Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 2. umr., þessa máls var óskað eftir nánari upplýsingum varðandi málið. Nú vil ég endurtaka þessa ósk og jafnframt biðja hv. frsm. um sams konar upplýsingar varðandi 3. mál. Einkum óska ég eftir að fá að vita, hvort búið er að framkvæma eignarnám eða hvort beðið er eftir staðfestingu þessara laga.

Frsm. (Steingrímur Aðalsteinsson) : Eins og ég skýrði frá við 2. umr., höfðu þessar upplýsingar, sem n. óskaði eftir, ekki borizt, og hafa þær ekki borizt enn. Varðandi það, hvort eignarnámsheimildin hafi verið notuð, þá geri ég ráð fyrir, að brbl. hafi verið notuð og þetta frv. sé til staðfestingar.



Að fengnum þessum upplýsingum vil ég mælast til, að atkvgr. um málið verði frestað, þangað til hæstv. atvmrh. er viðstaddur og getur gefið þær upplýsingar, sem óskað er eftir.

Frsm. (Steingrímur Aðalsteinsson) : Ef hv. þm. Barð. telur þetta svo áríðandi, þá get ég fallizt á að fresta málinu í dag.

Frsm. meiri hl. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Þetta mál hefur legið lengi hjá iðnn., og stafar það nokkuð af því, að hún hefur verið að reyna að samræma það við iðnfræðslulöggjöfina. N. hélt 4 fundi um málið og sendi Teiknistofu landbúnaðarins og Landssambandi iðnaðarmanna frv. til umsagnar. Teiknistofan svaraði strax, en nokkuð dróst, að svar kæmi frá Landssambandinu, en þegar það kom, var það á sama veg, að vísu með nokkrum athugasemdum. Mæltu báðir aðilar með frv. Þrátt fyrir þetta gat n. ekki orðið sammála um afgreiðslu frv. Meiri hl. n., hv. 9. landsk. og ég, höfum ekki getað fallizt á frv. Hv. 2. þm. N.-M. hefur skilað sínu áliti, og mun hann gera grein fyrir afstöðu sinni. Grundvallarstefna frv. er sú að skapa eigi sveitum og þorpum verri aðstöðu til iðnfræðslu en öðrum landshlutum. Okkur er ljóst, að byggingar vantar í sveitum, en við teljum, að úr því megi bæta með því að byggja hús samkv. 1. nr. 7 frá 12. jan. 1945, um jarðræktar- og húsagerðarsamþykktir í sveitum. Má vænta þess, að þessi verk verði falin fulllærðum iðnaðarmönnum, og jafnframt verði notaðar hraðvirkar vélar við byggingarnar. - Nú hefur Landssamband iðnaðarmanna fallizt á þessa till. Þykir meiri hl. iðnn. það mjög merkilegt, þar sem á bak við þetta frv. er allt annar hugsunarháttur en kemur fram í bréfi frá Landssambandinu varðandi það atriði, hvort réttara sé að kenna mönnum iðnina í skóla eða viðhafa þann hátt, sem nú er gert, að láta þá starfa sem iðnnema allt að 4 ár. Um það vildi meiri hl. iðnn. ekki taka neina sérstaka afstöðu á þessu stigi málsins. Það er atriði, sem vel er þess vert að vera athugað. En ef það væri gert, þá er það a. m. k. skoðun meiri hl. iðnn., að ekki beri að byrja með því að setja upp slíka kennslustofnun í strjálbýlli sveit, heldur fyrst og fremst þar, sem nægilega greiður aðgangur er að rafmagni, flutning á efni, er þarf til skólahaldsins, og nægilega greitt að markaði til þess að selja vöru þá, sem framleidd er á verkstæðinu. Það er að ýmsu leyti hagkvæmara að hafa slíka skóla í fjölmenni en í sveitum, því að það kostar mikið fé að flytja hráefnið fyrst á þennan stað og vöruna svo aftur á markað. Auk þess lítur meiri hl. n. svo á, að ekki beri að haga kennslunni eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. Frv. gerir ekki ráð fyrir, að kennd sé til fulls hver grein út af fyrir sig, heldur skuli hrært saman lítið skyldum iðngreinum. Eins og ég gat um áðan, virðist Landssamband iðnaðarmanna álíta, að rétt sé að stefna að þessu marki almennt um iðnfræðslu, þegar fyrir Alþ. liggur frv. um iðnfræðslu, sem gengur í gagnstæða átt, en er þó undirbúið að mestu af þessum aðilum. Ég skal nú fara út í það, hvað hugsað er að kenna í þessum skóla, eins og frv, liggur fyrir, og benda á nokkra galla, sem mér finnst á frv. vera, og hvers vegna ég tel ekki rétt að fara inn á þá braut, sem lagt er hér til. - Það er þá fyrst, að í 2. gr. er ákveðið, að þessi stofnun skuli heyra undir landbrh. Mér finnst, að ef skólinn er stofnaður, þá skuli hann heyra undir þann ráðh., sem fer með iðnaðarmál. Í 3. gr. er talað um, að námstíminn skuli vera 2 ár. Það liggur engin rannsókn fyrir um það, hvort hægt er að kenna mönnum hverja grein á tveim árum, ef farið er inn á þessa braut að kenna mönnum í stað þess að láta þá nema með því að sjá aðra vinna. Ég tel það þurfi að rannsakast nánar, áður en því er slegið föstu, hvar slíkur skóli skuli standa. Ég vil benda á, að í Bretlandi var í stríðinu farið inn á þá braut að kenna mönnum, þ. á m. kvenfólki, störf í ýmsum iðnum, skipabyggingum, vélsmiðjum o. fl. Og þeir menn, sem ég hef átt tal við um þetta, upplýstu, að hægt hefði verið að kenna ákveðna iðngrein á 6 mánuðum. Hverjum nemanda var aðeins kennd mjög takmörkuð iðngrein. Það væri mjög athugandi, hvort ekki væri hægt að fara inn á þessa leið hér. Ég gæti trúað, að það mætti kenna einum að logsjóða, öðrum að hnoða, o. s. frv., svo að þeir gætu náð æfingu á 6 mánuðum. En þeir gætu ekki kennt eða stjórnað verki, nema þeir hefðu víðtækari menntun. Það mætti hafa þetta stig af stigi, þannig að menn gætu numið iðn sína í fleiri skólum og orðið nægilega góðir í sinni grein. En þá þarf annan undirbúning en gert er ráð fyrir í þessu frv. Í 4. gr. er ætlazt til þess, að inntökuskilyrði séu gagnfræðapróf eða einn vetur í héraðsskóla og nemandinn hafi fengið a. m. k. 2. einkunn eða sýni með sérstöku prófi, að hann hafi álíka þekkingu. Ég tel ekki þetta nauðsynlegt inntökuskilyrði í slíkan skóla, ef hann á að kenna það, sem talað er um í 6. gr., en um þetta má að sjálfsögðu deila. 4. gr. frv. þyrfti að breyta, ef frv. verður samþ., þar sem talað er um, að nemandi skuli hafa hlotið nokkra æfingu í meðferð venjulegustu smíðaáhalda og geta leitt að því líkur, að hann sé gott smiðsefni. Til þess að uppfylla þetta skilyrði, verður að vera búið að koma upp tilraunastofnun þeirri, sem gert er ráð fyrir í 8. gr. frv. um iðnfræðslu. Þar er um mjög mikið nýmæli að ræða, þar sem koma skal upp stofnun, sem sannprófi hæfileika manna til iðnnáms, áður en gengið er inn í iðnnám. Það má setja það hér að skilyrði, að nemendur hafi staðizt próf við þá stofnun, þear hún er komin á fót. Hér er talað um að skipta skólanum í tvær deildir, húsasmíðadeild og húsgagna- og búsáhaldasmíðadeild. Út af fyrir sig sé ég ekki ástæðu til, að skólinn þurfi að starfa í tveim deildum. Honum er fyrst og fremst ætlað að bæta úr þörf til að fá fullnuma húsasmiði. Ég sé ekki, að nauðsynlegt sé að setja upp 2 deildir, aðra fyrir húsgagnasmíði og hina fyrir húsasmíði. Ég tel miklu nær að skylda skólann til að kenna sérstaklega meðferð búvéla. Í 6. gr. er talað um fræðikennsluna, og ætlazt til, að hún skuli vera með svipuðum hætti og í búnaðarskólunum og héraðsskólunum almennt. Virðist mér ekki nauðsynlegt að reisa sérstakan skóla til að kenna þau fög. - Í 7. gr. er gert ráð fyrir, að menn læri allt í graut. Þeir eiga að vera múrsmiðir, leggja járn í steypu, vatnsleiðslur og miðstöðvar. Þetta eru mjög óskyld verk. Það má kannske segja, að hver laghentur maður geti kastað leiðslum í hús. En ekki verður það gert af vandvirkni, nema menn hafi lært þá iðn. Og það verður ávallt dýrara í framkvæmd, þegar það er ekki gert af mönnum, sem hafa til þess sérþekkingu. Ég vil benda á, að venjulegir húsasmiðir munu leita aðstoðar sérfræðinga um að reikna út og fyrirskipa, hvernig styrktarjárn skuli vera í húsum. Og aðrir sérfræðingar segja fyrir um, hvernig leggja skuli miðstöðvar og vatnsleiðslur í hús. Það er því óviturlegt að ætlast til, að þessir menn verði við þessi verk. Sama er það með trésmíðina. Það er ætlazt til, að þeir læri einnig málningu og veggfóðrun. Það má kannske segja, að hægt sé á skömmum tíma að læra að klístra pappír á vegg, en þó er nú ætlazt til, að menn læri þetta á mörgum árum. En það margborgar sig, að þeir menn, sem fara með málningu, kunni sitt verk. Það er margfalt dýrara og verra, ef menn fúska við þá iðngrein. Þá tel ég óeðlilegt, að þessum mönnum skuli vera gefinn réttur til þess að standa fyrir húsasmíði allt að tveggja hæða og kjallara. Ef menn yfirleitt geta komið húsi upp á 3 hæðir, eins og hér er ætlazt til, þá eru menn líka færir um að koma upp 5 hæðum, og stærri hús eru ekki byggð yfirleitt hér á landi. Ég held, ef samþ. á þetta frv., að þá yrði 7. gr. að breytast mjög mikið. 9. gr. gerir ráð fyrir því, að kennsla fari fram í verkstæðum skólans. Nú er það vitanlegt, að ef kenna á 100 nemendum, eins og gert er ráð fyrir hér, þarf feikna verkstæði til þess að geta haft svo marga nemendur. Slíkt verkstæði kostaði hundruð þúsunda kr. eða á aðra millj., og sakaði það ekki, að gerð væri tilraun til að reikna, hvað það kostaði. Auk þess er viðbúið, að það verði miklum erfiðleikum bundið að hafa nægilegt verkefni fyrir þessa menn, ef skólinn er settur á afskekktan stað í landinu. Þá tel ég það mjög miklum erfiðleikum bundið að láta þessa nemendur ferðast um allar sveitir landsins til þess að bygga hús. Það er vafasamt, hvort þetta er framkvæmanlegt eins og gert er ráð fyrir. Að lokum vil ég benda á það, sem ég gat um í upphafi. Ég álít miklu eðlilegra, að skólinn sé undir því ráðuneyti, sem hefur með iðnaðarmál að gera í landinu. Nú er það svo, að það er rétt, sem flm. heldur fram, það þarf að bæta úr erfiðleikum, sem steðja að sveitunum um að koma upp byggingum. Spurningin er því sú: Hvernig er hægt að bæta úr þessu á sem fljótastan hátt og svo, að það kosti sem minnst fé? Ég hygg, að þetta verði bezt gert með húsagerðarsamþ. í sveitum og búnaðarsamböndin hafi forustuna og styðji að því, að sem flestir menn geti orðið búhagir, eins og kallað er í sveitum, bæði til þess að aðstoða við óvandaðri verk og ekki sízt til þess á þann hátt að geta fundið út, hvort ekki eru fleiri smíðsefni í sveitunum en menn almennt vita um, ef þeir ekki hafa neinn aðgang að skóla, þar sem þeir hafa getað fengið að æfa og læra smíðanám. Flm. benti á, að slíkur skóli væri að Laugum í Þingeyjarsýslu, með þeim árangri, að í þeirri sýslu séu miklu betri húsakynni en annars staðar. Telur flm. þetta vera strauma frá Laugaskóla, því að þar hefðu menn fengið undirstöðu við að fara með verkfæri. Mér þykir sennilegt, að ýmislegt sé rétt í þessu, þótt aðrir haldi því fram, að þetta standi meira í sambandi við fjárhagsaðstöðu íbúanna. Ég hygg það rétt, að þetta eigi hvort tveggja sinn þátt í þessu. Ég veit um aðra sveit, þar sem menn hafa fengið slíka æfingu frá kynslóð til kynslóðar t. d. í bátasmíðum. Og það er mjög mikils vert að koma upp stofnunum í sveitum, sem leiðbeina í þessum málum. Ég hef rætt um þetta við hv. 1. þm. N.-M., en hann hefur heldur lélegan árangur af þessu tagi við héraðsskóla, þar sem hann þekkir til. En það þarf ekki að vera dauðadómur fyrir hugmyndina. En það vill nú svo til, að í landinu eru aðrar stofnanir, sem gera ráð fyrir að taka að sér þetta atriði, það eru búnaðarskólarnir. Það er gert ráð fyrir því með l. nr. 51 frá 19. maí 1930, að bændaskólarnir starfi í tveim deildum, þar sem önnur kenni handavinnu, og eru teknar fram smíðar, steinsteypugerð, og jafnframt söngur, dráttlist o. fl. En þetta eru að heita sömu námsgreinarnar og gert er ráð fyrir, að kenndar verði í þessum skóla, sem reisa skal samkv. þessu frv. Ég tel eðlilegt, að aukinn verði húsakostur og kennslukraftar við bændaskólana til þess að uppfylla það, sem hér þarf að bæta úr. Og ég vil benda á, að það er nauðsynlegt, að við þessa skóla sé kennt meira um hirðingu landbúnaðarvéla og meðferð. Það er miklum fjármunum kastað á glæ vegna þess, hve menn kunna almennt lítið með þessi áhöld að fara, eins og menn kunnu lítið á sínum tíma að fara með mótorvélar í bátum. Landið sparaði tugi þúsunda kr., ef menn kynnu með þessi áhöld að fara. - N. mælir með því, að horfið verði að því í samráði við Búnaðarfélag Íslands og búnaðarmálastjóra að bæta svo húsakost landbúnaðarskólanna, að þeir eigi hægt með að koma upp vísi að þeirri skólahugmynd, sem hér er farið fram á. Reynslan sýnir þá, hvernig þeir reynast. Það er ódýrara fyrir ríkissjóð að gera þetta en að setja á stofn bákn, eins og hér er gert ráð fyrir. N. leggur til, að málið verði afgreitt með rökstuddri dagskrá, þar sem skorað er á ríkisstj. að láta gera nauðsynlegar ráðstafanir til þess, að tekin verði upp iðnfræðsla við bændaskólana, eins og fyrir er mælt í 1. frá 19. maí 1930, og þar lögð áherzla á að kenna meðferð allra búvéla, viðhald og hirðingu þeirra og að nokkru leyti húsa- og húsgagnagerð, eftir því sem við verður komið. Mér er kunnugt um, að bændaskólinn á Hvanneyri hefur sótt fast á um að fá fé til þess að auka húsakost sinn til þess að koma upp slíkum skóla, en ekki hefur verið talið hægt að mæta þeim óskum. En meiri hl. n. álítur, að fyrst og fremst verði að stuðla að þessu, áður en reist er nýtt bákn, svo illa sem þetta er undirbúið.

Frsm. minni hl. (Páll Hermannsson) : Herra forseti. Hv. frsm. meiri hl. hefur nú í allýtarlegu máli lýst gangi frv. og efni þess, og þarf engu sérstöku að bæta við það. Það, sem ég vildi taka fram hér, er fyrst og fremst út af mismunandi skilningi og skoðun, sem meiri hl. og minni hl. hafa um þetta mál. Öllum hv. dm. er kunnugt, að undanfarið, eða síðan styrjöldin skall á, hefur verið lítið um húsabyggingar í sveitum og í mörgum þorpum og kauptúnum í landinu. Mönnum er kunnugt um, að ástæðan fyrir þessu er, að það hefur verið erfitt að fá byggingarefni og líka það, að þeir menn, sem helzt gátu unnið að þess háttar mannvirkjum hópuðust saman um nokkurt árabil þar, sem herinn var, og stunduðu vinnu sína þar fyrir geipikaup. Það er víst ekki neinn ágreiningur um það, að nú á næstu árum og áratugum þarf að byggja mikið í sveitum landsins, ef fólkið á að vera þar áfram. Það liggja fyrir skýrslur um það, að geysilegur fjöldi íbúðarhúsa manna í sveitum og þorpum eru varla íbúðarhæf, og þarf því að byggja þar bráðlega. Hitt ætla ég, að flestum sé kunnugt, að víða er svo ástatt í sveitum, að ekki er hægt að fá sæmilega lærða iðnaðarmenn til þess að standa fyrir byggingu húsa. Það lítið, sem byggt hefur verið, hefur sumt verið byggt af mönnum, sem engan veginn geta talizt til þess færir. Mönnum er jafnframt kunnugt um það, að fyrirhugaðar eru stórkostlegar byggingarframkvæmdir í Rvík og stærri kaupstöðum nú í næstu framtíð. Það er fjöldi bygginga, sem kosta margar millj., sem gert er ráð fyrir að byggja, áður en langt um líður. Auk þess er vitað, að í stærri kaupstöðum skortir húspláss fyrir fjölda fólks. Það er og vitað, að öll fólksfjölgunin í landinu á sér stað í stærstu kaupstöðunum. Fyrst um sinn verður svo mikið um byggingarframkvæmdir í Rvík og stærri kaupstöðum, að ekki verður betur séð en byggingarframkvæmdir í Rvík og stærri kaupstöðum hljóti að taka til sín meginið eða alla þá menn, sem eru lærðir til þess að reisa hús. Það er útlit fyrir, að ástandið verði eins og það er, og þá vantar þá menn, sem geta reist íbúðarhús. Frv., sem hér liggur fyrir, stingur upp á aðferð til þess að bæta úr þessari iðnaðarmannavöntun í sveitunum. Frsm. meiri hl. sagði eitthvað á þá leið, að grundvallarhugmynd þessa frv. væri að skapa sveitunum lakari iðnaðarmenn, og má vera, að frsm. meiri hl. hafi nokkuð til síns máls um það. En mér finnst, að megi orða þetta á annan veg, sem sé þann að telja, að tilgangur þessa frv. væri til þess að gera tilraun til að mennta iðnaðarmenn fyrir sveitir á styttri tíma en venja er með iðnaðarmenn, nota sem meðal til þess góða kennslukrafta, góðar námsaðstæður. Markmiðið ætti að vera að velja úr þá menn, sem eru frá náttúrunnar hendi smiðsefni, og gera þá færa um að standa fyrir byggingum í sveit. Það má gera ráð fyrir, að þeir verði ekki eins færir og þeir beztu. Hins vegar gæti ég hugsað, að sumir þeirra yrðu vel menntaðir, ef góðir kennslukraftar, góð námsskilyrði og nemendur væru fyrir hendi. Dreg ég af því þá ályktun, að sumir gætu orðið góðir smiðir með sjálfsnámi. Geng ég út frá því, að iðnir nemendur, sem þessi skóli leggur til, yrðu færir um að leysa af hendi önnur verk en þeir sérstaklega lærðu. Hv. frsm. benti réttilega á það í 7. gr. frv. þessa, að nemendur gætu leyst af hendi ýmsa vinnu utan sinnar sérgreinar, svo sem raflagnir, hitaleiðslur, vatnsleiðslur o. fl. Óneitanlega væri gott, ef einn og sami maður gæti unnið sem flest við byggingar í sveit, því að þungur baggi er að þurfa að fá 10 menn til einnar og sömu byggingar. Ég verð að segja, að ég er ekki fullkomlega fær um að segja, hvernig þessi tilraun tekst, en hana verður að gera. Í þessu sambandi má minna á, að smíðakennsla hefur farið fram við bændaskólana og alþýðu- og héraðsskólana, eins og við gagnfræðaskólana. Um árangur veit ég í sumum skólunum, en í öðrum minna, og þó fer því fjarri, að telja beri gagnslaust að kenna smíðar við þessa skóla. Geri ég ráð fyrir, að verulegur árangur hafi náðst af slíkri kennslu. Hef ég sannfærzt hvað viðvíkur smíðakennslu til þess að byggja hús, að betra væri að hafa hana í einum skóla og hefðu nemendur til byggingar lítil íbúðarhús á hverjum tíma til smíðanna. Hvað við kemur smíðakennslu bænda, væri hún betur komin í einum skóla, og gera má ráð fyrir, að nemendur fengju þar mikla kennslu. Mundu þá nemendur fá lengri kennslutíma. Á einum stað yrðu betri kennslukraftar og betri áhöld, og nemendurnir yrðu þá færari. Ég skal ekki vera langorður. Mér finnst votta fyrir tvískinnungi í áliti hv. meiri hluta. Í nál. segir meiri hl.: „Meiri hl. nefndarinnar telur, að stefna beri ótrautt að því, að sveitirnar verði engar hornrekur í byggingariðnaði eða þurfi að verða dæmdar til að nota hálflærða eða lítt lærða menn til byggingar mannvirkja.“ - Ég get verið sammála um þetta. Þeir iðnaðarmenn yrðu annars flokks til að reisa venjulegt íbúðarhús í sveit. Hins vegar segir í dagskrártill., með leyfi hæstv. forseta: „Í trausti þess, að ríkisstjórnin láti nú þegar gera allar nauðsynlegar ráðstafanir til þess, að tekin verði upp iðnfræðsla í bændaskólum landsins, svo sem fyrir er mælt í lögum nr. 51 19. maí 1930, um bændaskóla, og verði sérstaklega lögð áherzla á, að hægt sé að kenna þar hirðingu og meðferð búvéla og viðhald þeirra, svo og húsa- og húsgagnasmíði, eftir því sem við verður komið, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ - Eins og ég er sammála því, sem hv. meiri hl. heldur fram um, að það þurfi að fá menn, sem gætu leyst vel af hendi starf sitt, eins er ég ósammála um þá leið, sem segir í dagskrártill., og tel, að hún mundi ekki nægja. Þeir, sem fengju þá iðnfræðslu, yrðu búhagir aðstoðarmenn. En hvernig á svo að leggja til sæmilega góða iðnaðarmenn? Það vita allir, að það tókst vel með þá menn, er námu í bændaskólunum, þótt þeir væru með minni æfingu en þeir, sem eiga að vera í þessum skóla. Bændaskólarnir eru 3 missira skólar, með almenn búfræði sem aðalnám. Um að auka þar námið skal ég ekki fjölyrða mikið, en ég geri mér betri vonir um árangur af þessum skóla en þeim skólum. - Hvort skóli þessi gæti lagt til menn, sem hæfir væru til bygginga í sveit, þá er það sitt hvað og orkar tvímælis, hvort skólinn þyrfti að vera svo stór og útskrifa 50 menn á ári. Það má vera, að það veitti ekki af, en það er álítamál, hvort lægri tala gerði ekki meira gagn. Ég er sammála um það, að kenna verði húsasmíði og húsgagnasmíðin látin bíða, a. m. k. fyrst um sinn. Ég hef ekki borið fram brtt., hef ekki viljað leggja vinnu í það, fyrr en ég vissi um afdrif frv. Nú, eins og 7. gr. frv. segir, þá má ganga út frá, að þessir menn gætu lagt í að leggja rafleiðslur og vatns- og hitaleiðslur ásamt hreinlætistækjum, málað o. s. frv. - Hvað við kemur 6. gr. frv., þá má geta þess, að fræðsla í stærðfræði mun vera nauðsynleg. Ef svo færi, að frv. færi í gegnum 2. umr. og kæmist til 3. umr., mun ég bera fram brtt.



Það er nú tilgangslítið að tala fyrir þessu máli, þar sem fáir eru við til að dæma um rökin í málinu. Því miður vill oft svo verða hér á Alþingi. - Allir virðast sammála um það, að þörf sé fyrir iðnaðarmenn í sveitum landsins. Um það er enginn ágreiningur. Ég bjóst helzt við fjörtjóni af hendi faglærðu iðnaðarmannanna, en svo hefur viljað til, að þeir viðurkenna allir, að þessi nauðsyn sé svo sterk, að fá iðnaðarmenn í sveitir, og í þessum bæ hefur málinu verið mætt af skilningi. Landssamband iðnaðarmanna og Teiknistofa landbúnaðarins hafa mælt með frv. með nokkrum breyt. Frv. hefur komizt í gegnum þessar torfærur á vegi þess, en svo þegar við tekur afgreiðsla í þessari hv. d., þá duga ekki meðmæli Teiknistofu landbúnaðarins og Landssambands iðnaðarmanna, og gengið er gegn áliti þessara manna. Mótrökin eru allýtarlega rakin af minni hl. nefndarinnar. Ég endurtek þau ekki. Frv. er nýsmíði á sínu sviði og stendur til bóta. Ég mæli með því, að frv. verði lögfest, og er þá stuðzt við álit þeirra manna, sem með þessi mál hafa farið. Ég er ekki á móti því, að frumvarpið verði lagfært. Ýmislegt er á talið á móti, svo sem það, að landbrh. eigi að hafa yfirumsjón með skólanum, en ekki iðnmrh. Ég viðurkenni, að rennt er blint í sjóinn með tímann, en þó eru miklar líkur til þess, að tími sá, er segir í frv., sé nægur. Þar eru færð nokkur rök fyrir því, að þessi tími sé nægur, eða tvö ár. Þm. Barð. kom með þær upplýsingar, að gripið væri til þess í Englandi að kenna þessi fög á stuttum tíma. Ég kannaðist ekki við þessar upplýsingar, það er sitt hvað að smíða hús eða húsgögn. Það vill svo vel til, að ríkið hefur styrkt slíka starfsemi að Hólmi í Austur-Skaftafellssýslu. Vinna þar nú 6 menn við húsgagnasmíði og ennfremur við glugga- og hurðasmíði. Fórum við fram á við skólastjórann, að hann færi með menn í nágrennið og byggði fyrir bændur, en skólastjórinn telur það í ósamræmi við reglur skólans og styrkveitingu. Þessir menn hafa orðið leiknir á skömmum tíma. Það er vitað, að menn geta orðið leiknir í húsbyggingum á tiltölulega stuttum tíma. Það er nauðsynlegt, að sami maður geti slegið upp, steypt, málað og betrekt. Til þessa þarf nú 5 sérfróða menn, og ekki er gott að sækja þá alla til kaupstaðanna. Og ef þessi vinna verður ekki unnin af mönnum, sem hafa verið við nám í þessum skóla, þá verður hún unnin af ólærðum mönnum. Ég get upplýst það, að ég hef útvegað miðstöðvar í sveitabæi, og á tveimur stöðum hafa þær verið settar niður af lagtækum sonum viðkomandi bænda. Þetta er engin undantekning, heldur regla. Því mun svo fara, að ef þetta frv. verður afgr. eins og hér er fyrirhugað, þá mun það verða til mikils tjóns fyrir sveitirnar og þjóðfélagið í heild og þá, sem vilja læra þessa iðn, og verða til þess að örva fólksstrauminn úr sveitunum, því að léleg húsakynni eiga ekki hvað minnstan þátt í því, og vil ég í þessu, sambandi benda á rök hv. þm. Barð. um reynsluna á Englandi, að sumar iðngreinar hefur verið hægt að kenna á 6 mánuðum, t. d. að mála, smíða glugga, leggja pípur, leggja járn í steypu, steypa, betrekkja o. fl., og var þetta allt áður unnið af sama manni og naut leyfis löggjafans sem ein iðngrein, en hefu síðar verið skipt niður í fleiri iðngreinar. Og stór hluti iðnaðarmanna í þessum iðngreinum hefur lært af sjálfum sér, lagtækir menn, sem unnið hafa við þetta í mörg ár. Ég þarf ekki að endurtaka neitt af því, sem hv. frsm. minni hl. tók fram. Hann minntist á, hvort deildirnar ættu að vera tvær. En ég er ekki í nokkrum vafa um það, að húsgagnagerð og húsasmíði er það skylt, að hægt er að sameina það. Ég vil svo að lokum mælast til þess við hv. meiri hl. n., í og þá einkum hv. þm. Barð., hvort ekki væri hægt að bíða með dagskrána til 3. umr. og vita, hvort ekki væri unnt að koma frv. í það form, að hægt væri að koma því fram nú. Ég hygg, að aldrei hafi verið borið fram ópólitískara mál á Alþ. en þetta. Og ekki skal standa á mér að reyna að ná samkomulagi. Það er meiri eftirvænting í sveitum landsins eftir þessu máli en flestum öðrum. Það er óhemju mikið af hæfileikum, sem eru grafnir vegna þess, að þeir menn, sem hyggja á iðnnám, fá ekki að læra það. - Það þarf ekki að færa fleiri rök fyrir þessu, og ég er alveg viss um það, að þó að ég yrði ekki til þess að flytja þetta mál á næstu árum, þá á það eftir að koma þing eftir þing, því að þetta er lausnin. Ég vil fara fram á, að atkvgr. verði frestað, og vænti þess, því að þetta hefur verið rætt af jafnvægi frá öllum hliðum til þessa, og reynt verði að ná samkomulagi um þetta, svo að d. sjái sér fært að afgr. frv. Á þennan hátt mun þetta mál verða leyst, og það verður flutt hér aftur, því að fyrir því er almennur og sterkur vilji. Þess vegna settum við að greiða fyrir því nú, svo að iðnaðarmennirnir séu fyrir hendi, þegar hafizt verður handa um húsbyggingar og rýmkast um byggingarefni og vinnukost. - Ég vil svo mælast til þess við hæstv. forseta, að hann fresti atkvgr. til morguns, því að nú verð ég að hverfa af fundi sökum mikilla forfalla.

Frsm. meiri hl. (Gísli Jónsson) : Ég heyri, að hv. þm. Str. ef að fara, en hv. þm. N.-M. mun flytja honum það, sem ég segi. Hv. 1. þm. N.-M. sagðist ekki vita, hvernig till. mín mætti takast, þótt margt gott mætti um hana segja. Ég held nú, að það sé ekki svo margt, sem ber á milli mín og minni hl. n., að því fráskildu, að hv. minni hl. vill setja á stofn skóla, meiri hl. vill gera tilraun með þá skóla, sem þegar eru til. Ég er sammála minni hl. í því, að af þessu megi rísa margt gott. En ég vil reyna að ná þessum árangri í þeim skólum, sem fyrir eru, og mér er það ljóst, að ef hægt er að leysa vandræðin með iðnaðarmenn og húsakost í sveitum, þá lagast mikið. Hann minntist á, að það væri tvískinnungur í þessu hjá meiri hl. n., en svo er ekki. Meiri hl. lítur svo á, að það eigi ekki að skaffa sveitunum lakari iðnaðarmenn en kaupstöðunum, en á meðan annað er ekki hægt, þá vill hann veita eins konar fræðslu í þessum greinum, eins og ég hef tekið fram. Meiri hl. viðurkennir ekki, að það eigi að skipta landinu í flokka, með fulllærðum og hálflærðum iðnaðarmönnum, en miða að því að hafa alls staðar fullmenntaða menn. - En hv. þm. er sammála mér um það, að breyta þurfi 7. gr. frv., eins og hann réttilega benti á. Hann hélt því fram, að þessir menn yrðu meira en hálflærðir, en þar er ég honum ekki sammála. Þá spurði hv. 1. þm. N: M., hvernig ætti að bæta úr þessari þörf í sveitunum, ef dagskráin yrði samþ. Ég álít, að stefna beri að því með húsagerðarsamþykktum í sveitum. Ef búnaðarfélögin réðu til sín 2 faglærða menn og létu skipuleggja byggingar, þá mætti fá ódýrari og betri hús en nú eru. Og þó að sú leið, sem um getur í frv., væri farin, þá erum við sammála um, að þetta getur ekki komizt í framkvæmd fyrr en eftir nokkur ár. Og ef hv. þm. er sammála um, að til mála komi að minnka þennan skóla, því getur hann þá ekki verið því samþykkur að auka deild við landbúnaðarskólana, og kæmi þá fyrr að árangri af þeim kröftum, sem hv. þm. Str. sagði, að væru grafnir. Viðvíkjandi því, sem hv. þm. Str. sagði, þá vil ég geta þess, að það er ekki rétt, að þetta mál hafi komizt í gegnum þá eldraun, sem hann sagði, því að svo er að sjá sem Þórir Baldvinsson hafi ekkert athugað þetta mál, honum finnst bara sjálfsagt að gleypa þetta eins og nýjan smokk, og liggur á bak við þetta furðulegt samvizkuleysi og hirðuleysi, eða þá að hann ber ekkert skyn á þetta, og finnst mér ekki hægt að taka slíkt alvarlega. Í umsögn Landssambands iðnaðarmanna, fskj. II, með nál. meiri hl., segir svo, með leyfi hæstv. forseta : „Hvað sem því líður, þá vildum vér benda á, að rafmagnslagnir eru svo veigamiklar og varasamar lagnir, að hæpið sé fyrir ríkisvaldið að kenna „fúsk“ í því, jafnvel þótt á sveitabýlum sé.“ Þessi stofnun, Landssamband iðnaðarmanna, slær því þá hér föstu, að í þessum skóla mundi verða kennt aðeins „fúsk“. Þetta eru meðmælin, sem þessir menn hafa gefið (!) Þeir vara við því, að ríkisstjórnin stuðli að því að kenna sveitamönnum „fúsk“ í rafmagnsfræði, m. a. vegna þess, að það gæti kostað það, að einn morguninn væri kannske eitthvert hús í sveit brunnið ofan af fólkinu, af því að þannig hefði verið gengið frá raflögnum í því, að kviknað hefði út frá þeim. - Ég held, að þegar þetta skjal er allt lesið, sem ég las nú upp úr nokkur orð, þá fáist ekki út úr því annað en takmarkalaust háð til þeirra manna, sem hafa sett fram frv. eins og það er. Enda stríðir umsögn þessarar stofnunar algerlega á móti öllu því, sem þeir hafa annars sent til þingsins og nú liggur fyrir þinginu, sem er frv. að iðnfræðslulöggjöf, þar sem farið er inn á allt aðrar leiðir. Hv. þm. Str. sagði, að ég hefði haft það sem eina mótbáru gegn því, að frv. væri samþ., að ekki væri nægilegt að kenna í tvö ár á þennan hátt. Hann tók rangt eftir þar. Ég sagði, að engin rannsókn hefði legið frammi um það, hvort tvö ár væri réttur tími í þessu sambandi eða hæfilegur, hann gæti t. d. verið miklu minni. Það gæti þurft miklu skemmri tíma heldur en tvö ár til þess að kenna iðnfræðslu á þennan hátt sem hér er ætlazt til. Ég skal ekkert um það segja. En ég benti á, að ekki þarf nema sex mánuði í Englandi til þess að kenna eina iðngrein. En hér er ætlazt til, að kenndar verði margar iðngreinar. Það getur verið, að tvö ár séu of mikill tími eða of lítill, allt eftir því, hve margar iðngreinar kenndar eru. En um þessa hluti hefur, sem sagt, engin rannsókn farið fram. Viðvíkjandi því, sem hv. þm. Str. var að tala um, hvort ég vildi ekki, að dagskrártill. væri dregin til baka til 3. umr., vil ég svara því, að ég sé ekki ástæðu til þess. Ég vil hins vegar lýsa yfir við hæstv. forseta, að ég er sammála því, að umr. verði frestað nú um málið og það tekið af dagskrá. Ef svo verður gert, skal ég gera ýtarlegar tilraunir til þess sem form. n. að fá n. saman á fund, áður en þessari umr. er slitið og svo fljótt sem verða má, og svo að reyna að fá á fundinn þá menn, sem gefið hafa umsögn um þetta mál, og þar að auki þá menn, sem mestu ráða um búnaðarskólana í landinu, ef hægt er að ná þeim einnig á fundinn, til þess að sjá, hvort ekki er hægt að finna þá leið út úr þessu máli, sem allir aðilar geti sætt sig við. Mér finnst það vera langeðlilegast. - Frá minni hálfu eða meiri hl. n. hefur ekki verið blandað neinni pólitík inn í þetta mál á nokkurn hátt. - Hygg ég, að það mundu vera bezt vinnubrögð að fara að um afgr. málsins eins og ég hef nú lagt til.