Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þessu frv. var vísað til fjh: og viðskn. nokkru áður en þm. fóru í jólaleyfi. Fjh: og viðskn. ræddi þá frv. á nokkrum fundum, þ.e.a.s. fyrir jólaleyfið. Varð ekki samkomulag um afgreiðslu málsins í n. Í áliti meiri hl. er lagt til, að frv. verði samþ. Eftir áramótin tók n. svo til nánari skoðunar ýmsar aths., sem fram höfðu komið og verið beint til n., flestum bréflega, og þetta var athugað allt nokkru nánar í n. allri, og ég hygg, að þær brtt., sem ég flyt á þskj. 389, njóti einnig stuðnings annarra nm. en þeirra, sem undirrita álit meiri hl. Eins og hæstv. fjmrh. gerði grein fyrir við 1. umr., er megintilgangur þessa frv. nánast þríþættur: 1) Að framkvæma umsamdar tollalækkanir vegna aðildar íslands að EFTA og vegna samnings Íslands við Efnahagsbandalagið. 2) Að lækka tolla á ýmsum verndarvörum frá löndum utan þessara samtaka þar til samræmis. 3) Að koma á nokkrum nánast leiðréttingum á tollskránni, en að venju hafa fjmrn. borist ýmsar beiðnir og ábendingar þar að lútandi síðan tollskrá var síðast til meðferðar hér á hv. Alþ. Breytingar þær, sem frv. inniheldur, eru sem sagt takmarkaðar af þessum ramma. Eins og ég sagði áðan, bárust fjh.- og viðskn., bæði áður en hún skilaði áliti og eins eftir það, nokkur erindi frá innflytjendum og einnig frá samtökum atvinnugreina um frekari breytingar. Þessi erindi voru að sjálfsögðu rædd í n. M.a. kvaddi n. sér til ráðuneytis fulltrúa fjmrn., sem með tollamál fer, og ræddi þessar hugmyndir allar við hann. Till, þær, sem ég flyt á þskj. 389, eru sumar til komnar vegna þessara erinda, og allar þessar brtt. eru innan þess sama meginramma, sem frv. var í upphafi við miðað. Má geta þess, að í Ed. voru gerðar nokkrar breytingar á frv., og mun mega segja alveg það sama um þær. Þær eru allar innan þess ramma, að undanskilinni einni breytingu, sem felst í bráðabirgðaákvæði því, sem nú er komið inn í frv., þ.e.a.s. varðandi tekjuöflun á móti tollalækkuninni með álagningu söluskatts. Ég skal gera grein fyrir brtt. með örfáum orðum aðeins. Þær brtt., sem eru undir tölul. 1, eru flestar til komnar af tæknilegum ástæðum eða þá til samræmis við önnur tollskrárnúmer. Þar er ýmist um að ræða aðeins textabreytingar, og svo er um allar breytingar í tölunúmeri 85 19, eða þá í einstaka tilvikum, að um er að ræða breytingar á tollum, en það er þá nánast gert til leiðréttingar og samræmis. Sú breyting, sem felst í tölunr. 48 21 13, um toll af drykkjarmálum, er til komin vegna hagsmuna innlends framleiðanda og til þess gerð, að ekki dragi jafnört úr tollvernd þessarar innlendu framleiðslu og ráð hafði verið fyrir gert í frv. í upphafi. Breytingar í nr. 84 10 stafa af því, að tollur í einstökum undirnúmerum þessa númers, sem frv. gerir ráð fyrir, hefur við nánari athugun reynst valda óeðlilegu misræmi milli skyldra vara, og þessar breytingar miða að því, að úr því misræmi verði dregið sem mest. Með breytingum á nr. 85 07 01 er tollur af sauðaklippum lækkaður til samræmis við toll af handverkfærum. Þetta var einnig talin eðlileg leiðrétting. Það var mismunur á tolli eftir því, hvort þessar klippur voru loftknúnar eða rafknúnar. Þótti rétt að færa það til samræmis. Brtt. þær, sem hér eru fram bornar við 3. gr. frv. undir tölul. 2 á þskj., skýra sig að mestu leyti sjálfar, og er ástæðulaust að fjölyrða um þær. Í d-lið, sem verður 60. tölul. 3. gr., er gert ráð fyrir endurgreiðsluheimild til handa iðnaðinum, til að þær greinar iðnaðarins, sem urðu fyrir aukinni samkeppni frá síðustu áramótum vegna tollalækkana á verndarvörum frá EFTA og EBE, þurfi ekki að þola hina rýrðu tollvernd óbætta, og er fyrirhugað, að fjmrn. setji nánari reglugerð um þessar endurgreiðslur að þessu máli afgreiddu á Alþ. Í 3. lið brtt, eru svo ákvæði um gildistöku l. og um niðurfellingu eldri laga og eldri ákvæða. Ég held, að ég orðlengi þetta ekki frekar. Hæstv. fjmrh. gerði grein fyrir meginefni þessa frv. við 1. umr., og ég sé ekki ástæðu til að fara að endurtaka neitt af því, sem hann sagði hér. Ég vil aðeins árétta það að lokum, að brtt. okkar á þskj. 389 eru innan þeirra í raun og veru þröngu marka, sem miðað var við, þegar frv. var samið. Meiri hl. fjh: og viðskn. leggur til, að frv. verði samþ. með þeim breytingum, sem fyrir liggja á þskj. 389, og eins og ég sagði áðan, munu væntanlega fleiri hv. nm. fylgja þeim. Ég vil einnig taka það fram, að meiri hl. mælir ekki með öðrum brtt., sem hér liggja fyrir.



Herra forseti. Við 1. umr, þessa máls gerðu fulltrúar stjórnarandstöðunnar grein fyrir afstöðu þingflokka hennar í hv. Nd. til frv. þessa og lýstu yfir stuðningi sínum við þann hluta frv., sem fjallar um tollalækkanir, lýstu hins vegar andstöðu sinni við það bráðabirgðaákvæði, sem stjórnarmeirihl. fékk samþykktan og settan inn í frv. í Ed., þ.e.a.s. um heimild til hækkunar á söluskatti um 1% til að mæta því tekjutapi, sem ríkissjóður yrði fyrir við samþykkt þeirrar tollalækkunar, sem frv. gerir ráð fyrir. Við gerðum grein fyrir sjónarmiðum Sjálfstfl. og Alþfl. í sambandi við tollalækkunina, röktum sögu þess máls og hvernig að því máli hefði verið staðið af þessum tveimur flokkum og þeir mundu fyrir sitt leyti gera það, sem í þeirra valdi stæði, til þess að hægt yrði að standa við þá samninga, sem gerðir voru við Fríverslunarbandalag Evrópu við inngöngu Íslands í það bandalag, og við viðskiptasamning við Efnahagsbandalag Evrópu. Þá lýstum við yfir stuðningi okkar við lækkun tolla á bráefnum og vélum íslensks iðnaðar og lækkun á öðrum tollum, þar sem þess væri þörf af viðskiptaástæðum. Andstaða okkar við bráðabirgðaákvæðið, sem stjórnarflokkarnir fengu samþ. í Ed., er í fyrsta lagi vegna þess, að hér er um algerlega óeðlilega lagasetningu að ræða. Sérstök lög gilda um söluskatt og eðlilegt væri, að sérstakt frv. væri flutt um hækkun söluskatts, en ekki að búinn yrði til úr tollskrárfrv. bandormur, sem blandaði saman tollum og söluskatti. Þeim mun frekar, þar sem nú eru bráðum liðnir tveir mánuðir frá áramótum, hefði það eðlilega átt að gerast, að við þessa umr. væri flutt af hálfu ríkisstj. brtt. við þetta frv., eins og það nú liggur fyrir, um niðurfellingu bráðabirgðaákvæðisins, og flutt yrði af hálfu stjórnarinnar, ef ástæða þætti til, breyting á l. um söluskatt. Þetta hefur ekki verið gert. Hitt atriðið, sem var forsenda andstöðu okkar við þetta ákvæði, er, að með bráðabirgðaákvæðinu hyggst ríkisstj. afla sér tekna töluvert mikið umfram þá tollalækkun, sem frv. gerir ráð fyrir. Í fjárl. fyrir 1974 er þegar búið að gera ráð fyrir um það bil 200 millj. kr. tekjuöflun til ríkissjóðs vegna þessarar tollalækkunar. 1% söluskattur mun vera um það bil 650 millj. á ársgrundvelli í minnsta lagi, eins og dæmið var, þegar þetta frv. var flutt. En að sjálfsögðu má reikna með því, að mun meiri tekjur verði á árinu 1974 heldur en reiknað var með, þegar söluskattsstigið var reiknað út á s.l. hausti. Einnig má gera ráð fyrir miklu meiri tolltekjum en fjárl. gera ráð fyrir, þannig að sú tollalækkun, sem er stefnt að með þessu frv., mun sennilega ekki vega stórt fyrir ríkissjóð, ef gert er ráð fyrir þeim 200 millj., sem í fjárlagafrv. eru nú, og þeim tekjuauka, sem má gera ráð fyrir vegna aukins innflutnings á árinu 1974. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meira um málið. Við gerðum grein fyrir því, eins og ég sagði áðan, við 1. umr., auk mín hv. 7. þm. Reykv., Gylfi Þ. Gíslason, og gefum út, minni hl. fjh.- og viðskn., sameiginlegt nál. á þskj. 317, þar sem við í samræmi við það, sem kom fram við 1. umr., lýsum yfir stuðningi okkar við þær tollalækkanir, sem frv. gerir ráð fyrir, en andstöðu við það bráðabirgðaákvæði, sem sett var inn í frv. í Ed. Hv. þm. Vilhjálmur Hjálmarsson, formaður fjh.- og viðskn., gerði í ræðu sinni grein fyrir brtt., sem hann flytur og ræddar hafa verið í n. og nm. standa að. Þar er um að ræða samræmingar- og leiðréttingartill. til samræmis við það meginsjónarmið, sem frv. er byggt á. Ég held, að það hafi enn komið erindi til n., og ég vænti þess, að þau verði skoðuð á milli 2. og 3. umr. Ég hefði haldið, að réttast væri að fresta þessari umr. Hér er hæstv. fjmrh. ekki til staðar, fjarverandi af fundinum. Eðlilegt hefði verið, að hann hefði getað gert grein fyrir breyttum sjónarmiðum, frá því að þetta frv. var lagt fyrir, svo og því, hvernig við var brugðist af hálfu ríkisstj., en í brtt. þeim, sem formaður fjh: og viðskn. flytur, hefur verið tekið upp, að í frv. verði heimild til rn. að endurgreiða gjöld af hráefnum og vélum til iðnaðar, sem tollafgreidd hafa verið á tímabilinu frá 1. jan. til gildistöku þessara laga, þannig að sú leið, sem ríkisstj. fór til að koma fram tollalækkununum, verði samþ. af þinginu. Ég tel eðlilegt og rétt, að umr. verði frestað, þannig að gefist tækifæri á næstu fundum, eftir því sem ástæða væri til. að koma að brtt. Ekki var óeðlilegt, að fyrir málinu væri talað í dag, enda þótt hæstv. fjmrh. væri fjarstaddur. Ég hefði þó talið eðlilegt, að hann gerði d. grein fyrir, með hvaða hætti þessi mál hefðu verið afgreidd á tímabilinu frá því um áramót og til dagsins í dag. Minni hl. n., eins og fram er komið, leggur til, að samþ. verði ákvæðin um lækkun tolla, en mun greiða atkv. gegn bráðabirgðaákvæðinu, sem stjórnarflokkarnir fengu samþ. í hv. Ed.



Herra forseti. Þá hefur hæstv. ríkisstj. mannað sig upp í það að halda áfram með tollskrárfrv., sem hér er nú til umr. Mál þetta var, eins og menn rekur minni til. tekið út af dagskrá, þegar 2. umr. skyldi hefjast á síðustu dögum þingsins fyrir jólaleyfið. Þá heyktist ríkisstj. á því að reyna að koma frv. í gegn, þar sem ljóst var, að ekki var meiri hl. í Nd. fyrir frv., eins og það kom frá Ed., en þar hafði verið bætt inn ákvæði til bráðabirgða um heimild til að leggja 1% gjald á söluskattsstofn. En nú á sem sagt að reyna aftur. Það er lærdómsríkt að sjá, hvernig sú hugmynd hefur þróast hjá hæstv. ríkisstj. að tengja saman svo óskyld mál sem tollalagabreytingar og hækkun söluskatts. Fyrst er söluskattshækkun sett inn í grg. með frv., þar sem segir beinum orðum, að lita verði á samþykkt þessa frv. sem skuldbindingu um hækkun söluskatts, sem nemi a.m.k. 1 söluskattsstigi. Við meðferð málsins í hv. Ed. þótti stjórninni ekki nóg að gert, og til þess að taka af öll tvímæli var söluskattshækkunin sett inn í frv. í ákvæði til bráðabirgða. Þetta strandaði sem sagt fyrir jólin, en nú á að reyna aftur. Það hefur verið bent á það í umr. hér í þinginu oftar en einu sinni, að með því að tengja saman í einu frv. óskyld mál virði ríkisstj. ekki leikreglur þingræðisins. Hv. 12. þm. Reykv. benti á það hér fyrir nokkru, að þetta hefði gerst a.m.k. fjórum sinnum í tíð núv. ríkisstj. Það sakar ekki að nefna það einu sinni enn. Þetta var gert, þegar ákvæði um sérstakan launaskatt voru sett í lög um almannatryggingar. Þetta var gert, þegar 7 millj. dollara lántökuheimild vegna hafnarframkvæmda var laumað inn í frv. um almenna lántökuheimild. Þetta var gert fyrir nokkru, þegar ferjuskipin voru hér til umr., laumað inn í frv. um ábyrgð vegna kaupa á fiskiskipum. Og svo er þetta mál, sem hér er til umr. Þá beindi hv. 12. þm. Reykv. því til hæstv. forseta, að hann beitti sér fyrir því, að svona lagað gerðist ekki. Sá hæstv. forseti er að vísu ekki hér núna, en sjálfsagt er þýðingarlaust að fara fram á slíkt. Í grg. þessa frv. segir, að tekjutap ríkissjóðs vegna tollalagabreytinganna sé áætlað 615 millj. kr. Ég verð að segja, að þessi áætlun er ekki sannfærandi, og hún er ósönnuð. En þótt við segðum, að tekjutapið væri 615 millj., þá kemur það líka á daginn, að ríkisstj. sér ekki aðra leið en nýja skatta á móti. Hún sér ekki leið sparnaðar eða aukinnar ráðdeildar, hún sér ekki skynsamlegri efnahagsstefnu, það eru skattar, sem eru hennar ær og kýr. Og það á vafalaust eftir að koma enn betur í ljós. Í sambandi við þá samninga, sem nú standa yfir, er gert ráð fyrir ýmsum skattalagabreytingum. Það er gert ráð fyrir lækkun beinna skatta, sem nemi um 2.5 milljörðum, en á móti á svo söluskattur að hækka, að því er áætlað er um 3.5 milljarða. Eflaust verða þær tekjur, sem ríkissjóður fær, meiri vegna sífelldra verðhækkana, sem eiga sér stað og gefa enn meira í söluskatti. Ég læt í ljós efa um, að tekjutap ríkissjóðs vegna tollalagabreytinganna verði eins mikið og af er látið. Ég byggi þá skoðun á hinum miklu verðhækkunum, sem nú eiga sér stað á ýmsum vörutegundum, sem við kaupum erlendis frá. Væntanlega ber ríkisstj, ekki á móti því, að slíkar verðhækkanir eigi sér stað. Ég veit ekki betur en hæstv. fjmrh. og reyndar fleiri hafi sífellt verið að reyna að sanna það, að verðbólgan hér innanlands sé að mestu leyti innflutt, og þeir hæstv. ráðherrar eru líka að basla við að finna einhverjar leiðir til að berjast gegn verðbólgunni. En hvers vegna er þá ekki tekið tillit til þessa í þessu frv? Það er einfaldlega vegna þess, að ríkisstj. ætlar beinlínis að notfæra sér þessar miklu verðhækkanir erlendis til að hafa af þeim beinar tekjur í ríkissjóð. Þetta er umhyggjan fyrir því að halda verðlagi í skefjum hér innanlands. Svona vinnubrögð eru óþolandi, og ber að mótmæla þeim með öllum tiltækum ráðum. Þau ráð, sem Alþingi hefur yfir að ráða, eru þau einu, sem duga, þ.e. að gera breytingar á þessu frv. Ég hef leyft mér ásamt 2. landsk. þm. að flytja eina brtt. við þetta frv. Brtt. er á þskj. 325 og er við liðinn 27 10 29, annað bensín. Till. er á þá leið, að í stað 50% tolls eins og er og ætlunin er að haldist, komi 264 kr. pr. 100 kg. Ég vil með örfáum orðum skýra till. og tilganginn með flutningi hennar. Tilgangurinn er í fyrsta lagi sá að draga úr áhrifum hinna miklu verðhækkana, sem orðið hafa erlendis á bensíni, og fyrirsjáanlegra hækkana, með því að binda tollinn við ákveðna upphæð miðað við þunga. Í öðru lagi er tilgangurinn sá að koma tollinum niður hlutfallslega, segjum í 25% á einhverju árabili, en telja verður, að 50% tollur af bensíni sé allt of hár. Till. um að miða tollinn við kr. 2.64 pr. kg eða 264 kr. pr. 100 kg þýðir raunverulega óbreytan toll frá því, sem var, þegar bensínlítrinn kostaði 23 kr. á s.l. hausti. Það er rétt, að ég skýri aðeins frá því, hvernig sundurliðun verðsins var þá. Þá var cif.- verðið kr. 3.89 pr. litra, tollur 50% kr. 1.95, sem jafngildir kr. 2.64 pr. kg., þar sem eðlisþyngdin er 0.74. Í þriðja lagi var ýmis kostnaður kr. 0.43, dreifikostnaður milli landshluta kr. 3.86, söluskattur kr. 2.60, vegasjóðsgjald kr. 9.87 og verðjöfnunarsjóður kr. 0.40. Þetta gerir kr. 23.00. Þarna er tollurinn sem sagt kr. 1.95. Hann er kominn upp í kr. 2.80, þegar verðið pr. lítra er komið upp í 26.00. Ríkisskattar á bensíni eru samkv. þessu kr. 14.42 eða 64% miðað við kr. 23.00 verðið á lítra, en eru kr. 16.13 miðað við kr. 26.00. Af þessu er reiknaður söluskattur, af hreinni sérskattheimtu, þar sem er vegarsjóðsgjaldið, og verður það að teljast í hæsta máta undarleg ráðstöfun, þar sem söluskattur af vegasjóðsgjaldinu einu er kr. 1.28 pr. lítra, en af veggjaldi dísilbíla er ekki reiknaður söluskattur, þótt um samsvarandi skatt sé að ræða. Það væri vissulega eðlilegt að fella slíkan söluskatt niður, eða ef menn geta ekki fallist á það, þá verði hann lagður í vegasjóð. Ef 50% tolli verður haldið og bensínverð tvöfaldast, verður tollinnheimta ríkisins tölulega jafnhá innkaupsverði að viðbættum flutningskostnaði, eins og innkaupsverðið var í októbermánuði s.l. Ég sé þá ekki betur en ríkisstj. sé að setja sig á bekk með þeim ríkjum, sem ráða olíusölu í dag og gera sér vandræði annarra að féþúfu. Skattlagning á umferðina er þegar komin fram úr öllu velsæmi. Sú staðreynd ein ætti að vera nægileg ástæða fyrir lækkun bensíntollsins. En það á enn að bæta á Brúnku. Ef söluskatturinn hækkar, við skulum nú segja bara í 15%, þýðir það eitt nálægt 50 millj. kr. hækkun á ári af bensíninu einu, og að sjálfsögðu verður haldið áfram að leggja söluskatt á sjálft vegasjóðsgjaldið. Þetta væri sök sér, ef hækkun bensínverðs færi til vegaframkvæmda, en það er ekki ætlunin. Það mætti spyrja, eins og reyndar hefur verið spurt oft áður, hvað sé orðið af áhuga hæstv. núv. fjmrh. á því þarfa máli, að tekjum ríkissjóðs af umferðinni verði varið til vegamála. Innan við 50% af þessum tekjum ríkisins er varið til vegaframkvæmda. Hér verður að koma til breyting. Sú till., sem ég hef hér lýst, er liður í þeirri viðleitni að breyta þessu hlutfalli og jafnframt að draga úr áhrifum þeirra miklu hækkana, sem orðið hafa og fyrirsjáanlegar eru á bensíni. Ég sagði áðan, að skattlagning á umferðina væri nú þegar komin fram úr öllu velsæmi og því full ástæða til að nema staðar. Þess er þó vart að vænta, að það sé ætlun hæstv. ríkisstj. Fyrir utan áframhaldandi hækkanir á bensíni á næstunni, sem valda því að lítrinn fer í kr. 32.00 a.m.k. á næstunni, með óbreyttri stefnu að því er tollinn varðar, þá á enn sjálfsagt eftir að hækka söluskattinn, og áreiðanlega mun stjórnin finna einhver fleiri ráð til að skattpína borgarana. Aukna skattlagningu á umferðina fáum við vafalaust að sjá, þegar vegáætlunin verður lögð hér fram innan tíðar. Er nú ekki mál að linni, þegar tekjuaukning ríkissjóðs - ekki vegasjóðs - er áætluð minnst 300 millj. kr. vegna hækkaðs bensínverðs.