Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ætíð ber það við svona tvisvar til þrisvar á ári, að upp skýtur í heimsfréttunum fregnum af því, að fólk í nálægum löndum hafi með skjótum hætti komizt í tölu milljónara og þá gjarnan þeir, sem ólíklegastir mættu þykja til þess að verða auðkýfingar. Þessar fregnir herma frá því, að strætisvagnastjóri í Birmingham eða ellilífeyrisþegi í Örebro í Svíþjóð eða einhver hreppakerling á Írlandi hafi unnið í knattspyrnugetraunum upphæðir, sem nema jafnvel 1–2 millj. sterlingspunda, sem sé hundruðum millj. ísl. kr. Sú gífurlega fjáröflun, sem býr að baki þessum ævintýralegu happdrættisvinningum, er til komin með þeim hætti, að fjöldi fólks um allar jarðir greiðir tiltölulega litlar fjárhæðir fyrir réttinn til að geta sér til á þar til gerðum eyðublöðum um úrslit íþróttaleikja, fyrst og fremst knattspyrnuleikja. Þessi starfsemi hófst í Bretlandi sem einkaframtak og er það enn. Það eru mjög fjársterk einkafyrirtæki, sem að þessu standa. Fyrir alllöngu kom upp sú hugmynd hjá ýmsum aðilum á Norðurlöndum að virkja þessa happdrættisleið til tekna fyrir íþróttahreyfinguna og einnig aðra menningarstarfsemi, og þær hugmyndir bárust hingað til lands um 1940, þegar verið var að setja íþróttalög. Því var þar tekið inn ákvæði, sem gerði ráð fyrir getraunastarfsemi, og var þó ekki eins nákvæmlega orðað og ákjósanlegt hefði verið, vegna þess að mönnum var ekki nákvæmlega ljóst, hvernig þessi starfsemi fer fram. En þrátt fyrir þetta ákvæði varð töluverð bið á því, að hér á landi væru teknar upp íþróttagetraunir. Það var ekki fyrr en 1951, að íþróttanefnd ríkisins tók málið upp og gerði gangskör að því að kynna sér til hlítar íþróttagetraunastarfsemina á öðrum Norðurlöndum. Sú kynning, sem þá átti sér stað, varð til þess, að hleypt var af stokkunum árið 1952 félagi, sem nefndist Íslenzkar Getraunir og starfaði fram til 1956, en með hverfandi litlum árangri, og var loks gert upp með halla, þegar sýnt þótti, að þessi starfsemi gæti ekki blessazt. Síðan liðu nokkur ár þannig, að engin getraunastarfsemi fór hér fram. Að vísu áttu sér stað viðræður, bæði við enska einkaaðila og norsku getraunastarfsemina, um að þessi fyrirtæki önnuðust getraunastarfsemi hér í umboði íslenzku íþróttahreyfingarinnar, en góðu heilli, vil ég segja, varð ekkert úr þeim bollaleggingum - góðu heilli, vegna þess að nú var þess skammt að bíða, að getraunastarfsemin væri tekin upp á ný og þá af þeim aðilum, sem höfðu lag á að koma henni á rekspöl og gera hana að fjárhagslegri máttarstoð fyrir íþróttahreyfinguna svo sem ætlunin hafði verið frá upphafi. Það voru í fyrstu knattspyrnufélögin Þróttur og Víkingur frá Reykjavík, sem riðu á vaðið haustið 1968 og höfðu þá aðeins innanfélagsgetraunir, en Knattspyrnufélag Reykjavíkur fylgdi á eftir og tók upp getraunarekstur á opnum markaði. Þegar þessi starfsemi félaganna var komin á nokkurn rekspöl, varð það að ráði hjá forustumönnum íþróttahreyfingarinnar á öndverðu ári 1969 að koma á getraunastarfsemi á ný á landsmælikvarða, og þá var ákveðið að breiða út þá starfshætti, sem reynzt höfðu hjá félögunum í Reykjavik líklegir til að bera góðan árangur. Sem sé, íþróttafélögin og héraðssamböndin fengu söluumboð fyrir getraunirnar, og félagar í íþróttahreyfingunni önnuðust sölustarfið að verulegu leyti af íþróttaáhuga og í sjálfboðavinnu. Ég fer ekki að rekja hér þá sögu, sem síðan hefur gerzt, en niðurstaðan af þessari starfsemi er sú, að á 101 söluviku, sem liðin var um síðustu áramót frá því, að þetta fyrirkomulag var tekið upp, höfðu selzt um 2 790 354 getraunaseðlar og það sem af er þessa árs hefur salan enn farið vaxandi. Af þessari sölu hafa íþróttafélög haft tekjur, sem nema 17.4 millj. kr., héraðssamböndin 2 millj. kr., Knattspyrnusamband Íslands 1 millj. kr., Íþróttasamband Íslands 4.2 millj. kr. og Ungmennafélag Íslands 906 þús. kr. á þessum tíma. Og þessar tölur leiða glöggt í ljós, hvílík máttarstoð getraunirnar eru orðnar undir starfsemi íslenzkrar íþróttahreyfingar. Eins og ég gat um áðan, var lagagrundvöllur undir getraunastarfseminni ekki eins traustur og skyldi í öndverðu, og nú, þegar komið er á daginn, hversu umfangsmikil starfsemin er orðin og hversu miklum fjármunum þarna er velt, er öllum aðilum ljóst, að full ástæða er til að treysta þennan lagagrundvöll, og það er höfuðmarkmið þess frv., sem hér er lagt fram. Segja má, að undirbúningur að þessari lagasetningu hafi hafizt þegar á árinu 1970, þegar rætt var um heildarendurskoðun l. um tekjuöflun til Íþróttasjóðs. Það verkefni út af fyrir sig hefur dregizt á langinn, en þegar samningurinn um getraunir var endurnýjaður á síðasta ári, var ákveðið, að leggja skyldi kapp á að koma fram nýjum l. um getraunir, áður en sá samningur á að renna út á miðju þessu ári. Íþróttanefnd ríkisins var falið að beita sér fyrir þessu verkefni, og það hefur hún gert í samráði við forustumenn samtaka íþróttafélaganna, menn frá Ungmennafélagi Íslands, frá Íþróttasambandi Íslands, frá Knattspyrnusambandi Íslands, frá Íþróttabandalagi Reykjavíkur og auk þess frá stjórn Íslenzkra Getrauna, sem hefur mesta reynslu af þessum starfsvettvangi. Það frv., sem hér er lagt fram, er einróma niðurstaða af starfi þessara aðila, sem öllum hnútum eru kunnugastir. Þar er, eins og ég hef tekið fram, ákveðið að byggja áfram á þeim grundvelli, sem reynzt hefur traustur og vænlegur til árangurs - á þegnskaparstarfi félaganna í ungmenna- og íþróttafélögunum. Það er ákveðið, að ungmennafélög, íþróttafélög og íþróttasambönd skuli hafa fortakslausan forgangsrétt til að selja getraunaseðlana í umboði Getrauna, og jafnframt er ákveðið, að frá öllum slíkum umboðum skuli gengið með formlegum samningi. Jafnframt er ákveðið, að félag það, sem stofnað verði til að sjá um getraunareksturinn, fái einkaleyfi til slíkrar starfsemi, og enn fremur er lagt til, að því verði veitt einkaleyfi til að reka talnagetraunir svonefndar, sem ekki hafa verið reyndar hér á landi, en ryðja sér nú nokkuð til rúms í ýmsum nágrannalöndum. Hins vegar er í 11. gr. l. ákvæði um, að óheimilt sé að starfrækja veðmálastarfsemi í sambandi við íþróttakeppnirnar sjálfar. Hvað varðar skiptingu teknanna af getraunastarfseminni, er sú eina breyting gerð frá ríkjandi skiptingu, að gert er ráð fyrir, að til Íþróttasjóðs ríkisins renni 10% af hagnaði, og dregst sá skerfur frá hluta Íþróttasambands Íslands, sem verður samkv. lögunum 70%, en hefur verið 80%. Til Ungmennafélags Íslands skulu renna 20% af hagnaðinum, svo sem verið hefur. Sérstök greiðsla er ákveðin til Knattspyrnusambands Íslands, þar sem það eru knattspyrnuleikir, sem eru undirstaða getraunastarfseminnar. Er gert ráð fyrir, að sá háttur sé óbreyttur frá því, sem verið hefur. En það er nýmæli, að til stjórnar héraðssambands skuli renna 3% af heildarsölu í viðkomandi íþróttahéraði - þeirri sölu, sem einstök íþróttafélög kunna að annast, enda á héraðssamband að staðfesta virka félagslega aðild umboðsaðila að þeim samtökum. Ég mun ekki, herra forseti, hafa miklu fleiri orð um þetta mál en vil að síðustu ítreka, að hér er um svo umfangsmikla starfsemi að ræða og velt það miklum fjármunum, að ég hygg, að allir geti verið á einu máli um, að þörf er að leggja að þessari starfsemi sem traustastan lagagrundvöll, og ég veit, að allir, sem við getraunastarfsemina fást og við íþróttastarfsemi fást og ég hef haft tal af, eru þess mjög hvetjandi, að Alþ. sjái sér fært að lögfesta á þessu þingi ákvæði um getraunastarfsemina, sem orðið geti til frambúðar. Að svo mæltu vil ég leggja til, að að þessari umr. lokinni verði málinu vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Ég vildi ekki láta þessa umr. fara fram öðruvísi en kveðja mér hljóðs og lýsa yfir ánægju minni yfir, að þetta frv. er komið fram. Eins og hæstv. ráðh. getur um, þá er hér lagður traustur lagagrundvöllur að starfi, sem unnið hefur verið nú um nokkurt skeið - starf, sem hefur verið ómetanlegt fyrir íþróttahreyfinguna, og ef þetta frv. verður að l., sem ég vænti fastlega, þá er hér um merk tímamót að ræða fyrir þessa starfsemi, sem rekin er af hinni frjálsu íþróttahreyfingu. Eins og fram kemur í grg. og tekið var fram af hæstv. ráðh., þá hafa verið gerðar hér tilraunir áður með getraunastarfsemi, en þær tilraunir fóru út um þúfur, vegna þess að þar var allt kerfið of viðamikið, of þungt í vöfum, náði ekki til almennings og höfðaði ekki til sjálfboðaliðsvinnu, sem er undirstaða allrar frjálsrar starfsemi á þessum vettvangi eins og reyndar víða annars staðar. Á árinu 1968 voru hins vegar hafnar að nýju tilraunir með getraunastarfsemi af hálfu einstakra félaga, og var sú starfsemi byggð upp nær eingöngu af sjálfboðaliðsstarfi félagsmanna hjá viðkomandi íþróttafélögum. Á örskömmum tíma eða nokkrum mánuðum var sala getraunaseðla komin upp í 2500, en þá held ég, að engan hafi órað fyrir, að þarna var verið að velta af stað víðtæku starfi, sem nú, eins og segir í grg., gefur af sér millj. kr., og alls er þann 1. jan. 1972 um að ræða heildarsölu að upphæð 70 millj. kr. Af þessum 70 millj. kr. höfðu þá komið 17.4 millj. kr. í hlut félaganna sjálfra. Þegar þarna var orðið um svo mikið fjárhagsmál og hagsmunamál að ræða fyrir íþróttahreyfinguna, þá var eðlilegt, að upp vöknuðu spurningar um, hvort um rétta skiptingu hagnaðarins væri að ræða, og þá sýndist sitt hverjum, þar sem ýmsir aðilar vildu fá stærri hluta af kökunni en upphaflega var gert ráð fyrir. Í þessu frv. er hins vegar haldið þeirri skiptingu, sem á þessu hefur verið í meginatriðum frá upphafi, og fagna ég því mjög, að samkomulag hefur náðst um það og rn. hefur séð sér fært að leggja fram till. óbreyttar. Þetta starf er, eins og ég segi, byggt upp af sjálfboðaliðum og áhugasömum félagsmönnum og stendur og fellur með því starfi, sem unnið er hjá hinum einstöku íþróttafélögum af hinum óbreyttu liðsmönnum íþróttafélaganna, og því er eðlilegt, að hagnaður af því starfi og ávinningur falli til þessara sömu manna í aðalatriðum. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta frv. Ég vildi aðeins láta í ljósi ánægju mína með, að það skuli vera komið fram, og vonast til að það náist að samþykkja það á þessu þingi. Ég vildi undirstrika, að nú á seinni tímum, þegar þjóðfélagið hefur vaxandi áhyggjur af ungu fólki og iðju þess í einu og öðru, þá held ég, að íþróttahreyfingin og íþróttastarfið sé sá vettvangur, sem ætti að beina æskufólki inn á í ríkara mæli, því að þar er unnið mjög hollt og heilbrigt starf. Því er ekki að neita hins vegar, að það starf hinna fórnfúsu og áhugasömu einstaklinga, sem hafa verið í forystu, hefur of mikið verið í þeim tilgangi að afla fjár og oft og einatt hefur starfið reyndar nánast eingöngu verið betl eða sníkjur til að afla fjár til nauðsynlegrar íþróttastarfsemi. Með lögfestingu á getraunastarfseminni og eflingu hennar er fundinn mjög veigamikill þáttur til þess að afla fjár til íþróttastarfseminnar, þannig að starf þeirra fjölmörgu áhugasömu og ágætu manna, sem starfa á þessum vettvangi, ætti að geta beinzt í ríkari mæli að félagsstarfinu sjálfu, að því að hlúa að því unga fólki, sem þar starfar og efla með því félagsþroska og siðferði almennt. Það er spor í rétta átt. Að þessu stuðlar þetta frv., og ég lýsi ánægju minni með þá þróun.



Herra forseti. Ég vil lýsa ánægju minni yfir því, að þetta frv. skuli vera komið hér fram, og vona það, að okkur takist á þessu þ. að afgreiða þetta frv. En ég hef ekki haft mikinn tíma til að skoða þetta. Þó er eitt atriði í þessu frv., sem ég vil vekja athygli á og er að velta fyrir mér, hvort ekki þurfi að athuga um breytingu á, og það er í sambandi við það, hvernig hagnaðinum skuli skipt á milli sambandanna. Það kom fram í ræðu hæstv. menntmrh., að þessir aðilar, sem eiga að fá þann hagnað, sem verður af getraunastarfseminni, hafi fjallað um þetta mál, og kannske mætti ætla, að það hafi orðið samkomulag um þetta. Þó hef ég orðið mjög var við það, að Ungmennafélag Íslands og ýmis sambönd þess telja, að þeirra hlutur sé ekki eðlilegur í sambandi við það fjármagn, sem hefur komið með þessum hætti til þessarar starfsemi í landinu. Ég held, að ég fari rétt með það, að Íþróttasamband Íslands hafi dálitlar tekjur af sölu vindlinga, en ég held t. d., að Ungmennafélagið - það verður þá leiðrétt, ef ég fer rangt með - hafi engan hlut af þeim tekjum, og mig minnir, að ég hafi séð það einhvers staðar, að þessar tekjur muni nema töluvert mikið á þriðju milljón kr. Ég vil minna á það, að í Ungmennafélaginu eru liðlega 14 þús. meðlimir. Ég skal ekki segja, hversu margir meðlimir eru í Íþróttasambandi Íslands eða hvernig það er talið, en ég vil ætla, að þetta hlutfall sé fjarri lagi, þ. e. að Ungmennafélag Íslands fái aðeins 20% eða 2/9 hluta af þeim hagnaði, sem getraunirnar kunna að gefa af sér og hafa gefið af sér, og hins vegar ekkert - ef það er rétt - af því fjármagni, sem vindlingasalan gefur af sér, það er fjarri lagi, að þetta sé réttlát skipting. Ég þekki það mjög vel úr mínum heimabyggðum, hvað starfsemi ungmennafélaganna er mikils virði fyrir byggðarlögin, og ég vil því beina því til hv. menntmn., sem fær þetta frv. til meðferðar, að hún athugi mjög vel. hvort þessi skipting á fjármagninu sé réttlát miðað við þá starfsemi, sem liggur þarna á bak við. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessu. Ef til vill ræði ég þetta frekar við 2. umr. og áskil mér rétt til að koma með brtt., ef hv. menntmn. sér sér ekki fært að standa að brtt. um þessa skiptingu, því að ég trúi því ekki, að þetta geti talizt réttlátt. Jafnvel þótt Ungmennafélag Íslands hafi af einhverjum ástæðum, t. d. til þess að ná samkomulagi–ég veit þetta ekki nógu vel - samþykkt þessi hlutföll, er ég á því, að þetta sé ekki réttlátt og þess vegna þurfi að athuga þetta miklu betur. Við vitum, að það er fyrst og fremst fjármagnsskortur, sem háir þessari starfsemi, og ég veit, að það er líka svo í bæjunum, en það er þá enn þá frekar í hinum dreifðu byggðum, og þar eru ungmennasamböndin fyrst og fremst starfandi.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 406 till. til þál. um Tækniskóla Íslands á Akureyri. Till. er þess efnis, að Nd. Alþingis álykti að lýsa yfir þeim vilja sínum, að Tækniskóli Íslands verði fluttur frá Reykjavík til Akureyrar, þó þannig, að heimilt verði, ef nauðsynlegt þykir, að starfrækja í Reykjavík undirbúningsdeild og einstakar bekkjardeildir í tengslum við Tækniskóla Íslands á Akureyri. Till. þessa flutti ég fyrir rúmlega fjórum vikum hér í hv. d., og var það að nokkru leyti að gefnu tilefni, sem ég flutti hana á þeim tíma, vegna bréfs, sem hér barst þá, dags. 29. febr., frá bæjarstjóranum á Akureyri um þessi mál ásamt ýmsum fleiri skjölum þessa máls, og kem ég að þeim síðar. En ég valdi þann kostinn að flytja till. í þessari hv. d., vegna þess að eins og kunnugt er, þá hefur Sþ. mikinn fjölda þáltill. til meðferðar, og ég taldi þess meiri von, að þetta mál kæmist á dagskrá og til meðferðar í n. með því að flytja það í d. heldur en í Sþ. sem ég ella hefði gert. Nú hefur reyndin orðið sú, að nokkur dráttur hefur orðið á því, að till. hafi verið tekin fyrir hér í d., og skal ekki um það sakast. Lög um Tækniskóla Íslands voru sett hér á hinu háa Alþingi á árinu 1963. Þegar það mál var til meðferðar, bárust um það mjög ákveðnar óskir af Norðurlandi, að þessi nýja skólastofnun yrði staðsett norðanlands og þá á Akureyri, og var talið þá, eins og margir telja nú, að þarna væri tækifæri til þess að láta það sjást í verki, að menn teldu, að stofnanir sem þessi þyrftu ekki endilega að vera til staðar í höfuðborginni. Niðurstaðan varð samt sú eftir allmiklar umræður manna á milli hér á Alþ., að ákveðið var, að Tækniskóli Íslands skyldi vera í Reykjavík, en á Akureyri skyldi setja á stofn undirbúningsdeild og mætti þar einnig starfrækja einstakar bekkjardeildir, en stefna skyldi að því að stofna fullkominn tækniskóla á Akureyri. Þróun málsins hefur svo orðið sú, að tækniskóli var settur á stofn hér í Reykjavík og hefur starfað síðan, en hins vegar hefur ekki verið búið þannig að skólanum hér í Reykjavík, að það sé í rauninni til neinnar frambúðar, þannig að skólinn hafi verulega fest hér rætut. Á Akureyri hefur starfað undirbúningsdeild, a.m.k. flest ár, ef ekki öll ár síðan, en aðrar sérstakar bekkjardeildir hafa ekki starfað þar og ekki verið hafinn neinn undirbúningur af hálfu ríkisstj., að því ég ætla, að setja þar upp fullkominn tækniskóla. En á Norðurlandi er vakandi áhugi á því, að þessi stofnun verði staðsett á Akureyri, og skal ég í því sambandi t.d. leyfa mér að minna á ályktun frá Fjórðungsþingi Norðlendinga frá 23. okt. 1969, þar sem segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Þá skorar þingið á sömu yfirvöld [þ.e. yfirvöld landsins] og Alþingi að taka til gagngerðrar athugunar, hvort eigi sé rétt að flytja Tækniskóla Íslands til Akureyrar, og bendir á fordæmi annarra þjóða, sérstaklega Norðmanna, þessu máli til stuðnings.“ Enn gerði hið sama Fjórðungsþing Norðlendinga ályktun um þetta mál hinn 10. sept. 1971, á s.l. ári, þar sem segir, með leyfi hæstv. forseta: „Í því sambandi ítrekar þingið fyrri áskoranir Fjórðungssambands Norðlendinga um, að Tækniskóli Íslands verði á Akureyri.“ Og svona til fróðleiks vil ég enn geta þess, þó að það hins vegar varði annað mál, að þar stendur, að tekið sé undir ábendingar um, að væntanlegur fiskiðnskóli verði reistur á Ísafirði. Á fundi sínum 18. nóv. 1970 gerði bæjarstjórn Akureyrar ályktun um þetta mál, þar sem segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Með hliðsjón af framansögðu og með tilliti til þróunar í nágrannalöndum skorar bæjarstjórn Akureyrar á hæstv. ríkisstjórn Íslands að taka til vandlegrar athugunar, hvort eigi sé rétt og þjóðhagslega hagkvæmt að flytja Tækniskóla Íslands til Akureyrar, svo og eitthvað af starfsemi Háskóla Íslands. Til að auðvelda slíkt býðst bæjarstjórn til að láta ríkinu í té endurgjaldslaust lóðir á mjög hentugum stað á Akureyri fyrir skóla þessa.“ Svipuð ályktun var endurtekin hinn 11. febr. s.l. í bæjarráði Akureyrar. Í bréfi dagsettu 29. febr. s.l., sem ég nefndi áðan og mér barst í hendur og að ég ætla fleiri þm„ er mjög ítarleg grg. um þetta mál, sem bæjarstjórinn á Akureyri hefur tekið saman fyrir hönd bæjarstjórnarinnar þar og þeirra annarra aðila fyrir norðan, sem beitt hafa sér fyrir þessu máli. Ég vil leyfa mér, af því að ég get ekki gert betur grein fyrir þessu máli en þar er gert, að lesa upp hér fyrir hv. þd. nokkra kafla úr þessari grg., og ég vil biðja hv. þm., sérstaklega ef einhverjir kynnu að vera, sem telja það fráleitt að gera þá breytingu, sem farið er fram á í till., að taka vel eftir þeim rökum fyrir þessu máli, sem fram koma í þessari grg. Þar stendur m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Það er skoðun undirritaðs, [bæjarstjórans] og þeirra, sem að ályktunum þessum standa, [bæjarstjórnar Akureyrar, bæjarráðs Akureyrar og Fjórðungssambands Norðlendinga o.fl.] að þessi aðgerð [flutningur Tækniskólans til Akureyrar] muni verða sú áhrifaríkasta, sem hugsazt getur til að stuðla að þeirri eflingu Norðurlands, sem flestir virðast sammála um, að nauðsynleg sé, a.m.k. þegar samdar eru stefnuskrár stjórnmálaflokka og málefnasamningar gerðir. Raunar tel ég, að allir Íslendingar vilji, að landið byggist upp á skynsamlegan hátt, þannig að lífvænlegar byggðir blómgist og bæirnir úti um land verði þróttmiklar miðstöðvar atvinnulífs og þjónustu, en sá hugsunarháttur virðist því miður vera algengur, a.m.k. suðvestanlands og meðal ráðamanna, að uppbygging úti á landi eigi eingöngu að felast í vaxandi útgerð, vinnslu landbúnaðarafurða og bættu samgöngukerfi. Þetta eru vissulega nauðsynlegir þættir uppbyggingarinnar, en þeir munu vissulega ekki duga til í háþróuðu þjóðfélagi, þar sem meiri hluti ungmenna velur sér starfssvið í greinum iðnaðar og þjónustu, og munu því velja sér bústað þar, sem slík atvinnutækifæri bjóðast. Þessi hugsunarháttur, að landsbyggðin eigi að hugsa um fisk og kjöt, en Reykjavík um allt hitt, minnir vissulega á heimsveldishugsjón Kiplings, þar sem Reykjavík virðist eiga að gegna hlutverki Stóra-Bretlands, en landsbyggðin nýlendnanna. Á árunum 1972 til 1980 munu um 39 300 manns á Íslandi ná tvítugsaldri. Þetta er u.þ.b. fimmtungur þjóðarinnar. Líklegt er, að fjórðungur til þriðjungur þessa fólks, eða 10–14 þúsund manns, muni setjast að annars staðar en þar, sem það er uppalið. Þessi hópur hefur aldrei í sögu þjóðarinnar verið eins stór, og að líkindum mun hann aldrei verða hlutfallslega eins stór aftur.“ Ég vil skjóta því hér inn, að það liggur í því, að fæðingartalan hefur lækkað til muna síðustu árin og útflutningur aukizt. „Það, hvar þetta fólk sezt að, mun ráða úrslitum um þróun byggðar í landinu um fyrirsjáanlega framtið. Ef að líkum lætur, ef uppbygging stóriðjufyrirtækja og opinberra stofnana, svo sem æðri menntastofnana, einskorðast við höfuðhorgarsvæðið, mun þetta fólk flest flytja suður. En ef umtalið um jafnvægi í byggð landsins er annað en kosningafagurgali, getur ríkisvaldið haft úrslitaáhrif á búsetuval þess. Og þá ber að hafa í huga, að einungis lítill hluti þess mun vinna í fiski og kjöti. Staðsetning opinberra stofnana er það stjórntæki til áhrifa á byggðaþróunina, sem ríkisvaldið hefur fyllilega á valdi sínu og getur þar að auki verið það áhrifamesta og ódýrasta miðað við áhrif. Þetta hafa nágrannaþjóðir okkar séð, svo sem Norðmenn og Svíar, og þegar ríkisstj. sú, sem nú situr, var mynduð, virtust þeir, sem að henni standa, sjá þetta. Þegar þessi mál hafa verið til umr. á undanförnum árum, þegar nýjar stofnanir hafa verið settar á fót, hefur hagkvæmnissjónarmið stofnunarinnar ævinlega setið í fyrirrúmi og stofnunin lent í Reykjavík, svo sem Fiskiðnskólinn. Því mótmælir enginn, að flutningur opinberrar stofnunar kostar fé og rekstur stofnunar getur kostað meira fyrsta kastið úti á landi en í höfuðborginni. En það er reynsla Norðmanna, að slíkir erfiðleikar verði ævinlega yfirunnir. Og sú er reynslan hér einnig. Menn voru ekki sammála um að stofna menntaskóla á Akureyri né að Laugarvatni, Ísafirði eða Egilsstöðum, og áþekkum rökum beitt gegn því eins og gegn flutningi Tækniskólans nú. Tækniskóli Íslands er ekki hluti af miðstjórnarkerfi ríkisins og getur þess vegna verið annars staðar en í Reykjavík. Skólinn mundi vissulega njóta nálægðar við ýmsar vísinda- og tæknistofnanir í Reykjavík, en eins og í Þrándheimi mundi hann með tímanum hlaða slíku utan á sig hér nyrðra. Hér mundi skólinn verða höfuðstofnun bæjarins, og hann mundi njóta sérstakrar umhyggju bæjarbúa og bæjarstjórnar, en syðra hyrfi hann í systemið. Einnig yrði félagsleg staða nemenda þessa skóla hér mun hærri en syðra. Bæjarstjórn býður skólanum framtíðarlóð á þeim bezta stað, sem skipulagsmenn geta fundið honum, án gatnagerðargjalds. Skólinn hefði, hvað kennslukrafta snertir, mikla stoð af Menntaskólanum á Akureyri og öfugt, og ekki býst ég við erfiðleikum á að fá væntanlega fasta kennara skólans til að setjast hér að. Akureyri getur boðið slíku fólki fyrsta flokks aðbúnað, sennilega betri en nokkur staður annar á landinu, enda ekki lengur tregða á að fá t.d. háskólamenntaða menn til að setjast hér að, bjóðist atvinna. Menn, sem geta stundað stundakennslu við skólann, eru færri hér en í Reykjavík, en tæknimenntuðum mönnum fjölgar hér nú mjög ört. Hér í bæ búa nú og starfa 14 verkfræðingar úr ýmsum greinum verkfræði, og hefur þeim að undanförnu fjölgað til jafnaðar um 1–2 á ári. Tæknifræðingar eru hér enn fleiri og fjölgar örar, og stærðfræði- og eðlisfræðimenntaðir menn kenna hér við Menntaskólann á Akureyri og Gagnfræðaskóla Akureyrar. Verksmiðjurnar hér bjóða upp á mjög góða aðstöðu til þjálfunar framleiðslutæknifræðinga, sem verða mjög þýðingarmikil stétt í framtiðinni, og ýmis önnur aðstaða er hér fyrir hendi, er að verða til eða verður fyrirsjáanlega til á næstu árum, sem koma mun Tækniskólanum að haldi. Og þegar á allt er litið, er ekki með nokkru móti unnt að sjá, að neinir óyfirstíganlegir erfiðleikar verði á vegi Tækniskóla Íslands á Akureyri.“ Enn fremur segir hér að lokum í þessari grg., með leyfi hæstv. forseta: „Það kostar vissulega fé og ákveðna erfiðleika í fyrstu að flytja Tækniskóla Íslands til Akureyrar og gera Akureyri að miðstöð tæknimenntunar í landinu. En hér á landi er það siður að verja stórfé til ýmiss konar framkvæmda, oft lítt arðbærra, til að bæta aðstöðu ýmiss konar plássa á landsbyggðinni til að veiða fisk eða framleiða kjöt. Hér þarf ekki að vera um meiri viðbótarkostnað að ræða en sem samsvarar bryggjustúf, vegarspotta, svo að ekki sé nú talað um skuttogara. Og þessi fjárfesting yrði vissulega arðbær, því hún gæti einmitt orðið vítamínsprautan, sem Norðurland vantar, til að það fari að vaxa af sjálfu sér.“ „Ég vil skora á alþm. alla,“ segir enn fremur í þessari skýrslu, „að íhuga, hvílíka þýðingu opinberar stofnanir geta haft í þróun byggðarinnar í landinu, séu þær rétt staðsettar. Nefna má fjölda stofnana, sem ekki eru hluti miðstjórnarkerfisins og unnt ætti þess vegna að vera að nota sem tæki til að hafa áhrif á byggðaþróun, og er full þörf á, að mál þessi verði tekin til heillegrar athugunar, því að nú eru síðustu forvöð til að skipuleggja landið. Akureyringar og Norðlendingar aðrir líta á staðsetningu Tækniskólans sem prófmál um alvöru landsfeðra í þessu sambandi, og ég er viss um, að margir aðrir, sem úti á landi búa, eru sama sinnis.“ Svo segir í þessari skýrslu og er þar margt fleira skráð, sem ég ætla ekki að lesa hér upp. En ég vil aðeins að lokum vekja athygli á því, að ég hef gert ráð fyrir því, að í þessari ályktun, ef samþ. verður, felist viljayfirlýsing frá hv. Nd. um flutning Tækniskólans til Akureyrar. En ég hef jafnframt gert ráð fyrir því, að með tilliti til þess, hve hér í höfuðborginni eru margir, sem þurfa á tækninámi að halda, yrði gert ráð fyrir möguleikum til þess, að hér verði bæði starfandi undirbúningsdeild og sérstakar bekkjardeildir í Reykjavík, þó að aðalstofnun Tækniskóla Íslands hefði aðalaðsetur á Akureyri. En ég segi eins og sá, sem ritaði skýrsluna, sem ég las upp úr hér áðan, að ég tel; að hér sé um prófmál að ræða um það, hvað Alþ. vill gera eða hvaða stefnu Alþ. í raun og veru vill taka í málefnum landsbyggðar á Íslandi. Ég legg til, að umr. um till. verði frestað og henni verði vísað til hv. landbn.



Herra forseti. Meginefni þessarar till., eins og fram hefur komið, er það að Nd. Alþingis lýsi yfir þeim vilja sínum, að Tækniskóli Íslands verði fluttur frá Reykjavík til Akureyrar. Það er e.t.v. óþarfi fyrir mig persónulega að lýsa yfir sérstökum stuðningi við þessa stefnu, því að ég hef áður á hv. Alþ. látið orð falla í þessa átt og lýst þeirri skoðun minni, að full ástæða sé til þess að gripa nú það tækifæri, sem fyrir hendi er, að flytja höfuðstöðvar Tækniskólans til Akureyrar. En þegar ég tala um sérstakt tækifæri nú til þess að flytja Tækniskólann, þá á ég auðvitað við það, að skólinn er enn eins og barn í reifum. Hann hefur ekki enn tekið út þroska, hann á við ónógan aðbúnað að stríða, nánast lélegt atlæti, sem stendur vexti hans fyrir þrifum. Það er mikið vafamál, hvort Tækniskólinn hefur fest svo djúpar rætur í Reykjavík, þótt hann hafi verið staðsettur þar frá upphafi, að það þurfi að standa í vegi fyrir flutningi hans. Ég sé ekki, að það sé verið að rifa upp neitt með rótum og er því fullkomlega sammála hv. flm., sem hér var að ljúka máli sínu. Ég vil endurtaka það, sem ég hef áður sagt við umr. fyrr á þessu þingi, að nú er tækifæri til þess að vinna að flutningi skólans til Akureyrar. Íslendingum er nauðsyn að eiga a.m.k. einn fullkominn tækniskóla. Það var ætlunin með stofnun Tækniskóla Íslands, að hann yrði sem fullkomnastur og bezt búinn. Nú eru liðin u.þ.b. níu ár síðan Tækniskólinn tók til starfa, en því fer fjarri, að vel sé að honum búið, og fátt eitt virðist á döfinni, sem bendir til þess, að úrbætur séu í nánd. Það er því óneitanlega tækifæri til þess að ræða framtið Tækniskólans og þ. á m., hvar hann skuli vera staðsettur. Ég vil benda sérstaklega á það, að enda þótt skólinn hafi frá upphafi starfað í Reykjavík, þá hafa ekki verið gerðar neinar slíkar ráðstafanir hvað snertir t.d. byggingar skólans, að þær geri það óhjákvæmilegt, að skólinn verði um aldur og ævi í Reykjavík. Þvert á móti vil ég fullyrða, að engar framtíðarráðstafanir hafi verið gerðar, þannig að skólinn sé svo rótfastur í Reykjavík, að honum verði ekki hróflað þaðan. Skólinn hefur ætíð verið á hrakhólum með húsnæði, og svo er enn. Skólinn er því ekki bundinn við Reykjavík vegna bygginga sinna eða vegna landareigna. Sannleikurinn er sá, að Tækniskólinn hefur að öllu leyti lélega aðstöðu og ræður yfir litlum eignum í Reykjavík. Honum hefur ekki verið búin nein framtíðaraðstaða hér, svo að það er einskis í misst út af fyrir sig, þótt skólinn yrði fluttur frá Reykjavík. Það er margt, sem mælir með því, að sú stefna verði mörkuð, að Tækniskólinn verði staðsettur á Akureyri. Fyrir utan það, sem ég hef nú nefnt um það, að skólinn sé enn ómótaður og laus á rót sinni í Reykjavík, þá koma til aðrar ástæður, sem að mínum dómi vega þungt á metunum. Að mínum dómi er þetta tækniskólamál ekkert einangrað fyrirbæri. Staðsetning Tækniskólans er að sjálfsögðu aðeins hluti af stærra máli. Þess vegna vil ég vara við því að líta á staðsetningu Tækniskólans frá allt of þröngum sjónarhóli. Og sérstaklega vil ég andmæla þeirri skoðun, sem ég hef orðið nokkuð var við upp á siðkastið, að hér sé um að ræða ýmist sérvizkulega þráhyggju vissra þm. eða forustumanna sveitarfélaga eða eigingjarna heimtufrekju Akureyringa, sem vilji gína yfir öllu lausu og föstu í landinu og telji sig eiga rétt fram yfir flesta aðra landsmenn. Ekkert af þessu er rétt. Akureyringar eða Norðlendingar aðrir hafa enga löngun til þess að ganga á annarra rétt, hvorki í þessu efni né öðrum. Hitt má vel vera, að Akureyringar og Norðlendingar yfirleitt hafi haft nokkra forustu fyrir þeirri hreyfingu, sem nú er uppi um skynsamlegar aðgerðir í dreifingu ríkisstofnana og opinberrar þjónustustarfsemi. Þessi hreyfing hefur að markmiði að stuðla að jafnvægi í byggð landsins eftir því, sem frekast er kostur. Akureyringar gera sér að sjálfsögðu ljósa grein fyrir möguleikum Akureyrar til stóraukins vaxtar og eflingar, og við gerum okkar ákveðnu kröfur til samfélagsins í því sambandi. Það er ekkert launungarmál, að við teljum það bæði rétt og skynsamlegt út frá almennu, þjóðfélagslegu sjónarmiði, að Akureyri verði efld mikið frá því, sem nú er, ekki til þess að soga til sín merginn úr nágrannabyggðum eða annarri landsbyggð, heldur til þess að treysta landsbyggðina í heild, koma á skynsamlegu jafnvægi eða a.m.k. nokkru mótvægi gegn einhliða vexti höfuðborgarsvæðisins. Þetta þýðir ekki, að Akureyri eigi að verða önnur Reykjavík, sem keppir að því að soga til sin fólkið, fjármagnið og þjónustuna á ranglátan hátt og á annarra kostnað. Vöxtur Akureyrar þarf að verða mikill, en má aldrei verða svo ör og svo mikill, að það komi niður á öðrum. Það er ekki keppikefli Akureyrar og ekki neins manns markmið að krefjast alls handa Akureyri og einskis handa öðrum. En um það verður ekki efazt, að Akureyri er ákjósanlegri staður en ýmsir aðrir staðir utan höfuðborgarinnar til þess að vera miðstöð margs konar starfsemi. Og þegar svo stendur á, á Akureyri að fá að njóta þess. Það er engin ágirnd og enginn gleypigangur, heldur eðlilegt stefnumál. Ég er sannfærður um það, að á einu sviði er mögulegt og einnig rétt að efla Akureyri öðrum stöðum fremur. En það er á sviði skólamála. Ég hef sannfæringu fyrir því, að hægt sé að koma þar upp raunverulegum skólabæ eða skólamiðstöð, þar sem væri aðsetur margs konar framhaldsskóla og sérgreinaskóla. Þessari skoðun minni hef ég svo oft lýst áður hér á hv. Alþ., að ég þarf ekki að fara um hana mörgum orðum nú. Það er þegar fyrir hendi verulegur vísir að skólamiðstöð á Akureyri, en enn vantar mikið á, að skólastarfið þar sé svo fjölbreytt og umfangsmikið sem það gæti orðið. Það væri ómetanlegt fyrir þróun Akureyrarbæjar að fá Tækniskóla Íslands fluttan til Akureyrar. En ég vil enn minna á, að fleiri skóla mætti hugsa sér staðsetta á Akureyri. Sérstaklega nefni ég verzlunarskóla, enda getur það ekki dregizt öllu lengur, að tekin verði ákvörðun um stofnun almenns verzlunarskóla í landinu, sem rekinn sé á vegum ríkisins. Núverandi ástand í þessum efnum er óviðunandi. Einnig nefni ég enn einu sinni stofnun garðyrkjuskóla, sem verið hefur áhugamál margra um árabil. Og ég vil einnig minna á eflingu vélfræðikennslunnar, sem nú þegar fer fram á Akureyri, og fleira mætti nefna, og hef ég raunar minnzt á þessi mál áður. En svo að ég víki aftur að Tækniskóla Íslands og flutningi hans til Akureyrar, þá get ég endurtekið það, sem ég sagði áðan, að slíkt yrði ómetanlegt fyrir bæinn. Tækniskólinn kemur til með að verða svo fjölmenn og fyrirferðarmikil stofnun, að hann mun hafa ótrúlega sterk áhrif á umhverfi sitt, bæði beint og óbeint. Menningarlegu áhrifin eru augljós, efnahagslegu áhrifin ættu einnig að liggja í augum uppi. Búsetu- og fólksfjöldaáhrifin hljóta að verða mikil af svo umfangsmikilli stofnun, og þeirra mundi vissulega gæta meira í fámennum bæ en fjölmennum. Ekki er neitt vafamál, að á Akureyri mundi Tækniskólinn bera höfuð og herðar yfir flestar aðrar stofnanir. Hann yrði sannkallað óskabarn bæjarbúa og stolt bæjarins. Menn mundu láta sér verulega annt um hag skólans, eins og bæjarstjórinn á Akureyri benti á í grg. þeirri, sem hv. flm. las hér áðan. Það er engin hætta á því, að skólinn lenti í einangrun eða útlegð á Akureyri. Akureyri er að vísu engin stórborg, en þær munu ekki margar smáborgir í heiminum, að ekki sé minnzt á bæi með 11–12 þús. íbúa, sem búa yfir fjölbreyttara bæjarlífi en Akureyri. Samgöngur við landsbyggðina og við umheiminn eru mjög góðar. Verzlun er umfangsmikil, atvinnulíf fjölbreytt. Akureyri er umfram allt iðnaðarbær, sem stendur Reykjavík í flestu á sporði og í sumum greinum líklega langtum framar. Það er því langt frá því, að Tækniskólinn lenti í útlegð, þótt hann yrði staðsettur á Akureyri. Hitt mun kannske sönnu nær, að þar yrði hann nær sjálfri kviku þjóðlífsins: Þar yrðu nemendur í enn nánari snertingu við atvinnulífið og þau framtíðarstörf, sem þeir koma til með að vinna, en nokkurn tíma í Reykjavík. En ekki getur neitt af þessu gerzt af sjálfu sér. Mér er ljóst, að ýmsir örðugleikar eru á því yfirleitt að koma upp fullkomnum tækniskóla hér á landi, og reynsla siðasta áratugar sannar það. En ég held, að það sé á misskilningi byggt, að það sé miklu örðugra að koma skólanum upp á Akureyri en í Reykjavík. Ég held, að þar geti ekki, eins og nú er komið, ákaflega miklu munað. Beinn fjárhagslegur munur getur varla komið til greina. Það yrði ekki dýrara að reisa byggingar yfir skólann á Akureyri, og það er ekki erfiðara að búa skólann kennsluaðstöðu að öðru leyti. Ósannað mál er, að erfiðara verði að fá fasta kennara til Akureyrar, ef rétt er á haldið, en í Reykjavík, og útvegun stundakennara og annars starfsliðs ætti ekki að vera óyfirstíganlegt vandamál. Auðvitað verður að játa það, að Akureyrarbær er tæpast við því búinn að taka á móti Tækniskólanum með nokkurra vikna eða nokkurra mánaða fyrirvara. Slíkt er auðvitað ofætlun. Það er hvorki vit né sanngirni í því að setja dæmið þannig upp. En ef sú stefna verður tekin og samræmdar aðgerðir ríkis og bæjarfélags fá að njóta sín, þá efast ég ekki um, að hægt yrði á nokkrum árum að vinna að flutningi Tækniskólans til Akureyrar. Ég aðhyllist þá lausn. Ég álít, að úr því sem komið er eigi ekki að gera neitt frekar, sem yrði til þess að rótfesta skólann í Reykjavík. Ég tel, að nú beri að taka málefni Tækniskólans til endurskoðunar með það fyrir augum, að starfsemi hans verði flutt til Akureyrar og það innan ekki allt of margra ára. Óhjákvæmilegt er, að skólinn starfi um sinn í Reykjavík, eins og verið hefur, og sjálfsagt að gera eðlilegar ráðstafanir í því sambandi, en af þessu leiðir m.a., að ekki ber að fara út í neinar dýrar byggingarframkvæmdir á vegum skólans hér í Reykjavík. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri að sinni, herra forseti, enda má gera ráð fyrir, að síðar gefist tækifæri til þess að ræða málefni Tækniskólans, ef frv. það, sem liggur fyrir hv. Ed., verður tekið hér til umr. Raunar er það mín skoðun, að það frv. ætti ekki að fara lengra en það er nú komið. En fari svo, að því verði vísað til hv. Nd., þá mun ég beita mér gegn framgangi þess, að svo miklu leyti sem það er á mínu valdi.



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs til þess að lýsa algerri andstöðu minni við efni þessarar þáltill. Ég tel, að á næstu árum komi ekki til nokkurra mála, að hægt sé að flytja Tækniskóla Íslands til Akureyrar nema því aðeins, að skólinn setji mjög verulega niður. Það er ekki hægt að halda uppi kennslu af þeirri tegund, sem nú er haldið uppi í Tækniskóla Íslands og þarf að halda þar uppi, með kennslukröftum, sem nú eru fyrir hendi á Akureyri eða fáanlegir eru þangað um fyrirsjáanlega framtíð. Flutningur skólans til Akureyrar á allra næstu árum hlyti því að verða Tækniskólanum til mjög verulegs tjóns. Samþykkt till. mundi auk þess hafa það í för með sér, eins og greinilega kom fram í ræðu hv. síðasta ræðumanns, að stöðvun yrði á nauðsynlegum framkvæmdum í þágu skólans, sem nú eru bráðnauðsynlegar, enda er skólinn ungur, nýstofnaður og hefur verið í mjög örri uppbyggingu á fyrstu starfsárum sínum. Það kom greinilega fram í ræðu hv. síðasta ræðumanns, að ef slík till. sem þessi yrði samþ., þá sigldi það í kjölfar þess arna, að það frv., sem nú er til meðferðar í hv. Ed., ætti að stöðvast og bráðnauðsynlegar byggingarframkvæmdir í þágu hans ætti líka að stöðva. Það, sem fyrir flm. till. vakir, er m.ö.o. að hefta framþróun Tækniskólans hér í Reykjavík, sem mundi verða skólanum, nemendum hans og íslenzkum iðnaði og íslenzkri tækniþróun verulegur fjötur um fót. Slíkt tel ég með engu móti mega gerast. Stofnun Tækniskólans var á sínum tíma eitt mikilvægasta sporið í framfaraátt, sem stigið var á undanförnum áratug í íslenzkum skólamálum. Það var stórkostleg þörf fyrir skólastofnun einmitt eins og þá, sem Tækniskólinn er og hefur reynzt vera. Hann hefur bætt úr mjög brýnni þörf. Það er ekki við því að búast, að skóli sem þessi verði fullskapaður á örfáum árum. Hann hefur verið í mjög örri uppbyggingu, og sú uppbygging þarf nauðsynlega að halda áfram. Samþykkt till. sem þessarar mundi stöðva þessa uppbyggingu eða a.m.k. verða mjög verulegur dragbitur á hana. Þess vegna tel ég hana vera skaðlega og tel ástæðu til þess að mótmæla henni mjög eindregið og vara við því, að þessi stefna verði mörkuð. Í þessum orðum mínum felst engan veginn sú skoðun, að ekki sé æskilegt að flytja ýmsar ríkisstofnanir og þar á meðal skóla frá Reykjavík eða Suðvesturlandssvæðinu og út á landsbyggðina. Þá stefnu tel ég tvímælalaust vera æskilega að dreifa mikilvægum ríkisstofnunum, mikilvægum þjóðfélagsstofnunum meira um landið en átt hefur sér stað, enda er þetta ríkjandi stefna t.d. á Norðurlöndum og ýmsum öðrum löndum í Vestur-Evrópu. Að þessu tel ég tvímælalaust eiga að vinna og gera það með skipulegum hætti. En það má ekki bera niður á röngum og óheppilegum stöðum, og það tel ég einmitt, að mundi verða gert, ef tekin væri ákvörðun um það að rífa unga, bráðnauðsynlega stofnun, sem er í örri uppbyggingu, upp með rótum og flytja hana út á land. Það eru margar aðrar stofnanir hér í Reykjavík, sem miklu, miklu meiri ástæða væri til að athuga um, hvort ekki væru álíka vel eða jafnvel betur komnar utan Reykjavíkur en einmitt Tækniskólinn. Ég tel satt að segja, að vandfundin sé stofnun, sem væri hægt að gera meiri skaða með flutningi frá Reykjavík en einmitt Tækniskóla Íslands, vegna þess að það er ný stofnun, sem er í örri uppbyggingu og er þess eðlis, að hún krefst mjög sérhæfðra starfskrafta. Kennarar við Tækniskólann munu vera fleiri miðað við nemendur en í nokkrum öðrum skóla að Háskólanum þó líklega undanteknum. Og það gefur auga leið, hversu óheppilegt er að velja einmitt slíka stofnun til þess að flytja frá Reykjavik og í bæ, sem hefur þó ekki nema rúmlega 10 þús. íbúa, einmitt slíka stofnun, vegna þess að ég tel mig vera mjög kunnugan málefnum Tækniskólans, vegna þess að hann var stofnaður í þeirri tíð, er ég veitti menntmrn. forustu. Vegna þess að ég hef mikinn áhuga á því, að hann sé efldur, en ekki sé dregið úr þroska hans, þá vildi ég mjög eindregið vara hv. þd. við því að marka þessa stefnu.



Herra forseti. Ég ætlaði aðeins að gera að umtalsefni þá þáltill., er hér liggur fyrir og gerir ráð fyrir því, að Alþ. álykti að lýsa yfir þeim vilja sínum, að Tækniskóli Íslands verði fluttur frá Reykjavík til Akureyrar o.s.frv., eins og segir í till. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þessa þáltill., en ég vil, að það komi skýrt fram, að ég er í grundvallaratriðum andsnúinn þeirri hugmynd, sem þar er sett fram. Flm. og stuðningsmenn till. hafa rætt um það, að tækifærið væri einmitt nú til þess að flytja þennan skóla norður í land, vegna þess að hann væri ekki búinn að festa rætur í Reykjavík og ekki búinn að taka á sig fulla mynd. Það er rétt, að málefni Tækniskólans hafa á síðustu árum verið vanrækt og það hefur ekki verið staðið nægilega vel að því að byggja hann upp og tengja hann við aðra þætti menntakerfisins. Hugmyndir hafa komið fram, sem ég tel, að séu til farsældar, að færa meginhluta af verkefnum skólans yfir á háskólastig. Síðan yrðu stofnaðir aðrir skólar, svonefndir tæknaskólar, sem gerðu ráð fyrir styttri menntun og væru til að þjóna framhaldsmenntun fyrir iðnaðarmenn. Ég vil einnig benda á það, að vandamálin við flutning skólans norður í land eru ekki bara þau tæknilegu, ekki bara þau, sem snúa að aðbúnaði hans með tilliti til tækja og kennslukrafta, eins og ég held, að hljóti þó að koma upp, heldur eru þarna fleiri vankantar. Ég vil benda á það máli mínu til stuðnings, að nú í dag eru u.þ.b. 200 nemendur í skólanum. 65–66% þeirra eru búsettir hér í Reykjavík eða á Reykjavíkursvæðinu, en einungis u.þ.b. 34% annars staðar að af landinu. Og þessi fjölmenni hópur Reykvíkinga, sem þarna yrði að fara norður í land, fullorðið fólk flest hvert, það gerði kröfu til þess, að það hefði þar viðunandi aðstöðu, það fengi þar híbýli til að búa í með sínar fjölskyldur og gæzluheimili fyrir börn sín svo að eitthvað sé nefnt. Slíka aðstöðu hefur það kannske hér fyrir sunnan, og má segja, að ýmis aðstaða af þessu tagi sé ekki til staðar norður í landi, enda hefur það komið fram hjá stuðningsmönnum till., að ef þessi ákvörðun yrði tekin, mundi það vafalaust tefja framkvæmd og eflingu skólans um nokkur ár. Það tæki vafalaust nokkur ár að búa svo um hnútana, að hægt væri að byggja upp öflugan tækniskóla norður á Akureyri. Þá má einnig benda á það, að í hópi nemenda skólans, - og ég held, að þegar við hér á Alþ. erum að fjalla um þessi mál, verðum við að hlusta á þær raddir, sem koma frá nemendum skólans, - að í þeirra hópi hefur farið fram könnun um þetta ákveðna atriði, hvort rétt væri að flytja skólann frá Reykjavík. Og í þeirri könnun hefur komið fram, að 72.6% nemenda skólans vilja, að hann verði staðsettur í Reykjavík, en einungis 21.7% að hann verði fluttur norður. Hins vegar eru óákveðnir í þessari könnun 5.7%. Þetta er slík afdráttarlaus yfirlýsing um vilja nemendanna sjálfra, að ég held, að við verðum að taka tillit til þeirra nú, þegar hér fara fram umræður um málið. Ég ætla ekki að fara að halda lengri tölu og bera fram fleiri rök gegn þessari till. Þó mætti vafalaust tína fram ýmis önnur, en ég vil einungis fordæma það orðalag, sem fram kemur í bréfi því, sem hv. þm. Gísli Guðmundsson las upp hér áðan, þegar hann gerði grein fyrir till., þar sem segir, að þetta einstaka mál sé prófmál á það, hvort alþm. vilji efla byggðina úti á landi. Mér finnst það ósæmilegt að stilla alþm. á þennan hátt upp við vegg og segja, að samþykki þeir ekki till. sem þessa, þá séu þeir andsnúnir jafnvægi og eðlilegri byggðaþróun á Íslandi. Þessu hljóta alþm. að mótmæla. Og ég fyrir mína parta hef verið fylgjandi því, að staðið væri þannig að málum, að landsbyggðin væri efld og komið væri á heilbrigðu byggðajafnvægi á Íslandi, því að ég geri mér grein fyrir, að margt í þeirri þróun, sem átt hefur sér stað á síðustu árum í byggðarmálum, er mjög óheppilegt og getur leitt til ófarnaðar. En ég tek undir þær raddir, sem hér hafa komið fram hjá öðrum þm., síðasta hv. þm., að ég tel, að það séu margar stofnanir, sem betur færi á að staðsetja norður í landi, og það mál vildi ég skoða frekar. Að lokum vil ég taka það fram, að ein grundvallarforsenda þess, að hægt sé að byggja upp öflugan tækniskóla og tæknimenntun á Íslandi, er, að fyrr sé búið að byggja upp fullkomna verknámsskóla fyrir iðnaðarmenn okkar. Ég held, að það sé heppilegt, að þeir, sem leggja út í tækninám, komi úr röðum iðnaðarmanna fyrst og fremst. Því er nú brýnna en flest annað að bæta menntunaraðstöðu þeirra, og ég vil minna þá þm., sem að þessari till. standa og hana styðja, á það, að nú eru u.þ.b. sex ár síðan hv. Alþ. samþykkti að koma upp verknámsskóla iðnaðarins á Akureyri og þegar hefur afskaplega lítið verið hafizt handa um að byggja þann skóla upp. Og ég held, að ég fari ekki með rangt mál, þegar ég segi, að það hafi ekki verið sköpuð nein veruleg verknámsaðstaða fyrir Iðnskólann á Akureyri, eins og þó ætti að vera búið að gera. Iðnskólinn þar mun að einhverju leyti hafa afnot af vélakosti vélskólastigs, sem þar hefur aðsetur. Þannig er nú búið að þessu námsstigi, og þeir ágætu Akureyringar og Norðlendingar, sem vilja efla byggðarlag sitt, og ég veit, að þeir vilja það heils hugar, ættu að taka höndum saman um að byggja upp veglegan, góðan verknámsskóla iðnaðarins á Akureyri, svo að sómi væri að. Það stæði þeim nær, eins og málum er nú háttað. Ég hef ekki fleiri orð um þetta.



Herra forseti. Það verður nú tæplega sagt, að hv. 7. þm. Reykv. hafi tekið lítið upp í sig í ræðu sinni hér áðan. Hann var ærið stórorður um þessa till. og hélt því fram, að það væri bókstaflega ekki hægt að flytja Tækniskólann norður, og ekki aðeins það, heldur líka yrði það skólanum til stórtjóns, ef hann yrði fluttur norður í land. Og auk þess kom sú ágæta fullyrðing hv. þm., að þessi skóli, Tækniskólinn, sem nú er í Reykjavík, hefði verið í örri uppbyggingu undanfarin ár. Ég held nú, að hv. þm. hefði getað sagt eitthvað minna. Að vísu er þessum hv. þm. málið skylt að því leyti, að hann er búinn að vera yfirmaður skólans, yfirvald skólans, þau níu ár, sem hann hefur starfað, og það má vera, að hann sé svo ánægður með yfirstjórn sína, að honum finnist, að þessi stofnun hafi verið í örri uppbyggingu þessi ár. En ég held þó, að flestir viti annað, að skólinn hefur ekki verið í örri uppbyggingu, heldur hefur hann verið í hinni örgustu niðurlægingu þennan nærfellt áratug, sem hann hefur starfað. Þeirri fullyrðingu hv. 7. þm. Reykv., að það sé ekki hægt að flytja skólann norður og það yrði skólanum til stórtjóns, ef svo yrði gert, vil ég ekki einasta mótmæla, heldur vil ég vísa til þess, sem ég sagði hér í fyrri ræðu minni, þar sem ég flutti, að ég held á mjög hógværan hátt, rök fyrir því, að skólinn yrði ekki illa í sveit settur á Akureyri, og það er ekki verið að senda hann í neina útlegð, því fer fjarri. Það er auðvitað hægt að benda á það, að Akureyri sé ekki með háa fólkstölu miðað við það, sem gerist í stórborgum eða borgum erlendis, þó að smáborgir séu taldar. En ég vil minna á það enn, sem ég gerði áðan, að þótt svo sé, hefur Akureyri á margan hátt sérstöðu meðal smábæja vegna þeirrar fjölbreytni menningarlífs og atvinnulífs og þjóðlífs yfirleitt, sem þar er fyrir. Í ræðu hv. 8. þm. Reykv. var eitt atriði, sem ég sé ástæðu til að ræða. Það var sú fullyrðing hans, að flutningurinn mundi tefja uppbyggingu skólans. Ég held, að við þurfum að athuga þetta nokkru nánar. Það má vel vera, að sumum kunni að finnast sem þarna sé farið með rétt mál. En ég er ekki þeirrar skoðunar, að þótt sú stefna yrði nú tekin að vinna að flutningi skólans til Akureyrar og hugsa fyrir framtíðaruppbyggingu skólans þar, þá sé ég ekki, að það þyrfti að tefja uppbyggingu Tækniskóla Íslands á nokkurn hátt. Það sé ég ekki, því að augljóst er, að ef á að vinna að uppbyggingu skólans, þá verður að gera það með byggingarframkvæmdum, og það tekur ekki lengri tíma að koma þeim upp á Akureyri, ef sú stefna yrði tekin að koma þeim þar upp. Ég held líka, að ef þar er önnur aðstaða, sem ég veit með vissu, að forráðamenn Akureyrarbæjar gera sér fulla grein fyrir, að verður að vera fyrir hendi, en það er sú aðstaða að taka við auknum fólksfjölda, sem leiða mundi af staðsetningu skólans á Akureyri, þá er vel hægt að flytja skólann norður. Vitanlega yrði að vinna að því líka að koma upp auknu húsnæði, sem þyrfti vegna nemenda og kennara og annarra, sem flyttust norður í sambandi við skólann. Þetta er hægt að framkvæma og gera áætlanir um, án þess að það verði á nokkurn hátt til þess að tefja framtíðaruppbyggingu Tækniskóla Íslands. Þess vegna vil ég andmæla þessari fullyrðingu hv. 8. þm. Reykv., vegna þess að ég hef ástæðu til að halda, að ýmsir verði til að trúa henni. En ef rétt er á haldið, þá er ég sannfærður um, að þessi fullyrðing er röng og engin ástæða til þess að óttast, að svo þurfi að fara sem í henni felst. Það er engin ástæða til að ætla, að það þyrfti að verða til þess að tefja framtíðaruppbyggingu Tækniskóla Íslands, þó að hann yrði fluttur til Akureyrar, en hitt er ljóst, að það yrði e.t.v. að standa að einhverju leyti á annan veg að framkvæmdunum en ella væri. Ég sé nú ekki ástæðu til þess, herra forseti, að hafa um þetta fleiri orð nú, en ég vona, að hv. Nd. beri gæfu til þess að lýsa yfir þeim vilja, sem fram kemur í þessari þáltill.



Herra forseti. Út af þeim umr., sem hér hafa orðið um þessa þáltill., sem hér liggur fyrir, um flutning Tækniskóla Íslands til Akureyrar, vildi ég aðeins vekja athygli hv. d. á því, að fyrir hv. Alþ. liggur nú frv. um Tækniskóla Íslands. Það liggur fyrir í Ed., eins og hér hefur raunar komið fram í umr., en við það frv. er komin fram brtt. frá hv. 2. þm. Norðurl. e., Magnúsi Jónssyni, um það, að í því frv. verði kveðið á um, að Tækniskóli Íslands skuli rísa á Akureyri. Það er því engin ástæða til þess að gera því skóna, að afgreiðsla þess frv. þurfi að dragast af þeim ástæðum, að verið sé að fjalla um það hér á hv. Alþ. að flytja skólann til Akureyrar. Það liggur fyrir, að ákvörðun um þetta er hægt að taka nú þegar. Húsnæðismál skólans eru í því ástandi, að hann getur ekki við unað hér í Reykjavík. Hér þyrfti að byggja yfir skólann, nákvæmlega það sama þyrfti að gera á Akureyri, og það eru engin rök til þess, að ekki sé hægt að byggja hliðstætt húsnæði á Akureyri fyrir Tækniskóla Íslands eins og í Reykjavík. Ég held, að hv. þm. geti orðið alveg sammála um það. Um það atriði, að ekki fáist kennaralið til Akureyrar, hafa verið settar fram hér ýmsar fullyrðingar. Það er gott og blessað að setja fram fullyrðingar um slík efni, en það hefði verið skemmtilegra, að undir þær fullyrðingar væri reynt að renna einhverjum rökstuðningi, einhverjum stoðum. Ég fæ ekki séð, að þær fullyrðingar fái staðizt miðað við það, að á Akureyri er þegar um að ræða harðsnúið lið háskólamanna, sem geta kennt við slíka stofnun, auk þess sem þar eru öll skilyrði fyrir hvaða fólk sem er að búa þar, þannig að ég held, að kennaralið við Tækniskóla Íslands á Akureyri geti ekki orðið rökstuðningur gegn því að flytja skólann þangað, að það fáist ekki. Ég vil ekki fjölyrða frekar um þetta mál að sinni, en ég get ekki stillt mig um að minnast hér á eina röksemd, sem kom fram hjá einum hv. þm., að 60–65% nemenda Tækniskóla Íslands búi í Reykjavík. Þetta er atriði, sem ég tel, að séu fremur haldlítil rök, ef litið er á það, að hundruð og jafnvel þúsundir nemenda utan af landsbyggðinni búa í Reykjavík og hafa enga sérstaka fyrirgreiðslu hér af hálfu hins opinbera. Þeir búa í venjulegu húsnæði hér á höfuðborgarsvæðinu og hafa útvegað sér það sjálfir og eins allan sinn aðbúnað, þannig að ég fæ ekki betur séð en nemendur héðan úr Reykjavík gætu á svipaðan hátt komizt af á Akureyri. Eða hvaða rök eru til þess, að nemendur utan af landi þurfi einmitt að standa í því að útvega sér aðstöðu, ef þeir vilja sækja skólann? Ég held, að það sé ekki um að ræða rök, sem séu þess eðlis, að þau þurfi að vera gegn staðsetningu skólans á Akureyri. Ég vil ekki leyna þeirri skoðun minni, að ég held, að það væri réttara fyrir Alþ. að fjalla um staðarval ríkisstofnana á annan hátt en gert hefur verið undanfarið, enda hef ég flutt um það þáltill. Ég held, að það séu miklu heppilegri vinnubrögð að fjalla um þessi mál í samhengi, þannig að reynt sé að finna heildarlausn á þessum vanda, og ég vil minna á, að það eigi einmitt að vera í höndum Alþ. að gera þetta. Þess vegna hef ég gert till. um það, að Alþ. kjósi nefnd manna til þess að leggja till. um þetta atriði fyrir næsta þing. Með þessu er ég þó ekki að segja, að það sé ekki hægt að taka afstöðu til einstakra mála eins og þess, sem hér liggur fyrir, og ég fæ ekki séð, að nein rök, sem eru þess eðlis, að það sé útilokað að taka ákvörðun um, að Tækniskóli Íslands flytjist til Akureyrar, hafi komið fram í þessum umr.



Herra forseti. Ég skal ekki vera langorður, enda hæfir það ekki, að ég sé að lengja þessar umr. eða tefja á nokkurn hátt, því að ég hef áhuga fyrir, að málið geti komizt þegar til n. Mig langar samt til þess að minnast á ein tvö eða þrjú atriði, sem komið hafa fram í umr., aðeins örfáum orðum, en að öðru leyti hef ég engu við það að bæta, sem hv. samþm. mínir, þeir hv. 3. þm. Norðurl. e. og hv. 5. þm. Norðurl. e., hafa nú nýlega sagt um þetta mál. Ég vil leyfa mér að vekja athygli á því sérstaklega, áður en málið fer til n., að það er alls ekki verið að slá því föstu með þeirri stefnuyfirlýsingu, sem orðuð er í till., að engin tækniskólakennsla fari fram í Reykjavík, heldur er beinlínis gert ráð fyrir því, að það verði tekið til athugunar að starfrækja hér í Reykjavík hæði undirbúningsdeild og sérstakar bekkjardeildir, þó að aðalskólinn eða miðstöð skólans yrði á Akureyri. Og þetta er auðvitað hugsað með tilliti til þeirra mörgu nemenda, sem í slíkum skóla verða og heima eiga í höfuðborginni. Hins vegar mega þeir góðu menn, sem eru að hugsa um heimilisfeður í Reykjavík, sem þurfi að sækja þennan skóla og ekki geti komið börnum sínum á barnaheimili á Akureyri, líka hugleiða það, að skólann í Reykjavík kunna líka að sækja heimilisfeður, sem hafa ekki aðstöðu til þess að koma börnum sínum á barnaheimili hér. Mér sýnist, að barnaheimili hér í Reykjavík geri ekki betur en nægja Reykvíkingum sjálfum. Ég held nú og minnist þar gamallar reynslu, að það þurfi ekki að taka mjög langan tíma að koma upp Tækniskólanum á Akureyri. Reynslan varð sú, þegar átti að stofna menntaskóla á Akureyri á sínum tíma, að það tók mjög skamman tíma að setja hann á fót. Og þá voru bornar fram alveg sömu röksemdirnar eins og hér hafa komið fram gegn Tækniskólanum, alveg sömu röksemdirnar, að það væri ekki hægt að fá kennslukrafta o.s.frv., en það reyndist enginn vandi að fá kennslukrafta til Menntaskólans á Akureyri, og að öllum öðrum ólöstuðum, þá efast ég um, að þeir kennslukraftar, sem sá skóli hefur notið, hafi staðið neitt að baki þeim kennslukröftum almennt, sem starfað hafa við menntaskólana í Reykjavík. Að öðru leyti get ég vísað til þeirra upplýsinga um möguleika á kennslukröftum og námsaðstöðu, sem fram koma í skýrslu þeirri, sem ég las upp hér áðan. Ég lofaði því að verða ekki langorður, en mig langaði til að bera fram fsp. til hv. 7. þm. Reykv. Hann hefur nú því miður vikið úr þingsalnum. Ég ætlast ekki heldur til þess, að henni sé svarað á þessum fundi. En hv. þm. sagði, að hann væri því reyndar fylgjandi, að ýmsar opinberar stofnanir væru fluttar úr höfuðstaðnum og dreift um landið. En það mætti bara ekki bera niður á röngum stað. Nú væri borið niður á röngum stað. Þetta hefur maður stundum áður heyrt. Þetta heyrðum við fyrir mörgum árum, þegar talað var um að flytja t.d. Húsmæðrakennaraskóla Íslands til Akureyrar. Það var ekkert húsnæði til þá í Reykjavík, en það var til á Akureyri. Samt var þá sagt, að borið væri niður á röngum stað. En látum það eiga sig. Það, sem mig langar til að fara fram á við þennan hv. þm., er það, að hann nefni eitthvert dæmi um stofnun, sem hann telur, að hægt væri að flytja burt úr Reykjavík, án þess að borið væri niður á röngum stað, nefni þó ekki væri nema eitt dæmi. Ég vona, að einhver skili því til hans, að ég hafi borið fram þessa fsp. og vonist til þess að fá svar við henni, þegar till, kemur aftur til umr. eða fyrr. Hv. þm., sem síðar talaði, Sigurður Magnússon, komst þannig að orði, að það væri ósæmilegt orðalag í skýrslunni, sem ég las upp áðan, að þetta mál væri prófmál á ákveðna stefnu í landshlutamálum. Ég sé ekki neitt ósæmilegt við þetta, og ég held, að hv. þm. hafi mismælt sig, þegar hann notaði þetta orð. Þetta mál er vissulega prófmál, og ég tek sjálfur alveg undir það, að ég tel það prófmál. En það er ekki eina prófmálið. Það eru fleiri prófmál um þessa stefnu. Þau munu verða og hafa verið flutt á þinginu. Þetta er prófmál, en það er ekki eina prófmálið. Ég skal svo enda á því, að mér þykir það tiltölulega góð útkoma, að 22% af nemendafundinum, sem haldinn var í Tækniskólanum, skuli hafa óskað eftir því að flytja skólann til Akureyrar. Ég hélt satt að segja, svona eftir atvikum, að þeir mundu verða miklu færri. En ég minnist þess líka, að fyrir 50 árum, þegar fyrst var farið að ræða um það að stofna menntaskóla á Akureyri, þá voru nemendur í Menntaskólanum í Reykjavík svo að segja allir á móti því, að þetta væri gert. Það var mikill áróður, sem þá var rekinn í skólanum á móti þessari hugmynd, en í lokin fór það svo, og ég man það vel, því að ég var staddur þar, að á nemendafundi í Menntaskólanum var samþykkt með meiri hl. atkv. að mæla með því, að menntaskóli yrði stofnaður á Akureyri. Þannig hafði þeim nemendum aukizt víðsýni við það að heyra umr. um þetta mál og kynna sér það. Þannig vona ég, að fari einnig í Tækniskólanum hér í Reykjavík.