Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Tillaga sú sem hér liggur fyrir fjallar um breytingu á vegáætlun fyrir yfirstandandi ár. Með tillögunni er fjárveiting til vetrarþjónustu lækkuð um 50 millj. kr., úr 490 millj. kr. í 440 millj. kr. Framlög til nýrra þjóðvega hækkar á móti um sömu upphæð og kemur hækkunin fram á liðunum Almenn verkefni og bundin slitlög, 40 millj. kr. og Stórverkefni, 10 millj. kr. Í tillögunni eru þessi viðbótarframlög síðan sundurliðuð á verkefni. Nú er það fremur fátítt að vegáætlun sé breytt þegar svo langt er liðið á árið og er því rétt að fara nokkrum orðum um ástæður fyrir breytingartillögu þeirri sem hér er til umræðu. Um miðjan september ákvað ríkisstjórnin að beita sér fyrir auknum framkvæmdum til að bæta atvinnuástand. Var einkum horft til verkefna í vegagerð og var miðað við að 1.800 millj. kr. færu til þessa málaflokks á árinu 1993, þ.e. sama upphæð og í frv. til fjárlaga sem nú liggur fyrir Alþingi. Í samþykkt ríkisstjórnarinnar var tiltekið að upphæðin skiptist milli kjördæma samkvæmt hefðbundnum reglum sem notaðar hafa verið við afgreiðslu vegáætlunar. Þá fylgdi samþykktinni einnig listi um þau verkefni sem njóta skyldu fjárins. Á verkefnalistanum eru fyrst og fremst þau verkefni sem voru í vegáætlun og langtímaáætlun á næstu árum. Má því segja að með þessu viðbótarfé sé verið að styrkja vegáætlun. Einstökum verkum er flýtt nokkuð en við það skapast aukið svigrúm fyrir önnur verkefni í áætluninni. Það var ósk ríkisstjórnarinnar að reynt yrði að ýta þessu átaki til atvinnuaukningar af stað sem fyrst. Var þá haft í huga að verkefnaskortur var þegar orðinn verulegur í verktakaiðnaði. Sá árstími fer einnig í hönd sem jafnan er daufastur í þessari starfsemi og því mikil þörf að koma verkefnum af stað. Einnig má nefna að útboð hafa óbein áhrif á markaðinn um leið og þau eru auglýst. Allt þetta mælti með því að bjóða út sem fyrst hluta verkefnanna. Með hliðsjón af þessu var Vegagerð ríkisins falið að hefjast þegar handa um útboð ef unnt væri og jafnframt að kanna möguleika á tilfærslum fjármagns innan vegáætlunar til að standa undir þeim kostnaði sem af því leiddi á þessu ári. Kostnaður við vetrarþjónustu var með minna móti sl. vetur vegna hagstæðrar tíðar. Er því fyrirsjáanlegt að nokkur greiðsluafgangur verði á þessum lið. Samkvæmt tillögunni á liðurinn Vetrarþjónusta að lækka um 50 millj. kr. en það á að nægja til að standa undir kostnaði á þessu ári við útboð þeirra verka sem tilgreind eru í tillögunni. Verkefni til fyrstu útboða samkvæmt ákvörðun ríkisstjórnarinnar eru valin af Vegagerðinni. Valið ræðst fyrst og fremst af því hvaða verk voru komin nægilega langt í undirbúningi til að bjóða mætti þau út með svo skömmum fyrirvara. Þá er höfð hliðsjón af því hvernig verkefnin eru fallin til vetrarvinnu. Af þeim sex verkefnum sem fá fjárveitingu samkvæmt tillögunni eru tvö á Suðurlandi, tvö á Vesturlandi og tvö á Norðurlandi eystra. Verkefnin fá fjárveitingu samkvæmt mati á þörfum þeirra fram að áramótum. Það leiðir af þessu að í bili er vikið frá hefðbundinni skiptingu fjár á milli kjördæma í vegáætlun. Reglubundin endurskoðun vegáætlunar fer hins vegar fram á yfirstandandi þingi. Er gert ráð fyrir að við skiptingu fjár á kjördæmi á árinu 1993 verði tekið tillit til þessa og hún leiðrétt sem þessu nemur enda ganga öll verkin yfir á næsta ár. Þær heimildir, sem veittar eru samkvæmt tillögunni, taka til kostnaðar á þessu ári. Við endurskoðun vegáætlunar verður frekari fjárþörf þessara verkefna tekin til afgreiðslu. Í verksamningum sem fylgja í kjölfar útboða er gerður fyrirvari um samþykki Alþingis við fjárveitingum til þess að standa við skuldbindingar viðkomandi samnings. Nokkur útboð hafa þegar farið fram. Reynslan sýnir að mikil eftirspurn er eftir þessum verkefnum og tilboð hagstæð. Þetta undirstrikar þá brýnu nauðsyn sem var á því að ýta sem fyrst úr vör með átak til atvinnuaukningar á þessu sviði. Ég legg til, hæstv. forseti, að þessari tillögu verði vísað til samgn. og vil mælast til þess við nefndina að vinna og athugun á tillögunni verði látin sitja fyrir og hraðað eftir því sem kostur er.

Virðulegi forseti. Hér er verið að leggja til breytingu á vegáætlun fyrir yfirstandandi ár og þó að hér í sjálfu sér sé ekki um stóra upphæð að ræða, þ.e. 50 millj., sem taka á af viðhaldsfé vegna þess að vetrarþjónusta varð ekki eins mikil og áætlað var. Það á að færa yfir á framlag til framkvæmda, en lengri saga er á bak við það en hér er gefið til kynna. Á bak við það liggur, eins og hæstv. samgrh. kom inn á, sú ákvörðun ríkisstjórnarinnar að beita sér fyrir því að 1.800 millj. kr. séu lagðar í nýframkvæmdir í vegamálum. Þessi ákvörðun var tekin án samráðs við samgn. og án samráðs við þingmenn og því hafa þarna verið tekin upp alveg ný vinnubrögð ríkisstjórnarinnar í því hvernig standa á að áætlunum um vegamál. Þetta eru vinnubrögð sem hafa verið gagnrýnd hér á þinginu þ.e. að ekki er búið að fjalla um þetta í þingmannahópum og heldur ekki í samgn. Þessi vinnubrögð eru því mjög gagnrýnisverð. Þarna er verið að brjóta upp verklag sem hefur tíðkast árum saman og komin hefð fyrir og sú afsökun er notuð að atvinnuástandið sé svo slæmt í þjóðfélaginu að það þurfi nauðsynlega að taka þessa ákvörðun á stundinni. Út af fyrir sig hljótum við sem erum að berjast fyrir því að samgöngur séu bættar um landið að fagna því að áætlað er að leggja aukið fé til framkvæmda í vegamálum þar sem þörfin er brýn. En við gagnrýnum þessi vinnubrögð og við gagnrýnum líka að sú afsökun sé viðhöfð að verið sé að bæta atvinnuástandið. Talið er að hverjar 10 millj. kr. í vegagerð geti skapað tvö og hálft ársstarf. Þetta er svo framreiknað og talið muni geta útvegað 480 ársverk eða allt að 500 ársverk. Ég er alveg viss um að það að leggja þetta fjármagn til vegagerðar er ekki mest atvinnuskapandi ef ríkisstjórnin væri að hugsa aðallega um það því ég er sannfærð um að það hefði mátt fjölga störfum og bæta atvinnuástandið á margan annan hátt heldur en með þessu. Það er einnig gagnrýnisvert í þessari áætlun ríkisstjórnarinnar að þarna er ekki verið að taka nýtt fjármagn, ekki aukið fjármagn til vegagerðar, heldur verið að ganga á tekjustofna Vegagerðarinnar í framtíðinni því í fjárlagafrv., sem núna liggur fyrir þinginu, er sagt að þetta skuli tekið af mörkuðum tekjustofnun á næstu árum. En það hefur ekki enn verið mótað hvernig eða á hve löngum tíma. Það er því mjög margt í þessari litlu till. til þál. sem er hægt að gagnrýna og ég geri ráð fyrir að það verði tekið fyrir í framhaldi af því þegar vegáætlun verður endurskoðuð í samgn. og fjárln., hvort heldur sem verður, og muni umræður þá verða nokkuð miklar um það verklag sem hér hefur verið tekið upp. Ég ætla út af fyrir sig ekki að fara nánar út í þá sérstöku liði sem hér eru, ég býst við að það sé útreiknað hjá Vegagerðinni og reyndar er áætlað síðan að skipta því upp eftir þeim skiptireglum sem gilda innan kjördæmanna. Um það verður að sjálfsögðu fjallað, bæði í tengslum við þessa breytingu og eins í tengslum við endurskoðun vegáætlunar sem gerð verður í framhaldi af þessu eða a.m.k. í vetur. En ég gagnrýni harðlega þessi vinnubrögð. Þau stangast á við núgildandi lög um hvernig staðið skuli að vegáætlun. Ég hefði talið betra hjá ríkisstjórninni að hafa um þetta samráð við þingmenn og hafa í heiðri þau vinnubrögð sem hér hafa viðgengist.

Virðulegi forseti. Eins og fram kemur í þessari till. til þál. ætlar ríkisstjórnin að beita sér fyrir auknum framkvæmdum í vegagerð til að auka atvinnu. Það er að mínu mati góðra gjalda vert að hún skuli reyna eitthvað. Þetta er þó engin framtíðarlausn á þeim mikla vanda sem þjóðin stendur frammi fyrir í dag í atvinnumálum og skýrt kom fram hér í umræðum í gær. Þá á ég við hið aukna atvinnuleysi sem við eigum við að stríða og gæti orðið varanlegt ef ekki verður gripið til einhverra ráða og það fljótt. Þessar vegagerðarframkvæmdir koma heldur ekki til með að leysa atvinnuvandamál kvenna í þjóðfélaginu í dag. Hér kemur líka fram að vegna hagstæðrar tíðar síðasta vetur sé fyrirsjáanlegt að nokkur greiðsluafgangur verði á vetrarþjónustu á þessu ári og því sé fjárveiting til vetrarþjónustu á vegáætlun lækkuð um 50 millj. kr. og þessari upphæð bætt við fjárveitingu til nýrra þjóðvega. Ég tek það fram að ég er ekki á móti nýjum framkvæmdum en að mínu mati væri eðlilegt að nota þetta fjármagn til þess að auka þjónustu við íbúa þeirra byggðarlaga sem verst eru sett hvað varðar samgöngur að vetrarlagi. Ef ég tek mitt kjördæmi, Austurland, sem dæmi, þá eru það byggðarlög eins og Vopnafjörður, Neskaupstaður, Borgarfjörður eystri og Seyðisfjörður. Í stað þess að vegir eru aðeins opnaðir þrisvar sinnum í viku ætti það að vera sjálfsögð þjónusta við íbúa að opna þá daglega eða þegar þess er þörf. Ég reikna með að Vestfirðingar eigi við sama vandamál að stríða. Auk þess vil ég geta þess að vinnubrögð hæstv. samgrh. við skiptingu fjármagns á einstök verkefni eru forkastanleg þar sem ekkert samráð er haft við þingmenn viðkomandi kjördæma eins og venja er til. Talandi um sameiningu sveitarfélaga, en það virðist vera töfralausnin hjá þessari ríkisstjórn í atvinnumálum fyrir utan EES eins og fram kom hjá hæstv. utanrrh. í gær, þá er sameining sveitarfélaga á ákveðnum svæðum alveg út í hött ef ekki koma til eðlilegar samgöngur á milli staða innan væntanlegs sveitarfélags. Fyrir mér er það t.d. mikið viturlegra að sameina allan Reykjanesskagann eins og hann leggur sig í eitt sveitarfélag en sameina t.d. Jökuldalshrepp, Fljótsdalshérað og Seyðisfjörð af ofangreindum ástæðum.

Virðulegur forseti. Hér erum við að ræða till. til þál. um breytingu á vegáætlun. Hæstv. samgrh. sagði áðan að þetta snerist um að auka vegaframkvæmdir. Hvernig eru þessar vegaframkvæmdir auknar? Það sem við höfum séð í fjárlagafrv. er að í því eru skorin niður framlög til vegamála um 344 millj. kr. af lögbundnum framlögum, að ferjur og flóabátar eru flutt yfir til Vegagerðarinnar en þau kosta 330 millj. og hætt er við fyrirhugaðar lántökur til Vestfjarðaganga upp á 250 millj. Samtals eru þetta 924 millj. Svo er aftur á móti ákveðið að fara í 1.800 millj. kr. lántöku til aukningar á vegaframkvæmdum. Það út af fyrir sig ætla ég ekki að gagnrýna einfaldlega vegna þess að ég er sammála því að það eigi að halda uppi framkvæmdum í vegagerð á tímum eins og núna eru. Við fáum bæði hagstæðari tilboð í vegalagningar og höldum uppi atvinnu sem er mjög mikilvægt núna. Burt séð frá því hvað við viljum gera á öðrum sviðum til að auka atvinnu er skynsamlegt að halda uppi atvinnu í vegagerð þegar svona háttar til. Ég ætla ekki að gagnrýna það. En ég ætla að gagnrýna aðferðina. Mér finnst hún algerlega fráleit. Það hefði auðvitað mátt taka lán til vegagerðar en að nota tækifærið til þess að breyta framkvæmdaröð með þeim hætti sem hér er gert og slá sig til riddara á fölskum forsendum með þeim rökum að þarna sé verið að auka sérstaklega atvinnuskapandi framkvæmdir finnst mér forkastanlegt. Hvaða mat hefur farið fram á því hvaða vegagerðarfyrirætlanir eru atvinnuskapandi? Mig langar að vita það. Hvernig var staðið að þessu verki? Ég á að heita nefndarmaður í samgn. Á sama tíma og þær fyrirætlanir urðu til sem við erum hér að ræða hélt samgn. enga fundi. Frá því að þing kom saman 17. ágúst og þangað til 19. okt. hélt samgn. enga fundi. Hún hélt einn fund til þess að kjósa sér nýjan formann og eftir það engan fund fyrr en 19. okt. Á því tímabili urðu þessar hugmyndir að ákvörðun hjá ríkisstjórninni og voru kynntar. Þessar fyrirætlanir hafa ekki einu sinni verið lagðar fram í þinginu enn eða kynntar neins staðar fyrir þingmönnum svo ég viti til. Mig langar að spyrja hæstv. samgrh. hvernig að þessari ákvarðanatöku var staðið því ég veit að það var ekki haft samband við samgöngunefndarmenn, ég veit að það var ekki talað við Vegagerðina fyrr en daginn áður eða tveimur dögum áður en þessar ákvarðanir voru kynntar og ég veit að þingmenn kjördæmanna komu ekki að málinu. Var ákveðið á ríkisstjórnarfundum hvaða framkvæmdum ætti að flýta eða var það kannski ráðherra einn sem ákvað með hvaða hætti ætti að raða upp á nýtt í vegaframkvæmdum? Mér finnst þessi vinnubrögð vera forkastanleg og þinginu til vansæmdar að svona skuli vera hægt að standa að málum. Mig langar að fá svar við því hjá hæstv. samgrh. hvernig hann hafi gert þingmönnum kjördæmannna og samgn. grein fyrir málinu og hvernig hann hyggst standa að svona málum í framtíðinni. Finnst honum þetta eðlileg vinnubrögð? Ég hef heyrt að hann hafi verið gagnrýninn á vinnubrögð hér í þinginu áður en hann varð ráðherra og fundist að þingmenn ættu að hafa fullan rétt til þess að vita af því hvað stæði til. Svo langt hefur þetta mál gengið að það er búið að ákveða þessar framkvæmdir. Það er meira að segja búið að bjóða þær út án þess að ákveðið hafi verið að fara í þær. Frammi fyrir því stendur þingið. Ég tel að það sé óviðunandi fyrir nefndir þingsins og þetta er ekki fyrsta málið. Við erum búin að sjá það ítrekað frá því að þing kom saman að gengið er gersamlega fram hjá þingnefndunum í sambandi við fyrirhugaðar breytingar sem eiga að verða. Ég tel að þingnefndirnar þurfi að taka þessi mál til skoðunar og að þingið verði að ná einhvers konar samkomulagi um að ekki sé gengið fram hjá þingmönnum með þeim hætti sem hér er gert. En ég vil taka það fram svo það valdi ekki misskilningi að ég er síður en svo á móti því að hér sé aukið við í vegaframkvæmdum. Ég vil reyndar benda á að þegar verið var að ræða vegamál á síðasta þingi, þá var sérstök bókun minni hluta samgn. um þessi mál þar sem hvatt var til aukinnar vegagerðar. Við höfum því aldeilis ekki lagt það til að skorið væri niður með þeim hætti sem gert var á síðustu fjárlögum til vegagerðar.

Virðulegi forseti. Þetta mál ber að vægast sagt með nokkuð sérkennilegu hætti en sjálfsagt fer það í gegn vegna þess að hv. þm. hafa skilning á mikilvægi þess að flýta framkvæmdum í vegagerð almennt. Menn verða samt að gæta þess, þótt kappsfullir séu, að virða leikreglur. Það er einmitt þess vegna sem ég er kominn í þennan ræðustól, til að finna að því að hæstv. ráðherra hefur ekki gert það í þessu máli. Hér er engin spurning um það að um breytingu á vegáætlun er að ræða og þess vegna er það, eins og hefur komið fram hjá öðrum ræðumönnum sem hér hafa talað á undan mér, að það hefði verið sjálfsagt að hæstv. ráðherra hefði komið með þetta mál til samgn. þingsins og kynnt það fyrir samgöngunefndarmönnum og síðan hefði þingmönnum hinna ýmsu kjördæma gefist kostur á að fjalla um málið eins og gert er við skiptingu vegafjár. Ég skal ekkert um það dæma hvort einhverjir aðrir vegarkaflar hefðu orðið fyrir valinu ef svo hefði verið. Menn hefðu orðið að sætta sig við það og ráðherrann þá líka en það eru þær leikreglur sem hér hafa verið viðhafðar. Það er engin spurning um það í mínum huga að hér er um breytingu að ræða á vegáætlun og einstökum verkefnum er þess vegna flýtt langt fram yfir önnur verkefni sem þingmenn kjördæma hefðu sett framar. Aðeins til þess að við glöggvum okkur á því, ekki bara þingmennirnir heldur líka hæstv. ráðherra, þá langar mig til að lesa örstuttan kafla í vegalögum og hvað þar er sagt um vegáætlun. Þar segir svo, með leyfi, virðulegi forseti: ,,Samgönguráðherra leggur að fengnum tillögum vegamálastjóra tillögu til þingsályktunar um vegáætlun fyrir Alþingi. Í tillögunni skal gerð grein fyrir fjáröflun þeirri, sem fyrirhuguð er á áætlunartímabilinu, og útgjöld sundurliðuð eftir helstu framkvæmdaflokkum skv. lögum þessum. Við meðferð tillögunnar fyrir Alþingi skal ákveða skiptingu útgjalda til einstakra framkvæmdaliða og tillagan afgreidd í endanlegu formi sem þingsályktun um vegáætlun fyrir fjögurra ára tímabil.`` Síðan segir: ,,Sé fé veitt til þjóðvegagerðar eftir öðrum leiðum en getið er um í tillögu til þingsályktunar um vegáætlun, svo sem í landshlutaáætlunum, með sérstakri fjáröflun eða á annan slíkan hátt, skal fjalla um skiptingu þess innan ramma vegáætlunarinnar á sama hátt og að framan getur.`` Hér er náttúrlega alveg skýrt talað og þarf þess vegna ekki miklu fleiri orð um þetta. Hér hefur ráðherranum því miður orðið á. En eins og ég sagði, þá hef ég tilfinningu fyrir því að honum verði fyrirgefið vegna þess að menn skilja og finna hve þörfin er brýn á framkvæmdum í þessum málaflokki. En skilaboðin eru alveg skýr, virðulegi ráðherra, að hér er ekki farið að eðlilegum leikreglum. Ráðherrann notaði það einnig sem vörn í málinu að þessi tími sem nú væri væri einstaklega heppilegur til útboða og skynsamlegt þess vegna að vera í vegagerð. Það er alveg rétt. Ég er ráðherra sammála um það. Þess vegna vil ég spyrja ráðherra að því hvort hann hafi þá ekki hugsað sér að við gætum breytt um vinnubrögð og hagað því svo að við gætum verið með vegaframkvæmdir í gangi í miklu ríkari mæli en verið hefur hingað til, nánast samfellt árið um kring. Við eigum mjög mikið af dýrum tækjum sem standa allt of lengi ónýtt. Það vitum við og þess vegna er það kannski, eins og ráðherrann sagði, að við fáum hagstæð boð. Menn velta því nú fyrir sér hvernig það megi vera að þau verk sem eru boðin út þessa dagana í vegagerð eru nánast flest eða öll innan við 60% af kostnaðaráætlun ef ég hef heyrt rétt. Algengar tölur sem við heyrum eru svona 52--54% af kostnaðaráætlun. Ég er því ekkert hissa á því þótt ráðherrann vilji hraða framkvæmdum. Ég þarf nú ekki, virðulegi forseti, að lengja mál mitt en mig langar þó til þess að spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé ekki alveg skýrt og rétt skilið hjá mér að þessi verk sem er talað um, a.m.k. einhver þeirra, séu ekki inni á verkáætlun eða áætlun Vegagerðarinnar. Það út af fyrir sig finnst mér, eins og ég hef sagt, ekki rétt af ráðherra að hafa gert án þess að hafa samráð við þingmenn viðkomandi kjördæma vegna þess að það raskar auðvitað þeim áætlunum sem menn hafa verið að gera til lengri tíma. Menn hafa vikið að því að undanfari þessara framkvæmda er auðvitað það fjármagn sem ríkisstjórnin beitti sér fyrir að leggja fram til þess að glæða og auka atvinnu hér í landinu. Auðvitað eru þær tölur sem settar voru fram, tæpir tveir milljarðar kr., mjög falskar tölur og standast náttúrlega hvergi. Það er ekki nema brot af því sem á að fara til aukinnar vegagerðar. Það vitum við vegna þess að það eru aðrir liðir sem voru settir inn sem mínusa þessa upphæð svo það nemur háum upphæðum. Þannig er það nú. Svo er hitt, að ef við færum að skoða það, þá er spurning hvort þessi verk eru einmitt valin með tilliti til þess að þau þjóni þessu eða komi til með að verka á þeim stöðum þar sem atvinnuástandið er hvað verst. Virðulegi forseti. Ég undirstrika það enn og aftur að ég fagna hverri krónu sem kemur til þess að auka framkvæmdir í vegagerð landsins. Ég held að það sé brýnt mál. Það er mikið byggðamál og það er heljarins mikið mál fyrir okkur öll sem byggjum þetta land. Það hefur ekki orðið breyting í vegagerð á síðustu árum, það hefur miklu fremur orðið bylting á seinni tíma og því ber að fagna. En ég stend upp, virðulegi forseti, fyrst og fremst til að gagnrýna meðferð ráðherrans á þessu máli, að hann skuli hafa gengið fram hjá þingnefnd og þingmönnum kjördæmanna.

Virðulegi forseti. Það er vissulega ástæða til þess að fagna því átaki til atvinnuaukningar sem hæstv. ríkisstjórn hefur beitt sér fyrir með því að veita auknu fé til vegamála í landinu. Það fer ekkert á milli mála að með þeirri ákvörðun og þeirri tillögu ríkisstjórnarinnar sem við erum að ræða hluta af í dag er verið að byrja að taka myndarlega á máli sem mikil nauðsyn hefur verið á þ.e. að auka fé til vegamála og sérstaklega til einstakra verkefna sem einstök kjördæmi hafa verið í miklum vandræðum með. Menn hafa velt því fyrir sér hvort átak til atvinnuaukningar sé réttmætt nafn á auknu fé til vegamála. Menn hafa sagt sem svo: Það er hægt að benda á að hægt sé að auka atvinnu með ýmsum öðrum hætti, kannski með áhrifameiri hætti. Ég held að í þessu felist nokkur misskilningur því að ávinningurinn af því að veita auknu fé til vegamála er í raun og veru tvenns konar. Í fyrsta lagi eykst atvinna á meðan verið er að vinna að vegagerðinni. Í öðru lagi hitt, sem skiptir auðvitað mjög miklu máli, að með því að tengja saman byggðir, sem er yfirlýstur tilgangur þeirrar fjárveitingar sem hér er verið að leggja til, munu eðli málsins samkvæmt verða til aukin atvinnutækifæri, ekki síst í dreifbýlinu þar sem þeirra er þörf. Vegna þess að menn eru auðvitað ekki bara að ræða þessa tillögu eins og hún birtist hér í efnisatriðum, menn eru auðvitað að ræða þetta mál í víðara samhengi, samhengi við átak til atvinnuaukningar sem ríkisstjórnin hefur kynnt, þá finnst mér aðalatriði þessa máls vera það að með því að veita nú svo miklu fé til þess að hraða vegagerð í landinu, þá skapist nýtt svigrúm fyrir kjördæmin í landinu til þess að ráðast í verkefni sem hafa verið þeim gersamlega ofviða. Ég tek sem dæmi þau verkefni sem lagt er til að farið verði í á Vestfjörðum, þ.e. vegskáli við Óshlíð og áframhald framkvæmdanna um Hálfdán milli Bíldudals og Tálknafjarðar. Það fer auðvitað ekkert á milli mála að með því að fara í þau verkefni er verið að leysa gríðarlega mikil og aðkallandi vandamál og ekki síður hitt að það hefur blasað við að í einstaka kjördæmum, eins og Vestfjarðakjördæmi, hefur það verið einfaldlega þannig að kjördæmin hafa verið í hreinustu vandræðum með að ráða við þessi stóru verkefni af sínu takmarkaða fé. Þá hefði einu gilt þó að um hefði verið um að ræða örlítið meiri fjárveitingar í einstök kjördæmi. Það hefði einfaldlega ekki dugað. Sannleikurinn er sá að það þurfti stórt og mikið átak af þessu taginu til þess að við réðum við þessi verkefni í okkar kjördæmum. Þetta á ekki bara við um Vestfirði. Mér er kunnugt um að svipað hefur verið uppi á teningnum annars staðar. Það sem mér hefur fundist hvað athyglisverðast í þessari umræðu hingað til er það að menn hafa ekki gagnrýnt að aukið skuli fé til vegamála. Menn hafa allir eða flestir sagt sem svo: Það í sjálfu sér er gott. Ég hef líka hlustað af mikilli athygli eftir því hvort fram hafi komið í málflutningi hv. þm. ábendingnar um önnur verkefni en hæstv. ríkisstjórn hefur lagt til. Það hefur heldur ekki komið fram. Menn hafa með öðrum orðum ekki verið að ræða þessa tillögu efnislega. Menn hafa fremur verið að ræða, eins og hv. síðasti ræðumaður sagði, um aðferðina. Nú blasir það hins vegar við að inn á borð Alþingis er komin tillaga ríkisstjórnarinnar. Hér er því fullnægt þeirri athugasemd um formið sem hefur verið rauði þráðurinn í umræðum manna í dag. Ég vona þess vegna að við getum fremur farið að snúa okkur að því verkefni að fjalla efnislega um þessa merku tillögu sem ég hef miklar mætur á eins og hefur komið fram í máli mínu. Ég vil í þessu sambandi nefna úr því að hv. 3. þm. Vesturl. nefndi það að auðvitað er rétt að ríkisstjórnin hefur gert ráð fyrir því að rekstur flóabáta og ferja kæmi inn á vegaféð. Ég er alveg sammála hv. þm. um það að þegar og ef sú ákvörðun verður tekin verða menn auðvitað að gæta afskaplega vel að því að staðið verði að því með þeim hætti að Vegagerðinni verði séð fyrir sómasamlegu rekstrarfé til þess að annast rekstur þessara skipa. Það hefur verið gert ráð fyrir því að sérstök aukning væri á tekjum Vegasjóðs til þessa rekstrar. Eftir upplýsingum sem ég hef aflað mér má búast við því að tekjur Vegasjóðs muni jafnframt aukast af öðrum ástæðum. Ég held að þegar menn fara í alvöru að ræða þetta mál sérstaklega verði að fara mjög nákvæmlega ofan í það hver kostnaður ferja og flóabáta verður þegar að því máli kemur og átta okkur á hverjar tekjur Vegasjóðs verða síðan til að standa straum af þessu. Það gengur auðvitað ekki að við skrifum upp á þetta eins og óútfyllta ávísun í þeim skilningi að við vitum ekki nákvæmlega hver kostnaðurinn af rekstri flóabáta og ferja verður. Ég óttast í þessu sambandi að ekki séu öll kurl komin til grafar og þess vegna verðum við að fara af mjög mikilli gætni í þessi mál. Ég vek athygli á því að í fjárln. Alþingis var óskað eftir upplýsingum um það hver heildarkostnaðurinn væri nú orðinn við kaupin á Herjólfi og smíði bryggjanna í tengslum við það skip. Þá kom þar fram að sem betur fer hafi uppgjörið við skipasmíðastöðina gefið til kynna að smíðin á skipinu hefði verið öllu ódýrari en upphaflegur samningur hljóðaði upp á. Engu að síður þegar við leggjum saman kostnaðinn við smíði skipsins að viðbættum öðrum kostnaði vegna hönnunar, eftirlits, stjórnunar og ýmsum stofnkostnaði, heimsiglingu, olíu og vaxta á smíðatíma, sem sjálfsagt er að taka með í reikninginn, er heildarkostnaðurinn lauslega áætlaður um 1.370 millj. kr. Til viðbótar þessu er síðan kostnaður vegna hafnargerðar í Þorlákshöfn 155,9 millj. kr. og vegna Vestmannaeyjahafnar 95,4 millj. kr. Ég ætla ekki að gagnrýna þetta. Það dettur mér ekki í hug. En það sem ég vil hins vegar leggja áherslu á er það að þessi kostnaður upp á samtals 1.621,3 millj. kr. verður auðvitað ekki lagður á Vegasjóð án þess að við gerum ráð fyrir því að hann hafi auknar tekjur til þess að standa straum af þessu. 

Hæstv. forseti. Stjórnarliðar eru nú afar stoltir yfir þessu framtaki sínu. Við stjórnarandstæðingar töldum að vísu í fyrra að mikilvægt væri að auka hin ýmsu verkefni en hér tala þeir eins og þeir séu að finna upp nýjungar, séu allt í einu að koma með nýja peninga inn í málið. Er það ekki ljóst að hér er verið að ganga á tekjustofna framtíðarinnar? Er það ekki alveg ljóst að í þessum tillögum ríkisstjórnarinnar stendur að það á að taka nokkur stórverkefni sem verða skorin af fjármagni næstu ára? Það er farið í nokkur stórverkefni og hinir almennu vegir margir hverjir sem skipta íbúa landsbyggðarinnar ekki litlu máli munu enn frekar sitja á hakanum. Það er t.d. ljóst í þessu að hér hefur ríkisstjórnin leyft sér það að taka inn verkefni sem ekki hafa komist inn á vegáætlun. Verður ekki að skera niður einhver verkefni í framtíðinni til þess að fjármagna þau? Einhverju verður fórnað fyrir það? Fyrir utan hitt sem manni er kannski ofarlega í huga: Hverjum er verið að bjarga með þessu? Voru það ekki stóru risarnir, verktakarnir, sem drundu hátt yfir ríkisstjórnina og sögðu: Við erum að deyja vegna stefnu ykkar? Þið verðið að draga okkur að landi, sögðu þeir. Þið verðið að fara í stórverkefni, enda fylgdu skilaboð frá hæstv. samgrh. um að heimamenn mættu ekki sitja að þessum bitum, þeir yrðu að berjast við risana hér á höfuðborgarsvæðinu til þess að fá þetta verkefni. Ég hef grun um að það séu mörg atriði í þessum dúr sem ráði því að ríkisstjórnin hefur nú ráðist í þessa stórverkaáætlun. Það hriktir í víða í samfélaginu vegna atvinnuástandsins og mörg stór verktakafyrirtæki eru auðvitað að fara á hliðina og kannski fjármálastofnanir í leiðinni.

Virðulegi forseti. Ég lít svo á að það hafi verið tvær fyrirspurnir sem hv. þm. beindi til mín. Í fyrsta lagi það hvort þau lán sem tekin verða til þess að standa straum af þessari hröðrun á framkvæmdum verði greidd af framtíðinni. Ég geri ráð fyrir því að það verði þannig með þessa lántöku eins og aðrar lántökur til vegamála að hún verði greidd af framtíðinni. Það er viðurkennd aðferð og ég á ekki von á því að það verði mikil breyting á því í sjálfu sér. Í öðru lagi var spurt hvort það hafi verið risarnir í verktakabransanum sem hafi ýtt á menn að hraða vegamálunum. Mér finnst það ekki skipta neinu máli hvort það hafi m.a. verið vegna þrýstings til að mynda frá verktakasambandinu eða öðrum ágætum mönnum sem þessi ákvörðun var tekin. Aðalatriðið er að þessi ákvörðun var tekin og ég tel að það sé bara af hinu góða að starfsmenn risanna í verktakabransanum eins og annars staðar fái vinnu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. svar hans. Hann upplýsir hér að það sé viðurkennd aðferð að taka lán. Það er hárrétt, það er viðurkennd aðferð. En hann svaraði ekki spurningu minni. Ég spyr hann aftur: Gerir hann sér ekki grein fyrir því að það að flýta stórverkefnum mun koma niður á ýmsum öðrum brýnum verkefnum? Þau verða skorin niður á næstu árum. Ég vil fá skýrt svar frá hv. þm. um það hvort hann hafi ekki áttað sig á þessu atriði um leið og hann féllst á rök ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Ég hygg að jafnþingvanur maður og hv. þm. Guðni Ágústsson viti það mætavel að eftir því sem skuldbindingar okkar aukast hvort sem það er í hafnamálum eða vegamálum kemur það auðvitað niður á framkvæmdaþættinum þegar fram í sækir. Þannig mun það vitaskuld verða þegar menn fara að greiða af þessum lánum sem öðrum lánum.

Virðulegur forseti. Mér er það mjög mikilvægt að menn tali um þessi mál þannig að fólk skilji hvað verið er að tala um. Hér koma stjórnarþingmenn og tala um aukið fé til vegagerðar. Það er rangt. Það er ekki verið að auka fé til vegagerðar. Það er verið að flýta framkvæmdum. Það er verið að skerða fé til vegagerðar það mikið, eins og ég lýsti áðan, að af þessum 1.800 millj., sem gert er ráð fyrir að taka að láni og á að greiða til baka á næstu 4--5 árum, er ekki eftir eftir þetta ár meira en 876 millj. kr. Þessar 876 millj. eru ekki nema rúmlega það sem skorið var niður í fyrra af fyrirhuguðum framkvæmdum í vegagerð. Mér finnst mjög mikilvægt að menn tali um þetta eins og það er. Ég er ekki á móti því að menn taki þessi lán en menn eiga ekki að tala eins og það sé verið að ákveða það að vinna einhver verkefni í vegagerð sem ekki stóð til að vinna. Það er verið að tala um að flýta þeim. Það sem við höfum gagnrýnt hér er fyrst og fremst hvernig að því hefur verið staðið að velja þessa framkvæmdaröð. Þar hafa menn gripið tækifærið til að breyta henni án þess að láta málið fara í gegnum þann feril sem það á að fara.

Virðulegi forseti. Eins og ég hygg að hv. 3. þm. Vesturl. hafi mætavel verið ljóst, þá ræddi ég alltaf um það í minni ræðu að verið væri að flýta þessum framkvæmdum. Auðvitað hefur það legið fyrir frá upphafi hvernig að fjármögnuninni var staðið. Það er í sjálfu sér ekki neitt nýtt. Ég sýndi hins vegar fram á það í umræðum um vegáætlun sl. vor að þrátt fyrir allt tal manna um niðurskurð lægi það fyrir að hæstv. samgrh. gæti verð fullsæmdur af hlut vegamála bæði í þjóðarframleiðslunni og í samanburði við fyrri ár. Það stendur óbreytt. Ef menn skoða samanburðartölur um framlög til vegamála fyrir næsta ár liggur það fyrir að það ár mun auðvitað skera sig úr. Þrátt fyrir það að auðvitað liggi fyrir að hér sé um að ræða lán sem væntanlega verður greitt á löngum tíma, eins og er gjarnan um lán af þessu taginu, verður næsta ár ár mjög mikilla framkvæmda í vegamálum. Það er auðvitað það sem öllu máli skiptir og ég held að við ættum fremur að lýsa fögnuði okkar yfir því en að hnotabítast um atriði sem lýtur að forminu þegar þetta mál er komið hér inn í sali Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég vil ekki taka undir það eða viðurkenna að við séum að hnotabítast út af því að verið er að auka fé til vegamála á næsta ári, það er síður en svo. Við höfum verið að gagnrýna aðferðirnar. Það er alveg rétt að hv. þm., sem talaði hér næst á undan mér, lagði á sig að rökstyðja það með löngu máli að miklir peningar færu til vegamála og hefði ekki verið dregið mikið saman í þeim efnum. Það segir auðvitað sína sögu. Við vorum á öðru máli þá. Við lögðum það til að aukið yrði fé til vegamála frá því sem fyrirhugað var af ríkisstjórninni og stuðningsmönnum hennar. Það var ekki orðið við því þá en við fögnum því þegar menn taka sönsum og gera það sem við lögðum til í fyrra.

Virðulegi forseti. Það er með ólíkindum hvað hæstv. ríkisstjórn er umhugað um að ráðast á vegáætlun sem samþykkt var vorið 1991 með samhljóða atkvæðum í Alþingi og stuðningi allra þingflokka. Það byrjaði strax eftir kosningar þegar hæstv. samgrh. tók sér löggjafarvaldið og sendi hv. þm. lista yfir það sem hann hefði ákveðið að skera niður. Hann fékk að sjálfsögðu miklar þakkir fyrir frá stjórnarliðum öðrum en hv. 1. þm. Vestf. sem þótti þetta lögbrot. En eins og menn vita er hann búinn að vera nokkuð lengi á þingi og er kannski fastur í gömlum hefðum og ekki farinn að læra hina nýju siði Sjálfstfl. og hvar löggjafavaldið liggur. Síðan var ráðist á vegáætlun annað sinn þegar árið 1992 var tekið út sérstaklega og nú er í þriðja sinn lögð til breyting og í annað skipti sem menn breyta árinu 1992. Ráðherra hefur ekki haft fyrir því að láta fylgja með þessari áætlun eða ályktun þær tillögur sem ríkisstjórnin samþykkti um verkefni á næsta ári. Það kemur hvorki fram né heldur útlistun á því hvaða verkefni af þeim eru ný og ekki á vegáætlun eða hver þau eru. Ég hef ekki séð þennan lista nema í fjölmiðlum og kannski er það framtíðin undir stjórn Sjálfstfl. í samgöngumálum að þingmenn eigi að frétta af ákvörðunum ríkisstjórnarinnar í gegnum Morgunblaðið. Ég hef haldið að fram til þessa væri venjan sú að ráðherra talaði við þingið og leitaði heimilda hjá því. Síðar er upplýst af öðrum ráðherra að hér sé ekki um að ræða neina aukningu. Jafnvel þótt hv. 3. þm. Vestf. hafi verið mjög kátur í ræðustól og talað um aukningu vegafjár, þá er það upplýst að ekki er um neina aukningu að ræða heldur verður fjármagn til að mæta þeim framkvæmdum sem flýtt er tekið af vegáætlun sjálfri á seinni árum. Niðurstaðan er því einfaldlega sú að það er verið að færa til fé milli ára og í öðru lagi er verið að færa til fé á milli verkefna. Það er verið að setja önnur verkefni fram fyrir þau sem áður voru ákveðin og eru í núgildandi þingsályktun og verið að taka ný verkefni inn sem ekki eru til í vegáætlun. Stjórnarliðar eru mjög kátir. Þeir eru svo kátir yfir því að þurfa sennilega ekki lengur að sitja yfir því í þingmannahópum kjördæmanna að taka ákvörðun um það hvernig á að skipta fé til vegaframkvæmda í kjördæminu. Ég dreg ekki aðra ályktun af kæti stjórnarliða en þá að þeir hafi verið með í ráðum ríkisstjórnarinnar við ákvörðun á þessu verkefni. Af þessu verður ekki önnur ályktun dregin en sú að þingmenn stjórnarliðsins í einstökum kjördæmum hafi tekið upp þann sið að ætla sjálfir að stýra því í hvaða verkefni fé verði veitt. Stjórnarandstöðuþingmönnum í kjördæmunum kemur það ekkert við. Það eru skilaboð stjórnarþingmanna og ráðherra til stjórnarandstæðinga. Nú er verið að slíta í sundur þann frið sem hefur verið um skiptingu vegafjár á Alþingi fram til þessa og það er Sjálfstfl. sem hefur forgöngu um það undir forustu hæstv. samgrh. en hann tekur öðrum fram í kjördæmapoti og þykir það ekki fínt í hans flokki, alla vega ekki á höfuðborgarsvæðinu. Mig undrar að ungir og kappsfullir menn skuli lýsa yfir fögnuði með þessa breytingu. Hvað sem framtíðin ber í skauti sér er ljóst að menn hljóta að hafa þetta í huga þegar vindar í stjórnmálum breytast. Sjálfstfl. getur ekki treyst því að vera ávallt í ríkisstjórn og það styttist í að hann víkur þaðan. Þeir eru kannski að biðja um að þeir verði ekki hafðir með í ráðum þegar kemur að því að þeir verði í stjórnarandstöðu. Hvort sem það verður eða ekki, eru vinnubrögð þeirra þannig að þau verðskulda ekki önnur viðbrögð af okkar hálfu. Hitt er ekki víst að menn sýni sömu framkomu og þeir sem að þessu máli standa að hálfu ríkisstjórnarinnar og sýnir meiri þroska í störfum þingsins. Um þessi verkefni vil ég segja að í sjálfu sér er það þannig í þjóðfélagi sem býr við mikið vegakerfi og mörg óunnin verkefni að menn fagna því sem gert er og ég hygg að segja megi að öll verkefni séu þörf. En málið snýst ekki um það heldur hitt að við höfum takmarkað fé til ráðstöfunar, við höfum minna en við viljum og verðum að deila því út, verðum að velja og hafna. Það er alvarlegt þegar menn rífa það upp sem áður er búið að semja um. Ég nefni brúargerð sem dæmi. Í langtímaáætlun sem lögð var fyrir þingið og í bærilegu samkomulagi allra þingflokka var dregin upp sú áhersluröð að tvö næstu stórverkefni í brúargerð hér á landi yrðu yfir Kúðafljót og yfir Gilsfjörð. Í núgildandi vegáætlun og í langtímaáætlun þeirri sem lögð var fram og tekur við af henni er ljóst að brúin yfir Gilsfjörð er síst á eftir brúnni yfir Kúðafljót. Þegar lagt er til að taka brúna yfir Kúðafljót, sem er þarft verk og gott, en boðað jafnframt að önnur verkefni verði skorin niður, þá spyr ég: Hvað verður um brúna yfir Gilsfjörð? Hæstv. ráðherra hafði ekki fyrir því að segja okkur hvað hæstv. ríkisstjórn hafði ákveðið að skera niður á móti þeim verkefnum sem hún mun taka inn ný. Maður hlýtur að spyrja um það sem mér þykir vera hættulega nærri: Er það ákvörðun stjórnarflokkanna að ýta brúnni yfir Gilsfjörð aftur fyrir? Við þessu verður að fá svör.

Hv. þm. hefur lokið þeim tíma sem hann hefur til umráða.

Það var skaði, virðulegi forseti, ég á nefnilega töluvert eftir. 

Virðulegi forseti. Það er með ólíkindum hvernig ræður eru haldnar af hálfu stjórnarandstæðinga við þessa umræðu. Ólund þeirra í garð hinnar mikilvægu ákvörðunar að hraða framkvæmdum í vegagerð kemur mjög glöggt fram ekki síst hjá hv. síðasta ræðumanni, 5. þm. Vestf., og er ástæða til að hann geri betur grein fyrir því hvaða tillögur hann hefði lagt fram aðrar en þær að leggja til sömu framkvæmdir á Vestfjörðum og eru í frv., þ.e. vegskáli í Óshlíð og vegurinn á milli Bíldudals og Tálknafjarðar. Það væri fróðlegt að heyra hvað þeir leggja til í þessum efnum. Það vakti mikla athygli að þegar tillögurnar komu fram hjá ríkisstjórninni óskaði einn af þingmönnum Alþb., hv. 14. þm. Reykv., eftir því að Ríkisendurskoðun tæki málið til meðferðar, hvort ríkisstjórninni væri heimilt að ganga til þeirra mikilvægu verkefna að auka og tryggja atvinnu, bæta framkvæmdir í vegamálum eftir að síðasta ríkisstjórn með alþýðubandalagsmann í samgrn. hafði unnið að þessum verkum. Það er nauðsynlegt að rifja þetta rækilega upp og minna á svipaðan málflutning og hv. 5. þm. Vestf. hafði uppi í umræðum um Skipaútgerð ríkisins á síðasta þingi. Ég held að hv. stjórnarandstæðingar ættu miklu fremur að fagna þeirri tillögu sem fram hefur komið en að leggjast í ólund út af henni.

Virðulegi forseti. Ekki ferst hv. 1. þm. Vesturl. vel vörnin. Skorað hefur verið á hann ásamt öðrum þingmönnum Vesturl. og Vestf. að standa vörð um vegáætlun hvað varðar Gilsfjarðarbrú. Hann upplýsti ekkert um áform ríkisstjórnarinnar hvað þá framkvæmd varðar. Spurningin sem ég beini til stjórnarþingmanna úr þessum tveimur kjördæmum er: Hvað sömdu þessir þingmenn um Gilsfjarðarbrú? Sömdu þeir hana aftur fyrir aldamót? Varðandi Skipaútgerð ríkisins bendi ég hv. þm. á að í landsfundarsamþykkt Sjálfstfl. stendur ,,að tryggt verði að afskekkt byggðarlög fái flutningaþjónustu þótt hún verði að vera niðurgreidd. Setja þarf ákveðin takmörk á flutningaþjónustu ríkisins.`` --- Hvað er að gerast nú í afskekktum byggðarlögum eins og í Árneshreppi á Ströndum, á Bíldudal og Suðureyri? Þessi byggðarlög fá enga skipaþjónustu og verða að borga hærra verð en önnur byggðarlög fyrir flutninga. Það er skattur sem núverandi ríkisstjórn er að leggja á íbúa í afskekktum byggðarlögum. Staðhæfingar mínar við afgreiðslu frv. um Skipaútgerð ríkisins hafa því miður allar gengið eftir.

Virðulegi forseti. Vegna ummæla hv. 5. þm. Vestf. tek ég fram að það hefur enginn samningur verið gerður um Gilsfjarðarbrú í tengslum við þá till. sem hér er til umfjöllunar. Þingmaðurinn, sem er þingmaður Vestf. og hlýtur að koma að þeirri ákvörðun sem snýr að Gilsfjarðarbrú og ég vona að hann styðji það verk. Það kom ekki fram hjá honum í þessari umræðu. Hins vegar væri fróðlegt að heyra hvort Alþb. ætli sér, þegar það kemst í þá aðstöðu, að taka aftur til við rekstur Skipaútgerðar ríkisins.

Virðulegi forseti. Það sem ég hygg að segja megi fyrir hönd Alþb. hvað varðar afskekkt byggðarlög er að það er vilji og stefna flokksins að tryggja öllum sambærilega þjónustu án þess að borga mismunandi hátt verð fyrir hana. En ég bendi þingmanninum á að í þeirri brtt. sem hér liggur fyrir er lagt til að veita fé í framkvæmd sem er ekki á framkvæmdaáætlun fyrir 1994. Gilsfjarðarbrú er á áætlun 1993 og hjá hæstv. fjmrh. liggja fyrir yfirlýsingar um að á móti flýttum verkum verði samsvarandi verkefni skorin niður. Samkvæmt þeim yfirlýsingum verða fjárveitingar til Gilsfjarðarbrúar skornar niður á móti þeim fjárveitingum sem flýtt er vegna Kúðafljóts. Það er það sem ég les út úr yfirlýsingu ráðherrans og spyr því stjórnarþingmenn: Eru þið búnir að semja um það að Gilsfjarðarbrú flytjist aftur fyrir aldamót?

Hæstv. forseti. Það er nauðsynlegt að leiðrétta þrjú atriði í málflutningi hv. 5. þm. Vestf., Kristins H. Gunnarssonar. Í fyrsta lagi er samkvæmt núgildandi vegáætlun ekki búist við að fara af fullum krafti í Gilsfjörð á þessu áætlunartímabili. Ef litið er á stór verkefni, stórbrýr, eins og vegáætlun liggur nú fyrir er gert ráð fyrir 22 millj. á árinu 1993 og 38 millj. á árinu 1994, sem ekki hrekkur til þess enda er undirbúningur þess verks ekki svo langt kominn að unnt sé að bjóða það út á næsta ári. Þannig að það mál hefur ekki verið inni í myndinni. Í öðru lagi er það misskilningur hjá hv. þm. að minna fé hafi verið varið til vegamála á þessu ári en á þremur síðustu árum. Ef við tökum tölur á áætluðu verðlagi 1993, vísitala 4740, var það svo að á árinu 1989 var 5 milljörðum 223 millj. varið til vegagerðar, 5 milljörðum 225 millj. á næsta ári, árið 1991 5 milljörðum 401 millj. og á þessu ári 5 milljörðum 677 millj. kr. Hér er því vöxtur. Ef við berum saman nýja þjóðvegi, fóru í þá á sl. ári 2 milljarðar 449 millj. en á þessu ári 2 milljarðar 588 millj. Í þriðja lagi er það misskilningur hjá hv. þm. að langtímaáætlun sé í gildi. Engin langtímaáætlun er í gildi og lá fyrir að það var uppi skoðunarmunur um hana eins og hún var lögð fram, m.a. í mínu kjördæmi.

Virðulegi forseti. Það þýðir ekki fyrir hæstv. ráðherra að deila um það að framlög til vegamála á árinu 1992 voru skorin niður frá vegáætlun sem samþykkt var með atkvæðum Sjálfstfl. ári áður. Það þýðir heldur ekki fyrir hæstv. samgrh. að deila um það að sem hlutfall af þjóðarframleiðslu hafa framlög til vegamála minnkað í tíð núv. ríkisstjórnar, eftir að hafa vaxið í tíð fyrrv. ríkisstjórnar frá árinu 1987. Í þriðja lagi eru framlög til Gilsfjarðar meiri en hæstv. ráðherra las upp á núgildandi vegáætlun fyrir árin 1991--1994. Í fjórða lagi bendi ég ráðherranum á að þó langtímaáætlun hafi ekki verið samþykkt hefur verið unnið samkvæmt henni því það hefur verið samstaða um hana í öllum meginatriðum. Ég bendi ráðherranum einnig á að samkvæmt þáltill. um langtímaáætlun í vegagerð sem lögð var fram í þinginu átti að verja 330 millj. kr. til Gilsfjarðar á fyrsta og öðru tímabili vegáætlunarinnar, 1991--1994 og 1994--1998, en til Kúðafljóts 180 millj. kr. Allur áhersluþunginn í þessum framkvæmdum var því á Gilsfjarðarbrú þó meiningin væri að taka bæði verkin samhliða. Ég geri ekkert lítið úr Kúðafljótsbrúnni eins og komið hefur fram hjá mér áður, en ég mótmæli því og vænti þess að það sé ekki sá ágreiningur sem hæstv. samgrh. var að tala um, þ.e. að ágreiningur eigi að vera um Gilsfjarðarbrú, ekki nema að það hafi verið hæstv. samgrh. sem gerði þann ágreining. Kannski hefur það verið.

Hæstv. forseti. Þó minna kosti að leggja brú yfir Kúðafljót en Gilsfjörð þarf það ekki að þýða að áherslumunurinn sé minni.

Virðulegi forseti. Ég endurtek fyrir hæstv. samgrh. að það sem fyrir liggur er að byrja strax á Kúðafljóti. Í öðru lagi liggur fyrir að það fjármagn sem tekið verður og ekki er þegar inni á vegáætlun verður tekið af samsvarandi framkvæmd og hún er engin önnur en Gilsfjörður.

Herra forseti. Ég hefði óskað eftir viðveru hæstv. félmrh., ef hægt væri. Ég tel mjög mikilvægt að hæstv. félmrh. verði við þessa umræðu.

Hæstv. félmrh. hefur fjarvistarleyfi í dag og er staddur á Vestfjörðum.

Herra forseti. Vel má vera að hæstv. félmrh. telji þörf á því að auka fylgi Alþfl. á Vestfjörðum og ekki skal gert lítið úr því en það vill svo til að það er vonlaust að ræða þetta mál frekar án þess að hæstv. félmrh. sé við. Ég vænti þess að hæstv. forseti geri sér grein fyrir því að þegar beðið er um ráðherra er annaðhvort verið að biðja um að fá ráðherrann á staðinn eða frestun umræðunnar þar til ráðherrann getur verið við. Ég vil fá úrskurð forseta um það hvort hann sé reiðubúinn að fresta umræðunni þar til hæstv. félmrh. getur verið við.

Forseti á erfitt með að átta sig á samhenginu þarna á milli. Hvers vegna leggur hv. þm. svo mikla áherslu á að fá hæstv. félmrh. á fundinn þar sem hér er verið að tala um samgöngumál? Forseti vill biðja hann að endurskoða þessa ósk sína.

Herra forseti. Mér er ljúft að reyna að verða við því að upplýsa forseta betur um málið en vonlaust er að endurskoðun verði. Þannig var mál með vexti að hæstv. félmrh. á sínum tíma, Alexander Stefánsson, beitti sér fyrir sameiningu sveitarfélaga í Austur-Barðastrandarsýslu. Þegar þær umræður fóru fram var það eitt og annað sem sveitarstjórnir á því svæði spurðu um og vildu fá svör við. M.a. var það talið grundvallaratriði, ef þetta ætti að hafa einhvern tilgang, að fá það staðfest að opinberir aðilar tryggðu viðunandi heilsugæslu í Reykhólasveit hinni nýju. Viðunandi heilsugæsla byggðist á því  Ég ítreka ósk mína um frestun á umræðunni.

Forseti vill byrja á því að biðja hv. þm. afsökunar á þessum bjölluhljómi, forseti hafði stutt á rangan takka í borðinu þannig að þingmaðurinn hefur ekki lokið tíma sínum. Þá vill forseti enn og aftur óska eftir því að hv. þm. beri fram fyrirspurn til hæstv. félmrh. um þetta efni sem hann hefur rakið hér. Hv. þm. hefur alla möguleika á því að fá svör frá hæstv. félmrh. um þetta efni sem vissulega er mikilvægt og hv. þm. nefndi, en óskar eindregið eftir því að umræða um samgöngumál megi halda áfram.

Herra forseti. Það er mikill misskilningur að leggja megi fram á Alþingi fyrirspurnir um hvað gerist í ríkisstjórn. Bókanir ríkisstjórnarinnar eru ekki opinberaðar fyrir þingheimi með fyrirspurnum. Ég hef óskað eftir því að umræðunni verði frestað þar til úr því fáist skorið hvort hæstv. félmrh. hafi fylgt því loforði eftir að beita sér fyrir því að þessi brú yrði byggð. Mér sýnist með ólíkindum hvað hæstv. forseti virðist misskilja þetta mál. Ég hef það fyrir satt eftir öðrum leiðum að hæstv. félmrh. hafi lagt til í ríkisstjórn að Gilsfjarðarbrú yrði boðin út núna. Ég vil fá svör ráðherrans við því. Ég fæ þau ekki nema ráðherrann sé við umræðuna. Ég er ekki að spyrja um það hvort Gilsfjarðarbrú verði færð aftur fyrir aldamót. Ég vil aðeins fá staðfestingu á því hvort bjóða eigi hana út eins og um hefur verið rætt eða ekki. Það verkar ekki vel á mig hvernig hv. 1. þm. Vesturl. sem getur stundum sagt mikið með þögninni,  Ég óska ráðherra til hamingju með það að hafa unnið það afrek að sigra kratana í ríkisstjórninni varðandi vegamálin sem heild og fá þá til að fallast á meiri fjármuni til vegamála þó það sé aðeins í formi flýtingar og það eigi að greiða það af framkvæmdafé seinna. En mér finnst það skipta höfuðmáli hvort menn eru að tala um endurgreiðslur á þessu fjármagni eftir 8 til 10 ár eða hvort menn eru að tala um að hefja þær endurgreiðslur jafnsnöggt og hér er verið að tala um. Því ef það er ákveðið að hefja endurgreiðslurnar jafnsnöggt og hér er verið að tala um eru menn að ýta ákveðnum verkefnum út af borðinu. Á sínum tíma gaf hæstv. félmrh. þau svör að með þessu móti vildi hann tryggja eðlilega heilbrigðisþjónustu á Reykhólum. Hann hafði til þess stuðning ríkisstjórnar sinnar og því verður ekki tekið þegjandi að það verði gengið á bak við þær yfirlýsingar. 

Hann táknar að hv. þm. hefur lokið við þann tíma sem hann hefur til umráða í fyrra skiptið sem hann má taka til máls.

Herra forseti. Ég vænti þess að forseti hafi samviskusamlega dregið frá þann tíma sem hann notaði sjálfur á þessu tímabili.

Áður en forseti gefur hv. 3. þm. Vestf. orðið til þess að veita andsvar, vill hún segja það að þar sem hæstv. félmrh. kemur ekki til borgarinnar fyrr en síðdegis á morgun og verður líka með fjarvistarleyfi á morgun, hefur forseti ákveðið að verða ekki við þeirri beiðni hv. þm. um að fresta umræðunni.

Virðulegi forseti. Hv. 2. þm. Vestf. er vel kunnugt um það að einhugur er meðal þingmanna Vesturl. og Vestf. að standa við þau áform sem verið hafa um gerð Gilsfjarðarbrúar. Ljóst er, eins og fram kom í máli hæstv. samgrh., að á árunum 1993 og 1994 var eingungis gert ráð fyrir litlum upphæðum til þessa verks. Það hefur verið mat sérfræðinga Vegagerðar ríkisins að með þeirri flýtingu á vegamálum sem ríkisstjórnin hefur kynnt er ljóst að hagur Gilsfjarðarbrúar muni vænkast mjög og það verði fremur en áður hægt að tryggja að gerð brúarinnar gangi sem best og snurðulausast fyrir sig. Ég er sannfærður um að þrátt fyrir að hv. 2. þm. Vestf. og raunar eftir atvikum hv. 5. þm. Vestf. séu að reyna að búa til ágreining um þetta mál, vita menn að um málið hefur verið býsna góð samstaða þingmanna í báðum kjördæmum. Þrátt fyrir það sem hér hefur verið sagt, vænti ég þess að sú samstaða megi ríkja áfram. Auðvitað er ljóst að málin hafa verið lögð þannig upp varðandi þá endurgreiðslu sem koma mun til, að hún mun ekki falla til á allra næstu árum og þess vegna fráleitt að hún hafi áhrif á gerð Gilsfjarðarbrúar. Sú flýting á verkefnum sem nú hefur verið lögð til mun fremur auðvelda gerð brúarinnar en hitt.

Herra forseti. Það er ekki stórmannlegt að skýla sér á bak við einhverja sérfræðinga. Ég fæ ekki séð hvernig hæstv. ráðherra getur látið hjá líða að svara því undir þessum kringumstæðum hvenær eigi að hefja endurgreiðslur á þessu fé. Hér er komið mjög loðið svar hjá hv. 3. þm. Vestf. sem verður ekki skilið á annan veg en þann að ekki verði greitt af lánum --- nú væri vel ef þeir hlustuðu --- fyrr en búið sé að byggja Gilsfjarðarbrú. Það verður enginn ágreiningur ef þetta er það sem hæstv. þm. er að segja.  Ég tel að ekki fari á milli mála að við í stjórnarandstöðunni munum óska eftir fundi um þetta mál í þingmannahópnum til þess að fá niðurstöðu og óska þá eftir viðveru ráðherra við þær viðræður.

Virðulegi forseti. Það var alrangt hjá hv. 2. þm. Vestf. að ég væri að reyna að skýla mér á bak við sérfræðinga. Hins vegar var ég meðfram öðru að vitna í sérfræðinga mér til halds og trausts eins og við gerum oft, bæði ég og hv. 2. þm. Vestf., og mat þeirra á þessu máli. Það hefur ekkert gerst í þessum umræðum sem gefur til kynna að staða Gilsfjarðarbrúar hafi versnað við þessa tillögugerð hæstv. ríkisstjórnar nema síður sé. Ég held að það sé miklu fremur hitt að staða hennar hafi batnað eins og ég reyndi að koma orðum að áðan.

Herra forseti. Ég vona að það fari ekki á milli mála og hv. 3. þm. Vestf. sé ljóst að Gilsfjarðarbrú verður ekki byggð nema fyrir peninga. Á hvað sviði þeir sérfræðingar eru sem hann ræddi við er mér ekki ljóst og mætti gjarnan nafngreina þá ef þeir eru ekki ósýnilegir. En Gilsfjarðarbrú verður ekki byggð nema fyrir peninga og það er verið að takast á um þá hluti í umræðunni.

Herra forseti. Ég er búinn að sitja á þingi nokkuð lengi miðað við meðalaldur þingmanna eins og hann er nú og miklu lengur en margir hafa talið heppilegt. Og ég brýt dálítið heilann um hvort forsætisnefndin hin nýja og sú fjölmennasta sem stýrir þessu þingi og nokkurn tíma hefur stýrt --- það er eiginlega jafnmikið lið og var til að manna sexæringa í gamla daga meðan einn var hafður við stýrið --- hafi komist að þeirri niðurstöðu að nú skuli stjórna þinginu með sem minnstri tillitssemi við almenna þingmenn. Það er ekkert nýtt þegar mikil deilumál hafa verið rædd að óskað sé eftir því að ráðherrar séu við þegar verið er að tala um stórmál eins og framkvæmdirnar þær sem hér er fjallað um. Ég hygg að það væri hollt fyrir hæstv. forseta að kynna sér beiðnir þingmanna úr Norðurlandskjördæmi eystra sl. 20 ár til að átta sig á því hvaða vopnaburð hæstv. forseti er að taka upp. Ég hygg það væri hollt. Það er ekki til neinnar fyrirmyndar þegar forsetar sem eru nánast blautir á bak við bæði eyrun í þessum stól telja sig ekki þurfa að ráðfæra sig við aðra forseta þegar svona ákvarðanir eru teknar.

Samkvæmt þingsköpum hefur sá forseti sem situr í forsetastól hverju sinni fullt vald til að taka ákvarðanir sem þessar. Forseti hefur kveðið upp sinn úrskurð.

Virðulegi forseti. Það verður ekki annað sagt en að sumir hv. stjórnarandstæðingar séu fullalvörugefnir utan um sig í þessari umræðu í þessu annars jákvæða máli. Allir virðast vera sammála um að hér sé um gott mál að ræða en á hinn bóginn hafa þeir hinir sömu allt á hornum sér. Fyrst og fremst er ástæða til þess að fagna því máli sem hér er til umfjöllunar, að ákvörðun skuli hafa verið tekin um átak sem styður aukna atvinnu og framkvæmdir í landinu við erfiðar aðstæður. Það er mergurinn málsins. Menn geta deilt um tæknileg atriði og á kannski ekki að þurfa langan tíma í það, en meginmálið er að tekin var ákvörðun um að ganga til verka á þann hátt sem reyndar hefur verið rætt um bæði í röðum stjórnarsinna og stjórnarandstæðinga, að koma til móts við erfiða stöðu í þjóðfélaginu. Þess vegna skýtur skökku við að halda umræðunni áfram á þessum grundvelli. Auðvitað er þessi flýting verka blóðgjöf fyrir atvinnu og framkvæmdir í landinu. Hv. þm. Jóna Valgerður Kristjánsdóttir nefndi að menn hafa talað um 500 ársverk eða þar um bil og ætti ekki að þurfa að deila um jákvæða hluti þó svo í minna magni mæli miðað við það fjármagn sem ætlað er til verkanna. Þessi umræða hefur svolítið minnt mig á frásögn í sjónvarpinu fyrir skömmu þar sem þingfréttamaður sjónvarps sá ástæðu til þess að segja frá því í kvöldfréttum að nú væri afslappað ástand í Alþingi, öllum virtist líða vel, umræður gengju vel og snurðulaust og enginn virtist þjást. En daginn eftir helltu sér yfir fréttamanninn nokkrir úr röðum stjórnarandstæðinga og sögðu að þetta væri argasta lygi, þeim liði illa og allt væri í versta óstandi. Það er slæmt þegar umræða gengur á svona nótum. Hér hefur verið minnst á ákveðnar framkvæmdir og ég get nefnt það sem ákveðið hefur verið að gera í Suðurlandskjördæmi. Kúðafljót, Þingvallavegur og vegur frá Laugarvatni að Geysi. Allt eru þetta verkefni sem eru fremur á landsmælikvarða en kjördæmismælikvarða. Um Þingvallaveginn, um veginn að Gullfossi og Geysi og um Kúðafljót fara kannski í meiri mæli aðrir en Sunnlendingar sjálfir. Tilgreindu vegirnir tveir eru einhverjir mestu ferðamannavegir landsins og Kúðafljót er ekki síst til hagsbóta fyrir Auturland og umferð austur um land. Menn ættu ekki að gagnrýna að ákvörðun um þessi mikilvægu verk sé tekin, heldur taka því jákvæðum höndum þó kannski væri hægt að benda á ýmis verkefni önnur sem væru meira í þágu Sunnlendinga sérstaklega en þau sem ákveðið hefur verið að fara í. Það er einkennilegur málflutningur hjá hv. 2. þm. Vestf. að agnúast út í þessa afgreiðslu málsins eins og hún liggur fyrir sérstaklega með tilliti til þess að auðvitað vænkast hagur Gilsfjarðarbrúar með þessu flýtiverkefni. Ekkert bendir til þess að það gangi ekki fram samkvæmt áætlun. En það virðist þurfa eitthvað mjög mikið til þess að hugarástand hv. þm. geti farið batnandi og kannski ekki á neinna færi að skera þar úr um. Það var minnst á Herjólf í umræðunni. Ég vil bara geta þess að áætlunargerð á því verkefni, annars vegar á smíði skipsins og hins vegar aðstöðu fyrir skipið, fór ekkert fram úr áætlun en það var sett upp í tvennu lagi. Í þriðja lagi er rekstrarþáttur sem er í höndum ráðuneytismanna tveggja ráðuneyta. En ekkert hefur farið úr lagi og reyndar má geta þess að smíði skipsins sjálfs var undir áætluðum smíðakostnaði sem þýddi að menn voru innan ramma þegar kom að því að byggja landgöngubrýr í skipið í Þorlákshöfn og í Vestmannaeyjum. Það er erfitt að ætlast til þess að menn gangi til flýtiverkefna og til átaks við erfiðar kringumstæður en komi síðan á hitt borðið og gagnrýni það að menn skuli taka þá ákvörðun sem ætlast var til í öðru orðinu. Hér er um framkvæmd að ræða sem er jákvæð og góð. Henni er vel tekið af landsmönnum. Vegagerð er arðbær fjárfesting og líklega einhver sú arðbærasta sem hægt er að benda í dag og þetta verkefni stuðlar að jafnrétti. Þetta verkefni er brúarbygging til jafnræðis byggðanna í landinu og á þeim nótum held ég að menn ættu að horfast í augu við það en vera ekki að eltast við tittlingaskít.

Fjórir hv. þm. hafa óskað eftir að veita andsvör við ræðu hv. 3. þm. Suðurl. Til þess að allir komist að verður forseti að ákveða að hver hafi aðeins tvisvar sinnum eina mínútu til andsvara og svara.

Virðulegi forseti. Það var svolítið sérstakt að heyra síðasta ræðumann segja að það væri tittlingaskítur að ætlast til þess að þó að um góð mál sé að ræða sé farið eftir lögum. Það er fátt eins hættulegt og þegar menn sem ekki eru til þess bærir telja sig geta tekið löggjafarvaldið í sínar hendur í þágu góðs málstaðar. Ég vil biðja hv. þm., síðasta ræðumann, að skoða það í ljósi sögunnar. Ég vil í þessu sambandi benda á að meira að segja þetta plagg sem hér er verið að fjalla um stenst ekki lög. Ef menn lesa kaflann um vegáætlun stendur þar, með leyfi forseta: ,,Í tillögunni skal gera grein fyrir fjáröflun þeirri sem fyrirhuguð er á áætlunartímabilinu og útgjöld sundurliðuð eftir helstu framkvæmdaflokkum samkvæmt lögum þessum.`` Síðan stendur að skiptingin á einstakar framkvæmdir skuli vera í höndum Alþingis. Þetta hefur ekkert með það að gera að menn séu ekki ánægðir með auknar framkvæmdir til vegagerðar, hv. þm. Árni Johnsen. Þetta snýst um siðferði í vinnubrögðum og löggjafarsetningu.

Virðulegi forseti. Vegna ummæla hv. þm. Árna Johnsen áðan vil ég segja að það er einkennileg rökfærsla að halda því fram að þetta sé gott vegna þess að verið sé að setja fjármagn til vegamála vegna erfiðrar stöðu í þjóðfélaginu þegar það er upplýst, hv. þm., að minna fjármagn fer til vegamála en áætlað var. Það fæst ekki staðist. Kjarni málsins er sá, hv. þm., að við höfum ekki verið að gagnrýna það að flýta þessum verkum í sjálfu sér. Við höfum gagnrýnt röðina og vinnbrögðin. Það segir skýrt í kaflanum um vegáætlun og í lögum: ,,Sé fé veitt til þjóðvegagerðar eftir öðrum leiðum en getið er um í till. til þál. um vegáætlun, svo sem í landshlutaáætlunum, með sérstakri fjáröflun eða á annan slíkan hátt, skal fjalla um skiptingu þess innan ramma vegáætlunarinnar og á sama hátt og að framan getur.`` Þetta er kjarni málsins. Við erum að gagnrýna að hæstv. ráðherra hafi ekki séð ástæðu til þess að koma með málið inn í samgn. þingsins og síðan í þingmannahópana.

Virðulegi forseti. Það er ranghermt hjá síðasta ræðumanni varðandi fjárframlag til vegagerðar á næsta ári. Árið 1991 voru 5,4 milljarðar til vegaframkvæmda, árið 1992 5,7 milljarðar og á næsta ári 7,2 milljarðar. Það þýðir að það er meira fjármagn sem fer til vegamála. Það er rangt sem þingmaðurinn sagði.

Virðulegi forseti. Um hvað snýst málið? Það snýst ekki um hvort verið er að framkvæma meira í vegamálum. Um það eru allir sammála. Það eru allir sammála um að fá aukið fé til vegamála. Það snýst fyrst og fremst um hvernig ákvörðun er tekin. Hvort verið sé að brjóta lög og þau vinnubrögð ekki virt sem tíðkast hafa. Allir eru sammála um að það er mjög þarft að auka framkvæmdir til vegamála enda hafa allir lýst því hér yfir. Það hefur líka verið gagnrýnt að við bendum ekki á annað til atvinnuskapandi framkvæmda. Ég vil benda á að Ferðamálaráð hefur lagt fram tillögur sem gera ráð fyrir ef farið væri að þeim að hægt væri að auka atvinnutækifæri um 2.200 á næstu fimm árum. Það er líka til í dæminu. Þar eru 2.200 atvinnutækifæri á næstu fimm árum. Hér er um að ræða 500 atvinnutækifæri á einu ári.

Virðulegi forseti. Þegar spurt er hvað menn vilji gera í staðinn fyrir það átak sem nú hefur verið ákveðið af ríkisstjórninni væri æskilegt að fá svör. Að vitna í tillögu Ferðamálaráðs er ágætt út af fyrir sig en þar eru ótal margar spurningar sem eru háðar mörgum þáttum þar sem ekkert er í hendi en flest má reikna eins og fugl í skógi. Þó það séu vel unnar tillögur er það meira spá en það sem menn geta reiknað með. Á tíma eins og nú, þegar ljóst er að það þarf átak nú þegar eru menn að bregðast við. Það er engin spurning að hverju er gengið. Þess vegna dettur manni í hug hvort menn ætlist til þess að maður hlaupi út í glugga og gái hvort einhver atvinnutækifæri eða möguleikar komi hlaupandi. Það er líklega enginn að tala um það. Hér eru klárir og kvittir hlutir.

Virðulegi forseti. Hvað varðar það að atvinnutækifæri Ferðamálaráðs séu aðeins fugl í skógi vil ég einnig benda á að Ferðamálaráð hefur ekki fengið þær fjárveitingar sem það á samkvæmt lögum. Það á að fá ákveðið hlutfall, 10% minnir mig af tekjum af Fríhöfninni, en það hefur alltaf verið skorið við nögl. Ráðið hefur þess vegna ekki haft aðstöðu til að koma þeim tillögum sem það hefur viljað í framkvæmd.

Herra forseti. Hv. 3. þm. Suðurl. flutti ræðu með sínum stíl. Það er aðeins eitt atriði í þeirri ræðu sem ég vil hafa alveg á hreinu. Sá sem hér stendur studdi þá ríkisstjórn sem ákvað að byggja brú yfir Kúðafljót. Sá sem hér stendur sat í fjárveitinganefnd og lagði til þegar farið var yfir það mál að fé yrði sett í þá brúargerð og sá sem hér stendur vill að staðið sé við það. Þess vegna er það algjör misskilningur hjá hv. 3. þm. Suðurl. að hægt sé að stilla mér upp við vegg sem einhverjum óvini Kúðafljótsbrúar. Það er mikill misskilningur.

Hæstv. forseti. Hér hafa eðlilega orðið nokkrar umræður um till. til þál. um breytingu á þingsályktun um vegáætlun fyrir árið 1992. Það er upphaf þessa máls að af því bárust fregnir að hæstv. ríkisstjórn hygðist í tengslum við erfitt atvinnuástand leggja 1.800 millj. kr. til aukinna framkvæmda í vegamálum. Þessum fréttum fögnuðu menn að vonum en sú hrifning stóð því miður ekki lengi óskert því í næstu umferð kom í ljós að þessar 1.800 millj. skyldu reiknaðar ofan á áður niðurskorinn grunn vegáætlunar upp á tíunda hundrað milljónir kr. Hin eiginlega aukning vegafjár væri þannig mælt ekki nema tæpar 900 millj. Enn dvínaði svo hrifningin þegar í ljós kom að þessar 900 millj., sem voru til aukinna framkvæmda, voru ekki framlög heldur lántaka. Út af fyrir sig getur verið skynsamlegt og er oft gert að flýta framkvæmdum og það er vel þekkt að gera það með lánsfé þegar um einstök verk er að ræða. En reynslan af því að ganga of langt í þeim efnum er líka slæm. Ég vil nefna sem dæmi þá stöðu sem Suðurlandskjördæmi var komið í á árabilinu 1987--1989 vegna mikilla lántöku sem þá hafði farið fram til að ljúka reyndar mjög brýnum og þörfum verkefnum, eins og flestar vegaframkvæmdir eru, en gerðu það að verkum að skuldastaða kjördæmisins var orðin mjög þung og stór hluti fjárveitinganna á hverju ári fór í að greiða eldri lán. Þannig rúllaði kjördæmið á undan sér verulegum skuldum sem með tilheyrandi kostnaði skertu framkvæmdafé þegar til lengri tíma var litið. Ég held að menn þurfi að hafa í huga að því eru auðvitað takmörk sett hversu mikið er hægt að gera í þessum efnum og hversu langt er réttlætanlegt að ganga í lántökum því þær þarf að borga aftur. Það hefur einnig verið gagnrýnt og að mínu mati mjög að réttu hvernig að þessari ákvörðun var staðið. Því miður er það svo að tæplega er hægt að horfa fram hjá því að sá verklagsmáti sem hæstv. ríkisstjórn tók upp er skýlaust brot á vegalögum. Gengið er algjörlega í berhögg við fyrirmæli 10. gr. vegalaga um hvernig standa skuli að ákvarðanatöku um vegamál. Sú lagagrein hefur verið lesin upp í heild sinni fyrr í umræðunni og ég vitna til þess. Það er alveg ljóst að þar er mælt fyrir um að Alþingi skuli í meðhöndlun vegáætlunar skipta vegafé, hvort sem um venjulegar fjárveitingar á grundvelli markaðra tekjustofna er að ræða eða ef viðbótarfjármagn kemur til vegaframkvæmda með einhverjum hætti. Í síðari málsgrein 10. gr. segir: ,,Sé veitt fé til þjóðvegagerðar eftir öðrum leiðum en getið er um í till. til þál. um vegáætlun, svo sem í landshlutaáætlunum, með sérstakri fjáröflun eða á annan slíkan hátt, skal fjalla um skiptingu þess innan ramma vegáætlunar á sama hátt og að framan getur.`` Þ.e. Alþingi skal skipta fjárveitingunum niður á einstök verk og ákveða framkvæmdatilhögun. Þessu til viðbótar gilda, hæstv. forseti, mjög fastmótaðar verklagsreglur um hvernig Alþingi og þingmannahópar kjördæmanna vinna að slíkum verkum. Það er ekki hægt að horfa fram hjá því að þessar verklagsreglur og fyrirmæli 10. gr. vegalaga er verið að brjóta. Það sem ég tel þó langalvarlegast í þessu sambandi, og mér finnst skaði að menn skuli ekki gæta rætt hér í hreinskilni og horft fram hjá flokkadráttum í þeim efnum, er hvaða staða verður í framkvæmdum til vegamála til lengri tíma litið í tengslum við þessa ákvörðun. Því miður er ljóst að á þessu ári er verið að færa ný útgjöld yfir á hina mörkuðu tekjustofna Vegagerðarinnar, sem er rekstur ferja og flóabáta, svo nemur 330--500 millj. kr. á næstu árum spái ég. Þeir peningar verða teknir af hinum markaða tekjugrundvelli vegagerðar og fara ekki til annarra framkvæmda. Strax frá og með árinu 1994 og til næstu ára verður ráðstöfunarfé til vegagerðar þannig minna en ekki meira en ella hefði verið í tengslum við þessar ákvarðanir af tveimur ástæðum. Annars vegar verður Vegagerðin með á herðunum útgjöld vegna reksturs ferja og flóabáta sem geta numið allt að hálfum milljarði og hins vegar fara að falla afborganir af 1.800 millj. kr. láninu sem tekið verður á næsta ári til þessara framkvæmda. Munurinn er sá að ef þessar 1.800 millj. kr. hefðu verið framlög hefði verið ástæða til að standa hér og fagna og það virkilega heitt og innilega. Ég segi þó ekki nema 900 millj., sem er aukningin, hefðu verið framlög hefði líka verið ástæða til að fagna. Það er því miður ekki eins mikið gleðitilefni sem við erum að ræða þegar í ljós kemur að fyrst eru framlögin skert um rúmar 900 millj. --- það er reyndar ekki rétt, það er ekki nákvæmt orðalag, framlögin eru skert um 700 millj. og síðan eru 1.800 millj. teknar að láni. Í stað þess að þessar 700 millj. séu óafturkræf framlög til framkvæmda eru þær lán sem þarf að endurgreiða. Þetta er því miður það dapurlega við þetta mál sem að öðru leyti er á ýmsan hátt mjög jákvætt. Jákvæðasta er auðvitað að vegirnir koma í gagnið og verða ekki aftur teknir og það skal ég verða fyrstur manna til að viðurkenna og fagna. Ég spurði hæstv. fjmrh. að því í umræðum um fjáraukalög hvort ekki væri alveg ljóst að þetta yrði allt saman lántaka. Því miður staðfesti hæstv. fjmrh. það og hann sagði meira. Það var skilyrði af minni hálfu til þess að fallast á þetta að þetta yrði lántaka og hún yrði endurgreidd strax af mörkuðum tekjustofnun Vegagerðarinnar á næstu árum. Ég bið menn að fletta upp á þessum orðaskiptum okkar hæstv. fjmrh. ef þeir trúa ekki minni endursögn.

Strax á næstu árum.

Á næstu árum, ef ég man rétt, var orðalag hæstv. fjmrh. Á sama tíma og Vegagerð ríkisins á á komandi ári að leggja 344 millj. í ríkissjóð af sínum mörkuðu tekjum og taka á sig kostnað af rekstri ferja upp á 330 millj. er hún svo í hinni hliðinni að taka lán til aukinna framkvæmda. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. samgrh. til að byrja með: Kemur ekki til álita til að reyna að ná betur saman um þessi mál að hann beiti sér fyrir því að a.m.k. það af tekjum Vegagerðarinnar sem gera átti upptækt í ríkissjóði á næsta ári verði notað í þessar framkvæmdir þannig að skuldin lækki þó sem því nemur? Auðvitað er það mjög öfugsnúið að gera hinar mörkuðu tekjur Vegagerðarinnar annars vegar að tekjustofni fyrir ríkissjóð en slá lán fyrir framkvæmdum á sama tíma. Það er mjög öfugsnúið og ekki sanngjörn útkoma. Hæstv. forseti. Ég sé að senn fer að blikka á mig ljós, því miður. Ég hefði viljað segja margt fleira um þetta og geri það kannski síðar í umræðunni. T.d. hefði verið fróðlegt að rifja upp ummæli ýmissa hv. stjórnarandstæðinga á Alþingi árið 1989 þegar hliðstæðir atburðir, ef svo má að orði komast, voru til umræðu í sambandi við vegamál. Ýmsir þeirra, þar á meðal hv. 2. þm. Norðurl. e., Pálmi Jónsson, mótmæltu mjög því harðlega svo ekki sé meira sagt með þyngra orðbragði en viðhaft hefur verið í dag að gengið væri fram hjá Alþingi, þingmannahópum kjördæmanna og þeim sem með þessi mál ættu að fara samkvæmt lögum í þeim efnum.

Hæstv. forseti. það er mikill misskilningur hjá hv. 4. þm. Norðurl. e. að með þessari þáltill. sé verið að brjóta lög. Þvert á móti blasir við að ekki er þörf á öllu því fé til snjómoksturs sem áður hafði verið til þess ætlað. Hér er gert ráð fyrir að verja því fé til annarra hluta. Jafnframt er nauðsynlegt og verður fjárln. skrifað um það að breyta fjáraukalögum fyrir yfirstandandi ár í samræmi við hvernig fjármunum Vegagerðar ríkisins verður varið. Auðvitað er það ekki brot á lögum að leggja fram á Alþingi brtt. við gildandi vegáætlun og allra síst þegar brtt. er svo hógvær að hún er innan þeirrar fjáröflunar sem er í gildandi vegáætlun. Þetta er svo augljóst að ekki þarf um það að fara mörgum orðum. Í öðru lagi er það skiljanlegt og rétt hjá hv. þm. að ástæða er til að hafa áhyggjur af því hversu miklir fjármunir þurfi á næstu árum að fara til flóabáta. Það er rétt sem hv. þm. sagði. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir 330 millj. kr. í þessu skyni en það má búast við því að sú fjárhæð hækki jafnvel á næsta ári mjög verulega, í eitthvað á fimmta hundrað millj. kr. og fari svo í sjötta hundraðið eftir tvö ár vegna þess hversu vondur viðskilnaður síðustu ríkisstjórnar var í þessum efnum. Ég vil taka sem lítið dæmi Djúpbátinn fyrir vestan, Fagranesið. Ástandið er þannig að hann hefur hvergi bryggju að leggjast að. Til þess að bæta úr því þarf tæpar 100 millj. kr. ef inn í dæmið eru teknar nauðsynlegar vegaframkvæmdir og bifreiðastæði sem tengjast slíku.

Hæstv. forseti. Auðvitað alveg ljóst að það sem hér er að gerast er að hæstv. samgrh. er að reyna að bjarga sér í land með flutningi þessarar sérkennilegu þáltill. um breytingu á vegáætlun sem er einsdæmi í sögunni fullyrði ég. Ég man aldrei eftir slíku plaggi áður á þingi og mér er nær að halda að ég geti fullyrt að þó farið væri áratugi aftur í tímann þá fyndu menn ekki sambærilegan pappír. Það er út af fyrir sig rétt að á meðan menn verjast því að til beinna útgjalda sé stofnað og svo lengi sem menn afla þó seint sé samþykkis Alþingis fyrir nýrri framkvæmdaröð getur það gengið, en ég held að öllum hv. alþm. sé ljóst að hér er ekki unnið að hlutunum í samræmi við þær reglur, þau lög og lagafyrirmæli sem í gildi hafa verið. Það er verið að reyna að gera þennan verknað löglegan eftir á. Það er út af fyrir sig betra seint en aldrei. En ég hygg að hv. alþm. hljóti að upplifa sig dálítið úti í horni og upp við vegg þegar búið er að bjóða út verulegan hluta þeirra verka sem hæstv. ríkisstjórn ákvað við sitt borð að skyldu unnin í vegamálum á næstu árum í staðinn fyrir að þau kæmu til umfjöllunar á Alþingi. Venjan hefur verið, eins og menn þekkja, að vegáætlun er lögð fram sem rammaáætlun með niðurstöðutölum og ekkert einasta verk sundurgreint. Það er í meðförum Alþingis sem skipting niður á einstök verk kemur. 10. gr. vegalaganna er alveg skýr að svo skuli vera. Varðandi viðskilnað síðustu ríkisstjórnar í ferjumálum vísa ég því til hv. 3. þm. Suðurl. að svara t.d. þeirri spurningu hvort það hafi verið vond og vitlaus ákvörðun að endurnýja Herjólf.

Hæstv. forseti. Það er mikill misskilningur hjá hv. þm. að hér sé verið að leggja fram vegáætlun í heild sinni. Hér er verið að leggja fram litla brtt. við gildandi vegáætlun. Ég vil minna á að ekki ómerkari maður en Ólafur Jóhannesson hélt því fram í sölum Alþingis að ef breyting væri gerð á gildandi vegáætlun bæri samgrh. að leggja fram þáltill. til breytingar á gildandi vegáætlun. Þessi afstaða Ólafs Jóhannessonar var alveg ljós á sínum tíma. Hann lýsti þessu yfir af því tilefni að samgrh. á þeim tíma breytti vegáætlun og skar niður framkvæmdir sem Alþingi hafði áður ákveðið. Það liggur því alveg ljóst fyrir að það var mat Ólafs Jóhannessonar að málsmeðferð eins og sú sem hér er viðhöfð er í samræmi við gildandi hefðir og raunar óhjákvæmileg. Það liggur líka alveg ljóst fyrir að það er ekki nóg að þessi þáltill. sé borin fram til samþykktar heldur verður að breyta tölum fjárlaga með fjáraukalögum yfirstandandi árs í samræmi við þær þarfir og þau verkefni sem fjármununum er varið til. Þetta hvort tveggja liggur alveg ljóst fyrir og raunar furðulegt að menn sem hafa setið á Alþingi svo árum og kjördæmum skiptir og hafa farið með samgöngumál á Alþingi skuli ekki hafa kynnt sér kjarna þessa máls betur.

Hæstv. forseti. Ég leiði hjá mér persónuleg svigurmæli hæstv. samgrh. í minn garð en held mig við efni málsins. Það er út af fyrir sig alveg hárrétt að breyta þarf vegáætlun og þessi örk er ný lítil vegáætlun í sjálfu sér. Stjórnskipulega hlýtur það að vera þannig. Ég þarf því ekkert að draga til baka það sem ég sagði, en hún er örugglega sú þynnsta í sögunni. Ég hef aldrei séð svona þunnt eintak af vegáætlun. Það er ekki verið að deila um það, hæstv. samgrh., okkur er ljóst að það þarf bæði lagaheimildir fyrir útgjöldunum og breyta þarf vegáætlun. Það er betra, eins og ég sagði áðan, þó seint sé að nú hefur hæstv. samgrh. áttað sig á því og er að reyna að bjarga sér í land eftir á. Hann áttar sig á því að sá framgangsmáti sem ríkisstjórnin ætlaði að viðhafa í byrjun gengur ekki og er þess vegna að koma með málin inn til samþykktar Alþingis eftir á þó seint sé. En vinnubrögðin eru jafnóskemmtileg eftir sem áður. Ég vil leyfa mér að vitna í það sem hv. þm. Pálmi Jónsson sagði á Alþingi 1989 við kringumstæður sem hann taldi sambærilegar, þ.e. að úti í bæ væri verið að breyta áður teknum ákvörðunum Alþingis á óeðlilegan hátt. Þá sagði hv. þm., með leyfi forseta: ,,Ég tel það vitaskuld afar einkennilega að verki staðið, að maður taki nú ekki sterkar til orða, og afar óviðfelldið að um leið og verið er að taka ákvarðanir um að auka útgjöld ríkisins umfram það sem fjárlög kveða á um skuli á sama tíma verið að kippa til baka ýmsu af því sem Alþingi taldi við afgreiðslu fjárlaga og afgreiðslu vegáætlunar vera nauðsynjaverk í framkvæmdum og hefur samþykkt og ætlar síðan að kippa því til baka á síðustu mánuðum ársins og vera búið með allra handa baktjaldavinnubrögðum að hindra það að þær framkvæmdir fari í gang og koma þannig alveg í bakið á ákvörðun Alþingis við afgreiðslu mála á þessu ári.`` Þarna var hv. þm. Pálmi Jónsson að verja þann stjórnskipulega rétt og það vald sem Alþingi hefur í þessum málum. Í vegamálunum er sá réttur óvenjuskýr vegna þess að til viðbótar fjárlögum og reglum um greiðslur úr ríkissjóði koma ákvæði vegalaga sem styrkja enn stöðu Alþingis í þessu sambandi.

Virðulegi forseti. Ég sá engin rök fyrir því að hv. 4. þm. Norðurl. e. væri að hnýta í þingmenn Suðurl. vegna stöðu og framkvæmda í vegamálum. Það er rétt að á ákveðnu tímabili var skuldastaða slæm vegna vegaframkvæmda í Suðurlandskjördæmi en hún dróst ekki með neinum hala í mörg ár. Þetta var bundið við tvö verkefni sem voru bygging brúar yfir Ölfusá við Óseyrarnes og vegarlagning yfir Mýrdalssand sem voru mjög brýn verkefni. Vegarlagning yfir Mýrdalssand var kannski einn af síðustu erfiðu hlekkjunum á eðlilegum hringvegi. Varðandi spurningu hv. þm. um það hvort smíði og endurnýjun Herjólfs hafi verið til góða, þá er það auðvitað engin spurning. Ef fyrrv. samgrh. hefði staðið faglegar að því máli, svo ekki sé meira sagt, hefði framtíð þeirrar þjónustu staðið á traustari fótum en nú er, þ.e. ef valin hefði verið leið sérfræðinga en ekki póltísk geðþóttaákvörðun.

Hæstv. forseti. Það var misskilningur eða misheyrn hjá hv. 3. þm. Suðurl. að ég hafi verið að hnýta í þingmenn Sunnlendinga. Ég leyfði mér ósköp einfaldlega að nefna Suðurlandskjördæmi sem dæmi. Það voru reyndar fleiri kjördæmi en ég hygg að það sé ekki á neinn hallað þó ég segi eða fullyrði að Suðurlandskjördæmi hafi verið komið í einna erfiðasta stöðu um tíma vegna skulda þegar lokið var þar, eins og ég réttilega nefndi, brýnum verkefnum, bæði Óseyrarbrú og Mýrdalssandi, tekin umtalsverð lán til þess að ljúka þeim framkvæmdum sem voru mjög sterk rök fyrir. Það leiddi hins vegar til þess, hv. þm., að skuldastaða kjördæmisins varð mjög erfið um skeið. Það vill svo til að þegar ég kom að því að fara með forsjá samgöngumála stóð einmitt þannig á. Ég átti fundi með Vegagerðinni og þingmönnum Suðurlands út af því máli og það var sett upp ákveðin áætlun um það hvernig væri unnt að ná niður skuldum Suðurlandskjördæmis og reyndar fleiri kjördæma á ákveðnu árabili, m.a. með því að setja sérstakar reglur um þessar lántökur af því að menn áttuðu sig á því þá, eins og menn gera vonandi núna, að það er skammgóður vermir að skuldsetja sig of mikið í þessum efnum. Þá hleðst upp fjármagnskostnaður og það verður óskaplega lítið spennandi fyrir þá sem koma að málum þegar kemur að skuldadögunum að þurfa að sjá stóran hluta tekna hvers árs fara beint í endurgreiðslur á eldri lánum. Það verður svo lítið spennandi. Það verður miklu minna gaman að koma sem samgrh. í þennan ræðustól árið 1995 og verja það að af tekjum vegáætlunar það ár fari kannski rúmlega 1 / 2 milljarður í rekstur á ferjum og nokkur hundruð milljónir í endurgreiðslur af lánum. Þá verður að vísu örugglega annar hæstv. ráðherra en sá sem nú er. Engu að síður ber ég svo mikla umhyggju fyrir þessum samgrh. framtíðarinnar að ég leyfi mér að viðhafa þessi orð hér hver sem hann verður. Það er nefnilega þannig að lán hafa haft þá náttúru, alveg frá dögum talentnanna, að þau þarf að endurgreiða. Það kemur að skuldadögum.

Herra forseti. Ég bar fram þá ósk við þann forseta sem þá sat í forsetastól að hér yrði frestað umræðu þar til hæstv. félmrh. kemur til þings. Mér skilst að hann sé á Vestfjörðum, fjarri höfuðborgarsvæðinu. Ég hef beðið um orðið aftur í almennu umræðunni og hefði mjög gjarnan viljað að umræðunni yrði frestað áður vegna þess að það er, eftir því sem ég best veit, ekki aðeins fyrrv. félmrh. sem hefur lofað vegaframkvæmdum í tengslum við sameiningu sveitarfélaga heldur hef ég það fyrir satt að núv. félmrh. hafi sent bréf til afskekktra sveitarfélaga þar sem hann lofar að beita sér fyrir vegaframkvæmdum í tengslum við sameiningu sveitarfélaga. Ég á náttúrlega engan kost annan, verði forseti ekki við þessu, en að leita á fund forseta og óska eftir umræðum utan dagskrár, að sjálfsögðu hinum skemmri af tillitssemi við hæstv. forseta. Ég ítreka þessa ósk mína vegna þess að mér finnst ástæðulaust að lengja umræður í þinginu vegna stirðleika af hendi forseta og hefði talið mun betra ef hæstv. forseti vildi verða við þessu. Það vita allir að nefndir geta tekið mál til umræðu áður en málið er komið til þeirra og hefur margoft verið gert hér. Þetta á því ekki að tefja það. En hins vegar er óhjákvæmilegt annað en fá að vita þetta án nokkurra vífilenginga hvaða afskipti félagsmálaráðherrar hafa af vegaframkvæmdum í landinu og hvort þeir líti svo á að það beri að standa við slíkar yfirlýsingar og slík loforð.

Sá úrskurður, sem sitjandi forseti gaf hv. 2. þm. Vestf. fyrir skömmu, stendur óhaggaður. Hins vegar er forseta ljúft að taka á móti hv. þm. við tækifæri vilji hann bera fram formlega ósk um utandagskrárumræðu af hinni styttri gerð.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir það að vilja taka ljúflega á móti þingmanninum eins og hér kom fram og mælist til þess að það mót verði staðfest sem allra fyrst. Ef forseta er það ekki á móti skapi óska ég eftir því viðtali á morgun.

Forseti samþykkir að það viðtal geti farið fram á morgun og þótt það hefði verið í dag væri það velkomið. 

Virðulegi forseti. Það fór svo að ég lauk ekki við að koma þeim atriðum öllum að sem ég hafði hugsað mér í fyrri ræðu minni. Síðan hafa bæst við ummæli sem kalla á umfjöllun svo ég sá mig tilneyddan til að taka til máls öðru sinni í þessari umræðu. Ég vil fyrst segja varðandi fullyrðingu hæstv. samgrh. um að það kosti um 100 millj. eða kannski meira að koma upp aðstöðu fyrir Fagranesið . . .

Ég sagði þvert á móti tæplega 100 millj.

Tæplega 100 millj., segir hæstv. ráðherra. Ég vil gjarnan leggja fram aðrar upplýsingar sem ég hef undir höndum um það mál. Síðan verða menn að meta hvort réttara er. Djúpbáturinn, fyrirtækið sem sér um rekstur Fagraness, hefur lagt áherslu á það við hæstv. samgrh. að nýtt verði heimild í fjárlögum þessa árs til að koma upp ferjuaðstöðu bæði á Ísafirði og inni í Djúpi en hefur fengið heldur þungar undirtektir hjá ráðherranum, a.m.k. hefur sést lítið til lands í þeim verkum sem menn eru að biðja um að verði unnin. Í bréfi frá þessum aðila, dagsettu 21. ágúst sl., segir svo, með leyfi forseta: ,,Ferjuskipið sem hf. Djúpbáturinn keypti stendur nú í 46 millj. kr. eftir ýmsar lagfæringar. Þannig má ætla að heildarkostnaður við skipið og ferjubryggjuna verði varla yfir 100 millj. kr. sem verður að teljast mjög ódýrt miðað við það sem almennt gerist hérlendis.`` Miðað við þessar upplýsingar er kostnaðurinn ekki nærri 100 millj. kr. heldur nærri 50 millj. Auðvitað skiptir máli að menn hafi staðreyndir í þessu máli á hreinu. Ég skal ekkert segja um það hverjar þær eru. Ég er aðeins að greina frá þeim upplýsingum sem mér hafa verið sendar og stangast á við upplýsingar hæstv. samgrh. Það er því ljóst að frekar þarf að líta á þetta mál en hlýða á orð hæstv. samgrh. um það. Þá vil ég einnig nefna af því að hér hefur verið sett fram sjónarmið sem er að mörgu leyti eðlilegt að ríkisstjórnin hafi gripið til þess að flýta framkvæmdum í vegagerð til að treysta atvinnuástandið í landinu. Það liggur auðvitað í augum uppi að það mun hjálpa til við það verk. En ég vil gjarnan benda á það sem ekki hefur komið fram í umræðunni að þar sem atvinnuástand er kannski bágbornara en víðast hvar annars staðar, á Suðurnesjum, er ekki að sjá í tillögu ríkisstjórnarinnar að miklu fé verði varið, af um 1.800 millj. kr., til að bæta úr atvinnuástandi. Ég hlýt því að spyrja hæstv. samgrh. því hann er einn hér til svara fyrir ríkisstjórnina eins og stendur: Eru fyrirhugaðar einhverjar aðrar ráðstafanir á þessu svæði þar sem atvinnuleysi er hvað mest til að bæta úr á öðrum sviðum en í samgöngumálum eða koma síðar tillögur í samgöngumálum sem lúta að því að draga úr atvinnuleysi á því svæði? Ég minni á að fimm þingmenn Sjálfstfl. hafa séð sig tilneydda, þrátt fyrir það að eiga samgrh. í þessari ríkisstjórn, að leggja fram sérstaka tillögu um vegaframkvæmdir í sínu kjördæmi. Ég vil líka koma að því atriði sem hv. 1. þm. Vesturl. nefndi fyrstur manna í umræðunni. Það er Skipaútgerð ríkisins og það mál. Eins og menn kannast við var það fyrirtæki lagt niður fyrr á þessu ári með sérstökum lögum og margir óttuðust að hagsmuna landsbyggðarinnar væri ekki gætt sem skyldi í þeim efnum og það mundi bitna á þeim byggðarlögum þannig að flutningskostnaður á vöru til þeirra mundi hækka. Þá töldu stjórnarliðar enga ástæðu til að óttast að slíkt mundi gerast í þessum málum. Ég vil gjarnan koma því að í þessari umræðu sem mönnum er kannski kunnugt um að því miður hefur þróun mála verið sú, og hún hefur verið nokkru hraðari en ég átti von á, að bæði skipafélögin sem sinna strandflutningum hér við land hafa dregið úr komum sínum í hinum dreifðu byggðum landsins. Nú er svo komið að sum byggðarlög njóta þess alls ekki að fá neinar skipakomur til sín. Ég minni á að þetta mál heyrir undir Vegagerð ríkisins samkvæmt nýlegri ákvörðun. Ég vil t.d. benda á staði eins og Bíldudal, Suðureyri og Árneshrepp á Ströndum svo ég telji upp þrjá staði. Þessir staðir búa við það að þeir fá ekki vörur til sín sjóleiðina heldur eru þær settar annars staðar á land og viðtakanda gert að greiða til viðbótar flutningskostnaði kostnað við að flytja vöruna frá þeim stað til síns heima. Þann 2. okt. gerði Fjórðungssamband Vestfirðinga þá samþykkt á fundi sínum, með leyfi forseta: ,, . . . að skora á hæstv. samgrh. að hann semji við þar til bæran flutningsaðila að annast með fullnægjandi hætti vöruflutninga sjóleiðis til og frá Norðurfirði í Árneshreppi.`` Eftir að þessi samþykkt var gerð 2. okt. hafa, eins og ég gat um áður, tveir aðrir staðir misst skipakomur. Það eru Bíldudalur og Suðureyri. Hvað hyggst hæstv. samgrh. gera til að tryggja jöfnuð í þessum efnum? Fyrst hv. 1. þm. Vesturl. varð fyrstur til að nefna þetta mál er ekki úr vegi að hann geri þingheimi grein fyrir afstöðu sinni til þess. Er það hans skoðun og ráðherrans að hver eigi að bera sinn bagga? Það er a.m.k. í ósamræmi við málflutning stjórnarliða fyrr á þessu ári. Eru menn að ganga á bak orða sinna í þessu efni eða ætla menn að tryggja þessa flutninga? Það væri fróðlegt að fá svar við því. Gætu menn sett það undir aðgerðir í flóabátum og ferjum? Ég vil líka að lokum, virðulegi forseti, nefna brúna yfir Gilsfjörð. Hv. 3. þm. Vestf. sagði að lánið sem verður tekið vegna brúar yfir Kúðafljót og aðrar flýtiframkvæmdir yrði ekki endurgreitt fyrr en búið væri að byggja brúna yfir Gilsfjörð, það hefði ekki áhrif. Er hæstv. ráðherra reiðubúinn að staðfesta það að endurgreiðsla þessara lána muni ekki seinka framkvæmdum í brúargerð yfir Gilsfjörð? Ég vil minna á það að á síðasta kjörtímabili fyrir kosningar hétu allir þingmenn Vesturl. og Vestf. því að beita sér fyrir því að framkvæmdir við Gilsfjarðarbrú yrðu boðnar út strax á árinu 1993.

Hæstv. forseti. Það eru þrjú atriði. Í fyrsta lagi fór hv. þm. rangt með þegar hann gaf það í skyn að ég hefði sagt að brú fyrir hina nýju ferjubryggju mundi kosta nær 100 millj. kr. Það sagði ekki. Ég sagði að þegar búið væri að taka tillit til þess að nýjan veg þarf að leggja að Nauteyri, gera bifreiðastæði og aðra aðstöðu færi heildarkostnaður upp undir 100 millj. kr. Það var það sem ég sagði. Í öðru lagi er nauðsynlegt að það komi fram vegna síendurtekinna ummæla hv. stjórnarandstæðinga að ekki er gert ráð fyrir því samkvæmt gildandi vegáætlun að hafist verði handa á næsta ári við að gera brú yfir Gilsfjörð. Það er einfaldlega rangt. Ég hef minnst á þetta áður en þetta hefur verið endurtekið æ ofan í æ. Það er gert ráð fyrir því að á fyrsta tímabili verði varið í stórverkefni 55 millj. kr., til Gilsfjarðarbrúar 571 millj. kr. á fyrsta tímabili en 511 millj. á öðru tímabili. Það er gert ráð fyrir því samkvæmt gildandi vegáætlun að ekki verði hafist handa af neinum þunga fyrr en í lok áætlunartímabilsins eða á árinu 1994. Spurning hv. 2. þm. Vestf. um það hvort til hafi staðið að ráðast þegar í stað í þá framkvæmd að bjóða út Gilsfjarðarbrú á þessu ári. Þeirri spurningu hef ég raunar svarað áður. Það verk er alls ekki svo langt komið að unnt sé að bjóða það út nú þó menn hefðu kosið. Hönnun þess er ekki lokið með öðrum orðum þannig að málin standa alls ekki þannig.

Virðulegi forseti. Merkilegast er andsvar ráðherrans fyrir það sem hann sagði ekki. Hann svaraði engu um hvort hann eða ríkisstjórnin hygðist standa við yfirlýsingar sínar um jöfnun flutningskostnaðar og niðurlagning Skipaútgerðar ríkisins mundi ekki bitna á fámennum og dreifðum byggðum. Hann svaraði engu um það. Hvað varðar Gilsfjarðarbrú er ég ekki sammála því sem fram kom í ræðu hæstv. ráðherra, hvorki því að ekki stæði til af neinum þunga að hefja framkvæmdir á árinu 1993 né hinu að verkið sé ekki tilbúið til útboðs. Ég er með bréf, dags. 23. sept. sl., frá sveitarstjórum og oddvitum við Breiðafjörð. Í bréfinu er vitnað til skýrslu Vegagerðarinnar frá mars 1991 um rannsóknirnar og stöðu verkefnisins og segir svo í framhaldi af því, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt þessu er öllum hefðbundnum athugunum og nauðsynlegum undirbúningi lokið og komið að framkvæmd verksins. Þingmenn Vestfjarða og Vesturlands er sátu á þingi síðasta kjörtímabil samþykktu einróma að hafist yrði handa í Gilsfirði umsvifalaust að lokinni brú yfir Dýrafjörð. Var þá gert ráð fyrir að verkið yrði allt boðið út á árinu 1993.``

(andsvar) : Hæstv. forseti. Út af Gilsfirði aðeins þetta eitt: Gert er ráð fyrir 511 millj. kr. til þessa verkefnis á öðru áætlunartímabili. Málin eru þannig. Það er ekki spurning um skoðun hv. þm. á því. Alþingi hefur einfaldlega ekki samþykkt að verja til þess verkefnis nema 71 millj. kr. en til þess þarf 582 millj. kr. Í öðru lagi er ekki von á því að ég hafi svarað fsp. hv. þm. um flóabáta þar sem ég var ekki að þeim kominn. Það liggur fyrir að það sparast milljón á dag fyrir ríkissjóð með því að leggja niður Skipaútgerð ríkisins. Það liggur jafnframt fyrir að vegna þeirra ráðstafana sem síðasta ríkisstjórn gerði í sambandi við flóabáta á síðasta kjörtímabili, mig minnir að kaupin á Herjólfi hafi verið í síðustu vikunni fyrir síðustu kosningar, er nú svo komið að styrkir til flóabáta munu á næstu árum fara upp í eitthvað á sjötta hundrað milljónir króna. Það var gert ráð fyrir því í fjárlagafrv. að 330 millj. kr. mundu nægja. Nú er svo komið þegar búið er að fara yfir reikningana á nýjan leik að búist er við því að meðgjöfin með flóabátum verði nær hálfum milljarði króna á næsta ári. Ég skal ekki segja hvar á milli 400 og 500 millj. kr. en það liggur einhvers staðar þar. Auðvitað verða þessir peningar að dragast frá öðrum útgjöldum ríkissjóðs. Fram hjá því er ekki hægt að komast. Í þriðja lagi hef ég greitt fyrir því að hægt sé að halda uppi samgöngum til Norðurfjarðar á þessu ári eins og áður hafði verið ráðgert af Samskipum. Um þetta er oddvita Norðurfjarðar kunnugt. Hann er í fullu sambandi við samgrn. og fulltrúa Vegagerðarinnar um þessi mál. Ástandið þar er því ekki eins og hv. þm. vildi vera láta.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra er ekki reiðubúinn að staðfesta yfirlýsingu hv. 3. þm. Vestf. að endurgreiðsla lána vegna flýtingu framkvæmda muni ekki bitna á þeim framkvæmdum sem dragast þannig aftur fyrir röðina. Þvert á móti gefur hæstv. ráðherra það berlega í skyn að Gilsfjarðarbrú bíði, að ekki eigi að fara í hana á tímabilinu 1991--1994. Með því að stjórnarþingmenn úr báðum þessum kjördæmum hafa fremur stutt ráðherrana í þessu máli í umræðunni en hitt er ljóst að hvorki núv. þingmenn Sjálfstfl. í þessum kjördæmum né hæstv. ráðherrar eru reiðubúnir að standa við yfirlýsingu þingmanna Sjálfstfl. fyrir kosningar um Gilsfjarðarbrú. Þeir eru að ganga á bak orða sinna í þessum efnum. Það sannast sem oft hefur komið fram að það er léttara að veita loforð og tala upp í eyrun á kjósendum fyrir kosningar á framboðsfundum en efna þau eftir kosningar.

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi Skipaútgerð ríkisins og þjónustuna við einstöku byggðarlög. Það hefur komið fram í máli hæstv. samgrh. hvernig þau mál hafa verið leyst varðandi Árneshrepp á Ströndum. Ég hef fengið þær upplýsingar nýverið varðandi Bíldudal alveg sérstaklega að þar muni þau mál leysast með þátttöku Eimskipafélags Íslands sem muni geta tryggt þá þjónustu sem verið hefur. Það er auðvitað kjarni þess máls sem við höfum verið að ræða hér að með flýtingu vegagerðar m.a. yfir Hálfdán milli Tálknafjarðar og Bíldudals verður auðveldara að sinna þessum byggðarlögum. Þess vegna er það sérstakt ánægjuefni að það skuli hafa verið ráðist í að flýta þessum framkvæmdum því með þeim hætti er hægt að sinna þörfum íbúa þessa kjördæmis með skipulegri, skynsamlegri og ódýrari hætti. Það er alveg fráleitt eins og hv. 5. þm. Vestf. hefur verið að reyna að ýja að að eitthvað hafi komið fram sem bendir til þess að seinkun verði á fyrirhuguðum framkvæmdum yfir Gilsfjörð. Það er alveg fráleitt. Það er ekkert sem gefur honum tilefni til að álykta það nema síður sé. Ég hef þvert á móti verið að leiða að því rök að einmitt með tillögu ríkisstjórnarinnar um að flýta þessum vegaframkvæmdum verði hægt að hraða brúargerð yfir Gilsfjörð fremur en að hún tefjist. A.m.k. verð ég að segja að ef það er rétt sem ég las út úr ummælum hv. 5. þm. Vestf. að honum fyndist lítið fara til Reykjaneskjördæmis úr þessum pakka og hann vildi með öðrum orðum ganga inn í skiptireglu vegafjárins og taka peninga af öðrum kjördæmum til þess að leggja til Reykjaness til atvinnuskapandi framkvæmda, þá óttast ég hins vegar að það yrði til að hægja á einhverjum framkvæmdum úti á landi, svo sem á Vestfjörðum og þar á meðal Gilsfjarðarbrú. Ég styð hins vegar tillögu hæstv. ríkisstjórnar að því leyti að ég er fullkomlega sammála því að vitaskuld á að nota skiptiregluna milli kjördæmanna þegar verið er að skipta vegafénu.

Virðulegi forseti. Varðandi Suðurnes var ég að benda á að menn rökstyðja ákvörðunina og bakgrunn þáltill. með því að segja: Við erum að grípa til aðgerða til að draga úr atvinnuleysi. Það er gott. En ég benti á að atvinnuleysið er óvíða meira en á Suðurnesjum. Þessar aðgerðir draga ekkert úr því. Og því spurði ég: Hvaða aðgerða ætlar ríkisstjórnin að grípa til til að draga úr atvinnuleysi á Suðurnesjum? Í öðru lagi vil ég benda á og fagna því í sjálfu sér ef það er rétt sem hæstv. ráðherra hefur upplýst að hann ætlar að tryggja skipakomur á Norðurfirði á Ströndum því þá er verið að reyna að standa við það fyrirheit sem ráðherrann gaf þó samgöngur hafi slitnað í sundur og misbrestur orðið á efndum. Það væri fróðlegt að vita hjá hæstv. samgrh. hvort svo muni verða gert gagnvart öðrum stöðum og með þeim hætti að íbúarnir á þeim stöðum beri ekki baggana. Ég vil svo að lokum segja að mig undrar að hv. 3. þm. Vestf. telji að hægt sé að flýta framkvæmdum við Gilsfjarðarbrú í ljósi yfirlýsingar ráðherra frá því sem menn ætluðu sér. Það liggur fyrir að menn ætluðu sér að bjóða út allt verkið 1993. Það liggur fyrir að hæstv. samgrh. lítur ekki á þetta verkefni til framkvæmda fyrr en eftir 1994. Það liggur alveg ljóst fyrir. Ég hlýt að túlka það svo að þessi stefnubreyting og vanefndir á loforðum af hálfu núv. þingmanna Sjálfstfl. í þessum tveimur kjördæmum tengist mannabreytingum. Ekki ætla ég að bera það á hv. 1. þm. Vestf. að hann standi ekki við þau loforð sem hann gaf. Getur verið að svo linlega sé á málum haldið nú vegna þess að búið er að skipta um hinn sjálfstæðisþingmann Vestfirðinga?

Virðulegi forseti. Ég nenni ekki að sitja undir þessum dylgjum hv. 5. þm. Vestf. um að ég ætli mér að standa að einhverjum svikum eða brigðum á loforðum sem hafa verið gefin varðandi Gilsfjarðarbrú. Við höfum setið á ótal fundum um þessi mál, m.a. með fulltrúum Gilsfjarðarnefndar, og þar hefur sjónarmið mitt rækilega komið fram. Þess vegna er alveg óþolandi og gjörsamlega út í hött að hlusta á þetta tal hv. 5. þm. Vestf. Það sem hæstv. ráðherra hefur einfaldlega gert er að vekja athygli á því að samkvæmt vegáætlun hefur verið gert ráð fyrir því að aðalþunginn í þessari framkvæmd ætti sér stað á öðru tímabili. Um það geta menn varla verið að þrátta því þetta er hér skjalfest. Það hefur hæstv. samgrh. einfaldlega verið að segja. Varðandi Gilsfjarðarbrú sérstaklega er það sjónarmið uppi að við teljum mjög mikla nauðsyn á því að koma þeirri brú á. Um það hefur ekki verið og er ekki ágreiningur mér vitanlega í þingmannahópum hvorki Vesturlands né Vestfjarða. Þess vegna er það fullkomlega ástæðulaust og a.m.k. síst til þess að auðvelda málið að vera að reyna að vekja upp hugmyndir um að eitthvað annað sé uppi á teningnum þegar svo er alls ekki. Um það er fullkomin sátt meðal þingmanna og það er allsendis ástæðulaust af hv. 5. þm. Vestf. að gefa eitthvað annað í skyn.

Virðulegi forseti. Fyrir liggur af hálfu hæstv. samgrh. að í Gilsfjarðarbrú verður ekki farið á þessu tímabili. Fyrir liggur af hálfu hæstv. fjmrh. að lán sem tekin verða til að flýta framkvæmdum, þar með talið við Kúðafljót, verða greidd af öðrum framkvæmdum síðar. Af þessu verður ekki önnur ályktun dregin en sú að lántökur vegna brúarsmíða, t.d. Kúðafljóts, muni verða endurgreiddar af fjárveitingum til samsvarandi verkefna eða með öðrum orðum stuðla að því að seinka verkinu. Ég skal ekkert halda því fram að hv. 3. þm. Vestf. vilji ekki standa við gefin loforð fyrirrennara sinna en hann verður þá að sýna það í verki. Það eina sem dugar til að sýna það í verki er að standa við samþykkt þingmannanna frá því fyrir síðustu kosningar um að verkið verði boðið út árið 1993. Það er hægt að bjóða það út með ýmsum hætti og hægt að ákvarða í útboðsskilmálum hvernig framkvæmdatíminn verður. En aðalatriðið er að í verkið verði ráðist og það verði boðið út. Það liggur fyrir að allt er klárt. Öllum undirbúningi er lokið og það eina sem eftir er er að taka ákvörðun um framkvæmdir. Hv. 3. þm. Vestf. verður að sýna fram á vilja sinn í þessu verki með því að standa að því með mér og fleirum að sjá til þess að verkið verði boðið út á þessu ári. Um það voru fyrirheitin sem ég vitnaði til.

Virðulegi forseti. Þessar umræður rifja það enn einu sinni upp fyrir mér hvað það er gott hlutskipti að vera þingmaður Austfirðinga og þægilegt og ánægjulegt viðfangsefni að starfa að málefnum Austurlands í hópi þeirra alþingismanna sem bæði nú og áður hafa setið á Alþingi fyrir Austurlandskjördæmi. Nokkuð hefur verið minnst á fordæmi og þá að sjálfsögðu varðandi þann tillöguflutning sem hér er til umræðu. Það er vissulega mikil ástæða til þess að rifja upp fordæmi. Menn hafa sagt í þessari umræðu að það væri fordæmalaust að lögð væri fram vegáætlun með þeim hætti sem hér hefur átt sér stað. Það er reyndar ekki. Á þeim árum sem ég hef setið á Alþingi man ég sérstaklega eftir því að það hafi gerst einu sinni áður. Það var í tíð Matthíasar Á. Mathiesens. Sem samgrh. kom í hans hlut að leggja fram aukavegáætlun undir sömu formerkjum og nú er gert með það að markmiði að auka framkvæmdir. Ég man hins vegar ekki til að það hafi gerst nema í tíð samgrh. Sjálfstfl. Það má líka rifja upp að með svipuðum hætti og nú er gert er fordæmi fyrir því að teknar hafa verið ákvarðanir um breytingar á vegáætlun. Ég hygg að það hafi verið í tíð samgrh. Alþb. Það var gert með því að skera niður framkvæmdir. Þá voru þingmenn ekki spurðir. Fyrir mér er það nokkuð annað hvort ráðherrar taka sér vald til þess að víkja frá framkvæmdum til þess að draga úr vegaframkvæmdum eða hvort þeir gera það til þess að auka framkvæmdir eins og nú er gert. Ég ætla ekki að ræða þetta sérstaka atvik nánar. Mér er kunnugt um að hv. 2. þm. Norðurl. v. er á mælendaskrá á eftir mér og hann mun áreiðanlega skýra þetta mál betur en ég enda var því sérstaklega til hans beint. Það er eftirtektarvert þegar umræðan sem hér hefur átt sér stað er metin um hvað málið snýst raunverulega. Venjan er sú að alþingismenn hafa orðið að standa í því að gera breytingar á áformum í vegamálum til lækkunar. Nú bregður hins vegar svo við að hér er verið að taka ákvarðanir og ræða sérstaklega breytingar á vegagerðarframkvæmdum til aukningar. Miðað við stöðu málsins eins og hún var í upphafi þessa þings var ráðgert að leggja til stofnbrauta tæplega 1,9 milljarða kr. Með ákvörðun ríkisstjórnarinnar, sem sérstaklega hefur verið til umræðu, bætist 1,8 milljarðar kr. við vegagerðarframkvæmdir. Þetta er ákvörðun um að auka framkvæmdir á næsta ári um helming. Svo hópast menn hér upp með svör og andsvör til þess að finna þessu máli allt mögulegt til foráttu. Menn komast meira að segja að þeirri snilldarlegu niðurstöðu að með því að auka þessar framkvæmdir um helming verði það sérstaklega til þess að seinka tilteknum framkvæmdum. Ég hef aldrei heyrt það fyrr þann tíma sem ég hef setið á Alþingi að ákvarðanir um að stórauka fjárveitingar til framkvæmda séu til þess fallnar að seinka því að tilteknar framkvæmdir náist í höfn. Mér finnst satt að segja að málflutningur af þessum toga sé ekki samboðinn þeim heiðursmönnum sem hér eiga í hlut. Það er vert að minna á það alveg sérstaklega að þegar endurskoðun á þeirri vegáætlun sem nú er í gildi fer fram í vetur hafa þingmannahópar úr einstaka kjördæmum fulla möguleika á því að koma sínum áherslum að þó að ríkisstjórnin hafi tekið ákvarðanir um útdeilingu á þessum 1,8 milljörðum kr., sem ég tel að hafi verið af hinu góða. Ég vil svo aðeins, sem er grundvallaratriði í þessum efnum, undirstrika sérstaklega að með þessari ákvörðun liggur það fyrir að tiltölulega bjartsýn vegáætlun, sem afgreidd var á kosningaári í góðri samstöðu á þinginu, kemst heil í höfn og reyndar gott betur. Það er vissulega nýlunda þegar litið er til þessara mála.

Virðulegi forseti. Það er óhjákvæmilegt að leiðrétta atriði í ræðu hv. 3 þm. Austurl. Fyrir það fyrsta er ekki verið að auka fé til vegamála heldur verið að flýta framkvæmdum. Það er því á engan hátt bættur upp sá niðurskurður sem núv. ríkisstjórn hefur staðið að og þar á meðal í jarðgangagerð á Vestfjörðum. Til að hressa upp á minni hv. þm. um frammistöðu samgrh. Sjálfstfl. vil ég rifja upp viðtal við hv. 1. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, í Morgunblaðinu 29. maí 1991 þegar hæstv. samgrh. tók sér það vald að skera niður fé til vegamála um 350 millj. Hæstv. samgrh. sjálfur komst að þeirri niðurstöðu áðan að samkvæmt tilvitnun í Ólaf heitinn Jóhannesson hefði það verið ólögmætt. Hv. þm. Matthías Bjarnason segir í viðtalinu, með leyfi forseta: Ég tel að það sé ekki ráðuneytis eða Vegagerðar að taka sér það bessaleyfi að skera niður framkvæmdir. Alþingi hefur samþykkt vegáætlun og þingmenn viðkomandi kjördæma skipt framkvæmdafénu á milli verkefna og ég tel að Alþingi eitt geti breytt þeirri ákvörðun.`` Hann segir enn fremur, virðulegi forseti, að lokum: ,,Það er ekki á það bætandi þegar ný ríkisstjórn sem maður vill af heilum hug styðja kemur og ræðst á garðinn þar sem hann er lægstur.``

Virðulegi forseti. Einungis eitt efnisatriði í máli hv. síðasta ræðumanns er svaravert þar sem hann komst að þeirri spaklegu niðurstöðu að ekki væri verið að gera ráðstafanir til að auka fjárveitingu í vegaframkvæmdum. Hér er ég með útreikninga Vegagerðar ríkisins í þeim efnum. Þar kemur m.a. fram að á árinu 1990 voru fjárveitingar til vegagerðar rétt rúmir 5,2 milljarðar, árið 1991 5,4 milljarðar, árið 1992 5,6 milljarðar og á næsta ári, eins og þegar hefur verið tekin ákvörðun um, verða fjárveitingar til vegaframkvæmda 7,1 milljarður kr. Ég veit ekki hvernig þeir menn sem reikna með þessum hætti geta komist að vitlausari niðurstöðu en þeirri að segja að aukning frá 5,6 milljörðum upp í 7,1 milljarð jafngildi ekki aukningu í vegagerðarfé.

Virðulegi forseti. Af nokkuð langri reynslu minni við að reikna út dæmi er ljóst í mínum huga að dæmið verður aldrei rétt reiknað nema það sé reiknað til enda. Ég hygg að hv. 3. þm. Austurl. ætti að halda áfram með sitt dæmi og segja þingheimi hversu mikið fé verður til framkvæmda í vegamálum á næstu árum þegar farið verður að endurgreiða þau lán sem á að taka á næsta ári til að auka framkvæmdir. Niðurstaðan verður auðvitað sú að fé til framkvæmda mun ekki verða meira heldur minna sem nemur vaxtakostnaði.

Virðulegi forseti. Samkvæmt sömu heimildum verður vegagerðarfé á árinu 1994 6,5 milljarðar og á árinu 1995 6,1 milljarður kr.

Virðulegi forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að taka þátt í þessari umræðu og hefði metið það meira að koma þessu máli til nefndar þannig að hægt væri að fara að vinna því brautargengi hér á Alþingi. Segja má að umræðan hafi farið mjög um víðan völl og þar á meðal hefur verið vitnað til orða minna úr þessum ræðustól á haustþingi 1989 þar sem ég gagnrýndi þáv. ríkisstjórn fyrir þær tillögur sem hún hafði þá gert í vegamálum. Það má segja að það sé ekki mjög frjótt umræðuefni að fara að grafa í þær orsakir sem þá lágu til minna orða, en hverjar skyldu þær hafa verið? Þær voru þess efnis að þáv. hæstv. samgrh., sá sem las orð mín úr ræðustól áðan, núv. hv. 4. þm. Norðurl. e., hafði gefið Vegagerð ríkisins fyrirmæli um að skerða fé til tiltekinna verkefna sem voru á þágildandi vegáætlun og Alþingi hafði afgreitt. Þetta gagnrýndi ég harðlega. Þetta var gert án þess að haft væri samráð við þingmenn kjördæma og án þess að það væri borið undir Alþingi fyrr en með breytingum sem gerðar voru tillögur um í fjáraukalögum fyrir það ár sem síðla ársins kom til umræðu þegar mín tilvitnuðu orð voru flutt. Það er svo önnur saga að sú hæstv. ríkisstjórn kom ekki þessum tillögum fram vegna þess að meiri hluti Alþingis hafnaði tillögum þáv. ríkisstjórnar um niðurskurð á tilteknum verkum í samgöngumálum. Fyrirmæli hæstv. þáv. ráðherra höfðu eigi að síður orðið til þess að ýmis verk urðu ekki unnin á því ári. Þau fyrirmæli voru gefin af þáv. hæstv. ráðherra án þess að hann hefði til þess tilstyrk Alþingis. Þetta er eins og ég sagði næsta ófrjótt efni og ég hefði ekki farið að rifja það upp nema að þessu gefna tilefni. Hér liggur fyrir till. til þál. um breytingu á vegáætlun sem hefur það að markmiði að geta hafið útboð á nokkrum nýjum verkum vegna þess að það hefur sparast fé á öðrum lið í útgjöldum Vegagerðar ríkisins. Ég vænti þess að allir hv. alþm. séu alls hugar fegnir að þetta skuli vera hægt. Ég hvet þess vegna hv. alþm. að láta nú staðar numið um að flenna þessa umræðu um víðan völl með brigslyrðum á báða bóga og reyna heldur að greiða fyrir því máli sem ég hygg að öllum þyki vænt um að komist fram.

Hæstv. forseti. Þetta frv. var lagt fram á síðasta Alþingi og hlaut þar efnislega meðferð. Það hefur verið sent til umsagnar fjölmargra aðila og ég tók þann kost að flytja frv. óbreytt en fela embættismönnum mínum að vinna að því í samráði og samvinnu við samgn. að meta umsagnir, einstakar athugasemdir og athuga með hvaða hætti og hvort frv. verði betur úr garði gert með því að hnika til texta eða einstökum efnisatriðum í samræmi við ný sjónarmið og þær áherslur sem nú eru helst uppi í samgöngumálum. Eins og áður hefur komið fram af minni hálfu er ég raunar þeirrar skoðunar að ekki sé hægt að líta á hafnamál einangrað, ekki sé hægt að líta á vegamál einangrað né flugmál heldur sé nauðsynlegt að taka upp önnur vinnubrögð og vinna þannig að samgöngumálunum í heild að ein framkvæmd styðji aðra og samvinna megi takast á sem víðustum grundvelli í öllum þessum þáttum. Í sambandi við hafnamálin vil ég nefna sérstaklega að nú er ofarlega á baugi víða að setja á stofn hafnasamlög sem hafi það að markmiði að sveitarfélög komi sér saman um ekki aðeins framkvæmdaröð í einstökum höfnum heldur líka verkefnaskiptingu milli hafna. Ein höfn skuli leggja meiri áherslu á vöruflutninga en önnur og þar fram eftir götunum. Til þess að hægt sé að ná þessu markmiði fram er nauðsynlegt að breyta áherslum í vegamálum samhliða stofnun slíkra hafnasamlaga. Gott dæmi er það hafnasamlag sem nú er unnið að að stofna um utanverðan Eyjafjörð milli Dalvíkur og Ólafsfjarðar. Má raunar vera að Árskógshreppur komi inn í þá samvinnu og jafnvel Hrísey. Grundvöllurinn fyrir því að til slíks samlags geti komið er að unnt sé að ljúka vegalagningu milli Ólafsfjarðar og Dalvíkur sem er raunar einn af þeim vegaspottum sem ekki hafði verið gert ráð fyrir í gildandi vegáætlun. Sá hluti þess vegar kemur að því leyti inn í þá umræðu sem hér fór fram áðan. Á Suðurfjörðum eru einnig uppi umræður að stofna til hafnasamlags. Sveitarstjórnir á Patreksfirði, Tálknafirði og Bíldudal hafa skrifað samgrn. og óskað eftir að það tilnefni fulltrúa til að vinna með hafnarstjórnum þar að slíku samlagi. Það sem gerir það mögulegt er m.a. og kannski ekki síst að veruleg áhersla hefur verið lögð á að ljúka vegi yfir Hálfdán sem gerbreytir stöðu Bíldudals að þessu leyti og gerir frekari samvinnu milli hafnanna mögulega. Enn eitt hafnarsvæði sem til greina kemur og er raunar sjálfgert að stofnað verði er á Norðurfjörðum fyrir vestan þegar jarðgöngum er lokið á svæðinu frá Þingeyri til Flateyrar um Súgandafjörð, Bolungarvík, Ísafjörð og Súðavík. Enn fremur hefur komið fram að á Suðurnesjum er uppi ákveðinn vilji til þess að athuga hvort þar sé hægt að auka samvinnu milli hafnanna. Sama þróun á sér stað annars staðar á landinu. Þetta frv. sem hér liggur fyrir er m.a. flutt til þess að greiða fyrir slíkri þróun. Aðalbreytingarnar í frv. eru þessar, eins og segir í grg.: ,,1. Í 8. gr. frv. er gert ráð fyrir því að eigendur hafna geti auk sveitarfélaga einnig verið hlutafélög. Jafnframt er gert ráð fyrir því að hafnir geti orðið hluthafar í fyrirtækjum sem tengjast starfsemi þeirra. Hafnir gætu t.d. samkvæmt þessu ákvæði orðið hluthafar í fiskmörkuðum. 2. Í 8. gr. er einnig gert ráð fyrir því að mynduð verði hafnasamlög um rekstur hafna þar sem landfræðileg skilyrði eru fyrir hendi. Í fylgiskjali með frv. eru hugmyndir nefndarinnar sýndar um það hvernig mætti hugsa sér stofnun þessara hafnasamlaga og hvernig þau hvert fyrir sig mundu koma út fjárhagslega. Með stofnun hafnasamlaganna er stefnt að hagræðingu í nýtingu hafna og framkvæmdum, enda gert ráð fyrir að milli þeirra sé almennt gott vegasamband árið um kring. Þannig er ekki gert ráð fyrir að hafnasamlag á Vestfjörðum verði raunhæft fyrr en lokið er gerð jarðganga milli Ísafjarðar, Suðureyrar og Flateyrar. Nefndin telur eðlilegt að ríkisvaldið stuðli að sínu leyti að því að hafnasamlög verði mynduð, m.a. með gerð sérstakra framkvæmdaáætlana fyrir hvert einstakt hafnasamlag og betri fyrirgreiðslu varðandi ríkisframlög til framkvæmda en einstakar hafnir innan samlaganna gætu annars vænst. 3. Ákvæði um kostnaðarþátttöku ríkissjóðs er nú breytt á þann hátt að ýmis ytri mannvirki hljóta 90% ríkisframlag. Ber þar aðallega að nefna hafnargarða (öldubrjóta) og dýpkanir hafna og innsiglinga auk siglingamerkja og sérbúnaðar fyrir ekjuskip og ferjur, en þessar framkvæmdir njóta nú 75% ríkisframlags. Í þessum styrkflokki var áður aðeins dýpkun aðalsiglingaleiðar að höfn. Allar aðrar styrkhæfar hafnarframkvæmdir hljóta 60% ríkisstyrk en 40% styrkflokkurinn er felldur niður. Jafnframt er fellt niður 40% ríkisframlag til hafnarvoga, hafnsögubáta og fastra krana til löndunar úr smábátum en ríkisframlag til upptökumannvirkja fyrir skip hækkar í 60% stofnkostnaðar.`` Ég vil taka fram varðandi þessi atriði að um þau komu fram ýmsar athugasemdir frá umsagnaðilum og er nauðsynlegt að fara mjög rækilega ofan í þennan þátt málsins í hv. samgn. ,,4. Í frv. eru ákvæði um 25% álag á vörugjald er renni í Hafnabótasjóð. Þetta er í samræmi við 29.--32. gr. laga nr. 1/1992. Sú breyting er gerð að álagið er látið renna til lán- og styrkveitinga úr sjóðnum en ekki sem framlag ríkisins til almennra hafnarframkvæmda eins og þau lög gerðu ráð fyrir. Miðað við núgildandi gjaldskrá má ætla að tekjur af sérstöku álagi á vörugjald nemi um 125 millj. kr. á ári og með hliðsjón af því er framlag ríkisins nú gert háð ákvörðun Alþingis hverju sinni.`` Ég sé ekki ástæðu til þess, hæstv. forseti, að hafa fleiri orð um frv. Það er hv. þm. kunnugt og legg til að því verði sem áður vísað til 2. umr. og samgn.

Virðulegur forseti. Mig rekur minni til að í umræðum um frv. á síðasta þingi sagði hæstv. samgrh. að hann legði ekki áherslu á að frv. yrði að lögum á því þingi. Þetta væri stórt og mikið mál og þyrfti athugunar við. Í umræðum um málið komu fram ýmsar athugasemdir. Hæstv. samgrh. hefur samt ákveðið að leggja frv. fram óbreytt og hefur þess vegna ekki tekið tillit til neinna þeirra athugasemda sem komu fram við þetta mál í fyrra. Ég ætla út af fyrir sig ekki að gera því skóna að ekki sé vilji fyrir breytingum. Það hlýtur að reyna á það í samgn. Ég tel að ýmsa hluti þurfi að skoða betur. Ég benti á það við umræðuna síðast að um ný atriði er að ræða, t.d. hvernig skipað er í hafnaráð. Þar er mjög merkilegt ákvæði. Við ráðherraskipti skal skipa að nýju tvo fulltrúa samgrh. Það er skylda. Það stendur ,, . . . skal skipa að nýju við ráðherraskipti.`` Ef stólaskipti verða í ríkisstjórninni er ráðherra skylt að skipa að nýju menn í þessa stofnun. Ég gerði líka athugasemd við það að í 5. gr. er sagt að heimilt sé að endurskipa hafnamálastjóra svo oft sem verða vill. Ég er í grundvallaratriðum andvígur því að embættismenn hafi einhvers konar æviráðningu. Það ætti að setja einhvers konar sólarlagsákvæði við það hve lengi menn geta verið embættismenn stofnana. Það er ekki síður ástæða til þess að endurnýjun verði hjá yfirmönnum stofnana en á mörgum öðrum stöðum í þjóðfélaginu. Eitt gagnrýndi ég við frv. síðast sem ég trúði varla að hefði ekki verið tekið til athugunar og það nefndi hæstv. ráðherra áðan. Það er sú hugmynd sem kemur fram í 8. gr.: ,,Eigendur hafna samkvæmt lögum þessum eru sveitarfélög eða hlutafélög. Hafnir geta verið hluthafar í fyrirtækjum sem tengjast starfsemi þeirra.`` Þarna er verið að fara inn á nýja braut sem út af fyrir sig skal ekki gagnrýnd neitt sérstaklega hérna en hvernig geta menn látið það koma heim og saman við 14. gr. í frv.? Þar segir: ,,Tekjum og eignum hafnarsjóðs má einungis verja í þágu hafnarinnar. Hafnarsjóðir skulu undanþegnir hvers konar sköttum til sveitarsjóða.`` Það er með öðrum orðum verið að segja að þeir sem stofna hafnir og mynda um það hlutafélög fái leyfi til þess að reka sína starfsemi án þess að borga af því eðlilega skatta og gjöld. Hæstv. samgrh. sagði í ræðu sinni áðan að hann teldi að það væri ekki bara hugsanlegt að hafnir tækju þátt í að reka fiskmarkaði, sem yrðu þá undanþegnir þessum gjöldum, heldur gætu þær rekið einhver önnur samgöngumannvirki. Ég tel það að taka peninga út úr rekstri hafnanna og nota þá til að kaupa hlutafé í svona fyrirtækjum sé í raun og veru að gera atvinnustarfsemi að ýmsu leyti mishátt undir höfði eins og allir hljóta að sjá þar sem tekjur sem ekki bera skatta eru notaðar í annan atvinnurekstur. Þetta tel ég að verði að taka til endurskoðunar. Ég ætla mér ekki að telja upp allt sem kom fram við umræðuna síðast. Ég tel að samgn. hljóti að fara vandlega yfir þessi mál og skoða þau með það fyrir augum að gera lagfæringar á frv. Þar vil ég setja spurningarmerki við ýmislegt. Ég tel t.d. svolítið undarlegt að þarna skuli vera gerð tillaga um rétt til þess að taka að 60% þátt í kostnaði við upptökumannvirki fyrir skip og vil minna menn á að það mun líklega einungis um einn slipp að ræða í landinu sem ekki er í eigu einkaaðila. Það hlýtur þá bara að vera að menn séu að setja þessa reglu til að geta komið til móts við eitt fyrirtæki í landinu. Ég skal svo sem ekki segja hvað liggur á bak við þetta en það hlýtur alla vega að hafa verið rætt hjá þeim sem sömdu frv. hvers konar ástand er á þessum málum. Skipasmíðar og verkefni sem unnin eru í skipasmiðjum eru auðvitað iðnaður. Það er auðvitað spurning hvað á að greiða þann iðnað mikið niður. Ekki ætla ég að vanþakka það ef menn vilja taka þátt í því að endurreisa skipasmíðaiðnaðinn. Ég vara hins vegar við því að það sé gert með einhverjum hætti sem kemur eingöngu örfáum til bjargar.

Virðulegi forseti. Frv. var, eins og komið hefur fram, lagt fram til kynningar á síðasta þingi en þá var ekki mjög mikil umfjöllun um það í samgn. Það hafa komið fram nú mjög margar athugasemdir við frv. og á aðalfundi Hafnasambands sveitarfélaga höfðu menn margt við það að athuga og furðuðu sig raunar á því að það skyldi ekki hafa verið tekið til endurskoðunar og breytt í samræmi við það. Ráðherra sagði áðan að til greina kæmi að endurskoða og breyta einhverju í samræmi við þær athugasemdir sem fram hefðu komið. Það er svolítið undarlegt að það skuli samt hafa verið lagt fram óbreytt núna án þess að það hafi verið endurskoðað en mikið af athugasemdum höfðu komið fram. Ég ætla að nefna nokkur atriði sem mér finnst athugaverð í frv. og vil taka undir það sem hv. 3. þm. Vesturl. sagði áðan. Það er svolítið einkennilegt sem segir í 8. gr., að eigendur hafna geti samkvæmt þessum lögum verið sveitarfélög eða hlutafélög. Það má líka spyrja að því hvort í raun sé þá rökrétt að ræða um styrki til hafna. Erum við þá farin að ræða um að hægt sé að stofna hlutafélag um hafnirnar og síðan að ræða um styrki til hafnanna líka? Eru það ekki orðnir styrkir til hlutafélaga? Ég vil alla vega gera athugasemd við þetta. Það er einnig sagt í 8. gr., sem er sú grein sem tekur á þó nokkrum breytingum, að ráðherra skuli ákveða með reglugerð að höfðu samráði við eigendur viðkomandi hafna að mynduð verði hafnasamlög þar sem landfræðileg skilyrði eru fyrir hendi. Í máli hæstv. ráðherra áðan kom fram að nú væri verið að ræða um stofnun hafnasamlags á sunnanverðum Vestfjörðum. Hann nefndi í því sambandi þau sveitarfélög sem þar eiga hlut að máli og að vegaframkvæmdir yfir Hálfdán væru stórt mál varðandi stofnun hafnasamlags, það væri verið að auka og bæta vegasambandið yfir Hálfdán. Það er vissulega rétt og ég tel að það eigi að vinna að því í framtíðinni að stofna hafnasamlög þar sem aðstæður eru fyrir hendi. Ég vil í því sambandi benda á að þær aðstæður eru í dag víða fyrir hendi, bæði hér á Suðurlandinu og eins á Norðurlandi vestra. Ég tel að á þeim stöðum hefði átt að vera búið að vinna að því að koma á hafnasamlögum. Það virðist mjög augljóst mál að þar séu samgöngulegar forsendur þess eðlis að hafnasamlag eigi fullan rétt á sér. Hvað varðar þá áætlun sveitarfélaga á sunnanverðum Vestfjörðum að stofna til hafnasamlags vænti ég þess að þau áform, sem hafa nýlega verið kynnt, muni ganga eftir og verði þá fordæmi fyrir þá sem hafa nú þegar öll skilyrði til þess að stofna til hafnasamlags vegna þess að samgöngur milli þeirra eru mjög greiðar. Hvað varðar 25% vörugjaldið, sem tekið var upp í fyrra, sem segir í 12. gr. að skuli leggja í Hafnabótasjóð, þá var það nokkuð umdeilt í þinginu á sl. vetri. Vörugjaldið verður vissulega til þess að auka kostnað á flutningi á vörum út á land og af því leiðir að sjálfsögðu líka hærra vöruverð þar. Það er annað mál og má kannski túlka á annan veg í þessu frv. Hér er það túlkað þannig að það muni verða til þess að styrkja Hafnabótasjóð. Ég vil í því sambandi nefna að hafnirnar hafa gagnrýnt það að þurfa að innheimta 25% álag á vörugjald. Það var upplýst á síðasta vetri að það væri mörgum erfiðleikum háð að innheimta þetta gjald og hefur gengið frekar hægt. Það er ekki séð fyrir endann á því að það náist inn. Það segir í athugasemdum með frv. að sú breyting sem þarna er gerð sé til þess að álagið muni verða látið renna til lán- og styrkveitinga úr sjóðnum en ekki sem framlag ríkisins til almennra hafnarframkvæmda. Ég sé ekki alveg breytinguna þarna vegna þess að þetta er áfram háð ákvörðunum ráðherra. Þetta er sjóður sem ráðherra hefur í sínu valdi að veita úr. Ég sé því ekki alveg muninn á þessu en það verður sjálfsagt skoðað nánar hvort þetta er eitthvert orðalag sem ekki er alveg skýrt. Ég hef aðstæður til að skoða það nánar í samgn. þegar um það verður fjallað. Þær breytingar sem hér eru gerðar á greiðsluþátttöku ríkissjóðs til hafna eru að það fer ekki lengur 75% til hafnarmannvirkja, eins og er í núgildandi lögum, heldur verður því breytt samkvæmt frv. í 90% og 60%. Ég sé ekki alveg hvaða tilgangi það á að þjóna að 90% framlag sé til ytri hafna vegna þess að í dag er raunverulega hægt að fá 90% framlag til ytri hafna. Það er 75% samkvæmt hafnalögum og síðan geta heimaaðilar sótt um 15% framlag úr Hafnabótasjóði. Þá eru þeir komnir með 90% framlag til ytri hafna svo ég get ekki séð að þetta sé nein viðbót fyrir hafnirnar. Aftur á móti hlýtur það að vera skerðing þegar til innri hafna á að vera 60% framlag. Mér sýnist því að ríkið sé að reyna að koma meiri kostnaði yfir á sveitarfélögin í þessu sambandi, að það verði erfiðara um vik fyrir þau að fjármagna gerð innri hafna. Ég ætla ekki að fara nákvæmlega yfir einstakar greinar í frv. Ég tel ekki ástæðu til þess á þessu stigi málsins. Ég held að við þurfum líka að skoða það að það skuli eiga að fella niður allt ríkisframlag til hafnarvoga, hafnsögubáta og fastra krana. Ég held að það geti komið mjög illa við smærri hafnirnar, sérstaklega þær sem í dag eru ekki búnar að koma sér upp hafnarvogum. Það verður gert að skyldu og er í raun og veru þegar skylda að vigta allan afla sem berst á land í höfnum úti um landið þar sem fiskibátar landa. Það getur orðið erfitt fyrir smærri hafnir að eiga að fjármagna alfarið hafnarvogir, hafnsögubáta og krana til löndunar. Ég held að þetta þurfi að skoða nánar og reyndar heyrðist mér það líka í máli ráðherra áðan að það væri mál sem þyrfti athugunar við. Ég held að það verði ekki til bóta og verði sveitarfélögunum og hafnarnefndum mjög erfitt að eiga alfarið að fjármagna þetta af sínum tekjum. Að öðru leyti ætla ég ekki að orðlengja frekar um frv. á þessu stigi málsins en mun skoða það í samgn.

Herra forseti. Það er kannski ekki ástæða til að setja á mjög langa umræðu um þetta mál við 1. umr. Það verður tekið til meðferðar í hv. samgn. Hér er um viðamikið mál að ræða og nokkuð miklar breytingar gerðar á hafnalögum. Það eru eigi að síður nokkur atriði sem ég vil láta koma fram í þessari umræðu þótt þeir hv. þm., sem hafa talað hér á undan mér, hafi komið inn á sum þeirra. Í 8. gr. frv. segir að eigendur hafna samkvæmt lögum þessum geti verið sveitarfélög eða hlutafélög. Ég hef allan fyrirvara á við þessa grein. Ég fæ ekki séð með hvaða hætti það samrýmist rekstri hafnanna að þar séu hlutafélög sem sjá um reksturinn eða hvers konar hlutafélag það eiga að vera. Tilgangurinn með hlutafélögum og þátttöku í þeim er sá umfram allt að græða peninga og hlutafélög sem eiga hafnir hljóta að gera miklar arðsemiskröfur til hafnanna. Ég fæ ekki séð annað en þetta geti haft áhrif til hækkunar gjaldskrár hafnanna. Ég tek undir með hv. 3. þm. Vesturl. að ég get ekki séð hvernig 8. og 14. gr. frv. eiga að ríma saman og hvernig samkeppnisstaða t.d. fyrirtækja í sjávarútvegi verður, ef höfnin er aðili að einu fyrirtæki en ekki öðru. Þetta opnar auðvitað leið til þess. Ég held að hv. samgn. verði að fara vel yfir þessa grein frv. og ræða hvernig þetta ákvæði muni virka í raunveruleikanum. Í öðru lagi er gert ráð fyrir því að ráðherra geti ákveðið með reglugerð og að höfðu samráði við eigendur viðkomandi hafna að mynduð verði hafnasamlög þar sem landfræðileg skilyrði eru fyrir hendi. Ég hef í sjálfu sér ekkert á móti þessu ákvæði, ég held að það geti verið til bóta ef heimamenn koma sér saman um slíkar leiðir í rekstri hafnanna. Í 12. gr. er verið að leiða í lög sérstakt vörugjald sem var til umræðu við síðustu fjárlagagerð eða í tengslum við hana. Gjaldið skal vera sem svarar 25% álagi á vörugjöld, önnur en aflagjald. Þarna er verið að taka upp gjöld sem óhjákvæmilega hækka vöruverð. Þótt tilgangurinn sé í sjálfu sér góður, að efla Hafnabótasjóð, er það mjög vafasamt, svo ekki sé meira sagt, að þetta sé heppileg aðferð til þess vegna þeirra áhrifa sem þetta vörugjald hefur á vöruverðið í landinu. Ég hef því allan fyrirvara við þessi ákvæði. Reyndar hafa skoðanir mínar ekkert breyst á þessu vörugjaldi síðan frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum var til umræðu eftir síðustu áramót. Hér eru einnig ný ákvæði um kostnaðarskiptingu ríkis og sveitarfélaga varðandi hafnargerð og ákvæði um kostnaðarþátttöku ríkissjóðs. Aðalbreytingin þar er, eins og fram kom hjá hv. 6. þm. Vestf., að framlög ríkissjóðs til innri hafnarmannvirkja eru lækkuð niður í 60%. Ég hef einnig fyrirvara um þessa kostnaðarskiptingu og tel að það þurfi að fara vel yfir hvaða rök eru þarna að baki, hvort viðkomandi sveitarfélög eru fær um að taka að sér þennan aukna kostnað við hafnarframkvæmdir og hvernig þetta kemur niður í hinum einstöku höfnum. Ég tel að það þurfi að skoða sérstaklega í samgn. Ég tel einnig að það orki tvímælis að fella niður 40% ríkisframlag til hafnarvoga, hafnsögubáta og fastra krana til löndunar úr smábátum. Það er einmitt hjá þessum litlu höfnum, sem t.d. eru með krana til löndunar úr smábátum, að sá kostnaður getur verið mjög tilfinnanlegur. Þetta nýja ákvæði getur komið mjög hart niður á þeim. Ég ætla, eins og ég sagði í upphafi, ekki að hafa um frv. mörg orð. Það eru ýmis ákvæði í því sem horfa til bóta en önnur ákvæði, sérstaklega þau sem ég hef talið upp, orka mjög tvímælis. Ég tel að frv. þurfi vandlega yfirferð í hv. samgn. Ég vildi ekki láta hjá líða að benda á þessi atriði við 1. umr. málsins.

Virðulegi forseti. Það má jafnan tíðindum sæta þegar hafnamál eru til umræðu á Alþingi og það gildir það sama um vegamál. Það er sannarlega ástæða til þess að fara vandlega yfir þau mál sem koma fyrir þingið og snerta þessa málaflokka sérstaklega. Það má segja að dagurinn í dag hafi verið sérstakur samgöngudagur í þinginu og fer vel á því. Það frv. til hafnalaga sem hér er til umræðu er lagt fram óbreytt frá því sem var á síðasta þingi. Ég hef fullan skilning á því að hæstv. ráðherra skuli leggja frv. fram óbreytt og gefa þar með þinginu og þingnefndinni kost á því að ljúka þeirri vinnu sem hún hlýtur að hafa hafið á síðasta þingi við skoðun frv. Það hefði ekki verið eðlilegt að ráðherrann hefði lagt frv. fram núna í breyttu formi miðað við einhverja hugsanlega útkomu út úr þingstörfunum. Það er eðlilegra að frv. komi fram í þeirri mynd sem það var fyrst lagt fram í þannig að þingið geti lokið sínu starfi og lokið þeim störfum sem það hefur þegar hafið við að endurskoða hafnalögin. Það er ástæða til þess að vekja athygli á nokkrum frumvarpsákvæðunum sem hér eru til umræðu. Hér er lagt til í einni grein frv. að heimilað verði að stofnuð verði hafnasamlög. Það er nýmæli. Það verður í einlægni að spyrja þeirrar spurningar hvort með þessari heimild sé verið að stíga fyrsta skrefið í þá átt að leggja hafnir á Íslandi niður. Það verður að spyrja þeirrar spurningar og við verðum að reyna að svara þeirri spurningu hvort þannig sé komið að leggja verði niður einhverjar hafnir á Íslandi. Hér er enginn að mótmæla því að ástæða sé til þess að efla samvinnu sveitarfélaga og ástæða til þess að efla samvinnu stofnana á vegum hins opinbera á landsbyggðinni eins og frekast er kostur. Það hefur verið gert mjög mikið átak í vegamálum á undanförnum árum og þessi ríkisstjórn virðist ætla að vinna sér sérstakan sess í Íslandssögunni með því að gera sérstakt átak, meira en aðrar ríkisstjórnir hafa gert á undanförnum árum ef ekki áratugum með því að standa vel að verki í þeim efnum eins og hér hefur greinilega komið fram í umræðum í dag. En verða samgöngubæturnar til þess að einhverjar hafnir á landsbyggðinni hætta að vera nauðsynlegar? Er verið að heimila stofnun hafnasamlaga til þess að opna fyrir möguleika á því að leggja einhverjar hafnir niður? Hér vil ég að staðið verði rækilega á verði vegna þess að við vitum það gjörla sem eigum heima í smáþorpum úti á landi að höfnin er hjarta byggðarlagsins. Höfnin er hjarta þorpsins.

Er verið að tala gegn ráðherranum?

Það er ekki verið að tala gegn ráðherranum, hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson. Hæstv. ráðherra hefur fullan skilning á þessu enda þekkir hæstv. samgrh. betur til í dreifðustu byggðum landsins en margir aðrir þingmenn. Það sem ég er að gera með þessum orðum er að skerpa skilning hæstv. ráðherra og skerpa skilning okkar hv. þm.  Ég vil líka vekja athygli á greinum í frv. sem eru einmitt settar fram til þess að verja rétt hafna í smæstu byggðarlögunum. Það er 28. gr. frv. og síðan 30.--37. gr. frv. sem fjalla annars vegar um heimildir til þess að gera sérstakar ráðstafanir til að létta greiðslubyrði þeirra hafnarsjóða sem ekki hafa nægar tekjur til að standa undir fjárhagslegum skuldbindingum vegna styrkhæfra hafnarframkvæmda og svo hins vegar ákvæðin er fjalla um það að efla Hafnabótasjóð. Ég skil það svo að þó að verið sé að breyta hér eða leggja til að breytt verði hlutfalli kostnaðar ríkissjóðs við byggingu hafna eigi að nýta þessar greinar sérstaklega til þess að tryggja að smæstu byggðum verði áfram gert kleift að reka sínar hafnir og standa undir þeim framkvæmdum sem nauðsynlegar eru. Þó er rétt að geta þess að það hefur víða verið gert mikið átak í hafnargerð á undanförnum árum. Ekki lít ég svo á að það sé búið að ljúka hafnargerð á öllum stöðum og kannski hvergi. Þess vegna verður enn og aftur að ítreka það að þessar greinar eru settar sérstaklega fram í ljósi þess skilnings sem hæstv. samgrh. hefur, að verja rétt smæstu hafnanna. Það vekur sannarlega athygli í ljósi allra þeirra samgöngubóta sem hafa orðið í landinu á undanförnum árum að þar sem samgöngurnar eru bestar, hér á höfuðborgarsvæðinu, virðist samvinna hafnarsjóða ekkert hafa aukist að ráði. Það vekur sannarlega athygli. Ef við ætlum að tala um það að sameina hafnir væri náttúrlega réttast að byrja þar sem samgöngurnar eru greiðastar og samgöngurnar eru greiðastar á höfuðborgarsvæðinu. Þess vegna mundi ég vilja sjá hæstv. ráðherra hafa forustu um að greiða fyrir sameiningu hafna hugsanlega með viðræðum á höfuðborgarsvæðinu á milli t.d. Reykjavíkur og Hafnarfjarðar. Ég nefni ekki hafnirnar á Suðurnesjum þar sem ég veit að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson vill leggja allt af mörkum þó ég muni ekki styðja hann í þeirri viðleitni, ef sú tillaga kæmi fram, að þar yrði bara ein höfn sem stæði eftir fyrir allt svæðið. Ekki trúi ég því að það sé hans skilningur en hann kemur kannski til með að skýra það betur út á eftir. Virðulegi forseti. Það er sannarlega ástæða til þess að hafa varnaðarorð í þessari umræðu vegna þess að byggðin á víða í vök að verjast í landinu. Í ljósi umræðna sem hér hafa farið fram á undanförnum mánuðum og árum um það að sameina sveitarfélög kemur ein spurning upp: Á að sameina hafnirnar líka? Ef það er tillagan sem liggur fyrir okkur hér að stofna hafnasamlög til þess að stíga fyrsta skrefið í þá átt hef ég ekki þann skilning á hafnasamlögum er felst í þeirri hugsun, þvert á móti. Ég lít svo á að með stofnun hafnasamlaga séum við að koma á fót samvinnu sem mun efla og auka hagræðingu, bæta nýtingu hafnanna og efla framkvæmdir eins og kostur er. Ég trúi því og treysti að hv. þingnefnd muni taka þetta mál til rækilegrar skoðunar og sérstaklega skoða byggðaþáttinn, rétt hinna smæstu hafna og rétt hinna smæstu sveitarfélaga. E.t.v. á byggðin þar í mestri vök að verjast. Ég trú því að hv. þingnefnd taki mark á þessum orðum og taki tillit til þeirra eins og gert hefur verið allt fram til þessa. Ég trúi því líka að hæstv. ráðherra sé sömu skoðunar og hann staðfesti þá skoðun á eftir.

Virðulegi forseti. Frv. til hafnalaga er til umræðu og ástæða til þess að leggja nokkur orð inn í þá umræðu. Að vísu var mælt fyrir þessu frv. á síðasta þingi og þá gafst tækifæri til að ræða efni þess þannig að ég ætla ekki að endurtaka þá ræðu sem ég flutti þá. Vegna þeirrar umræðu sem hér hefur orðið tel ég ástæðu til að nefna það að frv., sem hér er til umfjöllunar, er mikilvægt tæki til þess að styrkja sérstaklega litlu hafnirnar í landinu. Ekki til þess að þær streitist gegn því að stofnuð verði hafnasamlög, sem ég tel að sé mikilvægasti þátturinn í frv., þ.e. 8. gr. þar sem kveðið er á um það að samgrh. geti í samvinnu og samstarfi við þá sem eiga hafnirnar sett reglugerð um að stofna hafnasamlög, heldur tel ég að hagur og hagsmunir hafna í fámennum byggðum séu alveg sérstaklega tryggðir með frv. Ef við lítum til þess með hvaða hætti það er gert vil ég geta þess að 26. gr. frv. er kveðið á um það að 90% styrkur sé veittur til ytri hafnarmannvirkja og dýpkana. Í núgildandi hafnalögum er gert ráð fyrir því að dýpkun innri hafna sé einungis styrkt að 75%. Með þessu ákvæði eru hagsmunir litlu hafnanna þar sem þarf að dýpka innri hafnirnar, tryggðir. Mér sýnist þegar litið er á hafnaáætlun sem nú er í undirbúningi og ef litið er á framkvæmdaóskir hafnanna vítt og breitt um landið að þá sé mjög víða þörf fyrir dýpkun og endurbyggingu ytri hafnarmannvirkja. Það fer því ekki á milli mála að með því að tryggja það í lögum að ytri hafnarmannvirki og dýpkun séu 90% styrkhæf er vel fyrir þessum hlut séð. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um það að hafnirnar í landinu eru afskaplega mikilvægar fyrir atvinnulífið og fyrir byggðina en samt sem áður er nauðsynlegt, ekki síst fyrir okkur Íslendinga, að líta til þess með hvaða hætti við getum tryggt hagsmuni byggðanna um landið. Ég tel að með því að gera ráð fyrir stofnun hafnasamlaga, svo ég vitni aftur til ákvæða í 8. gr. frv., þá er það mjög mikilvægt til þess að styrkja rekstur hafnanna. Því fer fjarri að nokkur hugmynd hafi verið uppi um það að nýta slíkt ákvæði í lögum til þess að leggja niður einstakar hafnir nema heimamenn ákveði það sjálfir. Það getur verið ákvörðunaratriði en við þurfum auðvitað að líta til þess ef það reynist hagkvæmt af einhverjum ástæðum að stöðva framkvæmdir í tiltekinni höfn en leggja áherslu á framkvæmdir í annarri höfn. Samkvæmt ákvörðun heimamanna og eigenda hafnanna ber að standa við slíkar ákvarðanir. Varðandi þau atriði sem eru í frv. og lúta að kostnaðarskiptingunni vil ég nefna, vegna þess sem hefur komið fram í umræðunum og vegna þess að ég hafði tækifæri til að vinna við undirbúning frv. í þeirri nefnd sem vann að gerð þess, og benda á ákvæðið þar sem segir um Hafnabótasjóð að honum sé heimilt að veita styrk eða lán allt að 30% til viðbótar þeim 60% sem lögin gera ráð fyrir að sé styrkur úr ríkissjóði. Þá skiptir mjög miklu máli að Hafnabótasjóður hafi fjármuni. Það hefur satt að segja viljað brenna við í gegnum tíðina að Hafnabótasjóður hafi verið sveltur. Það þekkja ýmsir hv. þm., sem hér eru inni og hafa jafnvel verið ráðherrar, að Hafnabótasjóður hefur haft mjög takmarkaða fjármuni. Þess vegna er gengin sú leið að styrkja Hafnabótasjóð með sérstöku álagi á vörugjöldin. Ef til vill hefði mátt veita heimild til þess að hækka vörugjöldin beint í hafnarsjóðina en þessi leið var valin. Þrátt fyrir að hún hafi verið gagnrýnd tel ég að þegar á heildarhagsmunina er litið sé það ásættanleg leið að tryggja tekjur Hafnabótasjóðs með því að tengja þær innheimtu vörugjaldanna. Ef aðrar leiðir eru finnanlegar og færar tel ég auðvitað að þær megi skoða. Ég má til með að koma aðeins að gagnrýni á það að gert skuli vera ráð fyrir því að heimila stofnun hlutafélaga, að eigendur hafna geti jafnframt því að vera sveitarfélög verið hlutafélög. Ég sé ekkert athugavert við það að sveitarfélög sem vilja sameinast um rekstur hafna geti gert það í formi hlutafélags og jafnvel að þeir aðilar sem hagsmuni hafa af rekstri hafna geti orðið meðeigendur í slíku hlutafélagi. Það á hins vegar ekki að koma í veg fyrir að slíkur hafnarekstur geti fengið styrk úr ríkissjóði. Hins vegar er afar mikilvægt að skoða þetta ákvæði rækilega og ég tek undir það að samgn. þarf að líta til þessa ákvæðis í frv. eins og annarra. Að öðru leyti ætla ég ekki að lengja 1. umr. um frv. Það gefst tækifæri til þess að fara yfir frv. í samgn. og við 2. umr. Ég fagna því satt að segja að ekki skuli hafa komið meiri athugasemdir við frv. við 1. umr. en raun ber vitni. Mér sýnist að mikill vilji sé til þess að sérstaklega ákvæðin um hafnasamlög nái fram að ganga þannig að hægt sé að ganga til þess verks óhikað að efla rekstur hafnanna.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni að menn hafa kannski ekki gert neinar stórvægilegar athugasemdir við frv. Þó held ég að ég hafi skilið menn rétt í því að þeir geyma sér allan rétt til þess að fjalla um þetta mál í nefnd. Þetta mál hefur ekki legið lengi á borðum þingmanna til skoðunar. Ég segi a.m.k. fyrir mig að ég áskil mér allan rétt til þess að fjalla allítarlega um frv. og koma þeim ábendingum sem ég tel nauðsynlegar á framfæri og mun gera það í þeirri nefnd sem þetta mál fer til. Hv. þm. Sturla Böðvarsson sagði einnig að Hafnabótasjóður hefði haft takmarkaðar tekjur. Ég spyr: Ætli það muni ekki vera enn svo þrátt fyrir þetta frv.? Ætli það muni ekki vera sannara í málinu að ekki sé svo séð fyrir þörfum hans nú. Það eru nokkur atriði í sambandi við frv. sem mig langar til þess að spyrja hæstv. ráðherra um. Í athugasemdum við 8. gr. frv. segir: ,,Jafnframt er höfnum heimilað að gerast hluthafar í fyrirtækjum sem tengjast starfsemi þeirra, svo sem fiskmörkuðum...`` Nú spyr ég: Er það ekki rétt skilið að eigendur hafnanna gætu, ef þetta mál nær fram, orðið hluthafar í útgerðarfyrirtækjum, í verslanafyrirtækjum og í veiðarfæragerð? Ég veit ekki með olíufélögin. Ég held að hér sé verið að opna býsna víðfeðmt svið.  Hv. 5. þm. Austurl., Gunnlaugur Stefánsson, vék aðeins að hafnasamlögunum og hafði áhyggjur af því að kannski væri verið að hreyfa þeirri hugmynd að að leggja ætti niður eitthvað af höfnum á minni stöðum. Ég verð að segja að ég á bágt með að trúa því að það sé beint ætlan nema, eins og kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, að vilji sé hjá heimamönnum að gera slíkt. En vegna varnaðarorða hv. þm. Gunnlaugs Stefánssonar langar mig til þess að spyrja: Er ekki alveg ljóst að þetta er stjfrv. sem hér er lagt fram? Hefur Alþfl. ekki lagt blessun sína yfir þetta mál eða er hér um misprentun að ræða? Hefur Alþfl. ekki samþykkt að leggja þetta fram? Ég sé hvergi neina fyrirvara á því eða kannski er það eins og í öðrum málum að Sjálfstfl. telur sig ekki þurfa að spyrja Alþfl. hvernig farið er með stjórn mála í landinu í dag. Það kemur manni svolítið spánskt fyrir sjónir að þingmaðurinn skuli varpa þessu fram hér. Einnig langar mig til þess að spyrja hæstv. ráðherra í sambandi við vörugjaldið. Er það ekki alveg rétt skilið, hæstv. ráðherra, að í mörgum tilfellum munu íbúar t.d. á Austurlandi þurfa að borga þetta vörugjald þrefalt? Í a.m.k. sumum tilfellum gætu þeir þurft að borga þetta vörugjald þrefalt. Getum við ekki verið sammála um það, hæstv. ráðherra samgöngumála, sem er fulltrúi dreifbýliskjördæmis, að hér sé hallað á landsbyggðina enn og aftur? Ég sé það að menn velta vöngum yfir því og vilja sjálfsagt spyrja: Hvað er þingmaðurinn að fara? Mörg dæmi eru um að vörum sem koma frá útlöndum er skipað upp í Hafnarfirði og þá leggst vörugjaldið á. Þær eru keyrðar til Reykjavíkur og settar þar um borð í skip sem fer með þær út á land. Þar kemur vörugjaldið á. Síðan er vörunni skipað upp austur á Reyðarfirði og þar kemur vörugjaldið á. Er það ekki rétt skilið, hæstv. samgrh., að við sem úti á landsbyggðinni búum megum búast við því að þurfa að borga þetta vörugjald á þennan hátt? Einhver ágætur þingmaður vék áðan að 28. gr. um að létta greiðslubyrði af þeim höfnum sem illa standa. Í greininni stendur: ,,Ráðherra skal gera tillögu til fjárlaganefndar og Alþingis um skiptingu fjárins og skal við skiptinguna hafa hliðsjón af tekjum og gjöldum . . . `` Getur ekki hæstv. ráðherra samgöngumála verið mér sammála um að hér sé eðlilegt að samgn. þingsins fjalli um þetta mál? Hún fái að fjalla um þessi tilvik sem svo stendur á um. Ég þarf ekki að segja meira. Ég gæti sagt ýmislegt fleira en ég þarf ekki að lengja fundinn vegna þess að ég á sæti í samgn. og gefst þar betra tækifæri til þess að fjalla um þessi mál.

Herra forseti. Hv. þm. Stefán Guðmundsson spurði hvort þetta væri stjfrv. og hvort ekki væri alveg öruggt að Alþfl. stæði að frv. og hvort hæstv. ráðherra hefði ekki haft samráð Alþfl. við þegar hann lagði þetta fram. Ég veit að hv. þm. þarf ekki að spyrja þessara spurninga en hún kemur mér sannarlega á óvart. Í frv. er ekkert sem ég hef verið að gagnrýna heldur hef ég verið með varnaðarorð um það að ákvæði frv. verði ekki túlkuð sem fyrstu skref í tiltekna átt og til þess að skapa tiltekna þróun sem ég vakti athygli á hér áðan. Það kann að vera að það ríki svolítið aðrir stjórnarhættir í Framsfl. en Alþfl. vegna þess að viðhorf Alþfl. til þingsins er það að hér ríki þingræðislegir starfshættir. Þó að Alþfl. sé aðili að ríkisstjórn, þá tekur hann þátt í að móta lög hér á Alþingi og gerir það í samvinnu og samráði. Þetta frv. er lagt hér fram og það þarf enginn að segja hv. þm. Stefáni Guðmundssyni að ekki megi breyta stafkrók. Þvert á móti. Hér má breyta stafkrók ef hv. þingnefnd og þessar umræður opna augu okkar fyrir því að aðrar leiðir séu skynsamlegri. Þess vegna fer þessi umræða fram og það veit hv. þm. Ég trúi því ekki að stjórnarhættir í Framsfl. séu þannig að þegar formaðurinn er búinn að segja eitthvað megi engu breyta.

Virðulegi forseti. Það þarf ekkert málæði í kringum þetta. Ég vildi bara biðja hv. þm. að svara því hér, já eða nei: Samþykkti Alþfl. ekki að leggja þetta frv. fram eins og það er? Já eða nei.

Virðulegi forseti. Vegna ummæla hv. þm. Gunnlaugs Stefánssonar áðan um hvort hér væri verið að fara inn á þá braut að leggja niður einhverjar hafnir langar mig til að benda honum á að í 3. mgr. 29. gr. segir, með leyfi forseta: ,,Við áætlanagerðina og forgangsröðun framkvæmda skal leggja til grundvallar mat á þörf fyrir framkvæmdir í einstökum höfnum, landshlutum og landinu í heild.`` Ég tel því að áhyggjur hans af því að hér sé hugsanlega verið að stíga fyrsta skrefið til að skoða það séu á rökum reistar á þessari málsgrein og þarf trúlega að skoða nánar í framhaldi af því. Ég ætla að bæta við einni spurningu til hæstv. samgrh. Hún er vegna 22. gr. Mér yfirsást það hér áðan. Í 3. mgr. segir, með leyfi forseta: ,,Hafnarframkvæmdir, er njóta ríkisstyrks, skulu að jafnaði unnar samkvæmt tilboði á grundvelli útboðs. Ef verk er þess eðlis eða aðstæður slíkar að öðru leyti að útboð telst ekki muni gefa góða raun er heimilt að fenginni umsögn Hafnamálastofnunar að víkja frá útboði.`` Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra: Telur hann að þessi grein muni geta staðist samninginn um Evrópskt efnahagssvæði, ef hann verður samþykktur hér, þ.e. að hægt sé að meta það hvort útboð teljist muni gefa góða raun eða ekki og falla þá frá útboði? Það er ekki verið að miða við ákveðna upphæð eins og útboð samkvæmt EES-samningnum eiga að vera háð. Hér segir aðeins að ef útboð telst ekki muni gefa góða raun sé heimilt að víkja frá útboði. Ég vil spyrja hann hvort hann telji þetta ákvæði geta staðist samninginn um Evrópskt efnahagssvæði verði hann að veruleika.

Virðulegi forseti. Í frv. sem er til umræðu eru ýmis atriði sem vert er að gefa gaum og ekki ástæða til að taka þeim öllum illa í sjálfu sér. Auðvitað er eðlilegt að menn brjóti upp nýjar hugmyndir og velti hlutunum fyrir sér. Ég hygg að það séu eðlileg viðbrögð af hálfu þingmanna að taka því með tiltölulega jákvæðu hugarfari og velta málum fyrir sér undir þeim formerkjum hvort breytingarnar sem er verið að leggja til leiði til góðs fyrir landsbyggðina eða ekki. Ég vil aðeins drepa á fáein atriði í þessu frv. Fyrst vil ég nefna það ákvæði að heimilt sé að stofna hlutafélag um hafnir sem fram kemur í 8. gr. ef ég man rétt. Hins vegar segir í 14. gr. að hafnarsjóðir skulu vera undanþegnir hvers konar sköttum til sveitarfélaga. Ég er ekki alveg með það á hreinu hvernig menn ætla að ná því fram að gefa mönnum annars vegar heimild til að stofna hlutfélag um höfn sem mundi skattalega séð lúta undir hlutafélagalög og segja hins vegar að hafnarsjóðurinn sé undanþeginn hvers kyns sköttum sveitarfélaga. Ég vildi gjarnan fá skýringar á því hvort menn hugsi sér að leggja til breytingar á hlutafélagalögum til að ná fram þessu markmiði. Að mínu viti ná menn því ekki fram sem að er stefnt í 14. gr. Ég hygg að miðað við óbreytt frv. yrði hlutafélagaformið ekki mjög fýsilegt fyrir hafnarsjóðinn. Þá er einnig vert að skoða heimildina um hafnasamlög. Hv. 5. þm. Austurl. hafði greinilega nokkrar áhyggjur af þessu ákvæði út frá hagsmunum minni byggðarlaga og þeirra hafna og spurði hvort verið væri að stíga skref til þess að leggja niður hafnir. Mér finnst það eðlileg spurning í ljósi þeirrar stefnu sem núv. ríkisstjórn, sem hv. 5. þm. Austurl. styður, hefur í byggðamálum og öll eru á þá lund að líta á hina fáu og smáu sem óhagkvæma rekstrareiningu í þjóðfélaginu og það þurfi að gera sérstakt átak til að skera af kostnað á þeim stöðum. Ég tel þann ótta sem felst í spurningu hv. 5. þm. Austurl. eiga við nokkur rök að styðjast og bendi á að hann er innanbúðarmaður og þekkir betur en ég þær hugrenningar sem blunda í stjórnarliðinu í byggðamálum. Ég vil aðeins spyrjast fyrir um 8. gr. og hafnasamlögin. Þar segir að ráðherra ákveði með reglugerð að stofna hafnasamlag að höfðu samráði við eigendur viðkomandi hafna. En ekkert segir að það samráð sé á þann veg að eigendur hafnanna svari því allir jákvætt að stofna eigi hafnasamlag. Það gæti verið að sumir segðu já og aðrir nei og hvað þýðir þá heimildin? Þýðir hún að ráðherra getur sett reglugerð um að búa til hafnasamlag hvort sem vilji er fyrir því eða ekki? Mér sýnist orðalagið vera þannig að verið sé að afhenda ráðherra heimild til að koma á hafnasamlagi jafnvel þó einhverjir menn eða jafnvel allir séu því andsnúnir. Það sé á valdi ráðherra að meta hvort hann nýtir heimildina til að þvinga fram hafnasamlag eða ekki. Það kom að vísu fram hjá hv. 1. þm. Vesturl. að ekki verði stofnað hafnasamlag nema heimamenn ákveði sjálfir. Það er út af fyrir sig góður og gildur skilningur en það er ekki sama og stendur í frv. og hann er ekki sá sem mundi fara með þetta reglugerðarvald heldur samgrh. Ég tel því breyta þyrfti 8. gr. til að mæta þessu sjónarmiði hv. 1. þm. Vesturl. Ég tek auðvitað eftir því að sá ágæti þingmaður, hv. 1. þm. Vesturl., er formaður nefndarinnar sem vann að samningu að þessu frv. þar sem helsta nýmælið er hafnasamlög. Auðvitað er það athyglisvert að sá ágæti þingmaður, fyrrv. bæjarstjóri í Stykkishólmi og bæjarfulltrúi enn, ef ég man rétt, dregur á grundvelli frv. upp á fskj. I hugmyndir um hafnasamlög. Ég tek eftir því að höfn formanns nefndarinnar, Stykkishólmur, á ekki að vera í hafnasamlagi með neinum. Það er dálítið athyglisverður punktur að jafnvel sá sem hefur forustu um að leggja fram þessa breytingu gerir í raun og veru ráð fyrir því að breytingin nái ekki til sín. Ég spyr hvort það geti verið tilviljun eða hvort hafnasamlag sé fyrir aðra en þá. Ég vil greina frá erindi sem ég hef fengið, eins og trúlega aðrir þingmenn Vestfirðinga, frá einum hreppi á Vestfjörðum, Kaldrananeshreppi. Þar var fjallað um frv. 2. nóv. sl. og þeirri hugmynd mótmælt, sem fram kemur í fskj. I, að Hólmavík og Drangsnes verði eitt hafnasamlag. Þeir benda á að það mundi ekki skila neinum fjárhagslegum ávinningi og að forsenda þess sem getið er um í athugasemdum við frv. um gott vegasamband árið um kring sé ekki fyrir hendi og því þurfi fyrst, ef áform eru um að þessar tvær hafnir verði í hafnasamlagi, að bæta samgöngurnar. Auðvitað er það eðlilegur framgangsmáti að til þess að breytingar geti náð fram að ganga þarf fyrst að breyta skilyrðum þannig að þær séu mögulegar en ekki fara í málið í öfugri röð. Auðvitað er það grunntónninn, sýnist mér, í hugmyndum um hafnasamlög að reyna að spara í rekstri, komast af með minna fé til þess að reka þessar hafnir og einnig að komast af með minni framkvæmdir í fjárfestingum og reyna þannig að draga úr fjárfestingarkostnaði um land allt. Auðvitað gerir maður sér grein fyrir því að þetta er grunntónninn í þessari hugmynd. Ég vil því spyrja hæstv. samgrh. hvernig er t.d. með Blönduóshöfn. Er það áform ráðherra eða ríkisstjórnarinnar að verða við óskum hluta af sveitarstjórninni þar að leggja nokkur hundruð milljónir í nýja höfn á Blönduósi? Það væri fróðlegt að fá það upplýst af hálfu samgrh. hvort framkvæmd stefnunnar yrði öfug miðað við stefnuna í frv. Það er augljóst mál að mínu viti að höfn á Blönduósi er fjarri því að vera forgangsverkefni og mér sýnist miklu nær að miða við að byggja upp Skagastrandarhöfn og nýta hana fyrir bæði byggðarlögin. Það væri í anda þessa frv. að stuðla að því að svo verði. Ég vildi spyrja hæstv. samgrh. hvort áform hans varðandi Blönduós séu þau að þar verði byggð upp á næstu árum höfn fyrir nokkur hundruð milljónir króna. Ég hef líka tekið eftir því að um það leyti sem þetta frv. til hafnalaga var lagt fram var lögð fram skýrsla svokallaðrar sveitarfélaganefndar. Hún hefur þennan sama grunntón: Hagræðingu og sparnað á hinni óhagkvæmu landsbyggð eins og trú manna er. Í skýrslunni segir að þeir vilji kannski fara aðra leið en kemur fram í þessu frv. en það muni skila svipuðum árangri að slá saman sveitarfélögum og stofna hafnasamlög. Menn telja sig ná sams konar niðurstöðu. Í þessari skýrslu eru tillögur um breytingar í hafnamálum sem eru unnar í samráði við samgrn. og samgrh. þannig að ég veit ekki betur að þær séu lagðar fram með samþykki samgrh. --- Er nú nokkur skaði að ráðherra skuli ekki á þessu augnabliki geta verið í salnum því að ég tel nokkuð mikilvægt að hann heyri þær tillögur sem eru í þessari skýrslu sveitarfélaganefndar sem ég var að vitna til. Ég vildi gjarnan fá fram svör hans við því hvort sá skilningur minn sé ekki réttur að tillögur þær sem eru í skýrslu sveitarfélaganefndar um breytingar í hafnamálum séu lagðar fram með samþykki ráðherrans. Ég vil greina frá meginatriðum tillaganna. Þar er t.d. lagt til að Hafnasamband sveitarfélaga ákveði viðmiðunargjaldskrá hafna en síðan hafi einstakar hafnarstjórnir svigrúm til að hækka og lækka þessa viðmiðunargjaldskrá. Þetta er önnur tillaga en fram kemur í frv. ráðherra. Í öðru lagi er lagt til að leggja niður núverandi Hafnabótasjóð. Það er verulega önnur tillaga en sjá má í frv. til hafnalaga. Þar er lagt til að leggja niður Hafnabótsjóð eins og hann er en stofna í staðinn það sem heitir Hafnabótasjóður sveitarfélaga og úthlutun úr honum verði á forræði sveitarfélaganna. Þá vil ég líka geta þess að í skýrslunni er lagt til að 25% álagið á vörugjaldið verði fellt niður og í þess stað geti hafnirnar náð sér í aukinn pening með því svigrúmi sem þær hafa í fráviki frá viðmiðunargjaldskrá. Þetta mundi þýða ef við lítum á þessar tvær hugmyndir að þunginn í innheimtunni mundi færast af vöruflutningunum í Reykjavík, þaðan sem megnið af 125 millj. kr. koma, yfir á aðrar hafnir og dreifast m.a. á fiskiskipaflotann. Menn mundu þannig m.a. í auknum mæli sækja sér peninga í aflagjaldi og hækkuðu vörugjaldi á höfnum úti á landi frá því sem er miðað við kerfið með 25% álaginu sem eðli málsins samkvæmt kemur að miklu leyti frá vöruflutningum í gegnum Reykjavíkurhöfn. Menn væru þá að dreifa skattheimtunni frá þeirri höfn yfir á aðrar hafnir og aðra greiðendur. Í fjórða lagi er bent á það í skýrslunni að sameining sveitarfélaga mundi draga úr fjárfestingarþörf við hafnir á landinu um 50--100 millj. kr. á ári. Þar sem segir í skýrslunni að sú leið að velja sameiningu sveitarfélaga skili sambærilegri niðurstöðu og hafnasamlög, þá spyr ég: Er það niðurstaða þeirra sem að þessu frv. standa að þeir telji að hafnasamlagaleiðin muni spara fjárfestingarþörf í höfnum um 50--100 millj. kr. á ári? Þetta vildi ég láta koma fram á þessu stigi málsins, virðulegi forseti. Ég tel mjög mikið ósamræmi á milli þeirra tillagna í hafnamálum sem sveitarfélaganefndin leggur fram með samþykki samgrn. og ég veit ekki betur en með samþykki samgrh. og þess frv. sem ráðherrann sjálfur er að leggja fram. Það væri því fróðlegt að fá fram skýringar á því hvers vegna þetta mikla ósamræmi er í þessum tveimur tillögugerðum. Að öðru leyti vil ég spara mig í umræðum um þetta mál en frekar er orðið en vil að lokum endurtaka það sem ég sagði í upphafi. Mér finnst sjálfsagt að líta á frv. með þessum nýju hugmyndum þannig að menn séu tilbúnir til að skoða þær og velta því fyrir sér í alvöru hvort þær leiði til góðs eða ekki. Á hinn bóginn verð ég árétta það sjónarmið að auðvitað hljótum við við mat á slíkum breytingum að hafa í huga það sjónarmið, sem mér er ofarlega í huga, að styrkja byggðina í landinu og gera ekki þær breytingar á lögum sem leiða til þess að hún veikist. Öðru nær, við þurfum fremur að standa að breytingum sem styrkja landsbyggðina frá því sem nú er.

Virðulegi forseti. Í ræðu hv. 5. þm. Vestf. kom fram að hann undraðist að minn heimabær, Stykkishólmur, skuli ekki vera í hafnasamlagi og tengdi það setu minni í nefndinni sem vann að samningu frv. og því að ég hafði verið bæjarstjóri þar í 17 ár. Það er ekki svo heldur tengist það allt öðrum hlutum, landafræði, vegalengd, samgöngubótum og öðrum þvílíkum hlutum. Í starfi nefndarinnar var ekki tekið neitt tillit til persónulegra aðstæðna heldur fyrst og fremst staðreynda um byggðina í landinu, samgöngur og rekstur hafnanna. Hins vegar get ég frætt þingmanninn á því að mín gamla fæðingarbyggð, Ólafsvík, tengist hugsanlegu hafnasamlagi ef það mætti verða til þess að hugga hann örlítið. Ég vil vekja athygli á því sem kom fram hér hjá þingmanninum. Hann er að gagnrýna það sem kemur fram í tillögum sveitarfélaganefndar. Ég vil vekja athygli á því að hv. 5. þm. Vestf. sat í þessari sveitarfélaganefnd og ber ábyrgð með sínum hætti á undirbúningsstarfi nefndarinnar og þeirri faglegu umfjöllun sem þar hefur farið fram þó að hann kysi síðan að hlaupa frá þeirri tillögugerð og hafa uppi sérbókanir og sérálit eftir að hafa tekið þátt í öllu starfi nefndarinnar. Ég held að það sé nauðsynlegt að vekja athygli á þessu í tengslum við þau atriði sem hv. þm. dró hér fram og reyndi að gera tortryggileg.

Ég verð að vekja athygli hv. þm. á því að tíminn er búinn.

Virðulegi forseti. Ég get að sjálfsögðu tekið góðar og gildar skýringar hv. 1. þm. Vesturl. á því að Stykkishólmur er þannig landfræðilega í sveit settur að honum verður ekki komið með neinu móti í samband við aðrar hafnir, ekki einu sinni nálægar hafnir eins og Grundarfjörð. En ég held áfram að vera dálítið undrandi á því að þetta skuli ekki vera hægt þegar menn eru svo snjallir að geta t.d. sett saman í eitt hafnasamlag hafnirnar á Þingeyri, Flateyri, Suðureyri, Bolungarvík, Ísafirði og Súðavík. Það kalla ég mikið afrek að geta náð þessu fram en finna ekki leiðir á Snæfellsnesinu. En ég tek að sjálfsögðu skýringar þingmannsins góðar og gildar. Hins vegar vildi ég segja varðandi ummæli hans um störf mín í sveitarfélaganefndinni að maður ber ekki ábyrgð á tillögum sem maður stendur ekki að. Auðvitað hefur starf mitt í nefndinni verið fólgið í því að halda fram sjónarmiðum landsbyggðarinnar gegn yfirþyrmandi sjónarmiðum hagfræðinnar um hagkvæmni stærðarinnar. Ég hef að sjálfsögðu lagt mig fram um það í nefndinni að halda fram byggðasjónarmiðum og hagsmunum hinna dreifðu byggða og leitast við að beina starfi nefndarinnar inn á þá braut að þar verði sem mest tillit tekið til þeirra þannig að útkoman verði tillögur sem maður hefur trú á að viðhaldi samfelldri byggð um land allt og styrki hana. Því miður eru niðurstöðurnar ekki þannig að ég hafi trú á því og því kaus ég að standa ekki að þeim heldur hafa fremur uppi þetta sjónarmið og reyna að koma því á framfæri og beina þessari umræðu um sameiningu sveitarfélaga á skaplegri brautir.

Virðulegi forseti. Þær hugmyndir sem settar eru fram um byggðasamlög og eru á fskj. með frv. sem hér er til umræðu eru að sjálfsögðu hugmyndir sem þarf að skoða og eru ekki settar fram til þess að þær skulu gilda ævarandi. Ég trúi því að þegar menn hafa rætt hafnasamlagahugmyndina rækilega muni ef til vill koma fram enn frekari vilji til sameiningar og stofnunar hafnasamlaga um fleiri hafnir en þarna er gerð tillaga um. Varðandi tilgreindar hafnir á Vestfjörðum er þess að geta að hafnasamlagahugmyndin kom fyrst fram á ársfundi Hafnasambandsins sem haldinn var á Ísafirði 1989 minnir mig. Í mjög merkri ræðu sem Jóhann T. Bjarnason, framkvæmdastjóri Fjórðungssambands Vestfirðinga, flutti kom fram hugmynd um að setja á laggirnar öflugt samstarf hafnanna og sameiningu hafnanna á Vestfjörðum um leið og samgöngur væru bættar með jarðgöngum. Það má því segja að þessi hugmynd hafi fæðst í ræðu þess merka manns, Jóhanns T. Bjarnasonar, og ég hef litið svo á að á Vestfjörðum ætti að vera hægt að ná verulega mikilli og góðri samvinnu um rekstur hafnanna. Varðandi sveitarfélaganefndina held ég að í þeirri nefnd hafi verið mjög margir áhugasamir menn um eflingu byggðanna þannig að ég trúi því ekki að hv. 5. þm. Vestf., Kristinn H. Gunnarsson, hafi verið eini talsmaður landsbyggðarinnar í þessari nefnd. Ég lít svo á að þar hafi verið mjög öflugur hópur talsmanna landsbyggðarinnar og ég vænti þess að starf nefndarinnar beri ávöxt.

Virðulegi forseti. Það eru aðeins örfá orð í sambandi við ummæli hv. þm. Kristins Gunnarssonar hér áðan. Vegna þeirra sem hugsanlega fylgjast með því sem gerist í þessu húsi og vilja hafa það sem sannast er í hverju máli finnst mér nauðsynlegt að taka það fram að það eru alls engar áætlanir og hugmyndir um að byggja höfn á Blönduósi fyrir hundruð milljóna króna. Það eru alls engin áform uppi um það. Það er einfaldlega ekki rétt. Það er höfn á Blönduósi í dag. Þær hugmyndir sem eru uppi eru um að byggja grjótvarnargarð, skjólgarð til að skýla skipum og skapa þeim aðstöðu til þess að hafna sig á Blönduósi í dag. Hér eru menn að tala um allt of háar upphæðir að orða það svo að um hundruð milljóna króna sé að ræða. Það er einfaldlega ekki rétt. Hins vegar hefur þessi umræða um höfn á Blönduósi gengið býsna lengi hér í sölum og menn gert úr því mikið mál. Við gætum farið yfir sviðið og velt fyrir okkur höfnum í Norðurlandskjördæmi vestra og svo annars staðar í öðrum kjördæmum og gert þar samanburð. Við þolum alveg á Norðurlandi vestra að gera slíkt. Ég hef lengi velt því fyrir mér þegar þessi umræða hefur farið hér fram hver það er sem ætlar að kveða upp þann dóm að banna íbúum á Blönduósi að sækja rétt sinn til hafsins eins og aðrir hafa. Ég trúi því ekki að það komi frá þingmanni af Vestfjörðum sem þekkir svo gjörla til. Ég veit ekki hver það er hér sem ætlar að setja sig í það dómarasæti að banna þeim það. Blönduós er útgerðarstaður í dag og hefur verið í mörg ár. Þar er rekið öflugt fiskvinnslufyrirtæki. Ég sé ekki af hverju þessi málflutningur er hafður hér og hvers vegna menn tala svo ógætilega um þessi mál.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað umhugsunarefni þegar verið er að vinna á þeim nótum að koma málum þannig fyrir að menn komist af með minna fé til hafna en verið hefur, m.a. með því leggja fram hugmyndir um hafnasamlag sem ég tók sérstaklega fram í minni ræðu að ég tæki ekki illa í að skoða, ef uppi eru áform um að fjölga höfnum frá því sem nú er og verja verulegum peningum í að byggja upp nýja höfn þegar það liggur fyrir að fyrir hendi er önnur höfn sem getur þjónað því hlutverki og samgöngur mjög greiðar á milli og fjarlægðir ekki miklar. Þær framkvæmdir sem ég var með í huga þingmanninum til upplýsingar eru 227 metra brimvarnargarður og viðlegukantur upp á 80 metra. Hér er um að ræða framkvæmdir fyrir 200 millj. kr. og ég veit ekki betur en að þessar framkvæmdir séu þegar komnar inn í drög að hafnamálaáætlun fyrir næstu fjögur ár. Ég vil gjarnan fá það upplýst ef ég fer með rangt mál í þeim efnum. Ég vil gjarnan fá hæstv. samgrh. til að svara því og þess vegna beindi ég til hans spurningu í minni ræðu hvernig það samræmdist markmiði frv. til nýrra hafnalaga og hvernig þessi framkvæmd, ef menn ætla á annað borð að ráðast í hana, fer saman við frv. Ég fæ það ekki til að ganga upp.

Virðulegi forseti. Aðeins örstutt. Ég vil bara koma því hér skýrt og klárt á framfæri og hélt að hv. þm., sem var að tala áðan, ætti að vita það að það er höfn á Blönduósi. Um hana fara stór fiskiskip og þangað koma fraktskip og því getur hv. þm. ekki talað svona. Eða er það svo að það sé Alþb. sem er að leggja það til að fækka eigi þessum höfnum? Er það meiningin? Það sem verið er að gera á Blönduósi er að reyna að verja þau mannvirki sem þar eru til staðar. Það eru hugmyndirnar. Hæstv. núv. forseti hafði annan skilning á þessum málum rétt áðan.

Virðulegi forseti. Auðvitað hljóta menn að spyrja þegar svo háttar til eins og ég greindi frá hvor leiðin er ódýrari: Að byggja upp nýja höfn á Blönduósi eða bæta úr á Skagaströnd ef þörf krefur til að ná sama markmiði. Mér er kunnugt um það að hv. þm. Ragnar Arnalds, 3. þm. Norðurl. v., hefur mjög ákveðnar skoðanir á þessu máli og ég veit að hv. þm. Stefáni Guðmundssyni er ekki ókunnugt um þær skoðanir. Ég hygg að skoðanir hans fari nokkuð vel saman við það álit sem ég lét hér uppi áðan þannig að ég sé ekkert ósamræmi í því.

Herra forseti. Ég vil fyrst segja það út frá þeim umræðum sem hér spunnust síðast að það er svo um samgöngumál að þau verður að taka upp á nýjan leik frá einu ári til annars má segja. Svo hröð er þróunin í þeim málum og eins og nú standa sakir er brýnt að koma fram ýmsum nýmælum sem eru í frv. sem ég hef lagt fram. Í því er ekki tekin afstaða til þess hvernig hafnamálum verður skipað eftir svo og svo mörg ár. Reynslan verður að skera úr um það. Hitt er annað mál að nú á þessu augnabliki er mikill áhugi og mikill þrýstingur á það að sveitarfélög sameinist. Rætt hefur verið um ýmislegt í því sambandi og auðvitað hafa samgöngumálin komið inn í þá mynd. Þegar sérstaklega er talað um Blönduós og Skagaströnd í því sambandi vil ég minna á að í þessum tveimur sveitarfélögum eru tvö verkalýðsfélög sem með nokkrum hætti hafa stundum torveldað það að þessi pláss geti talist eitt atvinnusvæði í fyllsta skilningi þeirra orða. Ef ég tek annað dæmi, t.d. af Eyjafirði, þá er Eyjafjörður allur eitt atvinnusvæði sem auðvitað veldur því að samvinna á öllum sviðum er miklu auðveldari en ella hvort sem við horfum til þess á sviði sveitarstjórnarmála eða sviði atvinnumála, þjónustu eða með öðrum hætti. Eins og hv. þm. man fullvel var það samþykkt með fjárlagaafgreiðslunni fyrir tæpu ári að ráðist skyldi í gerð hafnargarðs á Blönduósi og að sjálfsögðu hefur Hafnamálastofnun unnið í samræmi við þá samþykkt. Ég hef falið henni að undirbúa útboð á hafnarmannvirkjunum á Blönduósi og vænti þess að hægt verði að auglýsa útboð eða kynna það á allra næstu dögum svo það geti legið fyrir, helst fyrir afgreiðslu fjárlaga, hver kostnaður sé við þau mannvirki sem nú hefur verið ákveðið að ráðast í við Blönduóshöfn. Ég get ekki séð að þessi hafnarframkvæmd réttlæti þau orð hv. þm. að þar sérstaklega sé verið að vinna á móti því að hafnir vinni saman. Það er á ýmsum stöðum öðrum þar sem talað er um hafnasamlög sem ráðist hefur verið í mjög kostnaðarsamar framkvæmdir. Ég get farið beint heim til hv. þm. til Bolungarvíkur til að minna hann á það. Á hinn bóginn vakti það sérstaka athygli mína þegar við ræddum um vegamál fyrr í dag hversu ríka áherslu hv. þm. lagði á að flýta um einhver ár vegagerð yfir Gilsfjörð en óhjákvæmilegt var að skilja hann öðruvísi en svo að hann væri ósammála þeirri áherslu sem ég hef lagt á það að vegsvalir séu byggðar á Óshlíðarvegi. Svo er að heyra sem hv. þm. kjósi heldur að fara með þá peninga vestur á Gilsfjörð. Varla býst hv. þm. við því að öll þau stórverkefni sem ráðist verður í á næstu árum fari til hins sama kjördæmis. Það verður auðvitað í sambandi við stórverkefni eins og annað að gæta tillitssemi og ákveðins skilnings í garð annarra þingmanna og ekki við því að búast að einn geti fengið allt en aðrir þurfi að bíða og bíða. Það liggur fyrir í sambandi við Gilsfjörð að ekki verður farið í framkvæmdir fyrr en á árinu 1994 og annað hefur raunar aldrei staðið til þar sem þunginn af því verki kemur á næsta áætlunartímabil. Þó er á það að líta að langtímaáætlun liggur ekki fyrir. Við umræður hér hefur komið fram nokkur gagnrýni á það að í frv. skuli gert ráð fyrir því að halda áfram 25% álagi á sérstakt vörugjald sem renna skuli í Hafnabótasjóð. Þetta sérstaka vörugjald var lagt á í fyrsta skipti á þessu ári og ástæðan fyrir því var sú að þingmenn töldu nauðsynlegt að afla meira fjár til hafnarframkvæmda og ég hagaði álagningu vörugjaldsins með þeim hætti að það kæmi ekki á aflagjaldið. Það er rétt sem kom fram hjá hv. 5. þm. Vestf. að vörugjaldið kemur fyrst og fremst inn hér í Reykjavíkurhöfn. Það er misskilningur að það leggist á hafnirnar úti á landi. Það leggst fyrst og fremst á þær hafnir sem stærstar eru og mest umferðin er um. Þá munar að sjálfsögðu langmest um Reykjavíkurhöfn. Hitt er líka laukrétt hjá hv. 4. þm. Norðurl. v. að vörugjaldið er sama eðlis og t.d. aðstöðugjald, það getur lagst oftar en einu sinni á sömu vöruna þegar varan gengur á milli frá einni höfn til annarrar. Auðvitað var þetta laukrétt athugað en hitt held ég að sé þó rétt að hafnirnar úti á landi fái miklu meira í sinn hlut með vörugjaldinu heldur en frá þeim er tekið. Ástæðan fyrir því að vörugjaldið var lagt á var sú að menn vildu og töldu nauðsynlegt að fá meira fé til hafnarframkvæmda á þessu ári en gert hafði verið ráð fyrir með fjárlögum. Við settum okkur á síðasta ári ákveðið markmið í ríkisfjármálum. Staðan í hafnamálunum var óvenju slæm. Ég man satt að segja ekki eftir því að staðan í hafnamálum hafi verið jafnslæm nokkru sinni og einmitt við stjórnarskiptin síðustu. Forveri minn talaði um það oftar en einu sinni áðan hversu hættulegt það gæti verið í vegamálum að safna upp miklum skuldbindingum og skuldum. Hann virtist greinilega hafa gleymt því að búið var eyða fyrir fram í hafnamálum miklu meira en áður hefur gerst fyrir utan það að hingað til lands höfðu verið keyptir flóabátar og ferjur sem ekki höfðu neinn kant eða bryggju að leggjast upp að. Munaði þar að sjálfsögðu langmest um Herjólf eins og alþingismenn muna. Það var af þessum sökum sem menn treystu sér ekki til annars en leggja vörugjaldið á. Þó fór svo, þrátt fyrir þessa nýju skattheimtu, að þingmenn treystu sér ekki við skiptingu hafnafjár að leggja til hliðar fé er mundi nægja til þess að verja 45 millj. kr. til þess að byggja ferjuhöfn fyrir Fagranesið á Nauteyri. Eins og fjárlög liggja nú fyrir er þar enga heimild að finna fyrir samgrh. til þess að ráðast í þá framkvæmd. Kannski er það merkilegt með hliðsjón af þeim miklu umræðum sem hafa orðið í dag út af þeirri framkvæmd að engum skuli hafa komið til hugar að flytja þingmál um að að slíkrar heimildar skyldi aflað. Fram að þessu hefur það verið svo að hafnaáætlanir hafa verið lagðar fram, ekki til samþykktar á Alþingi heldur sem nokkurs konar upprifjun á þeim óskalistum eða framkvæmdaáætlunum sem einstaka hafnir hafa gert sér og hafa að því leyti verið marklaust plagg að það hefur legið fyrir jafnan að ógerningur hefur verið að standa við þær. Hafnaáætlanir hafa af þeim sökum ekki haft sömu þýðingu fyrir framkvæmdir og vegáætlun eða flugmálaáætlun. Vilji minn hefur staðið til að breyta þessu, hann hefur staðið til þess að reyna að vinna að hafnaáætlun sem sé í samræmi við þarfir og óskir sveitarfélaga, komi til móts við þær eins og nokkur kostur er en á hinn bóginn taki áætlunin mið af þeim fjármunum sem búast megi við að hægt sé að leggja til hafnarmála á hverjum tíma. Hún verði með öðrum orðum plagg sem unnt sé að reiða sig á. Ég vil í þessu sambandi svara þeirri spurningu sem fram kom varðandi 22. gr. Þar var spurt um það hvort unnt yrði að standa við það að víkja mætti frá útboði í sambandi við hafnarframkvæmdir vegna samninganna um Evrópskt efnahagssvæði ef Hafnamálastofnun teldi að það gæti reynst betra eða gefið góða raun. Ég held að það sé alveg ljóst að hér er ekki verið að tala um nein slík stórvirki sem mundu falla undir samningana um Evrópska efnahagssvæðið. Inn í þetta kemur auðvitað hugmyndin um hafnasamlög og hugmyndin um það hvort hafnir geti verið reknar í hlutafélagsformi. Hingað til hafa alltaf verið til ákveðnar hafnir eða bryggjur sem hafa verið í einkaeigu. Það er mjög nærtækt að rifja upp í þessu sambandi t.d. bryggjuna inni á Miðsandi í Hvalfirði sem er töluvert mannvirki og ég veit ekki betur en Olíufélagið og hvalveiðistöðin hafi ávallt staðið undir henni. Það hefur ekki verið vandamál fram að þessu að of margir hafi verið reiðubúnir til þess að leggja fram fé til hafna. Þess vegna átta ég mig ekki alveg á hvaða hætta gæti verið því samfara að gera ráð fyrir því í lögum að höfn eða hafnasamband geti verið rekið í hlutafélagaformi. Við getum vikið aftur að flóabátunum fyrir vestan og spurningunni um það hvort höfn megi eiga hlut í einhverju því fyrirtæki sem tengist starfsemi hafnarinnar eða ekki. Eins og kom fram áðan hjá hv. 5. þm. Vestf. mun Faganesið standa í 45 millj. kr. Ég hef þessa tölu ekki nákvæmlega hjá mér en treysti því að hann fari rétt með hana. Nú er spurningin: Er hugmyndin að reka það skip sem bílaferju? Ef svo er er að sjálfsögðu óhjákvæmilegt að ráðast í hafnarframkvæmdir sem ásamt nauðsynlegum vegaframkvæmdum og bifreiðaplani og öðru sem til slíks þarf mundi kosta eitthvað innan við 100 millj. kr. Ég skal ekki segja nákvæmlega um það hvort nú séu svo lág útboð að hægt sé að fá þetta á 60 millj. kr. Ég hef ekki nokkra hugmynd um það. Sú upphæð mun sennilega liggja samkvæmt áætlunum eitthvað innan við 100 millj. kr. Tilgangurinn með þeim framkvæmdum yrði að sjálfsögðu eingöngu sá að þjóna þeirri bifreiðaferju sem nú hefur verið keypt til Ísafjarðardjúps. Án slíkrar bryggju er erfitt að sannfærast um að skip af réttri tegund hafi verið byggt. Ef hugmyndin er að Alþingi standi á bak við rekstur ferjunnar hlýtur maður líka að telja það nauðsynlegt að ferjan hafi ákveðnu hlutverki að gegna í samgöngumálum. Þá erum við með öðrum orðum komin að þeirri niðurstöðu, ef þessar vangaveltur mínar eru réttar, að mjög náið samband er á milli hafnarinnar á Nauteyri og þeirra hafnarframkvæmda sem nauðsynlegt er að leggja í á Ísafirði og þess skips sem eigi að sigla þar á milli. Það er ekki nema hálfkák að reyna að finna einhverja ódýrari leið. Þess vegna hlýtur það að vera opin spurning hvort einhverjir fyrir vestan mundu vilja koma inn í þessa rekstrarheild sem í þessu tilviki yrði bæði skipin, hafnaraðstaðan á Ísafirði og hafnaraðstaðan inni á Nauteyri. Þegar við tölum um að höfn megi eiga hlut í fiskmarkaði getum við líka velt því fyrir okkur hvort hafnir megi eiga hlut í flutningafyrirtæki og hvort slíkt samrýmist starfsemi hafnar í þrengsta skilningi þess orðs. Ef við tökum dæmi af stöðum eins og Ólafsfirði og Dalvík og að nauðsynlegt kunni að vera að reka gámafyrirtæki samhliða þeirri sameiningu hafnanna sem þar er talað um, kann að vera að mönnum þyki skynsamlegra að höfnin leggi fram fé til slíks fyrirtækis í formi hlutafjár fremur en hún standi sjálf alfarið á bak við fyrirtækið. Kunna að vera til þess sérstakar ástæður. Það er auðvitað rétt ábending sem kom fram hjá hv. 3. þm. Vesturl. að slíkt fyrirkomulag kann að vekja spurningar um hvernig farið skuli með skattlagningu slíkra fyrirtækja. Gagnvart höfninni hlýtur það þó að vera ljóst að allar þær tekjur sem hafnarsjóðir kunna að hafa af slíkum samrekstri eru undanþegnar sköttum vegna þess að óheimilt er að taka þá fjármuni út úr slíku fyrirtæki eða verja til annarra þarfa. En ekki skal ég með neinum hætti víkjast undan því að þetta atriði verði athugað nánar eða að nefndin taki það rækilega til meðferðar og athugunar. Að síðustu vil ég segja um 24., 25. gr. og 26. gr. að vitaskuld er það álitaefni hvernig rétt sé að ríkið standi að því að styrkja einstakar hafnarframkvæmdir. Um það eru skiptar skoðanir meðal sveitarstjórnarmanna. Að sjálfsögðu hafa þeir sveitarstjórnarmenn sem búa við mjög góð náttúruleg hafnarskilyrði allt önnur sjónarmið. Þeir eru kannski komnir langt og vel áleiðis með hafnarframkvæmdir eða búa á stöðum þar sem alls ekki er gert ráð fyrir útgerð. Ég veit ekki hvort ég á að segja fyrir aldarfjórðungi, 20 árum eða svo áttum við mjög skemmtilegan fund um það hvernig ríkissjóður skyldi koma að hafnamálunum í Eyjafirði. Sigurgeir Sigurðsson, bæjarstjóri á Seltjarnarnesi, talaði þá um nýja verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og taldi að ríkið ætti að hætta afskiptum af hafnarmannvirkjum og hafnamálum. Mér var aldrei ljóst hvort hann sagði þetta í fúlustu alvöru eða ekki en það skiptir í rauninni ekki máli. Útgerðarmennirnir og hafnarstjórnarmennirnir við Eyjafjörð sem þar voru mættir voru auðvitað á öndverðum meið og töldu að sjávarplássin væru ekki í neinum færum um að taka á sig þær byrðar sem slíku fylgdi. Spurning um það hvernig ríkið kom að þessum málum er auðvitað eilíf og ég ætla ekki að gera það frekar að umræðuefni, aðeins lýsa ánægju minni yfir þeim umræðum sem hér hafa farið fram og vonast til þess að starf nefndarinnar að frv. megi ganga vel og heita því að láta í té alla þá aðstoð og upplýsingar sem hún kann að óska í sínu mikilvæga starfi.

Virðlegi forseti. Það var mjög athyglisvert að hæstv. ráðherra vék ekki að því að svara fyrirspurnum mínum varðandi tillögur þær sem er að finna í skýrslu sveitarfélaganefndar um hafnamál. Ég skil það þannig að ráðherra sé ósammála þeim tillögum og þær séu því ekki lagðar fram með hans samþykki. Það er fróðlegt að það liggi fyrir. Þá undrast ég yfirlýsingu ráðherra um að 6. gr. heimild í fjárlögum þessa árs veiti ráðherra ekki heimild til að ráðast í ferjubryggju á Nauteyri við Ísafjarðardjúp. Á fyrri hluta ársins var ekki annað að skilja hjá ráðuneytinu en að sú heimild væri fyrir hendi því svo mjög var hart keyrt á heimamönnum að taka ákvörðun um það hvort þeir vildu að ferjubryggjan yrði á Nauteyri eða Melgraseyri að það mátti engan tíma missa. Þetta er greinilega seinni tíma skilgreining af hálfu ráðherra til að hlaupast frá því verkefni sem honum hefur verið falið af Alþingi. Í bréfi sem þingmenn hafa fengið frá Djúpbátnum kemur m.a. fram að óskað er eftir stuðningi þingmanna við að knýja fram ákvörðun um framkvæmdir sem allra fyrst þannig að útboð geti farið fram núna í haust. Allir sem að málinu hafa komið hafa þannig haft þann skilning á því að hér hafi verið um ákvörðun að ræða og heimild til framkvæmda. Mér þykir svar hæstv. ráðherra benda til þess að hann vilji snúa sig út úr þessum málum með því að víkja sér undan framkvæmdum að sinni og ekki er að finna aðra heimild í stað þeirrar sem nú er fyrir næsta ár. Það er illt til þess að vita að ekki skuli vera meiri hugur að baki þessu efni. Ég mótmæli ummælum hæstv. ráðherra varðandi Gilsfjörð. Ég var ekki að tala um að flýta framkvæmdum á brú yfir Gilsfjörð heldur að standa við þær áætlanir sem gerðar hafa verið og þau fyrirheit sem þingmenn beggja kjördæma hafa gefið.

Nú er tími hv. þm. úti og ég bið hann um að ljúka máli sínu.

Já, virðulegur forseti. Ég skal ljúka máli mínu.

Herra forseti. Samkvæmt fjárlögum er fjmrh. heimilt að semja við hafnarsjóð Ísafjarðar og hreppsnefnd Nauteyrarhrepps um kostnaðarhlut ríkissjóðs við byggingu ferjubryggja. Þetta er heimildin, að semja um kostnaðarhlut ríkissjóðs um byggingu ferjubryggja. Þetta gefur hins vegar ekki heimild til að ráðast í framkvæmdir. Nú hefur hv. 14. þm. Reykv., frú Guðrún Helgadóttir, skrifað Ríkisendurskoðun bréf þar sem tíundað er hvert valdsvið samgrh. sé í dæmum eins og þessum. Ég ráðlegg hv. þm. að snúa sér til flokkssystur sinnar og athuga hvort hann geti fengið afrit af bréfinu og svarbréfi Ríkisendurskoðunar.

Virðulegi forseti. Það var gott framtak hjá hv. 14. þm. Reykv., Guðrúnu Helgadóttur, að fá atbeina Ríkisendurskoðunar til að fá hæstv. samgrh. til að fara að lögum svo að linnti einhverju kjördæmapotinu í verkum ráðherrans sem hafa verið nokkuð yfirþyrmandi og meiri en menn hafa séð dæmi um af hálfu ráðherra í seinni tíð. Auðvitað þurfa ráðherrar að hafa lagaheimildir fyrir því sem þeir hyggjast hrinda í framkvæmd. Hvað varðar heimild um ferjubryggju í Ísafjarðardjúpi, kemur fram nýr skilningur af hálfu hæstv. samgrh. núna á haustdögum að heimild sé ekki til framkvæmdar. Þann skilning hafði ráðuneytið ekki uppi fyrr á þessu ári þegar verið var að knýja heimamenn í Nauteyrarhreppi til þess að samþykkja vilja ráðuneytisins um hvar bryggjan ætti að vera. Lá mikið á að þeir afgreiddu málið. Fyrst hæstv. ráðherra leggur þennan skilning í málið nú verður ekkert við það ráðið. Þeir verða að eiga það við sig sem ekki standa við orð sín í þessum efnum. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann sé búinn að semja við Ísafjarðarkaupstað og hreppsnefnd Nauteyrarhrepps um kostnaðarskiptinguna sem honum er falið að gera. Er það búið og hver er hún? Hvað varðar heimildir í fjárlögum að öðru leyti vil ég minna á heimild í 6. gr., lið 2.1, þar sem heimilt er að stofna til tímabundins yfirdráttar af viðskiptareikningi ríkissjóðs í Seðlabankanum til þess að mæta útgjöldum vegna 6. gr. Ég sé því ekki annað en að ráðherra hafi allar þær heimildir sem hann þurfi í þessu máli.

Herra forseti. Það hefur verið svo að bryggjur ferja og flóabáta hafa verið greiddar að öllu úr ríkissjóði, 100%, nema á þeim stöðum þar sem kaupstaður er við annan endann. Ég held því að engum hafi dottið í hug að Nauteyrarhreppur mundi leggja fram verulegt fé til ferjubryggja fyrir þennan flóabát nema hv. þm. Vestf. hafi aðrar upplýsingar og þess sé að vænta að þeir þar vestra vilji sýna af sér meiri rausnarskap en venja hefur verið til. Sé möguleiki á því að semja um aðra kostnaðarskiptingu skal ekki standa á mér að taka þátt í því.

Herra forseti. Hæstv. samgrh. sagði að hann sæi enga hættu í því að breyta eignarheimildum yfir höfnum eða veita hlutafélögum eignarheimild að höfnum og síðan einkavæða þær, sem getur fylgt í kjölfarið, þar sem engin sérstök ákvæði eru í frv. um þau hlutafélög sem eignast hafnirnar. Nú vitum við að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar vill breyta þjónustustofnunum í hlutafélög og selja t.d. banka og margt fleira. Þá er líklegt að bæjarstjórnir sem lúta einveldi núverandi stjórnarflokka, t.d. í Reykjavík og Hafnarfirði, vilji gera slíkt hið sama. Það mun a.m.k. vera í athugun hjá borgarstjórn á einhverjum sviðum. Nú eru hafnirnar í Reykjavík og Hafnarfirði mikilvægar fyrir flutninga í þjóðfélaginu og hafa lykilaðstöðu. Rekstur þeirra er því tryggur til að skila góðum arði til eigenda þeirra. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hann óttist ekki að frv. opni leið til að einkavæða þessar hafnir og eigendurnir geti ákveðið gjöldin til þess að tryggja sér góðan arð af þeirri fjárfestingu. Ég vil jafnframt spyrja hæstv. ráðherra að því hvort aðild okkar að EES og frv. opni ekki leið til þess að t.d. þessar hafnir verði arðvænlegasti fjárfestingarkostur erlendra aðila á Íslandi og að innan einhvers tíma geti það orðið svo að útlendingar eigi þessar lífæðar þjóðfélagsins og tryggi sér ríflegar tekjur af þeim.

Herra forseti. Ég skil ekki þennan ótta. Það hefur verið vandamál með hvaða hætti hægt sé að útvega fé til hafnarframkvæmda. Ég man eftir því í tíð síðustu hæstv. ríkisstjórnar, þegar talað var um að álver kynni að rísa við Eyjafjörð, að þá þóttust þeir menn sem báru hitann og þungann af ríkissjóði og fóru með landsstjórnina ekki geta risið undir því ef byggja ætti höfn við Eyjafjörð heldur yrðu Eyfirðingar sjálfir að koma til vegna þess að það var ekki talið mjög arðvænlegt fyrir hið erlenda félag sjálft að eiga höfnina. Hins vegar hélt ég að hv. þm. hefði lesið það nýlega í Frey sem Búnaðarfélagið gefur út --- er ekki svo? --- að útvegsbóndinn Haraldur Sigurðsson á Núpskötlu á sína eigin bryggju sem hann hefur kosið að reisa norður þar til þess að skjóta fleiri stoðum undir sinn búskap. Þó Reykjavíkurhöfn sé ekki rekin í hlutafélagaformi, þá eru samt sem áður til einstaklingar sem eiga sínar eigin --- ég vil nú ekki kalla það höfn en sínar eigin bryggjur og bera af þeim veg og vanda og allan kostnað. Ég held að aðalatriðið í þessum efnum sé að reyna að finna allar leiðir til þess að draga úr kostnaði við flutninga og við sjósókn. Einn liðurinn í því er að reka hafnir ódýrari en nú er og afla meira fjár til þeirra hluta. Ég held að ég hafi ekki meira um þetta að segja nema ítreka það að ég skil ekki af hvaða hvötum slíkur ótti er runninn.

Herra forseti. Hæstv. samgrh. skildi ekki ótta minn, enda sagði hv. 5. þm. Austurl. áðan að það þyrfti að skerpa skilning hæstv. ráðherra. Ég tek undir það og vonast til að hv. 5. þm. Austurl. verði eitthvað ágengt í þeirri iðju sinni. Að sjálfsögðu er ekki sama hvar höfnin er sett og ég held að öllum öðrum sé ljóst að Reykjavíkurhöfn hefur þá lykilaðstöðu að í gegnum hana fara fram meginflutningar bæði að og frá landinu. Tekjumöguleikar þar eru því meiri en nokkurs staðar annars staðar. Ég held að okkur sé líka ljóst að þeir sem reka hlutafélög hugsa fyrst og fremst um hagsmuni eigendanna, að skila þeim sem mestum arði af því fjármagni sem þeir leggja í það. Það er þeirra skylda. Því muni það vera það sjónarmið sem ráði rekstri hafnanna. Miðað við þá aðstöðu sem t.d. Reykjavíkurhöfn hefur held ég að öllum sé ljóst að þegar það er í valdi hafnarstjórnarinnar sjálfrar að ákveða gjöldin eru það býsna tryggar tekjur sem þar er hægt að hafa.

Herra forseti. Hv. þm. nefndi þá höfn sem síst þarf á því að halda að fara í samvinnu við aðra aðila um stofnun hlutafélags um höfnina. Auðvitað hefur Reykjavíkurborg allan hagnað og arð af höfninni eins og hún er nú og þarf ekki að fara í samvinnu við aðra um rekstur hennar eða uppbyggingu. Á hinn bóginn eru ýmsar aðrar hafnir hér á landi sem hafa átt í erfiðleikum með að afla fjár til framkvæmda og rekstrar. Það hefur orðið þungur baggi á sveitarfélögunum að standa undir brýnum þörfum þeirra og það hversu óskipulega oft og tíðum hefur verið unnið að þeim málum á landsvísu og tilviljanakennt, að samvinna hafnanna hefur ekki orðið eins mikil og við hefðum kosið. En auðvitað eru hafnasamlögin og þessar nýju hugmyndir allar til þess fallnar að draga úr bæði stofn- og rekstrarkostnaði slíkra mannvirkja.

Herra forseti. Þetta frv. var lagt fram á tveimur síðustu þingum en varð eigi útrætt. Það er samið af nefnd sem skipuð var til að endurskoða gildandi lög um eftirlit með skipum. Í nefndinni áttu sæti fulltrúar Landssambands ísl. útvegsmanna, Farmanna- og fiskimannasambandsins, Samband ísl. kaupskipaútgerða og siglingamálastjóri auk fulltrúa samgrn. sem jafnframt var formaður nefndarinnar. Nefnd sú sem samdi frv. hefur farið yfir umsagnir sem samgn. hafa borist og hefur frv. af þeim sökum tekið nokkrum breytingum. Sú helsta er að lagt er til að siglingadómur verði lagður niður, en það er í samræmi við tillögur Réttarfarsnefndar laganefndar Lögmannafélagsins og meiri hluta siglingadóms. Gildandi lög um eftirlit með skipum eru ekki gömul, frá marsmánuði 1987. Nokkur ákvæði þeirra hafa hins vegar sætt gagnrýni og töldu ýmsir hagsmunaaðilar að frekari breytinga hafi verið þörf þegar þau lög voru sett. Af þessari ástæðu og þeirri að ýmsar breytingar hafa orðið á framkvæmd eftirlits með skipum og viðhorfi gagnvart réttarfarsatriðum og þvingunarúrræðum var sú ákvörðun tekin að endurskoða lögin. Við samningu frv. var löggjöf Danmerkur og Noregs um öryggi skipa höfð til athugunar. Enn fremur voru kallaðir til ráðuneytis við nefndina formaður réttarfarsnefndar, formaður siglingadóms og ríkissaksóknari. Veigamiklar efnisbreytingar eru gerðar á nokkrum aðalþáttum laganna, ákvæði um haffæri skipa, hámarksaldur innfluttra skipa, farbann og siglingadóm. Allar þessar breytingar eru til þess fallnar að gera framkvæmd laganna markvissari. Hámarksaldur innfluttra skipa er hækkaður úr 12 árum í 15 ár í samræmi við þróun í smíði, búnaði og endurbyggingu skipa. Ástæðan fyrir þessari breytingu er m.a. sú að 12 ára skip eru almennt í mun betra ástandi nú en slík skip voru þegar þetta ákvæði var upphaflega lögfest. Þessu til viðbótar er heimildarákvæði fyrir Siglingamálastofnun um innflutning kaupskipa ákveðinnar stærðar, dýpkunarskip og rannsóknaskip allt að 21 ári. Allt er þetta vissulega háð því að viðkomandi skip fullnægi lögum og reglum um gerð og búnað. Í frv. eru ákvæði um farbann gerð skýrari og ótvíræðari en í gildandi lögum og lagt er til að heimilt verði að kæra farbann til farbannsnefndar sem samgrh. skipi. Skipun farbannsnefndar er nýmæli en samkvæmt gildandi lögum er einungis heimilt að kæra farbann til siglingadóms og er dómur hans endanlegur. Ákvörðun um farbann hefur mikla fjárhagslega þýðingu og er því mikilvægt að fá úr réttmæti þess skorið svo fljótt sem auðið er. Síðast en ekki síst er, eins og ég gat um áðan, er lagt til að siglingadómur verði lagður niður. Það er trú mín að frv. þetta leiði til betri framkvæmdar eftirlits með skipum. Ákvæði þessi eru skýr, bæði efnisreglur og réttarfarsákvæði með því að stuðla að auknu öryggi á hafinu bæði skipa og sjófarenda. Ég legg til, herra forseti, að málinu verði vísað til 2. umr. og samgn.

Virðulegi forseti. Hér er enn einu sinni verið að ræða um frv. sem lagt var fram á síðasta þingi og hlaut þó nokkra umfjöllun í hv. samgn. Mjög margar umsagnir bárust um frv. Margt í því er til bóta og ég ætla ekki að fara yfir öll þau atriði sem þar komu fram. Við munum fjalla nánar um það í hv. samgn. þegar frv. kemur þangað aftur. Ég ætla þó aðeins að nefna örfá atriði sem komu fram í þessum athugasemdum og það hef ég áður gagnrýnt í öðrum frumvarpsdrögum á hinu háa Alþingi. Í 1. gr. segir: ,,Ráðherra getur ákveðið í reglugerð að lög þessi gildi að hluta eða öllu leyti fyrir erlend skip . . . `` Við þetta komu athugasemdir og við fleiri staði í frv. þar sem vitnað er í þau ákvæði að ráðherra geti með reglugerð ákveðið eitt og annað í sambandi við þessi lög og í sambandi við búnað, öryggi skipa og fleira gera hagsmunasamtök eins og Sjómannasambandið, Farmanna- og fiskimannasambandið og fleiri þær athugasemdir að eðlilegra sé að þetta standi í lögunum en að vísað sé í reglugerðir sem ráðherra geti sett. Í því sambandi er t.d. nefnt að í fyrri lögum sé þetta sums staðar tiltekið en núna sé það numið brott og í staðinn sett ákvæði um að ráðherra geti ákveðið þessa hluti í reglugerð. Ég hef gagnrýnt það áður að mér finnst of mikið gert af því að færa ráðherrum það vald að setja reglugerðir um ýmislegt sem ég tel að ætti frekar að standa í lögum. Það er líka ágreiningur um það hvort taka eigi út úr núgildandi lögum ákvæði um hámarksaldur skipa sem keypt eru til landsins. Þar eru uppi ýmis sjónarmið, eftir því hvort um er að ræða sjómannasamböndin eða útgerðaraðilana. Það mál þarf því að skoða mjög vel. Þar stangast greinilega á hagsmunir. Eins og ég sagði hefur frv. hlotið mjög góða skoðun. Það var búið að senda það til umsagnar ýmissa aðila og verður örugglega farið nánar yfir þau atriði sem frá þeim komu, þar á meðal það sem hér er lagt til um siglingadóm sem eru breytingar frá fyrri lögum. Ég ætla ekki að ræða það frekar núna til þess að lengja ekki umræður um frv. Mér sýnist að farið sé að fækka í þingsal og ekki tilgangur að kynna þetta mál frekar fyrir þingheimi.

Virðulegi forseti. Það vill svo til að ég á sæti í samgn. og málið kemur þangað. Þess vegna skal ég vera stuttorður enda eru ekki margir hér eins og hv. þm. sagði áðan. Í athugasemdum við frv. segir, með leyfi forseta: ,,Frumvarp til laga um eftirlit með skipum var lagt fram á 113. löggjafarþingi 1990 og 115. löggjafarþingi 1991, . . . `` Málið hefur því ekki náð fram að ganga á þessum þingum. Ég trúi því varla að það geti verið að hæstv. núv. samgrh., sem þá var þingmaður og er enn í Norðurl. e., hafi sem óbreyttur og venjulegur þingmaður verið með athugasemdir við frv. þá þegar það var hér til meðferðar. Að vísu sat þá önnur ríkisstjórn og það gæti kannski hafa verið ástæðan fyrir því að þetta mál komst ekki í gegn á tveimur þingum. Nú er það flutt af hæstv. ráðherra samgöngumála, Halldóri Blöndal, nánast óbreytt frá því sem verið hefur á tveimur þingum. Ég veit að minni ráðherrans er gott, ég þekki það, þegar hann vill muna, og nú spyr ég ráðherrann: Man hann eitthvað út í þessi mál?

Herra forseti. Frv. þetta var lagt fram á 115. löggjafarþingi og var þá vísað til 2. umr. og samgn. en varð eigi útrætt. Frv. er samið í samgrn. í samráði við Vitastofnun og hagsmunaaðila. Gildandi lög um leiðsögu skipa eru lög nr. 48 frá 19. júní 1933 en samkvæmt þeim hefur verið sett reglugerð um leiðsögu skipa, nr. 215 frá 28. júlí 1972. Þá er í gildi gjaldskrá fyrir leiðsögu skipa, nr. 396 frá 15. ágúst 1989. Ljóst er að gildandi lög eru fyrir löngu orðin úrelt, þjóna ekki markmiðum sínum og þykir brýn þörf á endurskoðun laganna. Tillögur þær sem settar eru fram í frv. miða að tvennu: Í fyrsta lagi auknu öryggi siglinga við strendur landsins og í öðru lagi einföldun á leiðsögukerfinu. Fyrra markmiðið á að nást með þeirri skyldu að ávallt sé nærtækur á skipi skipstjórnarlærður maður sem trygging er fyrir að hafi nokkra staðarþekkingu og skyldur til að aðstoða yfirvöld við framkvæmd við störf þeirra. Síðara markmiðið á að nást með að útgerðarmaður eða umboðsmaður skips getur sjálfur ráðið hver leiðsögumaður er. Þau staðarmörk sem sett eru miðast við að flest fiskiskip séu undanþegin því að þurfa að taka um borð sérstakan leiðsögumann enda munu skipstjórar hinna stærri skipa yfirleitt hafa öll skilyrði til að öðlast réttindi leiðsögumanna. Þá er við það miðað að ekki þurfi að setja almenna leiðsögumenn um borð í íslensk flutningaskip að öllu jöfnu þar sem stjórnendur þeirra munu uppfylla þær kröfur sem settar eru fram, í öllu falli varðandi þau svæði sem þeir sigla oftast um eða þá að viðkomandi útgerð á kost á að hafa í áhöfn skipstjórnarlærðan mann með staðarþekkingu á því svæði sem skipið á leið um. Varðandi erlend skip mun aðalreglan sú að íslenskur leiðsögumaður kemur um borð í fyrstu höfn og fylgir síðan skipinu uns það snýr af landi brott. Ekkert á þó að vera í vegi fyrir því að erlendur skipstjórnandi fái löggildingu leiðsögumanns og þar með heimild til að sigla skipi sínu um þau svæði sem hann hefur kynnst í fylgd löggiltra leiðsögumanna. Sú leiðsöguskylda sem frv. gerir ráð fyrir er mun minna krefjandi en almenn leiðsöguskylda í nágrannalöndum. Hér er aðeins gert ráð fyrir að skylda sé að staðkunnugur maður sé til taks hvenær sem er án þess að hann sé á stöðugri vakt á stjórnpalli, svo sem almennt er skylda leiðsögumanna annars staðar á Norðurlöndum og víðar. Hafnaryfirvöld meta hvort leiðsögumaður á að leiðbeina skipinu inn á hafnarsvæði. Við sumar hafnir getur þó verið hafnsöguskylda og verða þær hafnir taldar upp sérstaklega í reglugerð um leiðsögu skipa. Bráðabirgðaákvæði frv. gefur núverandi leiðsögu- og hafnsögumönnum tækifæri til að halda áfram starfi sínu en gera ráð fyrir að að loknum umþóttunartíma taki ákvæðin um hæfni að fullu gildi. E.t.v. mun á smærri stöðum þurfa að sjá í gegnum fingur varðandi réttindi hafnsögumanna en aftur á móti munu þangað aðeins leita smærri skip og þá yfirleitt með fullgildan leiðsögumann um borð svo fagþekking ásamt staðarþekkingu ætti ávallt að vera fyrir hendi. Ég sé ekki ástæðu til þess, herra forseti, að fara fleiri orðum um frv. en legg til að því verði vísað til 2. umr. og samgn.

Út af dagskrá þessa fundar eru tekin 9. og 10. mál. Fleira liggur ekki fyrir þessum fundi. Fundinum er slitið.