Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. hefur athugað frv. til l. um eftirlit með útlendingum og eru nm. sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt. Frv. þetta, sem er stjfrv., er komið frá hv. Ed., þar sem það var samþ. óbreytt. Eins og hæstv. dómsmrh. tók fram við 1. umr. málsins, er frv. samið af n., sem í áttu sæti þeir Sigurjón Sigurðsson lögreglustjóri í Reykjavík, Elías Elíasson deildarstjóri í dómsmrn. og Jón Sigurpálsson fulltrúi við útlendingaeftirlitið. Er aðalbreytingin, sem í frv, felst, miðuð við gildandi lög frá 1936 um eftirlit með útlendingum, en lagaákvæðin færð til samræmis við samning milli Norðurlandanna um vegabréfaeftirlit við landamæri Norðurlanda, en sá samningur var gerður árið 1957 og er hann prentaður sem fskj. með þessu frv. Í 14. gr. þessa samnings er gert ráð fyrir, að Ísland geti gerzt aðili að honum og á fundi Norðurlandaráðs, sem haldinn var í Reykjavík árið 1960, var samþ. ályktun þess efnis, að Ísland gerðist aðili að áðurnefndum samningi og með frv. þessu eiga að vera sköpuð skilyrði fyrir, að svo geti orðið og hin íslenzka löggjöf um eftirlit með útlendingum færð til samræmis við það. Með margnefndum samningi milli Norðurlandanna eru öll löndin gerð að einu samfelldu vegabréfasvæði, þannig að útlendingar, þ.e. menn frá öðrum löndum en Norðurlöndum sjálfum, mundu þá aðeins vera háðir vegabréfaskyldu eða eftirlitsskyldu við útmörk þessa svæðis, þegar þeir koma til einhvers Norðurlandanna í fyrsta skipti, en eru síðan ekki háðir vegabréfsskyldu á milli Norðurlandanna innbyrðis. Í frv. þessu eru svo nokkrar aðrar veigaminni breytingar og lagfæringar frá núgildandi löggjöf um eftirlit með útlendingum, sem miðaðar eru við breyttar aðstæður frá því, að l. voru sett árið 1936. Tel ég ekki ástæðu til að gera sérstaklega grein fyrir þeim breytingum, enda er í grg. með frv. gerð nákvæm grein fyrir öllum þeim breytingum og nýmælum, sem í frv. felast, miðað við gildandi lög. Eins og ég tók fram í upphafi máls míns, leggur allshn. einróma til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur haft til athugunar frv. það, sem hér liggur fyrir um breyt. á l. nr. 51 frá 10. júní 1964, um tekjustofna sveitarfélaga. N. varð ekki sammála um afgreiðslu málsins, og hafa 1. og 2. minni hl. einnig skilað áliti í málinu. Breyt. þær, sem n. leggur til að gerðar séu á frv., eru í fyrsta lagi við 31. gr., að þar komi nýr málsl., svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Við ákvörðun eigna til útsvars skal miða við gildandi fasteignamat þrefaldað.“ Er þetta í samræmi við það, sem verða mun í sambandi við ákvörðun eigna til eignarskatts til ríkissjóðs. Þá gerir n. í öðru lagi þá breyt., einnig við 31. gr. þess, að persónufrádráttur einstaklinga hækki úr 32.500 kr. í 35 þús. kr. Er þetta 40% hækkun frá gildandi l., var í frv. 30%, þegar það var lagt fram. N. leggur einnig til, að persónufrádráttur fyrir hjón hækki úr 45550 kr., eins og er í frv. í 50 þús. kr. og er einnig þar um rúmlega 40% hækkun að ræða frá því, sem er í gildandi lögum. Þá gerir n. í þriðja lagi till. um, að frádráttur fyrir hvert barn innan 16 ára aldurs á framfæri gjaldenda verði l0 þús. kr., en er í frv. 6.500 kr., en 5 þús. kr. í gildandi l. og er því þar um 100% hækkun að ræða frá því, sem verið hefur. Í þriðja lagi leggur n. til, að í kaupstöðum skuli útsvör 1.500 kr. og lægri felld niður. Þá hefur einnig á þskj. 636 komið fram brtt. frá meiri hl. heilbr.- og félmn., en það er leiðrétting, því að þegar hún skilaði nál. sínu, féll niður úr vélritun síðasta mgr. 31. gr., eins og hún er í gildandi l. og átti að vera áfram, en hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Útsvör s.l. árs skulu einnig dregin frá hreinum tekjum, ef þau hafa verið greidd að fullu fyrir áramót næst á undan niðurjöfnun.“ N. gerir ekki till, um frekari breytingar við frv. En í sjálfu frv. er í 3. gr. þess breyting á útsvarsstiganum, þar sem þrepin eru gerð þrjú, en voru tvö áður. Í gildandi l. er það svo, að 20% skulu greiðast af 40 þús. kr., en 30% af tekjum þar yfir. Frv. gerir hins vegar ráð fyrir, að af fyrstu 20 þús. kr. skuli greiðast 10 þús. í útsvar og af næstu 40 þús. kr. 20% og 30% af því, sem þar er fram yfir. Þessi breyting á stiganum ásamt hækkun á persónufrádrætti, frádrætti vegna hjóna og helmingshækkun á frádrætti vegna barna verkar óneitanlega til lækkunar og hlutfallslega mest til lækkunar á hinum lægri tekjuflokkum. Mér þykir rétt að gera samanburð á nokkrum tekjuflokkum miðað við gildandi lög og miðað við það, sem nú verður, ef frv. ásamt brtt. n. verður samþykkt. Í 100 þús. kr. tekjuflokki áttu einstaklingar árið 1964 að greiða 18.500 kr. í útsvar, en þessi tekjuflokkur lækkar samkv. frv. og brtt. um 7 þús. kr. og verður 11.500 kr. Í 125 þús. kr. tekjuflokki eiga einstaklingar samkv. gildandi l. að greiða 26 þús. kr., en 19 þús. kr., ef frv. ásamt breyt. verður samþ. og lækkar sá tekjuflokkur einnig á hvern gjaldanda um 7 þús. kr. Í 150 þús. kr. tekjuflokki áttu einstaklingar að greiða 33.500 kr., lækka niður í 26.500 kr. samkv. frv. og brtt. og lækka þá einnig um 7 þús. kr. Sama lækkun gengur gegnum útsvarsstigann upp úr, einnig á hæstu tekjum. Fyrir hjón með tvö börn lítur þessi samanburður þannig út, að skv. gildandi lögum eiga hjón með tvö börn í 100 þús. kr. tekjuflokki að greiða 12.500 kr., lækka niður í 3.000 kr. samkv. frv. og brtt. n., og er lækkunin þar í þessum teljuflokki 9.500 kr. Í 125 þús. kr. tekjuflokki eiga hjón með tvö börn að greiða 20 þús. kr. samkv. gildandi l., en samkv. frv. og brtt. n. 9.000 kr. og lækka um 11 þús. kr. Í 150 þús. kr. tekjuflokki eiga hjón með tvö börn að greiða 27.500 kr., lækka niður í 16 þús. kr. eða um 11.500 kr. og er þessi 11.500 kr. lækkun gegnumgangandi einnig í hærri tekjuflokkum allt upp í hæstu tekjur. Ég vil mjög undirstrika, að þessi samanburður er byggður á gildandi útsvarsstiga, sem nú er í l. og miðað við útsvarsstigann, eins og hann yrði, ef frv. ásamt brtt. verður samþ., með því að stiginn yrði óbreyttur við niðurjöfnun, hvorki gefinn afsláttur frá honum né álagi bætt á hann. Ég tel einnig rétt að gera nokkurn samanburð á, hvað hverjum tekjuflokki ber að greiða hlutfallslega af útsvarsskyldum tekjum eins og nú er í gildandi l. og einnig hvernig það verður, ef frv. ásamt brtt. verður samþ., en það lítur þannig út, að einstaklingi í 100 þús. kr. tekjuflokki bar að greiða 18.5% af útsvarsskyldum tekjum, lækkar niður í 11.5% . Í 150 þús. kr. tekjuflokki bar einstaklingi að greiða 22.3%, lækkar niður í 17.7%. Í 200 þús. kr. tekjuflokki ber einstaklingi að greiða 24.3% samkv. gildandi l., lækkar niður í 20.8%. Í 250 þús. kr. tekjuflokki ber einstaklingi að greiða 25.4%, en lækkar niður í 22.8%. Og í 300 þús. kr. tekjuflokki ber einstaklingi að greiða samkv. gildandi l. 26.2%, lækkar niður í 23.3% samkv. frv. og þeim brtt., sem fram eru komnar frá meiri hl. n., ef það verður að lögum. Fyrir hjón með tvö börn lítur þessi samanburður þannig út, að í 100 þús. kr. tekjuflokki ber þessum aðilum að greiða samkv. gildandi l. 12.5%, lækka niður í 3% samkv. frv. og brtt., ef samþ. verða. Í 150 þús. kr. tekjuflokki ber þeim að greiða 18.3%, lækka niður í 10.7%. Í 200 þús. kr. tekjuflokki ber þeim að greiða 21.3%, lækka niður í 15.5%. Í 250 þús. kr. tekjuflokki 23% rétt, lækka niður í 18.4%. Og í 300 þús. kr. tekjuflokki ber hjónum með tvö börn að greiða 24.3%, en lækka samkv. frv. og brtt., ef samþ. verða, niður í 20.3%. Ég vil enn undirstrika, að þessi samanburður er því aðeins raunhæfur, að útsvarsstiginn sé notaður eins og hann liggur fyrir, en hvorki með álagi á hann né afsláttur sé gefinn. Ég tel rétt að vekja athygli hv. þm. á, að þó að við séum hér á hv. Alþ. að lögfesta ákveðinn útsvarsstiga, erum við ekki endanlega að ákveða, hve mikinn hluta af launum sínum hver og einn greiði í útsvar til sveitarfélags síns. Við erum aðeins að ákveða reglur um skiptingu á heildarupphæð útsvara í hverju sveitarfélagi innbyrðis eftir tekjuflokkum og um leið er í lögin sett hámark í útsvarsstigann, sem gildandi hefur verið áður. Það, sem endanlega ræður um, hve mikinn hluta af tekjum sínum hver og einn greiðir, er aðallega tvennt: Í fyrsta lagi ákvörðun sveitarstjórnar um heildarupphæð útsvara í sveitarfélögum og í öðru lagi heildarupphæð tekna í sveitarfélögum og tel ég, að það ráði mestu um útsvarsupphæð í hverjum tekjuflokki í hverju sveitarfélagi. Þetta eru tvö meginsjónarmið, sem höfð hafa verið í huga í útsvarsmálinu í heild, því að ef sveitarstjórn ákveður hækkun heildarútsvara meiri, en heildartekjur reynast við niðurjöfnun að hafa hækkað, fer ekki hjá því, að hlutfallslega hærra útsvar kemur á hvern tekjuflokk, en árið áður. Nákvæmlega sama gildir, ef sveitarstjórn ákveður hækkun heildarupphæðar útsvara minni, en hækkun heildartekna reynist við niðurjöfnun, að þá hlýtur útsvar í hverjum tekjuflokki að lækka, annaðhvort vegna minna álags á útsvarsstigann eða vegna meiri afsláttar frá honum, en árið áður. Þá vil ég á það benda, að ef menn færast til milli tekjuflokka til hækkunar, sem sé hækka í tekjum frá því árið áður, hlýtur að fara svo, ef um verulega tekjuhækkun er að ræða, þrátt fyrir mikla lækkun á útsvarsstiganum, að þeir hljóti að hækka í krónutölu í útsvari, þó að þeir hins vegar greiði minni hundraðshluta af tekjum sínum, en árið áður. Á þetta þó sérstaklega við um einstaklinga. Þetta kemur nokkru hagkvæmar út fyrir hjón með tvö börn eða fleiri, ef það frv., sem hér liggur fyrir og þær breytingar, sem meiri hl. heilbr.- og félmn. hefur lagt fram, verða samþykkt. Hjón með tvö börn greiddu hér í Reykjavik árið 1964 11.400 kr. í útsvar af 100 þús. kr. útsvarsskyldum tekjum og er þá tekið tillit til 9% afsláttar, sem gefinn var af útsvörum hér í Reykjavík það ár. Ef frv. það, sem hér liggur fyrir, verður samþ. með þeim breyt., sem n. hefur lagt til að gerðar verði á því, mundu sömu aðilar greiða 10 þús. kr. í útsvar af 130 þús. kr. tekjum eða 30% hærri tekjum en árið áður. Er þá ekki reiknað með neinum afslætti frá útsvarsstiganum og ekki heldur neinu álagi á hann. Í 125 þús. kr. tekjuflokki kemur þetta þannig út, að ef hjón með tvö börn hefðu hækkað á s.l. ári um 30% í tekjum eða úr 125 þús. kr. í 162.500 kr., mundu þau nú í ár greiða 19.800 kr. af þessari tekjuupphæð, 162.500, en greiddu árið 1964 18 þús. kr. af 125 þús. kr. tekjum og er þá reiknað með 9% afslætti, sem gefinn var af útsvörum hér í Reykjavík það ár, en í þessu tilfelli er reiknað með stiganum óbreyttum, hvorki með álagi né afslætti. Það sýnir sig, að það vegur nokkuð salt, að þótt tekjuhækkun verði um allt að 30% í 125 þús. kr. tekjuflokki, ætti ekki að greiðast hærri upphæð af því, en áður var af 125 þús. kr. tekjum. Ég tel rétt að geta þess í þessu sambandi, að samkv. bráðabirgðaúrtaki, sem gert var hér í Reykjavik á framtölum 190 verkamanna, sjómanna og iðnaðarmanna, reyndust meðaltekjur þessara aðila rúmar 158 þús. kr. og er þá átt við brúttótekjur, en ekki útsvarsskyldar tekjur. Ættu útsvör aðila í þessum starfsgreinum, sem meðaltekjur hafa, ekki að hækka í krónutölu, þó að úrtakið sýni, að tekjur þeirra hafi hækkað um 28.1% árið 1964 miðað við árið 1963, ef frv. það, sem hér liggur fyrir, verður lögleitt með þeim breytingum, sem meiri hl. heilbr.- og félmn. hefur gert við það. Ég tel rétt í þessu sambandi að gera nokkra grein fyrir, hvernig sveitarfélögin árið 1964 öfluðu sér tekna í beinum sköttum. Samkv. skýrslum félmrn. og ríkisskattstjóra, sem fyrir liggja, öfluðu sveitarfélögin sér tekna í beinum sköttum árið 1964 samtals að upphæð 1.121 millj. 754 þús. kr., sem skiptast innbyrðis þannig: Tekjuútsvör einstaklinga og félaga 795.5 millj. kr., eignarútsvör einstaklinga og félaga 27.5 millj. kr., fasteignagjöld 37.31 millj., aðstöðugjöld einstaklinga og félaga 161.5 millj. kr. Tala útsvarsgreiðenda var á árinu 1964 samtals 64.519, tala aðstöðugjaldsgreiðenda 11.481 og eru þeir án efa einnig flestir útsvarsgreiðendur. Þessar upplýsingar eru samkv. skýrslu félmrn. Samkv. skýrslu ríkisskattstjóra greiddu alls 41.959 einstaklingar tekjuútsvar á árinu 1964 að upphæð 565.9 millj. kr., og eru félög þá ekki reiknuð með. Tekjuútsvör árið 1964 skiptast í flokka sem hér segir: 8.000 kr. útsvör og lægri greiddu alls 15.484 aðilar eða 36.9% útsvarsgreiðenda. Samtals greiddu þessir aðilar 67.2 millj. kr., eða 11.9% af heildarupphæð tekjuútsvara einstaklinga í öllum sveitarfélögum. Í 8–10 þús. kr. flokki greiddu samtals 3.439 aðilar þessa útsvarsupphæð eða 8.2% af útsvarsgreiðendum. Alls nam útsvar aðila í þessum tekjuflokki 31 millj., eða 5.5% af heildarupphæð tekjuútsvara einstaklinga. Í 10–12 þús. kr. flokki greiddu samtals 3.026 aðilar eða 7.9% útsvarsgreiðenda þessa útsvarsupphæð, 10–12 þús. kr. Heildarupphæð í þessum útsvarsflokki var 36.7 millj., eða 6.5% af heildarupphæð tekjuútsvara einstaklinga árið 1964 í öllum sveitarfélögum landsins. 12 þús. kr. og þar yfir greiddu hins vegar samtals 19.710 einstaklingar í útsvar, eða 47% útsvarsgreiðenda í öllum sveitarfélögum landsins og samtals greiddu þessir aðilar í þessum útsvarsflokki, 12 þús. kr. og hærra, 4.031 millj. kr. eða 76.1% af heildarupphæð tekjuútsvara einstaklinga árið 1964. Ég skal játa, að fleiri einstaklingar voru á árinu 1964 í lægri tekjuflokkum og lægri útsvarsflokkum, en ég hafði áður gert mér grein fyrir. En það verður þó að hafa í huga og ber að hafa í huga, að þeir munu vera hlutfallslega fleiri utan þéttbýlisins, í sveitahreppunum, heldur en í kaupstöðunum, þeir einstaklingar, sem eru í lægri tekjuflokkunum. Þegar á það er litið, að breyting sú, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., bæði hækkun persónufrádráttar, hækkun frádráttar vegna barna innan 16 ára, breikkun á bili sjálfra útsvarsstiganna og niðurfelling útsvara í kaupstöðum 1.500 kr. og lægri, verkar fyrst og fremst til lækkunar í hinum lægri tekjuflokkum, þ.e. í tekjuflokkunum 100 þús. kr., 125 þús. og 150 þús., tel ég ástæðu til að ætla, að sú breyting, sem hér er verið að gera með frv. og þeim breytingum, sem meiri hl. heilbr.- og félmn. hefur lagt til, nái þeim tilgangi, sem að hefur verið stefnt, en það er, að hinir lægri útsvarsgreiðendur í hinum ýmsu sveitarfélögum komi til með að greiða hlutfallslega lægra útsvar af tekjum sínum, en þeir hafa gert fram að þessu og yrðu að gera, ef l. um tekjustofna sveitarfélaga væru óbreytt.



Herra forseti. Ég vil hér mæla fyrir nál. og brtt. á þskj. 633, sem við fulltrúar Framsfl. í heilbr.– og félmn. þessarar hv. d. flytjum við frv. um tekjustofna sveitarfélaganna. Mér hefur lengi fundizt, að hið tvöfalda álagningarkerfi ríkisins og sveitarfélaganna á tekjur og eignir gjaldenda væri meingallað. Það er dýrt í framkvæmdinni og tafsamt og veldur margs konar erfiðleikum, sem hægt væri að komast hjá mörgum hverjum, ef breytt væri um þetta tvöfalda álagningarkerfi og það sameinað í eitt. Ég skal ekki eyða tíma hv. d. til þess að ræða um þetta atriði. Mig langar aðeins til þess að vekja athygli á því, að við 4 þm. Framsfl. höfum í tvö skipti a.m.k. flutt till. til þál. um skipun mþn. í skattamálum, sem m.a. ætti að semja frumvarp að heildarskattalöggjöf og ætti við samningu þess frv. m.a. að hafa þau meginsjónarmið, að tekju- og eignarskattur og útsvör verði sameinuð og lögð á í einu lagi og renni í sameiginlegan sjóð ríkisins og sveitarfélaganna, enn fremur að setja reglur um skiptingu tekjuskatts og eignarskatts þessa á milli ríkissjóðs annars vegar og sveitarfélaganna hins vegar, enn fremur reglur um skiptingu á hluta sveitarfélaganna. Þessa þáltill. okkar fjórmenninganna hefur í þau skipti, sem hún hefur verið flutt, dagað uppi og engin athugun mér vitanlega hefur farið fram í þá stefnu, sem þáltill. okkar markar. Einn af þeim erfiðleikum, sem hið tvöfalda álagningarkerfi hefur skapað, er sá, að þegar álögur ríkisins hafa verið úr hófi fram þungar, hafa möguleikar sveitarfélaganna, sem leggja sín gjöld á, eftir að ríkið hefur lagt á sín árlegu gjöld samkv. fjárl., þrengzt mjög verulega, einfaldlega vegna þess, að því meiri sem ríkisskattheimtan er á gjaldendur í landinu, þeim mun minna er eftir af greiðslugetu gjaldendanna til þess að greiða sveitarútsvör sín. Hæstv. ríkisstj., sem kom til valda í ársbyrjun 1960, lýsti því yfir fljótlega, að hún ætlaði að vinna að meginstefnubreytingu í sambandi við tekjuöflun ríkissjóðs, þ.e.a.s. því var lýst yfir, að tekjuöflunin mundi framvegis byggjast að langsamlega mestu leyti á innheimtu óbeinna skatta, en að sama skapi var ætlunin að lækka þá beinu skatta, sem innheimtir voru í ríkissjóð. Reynslan síðan 1960 hefur sýnt, að það hefur ekki staðið á því, að hinir óbeinu skattar til ríkissjóðs hafi hækkað og hækkað mjög verulega. En það eru ekki einungis óbeinu skattarnir, sem hafa stórhækkað, heldur hafa hinir beinu skattar ríkissjóðs nú síðan 1960, þ.e.a.s. tekjuskatturinn og eignarskatturinn, meira en fjórfaldazt á þessum árum og eru nú verulegur tekjustofn ríkissjóðs. Fjárlög ríkisins hafa síðan 1958 og þar til í ár meira, en fjórfaldazt. Álögur sveitarfélaganna hafa á sama tíma, eftir því sem ég veit bezt, þrefaldazt. Söluskattur í ríkissjóð hefur síðan 1960 nífaldazt og tekjuskattur og eignarskattur, eins og ég gat um, hefur síðan 1960 fjórfaldazt. Þessar gífurlegu hækkanir, hvers kyns skattar í ríkissjóð og í sveitarsjóðina, hafa skapað ástand hjá miklum þorra gjaldenda þessa lands og þá fyrst og fremst launþegum, sem er algerlega óviðunandi. Skattpíning sú, sem mikið var umrædd, bæði hér innan þingsala og eins var ritað mikið um í dagblöð landsins á síðasta ári, þegar skattskrá Reykjavíkur var birt, er ferskasta dæmið um það, hvað hefur verið að gerast í skattamálunum hér á Íslandi undanfarandi ár. Sú verðbólga, sem hér hefur farið um eyðandi eldi af meiri krafti síðustu árin, en nokkru sinni fyrr, hefur að sjálfsögðu leitt til þess, að tekjur launþega hafa hækkað allverulega frá ári til árs vegna verðbólguaukningar eingöngu. Raunhækkun teknanna, þrátt fyrir þá hækkun, sem orðið hefur talnalega, er kannske engin. En við þá verðbólguhækkun, sem hefur átt sér stað, hafa skattar á þessa gjaldendur verið í raun og veru að þyngjast nú hin síðustu árin allverulega. Við fulltrúar Framsfl. í heilbr.- og félmn. lítum þannig á, að þær till., sem meiri hl. n. hefur lagt hér fram til breyt. á útsvarslögunum, gangi hvergi nægilega langt til þess að létta þann skattþunga til ríkisins og sveitarfélaganna, sem nú hvílir eins og mara á mörgum gjaldendum. Þess vegna, þó að við viðurkennum, að till. þeirra séu flestar til bóta, svo langt sem þær ná, höfum við engu að síður talið óhjákvæmilegt að flytja brtt. við frv. það, sem hér er verið að ræða, sem ganga að verulegu leyti lengra en þær till., sem stjórnarliðar hafa fengizt til að samþykkja í nefndinni. Ég vil þá víkja að þeim brtt., sem við höfum flutt og liggja hér frammi á þskj. 633. Fyrsta brtt, okkar er við 8. gr. l. nr. 51 frá 1964, um tekjustofna sveitarfélaga, en 2. mgr. þeirrar gr. hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Undanþegnir aðstöðugjaldi eru þeir, sem um ræðir í 29. gr., svo og skólar, barnahæli, sjúkrahús, elliheimili, orkuver til almenningsþarfa, sláturhús, mjólkurbú“ og þar á eftir viljum við taka inn í lögin: „ræktunarsambönd af jarðræktarvinnu fyrir félagsmenn.“ Þessi brtt. er flutt að gefnu tilefni út af vandamáli, sem skapazt hefur norður í landi við álagningu aðstöðugjalda á ræktunarsamband í einni sýslu þar, sem látið hefur vélar sambandsins vinna fyrir félagsmenn. Við teljum, að eðli málsins samkvæmt ætti þessi vinna fyrir félagsmenn með tækjum ræktunarsambandsins að vera undanþegin greiðslu aðstöðugjalda og teljum, að það sé mjög hliðstætt því, sem gildir um þá aðila aðra og þá starfsemi aðra, sem ég var að lesa hér upp áðan úr 2. mgr. 8. gr. l. um tekjustofna sveitarfélaga. Önnur brtt. okkar hljóðar þannig: „Við 2. gr. Greinin orðist svo: 31. gr. l. orðist svo: Útsvar skal miða við hreinar tekjur og eign samkv. skattskrá, sbr. þó 36. gr. 2. mgr. og 42. gr. Við ákvörðun eigna til útsvars skal miða við gildandi fasteignamat þrefaldað.“ Þetta er óbreytt frá því, sem er í till. meiri hl., en þar að auki leggjum við til, að bætt verði við þetta: „Frá hreinum tekjum gjaldenda skal draga sem hér segir, áður en útsvar er lagt á þær skv. 32. gr.: Hjá einstaklingum 45 þús. kr. Hjá hjónum 63 þús. kr. Fyrir hvert barn innan 16 ára aldurs á framfæri gjaldanda 12 þús. kr.“ Eins og hv. þm. sjá strax, er hér lögð til nokkuð miklu meiri hækkun persónufrádráttar, en fulltrúar stjórnarliða í hv. heilbr.- og félmn. töldu sér fært að standa að. Hækkun á persónufrádrætti einstaklinga og hjóna samkv. till. okkar nemur um 80%, miðað við gildandi lagaákvæði um persónufrádrátt í útsvari. Hins vegar er hækkun á persónufrádrætti barna í 12 þús. kr. nokkuð meiri, en hækkun á persónufrádrætti einstaklinga, því að hækkunin samkv. till. okkar er um 140% frá gildandi lagaákvæðum. Hugsun sú, sem liggur að baki þessari brtt., er sú, að við teljum óverjandi að leggja útsvör á nauðþurftartekjur gjaldenda, eins og þær eru reiknaðar í sambandi við útreikning framfærsluvísitölu á hverjum tíma. Við teljum, að þessar till. um persónufrádrátt, auk annars löglegs frádráttar í sambandi við útsvarsálagningu, eigi nokkurn veginn að leiða til þeirrar niðurstöðu, að einstaklingar og hjón, t.d. hjón með 2 börn, þurfi ekki að greiða útsvar af tekjum, sem eru ekki umfram það, sem talið er nauðþurftartekjur fyrir hina svokölluðu vísitölufjölskyldu. Þá teljum við eðlilegt og réttlátt í sambandi við persónufrádráttinn að hafa hækkun persónufrádráttar fyrir börn hlutfallslega hærri en persónufrádráttinn fyrir einstaklinga. Það er eðlilegt þegar af þeirri ástæðu, að hin mikla, óbeina skattheimta í ríkissjóð, sem hefur farið hér vaxandi hröðum skrefum ár eftir ár, kemur að sjálfsögðu þyngst við barnafjölskyldurnar í landinu, og við teljum því sanngjarnt og eðlilegt, að hækkun persónufrádráttar komi stóru fjölskyldunum með mörgu börnin fyrst og fremst til góða. Þriðja brtt. okkar er við 3. gr. frv. Hún er þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Greinin orðist svo: Stafl. A, tölul. 1, 32. gr. laganna orðist svo: Einstaklingar og hjón: Af fyrstu 40 þús. kr. 10%. Af 40–90 þús. kr. greiðast 4 þús. kr. af 40 þús. kr. og 20% af afgangi. Af 90 þús. kr. og yfir greiðast 14 þús. kr. af 90 þús. kr. og 30% af afgangi.“ Breytingar þær, sem þessi till. hefur í för með sér, eru þessar: Í fyrsta lagi, að útsvarsskyldar tekjur allt upp að 40 þús. beri ekki hærra álag en 10%. Samkv. frv. eru útsvarsskyldar tekjur, sem eru umfram 20 þús. kr., komnar strax upp í hærri útsvarsstiga. Önnur breyt. er sú, að við lengjum útsvarsskylda tekjubilið, sem ber 20% álag, við hækkum það úr 60 þús. kr. upp í 90 þús. kr., og að hámark útsvarsstigans, þ.e.a.s. 30% af útsvarsskyldum tekjum, komi aðeins á tekjur gjaldenda, sem eru umfram 90 þús. kr. Við teljum, að þessar brtt, séu sanngjarnar og eðlilegar, og þær miða eins og till., sem ég var að lýsa hér áðan, að því að lækka útsvör af lágum tekjum og miðlungstekjum fyrst og fremst. Það munu áreiðanlega vera mjög margir gjaldendur hér í landinu, sem lenda með útsvarsskyldar tekjur á tekjubilinu 20–60 þús. kr. og eiga þeir af þeim tekjum samkv. frv. að greiða 20%. Nú vitum við, að miðað við það verðlag, sem við búum hér við, eru slíkar tekjur engar óhófstekjur og teljum því, að ekki eigi að skattleggja þær tekjur, sem umfram eru 60 þús. kr. útsvarsskyldar tekjur, með 30% hámarkinu. Það teljum við of þröngt bil og leggjum til, að það verði hækkað upp í 90 þús. kr. Fjórða breyt. okkar er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Á eftir 3. gr. komi ný gr., svo hljóðandi: 2. mgr. 34. gr. laganna orðist svo: Hækkun útsvara má þó eigi fara fram úr 10 hundraðshlutum.“ 34. gr. laga um tekjustofna sveitarfélaga hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Nú kemur í ljós, að útsvör skv. 32. og 33. gr. laga þessara reynast hærri eða lægri, en fjárhagsáætlun segir til um og skal þá lækka eða hækka hvert útsvar að réttri tiltölu, unz hinni áætluðu upphæð að viðbættum 5–10% er náð. Hækkun útsvara má þó eigi fara fram úr 20%.“ Við leggjum til, að þessi hækkunarheimild verði bundin við 10% í staðinn fyrir 20%, eins og er nú. Þá flytjum við tvær brtt. við ákvæði til bráðabirgða, svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta; fyrri brtt. er svo: „Ríkissjóður greiði til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga aukalega það, sem með þarf árið 1965, til þess að jöfnunarsjóðurinn geti skv. d–ið 15. gr. laga nr. 51/1964, um tekjustofna sveitarfélaga, staðið straum af aukaframlögum, sem leitt getur af takmörkunum á álagningarrétti sveitarfélaganna þetta ár.“ Okkur er það ljóst, að þær brtt., sem við höfum gert, bæði er lúta að hækkun persónufrádráttar og eins um breyt. á útsvarsstigum eða tekjubilum á útsvarsstiga, munu leiða til einhverrar lækkunar á heildartekjum sveitarfélaganna. Við teljum, að það sé eðlilegt af ástæðum, sem ég var að lýsa hér áðan, að ríkissjóður greiði aukalega til jöfnunarsjóðs sveitarfélaganna það, sem nauðsynlegt kann að verða til þess að bæta upp þetta tekjutap sveitarfélaganna, einfaldlega af þeirri ástæðu, að ríkissjóður hefur með sinni miklu skattheimtu á gjaldendur gert sveitarfélögunum erfitt um vik að ná þeim tekjum inn, sem þau þurfa að fá með góðu móti og ekki sízt vegna þess, að við teljum, að þegar ákveðið var á hv. Alþ. árið 1960 að verja 20% af söluskatti af viðskiptaveltu hér innanlands í jöfnunarsjóð sveitarfélaganna, hafi mátt reikna með því, að jöfnunarsjóðurinn héldi því hlutfalli af viðskiptasöluskattinum í framtíðinni, en síðan hefur söluskattur þessi verið hækkaður úr 3% upp í 71/2%, án þess að sveitarfélögin fengju nokkuð af þeirri hækkun. Önnur brtt. okkar við ákvæði til bráðabirgða er svo hljóðandi: „ Ríkisstj. skal, strax eftir að frv. þetta hefur hlotið lagagildi, skipa 5 manna nefnd til þess að endurskoða öll löggjafaratriði, er gilda um útgjaldaskyldur sveitarfélaga og tekjuöflun þeirra. Skal nefndin sérstaklega leggja áherzlu á það með till. sínum að leggja grundvöll að eðlilegri skiptingu þjóðfélagslegra verkefna milli sveitarfélaganna og ríkisins í samræmi við breytta þjóðarhætti, svo og grundvöll að skiptingu tekjustofna milli þessara aðila eða skiptingu tekna, ef þær eru innheimtar í einu lagi af sama stofni fyrir sveitarfélög og ríki. Jafnframt rannsaki nefndin, hvernig hægt verði að komast í áfögum hjá því mikla ósamræmi, sem núverandi reglur um gjaldskyldu þegna þjóðfélagsins leiða af sér miðað við efni og ástæður. Nefndin verði þannig skipuð, að þingflokkarnir 4 tilnefni í hana sinn manninn hver, en ríkisstj. skipi 5. manninn án tilnefningar og skal hann vera formaður nefndarinnar. Nefndinni er heimilt að fá sér aðstoð við störf sín og hafa skal hún samráð við stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga. Nefndin skili álíti og till. svo fljótt, að næsta reglulegt Alþ. geti fjallað um þær.“ Till. þessi skýrir sig að mestu sjálf. Með henni er lagt til, að skipuð sé sérstök nefnd til þess að athuga, hvernig skattamálum ríkisins og sveitarfélaganna verði bezt fyrir komið í framtíðinni, hver sé eðlileg skipting verkefna á milli sveitarfélaganna annars vegar og ríkisvaldsins hins vegar. Við teljum að það sé mjög knýjandi, að slík rannsókn verði látin fara fram sem fyrst og gerum ráð fyrir því í till. okkar, að verði hún samþykkt, ætti þessi nefnd að geta, ef vel er unnið, skilað rökstuddum till. til breyt. á núverandi fyrirkomulagi skattamálanna, sem hægt væri að leggja fyrir næsta reglulegt Alþ., þegar það kemur saman, væntanlega n.k. haust. Ég vil svo að endingu aðeins lýsa því yfir, að við fulltrúar Framsfl. í nefndinni munum að sjálfsögðu greiða atkv. með brtt. þeim, sem hér hafa verið lagðar fram frá meiri hl. n., að okkar till. felldum, sem ganga lengra, því að þótt þær að okkar dómi gangi allt of skammt, eru þær þó til bóta.



Herra forseti. Undir venjulegum kringumstæðum hefðu sennilega orðið alllangar og ýtarlegar umr. um mál eins og það, sem hér er á dagskrá útsvarslög. Bæði er það, að málið er allvíðtækt og stórt, kemur við margra hag, og ekki skiptir raunar litlu máli, hvaða ytri ramma Alþ. markar meðferð þessara mála, skattlagningu á þegnana að því er varðar greiðslu þeirra til sveitarfélaganna. En eins og nú stendur, þegar Alþ. er í algerri tímaþröng og þarf að afgreiða fjölda stórmála á örskömmum tíma, held ég, að sé rétt að beygja sig undir það að stytta mál sitt og hjálpa þannig heldur til, að það megi takast að afgreiða sem flest af þeim stórmálum, sem að þinginu kalla núna á allra síðustu dögum. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé full þörf á því að gerbreyta tilhögun skattlagningar á þegnana til ríkis og sveitarfélaga og e.t.v. væri það réttasta leiðin, að ríkið innheimti einn skatt, sem síðan væri skipt milli ríkissjóðs og sveitarfélaganna eftir ákveðnum reglum. En slík grundvallarbreyting verður vafalaust ekki gerð nema að vandlega athuguðu máli og að höfðu samráði við sveitarstjórnarmenn víðs vegar um landið eða þá samtök sveitarfélaganna a.m.k. Þá er ég einnig þeirrar skoðunar, að við séum e.t.v. á rangri leið með því að lögbjóða útsvarsstiga fyrir hinar ólíku gerðir sveitarfélaga í landinu og tel raunar misráðið að hafa þá tilhögun. Ég held, að ef vit ætti að vera í þyrfti að vera þrenns konar útsvarsstigi fyrir hinar þrjár megintegundir sveitarfélaga, þ.e.a.s. sveitarfélög með þrenns konar mjög mismunandi aðstöðu, eða þá, sem ég gæti einnig fellt mig við, að einungis væri lögfestur útsvarsstigi fyrir kaupstaðina, en kauptúnahreppum og sveitahreppum væri eins og áður fyrr gefið frjálsræði til að haga álagningu eftir efnum og ástæðum og það fyrirkomulag er í hinum fámennari sveitarfélögum a.m.k. mjög vel framkvæmanlegt og yrði í mörgum tilfellum réttlátara, en þegar farnar eru hinar vélrænu leiðir, því að þá er með þeirri aðferð hægt, þegar kunnugleiki og samvizkusemi fylgjast að hjá forráðamönnum sveitarfélags, niðurjöfnunarnefnd eða sveitarstjórn, að taka mannleg tillit, sem eiga einnig í peningasökum, einnig í skattlagningu á þegnana fyllilega rétt á sér. Þá get ég enn fremur lýst því sem minni skoðun, að ég teldi það mjög æskilegt, að útsvör væru innheimt um leið eða samtímis því sem tekjur falla til og menn fengju þannig ekki í hendur þær stóru upphæðir, sem þeir í raun og veru eiga ekki sem ráðstöfunarfé, heldur verður frá upphafi að reikna með, að sé þeirra framlag til hinna sameiginlegu mála sveitarfélagsins. Þetta mál hefur verið rætt við hæstv. ríkisstj. m.a. í sambandi við þetta mál, og þær upplýsingar gefnar, að unnið sé að því að breyta fyrirkomulagi útsvarsmálanna á þann veg, að útsvörin verði innheimt samtímis því sem tekjur falla til og ætlunin sé þannig að koma til móts við þessar almennu óskir, en þetta sé svo erfitt og vandasamt mál, að þó að unnið sé kappsamlega að því geti það ekki komið til framkvæmda á árinu 1965 og það muni í fyrsta lagi geta komið til framkvæmda á árinu 1966. Um það er því ekki að ræða að gera þá breytingu nú. Allt það, sem ég nú hef nefnt, mætti kalla grundvallarbreytingar á útsvarslöggjöf. En þegar málið ber að af slíkri skyndingu sem nú og svo seint á þingtíma, er engin aðstaða til þess að athuga eins og nauðsynlegt er slíkar grundvallarbreytingar og undirbyggja þær þannig, að á viti væri byggt. Allt slíkt verður því að láta bíða í trausti þess, að unnið verði að æskilegum og nauðsynlegum breytingum þessara mála í grundvallaratriðum og láta þær lagfæringar koma til framkvæmda eins fljótt og tök væru á. Um málið almennt skal ég ekki ræða frekar að þessu sinni og mun þá snúa mér fyrst að því frv., sem hér liggur fyrir, eins og það var lagt fram, þeim breyt., sem það hefur hlotið í meðferð n., og þeim brtt., sem ég flyt við frv. Þegar frv. var lagt fram, var auðséð, að ef það yrði samþ. í því formi, mundu útsvarsgreiðslur gjaldenda velflestra, sennilega nálega allra verða að krónutölu eigi lægri en á s.l. ári. En á s.l. ári reis mjög mikil óánægja með útsvörin, ekki hvað sízt hér í Reykjavík og held ég, að segja megi, að sú óánægja var ekki innantómt nöldur skattþegna, sem alltaf eru óánaegðir með sínar útsvarsbyrðar, - en slíkir nöldrarar eru til, það vitum við allir eða flestir, – heldur var þarna verið að tjá almenna óánægju, það var verið að kveinka sér undan því, að skattlagningin gengi of nærri brýnustu þurftartekjum fjölda heimila í landinu. Aðalbroddur óánægjunnar var vafalaust fólginn í þessu, að menn töldu, að þeir hefðu ekki fjárhagslegt bolmagn til að inna af hendi þá skatta, sem skattskráin gerði þeim að greiða. En tvo þætti óánægjunnar, hinnar almennu óánægju, verður þó ekki komizt hjá að nefna einnig. Það var í annan stað óánægja út af því, að margir af hinum sterkustu máttarstólpum þjóðfélagsins efnahagslega bæru hins vegar, samanborið við hinar lægri tekjustéttir, einkanlega í röðum launamannanna, tiltölulega léttar skattabyrðar, þannig að menn þóttust geta fótað sig á því, að skattabyrðunum væri ranglátlega deilt niður á þegnana, sumir bæru allt of þungar byrðar og öðrum væri gerð byrðin svo létt, að engu tali tæki og ekkert samræmi væri í. Og þriðji þátturinn í óánægjunni var tvímælalaust byggður á því, að menn töldu sig hafa það fyrir augum, að skattaeftirlitið væri svo slappt, að stórfelld skattsvik ættu sér stað og um leið og hinar þyngstu byrðar væru lagðar á suma þegnana, héldist öðrum uppi að gefa upp til skatts það, sem þeim þóknaðist og bera þannig byrðar eftir eigin ákvörðun, sjálfsákvörðun, þoka sér þannig undan því að bera sínar réttmætu byrðar og auðvitað koma þeim þar með yfir á herðar annarra, sem minni styrkleika hefðu þó í mörgum tilfellum til þess að bera þær. Þegar frv, lá hér fyrir, var sem sé ljóst, að ef því yrði ekki breytt, mundu útsvarsbyrðar á launastéttunum a.m.k. verða að krónutölu, sízt minni en á s.l. ári, en að vísu að hundraðshluta í flestum tilfellum ívið lægri, en á liðnu ári. Það var því sýnt, að í frv. fólst ekki sú leiðrétting, sem mjög almennt var lofað af framámönnum þjóðfélagsins á liðnu sumri, að gera þyrfti og gera skyldi, áður en menn þyrftu að opna budduna aftur til þess að greiða sín útsvör og sína skatta. Leiðréttingin, sem í frv. fólst, var eingöngu lagfæring í samræmi við aukna verðbólgu eða vegna aukinnar verðbólgu og hækkaðra tekna í krónutölu, sem þó er vafasamt að hafi nú meira kaupgildi, en þær tekjur, sem menn höfðu árið áður. Það var sýnt, að útsvörin mundu verða flestum, a.m.k. launastéttunum, jafnþungbær og s.l. ár, en það þýðir, að þá, ef ekki eru neinar breytingar á, mundi reyndin verða sú, að mikill þorri gjaldþegnanna teldi gjaldgetu sinni ofboðið og sams konar alda mundi rísa út af meintri ofsköttun og reis s.l. sumar. Síðan frv. var lagt fram, hafa verið gerðar á því nokkrar lagfæringar, sem er hægt að meta þannig, að útsvarsbyrðin mundi verða nokkru léttari á lágtekjufólki, en s.l. ár og núna í meðferð n. var gerð ein breyt., sem ég skal ekki gera of lítið úr, þ.e. sú breyting, að frádráttur fyrir hvert barn á framfæri gjaldþegns innan 16 ára aldurs skuli hækka úr 5 þús. kr., eins og nú er í lögum og í 10 þús. kr., þ.e.a.s. hækka um 100% . Þarna er greinilega, - því verður ekki neitað, - komið til móts við hagsmuni barnafjölskyldnanna og tel ég það mjög vel farið. Persónufrádrátturinn, sem nú er 25 þús. kr., hefur að tillögu meiri hl. n. verið hækkaður í 25 þús. kr. á einstakling og 50 þús. kr. á hjón, og er það um 40% hækkun. Hins vegar er talið, að tekjur manna að meðaltali muni eftir þeim könnunum, sem fram hafa farið, hækka nálægt 30%. Allar þessar breytingar, sem felast í nál. meiri hl., stefna í rétta átt og munu allir nm. fylgja þeim, þar sem þær eru vissulega til bóta. Þó klofnaði n, um afgreiðslu málsins og er þríklofin og hefur 1. minni hl. nú þegar gert grein fyrir áliti sínu og brtt. Mun ég nú með örfáum orðum gera grein fyrir þeim brtt., sem ég flyt fyrir hönd Alþb. 1. brtt. mín er við 10. gr. gildandi útsvarsl., en sú gr. fjallar um aðstöðugjöldin. Það er skoðun mín, að það sé ekki auðvelt mál að létta, eins og nauðsyn er, útsvarsbyrðarnar á einstaklingunum og þar með ekki heldur á launastéttunum vegna tekjuþarfar, brýnnar tekjuþarfar sveitarfélaganna, nema því aðeins að þyngd sé byrðin á félagsrekstri og atvinnurekstri yfirleitt og þá m. a, hækkuð aðstöðugjöldin. Í 10. gr. útsvarsl. eru heimildir til þess að leggja aðstöðugjald á eftir vissum reglum, þannig að greiða skuli allt að 1/2% af rekstri fiskiskipa og flugvéla, allt að 1% af rekstri verzlunarskipa og af fiskiðnaði, allt að 11/2% af hvers konar iðnaðarrekstri öðrum og allt að 2% af öðrum atvinnurekstri. Sum sveitarfélög nota þessar heimildir til fulls, en önnur sveitarfélög hafa ekki notað þær til fulls og eru heimildirnar þó að mínu álíti sízt of rúmar, ef jafnvægi á að vera á milli þeirra byrða, sem lagðar eru á atvinnulífið annars vegar og á einstaklingana hins vegar. Ég tel ekki rétt, að sveitarfélögin hafi þá leið opna að nota kannske þessar heimildir til aðstöðugjaldsálagningar, ekki nema að hálfu leyti t.d., önnur nota þær hins vegar að fullu, en þau, sem ekki nota heimildirnar að fullu, velta enn þyngri byrði yfir á einstaklingana. Brtt. mín við þessa grein er því á þá lund, að aðstöðugjaldið skuli ekki aðeins vera í heimildarformi, megi ekki hærra vera, en þarna segir, heldur skuli vera eins og þarna segir: 1/2%, 1%, 11/2% og 2%, en við prósentufætinum hreyfi ég ekki og ætlast þannig ekki til, að aðstöðugjöldin hækki í þetta sinn umfram það, sem verið hefur hjá þeim sveitarfélögum, sem hafa notað heimildina til fulls. Þetta er hugsað á þann veg, að sveitarfélög þau, sem hafa ekki notað heimildina til fulls, verði nú að gera það og geti þannig þolað eitthvað af þeirri tekjuskerðingu, sem vissulega leiðir af till. eins og þeim, að persónufrádráttur sé hækkaður, frádráttur fyrir börn innan 16 ára aldurs sé hækkaður o.s.frv., sem leiðir af þeim till., sem um það eru að lækka útsvarsbyrðar á lágtekjum og miðlungstekjum. Till. mín er sem sé, að í staðinn fyrir, að aðstöðugjald megi vera allt að, eins og í l. segir, skuli aðstöðugjaldið vera sem hér segir og sömu prósentutölur nefndar og í gildandi lögum. Þetta er 1. brtt. mín. Þá er 2. brtt. einnig hugsuð á sama veg, þann, að sveitarfélög þau, sem verða fyrir tekjuskerðingu vegna till., sem miða að því að létta útsvör á lágtekjum og miðlungstekjum, fái aukinn tekjustofn til þess að fylla þarna í skarðið að nokkru og gera þeim fært að létta byrðina eitthvað á einstaklingunum, sérstaklega lágtekjufólki, og þessi till. er um landsútsvörin og efni hennar er það að leggja landsútsvör á miklu fleiri aðila, en gert er samkv. gildandi lögum. 17. gr. núgildandi útsvarslaga er um landsútsvör og þar eru talin upp þau fyrirtæki, sem slík útsvör eiga að greiða, en þessi landsútsvör eiga síðan, eins og kunnugt er, að skiptast niður á sveitarfélögin eftir brýnustu þörfum þeirra samkv. ákveðnum reglum. Eins og nú er ákveðið í l., eru það fyrst og fremst viðskiptastofnanir ríkisins sjálfs og svo olíufélögin, sem greiða landsútsvör. Till. mín um þá aðila, sem landsútsvör skulu greiða, er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Þau fyrirtæki og stofnanir, sem reka starfsemi, sem nær til landsins alls, svo sem olíufélög, skipafélög, bankar, tryggingafélög, heildsölufyrirtæki, þar með Samband ísl. samvinnufélaga, útflutningssamtök, verzlunarstofnanir ríkisins, þar með talin Sölunefnd varnarliðseigna, einnig Síldarverksmiðjur ríkisins, Áburðarverksmiðjan, Sementsverksmiðja ríkisins, Viðtækjaverzlun ríkisins, Landssmiðjan og Ríkisprentsmiðjan Gutenberg, svo og þau fyrirtæki önnur, sem félmrn. úrskurðar, að samkv. eðli málsins falli undir þessi ákvæði.“ Ef þessi till. væri samþ., mundu landsútsvörin nema miklu hærri upphæðum en nú, jöfnunarsjóður sveitarfélaganna þannig fá miklu meiri tekjur og þau félög, sem harðast yrðu úti vegna minnkaðra útsvarstekna af lágtekjufólkinu, fengju þannig nokkrar uppbætur á móti. Þetta er sem sé hugsað til þess að gera ýmsum sveitarfélögum auðveldara að létta nokkuð útsvarsbyrðina á einstaklingum. Næsta brtt. mín er við 18. gr. útsvarsl., en í þeirri gr. segir, að upphæð landsútsvaranna skuli vera 5% af hagnaði ríkisfyrirtækja, 11/2% af heildarsölu stofnana þeirra, sem um getur í 17. gr., þ.e.a.s. ríkisfyrirtækjanna, sem þar eru talin upp og 11/3 af heildarsölu olíufélaga, sbr. 17. gr., c–lið. Ég legg til, að upphæð landsútsvaranna verði eins og segir í gildandi gr., 5% af hagnaði ríkisfyrirtækjanna, því breyti ég ekki, en síðan 2% af heildarsölu annarra stofnana og fyrirtækja, sem landsútsvör skulu greiða, í staðinn fyrir 11/2 og 11/3%. Sé ég sízt ástæðu til þess að lægst prósentutala sé á landsútsvari olíufélaganna. Ég held, að þau hljóti að geta borið 2% eins og þær aðrar stofnanir, sem þá byrði eiga að bera. Þá er næsta till. mín, hún er við 30. gr. útsvarsl. og er um það, að verkafólki, sem vinnur við fiskiðnað, svo og hafnarverkamönnum verði veitt nokkur fríðindi um útsvarsgreiðslur, að upphæð mjög áþekk þeim fríðindum, sem veitt hafa verið um skeið og veitt eru sjómönnum. Þetta er ekki hugsað einu sinni sem fríðindi fyrir þetta láglaunafólk, sem þarna á hlut að máli, hafnarverkamenn og það fólk, sem vinnur við fiskiðnaðinn í landinu, heldur einnig til þess að stuðla að því að greiða nokkuð úr þeim vanda, sem atvinnurekendur, eigendur hraðfrystihúsa og þeir, sem eiga að sjá um afgreiðslu skipa í höfnum, eru í og þeir geti fengið nauðsynlegan vinnukraft, nauðsynlegt vinnuafl til þess að inna þessi störf af hendi. Ýmsar aðrar atvinnugreinar gera það nú að yfirborga fólk, borga því miklu hærra kaup, en umsamdir stéttarfélagataxtar og samningar segja til um og draga þannig fólk frá framleiðslustörfunum og svo er komið, að það er miklum erfiðleikum bundið hér í Reykjavíkurhöfn og í Hafnarfirði að afgreiða togara, losa togara, nema hyllzt sé til þess, að togarinn komi inn, þegar helgidagur fer í hönd. En það hentar ekki alltaf. En komi skipin inn á öðrum tímum, er mjög undir hælinn lagt, að hægt sé með eðlilegum hætti að losa togara. Þetta er af því, að vinnuaflsskorturinn er slíkur. Aðrar atvinnugreinar eru búnar að taka fólkið til sín með yfirborgunum, að sumu leyti er í ýmsum tilfellum um léttari vinnu að ræða, en svo vantar fólkið þarna til starfa. Ég er þess vegna alveg viss um, að atvinnurekendur, sem hér eiga hlut að máli, mundu telja, að þessi brtt. væri alveg eins sér í hag og verkafólkinu hins vegar. En brtt. er á þá leið, að aftan við k– lið 30. gr. komi nýr bókstafsliður, I. svo hljóðandi: „Verkafólki, sem vinnur við hvers konar fiskiðnað og hafnarverkamönnum skal veittur sérstakur frádráttur, 700 kr. fyrir hverja viku, sem þeir vinna að viðkomandi störfum, enda hafi þeir unnið þau störf, ekki skemur en sex mánuði af skattárinu. Nánari reglur um skattfríðindi þessi skulu settar með reglugerð, ef þurfa þykir.“ 700 kr. á viku, það eru tæpar 3 þús. á mánuði,og er sú upphæð mjög í samræmi við þau skattfríðindi, sem sjómenn hafa notið. Um þessa till. skal ég ekki fjölyrða frekar, en tel, að þessi fríðindi, sem þarna er lagt til að veitt verði, beri að veita verkafólki, sem vinnur á lægstu töxtum karla og kvenna, vinnur beint að framleiðslustörfunum, þar sem nú skortir vinnuafl og mundi sem sé að mínu áliti vera til hags báðum aðilum vinnumarkaðarins, svo langt sem þessi till. nær. Vissulega kostar hún sveitarfélögin skerðingu tekna, hjá því verður ekki komizt og það er kannske ókostur hennar, að hún skerðir mismunandi mikið tekjur sveitarfélaganna eftir því, hvað fiskiðnaður og hafnarvinna er mikill þáttur í atvinnulífinu, og þar mest, sem mest er byggt á þeirri atvinnugrein. En það skiptir líka mestu máli, að það takist að fá fólk til þessara starfa. Næsta brtt. mín er við 31. gr. og er um persónufrádráttinn. Ég legg til, að persónufrádráttur einstaklinga verði 50 þús. kr. og fyrir hjón 70 þús. kr. og fyrir hvert barn innan 16 ára aldurs verði frádráttur 10 þús. kr., en sú till. er shlj. þeirri till., sem meiri hl. flytur og ég hef áður minnzt á. Ég tel það fásinnu mestu að ætla sér að seilast eftir útsvarstekjum af tekjum fyrirvinnu innan við 50 þús. kr. og ég tel, að þjóðfélagið geti ekki gert það og verði, ef sveitarfélögin eru í tekjuþröng, að leita einhverra annarra úrræða, en að skerða slíkar lágtekjur, 50 þús. kr., sem vitað er, að engan veginn duga neinum manni til neins sómasamlegs lífsframfæris og mega þannig ekki skerðast, en hljóta þó að skerðast af þeim beinu útgjöldum, sem á hvern einasta einstakling leggjast, hvort sem hann er tekjuhár eða tekjulágur, þ.e.a.s. almannatryggingagjöldum og sjúkrasamlagsgjöldum, sem samtals nema ekki minna en milli 5 og 6 þús. kr. og kemur sú skerðing óumflýjanlega á, þó að þessi upphæð væri útsvarsfrjáls og er það ærin skerðing. Ég taldi ekki ástæðu til að nefna hærri upphæð vegna barna á framfæri gjaldenda, en 10 þús. kr. Það var sú upphæð, sem við höfum í tilmælum okkar til hæstv. ríkisstj. nefnt, og ég fer ekki í neitt yfirboð yfir það, þó að meiri hl. hv. n., sjálfsagt að tilstuðlan ríkisstj., hafi orðið við þeirri upphaflegu kröfu. Þess vegna held ég mér við þá upphæð. Hitt er rétt, að barnafjölskyldum veitir auðvitað ekki af meiri frádrætti vegna barna innan 16 ára aldurs, einkanlega þegar þau eru komin á unglingsaldurinn, heldur en þarna er farið fram á. Það veitir ekki af því. En hér er um mikla lagfæringu að ræða frá því, sem var, þegar þessi frádráttur var einungis 5 þús. kr., og hækkun þannig 100%. Þá er næstsíðasta till. mín, sem er um breytingu á útsvarsstiganum, en hann er í gildandi l. ákveðinn í 32. gr. Þar er meginbreyting mín sú, að skattþrepunum verði fjölgað, þau verði sex og að fyrsta þrepið byrji með 5%, en hæsta þrepið endi á 30% og þannig verði efri hluti útsvarsstigans eins og hann er samkv. till. meiri hl., en breytingarnar séu einungis á neðri hluta stigans, þ.e.a.s. á hinum lægri tekjum, frá 20 þús. og upp í 60 þús. kr., en eftir það er ekki um breytingu að ræða í þessari till. Till. er, með leyfi hæstv. forseta, á þessa leið, að einstaklingar og hjón greiði af fyrstu 20 þús. kr. útsvarsskyldum 5%, fái 1.000 kr. útsvar, af 20–30 þús. kr. greiðist 1.000 kr. af 20 þús. og 10 þús. af afganginum, af 30-40 þús. kr. greiðist 2.000 kr. af 30 þús. og 15% af afganginum, af 40–50 þús. kr. greiðist 3.500 kr. af 40 þús. og 20% af afganginum, af 50–60 þús. kr. greiðist 5.500 kr. af 50 þús. og 25% af afganginum og af 60 þús. kr. og þar yfir greiðist 8.000 kr. af 60 þús. kr. og 30% af afganginum. Að lokum legg ég svo til, að síðasti málsl. 34. gr. útsvarsl., sem er á þá leið, að sveitarfélögum sé heimilt að leggja allt að 20% ofan á hinn löggilta útsvarsstiga, ef sveitarfélagið er í fjárþröng og getur ekki staðið við fjárhagsáætlun sína að öðrum kosti, - ég legg til, að þessi heimild verði þrengd og engu sveitarfélagi verði heimilað að bæta ofan á útsvarsstigann meira en 10%. Þessi rúma heimild um að gefa afslátt af útsvörunum eða leggja prósentu ofan á öll álögð útsvör gerbreytir í raun og veru útsvarsstiganum, á hvorn veginn sem þessari reglu er beitt. Ef gefinn er afsláttur af álögðum útsvörum eftir hundraðshlutum, fá hæstu gjaldendurnir mestan afslátt, en lægstu gjaldendurnir smámuni eina. Þannig er útsvarsstiginn, ef afsláttur er gefinn, gerður flatari, það er gerður á honum minni munur á hinum tekjulægri og hinum tekjuhærri. En með álagi á útsvarsstigann prósentvís er stiginn gerður brattari og ég held, að þegar búið er að taka 30% af tekjum manna í útsvar, allt upp að 30% einnig í tekjuskatt, held ég, að skattlagningin sé orðin sæmileg, jafnvel af hátekjum, svo að ég felli mig ekki við, að sveitarfélögin hafi svona rúmar hendur um álag á útsvarsstigann. Það mundi sem sé í þessu tilfelli gera hann brattari. Ég tel líka, að með till. minni um eflingu jöfnunarsjóðsins, með því að fjölga mjög þeim aðilum, sem eigi að greiða landsútsvör og með því að skylda öll sveitarfélög til að nota aðstöðugjaldið til fulls, eins og það er í lögunum, sé búið að auðvelda sveitarfélögunum að komast af án þess að leggja á fimmtungshækkun ofan á þau útsvör, sem koma út, þegar útsvarsstiginn hefur verið notaður til fulls. Ég skal játa, að það hefði vafalaust, ef nægilegt tóm hefði gefizt, verið ástæða til að gera fleiri brtt. til lagfæringar á útsvarsl. En það fær ekkert mál nú vandaða afgreiðslu. Þetta er allt með hálfgerðum flaustursbrag og ber að harma það og taldi ég, að helzt skipti máli að bera fram þessar breytingar. Þær eru í fyrsta lagi um það, að aðstöðugjöldin, sem nú eru heimiluð í l., skuli notuð til fulls, að landsútsvörin skuli aukin og þar bætt við ýmsum fjárhagslega sterkum stofnunum, sem eigi að bera landsútsvör, þ. á m. eru bankarnir, og að persónufrádráttur sé hækkaður, útsvörin leggist þannig léttar á lágtekjur og að skattþrepunum eða útsvarsþrepunum sé fjölgað, svo að lægri álagningarprósenta komi á hinar lægstu tekjur, en haldi sér óbreytt á hinum hærri tekjum. Ég fagna þeim breytingum, sem gerðar hafa þó verið á frv. í meðferð þingsins, tel sumar af þeim hafa verulega þýðingu, hef áður nefnt þær nema eina, ákvæðið um það, að bæjarfélög skuli fella niður 1500 kr. álagt útsvar og lægri útsvarsupphæðir, og jafngildir það því, að persónufrádrátturinn sé raunverulega hækkaður nokkru meir en segir í till. þar um. Af þessu leiðir hins vegar, að tekjuskerðingu í hærri enda útsvarsstigans leiðir ekki af þessari till., eins og vera mundi, ef byggt væri á hækkuðum persónufrádrætti. Ég læt svo máli mínu lokið. Að mínum brtt. felldum mun ég að sjálfsögðu greiða brtt. meiri hl. atkv., þar sem þær eru til verulegna bóta á frv, og frv. sjálfu mun ég að lokum greiða atkv., þar sem það er þó til bóta frá gildandi útsvarslöggjöf.



Herra forseti. Ég vil aðeins í örfáum orðum ræða þær brtt., sem fram hafa komið frá 1. og 2. minni hl. hv. heilbr.– og félmn., en vil þó áður gera smáleiðréttingu á því yfirliti, sem ég gaf í kvöld um útsvar hjóna í lægsta tekjuflokki, sem ég taldi vera samkv. frv. og till. meiri hl., ef samþ. yrðu, 3 þús. kr. Þarna hefur komizt inn skekkja, þessi upphæð var tekin úr öðrum útreikningum, sem komu ekki fram í nál., en á þarna að vera 4.000, eins og réttilega kemur fram í álíti 1. minni hl. Þá breytist einnig prósentuútreikningur af þessum lægsta tekjuflokki, hækkar úr 3%, eins og ég taldi, að hann mundi verða, í 4%. Þó að þetta skipti ekki máli, vildi ég láta þetta koma fram hér, því að þetta er eins og það raunverulega mundi verða, ef frv. með breytingum verður hér samþ. Í sambandi við 2. brtt. frá hv. 2. minni hl. heilbr.- og félmn. á þskj. 634, þar sem lagður er til sérstakur frádráttur, 700 kr., fyrir hverja viku hjá verkafólki, sem vinnur við hvers konar fiskiðnað og hafnarverkamönnum, að þeim skuli veittur þar sérstakur frádráttur, 700 kr. á viku, þá vil ég geta þess, að í því bæjarfélagi, sem ég veiti forstöðu, fór fram fyrir nokkrum árum mjög ýtarleg athugun á því, hvort tiltækilegt væri að veita verkafólki, sem vann við fiskiðnaðinn, sérstakan afslátt á útsvörum. Eftir mjög viðtæka athugun, vil ég segja, komst bæjarstjórnin þar að þeirri niðurstöðu, að þetta mundi raska svo mikið grundvelli við álagningu útsvara, að hún treysti sér ekki til þess, þótt þar hefði verið fullur vilji fyrir hendi þá. Það kom mjög greinilega í ljós, að fljótlega var komið að þeim vanda, hvar ætti að stanza, ef talað var um fólk, sem ynni við fiskframleiðsluna, því að í þeim bæjarfélögum, sem að miklu leyti byggja afkomu sína á sjávarútvegi og fiskiðnaði, má segja, að það eru langsamlega flestar starfsstéttir, sem beint og óbeint starfa að þessari atvinnugrein. Það eru ekki einasta þeir, sem vinna í fiskiðjuverunum, heldur einnig þeir, sem vinna í netaverkstæðum, vinna í vélsmiðjum, vinna í slippum, dráttarbrautum og fleiri og fleiri skyldum atvinnugreinum. Allt þetta fólk er ein samhangandi keðja og ef einn hlekkurinn þar fær sérstök fríðindi, yrði það að sjálfsögðu að ganga yfir allan hópinn, sem þá aftur þýddi, að mikill þungi og allt of mikill þungi útsvarsbyrðanna mundi færast yfir á launafólk, sem þarna stæði utan við og þá er orðið fámennur hópur, þannig að við töldum, að þetta mundi skapa svo mikið óréttlæti, að við að mjög athuguðu máli treystum okkur ekki til að fara inn á þetta, þótt við gjarnan hefðum viljað gera það til þess að örva fólk til starfa við þessa atvinnugrein. Í 3. till. hv. 2. minni hl. er lagt til í síðustu mgr., að gjaldanda, sem hefði greitt helming útsvarsins eða meir fyrir áramót, beri einnig að fá það dregið frá, eins og hann hefði greitt útsvarið að fullu. Ég tel, að einmitt þessu ákvæði gildandi laga megi ekki raska, því að þetta er kannske það sterkasta fyrir sveitarfélögin í innheimtu þeirra á sínum gjöldum, að þetta ákvæði skuli vera og í mörgum tilvikum er þetta einnig til hagræðis fyrir gjaldendur, sem þá safna síður á sig útsvörum milli ára og lenda þá síður í þrengingum með að komast fram úr skuldum sínum við sveitarfélagið, þannig að ég tel, að þetta mundi verka öfugt, bæði fyrir sveitarfélögin og einnig fyrir gjaldendur. Það, sem er sameiginlegt í álitum hjá 1. og 2. minni hl. hv. heilbr.- og félmn., er sú grundvallarbreyting, sem gerð er á útsvarsstiganum, og þá um leið, að báðir aðilar leggja til, að ekki megi hækka útsvörin að niðurjöfnun lokinni meira en um 10%, en í gildandi l. er ákvæðið miðað við 20%. Ég skal fúslega viðurkenna, að það væri mjög æskilegt og mundu engir frekar óska þess, en sveitarstjórnarmenn, að hægt væri að lögfesta útsvarsstiga eitthvað í þá átt, sem lagt er til hjá báðum þessum aðilum. En það, sem gerir, að þetta er útilokað er, að sveitarfélögin mundu missa miklar tekjur við það, ekki einasta af lágtekjufólki, heldur einnig og miklu meira af hátekjufólki, þannig að þeim væri gert ófært að starfa á nokkuð svipuðum grundvelli og nú er og gert ófært að uppfylla þær skyldur og þær kvaðir, sem á þau eru lögð með lögum í sambandi við rekstur þeirra. Ég hygg, að með þeim breyt., sem gerðar hafa verið á útsvarsstiganum, sé gengið eins langt og frekast er unnt í þessu atriði, ef ekki á að raska alveg og ég vil segja kippa fjárhagsgrundvellinum undan sveitarfélögunum. Það atriði, að jafnframt því að lækka útsvarsstigana, eins og 1. og 2. minni hl. hafa gert, og samtímis að leggja til, að leyfilegt álag á heildarniðurjöfnun yrði fært niður úr 20% niður í 10%, mundi verka þannig í öðru lagi, að flestöll sveitarfélögin og þar með einnig Reykjavík mundu lenda að verulegu leyti til þess að geta staðið við sína fjárhagsáætlun yfir á jöfnunarsjóð. Með því væri jöfnunarsjóður gerður óvirkur að því marki, eins og hann nú starfar, nema þá til kæmi í hann nýtt og aukið fé, sem ekki mundi skipta tugum millj., heldur jafnvel yfir 100 millj. Á þessu hefur engin athugun verið gerð, en aðeins af því lauslega, sem maður hefur getað fengið út úr þessu, sýnist, að þetta mundi kosta a.m.k. marga tugi millj., ef ekki meir. Við athuganir, sem gerðar voru á niðurjöfnunarstiga svipuðum þeim, sem er hjá hv. 2. minni hl., lauslegar athuganir, sem voru gerðar á þessu, kom í ljós, að þó að reiknað væri með 28 eða 30% tekjuhækkun, mundi Reykjavik þurfa að bæta ofan á útsvarsstigann, í öðru tilfellinu með 28% hækkun 57% og með 30% hækkun 41%. Hafnarfjörður mundi þurfa að bæta ofan á stigann 62–69%, Kópavogur 73–82%, og hygg ég, að þannig yrði um flest önnur sveitarfélög, þannig að það liggur nokkurn veginn alveg ljóst fyrir, að þetta er svo mikil röskun á fjárhagsgrundvelli sveitarfélaganna, að slíkt er ekki, eins og aðstæður eru í dag, framkvæmanlegt. En með því að auka fé jöfnunarsjóðs er að sjálfsögðu hægt að lækka útsvarsstígann, ef sveitarfélögin þurfa ekki jafnhliða og í sama mæli að auka tekjur sínar eða rekstrarútgjöld. Ég skal nú ekki tefja umr. um þetta mál frekar, það hefur ekki verið gefið tilefni til þess. N. afgreiddi þetta mál þannig, að þó að allir væru sammála um þær brtt., sem þar komu fram hjá meiri hl., gat minni hl. þess strax í upphafi, að hann teldi þetta ekki nægilegt og er ekkert við því að segja. En þess ber þó að gæta, að þarna fer saman sú aðstaða, sem hægt er að skapa fyrir sveitarfélögin, annars vegar og hins vegar það, sem bæði hv. 1. og 2. minni hl. óska að fá gert og ég vil endurtaka, að sveitarstjórnarmenn sjálfir auðvitað væru mjög inni á, ef það væri framkvæmanlegt, sem ég tel því miður eftir athugunum, sem mér er kunnugt, að hafa verið gerðar á þessu máli, að ekki sé.



Herra forseti. Frv. til l. um breyt. á l. nr. 66 17. júli 1946, um atvinnu við siglingar, liggur fyrir hv. d. á þskj. 359, er komið frá Ed. Efnisleg breyt. frá núgildandi l. er, að frv. gerir ráð fyrir, að ráðh. verði veitt heimild t samráði við skipaskoðunarstjóra að ákveða fjölda skipstjórnarmanna, þ.e. stýrimanna og vélstjóra á skipum, sem notuð eru til styttri siglinga, aðallega innan fjarða og flóa. Frv. þetta er flutt eftir beiðni h/f Skallagríms í Borgarnesi, en félag þetta rekur m/s Akraborg til fólks- og vöruflutninga milli Reykjavíkur og Akraness, en hún fer þó venjulega eina ferð á viku milli Reykjavíkur og Borgarness. Siglingar þessar eru nær eingöngu að degi til og tekur hver ferð skipsins milli Reykjavíkur og Akraness og aftur til baka 135–150 mínútur. Fastráðnir skipverjar eru 14 og 4 til afleysingar. Í þeim stuttu ferðum, er skipið fer, er ekki þörf á vaktaskiptum. Það má því segja, að engin þörf sé á að skylda útgerðina til að hafa eins marga skipstjórnarmenn og nú eru áskildir í lögum. Vinnutími þeirra, sem nú eru á skipi þessu, er ekki lengri en svo, að hóflegur verði talinn og í þessum stuttu ferðum er ekki þörf á vaktaskiptum. Leitað hefur verið álíts nokkurra aðila um mál þetta, m.a. Farmanna- og fiskimannasambands Íslands. Það mælir gegn frv., en fyrst og fremst á þeim forsendum, að nú standi yfir heildarendurskoðun á lögum, sem væntanlega verði lögð fyrir Alþ. það, sem nú situr. Fullyrðing þessi mun ekki að öllu leyti vera á rökum reist. Ljóst er, að ekki verður lagt fyrir þetta þing frv. um frekari breytingar á lögum þessum, þótt það sé eflaust rétt, að innan tíðar verði lög þessi endurskoðuð og þá sérstaklega til samræmis við lög um stýrimannaskólann í Reykjavík og Vélstjóraskóla Íslands, en lög þessi hafa verið í endurskoðun og þær n., sem unnið hafa að þeirri endurskoðun, munu vera búnar að skila áliti. Þá má geta þess, að m/s Akraborg er sá flóabátur hérlendis, sem veitir einna flestum þjónustu og mun farþegatala á s.l. ári hafa numið 39 þús. Fargjöld eru 120 kr. milli Reykjavíkur og Akraness. Þrátt fyrir þetta er Akraborg sá flóabátur, sem nýtur hæsta styrks á fjárl. Nemur hann 1.600 þús. og að auki 100 þús. til viðgerðar skipsins, klössunar á þessu ári. Það er því fyllilega tímabært að gera þær ráðstafanir, er dregið geta úr rekstrarhalla skipsins, þegar fullvíst er, að þær stefna ekki öryggi fólks eða skips í hættu. Aðrir aðilar, sem leitað var til, eru meðmæltir frv. þessu. í umsögn skipaskoðunarstjóri ríkisins segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Frv. gerir ráð fyrir að heimila ráðh. í samráði við skipaskoðunarstjóra að ákveða fjölda skipstjórnarmanna á skipum, sem notuð eru til styttri siglinga, aðallega innan fjarða og flóa. Ég tel umrædda breytingu laganna réttmæta og mæli með, að hún verði samþykkt.“ Þetta var álit skipaskoðunarstjóra. Sjútvn. þessarar virðulegu d. hefur rætt mál þetta, en á fundi þeim, sem ákvörðun var tekin, var Lúðvík Jósefsson ekki viðstaddur og Sigurður Jóhannesson mun gera grein fyrir afstöðu sinni við þessa umr. Aðrir nm. eru samþykkir frv., tveir þeirra, þeir Jón Skaftason og Pétur Sigurðsson með fyrirvara. Með vísun til þess, sem ég nú hef sagt, og nál. á þskj. 613 leyfi ég mér að leggja til, að frv. verði samþ. og því vísað til 3. umr.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að gera í nokkrum orðum grein fyrir afstöðu minni, þeirri afstöðu að skrifa ekki undir álít sjútvn. í þessu máli. Það er skoðun mín, að þetta mál verði að leysa í sambandi við heildarendurskoðun á lögum um siglingar, endurskoðun, sem framkvæmd sé af fulltrúum samtaka sjómanna og útgerðarmanna í n., sem ráðh. skipar, en ekki með lagabreytingu hér á Alþ. samkv. beiðni eins aðila.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. sjútvn., vildi svo til, að ég gat ekki mætt á fundi n., þegar málið var afgreitt og afstaða mín kemur því ekki fram til málsins í grg. n. En afstaða mín er sú, að ég er andvígur þessu frv. Ég tel mjög varhugavert að fara inn á þá braut, sem hér er lagt til að farin verði og vil sérstaklega benda á það, að hér er um að ræða farþegaskip, sem flytur mikið af farþegum og það eru til fleiri farþegaskip í landinu, sem alveg tvímælalaust mundu koma á eftir. Það hafa verið ákvæði í lögum um fjölda skipstjórnarmanna og þótt alveg sérstök ástæða til þess að vera nokkuð strangir þar varðandi reglur fyrir farþegaskip, og að mínum dómi er það hinn mesti þvættingur að tala um það, að á þessari siglingaleið eigi að gilda einhver sérstök undantekning. Ýmsir aðrir bátar, sem eru reknir annars staðar, hafa miklu meira fram að færa, heldur en það skip, sem siglir á þessari leið. Ég álít því, að það eigi að fara mjög gætilega í þetta, enda kemur það fram, að það stéttarfélag, sem hér á hlut að máli, Farmanna- og fiskimannasambandið, mælir alveg eindregið gegn breytingunni og segir, að grg., sem fylgir frv. í sambandi við vinnuaðstöðu, sé hreinasti þvættingur, sem samtökin lýsa undrun sinni yfir, að skuli koma fram í plaggi, sem lagt er fram hér á Alþingi. Í stuttu máli er skoðun mín sú, að það eigi ekki að samþykkja frv. eins og þetta. Ég held, að það megi ekki slaka til á öllum öryggisákvæðum varðandi farþegaskip svipuðum og þessu og menn verði að gera sér grein fyrir því, að ef eigi að verða breytingar á reglum sem þessum, verði þær að vera almenns eðlis. En það er ekkert sérmál fyrir eitt skip eins og þetta og ég er ekki a.m.k. tilbúinn til þess fyrir mitt leyti að fallast á það að gera þetta að almennri reglu.



Herra forseti. Eins og fram kemur í grg, flm. fyrir frv. á þskj. 359, er þetta frv. flutt vegna óska stjórnar Skallagríms h/f í Borgarnesi. Í umr. í Ed. gerði 1. flm. grein fyrir frv. og rökstuddi það, hver væri ástæðan fyrir flutningi frv. og hvaða rök mæltu með því, að hér væri gerð undantekning frá reglunni. Í fyrsta lagi viljum við benda á það, að hér er um að ræða siglingu innan flóa og venjulega er siglingatími milli hafna ekki nema ein klst. og 40 mínútur. Því er hér öðru til að dreifa heldur en með þau skip, sem farþega flytja milli fjarlægra hafna og eru á siglingu sólarhring eftir sólarhring. Ég hygg, að Akraborgin sé eini flóabáturinn, sem þarf að hafa svo fjölmenna skipshöfn sem raun ber vitni um og þess vegna er leitazt við að fá þessu breytt, ef það yrði svo að dómi ráðh. og skipaskoðunarstjóra, að það væri talið framkvæmanlegt. Það er vitanlegt, að rekstur þessa skips er nú með þeim hætti, að erfiðleikar eru að halda honum áfram og er þess vegna reynt að gera þessa tilraun, ef hún mætti að gagni koma að einhverju leyti, ekki sízt þar sem að því er stefnt, að fyllsta öryggis sé gætt eftir sem áður. Og það er að dómi flm. og okkar, sem styðjum málið, að svo sé, með áliti skipaskoðunarstjóra og mati ráðh. Þess vegna treysti ég því, að hér í þessari hv. d. nái þetta mál fram að ganga eins og í Ed., þar sem eru ekki nægileg rök fyrir því, að það sé ekki hægt að meta þessa siglingu eftir öðrum reglum, en þeirra farþegaskipa, sem sigla í kringum landið.



Herra forseti. Þegar mál þetta lá fyrir landbn. fyrir 2. umr., hafði borizt til n. bréf frá sveitarstjórninni í Garðahreppi um sölu á jörðinni Bala í Garðahverfi eða ósk um, að heimild væri tekin í frv. um að selja jörðina Bala hreppsnefnd Garðahrepps. Þá lá ekki fyrir í n. umsögn frá jarðeignadeildinni, svo að það var ákveðið að bíða með að afgreiða þetta mál, þangað til sú umsókn hefði borizt. Nú hefur hún komið til n. og er jákvæð og þess vegna stendur n. einróma að brtt. á þskj. 641, þar sem lagt er til, að inn komi á eftir 3. lið nýr liður, sem verði 4. liður, svo hljóðandi: „Garðahreppi jörðina Bala í Garðahverfi“ - og enn fremur, að fyrirsögnin breytist, að fyrir „tvær jarðir“ komi: þrjár jarðir.



Herra forseti. Það er mín skoðun, að hér sé á ferðinni gott mál. Það er upplýst, að tóbaksreykingar eru hættulegar heilsu manna og þetta er staðfest af vísindalegum rannsóknum. Þess vegna er ekki nema gott eitt um að segja hverjar þær ráðstafanir, sem hníga í þá átt að takmarka tóbaksnotkun. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar, að auglýsingabann það, sem setja á samkv. 1. gr. þessa frv., sé of víðtækt, þar sem það nái ekki að öllu leyti tilgangi sínum, ef það er haft óbreytt eins og það er í 1. gr. frv. Ég tel sjálfsagt að banna tóbaksauglýsingar í kvikmyndahúsum, útvarpi og sjónvarpi, þegar þar að kemur. En ég álít, að það sé tilgangslaust að banna tóbaksauglýsingar í innlendum blöðum og tímaritum, á sama tíma og það eru flutt inn í landið hömlulaust erlend blöð og tímarit með aragrúa af skrautlegum og áberandi tóbaksauglýsingum. Ég álít einnig, að fleira þurfi að athuga í sambandi við þetta mál. Það hefur heyrzt í fréttum ekki alls fyrir löngu, að til stæði að taka upp sums staðar í mestu tóbaksframleiðslulöndum heims merkingar á tóbaksumbúðum, þar sem neytendur séu varaðir við skaðsemi tóbaks. Ég álít, að slíkar merkingar þurfi einnig að taka upp hér og athuga þurfi, hvernig koma eigi þeim fyrir. En með tilliti til þess, að tími er mjög naumur til að flytja brtt., vil ég með hliðsjón af þessu, sem ég hef nú sagt, leggja til, að þessu frv. verði vísað til ríkisstj., og flyt ég þá till. einnig fyrir hönd hv. 8. þm. Reykv. og hv. 3. þm. Vesturl. Við leggjum þetta til í trausti þess, að málið verði betur athugað, en tími hefur gefizt til, í þinginu, að þessu sinni.



Herra forseti. Ég hef að vísu heyrt það í sambandi við þetta mál, að auglýsingar á tóbaki hefðu ekki mikið að segja í sambandi við útbreiðslu þess. Ég vil þó benda á, að auglýsendur virðast telja það svara kostnaði að greiða stórfé fyrir auglýsingarnar og það sýnist mér benda ótvírætt í þá átt, að þeir telji það nokkurs virði. En hvað sem því líður, tel ég, að það sé augljóst, að það þurfi að taka upp harða baráttu gegn reykingum. Það liggja fyrir óyggjandi sannanir um skaðsemi þeirra. Og við þurfum m.a. að byggja þá baráttu upp á þann hátt að auka stórlega fræðslu um skaðsemi reykinga. Mér finnst það því óviðeigandi, að samtímis því, sem ég vil vænta þess, að dagblöð landsins taki upp baráttu í þessu efni, taki upp fræðslu um skaðsemi reykinganna, birtist í þeim samtímis auglýsingaflóð frá seljendum tóbaksins. Ég sé því ekkert athugavert við það, að við frábiðjum okkur auglýsingar á tóbaki, hvort svo sem það hefur meiri eða minni þýðingu í sambandi við útbreiðslu þess. En ég tel óviðeigandi, að við leyfum svo og svo mikla auglýsingaherferð í þeim efnum, þegar við hljótum að viðurkenna,að við verðum að hefja baráttu gegn reykingunum.



Herra forseti. Það hefur talsvert verið um það rætt nú í seinni tíð, að það bæri brýna nauðsyn til að reyna að hamla gegn vaxandi reykingum, einkum æskufólks í landinu og það hefur ekki skort á, að ýmsir aðilar hafi tekið þar undir með fögrum orðum, játað þar staðreyndir, að vísu um alveg ótvíræða skaðsemi reykinga meðal ungs fólks, en svo þegar kemur að því, að það þarf örlitið að leggja á sig, að e.t.v. gætu einhverjir tapað örfáum krónum, er ekki áhuginn meiri en svo, að þá geta menn látið fögru orðin ein nægja í þessum efnum, en vilja ekki leggja það á sig að tapa kannske örfáum krónum í sambandi við auglýsingar, sem birtast til hvatningar í sambandi við reykingar. Fyrirsláttur er hafður um það, að það hafi ekki unnizt tími til þess að athuga þetta mál niður í kjölinn, menn þurfi að taka sér frest, af því að þetta þurfi að skoðast miklu betur. Sannleikur málsins er sá, að við höfum um mjög langan tíma hér á Íslandi nokkurn veginn verið lausir við að hafa sífelldar auglýsingar um tóbaksnotkun og áfengisauglýsingar líka, við höfum verið lausir við þetta hér að mestu. En tóbaksauglýsingar eru nýlega að skjóta upp kollinum hér, einmitt um það sama leyti, þegar við þykjumst ætla að gera nokkrar ráðstafanir til þess að vernda okkar unga fólk frá skaðsemi reykinganna. Þessar auglýsingar eru einmitt að byrja, nú hjá okkur, af alvöru. Og því er málið ósköp einfalt hjá okkur, það er í rauninni bara að taka ákvörðun í málinu um það að stöðva þetta strax í upphafi. Og slík afsökun eins og það, að hingað berist til landsins erlend blöð með tóbaksauglýsingum, - á maður þá von á því, að framhald af þessari röksemd verði það, að það sé líka sjálfsagt að leyfa áfengisauglýsingar, í öllum blöðum íslenzkum, vegna þess að erlend blöð auglýsa alveg óspart þessa tegundina af whisky frekar en aðra o.s.frv.? Nei, hér er aðeins spurningin um það: Er einhver alvara á bak við það, sem þegar hefur komið hér fram á Alþ., að við ættum að gera nokkrar ráðstafanir í þá átt að reyna að hamla gegn vaxandi reykingum, einkum meðal ungs fólks í landinu? Hæstv. menntmrh. gaf hér nokkra skýrslu um það á síðasta þingi, að hann hygðist gera allmikið í þessum efnum og hefði undirbúið málið allrækilega, að sókn yrði hafin einmitt gegn vaxandi reykingum meðal ungs fólks. Og ég geri ráð fyrir því, að nokkuð hafi þegar verið af þessu gert og það sé meiningin að gera þetta. Mér þætti það þá skjóta nokkuð skökku við, þegar æskulýðssamtök í landinu snúa sér til þingflokkanna og biðja um, að ráðstafanir verði gerðar til þess að banna slíkar auglýsingar, sem eru nú að halda innreið sína í blöðum og tímaritum á Íslandi, ef Alþ. ætlar þá að heykjast á því að banna slíkt. Það er auðvitað enginn vafi á því, að það, sem hér er á ferðinni, er einfaldlega það, að nokkrir aðilar sjá sér hagnaðarvon í því, að þessar auglýsingar fái að birtast í íslenzkum blöðum. Það er málefni út af fyrir sig, að íslenzku dagblöðin sérstaklega standa fjárhagslega höllum fæti og það þarf efalaust að taka á því vandamáli hér eins og í ýmsum öðrum löndum. En ekki vil ég leysa vanda þeirra á þann hátt, að þau geti birgt sig upp af tóbaks- eða brennivínsauglýsingum. Ég held, að það verði að finna einhverjar aðrar leiðir til þess að leysa vanda blaðanna í þeim efnum. Og svo auðvitað kemur til nokkur hagnaðarvon þeirra, sem fara með umboð fyrir þessi þekktu tóbaksframleiðslufyrirtæki, sem telja það ómaksins vert að ausa út peningum í sambandi við slíkar auglýsingar. Það er auðvitað enginn vafi á því, að tóbaksauglýsingar af þeirri gerð, sem hafa verið að birtast í blöðum hér að undanförnu og í kvikmyndahúsunum, hafa vitanlega sitt að segja. Það er enginn vafi á því. Auglýsingarnar eru oft og tíðum þannig úr garði gerðar, að þær vekja athygli, þær vekja áhuga unga fólksins, enda kunna þessir aðilar til verka, sem þarna eru á ferðinni. Ég mæli því sterklega á móti þeirri till., sem hér var lýst af hv. 2. landsk. þm., og ég vil vænta þess, að hv, alþm. úr öllum flokkum sjái hér sóma sinn í því að verða við þeim tilmælum, sem Alþ. hafa borizt einmitt um það að banna þessar auglýsingar og vera þannig sjálfu sér samkvæmir í sambandi við þær yfirlýsingar, sem gefnar hafa verið hér á Alþ. að undanförnu, til þess að gera ráðstafanir í þá átt að hamla gegn vaxandi reykingum ungs fólks.



Herra forseti. Þar sem fyrirhuguð leyfi til minkaeldis hér á landi eða annarrar loðdýraræktar, ef frv. þetta verður að lögum, eru bundin leyfum, sem landbrn. og aðrir aðilar, sem kringum það standa, veita, tel ég ekki þörf á að samþykkja þessa brtt. og segi því nei.