Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Páll Þorsteinsson) : Herra forseti. Það kemur ávallt betur og betur í ljós, að þjónusta sú, er dýralæknar veita, er bændastétt landsins mjög mikils virði. Á síðari árum hafa verið gerðar miklar kynbætur búfjár, og fer þar saman áhugi bændastéttarinnar, hvatning af hálfu ráðunauta í landbúnaðarmálum og nokkur fjárhagslegur stuðningur, sem veittur er til þess skv. lögum um búfjárrækt. En eftir því sem bændur kosta meira kapps um að kynbæta búfé sitt, svo að hver einstaklingur skili sem beztum arði, eftir því er nauðsynlegra, að dýralæknar veiti þá þjónustu, sem þeim er ætlað og þeir geta veitt. Skv. lögum eru nú 12 dýralæknaumdæmi í landinu. Sum þeirra ná yfir eina sýslu, en önnur yfir stærra landssvæði. Það dýralæknaumdæmi, sem er stærst, er Austurlandsumdæmi, sem nær yfir landssvæðið frá Langanesi að Skeiðarársandi. Það er augljóst, að þetta er svo stórt landssvæði og torvelt yfirferðar, að einum dýralækni er það um megn að veita fullnægjandi þjónustu á öllu þessu svæði. Dýralæknir á Austurlandi hefur aðsetur á Egilsstöðum. Þaðan er mjög löng leið, eða um 200 km, til Hornafjarðar, og að vetrarlagi er sú leið illfær eða ófær bifreiðum. Reynslan hefur því orðið sú, að Austur-Skaftfellingar eru nær útilokaðir frá því að njóta þjónustu dýralæknis. Það hefur því fyrir nokkru vaknað áhugi á því meðal bænda í héraðinu, að stofnað yrði nýtt dýralæknisumdæmi, Hornafjarðarumdæmi, á þann hátt að umdæmi Austurlands yrði skipt í tvennt. Hafa fulltrúafundir bænda í Austur-Skaftafellssýslu gert ítrekaðar samþykktir í þessa átt: Þetta frv. er flutt í því skyni að verða við óskum héraðsbúa um það, að hv. Alþ. taki þetta mál til meðferðar. Það er efni frv., að lagt er til, að dýralæknaumdæmi Austurlands verði skipt þannig, að dýralæknirinn á Egilsstöðum veiti þjónustu í Norður-Múlasýslu, Seyðisfirði, Neskaupstað og nyrðri hluta Suður-Múlasýslu, að Berufirði, en stofnað verði nýtt dýralæknaumdæmi, Hornafjarðarumdæmi, og starfssvið þess dýralæknis verði frá Skeiðarársandi að Berufirði. Ég legg til, að þessu frv. verði vísað til hv. landbn., þegar þessari umr. lýkur.

Frsm. (Ásgeir Bjarnason) : Herra forseti. Eins og grg. þessa frv. ber með sér, var þeim Páli A. Pálssyni yfirdýralækni og Steingrími Steinþórssyni búnaðarmálastjóra falið að semja þetta frv. af núverandi landbrh. Ein aðalbreytingin í frv. þessu er sú, að aðeins skuli baða sauðfé annað hvert ár, en skv. gildandi lögum ber að gera það árlega. Einkum hin síðari ár mun það hafa komið fyrir, að lögum mun ekki alltaf hafa verið framfylgt í þessum efnum. Veigamesta ástæðan fyrir því, að svo hefur farið, er sú, að sauðfé hefur átt við allharða sjúkdóma að etja, og það hefur líka sýnt sig, að þetta getur vel gengið án þess að valda skaða, og ber að þakka það nýjum og betri baðlyfjum, en áður var völ á að fá. Frv. þetta gerir ráð fyrir, að það skuli einungis notuð viðurkennd baðlyf, jafnframt því sem eftirlit með böðun á að vera miklu strangara, en verið hefur. Þá eru og sektarákvæði frv. miklu strangari, en nú er, svo að menn munu varla sjá sér hag í því að framfylgja ekki frv., ef að lögum verður. Frv. miðar yfirleitt í þá átt, að böðun skuli framkvæmd af samvizkusemi og nákvæmni undir eftirliti traustra manna. Mér finnst ekki óviðeigandi, þegar þessi mál eru rædd, að minnast að nokkru á þann skaða, sem íslenzkir bændur og Íslendingar hafa hlotið á sínum tíma og átt í miklum erfiðleikum við að stríða, þann fjárkláða, sem geisaði hér á öldum áður. Það er talið, að fjárkláðinn hafi borizt til landsins 1760, að öllum líkindum með spönskum hrútum, sem keyptir voru hingað og áttu að vera til kynbóta. Á árunum 1762–79 er talið að hafi drepizt og verið drepið um 279 þús. sauðfjár, eða álíka margt sauðfé og mun hafa farizt í móðuharðindunum. Árið 1784 mun hafa verið hér á landi aðeins um 49 þús. fjár eða um það bil 15 sinnum færra, en nú er talið í landinu, enda fóru þá saman einhver mestu harðindi, sem komið hafa yfir þjóðina, þ. e. móðuharðindin, ásamt kláða þeim, er herjaði á sauðfjáreign manna þá skömmu áður, og fór hann yfir allt landið að undanteknum Austfjörðum. Árið 1856 er sauðfjáreign landsmanna talin vera komin upp í 712 þús. eða sem næst þeirri fjáreign, sem nú er. Og þá kom síðari fjárkláðinn, og er einnig talið, að hann hafi komið frá Spáni. Þá fækkaði sauðfénu niður í 310 þús., eða um 4 kindur af hverjum 7, sem til voru. Það hefur því, að mér skilst, af völdum fjárkláða í þessi tvö skipti og móðuharðindanna verið drepið og drepizt því sem næst ein millj. sauðfjár á rúml. einni öld. Hér er farið fljótt yfir sögu, en ég minnist á þetta hér vegna þess, að menn voru lengi ráðþrota, hvað gera skyldi, þegar fjárkláðinn geisaði. Þetta hafði líka lamandi áhrif á landsbúa alla, sem þó hvergi kiknuðu, heldur hófu baráttuna að nýju og tókst að sigrast á þessum örðugleikum. Eins og reynsla undanfarinna ára sýnir, er ekki lengur neinn vandi að útrýma kláða, ef upp kemur. Þó má ekki gleyma því, að varlega ber að fara og vega og meta, hvort enn þá sé kominn tími til að slaka til í þessum efnum. Landbn. flytur þetta frv. eftir beiðni landbrn. Hafa einstakir nm. óbundnar hendur um afgreiðslu málsins, og mun n. athuga frv. nánar fyrir 2. umr. Að öðru leyti vísa ég til þeirrar greinilegu grg., sem frv. fylgir.