Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjmrh. (Einar Árnason) Í aths. við frv. þetta eru teknar fram ástæðurnar fyrir því, að það er hér flutt og lagt fyrir Alþingi. Ég sé ekki þörf á að endurtaka þær við þessa umr., enda er hér aðeins um formsbreyt. að ræða á þeim lögum, sem samþ. voru á síðasta þingi um lánsheimild fyrir ríkisstj. Eins og ég gat um í framsöguræðu minni um fjárlagafrv., þá hefir stj. tek ið bráðabirgðalán í Englandi, og geri ég ráð fyrir, að hv.fjhn., sem væntanl. fær þetta frv. til athugunar, fái að kynna sér þann samning, sem gerður hefir verið um þetta bráðabirgðalán. Ég legg til, að frv. verði að lokinni umr. vísað til fjhn.

Magnús Guðmundsson Ég sé það á 2. gr. þessa frv., að gengið er út frá því, að bráðabirgðalánssamningur sá, sem þar ræðir um, verði staðfestur, og ég heyrði það á hæstv. fjmrh., að lánssamningurinn mundi verða lagður fyrir n. En þar eð ég á ekki sæti í þeirri n., stend ég upp til þess að spyrja hæstv. ráðh., hvort hann sjái nokkuð á móti því að skýra hv. þingd. frá innihaldi þessa samnings. Ég tel ófullnægjandi, að aðeins ein þingnefnd fái að kynna sér samninginn. En ef n. er heimilt að birta efni samningsins í áliti sínu, þá getur hæstv. ráðh. nú þegar skýrt þinginu frá honum.

0326Fjmrh. (Einar Árnason) Ég sé í rauninni ekkert á móti því, að hv.þdm. fái að kynna sér samninginn; en hér stendur allt öðruvísi á, þegar um bráðabirgðaviðskiptalán er að ræða, heldur en ef það hefði verið fast og samningsbundið lán til lengri tíma. Ég geri ráð fyrir, að hv.þm. (MG) geti fengið að sjá samninginn, því hann er ekkert leyndarmál. Ég veit ekki, hvaða atriði það eru, sem hv.þm. vill helzt fá að vita um. Ef það er um vaxtakjörin, þá má geta þess, að vextirnir eru 1½% hærri en forvextir Englandsbanka á hverjum tíma, en þó ekki nema 1% hærri, ef vextir Englandsbanka fara yfir 6%. Samningurinn gildir til eins árs, og það má fá hann framlengdan til jafnlangs tíma, ef óskað er. Þar sem hér er aðeins um bráðabirgðalánssamning að ræða, kemur hér ekki fleira til greina.

Ólafur Thors Ég tók eftir því, að hæstv. fjmrh. sagði, að vextirnir væru 1½% hærri en vextir Englandsbanka á hverjum tíma. Mig furðar stórlega á þessu og vil spyrja hæstv. ráðh., hvort honum hafi ekki mismælzt. Mér er kunnugt um, að í haust var leitað hófanna um lán til handa íslenzku félagi í enskum bönkum, og skyldi lánið vera án veðsetningar. Hagkvæmustu kjörin, sem fáanleg voru, voru þau, að vextirnir yrðu 5%, en þó aldrei lægri en vextir Englandsbanka. Mér er talsvert kunnugt um lántökur og lánskjör í enskum bönkum og þekki ekkert dæmi þess, að lántakandi greiði meira en 1% hærri vexti en Englandsbanki tekur. Mig undrar, að íslenzka ríkið skuli þurfa að sæta þessum okurkjörum, og endurtek þá spurningu mína til hæstv. ráðh., hvort þetta hafi ekki verið mismæli. Ég tel það ekki vansalaust, ef ríkið þarf að lúta að því að taka lán með þessum kjörum.

Fjmrh. (Einar Árnason) Hér er alls ekki um missögn að ræða. En eins og ég tók fram í fyrri ræðu minni, þá eru vextirnir aðeins 1% hærri en í Englandsbanka, ef vextir þar ná 6%. Þegar þessi lánssamningur var gerður, voru vextir í Engl.banka 6½%, og mér þykir ótrúlegt, að einstakir menn hafi fengið lán í enskum bönkum á sama tíma fyrir lægri vexti en þetta. Ég held, að venjuleg viðskiptalánskjör hafi ekki verið lægri. Ég man ekki, hvað vextir Englandsbanka eru nú.

4½%

. Ef þeir eru nú 4½%, þá geta þetta ekki talizt háir vextir. Góðir fjármálamenn og kunnugir þessum efnum telja það góð kjör að fá fast viðskiptalán með 6% vöxtum. Ég blátt áfram trúi því ekki, að einstakir menn hafi fengið á sama tíma lán með 5% vöxtum.

Hvenær var lánið tekið?

. Það var tekið 27. sept. síðastl.

Magnús Guðmundsson Ég hefi enga ástæðu til að vera óánægður með svar hæstv. fjmrh. Hann sagði, að þm. gætu fengið að sjá samninginn, og það vildi ég sérstaklega fá að vita. Ennfremur skýrði hann að nokkru frá efni samningsins, en út í það ætla ég ekki að fara nú. Ég gerði þessa fyrirspurn eigi aðeins mín vegna, heldur einnig vegna annara þm., því að ég þykist vita, að fleiri þeirra vilji sjá samninginn en ég.

Ólafur Thors Það hryggir mig, að þetta skyldi ekki vera mismæli hæstv. fjmrh. En ég skal bæta því við það, sem ég sagði áðan, að í síðastl. nóvembermán. var ég sjálfur staddur í London og leitaði þar eftir láni hjá tveimur bönkum, til handa vel stæðu en ekki stóru íslenzku félagi, og lánskjörin voru lægst 5%, án veðsetningar, en þó skyldu vextirnir ekki vera lægri en í Englandsbanka. Lánsupphæðin var að vísu ekki sérlega há, en þó get ég ekki neitað því, að mér finnst það til minnkunar fyrir ríkið, ef það þarf að taka lán með 1½% hærri vöxtum en einstaklingar geta fengið. Ég geri ráð fyrir, að þessu frv. verði vísað til fjhn., og þar á ég sæti og fæ þá tækifæri til að tala við hæstv. fjmrh. um þetta mál. Ég ætla því ekki að deila um það nú á þessu stigi.

Fjmrh. (Einar Árnason) Ég sé ekki ástæðu til að ræða um þetta frv. nú. Það er einfalt mál og ástæðurnar eru teknar fram í aths. við frv. Ég legg til, að frv. verði, að lokinni þessari umr., vísað til fjhn.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Þetta frv. er samið af Flugfélagi Íslands og flutt að: þess óskum. Eins og hv.þd. er kunnugt, þá hefir ríkið orðið að verja töluverðu fé á undanförnum árum til þess að styðja þessar flugsamgöngur; sem hér hafa verið hafnar. Og það er augljóst, að eigi að verða framhald á því, þá verður ríkið að hafa töluverðan kostnað af. Virðist þá sjálfsagt, að gerðar verði einhverjar sérstakar ráðstafanir til þess að fá tekjur í því skyni. Eins og tekið er fram í grg., hefir Flugfélagið átt tal við eigi fáa útgerðarmenn um þetta atriði, sérstaklega þá, sem fást við síldarútgerð. Allmargir þeirra hafa tjáð sig þessu máli fylgjandi. Enda hefði ég ekki borið málið fram, ef ég hefði átt von á einhliða mótstöðu af hálfu þeirra manna, sem hlut eiga að máli. Ég býst við, að flestir verði sammála um, að flugið muni eiga töluverða framtíð hér á landi, og sé því þess vert að fórna nokkru til þess að geta haldið þeirri starfsemi áfram. Ég ætla svo ekki að hafa þetta mál lengra. Það getur orkað nokkurs tvímælis, í hvaða n. málið eigi að fara, hvort heldur til fjhn. eða samgnm., eða þá sjútvn. Mér finnst standa næst, að það fari til samgmn. Annars er þetta nokkuð sama. En hér er um að ræða að leggja á nýtt gjald, svo að vel getur komið til mála að setja málið í fjhn.

Erlingur Friðjónsson Það er örlítil fyrirspurn, sem mig langar að bera fram við hæstv.forsrh., sérstaklega hvort hann geri ráð fyrir, að hér sé eingöngu leitað eftir styrk frá sjávarútveginum til að endurgreiða þann kostnað, sem framvegis mun leiða af flugferðum í þágu hans við síldarleit og slíkt. Ég spyr að þessu aðallega vegna þess, að það hafa komið fram raddir í þá átt; að ef til vill væri réttara, að síldarútvegurinn hefði sérstaka flugvél, litla og hentuga, í þeim eina tilgangi að leita eftir síld. Ef síldarútvegsmenn tækju þetta ráð, að spila algerlega upp á eigin spýtur, þá vildi ég strax leita álits hæstv. ráðh. um það, hvort hann teldi rétt að skattleggja sjávarútveginn á þennan hátt, ef hann bjargaði sér algerlega upp á eigin spýtur, - ef hann óskaði eftir að hafa þetta mál út af fyrir sig, að kosta alveg flugferðir í sína þágu og vera ekki að nokkru leyti upp á ríkið kominn í þeim efnum.

Fors- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Mér skildist hv.þm. Ak. spyrja fyrst um, hvort ætti að endurgreiða þann kostnað, sem leitt hefði af þessari ívilnun fyrir sjávarútveginn. Það er ekki meiningin, að eigi að endurgreiða neinn gamlan kostnað. Svo spurði hv.þm., hvað ætti að gera, ef sjávarútvegurinn vill hafa þetta mál með höndum sjálfur. Mér finnst fyrir mitt leyti liggja beint við, að þessum flugmálasjóði yrði varið til að styrkja þá starfsemi. Hv. þm. veit, að ríkið hefir ekki rekið flugstarfsemi hingað til, heldur hefir Flugfélag Íslands fengið styrk hjá ríkinu og gert samninga við ríkið. Einnig við póststjórnina um flutning á pósti. Og til þess að það fengi styrk, sérstaklega í hitteðfyrra, til síldarleitar, var ákveðið, að það innti af hendi einhverja litla þjónustu af því tægi. Við stjórn síldareinkasölunnar var gerður slíkur samningur á árinu sem leið. Mér skilst frv. svo rúmt, að eins og stj. getur beint þessu fé til Flugfélags Íslands, þá geti hún líka beint því til félags útgerðarmanna. Ég álít því ekkert til fyrirstöðu.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Út af því, sem hv.þm. Ak. talaði um strandgæzlu í þessu sambandi, vil ég vekja athygli hans á því, hvernig 2. gr. er orðuð, með leyfi hæstv. forseta: „Tekjum sjóðsins skal fyrst og fremst varið til þess að standast kostnað af notkun flugvéla til síldarleitar og til þess að koma skipulagi á samvinnu milli flugvéla og síldarskipa“. Annars vil ég bæta því við, að það er mjög æskilegt, að n., sem málið fær til meðferðar, hafi tal af formanni Flugfélagsins, sem hefir langmest beitt sér fyrir, þessu máli og er nýkominn úr utanför til að afla sér tilboða. Hann stendur miklu betur að vígi en aðrir að geta lagt á borðið, hver væntanlegar kostnaður verður af þessu öllu saman.

Halldór Steinsson Hér er verið að ræða um að leggja skatt á eina tegund sjávarafurða, og ég veit ekki betur en að öllum slíkum málum hafi hingað til verið vísað til fjhn. Geri ég það að till. minni um þetta mál.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Skeiðaáveitan er gamall og nýr gestur hér á Alþingi. Nú síðustu árin hafa 5 þing haft um það að fjalla, að létta undir með greiðslur, en síðasta Alþingi veitti stj. heimild til að skipa n. og gera frekari ráðstafanir í þessu máli. Landsstj. skipaði síðan þessa n., og hefir hún að mínu áliti leyst verk sitt mjög vel af hendi, og samið þetta frv. og ítarlega grg. þess. N. þessi hefir unnið í samráði við landsstj., en mál þetta hefir margar hliðar og krefst ítarlegrar athugunar, og ég hygg, að n. hafi farið rétta leið til að sigla fyrir öll þau sker, sem voru á vegi hennar. Og nú verður þetta mál að fá endanlega afgreiðslu. Ég ætla ekki að fara út í einstaka liði, því að það yrði ekki annað en endurtekning grg. Ég vil aðeins geta þess, að mönnum kann að virðast sem landbn. eigi að hafa mál þetta til meðferðar, en ég hefi komizt að þeirri niðurstöðu eftir nákvæma íhugun, að fjvn. á að fjalla um þetta mál, þar sem aðalatriði málsins er till. um fjárframlög úr ríkissjóði. Það mælir og með því, að mál þetta verði sent til fjvn., að einn þeirra manna, sem hefir átt sæti í milliþinganefndinni, á þar einnig sæti, og svo hv. 1. þm. Árn., þannig að búast má við, að málið fái þar góða afgreiðslu.

Ingólfur Bjarnarson Ég er ekki við því búinn að svara fyrir n. hönd, en mér hefði fundizt, að mál þetta heyrði frekar undir fjhn. Þótt þetta mál yrði borið undir fjvn., þá er nú svo ástatt hjá henni, að enginn tími verður til að afgreiða málið fyrr en seint á þingi, því að framan af verður hún hlaðin störfum.

Pétur Ottesen Mér virðist sem þetta mál heyri undir landbn., því að hún þarf að athuga, hvernig tekizt hefir til með þetta mál. Hitt er að vísu rétt, að hér er um útgjöld að ræða, en það hefir verið vani hér á þingi, að þegar ýmsar n. hafa fjallað um slík mál, hafa þær borið fjárhagsatriði þeirra undir fjvn., og nú er engin ástæða til, að þessu verði breytt.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Fyrir mér er það ekkert aðalatriði í þessu máli, hvaða n. skuli fjalla um það. En eins og ég gat um áðan, liggur það beinast við, af fleiri ástæðum en einni, að það verði fjvn.

Fors: og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Það verður ekki um það deilt, að núv. löggjöf og fyrirmæli um eyðing refa og refarækt eru mjög úrelt og ófullkomin og að nauðsynlegt er að breyta þeim í samræmi við breyttar ástæður í þessum efnum. Frv. um þetta efni, sem flutt var á síðasta þingi, var þá mikið rætt, en komst ekki út úr Nd., enda hafði það ekki fengið nægilegan undirbúning. En til þess að bæta úr því, snéri ég mér til mþn. í landbúnaðarmálum og óskaði eftir, að hún tæki málið til meðferðar og undirbúnings. Nú hefir n. samið myndarlegt frv., sem stj. leggur fyrir þessa hv.þd., og rökstutt það rækilega. Ég sé ekki ástæðu til að bæta við þær aths. á þessu stigi málsins, en óska þess, að hv. landbn. láti það fá svo fljóta afgreiðslu, að það geti fengið fullnaðarafgreiðslu á þessu þingi. Ég skal geta þess, að ég hefi ennfremur fengið ítarlegt álit um þetta mál frá sérstaklega kunnugum manni, sem ég mun sýna landbn. Vil ég svo aðeins leggja til, að frv. verði, að umr. lokinni, vísað til landbn.

Pétur Ottesen Ég er því fullkomlega samþykkur, að ástæða sé til að setja löggjöf um þetta efni, sérstaklega grenjavinnslu. En ég get ekki séð, að í þessu frv. séu ný ákvæði, sem taki núv. löggjöf fram. Núgildandi ákvæði eru í reglugerðum og sýslusamþykktum, sem stjórnarráðið hefir staðfest og gilda sem lög. Síðan refaskinn og yrðlingar urðu svo verðmikil, sem raun er á orðin, hefir mikið verið sótt eftir refaveiðum. Og þó að gengið sé út frá, að hreppsnefndir ráði menn til þess að vinna greni, þá hafa einstakir menn gefið sig við því utan allra samninga. Ég tel sjálfsagt, að hreppsnefndir og aðrir aðilar, sem þar eiga hlut að máli, ráði um grenjavinnsluna, en sé ekki, að það sé tryggt í þessu frv. eða fyrirbyggt, að öðrum sé fyrirmunað að blanda sér inn í þær sakir en þeim, sem um þau eiga að sjá. Mér finnst vanta ákvæði í frv., er skeri úr um þetta, og vil skjóta því til þeirrar n., sem um það á að fjalla, að athuga þessa hlið málsins. Þó það eigi ekki við að ræða um einstakar gr. frv. við þessa umr., þá vil ég benda á ákvæði í 5 og 6. gr. frv. um borgun til þeirra manna, sem vinna grenin. Ég sé ekki ástæðu til, að verið sé að binda hendur hreppsnefnda um það, hvort borgun til refaskyttu skuli vera dagpeningar eða hluti af veiðinni. Ég vildi aðeins skjóta þessu til n., að hún taki þetta til athugunar. Þá eru nokkur atriði í síðari kafla frv., sem ég hygg, að þörf væri á að taka til nánari athugunar, en ég hefi ekki haft tíma til að taka þann kafla til nákvæmrar yfirvegunar, og er því ekki viðbúinn að ræða hann nú.

Jón Auðunn Jónsson Ég hefi aðeins farið lauslega yfir frv. og er því ekki viðbúinn að ræða það nákvæmlega. En í II. kafla þess finnst mér þó vanta ákvæði, er ég vildi benda á. Þegar refir eru seldir erlendis, er jafnan látið fylgja vottorð, er sýni hér um bil, hversu gamlir þeir eru, t. d. 3 mánaða, missirisgamlir, eins árs, tveggja ára o. s. frv. Vottorð um þetta er nauðsynlegt vegna sölunnar, og ætti því að standa ákvæði um það í frv. Þó mun ekki nauðsynlegt að tilgreina annað um aldur dýranna héðan en hvort þau eru á 1. ári eða eldri. Þá þarf einnig vottorð um það, hvort dýrið er fætt í fangelsi eða hefir fæðzt villt. Þá sé ég heldur eigi, hvaða ástæða er til að banna útflutning á fallegum hvítum yrðlingum. Hér er aðeins leyfður útflutningur á mórauðum. Ég veit ekki, hvaða ástæða er til þess að banna útflutning á þeim hvítu, og ég held, að ekki sé rétt að gera það, en séu ástæður fyrir þessu, þá vænti ég að heyra þær. Ég vildi aðeins beina þessum atriðum til hv. landbn., í því trausti, að hún taki þau til athugunar.

Hákon Kristófersson Hv. þm. Borgf. hefir nú drepið á margt af því, er ég vildi sagt hafa um I. kafla frv. þessa, svo ég hefi litlu við að bæta. Hæstv. fors.- og atvmrh. tók það réttilega fram, að frv. um þetta hafi verið hér á ferðinni í fyrra, en ekki náð fram að ganga. En svo sagði hæstv. ráðh., að nú kæmi það aftur fram ágætlega undirbúið. Að vísu er það nú satt, að mál þetta hefir verið falið hinni svokölluðu landbn., sem starfað hefir milli þinga, enda eru fingraför hennar sjáanleg á því. Nú snýst nokkur hluti frv. um annað en það, sem var hér til umr. í fyrra: Og þótt megnið af því muni nú vera í ákvæðum reglugerða sýslunefnda um refaveiðar, þá má þó máske segja, að frv. sé fyllra nú að sumu leyti. Þó hygg ég, að ýmsir annmarkar séu á því nú. T. d. finnst mér nokkuð langt gengið að taka valdið af hreppsnefndum um frjálsa samninga við skotmennina, enda hygg ég, að erfitt verði að fylgja einni og sömu reglu um það, vegna mismunandi staðhátta. Þá vil ég skjóta því til athugunar þeirrar hv.n., sem nú tekur við frv., hvort ekki sé með því gengið helzt til langt inn á rétt þeirra manna, sem lönd eiga þar, sem refir halda til. Ég sé ekki, að rétt sé að gefa sveitum meiri rétt um þetta en landeigendum. Hér er um tekjugrein að ræða, sem vafi getur leikið á, hvort landeiganda ekki ber.

Hver er réttur landeiganda nú?

. Ég býst við, að hv.þm., sem spurði, sé kunnugri þessu en ég, því hann á sæti í þessari virðulegu n., sem smíðaði frv., því í nál. stendur, að n. hafi leitað upplýsinga víðsvegar að!! Ég þekki aðeins til í mínu umhverfi. Þar hygg ég, að þetta sé nokkuð óbundið, enda mun nálega enginn kostnaður leggjast á hreppana nú orðið vegna grenjavinnslunnar. Nú er orðið mjög auðvelt að fá skotmann, sem áður fyrr var oft mjög erfitt. Í einni gr. frv. er kveðið svo að orði, að sýslusjóðir skuli greiða 10 kr. fyrir hvert hlaupadýr, sem vinnst á öðrum tíma en þeim, sem grenjaleit fer fram. Er meining n. með þessu að fá samþykki Alþ. til þess að skylda sýslusjóði til að greiða þessa upphæð, eins þótt skotmanni hafi verið stór hagnaður að því að vinna dýrið? - Nú er það svo eftirsótt að ná í hvít og mórauð skinn að vetrarlagi, að ég sé ekki, að verðlauna þurfi neinn til að reyna það. Ég býst nú við, að n. meini hér aðeins dýr, sem unnin eru að sumri, en hér vantar alla skilgreining á því, og vona ég, að sú n., sem fær frv. til meðferðar, taki þetta til athugunar, og ennfremur aðrar misfellur á frv., er hún kynni að verða vör við. Þá get ég ekki verið sammála um það ákvæði frv., að eyjar geti ekki verið trygg varzla fyrir dýrin. Margar eyjar liggja svo langt frá landi, að þær verða ekki samísa við land, nema þá í fádæma hörðum vetrum. Hitt er vitanlega rétt, að til eru margar eyjar, þar sem varzla er ekki trygg. Ég hygg, að kjör þau, sem frv. þetta býr grenjaskyttum, séu svo þröng, að ef það verður gert að lögum óbreytt, þá sæki fljótt í sama horf og áður var, að erfitt verði að fá grenjaskyttur. Að það sé til, að skotmenn hlífi fullorðnum dýrum, má kannske hugsast, en hreint ekki segjast, enda er hreppsnefndum það í sjálfsvald gefið að velja þá menn eina til starfans, sem þær treysta til samvizkusemi í þessu. Ég þekki ekki dæmi um neina óráðvendni frá hálfu grenjaskyttna um þetta. En hv.mþn. veit máske af mörgu í sambandi við þetta mál, sem ég veit og þekki ekki. Mér þótti fara vel á till.hæstv.forsrh., að máli þessu verði vísað til landbn. þessarar d. Mér fannst það benda í þá átt, að hæstv. ráðh. telji þörf á, að ákvæði frv. verði tekin til rækilegrar yfirvegunar á ný.

Jörundur Brynjólfsson Okkur nm., sem um þetta mál áttum að fjalla, kom víst aldrei til hugar, að við mundum þekkja til hlítar öll þau atriði, sem snert geta þetta mál. En við reyndum að taka tillit til þeirrar vitneskju, sem við höfðum um málið, og ég vona, að okkur hafi tekizt sæmilega með þau atriði, sem þekking okkar náði til. Hv. þm. hafa nú þegar drepið á ýms atriði frv., og jafnvel látið það álit sitt í ljós, að I. kafli þess tæki í engu fram þeim reglugerðum, sem nú eru til um refaveiðar. Ég hygg þó, að þetta muni vera ofmælt. Reglugerðarákvæðin munu víða vera ófullkomin og erfið til framkvæmda. Er því tvímælalaust betra að setja almenn lög um þetta efni, og þá um leið um refaeldi. Hitt má vera, að frv. þessu sé ábótavant, og er þá hlutverk landbn. að færa það í betra horf eftir till. þeirra hv.þm., er betur vita. Hv. þm. Borgf. drap á það atriði, sem mþn. var allsendis ókunnugt um, er hún samdi frv. þetta, að til væru menn, sem í algerðu heimildarleysi færu inn á annara manna lönd og gerðust þar grenjaþjófar. Um þetta heyrði ég fyrst fyrir fáum dögum. Ef okkur nm. hefði verið þetta kunnugt, er við sömdum frv., þá hefðum við eflaust látið 3. gr. frv. kveða nánar á um þetta. Að vísu held ég, að enda þótt frv. verði gert að lögum í núverandi búningi, þá nái þó ákvæði 3. gr. til þessa, og sektarákvæði 15. gr., þar sem slíkt yrði vafalaust talið undir ólöglega meðferð á grenjum. En vitanlega hefi ég ekkert á móti því, að þetta sé nákvæmar orðað. Hv. þm.N.-Ísf. talaði um II. kafla frv. Út af því vil ég benda á, að ákvæði 12. gr., að aðeins megi flytja út mórauða yrðlinga af beztu tegund, eru sett af því, að mþn. var kunnugt um, að Norðmenn hafa keypt hér misjafna yrðlinga og selt þá síðan, þannig að betri yrðlingana hafa þeir talið grænlenzka, en þá verri íslenzka. Þótti því rétt að leyfa ekki útflutning á yrðlingum nema af beztu gerð. En öll fullorðin dýr má flytja út eftir sem áður, ef þau eru heilbrigð. Hv. þm. Barð. talaði einna flest aðfinnsluorð um frv. En ég saknaði þess þó, að hann drap á fá atriði máli sínu til sönnunar. Hv. þm. taldi, að frv. tæki í engu fram reglugerðum um refaveiðar eða refaeldi. Ég vil þó benda honum á það, að í einni sýslu sluppu yrðlingar úr gæzlu. Var yfir því kært. En sýslumaður þar kvaðst ekkert geta í því gert, því engin refsiákvæði væru til í lögum, sem hægt væri að beita gegn því. Heildarlög um þetta efni eru því nauðsynleg. Þá þótti hv.þm. óþarfi að verðlauna dráp á hlaupadýri, og kvaðst ekki kannast við merkingu þess orðs. Ég held nú samt, að það sé landskunnugt og gamalt í málinu, og þýði aldrei nema hið sama: dýr, sem ekki er við greni. Venjulega hér sunnanlands eru dýr þessi unnin á þeim tíma, sem skinnin eru lítils virði, og þó stundum haft mikið fyrir þeim. Ég held því varla, að þessi litlu verðlaun séu teljandi eftir. Þá taldi sami hv.þm. ákvæði 9. gr. fullströng. Játaði þó, að fyrir gæti komið í aftaka vetrum, að samísa yrði við land. Þetta hefir einmitt komið fyrir og valdið skaða. En það má aldrei koma fyrir, og því er það ekki talin örugg gæzla í frv., nema girðing sé líka. Ég bjóst satt að segja ekki við því, að neinn hefði við það að athuga, þótt gæzla refa sé gerð alveg örugg. Eins og allir vita, er hér um útrýmingu á skaðræðisdýri að ræða. Eiga allir sauðfjáreigendur því of mikið í húfi, ef einstaklingar eru látnir sjálfráðir um það mál. Verður efalaust tryggilegast um þetta búið með allsherjarlögum. Er auðvitað sjálfsagt að vanda sem bezt til þeirra, og er ég þakklátur fyrir allar bendingar, sem miða í þá átt að gera lögin sem bezt úr garði.

Bjarni Ásgeirsson Það virtist koma fram hjá tveim hv.þm., að þeir teldu ekki þörf á lögum um þetta efni, vegna þess að sýslunefndum væri heimilt að gefa út reglugerðir um þetta, hverri í sínu héraði. En þetta er ekki rétt. Til þess að þær reglugerðir verði að gagni, þá þurfa þær að hafa stoð í lögum. Lagagerðin verður því að vera grundvöllur sýslusamþykktanna. En þau lög, sem sýslurnar hafa nú á að byggja í þessum málum, eru orðin mjög á eftir, tímanum. Þá kem ég að öðru atriði, sem valdið hefir ágreiningi, nefnilega hver hafi rétt til grenja, sem finnast á einstakra manna löndum. Það þarf því að kveða skýrt á um það í lögum, hvort landeigendur eigi þann rétt eða hrepparnir. En ég sé á frv., að það gengur út frá rétti landeigandans, þar sem það ákveður honum hálfan arð af grenjavinnslunni. Ég álít vel farið, að þessu er slegið föstu, þar sem ég get ekki séð, að hægt sé að taka af landeigendum þessi hlunnindi á jörðum þeirra fremur en önnur. Hitt er ekki ósanngjarnt, að hreppunum, sem skyldan hvílir á að hafa umsjón með grenjaleitunum, og vitanlega bera af því kostnað um leið, sé áskilinn nokkur arður af vinnslu grenjanna, þegar hann verður. Má því vel ræða um þá skiptingu, sem frv. gerir ráð fyrir á milli þessara aðila. En að fara að ákveða laun grenjaskyttnanna með lögum, álít ég ekki ná neinni átt. Verðlag það, sem nú er á tófuyrðlingum, getur breytzt svo, t. d. lækkað, að óhugsandi sé að fá grenjaskyttur með þeim kjörum, sem lögin ákveða, og er þá í óefni komið, ef lagabreyt. þarf til, að sveitirnar geti samið um grenjaleitir. Skal ég svo ekki fjölyrða frekar um þetta, en vænti þess, að n. sú, sem þetta frv. fær til meðferðar, taki þær bendingar til greina og athugunar, sem þegar hafa komið fram við þessa umr.

Magnús Guðmundsson Ég ætla aðeins út frá því, sem hv.þm. Mýr. sagði, að minna hann á, að það er skýrt og greinilega tekið fram í gildandi lögum um refaeyðing, að sýslunefndir hafa rétt til þess að setja reglugerðir um eyðing grenja. Hitt er allt annað atriði, að nokkrir hreppar kunni að hafa neitað að fara eftir settum reglum. Í sjálfu sér er eðlilegt, að sett séu lög um þetta efni, en rétt finnst mér hinsvegar að ætla sýslunefndum nokkurt svið til umráða í þessum efnum. Ber og á það að líta, að áður var grenjavinnsla kostnaðarsöm, en er nú orðin tekjugrein allmikil. Að mínu áliti er réttast, að lögin séu einskonar rammi, en sýslunefndum sé ætlað að fylla út í hann með nánari ákvæðum. Mér virðist hv.mþn., sem samið hefir frv., varla hafa verið inni á þessu spursmáli. Hinsvegar vil ég vænta þess, að hv. landbn. þessarar d. athugi málið frá þeirri hlið sérstaklega, sem ég hefi bent á. Ég tel ekki rétt að svipta sýslunefndirnar íhlutunarrétti um þessi mál, eins og frv. þetta nánast gerir ráð fyrir. Ég sé, að einn nm. bendir á 1. gr., þar sem sýslunefndum er falið eftirlit með hreppsnefndum um eyðing refa. En þetta ákvæði nægir enganveginn. Það hefir n. að líkindum haft einhvern grun um, og þess vegna lagt til, að atvmrn. setti reglugerð um eyðing refa og grenja. En ég er hræddur um, að erfitt myndi veitast að semja reglugerð, er alstaðar ætti við. Hinsvegar stæðu sýslunefndirnar ólíkt betur að vígi í þeim efnum heldur en stjórnarráðið. Óska ég, að hv. landbn. þessarar d. taki þetta til rækilegrar athugunar. Um þessi mál eins og svo mörg önnur gildir það, að sitt á við á hverjum stað. Sýslunefndir eru miklu líklegri til að geta tekið tillit til þessa en atvmrn., sem jafnan hlýtur að vera ókunnugt á stórum svæðum á landinu.

Bernharð Stefánsson Ég skal ekki að svo stöddu lengja umr. um þetta mál, enda finnst mér margt af því, sem sagt hefir verið um það, eiga betur við, við 2. umr. Auk þess hefir hv. 1. þm. Árn. svarað rækilega flestum þeim aths., sem fram hafa komið gegn frv. Eitt atriði er þó, sem hv.þm. láðist að svara, nefnilega, að tekinn væri réttur af landeigendum með þessu frv.,eins og hv.þm. Barð. vildi halda fram. Þetta er hinn mesti misskilningur. Með frv. þessu er í fyrsta sinni verið að gefa landeigendum rétt í þessu efni: Mér er ekki kunnugt um, að landeigendur hafi hingað til haft nokkur hlunnindi af því, þótt gerðar hafi verið opinberar ráðstafanir til þess að vinna refi. Ég veit heldur ekki til þess, að nokkur jörð hér á landi hafi nokkru sinni verið seld dýrara vegna slíkrar veiði. Það kemur því til engra mála, að landeigendur tapi nokkrum rétti, þótt frv. þetta verði að lögum. Hinsvegar er þeim gefinn réttur samkv. 4. gr. frv., svo að aths. hv.þm. Barð. er á engum rökum reist. Ég man svo ekki eftir fleiru, sem ég hefi ástæðu til að minnast á viðvíkjandi þessu máli að svo stöddu. Aðeins skal ég taka það fram, að mér kemur ekki á óvart, þótt hv.þm. Barð. láti sér lítt um frv. þetta finnast, af því að mþn. í landbúnaðarmálum hefir um það fjallað. Það er nú svo um þennan hv.þm., að hann virðist aldrei geta litið þá n. réttu auga, né neitt það, er hún leggur til mála. Hinsvegar verð ég að treysta því, að landbn. þessarar d. líti sanngjarnari augum á frv. og meti það að verðleikum.

Bjarni Ásgeirsson Það kann að þykja furðu djarft af mér, ólöglærðum manni, að hefja lagadeilur við hv. 1. þm. Skagf. En ég verð að gera það eigi að síður. Hv. þm. sagði nefnilega aðeins hálfan sannleika. Að vísu hafa sýslunefndir vald til að setja reglugerðir um þessa hluti, en ég vil þá spyrja hv.þm., hvernig fari ef samþykktir sýslunefnda ríða í bág við gildandi lög. Slík tilfelli eru hugsanleg, og hafa reyndar komið fyrir, eins og bent hefir verið á. Gilda reglugerðirnar þá, eða lögin?

Ég minntist á þetta áðan

. Hvað þessa umræddu reglugerð snertir, þá hefir skrifstofustjórinn í atvmrn. úrskurðað, að hún bryti í bág við núgildandi lög. Á hinn bóginn halda sýslubúar því fram, að reglugerðin þurfi að vera eins og sýslunefnd hefir gert hana úr garði, en til þess að það geti orðið, þarf að breyta lögunum frá því, sem nú er. Ég skal svo ekki hafa þessa aths. lengri. Gefst kostur á að ræða málið frekar við 2. umr.

Pétur Ottesen Ég vil byrja með því að spyrja hv.þm. Mýr., hvort hann hafi skilið það svo, að ég sé því mótfallinn, að sett séu heildarlög um þetta efni, eða teldi það ástæðulaust,  Hv. 1. þm. Árn. hélt því fram, að í 3. gr. væru ákvæði, er kæmu í veg fyrir að slíkt gæti komið fyrir, sem ég nefndi dæmi til. En við nánari athugun dylst engum, að ráðstafanir þær, er 2. gr. gerir ráð fyrir, eru enganveginn svo einhlítar sem skyldi. Hv. þm. hefir sjálfur viðurkennt það við mig. Skortir því mikið á, að dæmi mitt sé fyrirbyggt með ákvæðum þessa frv. Hv. þm. kvað sér ekki kunnugt um, að menn hefðu nokkru sinni „stolið“ yrðlingum. Ég vil nú efa, að þetta orðalag eigi allskostar við, því tæplega myndi sá maður teljast þjófur eftir núgildandi lögum, sem ynni gren og tæki þar yrðlinga. Hér er nefnilega um skaðræðisskepnur að ræða og lagt fé til höfuðs þeirra. Sá maður getur því varla þjófur talizt, sem tileinkar sér þessi ófriðhelgu dýr. Ég held, að hv.þm. hefði ekki átt að nota svona stór orð. Úr því að farið er að ræða þetta mál strax við fyrstu umr., þykir mér rétt að drepa á nokkra annmarka á frv., enda þótt það eigi betur við við 2. umr. M. a. vantar skýrt og afdráttarlaust ákvæði í frv. um, að engir aðrir en ákveðnir aðilar megi ráðstafa grenjavinnslu. Ennfremur vantar ákvæði, er taki yfir það tilfelli, er t. d. tveir hreppar eða fleiri eiga afréttir saman eða fleiri hreppar hafa sameiginlegan fjallskilasjóð, er ber kostnað af grenjavinnslunni. Vitanlega verður einn og ákveðinn aðili að hafa framkvæmd grenjavinnslunnar í hverju einstöku tilfelli. Ef það er tilætlunin með þessu frv. að skapa heilsteypt lög um þessi efni, þá er öldungis einsætt, að kveða verður á um þetta atriði. Ákvæði 1. gr. lúta nánast að framkvæmd laganna, en í greininni felst engin lausn á þessu spursmáli. Í 4. gr. er skorið úr rétti einstakra manna til grenja, og er hann viðurkenndur, eins og rétt er. En álitamál er það þó, hvort rétt er að viðurkenna hann á þennan hátt, enda bera hrepparnir mjög skarðan hlut frá borði samkv. frv. Í 4. gr. er gert ráð fyrir, að landeigandi hljóti helming hagnaðar af greni hverju, og samkv. 5. gr. rennur hálft andvirði veiðinnar til skotmanns, ef hann vinnur gren að fullu. M. ö. o.: Hrepparnir borga allan kostnað af grenjavinnslu, en bera á hinn bóginn lítið eða ekkert úr býtum. Kostnaður hreppanna er margskonar og oft töluvert mikill, t. d. verður að greiða vökumönnum kaup o. s. frv.

Það er hálfur hagnaðurinn, sem landeigandi fær, en ekki hálft andvirði dýranna

. Veit ég vel. Einnig verður að greiða þeim, er gren finnur, aukaþóknun samkv. 3. gr. Það sýnist því sízt ósanngjarnt, að þeir, sem sjá um grenjavinnslu og bera þunga af henni, hafi meiri hagnaðarhluta, ef hagnaður er nokkur, heldur en frv. ætlast til. Að lokum skal ég drepa á það, er segir í 2. gr. síðast, að skotmaður skuli ráða vökumann. Þetta er vafalaust mjög viðsjárvert, enda hefir sá kvittur komið upp á síðustu árum, að skotmenn leggi gjarnan aðaláherzlu á að vinna yrðlinga, en sleppa fullorðnu dýrunum. Þarf hér að búa svo um hnútana, að slíkt sé fyrirbyggt. Væri öruggara, að viðkomandi hreppsnefnd réði einnig vökumann, enda verður ekki séð, að neitt mæli gegn því sérstaklega. Ætti hv.n. að taka þetta til yfirvegunar. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta að sinni, en vil skora á hv.n. að ganga svo frá réttarákvæðum frv., að viðunandi megi teljast.

Hákon Kristófersson Það gerast nú furðulegir hlutir í þessari hv. d. Virðulegir þdm. rísa úr sætum sínum, hver eftir annan, og átelja af heilagri vandlætingu, að drepið hefir verið lítillega á nokkur efnisatriði frv. við þessa umr. Mér virðist á hinn bóginn ráðlegt að ræða málið til nokkurrar hlítar við 1. umr., hv.n. til bendingar og athugunar, ef það gengur fyrir sig með vinsamlegum hætti. Hv. 1. þm. Árn. talaði af hógværð og lítillæti hjartans, sem og vænta mátti úr þeirri átt. Hann vildi telja hv.þdm. trú um, að ég skildi ekki orðið hlaupadýr. Ég hefi alltaf heyrt það notað í alveg sérstakri merkingu, nefnilega um bíti, sem hlaupa á milli sveita, eða við verður vart á ýmsum stöðum, en alls ekki tófu í greni. Hv. þm. talaði ekkert um, hvenær ætti að slátra þessum kvikindum, en það hefði hann þó átt að gera, úr því hann virðist halda, að hlaupatófa sé einnig á vetrum. Hv. 2. þm. Eyf. kvað mig ekki hafa farið sanngjörnum orðum um þetta frv. og misskilið það í verulegum atriðum. Hv. þm. hélt því fram, að með frv. þessu væri eigendum jarða í fyrsta skipti gefinn ákveðinn réttur til grenja í landi þeirra. En ég vil halda fast við það, er ég tók fram í fyrri ræðu minni, að hér er um engan rétt að ræða, sem landeigendur hafa ekki átt áður. Einungis er með frv. þessu skorið úr því, hver er réttur landeiganda, þó ekki séu nú samt eins ákveðin fyrirmæli um þau atriði og æskilegt væri að mínu áliti. Ég tel meira að segja ekki með öllu óhugsandi, að ýms ákvæði frv. kunni í mörgum tilfellum að baka landeigendum tjón. Ég vil því spyrja: Ef landeigendur hafa engan forgangsrétt til veiða í sínu landi, hafa þá óviðkomandi menn heimild til að fara í lönd annara manna til veiðiskapar án allrar heimildar? Ég fyrir mitt leyti er ekki í neinum efa um það, að gildandi stjskr. gerir ráð fyrir þeirri friðhelgi eignarréttarins, að óviðkomandi mönnum er algerlega óheimilt að fara á tófu- eða refaveiðar í annara lönd án leyfis eiganda. Það er að vísu rétt, að enn munu greni í einstaklingslöndum ekki hafa haft áhrif á söluverð jarðanna, enda svo nýtilkomið með arð af þeim. En það er þó enginn vafi á því, að slíkt myndi hafa áhrif á komandi árum, ef gren væru í landi, sem jafnan legði tófa í. - Hinsvegar vil ég ekki mæla landeigendur undan því að bera réttlátan kostnað af vinnslunni, ef þeir að dómi hreppsnefndar eru ekki færir um eða þeim trúandi til að vinna dýrin sjálfir. Allt öðru máli er að gegna með sameiginleg lönd, svo sem afréttarlönd. En hitt þekki ég, að menn hafa ekki talið sér leyfilegt að veiða dýr eða fugla í löndum einstaklinga, nema þá að fá leyfi þeirra til þess. Ég hefi alls ekki sagt það, að löggjöf væri óþörf um þetta efni, en hitt sagði ég, að ákvæði 1.-3. gr. myndu vera í reglugerðum flestra sýslna. Annars var það ekki ætlun mín með þessum orðum að koma neinni ólgu í umr.; slíkt er ekki vani minn. En mér þótti leiðinlegt að heyra jafnmætan mann og hv. 2. þm. Eyf. er segja það, að ég væri móti mþn. í landbúnaðarmálum. Slíkt hefir enginn getað heyrt né ályktað af mínum orðum, ef sanngjarnlega er á þau litið. Ég veit ekki til, að ég hafi sagt eitt einasta orð um þetta frv. fyrr en hér við umr., og því ekki verið ráðinn í því fyrirfram að vera á móti frv. þessu né öðrum frv., er frá þessari hv.n. hafa komið. Það er leiðinlegt fyrir mig að fá svona harðan dóm, ef sannur væri, en hann er sem betur fer ómaklegur, og því verstur fyrir hv.þm. sjálfan.

Benedikt Sveinsson Umr. þær, sem fram hafa farið um þetta frv., benda til þess, að mikil þörf sé að setja 1. um þetta efni. Enda eru nú tímamót í viðskiptum manna og refa. Áður var eingöngu um kostnað að ræða, en nú hafa þessi dýr á síðustu árum gefið landsmönnum talsverðan arð. Er því vert, að vel og skynsamlega sé til þessa máls vandað, og rétt að sú n., er um frv. á að fjalla, fái sem gleggstar bendingar nú þegar við 1. umr. Frv. þetta ber nafnið „frv. um eyðing refa og refarækt“, en aðalatriði þess mun þó vera það, sem fyrri hluti nafnsins bendir til: að eyða refum. Hér er þó eingöngu talað um grenjavinnslu og verðlaun fyrir að skjóta hlaupatófur. Á eitrun og vélavinnslu er alls ekki minnzt. Má vera, að því sé hætt að eitra fyrir refi, síðan belgir þeirra hækkuðu svo mjög í verði. En sú eyðingaraðferð er svo grimm og siðuðum mönnum hvergi samboðin, að hún ætti ekki að þekkjast né vera leyfð. Það getur og komið til greina um ýmsar fleiri aðferðir, hvort leyfa skuli. Um það þyrfti að standa ákvæði í frv. ásamt því, að eitrun væri með öllu bönnuð. Þá þykir mér ákvæðin um hagnaðarhlut landeiganda varla tekin nógu skýrt fram. Veit ég og eigi heldur, hversu nauðsynlegt er, að hreppsnefndir velji skotmann. Getur t. d. verið, að landeigandi sé sjálfur skytta, og væri þá efamál, hvort hann ætti ekki að hafa rétt til þess að vinna grenið sjálfur, ef honum mætti til þess treysta. Þá veit ég enn ekki, hvort allar hreppsnefndir vilja fallast á, að rétt sé að borga skyttu þeim mun hærra kaup, sem hún drepur fleiri dýr. Ef til vill getur það verið hagnaður fyrir almenning, að fullorðnu dýrin séu ekki drepin.

Að því getur aldrei verið hagur

. Ég ætlast ekki til, að hér verði um friðunarlög að ræða, heldur að vissum landshlutum verði heimilað að gera samþykkt um að sleppa fullorðnu dýrunum. Ég skal víkja aftur að því ákvæði frv., að landeigandi eigi að fá hálfan hagnað af yrðlingatöku í landi sínu. Hvernig á að finna þann hagnað? Hver á að selja yrðlingana? Nú vill landeigandi máske sjálfur ala þá upp, og þá kemur hagnaðurinn ekki í ljós fyrr en þeir eru seldir næsta vetur eða síðar. Hvernig á þá að finna og skipta hagnaðinum? Ég held, að ekki veiti af, að ákvæði frv. væru töluvert gleggri um þetta atriði og ýms önnur. Ég hefi ekki bent á þessi atriði til þess að hnekkja frv., heldur til þess, að það verði sem gaumgæfilegast athugað frá ýmsum hliðum, áður en það verður gert að lögum.

Magnús Guðmundsson Ég ætla aðeins að segja örfá orð út af því, sem hv.þm. Mýr. sagði í síðara skiptið. Hv. þm. hélt því fram, að ég hefði ekki sagt allan sannleikann í þessu máli. Ég tók það aðeins fram, að eins og nú stæði væri sýslunefndum heimilt að semja reglugerðir um grenjavinnslu innan vébanda laganna. Ég sagði þetta, og ekkert annað en þetta. Og þetta kalla ég einmitt að segja allan sannleikann. En hafi það komið fyrir, að reglugerð hafi verið samþ., sem fer að einhverju leyti í bága við lögin, þá er reglugerðin vitanlega ógild. Og þótt þetta frv. verði gert að lögum, þá hygg ég, að ekki verði loku fyrir það skotið, að einhverjar sýslunefndir kynnu að heimta eitthvað, sem ekki væri löglegt. En þar sem engar upplýsingar liggja fyrir um það, að hverju leyti þessi reglugerð, sem hv.þm. talaði um, hefir farið út fyrir valdsviðið, þá mun ég ekki ræða það mál meira fyrr en þær upplýsingar koma fram frá hv.þm.

Jörundur Brynjólfsson Það er síður en svo, að ég lasti það, þótt frv. þetta sé brotið til mergjar við þessa umr. Mér þykir einmitt gott, að drepið sé á sem allra flest þau atriði, sem málinu geta orðið til upplýsingar, áður en það er sett til n. Hv. þm. Borgf. þótti það helzt til fast að orði komizt, er ég kallaði það stuld að fara á afrétti óviðkomandi manna og hrammsa þar yrðlinga úr grenjum án þess að fullvinna grenin, skilja eftir nokkuð af yrðlingum, og láta fullorðnu dýrin óáreitt. Ég skal ekki segja, hvað á að kalla þetta athæfi. En hér er þó verið þannig að verki, eins og um þjófnað sé að ræða; farið með hinni mestu leynd og tekið í stórum stíl verðmæti, sem öðrum ber. Auk þess er eyðslu dýranna spillt. En aðalatriðið með grenjavinnslunni er þó vitanlega að eyða dýrunum. Annars skal ég ekki karpa um það, hvaða nafn slíkum aðförum er gefið. Það er alveg rétt hjá sama hv.þm., að hann talaði um þetta atriði við mig fyrir fáum dögum, en þá hafði ég ekki frv. við hendina, og gat því ekki vel sagt um þetta atriði, sem okkur kom naumast til hugar, þegar við sömdum frv., því þá höfðum við ekki hugmynd um þessi dæmi. Ég var því ekki eins viss um, hvort ákvæði frv. væru nógu skýr um þetta. Ég held nú reyndar, að þau séu það. 3. og 4. gr., ásamt sektarákvæðum 15. gr. frv., ættu að taka af allan vafa um þetta. Hinsvegar hefi ég þó ekkert á móti því, að þetta sé skýrar orðað. Þá drap hv.þm. á það, að nánari ákvæði þyrfti en í frv. stæðu um grenjavinnslu, þar sem afréttarlönd margra hreppa liggja saman. Ég held nú, að það verði aðallega sýslnanna sjálfra að gera ákvæði um það. Ég sé þó ekkert því til fyrirstöðu, að sett séu inn ákvæði um það, ef heppilegra þykir. Þá vék sami þm. enn að því, að heppilegra myndi, að hreppsnefndir réðu vökumann með skotmanni, heldur en að grenjaskyttan réði hann sjálf. Ég er nú ekki allskostar viss um, að þetta sé rétt hjá hv.þm. Ég held, að skyttan sjálf sé færari um að velja sér heppilegan og sér samhentan mann, sem m. a. gæti farið með byssu í forföllum skyttunnar. Efast ég um, að hreppsnefndir sæju eins vel fyrir þessu atriði. Að nokkur hætta sé á því, að skotmaður geri ekki sitt til að fullvinna gren, virðist mér ekki vera. Fyrst og fremst mundu hreppsnefndir velja þann mann til grenjavinnslu, sem þær treystu sæmilega. Og svo veitir 5. gr. frv. skyttunum fullkomið aðhald, þar sem hagnaður þeirra á jafnan að fara eftir því, hversu vel þeim tekst með vinnsluna. Hv. þm. Barð. er engu að svara. Hann styrkti aðeins mál mitt, er hann sagði, að á Vesturlandi teldu menn sér óheimilt að veiða refi í löndum einstakra manna nema að fengnu leyfi.

Ég þekki ekkert dæmi þess, að menn hafi tekið yrðlinga úr greni í leyfisleysi!

. Þá var það hv.þm.N.-Þ., sem vék nokkrum orðum að þessu frv. Á ræðu hans sást glöggt, hversu misjöfnum augum menn líta á þetta mál. Hv. þm. taldi jafnvel, að til greina gæti komið að sleppa dýrunum, þeim fullorðnu, en hirða aðeins yrðlingana. Ég get að vísu skilið þá hugsun frá sjónarmiði þeirra manna, sem eiga alla sína arðsvon undir yrðlingatökunni. En frá sjónarmiði þeirra, er sauðfjárrækt stunda, horfir það öðruvísi við. Sú stefna er vitanlega óþolandi frá þeirra sjónarmiði séð. Tófur eru hinir mestu skaðræðisgripir og geta gert sauðfjáreigendum stórtjón. Einmitt fyrir þá sök þarf að vanda sem bezt til útrýmingar á henni. Og einmitt nú, þegar hagnaður af uppeldi mórauðra yrðlinga er orðinn svo geysihár sem hann er, þá þarf með löggjöf að tryggja vinnsluna sem bezt. Hagnaður af eldri yrðlinga, ef vel heppnast, getur orðið máske um 1.000 kr. af hverju pari, þó ekki sé nú minnzt á silfurrefina, sem dæmi eru til að seldir hafa verið á 60-100 þús. kr. parið. Fyrir mórauða; yrðlinga fallega, sem fæddir eru í dýragörðum, mun mega fá 2-3 þús. kr. fyrir parið. Einmitt hugsunarháttur þeirra mann, sem mestan geta hagnaðinn haft af yrðlingatökunni, kom fram í ræðu hv.þm. V.-Þ. Ég er því ekki viss um það, að rétt sé að fela sýslunefndunum meðferð þessara mála að miklu leyti. Hitt tel ég tryggara, að almenn lög séu um það sett, er hafi það aðalmarkmið að tryggja vinnsluna sem bezt. Hitt er vitanlega sjálfsagt, að sýslunefndir hafi eftirlit með vinnslu í hreppunum. Annars er hreppunum vitanlega sjálfum kunnugast, hvað bezt hentar um tilhögun á vinnslunni. Ég held naumast, að það geti komið til mála, að einstökum mönnum verði leyft að sjá um grenjavinnslu í landi sínu. Slíkt væri allt of mikil áhætta fyrir allan almenning, sem á svo mjög mikið í húfi um það, hvernig vinnslan tekst. Einstakir menn, sem ekki áttu því meira á hættu sjálfir af völdum refanna gætu freistazt til að sleppa fullorðnu dýrunum, hirt aðeins yrðlingana. Þá talaði hv.þm. um það hver selja ætti yrðlingana. Það verður auðvitað hlutaðeigandi hreppsnefnd, í samráði við skotmann, sem selur þá hæstbjóðanda. Og þar sem þeir aðilar hafa aðalhagsmuna að gæta um söluna í flestum tilfellum, þá er engin hætta á því, að þeir reyni ekki að selja þá fyrir bezta fáanlegt verð. Um hitt atriðið, hvernig skipta beri þegar gren er í einstaks manns landi, skil ég ekki í, að neinn misskilningur geti átt sér stað. Það er auðvitað, að þegar frá er dreginn allur kostnaður, sem af vinnslu grensins hefir hlotizt, þá er afganinum skipt milli landeiganda og hlutaðeigandi hreppsfélags. Þetta hélt ég, að lægi alveg ljóst fyrir. Hér er líka aðeins um fá greni að ræða. Flest eru þau í afréttarlöndum. Að síðustu talaði hv.þm.N.-Þ. um það, að sjálfsagt væri að hætta að eitra fyrir refi. Hér er ég alveg á sama máli og hv.þm., og einnig fyrir þá sök, að flestir munu nú orðið sammála um, að eitrun sé orðin gagnslaus aðferð til að eyða refum. Sama er og að segja um not dýraboga; það er með ráðnum huga gert að minnast ekkert á þessi atriði í frv. Við töldum þess ekki þörf.

Pétur Ottesen Ég vil aðeins láta það koma fram, að heyrzt hafi tvær mismunandi raddir um það, hvort rétt sé að hætta við að eitra fyrir refi. Ég vil, áður en farið er að bera fram till. um að banna það, að menn hugsi vel um það, hvaða dauðdaga sauðkindin fær, sem verður þessum vargi að bráð. Áður en hún lætur lífið, verður hún oft að þola hinar mestu hörmungar. Vargur þessi hefir oft þá aðferð, að hann bryður snoppuna á sauðkindinni, sýgur úr henni fylli sína af blóði og skilur hana eftir þannig á sig komna, að hún getur ekki dregið sig að mat, né svalað þorsta sínum. Þannig lagað dregst hún upp. Ég hygg, að sá dauðdagi sé ekki kvalaminni heldur en þótt tófan sé drepin á eitri. Út af því, sem hv. 1. þm. Árn., sagði um það, að launakjör skotmanns, þau er frv. gerir ráð fyrir, væru næg hvöt fyrir hann að fullvinna grenin, vildi ég aðeins skjóta því til hans, að sá möguleiki er til, að yrðlingar lækki í verði, svo arðurinn verði lítill, eða borgi jafnvel ekki sanngjarnan kostnað við vinnslu. Hvernig á þá að fara að? Á þá að leggja vinnsluna niður, ef enginn fæst til að framkvæma hana fyrir þau kjör, sem frv. gerir ráð fyrir? Finnst mér full ástæða til að hafa þetta óbundið og get ekki séð, að það þurfi að koma að klandri fyrir því.

Benedikt Sveinsson Ég skal ekki lengja mikið umr. um þetta mál, en vil þó koma fram með örfáar aths. Hv. 1. þm. Árn., sem er nokkurskonar flm. þessa máls, vildi ekki kannast við, að það væri loðið og óákveðið, þar sem talað er um þennan helming, sem landeigandi ætti að fá. Hann sagði, að það væri augljóst, en sannleikurinn er nú sá, að maðurinn fær aðeins ¼, því að hér stendur í 5. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Skotmaður, sem fullvinnur gren, nær báðum dýrum og öllum yrðlingum, skal hafa hálft verð dýra og yrðlinga“. Þetta á þá að dragast frá, en það, sem eftir er, kemur til skipta, og rennur því ¼ til landeiganda og ¼ í sveitarsjóð. Þetta er því æðióljóst, þótt hægt sé að skilja það með skýringu hv.þm. Þá sagði hv.þm., að hreppsnefnd skyldi sjá um sölu yrðlinga, en ég hefði satt að segja haldið, að hreppsnefndum væri margt betur lagið en kaupmennska, enda hefðu þær nógu öðru að sinna.