sem hefur beðið æðilengi. Það hefur enginn haldið þingmönnum svo lengi hér inni nema stjórnarandstaðan, með málþófi sem hefur staðið æðilengi. Ég hef hlustað á þetta í alla nótt og fylgst vel með. Mér finnst að menn geti ekki kvartað undan því að fundur standi lengi þegar þeir teppa ræðustólinn endalaust. Ég hvet menn til að fara að stytta í þessu og leyfa þeim þingmanni sem bíður eftir að fá orðið að komast að.

Ég hef skýrt, hæstv. forseti, hvað olli því að ég talaði þetta lengi, a.m.k. að hluta til. Ég fékk ekki viðhlítandi svör frá forseta þingsins, að ég tel.  Við gerum okkur grein fyrir því að hér átti að koma í bakið á okkur. Þetta eru hlutir sem eru geymdir en ekki gleymdir. Nú spyr ég hæstv. forseta þingsins: Hve lengi kemur þessi þingfundur til með að standa því að okkur er haldið í þinghúsinu? Nú er það hv. þm. Pétur H. Blöndal. Hve lengi verður þessum fundi haldið áfram? Ég óska eftir svörum, skýrum svörum frá hæstv. forseta þingsins.

Hv. þm. Ögmundur Jónasson spyr hve lengi forseti ætli að halda þingfundi áfram. Það er heldur erfitt fyrir forseta að gera úr forsetastól nokkur plön um þinghaldið þegar menn halda eins langar ræður og hv. þingmaður hefur haldið. En forseti ætlar a.m.k. að halda þingfundi áfram enn um sinn og gefa hv. þm. Pétri H. Blöndal orðið.

Frú forseti. Það er ákveðin tilbreyting í því að halda ræðu klukkan hálfsex að morgni. Það er á vissan hátt skemmtilegt en í þessari umræðu höfum við hlustað á miklar langlokur. Þetta er að sjálfsögðu málþóf. Ég sakna þess nú að hv. þm. Mörður Árnason skuli horfinn úr þingsalnum því ég ætlaði að fjalla um hans ræðu. Mér finnst að hann sem íslenskufræðingur ætti að geta meitlað hugsun sína betur í orð en hann gerði, með því að halda svona langa ræðu. Það er nefnilega miklu erfiðara að halda stutta ræðu en langa, frú forseti. Þetta er málþóf og þetta er valdabarátta. Þetta er barátta stjórnarandstöðunnar því að hún ætlar sér að ráða yfir vissum málum eins og hún gerði í eina tíð fyrir löngu síðan þegar ég fór inn á þing árið 1995. En það er liðin tíð. Ég er tilbúinn í að tala á hverjum morgni til kl. 7. Ég er alveg til í það að vera að fram í ágúst ef því er að skipta. Ég vil nefnilega að meiri hluti þjóðarinnar sem kýs meiri hluta Alþingis fái að ráða. Ég er hlynntur lýðræði, frú forseti. Ég vil ekki að minni hlutinn nái völdum með einhverri valdabaráttu sem ekki er lýðræðisleg. Þess vegna mun ég standa mína plikt. Ég sé ekkert að því að halda ræðu kl. hálfsex að morgni og mér finnst það skemmtileg tilbreyting. Frumvarpið sem við ræðum hér um við 2. umr. og nefndarálit frá hv. menntamálanefnd gengur út á að stofna hlutafélag um RÚV. Þetta er ekki endilega óskafrumvarpið mitt. Ég hef flutt frumvarp sem hefur verið miklu lengur í umfjöllun hjá hv. menntamálanefnd, þ.e. síðan 8. febrúar. En frumvarpið var lagt fram 18. október. Í því frumvarpi er gert ráð fyrir því að hlutafélagavæða RÚV og selja það að auki. Ég veit að það er ekki meiri hluti á Alþingi fyrir sölu á RÚV, ekki enn þá, frú forseti. En tímarnir breytast sem betur fer. Fyrir nokkrum árum, fyrir um áratug, fannst mörgum í þessum sal bráðnauðsynlegt að opinberir starfsmenn afgreiddu peninga yfir deskinn í bönkunum. Menn gátu ekki ímyndað sér að aðrir en embættismenn sæju um þann verknað og þá gjörð. Ég man eftir miklum ræðum sem hv. þm. Ögmundur Jónasson hélt af því tilefni, þegar átti að fara að hlutafélagavæða bankana og selja þá. Þá var eins og himinn og jörð væru að falla saman. Alls konar óáran átti að dynja yfir. En auðvitað kemur í ljós að ríkið á ekkert að standa í þessum viðskiptum frekar en því að reka útvarpsstöð, að sjálfsögðu ekki. Hvað er ríkið að gera með fjölmiðil? Það getur vel verið að Göbbels og fleiri slíkir hafi byrjað á því að nota fjölmiðla til að koma áróðri í gegn en það er löngu liðin tíð. Einu sinni var meira að segja talið nauðsynlegt að opinberir starfsmenn framleiddu sement á Íslandi. Ég held að enginn sé á þeirri skoðun lengur. Ég hugsa að eftir fimm eða tíu ár muni menn furða sig á því að nokkur skuli hafa látið sér detta í hug að ríkið ætti að reka fjölmiðil, sem auk þess verður alltaf pólitískur vegna þess að ríkið er í eðli sínu pólitískt. Útvarpsráð verður alltaf pólitískt. Ég ætla rétt aðeins að ræða örstutt um frumvarp mitt. Ég gerði það reyndar í 1. umr. þannig að ég ætla ekki að endurtaka mig. Ég ætla ekki að falla í þann pytt sem margir þeir ræðumenn sem hér hafa talað í umræðunni í dag, í kvöld og í nótt, hafa fallið í, að fara hring eftir hring og ræða alltaf sömu hlutina. Ég ætla ekki að minnast á það en má til með að nefna eina hugmynd sem nefnd er í frumvarpi mínu, þ.e. um skattlagninguna. Ég held að hún sé miklu betri en hugmyndin í frumvarpi hæstv. menntamálaráðherra. Sú hugmynd gengur einfaldlega út á að lækka persónuafslátt, það kemur nákvæmlega eins út og er miklu einfaldari framkvæmd. Það kemur betur út og leiðir ekki til þess furðulega fyrirbæris sem annars verður, að ef menn fara rétt yfir mörkin sem eru í dag um 800 þús. kr., þ.e. frítekjumarkið á ári, ef þeir fara eina krónu umfram þá borgi þeir 20 þús. kr. í skatt. Það er sennilega hæsti jaðarskattur sem til er. Ég vonast til að hv. menntamálanefnd ræði frumvarpið mitt áfram og sérstaklega skattlagningarþáttinn. Menn hafa í kvöld rætt mikið um að upplýsingalög gildi ekki um hlutafélög en þau gildi um stofnanir ríkisins. Í dag var dreift nefndaráliti og tillögum nefndar, hv. efnahags- og viðskiptanefndar, sem ég veiti forstöðu og þar er einmitt tekið á vandamálinu með opinber hlutafélög. Þar er gert ráð fyrir því að kjörnir fulltrúar eigenda, þ.e. þingmenn þegar ríkið er eigandi eða sveitarstjórnarmenn þegar sveitarstjórn er eigandi, megi mæta á aðalfundi og koma með skriflegar fyrirspurnir, nákvæmlega eins og í upplýsingalögunum. Þá er búið að ná því fram. Menn geta spurt í opinberu hlutafélagi. Það er greinilegt að menn hafa ekki verið að hlusta á umræðuna í dag enda er náttúrlega ekki nokkur einasta hemja að vera með svona málþóf af því að það drepur alla umræðu. Ég ætlaði að fara í andvör við hv. þm. Mörð Árnason. Ég bara gat það ekki, hann talaði svo lengi og ég vissi ekki hvenær hann mundi klára. Öll málefnaleg umræða dettur niður auk þess sem maður heldur ekki út að hlusta á menn tala í sex tíma, aftur og aftur, hring eftir hring.

Það er afskaplega fróðlegt að hlusta á þig.

Það ætla ég að vona. Þingmönnum hefur borist ályktun almenns starfsmannafundar um nýtt fyrirtæki í Ríkisútvarpinu. Hún er reyndar ódagsett, sem er mjög ófaglegt, en er að öðru leyti mjög jákvæð því að í henni segir að starfsmenn RÚV hafi um árabil þolað láglaunastefnu. Ég veit það ekki. Það getur vel verið, frú forseti. En það er þá ákveðin von, ef RÚV verður selt, um að hið sama gerist og í bönkunum, að launin margfaldist. Þeir vonast kannski til þess, ég veit það ekki. Það er meira að segja orðið vandamál í bönkunum hvað launin hafa hækkað mikið vegna þess að lífeyrisrétturinn er farinn að sliga þá. Það á sérstaklega við um eftirlaunaþega. Svo segja starfsmennirnir að þeir skori á Alþingi að eyða óvissu um stofnunina með skiljanlegum lögum sem dugi. Við erum einmitt að gera það. Ég sé því ekki annað en þetta sé mjög jákvæð ályktun. Hins vegar verð ég að setja spurningarmerki við samstarf hv. þm. Ögmundar Jónassonar við BSRB. Hann er formaður þar og hefur beitt þeim samtökum mjög pólitískt. Hann hefur breytt þeim samtökum í pólitísk samtök. Nú væri það allt í lagi ef fólk gæti gengið í þau samtök, sem það vilja, og þeir farið út sem það vilja. En ég hef fengið símtöl frá mjög mörgum opinberum starfsmönnum sem neyðast til að borga til þessara samtaka til að fjármagna áróður gegn eigin skoðunum. Þeir eru látnir fjármagna áróður gegn eigin skoðunum. Ef það er ekki skoðanakúgun af verstu gerð, frú forseti, þá veit ég ekki hvað á að kalla það. Því hefur verið haldið fram að BSRB hafi verið á móti vatnalagafrumvarpinu. Fjöldi manns í þessu landi er hlynntur vatnalagafrumvarpinu og margir þeirra eru opinberir starfsmenn. Þeir eru látnir fjármagna svona áróður gegn eigin sannfæringu. Þetta gengur ekki, frú forseti. Þetta gengur ekki og þarna er hreinlega verið að misnota stéttarfélögin. Það er meira að segja lagaskylda að borga í þessi stéttarfélög til hv. þm. Ögmundar Jónassonar, þrátt fyrir að menn vilji ekki vera félagsmenn. Þeir komast ekki hjá því að fjármagna þennan ósóma. Ég ætla ekki að ræða eins lengi og margir aðrir en nú lendi ég í því að þurfa að greiða atkvæði um þetta frumvarp. Ég er ekki vanur því að sitja hjá við frumvörp, frú forseti, því að ég tek afstöðu til mála. Ég tel það vera hlutverk mitt. Ég tel að þetta frumvarp sé skref í áttina og ég mun því styðja það. Ég held að það sé betra en að sjálfsögðu verður það alltaf þannig, sama hvort RÚV er hlutafélagavætt eða ekki, að það verður alltaf meiri hluti á Alþingi sem ræður hvernig fer. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson sagði í ræðu sinni aftur og aftur og talaði um orðin sem Framsóknarflokkurinn hefði fallið fyrir, þ.e. að RÚV hf. yrði ekki selt. Hann var alltaf að gagnrýna þá fyrir það en þetta orð heldur að sjálfsögðu svo lengi sem meiri hluti er fyrir því á Alþingi. Ef meiri hluti myndast á Alþingi fyrir því að selja RÚV seinna meir, þegar menn eru farnir að átta sig á að ríkið á ekki að standa í svona bisness, þá verður þetta að sjálfsögðu afnumið hvort það sem það er hlutafélag eða stofnun í ríkinu. Það breytir engu. Ef meiri hluti er á Alþingi fyrir að einkavæða RÚV þá verður það gert. Ef það er ekki meiri hluti þá verður það ekki gert. Það verður ekki gert núna, sýnist mér. Þess vegna styð ég þetta frumvarp eins og það liggur fyrir. Ég vil heldur hafa fréttamenn og aðra sem um ræðir sem starfsmenn hlutafélags en opinbera starfsmenn eða embættismenn. Mér þykir þessi umræða dálítið skrýtin, sérstaklega ræða hv. þm. Ögmundar Jónassonar. Hann talar með svo mikilli tilfinningasemi um fyrirtækið. Þetta er bara fyrirtæki, það er ekkert annað. RÚV er enginn einstaklingur. Maður elskar ekki RÚV. Maður hatar ekki RÚV heldur. Fyrir mér er þetta bara fyrirtæki, eins og hvert annað fyrirtæki, spítali, síldarverksmiðja eða hvað það er. Ég sé ekki mun á því. En ég hvorki elska né hata RÚV. Ég legg það ekki í vana minn að elska eða hata fyrirtæki. En ég styð þetta frumvarp vegna þess að það stefnir í rétta átt.

Herra forseti. Hér erum við að greiða atkvæði um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 79, um uppboðsmarkaði sjávarafla. Þetta er einfalt frumvarp. Það felur í sér að heimila á útlendingum innan Evrópska efnahagssvæðisins að fjárfesta í íslenskum uppboðsmörkuðum og heimila á Færeyingum að gera slíkt hið sama. Í athugasemdum við lagafrumvarpið kemur fram að ástæðan fyrir því að Færeyingar eru í þessum pakka er sú að undirritaður hafði verið samningur við Færeyjar um fríverslun þann 31. ágúst árið 2005. Ástæðan fyrir því að Færeyingar eiga að fá að fjárfesta í íslenskum uppboðsmörkuðum er sem sagt þessi samningur milli ríkisstjórnar Íslands annars vegar, ríkisstjórnar Danmerkur og heimastjórnarinnar í Færeyjum hins vegar. Nú víkur þannig við að á dagskrá í dag, 13. dagskrárliður, er fullgilding Hoyvíkur-samningsins. Það er sá samningur sem hér um ræðir, samningurinn sem er grundvöllurinn fyrir þessari lagasetningu hvað Færeyinga varðar. Við höfum mótmælt þeim vinnubrögðum við lagasetningu að verið sé að vísa í að nauðsynlegt sé að breyta íslenskum lögum samkvæmt samningi sem gerður hefur verið af ríkisstjórninni og er ekki fullgildur á Alþingi. Þetta eru óeðlileg vinnubrögð og því munu þingmenn Samfylkingarinnar sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Á síðustu metrunum í vinnslu eða umfjöllun frumvarps þessa hafa komið fram mjög alvarlegar athugasemdir nú síðast á fundi í sjávarútvegsnefnd þar sem við hittum fulltrúa Samtaka fiskvinnslu án útgerðar, sem eru stærstu viðskiptavinir fiskmarkaða hér á landi. Það er skoðun okkar í Frjálslynda flokknum að málið sé þess eðlis að það þurfi að skoða það miklu betur, það þurfi miklu meiri og vandaðri umfjöllun í sjávarútvegsnefnd áður en það getur orðið að lögum. Vaknað hafa það alvarlegar spurningar varðandi þessa lagasetningu. Ég vil því nota tækifærið til að mælast til að málið verði tekið til mjög vandaðrar umfjöllunar í sjávarútvegsnefnd milli 2. og 3. umr. Við í Frjálslynda flokknum munum sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Hér er verið að samræma alþjóðasamninga sem Ísland á aðild að. Við sendum erindi til Samtaka fiskvinnslustöðva, Landssambands smábátaeigenda, LÍÚ og Samtaka uppboðsmarkaða og jafnframt til Samtaka fiskvinnslu án útgerðar. Þessir fjórir fyrstnefndu eru allir sammála um að þetta sé mjög eðlilegt frumvarp og Samtök uppboðsmarkaða segja að þau geri enga athugasemd. Þetta er gagnkvæmt. Þeir hafa getað stofnað markaði erlendis, þeir eru með viðskiptasambönd þar og eru að selja fisk á erlendum mörkuðum. Það er því mjög jákvætt að ljúka þessu máli. Ég segi já.

Herra forseti. Þetta frumvarp til laga um uppboðsmarkaði sjávarafla heimilar erlendum aðilum að gerast þátttakendur í íslenskum uppboðsmörkuðum. Í ljós hefur komið að mikið skortir á að nauðsynlegar upplýsingar liggi fyrir um áhrif þess arna á íslenska uppboðsmarkaði og stöðu þeirra. Á fundi sem var haldinn rétt áðan með Samtökum fiskvinnslu án útgerðar komu fram veigamiklar athugasemdir við frumvarpið og hversu skortir á að reglur og jafnvel lög um fiskmarkaði séu fullnægjandi til að tryggja í rauninni hlutafélag. Í ljósi þessa, herra forseti, skora ég á Alþingi og hv. formann sjávarútvegsnefndar að kalla málið aftur inn og endurskoða það áður en við afgreiðum það. Þingmaðurinn hefur greitt atkvæði og hann situr hjá.

Herra forseti. Hér á að fara að greiða atkvæði um frumvarp til laga um ráðstöfun fjár úr Verkefnasjóði sjávarútvegsins. Frumvarpið gengur út á það að 660 millj. af fjármunum sem nú eru í Verkefnasjóði sjávarútvegsins og áttu að ganga til hafrannsókna á samkeppnisgrunni eru gerðar upptækar í ríkissjóð. Frumvarpið gengur út á það að út úr verkefnasjóðnum renni 660 millj. kr. beint í ríkissjóð og því fylgir góður vilji um að þeir fjármunir gangi til Hafrannsóknastofnunar til rannsókna. Á sínum tíma þegar ákveðið var að leggja niður Þróunarsjóð sjávarútvegsins var ákveðið að fjármunir þróunarsjóðsins gengju inn í verkefnasjóð. Það var samdóma álit þeirra sem um málið fjölluðu að rétt væri að fjármunir þróunarsjóðsins mundu nýtast til viðbótarrannsókna á sviði sjávar og sjávarlíffræði. Það var ekki hugmynd manna að þeir fjármunir, sem útgerðin sjálf hafði greitt inn í þróunarsjóðinn og fiskvinnslan á 11 ára tímabili, 6 milljarðar kr., færu í að reka Hafrannsóknastofnun til grunnrannsókna. Hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur heykst á því að ná í nægilega fjármuni til rannsókna hjá Hafrannsóknastofnun af fjárlögum. Þess í stað er nú seilst í fjármuni verkefnasjóðsins og ákveðið að láta þá renna í ríkissjóð til að standa undir nauðsynlegum rannsóknum Hafrannsóknastofnunar sem enginn efast um að þurfi að ráðast í. Í stað þess að verið sé að bæta við til rannsókna eins og áður hafði verið talið er verið að taka þessa fjármuni og setja þá í venjulegar grunnrannsóknir. Þetta gerir ríkisstjórnin undir því yfirskini að verið sé að auka fjármuni til rannsókna. Það er alrangt. Með þessu er verið að minnka fjármuni til hafrannsókna um 660 millj. kr. Því segjum við þingmenn Samfylkingarinnar nei.

Virðulegi forseti. Þetta frumvarp felur í rauninni í sér tvennt: Annars vegar er verið að auka með varanlegum hætti framlög til Hafrannsóknastofnunar um 100 millj. kr. frá og með næsta ári. Þar með hefur ríkisframlagið til Hafrannsóknastofnunar verið aukið um 10%. Þetta eru veruleg skref í þá átt að styrkja fjárhagslegar stoðir Hafrannsóknastofnunar og gera henni kleift að vinna að þeim fjölmörgu nauðsynlegu verkefnum sem hún þarf að vinna. Jafnframt þessu er verið að opna leiðir á það að hægt sé að stunda hafrannsóknir utan Hafrannsóknastofnunar, opna leiðir fyrir þá fjölmörgu vísindamenn okkar sem hafa áhuga á því að stunda þessar rannsóknir, enda kemur það glögglega fram í athugasemdum þeim og umsögnum sem sjávarútvegsnefnd hafa borist að það er mikill áhugi á þessu máli. Það er mjög mikil jákvæðni gagnvart þessu máli hjá flestum aðilum nema vitaskuld þeim sem alltaf eru neikvæðir, stjórnarandstöðunni á Alþingi.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta menntamálanefndar um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið hf. Nefndin hefur fjallað um frumvarpið og áður en ég kem að nefndarálitinu vil ég leyfa mér að segja, vegna þeirra orða sem hafa verið látin falla í fjölmiðlum, m.a. af hv. þm. Ögmundi Jónassyni, að ég tel að málið hafi fengið vandaða og mikla umræðu í nefndinni og því fer fjarri að það hafi verið rifið þaðan út. Ég leyfi mér að mótmæla öllum slíkum áburði sem fram hefur komið. Ég tel að málið hafi verið vel rætt og útrætt. Til marks um það vil ég benda á að málinu var vísað til hv. menntamálanefndar þann 24. janúar 2006 og hefur nefndin því verið með málið á sinni könnu og til meðferðar í u.þ.b. tvo mánuði. Á þeim tíma hafa verið kallaðir á fund nefndarinnar á fjórða tug gesta sem sumir hafa komið í tvígang eða jafnvel í þrígang. Það má segja að öll sjónarmið hafi heyrst innan nefndarinnar og að öllum þeim steinum sem á vegi okkar urðu við meðferð málsins hafi verið velt við. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Val Árnason frá menntamálaráðuneyti, Ingva Má Pálsson frá fjármálaráðuneyti, Sigurbjörn Magnússon hrl., Jón Sveinsson hrl., Pál Magnússon útvarpsstjóra Ríkisútvarpsins, Björgu Evu Erlendsdóttur og Þórdísi Arnljótsdóttur frá Félagi fréttamanna Ríkisútvarpsins, G. Pétur Matthíasson fréttamann, Jóhönnu Margréti Einarsdóttur og Jórunni Sigurðardóttur frá Starfsmannasamtökum Ríkisútvarpsins, Gunnar Magnússon, Sigrúnu Elíasdóttur og Ólöfu Svavarsdóttur frá Starfsmannafélagi Ríkisútvarpsins, Bergljótu Baldursdóttur frá Útgarði, Ernu Guðmundsdóttur frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, Halldóru Friðjónsdóttur og Stefán Aðalsteinsson frá Bandalagi háskólamanna, Guðlaug Stefánsson frá Samtökum atvinnulífsins, Davíð Þorláksson frá Viðskiptaráði, Árna Pál Árnason hdl., Gísla Tryggvason frá Talsmanni neytenda, Magnús Ragnarsson frá Skjá einum, Ara Edwald og Dóru Sif Tynes frá 365 ljósvakamiðlum, Margréti Sverrisdóttur og Þorgrím Gestsson frá Hollvinasamtökum Ríkisútvarpsins, Arnþrúði Karlsdóttur og Pétur Gunnlaugsson frá Útvarpi Sögu, Sigurjón Högnason frá embætti ríkisskattstjóra, Guðberg Davíðsson frá Félagi kvikmyndagerðarmanna, Hjálmtý Heiðdal og Kristínu Atladóttur frá Sambandi íslenskra kvikmyndaframleiðenda, Þröst Ólafsson framkvæmdastjóra Sinfóníuhljómsveitar Íslands og Hrafnkel Orra Egilsson og Sigurð Bjarka Gunnarsson frá Starfsmannafélagi Sinfóníuhljómsveitar Íslands. Af því að þess var getið í frammíkalli frá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni og spurt að því hvort fyrir nefndina hefðu komið fulltrúar frá Evrópuráðinu þá er rétt að geta þess að svo er ekki. Nefndin eða formaður nefndarinnar lagði sig fram við að fá lögfræðinga til að koma fyrir nefndina til að fara yfir tilmæli Evrópuráðsins um útvarp í almannaþjónustu. Það tókst ekki en boðið var upp á það að einn af okkar helstu sérfræðingum í þessum fræðum, Páll Þórhallsson, kæmi fyrir nefndina til að fara yfir þessi tilmæli. Á það var ekki fallist í upphafi en síðan þegar á reyndi var sá ágæti lögfræðingur erlendis þannig að ekki reyndust tök á því að fá hann fyrir nefndina til að fara yfir tilmæli Evrópuráðsins. En úr því að þau eru nefnd vil ég taka fram að þó svo að þessi tilmæli séu ágæt til síns brúks þá vil ég benda hv. þingmanni á að það er Alþingi Íslendinga sem fer með löggjafarvaldið, það erum við sem setjum reglur og lög, m.a. um Ríkisútvarpið. Tilmæli Evrópuráðsins eru ágæt en þau eru ekki bindandi fyrir Ísland.  Herra forseti. Með frumvarpinu er lagt til að ríkisstofnunin Ríkisútvarpið verði lögð niður og að hlutafélag verði stofnað um rekstur hennar, en það felur í sér breytingu frá stjórnarfrumvarpi sem lagt var fram á síðasta löggjafarþingi. Með frumvarpinu hefur verið tekið tillit til athugasemda erlendra eftirlitsstofnana vegna aðildar Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu, sbr. lög nr. 2/1993, um Evrópska efnahagssvæðið, með áorðnum breytingum, en þær lúta fyrst og fremst að breytingum á skilgreiningu á hugtakinu „útvarpsþjónusta í almannaþágu“, sem kveðið er á um í 3. gr. frumvarpsins, eins og ég mun koma að á eftir. Við meðferð málsins innan nefndarinnar komu fram athugasemdir sem vörðuðu mikilvægi þess að bæta inn í frumvarpið ákvæði sem hefði það að markmiði að tryggja sjálfstæði ritstjórna fjölmiðla í störfum sínum. Eins og kunnugt er vinnur nefnd á vegum menntamálaráðherra um þessar mundir að samningu frumvarps til laga um fjölmiðla. Samkvæmt upplýsingum sem nefndinni bárust frá ráðuneytinu við vinnslu þessa máls mun það frumvarp kveða á um almennar reglur um starfsemi fjölmiðla, þar með talið um starfsemi Ríkisútvarpsins. Var nefndin upplýst um það á fundi nefndarinnar að í því frumvarpi yrði að finna almennar reglur sem tryggja ættu sjálfstæði ritstjórna ljósvaka- og prentmiðla og tillögur að slíkum reglum voru kynntar nefndarmönnum. Í ljósi þessara upplýsinga og þar sem fyrirhugað frumvarp mun mæla fyrir um almennar reglur um starfsemi fjölmiðla, m.a. um sjálfstæði ritstjórna ljósvaka- og prentmiðla, telur meiri hluti nefndarinnar ekki tilefni til að setja slík ákvæði inn í sérlög um Ríkisútvarpið hf., sem kveður fyrst og fremst á um breytt rekstrarform og breytta fjármögnun á Ríkisútvarpinu. Á fundum nefndarinnar komu fram ýmsar upplýsingar varðandi núverandi rekstur Ríkisútvarpsins, svo og þær breytingar sem hið nýja frumvarp mun hafa í för með sér. Varðandi virðisaukaskattskil Ríkisútvarpsins hf. kom m.a. fram að við skoðun á talnalegum gögnum um virðisaukaskattskil Ríkisútvarpsins undanfarin ár yrði ekki annað séð en að tekjur af virðisaukaskattskyldri sölu Ríkisútvarpsins hf., annarri en afnotagjöldum, yrðu hærri en aðföng sem keypt eru með virðisaukaskatti til starfseminnar. Þetta þýðir að útskattur hefur verið hærri en innskattur, jafnvel þó að útskattur vegna afnotagjalda hafi ekki verið tekinn með í reikninginn. Ekki verður séð að breytt fjármögnun úr afnotagjöldum yfir í nefskatt breyti neinu í þessu efni. Virðisaukaskattur vegna afnotagjalda Ríkisútvarpsins hefur verið um 350 millj. kr. Á síðasta ári var útskattur af annarri sölu en afnotagjöldum 243,7 millj. kr. á ári en heildarinnskattur 199,8 millj. kr. Það þýðir að skil Ríkisútvarpsins hf. á virðisaukaskatti eftir breytingu (þ.e. án afnotagjalda) verða að jafnaði 43,9 millj. kr. Undanfarin þrjú ár hefur virðisaukaskattskyld velta að frátöldum afnotagjöldum numið 18–20% hærri fjárhæð en nemur þeim kostnaði er innskattur hefur verið reiknaður af. Að mati meiri hluta nefndarinnar er því ljóst að miðað við núverandi stöðu á Ríkisútvarpið hf. rétt á skráningu á grunnskrá virðisaukaskatts, á grundvelli 5. mgr. 5. gr. laga nr. 50/1988. Til þess að álitamál vakni upp á næstu árum um hvort Ríkisútvarpið hf. uppfylli áfram skilyrði skráningar á virðisaukaskattsskrá þarf, samkvæmt fyrirliggjandi talnalegum upplýsingum, umtalsverða lækkun tekna af auglýsingum og sölu eða leigu á vörum sem tengjast dagskrárefni (þ.e. lægri útskatt), og/eða umtalsverða hækkun á kostnaði vegna aðfanga sem bera virðisaukaskatt (þ.e. aukinn innskatt). Ríkisútvarpið hf. mun því hafa nokkurt svigrúm til breytinga í rekstri (t.d. aukinna innkaupa eða lækkunar auglýsingatekna) án þess að það hafi áhrif á rétt hlutafélagsins til skráningar á grunnskrá virðisaukaskatts. Móttaka skattfjár til að standa undir útvarpi í almannaþjónustu skv. 3. gr. frumvarpsins, ásamt tekjum af annarri virðisaukaskattskyldri starfsemi sbr. 4. og 5. gr. frumvarpsins, hefur ekki í för með sér að litið verði svo á að Ríkisútvarpið hf. sé í blandaðri starfsemi í skilningi laga um virðisaukaskatt. Útvarpsþjónusta fellur undir skattskyldusvið virðisaukaskatts eins og sviðið er afmarkað í 2. gr. laga nr. 50/1988. Móttaka skattfjár felur ekki í sér blöndun starfsemi og hefur þar af leiðandi ekki í för með sér takmörkun á innskattsrétti. Við töldum rétt í meiri hlutanum að taka þetta sérstaklega fram vegna þeirra athugasemda sem bárust nefndinni frá ríkisskattstjóra og leiddu af flötum sem fram komu í kostnaðarumsögn með frumvarpinu. Virðulegi forseti. Eins og áður segir var með framlagningu frumvarps þessa tekið tillit til athugasemda erlendra eftirlitsstofnana vegna aðildar Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu, sbr. lög nr. 2/1993, um Evrópska efnahagssvæðið, með áorðnum breytingum, sem færðar voru fram í tengslum við það stjórnarfrumvarp sem lagt var fram um Ríkisútvarpið sf. á síðasta löggjafarþingi. Við meðferð frumvarpsins var upplýst að fulltrúar menntamálaráðuneytisins og fjármálaráðuneytisins hefðu átt fund og verið í bréfaskiptum við Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, eftir að frumvarpið var lagt fram á Alþingi. Þau samskipti hafa leitt til þeirrar niðurstöðu að meiri hlutinn telur æskilegt að gera breytingar á 3., 4. og 7. gr. frumvarpsins. Breytingarnar leiða til þess að inntak hugtaksins „útvarpsþjónusta í almannaþágu“, sem kveðið er á um í 3. gr. frumvarpsins, verður þrengt, þar sem lagt er til að þeir þættir sem nefndir eru í 13. og 14. tölul. 2. mgr. 3. gr. frumvarpsins teljist til annarrar starfsemi félagsins samkvæmt 4. gr., en ekki til „útvarpsþjónustu í almannaþágu“ eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. Verði breytingin samþykkt felur hún það í sér í framkvæmd að félaginu verður skylt að halda fjárreiðum vegna þeirra töluliða sem að ofan eru greindir, þ.e. 13. og 14. tölulið, og ekki teldust lengur til „útvarpsþjónustu í almannaþágu“ samkvæmt 3. gr. frumvarpsins, aðskildum frá fjárreiðum rekstrar sem fellur undir 3. gr. þess. Samkvæmt því verður félaginu óheimilt að nota fjármuni frá rekstri sem telst til útvarpsþjónustu í almannaþágu til þess að greiða niður kostnað vegna annarrar starfsemi, þar á meðal starfsemi sem teldist vera í samkeppnisrekstri. Í 7. gr. frumvarpsins, herra forseti, er fjallað um samvinnu um dagskrárgerð o.fl. og hefur Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, gert athugasemdir við 2. mgr. ákvæðisins sem heimilar félaginu að leigja öðrum aðilum afnot af tækjabúnaði sínum til útsendingar. Telur stofnunin að fella eigi umrætt ákvæði inn í 4. gr. frumvarpsins um aðra starfsemi félagsins. Af hálfu menntamálaráðuneytisins hefur verið bent á að allt eins megi fella út 7. gr. frumvarpsins, en auk 2. mgr. kveður 1. mgr. á um að félagið skuli kosta kapps um að hafa samvinnu við aðra aðila um dagskrárgerð og útsendingar. Engin laganauðsyn sé að hafa slíkt ákvæði, en félagið verði að gæta þess í framkvæmd að öll sú starfsemi sem fellur fyrir utan almannaþjónustuhlutverk félagsins, verði að vera aðskilin í bókhaldi og reikningsskilum félagsins frá almannaþjónustuhlutverkinu. Meiri hlutinn leggur því til að 7. gr. frumvarpsins falli brott. Að teknu tilliti til umsagna og annarra athugasemda leggur meiri hlutinn til eftirfarandi breytingar: 1. Að ákvæði 13. og 14. tölul. 3. gr. falli brott. 2. Lagðar eru til breytingar á 4. gr. Í fyrsta lagi að við 4. gr. bætist 2. mgr. svohljóðandi: „Ríkisútvarpinu hf. er heimilt að taka saman, gefa út og dreifa hvers konar efni, án endurgjalds eða gegn endurgjaldi, sem stuðlar að því að miðla áður framleiddu efni í eigu félagsins, svo sem rituðu máli, hljómplötum, hljóðsnældum, geisladiskum, myndböndum og margmiðlunarefni.“ Í öðru lagi að við 4. gr. bætist 3. mgr. svohljóðandi: „Ríkisútvarpinu hf. er heimilt að sjá til þess að frumflutt dagskrárefni félagsins verði varðveitt til frambúðar. Er félaginu enn fremur heimilt að hafa til útláns, sölu og dreifingar valið dagskrárefni sem flutt hefur verið, enda sé gengið frá samningum við aðra rétthafa efnis um að slíkt sé heimilt.“ 3. Lögð er til sú breyting að 7. gr. falli brott. 4. Lagt er til að 2. mgr. 14. gr. verði svohljóðandi: „Með lögum þessum eru felld úr gildi lög um Ríkisútvarpið, nr. 122/2000, frá og með 1. júlí 2006, að undanteknum eftirtöldum ákvæðum: 12., 13., 14. og 16. gr., sem falla úr gildi 1. janúar 2008, og 15., 17. og 18. gr., sem falla úr gildi 1. janúar 2011. Heiti þeirra laga verður: Lög um útvarpsgjald og innheimtu þess. Skulu lögin gefin út svo breytt með nýjum greinanúmerum.“ Þær breytingar sem felast í 1.–3. tölul. eru tilkomnar vegna athugasemda sem fram komu í umsögnum og öðrum gögnum sem bárust á meðan frumvarpið var til meðferðar hjá þinginu. Hvað breytinguna í 4. tölulið varðar þá er talið nauðsynlegt að fella ekki lög nr. 122/2000 úr gildi samhliða því að frumvarp þetta verður að lögum þar sem tíma þarf til að stofna hlutafélagið formlega og annast skráningu þess hjá hlutafélagaskrá. Af þeim sökum er lagt til að í nokkra mánuði, þ.e. frá gildistöku hinna nýju laga til 1. júlí nk., gildi lög nr. 122/2000 og lög um Ríkisútvarpið hf. um starfsemi stofnunarinnar. Mig langar að lokum, herra forseti, áður en ég lýk þessari yfirferð minni yfir málið til að víkja aðeins að einu atriði sem hefur verið til umfjöllunar og var til umfjöllunar í nefndinni og hefur sömuleiðis verið til umfjöllunar á hinu háa Alþingi en það eru athugasemdir sem fram hafa komið vegna eiginfjárstöðu RÚV. Hv. þingmenn, þar á meðal hv. þm. Einar Már Sigurðarson, hafa gagnrýnt þetta frumvarp á þeim forsendum að ekki liggi fyrir hvert eiginfjárhlutfall hins nýja félags eigi að vera þegar það tekur til starfa. Þessari athugasemd er þannig til að svara að ég veit ekki til þess, og hv. þingmaður getur þá leiðrétt mig ef hann telur að ég fari rangt með, að fordæmi séu til fyrir því að um það sé fjallað í lögum hvert eigi að vera eiginfjárhlutfall fyrirtækja þegar þau eru sett á laggirnar. Heimildir fyrir fjárfestingum í formi hlutafjár eru sóttar í fjárlög eða fjáraukalög eins og ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður, sem er reyndur fjárlaganefndarmaður, viti og það hefur verið gengið út frá því að svo verði einnig í þessu tilviki. Það er hefðbundið í tengslum við yfirfærslu af þessu tagi að geta þess að eignir og skuldir færist til nýs félags. Með því er vísað til þeirra eigna og skulda sem tengjast þeim rekstri sem um er fjallað hverju sinni og svo er einnig í þessu tilviki. Meginatriðið er að fyrir liggi upplýsingar um eignir og skuldir þegar yfirfærslan á sér stað og það mun að sjálfsögðu verða gert í þessu tilviki. Telji eigandi félagsins, þ.e. ríkissjóður, að eiginfjárhlutfall sé ekki ásættanlegt við stofnun félagsins þá er eðlilegt að hann grípi til aðgerða til að styrkja félagið. Ef niðurstaða eigandans verður sú að eiginfjárhlutfall fyrirtækisins er minna en ásættanlegt er talið þá er eðlilegt að hann taki ákvörðun um að styrkja það, t.d. með hlutafjáraukningu, enda verður hlutafélag ekki stofnað með neikvæðri eiginfjárstöðu. Ég hygg að hæstv. menntamálaráðherra og hæstv. fjármálaráðherra geti staðfest það að við sem stöndum að þessu frumvarpi höfum ekki ætlað okkur að hleypa þessu nýja félagi af stokkunum með neikvæða eiginfjárstöðu. En eins og ég nefndi áðan verður ekki gripið til slíkrar ráðstöfunar nema með því að sækja heimildir til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum. Ég taldi rétt að þetta atriði kæmi fram í yfirferð um málið vegna þess að nokkrir hv. þingmenn, þar á meðal hv. þm. Einar Már Sigurðarson, hafa gert þetta atriði að umfjöllunarefni við meðferð málsins. Herra forseti. Að þessum orðum sögðum legg ég til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef gert grein fyrir og gerð er grein fyrir á sérstöku þingskjali. Auk mín rita undir þetta álit hv. þingmenn Sigurrós Þorgrímsdóttir, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson og Ísólfur Gylfi Pálmason. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að um málið verði greidd atkvæði og því vísað til 3. umr.

Forseti. Það vekur athygli þegar litið er á þetta frumvarp að í 1. gr. þess er kveðið á um að Ríkisútvarpið verði hlutafélag. Í 3. gr. frumvarpsins er kveðið á um að Ríkisútvarpið hafi það hlutverk að reka hvers konar útvarpsþjónustu í almannaþágu. Nú fer þetta ekki vel saman, útvarpsrekstur í almannaþágu og það að vera hlutafélag, m.a. vegna þeirrar leyndar sem hlutafélagalögin gera ráð fyrir um starfsemi og rekstur félagsins. Hún er andstæð því hlutverki að reka útvarpsþjónustu í almannaþágu. Hugmynd hefur verið á kreiki um að bæta úr þessum ágalla með því að láta upplýsingalög gilda um Ríkisútvarpið hf. Ég spyr hv. formann menntamálanefndar og framsögumann meiri hluta þeirrar nefndar: Af hverju er þeirri hugmynd hafnað af meiri hlutanum og ráðherranum?

Herra forseti. Ég geri ráð fyrir að á þessu atriði verði tekið í lögum sem eru hér til meðferðar um opinber hlutafélög. Ég hlýt þó að mótmæla því að hlutafélagaform á Ríkisútvarpinu henti ekki vegna útvarpsþjónustu í almannaþágu. Ég get ekki séð að hlutafélagaformið henti eitthvað verr en t.d. sjálfseignarstofnunarformið til að standa í slíkum rekstri. Ég leyfi mér síðan líka að efast um að það muni hvíla einhver sérstök leynd yfir starfsemi Ríkisútvarpsins. Ég veit ekki betur en að gert sé ráð fyrir að haldnir verði aðalfundir í þessu félagi, að þetta félag muni hafa stjórn sem hafi eftirlit með starfsemi félagsins og að Alþingi geti eftir sem áður fylgst með starfsemi þess. Síðan gerum við auðvitað ráð fyrir að ríkisendurskoðandi muni ekki einungis endurskoða reikninga félagsins 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að fara ekki fram yfir þann ræðutíma sem gefinn er í þessari umræðu.

Forseti. Það frumvarp sem hv. þingmaður minnist hér á er á leiðinni út úr nefnd án nokkurra breytinga af hálfu nefndarinnar. Það heitir að forminu til frumvarp um opinber hlutafélög eða gerir ráð fyrir að til séu opinber hlutafélög. Sú breyting sem helst verður gerð er sú að fjölmiðlum er heimilt að senda blaðamann á aðalfund slíks félags, til að hlusta á hvað? Til að hlusta á skýrslugerð embættismanna félagsins við hluthafann sem er einn, sem er ráðherrann. Það er allt sem í því felst og ekki hefur verið litið til þeirra ákvæða sem lögð eru til í frumvarpi sem Ingibjörg Sólrún Gísladóttir flutti með öðrum um þessi opinberu hlutafélög. Það er því ljóst að frumvarp þetta bætir ekki úr því sem hér er sagt. Munurinn á Ríkisútvarpinu núna og Ríkisútvarpinu hf. að þessu leyti er sá að upplýsingalög gilda um Ríkisútvarpið núna en gilda ekki um Ríkisútvarpið hf. Og ég spyr aftur: Hvers vegna mega þau ekki gera það?

Herra forseti. Eins og ég kom að í fyrra andsvari mínu tel ég að um starfsemi Ríkisútvarpsins muni ekki fara sú leynd sem hv. þingmaður óttast svo mjög. Hann spyr hvers vegna upplýsingalög eigi ekki að gilda um þetta tiltekna hlutafélag. Því er til að svara að ég er einfaldlega þeirrar skoðunar að það eigi ekki að setja neinar slíkar sérreglur um þetta hlutafélag umfram önnur hlutafélög. Það höfum við ekki gert þegar ríkisstofnanir hafa verið hlutafélagavæddar fram til þessa. Að mínu mati gildir það sama um þetta hlutafélag og önnur. Það eru sömu prinsippin sem gilda í þessu og í skattamálunum. Menn hafa rætt um hvort þetta hlutafélag eigi að hafa einhverja sérstaka stöðu í virðisaukaskattslögunum umfram önnur hlutafélög. Ég er einfaldlega á móti slíkum sértækum aðgerðum og tel að almennar reglur eigi að gilda 

Herra forseti. Hér er verið að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið. Ég er algerlega á móti því. Reynslan sýnir að hlutafélagavæðing er yfirleitt undanfari einkavæðingar að öllu eða að hluta. Ungliðadeildir Sjálfstæðisflokksins hafa árum saman samþykkt ályktanir þar sem lýst er vilja til að selja Ríkisútvarpið. Bæði Heimdallur og Samband ungra sjálfstæðismanna. Þetta hefur verið ítrekað á síðustu árum. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson hefur flutt tillögu á þinginu um að selja Ríkisútvarpið. Mig langar að spyrja hv. formann menntamálanefndar hvort hann sé enn þeirrar skoðunar að stefna beri að því að selja Ríkisútvarpið.

Herra forseti. Það var nú svo sem ekki von á frumlegri spurningu frá hv. þingmanni varðandi þetta mál. Hann hefur spurt mig þessarar spurningar margoft. Skoðanir mínar á ríkisrekstri og fjölmiðlum hafa ekkert breyst. Ég hef reynt að afla skoðunum mínum fylgis í þingsölum en hv. þingmaður hefur ekki haft neinn áhuga á að styðja slíkar hugmyndir. Það liggur því fyrir að enginn pólitískur vilji er til þess að einkavæða Ríkisútvarpið. Þegar það liggur fyrir hlýtur maður að spyrja: Hver eru þá réttu skrefin að taka í þessu máli? Ég tel að við þurfum að breyta rekstrarumhverfi Ríkisútvarpsins og ég tel að hlutafélagaformið sé það form sem heppilegast sé til rekstrar á þessum fjölmiðli.

Herra forseti. Hv. þingmaður þorði ekki að gangast við sínum eigin skoðunum. Hann kom hingað í ræðustól eins og gamall landhelgisbrjótur sem breiðir yfir nafn og númer. Hann þorði ekki að gangast við því sem hann hefur áður sagt í þessum sölum, að selja eigi Ríkisútvarpið. Það finnst mér ekki boða gott fyrir framtíð þessa unga þingmanns, að minnsta kosti í þessu máli. Það voru tveir möguleikar uppi. Annar var sá að gera þetta að hlutafélagi eða að sjálfseignarstofnun í atvinnurekstri í ljósi úrskurðarins sem kom frá ESA. Þessi leið var farin. Hvers vegna? Annað frumvarp liggur hér fyrir þar sem á að gera hlutafélag úr ríkisstofnun og þar er skýrt nákvæmlega af hverju ekki var farin leið sjálfseignarstofnunar. Niðurstaða athugunarinnar var sú að það yrði auðveldara fá fleiri aðila til að taka þátt í hlutafélagi og til að auka hlutafé. 
             Herra forseti. Um þetta snýst málið, 

Herra forseti. Ég hlýt að mótmæla því sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson segir, að ég þori ekki að gangast  
             Ég er hins vegar þeirrar skoðunar, og leyfi mér að hafa þá skoðun, að ef pólitískur meiri hluti er fyrir því að reka ríkisútvarp, þá geri ég þá kröfu að það sé gert með skynsamlegum hætti og það er skynsamlegra, hv. þingmaður, að reka Ríkisútvarpið á hlutafélagaformi en á sjálfseignarstofnunarformi eins og hv. þingmaður vill gera. 99% af öllum þeim sem fara út í einhvern rekstur velja hlutafélagareksturinn 

Forseti minnir hv. þingmenn á að gæta orða sinna í þessari umræðu og halda sig innan tímamarka.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, formaður menntamálanefndar Alþingis, segir að hag Ríkisútvarpsins verði betur borgið sem hlutafélags en sem ríkisstofnunar og þá væntanlega fjárhagslega. Mun hann stuðla að því og veita því brautargengi að Ríkisútvarpið fái meira fjármagn frá almenningi í landinu með nefskatti en það hefur fengið með afnotagjöldum til þessa? Mun hann styðja slíkt? Í öðru lagi verður að segjast að margt af því sem hv. þingmaður sagði og lýtur að stjórnsýslu Ríkisútvarpsins fær hreinlega ekki staðist. En hitt verður að leiðrétta, þ.e. að þetta frumvarp var rifið út ófullburða. Á því máli er yfirgnæfandi meiri hluti starfsmanna Ríkisútvarpsins sem kom saman til fundar í hádeginu 

Herra forseti. Ég vil taka eitt fram út af því sem hér kom síðast fram í ræðu hv. þm. Ögmundar Jónassonar varðandi réttindi starfsmanna. Ég tel að þau séu tryggð að fullu og það sem meira er, við erum að ganga lengra núna í að tryggja réttindi starfsmanna ríkisstofnunar sem breytt er í hlutafélag en áður hefur verið gert. Hv. þingmaður veit það. Ég veit að hann þekkir þessi ákvæði og hann veit að með frumvarpinu er gengið lengra í þá átt að vernda réttindi starfsmanna Ríkisútvarpsins. Ég leyfi mér að mótmæla því enn og aftur að frumvarpið hafi verið rifið úr menntamálanefnd. Frumvarpið var til meðferðar í nefndinni í rúma tvo mánuði. Það komu upp undir 40 gestir á fundi nefndarinnar. Sumir oftar en einu sinni og oftar en tvisvar og jafnvel 

Hæstv. forseti. Fyrst svaraði hv. þingmaður ekki spurningu minni. Ég var að spyrja um skattheimtur og tekjur Ríkisútvarpsins í núverandi formi og með tilliti til þeirra breytinga sem nú standa fyrir dyrum. Ég óska eftir svörum við því. Hv. þingmaður segir að réttindi starfsmanna séu betur tryggð í þessu frumvarpi en í öðrum sambærilegum frumvörpum. Ég vil staðnæmast við eitt atriði. Ég vil staðnæmast við biðlaunarétt. Hann er skertur. Hann er t.d., svo ég taki ákveðið dæmi máli mínu til stuðnings, lakari en biðlaunaréttur starfsmanna í Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Hann er lakari og ég óska eftir skýringum á þessu. Hvað veldur því?

Herra forseti. Ég leyfi mér enn og aftur að neita því sem hér kemur fram hjá hv. þingmanni, sem einnig er formaður BSRB, um það að réttarstaða starfsmanna sé lakari í þessu frumvarpi en annars staðar. Ég bendi hv. þingmanni t.d. á að starfsmenn innheimtudeildar njóta ríkari réttar en áður hefur, hygg ég, þekkst  Hv. þingmaður spyr mig síðan hvort ég muni tryggja meira fjármagn til þessarar stofnunar eða til hins nýja félags, og þá geri ég ráð fyrir með því að nefskatturinn verði hækkaður. Við skulum bara sjá til. Ég mun taka afstöðu til þess þegar tillögur um slíkt koma fram. Þær eru ekki komnar fram. 

Herra forseti. Rétt er að mótmæla því harðlega sem kom fram í ræðu hv. þingmanns að vinnubrögð í nefndinni hefðu verið vönduð og mikil umræða. Þetta er alrangt og það er ekki að ástæðulausu sem hv. þingmaður í lok ræðu sinnar reyndi að klóra í bakkann varðandi eiginfjárstöðu Ríkisútvarpsins hf. ef það verður að lögum. Vegna þess að það liggur alveg ljóst fyrir í þeim gögnum sem fram hafa komið í nefndinni, í frumvarpinu sjálfu og í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins að eiginfjárhlutfall hlutafélagsins er neikvætt ef engar breytingar verða gerðar. Það er rétt hjá hv. þingmanni að eðlilegt er að sækja fjármagn til slíkra hluta í fjárlög. En það vekur sérstaka athygli að í frumvarpinu sem hv. þingmaður er að leggja til að verði samþykkt, þá verður það samþykkt að lagðar verði til 5 millj. kr. til hlutafélagsins. Það liggur ljóst fyrir miðað við umsagnirnar að slík upphæð mun að sjálfsögðu þýða að eiginfjárhlutfallið verður neikvætt. 

Herra forseti. Ég vil fá útlistanir á því frá hv. þingmanni hvað það var sem var að í meðferð nefndarinnar. Það voru allir eða vel flestir þeirra sem vettlingi gátu valdið kallaðir fyrir nefndina og við funduðum um málið held ég í átta eða níu skipti og gáfum okkur eina tvo mánuði til að hafa málið til meðferðar. Varðandi eiginfjárhlutfallið og þau sjónarmið sem komið hafa fram hjá hv. þingmanni hygg ég að ég hafi farið ágætlega yfir sjónarmið mín um það. Hæstv. menntamálaráðherra og hæstv. fjármálaráðherra geta staðfest það að menn ætla sér ekki að hleypa þessu félagi af stokkunum þannig að það verði gjaldþrota. Verið er að meta eignir og kanna með hvaða hætti þessari eiginfjárstöðu verður hagað. Það verður náttúrulega gripið til aðgerða í samræmi við það. En það 

Herra forseti. Hv. þingmaður staðfestir í ræðu sinni að ekki hafi verið nægjanlega vönduð vinnubrögð í nefndinni. Það er náttúrulega algerlega ótækt að afgreiða mál úr nefnd á þennan hátt, þ.e. þegar liggur ekki einu sinni fyrir hverjar eignir Ríkisútvarpsins eru. Það komu gestir. Það er rétt hjá hv. þingmanni. Við höfum fengið marga gesti. Við höfum hlustað á marga gesti. Þeir hafa sagt margt fróðlegt en því miður virðist meiri hluti nefndarinnar ekki hafa hlýtt nægilega vel á þessa gesti. Það kom m.a. fram hjá gesti úr menntamálaráðuneytinu að það væri núna verið að fara yfir eigur Ríkisútvarpsins. Það væri verið að velta fyrir sér möguleikunum á því hvernig menn tryggðu rétt eiginfjárhlutans. Þetta eru auðvitað vinnubrögð sem ekki eru boðleg, að við fáum inn í þingsal og eigum að afgreiða hér mál þegar jafnmikilvægar upplýsingar eins og þessar liggja ekki fyrir. Það liggur sem sagt ekki fyrir hverjar eignir Ríkisútvarpsins eru eða hvernig staðið verður að því að tryggja að eiginfjárhlutfallið verði ekki neikvætt? Enda verður það vonandi ekki fyrsta verk nýrrar stjórnar í þessu væntanlega hlutafélagi að tilkynna að 

Herra forseti. Ég kom að því í ræðu minni að ég teldi að engin fordæmi væru fyrir því að um það sé fjallað í lögum hvert eiginfjárhlutfall fyrirtækja eigi að vera þegar þau eru sett á laggirnar. Ég hlakka til að hv. þingmaður komi inn á það atriði í ræðu sinni og geti bent mér á það ef slík yfirlýsing frá mér er röng. Auðvitað gildir annað þegar verið er að einkavæða fyrirtæki. Þá liggur þetta allt saman fyrir þegar verið er að selja fyrirtæki en ekki þegar er verið að breyta um rekstrarform. Hv. þingmaður má því ekki bera saman epli og appelsínur í þessu sambandi. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að verið er að endurmeta eiginfjárstöðu þessa félags. Hún verður trygg þegar það verður sett á laggirnar. Hv. þingmaður þarf ekki að óttast neitt um það. Enda er það ekki ætlun meiri stjórnarmeirihlutans 

Forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta menntamálanefndar um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið hf. og les það hér með, með leyfi forseta: „Með frumvarpi þessu er ekki skapaður til frambúðar sá starfsrammi sem Ríkisútvarpinu hæfir og þar með ekki sá starfsfriður sem Ríkisútvarpinu er nauðsynlegur. Með því að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag væri stigið varhugavert skref sem í langflestum tilvikum öðrum hefur leitt til sölu viðkomandi stofnunar eða fyrirtækis. Þá gera margir lausir endar í frumvarpinu og málatilbúnaði í tengslum við það að verkum að málið er vanreifað. Lagarammi sá sem reynt er að marka starfsemi Ríkisútvarpsins með frumvarpinu er ekki ljós. Alls er óvíst að Ríkisútvarp það sem á að starfa eftir frumvarpinu verði raunverulegt almannaútvarp. Skilgreining frumvarpsins á hlutverki RÚV og skyldum er óglögg, þrátt fyrir ýmsar breytingar sem gerðar hafa verið á frumvarpinu og forvera þess“ - því að frumvarpið um Ríkisútvarpið sameignarfélag kom fram á síðasta þingi - „að kröfu ESA, Eftirlitsstofnunar EFTA. Í stað þess að móta Ríkisútvarpinu framtíðarstefnu hefur sá kostur verið tekinn að halda að mestu áfram því róli sem fyrirtækið hefur verið á síðan rekstrarumhverfi þess gjörbreyttist við afnám einkaleyfis árið 1985. Ólíklegt er að þessi lagarammi dugi Ríkisútvarpinu til lengdar. Reglur Evrópusambandsins eru í örri þróun á þessu sviði, og keppinautar Ríkisútvarpsins innan lands hafa uppi kröfur um að það noti ekki ríkisstuðning sinn til að bæta stöðu sína í samkeppni á ljósvakavettvangi umfram það sem eðlilegt getur talist fyrir almannaútvarp. Þá er ekki sennilegt að hin nýja fjármögnunarleið, nefskattur, sem á að taka upp í stað útvarpsgjaldsins, efli samstöðu meðal almennings við Ríkisútvarpið, einkum ef dagskrárframboð þess dregur dám af kröfum auglýsenda og kostenda á svipaðan hátt og í markaðsstöðvunum. Meðmælendur frumvarpsins halda því fram að með breytingum á yfirstjórn sé losað um þau flokkspólitísku tök á Ríkisútvarpinu sem því hefur lengi verið þrándur í götu. Því miður er engin trygging fyrir því í frumvarpinu að pólitískri íhlutun linni. Að ýmsu leyti hefur menntamálaráðherra og ríkisstjórnarmeirihluti á Alþingi hverju sinni meiri möguleika en áður á að beita áhrifum sínum hvað varðar starfsemi og rekstur Ríkisútvarpsins. Frumvarpið er því ekki þess eðlis að það skapi frekari sátt að þessu leytinu. Efasamt er að frumvarpið stangist á við tilmæli Evrópuráðsins um sjálfstæði almannaútvarps frá 1994 og 1996. Löngu var kominn tími til þess að skapa Ríkisútvarpinu nýjan lagaramma og gera því auðveldara að vera sjálfstætt og öflugt almannaútvarp. Frumvarp það sem nú liggur fyrir Alþingi er því miður ekki fullnægjandi. Það varð til sem málamiðlun milli stjórnarflokkanna tveggja, og milli andstæðra afla innan Sjálfstæðisflokksins, og hefur síðan smám saman verið lagfært þannig að standist lágmarkskröfur Eftirlitsstofnunar EFTA um samkeppnisaðskilnað á ríkisrekinni útvarpsstöð. Þær breytingar sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu með háeffuninni miðast við fyrirtæki í rekstri með hagnaðarsjónarmið að leiðarljósi en ekki almannaþjónustu þar sem eðlilegt þykir að allar viðeigandi upplýsingar liggi fyrir og að vald einstakra stjórnenda sé temprað. Gagnsæi í starfsemi á ekki að hafa að leiðarljósi við rekstur Ríkisútvarpsins hf. heldur er þvert á móti hætt við að breytingin leiði til leyndar og pukurs. Frumvarpið gengur í mörgu of skammt og í öðru of langt - það er hvorki samið, flutt né afgreitt í menntamálanefnd með þeim hætti að skýr sýn ráði för. Verði frumvarpið samþykkt er ljóst að innan skamms þarf að taka lagarammann um Ríkisútvarpið til endurskoðunar á ný - eigi þau markmið að nást að skapa til frambúðar samstöðu um öflugt og sjálfstætt almannaútvarp. Þrátt fyrir ýmsa vankanta síðari áratugi í dagskrárframboði, rekstri, mannaráðningum o.fl. lítur yfirgnæfandi meiri hluti Íslendinga enn svo á að Ríkisútvarpið sé einhver dýrmætasta sameign þjóðarinnar og treystir  Pétur Blöndal spyr um handritin. Því er til að svara, forseti, að hér er talað um einhverja dýrmætustu sameign þjóðarinnar og það er ekki útilokandi hugtak heldur geta sameignir þjóðarinnar verið fleiri, þar á meðal handritin góðu, sem reyndar er nú þannig ástatt um að þau eru ekki eign Íslendinga og ekki heldur Dana, heldur má segja að þau séu á forræði heimsbyggðarinnar en í varðveislu og umsjón Íslendinga.  Úr því að hv. þm. Pétur Blöndal spyr þá er hér auðvitað miklu frekar um það að ræða með Ríkisútvarpið, eins og til þess er stofnað og eins og háttað er sambandi þess og þjóðarinnar, að um sé að ræða þjóðareign, þjóðarforræði yfir útvarpinu, en einkaeign ríkisins á þann hátt sem háttar til t.d. um bifreið í eigu ráðherra, eða sem ætlað er að þjóna ráðherra, eða stólarnir hér á Alþingi sem eru einkaeign ríkisins. Það er einkaeignarréttur ríkisins sem yfir þeim hvílir en þeir geta ómögulega talist þjóðareign í venjulegum skilningi þess orðs. Ég tel nú, forseti, að rétt sé að halda áfram að lesa nefndarálitið, sem var nú það sem ég var að gera í fullkomnu sakleysi hér þegar mér var sparkað inn í umræðuna um þjóðareign á handritunum eða hver ætti handritin. Ég hafði sagt þetta, að Íslendingar að meiri hluta litu enn svo á að Ríkisútvarpið væri einhver dýrmætasta sameign þjóðarinnar og þessi yfirgnæfandi meiri hluti Íslendinga treystir því betur til frétta og fróðleiks en öllum öðrum fjölmiðlum. Það hefur komið fram í fjölda kannana og ég hygg að menn þekki þá staðreynd. „Þar skiptir máli að í 76 ár hefur Ríkisútvarpið verið áhrifarík menningar- og uppeldisstofnun, hjálparhella í atvinnulífi til sjávar og sveita og miðill fyrir lýðræðisumræðu og afþreyingu. Staða Ríkisútvarpsins sem almannaútvarps á Íslandi á liðinni öld var svo sterk að ekki verður víða til jafnað í Evrópu. Í flestum nálægum ríkjum er litið svo á að þegar um slíka þjóðfélagsstofnun er að ræða beri stjórnmálamönnum að leita sem breiðastrar samstöðu um nauðsynlegar breytingar í tímans rás. Hér er einfaldast að minna á Bretland, þar sem stjórnmálaflokkarnir hafa borið gæfu til einstakrar samvinnu um þjóðarútvarpið BBC þrátt fyrir grimmileg átök um næstum alla aðra grunnþætti í bresku samfélagi á 20. öld. Núverandi ríkisstjórn hefur ekki litið svo á þessi mál að nein þörf væri á samstarfi eða samráði um breytingar á Ríkisútvarpinu. Jafnvel eftir að þjóðin knúði ríkisstjórnina til samvinnu við stjórnarandstöðuflokkana um tilhögun fjölmiðlamála var ákveðið að stjórnarflokkarnir skyldu áfram véla um Ríkisútvarpið,“ - einir saman - „þrátt fyrir eindregnar óskir stjórnarandstöðunnar um að þessi mál væru bæði undir í vinnunni að fjölmiðlamálum. Þessi munur á vinnubrögðum menntamálaráðherra að fjölmiðlamálum annars vegar og málefnum RÚV hins vegar er undarlegur og vekur ýmsar spurningar. Ekki hefur ráðherranum þó tekist betur til en svo að frumvarpinu frá fyrra þingi, sem þá stöðvaðist, var breytt verulega vegna athugasemda frá Eftirlitsstofnun EFTA og héldu þær breytingar áfram fram á síðustu dvalarstundir frumvarpsins í menntamálanefnd. Rétt er að minna á að bréf Eftirlitsstofnunarinnar og íslensku ráðuneytanna um þetta átti upphaflega að binda trúnaði, loksins þegar þau fengust afhent í nefndinni. Við það var ekki hætt fyrr en ljóst varð að slík binding væri á svig við upplýsingalög. Athyglisvert er einnig að mikilvægt bréf ESA, sem leiddi til breytingartillagna frá meiri hlutanum, var ekki kynnt í menntamálanefnd fyrr en 24. mars en er dagsett 20. janúar.“ - Þar munar meira en tveimur mánuðum. „Þegar þessi ferill málsins er hafður í huga er í sjálfu sér viðeigandi að meiri hluti menntamálanefndar skuli að lokum hafa tekið málið út úr nefndinni gegn atkvæðum stjórnarandstæðinga. Við bentum þá á að enn hefði ekki verið rætt við fulltrúa tveggja lykilstofnana vegna málsins, annars vegar Ríkisendurskoðunar sem á að annast endurskoðun hlutafélagsins og hafa meðal annars eftirlit með aðskilnaði samkeppnisrekstrar svokallaðs frá almennum rekstri,“ - rekstri útvarps í almannaþjónustu - „hins vegar Samkeppniseftirlits, en í hennar hlut kemur meðal annars að taka á málum sem varða samkeppni á markaði auglýsinga og kostunar, en á hvort tveggja leggur Eftirlitsstofnun EFTA mikla áherslu í bréfi sínu til íslenskra stjórnvalda dags. 20. janúar.“ - Það er villa, forseti, í nefndarálitinu, þar stendur 30. janúar en á að vera 20. eins og fram kemur áður. - „Þá var á það bent að ekki hefði verið farið yfir tilmæli Evrópuráðsins um almannaútvarp (fyrst og fremst R (96) 10 um að tryggja sjálfstæði almannaútvarps, samþykkt 4. ráðherrafundar Evrópuráðsins um fjölmiðlastefnu, Prag 1994). Þess var óskað að afgreiðslu málsins yrði frestað þar til fyrir lægju upplýsingar um eiginfjárstöðu hins nýja hlutafélags, sem fulltrúi úr menntamálaráðuneytinu taldi að yrði innan 2–3 vikna, en þeirri ósk var hafnað. Af þessu má vera ljóst að rannsókn nefndarinnar á málinu er áfátt á mikilvægum sviðum. Auk þess var aldrei efnt til umræðu um einstök atriði málsins innan nefndarinnar með þeim hætti að metnar væru tillögur um breytingar frá fulltrúum stjórnarandstöðunnar og þess ekki freistað á nokkurn hátt að ná saman um frumvarpið í heild eða einstaka hluta þess.“ Vegna ummæla hv. formanns menntamálanefndar áðan um gang mála í nefndinni er rétt að taka tvennt fram, annars vegar almennt og hins vegar sértækt. Það virðist vera skilningur formanns nefndarinnar að vönduð afgreiðsla og fullnægjandi afgreiðsla máls í þingnefnd felist í því að sem flestir séu beðnir um umsögn og að töluverðum hópi þeirra sé síðan beint á fund nefndarinnar til þess að ræða við nefndarmenn, kynna umsögn sína, fara yfir hana og svara spurningum nefndarmanna. Það er vissulega rétt að þetta er ákaflega mikilvægur þáttur í umfjöllun máls í nefnd. Þessi fyrsti þáttur í nefndarstarfinu, að undantekinni þeirri kynningu frá ráðuneyti sem yfirleitt er undanfari þessa þáttar, aflar nefndarmönnum mikilvægra upplýsinga. Nefndin fær oftast góðar ábendingar og athugasemdir og það verður ljóst fyrir nefndinni hvernig landið liggur í hópi hagsmunaaðila og áhugamanna um það efni sem um ræðir. Þegar þessu lýkur er það hins vegar ekki svo að þar með sé lokið störfum nefndarinnar. Í fyrsta lagi þarf að athuga hvort koma þeirra sem boðaðir voru kalli á að fleira sé gert í málinu, að aukinna upplýsinga sé aflað eða rætt við þá sem menn hafa nú komist að að kunni að skipta máli. Dæmi um það er að framan nefnt í nefndarálitinu sem ég las í þeim helmingi sem lokið er, um Ríkisendurskoðun og Samkeppniseftirlit. Þátttaka þeirra í þessu efni varð mér a.m.k. ekki fullljós fyrr en eftir umræðurnar um bréfið frá ESA sem dagsett er 20. janúar en barst okkur 24. mars, því þar var sérstaklega um það spurt hvernig háttaði til um þennan Icelandic General Auditor sem ég sá í orðabók að mundi vera Ríkisendurskoðun, og hvaða eftirlit það mætti hafa og hins vegar hverjir ættu að hafa eftirlitið gagnvart útvarpsstöðinni í samkeppni sinni við aðrar útvarpsstöðvar. Menntamálaráðuneytið eða formaður nefndarinnar svaraði með því að það væri Samkeppniseftirlitið. Þessu nefndarstarfi lauk heldur ekki þótt full ástæða væri til með því að nefndinni væri ljós eiginfjárstaða þessa fyrirtækis sem í vændum er. Það kann að vera rétt hjá hv. formanni að ekki er fest niður eiginfjárstaða í lögum en það held ég að hljóti að vera fágætt að umsjónarmenn þjóðfélagsstofnunar eins og Ríkisútvarpsins breyti henni í annað rekstrarform án þess að mönnum sé ljóst fyrir fram hver eiginfjárstaðan er á fyrsta starfsdegi hins nýja fyrirtækis. Hér er ekki um að ræða - ég nefni jafnhátíðlegt fyrirtæki og Malbikunarstöð Reykjavíkurborgar eða önnur slík venjuleg fyrirtæki sem menn láta frá sér vegna þess að samkeppni er komin af þeim ástæðum sem flestir eru sammála um, að samkeppnin er orðin til á sviði þar sem hún var ekki til áður. Hér er um að ræða Ríkisútvarpið, hið 76 ára gamla Ríkisútvarp sem er einhver mikilvægasta menningarstofnun þjóðarinnar, einhver mikilvægasti hlekkurinn í keðju lýðræðisins í samfélaginu, vinur í fjölskyldunum með fræðslu, skemmtun og barnaefni. Það er þess vegna aukin ábyrgð sem hvílir á þingnefnd þegar hún fer í þetta starf sem á að enda með því að slíkt fyrirtæki sé hlutafélagavætt, að vita hvernig fjárhagur þess verður á fyrsta degi hinnar nýju skipunar. Ég hlýt síðan sérstaklega að gera athugasemdir við orð hv. formanns um Evrópuráðið og verð að lýsa því örlítið að ég bað formanninn - það var aðeins byrjað að tala við fólk sem fyrir nefndina kom - að stilla svo til að hægt væri að ná í einhvern mann til þess bæran að bera saman þessi tilmæli Evrópuráðsins, bæði almenna stefnu þess og sérstaklega tilmælin sem ég nefndi áðan, og nefndi við formanninn að bera þau saman við frumvarpið eins og það lægi fyrir. Ég minntist sérstaklega á í því sambandi að Evrópureglur um þessi mál sem okkur er skylt að fara eftir eða gera sérstakar athugasemdir við koma úr tveimur áttum, annars vegar frá Evrópusambandinu og þeirri stofnun sem við höfum þar okkur til sóknar og varnar, Eftirlitsstofnun EFTA, og hins vegar frá Evrópuráðinu. Reglur Evrópusambandsins um ríkisútvarp og ríkisstyrki miðast við það meginhlutverk Evrópusambandsins að vera rammi utan um sameiginlegan markað. Evrópusambandið lítur fyrst og fremst á viðskiptaleg álitaefni og þess vegna er það sérstakt áhyggjuefni Evrópusambandsins, eða Eftirlitsstofnunar EFTA í Brussel, ESA, sem er nú oft kaþólskari en páfinn sjálfur, hvernig væri háttað um samkeppnisrekstur þann sem hér kynni að vera á ferðinni en þeir gerðu hins vegar ekki athugasemdir í sjálfu sér við skipan almannaútvarpsins eða reglurnar um það. Spurning þeirra var ósköp einfaldlega sú: Er með frumvarpi þessu, eða þeirri tilhögun sem menn vilja hafa, verið að brjóta þær reglur sem eiga að gilda um samkeppni á þessu sviði? Er almannaútvarpið með einhverjum hætti að þrengja að markaðsstöðvunum, að þeim stöðvum sem ekki njóta ríkisstyrkja og eru reknar á venjulegum viðskiptaforsendum? Evrópuráðið tekur ekki þessa afstöðu. Evrópuráðið eru samtök Evrópuríkja sem fyrst og fremst beina starfi sínu, eins og þeir þekkja sem hafa verið í þinglegu samstarfi á vegum ráðsins, að mannréttindamálum og lýðræðismálum. Evrópuráðið var lengi mönnum nokkuð dulið í Evrópu, öðrum en þeim sem voru á ferðinni á fundum þar. Segja má að Evrópuráðið hafi fengið uppreisn æru og viðreisn í starfi þegar Austur-Evrópa varð frjáls undan oki Sovétríkjanna og kommúnisma vegna þess að Evrópuráðið hefur öðrum stofnunum fremur, held ég að hægt sé að segja, hjálpað til við að móta nýjar lýðræðishefðir og koma mannréttindamálum eystra í það lag sem til frambúðar getur gengið. Það var því sjálfsagt að gera hvort tveggja, ekki aðeins það að standa í einhvers konar samningum eins og menntamálaráðuneytið og fjármálaráðuneytið eða fulltrúar þeirra tveggja ráðherra sem þar ráða töldu sig vera að gera við ESA og þá helst án þess að láta þingið nokkuð af því vita, heldur þurfti auðvitað líka að athuga það þegar við erum að breyta meira 70 ára gömlum grunnreglum um Ríkisútvarpið hvernig hinar nýju tillögur stæðust þær hugmyndir sem orðnar eru viðurkenndar í Evrópu um tilhögun almannaútvarps, og ekki bara viðurkenndar í Evrópu heldur sem hluti af samþykktum Íslendinga því að þeir eiga aðild að Evrópuráðinu. Þeir sóttu þá fundi sem um er rætt þar sem þessi tilmæli og samþykktir voru sendar út. Þegar hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson segir að ekki sé hægt að fara í mál við okkur vegna þess að við brjótum hugsanlega þessar reglur og þess vegna þurfum við ekkert að skoða þær, þá er það nokkuð kaldranalegur hugsunarháttur og ummæli frá manni sem telst vera formaður menntamálanefndar á íslenska þinginu. Niðurstaða minni hlutans í menntamálanefnd í áliti sínu um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Þar sem a. ekki er ljóst í frumvarpinu með hvaða hætti Ríkisútvarpið á að sinna hlutverki sínu sem almannaútvarp og hver eiga að vera skil milli starfssviðs þess og annarra útvarpsstöðva, b. eftirlitshlutverk Ríkisendurskoðunar og Samkeppniseftirlits er óljóst og ókannað hvort þessar stofnanir búa yfir faglegri hæfni til að skera úr um viðkvæm álitamál sem varða fjárhagslegan aðskilnað milli starfsemi á sviði almannaútvarps og á sviði markaðsstöðvar, c. ekki er gert ráð fyrir viðeigandi gagnsæi í starfsemi og rekstri Ríkisútvarpsins, t.d. með því að um það gildi upplýsingalög, d. tillögur frumvarpsins um kjör stjórnar og ráðningu útvarpsstjóra eru ekki til þess fallnar að hefja fagleg sjónarmið til vegs og virðingar og losa Ríkisútvarpið undan flokkspólitískum ítökum, e. ekki er í frumvarpinu gert ráð fyrir eftirlitsráði, t.d. í formi „akademíu“ með tilnefningum frá almannasamtökum, samanber m.a. leiðbeiningar Evrópuráðsins um verkaskiptingu stjórnar annars vegar og eftirlitsráðs hins vegar, f. engin ákvæði frumvarpsins tryggja að innlent efni aukist í dagskrá Ríkisútvarpsins, g. ákvæði í frumvarpinu um „a.m.k. eina hljóðvarps- og sjónvarpsdagskrá“ virðist ætlað að auðvelda afnám Rásar tvö, h. ekki hefur í frumvarpinu eða í tengslum við það verið gengið með fullnægjandi hætti frá réttindamálum núverandi starfsmanna og óljóst er um starfskjör og samningamál í framtíðinni, i. nefskattur sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu er ekki heppileg leið til fjármögnunar, byggist á árlegri ákvörðun þingmeirihluta og felur í sér mismunun milli gjaldenda, j. fjárhagsleg staða hlutafélagsins sem frumvarpið gerir ráð fyrir er í óvissu og ráðgert hlutafé svo lítið að félaginu virðist ætlað að hefja starfsemi sína með neikvæða eiginfjárstöðu, k. ekki hefur verið gengið frá ráðstöfun þeirra verðmæta sem Ríkisútvarpið býr nú yfir í söfnum sínum og ekki fyrirhugaðir samningar við aðra rétthafa um þau, l. og hvorki menntamálaráðherra né meiri hluti menntamálanefndar hafa borið við að ná samstöðu um framtíð Ríkisútvarpsins, sem er einhver helsta lýðræðis- og menningarstofnun í íslensku samfélagi, leggur minni hlutinn til að frumvarpinu verði vísað frá með svofelldri rökstuddri dagskrá: Með vísan til framangreinds samþykkir Alþingi að vísa málinu frá og taka fyrir næsta mál á dagskrá.“ Undir álit þetta skrifa Mörður Árnason, Björgvin G. Sigurðsson, Einar Már Sigurðarson og Kolbrún Halldórsdóttir. Ég vil síðan segja í framhaldi af þessu að þetta er hið sameiginlega nefndarálit okkar fulltrúa stjórnarandstöðunnar í menntamálanefnd, Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, og á þessum grunni stöndum við saman gegn frumvarpinu. Ég hygg að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir komi á eftir og lýsi sjónarmiðum sínum og flokks síns til frumvarpsins umfram það sem kemur fram í nefndarálitinu og sérstaklega þar sem þau kunna að vera önnur en Samfylkingarinnar. Ég vænti þess að hún fyrirgefi mér að á eftir tala ég einkum fyrir munn okkar þriggja samfylkingarmanna í menntamálanefnd, auk mín þeirra hv. þingmanna Björgvins G. Sigurðssonar og Einars Más Sigurðarsonar. Ég er ekki þar með að gera ráð fyrir að Kolbrún eða félagar hennar séu mér ekki sammála í meginhluta þess sem ég ræði hér. Það er blæbrigðamunur, áherslumunur og kannski efnismunur - hugsanlega talsverður í einhverjum málum - á milli okkar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í þeirri vinnu sem hefur farið fram um Ríkisútvarpið. Ég er ekki viss um að hann sé í sjálfu sér mikill eða varði mjög mikilvæg mál og ef við nytum þeirrar gæfu að vera sett í að vinna saman að þessu efni geri ég ráð fyrir að það yrði tiltölulega fljótlegt að komast að niðurstöðu um sameiginlegt álit með málamiðlunum sem eru tæki stjórnmálanna til að komast að efnislegri niðurstöðu og geta haldið áfram að lifa og skapa. Í upphafi nefndarálits okkar er talað um starfsfrið og um samstöðu. Það má auðvitað spyrja að því af hverju við leggjum slíka áherslu á starfsfrið og samstöðu um Ríkisútvarpið, þá áherslu sem fram kemur í því að fyrstu setningarnar í nefndaráliti okkar eru helgaðar því máli. Af hverju viljum við nákvæmlega í þessu máli að menn séu samferða, að stjórnmálaflokkarnir eigi samleið eins og hægt er og reyni að búa sér hana til, að vinna að málefnum Ríkisútvarpsins og breytingum á lagaramma þess og starfsemi allri, að hún fari fram ásamt starfsmönnum þar, ásamt blaðamönnum og fjölmiðlamönnum, ásamt fræðimönnum, áhugamönnum um Ríkisútvarpið og ásamt öllum þeim almenningi sem lætur sig málið að einhverju leyti skipta? Ja, af hverju ekki í öllum málum? Svarið er auðvitað: Jú, best er að hafa það þannig í öllum málum. Hins vegar eru auðvitað til þau pólitísku átakamál á vettvangi dagsins sem krefjast þess, þótt stjórnarandstæðingar hverju sinni kunni að vera óánægðir með það, að teknar séu ákvarðanir og að þegar menn eru búnir að lýsa skoðunum sínum á þeim þá ráði meiri hlutinn eins og lýðræði okkar gerir ráð fyrir, að undangenginni umræðu, þannig að allir hafi getað lýst skoðunum sínum á málinu og öllum sé sem ljósust niðurstaðan af því að meiri hlutinn ráði. Í því ferli gerist það auðvitað líka alla jafna að meiri hlutinn breytir að einhverju leyti skoðun sinni, fellir hana að skoðunum annarra þannig að það myndast víðtækari samstaða en stefnt var að í byrjun. Hér er sérstakt mál á ferðinni og það skiptir mjög miklu máli að skapa frið í kringum það til frambúðar, að skapa frið og samstöðu um útvarp allra landsmanna. Ríkisútvarpið var stofnað árið 1930 og þegar það var stofnað voru ekki nema tólf ár liðin frá því að Ísland varð sjálfstætt og fullvalda ríki. Á þeim tíma voru Íslendingar að koma sér upp ýmsum stofnunum í ríki sínu sem þá var sjálfstætt og fullvalda í tengslum við Danmörku gegnum sameiginlegan konung, með danskri verktöku í utanríkismálum, svipað og gilt hefur um varnarmálin frá 1951 til ársins 2006. Þau tólf ár sem liðu frá stofnun fullveldisins 1918 og til stofnunar Ríkisútvarpsins 1930 eru sennilega ástæðan fyrir því ætlunarverki Íslendinga og stjórnmálamanna og alþýðu og almennings á þeim tíma að þjóðfélagið byggi sér til það sem þarf að vera í einu þjóðfélagi, kæmi sér upp þeim búshlutum og gögnum sem búinu tilheyra. Þetta er sennilega ástæðan fyrir því að Ríkisútvarpið heitir Ríkisútvarp, það er ágætt að rifja það upp hér. Ef við værum núna að stofna einhverja álíka stöð eða einhverja álíka gagnlega stofnun mundum við sennilega ekki nota orðið ríki heldur mundum við sennilega nota orðið þjóð eða kenna hana við Ísland eða Íslendinga með einhverjum hætti. En þarna voru menn sem sé stoltir af því að nota orðið ríki og notuðu það mikið. Ég minnist úr æsku minni Ríkisútgáfu námsbóka sem var til fram á að ég held síðasta áratug a.m.k. og fleira af þessu tagi var þá stofnað. Hlutverk Ríkisútvarpsins var sem sé að þessu leyti beinlínis samfélagslegt, það átti að vera einn af búshlutunum í samfélagi Íslendinga. Það er hollt fyrir okkur núna að minnast þess hlutverks og hvernig það gekk upp fyrir íslenskum almenningi í Íslandssögunni allt frá upphafsdögunum á fjórða áratugnum þegar menn söfnuðust saman á heimilum til að hlusta á örstutta dagskrá úr viðtækjum sem ekki voru þá í hvers manns ranni. Ég heyrt af því sögur að í sveitum fóru menn langar leiðir, klukkutíma, tvo klukkutíma, öll börnin á bænum, á næsta bæ til þess að hlusta á stutta dagskrá Ríkisútvarpsins á kvöldin, fréttir í nokkrar mínútur, klassískt tónverk sem snemma var nú umdeildur þáttur í dagskrá útvarpsins, íslenska söngmenn, fyrirlestur hjá fræðimanni og nokkur danslög á laugardagskvöldum eða sunnudagskvöldum. Þetta lögðu menn á sig fyrir þetta og það er ótrúlegt fyrir okkur nútímamenn að virða þetta fyrir okkur. Hlutverk Ríkisútvarpsins var ekki bara menningarlegt, ekki bara uppeldishlutverk með ýmsu móti heldur var það auðvitað líka beinlínis stoð fyrir atvinnulífið með fréttaflutningi, þar á meðal ítarlegum veðurfréttum frá upphafi og til okkar daga, sem hafa skipt samfélag okkar, íslenska samfélagið mjög miklu máli, og líka með fræðslu og umræðu. Ekki má gleyma því að Ríkisútvarpið hefur leikið ákaflega mikilsvert hlutverk í lýðræðisskipan okkar. Í miðjum látunum sem hér stóðu bæði fyrir stríð og sérstaklega kannski í kalda stríðinu, sameinuðust menn um að hefja Ríkisútvarpið eins og hægt var yfir flokkadrætti og reyna að hafa það sem einhvers konar íslenskan samnefnara í því samfélagi sem stjórnmálaflokkarnir réðu mörgu í og flestu alveg fram undir okkar tíma og gera kannski óþægilega mikið enn, að þá var Ríkisútvarpinu ætlað að þræða hið þrönga einstigi þannig að því væri hægt að treysta. Það átti að vera hlutlaust og það átti að vera hlutlægt og þetta reyndi Ríkisútvarpið að vera af öllum kröftum, hlutlaust og hlutlægt, með öllum þeim þverstæðum sem í því fólust, t.d. þeirri þverstæðu að hlutleysi er ekki sama og hlutlægni. Það er hollt að minnst þessa vegna þess að þessi saga hefur búið Ríkisútvarpinu ákveðinn stað í samfélagi okkar og í þjóðarhjartanu sem er kannski ekki mjög vísindalegt hugtak en engu að síður til með einhverjum hætti. Við sjáum af þessu að verðmæti Ríkisútvarpsins kemur ekki bara fram í eiginfjárstöðunni sem við ræddum hér um áðan, sem betur fer ekki eingöngu í hæfu starfsfólki og reynslu þess, ekki bara í dýrmætunum sem við eigum í söfnum útvarps og sjónvarps heldur líka í sjálfri sögu þess og þeim sess sem það hefur skapað sér í menningu, lýðræði, menntun og fjölskyldulífi á Íslandi allan þennan langa tíma frá 1930. Við erum hér, forseti, að ræða um einhverja merkilegustu samfélagsstofnun síðan nútíminn varð til á Íslandi. Við lifum á hveli hverfanda, það er gamall sannleikur og nýr, og einmitt núna eru breytingarnar hraðar í kringum okkur, hafa kannski aldrei verið hraðari, á fjölmiðlasviði auðvitað og í daglegu lífi, að ekki sé minnst á hnattvæðingu og loftslagsvanda, nýja pólitíska heimsmynd, stórveldi sem vaxa og hníga. Á slíkum tímum er ákaflega mikilvægt að geta brugðist við nýjungum, gert sér tækifæri úr nýjum aðstæðum en við þurfum líka að gæta þess að missa ekki fótanna, við verðum að kunna að meta trausta hornsteina hinna háu sala, bæði í lífi okkar hvers og eins og í samfélaginu sjálfu. Við megum ekki glutra niður þeim árangri sem okkur var færður í hendur, ekki sóa verðmætunum sem hér hafa byggst upp. Þetta sjónarmið varðar m.a. Ríkisútvarpið og fyrir okkur stjórnmálamenn sem Íslendingar hafa nú gert að fulltrúum sínum á þingi og í ríkisstjórn merkir þetta að við eigum eða ættum a.m.k. að einbeita okkur að þessu máli með sérstakri athygli og gætni í því augnamiði að ná samkomulagi, sátt sem gæti leitt til samstöðu um þetta mál til frambúðar. Maður veltir því fyrir sér: Af hverju hefur þetta ekki verið sú leið sem ríkisstjórnir Davíðs Oddssonar og Halldórs Ásgrímssonar hafa farið? Af hverju hefur hæstv. menntamálaráðherra Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir ekki valið þessa leið? Ég kann ekki svör við því og kalla eftir þeim hjá meðmælendum frumvarpsins, einn þeirra situr hér í salnum, hv. þm. Dagný Jónsdóttir, annar situr í forsetastóli, hv. þm. Birgir Ármannsson.  Nefna má auðvitað nokkrar skýringar. Að einhverju leyti kann þetta að vera kredda úr nýlíberalismanum, úr þeirri kenningu sem hefur verið ráðandi afl í hugmyndafræði Sjálfstæðisflokksins síðustu 20 árin. Það styður þetta m.a. að einir þrír þingmenn stjórnarmeirihlutans hafa flutt sérstakt frumvarp um að selja Ríkisútvarpið eins og minnst var á hér í andsvörum áðan. Ég hygg að það frumvarp hafi fyrst verið flutt á síðasta þingi og þá hafi 1. flutningsmaður þess verið Pétur H. Blöndal hv. þm. og síðan þeir Sigurður Kári Kristjánsson og Birgir Ármannsson hv. þingmenn. Það er auðvitað athyglisvert að tveir hinir síðarnefndu eru núna skrifaðir undir meirihlutaálitið úr menntamálanefnd um Ríkisútvarpið hf. og mynda þar með þann meiri hluta. 40% þeirra þingmanna sem skrifa undir meirihlutaálitið eru á móti því að Ríkisútvarpið sé til sem almannaútvarp. Heilir tveir af þessum fimm sem skrifa undir meirihlutaálitið úr menntamálanefnd vildu selja Ríkisútvarpið á síðasta þingi. Annar þeirra er nú formaður menntamálanefndar, sem hann var ekki síðast, en hinn, hv. þm. Birgir Ármannsson, var kallaður inn í forföllum, ég man ekki hvaða hv. þingmanns í menntamálanefnd, og varð góðfúslega við þeirri beiðni og greiddi atkvæði með meirihlutaálitinu, glöðu hjarta og reistu höfði. Þetta var endurflutt á þessu þingi - þegar ég var að athuga þetta tókst tölvukerfi Alþingis að bila á nákvæmlega þeim stað sem ég þurfti að fara inn á en ég verð þá leiðréttur hér ef það er ekki rétt - en þá bregður svo við að maður saknar vinar í stað þar sem Sigurður Kári Kristjánsson er nú ekki einn af flutningsmönnum þessa frumvarps, sem kann að standa í tengslum við þá breytingu á högum hans að hann er nú orðinn formaður menntamálanefndar og kynni að skammast sín fyrir að vera annars vegar formaður menntamálanefndar sem á að fylgja fram frumvarpi menntamálaráðherrans og hins vegar að vera á sama þinginu flutningsmaður frumvarps um að selja Ríkisútvarpið. En eins og vinsælt er að segja í Sjálfstæðisflokknum þá gerir þetta sama gagn. Það gerir sama gagn vegna þess að hv. þingmaður lýsti því hér áðan skýrt og greinilega að mér heyrðist að hann væri enn þá áfram um að selja Ríkisútvarpið og það væri eingöngu vegna þess að fylgismenn hans aðrir í Sjálfstæðisflokknum einhverjir og síðan framsóknarmenn vildu ekki styðja hann í þessu og það væri eina ástæðan fyrir því að hann styddi þó eitthvað sem væri í áttina. Væri í áttina, segi ég, vegna þess að það er athyglisvert í þessu dæmi að 1. flutningsmaður frumvarpsins um að selja Ríkisútvarpið, hv. þm. Pétur Blöndal, sem því miður er ekki hér í salnum en ég veit að fylgist með á skrifstofu sinni af miklum áhuga, þegar hann var að bera saman sitt frumvarp og frumvarp menntamálaráðherra og fannst sitt betra þá sagði hann þetta, með leyfi forseta: „Ég tel að frumvarp hæstv. menntamálaráðherra yrði þó til að bæta stöðuna frá því sem nú er.“ Þó að það sé vont, sem sé. „Ég mun því eiga í vandræðum með að greiða atkvæði þegar þar að kemur. Væntanlega mun ég greiða atkvæði gegn 1. greininni til að byrja með“ - greinin er um að til sé sjálfstætt hlutafélag í eigu ríkisins sem heitir Ríkisútvarpið hf. og að sala félagsins eða hluta þess, sameining þess við önnur félög eða slit þess sé óheimil - „eða sitja hjá. Ég hef ekki enn alveg áttað mig á því en kannski verða gerðar viðunandi breytingar í menntamálanefnd. Ég mun a.m.k. sitja hjá við þá grein en að öðru leyti mun ég styðja frumvarp menntamálaráðherra þótt það gangi ekki eins langt og ég gjarnan vildi,“ segir Pétur Blöndal hv. þm. Hann lýkur þessari ræðu sinni svo, með leyfi forseta: „Það býður þó upp á leið til að hægt sé að selja það eftir einhvern tíma.“ Ég endurtek vegna þess að ég tel hollt fyrir hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson að hlusta hér á félaga sinn um þetta efni. Pétur Blöndal sagði þetta, með leyfi forseta: „Það býður þó upp á leið til að hægt sé að selja það eftir einhvern tíma.“ Það er forsendan fyrir því að hv. þm. Pétur Blöndal ætlar að styðja frumvarpið eða gerir ráð fyrir því. Það er kannski líka ástæðan fyrir því að félagar hans þeir Birgir Ármannsson og Sigurður Kári Kristjánsson, 40% meiri hluta menntamálanefndar, þess sem samþykkti jákvætt nefndarálit um þetta frumvarp, að þeir hyggjast líka styðja þetta frumvarp menntamálaráðherra. Önnur skýringartilgátan liggur einfaldlega í starfsstíl menntamálaráðherra og metnaði hennar. Hún fékk pólitískt uppeldi sitt á tímum Davíðs Oddssonar sem formanns Sjálfstæðisflokksins og leiðtoga ríkisstjórnarinnar og það uppeldi markar þessa kynslóð af sjálfstæðismönnum. Það hefur nokkuð einkennt menntamálaráðherra að hún hefur farið fram með mál - eigum við ekki að reyna að orða það jákvætt - af miklum þrótti og hug og hefur ekki sést fyrir í málatilbúnaði sínum hvað sem andstæðingar kunna að segja og hvað sem þeir kunna að hafa við það að athuga sem málið einkum varðar eða bitnar á, sem oftast er. Þetta er meginsniðið í starfsstíl menntamálaráðherrans og auðvitað passa þessi vinnubrögð við frumvarpið við þann starfsstíl. Þær leiðir sem farnar eru í frumvarpinu eru auðvitað þvert á forna stefnu Framsóknarflokksins og það vekur auðvitað líka hugleiðingar. Til að geta verið með í þessu þurfti flokkurinn sérstaklega að taka sig til og breyta samþykktum sínum um Ríkisútvarpið á flokksþingi sem haldið var fyrir nokkru. Framsóknarflokkurinn hafði það að stefnu sinni að Ríkisútvarpið ætti að vera sjálfseignarstofnun en í miðri þessari á skipti Framsóknarflokkurinn um hest og snaraði sér yfir á hest hlutafélagsins. Það kemur auðvitað ekki á óvart. Framsóknarflokkurinn er hættur að koma á óvart. Það er ekkert spennu-element lengur í framgöngu Framsóknarflokksins.  Þriðja skýringartilgátan fellur reyndar ágætlega að þessu nýja eðli Framsóknarflokksins. Hún er hreinlega sú að stjórnarflokkarnir - þegar þeir fara að ráðast í þessar breytingar vilja þeir ekki missa tök sín á Ríkisútvarpinu - vonist til þess að þau geti haldist með þessu frumvarpi og jafnvel að þeim sé þá betur fyrir komið þar sem þau eru óbeinni. Það er ekki lengur meiri hluti í útvarpsráði sem leggur línuna, það eru ekki gömlu beinu tengslin milli menntamálaráðherra Sjálfstæðisflokksins og útvarpsstjóra Sjálfstæðisflokksins sem við höfum þurft að horfa á að undanförnu heldur óbeinni leiðir. Geta komið upp fréttastjóramál eftir að þetta frumvarp er samþykkt? Vissulega. Það er ekkert í þessu frumvarpi sem tryggir að farið sé fram af faglegum metnaði við mannaráðningar eða að þar ráði ekki annarleg sjónarmið, því miður. Munurinn á því fréttastjóramáli sem nú gæti komið upp og því sem kom upp hér um árið er sá að þá voru þó a.m.k. upplýsingar um málið það greiðar að það sást hvað verið var að gera og hægt var að bregðast við innan húss, hér á þinginu og um allt samfélagið. En hætt er við að með þeirri leynd og þeirri litlu valddreifingu sem um er að ræða í Ríkisútvarpinu hf. mundi útvarpsstjóri einfaldlega geta gengið frá því máli að ráðum stjórnar eða án þeirra, án nokkurrar innri umræðu og án nokkurrar skyldu um upplýsingar þannig að menn stæðu frammi fyrir orðnum hlut, óbreytanlegum, þegar upp kæmi. Það er sem sé ákaflega óheppileg aðferð að fara svona fram, eins og stjórnarflokkarnir og ráðherrann hæstv. hafa gert, og ekki vænlegt til árangurs til lengdar litið. Þetta er sérkennilegt vegna þess að þegar maður lítur til grannlandanna einbeita menn sér alls staðar að því að hafa starfsfrið og halda sæmilega sátt um hlutverk ríkisútvarps. Slíkur friður hefur skapast um almannaútvarpið í helstu grannlöndum okkar, í Bretlandi með BBC, í Noregi með NRK, í Danmörku með DR, í Svíþjóð með SR þar sem verið er að leggja til reyndar mjög athyglisverðar formbreytingar núna en með allt, allt öðrum hætti en hér er gert og væri ástæða til að rekja það síðar í umræðunni. Samt eru allir nema Pétur Blöndal og menn hans, hv. þingmenn Sigurður Kári Kristjánsson og Birgir Ármannsson, sammála um það, a.m.k. í orði, að Ríkisútvarpið sé ein besta tryggingin fyrir fjölbreytilegri og lýðræðislegri fjölmiðlun, að Ríkisútvarpið sé ein helsta leiðin sem við getum haft til að halda hér fjölræðislegri skipan til að vinna gegn óæskilegum áhrifum af samþjöppun á fjölmiðlavettvangi sem menn hafa áhyggjur af og hafa haft lengi. Þó hlýða menn ekki þeim náttúrlegu og lýðræðislegu kröfum til sérhverrar ríkisstjórnar að haga sér þannig við fyrirhugaðar breytingar á stofnun eins og Ríkisútvarpið er - þá á ég við stofnun í félagsfræðilegri merkingu en ekki viðskiptafræðilegri - að slíkur friður skapist að almenningur geti treyst Ríkisútvarpinu sem heiðarlegu almannaútvarpi í þágu menningar og lýðræðis. Það hefur ekki verið gerð tilraun til að skapa slíkan frið, efna til almennrar umræðu og sameiginlegrar stefnumótunar um Ríkisútvarpið. Það stendur þó ekki á stjórnarandstöðuflokkunum að leggja sitt fram til þess. Hver og einn, Samfylkingin, Vinstri hreyfingin - grænt framboð, Frjálslyndi flokkurinn, hefur flutt ítarleg þingmál um Ríkisútvarpið en stjórnarflokkarnir hafa í staðinn fyrir að leggjast yfir þau og reyna að ná almennri sátt kosið að pukrast með málið, en það er rétt að minnast þess frá því í fyrra að í upphafi var RÚV-frumvarpið unnið nánast í myrkrakompum, enginn mátti vita hverjir voru að verki. Það var spurt hvar það væri og það var hvergi og enginn vissi það. Spurt var hverjir væru að vinna það og það vissi enginn þangað til að tveir lögfræðingar gengu á fund menntamálanefndar, þeir Sigurbjörn Magnússon og Jón Sveinsson, sem hafði verið falið sem verkefni að búa til frumvarp handa þjóðinni um nýtt ríkisútvarp. Það eru hvort tveggja mætir menn en hafa - þið fyrirgefið orðfærið, það kom hér fram áðan hjá hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni - ekki hundsvit á fjölmiðlalegum þætti málsins eða lýðræðislegum þætti málsins. Þetta segi ég vegna þess að það kom ljóst fram í umræðunum við þá sem, eins og ég segi, eru að öðru leyti auðvitað fínir fagmenn á sínu sviði. Vinnubrögðin hafa öll verið á þessa leið. Málið hefur verið keyrt áfram með látum án þess að gera nokkurs staðar ráð fyrir samræðu eða umhugsun umfram tómar formsreglur. Það hefur rekið sig á einn vegg sem ekki hefur látið undan og það er veggur Evrópusambandsins. Þess vegna varð að breyta frumvarpinu, eins lítið og hægt var, en vinnubrögðin hafa orðið til þess að öðru leyti að málið er, eins og segir í nefndaráliti minni hlutans, vanreifað í mikilvægum atriðum. Forseti. Í nefndaráliti okkar, sem ég ætla að tala hér aðeins meira um eftir að ég hef farið yfir, kannski í nokkuð löngu máli, aðferðirnar við flutning þessa frumvarps, er fjallað um þrjá helstu galla frumvarpsins í meginmáli nefndarálitsins. Þeir eru í fyrsta lagi að ekki hefur í raun og veru verið búin til nein stefna um það hvort Ríkisútvarpið á að vera almannaútvarp í framtíðinni eða hvort það á að vera blanda af almannaútvarpi og markaðsstöð eftir einhvers konar hentugleikum svipað og raunar hefur verið síðustu 20 árin. Í öðru lagi er það mikill galli á frumvarpinu að það kemur ekki í veg fyrir að flokkspólitísk ítök haldi áfram. Eins og ég sagði áðan getur fréttastjóramálið gerst upp á nýtt og öll þau mál önnur sem upp hafa komið og þau sem ekki hafa komið upp. Það er engin trygging fyrir því í frumvarpinu að útvarpið verði sjálfstætt. Í þriðja lagi er það galli á frumvarpinu að það gerir ráð fyrir rekstrarformi, hlutafélagsforminu, sem ekki hentar Ríkisútvarpinu, a.m.k. ekki sem almannaútvarpi. Frumvarpsflytjendur, flytjandinn og síðan styðjendur frumvarpsins, virðast hafa valið það versta úr báðum heimum, annars vegar eru þeir að búa til fyrirtæki með ríkisstuðningi sem keppir sem hlutafélag á markaði með öllum þeim tækjum sem hlutafélagsformið færir því í hendur, en síðan hvílir hlutafélagsleyndin yfir starfseminni og rekstrinum, einnig að því leyti sem snýr að almannaþjónustunni þannig að almenningur og fulltrúar hans hafa samkvæmt frumvarpinu enga von um að fá sérstakar upplýsingar um það sem viðkemur rekstri og starfsemi. Annað mál er svo, af því að Sigurður Kári Kristjánsson nefndi í andsvari að e.t.v. yrði leyndin ekki jafnmikil, að auðvitað ræðst það af mönnum og aðstæðum hvernig þetta verður á hverjum tíma. Það sem skiptir höfuðmáli hér er að stjórnendum er ekki skylt, það hvílir engin skylda á þeim um að gefa upplýsingar um almennan rekstur og almenna starfsemi. Almannaútvarp eða markaðsstöð. Árið 1985 var afnám einkaleyfis Ríkisútvarpsins til útvarps á Íslandi samþykkt í þessum sal eða þessum sölum, því að þeir voru tveir á þeim tíma eins og við vitum. Síðan hefur í raun og veru ekkert gerst í innra skipulagi Ríkisútvarpsins eða í þeim starfsháttum þess sem ákveðnir eru í lögum og reglum. Þó hafa orðið miklar breytingar á þessum 20 árum og enn meiri eru fram undan á næstu árum með stafrænni skipan og tröllauknu framboði á efni, einkum erlendu, einkum ensku. Hér eru nú tvær stöðvar, 365 miðlarnir og Síminn með Skjá einn, sem senda út á sjónvarpsrásum og útvarpsrásum, og fleiri hygg ég á útvarpsrásum og reyndar í sjónvarpi líka en þó ekki á landsvísu þannig að um sé talandi, þannig að ljósvakavettvangurinn er skipaður þessum tveimur og Ríkisútvarpinu að meginhluta. Menn hafa í nokkur ár gert athugasemdir við eigendur þessara stöðva, a.m.k. annarrar þeirra, og samþjöppun eignarhalds þar. Við deilum ýmsum áhyggjum af þeirri þróun, en eins og áður kom fram teljum við einmitt að besta ráðið til að tryggja fjölræði í fjölmiðlun og til að bregðast við hættunum af samþjöppun eignarhalds á því sviði sé öflugt Ríkisútvarp. Við sjáum hins vegar ekki vit í því að slíkt útvarp í eigu þjóðarinnar sé gert út með einhverjum hætti á hverjum tíma til að keppa við aðrar stöðvar á þeirra forsendum, hinum markaðslegu forsendum, heldur er það hugmynd okkar að Ríkisútvarpið sé öflugt og sjálfstætt almannaútvarp sem sinnir hlutverki sínu sem heildstæð útvarps- og sjónvarpsstöð með áherslu á þjónustu við íslenskt samfélag með sínar sérstöku menningarlegu og lýðræðislegu skyldur. Það er kannski rétt að spyrja hér í upphafi 2. umr. um frumvarp menntamálaráðherra um Ríkisútvarpið, annað frumvarp ráðherrans um þetta efni: Af hverju eiga stjórnvöld að skipta sér af fjölmiðlum? Ég er nefnilega sammála þeim Pétri Blöndal, Birgi Ármannssyni, hv. nefndarmanni í forföllum, og hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni, flutningsmanni fyrra frumvarpsins um sölu Ríkisútvarpsins en nú formanni menntamálanefndar, um eitt. Um það að sérstök rök þarf til þess að stjórnmálamenn, handhafar löggjafarvalds og framkvæmdarvalds, skipti sér af fjölmiðlun. Það þarf sérstök rök, sem á hverjum tíma þarf að endurskoða og meta, til að ríkisvaldið sjálft reki fjölmiðil eða fjölmiðill njóti sérstaks stuðnings frá ríkisvaldinu, eftir því hvernig menn vilja orða þetta og eftir því hvernig það liggur á hverjum tíma. Við í Samfylkingunni höfum verið að huga að þessu efni síðan flokkurinn varð til um aldamótin og um leið höfum við verið að móta stefnu um nauðsyn almannaútvarps. Við teljum að stjórnvöld og stjórnmálamenn hafi sérstökum skyldum að gegna og að þær skyldur byggist á því að berjast fyrir almannahagsmunum í því samfélagi sem við viljum byggja, í samfélagi lýðræðis, samfélagi sem í auknum mæli byggist á þekkingu og menningu. Grundvallarsjónarmið í fjölmiðlastefnu okkar eru þau að það sé hlutverk stjórnvalda að tryggja sem kostur er að ætíð séu til staðar góðir fjölmiðlar sem uppfylli kröfur almennings um upplýsingu, fræðslu og afþreyingu, að fjölmiðlun í landinu sé samofin menningu þjóðarinnar og menningararfi, en opin nýjum áhrifum jafnframt, og að fjölmiðlun sé eðlilegur hluti lýðræðislegrar framvindu í samfélaginu. Við teljum mikilvægt að tjáningarfrelsið og réttur til upplýsinga sé tryggður með almennum leikreglum og við teljum að stjórnvöld verði líka að gæta þess að fjölbreytileg fjölmiðlafyrirtæki hafi svigrúm til blómlegs rekstrar. Hér er talað um fjölmiðlana í heild og skyldu stjórnvalda gagnvart fjölmiðlavettvanginum sem slíkum, skyldur sem bæði felast í því að gera og gera ekki, að gera með því að huga að rekstrargrundvelli fjölmiðlanna, að sköpun tækifæra á fjölmiðlasviði, en gera ekki með því að virða tjáningarfrelsi og markaðslegt svigrúm einstaklinga og fyrirtækja. Innan þessa ramma leggur Samfylkingin áherslu á hlutverk almannaútvarps og við höfum gert rækilega grein fyrir viðhorfum okkar í þessa veru í greinargerð með þingsályktunartillögu um Ríkisútvarpið sem almannaútvarp sem flutt var á síðasta þingi. Það er ef til vill þörf á því í framhaldi af þessu að ræða aðeins almennt um almannaútvarp. Skilgreiningin á því hefur verið nokkuð á reiki í umræðu hérlendis og þarf engan að undra í sjálfu sér. Við höfum miðað allt okkar við Ríkisútvarpið sem slíkt og talað um það eins og það er á hverjum tíma, sum okkar sem hið æðsta markmið, eins og það starfar með smávægilegum endurbótum. Önnur okkar hafa viljað breyta því verulega og sum selja það eins og áður hefur komið fram í þessari umræðu. Það er auðvitað líka þannig að þó að hægt sé að styðjast við nokkuð nákvæma almenna skilgreiningu á fræðasviði þá hlýtur útfærslan að miðast við stöðuna í hverju ríki eða á hverju því svæði sem almannaútvarpið tekur til. Ég hef rakið það áður hér að við fengum aldrei svar eða viðbrögð við þeirri beiðni okkar að bera tilmæli Evrópuráðsins um almannaútvarp saman við það frumvarp sem hér er til umræðu. Við báðum um þetta eins og ég nefndi áðan. Þeir fræðimenn sem nefndir voru eða komu við sögu í umræðu minni og hv. formanns menntamálanefndar voru ýmist ekki á landinu eða illa tiltækir. Við ræddum sérstaklega um Pál Þórhallsson sem er fyrrverandi starfsmaður á fjölmiðlaskrifstofu Evrópuráðsins og þekkir þar vel til. En vegna orða hv. formanns menntamálanefndar hér áðan þá var því auðvitað ekki hafnað að fá Pál Þórhallsson heldur talaði ég þvert á móti um að það kynni að setja hann í erfiða stöðu að kalla hann á fund okkar vegna þess að hann er nú starfsmaður forætisráðherra og þar með vinnumaður hjá þeirri ríkisstjórn sem þetta frumvarp flytur. Þegar útséð var um að nokkur kæmist af þeim fræðimönnum sem nefndir voru var ákveðið að reyna að fá Pál Þórhallsson og boð voru flutt um að hann kæmist ekki. Ég skildi það nú þannig á þeim tíma að hann færðist undan því að koma á fund nefndarinnar. En hér upplýstist áðan að það var vegna þess að hann var erlendis á þeim tíma sem hann var beðinn um að koma. Það eru fréttir fyrir mér og ég hefði brugðist við þeim á sínum tíma með því að leggja til að hann kæmi þá síðar á fundinn þegar hann væri kominn aftur til landsins. En hann sem sé kom ekki og ekkert er við því að gera. Þá bað ég og minni hluti nefndarinnar um að frumvarpið yrði sent til fjölmiðlaskrifstofu Evrópuráðsins og beðið um að fjölmiðlaskrifstofan gæfi um það einhvers konar umsögn. Að sjálfsögðu var tíminn naumur ef það ætti að afgreiða þetta fyrir vorið en erindið hins vegar mikilvægt og það væri a.m.k. þess virði að kanna það hver viðbrögð fjölmiðlaskrifstofunnar yrðu við slíkri beiðni, hvað hún þyrfti langan tíma til vandaðrar umsagnar og hvort hún gæti látið frá sér fara eitthvað annað á skemmri tíma, bent a.m.k. á þá staði sem kynnu að skipta máli og nefndin sjálf ætti þá að reyna að kynna sér betur. En þetta sem sé gerðist ekki. Það var ekki kannað hver viðbrögð fjölmiðlaskrifstofunnar yrðu við þessu eða hvaða tíma þyrfti til. Þessu erindi var bara hafnað og á síðasta eða næstsíðasta fundi menntamálanefndar um þetta mál var ástæðan nefnd sú að tilmæli Evrópuráðsins væru ekki bindandi og þess vegna þyrftum við ekki að hafa af þeim áhyggjur. Ég hef rætt þetta áður og rætt hversu mikilvæg starfsemi Evrópuráðsins er í þessu efni og að hvaða leyti hún er öðruvísi en starfsemi Evrópusambandsins og EFTA-stofnana að þessu leyti. Mér finnst satt að segja að rök hv. formanns menntamálanefndar séu ekki boðleg um það að við þurfum ekki að sinna tilmælum Evrópuráðsins um almannaútvarp vegna þess að tilmælin bindi okkur ekki, vegna þess að þau gera það auðvitað á sinn hátt. Þó að Evrópuráðið sé ekki líklegt til þess að hefja málsókn fyrir alþjóðadómstólum gegn okkur á þessu sviði þá gera þau það að sjálfsögðu og að lokum kemur að því að Evrópuráðið eða starfsmenn þess fara með einhverjum hætti yfir þau lög sem gilda um Ríkisútvarpið sem almannaútvarp. Við erum heppin að Evrópuráðið skuli ekki hafa gert það hingað til vegna þess að sjálfur Páll Þórhallsson, sem ég nefndi, benti á það í grein sem hann skrifaði fyrir tveimur árum, að ég hygg, að það væri ósennilegt að þáverandi og núverandi skipulag Ríkisútvarpsins og starfshættir þess stæðust þessar reglur sem eru frá 1994 og 1996. Ég spurði þar að auki, og við fulltrúar minni hlutans í nefndinni, höfunda frumvarpsins og fulltrúa úr menntamálaráðuneytinu, starfsmann menntamálaráðherra sem sendur var, að ég held, tvisvar eða þrisvar sinnum á fund nefndarinnar - ég þakka honum hér með fyrir iðni við það að mæta þar og ágætar umræður sem við áttum þar tveir og ýmsir aðrir um þetta mál og önnur - ég spurði þessa menn um Evrópuráðstilmælin sérstaklega og gerði mér far um það en fékk aldrei nein svör og í raun var svona meira um að menn könnuðust lítið við þessi tilmæli og virtust ekki hafa kynnt sér þau. Ég leyfi mér að draga af þessum viðbrögðum þeirra og viðlíka svari eða svarleysi menntamálaráðherra hér við 1. umr. og viðbrögðum formanns nefndarinnar við þessari beiðni um samanburð við Evrópuráðstilmælin, þá ályktun að tilmæli Evrópuráðsins, hvorki frá 1994, 1996 eða síðar, hafi aldrei á margra missira ævi þessa frumvarps um RÚV, fyrst frumvarpsins um sameignarfélagið og síðan frumvarpsins um hlutafélagið, verið könnuð og borin saman við frumvarpið. Þar kemur til dæmis að sjálfri skilgreiningu Evrópuráðsins á almannaútvarpi sem ég held að sé mikilvægt að menn hlusti á og beri saman við það frumvarp sem hér liggur fyrir. Það er í Prag-samþykktinni frá 1994 og þar segir að almannaútvarp skuli: mynda með dagskrá sinni sameiginlega viðmiðun allrar þjóðarinnar, vinna að félagslegri samstöðu og þátttöku allra einstaklinga, hópa og byggðarlaga í samfélaginu; sérstaklega skal þar hafnað allri menningarlegri, kynbundinni, kynþáttar- eða trúarlegri mismunun og félagslegum aðskilnaði í hvaða mynd sem er; skapa vettvang almennrar umræðu þar sem fram komi svo fjölbreytilegar skoðanir og sjónarmið sem unnt er; annast hlutlægan og óháðan flutning upplýsinga, frétta og fréttaskýringa; bjóða fram margbreytilegt dagskrárefni sem einkennist af fjölhyggju eða fjölræði - hér er orðið plúralismi í enska textanum eða í útlenda textanum - og hugmyndaauðgi; miða í dagskrá og þjónustu við almennan áhuga en taka einnig tillit til þarfa minnihlutahópa; endurspegla ólíka heimspekilega afstöðu og trúarviðhorf í samfélagi sínu í því augnamiði að auka gagnkvæman skilning og umburðarlyndi, og hvetja til eðlilegra samskipta í samfélagi fjölmenningar og margvíslegra kynþátta; stuðla með dagskrá sinni að því að betur og víðar sé metinn fjölbreytileiki hins þjóðlega og hins evrópska menningararfs; tryggja að umtalsverður hluti dagskrárefnis sé frumframleiddur, sérstaklega kvikmyndir, sjónvarpsleikrit og annað listrænt efni, og gera sér grein fyrir nauðsyn þess að nýta sjálfstæða framleiðendur og starfa með kvikmyndageiranum; fjölga dagskrárkostum hlustenda og áhorfenda með því að hafa í boði efni sem alla jafna stendur ekki til boða á markaðsstöðvunum. Þetta er lausleg þýðing mín og hana er að finna í þingsályktunartillögu okkar frá í fyrra sem ég minntist á áðan um Ríkisútvarpið sem almannaútvarp, 400. mál á 507. þingskjali. Samkvæmt þessari skilgreiningu ræðst það af hlutverki því sem útvarpsstöð gegnir hvort hún telst almannaútvarp. Það ræðst fyrst og fremst af dagskrárlegum þáttum, en ekki af eignarhaldi eða stjórnarháttum. Þetta sést enn betur í þeim kafla þessarar Prag-samþykktar sem fjallar um fjármögnun almannaútvarps. Þar skuldbinda aðildarríkin, þar á meðal Ísland, sig til að tryggja fjárhagslega undirstöðu fyrirtækja eða stofnana sem reka almannaútvarp, t.d. með afnotagjöldum, styrkjum úr almannasjóðum, leyfi til auglýsinga og kostunar o.s.frv., en í samþykktinni felst engin krafa um að slíkt útvarp skuli vera hefðbundin ríkisstofnun eða í opinberri eigu. Þetta er merkilegt þegar verið er að ræða almannaútvarp. Það er hægt að gagnálykta þannig að þar sem það sé komið undir því hvernig fyrirtæki rækir hlutverk sitt hvort það telst almannaútvarp, að þá sé ekki gefið að útvarpsstöð sem ríkið á og rekur sé almannaútvarp. Það hefur raunar verið reyndin um ýmsar útvarpsstöðvar, fornar og nýjar, þótt þær séu í ríkisrekstri. Útvarp í alræðisríki getur á þann hátt varla talist almannaútvarp þar sem það uppfyllir ekki ýmis þau skilyrði um hlutlægni og fjölbreytileika eða fjölræði sem talin eru að framan og ekki heldur opinber útvarpsstöð sem hefur verið knúin til grimmilegrar auglýsingasamkeppni við markaðsstöðvarnar með þeim afleiðingum að dagskrárstefna hennar og rekstrarmarkmið draga dám af markaðsstöðvunum. Um þetta er í McKinsey-skýrslunni sem BBC lét gera um síðustu aldamót nefnt dæmið RAI á Ítalíu. Til eru aðrar skilgreiningar almannaútvarps, t.d. skilgreining breska útvarpsrannsóknarráðsins, sem finna má í endurskoðun starfshóps á útvarpslögum frá 1996, merkilegu plaggi sem mikið var vitnað til í umræðunni um fjölmiðlalögin, en þær eru keimlíkar. Breska ráðið segir í stuttu máli að almannaútvarp verði að ná til allra landsmanna, þurfi að byggjast á almennum viðhorfum og áhugamálum en taka tillit til minnihlutahópa, að slíkt útvarp eigi að leggja rækt við þjóðerni og þjóðarsál, að dagskrá slíkrar stöðvar þurfi að miðast við gæði umfram áhorfslíkur, og að almannaútvarpið verði að fá fjármagn sitt frá notendunum, þ.e. ekki fyrst og fremst frá auglýsendum. Þá leggja Bretarnir áherslu á að almannaútvarp sé óháð viðskipta- og stjórnmálahagsmunum og að starfsmenn njóti ritstjórnarlegs sjálfstæðis. Íslenskar aðstæður eru alltaf sérstakar vegna fólksfjöldans og fjarlægðar frá öðrum löndum. Leiða má rök að því að vegna framleiðslukostnaðar, einkum í sjónvarpi, sé það hlutverk almannaútvarps enn mikilvægara hér en í grannlöndum að standa að framleiðslu innlends dagskrárefnis. Hugleiðingar sem ég var með áðan um að almannaútvarp sé hugsanlegt án rekstrarlegrar þátttöku almannavaldsins, án þess að ríkið reki útvarpið eða út af fyrir sig styrki það sérstaklega, eru fyrst og fremst til skilningsauka á því hvað almannaútvarpið er. Á Íslandi er almannaútvarp nær óhugsandi án þess að ríkið komi beint eða óbeint að rekstri þess. Þannig háttar því miður til á okkar landi, það er kannski einn af ókostunum við að vera Íslendingur, eins og það hefur marga kosti. Það er fróðlegt að bera þessa skilgreiningu Evrópuráðsins, og út af fyrir sig aðrar skilgreiningar á almannaútvarpi sem til eru, saman við 3. gr. frumvarpsins um Ríkisútvarpið hf. Þar eru 14 töluliðir sem meiri hlutinn leggur reyndar til að sé fækkað í 12, held ég. Þeir voru fyrst 18 ef ég man rétt. Þeir eru um hlutverk Ríkisútvarpsins og inngangurinn að greininni er eins og í Biblíunni, en hann er þannig, með leyfi forseta: „Útvarpsþjónusta í almannaþágu felur í sér eftirfarandi:“ - Síðan koma þessir 14 liðir, eins og þetta séu boðorðin tíu. Útvarpsþjónusta í almannaþágu, ekki bara á Íslandi heldur alls staðar, er nákvæmlega þetta og ekkert annað og allt það sem nefnt er í þessum 14 liðum er útvarpsþjónusta í almannaþágu. Þegar menn bera þetta saman sjá þeir að þessir töluliðir í frumvarpinu um Ríkisútvarpið hf. eru samsafn af hinum og þessum ákvæðum. Sumir þeirra segja ýmislegt, aðrir allt og enn aðrir ekkert. Í 6. tölulið, svo ég nefni dæmi, er fjallað um að útvarpsþjónusta í almannaþágu feli sérstaklega í sér: „Að flytja fjölbreytt skemmtiefni við hæfi fólks á öllum aldri.“ Ég segi það um þetta að að því leyti sem skemmtiefni er hluti af menningu og hluti af þjónustu almannaútvarpsins þá er þetta út af fyrir sig rétt. Samt er undarlegt að þetta sé haft í sérstakri grein. Þetta skemmtiefni eða afþreying kemur ekki við sögu í þeim samþykktum sem ég minntist á. Ég tel að það leiði hreinlega af eðli útvarpsins í sjálfu sér að það þurfi ekki að vera leiðinlegt, almannaútvarp er ekki samheiti fyrir leiðinlegt útvarp. Það vekur líka athygli í þessum 6. tölulið að seinni málsliður hans er svohljóðandi: „Sérstaklega skal þess gætt að hafa á boðstólum fjölbreytt efni við hæfi barna, jafnt í hljóðvarpi sem sjónvarpi.“ Höfundar frumvarpsins, forseti, þeir Jón Sveinsson og Sigurbjörn Magnússon, flutningsmaður þess, hæstv. menntamálaráðherra Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, ríkisstjórnin, sem heimilar henni að flytja þetta frumvarp, meiri hlutinn í menntamálanefnd, hv. þm. Dagný Jónsdóttir sem hér situr í salnum og félagar hennar í Framsóknarflokki og Sjálfstæðisflokki og væntanlega framsóknar- og sjálfstæðismenn, þeir sem hleyptu þessu frumvarpi áfram í gegnum þingflokkana og hafa heitið við það stuðningi sínum, eru á því að hið fjölbreytta efni við hæfi barna flokkist í raun undir skemmtiefni. Það flokkast undir skemmtiefni samkvæmt 6. tölulið 3. gr. Það má kannski segja að það sé fáfengilegt af mér að pirra mig á þessu en þetta sýnir að einhverju leyti hve vanbúið frumvarpið er og hve illa það er hugsað, þ.e. mikilvægar hlutverksgreinar, skilgreiningin á þeirri þjónustu sem Ríkisútvarpið á að veita í almannaþágu. Af því sést hvað þetta er mikið klúður, hve augljóst er að þetta hefur ekki verið borið saman við þær skilgreiningar sem til eru við þau tilmæli sem Ísland hefur sjálft verið með í, samþykkt í Evrópuráðinu til aðildarríkja Evrópuráðsins um meininguna með almannaútvarpi. Það er athyglisvert að þegar fulltrúi menntamálaráðherra var spurður að því í menntamálanefndinni hvers vegna þetta væri svona, jafnvel þegar búið var að taka burt fjóra liði sem Eftirlitsstofnun ESA ruddi út í sumar með hávaða, sem menn voru varaðir við fram í rauðan dauðann í umræðum um forvera frumvarpsins í fyrra, hvað ylli því að ekki væri skilgreint betur hvað væri almannaþjónusta, þá sagði fulltrúinn að það væri með ráðum gert, að það væri stefna ráðherra og stjórnvalda að hafa þennan ramma eins víðan og hægt væri. Hugsunin er sú að við stöndum í einhvers konar reiptogi við Evrópusambandið og Eftirlitsstofnun EFTA um hversu víður ramminn um almannaútvarp megi vera. Það átti að vera sérstakt metnaðar- og hagsmunamál okkar Íslendinga, og nánast óviðurkvæmilegt að finna að því, að hafa þennan ramma sem allra víðastan. Það kunni nefnilega að fara svo að málin þróuðust þannig innan Evrópusambandsins og innan Eftirlitsstofnunar EFTA, þar sem er ör þróun í málefnum almannaútvarps og öllum fjölmiðlamálum með nýrri tækni og nýrri hugsun á ýmsum sviðum, að þessar reglur breyttust og yrðu gerðar af hálfu ESA, Evrópusambandsins eða þeirra félaga, kröfur um að ryðja meiru út af þessum liðum en hér eru inni. Þess vegna er gott að hafa svona marga liði og hafa þetta svona víðtækt. Í fyrra var minnst á það í frumvarpinu, þ.e. var einn liðurinn var þannig að meðal útvarpsrekstrar í almannaþjónustu væri það að sjá um allan annan útvarpsrekstur en þann sem hér væri nefndur eða einhver álíka klásúla. Það er því á ferðinni samningatækni, sagði þessi fulltrúi, að menn setji fram nánast eins og kröfur, sem allra mestar til að mæta hinum tötralegu kröfum andstæðingsins í málinu, sem í þessu tilviki er Evrópusambandið eða ESA. Síðan gætu menn mæst með einhverjum hætti á miðri leið eða dregið víggirðingar sínar til baka með þeim hætti sem þyrfti á hverjum tíma. Það má minnast á að við fengum, og ég þakka formanni nefndarinnar sérstaklega fyrir það, á okkar fund sérfræðing í Evrópurétti, Árna Pál Árnason. Hann var m.a. spurður um þessar röksemdir eða þessar skýringar úr menntamálaráðuneytinu. Árni Páll Árnason varaði mjög við slíkri stjórnlist. Hann taldi að í samstarfinu við Evrópusambandsríkin og í samstarfinu á Evrópska efnahagssvæðinu væri miklu árangursríkara fyrir einstök ríki, ekki síst smáríki sem stendur utan sjálfs aðalsamstarfsins, að móta sér alvöru stefnu sem stæðist öll rök, væri framsýn, sem menn gætu staðið á og haldið sig við hana gagnvart því sem gerast kynni hjá ESA eða í ESB. Þetta var gagnvart Evrópusambandinu. Reglurnar um almannaþjónustu skipta ekki bara máli gagnvart Evrópusambandinu. Þær eru auðvitað ekki eitthvert íslenskt sjálfstæðismál heldur spurningin um hvernig við ætlum að láta fjölmiðlavettvanginn þróast á landinu í framtíðinni. Þar er auðvitað líka einhvers konar leiðsögn um þá dagskrá sem á að koma út úr Ríkisútvarpinu. Hvernig dagskráin er kemur Ríkisútvarpinu mjög við og það kemur líka öðrum stöðvum við. Það kemur líka markaðsstöðvunum við sem hér þrífast og eiga að þrífast, a.m.k. að áliti okkar samfylkingarmanna, við hliðina á almannaútvarpinu Ríkisútvarpinu. Þetta minnast Samtök atvinnulífsins á í umsögn sinni sem þau sendu núna og sendu auðvitað líka umsögnina frá því í fyrra. Þá var það Ari Edwalds framkvæmdastjóri. Mörgum fannst skemmtilegt að Ari Edwalds skrifaði undir umsögnina frá Samtökum atvinnulífsins í vor, í apríl 2005, en hann skrifaði ekki undir umsögn Samtaka atvinnulífsins núna heldur undir umsögn 365 miðla. Það er hins vegar Guðlaugur Stefánsson hagfræðingur sem skrifar undir umsögn Samtaka atvinnulífsins núna. Hann segir þar, auk þess að vísa í fyrri umsögn, með leyfi forseta: „Mikilvægustu athugasemdirnar í fyrri umsögn SA lutu að því að skilgreining á útvarpsþjónustu í almannaþágu væri allt of víðtæk og óljós. Engin markverð breyting hefur orðið á þessu mikilvæga ákvæði frumvarpsins. SA er ljóst að miðað við fordæmi í EES-rétti hafi íslensk stjórnvöld talsvert svigrúm í þessu efni. Ekki er þó heimilt að víkja frá þeim skilyrðum sem nefnd eru í athugasemdum ESA til íslenskra stjórnvalda. Ólíkt því sem EES-reglur um ríkisaðstoð krefjast og getið er um í athugasemdum ESA er ekki með skýrum hætti mælt fyrir um skyldu RÚV til að veita tiltekna og magngreinda þjónustu í almannaþágu gegn þeim ríkisstyrk sem félaginu er ætlaður, heldur er ákvæðið skrifað nánast eins og heimildarákvæði í kringum alla núverandi starfsemi RÚV. Þegar þannig er búið um hnútana er ákvæðið um fjárhagslegan aðskilnað dauður bókstafur.“ Hér er annars vegar minnst á þá kröfu ESA sem Ríkisútvarpinu hf. er ósköp einfaldlega falið að uppfylla sjálft, að veita tiltekna og magngreinda þjónustu í almannaþágu gegn þeim ríkisstyrk sem félaginu er ætlaður. Hins vegar er ákvæðið borið saman við greinar 1–14 og niðurstaðan sú að skrifað hafi verið algjört heimildarákvæði í kringum þá starfsemi sem nú er hjá Ríkisútvarpinu. Ég held að þetta sé rétt. Ég held eins og Samtök atvinnulífsins að þegar Ríkisútvarpið tiltekur hina magngreindu þjónustu verði það ákvæði í ESA-reglunum lítils virði. Hin magngreinda þjónusta er ósköp einfaldlega nánast öll sú þjónusta sem Ríkisútvarpið veitir og kemur á móti þeim ríkisstyrk sem felst í því sem nú heita afnotagjöld en verður kannski nefskattur ef frumvarpið er samþykkt. Það er því ákaflega óljóst hvernig á að uppfylla kröfur ESA um þetta. Kröfur ESA eru á hinn bóginn ákaflega eðlilegar og mikilvægar, a.m.k. fyrir okkur sem teljum að ljósvakavettvangurinn eigi að vera í tvennu lagi, þótt skilin séu alltaf óglögg. Annars vegar er almannaþjónusta Ríkisútvarpsins, þjónusta sem er best komin hjá Ríkisútvarpinu og hins vegar sé þjónusta markaðsstöðva á markaðsgrundvelli, sem er ekkert ljótt og bara venjuleg viðskipti við neytendur en gegnir hins vegar ekki sama hlutverki og almannaútvarpið gegnir. Varðandi almannaútvarp skiptir miklu máli hvernig fjármögnunin er. Þar koma sérstaklega til sögunnar tekjur af auglýsingum og kostun. Hvaða leið sem valin er sem ríkisstuðningur, hvort það er afnotagjaldið eins og nú, sérstakir skattar, nefskatturinn eins og lagt er til í frumvarpinu, fasteignaskattur, hluti tekjuskatts eða hvaða leið sem farin er, rásargjald eða fjárveiting af fjárlögum, sem er svona þriðja höfuðleiðin og kemur vel til greina með langtímasamningum sem ekki er hægt að bylta á milli tímabila, þá skiptir langmestu máli fyrir sjálfstæði og viðgang almannaútvarps og fyrir sjálfstæði og viðgang Ríkisútvarpsins sem almannaútvarps, að hve miklu leyti því er stefnt á markað auglýsinga og kostunar. Þegar útvarpi eins og Ríkisútvarpinu er valin leið almannaútvarps, sem við teljum sjálfsagt, og í rauninni sú eina sem stendur til boða - og það virðist líka, að minnsta kosti í orði, vaka fyrir frumvarpsflytjandanum - er eðlilegt að móta þá stefnu að draga úr því hlutfalli tekna sem nú er aflað með auglýsingum og kostun. Það hefur síðustu árin rokkað á milli 25 og 30 og farið upp í 32–33% af tekjum. Þetta hlutfall tekna er of mikið. Fyrir því eru tvenns konar höfuðrök að hlutfall auglýsinga og kostunar sé lægra en það sem hér er um fjallað. Annars vegar er markaðsstarf af þessu tagi, sala auglýsinga, útvegun kostunar, eðlisólíkt hlutverki almannaútvarps. Það er viðurkennt að sé almannaútvarp háð slíkum tekjum - eins og Ríkisútvarpið hlýtur að teljast vera með frá fjórðungi til þriðjungs heildartekna sinna eftir þessari leið, og þar af leiðandi neytt til samkeppni um þessar tekjur - er hætt við að sú staða komi niður á dagskrárframboði þess þannig að hlutur eiginlegs efnis í almannaútvarpi minnki með grimmari sókn í hátt áhorfshlutfall og í tekjuvænlega markhópa. Ég minntist áðan á McKinsey-skýrsluna sem BBC lét gera en hana má finna í íslenskri þýðingu sem fylgiskjal við þingsályktunartillögu okkar í fyrra um Ríkisútvarpið sem almannaútvarp. Þar segir að auglýsingar geti haft mikil áhrif á dagskrárframboð almannaútvarps og á það hvernig það rækir hlutverk sitt. Með leyfi forseta: „Könnun okkar sýnir að ef mikið þarf að treysta á auglýsingar leiðir það óhjákvæmilega til þess að meira er sóst eftir lýðhylli og minna er af vönduðu efni í dagskránni. Þetta er mjög áberandi á útvarpsmörkuðum þar sem samkeppni um auglýsingar fer vaxandi. Þessi áhrif aukast ef rásin er einnig háð opinberum fjárframlögum sem aukast eða minnka eftir geðþótta stjórnvalda. Þessi sókn eftir lýðhylli á kostnað gæða getur spillt vandaðri dagskrá ríkisútvarps. Rannsókn okkar á tekjum allmargra ríkisútvarpsfyrirtækja sýnir að milli 1993 og 1996“ - ég hygg að skýrslan sé frá 1999 - „minnkuðu auglýsingatekjur sem hlutfall af heildartekjum, en dagskrá útvarpsrása sem höfðu tekjur af auglýsingum var í stórum dráttum óbreytt. Dagskráin miðaðist sem sagt áfram við lýðhylli, en tekjurnar fóru minnkandi. Meginorsök minnkandi tekna virðist vera aukin samkeppni um auglýsingar. Því er það svo að ef auglýsingaháð ríkisútvarp ætlar að auka tekjur sínar verður það að ganga enn lengra í því að breyta dagskrá til að auka lýðhylli. Ríkisútvarp í slíkri stöðu getur fundið sig fjárhagslega knúið til að láta sérstöðu sína lönd og leið ef fjármögnun er ekki breytt í grundvallaratriðum. Og eins og við höfum þegar sýnt fram á skaðar sú þróun allan útvarpsmarkað í viðkomandi landi.“ Þeir nefna t.d., eins og ég sagði áðan, ítölsku stöðina RAI sem fór þessa leið. Henni var stefnt með tekjur á auglýsingamarkað og kostunar- og það sem gerðist þar var að ríkisútvarpið RAI á Ítalíu dró dám af markaðsstöðvunum, það dró úr gæðum þess en þar jókst það efni sem einkum var talið til þess fallið að hægt væri að selja með því auglýsingar. McKinsey-menn nefna líka aðrar stöðvar þar sem þessu er öfugt farið, stöðvar í Þýskalandi, stöðvar á Norðurlöndum, að ég hygg sænska sjónvarpið sérstaklega, og auðvitað BBC, hina miklu móður ríkisútvarpanna, sem hefur tekist að halda uppi gæðum á sínu svæði, á Bretlandi og reyndar víða um heim, með því að taka forustu á fjölmiðlavettvangnum. Koma öllum til nokkurs þroska, eins og segir í gamalli sögu um landnámsmann sem virtur var öðrum fremur, án þess að vinna á forsendum markaðsstöðvanna sem þeim eru látnar eftir að mestu. Það er rétt að gera sér grein fyrir í þessu tilviki hvers eðlis auglýsingastarfsemi er. Auglýsingar eru orðin talsverð atvinnugrein á Íslandi og alls staðar í vestrænum löndum og víðast um heiminn. Það eru markaðsdeildir í fyrirtækjum. Það eru auglýsingastofurnar sjálfar. Það eru sjálfstæðir ráðgjafar af ýmsu tagi um marga hluti og svo auðvitað fjölmiðlarnir og aðrar auglýsingaleiðir sem farnar eru - við þurfum ekki annað en að líta á strætisvagnana hér fyrir utan á götunum - og síðan þau fyrirtæki sem annast áhorfskannanir og skoðanakannanir og alls konar félagsfræði og sálfræði sem að þessu kemur. Þótt okkur þyki oft nóg um er þetta eðlilegur partur af markaðsbúskapnum. Skilaboð eru flutt með einhverjum hætti á milli seljandans og neytandans. Við þetta losnum við ekki þó við eigum auðvitað að hafa um þetta ákveðnar reglur þar sem bæði eru virtir þeir sem minna mega sín gagnvart þessum skilaboðum af þessu tagi, t.d. börn, og auðvitað varin venjuleg mannhelgi af ýmsu tagi. Hver er tilgangur þessarar starfsemi? Hann er sá, við getum sagt það fallega, að tengja saman seljanda og kaupanda. Neytandann við framleiðandann. En markmið þeirra sem á milli standa, þar á meðal forsvarsmanna í fjölmiðlum, er auðvitað að útvega auglýsandanum, vöruseljaranum, markhóp við hæfi. Það er ekkert flóknara en það. Sá sem getur greiðast og best og á sem lægstu verði útvegað tilteknum auglýsanda tengsl við þann markhóp sem hann telur heppilegastan fær þær auglýsingar sem um ræðir eða að minnsta kosti mest af þeim. Þetta er gömul og ný tekjuleið fyrir fjölmiðla og ekkert að því að finna, eins og hver annar sjálfsagður hlutur. En hættan er auðvitað sú að dagskrá fjölmiðla, og hér er ég sérstaklega að tala um sjónvarps- og útvarpsstöðvar, fari að miðast við að ná í þennan markhóp fyrir auglýsandann í stað þess að þjóna lesendunum, hlustendunum eða áhorfendunum sem slíkum. Þetta er alveg sérstök hætta fyrir almannaútvarp eins og ágætlega er rakið í títtnefndri McKinsey-skýrslu. Þetta var um hætturnar fyrir almannaútvarpið sjálft af því að búa um of við tekjur af auglýsingum og kostun. Hins vegar er svo það almenn sjónarmið, sem m.a. formaður menntamálanefndar hv. ætti að kannast við, að opinber þátttaka í samkeppni í atvinnulífinu er ekki æskileg. Ég er þeirrar skoðunar og tel enn fremur að ef slík þátttaka er af einhverjum ástæðum talin nauðsynleg eigi að búa svo um hnútana að hún raski sem minnst möguleikum fyrirtækja á markaðnum. Þess vegna er ekki eðlilegt að almannaútvarp á vegum ríkisvaldsins eða með stuðningi þess taki af öllum kröftum þátt í samkeppni markaðsstöðvanna á sviði auglýsinga og kostunar. Samkvæmt því sem ég lýsti hér að framan eiga stjórnvöld að huga að rekstrargrundvelli annarra fjölmiðla en almannaútvarpsins, auk þess að styrkja það og efla. Það er svo að ein helstu tekjumið sjónvarpsstöðva á markaði eru auglýsingar og kostun. Það er óeðlilegt til frambúðar að almannaútvarpið rói of grimmt á þau mið í samkeppni við hinar stöðvarnar. Að þessu sögðu vil ég taka fram að engin nauð rekur menn til að hætta auglýsingum eða kostun í Ríkisútvarpinu okkar - þá tala ég um það sem almannaútvarp hreinna en það er nú - hvað þá sígildum tilkynningum t.d. á hljóðvarpsrásunum, enda fellur margt af því auglýsingaefni undir þann dagskrárramma sem almannaútvarpið hlýtur að setja sér. Ýmsar tilkynningar eru þar ágætt dæmi. Dánartilkynningarnar kannski alveg sérstakt dæmi.

Besta efnið.

Það er besta efnið, segir hv. þm. Jóhann Ársælsson. Í sjálfu sér lýsir það ágætlega stöðu Ríkisútvarpsins hér á landi að hvergi annars staðar vill fólk deyja en í Ríkisútvarpinu. Ég get ekki ímyndað mér að margir vilji t.d. deyja í FM 95,7.

Níutíu hvað?

Það er útvarpsstöð hér á landi. Forseti. Nú svara ég hér hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni sem býr við þá fátækt landsbyggðarmannsins að geta ekki hlustað mjög mikið á þessa stöð frá því hún hefur morgunþátt sinn Zúúber í umsjón fjögurra eða fimm duglegra ungra fjölmiðlavíkinga og þar til dagskrá lýkur á kvöldin með svipuðum hætti. Ég tel, forseti, að þingmaður hv. þessi og aðrir í hans kjördæmi ættu kannski að fara að temja sér að hlusta á þessa stöð því hún lýsir ákaflega vel andanum í íslenskri æsku og þeirri djörfung og þeim dug sem í þeim býr sem eiga að erfa landið. Vil ég þá einkum benda á þennan morgunþátt Zúúber, með z, sem ég tel að mundi henta hv. þingmanni einkar vel að hlusta á á leið sinni norður og austur í kjördæmi sitt.  Það eru auðvitað líka aðrar auglýsingar og meiri, þar sem auglýsendur telja sig eiga erindi við alla þjóðina, sem eðlilegt getur verið að hafa í almannaútvarpi. Hér er um ýmsar leiðir að ræða. Annars vegar er markmiðið ósköp einfaldlega það að lækka hlutfall þessara tekna í það að almannaútvarpið hneigist ekki til að laga dagskrá sína að þörfum auglýsenda fyrir markhópa. Hins vegar það að gjalda keisaranum það sem keisarans er, ekki satt, að leyfa markaðsstöðvunum að sitja að sínum sérstöku tekjuleiðum sem eru fyrst og fremst auglýsingar og kostun, auk auðvitað áskriftargjalds eins og Stöð 2 hefur af sínu áskriftarsjónvarpi. Ég minnist þess reyndar, í þessum orðum töluðum, að Páll Magnússon, núverandi útvarpsstjóri, flutti um það ágætan fyrirlestur fyrir menntamálanefnd í fyrra hvað hann teldi það mikilvægt að sjónvarpsstöð eins og Stöð 2 hefði blöndu af slíkum tekjum, annars vegar áskriftargjald og hins vegar auglýsingar, til að útvarpsstöðin einmitt hneigðist ekki til þess eingöngu að þjóna auglýsendunum í þörf þeirra fyrir markhópa heldur sinnti áhorfendum sínum beinlínis vegna þess að þeir ættu það þá á hættu að tapa þeim annars og tækju þess vegna meira tillit en ella til áhorfendanna í hinu beina sambandi sínu við greiðandi áhorfendur. Þetta er að breyttu breytanda það sem ég á við í ræðu minni um Ríkisútvarpið, að það má ekki verða of háð þessum tekjum. Leiðir sem við getum nefnt í þessu sambandi eru kunnar að utan. Það er hægt að kveða á um hundraðshluta auglýsinga- og kostunartekna í heildartekjum, 10, 15 eða 20%. Það er hægt að takmarka auglýsingatíma. Gera hverja auglýsingu dýrari. Það er hægt að taka við ákveðnum tegundum auglýsinga. Það mætti breyta skilgreiningu á kostun til að vernda sem best dagskrárlegt sjálfstæði sem er nokkuð óljóst um hvernig háttað er, t.d. á Rás 2 að henni annars ólastaðri og hennar hlutverki. Í greinargerðinni er byrjað á að fjalla um þessi mál en í rauninni gefist upp á miðri leið, kannski vegna þess að þrekið er ekki fyrir hendi hjá frumvarpsflytjandanum, menntamálaráðherranum, sjálfsagt fyrst og fremst af fjárhagsástæðum vegna þess að auðvitað þyrfti að bæta Ríkisútvarpinu upp þær tekjur sem það tapaði við þetta þó að það gerðist á einhverjum tíma. Það stendur ekki til og það er yfirlýst markmið að auka tekjur Ríkisútvarpsins umfram það sem nú er. Áhyggjur menntamálaráðherra og stjórnarmeirihlutans af fjármálum þess koma raunar best fram í þeim vafa sem enn ríkir um hvort eiginfjárstaða þess verður jákvæð eða neikvæð á fyrsta starfsdegi. Ég endurtek að lokum þessa kafla um almannaútvarpið, fyrsta af þremur, þann lengsta vissulega sem sérstaklega er fjallað um í nefndarálitinu, forseti kær: Lagarammi sá sem reynt er að marka starfsemi Ríkisútvarpsins með frumvarpinu er ekki ljós. Alls er óvíst að Ríkisútvarp það sem á að starfa eftir frumvarpinu verði raunverulegt almannaútvarp. Skilgreining frumvarpsins á hlutverki Ríkisútvarpsins og skyldum er óglögg. Í stað þess að móta Ríkisútvarpinu framtíðarstefnu hefur sá kostur verið tekinn að halda að mestu áfram því róli sem fyrirtækið hefur verið á síðan rekstrarumhverfi þess gjörbreyttist við afnám einkaleyfis árið 1985. Ólíklegt er að þessi lagarammi dugi Ríkisútvarpinu til lengdar vegna Evrópusambandsins annar vegar og vegna krafna frá keppinautum innan lands hins vegar sem sætta sig ekki við það að vera í samkeppni við ríkisstyrkta stöð sem beitir sér á markaði. Það er líklegt af þessum ástæðum sérstaklega að lög þau sem úr frumvarpinu kynnu að verða eigi ekki langa ævi óbreytt, að áfram verði ófriður um Ríkisútvarpið og að Ríkisútvarpinu takist ekki, sé ekki gert kleift að sinna sem skyldi hlutverki sínu sem kjölfesta á hinum síbreytilega vettvangi ljósvaka og fjölmiðlunar. Forseti. Annað meginatriðið í nefndaráliti okkar var að því miður er ekki tryggt með frumvarpinu að losað sé um flokkspólitísk ítök og íhlutun á Ríkisútvarpinu. Almannaútvarp miðast eins og áður segir við dagskrá og við þjónustu við almenning en til að geta skilað því hlutverki sínu verður almannaútvarp að vera sjálfstætt. Það verður að vera óháð stjórnmálahagsmunum og viðskiptahagsmunum. Fyrirkomulag eignarhalds, fjármögnunar og stjórnarhátta, hvað sem menn velja sér í því efni, á að stuðla að þessu fyrst og fremst. Fjöregg almannaútvarps er samband þess við hlustendur sína og áhorfendur, alla þjóðina eða a.m.k. yfirgnæfandi meiri hluta hennar. Fjöregg þess felst í því að landsmenn líti á það sem sitt án nokkurrar óvirðingar gagnvart markaðsstöðvunum, að þeir treysti því til frétta og fræðslu og líti á það sem trúverðugan spegil samfélagsins hvort sem þeim spegli er uppi haldið með innlendu leikefni, heimildarmyndum eða lýðræðisumræðu um helstu samfélagsmál eða með því að bregða upp spéspegli eins og Spaugstofan hefur gert flestum til ánægju og segir kannski með því sannari fréttir en hinar venjulegu fréttastofur, a.m.k. þegar til langs tíma er litið. Staðreynd er hins vegar að langvarandi flokkspólitísk ítök, einkum Sjálfstæðisflokksins, síðustu áratugi á Ríkisútvarpinu hafa bæði spillt þar starfsanda og dregið úr tiltrú almennings í garð þess sem almannaútvarps. Um sjálfstætt almannaútvarp eru reyndar til enn ein tilmælin frá Evrópuráðinu, tilmæli um sjálfstæði almannaútvarps, tilmæli frá 1996, nr. 10, og þau tilmæli eru prentuð í heild sem fylgiskjal við þingsályktunartillögu okkar frá í fyrra, og segi ég hér með frá ef ég hef ekki sagt það áður. Það er ekki fyrr en fyrir tveimur árum sem þessi viðmiðunarrammi komst til umræðu hér með svolitlum hætti, þó að við séum aðilar að þessum tilmælum Evrópuráðsins á fjölmiðlasviði, með þingsályktunartillögu okkar samfylkingarmanna um gagnsæi og ritstjórnarlegt sjálfstæði í fjölmiðlun þar sem vísað var til þessara tilmæla Evrópuráðsins og síðan með skýrslu hinnar frægu fjölmiðlanefndar á vegum ríkisstjórnarinnar sem var grundvöllur, að ósekju raunar, að frumvarpi því sem hér var á sínum tíma þjösnað í gegnum þingið við fræga andstöðu hér í salnum og enn þá meiri mótmæli hér fyrir utan, í samfélaginu. Hluti deilnanna um fjölmiðlafrumvarp forætisráðherra vorið 2004 stóð einmitt um hvernig frumvarpið samrýmdist þeim tilmælum sem þarna er um að ræða. Í þeirri skilgreiningu almannaútvarps sem ég rakti að framan er lögð þung áhersla á að það sé óháð stjórnmála- og viðskiptahagsmunum. Í gagnrýni á starf og rekstur Ríkisútvarpsins síðustu áratugi leyfi ég mér að segja hefur þessi þáttur einnig verið áberandi, bæði um stjórnmálahagsmuni og viðskiptahagsmuni. Nauðsynin á því að almannaútvarp sé sjálfstætt leiðir beint af hlutverki þess og dagskrárstefnu en tengist eins og áður segir bæði stjórnarháttum þess og fyrirkomulagi fjármögnunar. Þess vegna hefði verið skynsamlegt ef menn hefðu ætlað sér að ná breiðri samstöðu, sem ekki var, að hefja vinnuna á þessum slóðum og bera stjórnarhætti og fjármögnun í útvarpi okkar, Ríkisútvarpinu, sem almannaútvarpi a.m.k. í framtíðinni, saman við þessi tilmæli sem íslensk stjórnvöld hafa samþykkt og skuldbundið sig til að fara eftir, þótt aðildarríkin séu auðvitað ekki skyld að lögum að fara eftir tilmælum Evrópuráðsins. Ekki er hægt að dæma þau til þess í dómstólum, sem hv. formaður menntamálanefndar Sigurður Kári Kristjánsson virðist líta á sem einu raunverulegu ástæðuna til að fara að þeim tilmælum og textum sem maður sjálfur hefur samþykkt. Ég ætla ekki að þessu sinni, og ég geri ráð fyrir að þingmenn séu ánægðir með það, að fara ítarlega yfir þau tilmæli, það yrði nokkuð löng stund. Má vera að betra tækifæri gefist til þess síðar í umræðunni. En ég minni á að þetta var ein af kröfum okkar í menntamálanefnd, ein af forsendunum fyrir mótmælum okkar við að málið var tekið út úr henni, að við vildum að frumvarpið væri borið saman við þessi tilmæli Evrópuráðsins, þeirra samtaka Evrópuþjóða sem einkum beita sér að mannréttindum og lýðræðisefnum. Því var hafnað á þeim forsendum að þetta væri ekki bindandi. Ef maður dregur hin þykku tilmæli Evrópuráðsins í þessum efnum frá 1996 saman í eina setningu, ef maður þyrfti að gera það, væri sú setning sennilega svona: „Almannaútvarp, ekki ríkisstjórnarútvarp.“ Eins og ég sagði áður er nokkuð ljóst að núverandi skipan mála á Ríkisútvarpinu stenst ekki tilmæli Evrópuráðsins frá 1996. Páll Þórhallsson, sem þá var lögfræðingur í fjölmiðladeild eða fjölmiðlaskrifstofu Evrópuráðsins, skrifaði grein um almannaútvarp á Íslandi í Morgunblaðið 2. maí árið 2004. Hún hét: Helgar tilgangurinn meðalið? Greinin fjallaði m.a. um fjölmiðlafrumvarpið sem þá var að gera allt vitlaust á þingi og í samfélaginu. Hann komst þá m.a. að þeirri niðurstöðu að nokkuð skorti á sjálfstæði Ríkisútvarpsins, með leyfi forseta: „Kemur þar sjálfsagt margt til. Eitt af því er að ríkisstjórnarmeirihluti hverju sinni skipar meiri hluta útvarpsráðs á meðan víðast hvar erlendis … hefur verið fundið fyrirkomulag sem tryggir að slík ráð gæti almannahagsmuna en ekki hagsmuna ríkisstjórnar eða stjórnarflokka. Það þætti t.d. ekki góð latína á Evrópuvettvangi að pólitískt skipað útvarpsráð fjallaði um umsóknir um stöður fréttamanna.“ Það á að vísu hið nýja útvarpsráð ekki að gera, a.m.k. ekki beinlínis, og það erum við öll sammála um sem betur fer. En það er rétt að skoða þetta aftur sem Páll Þórhallsson, þáverandi starfsmaður í fjölmiðladeild Evrópuráðsins, núverandi verkamaður hjá forsætisráðherra, sagði um núverandi skipan Ríkisútvarpsins. Með leyfi forseta, endurtek ég: „Eitt af því er“ - þegar Evrópureglur eru bornar saman og reynt að finna hvort sjálfstæði Ríkisútvarpsins sé nægilegt samkvæmt þeim - „að ríkisstjórnarmeirihluti hverju sinni skipar meiri hluta útvarpsráðs á meðan víðast hvar erlendis … hefur verið fundið fyrirkomulag sem tryggir að slík ráð gæti almannahagsmuna en ekki hagsmuna ríkisstjórnar eða stjórnarflokka.“ Athyglisvert er að skoða - og hér ætla ég að bregðast, en aðeins í þessu eina tilviki, því loforði mínu að fara ekki ítarlega yfir einstaka þætti í tilmælunum frá 1996 - núverandi útvarpsráð og stjórnina í frumvarpi hæstv. menntamálaráðherra í ljósi þessara orða úr Evrópuráðstilmælum frá 1996 um stjórn, með leyfi forseta: Að fulltrúum almannavaldsins ber að fylgjast með en þeim ber að haga - nei, fyrirgefið, þetta er ekki beint úr þessum reglum heldur er meginefni þeirra það að fulltrúum almannavaldsins beri að fylgjast með en beri að haga eftirliti sínu þannig að það hafi ekki áhrif á dagskrá og stjórnmálaleg afskipti af starfseminni í almannaútvarpi umfram almenna stefnumótun og það að skapa starfsramma er bannorð. Dæmi um þetta er úr skýringum við viðmiðunarreglu sem fjallar um stöðu stjórnar almannaútvarpsstofnunar og hljóðar svo, og ég bið menn að hugsa til útvarpsráðsins okkar núna og til stjórnar eins og hún er sett fram í frumvarpi hæstv. menntamálaráðherra þegar þeir hlusta á þetta, með leyfi forseta: „Til að tryggja sjálfstæði stjórnar almannaútvarpsstofnana er mikilvægt að stjórnirnar séu ekki háðar neins konar stjórnmálalegum afskiptum eða annars konar afskiptum við starf sitt … Reglur um slíkar stjórnir skal því orða þannig að öll slík afskipti séu útilokuð, hvort sem þau varða skipun stjórnar, starfsemi þeirra, o.s.frv. Sérstaklega skal vanda form á skipun stjórnarmanna þar sem um stjórnarnefnd er að ræða (stjórn, ráð, o.s.frv.). Þótt í slíkum ráðum kunni að vera fulltrúar skipaðir af stjórnvöldum og/eða þingi, mega slíkir fulltrúar ekki vera í aðstöðu til að beita ráðandi áhrifum á stjórnina (í krafti fjölda síns eða tiltekins valds sem þeim er falið). Álíka mikilvægt er að þessir fulltrúar gegni starfi sínu algerlega óháðir pólitísku valdi.“ Sýnist einhverjum, hvað sem líður starfsskilyrðum stjórnarmanna sjálfra í þeirri grein frumvarpsins sem um þau fjalla, að raunverulega standist stjórn Ríkisútvarpsins hf. samkvæmt frumvarpinu þessar kröfur eitthvað betur en útvarpsráðið í ríkisstofnuninni Ríkisútvarpinu? Sýnist mönnum að ríkisstjórnarmeirihlutinn í nýja útvarpsráðinu standist það að stjórnirnar séu ekki háðar neins konar stjórnmálalegum afskiptum eða annars konar afskiptum við starf sitt? Það væri fróðlegt að heyra í formanni menntamálanefndar um þetta efni og heyra hann rökstyðja það hvernig hin nýja stjórn þar sem meiri hlutinn er sjálfkrafa meiri hluti stjórnarflokkanna hér á þinginu, meiri hluti stjórnarinnar er sjálfkrafa ríkisstjórnarmeirihluti nákvæmlega eins og í gamla útvarpsráðinu, hvernig þessi ákvæði um stjórnina standast tilmæli Evrópuráðsins. Þetta er enn eitt dæmið um það að ekki hefur verið hugað að þessum tilmælum og málið búið til á allt, allt annan hátt en þann að skoða fyrst hvað menn eru að gera og reyna síðan að vera í samræmi við þá þróun sem alls staðar í kringum okkur er talin rétt og við höfum sjálf skuldbundið okkur til með þátttöku okkar í Evrópuráðinu og þátttöku okkar á þessum fundi. Þetta er líka dæmi um það, sem þessi kafli ræðu minnar fjallar nú um, að flokkspólitískum ítökum í Ríkisútvarpinu er ekki eytt með þessu frumvarpi. Þau halda áfram og það má færa rök að því að þau geti með þessu frumvarpi orðið heldur meiri, ef vilji ríkisstjórnar, menntamálaráðherra og stjórnarmeirihluta stendur til, en þau þó eru í núverandi skipan, sem hefur þann kost að mál eru þar a.m.k. uppi á borðinu vegna þess að menn skömmuðust sín ekkert fyrir það í gamla daga að skipa sjö fulltrúa stjórnmálaflokka í útvarpsráð. Það þótti eðlilegt í samfélagi sem hefur breyst síðan sem betur fer. Almannaútvarp stendur ekki undir nafni nema það sé sjálfstætt, sagði ég. Að setja hreinan ríkisstjórnarmeirihluta í stjórn þess, ríkisstjórnarmeirihluta sem m.a. ræður útvarpsstjóra og rekur án nokkurrar tímabindingar, samræmist ekki sjálfstæði í almannaútvarpi. Ég held að menn hljóti að skilja þetta. Stjórninni er falið að ráða útvarpsstjórann, sem betur fer engan annan, hún á að ráða hann algjörlega sjálf, það eru engar hæfniskröfur um útvarpsstjóra eða nein skilyrði sem honum eru sett. Menn kunna að hafa ýmsar athugasemdir við það en ég ætla ekki að gera neinar athugasemdir við það ákvæði í sjálfu sér nema benda á að það er ekkert sem heftir stjórnina í að ráða hvern sem er sem útvarpsstjóra og hún ræður hann með sínum eigin meiri hluta, þremur af fimm, en svo vill til að það er í langflestum tilvikum sami meiri hlutinn og kosið er eftir á Alþingi. Í þeim tilvikum þar sem svo er ekki væri þá um að ræða ríkisstjórn sem styddist við sterkari meiri hluta en við höfum dæmi um í stjórnmálasögu Íslands og kemur út á eitt. Það er ekki aðeins það að stjórnin ráði þennan útvarpsstjóra að eigin geðþótta heldur ræður hún hann þannig að hún getur rekið hann daginn eftir eða hvenær sem henni hentar, hvenær sem henni þóknast. Það býður auðvitað til þess að sambandið milli stjórnar og útvarpsstjóra sé af sérstöku tagi, sé þannig að útvarpsstjórinn fari að vilja stjórnarinnar, vegna þess að hann á það á hættu ef hann gerir það ekki að við honum sé stuggað nema hann hafi þá byggt upp einhver sérstök völd önnur eða áhrif sem sporni gegn því. Auðvitað geta menn komið hér og talað um hrakspár og talað um að maður leggi út á versta veg. Vonandi verður það svo að til þessara starfa veljist menn sem ekki hugsa svona, sem hafa aðrar leikreglur að leiðarljósi þó að þær séu ekki tilteknar í frumvarpinu, að þarna veljist menn sem ekki líta á sig sem fulltrúa pólitískra flokka fyrst og fremst. En það er ekkert í frumvarpinu, það er ekkert í þeirri stjórnskipan sem frumvarpið gerir ráð fyrir sem kemur í veg fyrir að það verði þannig. Þegar við lítum á sögu Ríkisútvarpsins, öll þau rúmlega 75 ár sem það hefur starfað, sjáum við auðvitað þær hættur sem augljósar eru við stjórnkerfið sem þar er við lýði, þ.e. útvarpsráðsmeirihluta kosinn af þingi og útvarpsstjóra og framkvæmdastjóra skipaða af menntamálaráðherra, og auðvitað er það ekki þannig að þetta hafi allt ævinlega farið á versta veg. Það hefur auðvitað farið mjög mikið eftir þeim sem veljast í þessar stöður. Það hefur farið mikið eftir starfsanda á Ríkisútvarpinu, það hefur farið eftir áhrifavaldi útvarpsstjórans, eftir þeim hugmyndum sem útvarpsráðið, meiri hluti þess og formaður hafa haft um sjálfa sig. Það hafa komið tímabil í sögu Ríkisútvarpsins þar sem stjórnskipanin hefur gengið nokkuð vel en þau tímabil hygg ég að séu fleiri þar sem þessi stjórnskipan hefur gefist illa. Við ættum því að skammast til þess að læra af þessari sögu og búa skipulag Ríkisútvarpsins í framtíðinni þannig út að það komi í veg fyrir eða a.m.k. stuðli gegn því að flokkspólitík og ríkisstjórnarmeirihluti séu þar ráðandi. Það má svo sérstaklega minnast á að í raun og veru eru tengsl fulltrúanna í nýja útvarpsráðinu sterkari við stjórnmálaflokkana sem tilnefna þá eða kjósa þá hér á þinginu en áður, því að áður var þetta þó þannig að þeir voru kosnir til fjögurra ára eða réttara sagt voru kosnir til hvers ríkisstjórnartímabils um sig, sem sýnir reyndar ágætlega hversu tengt þetta útvarpsráð er og var pólitíkinni á þinginu. Nú á ekki einu sinni að gera þetta heldur á að kjósa fulltrúana til eins árs í senn að því er virðist til að uppfylla hlutafélagalög en þegar maður skoðar þau betur þarf þetta auðvitað ekki að vera þannig. Það væri hægt að kjósa þessa fulltrúa til fleiri ára, til fjögurra ára, fimm ára eða sjö ára ef menn vildu það. Það er fullkomið frelsi til þess gagnvart hlutafélagalögunum að gera það í sérlögum um Ríkisútvarpið. Það væri þó illskárra að gera það þannig. En því bendi ég á þetta að það er svo fráleitt að menn séu að minnka þetta samband sem verða má, menn eru einmitt að auka það öllu heldur. Minnsta hugsanlega breyting á þessari skipan væri sú að bæta við í ráðið tveimur fulltrúum, fulltrúum starfsmanna, sem gerði það að verkum að meiri hlutinn væri þá ekki nauðsynlega framkallaður á þinginu með ríkisstjórnarmeirihluta heldur skapaðist af aðstæðum. Væntanlega mundi slík ráðstöfun gera það að verkum að ekki væri neinn einn sjálfsagður meiri hluti í ráðinu heldur ynni það saman eins og oft gerist í nefndum og ráðum þar sem flokkspólitík og ríkisstjórnarhagsmunir skipta ekki meginmáli. Það væri minnsta hugsanlega breyting á þessu. Ég get þess hér sérstaklega vegna þess að í 1. umr. um málið kom þessi tillaga fram í máli mínu en ekki var brugðist við henni og hún hefur ekki fengist rædd í nefndinni frekar en aðrar tillögur. Það sýnir ágætlega annars vegar að við höfum verið fús til að reyna að koma til móts við meiri hlutann í þessu efni til að ná einhvers konar bótum á frumvarpinu, og hins vegar að meiri hlutinn hefur ekki verið tilbúinn til þess eins og áður er rakið og ekki einu sinni tilbúinn til þess að nefna rök á bak við þá skipan mála sem hér er lögð til. Svo verður að segja um hið nýja útvarpsráð að vissulega er það til bóta að það á ekki að fjalla um dagskrá og það á ekki að veita neins konar umsögn um ráðningar nema að því leyti sem varðar ráðningu útvarpsstjórans. Það hefur að vísu dregið mjög úr afskiptum útvarpsráðs af þessu hin síðari ár en reglurnar hafa krafist þess að útvarpsráð gerði þetta og það hefur vissulega gert það í ákveðnum tilvikum, fréttastjóramálið er auðvitað gleggsta dæmið um það. Á hinn bóginn má svo segja um stjórnina að þegar hún lætur af þessum afskiptum sínum og er falið annað hlutverk þá er það heldur ekki bein trygging fyrir því að stjórnin eða meiri hluti hennar hafi ekki slík afskipti vegna þess að þau gætu falist í tengslum hennar, í mjög nánu sambandi hennar við útvarpsstjórann. Þá segi ég aftur: Veldur hver á heldur. En frumvarpið gerir ekki ráð fyrir neinum tryggingum í þessu efni. Það eru engir fyrirvarar eða öryggisventlar í frumvarpinu um það, sem væri þó tiltölulega auðvelt að nefna líka fyrir utan þennan meiri hluta og fælist þá m.a. í því að útvarpsstjórinn væri ráðinn til tiltekins tíma. Hann hefði starfsfrið í t.d. fimm ár, sjö ár, þannig að hann yrði ekki rekinn á þeim tíma nema eitthvað sérstakt kæmi til, útvarpsstjórinn væri þess vegna sjálfstæður á þessum tíma og ekki háður stjórninni, væri ekki að hugsa um það þegar hann tæki ákvarðanir hvað stjórninni fyndist um það, hvort hann væri brottrekstrarhæfur eða hvort hann fengi að starfa áfram. Það er líka neikvætt við hina endalausu ráðningu útvarpsstjóra eða þá ráðningu sem miðast aðeins við vilja stjórnarinnar að þá er hættara við að menn gleymi því sem er eðlilegt í starfi slíkrar stofnunar, menningarstofnunar af þessu tagi, að staldrað sé við eftir ákveðinn tíma og skoðað hvernig útvarpsstjórinn, hinn valdamikli útvarpsstjóri, hefur staðið sig, hvað hefur gengið fram af stefnu hans, hvernig hann hefur skilað hlutverki sínu, og spurt þeirrar spurningar hvort kominn sé tími til að skoða aðra kosti í þeim efnum án þess beinlínis að reka þann mann sem var og ekki hefur staðið sig þannig að hann verðskuldi það. Ríkisútvarpið, jafnvel Ríkisútvarpið hlutafélag, er ekki fyrirtæki á samkeppnismarkaði og er ekki ætlað að vera það í þessu frumvarpi, a.m.k. ekki ef það er lesið bókstaflega, og markaðshefðir um þetta, hefðir sem teknar eru beint úr hlutafélögum sem starfa í allt, allt öðru umhverfi, eiga ekki við Ríkisútvarpið nema að mjög litlu leyti. Það má halda því fram að útvarpsstjórinn sem samkvæmt þessu frumvarpi hefur mikil völd, gríðarleg völd - ég geri ráð fyrir að hann reyni sjálfur að hefta eitthvað völd sín með einhvers konar skipulagsskrá, með því að koma upp einhvers konar lýðræði eða a.m.k. ráðum annarra í skipuriti Ríkisútvarpsins - það má halda því fram að með þessu nýja frumvarpi sé hinn valdamikli útvarpsstjóri, sem er beintengdur meiri hluta stjórnarinnar, miklu háðari ríkisstjórnarmeirihlutanum en núverandi útvarpsstjóri þó er gagnvart ríkisstjórnarmeirihlutanum í útvarpsráðinu, vegna þess að útvarpsstjórinn sem nú er, í því vitlausa skipulagi sem ég tel vera á Ríkisútvarpinu núna, er ekki ráðinn af útvarpsráði. Trúnaður hans er ekki gagnvart útvarpsráðinu heldur gagnvart menntamálaráðherra sem réð hann. Hann hefur þess vegna hagað sér, hygg ég, miklu sjálfstæðar gagnvart útvarpsráði en líklegt er að hinn nýi útvarpsstjóri geri gagnvart stjórninni. Við skulum svo sannarlega vona að þeir útvarpsstjórar sem kynnu að starfa samkvæmt þessu frumvarpi, ef að lögum verður, standi í lappirnar. En hér er viljandi eða óviljandi verið að búa til leið til framhaldsítaka ríkisstjórnarmeirihlutans í gegnum útvarpsstjórann og tengsl hans við stjórnina, bæði gagnvart dagskrá, gagnvart ráðningum og allri innri stefnumótun á Ríkisútvarpinu. Ég er að fjalla um flokkspólitísk ítök og skipulag á Ríkisútvarpinu en ég ætla næst, forseti, að tala aðeins um þjónustusamning menntamálaráðherra og Ríkisútvarpsins. Þá reka menn upp stór augu því að ekkert er um þennan þjónustusamning í frumvarpi því sem hér er til umræðu. Samt er þessi þjónustusamningur til og það er út af fyrir sig ákaflega sérkennilegt að ekki sé fjallað um svona mikilvægt atriði í sjálfum lagatextanum vegna þess að það er eitt af meginatriðunum í skipulagi Ríkisútvarpsins hlutafélags að stjórn þess eða útvarpsstjóri, það er reyndar óljóst, geri sérstakan þjónustusamning við menntamálaráðherra. Slíkir þjónustusamningar eru reyndar nú við lýði eða voru a.m.k. til skamms tíma og voru nú ekki merkileg plögg í sjálfu sér. Það hefur verið eins konar tíska í menntamálaráðuneytinu og öðrum ráðuneytum að gera slíka samninga og það var ákveðið að gera hann líka við Ríkisútvarpið, það var útvarpsstjóri sem gerði þann samning. Ég man ekki til þess að hann hafi verið merkilegur og kannski verður þessi þjónustusamningur ekki merkilegri en þeir sem þar voru. Gert er ráð fyrir þjónustusamningi, að vísu ekki í frumvarpinu sjálfu, en þjónustusamningurinn er beinlínis nefndur á nafn í hinu fræga bréfi ESA frá 20. janúar, því sem við fengum að sjá 24. mars. Þar er minnst á þennan samning með ensku heiti, sem ég er því miður búinn að gleyma en get rifjað upp í síðari ræðum ef menn vilja. Fulltrúi menntamálaráðherra sagði á fundi sem um þetta fjallaði m.a. að þessi þjónustusamningur yrði gerður, hann yrði liður í þessu skipulagi og eftirlitsstofnuninni yrði svarað með því að svo væri. En spurning eftirlitsstofnunarinnar var reyndar sú hvort þessi þjónustusamningur yrði opinber eða ekki þannig að umræður um þjónustusamninginn hafa greinilega farið fram áður á milli sendinefndar íslensku ráðuneytanna og ESA á fundum sem haldnir hafa verið, að ég hygg í Strassborg í Frakklandi, um það mál. Það var út af spurningu ESA um það hvort þjónustusamningurinn yrði gerður opinber sem við þingmenn í menntamálanefnd fengum að vita að gera á þennan þjónustusamning. Ég ætla ekkert að vera með óþarfar grunsemdir um það hvað hér býr á bak við. Mér finnst þessi vinnubrögð út í hött og fyrir neðan allar hellur, að þetta plagg, þessi stofnun í skipulaginu, þjónustusamningurinn, skuli koma upp með þessum hætti einum af tilviljun í bréfi frá Eftirlitsstofnun EFTA en sé ekki í frumvarpinu og sé ekki í þeim munnlegu og skriflegu greinargerðum sem að baki því standa eða fluttar hafa verið eftir að það kom í menntamálanefnd af fulltrúum menntamálaráðherra eða öðrum slíkum. Ég vil segja það um þjónustusamninginn að það er ekkert óeðlilegt að slíkur samningur sé hafður og sé þá bæði opinber og skilgreindur í reglum og lögum. Það er hins vegar heppilegast að útvarpsstjóri og hans menn ráði dagskránni. Stjórnin - svo maður reyni nú að taka þetta frumvarp og tala um það eins jákvætt og hægt er - eða útvarpsráðið hafi sem minnst áhrif á dagskrána og þá eingöngu frá rekstrarlegu sjónarhorni. Þetta á líka að gilda um menntamálaráðherra. Með því hins vegar að gera ráð fyrir þessum sérstaka þjónustusamningi menntamálaráðherra og Ríkisútvarpsins án aðkomu nokkurs annars er uppi sú hætta að ráðherrann sjálfur taki sér dagskrárvald. Þess vegna er eðlilegt að um hann sé ákvæði í lögum og þess vegna er eðlilegt að það sé einhver annar en útvarpsstjóri eða stjórn sem leggur blessun sína yfir þennan þjónustusamning, lítur eftir því að menntamálaráðherra sé ekki að taka sér vald sem honum ekki ber. 
             Í þjónustusamningi af þessu tagi - ég hygg, forseti, að Pétur Blöndal hafi ekki heyrt um þennan þjónustusamning og ég fagna því að hann sé kominn hér í salinn og hvet hann til þess að kynna sér þetta mál eins vel og hann getur. Það má t.d. benda honum á bréfið frá ESA 20. janúar 2006.  Það er í raun og veru ekkert óeðlilegt að menntamálaráðherra geri slíkan samning, þ.e. ef ekki er um beina lagaskyldu ræða og jafnvel þó að það væri er ekki óeðlilegt að menntamálaráðherra geri sérstakan samning um þetta við einmitt Ríkisútvarpið, almannaútvarpið sem á m.a. að reyna að koma til móts við alla svokallaða minnihlutahópa, sem mér finnst nú kjánalegt orð fyrir þá sem eru aðeins öðruvísi en hinir. Þá mundi menntamálaráðherra væntanlega heita því sérstaklega að útvega fjármagn til þeirrar aukaþjónustu sem Ríkisútvarpið veitti á þessu sviði og það er ósköp eðlilegt að slíkur samningur sé gerður. Hættan við þjónustusamning sem ekki er skýrður og tilgreindur í lögum og reglum og enginn blessar eða samþykkir nema þeir sem hann gera, þ.e. menntamálaráðherrann sjálfur og svo útvarpsstjórinn sem er ráðinn af ríkisstjórnarmeirihluta í hinu nýja útvarpsráði, er auðvitað sú að í þjónustusamningi sé fjallað með öðrum hætti um dagskrá, að það séu ákvæði um dagskrá sem menntamálaráðherra setur inn í samninginn á forsendum sem eru óljósar, sem byggjast t.d. ekki á almennri stefnumörkun sem þingið hefur tekið þátt í eða samþykkt. Aftur kemur að því að veldur hver á heldur og ég vona að þær áhyggjur mínar sem hér eru nefndar um þjónustusamninginn séu óþarfar. En í frumvarpinu er þessi þjónustusamningur ekki einu sinni nefndur á nafn, hvað þá að um hann sé fjallað með einhverjum þeim hætti í frumvarpinu að hægt sé að taka þátt í umræðu um hann. Ég vil benda á það í þessu sambandi, af því að ég hef verið að tala um Evrópuráðsreglurnar, að hér er ekki notað það tækifæri sem gefst við svona breytingar til þess að búa til í skipulagi Ríkisútvarpsins svokallað eftirlitsráð eins og það er nefnt í tilmælum Evrópuráðsins eða akademíu eins og hefur stundum verið kallað hér í umræðum um Ríkisútvarpið okkar, þann breiða hóp sem komi til auk stjórnarinnar og sé eins konar fulltrúi notenda, hafi ákveðin áhrif á rekstur og dagskrá útvarpsins umfram áhrif stjórnarinnar sjálfrar eða nýja útvarpsráðsins. Slík akademía - Kvennalistinn tel ég fyrstur flokka hafi verið með hugmyndir um þetta hér á þinginu, Frjálslyndi flokkurinn hefur með frumvarpi, sem Sverrir Hermannsson flutti upphaflega, tekið upp þær tillögur eða endurmótað þær - gæti t.d. komið saman árlega, farið yfir stöðuna hjá Ríkisútvarpinu, veitt ráð, mótað drætti í dagskrá til langs tíma og hún gæti líka tekið afstöðu til þjónustusamningsins við menntamálaráðherra og jafnvel til annarra slíkra hluta og þar með gegnt því hlutverki að tempra vald ráðherra og útvarpsstjóra. Reynandi væri, ef við værum að þessu í alvöru og ekki bara að taka þátt í þessari afgreiðslu hér í þinginu, þessari sjálfkrafa ríkisstjórnarmeirihlutaafgreiðslu hér í þinginu, að gera tilraun þar sem akademían væri ráðgefandi fyrst í stað nema t.d. um þennan þjónustusamning og auka síðan völd hennar í lögum og reglum ef starfsemin gefst vel. Þessi hugmynd, eins og ég sagði áður, er ekki neitt ný eða óvenjuleg á evrópskan kvarða. Í tilmælum Evrópuráðsins frá 1996 er nefnilega fjallað um stjórnskipan eða yfirstjórn ríkisútvarpsins með tvennum hætti. Þar er annars vegar talað um stjórn og hins vegar um eftirlitsráð. Þegar þetta er borið saman við þau hugtök sem við þekkjum betur í stjórnskipulagi Ríkisútvarpsins má segja að samkvæmt frumvarpinu væri stjórnin þá útvarpsstjórinn og að einhverju leyti hið nýja útvarpsráð samkvæmt frumvarpinu en eftirlitsráðið vantar. Í tilmælum um eftirlitsráðið frá Evrópuráðinu segir m.a. að reglur um stöðu þessa ráðs skuli orðaðar þannig að ekki sé hætta á stjórnmálalegum afskiptum eða annars konar íhlutun og að fulltrúar, ráðsmenn í þessum eftirlitsráðum séu skipaðir á opinn og fjölræðislegan hátt. Þeir gæti almennra hagsmuna samfélagsins, þeir megi ekki taka við umboði eða fyrirmælum frá öðrum en þeim sem skipaði þá með fyrirvara um önnur ákvæði laga í sérstökum tilvikum, þá megi ekki reka eða segja upp af neinum öðrum en þeim sem skipaði þá og þeir megi ekki hafa hagsmuna að gæta í fyrirtækjum eða öðrum stofnunum í fjölmiðlun, taka við þóknun í þeim eða álíka sem gæti leitt til hagsmunaárekstra í störfum þeirra fyrir eftirlitsráðið. Það er ekki gert ráð fyrir neinu slíku ráði í þessu frumvarpi enda virðast tilmæli Evrópuráðsins ekki hafa verið könnuð eða lesin, a.m.k. ekki tekið mark á þeim, og stjórnin í frumvarpinu, eins og ég segi, tekur til ákveðinna starfshátta eftirlitsráðsins en meginatriði þess eru alveg skilin eftir. Það er engin sú trygging neytenda og starfsmanna og valdtemprun í skipulagi Ríkisútvarpsins í frumvarpinu sem hér liggur fyrir sem gert er ráð fyrir í tilmælum Evrópuráðsins. Skipulag Ríkisútvarpsins hf. er auðvitað bastarður. Ytra formið er fengið að láni úr hlutafélagalögunum en hin flokkspólitísku ítök geta haldið áfram í gegnum þetta skipulag. Ef menntamálaráðherra og ríkisstjórnarmeirihluti á Alþingi hverju sinni kýs, hafa þeir aðilar meiri möguleika en áður á að beita áhrifum sínum hvað varðar starfsemi og rekstur Ríkisútvarpsins. En það mundi væntanlega gerast í leyndum milli meiri hluta stjórnar og útvarpsstjóra í staðinn fyrir þó það að ýmsar stjórnarathafnir í núverandi skipulagi neyðast til þess að vera uppi á borðinu. Ég lýk þessum kafla, forseti, öðrum kafla af þremur - og sá þriðji verður nú stystur - af minni ræðu með tilvitnun í þingsályktunartillögu okkar samfylkingarmanna frá því í fyrra til sýnis um það sem við teljum vera leiðina um sjálfstæði Ríkisútvarpsins og skipulag þess, með leyfi forseta: „Samfylkingin telur að hlutverk Ríkisútvarpsins sem almannaútvarps sé best tryggt með því að það sé sjálfstætt, hafið yfir flokkadrætti og óháð pólitískum stjórnvöldum hverju sinni en geri langtímasamninga við ríkisstjórn og Alþingi um rekstrarfé og veitta þjónustu. Ríkisútvarpið þarf að losa úr viðjum ríkisstofnunarfyrirkomulagsins þannig að það hafi meira svigrúm í kjarasamningum og ráðningarkjörum, til samninga við fyrirtæki á markaði, til þátttöku í hlutafélögum innan tiltekinna marka o.s.frv. Mikilvægt er að koma stjórnskipan þess þannig fyrir að yfirmenn Ríkisútvarpsins eigi ekki starf sitt undir handhafa framkvæmdarvaldsins eða meiri hlutans á Alþingi, og tryggja þarf að fagleg sjónarmið ríki ein saman við ákvarðanir um dagskrá, mannaráðningar og efniskaup innan ramma þeirrar dagskrárstefnu sem mótuð hefur verið. Skipulag á Ríkisútvarpinu verður að vera með þeim hætti að skýr verkaskipting sé milli stjórnenda annars vegar og hins vegar þeirra sem móta stefnu til framtíðar og hafa eftirlit með starfseminni. Dagskrá þarf á hverjum tíma að ráðast af ákveðinni heildarstefnu og innan Ríkisútvarpsins þarf að fara fram skipulegt mat á því hvernig einstakir dagskrárliðir og framboð dagskrárdeilda í heild samsvara slíkri stefnu. Starfsmenn eiga að hafa veruleg ítök við stjórnun Ríkisútvarpsins en að henni verða einnig að koma fulltrúar eigendanna - almennings. Útvarpsráð þarf að leggja niður í núverandi mynd eða breyta í grundvallaratriðum starfsháttum þess og mönnun. Þegar ráðið verður lagt niður eða breytt verulega þarf jafnframt að tryggja að flokkspólitískar forsendur ráði ekki skipan útvarpsstjóra og annarra yfirmanna.“ Þetta sögðum við flutningsmenn þessarar þingsályktunartillögu úr Samfylkingunni í greinargerð með henni í fyrra og getum verið ánægð með það því að þessi texti er nánast eins og dómur um það frumvarp sem hér er til umræðu. Þriðja meginatriðið í nefndaráliti okkar minni hluta menntamálanefndar snýst um rekstrarformið sem Ríkisútvarpinu er valið í frumvarpinu. Ég hef áður í því sambandi rifjað upp ummæli hv. þm. Péturs Blöndals um þetta frumvarp, ég sakna hans úr salnum.  En sú skemmtilega tilviljun varð til þess að 40% af meiri hluta menntamálanefndar sem mælir með frumvarpi því sem hér er til umræðu er myndaður af þingmönnum sem hafa þá skoðun að selja beri Ríkisútvarpið, leggja það niður og selja það,  Pétur sagði hins vegar um frumvarpið, þó að það væri ekki eins gott og hans eigið, að það hefði þó þann kost, með leyfi forseta: „… að bjóða upp á leið til að hægt sé að selja það eftir einhvern tíma.“ Þarf að segja mikið meira um rekstrarformið í hinu nýja Ríkisútvarpi? Já, kannski nokkur orð vegna þess að eftir allt saman er ekki allur sá þingmeirihluti sem beðið er eftir að samþykki þetta frumvarp á sömu skoðun og Pétur Blöndal og töluverður hluti þessa þingmeirihluta er heldur ekki eins hreinskilinn og hv. þm. Pétur Blöndal er og hafi heiður fyrir fyrr og síðar. Það er t.d. að hlutafélagsformið var kynnt í sumar og haust sem sérstök krafa frá Eftirlitsstofnun EFTA, ESA. Ráðherrann gaf það í skyn eftir að þeirri frétt hafði verið lekið í fjölmiðla að þessi ESA-skjöl væru til og umræða hafin um málin milli ESA og ráðuneytanna tveggja eftir að frumvarpið hafði verið lagt á hilluna hér í þinglok í fyrra, og bæði sjálfstæðismenn og framsóknarmenn tóku undir það að hér væri á ferðinni krafa frá ESA sem Íslendingar hlytu að sætta sig við og þess vegna mundi stjórnarmeirihlutinn breyta frumvarpi sínu. Ég man sérstaklega eftir frásögnum framsóknarmanna af þessu vegna þess að þeir tóku þessu náttúrlega fegins hendi. Hér var komin afsökun fyrir því að gefast upp fyrir sjálfstæðismönnum í þessari deilu um rekstrarformið og fela þá uppgjöf fyrir kjósendum og almenningi sem fólst í stefnubreytingu Framsóknarflokksins. Menn þekkja þessa sögu. Við í stjórnarandstöðunni fengum þessa ESA-pappíra að lokum að löngum tíma liðnum með harðfylgi og í raun og veru með hótunum um að sækja þá eftir upplýsingalögum ef þeir yrðu ekki afhentir og ef við mættum ekki gera þá opinbera. Þar kom auðvitað í ljós þetta: ESA segir ekkert um rekstrarform, það hefur engar sérstakar ábendingar um rekstrarformið. Það segir hins vegar og sagði um fyrra frumvarpið um sameignarfélag að það stæðist ekki vegna þeirrar almennu kröfu að ábyrgðin eigi að vera takmörkuð á útvarpsstöð með ríkisstuðningi af þessu tagi. Þess vegna stæðist sameignarfélagið ekki og hið núverandi fyrirkomulag stæðist ekki heldur, það yrði að fara aðrar leiðir með takmarkaðri ábyrgð. Nú má reyndar finna að því að ESA sé, eins og stundum er sagt og áður hefur verið sagt í þessari ræðu, hugsanlega kaþólskara en páfinn því að til eru almannaútvörp í Evrópu sem eru ríkisstofnanir og ekki allfjarri Íslandi. En látum vera, þetta var skoðun ESA og það var ljóst að önnur rekstrarform eru til sem uppfylla þetta skilyrði, bæði hlutafélagsformið vissulega en líka rekstrarform sjálfseignarstofnunarinnar. Hér voru því kostir fyrir hendi fyrir stjórnarflokkana, a.m.k. þessir tveir sem voru í samræmi við athugasemdir ESA. Sjálfseignarstofnunin er reyndar gömul stefna Framsóknarflokksins sem Framsóknarflokkurinn breytti ekki fyrr en á síðasta flokksþingi sínu og þess má geta að við höfum líka haft þá stefnu að ríkisstjórnin sé sjálfseignarstofnun. Það form hentar ágætlega fyrirtæki í almannaþjónustu. Lögin um sjálfseignarstofnanir, sem mætti vissulega bæta og skýra, eru sveigjanleg, þau eru meira að segja svo sveigjanleg að þau leyfa sjálfseignarstofnunum að reka hlutafélag. Rekstur hlutafélags innan sjálfseignarstofnunarformsins er leyfilegur og getur hentað. Ég þekki það ágætlega af því að ég vann einu sinni hjá fyrirtæki sem var sjálfseignarstofnun, þ.e. Máli og menningu, en það fyrirtæki hafði mikinn atvinnurekstur og því var þannig breytt að sjálfseignarstofnunin stofnaði hlutafélag til þess að nýta sér það form en hélt áfram starfsemi sinni í grunninn sem sjálfseignarstofnun. Þetta gekk alveg ágætlega og kannski betur en það sem við tók, án þess að ég ætli að fara nánar út í þá sögu með fullri virðingu fyrir því fyrirtæki sem varð arftaki Máls og menningar. Það er auðvitað mikill kostur fyrir Ríkisútvarpið og önnur slík almannafélög að sjálfseignarfélagið er ekki til sölu, það er beinlínis ekki til sölu vegna þess að það á sig sjálft. Að því leyti er það allt öðruvísi en hlutafélag vegna þess að hlutafélög eru í eðli sínu til sölu, til þess eru hlutirnir að menn skiptist á þeim ef verka vill. Hlutafélögin eru auðvitað form fyrir fyrirtæki sem fyrst og fremst eru í rekstri með hagnaðarsjónarmið að leiðarljósi. Skyldur hlutafélagsins eru við hluthafana fyrst og fremst, síður við haghafana, sem við hv. þm. Pétur Blöndal nefnum svo, og ekki við samfélagið þó að gott hlutafélag og gott fyrirtæki eigi að gæta að öllu þessu. Hlutafélag er smíðað þannig að það geti verið snart í snúningum að sjálfsögðu. Þar er ekki gætt neins lýðræðis við sjálfan reksturinn eða starfsemina  Forseti. Nú ætlar hv. þm. Pétur Blöndal öðru sinni að ginna mig til langrar ræðu sem hann þó hefur viðurkennt að hann geti ekki hlustað á vegna þess að athyglisþol hans er ekki meira en 15 mínútur í senn  Allt er þetta ágætlega skilgreint í hlutafélögunum. Fundir þeirra og réttur hluthafa er vel skilgreindur á aðalfundum og hluthafafundum og það eru merkilegir fundir í hlutafélögum. Það er hins vegar eins og hver önnur eftiröpun að hafa hlutafélög þar sem aðalfundurinn fer í raun og veru bara þannig fram að einn hluthafi hlustar á embættismenn sína og kýs þá síðan aftur. Það er auðvitað ekki meiningin með hlutafélagsforminu að málin gangi þannig. Þetta form er meira og minna í misræmi við starfsemi eins og þá almannaþjónustu sem Ríkisútvarpinu er ætlað að veita og þar fer sjálfseignarstofnunarformið einfaldlega miklu betur. Þá er auðvitað það að segja að sporin ósköp einfaldlega hræða þegar lagt er til að Ríkisútvarpið verði að hlutafélagi samanber tilvitnuð orð hv. þm. Péturs Blöndals og þá sögu sem við höfum fyrir framan okkur um hlutafélagsvæðingu ríkisstofnana undanfarin ár. Það er aðeins ein ríkisstofnun sem breytt hefur verið í hlutafélag, þ.e. af þeim sem var breytt fyrir nokkru síðan, sem ekki hefur verið einkavædd og það mun vera Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Öll önnur hlutafélög sem stofnuð hafa verið úr ríkisstofnunum hafa síðan endað með því að vera til sölu. Og hið sérstaka dæmi er auðvitað vegferð Landssímans þar sem menn voru blekktir með því í upphafi að hér væri einmitt aðeins um betra rekstrarform að ræða og stæði alls ekki til að selja þetta en síðan var ákveðið að sjálfsögðu að gera það og stóð alveg örugglega alltaf til. Þar með er ég ekki að lýsa yfir skoðun á því máli, ég tel eðlilegt eins og ég hef sagt áður að atvinnurekstur sem hentar samkeppni á markaði sé á markaði og ekki í höndum hins opinbera. Ferilinn þekkjum við ágætlega, hlutafélögin eru undanfari einkavæðingar. Meðan hennar er beðið hefur ríkishlutafélagið verið ráðherrafyrirtæki, stjórnin skipuð pólitískum trúnaðarmönnum og þannig á það líka að vera hér þó að ekki sé um ráðherraskipun að ræða heldur kosningu á þingi. Fyrirtækið hefur lotið beint eða óbeint vilja og geðþótta forustumanna ríkisstjórnarinnar án afskipta eða eftirlits Alþingis eða a.m.k. í algjöru lágmarki. Það hefur líka einkennt þessi hlutafélög að aðgangur almennings að upplýsingum um fyrirtækið í fjölmiðlum eða t.d. í gegnum fyrirspurnir fulltrúa sinna á Alþingi er miklu verri en gagnvart ríkisstofnunum og oft miklu síðri en við á um venjuleg fyrirtæki á markaði sem hafa þó upplýsingaskyldu gagnvart hluthöfum sínum og gagnvart Kauphöllinni þegar þau eru skráð og verða að gefa út sérstakar tilkynningar um viðburði í viðskiptum og starfsemi til þessara aðila. Það þurfa þessi ríkishlutafélög sem hingað til hafa verið stofnuð ekki að gera. Um gagnsæi í starfsemi fjölmiðla eru tilmæli frá Evrópuráðinu og menn þekkja líka þingsályktunartillögu Bryndísar Hlöðversdóttur og okkar samfylkingarmanna um gagnsæi og ritstjórnarlegt sjálfstæði þar sem vel er farið í gegnum þá hluti. Það er í raun og veru furðulegt, rakalaust og dæmalaust að ekki skuli við þessar breytingar eiga að hafa gagnsæi að leiðarljósi við rekstur þessa nýja hlutafélags, að upplýsingarnar skuli ekki vera aðgengilegar öllum þeim sem málið kemur við heldur er þvert á móti hætt við að breytingin leiði til leyndar og pukurs samkvæmt þeim hugsunarhætti sem því miður einkennir ríkisstofnanir öðrum fremur og er hugsunarháttur kansellísins, að það sem ekki er skylt að gefa upp skal ekki gefið upp. Það er ekki hlustað á tillögur okkar um upplýsingalög sem gildi um RÚV, sem er einföld tillaga tæknilega og auðskiljanleg öllum sem skilja vilja og þar að auki eru í upplýsingalögunum sérstakar undantekningar vegna viðskiptahagsmuna sem vernda þarf eða félagið telur sig þurfa að halda leyndum alltaf eða tímabundið, það eru sérstök ákvæði sem undantaka það, 3. töluliður 6. gr. Hvers vegna getum við ekki fengið þessi upplýsingalög? Svör hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar, formanns menntamálanefndar, á síðasta fundi nefndarinnar voru þau að það standi ekki til að hafa upplýsingalögin og fleiri röksemdir, ef röksemd skyldi kalla þessa, voru ekki nefndar nema sú sem þá var fram tekin nú áðan í andsvörum að frumvarp viðskiptaráðherra um opinber hlutafélög kæmi hér í staðinn fyrir þörfina sem við teldum vera á upplýsingalögum. Ég hef áður talað um það frumvarp hér í andsvörum. Í raun og veru er það hryggilegt að þetta frumvarp skuli hafa orðið eins og það varð vegna þess að það var einmitt komið hér með það á sama tíma í þingið og þetta frumvarp hér og það átti þegar fyrst var um það rætt að vera sérstök viðbót við Ríkisútvarpið hf. Það mátti búast við þegar þær fréttir bárust að með því væri þá fullnægt þörfinni á upplýsingum, þörfinni á gagnsæi. En í rauninni eru efnisatriðin í frumvarpi viðskiptaráðherra um opinber hlutafélög sem eru núna að fara í gegnum þá nefnd sem hv. þm. Pétur H. Blöndal stjórnar, óbreytt, án nokkurra áhrif af frumvarpi Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur um opinber hlutafélög sem þar liggur líka fyrir. Niðurstaða þess er í stuttu máli sú, að fjölmiðlar geta sent ljósmyndara á aðalfund. Meiri eru upplýsingarnar ekki og meira er gagnsæið í raun og veru ekki. Forseti. Það er komið að lokum þessa kafla í ræðu minni og þar með ræðunnar allrar. Ég skil eftir ýmsa mikilvæga þætti fyrir þá sem hér koma á eftir úr minni hlutanum og auðvitað alla þingmenn. Þar á meðal eru álitamál og gallar hvað varðar réttindi starfsmanna og ekki síður álitamál um fjármögnun með nefskatti sem er mjög umdeild. Ég hygg, og við í minni hlutanum, að slíkt verði ekki til að auka samstöðu um Ríkisútvarpið í framtíðinni. Ég treysti því að geta farið yfir aðra hluti sjálfur á eftir, m.a. um réttindamál sem varða efni sem Ríkisútvarpið geymir í söfnum sínum og ráðstöfun þeirra safna. En vekja verður athygli á því varðandi þetta efni, gamalt dagskrárefni, kvikmyndir og þess háttar sem Ríkisútvarpið annaðhvort varðveitir eða hefur gert samninga um, að það koma fleiri að því en Ríkisútvarpið sjálft. Það er í raun sameign margra rétthafa. Það er ekkert gefið að þeir rétthafar sætti sig við að það efni sem samið var um við Ríkisútvarpið og framleitt þar, í Ríkisútvarpinu eins og það er nú, flytjist áfram til hlutafélags sem menn vita ekki hvert ætlar sér og hvað gerir við það efni sem þarna er um að ræða. Ég hefði líka viljað tala heldur meira um eiginfjárstöðuna, um upphæð hlutafjárins, sem hér er hin hlægilega upphæð 5 milljónir, og um skuld Ríkisútvarpsins við ríkið vegna Sinfóníunnar og jafnframt um eignir sem Ríkisútvarpið telur sig eiga en eru í notkun hjá Sinfóníunni. Síðast var það upplýst, eða að minnsta kosti var því haldið fram af fulltrúa fjárlagaskrifstofu menntamálaráðuneytisins, að ríkissjóður ætti í raun þessa eign. Þar er því uppi deila þriggja aðila um eignarhald og yfirráð á verðmætum hlutum, fyrst og fremst hinni frægu gömlu fiðlu sem Guðný Guðmundsdóttir leikur á, annar af tveimur konsertmeisturum Sinfóníunnar, við fögnuð og aðdáun þeirra sem á hlýða. Ég hefði líka viljað ræða m.a. um virðisaukaskattsmálin sem hv. formaður menntamálanefndar minntist reyndar sérstaklega á í andsvari hygg ég eða framsöguræðu sinni. En þar er um það vandamál að ræða, sem hann gerði lítið úr en ég tel vera þess virði að spekúlera betur í, að til að vera á virðisaukaskattskrá þarf innskattur til fyrirtækisins að jafnaði vera meiri en útskattur þess. Það er talinn hagur að vera á þessari virðisaukaskattskrá fyrir Ríkisútvarpið og að ég hygg einnig fyrir viðskiptamenn þess. En þessu fylgir sá meinbugur að sjálf forsendan til að vera á virðisaukaskattskránni, þ.e. að fá meiri innskatt en útskatt, býr til sérstakan hvata í starfsemi þessa hlutafélags okkar eða reyndar sjálfseignarstofnunar, hvort sem væri, sem varðar ekkert hlutverk þess hvorki sem almannaútvarps né í samkeppnisrekstri. Til að uppfylla þetta skilyrði er æskilegt að Ríkisútvarpið afli meiri auglýsinga, flytji meira af auglýsingum sem bera með sér innskattinn en kaupi minna af efni að utan þar sem útskatturinn kæmi til álita. Þannig kostar þörf Ríkisútvarpsins til að komast á virðisaukaskattskrána ákveðin óeðlileg sjónarmið í rekstri Ríkisútvarpsins. Þetta hefðum við þurft að ræða betur. Fulltrúi fjármálaráðherra neitaði því staðfastlega að hægt væri að setja sérstakt ákvæði inn í lögin um Ríkisútvarpið á sama hátt og formaður menntamálanefndar taldi gjörsamlega óeðlilegt að nokkur sérstök ákvæði væru í þessum lögum, eða eins og formaðurinn sagði, að hlutafélagið ætti að vera - ég finn ekki tilvitnunina - rétt eins og önnur hlutafélög. Þar er einmitt kominn sá maður sem í fyrra var á frumvarpi um að selja Ríkisútvarpið. Hann telur greinilega að ekki sé um að ræða neina þá sérstöðu sem þetta hlutafélag eigi að hafa fram yfir önnur hlutafélög. Ég hefði líka viljað ræða ýmis álitamál um fjárhagslegan aðskilnað en ætla að stilla mig um það að mestu. Ég vil aðeins kannski af skömmum mínum spyrja hv. formann menntamálanefndar um hvers vegna 14. töluliður er fluttur í heilu lagi inn í þá grein sem fjallar um aðra starfsemi vegna þess 14. töluliður hefst þannig í frumvarpinu eins og það er núna, að Ríkisútvarpinu hf. sé heimilt að sjá til þess að frumflutt dagskrárefni félagsins verði varðveitt til frambúðar. Ég sé ekki að þessi heimild falli undir aðra starfsemi heldur hljóti allir sanngjarnir menn, þar á meðal bírókratar Eftirlitsstofnunar EFTA, að sjá að varðveisla til frambúðar af þessu tagi hljóti að vera eðlilegur partur af þjónustu útvarpsins í almannaþágu sem tekin er fram í 3. gr. Ég veit vel að útlán, sala og dreifing dagskrárefnis gegn gjaldi fellur undir aðra starfsemi að áliti Eftirlitsstofnunar EFTA en ég held að hér sé fingurbrjótur eða hortittur sem ég beini til formanns menntamálanefndar að laga. Þannig er að samkvæmt útvarpslögum hafa allar útvarpsstöðvar skyldu til varðveislu um ákveðinn tíma. Sú varðveisla er reyndar til þess að útvarpsréttarnefnd geti skoðað það efni sem flutt er og lagt á það mat sitt. En það eru líka lög um skylduskil til safna þar sem kveðið er á um að útsenda dagskrá Ríkisútvarpsins skuli afhenda í einu eintaki í safnið og aðrar íslenskar stöðvar eiga líka að gera það. Því er beinlínis kveðið á um það í öðrum lögum að það beri að varðveita efni. Ég held, án þess ég þori að standa á því fastar en fótunum, að þetta ákvæði 10. gr. í lögum nr. 20/2002, um skyldur til safna, hafi gagnvart Ríkisútvarpinu verið framkvæmt þannig að Ríkisútvarpið hafi varðveitt sjálft dagskrá sína. Unað hafi verið við það þó það sé ekki nákvæmlega í samræmi við texta 10. gr. En það auðvitað kann að verða öðruvísi núna þegar fyrirtækið er orðið að hlutafélagi. Ég ætla að lokum að ítreka þá þrjá þætti sem nefndarálit okkar í minni hluta menntamálanefndar snýst um og ég hef rakið í miklu lengra máli en ég bjóst við vegna þess að efnið er yfirgripsmikið og erfitt að koma því fyrir í afar stuttu máli jafnvel þó ég tali ekki um nema þessa þrjá þætti og láti aðra um að fjalla um mikilvæg mál sem hér hafa orðið útundan. Þessir þættir varða hvort Ríkisútvarpið á að vera almannaútvarp í framtíðinni eða í markaðsstöðu eða blanda af þessu hvoru tveggja. Samkvæmt frumvarpinu er þetta áfram í sama farinu og síðustu 20 ár. Annar þátturinn varðar það hvort við ætlum að hætta að hafa flokkspólitísk ítök í Ríkisútvarpinu. Eða hvort við ætlum að samþykkja þetta frumvarp sem er þannig að það er ekkert í því sem kemur í veg fyrir framhald flokkspólitískra ítaka og jafnvel líkur til að þau geti orðið skæðari og harðskeyttari en er jafnvel nú. Í þriðja lagi er það hlutafélagsformið sem ekki hentar RÚV. Það sem virðist eiga að gerast með það er að þar komi saman hið versta úr báðum heimum. Að fyrirtæki með ríkisstuðningi keppir sem hlutafélag á markaði en leynd hvíli yfir starfsemi sem að minnsta kosti að meginhluta er sögð felast í almannaþjónustu. Ég ætla að ljúka kafla mínum um rekstrarformið og þar með þessari framsöguræðu fyrir nefndaráliti minni hluta menntamálanefndar með orðréttri tilvitnun í leiðara Fréttablaðsins frá 31. mars 2006. Ég er að vísu ekki sammála öllu sem þar stendur, en þarna er komist vel að orði um markaðsstarfsemi hins væntanlega hlutafélags. Ég held að ritstjórnargrein Fréttablaðsins þennan dag hljóti að vekja sérstaka athygli stjórnarliða, einkum sjálfstæðismanna, vegna þess að það er fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins sem heldur um pennann, Þorsteinn Pálsson. Maður sem reyndar gegnir enn mikilvægum trúnaðarstörfum á vegum þess flokks. Leiðarinn heitir Rauðkuhugmyndafræði og fjallar um Ríkisútvarpið hf. og hljóðar svo, með leyfi forseta: „Það er merkilegur veruleiki að í byrjun 21. aldar er allgóð samstaða frá vinstri til hægri í stjórnmálum um að starfrækja ríkisútvarp. Nánast ágreiningslaust hefur verið að kosta reksturinn með skattpeningum. Jafnframt hafa flestir talið óhjákvæmilegt að leyfa Ríkisútvarpinu þar að auki að afla tekna á samkeppnismarkaði auglýsinga. Auglýsingatekjurnar hafa þó einna helst verið ágreiningsefni varðandi opinberan útvarpsrekstur. Þó að sú skipan gangi á svig við almennar samkeppnisleikreglur verða keppinautarnir á markaðnum að sætta sig við að annar kostur er ekki í stöðunni. Að baki þessum rekstri og markmiðum hans liggja menningarleg og tilfinningaleg sjónarmið sem rétt er að virða. Skipulag Ríkisútvarpsins hefur lengi verið úr takt við tímann og staðið því fyrir þrifum. Ríkisstjórnin hefur kosið að gera breytingar þar á með því að koma þessari menningarstofnun í hlutafélagarekstur. Að baki því framtaki er örugglega frómur hugur. En hugmyndafræðin er nokkuð öfugsnúin. Hlutafélög eru gott rekstrarform. Það hentar líka fyrirtækjum í ríkiseigu sem nota ekki skattpeninga í rekstur. Þannig var skynsamlegt að breyta Símanum í hlutafélag á sínum tíma. Það fyrirtæki greiddi arð í ríkissjóð. Öðru máli gegnir um stofnanir sem alfarið eða að uppistöðu til eru reknar fyrir skattpeninga. Eðli máls samkvæmt gilda aðrar leikreglur um meðferð skattpeninga borgaranna en sjálfsaflafé. Um rekstur stofnana ríkisins gilda almennar reglur að því er varðar launaákvarðanir, réttindi og skyldur starfsmanna og almenna stjórnsýsluhætti, þar með talið upplýsingaskyldu. Þetta regluverk gildir ekki vegna þess að það sé vilji löggjafans að opinber fyrirtæki og stofnanir séu svifasein og þyngri í vöfum en hlutafélög. Ástæða þessara almennu reglna er sú að þær eru eina leiðin til þess að tryggja gegnsæi og jafnræði og koma í veg fyrir misnotkun skattpeninga. Nú ætlar ríkisstjórnin að víkja til hliðar öllum almennum reglum sem gilda um meðferð skattpeninga að því er varðar rekstur Ríkisútvarpsins. Þar á meðferð skattpeninga að lúta reglum einkaeignarréttarins án þess að skilyrði hans um sjálfsaflafé sé fyrir hendi. Auka má skilvirkni hvarvetna í ríkiskerfinu með því að afnema þessar reglur að fullu og öllu. Eru menn reiðubúnir að taka afleiðingunum af því? Svarið er nei. Hvaða önnur sjónarmið geta gilt um meðferð skattpeninga í stærstu menningarstofnun ríkisins? Rökin fyrir því að reka Ríkisútvarp með skattpeningum jafnframt þátttöku á samkeppnismarkaði auglýsinganna, hanga vissulega á hálmstrái eða í mesta lagi á rótarhvönn.“ - Segir Þorsteinn Pálsson og vitnar hér í Fóstbræðrasögu. - „Þau fela í sér svo verulegt frávik frá almennum leikreglum. Ríkisstjórnin er að kippa þessu haldi í burtu. Hún hefur vitaskuld þingmeirihluta til þess að koma málinu fram. En hætt er við að hún setji með því móti í uppnám framtíðarsátt um ríkisrekið útvarp. Það eru einfaldlega of mikil menningarverðmæti í húfi til að sú áhætta sé réttlætanleg. Ríkisrekstur á samkeppnismarkaði þar sem gengið er á svig við allar grundvallarreglur um meðferð skattpeninga virðist vera í meiri skyldleika við ríkisrekstur Rauðkutímans á kreppuárunum en nútímann. Þetta gengur þvert á allt annað sem ríkisstjórnin hefur gert,“ - segir Þorsteinn Pálsson sjálfstæðismaður - „hvort heldur litið er til stjórnsýslunnar eða samkeppnismarkaðarins, og er því ekki með góðu móti skiljanlegt.“ Tilvitnun lýkur og þar með ræðu minni, forseti góður.

Frú forseti. Fyrr í dag, fyrir einhverjum klukkutímum, þegar hv. þm. Mörður Árnason hóf ræðu sína kom strax í ljós að andstaða hans við þetta frumvarp grundvallast m.a. á því að ekki sé í rekstri hins nýja hlutafélags, eftir því sem segir í nefndaráliti minni hlutans, gert ráð fyrir viðeigandi gagnsæi í starfsemi og rekstri Ríkisútvarpsins, t.d. með því að um það gildi upplýsingalög. Þetta hefur margoft komið fram í umræðunni. Nú hefur verið dreift á Alþingi nefndaráliti frá 1. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar sem fjallar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um hlutafélög, svokölluðum lögum um opinber hlutafélög. Í nefndarálitinu segir, með leyfi forseta: „Í 5. gr. frumvarpsins láðist að taka fram að heimild fjölmiðla til að sækja aðalfund taki aðeins til opinberra hlutafélaga og leggur 1. minni hluti því til að það verði lagfært. Í tengslum við þessa grein fóru fram ítarlegar umræður um hvort ekki væri eðlilegt að kjörnum fulltrúum yrði einnig gert heimilt að sitja þá fundi. Með hliðsjón af þeim sjónarmiðum sem fram komu er lagt til að kjörnum fulltrúum eigenda, þingmönnum ef ríkið er eigandi og viðkomandi sveitarstjórnarmönnum ef sveitarfélag er eigandi, sé heimilt að sækja aðalfund með rétti til að bera fram skriflegar fyrirspurnir. Fyrsti minni hluti telur að með því að leyfa skriflegar fyrirspurnir á aðalfundum verði auðveldara en ella að afla upplýsinga um opinber hlutafélög sem áður voru opinberar stofnanir og lutu þá sem slíkar m.a. upplýsingalögum og stjórnsýslulögum.“ Nú spyr ég: Tryggir regla eins og þessi 

Ég tel, forseti, að ef þessi regla verður að veruleika sé það ánægjuleg breyting á hinu upphaflega frumvarpi hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra um opinber hlutafélög. Fyrsti minni hluti sem hv. þingmaður talaði hér um er væntanlega stærsti minni hlutinn, þ.e. meiri hluti nefndarinnar, í raun og veru stjórnarliðarnir í nefndinni. Ég tel þetta ánægjulegt og vissulega skref í áttina að því að búa til opinber hlutafélög með þeim hætti sem við teldum æskilegt. Hins vegar er þetta gagnvart ríkisstofnun ekki nægilegt því að upplýsingalögin veita innsýn í allt aðra hluti, og eru nú reyndar með í frumvarpi Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur sem lagt var fram til hliðar við þetta, og veita almenningi allt annan rétt en þessar skriflegu fyrirspurnir sem þingmenn og aðrir kjörnir fulltrúar, ef um þá er að ræða, geta komið með á aðalfundi félagsins. Eins og við vitum báðir, ég og hv. þingmaður, eru upplýsingalögin miklu víðtækari og veita rétt til upplýsinga á miklu fleiri sviðum á öllum tímum sem um er að ræða. Með Ríkisútvarpið er þetta mjög mikilvægt, sérstaklega með Ríkisútvarpið vegna þess að hvort sem það er hlutafélag eða sjálfseignarstofnun er það öðruvísi, það hefur svo mikla sérstöðu sem ríkisútvarp, sem útvarp í almannaþágu. Þar eiga allar upplýsingar að liggja fyrir sem ekki falla beinlínis undir viðskiptaleyndarmál á hverjum tíma.

Frú forseti. Ég verð að segja að ég tel að sú tillaga sem 1. minni hluti hv. efnahags- og viðskiptanefndar, þ.e. hv. þm. Pétur H. Blöndal, Magnús Stefánsson, Birgir Ármannsson og Ásta Möller, leggja til hljóti að vera nægileg þegar maður skoðar þau sjónarmið sem fram komu í ræðu hv. framsögumanns minni hluta menntamálanefndar og uppfylla þau sjónarmið sem fram koma í áliti minni hlutans og sömuleiðis komu fram í ræðu hv. þingmanns. Til upplýsingar segir í breytingartillögunni, með leyfi forseta: „Fulltrúum fjölmiðla er heimilt að sækja aðalfund opinbers hlutafélags. Kjörnum fulltrúum eigenda, þingmönnum ef ríkið er eigandi og viðkomandi sveitarstjórnarmönnum ef sveitarfélag er eigandi, er heimilt að sækja aðalfund með rétt til að bera fram skriflegar fyrirspurnir.“ Í nefndarálitinu er vísað til þess að þessu ákvæði sé bætt inn í frumvarpið með hliðsjón einmitt af ákvæðum upplýsingalaga. Ég vildi benda hv. þingmanni á þessa breytingartillögu sem ég tel að komi mjög til móts við þau sjónarmið sem hann hefur hér reifað og er líka til skýringar á því sem ég hef áður sagt hér um þetta atriði þegar við höfum fjallað um þetta mál. Þetta atriði leiðir líka hugann að því hvort hv. þingmenn Samfylkingarinnar eru, eftir að þessi tillaga liggur fyrir, þeirrar skoðunar að skynsamlegra væri að breyta Ríkisútvarpinu í sjálfseignarstofnun. 

Forseti. Ég tel að lögfræðingurinn, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, fari hér ekki með - já, við skulum orða það þannig að honum hafi eitthvað svelgst á. Auðvitað er hægt að gera ráð fyrir því í samþykktum sjálfseignarstofnunar að þar liggi allar upplýsingar fyrir. Í þeim lögum sem við mundum samþykkja um sjálfseignarstofnunina Ríkisútvarpið mundum við beinlínis segja að upplýsingalögin giltu. Það væri alveg hægt, mér sýnist á lögunum um sjálfseignarstofnanir að þar séu ákvæðin auðvitað það rúm að hægt væri að heimila t.d. þingmönnum að gera nákvæmlega þetta. Ég held að þetta sé einhvers konar skref í áttina og fagna því að 1. minni hluti í þessari háu nefnd skuli hafa þorað að ganga svona langt. Hins vegar er ákveðinn munur á því að mega bera fram skriflega fyrirspurn og fá þá væntanlega skriflegt svar og geta síðan gert athugasemdir við það skriflega á næsta aðalfundi þar á eftir og því að geta kallað fram þær upplýsingar sem mönnum sýnist, ekki bara þingmönnum heldur öllum almenningi, þar með öllum fjölmiðlum, hvenær sem vera skal samkvæmt ákvæðum upplýsingalaga sem að vísu verja, og vissulega eins og þau eiga að gera, viðskiptaleyndarmál og viðkvæma hluti samkvæmt sinni grein, og geta skotið því síðan til úrskurðarnefndar sem starfar samkvæmt þessum lögum og hefur, að ég hygg, tekist nokkuð vel til um flesta hluti þar, um hvort neitun sé réttlætanleg eða ekki. Þetta eru allt aðrir hlutir. Fyrst við erum nánast fallnir í faðma, ég og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson í þessu efni, af hverju gengur hann þá ekki hænufetinu lengra og kemur alla leið til mín og tekur þessi upplýsingalög sem ég hygg að hann styðji í megindráttum - nema hann geri það ekki, hann hefur þá tækifæri til þess að svara því - og lætur þau gilda um þetta sérstaka hlutafélag, um þessa sérstöku starfsemi sem hefur sérstakan sess í hugum almennings og í íslensku samfélagi?

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt ef menn eru farnir að fallast hér í faðma og umræðan ekki komin lengra. Það kom fram í ræðu hv. þm. Marðar Árnasonar fyrr í dag - ég þurfti nú aðeins að rifja upp hvað þetta var sem ég hafði punktað niður hjá mér en ég veit að mér varð dálítið heitt í hamsi - hann hafði uppi ummæli um minn ágæta flokk Framsóknarflokkinn og ég verð að segja að mér þóttu þessi ummæli nokkuð ómakleg. Hann var að fjalla um málefnastarf okkar en hann situr ekki flokksþing okkar og veit ekki hvernig umræðan er í okkar málefnavinnu en ég get upplýst hv. þingmann um að yfirleitt fer á hverju einasta flokksþingi fram mikil umræða um Ríkisútvarpið, og hefur gert. Samþykktir hafa tekið breytingum í gegnum árin og við erum alveg óhrædd við að endurskoða fyrri ákvarðanir okkar ef breytingar verða á umhverfi og aðstæðum. Og þær hafa svo sannarlega orðið. Mig langaði til að rifja hér upp ályktun okkar, bara til að hv. þingmaður sé með það á hreinu hvernig hún er. Hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Mikilvægt er að Ríkisútvarpið verði áfram í þjóðareigu og sjálfstæði þess eflt. Hraða ber endurskoðun laga um Ríkisútvarpið þar sem m.a. stjórnskipulag stofnunarinnar verður endurskilgreint og mið tekið af nýju fjölmiðlaumhverfi. Skoðaðar verði mismunandi leiðir til að standa undir rekstrarkostnaði. Uppbyggingu og rekstri landshlutaútvarps verði haldið áfram og rekstrargrundvöllur tryggður.“ Þetta er sú stefna sem við framsóknarmenn vinnum eftir frá því á flokksþingi í fyrra og tel ég að við séum fullkomlega að fara eftir henni. Ég vil ítreka að á fjölmiðlamarkaði hafa orðið miklar breytingar og mér finnst ekkert að því þó að flokkarnir aðlagist þeim og breyti samþykktum sínum. Þetta var gert í sátt á flokksþingi okkar í fyrra.

Forseti. Ég vil biðjast afsökunar, eins og menn segja. Hafi einhverjum orðið illt við umsögn mína um Framsóknarflokkinn biðst ég afsökunar á því, eins og KR-ingarnir eftir herrakvöldið, án samjafnaðar að öðru leyti. Já, þessi ályktun er merkileg, sérstaklega vegna þess sem ekki stendur í henni. Þegar þessi ályktun var gerð eftir mikið málefnastarf og umræður og mikla sátt á flokksþingi framsóknarmanna var fallið frá stefnunni um að Ríkisútvarpið ætti að vera sjálfseignarstofnun. Það sem þessi ályktun gerir er að hún opnar leiðina fyrir forustu Framsóknarflokksins til þess að semja við Sjálfstæðisflokkinn um það að Ríkisútvarpið verði gert að hlutafélagi. Þarna stendur - hvað? Þarna stendur annars vegar að Ríkisútvarpið eigi að vera í þjóðareign. Framsóknarmenn hafa auðvitað fært fyrir því rök að það sé a.m.k. ekki meiri breyting fyrir þingið að eyðileggja Ríkisútvarpið eins og það er núna eða að breyta þeim lögum sem út úr þessu frumvarpi kæmu. Það má út af fyrir sig rétt vera. Hins vegar segir sagan okkur svolítið annað. Þau spor hræða, eins og ég hef sagt hér áður. Ég ætla ekki að vera með hrakspár um það og ég vona að Framsóknarflokkurinn standi á þessu, að Ríkisútvarpið sé í þjóðareign, vegna þess að það er - ég tek þá áhættu að vera ókurteis - það a.m.k. var nánast það eina sem var eftir af stefnu hins gamla Framsóknarflokks í almennum samfélagsmálum. Framsóknarmenn segja líka: Það á að efla sjálfstæði Ríkisútvarpsins. Það stendur þá upp á hv. þingmann sem er hér á mælendaskrá að skýra fyrir okkur hvernig það er gert, hvernig sjálfstæðið er eflt með því að búa til nýjan ríkisstjórnarmeirihluta í stjórninni sem getur ráðið og rekið útvarpsstjóra hvenær sem hann vill og að baki þessu öllu saman, þó að það standi ekki í frumvarpinu, er sem sé leyniákvæði um þjónustusamning milli menntamálaráðherra og Ríkisútvarpsins. 

Virðulegi forseti. Ég tek afsökunarbeiðni hv. þingmanns vel til greina. Framsóknarflokkurinn hefur ekkert breytt um skoðun á því meginatriði að ríkið skuli eiga Ríkisútvarpið og að það skuli áfram vera í þjóðareigu. Það sem hefur breyst hins vegar eru aðstæður á fjölmiðlamarkaði. Nú eru allir flokkar orðnir sammála um að ríkið eigi að eiga og reka Ríkisútvarpið til framtíðar. Það var ekki þannig fyrir nokkrum árum. Framsóknarflokkurinn samþykkti ekki hlutafélagavæðingu fyrr en þessi sátt hafði myndast og þar með eru forsendurnar orðnar allt aðrar en áður. Ég tel að rekstrarformið sé ekki aðalatriðið, heldur er aðalatriðið að það verði tryggt að RÚV verði áfram í eigu þjóðarinnar. Ég vildi segja hér líka vegna þess að hv. þingmaður vísaði í ræðu sinni til þess að sporin hræði og þess hvernig fór fyrir Símanum, eins og hann talaði um hér í ræðu sinni áðan, að það var alveg ljóst að þegar Síminn var hlutafélagavæddur var ekki tekið fram í þeim lögum að Síminn skyldi ekki verða seldur. Það er hins vegar gert í 1. gr. laga um Ríkisútvarpið og það finnst mér vera mjög veigamikið atriði. Það er ekki rétt að blanda þessum tveimur hlutum saman. Ég veit það t.d. að þegar þessi umræða var á byrjunarstigi á flokksþingi okkar árið 2001 var ályktað um Símann. Þá var til að mynda sagt, með leyfi forseta, að „ekki komi til sölu Símans fyrr en tryggt hefur verið að þessi markmið nái fram“ - þ.e. markmið um að fjármagni verði varið til að byggja upp dreifikerfi um landið. Og það var nákvæmlega þetta sem við stóðum við þannig að það er ekki rétt að segja gagnvart Framsóknarflokknum í þessu máli að sporin hræði. Við stöndum við okkar orð.

Forseti. Það er kannski rétt að ræða aðeins um muninn á því sem staðið hefur í lögunum um hlutafélagið Landssímann og því sem stendur í frumvarpinu núna. Í lögum eins og samþykktum um Landssímann stendur yfirleitt að hlutir verði ekki seldir eða fyrirtækið í heild án samþykkis Alþingis. Í þessu frumvarpi stendur svo eitthvað annað. Það eigi sem sé ekki að selja að hluta eða heild eða nokkurn skapaðan hlut. Þetta er falleg yfirlýsing og örugglega komin inn vegna þrýstings frá Framsóknarflokknum. Mér finnst það sjálfgefið að Framsóknarflokkurinn hafi þó reynt að sýna að hann ætti eitthvað í þessu frumvarpi. Á hinn bóginn var það ljóst strax við 1. umr., í andsvörum, hygg ég, við hæstv. menntamálaráðherra, að lokinni framsögu hans, að efnislega er enginn munur á þessu. Þegar til stykkisins kemur eru þessar greinar jafnauðfelldar út úr lögunum með einum hætti eða öðrum, þannig að það eina sem framsóknarmenn hafa unnið sér inn við þetta er að geta farið með þessa fallegu þulu hér í ræðustólnum. Við skulum vona að Framsóknarflokkurinn standi heill að því, ásamt með okkur hinum, að Ríkisútvarpið sé áfram í einhvers konar þjóðareigu. Það kann að gefast tækifæri til þess eftir ár að byrja að athuga þetta upp á nýtt. En hitt stendur upp á þingmanninn, hann skuldar mér enn þá skýringu á því hvernig hann ætlar að fara að því að efla sjálfstæði Ríkisútvarpsins með því að nú á að setja það í hlutafélagsform þar sem ekki verður betur séð en ríkisstjórnarmeirihluta menntamálaráðherra sé greið leið að því að halda áfram flokkspólitískum ítökum í gegnum sérstök tengsl útvarpsstjórans við ríkisstjórnarmeirihlutann í stjórninni o.s.frv.

Frú forseti. Nú er komið til 2. umr. frumvarp til laga um Ríkisútvarpið hf. Eins og kom fram í máli hv. síðasta ræðumanns er ég með á nefndaráliti minni hluta menntamálanefndar sem hv. þm. Mörður Árnason gerði ákaflega góða grein fyrir. Ég treysti því að hv. þingmenn hér í sal séu búnir að kynna sér nefndarálitið vel og hafi hlustað með athygli á ræðu hv. þingmanns. Ég tel að nefndarálitið geri afar góða grein fyrir því á hvern hátt okkar sjónarmið hafa mótast við þá umfjöllun um málið sem átt hefur sér stað í nefndinni undanfarnar vikur. Ég vil staðfesta það hér í upphafi ræðu minnar að málið var tekið úr nefnd þrátt fyrir mótmæli okkar í minni hlutanum, hv. þingmanna Samfylkingarinnar og þeirrar sem hér stendur. Okkur þótti málið vanbúið til að fara í frekari umfjöllun hér í þinginu og teljum upp í nefndarálitinu, í nokkuð mörgum stafliðum, ástæður þess að við mótmæltum því að málið yrði tekið út. Niðurstaða okkar er sú að réttast sé að vísa málinu frá og því til staðfestingar er hér í lok nefndarálitsins tillaga að rökstuddri dagskrá þess efnis. Það er enginn efi í mínum huga, frú forseti, að offors það sem ríkir hjá ríkisstjórninni um að hlutafélagavæða hér hverja ríkisstofnunina á fætur annarri tengist þeirri lífssýn sjálfstæðismanna, sem ég vil eiginlega kalla áráttu, að draga úr umsvifum í ríkisrekstri. Hvernig reyna hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins helst að ýta því þannig úr vör að tryggt verði að dregið verði úr umsvifum í ríkisrekstri? Til að byrja með eru ríkisstofnanirnar hlutafélagavæddar með það að markmiði á endanum að selja þær. Þetta er auðvitað grátbroslegt í ljósi þess að á sama tíma og sjálfstæðismenn telja að þeir séu að draga úr opinberum umsvifum og fjáraustri í ríkisreksturinn er fjáraustur í ráðuneytin að aukast. Útgjöld úr okkar sameiginlegu sjóðum, útgjöld úr ríkissjóði sem tengjast stofnunum sem ráðherrarnir sjálfir stýra, aukast hröðum skrefum ár frá ári. Á sama tíma búa stofnanir hins opinbera, stofnanir þjóðarinnar, við fjárskort og spennitreyju og aðhaldskröfu, hagræðingarkröfu, sem gerir þeim nánast ókleift að sinna sínu lögbundna hlutverki. Ein þeirra stofnana sem svo háttar um er Ríkisútvarpið. Ríkisútvarpið hefur ekki verið svo árum skiptir fært um að standa undir lögbundnu hlutverki sínu vegna fjárskorts vegna þess að ríkisstjórnin, sem hefur allt of lengi setið að völdum og ráðið lögum og lofum í fjársýslu ríkisins, hefur synjað vel rökstuddum beiðnum þessarar stofnunar um hækkun á afnotagjöldum. Nú er svo komið að stofnunin er orðin svo illa sett fjárhagslega að henni er nauðugur einn kostur, að kalla yfir sig þessa breytingu frekar en óbreytt ástand. Þetta er mín skýring á því að starfsfólk hefur jafnvel verið, margir hverjir sem við höfum heyrt um á þessum síðustu vikum sem umræðan hefur staðið, með þá upphrópun á vörunum að allar breytingar séu betri en óbreytt ástand. Það er auðvitað mjög alvarlegt mál, frú forseti, þegar Páll Magnússon útvarpsstjóri, sem kallaður var fyrir menntamálanefnd þann 27. febrúar síðastliðinn, fullyrðir kinnroðalaust og án þess að draga yfir það fjöður, og er þá fyrst og fremst að tala um fjármálin, að ef ekkert annað verði gert en að þessi breyting fari í gegn - þ.e. að þetta frumvarp fari í gegn, hlutafélagið verði búið til - verði þetta hlutafélag keyrt beina leið til fógeta í gjaldþrotaskipti. Þetta er yfirlýsing nýráðins útvarpsstjóra eftir að hann hefur farið í gegnum sín plögg og stofnunarinnar og kynnt sér málið í hörgul, sem staðfestir það fyrir okkur hér að þessu frumvarpi er ekki ætlað að gera neitt annað en að auðvelda og liðka fyrir sölu þessarar ríkisstofnunar, þessa væntanlega hlutafélags, áður en langur tími er liðinn. Þau sjónarmið sjálfstæðismanna komu fram í umræðunni hér áðan, þegar hv. þm. Pétur Blöndal brosti í kampinn og játaði að það væri hans vilji að sem fyrst yrði hægt að selja Ríkisútvarpið hf., enda ætti ríkið ekkert að vera að vasast í einhverjum fjölmiðlarekstri. En þetta eru sjónarmið sjálfstæðismanna og þau hafa verið kunn afar lengi eins og dæmin sanna varðandi yfirlýsingar og ályktanir sem hafa verið gerðar á flokksþingum þess ágæta flokks. Má þar líka vekja sérstaka athygli á yfirlýsingum Sambands ungra sjálfstæðismanna og Heimdalls sem hafa verið nokkuð samhljóða í gegnum tíðina. Það er vilji þeirra sem starfa innan Sjálfstæðisflokksins og fylgja Sjálfstæðisflokknum að málum að Ríkisútvarpið verði selt. Það skref, sem hæstv. menntamálaráðherra, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, stígur nú, er fyrsta skrefið í þá átt. Jafnvel þó að framsóknarmenn ylji sér um hjartarætur með því að klifa á setningunni sem er hér í 1. gr. frumvarpsins, þ.e. að sala félagsins að hluta eða sameining þess við önnur félög eða slit þess séu óheimil vita menn sem er - sjálfstæðismenn gera sér betur en margir aðrir grein fyrir því - að þessari grein er hægt að breyta með einföldum meiri hluta hér á Alþingi. Þeir eiga eftir að bíða þess, sjálfstæðismennirnir, að komast í þá aðstöðu að fá þessari grein breytt. Þeir ætla sér eflaust einhvern tíma til þess en sjónarmiðið er eitt og hið sama og það hefur ævinlega verið, þ.e. að losa þessa stofnun úr ríkiseigu og koma henni í eigu einkaaðila á markaði. Mér finnst þetta afar dapurleg staðreynd, frú forseti, afar dapurleg, enda stendur Ríkisútvarpið hjarta mínu afar nærri. Þar starfaði ég um árabil og þá stofnun þekki ég afskaplega vel af eigin raun, yst sem innst. Eftir að hafa gegnt þar störfum dagskrárgerðarmanns veit ég nokkuð vel hvernig hlutirnir gerast þar innan borðs. Ég vil gjarnan nota tækifærið hér og lýsa því yfir að starfsfólk Ríkisútvarpsins hefur ótrúlegt langlundargeð. Þau eru ófá árin sem starfsfólkið hefur bitið í skjaldarrendur og ákveðið að þreyja þorrann og góuna þrátt fyrir erfiðar aðstæður innan stofnunarinnar, sem oftar en ekki eru erfiðar vegna stefnu stjórnvalda, t.d. vegna flokkspólitískrar íhlutunar stjórnvalda í starfsemi stofnunarinnar og mannaráðningar. Það starfsfólk sem hefur haldið úti þessari merku stofnun öll þessi ár á þakkir skildar fyrir það langlundargeð sem það hefur sýnt. Frú forseti. Nú er kannski komið að því að þolinmæði þess fólks sem hefur haldið uppi merkjum stofnunarinnar, og skapað henni það traust sem ríkt hefur meðal þjóðarinnar á Ríkisútvarpinu, er þrotið og langlundargeðið þorrið. Því það gerðist í dag á fjölmennum starfsmannafundi í stofnuninni að starfsfólkið samþykkti ályktun um Ríkisútvarpið hf. Ég vil fá hér í inngangi ræðu minnar að lesa þá ályktun. Með leyfi forseta, hljóðar hún svo: „Starfsmenn Ríkisútvarpsins óska eftir skýrari upplýsingum frá stjórnvöldum um hvernig fyrirtæki stjórnvöld vilji búa til á grunni hins gamla Ríkisútvarps. Bent hefur verið á opin ákvæði í frumvarpinu og mismunandi áherslur ríkisstjórnarflokkanna í málefnum stofnunarinnar til margra ára sem nú virðast hafa endað í óútfylltri ávísun til framtíðar. Við teljum okkur vera í vinnu hjá þjóðinni og landsmenn eigi rétt á að vita hvert stefni með fjölmiðilinn þeirra. Starfsmenn gera alvarlegar athugasemdir við að ekki liggi enn fyrir hve miklu fjármagni nýja félagið á að ráða yfir í upphafi. Starfsmenn furða sig líka á því að ekki virðist hafa verið tekið nokkurt tillit til umsagna sem bárust menntamálanefnd Alþingis. Spyrja má um tilganginn með að setja fólk í vinnu við slíka álitsgjöf. Loks lýsa starfsmenn vanþóknun á því ef áunnin réttindi starfsmanna verða skert. Svo virðist sem sum þeirra verði numin úr gildi bótalaust. Starfsmenn Ríkisútvarpsins hafa um árabil þolað láglaunastefnu og talið að réttindin sem væru eign starfsmanna mundu að einhverju leyti vega upp á móti lágu laununum. Starfsmenn Ríkisútvarpsins hafa sýnt mikla þolinmæði á löngu og leiðinlegu breytingaskeiði stofnunarinnar. Það hefur verið von þeirra að betri tímar gætu runnið upp að því loknu. Eitt það versta sem fyrir gæti komið er að óvissuskeiðið haldi áfram næstu árin af því að ný lög hafa ekki verið nógu vel úr garði gerð. Starfsmenn skora á Alþingi að eyða óvissu um stofnunina með skiljanlegum lögum sem duga.“ Frú forseti. Ég hef þá lokið við að lesa ályktun þá sem samþykkt var á starfsmannafundi Ríkisútvarpsins í dag. Hún segir auðvitað miklu meira en mörg orð. Hún segir meira um raunverulegt ástand en ræða hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar sem fylgdi úr hlaði nefndaráliti meiri hlutans fyrir örfáum klukkutímum þar sem hann lét í veðri vaka að allar þessar breytingar væru gerðar með það í huga að Ríkisútvarpið verði áfram sterk stofnun sem eigi að vinna í almannaþágu og vera í eigu þjóðarinnar. En hvað segir starfsfólkið? Starfsfólkið telur sig hafa verið í vinnu hjá þjóðinni og telur að landsmenn eigi rétt á því að fá að vita hvert stefnir með fjölmiðla þeirra. Ræða hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar varpaði ekki ljósi á þá þætti sem starfsmenn Ríkisútvarpsins segja að séu í myrkrinu. Hún gerir það ekki að verkum að óvissu þeirra um stofnunina verði eytt. Hún sýnir okkur óyggjandi að frumvarpið sem hér er gert ráð fyrir að samþykkja verður aldrei að lögum sem duga. Þessi lög duga ekki. Ríkisútvarpið hf. kemur ekki til með að duga þjóðinni. Það er kunnara en frá þurfi að segja að við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum sett okkur upp á móti því að Ríkisútvarpið sé hlutafélagavætt á sömu forsendum og við höfum sett okkur upp á móti því að aðrar ríkisstofnanir sem sinna almannaþjónustuhlutverki séu hlutafélagavæddar. Okkar sýn á Ríkisútvarpið er sú að það þurfi fyrst og fremst á því að halda að stjórnvöld sýni velvilja sinn í verki með því að greiða úr fjárhagserfiðleikum stofnunarinnar, sem hefur áþreifanlega skort vilja til allt of lengi. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum lýst meginsjónarmiðum okkar í þessum efnum á þeim nótum sem kemur fram í frumvarpi okkar um Ríkisútvarp sem lagt hefur verið fram á undanförnum tveimur þingum, þ.e. 131. þingi og svo því sem nú starfar. Við gerum ráð fyrir að í því frumvarpi séu gerðar grundvallarbreytingar á stjórnsýslu stofnunarinnar, tengslum hennar við Alþingi og framkvæmdarvaldið. Í því frumvarpi gerum við líka ákveðnar tillögur um afnotagjöldin, sem gert er ráð fyrir að verði breytt í nefskatt í frumvarpi hæstv. menntamálaráðherra. Nú er það svo að andstaða Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs við hlutafélagavæðinguna lýtur fyrst og fremst að þeirri staðreynd að hlutafélagaformið hentar fyrst og fremst fyrirtækjum sem gert er að sýna arðsemi. Sem slíkt er það ágætt form og hefur auðvitað sannað ágæti sitt á hinum almenna markaði þar sem eðlilegt er að gera arðsemiskröfu til fyrirtækja. Hins vegar lýtur almannaþjónusta slíkum reglum að arðsemiskrafa til slíks fyrirtækis er beinlínis út í hött. Hér rekst hvað á annars horn þegar ríkisvaldið gengur fram fyrir skjöldu og vill hlutafélagavæða, ekki bara Ríkisútvarpið heldur Rafmagnsveitur ríkisins, allar matvælarannsóknastofur ríkisins og áfram mætti telja í þessari bylgju sem nú ríður yfir. Nú síðast heyrðum við hugmyndir um að ríkisstjórnin hyggist leita leiða til að hlutafélagavæða Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins, hvað sem býr að baki því. Ekki er enn komið fram frumvarp um það held ég. Hér erum við að tala um ríkisútvarp sem á að lúta allt öðrum lögmálum en fyrirtæki á markaði sem gerð er til arðsemiskrafa. Við erum að tala um einhverja merkustu menningarstofnun í eigu þjóðarinnar. Af því tilefni langar mig til að segja örlitla sögu sem rifjaðist upp fyrir mér í morgun meðan ég gerði mér í hugarlund upp á hverju ég ætti að brydda í ræðu minni. Þegar ég fór að hugsa um Ríkisútvarpið, einhverja merkustu menningarstofnun sem þjóðin á sameiginlega, þá rifjaðist upp fyrir mér saga sem Jón Múli Árnason heitinn sagði mér þegar ég var ung kona að hefja störf í Ríkisútvarpinu. Ég held að með sögunni hafi hann viljað segja mér af hverju Ríkisútvarpið nýtur virðingar og trausts hjá þjóðinni. Sagan er þannig að Jón Múli var á sínum tíma, þegar hann var ungur maður, sendur til BBC í starfskynningu, til breska ríkisútvarpsins. Hann hafði beðið eftir því í ofvæni að fá að sjá þegar kvöldfréttir BBC yrðu lesnar. Það var stór stund, sagði hann, þegar hann var leiddur inn í sal sem sýndi gegnum gler inn í þularstofu til þulanna sem voru að lesa kvöldfréttir í breska ríkisútvarpinu, í hljóðvarpinu - ég tek það fram að þetta var lestur á fréttum í hljóðvarpinu, ekki í sjónvarpi. Fyrir innan glerið sátu tveir fréttaþulir, karl og kona. Þau voru bæði uppáklædd. Karlinn í svörtum jakkafötum og með þverslaufu í hvítri skyrtu og konan í huggulegri dragt, með hálsfesti, eyrnalokka og vel til höfð. Jón Múli sagði að hann hefði fyrst rekið í rogastans og ekki skilið af hverju fólkið væri svona fínt og uppábúið. Hann velti því fyrir sér hvort hann ætti að þora að spyrja og hann áræddi að gera það. Hann spurði fylgdarmenn sína, sem voru að sýna honum breska ríkisútvarpið, hverju þetta sætti, að fréttaþulirnir væru svona uppábúnir. Jú, var svarið, það að þau skuli hafa sig til áður en þau lesa fréttirnar gerir það að verkum að þau hafa aðra afstöðu til þess sem þau eru að gera, þau sýna meiri virðingu því verkefni sem þeim hefur verið falið. Þau finna að það er sérstakt og það er þess virði að búa sig upp á áður en þau fara og gegna því hlutverki sem þau gegna. Þessi saga bjó ævinlega með Jóni Múla. Hún hefur búið með mér æ síðan hann sagði mér hana. Ég hugsa oft um þessa sögu þegar ég dáist að starfsfólki Ríkisútvarpsins, ekki síst á fréttastofu Ríkisútvarpsins hljóðvarps, sem mér hefur fundist nánast fram á þennan dag hafa getað varðveitt þennan anda, þennan blæ og þá virðingu sem gerir þjóðinni ljóst að starfsfólkið áttar sig á því hvert hlutverk þess er, að það er í vinnu hjá þjóðinni við að upplýsa þjóðina eða sinna lýðræðislegu hlutverki stofnunarinnar, sem þjóðin á heimtingu á að sé sinnt af alúð, natni og með virðingu. Um er að ræða eina af merkustu menningarstofnunum þjóðarinnar, sem hefur sinnt lýðræðislegu hlutverki í gegnum árin. Á áttunda áratug hefur Ríkisútvarpið starfað og borið uppi stóran hluta af menningu okkar, menningu sem er sérstök, kannski fyrir það að á bak við hana stendur smáþjóð, lítil þjóð sem nú um þessar mundir er einungis 300 þúsund manns. En á árdögum, sokkabandsárum, Ríkisútvarpsins vorum við enn þá færri. Ég tel ástæðu til þess, frú forseti, að staldra aðeins lengur við þessar hugrenningar um menningarhlutverk Ríkisútvarpsins, sem ég tel að verði ógnað ef fram heldur sem horfir. Ef ríkisstjórninni tekst að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið tel ég að menningarlegu hlutverki Ríkisútvarpsins verði ógnað, menningarlegu hlutverki sem það hefur ekki fengið nægilega fjármuni til að sinna sem skyldi hingað til. Þá á ég auðvitað fyrst og fremst við hin seinni ár. Það hefur farið hríðversnandi á hvern hátt þessi stofnun hefur verið sett í fjárhagskreppu. Ég tel, eins og ég sagði í upphafi, að það hafi verið ásetningur þessarar ríkisstjórnar að svelta stofnunina til að auðvelda þær breytingar sem mælt hefur verið fyrir að ýta þessari stofnun út í. Í apríl árið 2002, 14. apríl, hélt Bandalag íslenskra listamanna málþing um menningarhlutverk Ríkisútvarpsins í þjóðmenningarhúsi. Það málþing er mér afar minnisstætt. Þar voru flutt fín erindi og m.a. kom forseti breska Blaðamannasambandsins þar fram og flutti erindi um þýðingu þjóðarútvarps í almenningseign og mikilvægi þess í nútímasamfélagi. Svo voru listamenn með framsögu, listamenn eins og Steinunn Sigurðardóttir, Hörður Áskelsson, Þorvaldur Þorsteinsson og Friðrik Þór Friðriksson. Þá fóru fram mjög öflugar pallborðsumræður um málið. Ég hef ekki undir höndum ályktun þessa málþings en mig minnir að þar hafi verið samþykkt ályktun. Þó er ég ekki alveg með það á hreinu. En ég hef undir höndum bækling sem var dreift á þessu málþingi, sem lýsir hugrenningum listamanna, reyndar ýmissa annarra velunnara Ríkisútvarpsins en fyrst og fremst listamanna, í garð Ríkisútvarpsins. Þessum bæklingi er fylgt úr hlaði með orðum fyrrverandi forseta Bandalags íslenskra listamanna, Tinnu Gunnlaugsdóttur, sem segir í aðfaraorðum sínum, með leyfi forseta: „Með málþingi og menningarhlutverki Ríkisútvarpsins vill stjórn Bandalags íslenskra listamanna stuðla að opinni umræðu um menningarhlutverk Ríkisútvarpsins í íslensku samfélagi. Skortur á menningarlegri stefnumörkun og skýrri sýn á skyldu stofnunarinnar við menningarlífið í landinu sem og almenning er vandamál sem krefst úrlausnar. Rekstrarhalli hefur með vaxandi þunga sett mark sitt á starfsemi Ríkisútvarpsins með tilheyrandi aðhalds- og sparnaðaraðgerðum, sem gæti þó allt eins heitið aðför að innlendri menningarframleiðslu þar sem það er einmitt þar sem sparnaðurinn kemur harðast niður. Þessi öfugþróun er stórhættuleg menningarlífi og sjálfsvitund þjóðarinnar í öllu tilliti. Á tímum alþjóðavæðingar er mikilvægara en nokkru sinni fyrr að þeir sem fara með forræði menningarmála og opinbert fjármagn viðurkenni mikilvægi þess að styrkja innviði menningarlífs. Ríkisútvarpið – sjónvarp er öflugasti menningarmiðill landsins og gegnir því lykilhlutverki á þessu sviði. Það er von og vilji okkar að dagurinn í dag marki upphaf öflugrar sóknar er margir hafa lagt lóð sitt á vogarskálarnar til að svo megi verða.“ Svo mælti Tinna Gunnlaugsdóttir, þáverandi forseti Bandalags íslenskra listamanna, og voru þetta aðfaraorð hennar í bæklingi sem gefinn var út í tilefni málþings sem BÍL hélt, sem kom upp í hugann þegar ég var að undirbúa ræðu mína og las yfir ágætt nefndarálit okkar í minni hluta menntamálanefndar, sem gerir fjárhagsvandræði og fjárhagslega stöðu Ríkisútvarpsins að umtalsefni ásamt fleiri punktum. Mig langar til að grípa niður í þennan bækling þar sem spyrtir eru saman þessir tveir þættir, þ.e. menningarlegt hlutverk stofnunarinnar og fjármálin. Ég vil spyrja hv. stjórnarliða á hinu háa Alþingi hvort þeir sjái fyrir sér að fjárhagsstaða þessa nýja Ríkisútvarps hf. verði á einhvern hátt önnur heldur en fjárhagsstaðan sem Ríkisútvarpið hefur þurft að eiga við undanfarin ár. Það er ekkert í ummælum hæstv. menntamálaráðherra eða í þessu frumvarpi, í greinargerð þess eða í nokkru því sem hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar hafa sagt um þetta mál, sem gefur okkur von um að fjárhagsstaða Ríkisútvarpsins muni batna eða breytast á einhvern hátt við þetta nýja frumvarp. Þess vegna er eðlilegt að listamenn og þeir sem starfa að menningu og treysta á Ríkisútvarpið sem menningarstofnun hafi beyg í brjósti vegna þessara breytinga. Í aðalfundarályktun Bandalags íslenskra listamanna frá því í nóvember árið 2001 segir, með leyfi forseta: „Aðalfundur Bandalags íslenskra listamanna skorar á menntamálaráðherra, fjármálaráðherra og ríkisvaldið allt að tryggja Ríkisútvarpinu fjármagn og sjálfstæði til að sinna menningarhlutverki sínu í íslensku samfélagi. Um þýðingu öflugs ljósvakamiðils í almenningseign fyrir menningarlíf þjóðar verður ekki deilt svo fremi sem hann veiti landsmönnum aðgang að marktækum spegli á sinni eigin tilveru og samtíð og færir þeim heim í stofu vandaða dagskrárgerð þar sem fjölbreytt íslensk listsköpun er í fyrirrúmi.“ Þetta var bón listamanna frá 2001. Sú bón hljómar enn frá listamönnum því þeir bera eins og ég sagði ótta í brjósti gagnvart þeim breytingum sem hér eru að fara í hönd. Ekki er bara það að háeffunin verði þess valdandi að upplýsingalög komi ekki til með að gilda um Ríkisútvarpið hf. og þar með er aðgangur fólks að stjórnsýslu stofnunarinnar takmarkaður heldur er alveg ljóst að fjárhagsleg spennitreyja hefur ekki verið endurhönnuð. Hún er enn til staðar, verður til staðar og ekki er neinn vilji að því er virðist hjá þeim er véla með fjármagn og fjármuni að þar verði einhver breyting á. Nú er það svo, hæstv. forseti, að þessi hlutafélagavæðing lokar þetta félag ekki einungis frá upplýsingalögum heldur lokar hún það líka frá stjórnsýslulögum, frá lögunum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna og lögunum um umboðsmann Alþingis. Ég hef ekki enn heyrt rök stjórnarliða í þessum sal fyrir því að það sé allt í lagi að hlutirnir séu hafðir með þessum hætti. Enn þá hafa engir svör komið við þeim spurningum sem við í minni hlutanum í menntamálanefnd höfum lagt fram til stjórnarliða og stjórnarmeirihlutans í þessum efnum. Menn þegja þunnu hljóði og svo virðist vera að fara eigi út í þessar breytingar nánast án rökstuðnings og án þess að gera nokkra grein fyrir því af hverju stjórnarliðar og ríkisstjórnarmeirihlutinn telur svona nauðsynlegt að loka jafnmerka stofnun, sem hefur jafnmikilvægu hlutverki að gegna, af frá þessum lögum. Nú skulum við aðeins skoða hvað það er sem gerir það að verkum að upplýsingalög þurfa að gilda og eiga að gilda um opinbera starfsemi. Í morgun vorum við í allsherjarnefnd að fjalla um þau áform ríkisstjórnarinnar að breyta þremur opinberum rannsóknastofum sem sinna opinberu eftirliti og rannsóknum á matvælum í hlutafélög. Ljóst er að með því að loka rannsóknir af því tagi frá upplýsingalögum skapast ákveðin hætta vegna þess að þjóðinni stafar hætta af því að upp geta komið sýkingar í matvælum sem ekki verði hægt að rannsaka fyrir opnum tjöldum og birtar allar rannsóknarniðurstöður. Það skiptir verulegu máli fyrir heilsufar og hag þjóðarinnar að allar upplýsingar sem varða matvælaeftirlit, bráðaeftirlit og öryggisþjónustu séu uppi á borðinu. Það er kannski ekki erfitt fyrir fólk að átta sig á því og skilja það. En þá spyr maður: Hvers vegna er svo mikilvægt að upplýsingalög gildi um ríkisútvarp? Jú, það er mikilvægt vegna þess að Ríkisútvarpið, sem er og á að vera útvarp í almannaþágu, á að sinna lýðræðislegu hlutverki. Það á að sjá til þess að lýðræðisleg umræða fari fram í samfélaginu og þar eigi öll sjónarmið heima og allar skoðanir eigi að fá notið sín, t.d. og ekki síst pólitískar skoðanir. Ef einhverjar ávirðingar verða, segjum á ríkjandi stjórnvöld, að þau beiti áhrifum sínum inni í stofnuninni, þá á að vera hægt á grundvelli upplýsingalaga að leita þar niðurstöðu, leita þar upplýsinga. Segjum að ráðning starfsmanna, yfirmanna á stofnuninni, hafi gefið tilefni til að hlutirnir væru rannsakaðir, ekki hafi allt verið með felldu við ráðningu eða einhverja slíka stjórnsýslu, þá eiga upplýsingalög að tryggja að almenningur hafi aðgang og geti skyggnst á bak við tjöldin og fundið það út á hvern hátt stjórnvöld hafi verið að sinna hlutverki sínu eða jafnvel að misbeita hlutverki sínu og misnota vald sitt ef uppi eru einhvers konar ávirðingar um slíkt. Ég tel það vera mikilvægt að upplýsingalög gildi um stofnun sem hefur lýðræðislegu hlutverki að gegna í samfélagi okkar í dag þar sem skiptir verulegu máli að ekki sé beitt valdi við umfjöllun um, segjum pólitískt mál, dægurmál, fréttamál eða hvaða mál svo sem eru önnur. Ég tel því að lífsnauðsynlegt sé fyrir okkur að upplýsingalög heyri til þessari stofnun en á sama hátt finnst mér það allt í lagi og af hinu góða að úti á akrinum starfi aðrir fjölmiðlar sem ekki er svo háttað um, að þar starfi fjölmiðlar sem hafi möguleika á að vera með minni eða umfangsminni skyldur, enda allt aðrir hagsmunir í húfi og önnur sjónarmið sem ríkja hjá einkareknum fjölmiðlum en hinum opinberu. Mér finnst það vera til eftirbreytni fyrir okkur að skoða hvernig þær hafa farið að, systurstofnanir Ríkisútvarpsins í Skandinavíu. Noregur hefur oft verið nefndur í þessu sambandi þar sem ríkisútvarpinu hefur nýverið verið breytt í hlutafélag, en þar gilda upplýsingalög. Rökstuðningur norsku ráðherranna fyrir því er með þeim hætti að það væri holl lesning fyrir ríkisstjórnina og ráðherrana á Íslandi að kynna sér sjónarmið starfsbræðra þeirra í Skandinavíu, t.d. í Noregi. Hvað með opinbera starfsmenn? Þeir hafa samkvæmt lögum ákveðnum skyldum að gegna, hafa vissulega ákveðin réttindi, sem svo sem deilt er um á hinum almenna vinnumarkaði hvort séu of mikil eða of eitthvað, þetta fólk hefur líka skyldum að gegna. Í lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna eru taldar upp í einum sex, sjö greinum allar þær skyldur sem á opinberum starfsmönnum hvíla. Það eru sannarlega skyldur sem skiljanlegt er að þurfi að hvíla á fólki sem annast opinbera stjórnsýslu, sem annast opinber störf, störf í þágu þjóðar, störf í þágu almannaheilla. Þær skyldur eru vel rökstuddar, bæði í lagatextanum og einnig lögskýringargögnum eins og greinargerð með því frumvarpi sem varð að lögum á sínum tíma og ég sé ekki annað en þar sé verið að gera grein fyrir því á hvern hátt opinberir starfsmenn bera annars konar skyldur en starfsmenn sem starfa hjá fyrirtækjum á einkamarkaði. Allar þessar skyldur koma til með að falla niður eða verða ekki lengur virkar hjá því starfsfólki sem kemur til með að starfa hjá Ríkisútvarpinu hf. Þar með missa þeir starfsmenn sem fram til dagsins í dag hafa verið sér mjög meðvitaðir um þessar skyldur ákveðin tengsl við umbjóðendur sína, þ.e. þjóðina, almenning í landinu. Skyldurnar markast auðvitað allar af því að verið sé að sinna hlutverki sem er til heilla fyrir almenning. Ljóst er að staða starfsmanna verður mjög mikið breytt með þessu nýja frumvarpi. Við í menntamálanefnd höfum fengið umsagnir sem skýra á mjög greinargóðan hátt sjónarmið stéttarfélaganna eins og BHM og BSRB hvaða áhyggjur þessara stéttarfélaga eru, þegar skoðuð eru réttindi og skyldur starfsmannanna og þær breytingar sem fyrirsjáanlegar verða í þeim efnum við þessa breytingu. Í athugasemdum sem gerðar eru í umsögn BSRB og BHM til menntamálanefndar er sagt frá því á hvern hátt þessi stéttarfélög gagnrýna aðferðina sem beitt er gagnvart starfsmönnum þegar stofnunum ríkisins er breytt í hlutafélög og þar eru menn að tala almennt. Þetta er ekki fyrsta atlagan sem núverandi ríkisstjórn gerir að ríkisstofnun í hlutafélagavæðingu sinni og segja má að í öllum tilfellum og það er ljóst að í öllum tilfellum þegar ríkisstofnun hefur verið breytt í hlutafélag hafa starfsmenn borið þar skarðan hlut frá borði. Réttindi hafa verið tekin af starfsmönnum. Þetta á við um háeffun Pósts og síma og Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar, sölu ríkisbankanna og fleiri annarra fyrirtækja og ríkisstofnana sem hafa verið háeffuð. Þetta er staðfest og frá þessu er sagt í mjög yfirgripsmikilli og ítarlegri umsögn BHM og BSRB. Þau gera einmitt að umtalsefni þau lög sem ég vitnaði til áðan, lögin um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 70/1996, og segja í umsögn sinni, með leyfi forseta: „Það er auðvitað óþolandi að það sé gert aftur og aftur, við þessi skilyrði“ - þ.e. þegar ríkisstofnunum er breytt í hlutafélög - „að setja sérstök lög sem taka almennu lögin um ríkisstarfsmenn úr sambandi þegar á þau reynir. Ef það er mat þingmanna að réttindi ríkisstarfsmanna séu þannig að þeim þurfi að breyta á auðvitað að gera það með því að breyta almennu lögunum þannig að þessi „ómögulega“ staða komi ekki upp aftur og aftur. Þá þurfa ríkisstarfsmenn heldur ekki að vera með væntingar um starfsöryggi sem ekki stenst þegar á reynir. Óréttlætið birtist líka í því að þetta gerist oft en ekki alltaf. Svo virðist vera að þegar breytingarnar snerta litlar stofnanir með fáa starfsmenn þá séu almennu lögin látin gilda en þegar sambærilegar breytingar ná til stærri stofnana eru almennu lögin tekin úr sambandi. Þetta er afleit lagaframkvæmd sem ber merki um hentistefnu og óhreinskilni.“ Þetta segir í umsögn BSRB og BHM. Hentistefna og óhreinskilni eru hugtök sem eiga afskaplega vel við um framgöngu ríkisstjórnarinnar í þessum efnum, framgöngu þeirra menntamálaráðherra Sjálfstæðisflokksins sem hafa alið þessa ósk í brjósti og hafa nú loksins fengið Framsóknarflokkinn með á hrossið og ríður nú Framsóknarflokkurinn fyrir framan Sjálfstæðisflokkinn í þessum málum og hefur verið útskýrt af hv. varaformanni menntamálanefndar hvernig Framsóknarflokkurinn hefur breytt afstöðu sinni í þessum málum. Ég segi, það er mjög miður að Framsóknarflokkurinn skuli ekki enn þá líta á það sem hlutverk sitt að sinna eftirlitshlutverki og gæta að réttindum starfsfólks hins opinbera, starfsmanna ríkisins sem hafa þessi orð sem ég rétt áðan las um þá gjörninga sem hér eru á ferðinni. Það er ekki bara í þessu máli um Ríkisútvarpið hf. Það eru sambærilegar umsagnir á borðum þingmanna vegna háeffunarinnar á Rarik, vegna háeffunarinnar á Matvælarannsóknum hf. og háeffunar þeirra stofnana sem þegar hafa farið í gegnum Alþingi. Það sem hefur gerst á Alþingi þegar þessar umsagnir eru til umfjöllunar og þegar þingmenn lesa þær umsagnir er að stjórnarliðar daufheyrast. Það er eins og það hlaupi einhverjir aðskotahlutir í eyrun á stjórnarþingmönnunum og þeir heyra ekki og sjá ekki þær umkvartanir sem eru þó bornar fram með mjög veigamiklum rökum. BSRB og BHM spyrja í umsögn sinni hver tilgangurinn sé með því að stofna hlutafélagið um Ríkisútvarpið. Þau spyrja hvort það sé beinlínis gert til að breyta réttarstöðu starfsmanna Ríkisútvarpsins. Þau spyrja hvort það sé beinlínis gert til að Ríkisútvarpið hf. þurfi ekki að fylgja þeim lágmarkskröfum gagnvart starfsmönnum sínum sem eru gerðar til opinberra stofnana innan stjórnsýslunnar. Það er eðlilegt að spurt sé og eðlilegt að þjóðin fái að vita á hvern hátt stjórnarliðar, hv. þingmenn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, sjá fyrir sér allar þessar breytingar sem eru núna yfirvofandi og hvernig ætlast þessir stjórnmálaflokkar síðan til að fá áfram einhver atkvæði frá kjósendum þegar búið er að höggva svo í skörð þeirra starfsmanna sem hafa verið að sinna lagalegu hlutverki fyrir þjóðina í þeim opinberu stofnunum sem hafa starfað í samfélagi okkar eftir lögum. BRSB og BHM hafa bent á að það jaðri við að þetta háeffunaræði ríkisstjórnarinnar jafnist á við kennitöluskipti í atvinnurekstri þar sem vinnuveitendur eru að reyna að komast hjá því að standa við samninga við starfsmenn sína. Ég verð að segja að þetta eru afar alvarleg orð, þetta eru þung orð sem látin eru falla í garð ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans á Alþingi en þessir hv. þingmenn hafa sannarlega unnið sér inn fyrir þessum orðum, fyrir þessum hugrenningum starfsmannafélaga ríkisins. Svo er það náttúrlega staðfest í umsögn BSRB og BHM að arðsemissjónarmið eru höfð að leiðarljósi í hlutafélögum en markmiðið með rekstri Ríkisútvarpsins hefur aldrei snúist um arðsemissjónarmið, það hefur fyrst og fremst verið að veita þjónustu, sinna menningarskyldum og öryggishlutverki en ekki að skapa eigendum sínum arð. Þegar við reyndum að ræða þessi mál í menntamálanefnd, sem gafst eiginlega enginn tími til því, eins og kom fram í máli hv. þm. Marðar Árnasonar, gaf hv. formaður nefndarinnar ekki mikinn tíma til þess að ræða við stjórnarandstöðuþingmenn um málið og það var enginn vilji hjá stjórnarliðum að kanna neina möguleika á einhverjum snertiflötum. Gengið var út frá því sem vísu að ekki yrði um neina sátt að ræða varðandi þetta mál og stjórnarliðar höfðu engan áhuga á að verða fyrir áhrifum frá sjónarmiðum eða skoðunum minni hlutans í nefndinni. Það var því lítið rætt. Þó minnist ég þess að við reyndum að ræða almannaþjónustuhlutverkið. Við reyndum að fá það upp á yfirborðið á hvern hátt stjórnarliðar sæju hina nýju stofnun höndla þetta almannaþjónustuhlutverk. Ég spurði höfunda frumvarpsins hvernig þeir sæju fyrir sér þessa nýju stofnun. Mér varð það á orði að mér þætti þetta frumvarp frekar dauflegt og uppfullt af lagahugtökum og það bæri þess merki að það hefði verið samið af lögfræðingum en ekki neinum andans jöfrum, ég man nú ekki hvort ég orðaði það þannig en mig minnir að höfundar frumvarpsins hafi ekki verið ánægðir með einkunnina sem ég gaf frumvarpinu. En ég bað þá að lýsa því fyrir okkur á hvern hátt þeir sæju þessa stofnun fyrir sér þegar hún væri tekin til starfa, hvort þeir fyndu eitthvert lífrænt samband við það sem þeir sæju fyrir sér. Það voru þeir Sigurbjörn Magnússon og Jón Sveinsson sem sömdu frumvarpið, eflaust góðir og gegnir lögmenn en kannski ekki að sama skapi neinar jöfrar í samningu texta, það er ekkert gullaldarmál á þessu frumvarpi. Ég er að grauta hér í punktunum mínum, frú forseti, og sé að ég hef skrifað niður spurningu til þessara höfunda frumvarpsins um að mig fýsi að vita eitthvað um tengsl þessa þurra lagatexta við hina lífrænu eða dýnamísku stofnun, Ríkisútvarpið. Ég spurði þá hvort þeir sæju fyrir sér, vegna 4. gr. fyrst og fremst, að Ríkisútvarpið hætti að reka þann hluta sem kannski má segja að sé í samkeppnisrekstri, þá er ég að tala um t.d. ameríska afþreyingarþætti í sjónvarpi, ég nefndi Rás 2, erlent leikið efni almennt og einhverja tónlistarþætti, og ég spurði hvar þeir fyndu þessum hlutum stað í sýn sinni til framtíðar og hvernig þetta væri í þeirra huga. Það kom alveg skýrt fram í svarinu sem ég fékk frá Sigurbirni Magnússyni að hann sá fyrir sér varðandi 4. gr. frumvarpsins, sem fjallar um það hvernig Ríkisútvarpinu hf. er heimilt að standa að annarri starfsemi en kveðið er á um í 3. gr. sem tengist starfsemi félagsins á sviði dagskrárgerðar eða til nýtingar á tæknibúnaði þess, sérþekkingu starfsmanna þess og aðstöðu þess að öðru leyti, að ákveðnir þættir sem væru í samkeppnisrekstri í dag yrðu settir í dótturfélög og það væri alveg möguleiki á því að þessi dótturfélög yrðu að hluta til í eigu einhverra annarra en Ríkisútvarpsins. Þegar farið var út í að ræða það nánar hvort hugsanlegt væri að þessi dótturfélög yrðu síðan öll seld þá varð fátt um svör því að þá sáu höfundar frumvarpsins auðvitað að þar með voru þeir búnir að tálga utan af almannaþjónustuhlutverkinu stóran hluta af dýnamíkinni sem er í gangi innan stofnunarinnar í dag og að eftir sæti kannski sá hluti sem sjálfstæðismenn hefur alltaf dreymt um að sjá undir hatti Ríkisútvarpsins en ekkert annað, og það eru svona til málamynda einhverjar fréttir og veðurfregnir, tilkynningar til sjófarenda, tilkynningarskyldan og svo kannski einhverjir leiðinlegir menningarþættir sem fáir nenna að hlusta á. Í alvöru talað, herra forseti, þá leið mér eins og að Sjálfstæðisflokknum væri að takast ætlunarverk sitt, að murka endanlega lífið úr þessari öflugu menningarstofnun sem borið hefur merki íslenskrar þjóðmenningar hærra en flestar aðrar menningarstofnanir í landinu, á þeirri stundu þegar höfundar frumvarpsins voru að lýsa sinni sýn á þessari stofnun í náinni framtíð, og að búið væri að breyta henni í einhverja þurra súlu sem skipti í raun og veru engu máli öðru en því að tilkynna mætti þjóðinni um það ef jarðskjálftar eða eldgos yrðu. Ég satt að segja óttast enn í dag og óttast það kannski meira í dag en fyrir örfáum vikum síðan að þetta verði raunin og það sé nákvæmlega þetta sem Framsóknarflokkurinn sé búinn að láta leiða sig inn í, þ.e. að nú verði bara búin til dótturfélög úr öllu þessu skemmtilega sem heyrt getur undir samkeppnisrekstur, þetta verður allt tálgað utan af og eftir standa tilkynningar til sjófarenda. Er Framsóknarflokkurinn þá glaður? Er þetta sú sýn sem menn í Framsóknarflokknum hafa á framtíðarhlutverk Ríkisútvarpsins? Þetta samrýmist hvorki minni sýn né okkar sem höfum starfað í minni hluta menntamálanefndar. Við bíðum þess auðvitað með óþreyju að reyna helst að hrinda þessu máli og eins og tillaga okkar í nefndarálitinu gefur til kynna viljum við að málinu verði vísað frá, svo vanbúið er það og meingallað. Eitt af því sem ég hef leyft mér að gagnrýna í þessu frumvarpi líka eru hlutir eins og þessi ímyndaði sveigjanleiki sem á að koma með hlutafélagaforminu. Eitt meginstefið sem hljómar hjá stjórnarliðum þegar þeir dásama hlutafélagaformið er þessi ótrúlegi sveigjanleiki sem menn fá við það að breyta ríkisstofnun í hlutafélag. Þegar farið er að spyrja út í það hver sá sveigjanleiki sé þá er hann fyrst og síðast fólginn í því að stjórnandinn, sem á að hafa mikla ábyrgð, vera stór og sterkur og geta ráðið sínum ráðum án íhlutunar, fær heimild til þess að reka og ráða fólk að eigin vild. Það er sveigjanleikinn. Hann er aðallega fólginn í því að reka fólk eftir eigin geðþótta stjórnanda. Ég sé ekki nein önnur rök, ég sé ekki neitt annað sem þessi fíni sveigjanleiki á að færa þessum stjórnanda, þessum sterka stjórnanda sem sjálfstæðismenn sérstaklega leggja mikla áherslu á að hafi mikil völd. Ég minnist þess, herra forseti, í þessu sambandi þegar við vorum að fjalla um annað mál í menntamálanefnd, sem ég mundi reyndar miklu frekar vilja standa hér og ræða, mál sem unnið var í góðri sátt í nefndinni, um Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum, þá var einmitt verið að ræða hugmyndir um stjórnendur og það kom fram í máli hæstv. menntamálaráðherra, þegar talað var fyrir því máli, að hún taldi mjög mikilvægt að stjórnandinn væri ábyrgur í einu og öllu og að hann hefði mikil völd. Hún játaði að hann hefði það samkvæmt frumvarpinu en hún taldi að til að nýta til fulls þá kosti sem sameining þeirra stofnana sem mynda eiga Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum hefði, þyrfti sá stjórnandi að vera afar valdamikill og hafa frelsi og möguleika á því að nýta sér sveigjanleikann í þessu kerfi öllu. Það sama kemur fram í þessu frumvarpi um Ríkisútvarpið varðandi útvarpsstjórann. Þegar við skoðuðum málin í menntamálanefnd varðandi Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum var auðvitað ljóst að ákveðinn mekanismi var til staðar í þeirri stofnun, þ.e. þeim stofnunum sem eiga að mynda þessa nýju stofnun, sem gerði það að verkum að forstjóri eða forstöðumaður hafði mjög skapandi samstarf, formlegt og opið samstarf og góða samræðu við alla starfsmenn um allar meiri háttar ákvarðanir. Þannig er það í litlu stofnununum sem eiga að mynda þessa nýju fræðastofnun og þannig vilja allir starfsmenn halda áfram að hafa hlutina, í því sama formi, þegar nýja stofnunin tekur við hlutverki hinna smærri. Ég minnist þess að við 1. umr. spurði ég hæstv. menntamálaráðherra einmitt út í það hvort hún sæi ekki fyrir sér að setja mætti inn í þetta frumvarp eitthvað sem útlistaði deildaskiptingu eða einhvers konar innra form á skipulagi innan stofnunarinnar þó ekki væri nema til að tryggja einhvers konar aðkomu starfsmanna að rekstri stofnunarinnar og skipulagi hennar þannig að þeir gætu haft áhrif á stjórnarhætti og niðurstöður í ýmsum málum. Á þann hátt taldi ég að kunnátta starfsmanna mundi nýtast en auðvitað er það fólk sem starfar innan þessarar stofnunar eins og allra annarra búið að afla sér reynslu sem ég tel dýrmæta. Mér finnst ekki verra að í opinberum stofnunum sem eiga að lúta opinberum lögum sé það tryggt og fyrirskrifað í lagatexta að starfsmenn beri ábyrgð og hafi aðkomu að meiri háttar ákvörðunum. Að því leyti til hef ég verið málsvari þess að einhvers konar deildaskipting innan stofnunarinnar og innra skipulag, sem ég tel eðlilegt að sé þar til staðar, sé á einhvern hátt fyrirskrifað í þessu frumvarpi eða í lögskýringargögnum við það. En það er ekki vilji fyrir því hjá meiri hlutanum að fara þannig að málum heldur mikið fjallað um það að forstöðumaður þurfi að hafa svigrúm til þess að taka ákvarðanir og þess vegna sé eðlilegt að viðkomandi hafi mikið vald. Það vakti athygli mína, herra forseti, þegar hér var fjallað um embætti útvarpsstjóra í fyrirspurnatíma á Alþingi fyrir nokkru síðan. Fyrirspyrjandinn var hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson og fjallaði um ráðningu útvarpsstjóra sem fór fram fyrir skemmstu. Hann vildi ræða við hæstv. menntamálaráðherra um formið á þeirri ráðningu, þ.e. að í júnímánuði síðasta sumar þegar auglýst var eftir útvarpsstjóra þá vakti það athygli þingmannsins að í auglýsingunni voru engar kröfur gerðar til hins væntanlega útvarpsstjóra um menntun eða starfsreynslu. Þingmaður gerði að umtalsefni að í gildandi útvarpslögum væri engin ákvæði að finna um slíkt, menntun eða starfsreynslu í þetta starf. En síðan gerði hann þingheimi grein fyrir að um ráðningu opinberra starfsmanna giltu samt sérstök lög, þau lög sem ég vitnaði til áðan, en það eru lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, nr. 70 frá 1996. Á grundvelli þeirra laga hafa verið settar reglur af fjármálaráðherra. Þær reglur eru nr. 464 og eru settar 1996 og þær fjalla um auglýsingar á lausum störfum í þágu hins opinbera. Í 4. gr. í þeim reglum er kveðið á um að í auglýsingu skuli vera upplýsingar um hvaða menntunar- og/eða hæfniskröfur séu gerðar til starfsmanns í opinberri þjónustu þannig að fjármálaráðuneytið sem setur reglurnar á grundvelli laganna fyrir hönd hins opinbera gerir ráð fyrir að veittar séu upplýsingar um þessi atriði þegar óskað er eftir fólki í stöður. Kristinn H. Gunnarsson benti á í þessum fyrirspurnatíma að umboðsmaður Alþingis hefði bent á að það væri óskráð meginregla stjórnsýsluréttar að ákvörðun um svona ráðningu þurfi að byggjast á málefnalegum sjónarmiðum og þar er talið að til málefnalegra sjónarmiða heyri menntun sem beri að skoða, starfsreynsla, hæfni og eftir atvikum þeir eiginleikar sem geta skipt máli varðandi starfið. Þar að auki munu vera í starfsmannastefnu Stjórnarráðsins ákvæði um að vanda skuli til mats á umsóknum. Það skuli leita til sérfræðinga við mat á þeim sé þess talin þörf. Áður en starf er auglýst skuli liggja fyrir skilgreining á starfinu og hæfniskröfur mótaðar á grundvelli slíkrar skilgreiningar. Þetta er auðvitað í takt við það sem hefur verið að gerast í löndunum í kringum okkur og er verið að reyna eftir veikum mætti, að því manni hefur sýnst, að innleiða hér í lög, og ég minnist laga um jafnan rétt kvenna og karla. En þar er gerð sú krafa þegar ráðið er í störf að þar sé rökstuðningur sem verði aðgengilegur þeim sem hlut eiga að máli og óskað eftir að sjá rökstuðninginn að lokinni ráðningunni. Við höfum dæmi um það í nýgengnum dómum að þegar ráðið hefur verið í störf - við getum nefnt hæstaréttardómara, við getum nefnt jafnréttisstýru eða forstöðumann jafnréttisstofu - þá sé til staðar rökstuðningur sem þeir umsækjendur sem ekki fá starfið eigi aðgang að og geti skoðað eftir á. Það er sem sagt gert ráð fyrir að sá rökstuðningur sé fullkomlega málefnalegur, byggi á málefnalegum forsendum og til að það megi verða þarf að greina starfið áður en það er auglýst til að þessi rökstuðningur verði að einhverju viti. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson vildi síðan ræða þetta við hæstv. menntamálaráðherra og gerði athugasemdir við að enginn af þeim 23 sem sóttu um þetta starf útvarpsstjóra í sumar sem leið, var boðaður í viðtal meðan á umsóknarfrestinum stóð. Það vakti einnig athygli þingmannsins að aðeins einn umsækjandi fékk viðtal við hæstv. ráðherra og það var að eigin beiðni, og sá aðili var síðan ráðinn sem útvarpsstjóri. Þegar hæstv. menntamálaráðherra fór síðan að svara fyrir um það á hvern hátt hún hefði haft málefnalegar ástæður, eða á hvern hátt hún rökstyddi þessa ráðningu, þá hafði hún það eitt að segja að vegna sérstaks eðlis embættis útvarpsstjóra teldi hún ekki rétt að gera sérstakar kröfur til umsækjenda um tiltekna menntun eða starfsreynslu, það væri nauðsynlegt til þess að hún hefði úr fjölbreyttum hópi umsækjenda að velja. Þegar hæstv. ráðherra var spurð út í þessa ráðningu sagði hún í ræðu sinni sem hún flutti fyrir um það bil þremur vikum, á 61. fundi þessa löggjafarþings, með leyfi forseta: „Þegar rætt er um skipun útvarpsstjóra Ríkisútvarpsins er mikilvægt að hafa í huga að ekki er skýrt mælt fyrir um það í lögum hvað beri að leggja til grundvallar þegar tekin er afstaða til þess hver skuli hljóta skipun í embætti. Því var það í meginatriðum í mínu valdi að ákveða á hvaða sjónarmiðum ég byggði ákvörðun mína um skipun í embætti, en mér bar og ber ávallt við slíkar aðstæður, eins og reyndar við töku stjórnsýsluákvarðana almennt, að tryggja að ákvörðunin byggði á málefnalegum sjónarmiðum. Þá leiðir einnig af rannsóknarreglu stjórnsýslulaganna að ég varð að sjá til þess að nægar upplýsingar lægju fyrir um þau atriði sem þýðingu áttu að hafa í ljósi þeirra sjónarmiða sem mat mitt tók mið af og ákvörðun mín byggði á.“ Hver voru svo hin málefnalegu sjónarmið? Jú. Þau tíundaði hæstv. ráðherra í ræðu sinni og segir síðan, með leyfi forseta: „Verðandi útvarpsstjóri varð að hafa skýra sýn á hlutverk Ríkisútvarpsins og sú sýn þurfti vitanlega að taka mið af hlutverki stofnunarinnar eins og það er skilgreint í lögum, þá ekki síst af hlutverki hennar í menningarlegu tilliti. Jafnframt þurfti verðandi útvarpsstjóri að mínu mati að hafa skýra sýn á það með hvaða hætti hann hygðist leiða starf stofnunarinnar, koma á þeim umbótum í starfseminni sem æskilegar teldust og hvernig þeim markmiðum sem starfsemin lyti og ætti að lúta yrði náð.“ Herra forseti. Hér kemur í ljós að hæstv. menntamálaráðherra hafði það að leiðarljósi við ráðningu nýs útvarpsstjóra að hann teldist hæfur til að koma á þeim umbótum í starfseminni sem hún teldi æskilegt að yrðu gerðar og þær umbætur er að finna í þessu frumvarpi sem við ræðum hér nú. Það er alveg ljóst að það var einungis einn umsækjandi af þessum 23 sem fékk að láta þessa sýn sem hver umsækjandi bar í brjósti varðandi framtíð Ríkisútvarpsins í ljós við ráðherrann. Það var einungis einum umsækjanda gert það kleift. Ástæðan fyrir því að ég tek þetta upp hér, herra forseti, er sú að ég tel að hér sé um að ræða svo veigamikið starf og svo veigamikið hlutverk ráðherrans. Hvað varðar samband menntamálaráðherra, hver sem hann er á hverjum tíma, og útvarpsstjóra þá verður að segjast eins og er að hér er ekki gætt þess hlutleysis sem ég teldi æskilegt og þeirrar hlutlægni sem ég teldi eðlilegt að væri til staðar þegar ráðið er í svona veigamikið starf. Starf sem fer inn í rætur þjóðmenningar okkar, í rætur hins lýðræðislega stjórnskipulags sem við höfum hér á landi. Ég hefði því haldið að í frumvarpi sem lýtur að Ríkisútvarpinu og því hvernig þar eigi að höndla með mál, þar þyrfti að vera sérstaklega fyrirskrifað á hvern hátt það sé tryggt að engri pólitík sé komið að þegar ráðið er í störf á borð við störf ríkisútvarpsstjóra. Þegar við vorum að fjalla um málið í menntamálanefnd fengum við upplýsingar um hvernig Frakkar fara að því að ráða sinn ríkisútvarpsstjóra. Það er afar athyglisvert. Ég leyfi mér að hleypa hér að endursögn sem ég hef hér í punktum mínum frá fundi þar sem við vorum upplýst um þetta, hvernig Frakkar fara að því að ráða útvarpsstjóra. Mér skilst að það sé sömuleiðis vandað til, þó ekki sé kannski með alveg sama hætti þegar fréttamenn eru ráðnir, til þess að tryggja að ekki sé um nein pólitísk tengsl að ræða. Ráðningarferlið í Frakklandi er þannig, en það er ekki langt síðan að þar var ráðinn sjónvarpsstjóri og um starfið sóttu um 30 manns, að skipað var sérstakt ráð vísra manna til að fara yfir allar umsóknir sem höfðu borist og forseti Frakklands, það var nú hvorki meira né minna en forseti Frakklands, sem kom að því að skipa þetta ráð til að tryggja eins mikinn trúverðugleika og mögulegt væri. Ráðið valdi síðan úr hópi þessara 30 fimm einstaklinga sem töldust hæfir eftir að farið hafði verið ítarlega yfir hvaða hæfniskröfur væri verið að gera. Þær voru að sjálfsögðu ljósar áður en auglýst var. Þessir fimm aðilar voru síðan allir kallaðir til viðtals og hittu þetta ráð. Eftir þann fund var óskað eftir greinargerð frá þeim um framtíðarsýn þeirra, hvernig þeir sæju fyrir sér að þeir mundu sinna starfi sínu og á hvern hátt ríkissjónvarpsstöðin mundi þroskast undir þeirra umsjá á næsta tiltekna fimm eða sjö ára tímabili. Til að skila þessari greinargerð fengu þeir ákveðinn undirbúningstíma og aðstoð sérfróðra aðila. Þeir máttu leita sér aðstoðar við að útbúa greinargerðina, sem átti að lýsa sýn þeirra til starfsins. Eftir að umræddar greinargerðir lágu fyrir voru þær settar á netið. Þær voru öllum ljósar sem vildu kynna sér þær. Eftir að ráðið hafði kynnt sér greinargerðir þessara fimm umsækjenda var birt rökstudd niðurstaða ráðsins fyrir ráðningunni. Hvers vegna fara Frakkar svona að? Hvers vegna telja þeir nauðsynlegt að hafa reglur af þessu tagi um ráðningu sjónvarpsstjóra á ríkissjónvarpsstöðinni í Frakklandi? Rökstuðningurinn er sá að þetta er valdamikill maður. Það skiptir máli að vel sé til vandað og algerlega sé tryggt og þjóðin geti verið viss um að sá hæfasti hafi verið ráðinn og það séu málefnalegar forsendur fyrir öllum þáttum ráðningarferlisins fyrir niðurstöðu ráðsins. Mér finnst nú eitt og annað sem við megum læra af Frökkum og ég geri ráð fyrir að þetta sé með svipuðu sniði hjá mörgum nágrannaþjóðum okkar. Að fólk átti sig á að þegar ráðið er í valdamikil störf þar sem um er að ræða þjónustu við hið opinbera þá skipti verulegu máli að faglega sé á málum haldið að hægt verði að skapa sátt um niðurstöðuna og farin sé örugglega besta leið sem kostur er á. Ég tel afar mikilvægt að um Ríkisútvarpið verði sköpuð þannig umgjörð að hún tryggi ráðningu sem er málefnaleg og fagleg. Því miður hefur það ekki verið hingað til. Pólitísk íhlutun og pólitísk ítök ríkisstjórnar eða meiri hluta á Alþingi hafa verið óviðunandi í gegnum tíðina og sérstaklega áberandi kannski nú hin seinni árin. Það er ekkert í því frumvarpi sem við fjöllum hér um sem bendir til að þessum pólitísku ítökum eigi að linna. Ekkert því miður. Auðvitað vekur það manni ugg og veldur tortryggni í garð alls málsins og gerir það að verkum að við sem höfum andmælt því höfum talið fram margar forsendur og margar ólíkar ástæður fyrir því hvers vegna við getum ekki fallist á þessa aðferð og þessa leið ríkisstjórnarinnar. Þetta er ein af þeim ástæðum. Nú er það svo að við sem förum hér með löggjafarvaldið eigum að vera starfi okkar vaxin að því leytinu til að við eigum að skoða alla þætti mála eins vel og mögulegt er og til þess er okkur gefinn tími í nefndum þingsins, til að fara yfir alla þessa þætti. En þetta er einn af þeim þáttum sem ekki var heimilað, eða ekki gefinn tími til að ræða í nefndinni milli stjórnarliða og stjórnarandstæðinga og er það mjög miður. Það gerir kannski líka að verkum að umræðan um málið eftir á verður ekki eins málefnaleg og hefði getað verið ef við hefðum getað viðrað rök okkar og tekist á um þau í nefndinni. Af því að ég er að fjalla hér um ráðningarmál þá kemur það fram í þskj. 333 á þessu þingi, þar sem menntamálaráðherra svarar fyrirspurn hv. þm. Sigurjóns Þórðarsonar um mannaráðningar hjá Ríkisútvarpinu, að Ríkisútvarpið hefur ekki farið að lögum varðandi ráðningar. Samkvæmt lögunum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna á að auglýsa laus störf við ríkisstofnanir en það er ljóst af þessu svari að Ríkisútvarpið hefur ekki sinnt þeirri skyldu sinni af hvaða ástæðum sem það nú er. Það er talið upp í þessu svari að frá árinu 1997 hafi nánast allir dagskrárgerðarmenn í sjónvarpi verið ráðnir sem verktakar og starfað sem verktakar og ekki er auglýst eftir fólki í slík störf. Í svarinu segir einnig að fimm starfsmenn hafi verið ráðnir sem launþegar án undangenginna auglýsinga. Að mínu mati þarf að skoða mun betur og með mun yfirgripsmeiri hætti á hvern hátt ráðið er í stöður hjá þeirri stofnun sem við erum að fjalla um og ég held að það sé mat okkar margra sem höfum fjallað um þessi mál á vettvangi menntamálanefndar. Hæstv. menntamálaráðherra talar fjálglega um það, bæði í viðtölum og hér á Alþingi, að eitt af hennar meginmarkmiðum með því að leggja fram þetta frumvarp og breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag sé að efla Ríkisútvarpið, styrkja stöðu þess, og hún talar um veigamikið og fjölþætt hlutverk þess. Ég verð að segja, herra forseti, að mér finnst þessar yfirlýsingar ráðherra oft hafa fremur holan hljóm og hugur ekki fylgja máli. Ég sé í hendi mér að sú stofnun sem hér er að verða til er ekki þannig úr garði gerð, eða það er ekki að sjá af frumvarpinu, að hún komi til með að verða öflugri stofnun en sú sem við höfum verið að horfa upp á engjast í fjárhagskröggum núna síðustu árin. Er ég þá komin að því að fjalla hér um mál er tengjast fjárhagsstöðu stofnunarinnar. Þar finnst mér nauðsynlegt að gera grein fyrir þeim sjónarmiðum sem ég hef haft uppi varðandi afnotagjöldin sem hafa verið gagnrýnd harkalega af, að því er ég tel, litlum en háværum hópi. Í þeim háværa hópi eru sennilega flestir fylgismenn Sjálfstæðisflokks eða þeir sem aðhyllast stefnuna sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið að kynna í málefnum Ríkisútvarpsins - hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa flutt mál á þingi sem gera ráð fyrir að skylduáskrift, sem þeir kalla svo, að Ríkisútvarpinu sé lögð niður og Ríkisútvarpið verði svo að endingu selt. Til marks um það er mál á þskj. 54 á þessu löggjafarþingi en hv. þm. Mörður Árnason gerði góða grein fyrir því í máli sínu. Hann benti á að 40% þeirra stjórnarþingmanna sem skrifa undir nefndarálitið frá menntamálanefnd hafi átt aðild að því máli á einhverju stigi og vilji þar af leiðandi að Ríkisútvarpið verði selt. Það stendur hér stórum stöfum varðandi tímaáætlun í lok þessa frumvarps að hvorki meira né minna en fyrir árslok 2006 vilji hv. þingmenn Pétur Blöndal og Birgir Ármannsson, sem situr nú í forsetastóli, að Ríkisútvarpið hf. verði selt. Ég verð að segja að yfirlýsingar af því tagi sem liggja fyrir í þessum þingskjölum auka manni ekki tiltrú á að Ríkisútvarpið hf. geti nokkru sinni orðið öflug menningarstofnun og þær auka manni ekki trú á orð og yfirlýsingar hæstv. menntamálaráðherra um að hún vilji efla Ríkisútvarpið. Það á þá eftir að renna mikið vatn til sjávar á þingflokksfundum Sjálfstæðisflokksins ef hæstv. menntamálaráðherra ætlar að fylgja þeim orðum sínum eftir. Til þess þyrfti hún að berjast við sterka þingmenn úr röðum sjálfstæðismanna þar sem eru þeir hv. þingmenn sem nefndir hafa verið í tengslum við þetta frumvarp á þskj. 54. Hvernig sjá menn svo fyrir sér að þessi afnotagjöld, sem hafa lent í ákveðinni ófrægingarherferð, muni nú þróast? Jú, samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir því að í stað afnotagjalda verði tekinn upp nefskattur. Í frumvarpinu segir um tekjustofnana að skattstjórar muni samhliða álagningu opinberra gjalda leggja þennan nefskatt á og gjaldskyldan muni hvíla á þeim einstaklingum sem skattskyldir eru og þeim lögaðilum sem eru skattskyldir. Nánar er gerð grein fyrir þessu í 12. gr. frumvarpsins og gjaldið er fellt í krónutölu upp á 13.500 kr. ár hvert á hvern einstakling og lögaðila. Síðan koma undanþágur frá gjaldinu. Þeir eru undanþegnir sem ekki skulu sæta álagningu sérstaks gjalds í Framkvæmdasjóð aldraðra eða þurfa að fá það gjald fellt niður, það er frekar skilgreint í lögunum um málefni fatlaðra og ég er ekki með á takteinum nákvæmlega hverjir þeir eru. Svo er sagt í 2. tölulið 12. gr. að tekjur af auglýsingum, kostun og sölu eða leigu á vörum sem tengjast dagskrárefni þess í útvarpi eða í öðrum miðlum eigi að vera hluti af tekjustofninum og svo aðrar tekjur sem Alþingi kann sérstaklega að ákveða í tölulið nr. 3. Það hefur hins vegar ekki komið nein skýring frá stjórnarliðum eða hæstv. ráðherra á því hvaða tekjur það gætu mögulega orðið sem menn sæju fyrir sér undir tölulið 3 í 12. gr., aðrar tekjur sem Alþingi kann sérstaklega að ákveða. Hvað kom svo í ljós í umfjöllun nefndarinnar um þennan nefskatt? Auðvitað kom í ljós að það eru tvær hliðar á því máli eins og var svo sem vitað. Í umsögn frá ríkisskattstjóra - sem fyrir einhvern misgáning hafði ekki fengið frumvarpið til umfjöllunar strax í upphafi, það var ekki fyrr en 8. mars að embætti ríkisskattstjóra var sent bréf þar sem óskað var eftir umsögn um málið - komu athyglisverðir hlutir fram. Þar segir t.d. að verði frumvarpið að lögum verði sú grundvallarbreyting á tekjusamsetningu Ríkisútvarpsins frá því sem verið hefur að brott falli afnotagjöld fyrir veitta þjónustu sem borið hafa virðisaukaskatt en í stað þeirra komi tekjur af umræddum nefskatti. Sú breyting tekjusamsetningar hefur ein og sér ekki áhrif á innskattsrétt Ríkisútvarpsins, segir þar, en gæti hugsanlega skipt sköpum varðandi skráningu þess á grunnskrá virðisaukaskatts og þannig á bæði innskattsrétt og skyldu til innheimtu virðisaukaskatts af sölu er fellur innan skattskyldusviðsins. Með öðrum orðum er verið að tala um það að ef tekjur Ríkisútvarpsins, segjum af sölu auglýsinga, koma til með að lækka skyndilega kemur Ríkisútvarpið til með að detta út af þessari virðisaukaskattskrá sem þýðir að ekki verður lengur hægt að telja fram innskatt á móti útskatti, sem þýðir þá að Ríkisútvarpið kemur til með að þurfa að greiða allan sinn innskatt sem lokagreiðandi og rétturinn til að leggja á útskatt kemur til með að falla niður. Ráðuneytisstarfsmenn komu til okkar í menntamálanefndinni og tjáðu okkur að þetta væri ekki yfirvofandi hætta því að þarna væru einhverjar 40 millj. kr. upp á að hlaupa og ég verð nú að segja að með tilliti til þess að menn eru farnir að hugsa um það að taka Ríkisútvarpið í þrepum út af auglýsingamarkaði þá er það auðvitað fyrirsjáanlegt í nánustu framtíð að tekjur af auglýsingasölu komi til með að geta lækkað umtalsvert og þar af leiðandi sé ég ekki annað en sú hætta sem ríkisskattstjóri gerir okkur grein fyrir í umsögn sinni geti verið fyrir hendi fyrr en varir. Ríkisskattstjóri gerir að umtalsefni í umsögn sinni umsögn Fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins, en í henni eru tiltekin áætluð áhrif á tekjur ríkissjóðs af því ef Ríkisútvarpið hf. teldist vera í blandaðri starfsemi að því er virðisaukaskatt varðar. Ríkisskattstjóri segist ekki fá séð að til slíks geti komið miðað við fyrirliggjandi frumvarp enda verður af frumvarpinu ekki ráðið að Ríkisútvarpinu hf. sé ætlað að stunda nokkra þá starfsemi sem fellur utan skattskyldusviðs virðisaukaskatts. Í því sambandi bendir ríkisskattstjóri á að móttaka skattfjár felur ekki í sér blöndun starfsemi í þeim skilningi að leiði til takmörkunar á innskattsrétti. Það er sem sagt niðurstaða embættis ríkisskattstjóra að gjald til Ríkisútvarpsins beri að flokka sem skatt, þar af leiðandi megi ekki leggja á það virðisaukaskatt eins og hefur verið gert með afnotagjöldin. Það var nú eitt af því sem áhöld voru um, hvort menn hefðu gert sér grein fyrir í menntamálanefnd, stjórnarliðarnir, að afnotagjöldin hafa borið virðisaukaskatt en nefskatturinn kemur ekki til með að gera það, ekki leggur maður skatt ofan á skatt. Ríkisskattstjóri segir að skattur af þessari tegund, sem leggist jafnt á alla óháð tekjum og eignum, heiti nefskattur þar sem það sé bara nefið á hverjum og einum sem þar ræður. Hann segir að kostur nefskattsins sé helstur sá að álagning hans sé einföld og auðvelt að fylgjast með skattgreiðslunum en helstu ókostur hans sé að hann taki ekki tillit til greiðslugetu og sé íþyngjandi fyrir tekjulága, þ.e. tekjulágir greiði þá hærra hlutfall tekna sinna í skattinn en þeir sem hærri tekjurnar hafa. Af þessum ástæðum telur ríkisskattstjóri að það sé mjög sjaldgæft að nefskattar séu lagðir á, a.m.k. af þeirri stærðargráðu sem veruleg geti talist og það er ekki annað að heyra á umsögn ríkisskattstjóra en að honum finnist þetta veruleg stærðargráða, þessar rúmar 13.500 kr. á ári á hvern greiðanda. Það er gaman að umsögn ríkisskattstjóra sem fer í skemmtilega söguskýringu þar sem hann fjallar um það að fyrr á öldum hafi nefskattar verið algengir en þeir séu að mestu horfnir í dag. Í umsögninni eru nefnd tvö þekkt dæmi úr skattasögunni, en það eru annars vegar skatturinn sem Ríkharður II. Englandskonungur lagði á 1380 til að fjármagna stríðið við Frakkland. Sá skattur leiddi nú hvorki meira né minna en til bændauppreisnarinnar 1381. Hins vegar vísa þeir félagar, Indriði H. Þorláksson ríkisskattstjóri og Sigurjón Högnason, til tilraunar á síðari tímum til að leggja á verulegan nefskatt en það var þegar stjórn Margrétar Thatcher í Englandi lét lögleiða nefskatt í stað nokkurs konar fasteignagjalda til að fjármagna starfsemi sveitarfélaga. Þeim skatti var komið á á árunum 1989–1990 og hann mætti verulegri andstöðu. Milljónir manna neituðu að borga hann og náðu mótmælin hámarki, segir ríkisskattstjóri, með óeirðum á Trafalgar Square í lok mars 1990 - það er nú ekki lengra síðan - og andstaðan innan Íhaldsflokksins leiddi m.a. til þess að Margrét Thatcher sagði af sér um haustið. Arftakar hennar lækkuðu skattinn og afnámu hann frá og með 1994. Ósagt skal látið hvort ríkisskattstjóri er að spá hér fyrir um örlög nefskattsins á Ríkisútvarpið, nefskattsins sem á að leysa afnotagjöldin af hólmi, en mér segir svo hugur að þeir sem hafa verið háværir og gagnrýnt harkalega afnotagjöld Ríkisútvarpsins komi ekki til með að sætta sig við nefskatt þann sem hér er lagður á. Óánægjan á eftir að verða sú sama ef hún á ekki eftir að magnast. Ég fæ ekki betur séð á umsögn ríkisskattstjóra en að þessi skattur eigi eftir að koma mjög ójafnt niður á fólki og að hann sé virkilega til þess fallinn að valda óánægju og jafnvel, eins og ég segi, verða ekki síður óvinsæll en afnotagjöldin. En afnotagjöldin eru, og það er mín bjargfasta skoðun, hjá þorra þjóðarinnar bara talin vera af hinu góða. Hvers vegna? Vegna þess að þorri, þjóðarinnar - ég þori að fullyrða það héðan út þessum stól - gerir sér grein fyrir því að afnotagjöldin sem fólk greiðir í hverjum einasta mánuði og sér á Vísa-reikningnum, eða það fær gíróseðilinn inn um lúguna og greiða úr buddunni sinni í hverjum mánuði þessi afnotagjöld, að það er að borga inn í stofnun sem það á sjálft. Það á Ríkisútvarpið og það finnur fyrir því í buddunni sinni í hverjum mánuði. Þess vegna getur þjóðin gert kröfu á Ríkisútvarpið um að það standi sig í stykkinu, sé fólki að skapi og fólk hringir til Ríkisútvarpsins af því það hefur umboð í gegnum það að það greiðir afnotagjald í hverjum mánuði og kvartar undan því sem það telur að það þurfi að kvarta undan, óskar eftir ákveðinni þjónustu sem það telur sig eiga rétt á eða geta fengið og þar fram eftir götunum. Þjóðin finnur í gegnum afnotagjöldin að hún á hlutdeild í Ríkisútvarpinu. Í mínum huga er þessi vissa fólks um sína eign og áhrif í Ríkisútvarpinu í gegnum gjaldið mikils virði. Ég sé ekki annað en að þessi tengsl rofni þegar farið verður að innheimta nefskattinn. Ég þori að fullyrða að enginn gerir sér grein fyrir því á sama hátt og viðkomandi gerir sér grein fyrir að hann er að borga afnotagjöld til Ríkisútvarpsins, að hann er líka að greiða í Framkvæmdasjóð aldraðra einhvern nefskatt á hverju ári. Það er eitthvað sem er innheimt með opinberum gjöldum alveg á sama hátt og hugmyndin er að innheimta nefskattinn fyrir Ríkisútvarpið. Reyndar þegar ég nefni skattinn í Framkvæmdasjóð aldraðra vitum við líka að ríkisstjórnin hefur oftar en ekki og hefur haft það jafnvel nánast fyrir reglu að skerða Framkvæmdasjóð aldraðra á hverju einasta ári með lögum. Það er gert í fjárlögunum. Ég spyr: Verður sá plagsiður endurtekinn eða yfirfærður á Ríkisútvarpið og nefskattinn vegna Ríkisútvarpsins? Hvað ætlar útvarpsstjóri þá að segja sem kvartaði við menntamálanefnd um fjárhagsstöðuna og hafði um það mjög ákveðnar skoðanir hvernig þyrfti að bæta fjárhagsstöðu Ríkisútvarpsins til þess að það gæti staðið við hlutverk sitt? Verður það raunin að nefskatturinn komi til með að lúta niðurskurði meiri hluta á Alþingi ef svo bíður við að horfa? Ég sé hér ákveðna hættu sem ég tel eðlilegt og rétt að vara við og er hún ein af þeim rökum sem ég get tínt til í stuðningi mínum við afnotagjöldin og lýsir því af hverju ég óttast þennan nefskatt og tel að hann verði ekki til neinna bóta. Í umsögn ríkisskattstjóra segir að helsti gallinn við nefskatt sé tengslaleysi hans við gjaldþol manna. Í fyrirliggjandi tilviki, segir ríkisskattstjóri, að það sé brugðist við því með því að undanþiggja hina tekjulægstu gjaldinu. Enn fremur eru þeir sem komnir eru yfir tiltekinn aldur undanþegnir. Frítekjumörkum fyrir fast krónugjald fylgja ákveðin vandamál vegna þeirra sem eru sitt hvoru megin næst mörkunum, sem vakið getur spurningu um jafnræði. Sama á við þegar litið er til mismunandi skattlagningar hjóna eftir því hvort annað eða bæði eru ofan þessara marka. Þá eru skattfrelsismörk samkvæmt frumvarpinu með þeim annmarka að eingöngu er miðað við almennar tekjur, þ.e. launatekjur en ekki fjármagnstekjur. Ríkisskattstjóri bendir þingheimi á það, og ég ber þau skilaboð hingað yfir í þennan sal, að allstór hópur manna hafi miklar tekjur af eignum en lágar launatekjur og vera má að einhver hópur þeirra sem svo er ástatt um verði samkvæmt þessu undanþeginn gjaldinu. Er eitthvert réttlæti í því, spyr ég héðan úr þessum ræðustóli Alþingis? Svar mitt er nei. Ríkisskattstjóri segir að fyrir aldursmörkunum séu engin rök færð fram. Tekjulágir aldraðir yrðu þá þegar undanþegnir vegna lágra tekna en aldursmörkin leiða til þess að tekjuháir aldraðir yrðu undanþegnir á meðan mun tekjulægri yngri skattaðilar bæru skattinn. Frá skattalegu sjónarmiði hefur nefskattur á einstaklinga fáa kosti, segir ríkisskattstjóri, en marga galla. Helstu rökin með honum eru framkvæmdalegs eðlis, þ.e. hann er einfaldur í framkvæmd og auðveldur í eftirliti. Sé litið til þeirra röksemda og jafnframt gengið út frá því að æskilegt sé að rekstur Ríkisútvarpsins sé kostaður með sömu fjárhæð úr hendi hvers manns má benda á að einfaldara væri að lækka persónuafslátt manna sem nemur gjaldfjárhæðinni og lögbinda framlag til Ríkisútvarpsins sem nemur hinni sömu fjárhæð á mann. Skattaleg áhrif yrðu mikið til hin sömu, gallarnir færri og framkvæmdin einfaldari. Þessi hugmynd er kannski ekki svo afleit. Ég tel hana vera nýtt innlegg í umræðuna. Ég tel hana þess virði að hún sé skoðuð. Ég vil fá viðbrögð við þessari hugmynd ríkisskattstjóra, hvort það væri kannski ráð að gera þetta svona, að lækkaður persónuafsláttur geti kannski skilað bestum árangri í þessum efnum og geti orðið tryggasti tekjustofn Ríkisútvarpsins og um þessa aðferð mætti kannski ná einhvers konar sátt. Sömuleiðis vil ég nefna hér aðferð sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum lagt til. Hún er sú að við höfum talið eðlilegt að binda afnotagjöldin við fasteignir en ekki við hausa þannig að það sé þá tryggt að hver einasta fasteign, hvort sem hún er í eigu lögaðila eða einstaklings, beri afnotagjald. Þá gætu húseigendur sem leigja húseignir sínar innheimt afnotagjaldið af leigjendum sínum í gegnum leigugjöldin. Þetta mætti líka vera þannig að þegar fasteignagjöldin eru innheimt þá er afnotagjaldið bara einn liður í þeirri innheimtu. Ekkert af þessu hefur fengist rætt. Ekkert af þessu fékkst rætt í menntamálanefndinni og ég sé ekki að við komum til með að eiga von á mikilli umræðu um þessi atriði hér í þessari lotu, þessari 2. umr. um frumvarpið og ég tel það mjög miður Svo ég haldi áfram að rýna í umsögn ríkisskattstjóra þá er vakin athygli okkar á því að í kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins komi fram að kostnaður við innheimtu afnotagjalda hafi verið um 70–80 milljónir króna á ári. Það er auðvitað dágóð upphæð og fólk hefur haft áhyggjur af að það þurfi kosta svona mikið að innheimta afnotagjöldin. Samkvæmt kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins er gert ráð fyrir því að þessi fjárhæð sparist, við breytingarnar, við það að það verði lagður á nefskattur. Er þetta skýrt í kostnaðarumsögninni með því að sérstök innheimta falli niður og eftir því sem fjármálaráðuneytið telur þá muni innheimta nefskattsins verða bara hluti af innheimtu opinberra gjalda og þar af leiðandi að því er virðist án þess að það komi nokkur aukakostnaður á það. En við þetta gerir ríkisskattstjóri athugasemd. Hann bendir á að fjöldi einstaklinga, sem ekki greiðir tekjuskatt eða önnur opinber gjöld af ýmsum ástæðum muni verða krafinn um gjald til Ríkisútvarpsins. Það kemur til með að hafa í för með sér að einhver aukning verður á öllum innheimtuumsvifum og það mun leiða til aukins innheimtukostnaðar. Ég tel að þeir sem sömdu þetta frumvarp hafi ekki áttað sig á því að til væri fjöldi einstaklinga sem ekki greiðir tekjuskatt eða önnur opinber gjöld og þar er t.d. um að ræða fólk sem vegna bóta greiðir ekki slíkan skatt eða vegna einhvers konar ívilnana skattstjóra vegna millifærslu á persónuafslætti og fleiri atriði telur skattstjóri upp. Varðandi lögaðila bendir ríkisskattstjóri á að gjaldskyldir yrðu samkvæmt frumvarpinu um 26.000 lögaðilar. Af þeim greiddi um helmingur tekjuskatt eða önnur gjöld til ríkissjóðs. Nýir skattgreiðendur úr röðum lögaðila yrðu því um 13.000. Þá er vert að hafa í huga, segir ríkisskattstjóri, að ætla má að verulegur hluti hinna nýju skattgreiðenda yrðu félög sem ekki eru starfandi og hafa því engar tekjur til að greiða gjaldið af. Í kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins er reiknað með að ekki verði unnt að innheimta gjaldið hjá þúsundum lögaðila og það mat dregur ríkisskattstjóri ekki í efa, en gerir athugasemd við að ekki er fjallað um afleiðingar þess eða hvaða áhrif það muni hafa. Skattyfirvöldum er samkvæmt frumvarpinu ætlað að leggja gjaldið á alla tekjuskattskylda lögaðila án nokkurra heimilda til að fella það niður. Þar með þurfa að falla undir þetta þau félög sem ekki eru starfandi og hafa engar tekjur til að greiða gjaldið af. Til hvers ætlast ríkisstjórnin í þessum efnum eða hæstv. menntamálaráðherra? Ætlast menntamálaráðherra til þess að ríkisskattstjóri fari að eyða í það tíma og kostnaði og mannafla að innheimta þetta gjald, þennan nefskatt, hjá félögum sem ekki eru starfandi og hafa ekki tekjur til að greiða þetta gjald af? Ætla má, eftir því sem umsögn ríkisskattstjóra segir hér, að þessir lögaðilar yrðu mögulega nokkur þúsund félög sem ekki eru lengur með nokkra starfsemi, hafa engar tekjur og eiga engar eignir og í sumum tilvikum finnast jafnvel ekki forsvarsmenn þessara félaga. Þess vegna gerir ríkisskattstjóri ráð fyrir því að vangreidd útvarpsgjöld muni safnast upp með dráttarvöxtum þar til gerð verði krafa um gjaldþrot og félaginu slitið í lok þess og það er auðvitað ekki gert nema með ærnum tilkostnaði. Fyrir fáum árum var lögfest einfölduð aðferð til slíta á félögum sem ekki eru lengur virk. Forsendan fyrir að fara þá leið sem farin hefur verið núna örfá síðustu árin er sú að félagið skuldi ekki opinber gjöld. Nú kemur þetta til með að breytast. Með álagningu útvarpsgjaldsins yrði þessi leið, þ.e. að slíta félagi án þess að það sé með miklum tilkostnaði, útilokuð í þeim tilvikum sem menn eða félög koma til með að skulda uppsöfnuð útvarpsgjöld. Í lok umsagnar ríkisskattstjóra segir að skattyfirvöld hafa um nokkurra ára skeið án árangurs talað fyrir því að tekin verði upp viðurlög við því að félög skili ekki framtölum og skýrslum, meðal annars til að knýja óvirk félög til afskráningar. Segja má að álagning útvarpsgjalds muni koma til með að hafa slík áhrif og að því leyti muni upptaka þess verða af hinu góða þótt vafi leiki á um hagkvæmni þeirrar leiðar. Með vísan til framangreinds sem ég hef rakið, hlaupið á og stiklað á stóru í umsögn ríkisskattstjóra þá segir ríkisskattstjóri í lokin að ekki verði hjá því komist að draga í efa að sú tillaga frumvarpsins að afla Ríkisútvarpinu tekna með álagningu nefskatts sé heppileg. Færustu menn á sviði skattamála draga sem sagt mjög í efa að þessi aðferð, nefskattsleiðin, sé heppileg. Ég get ekki annað sagt en að við það situr. Ekki höfum við rætt þetta til neinnar hlítar í menntamálanefndinni. Ekki hefur verið varpað upp neinu sérstöku ljósi svo sem á þessi sjónarmið ríkisskattstjóra önnur en þau að við lásum auðvitað þessa umsögn. Við sitjum þá uppi með þessar efasemdir ríkisskattstjóra og spurning er hvað við ætlum að gera með þær. Í öllu falli er það sjónarmið mitt í þessum efnum að hér sé um málefnalega ábendingu að ræða sem óeðlilegt sé annað en að taka til einhvers konar umfjöllunar og bregðast á einhvern hátt við, að það sé alla vega ekki hægt að samþykkja þennan nefskatt nema með opin augun og að undangengnu því að taka afstöðu til þeirra efasemda sem koma fram í máli ríkisskattstjóra. Ég ætla ekki í þessari ræðu minni, herra forseti, að fara í þessar Evrópureglur sem hv. þm. Mörður Árnason er vel kunnur. Hann tók í ræðu sinni afar ... 
            

Forseti vill spyrja hvort hv. þingmaður telji að það sé langur tími eftir af ræðunni?

Ég sé að það er kominn kannski tími á matarhlé. Ég tel ekki vera langan tíma eftir. En ég mundi samt kjósa að fá að gera hlé á ræðu minni núna en taka upp þráðinn til að ljúka henni að loknu hléi.

Frú forseti. Ég get ekki látið hjá líða að geta þess að mér var tjáð í kvöldverðarhléi að búið væri að dreifa á Alþingi frumvarpi til laga um stofnun hlutafélags um Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins. Ég gat þess í upphafi máls míns áðan, þegar ég fór yfir hlutafélagavæðingaræði ríkisstjórnarinnar, að það væri eitt af þeim málum sem væru á næsta leiti þótt enn hafi ekki verið búið að dreifa því. En það er sem sagt komið hér. Þar er enn eitt málið sem BSRB og BHM eiga eftir að senda okkur umsagnir um, sem verða á sömu nótum og allar umsagnirnar sem þessi stéttarfélög hafa skrifað hingað til vegna hlutafélagavæðingar ríkisstofnana sem hingað til hafa farið í umsagnarferli. Þar verður örugglega sama upp á teningnum og er í Ríkisútvarpinu hf. Hér er verið að brjóta rétt á starfsmönnum, loka inni sjálfsagðar upplýsingar, taka ríkisstofnanir undan lögum um upplýsingamál, stjórnsýslulögum, undan lögum um umboðsmann Alþingis og undan lögunum um opinbera starfsmenn, réttindi þeirra og skyldur. Ég sakna þess að stjórnarliðar hafi ekki notað tækifærið í allri þessari umræðu um hlutafélagavæðinguna til að útskýra hvers vegna það ríður svo á að kippa öllum þessum lögum úr sambandi. Hvers vegna er svo mikilvægt að fækka því fólki sem starfar undir lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna? Hvaða skilgreiningar eiga að gilda um þá starfsmenn sem starfa í almannaþjónustu, ef ekki lögin um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna? Mér finnst ríkisstjórnin á miklum villigötum. Menn neita að horfast í augu við að eðli þeirra starfa sem undir þau lög heyra er slíkt að eðlilegt er að um þessi störf gildi sérstök lög og sérstakar reglur. Hér um að ræða fólk sem starfar í þágu hins opinbera, þjónustu þjóðarinnar, og sinnir hlutverkum sem varða t.d. öryggi, ég nefni lögregluna. Ríkisútvarpið er reyndar ein af þeim stofnunum í samfélaginu sem á að gæta öryggis okkar. Öryggismálin heyra líka undir matvælarannsóknastofurnar sem nú á að fara að háeffa. Næst á dagskrá eru svo Flugmálastjórn og Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins. Enn fækkar því þeim starfsmönnum í þjónustu hins opinbera sem fá að starfa undir lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Ég fæ ekki röksemdir frá stjórnarliðinu um það hvers vegna þeim er þetta svo mikið í mun. Hvaða hjal er þetta um sveigjanleikann einatt, sýknt og heilagt, sem við vitum öll að er eingöngu hugsaður fyrir forstjóra sem stjórnarliðar vilja að fái sem mest svigrúm til að ráða og reka fólk, og þó aðallega til að reka það? Einkavæðingaráráttan er á fullri siglingu. Menn eru í óða önn við að hlutafélagavæða ríkisstofnanir burt séð frá hlutverkum stofnana og því sem viðkomandi stofnanir eiga að standa vörð um. Hér sjást menn á engan hátt fyrir í háeffunum sínum. Svo að ég stikli aðeins á nefndaráliti minni hluta menntamálanefndar og því sem málflutningur okkar í þessum ræðum hefur snúist um þá höldum við því fram, minni hlutinn í menntamálanefnd, að hér sé í sjálfu sér engin stefna og fullkomlega óljóst með hvaða hætti þessi nýja stofnun, Ríkisútvarpið hf., kemur til með að sinna því hlutverki sem almannaútvarp þarf að standa vörð um og þarf að sinna samkvæmt alþjóðlegum skilgreiningum um hlutverk slíkra stofnana. Við teljum fullkomlega óljóst hver eigi að vera skil milli starfssviðs þess og annarra útvarpsstöðva. Sú sem hér stendur telur að það hefði verið eðlilegt að heimila umræðu um þetta frumvarp, þ.e. málefni Ríkisútvarpsins, á sama tíma og umræðan færi fram um aðra fjölmiðla, almenn umræða um fjölmiðlalög. Það hefur ævinlega verið keppikefli hæstv. menntamálaráðherra að skilja þessa hluti að og heimila ekki umræður um hvort tveggja í senn. Til marks um þetta er beiðni stjórnarandstöðuflokkanna og fulltrúa stjórnarandstöðunnar í fjölmiðlanefnd, sem skilaði af sér mikilli fjölmiðlaskýrslu síðastliðið vor. Aftast í þeirri skýrslu getur að líta bréf, bókun þar sem fulltrúar stjórnarandstöðunnar í nefndinni lýsa yfir mikilvægi þess að heildstætt sér horft til hlutanna og málefni Ríkisútvarpsins tekin til umfjöllunar á sama tíma og frumvarp um fjölmiðla. Nú háttar svo til, frú forseti, að lögfræðinganefnd sem hæstv. menntamálaráðherra setti á laggirnar fyrir skömmu er um það bil að skila af sér frumvarpi um fjölmiðla. Það frumvarp á að leysa af hólmi eldri fjölmiðlalög, lög nr. 53/2000, útvarpslög, sem hafa nú gegnt sínu hlutverki um nokkurt skeið. Hæstv. menntamálaráðherra sér fyrir sér að hið nýja frumvarp komi til með að leysa þessi almennu útvarpslög af hólmi. Ákveðnir kaflar í því væntanlega frumvarpi koma til með að ná yfir Ríkisútvarpið. Einn af þeim köflum sem ég man eftir í fljótu bragði sem kemur til með að varða Ríkisútvarpið jafnt og aðra fjölmiðla lýtur að sjálfstæði fréttastofa. Það er megináhersla Fréttamannafélags Ríkisútvarpsins og reyndar Blaðamannafélags Íslands líka að tryggt sé að fréttastofur Ríkisútvarpsins, sem ég tel að eigi að vera tvær, þ.e. sjónvarps- og hljóðvarps, njóti sjálfstæðis frá öllum hagsmunaaðilum. Þá erum við ekki bara að tala um útvarpsstjóra eða stjórnvöld heldur líka hagsmunaaðila úti á markaði, t.d. þeirra sem eiga viðskiptalegra hagsmuna. Það vita allir sem vita vilja að stór og öflug fyrirtæki hefðu ekkert á móti því að komast í þá aðstöðu að geta haft áhrif á fréttaflutning eða dagskrá svo öflugs fjölmiðils sem Ríkisútvarpsins. Í þessu sambandi langar mig að gagnrýna hæstv. menntamálaráðherra, að ekki skuli vera heimilað að ræða um fjölmiðlafrumvarpið á sama tíma og rætt er um frumvarp um Ríkisútvarp. Ég held því fram að með því séu hlutirnir gerðir óþarflega flóknir og kergja vakin í fólki með því að verða ekki við þeirri sjálfsögðu kröfu að þetta verði allt skoðað á sama tíma. Ég hef fyrir framan mig tvær umsagnir úr bunkanum sem barst menntamálanefnd við umfjöllun um málið. Það er annars vegar umsögn frá stjórn Blaðamannafélags Íslands og hins vegar umsögn Félags fréttamanna sem farið var yfir gaumgæfilega í nefndinni. Það er athyglisvert að Félag fréttamanna gerir fyrst og fremst kröfu um að staðið verði við þau réttindi starfsmanna, áunnin réttindi, lífeyrisréttindi og önnur réttindi, sem starfsfólk hefur tilkall til. Menn telja að því sé ekki sinnt og í raun og veru brotið gegn því með þessu nýja frumvarpi. Félagið gerir skýlausa kröfu um að menn haldi samningsrétti sínum og félagið starfi áfram sem fag- og stéttarfélag fréttamanna. Félagið ætlar samkvæmt áformum sínum að halda áfram aðild að BHM en samkvæmt frumvarpinu, eins og það liggur fyrir, er ekki gert ráð fyrir að þetta félag verði samningsaðili við hið nýja Ríkisútvarp hf. Síðan gera fréttamenn hjá Ríkisútvarpinu athugasemd við að í lögunum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna og öðrum lögum sem snúa að starfsmönnum ríkisins sé kveðið á um mikilvæg réttindi og víðtækar skyldur. Eftir því sem ég best veit og okkur var tjáð á fundi menntamálanefndar var þessi umsögn kynnt félögum í Félagi fréttamanna og um hana ríkir mikil sátt í þeirra hópi. Þau segja að lögin um réttindi og skyldur starfsmanna séu þess eðlis að eðlilegt sé að þau gildi áfram eftir formbreytinguna, eftir hlutafélagavæðinguna. Ég verð að segja að það er engin von til þess. Fréttamönnum getur ekki orðið að ósk sinni í þessum efnum því að það er alls ekki ætlun ríkisstjórnarinnar eða hæstv. menntamálaráðherra að heimila að lögin um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna gildi áfram eftir háeffun. Það er meginatriði í málinu, einn megintilgangur hæstv. ráðherra með þessu öllu er að koma opinberum starfsmönnum í annað fyrirkomulag en ríkir með lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Fréttamenn hafa áhyggjur af því að þessi háeffun geti valdið því að fréttastofum í landinu fækki. Eins og nú er háttað hjá Ríkisútvarpinu eru starfandi tvær fréttastofur, þ.e. önnur hjá sjónvarpi og hin hjá hljóðvarpi. Yfir þær er sett fréttasvið. Þessar fréttastofur eru að öðru leyti sjálfstæðar og í umræðu og umfjöllun um fjölbreytni fjölmiðla, fjölræði og hið lýðræðislega hlutverk fjölmiðla af þessu tagi, hefur verið fjallað um að eðlilegt og sjálfsagt sé að reynt sé að standa vörð um þessar tvær fréttastofur. Nú held ég að það sé vel þess virði að fá einhver svör frá hæstv. menntamálaráðherra og einhver sjónarmið í þessum efnum. Hvernig sér hún þetta fyrir sér. Ekki gátu höfundar frumvarpsins sagt okkur nokkurn skapaðan hlut um þetta í menntamálanefndinni, ekki var það fólgið í þeirra sýn til frumvarpsins eða til framtíðarhlutverks Ríkisútvarpsins að þar yrðu starfandi tvær sjálfstæðar fréttaritstjórnir, svo sannarlega ekki. Ekkert slíkt var innifalið í þeirra hugmyndum eða hugmyndafræði. En Félag fréttamanna leggur mikla áherslu á að þessar tvær sjálfstæðu fréttastjórnir, ritstjórnir, fái áfram að starfa þótt af formbreytingunni verði. Í því sambandi er reyndar lögð til í umsögn þeirra breytingartillaga varðandi samvinnu um dagskrárgerðina og samkvæmt tillögu meiri hlutans kemur hún til með að falla út. Reyndar leggur Félag fréttamanna það til að Ríkisútvarpinu hf. verði gert að veita víðtæka, áreiðanlega, almenna og hlutlæga fréttaþjónustu um innlend og erlend málefni, líðandi stundar og sömuleiðis að Ríkisútvarpinu sé gert að vera vettvangur fyrir mismunandi skoðanir á málum sem efst eru á baugi hverju sinni eða varða almenning. Síðan vilja fréttamennirnir hafa eftirfarandi setningu í lagasetningunni, með leyfi forseta: „Fréttaþjónustu RÚV annast tvær sjálfstæðar fréttaritstjórnir þ.e. Fréttastofa útvarpsins og Fréttastofa sjónvarpsins.“ Ég lýsi því hér með yfir, frú forseti, að þessa tillögu styð ég. Og ef svo fer að þessi hugmynd, frávísunartillaga okkar í minni hluta menntamálanefndar, verði felld í atkvæðagreiðslu, sem raunsæið segir mér að megi gera ráð fyrir, þá kann að vera að það komi til á síðari stigum þessa máls, í 3. umr., að einhvers konar breytingartillögur líti hér dagsins ljós frá minni hlutanum og þá er ég þess fylgjandi og fýsandi að tryggt verði með einhverjum hætti í lögunum að í öllu falli verði eftir breytinguna starfandi tvær sjálfstæðar fréttastofur. Það væri í samræmi við yfirlýsingar hæstv. menntamálaráðherra varðandi fjölræði í fjölmiðlum og það væri í samræmi við vilja fjölmiðlanefndar sem skilaði af sér skýrslunni síðasta vor og ég nefndi áðan. Ég tel afar mikilvægt að slíkri fjölbreytni sé viðhaldið og tryggt sé að þarna verði ekki um neina einhæfni að ræða. En vissulega er hætta á því í okkar smáa samfélagi þar sem smæð fjölmiðla í sjálfu sér veldur því að fáir fjölmiðlar hafa bolmagn til að reka öflugar fréttastofur. Nú er ég ekki að segja að þær fréttastofur sem starfa í dag séu endilega að sinna hlutverki sínu eins og best verður á kosið því að ég vildi gjarnan sjá miklu öflugri fréttastofur við Ríkisútvarpið en raun ber vitni í dag. Ég teldi einboðið, ef menn vildu í alvöru standa vörð um lýðræðislega umræðu í landinu, að verulegt átak þyrfti að gera í því hvernig fjárframlögum til stofnunarinnar er varið. Ég get ímyndað mér að fréttastofan mundi vera það fyrsta sem fengi aukið fjármagn, ef til þess kæmi að eitthvað yrði sett inn í stofnunina, því að ég ímynda mér, ég er kannski of bjartsýn, að fólk átti sig á að fjölmiðill á borð við Ríkisútvarpið þarf að hafa fréttastofu sem hefur bolmagn til að kafa djúpt ofan í mál. Það er ekki forsvaranlegt að fréttastofur Ríkisútvarpsins þurfi að skauta á yfirborði mála og geti aldrei kafað djúpt í málin eða gert sjálfstæðar fréttaskýringar vegna þess að fjármunir séu ekki til staðar til að sinna þeim sjálfsagða hluta af starfi öflugrar fréttastofu. Ef það er í alvöru einhver meining á bak við orð hæstv. menntamálaráðherra, að hún vilji efla Ríkisútvarpið og hið almenna hlutverk þess, þá hlýtur það að gilda um fréttastofurnar líka. Ég skora því á hæstv. ráðherra að standa með þeim sjónarmiðum sem vilja standa vörð um báðar fréttastofurnar, bæði fréttastofu útvarpsins og fréttastofu sjónvarpsins. Það tryggir margt í senn og gæti orðið til þess að bjarga ýmsu í sambandi við fjölbreytnina í flóru fréttastofanna. Fleiri þætti nefnir Félag fréttamanna í umsögn sinni, m.a. að upplýsingalögin þurfi að gilda áfram þó svo að Ríkisútvarpið verði hlutafélagavætt. Ég get sagt það sama um þá hugmynd fréttamannanna og ég sagði um hina, að lögin um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna gætu virkað áfram eða náð áfram yfir Ríkisútvarpið hf. Um það eru alveg skýr sjónarmið í meiri hlutanum, það er enginn vilji fyrir því að upplýsingalög að einu eða neinu leyti gildi. Því til staðfestingar getum við litið á frumvarp, sem mér skilst að sé nýkomið úr efnahags- og viðskiptanefnd, frá hæstv. viðskiptaráðherra sem varðar hlutafélög í opinberri eigu en þar eru engar vonir að hafa um að þessi opinberu hlutafélög sem verið er að búa til hérna í gríð og erg komi til með að heyra að nokkru leyti undir upplýsingalögin, því að eina ákvæðið í því frumvarpi sem varðar einhvers konar aðgang að upplýsingum er að finna í 5. gr. sem er breyting við 80. gr. laganna um hlutafélög. Setningin sem 5. gr. hefur að geyma og á að tryggja aðgang að upplýsingum er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Fulltrúum fjölmiðla er heimilt að sækja aðalfund.“ Punktur. Þetta er nú allur aðgangurinn að upplýsingunum sem menn gera ráð fyrir að sé í hinum opinberu hlutafélögum eftir því sem næst verður komist í því frumvarpi sem liggur fyrir Alþingi Íslendinga. Hjá ríkisstjórninni eða stjórnarflokkunum stendur enginn vilji til þess að upplýsingalögin nái á nokkurn hátt yfir þessi nýju hlutafélög sem verið er að stofna til hægri og vinstri, aðallega hægri. Ég gæti farið í löngu máli, frú forseti, yfir þau sjónarmið sem fréttamenn telja að þurfi að tryggja og koma fram í umsögn þeirra en læt mér nægja að gera að lokum grein fyrir punkti sem varðar sjálfstæða umfjöllun. Af því að ég var að tala um fréttaritstjórnirnar þá segja fréttamenn í umsögn sinni að ákveðin trygging þurfi að vera fyrir því að umfjöllun á fréttastofunum sé sjálfstæð. Þeir vilja að í frumvarpinu komi fram að fréttastofurnar eða fréttaritstjórnirnar séu sjálfstæðar gagnvart útvarpsstjóra, sömuleiðis að þær verði sjálfstæðar gagnvart markaðsdeild og annarri þeirri starfsemi Ríkisútvarpsins hf. sem á sitt undir auglýsendum eða kostun efnis. Þá vilja fréttamenn að tryggt sé að við ráðningar fréttamanna sé farið að faglegum sjónarmiðum og að forsendur fyrir ráðningunni séu öllum ljósar og að fréttamenn gangist undir hæfnispróf áður en þeir eru ráðnir og í þessum punkti vilja fréttamenn líka tryggja að stofnunin hafi örugga tekjustofna. Allt þetta eru hlutir sem ég hef orðað í máli mínu og ættu að geta orðið til þess að einhvers konar trygging verði fyrir sjálfstæði þeirra sem fjalla um eða eiga að sinna hinu lýðræðislega hlutverki. En ekki eru miklar vonir til þess að eftir þeim ábendingum verði farið, slíkur er vilji stjórnarflokkanna. Ég gerði að umfjöllun í upphafi máls mína ályktun þá sem starfsmannafundur Ríkisútvarpsins samþykkti, starfsmannafundur sem haldinn var í dag þar sem starfsmenn Ríkisútvarpsins óska eftir skýrari upplýsingum frá stjórnvöldum um hvernig fyrirtæki stjórnvöld sjá fyrir sér á grunni hins gamla Ríkisútvarps. Ég reyndi að gjóa augunum á fréttir eða þefa uppi einhverja fréttaumfjöllun áðan í matarhléi en fann ekki að ríkisstjórnin eða hæstv. menntamálaráðherra hefði nokkuð brugðist við því ákalli starfsmanna. En ég tel alveg einsýnt að það verði að gera því að hér erum við að fjalla um það alvarleg mál og alvarlegar ávirðingar sem starfsmennirnir koma með og enda á því að skora á Alþingi að eyða óvissu um stofnunina sem yrði leidd í lög með þessu nýja frumvarpi og óskað er eftir því að búin verði til löggjöf sem dugi. Frú forseti. Ég fer að ljúka máli mínu, ég hef tæpt á þeim punktum sem mér þóttu mikilvægastir að kæmu fram. Ég vil að lokum segja þetta um þá áráttu stjórnvalda að breyta ríkisstofnunum í hlutafélög að ég tel tímabært að stjórnvöld skoði hug sinn í þessum efnum og fari ofan í saumana á því hvort ekki sé hægt að horfa til þess kerfis sem við sjáum í nágrannalöndum okkar, t.d. á Norðurlöndunum, þar sem menn hafa ekki sömu sögu að segja um ósveigjanleika ríkiskerfisins og hér virðist vera upp á teningnum en búið er að halda þeirri staðhæfingu svo að þjóðinni að ríkiskerfið sé svo ósveigjanlegt að það verði helst að háeffa allt ef hlutirnir eigi að fúnkera. Þetta tel ég vera mikla bábilju og nauðsynlegt að hrekja hana. Eftir lestur lagatexta eins og t.d. laganna um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna fullyrði ég og er sannfærð um að með góðum vilja megi innleiða mun meiri sveigjanleika inn í hið opinbera kerfi og inn í þær opinberu stofnanir sem hafa með almannaþjónustu okkar að gera í dag. Ég tel að með góðum vilja stjórnvalda og forstöðumanna þeirra stofnana megi gera gríðarlegt átak í þeim efnum. Ég er algerlega sannfærð um að innan þess kerfis sem við búum við í dag er hægt að búa til þennan sveigjanleika sem í orði kveðnu núverandi ríkisstjórn segist vilja. Ef fólk er ekki tilbúið til að takast á við það verkefni að innleiða sveigjanleika inn í þær ríkisstofnanir og það kerfi sem við höfum í dag vil ég leyfa mér, frú forseti, að fullyrða að það er ekki það sem menn vilja, það er eitthvað annað. Þá kem ég náttúrlega að þeim kjarna í stefnu Sjálfstæðisflokksins sem manni virðist vera sá einn að draga úr útgjöldum hins opinbera. Hvernig gera menn það? Með því að hlutafélagavæða stofnanirnar, fækka starfsfólki, veikja stofnanirnar þar með, þannig að alveg tryggt sé að ríkisstjórnin hafi tögl og hagldir með sín sterku ráðuneyti sem hafa ekki dregið úr umsvifum sínum á síðustu árum heldur þvert á móti. Hér er í sjálfu sér verið að opna fyrir það að ríkisstjórnin geti náð einhvers konar alræðisvaldi í hinu opinbera kerfi okkar. Það er auðvitað vilji hinnar valdasjúku ríkisstjórnar. Hún vill hafa hér tögl og hagldir, beita þeim áhrifum sem hún mögulega getur og það þjónar vilja ríkisstjórnarinnar að hafa ríkisstofnanir veikar. Og ein af stofnununum sem núverandi ríkisstjórn er verst við er Ríkisútvarpið. Þess vegna er kappið búið að vera svona mikið að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið. Síðan á að halda áfram að draga þar saman, skera utan af almannaþjónustuhlutverkinu allt sem getur talist til samkeppnisrekstrar þannig að uppi stendur útvarpsstjóri, ráðinn af menntamálaráðherra eftir samtal, ekki í Downingstræti 10, heldur Sölvhólsgötunni og þannig getur hæstv. menntamálaráðherra eftir því sem vilji hennar stendur til reynt að hafa síðan áhrif á það litla sem eftir verður, almannaþjónustuhlutverk Ríkisútvarpsins. Ég ætla að fá að ljúka máli mínu, frú forseti, á tilvitnun í ræðu Harðar Áskelssonar, kantors við Hallgrímskirkju í Reykjavík, sem hann flutti á málþingi Bandalags íslenskra listamanna sem ég gat um í upphafi máls míns, en hann hefur í starfi sínu sem tónlistarmaður skrifað greinar um Ríkisútvarpið og mikilvægi þess fyrir tónlistina. Hann hélt erindi á umræddu málþingi þar sem hann spurði um hlutverk Ríkisútvarpsins, menningarhlutverk þess, sem hann taldi vera í mjög miklu uppnámi og hann taldi það vera í uppnámi fyrst og fremst vegna þess að verið væri að takast á um gildismat. Hann gerir þetta gildismat að umræðuefni í ræðu sinni og talar um tengsl þessarar stofnunar við listamennina og listmenninguna og telur að Ríkisútvarpið og sjónvarpið eigi að vera í hlutverki fræðanda, gagnrýnanda og uppörvanda. Hann segir, með leyfi forseta: „Það ætti að halda vakandi umræðu um listir, það ætti að vera með fingurinn á púlsinum, gefa hlustendum innsýn í listalífið og að vera á staðnum þar sem hlutirnir eru að gerast. Það ætti í auknum mæli að kalla til samstarfs þær stofnanir sem fremst standa á menningar- og menntasviðinu, það á að örva listalífið. Það sem best er gert á sviði lista á að vera boðstólum hjá sjónvarpi og útvarpi, sem allir landsmenn eiga saman.“ Að lokum, frú forseti, vitnar Hörður Áskelsson til orða nóbelsskáldsins og segir: „Sú var tíð, segir í bókum, að íslenska þjóðin átti aðeins eina sameign sem metin var til fjár. Það var klukka.“ Hörður Áskelsson segir í ræðu sinni að löngu sé kominn brestur í þessa klukku, eins og klukkuna í sögu skáldsins og að elstu menn muni hljóm hennar skærari, og heimfærir Hörður Áskelsson þessi orð nóbelsskáldsins upp á þá Íslandsklukku sem Bandalag íslenskra listamanna fjallaði um á málþingi sínu, Íslandsklukkuna sem honum finnst fólgin í Ríkisútvarpinu, klukkuna sem nú er veist að á tíma þegar verið er að rífa hana niður til sölu á hlutabréfamarkaði, eins og Hörður Áskelsson kantor orðar það í erindi sínu. Ég er sannfærð um að hér er einungis fyrsta skrefið stigið í þeim efnum að Sjálfstæðisflokknum verði að ósk sinni, þeirri ósk sem hv. þingmenn Birgir Ármannsson, Sigurður Kári Kristjánsson og Pétur H. Blöndal hafa lýst í frumvarpi sem hefur verið til umfjöllunar, þ.e. þeirri ósk að Ríkisútvarpið verði á endanum sett á sölulistann, ef ekki að öllu leyti þá örugglega að flestu leyti. Koma þarf í veg fyrir það. Þess vegna segir stjórnarandstaðan í menntamálanefnd nei takk við þessu frumvarpi og flytur frávísunartillögu þá sem hér hefur verið til umfjöllunar.

Virðulegi forseti. Eins og hefur eflaust ekki farið fram hjá neinum ræðum við frumvarp til laga um Ríkisútvarpið hf. og ætla ég að nota tækifærið og koma inn á nokkur atriði. Rætt hefur verið þó nokkuð ítarlega um málið í dag og ekki er ástæða til að fara yfir öll þau atriði. En mig langar aðeins að byrja á að segja að eins og við vitum þá hefur verið unnið að þessu frumvarpi lengi, eiginlega mjög lengi, og við höfum orðið vör við háværar kröfur, ekki síst frá Ríkisútvarpinu, um að breyta rekstrarformi þess. Það hefur þótt frekar stirt og talin þörf á breytingum. Margar leiðir hafa verið ræddar gegnum tíðina og svo ég segi bara fyrir hönd míns flokks þá hefur ýmislegt verið þar í deiglunni. Menn hafa ályktað um ýmis rekstrarform og lengi framan af var rætt um sjálfseignarstofnun en menn hurfu frá því þegar aðstæður fóru að breytast á markaði og umræðan um Ríkisútvarpið breyttist. Stóru tíðindin í þessu máli eru eflaust þau hvernig breytingar á fjölmiðlamarkaði hafa orðið til þess að breyta nokkuð viðhorfum fólks til Ríkisútvarpsins. Þá vísa ég til þess að það er meiri sátt um að Ríkisútvarpið sé útvarp okkar allra, útvarp allra landsmanna. Það er reyndar svipuð þróun og hefur verið að gerast í öðrum löndum í kringum okkur og ég held að sé enginn, a.m.k. ekki inni í þingsalnum einmitt núna, sem deilir um mikilvægi Ríkisútvarpsins. 
             Til að fara aðeins nánar í það þá get ég sagt fyrir sjálfa mig að maður hafði alltaf þá hugmynd í kollinum framan af að það að háeffvæða Ríkisútvarpið væri það sama og að selja það. Sú umræða stóð lengi vel og það var kannski ekki síst vegna þess að fyrir mörgum árum voru uppi efasemdir um að Ríkisútvarpið ætti að vera í almannaeigu. En eins og ég sagði áðan tel ég að sú skoðun sé ekki lengur við lýði. Þegar maður fór að rýna í lögin eins og þau eru núna og við núverandi aðstæður þá er mjög auðvelt og einfalt að setja verðmiða á Ríkisútvarpið og selja það með manni og mús með einfaldri heimild í fjárlögum. Það er ekkert flóknara en það. Þannig að hefði verið meiri hluti fyrir því á Alþingi væri búið að gera það. Mér finnst í umræðunni að fólk geri sér ekki alveg grein fyrir þessari stöðu en svona er hún. Að mínu mati er því stærsta breytingin í frumvarpinu fólgin í 1. gr. þess þar sem stendur skýrum stöfum, með leyfi forseta: „Sala félagsins eða hluta þess, sameining þess við önnur félög eða slit þess er óheimil.“ Hingað til, þegar ríkisstofnunum hefur verið breytt í hlutafélög og ákveðið að selja ekki þann eignarhlut, hefur orðalagið í lögunum verið að sala hlutafjár væri óheimil, með leyfi forseta: „nema með samþykki Alþingis“. Í þessu tilfelli er þessi fyrirvari numinn á brott til að leggja áherslu á að ekki eigi að selja Ríkisútvarpið hf. og jafnframt að tryggja að nýja lagasetningu þurfi frá Alþingi til að svo geti orðið. Þess vegna tekur 1. gr. af öll tvímæli um sölu Ríkisútvarpsins og það finnst mér vera stærstu tíðindin í þessu frumvarpi og mjög ánægjuleg. Það er í rauninni grunnurinn fyrir því að ég stend að þessu máli. Það er alveg ljóst að vilji beggja stjórnarflokka í þessu máli er skýr. Það stendur ekki til að selja Ríkisútvarpið og ég er þess reyndar fullviss að það mun lifa lengi í eigu okkar allra. Virðulegi forseti. Eins og við munum voru uppi áform um það á síðasta þingi að breyta Ríkisútvarpinu í sameignarfélag eins aðila. Því er ekki að neita að við það fyrirkomulag voru gerðar athugasemdir af hálfu ESA og þá var velt upp öðrum rekstrarformum og einkahlutafélagsformið þótti ekki henta fyrir svo stórt fyrirtæki sem RÚV er, enda er það félagsform einkum sniðið að einstaklingsrekstri og rekstri smáfyrirtækja. Við samanburð á sjálfseignarstofnun og hlutafélagi þótti hlutafélagsformið henta betur enda gildir um hlutafélag ítarleg og skýr löggjöf, leikreglur eru þar allar vel þekktar og fjöldi fordæma til um hvernig leysa beri úr einstökum málum. Þá þótti hlutafélagsformið henta mun betur til að mæta þeim kröfum sem gerðar eru um fjárhagslegan aðskilnað almannaútvarps frá samkeppnisrekstri. Við munum að það var mat ESA að sú leið að gera Ríkisútvarpið að sameignarfélagi gengi ekki nægjanlega langt þar sem í sameignarfélagsforminu fælist ótakmörkuð ábyrgð ríkisins á skuldbindingum RÚV. Með þessum breytingum verður Ríkisútvarpið betur í stakk búið til að bregðast við samkeppni og takast á við hraðar breytingar sem eru að verða á fjölmiðlamarkaðnum. Við erum að skapa fyrirtækinu ramma sem er sambærilegur við þann sem samkeppnisfyrirtæki búa við, hlutafélagsformið. Innan þess hafa stjórnendur þess rýmri hendur til að taka mikilvægar ákvarðanir um reksturinn. Virðulegi forseti. Í dag hafa hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar haldið því fram úr þessum ræðustóli að Framsóknarflokkurinn standi ekki lengur vörð um Ríkisútvarpið. Ég er þessu algerlega ósammála. Til að byrja með vil ég vitna í stefnu Framsóknarflokksins um málefni Ríkisútvarpsins, en þar segir, með leyfi forseta: „Mikilvægt er að Ríkisútvarpið verði áfram í þjóðareigu og sjálfstæði þess eflt. Hraða ber endurskoðun laga um Ríkisútvarpið þar sem m.a. stjórnskipulag stofnunarinnar verður endurskilgreint og mið tekið af nýju fjölmiðlaumhverfi. Skoðaðar verði mismunandi leiðir til að standa undir rekstrarkostnaði. Uppbyggingu og rekstri landshlutaútvarps verði haldið áfram og rekstrargrundvöllur tryggður.“ Þetta er ályktun okkar framsóknarmanna frá flokksþinginu í fyrra þannig að hún er nokkuð ný af nálinni.  Ég ítreka einnig að rekstrarformið er ekki aðalatriðið heldur hitt að tryggt sé að Ríkisútvarpið verði áfram í eigu þjóðarinnar. Það er enginn pólitískur vilji til að selja Ríkisútvarpið og verður vonandi ekki. Ég er þess fullviss að eftir að við höfum gengið í gegnum þessar breytingar muni Ríkisútvarpið lifa lengi í eigu þjóðarinnar allrar þar sem haldið verður áfram á þeirri faglegu braut sem útvarpið er þekkt fyrir og hlutafélagavæðing þess mun gera því kleift að ganga í endurnýjun lífdaga.

Frú forseti. Saga hv. þingmanns um afstöðubreytingu Framsóknarflokksins í þessu máli er athyglisverð. Í raun og veru ekki hægt að skilja það öðruvísi en svo, sem er kannski ekkert óeðlilegt, að flokkurinn hafi breytt nokkrum sinnum um skoðun í samræmi við breytingar í samfélaginu. Það er auðvitað þannig í ýmsum málum og verður að teljast eðlilegt. En mér sýnist því miður, frú forseti, að þessi breyting sem orðið hefur á skoðun Framsóknarflokksins í þessu máli sé fyrst og fremst vegna samstarfsflokksins í ríkisstjórninni. Ég tel að hv. þingmaður hafi í rauninni fært ágæt rök fyrir því þegar hún talaði um að náðst hefði sátt um ákveðna hluti, sátt um að Ríkisútvarpið hefði ákveðnu hlutverki að gegna. Það er augljóst mál að ekki þurfti að ná sátt við neina aðra en hluta af Sjálfstæðisflokknum um það mál. Aðrir hafa verið þessarar skoðunar mjög lengi. Það er því augljóst að það er samstarfið við Sjálfstæðisflokkinn sem hefur hrakið Framsóknarflokkinn í það far sem hann er í nú, þ.e. frá því að hafa haft þá skoðun að eðlilegast væri að Ríkisútvarpið væri sjálfseignarstofnun. Hann stóð nokkuð lengi í fæturna gagnvart þeirri skoðun en síðan kom eitthvert undarlegt tímabil, sem ég held að ekki nokkur maður hafi skilið, þegar rætt var um hið svokallaða sameignarfélag sem reyndist vera eitthvað sem enginn botnaði í raun og veru í hvað var, það er sérkennilegt að einn aðili ætli sér að eiga eitthvert sameignarfélag. Það var hugsanlega til þess að reyna að tefja málið eitthvað af hálfu Framsóknarflokksins sem endaði svo með því að tapa málinu algerlega fyrir Sjálfstæðisflokknum og það er leitt til þess að vita. Frú forseti. Það sem mér leikur hugur á að vita hjá hv. þingmanni er að það kom fram í störfum menntamálanefndar að þessi merka setning í 1. gr., sem hv. þingmaður byggði alla afstöðubreytingu Framsóknarflokksins á, væri í raun og veru nákvæmlega sama eðlis og 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson nefndi að breytingar hefðu orðið vegna samstarfsflokksins. Ég ítreka þá skoðun mína að ég er afskaplega ánægð með að við skulum standa frammi fyrir þeirri víðtæku sátt að ekki standi til að selja Ríkisútvarpið. Þannig var það ekki hér áður fyrr. Og án þess að ég sé að vitna í einstaka þingmenn heldur í fólk úti í samfélaginu þá hafa augu hörðustu einkavæðingarsinna nú opnast fyrir því að Ríkisútvarpið þarf að vera áfram í eigu þjóðarinnar. Þeir sýna nú vilja sinn í verki með því að færa útvarpið í þann búning, sem gerir því kleift að keppa við aðra risa á markaði, að vera sjálfstætt og vera það almannaútvarp sem við viljum eiga og halda áfram í eigu þjóðarinnar. Það er nákvæmlega vegna þess sem framsóknarmenn eru tilbúnir að taka þetta skref til fulls. Um þetta ríkti ekki sátt hér áður og hefði aldrei komið til greina að fara þessa leið. Við fögnum því auðvitað mjög að sú leið skuli farin. Varðandi setninguna í 1. gr. frumvarpsins þá tel ég að það sem hún gefur til kynna sé auðvitað þessi skýri vilji, hér er alls ekki verið að setja neina klásúlu í fjárlögin um að selja Ríkisútvarpið heldur er þetta skýr vilji Alþingis. Það þarf mjög mikið til til að breyta þessu og þetta er nýtt þegar verið er að hlutafélagavæða ríkisfyrirtæki. Þetta verður hlutafélag í opinberri eigu. Ég er þess fullviss að þetta hefur meira gildi en hv. þingmaður hélt fram áðan.

Frú forseti. Það er auðvitað vonandi að hv. þingmaður hafi rétt fyrir sér varðandi það að engin hætta sé á ferðum. Því ég er fyllilega sammála hv. þingmanni í því að það er ekki vænleg framtíðarsýn að selja Ríkisútvarpið. Ég hins vegar er ekki eins öruggur með mig og hv. þingmaður og ég held að óskhyggja hv. þingmanns leiði hann nokkuð áleiðis vegna þess að það hefur komið fram að það eru ákveðnir aðilar í samstarfsflokki hv. þingmanns sem eru enn þeirrar skoðunar að það eigi að selja Ríkisútvarpið og Ríkisútvarpið sé óþarft. Ég er ansi hræddur um að þetta sé aðeins tímabundinn áhugi hjá þessum hópi sem því miður er allt of áhrifamikill í stjórnarsamstarfinu. Það skyldi þó ekki vera að hluti af skýringunni væri sá að ákveðnir aðilar, sem þessum hópi af einhverjum ástæðum er í nöp við, eru að reka hér fjölmiðla í samfélaginu. Og meðan þannig sé ástatt telji þessi hópur eðlilegt að eitthvert „mótvægi“ sé við þá fjölmiðla. Það sé fyrst og fremst skýringin á þessu. En að þessi setning sem hv. þingmaður byggir allt sitt á, breyti einhverju, held ég sé rangt hjá hv. þingmanni og vitna aftur til þess sem ég sagði áðan að á fundi í menntamálanefnd voru í heimsókn m.a. nokkrir lögfræðingar sem höfðu komið nálægt þessum texta. Þar var fullyrt að þessi setning breytti engu miðað við þær setningar sem áður höfðu verið notaðar. Það væri alveg jafnt á með komið, þ.e. auðvitað væri ekki hægt að breyta þessu nema með lagabreytingu á Alþingi og það væri nóg að gera það með einföldum meiri hluta á þinginu. En það er ljóst að til að breyta þessum hlutum þarf einfaldan meiri hluta á Alþingi. Það hefur legið ljóst fyrir að ekki dygði að gera slíkt með einfaldri samþykkt 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að ákveðnir þingmenn innan samstarfsflokksins hafa viljað selja Ríkisútvarpið. Til að mynda einn af þeim, sem er hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, formaður menntamálanefndar, sagði það í andsvari í dag að hann gerði sér grein fyrir að það væri enginn pólitískur vilji til að selja Ríkisútvarpið og því vildi hann standa að því að koma Ríkisútvarpinu í það rekstrarform sem mundi hæfa stofnuninni. 
             Ég hef því tröllatrú á að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson meini vel það sem hann segir og standi að þessu máli í góðri trú eins og fram hefur komið í hans máli. Það er auðvitað þannig að ef pólitískur vilji væri til að selja Ríkisútvarpið hefði verið mjög einfalt að gera það eins og lögin standa núna. Varðandi samkeppni og annað og hvernig fjölmiðlamarkaðurinn er þá er það meining okkar að fréttaflutningur og dagskrárgerð hjá Ríkisútvarpinu, og aðallega fréttaflutningurinn, verði áfram sá traustasti sem fyrirfinnst í landinu, óháður og án allra klafa. Við sjáum, og sem betur fer sjá flestir landsmenn það, að það er gríðarlega mikilvægt fyrir þjóðina að hafa aðgang að slíkum fréttaflutningi. Nú er ég ekki að leggja dóm á aðra fjölmiðla í landinu. En við verðum að geta treyst því að hér sé almannaútvarp sem er óháð aðilum á markaði og ég held að við séum flestöll sammála um það.

Forseti. Mér sýnist hafa komið fram í hinu fyrra andsvari að hv. þm. Dagný Jónsdóttir er fullkomlega sannfærð um að með frumvarpi því sem hún styður sé ekki veruleg hætta á því að Ríkisútvarpið fari úr þjóðareigu þótt það verði hlutafélag. Ég ætla þess vegna ekki að rekja úr þingmanninum garnirnar frekar hvað það varðar. Ég tók eftir því, bæði í ræðu þingmannsins og andsvörum fyrr í dag að vitnað var í flokksþing Framsóknarflokksins frá 2005 og, eins og ég segi, í stefnubreytinguna frá 2005 þar sem Framsóknarflokkurinn hefur tvö markmið þótt sjálfseignarstofnunin sé farin. Það er annars vegar þjóðareigan, sem ég tek undir af heilu hjarta, og hins vegar að sjálfstæði Ríkisútvarpins verði eflt. Þá er fróðlegt, vegna þess að þetta mál hefur verið svo lengi í undirbúningi eins og við vitum, að fá að vita frá þingmanninum í fyrsta lagi hvort hann lítur svo á að sjálfstæði Ríkisútvarpins sé nú eflt með þessu frumvarpi sem við erum að afgreiða og í öðru lagi í hverju sú efling felst í frumvarpinu? Það er talað um sjálfstæði þessa almannaútvarps. Þegar talað er um það er fyrst og fremst átt við að það sé sem óháðast annars vegar stjórnmálalegum hagsmunum og hins vegar viðskiptalegum hagsmunum. Mig langar að vita ef sjálfstæðið er eflt á annað borð hvort átt er við stjórnmálalega hagsmuni eða viðskiptalega hagsmuni. Og hvaða greinar það eru, hvaða ráðstafanir það eru í frumvarpinu sem efla sjálfstæðið á þessum tveimur vængjum.

Virðulegi forseti. Jú, það er rétt sem hv. þm. Mörður Árnason kom inn á að í samþykktum okkar er kveðið á um að efla sjálfstæði Ríkisútvarpins. Ég tel að við séum einmitt að gera það með þessu frumvarpi. Hv. þingmaður spyr: Hvernig? Til að fara yfir nokkra punkta þar að lútandi vil ég fyrst nefna að með því að stofna hlutafélag eykst sveigjanleikinn. Það gerir RÚV kleift að takast á við nýja tíma og breyttar aðstæður. Þar af leiðandi verður Ríkisútvarpið samkeppnishæfara sem treystir undirstöðurnar mjög mikið. Útvarpsstjórinn ber nú ábyrgð á dagskrárgerð en áður var það pólitískt skipað útvarpsráð. Ég tel þetta vera gríðarlega mikilvægt atriði í að efla sjálfstæði Ríkisútvarpins. Tekjustofninn er styrkur. Útvarpsstjóri ræður aðra starfsmenn Ríkisútvarpins hf. Þetta er breyting vegna þess að áður komu t.d. tillögur frá ráðherra um framkvæmdastjóra deilda og eins og lögin eru í dag gefur útvarpsráð umsögn um starfsfólk dagskrárgerðar. Eftir þessar breytingar mun þetta ekki vera hlutverk útvarpsráðs. Ég tel það vera mjög af hinu góða að þetta valdsvið færist yfir til útvarpsstjóra. Þetta eru þau atriði sem ég tel stuðla að eflingu sjálfstæðis Ríkisútvarpins. Um það geta verið skiptar skoðanir en það er alla vega mitt mat á þessu.

Forseti. Þetta var auðvitað góð tilraun til svars en fyrri hlutinn var mjög sérkennilegur að með hlutafélagavæðingunni efldist Ríkisútvarpið og yrði þess vegna samkeppnishæfara. Samkeppnishæfara á hvaða markaði? Erum við að tala um Ríkisútvarpið sem er með markaðsstöðu í eigu ríkisins eða erum við að tala um Ríkisútvarp sem er almannaútvarp? Mig er farið að gruna að hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur sé ekki ljóst að á þessu er nokkur munur og þess vegna er kannski rétt að spyrja í framhaldi af því. Það gerir Ríkisútvarpið ekki sjálfstæðara í sjálfu sér að geta keppt betur eða meira við Skjá 1, Sirkus, Stöð 2, Sýn o.s.frv., annaðhvort eitt sér eða þá í tengslum við einhvern af þessum aðilum á móti hinum. Þeir eru nú bara tveir, það er því annar á móti hinum eins og fram hefur komið og við höfum hlustað á, ég og hv. þingmaður í menntamálanefnd, frá fulltrúa menntamálaráðherra, að geti komið til greina. Að stofnuð séu sjálfstæð dótturfélög eða dótturfélag með öðrum m.a. til að keppa við þriðja félagið. Er það aukið sjálfstæði? Er það aukið sjálfstæði frá viðskiptalegum hagsmunum? Nei. Það einmitt setur almannaútvarpið, ef við erum að meina það á annað borð, í þá stöðu að vera háð viðskiptalegum hagsmunum. Annars vegar hugsanlegu samstarfi en hins vegar fyrst og fremst auglýsendum og kostun. En það vandamál á ekkert að leysa með þessu frumvarpi. Hitt er þess virði að ræða að hv. þingmaður telur að sjálfstæðið felist í að útvarpsstjóri fái öll völd. Þá langar mig að vita hvað hv. þingmanni finnst um það að útvarpsstjórinn er ráðinn af stjórn sem í er ríkisstjórnarmeirihluti kosinn á Alþingi og sú stjórn, sem er kosin árlega, getur rekið útvarpsstjórann hvenær sem er. Finnst henni það vera sjálfstæður útvarpsstjóri sem svo háttar um?

Virðulegur forseti. Ég stend við þá skoðun mína að Ríkisútvarpið sem Ríkisútvarpið hf. verði samkeppnishæfara. Hv. þingmaður spyr hvort ég sé þá að meina samkeppnishæfara sem almannaútvarp eða í samkeppni við önnur fjölmiðlafyrirtæki? Það sem ég er að koma á framfæri er að það eru ekki síst starfsmannamál og rekstrarumhverfi sem munu gera það sveigjanlegra. Ríkisútvarpið stendur betur ef það er ekki að bögglast í stirðu rekstrarumhverfi. Þetta snýst líka um dagskrárgerð og ráðningar og fleira sem ég tel að pólitískt skipað útvarpsráð hafi haft of mikil afskipti af hingað til. Það hefur ekki verið unnt að bregðast við breytingum á markaði mjög hratt vegna þessa. Þetta snýst því ekki bara um peninga. Þetta snýst ekki um auglýsingar. Við höfum verið mjög jákvæð gagnvart því í menntamálanefnd, eins og hv. þingmaður vísaði til, hvort draga ætti eitthvað úr hlutdeild Ríkisútvarpins á auglýsingamarkaði. Mér finnst það alveg sjónarmið sem á fullkomlega rétt á sér og er jákvæð gagnvart. því. Varðandi það hins vegar, sem hv. þingmaður kom inn á hér áðan, hvort völd útvarpsstjórans væru of mikil þá held ég að nauðsynlegt sé að útvarpsstjóri geti rekið sína stofnun,  Ég sé að hv. þingmaður er ekki sammála mér en þetta eru mínar skoðanir. Ég er þannig að ég hef tröllatrú á þessu fólki og að hið pólitískt skipaða útvarpsráð muni ekki vera að fetta fingur út í það sem mun gerast þarna. Enda verða hendur þeirra bundnar. Þeir munu ekki fara að skipta sér af dagskrárgerð og ráðningum innan stofnunarinnar. Það gerir útvarpsstjóri og hann ber fullkomna ábyrgð á því.

Frú forseti. Sú umræða sem hér hefur átt sér stað í dag hefur um margt verið fróðleg. Það hefur víða verið komið við eins og eðlilegt er þegar svo stórt mál er rætt eins og framtíð Ríkisútvarpsins. Samt sem áður er víða hægt að bæta einhverju við þessa umræðu og ég mun leitast við að fara yfir það frá ýmsum hliðum. En vegna þess andsvars sem hér var áðan held ég að ekki sé óeðlilegt að byrja ræðu mína þar sem frá er horfið í andsvörum, vegna þess að þarna er auðvitað verið að tala um býsna stóran hlut, þ.e. sjálfstæði Ríkisútvarpsins og stjórnskipulag þess sem skiptir miklu máli. En aðeins áður, vegna þess andsvars sem ég átti við hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur hér áðan, þar sem við ræddum m.a. afstöðubreytingu og þróun á skoðunum Framsóknarflokksins í þessu máli þá er það auðvitað þannig að við sem höfum verið að horfa á vanda Framsóknarflokksins, höfum haft af honum ákveðnar áhyggjur. Vegna þess að flokkurinn á merka sögu að baki og það er ekkert skemmtiefni fyrir okkur sem lifum og hrærumst í stjórnmálum að sjá einn flokk engjast svo í vanda sínum, eins og Framsóknarflokkurinn hefur gert í þeim vanda sem hann hefur átt við að stríða undanfarið. En ég held að þetta litla dæmi sem við ræddum hér áðan um þróun skoðunar Framsóknarflokksins á þessu máli, þ.e. hvernig flokkurinn hefur á látlausum flótta undan samstarfsflokknum verið að breyta um skoðun, sé kannski eitthvað sem flokkurinn þyrfti að staldra örlítið við og velta fyrir sér hvort ekki væri hægt að læra eitthvað af. Vegna þess að þannig var fyrir ekkert allt of mörgum árum að býsna margir treystu því að Framsóknarflokkurinn gæti haldið aftur af Sjálfstæðisflokknum í ýmsum áhugamálum Sjálfstæðisflokksins. Mér heyrist, því miður fyrir Framsóknarflokkinn, mjög víða nú að fólk sé hætt að gera ráð fyrir slíku. Því er nú ver og miður. Sjálfstæðisflokkurinn virðist því nú vera einráður í þessu meirihlutasamstarfi og þrátt fyrir einstaka tilraunir Framsóknarflokksins til að snúa við af þessari óheillabraut þá virðist það ekki vera nægjanlega sannfærandi þannig að fólk trúi því. Ég held t.d. að Ríkisútvarpið hafi verið eitt af þessum málum sem margir gerðu ráð fyrir að Framsóknarflokkurinn mundi hafa sem eins konar lokavarnarmúr í að láta ekki valta yfir sig. Það leit þannig út býsna lengi. Ég man eftir ræðum hér úr þessum ræðustóli þar sem hv. þingmenn Framsóknarflokksins margir hverjir stóðu nokkuð keikir og sögðu aldrei, aldrei hlutafélag um Ríkisútvarpið. Þar eru ekki mörg ár síðan. En svo kom þetta undarlega tímabil sem ekki nokkur maður skildi þegar allt í einu var komið inn sameignarfélag. Það verður kannski að hæla fulltrúum Sjálfstæðisflokksins fyrir klókindi í þeim efnum, því ég trúi að þar hafi mönnum verið nokkuð ljóst mjög snemma að slíkt yrði aldrei samþykkt af ESA svo að það væri ekkert vandamál að eyða nokkrum mánuðum í að láta Framsóknarflokkinn halda að þetta væri einhver lausn fyrst ekki mátti setja háeff á þetta. Og láta síðan tilskipunina koma að utan og taka þá málið. Því þá var Framsóknarflokkurinn auðvitað kominn upp við vegg og átti ekki margar leiðir úr þeim vanda eins og komið hefur í ljós. Nú situr Framsóknarflokkurinn uppi með að leið Sjálfstæðisflokksins hefur verið valin og það eina sem Framsóknarflokkurinn hefur á að benda er sérkennilegt setningarbrot, og ég verð að segja það eins og er, frú forseti, að ég hélt ég ætti ekki eftir að upplifa það og ætlaði eiginlega að leiða hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur í þá gildru, að rifja upp þessa setningu í andsvari. En hv. þingmaður gerði það sjálfur svo ég þurfti ekkert á því að halda. En eins og ég segi, ég hélt að framsóknarmenn mundu gleyma þessari setningu, sérstaklega hv. framsóknarþingmenn sem hafa setið fundi í menntamálanefnd þar sem þessi setning var rædd og það kom fram sem ég held að flestir hafi vitað að þessi setning er auðvitað ekkert hald ef á annað borð er einhver áhugi á því að selja þetta hlutafélag, eins og önnur hlutafélög sem seld hafa verið af ríkisstofnunum sem breytt hefur verið í hlutafélög. Þessi setning veitir þar af leiðandi enga meiri vörn en þær setningar sem sagðar hafa verið áður. Slagurinn verður auðvitað áfram um hvort sá áhugi er fyrir hendi eða ekki, og ég verð að segja eins og er út frá þessari sögu um það hvernig Framsóknarflokkurinn hefur þróast í þessu máli, að því miður óttast maður að ef framhald verður á, sem ég vona að þjóðin sjái til að verði ekki en í stjórnarsamstarfi þessara flokka, þá þurfi ekki að líða allt of mörg ár þar til Framsóknarflokkurinn er kominn í hóp þeirra sem tala opinberlega um vilja Sjálfstæðisflokksins í málinu, þ.e. þingmenn eins og hv. þm. Pétur Blöndal sem er hreinskilinn að vanda í þessum efnum og talar auðvitað hreint út hver vilji þeirra er. Það er auðvitað skoðun út af fyrir sig sem þarf að ræða. Ég held að það sé ansi einföld útlistun á raunveruleikanum að nú sé allt í einu gífurleg samstaða um það, miklu meiri en áður hefur verið, að ekki eigi að selja Ríkisútvarpið. Ég held að sá hópur innan Sjálfstæðisflokksins sem hefur verið þeirrar skoðunar sé álíka stór og hann hefur alltaf verið og muni bara leita færis í að koma því fram. Frú forseti. Hér var áðan rætt um stjórn Ríkisútvarpsins og hv. þm. Dagný Jónsdóttir vildi meina að í hinni breyttu stjórn fælist m.a. stóraukið sjálfstæði Ríkisútvarpsins. Það er hægt að taka undir að vissulega er það form sem verið hefur á útvarpsráði úrelt og kominn tími til að gera á því breytingar. En því miður hefur ekki verið stigið nægjanlega langt að mínu mati og okkar samfylkingarmanna til að tryggja sjálfstæði stofnunarinnar, þ.e. sjálfstæði stofnunarinnar gagnvart hinu pólitíska valdi. Það er auðvitað afskaplega óheppilegt að stjórn Ríkisútvarpsins verði áfram skipuð meiri hluta ríkisstjórnarmeirihlutans. Það fellur ekki að þeim hugmyndum að stofnunin sé sjálfstæð gagnvart pólitískum meiri hluta á Alþingi. Þetta skal gerast árlega og þar af leiðandi er enginn möguleiki á að það verði tímabil sem þessi stjórn verði með öðrum meiri hluta en ríkisstjórnarmeirihlutinn er. Það verða þá í mesta lagi einhverjir mánuðir. Það væri hægt að nálgast þetta á margan hátt ef menn hefðu endilega viljað kjósa stjórnina á þennan hátt, það hefði t.d. verið hægt að hafa kjörtímabil hennar eitthvað annað en kjörtímabil til Alþingis. Þannig að það vissu það allir, hvort sem þeir voru í meiri hluta eða minni hluta að sá meiri hluti sem væri í dag gæti verið orðinn annar við næstu stjórn. Það mundi ekki fylgja, þannig að það væri hægt að tryggja að það væri ákveðin fjarlægð þarna á milli. Það virðist ekki vera vilji til þess þannig að það er augljóst mál að ríkisstjórnarmeirihlutinn hefur áhuga á að halda þessum tengslum. Hver sem ástæðan er fyrir því, það getur hver og einn auðvitað leikið sér með það að velta því fyrir sér hvernig á því standi. En ég benti á í andsvari áðan við hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur, að það gæti verið að ákveðinn hluti Sjálfstæðisflokksins hefði sérstakan áhuga á að Ríkisútvarpið sem slíkt væri með ákveðnum styrk nú um stundir. Hugsanlega vegna þess að það væru einhverjir aðilar sem þessum hópi hefur að því hefur virst á undanförnum missirum verið eitthvað uppsigað við, af ástæðu sem ég ætla ekki að reyna að útskýra, en hefur blasað við um nokkurt skeið. Það gæti verið hugsanleg skýring á þessum áhuga að halda styrk Ríkisútvarpsins, og við skulum vona að hann dugi til þess, en ekki verið þó tilbúnir til að gefa stofnuninni það sjálfstæði, sem ég held að flestir séu sammála um að sé nauðsynlegt ef stofnunin á yfirleitt að ná að dafna. En þrátt fyrir ákvæðin sem eru í 9. gr. um stjórnina er ekkert útilokað að þetta gangi. En þessi hætta er sannarlega til staðar. Við skulum ekki gleyma að þessi sama stjórn fer síðan með það mikla vald að ráða og reka eða leysa útvarpsstjóra frá störfum, sem hefur síðan gífurlega mikið vald um starfsemina alla saman. Það liggur alveg ljóst fyrir að við þessar kringumstæður þegar útvarpsstjóri hefur í raun og veru ekkert svigrúm í ráðningartíma sínum, þ.e. getur átt von á því hvenær sem er að vera leystur frá störfum, þá er sú hætta alltaf til staðar að viðkomandi embættismaður hugsi sig um hvort líkur séu á við hina eða þessa ákvörðun að hann haldi starfi sínu. Þarna hefði líka verið hægt að fara ýmsar leiðir til að tryggja aukið sjálfstæði, m.a. með því að hafa ráðningartímann lengri, hafa hann eins og er reyndar með forstöðumenn, og sérkennilegt að ekki skuli vera horft til þess, að forstöðumenn í ríkisstofnunum eru nú ráðnir til fimm ára. Þannig að það er sérkennilegt að það skuli ekki vara farin sama leið og þar við þessa stofnun, eða þetta hlutafélag, eins og það er nú hugsað. Eða horft til annarra landa þar sem þetta eru jafnvel sex eða sjö ár, þar sem menn líta á þetta sem mikilvægan þátt í að stofnanirnar geti dafnað og þær séu klárlega í ákveðinni fjarlægð frá hinu pólitíska valdi. Frú forseti. Það er ein nálgun í þessu máli sem hefur verið nokkuð nefnd hér í dag og er býsna mikilvæg og er eiginlega algjörlega óskiljanlegt hvernig á því stendur að stjórnarmeirihlutinn hefur ekki sinnt því sem skyldi, en það er að gera tilraun til að ná sem víðtækastri sátt um Ríkisútvarpið. Þetta er stofnun sem ég trúi að muni starfa um ókomna tíð í samfélaginu og það er mjög nauðsynlegt að um hana ríki sem allra mest sátt. Þetta er stofnun sem er rekin fyrir almannafé að stórum hluta til og gegnir gífurlega mikilvægu hlutverki í menningarlegu tilliti og í mótun fjölmiðlunar í landinu. Þannig að um svona stofnun þarf að ríkja gífurleg sátt. Í mínum huga, frú forseti, er það skylda ríkisstjórnar hverju sinni að reyna að ná slíkri sátt. Vegna þess að það er ekki hægt að gera stofnun það, ég tali nú ekki um eftir þá tíð sem við höfum horft upp á, ég veit ekki hvað ég á að fara langt aftur í tímann, að búa við þá óvissu sem ríkt hefur um stofnunina, m.a. vegna mikils áhuga stórs hluta Sjálfstæðisflokksins á að selja hana og vegna þess sem á stundum hefur að minnsta kosti hefur sýnst, að það ætti eiginlega að svelta hana til hlýðni. Þessi óvissa hefur auðvitað leikið stofnunina grátt. Það er alveg klárt mál að það er kominn tími til að því tímabili linni. Þess vegna m.a. er það mjög alvarlegur hlutur að koma hér fram með frumvarp sem er keyrt í gegnum þingið á þann hátt sem við höfum að minnsta kosti fram að þessu séð gerast, þ.e. í menntamálanefndinni, mér liggur við að segja í miðjum klíðum, sem er þó kannski að hluta til ósanngjarnt vegna þess að það er ekki eins og frumvarpið hafi ekki verið til umfjöllunar hjá nefndinni í nokkurn tíma og var auðvitað líka búið að vera í örlítið breyttri mynd á síðasta ári einnig í nefndinni. En út af fyrir sig er ekki hægt að ásaka formann nefndarinnar eða meiri hluta nefndarinnar fyrir að hafa ekki gefið sér þokkalegan tíma til að taka á móti gestum. Þó svo að við höfum gert athugasemdir við að við teldum að það þyrfti að fá nokkra í viðbót, í raun og veru bara örfáa í viðbót. Hefði ekki átt að vera mikið vandamál að tryggja það. Af einhverjum ástæðum er sú ákvörðun tekin í meiri hlutanum að nú sé komið að endapunkti. Nú skuli ekki vera gefinn meiri tími í þetta og það á þeim tímapunkti þegar nokkurn veginn er búið að ljúka heimsóknum en ekki búið að gefa sér neinn tíma í nefndinni til að ræða frumvarpið sem slíkt. Það var aldrei reynt að ræða um hvað það væri sem nefndarmenn hefðu áhuga á eða teldu að mætti betur fara. Enginn tími notaður til þess. Nú þurfti bara að ljúka málinu og klára og koma því inn í þingsal. Þetta er eiginlega alveg með ólíkindum. Vegna þess að þegar við horfum örlítið fram í tímann þá eru alþingiskosningar árið 2007 og allar líkur á að það verði breytt stjórnarsamstarf og ég færði nokkur rök fyrir því hér áðan að það er eins gott að breyting verði á ríkisstjórnarsamstarfi, bæði fyrir stofnunina Ríkisútvarpið og fyrir íslenska þjóð, en þá blasir við að ný ríkisstjórn verður að fara að skoða þessi mál upp á nýtt og gera einhverjar breytingar á þessum lögum. Þetta er mjög slæmt og ég held að það hefði mátt koma í veg fyrir þetta, þ.e. ef örlítið meiri vinna hefði verið lögð í að reyna að ná sátt um málið. Þá hefði verið hægt að tryggja miklu víðtækari sátt svo það hefði verið nokkuð víst að það væru að minnsta kosti ekki gerðar stórvægilegar breytingar sem mundu raska á einhvern hátt framtíðaráætlunum stofnunarinnar þó svo skipt yrði um ríkisstjórn. Þetta er sama, frú forseti, og ég tel vera skyldu stjórnvalda gagnvart breytingum t.d. á skólakerfinu. Þar erum við líka með viðkvæma starfsemi sem er afskaplega mikilvægt að ríki sem víðtækust sátt um þegar breytingar eru gerðar. Það er ekki hægt fyrir kerfi eins og skólakerfið, alveg eins og er með stofnun eins og Ríkisútvarpið, að búa við þá óvissu að við hver stjórnarskipti verði alltaf nýjar áherslur og umskipti. Svona starfsemi á að vera yfir það hafin. Þess vegna er það mikill ábyrgðarhluti þess stjórnarmeirihluta sem hér ræður för að velja þá leið að keyra þetta, ég vil segja eiginlega í eins mikilli ósátt og möguleiki var. Leitað var að því er virtist leiða til að skapa ósátt. Ekkert gert í því - þrátt fyrir það, frú forseti, sem er auðvitað athyglisvert vegna þess að núna er kominn í salinn hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, formaður menntamálanefndar, sem ég ætla að eyða örstuttum tíma í að hæla fyrir vinnubrögð, því að hv. þingmaður hefur lagt sig fram um svo eftir hefur verið tekið í menntamálanefnd, að reyna að ná sem mestri sátt um mál, hagað vinnubrögðum þannig að um það hefur verið, ég vil segja nokkuð mikil ánægja í nefndinni - þar til allt í einu á þessum tiltekna fundi að öllu er snúið við og nú skal bara keyrt í deilur. Frú forseti. Ég hefði kosið að hv. þingmaður hefði skipt um kúrs í einhverju öðru máli vegna þess að þetta mál er svo mikilvægt. Það fjallar um svo mikilvæga stofnun að ekki gengur að sýna slíkt ábyrgðarleysi að keyra það í gegn í bullandi ágreiningi, ég tala nú ekki um þegar við fáum það sterklega á tilfinninguna í minni hlutanum að reynt sé að auka á ágreininginn. Vinnulagið er með þeim hætti að reynt er að auka ágreininginn, reynt er að draga hann allan fram, ekkert gert til að reyna að ná sátt um stærri mál í frumvarpinu. Frú forseti. Ég fullyrði að mikill möguleiki hefði verið á að ná sátt um það. Og það hefði mátt byrja á því fyrr en á þessum tiltekna fundi, það hefði örugglega skapað meiri möguleika ef það hefði verið gert strax í upphafi. En þetta vinnulag var valið, og ekkert nema gott um það að segja, að gefa góðan tíma í viðræður og gestakomur til nefndarinnar út af málinu. Frú forseti. Ég skil vel ákveðnar áhyggjur sem koma fram í ályktun starfsmannafundar Ríkisútvarpsins sem samþykkt var á fundi þeirra í dag, en þar segir, með leyfi forseta: „Starfsmenn furða sig líka á því að ekki hafi verið tekið nokkurt tillit til umsagna sem bárust menntamálanefnd Alþingis. Spyrja má um tilganginn með að setja fólk í vinnu við slíka álitsgjöf.“ Frú forseti. Þetta er auðvitað mjög alvarlegt og í raun þyrfti forsætisnefnd Alþingis að velta fyrir sér þessum setningum í þeirri ályktun. Ég vænti þess að forsætisnefnd velti því fyrir sér þegar ályktunin verður send vonandi til forsætisnefndar hvort þetta sé svo að nefndir þingsins - þetta er raunverulega mjög alvarleg ásökun um vinnubrögð að nefndir þingsins, þó að í þessu tilfelli sé aðeins verið að tala um menntamálanefnd - leyfi sér að setja fólk í vinnu úti um allan bæ, úti um allt land og það sé bara einhver leikaraskapur, það sé ekkert með það gert. Því miður, frú forseti, virðist í þessu tilfelli vera allt of mikið til í þessum setningum, vegna þess að þegar búið var að breyta um kúrs í störfum nefndarinnar þá kom þetta í raun og veru í ljós. Að vísu var tekið tillit til nauðsynlegra ábendinga frá ESA en þaðan fengum við enga gesti. Ef eitthvað er getur maður dregið þá ályktun að það væri verra að vera gestur á fundum í menntamálanefnd, a.m.k. þegar verið er að fjalla um ákveðin mál eins og þetta mál, því að ekki verður vart við það í störfum meiri hlutans að hlustað hafi verið á einn einasta gest. Ég vakti athygli á því áðan að hv. varaþingmaður menntamálanefndar virtist líklega ekki hafa hlustað á suma gesti sem komu til nefndarinnar vegna þess að hv. þingmaður talaði eins hér áðan og við 1. umr. þegar Framsóknarflokkurinn var í alsælu yfir setningu sem einhver snjall lögfræðingur Sjálfstæðisflokksins hafði rétt fram og framsóknarmenn tóku gleði sína og voru í gleðivímu lengi. En ég hélt að sú gleðivíma hefði horfið þegar lögfræðingar komu til menntamálanefndar og bentu á að þessi setning hefði enga merkingu umfram þær setningar sem notaðar hefðu verðið fram til þessa þegar verið var að breyta ríkisstofnunum í hlutafélög. Alveg jafnt þá og nú við þessa setningu er bara einföld ákvörðun meiri hluta þingsins, að sjálfsögðu, sem þarf til að gera breytingu á. Þarna er enginn munur á. Frú forseti. Fyrst ég er byrjaður að fjalla um ályktun starfsmannafundar Ríkisútvarpsins er kannski rétt að fara yfir fleiri þætti í ályktuninni. Það er önnur setning sem er einnig afskaplega auðvelt að skilja. Hér segir, með leyfi forseta: „Þær virðast nú hafa endað“ - þ.e. þessar gömlu deilur eða mismunandi áherslur ríkisstjórnarflokkanna - „í óútfylltri ávísun til framtíðar.“ Í óútfylltri ávísun til framtíðar. Þetta er mjög skiljanlegt af þeirri einföldu ástæðu að menn sjá ekki hver framtíðarsýnin er í frumvarpinu. Svo virðist vera fyrst og fremst að verið sé að breyta þessu í hlutafélag, væntanlega til þess að liðka til á ákveðnum þáttum, ekki síst gagnvart starfsfólkinu. En það verður að segjast eins og er að ef það er megináhuginn þá skilur maður eiginlega ekki af hverju ríkisstjórnarflokkarnir koma ekki fram með frumvarp um hvernig þeir vilja að starfsmannamálum sé háttað í ríkisstofnunum. Af hverju þarf alltaf að fara þessar krókaleiðir til að ná því fram? Af hverju er ekki komið fram með almenn lög um hvernig réttindi og skyldur ríkisstarfsmanna eiga að vera, ef það er óánægja með slíkt í ríkisstjórnarmeirihlutanum? Maður þarf líklega ekki að nota orðið „ef“ því að það blasir við að mikil óánægja er með það. Það er ekki aðeins í þeirri merkingu sem við getum horft á hina óútfylltu ávísun vegna þess að í ályktuninni kemur einnig skýrt fram og segir þar orðrétt, með leyfi forseta: „Starfsmenn gera alvarlegar athugasemdir við að ekki liggi ekki enn fyrir hve miklu fjármagni nýja félagið á að ráða yfir í upphafi.“ Frú forseti. Þetta er grafalvarlegt mál. Ég kom inn á þetta í andsvari við hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson í morgun, að það er algjörlega með ólíkindum að farið skuli vera með slíkt mál úr nefnd án þess að fyrir liggi mat á eigum, mat á eiginfjárstöðu stofnunarinnar, ekki síst vegna þess að minnst er á þetta í frumvarpinu þar sem er talað um að lagðar skuli 5 millj. kr. í hlutafé, a.m.k. 5 millj. kr. í hlutafé. Og við skiljum hugtakið „að minnsta kosti“. Þegar frumvarpið var lagt fram gat maður vissulega skilið að þetta væri ekki allt saman þaulkannað og skoðað, þetta var líka á þeim árstíma að ársreikningar fyrir Ríkisútvarpið lágu líklega ekki fyrir. En nú liggur hreinlega fyrir að eiginfjárstaða Ríkisútvarpsins er neikvæð. Þessar 5 milljónir munu því ekki duga. Ef engar breytingar verða á verður það fyrsta verk stjórnarinnar að lýsa yfir gjaldþroti. Samkvæmt hlutafélagalögum væri það skylda stjórnarinnar. En það hefur komið fram, m.a. í heimsóknum til menntamálanefndar, að vilji er til þess að slíkt gerist ekki og vinna er í gangi milli menntamálaráðuneytisins og fjármálaráðuneytisins um að fara yfir þessi mál. Sú vinna stendur yfir núna, að fara yfir þessi mál. Upplýst var að allt í þeim efnum væri óljóst, nema að eiginfjárstaðan um síðustu áramót væri neikvæð og þessar 5 milljónir mundu ekki duga til að rétta það við. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson endurtók það sem kom fram á fundum nefndarinnar að sá vilji væri til staðar og hv. þingmaður ákallaði hæstv. ráðherra, bæði menntamála og fjármála, um að hæstv. ráðherrar væru örugglega reiðubúnir til að koma hér og lýsa því yfir að tryggt yrði að eiginfjárhlutfallið yrði ekki neikvætt. Þannig er það samt sem áður. Og því er eðlilegt að starfsmennirnir veki athygli á að þetta liggi ekki fyrir núna, þegar umræðan ef hafin og ég geri ráð fyrir að þetta muni ekki liggja fyrir miðað við fyrri vinnubrögð og að þetta muni ekki liggja fyrir þegar umræðunni lýkur. Þess vegna er farið fram með óvissu. Í rauninni hefði málið allt saman átt að vera þannig - því að fyrir lá þegar við vorum að afgreiða fjárlög að það var vilji ríkisstjórnarinnar að fara þessa leið með Ríkisútvarpið - að þær tölur lægju fyrir og hefðu átt að vera tilbúnar. Ef rétt hefði verið að þessu staðið má segja að ekki væri óeðlilegt að vera með frumvarpið í nefndinni í vor en ljúka ekki málinu fyrr en á haustdögum þegar allt liggur fyrir og samþykkja það síðan samhliða fjárlögum þannig að dæmið væri gert upp um leið. Það væru auðvitað vinnubrögð sem væru til fyrirmyndar. En það er eitthvað annað sem ræður hraðanum en að vanda vinnubrögð sem mest og þess vegna erum við í þessari stöðu. Frú forseti. Það er meira segja þannig að í umsögn Ríkisútvarpsins, útvarpsstjórans, kemur fram þetta sama áhyggjuefni vegna þess að þar er vakin athygli á því hver staða Ríkisútvarpsins er í fjárhagslegu tilliti. Ég held að full þörf sé á að rifja það örlítið upp, líka starfsmannanna vegna í Ríkisútvarpinu sem hafa hugsanlega þá tilfinningu að þeir séu eitthvað öðruvísi en aðrir sem koma í heimsókn til nefndarinnar. En hægt er að fullyrða við starfsmennina að útvarpsstjórinn sjálfur, yfirmaður þeirra, fékk alveg nákvæmlega sömu meðhöndlun hvað þetta varðar. Í umsögninni segir m.a., með leyfi forseta: „Um langt árabil hefur verið verulegur halli á rekstrinum“ - þ.e. hjá Ríkisútvarpinu - „og er eigið fé stofnunarinnar neikvætt. Á þessu er nauðsynlegt að taka áður en nýtt hlutafélag verður skráð.“ Þetta er dagsett, frú forseti, 17. febrúar 2006. Þar er það komið hreint og klárt að eigið fé stofnunarinnar er neikvætt, þ.e. var það um síðustu áramót, staðfest af útvarpsstjóra. Áfram heldur útvarpsstjóri, með leyfi forseta: „Þessum taprekstri verður ekki mætt einvörðungu með hagræðingu.“ Þetta er býsna mikilvægt, frú forseti, að taprekstrinum verður ekki mætt einvörðungu með hagræðingu. Hér er sagt berum orðum: Það þarf að bæta fjármagni inn í stofnunina. Það er ekki nóg að eigið fé stofnunarinnar verði bara rétt til að tryggja eitthvað lögformlegt, það þarf aukið fjármagn inn. Síðan heldur áfram, með leyfi forseta: „Á undanförnum árum hefur Ríkisútvarpinu tekist að hagræða verulega í rekstri, enda ítrekað verið farið ofan í rekstur einstakra deilda. Ekki verður séð að hægt sé að ganga mikið lengra á því sviði án þess að skerða þjónustuna.“ Frú forseti. Getur það verið að á bak við þetta liggi einhvers staðar hjá einhverjum hópi að leiðin til þess að ná sínum markmiðum fram um að selja stofnunina sé að halda hugsanlega áfram að svelta hana til hlýðni? Að það eigi að draga úr þjónustunni? Þetta vitum við ekki vegna þess að það liggur ekki fyrir hvernig á að taka á eiginfjárhlutfalli eða fjármálum stofnunarinnar almennt. Það liggur bara hreinlega alls ekkert fyrir. Svörin sem við fengum í menntamálanefnd voru þau að ráðuneyti fjármála og mennta væru að skoða málið, væru að fara yfir eignir stofnunarinnar, væru að velta því fyrir sér hvernig ætti að fara með skuldir stofnunarinnar við ríkissjóð, hvort það ætti að láta stofnunina borga þær, hugsanlega á einhverjum árum, eða hvort ríkið ætlaði að gefa þær eftir eða hvernig ætti að fara með þetta. Það liggur ekkert fyrir, allt saman í skoðun. Þrátt fyrir það, og það var athyglisvert, var það á sama fundinum sem meiri hluti menntamálanefndar breytti algjörlega um kúrs, hætti að hafa tíma til þess að ræða málið og nú þurfti að drífa málið í þingsalinn. Hver ástæðan var er okkur auðvitað enn þá algjörlega hulið því að engar skýringar höfum við fengið og var þó oft búið að gefa í skyn að þetta væri þannig mál að eðlilegt væri að reyna að ná einhverri samstöðu um málið. Frú forseti. Það er auðvitað alveg með ólíkindum að þessi sami ríkisstjórnarmeirihluti sem lenti í miklum hremmingum með ekki mjög óskylt mál, þ.e. fjölmiðlafrumvarpið svokallaða, skuli ekki hafa lært nokkurn skapaðan hrærandi hlut, þ.e. virðist algjörlega skorta hæfileikann til þess að yfirfæra. Vissulega lærði ríkisstjórnarmeirihlutinn eitthvað gagnvart fjölmiðlafurmvarpinu. Þar var vinnubrögðum algjörlega breytt, leitað eftir samráði, skipuð nefnd allra flokka og hvað kom í ljós? Í ljós kom það sem stjórnarandstaðan hafði ætíð sagt að ef gerð verður tilraun til þess að ná sátt í málinu mun hún nást. Þannig held ég að þetta sé líka með Ríkisútvarpið af þeirri einföldu ástæðu að nákvæmlega eins og með fjölmiðlafrumvarpið er það meginatriðið, sem ég er sannfærður um að er mikill meiri hluti fyrir á Alþingi, þ.e. að tryggja farsæla framtíð Ríkisútvarpsins. Það er til staðar nákvæmlega eins og var varðandi fjölmiðlamálið, að allir voru tilbúnir og reiðubúnir til þess að kanna stöðuna á fjölmiðlamarkaðnum og kanna hvort til þess þyrfti að setja lög og þá með hvaða hætti. Nú heyrum við þær fréttir að væntanlegt sé á næstu dögum frumvarp inn í þingið sem góðar líkur eru á að náist sátt um. Ég held að ekki sé alveg búið að ganga frá því endanlega en góðar líkur séu á því. Á þessum svipaða tíma breytir allt í einu meiri hlutinn algjörlega um kúrs í menntamálanefnd. Frú forseti, ég verð að segja að því meira sem maður veltir þessu fyrir sér því meira undrandi verður maður á málinu. Hver er ástæðan fyrir þessu? Hún hlýtur einhvern tíma að koma í ljós, vonandi upplýsir þessi umræða hvað veldur. Ef ekki verðum við í versta falli að bíða eftir því að sagnfræðingar framtíðarinnar komist að því hvað gerðist í meiri hlutanum. Maður getur auðvitað velt ýmsu upp. Skömmu eftir þetta kom í ljós að bullandi ágreiningur var í ríkisstjórnarflokkunum, að vísu um allt annað mál. Getur verið að klókindi stóra flokksins í ríkisstjórnarsamstarfinu hafi enn einu sinni verið á ferðinni? Þarna var þó mál, þ.e. Ríkisútvarpið, sem Framsóknarflokkurinn lengi vel stóð í lappirnar í, í raun og veru ótrúlega lengi miðað við hvað hann hefur verið fljótur að snúast. Getur verið að klókindin hafi verið þau að láta Framsóknarflokkinn ekki geta stoppað þetta mál þrátt fyrir að deilur væru um annað mál á milli ríkisstjórnarflokkanna, sem blasir nú við, að hin nýja stofnun hæstv. iðnaðarráðherra verður stoppuð í iðnaðarnefnd af fulltrúum Sjálfstæðisflokksins í nefndinni? Sama hefðu auðvitað fulltrúar Framsóknarflokksins getað gert í menntamálanefnd, nákvæmlega það sama, hefðu hugsanlega getað stillt þessum málum upp gegn hvort öðru og sagt við Sjálfstæðisflokkinn: Ja, við hleypum ekkert Ríkisútvarpinu út úr nefndinni ef þið ætlið að stoppa hæstv. viðskiptaráðherra í því að koma sinni stofnun í gegn. Svoleiðis hlutir hafa nú líklega gerst áður í þessu stjórnarsamstarfi. Frú forseti. Margt bendir til þess að það skeið sem ég lýsti örlítið áðan í ræðu minni í sögu Framsóknarflokksins sé orðið þannig að mátturinn sé gjörsamlega horfinn, ekki sé einu sinni eftir máttur til þess að hugsa taktíska leiki. Þess vegna endurtek ég það sem ég sagði áðan að þetta skeið í sögu Framsóknarflokksins er um margt sorglegt. Við höfum fylgst með þessum flokki gera í gegnum söguna ýmislegt merkilegt og standa lengi vel í ístaðinu gagnvart Sjálfstæðisflokknum. Það var m.a.s. talað um það oft með nokkuð digrum rómi af framsóknarmönnum hvernig þeir gætu alltaf staðið gegn Sjálfstæðisflokknum. Og gleymum því ekki að það er í raun og veru ótrúlega stutt síðan ýmsir forkólfar Framsóknarflokksins notuðu slagorðið Allt er betra en íhaldið. En það er önnur tíð sem við lifum í dag. Ekki bara að hætt sé að nota slík slagorð heldur virðist sem æ minni munur sé verða á flokkunum. Það er eðlilegt að maður ræði það þegar við ræðum málefni Ríkisútvarpsins því að það var lengi vel eitt af þeim málum sem Framsóknarflokkurinn gat alltaf bent á: Ja, við stoppum nú Ríkisútvarpið, þar vilja þeir einkavæða, sögðu framsóknarmennirnir. Þeir náðu að stoppa það en nú er önnur tíð og nú er leið Sjálfstæðisflokksins gengin. Huggun framsóknarmanna harmi gegn er ein pínulítil setning sem því miður fyrir þá hefur enga skýringu á afstöðu þeirra í málinu.  En við höfum alltaf þann möguleika, þjóðin, að stoppa þessa þróun. Við teljum, og ég veit að a.m.k. meiri hluti hv. þingmanna hér í salnum er sammála mér um að nauðsynlegt sé fyrir þjóðina og Ríkisútvarpið að hér verði breyttur stjórnarmeirihluti eftir næstu alþingiskosningar og þá er auðvitað hægt að bjarga því sem bjargað verður í þessum efnum. Frú forseti. Ég var að fara yfir umsögn Ríkisútvarpsins og var að fjalla um tapreksturinn sem þar hefur verið um allt of langt skeið. Ég var áðan búinn að nefna að margt virtist benda til að það væri að hluta til skipulagt, þ.e. að reyna að svelta stofnunina til hlýðni þannig að hún væri meðfærilegri og þannig væri hægt að tryggja frekar ákveðnu máli farveg. Það hefur heyrst á máli ýmissa þingmanna að það verði að gera breytingar á stofnuninni því að hún lifi ekki mikið lengur svona. Það er hægt að taka undir það. Það er lífsnauðsynlegt fyrir stofnunina að breyting verði á þeirri þróun sem þar hefur verið. Frú forseti. Ég ætla að halda áfram að vitna í þessa umsögn frá Ríkisútvarpinu og þar sem ég gerði nokkurn útúrdúr á þessari tilvitnun held ég að ég byrji aftur á sömu málsgrein og ég hóf lestur á áðan, með leyfi forseta: „Þessum taprekstri verður ekki mætt einvörðungu með hagræðingu. Á undanförnum árum hefur Ríkisútvarpinu tekist að hagræða verulega í rekstri enda ítrekað verið farið ofan í rekstur einstakra deilda. Ekki verður séð að hægt sé að ganga mikið lengra á því sviði án þess að skerða þjónustuna. Þá er ýmis kostnaður þess eðlis að litlu verður um hnikað auk þess sem frumvarpið gerir ráð fyrir því að öllum starfsmönnum verðið boðið starf hjá hinu nýja félagi. Loks ríkir mikil óvissa með ýmsa kostnaðarliði, taprekstrinum verður því einnig að mæta með tekjuaukningu.“ Frú forseti. Þetta er auðvitað bara áframhaldandi lýsing á staðreyndum á því hvernig reksturinn er og að þetta verði ekki leyst öðruvísi en með auknum tekjum. Ég mun síðar í ræðu minni einmitt fjalla um þær leiðir sem rætt er um að fara í tekjuöflun fyrir Ríkisútvarpið hf. Í umsögn Ríkisútvarpsins, sem ég er nú að vitna í, er rétt að enda á því að tala um það sem segir í umsögninni um eigið fé, en þar segir, með leyfi forseta: „Það er nauðsynlegt að tryggja hinu nýja félagi eigið fé svo að það þoli sveiflur í rekstrinum og áföll sem alltaf geta komið upp. Hversu hátt eiginfjárhlutfallið á að vera er matsatriði en endurskoðendur stofnunarinnar leggja til 30% eða hærra, samanber meðfylgjandi bréf þeirra dagsett 11. janúar 2006.“ Frú forseti. Ég hef nokkuð áður rætt einmitt um þennan þátt og vakti athygli á því að starfsmenn á fundi sínum í hádeginu gerðu það einnig og það af eðlilegum ástæðum. Til þess að ljúka tilvitnunum held ég að ég haldi áfram og fari í það bréf sem vitnað var í í umsögn Ríkisútvarpsins, þ.e. bréf frá endurskoðanda Ríkisútvarpsins, en þar segir, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir að auðvitað standi til að reka Ríkisútvarpið með hagnaði í framtíðinni er saga síðustu ára mikill taprekstur og það þrátt fyrir að efnahagslíf hér á landi hafi verið í miklum blóma. Samkeppni er mikil á þeim markaði sem Ríkisútvarpið er á, bókfært eigið fé Ríkisútvarpsins er nú líklega orðið neikvætt.“ Frú forseti, það kom fram einmitt í umsögninni áður, sem er dagsett um mánuði frá þessu bréfi, að þá er bókfært eigið fé orðið neikvætt. En það er varfærni endurskoðendanna sem ræður því að þeir segja „líklega orðið neikvætt“ því að þá er væntanlega 11. janúar, sem þetta er ritað, ársreikningi fyrir árið 2005 líklega ekki lokið. Áfram held ég, með leyfi forseta: „Ríkisútvarpið hefur notið fjárhagslegs trausts vegna þess að það er ríkisstofnun. Ólíklegt verður að teljast að Ríkisútvarpið nyti mikils fjárhagstrausts ef ríkisábyrgðar nyti ekki við.“ Að lokum: „Það er niðurstaða okkar að ekki væri óeðlilegt að Ríkisútvarpið hefði um 30% eiginfjárhlutfall eða jafnvel hærra þegar því verður breytt í hlutafélag.“ Frú forseti. Hér liggur fyrir mat endurskoðanda stofnunarinnar. Það liggur fyrir strax 11. janúar 2006. Þrátt fyrir það er, eins og ég hef áður nefnt, búið að upplýsa menntamálanefnd um að í ráðuneytum mennta og fjármála eru menn í viðræðum og skoðunum um það hvernig eigi með þessi mál að fara og það eina sem við höfum fengið er að það verði tryggt að þegar þetta er allt saman frágengið og búið að skrá hlutafélagið og það að taka til starfa þá verði það tryggt að það verði „eðlilegt“, eins og það er orðað, „eðlilegt eiginfjárhlutfall“. Frú forseti. Ég hef trú á því að það geti verið nokkuð vandmeðfarið þetta orð „eðlilegt“, vegna þess að þarna segja endurskoðendur stofnunarinnar að það þurfi að vera 30%. Á fundi í menntamálanefnd kom hins vegar fram að allt önnur skoðun er uppi í ráðuneytunum. Þar var talað um mun lægri tölu. Mér sýnist að mikil hætta sé í raun og veru á ferðum ef það verður niðurstaðan. Vegna þess að það er augljóst mál að við þær miklu breytingar sem stofnunin er að fara í og miðað við það hvernig staðan hefur verið í stofnuninni, látlaus taprekstur, búið að éta upp allt eigið fé, þá er það alveg ljóst mál að á þessum markaði þar sem tækniþróun er ör, mikill tækjakostur nauðsynlegur, hlýtur að þurfa að koma til töluvert fjármagn ef menn ætla að ná að sigla þessari skútu áfram á þann hátt, sem okkur heyrist að sé vilji mikils meiri hluta Alþingis, að sómi verði að rekstri stofnunarinnar. Þetta er sem sagt allt á huldu en af einhverjum ástæðum varð það niðurstaða meiri hluta menntamálanefndar að nauðsynlegt væri að ljúka umfjöllun um málið áður en m.a. þessir hlutir lægju fyrir. Þetta er auðvitað sérkennilegt en það er margt sérkennilegt sem við höfum þurft að búa við í tíð þessarar ríkisstjórnar. Þetta er bara eitt af því. Frú forseti. Það er fleira sem komið er inn á í ályktun starfsmannafundarins frá því í hádeginu. Það er út af fyrir sig ekki lítill kafli sem þar er minnst á. Því þar segir, með leyfi forseta: „Það er lágmarkskrafa að réttindi starfsmanna verði tryggð, sérstaklega fullur biðlaunaréttur, aðild allra starfsmanna að Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins og áframhaldandi aðild starfsmanna að núverandi stéttarfélögum innan Ríkisútvarpsins. Starfsmenn Ríkisútvarpsins hafa um árabil þolað láglaunastefnu og talið að réttindin, sem eru eign starfsmanna, mundu að einhverju leyti vega upp á móti lágum launum.“ Frú forseti. Þetta eru eðlilegar áhyggjur starfsmanna. Það er væntanlega þessi kafli sem verið er að vísa í þegar hér rétt áður, sem ég var búinn að lesa, er spurt um tilganginn, eins og segir hér, með því að setja fólk í vinnu við slíka álitsgjörð, þ.e. að gera umsagnir um frumvörp til menntamálanefndar, koma í heimsókn til nefndarinnar og upplifa síðan, þegar fólk er búið að leggja mikið á sig, að ekkert hefur verið á það hlustað. Ekkert hefur verið á það hlustað. Ekkert mark tekið á því. Það er alvarlegt mál sem hlýtur að koma til skoðunar hér á þinginu, hvort það geti verið að Alþingi sjálft sé að láta fólk sinna slíkri vinnu án þess að nokkur tilgangur sé með því. Að það sé eingöngu verið að sýnast. Það er einnig athyglisvert að bera saman það sem ég var að lesa nú úr ályktuninni og það sem segir í athugasemdum með frumvarpinu. En þar segir, með leyfi forseta: „Tryggilega er búið um réttindi núverandi starfsmanna Ríkisútvarpsins, samanber nánar ákvæði til bráðabirgða II.“ Frú forseti. Það var augljóst mál að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, formaður menntamálanefndar, talsmaður meiri hluta nefndarinnar hér, trúði þessari setningu. Það var alveg greinilegt að þrátt fyrir að nefndinni hefðu borist mjög ítarleg gögn - og ég hef ákveðið að fara hér aðeins í gegnum eina umsögn af nokkrum umsögnum sem bárust til nefndarinnar varðandi réttindi starfsmanna - var trú meiri hluta nefndarinnar á þessari einu setningu slík að það var alveg sama hvað gestir nefndarinnar sendu nefndinni eða sögðu á fundum nefndarinnar, á það hefur ekkert verið hlustað. Þrátt fyrir að færð hafi verið sterk rök fyrir því að ekki sé verið að tryggja réttindi starfsmanna. Nú getur það auðvitað verið skoðun meiri hluta Alþingis að það eigi ekki að tryggja réttindi starfsmannanna. En hvernig stendur á að hv. þingmenn hafa ekki dug í sér til að viðurkenna það? Af hverju þennan blekkingarleik? Af hverju er verið að halda einhverju fram sem stenst ekki? Það er athyglisverður kafli einmitt í þessu samhengi hér í umsögn samtakanna BSRB og BHM. Með leyfi forseta vil ég vitna aðeins í það sem stendur framarlega í umsögn þeirra. Þar segir, með leyfi forseta: „Í landinu eru lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 70/1996, sem ætlað er að gilda við aðstæður sem þessar.“ - Þ.e. þegar stofnunum ríkisins er breytt í hlutafélög eða þær lagðar niður. - „Það er auðvitað óþolandi að það sé gert aftur og aftur við þessi skilyrði að setja sérstök lög sem taka almennu lögin um ríkisstarfsmenn úr sambandi þegar á þau reynir.“ Síðan segir, sem er sérstaklega athyglisvert, frú forseti: „Ef það er mat þingmanna að réttindi ríkisstarfsmanna séu þannig að þeim þurfi að breyta, á auðvitað að gera það með því að breyta almennu lögunum þannig að þessi ómögulega staða komi ekki upp aftur og aftur. Þá þurfa ríkisstarfsmenn heldur ekki að vera með væntingar um starfsöryggi sem ekki stenst þegar á reynir. Óréttlætið birtist líka í að það gerist oft en ekki alltaf. Svo virðist vera að þegar breytingarnar snerta litlar stofnanir með fáa starfsmenn þá séu almennu lögin látin gilda en þegar sambærilegar breytingar ná til stærri stofnana eru almennu lögin tekin úr sambandi. Þetta er afleit lagaframkvæmd sem ber merki um hentistefnu og óhreinskilni.“ Frú forseti. Ekki er annað að heyra en að þetta sé afskaplega þörf ábending. Ég skora því á þingmenn meiri hlutans að koma fram með sinn vilja. Það er vissulega skoðun út af fyrir sig að þessi lög eigi hreinlega ekki að gilda en þeir yrðu menn að meiri með því að setja fram skoðanir sínar á því hvernig þeir vilji hafa þetta og koma þá með breytingar við almennu lögin um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Það er hinn eðlilegi framgangsmáti. En ekki gera þetta með þessum hætti, þ.e. að taka lögin úr sambandi þegar henta þykir en hafa ekki jafnræðisregluna að leiðarljósi í þessum efnum. Ef það er, eins og segir hér í þessari ályktun, vilji meiri hluta þingmanna að hafa þessi lög öðruvísi þá eiga menn að ganga fram og breyta þeim. Frú forseti. Ég sagði að í þessum umsögnum væru sterk rök færð fyrir því að réttindin héldu ekki þrátt fyrir það sem sagt væri í athugasemdum með frumvarpinu. Ég held áfram tilvitnunum og er nú kominn hér nokkuð inn í umsögnina þar sem gerðar eru athugasemdir varðandi breytingar á réttarstöðu starfsmanna. En hér segir, með leyfi forseta: „Árin 1993 og 1996 voru sett hér skýr og einföld lög, þ.e. upplýsinga- og stjórnsýslulög, sem gilda áttu um stjórnsýsluna til að borgurum sé gert kleift að fylgjast með og kynnast athöfnum og starfsemi þeirra stofnana sem reknar eru í almenningsþágu. Í stað þess að stofnanirnar taki mið af þessum lögum þá er rekstrarformi þeirra breytt svo þær þurfi ekki lengur að lúta þessum reglum. Af hverju leita stjórnvöld ekki annarra leiða sem tryggi þann sveigjanleika sem stjórnendur telja sig þurfa að sækjast eftir? Með frumvarpinu er verið að færa Ríkisútvarpið hf. undan ákvæðum stjórnsýslulaga, upplýsingalaga, reglum um auglýsingar á lausum störfum, o.s.frv.“ Hér er m.a. minnst á það að ekki þarf að auglýsa störf og við sjáum það einmitt í frumvarpinu að m.a. hið valdamikla starf útvarpsstjóra virðist ekki þurfa að auglýsa miðað við textann. Að vísu getur stjórn væntanlega ákveðið að gera slíkt. En hún þarf ekki að gera það til að uppfylla lagatextann. Það eru ekki gerðar kröfur til útvarpsstjóra um þekkingu á ákveðnum sviðum, menntun eða neitt þess háttar, heldur þarf útvarpsstjóri eingöngu að uppfylla sömu skilyrði og stjórnarmenn og út af fyrir sig allt gott um það að segja. En það hlýtur að hafa komið til athugunar að velta þessum möguleika upp og alveg klárlega hefði komið upp umræða um það, ef menntamálanefnd hefði átt einhverja umræðu um innihald frumvarpsins sín á milli. Þá hefði það alveg ábyggilega komið upp og hefði verið hægt að velta fyrir sér hvaða leið væri vænlegust í þeim efnum. Frú forseti. Í þessari umsögn BSRB og BHM er víða komið við. Hér er m.a. vitnað til svokallaðra aðilaskiptalaga, sem eru nr. 72/2002. Þeir segja hér að samkvæmt þeim lögum eigi Ríkisútvarpið hf. að yfirtaka gildandi ráðningarsamninga með réttindum og skyldum sem þar greinir. Það eru færð hér sterk rök fyrir því að frumvarpið geri ekki ráð fyrir því að eftir þessum lögum sé farið. Eru það þá lög nr. 2 sem sveigt er hjá í þessu frumvarpi. Hvað er nú átt við með því að samkvæmt lögunum eigi að yfirtaka gildandi ráðningarsamninga? Jú. Hér segir í umsögninni, með leyfi forseta: „Í ráðningarsamningi Ríkisútvarpsins við starfsmenn sína er sérstaklega tekið fram að um réttindi og skyldur starfsmanns fari eftir lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins.“ Það er allt svo ákveðinn hluti þar inni í ráðningarsamningnum að eftir þessu skuli farið. Síðan segir áfram, með leyfi forseta: „Jafnframt er tilgreint í ráðningarsamningi í hvaða deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins starfsmaður greiðir. Er það álit BSRB og BHM að þessi réttindi eigi að fylgja starfsmönnum til Ríkisútvarpsins hf. eins og skýrt er samkvæmt aðilaskiptalögunum“ - þ.e. 3. gr. þeirra laga. „Hins vegar virðist sem frumvarpshöfundar séu ekki að fylgja aðilaskiptalögunum að öllu leyti.“ Þannig að það virðist vera ljóst, og kemur fram hér síðar, að ekki er að öllu leyti verið að taka upp það sem segir í lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Næsti kafli í þessari umsögn fjallar sérstaklega um eitt atriði, sem er biðlaunarétturinn. Það er nákvæmlega það ákvæði til bráðabirgða sem vitnað var til í greinargerð með frumvarpinu, þ.e. þar sem fullyrt var að tryggilega sé búið um réttindi núverandi starfsmanna, samanber ákvæði til bráðabirgða II. Hér segir, með leyfi forseta: „Í bráðabirgðaákvæði II í frumvarpinu segir að um biðlaunarétt, sem kann að hafa fylgt störfum hjá Ríkisútvarpinu, gilda ákvæði laga nr. 70/1996. Þó skulu starfsmenn halda biðlaunarétti sínum verði starf þeirra lagt niður fyrir 31. desember 2008. Í athugasemdum frumvarpsins um ákvæði til bráðabirgða II er nánar skýrt hvað átt er við með þessu. Segir þar að meginreglan sé sú að réttur til biðlauna flyst ekki til hlutafélagsins. Hins vegar sé gerð sú undanþága frá meginreglunni að biðlaunarétturinn flyst til hlutafélagsins til 31. desember 2008. Þessi tilhögun er rökstudd með því að miklar skipulagsbreytingar séu fram undan hjá Ríkisútvarpinu hf. sem flestar verði komnar fram fyrir árslok 2008. Þeir sem eiga biðlaunarétt og missa starf sitt vegna niðurlagningar stöðu fyrir 31. desember 2008 munu ekki njóta þeirra réttinda samkvæmt frumvarpinu.“ Þannig að lokadagurinn er 31. desember 2008. Ef einhver störf eru lögð niður eftir það er þessi biðlaunaréttur horfinn. Svo segir hér áfram, með leyfi forseta: „Ef það er mat löggjafans að verið sé að bjóða sambærilegt starf hjá Ríkisútvarpinu hf. og hjá Ríkisútvarpinu, eiga öll réttindi að fylgja við ráðningu, þar með talin biðlaunaréttindi, samanber aðilaskiptalögin.“ Frú forseti. Ég verð að segja að þetta getur varla verið miklu skýrara. Ef störf eru fyllilega sambærileg hlýtur auðvitað allt að fylgja nema frá því sé gengið með samningum að eitthvað annað komi á móti einhverju. En svo virðist ekki vera í þessu. En áfram er haldið og þetta er á margan hátt býsna fróðleg lesning þegar allt er samantekið, með leyfi forseta: „Með því að fella niður biðlaunarétt eftir 31. desember 2008 er að mati BSRB og BHM verið að skerða réttindi þeirra starfsmanna Ríkisútvarpinu sem njóta biðlaunaréttar.“ Þetta virðist vera nokkuð ljóst. Þannig er það auðvitað ef fólk hefur biðlaunarétt í dag, hefur haldið biðlaunarétti sínum til 31. desember 2008, en falli hann brott þá er augljóslega verið að skerða réttindin. Ég verð að segja alveg eins og er að það hefði verið miklu hreinlegra að segja það í greinargerðinni að það væri verið að skerða réttindi, t.d. biðlaunarétt, en þó ekki fyrr en 31. desember 2008. Það væri aðlögunin sem gefin væri. Þessi feluleikur er eiginlega alveg óskiljanlegur, að það sé verið að reyna að blekkja á einhvern hátt. Svo vel hefur það gengið að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, formaður menntamálanefndar, lögfræðingurinn sjálfur, hefur algerlega kokgleypt þetta og heldur þessu látlaust og stöðugt fram þrátt fyrir að þessi umsögn hafi borist nefndinni, þrátt fyrir það að fulltrúar þessara samtaka hafi setið fund hjá nefndinni og farið yfir málið mjög greinilega og skýrt. Ekkert dugar. Það sem segir í greinargerðinni, það sem sagt hefur verið á einhverjum meirihlutafundum, eða þar sem ákvörðun hefur verið tekið í málinu, það skal standa. Alveg sama hvað fram kemur. Er að furða að starfsmenn Ríkisútvarpsins hafi á fundi í hádeginu í dag orðið hvumsa yfir því að fólk hafi verið kallað í alls konar vinnu, látið skila pappírum og það kallað á fundi en svo sé ekkert eftir því farið. Það er ekki skrýtið þótt fólk sé hissa á þessu. Áfram er haldið, frú forseti, og kemur nú mjög athyglisverður kafli. Þar segir, með leyfi forseta: „Þar sem starfsmenn njóta ekki lengur ýmissa réttinda sem fylgdu starfi þeirra sem ríkisstarfsmenn er ekki um að ræða sambærilegt starf hjá RÚV hf. Eiga þeir starfsmenn sem hafna starfi hjá félaginu því rétt á biðlaunum hafi þeir verið ráðnir fyrir 1. júlí 1996, samanber 5. mgr. bráðabirgðaákvæðis laga um réttindi og skyldur. Þegar Flugstöð Leifs Eiríkssonar var hlutafélagavædd fengu þeir starfsmenn sem höfnuðu starfi hjá félaginu biðlaun. BSRB og BHM leggja áherslu á að sama þurfi að tryggja fyrir starfsmenn RÚV sem ákveða að taka ekki starfi hjá RÚV hf.“ Þetta er auðvitað býsna mikilvægt. Þegar við höfum kynnt okkur hvað gerst hefur í þessu hefur komið í ljós að unnið var í samkomulagi við aðila og lögð í það gífurleg vinna. Það er voðalega sérkennilegt að ekki skuli hægt, þegar menn ganga þessa leið, að tryggja bætur fyrir það sem tekið er af fólki. En meðan menn viðurkenna ekki að réttindi séu skert er auðvitað ekki von á að neitt slíkt sé í boði. Það er kannski alvarlegast í þessu að skerðingin skuli ekki viðurkennd. Upptalningunni í þessari umsögn um skerðingu á réttindum er ekki lokið. Nú er komið að því að líta á hvernig þetta snýr að fólki í hinni svokölluðu B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Hér segir í umsögninni, með leyfi forseta: „Í frumvarpinu segir að starfsmaður RÚV sem hefur áunnið sér rétt til lífeyrisgreiðslna samkvæmt 24. gr. laga nr. 1/1997, um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, og ræðst til starfa hjá hlutafélaginu með minnst þriggja mánaða uppsagnarfrest í hálft starf eða meira geti ekki hafið töku lífeyris fyrr en hann láti af því starfi.“ Það er sjónarmið út af fyrir sig, að þetta eigi að vera svona, en það sem vekur athygli er að hér er jafnræðisreglan ekki viðhöfð. Hér segir áfram, með leyfi forseta: „BSRB og BHM benda á það ójafnræði sem ákvæðið til bráðabirgða hefur í för með sér þar sem jafnræðisreglu er ekki gætt. Fjölmörg dæmi eru um fyrrverandi starfsmenn ríkisins sem eru í dag í starfi samhliða töku lífeyris. T.d. á það við um starfsmenn Póstsins og Símans sem er mjög stór hópur starfsmanna.“ Hér er því gert upp á milli starfsmanna eftir stofnunum. En það eru engin rök færð fyrir þeirri tilhögun. Það er erfitt að trúa því að þeir sem að þessu frumvarpi standa viti ekki hvað þeir eru að gera. Það hvarflar auðvitað stundum að manni að þannig sé það. Svo björt eru augun í hv. þingmönnum þegar þeir koma í þennan ræðustól og fullyrða allt annað en hér er sagt. Það virðist a.m.k. svo að hv. þingmenn trúi því að öll réttindi séu tryggð og engin réttindi skert. Það er slæmt og væri auðvitað eðlilegra að sömu þingmenn segðu: Okkar mat er að það eigi að skerða réttindin á þennan hátt. Þeir ættu að færa rök fyrir því af hverju þeir vilja það í stað þess að fara í feluleik og halda því fram að réttindin séu ekki skert þegar við blasir að svo er. Þetta átti við um starfsmenn sem greiða í svokallaða B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Hvernig horfir málið við hinum, sem borga í A-deildina? Áfram segir í umsögninni, með leyfi forseta: „Hver er réttarstaða starfsmanna sem greiða til A-deildar LSR í dag og nýrra starfsmanna samkvæmt frumvarpi um RÚV hf.? Mun verða tryggt að starfsmenn geti áfram verið í LSR? Möguleikar starfsmanns sem greiðir í A-deild LSR til áframhaldandi aðildar að LSR er háð nokkrum skilyrðum. Sé ekki gengið tryggilega frá því í lagafrumvarpinu yrði aðildin háð samþykki RÚV hf. og að hlutafélagið tæki á sig þær skuldbindingar sem henni fylgja.“ Frú forseti. Staðan er sú að þar sem ekkert er tryggt í frumvarpinu er það algjörlega undir fyrirtækinu komið, hlutafélaginu Ríkisútvarpinu hf., hvort það samþykki að starfsmenn fái að halda áfram að greiða í Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Þá verður hlutafélagið að taka á sig þær skuldbindingar sem því fylgja. Það liggur ekkert fyrir um hvort svo verður. Það verður eiginlega að segjast eins og er, að það er eiginlega lágmarkskrafa til hv. þingmanna sem tjá sig um þetta mál af hálfu meiri hlutans að þeir svari því að tryggt verði að þannig verði frá málum gengið. Í raun væri það lágmark að hæstv. fjármálaráðherra eða hæstv. menntamálaráðherra, helst báðir, fullyrti að þannig yrði frá málum gengið með samningum, að þessi réttindi verði ekki tekin af fólki. Það væri a.m.k. í samræmi við það sem sagt er í greinargerðinni, að ekkert muni eiga sér stað af því sem ég hef farið yfir í umsögn BSRB og BHM. Það blasir við að þessi samtök hafa fylgst með málinu og vita gjörla hvað er á ferðinni. Það er afar sérkennilegt að ekki hafi verið betur yfir þessi mál farið með þessum samtökum til að athuga hvaða enda þarf að hnýta til að tryggja ákveðin réttindi, og síðan væri bara klárt að einhver önnur réttindi ætti að skerða. Þá væri hugsanlega hægt að semja um einhverjar bætur fyrir það. En það virðist ekki opnað fyrir slíka samninga og trúarsetningunni er haldið á lofti, að ekki sé verið að skerða nokkurn skapaðan hlut og allt sé tryggt. Sumir hv. þingmenn hafa jafnvel haldið því fram að allt sé betur tryggt en nokkru sinni fyrr. Svo mikil virðist trú einstakra þingmanna geta verið að þeir trúi þessu fullkomlega. Það kemur fleira fram í umsögnum um málið sem ég ætla að láta liggja á milli hluta, a.m.k. að þessu sinni. En ég tel að í umsögnum og því sem ég hef fjallað um í framhaldi af því hafi verið sýnt afar glögglega fram á að réttindi starfsmanna haldi ekki fyllilega. Því miður hafa engin rök verið færð fyrir því af hálfu meiri hlutans. En því er haldið fram í greinargerð með frumvarpinu. Þetta er eitt af því sem órætt var í menntamálanefnd þegar tekin var vinkilbeygja og ákveðið að nú væri tíminn á þrotum sem hægt væri að gefa sér til umfjöllunar um málið. Frú forseti. Ég hef í ræðu minni vitnað í ályktun frá starfsmannafundi Ríkisútvarpsins frá því í hádeginu í dag. Ég hef nýtt mér tilvitnanir í hana til að taka fyrir þau mál sem þar er á minnst. Ég er eiginlega kominn að lokum þessarar ályktunar. En þar segir, með leyfi forseta: „Eitt það versta sem fyrir getur komið er áframhaldandi óvissa næstu árin, af því að ný lög hafi ekki verið nóg vel úr garði gerð. Starfsmenn skora á Alþingi að eyða óvissu um stofnunina með skiljanlegum lögum sem duga.“ Frú forseti. Þetta er meginatriðið í öllu þessu máli. Ég hef fjallað um málið en vil verja í það örfáum orðum nú. Það hefur auðvitað verið vakin athygli á því að töluvert magn af hugmyndum um vinnubrögð liggur fyrir, hugmyndum um hvernig við getum mótað framtíðarsýn fyrir Ríkisútvarpið. Það hefur m.a. komið fram að allir stjórnarandstöðuflokkarnir hafa lagt fram gögn um það á Alþingi. Við í Samfylkingunni höfum lagt fram tillögu til þingsályktunar um Ríkisútvarpið sem almannaútvarp. Þar er mikið af gögnum og hugmyndum. Við höfum hins vegar ekki lokað okkur inni í einu eða neinu í þeim efnum. Við höfum litið svo á að svo mikilvæg væri stofnunin að það væri nauðsynlegt að reyna að mynda sem mesta samstöðu um hvernig við tækjum á þessu mikla verkefni. Það hefur mjög lengi legið fyrir að við værum reiðubúin í slíka vinnu með öðrum stjórnmálaflokkum til að freista þess að ná þannig utan um stofnunina. Því miður, frú forseti, hefur því algjörlega verið hafnað af hálfu ríkisstjórnarmeirihlutans og engin skýring fengist á því hvernig á því stendur. Hvað veldur hinni undarlegu vegferð stjórnarmeirihlutans í þessu máli? Þrátt fyrir að hafa rekist á stóran og mikinn vegg í fjölmiðlafrumvarpinu, hafa lært af því máli, þá skortir að því er virðist yfirfærsluhæfileikann, til að færa það yfir á önnur mál, þótt málið tengist meira að segja fjölmiðlum eins og þetta mál. En ég hef áður um það fjallað og ætla ekki að orðlengja það. Það eru fleiri þættir sem mætti koma að og ég ætla a.m.k. að fara yfir einn enn. Ég nefndi fyrr í ræðu minni að tekjustofnar fyrirtækisins væru býsna mikilvægir. Ég verð að segja eins og er, að því miður sýnist mér stjórnarmeirihlutinn hafa valið afar óheppilega leið, svo ekki sé meira sagt, með þeim tekjustofnum sem fyrirtækinu eru ætlaðir. Meiri hlutinn hefur komist að þeirri niðurstöðu að nefskattur væri allra meina bót í þessum efnum. Það er eiginlega með ólíkindum hvernig sú niðurstaða fékkst. Í greinargerð er reyndar vitnað í starfshóp sem skoðaði þetta og benti á nokkrar leiðir. Hún nefndi reyndar þessa leið en ýmsa fleiri möguleika. Það er ljóst að auðvitað koma mun fleiri möguleikar til greina. Ég verð að segja eins og er, að mér sýnast flestar leiðirnar vænlegri en sú sem valin hefur verið. Frú forseti. Um þetta var heldur ekki hægt að gefa sér tíma í menntamálanefnd til að ræða, um hvaða leiðir væru vænlegastar til tekjuöflunar. Það er athyglisvert í þessu samhengi að skoða umsögn ríkisskattstjóraembættisins um nefskattinn. Maður hefði ætlað að þegar unnið væri að slíku frumvarpi þá væri þekkingar leitað þar sem hana er helst að finna. Þegar menn velta fyrir sér sköttum er ekki óeðlilegt að leita til ríkisskattstjóraembættisins og athuga kostina. Ég verð að segja að ég hef ekki í langa tíð séð jafnhressilega jarðarför á einni hugmynd. Ég tala nú ekki um þegar það er í umsögn ríkisskattstjóraembættisins þegar kemur að sérsviði stofnunarinnar. Það má segja að í þessari umsögn sé í raun og veru gengið frá þessari hugmynd. Það er eiginlega með ólíkindum að þrátt fyrir að þetta hafi legið í menntamálanefnd skuli ekkert hafa verið á það hlustað og ekki hreyfður litli fingur til að leita annarra leiða. En það er væntanlega vegna þess sem kemur fram í ályktun sem ég hef nokkrum sinnum vitnað til, frá því í hádeginu, að upplifun fólks sem sendir inn umsagnir, a.m.k. til menntamálanefndar í þessu máli, er sú að á það sé ekkert hlustað og ekkert eftir því farið. Frú forseti. Ég held að það sé óhjákvæmilegt vegna þess að þessi umsögn er á margan hátt býsna merkileg og eins og ég sagði kemur frá ríkisskattstjóraembættinu þar sem við skulum nú ætla að sé fyrir hendi allveruleg þekking á sköttum. Hér segir m.a., með leyfi forseta: „Helsti ókostur nefskatts er að hann tekur ekki tillit til greiðslugetu og er íþyngjandi fyrir tekjulága, þ.e. að þeir greiða hærra hlutfall tekna sinna í skattinn en þeir sem hærri hafa tekjurnar. Af þessum ástæðum er sjaldgæft að nefskattar séu lagðir á, …“ Frú forseti. Í raun og veru hefði þessi litli hluti eða þessar þrjár setningar átt að duga meiri hlutanum til þess a.m.k. að velta málinu fyrir sér. Nei, nei, það var greinilegt að einhvers staðar annars staðar var búið að taka ákvarðanir vegna þess að þá reynslu hef ég af þeim hv. þingmönnum sem sitja í menntamálanefnd að þeir hafa alveg örugglega allir áttað sig á því hvað hér var á ferðinni en hafa því miður ekki ráðið för. Frú forseti. Hér er líka til upprifjunar og fróðleiks í þessari ágætu umsögn ríkisskattstjóraembættisins farið yfir ýmis mál sem eru fróðleg og lýsandi fyrir svona undarlegar hugmyndir eins og nefskatt. Hér segir, með leyfi forseta: „Fyrr á öldum voru nefskattar algengir en eru að mestu horfnir í dag. Tvö þekkt dæma úr skattasögunni eru annars vegar skattur sem Ríkharður II. Englandskonungur lagði á 1380 til að fjármagna stríðið við Frakkland. Skattur þessi leiddi til bændauppreisnarinnar 1381. Hins vegar er tilraun á síðari tímum til að leggja á verulegan nefskatt þegar stjórn Margrétar Thatcher í Englandi lét lögleiða nefskatt í stað nokkurs konar fasteignagjalda til að fjármagna starfsemi sveitarfélaga.“ Frú forseti. Ég held að nauðsynlegt sé að gera örstutt hlé hér á upplestrinum úr þessari merku umsögn vegna þess að allt í einu þegar ég les þetta dettur mér í hug, svo sérkennilegt sem það nú er, að ýmsir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa haft alveg sérstakt dálæti á Margréti Thatcher. Það skyldi þó ekki vera að það væri skýringin á nefskattinum að Margrét Thatcher sjálf hafi notað þessa aðferð og þá hafa sumir trúbræður hennar talið að það væri sjálfgert að nota nefskatt. Fyrst að frú Margrét Thatcher gerði það hljóti að vera hægt að gera það hér.  Þannig er það í raun og veru með þennan nefskatt líka. Þegar hann er farinn þá er í raun og veru hægt að horfa á það þannig að verið sé að lækka skatta hjá þeim tekjuhæstu vegna þess að ef þetta væri gert eftir ýmsum öðrum leiðum sem tækju mið af tekjum t.d. þá mundu hinir tekjuhærri borga hærra hlutfall en hinir tekjulægri og jafnvel mundu þeir tekjulægstu þá ekki borga neitt. En þessi skattur, nefskattur, er í anda Thatcher og er í anda þar af leiðandi ríkisstjórnarinnar og við, hv. þingmenn, eigum kannski ekkert að vera mjög hissa á því að þessi ríkisstjórn fari þessa leið. Þetta er í anda ríkisstjórnarinnar. Réttlæti eða jöfnuður í gegnum skattkerfið er eitthvað sem þeir hafa algjörlega litið fram hjá. Að því leytinu til er þetta líklega eðlileg niðurstaða. Frú forseti. Höldum aðeins áfram með sögu frú Thatcher í Englandi: „Skattinum var komið á 1989–1990. Skattur þessi mætti mikilli andstöðu, milljónir manna neituðu að borga hann og náðu mótmælin hámarki sínu með óeirðum á Trafalgar Square í lok mars 1990. Andstaða innan Íhaldsflokksins leiddi m.a. til þess að Margaret Thatcher sagði af sér um haustið. Arftakar hennar lækkuðu skattinn og afnámu hann frá og með 1994.“ Frú forseti. Þetta var sögulegt yfirlit frá ríkisskattstjóraembættinu um nefskatt og hefði nú einhver haldið að þetta gæti dugað en því er ekki svo fyrir að fara. Það er hægt að vitna miklum mun meira og ég ætla að vitna örlítið meira reyndar í þessa ágætu umsögn og held nú áfram, með leyfi forseta: „Eins og að framan segir er einn helsti galli við nefskatt tengslaleysi hans við gjaldþol manna. Í fyrirliggjandi tilviki er brugðist við því með því að undanþiggja hina tekjulægstu gjaldinu. Ennfremur eru þeir sem komnir eru yfir tiltekinn aldur undanþegnir. Frítekjumörkum fyrir fast krónugjald fylgja ákveðin vandamál vegna þeirra sem eru sitt hvoru megin næst mörkunum, sem vakið getur spurningu um jafnræði. Sama á við þegar litið er til mismunandi skattlagningar hjóna eftir því hvort annað eða bæði eru ofan markanna. Þá eru skattfrelsismörk samkvæmt frumvarpinu með þeim annmarka að eingöngu er miðað við almennar tekjur, þ.e. launatekjur o.þ.h. en ekki fjármagnstekjur. Allstór hópur manna hefur miklar tekjur af eignum en lágar launatekjur og yrði samkvæmt þessu undanþeginn gjaldinu.“ Frú forseti. Er nema von að maður velti enn fyrir sér réttlætinu? Auðvitað á maður ekki að láta þetta koma sér á óvart. Þetta er í anda skattstefnu ríkisstjórnarinnar. Þarna er bent á það svart á hvítu að stóreignamenn sem hafa miklar fjármagnstekjur en litlar launatekjur, nei, þeir þurfa ekki að borga nefskattinn. Þeir eru í þessum hópi sem ríkisstjórnin er alltaf að fjalla um sem lækkaðir hafa verið skattarnir á og það á auðvitað að halda áfram á sömu braut. Áfram, frú forseti, með umsögn ríkisskattstjóraembættisins. Er nú fram haldið, með leyfi forseta: „Fyrir aldursmörkunum eru hins vegar engin rök færð fram. Tekjulágir aldraðir yrðu þá þegar undanþegnir vegna lágra tekna en aldursmörkin leiða til þess að tekjuháir aldraðir yrðu undanþegnir á meðan mun tekjulægri yngri skattaðilar bæru skattinn.“ Þegar við því meira að segja skoðum það sem er verið að gera tilraun til að sýna eitthvert örlítið réttæti þá eru líka slíkir gallar á því að þeir blasa við og æpa framan í okkur. Það er líka hægt að benda á og þarna bendir ríkisskattstjóraembættið einmitt á muninn á hinum yngri og eldri burt séð frá tekjum. En það sem mun líklega verða stærsti vandinn í þessu er að þetta á að ná alveg niður í 16 ára börn. Við höfum lög um það að einstaklingar eru börn fram að 18 ára aldri, eru ekki sjálfráða fyrr. Þrátt fyrir það eiga þau að borga nefskattinn. Þeim fjölskyldum sem eru með unglinga á þeim aldri er íþyngt verulega. Skattleysismörkin eru í þessu tilfelli með þeim hætti að manni sýnist að velflestir unglingar á þessum aldri sem hafa atvinnu muni þurfa að borga. Áfram er haldið, með leyfi forseta, í umsögn ríkisskattstjóraembættisins: „Frá skattalegu sjónarmiði hefur nefskattur á einstaklinga fáa kosti en marga galla. Helstu rökin með honum eru framkvæmdalegs eðlis, þ.e.a.s. hann er einfaldur í framkvæmd og auðveldur í eftirliti.“ Þetta hafa verið, frú forseti, helstu rök stjórnarmeirihlutans. Hér sé um að ræða einfalt mál í framkvæmd og ódýrt. Það hins vegar kemur í ljós hjá ríkisskattstjóraembættinu að þetta er ekki alveg svona einfalt. Það eru á þessu ýmsar flækjur og augljóst mál að það mun kalla á einhvern kostnað meira að segja að innheimta hann af þeirri einföldu ástæðu að ýmsir þurfa að borga hann sem eru ekki annars í innheimtu hjá embættinu. Þeir segja hér, svo ég hafi bara þessa tilvitnun stutta, með leyfi forseta: „Mun það hafa í för með sér að einhverja aukningu innheimtuumsvifa og innheimtukostnaðar.“ Þetta verður því ekki alveg ókeypis eins og fram hefur verið haldið en þetta eru þó þeir einu kostir sem til staðar eru. Niðurlag umsagnar ríkisskattstjóra er býsna slungið en um leið mjög skýrt vegna þess að hér segir, með leyfi forseta: „Með vísan til alls framangreinds verður ekki hjá því komist að draga í efa að sú tillaga frumvarpsins að afla Ríkisútvarpinu tekna með álagningu nefskatts sé heppileg.“ Ekki verður hjá því komist að draga í efa að hún sé heppileg. Þetta er auðvitað kurteisislegt orðalag embættismanna og ber að taka það sem slíkt en textinn sem ég hef verið að vitna til segir okkur ósköp einfaldlega að þetta er afar óheppileg leið og er þá vægt til orða tekið. Eins og ég sagði áðan og endurtek hér held ég að í einhverjum flýti eða í þeim vanda að ná saman innan einhvers hóps, sem við í stjórnarandstöðunni vitum ekkert hver var, hafi hugsanlega þessi niðurstaða fengist af þeirri einföldu ástæðu að menn gátu ekki náð saman um einhverjar aðrar leiðir. Þá hafi þessi leið verið þannig að allir aðilar hafi verið mátulega mikið á móti henni þannig að menn gætu sæst á hana þannig að enginn hafi orðið sigurvegari í þeirri deilu. Miðað við niðurstöðuna er ekki annað að sjá en í raun og veru hafi allir tapað því að leiðin er ein sú slakasta sem hægt var að fara. Þetta er líka sérkennilegt í ljósi þess að gerð hefur verið viðhorfskönnun meðal þjóðarinnar um þessi mál vegna þess að við vitum að lengi hefur verið deilt um hin svokölluðu afnotagjöld sem hafa verið lýði og eru við lýði mjög víða um heim. Það er nauðsynlegt þegar maður segir að þetta hafi verið ein óheppilegasta leiðin sem valin var að fara aðeins yfir hvaða leiðir voru hugsanlega í þessu. Það hefðu verið eðlileg vinnubrögð í menntamálanefndinni að þar hefði verið farið yfir þessa möguleika og vegnir og metnir kostir og gallar. En því miður var ekki gefinn tími til þess þannig að ég verð að fara stuttlega yfir þá möguleika sem blasa hvað best við. Ég útiloka þó að ekki að þeir séu miklum mun fleiri og þeir eru auðvitað miklum mun fleiri en það er nauðsynlegt að þeir komi hér fram. Ég nefndi að gerð hefði verið viðhorfskönnun af IMG Gallup fyrir Ríkisútvarpið árið 2002 og þar kom í ljós að 41% aðspurðra vildu að Ríkisútvarpið yrði fjármagnað með beinum framlögum úr ríkissjóði. Væntanlega þá á fjárlögum með þjónustusamningi til einhverra ára eins og við höfum nokkur dæmi um. Það var ekkert verið að fara neinar flóknar leiðir í því heldur bara að ákveðið framlag rynni til stofnunarinnar. Þá væri eðlilegt að í þeim þjónustusamningi væri skilgreint nákvæmlega hvaða þjónustu væri verið að kaupa af stofnuninni og hún ætti að sinna. Þetta er auðvitað leið sem á margan hátt er örugglega ein sú einfaldasta. En auðvitað hafa menn á henni skiptar skoðanir eins og hérna sést. En það var þó stærsti hópurinn, 41%, sem taldi sig vilja fara þessa leið. 33% voru með afnotagjöldum einstaklinga 18 ára og eldri. 33%. Og 26% með nefskatti. Þegar þessar þrjár leiðir eru bornar saman kemur í ljós að nefskatturinn er óvinsælastur af þessu. Trúi ég þó að allir hafi gert ráð fyrir að það væri miðað við 18 ára aldur þegar hann yrði innheimtur og síðan auðvitað ýmsir möguleikar, að minnsta kosti, eins og í afnotagjöldunum að afsláttur yrði hjá öryrkjum og eldri borgurum. Aðrar leiðir eru til staðar. Ef ég fer stuttlega yfir helstu möguleikana í þessu getum við sagt að afnotagjöldin eru kerfi sem hefur verið lengi við lýði en hefur verið mjög umdeild leið á margan hátt. Kostirnar eru auðvitað þeir að þetta er öruggur tekjustofn og hann veitir Ríkisútvarpinu ákveðið sjálfstæði. Það er engin spurning um það. Samt sem áður er sjálfstæðið ekki meira en að Ríkisútvarpið hefur alltaf þurft að sækja um hækkun til að láta afnotagjöldin halda í við verðlag o.s.frv. Það hefur gengið misjafnlega. Því það hefur ekkert verið neitt sjálfvirkt í því. Auðvitað væri hægt að hugsa sér einhverja viðmiðun þannig að sjálfstæðið væri mun meira hjá stofnuninni ef sú leið væri farin. En gallarnir eru þeir m.a. að innheimtukostnaður er töluverður, hefur verið eitthvað kringum tæpar 80 millj. á ári. Innheimtuaðferðir hafa verið umdeildar. Það hefur verið leitað að tækjum og svona. Þetta hefur þótt frekar hvimleitt. Fyrirtæki hafa sloppið nokkuð vel frá þessu gjaldi þannig að það hefur verið umdeilt líka. Síðan það sem ég nefndi áðan að þetta hefur ekki fylgt verðlagi. Það er galli fyrir stofnunina þannig að þetta hefur rýrnað verulega á ákveðnum tímum. Þessu til viðbótar má reyndar vekja athygli á að þó afnotagjöldin hefðu fylgt verðlagi, sem þau hafa sem sagt ekki gert, virðist margt benda til að kostnaður í svona stofnun eins og Ríkisútvarpinu hafi vaxið jafnvel meira en verðlagsþróun af ýmsum ástæðum. Það er þannig auðvitað hluti af göllunum þegar þörfunum er ekki mætt. Ég sagði áðan að þessi aðferð væri notuð mjög víða um lönd og hefur á margan hátt reynst býsna vel. En það sem sker okkur úr við flestar og líklega allar aðrar þjóðir er að afnotagjöldin hjá okkur hafa verið miklum mun hærri en annars staðar. Bretland er þekktast fyrir afnotagjaldið. Þar er þetta að því er ég best veit ekki mjög umdeildur tekjustofn og jafnvel alls ekki umdeildur. En þar er gjaldið um helmingi lægra en hjá okkur þannig að ekki verður eins vart við það. Annars staðar á Norðurlöndunum er þetta líka mun lægra en hér. Þetta sem sagt hefur verið notað og þetta er eitthvað sem hefði verið eðlilegt að menntamálanefnd hefði skoðað hvort ætti að halda áfram eða ekki. Um nefskattinn hef ég fjallað og hann hefur þennan kost að vera skilvirkur og til þess að gera einfaldur og ódýr í innheimtu. En gallarnir eru verulegir eins og bent hefur verið á og ekki síst á að ekki er gerður greinarmunur á greiðslugetu þeirra sem borga þurfa. Þetta getur lagst afskaplega misjafnlega á fjölskyldur, t.d. þar sem unglingar eru á heimili. Ein leið hefur verið nefnd líka sem er einhvers konar fasteignaskattur þar sem lagt er gjald á fasteign. Þar eru kostirnir þeir að það gjald gæti verið mun lægra en bæði afnotagjaldið og nefskatturinn því það eru fleiri sem mundu greiða og þetta mundi leggjast jafnar á fólk og fyrirtæki, lögaðila. Gallarnir eru líklega helstir þeir að fasteignaskatturinn er ekki vinsæll skattur. Það er ekki heldur heppilegt að ríki og sveitarfélög séu að leggja á sambærilegan skatt. Það hefur ekki verið. En kosturinn er sem sagt sá að grunnurinn er alveg klár. Upphæðin mundi dreifast betur á einstaklinga og fyrirtæki. Það yrði minna sem hver og einn mundi greiða þannig að það virðist benda til að vera mun jafnari leið en nefskatturinn og hefur þó alla kosti nefskattsins virðist vera. Síðan væri hægt að fara tekjuskattsleiðina svokölluðu, þ.e. taka ákveðið hlutfall af tekjuskatti einstaklinga og lögaðila sem rynni þá til Ríkisútvarpsins. Það væri til þess að gera einfalt að gera þetta. Bara ákveðið hlutfall sem mundi renna til Ríkisútvarpsins og það væri hægt að hafa það þess vegna fast og síðan mundi það hækka í takt við að tekjuskattsstofninn mundi vaxa með auknum hagvexti t.d. Þarna væri ákveðin tenging og töluvert frjálsræði til handa stofnuninni. Hún væri ekki eins háð ákvörðunum hér á þingi þó það væri þannig að alltaf væri hægt að breyta þessari prósentu. Hún væri í lögum og það væri hægt að taka það hvenær sem er. Að því leytinu til væri þetta svipað og er með afnotagjaldið. Það er hægt að hoppa með það fram og til baka. Ég nefndi líka, og það var það sem var niðustaðan í Gallup-könnuninni, fjármögnun á fjárlögum. Það er ljóst að það er líklega einfaldasta leiðin, þ.e. að gerður yrði þjónustusamningur við Ríkisútvarpið, eins og gert er við ýmsar aðrar stofnanir, til einhverra ára í senn og fjárhæðin þar með tilgreind. Stærsti gallinn við þetta er sá að þetta þyrfti ætíð að fara í gegnum bæði ríkisstjórnarmeirihluta og Alþingi og það væri hægt að krukka í þetta. Þetta eru sem sagt nokkrir þeir möguleikar sem fyrir liggja en verður að segjast eins og er að því miður var ekki gefinn tími til að fjalla um í menntamálanefndinni. Það er alveg klárlega þannig að með því að fara ítarlega yfir þessar leiðir þá er þetta dæmi um það sem varla er hægt að trúa, að menn skiptist í stjórnmálaflokka eftir því hvaða leið er farin. Hér hefði átt að vera verið hægt að taka þessi mál fyrir á skipulegan hátt, komast að því hvar réttlætinu væri best fyrir komið, annars vegar gagnvart stofnuninni og hins vegar gagnvart greiðendum og velja þá leið sem vænlegust þætti eftir að búið væri að fara yfir slíkt. Frú forseti. Það er eiginlega nauðsynlegt og kemur alltaf upp í hugann með reglulegu millibili hvernig á því stendur að ekki var vilji til að leita eftir að ná samstöðu um mál þessarar stofnunar. Ég hef sagt það nokkrum sinnum áður í ræðu minni að ég átta mig ekki á því enn þá hvernig á því stendur. En vonast eftir að við fáum skýringar á því í þessari umræðu. Hv. þm. Mörður Árnason fór yfir nefndarálit okkar í minni hluta menntamálanefndar og gerði það með þeim hætti óþarfi er að fara yfir það nokkuð frekar. Þar er komið inn á öll þau mál sem skipta hvað mestu máli og vakin athygli á því sama og kom m.a. fram á starfsmannafundinum í hádeginu hjá Ríkisútvarpinu að það er því miður stórhætta á að því ástandi sem ríkt hefur hjá stofnuninni linni ekki með samþykkt þessa frumvarps. Það verði áfram þessi mikla óvissa um framtíð stofnunarinnar. Það blasir við og kemur fram í áliti okkar í minni hlutanum að ljóst sé að það þurfi innan skamms að taka lagarammann upp til endurskoðunar til að tryggja að samstaða og friður sé um öflugt og sjálfstætt almannaúvarp. Þetta er stærsta málið í þessu. Þetta er verkefni sem ríkisstjórn á hverjum tíma hefur þegar verið er að fjalla um stofnanir eins og Ríkisútvarpið. Það er sorglegt að ríkisstjórn gefist upp við verkefni sín eins og kemur fram augljóslega í þessu máli. Ég held að því miður sé hluti af því ákafi Sjálfstæðisflokksins til að nýta nú tækifærið meðan Framsóknarflokkurinn er í sínum vanda að ganga frá málinu. Klára málið, taka ekki áhættuna á því að Framsóknarflokkurinn gæti hugsanlega skriðið upp á fæturna aftur og reist fyrri merki. Nú skal sæta lagi. Því miður virðist staða Framsóknarflokksins vera orðin sú að ekki er einu sinni tími til að velta fyrir sér taktískum möguleikum í að þrátt fyrir að vera í þessu ömurlega stjórnarsamstarfi, að koma þá að minnsta kosti einhvers staðar við vörnum. Ég held að þetta mál sé táknrænt fyrir þetta stjórnarsamstarf. Framsóknarflokkurinn talar mjög digurbarkalega um hvað ekki megi gera við Ríkisútvarpið, hvert sé verkefnið við Ríkisútvarpið, gefst síðan upp smám saman þangað til uppgjöfin er orðin algjör. Algjör eins og við sjáum í þessu frumvarpi. Svo algjör er hún að það er bent á eina litla setningu í 1. gr. sem þeim hefur verið afhent sem hálmstrá til að halda í, til að gera tilraun til að réttlæta fyrir sjálfum sér að styðja frumvarpið. Þetta er sorglegt og ekkert annað hægt um það að segja að svo aumur geti einn stjórnmálaflokkur orðið að láta fara svona með sig. Það birtist svo í ýmsu hvernig Sjálfstæðisflokkurinn er farinn að líta á samstarfsflokkinn. Ég hef minnst á mál sem er alkunna og er mjög áberandi í umræðunni nú um stundir, þ.e. hin nýja stofnunarhugmynd hæstv. iðnaðarráðherra þar sem hver háttvirtur þingmaðurinn af öðrum úr Sjálfstæðisflokknum gengur fram og segir að við þetta verði ekki unað. Þetta muni aldrei ná fram að ganga. Þrátt fyrir að málið hafi farið í gegnum ríkisstjórnina. Þar hefur ekki frést af nokkurri mótstöðu. Þar var málið bara gleypt, væntanlega sem hluti af einhverjum pakka sem stjórnarflokkarnir hafa þurft að semja um. Þingflokkur Sjálfstæðisflokksins virðist búinn að samþykkja frumvarpið. Samt sem áður segja fjölmiðlar frá því að hver einasti nefndarmaður í nefndinni sem átti að fjalla um málið úr Sjálfstæðisflokknum sé á móti málinu. Það er augljóst mál að skilaboðin frá Sjálfstæðisflokknum eru þau að Framsóknarflokkurinn er bara hér til að fylla upp í stóla. Hann hefur ekkert um málin að segja. Við förum fram með þau mál sem okkur sýnist og stoppum þau mál sem okkur sýnist. Það sem merkilegt er, jú, það heyrist örlítið í hæstv. ráðherra. Svona stöku sinnum heyrist í hæstv. ráðherra í fjölmiðlum sem segir að málið verði samþykkt fyrir vorið. Og leitar nú leiða til að koma því í gegn. Ég vonast til þess, frú forseti, að fá að sitja fund með morgni þar sem þetta merka frumvarp hæstv. ráðherra verður kynnt. Ég verð að segja eins og er að það væri skemmtilegt að við fengjum fleiri slíkar kynningar áður en mál eru lögð fram, áður en umræða hefst á þingi eða að við fáum þessu dreift á pappír, að við fengjum kynningu frá sjálfum ráðherranum. Ég hef skilið það svo að hæstv. ráðherra ætli að kynna þetta sjálfur eða einhver sem veit alla vega ekki minna um frumvarpið en hæstv. ráðherra. Það verður fróðlegt að fara yfir þessa kynningu og heyra um þetta mikla og stóra mál. Þrátt fyrir að þetta komi upp í svona vandræðagangi þá er það á margan hátt til fyrirmyndar að allir þingflokkar á Alþingi fái sérstaka kynningu á málum áður en við förum að undirbúa okkur undir umræður. Ég er alveg viss um að ef þetta mál hefði farið í slíkan farveg liti það allt öðruvísi út í dag. Þá væri verið að leita eftir víðtækri samstöðu um mikilvægt mál og ég er alveg klár á því að allir þingflokkar á Alþingi hefðu tekið því fagnandi og mætt með opnum hug til þess að reyna að ná samstöðu um málið. Því miður var sú leið ekki farin en hver veit hvert þessi vandi ríkisstjórnarflokkanna leiðir okkur í framtíðinni? Það verður framtíðin úr að skera en við bíðum spennt eftir því að sjá hvert framhaldið verður. Frú forseti. Þótt ekki séu margir stjórnarliðar í salnum þá vill svo vel til að einn hv. þingmaður er hér úr þeim merka flokki, Framsóknarflokknum, sem hlýðir á mál mitt. Ég verð að segja það alveg eins og er, og ég held að ég tali fyrir munn ábyggilega a.m.k. flestra hv. þingmanna í stjórnarandstöðunni, þegar ég segi að við erum tilbúnir til þess að aðstoða Framsóknarflokkinn við það að rísa upp aftur í þessu stjórnarsamstarfi - ég segi ekki að það þurfi að vera neitt meira, ég sé að það fer um ýmsa hv. þingmenn - til þess að bjarga því máli sem við erum að ræða. Ég er viss um að ef Framsóknarflokkurinn fengi aðstoð við það gæti það jafnvel hjálpað Framsóknarflokknum inn í framtíðina. Ég held að það sé til þess vinnandi, sjáið þið, að þetta mál sé svo mikilvægt að ég er jafnvel tilbúinn til þess að hjálpa Framsóknarflokknum örlítið inn í framtíðina ef við björgum þessu máli. Ég er viss um að við erum flest tilbúin til þess þó svo að við munum að sjálfsögðu ekki hlífa þeim flokki í næstu alþingiskosningum enda á hann það ekki skilið. En ég er alveg viss um að það yrði skemmtilegra að mæta frambjóðendum Framsóknarflokksins í komandi alþingiskosningum ef hann hefði aðeins reist sig við. Ég held því að við ættum öll að koma örlítið til liðs við flokkinn í þessu endurreisnarstarfi sem gæti farið fram á ýmsan hátt en það væri táknrænt að byrja það t.d. í þessu máli: að rísa nú upp aftur, rifja upp skoðanir flokksins í gegnum tíðina og halda þeim fram. Síðan gæti framtíðin orðið alla vega og kannski líklegust sú að þessi flokkur sem, eins og ég hef nokkrum sinnum sagt, á afskaplega merka sögu en allir eiga sinn tíma og margt bendir til þess að tími flokksins sé senn liðinn. Það er auðvitað spurning hvort það gerist með því að flokkurinn fari í ýmsar áttir eða renni heill eitthvert. Það er erfitt að sjá fyrir í dag.  Frú forseti. Ég held að ég farið yfir flest þau mál sem hér koma við sögu en tel mig þó eiga töluvert eftir, m.a. á ég eftir að fara yfir rekstrarform, af hverju við höfum talið annað form hentugra en hlutafélagaformið. Þar sem það hefur nokkuð verið rætt í dag held ég að ég fari ekki mjög nákvæmlega yfir þann þátt. Ég tel þó nauðsynlegt og ætla að hafa það síðasta stutta kaflann í ræðu minni að vekja athygli á hluta af athyglisverðri umsögn talsmanns neytenda. Hann horfir eðlilega á þessi mál út frá sjónarhorni neytanda og það eru þeir sem notfæra sér Ríkisútvarpið og fjölmiðlun. Þar af leiðandi er eðlilegt að horfa til þess finnst mér, að hluta til a.m.k., sem þar segir. Talsmaður neytenda, sem er nýtt embætti og er að þreifa sig nokkuð áfram í því að móta það embætti, kemur nokkuð víða við en ég ætla eingöngu að taka það sem snýr að rekstrarforminu úr umsögn Gísla Tryggvasonar, talsmanns neytenda. Það segir hér um rekstrarform og arðsemiskröfur, með leyfi forseta: Ég tel að í greinargerð með frumvarpinu (bls. 10–11) sé ekki sýnt fram á að hagsmunum og réttindum neytenda – notenda þjónustu Ríkisútvarpsins – sé betur borgið með því að Ríkisútvarpinu sé breytt í hlutafélag í eigu ríkisins. Lít ég þá annars vegar til þess að af því virðist leiða að lög á borð við upplýsingalög, nr. 50/1996, með síðari breytingum, og stjórnsýslulög, nr. 37/1993, með síðari breytingum - sem taka til „stjórnsýslu ríkis og sveitarfélaga“ - gildi ekki um Ríkisútvarpið; er það að mínu mati ekki til þess fallið að bæta stöðu notenda útvarpsþjónustu í almannaþágu. Hins vegar tel ég að hlutafélagsformið sé ætlað fyrir rekstur með arðsemismarkmið - en ég tel óljóst hvort arðsemi eigi samkvæmt frumvarpinu að vera tilgangur Ríkisútvarpsins framvegis. Verði sýnt fram á nauðsyn formbreytingar tel ég að hagsmunum notenda útvarpsþjónustu í almannaþágu sé betur borgið með því að Ríkisútvarpið sé sjálfseignarstofnun eins og nefnt er sem valkostur á sama stað í greinargerð með frumvarpinu. Um sjálfseignarstofnanir sem stunda atvinnurekstur gilda lög nr. 33/1999; þar eru ítarleg og skýr ákvæði um stjórnun og fjárhagslegan aðskilnað (sjá t.d. 29. gr. þeirra laga) sem samrýmast vel þeim sjónarmiðum sem nefnd eru í greinargerðinni (bls. 11 og 12) til stuðnings vali á rekstrarformi Ríkisútvarpsins. Sjálfseignarstofnun er að mínu mati hentugt form fyrir rekstur sem hefur almannaþjónustu sem megintilgang. Sjálfseignarstofnun hefur arðsemi ekki sem rekstrartilgang heldur rennur hugsanlegur arður af starfseminni aftur inn í reksturinn til þess að sinna markmiðinu með honum og þar með til notenda þjónustunnar. Þá er sjálfseignarstofnun með takmarkaða ábyrgð enda er hún ekki tengd neinum eigendum þar eð stofnendur skilja sig frá rekstri sjálfseignarstofnunar þegar hún er sett á fót. Frú forseti. Þetta er mjög athyglisvert sjónarmið sem kemur fram hjá talsmanni neytenda og er eiginlega með ólíkindum að menntamálanefnd skuli ekki hafa gefið sér tíma til þess að velta þessum möguleika fyrir sér, bera hann saman við hlutafélagaformið, bera hann saman við núverandi form og átta sig á því hvað væri betra til að ná þeim markmiðum sem fram eru sett. Við höfum að vísu heyrt að það eru ansi margir, heyrðum það á ræðu hv. þm. Dagnýjar Jónsdóttur að trúarbragðafræðin í Sjálfstæðisflokknum hafi alveg náð inn í Framsóknarflokkinn. Það er augljóslega þannig að ekki er gefinn neinn tími til þess að ræða neitt annað form en hlutafélagaformið. Ekki nóg með það heldur skal hlutafélagaformið vera með þeim hætti eins og gengur og gerist á markaðnum með hvert annað fyrirtæki. Það var mjög athyglisvert í menntamálanefndinni þegar fulltrúar annarra fjölmiðla komu. Sérstaklega var athyglisvert að heyra í fyrrverandi framkvæmdastjóra Samtaka atvinnulífsins sem, ef ég man þetta rétt, talaði um að þetta frumvarp og ef það yrði að lögum væri algjör bastarður inn í þennan rekstur af þeirri einföldu ástæðu að ef frumvarpið yrði samþykkt væri verið að sleppa, eins og hann orðaði það, göllunum við ríkisstofnunina, göllunum við hlutafélagið, þ.e. helstu göllunum vegna þess að það væri raunverulega ríkisábyrgð á hlutafélaginu, en taka kostina úr báðum kerfum og búa til nýtt. Þetta taldi núverandi framkvæmdastjóri eða forstjóri - maður kann ekki alveg að vera viss um það hvaða titlar eru notaðir - 365 miðla að gengi hreinlega ekki upp og þá út frá sjónarmiðum annarra á þessum markaði, þ.e. að þessi samkeppnisstaða væri með slíkum ólíkindum að hún gæti hreinlega ekki gengið. Það er ein óvissan varðandi þetta frumvarp að væntanlega verður áfram kært eða gerðar athugasemdir til ESA um þessi mál. Það er því til viðbótar við þá óvissu sem hér hefur mest verið fjallað um í dag. Óvissan er því raunverulega úr öllum áttum og því verr og miður virðist það blasa við, eins og skilmerkilega er fjallað um í nefndaráliti minni hluta menntamálanefndar, að ekki sé verið að skapa þann frið, þá sátt um þessa mikilvægu stofnun sem virðist blasa við að mikill meiri hluti hv. alþingismanna hafi áhuga á a.m.k. ef tekið er mark á því sem sagt er. Því miður virðist einhver hluti, og ég vil leyfa mér að fullyrða einhver hluti hv. þingmanna í Sjálfstæðisflokknum, ekki hafa áhuga á slíku, hver sem ástæðan er. Ég held að það sé sama ástæða og er fyrir því að menntamálanefnd fékk ekki að ljúka málinu með sómasamlegum hætti. Það liggur þar eitthvað á bak við sem ég tel að sé nauðsynlegt að hv. þingmenn leggist á eitt við að reyna að grafa upp í umræðunni: Hver er ástæðan fyrir því að þessi leið er farin í eins mikilli ósátt og hugsanleg er í þessu máli? Hvernig stendur á því að það er valið? Hvernig stendur á því að ekki er reynt að ljúka málinu á sómasamlegan hátt, heldur keyrt með það í eins mikinn ágreining og hægt er? Það er ekkert gert, frú forseti, til þess að reyna að ná sáttum, ekki tilraun, ekki lyft litla putta til þess. Svo öruggur virðist stjórnarmeirihlutinn í lagasetningu sinni að ekki einu sinni er sett inn endurskoðunarákvæði sem væri hugsanlegt að setja ef menn telja að það þyrfti að fara yfir einhver mál, að menn væru að gera tilraunir með eitthvað. Ekkert slíkt er sett inn sem oft hefur verið gert hins vegar þegar menn eru með stór mál á ferðinni og telja að sé kannski ekkert óeðlilegt að þurfi einhvern tíma til að átta sig á hvernig gangi. Ekkert slíkt er sett á. Óvissunni er haldið opinni í allar áttir og ég segi: Því er nú verr og miður. Frú forseti. Að lokum þetta: Þrátt fyrir það að hér blasi við að keyrt verði í gegn óheillafrumvarp fyrir Ríkisútvarpið þá verðum við þó að lifa í þeirri trú að eftir kosningar 2007 gefist tækifæri til þess að leiðrétta þann ranga kúrs sem í er stefnt með þessu frumvarpi. Þótt það sé ljóst, frú forseti, að við munum að sjálfsögðu reyna að gera allt sem í okkar valdi stendur, við í minni hluta menntamálanefndar og þeir sem styðja okkar álit, til þess að bæta það frumvarp sem hér liggur fyrir, verð ég að segja eins og er að margt bendir til þess að stjórnarmeirihlutinn sé ákveðinn í því að keyra þetta í þessari mynd vegna þess að það kemur í ljós að þrátt fyrir að margar mjög góðar umsagnir og góðar heimsóknir í menntamálanefndina hefðu átt að duga til þess að opna augu meiri hlutans í nefndinni þá hefur það ekki gerst. Þar af leiðandi er minni trú á því að það gerist hér í salnum en að sjálfsögðu munum við reyna eins og kostur er að bæta frumvarpið en, frú forseti, í seinasta lagi á haustþingi 2007 má búast við því að hér liggi fyrir annað frumvarp um Ríkisútvarpið.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir fróðlega og efnismikla ræðu þar sem víða var komið við og ýmsum steinum velt upp og kíkt undir þá, kannski látnir í sama farið aftur. Ég tók samt eftir því, hæstv. forseti, að í lok ræðu sinnar sagði hv. þingmaður eitthvað á þá leið að þingmenn þyrftu kannski að sameinast um að reyna að finna út úr því hvað stjórnmálaflokkunum gengi til í þeirri málsmeðferð sem komið hefur upp í þessu máli. Því ég tek undir þau viðhorf hv. þingmanns að ef lagt hefði verið í að ná sátt í málinu hefði það sjálfsagt tekist. En alls ekki í þeim búningi sem málið er. Þá veltir maður fyrir sér, ég geri það eins og hv. þingmaður, hvers vegna málið fór allt í einu á þessa fleygiferð úr menntamálanefnd. Ég held kannski að málið sé svolítið öðruvísi vaxið en hv. þingmaður nefndi. Það gæti nefnilega verið að það væri þannig að menn hafi sameinast um að kippa málinu á fullri ferð úr nefndinni hingað inn í þing og þegar búið væri að keyra það hér í gegn með samþykki Framsóknarflokksins þyrfti ekki lengur á neinum skrautsýningum eða tímatöf að halda við nein önnur frumvörp sem væru á leiðinni, hvorki kynningar, „slide-show“ eða neitt slíkt vegna þess að þá mundi koma í ljós að þeir sem nú hafa náð fram áhugamálum sínum um einkavæðingu og stefnu sem mörkuð væri af því, mundu styðja ákveðið frumvarp sem þeir hafa lýst yfir að þeir styddu ekki.

Frú forseti. Það er auðvitað eðlilegt að hv. þingmaður velti þessu fyrir sér og komi með tilgátu. Ég held að það sé mjög þarft að við skoðum þetta og reynum að átta okkur á þessu. Ég er alveg sannfærður um að það er eitthvað í þá veruna sem hv. þingmaður er að fara, sem er skýringin á þessu. Það er eitthvað tengt samstarfi ríkisstjórnarflokkanna hvernig að þessu er staðið, ég er alveg sannfærður um það. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður heyrði þann hluta ræðu minnar þar sem ég fjallaði einmitt um að svo neðarlega, ég sagði nú því miður, væri Framsóknarflokkurinn kominn að það virtist ekki einu sinni vera orka eftir til að horfa á taktískar hliðar í stjórnarsamstarfinu, þ.e. Framsóknarflokkurinn áttaði sig ekki einu sinni á því að reyna að láta málin vegast eitthvað á, þannig að Framsóknarflokkurinn væri þá í einhverri stöðu til að segja: hingað og ekki lengra, gagnvart ákveðnum málum. Það getur vel verið að hv. þingmaður hafi rétt fyrir sér að samningurinn hafi gengið út á að ákveðnir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins fengju að láta ljós sitt skína í nokkurn tíma í ákveðnu máli til að koma skilaboðum út. En þegar þetta væri komið í gegn væri því lokið. Við auðvitað bíðum og sjáum. Ég efast um að við fáum hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans til að gefa okkur nokkrar skýringar, að minnsta kosti hér í ræðustól. En það er kannski hægt að fara aðrar leiðir til að fá þær. Við sjáum hver raunveruleikinn verður þegar fram líða stundir. En ég held að það sé alveg ljóst að við sem höfum miklar efasemdir í þessu máli hljótum að nýta okkur allan okkar rétt í að reyna að hafa áhrif á hvernig málið fer í gegnum þingið. Við skulum þá a.m.k. reyna að tryggja, herra forseti, að 

Hæstv. forseti. Ég hef eins og hv. þingmaður veitt því athygli að ákveðinn ráðherra hefur lýst því yfir í fjölmiðlum undanfarna daga, að eftir nokkurn tíma mundi ákveðið mál fara í gegnum þingið eftir nokkrum aðdraganda. Ég hef dregið þá ályktun að miðað við þær viðtökur sem mörg mál þess hæstv. ráðherra hafa fengið í þinginu væri ekki líklegt að sá hæstv. ráðherra treysti mikið á stuðning stjórnarandstöðunnar. Ef hæstv. ráðherra treystir sér að fullyrða í fjölmiðlum að samt sem áður fari þetta mál í gegn hlýtur eitthvað annað að búa að baki en væntanlegur stuðningur stjórnarandstöðunnar. Í ljósi þeirra hugleiðinga dró ég þá ályktun að málið lægi þannig að sagt hefði verið á milli manna að ef þetta færi hér í gegn óbreytt og í góðu lagi, þá gæti eitthvað annað gerst. Einhverjar vonir búa í brjósti hæstv. ráðherra um að þetta mál renni mjög snyrtilega í gegn. Það er svo sem gaman að fara á það bíó sem boðið verður upp á og best að þiggja það.

Herra forseti. Ég held að það væri á margan hátt fróðlegt að fá þá kynningu sem hæstv. ráðherra hefur boðað til - þannig blasir það við okkur - af því að einhver vandræði eru í stjórnarsamstarfinu. En ég held að það sé rétt hjá hv. þingmanni að ég trúi varla að hæstv. ráðherra geri ráð fyrir að stjórnarandstaðan muni hlaupa upp og bjarga málinu. Ég hef ekki trú á að svo sé. Það getur því alveg passað hjá hv. þingmanni að þannig sé í pottinn búið að ýmislegt hafi verið gert á bak við tjöldin. Ég trúi að hv. þingmaður þekki örlítið betur til a.m.k. sumra hv. þingmanna sem hafa verið að tala þvert á hæstv. ráðherra í þessu tiltekna máli. Ég get alveg leyft mér að trúa að eitthvað sé til í þeirri kenningu. En mér finnst samt hv. þingmaður hafa of mikla trú á Framsóknarflokknum í þessu máli. Ég er ekki viss um að hann hafi svo mikinn kraft sem hv. þingmaður telur að þarna geti leynst á bak við einhvers staðar og að búið sé að tryggja málinu farveg. Hins vegar er alveg ljóst, herra forseti, að hæstv. ráðherra gengi vart svo langt í fjölmiðlum og við höfum heyrt, eins og hv. þingmaður bendir á, nema eitthvað standi þar að baki. Vegna þess að hæstv. ráðherra hefur þurft að þola nokkuð hér í þinginu í vetur varðandi ýmis mál. Það hlýtur því að vera orðin býsna erfið staða hjá hæstv. ráðherra ef eitt málið enn lendir í ógöngum. Að vísu eru dæmi þess að þegar sýndur hefur verið ákveðinn samstarfsvilji hefur verið hægt að lagfæra mál fyrir hæstv. ráðherra til að liðka örlítið fyrir þeim. 

Hæstv. forseti. Eitthvað minntu þessi síðustu orðaskipti mig á véfréttina í Delfí en nokkuð erfitt var að ráða í hvað menn væru að fara. Við erum að fjalla um frumvarp um hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins og eins og fram hefur komið af hálfu talsmanna minni hluta menntamálanefndar, hv. þm. Marðar Árnasonar og hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur, leggur hann til að frumvarpinu verði vísað frá. Í nefndaráliti er gerð rækileg grein fyrir þeirri afstöðu en í upphafi segir á þá leið að frumvarpið skapi Ríkisútvarpinu ekki til frambúðar þann starfsramma sem hæfi og þar af leiðandi ekki þann starfsfrið sem sé þeirri stofnun nauðsynlegur. Minni hlutinn segir að breyting Ríkisútvarpsins í hlutafélag væri mjög varhugavert skref sem í langflestum tilvikum öðrum hafi leitt til sölu viðkomandi stofnunar eða fyrirtækis. Þá er bent á að enn séu margir lausir endar í frumvarpinu og málatilbúnaði í tengslum við það og að málið sé vanreifað. Á þeirri forsendu er lagt til að því verði vísað frá. Að þessu mun ég víkja síðar. Ég vona að hv. formaður menntamálanefndar hlýði á mál mitt. Hann hefur verið hér í húsinu og ég geri ráð fyrir því að hann sé staddur á skrifstofu sinni og fylgist með umræðunni því að ég kem til með að nefna ýmsa þætti sem fram komu í framsöguerindi hans og í málum sem hann hefur staðið að á Alþingi ásamt félögum sínum öðrum úr Sjálfstæðisflokknum og einnig ríkisstjórnarflokkunum. Sem kunnugt er koma þau nú hvert á fætur öðru, frumvörpin frá Stjórnarráðinu, þar sem gert er ráð fyrir hlutafélagavæðingu og markaðsvæðingu samfélagsþjónustunnar. Þar eru ríkisstjórnarflokkarnir mjög samstiga, nánast eins og síamstvíburar, en sá er munurinn á þeim tveimur flokkum að hvað Sjálfstæðisflokkinn varðar er hans pólitíska stefna og pólitíska markmið að berjast fyrir, en Framsóknarflokkurinn er hins vegar að svíkja áður gefin fyrirheit og loforð. Hann setur þessi svik hins vegar í búning geysilegrar sigurgöngu, hann sé að sveigja Sjálfstæðisflokkinn af leið, sé að ná fram miklum og mikilvægum breytingum á frumvörpum. Þannig er það verk Framsóknarflokksins, eða svo eigum við að skilja, að í 1. gr. frumvarps til laga um Ríkisútvarpið hf. sé kveðið á um að sala félagsins eða hluta þess, sameining þess við önnur félög eða slit þess séu óheimil. Hér frammi í hliðarherbergi er annað frumvarp sem nýkomið er úr prentsmiðjunni, frumvarp til laga um stofnun hlutafélags um Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins, sem sagt einkavæðing á sölukerfi áfengis og tóbaks, en í 7. gr. segir, með leyfi forseta: „Öll hlutabréf í ÁTVR hf. skulu vera eign ríkissjóðs. Fjármálaráðherra fer með eignarhlut ríkisins í ÁTVR hf.“ - Og hér kemur væntanlega sigur Framsóknarflokksins: - „Sala ÁTVR hf. eða hluta þess, sameining þess við önnur félög eða slit þess eru óheimil.“ Auðvitað freistast maður til að taka þessu eins og hverju öðru gríni, þessum málflutningi Framsóknarflokksins sem í hverju málinu á fætur öðru lyppast niður og lætur Sjálfstæðisflokkinn og markaðssinnana þar valta yfir sig. Ég ætla að fara yfir það í nokkrum orðum hvað veldur því að ég kemst að þeirri niðurstöðu að Ríkisútvarpið eigi ekki að gera að hlutafélagi. Áður ætla ég aðeins að víkja að því sem fram kom hjá hv. formanni menntamálanefndar, Sigurði Kára Kristjánssyni, í ræðu hans fyrr í dag þar sem hann sagði að frumvarpið tryggði betur réttindi starfsmanna en aðrar hliðstæðar lagabreytingar. Ég kom upp í andsvari við hv. þingmann og kvaðst vilja staðnæmast við biðlaunaréttinn, biðlaunarétt starfsmanna. Í frumvarpinu um hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins er biðlaunarétturinn fyrir það fyrsta tímabundinn, nær til ársins 2008. Það er sennilega sá tími sem menn ætla sér til að losa sig við starfsmenn innheimtudeildar Ríkisútvarpsins. En hann er einnig takmarkaður að öðru leyti, hann er takmarkaður að því leyti að ef starfsmaður ekki tekur starf hjá Ríkisútvarpinu hf. á hann ekki rétt til biðlauna. Ég hef nefnt dæmi um hið gagnstæða, Flugstöð Leifs Eiríkssonar, sem var ríkisfélag, gert að hlutafélagi fyrir fáeinum árum. Réttur starfsmanna þar var sá að tækju þeir ekki starf hjá hlutafélagi Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar áttu þeir rétt á biðlaunum. Biðlaunaréttur starfsmanna Ríkisútvarpsins er rýrari hvað þetta snertir. Hann er tímabundinn fyrir það fyrsta, eins og ég nefndi, og hann er rýrari einnig að þessu leyti. Ég tel alveg einsýnt að þetta muni enda í málaferlum. Það er verðugt fyrir hv. formann menntamálanefndar, lögfræðinginn Sigurð Kára Kristjánsson, að íhuga að ekki alls fyrir löngu féll dómur gegn Reykjanesbæ í máli starfsmanns vatnsveitna bæjarins, sem ég hygg að hafi flust yfir til Hitaveitu Suðurnesja, og naut ekki sömu lífeyriskjara og hann áður hafði haft en í ljósi fyrirheita sem gefin höfðu verið vann hann mál um biðlaunarétt. Ég held að það sé alveg augljóst mál að allt muni loga í málaferlum gagnvart Ríkisútvarpinu hf. ef þessu ákvæði lagafrumvarpsins verður ekki breytt. Ég held að það sé alveg augljóst mál. Ég ætla að staðnæmast við annað atriði af því að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson staðhæfir að í frumvarpinu sé betur staðið við réttindi starfsmanna en við hliðstæðar lagabreytingar áður. Ég ætla að nefna lífeyrisréttindi hjá starfsmönnum Pósts og síma. Þó að það gerðist ekki við upphaflegu lagabreytinguna gerðist það síðar að starfsmenn Pósts og síma öðluðust rétt til þess að njóta lífeyrisréttar úr Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins þótt þeir væru á sama tíma í starfi. Ef þeir höfðu á annað borð öðlast þennan rétt, náð tilskildum aldri en voru áfram í vinnu, gátu þeir notið þessa réttar jafnframt því sem þeir fengu kaup frá hlutafélaginu. Þetta er annað dæmi sem sýnir að staðhæfing þingmannsins er röng. Hún stenst ekki. Annað sem ég nefndi í andsvari mínu fyrr í dag varðar þá staðhæfingu formanns menntamálanefndar að Ríkisútvarpið verði betur sett sem hlutafélag en áður. Ég spurði ítrekað hvort þingmaðurinn, hv. formaður menntamálanefndar Alþingis, mundi fyrir sitt leyti vinna að því að Ríkisútvarpið hefði eigi minna skattfé eftir breytinguna en það hefur nú í formi afnotagjalda. Ef það á að vera betur sett eftir breytinguna en áður þarf að bæta í. Við þurfum að fá svar frá hv. þingmanni á hvern hátt hann ætli að tryggja aukið fjármagn til Ríkisútvarpsins. Á hvern hátt á að tryggja aukið fjármagn til Ríkisútvarpsins ef það á að vera betur sett að þessu leyti? Mundi hann styðja aukna skattheimtu frá því sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu og mundi hann tryggja það til frambúðar? Þá vek ég athygli á því að hv. þingmaður er kominn í hrópandi mótsögn við sjálfan sig því að hann hefur staðið að lagafrumvörpum á Alþingi sem gera ráð fyrir sölu Ríkisútvarpsins, að Ríkisútvarpið verði selt. Það er reyndar stefna sem margir samflokksmenn hans hafa boðað áður, og eins og ég mun vísa í eru samþykktir frá landsfundum Sjálfstæðisflokksins og yfirlýsingar ýmissa talsmanna hans sem eru í þessa veru. Hv. þingmaður hefur ásamt þeim félögum sínum, hv. þm. Pétri Blöndal og Birgi Ármannssyni, flutt frumvarp um breytingu á útvarpslögunum sem er ótækt en sennilega sérkennilegasta frumvarp sem hefur komið fram á þessu sviði, a.m.k. sem ég hef séð. Hv. þingmaður hefur að vísu sagt sig frá frumvarpinu núna, á þessu þingi, kannski vegna þess að hann er formaður menntamálanefndar þingsins og þarf að tala fyrir hlutafélagavæðingu og skattheimtu til Ríkisútvarpsins. Það má vera að það sé skýringin á því, og ekkert slæmt um það að segja í sjálfu sér. Hv. þingmaður hefur gert grein fyrir að gera þurfi fleira en gott þykir, hann hafi sín sjónarmið enn sem áður en beygi sig undir meirihlutavilja. Það er vissulega hægt að virða líka en þetta eru grundvallarsjónarmið hans engu að síður, að hann ætlar að beita sér fyrir því, væntanlega í framtíðinni, að Ríkisútvarpið verði selt og þá fæ ég illa skilið þær digru yfirlýsingar um að Ríkisútvarpið verði betur sett, fjárhagslega, en það var fyrir hlutafélagavæðingu. Hvers vegna segi ég að frumvarp þessara ágætu þingmanna sé eitt sérkennilegasta frumvarp sem fram hefur komið í þinginu? Ástæðan er sú að ekki er nóg með það að þessir þingmenn af frjálshyggjukanti Sjálfstæðisflokksins vilji einkavæða Ríkisútvarpið, þeir vilja jafnframt ríkisvæða yfirráð yfir dagskrárgerð í landinu. Ég veit ekki hvort menn hafa almennt gert sér grein fyrir því hversu stórfengleg lagasmíð þetta yrði, ef hún yrði að veruleika. Frumvarpið gerir nefnilega ráð fyrir að eftir að Ríkisútvarpið hefur verið selt verði eftir sem áður starfandi útvarpsráð í landinu og það á að kjósa á Alþingi. Það er ríkisstjórnarmeirihlutinn sem á að ráða þar sem annars staðar. Og hvað á þetta ríkisrekna útvarpsráð að gera eftir að Ríkisútvarpið verður selt? Jú, fjallað er um skyldur útvarpsráðs í frumvarpinu - og hér kemur einn frumvarpssmiðurinn, hv. þm. Pétur H. Blöndal. Hér segir, með leyfi forseta: „Útvarpsráði er heimilt að sjá til þess að hljóðvarpað sé til annarra landa.“ - Gott og vel, hugsa stórt. - „Dagskrár skv. 1. mgr. skulu m.a. fela í sér almenna fréttaþjónustu og starfrækja vettvang fyrir mismunandi skoðanir á þeim málum sem efst eru á baugi hverju sinni eða varða almenning. Þær skulu innihalda fjölbreytt skemmtiefni við hæfi fólks á öllum aldri og þess skal gætt sérstaklega að á boðstólum sé fjölbreytt efni við hæfi barna, jafnt í hljóðvarpi og sjónvarpi. Enn fremur skal m.a. vera á dagskrá efni á sviði lista og bókmennta, vísinda og sögu auk tónlistar. Veita skal almenna fræðslu og sjá til þess að send sé út fræðsludagskrá í samráði við fræðsluyfirvöld og gera sjálfstæða dagskrárþætti er snerta Ísland eða Íslendinga sérstaklega.“ -  Hið besta mál.  „Útvarpsráð skal bjóða út skipulag starfs síns, gæðaeftirlit og gerð og rekstur einstakra þátta þeirrar hljóðvarps- og sjónvarpsdagskrár sem það er ábyrgt fyrir samkvæmt ákvæðum 8. gr. Enn fremur skal það bjóða út útsendingu, dreifingu og öryggisþjónustu. Útvarpsráð skal skilgreina einstaka þætti dagskránna, gera kröfulýsingu og setja gæðastaðla. Útboðin skulu vera til þriggja ára lengst. Við útboðin skal farið eftir lögum um framkvæmd útboða. Útvarpsráð skal fylgjast með framkvæmd útboða og leggja mat á gæði þeirra. Fyrir liggi hver á höfundarrétt hverju sinni.“ Hafa menn hugleitt hvað hér er verið að segja?  Síðan er ... 

Ne-hei.

Auðvitað er þetta rosalegt, að ætla sér með skattheimtu að taka peninga, setja þá undir pólitískt kjörið útvarpsráð sem á að stýra útboðum á dagskrárgerð í landinu og leggja m.a. mat á fréttatengt efni. Þetta er Sjálfstæðisflokkurinn. Þetta eru hægri sinnar í Sjálfstæðisflokknum sem í alvöru eru að leggja þetta til og eru að biðja Alþingi í alvöru að samþykkja þetta frumvarp um pólitísk yfirráð og stýringu á m.a. fréttaefni í landinu. Síðan er þetta náttúrlega stefna Sjálfstæðisflokksins eins og ég gat um áðan, og það er ekkert nýtt. Ég ber að vissu leyti virðingu fyrir Sjálfstæðisflokknum í þessum málum. Ég ítreka, og hef oft sagt það, að menn sem vilja gera þess vegna Ríkisútvarpið að hlutafélagi og fara með það alveg út á markað og nýta sér kosti hlutafélagsformsins eru menn sem eru sjálfum sér samkvæmir. Ég get tekið ofan fyrir þeim.  Aðeins um afstöðu stjórnarflokkanna. Landsfundur Sjálfstæðisflokksins ályktaði árið 1996 eftirfarandi, með leyfi forseta: „Sjálfstæðisflokkurinn leggur til að markmið, rekstur og fjármögnun Ríkisútvarpsins, ekki síst sjónvarpsins verði endurskoðuð með tilliti til hagkvæmni og aukinnar samkeppni, og að samkeppnisstaða fjölmiðla verði jöfnuð með afnámi lögboðinna áskriftargjalda og jafnframt tryggt að stofnunin fari ekki með öðrum hætti í ríkissjóð.“ Er ekki verið að gera það núna? Þetta er þá væntanlega eitthvað tímabundið. Það segir a.m.k. Viðskiptaráð Íslands sem sagði í erindi til nefndasviðs Alþingis, efnahags- og viðskiptanefndar, dagsett 22. febrúar, sem álit við frumvarpi til laga um breytingu á lögum um hlutafélög eftirfarandi, með leyfi forseta: „Viðskiptaráð þakkar nefndinni fyrir það tækifæri að fá að veita umsögn um ofangreint frumvarp sem fjallar um opinber hlutafélög. Kostir þess að breyta stofnunum í hlutafélag eru aðallega þeir að það einfaldar einkavæðingu í kjölfarið auk þess sem ábyrgð stjórnenda er skýrari. Gallarnir eru hinsvegar þeir að stofnanir sem verða að hlutafélögum hafa meiri tilhneigingu til að hegða sér eins og einkaaðilar, t.d. er aukin hætta á því að stofnunin hefji samkeppni við einkaaðila. Það hefur lengi verið stefna Viðskiptaráðs að ríkið eigi að hætta þeirri starfsemi sem einkaaðilar geta innt jafn vel eða betur af hendi. Ráðið telur því að almennt sé heppilegt að breyta stofnun ekki í hlutafélag nema það sé gert sem undanfari einkavæðingar.“ Sjálfstæðisflokkurinn er að segja í þessari ályktun frá 1996, að lögboðin áskriftargjöld verði afnumin og, með leyfi forseta, „jafnframt tryggt að stofnunin fari ekki með öðrum hætti í ríkissjóð.“ Nú er það nefskatturinn, er það ekki? Er ekki Sjálfstæðisflokkurinn farinn að brjóta þarna gegn eigin samþykktum? Ég hefði haldið það.  Þetta var frá árinu 1996 en árið 2003 ályktaði landsfundur flokksins í mars það ár um fyrstu skrefin í markaðsvæðingu Ríkisútvarpsins, með leyfi forseta: „Skylduáskrift að fjölmiðlum verði afnumin nú þegar. Íslenskir neytendur eiga sjálfir að ráða hvort og hvaða fjölmiðla þeir kaupa. Endurskoða skal hlutverk ríkisins á þessum markaði.“ Í tengslum við þennan sama landsfund Sjálfstæðisflokksins var eftirfarandi haft eftir þáverandi menntamálaráðherra Sjálfstæðisflokksins í fréttum útvarps 23. mars 2003, með leyfi forseta: „Tómas Ingi Olrich menntamálaráðherra segir Sjálfstæðisflokkinn vilja afnema skylduáskrift að Ríkisútvarpinu náist samkomulag um að breyta rekstrarfyrirkomulagi stofnunarinnar. Flokkurinn vilji gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi en Framsóknarflokkurinn hafi hindrað það.“ Þess má einnig geta að 37. þing SUS ályktaði eftirfarandi, með leyfi forseta: „SUS telur mikilvægt að hafist verði handa við að undirbúa einkavæðingu á Íslandspósti, Landsvirkjun, Rafmagnsveitu ríkisins, orkuveitum sveitarfélaga, Ríkisútvarpinu og að Rás 2 verði seld þegar í stað.“ Síðan höfum við náttúrlega dæmi um frumvörpin sem sjálfstæðismenn hafa sett fram. Þá má geta þess í þessum samtíningi að ýmsir aðrir talsmenn Sjálfstæðisflokksins hafa talað í þessa veru. Þannig sagði Kjartan Gunnarsson, framkvæmdastjóri Sjálfstæðisflokksins, í janúar 1992, með leyfi forseta: „Ég held einfaldlega að Ríkisútvarpinu sé eins og öðrum opinberum rekstri markaður ákveðinn tími. Og ég held að sá tími sé einfaldlega liðinn ... Ég tel að það sé nauðsynlegt að leggja Ríkisútvarpið niður.“ Kjartan sagði á þessum tíma að taka ætti fyrir allar auglýsingar á Ríkisútvarpinu, breyta því í hlutafélag, selja hlutabréfin og, með leyfi forseta, „stefna að því að innan fimm ára verði ríkið alfarið hætt þessum rekstri“, þ.e. fyrir 1997 ef þessar dagsetningar eru látnar gilda. Þetta eru þær yfirlýsingar sem eru teknar nánast af handahófi frá Sjálfstæðisflokknum í þessum efnum. Síðan hefur hann fengið því framgengt að stíga þessi fyrstu skref, og vesalings Framsókn nær því fram að fá eina setningu í lagagreinina um að það megi ekki selja - núna. Það er búið að vera í öllum þessum lögum, þetta var í bankalögunum líka og er í símalögunum. Auðvitað er ekkert að marka þetta, ekki nokkurn skapaðan hlut. Sá maður sem hefur þó komið auga á þetta og haft döngun í sér til að halda því á lofti er hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson. Þegar Framsóknarflokkurinn hóf flóttann í haust skrifaði hv. þingflokksformaður flokksins grein í Morgunblaðið, 3. nóvember. Hann sagði, með leyfi forseta: „... að hvort RÚV verði sameignarfélag, sjálfseignarstofnun eða hlutafélag þá breytir það í sjálfu sér litlu hvað varðar stofnunina sem almenningseign.“ Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson svaraði í blaðagrein í sama blaði nokkrum dögum síðar og kvað þetta, með leyfi forseta, „hraustlega mælt í ljósi þess, að hlutafélagavæðingunni hefur verið hafnað. Flokksþing Framsóknarflokksins 2001 ályktaði orðrétt „Ríkisútvarpinu verði ekki breytt í hlutafélag“ og sú samþykkt stendur enn óhögguð. Á næsta flokksþingi, sem var 2003, var bætt við að „breyta skal rekstrarformi Ríkisútvarpsins í sjálfseignarstofnun“. Loks var ályktað á þessu ári á flokksþingi Framsóknarflokksins að „mikilvægt er að Ríkisútvarpið verði áfram í þjóðareigu“. Samþykktirnar eru í eðlilegu samhengi og mynda skýra stefnu flokksins. Síðari samþykktirnar styrkja þá fyrstu, sem hafnar hlutafélagavæðingu RÚV.“ Þetta var tilvitnun í blaðagrein eftir hv. þingmann Framsóknarflokksins, Kristin H. Gunnarsson, frá síðasta hausti. Þetta er túlkun hans á afstöðu og afstöðubreytingu Framsóknarflokksins í málinu. Þetta er sem sagt um afstöðu stjórnarflokkanna. Stefna Sjálfstæðisflokksins og ásetningur hans er kýrskýr. Hann vill að Ríkisútvarpið verði markaðsvætt, það verði lagt niður. Því er lýst yfir, tíminn er liðinn. Það er ekki hægt að gera annað við þessar aðstæður því að ekki má niðurlægja Framsóknarflokkinn meira en þessu nemur. Það er ljóst. Síðan er náttúrlega á hitt að líta líka, að aðstæður í þjóðfélaginu kunna að hafa áhrif á Sjálfstæðisflokkinn einnig, tímabundið. Hann telur fjölmiðlaveldið, eða taldi til skamms tíma kannski, í þjóðfélaginu hafa verið sér mótdrægt - það kann að verða breyting á því - og Ríkisútvarpið ekki kannski allra róttækasti fjölmiðill í heiminum hvað varðar gagnrýni á stefnu ríkisstjórnar og það sem stjórnarflokkarnir aðhafast, með fullri virðingu fyrir Ríkisútvarpinu sem hefur gert marga hluti stórvel. Það kann að skýra þetta að einhverju leyti. Hæstv. menntamálaráðherra og útvarpsstjóri hafa talað mjög ákaft fyrir hlutafélagavæðingu. Í blaðagrein í Morgunblaðinu hinn 19. janúar sl. sagði útvarpsstjóri, Páll Magnússon, með leyfi forseta: „Nú er rétt í þann mund að hefjast á Alþingi umræða um breytt rekstrarform Ríkisútvarpsins á grundvelli frumvarps menntamálaráðherra þar að lútandi. Einhverjum kann í fljótu bragði að þykja sem þetta skipti ekki miklu máli, - formið sé aukaatriði en innihaldið aðalatriði. Ekkert er fjær lagi. Þvert á móti má færa fyrir því gild rök að óbreytt rekstrarfyrirkomulag beri í sér dauðann sjálfan fyrir þessa merku stofnun. Og það sem helst geldur þessa úrelta fyrirkomulags er einmitt innihaldið - sjálf dagskrá Ríkisútvarpsins - sem er jú þegar allt kemur til alls eini lífstilgangur stofnunarinnar. Núverandi rekstrarform kemur beinlínis í veg fyrir að Ríkisútvarpið verði rekið með skilvirkum og árangursríkum hætti. Það leiðir til verri nýtingar á fjármunum en ella væri, sem aftur þýðir að minna fé verður til ráðstöfunar í sjálfa dagskrána - útvarp og sjónvarp. Gagnvart notendum og eigendum - þjóðinni - er þetta helsta meinsemdin í núverandi fyrirkomulagi og sú afdrifaríkasta þegar til lengri tíma er litið: minni og verri dagskrá fyrir sama eða meiri pening. Aðrar birtingarmyndir þessa úrelta forms lúta svo að stjórnskipulaginu, - t.d. sérkennilegu ferli þegar kemur að ráðningum í ýmsar lykilstöður. Man einhver eftir „fréttastjóramálinu“?“ Ég man eftir fréttastjóramálinu. Ég hugsa að þjóðin muni öll eftir því. Ef fréttastjóramálið hefði komið upp á annarri stöð hefði það aldrei orðið að máli, einfaldlega vegna þess að almenningur í landinu hefur ekki sama aðgang að öðrum fjölmiðlum og hann hefur að Ríkisútvarpinu vegna þess að hann á það og hefur tengsl í starfsemina, getur nýtt sér upplýsingalögin og eitt kannski til viðbótar. Þar er starfsfólk sem býr við sæmilegt starfsöryggi, a.m.k. betra og traustara en gerist á öðrum stöðum. Það er staðreynd. Þegar jafnvel fréttastjórum og fréttamönnum hefur verið sagt upp á öðrum fjölmiðlum hefur það ekki komið nokkrum manni við. Ég gæti nefnt marga sem koma upp í hugann þar sem undarlega var staðið að ráðningum og ekki síður uppsögnum án þess að nokkur gæti hreyft við málinu. Blaðamanni var sagt upp á Fréttablaðinu ekki alls fyrir löngu sem hafði gagnrýnt forsvarsmenn blaðsins. Þegar þeir voru inntir eftir því hvað ylli því að honum hefði verið sagt upp sögðu þeir einfaldlega að það kæmi mönnum ekki við, þeir mundu ekki tjá sig um efnið. Nú hef ég ekki forsendur til að meta það mál, alls ekki. Ég er hins vegar að segja að munurinn á fjölmiðli í eigu þjóðarinnar og undir hennar forsjá annars vegar og einkareknum miðli hins vegar kemur þarna í ljós. Fréttastjóra í ríkisstofnun eins og Ríkisútvarpinu væri ekki sagt upp skýringalaust eins og gert var á Stöð 2 ekki alls fyrir löngu. Hvorki viðkomandi fréttastjóri né hlustendur fengu nokkrar skýringar. Það kom þeim ekki við. Þetta er sá heimur sem við erum að fara með Ríkisútvarpið í. Svo leyfa talsmenn stjórnarmeirihlutans sér að tala um þetta sem einhverja nútímavæðingu. Svona er verið að hverfa aftur til fortíðar, húsbóndaveldis, húsbænda og hjúa. Þetta er slík hugsun. Þetta er forneskjuhugsun og á að heyra til liðinni tíð. Það sem gerir vinnustaði sterka og ekki síst fjölmiðla eru sterkir einstaklingar. Hvar er trúin á einstaklinginn hjá fulltrúum Sjálfstæðisflokksins? Er þetta ekki flokkur einstaklinganna? Er þetta bara flokkur einstaklingsins, eins einstaklings, sem á að ráða yfir öllum öðrum? Út á hvað gengur lagabreytingin? Draga á úr vægi almennra starfsmanna, réttindum þeirra, en færa völdin á eina hönd. Þetta er sú hugsun að starfsmenn séu tæki þess sem veit og kann, hins góða stjórnanda sem er ráðinn fyrir ofurfé af því að hann býr yfir svo miklum mannkostum og stjórnvisku til að stýra okkur hinum. Þetta er gömul, úrelt og hættuleg hugmyndafræði og á að heyra til liðnum tíma. Í því formi þar sem eignarrétturinn er við lýði er erfiðara við að eiga. Þó hefur verkalýðshreyfing verið að sækja fram og reynt að treysta og styrkja réttindi launafólks, jafnvel innan slíkra aðstæðna. En það er erfiðara um vik en þegar eignarrétturinn og forsjáin er hjá þjóðinni. Það er því alveg réttmætt að spyrja: Man einhver eftir fréttastjóramálinu? Já, við munum nefnilega allt of vel eftir því. Útvarpsstjóri heldur svo áfram og segir, með leyfi forseta: „Því ber að fagna fyrirhuguðum breytingum á rekstrarformi Ríkisútvarpsins - og ég tel mig tala þar fyrir munn alls þorra starfsmanna og stjórnenda stofnunarinnar. Í því sambandi má minna á bréf sem stjórn Starfsmannasamtaka RÚV sendi öllum þingmönnum fyrir skemmstu, þar sem skorað var á þá að breyta rekstrarforminu.“ Við skulum hafa sem fæst orð um það bréf, en staðreyndin er sú að frá öllum samtökum starfsmanna Ríkisútvarpsins koma mjög ströng varnaðarorð gagnvart breytingunum. Síðast í dag fékk Alþingi ályktun almenns starfsmannafundar um nýtt fyrirtæki, Ríkisútvarpið hf., svo að vísað sé til fyrirsagnar. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Starfsmenn Ríkisútvarpsins óska eftir skýrari upplýsingum frá stjórnvöldum um hvernig fyrirtæki stjórnvöld vilji búa til á grunni hins gamla Ríkisútvarps. Bent hefur verið á opin ákvæði í frumvarpinu og mismunandi áherslur ríkisstjórnarflokkanna í málefnum stofnunarinnar til margra ára. Þær virðast nú hafa endað í óútfylltri ávísun til framtíðar. Við teljum okkur vera í vinnu hjá þjóðinni og landsmenn eigi rétt á því að vita hvert stefni með fjölmiðilinn þeirra. Starfsmenn gera alvarlegar athugasemdir við að ekki liggi enn fyrir hve miklu fjármagni nýja félagið á að ráða yfir í upphafi. Starfsmenn furða sig líka á því að ekki hafi verið tekið nokkurt tillit til umsagna sem bárust menntamálanefnd Alþingis. Spyrja má um tilganginn með því að setja fólk í vinnu við slíka álitsgjöf. Það er lágmarkskrafa að réttindi starfsmanna verði tryggð, sérstaklega fullur biðlaunaréttur, aðild allra starfsmanna að LSR og áframhaldandi aðild starfsmanna að núverandi stéttarfélögum innan RÚV. Starfsmenn RÚV hafa um árabil þolað láglaunastefnu og talið að réttindin, sem eru eign starfsmanna, mundu að einhverju leyti vega upp á móti lágu laununum. Starfsmenn Ríkisútvarpsins hafa sýnt mikla þolinmæði á löngu og leiðinlegu breytingaskeiði stofnunarinnar. Það hefur verið von þeirra að betri tímar gætu runnið upp að því loknu. Eitt það versta sem fyrir getur komið er áframhaldandi óvissa næstu árin, af því að ný lög hafi ekki verið nógu vel úr garði gerð. Starfsmenn skora á Alþingi að eyða óvissu um stofnunina með skiljanlegum lögum sem duga.“ Væntanlega til að tryggja starfsemi stofnunarinnar og þau réttindi sem starfsfólkið þar býr við.  Ég er líka hrifinn af öðrum texta sem vitnað var í fyrr í dag. Hv. þm. Mörður Árnason vitnaði í leiðaraskrif Þorsteins Pálssonar, fyrrum formanns Sjálfstæðisflokksins og hæstv. forsætisráðherra. Þar kveður við heldur annan tón en hjá fyrrum, eða sennilega núverandi flokksfélögum hans á Alþingi, sjálfstæðismönnunum sem standa að frumvarpinu sem hann vísar til sem rauðkuhugmyndafræði. Þorsteinn Pálsson segir í grundvallaratriðum þetta í leiðaranum: Fram til þessa hefur verið víðtæk sátt um Ríkisútvarpið, og sú sátt hefur verið þverpólitísk og náð frá hægri og yfir til vinstri. Það er hefð, segir Þorsteinn Pálsson, að ósátt hafi verið frá hægri hvað varðar innkomu Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkað, að mönnum hafi þótt Ríkisútvarpið fá heldur fríar hendur á auglýsingamarkaði. Núna sé það hins vegar að gerast að sáttinni sé einnig sagt upp frá vinstri vegna þess að fyrirtæki sem er gert að hlutafélagi er ekki nema að hluta til sjálfsaflandi en nýtur greiðslna úr ríkissjóði eða af skattfé, það hljóti að þurfa að vera undir almennum reglum sem tryggja jafnræði og sé opið fyrir öllum upplýsingum. Það sé ekki hægt að fela slíku fyrirtæki ráðstöfun skattfjárins án þess að lúta á einhvern hátt almenningi, eiganda sínum. Þegar það gerist að Ríkisútvarpið er fjarlægt eiganda sínum á þann hátt sem gert er með frumvarpinu sé þessari sátt sagt upp. Þorsteinn Pálsson segir orðrétt, með leyfi forseta, í leiðaranum sem birtist föstudaginn 31. mars sl.: „Rökin fyrir því að reka Ríkisútvarp með skattpeningum jafnframt þátttöku á samkeppnismarkaði auglýsinganna hanga vissulega á hálmstrái eða í mesta lagi á rótarhvönn. Þau fela í sér svo verulegt frávik frá almennum leikreglum. Ríkisstjórnin er að kippa þessu haldi í burtu. Hún hefur vitaskuld þingmeirihluta til þess að koma málinu fram. En hætt er við að hún setji með því móti í uppnám framtíðarsátt um ríkisrekið útvarp. Það eru einfaldlega of mikil menningarverðmæti í húfi til að sú áhætta sé réttlætanleg.“ Þorsteini Pálssyni, fyrrum formanni Sjálfstæðisflokksins, finnst það vera óásættanleg áhætta, að sú áhætta sé einfaldlega ekki réttlætanleg að samþykkja það lagafrumvarp sem nú liggur fyrir þinginu og er til umræðu í kvöld. Ég spyr: Hvað hefðu þeir sagt, og hvað segja þeir, eldri hógværari sjálfstæðismenn, sem eru margir, sem eru fylgjandi frjálsu blönduðu markaðskerfi en vilja engu að síður standa vörð um vissa grunnþætti í velferðarþjónustu og menningarstarfsemi? Hvað segir t.d. maður eins og Jón Þórarinsson, fyrrum dagskrárstjóri, hjá sjónvarpinu? Ég vona að ég sé ekki að gera honum upp skoðanir, ég tel hann standa til hægri í stjórnmálum, en engu að síður er hann talsmaður menningarinnar. Hann skrifaði grein í Morgunblaðið föstudaginn 11. mars á síðasta ári um framlag Ríkisútvarpsins til Sinfóníuhljómsveitar Íslands og í þeirri grein furðar hann sig á afstöðu manna til samstarfs Ríkisútvarpsins og Sinfóníuhljómsveitarinnar. Hann segir, með leyfi forseta: „Margt er nú rætt um fjárhagsvanda Ríkisútvarpsins, m.a. í yfirgripsmikilli samantekt í Morgunblaðinu nýlega (Ríkisfjölmiðill í tilvistarkreppu, Morgunblaðið 6.3. 2005). Þar og víðar í þessari umræðu hefur verið talin hin mesta nauðsyn fyrir útvarpið að létt væri af því „framlagi“ til Sinfóníuhljómsveitar Íslands, sem á þessu ári er sagt nema 118,5 millj. kr. Látið er líta svo út sem þetta sé hreinn „framfærslustyrkur“, sem útvarpið hafi verið blekkt eða kúgað til að taka á sig, og hvergi er á það minnst að neitt komi á móti „framlaginu“ eða útvarpið fái neitt fyrir snúð sinn. Af þessum ástæðum þykir mér ástæða til að rifja upp nokkrar staðreyndir um þetta mál, sumpart sögulegar en sumpart bara bláberar staðreyndir.“ Rakið er síðan hvernig Sinfóníuhljómsveitin hefur átt samstarf og framlag til Ríkisútvarpsins í áranna rás. Jón Þórarinsson endar greinina á því að segja, með leyfi forseta: „Hitt er svo hörmuleg staðreynd að Ríkisútvarpið hefur ekki hirt um að notfæra sér heimildirnar“ - þ.e. til þess að nýta sér hljómleika sveitarinnar - „nema að nokkrum hluta, en það er framkvæmdaatriði sem ætti að vera umhugsunarefni fyrir dagskrárstjórn Ríkisútvarpsins.“ Ég verð að segja að mér hefur fundist fara of mikið fyrir því í seinni tíð í umræðunni um Ríkisútvarpið, að menn væru uppteknir við, og þá er ég að vísa til stjórnvalda, að losa Ríkisútvarpið undan ýmsum menningarlegum skyldum sínum, t.d. Sinfóníuna, í stað þess sem menn sem vildu verja þennan fjölmiðil gerðu áður, og ekki bara verja hann heldur gera hann að því sem hann er orðinn, ein öflugasta menningarstofnun landsins, þ.e. að kalla skyldurnar til stofnunarinnar, að búa svo um að hún tæki á sig skyldur. Það sem Jón Þórarinsson segir hins vegar í þessari grein er að það sem menn kalla bagga og skyldur og vísi í sem eins konar framfærslustyrk sé alrangt því að auðvitað hafi Ríkisútvarpið notið framlags Sinfóníuhljómsveitarinnar og eigi að nýta sér sem allra best á komandi tímum. Ég hef vitnað í yfirlýsingu hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar, í yfirlýsingar núverandi útvarpsstjóra, Páls Magnússonar, og ég hef einnig vísað í yfirlýsingar hæstv. menntamálaráðherra, Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, um að Ríkisútvarpið verði betur sett hvað stjórnsýslu og fjárráð snertir eftir breytinguna. Hef ég um þetta mjög miklar efasemdir. Við skulum ekki gleyma því að núverandi ríkisstjórn og núverandi stjórnarmeirihluti hefur skammtað Ríkisútvarpinu fjármagnið á undanförnum árum, allar götur frá 1995 þegar Framsókn og Sjálfstæðisflokkur tóku saman. Hvernig skyldi það hafa gengið? Í ítarlegri úttekt sem birtist í Morgunblaðinu sunnudaginn 6. mars á síðasta ári eftir Björn Jóhann Björnsson segir m.a. um fjárhagshliðina, með leyfi forseta: „Þegar afkoma Ríkisútvarpsins síðustu árin er skoðuð sést fljótt að stofnunin glímir við mikinn rekstrarvanda sem undið hefur upp á sig. Á þetta bæði við um sjónvarpið og útvarpið en þess skal getið að hlutur sjónvarpsins í tekjum og útgjöldum RÚV er jafnan um 75%. Síðast skilaði Ríkisútvarpið tekjuafgangi árið 1997, upp á 86 milljónir króna. Síðan þá hefur verið látlaus taprekstur, alls upp á ríflega 1.400 milljónir króna. Mestur varð hallinn árin 1998, þegar lífeyrisskuldbindingar starfsmanna komu inn með fullum þunga, síðan 2001 og 2003, eða yfir 300 milljónir króna hvert ár. Um svipað leyti og RÚV tók á sig auknar lífeyrisskuldbindingar var stofnuninni gert að leggja árlega til fjármagn til Sinfóníuhljómsveitar Íslands, þegar Menningarsjóður útvarpsstöðva var lagður niður og eldri lög um hljómsveitina tóku gildi.“ Síðan er hallinn og fjárhagsþrengingarnar raknar. Síðar segir, með leyfi forseta: „Forráðamenn RÚV benda á að tekjur stofnunarinnar á síðustu árum hafi ekki fylgt launaþróun í landinu. Séu afnotagjöldin uppreiknuð miðað við launavísitölu drógust þau saman um 19% á árunum 1994–2004, auglýsingatekjur hafa með sama útreikningi lækkað mun minna en heildartekjur drógust saman um 15% á liðnum áratug, miðað við launavísitöluna. Sé miðað við neysluvísitölu án húsnæðis hækkuðu tekjurnar hins vegar um 25% frá árinu 1994, á meðan vísitalan hækkaði á sama tíma um 30%. Auglýsingatekjur hafa hlutfallslega ekki aukist í tekjustofninum og numið árlega um 700–800 milljónum króna undanfarin ár. Þrátt fyrir aukna samkeppni á fjölmiðlamarkaðnum, m.a. með tilkomu Fréttablaðsins, hefur RÚV náð að halda sínum hlut, sem var rúm 16% árið 2003, miðað við hreinar auglýsingatekjur.“ Margt annað fróðlegt kemur fram í greininni en sérstaklega vil ég vísa í það sem lýtur að starfsmannahaldinu og rekstrinum því að um þann þátt segir, með leyfi forseta: „Ríkisútvarpið hefur eftir megni reynt að hagræða í rekstri sínum og t.d. hefur starfsmönnum fækkað verulega undanfarin ár, eða um 15% frá 1996. Það ár voru fastráðnir starfsmenn að meðaltali 378 en voru um 320 á síðasta ári. Bæði er um raunfækkun að ræða og meiri verktöku á sumum deildum.“ Verktökuhugsunin er nokkuð sem ekki hefur alltaf verið til fyrirmyndar hjá Ríkisútvarpinu. Stjórnmálamenn og stjórnmálaflokkar sem segjast bera hag Ríkisútvarpsins fyrir brjósti og segjast vilja búa vel að stofnuninni eru ekki beinlínis trúverðugir í ljósi þessara staðreynda, hvernig Ríkisútvarpið hefur verið látið drabbast niður, ekki heimilað að hækka afnotagjöldin þannig að þau haldist í takt við launavísitölu. Eins og fram kom dróst hún saman á árabilinu 1994–2004 um 19% séu þau uppreiknuð miðað við launavísitöluna. Ríkisútvarpið bregst engu að síður þannig við að draga saman seglin, segja upp starfsfólki og mér finnst sláandi að frá 1996 til ársins 2004 hafi fastráðnum starfsmönnum fækkað um 15%. Þetta gerist þegar stofnunin er undir handarjaðri alls þessa óskaplega góða velviljaða fólks sem segist allt fyrir stofnunina vilja gera. Hins vegar höfum við í stjórnarandstöðunni hvað eftir annað hvatt til þess að hlaupið yrði undir bagga með Ríkisútvarpinu. Allt sem þarf til að svo verði gert er viljinn. Það þarf engar kerfisbreytingar, engar formbreytingar - það þarf pólitískan vilja. Þegar þessi mál hafa verið rædd í þingsalnum og stjórnarþingmenn hafa verið spurðir hvort þeir séu tilbúnir að styðja breytingar til að styrkja fjárhag Ríkisútvarpsins og hvort það vaki fyrir þeim með kerfisbreytingum og lagabreytingum að beina meira fjármagni úr almannasjóðum eða frá almenningi til stofnunarinnar hefur svarið alltaf verið neikvætt. Núna, á þessum viðkvæma punkti, á ögurstundu, þegar við stöndum frammi fyrir hugsanlegum grundvallarbreytingum á lögum um Ríkisútvarpið neita menn hins vegar að svara. Þá leiða menn málið hjá sér. Í ljósi þessa finnst mér dapurlegt að forsvarsmenn Ríkisútvarpsins, sumir hverjir, skuli kalla á þessa breytingu. Reyndar kemur það fram í álitsgerðum frá Ríkisútvarpinu og útvarpsstjóra, að hann telji að gera þurfi ýmsar breytingar hvað fjárhaginn varðar til að styrkja eiginfjárstöðu Ríkisútvarpsins. Hann hefur nefnt það og kemur fram í álitsgerðum hans og yfirlýsingum, að heppilegt væri að taka skuldir við ríkissjóð sem m.a. eru tilkomnar, eftir því sem ég skil, af vangreiddum gjöldum til Sinfóníuhljómsveitar Íslands, a.m.k. að hluta til, og snúa þeim yfir í hlutafé sem síðan rynni til stofnunarinnar að nýju. Síðan er hitt sem var nú pínulítill brandari við 1. umr. málsins, þegar ágætur þingmaður úr stjórnarliðinu talaði um 5 milljarða framlagið til Ríkisútvarpsins sem átti að fylgja lagabreytingunni. Hann hafði hreinlega ekki trúað að það gæti verið satt að það væru bara 5 millj. Þetta er framlagið sem á að fylgja með í heimanmund. Þetta er sem sagt hátturinn sem að lagabreytingunum er staðið af hálfu ríkisstjórnarinnar. Sannast sagna finnst mér þetta ekki óskaplega trúverðugt. Hvað varðar stjórnsýsluna, og þar vísa ég aftur í yfirlýsingar forsvarsmanna ríkisstjórnarinnar, forsvarsmanna Ríkisútvarpsins, talsmanns menntamálanefndar og stjórnarmeirihlutans á Alþingi, að Ríkisútvarpið verði betur sett eftir að það verður hlutafélagavætt en það er nú með tilvísan í stjórnsýslu. Ég staðhæfi að allt sem gera þarf í Ríkisútvarpinu í því efni er hægt að gera án þess að breyta stofnuninni í hlutafélag. Hægt er að breyta innra skipulagi Ríkisútvarpsins án þess að því sé breytt í hlutafélag. Hér á eftir mun ég gera grein fyrir frumvarpi sem við höfum lagt fram í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði þar sem við tökum sérstaklega á þessu. Fyrir okkur vakir að skera á hin pólitísku yfirráðatengsl, núverandi skipan útvarpsráðs þar sem stjórnarmeirihlutinn er ráðandi. Við viljum víðari skírskotun, víðari tengingu og einnig gera alla innri stjórnun stofnunarinnar miklu markvissari en hún er núna. Hvaða leiðir fara aðrar þjóðir, hvað gera aðrar þjóðir í þessum efnum? Það er allur gangur á því. Ég tek eftir því að þegar talsmenn fyrirkomulagsins vísa í aðrar þjóðir er alltaf tveimur löndum sleppt, Danmörku og Bretlandi. Menn segja að aðrar þjóðir séu allar með ríkisútvarp sem hlutafélög, Norðmenn eru með hlutafélagarekstur, Svíar, Finnar o.s.frv. - en hvað með Dani? Hvað með Breta? Hafa menn hugleitt það að engin ríkisstofnun, ekkert ríkissjónvarp eða -útvarp á Norðurlöndum hefur verið eins árangursríkt í sölumennsku og Danmarks Radio? Það gat framleitt og selt til 42 Evrópulanda hinn margverðlaunaða þátt Matador, Króníkuna, Taxa, Rejseholdet og Örninn. Hvaða fyrirtæki framleiðir þessar myndir? Ríkisstofnunin Danmarks Radio. Það er ekki hlutafélag, það er ríkisstofnunin Danmarks Radio. Síðan kemur hér eitthvert trénað lið úr gamalli stjórnmálahugsun og segir að ekkert sé hægt að gera af viti nema stofnuninni sé breytt í hlutafélag. Þarf ekki bara hugkvæmni? Þarf ekki bara dugnað, atorku, fjármuni og stuðning til þess að ná árangri? Sú árátta að hugsa í formi einvörðungu, að allt lagist ef maður breytir formi, er algjörlega út í hött. Ríkisútvarpinu hefur verið haldið í fjársvelti á undanförnum árum og þess vegna hefur fjarað undan því. Íslendingar hafa smám saman verið að styðja betur við kvikmyndaiðnaðinn og alls kyns listsköpun, mættum gera það miklu betur, miklu myndarlegar, og þá einnig við þessa stofnun, í framleiðslu hennar. Eins og Danir hafa gert og náð verulegum árangri. Bretar eru nýbúnir að ganga frá skýrslu um BBC, kalla hana Green Paper. Hún er mjög merkilegt plagg. Ég er með skýrsluna hérna, Review of the BBC's Royal Charter: A strong BBC, independent of government. Hún kom út fyrir réttu ári, í mars, og það er magnað að lesa það sem fram kemur hjá mennta- og menningarmálaráðherra Breta, Tessa Jowell, a.m.k. á þeim tíma sem skýrslan birtist. Ég vil vitna í inngangsorð hennar í skýrslunni, með leyfi forseta: „BBC er, engu síður en heilbrigðiskerfið, inngróinn hluti af bresku þjóðlífi. BBC er ætíð til staðar og öllum til afnota, stöðugt að reyna að ná í hæstu hæðir gæða. BBC þarf, engu síður en heilbrigðisþjónustan, að taka stöðugum breytingum svo því takist að starfa á eins markvissan hátt í framtíðinni og það hefur gert hingað til.“ Þetta segir Tessa Jowell, menningarmálaráðherra Breta, í formála að skýrslu um framtíð breska útvarpsins BBC sem út kom fyrir réttu ári, í mars árið 2005, undir því heiti sem ég vísaði í. Menningarmálaráðherrann breski minnir á að skýrslan um BBC sé hin sjöunda sinnar tegundar frá stofnun BBC árið 1927. Reglulega hafi farið fram endurskoðun á starfseminni og þeim lagagrunni sem BBC hvílir á. Margt hafi breyst, ekki síst á seinni hluta 20. aldarinnar. Þannig hafi BBC verið eina sjónvarpsstöðin árið 1955 og eina löglega útvarpsstöðin fram til ársins 1973. Frá 1997, þegar síðast hafi farið fram endurskoðun af þessu tagi, hafi sjónvarpsrásum fjölgað um helming á Bretlandi og séu nú um 400 talsins og frá sama tíma hafi útvarpsstöðvum fjölgað um 50% og séu nú um 300 talsins. Þá hafi aðgengi almennings að útvarps- og sjónvarpsefni aukist gríðarlega í margvíslegu formi. Internetið komi til með að bjóða upp á enn frekari möguleika þannig að fólk muni eiga þess kost að ákveða sína eigin dagskrá. Hvað þýðir þetta fyrir BBC? Nú vitna ég aftur í ráðherra menningarmála Breta í formálsorðum hennar, með leyfi forseta: „Þessarar spurningar urðum við að spyrja. Hvers ætlast fólk til af BBC, nú þegar framboð á efni er eins mikið og raun ber vitni? Við komumst að þeirri niðurstöðu að mestu máli skipti að vita hver væri vilji eigenda BBC, þeirra sem borga brúsann, greiða reikningana. Við ákváðum að snúa okkur til þeirra.“ Og áfram heldur Tessa Jowell, með leyfi forseta: „Með skoðanakönnunum, með tilstilli rýnihópa, opinna umræðufunda, með hjálp internetsins fengum við sjónarmið þúsunda og aftur þúsunda. Skoðanir þessa fólks voru afar skýrar. BBC nýtur trausts og stuðnings milljóna. BBC er talið hafa hlutverki að gegna sem fréttamiðill og kjölfesta í upplýstu lýðræðissamfélagi. Hlutverk almannaútvarps nýtur skilnings og stuðnings. Og þótt fólk, milljónum saman, nýti sér og njóti alls þess sem ný tækni býður upp á lítur það svo á að BBC eigi framtíðina fyrir sér í heimi nýrrar fjölmiðlunar. Ef nokkuð er, þá er litið á almannaútvarp sem enn þýðingarmeira eftir því sem markaðsstöðvunum hefur fjölgað.“ Staða BBC er vissulega ekki óumdeild. Ráðherrann bendir á að sumum þyki stofnunin ekki nógu skemmtileg, of áþekk öðrum stöðvum, ekki svara kröfum ungs fólks nægilega vel, þá sé viðskiptalífið gagnrýnið á ýmsa starfsemi á vegum BBC sem betur væri, að þess mati, komin hjá markaðsfyrirtækjum og þannig mætti áfram telja. Niðurstaðan er sú, að mati Tessu Jowell, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin er meðvituð um stórkostlegt framlag BBC til þjóðlífs og menningar, heima og heiman. Við erum einnig sammála meiri hluta Breta sem vilja að fjölmiðlunarveröld framtíðarinnar njóti áfram krafta BBC. Og við erum einnig sammála því að BBC þurfi að laga sig nýjum aðstæðum. Þjóðin þarf á BBC að halda til að halda uppi háum gæðum, stöðugri endursköpun þar sem nýjungum og hæfileikaríku fólki er komið á framfæri svo þjóðin fái að kynnast sjálfri sér; en við viljum jafnframt BBC sem sýnir öðrum stöðvum og framlagi þeirra virðingu.“ Í skýrslu bresku ríkisstjórnarinnar eru settir niður fjórir meginþættir. Í fyrsta lagi er skapaður friður um BBC í eins konar sáttmála til tíu ára en þá er ráðgert að næsta endurskoðun fari fram, þ.e. 2016. Í öðru lagi skal stofnunin áfram fjármögnuð með áskriftargjöldum. Þetta hefur annmarka segja skýrsluhöfundar en þeir telja þetta engu að síður enn vera skásta kostinn. Þeirri niðurstöðu höfðu Íslendingar komist að fram til þessa, fram að nefskattinum sem nú á að fara að setja á. Ég get sagt frá því að í nefnd sem ég veitti formennsku og var sett á laggirnar 1989, á vegum þáverandi ríkisstjórnar, um ný útvarpslög, var farið mjög rækilega yfir þennan þátt. Niðurstaða okkar sem vorum í þeirri nefnd var sú að við ættum að halda okkur við afnotagjöldin. Í þeirri nefnd voru til fróðleiks Eiður Guðnason alþingismaður, Hörður Vilhjálmsson, fjármálastjóri Ríkisútvarpsins, Erna Indriðadóttir deildarstjóri, Jón Óttar Ragnarsson sjónvarpsstjóri, Helgi Guðmundsson, fulltrúi í útvarpsréttarnefnd, Magdalena Schram blaðamaður, Þorgeir Ástvaldsson útvarpsstjóri og Arnþrúður Karlsdóttir sem jafnframt var ritari nefndarinnar. Þá störfuðu með nefndinni Þórhallur Arason, skrifstofustjóri í fjármálaráðuneytinu, og Þórunn J. Hafstein, deildarstjóri í menntamálaráðuneytinu. Nefndin var ekki sammála um alla hluti. Ágreiningurinn snerist hins vegar ekki um afnotagjöldin sem slík heldur um auglýsingar. Þar vildu talsmenn einkastöðvanna að Ríkisútvarpinu yrðu takmörk sett í þeim efnum. Ég var hins vegar ekki fylgjandi þeirri skoðun af tveim ástæðum. Annars vegar tel ég auglýsingar ekki vera slæmar. Auglýsingar eru hvorki góðar né slæmar, þær eru góðar ef þær eru upplýsandi, þá eru þær þjónusta við fólk og fyrirtæki. Ef þær eru blekkjandi eða upplýsa ekki eru þær að sjálfsögðu slæmar. Hins vegar er það slæmt sem Ríkisútvarpið hefur gert allt of mikið af, kostunin, að hleypa fyrirtækjum í dagskrána með svokallaðri kostun þar sem þau eru þá farin að stýra dagskrárgerðinni og hafa áhrif á hana. Það er slæmt, afspyrnuslæmt. Hin ástæðan fyrir því að ég vildi ekki hverfa frá auglýsingum á þessum tíma var praktísk, auglýsingar væru tæplega þriðjungur eða þar um bil af rekstrartekjum Ríkisútvarpsins og það gæti hreinlega ekki án þeirra tekna verið. Ég hafði trú á því og hef enn trú á því að það verði torsótt að afla Ríkisútvarpinu tekna sem tekjutapinu nemur ef það yrði af auglýsingatekjunum. Það er praktísk ástæða og málefnaleg. Þetta var útúrdúr, ég var að tala um annan þátt í niðurstöðum nefndar bresku stjórnarinnar um nýjan grunn fyrir BBC til 10 ára. Þar er lagt til að áskriftargjöld verði áfram tekjugrunnur BBC. Ég mun á eftir fara yfir þá gagnrýni sem fram hefur komið í ítarlegu máli frá ríkisskattstjóra um hversu óvarlegt og óhyggilegt sé að fara út á þá braut að fjármagna Ríkisútvarpið með svokölluðum nefskatti sem kemur þá hlutfallslega harðar niður á láglaunafólkinu en þeim sem hafa hærri laun. Þetta er mjög vafasamur skattur að því leyti. Það eru ábendingar sem fram koma t.d. frá Alþýðusambandi Íslands, Öryrkjabandalaginu, ef ég man rétt - þó skal ég ekki fullyrða um það, ég mun að sjálfsögðu fara yfir það á eftir - en frá ýmsum aðilum hafa komið ábendingar í þá veru og mjög rækilega rökstuddar af hálfu ríkisskattstjóra. Í þriðja lagi bendir nefnd bresku stjórnarinnar á að hún telji að BBC eigi að vera heimilt að færa út kvíarnar að vild hvað tækni snertir. Hvað efnistökum viðkemur, hins vegar, er því beint til stofnunarinnar að leggja megináherslu á það sem kallað er almannaútvarp, Public Service. Þetta er umhugsunarverður þáttur vegna þess að við erum alltaf að takast á um þetta í ríkisrekstrinum við talsmenn einkaframtaksins. Við heyrðum það ekki alls fyrir löngu að Samtök verslunar og þjónustu, held ég að það hafi verið, skömmuðu ríkisstjórnina og ríkisvald fyrir að heimila opinberum stofnunum að keppa t.d. á sviði tölvubúnaðar og tölvuvinnslu margvíslegrar og á öðrum sviðum þar sem samkeppni væri fyrir hendi því þetta væri mjög bagalegt og hefti einkaframtakið. Ég hef hins vegar jafnan sagt að ef við heimilum ekki opinberri starfsemi að blómstra á þessu sviði og leita hagkvæmari kosta, jafnvel þótt það sé á sviðum þar sem aðrir eru einnig að hasla sér völl, klippum við af þessari starfsemi vaxtarsprotann. Þá klippum við vaxtarsprotann af. Mér finnst athyglisverðar þessar ábendingar nefndar bresku stjórnarinnar þegar hún segir - hún er með varnaðarorð gagnvart efninu - að BBC eigi að fara varlega hvað efnið, prógrömmin, snertir í samkeppni við einkastöðvarnar, að þar eigi að sýna ákveðna tillitssemi og aðhaldssemi og íhaldssemi kannski, en ekki hvað varðar tæknimöguleika, þ.e. að bjóða upp á nýjar lausnir, ný samskiptaform og nýja tækni. Ég er þessu alveg sammála. Ég held að ekki eigi að skerða möguleika Ríkisútvarpsins hvað þetta snertir. Þarna held ég að Bretarnir séu á hárréttri braut og gott ef ég hef ekki heyrt hv. þm. Mörð Árnason - af því að hann er hér í salnum - iðulega leggja mjög ríka áherslu á þetta sem Bretar kalla Public Service-innihald ríkisútvarpsins, að það sinni menningarlegum skyldum sínum myndarlega. Í fjórða lagi er gert ráð fyrir stjórnkerfisbreytingum hjá BBC. Annars vegar skal vera framkvæmdastjórn og hins vegar nokkuð sem Bretar kalla „Trust“, sem í þessu tilviki mætti einfaldlega þýða sem útvarpsráð. Framkvæmdastjórn BBC, innri stjórnsýslan, á að vera ábyrg gagnvart þessu ráði sem síðan á að svara til ábyrgðar gagnvart þjóðinni, þ.e. útvarpsráð. Hugsunin er sú að útvarpsráð verði ekki tæki ríkisstjórnarinnar hverju sinni heldur tengist almenningi og er það í samræmi við vinnuaðferð skýrsluhöfunda, sem áður segir, en þeir leituðu til þjóðarinnar í allri sinni eftirgrennslan og sögðu sem svo: Við eigum að skapa BBC lagagrundvöll eða rekstrarskilyrði til komandi ára. Hvern eigum við að spyrja álits? Eigandann, þjóðina. Það er mjög merkilegt að kynna sér þessa skýrslu, ekki bara efnið og það sem hér kemur fram heldur efnistökin og aðferðina, nálgunina. Ég held að þetta nefnilega skipti allt saman máli. Ferlið sem menn fara til að komast að niðurstöðu skiptir nefnilega máli líka. Ekki er náttúrlega saman að jafna vinnubrögðum Breta og því sem við erum vitni að hér á landi, en sem kunnugt er gengur frumvarp ríkisstjórnarinnar út á það að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi með einu hlutabréfi sem verði sett undir einn ráðherra. Hún eða hann eftir atvikum skipar stjórn en að undangenginni kosningu hér í þessum sal þar sem stjórnarmeirihlutinn hverju sinni tryggir sér sinn meiri hluta og hann á síðan að fara með völdin að því leyti að sjá til þess að útvarpsstjórinn og hans fólk fari að almennum lögum. Að öðru leyti er útvarpsstjórinn einráður um framkvæmd dagskrár og mannaráðningar. Þetta er óskaplega mikil þrenging frá því sem nú er þannig að ég segi: Ólíkt hafast þeir að, menntamálaráðherrar Bretlands og Íslands. Þetta er sem sagt sú leið sem Bretarnir fara og þá kemur að því að spyrja nánar, maður er nú byrjaður að skauta utan í það: Hvaða leið vill íslenska ríkisstjórnin fara? Jú, það er frumvarpið sem við erum að ræða, þ.e. að Ríkisútvarpið hf. er sjálfstætt hlutafélag í eigu íslenska ríkisins, eins og við þekkjum hér af 1. gr. frumvarpsins. Án þess að ég ætli að fara ítarlega í einstakar greinar frumvarpsins þá er hér eins og í öðrum lögum um Ríkisútvarpið vísað í margvíslegar skyldur útvarpsins og er athyglisvert að ýmsir þeir sem skila áliti til menntamálanefndar eru gagnrýnir hvað þennan þátt varðar, hvað varðar menningarlegar skyldur. Menn hefðu viljað hnykkja á ýmsum þáttum þar. En síðan þegar kemur að stjórnsýslunni er ástæða til að staldra örlítið við. Í III. kafla frumvarpsins er stjórnskipulag Ríkisútvarpsins hf. tekið til umfjöllunar. Þar kemur fram að menntamálaráðherra fari með eignarhlut íslenska ríkisins í Ríkisútvarpinu hf. en að um réttindi og skyldur Ríkisútvarpsins hf. skuli mælt nánar fyrir í samþykktum félagsins Í 9. gr. frumvarpsins er síðan kveðið á um stjórn þessarar stofnunar. Þar segir, með leyfi forseta: „Stjórn félagsins skal kosin á aðalfundi sem haldinn skal fyrir lok maímánaðar ár hvert. Hana skulu skipa fimm menn og jafnmargir til vara. Áður en kosið er til stjórnar á aðalfundi skulu fimm menn kjörnir hlutbundinni kosningu á Alþingi ásamt jafnmörgum til vara og skulu þeir kosnir í stjórn félagsins. Stjórnarmenn skulu vera lögráða, bú þeirra hafi ekki verið tekið til gjaldþrotaskipta og þeir skulu hafa óflekkað mannorð.“ Síðan er nánar fjallað um þá þætti. En það er undarlegt fyrirkomulag að stjórnin skuli kosin á aðalfundi og að hana skuli skipa fimm menn og jafnmargir til vara en viðkomandi skulu áður kosnir hlutbundinni kosningu á Alþingi, sem þýðir að stjórnarmeirihlutinn ræður hverjir þarna sitja. Þetta er náttúrlega alveg fráleitt og í ljósi allrar þeirrar umræðu sem fram hefur farið um pólitísk tengsl og pólitísk yfirráð er þetta aldeilis alveg fráleitt og í hrópandi mótsögn við það sem fulltrúar ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans hafa látið í veðri vaka í umræðu um þessi mál á undanförnum árum. Þar hefur verið talað um að skera á eða draga úr pólitískum afskiptum. Fyrir mitt leyti hef ég aldrei verið andvígur því nema síður sé að fulltrúar Alþingis komi að stjórnsýslu Ríkisútvarpsins á einhvern hátt. Ég hef hins vegar viljað að þeir kæmu þar að sem fulltrúar viðhorfa og fulltrúar almennings að því leyti að vera tengiliðir þá inn í þingsalinn og þaðan út í þjóðlífið með upplýsingar miklu frekar en sem ráðandi aðilar. Ég tel mjög mikilvægt að stofnunin sé að öllu leyti opin, ekki síst stofnun sem á að vera kjölfestan í fréttamiðlun í landinu, menningar- og fréttastofnun sem skiptir okkur öll mjög miklu máli að sé sem allra sterkust. En þar þurfa einnig að koma fleiri aðilar til. Nei, þetta er sem sagt niðurstaða stjórnarmeirihlutans, þ.e. stjórnarmeirihlutinn á að ráða samsetningu útvarpsráðs eða öllu heldur endurspeglast meirihlutavaldið hér í þingsalnum og í Stjórnarráðinu í útvarpsráði. Þetta er því alveg fráleitt og í hrópandi mótsögn við það sem menn hafa verið að segja, nánast allir, nánast allt þjóðfélagið á undanförnum árum. Ég ítreka að ég er því alls ekki andvígur að alþingismenn komi þarna við sögu en þá sem fulltrúar viðhorfa, fulltrúar flokka, fulltrúar sjónarmiða en ekki sem valdboðendur. Starfssvið stjórnarinnar er ráða útvarpsstjóra og leysa hann frá störfum, ákveða laun hans og önnur starfskjör. Ég tek undir það sem kom fram hjá hv. þm. Merði Árnasyni í dag um þetta efni, að í raun er útvarpsstjórinn mjög háður þessum aðilum vegna þess að þeir geta ráðið hann og þeir geta sett hann af. Það er stjórnarmeirihlutinn sem hefur þessi völd yfir einvaldinum í Ríkisútvarpinu. Þó að hvorki hv. þm. Mörður Árnason né ég mælum því bót að menntamálaráðherra skipi útvarpsstjórann - ef ég heyrði rétt það sem hv. þingmaður sagði í umræðunni fyrr í kvöld - er þarna komin ákveðin fjarlægð við útvarpsráðið sem er ekki fyrir hendi í þessum lagabreytingum. Þarna hefði þurft að koma allt annars konar breyting til sögunnar og að mínum dómi sú að útvarpsráðið réði útvarpsstjórann. Ég væri ekki hræddur við það ef það byggði ekki á pólitísku meirihlutavaldi sem endurspeglaði ríkisstjórnarmeirihlutann á hverjum tíma. Starfssvið stjórnar er líka að taka ákvarðanir um lán og ábyrgðir o.s.frv. og samþykkja fjárhagsáætlun og þar fram eftir götunum. Ég ætla ekki að staðnæmast við annað sem snýr að starfssviði stjórnarinnar en það fjallar fyrst og fremst um mjög almenna þætti. Annað er á hendi útvarpsstjórans sem jafnframt er framkvæmdastjóri Ríkisútvarpsins eins og kemur síðan fram í 11. gr. frumvarpsins. Þar segir jafnframt, með leyfi forseta: „Útvarpsstjóri ræður aðra starfsmenn Ríkisútvarpsins hf. Í samþykktum félagsins má skilgreina nánar starfssvið útvarpsstjóra.“ Þetta er alveg gjörsamlega óaðgengilegt og fráleitar lagabreytingar að okkar dómi. Síðan eru það tekjustofnar Ríkisútvarpsins og þar, sem kunnugt er, á að fara inn á þá braut að hafa nefskatt sem er jafnhár skattur innheimtur af tekjulágum sem tekjuháum. Einhverjir hópar eru undanþegnir gjaldinu. Engu að síður er tekjulágu fólki gert að greiða hann. Ég tel að hægt sé að fara aðrar leiðir ef menn vilja hverfa frá iðgjaldinu, afnotagjaldinu sem að mörgu leyti er mjög gallað. Það er að mörgu leyti gallað form þó að menn hafi ekki treyst sér til að hverfa frá því hingað til hér á landi. Og eins og ég gat um áðan heldur BBC enn þá tryggð við þetta gjald og telur að þrátt fyrir allt sé það skásta innheimtuleiðin. En vilji menn hverfa frá því þá held ég að aðrar leiðir séu færar. Við höfum þar bent á einhvers konar tengingu við fasteignir og að það væri heppilegra form. Síðan er vísað í lögin um hlutafélög. Eins og við þekkjum klifar ríkisstjórnin sífellt á því að hún sé að koma með stórkostlega réttarbót hvað varðar opinber hlutafélög og felst í því að ljósmyndarar mega koma á aðalfundi hjá hinum opinberu hlutafélögum. Stórfenglegast af öllu er að um það er rætt að alþingismenn, ef það eru ríkishlutafélög og bæjarstjórnarmenn í sveitarfélögum - ég er ekki alveg viss um hvort þetta hafi náð fram að ganga eða ekki en þetta hefur verið rætt í efnahags- og viðskiptanefnd - fá að koma á þessa fundi og bera fram skriflegar spurningar. Þetta er stórfenglegt. Með því að gera stofnun að hlutafélagi, og þar með Ríkisútvarpið, jafngildir það ákvörðun um að gera það að markaðsfyrirtæki, draga úr mikilvægi þess sem þjónustustofnun sem eigi að vera opin og öllum ljós og gera hana að markaðsstofnun sem á að geta hagað sér eins og fyrirtæki á markaði, geta falið viðskiptaleyndarmálin og sé ekki heft af mannskapnum í þessum sal og fjölmiðlum á þann veg að þurfa stöðugt að vera að upplýsa um áform sín í heimi samkeppninnar. Þetta eru bara tveir heimar. Hvora leiðina viljum við fara? Viljum við fara með Ríkisútvarpið á markaðsbrautina og gera það að fyrirtæki í samkeppni við önnur fyrirtæki í fjölmiðlum eða viljum við hafa þetta opna þjónustustofnun sem sinnir almannaútvarpi? Ég vil það. Þetta er ágreiningurinn sem er uppi í grundvallaratriðum. Þá segi ég og horfi til þess sem Bretarnir segja varðandi BBC. BBC á að fara varlega þegar kemur að því að keppa við aðrar stöðvar um efni sem þær geta auðveldlega sinnt, færa út kvíarnar til að bæta tækni og þjónustu sína, ekki setja neinar hömlur á stofnunina að því leyti. Þetta er nokkuð sem ég tel að við ættum a.m.k. að hyggja að. Hins vegar skal það viðurkennt að það er ekki auðvelt að finna hvar markalínurnar eiga að liggja. Auðvitað vill maður að ríkisútvarp geti boðið upp á efni sem höfðar til mjög margra, er vinsælt og þar af leiðandi eftirsótt af fyrirtækjum sem eru algjörlega á markaði. Þetta er kannski hægara sagt en gert. Þetta er sem sagt sú leið sem ríkisstjórnin vill fara með frumvarpi sínu. Langar mig þá til að víkja að frumvarpi sem við höfum sett fram, í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Við höfum sett það fram á tveimur þingum og hefur það fallið í góðan jarðveg hjá mörgum sem hafa kynnt sér málið. Í greinargerð með frumvarpinu segir, með leyfi forseta: „Í frumvarpi þessu eru lagðar til breytingar á lögum um Ríkisútvarpið sem hafa þann tilgang að renna styrkari stoðum undir rekstur þess og efla lýðræðislega stjórn þess með beinni þátttöku starfsmanna og kjörinna fulltrúa þjóðarinnar á Alþingi í yfirstjórn þess. Flutningsmenn telja að Ríkisútvarpið hafi miklum lýðræðislegum og menningarlegum skyldum að gegna auk þess sem það er öryggistæki fyrir alla landsmenn. Þess vegna er nauðsynlegt að tryggja sjálfstæði Ríkisútvarpsins og að það hafi góðar tekjur svo að það rísi undir skyldum sínum. Stöðugur og traustur rekstur þess er kjölfesta í lýðræðislegri umræðu í þjóðfélaginu og tryggir hlutlæga umfjöllun og þátttöku landsmanna í landsmálum. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á stjórnsýslu og stjórnarformi Ríkisútvarpsins sem fela í sér að dagskrárráð og framkvæmdastjórn skipi veigamikinn sess í rekstri þess. Frumvarpið byggist á núgildandi ákvæðum um hlutverk Ríkisútvarpsins en í 1. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að skerpt verði á skyldum Ríkisútvarpsins til að sinna innlendri dagskrárgerð. Í 3. gr. frumvarpsins er lögð til ný skipan og hlutverk framkvæmdastjórnar. Lagt er til að framkvæmdastjórn beri ábyrgð á rekstri Ríkisútvarpsins og í þessari grein er samsetning hennar og valdsvið skilgreint. Lagt er til að fulltrúi dagskrárráðs eigi sæti í framkvæmdastjórn með málfrelsi og tillögurétt til að styrkja tengsl innan stofnunarinnar. Flutningsmenn telja rétt að áhrif starfsmanna í stjórn stofnunarinnar verði efld til þess að stuðla að lýðræðislegum vinnubrögðum, fagmennsku og samábyrgð. Í 4. gr. er gerð tillaga um að útvarpsstjóri verði skipaður af ráðherra en samkvæmt tillögu dagskrárráðs. Verði frumvarpið að lögum verður tillaga dagskrárráðs bindandi en þannig er lýðræðisleg skipun tryggð betur en nú. Hlutverk dagskrárráðs við mannaráðningar verður því aðeins að gera tillögu um útvarpsstjóra.“ - Þetta eru einu afskiptin eða aðkoma dagskrárráðs að mannaráðningum við Ríkisútvarpið samkvæmt tillögum okkar í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboð. „Samkvæmt frumvarpinu tekur dagskrárráð yfir flest störf útvarpsráðs. Lagt er til að ráðið verði skipað fulltrúum þingflokkanna, sveitarfélaga, Neytendasamtakanna og Bandalags íslenskra listamanna auk þess sem útvarpsstjóri, framkvæmdastjórar hljóðvarps og sjónvarps og fulltrúi starfsmanna eigi sæti í ráðinu. Dagskrárráð verði ekki umsagnaraðili um mannaráðningar eða skipan mála innan stofnunarinnar eins og útvarpsráð er samkvæmt gildandi lögum ef frá er talin skipun útvarpsstjóra. Höfuðhlutverk þess verði að fjalla um útsenda dagskrá og er brýnt að þannig verði búið um hnútana að gagnrýni og fyrirspurnir fái skriflega afgreiðslu frá stofnuninni. Ráðið á að endurspegla ólík sjónarmið í þjóðfélaginu en ekki valdahlutföll, auk þess sem aðild starfsmanna stuðlar að tengslum við innra starf stofnunarinnar. Við skipun í ráðið skal þess gætt að bæði byggðasjónarmið og kynjasjónarmið séu höfð til hliðsjónar. Ákvæði gildandi laga um framkvæmdastjórn Ríkisútvarpsins í 5. mgr. 9. gr. fellur brott með vísan til 3. gr. frumvarpsins.“ - Þetta eru lagatæknileg atriði. Og enn fjallar hér um lagatæknileg atriði í greinargerð með frumvarpinu. - „Þá er einnig gerð tillaga um breytingu á 6. mgr. 9. gr. laganna er fjallar um mannaráðningar að teknu tilliti til efnisákvæða frumvarpsins. Þá er í frumvarpinu lagt til að sérstök lög verði sett um afnotagjöld Ríkisútvarpsins þar sem kveðið verði nánar á um gjaldið, stofn þess og innheimtu. Hingað til hafa gjöldin alltaf verið miðuð við skráð viðtæki með þeirri undantekningu að ekki er innheimt nema eitt gjald á hverju heimili þar sem viðtæki er skráð. Hins vegar er lögð til sú grundvallarbreyting frá gildandi lögum að stofn afnotagjalds verði íbúðir og atvinnuhúsnæði eftir því sem við á. Með þessu er afnotagjaldinu fundinn nýr farvegur sem tryggir jafnræði milli notenda og Ríkisútvarpinu eðlilegar tekjur af afnotagjaldi. Því er lagt til að gjaldið verði framvegis miðað við fjölda íbúða í landinu og atvinnuhúsnæði eftir því sem við á. Því er slegið föstu að hverri íbúð fylgi réttur til að nýta þá þjónustu sem Ríkisútvarpið veitir landsmönnum. Fyrir þann rétt sé síðan greitt afnotagjald eftir nánari reglum sem settar verða í sér lögum.“ Svo að ég fari aðeins nánar yfir þetta, ég vísaði áðan í 3. gr., um framkvæmdastjórnina, að þar sitji útvarpsstjóri, framkvæmdastjórar allra deilda Ríkisútvarpsins og jafnmargir fulltrúar kjörnir af starfsmönnum, einn frá hverri deild, og fulltrúi dagskrárráðs en hann hefur þar málfrelsi og tillögurétt. Útvarpsstjóri er formaður framkvæmdastjórnar og er framkvæmdastjóri fjármáladeildar varamaður hans. Framkvæmdastjórn ber ábyrgð á almennum rekstri, mannaráðningum, samræmingu á starfi deilda og annarri stjórn Ríkisútvarpsins. Hjá framkvæmdastjórninni hvílir ábyrgðin á mannaráðningum. Hins vegar er það náttúrlega svo í stórri stofnun að einstakar deildir, einstök svið ráða einstaklingana til starfa en það er mikilvægt, að sjálfsögðu, að ábyrgðin sé skilgreind, hvar hún eigi að liggja. Sem áður segir skipar ráðherra útvarpsstjóra til fimm ára í senn. Það er í samræmi við reglur sem gilda almennt um embættismenn, en hann gerir það að tillögu dagskrárráðs sem yrði bindandi. „Menntamálaráðherra“ - segir hér í 5. gr. - „skipar í dagskrárráð Ríkisútvarpsins eftir hverjar alþingiskosningar einn fulltrúa tilnefndan af hverjum þingflokki, tvo fulltrúa tilnefnda af Sambandi íslenskra sveitarfélaga, einn fulltrúa tilnefndan af Neytendasamtökunum, einn fulltrúa tilnefndan af Bandalagi íslenskra listamanna, útvarpsstjóra, framkvæmdastjóra hljóðvarps og sjónvarps og einn fulltrúa tilnefndan af starfsmönnum Ríkisútvarpsins. Dagskrárráð skiptir með sér verkum.“ Dagskrárráð er miklu víðtækara en útvarpsráð sem við þekkjum núna, og eins og ég gat um áðan er þetta spurning um að vera fulltrúi viðhorfa frekar en valdboðs. Þar eru komin til sögunnar Samband íslenskra sveitarfélaga, Neytendasamtökin, Bandalag íslenskra listamanna og fleiri aðilar. Jafnan er gætt að því að starfsmenn eigi sína fulltrúa, í þessu tilviki einn fulltrúa sem starfsmenn tilnefna. Þetta dagskrárráð á samkvæmt lagafrumvarpi okkar að fjalla um útsenda dagskrá Ríkisútvarpsins og fylgjast með að ákvæði 3. og 5. gr. laganna séu haldin en í þeim greinum er kveðið á um skyldur Ríkisútvarpsins. Síðan segir hér: „Athugasemdum dagskrárráðs skal svara skriflega sé þess óskað.“ Þarna er enn verið að tala um gagnsæi og aðhald sem er nauðsynlegt, að sjálfsögðu, í þessari stofnun eins og öllum öðrum stofnunum. Við skulum ekki gleyma að í hlutafélögum er iðulega um mikið aðhald að ræða, mjög mikið aðhald. Hvaðan kemur það? Það kemur frá hluthöfum. Það eru þeir sem mæta á fundi og tryggja að starfsemin sé rekin samkvæmt því sem þeir vilja helst og best, og yfirleitt er það til þess að tryggja þeim arð, en látum það vera. Það er til þess. Þegar menn segja að hlutafélagsformið sé gott form og að menn hafi fengið góða reynslu er það rétt. Ég tek undir það. Það á hins vegar bara við um ákveðnar aðstæður. Aðrar ekki. Þegar hlutabréfið er eitt og er sett undir einn ráðherra er eitthvað mjög undarlegt að gerast og við nýtum aldeilis ekki þá kosti sem þetta form hefur upp á að bjóða. Síðan kemur hér fram að dagskrárráð komi að jafnaði saman mánaðarlega og oftar ef þörf krefur og geti haft frumkvæði að dagskrártillögum. Það er ekkert bindandi, en það getur haft frumkvæði að tillögum. Síðan segir í 7. gr. að útvarpsstjóri annist ráðningu starfsmanna, þó jafnan að tillögu framkvæmdastjórnar ef um starfsfólk dagskrár er að ræða. Svo að ég vísi aftur í 3. gr., þar kemur í ljós að ábyrgðin á mannaráðningum er hjá framkvæmdastjórninni. Útvarpsstjóri annast ráðninguna, fer með formlegheitin, en þó jafnan að tillögu framkvæmdastjórnar ef um starfsfólk dagskrár er að ræða. Til að koma í veg fyrir að útvarpsstjóri ráði einn, manni einn fréttastofurnar og alla dagskrárgerðarmenn, þarf framkvæmdastjórnin að koma þar við sögu. Síðan eru það tekjustofnarnir sem áður segir, og þar erum við með tillögu um að gjaldstofn afnotagjaldsins miðist við íbúðir og atvinnuhúsnæði eftir því sem við á. Um afnotagjöld og innheimtu þeirra fari eftir ákvæðum laga um afnotagjöld Ríkisútvarpsins, og það er nokkuð sem yrði að ganga sérstaklega frá. Samkvæmt þessu frumvarpi yrðu gerðar umtalsverðar breytingar á stjórnsýslu Ríkisútvarpsins, tengslum hennar við Alþingi og framkvæmdarvaldið auk þess sem lagt er til að afnotagjald í þeirri mynd sem nú tíðkast yrði lagt niður. Svo að ég fari í örstuttu máli yfir helstu þættina yrði útvarpsráð lagt niður og í þess stað kæmi dagskrárráð sem fyrst og fremst sinnti því hlutverki að sjá til þess að Ríkisútvarpið sinnti lögbundnum skyldum sínum og veitti stofnuninni þannig faglegt og lýðræðislegt aðhald. Dagskrárráð hefði ekki afskipti af innri stjórnsýslu Ríkisútvarpsins að öðru leyti en því að útvarpsstjóri skyldi jafnan skipaður með samþykki dagskrárráðs. Ráðið byggði ekki á pólitískum valdahlutföllum, heldur væri við skipan þess reynt að tryggja aðkomu mismunandi viðhorfa í samfélaginu. Ekki yrði skorið á tengsl Ríkisútvarpsins við Alþingi því að allir þingflokkar skyldu tilnefna fulltrúa í dagskrárráð ásamt Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Bandalagi íslenskra listamanna og Neytendasamtökunum. Æðstu menn stjórnsýslu Ríkisútvarpsins ættu einnig sæti í dagskrárráði auk fulltrúa starfsmanna. Framkvæmdastjóri Ríkisútvarpsins ætti samkvæmt þessu frumvarpi að bera ábyrgð á allri stjórnsýslu stofnunarinnar og væri útvarpsstjóri ábyrgur gagnvart henni. Framkvæmdastjórn væri skipuð forsvarsmönnum deilda Ríkisútvarpsins auk fulltrúa starfsmanna. Útvarpsstjóri í umboði framkvæmdastjórnar annaðist ráðningu starfsmanna en þegar um væri að ræða ráðningu þeirra sem önnuðust dagskrárgerð skyldi ætíð byggt á samþykki framkvæmdastjórnar. Þá er gerð tillaga um að afnotagjöld í núverandi mynd yrðu lögð niður og þess í stað yrðu fasteign íbúða og atvinnuhúsnæði stofn gjaldsins. Gert er ráð fyrir því að um gjöldin, fyrirkomulag og innheimtu, yrðu sett sérstök lög, sérlög. Í frumvarpinu er byggt á ákvæðum í núgildandi lögum um hlutverk Ríkisútvarpsins en skerpt á skyldum þess varðandi íslenskt dagskrárefni. Þetta er sá valkostur sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum boðið upp á. Við höfum lagt áherslu á það, ásamt félögum okkar í stjórnarandstöðunni, að reyna að ná saman um þverpólitíska lausn í þessu máli. Er það gerlegt? Já, það er það. Ef við gefum okkur að Sjálfstæðisflokknum sé alvara með að hann vilji ekki og ætli sér ekki að selja Ríkisútvarpið - við höfum okkar grunsemdir en gefum okkur þetta, hann vilji hins vegar bæta stjórnsýslu stofnunarinnar þannig að hún verði markvissari og betri, við gefum okkur líka að Framsóknarflokkurinn sé sama sinnis - er hitt í rauninni tæknilegt úrlausnarefni. Ef menn láta af þessari hörðu hlutafélagslínu en horfa einvörðungu á markmiðin, hvað það er sem menn vilja ná, held ég að menn gætu náð saman. Mætti ekki þá reisa nákvæmlega sömu kröfu á mig, og okkur sem er svo uppsigað við hlutafélagsformið? Jú, vissulega. En þá spyr ég á móti: Er það órýmilegt? Er ekki bara skiljanlegt að menn vilji ekki sætta sig við formbreytingu sem hefur í för með sér réttindaskerðingu fyrir starfsfólk? Og að stofnun sé fjarlægð almenningi með að taka hana undan upplýsingalögum? Við eyddum miklum tíma í upplýsingalögin á sínum tíma, miklum tíma í vandaða yfirferð. Menn töldu það skipta svo miklu máli að stjórnsýslan og hið opinbera væri öllum opið. Hvaða stofnun ætti að vera opnust af öllum stofnunum? Er það ekki Ríkisútvarpið sem er þungamiðjan í fréttaflutningi í landinu? Er það ekki hún sem á að vera opnust af öllum? Ég hefði haldið það. Þó að stjórnarandstaðan hafi orðað það sem möguleika í einhvers konar málamiðlun að skoða önnur rekstrarform, hugsanlega einkaréttarlegs eðlis þó að ég sé ekki hrifinn af því - en gefum okkur að við séum að reyna að ná saman um einhverja málamiðlun - skulum við ekki gleyma því að það felur engu að síður í sér að við fjarlægjumst þessi lög sem kveða á um opnun, gagnsæi og aðgang almennings í gegnum upplýsingalög og önnur lög sem eiga einnig að standa vörð um réttindi starfsmanna. Það skiptir líka máli þegar um er að ræða þá sem sinna ýmsum störfum þar sem reynir á frelsi og sjálfstæði einstaklinganna. Þá er ég að horfa til fréttamannanna. Hæstv. forseti. Af því að við höfum svo góðan tíma hér í fámenninu í kvöld langar mig að fara svolítið yfir þær umsagnir sem bárust menntamálanefnd um þetta frumvarp. Sumt af því hefur komið fram hér áður við umræðuna og ég ætla ekki að hafa langt mál um það svo að við séum ekki að tvítaka okkur hér en víkja að ýmsum þáttum sem mér finnst skipta máli. Ég skipti þessum athugasemdum í nokkra flokka. Í fyrsta lagi er sá flokkur sem gagnrýnir frumvarpið á viðskiptalegum forsendum, eigum við að segja frá hægri eða eigum við að segja bara á viðskiptalegum forsendum? Þá er ég að horfa til aðila á borð við Viðskiptaráð Íslands og Samtök atvinnulífsins, fyrirtækja á borð við 365 fjölmiðla, Skjá 1, Útvarp Sögu og hugsanlega fleiri aðila einnig sem segja að Ríkisútvarpinu verði heimilað samkvæmt þessum lögum að fara of langt inn á samkeppnismarkað. Þannig segir hér í áliti sem menntamálanefnd barst frá Viðskiptaráði, með leyfi forseta: „Viðskiptaráð hefur margoft látið í ljós þá skoðun að reglur um samkeppni þjóni ekki tilgangi sínum fyrr en ríki og sveitarfélög dragi úr þeim rekstri sínum sem keppir við einkaaðila og hindrar þannig aðgang að markaðnum. Þess vegna hefur Viðskiptaráð mælt fyrir því að starfsumhverfi ríkisfjölmiðlanna verði endurskoðað. Hefur ráðið einkum lagt það til að RÚV verði gert að hlutafélagi með það að markmiði að selja að minnsta kosti hluta þess. Viðskiptaráð fagnar því að Ríkisútvarpið verði sett í nútímalegt rekstrarform, sbr. 1. málsl. 1. gr. frumvarpsins.“ - Það er tilvísun í hlutafélagavæðinguna. - „Hlutafélagaformið skerpir á hlutverki og ábyrgð stjórnenda. Þá ber að fagna því að hlutverk útvarpsins sé tilgreint í 3. gr. frumvarpsins. Mikilvægt er að félagið muni halda sig innan þess ramma sem þar er veittur og standi ekki í samkeppni um dagskrárefni við einkarekna fjölmiðla.“ Síðan heldur áfram án þess að ég ætli að fara nánar út í þá sálma. Hér er að finna umsögn frá sama aðila, Viðskiptaráði Íslands, sennilega tekið af vefsíðu Viðskiptaráðsins en er að finna í gögnum menntamálanefndar þar sem kveður við svipaðan tón. Hér segir, með leyfi forseta: „Í frumvarpi menntamálaráðherra er verið að blása til sóknar ríkisrekstrar gegn einkarekstri sem hefur þegar haslað sér völl á markaðnum. Þessi framganga ríkisins spillir heilbrigðum rekstrarskilyrðum á fjölmiðlamarkaði. Þannig liggur í augum uppi að ef frumvarpið fjallaði ekki um RÚV heldur fyrirtæki í einhverri annarri atvinnustarfsemi í landinu sæist glögglega hve frávik frá eðlilegum leikreglum markaðarins eru hrópandi í frumvarpinu. Að sama skapi hefur Viðskiptaráð margoft bent á það að ríkinu beri skylda til að sporna gegn frekari útgjaldaþenslu með því að gæta aðhalds í rekstri sínum, draga úr starfsemi hins opinbera og lækka álögur á skattgreiðendur. Fyrirliggjandi frumvarp um RÚV hf. er síst til þess fallið að uppfylla slíkar skyldur.“ Síðan eru miklar vangaveltur um heilbrigða samkeppni sem svo er nefnd í þessu áliti og skrifum sem birtust á vefsíðu Viðskiptaráðs Íslands. Það er eitt athyglisvert í því sem ég las hér upp áðan, þ.e. þar sem segir að það kæmi glögglega í ljós ef fjallað væri um einhverja aðra atvinnustarfsemi en Ríkisútvarpið. Þá sæist glögglega hve hrópandi frávikin í frumvarpinu eru frá því sem kallað er eðlilegar leikreglur markaðarins. Staðreyndin er náttúrlega sú að við erum ekki að tala um hverja aðra atvinnustarfsemi. Ríkisútvarpið sinnir menningarlegum skyldum og því er einmitt ætlað að axla ábyrgð og sinna skyldum sem eru þess vegna ekki markaðsvænar, svo að við notum það orðalag. Sá er mergurinn málsins. Við erum að fjalla um annars konar starfsemi. Þannig hefur verið á það bent að þegar ESA-dómstóll eða samkeppnisyfirvöld á hinu Evrópska efnahagssvæði nálgast þessi viðfangsefni horfi þau til slíkra þátta en síðan horfi aðrir aðilar á hina menningarlegu þungamiðju, hinar menningarlegu skyldur. Þar hefur m.a. verið vísað í aðra evrópska stofnun, Evrópuráðið. En Viðskiptaráðið leggur áherslu á að Ríkisútvarpið sem og reyndar aðrar stofnanir hjá ríkinu haldi sig á mottunni og færi sig ekki yfir á svið þar sem eru önnur fyrirtæki. Hér er ég með umsögn frá Samtökum atvinnulífsins, og reyndar tvær því að það er tæpur ársmunur á þeim. Fyrri umsögnin er frá því að frumvarpið var fyrst lagt fram í reyndar annarri mynd. Þá átti útvarpið að verða - ja, hvað átti það að verða? Átti það ekki að verða sameignarfélag, eða hvað?

Jú, sameignarfélag.

Sameignarfélag, það vafðist fyrir mörgum að finna út hvað það þýddi, hverjir sameigendurnir væru því að þegar frumvarpið var síðan lesið var eigandinn bara einn og hann var ríkið. Menn áttu erfitt með að átta sig á því hvað vekti eiginlega fyrir ríkisstjórninni. Þá var það svo, þegar það frumvarp kom fram, að allt ætlaði að farast, svo mikill var ákafinn að reyna að koma málinu í gegn. Þetta yrði bókstaflega að verða að lögum fyrir vorið var okkur sagt. Síðan leið og beið. Mikil andstaða myndaðist við frumvarpið í þjóðfélaginu almennt og sú andstaða var vel þekkt hér innan þingsins einnig þannig að úr varð að frumvarpinu var frestað. Nú eru allir guðslifandi fegnir að sá óskapnaður varð ekki að lögum. Það frumvarp var að mörgu leyti enn þá vitlausara en þetta þegar kom að ýmsum innviðum í stjórnsýslunni. Ætla ég ekki að fara nánar út í þá sálma en ég hef heyrt ýmsa aðstandendur þess frumvarps hrósa happi yfir því að það náði ekki fram að ganga á sínum tíma. Þannig er það oft með lagasmíð og breytingar sem verið er að gera af því tagi sem hér er til umfjöllunar að það er hyggilegt að fara varlega í sakirnar. Bretar gefa sér nokkur ár til þess að ræða lagagrunninn undir breska ríkisútvarpinu og síðan gefa þeir stofnuninni frið í áratug eða svo þangað til aftur er farið af stað. Menn fylgja stöðugt tíðarandanum og því sem talið er vera til bóta á hverjum tíma. Í seinni álitsgerð Samtaka atvinnulífsins er vísað í fyrra álit því að hér segir í miðri umsögninni, með leyfi forseta: „Hið nýja frumvarp felur í sér vissa framför frá því sem áður var, sem einkum felst í því að ráðgert er að hlutafélag í 100% eigu ríkisins verði stofnað um reksturinn í stað sameignarfélags áður. Þá er það til bóta að gert er ráð fyrir þeim möguleika að fjárhagslegur aðskilnaður verði milli útvarps í almannaþágu og annarrar hugsanlegrar starfsemi Ríkisútvarpsins.“ Það er nefnilega það. Þetta er atriði sem þyrfti líka að ræða mjög rækilega. Hvað eiga menn nákvæmlega við með þessu? Eru menn að feta sig inn í þau landamærafræði sem ég vísaði til varðandi BBC og ég tók að vissu leyti undir áðan eða er það eitthvað annað? Ég er sannfærður um að mín skilgreining á því hvar þessi landamæri ættu að liggja eru á allt öðrum stað en skilgreining landamærafræðinga Samtaka atvinnulífsins. Hér eru ítarlegar álitsgerðir frá Samtökum atvinnulífsins frá því í fyrra sem ég hirði að sjálfsögðu ekki um að rekja, og ekki heldur frá ýmsum aðilum. Hér er Rithöfundasambandið með álit og er það nú komið inn í bunkann hjá mér því að ég ætlaði að halda mig við fyrirtækjahópinn í álitsgjöfum. Það eru annars vegar samtökin, þ.e. Viðskiptaráð eins og það heitir núna og Samtök atvinnulífsins, og síðan koma einstakar fyrirtækjasamsteypur og hér er heilmikið plagg frá 365 fjölmiðlum, undirritað af Ara Edwald, forstjóra þess fyrirtækis. Þar er því haldið fram að frumvarpið samræmist ekki ákvæðum EES-samningsins um ríkisstyrki og harðlega er gagnrýnt að frumvarpið víki frá grundvallarsamkeppnisreglum, eins og hér er talið. Ég ætla að lesa niðurlagið orðrétt, með leyfi forseta: „Burt séð hins vegar frá því hvaða heimildir íslensk stjórnvöld kynnu að hafa gagnvart Evrópureglum til að víkja frá grundvallarsamkeppnisreglum hlýtur að sæta furðu að stjórnvöld vilji leggja til skipan á sviði fjölmiðlarekstrar sem felur í sér algert stílbrot frá þeirri þróun sem orðið hefur í umhverfi annarrar atvinnustarfsemi á Íslandi á undanförnum árum. Nægir þar að vísa til breytinga á fjarskiptamarkaði og fjármálamarkaði og umræðu um stöðu Íbúðalánasjóðs, svo aðeins tvö dæmi séu nefnd. Það fyrirkomulag órökstuddrar mismununar og ójafnrar samkeppnisstöðu sem hér er verið að leggja til er tímaskekkja og 365 miðlar hljóta að treysta því að frumvarpið verði ekki óbreytt að lögum.“ Þarna er mjög hörð gagnrýni frá hægri, frá viðskiptalífinu, nokkuð sem ég get alls ekki tekið undir, og allra síst þegar vísað er í stofnanir á borð við Íbúðalánasjóð sem þessi samtök vilja feig. Hins vegar hef ég ákveðinn skilning á þessu viðhorfi, ekki síst þegar ákvörðun er tekin um það að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið og halda með það inn á markað. Þá finnst mér þessi gagnrýni, því miður liggur mér við að segja því að ég hef verið og er mikill stuðningsmaður Ríkisútvarpsins, og þessir aðilar hafa meira til síns máls, það er mín skoðun. Ég er sannfærður, sérstaklega í ljósi yfirlýsingar sem aðilar eins og Ari Edwald fyrir hönd 365 fjölmiðla gefa, um að þetta standist ekki EES-reglur, um að þessi mál eigi eftir að lenda fyrir dómstólum. Það eru ekki bara biðlaunin og réttindaskerðingin hjá starfsmönnum heldur á þetta án efa eftir að fara þangað inn. Eitt mjög slæmt er að gerast innan Evrópusambandsins, og ég held að ég tali fyrir hönd mjög margra algjörlega óháð því hvaða skoðun menn hafa á Evrópusambandinu, og það er að dómstólar eru að verða sífellt meira pólitískt mótandi um framvinduna. Þá gerist það þannig að sá sem setur reglurnar, lög eða reglur, setur reglur mjög almenns eðlis. Síðan eru saumaðir inn í þær reglur alls kyns fyrirvarar til að koma í veg fyrir eitthvað sem hagsmunaaðilar eða þrýstihópar vilja hafa áhrif á. Dómstólarnir horfa hins vegar frekar til grunnreglunnar og hirða minna um fyrirvarana. Þetta er þróun sem á sér í sífellt ríkari mæli stað innan Evrópusambandsins segja þeir sem glöggt þekkja til þeirra mála. Þetta voru 365 fjölmiðlar. Hér er, enn í mjög ítarlegu máli, álitsgerð frá sömu aðilum frá því í fyrra sem ég læt liggja á milli hluta. Eins er hér Skjárinn með umsögn um frumvarpið. Þar er gagnrýni, ekki síst á auglýsingatekjurnar, frumvarpið er gagnrýnt frá þeirri hliðinni. Sú gagnrýni hefur komið fram hjá þessum aðilum í langan tíma þannig að það er í sjálfu sér ekkert nýtt. Skjárinn vísar einnig í athugasemdir sem koma frá Samtökum atvinnulífsins og tekur undir þær. En á þeim bæ er líka mikil gleði yfir því mikla framfaraspori sem þeir telja felast í því að Ríkisútvarpið verði gert að öllu leyti að hlutafélagi. Síðan er álitsgerð frá Útvarpi Sögu. Í því áliti kemur fram nokkuð nýstárleg tillaga því að útvarpsstjóri þar, Arnþrúður Karlsdóttir, er með þá tillögu að í stað þess að gjald verði greitt til Ríkisútvarpsins eins verði greiðandanum heimilað að velja á milli útvarpsstöðva, að hann greiði það gjald sem um er rætt, 13.500 kr., en merki við til hvaða stöðvar, fyrirtækis, hann vilji láta gjaldið renna. Þetta minnir svolítið á trúarbrögðin, hvort menn vilji láta peningana renna til - reyndar er þar nú ekki eins mikið valfrelsi en menn geta þó valið milli þjóðkirkju og Háskóla Íslands. Eða geta menn valið á milli annarra trúarhópa? Svo mun, að ég hygg, ekki vera. En þarna kemur fram tillaga frá Útvarpi Sögu. Og þarna er enn gagnrýni á þessa aðstöðu Ríkisútvarpsins. Síðan er það Ríkisútvarpið sjálft. Það sendir ítarlega greinargerð frá útvarpsstjóranum og samstarfsmönnum hans þar sem lögð er áhersla á að félaginu verði tryggt eðlilegt eigið fé frá byrjun. Þetta er hlutur sem er enn óleystur. Eins og ég gat um áðan hefur útvarpsstjóri gert tillögu um að skuldum Ríkisútvarpsins við ríkissjóð verði snúið yfir í hlutafé og þær látnar renna til stofnunarinnar að nýju. Þetta eigi a.m.k. að hluta til að leysa vanda Ríkisútvarpsins. En stóra spurningin er þessi: Hvernig kemur stofnuninni til með að reiða af þegar fram líða stundir? Þetta er ekkert bara spurning um byrjunina heldur einnig hvernig að henni verði búið til frambúðar. Lögð er einmitt áhersla á að rekstrarforsendur verði skýrar hvað varðar tekjur og gjöld. Það eru mjög skiljanlega ábendingar og óskir sem koma frá Ríkisútvarpinu, útvarpsstjóra og samstarfsmönnum hans. Síðan erum við komin í annan flokk umsagnaraðila, menningartengdra aðila. Ég vil taka fram að ég sleppi fjölmörgum aðilum sem hafa sent inn athugasemdir um þetta frumvarp. Ég gat um það áðan í yfirferð minni að margir aðilar sem tengjast menningu, menntun og listum vilja ríkari áherslu í lagafrumvarpinu á skyldur Ríkisútvarpsins í menningarlegu tilliti. Í umsögn Málvísindastofnunar Háskóla Íslands er áhersla lögð á þýðingar, í sjónvarpi sérstaklega, á íslenskt tal eða texta. Þau hafa staðnæmst við orðið „jafnan“ og vilja hafa „ætíð“, að það sé alltaf þýtt, ætíð en ekki jafnan. Það er sjónarmið þeirra. Sama kemur frá Íslenskri málstöð. Þar er lögð rík áhersla á þýðingarnar og íslenskt tal. Hér er umsögn frá íslenskuskor Háskóla Íslands. Þar er einnig lögð áhersla á að hnykkt sé á skyldum Ríkisútvarpsins og í þessu tilviki varðandi bókmenntir og aðra þætti einnig. Þetta voru hinir menningarlegu aðilar, og þeir eru fleiri. Síðan eru það aðilar sem láta sig öryggið varða, ríkislögreglustjórinn og Landssamband lögreglumanna, sem leggja áherslu á að Ríkisútvarpið eigi að sinna nauðsynlegri öryggisþjónustu. Það er ekki beint í anda frumvarps þeirra hv. þm. Péturs H. Blöndals og Birgis Ármannssonar, og hér áður Sigurðar Kára Kristjánssonar, sem vildu láta bjóða út öryggisþáttinn. Hér eru fleiri aðilar, t.d. Orðabókin. Svo er talsmaður neytenda með allítarlega umfjöllun. Hann er þeirrar skoðunar að afnotagjald, eins og verið hefur við lýði, hafi verið vel til þess fallið að notendur greiði fyrir þjónustu Ríkisútvarpsins og að ekki sé æskilegt í sjálfu sér að rjúfa tengsl þjónustu og gjalds. Hann hefur sem sagt efasemdir um þetta. Hann reifar einnig aðra þætti, og segir m.a., með leyfi forseta: „Ekki er vikið að því í frumvarpinu hvernig notendum Ríkisútvarpsins er fært að koma sjónarmiðum sínum á framfæri varðandi útvarpsþjónustu í almannaþágu. Ég tel í þessu sambandi æskilegt að komið verði á fót lýðræðislega skipuðu ráði notenda útvarpsþjónustu í almannaþágu – neytendaráði – einkum ef ofangreind formbreyting til hlutafélags verður samþykkt eins og frumvarpið gerir ráð fyrir enda er sú breyting, sem sagt, ekki til þess fallin að bæta stöðu notenda; má þá auka gegnsæi, aðhald og áhrif notenda með þessu móti í staðinn. Hugsanlega má koma slíku ráði á fyrir fleiri ljósvakamiðla með því að setja ákvæði um það í almenn útvarpslög. Tel ég neytendaráð til þess fallið að veita ljósvakamiðlum stuðning og aðhald.“ Þetta eru athyglisverðar vangaveltur sem fram koma hjá talsmanni neytenda sem gagnrýnir nefskattinn, telur þá breytingu ekki horfa til framfara. Síðan segir hann um sjálfa formbreytinguna, rekstrarformsbreytinguna, með leyfi forseta: „Ég tel að í greinargerð með frumvarpinu (bls. 10–11) sé ekki sýnt fram á að hagsmunum og réttindum neytenda – notenda þjónustu Ríkisútvarpsins – sé betur borgið með því að Ríkisútvarpinu sé breytt í hlutafélag í eigu ríkisins. Lít ég þá annars vegar til þess að af því virðist leiða að lög á borð við upplýsingalög, nr. 50/1996, með síðari breytingum, og stjórnsýslulög, nr. 37/1993, með síðari breytingum - sem taka til „stjórnsýslu ríkis og sveitarfélaga“ - gildi ekki um Ríkisútvarpið; er það að mínu mati ekki til þess fallið að bæta stöðu notenda útvarpsþjónustu í almannaþágu. Hins vegar tel ég að hlutafélagsformið sé ætlað fyrir rekstur með arðsemismarkmið - en ég tel óljóst hvort arðsemi eigi samkvæmt frumvarpinu að vera tilgangur Ríkisútvarpsins framvegis. Verði sýnt fram á nauðsyn formbreytingar tel ég að hagsmunum notenda útvarpsþjónustu í almannaþágu sé betur borgið með því að Ríkisútvarpið sé sjálfseignarstofnun eins og nefnt er sem valkostur á sama stað í greinargerð með frumvarpinu. Um sjálfseignarstofnanir sem stunda atvinnurekstur gilda lög nr. 33/1999; þar eru ítarleg og skýr ákvæði um stjórnun og fjárhagslegan aðskilnað (sjá t.a.m. 29. gr. þeirra laga) sem samrýmast vel þeim sjónarmiðum sem nefnd eru í greinargerðinni (bls. 11 og 12) til stuðnings vali á rekstrarformi Ríkisútvarpsins. Sjálfseignarstofnun er að mínu mati hentugt form fyrir rekstur sem hefur almannaþjónustu sem megintilgang. Sjálfseignarstofnun hefur arðsemi ekki sem rekstrartilgang heldur rennur hugsanlegur arður af starfseminni aftur inn í reksturinn til þess að sinna markmiðinu með honum og þar með til notenda þjónustunnar. Þá er sjálfseignarstofnun með takmarkaða ábyrgð enda er hún ekki tengd neinum eigendum þar eð stofnendur skilja sig frá rekstri sjálfseignarstofnunar þegar hún er sett á fót. Vikið er að því í athugasemdum með 4. gr. frumvarpsins (bls. 20) að sú krafa sé í vaxandi mæli gerð til fyrirtækja sem reka útvarp í almannaþágu að þau „skili jafnvel hagnaði“. Einnig er í inngangi almennra athugasemda í greinargerð með frumvarpinu (bls. 7) fjallað um þann skilning Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA) að taka þurfi tillit (3. tl.) til „sanngjarnrar framlegðar“ af rekstri og (4. tl.) til „sanngjarnrar arðsemiskröfu“. Á hinn bóginn má skilja uppsetningu 3.–5. gr. frumvarpsins og ummæli í greinargerð (bls. 8) á þá lund að „starfsemi sem sé viðskiptalegs eðlis“ sé frávik frá almannaþjónustuhlutverki Ríkisútvarpsins.“ Síðan heldur talsmaður neytenda áfram í alllöngu og ítarlegu máli. Ég ætla ekki að fara nánar út í þá sálma en vek athygli á þeim sjónarmiðum að hann gagnrýnir þessa kerfisbreytingu, þessa rekstrarformsbreytingu, á þeirri forsendu að ekki hafi verið sýnt fram á að hún þjóni þeim markmiðum sem lagasmiðirnir tala sjálfir fyrir. Það væri nær að fara aðrar leiðir til að ná þessum markmiðum. Síðan er talsmaður neytenda með ýmsar ábendingar sem varða auglýsingar. Annar aðili, talsmanni neytenda skyldur, þ.e. Neytendasamtökin, er einnig með álitsgerð um frumvarpið. Neytendasamtökin segjast ekki taka afstöðu til rekstrarforms Ríkisútvarpsins en leggja áherslu á að það eigi að vera í eigu almannavaldsins og eru með ýmsar aðrar ábendingar einnig. Neytendasamtökin telja að betur þurfi að skýra ýmsar greinar frumvarpsins, t.d. 3. gr. sem tíundar hlutverk Ríkisútvarpsins, hún þurfi að verða ítarlegri. Þá er vikið að fjármögnun Ríkisútvarpsins og sagt að upphæð nefskatts sem kynnt sé í frumvarpinu sé mjög há og komi illa við mörg heimili þar sem stálpaðir unglingar eða ungt fólk býr enn í foreldrahúsum. Neytendasamtökin minna á að skylduáskrift að Ríkisútvarpinu með afnotagjöldum hafi reynst óvinsæl hjá mörgum og að hætt sé við því að nefskattur sem er jafnhár og frumvarpið gerir ráð fyrir verði ekki síður óvinsæll. Neytendasamtökin mæla með því að skoðað verði hvort ekki eigi að flétta saman mismunandi fjármögnunarleiðum, þ.e. nefskatti sem yrði lægri en fram kemur í frumvarpinu og fjárveitingum sem ákveðnar yrðu af Alþingi, auk auglýsinga og kostunar. Neytendasamtökin vísa síðan í sjónarmið sem fram koma í umsögn Hollvina Ríkisútvarpsins um akademíska stjórn stofnunarinnar en það mun hafa verið við frumvarp sem lagt var fram á síðasta þingi um Ríkisútvarpið sf., sameignarfélag. Sitthvað fleira kemur fram í þessari álitsgerð. Síðan væri hægt að staldra við og hafa mjög langt mál um þær deilur sem hafa risið vegna hljóðfæraeignar. Þá er það náttúrlega fiðlan fræga sem hefur verið til umfjöllunar en ástæða þess að ég minnist á þetta er sú að ég er með fyrir framan mig umsögn frá starfsmannafélagi Sinfóníuhljómsveitar Íslands sem telur ekki nægilega ljóst hvernig löggjafinn vilji að málum verði háttað gagnvart Sinfóníunni í framtíðinni. Það er önnur saga og annað frumvarp þó að það sé nátengt þessu. Þá erum við, hæstv. forseti, farin að nálgast álitsgerðir frá starfsmannafélögum og reyndar ýmsum almannasamtökum. Áður en ég kem að þeim vísa ég í álitsgerðir frá samtökum kvikmyndagerðarmanna sem hafa viljað að Ríkisútvarpið kæmi betur til móts við þá. Hér eru ítarlegar greinargerðir sem fylgja áliti þeirra þar sem m.a. er farið yfir íslenska dagskrárgerð hjá Ríkisútvarpinu og nokkuð sem vert væri að fara nánar í saumana á síðar við þessa umræðu. Ég ætla einnig að láta hitt bíða hér örlítið, mjög athyglisverða umsögn frá ríkisskattstjóra, en víkja hins vegar að álitsgerðum starfsmannafélaganna, frá Landssambandi eldri borgara og öðrum aðilum. Ég var búinn að víkja að Landssambandi lögreglumanna sem lagði áherslu á öryggishlutverk Ríkisútvarpsins. Hér er Kennaraháskóli Íslands sem segir að tryggja þurfi vandaða útvarpsþjónustu í almannaþágu með bæði hljóðvarpi og sjónvarpi þar sem metnaður er lagður í fjölbreytta dagskrárgerð til fræðslu og skemmtunar fyrir alla aldurshópa. Það er athyglisvert hve vel allar helstu mennta- og menningarstofnanir landsins vilja búa að Ríkisútvarpinu. Það er einhugur um það, og afskaplega sorglegt að ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn séu að hrifsa þessa stofnun úr hendi þjóðarinnar og þröngva henni út á markaðinn. Ég er sannfærður um að það er í andstöðu við yfirgnæfandi meiri hluta starfsmanna og yrði væntanlega í andstöðu við alla eða a.m.k. flesta ef málin fengju nægilega góðan tíma til umfjöllunar. Landssamband eldri borgara sendir ekki langa umsögn. Þar er vísað í öryggishlutverkið, og stuðningi lýst við afnotagjöldin. Landssambandið segir að afnotagjöldin séu viðtekin fjármögnunarleið í nágrannalöndunum og verulegt umhugsunarefni hvort hróflað skuli við því formi. Alþýðusamband Íslands varar í umsögn sinni við nefskattinum, ef ég man rétt. Alþýðusambandið rifjar það upp að á síðasta ári hafi sambandið gefið umsögn um breytingu á Ríkisútvarpinu í sameignarfélag en andstöðu verið lýst af hálfu ASÍ við þá breytingu, bæði á rekstrarforminu og fjármögnun Ríkisútvarpsins. Hér segir, með leyfi forseta: „ASÍ var og er þeirrar skoðunar að víðtækt hlutverk RÚV í almannaþágu, bæði í óháðri fréttamiðlun og menningarlegu hlutverki, sé þess eðlis að afar mikilvægt sé að RÚV verði með öruggum hætti áfram í almannaeigu. ASÍ telur mikilvægt að standa vörð um sjálfstæði RÚV og telur að það megi gera með því að taka upp svipað fyrirkomulag og þekkist víða, þ.e. að starfsmönnum og sjálfstæðum aðilum utan stofnunar verði auk þings og ráðherra gert að skipa fulltrúa í stjórn stofnunarinnar. Sem fyrr lýsir ASÍ efasemdum sínum við fyrirhugaða breytingu á fjármögnun RÚV, þ.e. með sérstökum nefskatti í stað afnotagjalda eins og fram kom í fyrri umsögn. Jafnframt má benda á, að með því að breyta fjármögnun RÚV með þessum hætti getur það leitt til röskunar á samkeppnisstöðu gagnvart öðrum fjölmiðlafyrirtækjum, sem innheimta afnotagjöld. Verði af fyrirhuguðum breytingum á rekstrarformi RÚV, leggur ASÍ áherslu á, að í hvívetna og með sýnilegum og virkum hætti verði fylgt lögum um aðilaskipti að fyrirtækjum og réttarstaða allra starfsmanna sem margir eiga allan starfstíma sinn hjá stofnuninni verði tryggð. Mörg undanfarin ár hefur og mörgum starfsmönnum RÚV verið haldið á endurteknum tímabundnum ráðningarsamningum og eins konar verktökusamningum. ASÍ leggur áherslu á að öllum þessum starfsmönnum verði tryggð sama réttarstaða og annarra starfsmanna RÚV ef og þegar breytingarnar fara fram. Mikilvægt er að ráðherra gefi skýrar yfirlýsingar hér að lútandi svo þeir starfsmenn sem ekki hafa notið fullnægjandi réttarstöðu njóti sömu réttinda og fast starfslið RÚV. Þá er og bent á, að til þess að tryggja sjálfstæði starfsmanna gagnvart stjórn og framkvæmdastjóra er og nauðsynlegt að lögin geymi sérstök ákvæði um málefnalegar, rökstuddar og áfrýjanlegar uppsagnir.“ Undir þetta tek ég með Alþýðusambandi Íslands. Verð ég að segja að þetta er ljóður á ráði RÚV til nokkurra ára, þ.e. hve það hefur tíðkast innan stofnunarinnar að ráða fólk til verktöku. Með því móti er starfsöryggi fólksins minna og réttarstaðan rýrari að ýmsu leyti. Ég tek undir þessar ábendingar Alþýðusambands Íslands. Umsögn stjórnar Starfsmannasamtaka Ríkisútvarpsins um frumvarp um Ríkisútvarpið hf., með leyfi forseta: „Stjórn Starfsmannasamtaka Ríkisútvarpsins fagnar því að hlutverk Ríkisútvarpsins eigi áfram að vera að reka útvarp og sjónvarp í almannaþágu. Hins vegar telja samtökin það óviðunandi að eigendurnir, það er fólkið sem byggir þetta land, eigi samkvæmt frumvarpinu ekki neina leið til að koma athugasemdum á framfæri um dagskrá og fréttir stofnunarinnar. Hvergi í frumvarpinu er að finna ákvæði um hvernig farið skuli með athugasemdir og ábendingar frá almenningi. SSR leggur til að í frumvarpið verði sett inn sérstakt ákvæði um umboðsmann hlustenda. Sá hafi það hlutverk að taka við kvörtunum og ábendingum og fylgjast með því að fyllstu óhlutdrægni hafi verið gætt í fréttaflutningi, frásögnum, túlkunum og dagskrárgerð. Enn fremur telur SSR að Ríkisútvarpið sem fyrirtæki í almannaeign skuli lúta upplýsingalögum.“ Það þýðir í reynd að stofnuninni ætti ekki að breyta í hlutafélag vegna þess að hlutafélög, eðli máls samkvæmt, eru undanþegin upplýsingalögum. Áfram segir um einstaka liði, með leyfi forseta: „Nauðsynlegt er að greinilegar komi fram í lagatexta innihald skýringargreinar við I. kafla um að ekki megi selja neitt af hinu nýja fyrirtæki, hvorki í heild né í hlutum þar með talin dótturfyrirtæki, án nýrrar lagasetningar.“ Varðandi II. kafla eru einnig gerðar athugasemdir um mögulegar breytingar og síðan segir að það sé verulega óljóst við hvað sé átt í 4. gr., hvers konar fyrirtæki gæti verið um að ræða og hvernig rekstri þess skuli háttað. Þar er vikið að lagagrein sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Ríkisútvarpinu hf. er heimilt að standa að annarri starfsemi en kveðið er á um í 3. gr. sem tengist starfsemi félagsins á sviði dagskrárgerðar eða til nýtingar á tæknibúnaði þess, sérþekkingu starfsmanna þess og aðstöðu þess að öðru leyti.“ Hérna vill stjórn Starfsmannasamtaka Ríkisútvarpsins að skýrar sé kveðið á um hvernig rekstrarfyrirkomulag gæti fyrirtæki haft sem er til að mynda að hluta til í eigu Ríkisútvarpsins hf. og að hluta til í eigu fyrirtækis á almennum markaði. Nánar er vikið að þessu. Síðan er áhersla lögð á að starfsmenn haldi öllum áunnum réttindum sínum. Þá er þess krafist að setningunni sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Ríkisútvarpið hf. skal bjóða störf öllum starfsmönnum Ríkisútvarpsins“ verði breytt og hún hljóði svo: „Ríkisútvarpið hf. skal bjóða sama starf öllum starfsmönnum Ríkisútvarpsins.“ Að öðru leyti vísa starfsmannasamtökin til umsagna BSRB, BHM og Rafiðnaðarsambandsins um réttindi starfsmanna. Ýmsar nánari ábendingar eru í þessari umsögn frá stjórn Starfsmannasamtaka Ríkisútvarpsins sem eru eins konar regnhlífarsamtök, en athygli vakin á því að tekið er undir þær ábendingar sem koma fram hjá BHM, BSRB og Rafiðnaðarsambandinu. Stjórn Blaðamannafélagsins er með álitsgerð þar sem vakin er athygli á ýmsum þáttum. Ég staðnæmist við það sem hér segir undir það síðasta, með leyfi forseta: „Samkvæmt frumvarpinu ræður útvarpsstjóri aðra starfsmenn Ríkisútvarpsins hf. Lagt er til í frumvarpinu að nánar verði kveðið á um starfssvið útvarpsstjóra í samþykktum félagsins. Þá er útvarpsstjóri samkvæmt frumvarpinu æðsti yfirmaður allrar dagskrárgerðar Ríkisútvarpsins. Stjórn BÍ telur rétt að skilgreina betur starfssvið útvarpsstjóra í lögunum, eða að lögin kveði á um að settar verði sérstakar reglur sem tryggi sjálfstæði ritstjórna gagnvart útvarpsstjóra.“ Það er eitt athyglisvert líka hjá Blaðamannafélaginu og reyndar margt í umsögn þess. Stjórn Blaðamannafélagsins leggur t.d. til að fleiri aðilar en Alþingi fái að skipa fulltrúa í stjórn hlutafélagsins, m.a. starfsmenn Ríkisútvarpsins, og að slíkt eigi sér fordæmi í nágrannalöndum okkar. Það er vísað til NRK í Noregi í því sambandi. Ítarlegar er fjallað um mikilvægi þess að tryggja sjálfstæði ritstjórna gagnvart flokkspólitískri eða efnahagslegri íhlutun, það megi m.a. gera með því að kveða á um að setja þurfi innri reglur sem fjalli m.a. um skilyrði áminningar og brottvikningar. Þar er, hæstv. forseti, vísað í lög og reglur sem eru við lýði núna, eru í Ríkisútvarpinu núna. Menn sitja hér með prjóna og sauma og reyna að stoppa upp í göt á hlutafélagalögum til þess að reyna að nálgast það fyrirkomulag sem við erum með núna og er verið að eyðileggja með þessu frumvarpi. Frá Hollvinasamtökunum kemur ítarleg greinargerð sem ég ætlaði að vera búinn að taka fyrir áður en ég kæmi inn í álitsgerðir stéttarsamtakanna. Ég ætlaði að víkja aðeins að Hollvinasamtökunum sem eru mjög merkileg samtök, stofnuð til þess að verja og vernda Ríkisútvarpið. Fyrir nokkrum árum var vitað hvert stefndi, við höfðum heyrt þennan ásetning og yfirlýsingar fulltrúa Sjálfstæðisflokksins sem vildu leggja Ríkisútvarpið niður, markaðsvæða það, selja það og leggja niður eins og framkvæmdastjóri flokksins orðaði það, tími þess væri einfaldlega liðinn. Ég hef grun um að Hollvinasamtök Ríkisútvarpsins hafi sprottið upp úr því andrúmslofti þó að þar sé eflaust fólk komið að úr ýmsum áttum. Hér segir, með leyfi forseta: „Grundvallarstefna Hollvinasamtaka Ríkisútvarpsins er andstaða við hlutafélagavæðingu þess. Samtökin telja að með því að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi verði hlutverki þess sem þjóðarútvarps ógnað. Ríkisútvarpið hefur hingað til haft skyldum að gegna umfram það sem markaðsfyrirtæki sinna, svo sem mikilvægu öryggishlutverki og framleiðslu á íslensku menningarefni fyrir útvarp og sjónvarp. Vegna eðlis hlutafélaga er ljóst að með því að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi rofna þau tengsl sem það hefur haft sem þjóðarútvarp með menningarlega og samfélagslega ábyrgð. Þess vegna leggjast samtökin gegn frumvarpi þessu. Í 1. grein frumvarpsins er að vísu ákvæði um að ekki megi selja félagið eða hluta þess og hnykkt á því í athugasemdum með frumvarpinu að engin áform séu um slíkt. En öllum lögum má breyta sé fyrir því meiri hluti á Alþingi og Hollvinasamtökin minna á að sporin hræða vegna þess að hingað til hafa opinber fyrirtæki sem breytt hefur verið í einkafyrirtæki nær undantekningarlaust verið seld. Á Alþingi heyrast háværar raddir um að rétt sé að einkavæða Ríkisútvarpið og meirihlutavilji þingsins getur breyst fyrr en varir. Minna má á að frumvarp um einkavæðingu Ríkisútvarpsins liggur nú fyrir þinginu. … Hollvinasamtökin gera einnig athugasemd við 3. mgr. 3. greinar, þar sem fjallað er um skylduna að framleiða og dreifa hvers konar útvarpsefni o.s.frv. Samtökin telja brýnt að það komi skýrar fram að efla beri framleiðslu innlendrar dagskrárgerðar.“ Áfram fjalla Hollvinasamtökin um ýmsar greinar frumvarpsins, leggja áherslu á rækt við heilbrigða samfélagsumræðu og vilja láta ítreka skyldu Ríkisútvarpsins til hlutlausrar umfjöllunar og síðan er vísað í orðalag og æskilegt orðalag sem ég ætla ekki að fara nánar út í. Varðandi stjórnskipulagið gera Hollvinasamtökin athugasemdir við völd ráðherra sem þau telja vera of mikil. Síðan segir hér, með leyfi forseta: „Víða í nágrannalöndum okkar er æðsta stjórn ríkisútvarps skipuð fulltrúum ýmissa fjölmennra hópa í þjóðfélaginu. Innan Hollvinasamtakanna hefur verið rædd sú hugmynd að æðsta stjórn Ríkisútvarpsins verði að hluta til akademísk, þ.e. í henni ættu sæti lýðræðislega kjörnir fulltrúar stjórnmálaflokka á Alþingi ásamt fulltrúum almennings, eigenda útvarpsins, þeirra sem nýta sér þjónustu þess. Ýmsar hugmyndir hafa verið nefndar um stærð akademíunnar, allt frá 10 manns upp í 20–30. Þar eigi sæti fulltrúar ýmissa almannasamtaka, íþróttahreyfingar, verkalýðshreyfingar, háskólasamfélagsins, blaðamanna, nýbúa og ekki síst starfsmanna Ríkisútvarpsins; það má hugsa sér að í þessu ráði verði jöfn skipting kynjanna og þar verði fulltrúar allra landshluta. Ráðið kæmi saman einu sinni til tvisvar á ári og seta í því væri mikilsverð viðurkenningar- og virðingarstaða. Í það væri valið hið hæfasta fólk með víða sýn yfir samfélagið. Meðal helstu verkefna þess væri að velja útvarpsstjóra til ákveðins tíma (þriggja til fimm ára), sem ætti að okkar mati að vera menningar- og fjölmiðlamaður.“ Hér held ég að vanti eitthvað aðeins inn í en svo segir áfram, með leyfi forseta: „Hollvinasamtökin telja þó að það gæti skipt miklu hvort ný lög um hlutafélög gætu a.m.k. tryggt upplýsingaskyldu og gagnsæi í rekstri hlutafélagsins.“ Nú er það komið fram að frumvarp ríkisstjórnarinnar í þeim efnum gerir það ekki, og langt í frá. Síðan er ítrekuð andstaðan við hlutafélagsvæðinguna og sagt að samkvæmt ákvæðinu geti menntamálaráðherra ákveðið að leggja fram meira hlutafé en 5 millj. Það er þessi makalausa upphæð sem þingmaðurinn ágætur hélt að væri 5 milljarðar, og láir honum enginn. Það tók enginn eftir því í þingsal þegar það var sagt fyrst, það bara hlyti að vera rétt, 5 milljarðar. Það voru hins vegar 5 millj., bara svona vasapeningur. Þetta voru Hollvinasamtökin sem eru samtök fólks sem er vinveitt Ríkisútvarpinu, þessari vinsælu stofnun sem þjóðin öll vill vel, hygg ég, og við gerum það að sjálfsögðu úr mörgum stjórnmálaflokkum. Það eru undantekningar, þeir aðilar sem vilja þessa stofnun feiga, leggja hana niður eða segja að hennar tími sé einfaldlega liðinn. Mönnum þykir almennt vænt um Ríkisútvarpið og þessi samtök eru stofnuð m.a. til að koma í veg fyrir að spellvirki verði unnin á þessari stofnun. Ég lít svo á að með þessu lagafrumvarpi sé einmitt verið að gera það. Það eru fleiri samtök innan Ríkisútvarpsins sem létu frá sér heyra. Félagar í Útgarði, félagi innan Bandalags háskólamanna, sendu frá sér eftirfarandi ályktun, með leyfi forseta: „Félagsmenn Útgarðs hjá Ríkisútvarpinu telja að ákvæði um réttindi starfsmanna í frumvarpi til laga um Ríkisútvarpið hf., séu ekki nægjanlega skýr. Þess vegna tökum við undir umsögn BSRB og BHM um frumvarpið í öllum atriðum. Félagsmenn óska eftir því að greinarbetri ákvæði um réttindi starfsmanna verði sett inn í lagafrumvarpið og lögin og að þau ákvæði tryggi að starfsmenn haldi lífeyrisréttindum sínum, biðlaunarétti, veikinda- og orlofsrétti svo nokkuð sé nefnt. Vísum við í lög um stofnun hlutafélaga um Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands frá því í maí 1997. Í þeim eru ákvæði um réttindi starfsmanna þar sem tekið er nákvæmar á málum starfsmanna og óskum við eftir því að þau verði höfð til hliðsjónar.“ Þetta er Útgarður, félag háskólamanna innan Ríkisútvarpsins í aðskiljanlegum störfum. Síðan er annað BHM-félag sem er Félag fréttamanna og síðan er SRÚ, Starfsmannafélag Ríkisútvarpsins sem er innan BSRB. Í umsögn Starfsmannafélags Ríkisútvarpsins segir, með leyfi forseta: „Umsögn Starfsmannafélags Ríkisútvarpsins (SRÚ) um frumvarp um Ríkisútvarpið hf. SRÚ vill halda samningsrétti sínum, fyrir hönd núverandi starfsmanna og þeirra sem ráðast eftir breytingu á rekstrarformi. SRÚ ætlar að vera áfram innan BSRB. SRÚ vill að félagsmenn, bæði núverandi og þeir sem ráðast eftir breytingu á rekstrarformi, verði í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. SRÚ vill leggja áherslu á að allir félagsmenn SRÚ haldi núverandi réttindum sínum SRÚ vill að starfsmönnum verði boðin sömu eða sambærileg störf eftir breytingu. Að öðru leyti vísar SRÚ til umsagnar BSRB og BHM.“ Fyrir hönd stjórnar SRÚ ritar Gunnar Magnússon, formaður félagsins, undir þessa álitsgerð. Er ég þá kominn að ítarlegustu álitsgerðinni sem fjallar um réttindi starfsmanna. Ætla ég að fara nokkuð ítarlega í þessa umsögn svo og umsögn ríkisskattstjóra en vil gjarnan beina þeirri spurningu til hæstv. forseta þingsins hve lengi standi til að halda þessum þingfundi áfram.

Forseta finnst rétt að taka það fram, fyrst að hv. ræðumaður spyr, að ætlunin er að halda nokkuð áfram þannig að ræðumanni ætti að gefast kostur á að ljúka ræðu sinni.

Að ljúka ræðu minni? Það get ég gert með styttri útgáfu eða lengri útgáfu. Ég held að enginn geti sakað mig um að hafa ekki fjallað á mjög málefnalegan hátt um þetta frumvarp. Ég geri það efnislega, ég hef sett mig mjög vel inn í þetta mál en ég á þess kost að fjalla um þá þætti sem hér eru eftir í síðari ræðum, bæði við 2. umr. málsins og einnig við 3. umr., og í því ljósi spyr ég hæstv. forseta hve lengi hún ætli að halda þessum fundi áfram því að lengd ræðutíma míns ræðst af ákvörðun hæstv. forseta.

Forseti hefur engu við það að bæta að þingfundi verður haldið áfram þannig að ef hv. þingmaður kýs að ljúka ræðu sinni ætti að vinnast tóm til þess, en hann hefur auðvitað önnur tækifæri til.

Verða þá aðrir þingmenn kallaðir í pontu?

Vill hv. þingmaður gera forseta grein fyrir því hversu lengi hann hyggst halda áfram?

Ég gæti lokið máli mínu á tiltölulega skömmum tíma og látið það sem eftir stendur af ræðunni bíða annarrar ræðu, að ég lyki sem sagt máli mínu núna fljótlega. En ég get líka haldið áfram og lokið þeirri umfjöllun sem ég er með hér á borðinu. Það er einfaldlega ákvörðun hæstv. forseta.

Hv. þingmanni er það fullkomlega í sjálfsvald sett.

Þá ætla ég að halda ræðu minni áfram af því að ég fæ ekki svör um það hvað vakir fyrir forseta um framhald þessa þingfundar sem er orðinn nokkuð langur. Eins og mönnum er kunnugt eru fundir í þingnefndum í fyrramálið og hefði ég haldið að æskilegt væri að ljúka fundi núna, eða fresta fundi öllu heldur. Enn þá eru margir á mælendaskrá en það þarf að vinnast ráðrúm til að kalla þá til sem ekki eru hér í salnum ef þeir ættu að hefja ræður sínar nú þannig að þetta er ástæðan fyrir því að ég hef verið að leita eftir þessum upplýsingum hjá hæstv. forseta. Ef ég fæ engin svör við þessu er ekkert um annað að gera en að halda tali mínu hér áfram. Ég var að fara yfir álitsgerðir sem menntamálanefnd hafa borist. Ég flokkaði þessar álitsgerðir niður í meginflokka. Það eru álitsgerðir viðskiptalegs eðlis, álitsgerð frá Viðskiptaráði, álitsgerð frá Samtökum atvinnulífsins og síðan fyrirtækjum innan þessara samtaka, 365 fjölmiðlum, Skjánum, Útvarpi Sögu og fleiri aðilum. Síðan eru það menningarlegir aðilar, þ.e. sem tengjast menningu, menntun og listum, sem vilja hnykkja á þeim ákvæðum frumvarpsins sem kveða á um skyldur Ríkisútvarpsins gagnvart menntuninni og listum. Síðan eru aðilar á borð við talsmann neytenda, Neytendasamtökin og Hollvinasamtök Ríkisútvarpsins sem eru mjög merk samtök og eru stofnuð til að standa vörð um þessa merku menningarstofnun. Það er athyglisvert að í álitsgerð Hollvinasamtaka Ríkisútvarpsins er mjög rík áhersla á að Ríkisútvarpinu verði ekki breytt í hlutafélag. Það er tekið fram í upphafi álitsgerðarinnar, og í niðurlagi hennar er það sjónarmið og sú afstaða ítrekað. Í fjórða lagi eru hagsmunasamtök starfsmanna. Ég er búinn að vísa í álitsgerð frá Alþýðusambandi Íslands sem í eru ýmsar athugasemdir við frumvarpið. Ég er búinn að vísa í álitsgerð frá eins konar regnhlífarsamtökum starfsmanna og síðan eiginlegum stéttarfélögum, í Útgarð, í Starfsmannafélag Ríkisútvarpsins og ætlaði að fara að teygja mig yfir í ítarlegustu umfjöllunina sem er frá BSRB og BHM en gleymdi þá umsögn Félags fréttamanna sem er athyglisverð fyrir ýmissa hluta sakir. Hún er ítarleg, hún er í 13 liðum og svohljóðandi, með leyfi forseta: „Umsögn Félags fréttamanna um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið hf. 1. Félagið tekur ekki afstöðu til þess hvaða rekstrarform verður ákveðið fyrir stofnunina. Megináhersla félagsins er sú að öll réttindi félaga í FF haldist. 2. Félag fréttamanna krefst þess að félagsmenn verði áfram í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Það er besta trygging fyrir því að áunnin lífeyrisréttindi haldist, eins og stefnt er að og vilji er til hjá stjórnvöldum. 3. Félagið gerir skýlausa kröfu um að halda samningsrétti sínum og starfa áfram sem fag- og stéttarfélag fréttamanna. Félagið ætlar áfram að halda aðild sinni að BHM. 4. Í lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna og öðrum lögum er snúa að starfsmönnum ríkisins er kveðið á um mikilvæg réttindi okkar og víðtækar skyldur. Við viljum að lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna gildi áfram um félaga í FF eftir formbreytingu. Um réttindamál starfsmanna er að öðru leyti vísað í og tekið undir sjónarmið sem fram koma í sameiginlegu áliti BHM og BSRB um frumvarpið. 5. Hjá RÚV eru starfandi tvær sjálfstæðar fréttaritstjórnir sem heyra undir fréttasvið. Félag fréttamanna vill tryggja að svo verði áfram. Við leggjum til að bætt verði við 7. lið 3. gr. frumvarpsins ákvæði þar um og greinin hljóði þá svo: „Að veita víðtæka, áreiðanlega, almenna og hlutlæga fréttaþjónustu um innlend og erlend málefni líðandi stundar og vera vettvangur fyrir mismunandi skoðanir á málum sem efst eru á baugi hverju sinni eða almenning varða. Fréttaþjónustu RÚV annast tvær sjálfstæðar fréttaritstjórnir þ.e. fréttastofa útvarpsins og fréttastofa sjónvarpsins.“ Tvær ritstjórnir eru nauðsynlegar til þess að viðhalda fjölbreytni, samkeppni á fjölmiðlamarkaði sér í lagi hjá ljósvakamiðlum þar sem eignarhald er ekki fjölbreytt. Tæknilega tryggir það þar að auki mun hnitmiðaðri umfjöllun og fréttaþjónustu að önnur ritstjórn sinni útvarpi og hin sjónvarpi. Eins og kunnugt er er netmiðlun frétta hjá RÚV samhæfð.“ Þetta lýtur að innra skipulagi stofnunarinnar sem Félag fréttamanna vill að hugað verði að við þessa lagabreytingu. Síðan segir áfram, með leyfi forseta: „6. Félag fréttamanna lýsir ánægju með orðalagið víðtæka fréttaþjónustu og teljum því að í frumvarpinu felist það markmið að fréttaþjónusta skuli efld til muna frá því sem nú er. Til að tryggja að öflug fréttaþjónusta nái til allra aldurshópa og allra landsmanna verður að vera tryggt í lögunum að útbreiðsla fjölmiðilsins vaxi fremur en minnki frá því sem nú er. 7. Við teljum að það eigi að vera kveðið á um það í frumvarpinu að RÚV hf. verði fjölmiðill sem reki að lágmarki tvær útvarpsrásir og eina sjónvarpsrás. Ef einhver þessara rása yrði skilin frá RÚV hf. eru forsendur fyrir sterkum fjölmiðli sem á að ná til alls almennings brostnar. 8. Við viljum að upplýsingalögin gildi um RÚV hf. því það er í eigu almennings.“ Þetta er sama áherslan og kom fram hjá Starfsmannasamtökum Ríkisútvarpsins, að upplýsingalögin taki til þessarar stofnunar. Það þýðir, hæstv. forseti, að stofnunin verði áfram opinber stofnun en ekki gerð að hlutafélagi vegna þess að upplýsingalögin ná ekki til hlutafélaga. Enn segir hér, með leyfi forseta: „9. Okkur þykir réttur/aðgengi almennings, þ.e. eigenda RÚV, vera fyrir borð borinn í frumvarpinu því hvergi er getið um hvernig hann getur haft áhrif og komið sínum skoðunum á framfæri við RÚV. Þetta aðgengi verður að vera skýrt hjá fjölmiðli sem almenningur á og rekinn er í þágu þjóðarinnar. Sama gildir um tækifæri almennings til að nálgast upplýsingar um fjölmiðilinn og dagskrárstefnu hans. Almenningi er ekki tryggður sá réttur með lögum um hlutafélög í ríkiseigu, þrátt fyrir ákvæði um opna aðalfundi slíkra hlutafélaga. 10. Eldveggir til að verja sjálfstæða umfjöllun. a. Tryggja þarf í frumvarpinu fullkomið sjálfstæði fréttaritstjórnanna gagnvart útvarpsstjóra. b. Jafnframt þarf að tryggja fullkomið sjálfstæði fréttaritstjórnanna gagnvart markaðsdeild og annarri þeirri starfsemi RÚV hf. sem á sitt undir auglýsendum eða kostendum efnis. c. Tryggja þarf við ráðningar fréttamanna að farið sé að faglegum sjónarmiðum, forsendur séu öllum ljósar og fréttamenn gangist undir hæfnispróf áður en þeir eru ráðnir. d. Tryggja þarf stofnuninni örugga tekjustofna. 11. Starfssvið útvarpsstjóra er ekki skýrt skilgreint í frumvarpinu. Þó virðist viðurkennt að þörf sé á slíkri skilgreiningu. Þannig segir í 11. gr. frumvarpsins um útvarpsstjóra: að í samþykktum félagsins megi nánar skilgreina starfssvið hans. Réttara er að gera það strax í frumvarpinu sjálfu. Þá kemur fram í 11. grein frumvarpsins að útvarpsstjóri sé æðsti yfirmaður allrar dagskrárgerðar á vegum Ríkisútvarpsins. Ef starfssvið útvarpsstjóra er ekki skilgreint getur það valdið því að sjálfstæði fréttastjórna sé nákvæmlega jafnmikið eða jafnlítið og útvarpsstjóri ákveður hverju sinni. 12. FF telur afnotagjöld bestu leiðina til að fjármagna Ríkisútvarpið hf. Engin krafa er af hálfu ESA um að leggja afnotagjöldin niður, eins og sjá má af því að önnur ríkisútvörp í Evrópu halda sig við þessa fjármögnunarleið. Í umræðu um almannaútvarp BBC hefur niðurstaðan alltaf orðið sú að halda afnotagjöldum áfram. Einnig má nefna NRK sem verið hefur hlutafélag í meira en áratug, en heldur samt afnotagjöldum. FF telur afnotagjöldin tryggja sjálfstæði fyrirtækisins mun betur en nefskattur. 13. Ekki verður séð af frumvarpinu að tryggt sé að öllum fréttamönnum hjá RÚV verði áfram boðið sama starf. Þetta nægir Félagi fréttamanna ekki. FF gerir skýlausa kröfu um að fréttamenn haldi störfum sínum.“ Þetta er frá Félagi fréttamanna. Þetta er um margt mjög athyglisverð umsögn en eins og hér kemur fram tekur Félag fréttamanna í sjálfu sér ekki afstöðu til rekstrarformsins. Það staðnæmist við tiltekna þætti, við réttindi starfsmanna sérstaklega og tekur þar undir álitsgerð BSRB og BHM. Síðan er lögð áhersla á að Ríkisútvarpið heyri áfram undir upplýsingalög sem í mínum huga er krafa um að stofnunin verði ekki gerð að hlutafélagi því að þar með er það farið undan upplýsingalögum. Síðan eru settar fram ýmsar tillögur um fyrirkomulag fréttastofanna, um tvær ritstjórnir og annað af því tagi og í lokin er vikið sérstaklega að starfssviði útvarpsstjóra. Félagið vill láta skilgreina starfssvið hans betur og skýrar en nú er gert og koma í veg fyrir að of mikil völd séu sett á hendur eins aðila með því móti. Síðan er áhersla á að útvarpið haldi sig við afnotagjöldin, þetta sé sú leið sem útvarpsstöðvar í löndunum sem við iðulega og oftast berum okkur saman við hafi hjá sér, að þrátt fyrir alla galla sé þetta heppilegasta fyrirkomulagið. Hæstv. forseti. Þá er ég kominn að umsögn BSRB og BHM um þetta frumvarp en það er ítarlegasta lögfræðilega úttektin sem gerð er af hálfu starfsmannasamtaka á þessum lagabreytingum. Í fyrsta lagi gera þessi heildarsamtök innan almannaþjónustunnar, BSRB og BHM, athugasemdir um stofnun hlutafélags um Ríkisútvarpið. Þar segir, með leyfi forseta: „Með frumvarpinu er lagt til að Ríkisútvarpið (RÚV) verði gert að sjálfstæðu hlutafélagi í eigu íslenska ríkisins. BSRB og BHM þykir með ólíkindum sú aðferð sem beitt er gagnvart starfsmönnum þegar stofnunum ríkisins er breytt í hlutafélög eða þær lagðar niður. Í landinu eru lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 70/1996, sem ætlað er að gilda við aðstæður sem þessar. Það er auðvitað óþolandi að það sé gert aftur og aftur, við þessi skilyrði, að setja sérstök lög sem taka almennu lögin um ríkisstarfsmenn úr sambandi þegar á þau reynir. Ef það er mat þingmanna að réttindi ríkisstarfsmanna séu þannig að þeim þurfi að breyta á auðvitað að gera það með því að breyta almennu lögunum þannig að þessi „ómögulega“ staða komi ekki upp aftur og aftur. Þá þurfa ríkisstarfsmenn heldur ekki að vera með væntingar um starfsöryggi sem ekki stenst þegar á reynir. Óréttlætið birtist líka í því að þetta gerist oft en ekki alltaf. Svo virðist vera að þegar breytingarnar snerta litlar stofnanir með fáa starfsmenn þá séu almennu lögin látin gilda en þegar sambærilegar breytingar ná til stærri stofnana eru almennu lögin tekin úr sambandi. Þetta er afleit lagaframkvæmd sem ber merki um hentistefnu og óhreinskilni. Samtökin spyrja því, hver sé tilgangurinn með því að stofna hlutafélag um Ríkisútvarpið. Er það gert til þess eins að breyta réttarstöðu starfsmanna Ríkisútvarpsins og að RÚV hf. þurfi ekki að fylgja þeim lágmarkskröfum gagnvart starfsmönnum sínum sem gerðar eru til opinberra stofnana innan stjórnsýslunnar? Bent hefur verið á að þessi breyting minni um margt á kennitöluskipti í atvinnurekstri, þar sem vinnuveitendur eru að reyna að komast hjá því að standa við samninga sína við starfsmenn. Hlutafélagsformið á að mati samtakanna fyrst og fremst við þegar um er að ræða samkeppnisstarfsemi með arðsemissjónarmið að leiðarljósi en markmiðið með rekstri RÚV hefur verið og á að vera að veita þjónustu, sinna menningarskyldum og öryggishlutverki en ekki skapa eigendum sínum arð.“ Þetta eru almennar athugasemdir varðandi stofnun hlutafélags um Ríkisútvarpið frá stærstu heildarsamtökum, reyndar einu heildarsamtökum opinberra starfsmanna, samtaka í almannaþjónustu, BSRB og BHM. Má að sönnu tala um Kennarasambandið sem slík heildarsamtök en það á ekki aðild að þessu máli, er ekki með starfsmenn hjá Ríkisútvarpinu innan sinna vébanda eins og gefur augaleið. Hér er sem sagt talað um hentistefnu og óhreinskilni af hálfu löggjafans og bent á að þetta háttalag minni á kennitöluskipti, menn færi sig úr einu formi yfir í annað til þess að hafa réttindi af fólki. Réttilega er bent á að hér voru sett lög á sínum tíma, árið 1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Lögunum sem um það mál giltu var þá breytt og það olli miklum deilum hér í þessum þingsal og ég minnist þess að ég stóð lengi í ræðustól til að koma í veg fyrir að þau lög yrðu að veruleika. Þá glímdum við við þrjá lagabálka sem allir gengu út á að skerða réttindi launafólks. Það voru lög um réttindi og skyldur, lög um lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna og lög um vinnudeilur sem tóku til alls markaðarins. Okkur tókst að breyta sumum ákvæðum í þessum lögum, okkur tókst að koma lífeyrisfrumvarpinu út úr þinginu og gerbreyta því í samningum þannig að þegar upp var staðið, hvað þau lög snertir, varð um þau bærileg sátt eins og oft vill verða þegar menn gefa sér tíma og leita í alvöru eftir sameiginlegri lausn. Það tókst ekki nema að óverulegu leyti varðandi þennan lagabálk, lögin um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, 70/1996. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að þegar biðlaunarétturinn var afnuminn, eins og gert var með þeim lögum - hann var takmarkaður því að biðlaunarétturinn tekur ekki til starfsmanna sem ráðnir eru eftir að þau lög komu til framkvæmda 1. janúar 1997. Hann gildir einvörðungu um starfsmenn sem eru ráðnir fyrir þann tíma. Þeir áttu hins vegar, og eiga, að njóta biðlaunaréttar. Nú, með þessu frumvarpi, er verið að hafa þennan rétt af fólki. Hér leyfa menn sér að koma upp, talsmenn frumvarpsins, þeir hafa leyft sér að koma hér upp og segja að í engu sé verið að skerða rétt starfsmanna. Það er verið að skerða réttinn, og það er verið að gera það á tvennan hátt varðandi biðlaunaréttinn. Hann er takmarkaður við tímann fram til 2008. Þá ætla menn að vera búnir að leggja niður innheimtudeild afnotagjaldanna og lögin eiga að taka til þess fólks, væntanlega, en þau eiga ekki að taka til fólks sem ekki vill starfa hjá hlutafélaginu Ríkisútvarpi og það er gagnstætt því sem gert var varðandi starfsmenn Flugstöð Leifs Eiríkssonar svo að tekið sé dæmi sem kemur upp í hugann. Þetta er gert þrátt fyrir að í lögunum sé þessi réttur afdráttarlaus og hvað snertir starfsmenn hlutafélaga hefur það verið staðfest fyrir dómstólum að fólkið á þennan rétt ef það tekur ekki starf í fyrirtæki sem breytt er í hlutafélag. En ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn vill greinilega láta draga sig fyrir dómstóla til að tryggja starfsfólki þennan rétt. Það er svívirðileg framkoma við fólk að hafa þennan hátt á og ekki of djúpt í árinni tekið í þessu orðalagi sem ég hef hér vísað í í álitsgerð BHM og BSRB um þessa almennu breytingu á lögunum. Í öðru lagi eru hér athugasemdir varðandi breytingu á réttarstöðu starfsmanna. Hér fyrst er fjallað um réttindi samkvæmt kjarasamningi og ráðningarsamningi. Í álitsgerð heildarsamtakanna segir, með leyfi forseta: „Stofnunin RÚV verður lögð niður og fer þá um réttindi og skyldur starfsmanna hennar eftir lögum nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, og lögum nr. 72/2002, um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum. Kemur þetta fram í II. kafla ákvæðis til bráðabirgða í frumvarpinu. Hvað þýðir þetta nákvæmlega varðandi réttarstöðu starfsmanna RÚV þegar stofnunin verður lögð niður og hlutafélagið tekur við rekstrinum? Ekki verður betur séð en að baki frumvarpinu búi sú hugsun að breytt skuli réttarstöðu þeirra ríkisstarfsmanna, sem starfa hjá RÚV, án þess þó að annar aðili en ríkið taki við starfseminni. Áfram á RÚV hf. að lúta stjórn ríkisvaldsins og það ber áfram ótakmarkaða ábyrgð á starfseminni. Með öðrum orðum þá er verið að setja lög um að starfsmenn RÚV hf. verði áfram starfsmenn ríkisins án þess þó að um kjör þeirra, réttindi og skyldur, gildi lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 70/1996, og lög um kjarasamninga opinberra starfsmanna, nr. 94/1986. Árin 1993 og 1996 voru sett hér skýr og einföld lög, þ.e. upplýsinga- og stjórnsýslulög, sem gilda áttu um stjórnsýsluna til þess að borgurum sé gert kleift að fylgjast með og kynnast athöfnum og starfsemi þeirra stofnana sem reknar eru í almenningsþágu. Í stað þess að stofnanir taki mið af þessum lögum þá er rekstrarformi þeirra breytt svo þær þurfi ekki lengur að lúta þessum reglum! Af hverju leita stjórnvöld ekki annarra leiða sem tryggi þann sveigjanleika sem stjórnendur telja sig þurfa að sækjast eftir? Með frumvarpinu er verið að færa RÚV hf. undan ákvæðum stjórnsýslulaga, upplýsingalaga, reglum um auglýsingu á lausum störfum o.s.frv. Eins og að ofan greinir mun þetta m.a. hafa þau áhrif að RÚV hf. mun ekki þurfa að fylgja lágmarkskröfum sem gerðar eru til stjórnsýslunnar né þarf það að fylgja ákvæðum upplýsingalaga um upplýsingaskyldu stjórnvalda. Skýtur það skökku við að ríkisútvarp sem hefur það meginhlutverk að reka hvers konar útvarpsþjónustu í almannaþágu eins og lýst er í 3. gr. frumvarpsins, þurfi ekki að lúta stjórnsýslu- og upplýsingalögum eins og aðrar stofnanir sem sinna almannaþjónustu. Sú leið að opna á einhvers konar upplýsingaskyldu svokallaðra opinberra hlutafélaga í frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 2/1995, um hlutafélög, með síðari breytingum (opinber hlutafélög), er að mati BSRB og BHM ekki nægjanlegt þar sem sú upplýsingaskylda er mjög takmörkuð.“ Á þetta ber að leggja ríka áherslu, hæstv. forseti. Ég hef áður komið inn á þessa þætti, en hér voru fyrir aðeins fáeinum árum sett lög sem eiga að tryggja upplýsingaskyldu stjórnvalda. Hvar í ósköpunum ættu þessi lög betur heima en hjá ríkisútvarpi, útvarpi í eigu almennings í landinu sem á að sinna menningarskyldum og vera þungamiðjan, kjölfestan í fréttamiðlun í landinu? Í álitsgerðinni segir enn fremur, með leyfi forseta: „Samkvæmt aðilaskiptalögunum, nr. 72/2002, á RÚV hf. að yfirtaka gildandi ráðningarsamninga með þeim réttindum og skyldum sem þar greinir. Þá eiga starfsmenn RÚV hf. að njóta réttinda og bera skyldur í samræmi við ákvæði kjarasamnings. Kjarasamningurinn á því að gilda þar til honum verður sagt upp eða hann rennur út eða þar til annar kjarasamningur öðlast gildi eða kemur til framkvæmda. Í aðilaskiptalögunum, nr. 72/2002, segir um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum: „3. gr. Launakjör og starfsskilyrði. Réttindi og skyldur framseljanda samkvæmt ráðningarsamningi eða ráðningarsambandi sem fyrir hendi er á þeim degi sem aðilaskipti eiga sér stað á að færast yfir til framsalshafa. Framsalshafi skal virða áfram launakjör og starfsskilyrði samkvæmt kjarasamningi með sömu skilyrðum og giltu fyrir framseljanda þar til kjarasamningi verður sagt upp eða hann rennur út eða þar til annar kjarasamningur öðlast gildi eða kemur til framkvæmda. Ákvæði þetta gildir ekki um rétt starfsmanna til elli- og örorkulífeyris eða eftirlifendabóta þegar um er að ræða lífeyrissjóði fyrir eina eða fleiri starfsstéttir sem starfa samkvæmt sérstökum lögum eða reglugerðum sem staðfestar hafa verið af fjármálaráðuneyti. Það getur þó aldrei leitt til skerðingar á áunnum réttindum í þeim sjóðum sem um er að ræða. Skiptir þá ekki máli hvort starfsmaður starfar áfram hjá fyrirtækinu eða hluta þess eftir aðilaskipti eða ekki. Ákvæði þetta á ekki við um aðilaskipti að fyrirtækjum sem hafa verið tekin til gjaldþrotaskipta. “ Samkvæmt þessu ber nýjum atvinnurekanda, eða framsalshafa eins og hann er kallaður í lögunum, að virða launakjör og starfsskilyrði samkvæmt kjarasamningi með sömu skilyrðum og giltu fyrir fyrri atvinnurekanda, þar til kjarasamningi verður sagt upp eða hann rennur út eða þar til annar kjarasamningur öðlast gildi eða kemur til framkvæmda. Þá eiga réttindi og skyldur atvinnurekanda samkvæmt ráðningarsamningi sem fyrir hendi eru á þeim degi sem aðilaskipti eiga sér stað að færast yfir til nýja atvinnurekandans. Áunnin réttindi, svo sem orlofsréttindi eða veikindaréttur, flytjast jafnframt með yfir til nýs atvinnurekanda. Þetta þýðir að þó nýr aðili taki við þá eiga laun og önnur starfskjör starfsmanna ekki af þeirri ástæðu einni að taka breytingum. Í ráðningarsamningi Ríkisútvarpsins við starfsmenn sína er sérstaklega tekið fram að um réttindi og skyldur starfsmanns fari eftir lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Jafnframt er tilgreint í ráðningarsamningi í hvaða deild LSR starfsmaður greiði. Er það því álit BSRB og BHM að þessi réttindi eigi að fylgja starfsmönnunum til RÚV hf. eins og skýrt er samkvæmt aðilaskiptalögunum. Hins vegar virðist sem frumvarpshöfundar séu ekki að fylgja aðilaskiptalögunum að öllu leyti.“ Hæstv. forseti. Hér kemur síðan að biðlaunaréttinum sem ég hef áður gert að umfjöllunarefni en í álitsgerð BSRB og BHM segir eftirfarandi, með leyfi forseta: „Í bráðabirgðaákvæði II í frumvarpinu segir að um biðlaunarétt, sem kann að hafa fylgt störfum hjá Ríkisútvarpinu, gilda ákvæði laga nr. 70/1996, þó skulu starfsmenn halda biðlaunarétti sínum verði starf þeirra lagt niður fyrir 31. desember 2008. Í athugasemdum frumvarpsins um ákvæði til bráðabirgða II er nánar skýrt hvað átt er við með þessu. Segir þar að meginreglan sé sú að réttur til biðlauna flyst ekki til hlutafélagsins. Hins vegar sé gerð sú undanþága frá meginreglunni að biðlaunarétturinn flyst til hlutafélagsins til 31. desember 2008. Þessi tilhögun er rökstudd með því að miklar skipulagsbreytingar séu fram undan hjá RÚV hf. sem flestar verði komnar fram fyrir árslok 2008. Þeir sem eiga biðlaunarétt og missa starf sitt vegna niðurlagningar stöðu eftir 31. desember 2008 munu ekki njóta þeirra réttinda samkvæmt frumvarpinu. Ef það er mat löggjafans að verið sé að bjóða sambærilegt starf hjá RÚV hf. og hjá RÚV eiga öll réttindi að fylgja við ráðningu, þar með talin biðlaunaréttindi, samanber aðilaskiptalögin. Með því að fella niður biðlaunarétt eftir 31. desember 2008 er að mati BSRB og BHM verið að skerða réttindi þeirra starfsmanna RÚV sem njóta biðlaunaréttar. Með þessari löggjöf er verið að koma í veg fyrir að ríkisstarfsmenn fái notið réttinda sem þeir hafa áunnið sér í starfi og er það andstætt eignarréttarvernd stjórnarskrárinnar. Í frumvarpinu er ekki minnst á réttarstöðu starfsmanna sem heyra undir bráðabirgðaákvæði laga um réttindi og skyldur hafni þeir starfi hjá RÚV hf. Þar sem starfsmenn njóta ekki lengur ýmissa réttinda sem fylgdu starfi þeirra sem ríkisstarfsmenn er ekki um að ræða sambærilegt starf hjá RÚV hf. Eiga þeir starfsmenn sem hafna starfi hjá félaginu því rétt á biðlaunum hafi þeir verið ráðnir fyrir 1. júlí 1996, sbr. 5. mgr. bráðabirgðaákvæðis laga um réttindi og skyldur. Þegar Flugstöð Leifs Eiríkssonar var hlutafélagavædd fengu þeir starfsmenn sem höfnuðu starfi hjá félaginu biðlaun. BSRB og BHM leggja áherslu á að sama þurfi að tryggja fyrir starfsmenn RÚV sem ákveða að taka ekki starfi hjá RÚV hf.“ Hér vil ég gera eina leiðréttingu á því sem ég sagði áðan, lögin um réttindi og skyldur tóku gildi 1. júlí eins og hér kemur fram en ekki 1. janúar 1997, og er ég þá að rugla því saman við lífeyrisréttindalögin sem tóku gildi í ársbyrjun 1997. Eins og ég gat um áðan tókst stjórnarandstöðunni og verkalýðshreyfingunni að ná frumvarpinu út úr þinginu og koma því inn á samningsborð. Var um það samið fram á haustið 1996 og urðu allir sæmilega ásáttir um niðurstöðuna. Það er einmitt vikið að niðurstöðunni í næsta kafla í þessari umsögn BSRB og BHM en þar segir, með leyfi forseta: „Í frumvarpinu segir að starfsmaður RÚV sem hefur áunnið sér rétt til lífeyrisgreiðslna skv. 24. gr. laga nr. 1/1997, um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, og ræðst til starfa hjá hlutafélaginu með minnst þriggja mánaða uppsagnarfrest í hálft starf eða meira getur ekki hafið töku lífeyris fyrr en hann lætur af því starfi. Við rekstrarformsbreytinguna verður skerðing á réttindum starfsmanna sem greiða í B-deild LSR í dag. Iðgjöld hans miðast við þau laun sem hann hafði þegar staða hans var lögð niður og breytast iðgjaldagreiðslurnar til samræmis við meðalbreytingar sem verða á föstum launum opinberra starfsmanna fyrir dagvinnu. Með öðrum orðum, það verður eins konar frysting á laununum. Hefur hækkun launa starfsmanna hjá RÚV hf. því engin áhrif á hvaða eftirlaun starfsmaðurinn fær þegar hann lætur af störfum vegna aldurs. BSRB og BHM benda á það ójafnræði sem ákvæðið til bráðabirgða hefur í för með sér þar sem jafnræðisreglu er ekki gætt. Fjölmörg dæmi eru um fyrrverandi starfsmenn ríkisins sem eru í dag í starfi samhliða töku lífeyris. T.d. á það við um starfsmenn Póstsins og Símans sem er mjög stór hópur starfsmanna. Þá er stór hópur ríkisstarfsmanna sem eru í B-deild LSR og njóta lífeyris síns samhliða því að starfa á vinnumarkaðinum í tímavinnu eða lágu starfshlutfalli.“ Hæstv. forseti. Þetta er atriði sem starfsmenn hafa spurt mjög mikið eftir, þ.e. lífeyrisréttur þeirra. Þá er á það að líta að þeir eiga ekki lengur hald í viðmiðun við laun eftirmanns í starfi eins og tíðkast, þeir taka ekki mið af launum starfsmanns í Ríkisútvarpinu hf., heldur eru iðulega fundnir viðmiðunarhópar annars staðar í hinu opinbera kerfi eða þeir fylgja svokallaðri meðaltalsreglu sem gildir um laun opinberra starfsmanna og er þá horft á föst dagvinnulaun. Þó er á það að líta að þau hafa þróast mjög hagstætt fyrir lífeyrisþegann allar götur frá því að það kerfi var tekið upp í ársbyrjun 1997 þannig að að því leyti hafa menn ekki orðið fyrir skerðingu. Um það er hins vegar að ræða þegar starfsmaður sem gegnir stöðu sem flokkast undir almenn störf en fær síðan stjórnunarhlutverk innan hlutafélagsins, heldur sig á gömlu lífeyrisréttindunum, nýtur ekki ávinningsins sem þá kemur í launaumslagið. Hann hækkar iðulega í launum en nýtur þess ekki í ávinningi lífeyrisréttinda. Þetta er sú skerðing sem menn standa frammi fyrir í B-deild sjóðsins. Hvað varðar A-deild lífeyrissjóðsins segir hér, með leyfi forseta: „Í frumvarpinu er ekki einu orði minnst á réttindi starfsmanna sem greiða í A-deild LSR. Aðeins er fjallað um lífeyrisgreiðslur skv. 24. gr. laga nr. 1/1997 en sú grein á eingöngu við um B-deild LSR. Í fyrra frumvarpinu um RÚV sf. var eftirfarandi ákvæði: „Í 6. mgr. ákvæðisins er gert ráð fyrir því að þeir starfsmenn Ríkisútvarpsins sem við gildistöku laganna eru í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins haldi þeim réttindum.“ Hver er réttarstaða starfsmanna sem greiða til A-deildar LSR í dag og nýrra starfsmanna samkvæmt frumvarpi um RÚV hf.? Mun verða tryggt að starfsmenn geti áfram verið í LSR? Möguleikar starfsmanns sem greiðir í A-deild LSR til áframhaldandi aðildar að LSR er háð nokkrum skilyrðum. Sé ekki gengið tryggilega frá því í lagafrumvarpinu yrði aðildin háð samþykki RÚV hf. og að hlutafélagið tæki á sig þær skuldbindingar sem henni fylgja. Er því nauðsynlegt að mati BSRB og BHM að gengið sé tryggilega frá því að allir starfsmenn RÚV hf. eigi rétt á því að vera í LSR, og að það nái einnig til nýráðinna. BSRB og BHM vísa í því sambandi á 3. gr. í aðilaskiptalögunum sem fjallað er um hér að framan, þ.e. að aðilaskipti geti aldrei leitt til skerðingar á áunnum lífeyrisréttindum úr þeim sjóðum sem um er að ræða.“ Ég ítreka, hæstv. forseti, að það er ekkert tæknilega lagalega sem á að standa í vegi fyrir því að núverandi starfsmenn og nýráðnir starfsmenn Ríkisútvarpsins hf. verði áfram innan Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins sem óneitanlega gefur þeim ríkari réttindi en flestir aðrir sjóðir ef vilji er fyrir hendi hjá löggjafanum og stjórn stofnunarinnar, eða hlutafélagsins ef af því verður að við samþykkjum þetta frumvarp sem því miður allt of margt bendir til að verði ofan á. Þá er þetta atriði sem þarf að fá svör við. Það væri fróðlegt að heyra álit formanns menntamálanefndar, sem ég vænti að sé hér á svæðinu að fylgjast með umræðunni, hugsanlega í andsvari á eftir þegar ég lýk ræðu minni. Ég geri ráð fyrir að hann sé á svæðinu eða einhver fulltrúi ríkisstjórnarinnar eða stjórnarmeirihlutans að fylgjast með þessari ræðu sem ég flyt hér kl. að verða 3, vegna þess að þingið er ófært um eða óviljugt til að upplýsa mig um hve lengi stendur til að halda þessum þingfundi áfram. Ég hef áður lýst því yfir að ég láti lengd ræðu minnar ráðast af ásetningi stjórnar þingsins hvað þetta snertir. Ég get alveg fullvissað hæstv. forseta um að ég get staðið hér lengi enn og haldið áfram. Ég mun að sjálfsögðu krefjast þess að fulltrúar stjórnarmeirihlutans mæti þá í þingsal og hlusti á það sem hér er sagt um þessar lagabreytingar, um skerðingar sem eru að verða á réttindum starfsfólks, og svari fyrir gjörðir ríkisstjórnarinnar og áform í þeim efnum. Þess vegna vil ég fá að vita tvennt: Hvað hyggst stjórn þingsins halda þessum fundi lengi áfram? Gætu mætt hér á svæðið, í þingsal, fulltrúar ríkisstjórnarinnar til að svara fyrir það sem hér er verið að gagnrýna?

Varðandi fyrra atriðið sem hv. þingmaður spurði um vill forseti geta þess að áform forseta eru að halda þingfundi áfram til að reyna að þoka umræðunni um þetta mál áfram. Varðandi síðara atriðið skal forseti ganga úr skugga um það hvort formaður menntamálanefndar, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, er ekki nærstaddur eða aðrir þeir sem hv. þingmaður óskaði eftir.

Ég mun gera hlé á ræðu minni þangað til þeir eru mættir í þingsal.

… óbundnir …

Samkvæmt upplýsingum forseta er hv. formaður menntamálanefndar að koma í salinn þannig að það ætti ekki að vera …

Ég held ekki áfram ræðu minni fyrr en hann er kominn hingað í salinn. Það er verið að halda áfram þingfundi hér rétt fyrir kl. 3 um nótt og ég fæ engin svör við því þegar ég spyr hversu lengi eigi að halda áfram. Ég mun láta ræðutíma minn ráðast af því. Ég vil fá upplýsingar um þetta efni og ég ætlast þá til þess að þeir sem eru í forsvari fyrir þetta frumvarp séu á staðnum,  
            

Hvar er formaðurinn?

Hér er menntamálaráðherra komin í salinn og ég mun þá halda áfram ræðu minni. Ég hef verið að fara yfir þær skerðingar sem frumvarp hæstv. menntamálaráðherra og ríkisstjórnarinnar hefur í för með sér fyrir starfsfólk Ríkisútvarpsins.  Ég var að rekja skerðingar sem fólk yrði fyrir varðandi lífeyrisrétt og ég var að hrekja þau ósannindi sem voru borin hér á borð fyrr í dag við umræðuna af hálfu formanns menntamálanefndar þegar hann fullyrti að við þessa lagabreytingu yrðu réttindi starfsmanna í engu skert. Það var líka ranglega fullyrt að við þessa lagabreytingu væri betur staðið við bakið á starfsmönnum en við hliðstæðar lagabreytingar hér áður, þegar opinberri starfsemi væri breytt í hlutafélög. Þetta er rangt, þetta eru ósannindi. Ég hef rakið hvernig starfsmenn Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar hefðu notið betri réttinda hvað varðar biðlaunaréttinn en starfsmönnum Ríkisútvarpsins eru ætluð. Ég hef einnig rakið það hvað varðar lífeyrisréttindin að þau eru lakari hjá starfsmönnum Ríkisútvarpsins við þessa hlutafélagabreytingu en var hjá starfsmönnum Pósts og síma. Í báðum tilvikum er um lakari réttindi að ræða þannig að yfirlýsingar hv. formanns menntamálanefndar um þetta efni eru rangar. Ég hef farið yfir þær skerðingar sem fólk verður fyrir við þessar breytingar. Ég hef furðað mig á því þegar lög voru sett hér árið 1996, mjög umdeild lög sem skertu biðlaunarétt starfsmanna ríkisins. Og enn á að skerða hann núna með þessu frumvarpi. Það á enn að taka af þeim sem þó héldu réttinum árið 1996, það á að skerða þennan rétt enn þá núna. Hugsa sér, hvílík framkoma gagnvart fólkinu. Nú vil ég fá að vita eitt: Hvað vakir fyrir stjórnvöldum varðandi lífeyrisréttindi nýráðinna? Á að heimila þeim inngöngu í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins? Það er dýrara fyrir atvinnurekandann, það kostar 15,5% en ekki 12% eins og um er að ræða í almennu lífeyrissjóðunum frá næstu áramótum. Það er dýrara. Eru þessar breytingar til þess gerðar að hafa réttindin af fólki? Er verið að gera það? Hvers vegna getum við ekki fengið svör við því hvað vakir fyrir stjórnvöldum í þessu efni? Hver eru áform hæstv. menntamálaráðherra hvað þetta snertir? Menntamálaráðherra kemur til með að hafa á sinni hendi hlutabréfið í Ríkisútvarpinu. Fyrir hverju ætlar menntamálaráðherra að beita sér hvað þetta varðar, eigandinn, handhafi hlutabréfsins? Eða á að skjóta sér á bak við nýja útvarpsstjórann og nýja pólitíska útvarpsráðið, láta það ákveða það og þvo hendur sínar? Hvað vakir fyrir hæstv. ráðherra hvað þetta snertir? Við verðum að fá svör við þessum spurningum. Í álitsgerð BSRB og BHM er vikið að gjaldskyldunni. Þar segir, með leyfi forseta: „Lagt er til í frumvarpinu að hlutafélagið hafi frá 1. janúar 2008 tekjur af sérstöku gjaldi sem skattstjórar leggja á samhliða álagningu tekjuskatts. Afnotagjöld falla niður frá sama tíma. Þetta sérstaka gjald verður lagt á einstaklinga og lögaðila og er lagt til í frumvarpinu að það verði 13.500 krónur af hverjum gjaldanda. Samtökin lýsa áhyggjum sínum af því að þetta gæti leitt til hækkunar fyrir heimili með unglinga eldri en 16 ára. Ekki er nógu skýrt kveðið á um það í frumvarpinu að gjaldið nái ekki til námsmanna 16 ára og eldri þar sem segir: „Væntanlega næði gjaldið ekki til námsmanna sem væru 16 ára og eldri þar sem almennt má gera ráð fyrir að þeir falli undir þau tekjumörk sem ákvæðið tekur mið af, sbr. lög nr. 235/1999, um málefni aldraðra“. Hafa skal það í huga að íslenskir framhaldsskólanemar stunda gjarnan launavinnu samhliða skólagöngu sinni og hafa því margir hverjir nokkrar tekjur.“ Síðan er vikið að öryggisþætti RÚV og segir hér, með leyfi forseta: „Eitt af meginhlutverkum RÚV er að halda uppi nauðsynlegri öryggisþjónustu eins og segir í 11. tl. 2. mgr. 3. gr. frumvarpsins. Verið er að veikja öryggishlutverk RÚV með því að hlutafélagið heyri ekki undir lögin um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, stjórnsýslulög né önnur lög er tryggja sanngjarna og óhlutdræga meðferð mála.“ Hér minni ég á þær áherslur sem komu frá ríkislögreglustjóra og Landssambandi lögreglumanna. Þó að þeir aðilar væru ekki með ákveðnar skoðanir á hlutafélagavæðingunni sem slíkri lögðu þeir áherslu á þessa þætti. Þá segir hér, með leyfi forseta: „BSRB og BHM leggja mikla áherslu á að tryggt verði að RÚV hf. virði rétt stéttarfélaga starfsmanna innan RÚV sem gera kjarasamninga fyrir hönd félagsmanna sinna, til að semja áfram við RÚV hf. fyrir hönd núverandi starfsmanna og nýráðna. Við rekstrarformsbreytingu ríkisstofnana sl. ár hafa stéttarfélög sem eiga félagsmenn innan þeirra stofnana haldið áfram að gera kjarasamninga við hlutafélögin sem stofnuð hafa verið. Sama ætti að gilda um stéttarfélög innan RÚV, þ.e. að ekkert sé því til fyrirstöðu að þau haldi áfram að semja við RÚV hf. um laun og önnur starfskjör félagsmanna sinna.“ Síðan er vikið að starfsmannaráðunum. Þar segir, með leyfi forseta: „Ástæða er til að vekja athygli á þeim miklu völdum yfir mannahaldi og dagskrárgerð sem samkvæmt frumvarpinu eru færð í hendur útvarpsstjóra, sem ráðinn er af útvarpsráði sem endurspeglar stjórnarmeirihluta á Alþingi hverju sinni. Hér ber að hafa í huga að jafnhliða er dregið úr starfsöryggi starfsmanna Ríkisútvarpsins eins og fram kemur annars staðar í þessari greinargerð. Í kjarasamningum BSRB og BHMR og ríkisins árið 1980 (sbr. 5. gr. samkomulags BSRB og ríkisins frá 20. ágúst 1980 um málefni opinberra starfsmanna og 5. gr. samkomulags Bandalags háskólamanna og ríkisstjórnarinnar frá 8. september 1980) var samið um að auka starfsmannalýðræði og voru í kjölfarið settar reglur um starfsmannaráð í ríkisstofnunum. Á grundvelli samninganna frá 1980 fengu Starfsmannafélag Ríkisútvarpsins og Starfsmannafélag sjónvarps fulltrúa (hvort félag fyrir sig) í Framkvæmdastjórn Ríkisútvarpsins. Það er skýlaust brot á þessu samkomulagi að rifta því einhliða eins og gert er með frumvarpinu. Að öllu framangreindu virtu er það eindregin afstaða BSRB og BHM að leggja til að frumvarp þetta nái ekki fram að ganga.“ Hér er vísað í kjarasamningana frá árinu 1980. Í samkomulaginu sem hér var vísað til og ég minnist mjög vel - þá sem starfsmaður ríkissjónvarpsins, það var undirritað 20. ágúst 1980, þeir Ragnar Arnalds fjármálaráðherra og Kristján Thorlacius, þáverandi formaður BSRB, undirrituðu samkomulagið - segir í 5. gr. eins og áður er vikið að, með leyfi forseta: „Í þeim ríkisstofnunum þar sem vinna 15 manns eða fleiri verði komið á fót starfsmannaráðum sem fjalli um starfstilhögun og fleiri mál er varða starfsmennina. Sett verði reglugerð um skipun og verkefni starfsmannaráða sem unnin er af nefnd skipaðri fulltrúum beggja samningsaðila.“ Nú er það svo að þessi ákvæði í kjarasamningnum frá 1980 náðu ekki fram að ganga í mörgum stofnunum. Reyndar hef ég trú á því að traustast hafi verið kveðið á um þetta í Ríkisútvarpinu. Við náðum því, bæði starfsmannafélag sjónvarpsins og starfsmannafélag útvarpsins sem hér var vikið að, að fá einn fulltrúa, hvort félag, í framkvæmdastjórnina og það er gert á þessum grundvelli. Ég þekki þetta vel. Ég var þá formaður starfsmannafélags sjónvarpsins og átti um langt árabil sæti í framkvæmdastjórninni á grundvelli þessa samkomulags, þessa kjarasamnings. Hæstv. menntamálaráðherra segir þessu einfaldlega einhliða upp, riftir þessu samkomulagi og gott ef ekki var einhvern tíma sagt að það væri ekki í átt við nútímastjórnarhætti að burðast með fyrirkomulag af þessu tagi, það heyrði til liðnum tíma. Eða var það misskilningur hjá mér? Ég man ekki betur en að talað væri í þessa veru. Og nú vil ég spyrja hæstv. menntamálaráðherra: Er ráðherrann til viðtals um að breyta þessu, um að tryggja starfsmönnum með lögum aðkomu að stjórn stofnunarinnar? Ég legg áherslu á að í álitsgerðum fjölmargra stéttarfélaga um þetta frumvarp er einmitt vikið að þessum þætti. Í margvíslegum lögum og tilskipunum sem við setjum sjálf hér á landi og tökum við frá Evrópu er lögð áhersla á aðkomu starfsmanna.  Það er annað atriði sem ég hef einnig komið inn á sem ég tel grundvallaratriði að breyting verði gerð á. Hef ég þann fyrirvara mjög skýran að auðvitað vil ég ekki að þetta frumvarp verði yfir höfuð að lögum. Staðreyndin er sú að eftir því sem menn hugsa þetta mál betur og gaumgæfilegar því verr líst þeim á frumvarpið. Þeim fjölgar núna sem segja að hæstv. menntamálaráðherra og ríkisstjórnin sé að segja upp þeirri sátt sem hefur verið um Ríkisútvarpið og hefur náð frá hægri til vinstri. Við sjáum það í álitsgerðum sem berast - það heyrast stunur úr hliðarherbergi þar sem menntamálaráðherrann og formaður menntamálanefndar sitja, nenna ekki að hlusta á þennan málatilbúnað þar sem verið er að tala um grafalvarleg mál, þar sem verið er að hafa réttindin af fólki og grafa undan Ríkisútvarpinu og þeirri breiðu pólitísku sátt sem hefur verið um þetta frumvarp. Ég vísa í álitsgerðir sem við höfum vitnað í frá viðskiptalífinu, frá fyrirtækjum á markaði sem telja að Ríkisútvarpið eigi ekki að gera tvennt í senn, fá gjöld, skatta, frá borgurum landsins og njóta auglýsingatekna. Þetta hefur alla tíð verið nokkuð umdeilt. Engu að síður er það rétt hjá Þorsteini Pálssyni, fyrrum formanni Sjálfstæðisflokksins, að þó að þetta hafi verið gagnrýnt frá hægri og frá viðskiptalífinu hafi engu að síður ríkt um þetta almennt sátt. Við sjáum það í þeim álitsgerðum sem liggja fyrir þinginu að sú sátt er að rofna, og sáttin til vinstri er líka að rofna þegar þessi stofnun er tekin frá þjóðinni og ýtt út á markaðstorgið eins og gert er með þessu frumvarpi. Menn skulu ekki taka það léttilega hvað þeir eru að gera hvað þetta snertir. Ég blæs á það þegar fulltrúar Sjálfstæðisflokksins sem sjálfir standa að frumvarpi og styðja frumvarp um að leggja niður Ríkisútvarpið og selja það koma hingað núna og segjast ætla að tryggja Ríkisútvarpinu tekjustofna til frambúðar. Hvers konar rugl er þetta? Hvers konar vingulsháttur er þetta? Á að trúa svona málflutningi? Þetta er ríkisstjórnin og þetta er stjórnarmeirihlutinn sem hefur staðið að því að svelta Ríkisútvarpið, halda því í fjársvelti á undanförnum árum. Við umræðuna hefur verið bent á það að á árabilinu 1994–2004 rýrnuðu tekjustofnar Ríkisútvarpsins um 19% í hlutfalli við uppreiknaða launavísitölu. Þetta lét þessi ríkisstjórn viðgangast sem nú segist ætla að tryggja Ríkisútvarpinu gull og græna skóga og bjarta framtíð. Hver trúir á svona ríkisstjórn? Hver trúir á svona stjórnarmeirihluta og hver trúir á málsvara ríkisstjórnarinnar sem í öðru orðinu segist vilja leggja Ríkisútvarpið niður, selja það og svelta það, og kemur svo í hinu orðinu og segist ætla að tryggja því trausta tekjustofna til framtíðar? Á að taka svona fólk alvarlega? Ætla starfsmenn Ríkisútvarpsins og ætlar þjóðin að leggja traust á svona málflutning? Ég geri það ekki.  Stendur það enn að ég geti ekki fengið svör við því?

Forseti ítrekar það sem áður hefur verið sagt, ætlunin er að halda þingfundi áfram og leitast við að þoka þessari umræðu áfram.

Þá vil ég fá upplýsingar um það, ef hann vildi láta svo lítið, hæstv. forseti, að svara mér því hvort framhald verði á umræðum að lokinni ræðu minni.

Forseti getur ekki svarað því á þessari stundu en á alveg eins von á því að svo geti orðið.

Við erum hér með allítarlega álitsgerð frá ríkisskattstjóra og ætla ég að fara yfir hana  „Öryrkjabandalagi Íslands hefur borist frumvarp til laga um Ríkisútvarpið hf., 401. mál, heildarlög. Vill Öryrkjabandalagið koma á framfæri eftirfarandi: Í IV. kafla frumvarpsins er fjallað um tekjustofna Ríkisútvarpsins. Í 1. tölul. 12. gr. frumvarpsins er kveðið á um sérstakt gjald, nefskatt, sem innheimtur verði af öllum þeim einstaklingum sem eru skattskyldir. Lítur Öryrkjabandalagið svo á að ef innheimta á flatan skatt af öllum skattskyldum einstaklingum þá hljóti stjórnvöld að taka til endurskoðunar laun þeirra sem fá greitt samkvæmt almannatryggingalöggjöfinni. Hingað til hafa öryrkjar fengið afslátt á afnotagjöldum RÚV og því mikilvægt að laun þeirra samkvæmt almannatryggingalöggjöfinni hækki svo ekki komi til kjaraskerðingar. Öryrkjabandalag Íslands leggur áherslu á að þó svo að rekstrarformi Ríkisútvarpsins verði breytt þá beri stofnuninni að gæta jafnræðis í þjónustu við notendur og endurspegla í dagskrárgerð sinni fjölbreytni íslensks þjóðlífs. Í 9. tölul. 3. gr. frumvarpsins um hlutverk og skyldur Ríkisútvarpsins, er kveðið á um skyldur Ríkisútvarpsins til að miða útvarpsefni við fjölbreytni íslensks þjóðlífs, „þar á meðal að sinna eðlilegum þörfum minnihlutahópa“. Í athugasemdum við lagafrumvarpið eru eðlilegar þarfir minnihlutahópa ekki skilgreindar eða hverjir það eru sem tilheyra minnihlutahópum, hvort um er að ræða konur, fólk með fötlun, fólk með annað móðurmál en íslensku o.s.frv. Er það mat Öryrkjabandalags Íslands að 9. tölul. 3. gr. frumvarpsins sé of víðtækur og geti orðið til þess að ákvarðanir verði of matskenndar og orsaki ójöfnuð meðal notenda þjónustu Ríkisútvarpsins. Má í þessu sambandi benda á dóm Hæstaréttar nr. 151/1999 sem viðurkenndi skyldu Ríkisútvarpsins til að haga gerð og útsendingu framboðsumræðna þannig að aðgengilegt væri heyrnarlausum.“ Undir þetta skrifar fyrir hönd Öryrkjabandalags Íslands Hafdís Gísladóttir, framkvæmdastjóri samtakanna. Hæstv. forseti. Ég ætla að víkja hér að álitsgerð ríkisskattstjóra. Hann hefur sitthvað við þetta frumvarp að athuga og gerir grein fyrir því í allítarlegu máli sem hann kom til menntamálanefndar Alþingis um miðjan marsmánuð. Þar er vísað í frumvarpið - ég þarf eiginlega að hafa það hjá mér til að þetta rími allt saman, hæstv. forseti. Ríkisskattstjóri vísar fyrst í 1. tölul. 1. mgr. 12. gr. frumvarpsins en þar er vikið að tekjustofnunum. Í 1. tölul. 1. mgr. 12. gr. frumvarpsins segir, með leyfi forseta: „Tekjustofnar Ríkisútvarpsins hf. eru sem hér segir: 1. Samkvæmt sérstöku gjaldi sem skattstjórar leggja á samhliða álagningu opinberra gjalda skv. 93. gr. laga nr. 90/2003. Gjaldskylda hvílir á þeim einstaklingum sem skattskyldir eru skv. 1. gr. og þeim lögaðilum sem skattskyldir eru og bera sjálfstæða skattaðild skv. 2. gr. laga nr. 90/2003, öðrum en dánarbúum, þrotabúum og þeim lögaðilum sem undanþegnir eru skattskyldu skv. 4. gr. sömu laga. Skal gjaldið nema 13.500 kr. ár hvert á hvern einstakling og lögaðila. Undanþegnir gjaldinu eru þeir einstaklingar sem ekki skulu sæta álagningu sérstaks gjalds í Framkvæmdasjóð aldraðra eða skulu fá það gjald fellt niður skv. 2. mgr. 10. gr. laga nr. 125/1999, um málefni aldraðra. 2. Tekjur af auglýsingum, kostun og sölu eða leigu á vörum sem tengjast dagskrárefni þess í útvarpi eða í öðrum miðlum. 3. Aðrar tekjur sem Alþingi kann sérstaklega að ákveða. Við álagningu, innheimtu, eftirlit og viðurlög fer samkvæmt ákvæðum VIII.–XIV. kafla laga nr. 90/2003, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum, að frátöldu ákvæði 98. gr. Hinn 15. febrúar og 15. maí ár hvert skal fjármálaráðuneytið greiða Ríkisútvarpinu hf. fyrir fram í hvort sinn fjárhæð sem svarar til áætlaðs fjórðungs heildartekna af gjaldi ársins samkvæmt þessari grein. Stjórn félagsins skal setja gjaldskrár fyrir auglýsingabirtingu og aðra skylda tekjustofna.“ Eins og gefur að skilja er fjallað um þetta ákvæði í greinargerð með frumvarpinu. Þar er fjallað um það í athugasemdum sem eru svohljóðandi, með leyfi forseta: „Í 4. kafla hinna almennu athugasemda við frumvarpið (Tekjustofnar fyrirtækisins) var gerð grein fyrir því að í frumvarpi þessu er á því byggt að frá og með 1. janúar 2008 verði hætt að fjármagna rekstur Ríkisútvarpsins með afnotagjöldum (útvarpsgjaldi). Vísast til þess sem þar sagði um þessa breytingu og rökin fyrir henni. Í samræmi við þessa breytingu er í 12. gr. frumvarpsins lagt til að frá og með 1. janúar 2008 skiptist tekjustofnar Ríkisútvarpsins hf. í þrennt: 1. Sérstakt gjald sem lagt verður á einstaklinga og lögaðila. 2. Tekjur af auglýsingum og sölu eða leigu á vörum sem tengjast dagskrárefni þess í útvarpi og öðrum miðlum. 3. Aðrar tekjur sem Alþingi kann sérstaklega að ákveða. Tekjur skv. 1. tölul 1. mgr. ákvæðisins yrðu 13.500 kr. af hverjum gjaldanda og mundu skila alls um 2.470 milljónum kr.“ - þ.e. 2 milljörðum 470 millj. - „miðað við full skil, en gert er ráð fyrir að afnotagjaldið skili Ríkisútvarpinu um 2.500 milljónum kr. á árinu 2005. Eðlilegt er að fjárhæð nefskattsins verði endurskoðuð þegar nær dregur því að breyting á tekjustofnum Ríkisútvarpsins hf. kemur til framkvæmda. Almennt mætti þó miða við að haga skattlagningunni þannig að hvert þriggja manna heimili yrði nokkurn veginn jafnsett eftir sem áður, sem mundi þýða að gjaldið lækkaði fyrir fámennari heimili, en hækkaði fyrir heimili þar sem fullorðnir einstaklingar 16 ára og eldri væru 4 eða fleiri. Væntanlega næði gjaldið ekki til námsmanna sem væru 16 ára og eldri þar sem almennt má gera ráð fyrir að þeir falli undir þau tekjumörk sem ákvæðið tekur mið af, sbr. lög nr. 125/1999, um málefni aldraðra. Hvað varðar ráðstöfun á tekjum skv. 1. tölul. 1. mgr. ber að taka fram að Ríkisútvarpið hf. verður fyrst og fremst útvarp í almannaþágu, sbr. 3. gr. frumvarps þessa. Komi hins vegar til annarrar starfsemi af hálfu félagsins, sem tengist fyrrgreindri meginstarfsemi, þarf að halda fjárreiðum vegna þess rekstrar aðskildum, þar á meðal starfsemi sem fellur undir samkeppisrekstur. Á grundvelli samkeppnissjónarmiða verður félaginu óheimilt að nota tekjur sínar til að greiða niður kostnað af öðrum rekstri, enda sé ekki um að ræða starfsemi sem telst til útvarps í almannaþágu í skilningi 3. gr. frumvarpsins. Hvað varðar 2. tölul. 1. mgr. er lagt til að heimilt sé að birta auglýsingar er tengjast dagskrárefni þess í útvarpi og öðrum miðlum. Hér er um að ræða breytingu frá gildandi rétti, en þar er heimil gjaldtaka fyrir auglýsingar í „hljóðvarpi og sjónvarpi“. Ástæða þykir að kveða með skýrum hætti á um það að Ríkisútvarpinu hf. verði heimilt að birta auglýsingar í öðrum miðlum en útvarpi að teknu tilliti til niðurstöðu umboðsmanns Alþingis í máli nr. 3845/2003. Í málinu var kvartað yfir því að Ríkisútvarpið notaði tekjur sínar til þess að byggja upp vefinn www.ruv.is, en hluti hans væri fjármagnaður með afnotagjöldum á sjónvarp og útvarp. Niðurstaða umboðsmanns var m.a. sú að sala Ríkisútvarpsins á auglýsingum til birtingar á heimasíðunni gæti ekki talist heimil gjaldtaka fyrir auglýsingar í „hljóðvarpi og sjónvarpi“ skv. 1. mgr. 10. gr. laga nr. 122/2000. Í 3. mgr. er gert ráð fyrir því að helmingur tekna vegna gjaldsins sé greiddur fyrir fram þann 15. febrúar og 15. maí ár hvert af hálfu fjármálaráðuneytisins. Eftirstöðvar gjaldsins mundu greiðast á tímabilinu frá ágúst til desember í samræmi við innheimtu annarra opinberra gjalda. Í 4. mgr. eru fyrirmæli um að setja skuli gjaldskrár fyrir auglýsingabirtingu og aðra skylda tekjustofna og er þar átt við gjaldtöku skv. 15. gr. útvarpslaga. Er það í verkahring stjórnar að setja slíkar gjaldskrár, í reynd auðvitað í samráði við daglega stjórnendur sem fara með auglýsingamál og fjármál fyrirtækisins.“ Það er stjórnin sem setur þessar reglur um fjárstreymi inn í Ríkisútvarpið að hluta til varðandi gjaldtöku fyrir auglýsingar sem er væntanlega svipað fyrirkomulag og við búum við nú, en spurningin er um hitt sem lýtur að skattheimtunni sem væntanlega þyrfti þá að ráðast af ákvörðunum Alþingis enda segir hér í 3. liðnum: „Aðrar tekjur sem Alþingi kann sérstaklega að ákveða.“ Nú ætla ég að forvitnast um það hvernig ríkisskattstjóri tekur á þessum málum. Hann er þekktur fyrir að fara mjög rækilega og málefnalega í saumana á lagafrumvörpum sem varða skattamál. Hér segir ríkisskattstjóri, með leyfi forseta: „Í 1. tölul. 1. mgr. 12. gr. frumvarpsins er lagt til að einn tekjustofna Ríkisútvarpsins hf. verði sérstakt gjald sem skattstjórar skuli leggja á samhliða álagningu opinberra gjalda og eftir þeim reglum sem gilda um álagningu þeirra gjalda. Er gjaldskyldu ætlað að ná til allra þeirra er bera ótakmarkaða skattskyldu hér á landi skv. lögum nr. 90/2003 um tekjuskatt, jafnt manna sem lögaðila, með ákveðnum undantekningum þó sem settar eru fram með almennum hætti. Eins og fram kemur í athugasemdum við frumvarpið, bæði í 4. kafla almennra athugasemda og í athugasemdum við 12. gr., er með þessu lagt til að hætt verði að fjármagna rekstur Ríkisútvarpsins með afnotagjöldum, en þess í stað fái Ríkisútvarpið tekjur af „nefskatti“. Umrætt gjald er í frumvarpinu sett fram sem skattur og fær ríkisskattstjóri ekki annað séð en að sú framsetning samrýmist fræðilegum skilgreiningum á skatti. Horfir hann þá til þess að ákvörðun gjaldsins er ætlað að vera einhliða ákvörðun ríkisvaldsins eftir efnislegum mælikvarða og án sérgreinds endurgjalds.“ Að sjálfsögðu hlaut það að vera ríkisvaldið sem ákvarðaði upphæð þessa skatts eins og reyndar kemur fram í lagagreininni og í umsögn um hana. „Í 2. mgr. 12. gr. frumvarpsins er eftirfarandi lagt til varðandi framkvæmd skattheimtunnar: „Við álagningu, innheimtu, eftirlit og viðurlög fer samkvæmt ákvæðum VIII.–XIV. kafla laga nr. 90/2003, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum, að frátöldu ákvæði 98. gr.“ Í tilefni af orðalagi ákvæðisins vekur ríkisskattstjóri athygli á að með lögum nr. 129/2004 var heiti laganna nr. 90/2003 breytt í lög um tekjuskatt. Tók sú breyting gildi 31. desember 2005. Þá gerir ríkisskattstjóri athugasemd við þá fyrirætlun að 98. gr. laga nr. 90/2003 sé ekki að nokkru leyti ætlað að eiga við um umrætt gjald. Í 1. mgr. 98. gr. er kveðið á um skyldur skattstjóra til að tilkynna álagningu opinberra gjalda. Samkvæmt ákvæðinu skal m.a. senda hverjum skattaðila tilkynningu um þá skatta sem á hann hafa verið lagðir. Jafnframt skulu skattstjórar auglýsa rækilega, þar með talið í Lögbirtingablaðinu, að álagningu sé lokið. Þá skulu skattstjórar senda viðkomandi innheimtumönnum ríkissjóðs skrá yfir þá sem á hafa verið lagðir skattar. Samrit þeirrar skrár skal sent ríkisskattstjóra og ríkisendurskoðanda. Réttaráhrif stjórnvaldsákvarðana markast af birtingu þeirra, sbr. 20. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Ljós má því vera nauðsyn þess að birta álagningu umrædds nefskatts þeim er álagningunni sæta. Ákvæði um kærur álagningar gjalda í 99. gr. laga nr. 90/2003 er samkvæmt frumvarpinu ætlað að ná til umrædds nefskatts. Auglýsing um lok álagningar skv. 1. mgr. 98. gr. markar upphaf kærufrests. Þá þarf vart að fjölyrða um nauðsyn þess að innheimtumönnum ríkissjóðs sé tilkynnt um álagningu þeirra gjalda sem þeim er ætlað að innheimta, þar með talið álagningu hins fyrirhugaða nefskatts. Að framangreindu virtu sér ríkisskattstjóri ekki ástæðu til annars en að umræddar reglur 1. mgr. 98. gr. laga nr. 90/2003 verði látnar taka til gjalds samkvæmt 1. tölul. 1. mgr. 12. gr. frumvarpsins.“ Þetta er sem sagt allt í góðu lagi. „Á fylgiskjali II með frumvarpinu er að finna umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytis um frumvarpið. Í umsögninni er m.a. fjallað um virðisaukaskattsskyldu Ríkisútvarpsins. Við þá umfjöllun vill ríkisskattstjóri auka eftirfarandi: Útvarpsþjónusta fellur undir skattskyldusvið virðisaukaskatts eins og sviðið er afmarkað í 2. gr. laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt. Í 3.–6. gr. þeirra laga er kveðið á um það, á hverjum hvíli skattskylda og um skráningarskyldu þeirra. Skylda til að innheimta virðisaukaskatt og skila honum í ríkissjóð hvílir almennt á hverjum þeim sem í atvinnuskyni selur eða afhendir vörur ellegar innir af hendi þjónustu sem fellur undir skattskyldusviðið. Jafnframt hvílir slík skylda á ríki, sveitarfélögum og fyrirtækjum þeirra að því leyti sem þau selja í samkeppni við atvinnufyrirtæki vörur eða þjónustu sem fellur undir skattskyldusviðið. Þeim sem skattskyldir eru ber að tilkynna starfsemi sína til skráningar hjá skattstjóra. Skráning er forsenda innskattsréttar og réttra skila skattsins. Í 5. mgr. 5. gr. er sett það skilyrði skráningar að tekjur af sölu virðisaukaskattsskyldrar vöru og þjónustu séu að jafnaði ekki lægri en kostnaður við aðföng sem keypt eru með virðisaukaskatti til starfseminnar. Verði frumvarpið að lögum verður sú grundvallarbreyting á tekjusamsetningu Ríkisútvarpsins frá því sem verið hefur að brott falla afnotagjöld fyrir veitta þjónustu sem borið hafa virðisaukaskatt, en í stað þeirra koma tekjur af umræddum nefskatti. Sú breyting tekjusamsetningar hefur ein og sér ekki áhrif á innskattsrétt Ríkisútvarpsins, en gæti hugsanlega skipt sköpum varðandi skráningu þess á grunnskrá virðisaukaskatts og þannig á bæði innskattsrétt og skyldu til innheimtu virðisaukaskatts af sölu er fellur innan skattskyldusviðsins. Virðisaukaskattsskil Ríkisútvarpsins síðastliðin þrjú ár gefa þó ekki tilefni til að ætla að svo muni verða. Virðisaukaskattsskyld velta að frátöldum afnotagjöldum hefur numið 18–20% hærri fjárhæð en nemur þeim kostnaði er innskattur hefur verið reiknaður af. Að því gefnu, að hvorki verði umtalsverð lækkun tekna Ríkisútvarpsins af auglýsingum og sölu eða leigu á vörum sem tengjast dagskrárefni þess, né að umtalsverð hækkun verði á kostnaði vegna aðfanga sem bera virðisaukaskatt, verður ekki annað ráðið en að skrá beri Ríkisútvarpið hf. á grunnskrá virðisaukaskatts. Í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins eru tiltekin ætluð áhrif á tekjur ríkissjóðs af því ef Ríkisútvarpið hf. teldist vera í blandaðri starfsemi að því er virðisaukaskatt varðar. Ríkisskattstjóri fær ekki séð að til slíks geti komið miðað við fyrirliggjandi frumvarp, enda verður af frumvarpinu ekki ráðið að Ríkisútvarpinu hf. sé ætlað að stunda nokkra þá starfsemi sem fellur utan skattskyldusviðs virðisaukaskatts. Í því sambandi bendir ríkisskattstjóri á að móttaka skattfjár felur ekki í sér blöndun starfsemi í þeim skilningi að leiði til takmörkunar á innskattsrétti. Eins og að framan greinir er það niðurstaða embættisins að gjald til ríkisútvarpsins beri að flokka sem skatt. Skattar af þeirri tegund sem hér er um að ræða hafa verið kallaðir nefskattar þar sem þeir leggjast jafnt á alla óháð tekjum og eignum. Kostur nefskatts er helstur sá að álagningin hans er einföld og auðvelt er að fylgjast með skattgreiðslum. Helsti ókostur nefskatts er að hann tekur ekki tillit til greiðslugetu og er íþyngjandi fyrir tekjulága, þ.e. að þeir greiða hærra hlutfall tekna sinna í skattinn en þeir sem hærri hafa tekjurnar. Af þessum ástæðum er sjaldgæft að nefskattar séu lagðir á, a.m.k. af stærðargráðu sem veruleg getur talist. Fyrr á öldum voru nefskattar algengir en eru að mestu horfnir í dag. Tvö þekkt dæma úr skattasögunni eru annars vegar skattur sem Ríkharður II. Englandskonungur lagði á 1380 til að fjármagna stríðið við Frakkland. Skattur þessi leiddi til bændauppreisnarinnar 1381.“ - Þetta gerist nokkuð dramatískt hjá ríkisskattstjóra. Hann segir áfram, með leyfi forseta: „Hins vegar er tilraun á síðari tímum til að leggja á verulegan nefskatt þegar stjórn Margaret Thatcher í Englandi lét lögleiða nefskatt í stað nokkurs konar fasteignagjalda til að fjármagna starfsemi sveitarfélaga. Skattinum var komið á 1989–1990. Skattur þessi mætti mikilli andstöðu, milljónir manna neituðu að borga hann og náðu mótmælin hámarki sínu með óeirðum á Trafalgar Square í lok mars 1990. Andstaða innan Íhaldsflokksins leiddi m.a. til þess að Margaret Thatcher sagði af sér um haustið. Arftakar hennar lækkuðu skattinn og afnámu hann frá og með 1994.“ Þetta er umhugsunarefni fyrir okkur, held ég að hljóti að vera.

... ráðherrann.

Já, enda eru þarna ákveðnar vísbendingar og sögulegar tilvísanir sem sumir ættu kannski að taka svolítið alvarlega. En áfram segir, með leyfi forseta: „Eins og að framan segir er einn helsti galli við nefskatt tengslaleysi hans við gjaldþol manna. Í fyrirliggjandi tilviki er brugðist við því með því að undanþiggja hina tekjulægstu gjaldinu. Enn fremur eru þeir sem komnir eru yfir tiltekinn aldur undanþegnir. Frítekjumörkum fyrir fast krónugjald fylgja ákveðin vandamál vegna þeirra sem eru sitt hvoru megin næst mörkunum, sem vakið getur spurningu um jafnræði. Sama á við þegar litið er til mismunandi skattlagningar hjóna eftir því hvort annað eða bæði eru ofan markanna. Þá eru skattfrelsismörk skv. frumvarpinu með þeim annmarka að eingöngu er miðað við almennar tekjur, þ.e. launatekjur o.þ.h. en ekki fjármagnstekjur. Allstór hópur manna hefur miklar tekjur af eignum en lágar launatekjur og yrði samkvæmt þessu undanþeginn gjaldinu. Fyrir aldursmörkunum eru hins vegar engin rök færð fram. Tekjulágir aldraðir yrðu þá þegar undanþegnir vegna lágra tekna en aldursmörkin leiða til þess að tekjuháir aldraðir yrðu undanþegnir á meðan mun tekjulægri yngri skattaðilar bæru skattinn. Frá skattalegu sjónarmiði hefur nefskattur á einstaklinga fáa kosti en marga galla. Helstu rökin með honum eru framkvæmdalegs eðlis, þ.e. hann er einfaldur í framkvæmd og auðveldur í eftirliti. Sé litið til þeirra röksemda og jafnframt gengið út frá því að æskilegt sé að rekstur Ríkisútvarpsins sé kostaður með sömu fjárhæð úr hendi hvers manns má benda á að einfaldara væri að lækka persónuafslátt manna sem nemur gjaldfjárhæðinni og lögbinda framlag til ríkisútvarpsins sem nemur hinni sömu fjárhæð á mann. Skattaleg áhrif yrði mikið til hin sömu, gallarnir færri og framkvæmdin einfaldari. Samkvæmt frumvarpinu ber einnig að leggja sama skatt á lögaðila og menn. Fyrir þeirri tilhögun eru ekki færð nein sérstök rök í greinargerðinni. Skattar á fyrirtæki, sem ekki eru tengdir hagnaði þeirra hafa verið á undanhaldi en hér er snúið af þeirri braut. Í kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins (á fylgiskjali II með frumvarpinu) kemur fram að kostnaður við innheimtu afnotagjalda hafi verið 70–80 milljónir króna á ári og er gert ráð fyrir því að sú fjárhæð sparist. Er þetta skýrt með því að sérstök innheimta falli niður og innheimta nefskattsins verði hluti af innheimtu opinberra gjalda. Varðandi þetta atriði skal bent á að nokkur fjöldi einstaklinga, sem ekki greiðir tekjuskatt eða önnur opinber gjöld (vegna bóta, ívilna skattstjóra, millifærslu á persónuafslætti o.fl.) mun verða krafinn um gjald til Ríkisútvarpsins. Mun það hafa í för með sér einhverja aukningu innheimtuumsvifa og innheimtukostnaðar. Hvað lögaðila varðar skal bent á að gjaldskyldir yrðu samkvæmt frumvarpinu um 26.000 lögaðilar. Af þeim greiddi um helmingur tekjuskatt eða önnur gjöld til ríkissjóðs. Nýir skattgreiðendur úr röðum lögaðila yrðu því um 13.000. Þá er vert að hafa í huga að ætla má að verulegur hluti hinna nýju skattgreiðenda yrði félög sem ekki eru starfandi og hafa því engar tekjur til að greiða gjaldið af. Í kostnaðarumsögninni er reiknað með að ekki verði unnt að innheimta gjaldið hjá þúsundum lögaðila. Verður það mat ekki dregið í efa. Ekki er fjallað um afleiðingar þess eða hvað áhrif það muni hafa. Skattyfirvöldum er samkvæmt frumvarpinu ætlað að leggja gjaldið á alla tekjuskattsskylda lögaðila, án nokkurra heimilda til að fella það niður. Ætla má að meðal þessara lögaðila yrðu nokkur þúsund félög sem ekki eru lengur með nokkra starfsemi, hafa engar tekjur og eiga engar eignir og í sumum tilvikum finnist ekki forsvarsmenn. Vangreidd útvarpsgjöld muni því safnast upp með dráttarvöxtum þar til gerð verði krafa um gjaldþrot og félaginu slitið í lok þess með ærnum tilkostnaði. Fyrir fáum árum var lögfest einfölduð aðferð til slita á félögum sem ekki eru lengur virk. Forsenda fyrir að fara þá leið er að félagið skuldi ekki opinber gjöld. Með álagningu útvarpsgjaldsins yrði þessi leið útilokuð í mörgum tilvikum. Skattyfirvöld hafa um nokkurt skeið án árangurs talað fyrir því að tekin verði upp viðurlög við því að félög skili ekki framtölum og skýrslum, m.a. til að knýja óvirk félög til afskráningar. Segja má að álagning útvarpsgjalds muni koma til með að hafa slík áhrif og að því leyti muni upptaka þess verða af hinu góða, þótt vafi leiki á um hagkvæmni þeirrar leiðar. Með vísan til alls framangreinds verður ekki hjá því komist að draga í efa að sú tillaga frumvarpsins að afla Ríkisútvarpinu tekna með álagningu nefskatts sé heppileg.“ Þetta segir ríkisskattstjóri en meiri hluti nefndarinnar hefur hins vegar sitthvað við athugasemdir ríkisskattstjóra að segja og víkur þar sérstaklega að virðisaukaskattsþættinum. En varðandi bæði framkvæmd og ekki síður sanngirnisþáttinn í nefskattinum hljótum við að verða að hlusta á ríkisskattstjóra og ég held að það væri ráðlegt fyrir stjórnmálamennina sem standa fyrir þessum lagabreytingum að leiða hugann að þeim dæmisögum sem ríkisskattstjórinn vísar til, annars vegar til skattálagningar Ríkharðs II. árið 1380 sem leiddi til bændauppreisnar árið eftir og hins vegar til nefskattsins illræmda sem Thatcher-ríkisstjórnin innleiddi árið 1989 og varð að hluta til þess valdandi að Margrét Thatcher sagði af sér embætti sem forsætisráðherra árið eftir. Ég er búinn að fara yfir ýmsa þætti þessa máls og ætla núna að rifja upp meginþættina sem lúta að réttindum starfsmanna stofnunarinnar. Ég ætla að taka það í nokkrum þemum, fyrst það sem segir almennt. Þegar ríkisstofnun er breytt í hlutafélag hætta starfsmenn hennar að vera starfsmenn ríkisins og verða þess í stað starfsmenn viðkomandi hlutafélags þrátt fyrir að ríkið beri áfram ótakmarkaða ábyrgð á starfseminni. Ég ætla að gera grein fyrir helstu atriðum sem falla niður en ekki er um að ræða neina tæmandi upptalningu af minni hálfu. Ég gæti í síðari ræðu minni að sjálfsögðu reynt að stoppa eitthvað í götin en ég ætla að víkja að helstu þáttum. Þá er þess að geta að lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 70/1996, gilda ekki lengur um réttarstöðu starfsmanna. Helstu atriðin sem falla niður við þessa lagabreytingu eru í fyrsta lagi andmælarétturinn. Áminningarskyldan fellur niður. Skiptir það einhverju máli? Skiptir áminningarskyldan einhverju máli? Já, hún skiptir máli fyrir þann einstakling sem til stendur að reka úr starfi. Þá getur skipt máli að hann hafi fengið tækifæri til að bæta sig í starfi, leiðrétta misskilning ef um slíkt er að ræða og forða því þannig að honum verði sagt upp, hugsanlega að ósekju. Þýðir þetta að samtök opinberra starfsmanna - þetta eru áhersluatriði frá þeim komin sem ég er að vísa í - vilji halda hlífiskildi yfir fólki sem ekki sinnir starfi sínu? Nei, alls ekki. Það er enginn að tala um það. Það er verið að tala um að komið sé fram við fólk á sanngjarnan hátt og það er verið að tala um að því sé forðað að fólki sé að ósekju sagt upp störfum, hugsanlega vegna misskilnings eða vegna þess að það hafi ekki gert sér grein fyrir einhverju sem var ámælisvert í vinnu þess eða vinnubrögðum og hægt var að laga. Við minnumst þess að þegar frumvarp um afnám áminningarskyldunnar kom fram í þinginu urðu mikil viðbrögð við því á meðal starfsmanna innan almannaþjónustunnar og ekki alls fyrir löngu var athyglisvert viðtal í útvarpi þar sem kennari í stjórnunarfræðum við Háskóla Íslands - hann var reyndar að tala fyrir meiri sveigjanleika í þessum efnum - lét þess getið að menn einblíndu hugsanlega um of á einstaka starfsmenn sem ekki stæðu sig og gleymdu því að sá sem ekki risi undir skyldunum væri hugsanlega sá sem hefði brottrekstrarvaldið á hendi, þ.e. forstöðumaðurinn, og þar væri iðulega að finna brotalamirnar. Það er hætt við því að einmitt þeir forstöðumenn í stofnunum og fyrirtækjum sem ekki ráða almennilega við starf sitt reki fólk skýringalaust. Hinir sem ráða vel við starfið fara að settum lögum og reglum, finna að við viðkomandi starfsmann og gefa honum tækifæri til að bæta sig. Ef það er ekki gert er honum sagt upp og það er fullkomlega löglegt. Þetta er sem sagt réttur sem fellur niður þegar lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins gilda ekki lengur en það gerist sjálfkrafa að þau falla úr gildi þegar opinberri stofnun er breytt í hlutafélag. Skriflegur rökstuðningur fyrir uppsögn - sú skylda er ekki fyrir hendi í hlutafélagi. Ákvæði um aðgang almennings að upplýsingum um nöfn og starfsheiti umsækjenda finnst mér reyndar að megi gjarnan missa sig. Það er ekki gott, hvorki fyrir starfsmann né stjórnanda, hygg ég. Þegar fólk sækir um störf tel ég að það sé ekki til góðs fyrir neinn að hafa þá kvöð að þurfa að upplýsa umsækjendur um störf, jafnvel þá sem ekki fengu starfið. Ég hef ákveðnar efasemdir um þetta og rætt hefur verið um að þessu ákvæði megi gjarnan farga. Þannig er það náttúrlega í þessu reglugerðarverki öllu, bæði þessum lögum og reglugerðum, að sitthvað þarf endurskoðunar við og er stöðugt verið að vinna að endurskoðun á. Það á samt ekki að taka það úr sambandi með þessum hætti. Uppsagnarfresturinn breytist. Þagnarskyldan er einfaldlega öryggisatriði í ýmsum stofnunum á sviði heilbrigðismála, löggæslu og hugsanlega einnig í útvarpi við einhverjar aðstæður. Þegar ég heyrði það ekki alls fyrir löngu - ég held að það hafi verið sjálfur hæstv. forsætisráðherra þjóðarinnar sem vék að því að það gæti komið til greina að slökkviliðsmenn á Keflavíkurflugvelli yrðu núna við yfirfærsluna starfsmenn Leifsstöðvar og það er náttúrlega nokkuð sem ekki gengur en er dæmigert um mál af þessu tagi, þegar hlutirnir eru ekki hugsaðir til enda. Slökkviliðsmaður eða sjúkraflutningamaður sem er settur undir hlutafélag hefur ekki þau réttindi sem opinber starfsemi veitir honum, ekki heldur þær skyldur. Það er hlutur sem einnig þarf að hyggja það. Þannig er t.d. verkfallsréttur opinberra starfsmanna ekki eins rúmur og annarra. Á það að vera svo? Ég hef haft ákveðnar efasemdir um það en þó verðum við að viðurkenna og horfast í augu við að það er ekki það sama að loka verslun og sjúkraflugi. Það er ekki hið sama. Það er ekki það sama að leggja niður löggæslu og öryggisgæslu hvers kyns og ýmsa aðra atvinnustarfsemi. Það verður einfaldlega að horfast í augu við það þó að ég sé þeirrar skoðunar að ef starfsfólk hefur rúm völd og sjálfsákvörðunarrétt sýnir reynslan að fólk gætir öryggis og sýnir sanngirni. Slysin verða fyrst og fremst þegar verið er að togast á um línurnar. Skylda að hlíta breytingum á störfum og verksviði, óbreytt launakjör, réttindi o.s.frv. - þetta er eitt af því sem breyttist með lögunum 1996, hygg ég. Þá voru sett inn ákvæði sem skylda starfsmenn til að hlíta boðum um tilfærslur í starfi ef það er á sömu kjörum, það er ekki verið að rýra réttindin og kjörin hjá fólki. Ég nefni þetta sem dæmi um margvíslegan sveigjanleika sem hefur komið til sögunnar innan hinna opinberu rekstrarforma, sveigjanleika sem ekki var alltaf fyrir hendi fyrr á tíð. Ef við rifjum það upp hve mikið hefur breyst á undanförnum 2–3 áratugum var það svo, a.m.k. þegar ég var að byrja í starfi hjá Ríkisútvarpinu og um alllangt árabil gilti það um þá stofnun eins og flestar aðrar opinberar stofnanir að það þurfti að fá leyfi fyrir hverju stöðugildi frá hinu miðstýrða fjármálaráðuneyti. Þetta er löngu liðin tíð. Sveigjanleiki allur og sjálfsákvörðunarréttur stofnana er núna mun meiri en áður var. Þessar sífelldu kvartanir um að allt sé svo svifaseint og að ekki sé hægt að athafna sig hjá opinberum stofnunum, þess vegna sé nauðsynlegt að breyta þeim í hlutafélög, standast einfaldlega ekki. Sveigjanleiki er fyrir hendi. Það er óvefengjanleg staðreynd. Síðan er náttúrlega biðlaunaréttur, ég hef farið í allítarlegu máli yfir hann og hvernig ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn hyggst skerða þessi réttindi frá því sem kveðið er á um þau í núgildandi lögum. Með þessu lagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar um Ríkisútvarpið er sá réttur skertur. Þetta lýtur að réttindum og lögum þeim skyldum. Síðan eru önnur lög, þ.e. lög um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Stéttarfélög í hlutafélögum semja undir lögunum um stéttarfélög og vinnudeilur, nr. 80/1938. Það er annað kjaraumhverfi að því leyti. Síðan munu gilda lög nr. 19/1979, um rétt verkafólks til uppsagnarfrests frá störfum og til launa vegna sjúkdóms- og slysaforfalla sem eru í gildi enn nema um annað sé samið. Síðan eins og ég gat um áðan gilda ólíkar reglur, mismunandi reglur um verkföll starfsmanna. Það hefur verið allur gangur á því í Ríkisútvarpinu og er það svo að strangari reglur gilda um þetta efni en í einkareknu stöðvunum. Hins vegar hefur komið til þess að starfsmenn Ríkisútvarpsins hafa lokað stofnuninni. Það var m.a. gert í byrjun október 1984 í upphafi margra vikna verkfalls opinberra starfsmanna en það var vegna þess að stjórnvöld höfðu þá einhliða hýrudregið starfsmenn. Laun sem menn áttu inni áttu ekki að greiðast og voru ekki greidd. Það olli því að starfsmenn lögðu niður vinnu. Síðan hef ég farið yfir það hvernig núgildandi kjarasamningur muni gilda þar til nýr samningur verður gerður eða kjarasamningi verður sagt upp eða hann rennur út eða þar til annar kjarasamningur öðlast gildi eða kemur til framkvæmda. Þá eiga réttindi og skyldur atvinnurekanda samkvæmt ráðningarsamningi eða ráðningarsambandi sem fyrir hendi er á þeim degi sem aðilaskipti eiga sér stað að færast yfir til nýja atvinnurekandans. Sú staða kemur hins vegar vafalaust upp fljótlega eftir rekstrarformsbreytinguna að nýr ráðningarsamningur verður gerður við starfsmenn. Þá er óvíst hvernig tekst til að semja um sambærileg réttindi þegar nýr kjarasamningur verður gerður. Það sem er bagalegt í þessu efni er hve erfitt það er að fá upplýsingar frá talsmönnum þessa frumvarps, frá hv. formanni menntamálanefndar og hæstv. menntamálaráðherra, um hvað þessir talsmenn ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans hyggist gera, á hvern hátt þau hyggist beita sér fyrir hönd starfsmanna þegar til kastanna kemur. Þetta er nokkuð sem menn vilja einfaldlega fá svör við. Eins og fram hefur komið munu upplýsingalögin og stjórnsýslulög ekki gilda um RÚV hf. eins og þau gilda um ríkisstofnunina Ríkisútvarp. Upplýsingaréttur almennings og upplýsingaskylda stjórnvalda um RÚV hf. verður þannig ekki lengur til staðar. Jafnræðisreglan, andmælaréttur, rannsóknarregla, meðalhófsregla o.s.frv. gilda ekki lengur um starfsemi RÚV hf. Síðan er það sá réttur sem ég hef hamrað hér á, þ.e. biðlaunarétturinn samkvæmt ákvæði til bráðabirgða nr. II. Biðlaunarétturinn flyst til hlutafélagsins en einvörðungu til 31. desember árið 2008. Þeir sem eiga biðlaunarétt og missa starf sitt vegna niðurlagningar stöðu eftir 31. desember 2008 munu ekki njóta þeirra réttinda samkvæmt frumvarpinu. Með þessu er verið að skerða réttindi þeirra starfsmanna RÚV sem njóta biðlaunaréttar sem þeir hafa áunnið sér í starfi og er það andstætt eignarréttarvernd stjórnarskrárinnar að mati lögfræðinga. Það stangast á við eignarréttarvernd stjórnarskrárinnar að mati lögfræðinga. Hér er ég að vísa í álit lögfræðinga stéttarfélaganna. BSRB og BHM hafa sameiginlega mótað afstöðu sína í þessu máli. Sem sagt, réttindi starfsmanna sem heyra undir bráðabirgðaákvæði laga um réttindi og skyldur sem hafna starfi hjá RÚV hf. eru ekki tryggð í frumvarpinu. Þar sem starfsmenn njóta ekki lengur ýmissa réttinda sem fylgdu starfi þeirra sem ríkisstarfsmenn er ekki um að ræða sambærilegt starf hjá RÚV hf. vegna þess að þeir njóta ekki fullra réttinda. Ég vísa í dómsmál sem hafa gengið, mál gegn Reykjanesbæ. Starfsmaður vatnsveitna flutti til hlutafélags, ég held að það hafi verið Hitaveita Suðurnesja þó að ég þori ekki alveg að fullyrða um það, nema hvað honum hafði verið heitið því að halda alveg óskertum réttindum sem reyndist svo ekki vera. Það voru lífeyrisréttindin og önnur réttindi sem ég hef minnst á. Það var farið í mál fyrir hönd mannsins og hann vann það. Og ég spyr: Er það þetta sem menn vilja hjá Ríkisútvarpinu? Ég get alveg fullyrt að það verða málaferli út af þessu. Ég get alveg fullyrt það. Ég hef meira að segja heyrt þegar í fólki sem íhugar málaferli. Ég er sannfærður um að stéttarfélögin munu bakka það upp. Þess vegna spyr ég: Er það ekki siðaðra manna háttur að reyna að ná frekar samkomulagi um málið? Væri ekki heppilegt fyrirkomulag að reyna að semja um þessa þætti? Ég ítreka að helst vildi ég að sjálfsögðu að þetta frumvarp yrði hreinlega ekki að lögum, því yrði skotið á frest eða hreinlega vikið út af borðinu - það vildi ég helst. En að sjálfsögðu þarf að reyna, ef þrjóskan víkur ekki úr huga stjórnarmeirihlutans eru að sjálfsögðu allar breytingar á frumvarpinu sem bæta réttarstöðu starfsmanna mikilvægar. Það er mikilvægt að hafa í huga að ráðningarvernd verður engin hjá RÚV hf. og hægt verður að segja starfsmönnum upp án andmæla, rökstuðnings eða áminningar þannig að þrátt fyrir að biðlaunaréttur fylgi til 31. desember 2008 verður alltaf hægt að segja starfsmönnum upp þó að ekki sé verið að leggja starf niður. Muna menn hvað gerðist hér fyrir 3–4 dögum þegar starfsmanni bílaumboðs var sagt upp störfum vegna þess að hann hafði keypt bíl frá öðru umboði? Ég gantaðist með það í pistli sem ég skrifaði að samkvæmt lögum og reglum væri þess vegna hægt að segja einstaklingi upp hjá RÚV sem hefði áskrift að Stöð 2. Ég er ekki að gera því skóna að slíkt gerðist, alls ekki. Ég hef ekki nokkra trú á því og segi þetta svona nánast í gríni en þó fylgir sú alvara að réttarstaðan er þessi, hún er breytt að því leyti að verndin sem einstaklingurinn hefur hjá hinu opinbera, innan almannaþjónustunnar, er ríkari, hún er meiri. Það er hlutur sem við eigum ekki að taka léttilega, alls ekki. Síðan er það lífeyrisrétturinn. Við rekstrarformsbreytinguna verður skerðing á réttindum starfsmanna sem greiða í B-deild LSR í dag. Iðgjöld hans miðast við þau laun sem hann hafði þegar staða hans var lögð niður og breytast iðgjaldagreiðslurnar til samræmis við meðalbreytingar sem verða á föstum launum opinberra starfsmanna fyrir dagvinnu. Með öðrum orðum verður eins konar frysting á laununum. Hefur hækkun launa starfsmanna hjá RÚV hf. því engin áhrif á hvaða eftirlaun starfsmaðurinn fær þegar hann lætur af störfum vegna aldurs. Lífeyrisréttur starfsmanna A-deildar er að sjálfsögðu ólíkur því sem á við um B-deildina. Í þessu lagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar um Ríkisútvarpið hf. er ekki einu orði minnst á réttindi starfsmanna sem greiða í A-deild LSR. Aðeins er fjallað um lífeyrisgreiðslur samkvæmt 24. gr. laga nr. 1/1997 en sú grein á eingöngu við um B-deild LSR. Möguleikar starfsmanns sem greiðir í A-deild LSR til áframhaldandi aðildar að LSR eru háðir nokkrum skilyrðum. Sé ekki gengið tryggilega frá því í lagafrumvarpinu yrði aðildin háð samþykki RÚV hf. og að hlutafélagið taki á sig þær skuldbindingar sem henni fylgja. Þetta eru í grófum dráttum þau áhersluatriði sem ég hef sett fram varðandi réttindi starfsmanna. Í umfjöllun minni um frumvarpið hef ég nálgast málin frá mörgum hliðum. Ég hef talað um stofnunina sem slíka, það menningarlega félagslega hlutverk sem hún sinnir og hvaða áhrif rekstrarformsbreytingin hefur á stofnunina til að sinna þessu hlutverki. Síðan hef ég rakið hvernig aðrar þjóðir bera sig að. Í sumum samanburðarríkjum okkar er vissulega hlutafélagsform á ríkisútvörpunum og það á við víða annars staðar á Norðurlöndunum, Finnlandi, Noregi og Svíþjóð, en fram til þessa hafa Danir og Íslendingar verið með ríkisstofnun. Ég ætla að leyfa mér að halda því fram að Danir hafi verið einna duglegastir við að koma framleiðslu sinni á framfæri víða um heim, selt vinsæla sjónvarpsþætti til yfir 40 landa - og geri aðrir betur - en þó búa þeir við sama fyrirkomulag og Íslendingar hafa búið við um árabil og verða seint sakaðir um að vera ekki sveigjanlegir í sínu umhverfi öllu saman. Ég ætla að leyfa mér að ítreka spurningu mína til hæstv. forseta þingsins um hvað vaki fyrir hæstv. forseta varðandi framhald á þessum fundi. Ég skal alveg heiðarlega segja hæstv. forseta hvað vakir fyrir mér. Hér er fjöldi manns á mælendaskrá, einstaklingar sem eru ekki á svæðinu og ég vil vita eða fá einhverjar upplýsingar um hvað vakir fyrir forseta þingsins. Ég mundi ljúka máli mínu núna á næstu mínútum ef ég fengi að vita að þingfundi lyki við það.

Forseti hefur í hyggju, hv. þingmaður, að halda þingfundi áfram enn um sinn. Eftir því sem forseta sýnist eru einhverjir ræðumenn væntanlegir í þinghúsinu sem eru á mælendaskrá. Þingfundi verður haldið áfram enn um sinn.

Nú, við erum með nefndarálit sem fylgja þessu frumvarpi, bæði frá meiri hluta menntamálanefndar og minni hlutanum. Þau eru ekki mikil að vöxtum en í þeim er farið yfir - sérstaklega meiri hlutinn tíundar mjög rækilega hverjir komu á fund nefndarinnar til að fjalla um þetta frumvarp. Það er sagt hvert frumvarpið hafi farið til umsagnar og umfjöllunar en hv. formaður menntamálanefndar brást hinn versti við þegar því var lýst yfir af hálfu stjórnarandstöðu á þingi að frumvarpið hefði verið rifið út úr nefnd. Vildi hann meina að það hefði fengið mjög vandaða, ítarlega og málefnalega umfjöllun í þinginu og í nefndinni. Reyndar heyrði ég hrósyrði í garð hv. formanns nefndarinnar fyrir verkstjórn hans í þessu máli. Hins vegar vekur það athygli mína þegar ég fer yfir umsagnir þeirra sem fengu frumvarpið til umfjöllunar hve margt þeim þykir vera óljóst í frumvarpinu, hve mjög álitsgjafarnir sem margir hafa lagst mjög vel yfir frumvarpið telja það gallað að mörgu leyti og óljóst. Það var athyglisvert að á mjög fjölmennum fundi sem haldinn var í Ríkisútvarpinu í dag, troðfullt mötuneyti Ríkisútvarpsins í Efstaleitinu, að þar var einróma samþykkt ályktun þar sem það er sérstaklega dregið fram hve óljóst og gloppótt um margt frumvarpið er. Það er talað um óútfyllta ávísun til framtíðar. Síðan segir að starfsmenn geri alvarlegar athugasemdir um að ekki liggi enn fyrir hve miklu fjármagni nýja félagið eigi að ráða yfir í upphafi. Starfsmenn furða sig líka á því að ekki hafi verið tekið nokkurt tillit til umsagna sem bárust menntamálanefnd Alþingis. Þá horfðu menn að sjálfsögðu á þau frumvörp sem komu úr þessari áttinni, frá starfsmannasamtökum og stéttarfélögum, og það má til sanns vegar færa að engar breytingar eru gerðar á frumvarpinu til að koma til móts við sjónarmið þessara aðila. En ályktun almenns starfsmannafundar til Alþingis um nýtt fyrirtæki, Ríkisútvarpið hf., var sett í hólf allra þingmanna undir kvöldið. Þessi ályktun er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Starfsmenn Ríkisútvarpsins óska eftir skýrari upplýsingum frá stjórnvöldum um hvernig fyrirtæki stjórnvöld vilji búa til á grunni hins gamla Ríkisútvarps. Bent hefur verið á opin ákvæði í frumvarpinu og mismunandi áherslur ríkisstjórnarflokkanna í málefnum stofnunarinnar til margra ára. Þær virðast nú hafa endað í óútfylltri ávísun til framtíðar. Við teljum okkur vera í vinnu hjá þjóðinni og landsmenn eigi rétt á því að vita hvert stefni með fjölmiðilinn þeirra. Starfsmenn gera alvarlegar athugasemdir við að ekki liggi ekki enn fyrir hve miklu fjármagni nýja félagið á að ráða yfir í upphafi. Starfsmenn furða sig líka á því að ekki hafi verið tekið nokkurt tillit til umsagna sem bárust menntamálanefnd Alþingis. Spyrja má um tilganginn með að setja fólk í vinnu við slíka álitsgjöf. Það er lágmarkskrafa að réttindi starfsmanna verði tryggð, sérstaklega fullur biðlaunaréttur, aðild allra starfsmanna að LSR og áframhaldandi aðild starfsmanna að núverandi stéttarfélögum innan RÚV. Starfsmenn RÚV hafa um árabil þolað láglaunastefnu og talið að réttindin, sem eru eign starfsmanna, mundu að einhverju leyti vega upp á móti lágu laununum. Starfsmenn Ríkisútvarpsins hafa sýnt mikla þolinmæði á löngu og leiðinlegu breytingaskeiði stofnunarinnar. Það hefur verið von þeirra að betri tímar gætu runnið upp að því loknu. Eitt það versta sem fyrir getur komið er áframhaldandi óvissa næstu árin, af því að ný lög hafi ekki verið nógu vel úr garði gerð. Starfsmenn skora á Alþingi að eyða óvissu um stofnunina með skiljanlegum lögum sem duga.“ Ég skal játa það, hæstv. forseti, að ég var áður búinn að vitna í þessa ályktun, gott ef ég var ekki búinn að lesa hana alla upp orðrétt en mér fannst bara kominn tími til, af því að það er langt síðan ég hóf ræðu mína, að minna á þessi ágætu orð frá starfsmönnum Ríkisútvarpsins. Ég hef hins vegar ekki farið yfir nefndarálit frá minni hluta menntamálanefndar þar sem færð eru rök fyrir því að þessu frumvarpi verði vísað frá. Hér eru færð rök fyrir því í allítarlegu máli og ætla ég nú að fara yfir þessar röksemdir. Fyrst eru hér fáeinar línur sem eru almenns eðlis. Hér segir, með leyfi forseta: „Með frumvarpi þessu er ekki skapaður til frambúðar sá starfsrammi sem Ríkisútvarpinu hæfir og þar með ekki sá starfsfriður sem Ríkisútvarpinu er nauðsynlegur. Með því að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag væri stigið varhugavert skref sem í langflestum tilvikum öðrum hefur leitt til sölu viðkomandi stofnunar eða fyrirtækis. Þá gera margir lausir endar í frumvarpinu og málatilbúnaði í tengslum við það að verkum að málið er vanreifað.“ Aðeins innskot hér sem verður aldrei of oft ítrekað, þær stofnanir sem hafa verið gerðar að hlutafélögum með jafnvel lagaákvæðum um að ekki standi til að selja þær hafa í nánast öllum tilvikum verið seldar, ekki öllum, ekki Pósturinn, en í nánast öllum tilvikum verið seldar. Auðvitað er að mörgu leyti rökrétt að ef maður ætlar að nýta sér hlutafélagaformið gerir maður það að fullu, það er rökrétt. Ég virði það sjónarmið alveg, og skil. En hitt virði ég ekki að telja fólki trú um að ekki standi til að selja, vinna fólk þannig til fylgilags við viðkomandi frumvarp og koma aftan að því síðar. Það eru mikil fræði hvernig einkavæðingarsinnar hafa borið sig að á undanförnum áratugum. Ég minnist þess að hingað til lands kom maður að nafni Pirie, dr. Pirie. Hann var í heimsókn hjá annaðhvort Vinnuveitendasambandinu eða Verslunarráðinu, gott ef það var ekki hið síðara. Dr. Pirie setti fram 10 reglur. Verslunarráðið kallaði reglurnar „10 boðorð dr. Piries“. Þetta var eins konar handbók í því hvernig ætti að einkavæða. Handbókin laut ekki að verklaginu sjálfu, heldur hvernig ætti að fara að gagnvart starfsmönnum stofnana og þjóðinni. Dr. Pirie var með alls konar trix í þessu, ég man að eitt boðorðið kvað á um að það ætti að fara varlega í að segja fólki allan sannleikann. Ég skal athuga hvort ég get ekki fundið þessi boðorð dr. Piries. Þetta gæti verið ágætt fyrir ríkisstjórnina ef hún lendir í vandræðum með frekari einkavæðingaráform sín, kannski gæti hún lært eitthvað svolítið af dr. Pirie. Síðan hafa fleiri trúboðar komið hingað til lands. Hingað kom á sínum tíma í boði þáverandi hæstv. fjármálaráðherra, Friðriks Sophussonar, Ruth nokkur Richardson. Hún hafði verið fjármálaráðherra í heimalandi sínu, Nýja-Sjálandi, og gert þar mikinn óskunda og usla. Hún kom hingað og ég minnist þess að hún hélt vakningarsamkomu á vegum fjármálaráðuneytisins á Hótel Loftleiðum. Það var geysilegt ljósasjó og Ruth Richardson predikaði þarna yfir stútfullum sal, mjög rakspíruðum af forstöðumönnum frá ríkisstofnunum. Við vorum þarna einnig frá samtökum launafólks. Friðrik Sophusson, þáverandi fjármálaráðherra, var mjög kurteis hvað þetta varðar og viljugur að hleypa gagnrýnendum sínum að borði. Ég minnist þess að hann gerði það og heimilaði okkur sem vorum með gagnstæð sjónarmið að gagnrýna predikarana. Ég man að ég átti orðastað á þessari samkomu við Ruth Richardson. Við vorum ekki á sama máli og það kom mjög berlega í ljós á þessum fundi. Þetta var um Ruth Richardson og dr. Pirie, og útúrdúr af minni hálfu. Ég er að fjalla um álit minni hluta menntamálanefndar sem gerir tillögu um það að þessu frumvarpi verði hreinlega vísað frá. Í minnihlutaálitinu er farið yfir meginatriði málsins og þar segir m.a., með leyfi forseta: „Lagarammi sá sem reynt er að marka starfsemi Ríkisútvarpsins með frumvarpinu er ekki ljós. Alls er óvíst að Ríkisútvarp það sem á að starfa eftir frumvarpinu verði raunverulegt almannaútvarp. Skilgreining frumvarpsins á hlutverki RÚV og skyldum er óglögg, þrátt fyrir ýmsar breytingar sem gerðar hafa verið á frumvarpinu og forvera þess að kröfu ESA, Eftirlitsstofnunar EFTA. Í stað þess að móta Ríkisútvarpinu framtíðarstefnu hefur sá kostur verið tekinn að halda að mestu áfram því róli sem fyrirtækið hefur verið á síðan rekstrarumhverfi þess gjörbreyttist við afnám einkaleyfis árið 1985. Ólíklegt er að þessi lagarammi dugi Ríkisútvarpinu til lengdar. Reglur Evrópusambandsins eru í örri þróun á þessu sviði, og keppinautar Ríkisútvarpsins innan lands hafa uppi kröfur um að það noti ekki ríkisstuðning sinn til að bæta stöðu sína í samkeppni á ljósvakavettvangi umfram það sem eðlilegt getur talist fyrir almannaútvarp. Þá er ekki sennilegt að hin nýja fjármögnunarleið, nefskattur, sem á að taka upp í stað útvarpsgjaldsins, efli samstöðu meðal almennings við Ríkisútvarpið, einkum ef dagskrárframboð þess dregur dám af kröfum auglýsenda og kostenda á svipaðan hátt og í markaðsstöðvunum. Meðmælendur frumvarpsins halda því fram að með breytingum á yfirstjórn sé losað um þau flokkspólitísku tök á Ríkisútvarpinu sem því hefur lengi verið þrándur í götu. Því miður er engin trygging fyrir því í frumvarpinu að pólitískri íhlutun linni. Að ýmsu leyti hefur menntamálaráðherra og ríkisstjórnarmeirihluti á Alþingi hverju sinni meiri möguleika en áður á að beita áhrifum sínum hvað varðar starfsemi og rekstur Ríkisútvarpsins. Frumvarpið er því ekki þess eðlis að það skapi frekari sátt að þessu leytinu. Efasamt er að frumvarpið stangist á við tilmæli Evrópuráðsins um sjálfstæði almannaútvarps frá 1994 og 1996.“ Strax í þessum upphafsorðum er vikið að nokkrum þáttum, annars vegar því sem augljóst er að mun gerast, að samkeppnisaðilar Ríkisútvarpsins á fjölmiðlamarkaði eru líklegir til að sækja „rétt sinn“ fyrir ESA-dómstólnum. Þetta eru hlutir sem við hreinlega getum ekki sagt neitt um en það er mjög líklegt að hér eigi allt eftir að loga í málaferlum eftir að ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn tóku þá ákvörðun að byrja að rugga bátnum eins og hér hefur verið gert. Síðan er atriði númer tvö í þessu minnihlutaáliti sem vikið er að og það er sú hætta að flokkspólitísk ítök og yfirráð yfir Ríkisútvarpinu muni ekki fara dvínandi heldur sé þvert á móti verið að auka möguleikana á þeim ítökum. Við höfum farið mjög vel yfir það í umræðu um málið í dag. Það liggur hreinlega í því að áfram verður stjórnarmeirihlutinn látinn ráða. Það kýs stjórn stofnunarinnar og það er endurspeglun á stjórnarmeirihlutanum hverju sinni sem síðan ræður útvarpsstjóra, útvarpsstjóra sem verður nær einráður, alvaldur, einvaldur um framkvæmd dagskrár og allt mannahald í stofnuninni. Hann ræður og hann rekur fólk. Menn hafa spurt: Horfa menn þá eitthvað sérstaklega til einstaklinga í því efni? Nei. Menn eru að horfa til fyrirkomulags og þá skiptir ekki máli hver einstaklingurinn er. Auðvitað skiptir það alltaf máli. Það er einstaklingsbundið hvernig menn koma fram, að sjálfsögðu, en við erum fyrst og fremst að tala um fyrirkomulagið, ekki einstaklingana. Við erum að tala um fyrirkomulag sem er til mjög langs tíma. Við skulum ekki gleyma því. Síðan segir áfram í álitsgerð minni hluta menntamálanefndar, með leyfi forseta: „Löngu var kominn tími til þess að skapa Ríkisútvarpinu nýjan lagaramma og gera því auðveldara að vera sjálfstætt og öflugt almannaútvarp. Frumvarp það sem nú liggur fyrir Alþingi er því miður ekki fullnægjandi. Það varð til sem málamiðlun milli stjórnarflokkanna tveggja, og milli andstæðra afla innan Sjálfstæðisflokksins, og hefur síðan smám saman verið lagfært þannig að standist lágmarkskröfur Eftirlitsstofnunar EFTA um samkeppnisaðskilnað á ríkisrekinni útvarpsstöð. Þær breytingar sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu með háeffuninni miðast við fyrirtæki í rekstri með hagnaðarsjónarmið að leiðarljósi en ekki almannaþjónustu þar sem eðlilegt þykir að allar viðeigandi upplýsingar liggi fyrir og að vald einstakra stjórnenda sé temprað. Gagnsæi í starfsemi á ekki að hafa að leiðarljósi við rekstur Ríkisútvarpsins hf. heldur er þvert á móti hætt við að breytingin leiði til leyndar og pukurs.“ Ég vísa, hæstv. forseti, og vitna í álitsgerð minni hluta menntamálanefndar um háeffvæðingu Ríkisútvarpsins. Í þeirri álitsgerð er vikið sérstaklega að vinnubrögðum stjórnarflokkanna í þessum málatilbúnaði öllum. Segir þar um það efni, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir ýmsa vankanta síðari áratugi í dagskrárframboði, rekstri, mannaráðningum o.fl. lítur yfirgnæfandi meiri hluti Íslendinga enn svo á að Ríkisútvarpið sé einhver dýrmætasta sameign þjóðarinnar og treystir því betur til frétta og fróðleiks en öllum öðrum fjölmiðlum. Þar skiptir máli að í 76 ár hefur Ríkisútvarpið verið áhrifarík menningar- og uppeldisstofnun, hjálparhella í atvinnulífi til sjávar og sveita og miðill fyrir lýðræðisumræðu og afþreyingu. Staða Ríkisútvarpsins sem almannaútvarps á Íslandi á liðinni öld var svo sterk að ekki verður víða til jafnað í Evrópu.“ Ég held að þetta séu orð að sönnu. Hér er talað af sömu væntumþykju um Ríkisútvarpið og Bretarnir gerðu í skýrslu sinni um BBC sem ég vísaði til áðan. Þar vísaði ég í formálsorð breska menningarmálaráðherrans þegar skýrsla um BBC kom út: Review of the BBC's Royal Charter. A strong BBC, independent of government, í marsmánuði árið 2005, fyrir nánast réttu ári. Áfram segir í álitsgerð minni hluta menntamálanefndar, með leyfi forseta: „Í flestum nálægum ríkjum er litið svo á að þegar um slíka þjóðfélagsstofnun er að ræða beri stjórnmálamönnum að leita sem breiðastrar samstöðu um nauðsynlegar breytingar í tímans rás. Hér er einfaldast að minna á Bretland, þar sem stjórnmálaflokkarnir hafa borið gæfu til einstakrar samvinnu um þjóðarútvarpið BBC þrátt fyrir grimmileg átök um næstum alla aðra grunnþætti í bresku samfélagi á 20. öld.“ - Það er nefnilega það. Þetta eru sömu hughrifin og ég varð fyrir og var að lýsa. Áfram segir, með leyfi forseta: „Núverandi ríkisstjórn hefur ekki litið svo á þessi mál að nein þörf væri á samstarfi eða samráði um breytingar á Ríkisútvarpinu. Jafnvel eftir að þjóðin knúði ríkisstjórnina til samvinnu við stjórnarandstöðuflokkana um tilhögun fjölmiðlamála var ákveðið að stjórnarflokkarnir skyldu áfram véla um Ríkisútvarpið, þrátt fyrir eindregnar óskir stjórnarandstöðunnar um að þessi mál væru bæði undir í vinnunni að fjölmiðlamálum. Þessi munur á vinnubrögðum menntamálaráðherra að fjölmiðlamálum annars vegar og málefnum RÚV hins vegar er undarlegur og vekur ýmsar spurningar. Ekki hefur ráðherranum þó tekist betur til en svo að frumvarpinu frá fyrra þingi, sem þá stöðvaðist, var breytt verulega vegna athugasemda frá Eftirlitsstofnun EFTA og héldu þær breytingar áfram fram á síðustu dvalarstundir frumvarpsins í menntamálanefnd. Rétt er að minna á að bréf Eftirlitsstofnunarinnar og íslensku ráðuneytanna um þetta átti upphaflega að binda trúnaði, loksins þegar þau fengust afhent í nefndinni. Við það var ekki hætt fyrr en ljóst varð að slík binding væri á svig við upplýsingalög. Athyglisvert er einnig að mikilvægt bréf ESA, sem leiddi til breytingartillagna frá meiri hlutanum, var ekki kynnt í menntamálanefnd fyrr en 24. mars en er dagsett 20. janúar.“ Hæstv. forseti. Ég sá í þeim gögnum sem fylgdu umsögnum úr menntamálanefnd bréf eða álitsgerð frá fulltrúum stjórnarandstöðunnar í menntamálanefnd þar sem sérstaklega er fundið að þessu og þetta tíundað. „Þegar þessi ferill málsins er hafður í huga er í sjálfu sér viðeigandi að meiri hluti menntamálanefndar skuli að lokum hafa tekið málið út úr nefndinni gegn atkvæðum stjórnarandstæðinga. Við bentum þá á að enn hefði ekki verið rætt við fulltrúa tveggja lykilstofnana vegna málsins, annars vegar Ríkisendurskoðunar sem á að annast endurskoðun hlutafélagsins og hafa meðal annars eftirlit með aðskilnaði samkeppnisrekstrar svokallaðs frá almennum rekstri, hins vegar Samkeppniseftirlits, en í þess hlut kemur meðal annars að taka á málum sem varða samkeppni á markaði auglýsinga og kostunar, en á hvort tveggja leggur Eftirlitsstofnun mikla áherslu í bréfi sínu til íslenskra stjórnvalda dags. 30. janúar. Þá var á það bent að ekki hefði verið farið yfir tilmæli Evrópuráðsins um almannaútvarp (f.o.f. R (96) 10 um að tryggja sjálfstæði almannaútvarps, samþykkt 4. ráðherrafundar Evrópuráðsins um fjölmiðlastefnu, Prag 1994). Þess var óskað að afgreiðslu málsins yrði frestað þar til fyrir lægju upplýsingar um eiginfjárstöðu hins nýja hlutafélags, sem fulltrúi úr menntamálaráðuneytinu taldi að yrði innan 2–3 vikna, en þeirri ósk var hafnað. Af þessu má vera ljóst að rannsókn nefndarinnar í málinu er áfátt á mikilvægum sviðum. Auk þess var aldrei efnt til umræðu um einstök atriði málsins innan nefndarinnar með þeim hætti að metnar væru tillögur um breytingar frá fulltrúum stjórnarandstöðunnar og þess ekki freistað á nokkurn hátt að ná saman um frumvarpið í heild eða einstaka hluta þess.“ Niðurstaðan er síðan tíunduð undir þessum liðum: „a. ekki er ljóst í frumvarpinu með hvaða hætti Ríkisútvarpið á að sinna hlutverki sínu sem almannaútvarp og hver eiga að vera skil milli starfssviðs þess og annarra útvarpsstöðva, b. eftirlitshlutverk Ríkisendurskoðunar og Samkeppniseftirlits er óljóst og ókannað hvort þessar stofnanir búa yfir faglegri hæfni til að skera úr um viðkvæm álitamál sem varða fjárhagslegan aðskilnað milli starfsemi á sviði almannaútvarps og á sviði markaðsstöðvar, c. ekki er gert ráð fyrir viðeigandi gagnsæi í starfsemi og rekstri Ríkisútvarpsins, t.d. með því að um það gildi upplýsingalög, d. tillögur frumvarpsins um kjör stjórnar og ráðningu útvarpsstjóra eru ekki til þess fallnar að hefja fagleg sjónarmið til vegs og virðingar og losa Ríkisútvarpið undan flokkspólitískum ítökum, e. ekki er í frumvarpinu gert ráð fyrir eftirlitsráði, t.d. í formi „akademíu“ með tilnefningum frá almannasamtökum, sbr. m.a. leiðbeiningar Evrópuráðsins um verkaskiptingu stjórnar annars vegar og eftirlitsráðs hins vegar, f. engin ákvæði frumvarpsins tryggja að innlent efni aukist í dagskrá Ríkisútvarpsins, g. ákvæði í frumvarpinu um „a.m.k. eina hljóðvarps- og sjónvarpsdagskrá“ virðist ætlað að auðvelda afnám Rásar tvö“ og þetta er atriði sem við þurfum náttúrlega að fá svör við frá ráðherra um hvað vaki fyrir stjórnvöldum í þessum efnum, að sjálfsögðu. Hér er vísað í mörg álitamál sem eðlilegt er að ríkisstjórnin, stjórnarmeirihlutinn og talsmenn hans geri grein fyrir. Svo að ég haldi áfram, með leyfi forseta: „h. ekki hefur í frumvarpinu eða í tengslum við það verið gengið með fullnægjandi hætti frá réttindamálum núverandi starfsmanna og óljóst er um starfskjör og samningamál í framtíðinni“ og hér höfum við samþykktina frá í dag sem ég las upp áðan þar sem starfsmenn tala um óútfyllta ávísun til frambúðar þegar alvarlegar athugasemdir um að ekki liggi enn fyrir hve miklu fjármagni nýja félagið eigi að ráða yfir, og lýsa þeir furðu á því að ekki hafi verið tekið tillit til umsagna sem bárust til menntamálanefndar og þá horfa þeir væntanlega til þeirra umsagna sem stéttarfélögin og heildarsamtök starfsmanna hafa sett fram og eru ítarlega unnar álitsgerðar lögfræðinga. Síðan segir, með leyfi forseta: „i. nefskattur sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu er ekki heppileg leið til fjármögnunar, byggist á árlegri ákvörðun þingmeirihluta og felur í sér mismunun milli gjaldenda.“ - Þetta er sjónarmið sem kom á dramatískan hátt fram í skemmtilegri umsögn ríkisskattstjóra þar sem hann vísaði í reynslu Ríkharðs II. árið 1380 sem leiddi til bændauppreisnar árið eftir og nefskatts Margrétar Thatcher 1989 sem olli því að hún hrökklaðist frá völdum 1990. Kannski gerist eitthvað svipað hér.  Við höfum verið sökuð um að tala lengi í málum. Við höfum verið sökuð um málþóf. Ég fullyrði að þeir sem hafa talað hér hafa talað af málefnalegri þekkingu og eru að reyna að knýja á um svör við spurningum sínum. Síðan er náttúrlega hitt, að þegar menn verða þess áskynja að stjórn þingsins ætlar að koma í bakið á stjórnarandstöðunni með því að reyna að flýta umræðunni, með því að reyna að ljúka umræðunni þótt margir séu á mælendaskrá, fara menn að spyrja sig ýmissa spurningu. Skýringin á því hve lengi ég tala nú er sú að ég ætla ekki að láta stjórn þingsins komast upp með það að slíta þessari umræðu eins og vakir greinilega fyrir henni og ganga þannig erinda stjórnarmeirihlutans á Alþingi. Mér finnst furðulegt að geta ekki upplýst mig um það hve lengi standi til að halda þessum fundi áfram þegar augljóst má vera að ég er að reyna að koma í veg fyrir að aðrir fulltrúar stjórnarandstöðunnar verði hlunnfarnir, að þeir vakni upp við það á morgun að eiga ekki kost á að koma inn í umræðuna vegna þess að henni var haldið áfram svo lengi inn í nóttina. Þetta er ástæðan fyrir því að ég er að tala lengur, miklu lengur en ég hafði ætlað mér að gera. Síðan er undir bókstafnum j í þessum niðurstöðukafla minni hluta menntamálanefndar, með leyfi forseta: „j. fjárhagsleg staða hlutafélagsins sem frumvarpið gerir ráð fyrir er í óvissu og ráðgert hlutafé svo lítið að félaginu virðist ætlað að hefja starfsemi sína með neikvæða eiginfjárstöðu, k. ekki hefur verið gengið frá ráðstöfun þeirra verðmæta sem Ríkisútvarpið býr nú yfir í söfnum sínum og ekki fyrirhugaðir samningar við aðra rétthafa um þau, l. og hvorki menntamálaráðherra né meiri hluti menntamálanefndar hafa borið við að ná samstöðu um framtíð Ríkisútvarpsins, sem er einhver helsta lýðræðis- og menningarstofnun í íslensku samfélagi.“ - Þegar þetta allt er tekið saman leggur minni hluti menntamálanefndar til að frumvarpinu verði vísað frá með svofelldri rökstuddri dagskrá, með leyfi forseta: „Með vísan til framangreinds samþykkir Alþingi að vísa málinu frá og taka fyrir næsta mál á dagskrá.“ Undir þetta rita hv. þm. Mörður Árnason, sem er framsögumaður, Björgvin G. Sigurðsson, Einar Már Sigurðarson og Kolbrún Halldórsdóttir. Hæstv. forseti. Mig langar undir lok ræðu minnar að velta svolítið vöngum yfir lýðræðislegum þáttum sem tengjast þessu máli, lýðræðinu. Annars vegar er það svo að við í stjórnarandstöðunni erum stundum sökuð um að beita ólýðræðislegum vinnubrögðum með því að tala mikið og lengi í málum og torvelda þannig lýðræðislegum meiri hluta á Alþingi að ná sínu fram. Er þetta rétt? Það er rétt að gerum við allt sem í okkar valdi stendur til að koma í veg fyrir alvarleg slys í löggjöf. Þegar ég hugsa til baka óska ég þess að við hefðum stundum staðið vaktina betur og ég heyri það úr stjórnarmeirihlutanum einnig að sumir eru þeirrar skoðunar t.d. varðandi lög um auðlindir í jörðu sem samþykkt voru á árinu 1998. Þá hefðum við betur reynt að standa þessa vakt saman. Þegar á heildina er litið, þegar litið er á yfirgnæfandi meiri hluta lagafrumvarpa sem fara í gegnum þingið renna þau á mjög markvissan og skilvirkan hátt í gegnum Alþingi. Um mjög mörg mál er tiltölulega mikil sátt. Í rauninni heyra þau til undantekninga, málin sem við tökumst harkalega á um. Ef ekki er um að ræða meiri háttar ágreining leiða menn hann til lykta í rökræðu á tiltölulega skömmum tíma. Þetta er hin almenna regla. Það heyrir til algerra undantekninga að málin komist í hnút. Ég ætla að nefna Kárahnjúka, Íslenska erfðagreiningu, einkavæðingu Landssímans og vatnalögin. Í öllum þessum tilvikum erum við að tala um grundvallaratriði, í sumum tilvikum um meiri grundvallaratriði en öðrum. En þegar við erum t.d. að festa í lög ákvæði um eignarrétt á vatni til langrar framtíðar þurfum við að vanda okkur. Þá megum við ekki horfa í það þótt það taki nokkra daga, við erum að tala um fáeina daga, til að reyna að koma vitinu fyrir þá sem hafa valdið á hendi. Á endanum er það stjórnarmeirihlutinn sem hefur valdið á sinni hendi. Það eina sem við erum að gera og eina vopnið sem við höfum er að reyna að hægja á hraðanum. Ég er t.d. alveg sannfærður um að núna fyrst gera margir sér grein fyrir afleiðingum þess að taka Ríkisútvarpið og henda því út í markaðsumhverfið. Ég er alveg sannfærður um að margir eru núna fyrst að gera sér grein fyrir þessu. Það er aðeins vegna þess að það hefur aðeins hægt á hraðanum. Væri það til góðs að taka frumvarp sem liggur hér í hliðarherbergi og fjallar um að gera Áfengisverslun ríkisins að hlutafélagi, og bara ganga frá því á morgun með afbrigðum? Það er meiri hluti fyrir þessu í þinginu, væri okkur sagt. Á ekki meiri hlutinn að ráða því? Nei. Það væri ekki æskilegt. Ég vil segja að auki að þegar um er að ræða stofnun eins og Ríkisútvarpið, sem ég tel einnig heyra til þessara grundvallarmála, stofnun sem við eigum öll og höfum öll átt allar götur frá 1930 þegar það varð til og berum hygg ég öll tilfinningar til þeirrar stofnunar, þá höfum við mismunandi skoðanir á hvernig eigi að starfrækja hana og reka hana. Við höfum mismunandi skoðanir á því og ég efast ekki um að margir þeirra, og undanskil ég þá sem vilja leggja hana niður, sem telja hlutafélagaformið besta rekstrarformið, að það vaki ekkert annað en gott fyrir þeim líka. Gefum okkur að við séum öll að reyna að gera gagn með tillögum okkar, þá hefur ekkert okkar leyfi til að knýja vilja okkar fram með hraði. Það á að leita allra leiða og gefa langan tíma áður en starfsemi og stofnun af þessu tagi er rifin upp með rótum og breytt í grundvallaratriðum. Það hefur enginn rétt til að beita meirihlutavaldi með hraði til að knýja slíkar breytingar í gegn. En er þetta ekki búið að vera lengi í umræðunni? kynni einhver að spyrja. Nei, þetta er ekki búið að vera lengi í umræðunni. Það er ekki lengra síðan en í haust að Framsóknarflokkurinn sagði okkur að ekki kæmi til greina að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi. Það er ekki lengra síðan en í haust. Það var þá sem aðrar útlistanir komu til sögunnar þar sem sagt var að ályktanir þinga Framsóknarflokksins opnuðu á þann möguleika að Ríkisútvarpið yrði gert að hlutafélagi að því tilskildu að það yrði áfram í þjóðareign. Þá kom sú útlegging til sögunnar og ég vitnaði áðan í blaðagrein eftir hv. þm. Kristin H. Gunnarsson þar sem hann rekur þetta mál, þar sem hann rekur álitsgerðir og ályktanir þinga Framsóknarflokksins og hvernig þær ber að skoða sem eina heild. Mér fannst það sannfærandi hvernig hann setti málin fram. Ekki er lengra síðan en í haust að við stóðum frammi fyrir þeim veruleika að Framsóknarflokkurinn mundi ekki heimila hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins. Síðan breytist það. Gott og vel. Fyrir ekki svo ýkjalöngu var Sjálfstæðisflokkurinn að tala fyrir því að Ríkisútvarpið væri búið með sinn tíma og ætti að leggja það niður og selja það. Það eru frumvörp til umræðu sem ganga út á þetta, nákvæmlega þetta. Það sem nú er að gerast er að gerast á skeiði breytinganna, þar sem hugmyndir eru að kvikna, þar sem hugmyndir eru að fæðast og deyja. Við erum á tíma mikillar gerjunar hvað varðar Ríkisútvarpið. Á slíkum tíma á að gefa svigrúm. Það á að gefa sér góðan tíma til að íhuga málið. Það hefur enginn ráðherra rétt til að gera annað en nákvæmlega það að fara sér hægt. Svo ég klári þetta aðeins með vinnubrögð ríkisstjórnarinnar þá er það ótækt að við höfum áætlun um störf þingsins sem gerir ráð fyrir að við ljúkum þinghaldinu í byrjun maímánaðar, en hvað gerist nú? Að óvörum koma inn frumvörp sem gera ráð fyrir grundvallarbreytingum. Við heyrum nú síðustu daga um ágreininginn sem er um frumvörp hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra um nýjar stofnanir og endurskoðun á starfseminni. Síðan er frumvarp sem rétt sisvona gerir Flugmálastjórn að hlutafélagi. Á að afgreiða það á nokkrum dögum? Eða stendur til að efna til vorþings eða sumarþings? Gott og vel. Alveg sjálfsagður hlutur. Við skulum bara hafa það í allt sumar en þarf þá ekki að gera það með einhverju skipulagi og einhverjum fyrirvara þannig að menn viti að hverju þeir ganga? Þetta vildi ég, hæstv. forseti, segja um lýðræðið í þessari stofnun, að okkar hlutverk og okkar tæki sem við höfum er að reyna að hægja örlítið á óðagotinu, á þróuninni, óðagotinu þegar það gerist hvað verst. Ég fullyrði að á undanförnum árum hefur með þessu móti iðulega tekist að koma í veg fyrir stórslys. Ég vísaði áðan í lífeyrisfrumvarpið sem kom fyrir þingið vorið 1996, sem tókst að henda út úr þinginu sem betur fer. Við þurfum ekki að fara lengra en í þetta frumvarp sem nánast allir álitsgjafar segja að hafi þó batnað frá því að það birtist í vor. Þó skal ég ekkert fullyrða um það fyrir mitt leyti. Ég er ekkert viss um að það hafi gert það. En engu að síður eru til mörg dæmi um lagafrumvörp sem hafa notið góðs af því og þar með þjóðin, að þau voru ekki keyrð í gegn. Eitt frumvarp vil ég nefna í því efni. Það var frumvarp um vatnsveitur. Það var liður í þessari stóru endurskoðun á vatnalögunum. Endurskoðun á vatnalögunum hefur verið að birtast í ýmsum frumvörpum á undanförnum árum og önnur er í burðarliðnum, eru á færibandinu. Eitt af þeim frumvörpum var frumvarp um vatnsveitur. Það átti að klára það í einu vetfangi í þinginu. Það tókst að koma því út úr þinginu. Það var að nýju sent til álitsgjafa í þjóðfélaginu sem fóru í saumana á frumvarpinu. Sest var yfir málið sumarlangt og um haustið náðist breiðari sátt um útkomuna. Ég þekki það vel því ég fylgdist vel með því starfi. Ég held að það hafi verið mjög til góðs að það frumvarp náði ekki strax fram að ganga. Þannig er hægt að taka fjöldann allan annan af lagafrumvörpum sem hafa gott af því að fá að bíða. Við náðum því sem betur fer að fresta því að vatnalögin nýju yrðu gild fyrr en haustið 2007 þannig að stjórnarandstöðunni eða hugsanlega þeim sem nú eru við stjórnvölinn gefist kostur á að skipta um skoðun, skoða málin aðeins nánar og okkur í stjórnarandstöðunni gefst þá tækifæri til að afnema þessi lög ef við komumst til valda, ef þjóðin verður svo lánsöm að henni takist næst að skipta um stjórn í landinu, sem ég held að sé fyrir löngu orðinn tími til og eins er það með þetta frumvarp um Ríkisútvarpið. Ég held að hyggilegt væri að ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn endurskoði núna sinn gang og íhugi það hvort ekki væri ráðlegt að skjóta þessu máli á frest, láta það liggja yfir sumarið í samræmi við þær tillögur sem stjórnarandstaðan hefur sett fram um að vísa málinu frá. Ég læt þá þessari ræðu minni lokið en ítreka mjög hörð mótmæli mín við vinnubrögðum stjórnar þingsins sem ég furða mig eiginlega á að skuli hafa gengið erinda stjórnarmeirihlutans á Alþingi núna með því að neita mér um upplýsingar um hvenær þessum þingfundi ljúki ef ég ljúki máli mínu, þar sem augljóst mátti vera að ég var að reyna að koma í veg fyrir að þingmenn sem eru á mælendaskrá en trúðu því að þingfundi mundi ljúka fyrr í kvöld eða í nótt, jafnvel einhvern tíma upp úr miðnættinu eins og hefur tíðkast á þinginu í vetur. Ég var að reyna að koma í veg fyrir að þeir yrðu hlunnfarnir þar sem þeir voru farnir úr húsi trúandi því að málinu yrði frestað, að þingfundi yrði frestað. Aðra skýringu hef ég ekki á því að geta ekki svarað því hvenær þessum fundi ljúki. En eitt get ég alveg fullvissað stjórn þingsins um að þetta er ekki til þess að auðvelda samskiptin í þinginu.