Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Tvær utandagskrárumræður fara fram í dag. Hin fyrri hefst um klukkan 11, að loknum dagskrárliðnum Störf þingsins, og er um afskriftir skulda og samkeppnisstöðu fyrirtækja. Málshefjandi er hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra Gylfi Magnússon verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund. Hin síðari hefst kl. 13.30, að loknu hádegishléi, og er um stöðu efnahagsmála í kjölfar vaxtaákvörðunar Seðlabankans. Málshefjandi er hv. þm. Bjarni Benediktsson. Hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 3. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í tæpa klukkustund.

Frú forseti. Það skiptir máli hvað sagt er í stóli Alþingis. Ég hygg að flestir vilji trúa því að þingmenn segi sannleikann og mæli hér af bestu vitund og þekkingu. Í gær féllu ummæli þess efnis að ég hefði sem umhverfisráðherra fellt ólöglegan úrskurð um sameiginlegt mat, umhverfismat á Bakka, eins og það hefur verið kallað. Það gerði ég ekki. Umboðsmaður Alþingis hefur aldrei gefið álit á þeim úrskurði, það liggur fyrir. Það er hverjum er frjálst að skoða úrskurði umboðsmanns Alþingis og kynna sér málið. Hann hefur aldrei gefið álit á þeim úrskurði. Það er mjög alvarlegt að vera borin svo þungum sökum héðan úr þessum stóli og það hlýtur að leiða til þess að sá sem lét ummælin falla biðjist afsökunar og dragi þau til baka. Umboðsmaður Alþingis hefur aldrei gefið álit á úrskurði mínum um sameiginlegt mat á Bakkaframkvæmdunum. Það liggur fyrir og um staðreyndir þarf varla að deila, frú forseti.

Virðulegi forseti. Það er rétt, menn eiga að gæta orða sinna og það er erfitt að vera borinn þeim sökum að hafa beinlínis logið í ræðustól Alþingis. Þetta er umræða sem átti sér stað fyrir tæpu ári síðan. Ég stend við orð mín og allt sem ég hef sagt í því máli, bæði þá og nú. Ég vil benda á að þessi skilningur er ekki bara minn heldur líka þeirra sveitarstjórnarmanna og annarra aðila sem að starfinu standa. Það hefur komið fram í kynningarefni að þeir vísa einmitt til þessa álits umboðsmanns Alþingis. Ég skal gera eitt, ég skal birta álitið á heimasíðu minni seinna í dag, eins og ég túlka það. Þetta er alveg skýrt frá mínum bæjardyrum séð. Ef umhverfisráðherra hefði verið ósátt við þetta álit á sínum tíma hefði hún í sjálfu sér getað kært það til dómstóla til að fá því hnekkt. Sveitarfélögin ákváðu hins vegar að fara ekki með málið fyrir dómstóla vegna þess að þau vildu ekki koma málinu í meira uppnám því að þau hafa lagt sig fram um að vinna heiðarlega og skynsamlega með ráðherrum og forðast allan ágreining í lengstu lög.

Hæstv. forseti. Ég á bágt með að trúa því að hv. þm. Höskuldur Þór Þórhallsson hafi flutt þessa ræðu. Í hvaða álit er þingmaðurinn að vísa? Hefur hann ekki kynnt sér álit umboðsmanns Alþingis? Er hann að vísa í álit frá 29. desember 2008 sem varðar rannsóknarborun við Þeistareyki, ákvörðun Skipulagsstofnunar frá því 1. júní 2007? Það var álit um tímafresti, það var ekki efnislegt álit. Það var ekki álit um úrskurð umhverfisráðherra um sameiginlegt mat framkvæmda sem tekin var 31. júlí 2008. Ég verð að segja eins og er, frú forseti, að öll þau ár sem ég hef verið í þessum sal hefur mér aldrei verið jafnþungt fyrir brjósti og nú. Þingmaðurinn hlýtur að sjá sóma sinn í því að draga ummæli sín til baka og leyfa sannleikanum að njóta sín hér úr ræðustól Alþingis.

Frú forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í þá umræðu sem er nýbúin að vera hér en held þó að allir ættu að gæta þess að tala ekki með yfirlæti til annarra þingmanna úr þessum ræðustól. Hins vegar vil ég benda á eitt sérkennilegt mál er varðar loftslagsráðstefnuna í Kaupmannahöfn sem nú stendur fyrir dyrum. Nú er búið að upplýsa okkur um að af 12 manna sendinefnd, ef ég skil málið rétt, fari einungis tveir þingmenn. Það munu fara fimm aðilar frá framkvæmdarvaldinu, embættismannakerfinu, og svo einhverjir fjórir aðilar, ég vil segja utan úr bæ, sem eru þá meintir hagsmunaaðilar eða frá Samtökum atvinnulífsins, náttúruverndarsamtökum eða einhverju slíku. Ef það er eingöngu einn stjórnarþingmaður og einn þingmaður úr stjórnarandstöðu og einhverjir níu aðrir aðilar - og ég segi hiklaust „einhverjir aðrir aðilar“ því að það er Alþingi sem fjallar um þetta stóra mál, markar stefnu, eða ég skil alla vega hlutverk Alþingis þannig - er þetta alger hneisa að mínu viti og niðurlæging fyrir þingið ef þetta verður niðurstaðan, að framkvæmdarvaldið og hagsmunaaðilar ætli að marsera til Kaupmannahafnar til að fara yfir þetta stóra mál en þingmenn eigi gersamlega að vera úti í kuldanum. Ég óska eftir því, virðulegi forseti, að ríkisstjórnin eða meiri hlutinn á Alþingi beiti sér fyrir því að reisn Alþingis í þessu máli verði örlítið meiri en nú er því að það er að mínu viti algerlega óásættanlegt að þingið sé sett út í kuldann í svo stóru máli þegar það er Alþingi sem fjallar um það. Framkvæmdarvaldið og aðilar úti í bæ eiga ekki að ráða för í þessu. 
            

Virðulegi forseti. Ég ætla að beina fyrirspurn til formanns fjárlaganefndar hv. þm. Guðbjarts Hannessonar vegna bréfs sem fjárlaganefnd barst frá bæjarstjórn Snæfellsbæjar sem varðar þjóðgarðinn Snæfellsjökul. Það kemur fram í þessu bréfi að bæjarstjórnin fer fram á að þjóðgarðurinn Snæfellsjökull verði gerður að sjálfstæðri stofnun. Það eru þrír þjóðgarðar starfandi á Íslandi, Vatnajökuls-, Þingvalla- og Snæfellsjökulsþjóðgarður. Uppbygging í þjóðgarðinum á Snæfellsjökli hefur nánast ekki verið nein. Þessu til rökstuðnings benda bæjarfulltrúar á að á árinu 2009 fengu Þingvellir 106 millj., Vatnajökull 406 millj. og Snæfellsjökull fékk 29 millj. Svona hefur þetta verið frá upphafi og öll áform um að uppbygging á gestastofu vegna þjóðgarðsins hefur aldrei náð fram að ganga. Það er búið að slá það algerlega út af borðinu og krafan er þessi, frú forseti, að það sé jafnt skorið niður hjá öllum. Það gera sér allir grein fyrir því að það þarf að skera niður hjá öllum en það verða allir að njóta sanngirni, þarna eins og alls staðar annars staðar. Hér er einn sleginn út af borðinu en hinir halda áfram. Í fjárlagafrumvarpinu núna er gert ráð fyrir nákvæmlega sömu niðurstöðum, þ.e. Þingvallaþjóðgarður fær 107 millj., Vatnajökulsþjóðgarður 380 millj. og Snæfellsjökulsþjóðgarður fær 29 millj. Það er í raun og veru komið alveg skýrt fram, af því að þetta er eini þjóðgarðurinn sem er undir Umhverfisstofnun, að Umhverfisstofnun hefur brugðist í þessu máli, að mínu viti. Það hefur engin uppbygging átt sér stað á þessum þjóðgarði sem á mjög fljótlega tíu ára afmæli. Því vil ég beina því til hv. þm. Guðbjarts Hannessonar hvort hann muni ekki ásamt mér og fleirum, berjast fyrir því að þetta verði leiðrétt í meðförum fjárlaganefndar. Það kom fram hjá umhverfisráðuneytinu þegar það kom fyrir fjárlaganefnd að færðar voru 50 millj. af stofnfé frá Vatnajökulsþjóðgarði inn í rekstur. 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina þó að ég geti ekki útvegað peninga úr ræðustóli Alþingis eða fært til fjárveitingar því að það er Alþingi sem ákveður fjárveitingarnar og sá niðurskurður sem hér er rætt um er auðvitað á ábyrgð Alþingis sl. haust. Ég vil taka undir með fyrirspyrjanda að það hefur stungið mjög í augu að þjóðgarðurinn Snæfellsjökull hefur í raun verið látinn bíða vegna uppbyggingar í kringum Vatnajökulsþjóðgarð. Ég held að það sé afar óheppileg stefna einfaldlega vegna þess að nú á tímum þegar við byggjum á mikilli ferðaþjónustu eru auðvitað miklar perlur í nágrenni höfuðborgarsvæðisins þar sem við ættum að reyna að auka ferðamannastrauminn mjög mikið, m.a. á Snæfellsnesinu. Þá skiptir gríðarlega miklu máli að menn geti byggt upp þennan þjóðgarð, sérstaklega þjónustuna í kringum hann, þá vinnu sem þar er unnin, aðkomu ferðamanna og móttöku þeirra. Þetta gildir raunar um allt þetta svæði. Ég held að við þingmenn í heild ættum að skoða þetta mjög vel í sambandi við breyttar áherslur þar sem við horfum til sjávarútvegs, landbúnaðar og ferðaþjónustu, að horfa til þessara svæða þar sem þarf að efla ferðamennsku, ef okkur tekst að gera það áfram. Það væri eðlileg umfjöllun í fjárlaganefnd. Menn hafa rætt um stöðu þessara þjóðgarða, hvort þeir ættu allir að fara undir Umhverfisstofnun. Ef ekki er auðvitað að mörgu leyti eðlilegt að koma því þannig fyrir að þeir verði þá sjálfstæðir, hver fyrir sig, með svipuðum eða sama hætti. Þetta mál er til skoðunar og afgreiðslu í þinginu og ég vona að það fái þar eðlilega meðferð og afgreiðslu.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að taka undir með hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni hvað varðar loftslagsráðstefnuna í Kaupmannahöfn og mikilvægi þess að þingið sé mjög vel upplýst um það sem þar fer fram. Ég held að það sé mjög mikilvægt þegar kemur að loftslagsmálum að alþingismenn séu mjög vel í stakk búnir til að taka þá umræðu. En það er ekki ástæða þess að ég kveð mér hljóðs í dag heldur langar mig að eiga orðastað við hv. þm. Lilju Mósesdóttur vegna þeirra tíðinda að Orkuveita Reykjavíkur hafi tekið lán til framkvæmda á Hellisheiði. Samkvæmt fréttum eru þau lánskjör sem Orkuveita Reykjavíkur hefur tryggt sér um 1,25% vextir, þ.e. 40 punktar yfir Libor. Það vekur náttúrlega spurningar og vekur mann jafnframt til umhugsunar um annað stórt lán sem Íslendingar eru að fara að taka og er til umfjöllunar í þinginu um þessar mundir. Það er auðvitað Icesave-samkomulagið þar sem við erum með allt annars konar vexti eða 5,55%. Þessi vaxtafjárhæð er eitt af því sem verið hefur mikið bitbein í sumar og það er ekkert launungarmál að það er vaxtagreiðslan sjálf sem verður erfiðust fyrir okkur Íslendinga þegar fram í sækir varðandi greiðslur vegna Icesave. Það hefur svo sem líka legið fyrir, eins og þróunin hefur verið á alþjóðlegum mörkuðum, að vextir hafa verið að lækka og margir gagnrýnendur Icesave-samkomulagsins sögðu einmitt að við værum jafnvel að taka á okkur óþarflega háa vexti. Nú þegar fyrir liggur að Orkuveitan hefur fengið slíkt lánsloforð, þrátt fyrir að menn hafi haldið fram að Orkuveitan gæti ekki fjármagnað sig við núverandi aðstæður, vil ég segja að það er mjög áhugavert að bera það saman við ríkið sjálft sem þarf að taka lán upp á slíkar gríðarlegar fjárhæðir. Mig langar til að spyrja hv. þm. Lilju Mósesdóttur að því hver hennar skoðun er á þessu máli og jafnframt hver hún telur að þróunin verði á mörkuðum erlendis hvað varðar lánskjör og vaxtagreiðslur. Hvort ekki megi líta svo á að við séum a.m.k. með óskaplegan mun hvað varðar Icesave-samkomulagið sem Íslendingar 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ólöf Nordal beindi fyrirspurn til mín varðandi lán Evrópska fjárfestingarbankans til Orkuveitunnar og vildi sérstaklega fá að vita hvort mér fyndust lánakjörin á þessu láni ekki hagstæð miðað við þau lánakjör sem við fáum á lánasamningum við Breta og Hollendinga. Jú, það er vissulega rétt að þessi lánakjör á láni Orkuveitunnar eru mun betri en þetta eru ekki alveg sambærileg lán. Lán Orkuveitunnar átti að koma til greiðslu í september á síðasta ári en greiðslunni var frestað m.a. vegna bankahrunsins og það hafa staðið yfir nokkurs konar samningaviðræður milli stjórnar Orkuveitunnar og bankans um hvernig sé best hægt að tryggja greiðslu á þessu láni. Evrópski fjárfestingarbankinn hefur miklar áhyggjur af því að Orkuveitan geti ekki staðið í skilum þar sem skuldir Orkuveitunnar hækkuðu gífurlega í kjölfar hruns á gengi krónunnar. Ég vil þó taka fram að ég er alveg sammála því að vextir á lánasamningum Breta og Hollendinga eru ótrúlega háir og það hefur sérfræðingur í skuldaskilum, Lee Buchheit, sem kom hingað til lands, jafnframt staðfest. Hann rökstyður það með því að þessir lánasamningar séu með fullri ríkisábyrgð og eigi þar af leiðandi ekki að vera með hærri vexti en 3,5%.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé þess virði að leggja við hlustir þegar stjórnarþingmaðurinn Lilja Mósesdóttir fer hér yfir lánakjörin á Icesave-samningnum og staðfestir það sem margir hafa haldið fram, að þau lánakjör sem bjóðast í tengslum við þennan samning eru allt of há. Ég held að þetta sé eitthvað sem við hljótum að ræða mjög ítarlega núna þegar við förum í þetta mál, ekki svo að skilja að það sé neitt minna um vert þegar stjórnarandstæðingur talar, það er alls ekki þannig, en hér var hins vegar um að ræða stjórnarþingmann sem færði mjög góð rök fyrir máli sínu. Hér er einmitt, í tengslum við þessi mál, verið að ræða umhverfismálin í víðasta samhengi. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson fór nákvæmlega yfir það og talaði um mikið hagsmunamál okkar Íslendinga sem eru loftslagsmálin og þeir samningar sem þar er um að ræða. Ég held að það sé afskaplega mikilvægt, virðulegi forseti, að við höldum vöku okkar þar. Komið hefur fram að það er ekki mikill áhugi hjá hæstv. umhverfisráðherra að halda til haga hagsmunum Íslands, það er ekki hægt að skilja það öðruvísi þegar menn segja að þeir séu ekkert sérstaklega áhugasamir um íslenska ákvæðið. Íslenska ákvæðið náðist fram vegna þess að við höfum sérstöðu í umhverfismálum, ekki af neinum öðrum ástæðum. Við getum uppfyllt það en aðrar þjóðir geta það ekki vegna þess að þær eru ekki með jafnumhverfisvæna orkugjafa og við Íslendingar. Núna er mjög lágt verð á þessum kvótum í loftslagsmálum. Samt sem áður mun það kosta íslenska þjóð 10–20 milljarða miðað við verðið sem er í dag ef menn munu ekki viðhalda þessu svokallaða íslenska ákvæði.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp vegna orða hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar, vegna þess hvernig áherslur framkvæmdarvaldið og löggjafarvaldið leggja og má segja að löggjafarvaldið hafi verið hér í gíslingu síðan þessi ríkisstjórn tók við völdum. Það varðar loftslagsráðstefnuna í Kaupmannahöfn en ég hef margoft bent á úr þessum ræðustól að þar verður rætt um mestu hagsmuni Íslendinga í þessum málum fyrr og síðar. Það hefur vart farið fram hjá neinum að þingið hefur varla verið starfhæft undanfarna daga og síðustu viku vegna ferða forseta þingsins, hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur, hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar og hv. þm. Þuríðar Backman, til að kynna öðrum þjóðum umsókn okkar að Evrópusambandinu. Er þetta það sem er í forgangi nú hjá ríkisstjórninni á meðan ekki er hægt að senda þingmenn á loftslagsráðstefnuna þar sem skera á úr um hvort Íslendingar haldi sínum 75% af þeim losunarheimildum sem þeir náðu í gegn með íslenska ákvæðinu? Frú forseti. Það er ekki annað hægt en að vera hugsi yfir þessum áherslum. Ég fordæmi þessar ákvarðanir og óska eftir þess að ríkisstjórnin endurskoði hug sinn, að Alþingi haldi þeirri reisn sem það þarf í loftslagsmálunum og fái leyfi til þess að senda a.m.k. einn frá hverjum flokki úr stjórnarandstöðunni til Kaupmannahafnar. 
            

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Ólöfu Nordal fyrir að minna okkur Íslendinga á vextina af Icesave. Ég vil sömuleiðis þakka hv. þm. Lilju Mósesdóttur fyrir svar hennar því að það er rétt sem hún sagði, vextirnir ættu að vera miklu lægri. Á þessu láni er ríkisábyrgð og í rauninni ættu Bretar og Hollendingar að borga íslenska ríkinu ríkisábyrgðargjald fyrir að taka á sig ábyrgð á þessu láni sem formlega séð er veitt til sjálfseignarstofnunar á Íslandi. 
             Það eru gífurleg mistök og það sem verra er, þessir 5,55% vextir, sem verða örugglega raunvextir í evrum og pundum til 20–30 ára, munu verða ævarandi. Þeir gætu orðið ævarandi vegna þess að við Íslendingar sjáum fram á mikla skerðingu lífskjara á næsta ári eftir þau áföll sem við höfum lent í, það verður mjög erfitt að ná okkur upp. Ef við lendum í þeirri stöðu að hér verði ekki hagvöxtur munum við þurfa að borga þessa gríðarlegu vexti engu að síður þó að við getum það ekki og skuldin verður áfram til. Við munum halda áfram að borga vexti og aftur vexti af láninu og það hverfur aldrei. Það getur varað í 100 ár, frú forseti, ef við lendum í þeirri stöðu. Við lendum í ákveðnum vítahring sem við getum ekki unnið okkur út úr. Það má ekki gerast, frú forseti, og ég skora á alla hv. þingmenn, hvern einasta, að skoða hug sinn til Icesave-samkomulagsins. 
            

Virðulegi forseti. Mig langar til þess að fylgja aðeins eftir ræðu hv. þm. Ólafar Nordal og fjalla um svör hv. þm. Lilju Mósesdóttur. Þingmaðurinn rakti það vel hvernig lánakjör Orkuveitu Reykjavíkur eru mun hagstæðari en lánakjör íslenska ríkisins í Icesave-samningunum og í framhaldi benti hún á ummæli sem fallið hafa hér um að Orkuveita Reykjavíkur væri við það að verða gjaldþrota og fengi engin lán. Það er rétt að staðið hafa yfir samningaviðræður við Evrópubankann, Orkuveita Reykjavíkur hefur verið í samningaviðræðum við Evrópubankann um þetta lán sem tekið er til að stækka virkjun á Hellisheiði. Ég held að ég fari rétt með að hefðbundið hafa lánakjörin verið um 7 punktar ofan á Libor. Það hefur verið aukin áhætta hérna á Íslandi og þar af leiðandi hafa lánakjörin hækkað upp í 40 punkta þannig að nú um stundir er þetta rúmt prósent. Skuldatryggingarálag íslenska ríkisins núna, sem þykir allt of hátt og lýsa allt of mikilli svartsýni, er í kringum 300 punktar. Ef íslenska ríkið mundi taka lán á einkamarkaði núna fengi það lánakjör sem væru nálægt 3,5%. Til samanburðar er Icesave-samningurinn 5,5%. Nýi meðlimurinn í stjórn Seðlabankans hefur rakið vel hvað Hollendingar og Bretar munu hagnast  
            

Hæstv. forseti. Ég held að sú vísa sem fjallar um vextina á Icesave verði aldrei of oft kveðin hér. Það verður að segjast eins og er að manni bregður nokkuð í brún við að opinbert fyrirtæki, Orkuveita Reykjavíkur, skuli koma heim með slíka vexti sem við höfum heyrt af núna. Auðvitað er það jákvætt og ég auðvitað er ánægð með það að slíkir vextir fáist til þeirrar framkvæmdar sem Orkuveitan ætlar í. Það er ekki það sem við fjöllum um hér heldur hitt að sú ríkisábyrgð sem lögð er á vegna Icesave-samkomuagasins og þær byrðar sem á þjóðina verða lagðar skila okkur einungis 5,55% glæsilegum vöxtum en ekki minna, sem við hefðum þó haldið þegar ríkisábyrgð er undir. Þar til viðbótar, og það ergir mig mjög og marga fleiri, býst ég við, hagnast Bretar og Hollendingar mjög á þessum vaxtamunarviðskiptum sínum við okkur. Þetta dapurlega mál lagast aldrei neitt og mun ekki gera það með þessu áframhaldi, þ.e. að við skyldum hafa skrifað upp á að Bretar og Hollendingar fjármagni sig upp á ríflega 4% vexti og rukki okkur um 5,55% vexti. Við skulum hafa það í huga að hvert prósent þar er upp undir 7 milljarðar kr. Það hleypur á tugum milljarða þegar horft er á það í heild sinni. Að menn ætli að kyngja því þegjandi og hljóðalaust er þyngra en tárum taki. 5,55% vextir af svona upphæð eru ekkert smáræði. Þegar menn tala um að búið sé að tryggja hér höfuðstól og að þetta muni allt fást til baka vilja menn aldrei horfa á vextina sem af þessu hljótast. 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ólöfu Nordal fyrir að vekja athygli á þessum alvarlega þætti í Icesave-málinu. Vaxtaprósentan hefur auðvitað komið til umræðu áður á fyrri stigum málsins en þessi nýju lánskjör sem Orkuveitunni bjóðast í sambandi við framkvæmdirnar á Hellisheiði sýna mjög glöggt að vaxtastigið í Icesave-samningnum er út úr öllu korti. Þetta er auðvitað aðeins einn þáttur í þessu máli, fjölmörg önnur atriði verið hafa verið gagnrýnd í sambandi við Icesave-samkomulagið og frágang málsins. Alþingi samþykkti í sumarlok ýmsa fyrirvara og öryggisventla sem þáverandi meiri hluti á þingi var sannfærður um að væru gríðarlega mikilvægir. Þeir sem stóðu að þeirri samþykkt og raunar fleiri voru þeirrar skoðunar að málið hefði batnað til mikilla muna með því að setja inn þá fyrirvara sem þar komu inn. Þeir voru í mörgum liðum, vörðuðu marga þætti og því betur sem maður skoðar nýja frumvarpið sem nú er til meðferðar í fjárlaganefnd þingsins og þá fyrirvara eða þær leifar af fyrirvörum sem ratað hafa inn í samningana við Breta og Hollendinga sér maður að það stendur ekkert eftir af þeim öryggisventlum sem upphaflega voru inni í málinu. Öryggisventlarnir hafa einfaldlega verið teknir úr sambandi. Það er atriði sem þingið, hver og einn þingmaður verður að taka afstöðu til þegar frumvarpið kemur til afgreiðslu. Það þýðir ekki, eins og mér hefur því miður sýnt allt of margir þingmenn stjórnarflokkanna gera, ekki allir en allt of margir þingmenn stjórnarflokkanna, þeir eru bara orðnir leiðir á málinu, loka augunum og eyrunum og segja: Við verðum bara að koma þessu frá, við verðum að klára þetta, hvað sem það kostar.  
            

Virðulegi forseti. Ég neyðist til að koma hér upp í ræðupúlt aftur því að sjálfstæðismenn virðast ekki alveg gera sér grein fyrir hlutverki Evrópska fjárfestingarbankans. Bankinn styrkir fyrst og fremst nýsköpunarverkefni og umhverfisvæn verkefni eða verkefni sem ekki fá fjármögnun í viðskiptabönkunum. Til þess að Ísland mundi fá sambærileg kjör á lánasamningum sínum við Breta og Hollendinga þyrfti það annaðhvort að láta skilgreina sig aftur sem þróunarland eða að lýsa yfir greiðsluþroti og ég spyr sjálfstæðismenn: Eruð þið tilbúin að lýsa yfir greiðsluþroti til þess að tryggja það að við fáum lægri vexti?

Virðulegi forseti. Það sem við ræðum í þessari stuttu utandagskrárumræðu er eitt stærsta hagsmunamál sem Íslendingar hafa staðið frammi fyrir. Við þekkjum það að um 60–70% af fyrirtækjum á Íslandi þurfa á skuldameðferð að halda. Við vitum að verið er að afskrifa gríðarlega stóra hluti og við erum að tala um tölur sem okkur flestum er kannski illa ljóst hvað þýða því að þær eru það stórar. Talað er um að íslensk fyrirtæki skuldi um 12.000–14.000 milljarða, en tiltölulega fáir aðilar skulda megnið af þessu, og að um verði að ræða miklar eignatilfærslur. Ætli það verði ekki einar mestu eignatilfærslur í Íslandssögunni. Spurningin er: Hverjir munu sitja uppi með eignirnar og hvernig verður borgað fyrir þær? Hvernig verður rekstur þessara fyrirtækja og hverjir munu hagnast á uppsveiflu sem verður á næstu 2–4 árum nema stjórnvöldum takist gjörsamlega að klúðra málum? Það sem veldur, held ég, flestum áhyggjum er að við höfum núna séð að fyrirtæki hafa farið í meðferð, en ég held að allir séu sammála um að ekki hafi verið gætt samræmis við slíka skuldameðferð. Stundum eru eigendur með, stundum ekki, stundum virðist vera um kennitöluflakk að ræða og mjög erfitt virðist vera að fá upplýsingar. Þær koma fyrst og fremst fram, og þær sem ég er að vitna í, í fjölmiðlum. Öllum ætti að vera ljóst mikilvægi þess almennt að hafa gegnsæi í þjóðfélaginu, en ætli gegnsæi hafi nokkurn tíma verið jafnmikilvægt og nákvæmlega núna þegar um jafnstór mál er að ræða og raun ber vitni? Það þarf ekki aðeins að hafa gegnsæi, það verður að vera gegnumgangandi réttlæti þegar kemur að þessum málum. Það sama verður að gilda í sambærilegum málum. Á sama hátt verður að líta til samkeppnissjónarmiða. Svo ég segi það á mannamáli, við megum ekki skapa þær aðstæður að menn verði sérstaklega látnir gjalda fyrir að hafa sýnt ráðdeild og skynsemi. Með vilja nefni ég ekki einstök fyrirtæki en ég ætla þó að lesa einn tölvupóst sem ég fékk frá aðila sem vildi koma vissum sjónarmiðum áleiðis. Hann hljóðar svo, með leyfi forseta: „Ég starfa við fyrirtæki í fasteignarekstri sem er skuldlaust og hefur ekki tekið þátt í vitleysunni. Við höfum orðið varir við að það er verið að bjóða leigjendum okkar vildarleigukjör í fasteignum sem eru óbeint í eigu ríkisins gegnum bankana. Einum leigjanda okkar var boðið, að eigin sögn, húsnæði í Smáralindinni, leigufrítt í eitt ár og prósenta af veltu það sem eftir er með engri grunnleigu. Þessi leigjandi er á förum. Eitthvað líkt skilst mér einnig að sé um að ræða víðar, eins og á Korputorgi. Ef svo er málum háttað, að ríkið ráðist að þeim fyrirtækjum sem hafa sýnt fulla ábyrgð, bíð ég eftir afnámi gjaldeyrishafta, losa mig við mínar eigur og fer. Í þessu landi virðist ekki vera hægt að stunda heiðarleg viðskipti.“ Ef þetta er rétt er hér ekki einungis verið að refsa þessum aðila sem hefur sýnt ráðdeild og skynsemi, heldur mun þetta væntanlega líka koma niður á þeim aðilum sem keppa við það fyrirtæki sem fer núna í leigulaust húsnæði óbeint í eigu ríkisins. Þetta er eitt af fjölmörgum dæmum. Fólk vill hins vegar fá að vita af hverju á að afskrifa skuldir hjá einhverjum ef það er gert. Svo sannarlega hafa ráðamenn gefið fyrirtækjunum skýr skilaboð, þá sérstaklega hæstv. ráðherra sem ég ræði nú við og hæstv. fjármálaráðherra, og heimilunum að skuldir verði ekki afskrifaðar. Ég spyr því hæstv. ráðherra: 1. Hyggst ráðherra tjá sig á ný um afskriftir einstakra skuldara hjá íslenskum lánastofnunum? 2. Telur ráðherra eðlilegt að skuldir séu afskrifaðar og þá að hvaða forsendum uppfylltum? 3. Telur efnahags- og viðskiptaráðherra ferli við afskriftir skulda fyrirtækja vera nægilega gegnsætt og þau viðmið sem stuðst er við varðandi afkomu núverandi eigenda vera nægilega gegnsæ? 4. Nú hefur verið afskrifað að fara í aðgerðir til að tryggja áframhaldandi rekstur hjá fyrirtækjunum. Telur ráðherra að samræmis hafi verið gætt við þær aðgerðir? 5. Telur efnahags- og viðskiptaráðherra að tekið 

Virðulegi forseti. Við ræðum mikilvæg mál þar sem gríðarlegir hagsmunir eru í húfi, bæði fyrir lánardrottna og lántaka og raunar ríkið og efnahagslífið allt. Það væri hægt að tala um þetta í mun lengra máli en hér er tími fyrir.  Forsendurnar fyrir afskrift eru einfaldlega alla jafna þær að lántakinn geti ekki greitt þannig að það hlýtur að vera fyrsta og aðalforsendan, en síðan verður að huga að verklagsreglum um nánari útfærslu á afskriftunum, gagnsæi og öðru slíku. Því er til að svara að allir bankarnir hafa sett sér verklagsreglur um þetta. Þær hljóma ágætlega og eru að mínu mati skynsamlegar en það er ekki nóg að setja sér reglur, það verður að liggja fyrir að farið sé eftir þeim. Vegna þess hefur m.a. verið ákveðið með lögum að setja á stofn sérstaka nefnd sem heyrir undir mig að skipa í sem á að fylgjast með ýmsu, þar á meðal því hvernig staðið er að fjárhagslegri endurskipulagningu fyrirtækja af hálfu fjármálafyrirtækja. Sumar af þeim spurningum sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson beinir til mín eru þess eðlis að það er eðlilegt að þessi nefnd fari yfir þær og leiti að svörum. Þess vegna tel ég ekki rétt að ég sem ráðherra sem skipar nefndina gefi henni einhverja línu með því að lýsa því yfir hér og nú hver ég tel að eigi að verða niðurstaðan úr slíkri rannsókn. Ég get þó sagt ýmislegt um þetta, í fyrsta lagi það að vitaskuld þarf að taka tillit til samkeppnissjónarmiða og raunar hef ég á öðrum vettvangi beinlínis beitt mér fyrir því. Það má huga að því á marga vegu. Eitt er að skoða hvort þær fyrirtækjasamsteypur, sem hafa verið mjög áberandi í íslensku efnahagslífi á undanförnum árum, eigi að endurreisa í óbreyttri mynd með öllum þeim samkeppnislegu vandamálum sem þeim fylgdu, mikilli markaðshlutdeild og tengingum á milli fyrirtækja sem flæktust fyrir í samkeppnismálum. Mitt svar er alla jafna að þetta eigi ekki að gera nema í algjörri neyð, að enginn annar raunhæfur kostur sé í stöðinni. En það er bara einn angi af þessum samkeppnismálum. Annar er sá sem hv. þingmaður minntist á sem er hvernig eigi að gæta sanngirni milli samkeppnisfyrirtækja þegar eitt fer í gegnum fjárhagslega endurskipulagningu og annað ekki. Um það er auðvitað hægt að tala í löngu máli, en aðalreglan hlýtur að vera sú að þegar fjármálafyrirtæki vinna að fjárhagslegri endurskipulagningu hjá viðskiptavinum sínum afskrifa þau ekki meira en hægt er að komast af með. Með öðrum orðum skilja þau eftir lífvænlegt fyrirtæki sem getur staðið í skilum með skuldir sínar en að gefa ekki nýjum eigendum, eða jafnvel gömlum eigendum, neitt með því að afskrifa meira en þörf krefur. Ef þannig er staðið að málum ættu þessar afskriftir ekki að valda neinum sérstökum vandræðum fyrir samkeppnisaðila, en ég skal alveg viðurkenna að það er mjög erfitt að hrinda þessu í framkvæmd svo öllum líki, sennilega ómögulegt.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir að biðja um þessa mikilvægu umræðu. Það eru brýn verkefni núna fram undan enda, eins og hann kom inn á, er áætlað að um 60–70% fyrirtækja þurfi á aðstoð að halda vegna skuldastöðu sinnar. Sum af þessum fyrirtækjum munu fara í þrot og sum hafa nú þegar farið í þrot þar sem ekki er rekstrargrundvöllur fyrir þau nema í hagkerfi þar sem ofþensla ríkir og neysla og fjárfestingar eru í hæstu hæðum. Guði sé lof er það nú þannig að mörg af fyrirtækjum okkar geta átt framtíðina fyrir sér en þurfa samt á umtalsverðri aðstoð að halda. Við höfum á síðustu mánuðum séð fyrirtæki yfirtekin af bönkum og í sumum tilfellum koma fyrri eigendur hvergi nærri en í öðrum tilfellum hafa eigendurnir verið áfram aðilar að fyrirtækjunum með einhverjum hætti, enda hefur það verið metið eðlilegt vegna viðskiptatengsla og mikilvægrar þekkingar þeirra á málefnum fyrirtækjanna. Nú er svo komið að bankakerfið er í stakk búið til að takast á við fyrirliggjandi verkefni, að taka á vanda þessara fyrirtækja, en þá eru stóru spurningarnar sem við stöndum frammi fyrir og hv. þingmaður hefur komið hér inn á og ég tek undir. Við alþingismenn verðum að tala varlega því að við megum ekki draga enn frekar úr trúverðugleika þingsins með gífuryrðum og innstæðulausum aðdróttunum. Ég vil þó leyfa mér að segja að í fjölda fyrirtækja hefur verið óábyrg stjórn og gríðarleg skuldsetning 

Virðulegi forseti. Í búsáhaldabyltingunni var kallað á nýtt Ísland, byggt á gagnsæi og réttlæti. Stjórnarflokkarnir gerðu þessa kröfu að sinni í aðdraganda kosninganna og kjörfylgi þeirra má að miklu leyti rekja til þess að fólk trúði því raunverulega að hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir og Steingrímur J. Sigfússon, meintu það sem þau sögðu. Reyndin hefur því miður verið önnur. Hið nýja Ísland norrænu velferðarstjórnarinnar byggist á leynd, pukri, baktjaldamakki og mismunun. Með endurreisn bankakerfisins gafst einstakt tækifæri til að reisa nýtt Ísland úr rústum þess gamla, kasta fyrir róða því úrelta kunningjasamfélagi sem reið íslensku efnahagslífi að fullu og gera gangskör að því að koma á eðlilegri samkeppni á fjölmörgum sviðum. Þessu tækifæri hefur ríkisstjórnin klúðrað gersamlega. Bankarnir virðast vera önnum kafnir við að afskrifa skuldir óreiðumanna og tryggja að þeir geti haldið sukkinu áfram. Á meðan ráðherrar tala fjálglega um að þeir sem þurfi aðstoð vegna íbúðalána þurfi að sætta sig við að embættismenn ákveði í hvernig húsum þeir megi búa og hvernig bíl þeir megi aka byggja óreiðumennirnir mörg hundruð milljóna sumarbústaði um allar koppagrundir og greiða sér jafnvel arð úr eignarhaldsfélögum sem rekin eru með milljónatapi. Fyrir ári beindi Samkeppniseftirlitið því til viðskiptabanka - sem eru í eigu ríkisins - að við töku ákvarðana er varða framtíð fyrirtækja verði höfð hliðsjón af þeim mikilvægu langtímahagsmunum almennings og viðskiptalífsins að virk samkeppni geti þrifist á sem flestum mörkuðum hér á landi. Það er lágmarkskrafa að við þær aðstæður sem nú ríkja verði ríkari hagsmunir hafðir að leiðarljósi við endurskipulagningu efnahagslífsins en fjárhagslegir skammtímahagsmunir einstakra banka eða einstaklinga. Kröfur um siðferði, samfélagslega hagsmuni og samkeppnissjónarmið hljóta að vera uppi. Dæmdir menn, sem ekki mega einu sinni sitja í stjórnum eigin fyrirtækja, geta ekki verið æskilegar máttarstoðir hins nýja Íslands. Eitthvað hljótum við að hafa lært af reynslunni.

Frú forseti. Íslenskt atvinnulíf stendur frammi fyrir risavöxnu verkefni. Það þarf að endurreisa trúverðugleikann og endurskipuleggja fjárhag og rekstur um 70% allra fyrirtækja á Íslandi. Sérfræðingar sem þekkja til kerfishruns ráðleggja að gjaldþrotalögum sé kippt úr sambandi um tíma og að farin verði samningaleiðin við að endurskipuleggja fjárhag fyrirtækja og heimila. Þetta hafa stjórnvöld reynt að gera hér á landi og lagað regluverkið og stuðningskerfið að þörfum fyrirtækja og heimila sem búa nú við mjög svo breytt umhverfi. Alþingi hefur samþykkt lög um aðgerðir í þágu fyrirtækja vegna fjármálakreppunnar og lög um stofnun opinbers hlutafélags til að stuðla að endurskipulagningu rekstrarhæfra atvinnufyrirtækja. Markmið félagsins er annars vegar að tryggja skjóta úrlausn fjármálafyrirtækja á skuldavanda rekstrarhæfra atvinnufyrirtækja og hins vegar að tryggja hlutlæga, sanngjarna og gagnsæja skuldameðferð fyrirtækjanna. Félagið er hugsað sem nokkurs konar eftirlitsaðili með lánastofnunum hvað varðar fjárhagslega endurskipulagningu fyrirtækja. Félagið hefur því miður ekki tekið til starfa og því er nú verið að afskrifa skuldir fyrirtækja inni í bönkunum án þess að fram fari nauðsynlegt eftirlit. Það er því mjög nauðsynlegt að hæstv. fjármálaráðherra hraði stofnun félagsins ef sátt á að ríkja í samfélaginu um aðgerðir bankanna. Jafnframt þarf Fjármálaeftirlitið að tryggja að bankarnir fari eftir þeim lögum sem við samþykktum hér fyrir stuttu varðandi endurskipulagningu á skuldum fyrirtækja. Það hafa komið fram kvartanir um að bankarnir séu með aðrar verklagsreglur en lögin gera ráð fyrir. Það er Fjármálaeftirlitsins að tryggja 

Virðulegur forseti. Hér er verið að ræða gríðarlegar eignatilfærslur eins og komið hefur fram, niðurfellingu skulda fyrirtækja. Eins og glöggt hefur komið í ljós og siður virðist vera hér á landi er ekkert samræmi í neinu af því er þetta varðar, ekkert gegnsæi í neinu af því er þetta varðar heldur er hér allt gert undir borðum og bak við tjöldin. Þetta er hið nýja Ísland nýju ríkisstjórnarinnar. Íslensku samfélagi og íslenskum stjórnvöldum tókst að klúðra málum fyrir hrun. Þeim tókst að klúðra hér málinu í hruninu, eins og bara samskipti t.d. milli íslenskra og breskra stjórnvalda leiddu glöggt í ljós, og nú er Íslendingum að takast að klúðra öllum málum eftir hrun. Þessu verður tekið eftir um allan heim, þetta hrun er einsdæmi í sögunni og það er fylgst með. Íslenskum stjórnvöldum mun því miður ekki takast að komast þokkalega frá þessu. Kennitöluflakk, eignatengsl, gervifyrirtæki, það er verið að fella niður skuldir í stórum stíl á fyrirtæki, menn skipta um kennitölur og halda öllum sínum eignum. Hreinlegast hefði að sjálfsögðu verið að afskrifa ekki neitt og láta þetta allt fara í gjaldþrot. Eins og kom fram hjá Lilju Mósesdóttir er það kannski ekki besta leiðin en kannski hefði mátt hugsa sér að afskrifa þessar skuldir að einhverju leyti, afhenda þá starfsfólkinu fyrirtækin og taka þau af eigendunum sem komu þeim í þrot. Þetta hefði átt að gera öðruvísi, frú forseti, og þetta hefði átt að gera betur. Það er orðið of seint. Þessi vinnubrögð eru hins vegar ekki og hafa aldrei verið náttúrulögmál þó að við höfum búið við þau alla tíð. Þessi vinnubrögð eru og hafa alla tíð verið þingmál.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir að vekja máls á þessu mjög svo alvarlega máli. Í fyrirtækjum landsins er mikil þekking, m.a. stjórnenda, starfsmanna og birgja. Ef allt yrði sett í gjaldþrot væri hætta á að sú mikla þekking færi forgörðum. Það má ekki. Ef fyrirtæki lenda hins vegar í þeirri stöðu að reksturinn stendur ekki undir þeirri skuldsetningu sem fyrirtækið ber ábyrgð á verður að skrifa niður skuldir. Um leið á að gera þá kröfu að eigendur missi hluta af eigum sínum, 

Frú forseti. Ég þakka frummælanda fyrir að vekja máls á þessari mjög svo brýnu umræðu og ekki síður tek ég undir orð síðasta ræðumanns um mikilvægi þess. Ég tel það mjög skynsamlega nálgun að fyrrum eigendur fyrirtækisins geti með einhverju móti tekið þátt í þeirri uppbyggingu sem fram undan er. Það er öllum ljóst að atvinnulíf okkar þarf afskriftir, til að við getum hér búið við öflugt atvinnulíf þurfum við að fara í verulegar afskriftir. Við höfum flest, ef ekki öll, talað um að þetta ferli þurfi að vera gagnsætt, opið, sanngjarnt og samræmt og að því leyti til höfum við stofnað verklagsreglur banka, búið til eignaumsýslu og Bankasýslu. Ég held að aðhald okkar hafi verið nokkurt á undanförnum mánuðum og kannski heft að einhverju leyti ákvarðanatöku í bönkunum. Mig langar líka að víkja tali mínu að þeim nýju lögum sem samþykkt voru á Alþingi fyrir nokkrum dögum. Ég held að okkur hafi tekist að samræma þær reglur sem gilda um afskriftir, hvaða leiðir á að fara hvað varðar heimilin í fyrsta lagi og ekki síður hvað varðar fyrirtækin. Við komum þannig í veg fyrir gjaldþrot lífvænlegra fyrirtækja eða heimila, við lögum skuldastöðuna að því sem fyrirtæki eða heimili geta staðið undir en samt sem áður eru þau skuldsett og geta því alveg, eins og ráðherra kom inn á áðan, ekki skekkt samkeppnisstöðu á markaði. Ég fagna líka nefndinni sem verður sett á stofn og á að hafa eftirlit með verklagi og útfærslum á verklagsreglum bankanna. Um leið brýni ég alþingismenn áfram til að halda á lofti aðhaldsverkefni sínu. Við stöndum vaktina núna, það er ekki síður mikilvægt að við sinnum skyldum okkar áfram sem hingað til.

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi spyr ég hæstv. ráðherra hvort unnt verði að rifta þeim gjörningum sem nú verða hugsanlega gjörðir varðandi afskriftir fyrirtækja. Verður hægt að ná því til baka með einhverjum hætti ef þörf verður talin á eða það álitið óeðlilegt? Ég sakna þess að ekki sé búið að setja fram skýrar, einfaldar og gagnsæjar reglur um hvernig þessu skuli háttað. Það er alveg ljóst að það er mikil geðþóttaákvörðun í gangi varðandi það hvaða fyrirtæki fá afskrifaðar skuldir og hvernig það verður gert, þetta er allt háð einhverjum geðþóttaákvörðunum. Það býður upp á, eins og hér hefur komið fram, spillingu sem hér er oft rætt um að koma þurfi í veg fyrir að grasseri. Ég velti því líka upp: Hvaða fyrirtæki ríkisbankarnir eiga í dag, og ríkið, hvaða fyrirtæki er búið að yfirtaka og af hverju er ekki búið að selja þau? Þetta eru stórmál sem við erum að fjalla hér um. Ég velti líka fyrir mér og velti hér upp við þingmenn hvort ástæða sé til þess að Alþingi setji mjög hrein, skýr og klár lög um það hvernig fara beri með afskriftir. Ég þekki dæmin ekki það vel að geta sagt að það sé hægt en ég vil gjarnan velta því upp hvort ástæða sé til að Alþingi setji lög um hvernig farið er með þessar afskriftir. Í þeim lögum getur hreinlega verið sérstakt ákvæði um upplýsingaskyldu og annað. Eins og málum er háttað í dag er algjörlega óþolandi að við, þingmenn og aðrir íbúar þessa lands, skulum þurfa að búa við það að geðþóttaákvarðanir í bönkum og lánastofnunum ráði því hverjir fá afskrifað, jafnvel geðþóttaákvarðanir manna sem eru tilnefndir til þeirra verka af stjórnmálaflokkum og stjórnmálamönnum. Þess vegna spyr maður sig hvort þetta svokallaða nýja Ísland sem allir eru að tala eigi ekki að fá betra start.

Virðulegi forseti. Það er ljóst að á næstunni, eftir margra ára þrotlausa vinnu innan bankakerfisins, er komið að því að taka margar erfiðar ákvarðanir varðandi atvinnulífið í landinu eins og hér hefur komið fram. Það er mikilvægt að allt regluverk og vinnulag bankanna hvað þetta varðar sé eins opið og gagnsætt og mögulegt er og að jafnræðis og sanngirni sé gætt við afgreiðslu þeirra mála. Um þetta þarf ekki að deila í sjálfu sér. En það hefði kannski farið betur á því að slík vinnubrögð hefðu tíðkast áður fyrr og fyrir hrun.

Hyggja að fortíðinni?

Já, við skulum rifja upp fortíðina, hv. þm. Pétur Blöndal, það má ekki gleyma henni því að af henni ættum við að læra. Það er bara rétt um hálft ár liðið núna í dag, rétt um sex mánuðir liðnir, virðulegi forseti, frá því að upp komst um leynilegar greiðslur úr Landsbankanum til Sjálfstæðisflokksins á sínum tíma  
            

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að segja að ræða hv. þingmanns sem talaði síðast var náttúrlega með miklum eindæmum eins og hans var von og vísa og ég vísa algerlega á bug öllum þeim ásökunum sem komu á mínar hendur og hv. þingmaður veit betur.  Fyrir þá sem ekki vita ganga málin þannig fyrir sig að ráðherrunum eru sendar spurningar og þeir hafa tækifæri til að undirbúa sig og svara þeim málefnalega. Ég man aldrei eftir því að ráðherra hafi áður komið - og það hefur kannski aldrei verið mikilvægara en núna að ráðherra kæmi og talaði skýrt - og sagt: Ég get ekki svarað spurningunum, ég er búinn að setja málið í nefnd. Ég ætla að rifja upp, virðulegi forseti, fyrstu spurninguna. Hún er þannig: Hyggst efnahags- og viðskiptaráðherra tjá sig á ný um afskriftir einstakra skuldara hjá íslenskum lánastofnunum? Virðulegi forseti. Ráðherra ætlar að segja þetta mál í nefnd og láta hana svara því hvort hann geti tjáð sig aftur um málið. Málið er mjög alvarlegt og það sem er kannski einna alvarlegast er staðan hjá ríkisstjórnarflokkunum. Eftir allan þennan tíma, eftir að búið er að setja bankaráð, eignaumsýslufélög og Bankasýslu er eina svarið núna að skipa nefnd. Menn spyrja: Hvaða reglur eru í gildi? Hvernig á að framkvæma þetta? Af hverju fá sumir afskriftir og aðrir ekki? Það eru engin önnur svör frá ríkisstjórninni, sem ætlaði að starfa eftir gagnsæi og réttlæti, en að setja málið í nefnd.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson spurði mig um riftun á samningum sem gerðir eru núna í kjölfar hrunsins og við endurreisnina. Því er til að svara að lögum og reglum um riftun samninga hefur ekkert verið breytt og mér vitanlega stendur ekki til að breyta þeim. Raunar teldi ég mjög varhugavert ef við færum út á þá braut að stilla málum þannig upp að allir þeir samningar sem nú er verið að gera og allar þær áætlanir sem menn byggja á þeim samningum gætu verið í uppnámi vegna þess að síðar tækju menn annan pól í hæðina um hvernig endurskipuleggja átti fjárhag landsmanna. Almennt vil ég segja um þessa fjárhagslegu endurskipulagningu að hún verður að langmestu leyti unnin í bönkunum og öðrum lánastofnunum, óhjákvæmilega. Það stendur upp á hið opinbera, bæði löggjafann, ráðuneyti mitt og aðra, að búa til ramma sem bankarnir starfa innan, gera kröfur til bankanna, sérstaklega um gagnsæi, verkferla og annað slíkt. Það hefur verið gert. Einn liður í því var að skipa þá nefnd sem við höfum rætt hér áður en það er auðvitað bara lítill þáttur í þessu eftirliti. Nú er þessi rammi kominn og eftirlitið er til staðar og verið er að auka það. Þetta er, held ég, eins og það á að vera. Auðvitað getur verið að það sé pottur brotinn í einhverjum ákvörðunum í bönkunum og þá á að draga það fram í dagsljósið og grípa til viðeigandi aðgerða en það á ekki að reyna að handstýra þessu ferli, hvorki úr sölum Alþingis né úr ráðuneytum. Það væri versta leiðin til að endurskipuleggja íslenska hagkerfið að gera þetta ferli allt saman pólitískt hvort sem það væri gert með beinum fyrirskipunum eða yfirlýsingum um hvað er einstökum stjórnmálamönnum þóknanlegt 

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um eftirlit með hlutum og þjónustu sem hafa hernaðarlega þýðingu. Eins og segir í 1. gr. frumvarpsins er lagt til með þessum lögum að settar séu reglur um eftirlit með hlutum, þjónustu og fjárfestingum sem hafa hernaðarlega þýðingu og sömuleiðis um örugga vörslu og geymslu gagna og slíkt hið sama. Í lögunum er jafnframt kveðið á um viðurlög og stjórnsýsluleg úrræði gegn brotum á þessum lögum. Þessi lög taka til íslenskra ríkisborgara og útlendinga samkvæmt þeim ákvæðum sem almenn hegningarlög hafa að geyma um refsilögsögu en þau baka þar að auki íslenskum ríkisborgurum refsiábyrgð fyrir verknað sem þeir kunna að fremja erlendis jafnvel þótt ekki séu lög í gildi í því landi sem mæla gegn slíkum verknaði. Samkvæmt þessu frumvarpi og þeim lögum sem kunna að verða samþykkt á grundvelli þess má enginn sem lögin ná yfir flytja út hergögn eða hluti sem hafa svokallað tvíþætt notagildi nema með leyfi ráðherra. Hlutur með tvíþætt notagildi er skýrður ítarlega í hugtakakafla frumvarpsins. Þar er um að ræða hluti sem má nota bæði í borgaralegum og hernaðarlegum tilgangi. Það er hins vegar kveðið á um það líka í sérstakri grein að ráðherra getur veitt undanþágur frá þessu banni þegar eru gildar ástæður fyrir hendi. Þá er jafnframt heimilt að setja skilyrði fyrir undanþágunni til að tryggja að með henni sé ekki grafið undan eða komist fram hjá markmiði bannsins sem er að viðhalda friði og öryggi í heiminum og treysta varnir gegn þeim sem kynnu að hafa í huga að fremja hryðjuverk. Þetta frumvarp er núna lagt fram í þriðja sinn en lítið breytt. Það má segja að nú þegar séu fyrir hendi ákveðnar heimildir til ráðherra til að takmarka útflutning og meðhöndlun hluta sem hafa hernaðarlega þýðingu en það frumvarp hefur hins vegar ekki náð þeim tilgangi að gera okkur Íslendingum kleift að uppfylla skilyrði ýmissa alþjóðlegra samninga sem við höfum á seinni árum gengist undir eins og t.d. fyrirmæla sem komið hafa frá öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Eins og þetta þing veit eru þau fyrirmæli bindandi fyrir aðildarþjóðirnar. Þetta frumvarp víkkar út þær heimildir sem ráðherra hafði samkvæmt lögunum um útflutningsleyfi frá 1988 og sömuleiðis vek ég athygli hv. þingmanna á því að frumvarpið gerir það líka að verkum að heimildir ráðherra ná núna til fjárfestinga og ýmiss konar þjónustu. Markmiðið með frumvarpinu er í reynd tvíþætt: Annars vegar, eins og ég gat um áðan, að gera Íslendingum mögulegt að uppfylla skilyrði alþjóðlegra sáttmála sem þeir hafa gengist undir en einnig til að auðvelda fjárfestingar innan lands og sömuleiðis útflutning. Ástæðan er sú að það eru ákveðin ríki eins og t.d. Japan og reyndar fleiri stór iðnríki sem ekki heimila fjárfestingar nema frá löndum eða gagnvart löndum sem hafa undirgengist að setja slíkar takmarkanir sem hér eru lagðar til út frá alþjóðlegum sáttmálum. Ég leyfi mér sérstaklega að vekja athygli á því að Japanar hafa til að mynda sýnt áhuga á því að taka þátt í nýiðnaði hér á landi sem fellur undir það sem við höfum stundum kallað græna stóriðju, koltrefjaiðnað, og hafa m.a. skoðað möguleika á því í Norðvesturkjördæmi, kjördæmi hv. þingmanns sem hér veifar hendi, formanns þingflokks Framsóknarflokksins. Þetta frumvarp er m.a. sett fram til að greiða fyrir því. Í tengslum við umræður um þessa möguleika hafa komið fram fyrirspurnir frá erlendum ríkjum um hvort Ísland hafi sett með þessum hætti slík lög. Við vitum að alþjóðleg samvinna um útflutningseftirlit hefur aukist verulega á síðustu árum og eins og ég gat um áðan er með þessu frumvarpi verið að víkka út og herða þær reglur sem gilda um eftirlit með hlutum, þjónustu og fjárfestingum sem kunna að hafa hernaðarlega þýðingu. Í frumvarpinu er líka það nýmæli að þar eru sett inn heimildarákvæði um að ráðherra gefist færi á því að setja reglur um örugga vörslu og meðhöndlun gagna sem varða þetta líka. Í greinargerð með frumvarpinu er farið skýrt yfir þær alþjóðlegu skuldbindingar sem Ísland hefur varðandi útflutningseftirlit af þessu tagi. Við undirbúning á þessu frumvarpi hefur utanríkisráðuneytið leitað fanga í reglum í nágrannalöndunum, þar á meðal á Norðurlöndunum og í Evrópusambandinu. Innan EES-svæðisins gildir vitaskuld reglan um frjálst flæði vöru og þjónustu. Samræmdar reglur af þessu tagi milli þjóða minnka hættuna á því að ólögleg vara frá EES-ríkjunum sé flutt um íslenskt yfirráðasvæði. Það má segja að frumvarpið miði að því að ná þannig fyrirkomulagi og eftirliti að það sé eins hagkvæmt og kostur er og að þekking samstarfsríkjanna á þessum þáttum verði nýtt eftir atvikum. Ég tel því að virkt útflutningseftirlit af þessu tagi, með þeim dæmum sem ég hef nefnt, sé til þess fallið að styrkja stöðu íslenskra útflutningsfyrirtækja, þ.e. þeirra sem stunda útflutning á því sem kalla má hluti með tvíþætt notagildi. Þar er t.d., eins og kemur fram í þeim þremur fylgiskjölum sem þessu fylgja, ýmiss konar hugbúnaður sem við höfum þróað, til að nýta í borgaralegum tilgangi sem er líka hægt að nýta í hernaðarlegum tilgangi. Í sumum tilvikum er hann það sérhæfður að hann kann að vera eftirsóttur af þeim sökum. Þetta frumvarp tryggir líka að sérhæfð hátæknivara sem við flytjum inn sem íhlut í okkar framleiðslu eða framleiðum hér á landi og flytjum út, verði ekki flutt út til landa sem eru á bannlista þeirra ríkja sem við störfum með. Það er mikilvægt að fyrirtækin geti treyst því að útflutningur brjóti ekki í bága við alþjóðlegar skuldbindingar vegna þess að það getur haft í för með sér neikvæðar afleiðingar fyrir fyrirtækin sjálf en líka ríkin sem fyrirtækin eru staðsett. Í stuttu máli, frú forseti, eru þetta meginatriði þessa frumvarps sem er tiltölulega einfalt og hefur tveimur sinnum áður komið umræðu. Ég legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um heilbrigðisstarfsmenn. Frumvarp þetta var lagt fram á 137. löggjafarþingi, þ.e. mælt var fyrir því hér í sumar og því var þá vísað til heilbrigðisnefndar Alþingis. Eðlilega bárust býsna margar umsagnir en frumvarpið hlaut ekki afgreiðslu. Reyndar var ekki til þess ætlast, menn ætluðu sér að fá athugasemdir til að geta breytt því sem breyta þyrfti áður en frumvarpið yrði lagt fram aftur. Búið er að fara yfir frumvarpið, m.a. með tilliti til þeirra umsagna sem bárust, en efnisbreytingar eru í raun mjög litlar. Það er kannski helst að geta þess að samkvæmt frumvarpinu bætast tannsmiðir í hóp heilbrigðisstétta. Einnig eru sett skýrari ákvæði um veitingu starfsleyfa til umsækjenda frá ríkjum utan Evrópska efnahagssvæðisins. Lagt er til að áfram verði heimilt að veita nemum tímabundið starfsleyfi ef nauðsyn krefur og ákvæði fyrra frumvarps, um kynningu og auglýsingar heilbrigðisþjónustu, er gert skýrara og kveðið á um heimild til að banna tilteknar aðferðir við kynningu eða auglýsingar með reglugerð. Löggiltar heilbrigðisstéttir eru nú 33 og sérlög gilda um 14 heilbrigðisstéttir en í raun hafa 19 stéttir verið löggiltar með reglugerðum með stoð í lögum nr. 24/1985, um starfsheiti og starfsréttindi heilbrigðisstétta. Vinna við undirbúning heildarfrumvarps um heilbrigðisstéttir, einnar rammalöggjafar í stað þessara 14 lagabálka, hófst á vegum heilbrigðisráðuneytisins fyrir meira en tíu árum og í desember 2008 voru send drög að frumvarpi til umsagnar hjá landlækni, hjá heilbrigðisstéttum, kennslustofnunum og stærstu heilbrigðisstofnunum. Þá bárust umsagnir frá 25 aðilum og var farið yfir frumvarpið með tilliti til umsagna sem bárust í janúar sl. og gerðar á því nokkrar breytingar og eins og áður sagði var frumvarpið lagt fram í júní. Gildandi laga- og reglugerðarákvæði um heilbrigðisstéttir eru að ýmsu leyti úrelt og gætir þar töluverðs ósamræmis, t.d. varðandi það hvaða heilbrigðisstéttir geta starfað sjálfstætt og hverjar starfa á ábyrgð annarrar heilbrigðisstéttar, hvaða heilbrigðisstéttir mega hafa aðstoðarmenn og hverjar ekki. Megintilgangur frumvarpsins, sem ég mæli hér fyrir, er að samræma og einfalda gildandi ákvæði um heilbrigðisstarfsmenn og tryggja gæði heilbrigðisþjónustu og öryggi sjúklinga með því að skilgreina kröfur til heilbrigðisstarfsmanna. Í frumvarpinu er leitast við að gera ákvæði um heilbrigðisstarfsmenn markvissari og hnitmiðaðri en áður, felldar eru á brott nokkrar takmarkanir á starfssviði heilbrigðisstétta og það fært til þess sem kallað er nútímahorf þannig að heilbrigðisþjónusta og störf og starfssvið heilbrigðisstétta geti þróast með eðlilegum hætti innan ramma löggjafarinnar. Það frumvarp sem við ræðum hér byggist að stofni til á ákvæðum læknalaga, nr. 53/1988, enda er tilvísun til læknalaga í flestum lögum og reglugerðum um heilbrigðisstéttir. Ýmis ákvæði læknalaga gilda því almennt um heilbrigðisstarfsmenn og má því segja að þau séu að vissu marki grundvallarlög fyrir heilbrigðisstéttir. Einnig má vísa til setningar laga um landlækni, nr. 41/2007, en með þeim var stigið skref í átt til samræmingar ákvæða um eftirlit landlæknis með heilbrigðisstarfsmönnum með því að taka upp í þau lög, þ.e. lög um landlækni, ákvæði um veitingu áminninga, sviptingu starfsleyfis og endurveitingu starfsleyfis heilbrigðisstarfsmanna. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að ráðherra geti með reglugerðum kveðið nánar á um ýmis atriði sem eru þess eðlis að betur fer á að þau séu ákveðin í stjórnvaldsfyrirmælum en í lögum. Má þar m.a. nefna kröfur um nám og eftir atvikum starfsþjálfun, ákvæði um afmörkun starfssviðs o.fl. Við undirbúning slíkrar reglugerðar er gert ráð fyrir að haft verði samráð við landlækni, fagfélög, menntastofnanir og eftir atvikum aðra sem málið kann að varða. Við undirbúning frumvarpsins hefur einnig verið höfð hliðsjón af norskum lögum um heilbrigðisstéttir frá árinu 1999 en þau lög taka til allra heilbrigðisstétta, þar á meðal lækna og hjúkrunarfræðinga. Frú forseti. Meðal helstu breytinga og nýmæla sem felast í frumvarpinu eru eftirfarandi: Í fyrsta lagi er hér um að ræða eina samræmda rammalöggjöf um heilbrigðisstarfsmenn sem koma skal í stað 14 laga um starfsheiti og starfsréttindi heilbrigðisstétta. Í öðru lagi er gert ráð fyrir að heimild til að löggilda nýjar heilbrigðisstéttir með reglugerð verði felld á brott. Nýjar heilbrigðisstéttir verði því framvegis ekki löggiltar nema með lagabreytingu. Í þriðja lagi að starfssvið heilbrigðisstétta verði ákveðið á grundvelli þekkingar og hæfni með tilliti til hagsmuna sjúklinga og það sem kallað er úrelt ákvæði um takmarkanir á starfsréttindum verði fellt brott. Í fjórða lagi er kveðið á um það í frumvarpinu að heilbrigðisstarfsmaður skuli virða faglegar takmarkanir sínar og vísa sjúklingi til annars heilbrigðisstarfsmanns eftir því sem við á. Í fimmta lagi er það undirstrikað í frumvarpinu að óheimilt sé að starfa undir áhrifum áfengis eða vímuefna og heilbrigðisstofnunum heimilað að setja reglur um bann við notkun áfengis og vímuefna í tiltekinn tíma áður en vinna hefst. Nú kann einhverjum að þykja undarlegt að taka þurfi slíkt í lög en hér er í rauninni verið að vísa til reglna sem gilda til að mynda um flugmenn, að menn megi ekki neyta tiltekinna efna eða lyfja í tiltekinn tíma áður en vaktin eða vinnan hefst. Í sjötta lagi, frú forseti, er kveðið á um að heilbrigðisstarfsmenn skuli gæta þess að sjúklingar, sjúkratryggingar eða aðrir verði ekki fyrir óþarfa útgjöldum eða óþægindum. Það er sem sagt hert á ábyrgð heilbrigðisstarfsmanna gagnvart útgjöldum af hálfu hins sjúkratryggða og ríkisins reyndar líka. Í sjöunda lagi kemur að 24. gr. frumvarpsins þar sem fjallað er um kynningu á heilbrigðisþjónustu. Þar segir að við kynningu og auglýsingar skuli ávallt gætt málefnalegra sjónarmiða, fyllstu ábyrgðar, nákvæmni og sanngirni. Gert er ráð fyrir því að heimilt sé að setja nánari ákvæði með reglugerð um kynningu. Þetta er nýmæli sem kemur í stað 17. gr. læknalaga sem gildir um flestar aðrar heilbrigðisstéttir samkvæmt vísunum til þeirra laga. Samkvæmt 17. gr. læknalaga er lækni eða öðrum heilbrigðisstarfsmanni einungis heimilt að auglýsa þegar hann hefur störf eða breyting verður á aðsetri hans eða viðtalstíma. Hér er, eins og áður sagði, um töluvert mikla breytingu að ræða þar sem gert er ráð fyrir því að heimilað verði að kynna heilbrigðisþjónustu og auglýsa hana, þó með þeim takmörkunum að gæta verði málefnalegra sjónarmiða o.s.frv., og heimilt verði að setja nánari ákvæði með reglugerð. Ég vil hvetja hv. heilbrigðisnefnd, sem ég mun leggja til að fái málið til umfjöllunar að lokinni þessari umræðu, til þess að huga sérstaklega að þessu ákvæði og leita upplýsinga um það hvernig þessu er háttað í nágrannalöndunum. Í áttunda lagi er lagt til að ákvæði um hámarksaldur þeirra sem heimilt er að reka eigin starfsstofu verði lækkaður úr 75 í 70 ár en landlækni verði heimilt að framlengja leyfið um tvö ár í senn, þó ekki lengur en til 76 ára aldurs. Hér er ekki, frú forseti, verið að taka atvinnuréttindin sem slík af mönnum vegna aldurs heldur er fjallað um það að ríkið muni ekki gera samninga við viðkomandi eftir sjötugt nema að fenginni framlengingu frá landlækni. Í níunda lagi er ráðherra heimilað að ákveða með reglugerð að tilgreindri meðferð sé aðeins beitt af heilbrigðisstarfsmönnum, nánar tilgreindum heilbrigðisstéttum eða þeim sem fengið hafa til þess sérstakt leyfi landlæknis. Slíkar reglugerðir skulu settar að fengnum tillögum landlæknis og umsögn viðkomandi fagfélags. Frú forseti. Ég hef nú gert grein fyrir meginatriðum frumvarpsins og helstu breytingum frá núgildandi ákvæðum þeirra 14 sérlaga sem gilda um heilbrigðisstéttir. Ég legg áherslu á að þetta frumvarp felur ekki í sér verulegar efnisbreytingar heldur er fyrst og fremst um að ræða nauðsynlega samræmingu og einföldun þess flókna og að mörgu leyti úrelta regluverks sem nú gildir um heilbrigðisstéttir en eins og ég nefndi áður eru það ekki aðeins þessi 14 lög, sérlög, sem gilda um heilbrigðisstéttir heldur einnig eitthvað á milli 30 og 40 reglugerðir. Frumvarpið hefur, eins og fram hefur komið, verið nokkuð lengi í vinnslu og það er tímabært, að mati þeirra sem gerst þekkja, að ráðist verði í fyrrgreindar endurbætur á löggjöf um heilbrigðisstarfsmenn. Ég leyfi mér því að leggja til, frú forseti, að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. heilbrigðisnefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir framsögu hennar. Þetta er afskaplega þarft mál og við skulum ekki vanmeta það. Ég þekki málið vel, ég talaði fyrir þessu frumvarpi síðasta haust. Ég treysti því að frá þeim tíma hafi borist góðar umsagnir í tengslum við það þannig að okkur ætti ekki að vera neitt að vanbúnaði að klára þetta mikla hagsmunamál. Þetta kemur til, eins og hæstv. ráðherra kom inn á, út af því að hér eru mörg lög og mikið flækjustig. Aðrar þjóðir hafa farið þá leið að vera með ein heilbrigðislög og var sérstaklega litið til Noregs í því samhengi þegar frumvarpið var samið. Ég á von á því að hér ætti að geta náðst góð pólitísk sátt, ekki ætla ég að tala gegn máli sem ég talaði fyrir sjálfur.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir þetta sem ég vil frekar kalla meðsvar en andsvar. Af orðum hans má ætla, þar sem hann á sæti í hv. heilbrigðisnefnd, að nokkuð góð sátt muni nást um að vinna þetta mál þar áfram - það er rétt sem hv. þingmaður sagði, það er komið að því að ljúka því. Vinnslan hefur verið nokkuð mikil. Borist hafa ítarlegar umsagnir og munu væntanlega gera aftur núna miðað við þær breytingar sem gerðar hafa verið á frumvarpinu. En það væri ánægjulegt ef hægt væri að ljúka þessu sem fyrst á þessu þingi.

Virðulegi forseti. Ætli ég haldi bara ekki áfram að veita meðsvar. Það skiptir máli í þinginu að við vinnum þetta hratt og örugglega. Það er ekki einfalt. Þegar við hófum þá vinnu, í ráðherratíð minni, að semja þetta frumvarp var okkur ljóst að þetta eru viðkvæm mál og mörg sjónarmið uppi og viðkvæmni þegar kemur að lagasetningu. Málið er komið þetta langt og því er mikilvægt að þétt sé haldið um málið og þá dugar eining stjórnarandstöðunnar ekki til, það verður líka að vera eining meðal stjórnarliða hvað þetta varðar. Ég geri ráð fyrir því, þó að óeining sé um margt innan ríkisstjórnarinnar, að þokkaleg sátt sé um þetta og treysti því að þetta verði að lögum fyrr en seinna.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga á þskj. 95, sem er 93. mál þessa þings, um breytingu á lögum nr. 47/2004, um þjóðgarðinn á Þingvöllum, með síðari breytingum. Flutningsmenn auk mín eru allir hv. nefndarmenn í Þingvallanefnd, alþingismennirnir Atli Gíslason, Björgvin G. Sigurðsson, Höskuldur Þórhallsson, Ragnheiður E. Árnadóttir, Valgerður Bjarnadóttir og Þorgerður K. Gunnarsdóttir. Frumvarpið er einfalt. Lagt er til að við 2. gr. laganna bætist ný málsgrein, svohljóðandi: „Þjóðgarðurinn“ - þ.e. þjóðgarðurinn á Þingvöllum - „er að öllu leyti undanþeginn lögum um frístundabyggð og leigu lóða undir frístundahús.“ 2. gr. frumvarpsins er síðan um gildistökuákvæði. Í greinargerð kemur fram að þetta frumvarp var áður flutt á 136. löggjafarþingi af þáverandi hv. þingmönnum í Þingvallanefnd sem voru Björn Bjarnason, Össur Skarphéðinsson, Kolbrún Halldórsdóttir, Kjartan Ólafsson, Arnbjörg Sveinsdóttir, Höskuldur Þórhallsson og Lúðvík Bergvinsson. Málinu var vísað til hv. allsherjarnefndar sl. vor sem lagði til að frumvarpið yrði samþykkt. En af því varð þó ekki, það komst aldrei til 2. umr. vegna mikilla anna í þinginu og kosninga sem þá stóðu fyrir dyrum. Þess vegna er málið endurflutt nú. Markmiðið er, eins og kemur fram í greinargerð með nefndaráliti hv. allsherjarnefndar frá 136. löggjafarþingi á þskj. 924, einkum að tryggja að Þingvallanefnd geti samið um lengd leigutíma á lóðum undir sumarhús. Í lögum um frístundabyggð nr. 75/2008, um frístundabyggð og leigu lóða undir frístundahús, sem tóku gildi 1. júlí 2008, er m.a. að finna ákvæði um að ekki megi leigja lóðir undir frístundabyggð til skemmri tíma en 20 ára. Stefnumörkun varðandi þjóðgarðinn á Þingvöllum, sem full eining hefur verið um, er sú að festa ekki í sessi eða auka við frístundabyggð í þjóðgarðinum. Og með því að allir lóðarleigusamningar renna út næsta vor þykir bæði núverandi hv. Þingvallanefnd og hinni fyrrverandi ekki eðlilegt að festa leigutímann á lóðum til svo langs tíma, til a.m.k. 20 ára. Aðalatriðið er þó kannski að Þingvallanefnd hafi sem ábyrgðaraðili á rekstri þjóðgarðsins heimild til þess að semja um lengd leigutíma á lóðum undir sumarhús í þjóðgarðinum án nokkurra takmarkana. Ekki var um það fjallað þegar lög voru sett um frístundabyggð og því er þetta frumvarp hér flutt til þess að taka af allan vafa um að land innan þjóðgarðsins falli ekki undir gildissvið laga nr. 75/ 2008, enda er þjóðgarðurinn á Þingvöllum fyrst og síðast þjóðgarður en ekki frístundabyggð. Ég legg til, frú forseti, að að lokinni þessari umræðu verði frumvarpinu vísað til hv. allsherjarnefndar og til 2. umr.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir að fara skilmerkilega í gegnum þetta frumvarp sem lætur nú lítið yfir sér. Mig langaði þó að spyrja eða velta upp tveimur hlutum. Í ljósi þess að þau lög sem hæstv. ráðherra nefndi frá 2008, sem kölluð voru meðal sveitarstjórnarmanna lög um skyldur sveitarfélaga og landeigenda og réttindi sumarhúsaeigenda, en ekki um skyldur og réttindi í sumarhúsabyggðum, langar mig að fá aðeins betri útskýringu á því að ríkisvaldið telur sig standa á einhvern veginn öðruvísi gagnvart sumarhúsaeigendum en sveitarfélög og aðrir landeigendur. Ég ætla þó ekki að gera lítið úr þeirri sérstöðu sem þjóðgarðurinn á Þingvöllum hefur og gæti haldið langa ræðu um það, en þetta hljómar svolítið sérkennilega. Það skýtur skökku við að þarna skuli ríkisvaldið setja sig til hliðar og ekki vilja að sömu lög gildi um réttindi þess fólks sem á sumarhús á þessu svæði og um annað fólk á sumarhúsasvæðum annars staðar á landinu, óháð sérstöðu þjóðgarðsins, sem ég get tekið alveg fyllilega undir með hæstv. ráðherra að er gríðarlega mikil. Ef ég man rétt eru um 77 lóðir í þjóðgarðinum, innan helginnar í raun og veru, og auðvitað ættu að gilda um það sérstakar reglur. Þá velti ég því fyrir mér hvort ekki væri eðlilegra að taka sérstaklega út ákvæðið um tímalengd en láta frumvarpið að öðru leyti halda sér.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir þessar spurningar og það sem ég vil leyfa mér að túlka stuðning við þetta frumvarp. Ég tek fram að ég tel að í framlagningu þessa frumvarps, verði það að lögum, felist ákveðin stefnumörkun þingsins a.m.k. Þetta er ekki stjórnarfrumvarp eða neitt slíkt, þetta er þingmannafrumvarp allra þeirra þingmanna sem sitja í Þingvallanefnd. Ef þingið fellst á það sem hér er lagt til felst í því ákveðin stefnumörkun. Stefnumörkunin er þá sú að sérlög sem gilda um þjóðgarðinn á Þingvöllum, og reyndar önnur lög sem taka til þess eins og sérlög um vatnasvið og reglugerðir, ganga framar öðrum lögum. Það er vegna eðlis þjóðgarðsins og þeirrar stefnumörkunar sem samþykkt hefur verið til 2024 að opna frekar þjóðgarðinn fyrir almenningi en að styrkja í sessi sumarhúsabyggð eða frístundabyggð innan hans. Ég vona svo sannarlega að þingmenn séu allir sammála þessari stefnumörkun og ef frumvarp þetta verður samþykkt lít ég svo á að svo sé. Það er alltaf erfitt þegar um er að ræða sérlög eins og sérlög um frístundabyggð og sérlög um þjóðgarðinn á Þingvöllum, sérlög um Vatnajökulsþjóðgarð o.s.frv., menn geta endalaust tekist á um hvaða sérlög eru framar öðrum. Nú er um að ræða ný sérlög um frístundabyggð og oft er sagt að ný sérlög gangi framar eldri sérlögum. Þess vegna er nauðsynlegt að taka það fram í lögum um þjóðgarðinn á Þingvöllum að svo sé ekki ef þingheimur er sammála um það.

Virðulegi forseti. Ég get fyllilega tekið undir orð hæstv. ráðherra um mikilvægi þess að tryggja þinghelgina og sérstöðu þjóðgarðsins og auðvitað er þjóðgarðurinn ekki hefðbundið frístundasvæði eða neitt slíkt, langt því frá. Ég talaði áðan um jafnræði, það sem ríkisvaldið sagði að ætti að gilda um alla, sveitarfélög og aðra landeigendur, en vill svo ekki sitja við sama borð þegar til kastanna kemur. Ég var einn þeirra sem gagnrýndu þetta frumvarp um réttindi og skyldur í frístundabyggð harðlega og það var margt mjög gallað í því. Margt lagaðist nú á endasprettinum og það voru líka nokkrir jákvæðir þættir í því eins og til að mynda um að það væri skylda að stofna félög í sumarhúsabyggðum. Einn af ágöllum laganna sem gert hefur skipulags- og heilbrigðiseftirliti á Suðurlandi erfitt fyrir við að kljást við frístundabyggð innan þjóðgarðsins, er einmitt að hafa yfirlit yfir eignir þar og geta með einföldum hætti komið skilaboðum til eigenda um ýmsar breytingar sem hafa orðið á sérlögum varðandi vatnasvið Þingvallavatns o.fl. Með því að fella lög um frístundabyggð fullkomlega úr gildi fara líka jákvæðu þættirnir með sem snerta þó samskipti landeigandans eða sveitarfélagsins, sem sér um svæðið, við eigendur. Ég vil því ræða það innan Þingvallanefndar eða hér í þinginu að menn skoði hvort gera mætti breytingar á lögunum og fella þau ekki fullkomlega úr gildi 

Frú forseti. Það er mjög brýnt að ræða þjóðgarðinn á Þingvöllum og við höfum séð það í fjölmiðlum núna undanfarna daga að þar er ýmislegt sem betur mætti fara, bæði í umgengni og hvað framkvæmdir og stefnu almennt um framkvæmdir í garðinum varðar. Eitt af því sem núverandi Þingvallanefnd hefur reynt að tryggja er aukið gagnsæi, m.a. um störf nefndarinnar, með því að ákvörðun var tekin um að birta fundargerðir Þingvallanefndar á vef Þingvalla, thingvellir.is, og ég hef orðið vör við að almenningur og fjölmiðlar sýna þeim fundargerðum áhuga og er það vel. Ég vil taka fram að nú stendur yfir töluverð vinna í nefndinni við skoðun á tillögu á deiliskipulagi. Það liggja fyrir tillögur um breytingar á lóðarleigusamningum og byggingarskilmálum sem gilt hafa til þessa innan þjóðgarðsins. Ástæðan er kannski sú að 1. júlí nk. renna út allir lóðarleigusamningar sem gerðir voru til tíu ára við eigendur sumarhúsa innan þjóðgarðsins, því hafði verið frestað um hálft ár, þeir áttu að renna út núna um áramótin. Það er mjög brýnt að þessi vinna fari fram og henni ljúki áður en til þess tíma kemur, ella getur svo farið að við þurfum að lengja gildistímann aftur. Ég vil segja að ég er sammála hv. þingmanni um að það eru ýmsir jákvæðir þættir sem mætti sækja til laganna um frístundabyggð og það er einfalt að gera það með reglugerð um Þingvallaþjóðgarð. Ég veit að það eru félög og samstaða með sumarhúsaeigendum þarna. Mig langar til að segja aðeins varðandi eignarhaldið að ég er sammála hv. þingmanni um að eignarhald sumarhúsa í þjóðgarðinum á 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér um stöðu efnahagsmála eftir nýjustu ákvörðun Seðlabankans um 1% vaxtalækkun sem sannarlega er jákvæð aðgerð en er samt í heildarsamhengi hlutanna, við þær aðstæður sem eru uppi núna, mikil vonbrigði að við skulum ekki hafa gengið lengra eftir vaxtalækkunarbrautinni en raun ber vitni. Ljóst er að hvorki fólk né fyrirtæki, hvorki fjölskyldur né atvinnustarfsemi geta staðið undir þessari vaxtabyrði og það dugar ekki að vísa til þess að stór hluti atvinnustarfseminnar sé með lán sín í erlendri mynt vegna þess að við þurfum einmitt að brjótast út úr því ástandi og fara að koma fjármagni aftur á hreyfingu sem hér safnast upp í innlánum í bankakerfinu. Ég tel að efnahagsmálin séu mál málanna í stjórnmálum dagsins í dag. Og stærstu mistök ríkisstjórnarinnar eru þau að einblína ekki umfram allt annað á aðgerðir í efnahagsmálum. Verkefnið er þetta: Að finna leiðir til að skera niður og finna sem breiðasta sátt um niðurskurðaraðferðirnar. Mér finnst hafa farið lítið fyrir umræðu eða samráði við aðra flokka, milli ríkisstjórnar og stjórnarandstöðu, eða ríkisstjórnar og viðkomandi hagsmunaaðila um með hvaða hætti helst verður staðið að niðurskurðinum. Og síðan hitt: Hvernig getum við að nýju fengið tekjustofna ríkisins til þess að taka við sér? Ríkisstjórnin hefur kynnt til sögunnar sína leið sem er fyrst og fremst leið skattahækkunar, til þess að brúa bilið. Og við í Sjálfstæðisflokknum höfum teflt fram sem valkosti við þá hugmyndafræði efnahagstillögum sem ganga út á það að óskynsamlegt sé við þær aðstæður sem núna eru uppi að bæta skattahækkunum ofan í ástandið og viljum frekar virkja frestaðar skatttekjur í lífeyrissjóðakerfinu til þess að brúa bilið yfir erfiðasta tímann. Einkum er vakin athygli á tækifærum sem liggja í séreignarsparnaðarkerfinu til þess að ná tekjum inn til ríkisins sem áður hafði verið ákveðið að fresta að taka til sín, færa til í tíma þá skattheimtu þannig að hún muni geta skilað ríkinu, hinu opinbera, núna á næstu missirum allt að rúmlega 100 milljörðum. Til ríkisins færu þá um 70–75 milljarðar og 30–40 milljarðar til sveitarfélaganna sem þau mundi svo sannarlega muna mikið um. En í stað þess að reyna að skapa þessa sátt, í stað þess að finna leiðir til þess að ná breiðri samstöðu um það með hvaða hætti við skerum niður í útgjöldum hins opinbera, útgjöldum ríkisins, og láta reyna á samstöðu um nýja tekjustofna hefur ríkisstjórnin ákveðið að fara sínar eigin leiðir. Reyndar eru þær með öllu óskiljanlegar eins og þær eru kynntar til sögunnar. Ég tók t.d. eftir því í gærkvöldi í sjónvarpsfréttunum að þar kom Gylfi Arnbjörnsson og greindi frá því að það mætti nú eiga von á því að ríkisstjórnin mundi draga úr skattahækkunaráformum sínum. Ég heyrði það fyrst frá honum. Síðan kom Steingrímur J. Sigfússon, hæstv. fjármálaráðherra, út af ríkisstjórnarfundi í morgun og staðfesti það sem Gylfi sagði okkur frá í gærkvöldi, að heldur yrði dregið í land með skattahækkanir, en hugmynd ríkisstjórnarinnar er sú að setja 37 milljarða í nýjar, auknar skattheimtur á einstaklinga í þessu landi. Á sama tíma liggur fyrir að kaupmáttur er að dragast saman, að hluta til vegna þessara nýju hugmynda. Hann hefur dregist mikið saman undanfarið ár en í hagspá Seðlabanka Íslands er gert ráð fyrir að kaupmáttur muni halda áfram að rýrna um allt að 16% á næsta ári, ofan í atvinnuleysið, ofan í það ástand sem við búum við. Það gengur einfaldlega ekki lengur í þessu langstærsta hagsmunamáli okkar Íslendinga í dag, að finna á ný stöðugleika í efnahagsmálum, að þau vinnubrögð séu viðhöfð sem við höfum orðið vitni að. Það á við um alla þætti málsins, það á við um þessar hugmyndir um nýja skatta, ríkisstjórninni hefur tekist að eyðileggja samstöðu við aðila vinnumarkaðarins sem tekist hafði í sumar, stöðugleikasáttmálinn er kominn í fullkomið uppnám. Þar fór stórkostlegt tækifæri forgörðum til þess að ná breiðri samstöðu um það með hvaða hætti við tækjum fyrstu skrefin í átt til nýs stöðugleika. Þar rann það ríkisstjórninni úr greipum. Og það gengur heldur ekki að ríkisstjórnin komi hér inn í þingið með fjárlagafrumvarp sem stöðugt tekur breytingum, fjárlagafrumvarp sem kynnir til sögunnar skatta, t.d. á orkunýtingarsviðinu, og nýja auðlindaskatta sem ekki hafa verið kynntir fyrir öðrum ráðherrum. Það sem okkur skortir hér er einhver festa, einhver skýr sýn á verkefnið og að ríkisstjórnin geri a.m.k. tilraun til þess að skapa sátt um aðferðafræðina. Við sjálfstæðismenn höfum gert mikið til að skapa umræðugrundvöll fyrir slíkan þátt með því að tefla fram mjög skýrum afmörkuðum efnahagstillögum, bæði í sumar og síðan aftur núna í haust. Við það óvissuástand sem við búum við núna, á meðan áform um orkunýtingu eru í stanslausu uppnámi vegna aðgerða og aðgerðaleysis ríkisstjórnarinnar, á meðan áform um nýja skatta eru jafnóljós og raun ber vitni og líta jafnilla út miðað við efnahagsástandið, á meðan ekki hafa fengist skýr svör um með hvaða hætti eigi að taka á skuldavanda fyrirtækjanna, atvinnustarfseminnar í landinu, verður gríðarlega mikil sóun. Þá skjóta fyrirtæki undan eignum, þá tapa eigendur og rekstraraðilar fyrirtækjanna hvatanum til að halda áfram að skapa verðmæti og það verður ótrúleg sóun í íslensku efnahagslífi. Menn finna allar leiðir til að skjóta undan verðmætum, taka til sín eignir utan efnahagsreiknings og það sama gerist hér eins og alls staðar annars staðar þar sem óvissa og óöryggi ríkir, það verður stöðnun og hnignun. Og þetta mun allt saman leiða til þess að við verðum lengur að reisa okkur við en efni standa til. Ég óska eftir því að fá svör frá ríkisstjórninni um hvort þær hugmyndir sem teflt hefur verið fram, t.d. hjá Sjálfstæðisflokknum, um aðrar leiðir við að auka tekjur ríkisins á þessum erfiðu tímum, verði teknar til skoðunar og hvort til greina komi að fella úr fjárlagafrumvarpinu allar nýjar hugmyndir um skatta en fara þess í stað leið skattlagningar á séreignarsparnaðinn. Ég held að það væri skynsamleg leið. Væri ríkisstjórnin tilbúin til að skoða þann möguleika gæti hér tekist miklu meiri og breiðari sátt en á við í dag um stefnu ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum sem er fyrst og fremst stefnuleysisstefna, þ.e. fullkomin óvissa um hvert á að fara í öllum þáttum sem máli skipta. Og það kemur einfaldlega til af því 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarna Benediktssyni fyrir að efna til þessarar umræðu. Ég veit að það gleður hann að ýmsar erlendar fjármálastofnanir hafa að undanförnu lýst vaxandi tiltrú á aðgerðum íslenskra stjórnvalda í efnahagsmálum og vilja til þess að styrkja viðskipti sín á Íslandi. Ramminn um efnahagslífið til næstu ára hefur verið mótaður, hann kemur fram í endurskoðaðri efnahagsáætlun Íslands og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Hann kemur fram í þeim áherslum í ríkisfjármálum sem fjárlagafrumvarpið lýsir og hann kemur fram í endurfjármögnun bankanna. Mörg verkefni eru vissulega enn þá fram undan á þessum sviðum en gríðarlega mikið hefur áunnist á síðustu vikum og mánuðum í endurreisn íslensks efnahagslífs. Í fyrirliggjandi ramma efnahagsmála felast jákvæð skilaboð, bæði til erlendra og innlendra aðila. Seðlabankinn hefur síðustu sjö mánuði lækkað stýrivexti sína úr 18% niður í 11% og innlánsvexti í 9%. Það er vissulega ánægjuefni fyrir fyrirtæki og heimili og vonandi verður áframhald á lækkun vaxta í næsta mánuði. Hins vegar má ekki gleymast að fyrir mikinn meiri hluta heimila er það gengið og verðbólga sem skiptir höfuðmáli, Seðlabankinn hefur því síðasta árið haft gengisstöðugleikamarkmið í ákvörðunum sínum og ríkisstjórnin hefur gert allt sem í hennar valdi stendur til að styðja við þá viðleitni bankans. Hinar stóru skuldir heimilanna eru verðtryggð húsnæðislán, hvert 1% veiking krónunnar veldur um 0,3% hækkun á vísitölu neysluverðs á um þremur mánuðum og það samsvarar um 6 milljörðum króna. 1% lækkun vaxta sparar heimilunum hins vegar aðeins nokkur hundruð milljónir króna á sama tíma. Enda þótt verðbólgan hafi minnkað hægar en gert var ráð fyrir eru horfur á að hún fari hratt dvínandi á næstunni og væri það mikill ávinningur fyrir heimili og fyrirtæki. Undanfarna mánuði hefur gengið orðið stöðugra þótt það sé enn mun lægra en við vildum sjá. Sá aukni gengisstöðugleiki hefur ekki orðið á kostnað gjaldeyrisforðans því að inngrip Seðlabankans hafa minnkað verulega frá því í sumar. Eins og Seðlabankinn gerði svo skilmerkilega grein fyrir í gær hafa horfur í efnahagsmálum til næstu þriggja ára batnað frá því að bankinn gerði spá sína í ágúst sl. Útlit er fyrir að samdrátturinn verði minni í ár en þá var spáð, þ.e. 8,5% í stað 9,1% áður, enda var samdrátturinn fyrstu sex mánuði ársins aðeins 5,5%, ekki fjarri því sem önnur Evrópuríki hafa staðið frammi fyrir. Það er mun minni samdráttur en gert hafði verið ráð fyrir. Einnig gerir Seðlabankinn nú ráð fyrir því að efnahagsbatinn verði aðeins hraðari en spáð hefur verið. Nú er gert ráð fyrir að landsframleiðslan taki að vaxa aftur á fyrsta ársfjórðungi næsta árs, það er um þremur mánuðum fyrr en búist hafði verið við, en er ákaflega mikilvægt til að keyra hagvöxtinn áfram. Við vonumst til að traust á íslenska fjármálakerfinu aukist hratt, ekki er við því að búast að það sé mikið um þessar stundir þar sem enn vantar endurskoðaða reikninga þeirra nýju banka sem tóku við föllnu stóru bönkunum, en breytingar á regluverki munu þó vafalaust auka traust á bankakerfinu. Hér verður ekki horfið til baka í þá áhættusæknu og fífldjörfu bankamennsku sem einkenndi síðustu ár, frumvarp efnahags- og viðskiptaráðherra um fjármálakerfið sem lagt verður fram fljótlega mun taka á krosseignatengslum, markaðsmisnotkun og öðru því sem helst átti hlut að hruninu. Atvinnuleysi er einnig minna en óttast hafði verið, það er nú um 7%, þ.e. 2% lægra en í apríl þegar það var sem hæst. Seðlabankinn spáir því líka nú að atvinnuleysi verði mest innan við 10% árið 2010 í stað nærri 11% í spá bankans frá því í ágúst og það þýðir að 2.000 manns, umfram það sem spáð var, munu verða við vinnu. Við sjáum líka að ekki ber á brotthvarfi af vinnumarkaði né á verulegum landflótta eins og spáð var. Reynt er eftir fremsta megni með fjölbreyttum vinnumarkaðsúrræðum og undirbúningi framkvæmda að halda uppi atvinnustigi. Útboð á veigamiklum vega- og samgönguframkvæmdum eru vel á komin og ýmsar framkvæmdir settar í útboðs- og framkvæmdaferil á ríkisstjórnarfundi í morgun. Viðræður um Búðarhálsvirkjun eru í fullum gangi, endurbætur á álverinu í Straumsvík, álveri í Helguvík, Suðvesturlína og orkuframkvæmdir á Norðausturlandi, allt eru þetta stórframkvæmdir sem unnið er að af hálfu ríkisstjórnarinnar og munu komast af stað ef aðstæður á alþjóðlegum fjármagnsmörkuðum leyfa. Ríkisstjórnin hefur tekið ákvörðun um að stuðla að byggingu nýs Landspítala með þátttöku lífeyrissjóða. Ég vil einnig nefna að fyrirliggjandi frumvarp um ívilnanir til nýsköpunarfyrirtækja munu skapa slíkri atvinnustarfsemi ákjósanleg skilyrði á Íslandi, verði það að lögum, sem ég vona að verði sem fyrst. Allt skiptir þetta verulegu máli til að tryggja sem hæst atvinnustig hér á landi á næstu missirum. Það sem er líka mikilvægt er að skuldatryggingarálag á Íslandi er nú helmingi lægra en það var í sumar og það segir sína sögu. Fyrsta skrefið í átt að afnámi gjaldeyrishafta hefur verið tekið, nú eru engin höft lengur á þeim fjárfestingum sem koma inn í landið. Í kjölfar samþykktar AGS á fyrstu endurskoðun efnahagsáætlunar hefur Orkuveita Reykjavíkur fengið aðgang að lánsfjármagni og það kann að greiðast úr fyrir öðrum orkufyrirtækjum á næstunni. Íslenskt fyrirtæki, stoðtækjafyrirtækið Össur, hefur lokið við vel heppnað hlutafjárútboð með þátttöku erlendra fjárfesta og það eru mikilvæg tímamót. Erlendar skuldir þjóðarbúsins í heild eru mjög háar, þ.e. 310%, en það skiptir þó höfuðmáli að erlendar skuldir hins opinbera nema 130% af landsframleiðslu. Á móti þeim skuldum koma þó miklar eignir, m.a. er hrein erlend staða Seðlabankans 222 milljarðar við júnílok. Vegna minni samdráttar, minna atvinnuleysis, lægra framlags til nýju bankanna og lægri vaxtagjalda en reiknað var með býst fjármálaráðuneytið nú við því, og það er skýringin á því sem hv. þingmaður nefndi hér áðan, að aðlögunarþörf ríkissjóðs minnki um á að giska 20 milljarða króna á næsta ári og verði 52 milljarðar í stað 72 milljarða. Það þýðir að ríkið geti dregið úr nauðsynlegum skattahækkunum sem þessu nemur og skiptir sannarlega máli fyrir heimilin og atvinnulífið. Þrátt fyrir að kjör almennings muni fara versnandi og þröngt muni verða um atvinnulíf á næstu missirum horfum við á það í heildina að kjör almennings færist ekki lengra aftur en þegar verst lætur í það horf sem þau voru á árinu 2004, en það var einmitt árið þegar einkavæðingu bankanna lauk og loftbóluhagkerfið tók við. Við höfum á síðustu tíu mánuðum náð mikilvægum áföngum í endurreisn efnahagslífsins og lagt fram áætlanir og vegvísa sem við höfum fengið staðfestingu á að skili okkur áleiðis. Staðreyndin er sú að við sjáum sterkar vísbendingar um jákvæða þróun og að við getum unnið okkur tiltölulega hratt upp úr kreppunni. Allt bendir til þess að besta leiðin út úr vandanum sé að halda í meginatriðum gerðar áætlanir og þann ramma í efnahagsmálum sem settur hefur verið. Það er vissulega brekka fram undan og veturinn verður erfiður en allar vísbendingar sýna að við erum á réttri leið. Hv. þingmaður lagði fyrir mig nokkrar spurningar sem ég skal svara að hluta til hér og líka í síðari ræðu minni. Ríkisstjórnin hefur sannarlega skoðað þær hugmyndir sem sjálfstæðismenn hafa lagt fram um skattlagningu á innborgunum eða iðgjöldum til lífeyrissjóðanna og fá út úr því verulegar tekjur. Niðurstaðan er í stórum dráttum sú að þetta er ekki skynsamleg leið, þetta er lántaka inn í framtíðina sem eyðileggur lífeyristryggingakerfið og ávísar 

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hér hefur komið fram, það eru vissulega vonbrigði að ekki hafi tekist að lækka vexti meira en tilkynnt var um í gær, úr 12% í 11%. Vonir hafa staðið til þess að hægt yrði að grípa til enn meiri vaxtalækkunar og vissulega er kallað eftir því alls staðar í samfélaginu. Það þarf ekki mikla speki til að sjá að atvinnulífið muni ekki standa lengi undir svo miklu og háu vaxtastigi. Atvinnulífið hefur liðið fyrir það háa vaxtastig sem hefur verið á undanförnum missirum, allt frá 18% og niður í þessi 11% sem eru komin núna. Hvorki atvinnulíf né rekstur fyrirtækja eða heimila þrífst við slíka vexti. Vextir verða að nást niður. Það eru allir sammála um það og því verðum við að ná. Efnahagsmálin eru mál málanna, sagði hv. þm. Bjarni Benediktsson áðan. Það er alveg hárrétt og um þessi efnahagsmál hefur verið rætt á þingi í allt sumar,  Ég veit ekki betur en að stöðugleikasáttmálinn sem var gerður við aðila vinnumarkaðarins haldi, ég veit ekki betur en að hann sé í fullu gildi og ég veit ekki betur en að kjarasamningar hafi verið endurnýjaður fyrir nokkrum dögum sem hlýtur þá að vera til vitnis um að þessi stöðugleikasáttmáli heldur  Það eru vissulega vonbrigði að ekki tókst að lækka vexti meira eins og ég sagði áðan. En það varð efnahagshrun á Íslandi. Efnahagskerfið hjá okkur hrundi en ég hef samt sem áður trú á því að í nánustu framtíð muni okkur takast  
            

Frú forseti. Seðlabankinn lækkaði, eins og hér hefur verið rætt, stýrivexti um eitt prósentustig en það gleymist jafnan í þeirri umræðu að á sama tíma hækkaði bankinn vexti á innstæðufé. Það er það sem skiptir í raun öllu máli, þeir vextir sem borgaðir eru fyrir peninga sem geymdir eru í Seðlabankanum. Þeir eru fráleitlega háir og kosta ríkið gífurlegar upphæðir. Það er sem sagt verið að borga fyrir það að halda peningum úr umferð á Íslandi á sama tíma og lönd um allan heim lækka vexti, jafnvel niður í 0%, til að koma hagkerfunum af stað. Áhrifin á gengið eru til að mynda ljós í Ungverjalandi sem hefur gengið í gegnum áfall sem jafnast nánast á við það íslenska. Þar hafa vextir verið lækkaðir jafnt og þétt nú um nokkurt skeið og gengi gjaldmiðils Ungverja hefur styrkst jafnt og þétt á sama tímabili, enda hníga engin rök að því að halda þessu háa vaxtastigi, engin nema að gera vel við þá jöklabréfaeigendur sem sitja hér fastir og eru á framfæri Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og ríkisstjórnarinnar sem fylgir í einu og öllu stefnu sjóðsins sem því miður hefur hvergi gefist vel. Á sama tíma er ríkisstjórnin í óðaönn að skapa stöðugt meiri óvissu fyrir íslenskt efnahagslíf og íslensk heimili, hækka skatta á versta hugsanlega tíma og ráðast, í gegnum bankana, í mjög óljósar aðgerðir er varða leiðréttingu á skuldum. Bankarnir margir hverjir og starfsemi þeirra kalla eftir leiðsögn frá stjórnvöldum svo þeir viti þá hvernig þeir eiga að haga vinnu sinni. Sú leiðsögn kemur ekki og á meðan skapast enn meiri óvissa, fyrst og fremst um það hvaða reglur gilda um úthlutun skuldaleiðréttingar. Eitt er þó ljóst og það er að heimilin í landinu eiga ekki að fá skuldaleiðréttingu. Það hefur hæstv. félagsmálaráðherra ítrekað, sérstaklega eftir nýtt frumvarp ráðherrans sem svo kemur á daginn að er af nákvæmlega sama meiði og öll efnahagsstefna þessarar ríkisstjórnar, gengur út á að fresta vandanum þó að það feli í sér að vandinn aukist enn eftir því sem tíminn líður. Þetta hefur leitt m.a. til þess að landflótti heldur áfram. Það er nefnt að atvinnuleysi fari minnkandi, en þá er ekki reiknað með þeim þúsundum manna sem hafa yfirgefið landið vegna þess að þeir fengu ekki vinnu. Í þeim gríðarlegu erfiðu aðstæðum sem hér ríkja í efnahagsmálum gerir ríkisstjórnin í raun allt öfugt við það sem hún ætti að gera, ýtir undir óvissu, hækkar álögur á heimili og fyrirtæki og heldur peningum og fjármagni úr umferð þegar við þurfum hvað mest á því að halda. Afleiðingin er sú að grunnstoðir samfélagsins sem voru sterkar fyrir og voru til þess búnar að skapa gríðarleg verðmæti eru farnar að skaðast verulega og það getur fest kreppuna í sessi um langa framtíð.

Frú forseti. Á Íslandi er það því miður svo að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn ræður ríkjum. Sjóðurinn hefur í gegnum tíðina þvingað þau ríki sem hafa þegið svokallaða aðstoð hans til að fara í kreppudýpkandi aðgerðir, svo sem að viðhalda háum vöxtum sem knésetja fyrirtækin jafnt sem heimilin, fara í krappan og í raun allt of brattan niðurskurð í ríkisfjármálum og mikla skuldsetningu þjóðarbúsins vegna gjaldeyrisvarasjóðs sem má svo ekki nota. Hér hafa stýrivextir Seðlabankans haldist allt of háir allt of lengi og þeir eru að sliga bæði fyrirtækin og heimilin í landinu. Þetta sjá allir sem sjá vilja og hér er hrópað á breytingar. Mér finnst grundvallaratriði að við Íslendingar tökum málin í okkar hendur og stýrum okkar efnahagsmálum sjálf, en fyrst við erum að þiggja þessa svokölluðu aðstoð Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er ekki úr vegi að skoða hvað hann hefur til málanna að leggja um þróun efnahagsmála hér á landi. Samkvæmt nýútkominni skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um Ísland og íslenskt efnahagslíf er búist við því að verðbólga verði meiri en reiknað var með vegna aukinna skatta á vörur og þjónustu, aukinna skatta sem leiða svo beinlínis til hækkunar á öllum verðtryggðum skuldum heimilanna og fyrirtækjanna. Samkvæmt skýrslu Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga 2009 hafa þessir skattar sem voru settir á í skjóli nætur, m.a. á eldsneyti, tóbak, sykur og áfengi, ekki skilað sér í ríkiskassann. Þeir hafa sem sagt bara hækkað lánin okkar. Frú forseti. Í gær mæltu hv. þingmenn Framsóknarflokksins fyrir afskaplega áhugaverðu frumvarpi þar sem lagt er til að sett verði þak á verðtrygginguna. Nái þetta frumvarp fram að ganga felur það í sér miklar úrbætur fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu. Enginn einasti þingmaður Samfylkingarinnar var viðstaddur eða tók þátt í þeirri umræðu og aðeins einn þingmaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Er ekki kominn tími til að standa í lappirnar og skapa lífvænlegt umhverfi fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu?  
            

Frú forseti. Hún var athyglisverð, þulan sem hæstv. forsætisráðherra þuldi hér áðan. Við eigum að hverfa aftur til ársins 2004. Það var alveg ljómandi gott ár. En hvað gerði Samfylkingin þá? Þá voru allir helstu sérfræðingar hennar dregnir fram og þeir sögðu að hér væri allt í volæði, hvort sem kæmi að félagslega kerfinu eða öðru. Skattalækkanir okkar voru allt í einu túlkaðar sem skattahækkanir. 2004 var líka árið sem vel að merkja Samfylkingin og Vinstri grænir komu í veg fyrir að hér yrðu samþykkt fjölmiðlalög. Sú umræða bíður síðari tíma. Ég ætla að ræða fyrst og fremst um atvinnumálin og skuldir heimilanna. Við sjálfstæðismenn höfum stutt þær breytingar sem til að mynda félagsmálaráðherra og ríkisstjórnin hafa kynnt en þær ganga allt of skammt. Þetta eru smáskammtalækningar sem á endanum kunna að stuðla að því að sjúklingurinn muni deyja. Ég ætla að vitna í orð manns úti í bæ, með leyfi forseta: „Greiðsluaðlögun - og nú síðast „greiðslujöfnun“ eru algerlega misheppnaðar aðgerðir - og sl. föstudag komu fram fulltrúar m.a. frá ASÍ og Íbúðalánasjóði og fleirum fram í fjölmiðlum og réðu fólki frá því að nýta sér greiðslujöfnun verðtryggðra lána - af því hún væri „ekki lausn“ … Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur afhjúpað nauðsyn þess að fara í umfangsmiklar skuldaleiðréttingar hjá fjölskyldunum í landinu … Árni Páll Árnason verður að stíga til baka; biðjast afsökunar á einstrengingi sínum - og kalla aðila til efnislegs samráðs um skjóta og skilvirka „endurskipulagningu verðtryggðra skulda heimilanna“ - ef félagsmálaráðherrann er ekki reiðubúinn til að bregðast við þessari afhjúpun AGS - þá á hann líklega ekki annarra kosta völ en segja af sér ráðherradómi.“ Hér er ekki sjálfstæðismaður að tala, vel að merkja, en það er hægt að taka undir þessi orð. Þetta eru flokksmenn forsætisráðherra, flokksmenn félagsmálaráðherra tala með þessum hætti, því að málið er nefnilega risavaxið. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn telur að afskriftaþörf fjármálafyrirtækja vegna skulda heimilanna geti hljóðað upp á 600 milljarða kr. Þess vegna ítrekum við sjálfstæðismenn það sem við sögðum í sumar: Við teljum miklu skipta að hér náist breið sátt, hér verði skipaðir þverpólitískir hópar til að fara yfir þessi mál skjótt og vel með aðilum úti í bæ, m.a. frá Hagsmunasamtökum heimilanna, en svo virðist sem ríkisstjórninni sé algjörlega fyrirmunað að hlusta á frjáls félagasamtök í bænum sem ráðleggja þeim, hvort sem er í Icesave-málinu, það mátti ekki hlusta á Indefence, hvað þá að það eigi að hlusta núna á Hagsmunasamtök heimilanna. Það er hægt að fara út í svo marga hluti, ekki síst þá gölnu skattapólitík sem ríkisstjórnin rekur. Fjármálaráðherra mætir í viðtal í vikunni fyrir tveimur dögum og segir glaðbeittur: Nú ætlum við að hækka staðgreiðsluna upp í 50%. Það þýðir að meðaltali að ein mánaðarlaun á ári hjá meðalfjölskyldu verða tekin af henni og sett í ríkissjóð. Þetta er galin skattapólitík og við erum að fara þá leið sem síst á að fara. Við eigum að fara þá leið sem við sjálfstæðismenn erum búin 

Virðulegur forseti. Það er fagnaðarefni sem hæstv. forsætisráðherra segir, að ekki verði þörf fyrir eins umfangsmiklar skattahækkanir og áður var ráð fyrir gert vegna þess að hér horfi að ýmsu leyti betur en við áður hugðum. Það er kannski sérstaklega fagnaðarefni í því að meðal þess sem lítur betur út er að vaxtagreiðslur ríkissjóðs verði minni en ætlaðar voru. Þær gríðarlegu vaxtagreiðslur sem við okkur blasa eru auðvitað grátleg útgjöld fyrir ríkissjóð, og fagnaðarefni að þær séu minni en á horfðist. Jafnframt er ánægjulegt að sjá nú 1% viðbótarlækkun á stýrivöxtum hjá Seðlabankanum niður í 11% í gær. Þó að okkur þætti mörgum að þar mætti ganga hraðar verðum við að muna að á undraskömmum tíma hafa stýrivextirnir lækkað úr 18% í 11%. Við eigum að læra það af sveiflunum í hagkerfinu á umliðnum árum og áratugum að í þessu efni eins og öðrum í efnahagsmálum er sígandi lukka best. Hér er ekki stefnuleysi við stjórnvölinn, eins og hv. formaður Sjálfstæðisflokksins heldur fram, heldur skýr efnahagsáætlun sem hér var samin m.a. með aðkomu þess flokks  Lánveiting til Orkuveitunnar hefur hér verið nefnd. Það er auðvitað grundvallaratriði að við fáum erlent lánsfjármagn til fjárfestinga og aukinnar verðmætasköpunar í landinu sem á endanum mun ein vinna okkur út úr vandanum. Um leið og við segjum það eru og verða í þessari umræðu margir töframenn sem munu segja okkur að það sé hægt að galdra burtu skuldir heimilanna eða að það sé hægt að galdra burtu skattahækkanirnar eða hægt að töfra burtu hitt og þetta. Við skulum muna að í aðdraganda hrunsins var líka hægt að réttlæta allan fjárann af því að við mundum hafa það svo gott í framtíðinni, ævintýralega skuldsetningu, skattalækkanir á kolröngum tíma - sem ég sjálfur tók raunar þátt í. Af því þurfum við að læra. Vissulega er skuldavandi heimilanna mikill. Þar hefur verið gripið til aðgerða, greiðslubyrðin hefur verið lækkuð. Þar þurfa þeir sem verst eru settir enn frekari stuðning, það er klárt. En við þurfum líka að fara í skattahækkanir vegna þess að við höfum lifað um efni fram. Við verðum að horfast í augu við það og óraunsæjar skattalækkanir síðustu ára, sem ég sjálfur m.a. ber ábyrgð á, þurfum við að kalla til baka. Við verðum að eiga fyrir því sem við eyðum. Það breytir ekki því að hinir stóru og öflugu lífeyrissjóðir landsins geta auðvitað á einhverju stigi málsins þurft að leggjast með okkur á árarnar. En við skulum byrja á því 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Bjarna Benediktssyni fyrir að hefja þessa umræðu í dag. Hún er brýn og þörf og mikilvæg því að efnahagsmálin eru án efa einhver mikilvægustu málin sem þarf að ræða í dag. Við erum hér að fjalla um þetta í ljósi stýrivaxtalækkunar Seðlabankans sem lækkaði stýrivexti um 1 prósentustig, úr 12% niður í 11%, og vexti á innlán niður í 9%. Mörgum þótti þetta ekki nægilega langt gengið. Ég tek undir það og undir þau sjónarmið að hér hafi ekki verið gengið nægilega langt því að vaxtastigið er eitthvað það mikilvægasta sem þarf að ná hér niður. Seðlabankinn ber þar fyrir sig til að mynda verðbólguna sem ekki hefur hjaðnað eins hratt þrátt fyrir að spár geri ráð fyrir því að hún muni hjaðna nokkuð hratt.

Út af skattahækkununum.

Út af skattahækkunum sem ég ætla að koma inn á hér á eftir, hv. þm. Tryggvi Þór. Við megum þó ekki gleyma því að atvinnuvegirnir blómstra, margir hverjir úti um landið. Útflutningsgreinarnar ganga vel, en við skulum hafa hugfast þegar við fjöllum líka um vaxtalækkanirnar að þær hafa verið gagnrýndar af Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Ég ætla ekki að verja veru Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á Íslandi, ég hefði viljað sjá hann fara héðan sem fyrst og það hefur ekki staðið á mér í þeim efnum. En Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur gagnrýnt þessar vaxtalækkanir og hann gagnrýndi til að mynda fyrri seðlabankastjóra fyrir vaxtalækkanirnar sem voru framkvæmdar í hans tíð. Af því að hv. þingmaður kom inn á skattahækkanir langar mig að taka orð hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, skattalækkanir okkar túlkaðar sem skattahækkanir, snúa þessum orðum við og segja hér að þær skattahækkanir sem við erum að fara í núna eru bráðnauðsynlegar vegna þess að þær skattalækkanir sem farið var í í stjórnartíð Sjálfstæðisflokksins voru eitthvað það vitlausasta sem hægt var að gera á þeim tíma. Nú glotta hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins, en það sem við erum að ganga í gegnum hérna núna stafar af því að svona var búið í haginn, svona var skilið við. Það er það allra vitlausasta sem var gert hér þegar skattar voru lækkaðir á þenslutímum. Skattar voru lækkaðir og svo koma þingmenn Sjálfstæðisflokksins hingað og blása sig upp um að hér sé verið að hækka skatta, tekjuskatta og annað,  
            

Ég bið hv. þingmenn að gæta hófs í umræðunni.

Frú forseti. Ég fagna þessari umræðu um efnahagsmál og stöðu heimilanna í landinu því að mörg heimili á Íslandi í dag glíma við gríðarlega mikla erfiðleika. Sá sem hér stendur er af þeirri kynslóð sem er trúlega sú skuldugasta í Íslandssögunni. Þess vegna er grátlegt að við búum enn þá við hæstu stýrivexti í heimi sem leggjast ofan á þær miklu skuldir þessarar kynslóðar, þessarar kynslóðar sem á og mun leiða þjóðina í gegnum þá kreppu og ætlar að taka á sig gríðarlega skuldabagga sem fylgja því hruni sem nú gengur yfir. Hv. stjórnarliðar tala hér um að það sé nauðsynlegt að fara í skattahækkanir og því bið ég hv. þingmenn að gæta hófs í orðavali. Sú kynslóð sem ég tilheyri, eins og ég sagði áðan, er mjög skuldug. Fólk gerir allt til þess að ná endum saman við hver mánaðamót og þegar við heyrum að samdráttur verði um 16% í tekjum heimilanna eru það grafalvarleg tíðindi fyrir það fólk sem á í dag í erfiðleikum við að láta enda ná saman. Ríkisstjórnin virðist því miður einungis tala um skattahækkanir og niðurskurð í rekstri hins opinbera, raunar engar aðgerðir sem fela það í sér að auka umsvifin í samfélaginu, fjölga hér störfunum. 13.000–14.000 Íslendingar eru án atvinnu. Engar tilraunir eru gerðar til að auka veltuna á Íslandi í dag og það er mjög alvarlegur hlutur.

Gæta hófs.

Gæta hófs,  Það er mjög alvarleg staða í samfélaginu og ég held að ríkisstjórnin ætti að líta í eigin barm vegna þess að hún hefur verið hrakin í vörn í hverju einasta máli, m.a. er varða skattamál sem hún hefur talað fyrir á undangengnum mánuðum. Hverjir hafa hrakið ríkisstjórnina í vörn í þeim efnum? Það er ekki bara stjórnarandstaðan á þingi, það eru aðilar vinnumarkaðarins, Samtök atvinnulífsins og Alþýðusamband Íslands. Hvað er orðið um fyrirheitin um samráð, samvinnu og sátt í íslensku samfélagi? Eigum við að þurfa að reka ríkisstjórnina í vörn í hverju einasta máli, ekki bara stjórnarandstaðan heldur aðilar úti í samfélaginu? Hvernig væri að fara að hefja eitthvert raunverulegt samráð við stjórnarandstöðuna og samfélagið sem er hérna fyrir utan? Mér sýnist að margir stjórnarliðar geri sér einfaldlega ekki grein fyrir því hversu grafalvarlegt ástandið er. Við getum komist út úr þessu, en til þess þurfum við að gera það saman. Ríkisstjórnin virðist því miður 

Frú forseti. Það einkennilega viðhorf sem við stöndum frammi fyrir er að ríkisstjórninni virðist mikið kappsmál að verða við óskum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á sviðum sem eru hreinlega skaðleg samfélagi okkar eins og vaxtastefnan sem ráðgjafar AGS leggja til. En hæstv. ríkisstjórn hunsar ráðgjöf sem lýtur að því að aðstoða heimilin í landinu. Í fréttum á RÚV má finna viðhorf lögfræðings, ráðgjafa frá yfirstjórn félags- og tryggingamálaráðuneytisins, með leyfi forseta: „Svigrúm til að fella niður skuldir heimilanna er um 600 milljarðar. Þetta kemur fram í skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Svigrúmið verður notað fyrir þá sem verst eru staddir, segir lögfræðingur í félagsmálaráðuneytinu. Í skýrslunni segir að niðurstaða uppgjörsins milli nýju og gömlu bankanna gefi nýju bönkunum svigrúm til að fjármagna niðurfellingar skulda. Það svigrúm markist af muninum milli lánanna eins og þau voru og nýja matsvirðisins. Í skýrslunni segir að þetta svigrúm yrði notað varfærnislega og undir eftirliti skilanefnda gömlu bankanna. Rætt var um að aðferðin við skuldbreytingar eða niðurfellingar mundi aðallega byggjast á frjálsum samningum milli lánastofnunar og skuldara. […] Kristrún Heimisdóttir, lögfræðingur í félagsmálaráðuneytinu, segir að unnið verði með svigrúmið eftir skýrum og gagnsæjum reglum með opinberu eftirliti. Það feli í sér að þeir sem eiga miklar eignir þurfi að minnka við sig, en þeir sem eru með venjulegan fjölskyldurekstur þurfa þess ekki.“ Það hefur verið krafa samfélagsins lengi að höfuðstóll skulda heimilanna verði færður niður. Meira að segja Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gerir ráð fyrir hugsanlega 600 milljörðum til þess. En þá stígur fram á sjónarsviðið lögfræðingur félagsmálaráðuneytisins og einn helsti ráðgjafi hæstv. félagsmálaráðherra og virðist hafna slíkri aðgerð upp á sitt eindæmi. Er þetta einnig viðhorf hæstv. ríkisstjórnar í þessu máli? Það er skoðun okkar í Hreyfingunni að mál af þessu tagi eigi ekki að vera á forræði félagsmálaráðuneytisins heldur á forræði fjármálaráðuneytisins því að málefnið varðar skuldir langflestra heimila landsins. Við skulum í það minnsta vona að staða heimilanna sé ekki svo slæm að þau þurfi öll á félagslegri aðstoð að halda - nema það sé kannski stefna velferðarstjórnarinnar. Er það kannski stefna ríkisstjórnarinnar að gera alla landsmenn að þurfalingum?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa ágætu umræðu um stöðuna í efnahagsmálum okkar Íslendinga í kjölfar vaxtaákvörðunar Seðlabankans. Mér sýnist nokkur samhljómur í salnum um að vextir hafi enn ekki lækkað nægilega mikið, enda engin furða því að vextir eru enn þá í tveggja stafa tölu á kreppulandinu Íslandi. Hér er mikið talað um traust, að við séum á góðri leið með að endurvekja traust á fjármálastofnunum o.s.frv., traust til ríkisstjórnarinnar fari vaxandi og erlendir fjármögnunaraðilar séu farnir að sýna þess merki að þeir séu tilbúnir til að treysta okkur aftur á Íslandi. Ég vil einfaldlega segja um þetta, í fyrsta lagi varðandi fjármálakerfið, bankana, að þá fagna menn því núna að okkur hafi tekist að framkvæma kraftaverk með því að endurreisa bankana á þeim tíma sem liðinn er frá hruninu. Þegar lagt var af stað í samstarfinu með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum taldi hann raunhæft að koma bönkunum á lappirnar í febrúarmánuði á þessu ári. Kannski var það fullkomlega óraunhæft en það er furðulegt að hlusta á fulltrúa sama Alþjóðagjaldeyrissjóðs tala um það núna að við höfum sett einhvers konar heimsmet í endurreisn banka þegar þeir töldu sjálfir fyrir ári að við ættum að vera búnir að þessu í febrúar, alveg undarlegt. Traust á Íslandi mun byggjast á þessu hér: Erum við að eyða umfram það sem við öflum? Um það snýst kjarni málsins. Þess vegna er svo alvarlegt að ríkisstjórnin er ósammála um þætti sem geta aukið tekjur ríkisins, nema þá kannski það að best sé að gera það með því að hækka skatta. Í nýrri skýrslu frá ríkisendurskoðanda kemur fram að hinir nýju skattar ríkisstjórnarinnar frá því í sumar skila ekki þeim tekjuauka sem að var stefnt. Þetta á við um alla skattstofna. Það er ekki línulegt samhengi á milli þess hversu mikið prósentan hækkar og tekjurnar vaxa. Ríkisstjórnin er líka alveg örugglega að ofáætla tekjuáhrifin af nýjum sköttum. Það er sorglegt að horfa upp á það hér, ef það á að vera meginniðurstaða þessarar umræðu, að ríkisstjórnin hafi þrátt fyrir að hafa hugsað málið og fengið ábendingar um aðrar leiðir ekki komist að annarri niðurstöðu en þeirri að það verði einfaldlega að hækka skattana, jafnvel þannig að skattar á einstaklinga fari hátt í 50%. Þeir voru ekki svo háir áður fyrr ef menn ætla að horfa til þess að við sjálfstæðismenn höfum í stjórnartíð okkar lækkað skattana of mikið. Hvernig var þetta fyrir kosningarnar 2003? Var það ekki þannig að allir flokkar vildu lækka skatta? Ég man ekki betur en að Samfylkingin hafi fyrir þær kosningar komið með skattalækkunarpakka sem átti að lækka tekjur ríkisins um u.þ.b. 20 milljarða. Nú koma þeir og segja: Það var Sjálfstæðisflokkurinn sem lækkaði skattana allt of mikið. Förum upp úr þessu fari. Horfum fram á veginn. Hættum að vera með þessar fingrabendingar um löngu orðna hluti. Förum að ræða framtíðina. Ég held að þjóðin krefjist þess af okkur á þinginu að við förum að horfa fram á veginn, taka til alvöruumfjöllunar þá valkosti sem eru á borðinu í öllum málum. Ríkisstjórnin er stefnulaus. Ég var gagnrýndur fyrir að segja þetta áðan en ég bara bendi á nokkra þætti, t.d. orkumálin. Ríkisstjórnin er ósamstiga þar. Flokkarnir greiddu atkvæði hvor í sína áttina í Helguvíkursamningnum fyrr á þessu ári og við vitum alveg hvernig umræðan varð í kjölfar þess að fjárlagafrumvarpið kom fram og skattarnir þar komu til umræðu. Líka í skattamálum eru ríkisstjórnarflokkarnir tveir ósammála. Það á líka við um önnur mál sem hafa verið til umfjöllunar, Evrópusambandsmálið og jafnvel Icesave-málið, sjálfur Icesave-samningurinn sem undirritaður var í júní gat ekki orðið grundvöllur samstöðu í ríkisstjórninni. Það hefur ríkt mjög mikið stefnuleysi í grundvallarmálum og við köllum eftir því að hér verði aukið samráð um þessar erfiðu ákvarðanir. Við í Sjálfstæðisflokknum erum tilbúnir til að taka þátt í að axla ábyrgð á erfiðum ákvörðunum, bæði ákvörðunum sem leiða til þess að hér þurfi að skera niður og ákvörðunum 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram þótt mér finnist hún oft og tíðum ekki hafa verið alls kostar sanngjörn. Við erum að takast á við gríðarlega erfiðleika og mér finnst að fólk gleymi því stundum að hallinn í ár sem við erum að takast á við er 253 milljarðar kr., 17% af landsframleiðslu. Við erum að reyna að glíma við það á þessu og næsta ári að koma hallanum niður um 100 milljarða þannig að hann verði 150 milljarðar. Það er auðvitað ekkert smátt að glíma við og auðvitað tekur einhvers staðar í, bæði að því er varðar skatta og niðurskurð. Erlendar skuldir þjóðarbúsins eru vissulega allt of miklar og líka erlendar skuldir ríkisins, en við erum þó ekki með neitt met í því. Írland er með margfalt meiri skuldir og Bretland líka svo dæmi séu nefnd.

Það gerir stöðuna ekki betri hér.

Við erum líka að súpa seyðið af ýmsum röngum ákvörðunum sem voru teknar í aðdraganda hrunsins. Ef við skoðum t.d. stærsta einstaka kostnaðarlið ríkisins af banka- og gjaldeyrishruninu tapaði Seðlabankinn 270 milljörðum kr. í hrunadansinum og það tap er að líkindum stærra en raunkostnaðurinn verður við Icesave-reikninginn. Það er rétt að halda því til haga að bara vaxtagjöldin á árinu 2010 vegna þessa taps Seðlabankans eru áætluð 7,5 milljarðar kr. sem við þurfum að borga. Það slagar upp í sömu upphæð og við þurfum á að halda til að geta skilað fólkinu í landinu fullum persónuafslætti þannig að menn skulu skoða einstaka liði í stóru samhengi. Þegar hv. þm. Bjarni Benediktsson segir allar nýjar hugmyndir um skatt eigi að fara út af borðinu verður hv. þingmaður að koma með hvað á að koma í staðinn en ekki óraunhæfar hugmyndir um skattlagningar úr lífeyrissjóðunum. Mér finnst líka ósanngjarnt sem fram hefur komið hjá framsóknarmönnum, t.d. hv. þm. Birki Jóni Jónssyni, þegar hann segir að við séum að leggja allt á bæði skatta- og útgjaldahlið til að ná niður hallanum og að hér sé engin viðleitni til að auka umsvif í hagkerfinu eða greiða fyrir nýjum fjárfestingum. Það er auðvitað alrangt. Það er ótrúlegt að hv. þingmaður skuli fara með slíkt í ræðustólnum. Ég fór yfir það áðan, virðulegi forseti, hvað er á döfinni, hvað hafi verið samþykkt í ríkisstjórninni í morgun. Tímans vegna get ég ekki endurtekið það en það er í vegaframkvæmdum, orkuframkvæmdum og ýmsum öðrum framkvæmdum. Við erum að greiða fyrir nýfjárfestingum og nýsköpun með skattaívilnunum o.s.frv. Það er því fullkomin ósanngirni af hv. þingmanni að halda því fram að hér sitjum við bara yfir því hvernig við getum hækkað skatta á fólki og hvernig við getum skorið sem mest niður.  Auðvitað hef ég áhyggjur af atvinnuleysinu eins og aðrir hér inni, en við skulum halda því til haga að við höfum þó náð því að það er minna - þó að það sé allt of mikið - en spáð var, það er 7–8%.  Varðandi skattlagninguna, jafnvel þó að farið væri í skattlagningu með þeim hætti sem menn hafa rætt eru skattar hér þó miklu lægri en víða annars staðar. Og ég vil segja það að við erum enn að reyna með aðilum vinnumarkaðarins að ná sátt um þá skattlagningu 

Virðulegi forseti. Ég held að ræða forsætisráðherra sem hér var flutt sýni okkur betur en nokkuð annað að mjög mikilvægt er að fara vel yfir þær hugmyndir sem við sjálfstæðismenn höfum lagt fram í efnahagsmálum því alveg er ljóst að við munum ekki fá neinar hugmyndir frá stjórnarheimilinu. Það er auðvitað mjög alvarlegt en til lítils að fara yfir það að á þeim tíma sem hefur liðið frá því að efnahagshrunið varð erum við ekki komin lengra heldur en raun ber vitni en það er auðvitað nokkuð sem eitt og sér er afskaplega alvarlegt. Við sjálfstæðismenn höfum nálgast þetta með þeim hætti, virðulegi forseti, að við höfum komið með hugmyndir. Við komum með hugmyndir strax á vorþingi og síðan fylgjum við þeim eftir núna. Hugmyndir eru auðvitað ekki nóg því það verður að fylgja þeim eftir og því miður höfum við séð að einu hugmyndirnar sem hafa verið framkvæmdar af hálfu stjórnarflokkanna eru í rauninni það sem var samþykkt í fjárlagafrumvarpinu síðasta haust af ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar. En samt sem áður hefur þeim fjárlögum ekki verið fylgt eftir, eins og ný skýrsla Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga sýnir. Það er algerlega ljóst af þeim fjárlögum sem liggja núna fyrir af hálfu ríkisstjórnarflokkanna að með því að koma þeim hugmyndum í framkvæmd munum við ekki vinna okkur út úr þessari kreppu. Þvert á móti er algerlega ljóst að þetta fjárlagafrumvarp með þeim skattahækkunum sem þar eru mun gera kreppuna enn dýpri og það mun taka okkur mun lengri tíma að vinna okkur út úr henni en þyrfti. Við höfum misst mjög dýrmætan tíma. Ég nefndi áðan út af framkvæmd fjárlaga að, eins og fram hefur komið, þá hefur verið haldið aftur af fjárfestingum og ef einhver skyldi spyrja: Af hverju er það slæmt? Þá er það slæmt einfaldlega vegna þess að á meðan fjárfestingar eru ekki til staðar þá búum við ekki til verðmæti. Ef við förum í fjárfestingar, sérstaklega þegar við fáum erlent fjármagn inn, þá erum við að búa til skattstofn og í sinni einföldustu mynd, ef við gæfum okkur það sem svolítið dæmi að við værum með tíu einstaklinga í landinu og af þeim væru þrír atvinnulausir þá eru mun minni skatttekjur af því heldur en ef við fengjum erlent fjármagn inn þannig að þessir þrír sem væru atvinnulausir gætu fengið vinnu og greitt skatta í stað þess að þiggja atvinnuleysisbætur frá hinu opinbera. Þetta er í raun og veru ekkert flóknara, virðulegi forseti. Þess vegna er þessi áhersla okkar á það að hleypa inn fjárfestingum. Málflutningur okkar hefur þó orðið til þess að í það minnsta er hæstv. ríkisstjórn komin með ákveðið samviskubit og við heyrðum það á hæstv. forsætisráðherra áðan að hún talaði um að ákveðnir hlutir væru komnir í gegn. Það skal þakka fyrir það, jafnlítið sem það nú er, og það er því miður rétt að sú undirritun sem var hér um daginn vegna viljayfirlýsingar í tengslum við Landspítalann var afskaplega miklar umbúðir, vonandi ekki í kringum lítið en þó er það nokkuð áhugavert að þar var einungis um að ræða viljayfirlýsingu lífeyrissjóðanna og hins opinbera varðandi byggingu spítalans. Nú gæti kannski einhver sagt að það hefði verið stórmál, einfaldlega vegna þess að þar voru fjármálaráðherra Vinstri grænna og heilbrigðisráðherra Vinstri grænna að skrifa undir viljayfirlýsingu um að fara í einkaframkvæmd en þeir hafa fram til þessa litið á það sem algera dauðasynd. Nú er auðvitað einkaframtak ekkert annað en ákveðin tegund af lántöku og hefur sína kosti og galla. En við þær aðstæður sem nú eru er alveg ljóst að við munum ekki byggja þennan spítala, sem mun spara rekstrarkostnað verulega þegar fyrsti áfangi verður tekinn í notkun, og þess vegna er mjög mikilvægt að blása ekki á slíka aðferð til að koma hlutum í framkvæmd af einhverjum kredduástæðum þannig að í sjálfu sér var það að mörgu leyti stórmerkilegt að fjármálaráðherra og heilbrigðisráðherra Vinstri grænna skyldu skrifa undir þetta um daginn. Stóra einstaka málið er hins vegar það að við munum ekki geta unnið okkur út úr þessum málum sem við erum í núna með sífelldum skattahækkunum og þess vegna komum við með aðrar hugmyndir. Eitt eru framkvæmdirnar, annað er kerfisbreyting á skattheimtu af lífeyrisgreiðslum. Það er einfaldlega alrangt að það sé eitthvað sem mun eyðileggja lífeyrissjóðakerfið en mér heyrist að það sé lína hjá ríkisstjórnarflokkunum að hamast á því og nota þau hugtök nógu oft og vonast til að menn fari að trúa slíku. En þetta er ekkert sérstaklega flókið, við tökum skatta af lífeyrisgreiðslum og spurningin er sú hvort við eigum að gera það þegar greitt er inn eða þegar er greitt út. Það er alveg rétt að ákveðin rök eru fyrir því að taka skatt þegar útgreiðslur verða og það má þá segja að þá virki þær sem laun og hjálpi til við að halda uppi því þjónustustigi sem viðkomandi kynslóð þarf á að halda og fær hún þá greidd laun úr sínum lífeyrissjóði. Það er alveg réttmætt sjónarmið. Hins vegar er af og frá að þetta eyðileggi kerfið, það er af og frá að það sé ekki framkvæmanlegt af því að það þurfi að loka viðkomandi sjóði og setja nýjan af stað. Slíkt er bara tæknilegt úrlausnarefni og það er algerlega ljóst að það að fara t.d. þá leið sem við veltum sérstaklega upp og skattleggja viðbótarlífeyrissparnað strax hefur ekkert með það að gera. Sparnaður á Íslandi hefur þá sérstöðu miðað við önnur lönd að hann er nær eingöngu í gegnum lífeyrissjóði. Aðrar þjóðir eru með mun meiri frjálsan sparnað en mun minni lífeyrissparnað. Hugmyndin að viðbótarlífeyrissparnaði er einfaldlega sú að gefa fólki frelsi til að taka lífeyri fyrr. Hjá öðrum þjóðum er áratugahefð fyrir því að nota aðra sparnaðarleið til að ná nákvæmlega sama markmiði. Það að skattlagning inngreiðslna í viðbótarlífeyrissparnað eigi sér þau rök að við séum með því að taka lán til framtíðar varðandi fjármögnun á velferðarkerfinu á ekki við. Þetta er bara spurning um hvenær er best að taka sparnaðinn. Í mínum huga er algerlega einsýnt að það er mjög mikilvægt miðað við núverandi aðstæður að við hækkum ekki skatta nema að algeru lágmarki hjá fólki og fyrirtækjum og það segir sig sjálft að til lítils er að tala um einhverjar úrlausnir fyrir fólk í skuldavanda, húsnæðisvanda, ef menn ætla að bæta sköttum ofan á þetta sama fólk. Það er nákvæmlega ekki til neins. Það skiptir engu máli fyrir fólk hvort það er í miklum fjárhagsvanda vegna þess að það verður að greiða háa skatta eða háar afborganir af lánum eins og staðan er í dag. Það kemur í nákvæmlega sama stað niður, þó að svo sannarlega sé það rétt að útfærslur ríkisstjórnarinnar lækka greiðslubyrðina þá mun það allt hverfa ef menn hækka skattana, eins og er gert ráð fyrir eða maður hefur heyrt þær hugmyndir hjá ríkisstjórnarflokkunum. Þá er það allt saman farið og gott betur. Það segir sig sjálft að þegar við vinnum okkur út úr þessu og þurfum að skapa störf þá gerum við það ekki með því að kyrkja atvinnulífið með sköttum. Þannig að öll rök hníga til þess að menn ýti annars vegar undir fjárfestingar og framkvæmdir og fari hins vegar í kerfisbreytingu varðandi skattlagningu lífeyrisgreiðslna og horfi þá sérstaklega til viðbótarlífeyrissparnaðar. Ég gat ekki heyrt annað en hæstv. forsætisráðherra - sem hefur ekki látið svo lítið að vera með í umræðu okkar um þessar tillögur, sem er ótrúlegt vegna þess að hæstv. forsætisráðherra og ráðherrar hafa kallað eftir hugmyndum frá stjórnarandstöðunni, en þegar þær hugmyndir koma fram eru þeir ekki tilbúnir til að ræða þær. Reyndar er það þannig að þær tillögur sem hér liggja fyrir eru betur útfærðar heldur en fjárlagafrumvarpið, sérstaklega þegar kemur að tekjuhlutanum. Virðulegi forseti. Ég hvet alla til að kynna sér þessi mál, sérstaklega almenning og fjölmiðla vegna þess að öðruvísi er ekki hægt að vekja stjórnarmeðlimi af þyrnirósarsvefni sínum og það er dýrt fyrir þjóðina.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka sjálfstæðismönnum fyrir þær tillögur sem þeir hafa lagt fram. Það er náttúrlega með þessar tillögur eins og allar að það er ýmislegt í þeim sem er jákvætt og annað sem maður er minna sammála. Mig langar að beina einni fyrirspurn til hv. þingmanns um skattlagningu á greiðslum inn í lífeyrissjóði. Hún snýr að því hvort þeir hafi við vinnslu þessa frumvarps eitthvað borið þetta undir forsvarsmenn lífeyrissjóðanna og hvort hann telji að þær aðgerðir - nú vitum við að lífeyrissjóðirnir voru að skrifa undir stóran samning um fjármögnun á Landspítala – háskólasjúkrahúsi og hyggjast koma að fleiri verkefnum - muni hafa jákvæð eða neikvæð áhrif á vilja þeirra til að koma að verkefnum sem þessum víðs vegar um landið.

Virðulegi forseti. Ég hef bæði átt viðræður við forsvarsmenn lífeyrissjóða og þá tryggingasérfræðinga sem fara með úrvinnslu réttinda hjá þeim sjóðum um þessi mál þannig að ég hef átt skoðanaskipti við þá og ég tel það vera afskaplega mikilvægt, ef það svarar spurningu hv. þingmanns. Varðandi getu lífeyrissjóðanna til að fjárfesta og hér var Landspítalann nefndur sérstaklega sem verkefni upp á 53 milljarða, þá er það, ef ég man rétt, 1,3% af eignum lífeyrissjóðanna. Það er ljóst að ef menn fara t.d. leiðina varðandi séreignarlífeyrissparnaðinn mun það hafa mjög lítil áhrif á getu lífeyrissjóðanna til að koma að fjárfestingum. Mér finnst ekki rétt að að persónugera þetta þannig að það snúi að forsvarsmönnum lífeyrissjóðanna hvort þeir séu tilbúnir til að taka á þessum málum eða ekki. Lífeyrissjóðirnir eru eitthvað sem við greiðum öll í og höfum gert. Við höfum byggt lagaumhverfi til langrar framtíðar í tengslum við lífeyrissjóðina og það kemur okkur öllum við hvernig þeir koma að málum. Ég veit alveg að margir forsvarsmenn lífeyrissjóða hafa aðrar skoðanir en við sjálfstæðismenn hvað þetta varðar. Það er sjálfsagt en ég mun ekki ætla þeim að beita refsingum ef þeirra sjónarmið, einstakra aðila þar inni, ná ekki fram. Það væri mjög sérkennilegt og ég ætla mönnum ekki slíkt og ég vona og trúi því ekki að hv. þingmaður hafi verið á þeirri vegferð. Það væri auðvitað fráleitt. Stóra málið er að vinna okkur út úr þessu. Við höfum komið með vel útfærðar tillögur og getum fært rök fyrir þeim og það er gott og mjög mikilvægt að við getum átt orðaskipti um þetta. Í rauninni ætti það að vera stóra einstaka málið á þinginu núna að ræða efnahagsmálin.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég er persónulega ekki mótfallinn því að skoða hugmyndir um skattlagningu á tekjum til lífeyrissjóða eða greiðslum til lífeyrissjóða en þegar þessi hugmynd kom upp fyrr í sumar og var rædd þá man ég ekki betur - og ég hygg að ekkert hafi breyst hvað það snertir - en að lífeyrissjóðirnir hafi lagst mjög sterklega gegn þeirri hugmynd og töldu heppilegra og voru á þeim tímapunkti tilbúnir til að koma að fjármögnun stærri verkefna. En eins og ég segi er ég ekki mótfallinn því að skoða þessa hugmynd en að það sé þá gert í samráði við lífeyrissjóðina og þeir séu hafðir með í ráðum og enginn væni þá um hótanir eða annað því um líkt. En eðli málsins samkvæmt þá eru líkur á því að þeir muni ekki hafa eins mikinn áhuga á því að koma að fjárfestingum ef tekjur inn til þeirra eru skertar. Þetta er spurning um með hvaða hætti við nýtum lífeyrissjóðina og með hvaða hætti þeir koma að uppbyggingarstarfinu og það er alveg kapítuli út af fyrir sig. Fyrirspurn mín sneri fyrst og fremst að því hvort lífeyrissjóðirnir og stjórnir þeirra og þeir sem koma að þeim hafi verið hafðir með í ráðum þegar þetta var lagt fram og hvort þeir hafi lýst ánægju sinni með þetta eða hvort þeir hafi almennt verið neikvæðir gagnvart þessu.

Virðulegi forseti. Ef ég man rétt eru heildareignir lífeyrissjóða 1.700 milljarðar kr. Ef við förum þessa skattaleið varðandi viðbótarlífeyrissparnað færu 100 milljarðar strax inn, ef menn tækju strax þann skatt sem er inni, og síðan væru þetta annaðhvort 7 eða 13 milljarðar á ári sem menn fengju ef inngreiðslur verða jafnháar og núna. Menn sjá samhengið í því að tiltölulega lítið er af þeim þáttum. Jafnvel þótt menn færu alla leið varðandi það að taka af þeim stabba sem er inni núna og taka út skattinn sem er til staðar, þá yrði það ekki gert þannig að lífeyrissjóðunum yrði sendur gíróseðill sem ætti að greiða á gjalddaga. Það gerist ekki þannig heldur snerist þetta fyrst og fremst um að þeir mundu væntanlega taka skuldabréf sem væru greidd á löngum tíma og kæmu til móts við að lækka skuldir ríkissjóðs. Þeirri aðferð yrði væntanlega beitt. Varðandi lífeyrissjóðina og forsvarsmenn þeirra, síðast þegar ég vissi - og ég þekki nokkuð vel til af því að ég var að vinna í lífeyrissjóði á sínum tíma - þá eru þeir ekki algerlega sama eintakið af homo sapiens allir saman og jafnmagnað og það nú er þá hafa þeir, eins og aðrir, misjafnar skoðanir. Þeir sem hafa hæst hafa hins vegar lýst sig mótfallna þessari hugmynd, í það minnsta margir en svo sannarlega eru líka til þeir aðilar sem eru í forsvari fyrir lífeyrissjóðina sem hafa verið mjög jákvæðir gagnvart þessu. Við erum kosnir af þjóðinni til að fara með hennar mál. Hvernig við vinnum okkur út úr þessu er stóra málið. Ef menn hafa betri hugmyndir þá eiga þeir endilega að koma fram með þær. Það er algerlega ljóst að fjárlagafrumvarpið eins og það liggur fyrir er ekki betri hugmynd. Ég er ánægður með það að hv. þingmaður er tilbúinn til að skoða þetta með opnum hug og það er mjög mikilvægt að gera það. Ef menn hafa betri hugmyndir skulum við skoða þær og samþykkja þær. En þar er því miður ekki mikil samkeppni eins og staðan er í dag.

Hæstv. forseti. Það er ekki ofsagt að það séu óvenjulegir tímar á Íslandi og ég hygg að sá óróleiki og þær áhyggjur sem nú geysa í þjóðfélaginu eigi sér ekki samlíkingu á okkar tímum og vonandi tekst okkur fljótt og vel að koma þjóðinni aftur á lygnari sjó. En víst er að það tekur tíma og það mun taka miklu lengri tíma ef menn ætla að halda sig við að tala alltaf hver úr sinni áttinni og vilja ekki vinna saman að því að leysa úr málunum. Nokkrum sinnum frá því að minnihlutastjórnin tók við 1. febrúar hefur stjórnarandstaðan komið fram með tillögur, lagt fram hugmyndir sínar eða komið með innlegg í umræðuna um efnahagsmál. Framsóknarflokkurinn gerði það snemma árs og þetta er í annað skipti sem Sjálfstæðisflokkurinn kemur fram með tillögur til að ráðast í bráðavanda í efnahagsmálum. Þessar tillögur eru settar fram til að um þær fáist umræða, til að menn geti skipst á skoðunum og reynt að komast að niðurstöðu um hvernig best er að fara í hlutina. Það er stundum sagt að á Íslandi sé aldrei talað um okkar gamla menningararf, fornsögurnar, nema á tyllidögum. Það er gjarnan sagt að menningarmál séu alltaf í orði en ekki á borði. Menn segja gjarnan: Já, það er gaman að státa sig af Njálu á 17. júní en gera svo ekkert þess á milli. Það getur vel verið að nokkuð sé til í því að við þurfum að ganga betur um sagnaarfleifð okkar og halda henni betur að þjóðinni en mér finnst bar nákvæmlega það sama ógilda orðið um að hafa samráð. Það skal hafa samráð og samvinnu, menn eiga að tala saman og hafa allt uppi á borðum. Þetta er orðin einhver tyllidagaumræða, þetta er ekki raunveruleiki. Raunveruleikinn er því miður sá að okkur hefur ekki tekist þetta þrátt fyrir að hafa talað um það allt frá því að hrunið varð að við þyrftum að fara að vinna saman í þessum sölum sem einn maður að því að leysa vandann. Umræðan endar jafnan í því að farið er að bera saman hugmyndir vegna þess að þær koma frá hinum og þessum flokkum. Nú í umræðunni um efnahagsmálin, vegna þeirrar þingsályktunartillögu sem sjálfstæðismenn hafa lagt fram, sýnir það sig ágætlega nú í þessum sölum að því miður hafa stjórnarliðar ekki tekið mikinn þátt í umræðunni og ekki látið mikið sjá sig. Ég held að við eigum að láta af þeim ósið þegar komið er fram með hugmyndir til að létta undir því það er ekki svo að það sé bara hálf þjóðin sem er í vandræðum eða hefur áhyggjur, við höfum það öll, öll, alveg sama hvar í flokki við stöndum. Alveg sama hvort ástandið á heimilinu er betra eða verra en annars staðar. Þetta er sameiginlegt vandamál okkar allra og saman þurfum við að komast út úr því. Þess vegna þætti mér afar vænt um það ef ríkisstjórnin mundi horfa á þetta með opnum huga. Ég geri mér grein fyrir því að það er pólitískur áherslumunur en erum við ekki alltaf að segja í hinu orðinu að nú þurfum við að leita eftir óvenjulegum leiðum og horfa í allar áttir. Það þarf líka að huga að því að þær hugmyndir sem hér eru lagðar fram eru hugsaðar sem bráðaaðgerðir. Ég vil líka að það komi fram við þessa umræðu að ég held að það sé mjög mikilvægt þegar farið er yfir þetta að menn líti ekki svo á að verið sé að stilla hlutunum upp hverjum á móti öðrum. Ég nefni t.d. atvinnumálin. Nú erum við aftur farin af stað í erfiða umræðu um orkunýtingarmál, ég ætla ekki að fara mjög nákvæmlega út í það hér en ég vil þó segja þetta: Við megum aldrei líta svo á að atvinnugreinar eigi að kaffæra hver aðra. Við eigum ekki að líta svo á að einhver atvinnugrein sé annarri fremri eða fínni og hinar séu einhvern veginn verri. Við verðum að skapa þjóðfélag þar sem menn sjá tækifæri og geta nýtt þau, alveg sama þótt þau séu kannski ekki öllum jafnhugnanleg. Við Íslendingar höfum reynt að leggja okkar af mörkum í vísindum og þróun. Við erum mjög stolt af þeim fyrirtækjum sem hafa náð mjög langt þar. Við höfum líka séð merkilega hluti gerast á sviði kvikmyndaiðnaðar þar sem menn hafa verið að reyna að ýta undir hluti þar. Auðvitað eigum við að halda áfram á þessum sviðum og ýta undir alla slíka viðleitni en við þær aðstæður sem nú eru vantar okkur samt ákveðna innspýtingu ef svo má segja. Við þurfum einhvern veginn að koma okkur aftur af stað, hvernig sem við gerum það. Við þurfum að finna leiðir til að gera það. Það kom fram í ágætri utandagskrárumræðu áðan að gerð hafi verið mörg mistök í aðdraganda hrunsins og að menn skyldu vara sig á að gera ekki slík mistök aftur. Skattalækkanirnar voru sérstaklega nefndar og atburðir tengdir þeim, árin 2003 og 2004. Ég hygg að slíkar hugmyndir hefðu kannski komið fram á vettvangi flestra flokka þá. Auðvitað er það rétt að kenningar eru uppi um að þegar mikil þensla er í þjóðfélaginu þá sé kannski ekki endilega heppilegasti tíminn til að lækka skatta en þá má líka segja á móti að ekki stendur í neinum hagfræðiritum að maður eigi að hækka skatta þegar allt er stopp. Það er þvert á móti. Um leið og menn gagnrýna aðgerðir fyrri ára gera menn nákvæmlega sömu mistökin með öfugum formerkjum. Er það það sem við ætlum að gera núna, önnur mistök með öfugum formerkjum? Ég held að það sem blasir við okkur núna nr. eitt, tvö og þrjú sé að skapa skilyrði fyrir íslenskt samfélag til að fá einhvers konar súrefni á ný. Þetta endar auðvitað allt og byrjar heima hjá manni, með heimilunum í landinu. Til að heimilin í landinu geti náð einhverri fótfestu þarf að vera hér öflugt atvinnulíf. Það er bara þannig. Það getur vel verið að það komi betur í ljós við þær aðstæður sem við erum í núna að við erum eyjarskeggjar, við búum á eyju og því þurfum við að skapa okkur okkar eigin tækifæri. Hér fara menn ekki yfir landamæri og sækja nokkurn skapaðan hlut. Við verðum að gera svo margt sjálf. Það er kannski dálítið ósmart að veiða fisk, það getur vel verið að mönnum finnist það, en það verður að gera það, við verðum að draga björg í bú. Og með því að skapa þau skilyrði mjög rík þá skapast aftur tækifæri til að gera það sem við viljum helst gera í framtíðinni, þ.e. að skapa möguleika fyrir ný fyrirtæki, nýjar hugmyndir. Það hlýtur að vera langtímamarkmiðið og við eigum líka að gæta þess sérstaklega á slíkum tímum sem nú eru að taka ekki ákvarðanir sem skemma þann möguleika. Ég vil þá sérstaklega horfa á menntakerfið og rannsóknirnar. Ég held að nú sé gríðarlega mikilvægt að við pössum okkur á því að við erum að taka skref sem hafa áhrif langt inn í framtíðina. Ef við erum búin að njörva allt niður og brjóta niður frumkvæði fólks með gríðarlegum álögum þá dregur það úr líkunum á því að hugmyndaflug okkar og hugvit fái notið sín og það vil ég ekki sjá. Mér finnst áhugavert að líta til útlanda og ég held að maður ætti að gera meira af því að reyna að læra af öðrum. Stundum er sagt að það læri enginn neitt nema reka sig á sjálfur. Margt er til í því og það er kannski akkúrat það sem ég óttast mest að við séum að halda áfram að gera. Í Noregi var mikið kreppuástand upp úr 1950, fyrir svo mörgum árum síðan, löngu áður en hinar miklu olíuauðlindir Norðmanna fundust. Fyrir þann tíma þóttu Norðmenn ekkert sérstaklega rík þjóð. Þegar kreppan var sem verst þar var tekin sú ákvörðun að fara þá leið að reynt yrði að spýta eins miklu fé og hægt væri inn í samfélagið og að einnig skyldir litið til þess að það yrði gert á þeim grunni menntunar og nýsköpunar sem þjóðin mundi njóta sín sem best. Slíkir hlutir taka hins vegar marga áratugi. En það verður að vera einhvers konar samkomulag um það meðal þjóðarinnar að það sé gott að fara í slíkar áttir. Ég vildi óska þess að við gætum a.m.k. lært það af þeim ósköpum sem hafa dunið yfir að þegar um er að ræða sameiginlega grundvallarhagsmuni þjóðarinnar eigi menn a.m.k. að reyna að vinna saman að því að koma þjóðinni aftur á réttan kjöl. Við erum ekki nema 63 inni í þessu herbergi. Ekki eru það margar hræður.

Við erum bara fimm.

Eigum við ekki að reyna að tala saman af einhverju skynsamlegu viti og velta fyrir okkur hvort hægt sé að gera hlutina þannig að við munum ekki vera í þessu ástandi um langa framtíð? Hv. þm. Björn Valur Gíslason upplýsti okkur um það áðan að efnahagsmál hafi verið til umræðu í allt sumar á vettvangi þingsins. Því miður er það ekki svo. Á vettvangi þingsins höfum við verið upptekin við að reyna að verjast ágangi erlendra þjóða í Icesave-samkomulaginu og mikið óskaplega hefði ég viljað að sá tími sem í það fór hefði farið í nákvæmlega það að efla efnahagslíf í landinu. Það kann að vera að sú vinna hafi verið í gangi á vettvangi ríkisstjórnarinnar en því miður, sitjandi í fjárlaganefnd óttast ég mjög að það hálfa fjárlagafrumvarp sem nú liggur fyrir muni valda okkur miklum vandræðum alveg fram að áramótum þegar við þurfum síðan að samþykkja það. Það verður ekki komist hjá því að samþykkja fjárlagafrumvarpið fyrir 31. desember. Ég hygg að það sé skynsamlegast að bæði fulltrúar allra flokka í fjárlaganefnd og allir flokkar Alþingis átti sig á því að í dag er 6. nóvember og að 31. desember eiga fjárlög Íslendinga að vera klár. Þá á skattapólitík þessarar þjóðar einnig að vera klár sem mér skilst að verði boðuð næstu daga. Og ef menn geta ekki að haft neitt samráð og ekki talað við nokkurn mann um það sem fram undan er, ef maður á ekki að fá að vita hvað er í pípunum þá er hættan sú að þetta verði afskaplega tafsamt. Og finnst mönnum á það bætandi ofan á það sem á undan er gengið? Maður bara spyr.

Frú forseti. Ég vil lýsa yfir mikilli ánægju með þá viðleitni sjálfstæðismanna á þingi að tefla fram tillögu til þingsályktunar um nauðsynlegar aðgerðir vegna alvarlegs ástands í efnahagsmálum þjóðarinnar. Við framsóknarmenn höfum lagt fram tillögur okkar í þessu efnum og tillögurnar eru að mörgu leyti keimlíkar. Það er mikilvægt að við á Alþingi tölum um málefni heimilanna, um efnahagsmálin og að hvaða aðgerðum við þingmenn getum stuðlað til að draga úr þeirri miklu kreppu sem blasir við okkur öllum. Ég vil þess vegna taka undir með hv. þm. Ólöfu Nordal þegar hún talaði um samráð áðan og meint samráðsleysi á milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Ég er alveg sammála því að við hljótum að sakna þess að ekki skuli fleiri stjórnarliðar vera viðstaddir umræðuna en að undanförnu hefur enginn stjórnarliði setið í salnum. Það er mjög miður vegna þess að á tyllidögum tala stjórnarliðar um samráð, samstöðu og samvinnu og þegar kemur að stórum málum, og hér eru til umræðu undirstöðumál dagsins í dag, sjálf efnahagsmálin, þá skortir verulega á að þingmenn stjórnarflokkanna taki þátt í þeirri umræðu. Ég verð aðeins að fá að nefna að við vorum að ræða áðan utan dagskrár um efnahagsmálin og hæstv. forsætisráðherra sagði í síðustu ræðu sinni að ég hefði vegið ómaklega að ríkisstjórninni með því að tala um að hún talaði nær eingöngu um niðurskurð og skattahækkanir þegar kæmi að tillögum til úrbóta. Bent var á að í morgun hefði verið samþykkt í ríkisstjórn að ráðast í ýmsar vegaframkvæmdir og er það vel. En hvers vegna sagði ég þetta? Ég sagði þetta vegna þess að ríkisstjórnin hefur boðað orku- og auðlindaskatt. Hvað hefur komið í ljós eftir að ríkisstjórnin tilkynnti um þau áform sín? Mörg hundruð störf, m.a. í garðyrkju eru í hættu vegna þessa og mörg hundruð störf í iðnaði eru í hættu. Og þegar við vitum að 13–14 þúsund Íslendingar eru án atvinnu erum við um leið að horfa upp á að mörg hundruð störf gætu orðið til og orðið að veruleika ef menn mundu ekki grípa til óhóflegrar skattlagningar. Og þegar ríkisstjórnin beitir sér með þessum hætti segi ég: Með þessum aðgerðum er ríkisstjórnin að vinna gegn hagsmunum okkar. Við eigum að fjölga störfum í íslensku samfélagi. Af því að hv. þm. Þráinn Bertelsson gengur fram hjá mér þá vil ég minna á það sem hann hefur bent á að skert framlög, m.a. til kvikmyndagerðar hér á landi, munu draga verulega úr atvinnu í þeim geira á sama tíma og við horfum á mikið atvinnuleysi. Ríkisstjórnin þarf að hafa þetta heildarsamhengi fyrir framan sig þegar hún tekur ákvarðanir. Þá er ég kominn að því sem við gagnrýnum ríkisstjórnina fyrir, nær daglega á þingi, það er þetta samráðsleysi, þetta endalausa samráðsleysi. Við í stjórnarandstöðunni þurfum að gagnrýna tillögur og hugmyndir sem ríkisstjórnin leggur fram, vegna þess að þetta er lagt fram án þess að ræða það við okkur og án þess að ræða það við Samtök atvinnulífsins eða Alþýðusamband Íslands. Ríkisstjórnin stendur dálítið ein í allri ákvarðanatöku og við komum yfirleitt að orðnum hlut og þá bíður okkar það verkefni á þinginu að leiða ríkisstjórnina aftur inn á rétta braut, oftar en ekki í samstarfi við aðila vinnumarkaðarins. Þá fáum við á okkur þann stimpil að við séum dálítið mikið að nöldra á vettvangi þingsins. En það er vegna þess að okkur er ekki hleypt að borðinu þegar ákvarðanirnar eru teknar. Væri ekki nær á þeim tímum sem blasa við okkur í dag að ríkisstjórnin tæki sér tak og hefði víðtækt samráð við stjórnarandstöðuna og mikilvæga aðila úti í samfélaginu þegar kemur að stórum ákvarðanatökum? Við þurfum að standa saman, við þurfum að standa sameiginlega að ákvarðanatökunni en þegar við horfum upp á það í máli eftir máli að ríkisstjórnin ein telur sig þess umkomna að vita hvað þjóðinni er fyrir bestu, án þess að ræða við okkur hina 29 þingmennina sem eru í andstöðu á þingi þá er hún því miður á rangri braut. Frú forseti. Þessar ágætu tillögur eru skoðunarverðar og mig langar í fyrsta lagi að nefna það sem rætt er um varðandi skuldavanda þar sem segir, með leyfi frú forseta: „Leiðrétta verður of mikla skuldsetningu heimilanna í landinu. Mynda skal sérfræðingahóp sem fjalli um leiðir til þess. Hópurinn verði skipaður fulltrúum allra stjórnmálaflokka og aðila vinnumarkaðarins.“ Ég fagna þessari tillögu og ég hef raunar talað fyrir því í marga mánuði á vettvangi þingsins hvort það væri ekki eðlilegast að menn, sérfræðingar úr öllum stjórnmálaflokkum og aðilar vinnumarkaðarins mundu setjast yfir þann gríðarlega vanda sem skuldir heimilanna eru. Það kom fram í fréttum í gær að Seðlabankinn telur að íslensku bankarnir hafi svigrúm til að afskrifa 600 milljarða kr. gagnvart húsnæðiseigendum í landinu. Nú horfi ég á Pétur Blöndal og við höfum ekki verið alveg sammála um hvernig eigi að nálgast það mál að leiðrétta skuldir heimilanna en við erum öll sammála um að það verður að grípa til einhverra aðgerða. Til þess þurfa menn að setjast niður, en ég hef hvorki heyrt hósta né stunu frá ríkisstjórninni í þá átt, enga viðleitni til að setjast niður þvert á flokka og kalla til aðila utan úr samfélaginu til að fara yfir þann gríðarlega vanda sem skuldsetning íslenskra heimila er. Á sama tíma blasir það við að við erum með hæstu stýrivexti í heimi. Það er einfaldlega ekki hægt að búa við þetta. Hæstv. forsætisráðherra kemur upp og lýsir því nærri yfir að við höfum slegið heimsmet í lækkun á stýrivöxtum, úr 18% niður í 11%. Við erum samt með eina hæstu stýrivexti í heimi. Við erum samt með skuldugustu heimilin í heimi og við erum með skuldugasta atvinnulífið í heiminum. Svo talar ríkisstjórnin fyrir því að efla þurfi atvinnulífið. Hvernig eflum við atvinnulífið við þetta vaxtastig? Það er ekki hægt. Það stendur enginn atvinnurekstur undir öllum þeim ofurskuldum og ofurvöxtum sem blasa við okkur öllum. Við köllum einfaldlega eftir því í stjórnarandstöðunni að ríkisstjórnin taki í útrétta hönd okkar og fari að vinna með okkur ásamt öðrum hagsmunaaðilum í samfélaginu. Mig langar í öðru lagi, af því að tíminn styttist, að nefna þá kerfisbreytingu sem lögð er til ásamt skattlagningu á lífeyrisgreiðslum sem gæti skilað um 100 milljörðum á þremur árum, u.þ.b. 35 milljörðum á ári. Í því samhengi held ég að ég fari rétt með að fyrirhugaðar skattahækkanir á heimili og fyrirtæki í landinu með hækkun á neyslusköttum eru 55 milljarðar á næsta ári. Ég þekki til margra íslenskra heimilda sem glíma við gríðarlegan skuldavanda, eru í miklum vanda með að borga reikninga sína og fá þá slíka kveðju frá Seðlabankanum, að áætlanir geri ráð fyrir að 16% lækkun verði á kaupmætti á næsta ári. Ofan á þá stöðu sem blasir við okkur í dag. Þetta hlýtur að vekja okkur til umhugsunar um að við verðum að grípa til einhverra framkvæmda og aðgerða í þeim efnum. Þess vegna vil ég taka undir það að við þurfum að skoða allar hugmyndir. Menn tala um að við séum með þessu að taka lán til framtíðar. Hæstv. forsætisráðherra sagði það áðan. Ég veit ekki betur en hver einasti dagur á Alþingi hafi fjallað um að við séum að taka hin og þessi lán. Við erum einfaldlega í mjög erfiðum málum og við verðum að grípa til allra þeirra leiða sem geta komið okkur út úr þeim brimskafli sem við erum í. Margir glíma við mjög erfið skilyrði í dag og eiga erfitt með að standa undir skuldbindingum sínum og það er skylda okkar á Alþingi Íslendinga að taka höndum saman, sama hvar í flokki við stöndum, og grípa til aðgerða þannig að fólk fyllist ekki vonleysi og lendi hreinlega í einhverri ómögulegri stöðu, því það eru vissulega tækifæri til staðar. Við höfum bent á að tækifærin eru til staðar með því að leggja hér fram efnahagstillögur, bæði framsóknarmenn og sjálfstæðismenn. Því miður er of lítið á þessar metnaðarfullu tillögur hlustað. Við getum komið okkur út úr vandanum en til þess verðum við að grípa til aðgerða og ekki bara hvaða aðgerða sem er, réttra aðgerða til að við fáum tiltrú á því að hér sé gott að búa. Við erum ein menntaðasta þjóð veraldar, við erum með einar mestu auðlindir, hvort sem það er orkan eða sjávarútvegurinn. Tækifærin eru út um allt. Við þurfum bara að nýta þau tækifæri sem eru til staðar. Við í stjórnarandstöðunni höfum bent á margar leiðir í þeim efnum og ég vil í lok þessarar umræðu auglýsa eftir að fá a.m.k. einn stjórnarliða í salinn, ég bið ekki um meira, þannig að það séu alla vega tvö eyru sem hlusta á þá mikilvægu umræðu sem hér fer fram um þau grundvallarmál sem efnahagsmál þjóðarinnar eru. Við erum í erfiðum málum sem við þurfum að leysa.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að taka undir orð síðasta ræðumanns um það að íslensk þjóð stendur frammi fyrir góðum tíma til lengri tíma litið. Við þurfum að brúa ákveðna gjá sem hefur myndast í eitt, tvö eða þrjú ár og við þurfum að brúa þá gjá skynsamlega þannig að við getum mætt framtíðinni með jákvæðri uppbyggingu á þjóðfélaginu. Því miður kunna tillögur ríkisstjórnarinnar sem eru afskaplega hefðbundnar - þetta eru skattahækkanir, skerðingar o.s.frv., afskaplega hefðbundið, þetta er allt saman inni í kassanum - að leiða til þess að þessi gjá dýpki og breikki og verði jafnvel illfær til langframa. Íslensk heimili og fyrirtæki hafa sýnt ótrúlegan sveigjanleika á þessu eina ári frá því að kreppan hófst, alveg ótrúlegan, og þann sveigjanleika og dugnað eigum við að nýta, frú forseti. Við þurfum að auka atvinnu. Hver maður sem verður atvinnulaus hættir að borga skatta af 500.000 kr., fer niður í bætur sem hann borgar mjög litla skatta af og eru auk þess peningar sem fara í hring. Segja má að ríkissjóður tapi um 4 millj. kr. fyrir hvern einasta mann sem verður atvinnulaus og það öfuga gerist ef einhver hættir að vera atvinnulaus. Þess vegna er mikilvægt að auka atvinnu. Það þurfum við að gera með því að auka kvóta, við þurfum að skoða það, og við þurfum að skoða þær eignir sem við eigum hjá lífeyrissjóðunum og nota það í eitt skipti til að brúa þessa gjá þannig að hún verði ekki djúp og breið. Ég ætla að benda á að það sem ríkisstjórnin er að gera er að hækka skatta, hækka tryggingagjald, sem þýðir að störfin verða dýrari, hún er að skerða framlög jafnvel til varanlegs tjóns, t.d. í menntakerfinu. Við þurfum að gæta okkar vel á því að skerða ekki velferðarkerfið varanlega til tjóns. En ég ætlaði að fara yfir hugmyndina um skattlagningu á séreignarsparnað en sá sparnaður er mjög sér á báti. Hann er ekki tengdur öðrum tryggingakerfum á neinn beinan hátt og fólk hefur yfirleitt byrjað séreignarsparnað til þess annaðhvort að bæta við þann lífeyrissparnað sem er úr almannatryggingum og lífeyrissjóðum eða til að geta flýtt töku lífeyris. Yfirleitt er það þannig, frú forseti, að þegar menn ætla að hafa þann möguleika að flýta töku lífeyris - þegar á hólminn er komið þá gera þeir það ekki, þannig að þessi lífeyrir mun yfirleitt koma til viðbótar við annan lífeyrissparnað og þá eru menn komnir yfir tekjumörkin. Það skiptir því ekki máli fyrir fólk hvort það borgar skattinn strax eða seinna. Tölurnar sem við erum að tala um eru þær að í séreignarsparnaði verða væntanlega um 300 milljarðar um næstu áramót og tekjuskattur af því, ef það er allt skattlagt í eitt skipti fyrir öll, gæfi ríkissjóði 75 milljarða í staðgreiðslu og sveitarfélögunum 40 milljarða. Ég bendi á að sveitarfélögin fengju líka 40 milljarða með þessari aðferð. Einhver kann að segja að þetta sé hókus pókus. Auðvitað, við erum að taka eign sem ríkið á og selja hana og það sem hægt er að gera - lífeyrissjóðirnir gætu gefið út skuldabréf til skattstofu, til sveitarfélaganna sem þau greiddu skattinn með. Þessi skuldabréf eru í stöðluðum einingum sem ríki og sveitarfélög gætu svo selt á markaði og þar með væri búið að búa til peninga úr þessari eign fyrir sveitarfélögin ef þau kæra sig um og ríkið, og þeir sem eru að spara, séreignarsjóðirnir, verða ekki varir við þetta. Þeir mundu gefa út skuldabréf með sömu gjalddögum eða nálægt því sömu gjalddögum og falla til greiðslu hjá fólkinu sem er tryggt þannig að í rauninni yrði enginn var við þetta nema að eftir þetta er sparnaðurinn skattfrjáls. Svo mætti að sjálfsögðu slá þann varnagla að það fólk sem lendir undir skattleysismörkum við útgreiðslu fengi skattinn bara endurgreiddan. Þetta er hægt að útfæra á þann hátt að það kemur ekki við nokkurn mann, hvorki þann sem er að spara né séreignarsjóðina sjálfa. Ríkið og sveitarfélögin yrðu sparendur hjá séreignarsjóðunum og ríki og sveitarfélög fengju nauðsynlegt lausafé.

Virðulegi forseti. Þetta er gagnmerkt mál sem við tölum hér um, er hvernig koma megi Íslandi til hjálpar í þeim efnahagserfiðleikum sem við glímum við. Það skýtur skökku við að þeir sem maður ætti að vera að tala við eru alls ekki viðstaddir í salnum. Hér er einn maður í salnum, hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, tveir - en alla vega er það fyrir neðan allar hellur að stjórnarflokkarnir skuli sýna okkur þessa vanvirðingu. Meðan við mælum af heilum hug fyrir efnahagsaðgerðum láta þeir ekki einu sinni svo lítið sem hlusta. En hvað um það. Í umræðum fyrr í dag kom fram merkileg staðreynd, grafalvarleg, sem hefur kannski farið fram hjá þingheimi. Hæstv. forsætisráðherra staðhæfði að ríkissjóður yrði rekinn með 253 milljarða kr. halla á þessu ári sem nemur um 17% af landsframleiðslu. Ég hélt að hæstv. forsætisráðherra hefði mismælt sig og talaði við hana undir fjögur augu. Hún hringdi í efnahagsskrifstofu efnahagsráðuneytisins og spurði út í þetta, hvort þetta stæðist ekki alveg, og fékk staðfest að þetta væri rétt tala. Efnahagstillögurnar sem við sjálfstæðismenn höfum lagt til gera ráð fyrir því að með sparnaði, með niðurskurði, með breytingu á skattlagningu lífeyris og með því að auka umsvif í hagkerfinu og lækkun vaxta - ef allt þetta heppnast eins og lagt er upp megi bæta afkomu ríkissjóðs um rúma 100 milljarða. Mér sýnist, miðað við þær fréttir sem við erum að fá núna, að það sé engan veginn nóg ef halda á þessum samstarfssamningi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn til streitu. Það er ljóst að þetta mun verða mun erfiðara en við lögðum upp með. Ég geri mér ekki grein fyrir því hvar þessi gríðarlega framúrkeyrsla hefur átt sér stað en til áréttingar var gert ráð fyrir því að ríkissjóður yrði rekinn með 153 milljarða halla á þessu ári þannig að framúrkeyrslan er 100 milljarðar. Ég held að framúrkeyrsla af því tagi hafi aldrei sést áður og í hlutfalli við landsframleiðslu hefur slík framúrkeyrsla sennilega ekki gerst í öðrum ríkjum. Ef þetta er rétt, sem ég ætla ekki að efast um, þá er gríðarlega mikið verk fyrir höndum, mun meira verk en við lögðum upp með í byrjun þings og þegar fjárlagafrumvarp var lagt fram. Þegar haft er í huga að það verður að vera búið að samþykkja fjárlög fyrir 31. desember þá er mikil vinna fyrir höndum, og satt að segja fallast mér að nokkru leyti hendur hvað til bragðs eigi að taka. En það er ljóst að við verðum að gera það sem við stjórnarandstæðingar höfum kallað á í dag, fyrst við sjálfstæðismenn, síðan framsóknarmenn, það verður að verða einhvers konar samráð til að ráða við þetta stóra verkefni sem stækkar með hverjum deginum sem líður, hverri mínútunni sem líður eða ég veit ekki hvað ég á að segja. Ég kalla eftir þessu samráði og kalla eftir því að bundinn verði endi á þá einangrunarhyggju sem virðist plaga ríkisstjórnina. Hún verður að leita samráðs við stjórnarandstöðuna. Hún ræður ekki ein við verkið, það verður að nást einhvers konar sátt um það verkefni sem er fyrir höndum.

Hæstv. forseti. Við höldum áfram umræðu um tillögu okkar þingmanna Sjálfstæðisflokksins til þingsályktunar um nauðsynlegar bráðaaðgerðir vegna alvarlegs ástands efnahagsmála. Þessi tillaga var meðal fyrstu mála þingsins 1. október og kom til umræðu fyrir líklega 2–3 vikum. Það verður að segjast eins og er að á margan hátt erum við enn í sömu stöðu og við vorum þegar málið var lagt fram við upphaf þings og þegar það kom til umræðu. Margir þættir eru í nákvæmlega sömu óvissu og þá var, margir þættir í umhverfinu, margir þættir sem lúta að ríkisfjármálastefnu ríkisstjórnarinnar, skattstefnu og annað þess háttar. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um tillögu okkar efnislega, henni hafa verið gerð góð skil í ræðum annarra hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins. Hún lýtur að því að tekið sé heildstætt á málum, ríkisfjármálum, hagstjórn og skuldavanda heimila. Í mörgum atriðum eru tillögurnar útfærðar, í öðrum tilvikum er svigrúm og lögð á það áhersla að lausnir verði að finna í samráði bæði innan þings og gagnvart aðilum í þjóðfélaginu, eins og hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson lýsti í síðustu ræðu sinni. Tillagan felur í sér ákveðinn leiðarvísi að því hvernig við sjálfstæðismenn teljum að nálgast beri þann vanda sem uppi er. Nú ætla ég ekki að fara í miklar umræður um það hver sá vandi er, það hefur komið ítarlega fram í umræðum í dag. Reyndar finnst mér, því miður, að hæstv. forsætisráðherra sé nokkuð bjartsýn í sinni sýn. Það er auðvitað gott að vera bjartsýnn en það er hins vegar ekki gott að loka augunum fyrir ástandinu. Þó að hæstv. forsætisráðherra hafi í ræðum sínum fyrr í dag lýst ýmsu sem hún telur að horfi til betri vegar þá verð ég því miður að segja það sem skoðun mína að mér finnst mat hennar byggja á of mikilli bjartsýni og óraunsæi. Mér finnst hæstv. forsætisráðherra skauta nokkuð léttilega yfir marga alvarlega váboða í íslensku efnahagslífi. Ég er sannfærður um það, því miður, að á næstu mánuðum og jafnvel missirum eigum við Íslendingar eftir að vera í miklu dýpri efnahagslegum vanda en hæstv. forsætisráðherra vill vera láta, því miður. Ég vildi óska að ég gæti komið upp og látið eitthvað annað álit í ljós. Ég er hræddur um að að öllu óbreyttu muni fleiri fyrirtæki lenda í verulegum rekstrarerfiðleikum á næstu vikum, á næstu mánuðum - fyrirtæki munu verða gjaldþrota, starfsemi þeirra stöðvast og það tjón sem eigendur, lánardrottnar og ekki síst starfsfólk verður fyrir á eftir að koma fram. Þetta er mitt mat. Og það er á þessum grunni sem við sjálfstæðismenn teljum að ekki sé eftir neinu að bíða með að fara í mjög gagngerar efnahagsaðgerðir sem við lýsum í tillögum okkar og bjóðum fram sem valkost við þá stefnu sem ríkisstjórnin virðist hafa í þessum efnum. Ég segi „virðist hafa“ vegna þess að ekki er alltaf gott að átta sig á því á hvaða leið ríkisstjórnin er. Nú er komið fram í nóvember, fyrsta vika nóvembermánaðar er liðin, og enn eru allir meginþættir fjárlagafrumvarpsins í fullkominni óvissu, tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins er í fullkominn óvissu. Við gagnrýndum það, sjálfstæðismenn, þegar frumvarpið kom fram 1. október að mjög margir þættir þar væru óskýrir og óútfærðir. Við nefndum ekki síst tekjuhliðina, skattahliðina, en hæstv. fjármálaráðherra og samstarfsmenn hans höfðu áætlað að ná þyrfti inn svo og svo miklum tekjum í nýjum sköttum. Það voru settar heildarupphæðir á það, skotið á það, en útfærslurnar skorti gersamlega. Það var almennt orðalag um að svo og svo mikið yrði tekið af einstaklingum og svo og svo mikið af atvinnurekstrinum en engar útfærslur lágu fyrir. Við höfum beðið í fimm vikur eftir því að sjá hvað meira er í spilunum að þessu leyti, hvaða tillögur eru á borðinu, hvaða tillögur ríkisstjórnin ætlar að leggja fram sem væntanlega verða þá mikilvægur liður í tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins sem á að taka gildi 1. janúar nk., eins og bent hefur verið á. Tíminn er naumur og það er ótrúlegt að ríkisstjórnin skuli skila inn hálfunnu eða óunnu verki í sambandi við undirbúning fjárlagafrumvarpsins. Sama á raunar við um margar niðurskurðar- og sparnaðartillögurnar. Þær eru ekki útfærðar að öllu leyti. Það hefur raunar komið fram opinberlega að þegar er farið að falla frá ýmsum af þeim sparnaðarhugmyndum sem greina má í fjárlagafrumvarpinu þannig að óvissan á útgjaldahliðina er líka veruleg. Vandinn er því gríðarlegur, vandinn fyrir þingmenn okkar, því að ríkisfjármálastefnan, sem markast af fjárlagafrumvarpinu, er mikilvægasta innlegg ríkisstjórnarinnar og þingsins til efnahagsmála. Ríkisfjármálastefnan er lykilatriði. Ríkisfjármálastefnan gefur tóninn og hefur áhrif á svo ótalmarga aðra þætti í efnahagskerfinu. Óvissan varðandi skattlagningu er t.d. mjög nagandi, bæði fyrir einstaklinga og fyrirtæki, svo að maður tali ekki um þau fyrirtæki sem hafa yfir höfði sér hótanir um sérstaka aukaskattlagningu eins og rætt hefur verið um í sambandi við orku- og auðlindaskatta. Nú er rétt að geta þess að í umræðum fyrr í dag gat hæstv. forsætisráðherra þess að að öllum líkindum mundi ríkisstjórnin hverfa frá grófustu skattahækkunarhugmyndunum, sem við getum kallað sem svo, sem nefndar hafa verið. Það gefur okkur ákveðna von um að launþegahreyfing, atvinnurekendur og stjórnarandstaða hafi með málflutningi sínum með einhverjum hætti komið vitinu fyrir ríkisstjórnina, að augu ríkisstjórnarinnar hafi opnast fyrir því að ekki sé hægt að skattleggja sig út úr vandanum, það sé ekki leiðin upp úr efnahagsdalnum að leggja þyngri álögur á heimili og fyrirtæki. Ég svona að svo sé og ég vona að þær útfærslur sem við eigum eftir að sjá, vonandi hið allra fyrsta, á skattahækkunarhugmyndum ríkisstjórnarinnar beri þess vitni að menn hafi aðeins séð ljósið í þessum efnum. Það eru fleiri þættir sem vert er að nefna í þessu en tími minn er naumt skorinn. Ég get ekki annað en lokið máli mínu á því að velta því fyrir mér hvað ríkisstjórnin hefur verið að gera fyrst hún hefur átt í jafnmiklum erfiðleikum með að koma saman fjárlagafrumvarpi, koma saman stefnu í ríkisfjármálum, og raun ber vitni. Hæstv. forsætisráðherra talaði fjálglega um það í ræðum sínum fyrr í dag að ríkisstjórnin hefði verið önnum kafin og ég efast ekki um það. Ég efast ekki um að ráðherrar ríkisstjórnarinnar hafi verið önnum kafnir. Ég er bara ekki alveg viss um að þeir hafi verið önnum kafnir við að sinna réttu verkefnunum. Ég velti því t.d. fyrir mér, af því að hér hefur verið til umræðu síðustu daga frumvarp um persónukjör, hvort sú áhersla sem hæstv. forsætisráðherra - reyndar ekki allir ráðherrar ríkisstjórnarinnar - hefur sett á það mál sé í samhengi við þau viðfangsefni sem ég tel brýnast að leysa í sambandi við efnahagsmál og þjóðfélagsmál okkar Íslendinga. Skuldavandi heimilanna, skuldavandi fyrirtækjanna, vandinn í ríkisfjármálunum, þetta eru brýn og aðkallandi verkefni. Ég er ekki viss um það, og efast reyndar um það, að það sé jafnbrýnt að endurskoða aðferðina sem notuð er til að kjósa menn til sveitarstjórna. Ég leyfi mér að halda fram efasemdum um það. Sama vil ég raunar segja um hugmyndina um stjórnlagaþing sem nú hefur komið inn í þingið enn einu sinni. Nú er reyndar búið að skera niður áætlaðan kostnað við það stjórnlagaþing niður í 300–400 milljónir í stað tveggja milljarða eins og talað var um síðasta vetur. Engu að síður spyr ég: 

Frú forseti. Ég sé mig knúinn til að koma aftur í þessa ágætu umræðu. Ég auglýsti eftir því að stjórnarliðar mundu taka þátt í og vera viðstaddir þá grundvallarumræðu sem efnahagsmálin eru en þeir hafa því miður ekki látið sjá sig, hvorki ráðherrar né þingmenn. Því miður er þetta mjög alvarlegt. Ég vil líka benda á að við framsóknarmenn fluttum í gær frumvarp til laga um breytingar á lögum um vexti og verðtryggingu sem miðar að því að koma ákveðnu hámarki á hvað fólk þurfi að borga í verðtryggingu út af verðbólgunni og setja niður áætlun um það hvernig við megum afnema verðtrygginguna í nokkrum skrefum. Það kom á óvart í þeirri grundvallarumræðu að enginn samfylkingarmaður mætti til að ræða það uppbyggilega mál. Hér er enginn samfylkingarmaður í dag. Það hefur þó verið aðaláhugamál hæstv. forsætisráðherra í gegnum þá áratugi sem hún hefur verið í stjórnmálum, hún hefur talað fyrir því að afnema ætti verðtrygginguna. Maður veltir því þess vegna fyrir sér hvort hugur fylgi máli. Það er ekki góður svipur á Alþingi Íslendinga að við komum hér upp til skiptis, sjálfstæðismenn og framsóknarmenn, til að ræða þessi mikilvægu mál og fáum eiginlega engin viðbrögð frá stjórnarliðum. Ég er farinn að upplifa mig dálítið sem svo, og farinn að ímynda mér, að það séu kannski þeir sem tali hér sem stýri þessu landi, en svo er ekki. Þegar ég minntist á það í fyrri ræðu minni hvað þessi orku- og auðlindagjöld gætu haft í för með sér, til að mynda gagnvart grænu stóriðjunni, garðyrkjubændunum, þar sem hundruð starfa gætu jafnvel tapast vegna áætlana sem ríkisstjórnin hefði lagt fram - við sóttum hart að Vinstri grænum í þeirri umræðu - þá koma hv. þingmenn þess ágæta stjórnmálaflokks upp eins og þeir væru enn í stjórnarandstöðu, eins og þeir væru ekki búnir að átta sig á því að það eru raunverulega þeir sem eiga að stýra landinu. Við köllum eftir því enn og aftur, og ég vonast til að þingmennirnir séu að horfa á okkur í gegnum vef Alþingis, að við höfum meira samráð um þau grundvallarmál sem við ræðum hér. Við verðum að fara að grípa til mikilvægra aðgerða. Ég held að við séum öll sammála um það. En það að 34 þingmenn skuli taka þessar ákvarðanir og skilji hina 29 þingmennina eftir, það er einfaldlega ekki góður svipur á því. Það að frumvörp sem við leggjum fram og þingsályktunartillögur skuli hafa dagað uppi í nefndum þingsins, hafi ekki komið til atkvæðagreiðslu á vettvangi Alþingis - stjórnarliðar gætu þá fellt þær tillögur - sýnir náttúrlega í hvers lags sandkassaleik Alþingi Íslendinga er, þegar menn þora ekki að taka umræðuna, afgreiða mál út úr nefndum og greiða svo atkvæði um það á lýðræðislegan hátt. Ég hef tekið sveitarstjórnarstigið sem dæmi. Þar koma fulltrúar minni hlutans sínum málum yfirleitt fram með þeim hætti að það er a.m.k. tekin afstaða til tillagna þeirra, þær eru felldar eða samþykktar. Á Alþingi Íslendinga, vöggu lýðræðisins á Íslandi, komast eiginlega engin mál stjórnarandstöðunnar svo langt. Ef hið nýja Ísland, sem við ætlum að reisa hér, ætti ekki að taka mið af því, af breyttum vinnubrögðum á vettvangi þingsins, þá verður ekkert nýtt Ísland. Ef við breytum ekki vinnuaðferðunum á vettvangi þingsins almennilega þá munu hlutirnir ekki breytast. Það hefur verið grátlegt að sitja á vettvangi þingsins síðustu mánuði og leggja fram ýmsar hugmyndir og tillögur í efnahagsmálum sem ekki hefur verið hlustað á. Við hljótum að spyrja í þessari umræðu: Er það svo að allar bestu hugmyndir í efnahagsmálum komi einungis frá forsvarsmönnum ríkisstjórnarinnar og ekki sé vert að hlusta á tillögur sem við leggjum fram í stjórnarandstöðunni eða aðilar vinnumarkaðarins? Það hefur sýnt sig á síðustu mánuðum að ríkisstjórnin hefur ekki alltaf haft rétt fyrir sér þegar kemur að tillögum og úrbótum í efnahagsmálum. Oftar en ekki hafa stjórnarandstæðingar og Samtök atvinnulífsins, aðilar vinnumarkaðarins, þurft að benda ríkisstjórninni á að hún sé á rangri braut. Það er kannski þess vegna sem þetta virkar dálítið mikið nöldur hér en staðreyndin er einfaldlega sú að okkur er ekki hleypt að neinni ákvörðunartöku, við þurfum að vinda ofan af vitlausum ákvörðunum sem því miður eru allt of oft teknar. Vonandi hafa stjórnarliðar eitthvað fylgst með umræðunni hér í dag sem hefur verið gagnleg. Hér er um að ræða tillögur frá sjálfstæðismönnum sem ég tel vert að skoða í efnahags- og skattanefnd. Vonandi getum við hrundið einhverjum af þeim í framkvæmda fyrr en síðar.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir ágæta umræðu um efnahagstillögur okkar sjálfstæðismanna hér í dag og þegar henni var ýtt úr vör hér fyrir nokkrum dögum síðan. Hér hafa komið fram ólík sjónarmið og það hefur verið ágæt þátttaka í umræðunum, nema svo sem af hálfu stjórnarliðanna. Mér skilst að enginn stjórnarliði sé í húsinu, ég sé að stjórnarliðarnir eru ekki hérna í salnum en mér er tjáð að það sé enginn þeirra í Alþingi í dag, a.m.k. ekki undir þessari umræðu. Það komu nokkur váleg tíðindi fram í máli hæstv. forsætisráðherra undir umræðu utan dagskrár - kemur þá einn stjórnarliðinn í salinn - þar sem fram kom að það stefndi í halla á ríkissjóði sem yrði yfir 250 milljarðar. Fyrir mér voru þetta ný tíðindi. Ég hef nýlega lesið hér skýrslu um framkvæmd fjárlaga frá ríkisendurskoðanda þar sem voru allt aðrar tölur varðandi hallann á rekstri ríkissjóðs en það kunna svo sem að vera skýringar á þessu. Ég gef mér að í þessari stóru tölu sem forsætisráðherra vék að, sé búið að taka með áætlaða vexti vegna Icesave-lánanna og einhverja slíka þætti, en þetta eru gríðarlegar tölur. Og jafnvel þótt að einungis verði miðað við tölurnar sem eru í skýrslu ríkisendurskoðanda upp á 182 milljarða, er það alveg feiknarlega mikið verkefni fyrir okkur að snúa rekstri ríkissjóðs úr halla yfir í jafnvægi og afgang sem allra fyrst. Ég held að það sé vel gerlegt að vinna það verk á tiltölulega skömmum tíma. Lagt hefur verið upp með það í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn í þeirri áætlun sem íslensk stjórnvöld sömdu um í samstarfi við sjóðinn að þetta gæti tekist á fáeinum árum. Við erum þeirrar skoðunar líka í Sjálfstæðisflokknum og við bendum á leiðir í tillögum okkar sem við fjöllum hér um. Þær snúast um að við komum efnahagsstarfseminni aftur í gang án þess að leggja nýjar og auknar byrðar á einstaklinga, heimili og fyrirtæki. Í skýrslu ríkisendurskoðanda frá því í október kemur nokkuð fram sem ég ætla að lesa, það er í niðurstöðukafla skýrslunnar á bls. 5. Þar segir, með leyfi forseta: „Þær skattbreytingar sem gerðar voru um mitt ár virðast hins vegar ekki ætla að skila nema hluta þess tekjuauka sem stefnt var að þótt þær kunni að hafa forðað því að tekjur drægjust meira saman en reiknað var með.“ Sem sagt, auknir skattar skila ekki þeim tekjuauka sem menn reikna inn í exelskjalið hjá sér. Vissulega hefur þetta skilað einhverjum tekjum, en ekki í þeim mæli sem að var stefnt. Ég held að sé auðvelt að nefna til sögunnar fjölmörg dæmi um þetta. Eitt augljóst dæmi eru auknar álögur á áfengi og tóbak, sérstaklega á áfengið. Þar hefur dregið stórkostlega úr sölu, álagningin hefur einfaldlega valdið því. Og það er þekkt að heimabrugg færist í vöxt þegar menn fara yfir ákveðin þolmörk í auknum álögum á áfengi. Ég held að sé vert fyrir okkur að taka það til sérstakrar skoðunar hér á þinginu, kalla eftir upplýsingum um það hver er í raun og veru niðurstaðan af nýju sköttunum frá þessu ári. Hér er lagt upp með að á næsta ári verði haldið áfram á sömu braut. Það sem er hins vegar alvarlegast við nýju skattana sem ríkisstjórnin horfir til eru skattar þar sem fjárfesting að utan er fæld í burtu. Við þurfum á fjármagni að halda inn í íslenskt efnahagslíf, ekki síst í orkugeiranum. Þar eru á teikniborðinu ýmis spennandi verkefni sem geta fært okkur ný störf og aukinn virðisauka. Við eigum að nýta þau tækifæri miklu betur en ríkisstjórnin er tilbúin til að gera. Hún hefur verið mjög ósamstæð og hefur í raun ekki staðið við stöðugleikasáttmálann er sem nú kominn í uppnám. Einstakar aðgerðir ríkisstjórnarinnar hafa verið til mikils skaða. Það hefur t.d. verið mjög undarlegt að hlýða á hæstv. umhverfisráðherra um ákvörðun hennar frá því núna í haust vegna Suðvesturlínu og þá umræðu sem fór af stað í kjölfarið um að menn væru að gera allt of mikið úr þessu máli. Þá heyrist það oft hjá þingmönnum Vinstri grænna í umræðu um orkumálin að þetta skipti svo sem ekki öllu máli vegna þess að fjármagnið sé ekki til staðar. Og hæstv. umhverfisráðherra gekk svo langt að tala um að Orkuveita Reykjavíkur væri veikt félag sem ætti í erfiðleikum með að fjármagna sig. Í millitíðinni hefur hins vegar komið í ljós að Orkuveitunni standa til boða lán. Orkuveitan hefur fengið lán frá Evrópu á kjörum sem eru framúrskarandi í raun og veru, einungis 40 punkta álag á Liborvexti, og allt það sem sagt var um veika stöðu þess fyrirtækis hefur þannig fallið um sjálft sig. Við þurfum að koma hjólum efnahagsstarfseminnar og atvinnustarfseminnar aftur í gang. Það gerum við með því að hafa skýra sýn, taka af dagskrá ákvarðanir sem ríkisstjórnin hefur verið með á prjónunum, eins og t.d. að fyrna aflaheimildir, það veldur óvissu og óöryggi í greininni. Það þarf að hætta við slík áform. Það þarf að tala skýru máli í orkunýtingarsamhengi um þau verkefni sem eru því sem næst tilbúin til þess að hefja fyrsta áfanga með, eins og t.d. á Suðurnesjunum. Þar þarf að koma skýr leiðsögn frá stjórnvöldum, þannig að óvissunni og óörygginu verði eytt og við getum hafist handa við að skapa hér störf og verðmæti fyrir íslenskt samfélag. Það þarf að láta af hugmyndum um auknar álögur, nýja skatta á atvinnustarfsemi og einstaklinga, sem glíma nú þegar við afar erfiðar ytri aðstæður og horfa til annarra leiða eins og þeirra sem við vekjum athygli á hér í tillögu okkar. Ég hygg að hugmyndin um að færa til í tíma skattlagningu á séreignarsparnaði sé sú sem við ættum í raun og veru að ræða hér miklu meira en við höfum gert. Hæstv. forsætisráðherra gerði okkur grein fyrir því fyrr í dag að hún teldi óráðlegt að breyta skattlagningu á almenna lífeyrissjóðakerfinu þannig að inngreiðslurnar yrðu skattlagðar en ekki útgreiðslurnar. Jafnvel þótt menn horfi fram hjá þeim möguleika höfum við áfram tækifæri til þess að nýta séreignarsparnaðinn og gera þá breytingu sem getur skilað okkur u.þ.b. 100 milljörðum og dregið úr þörfinni fyrir nýjar lántökur. En ég minntist áðan á skýrslu ríkisendurskoðanda. Hún ætti að vera okkur mikið áhyggjuefni, vegna þess að í henni kemur fram að núna á því ári sem er að líða, 2009, stefnir í að halli ríkissjóðs verði u.þ.b. 30 milljörðum meiri en að var stefnt. 30 milljarðar, það er u.þ.b. hálft söluandvirði Landssímans á sínum tíma, hann var seldur fyrir rúma 60 milljarða á verðlagi þess árs.  Á þessu ári var að bætast við 30 milljarða vandamál til viðbótar við það sem við vissum um fyrir. Það er ekki verið að taka á útgjaldaramma ríkisfjárlaganna nægilega föstum tökum. Það er ekki verið að vinna hratt og örugglega í nefndum þingsins, t.d. til þess að tryggja að við stöndum okkur betur í því að halda ramma fjárlaganna og ríkisstjórnin er á villigötum þegar kemur að leiðum til þess að auka tekjur ríkisins að nýju. Við þurfum ríkisstjórn sem hefur stefnufestu, sem gerir það sem er skynsamlegt og það sem er augljóst að við eigum að gera, að nýta tækifærin, láta það sem er í lagi í friði, eins og t.d. í sjávarútveginum, og einbeita sér að því að skapa sátt um leiðir til þess að skera niður og umræðu og samstöðu um leiðir til þess að auka tekjurnar. Okkar framlag í þessa umræðu eru þessar efnahagstillögur. Ég vil þakka fyrir ágætar umræður um þær. Ég óska eftir því að málið fari til frekari umfjöllunar í efnahags- og skattanefnd.

Virðulegi forseti. Ég heyrði því miður ekki alla ræðu hv. þingmanns Bjarna Benediktssonar. Mig langaði bara að spyrja hv. þingmann nokkurra spurninga um orkumálin, vegna þess að hann kom hér inn á þau. Það er ljóst að ein almesta og dýrmætasta auðlind okkar Íslendinga til frambúðar eru orkuauðlindirnar og náttúra landsins og hvernig við förum með þær til langrar framtíðar, ekki bara til skemmri tíma. Og það er líka ljóst að þessar orkuauðlindir munu einungis hækka í verði með tímanum, það eru alveg hreinar línur. Þetta eru auðlindir sem allir ásækjast og við þurfum þess vegna að ráðstafa þeim mjög skynsamlega og af mikilli framsýni. Mig langar að spyrja hv. þm. Bjarna Benediktsson, vegna þess að hann kom inn á þessi mál sérstaklega, hvort hann sé þess fullviss að besta leiðin til frambúðar fyrir okkur varðandi nýtingu á þessum orkuauðlindum sé að þær fari í álver. Er hv. þm. Bjarni Benediktsson sammála því mati sem oftsinnis hefur komið fram, að þetta séu einhver dýrustu störf sem hér eru, er hann sammála því mati sem ýmsir sérfræðingar hafa bent á, að það sé skynsamlegra fyrir okkur ef við ætlum á annað borð að nýta allar þessar orkuauðlindir, sem Sjálfstæðisflokkurinn vill gera í það minnsta, að nýta þær í annað en álver, sem gefi þá meiri virðisauka og skilji eftir meiri pening hér heima, og til langrar framtíðar litið séu álver  Eitt í viðbót að lokum. Varðandi orkuöflunina til Helguvíkur - hvar ætlar hv. þingmaður að taka orkuna?

Virðulegi forseti. Ég hef oft velt því fyrir mér hvers vegna það hafa fyrst og fremst verið álver sem við höfum byggt hér á Íslandi, eða erlendir fjárfestar öllu heldur, og sem við höfum framleitt orkuna fyrir. Ég hef oft spurt mig að því: Er ekki fleira sem tengist þessari starfsemi sem gæti skapað störf, t.d. frekari vinnsla á hráefninu, álinu sjálfu, sem verið er að framleiða? Niðurstaða mín er sú að við Íslendingar höfum ekki verið samkeppnisfærir í kostnaði við mannafla við aðra heimshluta. Þótt álverin, sem eru tiltölulega stórar einingar og með tiltölulega fá störf miðað við þessa gríðarlegu framleiðslu, skipti okkur miklu þar sem störfin skipta þúsundum,  Ég er jafnframt þeirrar skoðunar að eitt útiloki ekki annað í þessum efnum. Ég tel að uppi hafi verið raunhæf áform um orkunýtingu sem geti tryggt orkuna fyrir álver í Helguvík. Meðal annars þarf að nýta orkuna í neðri hluta Þjórsár og það sem úr er að spila á Suðurnesjunum. Að því leyti held ég að áform um stóriðju á Suðurnesjum séu alls ekki byggð á óraunhæfum væntingum um orkugetu eða framleiðslugetu okkar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessi svör. Mig langaði hins vegar að ítreka spurninguna vegna þess að hv. þingmaður talar einmitt um fjölbreytta atvinnustarfsemi byggða á þessum dýrmætu orkuauðlindum okkar. Ef það er þannig, burt séð frá því hvort við viljum yfir höfuð ganga svona hart fram gagnvart náttúrunni, gefum okkur það að Sjálfstæðisflokkurinn vilji það en ef hann vill jafnframt fjölbreytta atvinnustarfsemi byggða á þessum dýrmætu orkuauðlindum og við vitum það til framtíðar litið að það er ýmislegt annað sem mun gefa okkur meira í aðra hönd á sjálfbærari grunni en áliðnaður, þarf þá ekki Sjálfstæðisflokkurinn að setja fram tillögu þess efnis að orkan verði ekki öll soguð upp af álverum, heldur einmitt þeirri fjölbreyttu starfsemi sem hv. þingmaður Bjarni Benediktsson ræddi hér um, þ.e. ef það er ekki pláss fyrir allt? Orkuauðlindirnar eru takmarkaðar og þær munu þurrkast upp með tímanum. Þurfum við þá ekki að vanda okkur gríðarlega til lengri tíma litið, gera pláss fyrir þessa svokölluðu fjölbreyttu starfsemi og hvernig ætlar Sjálfstæðisflokkurinn og hv. þingmaður að gera það ef hann ætlar að setja þetta allt í einn bakka sem heitir álver?

Virðulegi forseti. Við höfum nýtt miklu lægra hlutfall orkunnar sem við höfum úr að spila á Íslandi en aðrar þjóðir og það er alveg sama hvert við horfum, til Evrópu, Norðurlandanna. Norðmenn eru t.d. með miklu hærra hlutfall nýtanlegrar orku nú þegar virkjaða en við Íslendingar og það er nóg pláss fyrir viðbótarframkvæmdir, eins og t.d. álver í Helguvík, þó að við ætlum jafnframt að koma upp gagnaverum og annarri slíkri starfsemi þar sem hún er ekki næstum því jafnorkufrek og álverin. Síðan eru auðvitað líka að gerast hlutir eins og t.d. það að uppi í Búrfelli fundu menn með nýrri tækni leiðir til að stórauka aflið úr virkjuninni án þess að það væri notað neitt meira vatn eða annað sérstakt gert til þess að virkja. Við höfum fengið u.þ.b. 90 megavöttum meira út úr Kárahnjúkavirkjun í dag en menn gerðu ráð fyrir til lengri tíma. Ég held að við eigum líka að horfa til þess vegna þess að það hefur verið mjög mikil umræða um mengunina frá álverum. Þar hafa verið að gerast stórkostlegir hlutir á undanförnum áratugum, t.d. í Straumsvík þar sem álverið frá árinu 1990 til ársins 2009 hefur dregið um 50% úr losun þrátt fyrir að hafa tvöfaldað framleiðsluna. Það þýðir að það álver mengar í dag fjórðung af því sem það gerði árið 1990 og það þrátt fyrir að ekki hafi verið lagðir neinir skattar eða settir kvótar á útblásturinn. Álver eru því fyrirtæki sem eru líka í örri þróun. Varðandi orkunýtinguna að öðru leyti vil ég segja það að okkar bíða alveg ábyggilega mikil tækifæri í djúpborunum á jarðhitasvæðunum sem munu skila miklu meira afli en við höfum náð að virkja í dag. Tíminn mun bara vinna með okkur að þessu leytinu til.

Virðulegi forseti. Sem óháður þingmaður gladdist ég yfir því að Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, skyldi leggja hér fram hugmyndir og rétta fram sáttarhönd eða sýna ótvíræðan vilja til þess að starfa með ríkisstjórninni að þeim verkefnum sem fram undan eru og eru svo erfið að ég get ekki betur séð en að það þurfi allar vinnufúsar hendur til að komast út úr þeim erfiðleikum. Ég á ekki langan feril hér á þingi en ég hef fylgst með íslenskum stjórnmálum, svo merkilegt sem það nú er, áratugum saman. Eitt stærsta áhyggjuefni mitt í sambandi við íslensk stjórnmál hefur verið sá skotgrafahernaður, sú stöðnun, hugmyndalega stöðnun sem skotgrafahernaði fylgir og hefur ríkt í íslenskri pólitík vegna óvilja hinna pólitísku flokka til að nýta bestu hliðar og bestu hugmyndir hver annars. Hver einasti stjórnmálaflokkur á Íslandi hefur að mínu mati sér til ágætis nokkuð. Og oft var þörf en nú er nauðsyn að reyna að snúa bökum saman og sameinast um þau vandamál sem þarf að leysa og örugglega er ekki réttur tími núna til að takast á um grundvallarhugmyndir í pólitík sem mannkynið hefur deilt um, ekki bara Íslendingar, heldur allt mannkynið deilt um öldum saman. Þess vegna finnst mér afskaplega dapurlegt að verða vitni að því að hér hefur ekki farið fram nein umræða. Hugmyndir hafa verið lagðar fram, tilkynnt um sáttarvilja, en gagnaðilinn, stjórnarflokkarnir tveir, hafa ekki sýnt þessu máli minnsta áhuga. Hér hafa talað tveir stjórnarþingmenn sem ég tel vera þeim til sóma um leið og ég lýsi vanþóknun minni á þeirri andlegu fátækt að virða sjónarmið sem koma utan þeirra eigin vébanda að vettugi. Ég vil að lokum þakka Bjarna Benediktssyni og Sjálfstæðisflokknum fyrir að leggja fram þessar tillögur og fyrir þann sáttarvilja eða vilja til samstöðu á erfiðum tímum sem þeir hafa sýnt. Og jafnframt vil ég hvetja formann Sjálfstæðisflokksins til að halda áfram á þessari braut því að góð verk eða góður vilji fær oft litlar undirtektir í upphafi en maður á ekki að láta það buga sig.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessar góðu undirtektir við tillögur okkar sjálfstæðismanna. Ég vil kannski af þessu tilefni segja það að mér finnst vera mjög grunnt á því hjá mörgum blaðamönnum að segja stjórnarandstöðuna óábyrga þegar hún gagnrýnir ríkisstjórnina í erfiðri stöðu. Mér finnst það hafa verið mikið einkenni á umfjöllun um það sem við erum að gera hér á vettvangi þingsins annars vegar að fréttamennska og blaðamenn hafi fallið dálítið í þá gryfju að telja ríkisstjórnina sjálfkrafa hafa rétt fyrir sér, vegna þess að hún sé að glíma við erfið verkefni og hins vegar að sá sem sé að glíma við erfiða stöðu og reyna að greiða úr henni og leysa úr flóknum viðfangsefnum sé að vinna góðverk, og það sé ósanngjarnt og ómálefnalegt og jafnvel óábyrgt að hreyfa athugasemdum við því sem verið er að gera. Þessu er ég auðvitað innilega ósammála. Ég tel að við höfum hér fyrir framan okkur margar mjög stórar, erfiðar ákvarðanir. Við erum tilbúnir til að axla ábyrgð á erfiðum ákvörðunum, það birtist m.a. í þessu skjali okkar. Við höfum ekki gagnrýnt ríkisstjórnina fyrir t.d. það hversu umfangsmiklar niðurskurðaraðgerðir hún hyggst fara í. Við segjum: Það er u.þ.b. þetta sem þarf að skera niður, við mundum gera það sama í niðurskurðinum, við mundum kannski bera okkur öðruvísi að, en svona mikinn niðurskurð þarf að fara í. Það þýðir að við erum tilbúnir til að axla ábyrgð á erfiðum niðurskurðartillögum. Við erum hins vegar ósammála á tekjuhlið þessara hugmynda. Við erum ósammála þeim hugmyndum að skattar séu leiðin til að stoppa upp í hallarekstur ríkisins. Við bendum á aðrar leiðir og ég fagna því að hv. þingmaður skuli telja þetta málefnalegt innlegg. Ég tek undir með honum um að það hefði farið betur á því að við hefðum fengið málefnalega umræðu um þetta grundvallaratriði. Margir hafa hins vegar kosið að líta einfaldlega á afstöðu okkar sem óábyrga þar sem við höfum ekki skrifað upp á hana í einu og öllu. Ég gæti svo haldið áfram hér að nefna fleira til en fjárlögin. Ég vil t.d. taka Icesave sem dæmi um þetta. Menn segja að stjórnarandstaðan sé óábyrg fyrst hún vill ekki styðja við ríkisstjórn sem hefur komist að þessari niðurstöðu í málinu. Ég segi að það sé óábyrg ríkisstjórn sem kemur með niðurstöðu í slíku máli og ætlar að nota hana til að gera upp við fortíðina og það sem gerst hefur hér á undanförnum árum. Í samskiptum okkar við aðrar þjóðir eigum við kröfu til þess að ríkisstjórnin og ráðherrarnir komi fram fyrir hönd okkar allra. Ég hefði viljað sjá hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra koma með niðurstöðuna í Icesave-málinu og segja einfaldlega við okkur þingheim: Þetta er það besta sem við teljum okkur geta gert. Þetta er ekki góð niðurstaða í nokkrum skilningi öðrum en þeim að það er engin önnur betri í boði. Ef hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon hefði komið hér upp og hafið umræðuna um frumvarpið um Icesave og sagt: Ég legg til sem fjármálaráðherra Íslands að við ljúkum deilunni við Breta og Hollendinga með þessum hætti vegna þess að ég tel að hagsmunum íslensku þjóðarinnar sé þannig best borgið, þá hefði maður getað borið virðingu fyrir þeirri skoðun, því sjónarmiði. Ég hefði verið ósammála því sjónarmiði en við hefðum getað tekist á um það hvað annað biði okkar ef við leiddum mál ekki til lykta með þessum hætti og það hefði verið málefnaleg umræða. En upp á hana er ekki boðið af ríkisstjórninni. Það er boðið upp á umræðu sem felur í sér uppgjör við fortíðina, ræða hans á þeim tíma snerist fyrst og fremst um þann formann Sjálfstæðisflokksins sem ekki kom næstur á undan mér heldur þar áður og einkavæðingu bankanna, Landsbankans og Búnaðarbankans, og aðra slíka hluti. Síðan var reynt að teikna hér upp mynd af miklum píslarvotti sem hefði þurft að taka til eftir þetta ball. Ríkisstjórnin sjálf ber mjög mikla ábyrgð á því að hér er skortur á málefnalegri umræðu vegna þess vanda sem við er að etja, bæði á það við um fjárlögin, önnur einstök mál og efnahagstillögur hennar í víðu samhengi sem við höfum verið að ræða hérna í dag.