Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. Nd. hefur haft til athugunar frv. á þskj. 2, komið frá Ed. N. hefur ekki getað orðið sammála um afgreiðslu þess, og hefur meiri hl. hennar skilað áliti á þskj. 131, en minni hl., Skúli Guðmundsson, hefur skilað sérstöku áliti á þskj. 134, og einn nm., Lúðvík Jósefsson, var ekki viðstaddur, þegar málið var afgreitt úr n. Það er þó aðeins eitt atriði í frv., sem ágreiningur er um, en það er ákvæðið í 5. gr. frv. um framlengingu viðbótarsöluskatts á innfluttum vörum. Þegar þetta mál var flutt af hæstv. fjmrh, í Ed. og aftur hér í hv. Nd., gerði hann grein fyrir efni frv., og ég sé ekki ástæðu til að bæta neinu við það, sem þá var sagt. Það er till. meiri hl. fjhn., að frv. verði samþ. óbreytt.

Frsm. minni hl. (Skúli Guðmundsson) Hæstv. forseti. Akvæði þessa frv., sem ríkisstj. flytur, eru flest gamlir kunningjar. Í 1. gr. frv. er lagt til, að ríkissjóður fái heimild til að innheimta á árinu 1963 nokkur gjöld til ríkissjóðs með viðauka. Og í 3. gr. eru bein ákvæði um hækkun á bifreiðaskatti, innflutningsgjaldi af hjólbörðum og gúmmíslöngum. Þá er einnig í 4. gr. ákvæði um hækkun á tollum, bæði vörumagnstolli og verðtolli, á nokkrum vörum, og í þeirri grein er einnig ákvæði um undanþágu fyrir nokkrar vörur frá þessari tollhækkun, enn fremur ákvæði um að fella niður aðflutningsgjöld af fáeinum nauðsynjavörutegundum. Þessi ákvæði öll hafa verið sett í lög fyrir eitt ár í senn undanfarin ár, og ég mæli með því, að svo verði enn að þessu sinni fyrir næsta ár. Einnig er ég samþykkur því, að lækkun aðflutningsgjalda á ýmsum vörum, sem leidd var í lög á síðasta þingi og gilti fyrir árið 1962, skuli einnig gilda fyrir árið 1963, en um þetta er ákvæði í 5. gr. En í 5. gr. er sagt, að enn á næsta ári skuli innheimta af innfluttum vörum 8% viðbótarsöluskatt, sem er í raun og veru 8.8%, því að það er bætt 10%, við vöruverðið, áður en skatturinn er á lagður. Þessi viðbótarsöluskattur var fyrst í lög tekinn 1960 og talið, að það væri til bráðabirgða. Síðan hefur hann verið framlengdur samkv. till. hæstv. stjórnar fyrir eitt ár í senn, og er þetta í þriðja sinn, sem stjórnin óskar framlengingar á þessum skatti. Viðbótarsöluskatturinn er einn þáttur í efnahagsráðstöfunum núv. hæstv. stjórnar. Ráðstafanir hennar í þeim málum hafa orðið til að spenna dýrtíðina hér á landi upp úr öllu valdi. Fyrst var það gert með gengislækkun úr hófi fram snemma árs 1960, og svo var bætt gráu á svart 1961 með óþarfri og skaðlegri krónulækkun. Afleiðingar af þessari stefnu hæstv. stjórnar hafa m.a. orðið stóraukin ríkisútgjöld og þar með fylgjandi mjög auknir tollar og skattar. Um þetta vitnar ríkisreikningurinn fyrir 1961, sem nú liggur fyrir þinginu, fjárlög 1962 og fjárlagafrv. fyrir 1963, sem hér er til meðferðar í sameinuðu þingi. Við framsóknarmenn höfum verið og erum á móti efnahagsmálastefnu ríkisstj. Þar af leiðandi höfum við verið og erum á móti þeim háa viðbótarsöluskatti, sem hæstv. stjórn vill enn fá framlengdan. Hann hefði verið óþarfur, ef heillavænlegri fjármálastefnu hefði verið fylgt að undanförnu. Ég hef því leyft mér að leggja fram brtt. við frv., og er hún í nál. mínu á þskj. 134. Ég legg þar til, að 5. gr. verði orðuð um og þannig, að í henni felist ekki framlenging á viðbótarsöluskattinum, heldur falli það ákvæði úr greininni.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., er staðfesting á samkomulagi, sem varð til lausnar hinni svokölluðu læknadeilu. Það mál var á sínum tíma rætt, að vísu utan dagskrár í Sþ., en þar sem meginatriði þess eru hv. alþm. kunn, sé ég ekki ástæðu til að rekja þau nú. Ég vil einungis geta þess, að þetta frv. hefur þegar hlotið afgreiðslu Ed. og var þar samþ. ágreiningslaust. Vonast ég til þess, að svo fari einnig hér í þessari hv. deild. Ég leyfi mér að leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og fjhn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér um ræðir, gerir ráð fyrir því að hækka nokkuð framlag til nýbýla og til þeirra jarða, sem hafa orðið aftur úr með ræktun. Er gert ráð fyrir samkv. 1. gr. frv., að til ræktunar nýbýla verði hækkun 650 þús. kr., eða úr 61/2 millj. í 7.15 millj. Er þá gert ráð fyrir, að hækkunin nái til 44 býla, með því að hún nemi um 15 þús. kr. á hvert býli í ræktun. Þá er og gert ráð fyrir því samkv. 2. gr., að í stað þess að miða við 10 hektara, eins og gert var með l. frá 1957, skuli miðað við 15 hektara og að þær jarðir, sem ekki hafa ræktun upp að 15 hekturum, njóti þeirra hlunninda, sem þessi lög gera ráð fyrir. Er gert ráð fyrir að hækka þannig framlag til þessara jarða úr 6 millj. í 7.6 millj., eða um 1.6 millj. Hækkun samkv. frv. er þess vegna 2 millj. 250 þús. En samkv. 64. gr. l. hefur verið veittur styrkur til bygginga, ekki aðeins á nýbýlum, heldur einnig á jörðum, sem hafa léleg íbúðarhús. Hefur verið veittur styrkur allt að 40 þús. kr. á hvert hús, en eftir þessa hækkun er gert ráð fyrir, að styrkurinn geti farið upp í 50-55 þús., óafturkræfur styrkur. Það er enginn vafi á því, að þessi lög, sem samin voru 1957 og gera ráð fyrir, að styrkur upp að 10 hekturum skyldi vera miklu hærri en til þeirra býla, sem höfðu tún yfir þetta mark, hafa ýtt undir ræktun á hinum smærri býlum. Síðan það varð, hafa um þúsund jarðir, sem voru með tún innan við 10 hektara, náð þeirri túnstærð í árslok 1961. Og 1387 jarðir, sem áður voru með túnstærð undir 5 hekturum, eru þá með túnstærð frá 5.1 hektara til 9.99 hektara. 438 jarðir eru með 2.5 til 5 hektara túnstærð. Þessum jörðum hefur þokað mjög hægt í ræktuninni, en eftir því sem bústærðin eykst, eftir því vex mönnum geta til þess að auka ræktunina, og þess má geta, að um 200 jarðir eru með tún undir 2.5 hekturum, en það er af persónulegum ástæðum, sem tæplega má búast við breytingu á, fyrr en ábúendaskipti verða. Það kemur í ljós, að eftir því sem ræktuninni fleygir fram og þeim býlum fækkar, sem eru með hin smáu tún, vex bústærðin, og þannig er það, að 1955-1956 eru aðeins 846 jarðir, sem hafa 20 kúgildi og yfir. En í árslok 1961 eru 1426 jarðir, sem hafa 20 kúgildi eða meira. Og 1956 eru það 545 jarðir, sem eru með 7.5 kúgildi, en í árslok 1961 eru það 385. Með frv, er prentuð tafla, sem skýrir þetta vel, hvernig bústærðin breytist með aukinni ræktun. Samkv. þeim gögnum, sem eru fyrir hendi, nemur samkv. ákvæðum frv. framlagsskyld túnaaukning 17654 hekturum á 2023 jörðum til að ná 15 hektara takmarkinu, og áætlað er, að á jörðum með 10–15 hektara tún verði framlagsskyld ræktun 3500–4000 hektarar. Heildarræktunarþörfin nemur því allt að 21654 hekturum, þannig að þessu marki sé náð. Það má þess vegna gera ráð fyrir, að árlega þurfi framlag til 2700 hektara, og nemur þá fjárþörfin til þessarar ræktunar árlega 6 millj. 750 þús. kr. En samkv. ákvæðum 63. gr. er svo fyrir mælt, að framlög skuli veitt til íbúðarhúsabygginga á lögbýlisjörðum á sama hátt og nýbýlastofnendum er veitt. Þessi styrkur hefur verið greiddur af því fé, sem ráð er fyrir gert samkv. 64. gr., og þess vegna er hækkunin 1.6 millj., eða úr 6 millj. upp í 7.6 millj. Þá er fróðlegt að gera sér grein fyrir því, að bústærðin, meðaláhöfn, hefur aukizt, og ef við tökum árin 1956-1961, þá kemur í ljós, að meðaláhöfn í árslok 1956 var 13.8 kúgildi, en í árslok 1961 16 kúgildi. Það er von mín, að þetta frv. verði til þess að ýta undir ræktunina á hinum smærri býlum, það hjálpi nokkuð til með nýbýlin, að nú er gert ráð fyrir að skila 15 hektara landi og hækka styrk til bygginga frá því, sem var, og einnig að hækka styrk til bygginga á hinum eldri jörðum, sem eru óbyggðar og illa stæðir bændur búa á, bæði til bygginga og ræktunar. Það er ánægjulegt til þess að vita, að ræktunin hefur aukizt jafnt og þétt á undanförnum árum, og ef við athugum aðeins 5 síðustu árin og ræktunarframkvæmdir þeirra ára, kemur í ljós, að ræktunarframkvæmdir 1957 námu 3339 hekturum, 1958 3511 hekturum, 1959 3855 hekturum, 1960 4444 hekturum og 1961 3933 hekturum plús eitthvað óþekkt, að mér er sagt, sem þarna muni bætast við við nánari athugun, þannig að þetta gæti orðið um 4000 hektarar. En til skýringar á ræktuninni 1960 má geta þess, að það eru sennilega kornakrar í þeirri tölu, 400–450 hektarar, þannig að túnræktunin hefur ekki verið nema um 4000 hektarar. Í árslok 1961 var túnstærðin 79795 hektarar, og þegar það er vitað, að talsvert á annað kýrfóður kemur af hverjum hektara, en kúafjöldinn var í árslok 1961 38167, þá er augljóst, að bændur landsins fóðra annan fénað að mestu leyti á töðu. Og útengjaheyskapur er sem sagt alveg að hörfa. Er það út af fyrir sig mjög gott, því að útengjaheyskapur krefst aukins vinnuafls og verður að teljast úreltur á þessum tímum. Í samræmi við hina auknu ræktun hefur búskapurinn aukizt, og ef við athugum t.d. kúafjöldann, þá eru í árslok 1958 32960 kýr, í árslok 1959 33128, hafði fjölgað um 1137, í árslok 1961 36383, hafði fjölgað um 2118, í árslok 1962 38167, hafði aukizt um 1784. Og í samræmi við þetta er aukning mjólkurafurðanna, sem upplýsingar er að fá um í Árbók landbúnaðarins 1962, þannig að í stað þess að flytja inn smjör, eins og gert var 1959, eru nú miklar birgðir bæði af osti og smjöri, enda þótt salan hafi einnig aukizt innanlands. Og það má sama segja um annan búfénað, að í árslok 1958 eru 737404 sauðkindur á landinu, en í árslok 1961 817759. Eina búgreinin, sem hefur ekki aukizt, er hrossaræktin, sem margir höfðu búizt við, að hefði minnkað meira en raun ber vitni, því að í árslok 1958 eru 31822 hross, í árslok 1961 30936. Og ef við tökum svo töluna á þeim jörðum, sem framfleyta þessum bústofni, þá er það svo, að 1957-1958 eru það 5168 bújarðir, 1958–1959 5208, 1959–1960 5159 og 1960–1961 5261, þannig að jörðunum hefur heldur fjölgað, enda er það í samræmi við nýbýlaaukninguna, sem er venjulega 40–50 á ári, þannig að þótt ein og ein jörð fari í eyði, þá nemur fjölgun nýbýlanna meira en að vega upp á móti því. Ég tel ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta frv. að svo stöddu. Það er vitanlega nauðsynlegt að koma hér á móti hinum aukna ræktunarkostnaði, sérstaklega hjá þeim, sem eru að hefja nýbýli, og hinum, sem enn hafa litla ræktun. Og eins og það þótti nauðsynlegt 1957 að miða markið ekki við 5 hektara eins og áður, heldur við 10, vegna þess að ræktunarkostnaður hafði aukizt og þörfin fyrir aukna bústærð var meiri en áður, þá er sama ástæða nú og þá var tilfærð, að 10 hektarar eru nú of litið ræktað land til þess að framfleyta sæmilegum bústofni. Og ég býst við því, að þegar þessu marki er náð, að engin jörð sé með minna en 15 hektara, þá þyki einnig eðlilegt og sjálfsagt að draga þetta strik ofar, jafnvel upp í 20 hektara. Ég vil svo leggja til, að frv. sé vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Ég vil lýsa fylgi við þetta frv., svo langt sem það nær. Á hinn bóginn er nauðsynlegt að benda á, að þessar ráðstafanir, sem hér eru ráðgerðar, hrökkva ekki mikið til að leysa þann mikla vanda, sem fyrir liggur varðandi ræktun og aðra uppbyggingu í sveitunum á þeim býlum, sem skemmra eru á veg komin, og nýbýlum og raunar á flestum bújörðum. Það er gert ráð fyrir, að í þessu frv. felist 650 þús. kr. framlög á ári í heild til landbúnaðarins, og sjáum við á því, að þótt þetta sé eilítið spor í rétta átt, þá hrekkur þetta skammt. Ég hefði álitið, að það ætti að setja markið hærra en 15 hektara strax í sambandi við hærri jarðræktarframlögin, og enn fremur, að það ætti að hækka þau talsvert frá því, sem nú er, þ.e.a.s. borga talsvert meira en gert er ráð fyrir út á hvern hektara á þeim býlum, sem styttra eru komin. Vænti ég, að þetta verði athugað í þeirri n., sem málið fær til meðferðar. En ég stóð upp til að styðja þetta, svo langt sem það nær, og eins til að benda á þann stórkostlega vanda, sem orðinn er með síhækkandi stofnkostnaði, ekki aðeins í ræktun, heldur ekki síður á byggingum í sveitunum. Og bendi ég á, að jarðræktarlögin og yfirleitt öll löggjöf, sem fjallar um framlög til stuðnings uppbyggingu í landbúnaði, er nú gersamlega úrelt orðin. Það er orðin slík verðlagsbylting í þessum greinum eins og öðrum á örstuttum tíma, að öll sú löggjöf er úrelt orðin. Og ef ekki á að verða stórtjón og menn gefist upp í stórhópum við það að rífa sig út úr vandanum, þá verður áreiðanlega að auka mjög verulega jarðræktarframlagið í öllum greinum og færa það í samræmi við þetta nýja viðhorf. Þó að þetta frv. sé, eins og ég sagði, pínulítið spor í þá átt, nær það óendanlega skammt í þessu tilliti. Mig langar þá til að nota þetta tækifæri til að spyrja hæstv. ráðh., hvort hann muni ekki leggja fyrir þetta þing nýja jarðræktarlöggjöf eða frv. til breytinga á jarðræktarlögunum. Það mun nú vera búið að framkvæma endurskoðun á þeirri löggjöf, og ég held það sé áreiðanlegt, að það frv. sé hjá honum eða hæstv. ríkisstj. Vil ég því nota tækifærið og spyrjast fyrir um það hjá hæstv. ráðh., hvort stjórnin muni ekki leggja það mál fyrir þetta þing. Þessi mál eru öll komin í mikið óefni, sem okkur er öllum ljóst, og þeim mun lengur sem dregst, að fram fari allsherjarbreyting á þessum framlögum, þeim mun hættara er við, að varartlegt tjón verði af.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður lýsti fylgi sínu við frv., og er ekkert nema gott um það að segja, en honum finnst það ganga of skammt. Það má rétt vera, að æskilegt væri, að það gengi lengra og að strikið væri dregið ofar en við 15 hektara. Það hefur nú verið svo, að það hefur verið látið við það sitja að hækka strikið um 5 hektara í hverjum áfanga, og hygg ég, að það sé eftir atvikum gott að miða að þessu sinni við 15 hektara. Og ég vil vekja athygli á því, af því að ég hef annaðhvort heyrt skakkt til hv. ræðumanns eða hann hefur misskilið frv., að þetta frv. á að gegna tvenns konar hlutverki. Það eru 650 þús. kr. veittar til nýbýla, en ekki í heild til landbúnaðarins, eins og mér heyrðist hv. ræðumaður segja, en 2 millj. 250 þús. í heild til nýbýla og til eldri jarða, sem hafa orðið aftur úr. Ég vil taka undir með hv. ræðumanni um það, að jarðræktarlögin eru vitanlega orðin að mörgu leyti úrelt, vegna þess að þeim hefur ekki verið breytt núna á annan áratug, og það hefur margt gerzt síðan. Jarðræktarstyrkurinn nú er um 1200 kr. á hektara, eins og hann var 1947. En það hefur vitanlega aukizt ákaflega mikið ræktunarkostnaðurinn á þessu tímabili. Búnaðarþing mun hafa skipað nefnd 1960 eða 1961 til þess að endurskoða jarðræktarlögin, og hún lauk starfi á s.l. sumri og sendi frv. í ráðuneytið. Ég lét fara fram nokkra athugun á frv. í rn., og síðan skipaði ég nefnd þriggja manna til að endurskoða þetta frv., og í bréfi til n. var tekið fram, að óskað væri eftir, að endurskoðun yrði hraðað eftir föngum. í þessari n. eru: Pétur Gunnarsson tilraunastjóri, formaður, Kristján Karlsson fyrrv. skólastjóri og Birgir Finnsson alþm. Samkv. frv. þeirrar n., sem búnaðarþing kaus, er gert ráð fyrir allvíðtækum breyt. á núgildandi jarðræktarlögum auk sérstaklega mikillar hækkunar, og út af fyrir sig er ekki nema eðlilegt, að það sé athugað í stórum dráttum, hvort þetta frv. búnaðarþingsnefndarinnar er þannig, að það sé eðlilegt að leggja það fram óbreytt, eða hvort rétt er að gera vissar breyt. á því. Ég get t.d. bent á eitt atriði í því frv. af mörgum, að það er gert ráð fyrir að hækka styrk á heyhlöður um 400%. Það má vel vera, að þetta sé nauðsynlegt. Það er líka nauðsynlegt að veita styrk á súgþurrkun, til þess að helzt allir bændur geti komið upp súgþurrkun og varið sig gegn óþurrkum. En það eru ýmis atriði í frv., sem er eðlilegt að athuga og samræma, ef þörf gerist. Ég er innilega sammála hv. síðasta ræðumanni um það, að jarðræktarlögin þarf að endurskoða, það þarf að hækka hinn almenna jarðræktarstyrk frá því, sem nú er, því að það hlutfall, sem nú er í styrk á móti tilkostnaði, er vitanlega ekkert í samræmi við það, sem áður var, og þannig er þetta búið að vera lengi. Þetta er búið að vera lengi, en hefur vitanlega farið versnandi, eftir því sem ræktunarkostnaðurinn hefur aukizt. Það hefur kannske dregið úr eða friðað menn þrátt fyrir þetta að sjá, að ræktunin eykst stöðugt samt sem áður og hefur ekki dregið úr henni. En eigi að síður hlýtur að vera sanngjarnt að hraða endurskoðun þessara l. Hvort frv. verður lagt fyrir þetta þing eða ekki, það fer eftir því, hvenær við fáum frv. Vonandi verður það svo fljótt, að það verði hægt eftir áramótin. Ég vil þó ekki að svo komnu fullyrða um það, en ég veit, að frv. er í góðra manna höndum, þar sem þessi n. er. Og það er rétt einnig, það sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að í sambandi við byggingar í sveitum eru þær náttúrlega orðnar dýrar eins og annars staðar. En það er rétt að geta þess, að 1960 var samþ. frv. til l. um breyt. á þessum 1., þannig að byggingarstyrkur til þeirra bænda, sem áttu eftir að byggja, var hækkaður, óafturkræfur styrkur, úr 25 þús. í 40 þús., og samkv. þessu frv. er gert ráð fyrir að hækka styrkinn úr 40 þús. í allt að 55 þús. Auk þess hafa verið gerðar ráðstafanir til þess, að stofnlánadeild landbúnaðarins láni 150 þús. kr. út á hvert íbúðarhús í sveitum, þannig að samanlagður styrkur og lán eru þá rúmlega 200 þús., sem bændur eiga kost á að fá, og það er áreiðanlega ekki lægri hundraðshluti en verið hefur áður. Ég geri ráð fyrir, að það sé hægt að byggja íbúðarhús í sveit fyrir 300–400 þús. Ef það væru 400 þús., þá er styrkur og lán 50%. En árin 1957 og 1958 mun lán úr byggingarsjóði hafa numið 30% af kostnaðinum. Þetta tel ég rétt að komi fram, þótt ég sé því sammála, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að það væri æskilegt að gera meira og gera betur í þessu efni. En þetta er spor í rétta átt. Og hvað jarðræktarlögin snertir, þá vildi ég aðeins upplýsa þetta: Frv., sem frá mþn. kom, er í athugun hjá n., sem ég hef skipað og óskað eftir að hraði störfum. Og verði þeirri endurskoðun lokið svo fljótt, að unnt sé að leggja það fram hér á þessu þingi, geri ég ráð fyrir, að það verði gert, vegna þess að ég tel eðlilegt, að jarðræktarstyrkurinn verði hækkaður frá því, sem nú er.



Það eru aðeins örfá orð. - Það er fyrst að leiðrétta, því að mér varð mismæli áðan. Það er ekki heildarkostnaðurinn við frv., sem er 650 þús., heldur það, sem gert er ráð fyrir að aukið framlag til íbúðarhúsa kosti. En heildarframlagið er áætlað, eins og ráðh. benti á, rúmar 2 millj. kr. En við sjáum það einnig á þessari fjárhæð, rúmlega 2 millj. kr., að þó að hér sé stigið lítið spor í rétta átt, þá hrekkur það skammt til að bæta úr þeim vanda, sem orðinn er, eins og reyndar kom líka fram hjá hæstv. ráðh. Ég skal ekki fara út í við þetta tækifæri að kappræða fram og aftur um landbúnaðinn og stjórnarstefnuna, en aðeins segja, að þó að byggingarstyrkur sé dálitið hækkaður og lánshæðin hækkuð, þá hrökkva þessar hækkanir ekki einu sinni til að mæta þeim hækkunum á byggingarkostnaði, sem orðið hafa sem kunnugt er. En það er nú alvarlegast í þessu, ef litið er á framkvæmdirnar í heild og kostnaðinn, eins og hann er orðinn, annars vegar og svo stuðninginn hins vegar, einkum við útíhúsabyggingar, að þá er jarðræktarframlagið nánast orðið að engu. Og einmitt vegna þess, að eftír því sem dregst lengur að leiðrétta þetta, eftir því er meiri hætta á því, að menn gefist bókstaflega upp vegna þess, hversu dökkt er í álinn að þessu leyti til, þá vildi ég mjög fara fram á það við hæstv. ráðh., að hann drífi hið nýja jarðræktarlagafrv. fram í þingið, þannig að það gæti orðið að 1. í vetur.



Herra forseti. Í fáum löndum munu atvinnuvegir eins háðir árferði og hér á landi. Á ég þar fyrst og fremst við landbúnað og sjávarútveg. Oft blása naprir vindar um þetta eyland við heimskautsbaug. Enn í dag mun fátt almennara umræðuefni, þar sem tveir eða fleiri mætast, en tíðarfarið. Bændur og sjómenn hafa um aldir látið það verða eitt sitt fyrsta verk morgun hvern að gá til veðurs. Glöggir menn og framsýnir sáu fyrir veðrabrigði, sem oft og einatt varð til þess að koma í veg fyrir eignatjón og mannskaða. Bændur þessa lands hafa lengst af átt allt sitt undir sól og regni. Þó hefur það breytzt á síðari árum hjá mörgum þeirra vegna ræktunarframkvæmda og vélvæðingar, sem gerir þeim mögulegt að afla heyja á skemmri tíma en áður og haga heyskap sínum meira eftir veðurfari, einkum þó þeir bændur, sem sett hafa upp súgþurrkun og byggt votheysgeymslur. Enn í dag standa menn þó næstum ráðþrota gegn kalinu, þeim mikla tjónvaldi. Vitað er, að orsakir eru margar til kals, köld veðrátta, snöggar hitabreytingar og svellalög eru algengar orsakir, en fleira kemur til. Erlendar grastegundir, sem notaðar hafa verið, hafa reynzt mjög misjafnlega. Þær, sem fluttar voru inn í síðasta stríði, dóu margar hverjar út á skömmum tíma, og ýmsar grastegundir, sem notaðar hafa verið á síðari árum, deyja eftir nokkur ár eða rýrna að miklum mun. Það er því augljóst, að mjög þarf að vanda til vals á grasfræi, sem flutt er inn, og reyna að kaupa það frá þeim stöðum, sem líkast hafa veðurfar og er hér á landi, eins og t.d. skógræktin gerir, þegar hún velur trjáfræ. Þá er og nauðsynlegt að blanda grasfræið með tilliti til þess, hvar á landinu á að nota það. Mætti hugsa sér, að ráðunautar leiðbeindu bændum í því efni að fengnum till. sérfræðinga og að undangenginni rannsókn á því, hvaða tegundir eiga bezt við á hverjum stað. Þá hafa þær raddir komið fram meðal baenda og búvísindamanna, að aukin notkun áburðar, einkum köfnunarefnis, geti átt sinn þátt í því, að jurtirnar hafa minna þol og deyi af þeim sökum, ef kaldara blæs. Á árunum 1951 og 1952 gerði dr. Sturla Friðriksson athuganir á kali á vegum Atvinnudeildar háskólans. Hann telur, að tjónið af völdum kals þessi tvö fyrrnefndu ár hafi verið um 50 millj. kr. Þessi ár voru þó ekki meðal þeirra verstu. Kal taldi hann aðallega verða með fernum hætti: frostkal, svellkal, klakakal og rotkal. Meira bar á kali á flatlendum túnum en þeim, sem voru í halla. Verst fóru þær sléttur, sem höfðu halla mót norðri, og þar næst austri. Gróður, sem kom í kalslétturnar, reyndist slæmur til fóðurs og erfitt að þurrka hann. Auk þess urðu slétturnar ósléttar og erfiðar af þeim sökum til heyskapar. Dr. Sturla athugaði um 250 sléttur alls sunnan- og norðanlands. Síðan er liðinn fullur áratugur. Á þeim tíma hefur verið byrjað á jarðvegsrannsóknum, og margt fleira gerir það að verkum, að auðveldara ætti að vera fyrir okkar búvísindamenn að rannsaka orsakir kalskemmdanna nú, enda gert í smáum stíl 1951 og 1952 og á takmörkuðum svæðum á landinu. Ég hef ásamt þremur öðrum þm. lagt fram hér á hv. Alþingi till. til þál. um rannsókn á kali í túnum o.fl. í þessari till: er lagt til, að hafnar verði á vegum Atvinnudeildar háskólans víðtækar rannsóknir á kalinu og orsökum þess og að því loknu gefnar út niðurstöður rannsóknanna og leiðbeiningar um það, hvernig helzt sé að verjast þessum vágesti, og bent á ráð til úrbóta, sem að gagni mætti koma. Rannsóknir í þágu atvinnuveganna eru að sjálfsögðu erfiðleikum bundnar hjá smáþjóð vegna kostnaðar. En ég held, að þrátt fyrir það höfum við alls ekki efni á því að telja eftir þann kostnað, sem fer til þess að undirbyggja okkar atvinnuvegi, ef svo mætti að orði komast. Kal hefur þjáð íslenzkan landbúnað um aldir. Áraskipti eru að því. Stundum kemur eitt og eitt slæmt ár með nokkru millibili, í annan tíma fleiri saman. En bændur hafa ekki nema að litlu leyti getað safnað í hlöður, þegar betur áraði, og geymt það til vondu áranna. Það getur hver og einn gert sér ljóst það efnalega áfall, sem bændurnir verða fyrir vegna kalskemmda í túnum sínum, fyrir utan það vonleysi og uppgjafartilfinningu, sem grípur þá víð að horfa upp á eyðileggingu þeirra framkvæmda, sem kostað hafa þá mikið fé og erfiði. Það mundi þykja t.d. tíðindum sæta, ef hálfur heyfengur mörg hundruð bænda, auk minni heyskaða, brynni, og þó er það engu meira tjón en það, sem orðið hefur í ár af völdum kalskemmda. Í mörgum tilfellum er ekki um annað að ræða en endurvinnslu á mestu kalsvæðum túnanna, en vegna hins mikla kostnaðar, sem orðinn er við alla jarðrækt, reynist það mörgum bóndanum erfitt viðfangsefni til viðbótar öðrum afleiðingum, sem tjóninu eru samfara. Til skýringar máli mínu vil ég gera grein fyrir sundurliðun á kostnaði við ræktun á mólendi án jöfnunar, sem er auðunnasta land, sem tekið er til ræktunar. Samkv. upplýsingum frá landnámi ríkisins er kostnaðurinn sem hér segir á hektara: Plæging 1590 kr., tæting 763, áburður 2254, fræ 2200, sáning, dreifing, völtun og flutningskostnaður 1155 kr. og söluskattur 105 kr. Samtals er þetta 8067 kr., kostnaður við ræktun á hektara. En þess má geta, að ef um mýrlendi er að ræða, er þessi kostnaður yfir 12 þús. kr. Í ár er jarðræktarstyrkurinn á hvern hektara kr. 1223.60 til þeirra bænda, sem hafa stærra tún en 10 hektara. Hann er með öðrum orðum liðlega helmingur fræverðsins, sem er, eins og fyrr segir, 2200 kr. Þar sem ég þekki bezt til, var mikið kal líka árið 1961. Þar við bættist óþurrkasumur og gjaffrekur vetur. Segja má, að ástæður sumra bænda séu mjög slæmar og óvíst, hvort þeir ráða við þær skuldir, sem myndazt hafa á síðustu árum, bæði af þessum ástæðum og öðrum, sem ég mun ekki rekja hér. Er þá mikill skaði skeður, þó að nokkrir bændur flosni upp, þar sem vöntun er á vinnuafli, kunna einhverjir að hugsa? Mér kom í hug undir ræðum hér á hv. Alþ. um styrjaldarhættu, hervarnir, brottflutning fólks af hættusvæðum o.fl., hvort ráðamenn þjóðarinnar hefðu hugleitt, hverja þýðingu landbúnaðurinn hefur fyrir þjóðina, ekki sízt á styrjaldartímum. Ég leyfi mér að draga í efa, að þorri manna geri sér þetta nægilega ljóst, en það mun sannast, ef landið t.d. einangrast í styrjöld, að landbúnaðurinn er einn fær um að fæða og klæða þjóðina. Bretar sáu það bezt í síðustu styrjöld, að þeir höfðu ekki sinnt sínum landbúnaði sem skyldi, og supu seyðið af því. Eftir styrjöldina hafa þeir lagt mikið kapp á að efla landbúnað sinn með opinberri aðstoð, vel minnugir þess, hvað skilningsleysi á þýðingu hans fyrir þjóðina kostaði, þegar mest kreppti að henni í hörmungum styrjaldarinnar. Mér finnst, að því hafi furðulítið verið haldið á lofti, hvert verðmæti landbúnaðarframleiðslunnar í raun og veru er. Árið 1958 nam það 830 millj. kr. Það hefur ekki unnizt tími til að reikna út til fulls verðmæti áranna 1959, 1960 og 1961, en talið er, að heildarverðmæti landbúnaðarframleiðslunnar 1961 muni nema um 1000–1100 millj. Það lítur stundum út fyrir, að svo sé litið á, að framleiðsla sé lítils virði, nema fyrir hana komi erlendur gjaldeyrir, en minna að því gætt, hversu mikill gjaldeyrir sparast vegna þess, sem neytt er í landinu sjálfu. En söm er þýðing atvinnuvegar fyrir þjóðina, hvort hann framleiðir vöru, sem aflar gjaldeyris eða sparar hann. Ég hef hér á undan leitazt við að færa rök að því, að þjóðin hafi ekki efni á því, að landbúnaðurinn dragist saman, bæði öryggis vegna og til að fullnægja þörfum ört varandi þjóðar á landbúnaðarvörum. Frv., sem hér liggur fyrir til umr., er flutt í því skyni, að þeir bændur, sem nauðbeygðir eru til að endurvinna tún sín vegna kalskemmda, njóti styrks á framkvæmdina. Þótt styrkurinn sé lágur, er hann þó nokkur hjálp, en ég þori að fullyrða, að hann freistar ekki nokkurs bónda til þess að reyna að misnota hann. Ég legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Iðnmrn. hefur með bréfi farið þess á leit við iðnn., að n. kynnti sér efni þessa frv. og flytti það á yfirstandandi Alþingi, ef hún teldi sér það fært. N. hefur athugað frv. og orðið sammála um flutning þess, en einstakir nm. hafa áskilið sér að hafa óbundnar hendur um afgreiðslu málsins. Eins og fram kemur í grg. með frv., er aðalnýmæli þess það, að lagt er til, að heitið tæknifræðingur verði tekið upp sem starfsheiti þeirra manna, sem nú nefnast iðnfræðingar samkv. l. nr. 24 frá 13. júní 1937, um rétt manna til að kalla sig verkfræðinga, húsameistara eða iðnfræðinga; enn fremur, að tæknifræðingur megi nota orðið „ingeniör“ í sambandi við starfstitil sinn, en verkfræðingur noti samsvarandi erlent starfsheiti (diplom-ingeniör eða civil-ingeniör). Flestir þeirra manna hér á landi, sem leyfi hafa fengið samkv. l. nr. 24 frá 1937 til að kalla sig iðnfræðinga, hafa lokið prófi í Danmörku, Noregi, Svíþjóð eða Þýzkalandi frá tækniskólum, sem í þessum löndum útskrifa menn, sem þar nota starfsheitið „ingeniör“, en verkfræðingar nota þar starfstitilinn „civilingeniör" eða „diplom-ingeniör". Samkv. þessu frv. er því ætlazt til, að þeim mönnum, sem lokið hafa prófi frá viðurkenndum tækniskólum erlendis, skuli heimilt að bera það starfsheiti, sem erlendir menn mega nota að loknu prófi. Iðnfræðingar hafa haldið því fram, að bannið við að nota starfsheiti það, sem sams konar námi fylgir erlendis, hafi mjög dregið úr áhuga ungra manna til tæknifræðináms erlendis. Í grg. með frv. er á það bent, að verkfræðingar séu nú nær fjórfalt fleiri hér á landi en iðnfræðingar og sé það hlutfall mjög á annan veg en æskilegt sé talið miðað við reynslu annarra þjóða. Iðnfræðingar hafa stofnað með sér félag, sem þeir nefna Tæknifræðingafélag Íslands, og hefur frv. þetta verið samið vegna beiðni þess. Bæði Verkfræðingafélag Íslands og Arkitektafélag Íslands hafa lýst sig andvíga þeirri breytingu, sem í frv, felst. Iðnn. mun ræða við þessa aðila, þegar þar að kemur, og kynna sér rök þeirra og viðhorf. Ég legg svo til, herra forseti, að málinu verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umr., en það er flutt af n., eins og fram hefur verið tekið.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur haft til athugunar frv. á þskj. 15, um útvegun lánsfjár til húsnæðismála o.fl., sem flutt er af hv. 3. þm. Reykv. og flokksbræðrum hans í þessari hv. d. Nefndin varð ekki sammála um afgreiðslu málsins. Einn nm., hv. 4. landsk., leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt. Annar nm., hv. 4. þm. Reykn., var fjarverandi, þegar n. afgreiddi málið. Meiri hl. n. leggur til, að frv. verði fellt. Frv., ef að lögum yrði, felur í sér, að Seðlabanki Íslands skuli nú þegar lána byggingarsjóði verkamanna 60 millj. kr. og byggingarsjóði ríkisins 250 millj. kr. Einnig segir í frv., að á næsta ári skuli Seðlabankinn lána byggingarsjóði ríkisins helming þeirrar fjárhæðar, er nemur því sparifé, sem hann bindur samkv. heimild í 11. gr. l. um Seðlabanka Íslands, en þó aldrei minna en 100 millj. kr. - Samtals er Seðlabankanum því ætlað, samkv. frv., að leggja fram 410 millj. kr. til íbúðabygginga á þessu og næsta ári. -Jafnframt eru í frv. tillögur um rýmkun á lánskjörum byggingarsjóðanna og hækkun einstakra lána úr þeim. Meiri hl. heilbr.- og félmn. gerir sér mjög vel ljósan þann vanda, sem óleystur er í sambandi við útvegun lánsfjár til íbúðabygginga, en álítur jafnframt, að þetta frv. feli ekki í sér raunhæfar tillögur til lausnar þeirra mála. Leyfi ég mér í þessu sambandi að minna á þær upplýsingar, sem hæstv. viðskmrh. gaf hér á þessum stað um ráðstöfun á því fé, sem Seðlabankinn hefur til umráða, en það eru um 1650 millj. kr., þar af um 489 millj. kr. bundið sparifé. Í septemberlok voru um 258 millj. kr. af þessu fé í útlánum út á framleiðsluvörur landbúnaðarins, um 563 millj. kr. voru lánaðar út vegna sjávarútvegsins, og gjaldeyrisforðinn nam 816 millj. kr., en hann er tryggður með innstæðufé Seðlabankans. Sýna þessar tölur ljóslega, að ef skylda á bankann til þess að lána stórfé til annarra hluta, þá verður það ekki gert nema með því að draga annaðhvort úr útlánum til landbúnaðar og sjávarútvegs eða með því að ganga á gjaldeyrisforðann. Ég hef engan mann fyrir hitt, sem haldið hefur því fram, að framleiðslulán atvinnuveganna væru óþarflega há. Aftur á móti er algengt, að því gagnstæða sé haldið á lofti. Niðurskurður á þeim lánum kemur því ekki til greina. Eftir er þá spurningin um það, hvort ekki sé rétt að sigla djarft, eins og það var orðað hér á dögunum, og ráðstafa gjaldeyrisforðanum til fjárfestingar eins og þeirrar, sem þetta frv. fjallar um, m.a. til íbúðabygginga. Þeirri spurningu svara ég fyrir mitt leyti afdráttarlaust neitandi, eins og högum er háttað í efnahagslífi okkar. Gjaldeyrisforðinn er einn mikilvægasti árangur viðreisnarinnar og hefur gerbreytt viðskiptaháttum og orðið til þess að endurreisa lánstraust, sem þjóðin var búin að glata. Atvinnulíf okkar er þannig uppbyggt, að miklar sveiflur geta orðið í framleiðslunni frá ári til árs, og þess vegna er okkur nauðsynlegra en flestum öðrum þjóðum að eiga ríflega gjaldeyrisvarasjóði. Við skulum líka gera okkur það ljóst, að kaupgeta er mikil í landinu um þessar mundir og þar af leiðandi þarf mikinn gjaldeyri til almennra vörukaupa, og má hafa á því fulla gát, að þær þarfir gangi ekki of nærri gjaldeyrisvarasjóðnum. Það væri vafasamur greiði við húsbyggjendur að fá þeim í hendur mikið lánsfé, en girða jafnframt fyrir það, að þeir gætu fengið gjaldeyri til kaupa á erlendu byggingarefni, eins og t.d. steypustyrktarjárni, þakjárni, þilplötum og hreinlætistækjum. Þær nauðsynjar voru ekki alltaf auðfengnar, þegar gjaldeyrisskorturinn var hafður fyrir skömmtunarstjóra og viðskiptahöftin voru í algleymingi, eins og margir munu minnast. Þessi sjónarmið ráða mestu um það, að meiri hl. heilbr.- og félmn. telur, að frv. á þskj. 15 feli ekki í sér raunhæfar till. til þess að bæta úr lánsfjárskorti húsbyggjenda, og leggur til, að frv. verði fellt. Fjármagni Seðlabankans er öllu ráðstafað, og sömu peningana er ekki hægt að nota á mörgum stöðum í einu. Hitt er svo annað mál, að vinna verður áfram að því að fullnægja eftirspurn eftir lánsfé til íbúðabygginga, en öruggasta leiðin að því marki er áframhaldandi sparifjáraukning. Sú aukning hefur verið mikil að undanförnu, eftir að áhrifa viðreisnarinnar fór að gæta, og hefur þegar leitt til þess, að unnt hefur verið að verja meira fé en nokkru sinni fyrr til íbúðabygginga. Áframhald þeirrar þróunar er farsælasta lausn þessa máls.