Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Páll Zóphóníasson) : Við nánari athugun á frv. komst n. að þeirri niðurstöðu, að rétt væri að flytja við það eina brtt. Er hún á þskj. 505, við 9. gr. Eins og 9. gr. var orðuð frá Nd., endaði gr. á því, að ef hreppsnefnd og nýbýlastjórn gætu ekki komið sér saman um ábúanda á þeim jörðum, sem frv. fjallar um, þá væri óheimilt að byggja jörðina þeim manni, sem hreppsnefnd gæti ekki fallizt á. Nú eru þess dæmi, - alkunnast er það, svo að ég noti dæmi, sem víst er, að engan særir -, að í Skagafirði var um nokkurra áratuga skeið maður, sem þrisvar sinnum var búið að dæma fyrir þjófnað og enginn hreppur hefur viljað fá. Það geta oft verið gildar ástæður fyrir hreppsnefnd að vilja ekki mann í sveitina, en stundum geta það líka verið tylliástæður, sem ekki sé rétt að taka tillit til. N. vill því ekki láta liggja svona ótvírætt í valdi hreppsnefnda að geta bægt mönnum frá, kannske mönnum, sem eftir frv. eru búnir að vinna sig inn á býlið, og þótti því réttara, ef ágreiningur yrði um þetta, þá mætti skjóta honum til stjórnarinnar. Þetta er eiginlega eina brtt. n., en til þess að fyrirbyggja, að hægt sé að skilja það svo, að með þessu geti hreppsnefnd líka sett stein í götu þeirra, sem ætla að byggja á þeim smábýlum, sem upp rísa eftir 3. gr. í nánd við bæi og ekki eru nema 2 ha., kom til tals í n., hvort þyrfti að orða það greinilegar, en með tilliti til ábúðarl., er ákveða, hvað stórar jarðir þurfi að vera til þess að kallast jarðir, töldum við, að þessi ákvæði 9. gr. nái ekki til þeirra smábýla, sem ætlað er að rísa upp eftir 3. gr. frv. og eru ekki nema 2 ha. og eingöngu eru ætluð til stuðnings þeim, sem styðjast við aðra atvinnu. Við lítum svo á, að þessi ákvæði gildi eingöngu um þau býli, sem eru það stór, að þau kallist jarðir. Aðrar breyt. hefur n. ekki séð ástæðu til að gera við frv. og leggur til, að það verði samþ. með þeirri einu breyt., sem till. er um á þskj. 505.

* Flm. (Jónas Jónsson) : Þetta mál þarf ekki langa framsögu, því að það er ýtarlega skýrt í grg., en ég vil aðeins rifja það upp sem sýnishorn um nokkurn veikleika í okkar skipulagi, að þessi uppgötvun, sem hér um ræðir, var gerð 1933 og 1934, en fékkst ekki viðurkennd fyrr en 1940 og 1941, af því að það var komin upp sú venja, að allar ríkisstj. hafa leitað til manna í Danmörku, og þeir dönsku menn gátu ekki skilið þetta strax, en þegar sá maður, sem átti hlut að máli, sendi beiðni um viðurkenningu á uppgötvun sinni til Danmerkur og Englands, þá veitti danska stofnunin leyfið, og litlu síðar var það veitt í Englandi. Núverandi iðnmálaráðh. kippti þessu í lag, þegar leitað var til hans með þetta mál. Ég hef nú ekki hugsað mér annað í þessum málum en að ríkisstj. reyndi að hafa einhvers konar kostnaðarlitla eða ólaunaða n. þar til hæfra manna sér við hönd til þess að rökstyðja einkaleyfisbeiðnir vegna íslenzkra uppgötvana. Mér finnst óviðunandi, að íslenzka ríkisstj. þurfi að leita til útlendinga að öllu leyti um þessi mál, án þess að einhverjir kunnáttumenn séu til þess hér á landi. Ég mundi telja það nægilegt, ef þessi þál. yrði til þess; að stj. leitaðist framvegis við - bæði þessi stj. og þær, sem síðar koma, - að hafa nokkurt ráðleggjandi aðhald sinna manna, svo að hún yrði ekki eins háð útlendum dómum og verið hefur fram að þessu og eins og þetta dæmi sýnir.

*Magnús Jónsson: Ég ætla ekki að fara að vekja umr. um þetta mál hér, því að mér skilst, að það mál, sem sérstaklega er gert að umræðuefni í grg., sé nú úr sögunni eftir þetta langa stríð, því að mér skilst, að húsameistari hafi fengið einkaleyfi á þessari uppgötvun. En ég vil að gefnu því tilefni segja, að mér finnst, þó að vel geti verið, að hugvitsmenn eigi að fá verndun fyrir uppgötvanir sínar, að stj. ætti líka að hafa nokkra gát á því, hvaða áhrif það kann að hafa fyrir viðkomandi starfsgrein, því að það er alkunnugt víða, að uppgötvanir, sem eru ákaflega nauðsynlegar fyrir almenning, fara í einkaleyfi og verða fyrir það miklu dýrari en ef þær hefðu verið frjálsar. Mér finnst reglulega leiðinlegt, - ég vil segja næstum sorglegt, - ef gerð er uppgötvun um íslenzkt efni til að húða utan hús og það yrði svo ekki að sama gagni, eftir að hún væri komin í einkaleyfi, því að þá er hægt að neita notkun þessa efnis nema, fyrir svo og svo hátt gjald. Ég er ekki kunnugur þessu máli nema rétt af afspurn, en mér virtist lengi vera þannig, að allir notuðu þetta efni. Það var meira að segja deilt um þetta, og ýmsir þóttust hafa fundið þetta upp. Ég frétti það svo seint og síðar, að það hefði verið húsameistari, sem hefði fundið upp að mylja niður íslenzkar steintegundir og nota til að húða hús utan, en aðrir segja mér, að þeir hafi fundið þetta upp. Mér er ekki kunnugt um annað en að þetta var notað af mörgum. Menn hafa gengið í þessar steintegundir og mulið þær niður með mismunandi frumstæðum verkfærum, og, það er ákaflega gott, að þetta skuli hafa fundizt. Ég er sammála hv. flm. till., að það er leiðinlegt, ef hugvitsmenn geta ekki fengið uppgötvanir sínar viðurkenndar, en það getur líka verið, að einhverjar uppgötvanir, sem eru nauðsynlegar fyrir almenning, verði minna nothæfur, ef veitt er einkaleyfi á þeim. Ég vona, að þetta verði ekki til þess, að það verði allt of dýrt að húða hús á þennan hátt. Ég ber mikið traust til húsameistara, en af því að það er ekki það mál, sem hér er um að ræða, þá vil ég vekja athygli á því, að þetta getur verið hættulegt. Það er svo með margt, sem hefur farið í einkaleyfi, að svo að segja allur framleiðslukostnaðurinn er einkaleyfisgjald. Mér er sagt, að fyrir nokkuð löngu, þegar fundin var upp Gilette-rakvél, hafi hún kostað eitt sterlingspund, en hefði verið hægt að framleiða hana fyrir einn shilling. Þetta var svo gott verkfæri, að menn vildu kaupa slíka rakvél, þó að hún kostaði eitt pund. Svo þegar einkaleyfistíminn var útrunninn, fá menn þessa rakvél fyrir örlítið verð. Mér þykir leitt, að það, sem er mjög þarft, yrði kannske minna notað vegna sérleyfa.

* Flm. (Jónas Jónsson) : Ég er þakklátur, að hv. 1. þm. Reykv. er mér samdóma, að þessi till. er eðlileg, að að því leyti sem uppgötvanir koma til greina hér, þá þurfi að fá því svarað á einhvern hátt með stuðningi yfirvalda. Ég sé, að hv. þm. er enn fremur samdóma um það, að eðlilegt sé, að ekki verði margra ára dráttur á þessu. Og þótt hann tæki það ekki fram, þykist ég vita, að hann sé samdóma um, að Íslendingar séu ekki í þessu efni algerlega háðir því, sem í öðrum löndum gerist. Hitt, sem hann minntist á, um einkaleyfi í eðli sínu, þá er það alheimsmál, sem hvorki hann né ég get ráðið við. En í þessu skjali, sem ég hef látið prenta með frv., gerir húsameistari grein fyrir því, að hann hafi með þessari aðferð sinni húðað háskólann, mig minnir fyrir eitthvað 3/5 af því, sem það kostaði almennt hjá öðrum. Og það er líka nokkurn veginn gefið, að enginn maður, sem fær einkaleyfi, óskar eftir að fara svo ógætilega að, að enginn vilji nota uppgötvunina. En aðalatriði í heimspeki hv. þm. snýr að þessu veraldarproblemi um einkaleyfi út af fyrir sig. En ég hygg, að við séum báðir samdóma um, að það sé nokkurn veginn útilokað, að þessi maður misnoti þetta leyfi, heldur muni hann þvert á móti hafa áhuga á að gera þessa aðferð ódýrari.