Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta hefur þegar fengið afgreiðslu í Ed. Efni þess er tviþætt: annars vegar að tryggja iðnlánasjóði meira fé til ráðstöfunar en hann hefur hingað til haft og hins vegar að rýmka verkefni sjóðsins. Hið aukna fé, sem ætlað er í þessu skyni, á að fá með því móti að leggja á sérstakt gjald, sem miðast við aðstöðugjaldið á iðnaðinum, eins og nánar greinir í 5. gr. frv. Sú n., sem undirbjó frv., hafði um það samráð við samtök iðnaðarmanna, bæði Landssamband iðnaðarmanna og Félag ísl. iðnrekenda, að þetta gjald yrði á lagt, og eru þeir því eindregið fylgjandi. Það hefur verið áætlað, að gjaldið muni til að byrja með verða a.m.k. 7-8 millj. kr. á ári, og er það mjög mikil aukning á fé sjóðsins, sem hann þannig fær. Jafnframt hafa verið gerðar ráðstafanir til þess, að sjóðurinn fái lánsfé til útlána í mun ríkari mæli en áður. Það hefur þegar verið útvegað til hans einu sinni af hinu svokallaða PL–480 fé. Ráðgert er, að það verði aftur nú um þessar mundir og einnig á næsta ári. Með öllum þessum ráðstöfunum ætti sjóðurinn að verða miklu hæfari til þess að gegna sínu verkefni en hingað til hefur verið, en fjárskortur hefur mjög bagað þessa merku starfsemi. Þá er einnig ráðgert, eins og ég sagði, að verkefni sjóðsins verði rýmkað þannig, að hann verði nú eins konar stofnlánasjóður fyrir iðnaðinn, ekki einungis til véla- og tækjakaupa, eins og hingað til hefur fyrst og fremst verið, heldur einnig til byggingar verksmiðju- og iðnaðarhúsa. og til endurskipulagningar iðnfyrirtækja og jafnvel einnig til þess að gera iðnfyrirtækjum kleift að kaupa fasteignir. Hins vegar er úr lögum numin heimildin til þess að veita rekstrarlán úr sjóðnum, en hún hefur lítt eða ekki verið notuð. Það er með þetta mál eins og fleiri, að menn getur greint á um einstök atriði í sambandi við frv. Um þann megintilgang að efla sjóðinn og rýmka hans starfssvið hefur hins vegar enginn ágreiningur átt sér stað. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um málið, leyfi mér að leggja til, að því verði vísað til 2. umr. og hv. iðnn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér um ræðir, um iðnlánasjóð, er hingað komið frá hv. Ed. og hefur það verið rætt þar og athugað, svo sem venja er til. Hér er um stórmál að ræða, og vil ég leyfa mér að fara um það nokkrum orðum við 1. umr. þess hér í hv. Nd. Ég lít svo á, að þetta frv. til l. um iðnlánasjóð sé spor í rétta átt og beri að fagna því, að hæstv. ríkisstj. hefur tekið mál þetta til úrlausnar. Iðnaður er, sem kunnugt er, orðinn ein af höfuðatvinnugreinum þjóðarinnar við hlið landbúnaðar og sjávarútvegs. Hefur iðnaðurinn vaxið hér óðfluga á örfáum áratugum, og því fólki, sem hann stundar, fjölgar að sama skapi. Allar þjóðir kappkosta að efla iðnað sinn, og við Íslendingar verðum einnig að gera okkur ljósa grein fyrir þeirri þýðingu, sem vel rekinn og dugmikill iðnaður hefur fyrir þjóðarbúskapinn. Sjálfs er höndin hollust, segir máltækið, og vissulega ber okkur að keppa að því að verða sem allra mest sjálfum okkur nægir um framleiðslu margs konar iðnaðarvarnings og spara á þann hátt dýrmætan gjaldeyri. En til þess að svo megi verða, er nauðsynlegt að búa vel að iðnaðinum í landinu og skapa honum viðhlítandi starfsskilyrði. Hér í Reykjavik er iðnaðurinn sú atvinnugrein, sem flest fólk hefur framfæri sitt af, og má því segja, að efling iðnaðarins sé sérstaklega áriðandi fyrir okkur Reykvíkinga. Iðnað má vitanlega efla með mörgum hætti, og borgaryfirvöld og sveitarstjórnir verða að veita alla þá fyrirgreiðslu, sem í þeirra valdi stendur, til þess að þessari mikilsverðu atvinnugrein verði ekki sniðinn of þröngur stakkur. En fleira þarf til að koma, og ein leiðin til aukinnar aðstoðar er sú, sem hér um ræðir, þ.e. að efla iðnlánasjóð, þannig að hann verði þess megnugur að styrkja iðnaðinn miklu meira en honum er unnt í núverandi mynd. Iðnlánasjóður hefur á undanförnum árum haft yfir allt of litlu fjármagni að ráða, og því hefur orðið að synja þar um aðstoð í fjölmörgum tilvikum, enda þótt umsóknirnar hafi uppfyllt öll skilyrði sjóðsins fyrir lántöku, einfaldlega vegna þess, að fjármagn hefur ekki verið til. Ríkisframlagið, sem er einu vissu tekjur sjóðsins fyrir utan veiti af eigin fjármagni, hefur að undanförnu aðeins numið 2 millj. kr. á ári, og sjá þá vitanlega allir, hversu sorglega skammt þessi fjárhæð hrekkur til þess að styðja iðnaðinn í landinu. Iðnaðarfyrirtækjum hefur stórkostlega fjölgað á undanförnum árum og íslenzkur iðnaður er alltaf að vinna ný lönd. Fleiri og fleiri iðngreinar eru stundaðar hér með hverju árinu sem línur. Þegar svo við bætist gífurleg dýrtíðaraukning, sem veldur því hvoru tveggja, að vélar og byggingar hækka í verði og aukið fjármagn liggur bundið í birgðum framleiðendanna, að ekki sé nú talað um hinn aukna tilkostnað við framleiðsluna sjálfa, þá gefur auga leið, að stórkostlega aukið fjármagn þarf til að koma. Því er það vissulega spor í rétta átt, að í frv. því, sem hér liggur fyrir, er lagt til að auka verulega tekjur iðnlánasjóðs, þar sem til viðbótar ríkisframlaginu er ráðgert nýtt gjald, sem renna á til sjóðsins og á að nema 0.4% af sama stofni og aðstöðugjöld eru reiknuð af og innheimt verða hjá iðnfyrirtækjum með þeim takmörkunum, sem í frv. eru greindar. Ég er þó þeirrar skoðunar, að sú fjárhæð, sem samkv. þessu mundi innheimtast, sé ekki nægileg til þess að gera sjóðnum kleift að gegna hlutverki sínu, en hér mun verða um að ræða eitthvað nálægt 7 millj. kr., eftir því sem áætlað er í aths. með frv. Þetta er að vísu mikil lagfæring, ekki dettur mér í hug að neita því. En með tilliti til hinna miklu þarfa iðnaðarins fyrir aukið fjármagn tel ég, að betur hefði þurft að gera. Minni hl. iðnn. Ed. hefur lagt til að hækka ríkisframlagið til sjóðsins upp í 15 millj, kr., og ég er sannfærður um, að það veiti ekkert af þeirri upphæð, ef vel á að vera. Þá er í 6. gr. frv. gert ráð fyrir heimild til handa sjóðnum til þess að taka allt að 100 millj. kr. lán að fengnu samþykki ríkisstj. til þess að endurlána iðnfyrirtækjum eftir nánari reglum, sem frv. kveður á um. Þessa heimild þarf sjóðurinn að geta notað sem allra fyrst, ekki sízt ef tekjuaukningin verður ekki meiri en frv. gerir ráð fyrir, til þess að vinna upp þann hala, sem orðinn er af óafgreiddum lánaumsóknum, og mæta nýjum beiðnum. Æskilegast væri vitanlega, ef hægt yrði að fá lán þetta innanlands, til þess að losna við gengisáhættuna, sem erfitt verður fyrir mörg fyrirtækjanna að taka á sig, þar sem í fæstum tilfellum er um að ræða nokkra gjaldeyrisöflun hjá íslenzkum iðnfyrirtækjum og þar af leiðandi engar auknar tekjur, þótt til gengislækkunar kæmi, svo sem þó er um ýmsar atvinnugreinar aðrar. En jafnvel þótt erlent lán yrði að taka í þessu skyni, tel ég þó, að rétt sé að gera það og gefa fyrirtækjunum kost á fjármagni þannig fremur en að skapa þeim enga möguleika til aðgangs að auknu fjármagni. Í sambandi við þá framkvæmdaáætlun ríkisins, sem boðuð hefur verið, verður einnig að leggja ríka áherzlu á, að iðnaðinum verði þar ekki gleymt, heldur þannig á þeim málum haldið, að hans hlutur verði fyllilega sambærilegur við aðrar atvinnugreinar. Samtök iðnaðarmanna munu hafa fullan hug á því að gæta réttar síns á þeim vettvangi, og þeim óskum verður að mæta með skilningi. Í þessu frv. er aðeins rætt um stofnlán, þ.e. lán til véla- og tækjakaupa, til byggingar verksmiðju- og iðnaðarhúsa og til endurskipulagningar iðnfyrirtækja, og er það allt gott, svo langt sem það nær. En rekstrarfjármagn fá fyrirtækin ekki eftir þessari leið. Rekstrarfjárþörf iðnaðarins er ákaflega mikil, og vantar mikið á, að hægt hafi verið að fullnægja henni hér að undanförnu. Ég veit, að þarfir iðnaðarins eiga skilningi að mæta hjá bönkunum og öðrum lánastofnunum, en þar er í mörg horn að líta og ekki alltaf mikið til skiptanna. Því hlýtur það að mínum dómi að vera mjög til athugunar, hvort ekki er nauðsynlegt að tryggja iðnaðinum rekstrarfé með lagasetningu, og væri æskilegt, að það mál yrði rækilega kannað, e.t.v. í sambandi við afgreiðslu þessa frv. á hv. Alþingi. Iðnn. Ed, náði ekki samkomulagi um afgreiðslu frv. Meiri hl. n, hefur lagt til á þskj. 295, að frv. yrði samþ. óbreytt, en minni hl. vildi gera á því þá breytingu að fella niður fyrirhugaða gjaldheimtu af iðnfyrirtækjunum, en auka ríkisframlagið þess í stað upp í 15 millj, kr. Eins og ég sagði áðan, tel ég, að alls ekki veiti af þeim auknu tekjum, sem till. minni hl. gerir ráð fyrir, ef takast ætti að efla sjóðinn miðað við þarfir. Um hitt atriðið, hvernig þessara tekna skuli aflað, geta vitanlega verið skiptar skoðanir, og skiptir kannske út af fyrir sig ekki höfuðmáli, hvor leiðin farin er. Mér finnst þó, að yfirleitt beri að stefna að því að gera innheimtu og álagningu opinberra gjalda einfalda og óbrotna og því sé rétt að fækka frekar álagningarliðum en fjölga þeim. Þess vegna fyndist mér í alla staði eðlilegt, að hér yrði einungis um ríkisframlag að ræða, en gjaldheimtunni sleppt. Og þegar það er haft í huga, hversu tölur fjárl. eru orðnar háar, virðist ekki muna svo ákaflega mikið um það, þótt þessum lið yrði bætt þar við. Í samræmi við þessa brtt. gerir svo minni hl. ráð fyrir breyt. á stjórn sjóðsins frá því, sem ráðgert er í frv. Er hún í því fólgin, að stjórnin skuli skipuð 5 mönnum, 3 kosnum af Alþingi með hlutfallskosningu og 2 tilnefndum af stjórn Landssambands iðnaðarmanna, stjórn Félags ísl. iðnrekenda og stjórn Sambands ísl. samvinnufélaga í sameiningu. Þar sem till. minni hl, gerir eingöngu ráð fyrir ríkisframlagi, en engu gjaldi frá iðnrekendum sjálfum, virðist eðlilegt, að Alþingi hafi sjálft æðstu yfirráð yfir sjóðnum, en samtök iðnaðarmanna ættu þar fulltrúa. Herra forseti. Ég hef leyft mér að gera þetta frv. lítillega að umtalsefni hér í því skyni að benda á örfá atriði, sem e.t.v. gætu orðið til athugunar fyrir þá nefnd, sem nú fær málið til meðferðar.



Herra forseti. Tvö kauptún, Þórshöfn og Grindavík, hafa staðið í því undanfarin 2 ár að eignast nokkur landsvæði, sem þau hafa talið sér nauðsynlegt að eignast vegna bygginga í kauptúninu og í grennd við höfnina sem athafnasvæði. Mörg önnur kauptún og sjávarþorp og raunar kaupstaðir einnig hafa verið í ýmsum athugunum í þessu sambandi á undanförnum árum, þó að ekki sé jafnlangt komið og hjá þessum tveim stöðum, sem ég nefndi. Eignarnámsmat hefur þar farið fram á báðum stöðunum, bæði undirmat og yfirmat, og nemur matsverðið á öðrum staðnum 3.9 millj. kr. rúmum og á hinum 7.2 millj. kr. rúmum. Nú eru til lög um jarðakaup ríkisins, nr. 64 frá 1941, þar sem gert er ráð fyrir, að ríkissjóður geti hlaupið í skarðið og keypt lönd fyrir hreppsfélög, eða eins og það er þar orðað: fyrir kauptún og sjávarþorp, - en ekki kaupstaði, þeir eru undanskildir, - og afhent sveitarfélögunum síðan á leigu með vægum kjörum eða selt þeim á kostnaðarverði með lágum vöxtum og lánað kaupverðið til langs tíma. En sá galli er á, að þar er aðallega átt við ræktunarlönd, sem gert er ráð fyrir að hægt sé að kaupa lágu verði. Þegar verðið er orðið slíkt sem ég nefndi, er sýnt, að ríkissjóður getur ekki gengið inn í þessi kaup, nema sérstakt fé sé áætlað í þessu skyni í fjárlögum, enda hefur sú orðið raunin á, að þessi lög hafa ekki komið til framkvæmda eða verið notuð nema í örfáum tilfellum, ég ætla í fjórum eða fimm tilfellum. Þegar þess vegna þessi sveitarfélög, sem ég nefndi, leituðu til félmrn. um aðstoð og fyrirgreiðslu í sambandi við landkaupin, var ljóst, að þessa aðstoð mundi vart hægt að veita á grundvelli þessara laga, enda eru þau samin og hugsuð á allt öðrum forsendum. Varð þetta til þess, að jarðeignamál kaupstaða og kauptúna voru öll tekin upp til athugunar, og er þetta frv. einn þátturinn í þeirri athugun, eða réttara sagt niðurstaðan af athugunum. Komu þar raunar fleiri til en fulltrúar þeirra staða, þar sem skórinn kreppti fastast, og lögðu sitt lið til þess, að lausn, sem viðunandi væri, fengist. Í þessu frv. er gert ráð fyrir, að ríkissjóður leggi fram árlega 2 millj. kr. í 10 ár, á árunum 1963-72, sem stjórninni sé heimilt að lána kaupstöðum og kauptúnum til þess að kaupa lönd og lóðir innan takmarka hlutaðeigandi sveitarfélags. Lán þessi mega nema allt að 60% af kostnaðarverði hins keypta lands, en jafnframt er ríkisstj. heimilt að ábyrgjast afganginn, eða alít að 40% af kaupverðinu, en ef svo semst á milli sveitarfélags og seljanda, að sveitarfélag megi greiða landið með skuldabréfum, þá er ríkisstj. heimilt að ábyrgjast allt að 100% af fjárhæð bréfsins. Lánstíminn skv. lögunum er áætlaður 25 ár, og þá eru vextir, á núgildandi mælikvarða a.m.k., tiltölulega lágir eða 5%. Skilyrði fyrir ríkisábyrgðinni er, að ríkisábyrgðarlánið sé að dómi ríkisstj. með svo hagstæðum kjörum, að sveitarfélagið fái risið undir því, og yfirleitt er gert ráð fyrir því, að til þessarar aðstoðar ríkisins komi ekki, nema nokkurn veginn sé sýnt eða nokkurn veginn öruggt, að viðkomandi sveitarfélag geti staðið undir þeim skuldbindingum, sem landkaupunum fylgja. Í fjárl. yfirstandandi árs, eða ársins 1963, er gert ráð fyrir fyrstu greiðslu í þessu skyni, 2 millj, kr., sem ætlað er að hefja þessa starfsemi með, og hefur þessi upphæð þegar verið notuð með þeirri heimild, sem fyrir er í 1., sem ég nefndi, nr. 64 frá 1941, til þess að leysa mál eins sveitarfélags, eða annars þeirra sveitarfélaga, sem ég nefndi, þ.e.a.s. Þórshafnar, og hefur sú upphæð nægt til þess, að vandkvæði eða erfiðleikar þess sveitarfélags í sambandi við landkaupin hafa verið í bili, að ég ætla, að fullu leyst. Hins vegar hefur ekki með þessu fjárframlagi verið hægt að leysa vandkvæði Grindavíkurkauptúns, en það bíður næstu fjárúthlutunar eða fjárútvegunar í væntanlegum fjárl. 1964, og ýmsir aðrir, eins og ég mun koma að hér síðar, bíða mjög eftir, að fyrirgreiðsla af þessu tagi fáist. Í sambandi við þessa endurskoðun hefur í félmrn. verið gert yfirlít yfir, hvernig jarðeignamál og lóðamál kauptúna og kaupstaða standi, með tilliti til þess, hverja muni þurfa að aðstoða á næstunni, öllum er ljós þörfin á því, að sveitarfélögin sjálf eigi landið, sem þau standa á, og næsta nágrenni til þess að geta komið í veg fyrir óhóflegt gróðabrall og ört hækkandi verð fyrir landið, sem víða virðist vera að kollkeyra byggingastarfsemina á staðnum, ef ekki verður úr bætt mjög fljótlega og með einhverjum ráðum reynt að gera viðkomandi sveitarfélagi kleift að eignast landið og ráða landverðinu. Þessi skýrsla, sem félmrn. hefur gert um þörf kaupstaða og kauptúna fyrir aukið landrými, er það fróðleg, og ég tel, að hv. alþm. mættu gjarnan kynnast niðurstöðum þeirrar athugunar, og skal því leyfa mér að lesa upp a.m.k. nokkra kafla úr þessari athugun, sem gerð hefur verið um málið. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: Um kaupstaðina er það að segja, að þeir eiga allir nægilegt eða viðunandi landrými nema Keflavíkurkaupstaður. Þar er ástandið hvergi nærri gott, því að bæjarsjóður á lítið sem ekkert af landi því, sem kaupstaðurinn stendur á. Eigendur bæjarlandsins eru Keflavík h/f, sem á um helming þess lands, sem byggt er, þ.e. fyrir vestan Tjarnargötu, og landeigendur Ytra-Njarðvíkurhverfis og Vatnsness eiga landssvæði þar fyrir austan. Lóðaleigur hafa farið ört vaxandi síðustu áratugi, eða úr 10 aurum á fermetra á íbúðarhúsalóðum árið 1950 í kr. 1.05 á fermetra nú. Leiga fyrir verzlunarhúsalóðir er nú kr. 2.30 á fermetra. Hækkandi lóðaleigur hafa m.a. valdið því, að meiri áhugi er nú en áður hjá bæjarstjórn og bæjarbúum yfirleitt, að bærinn eignist sjálfur mest af landinu. Um aðra kaupstaði hefur ekki verið gert yfirlit, vegna þess að talið er, að þeir muni yfirleitt eiga meginið af landi því, sem þeir eru byggðir á, þó að nokkur frávik séu þar frá, annaðhvort þeir sjálfir eða ríkið, sem ávallt hefur með hagstæðum kjörum hjálpað viðkomandi sveitarfélögum til þess að komast yfir þessa erfiðleika. En þau kauptún, sem segja má að líklegt sé að þurfi á aðstoð að halda á næstunni, eru þessi: 1) Sandgerði eða Miðneshreppur. Þar eru aðeins um 10 hektarar sunnan hafnarinnar og 2–3 hektarar annars staðar í eigu hreppsins. Allt annað land í hreppnum er eign einstaklinga, aðallega Miðness h/f og Garðs h/f. Um það bil í miðju kauptúninu eru jarðirnar Krókskot og Landakot, en sunnar svonefndar Bæjarskersjarðir. Fyrir um það bil 2–3 árum var samþ. í hreppsnefnd Miðneshrepps, að hreppurinn skyldi reyna að ná eignarhaldi á sem mestu af lóðum þar í hreppi, byggðum og óbyggðum, bæði innan og utan hins skipulagða svæðis. Skipulagsstjóri ríkisins vinnur nú að kortlagningu þessa svæðis, sem hreppsnefndin hyggst eignast, og má áætla stærð þess a.m.k. 1160 hektara. Þegar kortlagningu landsins er lokið, má búast við, að hreppsnefndin hefjist þegar handa um að tryggja sér land þetta, og hafa hreppsnefndarmenn í viðræðum við ráðuneytið tjáð, að leitað verði aðstoðar ríkisins um það, að svo megi verða. 2) Patreksfjörður. Patreksfjarðarhreppur á aðeins 1/10 af lóðum og landi þar í hreppi, þ. á m. hafnarsvæðið. Ólafur Jóhannesson h/f á Vatneyrarland, en dánarbú Sigurðar Andrésar Guðmundssonar Geirseyrarland. Hreppsnefnd Patrekshrepps vill, að hreppurinn eignist Geirseyrarland, og hefur ekkjan, sem situr í óskiptu búi, sem á Geirseyrina, óskað eftir, að hreppsnefndin geri dánarbúinu tilboð, og má búast við, að það verði gert. Talað hefur verið um 2 millj. kr. sem hugsanlegt kaupverð þess lands. 3) Súðavík. Þorpið stendur í landi jarðanna Súðavíkur, Traðar, Saura og Eyrardals, en þær eru í einkaeign nokkurra manna. Hreppurinn á aðeins litla lóðarspildu við höfnina. Eigandi Súðavíkurjarðar, en aðalbyggðin er í landi þeirrar jarðar, mun tilleiðanlegur að selja hreppnum jörðina, og hefur verið talað um 700–500 þús. kr. kaupverð. Líklegt er, að hreppsnefnd Súðavíkurhrepps biðji bráðlega um aðstoð ríkisins í sambandi við þau kaup. 4) Eskifjörður. Lóðir hreppsins eru að miklu leyti í einkaeign, en ríkissjóður á Mjóeyri. Næst Mjóeyrinni er land jarðarinnar Svínaskála. Hreppsnefnd Eskifjarðar hefur reynt að ná eignarhaldi á þessari jörð og boðið í hana 150 þús. kr., en því tilboði hefur eigandinn hafnað og talið, að hún sé ekki föl fyrir minna en 300-350 þús. kr. Þess skal getið, að Mjóeyrarland er leigt nokkrum einstaklingum og leigutíminn er ekki útrunninn fyrr en árið 1998. 5) Búðakauptún eða Fáskrúðsfjörður. Þar eru lóðir í kauptúninu nálega allar í einkaeign. Byggðin er i landi jarðarinnar Búða. Jörðin mun föl, en ætlað, að kaupverð hennar verði nokkuð hátt. Áhugi er á því ríkjandi hjá sveitarstjórninni að eignast jörðina með aðstoð ríkisins. Þá er rétt að geta nokkurra kauptúna, sem ekki er ólíklegt að þurfi einhvern tíma á næstu árum aðstoðar ríkisins til þess að eignast lóðir og lönd, þó að þess þurfi ekki að sinni. Þar er í fyrstu röð Flatey á Breiðafirði. En lóðir og lönd í Flatey eru aðeins að 1/8 eign Flateyjarhrepps. Hinir 7/8 hlutarnir eru í einkaeign. Eigendur eru allmargir og nær allir búsettir utan Flateyjar. Ef þessi staður á yfirleitt einhverja framtíð fyrir sér, verður varla hjá því komizt að aðstoða hreppinn til að eignast alla Flateyjarjörðina. Þá er Hólmavík. Allar lóðir og lönd í Hólmavíkurkauptúni eru í einkaeign. Hreppurinn á aðeins 1/5 hluta jarðarinnar Kálfaness, en það mun vera rétt utan við kauptúnið. Augljóst virðist, að nauðsynlegt er fyrir Hólmavík að eignast lóðirnar, sem kauptúnið stendur á, en hreppsnefndin hefur þó enn sem komið er enga samþykkt gert í þá átt. Þá er Dalvík. Kauptúnið er í landi Böggvisstaða og Brimness. Hreppurinn á Böggvisstaði, en Brimnes er eign dánarbús Stefáns Jónssonar. Sveitarstjóri Dalvíkurhrepps telur, að samningar um kaup jarðarinnar muni líklegir, en verið geti, að hreppurinn verði að fá aðstoð, og ég ætla, að það sé komið nokkuð á veg að semja við eiganda þessarar jarðar hjá sveitarstjórn Dalvíkur. Um Höfn í Bakkafirði segir, að þorpið stendur í landi jarðarinnar Hafnar í Skeggjastaðahreppi, og á Skeggjastaðahreppur hana að 1/3, en 2/3 hlutar hennar eru í einkaeign. Þann hluta þyrfti hreppurinn að eignast eða fá leigðan fyrir þorpsbúa til afnota fyrir þá. Engin alvarleg hreyfing er enn þá hjá hreppsnefndinni varðandi kaup á nefndum jarðarhluta. Þá er Reyðarfjörður. Lóðirnar í kauptúninu eru að mestu í einkaeign. Hreppurinn hefur á leigu jörðina Kollaleiru, sem er ríkiseign. Hreppsnefndin hefur athugað um kaup á jörðinni Bakkagerði, en hún mun dýrseld. Hins vegar hefur leigu eftir lóðir og lönd á jörðinni verið í hóf stillt, þannig að ekki þarf að óbreyttu ástandi í þeim málum að búast við, að hreppsnefndin verði alvarlega í kaupaþörf. Um Breiðdalsvík er það að segja, að lóðir og lönd eru eign nokkurra þorpsbúa. Um Vík í Mýrdal segir, að kauptúnið er í landi jarðanna Suðurvikur og Norðurvíkur. Þær eru í einkaeign og nytjaðar sem bújarðir, en hreppurinn á jörðina Engigarð, sem er um 3-4 km utan við kauptúnið. Leigugjöld eftir byggingarlóðir og ræktunarlönd eru svo lág í Vík, að enginn áhugi er fyrir því, að hreppurinn leggi út í að kaupa nefndar jarðir eða hluta af þeim. Um Stokkseyri segir, að lóðir og land hreppsins eru að ca. 80% eign ríkissjóðs, en að nokkru í einkaeign. Hreppsnefndin vill kaupa ríkislandið, og má búast við, að úr þeim kaupum verði. Hins vegar mun áformað, að ríkið kaupi 2 smábýli fyrst, sem eru í hreppslandinu, og selji síðan Stokkseyrarhreppi allt landið. Um önnur sveitarfélög má segja eftirfarandi: Borgarnes. Lóðir og land í kauptúninu eru eign hreppsins, einnig jörðin Hamar ofan við kauptúnið. Hellissandur. Lóðir og land eru eign ríkisins. Ólafsvík. Hreppurinn á Ólafsvíkurjörð, sem kauptúnið stendur á, einnig jörðina Fossárdal innan við kauptúnið. Grafarnes. Mestur hluti lóðanna í þorpinu er i ríkiseign. Aðrar lóðir og land umhverfis þorpið eru í einkaeign. Stykkishólmur. Lóðir og land eru að langmestu leyti eign hreppsins. Bíldudalur. Lóðir og land kauptúnsins að mestu leyti eign hreppsins. Suðureyri. Kauptúnið stendur í landi jarðarinnar Suðureyrar, sem Suðureyrarhreppur eignaðist á s.l. ári með aðstoð ríkisins. Bolungarvík. Hreppurinn á mestan hluta byggingarlóðanna, hinn hlutinn er í einkaeign. Hnífsdalur. Hreppurinn á meiri hluta af landi því og lóðum, sem kauptúnið stendur á. Drangsnes. Lóðir allar og land eru opinber eign. Hvammstangi. Hreppurinn á meiri hluta lóðanna í kauptúninu og nóg ræktunarland. Blönduós. Lóðir og land eru eign hreppsins. Skagaströnd. Lóðir og land jarðanna Höfðahóla, Spákonufells og Finnsstaða eru eign ríkisins og hreppsins og ræktanlegt land geysimikið. Hofsós. Lóðir og land eru eign Hofsóshrepps. Landrými er mikið. Landið eignaðist hreppurinn með aðstoð ríkisins, einmitt skv. l. nr. 64 1941 á árinu 1951. Hrísey. Lóðir og land eru eign Hríseyjarhrepps. Raufarhöfn. Lóðir og land eru eign hreppsins, síðan hann keypti Raufarhöfn af ríkinu á s.l. ári. Vopnafjörður. Lóðir og land eru eign hreppsins, þar með talið allmikið ræktanlegt land í grennd við kauptúnið. Bakkagerði í Borgarfirði eystra. Lóðir og land eru að mestu í eign hreppsins. Hinn hlutinn er í einkaeign. Landrými er mikið og ræktunarskilyrði góð. Stöðvarfjörður. Síðan hreppurinn eignaðist jörðina Einarsstaði á árinu 1959 með aðstoð ríkisins, á hreppurinn nægilegt land. Djúpivogur. Kauptúnið er byggt í landi jarðarinnar Búlandsness, sem er kristfjárjörð, og hefur kauptúnið jörðina alla til afnota með góðum kjörum. Höfn í Hornafirði. Allar lóðir og land eru ríkiseign. Eyrarbakki. Allar lóðir og land eru eign hreppsins, síðan hreppurinn keypti landið af ríkinu árið 1957. Selfoss. Árið 1938 keypti hreppurinn allar lóðir innan skipulagða svæðisins. Enn keypti hreppurinn lönd til viðbótar á árinu 1943 og loks alla jörðina Helli í Ölfusi 1957. Hveragerði. Lóðir og land í Hveragerðishreppi eru að mestu leyti í ríkiseign. Þorlákshöfn. Árnessýsla og Rangárvallasýsla eiga allt land Þorlákshafnar. Ég hygg, að af þessari upptalningu megi sjá tvennt: 1) Að þessi vandamál sveitarfélaganna, kauptúnanna og kaupstaðanna eru að verulegu leyti í sæmilegu horfi, þannig að þessi kauptún og þessir kaupstaðir eiga margir hverjir mikið af því landi, sem þeir þurfa til íbúðarhúsabygginga og til atvinnurekstrar, en þó er þarna verulegur hluti, sérstaklega af kauptúnunum, þar sem eru Sandgerði, Patreksfjörður, Súðavík, Eskifjörður, Búðakauptún, þessi 5 og Keflavíkurkaupstaður kalla áreiðanlega mjög bráðlega á aðstoð ríkisins við lausn landa- og lóðamála sinna. Með þessu frv., sem hér hefur verið lagt fram, er leitazt við að verða við þessum óskum á þann hátt, sem viðráðanlegt er talið fyrir ríkissjóð. Það er alveg greinilegt, að þarna getur verið um svo stórar upphæðir að ræða, að ekki sé unnt fyrir fjmrh. eða ríkisstj. að takast á hendur þær greiðslur, sem þörf er á, nema því aðeins að heimild komi til í sérstökum lögum, eins og hér er gert ráð fyrir, og þá síðar ætlað fé í fjárlögum. Sem sagt, þetta frv. er tilraun til að leysa úr allmiklum vanda, vil ég segja, og ég tel, að þó að upphæðirnar séu ekki mjög stórar, sem gert er ráð fyrir að ríkissjóður greiði og í ýmsum tilfellum geta verið ónógar, ég skal viðurkenna það, þá sé þó hafizt handa um viðfangsefnið, og ég vona, að með þessu frv. náist nokkur lausn. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr, vísað til heilbr.- og félmn. - væntanlega - eða fjhn., ég læt það alveg á vald forseta, hvort hann vill. En ég held, að það sé meira félagsmál og kaupstaðamál, þó að það kosti nokkurt fé, þannig að það megi þangað fara. Það er till. mín.



Herra forseti. Ég vil taka undir það með hæstv. félmrh., að ég tel mikla þörf á framkomu þessa frv., því að mér er kunnugt um, að mörg sveitarfélög á landinu, einkanlega kauptúnahreppar, hafa verið í miklum vanda stödd vegna landþrengsla. Það er að vísu svo, að lögin frá 1941 um jarðakaup ríkisins vegna kauptúna og sjávarþorpa áttu vafalaust að bæta þarna nokkuð úr og hafa í einstökum tilfellum gert það, einkanlega þegar þorpin hafa verið í mikilli landkreppu í sambandi við ræktunarþörf. En að því er snertir að bæta úr byggingarlóðaþörf á hinu skipulagða svæði kauptúnanna, hafa þessi lög frá 1941 lítið bætt úr skák í flestum tilfellum og þessi landskortur sveitarfélagsins orðið til þess að setja byggingarframkvæmdir, jafnvel nauðsynlegustu opinberra bygginga, í spennitreyju og stöðva þær um lengri eða skemmri tíma. Það er mönnum löngu kunnugt, að það er fátt eins óþægilegt bæjarfélagi eða yfirleitt skipulagðri byggð eins og það að reka sig hvarvetna á einkaeignarrétt á landi og verða að láta það ráða staðsetningu húsa og í mörgum tilfellum helztu grundvallarreglum skipulags, því að þá verður skipulag með engu heildarfyrirkomulagi framkvæmt. Bæjarfélögin flest hafa fyrir svo löngu rekið sig á þetta, að þau hafa leitazt við að bæta úr þessu og útvega sér meginhluta þess lands, sem kaupstaðirnir eru byggðir á, og kom það einmitt fram í ræðu hæstv. ráðh., að flest bæjarfélögin væru þannig stödd, að þau hefðu leyst þessi mál í aðalatriðum og væru ekki eins illa á vegi stödd og kauptúnin. En samt er það svo, að einstöku kaupstaðir eiga allan eða meginhluta síns skipulagða bæjarsvæðis í einkaeign og eiga þar gegn eignarréttinum að sækja. Þetta hefur, eins og hæstv. ráðh. upplýsti, í Keflavíkurkaupstað leitt til óheyrilega hárrar lóðaleigu, sem vitanlega verður til þess að hækka húsaleiguna í þeim kaupstað, en þarna er svo komið, að kr. 1.15 verður að greiða í leigu á ári á hvern fermetra lands undir íbúðarhúsnæði og á 3. kr. á fermetra lands i leigu, þegar um verzlunarlóð er að ræða. Þarna er vitanlega um verðhækkanir að ræða vegna almennrar þjóðfélagsþróunar, vaxtar og viðgangs bæjarfélags, en ekki af því, að nokkur einstaklingur hafi lagt neitt af mörkum í erfiði, vinnu eða neinum öðrum verðmætum frá honum sjálfum til þess að hækka landið í verði. En svo er komið einmitt, að vegna þess að kauptúnin eiga nú ekki annars kost en að afla sér hins nauðsynlegasta lands, þá reka þau sig á það, að landið hefur hækkað gífurlega í verði. Og þó að leitað sé mats og yfirmats, þá verður niðurstaðan sú, að landið er orðið svo verðmætt vegna almennra aðgerða, að sveitarfélögin rísa naumast undir því að útvega slíkt fé, og ef ráðizt væri í kaupin samkv. niðurstöðu slíks mats, þá færi oft svo, að þetta legðist sem lítt bærilegur skattur á notendur þess húsnæðis, sem þar væri reist. Málið er því orðið mikið vandamál, og hefði þurft að leysa það með einhverjum hætti fyrir löngu. Það hefði t.d. mátt gera ófýsilegra fyrir menn að eiga slík lönd og lóðir á skipulögðu svæði með því að setja á það verðhækkunarskatt, sem væri ákveðinn af hinu opinbera og tæki í burt megingróðamöguleikann af því að eiga land á slíkum stöðum, þannig að það væri auðveldara að koma því í það eðlilega horf, að hið skipulagða landssvæði í fjölbýli væri eign hins opinbera. Og mér er nær að halda, að þess sé full þörf enn, þótt þessi löggjöf komi, að setja verðhækkunarskatta á slík lönd og lendur, til þess að verðhækkunin haldi ekki áfram og sveitarfélögin rísi ekki, þegar fram liða stundir, undir því að taka landið til sín þrátt fyrir heimildir til þess. Ég er afar hræddur um, að verðhækkunin haldi áfram á slíkum löndum, ef ekki kemur til verðhækkunarskattur, sem greiðir fyrir því, að kaup og sala fari fram á þessum löndum og hið opinbera verði eigandinn. Mér er alveg sérstaklega kunnugt um eitt þorp á Vestfjörðum, Súðavík, sem hér var nefnd í skýrslu hæstv. ráðh., í hvaða úlfakreppu það er búið að vera lengi vegna skorts á landi, vegna þess að allt landið, sem kauptúnið stendur á, er eign jarðanna Súðavíkur, Traðar og Eyrardals. Það eru meira en 30 ár síðan þetta þorp var þannig statt, að þar var skólahúsið komið að falli, þar var lítið samkomuhús, sem verið hafði í þorpinu, komið að falli, og hvort tveggja talið ónothæft af heilbrigðisyfirvöldum. Þá vildu þrjú félagasamtök í kauptúninu koma upp félagsheimili, og í þessum félögum var sennilega meiri hluti íbúanna í þorpinu. En þegar þetta fólk í félögunum leitaði til jarðeigendanna þriggja til þess að fá lóð, bara nauðsynlegustu lóð til þess að setja hið nýja félagsheimili á, fékkst ekkert slíkt land. Það tók á annað ár, þangað til einn maður, sem átti þarna jarðarskika auk þessara þriggja jarðeigenda, fékkst til þess að selja félögunum 500–600 fermetra skika undir húsið. En slík var þörfin fyrir þetta hús, að undireins og það var komið upp, varð að taka það til notkunar sem ekki aðeins samkomuhús, eins og það var ætlað til, og fyrir félagastarfsemina, heldur einnig sem skólahús og kirkju, og gegndi það því hlutverki milli 25 og 30 ár. En það ætlaði sem sagt að ganga erfiðast af öllu fyrir þessi félög að komast af stað með bygginguna fyrir allar þessar þarfir fólksins í sveitarfélaginu vegna jarðeigendanna, sem höfðu ekki skilning á að láta þetta land af hendi. Þó hefur Súðavíkurhreppur komizt í hann enn þá krappari núna á seinustu árum, þegar um það var að ræða, að sveitarfélagið ætti að sjá fyrir landi undir verkamannabústaði, en samkv. l. á bæjarfélag eða sveitarfélag, sem vill verða aðnjótandi hlunnindanna, sem felast í l. um verkamannabústaði, að leggja fram slíkar lóðir undir verkamannabústaðina, og það verður að liggja fyrir, til þess að byggingarfélag geti þar starfað og fengið lánveitingu samkv. lögum. En á s.1. tveim árum hefur staðið í stappi um það að fá land undir verkamannabústaði í Súðavíkurþorpi, en Súðavíkurþorp mun vera einna verst statt allra sjóþorpa á Vestfjörðum í húsnæðismálum, og þar er vafalaust höfuðorsökin sú, að ekki var auðfengið fyrir einstaklinga land undir íbúðarhús. Mér er kunnugt um það, að forráðamenn sveitarfélagsins leituðu á liðnu ári til félmrn. um það að reyna að fá þessi mál leyst, voru búnir að leitast við að fá eina af þessum jörðum keypta. Gekk erfiðlega að ná samkomulagi um verðið, og sýnt þótti, að þó að jörðin væri sett undir mat og yfirmat, þá yrði þarna um jafnvel stærri upphæðir að ræða en svo, að þetta fámenna sveitarfélag risi undir. Með svona bráðabirgðaúrlausn var herjað út land undir verkamannabústaði þar á s.l. ári og byrjað á byggingunum, án þess þó að fullnægt væri l. um verkamannabústaði að því leyti, að sveitarfélagið væri öruggt um að geta lagt þessar lóðir undir verkamannabústaðina fram. Af þessu mega menn sjá, að það er a.m.k. fyrir þetta kauptún ákaflega brýn nauðsyn, eins og þau tvö, sem hæstv. ráðh. nefndi, að fá aðstoð ríkisins til þess að hið nauðsynlegasta byggingarland í kauptúninu verði eign sveitarfélagsins, og þar má áreiðanlega ekki lengi draga aðgerðir, ef í raun og veru á ekki að verða óyfirstíganlegur þröskuldur fyrir íbúa Súðavíkurþorps að geta byggt sér bráðnauðsynlegasta íbúðarhúsnæði. Og þannig mun ástandið raunar vera víðar. Vitanlega ber að leita allra ráða til að fá samkomulag við landeigendur un: að kaupa slík lönd og slíkar lóðir, og það munu sveitarstjórnirnar vafalaust gera á hverjum stað. En jarðeigendurnir eru sér þess meðvitandi, að almenna þróunin hafi margfaldað verðmæti þessa lands, og þess vegna ganga þeir eftir því og vita, að ekki er í önnur hús að venda með það að bæta úr landsskortinum. Ég sé það, að í 6. gr. þessa frv. er heimild að taka löndin og lóðirnar eignarnámi. En það verður vitanlega að gera samkv. l. nr. 61 frá 14. nóv. 1917, og er ég hræddur um, að verðið geti, verði ekki neinar sérstakar ráðstafanir gerðar, orðið æðihátt í ýmsum tilfellum, því að þarna er maður kominn að ákvæði stjórnarskrárinnar um friðhelgi eignarréttarins, og er víst ekkert, sem þar getur úr skorið um réttmætt verð, nema opinbert mat. En opinberar virðingargerðir, þegar hefur staðið á líkt þessu, hafa yfirleitt lent í mjög háum upphæðum, eins og ráðh. raunar minntist á. En á því sé ég ekki að verði breyting með þessu frv., sem hér er lagt fram, og er þar vafalaust ekki gott við að gera. Almannaþörf heimtar þarna, að landið sé tekið eignarnámi, og það eitt er heimilt samkv. stjórnarskrá, en verðið verður ákveðið af opinberum, dómkvöddum matsmönnum. Og ég er, eins og ég sagði í upphafi máls míns, ákaflega hræddur um það, að verðhækkanirnar á slíkum löndum, meðan þau eru í einstaklingseign í námunda við hafnarstæði eða i hjarta kauptúns, sem er í vexti, haldi áfram að aukast, þangað til óviðráðanlegt er fyrir fólkið, sem við á að búa, að borga af því skatta og skyldur, nema því aðeins að verðhækkunarskattar verði látnir koma til, svo að það verði ekki fýsilegt fyrir einkaeigendur að halda þessu landi í von, jafnvel vissu um áframhaldandi verðhækkanir, sem þeir þurfa ekkert annað en bíða eftir. Það verður áreiðanlega ekki um það deilt, að einkaeign á landi er samfélaginu óhollt fyrirbæri í slíkum tilfellum sem þessum, og kauptúnin hafa líka borið upp raunir sínar við ríkisstj. og óskað úrræða til þess að geta orðið eigendur að því landi, sem þau eru byggð á, og sú þörf er nú í raun og veru af flestöllum viðurkennd. Ég held, að frv. þetta sé að flestu til bóta frá löggjöfinni frá 1941, og fagna þessu frv. og mun af alhug fylgja því. Ég held þó, að ein breyt., sem gerð er hér og nefnd í grg., sé ekki til bóta. Það er í l. frá 1941 ákveðið, að land, sem sveitarfélögin hafa fengið aðstoð ríkisins til þess að kaupa, megi ekki selja aftur nema með samþykki ríkissjóðs. Það ákvæði virðist mér vera verndarákvæði gagnvart því, að slík lönd geti aftur farið að ganga kaupum og sölum og haldið áfram á verðhækkunarbrautinni. Hér segir í grg., að þessari kvöð sé ekki haldið í þessu frv. og að sveitarfélögunum sé þannig heimilt að selja aftur lönd, sem þau þó hafa tryggt sér eignarhald á með aðstoð ríkisins til þess að koma í veg fyrir verðhækkanir á landinu. Ég held, að þó að þetta sé vafalaust gert til þess að auka sveitarfélögunum frjálsræði, þá eigi þessi kvöð fremur, sem nú er í 1., að haldast og eigi ekki að nema hana í burtu. Hún er eitt af sjálfsögðum verndarákvæðum gegn áframhaldandi verðhækkun lands, sem þannig liggur, að nota þurfi í almannaþarfir, og almannaþarfirnar beri að setja ofar einkaþörfinni í þessu tilfelli, enda frv. allt saman við það miðað að koma almannaþörfinni til hjálpar. Það er mjög til bóta, að ríkið ætli ákveðna upphæð á ári, í þessu tilfelli 2 millj. kr., til þessarar aðstoðar við sveitarfélögin til landakaupa. En þó er ég afskaplega hræddur um, að þessi upphæð reynist allt of lág og það gangi mjög seint með þessu móti að koma hinum allmörgu kauptúnum, sem hér eru í vanda stödd, til hjálpar. Og það gæti svo farið, að verðhækkunarflóðaldan héldi áfram og þessi nauðsynlegustu landakaup heimtuðu að nokkrum árum liðnum enn þá miklu hærri fjárhæðir heldur en ef hægt væri að ganga að þessu verkefni tiltölulega fljótt og hjálpa þeim kauptúnum, sem verst eru sett um landþrengsli, nú á þessu og næstu árum á tiltölulega skömmum tíma. Ég skal ekki fjölyrða frekar um þetta mál. Ég fagna framkomu þess, en ég óttast, að verðhækkunarskriðan haldi áfram og að frv. bæti ekki á nógu skömmum tíma úr þeim vanda, sem hér er við að glíma, og held, að óhjákvæmilegt væri, að verðhækkunarskattur væri settur á til þess að flýta fyrir því, að landeigendur á slíkum stöðum fengjust til að selja land sitt með hófsamlegu verði, þegar þeir sæju ekki fram á að geta tekið til sín áframhaldandi gróða af verðhækkun vegna almannaþróunar með því að halda landinu enn um sinn, kannske sem allra lengst í einkaeign.

Frsm. (Gísli Jónsson) Hæstv. forseti. Um aldir hefur mannkynið leitazt við að finna lyf, er læknað geti mein mannanna. Eftir því sem læknavísindin urðu almennari, því margbreytilegri urðu lyfin, sem seld voru til notkunar, og því vandasamari var meðferð þeirra öll eða annars sala þeirra til almennings. Þróun málanna hefur því orðið sú, að þjóðirnar og einstaklingar þeirra hafa gerzt lyfjaneytendur að meira eða minna leyti og oft meira en góðu hófi gegnir, svo að löggjöfin hefur orðið að grípa inn í gerðir manna og setja reglur um lög um notkun lyfja, meðferð þeirra og sölu. Löggjöf um sölu lyfja hefur þó aldrei verið sett á Íslandi, þótt margvísleg löggjöf hafi verið sett um sölu á öðrum varningi, og má það raunverulega furðulegt heita, svo sem sala lyfja þó snertir allan almenning, ekki einasta fjárhagslega, heldur og heilsufarslega. Allar aðgerðir hér að lútandi byggjast á tilskipun, er gefin var út árið 1672, og margvíslegum reglugerðum og auglýsingum stjórnarvaldanna á ýmsum tímum. Mönnum hefur því lengi verið það ljóst, að brýna nauðsyn ber til þess að setja heildarlöggjöf um sölu og meðferð lyfja. Í nærri tvo tugi ára hefur verið unnið að setningu slíkrar löggjafar og frv. verið borin fram á Alþ. um þetta efni, en þau aldrei verið samþykkt af meiri hl. þingsins. Frv. það til lyfsölulaga, sem hér er til umr., hefur fengið vandlegan undirbúning. Hefur m.a. verið við samningu þess höfð hliðsjón af öllum þeim sjónarmiðum, sem fram hafa komið í fyrri frv. um þetta efni, jafnt í sjálfum frv., grg. og umr. og umsögnum, og eftir því sem frekast hefur verið unnt að samefna þessi sjónarmið öll, sem þar hafa komið fram, án þess þó að rýra það öryggi, sem almenningur á kröfu á í sambandi við sölu og meðferð lyfja. Heilbr.- og félmn. tók frv. fyrst fyrir til umr. á fundi 30. okt. s.l. Eftir að n. hafði lesið og rætt frv. mjög ýtarlega, sendi hún það til umsagnar til þeirra aðila, sem vitað var að höfðu margvíslegra hagsmuna að gæta í sambandi við lagasetningu þá, sem hér um ræðir. Vísast til nál. á þskj. 262 um þetta atriði. Eftir að umsagnir höfðu borizt n., þótti rétt að senda þær allar til landlæknis, svo að honum gæfist tækifæri til þess að athuga þær og gera till. til samræmingar, ef á þann hátt mætti takast að sameina sem bezt þau sjónarmið og till., sem fram hefðu komið. Hafði landlæknir áður mætt á fundi hjá n. og rætt við hana frv. í heild og einstakar greinar þess. Er landlæknir hafði þannig kynnt sér allar aths. og tili., gerði hann nokkrar till, til breyt. á frv., er hann sendi n, til athugunar. Mætti hann síðan hjá n. á ný ásamt forstjóra fyrir Lyfjagerð ríkisins, eftirlitsmanni í lyfjabúðum og rektor háskólans, sem var sérstakur lögfræðilegur ráðunautur ríkisstj. við samningu frv. og undirbúning allan. Voru allar þær aths., sem fram höfðu komið, ræddar við þessa aðila. Þá ræddi og yfirdýralæknirinn í Reykjavík ásamt fulltrúum frá Dýralæknafélagi Íslands við n., og settu þeir fram till. til breyt. um þau atriði, sem snertu dýralæknana og störf þeirra. Skal nú gerð nokkur grein fyrir þeim aths., sem fram komu í þessum umr. öllum, svo og í umsögnum frá hinum ýmsu aðilum, jafnframt sem hér verður gerð grein fyrir því, hvers vegna rétt þykir að leggja til, að gerðar verði breyt. á frv., og eins hins vegar, að n. þótti ekki rétt að fallast á brtt. frá einstökum aðilum við frv. Frá Læknafélagi Íslands barst till. um að breyta 1. gr. frv. þannig, að 3. mgr. orðist svo: „Efni teljast þó ekki lyf, ef þau eru notuð til sótthreinsunar á verkfærum.“ - Hvorki sérfræðingar þeir, sem mættir voru hjá n., né nefndarmenn vildu fallast á þessa breyt., og var hún því ekki tekin til greina. Við 2. gr. frv. kom till. frá Læknafélagi Íslands til breyt. á orðalagi, einkum í sambandi við þýðingu latneskra orða. Þótti ekki ástæða til þess að taka þetta til greina. Þá kom og langt erindi frá Apótekarafélagi Íslands um, að um ranglega þýðingu á latnesku orðunum „pharmakologi“ og „pharmaci“ hefði verið að ræða. Hafði erindið verið sent læknadeild Háskóla Íslands, sem hafði það til athugunar og lagði til, að tekin yrðu upp hin alþýðlegu heiti, þar til heppilegt nýyrði fyndist. 1. brtt. á þskj. 263 lýtur að því, að hin latnesku heiti séu tekin upp innan sviga í 2. gr. til skýringar á lyfjafræði og lyfjafræði lyfsala til þess að fyrirbyggja allan misskilning á þýðingu þeirra orða. Í sambandi við þetta atriði vildi ég leyfa mér að geta þess, að nú í dag hef ég meðtekið afrit af bréfi til hæstv. dómsmrh. frá Apótekarafélagi Íslands, þar sem það mótmælir þessari brtt., og vil ég leyfa mér að lesa það atriði úr bréfinu, með leyfi hæstv. forseta: „Vegna einstakra atriða í fram komnu nál. heilbr.- og félmn. Nd. Alþ. v arðandi frv. til lyfsölulaga, leyfum vér okkur að leita til yðar, hæstv. dómsmrh., sem flm. frv. um meðferð eftirfarandi atriða: Þar sem ekki hefur náðst samkomulag um íslenzk nöfn á fræðigreinunum „pharmalogi“ og „pharmaci“, þvert ofan í þær vonir, sem stjórn Apótekarafélags Íslands hafði ástæðu til að gera sér að loknum fundi, sem haldinn var á skrifstofu ráðh. s.l. haust, og samkv. viðtölum við lögfræðilegan ráðunaut við samningu frv., prófessor Ármann Snævarr, viljum vér eindregið mælast til þess, að fræðiheitin verði notuð fyrst um sinn óíslenzkuð og málsgr. sú, sem fjallar um þetta atriði, orðist því svo: „Skal einn nm. vera prófessor í pharmakologi, annar dósent (prófessor) í pharmaci o.s.frv. í 2, gr. 2. mgr. frv.“ Út af þessum mótmælum hef ég í dag rætt við hæstv. heilbr: og félmrh., og það varð að samkomulagi við hann, að þessi fýrsta brtt. heilbr.- og félmn. á þskj. 263, svo og 2. brtt. á sama þskj., þær verði teknar aftur til 3. umr., svo að n. gefist tækifæri til þess að athuga, hvort hægt sé að mæta þessum óskum Apótekarafélagsins. Ég vil hins vegar taka það fram hér strax, að við ræddum þetta mál mjög ýtarlega, m.a. við rektor háskólans, sem tjáði oss, að ef ætti að ganga lengra í þessu atriði en gengið er í till. n., þá kostaði það að breyta ýmsu orðalagi í háskólalögunum, sem snertir þetta atriði. Skal ég ekki fara frekar út í þetta að sinni, en leyfi mér að taka 1. og 2. till. n. aftur til 3. umr. Frá Læknafélagi Reykjavíkur kom fram ósk um að fella niður d-lið 3. gr., en hann ákveður, að banna megi sölu lyfja, ef verðið sé óhæfilega hátt. Ummæli landlæknis um þetta atriði voru sem hér segir „Ákvæðið er sett inn í frv. til þess að hindra óhæfilegar fjárkröfur fyrir lyf, sbr. grg. frv.“ Féllst n. á, að ekki væri rétt að verða við þessum öskum Læknafélagsins, og hefur því ekki tekið till. upp. 7. gr. kveður svo á, að leyfi til þess að reka lyfjabúð verði aðeins veitt einstaklingum. Gegn þessu ákvæði sendi Samband ísl. samvinnufélaga mótmæli, sem mér þykir rétt að lesa hér upp, vegna þess að það þótti allt of viðamikið að birta með sem fskj. allar umsagnir, sem komu til n., en ég hef tekið þá reglu að taka hér aðeins upp það, sem mér finnst að máli skipti í sambandi við afgreiðslu málsins. Í umsögn Sambands ísl. samvinnufélaga segir um þetta atriði, með leyfi hæstv. forseta: „Skylt er að mótmæla ákvæðum 7. gr. 1. um, að leyfi til að reka lyfjabúð, lyfsöluleyfi, verði aðeins veitt einstaklingum. Við viljum benda á máli voru til staðfestingar, að tvö samvinnufélög hérlendis hafa rekið lyfjabúðir um árabil á fyllilega sambærilegan hátt við einstaklinga. En við viljum enn fremur benda á, að viða í nágrannalöndum vorum eru lyfjabúðir reknar af samvinnufélögum og þykir sjálfsagt. Við leggjum því til, að þessi hluti 7. gr. falli niður.“ Um þetta atriði vísar landlæknir til grg. um 9. gr. frv. Þá kom einnig fram till. frá eftirlitsmanni lyfjabúða um það, að veita megi Háskóla Íslands lyfsöluleyfi. Segir þar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í 7. gr. er tekið fram, að leyfi til þess að reka lyfjabúð megi aðeins veita einstaklingum, enda sá háttur eindreginn vilji bæði lyffræðinga og lyfsala. Í upphafi, þegar frv. var samið, var þó m.a. gert ráð fyrir því, að veita mætti Háskóla Íslands lyfsöluleyfi vegna kennslu í lyfjafræði. Hefur þetta ákvæði verið fellt úr frv. vegna óska lyfsala á þeim forsendum, að hvergi á Norðurlöndum sé að finna fordæmi fyrir því, að lyfjafræðiskólar reki lyfjabúðir. Hér mun vera um ókunnugleik að ræða, því að í Finnlandi hefur háskólinn í Helsingfors samkv. lögum rekið lyfjabúð um áratuga skeið. Þá er það einnig mjög algengt, t.d. í Bandaríkjunum, að háskólar reki lyfjabúðir í sambandi við lyffræðikennslu. Lyfjafræðideildin við Háskóla Íslands er í örum vexti, og er víst, að á engan hátt yrði betur búið að verklegri kennslu við deild þessa í framtíðinni en með því að tengja hana sjálfstæðri lyfjabúð. Mundi að sjálfsögðu ekki verða stofnað til neinnar samkeppni við lyfsala með slíkri lyfjabúð og því ástæðulaust af þeirra hálfu að óttast stofnun kennslulyfjabúðar. Legg ég hér til, að á 7. gr. verði gerður sá viðauki, að veita megi Háskóla Íslands lyfsöluleyfi, enda fullnægi forstöðumaður að sjálfsögðu skilyrði 1. mgr. 9. gr.“ Með því að hér hefði verið um mjög veigamikla efnisbreyt. að ræða, ef þessar eða þvílíkar brtt. yrðu teknar upp og samþ., þykir rétt að fara nokkrum orðum um þennan meginágreining, sem ríkt hefur um setningu lyfsölulaga og raunverulega valdið því, að ekki hefur hingað til fengizt samkomulag um setningu laga á Alþ. Og vitað er um, að væri slíkt ákvæði sett inn í frv. nú á þessu stigi, að gera lyfsöluleyfin víðtækari en gert er ráð fyrir í frv., mundi frv. ekki ná fram að ganga á þessu þingi, og væri það illa farið, svo mjög sem það er aðkallandi að fá sett lög um lyfsölu og svo mjög sem unnið hefur verið að undirbúningi þessa frv. Meginrökin, sem Samband ísl. samvinnufélaga færir fyrir því, að 7. gr. l. verði breytt, eru þau, að hér á landi hafi tvö samvinnufélög rekið lyfjabúðir um árabil á fyllilega sambærilegan hátt við einstaklinga og að víða í nágrannalöndum vorum séu lyfjabúðir reknar af samvinnufélögum og þyki það sjálfsagt. Í umsögn sinni um þetta atriði vísar landlæknir til grg. frv. í sambandi við 9. gr. þess, en þar segir, með leyfi hæstv, forseta: „Hér er lagt til, sbr. 7. gr., að lyfjafræðingar einir fái lyfsöluleyfi, svo sem tíðkast í öllum hinum Norðurlöndunum. Í hinu upprunalega frv. hinnar stjórnskipuðu n., er tók til starfa 1942, var lagt til, að lyfjafræðingar einir fengju lyfsöluleyfi, þótt í síðar fram komnum frv. hafi verið gerður sá viðauki, að lyfsölu megi veita félagsreknum fyrirtækjum. Í lyfsölulöggjöf hinna Norðurlandanna þekkist yfirleitt ekki að veita félagssamtökum lyfsöluleyfi, og stéttarfélög lyffræðinga og lyfsala hafa tjáð sig mjög andvíg þess háttar veitingum lyfsöluleyfa. Gert er ráð fyrir, að þau tvö samvinnufélög, sem fengið hafa lyfsöluleyfi, haldi þeim til frambúðar að fullnægðum lagaskilyrðum á hverjum tíma, eftir því sem nánar er lýst í greininni.“ Í umr. í n. um þetta atriði kom það berlega fram, að það væri engan veginn frambærilegt að veita aðeins samvinnufélögum lyfsöluleyfi, en neita öðrum félagsheildum um þau. Hér væri því um að velja að veita leyfi eftir því, sem fyrir er mælt í frv., eða taka upp þá reglu að veita lyfsöluleyfi sérhverjum aðila, einstaklingum eða félagsheildum, sem uppfyllti þau ákvæði 1., sem sett kynnu að verða um rétt til lyfsöluleyfa á hverjum tíma. Það skal tekið fram, að í þeim umr. kom ekki fram, að þær lyfsölubúðir, sem nú eru reknar hér af samvinnufélögunum, væru á nokkurn hátt lakar reknar en aðrar lyfsölubúðir hérlendis. Hitt var ekki heldur sýnt fram á, að þær hefðu neina yfirburði í einu eða öðru fyrir fólk eða öryggi fram yfir aðrar lyfsölubúðir í landinu. En það, sem var úrslitaatriði í málinu hjá n., var sem hér segir: Þegar einstaklingi, sem uppfyllir öll skilyrði 1., er veitt lyfsöluleyfi, ber hann einn alla ábyrgð á því, að skilyrðin séu í hvívetna uppfyllt. Þegar félagsheildum, í hvaða formi sem þau kunna að vera, eru veitt lyfsöluleyfi, er ábyrgðinni dreift á milli þeirra aðila, sem bera ábyrgð á öllum tæknilegum atriðum, þ.e. forstjóra lyfjabúðanna, og hinna, sem bera ábyrgð á fjárhagslegum rekstri þeirra, þ.e. forstjóra félagsheildarinnar eða stjórnar hennar. Í því síðara tilfelli eru margvíslegir möguleikar til árekstra, sem rýrt gætu það öryggi, sem krefjast verður um sölu lyfja. Enda hefur reynsla annarra þjóða berlega sýnt, að þar sem þeirri reglu er haldið að veita leyfi til einstaklinganna, sem uppfylla sett fyrirmæli og bera alla ábyrgð, þar er öryggið mest fyrir allan almenning. Og þörfin til þess að auka það öryggi fer vaxandi með vaxandi notkun lyfja og vaxandi framleiðslu nýrra lyfja ásamt vaxandi auglýsingum frá þeim, sem hafa hag af sölu þeirra og notkun. Það varð því ekkert samkomulag um það í n, að leggja til að breyta þessu ákvæði 7. gr., svo sem farið var fram á af Sambandi ísl. samvinnufélaga. Nú sé ég, að einn hv. nm., hv. 4. landsk., hefur hér á þskj. 338 borið fram brtt. við 7. gr., og er sú brtt. i fullu samræmi við afstöðu hans í n. Ég sé ekki ástæðu til að fara neinum sérstökum orðum um hana. Hann lýsti þeirri afstöðu. Og þó að hann skrifaði undir nál. með okkur hinum, þá gerði hann fyrirvara um það, að hann hefði fullt leyfi til þess að bera fram brtt. og fylgja öðrum, og það hafa og aðrir nm. einnig gert. Um till. frá eftirlitsmanni lyfjabúða um, að veita megi Háskóla Íslands lyfsöluleyfi, skal það tekið fram, að engin slík ósk kom fram frá háskólanum sjálfum, enda lýsti rektor háskólans því yfir í n., að það væri á engan hátt tímabært á þessu stigi að ræða slíka till. í sambandi við setningu þessara laga. Þótti því n. ekki rétt að taka þessa till. eftirlitsmannsins til greina. Í 2. og 3. mgr. 7, gr. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Umsóknir skal leggja fyrir tveggja manna nefnd. Annar nm. skal kjörinn af Apótekarafélagi Íslands, en hinn af Lyfjafræðingafélagi Íslands. Varamenn eru kjörnir á sama hátt. Sæki nm. um lyfsöluleyfi, tekur varamaður sæti hans í n. Kjörtími nm. er 6 ár. N. lætur landlækni í té rökstudda umsögn um þá umsækjendur, sem að hennar álíti eru hæfastir, og skipar þeim í töluröð, en þó aðeins þremur hinum hæfustu, ef umsækjendur eru þrír eða fleiri. Telji n. einhvern umsækjanda óhæfan, skal hún geta þess. Landlæknir sendir því næst ráðh. rökstutt álit um það, hverja umsækjendur hann telur hæfasta í töluröð, og skal umsögn n. fylgja áliti hans. N. er ólaunuð.“ Rætt var um það í n.: 1) Hvort ekki væri rétt að leggja til að fella niður 7. málsl. 3. mgr., þ.e. orðin: „Telji n. einhvern umsækjanda óhæfan, skal hún geta þess.“ Kom sú skoðun fram í n., að hér væri gengið óþarflega langt í því að dómfella umsækjendur. En í því sambandi upplýsti rektor háskólans, að þessi sama regla gilti nú um þá, sem sæktu um kennsluembætti í Háskóla Íslands. Það væri beinlínis nauðsynlegt að skylda dómnefnd til þess að benda á óhæfni umsækjenda til að tryggja fullt öryggi. Hitt væri jafnan opið fyrir umsækjanda að umbæta svo þekkingu sína og hæfni, að hann síðar yrði dæmdur fullhæfur til starfsins. 2) Hvort ekki væri rétt að skylda veitingavaldið til þess að veita leyfi einhverjum hinna þriggja, sem bent væri á sem hæfasta umsækjendur. En um það fékkst ekki heldur samkomulag að gera hér undanþágu frá gildandi reglu um embættisveitingar, enda talið, að eigi mundi gengið fram hjá sameiginlegu áliti landlæknis og n., nema alveg sérstakar ástæður lægju fyrir hendi. Í umsögn frá Sambandi ísl. samvinnufélaga er eftirfarandi ákvæði í 9. gr. mótmælt. En það ákvæði hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Samvinnufélög þau, er öðlazt hafa leyfi til þess að reka lyfjabúð fyrir gildistöku laga þessara, halda leyfinu í 25 ár frá gildistöku þeirra. Framlengja má leyfi til 25 ára í senn, enda mæli landlæknir með umsókn. Forstöðumaður slíkra lyfjabúða skal fullnægja ákvæðum 1. mgr., og ber að auglýsa stöðu hans samkv. ákvæðum 7. gr., og skal ráðh. samþykkja ráðningu hans að fenginni umsögn samkv. 3. mgr. 7. gr.“ Þessu hefur Samband ísl. samvinnufélaga mótmælt og segir svo í umsögninni, með leyfi hæstv. forseta: „Enn fremur er skylt að mótmæla ákvæðum 9. gr. II. kafla um samvinnufélög. Er þar gert ráð fyrir, að samvinnufélög þau, sem nú hafa lyfsöluleyfi, missí þau eftir 25 ár frá gildistöku laganna og þá þurfi að endurnýja þau á 25 ára fresti. Hliðstæð leyfi hafa verið veitt án slíkra skilyrða og ekkert tilefni gefið til að æskja breyt. á því. Er því í fyllsta máta ótilhlýðilegt að setja þetta ákvæði í lög mörgum árum eftir að leyfin hafa verið veitt.“ Um þetta atriði segir landlæknir: „Hér eru samvinnufélög sett í sama bát og einstaklingar um endurnýjun eftir meðalstarfsaldur. Að öðru leyti vísast til þess, er ég sagði hér um mismunandi ábyrgð einstaklinga og félagsheilda í sambandi við lyfsöluleyfi, og þykir ekki ástæða til þess að endurtaka það frekar.“ Frá eftirlitsmanni lyfjabúða kom fram ábending um, að rétt væri að fella niður 5. tölulið 9. gr., en hann hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Umsækjandi skal hafa unnið í 12 mánuði sem lyfjafræðingur í lyfjabúð eða við lyfjagerð hér á landi. Víkja má frá þessu skilyrði, þegar sérstakar ástæður mæla með því.“ Þetta atriði var rætt við eftirlitsmann, landlækni og aðra sérfræðinga, sem mættir voru hjá n. Þótti ekki rétt að leggja til, að liðirnir yrðu felldir niður. Rætt var um það í n., hvort rétt væri að láta niðja eða aðra erfingja ganga fyrir leyfisveitingum, er leyfi er fellt niður samkv. 12. gr., ef hann uppfyllir öll skilyrði leyfishafa. V arð ekki samkomulag um að gera till. um slíkt ákvæði. 2. brtt., sem n, leggur til að samþ. verði, er við 14. gr. Það er, eins og ég skýrði áðan frá, meira leiðrétting, og er hún tekin til baka til 3. umr. Hér er aðeins um að ræða skýringar á orðinu lyfjafræðingur, svo sem áður hefur verið minnzt á. Rætt var allýtarlega í n. um IV. kafla frv. Kom fram ábending um það, að kafli þessi ætti heima í vinnulöggjöf, en ekki í frv. því, sem hér um ræðir. Þá var og bent á, að ýmis ákvæði í þessum kafla væru í engu samræmi við gildandi reglur um vinnudeilur og bæri því að gera till. til breytinga á honum, á hinum ýmsu greinum hans, ef kaflinn yrði ekki felldur niður. Meiri hl. n. leit svo á, að með því að hér varð fullt samkomulag milli vinnuveitenda og vinnuþiggjenda í þessari atvinnugrein, væri rétt að gera engar breyt. á kaflanum og halda honum óbreyttum í frv. Ef hins vegar færi fram endurskoðun á vinnulöggjöfinni eða ný vinnulöggjöf samin, væri ekkert því til fyrirstöðu að fella inn í þá löggjöf IV. kafla þessa frv., með eða án breyt., eftir því sem þá þætti viðeigandi. Ég sé, að á þskj. 338 hefur hv. 4. landsk. einnig borið fram brtt. um að fella þennan kafla niður, og er það í fullu samræmi við það, sem hann lýsti yfir í n., og gerir hann sjálfsagt frekari grein fyrir því, þegar þar að kemur. Gegn ákvæðum 1. málsl, í 22. gr. bárust n. mótmæli frá Sambandi ísl. samvinnufélaga og Læknafélagi Reykjavíkur. Töldu báðir þessir aðilar, að ákvæðin væru of ströng og mundu valda almenningi og læknum óþarfa erfiðleikum, enda ekki gerlegt að fylgja þeim fyrirmælum í mörgum tilfellum. En mgr. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Lyfseðill (recept) er eiginhandar lyfjaávísun undirrituð af lækni (tannlækni, dýralækni), er lækningaleyfi hefur hér á landi. Í bráðri lífsnauðsyn er lyfjaávísun í síma heimil, en staðfesta skal hana með samhljóða lyfseðli, svo fljótt sem auðið er.“ Eftir að hafa rætt þetta atriði ýtarlega, var samkomulag um að leggja til, að 1. mgr. orðist eins og lagt er til í 3. brtt. n., en þar segir svo: „Lyfseðill (recept) er lyfjaávísun gefin út af lækni, tannlækni, dýralækni, er lækningaleyfi hefur hér á landi, og undirrituð af honum með eigin hendi. Í bráðri nauðsyn, eða vegna verulegrar fjarlægðar frá lyfjabúð, er lyfjaávísun í síma heimil, en staðfesta skal hana með samhljóða lyfseðli, svo fljótt sem auðið er. Nánari ákvæði um lyfjaávísanir skulu sett í reglugerð.“ Um þetta atriði varð fullt samkomulag við þá aðila alla, sem mættu hjá nefndinni. Umsögn kom frá Læknafélagi Íslands um till. til breyt. á 28. gr. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í þessari grein er gert ráð fyrir, að landlæknir tilnefni mann í lyfjaverðlagsnefnd og sé hann sérfróður um lyfsölumál. Engin ákvæði eru um það, hvort hér er átt við venjulegan pharmaceut eða vísindalega menntaðan mann í pharmakology, en það skiptir óneitanlega máli, enda eiga samtök lyfsala og samtök lyfjafræðinga þarna fulltrúa. Hvers vegna ekki að kveða svo á, að prófessorinn í pharmakology skuli eiga sæti í n.? Hér koma frekar fáir fremur til greina en autoritet í pharmakology, sem jafnframt þyrfti að vera kunnugur þeirri hlið lyfsölumála, er að viðskiptum og rekstri snýr.“ Eftir að þetta atriði hafði verið rætt á ný við landlækni og n., þótti ekki ástæða til þess að taka það upp. Að fengnum þessum upplýsingum taldi n. því ekki rétt að leggja til, að breyt. yrði tekin til greina. N. hafði borizt umsögn frá Læknafélagi Íslands, þar sem bent er á, að of umsvifamikið væri að krefjast samþykkis ráðh. í hvert skipti, er breyta þyrfti verði á lyfjum. Vildi félagið láta taka upp svonefndan Beyerskala eða annan viðlíka, er sýndi, hvernig fara skyldi með lyfjaskrá. Taldi landlæknir þá aðferð ekki framkvæmanlega, og var till. félagsins því ekki tekin til greina. Þá hefur því verið hreyft við n., að 29. gr. torveldaði meira en verið hefur sjúkrahúsum, heilsuhælum og læknum að kaupa lyf í heildsölu og þetta mundi hafa í för með sér hækkandi lyfjaverð. Eftir að þetta hafð: verið rætt við landlækni og sérfræðingana, var upplýst, að svo mundi ekki vera, og beinlínis tekið fram af þessum aðilum, að ákvæðin í 23. gr. fælu ekki í sér neina skerðingu á rétti sjúkrahúsa, heilsuhæla eða lækna um að kaupa lyf í heildsölu frá þeim reglum, sem nú gilda um þessi atriði. Hér sé og tekin upp sú regla, að veita skuli afslátt í smásölu til þessara aðila, og sé það til bóta frá því, sem nú er. N. ber fram brtt. við 29. gr., þ.e. 4. brtt. á þskj. 263, en sú brtt. hljóðar svo: „Í stað orðanna „né heldur til tannlækna“ komi: svo og til tannlækna.“ Er aðeins um leiðréttingu að ræða. Þarf hún ekki neinna skýringa við. Frá Lyfjafræðingafélagi Íslands kom fram ósk um breyt. á 2. mgr. 31. gr. Lagði landlæknir einnig til, að þessi breyt. yrði gerð á greininni. Brtt. n. 5. brtt., er þannig: „Við 31. gr. 2. málsgr. orðist þannig: Ráðherra getur eftir atvikum lengt þennan frest, þó ekki lengur en eitt ár, nema óviðráðanlegar ástæður séu fyrir hendi." Þá kom og fram frá sama félagi ósk um, að 32. gr. frv. yrði breytt. Eftir að hafa rætt þetta atriði við landlækni, var samkomulag um að leggja til, að gr. yrði breytt svo sem hér segir. Það er 6. brtt. Það er fyrst a-liður: Í 1. mgr. falli niður orðin „gegn staðgreiðslu“, þ.e. þegar skipt er um eiganda, þá skuli seljandinn eiga heimtingu á staðgreiðslu. Og b.: „Á eftir 2. mgr. komi ný mgr., svo hljóðandi, og breytist röð mgr. samkv. því: Vilji fráfarandi lyfsali eða bú hans ekki selja húsnæði lyfjabúðarinnar, skal honum skylt að leigja það þeim, er við tekur, í allt að eitt ár. Ágreiningi um leigufjárhæð og leiguskilmála skal lokið með þeim hætti, er segir í 5. mgr.“ Ábending kom fram um það frá eftirlitsmanni lyfjabúða, að betur færi á því að breyta orðalagi 5. mgr. 33. gr., en við nánari athugun á því atriði þótti ekki ástæða til að taka þá breyt. til greina. Nokkrar umr. urðu í n. um ákvæði 35. gr. Kom fram þar sú skoðun, að ekki þætti rétt að svipta leyfishafa leyfi, þótt hann gæti ekki sinnt störfum vegna veikinda, ef hann hefði forstöðumann fyrir lyfjabúðinni, sem uppfyllti öll skilyrði l. Varð því samkomulag um að bera fram till. til breyt., 7. brtt., sem hljóðar svo: „Við 35. gr. 2. mgr. Á eftir orðunum „þó getur ráðh. framlengt þann tíma um eitt ár“ komi: í senn.“ Er það því á valdi ráðh. að meta að fenginni umsögn landlæknis hæfni hins sjúka annars vegar og þörf hans til framfærslu sér og sínum hins vegar, án þess þó að rýra það öryggi, sem ætlazt er til að skapa með lögum þessum. Þá þykir rétt að taka fram, að þar sem rætt er um í greininni, að forstöðumaður skuli reka lyfjabúðina á eigin ábyrgð, er aðeins átt við hina tæknilegu hlið málsins, en ekki hina fjárhagslegu, þar sem lyfjabúðin yrði að sjálfsögðu rekin á kostnað leyfishafa, svo lengi sem hann kynni að halda leyfinu sjálfur. 8. brtt. n. er við 41. gr. Þar segir: „Við 41. gr. 1. málsgr. orðist þannig: Lyf, sem lyfjabúðum einum er heimilt að verzla með, má hvorki selja né afhenda til endursölu öðrum en þeim, sem réttindi hafa til að verzla með slíka vöru, sbr. þó ákvæði 50. gr.“ Það er eina breytingin, að það er vísað þar til ákvæða í 50. gr., og er raunverulega ekki annað en eðlileg leiðrétting. Hér er því aðeins um tilvitnun að ræða, sem er sett inn samkv. ósk landlæknis. 9. brtt., við 42. gr., er aðeins til frekari skýringar á orðalagi og þarf því ekki frekari skýringar við, en hún hljóðar svo: „Við 42. gr. 4. mgr. Á eftir orðinu „lyfjabúð" komi: hérlendis.“ Það er líka til skýringar á frv. Læknafélag Reykjavíkur lagði til, að 4. mgr. 42. gr. yrði breytt, og segir svo í umsögn félagsins, með leyfi hæstv. forseta: „ÞÓ er læknum i starfi sínu heimilt að hafa með sér og framselja lyf á kostnaðarverði, sem keypt er í lyfjabúð, til notkunar í bráðri nauðsyn i sjúkravitjunum og læknastofum Eigi er unnt fyrir nokkurn starfandi lækni að vera án nokkurs lyfjaforða til afnota fyrir sjúklinga sína, svo sem gert er ráð fyrir í 42. gr. frv. Eigi virðist nokkur skynsamleg ástæða til þess, að lyf, sem hann hefur verið svo forsjáll að afla sér, einkum til afnota í bráðum sjúkdómstilfellum, eigi aðeins að vera honum til fjárhagslegrar byrði. Oft er um aðeins eina sjúkravitjun að ræða og læknir og sjúklingur hvor öðrum ókunnir og því fyllilega réttmætt og eðlilegt, að gerð séu full skil um læknisferð og lyf, er sjúkravitjun lýkur. Það fyrirkomulag á þessum viðskiptum, sem frv. gerir ráð fyrir, hefur verið reynt hér á landi og reynzt óframkvæmanlegt. Er víst, að eftirkaup eru af auðsæjum ástæðum ógerleg vegna þess, hve mikil fyrirhöfn, tímatöf, kostnaðarauki það er fyrir sjúklinga og aðstandendur þeirra að endurgreiða lyfið með því að skila sama skammti af því síðar til læknis. Ef um hin dýru lyf er að ræða, mundi læknir í sumum tilfellum verða að borga með sér margfalt vitjunargjald. Telur Læknafélag Reykjavíkur þetta ákvæði ófært, baeði gagnvart sjúklingi og lækni, og samræmist ekki viðskiptaháttum í nútíma þjóðfélagi.“ Um þetta segir landlæknir: „Óátalið hefur verið, þótt læknir taki kostnaðarverð fyrir lyfjainngjöf, sem hann hefur látið sjúklingi í té í aðkallandi og bráðri lífsnauðsyn.“ Að fengnum þessum upplýsingum og eftir að hafa rætt þetta bæði við landlækni og þá sérfræðinga, sem mættu hjá n., taldi n. ekki ástæðu til að fallast á að taka upp þessa till. 10. brtt. er við 43. gr. 1. mgr.: „Á eftir orðunum „þar sem þörf er sérstakrar lyfjasölu" komi: að dómi landlæknis.“ Þar er aðeins breytingin sú að baeta inn i frv. „að dómi landlæknis“. Og er þetta í fullu samræmi við ákvæði 44. gr., og er því raunverulega ekki nema um leiðréttingu að ræða. Eftirlitsmaður lyfjabúða lagði til í umsögn sinni um frv., að niðurlagi 45. gr. yrði breytt. Í umsögninni segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „45. gr. 2. mgr. Þar segir: „Skylt er þeim, sem selja lyf, að leyfa athugun á bókhaldi sínu og bókhaldsgögnum, sbr. 28. gr. 4. mgr. og 47. gr., ef þess er krafizt i umboði ráðh.“ Ef misferli eða alvarleg mistök ættu sér stað, þar sem lyf eru seld, gæti oltið mj~ög á því, hvort misferlið eða mistökin upplýsist, að eftirlitsmaður lyfjabúða gæti fyrirvaralaust gengið að öllum gögnum hlutaðeigandi fyrirtækis án þess að tefja rannsóknina vegna skorts á umboði ráðh. Á almenningur allt sitt öryggi undir því, að neytt sé allra tiltækra ráða til að komast fyrir misferli, er kunni að eiga sér stað, þar sem lyf eru seld, og ekki má draga úr eða jafnvel gera að engu öryggi þetta með því að tefja rannsókn vegna fyrrgreinds atriðis. Legg ég hér til, að í 2. mgr. 45, gr. verði orðin „ef þess er krafizt í umboði ráðh.“ felld niður.“ N. leit svo á, að óheppilegt væri að fara inn á þá braut að rýra réttaröryggi einstaklinga þjóðfélagsins, og tilvik þau, sem hér um ræðir, gefa ekki tilefni til þess. Hafnaði því n. því að taka þessa till. upp. Eftirlitsmaður lyfjabúða setti einnig fram till. um breyt. á 47. gr., en umsögn hans um það atriði hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Samkv. grein þessari er gert ráð fyrir, að dósent í lyfjafræði lyfsala við Háskóla Íslands annist eftirlit með lyfjabúðum, svo sem verið hefur frá því að l. nr. 60 frá 1957, um Háskóla Íslands, gengu í gildi. Nú er vitað, að dósent þessi hefur óvenjulega mikla kennsluskyldu við háskólann, og með lögum þessum er stórlega aukið við starf hans vegna eftirlits með lyfjaverzlunum. Er hæpið, að einn maður geti að öllu leyti annað báðum þessum störfum til fyllstu hlítar, og jafnvel enn vafasamara, að nokkur lyfjafræðingur fáist til þessara starfa, er fram í sækir, án þess að eiga nokkra aðstoð vísa við eftirlitið. Legg ég því til, að við gr. þessa verði bætt: Landlækni er heimilt að ráða lyfjafræðing, er fullnægi skilyrðum 1. mgr. 9. gr., til aðstoðar eftirlitsmanni lyfjabúða, eftir því sem þörf þykir.“ Þótti ekki ástæða til að fallast á þessa till. eftirlitsmannsins að fengnum upplýsingum og umr. um þetta atriði, og er því þessi till. ekki tekin upp. Um 49. gr. urðu allmiklar umr. Borizt hafði umsögn frá dýralæknum um breyt. á gr. Töldu þeir gr. torvelda mjög störf sín og gera lyf og aðstoð allmiklu dýrari en nú er. Eftir að n. hafði rætt þetta atriði ýtarlega við yfirdýralækninn, stjórn Dýralæknafélagsins og landlækni, varð samkomulag um að leggja til, að gr. yrði breytt svo sem segir í 11. brtt. n., en hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Greinin orðist þannig: Dýralæknum er heimilt að selja lyf handa dýrum, enda séu þau keypt í lyfjabúðum hérlendis eða lyfjaheildverzlunum, sem og ónæmisefni frá innlendum tilraunastofnunum eða Lyfjaverzlun ríkisins, sbr. 29. gr. 2. mgr. Þeim er einnig heimilt, að fengnu leyfi ráðh., að hafa á hendi sölu hjúkrunarvarnings og annarra sjúkragagna handa dýrum, svo og einfalda samsetningu lyfja í sama skyni, enda sé ekki rekin lyfjabúð i umdæminu eða dýralæknir sé búsettur fjarri lyfjabúðinni. Í dýralæknisumdæmum, þar sem dýralæknar starfa, skulu ekki aðrir læknar ávísa lyfjum, sem ætluð eru dýrum, nema ekki náist til dýralæknis. Ráðh. setur í samráði við landlækni, að fengnum till. yfirdýralæknis, nánari fyrirmæli í reglugerð um lyfjagerð og lyfjasölu dýralækna.“ Var talið af öllum aðilum, að brtt. leysti þann vanda, sem um er rætt í sambandi við ákvæði þessarar gr. frv., enda verði sérstök lyfjaskrá gefin út fyrir dýralæknalyf og álagningin ákveðin þar. Þá urðu einnig allmiklar umr. um ákvæði 50. gr. frv. Bárust n. umsagnir frá rannsóknastofu háskólans og forstöðumanni tilraunastöðvar háskólans í meinafræði, er allt gekk út á að upplýsa, að með frv. óbreyttu væri gengið mjög á rétt þessara aðila til þess að framleiða og selja bóluefni og önnur nauðsynleg lyf, einkum í sambandi við dýrasjúkdóma. Þykir ekki ástæða til þess að rekja hér þau ummæli, með því að náðst hefur fullt samkomulag við þessa aðila að leggja til að breyta 50. gr. svo sem hér er lagt til á þskj. 263. En þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Við 50. gr. a. Við gr. bætist ný mgr., sem verði næstsíðasta mgr. gr., svo hljóðandi: Tilraunastofnunum, sem reknar eru af ríkinu eða Háskóla Íslands, er heimilt að selja lyf, sem þær hafa sjálfar framleitt, svo og dýralyf, sem þær gera tilraunir með, án takmarkana þeirra, er greinir í 1. mgr., en hlíta skulu þær stofnanir þó ákvæðum b-liðs 1. mgr. b. Næstsíðasta mgr. í gr., eins og hún nú er, verði síðasta mgr. og orðist þannig: Nánari fyrirmæli um efni þessarar gr. skal setja í reglugerð.“ Eftirlitsmaður lyfjabúða benti á, að eðlilegt væri að breyta 5. mgr. þessarar gr. Leit n. svo á, að þetta ákvæði ætti heima í reglugerð og þyrfti því ekki að taka það upp í frv. 13. brtt, n. er við 51. gr. og er til samræmis því samkomulagi, sem gert var við rannsóknastofu Háskóla Íslands og tilraunastofnunina í meinafræði. Hafði Samband ísl. samvinnufélaga sent mótmæli gegn þessum ákvæðum. En umsögn Sambandsins hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta. „Samkv. 51, gr. IX. kafla er lyfjabúðum ekki heimilt að selja lyf í heildsölu. Ekki er skilgreint í frv. sérstaklega, hvað átt er við með orðinu „heildsala“ í þessu tilfelli, en ætla má þó, að lyfsala til annarra en neytenda, þ. á m. til héraðslækna, sem hafa leyfi til lyfjasölu, og til héraðsdýralækna, verði talin heildsala: Svar landlæknis við þessu er sem hér segir: „Hér er um misskilning að ræða, sbr. 29. gr. og 49. gr., nema að því er heildsölu varðar.“ Ég hef áður skýrt frá því, hvað sagt er í frv. um heildsölu, lyf í heildsölu til þessara stofnana. Vísast að öðru leyti til þess, sem hér að framan hefur verið sagt um þetta atriði. Till. kom fram um það frá Sambandi ísl. samvinnufélaga að fella niður allan X. kafla frv. og frá Læknafélagi Íslands, að kaflinn yrði gerður að II. kafla í frv. N. gat á hvoruga till. fallizt og leggur því til, að þessum kafla verði haldið óbreyttum í frv. Eins kom aths. frá eftirlitsmanni lyfjabúða við 3. málsgr. 53. gr. Þar segir svo, með leyft hæstv. forseta: „Hljóðar mgr. þessi svo: „Enginn nm. má hafa sérstakra fjárhagslegra hagsmuna að gæta í sambandi við framleiðslu eða innflutning sérlyfja.“ Samkv. 2. gr. frv. skal einn nm. í lyfjaskrárnefnd vera fulltrúi lyfsala. Nú hagar svo til, að flestir lyfsalar hér á landi eru hluthafar í innkaupasambandi apótekara, Pharmaco h/f, en þeir, sem standa utan þeirra samtaka, munu reka sjálfstæðar lyfjaheildverzlanir. Má því segja, að lyfsalar allir eigi hagsmuna að gæta í sambandi við innflutning sérlyfja, og því erfitt að skipa mann úr þeirra hópi til að fjalla hlutlaust um innflutning sérlyfja. Er því varpað fram þeirri spurningu, hvort ekki sé rétt að skipa t.d. annan lyfjafræðing í n. þessa í stað lyfsalans.“ N. ræddi þetta við landlækni og þá sérfræðinga, sem í n. voru, og voru menn sammála um, að það væri ekki ástæða til þess að taka upp þessa breyt., heldur halda þessu ákvæði óbreyttu. 



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir á þskj. 227, fjallar um það að heimila sölu á Utanverðunesi í Rípurhreppi í Skagafjarðarsýslu, og er þar í fyrsta lagi gert ráð fyrir að heimila sölu á hálfri jörðinni til núverandi ábúanda á því svæði, en hinn helminginn sé heimilt að selja á annan hátt, og þá er jafnvel gert ráð fyrir, að það sé Búnaðarsamband Skagafjarðarsýslu, sem vel gæti komið þar til greina, sem nú hefur þann hluta jarðarinnar á leigu. Þessi jörð er í eign svokallaðs Utanverðunesslegats, og frv. þetta er flutt skv. beiðni stjórnar þess legats, og eftir öllum veðurmerkjum að dæma er um það að ræða, að hér séu bara tvær leiðir fyrir hendi: annaðhvort að láta jörðina fara alveg í eyði, því að hún er orðin alveg niðurnídd að húsum, eða fá að selja ábúandanum helming hennar í trausti þess, að hann leggi í það að byggja upp íbúðarhúsið og önnur hús á jörðinni. Þetta frv. hefur verið sent til umsagnar landnámsstjóra annars vegar og hins vegar til eftirlitsmanna opinberra sjóða, og liggja fyrir hjá landbn. meðmæli frá þessum aðilum báðum, bæði frá landnámsstjóra og eins frá eftirlitsmönnum opinberra sjóða. En í umsögn landnámsstjóra, Pálma Einarssonar, er á það bent, eins og rétt er, að það er í lögum, að allar opinberar jarðir, sem eru seldar einstaklingum, skuli gerðar að ættaróðali, og þess vegna flytur meiri hl. landbn. brtt. um það á þskj. 321, að þetta skuli sett inn í frv., sem að vísu var ekki beinlínis þörf á, því að það er lögbundið atriði. Að hinu leytinu flytur svo meiri hl. landbn. brtt. þess efnis, að ef svo skyldi fara, að ábúandinn, sem á jörðinni er og heimilað er að selja helming hennar, gengi frá, þá væri heimilt að selja hinn hlutann með sömu skilyrðum, eins og til er tekið í seinni hluta 1. málsgr. 1. gr. frv. Þetta er álit meiri hl. landbn., sem leggur til, að frv. verði samþ. með þessum breytingum. En n. var ekki að fullu sammála, því að einn nefndarmaður, hv. 6. þm. Sunnl., leggur á móti frv. og hefur gert grein fyrir áliti sínu hér í nál. og mun sjálfsagt tala hér á eftir. Skal ég ekki að svo stöddu fjalla um hans skoðun, fyrr en hann hefur flutt sitt mál hér. En það eru 4 nm. af 5, sem mæla með því, að frv. verði samþ. með þeim litlu breytingum, sem hér eru á þskj. 321.



Herra forseti. Í frv. því, sem hér liggur fyrir til 2. umr., er gert ráð fyrir því, að heimiluð verði sala á jörðinni Utanverðunesi í Rípurhreppi í Skagafjarðarsýslu. Þessi jörð er kristfjárjörð, og eins og hv. alþm. kannast við, þá gilda um slíkar jarðir æði strangir skilmálar, þannig að strangt til tekið er sala þeirra ekki heimil. Slíkt eignarhald er til komið með gjafabréfi, og gefandi hefur á sinni tíð gefið viðkomandi eign til þess að vera framfæri fyrir fátæk börn í viðkomandi héraði, og eru slíkum jörðum settar sérstakar yfirstjórnir. Nú leggur yfirstjórn þessarar jarðar til og hefur fengið flutt um það frv, hér á Alþingi, að leyfð verði sala á þessari jörð. Hún verði bútuð niður í tvennt og seld tveim aðilum, sinn helmingurinn hvorum aðila. Nefndin segir hérna: „Frv. gerir ráð fyrir því, að kaupandi annars hluta jarðarinnar verði núverandi ábúandi hennar.“ En ekki er tiltekið í frv. um kaupanda að hinum helmingnum. Hér er því augljóslega um það að ræða, að þetta er ekki venjulegasta gerð á sölu, heldur á að hluta í sundur eignina með sölunni. Þá liggur það enn fremur fyrir, að það hefur enginn falazt eftir kaupum á öðrum helmingi jarðarinnar, en ábúandi sá, sem hefur með að gera þann helminginn, sem hér er sérstaklega tiltekið, að honum megi selja, hann vill kaupa og telur kaupin vera skilyrði fyrir, að hann geti haldið áfram búsetu á jörðinni. Ég skal fúslega játa, að það eignarhald, sem kallað hefur verið kristfjárjörð, fellur illa að þeim þjóðfélagsaðstæðum, sem í dag eru, og ég mun ekki verða til þess að halda því fram, að það sé óumbreytanlegt og að ekki geti komið til mála að umþoka því á einn eða annan hátt. Ég tel, að ekki sé goðgá að selja slíkar jarðir t.d. heilu hreppsfélagi, sem ætlar að hafa hönd í bagga með nytjun á jörðinni, né heldur koma í veg fyrir það, að jörðin geti ekki með eðlilegum hætti verið nýtt og setin. En það, sem skiptir sköpum um það, að ég legg til, að þetta frv. verði fellt, er álit hreppsnefndarinnar í Rípurhreppi á þeirri sölu, sem hér er fyrirhuguð. Ég hef leyft mér með mínu nál. að birta útdrátt úr fundargerð hreppsnefndar Rípurhrepps frá 29. jan. á þessu ári og einnig skýringar, sem meiri hl. hreppsnefndarinnar gefur á sinni afstöðu til málsins. Í fundargerðinni frá 29. jan., fundargerð hreppsnefndarinnar í Rípurhreppi, segir: „Oddviti lagði fram samrit af frv. um heimild til sölu á kristfjárjörðinni Uanverðunesi, sem Gunnar Gíslason alþm, flytur á yfirstandandi Alþingi, ásamt með samriti af bréfi, er stjórn Utanverðunesslegats skrifaði flm. Allmiklar umr. urðu um málið, en síðan samþ. með öllum atkvæðum svofelld till.: Hreppsnefnd Rípurhrepps mælir fyrir sitt leyti með því, að frv. til 1. um heimild til sölu á kristfjárjörðinni Utanverðunesi í Rípurhreppi verði samþ., en telur eðlilegt, að salan sé ekki bundin við núverandi leigutaka.“ Og síðan skrifar undir þetta öll hreppsnefndin. En eins og þessi fundargerð ber með sér, hafa í hreppsnefndinni orðið miklar umr. um þetta mál, og í sjálfri fundargerðarútskriftinni kemur auðvitað ekki nákvæmlega fram, um hvað þessar umr. hafa snúizt, en hreppsnefndin lætur fylgja þessari útskrift úr fundargerð sinni til skýringar nokkurt álit, - álit a.m.k. meiri hl. hreppsnefndarinnar, ef ekki allrar hreppsnefndarinnar, það kemur ekki alveg fram í yfirlýsingunni sjálfri, sem einnig er prentuð sem fskj.: með því nál., sem ég hef gefið út um málið á þskj. 322. Þar segir m.a.: „Hreppsnefnd er ekki andvíg því, að heimiluð sé sala á jörðinni. Hins vegar telur meiri hl. n. hverfandi litlar líkur til þess, að tryggð mundi framtíðarábúð á Utanverðunesi, ef núverandi ábúandi, er s.l. 2 ár hefur dvalið að mestu á Sauðárkróki og eigi haft teljandi búrekstur á jörðinni, aðeins nokkrar kindur, fengi eignarhald á henni. Má í því sambandi geta þess. að ábúandi á Utanverðunesi á jörðina Hróarsdal í sama hreppi ásamt með gólfhæð í stóru íbúðarhúsi þar, steinsteyptu, fárra ára gömlu, en nytjar þá jörð lítt. Það er að sjálfsögðu þessu litla sveitarfélagi mikið áhugamál, að Utanverðunes, sem er hlunnindajörð, ágætlega í sveit sett, hefur til að bera mikil og hagstæð skilyrði til ræktunar og beitiland víðlent og gott, komist í trygga og örugga ábúð, en lendi ekki í braski. Því væri mjög æskilegt, að sveitarstjórn gæti haft nokkra hönd í bagga um kaupanda, ef til sölu á jörðinni skyldi koma. Að fengnum þessum upplýsingum hreppsnefndarinnar í Rípurhreppi eða meiri hl. hennar, þá finnst mér sem það liggi ljóslega fyrir, að mat hreppsnefndarinnar er það, að ef sala á jörðinni fer fram eftir því frv., sem hér liggur fyrir, þá muni verða nytjuð hlunnindi jarðarinnar, en ábúð, sem því nafni getur heitið, verði ekki á jörðinni Enn fremur fer það ekkert á milli mála, að hjá hreppsnefndinni leynist uggur um það, að sú sala, sem hér er áformuð, sé hreinlega hugsuð sem liður í braski. Þótt ég haldi ekki fast við það, að eignarhald kristfjárjarða sé óumbreytanlegt, þá sýnist mér, að sú sala, sem hér er fyrirhuguð, liggi svo fjarri hugmynd gefanda, að það væri hrein misþyrming á henni að leyfa sölu þá, sem fyrirhuguð er í þessu frv. Ég teldi eðlilegt, að hreppsnefndinni yrðu gerðir kostir á því að kaupa jörðina og ráðstafa henni þar með. En sú sala, sem hér er fyrirhuguð, er öll af því tagi, að ég hef leyft mér að leggja til, að þetta frv. verði fellt. Og ég vænti þess, að við yfirvegun muni hv. alþm. skoða hug sinn tvisvar, áður en þeir greiða atkv. á þá lund, sem hv. meiri hl. landbn. hefur leyft sér að leggja til í sínu nál.

Frsm. meiri hl. (Jón Pálmason) Hæstv. forseti. Ég skal játa það rétt vera, sem hv. frsm. minni hl. segir, að það væri miklu geðfelldara að geta selt þessa jörð í einu lagi og selt hana ábúanda. En það er búið að skipta jörðinni í tvennt til ábúðar, og það er ekki beiðni um það frá eigendunum eða stjórn eiganda að selja hana á annan hátt en að ábúandinn fái þennan hluta, sem hann er ábúandi að og hann hefur skilyrðislaust forkaupsrétt á. Hinn hlutinn er í leigu hjá Búnaðarsambandinu, og liggur ekki fyrir nein vissa um, að það vilji kaupa þann hluta, en það er gert ráð fyrir því í frv., að það sé heimilað. Náttúrlega væri það með þessa jörð eins og allar aðrar heppilegast, að þær væru í einu lagi, því að nú standa þannig sakir í okkar landbúnaði, að það er mikil þörf á því, að búin séu sem stærst til þess að geta staðið undir vélabúskap. Viðvíkjandi því, að hér sé verið að fara út fyrir hugmyndir gefandans í upphafi, en liðinn er geysilangur tími, frá því að þessi gjöf átti sér stað, þá er því til að svara, að með því að selja slíka jörð eða slíkar jarðir er þó verið að bjarga verðmætinu fram yfir það, sem annars mundi vera, ef jarðirnar yrðu látnar fara í eyði. En það, að ábúandinn, sem hér er um að ræða, hefur ekki verið á jörðinni allan ársins hring, stafar af því, að íbúðarhúsið, sem þar er, er ævagamalt og ekki talið verandi í því að vetrinum, það er orðið svo úr sér gengið. Þess vegna er það lífsskilyrði, og til þess miðar heimildin til sölu fyrst og fremst, að það sé byggt upp á jörðinni. Það, sem hér er tiltekið og hv. 6. þm. Sunnl. vék að um skýringar frá meiri hl. hreppsnefndar Rípurhrepps, þá er það að sumu leyti nokkuð mikið blekkjandi mál. Þar er sagt, að þessi ábúandi eigi aðra jörð, sem hann geti vel notfært. Þannig er því varið, að hann er ættaður frá Hróarsdal, sem er lítil jörð og var á sinni tíð skipt í þrjá hluta. Bræður hans tveir búa þar, og Hróarsdalur er svo lítil jörð, að það er fullkomlega erfitt að hafa hana sem tvíbýlisjörð, en hitt má segja að sé alveg óhæft, að ætla sér að gera hana að þríbýlisjörð, svo að þess vegna er þörfin fyrir þennan ábúanda fullkomin til þess að kaupa þann hluta, í Utanverðunesi, sem hér er farið fram á að heimila sölu á. Varðandi hitt, sem hreppsnefndin var að tala um, að hætt sé við því, að jörðin lendi í braski, þá er ekki mikil hætta á því, að því er virðist, því að hingað til hefur ekki verið um það að ræða, að það hafi komið mikil tilboð í hana, og þar að auki hefur hreppsnefndin það alveg á valdi sínu á þessum stað eins og öllum öðrum, ef ábúandinn svikist um að halda jörðinni í byggð eða koma upp á henni húsum, svo að þar sé verandi, þá hefur hreppsnefndin það á valdi sínu að taka hana af honum skv. ábúðarlögunum. Þar er því ekki um neina hættu að ræða. En sem sagt, mér þykir ekki ástæða til að gera þetta mál að neinu þrætumáli hér. Við erum sammála um það, 4 nefndarmenn, að mæla með samþykkt frv. með þeim breytingum, sem við leggjum fyrir, og væntum þess, að hv. alþm. geti á það fallizt. Hitt er svo náttúrlega á valdi ráðherrans, sem framkvæmir söluna, hvað strengilega verður búið um kosti á jörðinni við þann kaupanda, sem samið væri við.