Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Eins og margoft hefur verið tekið fram í umr. um þetta mál er meginatriði þess tvíþætt. Annars vegar er um það að ræða, að Olíusjóður fiskiskipa er lagður niður. Hins vegar er um það að ræða að framlög til Tryggingasjóðs fiskiskipa eru lækkuð um um það bil helming. Þetta hefur svo aftur þær afleiðingar að útflutningsgjöld af sjávarafurðum lækka mjög verulega. Þessari meginstefnu frv. er ég sammála, ekki hvað síst að því er varðar að fella niður hinn margumrædda Olíusjóð. Ég tel að það sé tímabært að gera það og hafi raunar fyrir löngu verið orðið, og þarf ekki að lýsa því í mörgum orðum, að við Alþfl.-menn höfum áður lagt til á Alþ. að slíkt yrði gert. Það mun hafa verið um áramótin 1973–1974, nánar tiltekið í janúarmánuði að ég hygg árið 1974, sem stofnað var til þessa kerfis með stofnun Olíusjóðs fiskiskipa af þáv. sjútvrh. Lúðvík Jósepssyni. Þessi ákvörðun var rökstudd með því, að hinn nýi togarafloti landsmanna gæti þá ekki staðið undir verðhækkunum á brennsluolíu. Hins vegar leit út fyrir á þessum tíma að afkoman, fyrst og fremst hjá loðnuveiðibátunum og einnig hjá hluta þorskveiðiflotans, yrði það góð að þessir þættir veiðanna gætu tekið á sig verulegt álag til myndunar sjóðs til að greiða niður olíuverð. Hins vegar mun hafa komið í ljós að svo var ekki. Þetta álag var auk þess byggt á hlutfallslegri greiðslu af brúttóafla og hlaut því að koma mjög misjafnlega niður eftir aflamagni og verðmætasköpun hvers úthalds. Það má sem sé segja að í janúarmánuði 1974 hafi verið lagður grundvöllur að þeirri feikilegu öfugþróun í sjávarútveginum sem hið risavaxna millifærslubákn er orðið og allir flokkar þingsins hafa heitstrengt að yrði lagt niður og nú er verið að stiga fyrstu sporin að. Og vissulega eru það merkileg og ánægjuleg spor. Ég hef flett upp í umræðum frá þessu tímabili og rakst þar á þá athyglisverðu staðreynd, að í umr. um málið urðu þm. Alþfl. einir til þess að benda á hve hættuleg stefna þetta væri og vara við afleiðingum af henni. Á þau varnarorð var þó ekki hlustað, hvorki af þáv, né núv. ríkisstj., heldur þess í stað hlaðinn steinn við stein uns millifærslukerfið var orðið það bákn sem við þekkjum nú. Áhrifum þess þarf ekki að lýsa. Það hefur verið þrándur í götu þess hjá mönnum í útvetti að þeir reyndu að spjara sig með eðlilegum hætti og sína þá forsjálni og það aðhald sem til þarf að sinna slíkum rekstri. Um frv. þetta er það að segja, að það er flutt í framhaldi af víðtækri endurskoðun á sjóðakerfi sjávarútvegsins sem n. skipuð af hæstv. sjútvrh. hefur annast. Frv. er byggt á till. þessarar n. og er tvímælalaust mikilvægt spor í rétta átt. Alþfl. hefur frá upphafi verið andvígur millfærslukerfinu í útveginum og er eðlilega fylgjandi afnámi þessa ranga millifærslukerfis með þeim hætti sem hér er lagt til. en hefði þó kosið að ganga nokkru lengra í vissum atriðum en ráð er fyrir gert í frv. Ég ætla þó ekki að tefja tíma hv. dm. með því að fara nánar út í þá sálma. Nokkuð af því hefur komið fram hjá hv. þm. Jóni Skattasyni sem talaði áðan. Hins vegar lítum við Alþfl.-menn svo á, að frv. þetta byggist á samkomulagi hagsmunaaðila í sjávarútvegi, þ. e. a. s. sjómanna og útvegsmanna, og sé þáttur í lausn kjaramála- og fiskverðsákvörðunar, enda hefur mjög þung áhersla verið á það lögð af báðum þessum hagsmunaaðilum, bæði útvegsmönnum og sjómönnum, að Alþ. afgreiddi þetta frv. sem allra fyrst og efnislega óbreytt. Af þeim ástæðum mun Alþfl. fylgja þessu máli og greiða atkv. með því, jafnvel þó að hann hefði kosið að ýmislegt væri þar frekar gert en gert er.

Sjútvrh. (Matthías Bjarnason); Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. sjútvn. fyrir skjóta afgreiðslu á þessu máli, því að eins og ég tók fram í gær er mjög aðkallandi að atgreiða þetta mál frá Alþ. Ég vil taka fram til þess að fyrirbyggja misskilning, að ég tel að þrátt fyrir öll ummæli um sjóðakerfi sé nauðsynlegt að viðhalda ákveðnum sjóðum í sjávarútvegi. Ég er þeirrar skoðunar að Aflatryggingasjóður hafi sannað tilgang sinn. En hann er ekki fullkominn frekar en aðrir sjóðir og það er nauðsynlegt að endurskoða lögin um hann eins og öll önnur lög. Ég tel að Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins hafi sannað ágæti sitt, enda er ekki lagt til að hreyfa neitt við honum. Og þannig má lengi telja. Ég held að það sé ekki ástæða til þess að vekja neina sérstaklega athygli á því að einhver einn stjórnmálaflokkur hafi barist á móti sjóðakerfinu, en aðrir tekið upp og margfaldað sjóðakerfið. Sjútvrh. hafa verið úr þremur flokkum síðustu 16–17 árin, og lengst af var sjútvrh. á þessu tímabili úr Alþfl. Þeir lögðu til að auka sjóðakerfið, ekki af því að þeim þætti vænt um sjóðakerfið eða tilfærslu í sjávarútvegi, heldur af illri nauðsyn, að við þær breytingar, sem urðu á hverjum tíma, þurfti að grípa til hliðarráðstafana. Þannig var það sjútvrh. Alþfl. sem lagði til að Stofnfjársjóðurinn yrði stofnaður sem nú er verið að lækka framlag til verulega og sumir vilja lækka enn meira. Það var einnig að frumkvæði ráðh. úr Alþfl. aukið við Tryggingasjóðinn á sínum tíma. Og það var að frumkvæði fyrrv. sjútvrh. lagt á útflutningsgjöld til Fiskveiðasjóðs, sem ég var honum algjörlega sammála um og taldi sjálfsagt og eðlilegt mál og hef barist núna fyrir að það yrði ekki skert. Það féll svo í minn hlut við gengisbreytingarnar að leggja til að hækka gjöldin í þennan margillræmda Olíusjóð, ekki af því að mig langaði til þess að hækka þau heldur vegna þess að á meðan ekki náðist samkomulag um breytingu á hlutaskiptum var annað óumflýjanlegt. En nú er loksins að renna upp sú stóra stund, sem við stjórnmálamenn höfum þráð allan þennan tíma, að aðilar vinnumarkaðarins nái samkomulagi um verulegar breytingar frá þessu kerfi. Ég tel að ef þetta verður að veruleika og samkomulag næst, þá hafi mjög mikið áunnist. Það er ekki hægt fyrir einn né annan að hvítþvo sig af afstöðu eða gerðum í sambandi við sjávarútveginn og þetta sjóðakerfi. Allt hefur þetta miðast við það að halda atvinnulífinu gangandi, hverjir sem hata haldið um stjórnvölinn hverju sinni. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þessar viðræður. Ég tel að þessi mál öll þurfi að skoða mjög gaumgæfilega í framkvæmd. Við erum með þessu og meiri hl. sjútvrn. að leggja blessun okkar yfir störf sjóðanefndarinnar. Við viljum styðja hana og samtök sjómanna og útgerðarmanna í því að falla að verulegu leyti frá þessu viðamikla sjóðakerfi. En við megum heldur ekki gleyma því, að það getur verið og er nauðsynlegt að gera tilfærslur bæði á milli atvinnugreina og innan einnar og sömu atvinnugreinar. Og þegar ég segi það, þá á ég við að nú þurfum við sannarlega að minnka ásóknina í þorskstofninn. Það gerum við ekki með því að hækka þorskinn í verði mest allra sjávarafurða. En þegar við þurfum aftur að auka veiðar á öðrum fisktegundum, sem við höfum lítt veitt, eins og t. d. spærlingi, kolmunna og loðnu, sem standast mjög illa samkeppni vegna þess hve lágt verð er á þessum afurðum, þú getur verið nauðsynlegt að færa á milli greina til þess að styrkja stöðu annarra veiðigreina. En til þess að það sé hægt þarf að ná samkomulagi innan greinarinnar og það liggur ekki á lausu. Þetta vil ég aðeins benda á, þegar við tölum um friðun og minnkandi sókn í þorskstofninn og aðra ofnýtta fiskstofna, að við þurfum að skapa aðra atvinnu og aukna framleiðslu á öðrum sviðum. En til þess að það geti orðið að veruleika þurfum við að færa á milli og ná mjög víðtæku samkomulagi og samstarfi og skilningi innan atvinnugreinarinnar við ríkisvaldið og auðvitað við allan almenning í landinu.



Forseti. Þegar mál þetta var til 1. umr. í gær urðu um það fremur stuttar umr. af eðlilegum ástæðum, þar sem unnið var að því eð koma málinu til n. og greitt fyrir því að það gæti fengið hér tiltölulega fljóta afgreiðslu. En ekki hafði mér komið til hugar að það yrði tekið hér fyrir strax daginn eftir, eins og hér er um viðamikið mál að ræða, og það á sérstökum aukafundi, þar sem málið hafði ekki einu sinni verið tilgreint á dagskrá. Ég tel að það sé að vísu sjálfsagt að greiða fyrir því að mál þetta nái fram að ganga, ef það gæti orðið að einhverju leyti að liði í sambandi við samninga um kjaramál á milli sjómanna og útgerðarmanna. En hitt tel ég líka alveg útilokað, að mál þetta verði afgreitt hér á þann hátt að litlar sem engar umr. fari fram um þetta viðamikla mál, allra síst þegar maður heyrir að ýmsir hv. þm., sem meira að segja hafa þó haft aðstöðu til þess að fjalla örlítið um málið í n., kunna ekki skil á undirstöðuatriðum þess máls sem hér er um að ræða. Þá er a. m. k. full þörf á að talað sé svolítið við þá um hvað málið fjalli. En eigi að síður fer eflaust svo að vegna þess hvað málið er komið í mikið óefni, vegna tímaskorts verða menn eigi að síður að stytta mál sitt og fara ekki eins nákvæmlega út í umr. um málið og vissulega væri ástæða til. Eins og hér hefur komið fram, hafa menn rætt allmikið um svonefnt sjóðakerfi að undanförnu, um sjóðakerfi sjávarútvegsins, og að það væri mikil þörf á að breyta þessu sjóðakerfi, án þess þó að gera því ýkjamikil skil hvernig þetta vandamál er í raun og veru vaxið, hvenær það kom upp og hvers eðlis það er. Auðvitað er það rétt, að það eru starfandi á vegum sjávarútvegsins mjög margir sjóðir og eru búnir að vera það lengi. En það hafa ekki staðið neinar og standa í raun og veru ekki enn neinar sérstakar deilur um marga þessa sjóði. Hins vegar hafa staðið alveg frá upphafi eða frá tilkomu viðkomandi sjóða miklar deilur, sem hafa komið t. d. upp við samningaborð milli sjómanna og útvegsmanna í hvert skipti síðan þessir sjóðir voru lögfestir. Það eru miklar deilur um nokkra þessa sjóði. Sjóður, sem sérstaklega hefur verið deilt um nokkuð mörg ár, er Stofnfjársjóður fiskiskipa sem lögleiddur var árið 1968 þegar tekin var upp sú regla, að vísu með nokkrum breytingum síðar, að greiða skyldi af því fiskverði, sem skipin áttu að fá fyrir upplagðan afla hér innanlands og einnig fyrir seldan afla erlendis, - þá ætti í stórum dráttum - það eru svolitlar breytingar á því - að taka um 10%o af verði þessa upplagða afla og greiða inn á sérstakan sjóð hjá Fiskveiðasjóði, svonefndan Stofnfjársjóð, og skyldi nota þennan sjóð til þess að greiða afborganir og vexti af stofnlánum fiskiskipa. Þá fjárhæð, sem tekin var með þessum hætti, átti að draga frá skiptaverðinu. Það átti að taka af verði aflans áður en aflaverðmætið kom til skipta. Það gaf auðvitað auga leið þegar þetta var sett í lög, að þá risu sjómenn upp og mótmæltu því kröftuglega og sögðu: Hér er verið að grípa inn í okkar kjaramál. Það er verið að skekkja okkar umsamda grundvöll til kaups. - Og þeir hafa síðan barist á móti þessu allan tímann. Það er svo sjálfsagt að geta þess, að það var Alþfl. sem hafði sérstaka forustu í því að koma þessum sjóði á. Það er svona til samræmis við það sem hv. þm. Alþfl. sagði hér um afstöðu þess flokks til sjóðakerfisins. En rétt er að taka það fram, að Alþfl. hefur haft alveg sérstaka forustu í því hér á Alþ. að lögleiða þá sjóði sem deilurnar hafa staðið um. Það hefur sem sagt verið baráttumál í langan tíma hjá sjómannasamtökunum að fá þessu aftur breytt. Í minni stjórnartíð var gerð á þessu talsverð breyting í áttina til krafna sjómanna, en hins vegar náðust ekki fram allar þær breytingar sem þeir heimtuðu. Það var dregið úr greiðslum allverulega, en sem sagt meginefnið stóð þó eftir. Hinn sjóðurinn, sem deilur hafa staðið um í langan tíma, enn fleiri ár en um Stofnfjársjóðinn, er Tryggingasjóður fiskiskipa sem líka var lögleiddur fyrir forgöngu Alþfl., en auðvitað á ábyrgð þeirrar ríkisstj. sem það gerði á sínum tíma. Um þennan sjóð eru líka búnar að standa deilur í mjög mörg ár, og enginn hefur ábyggilega talað eins mikið á Alþ. og oft gegn þessum sjóði og ég. Þar var um það að ræða, að þessum sjóði var aflað tekna með sérstökum útflutningsgjöldum á allar útfluttar sjávarafurðir, misjafnlega hátt gjald á hinum einstöku útflutningsvörum. En sem sagt, tekna var aflað í þennan sjóð í því skyni að hann ætli síðan að standa undir greiðslum á vátryggingagjöldum fiskiskipa að langmestu leyti. Þetta var auðvitað gert af sömu ástæðum og áður, að hér var verið að taka af óskiptum afla ákveðna fjárhæð. Það var verið að lækka fiskverðið áður en það kom til skipta til sjómanna, og greiða tiltekinn rekstrarkostnað útgerðarinnar. Af þessum ástæðum hafa staðið deilur um þessa tvo sjóði. Eins og ég sagði hafa þessir sjóðir verið miklu fleiri, og það er rétt að geta þeirra hér rétt aðeins. Þeir sjóðir, aðrir en þessir tveir, sem hafa staðið í alllangan tíma því að Olíusjóðurinn kom miklu seinna, ég vík að honum síðar, - hinir sjóðirnir hafa allir verið minni háttar og um þá hafa ekki verið neinar teljandi deilur. Einn af hinum eldri þessara sjóða er Aflatryggingasjóður sem á þó í rauninni enn þá lengri sögu á meðan hann hét Hlutatryggingasjóður o. s. frv. Það litla gjald, sem lengst af rann í þann sjóð ásamt sérstöku framlagi úr ríkissjóði á móti, það átti að skapa visst öryggi fyrir því að sjómenn, sem eru hlutarráðnir, gætu fengið hlut sinn greiddan þegar út af bæri, þegar um aflaleysi væri að ræða eða aflabrest. Það hafa ekki verið neinar meiri háttar deilur um þennan sjóð sem slíkan. Deilurnar varðandi hann hafa einvörðungu svo að segja snúist um það hvernig reglum sjóðsins væri beitt. Það hefur stundum þótt við brenna að einstakir útgerðarmenn gætu hagað þannig rekstri skipa sinna að þeir kæmust í það að fá greiðslur úr þessum sjóði vegna aflabrests eftir reglum hans, kannske umfram það sem réttlátt hefði átt að teljast. Sama er að segja um aðra deild sem síðar kom til við Aflatryggingasjóðinn, svonefnda áhafnadeild. Það er ekki ýkjastór deild heldur á mælikvarða þessara sjóða, en þar var um að ræða sérstaka deild sem fjár var aflað til og kom upp úr samningum milli sjómanna og útgerðarmanna og átti að hafa það hlutverk og hefur haft það hlutverk að greiða hluta af fæðiskostnaði sjómanna, sem þeir höfðu lengi gert kröfu um að fá greiddan. Það er ekki heldur og hafa ekki verið neinar meiri háttar deilur milli sjómanna og útvegsmanna um þessa deild í Aflatryggingasjóði. Þá hefur einnig verið í lögum í langan tíma minni háttar gjald, sem runnið hefur til Fiskveiðasjóðs, stofnlánasjóðs sjávarútvegsins, og framleiðslugjald sjávarafurða er í sambandi við mat á nýjum fiski upp úr bátum, og síðan smávægilegt gjald sem runnið hefur til Hafrannsóknastofnunarinnar í sambandi við starfsemi hennar og einnig í sambandi við byggingu á síldarleitarskipi og fiskrannsóknaskipi. En allt eru þetta minni háttar gjöld sem engar verulegar deilur hafa staðið um. Málið hefur staðið þannig, að deilan í allmörg ár um sjóðakerfið hefur staðið um Tryggingasjóð fiskiskipa, en nú er svo komið að þessi sjóður, Tryggingasjóður fiskiskipa, er farinn að hafa tekjur nokkuð á annan milljarð, 1.1 milljarð á ári, samkv. nýjustu áætlunum sem liggja fyrir, af útflutningsgjöldum. Þarna er því um allverulega fjárhæð að ræða, sem tekin er af óskiptum afla og skerðir aflahlut sjómanna, í því skyni að borga einn tiltekinn gjaldalið fyrir útgerðina. Svo er Stofnfjársjóðurinn, en nú er hann orðinn svo stór að talið er að tekjur hans mundu vera samkvæmt gildandi lögum á einu ári í kringum 3000 milljónir eða 3 milljarða kr. sem líka eru teknir af óskiptum afla og skerða þar af leiðandi aflahlut sjómanna. Deilan hefur sem sagt staðið um þessa tvo sjóði. Svo kemur sá þriðji til, sem er nú þeirra stærstur og mestur, en það er Olíusjóðurinn sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson segir að ég hafi stofnað og rök fyrir því að til þessa sjóðs hafi verið stofnað hafi verið þau, að hinn nýi togarafloti landsmanna gæti ekki staðið undir verðhækkun á brennsluolíu. Allt er þetta eintómur þvættingur og vitleysa. Hið sanna er það, að lög um Olíusjóðinn eru ekki sett fyrr en í tíð núv. ríkisstj. seinni hluta ársins 1974 og síðan aftur með breytingum á árinu 1975, En það, sem hafði gerst í minni ráðherratíð í sambandi við olíuniðurgreiðslu, það er rétt að rekja hvað þar gerðist. Það er rétt, að við fiskverðsákvörðun í janúarmánuði árið 1974, þegar sjómenn og útvegsmenn og fiskkaupendur í landinu höfðu komið sér saman um fiskverð og búið var að ákveða loðnuverð í landinu og verðbreyting á loðnu hafði orðið frá 70–90% hækkun, af því að talið var að rekstrarskilyrði væru mjög hagstæð hjá þeim sem framleiddu loðnuafurðir, þá voru allir aðilar sem stóðu að þessum samningum. Þeir voru sammála um að verðhækkunin sem orðin var með þeirra samkomulagi á loðnu, væri svo mikil að það gæti verið beinlínis hættulegt að hafa þá verðhækkun öllu meiri, miðað við þá verðhækkun sem menn höfðu komið sér saman um í sambandi við aðrar fisktegundir, enda var það svo, að þrátt fyrir þessa hækkun á loðnuverðinu frá 70–90% varð mikið fjármagn eftir sem átti eigi að síður að takast af loðnuframleiðendum í landinu og leggjast inn á Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins til geymslu. Það skipti nokkrum hundruðum millj. kr. Þegar þessi mál stóðu svona komu aðilar í Verðlagsráði sjávarútvegsins, þ.e. a. s. fulltrúar sjómanna og fulltrúar bátaeigenda, sér saman um það að vegna fyrirsjáanlegrar hækkunar á olíuverði, sem þá blasti við, í upphafi árs 1974, þá sæktu þeir um heimild til þess að af áætluðu framlagi, sem átti að leggjast inn í Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins af loðnuafurðum, eftir að loðnuafurðirnar höfðu hækkað svona mikið í verði, mætti taka 225 millj. kr. til þess að halda óbreyttu verði á gasolíu til fiskiskipaflotans, ekki bara til stóru togaranna eða annarra togara, heldur til fiskiskipaflotans alls. Á þetta var fallist sem samkomulag á milli þessara aðila, að þessi háttur skyldi á hafður. Það var sem sagt minnkuð sú fjárhæð sem annars átti að leggjast til geymslu í Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins af loðnuafurðum. Eftir að loðnuafurðirnar höfðu hækkað miklu meira en aðrar afurðir, þá var fallist á að taka þessa upphæð og lögum var hér breytt í samræmi við þetta, að þessi fjárhæð skyldi ekki renna í Verðjöfnunarsjóðinn, heldur ganga til niðurgreiðslu á olíu, 225 millj. kr. áætlað. Það er rétt, á þetta var fallist af mér sem sjútvrh. á þessum tíma og af ríkisstj. á þeim tíma og staðfest hér á Alþ. Það má auðvitað segja það - það er alveg rétt - að þetta hafi verið upphafið að því að farið var inn á þá braut að greiða niður verð á olíu. En það var vitanlega grundvallarmunur á þessu og því sem síðar var gert með lögum frá Alþ. og núv. hæstv. sjútvrh. lagði hér fyrir og staðfest var á Alþ. 19. des. 1974, en þá er ákveðið að stofna sérstakan Olíusjóð fiskiskipa og þá er ákveðið að afla þeim sjóði tekna með almennu útflutningsgjaldi af öllum sjávarafurðum. M. ö. o.: það var settur upp sjóður sem átti einvörðungu að hafa tekjur frá sjávarútveginum og síðan átti að taka þessar tekjur, sem voru teknar af sjávarútveginum sjálfum, enginn annar borgaði neitt í sjóðinn, og dreifa þessum tekjum aftur út til sjávarútvegsins í formi þess að greiða niður olíu. Með þessari löggjöf var í fyrsta skipti stofnað til Olíusjóðs sem vitanlega hlaut að leiða til stórkostlegra vandræða. Á þetta benti ég hér í umr. margsinnis og reyndar fleiri en ég sem þá voru á móti þessari lagasetningu. Við bentum m. a. á það, sem þá vorum á móti þessu, að hér væri um það að ræða að byggja upp feiknalegt millifærslukerfi, því að ef þetta ætti að koma að verulegu gagni yrði að koma fjármagn einhvers annars staðar frá. Það er rétt, þetta gat að einu leiti komið að gagni fyrir útgerðina í landinu. Það var að því leyti til, að það var verið að skerða hlut sjómannanna með því að taka þetta af óskiptum afla. Á þann hátt mátti segja að sjómenn, sem voru ráðnir upp á aflahlut, borguðu raunverulega í þennan Olíusjóð, einhvers staðar á milli 40 og 50%, en útgerðarmennirnir sjálfir borguðu hinn hlutann, á milli 50 og 60%. Síðan gerðist það á næsta ári á eftir, að núv. hæstv. ríkisstj. flutti á nýjan leik annað frv., enda kom þá til önnur gengislækkun. Þá var enn lagt til að auka framlegið í Olíusjóð og stækka hann upp í það sem talið er að hann sé eftir núgildandi reglum, rétt í kringum 3.2 milljarða kr. Það er sem sagt tekin af útgerðinni í landinu í þennan sjóð fjárhæð sem nemur 3.2 milljörðum kr., og upphæðinni er síðan deilt út til niðurgreiðslu á olíuverði. Afleiðingarnar urðu tvennar: Í fyrsta lagi, að það var verið að taka af sjómönnum verulegan hluta af því sem þeir töldu sig eiga í brúttó-aflaverðmæti. Og í öðru lagi var verið að taka upp millifærslukerfi sem hlaut að leiða til þess, að sumir aðilar í útgerð meðal útgerðarmannanna sjálfra hlutu að borga miklu meira en aðrir. T.d. þeir sem fiskuðu mikið, þeir borguðu eðli sínu samkv. meira en hinir, sem fiskuðu lítið, til þess að verðlækka olíu, þó auðvitað allt miðað við það, að það getur verið mjög breytilegt í hinum einstöku útgerðargreinum, hversu mikill olíukostnaður er miðað við endanlegt útflutningsverð þeirrar vöru sem þeir framleiða. Það er auðvelt fyrir alla hv. þm. að kynna sér þær umr. sem hér fóru fram þegar lögin um Olíusjóð voru sett. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson var einn af þeim sem töluðu þar allmikið og auðvitað á alveg sama hátt og ég geri nú, þegar hann varaði við setningu þessara laga um Olíusjóð, þó að þetta hafi ruglast svona í kollinum á honum nú, að það hafi verið ég sem hafi sett upphaflega lögin um Olíusjóð. Minn hlutur í þessum efnum er ekki annar en sá sem ég hef greint, að við féllumst í janúarmánuði 1974 á þá till. sem bæði fulltrúar sjómanna og útgerðarmanna höfðu komið sér saman um og fiskkaupendur féllust á, að framlagið til Verðjöfnunarsjóðs af loðnuafurðum yrði þetta miklu minna sem ég hef greint frá og rynni til þess að verðlækka olíu á vetrarvertíðinni. Lengra náði það ekki. Það var svo í tíð núv. stjórnar og núv. hæstv. sjútvrh., að meginefni till. hans í sambandi við gengislækkanirnar tvær, sem samþ. voru, var einmitt að stórefla þessa umdeildu sjóði sjávarútvegsins. Till. hans voru um að gera Olíusjóðinn svona gífurlega stóran og algjörlega almennan, þannig að öll útgerðin í landinu varð að borga í sjóðinn og öll útgerð landsmanna gat fengið greitt úr sjóðnum. Og hann lagði einnig til að framlögin í hinn umdeilda Stofnfjársjóð, sem greiðir afborganir og vexti af fiskiskipum, yrðu hækkuð um þriðjung, úr 10% upp í 15%. Auk þess lagði hann svo til og var hér samþ. að stórhækka framlögin til Tryggingasjóðsins. Málin eru því ofur auðveld og skýr fyrir þá sem þekkja hér til. að ofvöxtur í alla þessa sjóði varð í tíð núv. ríkisstj. og fyrir hennar forgöngu. Hún ákveður þetta og þarf að samþ. það hér á Alþ. í andstöðu við stjórnarandstöðu og gegn hennar atkv. Auðvitað mótmæltu svo sjómannasamtökin í landinu þessari lagasetningu allri. Þegar menn höfðu haldið þessu áfram um hríð fóru auðvitað að koma betur í ljós þeir annmarkar á þessu kerfi sem við höfðum verið að benda á, að hér væri farið inn á svo hroðalega millifærslu að það hlyti að koma einnig í höfuðið á útgerðarmönnum sjálfum. Og það hefur auðvitað komið fram. Þá varð það sem sjómenn tóku til sinna ráða. Þeir urðu svo óánægðir með sinn hlut í málinu að þeir grípa fram fyrir hendur á öðrum, sigla flota sínum í land og segjast ekki fara út á veiðar aftur nema þeir fái einhverja tryggingu fyrir því að þetta sjóðakerfi verði tekið til endurskoðunar. Og því var heitið, að sjóðakerfið skyldi tekið til endurskoðunar. Nú stöndum við hér frammi fyrir áliti þeirrar n. sem hefur unnið að endurskoðuninni. Auðvitað komu fram í þessari n. mjög skiptar skoðanir og þær eru enn mjög skiptar á milli aðila um einstaka meginþætti málsins. En þar virðast þó allir vera á því máli, að úr því sem komið er beri að reyna að draga úr sjóðakerfinu, minnka það, það sé orðið allt of mikið. Menn sjá auðvitað mikla annmarka á því að ætla að stiga út úr öllu sjóðakerfinu í einu lagi. Það sé ég líka. Ég býst við að það sé nær óframkvæmanlegt. Ég tek líka undir það með hæstv. sjútvrh., að ég dreg líka mjög í efa að það sé rétt að leggja alla þessa sjóði niður, þessa gömlu sjóði, sem ekki hafa verið umdeildir, og minni sjóði. Það er ekkert höfuðatriði og satt að segja mjög vafasamt að leggja suma þeirra niður. En það eru þessir eiginlegu millifærslusjóðir sem deilan hefur staðið um. Ég álít að það sé mikið þarfaverk að vinna að því að draga úr þeim og leggja þá niður. Það hefur lengi verið skoðun mín að Tryggingasjóðurinn sé ranglega upp byggður og hann íþyngi útgerðinni í landinu þegar allt er saman talið. Ég hef margsinnis túlkað þessa skoðun. Á meðan ég var ráðh. beitti ég mér fyrir því að reyna að fá fram samkomulag við aðila í sjávarútvegi um það að gera breytingar á þessu kerfi, skipaði sérstaka n. til þess, en því miður höfðu útvegsmenn ekki þá framsýni þá að geta fallist á breyt. á lögunum og hótuðu öllu illu ef lögunum yrði breytt án samkomulags við sig. Af því hikaði ég við að fara í deilu við þá frekar um málið, þó að ég margítrekaði það sem mína skoðun að vátryggingakerfið, eins og það væri upp byggt með þessum Tryggingasjóði, væri orðið afar óheppilegt. Og ég stóð gegn því að þessi sjóður héldi áfram að vaxa. En þegar núv. ríkisstj. tók við, þá var stefnunni aftur snúið við og tekið upp á því að efla þennan sjóð, stórauka hann frá því sem hann var með auknum útflutningsgjöldum. Sem sagt stóraukin millifærsla í sambandi við greiðslur á vátryggingagjöldum. Sama er að segja um hina sjóðina. Það má ýmislegt segja um Stofnfjársjóð fiskiskipa. Hann er ekki að mínum dómi að öllu leyti slæmur sjóður. Ég tel að það sé fullkomlega eðlilegt að slíkt innheimtukerfi eins og þar er byggt upp geti átt rétt á sér gagnvart útgerðarmönnum, þ. e. a. s. að ákveðinn hluti af aflaverðmæti skipanna sé tekin til tryggingar því að útgerðarmenn standi skil á afborgunum og vöxtum. Hinu verður aftur ekki neitað, að það kemur upp ágreiningsmál á milli sjómanna og útgerðarmanna hvort hægt sé að draga slíka upphæð af aflaverðmætinu áður en til skipta kemur. Það hlýtur að vera samningsmál þeirra á milli. Nú er sem sagt lagt til að stíga skref í þessu sjóðavandamáli, og það er býsna athyglisvert hvað lagt er til sem fyrsti áfangi til að komast út úr þessu sjóðakerfi. Það er lagt til að minnka vátryggingakerfið um ca. helming, alveg öfugt við það sem núv. ríkisstj. hafði gert, þar sem hún var alltaf að auka það. Það er lagt til að afnema alveg olíusjóðskerfið sem hún hefur alveg byggt upp og á þessum alranga grundvelli, að ætla að skattleggja alla útgerðina í landinu til þess að greiða svo fyrir hana allan tiltekinn kostnað, sem sagt að fara þarna inn á hreint millifærslukerfi á milli aðila. Hitt var og er auðvitað allt annað. Ef upp kemur að ein grein í sjávarútveginum býr við slíka afkomu að fært þykir að skattleggja hana án þess að á henni sé níðst á nokkurn hátt, þá er allt annað hvort það er gert, að taka slíkan kúf af og ráðstafa í þágu sjávarútvegsins almennt. Það er allt annað mál. Það er alveg gjörólíkt kerfi. Mér er alveg ljóst, að ef t. d. sá grundvöllur, sem lagður var við ákvörðun loðnuverðsins í byrjun ársins 1974, hefði staðist, eins og menn trúðu þá á, þegar sú verðlagning fór fram, og ekkert hefði verið látið renna af þessu fé í Verðjöfnunarsjóð, þá hefðu auðvitað allir þeir, sem fengust við framleiðslu á loðnu, lent í gífurlegri skattlagningu til ríkisins og mikið af þessu fé hefði farið þangað. Það hefði verið skattlagt eigi að síður. Nú er sem sagt þetta lagt til, að minnka Tryggingasjóðinn um helming, leggja Olíusjóðinn fullkomlega niður og draga úr framlagi í Stofnfjársjóð, að forminu til um þriðjung, úr 15% niður í 10%, en það verður ekki í reyndinni alveg svo mikið vegna þess að þessi 10%, sem nú er lagt til að eigi að renna í Stofnfjársjóð, reiknast af öðru fiskverði en 15% reiknuðust áður. Þarna er þó um að ræða talsverða minnkun á Stofnfjársjóði. Ég hef með afstöðu minni til málsins lýst því yfir, að ég er samþykkur því að stefna að því að draga úr þessu sjóðakerfi. Ég er samþykkur þeim till., sem hér liggja fyrir, sem áfanga í þessum efnum, að minnka sjóðakerfið á þann hátt sem hér er lagt til. Þannig er ég sammála meginefni frv. að þessu leyti til. En ég hef bent á það, að sú della, sem upp hefur risið í sambandi við sjóðakerfið, er ekki leyst með þessu frv. Deilan stendur eftir, því að megindeilan hefur alltaf snúist um það og snýst um það enn, hvernig á að fara með þá fjárhæð, sem dregin er úr sjóðakerfinu og á nú að setja út í fiskverð, hvernig á að fara með þá fjárhæð í skiptum á milli útgerðarmanna og sjómanna. Ef það gerist nú í kjölfar þessara breytinga á sjóðakerfinu að fiskverð hækkar almennt um 24%, eins og talið er að það geti gert, þá gefur auðvitað alveg auga leið út frá því, sem áður hefur gerst í þessum málum, að sjómenn ætlast til þess að fá aflahlut úr þessari fiskverðshækkun líka. En hitt er jafnaugljóst, að útvegsmenn, sem hafa fengið alla þessa fjárhæð til sín gegnum sjóðakerfið, vilja láta fiskverðið hækka út af fyrir sig, en gera um leið aðrar ráðstafanir til þess að sjómenn fái ekkert af þessari fiskverðshækkun. Um það snýst vandinn nú í dag við samningaborðið á milli sjómanna og útgerðarmanna. Ef þeir ná samkomulagi um það, hvernig þeir skipta þessari fiskverðshækkun sín á milli, þá hefur þetta náð fram að ganga og er leyst a. m. k. í bili. En nái þeir ekki heldur samkomulagi nú í sambandi við sína kjarasamninga um þetta atriði, þá kemur að því, sem hæstv. sjútvrh. sagði í framsögu fyrir málinu í gær, að hann segir að frá sinni hálfu sé sá fyrirvari í sambandi við þessi frv., að því aðeins geti þau tekið gildi að samkomulag verði á milli sjómanna og útvegsmanna í kjarasamningunum um skiptingu á þessum fjárhæðum. Aðalvandamálið, sem deilurnar hafa staðið um, er enn óleyst þrátt fyrir þessar breytingar á sjóðakerfinu. Ef dregið yrði úr sjóðakerfinu eins og hér er lagt til, þá mundi hins vegar ýmislegt af þeim millifærsluvandamálum, sem upp hafa komið á milli hinna einstöku greina í sjávarútveginum, a. m. k. minnka, og að þessu leyti til er hér stefnt í rétta átt að mínum dómi. Ég vil því segja það, að ég vil nú vænta þess að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson láti leiðrétta þá vitleysu sem hann fer með í sínu nál. Og reyndar ætti hann að sjá sóma sinn í því líka að leiðrétta það, því að ég sé þá hvaðan það er komið, það sem birt hefur verið í blöðum á Ísafirði nýlega alveg í sömu átt. Hann ætti þá að leiðrétta það líka, því að þetta er með öllu rangt, að ég hafi staðið fyrir því að lög hafi verið sett um Olíusjóð. Það er rangt. Og það er líka rangt, að sú niðurgreiðsla, sem ég átti aðild að eða samþ. á sínum tíma, hafi verið rökstudd með einhverjum sérstökum vandræðum togaraflotans. Þar var um það að ræða að allur fiskiskipaflotinn fékk notið þessarar niðurgreiðslu á olíuverði, sem fékkst með því að taka tiltekna fjárhæð af loðnuafurðunum í það skiptið. Hitt skal ég líka segja, að ég er ekki fyrst og fremst að ásaka núv. hæstv. sjútvrh. fyrir það hvernig þetta sjóðakerfi hefur vaxið. Það hefur eðlilega komið upp vegna vandamála sem upp komu í sambandi t. d. við gífurlega hækkun á olíu og hlutu að trufla mjög allan útgerðarrekstur, nema þá að verulegar breytingar yrðu í kjarasamningum. Það voru auðvitað ástæðurnar. Og svo eins og alltaf þegar miklar gengisbreytingar eiga sér stað, þá hefur margsinnis áður verið gripið í að gera raunverulega með lögum hreyfingu á hinni eiginlegu skiptaprósentu sem um hefur verið samið á milli sjómanna og útgerðarmanna. Ástæðurnar eru þessar. En hann stóð að því, eins og hans ríkisstj„ að framkvæma þessar gengisbreytingar og fylgdi því á eftir á þennan hátt með því að byggja upp þennan sjóð á þessum grundvelli og gera hann svona stóran og aðra sjóði svona stóra eins og ég hef verið að lýsa. Ég vildi að þetta kæmi hér skýrt fram vegna þess að þeir, sem hafa staðið að því að samþ. hér allar reglur varðandi sjóðakerfið frá upphafi, eiga að standa við þær samþykktir síðar og ekki reyna að fela sig á bak við neina aðra og segja að allir aðrir hafi staðið að þessu. Það er ekki rétt. Það var rétt sem hæstv. sjútvrh. sagði um eina greiðslu sérstaklega sem hann nefndi og ég stóð að, og það var að setja sérstök lög um það, að tiltekinn tíma skyldi 1% af verðmæti útfluttra sjávarafurða renna í Fiskveiðasjóð honum til eflingar með því skilyrði að ríkissjóður legði jafnmikið fjármagn á móti til eflingar Fiskveiðasjóði. Þetta var í sambandi við uppbyggingu flotans í landinu. Það er rétt, þetta var gert. Og auðvitað var það líka rétt, að þessi fjárhæð verkaði á óbeinan hátt á skiptagrundvöll á milli sjómanna og útgerðarmanna. En ég hafði ráðgast við samtök sjómanna um þetta og þau mótmæltu þessu ekki. Þau höfðu það mikinn áhuga á því að hægt væri að standa að uppbyggingu fiskiskipaflotans að þetta var gert. Gjaldið var sett til tiltekins tíma. Núv. hæstv. sjútvrh. hefur síðan beitt sér fyrir því að halda þessu gjaldi áfram, og ég er honum alveg sammála um það. Ég álít að verkefni Fiskveiðasjóðs hafi verið með þeim hætti og séu þannig að það hafi verið fullkomlega eðlilegt. En að öðru leyti er það svo um hina umdeildu sjóði, að ég tel að ég hafi ekki tekið nokkurn tíma þátt í því, hvorki að setja um þá lög né heldur að efla þá, heldur þvert á móti. Ég hef einmitt varað við þessum sjóðum og bent á að það ætti að fara aðrar leiðir. Í þessu frv., eins og það liggur fyrir, eru svo aðeins minni háttar atriði önnur sem ég hef hnotið um, af því að ég hef tekið hér fram að ég er samþykkur meginstefnu frv., þó að ég geri mér grein fyrir því að deilurnar á milli útgerðarmanna og sjómanna, sem tengst hafa sjóðavandamálinu, eru ekki leystar. Þær eru annars staðar til úrlausnar nú. En þau minni háttar atriði, sem ég hefi við skyndilestur strikað við, eru þessi m. a., að ég tek eftir því að sú nýja skipting á útflutningsgjaldinu, sem upp á að taka samkv. frv., gerir ráð fyrir því að Aflatryggingasjóður fái nokkru meira fé en hann mundi fá samkv. núgildandi reglum. Það er gert ráð fyrir því, að samkv. frv. geti hann fengið 500 millj. kr., almenna deildin, í tekjur, á móti 461 millj. samkv. núgildandi reglum. Ég sé nú ekki ástæðu til þess arna og hef hvergi séð bein rök fyrir því að þetta skuli vera gert. Þessu er smeygt hér inn á sama tíma og verið er að draga úr vexti sjóðakerfisins. Og þó að það hafi ekki verið aðaldeilur um Aflatryggingasjóðinn, eins og ég hef bent á, þá sé ég enga ástæðu til þess að í fylgd með þessu frv. sé verið að auka framlögin í þennan sjóð. Og það er ekki aðeins hin almenna deild Aflatryggingasjóðs, heldur einnig áhafnadeildin, sem greiðir hluta af fæðiskostnaði, það er gert ráð fyrir því að hún fái 590 millj. kr. samkv. frv., en 554 millj. samkv. núgildandi lögum. Ég sé ekki heldur ástæðu til þess arna. Ég hef lýst því yfir margsinnis áður að ég er persónulega á móti þessari deild. Ég tel að hún sé mesta vandræðadeild, vegna þess að þarna er farið að reikna út fæðiskostnað á skipum eftir því, hvað menn fiska mikið, og greiða allverulega upphæð úr sjóðnum á þeim grundvelli, sem ég tel afar vitlaust og óheppilegt. Þarna er um millifærslukerfi að ræða, og ég er því lítið glaður yfir að sjá það, þó að hér sé ekki um stóra upphæð að ræða. Hitt veit ég mætavel, að vegna þeirra samninga, sem sjómenn og útvegsmenn hafa gert um greiðslu á fæðiskostnaði, gerir hvorugur þeirra nú athugasemd við að halda þessu áfram. Þeir eru ásáttir um þetta. En við getum haft okkar skoðun á því, hvort kerfið er rétt. Þá er einnig minni háttar atriði, að hér er lagt til að samtök sjómanna og útvegsmanna, sem hafa fengið örlítinn hluta af útflutningsgjaldinu til síns rekstrar, til sinnar starfsemi, það er verið að gera ráð fyrir því að þetta fé, sem rennur til þessara samtaka, og hefur satt að segja að mínum dómi alltaf verið heldur hæpið að þessi samtök fengju fé með þessum hætti, - það er verið að gera ráð fyrir því að samtökin fái nú samkv. frv. 18 millj. kr., en hefðu ekki fengið samkv. gildandi reglum nema 13 milli. kr. Ég er fyrir mitt leyti ekki með þessu. Ég álít að það hefði mátt líta fram hjá því ef það hefði verið það sama og áður, en ég sé ekki ástæðu til þess fyrir mitt leyti að hækka það. Fremur hefði átt að draga úr því. Auk þess eru svo þar gerðar vissar breytingar sem ég veit ekki hvernig verður tekið af viðkomandi aðilum, því að þessar tekjur hafa runnið til Landssambands ísl. útvegsmanna annars vegar, en hins vegar hefur gjaldið runnið til Sjómannasambandsins og Farmanna- og fiskimannasambandsins og Alþýðusambandsins að því leyti til sem það er allsherjarsamtök allmargra félaga sem hafa með sjómannamál að gera og eru ekki í Sjómannasambandinu. En nú er gerð sú breyting á, að þetta skuli ekki renna til Alþýðusambandsins lengur, heldur skuli það renna til Alþýðusambands Austurlands og Alþýðusambands Vestfjarða. Það má vera að þessir aðilar hafi verið eitthvað óánægðir með skiptinguna á þessum fjármunum frá Alþýðusambandinu, en þarna er allt í einu tekin upp regla um það, að skipta skuli þessum peningum til annarra aðila en verið hefur. Ég segi það líka, ég tel að það hafi verið heldur hæpið að fara að taka það upp í þetta frv. Þá tek ég eftir því, að í till. eða í grg. þessarar endurskoðunarnefndar er lagt til að Fiskimálasjóður verði lagður niður eða sameinaður Fiskveiðasjóði, og síðan er gert ráð fyrir að þær tekjur, sem Fiskimálasjóður hefur haft, renni til Fiskveiðasjóðs. Eins og ég sagði í umr í gær, er ég alveg á móti þessari breyt., tel hana ekki rétta. Ég tel að þessar litlu tekjur, sem Fiskimálasjóður hefur haft, það hafi verið ætlunin að verja þeim í allt öðru skyni heldur en því sem Fiskveiðasjóður ráðstafar sinu fjármagni til. Hann er hreinn stofnlánasjóður sem veitir lán á hreinum lánagrundvelli, en Fiskimálasjóður hefur oft og einatt, eins og honum ber skylda til, stutt aðila með styrkjum til þess að gera veiðitilraunir og ýmsar verkunartilraunir og stutt margvíslega tilraunastarfsemi í þágu sjávarútvegsins. Ég óttast að þetta falli þá algjörlega niður, og ég sé enga ástæðu til að fara inn á þá braut að sameina þetta allt í Fiskveiðasjóði. En þetta frv. fjallar ekki nákvæmlega um að gera þessa sameiningu. Það þyrfti þá sérstök lög til þess. Hins vegar er gert ráð fyrir því í 4. gr. eða í athugasemdunum við 4. gr. frv., að þessar tekjur, sem runnið hafa til Fiskimálasjóðs, skuli renna, eins og þar segir, til Fiskveiðasjóðs og Fiskimálasjóðs: a) til lánastarfsemi og b) til styrkveitinga. Mér er ljóst að það er hægt að halda þessu alveg aðgreindu, og ég þykist vita að hæstv. sjútvrh. sé mér í þessum efnum alveg sammála, að það eigi að halda Fiskimálasjóði áfram og láta hann vinna að þeim verkefnum sem hann hefur haft. Sé tryggt að þessar tekjur renni eftir sem áður til Fiskimálasjóðs, þá er ég ásáttur með þetta. En ef í þessu felst að það sé verið að taka tekjurnar af Fiskimálasjóði til þess að koma þeim til Fiskveiðasjóðs, þá er ég því algjörlega andvígur. Hæstv. forseti. Ég hef þá gert grein fyrir afstöðu minni til þessa máls og til þess sem hér hefur komið fram í sambandi við umr. um málið. Afstaða mín er þessi, að ég er sammála því að draga úr sjóðakerfinu og fellst því á meginatriði frv. að því leyti til. Ég vek hins vegar sérstaklega athygli á því, að þó að þessi breyt. sé gerð, er ekki þar með búið að komast út úr þeim vanda, sem við höfum staðið í vegna uppbyggingar sjóðakerfisins, því deilurnar eru eftir sem áður á milli útgerðarmanna og sjómanna. Að öðru leyti hef ég svo aðeins minni háttar aths. að gera við frv. sjálft. En afstaða mín til frv. miðast við þessa grg. mína, að ég fellst á þetta sem áfanga að því marki að draga úr sjóðakerfinu, en ekki að ég sé þar með ásáttur með að hafa þetta í þessu formi. Það er ég ekki. En ég taldi líka rétt að fram kæmi hið sanna um það hvernig þetta sjóðakerfi hefur orðið til og hvaða deilur hafa á undanförnum árum staðið um þetta sjóðakerfi hér í raun og veru.



Herra forseti. Það eru örfá orð um eitt atriði þessa frv. sem hv. síðasti ræðumaður taldi minni háttar, og ég get mjög vel fallist á að svo sé þegar allt málið er skoðað í heild. Það varðar 6. tölul. 4. gr. frv., en hann er þannig: „Til samtaka sjómanna samkv. reglum, sem sjútvrn. setur, 0.4%.“ Í framsögu hæstv. sjútvrh. í gær kom fram að skipting þess gjalds, sem hér er um að ræða, yrði með þeim hætti að það rynni til Sjómannasambands Íslands, tveggja fjórðungssambanda innan Alþýðusambandsins, þ. e. a. s. fjórðungssambandanna á Vestfjörðum og Austurlandi, og til Farmanna- og fiskimannasambandsins. Hér er gerð á allveruleg breyting, því að áður, eins og raunar var fram tekið áðan, rann þetta gjald, sá hlutinn sem fór til Alþýðusambandsfélaganna, annars vegar til Sjómannasambandsins og hins vegar til Alþýðusambandsins. Nú verð ég að segja það, að ég hef aldrei verið neinn sérstakur talsmaður þess að samtökin afli sér rekstrarfjár með þessum hætti. En hér er um að ræða mál sem er staðreynd í dag. Fyrst var hér um að ræða Landssamband ísl. útvegsmanna einvörðungu sem fékk vissa prósentu af útflutningsgjöldunum um árabil, en síðan komu sjómannasamtökin og einnig samtök verkafólks í landi. Ef nú er ætlunin að breyta þeirri innbyrðis skiptingu sem hefur verið á þessu gjaldi, þá vil ég lýsa því yfir að það er gert án samráðs við einn þann aðila sem hefur verið með í þessu áður, þ. e. a. s. Alþýðusamband Íslands. Og þar sem hér er um að ræða mát sem hefur verulega breytingu í för með sér á högum þessa aðila, þá tel ég að það sé mjög slæmt að gera það á þennan hátt. Ég gæti vel fallist á að ef hér væri einvörðungu um að ræða aflahlut úr sjó sem sé kominn að landi, þá ættu sjómennirnir einir um það að fjalla, þá væri það kannske þeirra mál. En hér er um að ræða hluta af útflutningsverðmæti, og það vita náttúrlega allir hv. þm. hvaða breytingar verða á hráefninu frá því að það kemur upp úr sjó og þangað til það er orðið útflutningsvara, og það er annað fólk sem kemur til starfa við þær framkvæmdir. Ég ætla ekki að fara að orðlengja hér um þessi mál. En ég vildi að hæstv. ráðh. - sjútvrh. a. m. k. - gæfu svigrúm til þess að skipting þessa fjár verði rædd við þá aðila sem áður hafa notið þess, áður en rn. setur þær reglur um skiptingu þessa fjár sem lögin gera ráð fyrir að það setji. Ég held að hér gæti annars orðið um mjög alvarlegt tilfinningamál að ræða sem óséð er um hvaða afleiðingar hefði.

Sjútvrh. (Matthías Bjarnason) : Herra forseti. Út af þeim orðum, sem hv. 7. þm. Reykv. lét falla varðandi 6. lið 4. gr., en þar segir að varið verði til samtaka sjómanna samkv. reglum, sem sjútvrn. setur, 0.4% af útflutningsgjaldinu, þá er ætlað samkv. þessu frv. að verja til samtaka í útvegi, til samtaka útvegsmanna og sjómanna, 0.8%, og varð samkomulag í n. um að leggja til að því yrði skipt jafnt á milli útgerðarmanna og sjómanna, 0.4% til Landssambands ísl. útvegsmanna og 0.4% til samtaka sjómanna samkv. reglum sem rn. setur. Hins vegar leggur sjóðanefndin til og er sammála um að þetta gjald til sjómannasamtakanna skiptist á þann veg, að 42% renni til Sjómannasambands Íslands, 40% til Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, 9% til Alþýðusambands Vestfjarða og 9% til Alþýðusambands Austurlands. Það er rétt hjá hv. 7. þm. Reykv., að hér er lagt til frá hendi sjóðanefndarinnar að taka af Alþýðusambandi Íslands þá hlutdeild sem sambandið hefur haft af þessum tekjum af útflutningsgjaldi. Ég fyrir mitt leyti sé ekkert athugavert við það og tel bæði sjálfsagt og skylt að ræða þessi mál við þá fjóra aðila sem hér eiga hlut að máli og Alþýðusamband Íslands. Ég tel að hlutur atvinnurekenda eða útgerðarmanna sé alveg afgreiddur. Þetta er mál sem varðar algerlega launþegasamtökin, og ég skal fúslega verða við þeirri ósk að ganga ekki frá þessum reglum nema halda fund með þessum aðilum eða fulltrúum þessara aðila. Ég ætla ekki að fara að svara hér ítarlega ræðu hv. 2. þm. Austurl., en ég vil aðeins minna á það, að það er alveg hárrétt hjá honum, að það eru ekki nein lög til um Olíusjóð fyrr en seint á árinu 1974. En við þær olíuverðshækkanir, sem áttu sér stað síðast á árinu 1973 og ársbyrjun 1974, er gripið til þess ráðs að afla tekna af loðnuafurðum. En það er auðvitað ekki gert á kostnað verksmiðjanna einna, það er gert auðvitað á kostnað allra aðila sem framleiða þessa vöru, eins og allar aðrar sjávarafurðir til annarra sjóða. Það þótti þá nauðsyn og var talið að loðnuafurðirnar væru best settar miðað við verðlag til þess að standa undir slíkum niðurgreiðslum. Eftir að þetta er gert heldur olían áfram að hækka, og það er ekki gerð nein breyting á, niðurgreiðslan á sér stað á því ári miðað við 5.80 kr. á lítra, sem hefur haldist óbreytt síðan. Við þær miklu hækkanir, sem urðu á olíunni eftir að núv. ríkisstj. tók við, þótti auðvitað ekki fært annað en að leggja slíkan skatt á allar sjávarafurðir, því að það var þá sjáanlegt og í raun og veru löngu áður en fyrrv. ríkisstj. fór frá að loðnuafurðirnar gætu ekki staðið undir þessum niðurgreiðslum. Hitt er svo annað mál, sem hefur ekki verið umdeilt, að hvorki ég né fyrrv. sjútvrh. eða aðrir höfum talið þetta æskilega leið. En á meðan hlutaskiptareglum var ekki breytt, var sjáanlegt, bæði við hækkun á olíunni, sem varð á heimsmarkaði, og þegar við bættust gengisbreytingarnar, að ekki var hægt að leggja þennan skatt á útgerðina eina. Það vissu allir menn. Hitt hefur gengið seint og silalega og er ekki séð fyrir endann á því enn þá, hvort verður samkomulag á milli aðila útgerðar og launþega um breytta hlutaskiptaprósentu. Það er það sem hefur staðið í veginum, að þegar verður slíkur ofboðslegur tilkostnaður eins og hefur sýnt sig hvað olíuna snertir, þá hefur ekki verið hægt að leggja það á einn aðila, en sleppa öllum öðrum. Þess vegna hefur auðvitað orðið að breyta og verður að breyta kostnaðarskiptingunni. Ég er alveg sammála hv. þm. hvað það varðar, að það er mjög óæskileg leið að ríkisvaldið þurfi nokkru sinni að grípa inn í kjarasamninga. En það er þó sú leið sem oft hefur orðið að fara vegna þess hve kjarasamningar ganga seint og hvað viðhorf manna eru oft rígbundin og menn þurfa langan tíma til þess að skilja að það verður alltaf að endurskoða bæði þessa samninga og svo margt annað í ljósi fenginnar nýrrar reynslu. Það er það sem hefur á skort. Í sambandi við framlagið til Fiskveiðasjóðs og Fiskimálasjóðs vil ég láta koma hér fram, að þegar sjóðanefndin ræddi við mig, þá lýsti ég yfir að ég væri reiðubúinn til að það færi fram endurskoðun á báðum þessum sjóðum, en ég væri persónulega mjög andvígur því að leggja Fiskimálasjóð niður sem slíkan og láta stjórn hans vera þá sömu og stjórn Fiskveiðasjóðs. Í grg. með þessu frv. er tekið fram að lagðar séu til grundvallar framlögum af útflutningsgjaldinu þær till. sem komu frá sjóðanefndinni. En það er ekki þar með sagt að við höfum fallist á að leggja niður stjórn Fiskimálasjóðs. Ég er þeirrar skoðunar að nauðsynlegt sé að það sé sjálfstæð stjórn hvað varðar styrkjastarfsemi, markaðsöflun, rannsóknastarfsemi og það eigi ekki heima undir stjórn hreins lánasjóðs eins og Fiskveiðasjóður er. Ég held að það sé óhætt að fullyrða, að Fiskimálasjóður hefur oft komið til hjálpar í mikilsverðum málum, og það er mikil nauðsyn fyrir sjútvrn. og sjútvrh., hver sem hann er á hverjum tíma, að hafa aðild að einhverjum slíkum sjóði til þess að geta leyst oft mjög aðkallandi verkefni sem ekki er hægt að bíða eftir að fjárlög leysi eða fjármálakerfi ríkisins. Ég er því hv. þm. alveg sammála hvað þetta snertir. En það sem sagt er hér að 0.9% af útflutningsgjaldinu verði varið til tilraunastyrktarstarfsemi, þá lít ég svo á að þar sé um algert lágmarksframlag að ræða, þær skuldbindingar fari aldrei niður fyrir 0.9%. Hitt er aftur á móti óskipt prósenta á milli Fiskveiðasjóðs og Fiskimálasjóðs. Ég hef ekki í hyggju að auka hlutfallið sem Fiskimálasjóður hefur núna, en ég hef mikinn áhuga á að skerða það ekki. Þetta vildi ég láta koma fram til þess að ekki væri um neinn misskilning að ræða. Ég vil svo að síðustu benda á það, að þetta mál er flutt inn í þingið á þann hátt, að áður en frv. er lagt fram hafa allir þm. fengið málið á sitt borð á mjög ítarlegan hátt og sjútvn. hafði komið saman áður en frv. kemur hér til umr. En þetta gerði ég til þess að þm. gætu ekki sagt að þeir hefðu engan tíma haft til þess að kynna sér málið. Við sendum sjútvn.-mönnum öll þessi gögn, þessar grænu bækur þrjár, daginn eftir að ríkisstj. fékk þær í sínar hendur. Og ég veit að þm., sérstaklega þeir þm. sem áhuga hafa á þessum málum, hafa kynnt sér þessi mál vel og þess vegna er auðvelt að afgreiða þessi frv. En tíminn líður. Það stóð lengi á sjóðanefndinni, hún náði ekki samkomulagi. Henni var ætlað af hendi rn. að ljúka störfum fyrir 1. des. En ef rn. hefði sagt: Þið verðið að ljúka þessu fyrir 1. des., þá hefði aldrei neitt nál. komið frá sjóðanefndinni, svo að við urðum nauðugir viljugir að veita þessa fresti. Síðast náðist samkomulag um að ákveða óbreytt fiskverð til 15. febr. Nú er 11. febr. í dag. Þess vegna legg ég auðvitað svo þunga áherslu á það, að þessi mál verði afgreidd út úr þessari hv. þd. í dag, þannig að þau gætu legið fyrir Ed. á morgun, því að ég vil ekki að aðilar vinnumarkaðarins, hvorki útgerðarmenn né sjómenn, geti sagt að ríkisstj. eða Alþ. hafi látið standa á svari til þess að gera jafnveigamikla kerfisbreytingu og hér liggur fyrir.



Herra forseti. Ég stóð aðallega upp að þessu sinni til þess að gera grein fyrir þeim fyrirvara sem ég hafði í sambandi við afgreiðslu þessa máls í sjútvn., en í því nál., sem n. lét fara frá sér, er þess hvergi getið að nokkur hafi hátt fyrirvara um málið. Hins vegar var það bókað í fundargerðarbók, ég gáði að því, það er rétt, en það hefur ekki komið fram í nál. og ekki heldur í framsögu með málinu. Þetta sýnir einungis hver æðibunugangur er í sambandi við afgreiðslu þessa máls. Þarna er verið að afgreiða mál sem er upp á marga milljarða kr., og það er ætlast til þess að afgreiðslu þess sé lokið á einum einasta fundi í sjútvn. Og ég verð að segja það, að fyrst það tekur svona stuttan tíma að afgreiða eitt stærsta mál þingsins, þá ætti ekki að vefjast fyrir núv. hæstv. ríkisstj. að leysa önnur minni háttar mál. Svo mikið lá á að mönnum var ekki gefinn kostur á því að setja saman nál. á nokkurn veginn eðlilegum tíma og þaðan af síður að n. fengi tækifæri til þess að kanna þetta mál. eftir að það var lagt fram í þinginu, nema í rúman klukkutíma. Hæstv. ráðh. lauk máli sínu áðan með því að segja að sjútvn. hefði komið saman áður. Það er rétt. Sjútvn. beggja d. hafa einu sinni hist vegna þessa máls áður og það með öllum sjóðanefndarmönnunum. Og hæstv. ráðh. segir að það hafi staðið á sjóðanefndinni. Það er rétt, það tók alllangan tíma að vinna þetta verk sem er yfirgripsmikið og tímafrekt. En ég vil benda á það, að það eru þó nokkrar vikur síðan þessi n. lauk störfum, og það væri fróðlegt að fá að vita hvers vegna frv. hefur ekki verið lagt fram fyrr. Hvað hefur tafið hæstv. ráðh. í þessum efnum? Frv. er nefnilega fyrir alllöngu tilbúið. En þessi vinnubrögð öll og þessi æðibunugangur og flýtir við afgreiðslu málsins er einungis eitt dæmið enn og í fullu samræmi við vinnubrögð núv. hæstv. ríkisstj. sem afgreiðir hin stærstu mál með þessum hætti og gerir hv. Alþ. að hreinni afgreiðslustofnun fyrir sig, þar sem hv. þm. eiga að afgreiða stórmál án þess að hafa fengið tækifæri til þess að skoða það náið. Hitt er svo annað mál, að þeir, sem vissu það fyrirfram að þeir þyrftu að fjalla um málið hér í þinginu, hefðu auðvitað haft tækifæri til þess að skoða þetta og fylgjast með því. En ég er alveg viss um að mikill fjöldi hv. þm. hefur alls ekki kynnt sér málið og veit bókstaflega ekkert um það. Ég vil ekki fara að nefna nein dæmi hér, en mér er vel kunnugt um það. Það hefur aldrei verið litið í grænu bækurnar. Þm. sitja ekki hér einu sinni og hlusta á umr. um málið og vita ekkert um það, en rétta bara hendurnar upp í loftið eftir pöntun frá hæstv. ráðh. Matthíasi Bjarnasyni. Ég hafði fyrirvara fyrir afstöðu minni við afgreiðslu þessa máls í þeim tilgangi að hafa tækifæri til þess m. a. að ræða nokkuð um sjóðakerfið í heild og hvernig það hefur orðið til og hvernig tilfærslur til þessa kerfis hafa sífellt, að vísu smátt og smátt, en þó stundum í nokkuð stórum stökkum, verið að þrengja hlut sjómanna. Og svo mikið hefur verið gengið á réttmætan hlut sjómanna, að nú er ástandið þannig að af aflaverðmæti upp úr sjó er fyrst tekinn helmingur eða rúmur helmingur sem síðan er skipt á milli sjóðanna í þessu bákni. Það er auðvitað gleðilegt að með þessu frv. og með þeim aðgerðum, sem nú er unnið að, sé verið að reyna að draga svolítið úr sjóðakerfinu, og síst vil ég vera á móti því. En hins vegar verður að gæta þess, þegar þessi breyting fer fram, að sjómenn hljóti í sinn hlut sanngjarnan part af þeirri fiskverðshækkun sem verður til við lækkun á tillögum til sjóðanna. Það væri auðvitað ástæða til að rekja hér í fáum atriðum ýmislegt af því sem er í þessu frv., m. a. það, svo að tekið sé dæmi, að framlagið til Aflatryggingasjóðs hækkar um 75 millj. kr. Þetta er sá sjóður sem einna mest hefur verið gagnrýndur, sérstaklega þær reglur sem hann hefur unnið eftir og hvernig þær hafa komið út. En ég sé ekki ástæðu til að vera að eyða tíma þingsins í að rekja margt af þessu tagi, vegna þess að hv. 2. þm. Austurl. hefur rækilega gert grein fyrir skoðunum okkar Alþb.- manna í þessu máli. Ég vil að lokum undirstrika það, að ég tel að þetta stefni í rétta átt, en árétta enn einu sinni að þegar sjóðakerfið er dregið saman, þá verði þess vandlega gætt að sjómannastéttin beri ekki skarðan hlut frá borði.



Herra forseti. Ég hef skrifað undir nál. sjútvn. án fyrirvara og mun því fylgja frv. fram og greiða því atkv. Það er þó ekki þar með sagt, að ég hefði ekki kosið að í einstökum atriðum væri það á annan veg en nú er. Hins vegar liggur það ljóst fyrir, eins og komið hefur fram, að grundvöllur frv. er samkomulag sem náðst hefur milli sjómanna og útvegsmanna um breytingar á því sjóðakerfi sem nú er í lögum. Ef farið væri að flytja við frv. brtt., þá mundi það tefja framgang málsins og ekki að mínum dómi æskilegt nú að gera tilraun til þess að raska þeim samningsgrundvelli sem fyrir hendi er í sambandi við þetta mál. Sjóðakerfið hefur að undanförnu mjög verið rætt meðal þeirra aðila sem við útgerðarmál fást, bæði sjómanna og útvegsmanna, og hafa menn verið sammála um að kerfið í heild hafi mjög þróast í óæskilega átt. Aðallega hafa það verið tveir sjóðir sem mjög hafa verið þyrnir í augum manna, en það er annars vegar Olíusjóðurinn og hins vegar Tryggingasjóðurinn. Með þessu frv. eru að fullu numin úr gildi ákvæðin um Olíusjóðinn, en eftir standa að nokkru, u. þ. b. að hálfu leyti, framlög í sambandi við Tryggingasjóðinn. Ég hefði sannarlega kosið að einnig sá sjóður hefði að fullu horfið út úr kerfinu, því að ég tel að hann sé nákvæmlega sama eðlis og Olíusjóðurinn, að það sé verið að færa á milli einstakra aðila innan sjávarútvegsins. Menn, sem höfðu sýnt dugnað og forsjálni í rekstri, voru í gegnum Olíusjóðinn að greiða niður olíu fyrir aðra sem minna höfðu aflað og kannske ekki stundað útgerð eins fast og þeir sem betri útkomu og meiri afla höfðu náð. Ég tel að það eigi að vera grundvallaratriði í rekstri, sérstaklega í rekstri sjávarútvegs, að þar beri hver úr býtum í sem fyllstu samræmi við það sem hann aflar og leggur á sig til þess að afla sér aukinna tekna. Eins og þetta kom út og liggur ljóst fyrir í sambandi við Olíusjóðinn, þá má segja að það liggi nokkurn veginn ljóst fyrir einnig í sambandi við Tryggingasjóðinn, að hann skapi óréttmæta millifærslu milli aðila innan sjávarútvegsins. Ég tel að það hefði átt að stíga skrefið fullt og afnema einnig Tryggingasjóðinn að fullu, þannig að menn hefðu hver borið að fullu kostnað af vátryggingu sinna skipa, en ekki að þar væri verið að láta hvern bera annars byrðar að nokkru leyti. Varðandi Aflatryggingasjóð er mér alveg ljóst og ég skal viðurkenna það, að sá sjóður hefur oft á tíðum komið mjög að notum og verið til hagræðis bæði fyrir útgerðarmenn og einnig sjómenn, þannig að þeir hefðu tryggingu fyrir að fá kaup sitt greitt ef um aflabrest hefur verið að ræða. Ég tel að sá sjóður eigi fullan rétt á sér og að hann beri að standa áfram. En ég tek mjög undir það, sem fram kemur í grg. með frv., að lögð er áhersla á að úthlutunarreglur þessa sjóðs verði endurskoðaðar og sérstaklega í þá átt, sem ætlað er, að hvert svæði um sig fái til ráðstöfunar það fjármagn sem það leggur í sjóðinn, en ekki verði þar í sumum tilfellum um eins mikinn hrærigraut að ræða og nú á sér stað. Ég tel að það sé næsta undarlegt að lögin um Aflatryggingasjóð skuli ekki hafa verið endurskoðuð fyrr, en sennilega hefur ekki náðst um það samkomulag. Ég fagna því að þetta skuli liggja fyrir nú og sérstaklega að endurskoðunin skuli eiga að miðast við það sem fram kemur í grg. með frv., eins og ég hef bent á. Ég skal ekki tefja umr. um þetta mál meira, en mun fylgja því fram eins og það er, þó að ég hafi óskað þess eða talið réttara að skrefið varðandi Tryggingasjóðinn hefði verið stigið að fullu.

Frsm. meiri hl. (Sverrir Hermannsson) : Virðulegi forseti. Mál þetta, sem nú er til umr., frv. til l. um Stofnfjársjóð fiskiskipa, er af sömu rótum runnið og það mál sem hér hefur verið til umr. Það á sér sama aðdraganda. Þeim aðdraganda lýsti hv. þm. Jón Skaftason í framsögu sinni fyrir frv. til l. um útflutningsgjald af sjávarafurðum og vísa ég til þess. Á undanförnum mánuðum hafa umr. verið miklar manna í milli um hið svonefnda sjóðakerfi sjávarútvegsins, og ótrúlega margir hafa verið haldnir þeim misskilningi að af því að nokkrir þeirra sjóða, sér í lagi tveir þeirra, hafa reynst illa, þá hafa þeir tekið hluta fyrir heild og viljað þar með dæma allt annað sjóðakerfi sjávarútvegsins, enda þótt með sönnu megi færa rök að því að ýmsir sjóðir í því kerfi hafa verið hin mesta lyftistöng og lífakker sjávarútvegsins á undanförnum áratugum. Þennan misskilning þyrfti að leiðrétta. Þarna á ég bæði við Aflatryggingasjóð og þarna á ég við Stofnfjársjóð, enda þótt margur sé sá sem er í mikilli andstöðu við eðli hans. En ég tel eðlilegt á miklum byltingartímum í sjávarútvegi, þar sem ný tækni til veiða er tekin í notkun og stóraukið öryggi á sér stað, aukinn öryggisbúnaður á skipum og allar aðstæður við sjósóknina, þá sé eðlilegt vegna þess stóraukna kostnaðar, sem það hefur í för með sér, að tekið sé af óskiptu nokkurt fé til þess að standa undir þeirri nýsköpun. Ég er fylgjandi endurskoðun á sjóðakerfinu og er samþykkur þeim frv. sem hér liggja frammi og marka þá stefnu og samin eru af hinni svokölluðu sjóðanefnd sem sett var á fót af hæstv. sjútvrh. á s. l. vori. Skrefið er stigið til fulls varðandi hinn mikla Olíusjóð, en að verulegu marki varðandi Tryggingasjóðinn, enda þótt ég hefði eins og hv. þm. Guðlaugur Gíslason verið reiðubúinn til að samþ. niðurfellingu hans með öllu. Þetta eru skyld mál og þess vegna vík ég aðeins að þeim, enda þótt segja megi að sum þessi orð mín hefðu kannske frekar átt heima undir fyrra dagskrármálinu. Ég hjó eftir því að hv. þm. Lúðvík Jósepsson, hv. 2. þm. Austurl., bar mjög af sér þau spjótalög að hann hafi með nokkrum hætti tekið þátt í að setja á fót, allra síst að efla hina umdeildu sjóði, eins og hann sagði, - þvert á móti. Sá veldur nú miklu sem upphafinu veldur, og svo mikið er víst að þótt hann hafi kannske ekki kveðið Olíusjóðs-Liljuna, þá átti hann a. m. k. að henni mottóið, sem varð þegar tekið var fjármagn vegna hins mikla ágóða af veiðum loðnu og vinnslu árið 1974. Að sjálfsögðu greiddi ekki vinnslan þetta einvörðungu. Að sjálfsögðu var verð loðnunnar ákveðið með beinu tilliti til þess arna. Að sjálfsögðu borguðu útvegsmenn og sjómenn þetta. Og nokkuð er það, að enda þótt hann í upphafi síns ráðherradóms lýsti því yfir að hann ætlaði að beita sér fyrir því t. d. að leggja niður Tryggingasjóðinn, þá varð minna úr efndum í því efni og ekkert að því ég best veit í hans ráðherratíð. En ég ætla ekki að víkja neitt sérstaklega frekar að því. Hv. 5. þm. Suðurl., Garðar Sigurðsson, gagnrýndi málsmeðferðina, taldi þetta æðibunugang hinn mesta, þessum mönnum gæfist lítt ráðrúm til þess að skoða hug sinn til málanna eða athuga þau svo sem vert væri. Satt best að segja eru það fá mál sem hafa átt sér rækilegri undirbúning, og það vill enn fremur svo til. að menn eru að kalla alfarið sammála um innihald þeirra og að sjálfsagt sé að þau nái fram að ganga. Því síður er ástæða til þess að gagnrýna málsmeðferðina, enda - eins og ég segi - varla hægt að benda á önnur mál sem hafa fengið jafnrækilegan undirbúning. N. vann frá því á vordögum 1975 að málinu, fjölmenn n., skipuð fulltrúum allra helstu hagsmunahópanna, og hún gekk mjög rækilega til verks. Fyrir alllöngu var öllum þm. send skýrsla þessarar n. með afar fróðlegum upplýsingum og margvíslegum sem snertu alla þætti málsins. Og ég læt mér ekki detta í hug annað en að jafnáhugamikill maður um sjávarútveg og málefni hans og hv. þm. Garðar Sigurðsson er kunni nokkurn veginn þessar skýrslur utanbókar. Ég læt mér ekki detta annað í hug, svo djúpt kafar hann venjulega í þessi hagsmunamál. Ég segi kannske ekki að hann kunni allar skýrslurnar utanbókar, enda má alltaf fletta slíku upp, en það mætti segja mér að flest af því sem þarna kemur fram, væri honum mjög nærtækt og þess vegna er ástæðulaust að finna að þessari málsmeðferð. Sameiginlegur fundur sjútvn. hélt langan og fróðlegan fund með öllum nm. þar sem skipst var á skoðunum og málin rædd og skýrð. Þess vegna er það, að þetta mál og þessi mál bæði eru mjög vel undirbúin, enda sem betur fer og mér kom það sannarlega á óvart - ótrúlega einfaldlega sett upp, og það er mikil breyting frá því sem áður var. Hér hefur þetta verið fært í mjög einfaldan búning og auðskilinn, líka lögin sem snerta útflutningsgjaldið. En það má segja að frv., sem ég hef hér framsögu fyrir, sé í raun og veru einvörðungu breyting á lögum um Stofnfjársjóð fiskiskipa. Eðli þess allt, eins og það liggur hér fyrir, er nálega einvörðungu breyting á tekjum Stofnfjársjóðsins, enda var svo ákveðið í þeim lögum, sem upphaflega voru sett um Stofnfjársjóð fiskiskipa, að tekjur hans skyldu ákveðnar með lögum hverju sinni, Hér er sem sagt lagt til að sú höfuðbreyting verði á, að til Stofnfjársjóðsins renni 10% af aflaverðmæti samkv. ákvörðun Verðlagsráðs, en aftur á móti 16% af sölu á afla erlendis, af brúttóafla. Má heita að þetta sé megininntak þess frv. sem hér liggur fyrir til laga um Stofnfjársjóðinn og sjútvn. d. tók til meðferðar á fundi sínum í morgun. Mælti meiri hl. n. með því að frv. yrði samþ. óbreytt, en hv. þm. Garðar Sigurðsson skilar séráliti.



Virðulegi forseti. Þar sem ég skilaði sérstöku nál. um þetta frv. um Stofnfjársjóð fiskiskipa og brtt. í sama máli þykir mér rétt að gera í örfáum orðum nokkra grein fyrir afstöðu minni og brtt. Eins og segir í nál. mínu á þskj. 318, þá var á stjórnartímum viðreisnarstjórnarinnar - og má kannske segja fyrri viðreisnarstjórnarinnar - tekinn upp sá háttur að taka af óskiptum afla allvæna fúlgu í Stofnfjársjóð fiskiskipa. Sú stjórn lét ekki bíða langt á milli stórra högga, eins og menn muna, í sambandi við þær gífurlegu gengisfellingar sem áttu sér stað tvö ár í röð, 1967 og 1968, og nam hækkun á erlendum gjaldeyri á annað hundrað prósent á einu ári, og var það vegna lækkandi verðs á afurðum og minnkandi fiskafla. En þeirri stjórn þótti ekki nægilega höggvið á hlut sjómanna með því að þeir þurftu að taka á sig minnkandi afla og lækkandi verð, heldur þurfti einnig að skera stórkostlega af hlutnum til þess að leggja í þennan sjóð. Með því að taka af óskiptum afla var sem sagt skipshöfnin látin greiða talsvert stóran hluta af útgerðarkostnaði. Þegar vinstri stjórnin tók við var þetta stofnfjársjóðsgjald lækkað ofan í 10% af aflaverðmæti þegar landað var heima. En eftir að núv. hæstv. ríkisstj. tók við völdum, þá beið hún ekki lengi eftir því að hækka þessa tölu aftur um allháa prósentu. Þó að talsmenn stjórnarflokkanna hafi talað hér um að það sé öðrum að kenna hversu mikið sjóðakerfið hefur þanist út, þá er sýnilegt hverjum manni, sem eitthvað hefur fylgst með þessum málum, að það hefur aldrei sprungið svo óskaplega út eins og nú á síðustu árum. Og þessi hækkun á framlagi í Stofnfjársjóð fiskiskipa varð líka til þess að efla þetta sjóðakerfi og þá á kostnað sjómanna. Nú stöndum við frammi fyrir því að taka upp nýja stefnu í þessum málum, og er út af fyrir sig ekkert nema gott um það að segja að eigi að fara að hrista svolítið upp í þessu sjóðakerfi og þá í betri áttina. En ég vil leggja á það áherslu, eins og ég segi í nál. mínu að ég tel ekki nægilega mikið að unnið þó að skrefið sé allstórt að þessu sinni, þessu þurfi að halda áfram. Það var einnig till. sjómanna í sjóðanefndinni að framlagið í Stofnfjársjóð skyldi minnka jöfnum skrefum á nokkrum árum ofan í ekki neitt. Nú er lagt til að lækka framlagið í Stofnfjársjóð úr 15% í 10%. En menn skyldu taka vel eftir því, að þarna er ekki um þriðjungslækkun að ræða í raun vegna þess að 10% eru miðuð við aðra stofntölu sem mun vera 24% hærri en áður var, þar sem fiskverðið hækkar nú um 24% með millifærslu á því fé sem fór í sjóðinn, en fer nú í fiskverðshækkunina. Þar af leiðir að lækkunin, sem hér er lögð til. er ekki um þriðjung, þ. e. a. s. að lækka þetta um 5% af afla, heldur aðeins um rúmlega 21/2% af afla. Vegna þessa hef ég ákveðið að flytja brtt. á þskj. 319 þar sem gert er ráð fyrir því að sama komi út og það hefði verið lækkað úr 1.5 í 10% miðað við sama grunn, og sýnist mér að talan 8% sé þá nálægt lagi. Fyrri brtt. mín er þess vegna um að lækka framlagið í Stofnfjársjóð úr 15% af aflaverðmæti í 8% af þeim afla, sem landað er hér heima, en af afla, sem landað er erlendis, lækki framlagið úr 16% í 13%.



Virðulegi forseti. Það er ekki ástæða til að lengja mjög þessar umr. Ég vil þó, vegna þess að við eigum ekki fulltrúa í þeirri n. sem um þessi mál hefur fjallað, segja um þau nokkur orð nú við 2. umr. eftir að þau koma frá nefnd. Það hefur greinilega komið í ljós í þessum umr. og var raunar vitað fyrir, að efnislega eru þm. stjórnmálafl. um það sammála, að nú skuli horfið af braut hins mikla sjóðakerfis í sjávarútvegi og reynt að snúa því hjóli við, þannig að helst verði að sem mestu leyti afnumið það kerfi sem nú er í gildi. Um þetta eru ekki einungis samhljóða raddir efnislega hér á hv. Alþ., heldur hefur þetta og verið áréttað bæði frá samtökum sjómanna og útvegsmanna. Það hefur verið rifjað hér upp í dag með hverjum hætti þetta sjóðakerfi var á sett á sínum tíma og hverjir eru fyrst og fremst höfundar að því. Að sjálfsögðu hefði ekki þurft að rifja þetta upp. Þetta er öllum þeim kunnugt sem með þessum málum hafa fylgst á undanförnum árum og áratugum kannske. Meginatriðið er auðvitað þetta, að menn eru orðnir um það sammála að hér skuli breytt til og úr þessu sjóðakerfi dregið. Það er auðvitað öllum ljóst, að upphaf að þessu sjóðakerfi átti sú ríkisstj. sem að völdum sat 1968, og þá var a. m. k. á fót komið þeim sjóði sem kannske hvað mest hefur verið umdeildur, þ. e. a. s. Stofnfjársjóði fiskiskipa, þar sem gert var ráð fyrir að taka nokkurn hluta af aflaverðmæti áður en það kæmi til skipta. Um þetta held ég að menn þurfi ekki að deila. Við vitum um höfundana í upphafi, og við vitum hverjir það hafa verið, nú síðast núv. hæstv. ríkisstj. og núv. hæstv. sjútvrh., sem hafa nokkuð utan á þetta hlaðið allt til þessa. En þetta er auðvitað ekki meginmálið. Meginmálið er þetta, að það hefur tekist að sannfæra núv. hæstv. ríkisstj. og þar með hæstv. sjútvrh., sem að vísu hefur lýst því yfir hér nokkru áður að hann væri á þeirri skoðun, að það bæri að draga úr þessu sjóðakerfi. En mergurinn málsins er sá, að nú hefur tekist að sannfæra hæstv. ríkisstj. um þetta og nú á að brjóta blað að þessu leyti, draga úr þessu kerfi. Menn getur auðvitað greint á um það, hversu langt eigi að ganga í þessum efnum. Í sambandi við Stofnfjársjóðinn er tekið hér nokkurt skref. Mörgum hverjum þykir það of lítið, en ég vil sérstaklega undirstrika það af minni hálfu, að ég tel að hér sé um byrjunaraðgerð að ræða í þessum efnum, þessu eigi að halda áfram, það eigi að minnka Stofnfjársjóðinn og Tryggingasjóðinn í áföngum þar til ekkert af því stendur eftir. Menn geta deilt um hversu stór skref eigi að stiga í hverju tilviki. En þó eru ekki allir hv. þm. sammála um þetta. Hv. 3. þm. Austurl. sagði hér áðan, að hann teldi að það ætti að viðhalda Stofnfjársjóði fiskiskipa og það væri eðlilegt að í þessu tilviki tækju sjómenn þátt í endurnýjun flotans og tilkostnaði sem af því leiddi. Ég út af fyrir sig er ekkert undrandi á þessari afstöðu hv. þm. af eðlilegum ástæðum sem ekki er þörf á að ég fari hér að lýsa. Hv. þm. vita sjálfsagt af hverju það er sem þessi afstaða kemur fram hjá hv. þm. En að þessu leyti er hann þó ósammála þeim sem hér hafa talað í þessum umræðum, vegna þess að a. m. k. allflestir ræðumanna hafa lýst þeirri skoðun sinni að þeir teldu að það bæri að afnema Stofnfjársjóðinn alveg. En ég skal ekki fara fleiri orðum um þetta. Sem sagt, mergurinn málsins í þessu er að hér liggja fyrir frv. sem eru í meginatriðum eins og hin svokallaða sjóðanefnd gekk frá þessum málum. Sjálfsagt hefði hvor aðili um sig, bæði fulltrúar sjómanna og útvegsmanna, viljað hafa þetta með öðrum hætti að einhverju leyti. En þeir hafa í meginatriðum fallist á þessa meðferð mála að þessu sinni. Ég held því að það sé rétt að undirstrika það, að það væri æskilegast að efnislegar breyt., a. m. k. ekki verulegar efnislegar breyt., væru á þessu gerðar frá því sem þessir aðilar gengu frá því. Það hefur líka komið hér fram að þær miklu deilur, sem átt hafa sér stað um sérstaklega tvo þessa sjóði, eru ekki leystar þrátt fyrir það að þessi frv. fari í gegnum þingið. Því er lýst yfir af hálfu hæstv. ráðh. að forsenda þess að þessi frv. nái fram að ganga sem löggjöf, sé að það takist að ná samkomulagi í yfirstandandi deilu milli sjómanna og útvegsmanna sem hlýtur að snúa mjög að þessum atriðum. Það er alveg ljóst, að það eru mjög skiptar skoðanir um þann hlut sem t. d. sjómenn ættu að fá úr því hækkaða fiskverði sem gert er ráð fyrir að þessi breytta löggjöf gæti skammtað, og það er enginn vafi á því að þar er mikil togstreita um milli sjómanna og útvegsmanna. Ég held því að Alþ. ætti að gera sem minnst í breytingunum. Ég hygg að það muni vera nógu erfitt fyrir þessa aðila að ná saman endum í þessari kjaradeilu þó að ekki verði með einhverjum hætti skorið upp það samkomulag sem þessir aðilar hafa nú gengið frá. Ég fyrir mitt leyti tel að það muni affarasælast, eins og málum er nú komið, að Alþ. gangi frá þessu eins og það nú liggur fyrir. Ég vil aðeins segja það um brtt. hv. þm. Garðars Sigurðssonar, að ég hefði talið mjög æskilegt að framlag í Stofnfjársjóð hefði verið lægra en þetta frv. gerir ráð fyrir, og það hefðu sjómannasamtökin í heild ábyggilega talið. En hér er um samkomulag að ræða milli þessara aðila og því vafamál a. m. k. hvort það geri nokkra bót á þó að farið væri að breyta því hér. En ég vil ítreka það, að ég lít á þetta sem byrjun á uppskurði á sjóðakerfinu, en víðs fjarri að hér sé um neina endanlega lausn á því að ræða. Ég vil aðeins, svo að ég þurfi ekki að tala hér við 3. umr. í sambandi við fyrra málið sem hér var á dagskrá, þ. e. í sambandi við útflutningssjóðinn, segja um það, að bæði hv. 2. þm. Austurl. og hv. 7. þm. Reykv. komu hér aðeins inn á þann lið í 4. gr. þess frv. sem gerir ráð fyrir ákveðnum hluta sem renna á til samtaka sjómanna skv. sérstökum reglum sem sjútvrn. kemur til með að setja. Að sjálfsögðu er það alveg rétt, að hér er um viðkvæmt mál að ræða. Hér er gert ráð fyrir breyt. frá því sem er. En ég fyrir mitt leyti vil segja það, að ég tel að þessi breyting sé eðlileg. Eins og þetta hefur verið, þá hafa svæðasamböndin, þ. e. a. s. Alþýðusamband Vestfjarða, Alþýðusamband Austurlands og félög, sem aðilar eru að Sjómannasambandi Íslands, fyrst og fremst og svo til eingöngu farið með samningamál sjómanna um langt árabil. Alþýðusamband Íslands hefur ekki haft með höndum samningsgerð fyrir sjómenn um langt árabil. Ég tel því ekki óeðlilegt, ef á annað borð er farið inn á þessa leið, að samtökin fái einhvern hluta úr þessu, að það sé gert með þessum hætti. En að þetta er e. t. v. viðkvæmnismál og síður en svo að ég sé að hafa á móti því að rætt verði við fulltrúa Alþýðusambandsins áður en hin væntanlega reglugerð verður út gefin. En mér finnst þetta sem sagt eðlileg breyting. Ég skal ekki hafa þetta fleira, en ég ítreka það, að ég tel að hér sé stefnt í rétta átt. En betur má ef duga skal, og ég tel að ekki eigi að hætta fyrr en búið er að afnema a. m. k. þá sjóði sem fyrst og fremst og alla tíð hafa verið mjög umdeildir frá því að þeir voru á fót settir. Ég fyrir mitt leyti a. m. k. tel fráleitt að ætlast til þess að sjómenn taki þátt í útgerðarkostnaði, eins og gert var ráð fyrir í tíð viðreisnarstjórnarinnar. Það ætti þó hv. 3. þm. Austurl. að muna, að afnumin var í tíð vinstri stjórnarinnar þátttaka háseta eða skipverja í sérstökum útgerðarkostnaði, en eftir stóðu að vísu 10% í sambandi við Stofnfjársjóðinn. - Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri, eins og ég sagði áðan, en ég held að það sé rétt að Alþ. geri ekki efnislegar breyt. á því samkomulagi sem þessir aðilar báðir hafa komið sér saman um