Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Á þskj. 368 ber ég fram fyrirspurn til hæstv. utanrrh. um minnismerki um breska sjómenn á Vestfjörðum. Forsaga málsins er sú að deilur risu með mönnum vestra vegna hugmyndar um minnismerki um breska sjómenn og staðsetningu þess. Eins og málinu var lýst í fjölmiðlum hafði Egill Ólafsson á Hnjóti, forvígismaður eins merkasta byggðasafns hérlendis, stungið upp á því að reist yrði minnismerki um drukknaða breska sjómenn að Hnjóti. Slíkt minnismerki mundi falla vel að safninu, en Hnjótur er í grennd við þá staði þar sem miklir skipsskaðar urðu forðum. Má þar nefna strandið við Látrabjarg, en kvikmynd Óskars Gíslasonar um þann atburð er öllum kunn. Egill var í sambandi við utanrrn. og breska aðila frá fyrrum togarabæjum á Bretlandi við vinnu sína að málinu. Bæjaryfirvöld á Patreksfirði tengdust þessu en þau telja að minnismerkið eigi að rísa á Patreksfirði, m.a. vegna þess að það yrði þá staðnum sem slíkum lyftistöng. Bresku aðilarnir virðast samþykkja þá staðsetningu en þó virðist ýmislegt óljóst við málið. Þess var getið í fjölmiðlum að utanrrn. hafi tengst málinu, væntanlega vegna samskipta við bresku aðilana og e.t.v. vegna annarra afskipta. Það er aldrei til góðs, herra forseti, að deilur vakni vegna slíkra mála en hugmyndin um minnismerkið er góð og virðingarverð. Fyrirspurn mín til hæstv. utanrrh. er gerð til að skýra málið en almenningur áttaði sig ekki á því á sínum tíma. Það er hvorki ætlun mín að ýfa upp nein sár vegna málsins né tengja hæstv. utanrrh. málinu nema að því marki að óska eftir upplýsingum um þau tvö atriði sem í fyrirspurn minni felast. Þau eru: Í fyrsta lagi: Hver hafa verið afskipti ráðuneytisins eða annarra stjórnvalda í tengslum við hugmynd Egils Ólafssonar á Hnjóti um að reisa minnismerki um drukknaða breska sjómenn að Hnjóti? Í síðara lagi óska ég eftir að vita hvort hæstv. ráðherra hyggist beita sér fyrir því að fyrrgreint minnismerki verði reist að Hnjóti eða mun hann leggja því lið að minnismerkið verði reist á Patreksfirði.

Herra forseti. Egill Ólafsson á Hnjóti ritaði ráðuneytisstjóra utanrrn. bréf, dagsett 15. febr. 1996, þar sem hann skýrði frá hugmynd sinni um minnisvarða um hinn hörmulega atburð er togarinn Sargon frá Grimsby strandaði við Hafnarmúlann í Patreksfirði og 11 manns létu lífið. Óskaði Egill milligöngu við félag breskra togaraeigenda til að kanna viðbrögð þeirra við hugmyndinni og áhuga á þátttöku í framkvæmdinni. Sendiráð Íslands í London og Jón Olgeirsson, ræðismaður í Grimsby, önnuðust þá milligöngu og var sjútvrn. á sama tíma kynnt erindi Egils Ólafssonar. Beint samband tókst síðan milli Egils Ólafssonar og hinna bresku aðila sem hafa komið að málinu. Að því er varðar síðari spurninguna þá hefur ráðuneytið verið milligönguaðili í þessu máli og telur sig ekki eiga aðild að ákvörðun um staðsetningu minnismerkisins en harmar þær deilur sem risið hafa.

Herra forseti. Að hleypa af stað deilum um staðsetningu þessa minnisvarða er dapurleg staðreynd, enda þykir breskum aðstandendum þeirra sjómanna sem farist hafa við Íslandsstrendur mjög miður ef deilur um staðarval á minnisvarða hafa áhrif á tilganginn. Ég tek undir með ræðismanni Íslendinga í Grimsby, Jóni Olgeirssyni, svo og öðrum þeim sem vilja reisa minnisvarðann á Hnjóti. Afstaða mín í máli þessu er sú að landsvæðið frá Hafnarmúla um Blakk fyrir Bjargtanga og inn með Látrabjargi tengist, svo með ólíkindum er, björgunar- og sjóslysasögu Íslands. Þá er þess að geta að strandstaður breska togarans Sargons sem strandaði undir Hafnarmúla í desember 1948 er í augsýn frá Hnjóti. Á þessu landsvæði var unnið eitt af mestu björgunarafrekum Íslendinga þegar breski togarinn Dhoon strandaði 12. des. 1947 undir Geldingsskorardal á Látrabjargi. Ég bið menn að láta af deilum í máli þessu og sameinast í sátt með virðingu um hina látnu bresku sjómenn og tillitssemi við aðstandendur þeirra. Reisum minnisvarðann á Hnjóti. Þar er hin sögulega staðsetning.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hér hefur komið fram að það ber að harma mjög þær deilur sem sprottið hafa meðal heimamanna vegna staðsetningar á þessu minnismerki. Öllum er ljóst að Egill Ólafsson á Hnjóti hefur unnið einstakt verk varðandi uppbyggingu safnsins þar og það er mikilvægt að við stöndum á bak við þá uppbyggingu sem þar hefur farið fram og það hefur sem betur fer tekist. Ég tel ekki rétt að Alþingi eða utanrrn. setji sig í þá stöðu að verða úrskurðaraðili í þessu efni. Það verða aðilar málsins að útkljá á annan hátt. En það sem ber fyrst og fremst að leggja mikla áherslu á er að menn reyni að ná sáttum í þessu máli, máli sem er mjög mikilvægt og varðar bæði þá sem minnismerkið er reist til minningar um en einnig auðvitað þá sem koma að þessu máli með öðrum hætti. Ég vil aðallega í þessu sambandi leggja áherslu á að menn reyni að leita sátta í þessum efnum þannig að deilurnar verði ekki meiri eða magnaðri en þær þegar hafa orðið.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir svör hans. Þau voru skýr og upplýstu þetta mál og afskipti ráðuneytisins af því. Ég vona að málið fái farsælar lyktir og að sátt takist um staðsetningu þessa minnisvarða og tek undir óskir annarra þingmanna sem hafa látið orð falla í þá átt. Ég held að það sé mjög mikilvægt að þessi góða og virðingarverða hugmynd nái fram að ganga og að menn setji niður allar deilur um staðsetningu minnisvarðans. Ég hvet menn til að gera það en tel það ekki vera á mínu valdi og reyndar ekki annarra hér að gefa miklar ráðleggingar um hvernig eigi að leysa þetta, en hvet menn fyrir vestan til að finna sameiginlega lausn á þessu máli og vænti þess að menn séu eftir svör ráðherra betur upplýstir um málið.

Herra forseti. Ég vildi aðeins taka það fram að eftir að hafa rætt við þá sem hafa sýnt þessu máli hvað mestan áhuga, tel ég allan möguleika á því að ná í þessu máli þeirri sátt sem sómi geti verið að fyrir okkur sem þjóð og alla þá sem að þessu máli standa. Ég tel enga ástæðu til annars en ætla að svo geti orðið eftir að ég hef rætt við þá sem tengjast málinu án þess að ég telji að það sé beinlínis hlutverk utanrrn. að leita sátta í svona máli, en ég tel að allir möguleikar séu á því.

Hæstv. forseti. Þegar Alþingi kom saman í janúarlok vakti ég máls á því að þingið hefði nú þriðja árið í röð þurft að una því að svæfð sé í utanrmn. þáltill. um að viðskiptabannið á Írak verði tekið til tafarlausrar endurskoðunar. Því hefur verið haldið fram af ábyrgum rannsóknarstofnunum að viðskiptabannið hafi leitt til dauða mörg hundruð þúsund manna, að á aðra milljón saklausra borgara hafi látið lífið af völdum þess, fyrst og fremst börn. Talað hefur verið um 750 þús. börn í þessu sambandi á þeim tíma sem viðskiptabannið hefur verið í gildi nær allan þennan áratug. Menn deila ekki um þessar hörmulegu afleiðingar viðskiptabannsins og manntjónið af völdum þess. Menn deila hins vegar um ábyrgð og hvort tilgangurinn helgi meðalið. Þær spurningar sem ég set hér fram eru fjórar. Í fyrsta lagi er spurt hvort ríkisstjórnin hafi einhvern tíma gert formlega samþykkt um viðskiptabannið gegn Írak og ef svo er, hvenær hún hafi verið gerð og hvert hafi verið efni hennar. Löggilding bannsins, dagsett 28. apríl árið 1992, birtist í Lögbirtingablaðinu í júní tveimur árum síðar. Ekki hefur komið fram hvort fyrir þessu hafi legið samþykkt ríkisstjórnar, en umræða um málið hefur aldrei farið fram á Alþingi. Í öðru lagi er spurt hvort hæstv. ráðherra séu ljósar afleiðingar viðskiptabannsins, en eins og ég gat um áðan, þá hefur það leitt til dauða á annarrar milljónar manna. Einhver kann að velta því fyrir sér hvort það sé vanvirðing við hæstv. utanrrh. að spyrja hvort hann og ríkisstjórnin hafi þekkingu á þessum málum. Þessi spurning er af minni hálfu ekki hugsuð sem lítilsvirðandi en e.t.v. byggir hún á óskhyggju, að vanþekking skýri fylgispekt Íslendinga við hinar grimmdarlegu refsiaðgerðir gegn írökskum almenningi sem vissulega eru í nafni Sameinuðu þjóðanna. En á allra vitorði er að þær eru að frumkvæði og undirlagi Bandaríkjastjórnar sem fyrst og fremst er að hugsa um hernaðarhagsmuni sína. Það hefur utanríkisráðherra Bandaríkjanna ítrekað staðfest. Þess vegna er spurt: Vita menn hvað þeir eru að gera og hverjar eru afleiðingar gerða þeirra? Í þriðja lagi er spurt um álit ráðherra á þeirri staðhæfingu að viðskiptabannið gegn Írak og afleiðingar þess hafi brotið gegn Genfarsáttmálanum og viðaukum hans sem skilgreina stríðsglæpi, og gegn samþykktum og grundvallarreglum Sameinuðu þjóðanna um mannréttindi. Margir málsmetandi einstaklingar, þar á meðal reyndir lögfræðingar og stjórnmálamenn --- og má í þeirra hópi nefna Ramsey Clark, fyrrv. dómsmálaráðherra Bandaríkjanna --- telja að refsiaðgerðirnar gegn Írak hafi brotið gegn þessum sáttmálum og hafa margir þessara aðila staðhæft að jafna megi refsiaðgerðunum við stríðsglæpi og alþjóðahryðjuverk. Hér á landi hafa á annað hundrað manns undirritað ásakanir gegn núv. og fyrrv. utanrrh. á þessum grundvelli og ég verð að segja að mér finnst ekki ganga að afgreiða ásakanir af þessu tagi sem öfgar sem ekki séu svaraverðar.  Í fjórða lagi er spurt hvort írakska þjóðin hafi gefið Íslendingum tilefni til að taka þátt í árásum á grundvallarmannréttindi Íraka.

Herra forseti. Það er mjög erfitt að svara svo umfangsmiklu máli sem þetta er í stuttum fyrirspurnatíma en ég skal reyna að gera mitt besta. Núverandi ríkisstjórn hefur ekki gert formlega samþykkt um viðskiptabannið gegn Írak. Fyrri ríkisstjórn auglýsti hinn 9. ágúst 1990 ráðstafanir til að framfylgja ályktun öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna nr. 661 vegna innrásar Íraka í Kúveit. Sama ríkisstjórn áréttaði meginákvæði þessarar auglýsingar hinn 28. apríl 1992. Núv. ríkisstjórn er sammála þessum aðgerðum fyrri ríkisstjórnar og hefur ekki séð ástæðu til að gera sérstaka samþykkt um það efni. Í öðru lagi. Viðskiptabannið miðar að því að knýja stjórnvöld í Írak til samstarfs um afvopnun sem er hluti friðarsamkomulagsins sem gert var að loknum Flóabardaga. Til þessa hefur Saddam Hussein neitað að verða við þessum skilmálum undanbragðalaust. Öryggisráðið ákvað þegar árið 1991 að gera sérstakar ráðstafanir til að heimila einstökum ríkjum tímabundið að kaupa olíu af Írak. Heimild þessi var áréttuð árið 1995 og ákveðið að Írakar mættu selja olíu fyrir allt að einum milljarði Bandaríkjadala á 90 daga tímabili í senn og nota ágóðann til kaupa á vörum í mannúðarskyni. Þessu boði höfnuðu Írakar fyrst um sinn. Náðust samningar fyrst um framkvæmd þessarar heimildar árið 1996 og hófust flutningar á matvælum til Íraks 20. mars 1997. Að frumkvæði Sameinuðu þjóðanna var einnig komið á fót sérstakri samstarfsáætlun sérstofnana þeirra um mannúðaraðstoð við Írak. Starfsemi þessara stofnana spannar fjölmörg svið, m.a. fæðuöflun, landbúnað, vatnsveitu, heilbrigðismál, menntun og samgöngubætur. Þrátt fyrir góða viðleitni fer fjarri að ástandið í landinu sé viðunandi. Öllum þeim stofnunum sem koma við sögu ber saman um að næringarþörf almennings í Írak sé hvergi nærri fullnægt og bitni það ekki síst á heilbrigði barna undir fimm ára aldri. Þessar upplýsingar koma fram í skýrslu aðalframkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna sem kynnt var öryggisráðinu í byrjun þessarar viku, og þar eru gerðar tillögur um að efla hjálparstarfið í samstarfi við stjórnvöld í Írak en einmitt þar hefur hnífurinn staðið í kúnni. Sameinuðu þjóðunum er vandi á höndum að þræða öngstigi milli refsiaðgerða annars vegar og mannúðaraðstoðar hins vegar. Það væri alrangt að gefa í skyn að stofnunin sé á einhvern hátt ábyrg fyrir því alvarlega ástandi sem nú ríkir í landinu. Sannleikurinn er sá að stjórnvöld í Bagdad bera fulla ábyrgð á því hvernig komið er. Í þriðja lagi. Alþjóðaráð Rauða krossins hefur það hlutverk að fylgjast með framkvæmd Genfarsamninganna. Það hefur ekki látið fara frá sér neinar yfirlýsingar um að Sameinuðu þjóðirnar hafi gerst brotlegar við samningana um beitingu viðskiptabannsins. Íslensk stjórnvöld eru þeirrar skoðunar að aflétta beri viðskiptabanni Sameinuðu þjóðanna á Írak jafnskjótt og aðstæður leyfa. Þær aðstæður virðast þó enn ekki í sjónmáli, því miður. Uns það verður er rökrétt að menn velti því fyrir sér hvort það þjóni málstað mannúðar og mannréttinda að aflétta refsiaðgerðum án þess að stjórnvöld í Bagdad sem sannanlega hafa beitt sinnepsgasi gegn eigin þegnum geri grein fyrir umfangsmiklum viðbúnaði sínum til lífefnahernaðar. Spyrja mætti enn fremur hvort líklegt sé að aflétting viðskiptabanns mundi hafa tilætluð áhrif í landi þar sem stjórnvöld hafa eytt meira en milljarði Bandaríkjadala til hallarbygginga yfir yfirstétt landsins á sama tíma og almenningur býr við sult og seyru. Að því er varðar síðustu spurninguna vil ég taka fram eftirfarandi. Íslenska þjóðin tekur ekki þátt í árásum á grundvallarréttindi Íraka eða annarra þjóða. Íslendingar taka aftur á móti þátt í starfi Sameinuðu þjóðanna að tryggja frið og öryggi í heiminum. Íraksstjórn hefur, eins og flestum er kunnugt, haldið uppi árásarstefnu, gert innrás í nágrannaríki og brotið mannréttindi þegna landsins. Í þessu samhengi má minna á skýrslu sérstaks eftirlitsfulltrúa Sameinuðu þjóðanna, Max van der Stoel, um mannréttindaástandið í Írak þar sem felldur er þungur áfellisdómur yfir stjórnvöldum í Írak vegna gróflegra mannréttindabrota þeirra, þar á meðal aftökum án dóms og laga og pyndingum á föngum. Þessu ófremdarástandi vilja íslensk stjórnvöld taka þátt í að breyta. Afstaða Íslands er því skýr í þessu efni. Við gerum kröfu til þess að Írakar virði friðarsamkomulagið sem gert var við lok Flóabardaga og hlíti öllum viðeigandi ályktunum öryggisráðsins sem m.a. kveða á um óheftan aðgang eftirlitsmanna Sameinuðu þjóðanna að mannvirkjum í Írak þar sem þarlend stjórnvöld kynnu að leyna gereyðingarvopnum eða búnaði til framleiðslu þeirra. Enn fremur líta íslensk stjórnvöld svo á að viðhalda beri viðskiptabanninu frá árinu 1990 uns Írakar sýni í verki að þeir virði vilja samfélags þjóðanna og geri hreint fyrir sínum dyrum á sviði afvopnunarmála.

Virðulegur forseti. Það er vissulega eðlilegt að þessi mál komi ítrekað til umræðu á Alþingi. Það er engin tilviljun. Það liggur hér reyndar fyrir þingmál sem sæmst væri að tekið yrði til efnislegrar afgreiðslu í viðkomandi þingnefnd þannig að menn geti þá greitt atkvæði um hlutina eða fái a.m.k. rökstuðning með og á móti ef þar eru skiptar skoðanir. Ég tel að það sem hér hefur komið fram hjá hæstv. utanrrh. svari ekki þeim spurningum sem uppi hljóta að vera og eru eðlilegar í sambandi við þetta mál. Bandaríkin sem forusturíki og sterkasta ríki í heiminum hafa gert þetta mál að sérstökum prófsteini og tekið þetta alveg út úr samhengi að vissu leyti, sérstaklega ef litið er til mannréttindamála. Þar væri hægt að fara yfir langan lista þar sem ekki er fagurt ferli og er iðulega á það minnst. Það er því mjög hæpið að leggja þann mælikvarða sérstaklega á þetta ríki. Einnig þurfa menn 

Herra forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði að ekki væri hægt að afgreiða málflutning þeirra sem hafa tekið málstað Íraks sem öfgar. En það er því miður einmitt vegna málflutnings sumra þeirra, sem hefur verið það öfgakenndur að mjög erfitt er að styðja þennan málstað. En ég kem hér samt sem áður til að lýsa því yfir að ég styð hann. Ég tel að kominn sé tími til að íslensk stjórnvöld taki til endurskoðunar aðild sína að viðskiptabanninu á Írak. Ég tók eftir að hæstv. utanrrh. sagði að rökrétt væri að menn veltu því fyrir sér hvort það þjónaði þeim markmiðum sem að var stefnt. Ég held að það geri það ekki lengur. Hæstv. utanrrh. sagði líka að öllum stofnunum sem hefðu rannsakað málið bæri saman um að næringarástand t.d. barna í Írak væri slíkt að það væri ekki viðunandi. Þá segi ég einfaldlega að ég held að það sé ekki siðferðilega verjandi fyrir okkur Íslendinga annað en a.m.k. að leyfa okkur þann munað að taka þetta til umræðu, hvort við eigum að styðja þetta viðskiptabann, og ég held að það sé kominn tími til að við gerum það ekki. Ég held að það nái ekki þeim tilgangi sem upphaflega var að stefnt. Ég held að saga síðustu ára sýni það. Ég held að kominn sé tími til að við 

Herra forseti. Vandamálið í Írak er ekki viðskiptabannið. Vandamálið er stjórnarfarið í landinu og þau stjórnvöld sem þar ráða ríkjum sem kúga þjóðina og hafa gert til margra ára, m.a. beitt hana sinnepsgasi eins og bent var á áðan. Það er rangt að viðskiptabannið sé aðgerð eins lands gegn öðru. Þetta er aðgerð alþjóðasamfélagsins sem stofnsáttmáli Sameinuðu þjóðanna gerir beinlínis ráð fyrir að sé beitt við ákveðin tækifæri og það var niðurstaða öryggisráðsins að grípa til þessa úrræðis sem vissulega er neyðarúrræði. Hverjir sitja í öryggisráðinu? Er þingmönnum ekki kunnugt um að þar sitja stórveldin öll og þar sitja löndin öll sem hafa neitunarvald og að helsti stuðningsmaður Bandaríkjamanna í þessu máli er auðvitað enginn annar en uppáhaldsvinur vinstri manna á Íslandi, Tony Blair og ríkisstjórn Verkamannaflokksins? Vita menn ekki að Svíar sitja í öryggisráðinu og taka fullan þátt í þessu? Vita menn ekki að hér er alþjóðasamfélagið allt á ferðinni með þessar aðgerðir? Ísland á ekki að skorast úr leik. Íslendingar eiga ekki einir að draga sig út úr þessu viðskiptabanni. Við eigum að standa með aðgerðum Sameinuðu þjóðanna. Við getum síðan rætt það á almennari grundvelli hvort viðskiptabann sem slíkt á rétt á sér en í þessu máli eigum við ekki að skerast úr leik.

Herra forseti. Fyrir hv. utanrmn. liggur tillaga um breytta afstöðu Íslendinga varðandi viðskiptabannið. Það á auðvitað að afgreiða þá tillögu. Það er kjarni þessa máls að Alþingi taki afstöðu til þess hvaða skoðun það hefur sem slíkt á viðskiptabanninu. Það sýnir náttúrlega sérkennilega stöðu málsins að núverandi ríkisstjórn hefur í raun ekki tekið formlega afstöðu í málinu, hefur ekki afgreitt það með sínum hætti. Ég skora því á þingið og sérstaklega formann utanrmn. að beita sér fyrir því að sú tillaga sem legið hefur fyrir nefndinni óafgreidd í þrjú ár verði afgreidd.

Hæstv. forseti. Hæstv. utanrrh. sagði áðan að íslenska ríkisstjórnin væri sammála refsiaðgerðunum. Hann sagði jafnframt að hún hefði ekki séð ástæðu til að gera sérstaka samþykkt um málið. Við erum að tala um staðhæfingar þess efnis sem koma frá ábyrgum aðilum, þar á meðal stofnunum Sameinuðu þjóðanna, að mörg hundruð þúsund manns hafi látið lífið af völdum þessara refsiaðgerða. Ég hef einvörðungu tvær mínútur til ráðstöfunar og ég ætla að segja þetta: Ákvörðun um viðskiptabannið á Írak var tekin í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Framkvæmd viðskiptabannsins er hins vegar í höndum einstakra fullvalda ríkja sem bera hvert fyrir sig ábyrgð á gerðum sínum og afleiðingum þeirra. Þessi ábyrgð er lagaleg, siðferðileg og pólitísk. Enda þótt ákvarðanir öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna séu skuldbindandi þá eru til þær aðgerðir sem undir öllum kringumstæðum er rangt að framfylgja. Ef ákvarðanir öryggisráðsins stríða gegn grundvallarreglum og markmiðum Sameinuðu þjóðanna og þeim samningum og sáttmálum um mannréttindi sem þjóðir heimsins hafa skuldbundið sig til að fylgja, þá er rangt undir öllum kringumstæðum að fara að vilja öryggisráðsins og þetta segir maður sem vill veg Sameinuðu þjóðanna sem mestan. Ég tel hins vegar að verið sé að misnota nafn Sameinuðu þjóðanna á grófan hátt og grafa undan tiltrú almennings á þessari mikilvægustu alþjóðastofnun heimsins. Hér gefst ekki tími til að ræða hinar lagalegu hliðar þessa máls, t.d. þá staðreynd að það mundi flokkast undir alvarlegt hryðjuverk að hóta og síðan framkvæma aðgerðir sem hafa í för með sér dauða 100 saklausra barna á degi hverjum. Þetta er hins vegar að gerast í Írak. Hér gefst ekki heldur tækifæri til að ræða nánar hinar pólitísku hliðar þessa máls, t.d. þá staðreynd að Bandaríkjamenn og Bretar sem virðast ákafastir talsmenn aðgerðanna gegn Írökum studdu  Kjarni málsins er sá að fórnarlamb 

Forseti verður nú að hvetja hv. þingmenn til þess að gæta tímamarka. Það getur ekki verið mjög skemmtilegt að tala undir þessum bjölluhljómi.

Herra forseti. Aðalatriði þessa máls er að öllum aðildarríkjum Sameinuðu þjóðanna er skylt að virða ályktanir öryggisráðsins og framfylgja refsiaðgerðum gegn einstökum ríkjum sem ráðið setur hverju sinni.

Það er rangt.

Hv. þm. hefur talað hér lengi og hátt og ég ætla ekki að gefa honum tíma af mínum stutta tíma, en hann hélt því fram að það væri rangt að framfylgja ályktunum öryggisráðsins. Hvernig halda hv. þingmenn að væri umhorfs í heiminum og hvernig væri friðarástand í heiminum ef allar þjóðir hugsuðu þannig að menn gætu beitt geðþóttaákvörðunum að því er varðar ályktanir öryggisráðsins?  Málflutningur þeirra sem vilja afnema viðskiptabannið byggir á þeirri staðhæfingu að Sameinuðu þjóðirnar og aðildarríki þeirra, þar á meðal okkar ástkæra þjóð, Ísland, séu að brjóta alþjóðalög. Halda menn virkilega að það verði forgangsverkefni Saddams Husseins og hans skósveina allra að bæta hag hins almenna borgara í Írak verði banninu aflétt?  Ég trúi því ekki að fólk sé haldið slíkri blindni og skora á menn að sýna samstöðu með Sameinuðu þjóðunum, framverði alþjóðafriðar, og beina spjótum sínum frekar að írökskum stjórnvöldum og hvetja þau til að fara að samþykktum Sameinuðu þjóðanna og hlíta þeim samþykktum og vinna undir merki Sameinuðu þjóðanna og það ættu allir hv. þingmenn að gera.

Herra forseti. Fjöldatakmarkanir eru að mínu viti jafnan af hinu illa. Ég tel að ef þeim hefði verið beitt á ýmsar aðrar deildir háskólans en þær sem nú eru við lýði þá hefði getað farið illa. Ég tek sem dæmi líffræði þar sem halda má fram að á undanförnum árum hafi verið nokkur offramleiðsla á líffræðingum og þeir hafa fundið sér störf í óskyldum greinum. Nú gerist það hins vegar að upp kemur fyrirtæki eins og Íslensk erfðagreining og getur þá sótt til þessa fólks sem hefur fundið sér önnur störf. Forsendan fyrir því að hægt er að byggja upp þetta merka fyrirtæki er að ekki voru lagðar á fjöldatakmarkanir í líffræðideildinni eins og raddir voru uppi fyrir nokkrum árum um að gera. Núna hefur það komið fram í svari við fyrirspurn sem ég beindi til hæstv. menntmrh. að á síðustu árum hafa reglur um fjöldatakmarkanir verið hertar allverulega. Það hefur líka komið fram, herra forseti, að læknaekla er fyrirsjáanleg innan 8--12 ára. Þetta hefur komið fram í könnunum sem Læknafélag Íslands hefur staðið fyrir og byggir aðallega á því aldursbili sem læknastéttin í dag er einkum á. Í öðru lagi hefur komið fram að eftir árið 1992 fækkaði þeim sem teknir voru inn í læknadeild háskólans um fimmtung. Það leiðir auðvitað til þess að sú læknaekla sem er fyrirsjáanleg verður að öllum líkindum erfiðari fyrir vikið. Einnig hefur komið fram í umræðum um heilbrigðismál og stöðu sjúkrahúsanna og mönnunarmál sjúkrahúsanna að erfitt er að manna stöður aðstoðarlækna einmitt vegna þess að hert hefur verið á kröfunum um aðgang að læknadeild Háskóla Íslands eins og var gert milli 1992 og 1996. Í fjórða lagi nefni ég, herra forseti, að einn af þingmönnum Framsfl., hv. þm. Guðni Ágústsson, hefur lýst því yfir í þessum stóli að stefna eigi að því að rýmka aðgang að læknadeildinni og draga helst úr fjöldatakmörkunum. Í ljósi þess sem ég hef sagt leyfi ég mér, herra forseti, að varpa þeirri spurningu til hæstv. heilbrrh. og henni er að sjálfsögðu kunnugt um það allt saman, hvort hæstv. ráðherra telur ekki að tímabært sé að rýmka aðganginn að læknadeildinni eða að aflétta numerus clausus með öllu.

Virðulegi forseti. Fyrirspurnin frá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni er svohljóðandi: ,,Telur ráðherra tímabært að rýmka aðgang að læknadeild Háskóla Íslands eða aflétta fjöldatakmörkunum numerus clausus?`` Forsvarsmenn Háskóla Íslands byggja ákvarðanir um fjöldatakmarkanir annars vegar á klínískri kennslugetu læknadeildar en einnig hefur verið höfð til hliðsjónar spá um læknaþörf sem gerð var á vegum samnorrænnar nefndar er öll læknafélögin eiga aðild að. Hvað varðar inntöku læknanema í háskóla miðað við mannfjölda standa Íslendingar ekki illa samanber eftirtalda töflu sem ég mun lesa hér upp. Tölurnar miðast við eina milljón íbúa: Danmörk 185, Svíþjóð 98, Finnland 72, Noregur 112 og Ísland 133. Ef litið er til spádóma læknafélaganna, sem birtust síðast í Læknablaðinu 1996, hefur spáin verið sú fyrir Ísland að nokkurt offramboð væri á læknum miðað við þann fjölda sem læknadeild hefur kennt og að það ástand standi a.m.k. fram til ársins 2010. Væntanleg er ný spá á þessu ári en frá gerð síðustu spár hefur umræðan um vinnutímatilskipan Evrópubandalagsins orðið æ háværari auk þess sem mikill skortur er á læknum í Noregi. Sá skortur hefur leitt til þess að verulegum fjármunum og auglýsingastarfi hefur verið beitt af Noregs hálfu til þess að ná þangað inn læknum erlendis frá og hafa íslenskir læknar því hugsað sér til aukins hreyfings eins og kollegar þeirra annars staðar í Evrópu. Það sem vekur mesta athygli er aldursdreifing starfandi lækna á Íslandi. Aldurshópurinn frá 30--34 ára er mjög fámennur og hlutfallslega fámennari en annars staðar Norðurlöndunum. Þetta er að sjálfsögðu hópurinn sem er í framhaldsnámi, hópurinn sem hefur mjög sérstöku hlutverki að gegna innan heilbrigðiskerfisins, gjarnan í fyrstu viðbragðslínu. Vitað er að þessi hópur er fámennur á Íslandi vegna þess að íslenskir læknar verða að sækja sér framhaldsmenntun erlendis. Þetta er aldursbilið sem er sem sagt erlendis í námi. Það er mikilvægt að finna leið til að stækka það hlutfall þessara lækna er starfa á Íslandi. Það verður einungis gert með endurskoðun og eflingu framhaldsnáms á Íslandi. Fyrirsjáanlegt er að áðurnefndar mannaflaspár komi til með að breytast við næstu spágerð. Allt bendir til þess að yfirvofandi sé skortur á ungum læknum. Ég mun því beita mér fyrir því að flýtt verði gerð næstu spár og staðfesti hún þann grun sem ég hef nefnt mun ég leggja það til að menntmrn. og heilbrrn. vinni að því sameiginlega að fjölga útskrifuðum íslenskum læknum á ári hverju og jafnframt að ráðuneytin beiti sér fyrir því í samvinnu við sjúkrastofnanir og læknadeild Háskóla Íslands að endurskipulagt verði framhaldsnám á Íslandi þannig að hlutfallsleg fjölgun verði á læknahópnum á aldrinum 30--34 ára.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að vekja athygli á þessu máli. Við stóðum í því fyrir líklega nokkrum áratugum að berjast gegn því að þessi takmörkun væri sett og það var mjög umdeilt á þeim tíma hvort rétt væri að setja numerus clausus. Numerus clausus hefur verið við lýði alllengi og nú virðist svo komið að menn sjá fyrir læknaskort. Ég held að skýringin á þessum læknaskorti og þeim upplýsingum sem fram komu í máli hæstv. heilbrrh. hvað varðar unga lækna séu ekki síst þau kjör sem læknum hefur verið boðið upp á undanfarin ár. Ég átta mig ekki á því hvort nýgerðir samningar muni breyta þeirri stöðu að einhverju leyti en ég vona það. En það er svo margt að breytast í þessum efnum eins og fyrirspyrjandi rakti, ný fyrirtæki og auðvitað margt sem er að gerast í rannsóknum og vísindum. Ég hvet hæstv. heilbrrh. og hæstv. menntmrh. til að skoða málin af mikilli alvöru og að í það minnsta rýmka töluna þó að ég geti ímyndað mér að það muni kosta mjög mikla peninga að afnema hana með öllu en það ber að gera í áföngum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. heilbrrh. fyrir þessi skýru svör. Þetta voru mjög jákvæð svör. Efnislega fólu þau í sér eftirfarandi tvo þætti. Í fyrsta lagi að hæstv. ráðherra telur að skortur verði á læknum innan ákveðinna ára og hún ætlar að láta fara fram sérstaka könnun á því. Í öðru lagi, ef grunur hennar reynist á rökum reistur, hyggst hún beita sér fyrir því að útskrifuðum læknum á Íslandi verði fjölgað. Ég get ekki skilið þetta öðruvísi en svo, herra forseti, en að hæstv. heilbrrh. sé að lýsa því skorinort yfir að hún muni að öllum líkindum beita sér fyrir því að fjöldatakmarkanir verði rýmkaðar. Það er mjög athyglisvert að hæstv. ráðherra nefndi sérstakt aldursbil sem væri mjög fámennt og það væri út af því sem líklegt væri að það yrði læknaekla innan ákveðinnar tíðar. Það eru læknar á aldrinum 30--34 ára gamlir. Það eru með öðrum orðum læknar sem útskrifast eftir árið 1992. Og hvað gerist árið 1992? Þá allt í einu, samkvæmt upplýsingum sem ég hef fengið í svari við fsp. frá hæstv. menntmrh., fellur fjöldi sem tekinn er inn í deildina úr 36 niður í 30. Þetta er heimatilbúinn vandi stjórnvalda. Þetta er rugl í einhverjum ráðuneytum eða einhverjum kontórum háskólans sem gerir það að verkum að hér er verið að búa til vandræði. Hæstv. ráðherra sagði að það væri m.a. klínísk geta sjúkrahúsanna sem réði fjölda þeirra sem færu í gegnum námsferilinn á sjúkrahúsunum. Hvaða klíníska breyting var það sem gerði það að verkum að árið 1992 féllu námsstöðurnar úr 36 niður í 30? Hvaða klíníska breyting var það sem leiddi til þess að 1996 fjölgaði þeim úr 30 upp í 39? Getur hæstv. ráðherra sagt mér hvaða breytingar urðu á klínískri getu sjúkrahúsanna til að taka við læknum í námsstöður, sem leiddu til þessara óútskýranlegu breytinga sem hafa leitt til heimatilbúins vanda í íslenska spítalakerfinu?

Virðulegi forseti. Það hlýtur alltaf að vera mat læknadeildar Háskóla Íslands hversu mikil geta er til klínískrar menntunar og auðvitað er tekið tillit til þess. Mjög mikilvægt er að þær spár gangi hratt fyrir sig sem ég minntist áðan á vegna þess að þær síðustu spár sem voru gerðar sýndu að ekki væri yfirvofandi unglæknaskortur eða skortur á læknum. Síðan hafa orðið þær breytingar eins og ég kom inn á í fyrri ræðu minni að vinnutímatilskipanir Evrópubandalagsins hafa breytt hér miklu um og eins það að Noregur hefur sótt mjög í lækna okkar. Svörin eru þau að geysilegar breytingar hafa orðið á mjög stuttum tíma.

Virðulegur forseti. Hér liggur fyrir fsp. á þskj. til heilbr.- og trmrh. svohljóðandi: 1. Hefur ráðherra tryggt að Geislavarnir ríkisins geti stundað á fullnægjandi hátt vöktun og mælingar á geislavirkum efnum á íslenskum hafsvæðum? 2. Hefur ráðuneytið gripið til sérstakra ráðstafana til að Geislavarnir ríkisins geti byrjað vöktun vegna teknesíum frá Sellafield, sem nú hefur mælst við Noregsstrendur? Upphaf þessa máls í þinginu var fyrir rúmri viku þegar ég beindi fyrirspurn til hæstv. umhvrh. varðandi fregnir af mengun við Noregsstrendur frá Sellafield einmitt á þessu sérstaka efni og vék að því að nauðsynlegt væri að tryggja Geislavörnum ríkisins fjármagn og aðstöðu til þess að fylgjast með mengun jafnhliða því sem íslensk stjórnvöld mótmæli endurvinnslu á geislavirkum efnum í Bretlandi og Frakklandi. Nú frétti ég í gær í allítarlegum fréttum frá Ríkisútvarpinu, hljóðvarpi og sjónvarpi og fleiri fréttamiðlum að fyrirspurninni væri svarað. Hæstv. ríkisstjórn hefði í gær afgreitt mál það sem spurt er um um fjárveitingar og möguleika fyrir Geislavarnir ríkisins til þess að tryggja eðlilega vöktun. Ég velti fyrir mér hvort ég ætti að vera að taka upp tíma þingsins hér, virðulegur forseti, til þess að bera fram þessa fsp. Þó að aðalatriði sé að sjálfsögðu það að leyst sé úr þessum vanda þá get ég ekki annað en fundið að því að hæstv. ráðherrar, í þessu tilviki heilbr.- og trmrh., skuli halda þannig á máli og ekki virða Alþingi þess að tilkynna um slíkar afgreiðslur í þinginu þegar slík fsp. liggur fyrir. En það gleður mig að það skuli hafa fengist úrlausn. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra varpi nánara ljósi á það hvað er um að ræða, hversu mikið fjármagn, hver er þörfin metin af Geislavörnum ríkisins og er það tryggt að þarna verði sú vöktun sem um er beðið? Það upplýstist þá væntanlega á eftir.

Virðulegi forseti. Hægt er að svara báðum fyrirspurnum hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar játandi varðandi það í fyrsta lagi hvort ráðherra hafi tryggt að Geislavarnir ríkisins geti stundað á fullnægjandi hátt vöktun og mælingar á geislavirkum efnum á íslenskum hafsvæðum og í öðru lagi hvort ráðuneytið hafi gripið til sérstakra ráðstafana til að Geislavarnir ríkisins geti byrjað vöktun vegna teknesíum frá Sellafield sem nú hefur mælst við Noregsstrendur. Ég ætla að fara nokkrum orðum um geislavarnir en uppbygging á aðstöðu Geislavarna ríkisins til mælinga á geislavirkum efnum í umhverfi og matvælum hófst árið 1986 í samvinnu við Alþjóðakjarnorkumálastofnunina sem lagði til ýmis mælitæki og allan búnað. Uppbyggingin á vöktun og mælingu á geislavirkum efnum á íslenskum hafsvæðum var skipulögð í áföngum. Fyrsta áfanga þar sem áhersla var lögð á geislavirk efni sem gefa frá sér gammageislun eða sesíum 137 lauk fyrir nokkrum árum. Annar áfangi hófst með því að Alþjóðakjarnorkumálastofnunin lagði fram mælitæki til mælinga á betageislun. Er ætlunin að mælingar á geislavirkum efnum sem gefa frá sér betageislun með áherslu á teknesíum 99 verði hafnar í byrjun næsta árs en undirbúningur þess er þegar hafinn. Í þriðja og síðasta áfanga felst uppbygging á aðstöðu til alfagreiningar. Ríkisstjórnin samþykkti á fundi sínum 2. febr. sl. tillögur heilbr.- og trmrh. um að veita fjármagn til þess að öðrum áfanga verði lokið í ár þannig að vöktun vegna geislavirkra efna sem gefa frá sér betageislun geti hafist þegar á næsta ári. Áætlaður kostnaður á árinu 1998 eru 3,5 millj. vegna beinna launa og stofnkostnaðar en árlegur beinn rekstrarkostnaður er áætlaður um 3,9 millj. Geislavarnir munu standa straum af ýmsum óbeinum kostnaði. Þess er vænst að norrænar kjarnorkurannsóknir styrki verkefnið næstu fjögur ár með styrk að upphæð 1 millj. kr. Virðulegi forseti. Það er því hægt að svara fyrirspurn hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar að búið er að styrkja Geislavarnir þannig að Geislavarnir geta uppfyllt þær kröfur sem til þeirra eru gerðar.

Herra forseti. Það færist í vöxt að þingmenn bera fram fyrirspurnir og þeim er svarað í fjölmiðlum daginn áður en fyrirspurnin er á dagskrá í Alþingi. Það er ósmekklegt. Það mikilvæga í málinu er málefnið sjálft eins og hv. fyrirspyrjandi gat um. En þessi framkoma við þingmenn og þingið er beinlínis ólíðandi. Mér fyndist koma til greina að hæstv. forseti skrifaði öllum ráðherrum og setti ofan í við þá fyrir vinnubrögð af þessu tagi, þetta er ekki hægt. Það eru engin rök fyrir því að gera þetta svona. Það hefði t.d. mátt hugsa sér það að málið hefði verið kynnt í dag í svari við fyrirspurninni og sagt frá því að á morgun eða seinna í dag yrði málið afgreitt í ríkisstjórn eða eitthvað því um líkt. En að gera það eins og ráðherra gerði er ekki mjög merkileg framkoma við alþingismenn og ég skora á hæstv. ráðherra að taka tillit til þessara sjónarmiða.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni fyrir að vekja máls á þessu. Tildrögin eru þau að við Noregsstrendur hafa menn mælt teknesíum í auknu magni. Hér á Íslandi hafa menn ekki haft rétt tæki og aðferðir til þess að geta mælt þetta og þess vegna nauðsynlegt að afla þess sem hv. þm. hefur reyndar gert með fyrirspurn sinni. Ég tek hjartanlega undir umvöndunarorð hans og hv. þm. Svavars Gestssonar að það er ólíðandi að hæstv. ráðherrar svari fyrirspurnum áður en kemur í fyrirspurnatíma þingsins. Mig langar að nota tækifærið, herra forseti, og benda á ákveðna þverstæðu í málflutningi íslenskra stjórnvalda. Einmitt út af teknesíum-málinu kom fram að hæstv. umhvrh. ætlar að hafa samband við kollega sinn í Bretlandi og veita honum nokkrar átölur fyrir að haga sér illa með því að auka losun á þessu efni. En þetta er nákvæmlega sami ráðherrann og hefur ekki treyst sér til þess að lýsa því yfir fyrir hönd íslensku ríkisstjórnarinnar að Íslendingar muni reyna að hlíta niðurstöðum Kyoto-ráðstefnunnar. Með öðrum orðum, herra forseti, á annan bóginn heimtum við gagnvart öðrum þjóðum að þær hagi sér vel en á hinn bóginn lýsum við því yfir að við ætlum að halda áfram að haga okkur eins og ruddar sjálfir.

Virðulegur forseti. Ég þakka þær upplýsingar sem komu frá hæstv. ráðherra um aðstöðu Geislavarna ríkisins. Það er grundvallaratriði að þessi stofnun sé ætíð sem best búin til vöktunar og mælinga sem er undirstaða undir slíku og gildir þá í rauninni einu hvort komnar eru vísbendingar um hættu. Engu að síður þurfum við að staðfesta gott ástand þegar það liggur fyrir því að það er stuðningur við okkur og það eru auk þess nauðsynlegar bakgrunnsmælingar ef síðan kemur til mengunar. Ég vil aðeins nota minn tíma til að hvetja hæstv. heilbrrh. eins og ríkisstjórnina alla og umhvrh. að sjálfsögðu sem hlýtur að vera þar í fararbroddi að taka þar upp öfluga baráttu á alþjóðlegum vettvangi og af hálfu íslensku ríkisstjórnarinnar fyrir því að endurvinnslustöðvunum í Bretlandi, bæði Sellafield og Dounreay og La Hague-stöðinni í Frakklandi verði lokað og þar verði hætt þeim óviðunandi rekstri og framgöngu að losa mikið magn geislavirkra efna í hafið og kasta því fyrir dyrnar hjá öðrum. Þetta er gersamlega ólíðandi og það er ánægjuefni að hæstv. umhvrh. hefur nú ámálgað þetta við breskan starfsbróður sinn. Umhvn. og aðrar nefndir þingsins, utanrmn. þar á meðal, taka málið væntanlega til athugunar fyrir þingsins hönd nú á næstunni. Ég hef komið upplýsingum um þetta á framfæri í umhvn. og viðræður standa fyrir dyrum milli þingnefnda hvernig á málinu skuli haldið en ég tel sjálfsagt að Alþingi láti rödd sína heyrast kröftuglega eins og áður hefur verið gert í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Ég held að öll aðalatriði málsins hafi komið fram. Aðalatriðið er að við getum fullnægt þeirri vöktun sem nauðsynleg er til þess að geta mælt hvort um geislavirk efni er að ræða í hafinu í kringum okkur. Um það umvöndunaratriði sem kom fram að það hafi verið óeðlilegt að þetta hefði verið kynnt í fjölmiðlum er það nú þannig að ríkisstjórn Íslands samþykkti aukafjárveitingu til þessa málefnis og á þessu ári er varið 3,5 millj. og það var samþykkt á ríkisstjórnarfundi og dagskrá ríkisstjórnarfundar er ekki leyniplagg. En það vill svo til að fyrirspurnin lá fyrir þinginu og ég held að það geti varla truflað málið á nokkurn hátt og gott að hv. þm. vakti athygli á því. Ekki það að við höfum ekki verið búin að rannsaka þetta áður og verið með þetta mál í undirbúningi en ég virði mjög svo skoðanir hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar og þau varnaðarorð sem hann hefur oft uppi. En aðalatriðið er að við getum fullnægt vöktuninni.

Herra forseti. Sú fyrirspurn sem ég flyt til hæstv. menntmrh. er efnislega samhljóða fyrri fyrirspurn minni í dag til hæstv. heilbrrh. Hún felur annars vegar í sér spurninguna: Hvaða rök liggja til grundvallar fjöldatakmörkunum við læknadeild Háskóla Íslands? Nú kom fram í máli hæstv. heilbrrh. fyrr í dag að það er fyrirsjáanleg að hennar mati læknaekla sem mun fara fyrr að bíta en menn töldu áður, m.a. vegna þess að það er mikil sókn frá Noregi í lækna okkar og líka vegna þess að það er gerbreyting á vinnutilhögun lækna sökum vinnutímatilskipunar Evrópusambandsins. Þetta gerir það að verkum að þau rök sem menn höfðu áður fyrir numerus clausus við læknadeild Íslands hljóta að vera miklu léttvægari en áður. Það hefur líka komið fram í máli þess ráðherra sem hefur talað að þegar menn eru að ákveða aðgangstakmarkanir að læknadeild Háskóla Íslands er það m.a. gert í ljósi klínískrar getu spítalanna til þess að taka við læknum í námsstöður. Ég hlýt að nota þetta tækifæri til þess að spyrja hæstv. menntmrh. sérstaklega um það hvaða breytingar hafa orðið á klínískri getu sjúkrahúsanna til þess að taka við læknanemum í námsstöður sem gera það að verkum 1992 var einungis hægt að taka við 36 en það var hægt að taka við 30 árið 1993 og til ársins 1995 þegar hin klíníska geta breyttist skyndilega þannig að samkvæmt upplýsingum frá skrifstofu læknadeildar var tekið við 39. Hverjar eru breytingarnar og hvernig stendur á því að menn rokka svona með þetta frá ári til árs? Ég held að skýringin sé einföld. Ég held að þetta sé læknastéttin í krafti einokunar sinnar á þessari deild sem er að takmarka fjöldann til þess að halda uppi launum sínum. Ég held að þarna sé að nokkru leyti að finna rót sérfræðingavandans og ég held að rök af þessu tagi séu ekki verjanleg. Því hef ég velt því fyrir mér, herra forseti, hvort hæstv. menntmrh. sé ekki reiðubúinn til þess að lýsa því yfir við umræðuna að hann telji tímabært að rýmka aðgang að deildinni eða aflétta fjöldatakmörkunum. Ég get fallist á að það þurfi einhvers konar fjöldatakmarkanir en það verða þá að vera skýrar reglur. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef er tekin árleg ákvörðun. Það er ekki mjög skýrt. Það er ekki hægt að halda því fram að aðstæður háskólasjúkrahúsanna breytist ár frá ári. Ég held að þetta séu bara tiktúrur læknanna sem ráða þessu og ég held að hæstv. menntmrh. eigi að taka fram fyrir hendurnar á þeim, beita sér fyrir því að settar séu skýrar gagnsæjar reglur en hann eigi líka að fallast á þau rök sem liggja fyrir og hæstv. heilbrrh. hefur m.a. flutt og vísa beinlínis til þess að nauðsynlegt sé að rýmka þessar reglur. Ég vísa til þess að þegar ég var í háskólanum fyrr á þessari öld voru til námsstöður fyrir 45 lækna. Hvað hefur breyst síðan? Ekki hefur spítölunum fækkað.

Herra forseti. Ég vil í upphafi svars míns geta þess hvernig staðið er að ákvörðunum um fjöldatakmarkanir. Það byggist á lögum um Háskóla Íslands og síðan reglugerð um Háskóla Íslands en menntmrh. leitar staðfestingar forseta Íslands á reglugerðinni fyrir háskólann að fengnum tillögum háskólaráðs þannig að frumkvæði í málinu er á vettvangi háskólaráðs þegar breyta á reglugerðinni en í 74. gr. reglugerðarinnar segir að ef fjöldi stúdenta sem stenst próf í lok haustmisseris í læknisfræði er meiri en svo að veita megi þeim öllum framhaldskennslu við aðstæður á hverjum tíma geti háskólaráð eftir rökstuddum tillögum læknadeildar takmarkað fjölda þeirra sem halda áfram námi. Það er því háskólaráð sem byggir á rökstuddum tillögum læknadeildar sem tekur ákvarðanir um fjölda þeirra sem halda áfram námi í læknadeildinni. Forseti læknadeildar, Einar Stefánsson prófessor, hefur vegna þessarar fyrirspurnar lagt til upplýsingar við menntmrn. þar sem m.a. er svarað þeirri spurningu sem hefur brunnið á vörum hv. fyrirspyrjanda um það hvers vegna breytingin varð árið 1992. Skýringarinnar á henni er að leita í þeirri staðreynd að þá hætti bráðastarfsemi á Landakotsspítala. Hún hætti fyrirvaralítið og féll þar út einn af þremur meginkennsluspítölum læknadeildar. Þetta er ástæðan fyrir því að læknadeildin lagði til á árinu 1992 að bráðastarfsemin á Landakotsspítala féll fyrirvaralítið niður og ættum við hv. þingmenn að minnast umræðna um það mál og sérstaklega hv. þm. og fyrirspyrjandi að vita það því að ákvarðanir um það efni voru að sjálfsögðu ítarlega ræddar á Alþingi og einnig í hans ágæta þingflokki. Það er þessi ástæða sem gefin er þegar læknadeildin útskýrði það hvers vegna breytingin varð. Hins vegar er það svo að læknadeildin hefur einnig verið með aðstöðu á Akranesi og Akureyri og telur að fjárveitingar til þess að halda uppi kennsluaðstöðu á þeim stöðum séu þröngar og þess vegna sé svigrúmið ekki eins mikið og æskilegt væri. Þetta eru þær skýringar sem gefnar eru fyrir utan almenn sjónarmið um fjármál, fjárveitingar og nauðsyn þess að hækka fjárveitingar til skólastarfs og einnig til þess að launa lækna. Þá vil ég geta þess að þegar spurt er hvort ég telji tímabært að rýmka aðgang að deildinni eða aflétta fjöldatakmörkunum þá tel ég eins og hæstv. heilbrrh. að tölurnar verði að taka mið af þörfinni og það liggur fyrir greinargerð frá 1996 sem birtist í Læknablaðinu þar sem segir að gert sé ráð fyrir að offramboð verði á íslenskum læknum fram til ársins 2010. Þessi greinargerð liggur fyrir en eins og fram hefur komið er nauðsynlegt með hliðsjón af ýmsum breyttum aðstæðum væntanlega að endurskoða spána. Komi í ljós að menn telji að þörfin fyrir lækna aukist og það verði ekki offramboð á þeim til ársins 2010 þá er sjálfsagt að taka þessi mál til skoðunar. Ég tek undir með hæstv. heilbrrh. þegar hann leggur áherslu á að framhaldsnám í læknadeild verði styrkt. Það hefur verið farið inn á þær brautir á undanförnum árum og að frumkvæði menntmrn. var settur fjárlagaliður inn í fjárveitingar til Háskóla Íslands. Þar verður veitt fé til rannsóknarnáms og þessi fjárlagaliður hækkar verulega á þessu ári. Alþingi samþykkti við afgreiðslu fjárlaga að hækka fjárveitingar á þennan lið um 35 millj. kr. Á þessum fjárveitingum byggist framhaldsnámið. Því er mjög mikilvægt að þingmenn hafi það í huga þegar þeir fjalla um fjárveitingar til Háskóla Íslands og lýsa áhuga sínum á að efla stöðu hans til að veita framhaldsnám að litið sé á þessar fjárveitingar. Þær ber að efla og styrkja í því skyni að háskólinn geti veitt framhaldsnám sem taki mið af ströngum, faglegum kröfum og miði að því að hér á landi sé hægt að menntast sem mest í einstökum greinum. Að þessu þarf að standa þannig að það standist alþjóðlegar kröfur og alþjóðlegan samanburð.

Herra forseti. Af því hæstv. ráðherra drap á leiðir til að fjölga þeim læknum sem stundum hafa verið kallaðir stríðslæknarnir á íslenskum sjúkrahúsum, þá er það rétt hjá honum að ein leiðin er sú að koma upp einhvers konar vísi að framhaldsnámi. Ég er sammála því. Önnur er auðvitað sú að reyna að fækka þessum aðstoðarlæknastöðum og ráða fleiri sérfræðinga. Þriðja leiðin væri sú að fjölga þeim námsmönnum sem fara í þessar stöður. Ég spurði hæstv. ráðherra: Hvaða breytingar urðu á klínískri getu sjúkrahússkerfisins sem leiddu til fækkunarinnar 1993? Hann svaraði mér skýrt. Hún var sú að bráðadeild var lokað. Það er alveg hárrétt hjá hæstv. ráðherra. Á ég þá að gera ráð fyrir því að þegar aftur er fjölgað 1996, þá höfum við opnað bráðadeild? Nei. Það get ég ekki gert. En svar hans og sú staðreynd sem ég bendi hér á sýnir aðeins eitt. Þetta er byggt á geðþótta. Þetta er ekki byggt á sérstökum reglum eða því raunverulega námsrými sem er fyrir höndum. Ég vek athygli á því að ég dreg það mjög í efa að klínískt nám hafi verið eitthvað verra fyrir 15--20 árum en þá voru 45 og stundum upp í 50 kandídatar í námsstöðum á spítölunum. Þetta er mergur málsins. Reglurnar eru ekki skýrar og hæstv. ráðherra sem er þekktur fyrir að vilja hafa sín mál á hreinu, ætti að beita sér fyrir því að þetta yrði miklu gegnsærra. Í dag er staðan ekki nógu góð. Hæstv. ráðherra kemur síðan og vísar í einhverja skýrslu frá 1996 þar sem mat er lagt á læknaþörf. Hæstv. heilbrrh. er í mjög greinargóðu svari búinn að benda á að sú úttekt er löngu fokin út í veður og vind. Það er alveg sama hvaða yfirmann í læknaliði á ríkisspítölunum eða á Sjúkrahúsi Reykjavíkur hæstv. menntmrh. hefur talað við, þeir munu allir segja honum að læknaekla sé fyrirsjáanleg. Að hluta á hún sök á innbyrðis vanda í ráðuneytunum sem tóku vitlausar ákvarðanir árin 1992 til 1996.

Herra forseti. Ég vil í tilefni af orðum hv. þm. vitna hér orðrétt í bréf forseta læknadeildar þar sem segir, með leyfi forseta: ,,1992 hætti bráðastarfsemi á Landakotsspítala fyrirvaralítið og féll þar úr einn af þremur meginkennsluspítölum læknadeildar. Vegna hinnar minnkuðu kennslugetu neyddist læknadeild til að fækka í hverjum árgangi niður í 30 á ári að undangenginni kennslugetukönnun. Enda þótt aukið álag, þröngar fjárveitingar á kennsluspítölum læknadeildar og breytt starfsemi hafi í raun dregið úr getu kennsluspítalanna til klínískrar kennslu, var fjöldinn í hverjum árgangi aukinn aftur upp í 36 á ári 1996.`` Þetta er afstaða læknadeildarinnar og eins og fram kom í svari mínu þá gerir læknadeildin tillögu um þetta reglum og lögum samkvæmt til háskólaráðs. Háskólaráð tekur síðan ákvarðanir í þessu efni. Þarna er skýringin og ég tel ástæðulaust að gera því skóna að á bak við þetta búi eitthvað annað en þarna segir. Árið 1992 urðu breytingar en síðan hafa menn lagað sig að þeim og aftur lagt til að fjöldinn yrði aukinn og nú er hann 36 á ári eins og fyrir þetta fall árið 1992.

Herra forseti. Þegar fjármagnstekjuskattur var til umræðu fyrir um tveimur árum voru mjög skiptar skoðanir um hvernig staðið skyldi að framkvæmd og álagningu skattsins. Stjórnarandstaðan lagði áherslu á að skattheimtan yrði af hinum raunverulegu fjármagnseigendum og ákveðið frítekjumark tryggði að almennum sparnaði yrði hlíft við skattlagningu. Stjórnarflokkarnir kusu að fara aðra leið með 10% flötum skatti á fjármagnstekjur. Stjórnarandstaðan hélt því fram að það þýddi að tekjur af fjármagnstekjuskatti myndu að verulegu leyti koma frá hinum almenna sparifjáreiganda. Það var ekki síst vegna áforma um að lækka skattgreiðslur á arð og söluhagnað og að þeir sem stofnuðu til einkahlutafélags gætu tekið verulegan hluta þess fjár sem nú er skattlagt hjá þeim sem reiknað endurgjald, launatekjur eða rekstrarhagnaður, fært yfir í arð og greitt af því 10% skatt í stað þess að greiða af tekjum sínum eða hagnaði um 40% skatt. Hvað sem mismunandi sjónarmiðum um leiðir til skattlagningar líður, verður auðvitað að ganga út frá því að allir vilji hafa skattlagninguna sem réttlátasta og sanngjarnasta. Í því sambandi hljóta þeir að vera tilbúnir að endurskoða framkvæmdina ef í ljós kemur að skattlagningin sé óeðlileg, ósanngjörn og lendi fyrst og fremst á hinum almenna sparifjáreiganda. Því er nauðsynlegt að þingið fylgist með framkvæmdinni frá upphafi, leggi mat á hana og kanni hvort breytinga sé þörf, bæði hvað skattlagninguna og eftirlitið varðar. Af því tilefni er þessi fyrirspurn fram komin til hæstv. fjmrh. þó ég geri mér vissulega grein fyrir því að skammt er liðið frá álagningu fjármagnstekjuskatts og erfitt getur reynst að fá umbeðnar upplýsingar. Þó hlýtur að vera stefnt að því að þær geti legið fyrir í nánustu framtíð. Því hef ég, herra forseti, lagt fram fyrirspurn til hæstv. fjmrh. um fjármagnstekjuskatt þar sem spurt er: 1. Hve miklar tekjur skiluðu sér í ríkissjóð af fjármagnstekjuskatti á sl. ári, skipt eftir fjármálastofnunum? 2. Er hægt að fá fram upplýsingar um skiptingu fjármagnstekjuskattsins eftir eigna- og tekjustöðu og aldri greiðenda og ef svo er, hvernig var skiptingin? Ef svo er ekki, telur ráðherra rétt að hægt væri að kalla fram slíkar upplýsingar og ef ekki, hver er skýringin á því? 3. Telur ráðherra að komið hafi fram einhverjir gallar á framkvæmd laganna, svo sem vegna nauðsynlegs eftirlits eða sanngirni í álagningu skattsins, sem kalla á breytingu?

Virðulegi forseti. Fyrst langar mig að segja örfá orð um fjármagnstekjuskattinn en hann var fyrst lagður á árið 1997. Um er að ræða 10% tekjuskatt af vöxtum, söluhagnaði, leigutekjum og arði. Skatturinn er innheimtur í staðgreiðslu og skal standa skil á honum að tekjuári loknu. Því mun fjármagnstekjuskattur vegna ársins 1997 ekki koma til greiðslu fyrr en á árinu 1998 og uppgjöri á skattinum verður ekki lokið fyrr en álagningu vegna ársins 1997 verður lokið. Til að skýra þetta betur er framkvæmdin sú að þær innlánsstofnanir sem innheimta skattinn taka skattinn af öllum vöxtum og þar sem fyrirtækin í landinu fá vextina frádregna í sínu bókhaldi er engin leið að sjá hver nettóniðurstaðan verður fyrr en uppgjör á sér stað á miðju þessu ári. Á árinu 1997 var eingöngu greiddur fjármagnstekjuskattur vegna söluhagnaðar hlutabréfa en sérákvæði þess efnis komu fyrr til framkvæmda. Svarið við fyrstu fyrirspurninni er það að á síðasta ári voru greiddar tæplega 62 millj. kr. í ríkissjóð í fjármagnstekjuskatt og var þar um að ræða fjármagnstekjuskatt vegna sölu hlutabréfa. Þegar spurt er um upplýsingar um skiptingu fjármagnstekjuskatts eftir eign, tekjustöðu og aldri, þá liggur það að sjálfsögðu ekki fyrir fyrr en í álagningu í júlí og reyndar kann að verða erfitt að gefa fullnægjandi svar við þessari fyrirspurn, því suma reikningana eiga margir og ekki nokkur leið að greina í sundur eftir aldri o.s.frv. Þá er að lokum spurt hvort gallar hafi komið fram við framkvæmdina. Ég tel ekki tímabært að svara þessari spurningu fyrr en reynsla er komin á. Það ætti að sjást á síðari hluta þessa árs. Á þessu stigi málsins hefur ekkert komið fram sem segir okkur að það kerfi sem við tókum upp gangi ekki upp. Ég minni á, virðulegi forseti, að þetta mál fékk meðferð í nefnd allra stjórnmálaflokkanna, flestra a.m.k. og allra held ég þegar að lokum dró. Jafnframt áttu þar aðild ASÍ og VSÍ. Í nefndinni var mikil samstaða en á síðari stigum, eftir að nefndin hafði lokið störfum, kom hins vegar fram hér í þinginu að einstakir flokkar höfðu aðra skoðun en þeir menn sem störfuðu í nefndinni. Þetta minni ég á og ég tel að svo komnu máli ekki hægt að segja annað en að framkvæmdin hafi gengið nokkuð sæmilega. Eins og ég hef rakið er ekki hægt að gefa haldbær svör við því sem hv. þm. er að spyrja um. Lögin leyfa einfaldlega ekki að upplýsingarnar liggi fyrir fyrr en síðar á þessu ári, líklega í byrjun ágúst.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir svörin. Ég bjóst að vísu ekki við að fá fullkomin svör við þeim spurningum sem ég lagði fram. Þó taldi ég að hægt væri að ná fram fyllri upplýsingum en fjmrh. gaf. Einungis liggja fyrir upplýsingar um söluhagnað á hlutabréfum, 62 millj. kr. En ég hlýt að velta fyrir mér hvort ekkert liggi fyrir um innlánsstofnanir sem færa fjármagnstekjuskattinn um áramót. Bankar og innlánsstofnanir hafa fengið fjármagnstekjuskatt, staðgreiðsluskatt sem ætti strax að skila sér til ríkissjóðs. Þegar á þessu ári hafa verið teknar út inneignir í bönkunum. Þess vegna spyr ég: Ef ekkert uppgjör liggur fyrir fyrr en á miðju ári halda þá bankarnir því sem inn hefur komið í fjármagnstekjuskatt í sinni vörslu og skila ekki í ríkissjóð fyrr en síðar á árinu? Það hlýtur að liggja fyrir uppgjör um áramót hjá bönkunum um það sem þeir hafa fært sem fjármagnstekjuskatt. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra um hve mikið hafi verið gert ráð fyrir að skilaði sér á árinu 1997 í fjármagnstekjuskatt. Áætlanir frá nefndinni sem samdi frv. gerðu ráð fyrir að fyrstu árin kæmu í skatt um 600 eða 700 millj. Ég vil líka spyrja ráðherrann beint, varðandi lið 2 þar sem ég bið um upplýsingar um skiptinu fjármagnstekjuskattsins eftir eigna- og tekjustöðu og aldri greiðenda, hvernig þessi skattur hefur komið niður. Hæstv. ráðherra telur að það sé alls ekki víst, þegar þetta liggur fyrir hvort við getum fengið slíka skiptingu og upplýsingar sem væru mjög gagnlegar og nauðsynlegar fyrir okkur þegar við erum að meta hvort endurskoða þurfi þennan skatt. Ef ráðherrann telur erfitt að kalla hann fram í núverandi kerfi, telur hann þá ekki nauðsynlegt að gera þær breytingar að við getum örugglega fengið þær upplýsingar sem hér er kallað eftir um mitt næsta ár? Tilefni þessarar fyrirspurnar er einmitt það að þingmenn geti nú eða á miðju ári lagt mat á það framkvæmdina og hvernig hún hefur komið niður á einstökum greiðendum. Ég spyr því um álit fjmrh. á því hvort hann telji ekki eðlilegt að hægt verði að fá að vita skiptinguna og hvort hann muni ekki gera nauðsynlegar ráðstafanir til að við getum fengið að vita hver hún er ekki síðar en á miðju ári.

Virðulegi forseti. Í fjárlögum ársins 1998 er gert ráð fyrir að á rekstrargrunni skili fjármagnstekjuskatturinn á yfirstandandi ári 950 millj. kr., þ.e. álagningin á þessu ári verði 950 millj., og af henni skili sér í ríkissjóð 833 millj. kr. Þá er átt við að sjóðshreyfingin sé 833 millj., þ.e. það sem hreinlega kemur inn í ríkissjóð en ekki það sem verður til eða stofnað er til. Það er ekki ástæða til þess að geta um það hve mikið bankar og aðrar innlánsstofnanir og slík fyrirtæki hafa greitt í ríkissjóð. Ég get þó sagt hv. þm. frá því að þessar stofnanir standa skil á skattinum til ríkissjóðs. Ef ég man rétt er gjalddaginn 15. janúar þannig að ég hygg að nú liggi það fyrir hve miklir peningar komi inn í ríkissjóð brúttó. Sú tala er okkur gjörsamlega gagnslaus í þessu sambandi vegna þess að fyrirtækin, þeir sem eru með rekstur og lífeyrissjóðirnir í landinu sem eiga stóran hluta fjármagnsins greiða ekki þennan skatt og fá hann endurgreiddan. Það er nettótalan sem hefur þýðingu þegar upp er staðið. Ástæðan fyrir því að ég hafði efasemdir um að við gætum tekið allan skattinn, sem liggur síðan hjá einstaklingum og gert hann upp á grundvelli þeirra óska sem hv. þm. hefur lagt fram, er að margir reikningarnir í bankanum eru þess eðlis að þeir eru ekki færðir á einn einstakling heldur kannski á saumaklúbba, svo að ég nefni dæmi og þekki dæmi um það reyndar sjálfur. Það er erfitt að rannsaka það hve margir eru í saumaklúbbnum, á hvaða aldri þeir eru, hvernig það skiptist niður o.s.frv. Aðalatriði málsins er að það kerfi sem var sett í þetta er þannig að allar tekjurnar, allar vaxtatekjurnar, eru stofn og ríkið fær sitt, en við getum ekki séð 

Virðulegur forseti. Að undanförnu höfum við séð miklar breytingar í samfélagi okkar. Við sjáum hina svokölluðu upplýsingavæðingu ryðja sér til rúms, tölvuvæðing er mikil og skráning upplýsinga. Þessi skráning er oft og tíðum mjög persónuleg og ég nefni sem dæmi sjúkraskrár sem geyma oft viðkvæm persónuleg mál. Lífsýni eru líka atriði sem við skoðuðum sérstaklega í þinginu þegar við samþykktum lög um réttindi sjúklinga. Samkvæmt þeim eru lífsýni hluti af sjúkraskrá, en lífsýni geyma afar miklar upplýsingar um hvern einstakling. Vegna þess að við erum farin að sjá þetta nýja samfélag hér, þá er afar mikilvægt að við höfum góð lög um skráningu og meðferð persónuupplýsinga og ég tel að lögin okkar séu ágæt. Þau vernda þessar upplýsingar sæmilega. Hins vegar verður að segja eins og er að samkvæmt lögunum á tölvunefnd að hafa eftirlit með framkvæmd laganna, en að mínu mati hefur tölvunefnd allt of lítinn viðbúnað, of lítinn mannafla og of litla aðstöðu til þess að geta sinnt eftirliti nægjanlega þannig að við tryggjum þá persónuvernd sem við krefjumst samkvæmt lögunum. Tölvunefnd á að veita margs konar leyfi til stofnana, fyrirtækja og einstaklinga sem vilja safna upplýsingum og skrá þær. Tölvunefnd á líka að vera með eftirlitið þannig að tryggt sé að eftir reglum sé farið. Í dag er tölvunefnd skipuð fimm mönnum en þeir eru allir í fullu starfi annars staðar en í tölvunefndinni. Tölvunefnd hefur einungis starfsmann að hluta til, sem sagt ekki í fullu starfi og síðan eru nokkrir eftirlitsmenn sem reyna að sinna eftirliti. Álagið er gífurlega mikið eins og fram hefur komið í fréttum að undanförnu. Yfir 400 erindi á hverju einasta ári berast til tölvunefndar þannig að afar lítill tími gefst í virkt eftirlit. Það má segja að tölvunefnd sé að drukkna í álagi. Erlendis eru sambærilegar stofnanir miklu sterkari og fjölmennari. Ég held að það sé afar brýnt að hæstv. dómsmrh. upplýsi okkur hvað hann hyggist gera, þar sem það er alveg ljóst að það er öllum til hagsbóta að tölvunefnd geti sinnt sínu hlutverki, t.d. þeim fyrirtækjum sem eru að fá leyfi og þeim sem stunda t.d. vísindarannsóknir. Og það er líka mjög mikilvægt fyrir fólkið í landinu að vita að tölvunefnd getur sinnt lögbundnu eftirliti þannig að persónuvernd sé tryggð.

Herra forseti. Störf tölvunefndar hafa aukist mjög verulega á undanförnum fimm árum. Á árinu 1992 voru erindi sem nefndin afgreiddi 157 en á síðasta ári 439. Af þessu má sjá að verkefni nefndarinnar hafa aukist mjög mikið. Auk þess er ljóst að þau erindi sem nefndin hefur haft til meðferðar hafa sífellt orðið flóknari og umfangsmeiri, m.a. vegna stóraukinnar tækni við að safna og vinna með persónuupplýsingar á öllum sviðum þjóðlífsins. Þessi aukning verkefna hefur komið fram í miklu álagi á starfslið nefndarinnar, það er rétt. Nú annast einn starfsmaður, sem jafnframt er deildarstjóri í ráðuneytinu, störf fyrir nefndina og má segja að störf þessa deildarstjóra í ráðuneytinu snúist nær einvörðungu, eins og málum er komið, í þágu tölvunefndar. Það er hins vegar alveg ljóst að miðað við núverandi álag er þörf fyrir aukið starfslið. Eigi að síður hygg ég að hægt sé að fullyrða að tölvunefnd hafi sinnt sínu verkefni mjög vel og þeim erindum sem til hennar hefur verið beint. Það er fyrirsjáanlegt að aðstæður munu breytast að ýmsu leyti á næstu árum og ekki bara vegna aukinna verkefna. Þar kemur í fyrsta lagi til að tilskipun Evrópusambandsins um meðferð persónuupplýsinga verður væntanlega felld undir samninga um Evrópska efnhagssvæðið. Það krefst endurskoðunar laga um skráningu og meðferð persónuupplýsinga til að aðlaga þær reglur Evrópusambandstilskipuninni og verður væntanlega tilbúið frv. um þetta efni á þessu ári. Samkvæmt reglum tilskipunarinnar mun hlutverk tölvunefndar breytast nokkuð og afgreiðslum fjölga verulega. Auk þess kallar tilskipunin á virka þátttöku í samstarfi evrópskra gagnaverndarstofnana. Starfsmaður tölvunefndar tekur nú þegar þátt í því starfi að nokkru leyti sem áheyrnaraðili. Rétt er að taka fram að tilskipunin áskilur að eftirlitsnefndir eins og tölvunefnd séu fyllilega sjálfstæðar í störfum sínum og af því leiðir að eðlilegt er að nefndin starfi utan skrifstofu ráðuneytisins og nefndin og starfslið hennar lúti ekki beinni daglegri yfirstjórn ráðuneytisins heldur verði um sjálfstæða stofnun að ræða sem heyri undir dómsmrn. Í öðru lagi er ljóst að tölvunefnd mun sem eftirlitsaðili með meðferð persónuupplýsinga þurfa að sinna auknu eftirliti varðandi persónuvernd innan Schengen-samstarfsins þegar það kemur til framkvæmda. Það mun hafa í för með sér umtalsverða vinnu og þátttöku í samstarfi evrópskra stofnana á því sviði. Starfsmaður nefndarinnar sinnir því verkefni nú að nokkru leyti sem áheyrnaraðili. Unnið verður að því í samræmi við þessar breytingar og í samræmi við áhrif um breytt skipulag og breytt fyrirkomulag þessa starfs, að sjá svo um að nefndin fái í samræmi við breyttar aðstæður nægjanlegt starfslið og eðlilega starfsaðstöðu til að sinna sínu mikilvæga hlutverki. Ég tek undir það með hv. fyrirspyrjanda að það er gríðarlega þýðingarmikið og veltur á miklu gagnvart persónuvernd að þessi störf séu innt vel af hendi og við sinnum þeim af fullri festu og af metnaði.

Herra forseti. Það er að sönnu rétt að það er nauðsynlegt að Alþingi tryggi vernd á persónulegum upplýsingum sem koma fram í rannsóknastofnunum í þessu landi. Eins og kemur fram hjá hæstv. dómsmrh. þá er ekki hægt að sjá annað en að sú vernd sé tryggð með lögum og eins kom það fram hjá hv. fyrirspyrjanda. Ástæða þessarar fyrirspurnar og tilurð vekur mann dálítið til umhugsunar. Það hefur ekkert farið leynt að hv. fyrirspyrjandi hefur haft sérstaka löngun til þess að koma höggi á ákveðið fyrirtæki í landinu, Íslenska erfðagreiningu, og það skyggir dálítið á umræðu eins og hér fer fram. Ekkert hefur komið fram um það að hjá þessu fyrirtæki hafi nokkur óeðlileg starfsemi farið fram og ég veit ekki betur en að þeir sem þar starfa hafi lagt sig alla fram um það að upplýsa og jafnvel boðist til þess að kosta sérstakan starfsmann hjá tölvunefnd.

Virðulegur forseti. Ég vil nú byrja á því að leiðrétta hv. þm. Kristján Pálsson sem fer hér með rangt mál. Það hefur ekki verið neitt sérstakt hagsmunamál mitt að koma höggi á eitt einasta fyrirtæki hér í bæ, alls ekki. Ég tel mér hins vegar skylt að gæta almannahagsmuna. Ég tel rétt að við tryggjum að hér sé ávallt persónuvernd og ég verð að viðurkenna að ég varð mjög hissa um daginn þegar fyrirtækið sem hv. síðasti ræðumaður nefndi, var með t.d. lista með nöfnum og kennitölum sjúklinga hjá SÁÁ. Það fannst mér afar furðulegt. Þetta var hins vegar misskilningur að mér skilst þannig að það er búið að leiðrétta það. Hins vegar er alveg ljóst að þegar fyrirtæki af þessari gráðu kemur hér inn á markaðinn, þá er afar mikilvægt að við tryggjum að allt sé í lagi, öll persónuvernd sé í lagi. Ég held að það sé þessu fyrirtæki í hag og það hafa stjórnendur þessa fyrirtækis sagt. Þeir vilja hafa þessi mál í lagi. Og það hefur komið fram hjá forstjóranum í erlendum tímaritum sem ég hef lesið, að hann vill að þessi mál séu skotheld og það er einmitt þannig sem við eigum að vinna og þess vegna þarf tölvunefnd að geta fullnægt því. Þess vegna þarf þetta fyrirtæki eins og önnur fyrirtæki að geta fengið starfsleyfi hratt og örugglega og geta sýnt fram á það með tölvunefnd að allt sé í lagi. Ég vil fá aðeins betri svör hjá hæstv. dómsmrh. Hann tók undir að það þyrfti að styrkja tölvunefnd og nefndi einmitt þessa tilskipun sem er á leiðinni. Ég hefði viljað fá skýrari svör um það hvenær hæstv. ráðherra sér ástæðu til þess að styrkja tölvunefnd. Ég held að það eigi að gera það strax. Tölvunefnd þarf starfsmann í fullt starf. Hún þarf líka lögfræðing og hún þarf tölvusérfræðing. Þarna verða að vera nú a.m.k. þrír starfsmenn, að mínu mati, á fullum launum og ég held að það þýði ekkert að bíða með það. Ég hefði því viljað fá tímasetningar hjá hæstv. ráðherra, þ.e. hvenær hann telji æskilegt að styrkja tölvunefnd.

Herra forseti. Mér finnst ágætt að hv. þm. kemur fram með þessa fsp. En mergurinn málsins hlýtur að felast í eftirfarandi: Er þörf á því núna að starfsgeta tölvunefndar verði styrkt? Það kom fram í máli hæstv. dómsmrh. að líkur eru á ákveðnum breytingum sem munu sjálfkrafa kalla á breytta tilhögun í starfi nefndarinnar. Mér finnst ekkert sjálfgefið að menn hlaupi til og auki við mannafla tölvunefndar nema það liggi algerlega fyrir að þess sé þörf og það kom ekki fram í máli hæstv. dómsmrh. hvort nokkur þörf sé á því. Ég held að hæstv. dómsmrh. ætti þess vegna að svara eftirfarandi spurningu: Hefur tölvunefnd talið nauðsynlegt að bæta við starfsfólki hjá sér vegna aukinna verkefna? Og ef svo er: Hyggst hann verða við því með einhverjum hætti?

Herra forseti. Ég hygg að flestar ríkisstofnanir hafi sett fram hugmyndir um að fá aukið starfslið og það eigi einnig við um þessa stofnun. Það er vissulega rétt að mikið álag er á starfsmanni nefndarinnar og nefndinni. En við í ráðuneytinu höfum talið eðlilegt að aukin umsvif þeirrar nefndar, sem eru fyrirsjáanleg, tengdust þeim skipulagsbreytingum sem í vændum eru. Fjárlög hafa verið samþykkt fyrir þetta ár og það var mat ráðuneytisins að þau framlög sem samþykkt eru á fjárlögum væru nægjanleg til þess að nefndin gæti rækt lögbundið hlutverk sitt á þessu ári. Þingmenn stjórnarflokkanna voru sammála því mati og samþykktu fjárlög fyrir þetta ár með þeim hætti. En þetta mál er að sjálfsögðu í mikilli þróun og ráðuneytið mun vinna að framgangi þess í samræmi við þá þróun, og tryggja jafnharðan og nauðsyn krefur eðlilega starfsaðstöðu nefndarinnar.