Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Um alllangt skeið hefur flugmálastjórnin annazt rekstur almenns flugs á Keflavíkurflugvelli. Hefur starfsemin aðallega verið fólgin í því, að erlendar flugvélar hafa haft þar viðkomu á ferðum sínum á milli Evrópu og Bandaríkjanna. Eins og kunnugt er, fer millilandaflug íslenzkra flugfélaga fram um Reykjavíkurflugvöll, og innanlandsflugið fer einnig fram um Reykjavíkurflugvöll. Íslenzkar flugvélar koma ekki við á Keflavíkurflugvelli, nema alveg sérstaklega standi á í Reykjavík, að þar sé ekki hægt að lenda vegna veðurskilyrða eða flugvélar geti ekki tekið þann benzínforða með sér, þegar þær fara frá Reykjavíkurflugvelli, sem nauðsynlegur er til millilandaflugsins, og þurfi því að koma við á Keflavíkurflugvelli til að taka þar benzín. Keflavíkurflugvöllur má því heita svo til algerlega eingöngu rekinn sem millilendingarflugvöllur fyrir erlendar flugvélar á ferðum þeirra yfir Atlantshaf. Íslenzka flugmálastjórnin hefur orðið að byggja upp mjög víðtæka og kostnaðarsama flugþjónustu á Keflavikurflugvelli til þess að geta leyst af höndum þá þjónustu, sem óhjákvæmileg er, til þess að hægt sé að starfrækja flugið þar þannig, að forsvaranlegt geti talizt. Er þetta mjög kostnaðarsamur rekstur, eins og hv. þm. er kunnugt, bæði af fjárlögum og eins úr ríkisreikningunum. Hins vegar hefur umferðin um Keflavikurflugvöll verið mjög mikil, þannig að umferðin hefur fullkomlega staðið undir rekstrarkostnaðinum þar og að jafnaði gefið verulegan tekjuafgang á hverju ári, sem notaður hefur verið til þess að byggja upp innlenda flugvelli hingað og þangað um landið. Mönnum var það ljóst þegar fyrir allmörgum árum, að Keflavíkurflugvöllur mundi eiga þess að vænta í framtíðinni, að aðrir flugvellir, sem kæmu til greina sem millilendingarflugvellir á ferðunum yfir Atlantshafið, gætu orðið honum allskeinuhættir í samkeppninni um það að ná til sín lendingum. Það eru mörg ár síðan flugmálastjóri ritaði ríkisstj. Íslands bréf, þar sem hann benti á, að gera þyrfti sérstakar ráðstafanir á Keflavíkurflugvelli til þess að bæta þar aðstöðuna þannig, að við yrðum ekki undir í samkeppninni við erlenda flugvelli. Bent var á ýmislegt, sem gera þyrfti, og hefur verið unnið að því, svo sem frekast hefur verið hægt, um mörg ár að bæta þarna alla aðstöðu og allan aðbúnað, til þess að hægt væri að bjóða sem allra fullkomnasta þjónustu, Eitt af því, sem flugmálastjórinn benti á, á sínum tíma og ekkert hefur verið gert í til þessa er, að þeir erlendir flugvellir, sem við okkur keppa um þessa þjónustu, hafa gert ráðstafanir til þess að setja upp sérstakar verzlanir á flugvöllunum, sem hefðu á boðstólum vörur með lágum eða litlum tollum, sett yrði upp eins konar fríhöfn, þar sem áhafnir flugvélanna og þeir farþegar, sem eingöngu hafa þar viðdvöl, á meðan flugvél er afgreidd, gætu fengið vörur keyptar með lágu verði og litlum tollum. Það er sérstaklega Shannonflugvöllur í Írlandi, sem fyrir allmörgum árum síðan gerði ráðstafanir til að koma upp slíkri tollfrjálsri verzlun. Á flugvellinum þar er á boðstólum hvers konar varningur, sem flugfarþegar og áhafnir flugvéla, sem eingöngu eru í gegnumflugi, geta fengið keypt ótollað. Á Shannonflugvelli er til sölu áfengi og tóbak með mjög lágu verði, sömuleiðis úr, parfume, vefnaðarvara, fatnaður og annað þess háttar. Ég hef sjálfur átt þess kost einu sinni, þegar ég átti leið þarna um, að dveljast í þessari verzlun um nokkurn tíma og sjá það, sem þar fór fram. Farþegarnir flykktust þarna inn ásamt áhöfnunum og gerðu mikla verzlun, og það var auðséð, að það var almennur áhugi, bæði hjá farþegum, sem voru þarna á ferð, og eins hjá áhöfnum flugvéla, sem þarna dvöldust. Þetta hefur leitt til þess, að flugvélar leita mjög lendingar á Shannonflugvelli og að sama skapi hefur dregið úr lendingum flugvéla á Keflavíkurflugvelli á ferðum þeirra fram og til baka yfir Atlantshafið. Áhafnir flugvélanna, sérstaklega kapteinar þeirra, ráða miklu um það, þegar ferð flugvélarinnar vestur eða austur um Atlantshaf er ákveðin, hvort viðkoma er höfð á Keflavíkurflugvelli eða Shannonflugvelli, og ég heyrði það á viðtölum, sem ég átti við áhafnir á flugvélum, sem staddar voru á Shannonflugvelli, þegar ég var þar, að áhafnir flugvélanna beita sér mjög fyrir því, að vélarnar lendi frekar á Shannon, en í Reykjavík, bæði vegna þess að áhafnirnar hafa sjálfar áhuga fyrir því að gera þarna góða verzlun og þær vita, að farþegarnir kjósa frekar að lenda á flugvelli, þar sem þeir geta notið slíkra hlunninda, heldur en lenda á velli, sem ekki hefur upp á neitt slíkt að bjóða. Reikningar flugmálastjórnarinnar sýna greinilega, að á seinni tímum hefur lendingum mjög fækkað á Keflavíkurflugvelli og tekjur flugvallarins því farið stórlækkandi, þannig að nú eru horfur á því, að flugvöllurinn muni ekki gera meira en svo að geta staðið undir rekstri sínum og lítið eða ekkert verða afgangs, sem hægt er að nota til byggingar flugvalla úti um land, eins og verið hefur áður, og má búast við því, ef svo heldur áfram sem nú horfir, að jafnvel geti orðið um rekstrarhalla að ræða þarna vegna fækkandi lendinga. Ég hef því að undanförnu látið athuga möguleikana á því að búa áhöfnum og farþegum flugvéla, sem leið eiga um Keflavíkurflugvöll, þá aðstöðu á flugvellinum, meðan þeir dveljast þar, sem líkist sem mest því, sem er á öðrum flugvöllum, sérstaklega Shannonflugvelli, og mér er kunnugt um að þetta fólk sækist mjög eftir. Það, sem hægt er að gera á þessu stigi málsins, er að reyna að koma þarna upp verzlun, sem hefur á boðstólum áfengi og tóbak, sem selt er með sambærilegum hætti og gert er á þeim erlendu flugvöllum, sem við keppum við á þessum sviðum. Lengra virðist ekki tiltækilegt að ganga í bili. En athugun og reynsla á hinum erlendu flugvöllum hefur sýnt, að það er einmitt þetta tvennt, áfengið og tóbakið, sem fyrst og fremst dregur hinar erlendu flugvélar að flugvöllunum og gerir þá eftirsóknarverða, þannig að ef við gætum komið svipaðri starfsemi upp hér hjá okkur, þá gætum við gert okkur vonir um að standa betur að vígi í samkeppninni við þá flugvelli, sem við keppum við, heldur en við gerum nú. Ég hef ekki viljað fara af stað með þetta frv., fyrr en ég var búinn að tryggja, að hægt væri að skapa þannig aðstöðu á Keflavíkurflugvelli, að algerlega væri hægt að loka þá farþega og þær flugáhafnir, sem leið eiga um Keflavíkurflugvöll, af í sjálfri flugvallarbyggingunni frá öðrum, er þar dveljast, þannig að útilokað væri, að þeir gætu haft samband við landsmenn. Ég vildi ekki fara af stað með málið, fyrr en ég hafði það algerlega tryggt, að engin hætta væri á því, að þetta gæti verið misnotað, þannig að hægt væri að koma víni eða tóbaki inn í landið til landsmanna úr þessari fríverzlun, sem talað er um að reyna að koma þarna á stofn. Hefur nú verið þannig frá málinu gengið, að það er hægt að loka algerlega af þann hluta flugstöðvarinnar, sem þessir erlendu farþegar hafast við i, á meðan þeir dveljast hér, og hægt er að tryggja, að misnotkun á þessum hlutum, á ekki að geta átt sér stað. Ég hef í höndum ýmsar grg. og upplýsingar í sambandi við þetta mál og fyrirkomulag í sambandi við þessa hluti á erlendum flugvöllum ásamt bréfum og áskorunum frá flugmálastjóra og flugráði. Ég mun að sjálfsögðu láta þeirri nefnd, sem fær þetta mál til meðferðar, í té allar þessar upplýsingar, ef hún óskar eftir, en að svo stöddu máli sé ég ekki ástæðu til þess að fara frekari orðum um frv., en legg til, að því verði vísað til 2. umr. og allshn.



Herra forseti. Ég skal viðurkenna, að ég átta mig ekki alveg fyrirvaralaust á þessu frv., enda mun því hafa verið útbýtt nú í dag, en ég get ekki neitað því, að mér þykja nokkrar líkur vera til þess, að vafasamt sé, að þessi brennivínsverzlun á Keflavíkurflugvelli verði svo úr garði gerð, að ekki komist þar neinir aðrir að, en erlendir farþegar. Og hvernig verður það með íslenzka farþega, sem kynnu að vera farþegar með þessum erlendu flugvélum? Komast þeir þá heldur ekki inn í króna, sem á að mynda þarna á vellinum? Það getur vel verið, að þetta sé þýðingarmikið atriði, til þess að draga flugvélar að þessum flugvelli, eins og hæstv. ráðh. sagði. En sannast að segja, þá hélt ég, að Keflavíkurflugvöllur væri svo langt úr leið fyrir flugvélar, að þær færu ekki að fljúga hingað norður undir heimskautsbaug aðeins til þess, að farþegar geti fengið sér vin. Ég hélt, að það giltu önnur lögmál um það, hvar flugvélum væri hentast að lenda eða hafa viðkomustaði, heldur en þetta. Auk þess hygg ég, að áfengissala eigi sér stað í flugvélunum sjálfum, eða svo hefur mér virzt í þeim flugvélum, sem ég hef farið með á milli landa, og mér kemur þetta ókunnuglega fyrir sjónir, þótt ég hins vegar vilji ekki vera að rengja hæstv. ráðh. um, að þetta kunni að hafa þessa þýðingu, en merkilegt þykir mér það samt. En eitt stærsta atriðið í þessu máli sýnist mér þó vera það, sem hæstv. ráðh. að vísu vék að, hvernig það verði tryggt, að ekki hefjist þarna dulbúin viðskipti við aðra aðila, en þessa erlendu farþega, og það hefur oft verið svo, þótt vel hafi átt að búa um hlutina í fyrstu, að það hefur ekki reynzt eins öruggt, þegar til framkvæmdanna hefur komið, og getur á sama veg farið um þetta. Mér sýnist, að aðaltilgangurinn sé aðeins sá að veita farþegum þjónustu. Þetta er ekki gert í tekjuöflunarskyni fyrir ríkissjóð, virðist mér, því að vínið á að vera tollfrjálst. Eða er þá nokkur hagnaður af því fyrir íslenzka ríkið að koma upp þessari nýtízku búð eða þessari nýtízku kró á Keflavíkurflugvelli annar, en sá að veita þessum erlendu farþegum þjónustu? Mér þætti vænt um, ef hæstv. ráðh. gæti sannfært mig um það, að þetta eitt geti virkilega haft það í för með sér að draga erlendar flugvélar hingað til Íslands til viðkomu, að slík verzlun hafi þennan undramátt. Að vísu þekki ég ekki eins vel og sumir aðrir undramátt þessarar vöru. En að hann sé svona mikill, hélt ég alls ekki. En sérstaklega vildi ég leggja áherzlu á þetta við þá nefnd, sem fær þetta mál til athugunar.

Þú ert sjálfur í henni.

Ég í henni? Ég er alls ekki í þeirri nefnd, - eða á það að koma til landbn. eða hvað? Ef því verður vísað til menntmn., þá get ég náttúrlega athugað þetta þar, en ég vil víkja því til hv. n., sem kann að fá þetta frv. til athugunar, að hún gefi því fyllstu gætur, hvort hér sé verið að opna einhvers konar verzlun, sem jafnvel almenningur, og þótt ekki væri almenningur, heldur einhverjir Íslendingar geta runnið í, þegar þeim liggur á, og jafnframt vildi ég vekja athygli n. á því, hvort ákvæði frv. ná aðeins til erlendra manna, en ekki til innlendra, sem kynnu að vera farþegar í þessum sömu flugvélum.



Herra forseti. Hæstv. utanrrh. gat þess í framsöguræðu sinni, að á Shannonvellinum á Írlandi væru seldar ýmsar aðrar vörur, en áfengi og tóbak. Síðar í ræðu sinni gat hann þess og, að skilyrði vegna húsakosts væri ekki á Keflavíkurflugvelli til sölu á öðru, en áfengi og tóbaki. Mig langaði nú til að hafa orð á því á þessu stigi málsins, hvort samt sem áður væri ekki rétt að hafa í frv. heimild til handa ríkisstj. til viðtækari sölu, þótt ekki væri hægt að framkvæma hana eins og sakir standa. Ég teldi, að það væri einhvers virði fyrir okkur að geta haft þarna innan langs tíma, ef þetta kæmist á fót, á boðstólum íslenzka úrvalsvöru af ýmsu tagi, og teldi það ekki minna virði fyrir okkur, en áfengissöluna í sjálfu sér. Ég stóð aðeins upp til að hafa orð á þessu og vildi beina því til hv. n., sem málið fær, hvort hún vildi ekki athuga þessa hlið málsins, að ganga þannig frá frv. eða lögunum þegar í stað, að heimildin væri til víðtækari sölu, en aðeins áfengis og tóbaks, eins og frv. hljóðar nú á. Utanrrh. (Guðmundur Í. Guðmundsson): Það komu fram hjá hv. þm. Barð. nokkrar áhyggjur út af því, hvort íslenzkir flugfarþegar, sem leið eiga um Keflavíkurflugvöll, gætu komizt inn í hina tollfrjálsu vínbúð og gert þar viðskipti á sama hátt og þeir, sem fara um flugvöllinn í gegnumflugi. Út af þessu vil ég aðeins taka fram, að íslenzkir flugfarþegar, sem hefja flugferð á Keflavíkurflugvelli eða ljúka henni þar, fara frá vél eða að, um húsakynni tollgæzlunnar á vellinum, en koma ekki við í vínbúðinni. Þá spurðist hv. þm. Barð. fyrir um það, hvort rétt væri, að tollfrjálst áfengi og tóbak hefði slíkt aðdráttarafl, að flugfarþegar, sem ættu leið yfir Atlantshafið, óskuðu sérstaklega eftir að koma við á flugvöllum, sem byðu upp á tollfrjálsar verzlanir, ef lenda þyrfti á annað borð. Hjá flugmálastjórninni liggja fyrir og hafa lengi legið fyrir áskoranir frá erlendum flugfélögum, sem hafa stundað flug um Keflavíkurflugvöll, um að komið yrði á rekstri tollfrjálsrar áfengissölu á Keflavíkurflugvelli. Segja hin erlendu flugfélög, að á meðan slík þjónusta sé ekki til á vellinum, þá kjósi þau heldur, þegar því verði við komið, að fara um aðra flugvelli, sem geti boðið upp á hana, vegna þess að vitað sé, að farþegarnir óski þess. Þá gat hv. þm. Barð. þess, að ríkið mundi sennilega hafa litla tekjuöflun af þessu, vegna þess að ekki væri ætlað að leggja mikið á það vín og tóbak, sem þarna yrði selt. Það er rétt, það er ekki tilætlunin að hafa verulegan hagnað af víninu og tóbakinu. Hins vegar er tilætlunin að reyna að laða flugvélarnar til okkar, fá þær til þess að lenda hér, svo að við fáum af þeim lendingargjöldin, og upp úr því er miklu meira að hafa, en þó að eitthvað væri verið að leggja á áfengi og tóbak. Það eru þessi lendingargjöld, sem við höfum misst af vegna þeirrar þjónustu, sem aðrir flugvellir hafa boðið, en við ekki haft. Þá minntist hv. 1. landsk. þm. á það, hvort ekki væri æskilegt að hafa í lögunum heimild til þess að reka tollfrjálsa verzlun með annað, en aðeins áfengi og tóbak. Ég gat þess í framsögu, að ég hefði miðað frv. við áfengi og tóbak, vegna þess að eins og nú háttaði til á flugvellinum væru ekki tök á að koma þar upp verzlun með aðrar vörur. Hins vegar get ég vel fallizt á, að athugað verði í nefnd, hvort rétt sé að hafa heimildina almennari, en frv. gerir ráð fyrir.



Herra forseti. Í þessu frv. felast nokkrar smábreytingar á lögum um húsnæðismálastofnun ríkisins o.fl. Í 1. gr. frv. er svo ákveðið, að af B-flokki lána skuli vextir og afborganir vera með vísitölur kjörum. Bankamenn hafa nú upplýst, að það sé óþægilegt eða litt framkvæmanlegt að reikna vextina sjálfa út með vísitölukjörum. Þess vegna felst sú ein breyting í 1. gr., að B-flokkur, allt að 50 millj. kr. á ári, verði með vísitölukjörum, þannig að greiðslur afborgana séu bundnar vísitölu framfærslukostnaðar. Með þessu verður alveg skýrt, að það er ekki ætlazt til þess, að vextirnir séu sjálfir með vísitölukjörum, og er eingöngu horfið frá því vegna erfiðleika í framkvæmd. Það var ætlun allra, sem stóðu að setningu löggjafarinnar um byggingarsjóð og húsnæðismálastofnun ríkisins á s.l. ári, að skyldusparnaðartímabil ungmenna næði yfir 10 ár, og var það orðað þannig, að það væri frá 16 til 25 ára, og þá lagður sá skilningur í þetta orðalag, eins og þegar við segjum frá 10.–15. einhvers mánaðar, að sé ekki annað fram tekið, þá sé reiknað með, að þetta sé að báðum dögum meðtöldum, þarna í þessu tilfelli að báðum nefndu árunum, 16 og 25, meðtöldum. 2. gr. er til þess að taka af vafa um þetta og gera skýrt, að skyldusparnaðartímabilið nái yfir 10 ár, og yrði þá orðalagið hafið yfir öll tvímæli á þennan veg. Skyldusparnaður hefst við næstu mánaðamót, eftir að hlutaðeigandi verður 16 ára, og lýkur við næstu mánaðamót, eftir að hann verður 26 ára. Í 3. gr. frv., eins og það var borið fram, var eingöngu um það að ræða að gera skýrt, að útlendingar, sem hér hafa landvistar- og atvinnuleyfi um tiltekinn tíma, dveljast hér um stundarsakir, skuli að vísu greiða 6% af launum sínum og taka þannig fullan þátt í skyldusparnaði eins og allir aðrir, en fá þetta fé endurgreitt, þegar þeir hverfi af landi brott. Um þetta ákvæði er ekkert í gildandi löggjöf, en þykir sanngjarnt, að útlendingum, sem hverfa héðan af landi brott að loknum þeim tíma, sem þeir hafa hér atvinnuleyfi, verði endurgreiddur sá skyldusparnaður, sem tekinn hefur verið af launum þeirra. Í 4. gr. þessa frv. er eingöngu um það að ræða að setja skýr ákvæði um viðurlög við því, ef vanrækt eru sparimerkjakaup, og er nýmælið þetta: „Ákveða má í reglugerð sérstakt gjald, er skattyfirvald ákveður, á hendur þeim, sem vanrækir sparimerkjakaup, er nema má allt að þrefaldri þeirri upphæð, sem vanrækt hefur verið að kaupa sparimerki fyrir.“ Þetta er eingöngu til þess að veita aðhald um það, að ekki verði vanrækt sparimerkjakaup, og viðurlögin þarna sett allt að þrefaldri þeirri upphæð, sem vanrækt hefur verið að kaupa. Í þessari sömu gr. er einnig tekið skýrt fram, að allur kostnaður við sparimerki, sparimerkjabækur og framkvæmd skyldusparnaðarins skuli greiðast úr ríkissjóði. Með orlofsmerkin hefur það verið haft þannig, að samið hefur verið við póststjórnina um að sjá um prentun þeirra og afgreiðslu orlofsbókanna, og það þótti sjálfsagt að hafa þetta á einum og sama stað, og hefur verið gengið frá því á þann veg. En byggingarsjóður sjálfur hefur ekkert fé til umráða, og að því er snertir orlofsmerkin, þá er kostnaður við þau greiddur af ríkissjóði, og hefur því verið talið sjálfsagt, að þessi framkvæmd væri höfð í einu lagi og á hendi sama aðila og að ríkissjóður borgaði í báðum tilfellum kostnaðinn, bæði af orlofsmerkjunum og sparimerkjunum. Í 5. gr. er eingöngu ákvæði um sektir, viðurlög vegna brota á lögunum. Eins og menn sjá af þessu, er hér ekki um neitt stórmál að ræða. Það eru tekin af tvímæli um ein tvö eða þrjú atriði og sett skýrari ákvæði um önnur tvö smávægileg atriði, þ. á m. endurgreiðslu sparifjár til útlendinga, sem dveljast hér um skamman tíma. Ég vil leyfa mér að leggja til, að frv. fari til hv. heilbr.- og félmn., þegar þessari umr. lýkur.