Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur eftirfarandi tilkynning um breytingu á stjórn þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs: Hinn 10. apríl var kjörin ný stjórn þingflokksins til loka yfirstandandi löggjafarþings. Stjórnina skipa nú Árni Þór Sigurðsson formaður, Þuríður Backman varaformaður og Lilja Rafney Magnúsdóttir ritari. Björn Valur Gíslason er varamaður.

Forseti vill geta þess að atkvæðagreiðslur verða að loknum óundirbúnum fyrirspurnatíma.

Frú forseti. Eftir niðurstöðuna í þjóðaratkvæðagreiðslunni tel ég mikilvægast fyrir okkur Íslendinga að koma því til skila til umheimsins að að öllum líkindum muni þrotabú gamla Landsbankans búa yfir eignum sem munu þegar upp verður staðið greiða bróðurpartinn af þessari umdeildu kröfu, ef ekki alla fjárhæðina. Þetta skiptir líka máli í samskiptum okkar við Eftirlitsstofnun EFTA, ESA. Eins og allir vita er nú beðið eftir svari frá íslenskum stjórnvöldum til eftirlitsstofnunarinnar og við í utanríkismálanefnd munum fara yfir það með ráðherrunum við fyrsta tækifæri hvað líði undirbúningi að því svari. Mig langar til að bera það upp við hæstv. ráðherra hvort hann sé ekki sammála mér í því mati að í því svari þurfi að leggja höfuðáherslu á að meðan óvíst er um hvort nokkuð verður eftir ógreitt af þeim kröfum sem Bretar og Hollendingar hafa haft uppi þegar greiddar hafa verið út eignir Landsbankans sé í sjálfu sér óþarfi að skera úr um þennan ágreining. Best væri ef við gætum fellt málið í þann farveg að þrotabúið fengi tíma til að losa um eignir sínar og greiða þær út til kröfuhafanna og að menn færu ekki í það sem ég vil núna nefna óþarfan lagalegan ágreining fyrir fram um þetta mál. Þannig ynni tíminn með okkur, þrotabúið fengi tíma til að gera upp eignir sínar og við gætum rætt þetta mál þegar því ferli er lokið á þeim lagalegu og efnahagslegu forsendum sem við blasa.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Það er mikilvægt að við stöndum nú saman um að gera svar Íslands sem best úr garði og að við sameinumst um að halda á lofti hagsmunum Íslands og þeim réttmætu sjónarmiðum sem við getum teflt fram í þessu máli. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður rekur, það stefnir í að þrotabú Landsbanka Íslands standi undir öllum þorra krafna Breta og Hollendinga og jafnvel öllum kröfunum sem þeir hafa lýst í búið. Þegar af þeirri ástæðu hlýtur að vera mikið umhugsunarefni hvort einhvern tímann geti reynt á það hvort íslensk stjórnvöld eigi að bæta einhverjar fjárhæðir sem ekki fást endurkrafðar. Það er mjög mikilvægt í svarinu til Eftirlitsstofnunar EFTA að við setjum þessi sjónarmið skýrt fram og útskýrum líka að með því að innstæður voru gerðar að forgangskröfum gerðum við í neyðarlögunum allt sem hægt var til að tryggja að innstæðueigendur biðu ekki tjón af og innstæðutryggingarsjóðir fengju sínar kröfur til fulls. Það er enn fremur mikilvægt að halda til haga þeim fordæmislausu aðstæðum sem voru á Íslandi í vetrarbyrjun 2008 og hefur verið viðurkennt á vettvangi Evrópusambandsins að voru fordæmislausar með öllu. Þetta verður að vera grunnur okkar málflutnings. Við verðum að halda til haga grundvallarstaðreyndum í þessu máli og ég hlakka til að fara yfir drög að svari og málafylgju Íslands að öðru leyti með utanríkismálanefnd.

Frú forseti. Ég tel það mikið grundvallaratriði í þessu máli á þessu stigi að við leiðum viðmælendum okkar það fyrir sjónir, bæði Bretum og Hollendingum og eins Eftirlitsstofnun EFTA, að ef við gefum okkur tíma núna til að leiða í ljós að hve miklu leyti eignirnar eru til staðar til að mæta þeim kröfum sem haldið hefur verið á lofti frá árinu 2008 getum við forðað óþarfaágreiningi og milliríkjadeilu sem hefur varað allt of lengi. Fyrir mitt leyti get ég sagt að það hefur auðvitað á vissan hátt verið algerlega óskiljanlegt hve óþreyjufullir Bretar og Hollendingar hafa verið að leyfa þessu að koma í ljós, en það er sá veruleiki sem við höfum staðið frammi fyrir frá árinu 2008 og höfum verið að glíma við. Núna held ég að það sé nýtt tækifæri til að leiða öllum þessum aðilum 

Virðulegi forseti. Það er grundvallaratriði gjaldþrotaréttar að kröfuhafar í bú fái allt sem fellur til í búinu. Það er tryggt að íslenskum rétti og forgangskröfuhafar í bú Landsbanka Íslands eru að meginþorra til innstæðutryggingarsjóðir Breta og Hollendinga og síðan góðgerðarfélög og aðrir þeir sem áttu innstæður í Icesave-útibúunum. Það er því fullkomlega hægt að halda því fram með góðum rökum að við tryggjum rétt þess fólks gegn því að alþjóðlega viðurkennd grundvallarviðmið um meðferð þrotabúa gildi einfaldlega um þessa kröfu og að fólkið hafi nú þegar fengið bætt úr sínum innstæðutryggingarsjóðum fjárhæðir sínar og að þeir fái nú sínar kröfur 

Virðulegi forseti. Í kjölfarið á orðaskiptum síðustu ræðumanna er áhugavert að velta fyrir sér af hverju í ósköpunum þessir aðilar og margir aðrir hafi sóst eftir ríkisábyrgð á fjárhæðunum. Við höfum mörg talað fyrir því að ekkert lægi á í þessu máli, að það væri skynsamlegast að fara varlega, að allir væru smátt og smátt að verða sammála um það, og kannski ekki síst að ef til væru svo miklar eignir í þrotabúinu sem margir hafa talað um og vonast er til að sé rétt væri ríkisábyrgð óþörf. Það er samt ekki það sem ég ætlaði að ræða við hæstv. fjármálaráðherra. Í ljósi þess að Icesave-málið fór fyrir dóm þjóðarinnar og þjóðin gerði það að verkum að stjórnarstefnan var sett af, eins og hæstv. forsætisráðherra sagði í gær, og ríkisstjórnin er nú komin með stefnu stjórnarandstöðunnar langaði mig að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort ríkisstjórnin velti því fyrir sér að hún þyrfti að taka upp stefnu stjórnarandstöðunnar eða aðra stefnu í öðrum málum. Ég ætla að rökstyðja það aðeins og biðja fjármálaráðherra að svara svo. Talsvert hefur verið talað um að endurskoða þyrfti efnahagsstefnu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og ríkisstjórnarinnar um ofurskattstefnu og niðurskurð, ekki síst í heilbrigðismálum. Við framsóknarmenn höfum mikið talað fyrir því að það þurfi að stækka hagkerfið, efla atvinnuna, minnka atvinnuleysið og setja fjármagn í mannaflsfrekari framkvæmdir. Því langar mig að spyrja hæstv. ráðherra um þá 26 milljarða sem menn ætluðu sér að greiða Icesave-vextina með. Kemur til greina að þeir fari í mannaflsfrekar framkvæmdir á Íslandi, t.d. í Búðarhálsvirkjun eða samgöngubætur um land allt eða annað í þeim dúr? Það væri hægt að nefna fleiri hluti sem væri hægt að spyrja hæstv. ráðherra um hvort menn væru að íhuga 

Frú forseti. Það er rétt að minna á að þeir samningar sem lagðir voru í dóm þjóðarinnar um helgina urðu þannig til að forustumenn allra flokka sameinuðust um að gera eina tilraun enn til að ljúka þessu máli með samningum og sameinuðust um að skipa samninganefnd, völdu saman formann fyrir þeirri nefnd, og þó að ekki styddu allir þingmenn stjórnarandstöðunnar niðurstöðuna að lokum var ferlið valdað af þverpólitísku samstarfi flokkanna og byggði að sjálfsögðu á þeim grunni sem stjórnvöld mótuðu strax haustið 2008 og Alþingi samþykkti 5. desember 2008, að það bæri að reyna að leysa þetta mál með samningum. Samkvæmt því var unnið allan tímann. Nú liggur fyrir skýr niðurstaða í málinu. Ég held að ekki sé hægt að túlka hana öðruvísi en svo að það er ekki stuðningur við að ljúka þessu máli við samningaborðið fyrr en þá að genginn er dómur um ótvíræða skuldbindingu okkar og þá fer málið í þann farveg. Ég kannast ekki við að það sé rétt túlkun hjá hv. þingmanni að stefna ríkisstjórnarinnar hafi sérstaklega beðið hnekki, heldur var það sú stefna yfir höfuð að reyna að útkljá þetta mál við samningaborðið. Varðandi áherslur að öðru leyti vill svo til að efnahagsáætlunin sætir endurskoðun og mun gera. Nýjar áherslur í þeim efnum birtast fyrir vorið. Gangi samstarf við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn áfram hnökralaust, eða vonandi hnökralítið, þrátt fyrir niðurstöðu helgarinnar lýkur því í lok sumars. Löngu fyrir þann tíma mun liggja fyrir sú efnahagsáætlun sem íslensk stjórnvöld vinna eftir. Að síðustu varðandi þessa 26 milljarða sem framsóknarmenn fundu um helgina veit ég ekki af þeim. Ég held að þeir séu ekki inni á bankabók hjá mér neins staðar. Veruleikinn er sá að það stóð til að greiða út alla fjármuni innstæðutryggingarsjóðsins og síðan hefði ríkið orðið að bæta við eftir atvikum því sem vantaði í vaxtagreiðslur. Hugmyndin var að draga á innstæðu ríkissjóðs í Seðlabankanum til að fjármagna 

Virðulegi forseti. Ef það eru þó 6 milljarðar sem menn töldu sig hafa handbæra til að greiða vexti af Icesave hljóta menn að hafa 6 milljarða til að endurskoða efnahagsstefnuna og reyna að blása lífi í atvinnulífið ef það er vilji til þess. Það er auðvitað stefna í fleiri málum sem má velta fyrir sér hvort ekki sé nauðsynlegt að endurskoða í ljósi þess sem hefur gerst á undanförnum dögum og kannski um helgina. Til að mynda má nefna að í ljósi ályktunar Framsóknarflokksins er staðan núna í Evrópusambandsmálinu sú að þrír flokkar hafa lýst því yfir að landinu sé betur borgið utan Evrópusambandsins en innan, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn, og þá má auðvitað velta fyrir sér hvort ekki sé rétt að ríkisstjórnin hlusti á vilja þjóðarinnar, skoðanakannanir og þær yfirlýsingar sem hér eru komnar og endurskoði þennan þátt líka. Ég hvet að lokum ráðherrann til að velta fyrir sér hvort ekki sé rétt 

Frú forseti. Ég held að allir séu sammála um að við viljum fylgja þeirri stefnu að hér komist sem fyrst í gang góður hagvöxtur, að fjárfesting aukist sem og atvinnan. Þau mál hafa mikið verið rædd undanfarnar vikur í samskiptum stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins og verða vonandi áfram þó að menn hafi sest yfir það að endurskoða það að nokkru leyti í ljósi niðurstöðu helgarinnar. Liður í því er að ríkið reyni fyrir sitt leyti, eins og það mögulega getur, að stuðla að opinberum framkvæmdum og fjárfestingum, en því er auðvitað þröngur stakkur sniðinn eins og við vitum. Vandamálið er að sjálfsögðu ekki það að ríkið geti ákveðið að auka útgjöld sín, hvort heldur er til framkvæmda eða rekstrar, en séu ekki tekjur þar á móti er það ávísun á aukinn halla ríkissjóðs, aukna skuldasöfnun og þyngri byrðar inn í framtíðina. Þetta veit ég að framsóknarmenn sem eru vel að sér í bókhaldi og stærðfræði almennt skilja. Við gerum það sem við getum í þessum efnum, tökum mið af því hvort það verður hluti af kjarasamningum eða ekki, og síðan 

Virðulegi forseti. Ég las í blöðunum í morgun að hæstv. utanríkisráðherra teldi að Icesave-atkvæðagreiðslan hefði ekki áhrif á ESB-umsóknina. Það kom mér satt að segja aðeins á óvart í ljósi þess að í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslunnar gáfu ummæli hérlendis sem erlendis skýrt til kynna að allir nema hæstv. utanríkisráðherra teldu skýr tengsl þarna á milli. Haft er m.a. eftir sérfræðingi í Evrópufræðum og fyrrverandi varaþingmanni Samfylkingarinnar, Eiríki Bergmann Einarssyni, að allir séu sammála um að Ísland verði ekki aðili að ESB án Icesave. Ég græt svo sem ekki að niðurstöður atkvæðagreiðslunnar hafi áhrif á ESB-umsóknina en það sem veldur mér áhyggjum er afstaða hæstv. utanríkisráðherra vegna þess að ég tel að hagsmunir okkar í þessum tveimur málum fari ekki saman. ESB segir að aðildin komi ekki til greina án þess að Icesave sé leyst og í máli hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra áðan kom fram, og hann var sammála hv. þm. Bjarna Benediktssyni, að það væri kannski engin ástæða til að flýta sér vegna þess að málin væru að malla og við þyrftum að sjá hversu mikið kæmi út úr þrotabúinu. Á meðan, þegar við ættum í ljósi úrslitanna um helgina að þjappa okkur saman sem þjóð, einbeita okkur að því að standa vaktina og verja hagsmuni okkar í Icesave-málinu eins og er skýr vilji þjóðarinnar, er utanríkisþjónustan og stjórnsýslan öll 

Frú forseti. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmaður hafi ekki haft eyrun sperrt þegar hv. þm. Bjarni Benediktsson talaði áðan. Af máli hans mátti ráða að bara með því að bíða svolitla stund mundi málið leysast af sjálfu sér. Þá þurfum við væntanlega ekki að hafa neinar áhyggjur af því að það setji steina í götu Evrópusambandsaðildarumsóknarinnar. Ég er að öðru leyti þakklátur hv. þingmanni fyrir að hafa áhyggjur af því máli en ég get hins vegar trúað henni fyrir því að það er ekki bara mín skoðun að þetta hafi ekki nein formleg áhrif á umsóknina. Í morgun kom yfirlýsing frá stækkunarstjóranum og frá öðrum framkvæmdastjóra líka þar sem þeir tóku skýrt fram að þarna væri um tvö algjörlega aðgreind og aðskilin ferli að ræða. Það er það sama og hver einasti forustumaður Evrópusambandsins undanfarin fjögur missiri hefur tekið skýrt fram. Þessi tvö mál eru eðlisóskyld. Annars vegar er um að ræða umsókn þjóðar að sambandi þessara ríkja. Hins vegar er um tvíhliða ágreiningsefni á milli Íslands og þessara þjóða að ræða. Það kann vel að vera að á einhverjum stöðum komi upp vandræði vegna þessa máls og að einstakir stjórnmálamenn í þessum löndum vilji tengja þetta tvennt. Á síðasta kjörtímabili í Hollandi voru á einum og sama tímanum þrjár tillögur fyrir hollenska þinginu um að tengja þessi mál. Að minnsta kosti einn hollenskur þingmaður hefur þráfaldlega viljað tengja þau alveg eins og þrír eða fjórir skoskir þingmenn hafa í aðdraganda skosku þingkosninganna viljað tengja makríldeiluna við umsóknina. Ég held hins vegar sjálfur að ekkert bendi til þess að þetta mál tengist umsókninni og ég vona að það sé rétt hjá hv. 

Virðulegi forseti. Ég sperrti svo sannarlega eyrun. Það sem einnig kom fram í máli hv. þm. Bjarna Benediktssonar var að við vitum ekkert hve langan tíma þetta tekur, jafnvel þótt það fari á þann veg sem rætt var um áðan. Einstakir stjórnmálamenn hafa lag á að tengja þessi mál, segir hæstv. utanríkisráðherra og hefur ekki miklar áhyggjur af því. Ég hef áhyggjur af því. Það sem vakir fyrir mér er að forgangsröð okkar Íslendinga sé röng um þessar mundir. Núna eigum við að einbeita okkur að því að klára þetta mál í samræmi við þann þjóðarvilja sem fram kom í atkvæðagreiðslunni um helgina. Síðan eigum við að einbeita okkur að öllum þeim málum sem við höfum látið sitja á hakanum vegna þess að við erum með verklausa ríkisstjórn sem hefur t.d. í aðgerðaleysi sínu skýlt sér á bak við þetta Icesave-mál. Eins og rætt var hérna áðan þurfum við að fara í atvinnumálin og hin 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða tímamörk.

Frú forseti. Ég er sammála hv. þingmanni, ég tel að það eigi að kjósa um þetta. Ég tel að atburðir helgarinnar hafi sýnt að það er hægt að treysta almenningi til að taka upplýsta ákvörðun um ákaflega flókin mál. Ég virði niðurstöðu helgarinnar í Icesave-kosningunni þó að ég hafi verið í hópi þeirra sem sögðu já eins og hv. þingmaður. Ég held hins vegar að niðurstöðu helgarinnar og það hvernig hún hefur verið undirstrikuð, bæði af forseta Íslands og öðrum sem tæki til þess að leiða fram vilja þjóðarinnar, eigum við að nýta um Evrópusambandið líka. Það er nákvæmlega það sem stendur til, eins og segir í ályktun Framsóknarflokksins. Framsóknarflokkurinn, eins og utanríkisráðherra, áskilur sér fullan rétt til að hafa þá skoðun að þetta mál verði útkljáð í þjóðaratkvæðagreiðslu. Varðandi Framsóknarflokkinn, án þess að ég ætli að túlka afstöðu hans, þá gladdi það mig ósegjanlega að hann hafnaði tillögu um að draga umsóknina til baka. 

Virðulegi forseti. Ég hef sagt það áður í þinginu að hæstv. utanríkisráðherra sé langbest til þess fallinn að túlka stefnu Framsóknarflokksins og hann slær ekkert af í dag frekar en fyrri daginn. Hann kom upp í andsvar áðan og sagði að stækkunarstjórinn og annar ónafngreindur embættismaður hjá ESB teldu að atkvæðagreiðslan um helgina hefði ekki áhrif á ESB-umsóknina. En í Daily Telegraph segir í dag að bæði Bretar og Hollendingar muni að öllum líkindum koma í veg fyrir aðild Íslands að Evrópusambandinu og að einn ráðgjafi forsætisráðherra Hollands í Icesave-deilunni telji að enginn möguleiki sé á því að Ísland fái aðild að Evrópusambandinu eftir að þjóðin hafnaði eftirminnilega Icesave-samningnum í þjóðaratkvæðagreiðslunni - og óska ég öllum til hamingju með það, skynsemi þjóðarinnar. Framsóknarmenn samþykktu um helgina að hag Íslands væri betur borgið utan Evrópusambandsins. 
             Í kjölfarið á þessu langar mig til að spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvaða framhald hann sjái raunverulega fyrir sér í aðlögunarferlinu að ESB. Telur ráðherrann ekki glórulaust að halda ferlinu áfram? Að lokum langar mig til að spyrja hæstv. utanríkisráðherra að þessu: Eru ekki mjög miklar líkur orðnar á því að Evrópusambandið slíti sjálft þessum viðræðum?

Frú forseti. Ég ætla að byrja á því að óska hv. þingmanni og Framsóknarflokknum til hamingju með glæsilegt flokksþing um helgina og glæsilegt endurkjör forustu flokksins. Eins og fram hefur komið í þessum umræðum var það annað sem gladdi mig meira. Það gladdi mig ósegjanlega varðandi Evrópumálið að Framsóknarflokkurinn hafnaði því alveg skýrt og skorinort að draga ætti umsóknina til baka.  
             Ég held frekar að þetta hjálpi til varðandi aðildarumsóknina. Hins vegar þarf hv. þingmaður ekki að vera hrædd um neitt. Hún er á móti aðild og hún er búin að segja hér í ræðustól að það sé alveg ljóst að umsóknin verði aldrei samþykkt. Gott og vel, látum það koma fram með sama hætti og vilja fólksins varðandi Icesave-samninginn, í þjóðaratkvæðagreiðslu. Um það er ég sammála hinum gamla, gróna Framsóknarflokki sem er loksins horfinn aftur til upphafs síns og er opinn í báða enda.  
            

Virðulegi forseti. Hæstv. utanríkisráðherra heldur áfram að túlka stefnu Framsóknarflokksins og vil ég jafnframt segja honum að því var hafnað með afgerandi meiri hluta að halda þessum viðræðum áfram. Það þarf að segja allan sannleikann í þessu máli eins og öllum öðrum. Úr því að hæstv. utanríkisráðherra er mjög áfram um að við höldum þjóðaratkvæðagreiðslu liggur nú tillaga fyrir þinginu frá þeirri sem hér talar um að þjóðaratkvæðagreiðsla skuli fara fram ekki síðar en 1. september um það hvort ferlinu skuli haldið áfram eða ekki. Miðað við niðurstöðu Icesave-kosninganna sé ég að það er alveg tímabært að við göngum út úr þessu ferli og leyfum þjóðinni að ráða hvort haldið verður áfram á þeirri ógæfubraut. Ráðherrann svaraði ekki seinustu spurningunni sem ég bar upp fyrir hann. Hún hljóðaði svo: Hverja telur hæstv. utanríkisráðherra vera hættu á því að ESB hætti sjálft viðræðunum við Ísland og gangi út úr 

Frú forseti. Ég get glatt Framsóknarflokkinn með því að ég tel engar líkur á því. En ég er til í að gera samning við hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur: Af hverju notum við ekki nákvæmlega sömu aðferð við Evrópusambandsumsóknina og Icesave? Varðandi Icesave var ekki farið í þjóðaratkvæðagreiðslu um það hvort ætti að semja  Ég mun sætta mig við þá niðurstöðu. Ef hún tapast mun ég bíta í skjaldarrendur og gráta svolítið en vakna upp reiður eins og einherjar í Valhöll daginn eftir. En ég held ekki að ég muni ganga í gegnum þá lífsreynslu.  
            

Virðulegi forseti. Eins og komið hefur fram liggur niðurstaða í þjóðaratkvæðagreiðslunni um Icesave-málið fyrir og það liggur fyrir að ríkisstjórnin hefur í þrígang verið gerð afturreka með málið. Það kemur síðan í ljós í framtíðinni hvert framhald málsins verður en áhöld eru um hvort mál verði höfðað gegn okkur og hvort Bretar og Hollendingar geta yfir höfuð haft uppi skaðabótakröfur á hendur Íslendingum. Hvað sem gerist og hvert sem framhald málsins verður er ljóst að nauðsynlegt er verja hagsmuni Íslendinga. Ég hef miklar efasemdir um að núverandi ríkisstjórn hafi nægan trúverðugleika og sannfæringu til að verja hagsmuni Íslendinga í málinu í framtíðinni. Maður sem er borinn sökum velur sér ekki verjanda sem ekki er sannfærður um sakleysi hans og trúir ekki á málstaðinn. Hæstv. fjármálaráðherra hefur margoft lýst því yfir að hann vildi alls ekki að niðurstaðan varðandi meðferð Icesave-málsins yrði sú sem hún varð um helgina. Það var hans bjargfasta trú að fara ætti aðrar leiðir og samþykkja ætti þá samninga sem hann áður kallaði glæsilega og lýsti því yfir að hér færi allt norður og niður ef þeir samningar næðu ekki fram að ganga. Hæstv. forsætisráðherra lýsti því yfir að niðurstaða helgarinnar væri sú versta sem þjóðin gat valið. Ég er ósammála þessum yfirlýsingum, ég tel að málstaður okkar Íslendinga sé góður. En ég velti því fyrir mér og spyr hæstv. fjármálaráðherra hvort hann telji heppilegt með tilliti til hagsmuna þjóðarinnar að núverandi ríkisstjórn taki að sér að gæta hagsmuna Íslands í málinu í framtíðinni og halda uppi málstað sem hún hefur fram til þessa ekki haft neina trú á.

Frú forseti. Það er hluti af starfsskyldum stjórnvalda m.a. og ekki síst þess sem fer með fjármálaráðuneytið hverju sinni að gæta hagsmuna ríkisins og standa fyrir málsvörnum þess fyrir dómstólum. Það gera ráðherrarnir yfirleitt ekki sjálfir heldur ráða þeir til þess færa lögmenn og lögmenn eru eins og kunnugt er sérfræðingar í að verja hvern þann málstað sem þeir eru ráðnir til að verja  Það verður ekkert öðruvísi með þetta mál en fjöldamörg önnur sem íslenska ríkið stendur núna frammi fyrir að þurfa að taka til varna í. Myndað verður öflugt teymi, eins og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra fór reyndar rækilega yfir áðan, og haft samráð um það við utanríkismálanefnd og væntanlega forustumenn stjórnmálaflokka hvernig þetta verður allt undirbúið af okkar hálfu. Fyrst um sinn er þó mikilvægast að koma sem mestum og réttustum upplýsingum á framfæri og tími stjórnvalda undanfarinn sólarhring hefur að mestu leyti farið í það. Um það hafa menn sammælst og allir verið sammála að koma því á framfæri að búið sjálft muni ráða við að greiða langstærstan ef ekki allan hluta fjárhæðarinnar og það styttist í útgreiðslur þaðan o.s.frv. þannig að misskilningur og rangtúlkanir af því tagi sem aðeins bar á í fjölmiðlum sérstaklega í byrjun dagsins í gær vaði ekki uppi að Bretar og Hollendingar eða forgangskröfuhafarnir fari ekki að fá greiðslur upp í þær. Það er auðvitað að mörgu öðru að hyggja í framhaldi af niðurstöðu helgarinnar, svo sem eins og því að reyna að gera allt sem hægt er til að lánshæfismatsfyrirtæki felli ekki landið í lánshæfismati, tryggja snurðulausan framgang efnahagsáætlunar með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum o.s.frv. Að öllu þessu er verið að vinna kappsamlega eins og stjórnvöldum ber að sjálfsögðu að gera og eru í engum vandræðum með.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra féll í þá gryfju sem ráðherrar þessarar ríkisstjórnar virðast vera býsna fundvísir á, þ.e. að varpa af sér allri ábyrgð á þessu máli eins og öðrum. Auðvitað eru það hæstv. ráðherrar í ríkisstjórninni sem bera ábyrgð á málflutningi Íslands og hagsmunagæslu í framtíðinni gagnvart Bretum og Hollendingum, ekki einhverjir embættismenn eða lögfræðiteymi sem þeir ráða til að starfa fyrir sig. Það er bara þannig, virðulegi forseti, að viðsemjendur Íslendinga í framtíðinni eða þeir sem sækja mál á hendur okkur Íslendingum þurfa ekki annað en lesa þingtíðindin og fara yfir yfirlýsingar hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra núna í um tvö ár til að sjá það að þessir aðilar hafa ekki mikla trú á þeim málstað sem þeir munu hafa fram að færa í málinu ætli þeir að sitja 

Forseti hvetur hv. þingmann til að virða tímamörk.

Frú forseti. Við getum kannski leitað til formanns Sjálfstæðisflokksins, hann er lögfræðimenntaður og hann studdi þá samninga sem við vorum að greiða atkvæði um um síðustu helgi. Ég vænti þess að hv. þingmaður sé ekki að segja að allir þeir sem lögðu ólíkt mat honum á það hvernig hyggilegast væri að greiða atkvæði um síðustu helgi séu þar með vanhæfir. 

Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um frumvarp til fjölmiðlalaga. Hugtakið fjölmiðlafrumvarp rifjar reyndar upp grimm átök í þessum sal á síðasta áratug sem leiddu til ákveðinnar nýsköpunar í stjórnskipunarmálum sem ekki sér fyrir endann á. Það frumvarp sem hér er á borðinu er af allt öðrum toga. Hér eru á ferðinni heildarlög sem hafa að geyma ýmsar úrbætur sem m.a. lúta að því að bæta starfsskilyrði blaða- og fréttamanna og auka trúverðugleika fréttamiðla í landinu. Hér eru mikilvæg ákvæði um aukna vernd heimildarmanna, sjálfstæði ritstjórna gagnvart eigendum fjölmiðla, vernd barna gegn skaðlegu efni og auglýsingum, gagnsæi eignarhalds á fjölmiðlum og svo mætti áfram telja. Með samþykkt þessa frumvarps yrði brugðist við nokkrum veigamestu ábendingunum í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um fjölmiðlamarkaðinn á Íslandi. Góð sátt hefur verið um málið í menntamálanefnd. Sjö af níu nefndarmönnum styðja frumvarpið en ég legg áherslu á að allir nefndarmenn, jafnt meiri hluta sem minni hluta, hafa lagt afar gott til þessa máls og tekið þátt í að móta á fjórða tug tillagna 

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að lagafrumvarp, heildstæð lög um fjölmiðlun, skuli núna liggja fyrir þinginu. Á fáum sviðum þjóðlífsins hafa verið jafnmiklar, róttækar og örar breytingar og í fjölmiðlun. Nú hefur þessari ríkisstjórn tekist það sem öðrum ríkisstjórnum hefur ekki tekist og það er að koma saman heildstæðum lagabálki um fjölmiðlun sem byggir á framsækinni lagasetningu í Evrópu og er mikill fengur að fá í gildi hér á landi eins og annars staðar á þessu sviði þar sem villta vestrið hefur ríkt hingað til.

Frú forseti. Við greiðum hér atkvæði um fjölmiðlafrumvarpið. Það kom fram í ræðu minni þar sem ég tala fyrir hönd minni hlutans í nefndinni að við erum ekki sátt við það frumvarp sem hér liggur fyrir. Við teljum að þrír þættir standi út af sem skipta verulegu máli, það varðar sérlög um Ríkisútvarpið og samkeppnisþátt, Fjölmiðlastofu og eignarhald á fjölmiðlum. Við erum hins vegar sammála um að nefndin hefur unnið þarft starf í breytingum á frumvarpinu eins og það liggur fyrir og munum ekki standa í vegi fyrir því að frumvarpið verði að lögum. Við munum sitja hjá, a.m.k. ég og ég legg það til við samþingmenn mína í Sjálfstæðisflokknum að við sitjum hjá við atkvæðagreiðslur um þær breytingartillögur sem hér verða fluttar.

Forseti. Hér legg ég til að fjölmiðlum sem hafa hlutlæga miðlun frétta og fréttatengds efnis að markmiði beri að gæta jafnræðis milli ólíkra sjónarmiða, stjórnmálaafla og annarra pólitískra hreyfinga. Ég tel að umfjöllun um bæði sjónarmið já- og nei-hreyfinga fyrir atkvæðagreiðsluna um Icesave hafi nú eiginlega sannað gildi þessarar breytingartillögu.

Virðulegi forseti. Í frumvarpi til fjölmiðlalaga sem við greiðum nú atkvæði um eru settar fram lagaumbætur auk þess sem starfsumhverfi fjölmiðla og vernd neytenda er bætt, m.a. með sjálfstæði ritstjórna gagnvart eigendum, gegnsæi eignarhalds ásamt eðlilegu eftirliti með fjölmiðlum. Ákvæði er varðar neytendavernd barna og unglinga er til mikilla bóta og er tekið fram að ekki skuli hvetja börn til neyslu á óhollum matvælum og drykkjarvörum. Með auglýsingabanni í dagskrá sem ætluð er börnum yngri en 12 ára er einnig bætt neytendavernd barna og sú skylda okkar uppfyllt að tryggja börnum vernd og umönnun sem velferð þeirra krefst. Því fagna ég sérstaklega.

Virðulegur forseti. Sú grein sem hér um ræðir lýtur að andsvararétti. Það er skoðun mín að mat á rétti til andsvara eigi að vera hluti af ritstjórnarstörfum fjölmiðla, að það eigi ekki að vera bundið í lög. Ég vil árétta skoðun mína í þessum efnum, þetta er samsvarandi ákvæði og var í gildandi lögum. Búið er að gera töluverða bragarbót á því ákvæði nú þegar sem hefur reyndar ekki verið mjög virkt en við eigum heldur ekki að vera með ákvæði í lögum okkar sem ekki eru nýtt. Þess vegna mun ég sitja hjá við þessa grein en vil að öðru leyti taka fram að lög þessi, og sérstaklega það er lýtur að ritstjórnarlegu sjálfstæði og réttindum blaðamanna, eru mikil bragarbót og fela í sér mikla réttarbót fyrir stéttina og ber að fagna því í heild sinni, enda mun ég samþykkja frumvarpið.

Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um 36. gr. sem fjallar um réttinn til andsvara. Ég tel að í þessu ákvæði sé tekið gott tillit til bæði hagsmuna almennings og fjölmiðla. Það er rétt, eins og fram kom í máli hv. þm. Róberts Marshalls, að í núgildandi lögum, bæði um prentrétt og í útvarpslögum, er að finna sambærileg ákvæði en í þessu frumvarpi er hins vegar réttur blaða- og fréttamanna aukinn frá því sem nú er því að tiltekin eru talsvert mörg tilvik sem gefa fjölmiðlunum rétt til að synja beiðnum um andsvar ef þær hafa verið settar fram með þeim hætti að ekki er um að ræða beina leiðréttingu á staðreyndum sem fram hafa komið í fréttum eða að vegið er t.d. að hagsmunum þriðja aðila. Ég tel að í þessu ákvæði sé gott jafnvægi á milli hagsmuna almennings og fjölmiðla og segi já.

Frú forseti. Hér er verið að leggja til að viðskiptaboð, það sem við köllum auglýsingar í daglegu máli, stjórnmálasamtaka séu óheimil í ljósvakamiðlum en þó sé heimilt að auglýsa fundi.

Frú forseti. Ég kem hér upp til að lýsa ánægju minni með þær lagabreytingar sem verið er að gera og þær miklu umbætur sem þetta frumvarp felur í sér, verði það að lögum, sem mér sýnist ætla að verða í dag. Hér er verið að grípa til verndar fyrir börn þessa lands. Börn eru ekki sjálfstæðir eða sjálfráða aðilar á markaði og okkur ber að vernda þau sem slík og ala þau upp, ekki bara sem góða neytendur heldur sem sjálfstætt hugsandi borgara. Þær tillögur sem lagðar eru til og breytingar sem gerðar eru, ekki síst í 41. gr. en einnig í 38. gr., eru allar til mikilla bóta og þeim ber að fagna.

Virðulegi forseti. Ég geri alvarlegar athugasemdir við þetta nýja ákvæði til bráðabirgða, en þar kemur fram að endurskoða skuli lögin innan þriggja ára. Í meirihlutaáliti menntamálanefndar kemur fram, með leyfi forseta: „Meiri hlutanum þykir rétt í ljósi þeirra grundvallarbreytinga sem þetta frumvarp felur í sér að heimilt verði að endurskoða lögin að þremur árum liðum, þá sér í lagi ef þörf er á að skýra eða breyta ákvæðum þegar reynsla hefur komið á framkvæmd laganna.“ Frú forseti. Það er ekki hlutverk Alþingis að setja lög sem svona ákvæði eru inni í, með endurskoðun, því að hér erum við setja lög sem eiga að gilda til margra ára. Við eigum ekki endalaust að setja lög sem gilda stuttan tíma í senn og þar að auki ekki taka það fram í lagatexta. Það eru ófær vinnubrögð að mínu mati. Ég sit hjá.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að fagna almennt þeirri réttarbót sem hér er á ferðinni fyrir mikilvæga fagstétt á Íslandi. Það er afskaplega mikilvægt að stéttinni sé skapað jafnskýrt og gott lagaumhverfi og verið er að gera með þessum fjölmiðlalögum. Það er mikilvægt að skapa fjölmiðlum góðar aðstæður í íslensku samfélagi til starfa og aðhalds fremur en að leggja stein í götu þeirra. Hér er verið að fara fram með mjög merkan bálk hvað varðar sjálfstæði ritstjórna og ekki síst hvað varðar verndun heimildarmanna. Ég vil líka tala um nærgætni fjölmiðla gagnvart yngsta lesenda- og áhorfendahópnum sem eru vitaskuld börn. Þetta er til framfara. Hér þarf vitaskuld að taka á eignarhaldi og aðkomu RÚV að auglýsingamarkaðnum en það er í ferli og er framtíðarmúsík sem við skulum huga að á næstu mánuðum.

Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um nýjan innstæðutryggingarsjóð sem er sjóður til að styrkja innstæðutryggingarkerfi í þessu landi til að borgað sé inn í það hraðar og betur. Það er mikilvægur liður í endurreisn íslensks fjármálakerfis, það er fyrsta skrefið til að losa okkur undan ótakmarkaðri ábyrgð ríkisins á öllum innstæðum, sama hversu háar þær eru. Valið er í raun og veru einfalt: Vilja þingmenn að ríkið komi undantekningarlaust til bjargar föllnum fjármálastofnunum eða vilja menn að til staðar sé innstæðutryggingarsjóður í þessu landi sem grípur til? Ef ekki verður brugðist við mun freistnivandi festast í sessi í bankakerfinu. Áhætta í rekstri banka verður alfarið á ábyrgð ríkisins ef við bregðumst ekki við með því frumvarpi sem hér er til atkvæðagreiðslu.

Forseti. Í nefndaráliti mínu geri ég tillögu um að vísa þessu máli frá. Það er ótækt og mér finnst felast í frumvarpinu allt of mikil áhætta fyrir Ísland. Ég var með varatillögur sem voru eiginlega varavaratillögur og ætlaði að láta þær koma til atkvæðagreiðslu ef Icesave yrði samþykkt, en þær eru sem sagt dregnar til baka.

Virðulegi forseti. Við greiðum atkvæði um nýjan innstæðutryggingarsjóð. Stjórnarandstaðan hefur fundið þessu frumvarpi það til foráttu að það veiti falskt öryggi. Það má til sanns vegar færa ef menn líta svo á að með þessum sjóði sé komin töfralausnin sem færi okkur fullkomna vernd í framtíðinni gegn áföllum í fjármálakerfinu. Þetta frumvarp gerir það ekki frekar en nokkurt annað lagafrumvarp á byggðu bóli. Það er engin töfralausn til á vanda fjármálakerfis sem er að koma sér á lappir eftir allsherjarhrun, en það er nauðsynlegt skref í rétta átt að setja á fót sjóð sem veitir innstæðueigendum vernd upp að tilteknu hámarki, sjóð þar sem inngreiðslur banka eru margfalt hraðari en í gamla sjóðinn, sjóð þar sem iðgjöld eru að hluta til áhættusækin. Ég tek undir það með einstökum þingmönnum sem talað hafa í umræðunni að rétta leiðin til framtíðar er að tengjast samevrópsku tryggingakerfi þar sem möguleiki er á endurtryggingu, en á meðan það er ekki komið á verðum við að stíga skref hér heima til að byrja að reisa varnir fyrir almenning í landinu. Þetta frumvarp er liður í þeim almannavörnum þar sem lykilforsendan er að draga úr áhættusækni fjármálastofnana á Íslandi.

Virðulegi forseti. Innstæðutryggingartilskipun Evrópusambandsins er grunnurinn að Icesave-deilunni. Sú tilskipun sem er í gildi núna er mjög slæm, en sú sem verið er að innleiða núna, án þess að það sé komið í EES-samninginn, er hálfu verri. Þetta er stórmál fyrir íslenska þjóð og hefur því miður fengið allt of litla umræðu. Ég hvet fjölmiðlamenn til að opna nú augun fyrir þeirri miklu vá sem er fyrir dyrum. Þessi tilskipun er ekki komin inn í EES-samninginn vegna þess að Norðmenn vilja gæta hagsmuna sinna. Þeir eru aðrir en okkar Íslendinga. Hæstv. ríkisstjórn og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hafa ekki gætt hagsmuna Íslendinga í þessu máli og það er ekki trúverðugt að sá hæstv. ráðherra ætli núna að gæta hagsmuna Íslendinga í öðru máli. Eins og ég nefndi er þessi tilskipun ekki 

Forseti vill vekja athygli þingmanna á því að klukkan í ræðupúltinu virkar ekki sem skyldi en mæling fer fram hér í borði forseta.

Frú forseti. Það er ekki ríkisábyrgð á innstæðum á Íslandi. Forsenda þeirra sem leggja þetta frumvarp fram, eins og kom fram í máli hv. þm. Magnúsar Orra Schrams, er sú að það sé ríkisábyrgð og við séum að minnka hana. Forsendan er því röng og þannig er málið sjálft rangt. Við höfum brugðist í því að láta ESB vita af því að þetta innlánstryggingarkerfi gengur ekki í litlum efnahagskerfum, það gengur ekki upp, mun aldrei ganga upp og alls ekki hér á Íslandi, þess vegna eigum við ekki að samþykkja þetta, alls ekki. Ég mun styðja þá frávísunartillögu sem hér kemur fram enda er það eina rökrétta að vísa þessu til ríkisstjórnarinnar því að núverandi lög eru ágæt svo langt sem þau ná. Við eigum ekki að vera að víkka þau út eins og hér er lagt til. Ég skora á hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins og aðra hv. þingmenn að styðja frávísunartillöguna. Ég skora líka á þá að greiða atkvæði gegn frumvarpinu og öllum breytingartillögum sem það varða.

Virðulegi forseti. Það er afskaplega brýnt að koma á fjármögnuðu innstæðutryggingarkerfi í landinu og það er nauðsynleg forsenda þess að við getum ætlað íslensku fjármálakerfi, endurreistu fjármálakerfi, að horfast í augu við haftalaust rekstrarumhverfi. Gjaldeyrishöft eru nauðsynleg verndaraðgerð fyrir fjármálakerfi sem ekki getur varið sig og byggir ekki á fjármögnuðu innstæðutryggingarkerfi. Við verðum að komast af stað í það ferli og í þeim breytingartillögum sem hér verða greidd atkvæði um á eftir er komið á mjög skynsamlegri umgjörð utan um þetta kerfi. Ég legg því að þingheimi að synja þessari frávísunartillögu og styðja þetta þjóðþrifamál sem er mjög til þess fallið að draga úr áhættu af fjármálakerfinu. Með hinum nýju lögum verður þá líka afmarkað miklu betur en áður hvert umfang hinna tryggðu innstæðna er.