Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Ástæðan fyrir því að ég kveð mér hér hljóðs um stjórn þingsins er að í upphafi þessa þings lagði ég fram fsp. á þskj. 51, sem var til menntmrh., um afleiðingar útboðs á ræstingu í framhaldsskólum á höfuðborgarsvæðinu. Það leið nú og beið og eins og sést á númerinu, þetta er 48. mál þingsins, þá hefði ég ekki átt að fá svar svona löngu síðar, en ég fékk það fyrir u.þ.b. viku síðan. Og það verður að segjast eins og er, virðulegur forseti, að ég er afskaplega ósátt við þetta svar, enda er það mjög ófullkomið. Þannig kemur t.d. fram í svari við 3. lið fyrirspurnar minnar --- en þar er beðið um að fá upplýsingar um þær breytingar sem hafa orðið á tímamælingu á ræstingu í einstökum skólum í kjölfar verklýsingar frá verktaka. Svarið er það að fyrir útboð voru greiddar um 500 klst. á dag vegna ræstingar í skólunum 13 sem var boðið út, en upplýsingar frá verksala um fjölda greiddra stunda á dag eftir að samningar voru gerðir eru ófáanlegar. Þannig er svarið og það er ekkert útskýrt nánar hvernig á því stendur að þessar upplýsingar eru ófáanlegar. Í 5. lið fyrirspurnar minnar er ég að spyrja um það hversu margir einstaklingar hafi orðið fyrir tekjuskerðingu vegna breytinga á fyrirkomulagi ræstinga. Svarið þar er í rauninni stutt og laggott. Upplýsingar um tekjubreytingar einstaklinga eru ófáanlegar er sagt þar líka og er engin útlistun nánar á því eða upplýsingar gefnar hvernig á þessu stendur. Það verður að segjast eins og er, virðulegur forseti, að þegar svarið við tveimur meginliðum þessarar fyrirspurnar er það að upplýsingar séu ófáanlegar, þá er í rauninni ekkert svar komið við fyrirspurninni og engar ályktanir hægt að draga af þessu máli, eins og ég auðvitað ætlaði mér. Og ég ætlaði að fá nánari upplýsingar um það hverju þetta útboð hefði skilað, ekki síst hvaða áhrif það hefði haft á stöðu og kjör þeirra sem vinna í skólunum.

Hæstv. forseti. Ég á svipað erindi í ræðustól og hv. 10. þm. Reykv. Hinn 6. okt. sl. lagði ég fram fyrirspurn og bað um skriflegt svar. Fyrirspurnin var til hæstv. fjmrh. og fjallaði um tap ríkissjóðs og opinberra sjóða vegna gjaldþrota fyrirtækja á sl. tveimur árum. Ég hlýt að spyrja, hæstv. forseti, hvað veldur því að ekkert svar hefur borist nú þegar farið er að líða á desember, en fyrirspurnin var lögð fram hér á Alþingi 6. okt. sl.? Ég vil mælast til þess að hæstv. forseti gangi eftir því hvað veldur. Ég get upplýst það að þessi fyrirspurn var fyrst borin fram innan hv. fjárln. og hæstv. fjmrh. var viðstaddur þann fund. Hann taldi þá að það væri ekkert mál að taka þetta saman, þetta lægi allt fyrir. Síðan leið sumarið og nefndinni barst ekkert svar og þá lagði ég fyrirspurnina fram hér á hinu háa Alþingi. En ég bíð enn eftir svari og vil inna hæstv. forseta eftir því hvað valdi.

Forseti hefur meðtekið þessar athugasemdir hv. þm., hv. 10. þm. Reykv. og hv. 14. þm. Reykv. Þannig háttar til að hæstv. fjmrh. er ekki í þinginu en hæstv. menntmrh. er það, reyndar ekki hér í þingsalnum, en forseti mun koma þessum athugasemdum til viðkomandi ráðherra.

Forseta hefur borist svohljóðandi bréf, dags. 14. des. 1993. ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindagjörðum og get því ekki sótt þingfundi næstu viku leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska eftir því að í forföllum 1. varaþingmanns Alþfl. í Reykv. taki 2. varaþingmaður Alþfl., Valgerður Gunnarsdóttir, sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, virðulegi forseti. Jón Baldvin Hannibalsson, 7. þm. Reykv.`` Enn fremur hefur borist svohljóðandi bréf, dags. 14. des. 1993. Forseti Alþingis, frú Salome Þorkelsdóttir. Þar sem ég, sökum veikinda, get ekki tekið sæti Jóns Baldvins Hannibalssonar, óska ég eftir að 2. varaþingmaður Alþfl. í Reykv., Valgerður Gunnarsdóttir taki sæti hans að þessu sinni. Virðingarfyllst, Magnús Jónsson, 1. varaþm. Alþfl. í Reykv.`` Valgerður Gunnarsdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er hún boðin velkomin til starfa.

Áður en gengið er til dagskrár vill forseti taka það fram að um þrjúleytið í dag fer fram utandagskrárumræða að beiðni hv. 1. þm. Norðurl. v., Páls Péturssonar. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapalaga, hálftímaumræða, og er umræðuefnið landbúnaðarþáttur GATT-samkomulagsins.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir hönd heilbr.- og trn. fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 110/1992, um breytingu á lögum nr. 97/1990, um heilbrigðisþjónustu, sbr. lög nr. 86/1991. Eins og ég sagði í upphafi er þetta frv. flutt af heilbr.- og trn. en eins og kemur fram í greinargerð með frv. þá var samkvæmt ákvæðum til bráðabirgða í lögum nr. 97/1990, um heilbrigðisþjónustu, gert ráð fyrir að frá og með 1. janúar 1991 yrði heilsugæslustarfi í Reykjavík og starfsemi Heilsuverndarstöðvar Reykjavíkur þannig háttað að lög nr. 44/1955, heilsuverndarlög, sbr. lög nr. 28/1957, yrðu óþörf og féllu því úr gildi. Hins vegar hefur ekki unnist tími til að ganga frá nauðsynlegum breytingum á heilbrigðisþjónustulögunum varðandi starfsemi Heilsuverndarstöðvarinnar fyrir árslok 1991 og var því með lögum nr. 86/1991 veittur eins árs frestur til viðbótar því sem upphaflega var ákveðið í lögunum. Því er með þessu frv. lagt til að bráðabirgðaákvæði laganna um heilbrigðisþjónustu verði breytt á þann veg að veittur verði eins árs frestur til viðbótar til að ganga frá lögum um framtíðarhlutverk Heilsuverndarstöðvarinnar. Það er ekki ástæða til að segja fleira um þetta mál og legg ég til að því verði vísað til 2. umr. að lokinni 1. umr.

Virðulegi forseti. Frv. sem hér er til umfjöllunar er flutt af hv. heilbr.- og trn. Í sjálfu sér er ekki margt um þetta mál að segja. Það er eiginlega árvisst atriði að frv. sé flutt og það yfirleitt af hálfu nefndarinnar, vegna þess að það er nú svo, hver svo sem er í ráðuneytinu hverju sinni, að þetta mál kemur upp á síðustu stundu, að menn átta sig á því að það þarf að framlengja starfsleyfi Heilsuverndarstöðvar Reykjavíkur um eitt ár í senn. Auðvitað er mikilvægt að mínu viti að þessu máli fari nú að linna. Allt frá því er breyting varð á lögum um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga þá hefur þessi aðferð verið notuð, að framlengja rekstrar- eða starfsleyfi Heilsuverndarstöðvar Reykjavíkur um eitt ár í senn. Uppi eru og hafa verið ýmsar hugmyndir um það hvert yrði framtíðarhlutverk Heilsugæslustöðvar Reykjavíkur. Á síðasta þingi kom hér fram frv. sem gerði ráð fyrir því að Heilsuverndarstöð Reykjavíkur skyldi fengið ákveðið hlutverk og henni markaður ákveðinn sess í heilbrigðisþjónustunni og það til framtíðar. Um það frv. náðist ekki nógu víðtækt samkomulag þannig að hægt væri að ganga frá því sem lögum héðan frá hinu háa Alþingi. Því er þetta frv. nú enn einu sinni fram komið. En við þessa umræðu vildi ég spyrja hæstv. heilbr.- og trmrh. fjögurra spurninga sem mér finnst vera mikilvægt að fá álit hans á áður en lengra er haldið. 1. Hvað hyggst ráðherra gera með álit stjórnar Heilsuverndarstöðvar Reykjavíkur frá 10. nóv. 1991 um framtíð þeirrar stöðvar? Það er raunverulega svo að menn hafa verið að fjalla um það allt frá þeim tíma og í sjálfu sér hefur ekki verið mikill pólitískur ágreiningur um það hvert hlutverk Heilsuverndarstöðvarinnar eigi að vera. Fyrst og fremst hefur styrinn staðið um það hvernig stjórn þessarar ágætu stofnunar ætti að vera samansett. 2. Hefur ráðherra hug á að Heilsuverndarstöð Reykjavíkur verði einvörðungu þátttakandi í heilsugæslu í Reykjavík eða á landsvísu? Um þetta var reyndar ágreiningur í því frv. sem ég vitnaði til áðan á síðasta þingi. 3. Hefur ráðherra hugleitt tilflutning á verkefnum Heilsuverndarstöðvar Reykjavíkur yfir til heilsugæslunnar eða einkaaðila og metið kosti þess og galla og kostnað við slíka breytingu? Nú veit ég að í heilbr.- og trmrn. hafa verið uppi vangaveltur um þessa hluti og ég hef þá trú að búið sé að vinna málið talsvert betur en það lá fyrir á síðasta þingi og þess vegna væri fróðlegt að fá að heyra frá hæstv. ráðherra hvort svo væri. 4. Telur ráðherra að leggja megi niður eitthvað af þeirri starfsemi sem sinnt er af Heilsuverndarstöð Reykjavíkur? Nú er það svo að það er alveg nauðsynlegt að þetta frv. verði samþykkt þannig að enginn vafi sé á því að Heilsuverndarstöðin hafi ákveðnu hlutverki að gegna næsta árið. Að síðustu vil ég því spyrja hæstv. ráðherra: Er meiningin sú af hálfu hæstv. ráðherra að koma með inn í þingið frv. sem tryggi það að Heilsuverndarstöð Reykjavíkur verði skapaður framtíðarsess í heilsugæslu- og heilsuverndarstörfum hér í borginni?

Virðulegur forseti. Hv. þm. Finnur Ingólfsson beindi til mín fjórum fyrirspurnum. Í rauninni er eitt og hið sama svar við þeim öllum, eins og raunar kom fram í hans orðum, að um þessi mál hefur ekki náðst eins víðtæk samstaða og vonir stóðu til um. Og m.a., eins og hann gat um og raunar spurði einnig, þá hafa verið skiptar skoðanir um það, annars vegar hér í höfuðborginni og hins vegar úti um land, hvort Heilsuverndarstöðin í Reykjavík ætti að gegna miðlægu hlutverki fyrir landið allt og vera eins konar miðstöð heilsugæslunnar á landsvísu ellegar að hún ætti fyrst og síðast að vera hér kjarninn í starfsemi heilsugæslunnar í Reykjavík, eins og raunar var komið inn á í þriðju spurningu hv. þm. Það er alveg hárrétt sem hv. þm. nefndi að meðal þeirra atriða sem mjög hafa verið til skoðunar er hvort núverandi starfsemi Heilsuverndarstöðvarinnar, sem lýtur að hluta til heilsugæslu í Reykjavík, eigi þar heima, nefni ég þar heimahjúkrun sem dæmi, ellegar hvort það eigi með skipulegum hætti að færa þá stafsemi í auknum mæli og raunar algerlega í náinni framtíð út á heilsugæslustöðvarnar. Í því samhengi hafa menn auðvitað líka rætt um sjálfstætt starfandi lækna í heilsugæslunni hér í Reykjavík og sjálfstætt starfandi hjúkrunarfræðinga og spurt sig þeirrar grundvallarspurningar hvort ekki sé tími til kominn að taka þau mál svipuðum tökum og gerist og gengur í sveitarfélögum út um landið allt. Þar gegna heilsugæslustöðvarnar sem slíkar þessari víðfeðmu þjónustu sem Heilsuverndarstöðin hér í Reykjavík gegnir að hluta til, sem sjálfstætt starfandi hjúkrunarfræðingar ráðnir hjá Tryggingastofnun ríkisins og sjálfstætt starfandi læknar sömuleiðis hafa með höndum að hluta til hér í Reykjavík. Þetta kann út af fyrir sig ekki að öllu leyti að tengjast því frv. sem hér um ræðir, en er þó auðvitað náskylt viðfangsefni. Því vil ég segja það eitt til þess að svara spurningum hv. þm. að það álit sem fram kemur árið 1991 er auðvitað meðal þeirra atriða sem nú er verið að fara yfir. Ég bind vonir við að um þetta geti náðst allþokkalegt samkomulag, þannig að fyrir þinglok í vor geti komið hér fram frv. sem þingið geti tekið afstöðu til og vonandi afgreitt. Ég nefni fleiri álitamál sem uppi hafa verið í þessu sambandi og vafalaust hafa verið rædd hér í þinginu sl. vor, án þess að ég geti fullyrt um það. Það er hlutverk landlæknis í þessu samhengi, hvar hann komi inn í bæði stjórnsýslu þessarar stofnunar og efnislega starfsemi hennar. Þannig að hér erum við kannski að ræða um fleiri þætti heldur en eingöngu form og stjórnun þessarar stofnunar þegar grannt er skoðað. Þessi álitamál vakna a.m.k. og ýmis önnur mjög hratt og ákveðið til lífsins þegar menn setjast yfir málefni Heilsuverndarstöðvarinnar í Reykjavík og vilja reyna að marka henni framtíðarsess í íslensku heilbrigðiskerfi.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. heilbrrh. fyrir svörin. Í sjálfu sér svaraði hann öllum þessum spurningum í einu svari. Það er ætlun hæstv. ráðherra að koma hér fram frv. á vorþinginu um Heilsuverndarstöð Reykjavíkur. Það tel ég vera mjög mikilvægt og það er auðvitað mjög mikilvægt líka að hægt sé að skapa um það góða samstöðu og ef að því er unnið þá er það auðvitað afskaplega gott. En ég legg þó áherslu á að það væri mikilivægt að hv. heilbr.- og trn. væri höfð með í ráðum í þeim efnum, þannig að málið mundi vinnast fyrr og betur þegar kæmi síðan til kasta nefndarinnar, en því yrði ekki hent þar inn á síðustu stundu og síðustu dögum og ætlast til þess að málið fengi framgang í þinginu, en um það væru kannski átök, jafnvel í nefndinni. Ég tek undir það með hæstv. ráðherra að starfsemi læknavaktarinnar, sjálfstætt starfandi hjúkrunarfræðinga og sjálfstætt starfandi heimilislækna í Reykjavík er málinu mjög tengd og rétt væri að skoða það í því samhengi og ég fagna því að það skuli eiga að gera.

Frú forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þál. sem er á þskj. 329 um sjálfbæra atvinnuþróun í Mývatnssveit. Þessi tillaga er frá umhverfisnefnd og hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta Byggðastofnun, í samvinnu við Skipulag ríkisins, Náttúruverndarráð og sveitarstjórn Skútustaðahrepps, gera úttekt á þróunarforsendum og möguleikum á nýsköpun í atvinnulífi í Mývatnssveit er falli að markmiðum um náttúruvernd á svæðinu. Við úttektina verði m.a. höfð hliðsjón af skýrslu Skipulags ríkisins um umhverfismat fyrir Skútustaðahrepp frá í júlí 1993.`` Þingsályktunartillaga þessi á rætur að rekja til tillögu til þingsályktunar sem flutt var á 115. og 116. löggjafarþingi og bar heitið atvinnuþróun í Mývatnssveit. Á 116. þingi var tillögunni vísað til allsherjarnefndar sem óskaði eftir umsögn umhverfisnefndar um málið. Umhverfisnefnd tók málið fyrir og kallaði m.a. á sinn fund fulltrúa frá sveitarstjórn Skútustaðahrepps, Skipulagi ríkisins og Náttúruverndarráði. Í kjölfar niðurstöðu rannsókna á áhrifum kísilgúrvinnslu á botni Mývatns á lífríki þess og veitingar námaleyfis á grundvelli hennar lagði umhverfisnefnd til við allsherjarnefnd að tillögunni yrði breytt þannig að brott félli málsgrein sem fjallaði um rannsóknir á áhrifum kísilgúrnáms. Tillagan var afgreidd samhljóða úr allsherjarnefnd þannig breytt en kom ekki til síðari umræðu í tímaþröng á síðasta starfsdegi þingsins. Umhverfisnefnd hefur lagt talsverða vinnu í þetta mál og efnisleg samstaða ríkir um það í nefndinni. Því ákvað nefndin að leggja nú fram í sínu nafni tillögu sem er efnislega samhljóða þeirri sem allsherjarnefnd lagði til að yrði samþykkt á síðasta þingi en ítarlegri að því leyti að nú er kveðið á um hverjir skuli gera þá úttekt sem í tillögunni greinir. En eins og ég las í upphafi þá er miðað við að það verði Byggðastofnun í samvinnu við Skipulag ríkisins, Náttúruverndarráð og sveitarstjórn Skútustaðahrepps. Mývatnssveit og svæðið meðfram Laxá hafa ótvíræða sérstöðu. Mývatnssveit hefur verið viðurkennd sem náttúruverndarsvæði á alþjóðlegan mælikvarða með því að falla undir Ramsar-sáttmálann. Svæðið er einstakt í heiminum, bæði sökum lífríkis og jarðmyndana. Mývatn hefur því gífurlegt alþjóðlegt aðdráttarafl eins og best sést á þeim mikla og vaxandi fjölda ferðamanna sem þangað leggur leið sína. Alþingi hefur tekið ákvarðanir um lögverndun á náttúru svæðisins en íslenska ríkið hefur einnig átt aðild að uppbyggingu atvinnufyrirtækja þar síðustu áratugi, einkum Kísiliðjunnar og Kröfluvirkjunar. Margs konar rannsóknir fara nú fram á lífríki Mývatns. Á vegum umhverfisráðuneytisins er starfandi rannsóknahópur sem kannar áhrif kísilgúrnáms á lífríkið í Mývatni, en sá hópur skilaði áfangaskýrslu vorið 1993 sem nefnd var hér að framan og iðnaðarráðherra byggði á við veitingu námaleyfis. Hópurinn mun halda áfram rannsóknum sínum á þessu ári og því næsta. Þá er starfrækt á grundvelli laga nr. 36/1974, um verndun Mývatns og Laxár í Suður-Þingeyjarsýslu, rannsóknastöð við Mývatn sem heyrir undir Náttúruverndarráð. Til stöðvarinnar rennur hluti námaleyfisgjalds Kísiliðjunnar og hann fer óskiptur til rannsókna á áhrifum starfsemi verksmiðjunnar á lífríki Mývatns. Þá rennur hluti námagjaldsins í svonefndan Kísilsjóð sem lýtur stjórn umhverfisráðuneytisins og er ætlað að kosta könnun á möguleikum á atvinnuuppbyggingu á svæðinu umhverfis Mývatn. Umhverfisnefnd telur að samhliða rannsóknum á lífríki Mývatns sé nauðsynlegt að kanna þróunarforsendur og möguleika á nýsköpun í atvinnulífi á svæðinu til að tryggja þar byggð og sjálfbæra þróun. Við þá athugun verði m.a. haft til hliðsjónar ítarlegt umhverfismat sem unnið var á vegum Skipulags ríkisins og birt í skýrslu í júlí 1993. Var sú vinna með vissum hætti frumraun á þessu sviði sem leggur góðan grunn að þeirri úttekt sem tillagan gerir ráð fyrir. Það er orðin viðurkennd regla víða um lönd að fyllstu varúðar beri að gæta þá mannleg umsvif eru annars vegar og óvissu eigi að meta náttúruverndinni í vil. Það getur varla orkað tvímælis að slíka reglu beri að virða þegar lífríki Mývatns er annars vegar. Því leggur umhverfisnefnd áherslu á að stjórnvöld komi til liðs við heimamenn nú þegar með þeirri úttekt sem tillagan gerir ráð fyrir. Skýrsla sú sem vitnað er til í tillögunni og miðað er við að verði höfð til hliðsjónar við þá úttekt sem þar er gert ráð fyrir, barst þingmönnum, alla vega þingmönnum í umhvn., fljótlega eftir að henni var lokið og er geysilega góð skýrsla um umhverfismat í Skútustaðahreppi. Þessi skýrsla er unnin á vegum Skipulags ríkisins í samvinnu við hreppsnefnd Skútustaðahrepps, Náttúruverndarráð og umhvrn. Það eru nokkrir aðilar sem hafa staðið að skýrslunni. Verkefnisstjóri lengst af var Fríða B. Eðvaldsdóttir, deildarstjóri hjá Skipulagi ríkisins, en Ingvi Þorsteinsson náttúrufræðingur hefur ritstýrt þessari skýrslu. Í skýrslunni er reynt að leggja mat á ákveðnar skipulagstillögur sem þar er greint frá. Það eru fjórar tillögur sem lagðar eru til grundvallar, en ekki tekin afstaða til þeirra. Síðan er reynt í skýrslunni að leggja mat á áhrif tillagna á ýmsa þætti svo sem veðurfar, jarðveg, gróður og dýralíf, svo eitthvað sé nefnt. Þegar umhvn. vann að þessari tillögu á síðasta þingi þá kom fulltrúi Skipulags ríkisins á fund nefndarinnar meðal annarra, en hann var Ingvi Þorsteinsson sem er einn þeirra sem unnið hefur að þessari skýrslu. Taldi hann að þetta umhverfismat fyrir Skútustaðahrepp legði góðan grunn að því verkefni sem þessi þáltill. gerir ráð fyrir. Þannig að grunnurinn er lagður og er því eðlilegt að áfram verði haldið á sömu braut, sem hér hefur verið mörkuð að vissu leyti, og þess vegna ákvað umhvn. að flytja þessa tillögu. Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að gera frekari grein fyrir tillögunni. Ég held að hún ætti að vera öllum þingmönnum ljós og þurfi kannski ekki að rökfæra hana nánar. Ég legg ekki til að henni verði vísað til nefndar þar sem umhvn. hefur fjallað ítarlega um tillöguna, en til síðari umr. að þessari umræðu lokinni.

Virðulegur forseti. Það er eflaust rétt að umhvn. hafi fjallað mikið um þetta mál. Hins vegar set ég ákveðið spurningarmerki við það hvort málið er þess eðlis að það sé rétt að renna því í gegn með flutningi nefndar. Það er verið að fjalla þarna um stórt mál, það er verið að fjalla um búsetuskilyrði og búsetugrundvöll 500 manna byggðar. Ég leyfi mér að spyrja hv. framsögumann hvort málið verði þá ekkert sent út til umsagnar til að mynda til sveitarstjórnar í viðkomandi sveitarfélagi og fleiri hagsmunasamtaka? Það er alveg rétt sem kemur fram í greinargerð með þessari tillögu og ég ætla að lesa hér, með leyfi forseta: ,,Alþingi hefur tekið ákvarðanir um lögverndun á náttúru svæðisins en íslenska ríkið hefur einnig átt aðild að uppbyggingu atvinnufyrirtækja þar síðustu áratugi, einkum Kísiliðjunnar og Kröfluvirkjunar.`` Það má með sanni segja að með þessum ákvörðunum hafi Alþingi og ríkisvald tekið nokkra ábyrgð á þeirri byggð sem þarna hefur vaxið upp í skjóli þessara fyrirtækja og menn verði að skoða þetta mál í því ljósi. Það hafa oft verið heitar umræður um Mývatnssveit og sérstaklega áhrif Kísiliðjunnar á lífríkið við Mývatn. Það hafa verið gerðar skýrslur, fleiri en ein og fleiri en tvær. Gallinn við þá skýrslugerð er sá, að mínu mati, að það er svo erfitt með samanburðinn þar sem við höfum ekki rannsóknaniðurstöður og mælingar nema frá til þess að gera skömmum tíma. Mér fannst hins vegar afar merkileg sú meginniðurstaða sem var í skýrslunni sem kom út á síðasta ári sem sagði, á nokkuð trúverðugan hátt, að það væri sáralítið samhengi á milli þess sem gerðist í Ytriflóa og Syðriflóa. Það kollvarpaði í raun mörgu af því sem haldið hefur verið fram um áhrif Kísiliðjunnar á vatnið og lífríki þess, svo maður tali nú ekki um þann mikla silungsafla sem fékkst úr vatninu í sumar. Hann er þá kannski Kísiliðjunni að þakka, ég veit það ekki, af því að sá litli afli á árunum á undan var Kísiliðjunni að kenna. Ég er ekki að segja að þetta sé svona, en þetta kannski segir okkur hvað við vitum lítið um þetta enn þá og kannski segir það okkur enn þá fremur að þarna eru geysilega stórir þættir sem hafa áhrif á lífríkið og koma í sjálfu sér mannabúsetu á svæðinu lítið við. Þar eru afar stórir hlutir eins og landrisið í kjölfar Kröfluelda, vatn sem rennur í vatnið hefur hitnað mjög mikið og svo mætti lengi telja. Ég vil hins vegar varpa því fram til nefndarmanna þegar þeir tala um að efla atvinnulíf í Mývatnssveit sem byggi á sjálfbærri þróun --- og nú bið ég hv. framsögumann að hlusta. Ég vil varpa því fram hvort ekki sé hægt að líta svo á að kísilnám úr vatninu, ef það fer eftir ströngum reglum, hvort ekki megi líta á það sem hlut af sjálfbærri þróun, að þar séum við í raun að nýta auðlindir, endurnýjanlega auðlind, en að vísu um einhvern tíma, því þarna má náttúrlega ekki ganga of nærri. En þessu vil ég varpa hér fram og það er mín skoðun að fyrst Alþingi og stjórnvöld leyfðu þennan rekstur þarna þá beri þeim að að leita allra leiða þannig að hann geti þrifist áfram, án þess að lífríkið beri tjón af og hann geti þróast við hliðina á öðru atvinnulífi og annarri starfsemi í Mývatnssveit.

Frú forseti. Fyrst vil ég segja það að ekki var ætlun umhvn. að renna þessu máli óræddu í gegn frekar en öðrum málum, því umhvn. fjallaði mjög ítarlega um þessa tillögu á síðasta þingi og nokkuð á þessu þingi. Á síðasta þingi voru ýmsir kallaðir til viðræðna --- og ég vil leyfa mér að lesa hér upp úr bréfi umhvn. til allshn. frá því í fyrra. En þeir sem komu til fundar við nefndina í fyrra voru Jón Pétur Líndal sveitarstjóri, Stefán Thors skipulagsstjóri, frá Skipulagi ríkisins, Ingvi Þorsteinsson og Unnsteinn Gíslason, Þóroddur F. Þóroddsson framkvæmdastjóri, frá Náttúruverndarráði, og Arnþór Garðarsson. Þetta mál var hins vegar flutt á 115. löggjafarþingi og svipuð tillaga flutt áður, þannig að það var bæði sent til umsagnar þá og haft samráð við bæði sveitarstjóra og aðra og reyndar sveitarstjórn. En það sem ég ætla aðallega að tala um varðandi það sem hv. þm. sagði hér áðan, að þá felst ekki í þessari tillögu afstaða til hvorki Kísilgúrverksmiðjunnar eða þeirrar starfsemi sem er í Mývatnssveit. Það sem kemur fram í tillögu nefndarinnar er að það verði höfð hliðsjón af skýrslu Skipulagsins um umhverfismat og ég vænti þess að hv. þm. hafi lesið hana. En ég ætla til upprifjunar að benda á að þar er gert ráð fyrir fjórum tillögum. Ein tillagan gerir ráð fyrir nánast óbreyttu fyrirkomulagi, þ.e. að engar stórvægilegar breytingar verði á fólksfjölda það verði rúmlega 500 manns og það verði óbreytt. Önnur tillagan gerir ráð fyrir að íbúar hreppsins verði í lok skipulagstímabilsins 1.000 manns, þannig að það verði verulegar breytingar þar á, iðnaðarsvæðum fjölgað og Kísilgúriðjan verði starfrækt áfram. Þriðja tillagan gerir ráð fyrir að það verði u.þ.b. 700 íbúar í lok skipulagstímabilsins. Í þeirri tillögu er gert ráð fyrir að það verði breytingar á atvinnuháttum og m.a. sú að Kísiliðjan hætti í áföngum, annar atvinnurekstur verði tekinn upp. Ég vil lesa hér upp, með leyfi forseta, ,,Atvinnutækifærum fjölgar í ýmsum smáiðnaði, verslun, þjónustu og ferðaþjónustu.`` Þetta er tillaga c. Svo er þriðja tillagan. Hún er að það verði fækkun fólks í Mývatnssveit og rekstri Kísiliðjunnar verði strax hætt. Umhvn. hefur ekki tekið afstöðu til neinnar af þessum tillögum. Síðan gengur skýrslan út á það að meta áhrif þessara tillagna á ýmsa þætti. Þar er tekið fyrir, landbúnaður, atvinnuvegur, opinber þjónusta og ýmislegt fleira. Það er reynt að meta og vega áhrif á hina ýmsu þætti, bæði mannlífs, umhverfis og fleira og fleira. Þannig að þetta er eingöngu grunnur til að reyna að byggja á og við í umhvn. tökum enga afstöðu til hvorki eins eða annars af þessu. Hvorki hvort það eigi að halda áfram því sem er núna, breyta eða taka upp nýtt. Þó held ég að flest okkar vilji efla atvinnulíf í Mývatnssveit og auka, en við ræddum það ekki út frá því að taka afstöðu til einnar eða annarrar tillögu sem hér koma fram. Við töldum það ekki vera okkar hlutverk heldur ætti það að vera hlutverk Byggðastofnunar í samvinnu við Skipulag ríkisins, Náttúruverndarráð og sveitarstjórn Skútustaðahrepps. Að verið sé að tala um sjálfbæra atvinnuþróun er auðvitað svo sjálfsagt, vegna þess að öll atvinnuþróun á að vera það hér á landi og reyndar alls staðar. Við göngum út frá nýtingu auðlinda, við ætlum ekki að ganga á höfuðstólinn heldur einungis taka renturnar eins og venjulega er sagt. Auðvitað verðum við að ganga að einhverju leyti á óendurnýjanlegar auðlindir, en við verðum þá að meta það hversu langt við ætlum að ganga í þeim efnum og það er alltaf mat. Það verður auðvitað að taka inn í það mat sem hér er verið að gera alla mögulega þætti bæði umhverfið, mannlífið og hvaðeina sem menn telja sig þurfa að taka tillit til þegar verið er að fjalla um þessa tillögu. Þegar tillagan var flutt á 116. löggjafarþingi þá var vitnað til álits ýmissa aðila sem létu álit sitt í ljós að því er varðaði atvinnuþróun í Mývatnssveit. Ég gleymdi því miður að taka það með mér í stólinn, en ég skal að sjálfsögðu fúslega veita hv. þm. aðgang að þeim upplýsingum. Tillagan var sem sagt ekki send til umsagnar á þessu þingi. Það var ekki gert, en það var eitt af því sem þingmaðurinn spurði um.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þessa ræðu. Það skýrðist margt, en annað varð óljósara á eftir og ekki síst það sem ég spurði um, hvort hefði til að mynda verið leitað til sveitarstjórna í Mývatnssveit. Það var nefnt að til hefði verið kallaður Jón Pétur Líndal sveitarstjóri.  Í öðru lagi varðandi það sem kom fram hjá ræðumanni og ég hlýt að taka undir að menn verða að meta það á hverjum tíma hversu langt á að ganga þegar við erum að ræða auðlindir sem ekki eru endurnýanlegar. Nú tel ég reyndar að kísillinn í botni Mývatns endurnýist þó svo við höfum væntanlega unnið hann hraðar núna heldur en nemur endurnýjuninni. Hv. þm. sagði að það hlyti alltaf að vera matsatriði á hverjum tíma hversu langt ætti að ganga í slíku. Þá vil ég inna hv. þm. eftir því hvort hann sé ekki sammála mér í því að við eigum að bíða með það þangað til um eða upp úr aldamótum að taka um það ákvörðun hvort eigi að ganga lengra í kísilvinnslu í botni Mývatns en eingöngu í Ytriflóa en mér skilst að Náttúruverndarráð leggi á það mikla áherslu að nú þegar verði ákveðið og helst lögfest að ekki verði farið í Syðriflóa.

Frú forseti. Ég biðst afsökunar hve óljós ég var og sérstaklega hv. þm. vil ég biðja afsökunar á að ég gleymdi að geta þess að þessar tillögur höfðu verið fyrst og fremst til meðferðar eða svipaðar tillögur meðan þessi ágæti maður var sveitarstjóri, þess vegna var hann kallaður fyrir fund nefndarinnar. Að sjálfsögðu var einnig leitað eftir umsögn sveitarstjórnar og skilaði hún áliti sínu til umhvn. í fyrra 25. mars 1993. Á þskj. 199 frá 116. löggjafarþingi koma fram álit ýmissa aðila á þessari tillögu. Varðandi það sem hv. þm. talaði um hvert álit mitt væri á því hversu lengi ætti að bíða eftir að taka ákvarðanir um kísilvinnslu í Mývatni, þar vil ég ekki vera dómari. Ég hef ekki nægilega mikla þekkingu og vit til þess að geta sagt það á grunni þeirra upplýsinga sem ég hef, en ég gæti kannski gert það ef ég hefði nánari og betri upplýsingar, en ég tel mig ekki vera þess umkomna að meta nákvæmlega hvenær ákvarðanir ætti að taka í þessum efnum, því miður.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum svarið sem var fullkomlega heiðarlegt að mínu mati. Það er ekki ástæða til þess að taka stærri ákvarðanir en var gert á síðasta ári um að takmarka í framtíðinni námuvinnslu í Mývatni fyrr en menn hafa betri og traustari gögn til að byggja á.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé rétt að taka það fram í sambandi við þessa till. til þál. að hún fjallar um úttekt á þróunarforsendum og möguleikum á nýsköpun í atvinnulífi í Mývatnssveit er falli að markmiðum um náttúruvernd á svæðinu. Sá sem hér talar lítur þannig á að hún snerti ekki í sjálfu sér starfsemi Kísilgúrverksmiðjunnar. Alls ekki. Það er mjög mikilvægt að undirstrika þetta. Það er verið að leita eftir þróunarforsendum fyrir nýsköpun, þ.e. ný atvinnutækifæri. Það er gert ráð fyrir því að þau falli að markmiðum um náttúruvernd á svæðinu. Slík stefnumörkun er nauðsynleg á þessu svæði á þeim forsendum sem gerð er grein fyrir í greinargerð með þessari þáltill. En þessi tillaga sem slík snertir ekki að mínu mati það atvinnulíf sem nú er fyrir í héraðinu og hefur ekki áhrif á starfsemi Kísilgúrverksmiðjunnar. Eins og þetta skjal er orðað hér hlýt ég að leggja þennan skilning í það og vildi láta það koma fram við þessa umræðu.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessar upplýsingar en ég verð bara að viðurkenna það að eftir að hafa lesið tillöguna og greinargerðina þá hafði ég ekki hugmyndaflug til þess að láta mér detta það í hug að þetta mál ætti ekki og gæti ekki snert það atvinnulíf sem fyrir er í sveitinni. Það eiginlega er fyrir ofan minn skilning.

Virðulegi forseti. Ég vil taka það fram að ef það hafa verið mín orð hér áðan að það snerti atvinnulífið ekki þá er það kannski of langt gengið en það er verið að tala um nýsköpunarmöguleika og þar af leiðandi snertir þessi þáltill. í mínum augum ekki t.d. starfsemi Kísilgúrverksmiðjunnar. Ég tel rétt að þetta komi skýrt fram.

Virðulegur forseti. Ég þakka þessar upplýsingar aftur en ég hafði skrifað beint niður eftir ræðumanni að tillagan sem slík snerti ekki það atvinnulíf sem fyrir er í sveitinni.

Virðulegur forseti. Efh.- og viðskn. fékk til umfjöllunar frv. til laga um breytingu á lögum nr. 34/1991, um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri. Þótt þetta frv. sé ekki umfangsmikið þá komu fram umsagnir um það þar sem mælt var með allmiklum breytingum á því. Það eru málefni sem varða ekki síst sjávarútveginn og alveg ljóst að ef einhverjar frekari breytingar eiga að verða á því máli þá þarf það mun betri athugunar við og nefndin hefur ekki haft tíma til þess að fara nægilega vel ofan í málið. Hæstv. viðskrh. óskaði eftir því að mál þetta yrði afgreitt fyrir áramót vegna samningsins um Evrópskt efnahagssvæði. Því taldi nefndin betra að flytja sérstakt frv. um lágmarksbreytingar í þessu máli. Meiri hluti efh.- og viðskn. leggur fram þetta frv. en tveir nefndarmanna, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir, munu gera grein fyrir sínum skoðunum í þessu máli. 1. gr. frv. sem hér er flutt af meiri hluta nefndarinnar er breyting á 3. gr. laganna en 3. gr. laganna er með þeim hætti að erlendum aðilum er heimilt að fjárfesta hér á landi enda njóti íslenskir aðilar ekki lakari réttar til fjárfestingar í heimaríki hlutaðeigandi aðila. Þarna er um gagnkvæmisreglu að ræða sem er mjög ólíklegt að muni reyna á. Það verður að telja ólíklegt að fjárfesting erlends aðila á Íslandi verði svo mikið hagsmunamál í heimaríki viðkomandi aðila að það sé líklegt að stjórnvöld breyti eigin reglum til þess að koma því máli á. Það er jafnframt ljóst að það er lítið um erlendar fjárfestingar hér á landi og mikilvægt að örva það að erlendir aðilar vilji leggja fram áhættufjármagn í ýmsum rekstri hér á landi. Erlendar fjárfestingar eru mun minni hér en víðast annars staðar í Evrópu og við hljótum að hvetja heldur til þess að erlendir aðilar fjárfesti í atvinnurekstri með sama hætti og flest ríki heimsins og þá ekki síst hin nýfrjálsu ríki í Austur-Evrópu sem leggja mjög mikið upp úr því að ná til sín erlendri fjárfestingu. Það er líka rétt að geta þess að Ísland er aðili að tveimur samþykktum OECD um aukið frelsi í gjaldeyrismálum og þar sem jafnframt er kveðið á um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri. Þetta ákvæði er andstætt þeim samþykktum og því á allan hátt eðlilegt að mínu mati að breyta því. Um 2. og 3. gr. frv. og reyndar 4. gr. er það að segja að inn í þær voru sett undanþáguákvæði fyrir ríkisborgara og lögaðila á Evrópska efnahagssvæðinu í samræmi við þann samning. Þessi breyting þykir nauðsynleg vegna samningsins og þessi atriði falla ekki undir þann aðlögunarfrest sem Íslandi var gefinn varðandi breytingu á reglum um erlenda fjárfestingu. En samkvæmt XII. viðauka með þeim samningi fékk Ísland heimild til að viðhalda ótímabundið gildandi banni við fjárfestingu erlendra aðila í fiskveiðum og frumvinnslu sjávarafurða. Jafnframt var stjórnvöldum samkvæmt samningnum heimilt að krefjast þess að innlend fyrirtæki losi sig við fjárfestingu í fiskveiðum eða fiskvinnslu ef þau komast að öllu leyti eða að hluta til í eigu erlendra aðila. Þá var Íslandi einnig veittur frestur til 1. jan. 1996 til að laga gildandi reglur um fjárfestingu erlendra aðila í öðrum atvinnugreinum að ákvæðum samningsins. Virðulegur forseti. Hér er um algjörar lágmarksbreytingar að ræða en nefndin mun halda áfram vinnu sinni í þessu máli eftir áramót því nauðsynlegt er að gefa frekara svigrúm til þess að athuga þau mál mun betur en hér er um mjög litlar breytingar að ræða en áður var það þannig að því er varðaði þessi undanþáguákvæði að það var háð samþykki viðskrh. þannig að þrátt fyrir samninginn um Evrópskt efnahagssvæði er hér að mínu mati um tiltölulega mjög litlar efnisbreytingar að ræða. Og með tilliti til þess sem hér er áður sagt þá leggur meiri hluti nefndarinnar til að frv. þetta verði samþykkt og þar sem það er flutt af meiri hluta nefndar þá er ekki tillaga um það að vísa því til nefndar heldur að það gangi síðan beint til 2. umr.

Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð. Ég vil þakka meiri hluta efh.- og viðskn. og hv. formanni nefndarinnar fyrir þá vinnu sem lögð hefur verið í þetta mál og ég lýsi því yfir að ég styð það frv. sem hér er flutt og er sáttur við þann flutning enda kom fram í ræðu formanns nefndarinnar að nefndin er að vinna í þeim viðamiklu athugunum sem felast í skoðun þess frv. sem var lagt fram fyrr í haust. Eins og hann sagði réttilega þá eru ýmis álitamál þar sem þarfnast nánari skoðunar og meiri tíma, sérstaklega hvað varðar fjárfestingu erlendra aðila í ýmsum atvinnuvegum eins og sjávarútvegi og frumframleiðslu þar sem nauðsynlegt er að setja skýrari reglur heldur en nú eru. Ég fagna því einnig að í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir því að 3. gr. laganna orðist nokkuð opnar en var í því frv. sem ég mælti fyrir um. Mér finnst það til bóta því ekki er nokkur vafi á því að það sem okkur helst skortir er áhættufjármagn í atvinnurekstri. Það áhættufjármagn er ekki til í okkar eigin landi nema í litlum mæli og það er að sjálfsögðu miklu betri kostur að taka erlent áhættufjármagn ef það fæst fremur en erlend lán. Að draga úr þeim takmörkunum fyrir erlendri fjárfestingu sem voru í upphaflegu frv. og orða það eins og gerist í 1. gr. frv. er spor í rétta átt. Ég ítreka þakkir mínar til meiri hluta nefndarinnar og endurtek að ég styð þetta frv. eins og það kemur frá henni.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í máli frsm. meiri hlutans þá vinnur efh.- og viðskn. nú að frv. um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri á Íslandi og eins og fram kom í 1. umr. um það mál þá er margt sem athuga þarf. Okkur hafa borist allnokkrar umsagnir um það frv. og í þeim kemur fram að það eru ríkjandi mismunandi sjónarmið varðandi fjárfestingu erlendra aðila í sjávarútvegi og nefndarmenn voru sammála um að þar væri á ferðinni svo alvarleg og veigamikil umræða að það væri ekki ástæða til þess að hraða meðferð þessa máls heldur þyrfti að gefa því allan þann tíma sem þyrfti. Á sl. vetri þegar samningurinn um hið Evrópska efnahagssvæði var til umfjöllunar í þingsölum þá marglýsti ég yfir andstöðu minni við þann samning og hún hefur ekkert breyst en mér er það auðvitað ljóst eins og öðrum þingmönnum að þegar samningurinn gengur í gildi þá verður að gera þær breytingar sem nauðsynlegar eru þannig að íslensk löggjöf standist samninginn. En það breytir ekki þeirri skoðun minni að ég tel ekki rétt að standa að flutningi frv. um jafnveigamikil atriði og fjárfestingu erlendra aðila á meðan samningurinn er ekki genginn í gildi. Mér finnst ekki eðlilegt að ég sem andstæðingur þessa samnings sé að flytja mál sem honum tengjast meðan samningurinn er ekki genginn í gildi þó að ég geri ekki efnislegar athugasemdir við það frv. sem hér er á ferð. Ég tel rétt að sú stund renni upp að samningurinn verði hluti af okkar veruleika og þá munum við skoða málin eftir því sem þau berast í þingsali en ég ítreka þá skoðun mína að auðvitað ber að styðja þau mál sem horfa til góðs en einnig að gagnrýna það sem ég tel vera andstætt íslenskum hagsmunum og á eftir að koma inn í okkar sali vegna þessa samnings.

Hæstv. forseti. Ég er ekki í hópi flm. þessa frv. Eins og fram kom hjá formanni nefndarinnar þá erum við tveir nefndarmenn ekki aðilar að frumvarpsflutningnum og fyrir því eru einkum þær ástæður, a.m.k. af minni hálfu, að ég var ekki stuðningsmaður samningsins um Evrópskt efnahagssvæði og tel mig því ekki sérstaklega skuldbundinn til að standa í þeim verkum að breyta  Það er þannig að hér eru að vísu bara lagðar til lágmarksbreytingar, eins litlar og þær geta í raun og veru orðið, á lögum nr. 34/1991, um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri, þ.e. veittar eru undanþágur fyrir ríkisborgara eða lögaðila á Evrópska efnahagssvæðinu í þremur tilvikum, í þremur lagagreinum, og í fjórða lagi er felld niður úr 3. gr. laganna svonefnd gagnkvæmnisregla, þ.e. að erlendir aðilar skuli jafnan ekki hafa hér rýmri rétt til fjárfestinga en við höfum í þeirra heimalöndum og hafa verið færð fyrir því rök að ekki sé ástæða til eða skynsamlegt að vera að hafa slíka reglu. Það má sjálfsagt til sanns vegar færa að ólíklegt sé að við mundum þoka miklu til í lagasetningu erlendra stórþjóða, Íslendingar, þó að þeir rækju sig á einhverjar hindranir fyrir fjárfestingum sínum hér sökum þess að ekki væri um sambærilegan eða gagnkvæman rétt okkar að ræða. Menn mundu þá frekar hverfa frá þeim fjárfestingum heldur en standa í því að fá lögum breytt í sínu heimalandi, þannig að frá praktískum sjónarmiðum séð er það ugglaust rétt að það þjóni ekki miklum tilgangi og geti orðið jafnvel Íslendingum heldur til trafala í þeim skilningi að hér komi síður erlendir fjárfestar á vettvang að hafa þetta óbreytt. Hitt er svo annað mál að ég tel að það stríði nokkuð gegn svona almennum jafnræðisreglum og sjónarmiðum að ekki sé almennt talað um slíkt jafnræði að ræða og slík skipan á að sjálfsögðu að gilda almennt í samskiptum ríkja, þ.e. það sé um fulla gagnkvæmni að ræða. Þegar til lengri tíma er litið er annað óeðlilegt og ég tek það þess vegna skýrt fram þó að ég sé ekki andvígur þessari breytingu að í henni felst ekki viðurkenning á því að það geti í raun og veru verið nokkurn tíma réttlætanlegt, a.m.k. til lengri tíma litið, eða eðlilegt að ekki ríki full gagnkvæmni í svona löguðu því að afleiðingin af því að gangast undir að það gerist ekki yrði ósköp einfaldlega í fyllingu tímans sú að sumar þjóðir yrðu rétthærri en aðrar. Þær hefðu meira frelsi til fjárfestinga en aðrar, gætu þess vegna verndað sín heimamið en valsað um hjá öðrum. Almennt séð hljóta auðvitað allir alþjóðlegir samningar og bandalög að byggjast á því að fullt jafnræði ríki í svona löguðu. Í öðru lagi vil ég segja það, hæstv. forseti, að það er fagnaðarefni að sú varð niðurstaðan að geyma frv. sjálft í efh.- og viðskn. Það hefur verið hið mesta óráð að mínu mati að reyna að afgreiða það fyrir jól í þeirri tímaþröng sem þá er eins og ríkisstjórnin ætlaði sér. Í því eru stór og mikil álitamál sem alveg bráðnauðsynlegt er að farið verði rækilega yfir og ekki hrapað að að breyta. Þar hafa menn gjarnan nefnt fyrst og rætt mest um sjávarútveginn og fjárfestingartakmarkanirnar sem á veiðum og frumvinnslu sjávarafurða eru í gildandi lögum og eiga að halda sér eða eiga að geta haldið sér samkvæmt fyrirvara í samningnum um Evrópskt efnahagssvæði. En ég tel að það séu mörg fleiri álitamál sem þurfi að fara ofan í saumana á og vil ég þar nefna sérstaklega það hvort það sé í öllum tilvikum ástæða til að fella niður takmarkanir gagnvart þriðju aðilum eða aðilum utan hins Evrópska efnahagssvæðis þegar um fjárfestingar hér er að ræða. Ég tel svo ekki endilega vera. Ég tel að það geti fullkomlega komið til greina þó svo að menn standi frammi fyrir samningnum um Evrópskt efnahagssvæði sem orðnum hlut, a.m.k. í bili eða verðandi hlut nú um áramótin og verði að haga sér samkvæmt því sem hann er bindandi fyrir okkur, þá geti eftir sem áður komið fullkomlega til greina að hafa vissar aðrar reglur gildandi um fjárfestingaraðila úr öðrum heimsálfum eða aðila sem ekki eru innan hins Evrópska efnahagssvæðis og ég gæti þar nefnt sem dæmi það álitamál hvort ætti t.d. að viðhalda áfram takmörkunum á fjárfestingarmöguleikum erlendra aðila í íslenskum flugfélögum ef um er að ræða aðila utan Evrópska efnahagssvæðisins. Nú er það ljóst að einhvers konar flugmálapakkar á Evrópska efnahagssvæðnu verða auðvitað hluti af samningagerðinni og þeir munu fela í sér viss réttindi flugfélaganna innan alls svæðisins þannig að margir mundu segja að þar með komi eignarhlutur hvers og eins miðað við þjóðerni ekki til með að skipta miklu máli lengur en sama mun ekki eiga við, a.m.k. ekki í fyrirsjáanlegri framtíð, um samskipti okkar við flugfélög eða fjárfesta úr öðrum löndum. Þar er gert ráð fyrir því að áfram gildi loftferðasamningar Íslands og annarra ríkja sem kveði á um gagnkvæm réttindi flugfélaganna miðað við þjóðerni og þá er það almenna reglan að ríki áskilja sér og hafa velflest í sínum lögum einhverjar reglur sem takmarka mögulega eignaraðild útlendinga í þeim flugfélögum sem nýta sér þjóðarréttindi ríkis. Í þessu sambandi er eðlilegt að við horfum ekki síst til Bandaríkjanna en þangað eigum við mikil samskipti í fluginu og þar er einmitt í lögum regla af því tagi sem er sett af bandarískum stjórnvöldum til að tryggja þjóðernisfesti þeirra flugfélaga sem fljúga á amerískum loftferðaréttindum. Í áliti frá Flugleiðum til efh.- og viðskn. er einmitt bent á þetta atriði og lagt til að takmörkuninni, sem kom inn í lögin reyndar í fyrsta sinn vorið 1991, verði haldið áfram gagnvart aðilum utan Evrópska efnahagssvæðisins. Þetta og margt fleira er álitamál sem er alveg nauðsynlegt að menn fari rækilega í gegnum áður en frv. er afgreitt. Eins og áður sagði, varð það niðurstaðan að meiri hluti efh.- og viðskn. flytti þetta mál og tæki þannig ómakið af ríkisstjórninni að koma í gegn nauðsynlegustu lagabreytingum varðandi þetta mál fyrir áramót og eðlilegt að þeir sem samninginn bera fram beri á því ábyrgð að okkar mati sem ekki voru stuðningsmenn hans. Það er nú svo, hæstv. forseti, að nú loksins eftir langa mæðu og miklar þrautir hillir að sögn undir það að samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði gangi í gildi um áramótin. Þetta hefur að vísu verið sagt alloft áður við okkur og jafnoft . . .

17 daga.

Nú telja menn, þeir sem ákafastir eru, bara rétt eins og til jóla, að það séu 17 dagar til jóla --- 17 dagar í EES, segir hv. þm. Vilhjálmur Egilsson og opnar jóladagatalið sitt á hverjum morgni og gleðst og brosir eftir því sem nær dregur hátíðinni.

Hann byrjaði ekki fyrr en þann sjöunda að opna.

En það vill nú svo til að þetta hefur nú verið sagt áður og nokkrum sinnum hefur verið komið býsna nærri því að málið væri í höfn að sögn, en það hefur jafnoft klikkað. Spurningin er hvort þetta á nú eftir að gerast einu sinni enn eða ekki. Hitt er svo nokkurt umhugsunarefni, ef þetta verður nú að veruleika um áramótin, hvernig á vegi er staddur undirbúningur íslenskra stjórnvalda. En það er satt best að segja með ólíkindum þegar það er haft í huga að fjölmörg frumvörp og fjölmargar lagabreytingar sem stjórnvöld höfðu fyrir allt upp í einu, einu og hálfu og tveimur árum síðan lofað hér sem lögfestum áður en samningurinn tæki gildi hafi ekki einu sinni enn komið fram á þessu þingi. Það er auðvitað hin mesta hneisa hvernig þau mál hafa öll í raun og veru farið í handaskolum hjá hæstv. ríkisstjórn. Það má til að mynda nefna af því að hér situr nú hæstv. iðnrh. og viðskrh. og orkumálaráðherra og áhugamaður um útflutningsleið að það bólar ekkert á frv. til laga um sameign Íslendinga á orkulindum, ekki spor, ekki par, og hafa þó kratar stundum gasprað um þau mál og þóst vera mikilir áhugamenn um almannaeign á þeim auðlindum. Og það hefur verið hugsað og rætt í sambandi við samninginn um Evrópskt efnahagssvæði að lög sem vernduðu rétt ríkisins til virkjana og orkuframkvæmda mundu í raun koma í stað einhvers konar fjárfestingarfyrirvara á þessu sviði. Hvar eru þau? Hvar er það frv.? Það hefur ekki komið fram enn þá. Þetta er auðvitað engin frammistaða svo ekki sé meira sagt. Á hverju strandar, hæstv. iðnrh. og orkumálaráðherra? Er e.t.v. óeining í ríkisstjórn um þetta mál? Ég tel að ríkisstjórnin skuldi okkur skýringar á því fyrir áramótin áður en samningurinn gengur í gildi hvernig þessir hlutir eru á vegi staddir. Hvar er frv. hæstv. landbrh. um forræði hans á innflutningi búvara og jöfnunartolla á búvörum í tengslum við EES? Það er úti í hafsauga. Það hefur ekkert af því frést og eru nú nokkrir dagar til jóla og 17 dagar til EES eins og hv. þm. Vilhjálmur Egilsson minnir á. Það bólar ekkert á þessu enn. Þetta er auðvitað allt annað heldur en hér hefur verið talað um og lofað hefur verið af hálfu hæstv. ríkisstjórnar og með ólíkindum eins og þessi tímamót hafa dregist missirum saman frá því sem áætlað var og menn hafa í raun og veru ekki haft mánuði heldur hálfu og heilu árin til viðbótar til að undirbúa þessa gildistöku ef menn hefðu viljað nýta þann tíma en samt eru menn svona á vegi staddir að menn eru sumpart aftar á merinni en þeir voru hér á síðasta þingi því að þá voru þó komin fram þingmál um þetta efni sem nú hafa ekki einu sinni náð því að vera lögð fram eins og t.d. frv. hæstv. landbrh. um innflutningsmál búvara eins og kunnugt er og frægt var hér á þingi, en kostaði m.a. einhver sögulegustu þingslit sem þessi stofnun hefur sennilega í allri sinni ótrúlega löngu sögu eða 1063 ára sögu upplifað.  Nei, hæstv. forseti. Það er í sjálfu sér ekki ástæða til að fjölyrða um þetta frekar í tengslum við þetta litla mál sem er nú harla léttvægt borið saman við ýmislegt annað sem hér hefur verið á ferðinni og þessu tengist en ég kýs að nota tækifærið af því að þetta tengist gildistöku samningsins um Evrópskt efnahagssvæði og vek á því athygli að þessi undirbúningur og þessi frammistaða af hálfu hæstv. ríkisstjórnar er alveg með endemum og spurning um það hvort þeir hafa hugsað sér að gera þinginu með einhverjum hætti grein fyrir því hvernig þessi mál standa nú áður en samningurinn tekur gildi. Það er eins og mig rámi í það að einhverjar deilur hafi verið t.d. í hæstv. ríkisstjórn um það atriði að búvörulög leyfa ekki að uppfyllt séu ákvæði tvíhliða samnings Íslands við Evrópubandalagið um innflutning á grænmeti, blómum og öðru slíku. Hugsar ríkisstjórnin sér ekki bara að fara í jólaleyfi og láta standa þannig? Það er ekki annað að sjá því að það bólar ekki á neinum tilburðum af hálfu hæstv. ríkisstjórnar til að breyta þessum hlutum. Það er svo hins vegar annað mál að ræðumaður grætur það þurrum tárum þó að þeir hlutir tefjist eitthvað hjá hæstv. ríkisstjórn. Hitt er öllu alvarlegra ef þó þeir möguleikar og þó þau úrræði sem menn binda vonir við að séu tiltæk með lagasetningu, svo sem eins og gagnvart því að tryggja sameign og rétt ríkisins til virkjana, sameign þjóðarinnar á orkulindunum og einkarétt ríkisins til virkjana, ef þau komast ekki einu sinni fram þannig að menn standa þá berskjaldaðri en ella gagnvart gildistöku samningsins en svo virðist ætla að verða. Sama má segja um frv. sem tæki á ráðstöfun eða eignarrétti eða kaupmöguleikum útlendinga hér á landi og fleira af því tagi. Þetta er auðvitað allt í argasta skötulíki hjá hæstv. ríkisstjórn og er svo sem varla von á öðru, enda Þorláksmessan að nálgast. Að öðru leyti, hæstv. forseti, ætla ég að geyma mér það þangað til og ef frv. sjálft um breytingar á lögum um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri, þ.e. stjfrv. sem bíður umfjöllunar í efh.- og viðskn., kemur til umfjöllunar síðar á þessu þingi.

Virðulegur forseti. Ég ætla bara í örfáum setningum að gera grein fyrir ástæðum þess að ég kaus að standa að flutningi þessa máls með meiri hluta nefndarinnar. Í mínum huga er það tvennt. Í fyrsta lagi ber okkur að gera þær breytingar á íslenskum lögum sem nauðsynlegt er vegna þeirra samninga sem við gerum á alþjóðavettvangi. Í öðru lagi er ég þeirrar skoðunar að við þurfum aukna erlenda fjárfestingu í okkar atvinnulíf og ég vil að Alþingi geri það ljóst með sínum störfum að slíkir aðilar eru velkomnir til starfa hér með okkur í okkar atvinnulífi. Ég vil hins vegar taka fram til þess að forðast allan misskilning að þar eru ákveðnir hlutir sem við þurfum og eigum að standa vörð um og þess vegna m.a. er ég ánægður með þá málsmeðferð að fresta meginefni frv. þannig að það geti fengið vandaða umfjöllun í nefndinni á vorþingi. Það er nú einu sinni svo, virðulegi forseti, að það sem er áhyggjuefni í okkar atvinnulífi á þessum árum er ekki það að hér standi útlendingar í biðröðum og vilji fjárfesta. Það sem er áhyggjuefni er að það eru engir aðilar sjáanlegir eins og nú er sem eru tilbúnir til þess að hætta fjármagni í íslenskt atvinnulíf og gildir það einu hvort um er að ræða stóriðju sem núv. ríkisstjórn er búin að taka miklar leikfimiæfingar í við að reyna að laða til eða hvort um er að ræða fjármagn til uppbyggingar á almennum iðnaði eða þjónustu. Það er auglýst eftir aðilum sem vilja koma, en þeir hafa ekki enn gefið sig fram.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 348 um lánastofnanir aðrar en viðskiptabanka og sparisjóði. Efh.- og viðskn. hefur fjallað um þetta frv. og fékk Finn Sveinbjörnsson og Pál Ásgrímsson frá viðskrn. til að skýra einstök ákvæði frv. Þá hefur nefndin fengið umsagnir frá Alþýðusambandi Íslands, Búnaðarfélagi Íslands, Byggðastofnun, Fiskveiðasjóði Íslands, Iðnlánasjóði, Íslenskri verslun, Verslunarráði Íslands, Vinnumálasambandi samvinnufélaganna, Sambandi ísl. sveitarfélaga, Samtökum verðbréfafyrirtækja og Seðlabanka Íslands. Flestir umsagnaraðilar taka jákvæða afstöðu til frv. en nokkrir gera þó fyrirvara um breytingar. Efh.- og viðskn. mælir með samþykkt frv. með breytingum sem gerðar eru tillögur um á þskj. 349. 1. brtt. fjallar um það að færa ákvæði 2. gr. í sama horf og var í frv. þegar það var flutt á síðasta löggjafarþingi því að þar var í reynd um mistök að ræða, sérstaklega að því er varðar b-lið brtt., en þar kemur fram að þrátt fyrir ákvæði laga um viðskiptabanka og sparisjóði er lánastofnun heimilt að nota í firma sínu eða til nánari skýringar á starfsemi sinni orðið fjárfestingarbanki, eitt sér eða samtengt öðrum orðum. Með breytingu á 3. gr. frv. er ítrekuð sú almenna regla að lánastofnanir verði einungis stofnaðar sem hlutafélög. Þessar stofnanir fá mjög víðtækar heimildir til að veita margs konar fjármálaþjónustu og því þykir það farsælasta leiðin til að tryggja samræmd rekstrarskilyrði að gera kröfur um sams konar rekstrarform en auk þess gilda um hlutafélög fastmótaðar lagareglur eins og kunnugt er. Að sjálfsögðu verður áfram hægt að stofna til lánastofnana með öðrum hætti samkvæmt sérstökum lögum ef það þykir hentugt og sérstaklega á það að sjálfsögðu við ef ríkissjóður og stjórnvöld vilja koma á lánastofnun til þess að leysa einhver tiltekin mál, eins og oft hefur gerst, og enginn getur fullyrt um í dag hver verður þróunin í framtíðinni. Ég vil hins vegar taka það skýrt fram, eins og kemur fram í nál., að frv. gerir ekki ráð fyrir breytingum að því er varðar þær lánastofnanir sem nú starfa og með þessu frv. eða í nál. er engin afstaða tekin til þess hvort og hvenær skipulagi þeirra stofnana sem starfa í dag í öðru formi skuli breytt. Það er umræða sem er þessu máli algjörlega óviðkomandi. Þriðja brtt. varðar 8. gr. og er aðeins orðalagsbreyting sem ekki þarfnast nánari skýringa. Breytingin á 9. gr. felur í sér að það er ráðherra sem á að hafa frumkvæði um setningu reglna um eignarleigustarfsemi en ekki bankaeftirlitið. Nefndin telur eðlilegra að hafa ákvæði með þessum hætti, þó ráðherra muni væntanlega, í samræmi við starfsreglur, hafa um þetta náið samráð við bankaeftirlitið í allri framkvæmd. Með þessu er fyrst og fremst verið að leggja áherslu á að mál þetta, eins og málið allt og framkvæmd þess, er að sjálfsögðu á ábyrgð bankamálaráðherra á hverjum tíma. Í ákvæði til bráðabirgða I kemur það fram að þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. er ekki skylt að breyta félagsformi lánastofnunar sem starfandi er við gildistöku laga þessara í hlutafélag, eins og ég hef áður getið um. Það kemur jafnframt fram í þessu ákvæði til bráðabirgða að starfandi lánastofnun sem breytt er í hlutafélag og skattlögð hefur verið samkvæmt lögum um skattskyldu innlánsstofnana skal skattlögð þannig áfram. Það er sem sagt ekki gert ráð fyrir því að skattskylda þessara innlánsstofnana breytist jafnvel þó þeim sé breytt í hlutafélag. Það er rétt að taka það fram að jafnframt hefur sá skilningur komið fram að ef lánastofnunum er með þessu breytt í hlutafélag þá njóta þær áfram undanþágu með sama hætti og verið hefur að því er varðar greiðslu stimpilgjalda. Það er ekki talin ástæða til þess að lánastofnun sem hefur notið slíkrar undanþágu og ákveður að breyta forminu í hlutafélag að það breytist neitt að því er varðar stimpilgjöldin. Það er eðlilegt að með sama hætti og engin breyting verður á skattskyldunni í samræmi við skattalög, þá verði heldur ekki nein breyting á skyldunni, eða undanþágunni réttara sagt, til þess að greiða stimpilgjöld þegar lán eru tekin. Virðulegur forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta mál fleiri orð. Nefndin leggur til að það verði samþykkt. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon skrifaði undir nál. með fyrirvara, en fjarverandi við afgreiðslu málsins voru hv. þm. Ingi Björn Albertsson og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég vil ekki láta hjá líða að þakka nefndinni fyrir afgreiðslu hennar á þessu máli. Það er mikið að gera í hv. efh.- og viðskn. um þessar mundir. Það er áríðandi fyrir okkur að koma sem flestum málum frá okkur er tengjast EES sem tekur gildi um áramótin, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur vakið athygli manna á. Á þeim stutta tíma þarf að afgreiða mörg mál úr nefndinni og ég þakka fyrir þann tíma sem hún hefur gefið þessum málum og ítreka það að ég er mjög sáttur við þessi málalok.

Hæstv. forseti. Ég hef fyrirvara á stuðningi mínum við þetta mál og meðflutning að brtt. við það. Það er eitt efnisatriði frv. sem ég vil áskilja mér fyrirvara gagnvart og það er sú fortakslausa kvöð í 3. gr., sem reyndar er hnykkt á með brtt. á þskj. 349, eða ítrekuð sú regla að lánastofnanir verði einungis stofnaðar sem hlutafélög. Nú hef ég í sjálfu sér ekkert á móti þessu ágæta hlutafélagaformi sem slíku og það er margt til í því sem sagt er að með því er tryggt fast skipulag og samræmdar reglur um tilurð slíkra lánastofnana, ef til verða á grundvelli þessara laga, og án þess þá að um þau gildi sérlög. Slíkt er að sjálfsögðu hugsanlegt og mundi þá þessi rammi nægja. En ég vil ekki fyrir mitt leyti að það misskiljist sem einhver sértækur stuðningur við það að lánastofnanir í framtíðinni, á komandi árum, þurfi endilega, án tillits til aðstæðna og tilefnis, að vera á forminu hlutafélög. Það er að vísu alveg ljóst og kom inn eftir umræður um þetta mál í efh.- og viðskn. að frv. gerir ekki ráð fyrir neinum breytingum að því er varðar lánastofnanir sem þegar starfa. Með þessu er engin afstaða tekin til þess hvort skipulagi þeirra verði á nokkurn hátt breytt eða það sé óheppilegra en það sem hér er lagt til, þannig að í raun felst ekki afstaða gagnvart ríkjandi ástandi í þessum málflutningi hér, samanber nefndarálitið sjálft. En ég vildi engu að síður ítreka þennan fyrirvara minn vegna þess að ég tel að þetta hljóti auðvitað að þurfa að ráðast af efnum og aðstæðum og ég tel að margt sem gert hefur verið í skjóli hlutafélagalaganna af hæstv. núv. ríkisstjórn orki mjög tvímælis, hin svokallaða ýmiss konar einkavæðing sem í raun og veru hefur þrengt mjög stjórnun viðkomandi fyrirtækja. Þannig að í stað til að mynda þingkjörinna stjórna, þar sem allir eða flestir flokkar hafa átt aðild að, þá hafa nú nokkur ríkisfyrirtæki færst yfir í hlutafélagaform með þeim afleiðingum að viðkomandi fagráðherra eða ráðherra sem fer með viðkomandi fyrirtæki í Stjórnarráðinu, velur einhendis og án tillagna nokkurs staðar alla menn í stjórn viðkomandi hlutafélags. Hann fer með eignarhlut ríkisins sem er þá 100% og velur þannig menn inn. Þessi fordæmi sjáum við t.d. í skipun stjórnar Sementsverksmiðju ríkisins sem nú mun vera komin með þetta fína ,,hf.`` fyrir aftan og SR-mjöls og fleiri slíkra fyrirtækja. Fyrir mér er þetta ekki framför heldur afturför og þrenging í stjórnunarlegu tilliti, fráhvarf frá lýðræðis- og valddreifingarsjónarmiðum sem ég styð ekki. Ég læt það þess vegna koma hér fram að fyrirvari minn við þessa oftrú á hlutafélög er m.a. tengdur þessari meðferð hæstv. ríkisstjórnar á málefnum þeirra fyrirtækja sem breytt hefur verið í hlutafélagaformið. Enn fráleitara væri auðvitað ef menn kysu að meðhöndla opinbera sjóði með sambærilegum hætti, en samkvæmt þessum lögum væri ekki hægt að slá loku fyrir það að valin yrði sú leið að stofna opinberan sjóð, opinbera lánastofnun sem hlutafélag á grundvelli þessara laga, laga um lánastofnanir aðrar en viðskiptabanka og sparisjóði, láta ríkið eiga 100%, eða svo til 100% eignarhlut í þeim sjóði og láta viðkomandi ráðherra einn handvelja þess vegna flokkssystkini sín, samanber mýmörg dæmi að undanförnu, til þess að stýra þeim sjóði. Er það heilbrigt? Er það skynsamleg stjórnsýsla? Ég segi nei. Nú er ég ekki eingöngu að setja upp tilbúin dæmi um það gæti gerst og olli því að ég kaus að hafa hér á fyrirvara og gera grein fyrir honum. Út af fyrir sig mætti einnig nefna það að þetta frv. tengist með tilteknum hætti samningnum um Evrópskt efnahagssvæði, en þar sem það hefur sjálfstætt gildistökuákvæði og ég tel að efnisþættir þess séu í sjálfu sér ágætir og eðlilegir sem almenn löggjöf um þetta mál hér á landi, þá hefði það í sjálfu sér ekki eitt og sér kallað fram neinn fyrirvara af minni hálfu.

Frú forseti. Í fyrirvara ríkisstjórnarinnar frá því í janúar 1992 var gengið mjög á hlut íslensks landbúnaðar frá því sem verið hefur. Síðan hefur ríkisstjórn Íslands slakað enn á kröfunum og sl. föstudag bárust fréttir af því að ríkisstjórnin hefði ákveðið að falla frá kröfunni um magntakmarkanir á innflutningi þeirra búvara sem lúta framleiðslustýringu. Þetta mun hafa mjög alvarleg áhrif á íslenska búvöruframleiðslu í framtíðinni og afkomumöguleika þeirra sem landbúnað stunda og vinna úr landbúnaðarvörum og vinna að þjónustu við landbúnaðinn. Menn verða að átta sig á því að hér er ekki eingöngu um hagsmuni sveitafólks að ræða. Hér er um miklu víðtækari hagsmuni að ræða, atvinnustigið í landinu, byggðamunstrið og alla samfélagsgerðina. Í GATT-samningnum er það grundvallaratriði að landbúnaðarvörur skuli framleiddar þar sem hægt er að gera það ódýrast, hvaða ráðum sem beitt er. Svokallað heimsmarkaðsverð er myndað af viðskiptum með eitthvað í kringum 3% af heimsframleiðslunni, 97% fara á heimamarkað. Þessi umframframleiðsla, þessi 3% eru sett á almennan markað og boðin á mjög lágu verði til að losna við birgðir. Þessi framleiðsla er verðbætt með margvíslegu móti. Nú hefur ríkisstjórnin ákveðið að hleypa inn í landið að lágmarki 3--5%, ég endurtek ,,að lágmarki``, standi vilji einstakra ráðherra í lykilhlutverkum, t.d. viðskrh., til þess að hleypa meiru inn, þá er það á valdi hans. Það þarf ekki að spyrja að því að verslunarkóngarnir sem stýra Hagkaup og Bónus og Mata, eða hvað þetta nú heitir allt saman, koma til með að þrýsta fast á að innflutningur verði meiri en 3--5%. Þó ekki væri um meira að ræða en 3--5% þá verður það örugglega verðleiðandi hvað sem öðru líður. Það kemur í veg fyrir verðmiðlun og raskar öllu skipulagi á búvörusölunni. En með síðustu ákvörðun ríkisstjórnarinnar er mjólkurframleiðslan öll í uppnámi. Tæknilega er unnt að flytja inn alla neyslumjólk í landinu og unna mjólk. Setjum nú svo að sjúkdómavarnaklásúlan haldi, sem reyndar er vafasamt að dugi til lengdar, þá er líklegt að 20--30% a.m.k. af neysluþörfinni af kjöti verði fullnægt með innflutningi unninna kjötvara. Íslensku atvinnulífi hefur verið greitt þungt högg og það er fyrirsjáanlegt að af þessum samningi leiðir atvinnuleysi fjölda framleiðenda og þeirra sem vinna úr landbúnaðarvörum eða þjóna landbúnaðinum. Og ég vil spyrja hæstv. landbrh.: Hvað hyggst ríkisstjórnin gera til að afstýra þessu efnahagslega hruni og atvinnuleysi og byggðaröskun sem af landbúnaðarsamningi GATT-samninganna hlýtur að leiða?

Hæstv. forseti. Það var viss misskilningur í ræðu hv. þm. sem óhjákvæmilegt er að leiðrétta. Það er ekki rétt að á sl. föstudegi hafi ríkisstjórnin fallið frá fyrirvara sínum um magntakmarkanir, það er á misskilningi byggt, eins og raunar kom fram hjá mér í ræðu minni hér á Alþingi sl. föstudag. Staðreyndin er sú að í morgun, eftir að samningar höfðu tekist milli Bandaríkjamanna og Evrópubandalagsins um einstaka þætti GATT-samningsins og samið hafði verið og önnur þjóðlönd höfðu fallið frá fyrirvörum um magntakmarkanir eða samið um þær, eins og Japan og Suður-Kórea sem sömdu um 4--8% lágmarksaðgang í staðinn fyrir 3--5% lágmarkasaðgang gegn því að fá að halda magntakmörkunum, þá voru ekki aðrir eftir en Norðmenn og Íslendingar. Þeir voru þeir síðustu sem eftir voru. Sutherland hafði þá samband við Norðmenn og síðan Íslendinga og þá lá alveg ljóst fyrir að Norðmenn mundu falla frá sínum fyrirvörum um magntakmarkanir þegar hér var komið sögu. Spurningin var þá um það hvort við Íslendingar ætluðum einir að standa utan Gatt-samninga eða hvort við ætluðum að falla frá magntakmörkunum eins og Norðmenn og raunar aðrar þjóðir. Ég hygg að við séum allir sammála um það sem erum í þessum sal að þeir hagsmunir sem við höfum af því að vera innan GATT eru miklu ríkari en svo að við getum fórnað þeim fyrir þann fyrirvara sem við erum hér að tala um, magntakmarkanir, líka vegna þess að eins og sakir stóðu þá höfðu ekki verið gerðar athugasemdir um útreikninga á þeim tollígildum sem við höfum gert eða um aðra þætti. Raunar voru samningarnir ekki endanlega frágengnir þegar ég hafði samband við Kjartan Jóhannsson sendiherra upp úr klukkan tvö í dag, þannig að ég þori ekki að fullyrða hvernig endanlegur frágangur verður, einfaldlega vegna þess að endanlegum frágangi var ekki lokið, en það höfðu ekki verið gerðar athugasemdir um einstök skilyrði af okkar hálfu að öðru leyti. Það hittist svo á að ég bað Þjóðhagsstofnun í ársbyrjun 1992 að gera athugun á því hvaða áhrif GATT-samningar hefðu á íslenskan landbúnað ef ekki yrði fallist á magntakmarkanir og ég held að það sé óhjákvæmilegt að lesa niðurstöðurnar hér. Það er síðan rétt í kjölfar GATT-samninganna nú að endurskoða þær niðurstöður og útreikninga sem liggja fyrir frá Þjóðhagsstofnun. Helstu niðurstöður eru þessar segir þar: ,,1. Innflutningur á landbúnaðarvörum hingað á aðlögunartíma GATT-samningsins verður mjög takmarkaður umfram lágmarksinnflutning. Markaðshlutdeild erlendra búvara í neyslu landbúnaðarvara innan lands er talin verða 3--4% á fyrri hluta aðlögunartímans en hækka smám saman í 5--6% undir lok hans.`` --- Ég endurtek að það er talið að markaðshlutdeild erlendra búvara í neyslu landbúnaðarvara sé talin 3--4% á fyrri hluta aðlögunartímans og 5--6% undir lok hans. ,,Landbúnaðarafurða er neytt hér á landi fyrir um 24 milljarða kr. á ári. Í fjárhæðum svarar markaðshlutdeildin því til um u.þ.b. 700 millj. til 1 milljarð kr. á ári framan af aðlögunartímanum og 1.200--1.400 millj. kr. undir lok hans. 2. Raunverð á búvöru til neytenda er talið lækka að jafnaði um 1% á ári á aðlögunartímanum. Þessi lækkun er innan við markmið búvörusamningsins um lækkun raunverðs á landbúnaðarvörunum á samningstímanum. Verð mun lækka mismikið eftir vörutegundum, líklega mest á þeim vörum sem leyft verður að flytja inn, en þeim mun minna sem vörutegundirnar eru betur varðar fyrir samkeppni við erlendar búvörur. 3. Að öllu samanlögðu má búast við að verð til framleiðenda lækki um 7% á öllum aðlögunartímanum. Þá er gert ráð fyrir því að vinnslustöðvar í landbúnaði auki framleiðni sína ekki minna en bændur. Ef ekki kemur til útflutnings landbúnaðarvara, eins og miðað er við í þessum útreikningum, er óhjákvæmilegt að störfum fækki í landbúnaði á aðlögunartímanum, e.t.v. um 2%. 4. Sé gengið út frá því að markmið búvörusamningsins um að lækkun raunverðs á sauðfjárafurðum náist og svipuð markmið varðandi aðrar búvörur, virðast GATT-samningsdrögin ekki fela í sér verulega röskun í landbúnaði umfram það sem ella hefði orðið á næstu árum. Þetta stafar af því að stefnt er að meiri raunlækkun á verði landbúnaðarvara í búvörusamningnum en GATT-drögin leiða af sér. Ljóst er hins vegar að ýmis atriði búvörusamningsins þarf að endurskoða og samræma við hugsanlegt GATT-samkomulag, eins og nánar er fjallað um síðar í þessari skýrslu.``

Hæstv. forseti. Það var verulegt áfall að fá þær fréttir að ríkisstjórn Íslands hefði gefið heimild til að falla frá þeirri kröfu Íslands, sem verið hafði uppi í samningaviðræðunum um GATT frá upphafi ásamt með allmörgum öðrum þjóðum, að við hefðum heimild til þess í samningagerðinni að viðhalda hér magntakmörkunum á ákveðnum mikilvægum tegundum innlendrar framleiðslu. Svo virðist sem það sé að verða niðurstaðan í þessari samningalotu að Ísland fái í raun og veru ekkert út úr því að hafa boðið fram meiri lækkun útflutningsuppbóta heldur en flestar ef ekki allar þjóðir. Og það eru næsta sérkennileg skilaboð sem borin eru af hálfu samningamanna Íslands, að þær þjóðir sem frá upphafi viðræðnanna höfðu haldið til haga kröfu um magntakmarkanir hafi einfaldlega mátt falla frá þeim kröfum án þess að fá nokkuð í staðinn. Það eru mjög sérkennileg skilaboð. En í reynd er það sem hér er verið að segja, að mönnum hafi verið settir þeir úrslitakostir í lokin að falla frá kröfunni án þess að fá nokkuð í staðinn. Hér hafa a.m.k. engar upplýsingar verið gefnar um það að Íslendingar, Norðmenn eða aðrar slíkar þjóðir hafi átt þess kost að fá þá önnur úrræði, svo sem eins og minni lágmarksmarkaðsaðgang eða hærri jöfnunargjöld eða eitthvað annað í staðinn til að mæta því að falla einfaldlega frá kröfunni um magntakmarkanir. Ég tel að þarna hafi verið haldið linkulega á hagsmunum Íslands. Það vekur athygli mína að ekki er að sjá að neinir íslenskir sérfræðingar eða embættismenn hafi verið né séu viðstaddir lokafrágang samningagerðarinnar til þess að starfa þar með sendimönnum Íslands á vettvangi. Ég óskaði eftir upplýsingum frá ríkisstjórninni um það hvað hún er að gera eða hyggst gera til að bregðast við þessari niðurstöðu. Samkvæmt upplýsingum sem ég hef t.d. frá Noregi þá eru menn þar á fullri ferð að kanna stöðu sína í ljósi þessarar niðurstöðu og hvað unnt sé að gera, svo sem eins og með því að færa til eða breyta um form styrkja til landbúnaðarins og mæta þannig þessari niðurstöðu. Ég vil að lokum segja það að ég tel að óhjákvæmilegt sé að ríkisstjórnin bjóði bændasamtökunum til viðræðna. 

Virðulegi forseti. Þegar við ræðum hér um frjálsan innflutning og útflutning landbúnaðarvara þá held ég að við verðum að athuga það að við höfum nokkra sérstöðu hvað varðar útflutning landbúnaðarvara þar sem við erum búin að afleggja allar útflutningsbætur. Við munum að vísu geta nýtt okkur tollaígildi fyrstu árin við innflutning landbúnaðarvara, en það er aðeins tímabundið, kannski fimm til tíu ár. Og hvað tekur þá við? Síðan mun flæða yfir okkur óheftur innflutningur landbúnaðarvara frá þeim löndum sem geta framleitt þessa vöru með minnstum tilkostnaði. Frá löndum þar sem veðurfarið er hagstæðara þannig að við höfum ekki möguleika á að keppa við þær. Hins vegar höfum við möguleika á að keppa við þær í gæðum, ekki í verði en ég held að það verði mjög erfitt að koma þeirri vitneskju á framfæri við markaðinn. Það er auðvitað spurning líka hvort hinn almenni neytandi sem verður að horfa í hverja krónu við matarinnkaup getur leyft sér að taka mið af hollustu vörunnar. Við höfum getað stýrt þessum málum með því að framleiða fyrir innanlandsmarkað og með ákveðinni verðstýringu, en það mun breytast með þessum samningi. Og nú þegar fallið er frá magntakmörkunum sem voru fyrirhugaðar þá tel ég að við þurfum líka að skoða það að bara 5% markaðsaðgangur mun þýða fækkun starfa um a.m.k. 1.500 í landbúnaði og tengdum störfum og er það það sem við þurfum nú þegar við horfum fram á vaxandi atvinnuleysi?

Virðulegi forseti. Það sem hér er að gerast með aðild Ísland að Úrúgvæ-lotu GATT-samkomulagsins og með aðild Íslands að EES er að verið er að rífa niður síðustu leyfarnar af haftamúrunum sem komið var upp í kringum þetta land á kreppuárunum. Við erum loksins að segja skilið við kreppuárin. Það er verið að ljúka því verki sem viðreisnarstjórnin hóf á sinni tíð. Það hefur verið hörð og erfið barátta og menn hafa þurft að etja öll þessi ár kappi við sömu aðila, eins og menn gera nú. Í þessu sambandi vil ég aðeins taka fram að það voru auk Íslands, Japan, Suður-Kórea, Kanada, Noregur og Sviss sem gerðu kröfur um magntakmarkanir. Önnur aðildarríki að GATT-samningnum hafa mótmælt því, enda er slíkt í ósamræmi við drögin að lokaskjali viðræðnanna og þeim megintilgangi landbúnaðarþáttarins að breyta öllum magntakmörkunum í tolla. Það var um tvo valkosti að velja. Annars vegar tímabundin heimild í sex ár til magntakmörkunar, en í staðinn fyrir þá tímabundnu heimild hefði orðið að auka lágmarksaðgengi fyrir sömu vörur og tímabundinnar magntakmörkunar er krafist fyrir, sem samsvarar um 4% í innanlandsneyslu við gildistöku samningsins og 8% eftir sex ár. Þetta var sá valkostur sem t.d. Japan valdi. Í umræðum í norska þinginu þann 6. þessa mánaðar kom fram frá norsku ríkisstjórninni að þessi leið mundi ekki henta Norðmönnum, þannig að þeir mundu ekki velja japönsku leiðina. Norðmenn og Íslendingar hafa orðið samstiga í þessum málum vegna þess að af þeim tveimur kostum sem stóðu til boða var valinn af hálfu norsku og íslensku ríkisstjórnarinnar sá kostur sem var betri fyrir norsku þjóðina og fyrir íslensku þjóðina. Ég held að menn ættu frekar en gagnrýna hæstv. landbrh. og ríkisstjórn fyrir þessa afstöðu að fagna því að nú erum við loksins að kveðja kreppuárin.

Hæstv. forseti. GATT-samningurinn er slíkur alvörusamningur fyrir íslenskan landbúnað að bæði búgreinin og ekki síður iðnaðurinn hlýtur að krefjast þess að ríkisstjórnin marki skýra stefnu um það hvernig málum verður háttað. Nú blasa þær staðreyndir við að Íslendingar eru fallnir frá öllum sínum kröfum um magntakmarkanir o.fl. Hæstv. utanrrh. hefur staðið við það fyrirheit sitt að hafa það nú í hendi sinni að brjóta niður íslenskan landbúnað. Full ástæða er til að Alþingi skipi nefnd til að yfirfara vinnubrögð hæstv. utanrrh. í þessari samningagerð. Hagsmunir bænda, iðnaðarfólks og afurðastöðva og íslensku þjóðarinnar til lengri tíma litið hafa verið fyrir borð bornir. Lágmarksaðgangur upp á 3--5% án tolla er sýnishorn þess hvert stórveldin ætla í verðlagningu á landbúnaðarafurðum. Hitt er stórmál að erlendar þjóðir munu keppa við okkur áfram með ríkisstyrkjum í formi útflutningsuppbóta. Sá sem trúir á jöfnunartolla sem vörn er haldinn villutrú. 400% tollur í upphafi fer á 6 árum í 256% og vegferðinni er ekki lokið. Þessi fallöxi eða þumalskrúfa mun reynast öllum norrænum landbúnaði erfið. Fatnaður Íslendinga er nú saumaður í Austur-Asíu, matvaran kemur kannski frá Bandaríkjunum, níu af hverjum tíu dönskum ,,bissnissmönnum`` eru að selja danska framleiðslu um allan heim. Níu af hverjum tíu íslenskum ,,bissnissmönnum`` eru að kaupa umboð og erlenda vöru til Íslands til að æra og færa út vegi ,,íslenskt já takk``. Ömurlegt er hlutverk hæstv. landbrh. í kolalestinni á skútu hæstv. utanrrh. sem er að gefa útlendingum íslenskan matvælamarkað og brjóta niður íslenskan landbúnað. Nú er svo komið, hæstv. forseti, að við getum hvorki treyst hæstv. utanrrh. eða landbrh. að fara með þessi mál áfram og verðum að gera þá kröfu til hæstv. forsrh. að hann fari yfir afleiðingar þessarar samningsgerðar og horft verði fram til næstu tíu ára og Alþingi og ríkisstjórn segi til um hvernig skuli staðið að hvað framtíðina varðar.

Virðulegi forseti. Nú á lokaspretti er það grímulaust hverjir ráða ferðinni í GATT-viðræðunum, stóru ríkin og ríkjasamsteypurnar og þær gæta hagsmuna sinna á kostnað annarra. Þetta merkir það m.a. að hagsmunir íslensks landbúnaðar hafa orðið útundan. Þetta merkir einnig að þrátt fyrir að látið sé liggja að öðru þá eru það ekki hagsmunir fátækra ríkja sem á endanum ráða ferðinni heldur tryggja þeir ríku og sterku sitt og skipta með sér heimsmarkaðnum en reyna að láta í það skína að allt sé þetta í þágu annarra. Reynslan mun sýna hvert hin nýja skipan leiðir okkur en ég bendi m.a. á vaxandi gagnrýni í þessa veru í umfjöllun erlendra blaða um málið. Ég gef mér það að almennt sé fólk jákvætt gagnvart íslenskum landbúnaði, jafnvel alþýðuflokksmenn láta í veðri vaka að þeir vilji landbúnaði allt gott þótt þeir velji oft sérkennilegar leiðir til að tjá það. Kannanir sýna þetta jákvæða viðhorf einnig og það er í takt við heilbrigða skynsemi. Það er heilbrigð skynsemi að vilja tryggja að fersk og ómenguð landbúnaðarframleiðsla hér á landi geti haldið áfram. Vaxandi vitund er um það um allan heim að það skiptir máli að neyta hollra afurða en ekki afurða hormóna- og lyfjafulls búfjár sem beitt er á þrautpínt og illa mengað land. Tíminn vinnur með okkur en við verðum að nýta hann vel og verja okkar framleiðslu á meðan þessi hugsunarháttur er að verða almennari. Eftir það ætti okkur að verða allir vegir færir með ferska og ómengaða vöru. Frændur vorir Danir eiga sér ágæta reglu, TTT-regluna, ,,Ting ta'r tid``, hlutirnir taka tíma, og við verðum að muna það. Það hefur verið rakið hér vel hvers vegna fullyrt er að hagsmuna íslensks landbúnaðar sé ekki gætt sem skyldi. Magntakmarkanir væntanlega úr sögunni í dag, ekkert gefið fyrir þá staðreynd að við höfum verið fremst í flokki að fella niður útflutningsbætur og óljóst hvað lækkun tollígilda á árabilinu 1995--2001 mun skila. Þetta þýðir það einfaldlega að við gætum ekki hagsmuna íslensks landbúnaðar, ekki atvinnu og ekki íslenskra neytenda heldur.

Virðulegi forseti. Við Íslendingar erum mjög háðir utanríkisverslun og því er það vissulega hagstætt fyrir okkur að aukið sé viðskiptafrelsi í heiminum og að því leyti eru GATT-samningarnir jákvæðir. En það gildir það sama um okkur Íslendinga eins og alla aðra að í þessum málum erum við samtímis í sókn og vörn. Við verðum að vera í sókn fyrir okkar útflutning en við verðum samtímis að vera í vörn fyrir okkar heimaframleiðslu og í því er engin mótsögn, það er einfaldlega eðli málsins. Ef þessar varnir bresta hjá okkur varðandi íslenskan landbúnað þá eru afleiðingarnar stóraukið atvinnuleysi og minnkandi þjóðartekjur. Í þessu máli erum við að tala um allt annað og miklu verri stöðu en var fyrir þremur árum. Það hefur jafnt og þétt hallað á ógæfuhliðina, verið slakað meira og meira á og nú seinast hvað varðar magntakmarkanirnar. Ég vek á því athygli að ríkin hafa haft ákveðið svigrúm sjálf til þess að ákveða hver ætti að vera staða þeirra í þessum málum og við Íslendingar undir forustu hæstv. utanrrh. höfum gengið miklu lengra í að opna fyrir innflutning en t.d. Finnar og Norðmenn, svo ég nefni dæmi. Ég bara bendi á það t.d. að það tollígildi sem Norðmenn fá að miða við er verulega miklu hærra eða um 505 á móti því sem er fyrir okkur Íslendinga 397. Og það er eftirtektarvert hvað varðar lágmarksaðgengi að bæði Finnar og Austurríkismenn hafa valið sér miklu hagstæðari viðmiðun en við Íslendingar höfum gert. Það er líka kunnugt og hefur komið fram að utanrrh. gekk miklu lengra varðandi gróðurhúsaframleiðsluna að opna fyrir innflutning heldur en t.d. Svíar gerðu þegar samið var um EES o.s.frv. Þannig að hér hefur mjög hallað á ógæfuhliðina, ekki síst vegna þess hvernig á málum hefur verið haldið og það harma ég, það á eftir að kosta okkur mikið.

Virðulegur forseti. Ég vil fyrst beina orðum mínum til hæstv. viðskrh. og benda honum á að það landbúnaðarkerfi, sem við höfum búið við síðustu árin var framleiðsluhvetjandi og byggðist á útflutningsbótum og verulegum styrkjum, það var skilgetið afkvæmi viðreisnaráranna, svo við höfum það alveg hreint á hreinu. En, virðulegi forseti. Það líður senn að því að gengið verður frá nýju GATT-samkomulagi. Það hefur alla tíð verið skýrt í mínum huga að við Íslendingar ættum engra annarra kosta völ en að vera þátttakendur í starfi Alþjóðatollamálastofnunarinnar GATT. Við eigum einfaldlega það mikilla hagsmuna að gæta sem útflutningsþjóð. Varðandi landbúnaðarþátt samningsins og hvernig hann kemur við okkur Íslendinga hef ég alltaf verið þeirrar skoðunar að þar sé miklu frekar um að ræða innanríkismál heldur en utanríkismál. Það ráðist af því hvernig íslensk stjórnvöld eru tilbúin til þess að standa á okkar rétti. Áhyggjur bænda í dag snúast að því hvað ríkisstjórnin sé að hugsa, hver er hennar þáttur í því að skapa sátt um framkvæmd þessa mikilvæga málaflokks, landbúnaðarmálanna. En það er það sem við þurfum á að halda í dag, breið samstaða um framkvæmd þessa málaflokks. Það er skemmst frá því að segja að hvað þetta varðar hefur núv. hæstv. landbrh. algjörlega brugðist. Í hans huga virðist það vera aðalatriðið að viðhalda stöðugu stríði um málið sem síðan smitar út í allt þjóðfélagið íslenskum landbúnaði til stórtjóns. Það getur hins vegar verið að hæstv. ráðherra telji að hann hafi af þessu tímabundinn pólitískan hag en meðan svona er haldið á málum þá komast engin mál landbúnaðarins í gegn á Alþingi eins og við vitum nú. Ég hlýt því að spyrja hæstv. landbrh.: Hvað líður framlagningu frv. um breytingu á búvörulögunum sem tryggir það að við stöndum við okkar milliríkjasamninga 

Herra forseti. Ég ætlaði aðeins að bæta örfáum orðum við þá sérstæðustu söguskýringu sem ég hef nokkrun tímann heyrt að haldin hafi verið alheimsráðstefna í Úrúgvæ til að brjóta niður kreppumúrana sem viðreisnin komst ekki yfir að klára á Íslandi. Ég vil beina því til hæstv. forseta að það verði framhald á þessari umræðu þannig að hæstv. viðskrh. þurfi ekki endanlega að verða sér til skammar, því verði settur punktur þarna þá býð ég ekki í það hvað gæti gerst. Það er ekkert víst að dr. Gylfi verði til staðar eftir 20 ár til að skrifa nýja bók og vísa mönnum veginn hvernig þeir eiga að tala um viðreisnina.

Frú forseti. Ég er kurteis maður og ég ætla að byrja á því að þakka hæstv. landbrh. fyrir að koma í ræðustólinn og taka þátt í þessari umræðu. Mér fannst hann hins vegar fara hálfgerða erindisleysu. Það var auðvitað enginn misskilningur í mínu máli. Það kom í einn stað niður, Kjartan Jóhannsson fékk umboð til þess á föstudaginn var að gefa eftir magntakmarkanirnar og það var samkvæmt ákvörðun ríkisstjórnarinnar. Þjóðhagsstofnun er líka á villigötum. Þjóðhagsstofnun gefur sér vitlausar forsendur, hún gefur sér þær forsendur að ríkisstjórnin í landinu starfi með öðrum hætti en sú ríkisstjórn sem starfar núna. Hún gefur sér það að þessi ríkisstjórn verði ekki við völd næstu 6--7 árin, þ.e. að í landið komi ríkisstjórn sem stendur á rétti landbúnaðarins og reynir að tempra innflutning en það gerir þessi ríkisstjórn ekki. Og hvers vegna var hæstv. landbrh. að rembast við að reyna að halda inni magntakmörkunum fram á síðustu stundu, alveg fram á síðasta klukkutíma ef þær voru einskis virði? Sannleikurinn í málinu er auðvitað sá að hæstv. landbrh. hefur verið svínbeygður af hæstv. utanrrh. og félögum hans. Þetta er óskaniðurstaða utanrrh. og hæstv. viðskrh. En hæstv. landbrh. svaraði ekki spurningu minni um það hvað ríkisstjórnin ætlaði að gera til þess að reyna að gera það skásta úr hlutunum. Skaðinn er skeður, landbúnaðarstefnu verður að breyta. Landbúnaðarstefna okkar núna rímar ekki við það viðskiptaumhverfi sem við erum komnir inn í. Búvörusamningur og framleiðslutakmarkanir passa ekki lengur. Við verðum að hugsa málið upp á nýtt og það þarf ríkisstjórnin að hafa forustu um ef hún á annað borð vill reyna að standa sig í stykkinu eða bjarga því sem bjarga verður. Við erum að sigla hröðum skrefum aftur inn í niðurgreiðslu- og útflutningsuppbótakerfi eins og aðrar þjóðir hafa í kringum okkur. 

Hæstv. forseti. Þessar umræður eru fyrir margra hluta sakir athyglisverðar. Í fyrsta lagi er nú það að það virðist mikill meiri hluti þeirra þingmanna sem hér tóku til máls telja að ríkisstjórnin hefði átt að standa við kröfuna um magntakmarkanirnar og fara sömu leið og Suður-Kóreumenn og samþykkja þess í stað 4--8% lágmarksaðgang af mjólkurvörum og soðnum kjötvörum sem ég segi að hefði orðið skaðlegra fyrir landbúnaðinn en sú leið sem ríkisstjórnin hefur farið og ég hygg að sé full samstaða við bændasamtökin um að farin sé, eins og raunar hefur komið fram í hér í stólnum. Þetta kemur mér því mjög mikið á óvart nema þessir þingmenn sem hér hafa tekið til máls --- allir þingmenn Framsfl. utan einn, þingmenn Kvennalista og Alþb. --- nema þeir séu þeirrar skoðunar að við getum einir allra þjóða hér á Vesturlöndum staðið utan við GATT-samningana. Staðið þar utan eins og þurs úr fornöldinni. Auðvitað gátum við það ekki. Auðvitað vorum við með því að kasta íslenskum hagsmunum á glæ og það hefur glöggt komið fram á fundum sem ég hef átt með bændum víðs vegar um landið að það finnst varla sá bóndi sem hefur tekið til máls á slíkum fundum sem heldur því fram að við eigum að reyna að draga okkur út úr alþjóðlegu samstarfi. Ég vil í annan stað taka fram að ég sýndi fram á og rakti þá skýrslu sem Þjóðhagsstofnun hefur gert um þessi mál. Þar kemur skýrt fram það sama og Jóhannes Geir Sigurgeirsson, hv. þm. Framsfl. á Norðurl. e., sagði að framtíðin veltur á því hvernig við Íslendingar sjálfir stöndum að þessu þessu máli. Ég er fullkomlega sammála hv. þm. Jóhannesi Geir um þessi efni. Ég vil líka segja frá því að ég hef rætt það við formann Stéttarsambands bænda að óhjákvæmilegt sé fyrir okkur að bera saman bækur okkar og reyna að átta okkur á því hvernig við bregðumst við þeirri samkeppni sem óhjákvæmileg er.