Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hannes Jónsson Ég hefi skrifað undir nál. samgmn. með fyrirvara, og þykir rétt að láta það koma fram, í hverju sá fyrirvari er fólginn. Með þessu frv. er gengið inn á þá braut, að ríkissjóður lætur byggja ýmsa vegi, sem ekki eru teknir upp í fjárl., á þann hátt, að hlutaðeigandi héruð leggi fram til bráðabirgða fé að láni. En sé gengið inn á þessa braut, verður að láta heimildina ná til fleiri vega en taldir eru upp í frv. Þetta hefir ekki staðið til boða fyrr en nú, en mér þætti ekki ótrúlegt, að fleiri héruð vildu reyna að fara þessa leið, ef hún stæði opin áfram. Annars er þessi aðferð ekki sem heilbrigðust. Þau héruð, sem bezta hafa aðstöðuna til þess að ná í lánsfé, geta komið vegum sínum áfram meira en eðlilegt er. En þau héruð, sem ekki eiga greiðan aðgang að bönkum eða öðrum lánstofnunum, verða þarna útundan. Af þessu hlýtur að skapast misrétti milli héraðanna. En fari svo, að þau héruð, sem verri aðgang eiga að lánstofnunum, gætu samt lagt fram eitthvert fé, þá tel ég sjálfsagt, að þau komi eins til greina og þau héruð, sem hér eru nefnd í frv. Mér dylst það ekki, að t. d. í mínu héraði er svo mikil þörf á að leggja suma af þeim vegum, sem nú eru í þjóðvegatölu, en ólagðir, að ef nokkur ráð væru til að útvega slík lán, sem hér um ræðir, þá yrði það gert, jafnvel þó að menn með því yrðu fyrir tapi. Hinsvegar er það ekki nema gott, ef ríkissjóður er fær um að taka á sig slíkar skuldbindingar sem þessi lán eru, en hingað til hefir mér fundizt fullerfitt að inna af höndum greiðslur þeirra vega, sem sjálfsagðastir eru vegna heildarkerfis þjóðvega og vegamálastjóri vill láta sitja í fyrirrúmi, eins og eðlilegt er. Ég vil því vænta, að hæstv. stj. taki vel í málaleitanir í þessu efni, ef þær skyldu koma frá mínu héraði.

Jóhann Jósefsson Ég get sagt það sama og hv. 1. þm. S.-M., að mér virðist hv. minni hl. fjhn. hafa fært svo góð rök fyrir því, að þessi leið, sem hv. meiri hl. fjhn. hefir fundið út, sé ekki fær. Ég fæ ekki annað skilið en að hv. d. muni geta fallizt á að samþ. frv. eins og það kom frv. hv.Ed. Náttúrlega getur sú mótbára alltaf komið til greina við hverskonar slíkar till., að ríkissjóður megi illa við þessu; en ég vil spyrja, - verður þeirri mótbáru haldið fram, þegar niðurfærsla gjaldsins af landbúnaðarafurðum kemur hér til atkv.? Ég held, að ómögulegt sé að samríma það, að ætla að tvöfalda útflutningsgjaldið af þurrkuðum fiskúrgangi, en afnema, sem ég geri ráð fyrir að verði, útflutningsgjaldið af öðrum vörum, eins og t. d. landbúnaðarafurðum. Það er ekki farið fram á að afnema útflutningsgjaldið af fiskmjöli, heldur að útflutningsgjaldið af fiskmjöli verði eins og á öðrum vörum, eins og t. d. af fiski. Það er misskilningur hjá fjhn., að frv. eins og það kom frá Ed. hafi farið fram á að undanþiggja fiskmjölið útflutningsgjaldi - fjarri því. Ég get orðið við tilmælum hv.þm. G.-K. um að draga til baka þá till., sem ég hefi flutt á þskj. 572, í því trausti, að réttlætið verði ofan á í þessu máli og menn fari ekki að jafna aðstöðumuninn með því að taka mismuninn í flestum eða öllum tilfellum frá fátækum sjómannaheimilum, sem vinna að þessari framleiðslu.

Jóhann Jósefsson Ég verð að segja hæstv.forsrh. það, að þó að ég beri hér fram á Alþingi kröfur og óskir fyrir mitt kjördæmi, þá sé ekki ástæða til að láta kjördæmið gjalda þess, þó að ég sé hér á öndverðum meiði við till.hv. meiri hl. fjhn. í þessu máli. Ég kannast ekki við, að Vestmannaeyjakaupstaður sé sá þurfalingur á ríkissjóði, að ástæða sé til að benda á hann einan allra kjördæma í því efni. Hæstv. ráðh. veit, hversu miklar tekjur ríkissjóður fær úr Vestmannaeyjum. Og ég get fullvissað hann um það, að í Vestmannaeyjum er enginn maður, sem mundi slá hendinni á móti því að fá ríkissjóðsgjöld Eyjanna í bæjarsjóðinn og greiða svo úr honum öll gjöld og þarfir kaupstaðarins, að viðbættu því, sem ríkið leggur fram til embættismanna sinna og annars, sem því ber þar að kosta. Ég kann því illa, að hæstv. ráðh. sé að beina þessu spjóti sínu einungis til Vestmannaeyjakjördæmis, og hygg ég, að hann megi engu síður snúa því til annara. Hv. frsm.fjhn. hélt því fram, að það gæti ekki annað komið til mála en að d. samþ.brtt. meiri hl. n., sérstaklega eftir afgreiðslu þess frv., sem hér var næst á undan á dagskránni. Það kemur þá að því, að prófuð verði til þrautar sanngirni þessarar hv.þd. gagnvart smærri útvegsmönnum, samanborið við sumar aðrar stéttir þjóðfélagsins. Þetta mál, sem hér liggur fyrir, er að vísu ekki stórt, en í sambandi við önnur úrlausnarefni, sem fyrir þinginu liggja, getur það verið góður leiðarvísir til bendingar um það, hvers sá hluti landsbúa - smáútgerðarmenn - getur vænzt af þinginu, enda hafa þeir ekki fylgt sínum kröfum með hávaða á fundum og kröfugöngum hér í höfuðstaðnum í vetur, en það hafa aðrir gert. Hér er um að ræða lítilsháttar leiðrétting á skattskyldu, þannig að létt verði af að nokkru leyti útflutningsgjaldi af fiskmjöli, sem er alveg ný framleiðslugrein hér á landi og nauðsynleg. Og það er ekki fyrr en þessi iðnaður var hafinn hér á landi, sem útlendingar fara að keppa um að ná í hráefnið, fiskúrgang og hausa. Hæstv. ráðh. sagði, að beinaverzlunin mundi falla eftir gömlum farvegi, en það er ekki rétt. Það er fyrst eftir að landsmenn eru vaknaðir til þess að starfrækja beinamjölsverksmiðjurnar, þá koma útlendir menn hingað til þess að keppa um kaup á fiskúrganginum. Mér virðist, að afstaða hv. meiri hl. fjhn. í þessu máli sé alveg laukrétt. En aftur á móti finnst mér, að hæstv. ráðh. og hv.frsm. meiri hl. leggi allt of mikið kapp á að viðhalda óréttlátum tolli á þeirri vöru, sem hér um ræðir. Ég stend við það, sem ég sagði áður, og mun taka aftur brtt. við þetta frv., en greiða atkv. á móti brtt. meiri hl., þrátt fyrir ofsa hv.frsm. meiri hluta.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Hv. þm. V.-Húnv. þarf ekki að vera hræddur um, að ég hristi hann mjög tilfinnanlega í þetta sinn. Ég er vanur að láta mér nægja eitt skot á svona gemling í sláturtíðinni. - Ég var á einum fundi í fjhn., sem fjallaði um þetta mál, og gaf þá hv.frsm. ýmsar upplýsingar um þessa mjölvinnslu úr fiskúrgangi og hausum o. fl., þannig að ýmislegt af því, sem hann hefir sagt um þetta mál af viti, er á því byggt. Ég álít, að hann þurfi ekkert að skammast sín fyrir þetta; ég efast ekki um, að hann muni geta frætt mig eitthvað viðvíkjandi landbúnaði, sem mér er ekki kunnugt. Ég er ekkert að miklast af því, þó að ég viti talsvert meira en hv.frsm.; það þarf ekki að vera svo mikið til þess. - Sannleikurinn í þessu máli, sem hér liggur fyrir, er sá, að það varð samkomulag um það í fjhn. að afgr. þessi tollafrv. án þess að nokkurt samband væri á milli þeirra, Ég fór til hæstv. form. n., 1. þm.N.-M., og spurði hann eftir, hvort nokkuð hefði búið hér á bak við hjá meiri hl. n., eftir að hv.frsm. fór að reyna að slá sig til riddara á mér hér í umr., og form. n. neitaði því. Hann hafði þá ekki áttað sig á þessu sambandi á milli frumvarpanna fremur en hv.frsm. og hæstv. forseti, sem ekki hefir látið þessi mál koma í réttri röð á dagskrána til afgreiðslu. Málin komu í öfugri röð hér inn í þd., að hv.frsm. alveg óafvitandi, af því að hann hafði ekki áttað sig á sambandinu á milli þessara frv. fremur en aðrir. Það er bezt, að við tökum þessa sök á okkur allir sameiginlega og séum ekkert að grobba. Ef brtt. meiri hl. verður felld og frv. samþ. óbreytt eins og það kom frá Ed., þá verður það tryggt, að fiskmjöl kemur undir sama útflutningsgjald og áður var. Er því óhætt að fella brtt. meiri hl. og samþ. frv. óbreytt. Ég segi sem karlinn, að sá liggur, sem liggur, og ef við verðum ofan á í þessu máli, þá skal ég ekki kvarta eða sjá eftir því, að hv.þm. hefir sýnt hér sínar andlegu listir.

Sveinn Ólafsson Þetta mál virðist í sjálfu sér ekki flókið eða vandasamt, en mér virðist þó, að till.fjhn., eins og þær koma fram á þskj. 603, um að tvöfalda útflutningsgjald fiskbeina, muni vera sprottnar af ókunnugleika á því, hvernig hagar til í verstöðvunum til og frá um landið.

Meiri hl. fjhn. á að segja

. Það er ekki vafi á því, að víða í verstöðvum er það einhver hin helzta atvinnubót liðléttinga, barna og kvenna og annara þeirra, sem lítt eru vinnufærir, að hirða fiskúrgang og gera hann að vöru, og það er ekki nándar nærri alstaðar, að kostur er á að koma þessari vöru í peninga með öðru móti en því að selja hana útlendingum, með því að verðið er lágt hjá beinamylnum innlendum, en flutningur að þeim of dýr. Útlendu kaupendurnir eru mér vitanlega engir aðrir en umboðsmenn norskra verksmiðja, sem frá afskekktum stöðum safna fiskbeinum gegn viðunanlegu verði og koma þeim á útlendan markað. Þessi hækkun á útflutningsgjaldinu mundi draga tilfinnanlega úr atvinnuvonum þeirra, sem af því hafa stuðning að verka beinin, og yrðu hvorki ríkissjóði sá tekjuauki, sem ætlað er, né heldur til þess að beina þessum viðskiptum til hinna innlendu verksmiðja. Ég held, að samþykkt þessarar till. á þskj. 603 myndi verða hreint og beint til þess að ræna nokkurn hluta þeirra manna, sem litlar atvinnuvonir hafa, að öllu leyti þeim atvinnuvonum, sem þeir nú hafa, og fyrir ríkissjóð verður þetta stopul og óábyggileg tekjuvon. Ég verð þess vegna eindregið að taka undir grg.hv.þm. G.-K. og get fallizt á skoðun hans á þessu máli. Skal ég ekki fjölyrða frekar um þetta, enda ætla ég, að það sé óþarft eins og komið er.

Frsm. (Pétur Magnússon) Ég get verið sammála hv. 2. þm.N.-M. um það, að ríkissjóð skiptir það ekki miklu máli, hvort skuldin er strikuð út eða ekki. En þó er hér um afgjald af rúml. 20 þús. hekturum að ræða, svo að áveitugjöldin nema talsverðu með tímanum, þó að þau séu hverfandi í samanburði við tilkostað ríkissjóðs. Það er fullvíst, að mikill meiri hluti bænda vill heldur greiða áveituskatt en láta land af hendi, jafnvel þótt það sé máske ekki ávallt búhnykkur fyrir þá. Landið, sem ríkissjóður fengi, gæti heldur ekki haft neina þjóðhagslega þýðingu. vegna þess hve það yrði lítið - ef til vill undir 4-5-6 býli. Ég vil því halda fast við það, að úr því að horfið var frá að krefjast lands af öllum bændum, eigi ekki að kúga suma til þess að láta land af hendi. Enda myndi lítil eða engin áhætta fylgja því að falla frá þessu ákvæði. Hv. 2. þm.N.-M. sagði, að komið gæti fyrir, að tvær jarðir legðu fram engjaland, en nýbýlið strandaði á því, að þriðja jörð vildi ekki leggja til land undir tún eða bæjarstæði. En þó að svona stæði á, eru alveg hverfandi líkur til þess, að samkomulag næðist ekki. En þótt svo tækist til, að ekki næðist samkomulag, leiddi þetta aldrei til annars en þess, að þessar tvær jarðir yrðu að greiða áveituskattinn, sem ekki er hærri en það, að bændum ætti ekki að vera um megn að greiða hann, þótt ekki megi gleyma því, að fleiri gjöld hvíla á þeim vegna áveitunnar, svo sem viðhaldskostnaður, sem nemur 75 aurum á hektara, og vextir og afborganir af lánum, sem þeir hafa orðið að taka margir hverjir til að byggja flóðgarðana.

Frsm. (Hannes Jónsson) Fjhn. tók þetta mál til athugunar nú undir þessa umr., en hún fékk ekki þær upplýsingar, sem gátu fullnægt henni til þess að hverfa frá þeim ákvörðunum, sem hún hafði tekið um afgreiðslu þessa máls. Það er vitanlega rétt, sem hv.þm. Vestm. heldur fram, að vélþurrkað fiskmjöl er í nokkru lægra verði en sólþurrkað, en ég hygg, að það muni verða erfitt að hafa fullnægjandi eftirlit með því, hvað er sólþurrkað og hvað er vélþurrkað. Eins og kunnugt er, fer ekkert mat fram á þessari útflutningsvöru, og útreikningurinn á útflutningsgjaldinu yrði því alveg að vera eftir því, sem upp væri gefið af verksmiðjunum. Mismunurinn á þessum mjöltegundum er ekki meiri en t. d. á síldarmjöli, því að það er mjög mikill verðmunur á síldarmjöli af fyrsta flokki eða saltsíldarmjöli. Það mun vera um 50% lægra í verði en annað síldarmjöl. Ef á að taka tillit til þessa mismunar á þessum mjöltegundum, fiskmjölinu, þá ætti einnig að taka til greina þann mismun, sem er á verðgæðum síldarmjölsins. Þessari iðngrein, fiskmjölsframleiðslunni í landinu, er gert hægara fyrir með till.n., og það svo verulega, að ég álít, að það sé engu minni stuðningur fyrir fiskmjölsframleiðendurna en það, sem fólst í frv., þegar það kom frá hv.Ed. Það, sem aðallega hefir verið fært fram sem andmæli gegn till.n., er það, sem hv.þm. G.-K. hefir haldið fram, að þessi tollhækkun á útfluttu efni, hausum og beinum, myndi verða til þess að skapa lægra verð fyrir þá, sem selja þessa vöru til verksmiðjanna. Nú var bent á það við 2. umr. þessa máls, að það væru líkur til þess, að aðstaða verksmiðjanna hér heima batnaði svo við það, ef aukin væri vinnsla í landinu, að líkur væru til þess, að þær gætu a. m. k. greitt sama verð og nú er borgað, og jafnvel heldur ríflegar. Ég hefi reynt að afla mér upplýsinga um það, hvaða verð væri á þessari vöru, hráefnum til fiskmjölsgerðar, en hefi ekki fengið nógu ábyggilegar upplýsingar um það. Ég hygg, að það muni vera nokkuð óákveðið og að þessi hráefni séu keypt á hverjum tíma og á hverjum stað allt eftir því, hvað hægt er að fá þau fyrir. Eins og tekið var fram við 2. umr., þá skapar þessi verksmiðjurekstur talsverða atvinnu í landinu, og því er ástæða til að reyna að hlynna að þessum fiskmjölsverksmiðjum eftir því sem föng eru á. Það hefir verið bent á það, að þessi fiskmjölsframleiðsla eykur þann erlenda gjaldeyri, sem þjóðin hefir yfir að ráða, og er það engu að síður nauðsynlegt en að auka atvinnuna í landinu. Af öllum þessum ástæðum hefir n. ekki séð ástæðu til að víkja frá sínum fyrri till. um þessi efni, og við atkvgr. gefst hv. dm. tækifæri til þess að lýsa skoðun sinni á till.hv.þm. Vestm., ef þær koma hér til atkv. Annars hafði ég litið svo á, að það yrði að bera fram nýjar till. við þessa umr., ef þær ættu að geta komið til atkv., og af þeirri ástæðu bar meiri hl. n. fram að nýju sínar brtt. Ég ætla eiginlega ekki að fjölyrða um þetta frekar. Það verður sennilega ekki hægt að færa fram nein óyggjandi rök fyrir málstað þessara tveggja aðila, sem hér eiga hlut að máli, eða hvora leiðina eigi að fara til þess að efla þessa innlendu framleiðslu: að lækka útflutningsgjaldið af fiskmjölinu eða hækka útflutningsgjaldið af hráefnunum; en ég vil að lokum benda á það ósamræmi, sem yrði við það, að lækka útflutningsgjaldið af fiskmjöli, en láta útflutningsgjaldið af síldarmjöli haldast, og mér skilst, að það væri litt verjandi, enda mun verðið á síldarmjöli vera heldur lægra.

Páll Hermannsson Ég hefi skrifað undir nál. með fyrirvara, og ber ekki að skilja fyrirvara minn svo, að ég sé ekki sammála meðnm. mínum um það, að leysa eigi þetta mál nú. Mér er það fyllilega ljóst af þeim upplýsingum, sem fyrir liggja um tilkostnaðinn við Flóaáveituna, að bændum er það algerlega um megn að greiða nokkurn verulegan hluta af þessum kostnaði, ekki sízt í því árferði, sem nú er. Í raun og veru er líka áveitukostnaðurinn gefinn upp eftir frv., því að þótt bændum sé gert að greiða 1 kr. af ha. í 30 ár upp í þennan kostnað, er það svo lítið, að það nemur undir 1% í ársvexti af því fé, sem til áveitunnar hefir verið varið, og hefði ég fyrir mitt leyti því allt eins vel getað gengið inn á að strika þetta alveg út. Ég get hinsvegar ekki gengið inn á, að rétt sé að sleppa þeim möguleika úr frv., að hægt sé að fjölga býlum á þessu svæði, þar sem slíkt má verða án verulegra óþæginda fyrir landeigendur. Í 2. gr. frv. er gert ráð fyrir, að stj. geti krafið landeigendur þess, að þeir greiði með landi, ef nauðsyn þykir vegna nýbýlastofnunar. Nú hefir n. viljað fella þetta niður. Ég býst að vísu ekki við, að þetta komi að sök yfirleitt, en þó getur það í vissum tilfellum orðið því til fyrirstöðu, að nýbýli sé stofnað. Segjum svo, að tvær jarðir leggi fram engjaland til nýbýlis, en þriðja jörð vilji ekki láta land undir tún eða bæjarstæði. Ég vil því ekki láta fella þetta ákvæði niður. Ég geng út frá því, að stj. beitti þessu skynsamlega og krefðist ekki lands, nema nauðsynlegt væri og landeigendum nokkurn veginn bagalaust. Ég mun því greiða atkv. gegn þessari brtt., en mun verða n. sammála að öðru leyti. Að vísu álít ég, að það, sem greinir á milli n. og frv., hefði mátt laga með því að láta skilning sinn í ljós í nál. eða ræðu, svo að brtt. hefði ekki þurft með.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Ég kann ekki við, að menn tali um þetta mál eins og fjhn. sé öll sammála um málið. Ég gerði við 2. umr. þessa máls grein fyrir afstöðu minni til málsins, að ég hélt allrækilega, og sú grg. bar með sér, að ég er á öndverðum meið við meðnm. mína um þetta mál. Ég hirði ekki um að fara að endurtaka þau rök, sem ég þá færði fyrir því, að mín afstaða til málsins væri rétt, en afstaða meiri hl. n. væri röng, enda geri ég ekki ráð fyrir, að það ráði neinum úrslitum á þessu máli að fara að tvítaka þau rök. Ég get einungis um það og legg áherzlu á, að það, sem okkur ber á milli, er það, að meiri hl. telur, að heppilegra sé að ráða bót á því meini, sem báðir viðurkenna, að sé fyrir hendi, með því að leggja skatt á hausa og bein, til þess á þennan hátt að hindra útflutning þeirrar vöru í því skyni, að hún verði unnin í hinum innlendu verksmiðjum. Ég tel eðlilegu og réttu leiðina vera þá, að láta útflutningsgjaldið af hausum og beinum nú haldast, en lækka útflutningsgjald hinnar unnu vöru, fiskmjölsins til þess að á þennan hátt mætti gera jafnari aðstöðu hinna innlendu vinnslustöðva. Meginástæðan fyrir þeirri till. minni er sú, að innlendir framleiðendur selja þessa vöru að nokkrum hluta erlendum kaupmönnum, vegna þess að erlendir kaupmenn bjóða betur, en ég vil ekki fáum verksmiðjueigendum til framdráttar skerða hlut hinna mörgu smáu framleiðenda. Ég vil segja frá því, að í n. var þetta mál til athugunar milli 2. og 3. umr., og kom þá fram sú upplýsing frá frsm. meiri hl., að þessi sala til útlendinga færi fram af því, ef svo mætti segja, að viðskiptin héldust í gömlum farvegi, en ekki af því, að erlendir menn byðu betur fyrir vöruna. Ég sagði, að ef þetta ætti við rök að styðjast, myndi það valda því, að ég breytti minni afstöðu til málsins; en ég hygg, að það megi segja með fullri vissu, að ástæðan til þess, að erlendir menn fá þessa vöru, er ekki þessi, heldur hin, að þeir borga hana hærra verði en innlendu verksmiðjurnar. Ég legg til, að brtt. frá meiri hl. fjhn. verði felldar: einnig leyfi ég mér að leggja til, að hv.þm. Vestm. taki aftur sínar brtt. Verði þær samþ., er frv. þar með spillt. Verði frv. samþ. óbreytt, er það það, sem hann vill helzt. Fari það svo, að brtt. meiri hl. n. verði samþ., mættu brtt.hv.þm. koma fyrir á eftir, ef það er samrímanlegt þingsköpum, sem ég skal ekki um segja, en ef svo er, þá vildi ég, að þær yrðu teknar aftur, og mætti bera þær fram í Ed., því þangað fer frv., ef á því verða gerðar breyt. Ég vænti, að mönnum sé ljóst, að þeir, sem ekki vilja skerða hlut smáútvegsmanna, þeir eiga að fella brtt. meiri hl., en samþ. frv. óbreytt.

Frsm. (Tryggvi Þórhallsson) Það er aðeins stutt aths. út af orðum hv.þm. Seyðf. Út af síðari hluta ræðu hans vil ég segja það, að mér er óhætt að fullyrða, að innan kreppun. er mikil samúð með þessum mönnum, sem hv.þm. vill nú koma að með till. sinni. En ég fyrir mitt leyti verð að halda fast við það, að ekkert er vitað né heldur liggur fyrir um þörfina eða hvað þetta mundi kosta mikið fé. Ég var fyrir nokkrum árum síðan endurskoðandi Landsbankans um 4 eða 5 ára skeið. Ég setti mig þá talsvert inn í veðdeildina, en vitanlega er farið að fyrnast yfir það nú, en það stendur svo í mínu minni, að hér geti verið um allverulega háar upphæðir að ræða, að mikill þáttur af veðdeildinni muni geta komið undir þetta. Þess vegna vil ég endurtaka það, að ég get stutt það, að þetta sé athugað, og lofað mínum fyllsta velvilja, ef ég ætti um það að fjalla og ef rannsókn leiddi svipað í ljós um hag þessara manna eins og komið hefir í ljós viðvíkjandi landbúnaðinum. Hv. þm. gat þess, sem er alveg rétt, að miklu einfaldara til þess að koma fram fresti á afborgunum á föstum lánum sé, að kreppulánasjóður láni lántakendunum beint og þeir notuðu það síðan til að borga afborganirnar. Þetta er alveg rétt. En það dregur þungan dilk á eftir sér. Hann er sá, að ef þetta verður gert, þá munu veðin missast í flestum tilfellum. Því að það er þannig háttað um veðdeildarlánin og ræktunarsjóðslánin, að það eru önnur lán á eftir þeim með uppfærslurétti. En ef sú leið er farin, sem við leggjum eindregið til, þá standa veðin áfram og kreppulánasjóður fær af sjálfu sér veð. Það flyzt frá bönkunum og yfir til kreppulánasjóðs. Það þarf ekki að gerast með þeim hætti, að bankarnir gerist lántakendur hjá kreppulánasjóði, heldur má finna einfaldari leið. Ég tel, að hún sé örugg, bæði að fé lánstofnunarinnar sé vel tryggt og hægt sé að hjálpa þeim mönnum, sem mest kreppir að.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) [óyfirl.]: Ég vildi aðeins taka undir með meiri hl. fjhn. og vænti, að till. hans verði samþ. Að vísu get ég hugsað mér, að það mætti í þessu máli sættast með því, að hækkunin á fiskúrgangi félli niður, en fiskmjölið héldist í sama tolli og það er nú. Það hefir oft undanfarið verið óskað eftir hærri tolli á fiskúrgangi, til þess að jafna aðstöðu þeirra erlendu kaupmanna og innlendu fiskmjölsverksmiðja. Þessu hefir ekki verið sinnt fyrr en nú er fitjað upp á því. Ef till. meiri hl. fjhn. verða samþ., verður ekki um það kvartað, að aðstöðumunur sé hjá þessum innlendu verksmiðjum og útlendu kaupmönnum, því að hann er þar með jafnaður.

Á hverra kostnað?

. Á þann hátt, að hvortveggja borgar jafnmikið til ríkisins af sinni framleiðsluvöru, og það er nú svo um þetta gjald, að það er meðal þeirra tekna, sem ríkið má ekki láta niður falla. Það er sá einfaldi sannleiki í þessu eins og svo mörgu öðru, að ríkið má ekki við að missa neitt af því, sem það hefir nú í tekjur. Það koma till. úr ýmsum áttum að fella niður þetta og hitt gjaldið, og því miður er ekki hægt að sinna neinum sérstökum till. af því tægi og því réttlátt að vísa þeim öllum frá, og þessari líka. Þó að fiskmjölið væri fellt niður, kæmi fram annað misrétti, og það er, að síldarmjölið ætti að standa undir óbreyttum tolllögum. Ef ætti að fikra sig áfram eftir þessari braut, mundi ekki vera numið staðar hér, heldur haldið áfram. Ég legg til, að till. meiri hl. verði samþ.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) [óyfirl.]: Hv. þm. Vestm. getur verið viss um það, að kjördæmi hans verður ekki látið gjalda þess, þó að hann hafi nú tekið þessa afstöðu í máli því, sem hér liggur fyrir. En það er alveg óhjákvæmilegt, þegar verið er að biðja um tollaívilnanir á einstökum vörutegundum, að þá er ekki hægt að standa á móti öllum tollahækkunum á öðrum vöruflokkum. Vestmannaeyjar eru mesti myndarstaður, en ríkið hefir oft hlaupið undir baggann í málum þeirra og sýnt mikla linkind um greiðslu á skuldum bæjarfélagsins við ríkissjóð, sem stundum hefir staðið styrr um, og verður þó líklega að gera meira að því síðar. En það kemur ekki þessu máli við. Hv. þm. Vestm. lét þess getið, að með afstöðu hv.þdm. í þessu máli sýndu þeir hugarfar sitt til sjávarútvegsins. Þetta nær ekki nokkurri átt. Það er allt of mikið gert úr þessu máli hér í umr. Hér er um að ræða eina af smærri iðngreinum sjávarútvegsins, og virðist ekki ástæða til að taka hana út úr og fella niður útflutningsgjald af fiskmjöli einu út af fyrir sig. Þessi krafa um afnám á útflutningsgjaldi á þeirri vöru á ekki meiri rétt á sér heldur en margar aðrar kröfur um tollalækkun á sjávarafurðum, sem ekki eru teknar til greina. Vitanlega er alltaf hægt að hrópa til þeirra, sem vilja halda þessum sköttum, að þeir séu allir fjandmenn sjávarútvegsins, og hið sama verður náttúrlega einnig sagt um hina, sem ekki vilja fella niður útflutningsgjald af landbúnaðarafurðum, að þeir séu allir fjandmenn landbúnaðarins. Vitanlega koma þessi hróp sitt úr hvorri áttinni, ef hvorugt af þessum útflutningsgjöldum verður afnumið. Ég held, að á þessum tímum sé bezt að sleppa slíkum stóryrðum sem þessum og hreyfa ekki við þessum tekjustofnum ríkissjóðs, sem hefir svo miklum og auknum þörfum að gegna, enda mun ég leggja á móti því, að hreyft verði við útflutningsgjaldi af landbúnaðarafurðum, þegar það frv. kemur frá fjhn. Um sjávarútveginn er það að segja, að hann hefir alltaf notið sæmilegrar aðstöðu hér á Alþingi og býr nú við sömu skattalög og verið hefir, meðan ég hefi átt sæti á þingi. Þetta ranglæti, sem sumir hv.þdm. nefna svo, er því ekki nýtt í sögunni. Og svo kemur þessi till. um afnám á útflutningsgjaldi fram, þegar engir möguleikar eru fyrir hendi til þess að lækka tekjur ríkissjóðs. En hitt er þó merkilegra, að við, sem erum till. andvígir og höfum borið hér fram aths. út af henni, ertum allir kallaðir fjandmenn sjávarútvegsins.

Magnús Torfason Mér er skylt að hefja mál mitt með því, að lýsa þakklæti fyrir meðferð málsins, og þá ekki sízt til hv. landbn. hér í deildinni. Ég get fylgt öllum brtt.n. og hefi ekkert við þær að athuga, svo að þess vegna þyrfti ég ekki að segja meira. En sakir þess, sem fram hefir komið í umr., vil ég geta nokkurra atriða, sem þýðingu hafa og eru til skýringar. Hv. 4. landsk. sagði, að það orkaði tvímælis hvort ágóði væri fyrir ríkissjóð að sælast eftir löndum í áveitugjald. Þetta er alveg rétt, ef það væri meiningin að fara að reka á eftir stofnun nýbýla. En ef nýbýlastofnunin fer eftir eðlilegri rás, getur þetta ekki orðið ríkissjóði til útgjalda. Ég þykist vita, að ábúendur myndu yfirleitt vilja leigja þessi slægjulönd af ríkissjóði. Vera mætti, að sú leiga yrði ekki há, a. m. k. austan til í Flóanum, meðan kreppan stendur yfir, því að jarðarafgjöld þar hafa yfirleitt verið ákveðin í peningum, en ekki í landaurum, og því hafa afgjöldin ekki lækkað að sama skapi og afurðirnar. Því er ekki hægt að leggja þann skatt á þessar jarðir, sem ella hefði mátt. Hv. 4. landsk. sagði, að fleiri bændur vildu greiða áveituskatt í peningum en láta land af hendi. Mér er óhætt að segja svo mikið, að þetta muni geta orkað tvímælis. Þeir, sem búa næst við Ölfusá, munu flestir heldur kjósa peningaborgun, en þeir, sem búa austur í Flóanum, fremur að láta land af hendi. Jarðirnar við Ölfusá eru verðmeiri en hinar, vegna betri samgangna og markaðsaðstöðu. Ég fór austur um síðustu helgi, m. a. til að kynna mér þetta mál, og hafði tal af ýmsum glöggum og góðum mönnum, og fannst það koma fram, að fleiri vildu láta af hendi land en fé. Um brtt. við 2. gr. er það að segja, að mér hefir virzt það vaka fyrir mönnum eystra, að þeir vildu, að lögin væru í samræmi við Flóaáveitulögin frá 1917, og að því er stefnt hér, og mun ég því greiða brtt. þeirri atkv. Þótt gjaldið sé ekki hátt, verður þetta þó nokkur upphæð með tíð og tíma, en leiga fyrir slægjur myndi líka verða nokkur fúlga. Greiðsla bændanna er ekki mikil, en ríkið hefir þegar fengið nokkra uppbót með allmjög hækkuðu fasteignamati á jörðum á þessu svæði. Og það fær líka uppbót á þann hátt, að á þessu svæði verða betri búþegnar en ella, vegna þessa áveitufyrirtækis, og aukin menning í öllum greinum, svo að ríkissjóður sker upp bæði sýnileg og ósýnileg verðmæti af áveitunni.

Frsm. (Hannes Jónsson) Skýzt þó skýrir séu, má segja um þá hv.þm. G.-K. og hv.þm. Vestm. Þeir virðast ekki hafa athugað, hversu náið samband er á milli beggja þessara frv., sem eru 4. og 5. mál á dagskránni. Samkv. báðum þessum frv. eru útfluttar vörutegundir færðar á milli tollflokka. Í fyrra frv. eru taldar upp þær vörur, sem heyra undir 1½% útflutningsgjald, og eins og frv. kom frá Ed. er fiskmjöl þar komið inn undir 1½% verðtollinn, og einnig síldarmjöl, en eftir brtt. meiri hl. fjhn. við það frv. er fóðurmjölið fellt úr frv., og þar með út úr þessum tollflokki.

Var það þetta, sem þið voruð að leyna mig?

. Það var engu að leyna.

Ég spurði bæði form. og frsm.n. eftir þessu, og hafi þeir leynt því vísvitandi, þá er það meiri ósvífni en ég hefi þekkt í nefndarstörfum

. Ég skal fúslega játa það, að ég get ekki verið fullviss um hvort hv.þm. G.-K. les þingskj. venjulega eða ekki, og þess vegna get ég enga ábyrgð borið á því. Ef hv.þm. getur ekki skilið, hvernig í málunum liggur, þá verður hann eingöngu að ásaka sjálfan sig fyrir það. Ég finn ekki, að mér beri skylda til að leiðbeina honum svo, að hann geti greitt atkv. í samræmi við sjálfan sig. Í síðara frv., því sem hér liggur nú fyrir, eru taldar þær vörutegundir, sem heyra undir hærri toll til útflutnings. Og ef frv. verður samþ. óbreytt eins og það kom frá Ed., verður afleiðingin sú, að fiskmjölið fellur undan öllu útflutningsgjaldi. Og úr því að þessir hv.þm. fylgdust ekki betur með fyrra frv., þá verða þeir að sætta sig við að láta bæði frv. ganga aftur til Ed. og vinna að því, að þau geti bæði hlotið þar þá úrlausn, sem leiðir til fullkomins samræmis á milli þeirra. En eins og málin horfa nú við, sé ég enga leið til þess fyrir hv.þdm. að samþ. frv. óbreytt frá Ed., enda mundi það ekki verða talið skammlaust fyrir þessa hv.þd. að afgr. málið frá sér í slíkum viðrinisbúningi.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Hv. frsm. sagði ekkert liggja fyrir um þörf þeirra manna til að fá greiðslufrest á afborgunum, sem um ræðir í brtt. okkar Alþflmanna. Þetta er ekki rétt. Það liggja fyrir allgreinilegar skýrslur um atvinnuleysi undanfarinna ára hjá þessu fólki, verkamönnum og sjómönnum, og það veit hver maður, að ekki eru miklar horfur á greiðslugetu hjá þessum mönnum. En hitt er rétt, eins og ég tók fram, að engar upplýsingar liggja fyrir um það, hve mikið fé lánsstofnanirnar eiga bundið í fasteignaveðslánum til þessara manna. Hv. frsm. telur það vera mjög mikið. Ég er honum ósammála um það. Ég hygg, að það geti ekki verið mjög mikið, en við getum hvorugur fullyrt neitt í þessu máli, bara hent á líkur. Hinsvegar er það vist, að þörfin á aðstoð í þessu skyni kemur sjálfsagt greinilega fram áður en kemur til að veita nokkra aðstoð, því að umsóknir um slíkt yrðu sendar til lánsstofnananna eða kreppulánasjóðs, og þeim umsóknum mundu sjálfsagt fylgja skýrsla og grg. um efnahag hlutaðeigandi skuldunauts, sem leiddi í ljós, hvort þörf væri á þessari hjálp. Það er því engin hætta á, að það verði að óþörfu veittur þessi stuðningur; a. m. k. er engu meiri hætta á, að þessum mönnum verði hjálpað að óþörfu heldur en þeim, sem til teknir eru í frv. sjálfu. Út af því, sem ég sagði um brtt. meiri hl. n., að ég teldi það viðkunnanlegra, að lántakanda sé veitt lán úr kreppulánasjóði heldur en að lánsstofnanirnar láni fé til þess að greiða sjálfum sér fyrir sína skuldunauta, þá sagði hv.frsm., að þetta væri ekki gerlegt, vegna þess að þá misstist veðrétturinn. Það er rétt, ef ekki eru sett sérstök ákvæði inn í frv., að þá missist veðrétturinn. En ég fæ ekki betur séð en að auðvelt sé að taka ákvæði upp í frv. um, að veðréttur sá, sem stóð fyrir afborgun á láni hlutaðeigandi lánsstofnunar, færist yfir á ný lán, sem gangi til þess að borga lán með 1. veðrétti. Það þarf að setja slíkt ákvæði í frv., og ég tel það vel gerlegt.

Frsm. (Pétur Magnússon) Í upphaflegu löggjöfinni um Flóaáveituna var gert ráð fyrir því, að 3/4 af áveitukostnaðinum greiddust af eigendum jarðanna á áveitusvæðinu, sem auk þess skyldu gera alla flóðgarða fyrir eigin reikning. Mönnum var það einnig frá upphafi ljóst, að áveitukostnaðurinn mundi verða svo mikill, að tvímælis orkaði, að bændur gætu greitt sinn hluta í peningum, og af þeim ástæðum var það sett í l. 1917, að heimilt væri að greiða áveitukostnaðinn í landi, og var þá gert ráð fyrir, að heyaukinn, sem fengizt við áveituna. yrði svo mikill, að hann nægði til að vega upp á móti. Nú fór það svo, að framkvæmd þess verks varð miklu dýrari en gert hafði verið ráð fyrir. Upphaflega kostnaðaráætlunin, frá 1917, hljóðaði upp á 600 þús. kr., en svo sem kunnugt er breyttist verðlag mjög til þess tíma, er hafizt var handa um verkið. Áætlun, sem vegamálastjóri síðar gerði, 1919, hljóðaði upp á 1100000 kr., auk flóðgarða og aukaskurða, en sá raunverulegi kostnaður, sem framkvæmd verksins hafði í för með sér, varð 1430 þús. kr., og er þá ekki tekið tillit til þeirra vaxta, sem fallið hafa á það fé, sem til áveitunnar hefir gengið og ríkissjóður hefir lagt fram. Kostnaðurinn við hvern hektara, sem mældur hefir verið undir áveituna, hefir þannig orðið 120 kr., og kemur því í hlut landeigenda að greiða 90 kr. fyrir hvern hektara, en það er miklu meira gjald en bændur fá risið undir að greiða, enda verður niðurstaðan sú, ef áveitulandið er metið til verðs, að matsverðið nemur ekki jafnmiklu og áveitukostnaðurinn hefir orðið. Hefir þetta orðið til þess, að dráttur hefir orðið á því, að þessi viðskipti bænda og ríkissjóðs væru gerð upp, og hefir ríkissjóður þannig lagt fram allt féð til áveitunnar, án þess að honum hafi verið gerð nokkur skil þar á allt til þessa dags. Hefir þetta eðlilega valdið nokkurri óánægju, ekki sízt á meðal bænda, er hafa þessi skuldaskil stöðugt hangandi yfir höfði sér. Á síðasta þingi var samþ., að skipuð yrði n. til að athuga þetta mál og gera till. um það, hvernig úr því skyldi leyst. Er álit þessarar n. prentað með frv., eins og það upphaflega var lagt fyrir, á þskj. 351, en úrlausnartill. n. hnigu í þá átt, að kostnaðurinn yrði aðallega greiddur með landi. Taldi n., að meiri hl. landeigenda á áveitusvæðinu væri svo settur, að þeir gætu látið land af hendi án þess að rýra svo við það heyfeng sinn, að þeir gætu ekki framfleytt þeirri áhöfn, sem þeim er nauðsynleg til að framfleyta fjölskyldum sínum. Gerir n. ráð fyrir, að ríkissjóður muni á þennan hátt eignast 2000 ha. í áveitu- og beitilöndum, og mætti koma upp mörgum nýbýlum á því svæði, en á það hefir einmitt frá upphafi alltaf verið lögð höfuðáherzlan, að með þessu skapaðist aðstaða til að fjölga býlunum á þessum slóðum. Má auðvitað um það deila, hver hagnaður það er fyrir ríkissjóð að fara þessa leið. Ég býst við, að færa megi nokkur rök fyrir því, að ríkissjóði hefði ekki orðið peningalegur hagnaður af framkvæmd þessara till.n., en á það ber að líta, sem ég áður sagði, að þetta skapar aðstöðu til að fjölga býlunum á þessum slóðum, þar sem aðstaðan til að framleiða mjólk með góðum árangri er betri en í flestum héruðum öðrum. Frá sjónarmiði þjóðfélagsheildarinnar taldi því nefndin, að nokkur ávinningur gæti orðið að þessu, enda þótt það yrði ekki beinn peningalegur hagnaður fyrir ríkissjóð. Nd. hefir þó ekki getað fallizt á þessar till.n., heldur hefir hún breytt frv. í þá átt, að aðalreglan verður sú, að bændur greiða svonefndan áveituskatt, 1 kr. á ha. áveitulandsins í 30 ár, og er það aðeins leyft sem undantekning frá þessari aðalreglu, að bændur megi láta land af hendi til greiðslu áveitukostnaðarins. Má vera, að peningalega sé þetta heppilegra fyrir ríkissjóð. Í öllu falli hefir landbn. Ed. ekki viljað leggja út í stríð við Nd. út af þessu og taka upp till.mþn., en meiri hl. n. a. m. k. leit þó svo á, að nokkur atriði frv., eins og það nú er orðið, væru ekki í samræmi við þann grundvöll, sem frv. þannig hefir verið beint inn á. N. lítur svo á, að annaðhvort beri að gera, að skylda bændur til að láta land af hendi til þess að verða eftirgjafar aðnjótandi, eða losa þá við landtökuna gegn því að greiða áveituskattinn. Í 2. gr. frv. er hinsvegar heimild fyrir stj. til þess að krefjast þess af landeiganda, að hann láti land af hendi, ef nauðsyn þykir vegna stofnunar nýbýlis. Er hér verið á sömu braut og mþn. var á, en þar sem þetta fer í bág við þann grundvöll, sem frv. nú er komið á, leggur n. til, að þetta ákvæði 2. gr. verði fellt niður og frv. breytt í það horf, að landeiganda gefist þess því aðeins kostur að greiða áveitukostnaðinn með landi, að ríkissjóður sjái sér fært að taka á móti landinu, þann veg, að nægilegt land samfellt fáist til þess að stofna á nýbýli. Vænti ég þess, að hv. d. geti fallizt á þessar brtt.n., sem aðeins miða til að samræma ákvæði frv. Þá flytur n.brtt. við 8. gr. frv., þess efnis, að síðari málsl. gr. falli niður, þar sem leiguliði er skyldaður til að veita full skil á áveituskattinum til jarðeiganda. Er ekki sanngjarnt að leggja allan kostnaðinn á leiguliða, og enda auðsætt, að sá, sem borgar skattinn með landi, verður sjálfur að bera kostnaðinn við það. Hitt má vel vera, að n. beri fram viðaukatill. við 8. gr., ef þessi till.n. verður samþ. Að öðru leyti get ég látið mér nægja að vísa til nál.mþn. á þskj. 351. Þykist ég vita, að þm. sjái nauðsynina, sem á því er, bæði fyrir bændur og ríkissjóð, að lausn sé bundin á þessu máli. Það er í alla staði óheppilegt að játa lausn þessa máls dragast lengur. Það væri ekki rétt að láta þessa svipu vofa lengur yfir búendum á áveitusvæðinu, enda gæti það auðveldlega orðið til að draga úr eðlilegri framfaraviðleitni þeirra, því að vitanlegt er, að bændum yrði það flestum ofvaxið, ef ganga ætti að þeim með greiðslu á miklum hluta áveitukostnaðarins. Ég vænti því þess, að d. fallist á að leysa þetta mál nú, og þótt skoðanir geti verið skiptar um það, hvernig eigi að leysa það, hygg ég þó, að sú leið, sem hér er stungið upp á, sé svo nær sanni, að ekki sé ástæða til að slá málinu enn á frest.

Forseti (JörB): Út af ummælum hv.þm. G.-K. um, að raskazt hafi röð á málum hér, vil ég taka það fram, að sú breyt. hefir orðið í Ed. Annars er það hæpið um sjálfstæð mál, að þau verði ekki aðskilin í meðferð. Það hefir hver þingd. á valdi sínu, en ekki forseti.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) [óyfirl.]: Hv. þm. G.-K. lagði fyrir mig þá spurningu, hvernig á því stæði, að óunninn fiskúrgangur væri að töluvert miklu leyti fluttur út úr landinu. Þessu hefir af sumum verið svarað á þann veg, að verzlunin á þessari úrgangsvöru muni falla eftir gömlum farveg, og þó að aðstaðan yrði jöfnuð á milli fiskmjölsins og úrgangsins úr fiskinum, þá mundi samt verða haldið áfram að flytja hann út til sölu. Þetta hefir verið sagt af sumum hv.þdm., sem þó eru andstæðir brtt.hv. meiri hl. fjhn. En á því, sem mér virðist vera um deilt í þessu máli, tel ég að megi fá úrlausn til samkomulags, með því, ef hv.fjhn. leyfir það, að till. hennar sé borin upp í tveimur liðum. Og þá vil ég mæla með því, að fyrri liður till. verði samþ., svo að það haldist óbreytt, sem nú er í lögunum. En viðvíkjandi síðari liðnum get ég sagt það, að mér er ekkert kappsmál að hækka tollinn á þurrkuðum fiskúrgangi og get gefið það eftir, að hann haldist óbreyttur. Hv. þdm. geta svo ráðið það við sig, hvort heldur þeir aðhyllast viðvíkjandi síðari liðnum, að hækka tollinn á fiskúrganginum eða hafa hann óbreyttan. Ég hefi heyrt suma af andstæðingum þessarar till. halda því fram, að fiskmjölsverksmiðjurnar hér á landi væru að talsverðu leyti eign erlendra manna og þess vegna væri ekki sérstaklega nauðsynlegt að hlynna að þeim með því að hækka tollinn á fiskúrgangi. En hvað sem því líður, þá ætlast ég til, að þetta tilboð standi til fátækra fiskimanna, er selja óunninn fiskúrgang, og vonast ég til, að hæstv. forseti beri till. upp í tvennu lagi. Hv. þm. Vestm. var að tala um útflutningsgjaldið af landbúnaðarafurðum og hélt því fram, að ef það yrði fellt niður, þá ætti einnig að fella niður þetta útflutningsgjald af fiskafurðum. Ég veit ekki, hvað þessi streita á að verða öflug milli þessara aðalatvinnuvega hér í þd. En ég get sagt það fyrir mitt leyti sem fjmrh., að ég vil láta útflutningsgjaldið standa bæði á landbúnaðar- og sjávarafurðum, þeim sem hér um ræðir. Það munar ríkissjóð a. m. k. um 200 þús. kr. árlega, og ég geri ráð fyrir, að það mundi heyrast hljóð úr einhverju horni, ef þeirri upphæð væri bætt ofan á þá „skattavitfirringu“, sem svo mikið er nú umtöluð þessa dagana í blöðunum og manna á meðal. Ég hygg ennfremur, að hv.þm. Vestm. og fleiri þdm. mundu fá litla áheyrn hjá þingi og stjórn við þeim kröfum, sem þeir bera fram fyrir sín kjördæmi, ef skattarnir verða ekkert hækkaðir. Annars er það alveg einstakt að kalla má, hvað skattar til ríkissjóðs hafa lítið verið hækkaðir hér á landi síðan kreppan fór að gera vart við sig. Hækkunin hefir verið svo hverfandi lítil, að slíkt þekkist ekki í neinu öðru landi í Evrópu. Nú er gert ráð fyrir, að ríkið leggi talsvert fé af mörkum til ýmiskonar ráðstafana gegn afleiðingum kreppunnar, og það dregur sannarlega ekki úr þörf ríkissjóðs fyrir aukna skatta. Hefði fyrr mátt vænta þess, að hert væri á skattaskrúfunni hér á landi en raun er á orðin, fyrst og fremst til þess að bæta upp þá tekjurýrnun, sem ríkissjóður hefir orðið fyrir vegna þverrandi tekjustofna í kreppunni.

Frsm. (Hannes Jónsson) Mér þótti hv.þm. G.-K. heldur gustillur í ræðu sinni áðan. Hann ber á mig svo að segja alla þá lesti og fávísi, sem óprýða mega einn mann, og hélt því fram, að ég hefði frá sér allt það, sem ég vissi í þessu máli. Eftir því að dæma virðist hann hafa gertæmzt svo sjálfur af fróðleik til mín, að hann veit nú hvorki upp né niður í málinu. Hann veit ekkert um efni þess frv., sem afgr. var hér áðan, næst á undan þessu máli. Hann veit ekkert - eða læzt ekkert vita - um samband þess við það frv., sem nú er til umr. Hann skilur það ekki, að brtt. meiri hl. n. er fram komin til þess að setja inn í þetta frv. það ákvæði, sem fellt var úr hinu. Ef hv.þm. hefir ekki verið að gera að gamni sínu með þessum fávitalátum, þá bendir þessi framkoma til þess, að hann sé farinn að delera. Og þá er vel, að við höfum landlækninn hér viðstaddan í d., ef hv.þm. G.-K. kynni að fá aftur annað verra kast undir þessum umr. Ég vona, að hv.þd. líti í náð sinni til þessa hrjáða þm., sem hefir nú hlaupið svo herfilega á sig í þessu máli, af því að ég gætti þessi ekki að leiðbeina honum við afgreiðslu fyrra frv., og vona ég, að d. bæti úr því og mildi mistök hans, með því að samþ.brtt. meiri hl. n. og samræma frumvörpin. Þessi frv. verða ekki afgr. forsvaranlega á annan hátt. Ég held, að hv.þm. Vestm. hafi orðið mismæli, þegar hann var að tala um ofsa minn í umr. Hann hefir þar hlotið að eiga við hv.frsm. minni hl., en ekki meiri hl. n. Ég þykist hafa verið siðprúður í þessum umr., og ef eitthvað ásökunarvert hefir fram komið, þá er það af hálfu hv.frsm. minni hl. Eftir afgreiðslu fyrra frv. lýsti ég greinilega sambandinu á milli þessara tveggja frv., þannig að hv.þm. var vorkunnarlaust að vita, hvað í þeim fólst. Annars er það heldur hjákátlegt af hv.þm. G.-K. að halda því fram og telja öðrum trú um, að ég hafi verið sofandi á fjhn.-fundum og að ég hafi fengið allar upplýsingar frá honum í þessu máli. En svo kemur það í ljós, að hann hefir sjálfur hlaupið svo herfilega á sig við afgreiðslu fyrra frv., og verið svo utan við sig, að það er algerlega í ósamræmi við það, sem hér liggur fyrir. Það þarf áreiðanlega önnur rök en fram hafa komið frá hv.þm. G.-K. til þess að ætla hv.þd. að samþ. þetta frv. óbreytt eins og það kom frá Ed. Og afleiðing þess yrði þá vitanlega engin önnur en sú, að Ed. yrði að samræma þessi frv. aftur. Það var aldrei tilgangur hv.flm. eða Ed. með þessu frv. að afnema algerlega útflutningsgjaldið af fiskmjölinu; og ef hv. d. vill komast hjá því og hafa fullkomið samræmi í þessum tollalögum, þá getur hún það aðeins á þann hátt að samþ.brtt. meiri hl. n. Ef hv.þm. G.-K. kynni að fá eitt deliriumkast enn, þá mun ég reyna að gefa honum einn skammt síðar.

Frsm. (Hannes Jónsson) Hv. þm. G.-K. var talsvert mildari í síðustu ræðu sinni en áður. Út af frásögn hans um það, að ég hafi gefið rangar upplýsingar, má minna á, að ég talaði ekki við afgreiðslu fyrra málsins. En ég hefi talað um þetta áður, og hv.þdm. geta lesið ræðu mína og athugað, hvort ég hafi þar skýrt rangt frá. Brtt. eru alveg þær sömu og lágu fyrir eftir 2. umr. Það er eins og það hefði átt að detta yfir mig allt í einu, að afgreiðsla fyrra málsins hefði áhrif á afgreiðslu þess seinna. Það er eins og hv.þm. G.-K. hafi einkarétt á því að hafa réttan skilning á málunum, eins og allir taki það til láns hjá honum, ef þeir skilja eitthvað í málum, enda þótt hann botni kannske ekkert í þeim sjálfur. Ég mótmæli því, að ég hafi gefið nokkrar rangar upplýsingar. Ég skýrði frá málinu þannig, að honum átti að vera vandalaust að skilja það. Er það alveg ástæðulaust, þegar hv.þm. kennir mér um skyssur sínar, en þakkar mér aftur á móti, ef ég hefi rétt fyrir mér. Ég hefi áður tekið það fram, að mér finnst óviðfelldið, að hv. d. afgr. málið svo, að ekkert samræmi sé í. Ef frv. verður samþ. óbreytt, þá leiðir það til þess, sem allir dm. eru á móti, að útflutningsgjaldið af fiskmjöli fellur alveg niður. Þeir, sem eru á móti því, að útflutningsgjald af hráefnum hækki, geta samþ. fyrri liðinn að till.hæstv. ráðh., en fellt seinni liðinn. Þá eru menn lausir við agnúa þann, sem sagður er vera á till.n. Ásakanir á hendur n. hafa aðallega snúizt um það, að það er gert ráð fyrir útflutningsgjaldi af hausum og slíku. Þetta vil ég benda hv.þm. á, svo að ekki sé hægt að saka mig um að hafa ekki gefið vísbendingu um það, hvernig beri að greiða atkv. í málinu.

Frsm. (Tryggvi Þórhallsson) Ég vil geta þess, að um afgreiðslu þessa frv. hefir hv.þm. Seyðf. sérstöðu innan n. Ennfremur vil ég taka það fram, að n. hefir í hyggju að bera fram frekari brtt. við 3. umr. og setja þar inn í liði, sem teknir voru út úr frv. um kreppulánasjóð við fyrri umr. Við 2. umr. var það tekið fram, að vaxtalækkun sú, sem hér er heimiluð til 2 ára, myndi kosta ríkissjóð 120 þús. kr., en það leiðir þó af sjálfu sér, að þessi heimild verður aldrei notuð til fulls, og yrði því kostnaður vafalaust undir 100 þús. kr. En heimildin til frestunar á afborgunum á þó ekki að kosta ríkissjóð neitt, þegar til lengdar lætur. Kreppun. hefir borið fram brtt. við 5. gr. frv. um það, að stjórn kreppulánasjóðs sé heimilað að gera nauðsynlegar ráðstafanir til þess, að bönkunum verði fært að veita afborgunarfresti þá, sem um ræðir í 1. og 2. gr., og lána til þess fé úr kreppulánasjóði. Brtt. n. á þskj. 585 leggur það á vald stj. kreppulánasjóðs að gera þessar ráðstafanir, án þess að taka fram, hverjar þær skuli vera. Þetta er fyrirkomulagsatriði, en n. telur óþarft að kveða nánar á um þessar ráðstafanir, sem ættu að vera ákveðnar af stj. kreppulánasjóðs og stj. bankanna. N. leggur til, að brtt. verði samþ. Hv. þm. Seyðf. hefir ásamt flokksbræðrum sínum borið fram brtt. á þskj. 600. Hv. þm. var með þessa till. í n.N. gat ekki fallizt á hana, þar eð ekki er um það vitað, hve mikil sú upphæð er, sem um væri að ræða, ef þeir menn væru teknir með, sem brtt. fjallar um. En það kostar mikla vinnu að athuga þetta. Innan kreppun. er ríkjandi vilji á því að stuðla til þess, að þessi athugun fari fram, en að svo stöddu getur n. ekki mælt með till.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Heyr á endemi, verður mér að orði, þegar hv.þm. V.-Húnv. þykist vera að gera sig breiðan í þessu máli, því að það litla, sem hann veit um og skilur í þessu máli, hefir hann frá mér. Hann sat sofandi yfir þessu frv. í fjhn., svo vantaði mig á einn nefndarfund, og þá var það afgr. frá n. í hinu mesta öngþveiti. Mig rámar eitthvað í, að það bærist í tal á fundi fjhn. fyrir hálfum mánuði síðan um sambandið á milli þessara tveggja frv. um breyt. á 1. um útflutningsgjald, sem hér eru talin 4. og 5. mál á dagskránni. Svo fór ég áðan til form. og frsm.n. og spurði þá enn eftir þessu, hvert samband væri á milli þessara brtt.fjhn. við bæði frv. En þeir sögðu, að þar byggi ekkert undir. Það er nú augljóst, að þeir hafa sagt mér ósatt. Og svo kemur hv.frsm. á eftir með ógurlegum rosta og rembingi út af því, að ég skuli ekkert vita um það, sem fram hafi farið í n., og skuli ekki vilja hlíta hans forsjá í þessu máli. En úr því að ég sýndi hv.frsm. þann sóma að spyrja hann um sambandið á milli þessara tveggja frv., og hann svaraði því ekki, þá er mér næst að halda, að hann hafi ekkert um það vitað, eða a. m. k. ekkert munað eftir því í svipinn. En þegar hv.þm. fór að kynna sér málið, sótti lagasafnið og leitaði í því, og fór því næst til form. fjhn., er mun hafa gefið honum þessar upplýsingar, sem hv.frsm. var að flagga með áðan og hreykja sér af, þá vona ég, að hv.þdm. sjái, að þessi framkoma hans er á allan hátt óverjandi og að þessi aðferð hv. meiri hl. fjhn. til þess að fá tollinn hækkaðan á þurrkuðum fiskúrgangi er ekkert annað en ránsferð á hendur þeim atvinnurekendum við sjóinn, sem stunda smáútveg. Þó að það kunni að þykja vansmíði á þessu frv., ef það verður samþ. óbreytt eins og það kom frá Ed., þá er engin þörf á að hlíta forsjá hv.frsm. um lagfæring. Ef ástæða þykir til, þá má búa þannig um, að hitt frv. verði lagfært í Ed., þannig að fiskmjölinu verði aftur komið undir tolllögin, á sama hátt og verið hefir. Hæstv. forsrh. var að bjóða þá sættargerð í þessu máli, að tollurinn skyldi haldast óbreyttur á fiskmjölinu, en að tollur skyldi aftur á móti ekki verða hækkaður á þurrkuðum fiskhausum og beinum. Þetta er að vísu talsvert skárra. En tilgangur frv. eins og það kom frá Ed. er fyrst og fremst sá, að styðja fiskmjölsiðnaðinn í landinu, og hinsvegar að ná þeim tilgangi án þess að íþyngja smáútvegsmönnum, sem hafa fiskúrgang til sölu. Ég álít, að hvorttveggja sé lofsvert. En ef gengið verður að þessu tilboði hæstv. ráðh., að útflutningsgjaldið haldist óbreytt á fiskmjölinu, þá nýtur þessi innlenda iðngrein eigi nauðsynlegrar verndar. Ég álít, að það sé alveg rétt að hlynna talsvert að þessum atvinnurekstri, en hinsvegar er það óséð, hvort niðurfelling á þessum tolli veldur ríkissjóði verulegu tapi. Það getur enginn upplýst með vissu, hvað ríkissjóður fær í toll af innfluttum vörum og tækjum, sem notuð eru til þess að vinna úr beinunum í verksmiðjunum og breyta þeim í mjöl, auk þeirra tekna, sem fást vegna þeirrar atvinnu, sem þessi iðnaður veitir verkafólki í landinu. Ég endurtek það, sem ég áður sagði, að þeir hv.þdm., sem ekki vilja fara ránshendi um hinar galtómu fjárhirzlur smáútgerðarmanna og vilja styðja að auknum atvinnurekstri í landinu, eiga að samþ. þetta frv. óbreytt eins og það kom frá Ed. Ekki sízt þegar hv.þdm. ætla samtímis að veita bændum 12 millj. kr. til kreppuráðstafana.

Flm. (Sveinbjörn Högnason) Á Alþingi í fyrra var flutt hér í þessari hv. d. frv. um nokkrar breyt. á helgidagalöggjöfinni, til þess að tryggja betur rétt þeirra manna, sem verst verða úti eftir núgildandi lögum um helgidagahald. En þar sem það féll meðfram vegna slæms undirbúnings, ákvað aðalfundur Prestafélags Íslands á síðasta ári að fela 3 mönnum undirbúning á breytingum á helgidagalöggjöfinni og koma þeim á framfæri á Alþingi. Eins og grg. ber með sér, er þetta gert í samráði við atvmrh. og stillt svo í hóf, sem fært þótti um nýjar kröfur um þessi efni. Ákvæði þessa frv. nær einkum til bifreiðastjóra, sem eftir ákvæðum 1. gr. mundu hafa rétt til helgidagahvíldar annanhvern sunnudag, eftir því sem sú gr. er orðuð. Það er ekki einungis, að þessir menn eigi þann sjálfsagða rétt að njóta helgidagalöggjafarinnar, heldur hefir það líka þýðingu sem öryggisráðstöfun fyrir umferðina á vegunum, því að það er enginn vafi á því, eins og verið hefir um störf bifreiðastjóranna, að þeir hafa engar ákveðnar hvíldarstundir frá störfum sínum, að þá eru þeir oft vegna ofþreytu og af vökum alls ekki svo öruggir í störfum sínum eins og nauðsynlegt er í þeim efnum. Þá hefir það ennfremur verið tekið upp, að það sé ekki hægt að skuldbinda menn til að vinna við veiðiskap eftir kl. l0½ til 1 eftir hádegi á helgidögum. Er einkum átt við sjómenn, sem eru á stórum veiðiskipum, að þeir geti a. m. k. notið hvíldar þennan stutta tíma á helgidögum. Ég hefi persónulega borið þetta undir nokkra skipstjóra, og þeir hafa ekki talið neitt við það að athuga, enda er það vitað, að margir þeirra veita hásetum sínum slíka hvíld á helgidögum. Þá hefir ennfremur verið tekið upp í 3. gr., að það sé löghelgað, að fiskimenn séu í höfn á jólum og heima, ef við verður komið, því að það er sú hátíðin, sem sérstaklega er helguð heimilunum, og flestir óska eftir að geta þá dvalið hjá ástvinum sínum. Það hefir undanfarið jafnvel verið gerður að því leikur að láta menn fara úr höfn rétt fyrir jólin, og það er vitað, að jafnvel sjálfa jólanóttina hefir verið stundaður veiðiskapur. Það virðist ekki ástæða til annars um það leyti árs, þegar sjávarútvegur er ekki svo arðvænlegur, en að það verði lögákveðið, að sjómenn séu í höfn eða heima, ef skipstjóri telur, að því verði við komið. Um leið og ég óska eftir, að hv . d. taki þessum breytingum vel, þá vil ég geta þess, að persónulega hefði ég óskað, að hægt hefði verið að ganga allmiklu lengra en hér hefir verið gert. Hinsvegar, þar sem ég heyrði undirtektir d. í fyrra í þessu efni, þá taldi ég ekki líklegt, að samkomulag næðist fljótlega um önnur atriði en þau, sem tekin hafa verið upp í frv., og ég tel, að í þeim felist sú bót, sem ekki er hægt að slá hendinni á móti, þegar ég tel líklegt, að mikill meiri hl. deildarmanna muni þeim fylgjandi, eftir því sem orð féllu hér um svipað frv. á síðasta þingi. Leyfi ég mér svo að óska þess, að þetta frv. verði látið ganga til 2. umr. og til allshn., ef ástæða þykir að athuga það í n. Annars, þar sem svo áliðið er þingtímans - og ég óska eftir að það geti gengið fljótt í gegn, og í því eru engin flókin atriði -, þá tel ég ekki ástæðu til að vísa því til n.

Jóhann Jósefsson Við 2. umr. þessa máls tók ég aftur, til 3. umr., brtt., sem þá var og er enn á þskj. 572, en ég sé ekki, að hennar sé getið hér á dagskránni. Það skiptir ekki verulegu máli, en ég geri ráð fyrir, að hún verði tekin til greina. 

Flm. (Guðbrandur Ísberg) Þetta frv. er flutt eftir ósk bæjarstjórnar Akureyrarkaupstaðar, sem leggur mikla áherzlu á, að það nái fram að ganga. Ég vil ekki við þessa umr. færa fram þau helztu rök, sem fyrir málinu liggja, en ég vænti þess, að hv. d. lofi því að ganga til 2. umr. og allshn., sem væntanlega tekur málið til rækilegrar athugunar í samráði við dómsmálaráðuneytið.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Afstaða mín til þessa frv. er enn ekki ákveðin að fullu. Hún fer eftir því, hver afstaða verður tekin til brtt. okkar á þskj. 600. Ég vil í sambandi við frv. og ræðu hv.frsm. benda á það, að sú hjálp, sem frv. gerir ráð fyrir, að veitt verði, er minni en margir hafa ætlað. Í 1. gr. segir, að stj. Búnaðarbanka Íslands sé heimilað að veita greiðslufrest á afborgunum lána úr ræktunarsjóði, byggingar- og landnámssjóði og veðdeild bankans um allt að 5 ára tímabil, og í 2. gr. er stj. Landsbanka Íslands heimilað að veita greiðslufrest í 5 ár af þeim lánum úr veðdeild bankans, er bændur eða aðrir, sem hafa landbúnað að aðalatvinnu, eiga að standa skil á. Mestur hluti kostnaðar af þessum veðskuldum er vextir, en ekki afborganir, og eru það nú vaxtagreiðslurnar, sem mestum erfiðleikum valda. Bóndi, sem nýlega hefir tekið 20-30 ára lán til nýbyggingar og ræktunar, greiðir ekki svo ýkjamikið í afborgunum, heldur eru það vextirnir, sem harðast koma niður á honum. Ég hefi vakið máls á því í hv.n., hvort ekki væri hægt að veita greiðslufrest einnig á öðrum skuldum, en n. taldi það ekki gerlegt. Er því rétt, að hér sé á það bent, hvað þessi hjálp er í rauninni lítilfjörleg. Brtt. meiri hl. n. á þskj. 585 gat ég ekki fylgt. Ég tel það ekki rétt hjá hv.frsm., að brtt. láti það opið, hvaða leið sé farin. Till. ákveður, að veita megi lánsstofnunum lán úr kreppulánasjóði, til þess að gera þeim fært að veita afborgunarfresti. Sé ég ekki betur en að þar með sé ákveðið, hvaða leið sé farin. Þetta skiptir að vísu ekki miklu máli, en hér er þó um vansmíði að ræða. Þá er brtt. okkar á þskj. 600. Það er höfuðgalli á frv., að hjálpin er einhliða bundin við bændastéttina, enda þótt fjöldi verkamanna, sjómanna og iðnaðarmanna séu alveg eins illa settir. Brtt. mín gengur út á það, að stj. veðdeildar Landsbankans geti veitt þessum mönnum greiðslufrest líka, en ekki aðeins bændum, ef þeir hafa sett að tryggingu eignir, sem þeim eru nauðsynlegar til atvinnurekstrar þeirra eða til eigin íbúðar. Ég sé ekki, að nokkur munur sé á því, er bóndi verður, vegna vanskila á greiðslum, að hrökklast frá búi sínu, og hinu, er smáútvegsmaður verður að hrökklast frá bát og atvinnu. Líkt má segja um handiðnaðarmenn, sem eiga í hættu verkstæði og áhöld, og að miklu leyti hafa þeir verkamenn og sjómenn hliðstæða aðstöðu, er eignazt hafa bústofn, sem þeir geta búizt við, að lánardrottinn taki af þeim, ef þeir lenda í vanskilum. Hv. frsm. féllst á, að mikil sanngirni væri í till., þó að n. gæti ekki fallizt á hana, þar sem nauðsynlegar upplýsingar vantaði. En það er sök hæstv. stj., að þessar upplýsingar eru ekki til. Hún hefði átt að hafa starfsvið milliþingan. nokkru víðara, svo að hún hefði einnig getað leyst af hendi þessa rannsókn. En þó er það ekki sérstaklega mikið atriði, að þessa rannsókn vantar, því að hér er ekki um svo mikið fé að ræða. Það eru ekki margir verkamenn, sem eiga hús, en till. okkar er bundin við þá. Um smáútvegsmenn myndi þetta fara eftir því, hvar hæstv. stj. setti markið milli smáútvegsmanna og stórútvegsmanna. Er hætt við, að miðað myndi verða við 10-12 tonna mótorbáta. Loks kann að vera um að ræða ýmsa smærri handiðnaðarmenn, sérstaklega sem hafa ráð á húsi, en það er ekki svo fjölmenn stétt, að þar geti verið um mikla upphæð að ræða. Ég held því, að hættulaust sé að samþ. þessa till., og fullkomin sanngirni mælir með því, að þessir menn séu látnir njóta sömu kjara eins og aðrir, sem búa við svipaðan hag og til greina eru teknir í till.n. sjálfrar.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Hæstv. fjmrh. lét í ljós sína skoðun á þessu máli, og ég verð að segja, að hans eina afsökun er sú frá mínu sjónarmiði, að fjmrh. verða á hverjum tíma að halda fast um pyngju ríkissjóðs og gjalda varhuga við öllum þeim till., sem draga úr fjáröflunarleiðum ríkissjóðs. Þetta er líka einasta afsökun ráðh., þessi meðfædda nízka, sem má færa einum ráðh. til afsökunar. Hitt verð ég að segja, að þegar stj. hæstv. fjmrh., sem líka er forsrh., ber fram till. um, að varið skuli 12 millj. kr. til bænda, sem ég skal ekkert telja eftir, kann ég illa við það, að hér sé verið að fjargviðrast út af því, þó að örfáir, kannske ekki nema 2-3 tugir þúsunda eigi að fara úr ríkissjóði til þess að forðast að skerða hagsmuni sjávarútvegsmanna, og sannleikurinn er nú sá, að það hefir enginn komið með útreikning um, hvort þetta verður tap fyrir ríkissjóð. Útflutningsgjaldið af fiskmjöli verður að lækka, en sú ráðstöfun nær því aðeins sínum tilgangi, að sú lækkun sé ekki gerð á kostnað framleiðendanna. Að vinna úr hausum og beinum fylgir aukin atvinna í landinu, sem hefir í för með sér auknar tekjur fyrir ríkissjóð; auk þess fer mikið af kolum til þessarar vinnslu, og þar fær ríkið tekjur af kolatollinum. Hitt er kaldrifjað, sem kom fram í ræðu hæstv. fjmrh., hvernig á að fara að jafna aðstöðuna. Ég spurði hæstv. ráðh., á hvers kostnað það ætti að gera, og ég spyr, hvernig stendur á því, að nokkur hluti þessarar vöru er fluttur út óunninn, þó að til séu vinnustöðvar hér á landi, sem geta unnið úr vörunni? Það stendur þannig á því, að erlendir kaupmenn bjóða hærra verð fyrir vöruna en hinar innlendu vinnustöðvar. Ég vil segja, að okkur, sem þyngstar búsifjarnar berum af þessu útflutningsgjaldi af síld, er það engin huggun, þó að í fylkingu okkar standi minni sjávarútvegsmenn, sem einnig sé íþyngt með þungum böggum. Okkur finnst ekki þessir baggar léttari, þó að hinir séu klyfjaðir líka. Það er hægt að viðurkenna, að fjárhagur ríkissjóðs er þröngur, en við getum ekki viðurkennt, að þær aðþrengingar eigi að verða þess valdandi, að hlutur sjávarútvegsmanna verði verri í þessum efnum. Ég legg til, að brtt. meiri hl. fjhn. verði felldar, en frv. samþ. eins og það kom frá hv.Ed.

Frsm. (Pétur Magnússon) Þegar ég sagði, að mþn. hefði ekki talið, að ríkissjóður hefði peningalegan hagnað af því að taka löndin, var það ekki af því, að n. teldi löndin verðlaus, heldur af því, að búizt var við, að ríkissjóður yrði að kosta allmiklu til umbóta á löndum og leigja þau eða láta af hendi með mjög góðum kjörum. Yrði því ekki peningalegur hagnaður af þessu, þó að það hefði hinsvegar þjóðfélagslega þýðingu að fjölga sveitabýlum, og aðstaða heildarinnar myndi batna. Það þýðir ekki að leiða neinar getgátur að því hér, hvort bændur vilji heldur borga í löndum eða peningum. En framkoma Flóaáveitufélagsins bendir til þess í fundarsamþykktum, að félagarnir óski eindregið að losa sig undan landtökunum með peningagjaldi. Brtt. við 2. gr. eru engan veginn til að samræma frv. við Flóaáveitulögin frá 1917, enda er málið nú komið á allt annan grundvöll en þá, er bændur áttu að borga 3/4 kostnaðar. Þetta er gert til að fá samræmi innan frv. sjálfs, þar sem áveituskatturinn er principatriði. Ég legg ekki mikið upp úr hækkuðu fasteignamati á þessum slóðum, því að matið mun ekki hafa hækkað meira þar en annarsstaðar á landinu. En hitt er alveg rétt, að ríkið og þessi landshluti ætti að hagnast af því, að aðstaða manna hefir stórkostlega batnað og menn verða, eins og hv.þm. sagði, betri búþegnar en ella. Ég held, að illa hefði farið fyrir bændum á þessu svæði nú, ef áveitan hefði ekki verið komin, þegar litið er á ástandið, hvernig það er, þrátt fyrir stórbætta aðstöðu með auknum hey feng og minnkuðum rekstrarkostnaði.