Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Áður en gengið verður til dagskrár telur forseti rétt að geta þess að að loknum atkvæðagreiðslum sem hefjast nú í byrjun fundarins er gert ráð fyrir því að forseti haldi fund með formönnum þingflokka um framvindu mála.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. allshn. á þskj. 1000, um frv. til laga um breyting á umferðarlögum, nr. 50 frá 1987, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Þórhall Ólafsson, aðstoðarmann dómsmálaráðherra, og Jón Bjartmarz og Jónmund Kjartansson frá embætti ríkislögreglustjóra og Einar Guðmundsson frá Sjóvá-Almennum. Þá hafa nefndinni borist fjölmargar umsagnir um málið. Í frumvarpinu eru lagðar til tvær breytingar á ákvæðum umferðarlaga sem nauðsynlegar eru í kjölfar þeirrar stefnu sem mörkuð var á síðasta löggjafarþingi þegar samþykktar voru breytingar á umferðarlögum varðandi sönnun ölvunarástands ökumanns með öndunarsýni. Annars vegar er um að ræða lögfestingu gjaldtökuheimildar vegna töku og rannsóknar öndunarsýna til könnunar á ölvunarástandi ökumanns. Við athugun á vínandamagni í blóði ökumanns, sem er grunaður um ölvunarakstur, er greitt sérstaklega fyrir töku blóðsýnis og rannsókn á því og telst þessi kostnaður til sakarkostnaðar máls sem sakborningi er gert að greiða ef hann er fundinn sekur um akstur undir áhrifum áfengis. Ekki er um slíkan beinan kostnað að ræða við könnun ölvunarástands með öndunarsýni en nauðsynlegt þykir að tryggja jafnræði milli ökumanna sem reynast aka undir áhrifum áfengis án tillits til þess hvort gerð er rannsókn á vínandamagni í blóði ökumanns eða öndunarsýni. Því er lagt til að umrædd gjaldtökuheimild verði lögfest. Miðað er við 6.500 kr. sakarkostnað, en það er algengur kostnaður við töku blóðsýnis. Hin breytingin snýr að rannsókn vegna ölvunaraksturs, en ökumanni er skylt að hlíta þeirri meðferð sem talin er nauðsynleg við rannsókn, hvort sem um er að ræða blóðsýni eða öndunarsýni. Til að unnt sé að taka öndunarsýni þarf ökumaður að vera samvinnuþýður og fús til að gefa öndunarsýni með blæstri í þar til gert mælitæki. Því þykir nauðsynlegt að bregðast við þessu og er lagt til að lögfest verði viðurlög við vanrækslu ökumanns á því að veita atbeina sinn við slíka rannsókn og varði það sviptingu ökuréttar í eitt ár. Er breytingin í samræmi við lagaákvæði í sambærilegum tilvikum annars staðar á Norðurlöndum. Í tengslum við umfjöllun nefndarinnar um frumvarpið var nokkuð rætt um umferðarslys vegna ölvunaraksturs og úrræði til að stemma stigu við akstri undir áhrifum áfengis. Var m.a. rætt nokkuð um það hvort að lækka eigi leyfilegt áfengismagn í blóði. Kom fram á fundi nefndarinnar að dómsmálaráðherra hefur ákveðið að setja á laggirnar starfshóp sem kanna á þessi mál. Tekur nefndin undir nauðsyn þess að leitað verði leiða til að stemma stigu við ölvunarakstri og að kannað verði hvaða leiðir henta best í því sambandi. Nefndin mælir með samþykkt frumvarpsins en Jóhanna Sigurðardóttir skrifar undir álitið með fyrirvara. Guðný Guðbjörnsdóttir og Bryndís Hlöðversdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Herra forseti. Hér er á ferðinni gott og þarft mál sem ég styð. Ég hef þó skrifað undir nefndarálitið með fyrirvara og áskilið mér rétt til að flytja og fylgja brtt. sem fram kunna að koma. Fyrirvari minn er til kominn vegna þess að ákvæði er ekki í frv. sem raunverulega ætti að vera þar. Frv. lýtur að tveimur meginbreytingum, þ.e. gjaldtökuheimild vegna töku og rannsóknar öndunarsýna til könnunar á ölvunarástandi ökumanns og hin snýr að rannsókn vegna ölvunaraksturs. Með þessum breytingum ásamt brtt. sem ég flyt ásamt hv. þingmönnum Margréti Frímannsdóttur, Kristínu Halldórsdóttur, Ástu R. Jóhannesdóttur og Lúðvíki Bergvinssyni, tel ég að stigin séu mikilvæg skref til að sporna gegn ölvunarakstri. Brtt. okkar fimmmenninga felur í sér að lækka leyfilegt vínandamagn í blóði ökumanns úr 0,5 prómillum í 0,0 með öryggismörk að 0,2 prómillum. Ég tel að þessi tillaga sé í fullu samræmi við aðalmarkmið umferðaröryggisáætlunar fram til ársins 2001 og verði tillagan samþykkt mun hún örugglega eins og í Svíþjóð eiga stóran þátt í því að draga úr ölvunarakstri. En í umferðaröryggisáætlun sem var samþykkt í febrúar 1996 segir, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að á næstu sex árum, eða fyrir lok ársins 2000, skuli stefnt að fækkun alvarlegra umferðarslysa um 20% miðað við meðaltal áranna 1982--92.`` Þar kemur einnig fram að á árinu 1998 verði meginviðfangsefnin eftirfarandi: Bílbelti og öryggisbúnaður fyrir börn í bílum, ölvunarakstur, ökuhraði og ungir ökumenn. Í skýrslu dómsmrh. um stöðu umferðaröryggismála sem nýlega var lögð fyrir þingið kemur fram að athygli veki að slysum vegna ölvunaraksturs hefur fjölgað hér á landi meðan veruleg fækkun hefur orðið annars staðar á Norðurlöndum. Þetta er áhyggjuefni, segir í skýrslunni. Í könnun sem Gallup gerði fyrir Sjóvá-Almennar tryggingar hf. og Vátryggingafélag Íslands hf. kemur fram að 35% fólks segjast hafa verið farþegar með ökumanni sem hafði neytt áfengis. Hlutfallstalan er mismunandi eftir aldursflokkum, hæst meðal þeirra sem eru á aldrinum 17--34 ára. Ég tel ekki ástæðu til að fara nánar ofan í þessa umferðaröryggisáætlun eða skýrsluna, en tel að það sem ég hef vitnað til sé í fullu samræmi við þær brtt. sem hér eru lagðar fram og mælt fyrir. Herra forseti. Allir eru sammála um að ölvunarakstur er alvarlegasti þátturinn í okkar umferðaröryggismálum. Krafan hefur verið hávær undanfarnar vikur um aðgerðir gegn ölvunarakstri og hefur t.d. Læknafélagið krafist aðgerða og bent á þá leið að lækka leyfilegt áfengismagn í blóði ökumanna. Læknafélagið hefur m.a. bent á að Svíar hafi lækkað leyfilegt áfengismagn í blóði ökumanna fyrir nokkrum árum og slysum þar sem ölvun er talin helsti orsakavaldurinn hafi fækkað verulega í kjölfarið, eða um 30%. Einnig hefur verið bent á að árið 1995 hafi 58 ölvaðir ökumenn átt aðild að umferðarslysum hér á landi. Einnig er bent á að á tímabilinu 1986--1995 létu 32 lífið hérlendis vegna umferðarslysa sem ölvaðir ökumenn áttu aðild að, en það samsvarar 14% allra banaslysa á tímabilinu. Skemmst er einnig að minnast að fyrir um hálfum mánuði síðan voru 30 ökumenn á einni helgi teknir ölvaðir við akstur. Að meðaltali slasast um 60 til 90 manns í umferðinni vegna ölvunar. Allt að fimmta hvert banaslys má rekja til ölvunar og árlega eru 2.000 til 2.500 manns teknir vegna gruns um ölvun. Athyglisvert er einnig að í könnun sem gerð var í lok nóvember 1997 kemur fram að þeir sem oftast hafa ekið undir áhrifum áfengis eru ökumenn á aldrinum 25--34 ára. Þegar aldurshópurinn 17--20 ára er spurður í þessari könnun sem Sjóvá-Almennar og VÍS létu gera kemur fram að tæplega 52% ökumanna á aldrinum 17--20 ára hafa ekið undir áhrifum áfengis eftir að þeir tóku próf. Í norskri rannsókn sem gerð hefur verið kemur fram sláandi niðurstaða. Gerð var rannsókn hjá tilteknu norsku knattspyrnufélagi. Knattspyrnumenn voru látnir gera þrjár mismunandi æfingar, fyrst alsgáðir og síðan með 0,3 til 0,4 prómill vínanda í blóði og loks með 0,7 til 0,8 prómill í blóði. En þar kemur fram eftirfarandi: Við 0,3 til 0,4 prómill jukust mistök um 25% og við 0,7 til 0,8 prómill jukust mistök um 47,5%. Fram kom einnig í norskri rannsókn að vínandamagn innan við 0,5 prómill, sem er leyfilegt í umferðinni í dag, dregur verulega úr hæfni ökumanna við akstur. Þannig er fullyrt í þessari norsku könnun að slíkt vínandamagn í blóði lengi viðbragð um 35%, minnki sjón í myrkri um 30%, auki möguleika á mistökum um 25%, nákvæmni í akstri minnki um 20%, möguleikar á að meta aðstæður rétt minnki um 20% og tekin er meiri áhætta við akstur. Þetta er niðurstaðan varðandi vínandamagn í blóði innan við 0,5 prómill sem er leyfilegt hér á landi í umferðinni í dag. Þannig sýna rannsóknir svo ekki verður um villst að strax við 0,2 prómill hafi vínandi áhrif á hæfni ökumanns til að aka og fullyrt er að við 0,2 prómill skerðist dómgreindin um 25%. Í þeirri tillögu sem ég hér mæli fyrir eru sett ákveðin öryggismörk sem verða að vera til staðar, eða frá 0 til 0,2 prómill til að taka af allan vafa um hina minnstu neyslu vínanda í gegnum fæðu, sælgæti, meðul eða neyslu pilsners og léttöls. Þannig er sett ákveðið svigrúm eða öryggismörk sem rúma slíka neyslu. Óeðlilegt verður líka að teljast að setja inn refsingu fyrir neðan 0,2 prómill þar sem ekki hefur verið sannað að slíkt magn vínanda hafi afgerandi áhrif á aksturshæfni ökumanna. Ástæða er einnig til að fara yfir þetta því ýmsir fullyrða að með þeirri tillögu sem hér er mælt fyrir sé ekki einu sinni leyfilegt að drekka pilsner. Það er auðvitað alrangt. Rannsóknir voru gerðar í Svíþjóð á hvaða áfengismagn mældist í blóði eftir neyslu pilsners og léttöls, sterks bjórs og léttvíns. Mæling á áfengismagni í blóði fer að miklu leyti eftir stærð og líkamsbyggingu, hvort áfengis er neytt á fastandi maga eða með mat. Helstu niðurstöður voru þessar: Ef pilsners er neytt með hádegisverði nær líkaminn að brjóta vínandann jafnóðum niður. Það sama á við um léttan bjór að 2,8% styrkleika. Þar mælist aðeins útslag hjá léttustu konum, konu sem var 50 kíló. Hún var með 0,07 prómill, þ.e. innan við 0,1 prómill, en stuttu seinna var hún komin niður í 0,0. Þegar sterks bjórs var neytt með hádegisverði mældist enginn af þátttakendum með yfir 0,2 prómill vínanda í blóði. Þegar eins glass af léttvíni var neytt með hádegisverði mældust allir undir 0,2 prómill strax að lokinni máltíð, nema léttasta konan. Hún var með 0,22 prómill og það tók hana 90 mínútur að komast niður 0,0 prómill. Herra forseti. Ég er að vitna í sænska rannsókn sem hefur verið gerð á þessu. Ef eitt glas af léttvíni, 18,75 sentilítrar eða sterkur bjór, 33 sentilítrar, er drukkið með mat á 30 til 45 mínútum nær líkaminn að brjóta vínandann niður að miklu leyti jafnóðum. Heilbrigður líkami brýtur niður 0,10--0,15 prómill af vínanda á klst. Þær vinnureglur sem viðhafðar eru við öndunarsýni hérlendis eru þær að ef vínandi mælist hjá ökumanni skal hann bíða í 15 mínútur og blása aftur til að vínandi í munni trufli ekki mælingu. Herra forseti. Ég held af því sem ég hef lesið, sem eru mjög ítarlegar niðurstöður af rannsóknum á fjórum síðum og ég hef farið hér yfir meginniðurstöðuna, hafi ég sýnt fram á að það sé rangt sem haldið er fram að ef þessi tillaga verði samþykkt þá sé ekki einu sinni heimilt að drekka pilsner eða að neyta matar þar sem áfengi er í mat eða lyfja eða sælgætis þar sem áfengi er í sælgætinu, og hefur verið sýnt fram á það í sænskri rannsókn, en þeir hafa á umliðnum árum verið með leyfilegt vínandamagn í blóði 0,2 prómill sem gaf mikinn árangur. Herra forseti. Ég vil líka fara yfir rannsóknir sem hafa verið gerðar í Noregi og Danmörku og líka í Svíþjóð og ekki síst af því tilefni sem fram kom í sjónvarpsfréttum í gærkvöldi og haft eftir formanni Umferðarráðs að þar sem hann talar um meiri fækkun á ölvunarakstri og banaslysum í Noregi en í Svíþjóð en í Noregi er leyft meira vínandamagn í blóði en í Svíþjóð. Í Noregi er það 0,5 prómill en í Svíþjóð 0,2 prómill. Danir hafa haft mjög háa tíðni ölvunarakstursslysa. Þeir tóku ákvörðun um hert eftirlit lögreglu og fékk lögreglan betri og fullkomnari tækjabúnað til að mæla ölvun ökumanna. Þeir gerðu átak í bættum samgöngum og má nefna næturvagna, bæði strætisvagna og lestir. Áróður var aukinn verulega, bæði á landsvísu og staðbundinn. Áróðursherferð var sett af stað og var stór þáttur tileinkaður ungum ökumönnum. Nú 1. mars 1998 lækkuðu þeir síðan mörkin úr 0,8 prómill í 0,5. Árangurinn hefur verið nokkuð góður að þeirra mati og lækkun ölvunarslysa orðið þó nokkur. Samkvæmt norskri handbók er vitnað í rannsóknir frá 1989 og 1990 þar sem sýnt er fram á að 18--24 ára ökumenn með meira en 0,5 prómill í blóði séu í 900 sinnum meiri hættu á að deyja í umferðinni en ef þeir væru allsgáðir. Mér finnst þetta nokkuð sláandi niðurstaða. Rannsóknir sýna að við 0,2 prómill er aukin hætta og hún stigvex með auknu áfengismagni. Í Noregi hafa slysin verið eftirfarandi: Banaslys 1993 281, 1994 283, 1995 305, 1996 255 og 1997 305 þannig að banaslysum hefur ekki fækkað þar eins og þessar tölur sýna. Hlutfall ölvunaraksturs hefur ekkert breyst að því er Noreg varðar. Þannig hefur um þriðjungur banaslysa verið rakinn til ölvunar eða tæp 90 árið 1996 og rúmlega 100 árið 1997 og fjöldi slysa á vélknúnum ökutækjum hefur verið á bilinu 3,5--3,7 á árunum 1987--1996 og var hann 3,6 árið 1996 og 3,5 árið 1994--1995. Norðmenn líta á ölvunarslys sem alvarlegasta einstaka þáttinn í umferðinni. Í nýrri umhverfisöryggisáætlun sem norska samgrn. hefur gert fyrir árið 1998--2007 og norska Stórþingið hefur samþykkt er gert ráð fyrir lækkun prómillmarka niður í 0,2 prómill í Noregi líkt og er í Svíþjóð. Reyndar er það svo í Svíþjóð, sem hefur í nokkur ár haft 0,2 prómill leyfilegt vínandamagn í blóði, að þeir eru núna að undirbúa að fara með prómillmarkið niður í 0 prómill eins og lagt er til í tillögunni. Undirbúningur að lagabreytingunni í norska Stórþinginu í þessu efni er í gangi og gert er ráð fyrir að Stórþingið taki afstöðu til þeirra mála á þessu ári. Samkvæmt danska umferðarráðinu hefur slysum almennt farið fækkandi í Danmörku frá því að vera rúm 11 þúsund 1983 niður í um 8 þúsund 1996. Slysum fækkaði um 3% milli áranna 1995 og 1996, hins vegar fækkaði ölvunarslysum ekki nema um 1% meðan slysum almennt fækkaði um 3%, eða úr 1.672 árið 1995 niður í 1.653 árið 1996. Þessi ár, 1995--1996, fjölgaði banaslysum vegna ölvunar úr 123 í 130. Prómillmörkin hafa verið lækkuð í Svíþjóð eins og ég greindi áður frá og það hefur komið fram í umfjöllun nefndarinnar um þetta mál að Svíþjóð væri eina landið í heiminum sem væri með 0,2 prómill en það er ekki rétt. Þetta er einnig í Vestur-Ástralíu og Viktoríufylki. En ekki er ljóst hvort Ástralir hafi lækkað þau fyrir alla aldurshópa eða bara fyrir unga ökumenn. Herra forseti. Það er alveg ljóst að í dag er leyfð meiri neysla áfengis við akstur en eðlilegt má teljast ef marka má rannsóknir þessa efnis sem ég hef hér vitnað í. Fólk gerir sér almennt grein fyrir því en það þarf sjálft að meta það og spyrja sjálft sig: Er ég kominn yfir leyfileg mörk eða ekki? þegar fólk hefur áfengi um hönd og ætlar síðan aka bifreið. Það er vandamálið, herra forseti, að leggja það í mat einstaklingsins því að hann er oft ófær um að meta það sjálfur. Þar sem áfengismagn er mælt sem hlutfall af blóði líkamans fást afar mismunandi svör við því og mjög erfitt að segja til um það. Einstaklingur sem vegur kannski 55--60 kíló er kominn yfir mörkin eftir einn sterkan 0,5 lítra bjór meðan einstaklingur sem vegur kannski 100 kíló getur drukkið tvo bjóra án þess að fara yfir mörkin. Síðan fer það eftir því hvort bjórinn er drukkinn með mat o.s.frv. Eftir að einstaklingar hafa drukkið einn eða tvo bjóra eða eitt eða tvö léttvínsglös getur verið stutt í að ýmsir telji í lagi að drekka þriðja bjórinn eða þriðja léttvínsglasið og þurfa þeir síðan að meta það sjálfir hvort það sé í lagi að setjast undir stýri. Þeir þurfa sem sagt sjálfir að meta það hvort einn bjór, tveir bjórar eða eitt eða tvö léttvínsglös séu í lagi og þeir séu innan 0,5 prómillmarkanna sem leyfileg eru. Þetta er einmitt kjarni málsins, herra forseti, þau skilaboð sem við sendum út í þjóðfélagið með þessu. Það er í lagi að smakka áfengi, bara ekki of mikið, og eftir að hafa innbyrt það þurfa þessir einstaklingar, sem eru með slævða dómgreind eftir einhverja áfengisneyslu að meta sjálfir hvort þeir séu færir um að aka. Skilaboðin sem við eigum að gefa út í þjóðfélagið eiga að vera afdráttarlaus: Eftir einn aki ei neinn. Með því segjum við skýrt að akstur og áfengi fari ekki saman. Vínmagn í blóði sem heimilað er nú, eða 0,5 prómill, sendir aftur á móti þau skilaboð út í þjóðfélagið að það sé allt í lagi að smakka áfengi og aka, bara að drekka ekki of mikið. Það eru raunverulega skilaboðin sem við gefum út í þjóðfélagið og það er raunverulega megintilgangurinn með flutningi okkar fimmmenninganna á tillögunni að gefa önnur skilaboð en við gerum í dag, nefnilega að segja skýrt að áfengi og akstur fer ekki saman þannig að enginn velkist í vafa um það. Það liggur hætta í því með 0,5 prómill, að senda þessi skilaboð út í þjóðfélagið að það sé í lagi að smakka áfengi og aka, bara að drekka ekki of mikið. Þess vegna viljum við, sem flytjum þessa breytingu, gefa skýr skilaboð: Áfengisneysla og akstur fer ekki saman. Slíkar auglýsingar nú um að akstur og áfengi fari ekki saman hafa takmarkað gildi, herra forseti, meðan áfengi og akstur getur farið saman svo fremi að áfengið fari ekki yfir ákveðin mörk. Full ástæða er til að nefna í þessu sambandi þegar við erum að tala um verulegar breytingar að því er þetta varðar með það markmið sem ég er alveg sannfærð um að náist að við munum ná því að fækka verulega ölvunarakstri, að mikil andstaða var á sínum tíma innan þings og utan um bílbelti. Menn töldu að verið væri að skerða frelsi einstaklinganna. Sömu rök heyrir maður nú að verið sé að skerða frelsi einstaklinganna til þess að drekka einn eða tvo bjóra áður en þeir fara að keyra og meta það síðan sjálfir hvort þeir séu hæfir til þess að keyra. En ég spái því að ef tillagan verður samþykkt muni ekki líða margir mánuðir eða ár þangað til við munum ekki heyra þau rök að verið sé að takmarka frelsi einhverra til þess að fá sér einn eða tvo bjóra ef þeir ætla síðan að keyra á eftir. Vegna þess að við spyrjum auðvitað: Frelsi á kostnað hverra? Það er það sem við verðum að hafa í huga. Nú síðan heyri ég þau rök líka að með þessari tillögu séum við að gera einhverjar miklar breytingar varðandi hestamenn, að þeir megi nú ekkert fá sér þegar þeir fara á hestbak, hvorki bjór eða annað. Auðvitað er þetta rangt og þeir sem halda slíku fram hafa ekki kynnt sér efni þessarar brtt. eða efni núgildandi laga. Ákvæði í núgildandi lögum um hestamenn hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Enginn má hjóla eða reyna að hjóla eða stjórna eða reyna að stjórna hesti, ef hann er undir svo miklum áhrifum áfengis eða annarra örvandi eða deyfandi efna, að hann geti eigi stjórnað hjólinu eða hestinum örugglega.`` Þetta er auðvitað sjálfsagt ákvæði, ef hann er undir svo miklum áhrifum áfengis eða annarra örvandi eða deyfandi efna að hann geti ekki stjórnað hjólinu eða hestinum örugglega. En vínandamagn í blóði, sem er núna 0,5 prómill, á bara alls ekkert við um hestamennina. Það er sett í þeirra eigið sjálfdæmi að meta það að þeir séu ekki undir svo miklum áhrifum áfengis að þeir geti stjórnað hestinum örugglega. Það er ekki verið að breyta því varðandi hestamennina þó við förum með vínandamagnið í blóði úr 0,5 niður í 0,2 prómill. En kannski væri einhver ástæða til þess að skoða það --- ef hann er undir svo miklum áhrifum áfengis að hann geti ekki stjórnað hestinum örugglega. Það er auðvitað sjálfsagt að þeir séu ekki undir svo miklum áhrifum áfengis að þeir geti ekki stjórnað hestinum örugglega. En þetta sýnir auðvitað að þeir sem halda því fram að verið sé að breyta einhverju í sambandi við það hafa ekki kynnt sér málið. Herra forseti. Ég tel að tillagan, sú leið sem hér er lögð til, sé einn stærsti þátturinn í að efla forvarnir og tryggja eins og kostur er að ekki sé farið undir stýri eftir neyslu áfengis enda er þessi tillaga í samræmi við áætlun um umferðaröryggi eins og ég hef sýnt fram á. Fræðsla og forvarnir, eins og tillagan felur í sér, eru sterkasta vörnin gegn ölvunaraksti. Ég geri lítið með rökin um að aðrar þjóðir hafi ekki gengið svona langt enda gætum við orðið öðrum þjóðum til fyrirmyndar í þessu efni ef við fyrst þjóða tækjum þetta skref, að fara með leyfilegt vínandamagn í blóði úr 0,5 niður í 0 með öryggismörk upp að 0,2. Ég held að það væri til fyrirmyndar fyrir þjóðina sem hefur sett sér mjög metnaðarfulla áætlun í umferðaröryggismálum, m.a. að fækka verulega ölvunarakstri.

Og vímuefnalaust Ísland.

Já, vímuefnalaust Ísland, ég tala nú ekki um það. Ég held að við séum að fjalla um eina áhrifaríkustu forvörnina til þess að sporna gegn ölvunarakstri ásamt því sem frv. felur í sér. Síðan þurfum við að tryggja aukið eftirlit og við þurfum einnig að skoða að herða refsingar. Ég vil líka nefna, ef menn telja að ekki sé skynsamlegt að Ísland ríði á vaðið fyrst allra þjóða heims og fari með áfengismagn í blóði niður í 0,0 prómill, að Svíar sem hafa haft mjög góða reynslu af því að færa vínandamagn í blóði úr 0,5 niður í 0,2 prómill, sem m.a. leiddi til þess að ölvunarakstur minnkaði um þriðjung, eru nú með hugmyndir uppi um að fara sömu leið og þessi tillaga gerir ráð fyrir, eða í 0,0 prómill með öryggismörk að 0,2 prómillum. Það er einnig athyglisvert að nú er komin tillaga frá bresku ríkisstjórninni --- í Bretlandi hefur 0,8 prómill af vínanda verið leyfður í blóði --- um að færa þessi 0,8 prómill niður í 0,5 prómill og í 0,2 prómill fyrir unglinga. Þar er stökkið fyrir unglinga úr 0,8 prómillum niður í 0,2 prómill. Af hverju fara þeir ekki úr 0,8 prómillum niður í 0,2 prómill fyrir fullorðna í stað einungis 0,5? Þessum upplýsingum fylgir að þeir treysti sér ekki með vínandamagnið hjá fullorðnum niður fyrir 0,5 prómill. Líta má til þess að vínmenning er allt önnur í Bretlandi en hér, oft og iðulega er drukkinn bjór með mat í hádegi eða að degi til og þeir telja þetta of mikið stökk í einu. Þeir hafa verið í 0,8 prómillum og eru þarna að færa sig niður og alveg niður í 0,2 prómill fyrir unglinga. Herra forseti. Það er gott og blessað að dómsmrh. hefur skipað nefnd til að skoða þessi mál, þ.e. um lækkun vínandamagns í blóði ökumanna, en mér skilst að nefndin hafi einnig það verkefni að athuga hvernig auka megi eftirlit og hugsanlega refsingar vegna ölvunaraksturs. En ég sé enga ástæðu til þess varðandi þennan þátt að Alþingi bíði með að taka afstöðu til þess hvort lækka eigi vínandamagn í blóði því reynslan talar þar skýrustu máli. Ég tel mig hafa fært alveg skýr rök fyrir því. Ég hef vitnað í rannsóknir, innlendar og erlendar, máli mínu til stuðnings og það er engin ástæða til að Alþingi bíði eftir að fá einhverja blessun eða grænt ljós frá framkvæmdarvaldinu í þessu efni. Það er kannski hægt að draga verulega úr ölvunarakstri og slysum ef við samþykkjum þetta nú fremur en að bíða eftir því að framkvæmdarvaldinu þóknist að koma með málið inn í þingið eða leggja blessun sína yfir það. Alþingi á að geta haft sjálfstæða skoðun á málum án leiðbeininga frá framkvæmdarvaldinu og það er afar hvimleitt, svo ekki sé meira sagt, að Alþingi sé boðið upp á það oft í hverju málinu á fætur öðru, að geta ekki tekið afstöðu í málum nema málin hafi fyrst verið skoðuð og blessuð af framkvæmdarvaldinu. Þetta er auðvitað enn eitt sem við stöndum frammi fyrir, herra forseti, varðandi virðingu þingsins, að ekkert megi samþykkja á hv. Alþingi nema embættismenn og framkvæmdarvaldið hafi blessað það og sagt að þetta sé í lagi. Herra forseti. Alþingi má orðið ekki hafa neina sjálfstæða hugsun eða skoðun í neinu máli. Ég held að svo miklar rannsóknir og samanburður í þessum málum liggi fyrir, ekki síst í Svíþjóð þar sem þeir hafa lækkað leyfilegt vínandamagn í blóði, að við höfum nægjanlegar forsendur til að taka ákvörðun nú en þurfum ekki að bíða eftir einhverju nefndarstarfi á vegum framkvæmdarvaldsins. Við flm. þessarar tillögu gerum líka ráð fyrir góðum tíma til að kynna þessa breytingu og hún á ekki að koma til framkvæmda fyrr en 1. október næstkomandi. Við ætlumst til að sá tími verði notaður til öflugs fræðslu- og forvarnastarfs til að kynna þessa breytingu þannig að þegar hún tekur gildi séu allir meðvitaðir um að skilaboð löggjafans eru skýr: Áfengi og akstur fer ekki saman og við ítrekum það með því að færa vínandamagn í blóði úr 0,5 prómillum niður í 0,0 prómill. Það er ekki einstaklingsins að meta hvort hann sé fær um að aka eftir að hafa neytt áfengis, heldur á hann ekki að aka eftir að hafa neytt áfengis. Rökin um frelsi einstaklingsins til að meta sjálfur hvort hann sé innan leyfilegra marka við neyslu áfengis eru ekki haldbær, herra forseti, því þá spyr ég um leið: Frelsi á kostnað hverra? Það er auðvitað kjarnaatriðið í þessu máli. Að lokum, herra forseti, er það skoðun okkar flutningsmanna þessarar tillögu að með því að samþykkja þessa brtt. við þetta ágæta frv. séum við að stíga mjög stórt skref til þess að draga verulega úr ölvunarakstri á Íslandi. Því hvet ég eindregið til þess, herra forseti, að brtt. okkar fimmmenninganna verði samþykkt.

Virðulegi forseti. Eins og ég gat um í ræðu minni áðan var þetta mál sem brtt. tekur á rætt sérstaklega í allshn. og menn eru sammála um það í þeirri nefnd að hér sé um alvörumál að ræða. Og auðvitað kom margt athyglisvert fram í ræðu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Engu að síður er rétt að vekja athygli á því að ekki er vitað til þess að í nokkru landi í heiminum séu í gildi lög sem kveði á um að vínandamagn í blóði ökumanns megi ekki fara upp fyrir 0,0 prómill. Því er mjög brýnt að skoða þetta mál gaumgæfilega áður en ákvörðun er tekin um setningu slíkra reglna, bæði lagalega og tæknilega. Fram hjá þessu verður ekki litið. Dómsmrh. hefur vegna bréfs Læknafélags Íslands sett á fót starfshóp til að skoða til hvaða ráðstafana þurfi að grípa til að fækka ölvunarslysum. Starfshópnum er m.a. ætlað að kanna hvaða áhrif lækkun á prómillmörkum alkóhóls í blóði ökumanna muni hafa á umferðaröryggið. Ekki liggja fyrir öruggar heimildir um að lækkun leyfilegs prómillmagns í blóði úr þeim mörkum sem nú er miðað við hérlendis leiði til fækkunar slysa. Skiptar skoðanir eru um þessi mál og hafa niðurstöður tilrauna nágrannaþjóða okkar með setningu reglna er þetta varða, leitt í ljós að ekki eru endilega tengsl milli fjölda alvarlegra slysa og lækkunar leyfilegs prómillmagns í blóði. Þannig hefur banaslysum í umferðinni sem rekja má til ölvunaraksturs á þeim sjö árum sem liðin eru frá lækkun Svía á takmörkunum í 0,2 prómill einungis fækkað um 8%, á meðan slíkum slysum hefur fækkað um 16% í Noregi þar sem haldið var við sömu mörk og miðað er við hér. Ekki verður því talið skynsamlegt að fara út í breytingar á þessum atriðum fyrr en fyrir liggur niðurstaða starfshóps þess sem áður er nefndur. Leiði niðurstaða starfs hans hins vegar til að ætla megi að lækkun hámarks prómillmagns í blóði ökumanna dragi úr hættunni á umferðarslysum mun verða farið eftir þeim niðurstöðum. Þetta snertir ekkert virðingu eða sjálfstæði þingsins, hv. þm., heldur einfaldlega þá staðreynd að menn vilja fá meiri rök fyrir þessu máli. Í skýrslu sem hæstv. dómsmrh. lagði fram á Alþingi í janúar, um stöðu umferðarmála, var gerð grein fyrir þeim verkefnum og megináherslum sem yrðu í umferðaröryggisstarfi á þessu ári. Í skýrslunni kemur fram að eitt af þeim fjórum meginatriðum árið 1998 sé ölvunarakstur. Á tímabilinu 1986 til 1995 létust 32 hér á landi vegna umferðarslysa sem ölvaður ökumaður átti aðild að, eða um 14% allra banaslysa á sama tímabili. Tengslin milli fjölda umferðarslysa og ölvunaraksturs eru því augljós og á þessu máli þarf að taka. En til að hægt sé taka á þessu vandamáli hefur þegar verið gripið til ýmissa aðgerða. Má þar nefna að á síðasta ári voru gerðar breytingar á umferðarlögum í því skyni að unnt væri að taka upp nýja aðferð til að staðreyna áfengisneyslu ökumanna, þ.e. með öndunarsýni í stað blóðsýnis. Frekari breytingar á umferðarlögum til að tryggja þessa aðferð í sessi eru nú til umfjöllunar á Alþingi. Felur þessi breyting m.a. í sér að unnt er að stunda mun virkara eftirlit með ölvunarakstri, þar með talið á landsbyggðinni, svo hægt verði að ráðast í kerfisbundið eftirlit sem verður virkara en áður. Virðulegi forseti. Þetta mál verður skoðað í dómsmrn. og ráðuneytið mun skila skýrslu um það næsta haust. Því vil ég undirstrika þá skoðun meiri hluta nefndarinnar að við teljum að hér sé vissulega um alvörumál að ræða, en að það þurfi að skoða það betur. Það verður gert og því teljum við þessa brtt. ekki tímabæra nú.

Herra forseti. Ég er hlynntur því að leyfilegt hámark áfengismagns í blóði ökumanns verði lækkað. Mörkin eru óþarflega há. Ölvunarakstur á ekki að eiga sér stað. Hann er glapræði og hann er nánast að segja glæpur. Ég tel eðlilegt að lækkað verði úr 0,5 í 0,2 prómill. Þá þarf enginn að velkjast í vafa um að eftir einn ei aki neinn. En nú er það svo að það fer eftir holdafari eða líkamsbyggingu hversu mikið menn þola án þess að fara yfir mörkin. Þannig gæti verið að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir þyldi bara hálfan bjór meðan hv. þm. Ágúst Einarsson þyldi heilan. Fólk getur velkst í vafa um það hvar mörkin eru. Ef þau yrðu sett niður í 0,2 prómill þyrfti enginn að velkjast í vafa. Það á ekki að drekka og fara svo að keyra. Ekki neitt. Hins vegar hefur hæstv. dómsmrh. sett málið í ákveðinn farveg með því að skipa nefnd til að gera athugun og samkvæmt því er eðlilegt að taka þetta mál um leyfilegt hámark áfengismagns í blóði upp aftur á haustþinginu að lokinni gagnasöfnun og undirbúningi eins og hæstv. dómsmrh. hefur lagt til og hv. formaður allshn. kom einnig inn á í seinni ræðu sinni. Þannig er löggjafarþingið að láta framkvæmdarvaldið vinna málefnið til þess að Alþingi geti tekið skynsamlega ákvörðun að athugunum og rannsóknum loknum. Slíkt tryggir haldgóða lagasetningu miklu fremur en að hlaupa til og breyta þessu núna rétt eftir að ráðherrann er búinn að ákveða tiltekna málsmeðferð sem kemur löggjafarvaldinu til góða í lagasetningunni síðar. Ég sé sem sagt fyrir mér gildistöku nýrra ákvæða um næstu áramót, þ.e. að nefndin, starfshópurinn, sem ráðherrann hefur skipað ljúki störfum sínum í sumar eða haust, Alþingi taki málið til meðferðar á haustþinginu og gildistaka gæti þar með orðið um næstu áramót.

Herra forseti. Ég fagna afstöðu hv. síðasta ræðumanns í þessu máli. Ég tel að það hafi komið skýrt fram í málflutningi 1. flm. brtt., hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, að reynsla Svía og rannsóknir á slysum vegna ölvunaraksturs sýni að við eigum að fara þessa leið. Ég sé enga ástæðu til að tefja málið í einhverju nefndarstarfi uppi í ráðuneyti. Þegar dæmin blasa við og við horfum upp á öll þessi hörmulegu slys undanfarin ár vegna ölvunaraksturs, þá tel ég að við eigum að taka á málinu strax. Það kemur ekkert í veg fyrir að Alþingi geti tekið afstöðu til málsins nú þegar. Ég er því ekki sammála hv. þm. um að bíða þurfi með það til haustsins að taka afstöðu til málsins eftir að hæstv. dómsmrh. er búinn að láta vinna það í nefnd. Við höfum talandi og skýr dæmi um að fara eigi þessa leið. Við berum ábyrgð meðan við gerum það ekki. Skilaboð okkar verða að vera skýr. Það er ekki leyfilegt samkvæmt lögum að aka undir áhrifum áfengis. Engu að síður erum við með undanslátt þar sem við leyfum 0,5 prómill. Við eigum auðvitað að gefa skýr skilaboð út í samfélagið um að ekki megi aka eftir neyslu áfengis og hafa viðmiðunina í samræmi við það.

Herra forseti. Það er ekki rétt að við séum með undanslátt. Ég held að afar mikilvægt sé --- og veit að við erum sammála, ég og hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, að eðlilegt sé að færa mörkin niður. En það er oft þannig þegar góð mál eru að gerast, þá verður óþolinmæðin dálítið mikil. Þau mörk sem Íslendingar og margar fleiri þjóðir hafa haft, 0,5 prómill, hafa verið í lögum alllengi og þrír til fjórir mánuðir til eða frá gera kannski ekki allan muninn. En ég bendi á að þrátt fyrir að Svíar fari niður í núllmarkið, þá hafa Norðmenn náð betri árangri með 0,5 prómill mörkunum hjá sér heldur en Svíar hafa gert. Það kom fram í máli hv. þm. Sólveigar Pétursdóttur áðan. Þetta er því ekki einhlítt. Við þurfum hins vegar að ræða oftar og meira á hinu háa Alþingi um umferðarmálin og hvernig við getum tryggt betur öryggi í umferðinni. Vissulega eru mörg slík mál í sínum farvegi í þinginu og það er vel. Við skulum sameinast um að vinna að þeim framgangi og þessu máli, um leyfilegt vínandamagn í blóði, þegar það mál er fullbúið og þroskað.

Herra forseti. Það kom skýrt fram í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur áðan að þær upplýsingar sem komið hafa fram um breytingar á slysum í Noregi eru ekki réttar. Að minnsta kosti komu aðrar upplýsingar fram í máli hv. þm. en þær sem hv. þm. Hjálmar Jónsson minntist á. Hv. þm. talar um að það breyti engu þó við bíðum í nokkra mánuði með að taka afstöðu til þess hvort við eigum að breyta leyfilegu prósentumagni af áfengi í blóðinu við akstur. Ég sé enga ástæðu til þess að bíða, enda verður tekin afstaða til málsins þegar greidd verða atkvæði í þinginu um brtt. sem hér er verið að ræða um. Þá þurfa þingmenn að taka afstöðu til þessa máls hvort við eigum að lækka prósentuna. Ég kalla það undanslátt þegar menn eru að leyfa 0,5 prómill áfengismagn í blóðinu þegar í lögum stendur að eigi sé heimilt að aka undir áhrifum áfengis. Það er auðvitað verið að leggja það undir dómgreind hvers og eins hvenær hann er hæfur til að aka og jafnvel þarf hann að fara að meta það þegar hann er búinn að missa dómgreindina vegna áfengisneyslu. Það er auðvitað afleitt og kom reyndar fram í máli hv. þm. Hjálmars Jónssonar áðan. Eins og komið hefur fram erum við sammála, en við erum ekki sammála um að það eigi að bíða með þetta fram á haust, enda verðum við að taka afstöðu til málsins strax í vor.

Herra forseti. Það er greinilega eitthvað óljóst í málinu. Heimildum ber ekki saman eins og hv. þm. sem var í andsvari gat um. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur eina heimild, hv. þm. Sólveig Pétursdóttir hefur aðra um sama málið. Sagt er að upplýsingar séu ekki réttar frá Noregi sem við erum hér með. Er þá ekki augljóst að skoða þarf málið betur? Ég hefði talið það áður en við hlaupum til að samþykkja brtt. þar sem heimildir eru út og suður. Það er líka annað, herra forseti, að venjan er að skoða mál í nefnd, leita umsagna um mál þegar þingnefnd er með þau í meðferð. Þessi brtt. um lækkað leyfilegt vínandamagn í blóði var ekki í frv. heldur kemur fram sem brtt. Því hefur ekki verið óskað eftir umsögn nokkurs aðila um þetta atriði. Þá væri mikilvægt í haust að geta sent það út til að fá einnig umræðu um það hvað umsagnaraðilum finnst sem fá yfirleitt mál um umferðina til umsagnar, og eftir stendur að við þroskum málið, leitum umsagna og fáum réttar heimildir og upplýsingar og tökum síðan ákvörðun með löggjöf.

Herra forseti. Það er út af fyrir sig ánægjulegt að með góðum vilja má skilja á orðum hv. tveggja þingmanna Sjálfstfl. sem hér hafa talað að þeir séu hlynntir því að lækka vínandamagn í blóði en bara ekki núna og bíða sem sagt eftir að fá grænt ljós frá framkvæmdarvaldinu. Það var einmitt það sem ég var að segja áðan. Þingið hefur ekki orðið neina sjálfstæða hugsun. Ef ekki kemur grænt ljós frá embættismönnunum í kerfinu, þá getur þingið ekki tekið afstöðu til mála. Það er mjög hvimleitt, herra forseti, að búa við það í hverju málinu á fætur öðru. Það má ekki gera neinar brtt. á frv. sem koma frá embættismönnunum öðruvísi en þeir blessi þær brtt. hvað þá að samþykkja þingmannafrumvörp sem þingmenn flytja nema búið sé að blessa það af viðkomandi ráðherra eða embættismanni. Það er auðvitað sama með þessar tillögur, herra forseti, hjá stjórnarliðum. Þeir þurfa að láta embættismennina halda í höndina á sér, fá leiðsögn þeirra  Menn telja að það vanti eitthvað meira á rannsóknir og kannanir og það sé ótækt að Ísland hafi forustu meðal annarra þjóða um að lækka leyfilegt vínandamagn í blóði og hafi forustu um að ganga lengra en aðrar þjóðir í því efni. Er það virkilega svo að við þurfum að fá reynslu frá öðrum þjóðum sem ætla að ganga svona langt, t.d. Svíum, áður en við förum út í að gera þessa sjálfsögðu breytingu? Reynslan hjá Svíunum hlýtur að vera góð en þeir hafa í nokkur ár búið við að leyfilegt vínandamagn í blóði sé 0,2 prómill þegar þeir núna eru að hugleiða að fara með það niður í 0 prómill með öryggismörk að 0,2. Það hlýtur að þýða að þeir hafi góða reynslu af þessu. Varðandi það sem fram kom í máli hv. formanns allshn. þá heyrði ég að hún las mjög samviskusamlega upp skoðun formanns Umferðarráðs á þessu máli sem við hlustuðum á í gærkvöldi í sjónvarpinu þar sem mynd sást úr Aftenposten af einhverjum slíkum upplýsingum um að slysum hefði fækkað meira í Noregi en í Svíþjóð þar sem í Noregi sé leyfilegt áfengismagn í blóði hærra en í Svíþjóð. Þetta eru engin rök í málinu og ég bið um að fá fram hjá formanni allshn. hvaða könnun og rannsókn er á bak við slíkar fullyrðingar. Allar upplýsingar sem ég hef komið með og tölulegur samanburður er byggður á ítarlegum rannsóknum og könnunum. Hvað segja þessar kannanir varðandi Noreg, sem hér er dregið upp sem eitthvert fyrirmyndarland að því er þetta varðar og standi sig miklu betur en Svíar sem hafa lægra leyfilegt áfengismagn í blóði? Þar kemur fram, ég las það hér áðan, að ef við skoðum t.d. árin 1996 og 1997, þá hefur banaslysum fjölgað í Noregi, þau voru 255 1996 og 1997 305 og hlutfall ölvunarslysa hefur ekkert breyst. Þriðjungur banaslysa í Noregi var rakinn til ölvunar eða tæp 90 árið 1996 og rúmlega 100 árið 1997. Varla er það fækkun. Hvernig snýr svo málið að Svíþjóð sem hefur um nokkurra ára bil haft leyfilegt áfengismagn í blóði í 0,2 prómillum? Árið 1989, árið áður en prómillmagni var breytt í 0,2%, voru banaslys 804. Hver er fjöldi banaslysa árið 1996? Hann er 487, næstum því helmings fækkun. Ef hv. þm. Hjálmar Jónsson er eitthvað ruglaður út af misvísandi upplýsingum, þá skal ekki standa á mér, herra forseti, að skjóta á einum fundi í allshn. til að fara yfir þær rannsóknir og kannanir sem liggja fyrir og bera saman þær upplýsingar sem hér hafa verið dregnar fram. Það er alveg rétt sem hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir sagði. Við höfum verið með undanslátt í þessu efni að því er varðar leyfilegt áfengismagn þegar fólk sest undir stýri. Skilaboðin eru þau að það megi drekka svolítið en ekki mikið og síðan verður hver og einn að meta það sjálfur hvort hann sé undir þessum 0,5 prómillum án þess að geta mælt það nokkurs staðar nema hann sé tekinn af lögreglunni. Það hljóta líka að vera rök í málinu sem ég hef sett fram varðandi norska rannsókn í þessu efni sem var gerð á norska knattspyrnufélaginu sem ég nefndi, um mismunandi áfengismagn í blóði og hvernig það kom niður á þeim sem voru í prófi þegar við 0,7--0,8 prómill jukust mistök um hvorki meira né minna en 47,5%. Það liggur fyrir að hæfnin skerðist um 25% við akstur strax við 0,2 prómilla vínandamagn í blóði. Er það ekki svo hér á landi að fimmta hvert slys í umferðinni megi rekja til ölvunaraksturs? Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessa umræðu. Mér finnst ekkert af þeim rökum sem hv. þingmenn Sjálfstfl. hafa teflt fram standast eða séu til þess fallin að sannfæra mig um að rétt sé að bíða eftir því hvað framkvæmdarvaldið vill í þessu efni. Ég held að við höfum fullnægjandi og boðlegar kannanir og rannsókir sem sýni að ekki er eftir neinu að bíða. Verst finnst mér rök hv. þm. Sólveigar Pétursdóttur sem segir að af því að ekkert annað land hafi farið með þetta niður í 0 og 0,2 prómill sem öryggismörk, þá sé ekki rétt að Ísland taki þar forustu. Ég vil enn og aftur segja: Ég hygg að reynslan muni sýna að til fyrirmyndar yrði fyrir Ísland ef það tæki afgerandi forustu í þessu máli þar sem við værum með skýr skilaboð út í þjóðfélagið að akstur og áfengi fer ekki saman. Þess vegna er þinginu að mínu viti, herra forseti, ekkert að vanbúnaði að taka afstöðu til þessarar tillögu.

Virðulegi forseti. Hv. þm. gat ekkert lesið það út úr orðum mínum áðan að ég væri sammála því hér og nú að leyfilegt vínandamagn í blóði væri lækkað. Auðvitað er það rétt sem hv. þm. Hjálmar Jónsson benti á áðan, að þetta er brtt. sem hér liggur fyrir þannig að það var ekki hægt að senda þetta mál til umsagnar í þjóðfélaginu eins og vaninn er með frv. sem fjalla um m.a. breytingu á umferðarlögum enda snertir það hagsmuni margra. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að það er mjög sérstakt að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, sem vill vinna vel í málum, sérstaklega stjórnarfrv. sem hún telur almennt rétt að skoða vel og vandlega og á mörgum fundum, skuli ekki vilja láta skoða þetta mál ítarlegar. En það kemur svo sem ekkert á óvart þó að hún sé ekki sammála þingmönnum Sjálfstfl. Það er ekki í fyrsta skiptið sem það kemur fram. Það vill svo til að hún nefndi formann Umferðarráðs áðan, sem jafnframt er aðstoðarmaður dómsmrh. Hann mætti á fund allshn. og upplýsti okkur um stöðu þessara mála og ýmsar rannsóknir sem hefðu átt sér stað. Það voru reyndar fleiri sem mættu á fund nefndarinnar, m.a. Jón Bjartmarz og Jónmundur Kjartansson, frá embætti ríkislögreglustjóra, og Einar Guðmundsson, frá Sjóvá-Almennum sem er forvarnarfulltrúi þar. Þeir tóku allir undir þá skoðun sem hér hefur verið sett fram að skoða þurfi þetta mál betur. Ég hygg því að þetta mál liggi alveg ljóst fyrir.

Herra forseti. Ég held að hv. þm. misminni það að allir gestir sem komu á fund allshn. hafi tjáð þá skoðun sína að það ætti að fresta þessu máli og skoða það betur. Ég spyr hvort hv. þm. geti haldið því fram að fulltrúi Sjóvár-Almennra, Einar Guðmundsson fræðslufulltrúi, hafi haldið því fram að það bæri að skoða þetta mál betur. Þeir lýstu því allir yfir að það bæri að lækka vínandamagn í blóði. Ég gat ekki heyrt að t.d. sá maður hefði nefnt að rétt væri að setja þetta mál í einhverja nefnd. Að því er varðar það að þessi brtt. hafi ekki verið send til umsagnar, þá vil ég spyrja hv. þm. að því hvort hún sé tilbúin til þess að beita sér fyrir því við forseta að fresta afgreiðslu þessa frv. og þá atkvæðagreiðslu um frv. og brtt., til að hægt verði að taka málið á nýjan leik inn í nefndina og skoðað það þar, senda það til umsagnar og að hálfur mánuður verði gefinn til umsagnar um brtt. og síðan verði málið afgreitt fyrir þinglok? Ef hv. þm. ber þau rök fyrir sig að það þurfi að senda málið út í þjóðfélagið þá er ég alveg tilbúin til að skoða það ef hv. þm. er þá tilbúinn að beita sér fyrir frestun á málinu hér. Við tökum það þá hér út af dagskrá og þannig að það fari ekki í atkvæðagreiðslu og þá heldur ekki brtt. Tökum málið aftur inn í nefndina og sendum brtt. út til umsagnar og gefum viku eða hálfan mánuð. Það þarf varla lengri tíma. Við erum með stórt húsnæðisfrv. þar sem umsagnaraðilar hafa einungis hálfan mánuð til að fara yfir hundrað síðna bók þannig að það ætti ekki að vefjast fyrir þeim sem um þessa litlu brtt. fjalla að fara yfir hana á nokkrum dögum og senda nefndinni umsögn sína. Ég spyr hv. þm.: Er hún tilbúin til málamiðlunar að fallast á að við málsmeðferðin verði þessi? Mér finnst hv. þm. bjóða upp á það, herra forseti.

Virðulegi forseti. Það er algjör misskilningur hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að ég sé að bjóða upp á þetta. Ég vek hins vegar athygli á því að þessi brtt. sem hér er lögð fram er ekki hluti af frv. og hefur því ekki hlotið sömu meðferð og frv. Það breytir því ekki að hæstv. dómsmrh. lýsti því yfir að þetta mál yrði tekið sérstaklega til skoðunar í dómsmrn. og að starfshópur yrði skipaður. Þar kæmi að fólk víðs vegar að úr þjóðfélaginu sem hefði þekkingu á þessum málum og skýrslu yrði skilað um það mál hér í haust. Það er alveg óþarfi að skoða þetta mál frekar í allshn. Ég held að málið sé í góðum farvegi.

Herra forseti. Það kemur alltaf það sama í gegn hjá þessum hv. þm. þ.e. ef framkvæmdarvaldið hefur ekki blessað málið, ef framkvæmdarvaldið og embættismennirnir hafa ekki gefið grænt ljós á málið, ef framkvæmdarvaldið og embættismennirnir hafa ekki haldið í höndina á hv. þm. og öðrum þingmönnum Sjálfstfl. sem hér hafa talað og veitt þeim leiðsögn í málinu, þá er Alþingi ekki fullbúið og ekki í stakk búið til að taka afstöðu til málsins. Hv. þm. neitar tilboði mínu um að taka málið aftur inn í nefnd og gefa umsagnaraðilum færi á að segja sína skoðun á því. Af hverju skyldi það nú vera? Er það ekki vegna þess að þetta er ekki stjórnartillaga, ekki hluti af stjfrv., eins og hv. þm. sagði? Nei, herra forseti, þetta gengur allt út á það sama hjá þessum þingmönnum. Ef þeir hafa ekki fengið leiðsögnina ofan úr dómsmrn. og frá embættismönnunum þar þá er Alþingi ekki í stakk búið til þess að taka afstöðu til málsins. Þetta er fullkomin vanvirðing við þingið. Auðvitað á þingið að geta haft sjálfstæða hugsun í þessu máli og tekið afstöðu til tillögu eins og hér liggur fyrir án þess að embættismennirnir blessi hana.

Herra forseti. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir nefndi það í ræðu sinni áðan að ekki stæði á henni að boða til aukafundar í allshn. ef á þyrfti að halda.

Hún er búin að neita þremur.

Hv. þm. er búinn að neita þremur aukafundum í allshn. núna á einni viku, en eitt af því sem veldur okkur erfiðleikum í að afgreiða mál frá allshn., sem bíða mörg, er að stjórnarandstaðan hv. hefur ekki verið samvinnuþýð í því að koma til funda og vinna með okkur í mörgum brýnum málum sem liggja fyrir allshn. Það er sett stopp á afgreiðsluna og vinnuna vegna þess að hv. stjórnarandstæðingar vilja ekki vinna með okkur. Þetta er vandinn ...  Ég bendi á að hæstv. ráðherra dómsmála lýsti yfir nefndarskipaninni til að skoða þetta með prómillmagnið, vínandamagnið í blóði, áður en hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur datt í hug að koma með sína brtt. eða áður en hún kynnti hana fyrir nefndarmönnum. Það er því spurning hvort er á undan, eggið eða hænan og hvort er hvað, ef út í það er farið. En fleira þyrfti að lagfæra í áfengislöggjöfinni og í umferðarlögum, t.d. það að ökumanni sem hefur lent í umferðaróhappi sé óheimilt að neyta áfengis nokkra klukkutíma eftir að umferðaróhappið átti sér stað. En ökumenn hafa stundum verið staðnir að því að spilla sönnunargögnum með því að hella í sig áfengi eftir að hafa valdið slysi og enginn getur þá sannað á þá að þeir hafi verið drukknir þegar slysið varð. Því þarf að leggja bann við því að viðkomandi neyti áfengis í sex klukkutíma eftir að slys sem hann olli átti sér stað. Herra forseti. Fulltrúi Sjóvár-Almennra sagði að mikilvægast væri að málið kæmist á hreyfingu og að það yrði tekið fyrir á haustþingi.

Herra forseti. Fyrst út af því síðasta sem hér kom fram um það að ég hefði kynnt þessa breytingu eftir að hæstv. dómsmrh. hefði boðað þessa nefndarskipan, þá finnst mér það nú ekki skipta öllu máli. En til að halda öllu til haga í þessu efni þá ber þess að geta að ég hafði kynnt þetta í þingflokknum áður en hæstv. dómsmrh. tilkynnti þessa nefndarskipan sína. Varðandi það að kalla saman fund í nefndinni, þá vil ég segja að hafi ég sagt aukafund --- ég held að ég hafi ekki gert það --- en hafi ég sagt aukafund þá bið ég forláts á því. Það hefur þá verið mismæli hjá mér ef ég hef talað um aukafund vegna þess að ég vil að þetta mál verði tekið upp á hefðbundnum fundi nefndarinnar strax í fyrrmálið ef það verður haldinn fundur. Það er langur fundur allan daginn og því ættum við að geta tekið málið upp þannig. Mér finnst mjög sérkennilegt ef hv. þingmenn neita þessu ágæta boði. Þau hafa lagt áherslu á að þetta færi til umsagnar úti í þjóðfélaginu. Ekki skal standa á mér að stuðla að því. En þegar fram kemur tilboð um það þá er því neitað og enn og aftur vísað í nefndarskipunina hjá embættismönnunum. Þau geta ekki hreyft sig í málinu fyrr en komið er grænt ljós frá embættismönnum. Þetta er mjög sérkennileg staða sem hér er upp komin, herra forseti.

Herra forseti. Ég man ekki hvort hv. þm. sagði fund eða aukafund  Varðandi virðingu Alþingis og það að við hv. þm. Sjálfstfl. þurfum að láta framkvæmdarvaldið halda sérstaklega í höndina á okkur, þá erum við einfaldlega í þessu máli að láta framkvæmdarvaldið vinna gögn í hendurnar á okkur þannig að við getum tekið skynsamlega ákvörðun. Að taka skynsamlegar ákvarðanir að könnuðum öllum málavöxtum er það sem á að vera aðalsmerki hv. Alþingis og það er það sem hér þarf að gera en ekki rjúka til og samþykkja hugdettur hv. þm.

Herra forseti. Nú ber hv. þm. því fyrir sig að það séu svo mörg mál í allshn. og þess vegna sé ekki hægt að fjalla um þessa tillögu. Ég ætla að minna hv. þm. á að fimmta hvert banaslys í umferðinni má rekja til ölvunar og árlega eru 2.000--2.500 manns teknir vegna gruns um ölvun. Að mínu mati, og ég vona að hv. þm. sé sammála mér um það, má víkja mörgum þeirra mála sem eru í allshn. til hliðar, stjfrv. ýmiss konar sem ekkert liggur á að afgreiða, til að þetta mál geti haft þar ákveðinn forgang og fengið þá umfjöllun og meðferð sem hv. þingmenn óska eftir. En nú er því borið við að þar séu svo mörg mál til umfjöllunar að ekki sé hægt að taka þetta mál þar til meðferðar þó við höfum tölurnar fyrir framan okkur um árlegan fjölda, þúsundir manna sem eru teknar vegna gruns um ölvun við akstur. Auðvitað á þetta mál að hafa þarna ákveðinn forgang. Ég fer fram á það, herra forseti, að þetta verði fyrsta málið sem verði tekið upp á fundi allshn. á morgun og atkvæðagreiðslu verði frestað um frv. og þessa brtt. til þess að fullnægja þeim óskum sem fram hafa komið hjá stjórnarliðum sjálfum.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu breyting á umferðarlögunum frá 30. mars 1987, með síðari breytingum (öndunarsýni). Eins og fram kom hjá frsm. allshn. var ég fjarstödd afgreiðslu þessa máls sem var í síðustu viku og þess vegna fannst mér rétt að afstaða mín til málsins kæmi hér fram. Ég var viðstödd umræður um málið í nefndinni og ég tel að hérna sé um mjög þarft mál að ræða og styð það heils hugar, þ.e. að samræma gjaldtöku á öndunarsýni eða rannsókn á blóði og einnig síðara efnisatriðið. Ég vil einnig koma aðeins að þeirri brtt. sem hér er til umræðu og þeim undarlegu orðaskiptum sem hafa orðið um vinnubrögð í allshn. út af henni. Þessi brtt. er að mínu mati mjög athyglisverð, þ.e. að lögð sé áhersla á að þingið sendi út skýr skilaboð um að það fari ekki saman að drekka áfengi og aka ökutæki. En ég verð að segja að ég tel að þetta sé mikilvæg breyting sem þurfi að fá eðlilega umræðu í þjóðfélaginu eins og um frv. væri að ræða. Mér finnst því tillaga flm., hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, mjög góð um að þetta verði rætt í allshn. og aðilar fengnir til þess að fara í gegnum þessi  Varðandi umræðuna um að stjórnarandstaðan og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir þar með hafi neitað að hafa fundi í allshn. þá vil ég taka fram að það er einfaldlega vegna þess að ekki hefur náðst samkomulag í þinginu um meðferð mála á næstu vikum og á meðan hefur verið ákveðið að samþykkja ekki marga aukafundi að svo komnu máli. Það hefur ekkert með allshn. að gera frekar en nefndir þingsins almennt. Ég tel að vinnubrögð í allshn. séu með ágætum og vona að svo verði áfram. Þar er mjög mikið af málum og við reynum auðvitað að vinna að þeim eins og kostur gefst. Nefndin mun að sjálfsögðu fara í þá umræðu sem þörf er á og ég vona að það verði einnig gert um þá brtt. sem fyrir liggur.

Herra forseti. Ég get eiginlega ekki orða bundist því að það hefur verið lengi umræða um þá brtt. sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir er 1. flm. að og ég er meðflm. að. Mér finnst brtt. vera mjög mikilvæg og mér finnst miður að hér hafa verið mjög fáir þingmenn viðstaddir. Ég geri mér mætavel grein fyrir því að miklir atburðir liggja í loftinu og þingmenn eru sjálfsagt bundnir á fundum og við umræðu um þá atburði hér og þar en þetta er mál sem mér finnst að hv. þingmenn eigi að geta tekið afstöðu til. Þetta er mjög einföld tillaga sem ég skil raunar ekki að þurfi að fara aftur í nefndina. Þetta er svo einfalt mál. Mér finnst þetta ekki þurfa neina geysilega umfjöllun í þjóðfélaginu vegna þess að það er bara spurning um að fólk viðurkenni það og taki á því að áfengi og akstur fara ekki saman. Það á ekki að gera einstaklingunum það að þurfa að meta það hver fyrir sig hvort þeir megi drekka einn bjór eða tvo, eitt glas af rauðvíni eða tvö eða hvað það nú er, bara að drekka ekki áfengi ef þeir ætla að aka eða öllu heldur að aka ekki ef þeir hafa drukkið áfengi, í hvaða röð sem við viljum taka það. Ég skil ekki hvað er verið að verja í málinu. Hvaða hagsmuni er verið að verja? Hv. þingmenn Sjálfstfl. Sólveig Pétursdóttir og Hjálmar Jónsson hafa varið þá niðurstöðu allshn. að þessu beri að vísa í einhverja sérstaka nefnd og stuðning við það mál sem hæstv. dómsmrh. hefur gefið út um þetta að það þurfi að ræða þetta í sérstakri nefnd embættismanna eða sérstakra sérfræðinga. Út af fyrir sig er allt í lagi að ræða málin fram og aftur en flóknari mál en þetta hafa verið sett á borð þingmanna og þeim ætlað að taka afstöðu til þeirra án þess að embættismenn þvæli með það fram og aftur. Ég skil ekki rökin fyrir því að halda þessum mörkum. Hver eru rökin? Þau hafa ekki komið fram. Hverra hagsmuni er verið að verja? Það eru miklir hagsmunir, þetta snertir hagsmuni margra, sagði hv. þm. Sólveig Pétursdóttir áðan. Hverra hagsmuni snertir þetta? Ég hafði haldið að það væru hagsmunir almennings að reyna að fækka umferðarslysum. Það eru komnar fram tölur um slys sem hafa orðið einmitt vegna þess að fólk hefur ekið drukkið. Hvað er þá einfaldara en að segja þessu fólki: Þegar áfengi hefur verið drukkið er bíllinn ekki snertur, hvorki bíll, bifhjól né þess vegna reiðhjól eða hvað sem er, þess vegna hesturinn, hv. þm. Hjálmar Jónsson. Ég er innilega sammála því að fólk á ekki að fara drukkið á hestbak. Það er engin spurning að þetta fer ekki saman og þess vegna er langeinfaldast að setja mörkin við núllið. Þá er þetta með rökin. Mér heyrist að hv. þingmenn ætli að koma í andsvar eða flytja ræður um þetta mál og þá er ágætt að fá að vita hvers vegna þau telja að það þurfi að skoða þetta svona mikið. Telja þau líklegt að slysum fjölgi við að færa mörkin niður? Eða telja þau allsendis óvíst að þeim muni fækka við að færa mörkin niður? Það er ekki aðeins að verið sé að senda skýr skilaboð til almennings eins og við höldum fram með því að segja að ekki verði leyfilegt að drekka áfengi af einu eða neinu tagi og enga áhættu að taka heldur getum við líka spurt okkur að því: Mundi það ekki hafa í för með sér sparnað í tíma og fyrirhöfn ef það er einfaldlega bannað að innbyrða áfengi af nokkru tagi áður en menn aka? Það er þá væntanlega ekki þörf á miklum rannsóknum á blóðsýnum. Það er einfalt að blása í blöðru og sé ástandið ekki þeim mun alvarlegra eða um slys að ræða ætti ekki að þurfa að mæla blóðsýni eða annað af því tagi, þá er nóg að blása í blöðru. Ég hef svo sem ekki meira um þetta að segja. Mér blöskrar hvernig umræðan hefur þróast og þau rök sem hafa komið fram ef rök skyldi kalla fyrir því að það þurfi að skoða þetta á svona geysilega vandaðan hátt eða á svona löngum tíma og í nefnd og fá umsagnir héðan og þaðan. Mér finnst satt að segja að brjóstvitið ætti að duga í þessu efni. Og ég spyr: Hvaða hagsmuni er verið að verja í þessu máli?

Herra forseti. Varðandi það mál sem hefur verið til umræðu lít ég svo á sem fulltrúi í allshn. að það sé í vinnslu í ráðuneytinu og eigi eftir að koma inn í allshn. til afgreiðslu hvort lækka eigi leyfilegt áfengismagn í blóði við akstur á bifreiðum. Ég lít ekki svo á að allshn. eða fulltrúar allshn. hér inni séu að hafna einhverri umræðu varðandi þetta sérstaka mál. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir vissi ósköp vel um það að þetta mál var í umræðu og í vinnslu og ég get ekki ímyndað mér að það sé neitt vandamál að leyfa því að skoðast. Ég vil svo mótmæla því að það sé vegna þess að allshn. vilji ekki taka slíkt mál til vinnslu heldur vil ég lýsa því yfir að störfum í allshn. hefur verið haldið í heljargreipum stjórnarandstöðunnar á undanförnum vikum sem hefur neitað að taka mál fyrir, hefur hafnað því að halda aukafundi, sem eru taldir nauðsynlegir, og það vita allir sem vinna í nefndastörfum að langflest mál þingsins eru í allshn. og bíða afgreiðslu. Stjórnarandstaðan hefur samt getað leyft sér að fara í sérstakar vinnuferðir austur fyrir fjall með efh.- og viðskn. og látið það vera gott og gilt en ekki unnið sérstaklega aukafundi fyrir allshn.

Herra forseti. Ég veit ekkert um heljargreipar í hv. allshn. Ég sit ekki í allshn. og veit ekkert hvað hefur verið fjallað þar um vinnubrögð eða hvernig samskipti stjórnar og stjórnarandstöðu hafa verið þar. Þar verður hv. þm. að ræða á vettvangi allshn. eða við fulltrúa í allshn. Hann minnti á að það mál sem er til umræðu væri í vinnslu í ráðuneytinu og sei, sei jú, við höfum heyrt að það sé í vinnslu í ráðuneytinu. En eiga hv. þingmenn ekki að geta tekið ákvörðun um svo einfalt atriði sem þetta án þess að fá línuna ofan úr ráðuneytinu? Það er það sem ég hef verið að gagnrýna.

Herra forseti. Margar stofnanir sem koma að ráðuneytum, t.d. Umferðarráð hefur fjallað sérstaklega um þessi mál í allshn. og rannsóknir á t.d. því hversu mörg slys eru vegna áfengisaksturs. Það er náttúrlega ekkert augljóst mál í rauninni að þessi mörk séu allt of há. Það er í sjálfu sér ekkert augljóst. En auðvitað er alltaf hræðilegt þegar slys verður af hvaða orsökum sem það er. Venjulega verða þau slys þegar menn eru langt fyrir ofan þau mörk sem eru í dag. Ég ætla ekki að fara út í þá umræðu. Aftur á móti verður hv. þm. Kristín Halldórsdóttir að átta sig á því að mikil störf liggja fyrir hinum ýmsum nefndum en allra flest málin liggja fyrir allshn. og þar hefur stjórnarandstaðan ákveðið að grípa niður og stöðva eðlilega vinnslu mála. Í tvígang hefur verið hafnað að halda aukafundi í þessari einu nefnd sem allir vita að hefur í raun langflest verkefnin á sinni könnu og þetta eru alveg stórfurðuleg vinnubrögð af hálfu minni hlutans.

Herra forseti. Ég get ómögulega komið aftur og aftur og farið að svara fyrir stjórnarandstöðuna og hvað þá stjórnarsinna í hv. allshn. Það er mér alveg ómögulegt að gera. En hv. þm. hélt áfram að ræða um að þetta væri til umræðu í ráðuneytinu og það væru margar stofnanir sem kæmu þar að verki, Umferðarráð o.s.frv. Ég efast ekkert um það en ég vil bara minna á að það hefur margsinnis komið fram að ölvunarakstur er stórhættulegur og ég efast reyndar ekkert um að þeim mun hærra sem mörkin fara í blóði viðkomandi yfir þau mörk sem eru nú á áfengismagni í blóði, þeim mun hættara er við því að það valdi slysum. En aðalatriðið er að einstaklingarnir séu ekki settir í þá stöðu að vera að velta því fyrir sér hvort þeir séu að nálgast þessi mörk eða ekki. Það er miklu einfaldara og alveg sjálfsagt, og það getur brjóstvitið sagt okkur, að ekki sé leyfilegt að neyta áfengis og aka svo.

Herra forseti. Ég hlustaði með athygli á ræðu hv. 12. þm. Reykn. Mér finnst málið snúa þannig við að hv. þm. þurfi að skýra það út og svara því hvers vegna eigi ekki að skoða það og athuga með þeim sérfræðingum sem færastir eru á þessu sviði hvort eigi að gera þá breytingu sem hér er verið að tala um. Ég hef engan heyrt hafna því að það komi ekki til greina. En þetta er mikið álitamál. Við fylgjum meginreglu sem fylgt er í Evrópu og það hlýtur að vera eðlileg krafa, ekki bara ráðuneytisins heldur Alþingis að um það sé fjallað af þeim sérfræðingum sem gerst þekkja. Við höfum nýlega fengið tilboð frá samtökum lækna sem vilja leggja málinu lið og koma inn í umræðuna og eiga fulltrúa í þeirri nefnd sem á að fjalla um þetta. Hvers vegna má ekki fara í þessa athugun og taka síðan ákvörðun? Þessi spurning lýtur að hv. þm. en ekki hinum sem hafa verið að mæla fyrir því að þessi skoðun sé gerð. Herra forseti. Svo verð ég að fá að segja það að mér finnst ekki smekklegt að koma aftur og aftur spurninguna: Hvaða hagsmuni er verið að verja? Í henni felast dylgjur sem mér finnst ekki vera smekklegar.

Herra forseti. Þessi setning sem ég hef sagt hér aftur og aftur --- hverra hagsmuni er verið að verja? --- hefur ekki að ástæðulausu verið sögð. Þessi setning kom fram í máli hv. þm. Sólveigar Pétursdóttur áðan. Ég skrifaði hana eftir henni vegna þess að þetta vakti athygli mína. Hún sagði: Þetta mál snertir hagsmuni margra. Þetta olli mér miklum heilabrotum. Hverra hagsmuni þarf að verja í þessu máli? Hæstv. ráðherra spurði: Hvers vegna ekki að skoða þetta með sérfræðingum? Ég veit ekki betur en sérfræðingar séu búnir að skoða þetta heilmikið og ég bara spyr: Hvers vegna hefur þetta ekki miklu fyrr verið skoðað með sérfræðingum? Það er búið að fjalla, sem betur fer, um umferðarmál, um breytingu á umferðarlögum mánuðum saman og það vekur furðu mína ef sérfræðingar hafa ekki rætt þetta í allri þeirri umfjöllun. Þess vegna er mín spurning sú: Hvers vegna ekki miklu fyrr?

Herra forseti. Við höfum fylgt meginstefnunni sem hefur verið farið eftir í Evrópu og það hefur verið gert af mikilli ígrundun en auðvitað er það svo að alltaf getur komið til álita að gera þurfi breytingar. En hér þurfum við að huga að því að reglurnar miði að því markmiði, sem ég held við séum öll sammála um, að draga úr umferðarslysum og ekki síst þeim sem hljótast af því að ökumenn aka drukknir. Þess vegna þurfum við að vanda þær ákvarðanir sem teknar eru. Við eigum að fara í þá vinnu sem nauðsynleg er og taka síðan ákvarðanir. Það eru einfaldlega vönduð vinnubrögð og skynsamleg. Ég er ekki að andmæla því að það kunni að koma til breytinga af þessu tagi, en ég vil að það sé skoðað nákvæmlega og niðurstaðan verði þá örugglega sú að við séum að ná meiri og betri árangri.

Herra forseti. Ég held að við hæstv. dómsmrh. séum innilega sammála um þetta. Ég er talsmaður vandaðra vinnubragða, svo sannarlega. Hann talaði um meginstefnuna í Evrópu og það er sjálfsagt að taka mið af því sem er að gerast í nágrannalöndum okkar, en nú höfum við t.d. reynsluna í Svíþjóð að miða við. Við vitum líka að ölvunarakstur hefur lengi verið eitt af stærstu vandamálunum í sambandi við umferðarmál. Það er mikið böl sem menn hafa lengi verið að velta fyrir sér hvernig eigi að taka á, og þess vegna furða ég mig á því að þetta skuli vera að koma upp núna, við lokaafgreiðslu þessa máls. Ég furða mig á því. Ég hafði skilið það svo að læknar hefðu sent þau skilaboð frá sér út í þjóðfélagið að þarna þyrfti að verða á breyting og þess vegna hélt ég að sérfræðingar hefðu svo sannarlega sagt sitt í þessu máli.

Herra forseti. Þetta er að verða heilmikil umræða um áfengi og akstur, sem við erum öll sammála um að fari ekki saman. Við erum öll sammála um að fordæma ölvunarakstur og þau slys sem hljótast af því að menn neyta áfengis og aka síðan bíl. En það má auðvitað spyrja: Hvers vegna er ekki búið að lækka mörkin löngu fyrr? Vegna þess að þetta er og hefur verið talið álitamál. Þess vegna skipar hæstv. dómsmrh. starfshóp sérfræðinga til að vinna í málinu til að Alþingi geti tekið skynsamlega ákvörðun og að við færum okkur niður með mörkin. Mér finnst fljótt á litið og hef lýst því hér í stólnum aftur og aftur í dag að eðlilegt sé og skynsamlegt að fara niður í núllið eða 0,2 prómill með frávikinu með mörkin, en ég vil fá röksemdirnar frá þeim sem gerst þekkja til og eru sérfræðingar á þessu sviði og síðan tökum við á hinu háa Alþingi ákvörðun í málinu. Ég vil því nýta vinnu þess hóps við lagasetninguna sem hæstv. dómsmrh. hefur skipað.

Herra forseti. Þetta fer náttúrlega að bera keim af stagli. Auðvitað erum við hv. þm. Hjálmar Jónsson innilega sammála í þessu máli, að ölvun og akstur fara ekki saman. Það sem við erum ekki sammála um er hversu fljótt og hvernig eigi að taka á því máli og hv. þm. segir eins og mér finnst hafa komið fram í umræðunni, að það sé álitamál hver mörkin eigi að vera. Ég spyr mig aftur og aftur, hvers vegna er það álitamál? Mér finnst það ekkert álitamál og ég þarf ekkert álit sérfræðinga á því hvort það sé álitamál hvort ég eigi að vera sett í þá stöðu að spyrja mig hvort ég megi fara og aka bílnum eftir eitt glas af rauðvíni eða einn bjór eða eitthvað slíkt.

Herra forseti. Ef við hv. þm. Kristín Halldórsdóttir værum ein um að ákveða þetta mál yrðum við fljót að komast að niðurstöðu. Ég er hins vegar nokkuð viss um að býsna margir þingmenn telja að þetta sé álitamál, að fara niður með mörkin. Þess vegna er eðlilegt að við fáum niðurstöðu sérfróðra manna til að geta haldið öllum þeim rökum fram sem nauðsynlegt er að komi fram svo að við fáum meiri hluta fyrir málinu. Það er ekkert varið í að láta fella þetta í þinginu, því þá yrði miklu erfiðara að taka málið upp aftur síðar. Því vil ég einfaldlega að þessi brtt. hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur verði felld, en við tökum málið upp á haustþingi, eftir rannsókn sérfræðihópsins sem hæstv. dómsmrh. hefur skipað.

Herra forseti. Aðeins þetta. Hv. þm. sagði: Það er ekkert varið í að láta fella tillöguna í þinginu. Ég er alveg sammála því. Það er akkúrat ekkert varið í það ...

Fjalla um málið í haust.

Í haust? Við erum að tala um tillöguna sem er til umfjöllunar núna. Ég tók hv. þm. svo að hann væri að fjalla um þá tillögu og hafa áhyggjur af því að hún yrði felld núna. Ég er sammála því og þess vegna hef ég miklar áhyggjur af því hve fáir þingmenn hafa verið viðstaddir þessa umræðu, því það er mjög mikilvægt að alþingismenn hugsi um þetta mál, taki afstöðu til þess og treysti sér til að samþykkja tillöguna.

Virðulegi forseti. Mér finnst þessi umræða vera allsérstök. Ég vil undirstrika það, ef einhver hefur verið í vafa um það, að við á hinu háa Alþingi erum auðvitað öll sammála um að áfengi og akstur eigi ekki saman og við viljum að sjálfsögðu senda skýr skilaboð út í þjóðfélagið í þeim efnum, bara svo enginn vafi sé um það mál. Hv. þm. Kristín Halldórsdóttir var eitthvað að misskilja orð mín áðan þegar ég talaði um að það væru hagsmunir margra hvernig farið væri með þetta mál. Að sjálfsögðu á ég fyrst og fremst við öryggismál. Það er verið að tala um öryggi almennings í þessu sambandi. Ég vil leyfa mér, virðulegi forseti, að vitna til þess bréfs sem dóms- og kirkjumrn. sendi Læknafélagi Íslands og er dags. 16. mars sl. þar sem segir: ,,Ráðuneytið telur rétt að ábendingar yðar verði teknar til nánari skoðunar og hefur af þeirri ástæðu ákveðið að setja á laggirnar starfshóp sem hafa á það hlutverk að leita enn frekari leiða til að stemma stigu við ölvunarakstri. Mun starfshópurinn taka til skoðunar hvort rétt sé að lækka leyfilegt áfengismagn í blóði, eða samkvæmt öndunarsýni með hvaða hætti unnt sé að herða enn frekar eftirlit með ölvunarakstri, og í þriðja lagi hvort herða beri viðurlög við ölvunarakstri.`` Í þennan starfshóp á m.a. að skipa fulltrúa frá ríkislögreglustjóra, Umferðarráði, heilbrrn., Læknafélaginu og fleirum og auðvitað er þessum aðilum ætlað með sinni sérþekkingu að gæta hagsmuna almennings.

Herra forseti. Sú fullyrðing skýrðist að einhverju leyti um hagsmuni margra, og það gleður mig að þar sé átt við hagsmuni almennings í þessu máli og hafði ég raunar vonast til að um það væri að ræða,  En það skýrir málið í rauninni ekkert mjög mikið fyrir mér, vegna þess að mér finnst svo augljóst að það séu hagsmunir almennings að skýr skilaboð séu frá Alþingi um að áfengi og akstur fari ekki saman. Og ef menn eru settir í þá stöðu að þurfa alltaf að velta því fyrir sér hvort þeir megi drekka pínulítið áður en þeir aki, þá finnst mér það ekki fara saman við hagsmuni almennings.

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þm. Kristín Halldórsdóttir undirstriki það einmitt að ágreiningur er meðal hv. þm. um þetta mál. Ég vil líka láta það koma fram sem bent var á í allshn. þegar þetta mál var rætt og það var vissulega rætt í allshn., að það sem væri aðalatriðið í sambandi við ölvunarakstur væri hert eftirlit og tvennt skipti mestu máli í því sambandi. Það væri aukin löggæsla og öflugur áróður. Þetta væri aðalatriðið sem forvörn í þessu sambandi. En að sjálfsögðu erum við tilbúin að láta skoða fleiri leiðir m.a. hvort þörf sé á að lækka leyfilegt áfengismagn í blóði. En það eru líka fleiri atriði eins og bent var á í bréfi Læknafélagsins og dómsmrn. svaraði, og ég gat um áðan. Við teljum því rétt að allir þessir þættir séu skoðaðir í samhengi svo við náum sem bestum árangri.

Herra forseti. Það er spurning um aðalatriðin. Fyrir mér eru það aðalatriðin og aðalhagsmunir almennings að menn þurfi ekki að velkjast í vafa um hvað þeim er leyfilegt að innbyrða af áfengi áður en þeir aka. En ég hlýt að óska þessari merkilegu nefnd alls hins besta í störfum sínum, þótt ég að sjálfsögðu ætli að vonast til að þessi umræða hafi orðið til að vekja athygli hv. þm. á því máli sem hér er til umræðu og hafi auðveldað þeim að taka afstöðu til brtt. sem ég vona að sjálfsögðu að verði samþykkt.

Herra forseti. Þau orð féllu áðan sem ekki verða látin óátalin varðandi störf minni hlutans í allshn. sem voru mjög ómakleg og ósmekkleg sem ég mótmæli. Hér var sagt af hv. 10. þm. Reykn. Kristjáni Pálssyni að minni hlutinn héldi málum ríkisstjórnarinnar í heljargreipum. Þau væru í heljargreipum stjórnarandstöðunnar í allshn. og að minni hlutinn stöðvaði eðlilega vinnslu mála. Þetta er mjög ómaklegt, herra forseti, vegna þess að minni hlutinn hefur í allan vetur starfað mjög samviskusamlega í allshn. að framgangi stjórnarfrv. og unnið þar vel, afgreitt á færibandi frv. ríkisstjórnarinnar og dómsmrh., oft með óeðlilega miklu hraði og látið það yfir sig ganga, herra forseti, og ég vil þá nota tækifærið og vekja athygli á því að hvað eftir annað hefur minni hlutinn óskað eftir að þingmannamál væru tekin til umræðu í nefndinni en það hefur ekki orðið enn, herra forseti, þótt við séum komin að þinglokum. Ég er viss um að engin nefnd í þinginu, og ætti kannski að athuga það, hefur afgreitt jafnmörg mál og allshn. Ég mótmæli því, herra forseti, að við í minni hlutanum séum sökuð um að stöðva eðlilega vinnslu mála, sem höfum á færibandi verið að afgreiða mál dómsmrh. í allan heila vetur og síðast í morgun þrjú frv. Og látið það yfir okkur ganga að frv. stjórnarandstöðunnar og þingmanna séu ekki einu sinni tekin á dagskrá hjá formanni nefndarinnar. Og svo af því að við mætum ekki á aukafundi sem meiri hlutanum þóknast að boða, sem stundum hefur fallið saman við aðrar nefndir þegar þær eru að störfum, þá er það gert að sérstöku athugunarefni hér í ræðustólnum með þeim orðum að við séum að stöðva eðlilega vinnslu mála. Þetta snýr nefnilega akkúrat að ríkisstjórnarflokkunum. Það eru þeir sem eru að stöðva eðlilegan framgang mála vegna þess að það er ekkert samkomulag, herra forseti, um þinghaldið, um þingstörfin, um það hvenær eigi að ljúka þingi, um hvaða mál eigi að afgreiða í allshn. af þeim mörgu tugum sem þar liggja fyrir og hvaða mál eiga að hafa ákveðinn forgang hjá ríkisstjórninni. Ég hlýt því að nota tækifærið og mótmæla þeim vinnubrögðum og ekki síst þeim ummælum sem hér hafa fallið, sérstaklega frá hv. þm. Kristjáni Pálssyni og reyndar fleirum, hv. þm. Hjálmari Jónssyni, sem einnig á sæti í allshn., þar sem gagnrýnd eru störf minni hlutans í allshn. sem hefur starfað af mikilli samviskusemi í nefndinni í allan heila vetur. Ég vil heyra það frá formanni nefndarinnar hvort hún taki undir þau orð að minni hlutinn hafi ekki starfað af fyllstu samviskusemi að framgangi mála í allshn. og sé hér að stöðva framgang á málum. Ég mótmæli þessu, herra forseti.

Herra forseti. Ég sagði ekkert um það að minni hlutinn hefði ekki starfað af heilindum í nefndinni þegar nefndarfundir stæðu yfir heldur það að minni hlutinn hefur komið í veg fyrir að allshn. héldi aukafundi þannig að hægt væri að afgreiða mál úr þeirri nefnd sem er sennilega með langflest mál sem koma fyrir eina nefnd í þinginu. Það hefur verið sýnt á skjali sem er gefið út af þinginu reglulega. Ég þarf ekkert að telja það upp, en mig minnir að það hafi komið fram að sá málafjöldi sem allshn. þyrfti að afgreiða frá sér næði yfir tvær og hálfa blaðsíðu. Það var upplýst í nefndinni fyrir ekkert löngu síðan þegar verið var að reyna að skipuleggja aukafundi nefndarinnar. Þá aftur á móti virðist minni hlutinn hafa tekið þessa sérstöku nefnd í gíslingu, eins og ég sagði áðan, til þess að reyna að fá fram frá ríkisstjórninni einhverjar línur í því hvaða mál ætti að afgreiða á þessu þingi. Ég held því að þau ummæli sem falla á minni hlutann fyrir að hafa tafið störf þessarar nefndar séu ekki ómakleg og séu í rauninni rétt. Ég þarf ekki að draga neitt af því til baka. Ég held einmitt að málið sem sérstaklega hefur verið til umræðu hér sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur fylgt eftir og allir hafa í rauninni viljað ræða, líði að sjálfsögðu fyrir það að tími nefndarinnar verður sífellt skemmri til að geta afgreitt það sem og önnur. Ég hef ekki orðið var við neina sérstaka færibandavinnu í þessari nefnd. Þar hefur verið farið mjög ítarlega yfir öll mál. Þau hafa verið grandskoðuð og kallaður til fjöldi aðila þannig að ekki hefur verið um neina færibandavinnu að ræða heldur mjög nákvæma vinnu og, ég held, nefndinni allri til sóma. Ég get ekki sagt annað um minni hlutann en að sú vinna sem fer fram með minni hlutanum er til mikillar prýði og mikils sóma þannig að ég er ekkert að gera lítið úr þeirri vinnu, síður en svo.

Herra forseti. Ég kýs að koma upp í andsvari við hv. þm. þó að þær ásakanir sem hér hafa verið bornar fram af hv. þm. Kristjáni Pálssyni varðandi þetta mál ættu frekar heima undir öðrum dagskrárlið, þ.e. um fundarstjórn forseta, en e.t.v. verður tækifæri til að ræða þau mál ítarlegar að loknum andsvörum. Þessi umræða og gagnrýni sem hv. þm. viðhafði hér á störf minni hluta í allshn. er fyrir neðan allar hellur. Allur þingheimur veit að starfið í allshn. hefur verið þannig að þar er unnið mjög vandlega. Auðvitað hafa menn ekki alltaf verið sammála en það hefur verið farið mjög málefnalega yfir öll mál. Og fullyrðingar um að mál hafi verið tekin í gíslingu þar til hægt var að sjá hvað ríkisstjórnin vildi afgreiða á þessu þingi, er fráleitur málflutningur af hálfu þingmannsins. Vitaskuld eru umræður milli þingflokksformanna og forseta um hvernig haga beri störfum þingsins. En ummæli eins þingmanns sem kemur upp og sakar annan úr nefnd fyrir að tefja mál og starfa ekki samkvæmt þingsköpum, eru að mínu mati þess eðlis að það ber að taka þau upp á fundum þingflokksformanna og forseta. Herra forseti. Ég kann ekki við svona vinnubrögð. Við upplifðum þetta fyrir nokkrum dögum þegar stjórnarliðar sökuðu stjórnarandstæðinga um að sinna ekki störfum sínum. Nú er maður að heyra aftur að menn séu að misbeita verksviði sínu í nefndarstörfum. Þessi umræða er ekki þinginu sæmandi og ber því að taka hana upp af til þess bærum embættismönnum hvort sem það eru forseti eða formenn þingflokka.

Herra forseti. Ég veit nú ekki hvað á að eyða miklu púðri í svona umræðu. Ég verð að segja það alveg eins og er að hv. þm. Ágúst Einarsson á ekki sæti í allshn. og veit afskaplega lítið hvernig störf fara þar fram, a.m.k. innan veggja. Ég sagði áðan að störfin innan nefndarinnar væru til mikillar fyrirmyndar. Aftur á móti hefur ítrekað verið komið í veg fyrir að aukafundir yrðu haldnir í þessari nefnd, ekki einu sinni, ekki tvisvar, heldur þrisvar og við það hef ég gert athugasemd. Ég sé ekkert athugavert við að koma því hér á framfæri, hv. þm. Ég tel það alls ekki fráleitan málflutning og það er alls ekki fyrir neðan allar hellur að segja frá því hvernig þessi nefnd hefur verið bremsuð af í sínum störfum. Ég vísa þessu því til föðurhúsanna, herra forseti.

Herra forseti. Það var reyndar það eina rétta hjá hv. þm. að ég á ekki sæti í allshn. Hins vegar bar hv. þm. minni hluta allshn. það á brýn að hann væri að vinna óeðlilega í nefndinni til að knýja ríkisstjórnina til að leggja fram sinn málalista. Hann gaf í skyn og sagði að hér væri um að ræða óeðlileg vinnubrögð af hálfu nefndarmanna. Þeim ummælum er ég að mótmæla. Þau eru ósönn. Hvað varðar aukafundi í nefndum þá eru þeir venjulega haldnir í samkomulagi annaðhvort innan nefndarinnar eða, sem er algengara, í samkomulagi við forseta þingsins og þingflokksformenn þegar dregur að lokum eðlilegs þingstarfs. Þetta eru vinnubrögð sem við þekkjum öll. Það er ekki venja að halda aukafundi, hvorki í allshn. eða annarri nefnd, nema við mjög sérstakar aðstæður og um það ríki samkomulag. Ég veit ekki til þess --- svo mikið þekki ég til vinnubragða í allshn. --- að neitt hafi hallað á vinnubrögð í þeirri nefnd, hvorki af hálfu minni hluta né meiri hluta. Ég hef ekki heyrt neitt um og mun ekki gagnrýna neitt t.d. vinnubrögð forustu allshn. Ég veit ekki betur en að þau séu öll eins og þau eigi að vera samkvæmt þingsköpum og um það snýst málið. Enginn í allshn. né í þinginu hefur misbeitt á nokkurn hátt stöðu sinni í þingnefnd eða annars staðar. Það er það sem hv. þm. er að gefa í skyn með ummælum sínum um störf minni hluta allshn. og því er ég að mótmæla.

Herra forseti. Hv. þm. er náttúrlega með mikla útúrsnúninga í þessu máli. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að það komi einfaldlega fram að mín túlkun snýr fyrst og fremst að því að minni hluti þingsins er að draga störf þessarar nefndar á langinn. Nefndarmenn í öðrum nefndum hafa sýnt að þeir vilji fara í sérstakar fundarherferðir, fara í sérstakar vinnubúðir til að geta unnið sín mál í friði og spekt og geta þannig afgreitt langa lista sem liggja fyrir til hægt sé að afgreiða mál inn í þingið og í einni slíkri nefnd á hv. þm. Ágúst Einarsson sæti. Ég mundi segja að ef allshn. hefði farið í einhverja slíka ferð þá væri búið að afgreiða sennilega meiri hlutann af þeim málum sem nú bíða afgreiðslu í nefndinni.

Herra forseti. Hv. 10. þm. Reykn. Kristján Pálsson dró hér nokkuð í land síðan hann talaði úr ræðustól áðan. Þakka skyldi honum þó hann gerði það, slík voru hans ummæli, ósmekkleg og fyrir neðan allar hellur, þ.e. að bera minni hlutanum í allshn. það á brýn að stöðva eðlilega vinnslu mála. Það er ljóst að það gengur ekki að fara fram á aukafundi í nefndum, t.d. allshn., oft á þeim tíma sem nefndarmenn í allshn. eiga líka að vera að störfum í öðrum nefndum. Þar fyrir utan, herra forseti, hljóta það að vera eðlileg vinnubrögð sem ber að viðhafa varðandi afgreiðslu mála í nefndum þegar svo stuttur tími er eftir og ekki síst í allshn. þar sem tugir mála eru frá stjórnarliðum, að samið sé um hvernig eigi að ganga til verka vegna þess að auðvitað getum við ekki klárað öll mál. Það er því tímabært að forgangsraða málum til að eitthvert vit og skynsemi sé í vinnubrögðunum. Það á að semja um það hvernig þessu þinghaldi eigi að ljúka og hvernig eigi að forgangsraða málum. Ég vil aftur leyfa mér að mótmæla því hvernig við höfum mátt búa við það í þessari nefnd þar sem við höfum sinnt okkar starfi af mikilli samviskusemi, að eilíflega sé gengið yfir stjórnarandstöðuna þegar kemur að þingmannamálum. Í allan fyrravetur var varla fundur þar sem rædd voru málefni stjórnarandstöðunnar eða þingmanna. Það er það sem ég og við í minni hlutanum höfum viljað koma í veg fyrir núna, herra forseti, með því að óska eftir að þingmannamálin séu tekin til umfjöllunar á eðlilegan hátt. Það á ekkert að vera á aukafundi. Það á að vera á hefðbundnum fundartíma nefndarinnar.

Herra forseti. Ég vil leiðrétta það að ég var ekkert að draga í land áðan. Ég geri hins vegar ráð fyrir því að minni hluti þingsins í heild, og minnihlutaþingmenn í allshn., taki ákvörðun um að samþykkja ekki aukafund í nefndinni. Það getur enginn ákveðið það fyrir þessa þingmenn aðrir en þeir sjálfir að mæta ekki á nefndarfundi. Það er ákvörðun nefndarmanna minni hlutans í allshn. að mæta ekki á þessa fundi eða að samþykkja þá ekki þannig að ég er ekki að draga neitt í land með það að það er að endingu ákvörðun minni hlutans í allshn. að hafna slíkum fundum. Varðandi önnur atriði sem hv. þm. nefndi og þá sérstaklega umræður um mál minni hlutans, þá hafa þau verið tekin til sérstakrar umræðu í nefndinni. Ég geri ráð fyrir því að formaður nefndarinnar taki það til einhverrar umræðu á eftir ef hv. þm. kærir sig um það. Ég held að óhætt sé að segja að flestallir þingmenn, eftir því sem ég best veit, hafi fengið góða meðferð sinna mála í gegnum allshn. og ég vona svo sannarlega að þessi umræða geti orðið til þess að meiri sátt verði um að reyna að liðka fyrir störfum í jafnmikilvægri nefnd og þessari þannig að ekki verði óeðlilegur dráttur á málum vegna þess að neitað er um aukafundi í nefndinni.

Herra forseti. Mér finnst hv. þm. tala þannig eins og við í minni hluta allshn. séum með eitthvert samsæri gagnvart meiri hlutanum. Ég veit ekki í hverju það felst, herra forseti. Ég kannast ekki við það. Þvert á móti höfum við unnið mjög kappsamlega að framgangi mála í nefndinni, kannski um of. Ég hef stundum haft það á orði í nefndinni að málin fari of hratt í gegn og fá ekki nægilega skoðun. Ég spyr hv. þm. um það hver réttur minni hlutans er raunverulega í nefndum þingsins. Hver er réttur minni hlutans? Það á ekki að vera hlutverk minni hlutans í nefndum að afgreiða mál bara á færibandi fyrir ríkisstjórn án skoðunar, jafnvel þó að meiri hlutinn og stjórnarliðar fallist á slík vinnubrögð. Þegar við erum að tala um að samið sé um forgangsröðun mála í þessari nefnd sem og öðrum hvaða mál eigi að afgreiða er það til þess að þau fái eðlilega og faglega umfjöllun í nefndinni. Við erum kannski að afgreiða mál sem gerir svo sem ekkert til þó að liggi fram á næsta haust núna þegar stutt lifir af þinginu. Við viljum því fá að vita hvaða mál það eru sem dómsmrh. og ríkisstjórn vill setja í algjöran forgang og sem þarf nauðsynlega að afgreiða á þinginu en það fáum við bara enga vitneskju um af hálfu meiri hlutans heldur standa þeir bara í ræðustól og tala um samsæri minni hlutans. Við erum einu sinni á löggjafarsamkundunni og hv. þm. verður að gera sér grein fyrir því að þó að stjórnarliðarnir séu í meiri hluta á minni hlutinn ákveðinn rétt bæði í þinginu og í þingnefndum.

Herra forseti. Hv. þm. er með allra duglegustu þingmönnum í hv. Alþingi og leggur fram gríðarlegan fjölda mála og fylgist vel með og tekur mikinn þátt í störfum allshn. þegar hún er að störfum og þegar máli skiptir. Ég geri alls ekki lítið úr störfum hv. þm. og geri ráð fyrir því að hún uppskeri eins og hún sáir í þeim tilfellum þegar hún kemur fram með góð mál. Ég veit að mörg af málum hennar hafa náð fram að ganga þó svo hún hafi verið í minni hluta og ég held að flestallir hér inni sem hafa verið lengi á þingi geti sagt að þeir hafi náð einhverju fram þó að þeir hafi verið í minni hluta. Auðvitað er það eðli minni hluta að ráða minna en meiri hluti, skiljanlega. Skiljanlega er það. Í því felst lýðræðið og ég geri ráð fyrir því að hv. þm. sætti sig við það og ég á ekki von á því að störf hennar í meiri hluta hafi verið öðruvísi en nú er. Eftir því sem mér er sagt eru mál minni hlutans tekin nákvæmlega sömu tökum á þessu þingi eins og öðrum, fá umfjöllun eftir því sem beðið er um úti í þjóðfélaginu og eru tekin til umræðu inni í nefndinni. Það er svo aftur annað mál hvernig þau eru síðan afgreidd til ríkisstjórnar eða inn í þingið eða látin bíða en það mega meirihlutamenn einnig sætta sig við. En ég hef ekki orðið var við það að minni hlutinn væri beittur neinum bolabrögðum í þinginu eftir að ég kom hingað inn.

Herra forseti. Meðan við fyrr í dag vorum enn þá að tala um 13. dagskrármálið fagnaði ég því alveg sérstaklega að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hvatti til umræðna í allshn. um tiltekið mál og kvaðst aldeilis vera tilbúinn til þess að koma þar á fundi til að ræða málið. Þessu fagnaði ég vegna þess að á tæpri viku hefur þurft að aflýsa þremur fundum í hv. allshn. vegna þess að stjórnarandstaðan í þinginu eða minni hlutinn í nefndinni einn, ekki veit ég hvort það er, neitar að koma á þessa fundi. Ég vildi að þetta kæmi alveg skýrt fram. Það liggja fyrir mörg mál og þegar er búið að fella niður þrjá fundi á tæpri viku vegna þessa ...  
            

Tala við þriðja aðila?

Herra forseti. Mundir þú skera úr málinu?

Hljóð í salnum. Hv. þm. hefur orðið.

Ég fagnaði því að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir vildi koma til að ræða brýn mál í allshn. og tek þar með undir orð hv. þm. Kristjáns Pálssonar vegna þess að við vitum öll mætavel hversu mörg mál liggja fyrir allshn. og við verðum að koma þeim áfram og ljúka þeim. Það eru almannahagsmunir.

Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs áðan vegna andsvars hv. þm. Kristjáns Pálssonar þar sem hann svaraði gagnrýni minni á ummæli hans um það að minni hluti þingsins, eins og hann orðaði það, væri að beita fyrir sér minni hluta allshn. til að þvinga fram tiltekna starfshætti. Forseti úrskurðaði að ég gæti ekki borið af mér sakir fyrr en að loknum andsvörunum. Ég hlíti vitaskuld úrskurði forseta en vek samt athygli á því að hv. þm. Hjálmar Jónsson fór upp í andsvari við Kristján Pálsson til að endurtaka raunverulega röksemdir hv. þm. Kristjáns Pálssonar. Herra forseti. Mér finnst að við séum e.t.v. komin eilítið út fyrir hefðbundin þingsköp varðandi það efni og bið forseta um að íhuga það mál. Hins vegar nefndi hv. þm., og það er það sem ég vil gera að umtalsefni, að hv. efh.- og viðskn. hefði haldið sérstakan fund til að fara yfir mál sín. Það er vitaskuld rétt. Þau fundahöld voru haldin í fullu samráði við forseta þingsins. Efh.- og viðskn. dettur ekki í hug að halda aukafundi og hvað þá að fara í sérstakan dagsfund til að skoða mjög mikilvæg mál nema um það ríki bæði fullt samkomulag innan nefndarinnar og við forseta þingsins og þingflokksformenn. Það var vitaskuld í þessu tilfelli. Þetta eru góð vinnubrögð sem eru viðhöfð í efh.- og viðskn. og það eru góð vinnubrögð sem viðhöfð eru í allshn. Það er þessi ómálefnalega gagnrýni hv. þm. Kristjáns Pálssonar sem ég er að mótmæla, gagnrýni á hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur eða þá þegar hann er að draga inn í það minni hlutann í þingsölum. Þetta er ósanngjarnt, herra forseti. Það eru engin rök fyrir þessu. Ef minni hlutinn vildi beita einhverjum slíkum aðferðum að tefja störf þá eru vitaskuld til þess leiðir. Við þekkjum það. Við höfum ekki beitt þeim. Við höfum verið í málefnalegri umræðu. Oft og tíðum er málefnaleg umræða nokkuð lengi. Það er eðli málsins þegar mönnum er heitt í hamsi en þetta voru ósanngjarnar ásakanir sem hv. þm. viðhafði gagnvart minni hluta hvort sem hann er í allshn. eða í efh.- og viðskn.

Forseti vill geta þess vegna þeirrar umræðu sem hér hefur átt sér stað að ákveðnir hv. þm. eiga enn þá þann kost að ræða málið undir dagskrárliðnum og vill mælast til þess að hv. þm. fari að ýtrustu þingsköpum þegar þeir nýta sér þann rétt þingskapa 55. gr., annars vegar um að ræða störf þingsins og hins vegar að bera af sér sakir, að þeir gæti hófs í þessum rétti sínum.

Herra forseti. Mér finnst dálítið einkennilegt þegar þingmenn koma upp undir þeim lið að bera af sér sakir og eru í raun, eins og hv. þm. Ágúst Einarsson gerði, að viðurkenna að hann hafi farið í ferð austur fyrir fjall með efh.- og viðskn. og sagði að það væri rétt eftir mér haft. Hv. þm. kallar það að bera af sér sakir. Ég geri athugasemd við það, hæstv. forseti, að það sé notað undir þessum þingskapalið að kalla þetta að bera af sér sakir eins og ég hafi borið á hann einhverjar ósannar dylgjur sem ég var að sjálfsögðu ekki að gera. Hv. þm. kom inn á ómálefnalega gagnrýni. Margoft hefur sú gagnrýni verið hrakin sem komið hefur fram á minni hlutann.

Forseti vill spyrja hvort það sé eitthvað fleira um störf fundarins sem hv. þm. vill ræða?

Herra forseti. Ég kom upp til þess að ræða störf þingsins. Það var beðið sérstaklega um það að koma hingað upp til þess að ræða einhverjar sakir sem ég hefði borið á þingmann. Ég hefði talið, herra forseti, að forseti ætti að gera athugasemd við það að slíkt mál væri notað gegn þingmanni hér inni að tilefnislausu til að fara upp í ræðustól.

Herra forseti. Ég vil í fyrsta lagi segja að það að heimila mér að tala undir því að bera af mér sakir var að mínu mati fyllilega réttmætt vegna þess að hv. þm. Kristján Pálsson var að segja áðan og gefa í skyn að það væru viðhöfð einhver óeðlileg vinnubrögð hjá öðrum þingnefndum og tilgreindi sérstaklega efh.- og viðskn. Þar væri unnið með öðrum hætti miðað við allshn. og var þar með að draga niður minni hlutann sem starfar í allshn. og þar sem hann tilgreindi sérstaklega minni hluta þingmanna þá tek ég það til mín. Þetta eru ósæmilegar ásakanir sem hann hefur í garð okkur og þeim er ég að mótmæla. Þess vegna á ég fullan rétt á að koma upp og bera af mér sakir eins og ég hef gert. Hitt er annað mál og hv. þm. hefur fullan rétt á að koma hér um fundarstjórn forseta og kvarta yfir því að það sé með þeim hætti gert eins og forseti leyfði. Ég tel hins vegar að sú umræða sem við höfum átt um þetta sé fyllilega innan þingskapa að öllu leyti nema því að ég tel að það sem hv. þm. Hjálmar Jónsson sagði áðan í andsvari sínu hafi verið á mörkum. En að öðru leyti held ég að bæði ég og hv. þm. Kristján Pálsson höfum fyllilega haldið okkur innan marka þingskapa.

Ég vil bera af mér sakir.

Forseti varð ekki var við það að einhverjar sakir hefðu verið bornar á hv. þm. 

Herra forseti. Það kom fram áðan í máli hæstv. forseta að ekki hefðu verið bornar á mig sakir. Ég varð ekki var við annað en að svo væri í máli hv. þm. Ágústs Einarssonar þar sem ég hefði farið út fyrir eðlileg mörk áðan og því vil ég upplýsa hann og þingheim um það að ég hugðist koma upp áður til að bera af mér sakir eftir að hv. Jóhanna Sigurðardóttir talaði til mín. Þá benti hæstv. forseti mér á að fara heldur með þetta í andsvar og því kom þetta sem andsvar undir ræðu hv. þm. Kristjáns Pálssonar. Þannig liggur í málinu og ég vona svo að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hafi tekið athugasemdir mínar til greina og komi á alla þá fundi í allshn. hér eftir sem hún verður beðin að mæta á.

Virðulegi forseti. Ég tek til máls um það frv. sem við erum að fjalla um, þ.e. breytingu á umferðarlögum varðandi öndunarsýni en ég hygg að það sé búið að ræða það mál býsna vandlega en umræðan að undanförnu hefur aðallega snúist um vinnubrögð í allshn. og ég tel að sem formaður allshn. verði ég að koma nokkuð að því máli. Ég held að við þurfum í sjálfu sér ekkert að efast um að hv. þm. vinna almennt af bestu samviskusemi á hinu háa Alþingi og ég get alveg tekið undir það að minni hlutinn í allshn. hefur unnið af samviskusemi og það á ekki síst við um hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur vegna þess að hún spurði um það áðan. Hins vegar er jafnljóst að stjórnarandstaðan í þinginu tók sig saman um það að mótmæla öllum aukafundum og það vill svo til að það bitnaði sérstaklega á allshn. Það hafa verið nefnd mörg dæmi um það í umræðunni og ég get auðvitað nefnt ýmis dæmi um það. Ég get m.a. upplýst að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir bauð það sérstaklega að við mundum funda á laugardegi til þess að reyna að vinna í öllum þeim fjölda mála sem liggja fyrir nefndinni og því var boðaður fundur á þeim degi en stjórnarandstaðan í þinginu mótmælti því þannig að ég er ekki, hvað mig sjálfa varðar, að bera neinar ávirðingar á hv. þm. í því sambandi. En þetta er hins vegar staðreynd sem liggur fyrir. Ég held að það sé misskilningur að um einhver persónuleg ummæli eða persónulegar ávirðingar sé að ræða. Þetta eru náttúrlega átök milli meiri hluta og minni hluta í þinginu. Það var sagt áðan að minni hlutinn ætti ákveðinn rétt. Ég get alveg eins sagt á móti að meiri hlutinn hefur líka oft velt því fyrir sér hvort hann ætti ekki rétt, því stjórnarandstaðan hefur auðvitað ákveðin tök á meiri hlutanum. Við erum búin að vinna mikið í allshn. og halda marga fundi og hafa bæði meiri hluti og minni hluti komið þar að. Ég vil fá að nota þetta tækifæri, virðulegi forseti, til að upplýsa það að samkvæmt því yfirliti sem ég hef um stöðu mála í fastanefndum sem er dags. 20. mars sl. þá eru stjórnarfrv. 11 talsins í allshn. Frv. frá þingmönnum eru 14 og þáltill. eru 9. Þetta yfirlit er tvær og hálf blaðsíða yfir stöðu mála í fastanefndum. Ég hygg að þetta sé mestur fjöldi mála í einni fastanefnd í þinginu. Því miður er það svo að hefðbundinn fundartími dugar bara alls ekki varðandi störf í allshn. Vissulega hefði ég viljað hafa tíma til að ræða öll þessi mál og ég vona bara að meiri hlutinn og minni hlutinn nái saman um að vinna sem best  Virðulegi forseti. Ég kalla eftir aðstoð stjórnarandstöðunnar til þess.

Herra forseti. Það er í sjálfu sér tilgangslaust að karpa um þetta mál áfram. Við í minni hlutanum höfum komið því skýrt á framfæri sem við teljum mjög ósanngjarna gagnrýni af hálfu meiri hlutans á störf minni hlutans í allshn. Við höfum mætt á ýmsa aukafundi sem haldnir hafa verið á þessu þingi sem boðað hefur verið til af hálfu meiri hlutans og ekkert skorast þar undan. En meiri hlutinn verður líka að átta sig á því að það stendur líka upp á hann í þinginu og stjórnarliða og ríkisstjórnina að koma sér saman um hvaða mál eigi að afgreiða í þinginu áður en því lýkur kannski á næstu vikum. Það er auðvitað í samræmi við eðlileg og skynsamleg vinnubrögð, ekki síst þegar formaður allshn. upplýsir að 34 mál séu óafgreidd í allshn. og ljóst að við komumst ekki yfir öll þessi mál á stuttum tíma, að minni hlutinn í allshn. fái vitneskju um hvaða stjórnarfrv. það eru sem hæstv. dómsmrh. og ríkisstjórnin leggja áherslu á. Það er ekkert skrýtið þó að stjórnarandstaðan hafi verið að mótmæla aukafundum sem bæði hafa stangast á við störf í öðrum nefndum og ekki síst þegar hún fær ekki að vita hvernig lyktir á þessu þinghaldi eigi að vera og hvernig allshn. t.d. á að ganga til verka varðandi þau 34 mál sem enn eru óafgreidd og hvað við eigum að setja í forgang þar. Kannski erum við að afgreiða og fara yfir einhver mál og eyða dýrmætum fundartíma nefndarinnar í að fara yfir stjórnarfrv. sem ekki liggur nokkurn skapaðan hlut á að afgreiða. Ég tel því að sú gagnrýni sem hefur komið fram af hálfu meiri hlutans sé mjög ósanngjörn og ég vil leyfa mér að vona, þó að ég vilji ekkert fullyrða um það, að þessi gagnrýni sem hér hefur komið fram geti haft áhrif á störf allshn. það sem eftir lifir þingsins.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir brtt. og nál. frá efh.- og viðskn. við frv. til laga um breyting á lögum um vörugjald, með síðari breytingum. Þetta frv. var lagt fram fyrir áramót en hefur tafist í meðförum nefndarinnar en hún hefur nú afgreitt málið og gerir tillögu til breytinga á frv. í einum tíu liðum sem ég mun gera grein fyrir. Þessar breytingar eru fyrst og fremst tæknilegs eðlis en í frv. fjmrh. var gert ráð fyrir að framkvæmd gjaldsins færi til ríkisskattstjóra. Nefndin leggur til að þessu ákvæði frv. verði breytt. Þetta ákvæði kom fram í nokkrum greinum þess. Í stað þess verði gengið þannig frá að skattstjórar munu halda áfram að annast álagningu vörugjaldsins en hins vegar getur fjmrh. ákveðið að fela einstökum skattstjórum að annast eftirlit, framkvæmd og álagningu vörugjalds í öðrum skattumdæmum. Þá er lagt til að við 9. gr. frv. bætist að tollskrárnúmer 8517.1901 falli brott en með þessu er lagt til að vörugjald verði fellt niður af rafeindasímtækjum sem bera nú 25% vörugjald. Þá er loks lagt til að gildistöku verði breytt og miðað við 1. júní 1998. Enn fremur vil ég geta þess, hæstv. forseti, að lagt er til að í lögunum verði skýrt kveðið á um heimild til sölu eða innflutnings á hráefni eða efnum án vörugjalds til innlendrar framleiðslu hvort sem um gjaldskylda eða ógjaldskylda framleiðsluvöru er að ræða og að uppgjörstímabil vörugjalds verði samræmt uppgjörstímabili virðisaukaskatts og gjalddagar verði þeir sömu og gjalddagar virðisaukaskatts vegna sölu á vöru og þjónustu hér á landi. Hæstv. forseti. Öll nefndin ritar undir þetta nefndarálit og ég vona að þingheimur geti fallist á þær brtt. sem gerðar eru.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 46/1991, um búfjárhald, með síðari breytingum. Mál þetta er flutt á þskj. 928 og er 543. mál þessa þings. Frv. þetta var flutt á síðasta þingi en var þá ekki útrætt og er nú endurflutt óbreytt að öðru leyti en því að lagt er til að heiti laganna verði breytt og verði: Lög um búfjárhald, forðagæslu og fleira, sbr. 5. gr. frv. Tilgangur laganna um búfjárhald er að tryggja svo sem kostur er góða meðferð búfjár og að við framleiðslu búfjárafurða sé eingöngu notað hraust og heilbrigt búfé. Frv. sem hér er flutt varðar ákvæði III. kafla laganna um vörslu búfjár og ákvæði V. kafla sem fjallar um forðagæslu, eftirlit og talningu búfjár. Tilgangur forðagæslunnar er að tryggja að ætíð sé til nægilegt fóður fyrir þann búfénað sem settur er á vetur og að unnt sé að grípa til ráðstafana ef út af ber. Starfi forðagæslumanna er þannig háttað að skráð er allt búfé sem sett er á vetur, birgðir gróffóðurs mældar og metnar að magni og gæðum og skráð uppskera korns og garðávaxta. Athugaður er húsakostur og aðbúnaður fénaðar, þar með talinn aðbúnaður útigangshrossa. Ef fram kemur að fóður skorti snemma vetrar er gripið til viðeigandi ráðstafana. Þá er búfjáreftirlitsmönnum ætlað það hlutverk að fylgjast með ástandi beitilanda í byggð á starfssvæði sínu. Markmið laganna um búfjárhald er að koma í veg fyrir að vandamál skapist vegna fóðurskorts og vanhirðu. Veigamikill munur er á þessum lögum og lögum um dýravernd nr. 15/1994, en samkvæmt þeim eru að jafnaði ekki tök á að grípa inn í fyrr en talið er að í óefni sé komið. Til þess að eftirlitskerfi eins og að framan er lýst geti þjónað tilgangi sínum þurfa eftirlitsmenn að eiga aðgang að öllum lögbýlum og ákvæði laga þurfa að vera skýr um málsmeðferð sé þeim synjað um aðgang eða þeir hindraðir á annan hátt við störf sín. Nokkuð hefur borið á því á undanförnum árum að bændur hafi synjað eftirlitsmönnum um upplýsingar og aðgang að býlum sínum. Verði framhald á slíku skerðir það áreiðanleika og gildi þeirra upplýsinga sem hér um ræðir og getur hindrað eðlilega framkvæmd ýmissa ákvæða svo sem að því er varðar beingreiðslur í sauðfjárframleiðslunni. Einn megintilgangur laganna um búfjárhald er sem fyrr segir að tryggja að við framleiðslu sé eingöngu notað hraust og heilbrigt búfé. Vaxandi kröfur neytenda um skilgreindar og rekjanlegar upplýsingar um uppruna búfjárafurða gera það að verkum að taka þarf reglur um merkingu gripa til gaumgæfilegrar skoðunar og aðlaga þær nútímakröfum og breyttum aðstæðum. Í löndum Evrópubandalagsins er nú þegar skylda að merkja alla gripi samkvæmt viðurkenndu merkingarkerfi sem samræmt er fyrir aðildarlöndin öll. Umræða um búfjármerkingar hér á landi hefur verið í samræmi við þróun þessara mála víða erlendis. Í lögum nr. 162/1994, um lífræna landbúnaðarframleiðslu og reglugerð við þau, er kveðið svo á að við slíka framleiðslu skuli allt búfé vera einstaklingsmerkt með öruggum hætti. Hliðstæð ákvæði um einstaklingsmerkingu sláturgripa er í reglugerð nr. 89/1996, um sértækt gæðastýrða íslenska landbúnaðarframleiðslu. Þá er áhugi fyrir því innan Félags hrossabænda að taka upp merkingar hrossa með svipuðum hætti til þess m.a. að kaupendur hrossa geti betur treyst því að ætterni þeirra sé rétt tilgreint í upprunavottorðum en slíkt er að sjálfsögðu mikilvægt fyrir hrossamarkaðinn. Í lögum um afréttamálefni, fjallskil o.fl., nr. 6/1986, eru ákvæði um búfjármörk. Ákvæði þeirra laga fjalla fyrst og fremst um sönnun eignarréttar en lagaheimild skortir til að ákveða að eigendum búfjár sé skylt að merkja allt búfé sitt til sönnunar á uppruna, m.a. í sambandi við gæðastýringu. Hæstv. forseti. Með hliðsjón af framansögðu er talin ástæða til að styrkja nokkur ákvæði laganna til að tryggja framkvæmd þeirra og er frv. þetta flutt í því skyni. Breytingarnar miða í fyrsta lagi að því að tryggja hindrunarlausa framkvæmd ákvæðanna um forðagæslueftirlit og talningu búfjár. Í öðru lagi að styrkja hlutverk búfjáreftirlitsmanna sem eftirlitsmanna með nýtingu lands. Í þriðja lagi að renna traustari stoðum undir þau ákvæði laganna er varða heilbrigði búfjár og mun ég gera nánari grein fyrir þeim breytingum sem lagðar eru til með frv. Til þess að tryggja lagagrundvöll fyrir ákvæðum um skyldumerkingu búfjár í samanburði við það sem ég hef rakið að framan er lagt til að bætt verði við 5. gr. laganna nýrri málsgrein þar sem kveðið er á um heimild til að koma á skyldumerkingu búfjár eftir viðurkenndu merkingar- og skráningarkerfi. Eitt af hlutverkum búfjáreftirlitsmanna er að fylgjast með beitilandi í byggð á starfssvæði sínu. Til að gera þá framkvæmd markvissari en verið hefur er bætt inn í ákvæði um að búfjáreftirlitsmaður skuli gera sveitarstjórn og landgræðslustjóra aðvart telji hann um illa meðferð lands að ræða. Með vaxandi hrossaeign þéttbýlisbúa færist í vöxt að bændur taki hross í hagagöngu. Vill þá brenna við að ekki séu fyrir hendi upplýsingar um eigendur og ábyrgðarmenn hrossanna. Því þykir rétt að skylda landeigendur til að hafa jafnan tiltækar upplýsingar um eigendur og fjölda gripa í hagagöngu í landi þeirra. Nokkuð er jafnan um að ábúendur lögbýla og aðrir umráðamenn búfjár meini búfjáreftirlitsmönnum að ganga að gripahúsum og/eða beitilöndum. Slíkt dregur úr gildi upplýsinganna og veldur sem fyrr segir erfiðleikum við ýmsa framkvæmd. Rétt er að hafa í huga að oftar en ekki er ástæðan fyrir slíkri tregðu sú að ekki er allt með felldu hvað varðar meðferð lands, fóðurbirgðir og velferð dýranna. Með tilliti til þessa er talið nauðsynlegt að treysta ákvæði laganna svo grípa megi til aðgerða í slíkum tilvikum. Því er lagt til að við niðurlag 10. gr. bætist nýtt ákvæði sem heimilar landbrh. með aðstoð lögregluyfirvalda að grípa til nauðsynlegra ráðstafana takist sveitarstjórn ekki að leiða málið til lykta. Umtalsverður kostnaður getur fylgt því fyrir viðkomandi sveitarstjórn ef grípa þarf til aðgerða vegna fóðurskorts og vanhirðu búfjár. Í sumum tilfellum getur verið um að ræða umtalsverðar fjárhæðir sem sveitarstjórn er ábyrg fyrir. Því er lagt til að sett verði í lög skýr ákvæði sem tryggi sveitarstjórn rétt til að krefjast veðs í fénaði viðkomandi bónda vegna greiðslu kostnaðar sem af slíkum aðgerðum hlýst. Til þess að tryggja tafarlausar aðgerðir ef upp koma alvarleg brot vegna fóðurskorts, hirðuleysis eða harðýðgi gagnvart dýrum er lagt til að við 11. gr. verði bætt ákvæði sem heimilar lögreglustjóra að svipta búfjáreiganda fyrirvaralaust og til bráðabirgða leyfi til búfjárhalds í samræmi við dýraverndarlög. Skal þá búfénu ráðstafað eins og búfjáreftirlitsmaður, trúnaðarmaður búnaðarsambands og héraðsdýralæknir telja að best tryggi velferð þess. Hæstv. forseti. Eins og ég hef rakið í framsögu þessari er með frv. fyrst og fremst verið að treysta ákvæði laganna að því er varðar framkvæmd nokkurra ákvæða og lögfesta heimild til að ákveða skyldumerkingu búfjár. Í umræðum sem urðu á Alþingi þegar frv. þetta var til meðferðar á síðasta þingi komu fram þau sjónarmið að taka þyrfti fleiri ákvæði laganna um búfjárhald til endurskoðunar en þau sem tekið er á í frv. þessu. Raunar þyrfti að fara fram heildarendurskoðun á lögunum. Ég hef ákveðið að láta hefja slíka heildarendurskoðun en tel afar brýnt að þær breytingar sem nú er lagt til að gerðar verði bíði ekki slíkrar heildarendurskoðunar heldur hljóti lögfestingu á þessu þingi. Einnig vil ég geta þess að í umræðum á þinginu í fyrra bentu nokkrir hv. þm. á nauðsyn þess að styrkja lagaákvæði sem lúta að því að taka á vandamálum sem upp koma vegna ágangs búfjár og ofbeitarvandamála. Í því frv. sem hér er flutt eru ákvæðin um hlutverk forðagæslumanna og eftirlitsmanna lands styrkt til muna og geri ég mér vonir um að það auðveldi sveitarstjórnarmönnum og Landgræðslu ríkisins að taka á slíkum málum. Varðandi ofbeitarvandamál og vandamál vegna ágangs búfjár að öðru leyti þá eru þau nú til athugunar í landbrn. og hjá Landgræðslu ríkisins. Reynist ekki gerlegt að taka skipulega á þeim málum samkvæmt ákvæðum gildandi laga mun ég beita mér fyrir endurskoðun laganna um Landgræðslu ríkisins, eða eftir atvikum lögum nr. 6/1986, um afréttamálefni, fjallskil o.fl., til að tryggja eðlilega og nauðsynlega framkvæmd þeirra mála. Þessi atriði munu að sjálfsögðu einnig koma til skoðunar við væntanlega heildarendurskoðun á lögunum um búfjárhald. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum. Frv. þetta er flutt á þskj. 950 og er 559. mál þingsins. Frv. er flutt til að lögfesta nauðsynlegar breytingar á lögum í framhaldi af búvörusamningi sem var undirritaður þann 17. desember sl. um starfsskilyrði mjólkurframleiðslu milli ríkisstjórnar Íslands og Bændasamtaka Íslands. Gildandi samningur um stjórnun mjólkurframleiðslunnar milli ríkisstjórnarinnar og Stéttarsambands bænda, nú Bændasamtaka Íslands, frá 15. ágúst 1992 rennur út 31. ágúst nk. Í þeim samningi eru ákvæði sem kveða á um að gerð skyldi úttekt á framkvæmd samningsins að fjórum árum liðnum frá gildistöku þessa samningsins milli ríkisstjórnarinnar og Bændasamtakanna um stefnumörkun í mjólkurframleiðslu og sauðfjárrækt frá 11. mars 1991. Í framhaldi af því var hafinn undirbúningur viðræðna um áframhaldandi stefnumörkun á þessu sviði. Sú úttekt átti því í raun að fara fram árið 1995 en dróst af ástæðum sem ég kem að síðar. Gildandi búvörusamningur um stjórnun mjólkurframleiðslunnar grundvallaðist í megindráttum á starfi svokallaðrar sjö manna nefndar sem var skipuð þann 31. mars 1991 í kjölfar þjóðarsáttarsamninganna svokölluðu og í áttu sæti fulltrúar launþega, atvinnurekenda, bænda og stjórnvalda. Þann 23. september 1996 endurskipaði ég sjö manna nefnd á grundvelli samkomulags sem náðist milli aðila að nefndinni um áframhaldandi starf og starfsvettvang við stefnumörkun um málefni landbúnaðarins. Samkomulag varð um að nefndin starfaði að eftirfarandi verkefnum: Í fyrsta lagi að athugun á rekstrarskilyrðum landbúnaðarins hérlendis í samanburði við nágrannalöndin. Í öðru lagi að athugun á verðlagningu búvara og samkeppnislöggjöf með hliðsjón af hliðstæðum í nágrannalöndum okkar. Í þriðja lagi að innflutningsvernd fyrir landbúnaðarvörur. Í fjórða lagi að hagræðingu við framleiðslu og vinnslu landbúnaðarvara og í fimmta lagi að smásöluverslun og verðlagslöggjöf með viðskipti með búvörur. Álit nefndarinnar um framleiðslu og vinnslu mjólkur, sem samningurinn um starfsskilyrði mjólkurframleiðslunnar byggist á, inniheldur úttekt á þróun í framleiðslu og vinnslu mjólkur á síðustu árum, hvaða áhrif samningur um stjórnun mjólkurframleiðslunnar frá 1992 hefur haft og tillögur um hvert beri að stefna á næstu árum í málefnum mjólkurframleiðenda og mjólkuriðnaðar og í markaðsmálum greinarinnar. Álit nefndarinnar er prentað með frv. þessu sem fskj. II og vísa ég til þess um nánari upplýsingar. Með búvörusamningnum sem gerður var í ágúst 1992 voru gerðar grundvallarbreytingar á starfsskilyrðum mjólkurframleiðslunnar. Útflutningsbætur voru aflagðar, framleiðsluskilyrði voru þrengd og niðurgreiðslur voru færðar af heildsölustigi yfir í beingreiðslur til bænda. Heildargreiðslumark mjólkur við upphaf samningsins var lækkað úr 104,5 milljón lítrum í 100 milljón lítra og leyfð var sala á greiðslumarki milli framleiðenda. Gerð var tiltekin krafa til mjólkurframleiðenda og mjólkurbúa um hagræðingu sem leiddi til lækkunar á raunverði mjólkur til bænda og neytenda. Til að ná því fram var m.a. ráðstafað fjármunum úr verðmiðlunarsjóði til úreldingar á mjólkurbúum og í hagræðingarverkefni meðal bænda. Samningur sá, er var undirritaður 17. desember sl., spannar tímabilið frá 1998, frá lokum þess samnings sem nú gildir, til ársins 2005. Samningurinn felur í sér umtalsverðar breytingar frá gildandi samningi. Um efni samningsins vísa ég til fskj. I og III með frv. þessu en ætla að víkja aðeins að aðalefnisatriðum hans. Í samningnum er byggt á þessum markmiðum: Í fyrsta lagi að skapa rekstrarumhverfi í framleiðslu og vinnslu mjólkurafurða sem leiði af sér aukna hagkvæmni í vaxandi samkeppni við innfluttar búvörur. Í öðru lagi að bæta afkomumöguleika í mjólkurframleiðslu svo að nauðsynleg nýliðun verði og eðlileg endurnýjun fjárfestinga geti orðið og í þriðja lagi að nýta sem best skilyrði til framleiðslu mjólkur fyrir markað innan lands og aðra þá markaði sem teljast hagkvæmir og viðhalda þeim stöðugleika sem náðst hefur milli framleiðslu og eftirspurnar. Ég vil nefna þær meginbreytingar sem samningurinn felur í sér og lagt er til að verði lögfestar. Fyrst má nefna að núverandi verðlagningarfyrirkomulagi búvara verður breytt. Eftir gildandi lögum ákveður verðlagsnefnd búvöru, svonefnd sex manna nefnd, verð á mjólk og nautgripakjöti til framleiðenda auk annarra búvara sem kunna að falla þar undir en fimm manna nefnd ákveður verð mjólkur og mjólkurvara og nautgripakjöts, svo og verð annarrar búvöru í heildsölu. Verði frv. lögfest hættir fimm manna nefnd störfum en verkefni hennar færast yfir til verðlagsnefndar búvöru. Þá er enn fremur gert ráð fyrir að verðlagning verði einfölduð við að 18. gr. gildandi laga falli niður en þar segir m.a. að enginn megi kaupa eða selja búvöru innan lands á öðru verði en ákveðið hefur verið samkvæmt ákvæðum laganna. Þessi ákvæði gerðu það óheimilt að víkja frá skráðu verði í samningum milli kaupenda og seljenda sem nú verður heimilt. Veruleg nýmæli er að finna varðandi fyrirkomulag um verðlagningu á afurðum nautgripa. Í stað þess að miða verðlagningu á mjólk og nautgripakjöti við afurðir meðalbús, skal miða verðlagninguna við bú af hagkvæmri stærð með framleiðsluaðstöðu þar sem tekið er mið af opinberum heilbrigðis- og aðbúnaðarkröfum. Með þessu fyrirkomulagi eru verðlagsnefnd búvara gefnar frjálsari hendur við mat á því hvernig verðlagsgrundvallað bú fyrir mjólk er fundið, þar sem nefndinni er ekki skylt að miða við reikningsleg meðaltöl. Verðlagsnefnd skal ákveða lágmarksverð til framleiðenda fyrir mjólk sem hverri afurðastöð ber að greiða að lágmarki í stað þess að skrá fast verð. Um þetta atriði var full samstaða í sjö manna nefnd. Því til viðbótar leggur nefndin til að verðskráningu á nautgripakjöti verði hætt eigi síðar en 1. september 1998. Verðlagsnefnd er samt ætlað það hlutverk að meta framleiðslukostnað nautgripakjöts við gerð verðlagsgrundvallar fyrir mjólkurframleiðsluna við ákvörðun lágmarksverðs. Tillögur sjö manna nefndar um fyrirkomulag á verðlagningu á nautgripakjöti koma til framkvæmda eigi síðar en 1. sept. 1998. Nýmæli er að viðurkenndum samtökum skv. 4. gr. laganna er heimilað að gefa út viðmiðunarverð til framleiðenda fyrir nautgripakjöt og kindakjöt. Hér er vísað til Landssambands kúabænda og Samtaka sauðfjárbænda. Það á sér hliðstæðu í að verðlagsnefnd búvara hefur skráð annað verð á einstökum flokkum nautgripakjöts og kindakjöts en hefur numið áætlun framleiðslukostnaðar í verðlagsgrundvelli fyrir kúabú og verðlagsgrundvelli fyrir sauðfjárbú. Í reynd hefur það leitt til þess að tekjuáætlun verðlagsgrundvallar fyrir þessar búgreinar hefur ekki náðst en verið talið nauðsynlegt af forsvarsaðilum búgreinanna vegna markaðsaðstæðna. Þessar ákvarðanir hafa hverju sinni verið gerðar í samræmi við tillögu frá landssamtökum þessara búgreina. Með þessu ákvæði frv. eru lögð skýr mörk milli laga um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum annars vegar og samkeppnislaga nr. 8/1993 hins vegar hvað varðar rétt samtaka framleiðenda nautgripakjöts og kindakjöts til að gefa út leiðbeinandi verð. Þá vil ég víkja að fyrirkomulagi verðlagningar á vinnslu- og heildsölukostnaði. Svo sem áður er rakið mun verðlagsnefnd búvara ákveða heildsöluverð búvara í stað fimm manna nefndar er verður lögð niður. Fimm manna nefnd hefur verðlagt vinnslu- og heildsölukostnað afurða nautgripa, sauðfjár og alifugla. Samkvæmt samningi um framleiðslu sauðfjárafurða frá 1. október 1995 var gert ráð fyrir að heildsöluverðlagningu sauðfjárafurða yrði hætt haustið 1997. Þeirri ákvörðun var frestað af fimm manna nefnd til haustsins 1998. Rök nefndarinnar fyrir því eru að rétt væri að leggja af heildsöluverðlagningu á kindakjöti á sama tíma og henni verður hætt til framleiðenda, sem verður 1. september nk. Í áliti sjö manna nefndar frá 4. nóvember sl. er gerð tillaga um að verðlagningu á mjólk og mjólkurafurðum í heildsölu verði hætt eigi síðar en 30. júní 2001. Þessi tillaga er tekin upp í samningi um starfsskilyrði mjólkurframleiðslunnar frá 17. desember sl. sem verður verkefni verðlagsnefndar búvöru að koma til framkvæmda. Ákvæði er um að verðlagsnefnd geti heimilað samtökum afurðastöðva í mjólkuriðnaði að gera samning sín á milli um verðtilfærslu milli afurða, komi um það tillögur frá samtökunum eða einstökum afurðastöðvum. Það er í samræmi við álit sjö manna nefndar frá nóvember 1997 og samning um starfsskilyrði mjólkurframleiðslunnar frá desember 1997. Það er jafnframt í samræmi við núgildandi fyrirkomulag við verðlagningu mjólkur og mjólkurafurða, en með gildandi lögum er Framleiðsluráði landbúnaðarins og afurðastöðvum í mjólkuriðnaði heimilað að gera samkomulag um verkaskiptingu milli mjólkursamlaga að því er varðar framleiðslu einstakra mjólkurvara fyrir innlendan og erlendan markað. Í því samkomulagi er heimilt að kveða á um verðtilfærslu til að jafna framlag mismunandi framleiðslutegunda milli mjólkurbúa. Samningur um verðtilfærslu milli afurðastöðva mun ekki binda aðrar afurðastöðvar en þær sem að honum standa. Öllum afurðastöðvum verður frjálst að taka þátt í þessum samningum eða standa utan þeirra. Þeir munu ekki taka gildi nema með samþykki verðlagsnefndar. Sú verðtilfærsla milli afurða sem um ræðir á rót sína að rekja til þess tíma er niðurgreiðslum á verði mjólkur var breytt í beinar greiðslur til bænda árið 1992. Það var gert á þann hátt að samanlögð niðurgreiðsla úr ríkissjóði á einstakar mjólkurafurðir á ársgrundvelli var færð sem beingreiðsla til framleiðenda, reiknað á hvern lítra mjólkur sem kom til sölu innan lands. Hlutfall niðurgreiðslunnar nam þá 47,1% af verði mjólkur til framleiðenda en var bundið fast með samningi um stjórnun mjólkurframleiðslunnar frá árinu 1992. Með frv. þessu er lagt til að lögfest verði verðtilfærslugjald af innveginni mjólk í afurðastöð sem er innan greiðslumarks. Við lögfestingu ákvæða í búvörusamningnum frá 1992 var niðurgreiðslu á verði mjólkur og mjólkurafurða í heildsölu hætt en jafnvirði þeirra greitt beint til bænda svo sem ég hef áður rakið. Niðurgreiðslur voru þá mjög breytilegar sem hlutfall af verði hverrar afurðar. Í hlutfalli af framleiðslukostnaði voru niðurgreiðslur mestar á smjöri og mjólkurdufti. Til að valda ekki röskun á markaði mjólkurafurða við þessa tilfærslu á fjármunum var tekin ákvörðun í fimm manna nefnd á þessum tíma að heimila tilfærslur á milli verðs einstakra afurða sem hefur verið við lýði síðan. Það er gert á þann hátt að við heildsöluverðlagningu er fært af verði einnar afurðar til annarrar, þó þannig að summa fjárhæðar til hækkunar vara verði jöfn summu fjárhæða til lækkunar á öðrum vörum. Hér er lagt til að gjald þetta verði bundið í lögum og að það verði ákveðið 2,65 kr. af hverjum lítra mjólkur og verði notað til að lækka verð tiltekinna afurða. Sé miðað við núverandi markað mjólkur og mjólkurafurða mun gjald þetta nema tæplega 270 millj. kr. á ári. Gjald þetta mun verða til árlegrar endurskoðunar og koma til athugunar hjá verðlagsnefnd búvara þegar nefndin hefur verið skipuð. Innheimta þessa gjalds nemur nú rúmlega 300 millj. kr. á ári og mun því lækka árlega um ríflega 35 millj. kr. Lækkun gjaldsins mun væntanlega leiða til hækkunar á verði þeirra afurða sem fá til sín verðtilfærslu, svo sem smjörs, undanrennudufts og nýmjólkurmjöls, en á móti kemur lækkun annarra afurða vegna lægri gjaldtöku. Í þessu frv. er ekki gert ráð fyrir að breyting verði gerð á fyrirkomulagi verðákvörðunar verðlagsnefndar búvöru fyrir afurðir annarra búgreina en sauðfjár og nautgripa að öðru leyti en því sem viðkemur breytingum sem koma í kjölfar niðurfellingar á 18. gr. laganna og ég hef rakið. Þá vil ég nefna breytingar sem verða á skipan verðlagsnefndar búvöru. Nefndin hefur verið skipuð þremur fulltrúum framleiðenda sem Bændasamtök Íslands hafa tilnefnt og þremur fulltrúum neytenda. BSRB hefur rétt til að tilnefna einn þeirra og ASÍ tvo. Svo sem kunnugt er hafnaði ASÍ tilnefningarrétti í nefndinni í nóvember 1996 og tilnefndi félmrh. í þeirra stað samkvæmt ákvæðum laganna. Í frv. er skipan nefndarinnar breytt á þann hátt að fulltrúum neytenda í nefndinni fækkar úr þremur í tvo við það að stjórn ASÍ tilnefnir einn í stað tveggja fulltrúa. Á sama hátt fækkar fulltrúum framleiðenda í tvo. Jafnframt er gert ráð fyrir því að stjórn Bændasamtaka Íslands og stjórnir viðurkenndra samtaka búgreinafélaga í þeim greinum sem verðlagt er fyrir tilnefni fulltrúa í sameiningu. Sé tekið mið af þeirri verðlagningu sem fer fram í dag mundu Bændasamtök Íslands, Landssamtök sauðfjárbænda og Landssamband kúabænda tilnefna tvo menn í nefndina í sameiningu. Ef ekki næst samstaða milli þessara aðila um fulltrúa tilnefnir landbrh. í þeirra stað. Nýmæli er að gert er ráð fyrir að landbúnaðarráðherra tilnefni fulltrúa í nefndina og sé hann formaður nefndarinnar. Enn fremur er það nýmæli að gert er ráð fyrir fulltrúum frá samtökum afurðastöðva í nefndina er komi frá þeirri vinnslugrein sem verðlagt er fyrir hverju sinni. Þetta er sama fyrirkomulag og er gildandi fyrir fimm manna nefnd, en í henni taka sæti fulltúar afurðastöðva í þeirri vinnslugrein sem fjallað er um hverju sinni. Fulltrúar frá Samtökum afurðastöðva í mjólkuriðnaði taka því þátt í verðlagningu þegar fjallað er um verðlagsmál mjólkur og fulltrúar Landssamtaka sláturleyfishafa þegar fjallað er um verðlagsmál sláturafurða. Gert er ráð fyrir að samtök afurðastöðva eigi einn fulltrúa í nefndinni þegar fjallað er um verðlagningu til framleiðenda, en tvo þegar fjallað er um verðlagningu á vinnslu- og heildsölustigi. Annar fulltrúi framleiðenda víki þá úr nefndinni sem verður sem áður sex manna. Komi ekki tilnefning frá samtökum launþega í nefndina tilnefnir félagsmálaráðherra í þeirra stað en landbúnaðarráðherra í stað samtaka afurðastöðva. Sama á við ef samtök afurðastöðva eru ekki starfandi. Ákvarðanir í verðlagsnefnd búvöru verða teknar með einföldum meiri hluta atkvæða. Til að tryggja meiri hluta í nefndinni, komi upp ágreiningur, fær atkvæði formanns tvöfalt vægi komi upp jöfn staða atkvæða. Með þessari breytingu laganna hverfur hlutverk sáttasemjara ríkisins við verðlagningu búvara komi upp ágreiningur. Á sama hátt fellur niður verkefni þriggja manna úrskurðarnefndar sem skal skera úr ágreiningi um verðlagningu búvara reynist sáttaumleitanir árangurslausar. Með þeim breytingum sem raktar hafa verið á fimm manna nefnd og verðlagsnefnd búvara er verið að gera verðlagningarfyrirkomulag búvara einfaldara, hraðvirkara og hagkvæmara. Þá vil ég víkja að öðru þýðingarmiklu atriði sem er fyrirkomulag framleiðslustjórnunarinnar. Með búvörusamningnum frá 1992 var tekið upp greiðslumark fyrir mjólkurframleiðsluna til að takmarka framleiðslu mjólkur við innanlandsmarkað með því að verðstuðningur yrði ekki veittur við framleiðslu umfram markaðsþörf innan lands. Í skýrslu sjö manna nefndar frá maí 1992, sem núgildandi samningur um stjórnun mjólkurframleiðslunnar byggði á, var gerð tillaga um það fyrirkomulag framleiðslustýringar í framleiðslu mjólkur sem nú er í gildi. Í skýrslunni var tekið fram að fjallað hefði verið um ýmsar hugmyndir um sveigjanleika í framleiðslustjórnun en ekki náðist samkomulag um breytingar á þann hátt fyrir tímabilið fram til ársloka 1994. Í ljósi þess taldi nefndin eðlilegt að fram færi fyrir árslok 1994 ítarleg könnun á áhrifum framleiðslustýringar samkvæmt gildandi búvörusamningi og þá sérstaklega hugað að því að auka sveigjanleika í þessu efni. Í áliti sjö manna nefndar frá nóvember sl. er lagt til að kannaðir verði möguleikar á að koma á sveigjanlegri framleiðslustjórnun þar sem tilfærsla greiðslumarks verði ekki eingöngu bundin við kaup og sölu. Í samningi um starfsskilyrði mjólkurframleiðslunnar eru ákvæði um að samningsaðilar standi að könnun og mati á leiðum til þess að auka sveigjanleika núverandi framleiðslustjórnunar og auðvelda nýliðun og stuðla að raunhæfu verðlagi á greiðslumarki. Þessari athugun skal lokið fyrir 1. júní nk. Í frv. er gert ráð fyrir að fyrirkomulag framleiðslustjórnunar haldist fyrst um sinn með sama sniði og áður og að greiðslumark jarða 1. sept. nk., þegar nýr samningur tekur gildi, verði það sama og hefði orðið miðað við að núgildandi samningur hefði haldist óbreyttur. Það leiðir af sér að heildargreiðslumark verður það sama og áður að teknu tilliti til breytinga á markaði fyrir mjók og mjólkurafurðir innan lands. Gerð er sú breyting á að beingreiðslur til framleiðanda mjólkur skal vera 47,1% af lágmarksverði mjólkur. Í þessu felst breyting frá gildandi fyrirkomulagi við ákvörðun beingreiðslu sem nemur 47,1% af grundvallarverði mjólkur eins og það hefur verið ákveðið á hverjum tíma. Prósentan er sú sama en viðmiðunin breytist. Nýmæli um viðskipti með greiðslumark eru að þau skuli fara um einn markað. Þar er byggt á tillögum sjö manna nefndar frá 4. nóv. 1997 um viðskipti með greiðslumark sem eru sett fram með það að markmiði að viðskiptin valdi sem minnstri hækkun á framleiðslukostnaði mjólkurafurða sem hátt verðlag á framleiðslurétti hefur leitt af sér og að upplýsingar um þróun viðskipta með greiðslumark verði opnari og áreiðanlegri. Þetta viðskiptafyrirkomulag á sér fyrirmynd hjá öðrum þjóðum, svo sem í Danmörku og í Kanada, þar sem þetta fyrirkomulag er talið gefa góða raun. Þá vil ég víkja að breytingum sem varða framleiðslu sauðfjárafurða. Það varðar ákvæði um að hætta gjaldtöku við útflutning á kindakjöti sem nemur 30 kr. á kíló og að undanþiggja allt útflutningsskylt kindakjöt sem slátrað er utan haustsláturtíðar útflutningsuppgjöri. Í núgildandi lögum nær undanþágan einungis til dilkakjöts. Þessar breytingar eru gerðar að tillögu Bændasamtaka Íslands og Landssamtaka sauðfjárbænda. Að fenginni reynslu tveggja sl. ára er talið að ekki þurfi að framkvæma frekari jöfnun milli sláturleyfishafa á verðum við sölu á markaði erlendis en næst með því að skipta betri útflutningsmörkuðum milli sláturleyfishafa. Ekki verður við 1. umr. farið ítarlega í að skýra einstakar greinar en vísað til greinargerðar með frv. og fskj. með því. Í kostnaðarumsögn með frv. er vakin athygli á að samkvæmt ákvæði 27 í 7. gr. samningsins um starfsskilyrði mjólkurframleiðslunnar skuli ríkissjóður leggja fram á fyrstu þremur árum samningstímans 22,5 millj. kr. til tiltekinnar hagræðingar og stuðningsverkefna. Að teknu tilliti til sparnaðar er leiðir af frv. verði hins vegar nettóútgjöld ríkissjóðs nokkru lægri eða tæpar tíu milljónir þessi ár, en úr því geti dregið úr árlegum kostnaði ríkissjóðs við mjólkurframleiðsluna. Að lokum er rétt að minna á að sá samningur um starfsskilyrði mjólkurframleiðslunnar, sem hér er lagt til að verði lögbundinn, hefur hlotið staðfestingu kúabænda í almennri atkvæðagreiðslu með miklum meiri hluta. Kosningaþátttaka var 56,3% og samningurinn samþykktur með 88,8% greiddra atkvæða. Þátt tóku 1.067 framleiðendur af 1.896 framleiðendum með atkvæðisrétt. Hæstv. forseti. Ég legg til að að lokinni umræðunni verði frv. vísað til 2. umr. og hv. landbn.

Herra forseti. Hér er vafalítið á ferðinni mikilvægasta þingmál á sviði landbúnaðar sem verður væntanlega afgreitt á þessu vori. Það fjallar um, eins og hæstv. ráðherra lýsti, endurnýjun á búvörusamningi fyrir mjólkurframleiðslu, en fyrri búvörusamningur var gerður árið 1992. Þá voru gerðar miklar kerfisbreytingar í landbúnaði. Tekið var upp nýtt kerfi opinberrar aðstoðar og fyrirkomulags við verðlagningu og aðra þætti. Með þeim samningi voru útflutningsbætur felldar niður og þá voru felldar niður niðurgreiðslur. Þess í stað voru teknar upp beingreiðslur til bænda. Þá var m.a. sett á greiðslumark og heimiluð sala á því á milli býla. Einnig átti að ná fram hagræðingu með þeim samningi. Ýmislegt hefur breyst frá því að þessi samningur var gerður og má segja að margt hafi gengið eftir hvað varðar markmiðið með fyrri búvörusamningi. Þó hefur hagræðingunni síst miðað áfram en ýmsir aðrir þættir horft til bóta hvað það varðar að stuðningur hefur minnkað. Aðrir þættir hafa hins vegar þróast miður vel. Frv. byggir á samningi ríkisvaldsins við Bændasamtökin. Upprunaleg gerð þess samnings var unnin í svokallaðri sjö manna nefnd, en það er margvíslegur fróðleikur sem er í frv., skýrsla sjö manna nefndar, samningurinn sjálfur auk sjálfs frv. og greinargerðar með því. Reyndar er rangnefni að kalla þetta sjö manna nefnd vegna þess að fulltrúi Alþýðusambandsins gekk úr nefndinni og hún starfaði áfram sem sex manna nefnd en niðurstaðan lá fyrir bæði í nál. og síðan samningi. Helstu breytingar sem eru gerðar varðandi búvörusamninginn miðast vitaskuld við tiltekin markmið. Þau markmið voru að skapa rekstrarumhverfi fyrir framleiðslu og vinnslu mjólkurafurða, bæta afkomumöguleika í mjólkurframleiðslu og nýta skilyrði til framleiðslu mjólkur fyrir markað innan lands og aðra markaði sem hagkvæmir þykja. Það er augljóst á þessu að markmiðin eru nokkuð háleit eins og oft vill nú verða þegar menn reyna fyrir sér í löggjöf með þessum hætti. Leiðirnar sem farnar eru og endurspeglast í frv., þær breytingar sem gerðar eru, eru í reynd ekki mjög miklar miðað við fyrri búvörusamning. Við ákvörðun verðs til bænda er nú miðað við hagkvæma bústærð, ekki meðalbú. Þetta mun auka svigrúm við verðlagningu til bænda. Það er áfram inni í þessu verðtilfærsla í nokkuð miklum mæli. Það kemur fram bæði í 4. og 8. gr. frv., verulegar upphæðir sem þar eru færðar á milli. Því kerfi er viðhaldið. Það er óbreytt fyrirkomulag beingreiðslna, þ.e. er 47% af lágmarksverði. Hins vegar felst ein aðalbreytingin í búvörusamningnum í breytingum varðandi verðlagsákvarðanir. Nú er það svo, herra forseti, að verðákvörðun í landbúnaði er miðstýrð ákvörðun, tekin í nefndum. Í svokallaðri sex manna nefnd er ákveðið verð til bænda. Hins vegar er ákvörðun um verð á heildsölustigi ákveðin í svokallaðri fimm manna nefnd. Ein meginbreytingin í frv. er að nú er ein nefnd, skipuð fimm til sex manns, sem tekur ákvörðun um verð til bænda og verð á heildsölustigi. Hins vegar er nýmæli í þessu að árið 2001 verður þessi verðlagning gefin frjáls. Nefndarskipunin sjálf hefur breyst nokkuð eins og hæstv. ráðherra lýsti. Það koma fagaðilar að ákvörðunum hverju sinni. Enn er gert ráð fyrir fulltrúa Alþýðusambandsins og BSRB inn í þessar nefndir. Vitaskuld mætti hugsa sér öðruvísi samsetningu á þessum nefndum ef menn vilja á annað borð hafa þær. Það má tilgreina Neytendasamtökin en oft hefur komið til umræðu hvort þau ættu ekki að eiga aðild að þessum nefndum. Ef ég man rétt þá var um það rætt til skamms tíma en menn hafa ekki endurvakið þá hugmynd. Hægt er að segja tvennt varðandi verðákvörðunina, þ.e. að færa þetta undir eina nefnd sé í sjálfu sér til bóta og samsetning nefndarinnar einnig. Hins vegar held ég að ákvörðun eða stefnumótun um að árið 2001 verði tekið upp meira frjálsræði sé of rúmur tími. Það hefði átt að setja sér stífari mörk við að innleiða frjálsari viðskiptahætti í verslun með landbúnaðarafurðir, hvort sem er á heildsölustigi eða verðlagningu til bænda. Samt er ekki hægt að segja að þetta frv. leiði okkur aftur á bak í skipulagningu á sölu og framleiðslu á mjólkurafurðum. Það væri ósanngjörn framsetning. Hins vegar eru endurbæturnar mjög litlar. Þetta eru hænuskref sem við höfum verið að taka í breytingum á landbúnaði hérlendis, í sjálfu sér hægari breytingar að nokkru leyti en gert er í nágrannalöndunum. Það er vitaskuld mesta áhyggjuefnið vegna þeirra þriggja staðreynda sem ég hef reynt að draga nokkuð skýrt fram í sambandi við umræðu um landbúnað. Í fyrsta lagi er hérlendis einn mesti stuðningur við landbúnað sem þekkist í heiminum, opinber stuðningur sem kemur fram bæði í beinum fjárhagsstuðningi og markaðsvernd. Þar erum við með einna mestan stuðning sem þekkist. Í öðru lagi er það einnig staðreynd að matvæli hér á landi eru 30% dýrari en að meðaltali í Evrópusambandinu. Það kostar sem sagt 30% meira að kaupa inn í matinn fyrir venjulegan neytanda en að meðaltali í Evrópusambandinu. Þessar tvær staðreyndir eru ekki til hagsbóta fyrir okkur, að vera með einn mesta stuðning í heiminum og hátt matarverð. Þriðja staðreyndin er óhugnanlegust. Hún er sú að bændur eru fátækasta og tekjulægsta stétt landsins. Þegar þessar þrjár staðreyndir eru skoðaðar spyr maður vitaskuld: Er ekki eitthvað í uppbyggingu kerfisins sem leiðir til slíkra staðreynda því þær eru óumdeildar? Ég held að enginn komi hér upp og segi að bændur séu tekjuháir eða séu ekki tekjulægsta stétt landsins. Ég held að það sé enginn sem geti komið og sagt með neinum rökum að hér sé ekki einn mesti stuðningur við landbúnað í heiminum. Það er þannig. Það eru aðeins nokkur lönd fyrir ofan. Það er heldur ekki hægt og fullyrða að matvæli séu hér á sambærilegu verði og í Evrópusambandinu. Það er ekki svo. Þótt bændur beri ekki mikið úr býtum og staða sauðfjárbænda sé reyndar enn þá daprari en mjólkurframleiðenda, þá sjáum við að fjölmargir í milliliðastarfsemi í tengslum við landbúnað virðast hafa það býsna gott og hafa tryggt sér ágæta afkomu undanfarna áratugi. Þetta þekkja menn sem hafa skoðað ársreikninga sem þar liggja á bak við, að þar hefur átt sér stað mikil eiginfjármyndun um margra áratuga skeið og einhvers staðar kemur hún. Varðandi stöðu kúabænda er mjög athyglisvert, herra forseti, að skoða það sem kemur fram í skýrslu sjö manna nefndar á bls. 35 í frv., þ.e. afkomu kúabænda frá 1992--1996. Þar kemur fram að eiginfjárhlutfall kúabúa árið 1992 var um 50%, fór síðan í 58%, svo í 49%, 42% og er núna um 40%. Það er að segja eiginfjárhlutfall kúabúa hefur lækkað. Þetta segir ekkert annað en að á þessum fjórum árum hafa kúabændur orðið fátækari miðað við það sem áður var. Þetta staðfestir það sem ég hef verið að reyna að draga fram, að tekjur eru ónógar í landbúnaði. Það er ekki rétt gefið í þessum leik. Það eru miklir fjármunir sem hér er um að ræða. Greiðslur úr ríkissjóði eru 3 milljarðar vegna mjólkurframleiðslu, aðallega beingreiðslur. Þetta kemur fram í frv. til fjárlaga eða í fjárlögum sem voru afgreidd fyrir árið 1998. Fyrir sauðfjárframleiðslu eru þetta 2,3 milljarðar, samtals á 6. milljarð. Þetta eru að vísu lægri tölur en voru fyrir nokkrum árum en þetta er samt verulegt fé. Ef útgjöld landbrn. eru skoðuð og rekstrarkostnaður ráðuneytisins er dreginn frá er þetta á 9. milljarð sem útgjöld eru á fjárlögum til landbrn. Langmest af því er tengt framleiðslu annaðhvort sauðfjárafurða eða mjólkur. Til samanburðar --- af því að þingmenn, ekki síst þeir sem áhuga hafa á landbúnaðarmálum, þekkja vel til samgöngumála --- þá eyðum við u.þ.b. 7 milljörðum á ári í samgöngumál. Hér erum við því að ræða miklar tölur. Við sjáum að eitt aðalefnið í frv., fyrirkomulagið um greiðslumark, þ.e. ákvörðun um heildargreiðslumark er um 100 millj. lítra. Mér sýnist af frv. að dæma að viðskipti með greiðslumark hafi ekki orðið mjög mikil og ekki hafi nema að hluta til náðst fram sú hugsun sem menn vildu, að verslun með greiðslumark mundi leiða til hagkvæmni. Hún hefur gert það að nokkru leyti en ekki nægjanlega. Þannig er hægt að sjá að meðalbú hefur farið úr 70 þúsund lítrum í 80 þúsund lítra. Þetta er ekki mikil breyting á nokkuð mörgum árum. Við sjáum einnig að hér er samt lagt upp með, og það er e.t.v. eitt það alvarlegasta við frv., að takmarkanir og hömlur eru lagðar á verslun með greiðslumark. Í 14. gr. frv. er gert ráð fyrir að öll viðskipti með greiðslumark skuli fara um einn markað sem Framleiðsluráð landbúnaðarins eða annar aðili annast samkvæmt ákvörðun ráðherra. Þetta er nokkuð sérkennilegt, þó að allt þetta byggist að vísu á þeim samningi sem gerður var. Þetta er svipuð hugsun og menn þekkja í sambandi við sjávarútveginn þar sem nýverið hefur verið nokkur umræða um ákvörðun fiskverðs, kvótaþing og annað þess háttar. Þetta er svipuð hugsun, og ég spyr: Af hverju mega þessi viðskipti ekki fara fram eins og þau hafa gert? Hvaða vandkvæði eru við þau viðskipti sem kalla á að settur sé upp miðstýrður aðili sem á að sjá um þetta? Ég veit vitaskuld að viss rök eru færð fyrir því en þau eru ekki öll sannfærandi og ég er ekki alveg viss um að allir bændur kjósi þetta fyrirkomulag við verslun með greiðslumark. Ef menn vilja hins vegar láta þetta fara um einn markað í stað þess að heimila frjáls viðskipti sem eru í gangi, þá er vitaskuld hægt að nýta sér þá markaði sem fyrir eru á þessu sviði. Það að láta viðskipti fara í gegnum markað er ekki ný hugmynd og síst af öllu í landbúnaði. Það eru starfræktir markaðir sem gætu hæglega yfirtekið þetta og eru miklu betur til þess fallnir en Framleiðsluráð landbúnaðarins eða annar aðili einfaldlega vegna þess að þetta er þegar til. Ég nefni t.d. Verðbréfaþing Íslands, sem hefur alla þá tækni- og tölvukunnáttu sem þarf til þessa. Ég nefni t.d. uppboðsmarkað landbúnaðarafurða, sem er starfræktur á Selfossi og tengdur mjög fullkomnu tölvuneti hringinn í kringum landið sem er fiskmarkaðsnetið. Þetta ættu menn vitaskuld að hugleiða ef menn vilja viðhafa þetta fyrirkomulag. Af hverju ekki að nýta sér þá tækni sem er til staðar í stað þess að byggja hana upp annars staðar. Þetta eru atriði sem verður að skoða mjög vandlega í nefnd. En samt verður að vekja athygli á því að framleiðni í íslenskum landbúnaði er mjög ábótavant. Það er kannski eitt af því sem valdið hefur mestum vonbrigðum með núgildandi búvörusamning, þ.e. hve illa hefur tekist til með að auka framleiðni í greininni. Það er sömuleiðis áhyggjuefni að ekki hafi tekist að ná betri sátt milli landbúnaðarins og annarra í þjóðlífinu. Ég tel að nú sé einmitt ákveðið tækifæri til að ná betri sáttum í samskiptum sem tengjast þeirri umræðu sem hefur verið í gangi um þjóðlendur, um umhverfismál, þéttbýlið, dreifbýlið og samskipti, bæði á hálendi og annars staðar. Ég tel að bændur og landbrh. ættu að hafa forustu um að nýta einmitt þetta tækifæri. Þetta er nýtt svið, og hægt að koma þar fram sem sá sem tryggir sameiginlega aðkomu bæði þéttbýlis og dreifbýlis. En í stað þess hefur ríkisstjórnin kosið að spyrna við fótum og lifa í einangruðu kerfi fortíðarinnar hvað þennan þátt varðar. Ég lít hins vegar svo á, herra forseti, að þarna sé tækifæri sem menn hefðu vitaskuld átt að nýta. Þegar ég nefni stuðning sem miðað er við erlendis, þá vil ég bara geta einnar tölu, að stuðningur Evrópusambandsins við landbúnað er 1% af landsframleiðslu. Hér er hann 2%. Hann er sem sagt tvöfalt meiri hér. Ef maður ber saman ýmsa aðra þætti í tengslum við landbúnað, þá sjáum við að okkar stefna er lakari en stefna Evrópusambandsins. Þetta eru því þættir sem menn ættu að líta betur til. Vitaskuld er það svo að þegar eftirspurn breytist og minnkar, þá minnkar framboð og framleiðni lækkar og framleiðsla og tekjur á mann lækka nema störfum fækki. Þetta þekkjum við. Þetta hefur verið að gerast um áratuga skeið í íslenskum landbúnaði. Mikilvægast er vitaskuld að gera hann lífvænlegan fyrir þá sem eftir eru. Það er óhugguleg tilhugsun að fjórðungur býla muni fara í eyði þegar núverandi ábúandi hættir. Það sem vantar hjá okkur er að menn geti farið í nýja búskaparhætti eða hætt með meiri reisn og sjálfsvirðingu en nú er. Ég er mjög á móti því, herra forseti, að fækkun starfa í landbúnaði skuli vera nær öll vegna aldurs. Þetta er það sem ég kalla stefnu mannsins með ljáinn. Mér finnst hún óviðfelldin. Ég vil gefa mönnum tækifæri á að fara í aðrar atvinnugreinar af styrkleika eða ef menn kjósa að draga sig út úr hefðbundnum landbúnaðarstörfum, að þeir geti gert það með sjálfsvirðingu og reisn. En til þess, herra forseti, að það sé hægt, þá þurfa menn að brjótast út úr þessu sérhæfða kerfi landbúnaðarins. Menn hafa læst sig inni í lokuðu hagkerfi, bæði í lánamálum, í sérlögum, og menn ætla nú eina ferðina enn að loka sig inni í sérkerfi í sambandi við menntamálin. Vitaskuld er þetta ekki góð aðferðafræði og þetta er það sem er kannski mest gagnrýnivert. Losa þarf um einangrun landbúnaðarins. Auðvitað eiga samkeppnislög að gilda í meginatriðum hvað viðskipti varðar eins og þau gilda um allan atvinnurekstur hér á landi nema um landbúnað. Hraða þarf þeirri þróun vegna þess að hún er til hagsbóta fyrir bændur og neytendur. Við sáum hvernig það tækifæri sem GATT-samningurinn gaf okkur var misnotað. Þar var öllu skellt í lás með mjög háum tollum og ekki neinu hleypt inn, sem hefði verið möguleiki, og eflt hefði íslenskan landbúnað. Hæstv. landbrh. og ríkisstjórninin eru frosin inn í kerfi fortíðarinnar. Við höfum séð stjórnkerfið, nefndafargan, marga tugi nefnda sem kosta sitt. Við sjáum að ekki er stuðlað að stærri búum og hagkvæmni og við sjáum að öll þessi ríkisforsjá gagnvart landbúnaði heldur áfram. Við höfum ekki náð tökum á ofbeit og gróðurvernd. Við höfum ekki náð sátt milli þéttbýlis og dreifbýlis, og landbúnaðurinn hefur ekki náð sátt við þéttbýlið hvað þessa þætti varðar. Og það gengur ekki, herra forseti, að ósætti ríki í landinu hvað þetta varðar. Herra forseti. Það er hægt að hafa fleiri orð um þennan samning. Ég tel að hann breyti ekki neinu í meginatriðum. Hann viðheldur áfram gölluðu kerfi. Það hefði verið hægt að stíga skref sem hefðu verið meira til framfara. Endurbætur í íslensku landbúnaðarkerfi eru einfaldlega allt of hægfara en það kemur í sjálfu sér ekki neinum á óvart því það hefur verið stefna þeirra tveggja flokka sem mynda núv. ríkisstjórn.

Herra forseti. Undanfarin ár þessa áratugar hefur átt sér stað mikil hagræðing í íslenskum landbúnaði. Verð á landbúnaðarvöru hefur lækkað gríðarlega og má segja að það sé orðið sambærilegt við það sem er í nágrannalöndum okkar. Stuðningur okkar Íslendinga við landbúnað er líka orðinn sambærilegur við aðrar þjóðir og engin þjóð hefur minnkað opinberan stuðning við landbúnað jafnmikið og við höfum gert á þessum áratug hér á landi. Ég get þess einnig að ákvæðum GATT-samningsins er beitt hér á landi með sama hætti og þeim er beitt meðal annarra þjóða. En það er fagnaðarefni, herra forseti, að þegar drög að mjólkurhluta búvörusamnings komu fram var stefnan tekin á að semja til langs tíma. Samningurinn var gerður í desember 1997. Hann á að gilda til ársloka 2005. Til svo langs tíma hefur ekki verið samið fyrr. Verður því ekki annað sagt en að samningurinn tryggi starfsfrið og öryggi í greininni. Bændur ættu því að geta horft fram á nokkuð eðlilegt rekstrarumhverfi og aukið hagkvæmni og hagræðingu í framleiðslu sinni. Því er ég ánægður með meginatriði þessa samnings og þar með lagafrv. sem hér er lagt fram af hæstv. landbrh. og ríkisstjórninni til staðfestingar á samningnum, og hæstv. landbrh. hefur gert hér grein fyrir. Í 14. gr. frv. segir, með leyfi forseta: ,,Öll viðskipti með greiðslumark skulu fara um einn markað sem Framleiðsluráð landbúnaðarins eða annar aðili annast samkvæmt ákvörðun ráðherra. Aðilaskipti með greiðslumark taka ekki gildi fyrr en staðfesting Framleiðsluráðs landbúnaðarins liggur fyrir.`` Það er þetta atriði, herra forseti, sem ég hef efasemdir um og fyrirvara. Það er ákvæði samningsins um að öll viðskipti með greiðslumark í mjólk skuli fara um einn markað. Starfsreglur þessa kvótamarkaðar skulu settar af landbrh. með reglugerð og fá umsagnir og staðfestingu Framleiðsluráðs. Þetta ákvæði orkar að mínum dómi tvímælis og ég hygg það vera slæman galla á annars skýrum og greinargóðum búvörusamningi. Mér er ekki alveg ljóst hvernig það gat ratað inn í samninginn því að það felur í sér að frjáls viðskipti með greiðslumark verði afnumin. Einn tilboðsmarkaður lokar á bein tengsl milli kaupenda og seljenda greiðslumarks og lokar þar með einnig á flutning á greiðslumarki beint milli ættliða, t.d. þegar yngri kynslóð á bæ flytur sig annað og eldri kynslóðin, væntanlega foreldrar unga bóndans, vilja afhenda honum hluta af greiðslumarkinu eða það allt á því verði sem þau koma sér sjálf saman um. Einu sjáanlegu breytingarnar sem ákvæðið um einn tilboðsmarkað felur í sér eru þessar: Að loka á bein samskipti og viðskipti kaupenda og seljenda greiðslumarks. Einn kvótamarkaður kemur ekki í veg fyrir að búnaðarsambönd og kaupfélög og mjólkursamlög, jafnvel sveitarfélög, og vafalaust fleiri geti haft sömu áhrif og áður á kvótaverðið. En í dag virkar þetta kerfi ágætlega, herra forseti. Það verður meiri og meiri hagræðing en með þessu ákvæði um einn tilboðsmarkað fæ ég ekki annað séð en stefnt sé í gagnstæða átt. Vissulega er rétt að aðalfundur Landssambands kúabænda samþykkti tilboðsmarkaðinn en þess þarf þó að geta að það var gert með naumum meiri hluta og langt er í frá að eining eða sátt ríki hjá kúabændum um þessi ákvæði. Kúabændur samþykktu svo í almennri atkvæðagreiðslu þennan samning fyrir sitt leyti. En hvers vegna gerðu þeir það? Vegna þess að þeir höfðu ekki aðra valkosti. Annaðhvort var að samþykkja samninginn allan, sem ég árétta að er ágætur og hinn prýðilegasti gerningur, eða þá að hafna honum öllum. Miðað við það hversu margir kúabændur hafa lýst áhyggjum sínum af lögfestingu tilboðsmarkaðarins tel ég að hv. landbn. þurfi að skoða þetta rækilega í meðferð málsins í nefndinni. Ég tel líka að allmargir mjólkurframleiðendur vænti þess af hinu háa Alþingi að það geri skynsamlega breytingu á samningnum að þessu leyti. Það væri einnig mikilvægt þegar á þessu stigi, herra forseti, við 1. umr. um frv. að hæstv. landbrh. skýrði betur hvernig tilboðsmarkaðurinn er hugsaður. Hvernig á hann að vera, hversu oft á að bjóða kvóta upp, hversu oft að ákvarða eða gefa út verð? Ýmsir aðilar gætu séð um að taka við slíkum upplýsingum um kvóta. Frjáls viðskipti þurfa að eiga sér stað áfram því að þau hafa ásamt öðru haft mikið að segja fyrir hagræðingu í þessari grein landbúnaðar á Íslandi.

Hæstv. forseti. Ég þakka þeim tveimur ágætu hv. þingmönnum sem hafa tekið til máls í þessum umræðum fyrir framsetningu þeirra og athugasemdir. Það er sjálfsagt og eðlilegt að menn komi fram með athugasemdir sínar við 1. umr. þótt landbn. eigi auðvitað eftir að fjalla ítarlega um málið og skoða einstaka þætti frv. og þá auðvitað kannski ekki síður þann bakgrunn sem frv. hefur og ég veit að hv. þm. bæði þeim sem hér hafa talað og öllum öðrum er ljóst hvað á bak við frv. stendur. Það er löng samningagerð, fyrst í svokallaðri sjö manna nefnd, sem þó er rétt hjá hv. þm. Ágústi Einarssyni að er kannski ekki alveg réttnefni því að Alþýðusambandið dró sinn fulltrúa út úr nefndinni, en áfram áttu þó launþegar í gegnum BSRB aðild að þessari svokölluðu sjö manna nefnd. Þar höfðu menn fyrst unnið ítarlega vinnu sem tók langan tíma og fóru yfir málin, settu fram hugmyndir sínar og tillögur. Um það varð samstaða sem ég tel að hafi verið afar mikilvægt að ná. Í öðru lagi er síðan næsta skref, sá grunnur sem er á bak við frv., sjálf samningagerðin milli ríkisstjórnarinnar og Bændasamtakanna sem byggir auðvitað á fyrra nál. Hér hefur því farið fram mikil og vönduð undirbúningsvinna sem ég bið hv. nefndarmenn að hafa í huga þegar þeir hefja vinnu sína við málið að ítarlegt samningaferli hefur þegar átt sér stað. Fyrst ég er að tala um það má síðan nefna þá atkvæðagreiðslu sem hv. þm. Hjálmar Jónsson nefndi í máli sínu sem fór fram meðal kúabænda um samninginn. Það er vissulega rétt hjá hv. þm. að það var ekki nema ofurlítill meiri hluti bænda með atkvæðisrétt sem tók þátt í atkvæðagreiðslunni. Kosningaþátttakan var 56,3% sem er þó auðvitað afgerandi meiri hluti og sá meiri hluti sem þarna greiddi atkvæði samþykkti síðan samninginn nánast 100%, nær 90% svo nákvæmlega sé farið með. Það virðist því vera allbærileg samstaða um málið. Auðvitað kann að vera að þar kunni að ríkja skiptar skoðanir um einstök atriði eins og hlýtur alltaf að vera í samningaferli eins og þessu þar sem svo mjög er fjallað um hagsmuni einstaklinga og afkomumöguleika og þá stefnu sem verið er að móta í atvinnugreininni. Það er því ekki óeðlilegt að það séu eitthvað skiptar skoðanir um einstök atriði. Hv. þm. spurði um einn þátt sem hann lýsti efasemdum og fyrirvara um, þ.e. ákvæðinu í 14. gr. frv. þar sem gert er ráð fyrir einum svokölluðum kvótamarkaði og hv. þm. Ágúst Einarsson talaði einnig um og lýsti þeirri skoðun að nokkuð væri þrengt það frelsi sem hefur þó ríkt um kvótaviðskipti almennt í þessari grein. Ég undirstrika að ég er ekki sammála hv. þm. Hjálmari Jónssyni þegar hann segir að frjáls viðskipti hafi verið afnumin. Ég held að hér sé æði djúpt í árina tekið en vissulega hlýtur að fara dálítið eftir því hvernig til tekst með þennan markað hvernig hann virkar, hversu opið og frjálst viðskiptaumhverfi greinarinnar er í þessu efni. Ég lýsi þeirri skoðun minni afdráttarlaust að ég tel mjög mikilvægt að þau viðskipti geti gengið frjálst og eðlilega fyrir sig og við útfærslu á því ákvæði sem hv. þm. spurði um sé þess gætt að markaðsverðið geti verið breytilegt frá einum tíma til annars og að þessi viðskipti geti orðið nokkuð stöðug. Ég hef að vísu heyrt því sjónarmiði lýst að þessi markaður væri kannski opinn tvisvar, fjórum, sex sinnum á ári. Mér finnst það vera mál sem þarf að skoða betur. Við höfum ekki átt um það ítarlegar viðræður við Bændasamtökin enn þá þannig að það er ekki tímabært fyrir mig að gefa út, eða ég get raunverulega ekki svarað spurningu hv. þm. um það nákvæmlega hvernig staðið verði að útfærslu þessa ákvæðis en lýsi sjónarmiði mínu að ég tel að hér þurfi að gæta að því að viðskiptin geti verið opin og frjáls þótt þau fari í gegnum einn farveg og viðhorfum þeirra sem hafa gert þessa tillögu hef ég þegar lýst. Þau er bæði að finna í frv. og þeim hef ég lýst í framsöguræðu minni og þarf ekki út af fyrir sig að ítreka en þar er m.a. talað um að viðskiptin séu, ef ég má orða það svo, gagnsærri og augljósari, opnari og menn viti um þau. Aukakostnaði sem þegar er vitað um að fylgir þessum viðskiptum í dag sé haldið í lágmarki, það ætti að vera hægt með því að semja um þetta við einn aðila og ég get út af fyrir sig líka tekið undir það með hv. þm. Ágústi Einarssyni að til er ýmiss konar farvegur fyrir viðskipti af þessu tagi. Ekki er endilega sjálfgefið að það sé gert af hálfu opinberra aðila. Við höfum þegar heyrt um og vitum af þeirri umræðu sem er í gangi um endurskoðun á stofnanaskipulagi landbúnaðarins. Tillaga um það kom fram í skýrslu nefndar sem ég skipaði til að fjalla um þau mál og ég er með það mál þegar í athugun. Þar á meðal er starfsemi Framleiðsluráðsins sem ég veit að sumir hv. þm. hafa lýst þeirri skoðun sinni á að sé nauðsynlegt að taka til athugunar og er ein af þeim stofnunum sem verða teknar til sérstakrar skoðunar í umræðum um endurskipulagningu þessa kerfis. Það er því ekkert sem segir það í dag að það þurfi endilega að vera Framleiðsluráð landbúnaðarins sem fjallar um þetta enda kveðið á um það í greininni að það geti verið einhver annar aðili sem samið er við. Þetta á einnig eftir að skoða nánar. Hæstv. forseti. Ég vísa aðeins til þess sem áður hefur komið fram um þennan kvótamarkað og hef ekki miklu við það að bæta á þessu stigi. Auðvitað mun nefndin ræða það mál og fjalla um það líka við Bændasamtökin þegar nefndin fer yfir frv. og heyra viðhorf sem eru á bak við þessa hugmynd og auðvitað má í því sambandi kalla til fleiri aðila sem staðið hafa að þessum álitum og komu fram með þessa hugmynd. Þá á ég t.d. við fulltrúa BSRB og fulltrúa vinnuveitenda sem áttu sæti í sjö manna nefndinni svokölluðu. Ýmislegt af því sem kom fram í ræðu hv. þm. Ágústs Einarssonar áðan eru mál sem við höfum rætt um áður og út af fyrir sig tel ég ekki þörf á að ég fari mörgum orðum um við 1. umr. um frv. því að skoðanir mínar í því efni hafa komið fram áður. Ég hygg að við séum reyndar sammála um ýmislegt í því sem þarf að gera fyrir íslenskan landbúnað. Það þarf að gera þar ýmsar breytingar og ég tel að verið sé að því. Ég tel að það séu reyndar mjög margar breytingar sem hafa átt sér stað í starfsumhverfi landbúnaðarins á þessu kjörtímabili og þeim er ekki lokið. Enn er unnið að þeim á ýmsum sviðum en við erum kannski síst sammála í því hversu stór skref á að stíga í þessu efni og hversu hratt ber að fara. Ég hef verið þeirrar skoðunar að við ættum að fara okkur hægt í þessu efni og huga vel að hverju skrefi sem tekið er þótt ég vilji reyndar fullyrða að hvað varðar þær breytingar sem eru t.d. gerðar á verðlagsmálum, bæði um verðlagningu sauðfjárafurða og nú í þessu frv., ef að lögum verður, varðandi verðlagningu á mjólkurafurðum, sé hægt að tala um miklu meira en hænuskref í því sambandi. Ég tel að um róttækar breytingar sé að ræða sem er reyndar ekki fullséð enn þá hvernig mun reiða af þar sem það hefur ekki enn þá reynt á það. Í haust mun reyna á þetta varðandi sauðfjárafurðirnar og á samningstímabilinu varðandi mjólkurafurðirnar þannig að hér er verið að stíga stór skref. Eins og fram kom í máli hv. þm. Hjálmars Jónssonar og ég get gert að mínum orðum þá hafa orðið miklar breytingar á undanförnum árum varðandi verðlagsmál, opinberan stuðning og verðlagningu innlendrar matvælaframleiðslu í samanburði við önnur lönd og ég tel að við höfum framkvæmt GATT-samninginn svokallaða með svipuðum hætti og gerist í nágrannalöndunum. Menn geta haft misjafnar væntingar og misjafnar skoðanir á því hvernig það á að vera en hér hafa verið stigin stór skref og breytingarnar orðið miklar. Það hefur reyndar sýnt sig líka í afkomu bænda á undanförnum árum að þeir hafa tekið mikið á sig og hafa gengið í gegnum miklar þrengingar vegna þess að markaðurinn hefur á sama tíma stöðugt dregist saman, að vísu ekki mjög í mjólkinni en alvarlega í sambandi við sauðfjárframleiðsluna. Þetta þekkjum við og ekki þarf eyða mörgum orðum í það. Hæstv. forseti. Mig langar að ljúka þessum orðum mínum nú --- ég sé að tími minn er senn á enda -- og greina frá því að ég sat nýlega fund landbúnaðarráðherra OECD-ríkja sem haldinn var í París og þar komu fram hjá, að ég hygg, flestöllum ráðherrum Evrópuþjóða mjög svipuð viðhorf til landbúnaðar, til mikilvægis hans og til hlutverks hans og við höfum haft í hávegum á Íslandi, þ.e. talið að hann væri í raun miklu meira en spurningin um að framleiða mat og verðlagning á þeirri matvælaframleiðslu. Hann er spurning um ákveðna atvinnuhætti. Hann er spurning um ákveðið lífsmunstur. Hann er spurning um menningu, líf og búsetu til sveita. Hann er spurning um búsetu í landinu í heild og fjölmargt fleira slíkt mætti taka til. Ég held að um þetta ríki nokkur sátt með þjóðinni og þó hv. þm. gæti þess í sínu máli áðan að nota ætti það tækifæri sem nú væri til þess að ná betri sátt milli landbúnaðarins og almennings, þá held ég að sáttin sé í raun nokkuð víðtæk og Íslendingar viðurkenni almennt að við viljum hafa landbúnað í landinu. Við viljum að okkar matvælaframleiðsla sé þannig að við getum treyst því að þau matvæli sem við neytum séu góð og holl afurð, framleidd mengunarlaust án óþarfra lyfja og án vaxtarhvetjandi efna. Allt þetta setur landbúnaðarframleiðslu okkar í nokkuð annað far en gerist í nágrannalöndunum þar sem þetta er talsvert öðruvísi hvað þetta varðar. Ég leyfi mér einnig að fullyrða að viðhorf landbúnaðarins og bændastéttarinnar til umhverfismála sé mjög í samræmi við það sem almennt gerist meðal íbúa landsins. Ég held að bændur hafi ekki neinar sérskoðanir eða aðrar skoðanir á því. Umræðan um beitarmál hefur verið mikil að undanförnu og ég hygg að hægt sé að finna fjölmörg dæmi þess að bændur hafa tekið á þeim málum af miklum trúverðugleika og myndugleika og sýnt í verki að e.t.v. eru þeir þrátt fyrir allt bestu vörslumenn landsins. Hæstv. forseti. Ég held að ekki hafi verið beint til mín formlega öðrum spurningum en þessari um kvótamarkaðinn sem ég hef aðeins farið yfir og ég lýsti þeim skoðunum mínum að ég tel að það þurfi að gæta sín í því að þær breytingar sem hér eru lagðar til þrengi ekki það að við getum kallað frjáls viðskipti í þessu sambandi. En auðvitað er gert ráð fyrir því að þær fari um einn farveg og það er gert til þess, eins og fram hefur komið, að gera þennan markað skýrari á allan hátt og augljósari í þeirri trú líka að hægt sé að halda verði og kostnaði niðri.

Herra forseti. Ég tel ástæðu til að koma upp aftur og þakka hæstv. landbrh. fyrir ágæta málsmeðferð.

Hvaða sleikjugangur er þetta.

Ég er sammála því og ánægður að heyra hann segja það að ekki megi þrengja að í því kerfi sem við búum við varðandi viðskipti með mjólkurkvótann. Það er einmitt það sem ég óttast svolítið að þessi samningur og lögin sem eiga að staðfesta hann geri eins og þau eru núna úr garði gerð og því vil ég árétta að við þurfum að taka það mál til sérstakrar athugunar í hv. landbn. Það er nefnilega óþarfi að gera við kerfi sem er í raun og veru ekki bilað. En ef mönnum finnst þetta kerfi á viðskiptum með mjólkurkvóta bilað, þá er nauðsynlegt að það komi fram hvaða atriði eru í ólagi með viðskiptin við mjólkurkvótann. Ég verð ekki var við það í umræðum manna á meðal og heldur ekki hér að menn 

Herra forseti. Ég og hæstv. landbrh. erum ekki sammála um hraðann á endurbótum í íslenskum landbúnaði. Ég tala um hænuskref sem hann er ekki alveg sáttur við en ég bendi á að það eru ekki miklar breytingar í þessum samningi miðað við fyrri samning. Það sem gerir hins vegar þingnefndinni erfitt fyrir, af því að hann vék að einhverjum breytingum á kvótasölufyrirkomulagi, er að það er ekki svo auðvelt. Það liggur fyrir samningur og ef við breytum mjög miklu þá verður að gera nýjan samning. Þetta bindur hendur Alþingis ansi mikið. Það eru ekki góð vinnubrögð að gera samning fyrst og síðan lögfesta. Stefnumörkunin á að vera á Alþingi jafnvel af hálfu ríkisstjórnarinnar þó að ég væri ósammála því. Síðan, í kjölfar þess, á að gera samning. Mér finnst hins vegar aðalatriðið vera að bændur hafa viss tækifæri núna --- bændur eiga að græða á sinni starfsemi --- að taka forustu í þáttum eins og umhverfismálum, nýtingu landsins, m.a. miðhálendisins. Bændur eiga að vera í forustu í þeirri umræðu. Þeir eru það ekki. Það er brýnt að koma sambúðinni við þéttbýlið í betra lag og þegar tækifæri er til þess þá á að grípa það. Það á að bæta kjör bænda og neytenda. Það er óviðunandi ástand að bændur skuli búa við lægstu tekjur allra stétta hérlendis og það er óviðunandi að neytendur búi við hæsta matarverð í Evrópu. Þetta er óviðunandi. Til þess að breyta þessu þarf að breyta um stefnu. En ég sé, herra forseti, að þessari stefnu verður ekki breytt fyrr en að loknum næstu kosningum.

Hæstv. forseti. Við sjáum nú til hvernig næstu kosningar fara. Það er eftir að kveða upp þann dóm og um hvað gerist síðan í kjölfar þeirra kosninga. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. að við erum kannski ekki alveg sammála um það og raunar ekki um alla þætti landbúnaðarmálanna, að ég leyfði mér að segja áðan að ég teldi að samsvörun mætti finna í ýmsu í málflutningi okkar þó að ágreiningur væri kannski fyrst og fremst um það hversu hratt á að fara og hversu stórstígar breytingarnar eiga að vera. En áherslurnar geta verið og eru sjálfsagt að ýmsu leyti nokkuð breytilegar. Það er rétt hjá hv. þm. að ekki eru mjög miklar breytingar í þessum samningi á ýmsum efnisatriðum, t.d. eins og hinum almenna stuðningi. Hann er lítt breyttur. Hann er nánast eins og er í gildandi samningi og margt er mjög svipað. En mér finnst þó að ekki megi gera lítið úr því --- hv. þm. er mér kannski ekki alveg sammála um það --- að róttækar breytingar eru boðaðar eða fyrirhugaðar í verðlagsmálunum og það hlýtur að skipta miklu máli. Þar er svigrúmið í raun til þess að gera ákveðnar breytingar, ná fram ákveðinni hagræðingu, hugsanlega og vonandi auknum tekjum inn í atvinnugreinina og stuðla að bættri afkomu hjá bændum. Staðreyndin er sú að þó það komi ekki fram í töflum sjö manna nefndarinnar sem tilgreindar eru í frv. og ná aðeins til ársins 1996 þá breyttust þó tekjur bænda nokkuð á seinasta ári þannig að þær fara núna batnandi. Ég leyfi mér líka að fullyrða að það sé fullur vilji til sátta --- og í raun megi alls ekki gera mikið úr því að ekki ríki sátt milli bændastéttarinnar og almennings í landinu. Ég leyfi mér að fullyrða að þar sé ekki sá ágreiningur fyrir hendi sem hv. þm. vill reyna að draga fram, t.d. í sambandi við umhverfismálin.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 76/1970, með síðari breytingum, sem flutt er á þskj. 983 og er 578. mál þingsins. Á síðasta þingi var gerð sú breyting með lögum nr. 24/1997 að stjórnsýsluverkefni veiðimálastjóra voru aðskilin frá rannsóknum í veiðimálum. Á grundvelli þeirra laga var sérstakur framkvæmdastjóri skipaður fyrir Veiðimálastofnun en áður hafði veiðimálastjóri veitt stofnuninni forstöðu. Frv. er m.a. samið af nefnd sem ég skipaði til þess að endurskoða nokkur ákvæði í lögum um lax- og silungsveiði, m.a. vegna áðurnefnds aðskilnaðar á rannsóknum og stjórnsýsluverkefnum. Breytingarnar sem lagðar eru til með frv. eru þríþættar. Í fyrsta lagi að færa stjórnsýsluverkefni frá landbrh. til veiðimálastjóra. Í öðru lagi að treysta lagaákvæði er varða verndun og viðhald náttúrulegra stofna laxfiska og í þriðja lagi að efla Fiskræktarsjóð. Í núgildandi lögum um lax- og silungsveiði er landbrh. ætlað að veita ýmis leyfi og undanþágur langoftast að fenginni umsögn eða eftir atvikum tillögum veiðimálanefndar og veiðimálastjóra. Yfirstjórn lax- og silungsveiðimála er í höndum landbrh. og fer hann því með æðsta stjórnsýsluvald samkvæmt lögunum. Óeðlilegt verður að telja að æðsta stigi stjórnsýslu sé að lögum falin svo víðtæk lagaframkvæmd eins og dæmi eru um í lax- og silungsveiðilögunum. Slík tilhögun leiðir til þess að ekki er til eðlileg málskotsleið innan stjórnsýslunnar vilji aðili stjórnsýslumáls ekki sætta sig við málsmeðferð og ákvörðun ráðherra í tilteknu máli. Með frv. þessu er lagt til að afgreiðsla stjórnsýslumála verði flutt frá landbrh. til veiðimálastjóra. Allar greinar frv. hafa að geyma ákvæði er varðar þennan tilflutning á stjórnsýsluverkefnum. Aðeins þrjár greinarnar, 11., 21. og 27., hafa síðan að geyma ákvæði er varða verndun og viðhald náttúrulegra stofna laxfiska og um Fiskræktarsjóðinn. Á undanförnum árum hafa komið upp vandkvæði við framkvæmd reglugerðar nr. 401/1988, um flutning og sleppingu laxfiska og varnir gegn fisksjúkdómum og blöndun laxastofna. Við setningu reglugerðarinnar á sínum tíma var haft samráð við hagsmunaaðila en á þeim tíma voru nokkrar líkur á umtalsverðri hafbeit og fiskeldi í kvíum með ströndum landsins. Óumdeilanlegt er að flutningur á lifandi fiski til endurveiði eykur hættu á útbreiðslu fisksjúkdóma. Eftir að kýlaveiki fannst í laxi í Elliðaánum og í hafbeitarstöðinni í Kollafirði árið 1995 var árið 1996 hvergi á landinu veitt undanþága fyrir flutningi á hafbeitarfiski milli vatnasvæða til endurveiði. Undanþágur höfðu verið gefnar undangengin ár. Ráðherra að fengnum tillögum fisksjúkdómanefndar hefur samkvæmt lögum um lax- og silungsveiði heimildir til þess að banna þess konar flutning sem hér um getur og vísast þar til 79. gr. laganna. Ekki fékkst samþykki hjá fisksjúkdómanefnd fyrir undanþágu árið 1996 eins og áður segir en samþykki fékkst aftur árið 1997 með ströngum skilyrðum. Ráðherra gaf undanþágur í kjölfar þess með þeim skilyrðum sem fisksjúkdómanefndin setti. Ekki er deilt um það hlutverk sem fisksjúkdómanefnd er fengið með þessu ákvæði reglugerðarinnar heldur það að telji ráðherra sig ekki geta veitt undanþáguna, t.d. vegna erfðablöndunarhættu eða óæskilegra vistfræðilegra áhrifa, hefur hann ekki til þess nægilega trygga lagaheimild. Um fiskrækt, sbr. 23. gr. laganna, segir einungis til um hvernig bera skuli sig að við samþykkt áætlunarinnar en hvergi er þess getið að einungis skuli nota viðkomandi stofn árinnar eða vatnsins eins og segir í reglugerðinni. Það er viðurkennt meðal erfða- og vistfræðinga, er stunda rannsóknir á laxfiskum, að eitt það mikilvægasta fyrir sjálfbæra nýtingu náttúrulegs stofns sé að varðveita sérkenni sem stofninn hefur og er niðurstaða aðlögunar í þúsundir ára. Atlantshafslax á mjög undir högg að sækja. Útbreiðsla tegundarinnar og stærð stofna hennar hafa minnkað mjög á þessari öld og einkum síðustu árin eins og gögn Alþjóðahafrannsóknaráðsins sýna og ítrekað hefur verið bent á, t.d. af Alþjóðalaxakvótasjóðnum. Ástæðnanna er bæði að leita í náttúrulegum breytingum á umhverfi en ekki síður vegna aðgerða mannsins. Svo er komið að lax er horfinn af stórum svæðum og honum hefur fækkað mjög á öðrum þar sem bæði búsvæðum laxins og laxastofnum hefur verið spillt. Því er afar brýnt að vel sé á málum haldið hér á landi svo að þessi mikilvæga auðlind spillist ekki eða tapist. Af því sem hér að framan greinir má ljóst vera að illframkvæmanlegt er að notast við þau ákvæði sem eru í núgildandi lögum og reglugerðum sem varða verndun og viðhald þeirrar auðlindar sem hér um ræðir. Enn fremur má benda á Ríó-sáttmálann um viðhald líffræðilegs fjölbreytileika og sjálfbæra þróun, en með frumvarpinu, ef að lögum verður, er stuðlað að því að ekki sé stefnt í óþarfa hættu þeim fjölbreytileika sem er enn þá í stofnum íslenskra laxfiska. Með frv. er gert ráð fyrir að með fiskrækt í ám og vötnum skuli einungis nota stofn úr viðkomandi veiðivatni og hvers konar flutningur á laxfiskum úr náttúrulegu veiðivatni, hafbeitar- eða eldistöð, í annað náttúrulegt veiðivatn til stangveiða sé óheimilt. Frá þessum ákvæðum getur veiðimálastjóri síðan veitt undanþágu að fengnu sérstöku mati af áhrifum þess á lífríki veiðivatnsins og aðliggjandi veiðivatna. Með þessu verða lögfestar ótvíræðari lagaheimildir fyrir þeim ákvæðum reglugerðarinnar sem setja takmarkanir og skorður við starfsemi fiskeldisfyrirtækja og veiðifélaga sem sátt hefur verið um. Þá eru lögð til ný ákvæði sem eru hvorki í lögum né reglugerð sem taka á veigamiklum atriðum er varða framkvæmd laganna og varðar aðra en þá sem sækja um undanþágu frá banni en telja sig málið varða. Lagt er til að með lögum sé báðum aðilum tryggð sanngjörn málsmeðferð og ákvarðanir stjórnvalds séu byggðar á faglegum grunni. Með umsókn til veiðimálastjóra, en henni ber að fylgja álitsgerð dýralæknis fisksjúkdóma og Veiðimálastofnunar, eru stjórnvaldi tryggðar faglegar úttektir óháðra aðila auk greinargerðar þess sem sækir um leyfi til framkvæmdanna. Þeir sem telja hagsmunum sínum ógnað geta gert athugasemdir við fyrirhugaðar framkvæmdir. Sætti aðilar máls sig ekki við úrskurð veiðimálastjóra um höfnun umsóknar eða undanþágu frá banni með eða án skilyrða úrskurðar landbrh. í málinu sem æðsta stjórnvald. Í frumvarpi þessu er einnig lagt til að skerpt verði á þeim ákvæðum er varða hafbeit svo að tryggt verði í framtíðinni að við veitingu rekstrarleyfa verði nægilegt tillit tekið til þeirra sjónarmiða er varða erfðamengun. Gert er ráð fyrir við veitingu rekstrarleyfa í þeim tilvikum þar sem fyrirhuguð beiting hafbeitistöðva er í nálægð við laxveiðiár með náttúrulegum stofnum að fram fari mat á hættu á erfðablöndun. Þá er lagt til það nýmæli að veiðimálastjóri geti veitt undanþágu til flutnings á seiðum í hafbeitarstöð áður en endanlegt rekstrarleyfi er gefið hafi stöðin fengið heimild til starfa samkvæmt ákvæðum annarra laga. Er þá átt við lög um hollustuhætti og mengunarvarnir. Vík ég nú að þriðja meginmáli þessa frv. sem varðar Fiskræktarsjóð en hann var á sínum tíma settur á laggirnar með það að markmiði að efla fiskrækt í landinu m.a. með fiskvegagerð og seiðasleppingum. Síðar var bætt við lögin ákvæði sem heimila styrki til annarra verkefna sem stuðla að aukningu og viðhaldi íslenskra laxfiska. Mikilvægi sjóðsins hefur aukist eftir því sem áhrif manna og náttúru landsins verða meiri. Nú er svo komið að Ísland er eina landið við Norður-Atlantshaf sem hefur ekki orðið fyrir stórfelldu hruni í laxastofninum. Miklu fé er nú varið í öðrum heimkynnum laxins til viðhalds hans og verndunar svo að auðlindin tapist ekki fyrir fullt og allt. Ýmsar ástæður eru fyrir þessu hruni, sumar þekktar aðrar ókunnar. Áhyggjur manna af að brátt fari á sömu leið með íslenska stofna eiga að vera hvatning til þess að gera allt sem mögulegt er til þess að efla aðgerðir sem bætt geta lífsskilyrði laxastofna okkar. Af þessum sökum er nauðsynlegt að efla Fiskræktarsjóð. Það er unnt að gera með því að breyta því ákvæði laganna sem kveður á um að aðeins skuli greiða til sjóðsins af raforkusölu til almennings. Telja verður að auknar tekjur til Fiskræktarsjóðs samrýmist þeim hugmyndum sem Landsvirkjun hefur sett fram í umhverfisstefnu sinni en þar kemur fram að Landsvirkjun mun í framtíðinni þurfa að starfa enn nánar með þeim sem stunda rannsóknir á veiði og gefa leiðbeiningar um veiðimál. Allar rannsóknir á lífríki vatna, sem ríkið styrkir með framlögum á fjárlögum, eru grunnur að skynsamlegri nýtingu fallvatna. Fiskræktarsjóður eflir með markmiðum sínum einnig þann grunn þekkingar sem við þurfum á að halda til viðhalds þeim auðlindum sem eru í vötnum landsins. Sérstaða sjóðsins er sú að í hann hafa greitt þeir sem hafa tekjur af því lífríki sem eru í vötnum landsins og fallorkunni sem í þeim er. Með frv. þessu er lagt til að vatnsaflsstöðvarnar greiði einnig í sjóðinn af óskírum tekjum sínum vegna sölu á raforku til nýrra stórnotenda samkvæmt sérsamningum sem gerðir verða í framtíðinni. Greiðslur í Fiskræktarsjóð árið 1997 af óskírum tekjum vegna sölu raforku til almennings árið 1996 voru 7,7 millj. kr. Með því sem hér er lagt til munu tekjur sjóðsins í framtíðinni hækka þegar auknar tekjur koma til af orkusölu fyrirtækjanna af nýjum samningum við stóriðjufyrirtækin. Eins og fram kemur í umsögn fjmrn. verður ekki séð að frv. hafi áhrif á útgjöld ríkissjóðs verði það óbreytt að lögum. Hæstv. forseti. Að öðru leyti vísa ég til greinargerðarinnar og athugasemda með frv. Hvað varðar meðferð málsins vil ég leggja mikla áherslu á nauðsyn þess að lögfesta frv. á þessu þingi og að lokum legg ég til að frv. verði að lokinni umræðunni vísað til 2. umr. og hv. landbn.

Herra forseti. Eitt af þremur yfirlýstum markmiðum þessa frv. sem hæstv. landbrh. hefur mælt fyrir er að efla Fiskræktarsjóð. Í 27. gr. frv. segir svohljóðandi: ,,Þrjú prómill af óskírum tekjum vatnsaflsstöðva í landinu vegna sölu á raforku samkvæmt sérsamningum til nýrra stórnotenda.`` Í þessu felst að upphæðin sem af þessu kemur á að renna í Fiskræktarsjóð til að sinna þeim verkefnum sem hann á að standa að. Ég verð að viðurkenna, herra forseti, að mig brestur einfaldlega málskilning til þess að skilja hvað í þessu felst. Hvað felst í því að það eigi að taka 3 prómill af óskírum tekjum vatnsaflsstöðva í landinu? Mig langar líka að spyrja hæstv. landbrh. að því hvað þetta feli í sér í tekjum. Það segir á bls. 8 í greinargerðinni, með leyfi forseta: ,,Sé tekið mið af greiðslum í Fiskræktarsjóð árið 1997 af óskírum tekjum vegna sölu raforku til almennings árið 1996 voru tekjur sjóðsins 7,7 millj. kr.`` Hvernig ber að skilja þetta? Ber að skilja þetta svo að verði þetta að lögum muni tekjur sjóðsins aukast um 7,7 millj.? Ég hef lagt mitt litla höfuð í bleyti og skil þetta ekki. Mig langar líka til þess að spyrja hæstv. ráðherra: Þýðir þetta ekki alveg örugglega það að verði frv. samþykkt er í raunninni verið að skattleggja stóriðju í landinu um þá upphæð sem þarna á að renna í Fiskræktarsjóð?

Hæstv. forseti. Það er rétt sem kom fram í máli hv. fyrirspyrjanda að markmið þessarar breytingar í 27. gr. frv. er að styrkja fjárhag Fiskræktarsjóðs. Ég verð hins vegar að gera þá játningu fyrir hv. þm. og þingheimi að ég kann ekki að skýra nákvæmlega út hvað óskírar tekjur merkir, þ.e. hvað í því felst, hver sá tekjustofn raunverulega er. En það er nokkuð sem hefur verið í lögunum þannig að það er ekki breyting og fjallar um það hver hinn raunverulegi tekjustofn er og ætti ekki að vefjast fyrir þeim sem annast innheimtuna og sjá um framkvæmdina. Með því að bæta inn í þetta tekjum af raforkusölu samkvæmt sérsamningum til nýrra stórnotenda er einkum átt við stóriðjuna, að það séu samningar sem orkusalar gera, sem í dag er fyrst og fremst Landsvirkjun en gæti hugsanlega í framtíðinni orðið einhverjir aðrir, með breytingu á lögum um orkuframleiðslu, þ.e. þeir sem selja stóriðjuaðilum eða stórnotendum raforku, vatnsaflsstöðvar, eiga að greiða af öllum nýjum samningum. Varðandi það hvaða tekjur þetta geta orðið til viðbótar þá eru þær tekjur sem sjóðurinn hafði áður af raforkusölu til almennings þessar 7,7 millj. sem hv. þm. vitnaði til. Tekjurnar af þeim samningum sem eru hugsanlega í farvatninu, nú veit ég ekki nákvæmlega um það hvað verður af þeim eða hvaða samningar kunna að verða gerðir, gætu aukist um kannski 1--1,5 millj. kr. á ári. Nákvæmari tölur er ekki hægt að gefa upp þar sem menn vita ekki hvaða samningar kunna að verða gerðir. Það er sem sagt ekki verið að taka inn greiðslur af allri raforkusölu til stóriðju, þ.e. þeim samningum sem eru fyrir hendi í dag heldur af nýjum samningum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðu hans áðan þegar hann mælti fyrir þessu frv. og enn fremur þau svör sem hann veitti mér. Að vísu sýndist mér hæstv. ráðherra væri farið eins og mér að hann skildi ekki að öllu leyti það frv. sem hann er að flytja en ég geri engar athugasemdir við það. Þetta frv. er flutt í þrennum tilgangi. Ég ætla ekki að ræða þann tilgang sem er fyrst reifaður, þ.e. að færa stjórnsýsluverkefni frá landbrh. til veiðimálastjóra heldur ætla ég aðeins að koma að nokkrum athugasemdum sem varða hina tvo. Annars vegar að treysta lagaákvæði sem eiga að stuðla að viðhaldi náttúrulegra stofna og hins vegar þriðja atriðið sem ég reifaði áðan í andsvari mínu að efla Fiskræktarsjóð og það eru nokkrir punktar sem ég vildi ræða. Í 4. gr., herra forseti, er tekið svo til orða að veiðimálastjóra eigi að vera heimilt að friða tiltekin svæði í sjó í nágrenni mikilvægra veiðivatna til þess að vernda villta laxastofna. Nú er það svo að víða er um að ræða afskaplega merkilega stofna laxfiska sem þarf svo sannarlega að vernda ekki síður en laxa en eru þó ekki laxar. Hér á ég við hina gríðarsterku stofna sjóbirtinga á Suðurlandi. Þeir eru einstakir í heiminum. Það er sennilega hvergi hægt að finnan nokkurt svæði þar sem eru jafnmargir stofnar sem eru jafnsterkir og hafa á meðal sín jafnstóra sjóbirtinga og einmitt þar. Þar er hins vegar laxinn tiltölulega torgæfur og ég held þess vegna, herra forseti, að nauðsynlegt sé að hv. landbn. taki til umhugsunar þegar hún fjallar um þetta hvort ekki ætti að breyta þessu orðalagi þannig að í staðinn fyrir villta laxastofna komi þarna villta stofna laxfiska. Það tekur þá yfir bæði lax, sjóbirting og sjóbleikju. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt fyrst menn á annað borð eru að gera þessa breytingu. Ég hegg líka eftir því, herra forseti, að í 6. gr. a er verið að gefa veiðimálastjóra rétt til að ákveða að veiðitíma ljúki fyrr í vatni þar sem sannað telst að fiskur hrygni í september. Ég er sannfærður um að þarna vaki ekki nema gott eitt fyrir höfundum frv. Ég vek hins vegar athygli á því að þetta skarast á vissan hátt við 12. gr. c þar sem segir í tölul. 4., með leyfi forseta: ,,Veiðimálastjóri getur sett reglur um friðun vatnasilungs þar sem hann hrygnir að sumarlagi.`` Ef þetta ákvæði gefur veiðimálastjóra þennan rétt held ég því fram, herra forseti, að 6. gr. a-liðar sé óþörf. Stór hluti þessa frv. og sá sem mestur er að umfangi varðar regluverk sem snertir flutning á stofnum úr upprunalegu veiðivatni yfir í annað veiðivatn. 11. gr. er langumfangsmest í frv. og þar er að finna marga liði sem snerta einmitt þetta. Þar segir í 11. gr. c, tölul. 5, með leyfi forseta: ,,Við fiskrækt í ám og vötnum skal einungis nota stofn úr viðkomandi veiðivatni.`` Þetta er afar gott. Mér skildist á máli hæstv. landbrh. áðan að ástæðan fyrir því að þessar reglur væru settar væri sú að reglugerð sem hann vísaði til hefði ekki gefist nógu vel og það má vel vera að ekki hafi verið til nægilega styrk lagastoð fyrir henni. Þess vegna er verið að gera þetta. Ég er mjög hlynntur þessu. Ég tel að farsælt sé að setja lög um þetta. En þegar maður les síðan 11. gr. áfram og alla þá liði sem koma á eftir þá snúast þeir bara um eitt. Þeir snúast um undanþágur frá þessari meginreglu sem þarna er verið að setja. Þarna er sem sagt í fimm liðum sett upp afskaplega flókið kerfi sem menn þurfa til að fá undanþágu frá því sem hæstv. ráðherra segir hér næsta hróðugur að sé eitt af meginatriðunum. Mér finnst þess vegna að hér sé vel farið af stað en menn endi í heldur lakari áfangastað en lagt var upp til. Ég velti því reyndar fyrir mér hvort málsgreinarnar frá og með a.m.k. 7 og til 12 sem bæta á við 23. gr. laganna með 11. gr. frv. séu óþarfar og hvort ekki megi allt eins segja: ,,Við fiskrækt í ám og vötnum skal einungis nota stofn úr viðkomandi veiðivatni nema Veiðimálastofnun telji annað ráðlegt.`` Undir engum kringumstæðum tel ég að hæstv. landbrh. eða nokkur annar, sérfræðingur eða yfirvald, treysti sér til að leggja til að það megi flytja stofna milli veiðivatna ef Veiðimálastofnun er því andvíg. Ég held að enginn mundi gera það. Þess vegna velti ég fyrir mér hvort það sé ekki einnar messu virði hjá landbn. að kanna hvort ekki sé hægt að fella burt þessa liði þar sem gert er ráð fyrir mjög flóknu ferli. Það er hægt að fá þessa undanþágu en til þess þá þarf veiðifélag eða eigandi veiðivatnsins sem áformar fiskrækt í viðkomandi vatni með framandi stofni, að sækja um undanþágu. Hún er send til veiðimálastjóra. Hann auglýsir hana. Hann óskar eftir umsögnum veiðifélaga á svæðinu. Hann þarf umsögn dýralæknis fisksjúkdóma. Hann þarf líka umsögn Veiðimálastofnunar. Þetta ferli tekur --- ég hef ekki talið það saman --- einhverjar vikur og jafnvel mánuði. Mér finnst þetta vera allt of flókið. Ég held einfaldlega að ef Veiðimálastofnun og þess vegna fisksjúkdómanefnd, telur að það sé ráðlegt að heimila flutning á framandi stofni yfir í veiðivatn þá sé það í lagi. En ég held ekki að það þurfi að fara í gegnum allt þetta undarlega ferli. Ég sé reyndar hvaðan hæstv. ráðherra hefur þetta því þetta er mjög keimlíkt því ferli sem menn hafa um mat á umhverfisáhrifum og ég ímynda mér að höfundarrétturinn liggi þar. Ég hnýt líka um það, herra forseti, að eitt af því sem veiðimálastjóri á að kanna þegar framandi stofnar eru fluttir á milli veiðivatna, er m.a. hætta á erfðamengun. Mér finnst þarna kátlega til orða tekið vegna þess að það hlýtur jafnan að vofa yfir hætta á einhvers konar erfðamengun ef menn eru að gera þetta. Ástæðan fyrir því að hæstv. ráðherra er að leggja lagastoð undir það að menn geti stemmt stigu við þessu er fyrst og fremst hættan á erfðamengun og síðan auðvitað smit á sjúkdómum líka. Herra forseti. Ég var áður búinn að nefna að ég tel að ef 4. mgr. 24. gr. laganna sem kveðið er á um í staflið c í 12. gr. frv. standi þá sé í rauninni óþarfi að hafa inni staflið a í 6. gr. Ég hnýt líka um það, herra forseti, að í 13. gr. er gefin heimild til þess að uppræta fisk úr veiðivatni, t.d. vegna sjúkdóma. Ég tel að fullkomlega gild rök séu fyrir því að menn velti fyrir sér hvort það eigi að grípa til svo afdrifaríkra ráða. En jafnframt segir: ,,... eða til þess að rækta aðrar fisktegundir ...`` Það finnst mér vera mjög hæpið og ég spyr hæstv. ráðherra: Undir hvaða kringumstæðum telur hann að það kæmi til greina t.d. að uppræta sjóbirting til þess að setja lax í ár? Ég spyr að gefnu tilefni. Margir hafa í gegnum tíðina af gáleysi reynt að gera nákvæmlega þetta. Þeir hafa freistað þess að drepa niður sjóbirting til þess að koma laxi í ána. Nú er það svo að af þessum þremur fiskum, laxi, bleikju og sjóbirtingi þá er það yfirleitt urriðinn --- sjóbirtingur er ekkert annað en sjógengur urriði --- sem lætur undan síga ef fiskar af hinum tegundunum koma í vatnið til hans. Hann er sem sagt viðkvæmur og ég held að það sé mjög hættulegt að gefa því undir fótinn að menn hafi lagaheimild til þess að drepa hann niður með þessum hætti. Ég bendi sérstaklega á margar smáár á Suðurlandi þar sem er að finna frábæra stofna af sjóbirtingum sem hafa í sínu náttúrulega umhverfi, sem er afskaplega kalt, þróast í gegnum áranna rás. En menn hafa gert tilraunir til þess að eyða þeim og setja lax í staðinn og stundum hefur þeim tekist að eyða sjóbirtingsstofnunum án þess að laxinn nái nokkru sinni fótfestu vegna þess að umhverfið er ekki náttúrulegt fyrir hann. Mér finnst þess vegna að það sé hæpið að hafa þetta þarna inni og það fer hrollur um mig þegar ég les að það kynni að vera mögulegt að leyfa notkun sérstakra efna til þess að eyða fiskstofnum. Það er skelfilegt, herra forseti. Síðan kem ég að Fiskræktarsjóði. Í 27. gr. segir að það eigi að verja 3 prómillum af óskírum tekjum vatnsaflsstöðva í landinu vegna sölu á raforku samkvæmt samningum til nýrra stórnotenda til þess að efla Fiskræktarsjóð. Eins og hæstv. landbrh. sagði áðan felur þetta í sér skattlagningu á nýrri stóriðju í landinu og mér er algjörlega ósárt um þó að hún sé skattlögð í þessum tilgangi. En mér finnst samkvæmt þeim upplýsingum sem hæstv. ráðherra gaf áðan að það sé næsta lítið sem úr þessu komi. Ég held að virkjanir í tengslum við stóriðju í landinu hafi valdið það miklum skaða, kannski ætti ég að segja ,,skaða`` innan gæsalappa af því að það er auðvitað umdeilanlegt, ég held alla vega að hún hafi valdið svo mikilli röskun á náttúrulegu umhverfi vatnafiska að það sé allt í lagi að þessi grein atvinnulífsins sé látin greiða talsvert meira en sem nemur 1--2 millj. Ég held þess vegna að þetta sé allt of lítið. Ég spyr líka hæstv. landbrh. hvort það sé ætlunin að nota þetta aukna fjármagn til þess að stuðla að uppkaupum á laxakvóta í úthafinu. Ég tek eftir því að í greinargerðinni er talsvert mikið rætt um það að laxastofnar víðs vegar við Atlantshafið séu nú á hröðu undanhaldi og það hygg ég að sé að mörgu leyti rétt. Það er að nokkru rakið til veiða á úthafinu. En ég held að mönnum yfirsjáist eigi að síður að oftar en ekki þá er það löglegur veiðistuldur sem veldur því. Í Skotlandi t.d. og á Bretlandseyjunum öllum, sér í lagi á Írlandi er veiðiþjófnaður nánast lögleg tómstundagrein og menn fara í mótmælagöngur ef ríkisstjórnir viðkomandi landa reyna einhvern veginn að hrófla við því með lagasetningu. Ég held að það skipti verulegu máli varðandi dvínun þessara stofna. Ég set mig alls ekki upp á móti því að Fiskræktarsjóði verði varið í ríkari mæli þess að kaupa upp veiðikvóta á Atlantshafslaxi í úthafinu. En ég spyr hæstv. landbrh. hvort það sé tilgangurinn. Herra forseti. Ég hegg líka eftir því að í greinargerðinni er talað um að þetta sé í samræmi við umhverfisstefnu Landsvirkjunar og sérstök málsgrein sem fjallar um það. Því spyr ég hæstv. landbrh. Gengur hann þá ekki út frá því að það verði Landsvirkjun sem í öllum tilvikum greiði þessar auknu fjárhæðir sem eiga að fara til Fiskræktarsjóðs? Þá kem ég að öðru máli sem mér er hugleikið líka, herra forseti. Ég tel að Landsvirkjun hafi oft farið afar gáleysislega að veiðivötnum og hún hafi sums staðar valdið ómældum skaða þar sem hún hefur ekki fallist á að greiða neinar skaðabætur fyrir. Það er að vísu ekki sama hvar á landinu það er. Það er merkilegt að skoða hvar Landsvirkjun hefur drepið niður fæti og hvar hún hefur greitt bændum skaðabætur. Það er fyrir norðan. Það er í tengslum við Blönduvirkjun og svo auðvitað ýmsar aðrar virkjanir. En þar sem hún hefur valdið einna mestum skaða á vatnakerfi, þ.e. við Þingvallavatn og í Soginu, hefur hún ekkert borgað. Ég fullyrði það, herra forseti, að Landsvirkjun er völd að því að stórlaxastofninn í Soginu hefur nánast gereyðst og hann nær sér ekki upp vegna þess hvernig Landsvirkjun heldur á vatnsstreymi niður Sogið. Það er ekki lengra síðan en röskir tveir mánuðir að vatnsborðið t.d. í Úlfljótsvatni lækkaði um hátt í einn metra og voru aurar langt út eftir öllu vatninu. Menn geta þá velt tvennu fyrir sér: Hvað verður þá um fiskstofnana og sérstaklega ungviðið í Úlfljótsvatni meðan á þessu stendur? Það heldur sig yfirleitt á grynningum í skjóli þar. Og hvað verður um ungviðið neðar í ánni þar sem allt þetta vatnsmagn streymir með fossandi afli? Landsvirkjun hefur líka átt nokkra sök á því með gáleysislegri meðferð á vatnsborði Þingvallavatns, sérstaklega fyrr á árum, upp úr 1980, að urriðinn sem þar heldur til hefur átt mjög erfitt uppdráttar og sérstakur stofn bleikjunnar, svokölluð kuðungableikja, hefur ekki náð sér á strik fyrr en núna á allra síðustu árum. Þegar Efra-Sogið var virkjað leiddi það til þess að urriðastofninn nánast gereyddist, þ.e. sá stofn sem hrygndi úti fyrir Efra-Soginu. Ég tel og reyndar ekki bara ég heldur ýmsir fræðimenn, íslenskir og erlendir, að brottnám urriðans úr vistkerfinu hafi leitt til mjög óreglulegra sveiflna á murtustofninum sem leiddi til þess að veiði hrundi í vatninu um árabil. Það hafði aftur í för með sér að bændur töpuðu mjög miklum hlunnindum, hlunnindum sem skiptu þá verulega miklu máli og þeir hafa aldrei fengið neinar bætur fyrir þetta. Ég vek líka athygli á því, herra forseti, að á lýðveldisdaginn árið 1959 brast bráðabirgðastíflan sem hafði verið reist úti fyrir jarðgöngum þar sem Sogið var síðan fellt eftir niður í Úlfljótsvatn um Steingrímsstöð. Þetta leiddi til þess að vatnsborð Þingvallavatns lækkaði um á annan metra með þeim afleiðingum að bæði bleikjugerðirnar fjórar og urriðinn sköðuðust talsvert. Seiði lágu dauð í hrönnum út um allt vatn og vatnið er kannski fyrst núna að ná sér upp áratugum síðar. Aldrei voru neinar bætur greiddar. Landsvirkjun greiddi aldrei neitt. Ég spurði hæstv. iðnrh. um það fyrr á þessu kjörtímabili hvort einhverjar bætur hefðu verið greiddar fyrir það og hæstv. ráðherra svaraði mér og alveg örugglega samkvæmt bestu vitund að engar bætur hefðu verið greiddar vegna þess að engra bóta hefði verið óskað. En nú er það samt sem áður þannig að í bók sem Guðmundur Daníelsson rithöfundur skrifaði og heitir Dunar á eyrum, er viðtal við Steingrím Jónsson rafveitustjóra þar sem hann er að lýsa því að þá, sennilega einhvern tíma upp úr 1960, hafi verið í gangi miðlunarnefnd sem átti að reyna að ná málamiðlun um bætur til bændanna. Það hefur aldrei komið neitt út úr þessari nefnd og því tel ég að Landsvirkjun standi í nokkurri skuld við a.m.k. bændur þarna. Ég segi þess vegna, herra forseti, og spyr hæstv. landbrh.: Er þá ekki allt eins tímabært að setja inn í þessi lög einhvers konar ákvæði um það að tiltekið hlutfall af tekjum af sölu raforku sem Landsvirkjun stendur að, eigi að fara í sérstakan sjóð til að bæta bændum hlunnindatap sem beinlínis má rekja til aðgerða fyrirtækisins í komandi framtíð en líka í fortíðinni? Mig svíður það, herra forseti, að sjá þá ágætu bændur í kringum Þingvallavatn sem hafa sannanlega beðið skaða af starfsemi fyrirtækisins, liggja óbætta hjá garði kannski af því að þeir eru of kurteisir og hófsamir, kannski líka vegna þess að þá óar að leggja í þetta stórfyrirtæki og ógnar auðvitað framkoman gagnvart þeim. Ég spyr, herra forseti: Er ekki mögulegt að hæstv. landbrh. velti því fyrir sér að beina því til landbn. að kanna hvort ekki sé rétt að setja inn einhvers konar sjóð af þessu tagi sem mundi þá e.t.v. vera sæmilegur plástur á þau sár sem starfsemi stofnunarinnar hefur veitt sumum í fortíðinni?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir umfjöllun hans um þetta frv. og athugasemdir hans sem geta verið góð leiðbeining fyrir hv. landbn. sem getur þá skoðað ýmsa þætti sem hv. þm. hefur bent á varðandi frv. Ég vil fyrst segja út af skilningsleysi á frv. að ,,óskírar`` tekjur er eitthvert tæknimál um tekjustofn Fiskræktarsjóðsins. Það er skilgreining á tekjuhugtakinu sem ég hætti mér ekki nánar út í að útskýra og var búinn að gera þá játningu áður að ég væri ekki alveg viss um hvernig væri hugsað en ég er fullviss um að þeir sem annast þessi mál kunna lagið á því og hefur ekki orðið til trafala við innheimtuna hingað til vænti ég. Hv. þm. gerir athugasemdir um það að e.t.v. megi skilgreina ákveðna þætti í frv. á annan hátt eins og laxastofna annars vegar og laxfiska hins vegar. Ég hlýði á þessar athugasemdir hans og beini þeim til landbn. til frekari skoðunar og tel að það sé gert með fullum rökum enda veit ég að hv. þm. hefur góða þekkingu á þeim málum sem verið er að fjalla um í þessu frv., og er full ástæða til þess að hlýða á athugasemdir hans hvað þetta varðar. Ég hef út af fyrir sig ekki frekari athugasemdir við það heldur finnst sjálfsagt að landbn. líti á þessa þætti. Hins vegar velti hv. þm. fyrir sér tilgangi 11. gr. sem má vissulega segja að standi undir einum af þremur þáttum sem frv. er ætlað að taka utan um og fjallar um flutninga á laxfiskstofnum milli vatnasvæða. Ég hef út af fyrir sig ekki við það að athuga heldur að hv. landbn. taki þessa þætti líka til nánari skoðunar því að hér eru settar í nokkuð ítarlegu máli ýmsar leiðir til undanþágu og til málsmeðferðar en stundum er það svo að það er bæði gott og nauðsynlegt að hafa málsmeðferð nokkuð skýra og að hennar sé að nokkru getið í lögum þannig að menn sitji þá ekki uppi með það, t.d. ráðherrar, að setja síðan reglugerðir sem hafi óskýran bakgrunn eða menn lendi síðar í því að þurfa að taka á úrskurðarmálum í viðkvæmum efnum þar sem menn hafi ekki leiðbeiningu löggjafans til að fara eftir. Ég hygg að það sé m.a. það sem er á bak við ítarlega útfærslu á málsmeðferð í 11. gr. þar sem leiðir eru opnaðar til undanþágu en það kann að vera að þær séu of flóknar eða með þeim hætti að það megi taka á þessu öðruvísi. Um eitt er ég þó alveg sammála hv. þm., að Veiðimálastofnun eða sérfræðingar verða að leggja línuna og afar erfitt er fyrir ráðherra að ætla eða eiga að vera dómari í því hvað má og hvað má ekki eða hvað er ásættanlegt í þessu efni. Ég hef m.a. þegar lent í því að þurfa að takast á við það og fjalla um það sem afar viðkvæmt deilumál hvort á að leyfa slíka flutninga eins og hér er verið að ræða um og því var talið nauðsynlegt að setja í frv. skýrari reglur en eru í gildandi lögum. Þegar ég tala um ráðherra á það a.m.k. við um þann sem hér stendur en það kann að vera að til ráðherradóms veljist menn sem hafa mikla og víðtæka þekkingu á þessum málum, séu e.t.v. doktorar í einhverjum fiskifræðum og hafi þekkingu á við þá sérfræðinga sem þeir eiga annars að vinna með og leita leiðbeininga hjá. Ég vísa þessu einnig til nefndarinnar að skoða þessa þætti nánar og að sjálfsögðu að kalla þá til sem hafa unnið að undirbúningi og gerð frv. Varðandi athugasemdir eða fyrirspurn hv. þm. við 13. gr. þá hygg ég, ég get þó ekki vísað til annars en þess sem stendur í athugasemdum við einstakar greinar frv., að ekki sé verið að setja inn í frv. ný atriði heldur sé þetta í gildandi lögum en hef þó ekki lögin fyrir framan mig til þess að fullyrða þetta en í athugasemdum við frv. segir að um 12.--20. gr. sé aðeins gert ráð fyrir breytingum á stjórnsýsluverkefnum sem verið sé að færa frá ráðherra til veiðimálastjóra en ekki sé efnisatriðabreyting. Sé þetta rétt hygg ég að það sem verið er að breyta þarna sé fyrst og fremst það að verið er að fela veiðimálastjóra hlutverk sem í gildandi lögum sé í höndum ráðherra en efnisatriði í greininni séu samkvæmt gildandi lögum. Sé svo ekki verð ég einnig að vísa til nefndarstarfsins með það að fá nánari skýringu og hvort heldur er er auðvitað sjálfsagt að nefndin afli sér frekari skýringa á því hvað sé átt við eða hvað menn hafi haft í huga þegar þeir tala um að hægt sé að gera upptækar úr veiðivatni aðrar fisktegundir en þær sem fyrir eru í vatninu og með hvaða aðferðum það er gert eins og bent er á. Allra seinast, hæstv. forseti, aðeins frekari hugleiðingar um Fiskræktarsjóðinn, tekjustofna hans og hlutverk. Það er útilokað að segja nákvæmlega fyrir um það hvað kunni að felast mikill tekjuauki í þeirri breytingu sem er lögð til í 27. gr. frv. heldur aðeins það hvað ætla má miðað við það sem vitað er um eða talið er að sé í farvatninu af hugsanlegum nýjum samningum til stórra orkunotenda og þá sé verið að tala um þetta kannski 1--2 millj. sem er auðvitað sáralítil aukning á tekjum sjóðsins. Litið til lengri framtíðar gæti verið um stærri upphæðir að ræða sem ég ætla þó ekkert að velta fyrir mér frekar á þessu stigi. Auðvitað hefði ég ekki heldur grátið það ef menn hefðu talið sér fært að auka tekjur sjóðsins á annan hátt, t.d. með því að greitt yrði af sölu til allra stórra orkunotenda þ.e. þeirra sem kaupa þegar í dag orku af virkjunaraðilum. En það var ekki talið mögulegt eða tiltækt af hálfu þeirra sem gengu endanlega frá frv. að hafa það með þeim hætti af því að það gæti leitt til þess að taka þyrfti upp þegar gerða samninga. Það var meginástæðan fyrir því. Þess vegna sé ég ekki að við bætum stórum böggum á Fiskræktarsjóðinn miðað við þennan tekjuauka sem hér er þó gefin von um en vissulega ætti fjárhagur hans að rýmkast örlítið. Þá veit ég að tekjur hans hafa verið notaðar, m.a. til þess að taka þátt í kaupum á laxalögnum í sjó en ég er ekki viss um og veit reyndar ekki hvort tekjur hans hafi verið notaðar til þess að taka þátt í kaupum á laxakvóta á úthafinu. Reyndar á ég vart von á því að tekjur sjóðsins séu þær að hann hafi getað tekið mikinn þátt í því þó að það sé hugsanlegt en hitt veit ég að hann hefur verið notaður til að taka þátt í kaupum á laxalögnum í sjó sem við höfum verið að semja um að undanförnu og eru nú að nást samningar um að bæta fyrir það þannig að öllum slíkum veiðum sé hætt og það tel ég að sé afar mikilvægt skref sem við erum um það bil að ná núna. Ég óttast því að ekki verði auðvelt að bæta við nýjum bótaþáttum á sjóðinn miðað við þennan litla tekjuauka sem hann fær hér en sjálfsagt er að nefndin skoði það nánar og t.d. það að gera upp eða bæta landeigendum fyrir hlunnindatap. Það kann að vera að það sé jafnvel ekki síður verkefni Bjargráðasjóðs en þó er það svo að Bjargráðasjóður tekur fyrst og fremst þátt í verkefnum sem eru skilgreind þannig að viðkomandi atvinnugrein hafi greitt til sjóðsins þannig að bótaréttur skapist þar. Síðan spurði hv. þm. hvort það mætti skilja það svo af því að í greinargerðinni er vísað til umhverfisstefnu Landsvirkjunar að ráðherra gerði ráð fyrir því að það væri fyrst og fremst Landsvirkjun sem yrði orkusali í framtíðinni. Ég nefndi það reyndar í andsvari mínu til hv. þm. áðan, hann hefur þá ekki tekið eftir því, að ég teldi að þó að það væri einkum Landsvirkjun sem væri þessi orkusali í dag væri ekkert sem segði til um að það yrði svo í framtíðinni. Ýmsar breytingar geta gerst hvað það varðar og þess vegna er í lögunum kveðið á um að það skuli vera þeir sem selja orku frá vatnsaflsstöðvum í landinu sem greiða í sjóðinn en ekki merkt neinu einu fyrirtæki. Ég hygg að það að vitna til umhverfisstefnu Landsvirkjunar hafi fyrst og fremst verið notað sem rökstuðningur fyrir því að þeim aðilum sem nýta þá auðlind sem felst í fallvötnunum okkar beri að taka þátt í hvers konar rannsóknum sem þeir gera auðvitað en einnig í gegnum Fiskræktarsjóðinn eins og hér er lagt til, og hafa gert hingað til af raforkusölu til almennings en hér er gert ráð fyrir því að þeir greiði einnig af nýjum samningum til stórnotenda.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir skýr svör. Ég held að hann hafi svarað flestum þeim spurningum sem ég beindi til hans og hann tók vel í ýmsar þær athugasemdir og ábendingar sem ég kom fram með. Sumar þeirra eru þess eðlis að ég tel að hv. landbn. ætti skilyrðislaust að fara að þeim. Aðrar eru auðvitað umdeilanlegar og helgast af þeim viðhorfum sem ég hef til þessara mála sem kunna að vera nokkuð öðruvísi en hæstv. landbrh. Ég er að sjálfsögðu þakklátur fyrir það að hæstv. ráðherra tók ekki illa í að það væri ráð að koma upp einhvers konar sjóði til þess að bæta bændum hlunnindatap þar sem hægt er að benda á að virkjun vatnsfalla hefur orðið til þess að skerða tekjur þeirra. Ég nefndi mjög sérstakt dæmi sem eru bændur við Þingvallavatn sem fengu ekki neinar bætur þegar Sogið, sem þá var mesta bergvatnsá landsins, var virkjað með þeim afleiðingum að því er ég tel að tekjur þeirra í kjölfarið minnkuðu og féllu algerlega niður um árabil. Aldrei kom króna í bætur. Hæstv. ráðherra sagði að e.t.v. mætti hugsa sér að Bjargráðasjóður kæmi til aðstoðar í slíkum málum. Ég hugsa að eins og málum er háttað sé of langur tími liðinn til þess að svo geti gerst en ég get samt sem áður ekki látið hjá líða að nota tækifærið til þess að reifa þetta örlítið frekar. Það er hastarlegt að bændur sem búa við Þingvallavatn höfðu að stórum hluta tekjur sínar af veiði í vatninu. Í dag er það reyndar enn svo að þeir hafa umtalsverðar tekjur af silungsveiði og má segja að stöku bóndi búi enn við vatnið sem hefur eiginlega afkomu sína af veiðunum. Landsvirkjun hefur hins vegar komið þannig fram að það er til vansæmdar. Dæmi eru um það frá öllum síðustu sumrum að vatnsborðið á vatninu er lækkað það ört að fiskurinn leggst frá. Það er alþekkt að ef vatnsborðið í vatninu lækkar ört hrekst fiskurinn út frá ströndinni og það þýðir að bændurnir veiða ekki sem áður. Þetta þýðir það, herra forseti, að þegar Landsvirkjun notar Þingvallavatnið sem miðlunarlón kemur það niður á bændunum en Landsvirkjun græðir hins vegar peninga á því. Það væri réttlætismál að hún greiddi bændunum þegar eitthvað slíkt gerðist eða að hún sæi einfaldlega til þess að þeir hefðu með einhverjum hætti tekjur af þessari notkun fyrirtækisins á vatninu. Það er t.d. nöturlegt að hugsa til þess að bændur í Þingvallasveit voru síðastir til þess að fá rafmagn og ég held að það væri góð hugmynd að Landsvirkjun sæi til þess að bændurnir á þessu svæði hefðu ókeypis rafmagn til híbýla sinna. Mér finnst að það sé nokkuð sem menn ættu að ræða í framtíðinni. Það er hins vegar mál sem ég fellst á að sé tiltölulega fjarskylt þessu ágæta frv. sem liggur fyrir. Ég reifaði í fyrri ræðu minni tilgang og uppbyggingu Fiskræktarsjóðs. Í greinargerðinni segir um Fiskræktarsjóðinn að hann hafi í upphafi haft það markmið að efla fiskrækt í landinu með fiskvegagerð og seiðasleppingum. Löngu seinna er frá því greint að bætt var ákvæði inn í lögin sem heimilar að styrkja annars konar verkefni sem eigi að stuðla að viðhaldi eða aukningu íslenskra laxfiska. Þetta er virðingarvert og þess vegna tel ég nauðsynlegt að stækka og efla sjóðinn. Mér sýnist á máli hæstv. ráðherra að sú breyting sem er lögð til muni ekki leiða til mikillar styrkingar á sjóðnum. En verkefnin eru hins vegar ærin. Það liggur fyrir að það þarf að kaupa upp laxakvóta á úthafinu en jafnframt tel ég líka að það skipti máli að reyna í vaxandi mæli að verja fjármagni til þess að kanna afdrif laxins þegar hann kemur til hafs, þegar hann gengur úr ánum. Ástæðan fyrir því að stofnarnir eru á niðurleið er að hluta til sú að afkoma laxaseiðanna er ekki nægilega góð þegar kemur í hafið. Hvað veldur því? Það veit ekki nokkur maður. Hvers vegna? Vegna þess að það er ekkert fjármagn veitt til rannsókna á nákvæmlega þeim þætti sem lýtur að sjávarvist laxfiskanna. Við höfum áratugum saman verið að rannsaka þann þátt í lífskeðju fisksins sem er háður í straumvatni á landi og við höfum náð giska góðri þekkingu upp á því sviði. Við vitum næsta vel við hvaða aðstæður laxaseiðin lifa best á meðan þau eru enn í straumvatninu. Við vitum ekkert hvað bíður þeirra þegar þau koma í hafið og hvort eitthvað sé hægt að gera til þess að bæta afkomu þeirra. Þetta skiptir máli, herra forseti, ekki bara um þá stofna sem við höfum núna heldur líka og ekki síður varðandi uppbyggingu stofna annars staðar. Ég bendi t.d. á ár eins og Rangárnar sem sakir ýmissa umhverfisþátta hafa átt undir högg að sækja sem laxár. Það hefur hins vegar tekist með þeim aðferðum sem menn á borð við Þröst Elliðason hafa þróað í samvinnu við bændur þar að ná upp verulega góðri veiði. Það sem hins vegar bjátar helst á þar eins og reyndar víða er að stundum ber það við að þó að miklu magni seiða sé sleppt eru endurheimturnar takmarkaðar. Af hverju? Vegna þess að umhverfisþættir í hafinu eru ekki nógu heppilegir. Við vitum hins vegar ekki hvaða umhverfisþættir þurfa nákvæmlega að vera til staðar til þess að afkoma sé nægilega góð þegar í sjávarvistina kemur. Þetta þarf að rannsaka og ég tel að þetta sé eitt af þeim verkefnum sem Fiskræktarsjóður ætti að sinna. Ég hef, herra forseti, lagt fyrir þingið tillögu til þingsályktunar sem varðar einmitt auknar rannsóknir á þessu sviði. Ég hefði talið æskilegt, af því að það er talsvert langt síðan hún var lögð fram, að hún hefði verið rædd í tengslum við þetta frv. og þá hefði hæstv. landbrh. e.t.v. getað verið til þess að taka þátt í umræðunni. Ég ætla að öðru leyti ekki að fjölyrða um frv., herra forseti, en ég tel að þær ábendingar sem ég hef komið fram með um ýmis ákvæði frv. séu þess eðlis að landbn. beri skylda að skoða þau til hlítar. Ég held líka að hæstv. ráðherra eigi að velta því fyrir sér sem landbrh., sem gæslumaður laxastofnanna í ánum fyrir hönd okkar sem hér störfum á hverjum degi, hvort ekki sé hægt að finna meira fjármagn en það sem hann hefur fundið hér í 27. gr. til að efla Fiskræktarsjóðinn svo að hann geti í ríkarari mæli sinnt þeim verkefnum sem ég hef verið að reifa.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 46/1991, um búfjárhald. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir, Árni M. Mathiesen, Kristín Halldórsdóttir og Magnús Stefánsson, sem sagt einn þingmaður frá hverjum þingflokki á Alþingi. Frv. gerir ráð fyrir að við 5. gr. laganna um búfjárhald bætist ný málsgrein og orðist eins og hér segir, með leyfi forseta: ,,Eigendum stórgripa, þ.e. nautgripa og hrossa, er skylt að hafa gripi sína í vörslu allt árið og sjá til þess að þeir gangi ekki lausir á eða við þjóðvegi. Ákvæði þetta skal þó ekki hindra hagagöngu stórgripa utan girðinga þar sem tryggt þykir að af því hljótist engin hætta fyrir umferð, svo sem í heimalöndum eða afréttum sem liggja hvergi að alfaraleiðum. Viðkomandi sveitarstjórn eða sveitarstjórnir skulu setja í samþykktir sínar um búfjárhald, sbr. 3.--4. gr., [og það á við lög þessi] nauðsynleg ákvæði í þessu sambandi að höfðu samráði við lögreglustjóra. Engin slík ákvæði, sem heimila hagagöngu stórgripa utan girðinga, sbr. 2. málsl. þessarar málsgreinar, öðlast þó gildi nema landbúnaðarráðherra staðfesti þau.`` Í 2. gr. frv. er gert ráð fyrir að lög þessi öðlist gildi 1. janúar 1999. Ber að taka fram að það er nokkuð síðan þetta frv. var lagt fram þannig að gildistökuákvæðið er að sjálfsögðu eitt af þeim atriðum sem athuga þarf í hv. nefnd með hliðsjón af því hversu langan aðlögunartíma er talið eðlilegt að hafa að þessu frv. Þetta frv., herra forseti, hefur tvívegis áður verið flutt á Alþingi. Það var á síðasta kjörtímabili en þá varð frv. í hvorugt skiptið útrætt. En það er því miður svo að sá vandi sem þessu frv. er ætlað að taka á, þ.e. tíð umferðaróhöpp og slys sem tengjast lausagöngu stórgripa hefur síst minnkað. Til marks um það er nýleg samantekt á umferðaróhöppum sem tengjast búfé, úr ritgerð sem ungur námsmaður, Hugi Hreiðarsson, hefur unnið. Er þessi samantekt birt sem fylgiskjal I með frv. á bls. 4. Þar sjá menn að því miður er það enn svo að árekstrar umferðarinnar og búfjár eru alltíðir og hefur ekki dregið úr þessu vandamáli að neinu marki miðað við samanburð við eldri fylgiskjöl með frv., en þar eru ýmsar upplýsingar sem 1. flm. tók saman á árunum 1992--1994 og ná allt aftur til ársins 1987 og jafnvel aftar. Við því var kannski tæplega að búast hvað sauðfé varðar en hitt er öllu alvarlegra að á einstaka svæðum eru árekstrar hrossa og umferðarinnar jafnmargir og fyrr eða jafnvel heldur fleiri. Það á t.d. við því miður um umdæmi lögreglunnar á Sauðárkróki. Því er þetta frv. flutt, herra forseti, að gildandi úrræði að þessu leyti virðast ekki hafa dugað til að taka á þessu vandamáli eins og vonir stóðu til, t.d. þegar lögum um búfjárhald var breytt og þau reyndar endurskoðuð í heild og sett á árinu 1991. Þá varð sú niðurstaða að setja í lög ótvíræðar afdráttarlausar heimildir til handa sveitarstjórnum að fyrirskipa vörsluskyldu á sínu svæði og menn bundu vonir við að í framhaldinu mundi það gerast að á vandamálinu yrði tekið og það hyrfi smátt og smátt úr sögunni í gegnum það að einstakar sveitarstjórnir settu reglugerðir eða samykktir um búfjárhald og þá yfirleitt vörsluskyldu hvað stórgripi snertir sem a.m.k. þýddi að sá hluti vandamálsins hyrfi. En því miður hefur það ekki gengið eftir að öllu leyti því þó fjölmargar sveitarstjórnir hafi tekið vel á þessu vandamáli, þá hefur annars staðar að því er virðist ekki náðst samstaða í héraði um að taka á málinu og fyrirskipa nauðsynlega vörslu þar sem árekstrar eru milli stórgripa og umferðar. Jafnvel hefur borið á því allra síðustu árin eða frá því að dómur féll í Héraðsdómi Reykjavíkur þar sem eigandi stórgrips var talinn bera nokkra ábyrgð þar sem um vörsluskyldu var að ræða í viðkomandi sveitarfélagi, að menn hafi fellt úr gildi samþykktir um vörsluskyldu þar sem þær voru komnar á, og það fært fram sem rök að ella kynnu eigendurnir, bændur, að verða bótaskyldir í slíkum tilvikum og það vildu menn ekki að gerðist. Það er því alveg ljóst, herra forseti, að málið hefur ekki þróast með þeim hætti sem vonir voru bundnar við þegar lögin voru sett á árinu 1991. Reyndar á þetta mál sér enn þá eldri aðdraganda í starfi nefndar sem starfaði á árunum 1989--1990 til að taka á þessum vanda og í henni sátu fulltrúar Vegagerðar, Búnaðarfélags, sem þá hét svo, Umferðarráðs og fleiri aðilar. Niðurstaða þeirrar nefndar varð einmitt þessi, að leggja til að lausaganga stórgripa yrði endanlega aflögð þó reyndar hefði einn nefndarmanna fyrirvara á um það atriði. Eftir sem áður varð niðurstaðan sú við setningu búfjárhaldslaganna 1991 eins og áður sagði að láta á það reyna hvort þetta vandamál leystist í gegnum aðgerðir einstakra sveitarstjórna en það hefur ekki gengið eftir eins og dæmin sýna, og töflur um slys og óhöpp sem sjá má í fylgiskjölum bera með sér. Þá held ég, herra forseti, að ekki sé um annað að ræða en að horfast í augu við það að vilji menn uppræta þetta vandamál, þá verður að grípa til einhverra frekari aðgerða en gert hefur verið hingað til. Ég held að það geti tæplega verið rök í þessu máli að núverandi ástand sé ásættanlegt. Það er alveg ómögulegt, held ég, að telja að ástandið sé þolandi þegar svo er að árekstrar milli umferðar og búfjár og þá t.d. umferðar og stórgripa eru á bilinu 30--50 á hverju ári undanfarin þrjú ár. Í einhverjum tilvikum öll þessi árin er því miður um mjög alvarlega árekstra að ræða þar sem verður meiri háttar eignatjón og slys ef ekki dauðsföll. Það er ástand sem ekki er ásættanlegt, herra forseti, eins og mjög er í tísku að segja í dag. Það er líka skoðun mín og væntanlega okkar allra flutningsmanna, herra forseti, að þetta mál sé einmitt af þeim toga sem landbúnaðurinn sjálfur þurfi að reyna að hafa forgöngu um að leysa. Það er ekki í þágu landbúnaðarins að reyna að réttlæta eða verja óbreytt ástand í þessum efnum. Það eru einmitt hnökrar í samskiptum landbúnaðarins og sveitanna og annarra aðila í þjóðfélaginu af þessu tagi sem ekki eru heppilegir og eru ekki til góðs né landbúnaðinum eða búskap til framdráttar í landinu að hlutir af þessu tagi viðgangist. Það er rétt, herra forseti, að fara örfáum orðum um það af hverju aðgerðirnar eru einskorðaðar við stórgripi en ekki sauðfé eða kindur. Fyrir því eru kannski aðallega tvær ástæður eða tvennt sem mestu skiptir þar. Það fyrra er að árekstrarnir eru miklum mun alvarlegri þegar stórgripir eiga í hlut og yfirleitt eru slys eða meiri háttar tjón bundin við það að um stórgripi er að ræða. Vissulega eru óhöppin þar sem kindur koma við sögu alltíð og hlutfallslega auðvitað fleiri, en í langflestum tilvikum er þar um mjög óverulegt tjón að ræða og ekki alvarlega atburði í þeim skilningi að mikil hætta sé á slysum á fólki eða meiri háttar áföllum af því tagi. Þetta er annað. Hitt er, herra forseti, að það er allt önnur og miklu stærri aðgerð að fyrirskipa vörsluskyldu eða girða af alla vegi alls staðar í landinu þannig að sauðfé ætti hvergi aðgang að vegum. Þar er um allt aðrar forsendur í raun að ræða og það eru ekki í hugum okkar tillögumanna nein áform uppi, a.m.k. ekki 1. flm., að leggja slíkt til. Ég held einmitt að það að taka á vandanum sem snýr að stórgripunum eigi að geta orðið til þess að frekar viðhaldist sátt um hitt, að menn búi áfram í landinu við þær aðstæður að upprekstur sauðfjár sé stundaður og þá verði að sjálfsögðu ekki undan því vikist að einstöku sinnum geti leiðir umferðarinnar eða bíla og sauðfjár á heiðum uppi legið saman. Það að óbreytt ástand ríki veldur hins vegar þeim núningi, sem ég kom áður inn á í ræðu minni, og er held ég ekki vel til þess fallið að sú sambúð verði farsæl. Auk þess má nefna, herra forseti, í þriðja lagi og það skiptir miklu máli, að í langfæstum tilvikum er nein umtalsverð röskun á þeim búskaparháttum sem þegar eru tíðkaðir að fyrirskipa vörslu á stórgripum. Lausaganga stórgripa er sárasjaldgæf og upprekstur stórgripa eða hrossa eins og yfirleitt er, er ekki stunduð nema á fáeinum stöðum á landinu og reyndar er vel hægt að hugsa sér að sá upprekstur geti haldið áfram með tilteknum takmörkunum þó að svona vörsluskylda í byggð og vörsluskylda gagnvart vegum eða meiri háttar umferðaræðum væri fyrirskipuð. Eftir sem áður ætti að mega að skilgreina þau upprekstrarsvæði sem væru þannig afmörkuð að ekki hlytist nein teljandi hætta fyrir umferð þó að áfram væri stundaður slíkur upprekstur. Stórgripir eru í vörslu í yfirgnæfandi meiri hluta tilfella allt árið og það kostar því ekki nema óverulegar breytingar á högum tiltölulega fárra bænda í landinu þó að slík vörsluskylda væri fyrirskipuð. Þá er enn rétt að nefna að í fjölmörgum sveitarfélögum er nú þegar slík vörsluskylda á grundvelli samþykkta eða reglugerða viðkomandi sveitarstjórna og um það er birt nýlegt yfirlit sem unnið var upp á nýtt og tekið saman af landbrn. þegar endurflutningur þessa frv. var í undirbúningi í janúarmánuði sl. Þetta er vandað yfirlit yfir samþykktir sveitarstjórna um búfjárhald og hvað í þeim samþykktum felst í aðalatriðum og menn geta flett upp þessu í fylgiskjölum á bls. 12 og áfram í frv. Aðeins einn þátt til viðbótar, herra forseti, vil ég gera lítillega að umtalsefni og það er spurningin um tjón eða bætur og hvernig ábyrgð aðila kann að breytast í þeim tilvikum að vörsluskylda sé við lýði eða hún fyrirskipuð. Í fyrsta lagi er ljóst að slík vörsluskylda er mjög víða í landinu þannig að að því leyti til verður ekki breyting á bótastöðunni, ábyrgðarstöðunni, þó að þessi lagabreyting yrði gerð. Það ætti eingöngu við um þau svæði þar sem slík vörsluskylda er ekki fyrir hendi nú. Í öðru lagi er rétt að vekja athygli á því að í vegalögum er núna nýtt ákvæði um það að slík vörsluskylda eða bann við lausagöngu búfjár er fyrir hendi alls staðar þar sem girt hefur verið beggja vegna vega. Þá gildir það nýmæli vegalaganna að lausaganga alls búfjár á þeim vegasvæðum er bönnuð og sömuleiðis í þeim tilvikum verður væntanlega ekki um breytingu á ábyrgðarstöðunni að ræða. Aðeins í þeim tilvikum að í kjölfar lagabreytinga af þessu tagi yrði sú breyting á að eigendum gripa væri fyrirskipuð vörsluskylda, þá kæmu til skoðunar þau tilvik þegar vörsluskyldan væri þannig framkvæmd af ásetningi eða gáleysi að til greina kæmi að skipta ábyrgð á tjóninu. Almenna regla umferðarlaganna, þ.e. 88. gr. umferðarlaga, helst að sjálfsögðu áfram. Sú meginregla er að sá sem ábyrgð ber á skráningarskyldu vélknúnu ökutæki skal bæta tjón sem hlýst af notkun þess. Þessi regla helst að sjálfsögðu áfram. En eins og ég sagði, aðeins í þeim tilvikum að vörsluskylda væri vanrækt eða hún gáleysislega framkvæmd er líklegt að heimild 3. mgr. sömu greinar umferðarlaga, þ.e. 3. mgr. 88. gr., yrði virt. Sú heimild felur í sér þann möguleika að skipta tjóni, þ.e. lækka eða fella niður jafnvel að öllu bætur sem eigandi eða ábyrgðarmaður ökutækisins greiðir samkvæmt venju. Með öðrum orðum, svo fremi sem bændur stæðu eðlilega að því fyrir sitt leyti að framkvæma vörsluskylduna yrðu þeir að sjálfsögðu ekki dregnir til ábyrgðar fyrir tjón sem stórgripir yllu ef um slys eða hreinan óvilja væri að ræða eða að tjónið yrði við aðstæður þar sem með engu móti mætti rekja það til gáleysis eða vanrækslu eiganda gripanna. Þá er eingöngu eftir þessi spurning: Telja menn ástæðu til að hafa svo mikla samúð með mönnum í þeim tilvikum að ekki megi láta óbreytt ákvæði umferðarlaga um ábyrgð í tjónum gilda? Ég er ekki við fljóta athugun á þessu máli þeirrar skoðunar að nein ástæða sé til að gera breytingar á umferðarlögum í tengslum við lagabreytingu af þessu tagi en segi hins vegar: Telji menn ástæðu til þess er að sjálfsögðu rétt og skylt að fara yfir þann þátt málsins og ég teldi eðlilegt að aðlögunartími að gildistöku vörsluskylduákvæðanna yrði þá nýttur til að endurskoða þessi ákvæði umferðarlaga. Ég vil taka það fram, herra forseti, að eftir að frv. þetta kom fram starfaði búnaðarþing í Reykjavík og þar lögðu menn vinnu í að fara yfir frv. og ég átti þess kost að mæta hjá þeirri þingnefnd á búnaðarþingi sem fjallaði um þetta mál. Þar kom fram, án þess að ég ætli að taka að mér að endursegja það eða gefa skýrslu um það, að menn höfðu að sjálfsögðu áhyggjur af stöðu þessa máls en jafnframt voru efasemdir um hvort lögfesting ákvæða af þessu tagi væri rétt eða óumflýjanleg aðgerð eða hvort hugsanlega mætti beita sér gegn þessu vandamáli einhvern veginn öðruvísi. Ég vil því láta það koma hér fram að að sjálfsögðu er ég og við flutningsmenn opin fyrir öðrum hugmyndum sem að sama gagni mættu koma til þess að taka á þessu vandamáli jafnvel þó menn vildu setjast yfir málið á nýjan leik og skoða til hvaða aðgerða væri hægt að grípa, hugsanlega annarra en þessara að taka af skarið með ótvíræðum ákvæðum um vörsluskyldu. En ég verð að segja, herra forseti, alveg eins og er að hitt sætti ég mig heldur illa við að ekki náist einhver árangur í þessu máli og það verði með einhverjum hætti á því tekið. Ég vil því ljúka með því að segja að ég bind vonir við að Alþingi fyrir sitt leyti taki einhven veginn á þessu máli og komi því í farveg. Það ber vel í veiði að hæstv. landbrh. er viðstaddur umræðuna. Ég vona einnig að þetta mál njóti velvilja og verði skoðað af hálfu landbrn. sem að sjálfsögðu fer með yfirstjórn þessara mála. Þó er þetta í reynd ekki bara vandamál sem snýr að landbúnaðinum. Þetta er samskiptavandamál þessara aðila í landinu og þau eru nú mjög á dagskrá og hafa birst m.a. á hinu háa Alþingi á þessum vetri í ýmsum myndum. Þetta er akkúrat eitt dæmigert mál af þeim toga sem ég held að sé mikilvægt að finna farsæla lausn á þannig að sambúð og samskipti þessara aðila, almennings og umferðarinnar annars vegar, bænda, búfjáreigenda, landbúnaðarins og sveitanna hins vegar séu sem hnökralausust. Þar sem þessi lög, herra forseti, heyra undir hv. landbn. þá legg ég að sjálfsögðu til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað þangað og vona að það fái þar víðsýna og vandaða skoðun.

Hæstv. forseti. Ég vil aðeins segja örfá orð í tengslum við umræður um þetta frv. og það mál sem hér er til umfjöllunar og byrja á því að taka heils hugar undir það með flm. frv. að það sé nauðsynlegt að taka skipulega á þeim málum sem hér er verið að fjalla um með tilliti til þeirra alvarlegu slysa og umferðaróhappa sem hafa orðið og tengjast lausagöngu búfjár eins og hv. framsögumaður gerði grein fyrir. Ég tek einnig eindregið undir þau viðhorf sem hann gerði rækilega grein fyrir að hér er fyrst og fremst verið að tala um stórgripi og hættuna sem af lausagöngu þeirra stafar, nautgripa og hrossa, fremur en sauðfjár, enda um miklu stærra mál að ræða og viðameira ef ætti einnig að fjalla um sauðféð. Ég velti því þó fyrir mér hvort ekki þurfi að skoða málin í víðara samhengi heldur en frv. gerir ráð fyrir. Ég segi þetta ekki vegna þess að ég sé ekki, eins og ég sagði áðan, fyllilega sammála þeim anda sem í frv. felst að á þessum málum þurfi að taka. Það er einnig rétt sem fram kom hjá hv. framsögumanni frv. að búnaðarþing sem fjallaði um þetta mál --- ég er með fyrir framan mig umsögn búnaðarþingsins um þetta þingmál --- tekur einnig undir þá meginskoðun að að taka þurfi á lausagöngu stórgripa en bendir m.a. á vegalögin og mér finnst framkvæmd vegalaganna vera eitt af því sem þarf að skoða. Það er 56. gr. vegalaganna sem kveður á um að lausaganga búfjár sé bönnuð á vegsvæðum stofnvega og tengivega þar sem girt er beggja megin. En ágreiningur hefur verið á milli landeigenda og Vegagerðarinnar um framkvæmd þessara mála, m.a. um það hver skuli bera kostnað af uppsetningu girðinganna og viðhaldi þeirra. Framkvæmdin verður að vera sú sem lögin gera ráð fyrir. Tryggingamálin þarf einnig að skoða eins og hv. þm. gerði grein fyrir í sinni framsögu og ég ætla ekki að orðlengja um það frekar. Mér virðist ljóst að þessi atriði, sem hér er m.a. fjallað um, heyri undir fleiri en eitt ráðuneyti, þ.e. auk landbrn. a.m.k. einnig samgrn. vegna vegalaganna og svo má sjálfsagt líka segja dómsmrn. þar sem hér er það spurning um samstarf við lögregluyfirvöld hvernig taka skuli á málum. Ég hef fullan hug á því að beita mér fyrir því að fulltrúar þessara þriggja ráðuneyta fjalli um málið og þá hugsanlega hvaða lagabreytingar þurfi að gera frekar til þess að geta fylgt þessu eftir. Einnig má benda á þá skyldu eða ábyrgð sveitarstjórna í þessu sambandi sem hv. framsögumaður gerði einnig grein fyrir. Mig langar svo, hæstv. forseti, aðeins í lokin að ítreka það sem kom reyndar fram í umræðum um 15. dagskrármál þessa fundar þar sem fjallað var einnig um breytingu á lögum um búfjárhald, að ég hef ákveðið að láta fram fara heildarendurskoðun á þeim lögum og þá hljóta þessi ákvæði, ákvæði um lausagöngu búfjár einnig, að koma þar til skoðunar. Þetta segi ég allt saman til þess að lýsa fyrst og fremst stuðningi mínum við efni frv. og velta því upp hvort ekki þurfi að skoða fleiri þætti og hvort fleiri aðilar þurfi að koma að því heldur en hér er gert ráð fyrir. Ég vil að sjálfsögðu alls ekki draga úr því að landbn. skoði þetta mál ítarlega og ef mönnum finnst að með því sem hér er lagt til með þessu frv. sé hægt að gera bót á án þess að fleira komi til þá verður það þingsins og löggjafans í heild að taka um það endanlega ákvörðun. Ég minni á það einnig að heildarendurskoðun á þessum lögum er að fara af stað og þar hlýtur að verða tekið m.a. á þessum þætti verði það ekki gert á fullnægjandi hátt á þessu þingi

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. landbrh. fyrir þessi svör og þessar upplýsingar. Ég fagna því að það er skilningur á því á öllum vígstöðvum að á þessu máli þurfi að taka. Það er að sjálfsögðu rétt hjá hæstv. ráðherra að það er í breiðu samhengi og kemur inn á verksvið annarra ráðuneyta, samgrn., dómsmrn. og jafnvel fleiri. Ég hafði ekki séð þessa endanlegu samþykkt búnaðarþings en það kemur mér ekki á óvart að menn þar viðurkenni tilvist vandans og séu að reifa mögulegar aðgerðir til að bæta þar úr. Það er að sjálfsögðu fullkomlega eðlilegt að bændur bendi á Vegagerðina og það hversu seint gengur að girða meðfram vegunum og vilji sjá vandamálið fyrst og fremst leysast í gegnum það að væntanlega verði stórauknu fé varið til girðinga þannig að vegirnir verði þannig girtir af og friðaðir. En við þingmenn vitum hversu hægt það gengur og þekkjum mætavel hvað er til skiptanna í þeim efnum. Það er alveg ljóst að það munu líða ár ef ekki áratugir þangað til búið verður að girða af öll þau svæði þar sem slík vandamál eru af og til að skjóta upp kollinum. Ég er, eins og ég sagði áður, herra forseti, mjög opinn fyrir því að tekið verði á þessu máli einhvern veginn öðruvísi en nákvæmlega svona. Það er mér ekki hjartans mál heldur hitt að ná þarna árangri. Það er út af fyrir sig fagnaðarefni að heildarendurskoðun þessara laga er á dagskrá og þá verður farið yfir þennan þátt eins og aðra. Ég tel mikilvægt að hæstv. ráðherra komi þá afstöðu sinni og síns ráðuneytis á framfæri við hv. landbn. sem fær þetta mál til umfjöllunar og vonandi einhverrar fyrirgreiðslu. Ég gæti þess vegna prýðilega sætt mig við það, að þeirri umfjöllun aflokinni og eftir að ákveðið hefði verið í samráði ráðuneytis og landbn. hvernig yrði farið í málið, að málinu yrði vísað til ríkisstjórnar eða eitthvað í þeim dúr. Ég er ekki að gera neina kröfu um afgreiðslu þess og get það svo sem auðvitað ekki en mun hins vegar halda því vakandi að málinu sé fylgt eftir.

Hæstv. forseti. Ég ítreka aðeins samstöðu mína með efni frv. eins og ég hafði áður gert og tel nauðsynlegt að taka á þessum málum og trúlega væri ekki óskynsamlegt að gera það með heildarendurskoðun. Ókosturinn við það er auðvitað sá eins og hv. þm. vita, a.m.k. allir þeir sem hér eru saman komnir núna í augnablikinu og væntanlega þingheimur allur, að slík heildarendurskoðun vill oft taka meiri tíma en þegar reynt er að taka á einstökum málum sem brýnt er að leysa. En aðeins til að árétta það sem fram kemur í áliti búnaðarþingsins, að þingið tekur undir þá meginskoðun í ályktun sinni sem fram kemur í frv. að útiloka skuli lausagöngu stórgripa en bendir á vegalögin og þá kröfu sem bændastéttin gerir til þess að tekið sé á málunum með þeim hætti að þetta þýði ekki fyrst og fremst kostnað fyrir landbúnaðinn þar sem gert sé ráð fyrir þessu í öðrum lögum að lausaganga skuli bönnuð. Með leyfi hæstv. forseta, segir m.a. í álitinu: ,,Það er skoðun þingsins að veggirðingar séu hluti af uppbyggingu vegakerfisins og líta beri á viðhald þeirra eins og annað viðhald á vegakerfinu og þingið leggur áherslu á nauðsyn þess að markvisst verði unnið að því að allir þjóðvegir landsins verði girtir tryggilega af.`` Að lokum segir svo þingið, með leyfi forseta: ,,Telur þingið því ótímabært að algert bann við lausagöngu stórgripa verði sett í lög eins og frumvarpið gerir ráð fyrir.`` Það er auðvitað á þeim forsendum en ekki vegna þess að þeir séu á móti efni frv. að þeir hafa nokkrar áhyggjur af þeim kostnaði sem af því hlýtur að leiða og hverjum beri að greiða fyrir það. Þess vegna er það skoðun mín eins og ég gat um áðan að það þurfi kannski að skoða málið í örlítið víðara samhengi en frv. sem slíkt gerir ráð fyrir.