Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Við 2. umr. bar iðnn. fram tvær brtt. á þskj. 339 við frv. þetta og lagði til, að 7., 8. og 9. gr. yrði breytt. Þessar till. voru teknar aftur til 3. umr., vegna tilmæla hv. þm. V-Ísf. um að taka til athugunar breyt. á 7. gr., er fjallar um greiðslu skatta og útsvars. N. hefur athugað þetta og orðið sammála um að breyta 7. gr. nokkuð. Flytur n. um það brtt. á þskj. 393 við brtt. á þskj. 339. Ég skal gera nokkra grein fyrir því, hvernig n. leggur til, að 7. gr. verði orðuð. Það er gert ráð fyrir því, að verksmiðjan verði undanþegin öllum sköttum og opinberum gjöldum nema útsvari til sveitarsjóðs. Þetta útsvar er þó háð þrenns konar takmörkunum. Það má aldrei nema meiru en helmingi af tekjuafgangi verksmiðjunnar eða 1/2% af kostnaðarverði framleiðslunnar ár hvert, og útsvar verksmiðjunnar má ekki nema hærri fjárhæð en fjórða hluta samanlagðra útsvara Flateyrarhrepps og Mosvallahrepps. Til þess að tryggja hreppunum nokkra útsvarsmöguleika, skal þó jafnan heimilt að leggja á verksmiðjuna útsvar, er nemi allt að 1/4% af árlegu kostnaðarverði framleiðslunnar. Ef athugað er, hvað þetta þýðir og miðað við þann framleiðslukostnað, er frv. gerir ráð fyrir, má útsvarið aldrei fara fram úr 45000 kr., en jafnan má leggja á útsvar allt að 1/4 % af kostnaðarverði framleiðslunnar eða allt að 22500 kr. Það er því vel séð fyrir því, að verksmiðjunni verði ekki íþyngt, en hreppunum þó séð fyrir útsvari. Þá er enn fremur tekið inn í gr. samkvæmt tilmælum hv. þm. V-Ísf., að verði verksmiðjan reist í Flateyrarhreppi, en skeljasandur tekinn í Mosvallahreppi, þá skuli útsvarinu skipt milli hreppsfélaganna eftir samkomulagi eða að öðrum kosti samkvæmt úrskurði atvmrh. Þetta er brtt. n. við 7. gr. Um brtt. við 8. Og 9. gr. ræddi ég við 2. umr. og sé ekki ástæðu til að ræða hana frekar nú. Auk þessara tveggja brtt. liggur einnig fyrir brtt. frá hv. þm. Siglf., þar sem horfið er frá heimildarforminu og kveðið svo á, að skylt skuli að byggja verksmiðjuna, hefja framkvæmdir á árinu 1948 og hraða þeim sem mest. Um þetta var rætt við 2. umr. málsins. Ég vil leggja áherzlu á það, að iðnn. er sammála um það að mæla með frv. eins og það kom frá hæstv. ríkisstj. Í ræðum þeim, er haldnar voru um málið við 1. og 2. umr., kom ekki fram neinn ágreiningur um það, að þetta væri nauðsynjamál. Þar sem enginn ágreiningur var, tel ég brtt. hv. þm. Siglf. ástæðulausa og ekki ástæðu til að hverfa frá venjulegu formi. Allir flokkar í iðnn. eru málinu samþykkir. Barátta hv. þm. Siglf. og hv. 2. þm. Reykv. er því hálfgerð Don Quijote-barátta, því að það er enginn, sem berst gegn þeim. Ef lagzt verður á málið, er nógur tími fyrir þessa hv. þm. að hefja branda sína á loft og beita þeim af djörfung. Nú er þess engin þörf. Ég er því andvígur till. hv. þm. Siglf. af því einu, að hún er óþörf eins og málið stendur nú.



Út af ræðu hv. 4. þm. Reykv. vil ég segja, að afstaða hans í þessu máli er svipuð og í öðrum málum og ákvarðast af óskum ríkisstj. Atvmrh. hefur óskað, að málið sé afgreitt sem heimild, og þannig verður það bara ný viðbót við þær mörgu heimildir, sem stj. tekur ekki alvarlega. Í stað framkvæmda koma viðbárur um, að peningar séu ekki til, þótt þjóðin sé efnaðri nú en nokkru sinni áður. Ég skal ekki lengja umr. mikið. Málið var mikið rætt við 2. umr., og hæstv. atvmrh. hefur kvartað undan því, að við höfum tafið það. Ég vil bara vona það, að hann vinni upp þá tvo daga, sem talið er, að við höfum tafið málið með umr. Hv. 4. þm. Reykv. sagði, að tilgangslaust væri að berjast fyrir þeirri till., sem ég flyt, af því að enginn væri á múti málinu enn sem komið er. Hann gleymdi ekki að bæta því við. Ég get sagt hv. 4. þm. Reykv. að það eru margir á móti þessu máli. Þó að hæstv. atvmrh. vilji, trúi ég ekki, að hann komi málinn fram, ef hann afþakkar ákveðna viljayfirlýsingu Alþ. Ég veit, að ráðamenn í fjármálum okkar, húsbændur hæstv. ríkisstj., eru á móti málinu, og spádómur minn byggist á þeirri reynslu, sem ég hef verið áhorfandi að í tíð núv. stj. Málið er ekki ákafamál hjá hæstv. ríkisstj. og ekki hjá hæstv fjmrh. Þess vegna er ekki mikið lagt upp úr stuðningi Alþ. Hv. 4. þm. Reykv. sagði, að ef til þess kæmi. að lagzt yrði á málið, þá væri hægt að leggja út í orrustu. Því miður verður efalaust tækifæri til þess, því að þess er ekki að vænta, að málinu verði hrundið í framkvæmd. Það verður fróðlegt að vita, hvort hv. 4. þm. Reykv. hefur þá ekki fundið nýjar ástæður fyrir því, að Alþ. láti ekki í ljós vilja sinn. Það mætti segja mér, að hann verði þá búinn að finna ný rök! Hér er um þjóðþrifafyrirtæki að ræða og byrjun á stóriðnaði, sem við höfum ekki áður haft. Það eru ekki til nein rök gegn málinu. Ef við getum klofið þau kaup, sem gera þarf erlendis, getum við líka haft ráð á því innlenda efni og þeirri vinnu, sem til þarf. Ég tek því upp aftur till. mína á þskj. 366.



Í umr. við 2. umr. þessa máls óskaði ég þess, að þm. fengju að sjá áætlanir þær, sem fjárhagsráð á lögum samkvæmt að gera og leggja átti fyrir þingið og hafa til hliðsjónar við samningu fjárl. Þessar áætlanir eru ekki komnar fram enn, og má það undarlegt heita, ef ráða á til lykta stórmálum án þess að skapaður sé raunhæfur grundvöllur fyrir framkvæmd þeirra. Alþ. og stj. eiga að sjá um það, að þeir hlutir, sem ákveðnir hafa verið, séu gerðir, o g Alþ. hlýtur að krefjast þess, að I. sé framfylgt. Ég vona, að hæstv. ráðh. skýri frá því, hvort tillit er tekið til þessa máls í áætlunum fjárhagsráðs. Hv. 4. þm. Reykv. sagði, að nú væri ekki þörf á baráttu fyrir þessu máli, því allir væru sammála um nauðsyn þess. En má ég spyrja: Hvernig hefur orðið um framkvæmd annarra mála? Hvað líður t.d. lýsisherzluverksmiðjunni? Það var ekki barizt á móti því máli í Alþ. Það þótti ekki þörf á því, vegna þess að það átti að svæfa málið utan veggja Alþingis. Meðan einstaklingar koma sér upp verksmiðjum, er svo lögunum stungið undir stól, meira að segja þótt vélar hafi verið keyptar. Hvaða dularfulla hönd er það, sem leggst á hvert einasta mál, sem hrinda á í framkvæmd? Það skaðar ekki, að hv. alþm. geri sér það t.d. ljóst, hvaða öfl standa á móti því, að lögin um ræktunarsjóð séu framkvæmd. Ráðh. hefur vald til þess að skylda seðlabankann til þess að veita ákveðið fé. Alþ. vildi með þessu tryggja það, að l. væri framfylgt. Nú rekur Alþ. sig á það, að stj. er hikandi við það að beita þessu valdi gegn Landsbankanum. Það er einkennilegt, að maður. sem er prófessor í hagfræði, skyldi ekki gera sér þetta ljóst. Alþ. verður að tryggja það vald, sem því er gefið, svo að ein af embættisstofnunum þjóðarinnar leiki sér ekki að því að brjóta lög landsins. Í sambandi við lögin um ræktunarsjóð hefur jafnvel gengið svo langt, að hótað hefur verið með málssókn. Það hefur ekki skort viljann, heldur festuna gagnvart peningamönnum. Það er ekki til neins að ætla að blekkja þm. með því, að enginn standi á móti málinu. Það er staðið gegn því, og það er rétt að segja það., meðan málið er innan þingveggjanna, vegna þess að reynslan er sú, að mótstaðan kemur, þegar málið er komið út úr þinginu. Þeir, sem fylgdust með baráttunni um l. um stofnlánadeild sjávarútvegsins, vita, að í n. var frv. breytt á móti skoðun n. sjálfrar. N. lýsti yfir því, að hún bæri brtt. fram, þó að hún væri á móti henni. Þetta er skráð í nál. Það er því þannig, að þessi dularfulla hönd seilist svo langt, að þm. fá ekki að halda sannfæringu sinni. Það er manns eins og hv. 4. þm. Reykv., sem er prófessor og hagfræðingur, að athuga, hvers konar svikamylla það er, sem hér er tefld af fjármálavaldinu gegn lögum þjóðarinnar. Þess vegna situr sízt á hv. 4. þm. Reykv. að reyna að dylja þjóðina, hvað þarna sé um að ræða. Þess vegna er það, þar sem við vitum, að það verður barátta um þetta mál, þegar það er komið út úr þinginu, þá er tækifæri nú til að ganga svo frá málinu, að þeir, sem eru á móti framkvæmdinni, geti ekki unnið sigur. Það má auðvitað segja, að það komi þing eftir þetta þing, og þá megi laga l., en það þýðir töf, og það þýðir tap. Og þeir, sem þekkja, hvað erfitt er að fá mál tekin upp hér og dregin út úr n., þeir vita, að bezt er að ganga ekki einungis frá málinu sem l., heldur einnig frá því sem framkvæmd. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh., hvort hann treysti sér til að tilnefna nokkurn tíma. nokkurt ár, sem hann gæti treyst sér til að byrja á þessari verksmiðju, hvort hann geti gefið þinginu nokkra bendingu eða loforð viðvíkjandi því. hvort hann geti gefið þinginu nokkurn skapaðan hlut, sem þingið geti fest fingur á, annað en það. að ef hægt er að fá fjárveitingu til þess setta í fjárl. og ef stj. lítist vel á, þá skuli verða ráðizt í það. Það er æskilegt fyrir þá, sem vilja tryggja framgang þessa máls, að fá þess háttar yfirlýsingu, svo að þeir geti fengið fullvissu um, að ekki verði farið með þetta mál eins og fjölda annarra góðra mála, sem samþ. hafa verið á Alþingi, en hafa verið stöðvuð af framkvæmdaleysinu í þessu landi, af því valdi, sem stjórnar því, að hlutirnir séu ekki framkvæmdir. Þess vegna er ég hræddur um, að slík yfirlýsing fáist ekki. Hins vegar efast ég ekki um, að hæstv. ráðh. muni vilja koma þessu máli í framkvæmd. og ég er viss um, að ef hæstv. ráðh. vildi segja d. það í dag, að hann vildi fá inn í frv. ákvæði, sem skyldaði Landsbankann til að leggja fram féð, þá mundi d. samþykkja það. Nú er svo komið, að hvað eftir annað heyrist frá ýmsum ráðh., að það séu samþ. frá þinginu hin og þessi l., en síðan sé ekkert hugsað fyrir því, að hægt sé að framkvæma þessi l. Hins vegar tekur hæstv. stj. við hverjum l. á fætur öðrum. Það væri nú æskilegt, að hæstv. ríkisstj., fyrst hún ekki enn þá fæst til að leggja fram þá áætlun, sem henni lögum samkvæmt bar að leggja fram, vildi segja, með hvaða skilyrðum hún vill taka að sér að framkvæma þau l., sem hún tekur við, hvaða lán hún þurfti að fá til framkvæmdanna fram yfir þá lánsheimild, sem felst í þessu frv. Alþ. meinar það tvímælalaust með því að samþykkja þessi l., að þau verði framkvæmd. Og þá er eðlilegt, að Alþ. vilji fá að heyra frá framkvæmdavaldinu, hvað þurfi til þess að framkvæma þau. Það hefur aldrei verið meining okkar sósíalista að tefja þetta mál, síður en svo. Við höfum gert bæði rú og áður það, sem í okkar valdi stóð, til að tryggja því framgang. Þetta er ekki nýtt mál, það er meira en áratugs gamalt. Og stjórnarflokkarnir segja, að það hafi ekki strandað á þingviljanum, heldur hafi mótstaðan verið utan þingveggjanna. En fyrst svo er, þá væri æskilegt, að þing og stj. reyndi, meðan málið er enn ekki afgreitt frá Alþingi, að ryðja þeirri hindrun úr vegi, og ég efast ekki um, að Alþingi er reiðubúið til að fá stj. það vald, sem þarf til að tryggja málinu framgang. Ég endurtek, að það væri mjög æskilegt, ef hæstv. atvmrh. vildi við þessa umr. segja frá því, hvort þessi áætlun frá fjárhagsráði sé tilbúin og hvenær hann búist við, að hægt verði að hefja framkvæmdir, og ef hann er ekki öruggur um það, hvað hann þurfi að fá frá þinginu til þess að l. verði framkvæmd.



Ég tel ekki ástæðu til að bæta miklu við það, sem ég hef þegar sagt um þetta mál. Það er rétt, að hv. 2. þm. Reykv. óskaði eftir því við 2. umr., að áætlunin frá fjárhagsráði lægi fyrir áður en málið yrði afgr. frá d. Um þetta hef ég sagt honum það, að Alþingi mun á sínum tíma fá að sjá þær áætlanir, þegar þær lægju fyrir og fyllilega frá þeim gengið, en það er ekki enn þá, en vitanlega fær Alþingi að sjá þær, undir eins og frá þeim hefur verið gengið. Annars sé ég satt að segja ekki, hvaða beina þýðingu það hefur í sambandi við þetta mál. Ef svo stæði á. að svo og svo mikill hluti af þm. væri á móti þessu máli og bæri því við, að það væri ekki samkvæmt áætlun fjárhagsráðs unnt að hrinda málinu í framkvæmd, þá væri ástæða til að athuga áætlanir fjárhagsráðs. En nú stendur svo á, að Alþingi er sammála um að láta málið ganga fram, þó að við getum ekki á næsta ári eða árum varið gjaldeyri okkar til framkvæmdanna vegna annarra nauðsynlegra og aðkallandi hluta, en um það hefur verið rætt að leysa málið með því að taka til þess gjaldeyrislán. Af þessum ástæðum sé ég ekki neina knýjandi ástæðu til að athuga áætlanirnar nú. Ég get ekki heldur lofað neinu um, hvenær málið verði tekið til framkvæmda. En ég vil endurtaka það, sem ég hef áður sagt. að því aðeins fer stj. fram á heimild til að hefjast handa um þetta mál, að hún hefur trú á málinu og áhuga á að fylgja því fram. Og ég get endurtekið það, sem ég hef sagt áður, að ég mun, þegar þetta frv. hefur endanlega verið samþ., sem ég vænti, að geti orðið innan skamms tíma, hefja þann undirbúning, sem í mínu valdi stendur, um fjáröflun, útvegun véla og annað, sem til framkvæmdanna þarf. Og ég get endurtekið það enn, ef þess er þörf, að meðráðh. mínir - og sérstaklega hæstv. fjmrh. - eru mér sammála um þetta mál, og ég tel, að ég standi ekki feti nær því að framkvæma málið, þó að till. sú verði samþ., sem hv. þm. Siglf. ber fram.



Það er í sambandi við brtt. á þskj. 393, .sem ég vil segja nokkur orð. Það er gengið inn á nýja braut í útsvarsmálum hér á landi með því að gera útsvarsskylda efnistöku í sveitarfélögum. Þar stendur svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nú er verksmiðjan reist í Flateyrarhreppi. en skeljasandur tekinn í Mosvallahreppi, og skal þá útsvari skipt á milli hreppsfélaganna eftir samkomulagi eða öðrum kosti samkvæmt úrskurði atvinnumálaráðherra.“ Þessi grundvöllur, sem hér virðist eiga að leggja, er alveg nýr í útsvarsmálum hér á landi. Ég er ákaflega hræddur um, að þetta gæti leitt af sér allmikla togstreitu milli hreppsfélaga, ef farið væri að færa slík ákvæði út á víðara svið í útsvarsl. Og þegar einu sinni er búið að slá þessu föstu í l., þó að á takmörkuðu svæði sé. þá er mikil hætta á því, að fram komi raddir og óskir og kröfur um, að slík ákvæði verði tekin inn í þá almennu löggjöf, sem útsvör eru byggð á. Það er líka dálitið einkennilegt við þessa brtt., að í sjálfu frv. er sagt svo, að ríkisstj. sé heimilt að láta reisa við Önundarfjörð þessa verksmiðju, en ekki nánar til tekið, á hvaða stað. En svo kemur fram miklu síðar, þegar farið er að tala um útsvarsskyldu verksmiðjunnar, að þá fyrst er farið að tilnefna staði, ekki einn, heldur tvo, sem verksmiðjan verði tengd við. Það getur vel verið, að það hagi svo til við Önundarfjörð, að sá staður, sem tilnefndur er, Flateyri, sé þannig í sveit settur þarna, að sjálfsagt sé að reisa verksmiðjuna þar. Ég þekki það ekki. og við því er ekkert að segja, þó að það komi fram í frv., ef það er ótvírætt, að verksmiðjan eigi að vera þar. Ég vil mjög vekja athygli á þessu, að ef á að veita hreppi vegna efnistöku rétt til útsvars í þessu tilfelli, þá gæti það leitt til þess, að fleiri slíkar kröfur kæmu fram. Ég vil t.d. benda á í sambandi við hin væntanlegu fiskiðjuver, þar sem hráefnið kann að koma frá öðrum stöðum en þar, sem fiskiðjuverið sjálft er, að þá gæti svo farið, að slík krafa sem þessi kæmi fram. Það sama gæti orðið upp á teningnum í sambandi við síldarverksmiðjurnar á miklu stærra og víðtækara sviði en nokkurri annarri atvinnugrein. Ég vil þess vegna mjög vekja athygli á þessu og fara fram á, að n., sem hefur borið þessa till. fram, athugi þetta á ný, og vil ég þá jafnframt vekja athygli d. á því, að þetta verður að skoðast nokkru gerr, áður en því er slegið föstu, að farið skuli inn á þessa braut því að ég er ekki í vafa um, að það muni geta haft allvíðtækar afleiðingar og skapa mikla erfiðleika í okkar útsvarsmálum, sem ærnir eru fyrir.



Herra forseti. Ég get vel skilið aths. hv. þm. Borgf. og finnst þær mjög skynsamlegar og eðlilegt, að á þessu atriði sé vakin athygli. Það er alveg rétt, að hér er um að ræða nokkurt nýmæli. Hins vegar vil ég vekja athygli á því, sem markaði skoðun n., að hér sé um mjög smávægilegt atriði að ræða, þar sem það útsvar, sem heimilt er að leggja á þessa verksmiðju, getur aldrei farið fram úr 45 þús. kr. En það er vel þess vert að vekja athygli á því, að gert er ráð fyrir, að útsvarið skiptist milli hreppanna eftir samkomulagi þeirra sjálfra, og ef samkomulag næst ekki, þá sker atvmrh. úr. Ef hrepparnir geta komið sér saman um að skipta milli sín útsvarinu, sem er ekki stórvægilegra en þetta, þá virðist þessi tilhögun alls ekki óeðlileg. En verði ekki samkomulag, sker atvmrh. úr, og virðist því ekki vera stigið hér neitt spor, sem kallazt gæti varhugavert eða gæti gefið óheppilegt fordæmi. Hins vegar þykir mér mjög eðlilegt, að þessi aths. skyldi koma fram, og finnst hún skynsamleg, þó að ég sé hv. þm. Borgf. ekki sammála um, að hér sé stigið svo varhugavert spor, að ástæða sé til að stíga það til baka. Og þar sem hér er um að ræða 3. umr., vil ég mjög mælast til þess, að þetta atriði yrði ekki til að tefja afgreiðslu málsins. Enn eru eftir þrjár umr. í Ed., og þar verður frv. að sjálfsögðu athugað í n. og þessu atriði breytt, ef ástæða þykir til. Ég skal gjarnan taka að mér að vekja athygli n. í Ed. sérstaklega á þessu atriði. Og breyti Ed. málinu, þá kemur það að sjálfsögðu aftur hingað. É g skal gera mitt til, að þetta verði athugað sérstaklega í Ed. Í tilefni af ræðu hv. 2. þm. Reykv. vil ég leyfa mér að segja örfá orð. Hv. þm. lagði höfuðáherzlu á, að nauðsyn væri að breyta 1. gr. í skylduform, því að nú legðist landsbankavaldið ekki einungis á framkvæmdir ríkisstj., heldur á allar framkvæmdir í landinu. En ef það er svo, að Landsbankinn vill hindra framgang þessa máls, þá er engin bót þar á ráðin með brtt. hv. þm. Siglf. Það bætir ekkert úr, þó að sett séu skyldul. í staðinn fyrir heimildarl. Þessi rökfærsla hv. þm. fær því ekki staðizt. Það, sem eftir hans hugsanagangi þarf að gera til að tryggja framkvæmd málsins, er ekki aðeins það að ákveða, að verksmiðjan skuli reist, heldur að tryggja nægilegan gjaldeyri til framkvæmdarinnar og skylda Landsbankann til að leggja fram nægilegt fé til stofnunar og rekstrar verksmiðjunnar, en um það hefur engin till. komið fram, og þó er þetta 3. umr. málsins. M.ö.o., hér liggur ekki neitt það fyrir í tillöguformi, sem að dómi hv. þm. tryggir málinu framgang. Það er augljóst, að þótt till. hv. þm. Siglf. verði samþ.. er jafnauðvelt eftir sem áður fyrir Landsbankann að neita að leggja nokkurt fé til þessarar framkvæmdar. Það er fjarri mér að verja allar gerðir Landsbankans í fjármálum landsins, en þó getum við ekki leyft okkur að gera Landsbankann að einhverjum allsherjar syndasel og kenna honum allt, sem aflaga fer. Landsbankinn hefur oft beitt valdi sinu gálauslega og léttúðlega, og það er fjarri mér að verja allar hans gerðir, en þó kann að vera, að þegar í odda hefur skorizt milli ríkisstj. og Landsbankans, þá kann að vera, að málstaður bankans hafi stundum verið eins góður og ríkisstj.

Pétur Ottesen Hv. 4. þm. Reykv. vill viðurkenna, að aths. mín við þessa brtt. sé skynsamleg og á rökum reist. Mér finnst það því harla mikið ósamræmi að vilja samt skella skolleyrunum við bendingum mínum og halda till. til streitu óbreyttri, en þannig skildi ég hv. þm Mér er ákaflega vel ljóst, að þessi till. út af fyrir sig er ekki alvarleg. Þó að svo ólíklega kynni að vilja til, að þessir tveir hreppar kæmu sér ekki saman um skiptinguna, þá er settur ákveðinn yfirdómstóll til að skera úr þeirri þrætu. Ég er því ekkert að óttast, að eitthvað kunni að fara illa í skiptum þessara tveggja hreppa, heldur virðist mér vera hér lagður grundvöllur, sem ásókn gæti verið um að komast inn á með þá almennu útsvarslöggjöf. Nú liggur fyrir þinginu frv. um allvíðtæka breyt. á útsvarslöggjöfinni. og er því meiri ástæða til að leggja hér ekki þann grundvöll, sem ekki yrði fullt samkomulag um í þeirri almennu löggjöf. Ég mun þess vegna leyfa mér að bera fram brtt. um það, að þetta ákvæði brtt. verði fellt niður, af þeim ástæðum, sem ég nú hef bent á. Hins vegar mun ég ekki bera fram brtt. við þetta, ef frsm. fyrir hönd n. vill taka þessa brtt. aftur, sem ekki er annars kostur nú, þar sem málið er til 3. umr. Þetta væri þá til athugunar fyrir n., hvort ekki væri hægt að ná þessu, sem hér er farið fram á, með öðrum hætti í Ed., sem ekki skapar fordæmi í þeirri löggjöf um þetta efni. Þó að ég beri fram brtt., mun ég heyra svör frsm. fyrst um, hvort hann geti fallizt á að taka brtt. aftur á þessu stigi málsins, og að þeim svörum fengnum mun ég taka mínar ákvarðanir í sambandi við þetta.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Reykv. komst þannig að orði, að ég gat ekki annað en staðið upp. Hann sagði, að Landsbankinn hefði oft beitt valdi sínu gálauslega. Ég skora á hv. þm að nefna l., sem Landsbankinn hefur beitt valdi sínu gálauslega við. Það hafa aðrir heyrt þessi ummæli frá fulltrúa þessa hv. flokks, Alþfl., og ég skora á hv. þm. að nefna, hvaða l. það eru, sem þingið setur, sem eru gálausleg að áliti Alþfl. Svona tal undir rós er aumingjaskapur, sem hv. þm. á ekki að leyfa sér. Ég hef heyrt ýmsa ofstækisfulla menn í landinu halda því fram, að ýmis lagafyrirmæli, sem sett hafa verið undanfarin ár, væru illa hugsuð eða óheppileg. En það væri fróðlegt að heyra frá hv. 4. þm. Reykv.. hvaða l. það eru, sem Alþfl. telur gálauslega sett og að Landsbankinn eða hæstv. stjórn hafi getað stöðvað framkvæmdir á. Ég vænti þess, að hann sýni manndóm, hv. 4. þm. Reykv., og svari þessari fyrirspurn minni. Þá gat hv. þm. þess, að engin hugsun fylgdi málinu, því að það lægi engin till. fyrir til að tryggja nægan gjaldeyri til framkvæmdarinnar. Ég sk.il ekki hvaða hugsanagangur þetta er. Skyldi hv. 4. þm. Reykv. halda, að ráðh. skilji það ekki, að þegar þingið leggur fyrir þá að gera einhverja hluti, þá þurfi að afla peninga til að gera þá? Það, sem þingið gerir með því að samþykkja till., sem ég hef lagt fram, er að leggja fyrir hæstv. ríkisstj. að beita valdi sínu við þær stofnanir þjóðarinnar, sem undir hana heyra, til þess að koma málinu fram. Og stj. er meiri styrkur í því að geta beitt þessu valdi, ef hún hefur fengið þetta sem ákveðin fyrirmæli frá þinginu, heldur en í heimildarformi, sérstaklega eins og nú standa sakir, þegar heimildirnar liggja og ekkert er gert og búið er að sitja við það í marga mánuði, að peningastofnanir landsins hafa skellt skolleyrunum við því að láta fé til þeirra framkvæmda, sem ríkisstj. sjálf hefur ekki áhuga fyrir að koma í framkvæmd. Mér fannst ræða þessa hv. þm. hafa hvorki upphaf né endi. Varðandi það, sem hv. þm. Borgf. sagði, um að það gæti skapað fordæmi að láta vera skylt að greiða útsvar þar, sem sandur og möl eru tekin, þá vil ég svara hv. þm. því, að það getur ekki skapað neitt fordæmi. Ég held hann hefði átt að reyna að hlusta eftir því, sem hann var spurður um, og svara því, en ekki að stofna til deilu við mig um þetta mál. Ég lofaði hæstv. atvmrh., að ég skyldi ekki tefja málið, og vænti þess, að hann með dugnaði sínum vinni upp þessa tvo daga, sem það hefur tafizt.



Herra forseti. Ég hélt, að ýmsu af því, sem fram hefur komið áður, mundi verða svarað, en fyrst það hefur ekki verið gert. langar mig til að segja nokkur orð, sérstaklega út af því, sem hæstv. atvmrh. sagði. - Hann lýsti yfir því, að hann gæti ekki tilnefnt sérstakan tíma, þegar hann treysti sér til að láta hefjast handa um að framkvæma þetta, eða að eina leiðin til að framkvæma þetta væri að taka gjaldeyrislán. Ég skal ekki fara út í að deila lengi um þetta mál. Það er oft búið að taka það fram. að til þess að þetta mál verði vel afgr. frá þinginu, þá þyrfti að liggja fyrir áætlun um framkvæmdir, til þess að þetta gæti orðið vel úr garði gert. En þetta hefur ekki fengizt. Mér þykir leitt. að hæstv. ráðh. skuli ekki nota það tækifæri sem enn er til, til þess að ganga þannig frá málinu. Hv. 4. þm. Reykv. benti á það út frá ræðu minni, að till. væri fram komin um að skylda Landsbankann til þess að leggja þetta fé fram. Hins vegar hefur nú tvisvar verið rætt um það í þessum umr. að skora á hæstv. ríkisstj. að koma fram með slíka till., ef hún óskaði að fá slíka skyldu inn í l. Hv. 4. þm. Reykv. talaði um, að það væri ekki nóg að samþykkja svona heimildarl. og það væri ekki nóg að skylda. Landsbankann til þess að tryggja framgang svona máls. En því betur sem þingið gengur frá svona máli, því erfiðara verður fyrir Landsbankann að rísa upp á móti því. Þegar l. um stofnlánadeild sjávarútvegsins voru fyrir d., komu fram till. um það að skylda ekki Landsbankann til að leggja fram féð, heldur skyldi það fást með almennri sölu á skuldabréfum. Ég mun ekki bera fram brtt. við þetta mál, af því að ég veit af reynslu, að það eru ekki möguleikar að fá slíkt fram, nema hæstv. ríkisstj. óski eftir slíku. Hv. 4. þm. Reykv. minntist á, að það væri ekki allt að kenna Landsbankanum. Það er rétt. Það er nú svo, að Landsbankinn er ekki æðsta stofnun landsins. Hæstv. ríkisstj. og Alþ. eru þar æðri Ráðh. getur vikið bankastjóra frá og Alþ. getur breytt bankal. Hvort tveggja er vald, sem afar sjaldan er gripið til. Landsbankinn, sem er aðalseðlabanki þjóðarinnar, þarf að starfa í samræmi við vilja þjóðarinnar og sérstaklega hagsmuni hennar. Hann hefur sem slíkur mikið vald, og Alþ. grípur ekki inn í að breyta því valdi, sem er í l., nema málin séu komin í öngþveiti. Alþ reynir að bæta úr þeim göllum, sem eru á lagasetningum, en einmitt þegar Landsbankinn vill fara gálauslega að, þá á Alþ. að gripa fram í, þegar ljóst er, hve vitlausir menn það eru, sem stjórna. Hins vegar sé ég, að hv. 4. þm. Reykv. vill ekki svara áskorunum frá hv. þm Siglf. vegna þess, að hvorki hann né aðrir treysta sér til þess eða óska eftir að ræða um fjármálapólitík landsins. Við sósíalistar höfum reynt að að gera það, sem við helzt kynnum að álíta, að þurfi að gera til að tryggja þetta. Við höfum boðið hæstv. ríkisstj. upp á að fylgja þeim till., sem hún kæmi með til að tryggja aðstöðu sína, en hæstv. ríkisstj. hefur ekki viljað fara inn á það. Þess vegna verður að fara sem fara vill um þetta nú. Ég býst við, því miður, að á næsta þingi verði að taka þessi mál til umr. aftur, ef þingið ætlar að sjá um, sem nú er ljóst, að samþykkt um sementsverksmiðju verði framkvæmd.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða þett3, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði um Landsbanka Íslands. Ég vil aðeins minnast ofurlítið á þær umr., sem orðið hafa út af brtt. á þskj. 393. Það er kunnugt, að þessi brtt. hefur verið gerð með samkomulagi við hv. þm. V-Ísf. Ég er ekki nógu kunnugur þarna til þess að vita nákvæmlega, hvernig staðhættir eru. Hins og kunnugt er. þá er fyrirhugaður staður verksmiðjunnar norðan Önundarfjarðar. Það hagar þannig til, að svo að segja allt hráefnið verður tekið úr öðrum hrepp, en af hagkvæmum ástæðum verður að byggja verksmiðjuna í hinum hreppnum, og má því segja, að þessi starfræksla yrði að nokkru leyti í báðum hreppunum og því verði að skipta útsvarsmöguleikunum á milli þessara tveggja aðila. Ég sé ekki undir þessum kringumstæðum, að þetta sé ósanngjarnt, þegar þannig er ástatt. að báðir hrepparnir leggi það til, sem þarf til þess að starfræksla verksmiðjunnar geti hafizt. Og þar sem annar hreppurinn leggur til land undir verksmiðjuna, en hinn hráefnið, þá þykir ekki óeðlilegt, þó að ráðstafanir séu gerðar til þess, að útsvarið geti skipzt milli þessara tveggja hreppa. Þar sem hér stendur sérstaklega á og gert er ráð fyrir, að svo að segja allt hráefnið til verksmiðjunnar verði tekið á einum og sama stað, þá held ég, að það ætti ekki að geta skapað almennt fordæmi um yfirfærslu á útsvörum á hverja smáefnistöku, sem fram fer víðs vegar um landið. Ég held, að því sé vel fyrir komið að ganga inn á samkomulag, sem þarna er gert, til þess að það valdi ekki hættulegu fordæmi í útsvarsmálum landsins.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt aths. við brtt. hv. þm. Borgf. (PO). Ég hef talað við þá meðnm. mína, sem hér eru staddir, og erum við sammála um að leggja til, að málið verði afgr. út úr d. og að till. okkar á þskj. 393 verði samþ. Höfuðatriði þessa máls er, að starfræksla verksmiðjunnar mun væntanlega hafa áhrif á atvinnulíf beggja hreppanna, sem hér eiga hlut að máli. Eins og hæstv. atvmrh. hefur tekið fram, verður væntanlega valinn staður nærri mörkum þessara tveggja hreppa, og er þá gert ráð fyrir, að samkomulag náist milli hreppanna um skiptingu útsvarsins. Náist það ekki, á hæstv. atvmrh. að skera úr. Svo að áætla má, að hér sé vel búið að og að í þessu sambandi verði ekki stigin nein þau spor, sem talist gætu óheppileg fordæmi í framtíðinni eða á öðru sviði. Hins vegar vil ég ítreka það fyrir hv. þm. Borgf., að ég hef vakið athygli iðnn. á þessu máli, og óskar hún að athuga það, hvort ástæða þætti til að breyta hér um. En n. leggur það til, að málið nái fram að ganga eins og hún hefur lagt til í brtt. á þskj. 393. Við hv. þm. Siglf. vil ég segja það, að mér kom það nokkuð á óvart, hve mikla tilhneigingu hann hefur til þess að draga þetta mál á langinn með alls konar umr., sem ekki eiga skylt við þetta mál. Ég hef ekki dregið nein óviðkomandi mál inn í þessar umr. Það eina, sem ég sagði og ekki telst þessu máli við koma, var örstutt svar við þeim ummælum, sem hv. þm. lét sér um munn fara. Hv. þm. skoraði á mig að ræða við sig um fjármálastefnu Landsbankans. Ég vænti þess, að enginn láti sér detta í hug, að ég hafi ástæðu til að skorast undan hv. þm. Siglf. Ég mundi feginn grípa hendi til að eiga slíkar umr. við hv. þm. Siglf., þegar eðlilegt tilefni gefst til þess. Hins vegar sé ég ekki ástæðu til að blanda því inn í þetta mál. Það yrði bara til að tefja málið meira en orðið er. Þar sem hv. þm. hefur talað báða ræðutíma sína og á þess vegna ekki kost á að svara, þá held ég, að það sé bezt fyrir okkur að geyma það til annars og betri tíma. Hann getur verið þess fullviss, að það stendur ekki á mér að ræða þessi mál almennt í heild við hv. þm.



Herra forseti. Það var misskilningur, að ég skoraði á hv. þm. í almennar umr. um fjármálastefnu Landsbankans. Ég bara sagði við hv. þm., þegar þessi hv. þm. sagði, að þessi stofnun hefði beitt valdi sinu gálauslega, þá skoraði ég á hv. þm. að nefna, við hvaða mál hv. þm. ætti. það var ekkert annað. Ég stóð upp til að leiðrétta þennan misskilning, og ég vænti, að hv. þm. geti nefnt það, sem hér er um að ræða. Þá hefur hv. þm. leyfi til þess að láta sér þannig orð um munn fara. Annars eru þau ómerkilegt fleipur.



Herra forseti. Allshn. þessarar hv. d. flytur þetta mál. Í l. nr. 47 1938 er svo kveðið á, að ekki megi aðrir en þeir stunda fasteignasölu, sem fullnægja þar settum skilyrðum, og er þar m.a. skilyrði að hafa staðizt próf samkv. fyrirmælum atvmrn. Síðan l. þessi voru samþ., hefur verið tekin upp kennsla í viðskiptafræðum við háskólann. Er lögfræði, og þar á meðal kröfuréttur, meðal kennslu- og prófgreina. Vegna þessa virðist réttmætt vera að undanþiggja kandídata í viðskiptafræðum prófinu eins og lögfræðinga. Háskólaráð hefur og lýst sig samþykkt því, að breyt. þessi nái fram að ganga, og eru meðmæli þess prentuð á þskj. sem fylgiskjal. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um málið nú. Málið liggur ljóst fyrir og er afar einfalt, og ég leyfi mér að vona, að það nái fljótt fram að ganga.



Herra forseti. Menntmn. hefur haft þetta mál til athugunar, og eins og segir í nál. á þskj. 378, hafa nm. orðið ásáttir um að mæla með því, að frv. nái fram að ganga með þeim breyt., sem prentaðar eru á á þskj. 378, og mun ég nú gera nokkra grein fyrir þessu. Í I. gr. frv. er gert ráð fyrir, að sóknargjaldið sé ákveðið kr. 3.00 utan Rvíkur, en sé kr. 6.00 í Rvík. Nú leggjum við í n. til, að sóknargjöld, grunngjaldið, skuli vera 3–6 kr., eftir nánari ákvörðunum safnaðarfunda á hverjum stað. Ofan á þessa upphæð bætist svo verðlagsuppbót samkv. 1. gr. frv., en það er sem tíðkast um aðrar greiðslur, og er það því í samræmi við þær. Önnur brtt. n. er við 2. gr. frv. og er orðalagsbreyt. á 2. mgr. Í því felst það, að ótvíræðara er, að ráðh. sá, er gefur út reglugerð hér að lútandi, ber ábyrgð á því, er í reglugerðinni segir, en gert er ráð fyrir, að hann setji reglugerðina að fengnum tillögum biskups. Þriðja brtt. n. er við 4. gr. frv. Í frv. er svo ráð fyrir gert, að ef tekjur kirkju hrökkvi ekki fyrir nauðsynlegum útgjöldum, sé sóknarnefndum heimilt að leggja hundraðsgjald á útsvör allra útsvarsgjaldenda. Við gátum eigi fallizt á þessa gr. óbreytta, en lögðum til, að þetta næði til þeirra sóknarmanna, sem hlut eiga að máli. Síðasta brtt. n. er orðalagsbreyt. á síðustu gr. frv., og er sú breyt. sjálfsögð. Það getur ekki komið til greina að innheimta sóknargjöldin fyrir árið 1947 eftir þessu frv., ef að l. verður. Við leggjum því til, að gr. þessi orðist svo sem er venja: Lög þessi öðlast þegar gildi. Einn nm. hefur skrifað undir nál. með fyrirvara. Hv. þm., 6. þm. Reykv., mundi auðvitað gera grein fyrir fyrirvara sínum, ef hann væri viðstaddur, en ég held ekki, að fyrirvarinn sé það veigamikill, að þörf sé að tefja málið þess vegna. Þetta er einnig 2. umr. málsins, svo að hv. 6. þm. Reykv. á hægt með að skýra frá fyrirvara sínum við 3. umr. málsins, ef honum sýnist svo.



Herra forseti. Ég býst nú við, að hv. flm. þessa frv. finnist ekki, að afgreiðsla þessa máls hjá fjhn. hafi gengið vonum framar, og vil ég biðja þá velvirðingar á því, hversu fjhn. hefur dregið lengi að afgr. þetta mál. Eftir að fjhn. fékk málið til athugunar, hefur hún orðið sammála um að fallast á eignarnámsheimild þá, sem felst í frv., og leggur til, að málið nái fram að ganga. En innan n. urðu nokkrar umr. um það, að setja skuli inn í frv. ákvæði um það, að þegar bæjarstjórn leigir lóðir, sem teknar hafa verið eignarnámi, verði lóðarleigan endurmetin á tilteknu árabili með tilliti til verðlagsbreytinga og verðhækkunar lóða, einkum er verðhækkunina leiðir af aðgerðum sjálfs bæjarfélagsins eða opinberra aðila. Bezt fer á því, að almenn ákvæði verði sett um þetta í löggjöfinni, en t.d. er því nú svo háttað í Rvík varðandi hafnarlóðir, sem eru í leigu, að leigan er endurmetin á 5 ára fresti. Nú liggur fyrir þinginu frv. til l. um ræktunarlönd og byggingarlóðir í kaupstöðum, kauptúnum og þorpum. Einn kafli þeirra l. fjallar um byggingarlóðir, not þeirra og leigu, og virðist því eðlilegast, að sjónarmið þau, sem ég nefndi, komi þar til álita. N. leggur því til, að frv. verði samþ. óbreytt, og ég vænti þess, að málið geti greiðlega gengið gegnum hv. þd. og að sá dráttur, sem orðinn er á afgreiðslu málsins af hálfu fjhn., komi ekki að sök.



Herra forseti. Ég þakka hv. fjhn. fyrir afgreiðslu á þessu máli, og tel ég hana góða. Ég hef ekkert að athuga við grg. hv. frsm. n., en ég tek undir þau ummæli hv. frsm., að hæstv. forseti sjái um, að þessu máli verði hraðað svo, að það fái afgreiðslu á þessu þingi.



Herra forseti. Það er nú búið að ræða allmikið og ýtarlega um þetta mál hér í hv. þd., en hvað málsatriði snertir hefur lítið á því græðzt. Ekki hefur heldur neitt nýtt fram komið í ræðum þeirra manna úr hv. landbn., sem látið hafa til sín heyra, og ekki hafa þeir heldur viljað taka minnsta tillit til ástæðna okkar flm. frv. fyrir því, að við höfum flutt mál þetta. Þeir telja þó, að með till. sínum séu þeir að flytja ákvæði, sem herði á útrýmingu villiminka, og mér skilst á till. þeirra, að lengra telji þeir ekki komizt í því að draga úr minkaplágunni. Af ræðum þeirra nm., sem talað hafa, má álykta, að þeir hafi enga trú á því, að mögulegt sé að útrýma mink, og telja lítils virði að gera ráðstafanir til þess, að minkahald verði bannað í landinu. Þetta og þvílíkt hefur verið fært fram sem rök af hálfu þeirra manna, sem sæti eiga í landbn. og hafa unnið að því að auka og varðveita hlunnindi landsmanna með ýmsu móti, og ættu þeir að vita, í hverju hlunnindi landsmanna eru fólgin. Reynt er eftir fremsta megni að auka lax- og silungsgöngur í ám og vötnum með ýmsum ráðum og dáðum, og nú nýlega er verið að undirbúa ráðstafanir til þess að auka æðarvarpið í landinu. En villiminkurinn og þessar nytjar, sem ég nefndi, fara ekki saman, ef minkurinn fær að ráða. Það er til lítils að ræða þetta mál með slíkum rökum. Þetta eru hrein hindurvitni. Ég ætla, að það hafi verið þrír þm. í sætum fyrir utan forseta nýlega. Og þó að stólarnir kunni að vera haldnir einhverri kynngigáfu frá þeim, sem í þeim eiga að sitja, þá efast ég um, að sá kraftur hafi mikil áhrif á þá, sem eiga að húka í stólunum. En ég ætla þó upp á seinni tímann, þó að það nái ekki eyrum þm., að fara nokkrum orðum um það, sem fram hefur komið í málinu. Ég vík þá örfáum orðum að ræðu hv. þm. A-Húnv. Ég varð fyrir hinum mestu vonbrigðum af honum í þessu máli. Þegar það var borið hér fram árið 1943, stóð hann eins og hetja með málinu og vildi uppræta villiminkinn og banna eldi aliminka. Nú hefur skaðræði villiminkanna sýnt sig enn ljósar, þeim hefur fjölgað afar mikið og það, sem menn trúðu ekki árið 1943, að þessi dýr væru skaðræði fyrir fiska- og fuglalíf, hefur nú komið enn berlegar í ljós, svo að ætla mætti, að þeir, sem ekki voru langt frá því að hallast að því að banna minkaeldi, væru því nú fylgjandi og hikuðu ekki. En þá ber það furðulega við, að hv. þm. A-Húnv. er á móti málinu í landbn. og talar á móti því hér og segir við okkur flm., að við höfum vaknað nokkuð seint. Ja, það kann að vera. Betra er seint en aldrei. Hv. þm. Borgf. hafði þó sýnt viðleitni á því fyrir nokkrum árum að stemma stigu fyrir þessari meinvætti, og það gerði ég eins og hv. þm. A-Húnv. þá með mínu atkv., en ég átti ekki sæti í þeirri n., sem fjallaði um málið og gerði ekkert sérstakt annað en greiða því atkvæði mitt. Hv. þm. A-Húnv. fór að rifja hér upp forsögu málsins, en í sjálfu sér skiptir það ekki miklu. Það breytir engu um óhappið, hver er valdur að því. Hann telur, að það hafi verið Framsfl., en ég held, að það yrði nú erfitt að færa sönnur á, að hann hafi verið við það riðinn. Sá maður, er fyrst fór úr landi til að kynna sér minkarækt, var ekki framsóknarmaður, og sá, er fyrst flutti inn þessi dýr, kom Framsfl. ekkert við. Hins vegar leitaði annar til þess manns, er mikið stóð til. Þó að það rynni allt út í sandinn, voru tilburðirnir miklir til að fá þann mann í lið með sér til meiri háttar hernaðar. Ég ætla nú ekki að fara mjög mörgum orðum um ræðu hv. þm. A-Húnv., en ákaflega þótti mér leiðinlegt að heyra. hvernig afstaða hans er nú. Ég er þeirrar skoðunar, að því aðeins takist okkur að sigrast á ófögnuðinum, að við höfum trú á því og leggjum okkur fram um útrýminguna, en við höfum ekki trú á því og leggjum okkur ekki fram á meðan sú hætta vofir yfir, að ný dýr geti sloppið út í sama mund og við erum að vinna önnur, því að verðlaunin eru hégómi. Þau sýna að vísu viðleitni af hálfu hins opinbera, en nægja ekki ein sér. En það, sem mestu varðar er, að menn fái trú á því, að útrýmingin takist og viti að dýr séu ekki alltaf að sleppa út og bætast við þau hundruð eða þúsund villiminka, sem þegar leika lausum hala. Það þýðir ekkert að fullyrða, að dýrin sleppi ekki út, reynslan er búin að sýna allt annað. Við vitum, hvernig þetta er í Svíþjóð og Noregi t. d. Í Svíþjóð er minkurinn orðinn hinn versti vargur. Mér er ekki kunnugt um þær ráðstafanir, sem þar hafa verið gerðar, en ég veit, að þar hefur nýlega vakizt upp alda í þessu máli. Frá Noregi hef ég séð það, að verðlaun fyrir minkadráp hafa verið stórhækkuð. Ég ætla, að áður hafi þau verið 130 kr. á dýr, en hafa nú verið enn hækkuð um 10%, og þetta bendir til þess, hvernig Norðmenn líta á þetta mál. Það hefur verið talað um það hér, og frsm. lagði áherzlu á það, að það sannaði nokkuð mikið um það, hve geymsla minkanna hefði verið örugg í seinni tíð, að þeir minkar, sem veiðzt hefðu, væru allir af hinni upprunalegu tegund, sem flutt var inn í landið, en ekki af þeim tegundum, sem seinna hafa verið fluttar inn. En þótt svo sé, að þeir hafi ekki sloppið út um skeið, þá er það engin sönnun fyrir því, að slíkt sé öruggt um alla framtíð. Það þarf ekki nema sérstakt óhapp til þess að illa fari. Það er næstum hlálegt að líta á þetta mál. Þessi fáu kvikindi, sem hér eru geymd í búrum, á að meta til jafns og eru metin til jafns við landsnytjar af laxi og silungi og að nokkru leyti af dún, en tekjur af þessu skipta hundruðum þúsunda, og stangast þetta illa við, er við hér á Alþ. þykjumst vera að auka þessi hlunnindi með öðrum ráðstöfunum. Eins og ástatt er um þetta, er aðalminkastofninn hér í Rvík og í grennd við borgina. En þótt svo væri, sem ekki er til að dreifa, að minkastofninn væri að verðmæti metinn nákvæmlega til jafns við þær landsnytjar, sem eru að eyðileggjast eða í hættu vegna minkaeldis, þá legg ég það ekki til jafns að öðru leyti, - ánægjuna og unaðinn af lífinu í náttúrunni annars vegar og þessi kvikindi í lokuðum búrum hins vegar. Þó að hér væri um sama peningaverðmæti að ræða, sem er langt frá að sé, þá væri þetta ekki sambærilegt. Það hefur verið minnzt á refinn í þessu sambandi sem hliðstæðu minksins, en ég veit, að frsm. og hv. þm. A-Húnv. vita vel, að þó að refurinn geri nokkurn usla, er ekkert við hann að kljást hjá minkaplágunni, sem er margfalt skaðlegri. Ég býst ekki við, að minkar ráðist á fullorðið fé, en það tjón, sem hann vinnur fiskistofninum í ám og vötnum, verður ekki metið til peninga, að ég tali nú ekki um æðarvarpið. Og ef við miðum við fyrri reynslu í þessu efni, þá er augljóst, hvert stefnir. Ég geri heldur lítið úr þeirri kvöð, sem lögð er á hreppsn. samkvæmt 2. brtt. n., og þarf vafalaust að ganga betur frá þeim ákvæðum. Hér er allt öðruvísi búið að hreppsn. en varðandi refaveiðar, en um framkvæmd þeirra ráða n. að mestu sjálfar samkvæmt fjallskilareglum. Að vísu er nokkur kostnaður af refaveiðum, en hann verður margfalt meiri af minkadrápinu. Það skal sannast, ef minkunum fær að fjölga. eins og horfur eru á. Hv. frsm. sagði, að Norðmenn snerust nú eitthvað öðruvísi við þessum málum en við flm. þessa frv. Þeir mundu ætla að auka minkaræktina, norska Stórþingið ætlaði að gera ráðstafanir til þess, og vildi frsm. ekki taka það trúanlegt, að minkurinn réðist á lömb. Og honum fannst ómenningarbragur að því, að úr því að við hefðum nú einu sinni byrjað á minkarækt, skyldum við svo fara að banna minkaeldi. Ég er nú ekki svo hörundssár. Það kemur ekkert menningu við, þó að Alþ. yrði það á að leyfa innflutning þessara dýra. Það var einu sinni sagt hér á árunum, er talað var um innflutningsbann á áfengi, að það væri hálfgert skrælingjamerki að banna þann innflutning. Þau ummæli missa nú marks, og hvað þetta áhrærir skiptir okkur það að vissu leyti engu, hvað Norðmenn ætla að gera. Þeir ráða því, þeim kemur það við, hvað þeir gera, en við verðum að hugsa um okkur. Þegar hv. frsm. svaraði ræðu minni, var ekki laust við, að hann hallaði ummælum mínum. Hann taldi, að við flm. sýndum hinar mestu öfgar, og færði til að ég sagði. að minkurinn hefði ekki alltaf fast aðsetur. ætti ákaflega létt með að hreyfa sig og gæti komizt upp undir 100 mílur á sólarhring og átti ég þá við enskar mílur. Hann skaut því þá inn, hvort þetta dýr réðist þá ekki á börn og svaraði ég því þá til, að ekki vildi ég fríkenna hann af því. En frsm. sagði svo í ræðu sinni, að ég hefði sagt að minkurinn mundi ráðast á börn. Ég held, að hann ætti að spara slíkar röksemdir, en reyna að halda sig nær því rétta í málinu. Hv. þm. Borgf. gerði þessu máli rækileg skil í gær og þarf ég því ekki að lengja mitt mál. Hann drap á það, að sér fyndist n. hefði átt að leita umsagna fleiri aðila eða manna úti um byggðir landsins, og tek ég undir það. En ég sé t. d. ekki. hvað tilraunaráð búfjárræktar hefur endilega um málið að segja. Mér er svo sem sama, þó að leitað sé umsagnar þess, en mér finnst nær að leita álits ýmissa annarra aðila. t. d. stjórna búnaðarsambandanna. og heyra álit þeirra á málinu, og mér leikur hugur á að gera seinna brtt. við frv. þess efnis, að leitað sé álits bændanna sjálfra, til þess að heyra, hvað sú stétt segir, en henni kemur þetta fyrst og fremst við. Bændur eiga mest í hættu, og því er eðlilegast að hlýða á óskir þeirra. Þó að búseta manna hafi ekki út af fyrir sig mikið að segja í þessu sambandi undir vissum kringumstæðum, þá getur hún haft mikið að segja í sumum tilfellum eða undir öðrum kringumstæðum, og svo mikið er víst, að ef nm. í hv. landbn. ættu æðarvarp, þar sem minkurinn væri þegar farinn að láta til sín taka, þá væru till. n. á annan veg en þær eru. En hverjar upplýsingar, sem gefnar hafa verið, hafa hér engu um þokað, svo gersamlega hefur n. lokað sínum dyrum. Nú skírskotar n. til þess, að hreppsn. eigi að sjá um útrýmingu villiminkanna, en þar er verið að hengja bakara fyrir smið. Loðdýraeigendur ættu að bera kostnaðinn af þessum ráðstöfunum, en Alþ., sem leyfði minkaeldið í upphafi, ber þó fyrst og fremst ábyrgðina á þessu öllu. Ég hef ekki fulla vitneskju um það, hvaðan dýrin hafa sloppið út, en það getur verið rétt, að þau hafi sloppið frá Fossi í Grímsnesi og frá einhverjum búum í Gullbringusýslu munu þau hafa sloppið, ég ber ekki á móti því, en hvað sem því líður, er þessi plága nú orðin útbreidd um Borgarfjörð og Mýrasýslu og í veiðivötnunum þar. Mér þykir ekki ólíklegt, að einhver, dýr hafi einnig sloppið út á Snæfellsnesi, og mér er sagt, að vargurinn sé kominn vestur í Dalasýslu, og er þá skammt í æðarvarpið í Breiðafjarðareyjum. Hvað Norðurland áhrærir er mér kunnugt um, að minkur hefur sézt hlaupa um göturnar á Akureyri, og í Húnavatnssýslu mun hafa sloppið minkur eða sézt þar. Og þó að tiltölulega stutt sé síðan minkafaraldurinn fór að vera eins magnaður og hann er orðinn, þá hefur hann þegar upprætt fuglalíf og fiskalíf á ýmsum stöðum og þegar fuglar og fiskar eru á þrotum, mun sjást, hvort röðin kemur ekki næst að lömbunum. Því að þegar menn eru að fullyrða, að svona litið dýr geti ekki banað stærri dýrum, þá er það af því, að þeir þekkja ekki eiginleika dýrsins og vilja ekki trúa fræðimönnum, sem þekkja þetta. Látum nú vera, þó að n. virði aðvaranir okkar hv. þm. Borgf. að vettugi. En hv. nm. geta ekki hrundið ummælum Guðmundar heitins Bárðarsonar. Það er þeim um megn. [frh.].