Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það til breyt. á almennum hegningarlögum, sem hér er lagt fyrir hv. Ed., fjallar einungis um viðauka við 6. gr. almennra hegningarlaga og er borin fram vegna fyrirhugaðrar fullgildingar Íslands á milliríkjasamningi frá 14. des. 1973 um varnarráðstafanir og refsingar vegna glæpa gegn einstaklingum er njóta alþjóðlegrar verndar, þ. á m. sendierindrekum. Er lagt til að unnt verði að refsa eftir íslenskum hegningarlögum fyrir þá háttsemi sem greinir í fyrrnefndum milliríkjasamningi, enda þótt hún hafi átt sér stað utan íslenska ríkisins og án tillits til þess hver er að henni valdur. Ísland hefur undirritað fyrrgreindan milliríkjasamning og að ósk utanrrn. var hegningarlaganefnd falið að gera könnun á því hverjum ákvæðum íslenskra laga þyrfti að breyta eða hvernig ákvæði þyrfti að setja svo að unnt væri að fullgilda umræddan milliríkjasamning. Niðurstaða n. varð sú, að ekki þyrfti að koma til lagabreyt. annarra en þess viðauka við almenn hegningarlög, sem hér er lagt til að settur verði. Brtt. þessi er flutt sem sérstakt frv. svo að unnt verði að láta meðferð þess fylgja meðferð væntanlegrar þáltill. um fullgildingu nefnds milliríkjasamnings sem utanrrh. mun á næstunni væntanlega bera fram. Herra forseti. Ég vil leyfa mér að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og allshn.



Herra forseti. Það frv., sem hér er um að tefla, er mjög einfalt í sniðum. Það fjallar um breytingu á sektarheimild lögreglustjóra og lögreglumanna. Skv. gildandi lögum er sektarheimild lögreglustjóra bundin við 10 þús. kr. og sektarheimild lögreglumanna við 3 þús. kr. Þessar fjárhæðir hafa staðið óbreyttar frá því 1973, en eins og öllum hv. dm. er kunnugt hafa orðið verulegar breytingar á verðlagsþróun á þessum árum og þess vegna þykir nauðsynlegt að þessi sektarmörk verði hækkuð. Það er óhætt að segja að það er talið að þessi skipan hafi gefið góða raun og létt verulegu starfi af dómstólum. Lagt er til í þessu frv. til breyt. á l. um meðferð opinberra mála eða þeim ákvæðum þess, sem um þetta efni fjalla, að sektarheimild lögreglumanna verði hækkuð úr 3 þús. kr. upp í 7 þús. kr. Hins vegar er lagt til að sektarheimild lögreglustjóra verði hækkuð úr 10 þús. kr. upp í 60 þús. kr. Er það nokkru meiri hækkun hlutfallslega en í hinu tilfellinu og meiri hækkun en svarar í sjálfu sér til verðlagsbreytinga. En það er lagt til að þessi breyt. sé gerð vegna þess að þá geti sektarheimild lögreglustjóra náð til nokkru fleiri tilvika heldur en hún hefur náð, t.d. náð til tiltekinna brota á umferðarlögum, t.d. að því er verðar brot á ákvæðinu um hámarksþunga ökutækja, en það er vitaskuld æskilegt fyrir alla að ákvörðun um þau efni sé tekin sem fyrst og að slík mál séu gerð upp án nokkurrar tafar. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta litla frv., en leyfi mér að óska eftir að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ég vil aðeins beina þeirri spurningu til hæstv. ráðh. hvað í því felst að hækka úr 3 þús. kr. í 7. þús. kr. sektarheimild lögreglumanna. Ég veit ekki til þess að lögreglumenn geti sektað menn á staðnum, þ.e.a.s. tekið greiðslu á staðnum við brot, umferðarbrot eða önnur, heldur gefa þeir út kvittanir og þessar kvittanir verður að greiða á skrifstofu lögreglustjóra. Ég sé því ekki ástæðu til að gefa lögreglumönnum heimild til að sekta á þann hátt sem ég skil - vonandi misskil það sem stendur í aths. við það frv. sem hér er til umr. Hitt er svo annað mál, að ég er persónulega á móti þessari aðferð. Ég tel að þetta sé sú aðferð sem kannske hvað síst er réttlætanleg. Lögreglustarf hér á Íslandi er komið út í það átakanlega starf annaðhvort að sekta eða setja upp skilti að þetta og hitt sé bannað, að öðrum kosti skuli menn þola fjártjón. Ég held að það sé röng leið.



Herra forseti. Þetta ákvæði eða ákvörðun um þetta efni er algjörlega óbreytt frá því sem er í núgildandi lögum nema að því er varðar fjárhæðina. Þess vegna gilda áfram alveg sömu skilyrði fyrir þessari sektarheimild og er eftir núgildandi lögum. Kjósi hlutaðeigandi að vísa máli til dómstóla og ekki fallast á þetta, þá er það opinn vegur, þannig að það er ekki nein breyting á efni ákvæðisins nema að því er varðar fjárhæðina. Auðvitað geta menn haft skiptar skoðanir á því hvort slík heimild sem þessi sé heppileg eða ekki. Ég held að hún sé heppileg, vegna þess að með þessum hætti fæst miklu skjótari úrlausn en ella um þessi tiltölulega einföldu mál. En í flestum tilfellum er það svo að þarna er um að tefla að það er enginn vafi sem getur leikið á hvort maðurinn er brotlegur eða ekki. Þá er honum auðvitað fyrir bestu að játa brot sitt og greiða sína sekt heldur en að fara að standa í málrekstri út af því, sem gæti tekið langan tíma fyrst að vísu, en mundi enda á þá leið að hann yrði fyrir miklu meiri útgjöldum. Eins og ég sagði áðan, þá er ekki vafi á því að þessi aðferð hefur létt miklu verki af dómstólum, og ég vil segja það, að þessi mál eru í flestum tilfellum svo einföld og þess háttar að það er algjör óþarfi að vera að fara með þau til dómstóla. Dómstólar hafa nóg að gera við önnur stærri, veigameiri og alvarlegri mál. Ég get ekki fallist á þau orð sem hv. þm. Albert Guðmundsson lét falla um störf lögreglumanna almennt. Ég held að starf þeirra sé allt annað og miklu meira en hann vildi vera láta, sem sagt að setja upp skilti eða segja við borgarana: Þetta skaltu þola eða annars. - Ég held að þetta sé mikið vanmat á störfum lögreglumanna. Auðvitað er starf lögreglumanna fyrst og fremst hér eins og annars staðar að stemma stigu við lögbrotum og koma í veg fyrir að lögbrot séu framin. Það er ekki vafi á því að með almennu eftirliti vinna þeir mjög að því, t.d. í umferðarmálum, og auðvitað verður því ekki á móti mælt að í umferðarmálum vinna lögreglumenn mjög mikið verk. En því miður verða lögreglumenn líka að sinna öðrum og æði-óskyldum störfum. Þeir verða t.d. að skerast í leikinn þegar drykkjumenn valda óspektum á almannafæri eða eru líklegir til þess að fara sér eða öðrum að voða. Hitt er víst, að þau eru líka ófá tilfellin þar sem lögreglumenn eru kvaddir inn á heimili að beiðni hlutaðeigandi til þess að skakka leikinn vegna drykkjuskapar og uppivöðslu manna þar, kannske stundum húsráðanda sjálfs. Það eru vissulega óskemmtileg tilfelli. En ég býst við því að menn hefðu gott af að kynna sér skýrslur lögreglunnar þar að lútandi, og ef þeir athuguðu önnur þau brot, sem stafa af meðferð áfengis, þá gæti farið svo að á menn færu að renna tvær grímur um það hvort rétt væri upp gerður ríkisreikningurinn, að telja það allt til nettó-ágóða sem fæst af áfengissölu ríkisins. Ég er á því að þegar öll kurl kæmu til grafar og það væri metið sem það kostar að halda þessari áfengisveislu hér á landi gangandi, þá mundi hliðin verða neikvæð, ekki aðeins vegna þess mikla löggæslukostnaðar sem þetta hefur í för með sér, heldur vegna þeirra alvarlegu og tilfinnanlegu afbrota sem framin eru í ölæði, þeirra óskaplegu slysa sem ölóðir menn valda á sér og öðrum vegna alls þess fjölda lækna sem verður að vera bundinn við að sinna slysum sem af þessu hljótast, vegna þess feiknarlega eignatjóns sem þessir menn valda og vátryggingarfélög verða að bæta, og ofan á þetta hleðst með mörgu móti. Auðvitað verður að harma að lögreglumenn geti ekki komið í veg fyrir öll þvílík brot. En ég held að það standi tæpast í mannlegu valdi. Hitt er víst, að lögreglumenn þurfa að hafa afskipti af mörgum málum og þeir sinna þeim, að ég hygg, yfirleitt þannig að þeir gera það af stillingu, en þó með festu og koma þannig fram á allan hátt sem góðum löggæslumönnum sæmir, enda hefur verið kappkostað að bæta menntun löggæslumanna hér að undanförnu. En hitt er annað mál, að það má í þessu efni alltaf gera betur, og það er vissulega þörf á fleiri löggæslumönnum. Það hefur borið á því að undanförnu að það hafi verið kvartað, jafnvel hér á hv. Alþ., yfir slælegri löggæslu. Ég held að það hafi æðimikið staðið á hv. Alþ. að veita fjárveitingar í þessu skyni. Þar af leiðandi er það að þeir eru æðimargir þeir stjörnumerktu, sem svo hafa verið kallaðir, sem eru löggæslumenn. Það stafar af því að hlutaðeigandi lögreglustjórar hafa blátt áfram neyðst til að ráða lögreglumenn án þess að hafa haft nægjanlegar heimildir fyrir hendi. Nú er það komið undir og á ábyrgð hv. fjvn. meðal annars hversu margir af þessum stjörnumerktu mönnum eiga að lifa áfram eða ekki. Það er vel líklegt að það heyrist kvartanir frá ýmsum lögreglustjórum ef mikið kveður að því að felld séu niður störf á þessu sviði, og ég verð að segja það, að það væri í litlu samræmi við aðrar þær raddir sem hafa komið fram á Alþ. um meðferð lögreglumála og dómsmála.



Herra forseti. Mig langar aðeins til að taka undir þau orð hæstv. dómsmrh. að það væri ekki allt nettó-ágóði sem stæði í fjárl. um gróðann af áfengissölu ríkisins. Í því sambandi og í samræmi við það umtal, sem hefur orðið um það hver breyting varð á framkomu fólks í þessu landi þegar lokað var áfengisverslunum hér nú í verkfallinu, þá langar mig fyrst og fremst til að þakka hæstv. dómsmrh. fyrir það frumkvæði og í öðru lagi til að benda hæstv. ráðh. á að á síðasta Alþ. var vísað til ríkisstj. frv., sem gerði ráð fyrir því, að nokkru af tekjum - örlitlu þó - af tekjum Áfengisverslunar ríkisins yrði varið til þess að sinna þeim málum sem nú þykir mest vanta, þ.e.a.s. meiri áróðri gegn drykkjuskap og sérstakri slysavarðstofu fyrir drykkjusjúklinga. Ég held að það sé núna, eins og á stendur í okkar þjóðfélagi, fullkomin ástæða til að taka það til athugunar hvort ekki væri rétt að líta aftur á þetta frv. Því var vísað til ríkisstj. eins og ég sagði, og ég fyrir mitt leyti verð að segja að mig langar mikið til að vita hvort ekki er ástæða til að eitthvað verði gert í fjármögnun til aukinna áfengisvarna.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir þau svör sem hann gaf hér við spurningum mínum. En hann fór talsvert út fyrir svörin sjálf og að mínu mati út í önnur og almennari vandamál lögreglunnar. Að sjálfsögðu tvinnast þá inn í umr. um hana og hennar störf áfengisvandamálið, og er það ekki nema eðlilegt. Ég átti hér einungis við að þessar sektir lögreglumanna næðu yfir umferðarbrot. Ég geri ekki ráð fyrir að lögreglumönnum almennt verði heimilað að taka upp kvittanahefti og sekta fólk í heimahúsum þó að þeir séu þangað kvaddir vegna áfengislagabrota, þannig að nú fléttast hér inn í þessar umr. miklu stærra og meira vandamál. Ég vil aðeins vara við því að lögreglumenn hafi of rúma heimild til þess að taka upp kvittanahefti og sekta fyrir brot sem ég álít að sé orðið erfitt að komast hjá, skulum við segja, vegna hins sífjölgandi banna sem eiga sér stað og þá sérstaklega kannske hér á Reykjavíkursvæðinu, þar sem umferðin er orðin mikið vandamál fyrir löngu með alls konar umferðarskiltum eða skiltum, sem gera það að verkum að fólki er tæplega ætlandi að brjóta ekki þau lög. Ég hef sjálfur orðið fyrir því að vera sektaður á sama korterinu bæði af stöðumælaverði og lögreglumanni. Þarna er gat, að ég held, á almennum notum á þessum sektarheimildum. Ég vil taka undir með ráðh. að það er sorglegt að það er miklu meiri óhagur en hagur að því að reka Áfengisverslun ríkisins, og ég vil taka undir það, að það er blettur á okkar þjóðfélagi að við skulum þurfa á þeirri tekjulind að halda í ríkum mæli. Og ég vil á sama hátt fagna því hugrekki sem ráðh. hefur í þeim málum. Hann hefur sýnt það oftar en einu sinni. Ég held, þó að hann hafi orðið fyrir aðkasti nú undanfarna daga vegna lokunar Áfengisverslunarinnar, að það sé miklu stærri hluti þjóðarinnar sem hann átti sér að baki í þeim málum. Og ég mundi fagna því ef ráðh. sæi einhverjar aðrar leiðir til þess að skapa ríkissjóði tekjur heldur en af áfengissölu. Ég vil líka koma í veg fyrir þann misskilning, ef hætta er á honum, að ég hafi í mínum málflutningi áðan höggvið að einu eða neinu leyti að lögreglunni eða lögregluþjónum. Ég held að þeir séu ágætir menn og hafi komið hér fram í mörgum erfiðum, vandasömum málum, þegar þeir voru kvaddir í heimahús til að eiga við ölóða menn, og þá hafi þeir sýnt mikla þjónustulund og aðgætni. Ég hef séð þá að störfum og þekki svolítið til þeirra. Sama má segja um þá lækna sem hafa starfað að þessum vandamálum. Við heyrðum í sjónvarpinu í gær viðtal við einn þeirra, sem lýsti þessu vandamáli og gerði okkur kannske betri grein fyrir því, hvað þetta er stórt og óhuggulegt vandamál. En ég vil ljúka máli mínu með því að ítreka að ég átti hér eingöngu við umferðarlagabrot, því að ég reikna ekki með því að lögreglumenn fái nokkurn tíma heimild til þess að sekta á staðnum fyrir önnur brot en umferðarlagabrot, og vil þá um leið vara við þeirri staðreynd að það er orðið erfitt að ferðast í gegnum borgir eins og t.d. Reykjavík, ég tala nú ekki um ef menn ætla sér að stöðva sín farartæki einhvern tíma til þess að gegna þeirri skyldu, sem opinberir aðilar leggja á hvern og einn, að koma á ákveðnar þjónustustofnanir og gjalda sín gjöld, þá eru allar þessar stofnanir í miðborg Reykjavíkur nú og án þess að vera sektaður er bókstaflega ekki hægt að komast að þessum stofnunum. Það er alveg sama hvaða innheimtustofnun á vegum ríkisins er. Þá er orðið ansi þröngt um svigrúm fyrir fólkið.



Herra forseti: Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið. Mín orð almennt um lögreglumenn voru sprottin af þeim ummælum sem hv. 12. þm. Reykv., Albert Guðmundsson, lét falla á þá lund, að manni gat skilist, að lögreglumenn fengjust helst ekki við annað en að setja upp skilti og ógna mönnum með einhverjum bönnum eða boðum. Ég held nú að þetta hafi leiðrést og hann fallist á það nú í sinni síðari ræðu að lögreglumenn fengjust við margt fleira. Að sjálfsögðu er ekki hægt að koma í veg fyrir það, að hvort tveggja geti komið til greina, að lögreglumaður sekti fyrir brot á umferðarlögum og stöðumælavörður sekti fyrir brot.  En ég vil geta þess, ég gleymdi því áðan, vegna þess að hv. þm. var að telja hæpið að það ætti að veita lögreglumönnum þessa heimild, að auk þess sem það gildir nú, sem ég áðan sagði, að það er í engu breytt hinum efnislegu ákvæðum um þetta og hann getur alltaf óskað eftir því að þetta fari til dómstóla, þá er það auk þess svo að saksóknari gefur út ákveðnar leiðbeiningar um þessar sektargreiðslur til handa lögreglumönnum. Ef þetta frv. verður að lögum og sektirnar verða hækkaðar svo sem þar segir, þá mun hann gefa út nýja leiðbeiningaskrá um þetta, þannig að það verða nokkurs konar taxtar útbúnir af saksóknara sem lögreglumenn hafa í höndum varðandi þessi brot. En til þess að menn geti gert sér ofurlítið í hugarlund hvernig þessu mundi öllu reiða af, ef þetta ætti allt að fara til dómstóla og sæta dómstólameðferð, þá vil ég geta þess, að á s.l. ári voru þess háttar mál, sem lögreglumenn og lögreglustjóri afgreiddu, sektir fyrir brot á lögreglusamþykkt og brot á umferðarlögum, 7160 að tölu, og þarna eru ekki taldar með stöðumælasektir og stöðumælabrot. Ég er þeirrar skoðunar að skilti séu til mikils öryggis í umferðinni og umferðin væri miklu hættulegri ef þeim væri ekki til að dreifa. Það er hægt að segja að það sé óttalega leiðinlegt með öll þessi boð eða bönn. En ég held bara að við komumst ekki hjá því í lífinu að hlíta því að við verðum að sætta okkur við ýmis boð eða bönn, ekki bara boðorðin í sinni gömlu og góðu mynd, heldur kemur ýmislegt annað til og sumt sem lífið og nýir lífshættir kalla á. Það getur ekki verið allt frjálst þannig að hver og einn megi gera allt sem hann vill eða fara fram hverju sem hann vill. Ef það væru afnumin öll boð eða bönn yrði náttúrlega miklu einfaldara fyrir dómstóla eða lögreglu. Þeir þyrftu ekkert að vera að snúast í því að fást við mál af því tagi. Það yrði þá væntanlega réttur frumskógarins sem réði lögum í landi, þ.e.a.s. sá sterkasti kæmist helst leiðar sinnar, svo að maður haldi sig við umferðina. Ég held nú að það hafi ekki verið það, sem hv. 12. þm. Reykv. átti við, heldur hitt, að honum hafi verið eitthvað sérstaklega þungt í skapi einmitt þessa stundina vegna þess að hann hafi orðið var við einhver boð eða bönn sem komið hafi illa við einhvern. En þannig er það nú með boð eða bönn, að þau geta alltaf komið misjafnlega við, en menn verða að sætta sig við þau samt sem áður.



Herra forseti. Ég held að í sambandi við þetta frv. og raunar aðrar lagagr., sem eru tengdar umferðarlögunum, sé einmitt rétt að gefa lögreglumönnum heimild til að sekta menn á staðnum og uni menn því ekki, þá hafa menn málsvörn, eins og hæstv. dómsmrh. drap eðlilega á. Það mætti útbúa ákveðnar prentaðar kvittanir þar sem tekið væri fram um hvaða brot er að ræða og hvaða upphæð, og menn borga þetta á staðnum og það er búið að gera mönnum einfaldara fyrir að taka út sín brot strax og einnig hinum almenna borgara sem verður var við brot. Að vísu má segja að það sé hættuleg leið. En þegar maður stendur einhvern í umferðinni, og fleiri en einn og fleiri en tveir geta vottfest það á staðnum, að mjög alvarlegum og grófum brotum og lögregla er í námunda, þá á að vera hægt að kæra hann. Og af því að menn hafa hér minnst á persónulega reynslu sína í þessu efni og talið sig vera óheppna, þá get ég sagt frá því að ég ásamt öðrum í umferðinni utan við Reykjavík á einum helgidegi sagði lögreglumanni á bifhjóli frá mjög alvarlegu broti bíls sem hann marglék á leið sinni. En ég reyndi það ekki aftur vegna þess hve málið var flókið og þungt í vöfum og skýrslugerðir og yfirheyrslur. Það var hægt að ná í manninn, sem margbraut af sér á leið sinni í margra manna sýn, en lögregluþjónninn var þannig staðsettur að hann sá það ekki. Við, sem sögðum frá, urðum að gefa skýrslur og komumst í mikið málaþras, og ég reyndi það ekki framar. Það hefði verið miklu einfaldara að geta sagt frá því á staðnum, vottfesta það, ef á þyrfti að halda, að láta manninn sæta verulegri sektarupphæð. Það á að hækka hér sektir fyrir brot við fullkomna stöðvunarskyldu. Það er rétt. Og það á að sekta menn á staðnum og margt fleira. Ég vil þakka hæstv. dómsmrh. fyrir að gera það. Það heldur umferðinni niðri ef sektað er fyrir of mikinn hraða og þar fram eftir götunum. Og hvaða toll tekur umferðin bæði af fólki og bifreiðum? Það eru óhugnanlega stórar tölur, og vínið á sinn þátt í því. Hæstv. ráðh. á mínar þakkir fyrir að hafa tekið af vínveitingar nú undanfarna daga við það ástand sem ríkti í þjóðfélaginu og hefði mátt halda því allströngu áfram. Ég undirstrikaði við afgreiðslu fjárlaga seinast hversu háar tekjur ríkissjóður tryggði sér í gegnum vínið og taldi að það væri sýnd veiði, en ekki gefin að ýmsu leyti, eins og hæstv. ráðh. kom inn á. Það væri sannarlega verk, sem ætti að veita fé til, að gera heildarúttekt á áhrifum vínsins, bæði í umferðinni og lögreglukostnaði, því að mín spá er sú að það sé ekki lítill þáttur sem það kostar að halda slíku gangandi. Hæstv. ráðh. drap aðeins á að fjvn. bæri ábyrgð á því að tryggja nægilega marga lögregluþjóna. Honum er kunnugt um það að frá embættum úti um allt land liggja beiðnir fyrir fjvn., sem við höfum reyndar þegar fjallað um, að fá að halda stjörnumerktum mönnum. Þetta er nú ekki alveg svona einfalt. Þó að umsögn fjvn. skuli vera í því efni, þá ber hún ekki endanlega ábyrgð á fjárlögum eða því um líku. Það gerir Alþ. Fjárlög eru þegar til og innan ákveðins ramma var okkur í fjvn. falið að vinna að ákveðnum niðurskurði, bæði á lögreglumönnum og öðrum mönnum. Við höfum nú setið við þetta nokkra undanfarna daga og er enn of erfitt mál og viðkvæmt mál og virðist ætla að koma við suma heldur ónotalega. En út í þá sálma vil ég ekki fara nú, það á eftir að birtast siðar. En ég vil þakka aftur að lokum hæstv. ráðh. fyrir að hefta vinneyslu hér í landinu með lofsverðum og góðum árangri.



Herra forseli. Ég vil aðeins leiðrétta þann misskilning sem virtist hafa komið fram hjá hæstv. ráðh. og kannske fleirum, það er ekki það að ég hafi sjálfur persónulega reynslu af þeirri vinnu lögreglunnar að sekta menn á staðnum, heldur benti ég á að ég hefði fengið tvær stöðumælasektir á sama korterinu, annars vegar frá stöðumælaverði og hins vegar frá lögregluþjóni. Þar var réttlætiskennd minni misboðið. Þar var verið að dæma mig á staðnum tvisvar sinnum fyrir sama brotið. Það er þess vegna sem ég tók þetta sem dæmi um hvað getur komið fyrir þegar menn geta sektað fólk fyrirvaralaust á staðnum og jafnvel í fjarveru viðkomandi. Ég varaði líka við því að of mikið af boðum og of mikið af bönnum geri fólki erfiðara fyrir að vera löghlýðið þó að það sé í raun og veru löghlýðið. Og ég vara við því að taka það upp sem algilda reglu að setja upp skilti og segja svo við fólk ef það brýtur: Nú skaltu borga peninga af því að þú fórst ekki eftir því sem einhver og einhver sagði að þú ættir að gera. Ég kalla að það sé að misbjóða réttlætiskennd fólksins. Og það hefur verið gert í þeim tilfellum sem sektir á staðnum hafa verið leyfðar. Við vitum það allir að þessar sektir, sem hafa verið takmarkaðar við nokkur hundruð kr., hafa hreinlega ekki verið greiddar og lögreglustjóraembættið hefur ekki nokkurn mannskap til þess að fylgja því eftir að innheimta þær, og það skiptir áreiðanlega þúsundum, ef ekki tugþúsundum af óinnheimtum umferðarlagabrotum. Við erum að tala hér um innheimtu á uppæð, sem er þó nokkru stærri en sú, sem fyrir var. Það hækkar úr 3000 upp í 7000 kr. og það er talsverð upphæð fyrir fólk sem vill vera löghlýðið.  Ég er bara að vara við að það er ekki alltaf ríkt fólk, sem brýtur umferðarlög, kannske án þess að hafa hugmynd um það, því að menn vita ekki hvaða umferðarlög gilda. Þau eru mismunandi innan Reykjavíkur og utan Reykjavíkur t.d. Og ef það eru sett svona lög, sem misbjóða réttlætiskennd fólksins, þá verður ekki farið eftir þeim.



Herra forseti. Frv. það til l., sem ég hef lagt hér fram á þskj. 542, um breyt. á l. nr. 26 16. nóv. 1907, um skipan sóknarnefnda o.fl., er flutt vegna þess að ýmissa breytinga er nú þörf á lögum þessum, enda eru þau komin fast að sjötugu. Það má í rauninni segja að aðalhluti laganna sé enn í fullu gildi og muni sennilega verða fyrst um sinn. Í grg. með frv. þessu segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Lög um skipun sóknarnefnda eru frá 16. nóv. 1907, og er því augljóst, að sitthvað er þar, sem ekki stenst miðað við aðstæður og þarfir nútímans. Þó má segja að meginhluti laganna þjóni tilgangi sínum enn í dag, en nokkrar greinar nefndra laga þarfnast þó endurskoðunar. Kirkjuþing hinnar íslensku þjóðkirkju hefur fjallað um þetta mál og er frv. það, sem nú er lagt fram, byggt á samþykkt kirkjuþings árið 1972. Lagt er til í frv. þessu að eftirtaldar gr. laganna þarfnist endurskoðunar.“ Er þar fyrst og fremst um það að ræða að færa tilhögun og skipan mála í það horf er þjóni þörfum nútímans best og þeirri starfsemi sem um er að ræða og lögin kveða á um. Eins og hv. þm. mun kunnugt, er starfssvið sóknanefnda fyrst og fremst fólgið í því að hafa umsjón með viðhaldi og rekstri kirkju í viðkomandi sókn, svo og að vera sóknarpresti til trausts og halds í starfi hans meðal safnaðarins, enn fremur að hafa umsjón með fjárhaldi kirkju og kirkjugarða og sjá um að starfslið sé fyrir hendi í kirkjunni, svo sem organisti, meðhjálpari og söngfólk. Þetta starf vinnur sóknarnefndin í samráði við sóknarprest og það starfsfólk annað sem er í tengslum við safnaðarstarfið hverju sinni. Því er mikilvægt að þau lagaákvæði er snerta störf og starfssvið sóknarnefnda svo og starfstíma þeirra, séu í samræmi við þær þarfir sem um er að ræða í þessu sambandi. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að fjórum gr. laganna verði breytt. 1. gr. frv. fjallar um breyt. á 2. gr. l. og er sú breyting aðallega fólgin í því að setja nánari ákvæði um það, hvenær sóknarnefndarfundur sé lögmætur, svo og ákvæði um það, að víðkomandi sóknarprestur og safnaðarfulltrúi skuli starfa með sóknarnefnd og sitja fundi hennar og hafa þar málfrelsi og tillögurétt. Er þarna kveðið nánar á um þetta atriði og lögð aukin áhersla á mikilvægi samstarfs prests og sóknarnefndar og safnaðarfulltrúa, en það er auðvitað afar mikilvægt eigi að vera um að ræða gott og farsælt starf í þágu safnaðarins. 2. gr. frv. fjallar um breyt. á 4. gr. l. Þar er um að ræða nánari viðbótarákvæði um fjölda sóknarnefndarmanna í hverri sókn miðað við íbúatölu. - Er þessi breyting nauðsynleg þar sem sóknir eru nú orðnar miklu fjölmennari en áður var. 3. gr. frv. lýtur að 6. gr. l. og er um styttingu kjörtímabils sóknarnefndarmanna úr 6 árum í 4 ár. Þessi breyting er gerð með hliðsjón af reynslu á öðrum sviðum þjóðfélagsins svo og þeirri staðreynd að 6 ár eru fulllangur tími með tilliti til þess, að starfsáhugi haldist og eðlileg endurnýjun eigi sér stað í n. Enn fremur er í gr. fjallað nánar um það hvernig kosningu í n. skuli hagað, og er ekki ástæða til að fjalla nánar um það, enda er þar um smávægilegar breytingar að ræða frá gildandi lögum. 4. gr. frv. fjallar svo um breytingu á 16. gr. l. og er um kjör safnaðarfulltrúa. Er kjörtímabil þeirra einnig stytt í 4 ár og nánar kveðið á um kjör þeirra og er þar um smávægilegar breytingar að ræða. Í heild má segja að í frv. þessu sé ekki um að ræða neinar stórbreytingar. Hér er miklu fremur um það að tefla að gera nauðsynlegar breytingar miðað við breytt viðhorf frá því að gildandi lög voru samin. Því virðist mér, að hér geti ekki verið um neina ásteytingarsenu að ræða og legg því frv. fram til 1. umr. Mörg lög þau og reglugerðir, er kirkjuna varða, eru komin til ára sinna og sum svo að um munar og er þar víða endurskoðunar þörf. N. skipuð af ráðh. hefur undanfarin ár unnið að endurskoðun þeirra og væri gleðilegt ef árangurs þess starfs færi að gæta sem fyrst. Hér er aðeins um að ræða smáræði sem lagfæra þarf, og vænti ég þess að hv. þm. skoði þetta með skilningi og velvilja. Að svo mæltu legg ég til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og menntmn.



Herra forseti. Frv. til l. um flokkun og mat ullar hefur verið til athugunar hjá landbn. þessarar hv. d. og hefur n. orðið sammála um að mæla með því að frv. verði samþ. óbreytt. Ég þarf að sjálfsögðu ekki að hafa mörg orð um afgreiðslu frv. eða efni þess. Hæstv. landbrh. skýrði efni þess gaumgæfilega við 1. umr. málsins og vil ég vísa til þeirrar ræðu um efnisþætti að mestu leyti. Það eru þó örfá atriði, sem ég vil minna á í þessu sambandi, og þá fyrst það, að landbn. sendi ekki að þessu sinni frv. til umsagnar Búnaðarþings eins og jafnan hefur verið gert um hliðstæð málefni. Er það fyrir þá sök að Búnaðarþing hafði áður fjallað um frv. og vilji þess því kominn fram og vitaður. Annað vil ég taka fram líka í sambandi við afgreiðslu málsins, að það lá ekki fyrir hver kostnaðarauki yrði af því fyrirkomulagi sem nú er tekið upp við mat ullar frá því sem áður hafði verið, og óskuðum við eftir að fá upplýsingar um það. N. fékk í einu lagi áætlun um árlegan kostnað vegna þeirra tveggja frv. sem hér eru samferða í gegnum d., um ullarmat og gærumat. Það mat, sem fram hefur farið á þessum framleiðsluvörum, hefur verið ákaflega takmarkað og haft lítið gildi, enda kostnaður við það verið sáralítill, eitthvað á annað hundrað þús. kr. á ári. Með þeirri skipan, sem hér er tekin upp, má ætla að kostnaður verði árlega vegna framkvæmdar þessara laga hvorra tveggja um 3.4 millj. kr. Ég vil taka fram að það fyrirkomulag, sem hér er ætlað að koma á, er mjög í samræmi við það sem gerist við mat á kjötvörum. Þessi kostnaður er sem sagt að mínum dómi hverfandi litill miðað við verðmæti þeirra vöruflokka sem hér er fjallað um, og vænta má að hið nýja mat og matsaðferðir muni stuðla mjög að auknum verðmætum í því sambandi. Ég vil geta þess t.d. í sambandi við ullina, að árið 1975 var útflutningur ullarvara, bandlopi, teppi og ýmsar prjónavörur, 1 milljarður 361 millj. kr., en óunnin ull er flutt út fyrir 59.6 millj. Það fer ekki á milli mála að ef betur væri vönduð öll meðferð á ullinni, þá mundi einnig þessi óunna ull geta orðið mjög verðmætur efniviður í iðnaðarvörur og aukið útflutningsverðmæti fengist með því móti. Auk þess vil ég minna á það, sem hæstv. landbrh. tók fram við 1. umr. málsins, að nú vantar á að öll ull komi til innleggs, sennilega um 260 tonn, sem vænta má að standi í beinu sambandi við það að ekki fer fram eðlilegt mat á ullinni þegar hún kemur til meðferðar. Ég tel ekki þörf á því að hafa fleiri orð um þetta frv., en endurtek að n. varð sammála um að mæla með því að frv. verði samþ. óbreytt, en þess ber að geta að Jón Árm. Héðinsson og Axel Jónsson voru fjarverandi þegar málið var afgreitt.



Herra forseti. Með örfáum orðum vil ég leggja áherslu á þá skoðun mína að hér sé um ákaflega mikilvægt mál að ræða. Mér þykir ljóst af ýmsu sem fram hefur komið, m.a. af skýrslu iðnþróunarnefndar um ullariðnað, að mjög miklir möguleikar eru hjá okkur íslendingum að efla verulega framleiðslu úr innlendri ull, jafnvel svo að skipt getur nokkrum þúsundum millj. kr. Ég vil því taka undir það, sem ég hygg að hafi komið fram hjá hæstv. landbrh. við 1. umr. um þetta mál, að kanna þarf hvort ekki er rétt að færa niðurgreiðslur í landbúnaði yfir á ullarframleiðsluna, þannig að niðurgreiðslan megi verða hvetjandi fyrir bændur til að framleiða sem best hráefni í þennan mikilvæga iðnað okkar íslendinga. Sýnist mér að með þessu frv. sé lagður grundvöllur að því að slíkt verði unnt. Ég fagna því að þetta mun vera í athugun hjá hæstv. ráðh., og ég vona að við fáum fljótlega að sjá þær breytingar þar á sem geta skapað þennan grundvöll sem ég hef hér minnst á. Ég hygg, að það sé staðreynd að við íslendingar þurfum mjög á næstu árum að auka ýmiss konar iðnaðarframleiðslu okkar, og það er áreiðanlegt að farsælast mun það reynast sem byggt er á innlendu hráefni. Er vel ef svo er hægt að auka ullarframleiðsluna eins og fram kemur í þeim athugunum sem nú hafa verið sýndar. Ég vil því fyrir mitt leyti fagna þessu frv. og legg áherslu á það sem ég vona að á eftir fylgi.



Herra forseti. Ég get við umr. um þetta mál, sem hér liggur fyrir, vitnað algerlega til þess máls sem var verið að afgreiða. Þau urðu samferða og hér er verið að efna til hliðstæðra aðgerða í meðferð þeirra vöruflokka sem hér er rætt um þ.e. ull og gærur. Mér þykir þó rétt að minna á það, sem ég held að verði ekki of oft sagt, að e.t.v. erum við hér að ræða um vöruflokk sem á einna mesta framtíð fyrir sér að því leyti að auka megi verðmæti þess í meðförum hér í landi. Loðskinn og loðsútuð skinn voru flutt út á árinu 1975 fyrir 663.8 millj. kr. En það er varla vafa undirorpið, ef við værum fær um að vinna þessar vörur í feldi og flíkur, að þá væri hægt að stórauka verðmæti þeirra. Þá vil ég einnig minna á það, að við flytjum út óunnar gærur í allmiklum mæli, eða fyrir 296.6 millj. kr. og er í þeim fólginn mikill fjársjóður sem hægt væri að margfalda ef rétt væri að staðið. Og það er einmitt þetta mat, sem hér er efnt til, sem mestar vonir eru bundnar við til þess að fá fram rétt vinnubrögð við þessa vöruflokka. Það getur munað miklu, þegar um feldskurð er að ræða, á hvern hátt rist er fyrir skinnið þegar kindinni er slátrað. Þess vegna er það geysilega mikilvægt að menn kunni rétt handtök og þeim sé sagt rétt til sem verkið vinna. Mér þótti rétt að láta þetta koma hér fram um leið og ég legg málið fyrir fyrir hönd landbn. sem hefur rætt frv. á nokkrum fundum sínum og leggur til að frv. verði samþ. óbreytt. Jón Árm. Héðinsson og Axel Jónsson voru fjarverandi þegar málið var afgreitt úr nefndinni.



Herra forseti. Ég vil, áður en 2. umr. um þetta mál lýkur í hv. d., fara um það örfáum orðum. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, ásamt því frv., sem hv. d. hefur nú fyrir stuttri stundu afgr. til 3. umr., miða bæði að því að setja reglur sem miða að bættri meðferð á hráefni sem okkur öllum er verðmætt. Verðmæti þessa hráefnis liggur ekki hvað síst í því, að úrvinnsla þess hvort sem um er að ræða ull eða skinn, krefst mikillar vinnu og fullunnin verðmæti úr þessum vörum standa yfirleitt í háu verði. Ullariðnaður okkar er kominn vel á veg og skinnaiðnaður að vísu líka. En þó er það enn svo að ýmsar þær vörur, sem unnar eru úr ull og skinnum, eru fluttar út litt unnar. Mig langar að segja frá því hér, að ég rakst nýlega á auglýsingu um fatnað úr íslenskum gærum í dönsku tímariti, þar sem flíkurnar voru auglýstar með verði, og kom í ljós að verð í Danmörku var um það bil helmingi hærra en verð á sambærilegum flíkum hér ef miðað er við gengi íslensku krónunnar. Þetta bendir mjög eindregið til þess að ef við gætum framleitt þessar vörur, fullunnið þessar vörur til sölu á erlendum mörkuðum, þá gætum við aukið mjög stórlega gjaldeyrisöflun í sambandi við þessi hráefni. Það bendir líka til þess og minnir á það, að það er mjög nauðsynlegt að gera stórátak til þess að kynna iðnaðarvörur okkar á erlendum mörkuðum. Ef til vill er eitt stærsta vandamálið í sambandi við aukinn iðnað úr innlendu hráefni að vinna þessum vörum markað og finna leiðir til þess að ná þessum mörkuðum erlendis. Ég gerði það að gamni mínu að slá á það hvað íslensk lambskinn mundu færa okkur mikinn gjaldeyri ef við gætum flutt þau út fullunnin með því verði, sem auglýst var í umræddri auglýsingu, og ef við fengjum helming í okkar hlut af útsöluverði, sem er sennilega nokkuð hátt, af fullunninni vöru og þá mundi það vera einhvers staðar á milli 6 og 8 milljarðar kr. E.t.v. er ekki sérlega skynsamlegt að setja dæmið upp á þennan veg og er það aðeins gert til þess að sýna fram á að jafnvel þótt ekki væri um svona hátt verð að ræða, þá er þarna mjög verðmætt hráefni, sem vissulega væri hægt að skapa mikinn gjaldeyri úr ef fullunnin væru. Svipaða sögu má segja um ullina. Þó erum við miklu lengra komnir í því að fullvinna ullina heldur en gærurnar og mjög mikill hluti af þeim gærum, sem við seljum úr landi, er ýmist selt óunnið eða hálfunnið og mjög lítið magn selt sem fullunnin vara, þannig að búið sé að breyta hráefninu í fatnað eða aðra þá vöru sem neytendur nota án frekari vinnslu erlendis. Ég vil láta í ljós ánægju mína yfir þeim undirtektum, sem umrædd frv. hafa fengið í d., og vonast til að verði þau að lögum, þá verði þau til framdráttar fyrir íslenskan landbúnað og íslenskan iðnað. Eitt vil ég þó enn nefna, áður en ég fer héðan úr ræðustól. og taka undir orð hv. þm. Steingríms Hermannssonar að til þess að nýting ullarinnar megi verða nægilega góð álit ég alveg nauðsynlegt að hækka verð hennar til framleiðenda. Ýmsar breyttar þjóðfélagsástæður valda því að það kostar mikið að ná ullinni af fénu á hinum gamla, hefðbundna rúningstíma, og annað hvort hlýtur að verða, að féð verði vetrarrúið meira en verið hefur eða verðlagsákvæði verði þannig að menn telji svara kostnaði að leggja á sig mikið erfiði til þess að ná ullinni á sæmilega heppilegum tíma að vorinu. Meginhlutinn af þeirri ull, sem nú er flutt óunnin úr landi, er ull sem er orðin svo léleg vegna þess að hún er tekin af fénu á röngum tíma eða hefur ekki hlotið nægilega góða meðferð, að hún er ekki eftirsótt af íslenskum verksmiðjum. Þess vegna er það hvort tveggja í dag, að hluti ullarinnar nýtist alls ekki vegna þess að framleiðendum þykir ekki svara kostnaði að ná henni af fénu á heppilegum tíma og nokkuð af þeirri ull, sem næst, hefur þegar spillst, svo að hún er ekki verðmætt hráefni til þeirrar framleiðslu sem við höfum með höndum hér. Þetta þarf að breytast og það breytist varla svo að fullnægjandi sé nema á þann hátt, sem hér hefur verið nefndur, að verðhlutföllum verði breytt þannig að ullin verði meiri hluti af heildartekjum af sauðfénu en nú er í dag.



Herra forseti. Ég vildi leyfa mér að þakka hv. landbn., frsm. og öðrum nm., fyrir afgreiðslu á þessum málum og að hafa hraðað þeim svo, og ég vona að þau geti orðið hér til 3. umr. sem allra fyrst. Ég þarf ekki að endurtaka það, sem ég sagði hér um gildi þessara mála tveggja, því að það rökstuddi ég við 1. umr. málsins, en mér er það fullkomlega ljóst að hér eru á ferðinni mál sem miklu máli munu skipta. Út af hví, sem fram kom í ræðum tveggja síðustu hv. ræðumanna um meðferð í sambandi við verð á ull, þá hefur það mál nú verið reiknað út í landbrn. og gæti komið inn í umr. sem e.t.v. fara hér fram í hv. Alþ. á morgun. En ég mun gera hæstv. ríkisstj. grein fyrir þeim niðurstöðum sem hafa komið fram við útreikning og samanburð á verði á ull og kjöti og þeim breytingum sem ég tel að heppilegt að gera þar um. Ég endurtek svo þakkir mínar til hv. landbn. fyrir afgreiðslu á þessum málum og vona að hv. d. afgreiði þau hið fyrsta frá sér.



Herra forseti. Þetta frv. var lagt fyrir Nd., fékk þar ítarlega athugun í iðnn. og hefur nú verið afgreitt frá þeirri hv. d. við þrjár umr. Það munu vera um það bil 10 ár síðan gerður var samningur um byggingu álversins við Straumsvík. Á síðustu árum hafa orðið mikil umskipti á orkumörkuðum, fyrst og fremst á þá lund að olía hefur hækkað stórlega í verði, en sú hækkun hófst haustið 1973. Þegar samningurinn um álverið var gerður hafði hins vegar verið og var nokkuð stöðugt verðlag á orku, og þá mun hafa verið gert ráð fyrir að það héldist. Voru því gerðir samningar um nokkuð fast verð á orku eða rafmagni til álbræðslunnar. Hins vegar þótti eftir hin snöggu umskipti varðandi olíuverð og orkuverð rétt að taka upp viðræður við svissneska álfélagið til þess að reyna að fá breytingu á rafmagnsverðinu. Haustið 1973 átti þáv. iðnrh., Magnús Kjartansson, viðræður við fulltrúa Álfélagsins um endurskoðun á rafmagnsverði. Þær viðræður leiddu ekki til árangurs. Skömmu eftir stjórnarskiptin hóf ég viðræður við fulltrúa Álfélagsins í sept. 1974. Þessum viðræðum hefur síðan verið haldið áfram. Fyrst og fremst hefur viðræðunefndinni um orkufrekan iðnað verið falið að fylgja þessu máli eftir í samráði við iðnrn. N. hefur unnið ötullega að þessu máli, en í henni eiga sæti þeir dr. Jóhannes Nordal formaður, Ingi R. Helgason hrl. Ingólfur Jónsson alþm., Ragnar Ólafsson hrl., Sigþór Jóhannesson verkfræðingur og Steingrímur Hermannsson alþm. Niðurstaðan af þessum viðræðum, sem stóðu nokkuð samfellt á annað ár, liggja nú fyrir í þessu frv. Ef dregin eru saman meginatriði málsins, þá er stefnt að því að fá hærra rafmagnsverð en samið hafði verið um áður, að auka heildartekjur íslendinga af álverinu og gera þær öruggari og að leysa ýmis ágreiningsmál, sem upp höfðu komið, einkum í sambandi við framleiðslugjald. Þá er enn fremur með þessu frv. stefnt að því að stækka álverið. Ef vikið er fyrst að rafmagnsverðinu, þá er svo ákveðið í gildandi samningi, að verð fyrir hverja kwst. rafmagns skuli vera 3 mill. en mill er, eins og kunnugt er, þúsundasti hluti af Bandaríkjadal. Þetta verð átti að gilda frá byrjun og til 1. okt 1975. Þá skyldi verðið breytast úr 3 í 21/2 mill og standa þannig fram til 1. okt. 1984. Eftir það skyldi verðið vera áfram 21/2 mill, en þó að viðbættri hækkun sem kynni að leiða af breytingum á rekstrarkostnaði Búrfellsvirkjunar. Um þessi verðákvæði, sem nú eru greind, var í upphafi samið til 25 ára. Ég skal ekki rekja hér ítarlega þessar viðræður, en niðurstaðan er sú, að í þessum samningsdrögum er gert ráð fyrir að nýtt orkuverð gildi frá 1. okt. 1975, þ.e. frá þeim degi þegar rafmagnsverðið átti að lækka í 21/2 mill. Þessi drög fela það í sér að sú lækkun komi ekki til framkvæmda, heldur skuli rafmagnsverðið 3 mill gilda til loka ársins 1975. En við áramótin, þ.e. 1. jan. 1976, á rafmagnsverðið að hækka í 31/2 mill um 6 mánaða skeið. Frá 1. júlí 1976 á það að hækka upp í 4 mill. 1. júlí 1976 yrði því rafmagnsverðið orðið 60% hærra en það skyldi vera samkv. gildandi samningi, eða úr 21/2 í 4 mill. Síðan mundi það frá 1. jan. 1978 fylgja álverði eftir sérstökum reglum miðað við verð á áli. Þá er gert ráð fyrir því í samkomulaginu að verksmiðjan verði stækkuð þannig að fullgerður verði svokallaður annar kerskáli. Það þýðir, að framleiðslan mundi aukast um 10700 tonn á ári, en til þess þarf rafafl, 20 mw. Þessi 20 mw. skiptast þannig að 8 mw. yrðu forgangsafl, en 12 afgangsorka. Í umsögn Landsvirkjunar, sem prentuð er sem fskj. með þessu frv., segir m.a. að samningsuppkastið sé mikil bót frá núverandi samningi sem hafi ekki teljandi verðhækkunarákvæði á raforku. Landsvirkjun telur að þessi samningur mundi leiða til þess að ekki þyrfti nú að fara fram á hækkun á orkuverði til almennings sem Landsvirkjun hefur talið óhjákvæmilegt að gera ella, en mundi falla frá og telja óþarfa ef tekjuauki kæmi frá álverinu samkv. þessum samningi. Varðandi stækkun verksmiðjunnar telur Landsvirkjunarstjórn að sú aukna orkusala, sem af stækkuninni leiði, sé Landsvirkjun mjög hagstæð, eins og komist er að orði. Þá er gert ráð fyrir í þessum samningsdrögum, að framleiðslugjaldinu verði breytt verulega. Því er breytt frá núgildandi ákvæðum í lágmarksskatt sem greiða ber mánaðarlega á skattárinu, og er tágmarksskatturinn eða grunntaxti gjaldsins 20 dalir á tonn eða sem svarar 11/2 millj. dala á ári við fulla framleiðslu, þ.e. 75 þús tonn án stækkunar. Þau ár, sem álverið hefur starfað, hefur risið ágreiningur um svonefnda skattinneign. Ég skal ekki fara út í það mál hér frekar. Það er eins og önnur þau atriði, sem ég hef drepið á, skýrt ítarlega í grg. og fskj. frv. En með þessum nýja samningi er gert ráð fyrir að semja um ákveðna lausn á þeim vanda, sem þegar hefur skapast í sambandi við skattinneign, og auk þess reynt að koma í veg fyrir slíkan ágreining framvegis með skýrari og einfaldari ákvæðum. Þegar litið er á þessi samningsdrög í heild tel ég að þau leiði til meiri og öruggari tekna í heild fyrir íslendinga heldur en ef áfram stæðu óbreytt samningsákvæði þau sem nú gilda. Auk þess felur samningurinn það í sér að eytt er vissum ágreiningsmálum og margt gert einfaldara í framkvæmd. Ég vil að öðru leyti vísa til grg. og fskj. með frv. og vænti þess að frv. fái góðar undirtektir í þessari hv. d. eins og í hv. Nd. Ég legg til að því verði vísað til 2. umr. og iðnn.



Herra forseti. Ég hygg að það sé óhætt að lofa hæstv. iðnrh. því, að frv. þetta muni fá af hálfu okkar alþb.-manna í Ed. álíka góðar undirtektir og af hálfu alþb.- manna í Nd. þar sem samningsgerð, sem hér er um fjallað, var talin fráleit. Þó kann svo að fara að umfjöllun í Nd. muni leiða til þess að hún fái hér öllu verri undirtektir, því að ýmislegt það kom í ljós við lokaafgreiðslu málsins í Nd. sem gerir mál þetta öllu verra en það virtist þegar frv. var lagt fram í fyrstu. Ég mun ekki halda hér langa ræðu að sinni, aðeins vekja athygli á því að hér er svo ráð fyrir gert að við heimilum Alusuisse að stækka verksmiðju sína í Straumsvík um 1/7 hluta eða því sem næst með skilyrðum, efnahagslegum og pólitískum, sem ekki ná neinni átt. Það er rétt, sem hæstv. iðnrh. sagði, að þegar við gerðum samninginn við Alusuisse árið 1966 hafði orkuverð verið allstöðugt um langa hríð, og það er ekki fyrr en upp úr 1973, sem orkuverð fer svo ört hækkandi sem rann ber vitni. Eigi að síður var fráleitt að binda landsmenn fram til ársins 1990 um svo til óbreytt eða mjög lítið breytt orkuverð, og þó það allra fráleitasta að fela það á vald erlendum dómstólum að fella úrskurð í deilumálum sem rísa hlutu um framkvæmd þessa samnings á svo löngum tíma. Ég tel að það tækifæri, sem okkur gafst nú þegar Alusuisse sótti á okkur um meiri raforku til aukinnar framleiðslu á áli í Straumsvík, - tækifæri, sem okkur gafst nú til þess að knýja á um raunverulegar breytingar á þessum samningi sem okkur hefur reynst mjög illa, hafi hvergi nærri verið notað sem skyldi. Einnig liggur í augum uppi að sú verðhækkun á raforku,sem hér fæst fram, er langt frá því sem hlyti að teljast eðlilegt við okkar gefnu aðstæður, að við sættum okkur við orkuverð fyrir neðan 50 aura kwst. Á sama tíma og þó öllu heldur nokkrum missirum eftir að talið var hæfilegt að semja við nýtt fyrirtæki í tengslum við erlendan auðhring hér á landi, málmblendiverksmiðjuna í Hvalfirði, um orkuverð sem samsvarar 10 mill og samtímis því sem norðmenn boða samkv. síðustu fréttum hækkun á raforkuverði til orkufreks iðnaðar upp í 1.80 ísl. kr., þá liggur í augum uppi að fyrirhugað verð á raforku okkar til Alusuisse er fyrir neðan allar hellur. Þá vek ég athygli á að í frv. því, sem hér um ræðir, er alls ekki frá því gengið að Alusuisse komi upp nauðsynlegum hreinsitækjum við verksmiðju sína. Að vísu er kveðið á um að það verði við viðbótarhluta verksmiðjunnar, en það er alls ekki frá því gengið að bætt verði úr þeirri hróplegu vanrækslu sem okkar samningamönnum varð á, þegar samið var við Alusuisse 1066, þegar ekki var kveðið á um fullkomin hreinsitæki við þessa verksmiðju. Afleiðingin blasir nú þegar við okkur í bláa flúormekkinum í kringum verksmiðjuna og í gróðri hið næsta verksmiðjunni. Mér skilst að við umfjöllun um þetta mál í iðnn. Nd. hafi þrátt fyrir hólið, sem hæstv. ráðh. bar á n. fyrir störf, nokkuð brostið á að til voru kvaddir allir þeir aðilar sem leita ætti ráða til í þessu máli. Þar á meðal virðist mér að á hafi brostið að rætt hafi verið við bæjarstjórn eða bæjarráð Hafnarfjarðar um þetta mál, en á hafnfirðingum mæðir nú mest mengunin frá þessari verksmiðju. Eins og ég sagði áðan, þá ætla ég ekki að halda hér langa ræðu um frv. að þessu sinni, mun e.t.v. halda hana lengri þegar skilað verður nál., og vil bera fram þá ósk mína að frv. fái ítarlega meðferð í iðnn. Ed.



Herra forseti. Við hv. þm. Stefán Jónsson höfum leyft okkur að flytja frv. til l. um breyt. á útvarpslögum svo hljóðandi: „Í stað fyrri málsl. síðustu málsgr. 15. gr. laganna komi: Í reglugerð má ákveða að þeir, sem njóta tekjutryggingar samkv. lögum nr. 67 1971, verði undanþegnir afnotagjöldum. Rn. skal auglýsa eftir umsóknum samkv. þessari heimild, þannig að allir eigi jafnan kost á undanþágum þessum hvar sem þeir búa á landinu.“ Til að fyrirbyggja hugsanlegan misskilning þykir okkur rétt að taka fram í upphafi að síðasti málsliður 15. gr. um afnotagjöld til blindra verður áfram síðasti málsliður, eins og nú er, þó að breyt. þessi sé á gerð. Kjör aldraðra og öryrkja eru mjög til umr. og er það vel. Að því fólki eigum við á hverjum tíma að búa sem allra best, og vissulega hafa þar verið stigin stór skref fram á við þó að ekki fari á milli mála að þeir, sem minnst hafa, tekjutryggingarfólkið sem ég svo kalla, sé langtum neðar í kjörum en þeir láglaunahópar á hinum almenna launamarkaði sem þó búa við alls óviðunandi kjör í dag. Tekjutryggingin var þó ein veigamesta réttarbót, sem aldraðir og öryrkjar hafa fengið frá upphafi almannatrygginganna, og bætti kjör þeirra verst settu að miklum mun. Í verðbólguflóði liðinna ára hafa engir farið jafnilla og þetta fólk. Sparifé þess hefur á einni nóttu rýrnað um tugi prósenta með þeirri almáttugu lækningaaðferð sem gengislækkun nefnist. Sakir þess að grunnur sá, sem reiknað er út frá, er enn svo lágur sem raun ber vitni og enn neðar en almennt tímakaup hinna lægst launuðu, fer ekki hjá því að prósentuhækkanir vega minna þó að jafnar séu hinni almennu hækkun launa í landinu. Allt hjálpast því að til að skerða og þrengja kjör þessa fólks þegar verðbólgan er svona mikil, og því er von að leitað sé einnig leiða til þess að létta útgjöldum af þeim öldruðu og öryrkjum sem minnstar hafa tekjurnar. Skylduútgjöld þeirra geta verið ærin, útgjöld sem þetta fólk getur á engan hátt losnað við. Ég minni aðeins á þá aldraða sem búa á köldu svæðunum, olíukyndingarsvæðunum, og hafa orðið fyrir þungum búsifjum af hinum stórkostlegu olíuhækkunum sem enn sér ekki fyrir endann á. 50% álag á olíustyrkinn bætir þar lítið úr skák. Ég nefndi hér í umr. um daginn dæmi um útgjöld hjóna með tekjutrygginguna eina sem nemur 140 þús. kr. yfir árið þegar olíustyrkurinn hefur verið dreginn frá, en oft verður þetta fólk að búa í óhæfilega stóru og um leið dýru húsnæði, eins og reyndin er varðandi það dæmi sem ég minntist á í umr. um olíustyrkinn um daginn. Annars er óþarft að hafa hér um mörg orð. Grg. þessa frv. segir flest sem segja þarf um tilgang þess og eðli. Hér er um að ræða rýmkun núgildandi heimildar sem eingöngu nær til þess fólks sem fær uppbót ofan á tekjutrygginguna vegna sérstaklega erfiðra aðstæðna. Í þess stað leggjum við til að tekjutryggingin verði sett sem skilyrði fyrir þessari heimild. Við teljum að það sé næst því sem upphafleg heimild tók til, en þá var miðað við uppbót á venjulegan lífeyri, til komin allöngu áður en tekjutryggingin kom til sögunnar. Reglugerðartúlkun er hins vegar ótvíræð þannig að aðeins þeir, sem fá þessa sérstöku uppbót ofan á tekjutrygginguna, skuli njóta þessarar undanþágu. Sannleikurinn um þessa sérstöku uppbót er sá að víða úti á landi a.m.k. er hún nær óþekkt. Fólk veit ekki af rétti sínum, telur fullum rétti náð þegar það hefur fengið tekjutrygginguna, einkum af því að hún er þó veruleg hækkun ofan á elli- og örorkulífeyri. Upplýsingar og leiðbeiningar til þessa fólks eru stórum lakari en t.d. hér á Reykjavíkursvæðinu þar sem ýmsir aðilar, m.a. á vegum borgarinnar sjálfrar, sjá um að hjálpa fólki til að ná þó ótvíræðum rétti. Mér er þó ljóst að stórbætt upplýsingaþjónusta Tryggingastofnunar ríkisins hefur hér um bætt verulega. En þó fékk ég nýlega upp í hendurnar dæmi sem ég ætla ekki að fara að rekja hér. Það vakti furðu mína og hlaut að vísu að skrifast á viðkomandi tryggingaumboð sem alvarlegt andvaraleysi, ef ekki vitaverð vanræksla. En því miður munu fleiri slík dæmi vera og skal ekki nánar út í það farið. Ég hygg að við getum verið um það fyllilega sammála að fjölmiðlar eins og hljóðvarp og sjónvarp eru þessu fólki flestu ærið miklu mikilvægari en öðrum sem betur geta fylgst með öllu sem er að gerast og eiga meiri og fjölbreyttari afþreyingarmöguleika en aldrað fólk og öryrkjar sem oftlega búa í furðulegri einangrun, stundum sem gleymt af samfélaginu og sínum. Ég held að þetta fólk eigi að njóta þessara fjölmiðla án þess að greiða fyrir það býsna tilfinnanlegan hluta af árslaunum sínum. Ekki veit ég nákvæmlega hve mikill fjöldi er hér sem njóta mundu til viðbótar, ef heimild fengist til, með þeim ákvæðum vitanlega sem reglugerð segði til um. Um það voru þó nýlega gefnar upplýsingar hér í d. hve margir nytu tekjutryggingar og auðvelt fyrir n. að kynnt sér það nánar, þó að sú tala sé vitanlega allt of há miðað við fjölda þeirra sem mundu hugsanlega njóta þeirrar undanþágu sem hér um ræðir, m.a. vegna þess að mjög mörg, hjón njóta bæði tekjutryggingar, mig minnir eitthvað um 1250, og eins hitt, að margt af þessu fólki býr hjá sínum og nýtur þar þessara fjölmiðla. Samkv. þeim tölum, sem hér var um að ræða, minnir mig að fjöldi einstaklinga hafi verið nokkuð mikill, um 8800, en hjónin aftur um 1250 eins og ég sagði áðan. En frá þessari tölu dragast vitanlega þeir sem uppbótar njóta þegar í dag, en þar er um að ræða, eftir því sem ég hef komist næst, um 15–20% af þessu fólki eða þeirri tölu sem ég nefndi. En þegar ég minntist á fólkið sem getur notið þessara fjölmiðla hjá sínum, þá er einmitt komið að þeirri margumtöluðu misnotkunarhættu sem oft er notuð sem mótbára gegn undanþágu sem þessari. Sú misnotkunarhætta felst vitanlega einnig í núgildandi undanþáguheimild, en auðvitað eykst hún nokkuð þegar fleiri koma til. Það er skoðun okkar flm. að umboðsmenn Ríkisútvarpsins geti tiltölulega auðveldlega gengið úr skugga um réttmæti undanþágubeiðni. Tryggingastofnunin svo og sveitarfélögin geti þar veitt upplýsingar einnig sem tryggðu réttmæti þeirra undanþága sem veittar yrðu. En misnotkunarhættan er víða og ef hana ætti ætíð að setja í öndvegi sem mótbáru, þá væru fá réttlætismál sem í gegn kæmust eða hefðu komist. Ekki höfum við flm. hins vegar neitt á móti því, síður en svo, að reglugerðin yrði þannig útbúin að þessi hætta yrði sem minnst. Við höfum viljandi sett það svona rúmt, þannig að í reglugerðinni megi ákveða að þeir, sem njóta tekjutryggingarinnar alfarið, verði undanþegnir þessum afnotagjöldum. Við höfum ekkert að athuga við það út af fyrir sig þó að þetta verði þrengt nokkuð, en við viljum þó að hér verði töluvert mikil breyting á frá núgildandi skipan. Menn munu án efa ræða tekjutap viðkomandi stofnunar sem löngum ber við líklegum fjárhag, hversu réttmætt sem það nú er þegar öll kurl koma til grafar. Manni sýnist það nú kannske ekki alveg þegar maður sér þessa fallegu ársskýrslu þeirra myndum prýdda hér á borðum.a.m.k. hefur Ríkisútvarpið haft efni á því að gefa hana út. Það er fagnaðarefni. Rétt er að skoða fjárhagsdæmið vel. Við flm. erum reiðubúnir - og lýsum því yfir í grg. - til að finna leiðir til að bæta hér úr og þó að ég hafi áður gert þar við nokkra athugasemd vegna annars frv. í þessari hv. d., þá þætti okkur ekki ósanngjarnt a.m.k. að bæta hér einhverju ofan á gjaldið sem aðrir betur stæðir greiddu. Athugasemdin, sem ég gerði vegna þeirrar viðbótar hér áður, var vegna þeirra sem njóta þessara fjölmiðla misjafnlega vel í dag, og það á vitanlega við um þetta einnig. En þetta teljum við að allt beri að skoða. Mönnum þykir e.t.v. undarlegt að við skulum vera með þessa auglýsingaskyldu rn. varðandi umsóknir um undanþágu. En um það er það að segja, að við flm. viljum í lögum ganga sem tryggilegast frá því að allir, sem hér hefðu rétt, eða sem allra flestir væru á þetta minntir með beinni auglýsingu. Við reiknum með því t.d. að reglugerð um þetta efni, þ.e. þessa heimild, geti þrengt að einhverju leyti eða sett vissar skorður við heimildinni sem slíkri, vegna þess að þarna er um heimild að ræða, og það er þá gott að það sé ljóst fyrir fólki hvort það á þarna rétt eða ekki. Hér á nefnilega við það sem ég sagði áðan um misjafna upplýsingastarfsemi og þjónustu eftir því hvar á landinu er. Auðvitað kæmi eins til greina að Tryggingastofnunin sjálf annaðist þessa hlið málsins. Ég minnist þess t.d. varðandi tekjutrygginguna á sínum tíma, að hálfu ári eftir að hún komst í gildi sendi ég austur til ýmissa aðila þar eyðublöð sem til þurfti. Ég held að út úr því hafi komið milli 40 og 50 fullgildar umsóknir fólks sem áður hafði ekki athugað þennan ótvíræða rétt sinn. Ég held því að þetta ákvæði, sem hér er sett inn um auglýsingaskyldu rn. sé fyllilega réttmætt þó að um form megi athuga betur og við séum vissulega til viðtals um breyt. á því ef ástæða þykir til. Ég hef ekki ástæðu til að gera þessu máli frekari skil. Ég held að hér sé ekki um að ræða neina ofrausn. Þessi fríðindi koma sér jafnvel eða betur en bein hækkun á útborguðum upphæðum til þessa fólks. Ég vísa aðeins til grg. okkar, niðurlags hennar, þar sem segir: „Samfélagið á að koma til móts við þetta fólk þar sem þess er kostur og á þeim sviðum þar sem borin er brýn. Allt, sem þokar á einhvern hátt burt einmanaleik allt of marga úr þessum hópi, telst til brýnustu samfélagsþarfa þessa fólks. Því er lagt til að heimild þessi verði rýmkuð svo að fleiri njóti hér góðs af.“ Ég veit að þetta frv. mun út af fyrir sig eða meginhugsun þess eiga sér góðan hljómgrunn. Við væntum því skjótrar og farsællar afgreiðslu þess. Og að lokinni þessari umr. leyfi ég mér að óska þess að frv. verði vísað til hv. menntmn.