Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (SB): Forseta hefur borizt svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 5. nóv. 1968. Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu vikur, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og, með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis, að óska þess, að 1. varamaður Alþfl. í Vesturlandskjördæmi, Pétur Pétursson forstjóri, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Benedikt Gröndal. 5. þm. Vesturl. Til forseta neðri deildar.“ Kjörbréf Péturs Péturssonar hefur áður verið rannsakað, og býð ég hann hér með velkominn til þess að taka sæti í hv. þd.



Herra forseti. Frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 41 um sérstakar ráðstafanir til að stuðla að verndun og eflingu landsbyggðar og koma í veg fyrir eyðingu lífvænlegra byggðarlaga, eða frv. mjög svipaðs efnis er nú flutt í þessari hv. d. í sjöunda sinn. Það hefur áður verið flutt á 6 þingum, að ég ætla. Þegar það var flutt í fyrsta sinn, mátti heita allgott árferði hér í landi og þó enn betra, þegar það var flutt í þriðja, fjórða og fimmta sinn. Þá var ár hvert aflamet á sjónum og verð útfluttra afurða hækkaði meir en um 30% á þeim árum, innkaupsverð á erlendum vörum hagstætt, sem sé viðskiptakjör þjóðarinnar óvenjugóð, eins og hagfræðingar kalla það. Við flm. þessa máls teljum því, að hér hafi verið látið ónotað einstakt tækifæri til að koma fótum undir þá lífsnauðsynlegu starfsemi á vegum þjóðfélagsins, sem hér er um að ræða til tryggingar landsbyggð og til að sporna við hættulegri öfugþróun, sem getur, ef ekkert er aðhafzt, reynzt afdrifarík fyrir sjálfstæði þjóðarinnar á komandi tímum. Nú er erfiðara um vik, því að verðbólga hefur magnazt í landinu hin síðari ár og þjóðin safnað stórskuldum erlendis, sennilega hátt á 8. þús. millj., en innstæður engar hjá öðrum þjóðum, og veldur þetta allt því, að nú nægir ekki lengur það aflamagn eða útflutningsverð í krónum, sem fyrir nokkrum árum var talið bjarglegt og vel það, hvað þá minna. Þetta hefur einnig sín áhrif á fjárhag ríkissjóðsins, og er það öllum ljóst, að þar lítur út fyrir, að þrengra verði í búi en verið hefur, nema til komi sérstök hagræðing fjármunanna ríkisfjárhirzlunni í hag, en um framvinduna í þeim efnum er nú allt í óvissu. En þar sem þetta frv., ef að lögum yrði, hefði í för með sér útgjöld úr ríkissjóði, tökum við flm. það fram í grg. málsins, að um fjáröflunarákvæði frv. verði að ræða nánar við meðferð málsins, hvenær þau skuli taka gildi, en það verður að fara eftir horfum og fjármálum ríkisins á næsta ári. En tímabundnir erfiðleikar eiga ekki og mega ekki stöðva ákvarðanir í þessu máli. Hér er um framtíðarmál að ræða, og með engu móti verður gegn því staðið, að framtíðin komi til þessarar þjóðar með sín viðfangsefni, sum ófyrirsjáanleg og því ekki á okkar meðfæri nú, sem hér sitjum, en sum fyrirsjáanleg, eins og það sem þetta frv. fjallar um. En kreppuástand það, sem nú er og ég hef vikið að, hlýtur að minna á þá staðreynd, að of ört stækkandi stórborg í fámennu landi ýtir undir verðbólgu og að hlutfallslega jafn vöxtur landsbyggðar hefur áhrif á efnahagsmál þjóðarinnar í jafnvægisátt. Hraður vöxtur stórborgarsvæðis, sem sogar til sín fólk og fjármagn, er í sannleika sagt ein aðalundirstaða þeirrar verðbólguverksmiðju, sem með afköstum sínum setur vanmáttuga ríkisstj. og atvinnuvegi landsins í vanda. En það er þessi verksmiðja, sem setur allt á uppboð, þegar verst gegnir. Það er þessi verksmiðja, sem í stjórnvana landi býður 27 þús. kr. í einn fermetra lands, eftir því sem fram hefur komið hér á fundi í gær og í dag, og hleypir slíkum tölum út í verðlagið. Dýrt mundi þá Ísland allt. Eins og ég sagði, hafa nú ráðandi menn hér á þingi í 6 ár lagt kollhúfur og þybbazt við, þegar þetta frv. um byggðajafnvægisstofnun og þau fjárráð henni til handa, sem að gagni kæmu, hefur verið hér til meðferðar. En þetta mál á sér marga formælendur um allt land og kannske ekkert síður hjá framsýnum mönnum hér í höfuðborginni og sumum, sem þar fara með völd. Þess vegna hafa líka þeir, sem svæft hafa þetta frv. hverju sinni, ekki verið alls kostar ánægðir með sína frammistöðu, og það hefur komið fram í viðleitni eða tilburðum af ýmsu tagi. Eitt árið var atvinnubótasjóðurinn lögfestur og lagðar í hann 10 millj. á ári af gamla atvinnuaukningarfénu, - ég endurtek 10 millj. eða andvirði eins fiskibáts af meðalstærð. Svo kom atvinnujöfnunarsjóðurinn, sem á að fá part af álskattinum, sem enn er ókominn, og það má segja, að sú löggjöf sé smáspor í rétta átt, en má sín þó lítils til þess að vega á móti því mikla fjármagni, þúsundum milljóna, sem á sama tíma var fengið til fjárfestingar, sem, þótt sitthvað megi gott um hana segja, er staðsett einmitt í þeim landshluta, sem nú sogar til sín fólkið. Já, sú löggjöf vegur lítið í því sambandi, ef henni hefur þá verið ætlað það hlutverk. Svo var farið að tala um eitthvað, sem kallað var Vestfjarðaáætlun, sem aldrei hefur verið birt, svo að ég viti, og jafnvel þm. Vestfirðinga segja, að ekki sé til, og hafa það eftir þeim, sem áttu að hafa samið þessa áætlun. Það er mjög dularfullt plagg. Fyrir 31/2 ári var talað um að semja Norðurlandsáætlun, og kosningavorið 1967 sagði einn hæstv. ráðh., að sú áætlun yrði tilbúin fyrir árslok 1967. Það varð ekki úr því. Og svo var áætluninni heitið á þessu ári. Hún er því miður ókomin enn. Mér er tjáð, að áætlunarverkið á þessu ári hafi m. a. verið fólgið í því að minnka teikningar af skólahúsum, sem til hefur staðið að byggja á Norðurlandi, og má sjálfsagt sjá á því bæði kosti og galla. En þetta skiptir kannske ekki meginmáli, því að Norðurlandsáætlun eða aðrar slíkar áætlanir og lituð landabréf eða spaklegar hugleiðingar um byggðakjarna kunna að vera lítils virði, ef fjármagnið vantar, þótt þetta hvort tveggja sé í sjálfu sér gott. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er byggt á þeirri skoðun, að koma þurfi á fót sjálfstæðri og skipulagðri starfsemi til frambúðar í því skyni að stuðla að verndun og eflingu landsbyggðar og að sú starfsemi verði að hafa við það fjárframlag að styðjast, að verulegs árangurs megi vænta. Hér þarf að koma til föst landsbyggðar- og byggðajafnvægisstofnun með starfskröftum, sem geti helgað sig viðfangsefninu. Nauðsynlegrar þekkingar verður að afla á hverjum tíma með því að ferðast um landið, ræða við sveitarstjórnir og aðra þá, sem forustu hafa á hverjum stað, gera skýrslur og semja áætlanir, sem úthlutun fjármagns byggist á, ella er hætt við, að aðstoðin verði fálmkennd og atvikum háð og komi ekki að fullu gagni. Hér þarf að koma til fjármagn, sem um munar. Hér er um að ræða ráðstafanir, sem mundu verða allri þjóðinni til hagsbóta. Einnig sá landshluti, sem fjölmennastur er eða verður, mun njóta hér góðs af í ríkum mæli, ef takast mætti að stöðva eða minnka fólksstrauminn þangað, því að hið mikla aðstreymi fólks, sem þar hefur átt sér stað áratugum saman, hefur skapað þessum landshluta ýmiss konar erfiðleika og ekki verið honum hentugt, enda á sumum sviðum haft í för með sér mikil fjárútlát fyrir borgarana. Í öðrum landshlutum mundi byggðajafnvægissjóður með beinum fjárframlögum og þó einkum útlánum styðja þá uppbyggingarstarfsemi, sem að undangenginni athugun telst til þess fallin á hverjum tíma að draga úr fólksstraumnum þaðan eða stöðva hann og koma í veg fyrir yfirvofandi eyðileggingu verðmæta. Hér er ekki um það að ræða, að hvergi megi leggja niður byggt ból eða flytja á hagkvæmari stað. Uppbygginguna ber að miða við það að hagnýta sem bezt gæði náttúrunnar til lands og sjávar, þar sem þau eru til staðar. Björgulega staði ætti ekki að yfirgefa, heldur stefna að því þar að gera mönnum kleift að koma atvinnurekstri sínum og aðstöðu í samræmi við það, sem hæfilegt má teljast og óhjákvæmilegt á hverjum tíma. En jafnframt ber að hafa það í huga, að ráðið til þess að hindra beina eða hlutfallslega fólksfækkun í hverjum landshluta getur verið m. a. í því fólgið að koma þar upp þéttbýlishverfum eða efla kaupstaði og kauptún, sem fyrir eru, og ber þá byggðajafnvægisstofnuninni að sjálfsögðu að greiða fyrir viðgangi og vexti slíkra staða jafnhliða annarri uppbyggingu þar um slóðir. Aukning fólksfjöldans á slíkum þéttbýlisstöðum, þótt hún í bili dragi til sín eitthvað af fólki úr umhverfi sínu, getur verið brýnt hagsmunamál hlutaðeigandi landshluta, ef hún ræður úrslitum um það, að hann sem heild haldi sínum hlut. Í bæjum og þorpum skapast líka markaður og ýmsir aðrir slíkir möguleikar fyrir nálægar sveitir. Af þessu leiðir, að byggðajafnvægismálið verður ekki leyst, svo að vel sé, nema á það sé litið frá heildarsjónarmiði hinna stóru landshluta, en þá jafnframt haft í huga, að björgulegar byggðir, þótt nú séu af einhverjum ástæðum fámennar og eigi í vök að verjast, dragist ekki aftur úr í sókn þjóðarinnar til bættra atvinnuhátta og betri lífskjara. Byggðajafnvægisstarfsemin á ekki fyrst og fremst að vera fólgin í atvinnuleysisráðstöfunum eða örvun þjóðhagslega óhagkvæmrar framleiðslu, heldur í því að gera börnum landsins kleift með aðstoð fjármagns og tækni að grundvalla búsetu sína, lífsafkomu, menningu á náttúrugæðum til lands og sjávar, hvar á landinu sem þau eru, og koma með skynsamlegum ráðum í veg fyrir, að landsbyggðin eyðist eða dragist svo aftur úr, að framtíðarvonir hennar verði að engu gerðar. Það þarf að koma í veg fyrir þann misskilning, sem stundum ber á, að hin fámennari byggðarlög og atvinnurekstur þeirra séu yfirleitt byrði á þjóðarbúskapnum. Athuganir hafa leitt í ljós, að í sumum fámennum sjávarplássum t. d. skilar hver íbúi að meðaltali svo mikilli gjaldeyrisvöruframleiðslu í þjóðarbúið, að athygli vekur við samanburð. Víða í sveitum er framleiðslan líka án efa mjög mikil, ef reiknað er á þennan hátt. En þar sem fjármagn skortir og tækni er af skornum skammti, verður þetta oft á annan veg. Þess ber einnig að geta í sambandi við sveitirnar, að engin stétt í þjóðfélaginu mun leggja hlutfallslega eins mikið fram af eigin tekjum og með vinnu sinni til uppbyggingar í landinu og bændastéttin. Það mun óhætt að gera ráð fyrir, að hagnýt þjóðarframleiðsla minnki ekki, heldur vaxi með auknu jafnvægi í byggð landsins. Í frv. er svo fyrir mælt í bráðabirgðaákvæði, sem því fylgir, að byggðajafnvægisnefnd skuli þegar eftir gildistöku frv., ef að lögum verður, gera bráðabirgðaáætlun um sérstaka aðstoð við þau byggðarlög, sem dregizt hafa aftur úr eða yfirvofandi hætta er á, að dragist aftur úr því, sem almennt er, að því er varðar aðkallandi framkvæmdir og uppbyggingu atvinnuvega eða fari í eyði að verulegu eða öllu leyti, enda séu þar frá náttúrunnar hendi vel viðunandi skilyrði til atvinnurekstrar á landi eða sjó. Til þess er ætlazt, að bráðabirgðaáætlunin sé gerð í samráði við Landnám ríkisins, sem hefur þegar í höndum mikilsverðar upplýsingar á þessu sviði og þar með aðstöðu til að gera sér grein fyrir atvinnuskilyrðum frá náttúrunnar hendi í einstökum byggðarlögum. Lagt er til, að byggðajafnvægisnefnd hafi heimild til að veita hlutaðeigandi sveitarfélögum óafturkræf framlög og verji til þess allt að þriðjungi af tekjum sjóðsins í 3 ár. Kæmi þá síðar til álita að framlengja þá heimild. Sum byggðarlög eru nú þannig á vegi stödd, að hafa verður hraðan á, ef þær sérstöku ráðstafanir, sem þjóðfélagið kann að vilja gera þeim til aðstoðar, eiga ekki að verða um seinan. Íbúar í landinu voru um síðustu áramót um 200 þúsund talsins. Á bls. 4 í grg. þessa frv. er yfirlitsskýrsla, sem sýnir breytingu mannfjöldans í einstökum landshlutum á einum aldarfjórðungi, þ. e. a. s. árunum 1940–1965. Á þeim tíma, á þeim aldarfjórðungi, fjölgaði íbúum landsins í heild um 59.5%. Það var meðalfjölgunin og þar með það, sem kalla má hina eðlilegu fólksfjölgun í hverjum landshluta, þ. e. án innflutnings eða útflutnings. Tölurnar í þessari skýrslu bera vitni um hina gífurlegu röskun, sem enn hefur orðið á jafnvæginu í byggð landsins á þessum aldarfjórðungi. Á Vestfjörðum hefur á þessum aldarfjórðungi orðið bein fólksfækkun um 19.4%. Í 4 landshlutum var fjölgunin aðeins 8.8%, 14.7%, 25.5°% og 30.8%, á sama tíma sem þjóðinni í heild fjölgaði um 59.9%, þ. e. a. s. hlutfallsleg fólksfækkun. Jafnvel í höfuðstað Norðurlands, Akureyri, sem til skamms tíma hefur verið annar stærsti bær landsins, var um hlutfallslega fólksfækkun að ræða á síðasta áratug. En í Kjalarnesþingi vestan fjalls hækkaði fólkstalan um 133.5% á tímabilinu 1941.–1965. Í 7 samliggjandi sveitarfélögum, sem nú eru almennt kölluð Stór-Reykjavík, hækkaði íbúatalan úr 43500 upp í nálega 100500 á þessum tíma, en á því litla landssvæði á nú meira en helmingur þjóðarinnar heima. Þessi þróun er mjög varhugaverð, svo að ekki sé meira sagt, fyrir land og þjóð, ekki aðeins þá landshluta, sem eiga við beina eða hlutfallslega fólksfækkun að stríða, heldur, eins og ég sagði áðan, einnig fyrir höfuðborgina og nágrenni hennar, sem á erfitt með að valda sumum þeim verkefnum, sem á hana hlaðast vegna of mikils vaxtarhraða, og getur af þeim sökum orðið erfiðara en ella að byggja þar upp nægilega traust atvinnulíf í framtíðinni. Það ætti því að vera sameiginlegt áhugamál allra landsmanna að stuðla að því, að fólksfjölgunin dreifist meira um landið en hún hefur gert hingað til á þessari öld. En til þess að svo megi verða, þarf fyrst og fremst að útvega fjármagn til þess að efla atvinnulíf hinna einstöku landshluta og koma í veg fyrir, að skortur á íbúðarhúsnæði hamli því, að fólk setjist að í þessum landshlutum, t. d. faglærðir menn eða sérfróðir á einhverju sviði, sem víða hefur vantað. Þó kemur fleira til greina. Gert er ráð fyrir í frv., að byggðajafnvægissjóður fái til umráða 2% af tekjum ríkissjóðs ár hvert. Miðað við áætlun fjárlaga fyrir 1967, þ. e. a. s. síðustu fjárlög, sem birtust í hinni eldri gerð, hefðu þessar árstekjur sjóðsins það ár orðið um 94 millj. kr., en breytast í hlutfalli við tekjur ríkissjóðs, sem á að tryggja það, að starfsgeta sjóðsins haldist, þótt verðlag breytist. Einhverjum kann að þykja þetta há upphæð við fyrstu sýn. En að vel athuguðu máli verður það varla talið frekt í sakirnar farið, þó að lagt sé til, að ríkið verji árlega tveim aurum af hverri krónu til að skipuleggja á þann hátt, sem hér er gert ráð fyrir, sókn gegn þeirri öfugþróun, sem tölurnar, sem ég hef áður nefnt, bera vitni um, og tryggja framtíð þeirra byggða, sem alið hafa upp mikinn hluta þess fólks, sem starfað hefur að uppbyggingu landsins til þessa eða nú er á starfsaldri. Hér er um svipaðan hundraðshluta af ríkistekjum að ræða og veittur var til að bæta úr atvinnuörðugleikum í landinu árið 1957. Hann mun hafa verið einmitt nálægt 2% af ríkistekjunum það ár. Rétt er líka að hafa það í huga, að ýmis framlög ríkisins til verklegra framkvæmda víðs vegar um land hafa farið hlutfallslega lækkandi í seinni tíð, miðað við umsetningu fjárlaga. Í 12. gr. frv. er svo gert ráð fyrir, að sjóðurinn fái lántökuheimild, allt að 200 millj. kr. á ári í 5 ár, og er gert ráð fyrir, að ríkissjóður ábyrgist þau lán, sem sjóðsstjórnin tekur samkv. þeirri heimild. Frv. er í tveim köflum. Fyrri kaflinn fjallar um tilgang laganna og störf byggðajafnvægisnefndar, sem gert er ráð fyrir, að kjörin verði af Alþ. og haldi fund a. m. k. einu sinni í mánuði og oftar, ef þurfa þykir. N. er heimilað að tryggja sér starfskrafta, eftir því sem nauðsyn krefur, enda komi til samþykki ríkisstj. Yrði það sennilega gert í félagi við Framkvæmdasjóð Íslands. Byggðajafnvægisstofnunin á samkv. frv. að hafa með höndum rannsóknarstörf, áætlanagerð og ráðstöfun fjármagns til uppbyggingar á þann hátt, sem frv. gerir ráð fyrir. Í því skyni eru henni fengin umráð yfir byggðajafnvægissjóði, en um hann er II. kafli frv. Gert er ráð fyrir, að fjárframlög úr byggðajafnvægissjóði verði aðallega veitt sem lán, þegar aðrir lánsmöguleikar hlutaðeigandi aðila eru fullnýttir, og að stjórn sjóðsins ákveði sjálf lánskjör hverju sinni. Geta þau farið að verulegu leyti eftir greiðslugetu. Samkv. frv. má veita slík lán til hvers konar framkvæmda, sem að dómi byggðajafnvægisnefndar eru til þess fallnar að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, þ. á m. til kaupa á atvinnutækjum. Er þá að sjálfsögðu gert ráð fyrir, að sveitir landsins geti einnig notið þar góðs af að því leyti, sem stuðningur sá, sem veittur er samkv. landbúnaðarlöggjöfinni, leysir ekki þau viðfangsefni, sem um er að ræða. M. a. er gert ráð fyrir, að byggðajafnvægisnefnd geti aðstoðað sveitarfélög við að koma upp íbúðum, þar sem íbúðaskortur kemur í veg fyrir æskilega fólksfjölgun og það mál verður ekki leyst á annan hátt. Sjóðsstjórninni er heimilt að gerast meðeigandi í atvinnufyrirtæki, ef sérstaklega stendur á og fullnægt er tilteknum skilyrðum. Rétt þykir að gera ráð fyrir þeim möguleika, að einstakar sveitarstjórnir eða sýslunefndir, ein eða fleiri saman eða sambönd þeirra, kunna að hafa hug á og telja sér fært að leggja sjálfar fram eða útvega nokkurt fé til þeirrar uppbyggingar á sínu svæði, sem frv. þetta tekur til, og hafa sjálfar meiri forustu en yfirleitt er gert ráð fyrir í frv. Þykir og sanngjarnt og eðlilegt, að þær geti, ef þannig er að farið, fengið fé úr byggðajafnvægissjóði á þann hátt, sem nánar er tiltekið, enda verði þá yfirleitt ekki um aðrar beinar lánveitingar úr byggðajafnvægissjóði að ræða á því svæði, sem hér er um að ræða. Algengt er, að komið sé upp atvinnufyrirtækjum með fjárhagslegum stuðningi ríkissjóðs, t. d. með ríkisábyrgð, með ríkisláni eða annarri ríkisfyrirgreiðslu. Æskilegt er, að byggðajafnvægissjónarmið komi til greina við staðsetningu slíkra fyrirtækja og að fjárhagsleg aðstoð ríkisins sé hverju sinni því skilyrði bundin, að byggðajafnvægisnefnd hafi látið í ljós álit sitt um möguleika á því að koma staðsetningunni í samræmi við tilgang þessa frv., ef að lögum verður. Lagt er til, að Framkvæmdasjóður Íslands annist daglega afgreiðslu og reikningshald fyrir byggðajafnvægissjóð. Í frv. eru ákvæði um afnám laga um atvinnujöfnunarsjóð og að byggðajafnvægissjóður taki við stofnfé hans á þann hátt, sem mælt er fyrir um í 8. gr., svo og hluta framleiðslugjalds samkv. 9. gr. Á því sviði, sem hér er til umr., dregur nú enn bliku á loft. Barátta er nú hafin fyrir því, jafnvel í sjálfu stjórnarráðinu, að fækka bændabýlum, sveitaheimilunum í landinu. En eitt meginhlutverk bændabýlanna er að halda uppi landsbyggð utan kaupstaða og kauptúna. Ég held, að þeir þjóðhagsspekingar, sem nú virðast vilja láta setja lög um fækkun bænda, ættu að beina geiri sínum þangað, sem þörfin er meiri fyrir. Ég held, að eins og nú standa sakir, sé miklu meiri hætta á því, að sveitaheimilin verði of fá í landinu heldur en þau verði of mörg. Mér hrýs hugur við búvöruverksmiðjunum, sem ýmsir vilja nú láta koma í staðinn fyrir bændabýlin mörgu, og ég er ekki viss um, að framleiðsla slíkra verksmiðja yrði eins ódýr og sumir halda. Það er í eðli sínu ekki verksmiðjuvinna eða vélavinna nema að takmörkuðu leyti að hlúa að lifandi gróðri og lifandi búpeningi. Og ég held, að menn séu að gera sér það ljóst nú, þeir sem ekki hafa gert það nú um skeið, að það er ekki algild regla, að stórbú, sem kannske nálgast verksmiðju og svo mjög vélvædd sem mest tíðkast, gefi ævinlega betri raun en minni bú og minna vélvædd. Það, sem máli skiptir að þessu leyti, er, að stærð búa sé rétt ákveðin miðað við vinnuaflið, sem til staðar er á hverjum stað. Ég drep aðeins á þetta mál, en um það mætti lengi ræða. Ég mun þó ekki gera það, en ljúka hér með máli mínu. Legg ég svo til, herra forseti, að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Þegar fundi var frestað s.l. þriðjudag, hafði ég minnzt á umsögn Sveinbjörns Jónssonar hrl. og lögfræðings Landssímans. Málið sendi ég honum til umsagnar. Kemur fram í bréfinu, að hann telur verðið eðlilegt, sérstaklega, ef stór hluti eignarinnar fæst með greiðslufresti og með tilliti til þess verðs, sem lóðir og aðrar fasteignir hefðu verið seldar á, á þessu svæði bæjarins. Eigendur lóðarinnar og hússins buðu 6 ára greiðslufrest með jöfnum afborgunum á 12 millj. kr. eða 3/4 verðsins. Landssímanum var ekki gefin heimild til þess að gera kaupin, fyrr en umsögn Sveinbjörns Jónssonar lá fyrir. Ég las kafla úr því s.l. þriðjudag og sé ekki ástæðu til að endurtaka það né lesa það alveg í heild. Hv. allshn. getur fengið það í hendur, ef hún óskar og lesið það frá orði til orðs. Til viðbótar því, sem áður hefur verið á minnzt, tel ég rétt að geta hér um bréf frá Hauki Þorleifssyni fulltrúa í Búnaðarbanka Íslands, en eftir beiðni Sveinbjörns Jónssonar gaf hann upplýsingar um fyrrnefnda lóð og gerir grein fyrir því í bréfi dags. 20. júní í ár. Í þessu bréfi, sem Haukur kallar „Hugleiðingar um lóðaverð í Reykjavík“, segir m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Lóðin, sem tekin verður hér til athugunar, er nr. 2 við Thorvaldsensstræti. Hún er 601.8 fermetrar og sennilegt, að byggja megi á henni 500 fermetra hús upp á 5 hæðir og kjallara. Byggingarkostnaður þess húss má telja, að verði sá sami og sams konar húss á lóð í úthverfi borgarinnar. Leigutekjur húss á þessari lóð yrðu hins vegar mun hærri en hins hússins. Sá tekjumismunur er lóðinni tilheyrandi. Til frádráttar verður að reikna kostnað við bílastæði í miðbænum, og væri hægt að hugsa sér að taka til þeirra nota tvær hæðir hússins með lyftu, þannig að ekki fengist nema fjögurra hæða nýting úr húsinu, þ.e. 3 hæðir og kjallari. Í úthverfum borgarinnar er leigan til jafnaðar, hvort heldur er fyrir iðnaðarskrifstofur eða íbúðir, ekki hærri en 70 kr. á fermetra eða í þessu tilfelli 70x500x5, sama sem 175 þús. kr. á mánuði fyrir allt húsið eða 2.1 millj. kr. á ári. Í húsinu við Austurvöll er ekki hægt að reikna með verzlunarhúsnæði, heldur fyrir veitingastað, samkomuhús og skrifstofur og því ekki eins háa leigu og tíðkast við aðal verzlunargötur í miðbænum. Má ætla, að neðsta hæð mundi gefa af sér 250 kr. á fermetra, eins og á 2. hæð í Austurstræti, kjallari 100–150 kr. á fermetra og efri hæðir 150 kr. eða svipað og við Austurstræti. Þetta táknar til jafnaðar, að leigan yrði 160 kr. á fermetra á mánuði, þ.e. 90 kr. hærri en í áður greindu húsi í útjaðrinum. Ef við reiknum með 4 hæðum 500 fermetra, yrðu þær samtals 2.000 fermetrar. Gólfrými á 160 kr. sama sem 320 þús. á mánuði í leigu. Það eru 3 millj. 840 þús. á ári. Mismunur á leigutekjum á ári yrði þá 1 millj. 740 þús., sem eru leigutekjur lóðar, en það svarar til verðmæta frá 18–25 millj. kr. eftir því, hvort reiknað er með 10% eða 7% vöxtum af kapitali. Það eru 30–42 þús. kr. pr. fermetra lóðarinnar miðað við 600 fermetra.“ Ég geri ráð fyrir, að Sveinbjörn Jónsson hafi snúið sér til Hauks Þorleifssonar, þegar hann vildi svara mér um verðmæti lóðarinnar við Thorvaldsensstræti 2, af því að Haukur er kunnugur þessum málum. Hann hefur haft afskipti af lóðasölu og fasteignakaupum hér í bæ og er mörgum mönnum kunnugri, hvað þetta snertir. Og til viðbótar þessu bréfi, sem ég áðan las, sem var dags. 20. júní s.l., er hér enn bréf frá Hauki dags. 1. júlí 1968. „Hr. hrl. Sveinbjörn Jónsson. Samkvæmt beiðni yðar get ég upplýst, að nokkur hluti lóðarinnar nr. 9 við Aðalstræti var seldur fyrir 2–3 árum við verði, sem svarar kr. 50 þús. pr. fermetri, verðmæti hússins innifalið. Lóðin var keypt með tilliti til nýbyggingar og húsið því ekki metið til neins verðs í þeim viðskiptum.“ Þetta var fyrir 2–3 árum. Eftir að ég hafði fengið umsögn Steingríms Jónssonar, sem er, eins og hann segir, til orðin eftir að hann hafði kynnt sér þetta mál og tók sér góðan tíma til þess að svara, þá gaf ég Landssímastjóra heimild til þess að ganga frá þessum kaupum og heimildin er gefin 31. júlí s.l. Og þessi heimild er gefin með bréfi, sem hljóðar svo: „Hér með heimilast póst– og símamálastjóra að kaupa húseignina Thorvaldsensstræti 2 í Reykjavík með tilheyrandi eignarlóð fyrir kr. 16 millj. 243 þús. með þeim greiðsluskilmálum og kjörum, sem tilgreint er í kaupsamningi dags. 31. júlí 1968.“ Eigendur Sjálfstæðishússins höfðu gefið kost á því, að 12 millj. kr. yrðu greiddar með jöfnum afborgunum á 6 árum. Ég hins vegar setti það að skilyrði, að það yrði 10 ára greiðslufrestur, en ekki 6 og var á það fallizt. Þetta metur Sveinbjörn Jónsson í bréfi, sem ég áðan nefndi, allt að 33% afslátt 3/4 verðs lóðarinnar, þannig að í staðinn fyrir 16.2 millj. færist verðið raunverulega niður eftir hans orðum í 12.6 millj. Og greiðsluskilmálarnir eru: 2 millj. borgist við undirskrift, 2.6 millj. eftir 6 mánuði, en afgangurinn á 10 árum eða 71% verðsins. Það er nú svo, að hér í hv. Alþ. er þetta nokkuð gagnrýnt, að verðið sé hátt. Þetta er sett á svið og sumir mundu kalla þetta pólitískt svið og það væri leikinn hér leikur í því skyni að gera einn ráðh. tortryggilegan, láta í það skína, að hann hafi misnotað aðstöðu sína. Það getur vel verið, að sumir segi, að þetta sé mannlegt af andstæðingi að gera svo og skal ég ekkert út í það fara nánar. Hitt er ég sannfærður um, að hv. alþm. fylgjast svo vel með því, sem gerist í þjóðlífinu, að þeir hafa sannfært sig um það, að kaupin á Sjálfstæðishúsinu og lóðinni þar eru hagstæð fyrir Landssímann. Það er enginn hv. alþm., sem efast um það, að póst– og símamálastjóri, að yfirverkfræðingar Landssímans, að ráðunautur Landssímans og lögfræðingur, Sveinbjörn Jónsson, hafi viljað festa kaup á þessari eign, nema það samrýmdist hagsmunum Landssímans. Ég get gjarnan játað það hér, að ýmsir sjálfstæðismenn hafa átalið mig fyrir að hafa heimilað þessa sölu, vegna þess að þessi eign hljóti alltaf að hækka í verði og það hafi ekki verið ástæða fyrir Sjálfstfl. að láta hana af hendi, enda tók það nú heilan vetur eða meira að fá samþykki fyrir því í miðstjórn flokksins að selja þessa eign. Til viðbótar því, sem hér hefur verið sagt og vitnað hefur verið í bréf og heimildir, tel ég rétt, með leyfi hæstv. forseta, að rifja upp þá grg., sem póst– og símamálastjóri gaf s.l. sumar í tilefni af blaðaskrifum, sem fóru fram um þetta mál. Þessi grg. var send öllum dagblöðunum. Og eitt veit ég, að ýmsir, sem töldu ástæðu til að gagnrýna þessi kaup, áður en þeir höfðu kynnt sér þau, hafa sagt við mig, að eftir að hafa lesið þessa grg., sjái þeir, að Landssíminn hafi gert góð kaup miðað við sölur á lóðum hér í miðbænum áður, þ.e.a.s. ef Landssíminn hafi not fyrir lóðina. Það kom fram í blaðaskrifum í sumar, að það væri óeðlilegt og það hefði verið óhyggilegt á sínum tíma að setja Landssímastöðina hér niður í miðbænum, sem hlyti að vera dýrasti staðurinn. En ég hygg, að það hafi ekki út af fyrir sig verið af fyrirhyggjuleysi gert, heldur vegna þess, að frá þessum stað var hægast að dreifa Landssímanum, bæjarsímanum, út um bæinn, nú borgina. Í grg. póst– og símamálastjórnarinnar segir m.a. - þetta er þó ekki nema önnur grg. eða ein grg., þær voru víst tvær eða þrjár. Það var svarað því, sem hafði komið fram í blöðunum alveg sérstaklega, en ég vil, með leyfi hæstv. forseta, leyfa mér að lesa hér aðalgrg., sem fram kom til upprifjunar og þá einnig til þess að fá þessa grg. inn í þingtíðindin vegna síðari tíma.: „Í tilefni af blaðaskrifum, sem orðið hafa út af kaupum póst– og símamálastjórnarinnar á fasteigninni Thorvaldsensstræti 2 í Reykjavík, eruð þér góðfúslega beðnir að birta eftirfarandi grg.: Núverandi símahús að Thorvaldsensstræti 4 var byggt fyrir 37 árum og var staðsett í miðju Reykjavíkur, þar sem flestir símar voru þá þar í kring. Þetta hús er löngu orðið of lítið og hefur orðið að flytja ýmsar deildir í leiguhúsnæði í aðra staði í bænum, þótt það væri mun óhagkvæmara. Þegar borgin byggðist langt austur á við, var byggð önnur símastöð við Grensás fyrir þá símanotendur, er búa þar í kring og eru rúmir 4 km á milli stöðvanna. Vegna vaxandi viðskipta, svo sem tvöföldun notenda á 10 árum, hefur orðið að auka húsrýmið, og er nú verið að reisa nýbyggingu að Thorvaldsensstræti 6, sem að vísu mátti ekki byggja nærri því eins stóra og áætlað hafði verið. Er nú aðeins um frekari stækkanir að ræða þarna með framtíðarviðbyggingu að norðanverðu á Thorvaldsensstræti 2, því að of dýrt þótti að kljúfa miðbæjarstöðina í tvennt, þ.e.a.s. hafa hana á tveim stöðum í miðbænum. Þar sem fréttir bárust um síhækkandi verð á næstu lóðum Landssímahússins, jafnvel upp í allt að kr. 43 þús. á hvern fermetra, þótti ábyrgðarhluti að draga lengur að reyna að ná viðunandi samningum um fasteignina Thorvaldsensstræti 2, þar sem búast mætti við, að t.d. við eignarnámsmat yrði að hafa hliðsjón af nýjustu fasteignakaupum í næsta nágrenni. Var að sjálfsögðu leitað samþykkis ráðh. um að hefja samningagerð og síðar að samþykkja það verð, er um gat samizt og póst– og símamálastjórnin og ráðunautar hennar töldu hagstætt. Lóðin er 601.8 fermetrar að stærð, en brunabótamat hússins, sem á henni stendur og er vel við haldið, er rúmlega 12 millj. kr. Stærð lóðar í miðbænum er ekki eina atriðið, sem máli skiptir varðandi verðmætið, heldur m.a., hve mikið má byggja á henni samkvæmt skipulagi borgarinnar eða hve stóran samanlagðan gólfflöt má byggja á henni. Upplýst hefur verið, að á undanförnum árum hefur Reykjavíkurborg keypt ýmsar fasteignir í borginni og hafa hús á lóðunum þá verið keypt fyrir brunabótamatsverð þeirra, ef þau hafa verið í góðu ásigkomulagi, en annars tilsvarandi lægra verði, ef þau hafa verið mjög gömul og viðhaldsfrek. Lóðarverðið hefur farið eftir stað og aðstöðu og farið síhækkandi. Ríkisstj. keypti á síðasta ári fasteignir við Kirkjustræti nr. 8, 8b og 10 að sunnanverðu gegnt Landssímahúsinu. Áður hafði hún látið fara fram mat á þeim og var sá grundvöllur lagður við matið, að hver fermetri lóðar var metinn á kr. 12.150, en timburhúsin á þeim, Kirkjustræti 8, 57 ára gamalt, á 57% af brunabótaverði, en hin, sem voru eldri, á 40% af brunabótaverði. Hluti af verðinu, sem átti að greiðast á 10 árum, var reiknaður 25% hærri. Á fasteignunum við Kirkjustræti var veittur 10 ára gjaldfrestur á helmingi verðsins og var hver fermetri lóðarinnar þá hækkaður úr 12 þús. 150 kr. í 13.700 kr. og húsin tilsvarandi. Sami grundvöllur var notaður við mat fyrir kaup póst– og símamálastjórnarinnar á lóðinni Thorvaldsensstræti 6 og Thorvaldsensstræti 2. Verð lóðar og húss á Thorvaldsensstræti 2 var kr. 16 millj. 243 þús. og er þá miðað við, að 2 millj. kr. greiðist við undirskrift samnings, 2 millj. 619 þús. að 6 mánuðum liðnum, en það, sem eftir er, 71.2% verðsins á 10 árum. Ef um staðgreiðslu hefði verið að ræða, hefði verðið orðið um 13.9 millj. kr., sem má skipta í lóðarverð, 7.3 millj., húsverð 6.6 millj. eða um 55% af brunabótaverði. Meginhluti hússins er steinhús, 21–22 ára gamalt.“ Nú getur hv. 4. þm. Reykv. borið saman Thorvaldsensstræti 2, húseignina þar og Kirkjustræti, 57 ára gamalt timburhús. Þar var miðað við brunabótamatsverð 57%, en 55% í Thorvaldsensstræti 2. Samkvæmt skipulagi Reykjavíkurborgar, bls. 146 og 150 má aðeins byggja lág hús, 1–2 hæða, sunnan Kirkjustrætis með samtals gólffleti á hæðunum ofan jarðar 50% meiri en lóðastærðin, þ.e. nýtingarstuðull 1.5 og þar sem lóðir nefndra þriggja húsa eru samtals 1.170 fermetrar að stærð, svarar það til, að byggja megi þar hús með samanlögðum gólffleti 1.755 fermetra ofan jarðar eða minni, en á Thorvaldsensstræti 2, sem er 2.000 fermetrar ofan jarðar. Lóðin, 693.5 fermetrar, sem póst– og símamálastjórnin hafði áður keypt að Thorvaldsensstræti 6, kostaði kr.121.50 hver fermetri og var það verð miðað við lóðakaup ríkisstj. norðan Kirkjustrætis, en þar mátti aðeins byggja á 781 fermetra samanlagðs gólfflatar og verður hver fermetri gólfflatar þar því talsvert dýrari, en í Thorvaldsensstræti 2. Það er því augljóst, að kaup á Thorvaldsensstræti 2 eru mun hagstæðari en á Kirkjustrætiseignunum. Af framansögðu er ljóst, að miðað við gólfflöt, sem byggja má á, er Thorvaldsensstræti 2, sem nú var keypt, mun ódýrara á samanlagðan gólfflöt ofan jarðar, en á lóðunum sunnan Kirkjustrætis eða miðað við staðgreiðslu Thorvaldsensstræti 2 6.950 kr. á fermetra, en á Kirkjustræti 8 13.000 kr. á fermetra og á Kirkjustræti 8.b og 10 9.834 kr. á fermetra. Fyrir Landssímann er Thorvaldsensstræti 2 þá enn hagstæðara, vegna þess að sú lóð liggur alveg upp að núverandi húsi, sem hefur inngang, stigagang og lyftu við hliðina og þarf því ekki að byggja slíkt í fyrirhuguðu húsi og hafa má beinan aðgang að öllum hæðunum milli húsanna og sameiginlega gæzlu fyrir samliggjandi vélasal. Það má einnig benda á, að í Thorvaldsensstræti 2 þarf ekki að borga gatnagerðargjald, sem meta má 1.6 millj. kr. af svona byggingu. Það er, held ég, óþarfi að taka það fram öðru sinni, en ég geri það þó, að miðað við nýtingu lóðarinnar kostar fermetrinn í Thorvaldsensstræti 2 6.950 kr., í Kirkjustræti 8 13.000 kr. og í Kirkjustræti 8b og 10 9.834 kr. á fermetra. Þrátt fyrir þetta er gefið í skyn, að Landssíminn hafi gert slæm kaup á þeirri lóð, sem hér um ræðir. Ef nauðsynlegt hefði orðið að leita annars staðar fyrir framtíðaraukningu miðbæjarstöðvarinnar, hefði það valdið miklum aukakostnaði, m.a. vegna aukinna jarðsíma milli stöðva, sjálfvirks búnaðar fyrir millistöðvagreiðsluna, aukins gæzlukostnaðar og margs konar annars óhagræðis. Taka má fram, að áður en kaupin voru gerð, hafði ýtarleg könnun farið fram á fasteignakaupum í miðbænum að undanförnu, og var það sameiginlegt álit allra, sem um málið fjölluðu, að hagkvæmt væri fyrir póst– og símamálastjórnina að gera þessi kaup. Ég tel ekki þörf á að hafa þessi orð mikið fleiri. Það liggur fyrir, að miðað við kaup á lóðum á þessum reit er lóðin í Thorvaldsensstræti 2 mun ódýrari og þau kaup hafa ekki verið gagnrýnd. Kaupin á lóðunum í Kirkjustræti fóru fram eftir að mat hafði verið gert á þeim og það sögðu að vísu margir, að þetta væri hátt verð, en það vildi enginn gagnrýna það. Lóðin í Thorvaldsensstræti 6, sem Landssímastjórnin keypti á s.l. ári, var miðuð við þetta mat og lóðin í Thorvaldsensstræti 2 var einnig að nokkru leyti miðuð við þetta mat, en kemur síðar í ljós, að miðað við nýtingu hennar verður hún miklu ódýrari, en fyrrnefndar lóðir og við þetta bætist það mikla hagræði, sem Landssíminn hefur af því að geta byggt við gamla húsið. Eins og segir í bréfi póst– og símamálastjóra er það brýn nauðsyn fyrir Landssímann að fá þessa lóð. Ég hafði ekki búizt við því, að hv. 1. flm. till. segði, að ég hefði metið meira hagsmuni Landssímans, en flokksins. En það eru kannske aðrir, sem segja, að það hefði verið hægt fyrir Sjálfstfl. að fá hærra verð fyrir þessa eign, ef beðið hefði verið með að selja. Allshn. mun fá þetta mál til meðferðar. Með till. er farið fram á, að skipuð verði sérstök rannsóknarnefnd. Ég held, að það sé nú eðlilegast, að á það reyni, hvort hv. allshn. getur fengið þau gögn í hendur, sem hún óskar og hún telur nauðsynlegt að fá til þess að fá rétta mynd af þessu máli, áður en um rannsóknarnefnd er rætt. En ég er að sjálfsögðu ekki aðeins fús til, heldur er ég feginn því að eiga kost á því að láta allshn. og Alþ. í té allar þær upplýsingar og gögn um þetta mál, sem óskað verður eftir. Og ég tel alveg sjálfsagt, að n. kalli fyrir sig póst– og símamálastjóra, yfirverkfræðinga Landssímans, lögfræðing Landssímans og alla aðra, sem talið er, að geti gefið upplýsingar um þetta mál, til þess að hv. alþm. geti sannfært sig um, hvort Landssíminn hefur gert hér góð kaup eða hvort ég sem ráðh. hef misnotað aðstöðu mína og þvingað þessi kaup fram til hagsbóta fyrir Sjálfstfl. Ég tel, herra forseti, að það sé ekki ástæða að svo komnu máli að segja öllu meira um þetta mál og bíð þá eftir því að sjá, hvort eitthvað nýtt kemur fram, sem gefur tilefni til þess.



Herra forseti. Hæstv. símamrh. vék að því í upphafi ræðu sinnar og raunar einnig síðar, að enda þótt sjálf till., sem hér liggur fyrir, kveði ekki upp neinn dóm um þau viðskipti, sem hér er um að ræða, þá hafi komið fram greinilega, bæði í grg. fyrir till. og þeirri framsöguræðu, sem ég flutti, að því sé haldið fram, að hæstv. ráðh. hafi misnotað aðstöðu sína. Ég gerði mjög skilmerkilega grein fyrir því, að þær ásakanir hafa komið fram opinberlega, að þessi viðskipti séu ákaflega óeðlileg og ég veit, að hæstv. ráðh. minnist þvílíkra skrifa í blöðunum. Þar voru bornar fram mjög harðar ásakanir á hæstv. ráðh., sem ég tel óþarfa að rifja hér upp, þær eru það ferskar. Þó er e.t.v. ástæða til að minna á, að dagblaðið Tíminn, sem er málgagn annars stærsta stjórnmálaflokks á Íslandi, bar fram þá kröfu, að hæstv. ráðh. yrði vikið úr ríkisstj. og framkvæmd réttarrannsókn af þessu tilefni. Þegar bornar eru fram svona alvarlegar ásakanir, eigum við ekki að taka þeim af neinni léttúð. Þeir menn, sem bera fram ákærur af þessu tagi, eiga að vita, hvað þeir eru að gera og þeir eiga að bera ábyrgð á slíkum ummælum og ég vil vænta þess, að einhver af forustumönnum Framsfl. geri hér grein fyrir þessari afstöðu málgagnsins. Ég tel einnig, að hæstv. ráðh., sem borinn er slíkum sökum, eigi ekki að taka þeim með þegjandi þögninni, heldur eigi hann að beita sér fyrir því, að allir málavextir séu rannsakaðir gaumgæfilega, svo að rétt rök komi í ljós. Ég lagði til með þessari till., að Alþ. ætti að framkvæma þessa rannsókn og það tel ég algerlega rétt samkvæmt eðli málsins, þetta á að vera verkefni Alþ. og Alþ. á að taka á því af mun meiri alvöru, en láta þessa till. fara til n., sem fjalli um það á þann hátt, sem tíðkast venjulega um störf n. á þinginu. Hér þarf miklu alvarlegri aðgerðir til. Og mér finnst, að ef hæstv. ráðh. er jafnsannfærður um það og hann segir hér, að hann hafi gert rétt eitt, ætti hann að vera fyrstur manna til að fagna slíkri till. í stað þess að mælast til þess, að á þessu máli verði hafður annar háttur. Þótt í þessari till. felist enginn dómur um sjálf málsatvikin, er mér engin launung á því, að ég tel, að hæstv. ráðh. hafi komið sjálfum sér í aðstöðu, sem er algerlega óviðunandi, aðstöðu, sem alls ekki má viðgangast. Það er föst regla á Íslandi, að t.d. dómarar telja það siðferðilega skyldu sína að víkja úr dómarasæti, ef þeir eiga að fjalla um mál, sem þeir eru tengdir á einhvern hátt persónulega, annaðhvort með fjölskyldutengslum eða hagsmunatengslum. Þetta er alveg sjálfsögð regla, jafnvel þótt grandvörustu menn eigi hlut að máli. Menn eiga að hafa til þá sjálfsvirðingu, að þeir hafi þennan hátt á og ég hefði talið, að hæstv. símamálarh. hefði átt að sjá þessa einföldu staðreynd. Honum var í lófa lagið að leita til annarra aðila til þess að taka lokaákvörðun um þetta mál. Það er ekki sæmandi, að ákvörðun um fjárhæðir, eins og þarna er um að ræða, 16–17 milljónir, séu teknar af manni, sem á hagsmuna að gæta hjá báðum samningsaðilum. Og í því sambandi endurtek ég það, sem ég sagði áðan. Það skiptir ekki máli í þessu sambandi, hvort í hlut eiga grandvarir menn eða ekki. Þetta á að gilda um alla, þetta á að vera föst regla. Ég vil minna á það í þessu sambandi, að þegar tekin var um það ákvörðun að kaupa eignir Sambandsins hér í nágrenni þinghússins, þótti hæstv. ríkisstj. óhjákvæmilegt að bera það undir alla flokka, vegna þess að þarna átti hlut að máli stofnun, eins og Sambandið, sem hefur mjög öflug tengsl við einn sterkasta stjórnmálaflokk á Íslandi. Ríkisstj. taldi óhjákvæmilegt, að þetta væri kannað með viðræðum við alla flokka og það fylgdi með þeirri orðsendingu, að ríkisstj. mundi ekki gera þessi kaup, ef fram kæmi gagnrýni frá einhverjum aðila. Þetta tel ég rétta aðferð, en þetta gerði hæstv. símamálarh. ekki í sambandi við ákvörðunina um kaupin á eign Sjálfstfl. Hæstv. ráðh. las upp mikið af bréfum og grg. og ég hef ekki hugsað mér að fara að ræða þau atriði nákvæmlega, sem þar komu fram. Ég tók þó eftir einu, sem vakti furðu mína. Í einu bréfinu var frá því sagt, að miðstjórn Sjálfstfl. hefði falið tveimur mönnum, Guðlaugi Þorlákssyni fasteignasala og Helga Eyjólfssyni húsameistara, að meta eignina. Niðurstaða þeirra varð sú, að verðmætið væri 16,2 milljónir króna. Það er eigandinn sjálfur, sem gengst fyrir þessu mati og það er þetta mat eigandans, sem síðan er grundvöllur viðskiptanna. Ég minnist þess ekki að hafa heyrt um þennan hátt á viðskiptum áður. Venjulega koma menn sér saman um eitthvert óháð mat. Slíkir samningar hefjast venjulega á því, að samningsaðilar hafa dálítið mismunandi skoðanir á því, hvað eignirnar kosti, og ef þeir ná ekki samkomulagi á venjulegan hátt, kemur óháð mat. En þarna er um að ræða mat, sem framkvæmt er að tilstuðlan miðstjórnar Sjálfstfl. og það verður grundvöllur kaupanna. Í bréfum þeim, sem hæstv. ráðh. las, koma fyrir býsna mörg nöfn, sem eru í innsta hagsmunahring Sjálfstfl. engu síður en hæstv. ráðh. Hann las m.a. bréf frá Gísla Halldórssyni arkitekt. Hitt er svo rétt, að ráðamenn Landssímans hafi verið fýsandi þessara kaupa, eins og fram kom í grg. hæstv. ráðh., bæði póst– og símamálastjóri, yfirverkfræðingur og Sveinbjörn Jónsson lögfræðingur, sem er trúnaðarmaður stofnunarinnar. Í þessu sambandi er dálítið fróðlegt að íhuga stöðu þessarar stofnunar, Landssíma Íslands. Landssími Íslands hefur ákaflega þægilega aðstöðu í þjóðfélaginu. Hann er einokunarstofnun, hann getur ákveðið verðið á þeirri þjónustu, sem hann lætur landsmönnum í té. Ef hann þarf að ráðast í framkvæmdir og fjárfestingu, aflar hann sér fjár með því, að hann hækkar aðeins taxtann á viðskiptavinum sínum. Þessi stofnun þarf ekki að hafa miklar áhyggjur af því, hvort hún er að taka réttar fjárhagslegar ákvarðanir, hvort hún er að spara 5 eða 10 millj. eða hvort hún er að eyða 5 eða 10 millj. Þetta jafnar sig ákaflega auðveldlega, vegna þess að þetta er lagt á viðskiptavini stofnunarinnar jafnóðum. Og Landssíminn hefur haft þá ákjósanlegu aðstöðu, að hann hefur getað ráðizt í mjög stórfellda fjárfestingu á þann hátt að taka hana jafnóðum af árlegum tekjum sínum. Hann þarf ekki að sæta því, eins og aðrir, að taka lán til stórframkvæmda og greiða þau upp á löngu árabili. Hann tekur þetta jafnóðum. Og slík aðstaða hefur óhjákvæmileg sálfræðileg áhrif á forustumenn slíkrar stofnunar. Þegar menn stjórna fyrirtæki, þá velja þeir ævinlega leið hinnar minnstu fyrirstöðu og þegar menn eiga þennan kost að leggja tilkostnaðinn ævinlega á viðskiptavini sína, án þess að nokkur aðili geti haft eftirlit með því, þá er það ákaflega auðveld leið að hafa þann hátt á, sem Landssíminn gerir, að taka þátt í keppninni um okurlóðirnar hér í miðborg Reykjavíkur. Þetta er ekkert vandamál fyrir Landssímann, hann veltir þessu yfir á viðskiptavinina. Auk þess er það svo, að þeir útreikningar, sem gerðir eru af Landssímanum og ýmsum öðrum og hér hefur verið vitnað til, eru þannig uppbyggðir, að forsenda þeirra er að taka gilt það ástand, að lóðir og fasteignir hér í miðborg Reykjavíkur fari hækkandi ár frá ári. Þetta er talið eðlilegt ástand. Þetta er viðmiðunin hjá þeim, sem hafa búið til þá útreikninga, sem hæstv. ráðh. gerði grein fyrir áðan. En þessi þróun í miðborg Reykjavíkur er sannarlega ekkert eðlilegt eða æskilegt fyrirbæri og sízt af öllu fyrirbæri, sem ríkið og stofnanir þess eiga að ýta undir. Verðhækkunin á lóðum og eignum í miðborginni er ákaflega alvarlegt einkenni á sjúku efnahagsástandi, og þetta stighækkandi verð er ríkur þáttur í verðbólguþróuninni á Íslandi. Þar er ekki aðeins um að ræða sölu á lóðum og fasteignum, heldur hefur sala á einni fasteign áhrif á leiguna í þeirri næstu. Það er svo komið, að svo til allar verzlanir við verzlunargötur í Reykjavík verða að sæta hreinum afarkostum að því er varðar leigu vegna þessa brasks. Þessum tilkostnaði er auðvitað velt yfir á viðskiptavinina. Þetta er einn þátturinn í því, hvað vörudreifing er fjarskalega dýr á Íslandi. Ég held, að þessi tegund gróða sé einhver sú ósiðlegasta, sem hugsast getur. Ég skil í sjálfu sér, að því sé haldið fram, að menn, sem stjórna sínum fyrirtækjum vel og eru duglegir og útsjónarsamir, eigi að hafa gróða af starfsemi sinni. Þetta sjónarmið er hægt að skilja, en gróði sem aðeins helgast af því, að menn eiga einhvern tiltekinn blett, gróði sem menn hafa ekkert á sig lagt til þess að tryggja sér er ósæmilegasti gróði, sem til er. Ég held, að það hafi lengi verið ákaflega brýn nauðsyn, að gerðar væru félagslegar ráðstafanir hér í Reykjavík til þess að ráðast gegn þessu vandamáli, annaðhvort með því að koma þessum eignum í eigu borgarinnar, eins og ætti að vera almenn regla um allar slíkar eignir, eða með því að stíga það skref í fyrstu að taka mjög stórfelldan verðhækkunarskatt af eignum af þessu tagi. Hæstv. ráðh. sagði, að menn hefðu sagt við hann innan Sjálfstfl., að það væri ekki víst, að hann hefði verið að gera nægilega góð viðskipti fyrir hönd flokksins. Þessi eign mundi halda áfram að hækka í verði. Það væri býsna fróðlegt að fá um það vitneskju hjá hæstv. ráðh., hvað þessi eign hefði hækkað í verði síðan Sjálfstfl. eignaðist hana á sínum tíma, hvað Sjálfstfl. hefur fengið þarna mikil verðmæti án þess að hafa lagt fram nokkurn skapaðan hlut til þjóðfélagsins, aðeins með því að verða þátttakandi í þessu síðlausa gróðabraski í miðborginni. Það muna ýmsir eftir því, að þegar Sjálfstæðisflokkurinn settist að á þessum stað, fékk hann næsta óvenjulega fyrirgreiðslu hjá opinberum aðilum. Hann gat ekki fært sér í nyt þessa eign, nema með því að fá heimild til þess að byggja yfir eina af götum borgarinnar. Ég minnost þess ekki, að annar aðili hafi notið jafnelskulegrar fyrirgreiðslu af hálfu opinberra aðila hér í Reykjavík. En það er þessi fyrirgreiðsla, sem flokkurinn hefur síðan hagnýtt sér til þess að hækka þessa eign sína sífellt í verði og hirða nú loks ágóðann á þurru. Hitt dreg ég ekki í efa, að flokkurinn hefði vel getað haldið áfram að safna þarna miklum nýjum verðmætum. Mér skilst, að eftir tiltölulega stuttan tíma hugsi hæstv. ríkisstj. sér að gera fjárhagsráðstafanir, sem munu verða til þess, ef að vanda lætur, að allar þessar eignir í miðborginni stökkva upp í verði rétt einu sinni. Með þessari stjórnarstefnu, sem hér er haldið uppi, er hægt að færa rök að því, að allar slíkar eignir haldi áfram að hækka og hækka. En hugleiðingar af slíku tagi og áhugi á þess háttar braski ætti ekki að nota sem rök hér á Alþ. Íslendinga. Ég vil að lokum leggja á það áherzlu, að hér er lögð fram tillaga um, að skipuð verði rannsóknarnefnd í samræmi við ákvæði stjórnarskrárinnar. Ég tel, að hér sé um að ræða það stórfellt mál, að það rökstyði gjörsamlega þessa aðferð og ég vil minna á það hér rétt einu sinni, sem ég sagði í framsögu minni, að uppi hefur verið að undanförnu mjög hörð og mjög réttmæt gagnrýni hjá almenningi á það, að flokkar og valda aðilar misnoti aðstöðu sína. Okkur ber að hlusta á þessa gagnrýni og okkur ber að læra af henni. Og ég tel, að það væri bæði Alþ. og hv. ráðh. til sóma, ef við samþ. einróma að hafa á þessa aðferð. Með slíkri rannsóknarnefnd er aðeins verið að kanna málavexti til fullrar hlítar og með því að hafa þennan hátt á er verið að leggja á það áherzlu, að Alþ. sé fullkomin alvara. Ég vil vænta þess að hv. ráðh. fallist á, að einnig hann þarf á því að halda, að þetta mál sé skoðað af fullri einlægni.



Herra forseti. Það er nú ekki mikið, sem ég tel ástæðu til að segja í sambandi við þessa síðustu ræðu hv. 1. flm. Hann var að tala um, að það væri eðlilegt og sjálfsagt, að Alþ. tæki þetta mál til nákvæmrar athugunar og gerði það í fullri alvöru. Úr því að þessi tillaga er fram komin, þá er ég honum algjörlega sammála um, að Alþ. taki þetta mál til alvarlegrar athugunar. Ég beinlínis óska eftir því, að þessi tillaga verði afgreidd, fái afgreiðslu. En hvort n. heitir rannsóknarn. eða allshn. Alþ. skiptir ekki máli, nema hv. allshn. fái ekki þau gögn, sem hún óskar eftir, nema hún hafi rannsóknarnefndar heimild. Þetta er aðeins orðaleikur, sem hv. 1. flm. er með og sé ég ekki, hvað fyrir honum vakir til þess að komast að réttri niðurstöðu í þessu máli. Enda hygg ég, að það sé ekki það, sem um er að ræða frá hans hendi. Ég veit, að hann hefur sjálfur skapað sér skoðun á því og gert sér grein fyrir því, að Landssíminn hefur gert góð kaup, þegar hann keypti þessa lóð. Enda talar hann um, að líklega muni þessar eignir hækka í verði, en telur það út af fyrir sig vera bölvald og kennir þar um núverandi stjórnarstefnu. Hitt vita þó allir, að hverjir sem hafa verið í ríkisstjórn á Íslandi, hvaða flokkar og hvaða stefna, sem hefur verið ráðandi, þá hafa fasteignirnar í miðbænum stöðugt farið hækkandi og ekki síður, þótt flokkur fyrra flm. hafi stutt ríkisstj. Þetta veit hann. Hv. fyrri flutningsmaður talar einnig um, að það opinbera eigi ekki að ýta undir hækkun á lóðum eða fasteignum í miðbænum. Þetta má kannske segja, að sé rétt, en studdi ekki þessi háttv. þm. og hans flokkur kaupin í Kirkjustræti? Það eru fyrstu kaup hins opinbera á þessu svæði. Það fór fram eftir mati. Það samþykktu allir flokkar. En þau kaup, sem Landssíminn gerði 1967 og á þessu ári eru miðuð við það og þeir, sem voru að hugsa um hagsmuni Landssímans, tryggðu, að þessi kaup, sem Landssíminn gerði, væru hagstæðari en kaup Alþ. Og ástæðan til þess, að kaupin á Kirkjustrætislóðunum voru borin undir alla þingflokka, var ekki sú, að Sambandið átti þessar eignir, því að vitanlega skipti það ekki neinu máli, hvort Sambandið átti eignirnar eða einhver annar, heldur það, að verið var að taka ákvörðun um, hvort Alþ. ætti að kaupa þessar lóðir fyrir sig og hvort það passaði fyrir framtíðaráætlanir Alþ. að eignast þessar lóðir. Það var það, sem um var að ræða. En þarna kom hv. 1. flm. upp um sig, eins og stundum er sagt, þegar hann talar um, að það hafi verið vegna þess, að Sambandið átti eignirnar, að það hafi þurft að tala við alla flokka. Það er vegna þess, að Sjálfstfl. átti Thorvaldsensstræti 2, að þessi till. er flutt. Það var ekki talað neitt um það, þegar Landssíminn keypti lóðina í fyrra fyrir sunnan Landssímahúsið á þó hærra verði en Thorvaldsensstræti 2. Það er af því, að það var Sjálfstfl., sem seldi þessar eignir, að hv. flm. sér ástæðu til að fara með þetta inn í Alþ. Hv. 1. flm. talar um, að það hafi komið gagnrýni í Tímanum í sumar. Það er rétt. En þeir hættu að skrifa um þetta mál í Tímann, eftir að þeir fengu grg. frá póst– og símamálastjórninni. Og hv. framsóknarmenn fluttu enga till. hér á Alþ. Veit ég þó ekkert um það, nema þeir séu eitthvað óánægðir með þessi kaup. Ég skal ekki segja það, en þeir hættu að skrifa og þeir létu að minnsta kosti hv. 6. þm. Reykv. og hv. þm. Geir Gunnarssyni eftir, að vera einir að till. í staðinn fyrir að vera með þeim. Ég tel nú, að það sé eðlilegra, að ef menn sannfærast, þá láti þeir gagnrýnina niður falla, en það gat ekki þessi hv. þm. gert eða hans flokksbróðir, af því að hann vildi setja þetta mál á pólitískt svið, af því að það var Sjálfstfl., sem átti þá eign, sem Landssíminn keypti. Og enn segir hv. þm., að það sé vítavert af mér að hafa ekki leitað til annarra til þess að taka þessa ákvörðun. En hv. þm. veit þó, að ég leitaði til hinna fróðustu mann, hlutlausra manna, um þetta, sem töldu, að Landssímanum væri nauðsyn ein að fá þessa eign og þetta verð, sem um var að ræða, mætti telja hagstætt. Hv. þm. undrast, að miðstjórn Sjálfstfl. fékk tvo mæta menn, sem kunnir eru fasteignasölum hérna í bænum, til þess að gera sér grein fyrir því, hvers virði þessi eign væri og - ef til kæmi, að hún væri seld, - hvað það verð mætti lægst vera til þess að flokkurinn fengi það, sem eðlilegt væri. Ja, til hverra átti að leita, nema manna, sem voru kunnugir slíkum málum, - verðmæti fasteigna hér í miðbænum? En það eru þeir, sem við fasteignasölur fást. Ég veit ekki um pólitískar skoðanir allra þessara manna, sem hv. þm. nefndi. Ég veit ekkert um, hvar þeir eru í flokki Sveinbjörn Jónsson, Haukur Þorleifsson eða yfirverkfræðingur Landssímans og því síður veit ég í hvaða pólitískum flokki landssímastjóri er. En hitt veit ég, að allir þessir menn, hvar í flokki sem þeir standa, þessir trúnaðarmenn Landssímans, bera hag hans fyrir brjósti. Og það voru óviðeigandi orð, sem hv. 6. þm. Reykv. viðhafði hér áðan um Landssímann og forráðamenn Landssímans, því að hv. þm. sagði eitthvað á þá leið, að þeim mætti standa á sama, þessari stofnun mætti standa á sama, hvort þeir keyptu dýrt, hvort þeir keyptu einnig á óhagstæðu verði, vegna þess að þeir hugsuðu ekkert um annað en bara að velta því yfir á viðskiptamennina. Landssíminn hefði einokunaraðstöðu og gæti borið þetta uppi, þótt vitlaus kaup væru gerð. Landssíminn stæði stöðugt í miklum framkvæmdum og mátti skilja, að það væri jafnvel af fyrirhyggjuleysi og óþörfu. Það er rétt, Landssíminn hefur staðið í miklum framkvæmdum. Landssíminn hefur komið síma inn á næstum hvert heimili í landinu, byggt sjálfvirkar stöðvar í kaupstöðum og kauptúnum og veitt góða þjónustu í okkar fámenna og strjálbýla landi. Það er þess vegna illt verk að koma hér með ásakanir í garð mætra manna, sem leggja sig fram um að stjórna stofnuninni vel og veita almenningi þá beztu þjónustu, sem auðið er að veita. Þegar hv. þm. er að tala um einokunaraðstöðu og okur hjá Landssíma Íslands, þá tel ég rétt fyrir hv. þm. að vita á hvaða verði Landssími Íslands selur sína þjónustu borið saman við verð í nágrannalöndunum. Það er ákaflega fróðlegt að kynnast því, því að þetta er náttúrlega ekki eina röddin, sem er með ásökun í garð Landssíma Íslands fyrir, að hann reki okurstarfsemi í skjóli einokunarinnar. Ef við tökum afnotagjöld, sem eru miðuð við 2.300 samtöl á ári, þá er afnotagjald í Noregi 7.656 kr., en á Íslandi 3.000 kr. Hvert samtal, sem er yfir 2.300 samtöl, kostar í Noregi 2,16 kr. en á Íslandi 1,30 kr. Símskeyti innanlands kosta í Noregi 40 kr., en 24 kr. á Íslandi. Ef við tökum bréf, þá er það í Noregi 5,20 kr. undir einfalt bréf, en 4 kr. á Íslandi, prentað mál 3,20 kr. í Noregi, 2,50 kr. á Íslandi, bögglar 1 kg 28 kr. í Noregi, 8,50 kr. á Íslandi, póstávísanir innanlands 8 kr. í Noregi, 6 kr. á Íslandi, póstkröfugjald 8 kr. í Noregi, 4 kr. á Íslandi. Þetta eru aðeins sýnishorn og ég hef ekki nefnt nema Noreg, en ef við nefnum afnotagjöldin í öðrum nágrannalöndum án þess að nefna umframsímtölin, sem eru yfirleitt einnig talsvert hærri en hér, að þá voru, eins og ég áðan sagði, afnotagjöldin í Noregi 7.656 kr., 3.000 kr. á Íslandi, í Danmörku 6.470 kr., í Finnlandi 4.522 kr., í Svíþjóð 3.784 kr., í Bretlandi 5.257 kr., í Frakklandi 11.180 kr., í Vestur-Þýzkalandi 8.930 kr., í Sviss 4.228 kr. og í Bandaríkjunum 10.417 kr. Hér er miðað við 2.300 samtöl á ári og tveggja mínútna samtöl. Ég held við Íslendingar séum ein af þeim þjóðum, sem nota mikið síma og síminn er óvíða eins útbreiddur og hjá okkur. Aðstaðan til þess að koma símanum hér inn á hvert heimili er vitanlega miklu erfiðari og það er miklu dýrara hér í okkar strjálbýli, en í þéttbýlu löndunum. Samt hefur þetta gerzt og þjónusta Landssíma Íslands er miklu ódýrari heldur en, hjá milljónaþjóðunum, þéttbýlu þjóðunum. En það gerist eigi að síður hér á hv. Alþ. Íslendinga árið 1968, að einn af þm. kemur í rauninni með ákæru á hendur ráðamönnum þessarar stofnunar og telur, að þeir í fullkomnu samvizkuleysi með einokunaraðstöðu velti óþarflega þungum byrðum yfir á almenning, vegna þess að þeir geri ráðstafanir, sem íþyngja almennum borgara. Það er þó mat verkfræðinga og þeirra, sem þessum málum eru kunnugir, að síðustu kaupin við Landssímahúsið, bæði Thorvaldsensstræti 2 og Thorvaldsensstræti 6, verði til þess að spara millj., jafnvel milljónatugi, - verði til þess, að afnotagjöld Landssímans geti á næstu árum orðið talsvert ódýrari, en ef þeir hefðu látið það vera að kaupa þessar lóðir. En svo gerist það eigi að síður, að menn, sem annaðhvort gefa sér ekki tíma til þess að setja sig inn í þessi mál eða láta aðrar óeðlilegar hvatir ráða, koma hér á hv. Alþ. til þess að strá fræjum tortryggni og niðurrifs aðeins í því skyni að reyna að gera pólitískan andstæðing tortryggilegan. Þetta er starfsemi, sem ég hygg, að ekki margir þm. vilji taka þátt í og niðurstaðan verði sú, að á hv. Alþ. sitji yfirleitt þm., sem vilja skoða þetta mál eins og önnur á hlutlægan hátt og vilji fara eftir því sem í ljós kemur við nákvæmlega hlutlaust mat, eftir að öll gögn í málinu hafa verið fram lögð.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. hafði sig upp í býsna mikinn leikaraskap og þóttist vera að bera blak af forystumönnum Landssímans gegn persónulegum árásum mínum. Þessi leikaraskapur var gersamlega óþarfur. Það var ekki um neinar slíkar árásir að ræða hjá mér. Ég þekki vel forustumenn Landssímans og veit, að þeir eru bæði miklir hæfileikamenn og duglegir á sínu sviði. Það var ekki það, sem ég var að tala um. Ég var að tala um hitt, að stofnun, sem hefur þá aðstöðu, sem Landssíminn hefur, að hafa algera einokun á tiltekinni tegund þjónustu, þarf óhjákvæmilega á aðhaldi að halda. Og það aðhald þarf að koma annaðhvort frá viðskiptavinum stofnunarinnar eða frá Alþ. Ef menn hafa sömu aðstöðu og Landssíminn hefur haft, að þurfa aldrei að hafa neinar áhyggjur út af fjárfestingarframkvæmdum, heldur geta jafnóðum velt þeim yfir á viðskiptavinina, þá leiðir það til þess, að menn hafa þá þægilegu leið. Önnur fyrirtæki verða ævinlega að horfa í það, hvort þau kaupa fasteign fyrir 16-17 millj. í miðborg Reykjavíkur eða hagnýta sér aðrar lóðir, sem fáanlegar er hér í borginni og ekki þarf að greiða slíkt okurverð fyrir. Landssíminn hefur það fjárhagslega kerfi, að hann þarf ekki að hafa slíkar áhyggjur. Og ég tel, að það sé skylda Alþ. að fylgjast með því, að þessi aðstaða sé ekki notuð til þess að leggja á almenning hærri gjöld, en óhjákvæmilegt er. Ég ætla ekki að halda áfram að deila við hæstv. ráðh. um einstök atriði í þessu sambandi. Hugmyndin var ekki sú, að við ættum kappræður í þingsölum um þetta, heldur að tekin væri upp raunveruleg rannsókn á málinu. Þegar þeirri rannsókn er lokið, getum við hæstv. ráðh. farið að ræða málin á grundvelli hennar. Það leysir ekkert mál, að við séum með deilur í þessum ræðustóli. Aðalatriðið er hitt, að rannsóknin verði framkvæmd. Og ég á enn ákaflega erfitt með að skilja, hvers vegna hæstv. ráðh. vill ekki á það fallast, að þarna verði um að ræða rannsóknarnefnd í samræmi við 39. gr. stjórnarskrárinnar. Hvað er það, sem hæstv. ráðh. óttast í því sambandi? Hvers vegna hefur hæstv. ráðh. ekki áhuga á því, að málið sé kannað á þann hátt? Ég er ekki að vekja neina ástæðulausa tortryggni. Ég er einmitt að gera till. til þess að bægja frá getsökum og tortryggni í þessu sambandi. Að lokinni slíkri rannsókn liggja málavextir nákvæmlega fyrir, eins og þeir eru eða eiga að gera, ef n. hefur getað lokið verkefni sínu. Og aðeins á þann hátt er hægt að bægja frá tortryggni og getsökum. Út af því, sem hæstv. ráðh. sagði, að ég hefði fallizt á kaup á lóð í Kirkjustræti, þá er það ekki rétt. Ég átti ekki sæti á þingi, þegar sú ákvörðun var tekin. Hitt vil ég enn leggja áherzlu á, að ég tel, að rannsóknarnefnd, sem skipuð verður, beri einnig að rannsaka allt baks við slíkra viðskipta hér í miðborginni, þetta ósæmilega lóðabrask, sem magnast ár frá ári og sjálf ríkisstj. og stjórnarstofnanir hafa haft forustu fyrir. Hæstv. ráðh. sagði, að ekki hefði verið um önnur slík kaup að ræða en Kirkjustræti. Ég vil minna á, að Seðlabankinn hefur staðið fyrir fasteignakaupum hér í miðborginni, sem fóru langt fram úr venjulegu gangverði á þeim tíma og stuðluðu að því að stórhækka allt þetta okurverð í miðborginni. Hæstv. ráðh. sagði einnig, að ég skyldi bera saman Sjálfstæðishúsið og húsin við Kirkjustræti. Ég minntist á það í framsöguræðu minni, að það skiptir ekki nokkru máli, hvernig Sjálfstæðishúsið er á sig komið. Eina áhugamál Landssímans er að losna við það og sennilega væri auðveldara að fjarlægja það, ef það væri lélegra en það er. Sennilega er það, að húsið er þó sæmilega á sig komið aðeins til aukins kostnaðar fyrir Landssímann. Keppikefli hans er að losna við það. En sem sagt, ég ætlaði ekki að fara út í deilur við hæstv. ráðh. um einstök málsatvik í þessu sambandi. Till. mín er um að fella slíkar deilur niður, en taka þetta sem rannsóknarverkefni.



Herra forseti. Ég ætla ekki heldur að halda hér uppi málþófi um þetta. Það mætti vitanlega taka nokkurn tíma í að ræðavið þennan hv. þm., ekki aðeins um þetta mál, heldur og fleira, sem gæti orðið þessu skylt, en látum það niður falla í bili. En ég sá aðeins ástæðu til þess að koma hér upp aftur vegna þess, að hv. þm. sagðist ekki skilja í því, af hverju ég vildi ekki láta athuga þetta mál. Það er einmitt það, sem ég vil. Ég sagði það áðan, að ég vildi, að öll gögn í þessu máli yrðu lögð á borðið, til þess að hv. alþm., sem ekki hafa enn gert sér grein fyrir því, hvort hér hefur verið rétt að farið eða ekki, eigi þess kost. En hvort n. heitir rannsóknarn. eða þn., sem þetta mál fær til meðferðar, það út af fyrir sig skiptir ekki neinu máli. Aðalatriðið er, að málið verði kannað og komizt verði að hinni eðlilegu og réttu niðurstöðu og hv. þm. viti þá, hvað hér er um að ræða.