Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar þetta mál var til 1. umr. hér í þessari hv. þd., gerði hæstv. menntmrh, ítarlega grein fyrir efni frv., og urðu allmiklar umr. um málið. Með vísun til þessa og þeirrar grg., sem frv. fylgir, sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um efni þess. Það er í stórum dráttum það, að stofnuð verði sex prófessorsembætti við háskólann, þrjú þeirra skv. áætlun háskólaráðs, eða í samræmi við áætlanir háskólaráðs frá 1964, eitt nýtt prófessorsembætti við verkfræðideild og loks, að tveimur dósentsembættum verði breytt í prófessorsembætti. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 464, hefur menntmn, rætt frv. og leggur n. einróma til, að það verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Á öndverðu þingi bar ríkisstj. fram frv. um innflutningsgjald af veiðarfærum eða verðjöfnunargjald, eins og það var kallað, og um það frv. var nokkur ágreiningur í Nd. Þetta frv. er svo fram borið til þess að koma í stað hins fyrra frv., og hef ég leitað samkomulags og samráðs um það við þm. og vænti þess því, að um afgreiðslu þessa máls geti orðið gott samkomulag í þinginu, í þessari hv. d. eins og Nd., m.a. vegna þess, að þó að ágreiningur væri um verðjöfnunargjaldið á veiðarfærunum, þá kom það fram frá þm. úr öllum flokkum, í umr. í Nd.; að menn hefðu allir áhuga fyrir því að styrkja veiðarfæraiðnað í landinu. Nú er málið í því formi, að þar sem áður var gert ráð fyrir, að gjaldið skyldi verða 2% af tollverði hinna innfluttu veiðarfæra, þá er það í þessu frv. lækkað niður í 1%, en að formi til er það líka með öðrum hætti, því að gert er ráð fyrir sérstakri veiðarfæradeild í iðnlánasjóði, og þá er gert ráð fyrir að tekjur þessarar lánadeildar verði þetta 1% gjald og framlög, sem veitt kunna að verða úr ríkissjóði eða á annan hátt, eins og vextir af stofnfé, en stofnfé með þessari deild er tilskilið frá ríkinu skuldabréf Síldarverksmiðja ríkisins, dags. 6. desember 1962, að eftirstöðvum 11,6 millj. kr. Svo er iðnlánasjóði, sem hefur þá með þessi mál að gera, heimilt, með fullu samþykki ríkisstj., að taka allt að 10 millj. kr. lán til starfsemi lánadeildar og veiðarfæraiðnaðar, og er ríkissjóði heimilt að ábyrgjast slík lán. Meginhugsun bak við þetta frv. er ekki eingöngu það að styðja þá einu veiðarfæragerð, sem nú er starfandi hér í landinu, a.m.k svo að nokkru nemi, heldur að reyna að leggja grundvöll að því, að komið verði á fót víðtækari veiðarfæraiðnaði, og þá verði veitt úr þessari lánadeild iðnlánasjóðsins til þess, annaðhvort beinlínis styrkir eða þá lán með mjög hagkvæmum kjörum, eins og fram kemur í þessu frv. Ég vil láta þess getið, að ég hef skipað 4 menn til þess að halda áfram rannsóknum á því, hvaða meginorsakir liggja til þess að veiðarfæraiðnaður hefur átt svo erfitt uppdráttar hér á landi, en blómstrað á sama tíma í ýmsum nálægum löndum, sem við okkur keppa á þessum markaði, t.d. Portúgal, Danmörku o.fl. Fljótt á litið virðist einmitt, að hinn stóri veiðarfæramarkaður hér á landi ætti að gefa okkur betri aðstöðu en á öðrum sviðum iðnaðar til þess að reka hér veigamiklar og sterkar veiðarfæragerðir. Þessir 4 menn eru forstj. Iðnaðarmálastofnunarinnar, deildarstjóri í iðnmrn., fulltrúi frá Fiskifélagi Íslands og frá Landssambandi ísl. útvegsmanna. Í sérstakri nefnd hefur þegar farið fram veruleg athugun á veiðarfæraiðnaði á Íslandi, sögu hans og hvernig honum hefur reitt af, sem hv. þm. er kunnugt um, en ég ætlast til þess, að þessir menn reyni að halda áfram að kynna sér veiðarfæraiðnaðinn í öðrum löndum og leggja þá fyrir, á grundvelli framhaldsrannsókna, þegar tími hefur unnizt til, till. um það, hvort hér séð ráðlegt að hefjast handa í stórum stíl um veiðarfæragerðir til þess að fullnægja markaði okkar Íslendinga að verulegu leyti og e.t.v. svo að við getum orðið þess umkomnir að keppa á erlendum markaði, þessi mikla fiskveiðiþjóð með erlend veiðarfæri, ef svo ber undir. Það er tilgangurinn með störfum þessara manna, og þetta verður þeirra rannsóknarefni í framhaldi af þeim athugunum, sem áður hafa farið fram. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð, en leyfi mér að vænta afgreiðslu málsins nú, sem vitanlega er orðið nauðsynlegt, þó að komið sé fram á elleftu stundu um þingstörfin, og vil leyfa mér að leggja til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. iðnn.



Herra forseti. Eins og fram kemur í aths. við þetta lagafrv., var í fyrra vor skýrt frá því í frétt frá menntmrn., að ríkisstj. hefði ákveðið að undirbúa og leggja fyrir næsta Alþ. frv. til l. um greiðslu fyrir höfundarrétt vegna afnota af bókum í almennum söfnum og það frv. yrði að meginstefnu byggt á þeirri löggjöf, sem gildir í þessum efnum á Norðurlöndum. Frv., sem hér liggur fyrir, hefur svo verið undirbúið í samráði við Rithöfundasamband Íslands. Efni frv. er í stórum dráttum það, að stofnaður verði sjóður, Rithöfundasjóður Íslands, og 60% af árlegum tekjum hans verði úthlutað til ísl. eigenda höfundarréttar, en 40% leggist í sérstakan sjóð, sem verði m. a. varið til bókmenntaverðlauna, starfsstyrkja til höfunda o. fl. Skv. frv. eru sjóðnum áætlaðar tekjur þannig, að í hann renni 10% álag á fjárveitingar á, fjárlögum til almenningsbókasafna og 10% álag á árlegt lágmarksframlag úr bæjar-, sveitar- og sýslusjóðum til bókasafnanna. Slík lágmarksframlög eru ákveðin í 1. og 2. kafla l. um almenningsbókasöfn, og þau eru ákvörðuð sem viss prósenttala miðuð við hvern íbúa á bókasafnssvæði. En það mun vera allmisjafnt, hve miklu er varið úr bæjar- og sveitarsjóðum til bókasafnanna umfram lögákveðin framlög. Sums staðar má reikna með, að það séu jafnvel engar umframfjárveitingar, annars staðar eru þær margfalt hærri en lágmarksupphæðin skv. l. En gjaldskyldan til rithöfundasjóðsins er sem sé eingöngu miðuð við lágmarksframlag, eins og það er ákveðið í l. um almenningsbókasöfn. Úthlutun úr þessum sjóði er skv. frv. í höndum sjóðstjórnar, og miðast úthlutunin til ísl. eigenda höfundarréttar við eintakafjölda rita þeirra í bókasöfnum. Við 1. umr. málsins gerði hæstv. menntmrh. grein fyrir mismunandi leiðum, sem til greina gætu komið, þegar ákveðið er, eftir hvaða reglum sé farið um úthlutun, og nefndi þá að sjálfsögðu fyrst og fremst þessa leið eða þessa viðmiðun, sem frv. gerir ráð fyrir. Einnig nefndi hann t.d. útlánafjölda á ritum einstakra höfunda úr söfnunum. Það verður sjálfsagt seint fundin sú leið, sem allir telja, að fyllilega sanngjörn sé. Ég býst við, að það séu einhverjir annmarkar á þeim flestum. N. hefur ekki álitið rétt að benda á aðrar leiðir en þá, sem með frv. er gert ráð fyrir að þessu leyti. Menntmn. sendi frv. til umsagnar stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga, en eins og ég áðan gat um, gerir frv. ráð fyrir því, að greiðslur komi frá sveitarfélögunum. Umsögn sambandsins er sú, að á stjórnarfundi hefur verið gerð þar svohljóðandi samþykkt: „Stjórnin er andvíg frv., að því er snertir fyrirkomulag á framlögum sveitarfélaga, og felur framkvæmdastjóra að láta n. í té grg., þar sem færð séu rök fyrir þeirri afstöðu.“ Grg. fylgir með þessu, og skal ég lesa hér það atriði úr henni, sem að gjaldinu snýr, en þar segir m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Ákvæði frv. eru mjög óglögg. Í 36. gr., sem kveður á um framlag almenningsbókasafna til sjóðsins, segir t.d. ekki, hver eða hvenær eigi að inna framlag af höndum til sjóðsins. Stjórnin teldi eðlilegast og einfaldast, að allar greiðslur til sjóðsins kæmu beint úr ríkissjóði, í stað þess að ríkið greiddi fyrst styrk og þau (það er líklega þar átt við sveitarfélögin) endurgreiddu sjóðnum síðan hluta af styrknum. Trúlega mætti þó kveða á um slíka tilhögun í reglugerð.“ Síðar í þessari grg. kemur aftur að því. Þeir segja þar: „Niðurstaða þessarar grg. er hér sú, að ef frv. þetta nær fram að ganga á annað borð, óskar stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga eftir því, að breyt. verði á því gerðar, þannig að ljóst verði, að framlag rithöfundasjóðsins verði greitt úr ríkissjóði.“ Og hér stendur í svigum: „og jafnvel þótt það verði þá dregið af rekstrarstyrk safnanna.“ Enn fremur kemur fram í grg. - að því er ég hygg, að muni vera - að það sé erfitt að átta sig á því, hvernig ætlazt sé til, að þeirri skýrslugerð verði hagað, sem um ræðir í 38. gr. frv., þar sem segir, að úthlutun úr sjóðnum fari fram skv. skýrslum um eintakafjölda rithöfunda í söfnum. Ég hef nú rakið það úr umsögn sambandsins, sem mér sýnist, að hér skipti máli. Menntmn. flytur ekki brtt. við frv., en mælir með samþ. þess, en 3 nm. undirrita þó frv. með fyrirvara, og sé ég, að þeir hafa flutt brtt. við frv., eina brtt., sem þeir munu svo að sjálfsögðu gera grein fyrir, og skal ég ekki að svo stöddu hafa fleiri orð um málið.



Herra forseti. Ég skrifaði undir nál. í þessu máli með fyrirvara. Svo gerðu 2 aðrir hv. þm. Fyrirvari minn er ekki í því fólginn, að ég sé því mótfallinn, að stofnaður sé Rithöfundasjóður Íslands og rithöfundar fái úr honum greiðslur vegna bóka, er almenningur nýtur fyrir miðlun bókasafna, og ég hygg, að sú sama sé afstaða meðnm. minna, sem skrifuðu undir með fyrirvara. En fyrirvari minn miðast við það, að ég tel sanngjarnara, eftir atvikum, réttara og einfaldara, að ríkissjóður gjaldi einn tillagið til rithöfundasjóðs, en sveitarsjóðir og sýslusjóðir taki ekki rúmlega helmingsþátt í því, eins og frv. gerir ráð fyrir. Ber það til, að mér finnst mjög eðlilegt, að ríkið, þ. e. alþjóð, inni af hendi þetta gjald til rithöfunda sinna vegna almennings. Í öðru lagi tel ég afleita þá tilhneigingu hjá löggjafarþinginu, sem mér virðist oft koma fram, að vera að bæta útgjaldaböggum, smáum og stórum, í mörgum málum á sveitarfélögin án þess að gæta þess, að þau hafa þröngan skó og mjög takmarkaðar heimildir til tekjuöflunar. Eins og hv. frsm. n. gat um, lá fyrir n. erindi frá stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga, þar sem framlagi sveitarfélaganna er í raun og veru mótmælt, bæði sem auknum útgjöldum og líka vafningasömum framkvæmdum. Ég held, að við ættum að setja þessa löggjöf þannig, að vera ekki með smásmugulega ágengni með því að fara í vasa sveitarfélaganna. Ég held, að það sé engin þörf fyrir það. Hér er ekki um svo stórt að ræða fyrir ríkissjóðinn. Og ég leyfi mér hér með að vísa fram brtt. á þskj. 488, sem ég ásamt 2 öðrum nm. úr hv. menntmn., þeim hv. 4. þm. Austf., Páli Þorsteinssyni, og hv. 5. þm. Reykn., Gils Guðmundssyni, flyt. Till. er mjög einföld. En hún er um það, að í stað þess, að ríkið greiði rithöfundasjóðnum fjárhæð, er nemi 10%, álagi á árlega fjárveitingu ríkisins til bókasafna, sem áætlað er að verði 400 þús. kr. árlegt tillag í sjóðinn, og úr bæjar-, hrepps- og sýslusjóðum komi í sjóðinn 10% af framlögum þeirra til safna sinna, er talið er líklegt, að verði samt. rúmlega ½ milljón, þá greiði ríkið eitt 25%, en sú fjárhæð yrði samt. 1 millj., því að ef 10% gera í því sambandi 400 þús., gera 25 milljón. Yrði þetta skv. áætluninni 78 þús. 530 kr. ávinningur fyrir rithöfundasjóðinn, 600 þús. kr. hækkun fyrir ríkissjóðinn, en rúmlega ½ millj. kr. gjaldaléttir fyrir sveitarfélögin og miklu minni skriffinnska og innheimtuvafningar fyrir þá, sem þessa umsýslu annast. Getur okkur nú ekki öllum komið saman um að sleppa smámunalegri ágengni að þessu sinni við sveitarfélögin í þessu máli og samþ. þessa till.? Ég tel, að það yrði mjög mikil prýði á þessu annars litla frv.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Norðurl. e. hefur nú gert grein fyrir þeirri brtt., sem 3 nm. í menntmn. flytja við frv. Það er rétt að láta þess getið, að í n. var vakið máls á þessari brtt., en það varð ekki samstaða um, að n. flytti hana. Í sambandi við umsögn sveitarfélagasambandsins vil ég taka það skýrt fram, að í heimi er því ekki mótmælt, að gjaldið sé lagt á sveitarfélögin, heldur er það fyrirkomulagið á framlögum sveitarfélaga, sem sambandsstjórnin mótmælir, og áðan las ég hér upp það í grg., með þessum mótmælum, sem snertir þetta atriði, og þar segir bara, að stjórnin teldi eðlilegast og einfaldast, að allar greiðslur til sjóðsins kæmu úr ríkissjóði. Síðar í grg. er að því vikið, að það gæti þá jafnvel verið dregið frá rekstrarstyrk safnanna. Og ég tel, að það undirstriki enn þá betur það, að sveitarfélagasambandið mótmælir ekki gjaldinu út af fyrir sig, þegar það segir í grg., að það mætti trúlega kveða á um slíka tilhögun í reglugerð. Auðvitað dettur engum í hug, að í reglugerð sé hægt að leysa sveitarfélögin eða bókasöfnin undan gjaldskyldu, ef hún er í lögunum. Það er rétt hjá hv. 1. þm. Norðurl. e., að hér er ekki um háar fjárhæðir að ræða, en þá getum við sjálfsagt líka orðið sammála um það, að þetta komi ósköp létt niður á sveitarfélögunum. Það, að einhverjar stofnanir eru styrktar af ríkisfé, þarf ekki endilega að réttlæta það, að jafnframt sé þá létt af þeim stofnunum gjaldskyldu. Ég vil t.d. minna á, þó að það sé nú kannske ekki fyllilega sambærilegt, styrki, sem hafa verið veittir til leiklistarstarfsemi og þar sem hins vegar ríkið hefur hirt í skemmtanaskatti margfaldan styrkinn aftur af þeim samtökum, sem hans hafa notið. Mér finnst út af fyrir sig, eins og ég sagði, þetta ekki vera beinlínis röksemd, að þó að ríkið styrki einhverja starfsemi eða einhverja stofnun, fylgi það, að það eigi þá einnig að taka á sig að greiða þau gjöld, sem með l. yrðu ella lögð á viðkomandi stofnun. Ég get því, og ætla að ég mæli þar einnig fyrir munn meðnm. minna, annarra en þeirra, sem brtt. flytja, lýst því yfir, að ég mun greiða atkv. gegn þessari brtt.

Karl Kristjánsson Hv. frsm. n. gerði þá aths., að í raun og veru mælti stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga ekki á móti gjaldinu sjálfu, heldur því, hvernig hugsað er að taka það. Ég sagði líka á þá leið, að stjórnin væri andvíg málinu og fyrst og fremst af því, að það væri fyrirhafnarsamt, en sú till., sem stjórnin samþ., hljóðar, með leyfi hæstv. forseta, á þessa leið: „Stjórnin er andvíg frv., að því er snertir fyrirkomulag á framlögum sveitarfélaga og felur framkvæmdastjóra að láta nefndinni í té grg., þar sem færð séu rök fyrir þeirri afstöðu.“ Nú má skilja það á þessum orðum, að vitanlega er stjórnin andvíg gjaldinu, en hún er nú vön því, að mótmæli gegn slíkum álögum hafa ekki mjög verið tekin til greina, og þá snýr hún sér fyrst og fremst að því að benda á það, að fyrirkomulagið sé óþægilegt og vafningasamt, og aðalatriði mótmælanna verða þau. En nú er það svo, að mér virðist, að það sé nóg á sveitarfélögin lagt. Þetta er menntamál. Ríkið styður almenningsbókasöfn af þeirri ástæðu og vill greiða fyrir því, að almenningur geti notið bókmenntanna, og þess vegna finnst mér það liggja mjög nærri, þó að hægt sé að deila um það, að það taki á sig þessa kvöð, þessa STEF-kvöð, gagnvart rithöfundunum algerlega og slái þá tvær flugur í einu höggi, geri frávik að því leyti að heimta framlag í hverju tilfelli af sveitarfélögum, þar sem eitthvað er skylt í notkun gjalda fyrir þau, og heimti þar ekki framlag og komi í veg fyrir þá skriffinnsku og þvæling, með ekki stærri fjárhæðir en þarna er um að ræða, sem sýnilega er stefnt að, og sem sveitarfélagasambandið eða framkvæmdastjóri þess telur, að sé mjög óþægilegt. Hér er ekki um stórar upphæðir að ræða, það er alveg satt, hvorki fyrir sveitarfélögin né ríkið. Þó virðist mér, að við ættum að líta svo á, að ríkið munaði minna um þetta. Og það er stórkostlegur blæmunur á því gagnvart sveitarfélögunum að afgreiða málið eins og við leggjum til, sem flytjum brtt., heldur en að vera með þennan kökuskurð, sem frv. felur í sér, skiptingu með smákökuskurði.

forseti (SÓÓ): Mér hefur borizt svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 13. apríl 1967. Þar sem ég er á förum út á land í brýnum erindagjörðum og get því ekki sinnt þingstörfum næstu vikur, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður landsk. þm. Alþfl., Unnar Stefánsson viðskiptafræðingur, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Jón Þorsteinsson 4. landsk. þm. Til forseta Ed.“ Unnar Stefánsson hefur áður átt sæti á þingi, og kjörbréf hans hefur verið rannsakað, og tekur hann því sæti hér í þessari hv. deild nú sem 4. landsk. þm., og býð ég hann velkominn til starfa.



Herra forseti. Frv. þetta um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna á íslenzkum skipum flytur sjútvn. þessarar hv. d. að beiðni hæstv. sjútvmrh. Eins og fram kemur í grg. fyrir frv., hafa einstakir nm. óbundnar hendur um að flytja eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma við afgreiðslu málsins. Frv. þetta er samið af nefnd, sem fyrrv. sjútvmrh. skipaði 5. ágúst 1966. Frv. var einnig flutt á síðasta Alþingi og var þá flutt til samræmis við annað frv., sem þá lá fyrir, um atvinnuréttindi vélstjóra. Það náði þó ekki að verða útrætt á þinginu og dagaði uppi. Mér er ekki kunnugt um, að um ágreining sé að ræða varðandi efni þessa frv., enda er það samið af mönnum, sem telja má að séu fulltrúar þeirra aðila, sem hér eiga hagsmuna að gæta. Gildandi lög um það efni, sem frv. þetta nær yfir, eru frá árinu 1946, en síðan hafa að sjálfsögðu verið gerðar nokkrar breytingar á lögunum, svo sem óhjákvæmilegt hefur verið vegna breyttra aðstæðna. Að þessu sinni er frv. þetta einnig nauðsynleg breyting til samræmis við önnur lög, sem þessum lögum eru nátengd. Inn í þetta frv. eru t.d. felld ákvæði laga um skipstjórnarréttindi á allt að 120 smálesta skipum til samræmis við lög um stýrimannaskólann í Reykjavík, enn fremur, að atvinnuskírteini skipstjóra á fiskiskipum af ótakmarkaðri stærð og verzlunarskipum allt að 400 smálestum verði eitt og hið sama. Það nýmæli er í þessu frv., að þeir, sem lokið hafa prófi úr 2. bekk farmannadeildar stýrimannaskólans, hljóti undirstýrimannsréttindi í takmarkaðan tíma. Siglingartími samkv. þessu frv. er styttur nokkuð frá því, sem nú er, og er ekki bundinn við utanlandssiglingar, eins og nú á sér stað varðandi verzlunarskip. Í þessu frv. er sú breyting varðandi aldursmark til að taka gildan siglingartíma, að það verður 15 ár í stað 16 ára áður. Eins og þessar breytingar bera með sér, fela þær yfirleitt í sér nokkra rýmkun til handa skipstjórnarmönnum frá því, sem er í gildandi lögum. Þegar það er haft í huga, að þegar núgildandi lög voru sett, var skipastóll Íslendinga að miklum mun minni en nú og þá var tiltölulega meira framboð af skipstjórnarmönnum með atvinnuréttindi en nú á sér stað, er ekki óeðlilegt, að þær breytingar séu gerðar á lögum þessum, sem hér er lagt til, og að þær nái fram að ganga. Ég vil því, herra forseti, leyfa mér að leggja til, að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr., en þar sem ég geri ráð fyrir, að málinu verði ekki vísað til n., mun sjútvn. fylgjast með því, sem fram kann að koma við afgreiðslu þess, og taka til nánari athugunar, eftir því sem nm. kann að finnast ástæða til.