Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill láta þess getið að klukkan þrjú í dag fer fram umræða utan dagskrár um vændi. Málshefjandi er hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir. Hæstv. dómsmrh. Sólveig Pétursdóttir verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 3. varamaður á lista Framsóknarflokksins í Austurlandskjördæmi, Vigdís Sveinbjörnsdóttir, kennari á Egilsstöðum, taki sæti á Alþingi á meðan, en Jónas Hallgrímsson, 1. varamaður á listanum, situr um þessar mundir á Alþingi í forföllum Halldórs Ásgrímssonar, og 2. varamaður á listanum, Sigríður Júlía Geirsdóttir, hefur ekki tök á því að koma til þings. Jón Kristjánsson, 3. þm. Austurl.`` Annað bréf hefur borist, dags. 4. nóvember 2002: ,,Ég get að sinni ekki tekið sæti á Alþingi í fjarveru Jóns Kristjánssonar, 3. þm. Austurl. Virðingarfyllst, Sigríður Júlía Geirsdóttir, 2. varamaður Framsfl. á Austurl.`` Að ósk forseta hefur landskjörstjórn komið saman og gefið út kjörbréf handa Vigdísi Sveinbjörnsdóttur sem er 3. varamaður á lista Framsfl. í Austurlandskjördæmi. Jafnframt hélt kjörbréfanefnd fund áður en þingfundur hófst til þess að fjalla um kjörbréfið.

Herra forseti. Kjörbréfanefnd kom saman og fór yfir kjörbréf Vigdísar Sveinbjörnsdóttur, 3. varaþingmanns Framsfl. í Austurl., sem landskjörstjórn gaf út í dag, 5. nóvember. Kjörbréfanefnd leggur einróma til að kjörbréf Vigdísar Sveinbjörnsdóttur verði samþykkt.

Kjörbréfanefnd leggur til að kjörbréfið verði samþykkt. Kjörbréfið skoðast samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum. Vigdís Sveinbjörnsdóttir hefur ekki tekið sæti á Alþingi fyrr og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Vigdís Sveinbjörnsdóttir hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 83/1993, um viðurkenningu á menntun á prófskírteinum, með síðari breytingum. Frv. þetta miðar að því að koma til framkvæmda ...

Má forseti biðja hv. þingmenn um að gefa betra hljóð í salnum.

hér á landi tilskipun Evrópusambandsins nr. 2001/19/EB sem lýtur að einföldun á gildandi reglum um gagnkvæma viðurkenningu á menntun og prófskírteinum. Með lögum nr. 83/1993, um viðurkenningu á menntun og prófskírteinum, var ákveðið að menntmrn. skyldi sjá um að samræma framkvæmd tilskipunar 89/48/EBE hér á landi. Með samþykkt laga nr. 76/1994, um breytingu á þeim lögum, var menntmrn. einnig falið að sjá um og samræma framkvæmd tilskipunar 92/51/EBE. Tilgangur þessara tilskipana er að auðvelda frjálsan flutning ríkisborgara innan Evrópska efnahagssvæðisins sem óska eftir að stunda starf sitt í öðru landi en því sem þeir hlutu menntun sína og starfsþjálfun í. Framkvæmd framangreindra tilskipana hefur þannig auðveldað íslenskum ríkisborgurum að fá heimild til að starfa í öðrum ríkjum Evrópska efnahagssvæðisins. Þær tilskipanir sem þegar hafa verið lögleiddar hér á landi varða í fyrsta lagi almennt kerfi á vegum Evrópusambandsins til viðurkenningar á prófskírteinum sem veitt eru að lokinni sérfræðimenntun og starfsþjálfun á æðra skólastigi sem staðið hefur að minnsta kosti í þrjú ár, sbr. tilskipun 89/48/EBE, svo og tilskipun 92/51/EBE sem er viðauki við hana og tekur til annars náms sem ekki er tilgreint í öðrum tilskipunum. Í öðru lagi er um að ræða tilskipanir fyrir einstakar starfsstéttir, svo sem lækna, hjúkrunarfræðinga, tannlækna, ljósmæður, lyfjafræðinga, dýralækna og arkitekta en þeir málaflokkar falla undir önnur ráðuneyti. Hinn 14. maí 2001 gaf Evrópusambandið út nýja tilskipun um gagnkvæma viðurkenningu á menntun og prófskírteinum, tilskipun 2001/19/EB, sem hefur þann megintilgang að einfalda framkvæmd tilskipana um þetta efni, samræma ákvæði um sömu efnisþætti og voru settir fram með mismunandi hætti í ólíkum tilskipunum og skýra frekar atriði sem þóttu óljós. Tilskipunin á að vera komin til framkvæmda í aðildarríkjunum fyrir 1. janúar 2003. Þessi nýja tilskipun breytir tilskipunum 89/48/EBE og 92/51/EBE um almennt kerfi til viðurkenningar á menntun og prófskírteinum en þessar tilskipanir falla undir menntmrn. Auk þess breytast tilskipanir sem varða hjúkrunarfræðinga, tannlækna, dýralækna, ljósmæður, arkitekta, lyfjafræðinga og lækna. Þær tilskipanir falla undir heilbr.- og trmrn., landbrn. og iðn.- og viðskrn. Helstu breytingar sem felast í tilskipun nr. 2001/19/EB og varða tilskipanir 89/48/EBE og 92/51/EBE eru eftirfarandi: 1. Hugtakið ,,lögvernduð menntun og þjálfun`` er tekið upp í tilskipun 89/48/EBE en þetta hugtak er nú þegar skilgreint í tilskipun 92/51/EBE. Hér er um að ræða nám sem fer fram samkvæmt námskrá, t.d. aðalnámskrá framhaldsskóla, en veitir ekki rétt til lögverndaðs starfs. Þar sem námið fer hins vegar fram samkvæmt opinberri námskrá telst það lögvernduð menntun og þjálfun. 2. Ef í ljós kemur að umtalsverður munur er á menntun og þjálfun þess sem sækir um viðurkenningu og þeim kröfum sem gerðar eru í gistiríkinu gat gistiríkið krafist þess að umsækjandi tæki aðlögunartíma eða gengist undir próf í þeim þáttum sem ekki fólust í upphaflegu námi og þjálfun umsækjanda. Með tilskipun 2001/19/EB er aðildarríkjunum gert skylt að kanna að hve miklu leyti starfsreynsla viðkomandi, eftir að hann lauk námi og tilskilinni starfsþjálfun, getur komið í stað þess sem talið er á vanta í upphaflegu námi og þjálfun. --- Þetta er hin efnislega breyting sem hér skiptir að mínu mati mestu máli. 3. Stefnt er að því að bæta og einfalda samhæfingu í framkvæmd almennu tilskipananna, þ.e. tilskipana 89/48/EBE og 92/51/EBE, með því að fela samræmingarhópi, sem starfar samkvæmt ákvæðum í tilskipun 89/48/EBE, að samþykkja og birta álit um vandamál sem framkvæmdastjórnin vísar til hans og varða framangreindar tilskipanir. Þar sem tilskipunin breytir efnislega tilskipunum 89/48/EBE og 92/51/EBE þarf að breyta lögum nr. 83/1993, um viðurkenningu á menntun og prófskírteinum, á þann veg að númer tilskipunarinnar komi fram í 1. gr. laganna. Tilskipunin felur ekki í sér nýjar kvaðir fyrir Ísland enda miðar hún fyrst og fremst að því að auka skýrleika í framsetningu og framkvæmd áðurnefndra tveggja tilskipana. Herra forseti. Ég legg til að frv. þetta fari til hv. menntmn. eftir þessa umræðu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um öflun grunngagna um náttúru landsins og gerð náttúrufarskorta. Í kjölfar þess að Bernarsamningurinn um villta náttúru var gerður hefur verið þróuð ákveðin aðferðafræði víðs vegar um heim sem er jafnframt í samræmi við Ríó-samninginn um líffræðilega fjölbreytni. Þessi aðferðafræði er nú orðin viðurkennd vinnubrögð um allan heim og hefur verið að styrkjast í sessi á síðustu 10 árum. Hún gengur út á það að flokka land, plöntur og dýr, og tryggja að þau hafi lífvænleg búsvæði í hverju ríki. Landið er síðan flokkað í vistgerðir, m.a. út frá tilteknum verðmætaflokkum. Þessi vinnubrögð hafa að hluta til borist til Íslands og þeim er nú beitt í tengslum við rammaáætlun á hálendinu en einungis á skilgreindum svæðum. Íslendingar hafa verið samstiga öðrum þjóðum í að setja lög og reglur er varða umhverfisvernd og skynsamlega nýtingu náttúrunnar, og búa nú við að mörgu leyti svipaðan lagaramma á þessu sviði og önnur Evrópu- og OECD-ríki. Íslendingar eru hins vegar eftirbátar margra þessara ríkja þegar kemur að grunngögnum sem nauðsynleg eru til að fyrrgreind umhverfislöggjöf nái markmiðum sínum. Íslendingar eru nefnilega ekki búnir að skrá, flokka og meta náttúru landsins í sama mæli og hinar þjóðirnar. Þar af leiðandi eigum við mjög erfitt með að framfylgja alþjóðlegum skyldum sem við höfum tekið á okkur, t.d. hvað varðar skuldbindingar í Ríó-samningnum um líffræðilega fjölbreytni, Bernarsamningnum um verndun villtra planta og dýra og lífsvæði í Evrópu og svipuðum samningum. Íslendingar eiga aðild að Evrópsku umhverfisstofnuninni. Þar á bæ byggist gagnaöflun um náttúrufar, mat á ástandi þess og vöktun á samræmdu flokkunar- og skráningarkerfi sem okkur gengur mjög illa að nota vegna þess að slík gögn eru ekki til staðar hér á landi. Ein af afleiðingum þessa gagnaskorts kemur fram í því að umhverfismat er yfirleitt mun dýrara hér á landi en í nágrannalöndunum vegna þess að framkvæmdaraðilar sem taka matið í sínar hendur geta ekki gengið að góðum gögnum um náttúrufar á viðkomandi svæði. Þeir þurfa sjálfir að afla slíkra gagna og oft með dýrum grunnrannsóknum. Í Svíþjóð og Finnlandi t.d. hefur verið lögð áhersla á að skapa góðan grunn og þar nægir framkvæmdaraðila í mörgum tilfellum að gefa upp staðsetningu fyrirhugaðrar framkvæmdar og getur hann án frekari vettvangsathugana fengið frekari upplýsingar um náttúrufar svæðisins og verndargildi þess. Önnur afleiðing þessa gagnaskorts hér á landi er að hvorki löggjafarvaldið né framkvæmdarvaldið hefur sett skýrar línur hvað varðar kröfur um lágmarksgögn og lágmarksgæði gagna sem leggja ætti til grundvallar við gerð skipulagsáætlana eða við mat á umhverfisáhrifum framkvæmda. Afleiðing þessa hefur einmitt verið mikið í umræðunni síðustu daga hér á landi. Hún er sú að kröfurnar eru misjafnar. Þær eru óljósar og skapa skilyrði fyrir ágreining um ákvarðanir og gera það í raun að verkum að hið pólitíska mat er miklu sterkara í tengslum við umhverfismatið hér á landi en það ætti að vera og á kostnað hins eiginlega faglega mats. Þetta hefur líka mikla þýðingu fyrir framkvæmdaraðilann sem kæmi að verkinu og hefði slíkt umhverfismat með höndum, að hann gæti gengið að tilteknum grunngögnum sem búið væri að vinna og búið væri að vinna án þess að það væri í tengslum við tiltekna framkvæmd og kannski undir pressu frá viðkomandi framkvæmdaraðila. Þá ætti framkvæmdaraðili aðgang að þeim gögnum og þar af leiðandi yrði umhverfismatið ódýrara fyrir hann og mundi líka gera það að verkum að einhverjum öðrum en risastórum fjársterkum aðilum væri gert kleift að nýta auðlindir landsins. Ég leyfi mér að halda að í mörgum tilvikum mundi það há t.d. sveitarfélögum að nýta þær auðlindir sem sveitarfélögin búa yfir vegna þess hve umhverfismatið er dýrt. Ég held að það mundi skapa faglegri vinnubrögð við gerð umhverfismatsins ef slík vinna væri unnin óháð hverri og einni framkvæmd. Þetta væri bara eitthvað sem ríkið mundi láta vinna, gera skurk í og vinna með átaki á t.d. fimm ára tímabili. Ég held líka að slík vinnubrögð yrðu til þess að kostnaður vegna umhverfismats í heild séð yrði minni. Umhverfismat framkvæmdaraðila á hverjum og einum stað er oft óhóflega dýrt. Ef búið væri að vinna grunninn og framkvæmdaraðili hefði þá eitthvert mat til að byggja á áður en hann færi af stað með sitt mat mundi það draga úr kostnaði í heildina tekið og kannski koma í veg fyrir að menn færu af stað á svæði sem búið væri að meta mjög verðmætt út frá umhverfislegu sjónarmiði í slíkum náttúrufarskortum. Meðan kröfur um gögn er varða náttúrufarsþætti og gæði þeirra hafa ekki verið skilgreindar verður mat á verndargildi náttúrufyrirbæra og verðmæti þeirra oft háð allt of mikilli tilviljun og geðþótta og pólitíska ákvörðunin verður alls ráðandi. Þetta er umræða sem við þekkjum mjög úr samfélaginu á Íslandi. Ég tel ekki æskilegt að svo miklar pólitískar deilur standi um hluti eins og umhverfismat sem eiga fyrst og fremst að ráðast á faglegum forsendum. Í þessari þáltill. er lagt til að bætt verði úr þeim slæma skorti á grunngögnum og sömu vinnubrögðum verði beitt og grannþjóðirnar hafa notað með góðum árangri. Eins og ég nefndi áðan er nokkur reynsla komin á þessi vinnubrögð hér á landi þar sem Náttúrufræðistofnun Íslands hefur beitt þeim með öflun grunngagna fyrir rammaáætlun um virkjun jarðhita og vatnsfalla og fyrir mat á umhverfisáhrifum Kárahnjúkavirkjunar. Stofnunin hefur einnig stigið fyrsta skrefið við flokkun og skilgreiningu vistgerða á landsvísu með því að kanna skipulega allar lýsingar og skilgreiningar á vistgerðum Evrópusambandsins og þær viðbætur sem unnar hafa verið um norðlægar vistgerðir. Í þáltill. er jafnframt lagt til að kröfur um lágmarksgögn og lágmarksgæði gagna sem notuð eru við gerð skipulagsáætlana við mat á umhverfisáhrifum framkvæmda verði skilgreindar og samræmdar. Ég efast ekki um, herra forseti, að ef við tækjum upp slíkar reglur, ef við mundum fara í að kortleggja náttúruna með þessum hætti, þá mundi það draga úr pólitískum deilumálum við mat á umhverfisáhrifum í tengslum við hverja og eina framkvæmd og tryggja að faglegri vinnubrögð mundu fremur vera í fararbroddi við gerð slíks umhverfismats og ég held að það sé öllum til hagsbóta. Við höfum heyrt nokkra umræðu um það síðustu daga í fjölmiðlum þar sem sagt er að vísindamenn telji sig vera beitta þrýstingi þegar þeir eru að vinna fyrir framkvæmdaraðila við gerð slíks mats. Ég ætla ekki að leggja dóm á það hvort sú sé raunin en ég held að það gefi augaleið, herra forseti, að vísindamaður sem vinnur slíkt mat algerlega óháð einhverri ákveðinni framkvæmd sem til staðar er, eða er í pípunum, hafi að mörgu leyti frjálsari hendur til þess að láta hin vísindalegu sjónarmið eingöngu ráða heldur en hann hefur þegar hann er á launum hjá tilteknum framkvæmdaraðila sem jafnframt hefur þá húsbóndavald yfir honum að einhverju leyti. Ég tel að með því að fela ríkisstjórninni í raun að vinna þessa grunnvinnu, þá værum við að tryggja faglegri vinnubrögð. Ég tel að reyndar væri líka mikilvægt í tengslum við slíka kortlagningu að styrkja lögin um mat á umhverfisáhrifum þannig að innan þeirra væru skýrari leiðarvísar um á hvern hátt hvaða gögn mætti nota og á hvern hátt þau ætti að nota í tengslum við umhverfismatið. Þessa gagnrýni höfum við líka heyrt af hálfu vísindamanna síðustu daga í umræðunni sem einhverjir vilja meina að vinna þeirra sé slitin úr samhengi og komi ekki fram eins og þeir hefðu helst viljað kjósa þegar hið endanlega umhverfismat er komið og jafnvel vitnað í þá öðruvísi en þeir hafa sjálfir viljað kannast við o.s.frv. Ég held því, herra forseti, að hvernig sem á þetta er litið sé það öllum til hagsbóta, framkvæmdaraðilum, þeim sem vilja virkja og þeim sem vilja leggja mikla áherslu á náttúruverndina, að slík grunnvinna sé unnin og ráðist verði í hana. Eins og ég sagði áðan hefur að hluta til verið farið í þessa vinnu í tengslum við rammaáætlunina uppi á hálendinu. Þetta þarf að gera fyrir landið allt. Mér er sagt af sérfróðum að slíka vinnu mætti framkvæma ef kraftur væri settur í það á kannski fimm ára tímabili eða eitthvað slíkt og við værum að tala um 10 eða 20 millj. á ári sem mundu fara í þetta. Herra forseti. Ég legg að lokum til að tillagan fái málefnalega umfjöllun og hún verði að sjálfsögðu samþykkt.

Herra forseti. Það er margt athyglisvert í tillögu hv. þingmanna sem flytja hana en það er kannski líka eitt og annað sem mætti skoða betur. Að minnsta kosti er krafan af minni hálfu sú hvað varðar umhverfismat að í umhverfismatinu sjálfu séu bestu fáanlegu upplýsingar og gögn til staðar þannig að við þingmenn til að mynda getum mótað okkar sjálfstæðu afstöðu af hinni fyllstu ábyrgð. Það eru tvær spurningar sem mig langar til að leggja fyrir hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur. Það er annars vegar varðandi kostnað af þessu mati, hvað hv. þm. telur að þetta muni kosta og hversu langlíf þessi kort yrðu, hvort þau muni duga líka eftir 15 eða 20 ár, og hver endurskoðun á svona kortum er. Síðan í þriðja lagi langar mig að spyrja hv. þm. hvernig þessu er háttað t.d. í Noregi.

Herra forseti. Ég hef ekki gert ítarlega kostnaðaráætlun um þetta sem þyrfti að sjálfsögðu að vinna ef svona tillaga væri tekin til skoðunar í nefnd en mér er sagt að við séum að tala um 10--20 milljónir árlega í kannski fimm ár þannig að við erum þá væntanlega að tala um hámark 100 milljónir miðað við fimm ára tímabil. Ég held að það sé samt svolítið erfitt að spá nákvæmlega fyrir um þetta hvað kostnað varðar vegna þess að það ræðst væntanlega af því hversu mikla vinnu þarf að leggja í tiltekið svæði og það sjá menn kannski ekki allaf fyrir fram. Um endingu kortanna vil ég segja að reynslan af þessum vinnubrögðum er ekki nema tíu ára. Ríki hafa verið að þróa þetta, þau ríki sem hafa notað þetta. Ég geri ráð fyrir að reglulega fari fram einhver uppfærsla á slíkum kortum eins og öðrum kortum sem gerð eru, af öðrum gróðurkortum og slíku. Það þurfi þá að uppfæra þau reglulega. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki skoðað Noreg sérstaklega. Sú vinna sem hér liggur að baki er með sérstaka áherslu á Evrópusambandslöndin og þau Norðurlandanna sem eru í Evrópusambandinu vegna þess að þessi vinnubrögð eru að miklu leyti mótuð þar og þau ríki sem eru núna að ganga inn í Evrópusambandið hafa verið að taka þau vinnubrögð upp og tileinka sér þau. Ég þekki því ekki hvernig þessu er nákvæmlega fyrir komið í Noregi. En ég veit hins vegar að þessi vinnubrögð sem eru í rauninni unnin upp í kjölfar Bernarsamningsins hafa verið að öðlast meiri og meiri útbreiðslu. Hvort Noregur er inni í þeim pakka get ég því miður ekki svarað.

Herra forseti. Það er kannski ekki að ástæðulausu sem ég nefni Noreg. Noregur er dreifbýlt svæði eins og Ísland. Kort sem gerð yrðu annars staðar í Evrópu, til að mynda af Danmörku eða Hollandi, þar erum við að tala um miklu þéttbýlla svæði og auðveldara í almennri náttúrukortagerð. Ég held því að heppilegt hefði verið að hafa samanburð við Noreg í þáltill. og ég hvet hv. umhvn. til að skoða það atriði. Síðan varðandi kostnaðinn, þá er verið að tala um kostnað upp á 10--20 millj. kr. á ári, kannski 100 millj. kr. til fimm ára þannig að ég held að menn verði að meta það. Það er mjög mikilvægt í þessum málum að kostnaður af gerð slíkra náttúrukorta verði metinn og sérstaklega með tilliti til þess ef þau endast ekki lengur en í fimm eða tíu ár. Því beini ég þessu líka til skoðunar hjá hv. umhvn.

Herra forseti. Ég held að ekki séu það miklar eða örar breytingar á náttúru Íslands, í þessu dreifbýla landi, að verja þurfi miklum fjármunum í endurskoðun slíkra korta.  Ég geri að sjálfsögðu ráð fyrir því, herra forseti, þegar hv. umhvn. tekur þetta til skoðunar, að farið verði ítarlegar ofan í þennan kostnað. En þetta eru þær tölur sem ég fékk og ég verð að segja, herra forseti, að ef við getum með þessu sparað okkur töluvert mikla vinnu, töluverðan kostnað hjá framkvæmdaraðilum og hugsanlega stuðlað að faglegri vinnubrögðum, þá finnst mér ekki of mikið í lagt. Hvað varðar Noreg, þá er það eitthvað sem við þyrftum að sjálfsögðu að skoða líka. Ég vil benda á að Svíþjóð og Finnland eru að mörgu leyti líka að hluta til dreifbýl lönd þannig að við erum ekki með óeðlilegan samanburð þar, auk þess sem Ísland hefur það líka umfram mörg þessara ríkja að vera tiltölulega lítið land. Við ættum því að geta gert þetta og líka það sem ég nefndi í framsögu minni og ítreka að við erum byrjuð á þessari vinnu að hluta til uppi á hálendinu og þess vegna væri ekki úr vegi að ljúka henni allri og geta þá tryggt faglegri vinnubrögð, ódýrara umhverfismat og það sem kannski mikilvægast er, minni pólitískar deilur um umhverfismat hverrar framkvæmdar fyrir sig.

Hæstv. forseti. Þessi tillaga er ekki flutt að ástæðulausu. Forustu í umhverfismálum á Íslandi skortir sárlega og hefur gert á undanförnum árum. Auðvitað hefðum við átt að sjá einhverjar tillögur eða öllu heldur aðgerðir frá hæstv. umhvrh. í þessu efni og þá hefði kannski ekki þurft að flytja tillögu af þessu tagi. Hér á Íslandi hafa menn hrakist undan í viðbragðapólitík í umhverfismálum. Það hefur gerst alla tíð. Þó að hér hafi verið stofnað umhvrn. hefur mönnum ekki tekist að koma á eðlilegu ástandi. Þetta er tilraun til þess að vísa mönnum til vegar hvað varðar framtíðina. Það hlýtur síðan að verða að mótast í umhvrn. og í þeim stofnunum sem undir það heyra. Forustan um þetta málefni yrði sjálfsagt meira og minna í höndum Náttúrufræðistofnunar og Skipulagsstofnunar og hinnar nýju Umhverfisstofnunar sem tekur til starfa um áramótin. Ég hefði talið við hæfi að hæstv. umhvrh. hefði verið við þessa umræðu. Ég sé að hv. formaður umhvn. er hér ekki heldur. En hv. varaformaður umhvn. er í salnum og geri ég ráð fyrir því að hann láti í sér heyra hvaða augum hann lítur þessa tillögu. Eins og ég sagði áðan er full ástæða til þess að fara yfir þessi mál. Þarna eru á ferðinni verkefni fyrir þessar stofnanir sem ég taldi upp áðan ásamt náttúrustofunum og öðrum aðilum sem koma að þessum málum úti um landið. Þetta er ekki eitthvað sem gerist kannski á augabragði. Auðvitað verður til aðgerðaáætlun sem ráðuneytið ber ábyrgð á og þarf að sjá til þess að verði til peningar í og það þarf auðvitað að sjá yfir allt málið hvað varðar þá endurnýjun sem þarf að verða á þeim gögnum sem hér um ræðir. Allt er þetta hluti af þessu máli. Þetta er grunnur sem þarf að vera stöðugt í endurskoðun. En upphaflega þurfa menn að átta sig á hvaða verkefni þeir ætla sér þarna í í heildina og hver kostnaðurinn á að verða. Ég tel að hægt sé að gera mikið með því að notafæra sér þá þekkingu og aðstöðu sem er til staðar hjá þeim stofnunum sem heyra undir umhvrn. og ég hef hér verið að telja upp. Það er algerlega óásættanlegt að verkkaupar eins og Landsvirkjun og aðrir slíkir keyri áfram verkefni eins og þau sem hér hafa verið nefnd í umræðunni og að vísindamennirnir og stofnanirnar sem eiga hlut að máli séu í raun komin í hlutverk, hvað á maður að segja, einhvers konar verktaka hjá einhverjum sem kaupir af þeim vinnu. Sjálfstæði þeirra sem fjalla um mál af þessu tagi er bráðnauðsynlegt og auðvitað verða ákvarðanir, gögn og verkefni sem eru unnin vegna umhverfisins ekki eins áreiðanleg og þau þyrftu að vera ef vísindamennirnir og stofnanirnar sem um er að ræða eru í þessu hlutverki verktakans hjá þeim sem kaupir vinnuna. Grunngögn eins og þau sem hér er verið að ræða þurfa að vera til staðar. Ekki er þar með sagt að það sé ekki eðlilegt að þeir sem þurfa síðan að nýta þau greiði fyrir þau þegar þar að kemur. Það mun nýtast þeim sem þurfa að fara í framkvæmdir mjög vel að hafa gögnin tiltæk þannig að ekki þurfi sífellt að byrja á því að óska eftir því við viðkomandi stofnanir og vísindamenn að búa til gögn í hendurnar á þeim sem hafa áhuga á því að hefja framkvæmdir. Einhver lágmarksgrunngögn þurfa auðvitað að vera til staðar. Ég ætla ekki að halda því fram að hægt sé að búa til einhvers konar náttúrufarsbiblíu sem allt standi í. En tilraunin til þess að búa til gögn sem nýtast að fullu, vil ég meina, er mikilvæg. Menn eiga að undirbúa þennan grunn, a.m.k. til að byrja með, með það fyrir augum að hann geti nýst sem allra flestum, sveitarfélögum, framkvæmdaraðilum og þeim sem vilja kynna sér náttúrufarið í landinu til þess að ræða um það í þeirri opnu umræðu sem þarf alltaf að vera um náttúru Íslands og umhverfismál. Ég tel að þetta mál sé mjög mikilvægt. Ég mun taka þátt í að vinna að því í nefndinni og vona sannarlega að út úr því komi það að þetta verði samþykkt og að menn hafi víðsýni til þess að taka við tillögum frá öðrum eins og þeirri sem hér er verið að gera tilraun til að setja fram.

Herra forseti. Það mál sem hér er til umræðu er, eins og komið hefur fram, til skoðunar í annað sinn og það verður náttúrlega rætt í umhvn. hvernig eigi að skoða þetta sérstaklega. Mér finnst skorta verulega á það hjá hv. flm. að nefna hvað þetta gæti reynst kostnaðarsamt. Við þekkjum að ákveðin svæði hafa verið skoðuð mjög ítarlega. Eyjabakkarnir voru m.a. skoðaðir mjög ítarlega á sínum tíma, 1975 ef ég man rétt, af náttúrufræðingnum og seinna alþingismanni Hjörleifi Guttormssyni. Þegar gert var umhverfismat vegna Fljótsdalsvirkjunar þá stóðu þær rannsóknir fyrir sínu að miklu leyti eftir 25 ár. Ef menn á annað borð gera svona kort þá er ég sammála því að þau standa mjög lengi. Það er ekki ástæða til þess að endurskoða þau fyrr en kæmi þá til framkvæmda. Síðan er spurningin: Hver á að gera svona? Þetta er eflaust allt mjög gagnlegt og getur komið mönnum að notum. En er í rauninni nauðsynlegt að kortleggja allt landið, alla dali, öll fjöll, alla króka og kima svo nákvæmlega? Við þekkjum nokkuð vel gróðurþekju landsins, útbreiðslu plantna og jurta og útbreiðslu dýra. Við vitum nokkuð vel hvar helstu mannvistarleifar og minjar eru og hversu verðmætar þær eru. Auðvitað erum við alltaf að uppgötva eitthvað nýtt en það er samt ljóst að við vitum mjög mikið. Samkvæmt mengunarbótareglunni sem hefur verið notuð í Evrópu er gert ráð fyrir því að framkvæmdaraðili verkefna sjái um allar rannsóknir og kosti þær, geri matsáætlun og matsskýrslu. Málsskotsréttur er mismunandi af hálfu almennings og annarra aðila eins og stofnana og félagasamtaka ef menn eru óánægðir með ákveðna skýrslugjöf og telja að rannsóknir séu ekki með þeim hætti sem eðlilegt má telja. Málskotsréttur á Íslandi er t.d. mjög einfaldur. Hér geta menn skotið máli sínu til Skipulagsstofnunar eða umhvrh. eftir atvikum. Þetta kostar nánast ekki neitt á Íslandi þannig að kæruferlið og málskotsrétturinn er mjög þægileg aðferð á Íslandi. Í Noregi fer málið fyrir dómstóla. Þar er ekki hægt að skjóta málinu til ráðherra eða Skipulagsstofnunar heldur fer það fyrir dómstóla sem er mjög erfið eða alla vega miklu erfiðari leið, dýrari, kostnaðarsamari og krefst miklu meiri undirbúnings. Við erum því mjög á vaktinni á Íslandi finnst mér gagnvart náttúrunni og lögin sem við samþykktum fyrir tveimur árum síðan gera beinlínis ráð fyrir því að allur almenningur sé á vaktinni, að almenningur og fyrirtæki fylgist vel með, hafi auðvelda og greiða leið til að koma athugasemdum á framfæri og það á í raun að verða til þess að mistök komi síður upp, í ferlinu sjálfu og í framkvæmdinni. Ég er ekki að segja að þau lög sem í gildi eru séu fullkomin, síður en svo. Við gerðum ráð fyrir því þegar við settum þessi lög árið 2000 að þau yrðu endurskoðuð á næsta ári eða reyndar í janúar á næsta ári í síðasta lagi þannig að við erum að sjá fram á að ný lög líti dagsins ljós eftir þrjá mánuði ef allt fer eins og gert er ráð fyrir. Auðvitað má taka einhverjar svona hugmyndir til skoðunar í nefndinni einmitt vegna þess að þetta frv. kemur væntanlega mjög fljótlega inn, þ.e. hvort ástæða sé til þess að skoða ákveðin svæði. Það hefur sem sagt verið gert. Ákveðin svæði hafa verið skoðuð mjög nákvæmlega, þá hugsanlega sérstaklega vegna einlægs áhuga ákveðinna manna á einhverju sérstöku svæði á hálendinu. Ég er dálítið hræddur um að þessi kostnaður sé mjög vanmetinn hjá hv. flm. En af því að ég hef ekki skoðað það get ég ekki fullyrt neitt um það. Við höfum bara séð hvað þær eru dýrar þessar umhverfismatsskýrslur sem Landsvirkjun er t.d. að láta gera um hálendið. Þetta kostar hundruð milljóna, þ.e. ein skýrsla á bak við ekki svo gríðarlega stórt flæmi. Það er ekki hægt að segja að mikið land fari undir vatn. Auðvitað fer nokkurt land undir vatn en ekki neitt óskaplega mikið. Bara rannsóknin á þessu umhverfi þarna kostar hundruð milljóna. Ef við ætlum svo að heimfæra allt landið upp á það þá erum við ekki að tala um neinar smáar tölur þannig að það er svona allt undir ákveðnum varúðarsjónarmiðum hvað ætti að ganga langt í þessu máli ef á annað borð væri farið út í það. Ég heyrði það í morgun að í kerfinu hér heima væru einstakir vísindamenn að gefa álit vegna ákveðinna framkvæmda --- skýrslur þeirra birtast síðan í umhverfismatsskýrslunni --- og að þeir hafi lýst því yfir að þeir séu beittir einhverjum þrýstingi til þess að skila þá væntanlega niðurstöðu sem er framkvæmdaraðilanum þóknanleg. Ég verð að segja að ég er dálítið hissa á þessu. Ekki það að ég ætli að fortaka fyrir það að þetta geti gerst, en það er ljóst að vísindaheiður og heiður þeirra manna eða fyrirtækja úti í þjóðfélaginu sem taka að sér þessa skýrslugerð, t.d. fyrir Landsvirkjun í þessu tilfelli, er í veði. Mér finnst óskaplega ótrúlegt að menn leggi þennan heiður sinn að veði til að þóknast einhverjum ákveðnum framkvæmdaraðila í eitt skipti. Ég á líka mjög erfitt með að trúa því að ábyrgt fyrirtæki eins og t.d. Landsvirkjun reyni yfirleitt að stunda svona aðferðir við að koma sínu fram. Ég hef átt mjög góð samskipti við starfsmenn Landsvirkjunar og ég hef ekki orðið var við neitt annað en mjög faglega hugsun. 

Herra forseti. Ég vil alls ekki væna einn eða neinn framkvæmdaraðila um ófagleg vinnubrögð. Ég vek einungis athygli á því, herra forseti, að slík umræða hefur verið í gangi í samfélaginu. Ég er þeirrar skoðunar að meiri líkur séu á að fagleg vinnubrögð og vísindaleg fyrst og fremst séu viðhöfð ef viðkomandi vísindamaður er ekki að vinna fyrir framkvæmdaraðila sem hefur mikla hagsmuni af einhverri tiltekinni niðurstöðu. Ég ætla ekki að leggja neitt mat á fullyrðingar um að slíkt hafi gerst. Varðandi það hverjir mundu gera þetta þá er gert ráð fyrir því í greinargerð að kortlagningin verði framkvæmd í samvinnu Náttúrufræðistofnunar Íslands, Rannsóknastofnunar landbúnaðarins og Landmælinga Íslands og að hún felist annars vegar í grófri kortlagningu sem verði hrint af stað strax, en samhliða verði hrint af stað nákvæmari kortlagningu sem felist að stórum hluta í sannprófun á fyrirliggjandi gögnum, sem hv. þm. vakti athygli á að væru kannski til um ákveðin svæði, og samræmingu þeirra miklu upplýsinga sem þegar liggja fyrir á víð og dreif hjá hinum ýmsu vísindastofnunum. Að hluta til fælist því þessi vinna í því að safna saman gögnum sem þegar eru til og samræma þau. Varðandi kostnaðinn eru þetta eru þær tölur sem ég hef heyrt nefndar. 10--20 millj. árlega mundu nægja til þess að hrinda þessari vinnu af stað. Ef í ljós kæmi í hv. umhvn. við nánari skoðun áður en tillagan yrði hugsanlega samþykkt að þetta væri miklu dýrara mundi ég leggja það til að einstök svæði yrðu tekin fyrir. Þá yrði farið í þetta á lengri tíma. Ég held, herra forseti, að þessi vinna muni skila okkur töluverðum fjármunum, samfélaginu öllu og líka einstökum framkvæmdaraðilum seinna meir, þ.e. spara mikla fjármuni. Og af því að hv. þm. nefndi umhverfismat --- hann nefndi hundruð milljóna í tengslum við eitt umhverfismat --- þá erum við hér að sjálfsögðu bara að tala um grunnrannsóknirnar.

Herra forseti. Ég get ekki séð að við þurfum að taka neinn kostnað af framkvæmdaraðila. Hann á að gera þessar rannsóknir. Hann á að skila þeim samkvæmt lögum og á að borga þær. Það er talið gott að framkvæmdaraðili sjái um þetta vegna þess að hann þarf líka að vinna eftir þessu þegar framkvæmdin er komin á koppinn. Framkvæmdaraðili á að sjá um að farið sé eftir þeim reglum og lögum sem sett eru um þessa framkvæmd varðandi verndun umhverfis, mótvægisaðgerðir, varnaraðgerðir o.s.frv. Þess vegna er talið mikilvægt að framkvæmdaraðilinn taki á sig þennan kostnað, sjái um skipulagið og sé svo ábyrgur fyrir því þegar verkinu er lokið. Ég ætla ekki að segja mikið fleira um þetta. Ég held að allir séu sammála um að menn eigi að vera jákvæðir fyrir öllu því sem getur leitt til betri vegar í þjóðfélagi okkar. Ef þetta getur leitt til þess eftir skoðun í nefndinni mun ég að sjálfsögðu vinna að því.

Herra forseti. Ég vil aðeins hnykkja á því að ég er ekki að leggja til að kostnaður við mat á umhverfisáhrifum verði alfarið tekinn úr höndum framkvæmdaraðila. Ég held að það sé að hluta til mjög æskilegt að hann beri þennan kostnað. En kostnaðurinn er óhóflega mikill hér á landi í samanburði við önnur ríki sem við berum okkur gjarnan saman við vegna þess að þessi grunngögn vantar. Það er einugis það sem ég er að leggja til, ekki að umhverfismatsferlið verði allt tekið úr höndum framkvæmdaraðila. Við verðum líka að hafa í huga hvort við viljum sjá að minni aðilar, t.d. sveitarfélög, geti í auknum mæli nýtt auðlindir sínar. Það væri hagkvæmt fyrir slíka aðila yrði örlítið dregið úr þessum kostnaði og hann sé að einhverju leyti fenginn úr samfélagslegum sjóðum, þ.e. til grunnrannsókna.

Herra forseti. Ég er ekki viss um að það sé rétt hjá hv. þm. að erlendis sé þetta gert með öðrum hætti og framkvæmdaraðilinn beri þar ekki þennan kostnað. Í þeim tilfellum sem ég þekki erlendis ber framkvæmdaraðilinn allan þennan kostnað.

Nei.

Þessi grunnþáttur sem hv. þm. á við er væntanlega skipulagsmálin sjálf sem eru af hálfu sveitarfélaganna fyrir fram ákveðin. Í þeim kemur fram á hvernig landi byggt er. Þar er í raun farið mjög létt í sakirnar og ekki gerðar grunnrannsóknir heldur farið yfir almennar rannsóknir sem hvort sem er liggja fyrir. Maður verður ekki var við að framkvæmdaraðilinn losni við að gera umhverfismat að miklu leyti. Ég hef alla vega ekki séð það hjá erlendum aðilum að þannig sé farið að. Það kemur þá bara í ljós ef svo er.

Virðulegi forseti. Við fjöllum um till. til þál. um öflun grunngagna um náttúru landsins og gerð náttúrufarskorta. Ég vil í örfáum orðum segja að ég tel að hér sé ákaflega þarft mál til umræðu og hv. umhvn. þurfi að skoða það vandlega. Við vitum að vegna nýsamþykktra laga um mat á umhverfisáhrifum framkvæmda er það alger forsenda þess að geta staðið vel að málum að fyrir liggi grunngögn matreidd af opinberum aðilum og jafntiltæk fyrir alla í landinu, hvort sem um er að ræða stóra eða smáa framkvæmdaraðila, t.d. sveitarfélögin. Ég held að hv. umhvn. verði að fara ofan í þessi mál og kortleggja þau vegna þess að hér er e.t.v fyrst og fremst um skort á fjármagni og samhæfingu að ræða eins og fram kemur í tillögunni. Víða í samfélaginu eru þessar grunnrannsóknir og jafnvel grunnkortagerð í gangi. Þar má til nefna náttúrufræðistofur sem eru víða í landinu. Ég tala af nokkurri reynslu þar vegna þess að sjálfur var ég yfirmaður Náttúrufræðistofnunar Norðurlands um margra ára skeið. Þar voru unnar rannsóknir af þessu tagi. Ég nefni til sögunnar Skipulagsstofnun, Landmælingar og sveitarfélögin öll vegna skipulagsvinnu. Alls staðar er verið að vinna að þessum málum. Ekki má gleyma Náttúrufræðistofnun í þessu sambandi, allra síst Vegagerðinni sem stendur í stórræðum og náttúrlega ekki Landsvirkjun. Eins og fram kemur í þáltill. verður samhæfingarleysið til þess að framkvæmdaraðilar pirrast oft og tíðum út í ferilinn sem ganga þarf í gegnum áður en þeir komast af stað með framkvæmdir. Þeir telja að kerfið sé mjög þungt. Það er þess vegna nauðsynlegt fyrir framþróun og framfarir í landinu, hverjar svo sem þær eru, stórar eða smáar, að þessar grunnrannsóknir og grunnkort verði aðgengileg. Það sparar gríðarlega mikinn tíma og það vitum við sem höfum starfað að þessum málum, t.d. að skipulagsmálum sveitarfélaganna. Sú vinna hefur tafist gríðarlega víða um land, m.a. vegna þess að sveitarfélögin hafa þurft að fara í grunnrannsóknir og kortagerð til að geta lokið skipulagsvinnunni, miðað við þau lög og þær reglur sem við höfum samþykkt í landinu. Þess vegna er gríðarlega mikilvægt að þetta sé gert á þennan hátt. En eins og ég segi, ég vona að hv. umhvn. fari yfir þessi mál. Miðað við hve margir vinna að þessum málum er ekki ólíklegt að kostnaðurinn sé ekki eins óheyrilegur og sumir vilja vera láta hér, ef þetta er kannski að langmestu leyti samhæfingarmál sem hér er á ferðinni. Það verður bara að skoða það í nefnd. Það hafa verið nefndar 20 milljónir og síðan hafa verið nefndar fleiri hundruð milljónir sem fyrirtæki nota til þess að koma á framkvæmdum, t.d. Landsvirkjun á Kárahnjúkasvæði. Þess ber að geta að slíkar framkvæmdir eru oft undir mikilli pressu sem undanfari framkvæmda og þess vegna er slíkt varla samanburðarhæft. Það er ekkert vafamál að grunnkortagerð af þessu tagi, eftir fyrir fram ákveðnum formúlum sem yfirvöld telja fullnægjandi sem grunn að ákvarðanatöku um framkvæmdir, væri fyrir allra hluta sakir gott mál. Ef til vill verður það niðurstaða hv. umhvn. að hér sé kannski fyrst og fremst um aukið fjárframlag að ræða til einhverrar þeirrar stofnunar, sem ég ætla ekki að leggja dóm á, sem fjallaði um þessi mál. Viðkomandi stofnun gæti þannig tekið að sér frumkvæði og samhæfingarþætti þessara mála. Virðulegi forseti. Ég vil undirstrika það sem fram kom hjá frsm. þáltill., að auðvitað er líka mjög mikilvægt fyrir trúverðugleika ákvörðunartöku um framkvæmdir að opinberir aðilar sem setji grunnleikreglurnar þannig að engum vafa sé undirorpið á hvaða grunni menn byggja ákvörðunartöku sína. Það verður alltaf þannig, ef við ætlum að stóla á að aðili sem óskar eftir að fara í framkvæmdir, stórar sem smáar, afli fyrst grunngagna af því tagi sem verið er að fjalla um hér, að menn verða tortryggnir gagnvart framgangsmáta viðkomandi framkvæmdaraðila. Í öllum þeim löndum sem við berum okkur saman við, hvort sem það eru Norðurlöndin eða Evrópulöndin, er lögð rík áhersla á að aðgengi að nauðsynlegum grunngögnum sé tryggt öllum og sé lykilatriði til að menn geti byggt á skynsamlegar ákvörðunartökur um framkvæmdir í landinu. Ég tel gagnlegt og nauðsynlegt fyrir hv. umhvn. að fara ofan í þessi mál og leggja drög að samræmingu vinnunnar á grunni þeirrar tillögu sem hér er lögð fram.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Steinari Jóhannssyni góðar undirtektir við þessa tillögu og tek undir það með honum að að miklu leyti er auðvitað um söfnun upplýsinga og samræmingarvinnu að ræða. Ég vil eigi að síður leggja áherslu á það sem lagt er upp með í orðalagi tillögunnar, að þessi skráning, flokkun og kortlagning sé gerð með hliðsjón af þeim aðferðum sem þróaðar hafi verið á vegum þeirra alþjóðlegu samninga sem ég nefndi áðan. Það vantar kannski ekki síst að sams konar aðferðafræði sé notuð innan þeirra stofnana og á þeim einstöku svæðum sem verið er að rannsaka þannig að við höfum mælikvarða sem samræmdur væri yfir allt landið og líka samræmdur í alþjóðlegum samanburði. Auðvitað eru þessar upplýsingar að einhveru leyti til og þess vegna tala ég um flokkun og kortlagningu með tilliti til samræmingar.

Virðulegi forseti. Ég þarf svo sem ekki að bæta miklu við þetta. Ég heyri að ég og hv. þm. erum sammála um þetta mál í meginatriðum. Ég lýsti undirtektum mínum áðan og ég sé að hugir okkar eru samstilltir hvað þetta mál varðar.

Hæstv. forseti. Næst á dagskránni eru þrjú mál sem öll heyra undir hæstv. iðnrh. Ég tel ekki vansalaust að ræða þau án þess að hæstv. iðnrh. sé til staðar, enda geri ég ráð fyrir því að hæstv. ráðherra hafi mikinn áhuga á að vera viðstödd umræðu um þessi mál, m.a. málefni Sementsverksmiðjunnar og byggðamál sem til stendur að ræða nú. Ég bið hæstv. forseta að kanna hvort ekki væri hægt að veita hæstv. iðnrh. og byggðamálaráðherranum tækifæri til að taka þátt í þessari umræðu.

Forseti vill láta þess getið að hann hefur þegar beðið starfsmenn þingsins að kanna málið. Hæstv. iðnrh. er rétt ókomin í hús þannig að hv. 3. þm. Vesturl. er ekkert að vanbúnaði að hefja ræðuna.

Hæstv. forseti. Sú tillaga sem ég mæli fyrir um aðgerðir gegn ójafnvægi í byggðamálum er flutt af þeim sem hér stendur ásamt hv. þm. Gísla S. Einarssyni og Karli V. Matthíassyni. Tillögugreinin er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að leggja fyrir Alþingi aðgerðaáætlun sem hafi það að markmiði að draga úr fyrirsjáanlegu ójafnvægi í byggðamálum.`` Á síðustu missirum hafa horfur í byggðamálum breyst verulega. Ástæða er til að gera ráð fyrir að fyrirætlanir um mestu framkvæmdir Íslandssögunnar í orku- og iðnaðarmálum verði að veruleika á Austfjörðum. Gangi þær eftir verða þar gífurlegar framkvæmdir sem standa í mörg ár. Þær munu hafa í för með sér aðra uppbyggingu í tengslum við búsetu og þjónustu við atvinnustarfsemina sem þar verður. Jafnframt þessu liggja fyrir ákvarðanir stjórnvalda um að gerð þriggja jarðganga á Norðausturlandi verði boðin út í einu lagi. Í þessu sambandi er rétt að minna á að í byggðaáætlun sem samþykkt var á liðnu vori var aðaláhersla lögð á að styrkja Akureyri sem mótvægi við höfuðborgarsvæðið. Það yrði fagnaðarefni ef hillti undir betri tíma á þeim hluta landsins, þ.e. austurhluta landsins. Hins vegar hlýtur það að vera umhugsunarefni hversu þær fyrirætlanir og áætlanir sem hér um ræðir, og allar frá stjórnvöldum komnar, deilast ójafnt niður á landið. Það er veruleg hætta á því, ef fram fer sem horfir, að næstu ár verði öðrum svæðum í dreifbýlinu mjög erfið nema gripið verði til aðgerða til að draga úr því ójafnvægi sem í stefnir. Stjórnvöld bera alla ábyrgð í þessu efni vegna þess að hinar miklu framkvæmdir sem standa fyrir dyrum eru fyrir atbeina þeirra. Þörf fyrir byggðaaðgerðir myndast vegna ójafnvægis milli byggðarlaga og landsvæða. Stjórnvöld þurfa því að hafa heildaráhrif aðgerða í huga þegar þær eru ákveðnar. Það hefur augljóslega ekki verið gert nú. Þess vegna er þörf á að endurskoða tímasetningu framkvæmda og aðrar fyrirætlanir sem geta haft jákvæð áhrif á búsetu og atvinnulíf annars staðar en á vaxtarsvæðunum sem njóta munu þeirra umfangsmiklu fyrirætlana sem fram undan eru. Í ljósi breyttra aðstæðna þarf að bregðast við og taka ákvarðanir sem koma öðrum landsvæðum til góða. Þar væri nærtækast að skoða hvort unnt sé og rétt að flýta framkvæmdum í samgöngumálum, sérstaklega þeim sem hafnar eru eða mögulegt er að hefja án mikils fyrirvara. Sérstakt átak til að auka möguleika til framhaldsmenntunar og að styrkja menntun í dreifbýli væri sjálfsagður hluti slíkra fyrirbyggjandi aðgerða. Aflétta þarf höftum á atvinnufrelsi manna í sjávarbyggðum sem byggja atvinnulíf sitt nánast alfarið á útgerð og fiskvinnslu þannig að þær geti aftur farið að njóta nálægðarinnar við gjöful fiskimið. Það er ekki sjálfsagt mál að allir þeir gríðarlegu fjármunir sem nú stefnir í að fáist fyrir sölu ríkiseigna fari í samgöngumannvirki á einu landsvæði. Þá má líka nota annars staðar og þá má ekki síður nota í menntamál en samgöngumál eða önnur þjóðþrifamál sem gætu komið öðrum landsvæðum til góða. Nú þarf að bregðast við af myndugleik og verulegum krafti til að ójafnvægi milli landsvæða í dreifbýli skapi ekki nýjan vanda í byggðarlögum sem hafa hann nógan fyrir. Mótvægisaðgerðir eru þess vegna bráðnauðsynlegar og ákvarðanir um þær þarf að taka strax. Fjölmargt er hægt að gera til að sigla fyrir þau sker sem auðsjáanlega eru núna á siglingarleiðinni. Í tengslum við fjárlög mætti t.d. Alþingi hafa í huga að fjölmörg verkefni á þeim landsvæðum sem ég nefndi bíða og hafa ekki fengið fjármuni til framgangs. Til eru áætlanir t.d. eins og byggðaáætlun Vestfirðinga. Í þeirri áætlun er margt sem mætti skoða í tengslum við það að reyna að koma í veg fyrir að ójafnvægi myndist í byggðamálum. Mörg verkefni eru í gangi í samgöngumálunum. Það mætti t.d. flýta Þverárfjallsveginum. Einnig mætti skoða að flýta framkvæmdum til þess að tengja Vestfirði betur við aðra hluta landsins. Miklar fyrirætlanir eru uppi í menntamálum sem ekki hafa fengið brautargengi vegna þess að ekki eru til peningar í þau. En það eru til nógir peningar miðað við það sem sagt hefur verið um framkvæmdir sem framkvæma á fyrir sölu ríkiseigna. Ég fagna því að hæstv. ráðherra er komin hér og ég vona að hún hafi heyrt framsögu mína, vegna þess að mér finnst mjög nauðsynlegt að hæstv. ráðherra geri okkur grein fyrir því hvort hún telji ekki að að horfa þurfi til annarra hluta landsins í ljósi þeirra gífurlegu framkvæmda sem fram undan eru á austurhluta þess. Vel kann að vera að einhverjum finnist að þessi þáltill. sé flutt vegna þess að kosningar nálgast og verið er að breyta kjördæmaskipaninni og það er þannig. Auðvitað. Við sem erum hér á hv. Alþingi verðum að horfast í augu við að búið er að gera það að hlutverki þeirra sem kosnir verða til þings í næstu kosningum að hugsa um þessi landsvæði samkvæmt því fyrirkomulagi sem hefur verið ákveðið hvað varðar kjördæmin. Norðvesturkjördæmi er einfaldlega sá hluti landsins sem að langmestum hluta mun verða fyrir því sem ég vil kalla ójafnvægi í byggðamálum sem kemur til með að stafa af þeim gífurlegu framkvæmdum fyrir austan. Og ábyrgð stjórnvalda hvað þetta varðar er þess vegna ákaflega mikil. Ég vil endurtaka að ég er á engan hátt að setja út á þær framkvæmdir eða að leggja til að þeim verði frestað eða eitt eða neitt í þá áttina. Ég er eingöngu að fara fram á það að menn skoði það núna vegna þess að nú er svigrúm til þess í vetur og þangað til framkvæmdir hefjast að fullu fyrir austan, að reyna að koma í veg fyrir fyrirsjáanleg vandamál sem geta orðið annars staðar. Ég verð að segja alveg eins og er að þegar ég áttaði mig á hvers konar staða væri að koma upp, þá hugsaði ég: Hvar hafa þeir eiginlega verið sem áttu að passa þetta? Hvernig stendur á því að ráðherrar í ríkisstjórn sem frá þessu svæði eru hafa ekki séð til þess að einnig verði litið til annarra landsvæða? Hvernig stendur á því að við stöndum allt í einu frammi fyrir því að allar framkvæmdir sem ríkið stendur fyrir í rauninni og skipta einhverju máli úti á landsbyggðinni eru bókstaflega að fara af stað á sama svæði landsins? Nú er það ekki þannig að ég muni ekki eftir því að líka er verið að tala um að stækka álverið í Hvalfirði. En það vita auðvitað allir sem hér eru í sölum Alþingis að þó að það álver stækki munu áhrif af þeim framkvæmdum ekki ná mjög langt út fyrir Borgarfjörðinn. Þess vegna er ástæða fyrir því sem hér hefur verið gert, þ.e. að leggja til að ríkisstjórnin undirbúi aðgerðaáætlun sem hafi það að markmiði að draga úr þessu fyrirsjáanlega ójafnvægi. Ég er svolítið spenntur að bíða eftir að heyra viðbrögð hæstv. iðnrh., hæstv. byggðamálaráðherra, vegna þess að auðvitað ber hæstv. ráðherra ábyrgð á þessum málum. Hún ber auðvitað ábyrgð sem þingmaður úr sínu kjördæmi, en hún ber ábyrgð sem byggðamálaráðherra á þróuninni um allt land. Hæstv. ráðherra hlýtur að hafa áhyggjur af því eins og við sem flytjum þessa tillögu, að það geti orðið býsna erfitt fyrir þau landsvæði sem hér hafa nú helst verið nefnd, en ég tek fram að þau eru auðvitað fleiri, það eru auðvitað fleiri svæði á landinu sem munu ekki njóta þeirrar spennu sem verður vegna framkvæmda fyrir austan, bæði í því kjördæmi og líka hugsanlega í Suðurlandskjördæmi, en ég hef enga sérstaka úttekt á þessu. Ég hef bara þá tilfinningu að þarna þurfi menn virkilega að skoða sig um. Ég tel þess vegna að hæstv. ráðherra eigi að segja okkur hér hvaða hugsanir bærast með henni hvað þetta varðar, hvernig megi koma í veg fyrir að þessi mikla spenna sem er þarna fram undan verði til þess að samkeppnisaðstaða annarra hluta landsins versni til þeirra muna að þar verði enn þá erfiðara að halda fólkinu í byggðinni og fólksfækkunin muni jafnvel enn þá aukast frá því sem nú er. Ég ætla ekki að hafa orð mín fleiri hæstv. forseti, en vona sannarlega að við fáum tækifæri til að skoða tillögur frá hæstv. ráðherra. Það er af nógu að taka. Ég nefndi áðan tillögur Vestfirðinga, um áætlanir þar. Tillögur Vestlendinga eru til um aðgerðir í menntamálum. Til eru alls konar tillögur um aðgerðir hvað varðar uppbyggingu iðnaðar og auðvitað óskirnar um bættar samgöngur sem alls staðar svífa yfir vötnunum. Það er mjög margt sem hægt er að gera ef menn hafa mikla peninga milli handanna eins og hæstv. ríkisstjórn virðist hafa núna.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa tillögu og tel að hún sé í raun ágæt og hér munu eflaust skapast umræður í framhaldi af framsöguræðu hv. þm. Ég freistast til að minna á í þessu sambandi að hv. þm. er nýbúinn að senda frá sér tillögu ásamt öðrum þingmönnum Samfylkingarinnar þar sem á að koma í veg fyrir alla þrönga sérhagsmuni, eftir því sem talsmaður tillögunnar lét koma fram í sjónvarpsviðtali á sunnudagskvöldið. Ég er ekki að tala um að hv. þm. hafi talað fyrir þröngum sérhagsmunum, en hins vegar finnst mér að sá tónn sé í málflutningi hans að hann vilji ekki horfa jákvæðum augum á það sem vonandi stendur fyrir dyrum á Austurlandi, sem mun breyta mjög þróun byggðar í landinu, ég held að það sé nokkuð ljóst. Hann hefur ekki mörg orð um að byggt var mikið álver í Hvalfirði og það er ekki bara að það eigi að stækka það, að uppi séu áform um að stækka það, það var byggt upp fyrir örfáum árum. En það var ekkert auðvelt verk að fá það í gegn. Forvera mínum, Finni Ingólfssyni, voru afhent mótmæli undir lögregluvernd á Arnarhóli vegna þess máls. En engu að síður varð það að veruleika. Og þar er myndarlegur vinnustaður sem við vonum svo sannarlega að verði hægt að stækka enn frekar og það mun hafa áhrif langt út fyrir Borgarfjörð vil ég meina. En ég tek hins vegar undir það og ég vil segja að í sambandi við Vestfirði, að ef af stórframkvæmdum verður fyrir austan og við erum búin að ákveða að Akureyri verði þungamiðja, þá finnst mér að Vestfirðingar þurfi virkilega að fá bót sinna mála og ég mun beita mér fyrir því.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að hæstv. ráðherra tekur jákvætt undir þetta. Það kann vel að vera að ég hafi talað þannig að tónninn hafi ekki verið réttur. Ég vil hins vegar taka það fram í þriðja sinn að ég er síður en svo að tala í þeim tóni að ég sé á móti framvæmdunum sem um er að ræða. Ég hef reyndar stutt þær hér á hv. Alþingi og hef ekki talað gegn tillögum um þessar framkvæmdir. Ég held hins vegar að það sé mjög mikil nauðsyn á því að menn bregðist núna hratt við til þess að koma í veg fyrir þau vandamál sem ég lýsti áðan. Ég er sannarlega spenntur að sjá hvað hæstv. ráðherra vill gera fyrir Vestfirðinga. Ég tek undir með hæstv. ráðherra að auðvitað þurfa menn að skoða tillögur Vestfirðinga, alveg sérstaklega núna í þessu ljósi, en það er meira en það, ég held að menn verði að horfa á svæðið í heild. Af því að hæstv. ráðherra nefndi hér þrönga sérhagsmuni verð ég að segja það alveg eins og er að þeir þingmenn þessara nýju stóru kjördæma fram undan sem hafa hugsað sér að bjóða sig fram eiga nú engra annarra kosta völ en fara eftir leiðsögn Alþingis sem felst í því að búa til þessi kjördæmi og ætla þeim sem verða kosnir þingmenn þeirra að hugsa um og berjast fyrir framgangi atvinnulífsins og búsetu fólksins í þeim. Þannig er nú bara dagurinn í dag.

Hæstv. forseti. Ég tek það fram að það voru ekki mín orð að þröngir sérhagsmunir ættu ekki rétt á sér og það sem stundum hefur verið kallað hagsmunir einstakra kjördæma, jafnvel kjördæmapot. Ég tel mikilvægt að landsbyggðin skiptist upp í kjördæmi þannig að ekki verði allir þingmenn búsettir í Reykjavík. Mér sýnist nokkuð ljóst að þannig mundi það þróast ef landið væri eitt kjördæmi eins og hann vill, sá hv. þm. sem hér talaði. Í greinargerðinni segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Stjórnvöld þurfa því að hafa heildaráhrif aðgerða í huga þegar þær eru ákveðnar. Það hefur augljóslega ekki verið gert nú.`` Þarna finnst mér hv. þm. gagnrýna í sambandi við stórframkvæmdir á Austurlandi. Ég skal alveg viðurkenna að ekki gerist allt í einu. Það er bara ekki þannig, því miður. Og þegar svona kostur kemur upp eins og þar gerist er að sjálfsögðu mikilvægt að stjórnvöld leggi sig fram um að láta áformin verða að veruleika. Þegar kosturinn kom upp í sambandi við Norðurál í Hvalfirði var það sama uppi, stjórnvöld lögðu sig fram um að sá kostur gæti orðið að veruleika. Í mörgum tilfellum fá stjórnvöld ákveðin tækifæri upp í hendurnar og standa svo frammi fyrir ákvörðun um hvort þau ætla að beita sér fyrir þeim eða ekki. Engu að síður erum við með gilda byggðaáætlun sem var samþykkt hér í vor. Samkvæmt þeirri byggðaáætlun er lögð áhersla á ákveðið svæði, Eyjafjarðarsvæðið, ekki bara vegna þess sjálfs, heldur vegna þess að það er sannfæring mín og þeirra sem að þessu stóðu --- hv. þm. samþykkti ekki þá tillögu ef ég man rétt --- að Eyjafjarðarsvæðið skipti miklu máli fyrir stórt svæði. Þá er ég að tala um alveg til Skagafjarðar, austur um Þingeyjarsýslur og jafnvel austur á land, að það takist að byggja þannig upp Akureyri og Eyjafjarðarsvæðið að það geti orðið mótvægi við höfuðborgarsvæðið.

Hæstv. forseti. Ég var ekkert afskaplega hrifinn af byggðaáætluninni sem var samþykkt hér í vor og get alveg meðgengið það. Ég tel að aðrir hlutar landsins en hæstv. ráðherra taldi upp muni eiga í erfiðari samkeppni vegna þeirrar framkvæmdar sem auðsjáanlega þarf að verða ef það á að gera þessa hluti svona. Og ef menn gera ekki eitthvað til þess að styrkja aðra hluta landsins minnkar náttúrlega samkeppnishæfni þeirra gagnvart svæðum sem verið er að styrkja. Þannig eru hlutirnir. Og þegar síðan þessar miklu framkvæmdir bætast ofan á þetta sem við höfum verið að tala hér um, bæði í orku- og iðnaðarmálum og í samgöngumálum, verður það auðvitað til þess að menn þurfa að grípa til aðgerða. Hæstv. ráðherra sagði að menn hefðu auðvitað gripið tækifæri þegar kosturinn kom upp. Gott og vel. Ég er nákvæmlega að segja að af því að menn gripu tækifærið þurfa menn líka að fara í að skoða hvaða áhrif það hefur annars staðar og reyna þá að sjá til þess að aðrir hlutar landsins geti búið við þetta án þess að tapa sinni stöðu niður. Þetta er nákvæmlega hugsunin á bak við þessa þáltill. Og ég vil aftur segja að ég fagna því að hæstv. ráðherra hefur tekið jákvætt undir hugsunina í tillögunni. Ég vona sannarlega að menn grípi til ráðstafana núna vegna þess að tíminn til að gera hlutina er einmitt í vetur. Spennuáhrifin af þessum framkvæmdum geta orðið það mikil að ef menn draga það að grípa til aðgerða fram á næsta ár eða þarnæsta getur spennan orðið of mikil til þess að það verði af nokkrum ákvörðunum.

Herra forseti. Við ræðum hér till. til þál. um aðgerðir gegn ójafnvægi í byggðamálum. Ég er með spurningu til framsögumanns er varðar greinargerð þáltill. þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Aflétta þarf höftum á atvinnufrelsi manna í sjávarbyggðum sem byggja atvinnulíf sitt nánast alfarið á útgerð og fiskvinnslu þannig að þær geti aftur farið að njóta nálægðarinnar við gjöful fiskimið.`` Spurningin er þessi: Vill hv. þm. leggja af fiskveiðistjórnarkerfið á Íslandi? Eigum við að fara að ganga á annan hátt um auðlindirnar en við höfum gert? Þetta er spurning sem ég gjarnan vildi fá að heyra svar við. Það kemur jafnframt fram í greinargerðinni að flm. spyrst fyrir um og hefur skoðun á því hvernig eigi að fara með þá fjármuni sem fáist fyrir þá einkavæðingu sem núverandi ríkisstjórn hefur staðið fyrir. Það er ánægjulegt til þess að vita að nú skuli þingmenn úr stjórnarandstöðunni vilja hafa áhrif á það hvernig þeim fjármunum er ráðstafað. Þeir hafa ekki allir verið sammála þeirri einkavæðingarstefnu sem núverandi ríkisstjórn hefur fylgt en það er gott að menn vilja koma að því hvernig ráðstafa eigi fjármununum. Við þekkjum það að núverandi ríkisstjórn hefur lækkað skatta vegna þess að skuldir ríkisins hafa verið greiddar niður. Það er stefna núverandi ríkisstjórnar að halda því áfram ásamt því að nota fjármuni til samgöngumála á landsbyggðinni.

Hæstv. forseti. Að létta höftum á atvinnufrelsi af landsbyggðafólki eru auðvitað tillögur okkar í sjávarútvegsmálum. Menn hafa ekki jafnræði til að nýta auðlindina sem hefur orðið til þess að fjölmörg sjávarútvegspláss eru að koðna niður og deyja út, starfsemi þar og útgerð, þrátt fyrir að þau séu vel staðsett við góð og gjöful fiskimið. Á meðan þetta kerfi er við lýði munu þessi byggðarlög ekki eiga möguleika til þess að lifa inn í framtíðina og eru dæmd til þess að dragast upp og deyja út. Einkavæðingarpeningarnir. Já, ég tel að við eigum að hafa skoðun á því hvað eigi að gera við þá, jafnvel þótt sum okkar hafi kannski haft aðra skoðun á því hvernig ætti að standa að einkavæðingu. Það er alveg ljóst að þessir fjármunir verða nýtilegir í höndum þeirra sem stjórna í landinu. Það er búið að taka ákvörðun um að nota þá til framkvæmda í jarðgangagerð á Austurlandi. Ég tel enga goðgá að skoða það líka að þessir peningar verði notaðir í framkvæmdir annars staðar á landinu. Ég tel það þvert á móti mjög eðlilegt. Og einmitt í þeirri stöðu sem nú er komin upp þar sem stefnir í ójafnvægi í byggðamálum vegna hinna miklu framkvæmda sem verða á Austurlandi hljóta menn að horfa til þessara fjármuna til þess að leysa úr ýmsum brýnum verkefnum í öðrum hlutum landsins og með því koma í veg fyrir vandamálin.

Herra forseti. Ég fékk ekki svar við spurningu minni sem gekk út á það hvort það ætti að ganga með öðrum hætti um fiskimiðin en núverandi fiskveiðistjórnarkerfi gerir ráð fyrir. Ég vil jafnframt benda flm. á, hv. þingmanni, að vinnubrögð eru breytt, bæði við fiskveiðarnar og -vinnsluna. Við verðum að átta okkur á því hvernig umhverfið hefur breyst með tilliti til nýrra vinnubragða og meiri tækni. Það er minnkandi þörf fyrir vinnuaflið í þessari atvinnugrein eins og öðrum grunngreinum þjóðfélagsins.

Hæstv. forseti. Hv. þm. endurtók spurningu um það hvort við vildum að með öðrum hætti yrði gengið um fiskimiðin. Tillögur okkar liggja fyrir. Þær byggjast á því að áfram verði í gildi það fiskveiðistjórnarkerfi sem gildir í dag. Við höfum lagt það til að annar háttur verði hafður á hvað varðar eignarhaldið á veiðiheimildunum, að þær verði innkallaðar og að þær verði síðan boðnar öllum sem standa vilja í útgerð á Íslandi á jafnræðisgrundvelli til framtíðar litið. Þannig verði atvinnufrelsið og jafnræðið endurheimt til þeirra byggðarlaga sem hafa verið að koðna niður og dragast upp vegna þess hvernig þetta einokunarkerfi er uppbyggt. Ég held ekki að ástæða sé til þess að ræða fiskveiðistjórnarkerfið miklu meira við þessa umræðu. Tillögur okkar um stjórn fiskveiða verða væntanlega til umræðu alveg næstu daga og þá getur hv. þm. fengið svör við öllum þeim spurningum sem hann kýs að bera fram um það efni. Við munum með stakri ánægju útskýra fyrir honum hvernig við viljum að staðið verði að þessum málum.

Virðulegur forseti. Tilefni þeirrar umræðu sem hér fer nú fram er skýrsla nefndar sem falið var að gera tillögur um úrbætur vegna kláms og vændis. Skýrsla þessi kom út sl. vor og hefði umræða um hana mátt vera meiri. Því miður hef ég ekki haft tækifæri fyrr til þess að ræða hana á hinu háa Alþingi en auk hennar eru til tvær aðrar skýrslur sem lúta að þessum sömu málum. Nú er því komin heildarmynd sem ætti að sjást og þá ættu um leið að hafa skapast möguleikar til viðbragða og nánari skoðunar tillagna til úrbóta í þessum málum. Ég fagna þessari skýrslu sérstaklega og vil þakka fyrir hana. Mjög góður hópur af fagfólki kom að gerð hennar. Hún er um margt góð og hefur þegar orðið til þess að opna augu margra fyrir þessum falda vanda sem vændið er. Ég segi ,,falda`` vegna þess að við erum núna fyrst að hleypa þessum hlutum upp á yfirborðið, skoða þá og skilgreina, og því hljóta næstu skref að vera þau að koma með lausnir, lausnir sem miða að því að ná konum og körlum, stúlkum og drengjum, út úr þeim hörmungum og hremmingum sem vændi er. Að selja sjálfan sig er alltaf neyð og enn hef ég ekki hitt það hamingjusama fólk sem selur sig, það fólk sem stundum er vísað til í umræðunni. Margt hefur verið rætt og ritað um mansal og nektarstaðina hér á landi og sú sem hér stendur hefur tekið virkan þátt í allri þeirri umræðu. Mig langar hins vegar til að við beinum sjónum okkar í þetta sinn að aðstæðum og veruleika íslenskra ungmenna, kvenna og karla. Samhengið á milli eiturlyfjaneyslu og vændis er órjúfanlegt, og eru eiturlyfjaneytendur eflaust stærsti hópurinn sem stundar vændi. Það er sú leið sem ungt fólk velur til þess að fjármagna neyslu sína. Kynferðisleg misnotkun á drengjum og stúlkum er oft líka órjúfanlega tengd neyslunni, það er þeirra borgunarform. Þetta á ekki bara við um stelpur heldur líka stráka. Það er hins vegar greinilega meira tabú en svo að það sé rætt. Drengjavændi hefur viðgengist í tugi ára um allan heim og það er að sjálfsögðu líka hér. Af hverju ættum við að vera eitthvað öðruvísi? Ég spyr. Um þennan veruleika er hins vegar ekki fjallað í skýrslunni og er það miður. Ég tel hins vegar afar mikilvægt að velta upp öllum steinum þegar þessi málaflokkur er skoðaður. Ég tel að taka verði á því með sértækum hætti. Við verðum að koma því upp á yfirborðið og finna stuðningsaðferðir og lausnir sem hæfa. Við vitum flest hverjar eru taldar helstu ástæður þess að fólk leiðist út í vændi. Ég nefndi eina áðan en það kemur ekki að sök að telja þær upp aftur: Kynferðisleg misnotkun í æsku. Hún hefur auðvitað áhrif til allrar framtíðar nema vel sé á málum tekið. Fíkniefnaneysla. Bágar félagslegar aðstæður. Fátækt og ofbeldi. Ofbeldi er stór hluti af þessum heimi sem ég er að tala um hér og það höfum við líka orðið vör við í umræðunni upp á síðkastið. En því má heldur ekki gleyma að hér er um yfirgripsmikið og flókið viðfangsefni að ræða. Umfang vændis vitum ekki um enn en til eru ýmsar leiðir til að kanna slíkt. Ég tel eitt af forgangsmálunum að gera það og þá er mikilvægt að stuðningskerfið vinni saman og jafnframt verði komið með tillögur um það hvernig mæta skuli þörfum þessara hópa fyrir aðhlynningu og stuðning. Við skulum líka muna að það er ekki bara ungt fólk sem stundar vændi. Við erum líka að tala um konur sem jafnvel eru komnar fast að sjötugu sem neyðast til þess seinni hluta mánaðar að selja sig svo að endar nái saman. Slíkt á ekki að þurfa í samfélagi okkar. Við eigum að geta komið í veg fyrir það. Herra forseti. Ég hef alla tíð talað fyrir því að vændi væri ekki saknæmt eins og annars staðar er á Norðurlöndunum. Um það má lesa í skýrslu um samanburð á lagaumhverfi í þessum málum milli Norðurlandanna. Vændi er fyrir mér félagslegt vandamál sem mæta á með félagslegum úrræðum. Undir það taka líka skýrsluhöfundar. Þetta er vitaskuld ekki það sama og að lögleiða vændi, af og frá, og vona ég að engum blandist um það hugur. Mjög margar góðar tillögur er að finna í þessari skýrslu. Ein er m.a. sú að koma á tengslaneti eða samráðsnefnd sem hafi það meginhlutverk að fylgjast með þróun mála. Má þar nefna mikilvægi þess að efla samfélagslega vitund um afleiðingar vændis, kláms og kynferðislegrar misnotkunar, að sinna fræðslu, leiðbeiningu og upplýsingastarfi sem hafi ákveðið forvarnagildi, að stuðla að rannsóknum og annarri öflun á þekkingu á þessu sviði, að hafa frumkvæði að aðgerðum til að stemma stigu við vandanum og síðast en ekki síst að koma með tillögur um nauðsynleg og æskileg hjálparúrræði. Við þetta má bæta að nauðsynlegt er að hafa margbreytileg úrræði til að koma til móts við mismunandi hópa eins og ég hef þegar rætt um hér. Ég hef ekki gert klámið að sérstöku umtalsefni í þetta sinn og heldur ekki mansalið. Allt er þetta þó órjúfanlegur hluti af sama heimi. Þetta er ekki sú veröld sem ég vil, og ég veit að þetta er ekki sú veröld sem við viljum hér inni. Því spyr ég hæstv. dómsmrh.: 1. Hvaða lagabreytingum mun dómsmrh. beita sér fyrir í þessum málaflokki? 2. Mun dómsmrh. beita sér fyrir könnun á umfangi drengjavændis? 3. Mun dómsmrh. beita sér fyrir samstarfi í þessum málaflokki með opnun neyðarlínu, ráðgjöf eða athvarfi?

Herra forseti. Hér er um að ræða vandmeðfarin mál en engu að síður málaflokk sem nauðsynlegt er að ræða. Rannsóknin á vændi á Íslandi og félagslegu umhverfi þess sem unnin var fyrir dómsmrn. af Rannsóknum og greiningu sýndi að vændi þrífst í einhverjum mæli á Íslandi. Niðurstöður leiddu í ljós að vændi virtist eiga sér stað á Íslandi meðal þeirra hópa sem athugunin náði til, þ.e. vændi meðal ungs fólks í vímuefnaneyslu og vændi tengt starfsemi nektardansstaða. Ég brást strax við varðandi þær upplýsingar í skýrslunni sem gera grein fyrir vændi hjá ungmennum og beitti mér fyrir breytingu á almennum hegningarlögum sem gerir refsivert að kaupa kynlífsþjónustu hjá ungmennum yngri en 18 ára. Eins og kunnugt er var sú breyting samþykkt á síðasta löggjafarþingi. Hvað varðar aðra þætti sem rannsóknin náði til var hér um viðamikið mál að ræða og ljóst að engar einfaldar lausnir lágu fyrir. Því skipaði ég þverfaglega nefnd til að bregðast við niðurstöðum skýrslunnar. Í skipunarbréfi sagði að hlutverk nefndarinnar væri m.a. að gera tillögur um viðbrögð við áðurnefndri skýrslu og skýrslu um samanburð á lagaumhverfi Íslands og annars staðar á Norðurlöndum varðandi löggjöf og eftirlit með klámi, vændi og fleiru sem ég lagði fram á 126. löggjafarþingi samkvæmt beiðni. Einnig var nefndinni falið að fara yfir gildandi refsilög sem vörðuðu vændi og kynferðislega misnotkun, rannsókn og meðferð slíkra mála, þar með talið hjálparúrræði fyrir þolendur, og hvort unnt væri að veita börnum og unglingum ríkari refsivernd á þessu sviði. Eins og sjá má var verksvið nefndarinnar víðtækt og niðurstöður hennar viðamiklar í samræmi við það. Þær snerta ýmis svið er varða klám, vændi og tengda starfsemi. Ljóst er að viðbrögð við skýrslunni heyra undir hin ýmsu embætti og stofnanir. Hér má nefna, auk dómsmrn. og undirstofnana þess, félmrn. og heilbrrn. Skýrslan var send þessum aðilum ásamt bréfi þar sem þess var farið á leit að gripið yrði til viðeigandi ráðstafana vegna þeirra tillagna sem fram komu í skýrslunni. Eins og áður hefur verið sagt kom nefndin með fjölmargar ábendingar og tillögur. Hvað varðar viðbrögð dómsmrn. í þessum efnum var skýrslan send til refsiréttarnefndar til skoðunar varðandi þær breytingar sem lagðar voru til á almennum hegningarlögum. Ég hef fundað með refsiréttarnefnd vegna þessara tillagna og hefur nú þegar verið unnið frv. til breytinga á almennum hegningarlögum. Þær breytingar varða annars vegar ríkari vernd ungmenna gegn kynferðislegri misnotkun og hins vegar verslun með fólk. Í frv. sem verður lagt fram á þessu þingi verður þannig brugðist við tillögum nefndarinnar, m.a. með hækkun á refsirammaákvæðum laganna um kynferðisbrot gegn börnum og ungmennum. Jafnframt er vert að nefna sérstaklega verslun með konur í þessu samhengi þar sem stór hluti af þeirri starfsemi er til hagnýtingar í vændisiðnaðinum. Í skýrslunni er hvatt til alþjóðlegrar samvinnu til að berjast gegn vandanum. Þess ber að geta að dómsmrn. tekur virkan þátt í sameiginlegu átaki Norðurlandanna og Eystrasaltsríkjanna gegn verslun með konur. Þá er í niðurstöðum skýrslunnar hvatt til þess að fórnarlömbum mansals sé veitt aukin vernd svo þau geti snúið sér til lögregluyfirvalda án ótta um líf og limi. Ég get upplýst að fulltrúi dómsmrn. hefur tekið þátt í samvinnu Norðurlandanna varðandi vitnavernd og ég hyggst beita mér fyrir lagabreytingum sem auka vernd vitna. Hvað varðar aðrar breytingar sem nefndin lagði fyrir eru þær í skoðun hjá refsiréttarnefnd. Hvað varðar ákvæði 206. gr. um refsinæmi vændis í framfærsluskyni færði nefndin góð rök fyrir því að fella hana niður. Það eru vissulega ýmis rök sem hníga í þessa átt en þetta þarfnast þó frekari skoðunar. Á þessari stundu er ég ekki tilbúin til að leggja fram frv. til breytinga í samræmi við þessar tillögur. Nefndin lagði ekki til að sænska leiðin, eins og hún er gjarnan kölluð, yrði farin en hún gengur út á það að gera kaup á vændi refsiverð. Nefndin lagði þó til að fylgst yrði með því hvernig Svíum tækist að ráða fram úr ýmsum vandkvæðum sem hafa fylgt löggjöfinni og að niðurstaða nefndarinnar yrði endurskoðuð að ákveðnum tíma liðnum. Þess ber að geta að ráðuneytið fylgist vel með allri þróun sem verður í þessum málum, bæði í Svíþjóð og annars staðar. Hvað varðar spurninguna um það hvort ég muni beita mér fyrir könnun á drengjavændi hér á landi er svarið að ég hef nú þegar beitt mér fyrir slíkri könnun. Ráðuneytið hefur styrkt viðamikla könnun sem Rannsóknir og greining hafa látið gera meðal ungmenna í grunnskólum og menntaskólum. Þar er m.a. spurt um vændi og kynferðislegt ofbeldi. Fyrstu niðurstöðurnar voru unnar út úr þeirri könnun á kostnað ráðuneytisins að beiðni þeirrar þverfaglegu nefndar sem ég skipaði til að bregðast við vændisskýrslunni. Þar sem könnunin var þá á frumstigi þótti óvarlegt að birta niðurstöður hennar án frekari vinnu. Þeirri vinnu hefur verið haldið áfram og niðurstöðurnar sem lágu fyrir í byrjun hafa styrkst. Lokaniðurstöður ættu að liggja fyrir í janúarbyrjun. Hver þáttur ráðuneytisins verður við birtingu niðurstaðna og rannsókna hefur ekki verið ákveðið en viðræður standa nú yfir við höfund rannsóknarinnar um hugsanlegt framhald ráðuneytisins í verkefninu. Herra forseti. Ég mun leitast við að svara síðustu spurningunni í seinni ræðu.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þá athygli sem vandamál tengd klámi og vændi hafa fengið undanfarin ár og þá vinnu sem unnin hefur verið til að gera grein fyrir vandanum og finna úrlausnir. Skýrsla nefndar sem falið var að gera tillögur um úrbætur vegna kláms og vændis er hér til umræðu og er ágætisinnlegg í baráttuna. Hún dregur fram ástæður þess að fólk leiðist út í vændi og slær algerlega á hugmyndir um að það sé á einhvern hátt eðlilegt val sem fólk stendur frammi fyrir. Sú niðurstaða nefndarinnar að fella úr lögum grein sem kveður á um refsingu fyrir að stunda vændi er í fullu samræmi við þá hugsun að ekki beri að refsa fórnarlömbum vændis. Við þurfum hins vegar að ganga lengra og viðurkenna og skilgreina vændi sem ofbeldi sem beinist aðallega gegn konum. Það er forsenda þess að hægt sé að draga rétta aðila til ábyrgðar fyrir ofbeldið. Í téðri skýrslu er ekki mælt með því að gera kaupendur þjónustunnar sakhæfa en þó er viðurkennt að sú leið hefur orðið til þess að draga úr vændi og mansali í Svíþjóð. Þetta er í samræmi við nýlegar rannsóknir þar í landi en þær sýna einnig að fylgi við lagabreytinguna hefur aukist til muna eftir að afleiðingarnar urðu ljósar. Ef breytingar á sakhæfi verslunar með líkama verða til þess að draga úr vændi og mansali sýnist mér tilganginum vera náð. Auk þessara afleiðinga skal það ítrekað að hlutverk löggjafans er m.a. að setja viðmið og gefa skilaboð. Ef farið verður að tillögu nefndarinnar verður löglegt að kaupa og selja vændi nema um milligönguaðila sé að ræða. Hvaða skilaboð eru það? Ef við skilgreinum vændi sem ofbeldi hljótum við að vilja draga ofbeldismennina til ábyrgðar og setja þau viðmið að verslun með líkama verði ekki liðin. Hv. þingkona Kolbrún Halldórsdóttir hefur í fjórgang lagt fram frv. um breytingar á almennum hegningarlögum þar að lútandi. Í því frv. kristallast stefna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs um að ofbeldi gegn konum og öðrum sem stunda vændi megi aldrei líðast.

Herra forseti. Undanfarin ár hefur mikið verið rætt um vændisiðnað í Evrópu og svokallað mansal, sem er í raun verslun með konur. Hefur þessari verslun verið líkt við nútímaþrælasölu. Talið er að glæpasamtök þéni um 7 millj. bandaríkjadala á mansali árlega. Þau hafa komið sér upp tengslaneti á netinu og ná þar til viðskiptavina. Líkur eru á að höndlað sé með allt að 1 milljón kvenna og barna á þennan hátt. Interpol telur fjöldann vera um 120 þúsund innan ESB. Ísland hefur ekki verið undanskilið í þessari umræðu. Fjöldi stúlkna hefur komið hingað, m.a. frá Eystrasaltslöndum, til að vinna á veitingahúsum undir ýmsu yfirskyni. Það er samt vitað mál að margar þeirra lenda á hálum ís og eru jafnvel leiddar þangað. Um 370 stúlkur fá atvinnuleyfi hér á landi á hverju ári til þessarar iðju. Þær eru í raun miklu fleiri því stúlkur frá ESB-löndum þurfa ekki atvinnuleyfi til að starfa hér á landi. Við þurfum að bregðast við þessum vanda. Hið nýja bann við einkadansi í Reykjavík, sem tók gildi 1. júlí 2002, virðist reyndar hafa haft mikil áhrif á starfsemi svokallaðra nektarstaða í Reykjavík. Staðir sem buðu upp á einkadans hafa verið að flytjast til nágrannasveitarfélaga eða leggja upp laupana. Aukinni neyslu fíkniefna fylgir aukin neyð og er afleiðingin því miður oft það sem kallað hefur verið nauðarvændi. Ungt fólk sem er háð vímuefnum verður afar berskjaldað gagnvart vændi, og grípur til þess í tilraun til að fjármagna neyslu sína og draga fram lífið. Hér á landi er hópur fólks sem stundar vændi til að verða sér úti um peninga, vímuefni, húsaskjól og mat, og annar hópur sem stundar skipulegt vændi. Þetta eru staðreyndir sem við verðum að horfast í augu við. Herra forseti. Það er brýnt að við ákveðum hér á Íslandi hvaða afstöðu við tökum til vændis yfirleitt og hvernig stjórnvöld geta skipulagt markvissar aðgerðir gegn þróuninni sem lýst hefur verið í dag.

Hæstv. forseti. Hvern á löggjafinn að vernda? Manneskjuna sem hefur leiðst út í vændið eða þann sem kaupir sér vændisþjónustuna svokölluðu? Ég hygg tíma til kominn til að staldra við og kryfja þessi mál til mergjar. Það er rétt hjá hv. þm. Guðrúnu Ögmundsdóttur að vændi er félagslegt vandamál og því þarf að koma þannig fyrir að þeir sem hafa leiðst út í það fái alla þá félagslegu aðstoð sem hægt er að veita þeim. Það segir sig auðvitað sjálft að það á að vera refsilaust með öllu eins og kemur fram í skýrslu nefndarinnar sem hér hefur verið rædd. En hvað með kaupandann? Hvað með þann sem kaupir sér aðgang að líkama annarrar manneskju? Getum við haldið því til streitu að refsileysi hans sé eðlilegt? Ég hygg, hæstv. forseti, að hér þurfi hv. alþingismenn að staldra við og hugsa um hvaða skilaboð refsileysið sendi út í samfélagið og hvaða stöðu það gefi þeim er kaupa svokallaða kynlífsþjónustu. Við verðum líka að hafa í huga að verslun með konur, börn og ungmenni og lagaleg staða vændis í samfélögum, hvort sem það er í okkar eigin eða öðrum, hangir að sjálfsögðu saman. Skilaboðin frá löggjafanum verða að vera skýr. Hæstv. forseti. Ofbeldi sem þrífst í klám- og kynlífsiðnaðinum ógnar ekki einvörðungu lífi og sálarheill fórnarlamba þessarar starfsemi. Það dregur úr virðingu okkar fyrir mannhelgi hvers einstaklings og hefur óæskileg áhrif á hugmyndir okkar um samskipti kynjanna og siðfræði kynlífs. Við erum illa stödd, herra forseti, ef sú skoðun verður almenn á Íslandi að það sé í lagi að kaupa sér aðgang að líkama annarrar manneskju. Þá verða virðing, skilningur og væntumþykja afgangsstærð í samskiptum fólks, og manngildi hvers einstaklings þverr.

Herra forseti. Vændi er til staðar þótt í litlum mæli sé. Það er til staðar hér á landi hvort sem okkur líkar það betur eða verr. Vændi er ekki orsök heldur afleiðing og þá oftast afleiðing fíkniefnaneyslu eða kynferðislegrar misnotkunar. Það hefur verið umræða um að lögleiða vændi hér á landi eins og annars staðar. Helsti rökstuðningurinn með þessari tillögu var sá að sá sem selur vændisþjónustuna er oftast fórnarlamb sem þarfnast hjálpar en á ekki að þurfa að sæta refsingu. Þetta er auðvitað rökstuðningur sem vert er að skoða. En á hinn bóginn hafa margir spurt hvaða skilaboð við séum að senda ef við viljum lögleiða vændi. Þótt við vitum að unglingar drekki þá færum við ekki áfengiskaupaaldurinn niður í 14 eða 16 ár. Við refsum þeim ekki heldur reynum að styðja þá til betra lífs, sem sagt: Ekki gera vændi refsivert. En það má líka velta því fyrir sér hvernig þetta lítur út frá vinnu- og skattalöggjöf. Þótt það kunni að virka nokkuð skondið, herra forseti, þá er þetta einfaldlega löggjöf sem ætti að snerta vændið. Samkvæmt gildandi lögum er refsivert að stunda vændi í framfærsluskyni, en það er í lagi svona einu sinni og einu sinni. Það er fátt um svör, meira um fliss, þegar hringt er í skattstjóra og beðið um leiðbeiningar hvar eigi að setja þessar aukatekjur, sem eru ekki til framfærslu, á skýrsluna. Og hvað mega þessar aukatekjur vera háar, tíu þúsund kall, tuttugu þúsund kall, fimmtíu þúsund kall? Hvar dregur skatturinn mörkin? Hvað varðar þriðja manninn hins vegar eða ,,pimpinn`` sem hér á landi er oftast eiturlyfjasali þá hafa til að mynda Bretar farið þá leið að taka á þessum mönnum í gegnum skattkerfið því oftast eru þetta menn sem berast mikið á en hafa auða skattskýrslu. Á þessum aðilum þarf að taka. Herra forseti. Hin eina algilda auðsjáanlega leið til lausnar þessum vændismálum er ekki til staðar. Aukið frelsi er ekki endilega rétta leiðin í þessum efnum því það má spyrja: Frelsi hvers er verið að vernda? Ein leiðin gæti þó verið sú að gera vændið ekki refsivert án þess að lögleiða það. Einnig er hugsanlegt að gera kaupendaþáttinn refsiverðan. Vændi er þó að mínu mati fyrst og fremst félagslegt vandamál. Við þurfum að nálgast þetta mál á opinskáan og fordómalausan hátt, auka umræðu, forvarnir og fræðslu.

Herra forseti. Því ber að fagna að umræða um þessi mál er komin meira upp á yfirborðið en áður var. Við Íslendingar getum ekki búist við því að sleppa við vændi, mansal og það nútímaþrælahald sem kynlífsiðnaðurinn er ef hér eru allar gáttir hafðar opnar bæði í löggjöf og hvað varðar rekstrarleyfi skemmtistaða. Sem betur fer örlar aðeins á því að taka eigi á starfsemi klámstaða og klámiðnaðar hér í landi. En það er mikið umhugsunarefni hversu sofandi flestir voru í byrjun. Ég minnist þess þegar hv. þáv. þm. Hjörleifur Guttormsson tók hér upp málefni nektarstaða í árdaga þeirrar starfsemi í landinu. Ég segi nú ekki að menn hafi hlegið,  Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs höfum fjórum sinnum flutt um það frv. að kaupin verði gerð refsiverð. Fyrst höfðu menn efasemdir um þá aðgerð sem gripið var til í Svíþjóð fyrir nokkrum árum, en nú vex stuðningur við þá leið hröðum skrefum og það er til athugunar bæði í Danmörku og Finnlandi að fara sömu leið og Svíar vegna góðrar reynslu af þeirri aðgerð. Ég skora á hæstv. dómsmrh. að skoða það nú í meiri alvöru en fyrr að láta ekki staðar numið við að gera kaup af unglingum ein saknæm, heldur almennt. Að síðustu vil ég segja, herra forseti, að ég held að það sé ákaflega mikilvægt að Íslendingar taki virkan þátt í samstarfi Norðurlandaþjóða með Eystrasaltsríkjunum og fleiri löndum í norðanverðri Evrópu sem eru m.a. í gegnum alþjóðlegt samstarf að reyna að stemma stigu við því ískyggilega vandamáli sem kynlífsiðnaðurinn og mansalið er.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Guðrúnu Ögmundsdóttur fyrir að vekja athygli á þessu máli því umræðuefnið er mjög brýnt og það er mjög brýnt að tekið sé á þessum málum og þá þannig að það beri árangur. Þegar fólk eignast börn verður mikil gleði og allir foreldrar eiga þá innilegustu ósk að börnin eigi góða og fallega framtíð. Ekkert foreldri getur hugsað sér að barnið þess lendi í vændi. En því miður hefur sú framtíð blasað við mörgum börnum að þau verða að fara í vændi. Þess vegna ættu allir foreldrar og sérstaklega karlar, því það eru þeir sem hafa notað þessa þjónustu, eins og hún hefur verið kölluð, vændisþjónustu, að hugsa vel um hvað manneskjan er og hvaða virðingu fólk vill bera fyrir líkama sínum og annarra og lífi og líta þannig á að manneskjan er ekki neysluvara. Þetta finnst mér að þurfi að hugsa mikið um. Þetta tengist líka öllu þessu klámi sem hefur flætt yfir, sérstaklega í tengslum við netið. Það þarf líka að taka mikið á þessu hjá yngra fólki og í skólunum vegna þess að maður heyrir oft mjög skuggalegar sögur af kynlífi barna og unglinga í dag. Þetta þarf náttúrlega að skoða. Ég þakka líka hæstv. dómsmrh. fyrir það sem hún er að reyna að vinna í þessu málum.

Herra forseti. Hér ræðum við þann hluta undirheima sem flokkast undir vændi en það er um leið nátengt annarri undirheimastarfsemi, svo sem ólöglegum fíkniefnum. Vændi hefur talsvert verið í umræðunni undanfarin missiri og tengist það þeirri vinnu sem hæstv. dómsmrh. hefur staðið fyrir með það að markmiði að greina vandann og leita leiða til úrbóta. Það má hrósa hæstv. dómsmrh. fyrir frumkvæði sem hún hefur sýnt í þessu máli sem hefur orðið til þess að fróðleikur okkar á málinu hefur aukist og tekist hefur að sundurgreina alvarleika málsins. Herra forseti. En það hefur ekki einungis verið tekið á umræðunni um vændi heldur hefur einnig verið tekið á klámi og það endurskilgreint í klám annars vegar og klám tengt grófu ofbeldi hins vegar, en þessi tvö hugtök eru nátengd. Niðurstaða nefndar þeirrar sem hæstv. dómsmrh. skipaði til þess að bregðast við tveimur fyrri skýrslum um málið var m.a. sú að víkja skuli frá því að refsivert sé að stunda vændi í framfærsluskyni. Þar er m.a. tekið mið af lagaumhverfi annarra landa, annarra Norðurlanda, og eins er stuðst við þann rökstuðning að auðveldara verði að ná til þeirra sem stunda slíka starfsemi, með aðstoð að leiðarljósi. En það er mergurinn málsins, að aðstoða fólk í neyð. Mikill meiri hluti þeirra sem stundar vændi eru fórnarlömb fíkniefna, kynferðislegrar misnotkunar eða annarra þátta og þurfa því aðstoð til að komast úr vandanum og hefja nýtt og betra líf. Þessa einstaklinga skortir oft tilgang með lífinu. Þeir eru með brotna sjálfsmynd og eru fastir í viðjum vændis. En við þurfum fyrst og fremst í þessari umræðu að beita okkur fyrir forvörnum á þessu sviði og miða að því að fækka þeim sem á nokkurn hátt og nokkurn tíma þurfa að stunda vændi sér til viðurværis. Herra forseti. Með þeirri vinnu sem hefur verið unnin á undanförnum missirum í greiningu á vændi stigum við varlega í rétta átt með það að leiðarljósi að styðja við bakið á fórnarlömbum, en um leið bætum við þær girðingar sem koma í veg fyrir að vændi þróist í undirheimum.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. dómsmrh. og hv. þingmönnum fyrir mjög góða umræðu sem hér hefur farið fram. Auðvitað var ekki við öðru að búast. Við höfum tekið þessi mál alvarlega hér á hinu háa Alþingi. Þau voru ekki tekin alvarlega hér áður fyrr, hvorki þegar hv. þm. Hjörleifur Guttormsson né aðrir þingmenn, m.a. Kvennalistans, voru með þessi mál hér. Þegar ég hóf þessa umræðu hér hafði ég hins vegar kannski þekkingu á þessu vegna þess að ég hef verið með mjög margar af þessum konum og drengjum í viðtölum. Þetta er því heimur sem ég þekki afar vel til. Mjög margt hefur gerst og því verðum við líka að halda til haga. Ég þakka auðvitað hæstv. dómsmrh. fyrir svörin og ég er sérstaklega ánægð með að það skuli vera búið að setja áframhaldandi könnun á drengjavændinu í farveg. Ég fagna því alveg sérstaklega. Ég hef tekið þátt í mörgum alþjóðlegum ráðstefnum og fundum í öðrum löndum um þessi mál og um mansalið. Ég fagna þeim frv. sem væntanlega liggja fyrir um verslun með konur og börn þannig að við tökum þátt í vitnavernd og verðum samstiga alþjóðasamfélaginu í því að standa vörð um þennan hóp. Auðvitað er mjög margt í pípunum. Margir minntust hér á sænsku leiðina, þ.e. að kaup á vændi sé refsivert. Auðvitað eigum við að skoða það. Sú umræða er á fljúgandi fart á öllum Norðurlöndum og í Evrópu. Ég veit að það mun sennilega skila sér hér í tillögu og samþykkt. Ég minni líka á að öll þessi umræða hefur þó skilað sér í því að nú er bara einn nektardansstaður eftir með kjöltudans þannig að ýmislegt hefur nú náðst fram með allri umræðunni um verslun með líkama kvenna, því hún er ekki til sóma á þeirri öld sem við lifum.

Herra forseti. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir þessa umræðu, en hún lagði m.a. sitt af mörkum í vinnu sérfræðinefndarinnar. Varðandi síðustu spurningu hennar um samráðsnefndina þá hafa þessi mál verið í skoðun innan ráðuneytisins. En það er ekki ljóst hver eigi að hafa yfirstjórn og umsjón með slíkri nefnd. En ég hef áhuga á því að eiga þátt í að koma slíkri starfsemi á fót. Að því þurfa hins vegar að koma fleiri aðilar innan stjórnkerfisins. Hér var líka minnst á sænsku leiðina svokölluðu. Mér finnst rétt að benda á að ýmsir hafa haft áhyggjur af því að með þeirri leið færðist vandinn meira undir yfirborðið og að erfiðara yrði að ná til þeirra sem ættu við vanda að stríða í þessu sambandi. Enn fremur er ástæða til að þakka þeim einstaklingum sem unnu þessar skýrslur og er rétt að vekja athygli á því að sérfræðingar af ýmsum sviðum samfélagsins komu að þessari vinnu. Ég tel ljóst að sú skoðun sem þetta málefni hefur fengið á undanförnum missirum sé meiri og dýpri en áður hefur farið fram hér á landi. Við erum því betur í stakk búin en áður til að móta heildstæða og gagnlega stefnu sem nýtist þeim sem neyðst hafa til þess að stunda vændi. Hins vegar er alveg jafnljóst að hér duga engin einföld svör. Þetta er flókið viðfangsefni sem verður að taka á með margvíslegum aðgerðum. Ég hef ríkan vilja til þess að vinna áfram að þessum málum á þeim nótum sem ég hef gert hingað til, en ég lýsti því í fyrri ræðu minni að ýmislegt hefur þegar komið til framkvæmda og margt er í deiglunni, svo sem breytingar á almennum hegningarlögum og margt fleira. Herra forseti. Að lokum vil ég þakka hv. þingmönnum fyrir þessa umræðu sem hefur verið gagnleg. Hún hefur verið málefnaleg og það er auðvitað ákaflega mikilvægt þegar rætt er um jafnvandmeðfarið mál.

Virðulegur forseti. Ég tek til máls um þessa tillögu, um aðgerðir gegn ójafnvægi í byggðamálum, sem hljóðar upp á það að Alþingi álykti að fela ríkisstjórninni að leggja fyrir Alþingi aðgerðaáætlun sem hafi það að markmiði að draga úr fyrirsjáanlegu ójafnvægi í byggðamálum. Virðulegur forseti. Það mun koma að því í ræðu minni að ég beini fyrirspurn til hæstv. byggðamálaráðherra, ég vona að byggðamálaráðherra sé í húsinu áfram meðan verið er að fjalla um málið. Veit forseti hvernig sú staða er?

Hæstv. iðn.- og viðskrh. er í húsinu, örugglega hér í hliðarsal, og hlustar áreiðanlega á ræðu þingmannsins.

Það er nefnilega það, þakka þér fyrir herra forseti. Hver er ástæðan fyrir því, virðulegur forseti, að þessi þáltill. er flutt? Svarið er að í stefnu íslenska ríkisins í byggðamálum vantar festu. Það sést best á því að Vestfirðingar svöruðu byggðatillögum ríkisstjórnarinnar með eigin tillögum sem eru metnaðarfullar og krafan er í rauninni sú frá þeim að ríkisstjórnin geri þær að sínum. Þó að hér séu nefndar sérstaklega tillögur sem varða Vestfirði, þá snýr tillaga okkar flutningsmanna í raun að öllu landinu. Í mínum huga er staðan sú að frumkvæði heimamanna er að sjálfsögðu og hefur alltaf verið og mun verða mesti drifkraftur á bak við eflingu byggðanna. Aðgerðir í samgöngumálum er lykill að bættri stöðu byggða. Ef við lítum til afkomumöguleika tengda sjávarfangi og landbúnaði í dreifðum byggðum þá eru samgöngur lykillinn að nýjum tækifærum. Því er hugmynd mín sú að hafið verði sérstakt átak með skipulagðri fjögurra ára áætlun um að ljúka meginsamgönguleiðum til höfuðborgarsvæðisins. Nauðsyn er að sérstaklega verði sett fremst í forgangsröð að hafa opnar öruggar leiðir allt árið til og frá öllum landshlutum og þá ekki síst frá sunnanverðum Vestfjörðum, sem búa við hvað mesta lokun af völdum veðurfars, snjóa. Að koma afurðum daglega á markað frá gjöfulum sjávarbyggðum eftir vegakerfi sem er tryggt með opnum vegum allt árið er nauðsyn. Lagður hefur verið grunnur að verulegum byggðaaðgerðum á Austfjörðum með stóriðjuframkvæmdum og á Norður- og Austurlandi með jarðgangagerð, sem eru framkvæmdir til margra ára, og ríkisvaldið hefur lagt áherslu á Eyjafjarðarsvæðið. Vissulega er það gott ef úr rætist á nefndum svæðum. En eftir stendur krafa um kröftugar aðgerðir í Norðvesturkjördæmi, krafa um auknar aðgerðir varðandi framhaldsmenntun, aukið atvinnufrelsi, afmarkaðar aðgerðir í samgöngumálum, eins og sagði fyrr í ræðu minni. Ég spyr hæstv. byggðamálaráðherra varðandi varanlega vegagerð í Norðvesturkjördæmi: Til hvaða mótvægisaðgerða ætlar hæstv. ráðherra að grípa? Hæstv. ráðherra sagði í andsvari við ræðu hv. 1. flm. tillögunnar að hún vildi taka sérstaklega á málum Vestfirðinga. Þá spyr ég hvort hæstv. ráðherra geti upplýst á hvern hátt hún muni nálgast málið. Ég geri mér það ljóst, virðulegur forseti, að úrlausn mála er ekki aðeins á borði hæstv. byggðamálaráðherra heldur allrar ríkisstjórnarinnar. En ég get hvergi, virðulegur forseti, fest hendur á að einhver úrræði séu komin í gang. Þó að ég þrælleiti í fjárlögum og fari yfir fjárlagagerðina þá sé ég ekki að neitt sé í gangi til að bregðast við því sem þessi tillaga, sem við flytjum hér sameiginlega, hv. þm. Jóhann Ársælsson, Karl V. Matthíasson og sá sem hér stendur --- þá sé ég ekkert í gangi til þess að bregðast við því ástandi sem er til að mynda á Vestfjörðum, á Norðvesturlandi og í hinum dreifðu byggðum á Vesturlandi. Þessu vildi ég beina til hæstv. ráðherra, virðulegur forseti. Ég sé ekki ástæðu til að halda langa tölu um tillöguna vegna þess að hún er í skýrt afmörkuðu máli, hnitmiðuð til þess að auðvelda stjórnvöldum að taka tillöguna upp og gera hana að sinni.

Herra forseti. Í byggðamálunum blasa við mörg verkefni, enda ber þau oft á góma í hv. Alþingi. Hér er lögð fram till. til þál. um aðgerðir gegn ójafnvægi í byggðamálum og eru flutningsmenn tillögunnar hv. þm. Jóhann Ársælsson, Gísli S. Einarsson og sá sem hér stendur. Í þáltill. er bent á að fyrir dyrum stendur mjög mikil aðgerð í atvinnumálum í Norðausturkjördæminu og fyrirsjáanlegt er að það geti haft ákveðin áhrif á aðra landshluta ef allur kraftur atvinnulífsins í landinu verður settur þangað með miklu afli. Þess vegna er nauðsynlegt að huga að því hvaða áhrif það hefur þegar þær miklu framkvæmdir fara í gang, sem ég tel vera mjög jákvæðar því að ástandið hefur ekki verið beysið fyrir austan, enda hafa Austfirðingar gert miklar kröfur um að hlúð sé að atvinnulífinu þar og flestir þeirra hafa verið mjög ánægðir yfir því að fá það sem samþykkt hefur verið. En hvernig blasir þetta við á Vestfjörðum, Vesturlandi og Norðurlandi vestra, svo talað sé um þessi þrjú gömlu kjördæmi? Því miður hefur það verið þannig að fólki hefur fækkað, því hefur fækkað á Vestfjörðum, og ég tel eina ástæðuna fyrir því vera þá að atvinnulífið er ekki nægjanlega fjölbreytt og atvinnulífið er ekki nógu kröftugt og öflugt. Við þurfum að gefa gaum að því. Ef við hugsum t.d. um menntamálin, þá þarf að efla framhaldsskólana. Það er reyndar mjög góður framhaldsskóli á Ísafirði, Akranesi og Sauðárkróki. En gerð var samþykkt ekki alls fyrir löngu hjá sveitarstjórnarmönnum á Snæfellsnesi um að stofnaður yrði framhaldsskóli á Vesturlandi, í Grundarfirði á Snæfellsnesi. En því miður hefur sú hugmynd ekki fengið nógu góðan hljómgrunn hjá yfirvöldum menntamála í landinu. En þetta er mikið byggðamál fyrir allt Snæfellsnes að framhaldsskóli komi í Grundarfjörð. Það er einnig mikið byggðamál að drifið sé í að klára að brúa Kolgrafarfjörðinn þannig að samgöngur á milli þessara staða á Snæfellsnesinu séu þannig að hægt sé að hafa þarna skóla, framhaldsskóla sem allir nemendur geti komið til að morgni og farið heim til sín að kvöldi. Það er það sem vakir fyrir þeim sem hafa beðið um að þessum skóla yrði komið á laggirnar. Hið sama gildir náttúrlega líka um Vesturbyggð. Þar þarf að hlúa vel að framhaldsskóla og framhaldsskólamenntun. Þetta er hægt að gera með fjarnámi og það er hægt að leggja töluvert fjármagn í það til þess að börnin, unglingarnir sem eru búnir með 10. bekkinn þurfi ekki að fara strax að heiman. Börn eru núna börn allt til 18 ára aldurs samkvæmt lögum. Eitt grundvallaratriðið í byggðamálum er að menntun sé til staðar. Og sú starfsemi er mjög ánægjuleg sem fram fer á Bifröst og líka hjá Smára Haraldssyni á Ísafirði í sambandi við fjarnámið og háskólamenntunina sem þar er og það ágæta setur sem komið er upp þar. Þetta er allt mjög jákvætt en við þurfum að efla þessa hluti og koma menntuninni betur til byggðanna. Samgöngur eru líka grundvallaratriði. Og þegar verið er að tala um að fara út í stórkostlegar samgöngur fyrir austan þá megum við heldur ekki gleyma því að það er ekki hægt að segja að það eigi bara að vera með miklar samgönguframkvæmdir í einum landshluta, það þarf að hafa vegagerðina víðar. Hér er ég t.d. að hugsa um að íbúar Vesturbyggðar eru stóran hluta ársins án þess að vera í samgöngum við hringveginn, góðum samgöngum, vegna þess að vegirnir eru það lélegir þar. Sú krafa hefur aukist og henni vex fiskur um hrygg, tillögunni um að heilsársvegur sé til Vesturbyggðar. Bæjarstjórn Ísafjarðar samþykkti um daginn ályktun um að búið verði að malbika alla vegi til Ísafjarðar á næstu fimm árum. Þetta eru náttúrlega miklar aðgerðir en það verður að fara í slíka hluti ef þau svæði eiga að haldast í byggð. Þetta er bara einfaldlega nútíminn, hann gerir þessar kröfur, herra forseti. Mér finnst það mjög áhugaverð tillaga þegar talað er um að leggja nýjan veg yfir Arnkötludal sem mundi bæta samgöngur á milli svæðanna úr Hólmavík og frá Ströndunum yfir í Reykhólasveitina. Það gæti skapað meiri samskipti þar á milli, bæði á sambandi við læknisþjónustu og í skólamálum og öðru. Þetta er eitt af því sem mætti huga vel að í tengslum við þá ágætu þáltill. sem við erum að fjalla hérna um. Ég vil síðan benda á það, herra forseti, í tengslum við umræðuna um Orkubú Vestfjarða, að þó að það sé komið í eigu ríkisins þá hlýtur það náttúrlega að vera áhugasvið hæstv. byggðamálaráðherra og iðnrh. að starfsemi orkubúsins haldist sem öflugust vestur á fjörðum. Ég tel það vera siðferðilega skyldu að reynt sé að efla þá starfsemi sem þar fer fram en ekki fara að huga að því að leggja hana niður og láta hana undir eitthvert annað batterí því að um leið og það yrði gert mundu tapast þar störf, fólk sem hefur tækniþekkingu og annað sem skiptir náttúrlega gríðarlega miklu máli fyrir byggðina þarna. Þetta vildi ég leggja inn í umræðuna. Tími minn er búinn en hægt væri að segja svo margt fleira um þetta allt saman.

Herra forseti. Löngum höfum við haft ugg af ójafnvægi í byggðum landsins. Sá uggur hefur aðallega snúið að því að landið væri að sporðreisast, eins og sagt var, fólk af landsbyggðinni væri allt að flytja á höfuðborgarsvæðið. Sé litið á þau þrjú svæði sem fólki hefur verið að fjölga undanfarin 10 ár þá hefur fjölgað um 19% á höfuðborgarsvæðinu. Það hefur fjölgað um 10% í nágrannabyggðum höfuðborgarsvæðisins og þar hafa eignir hækkað í verði, m.a. á Akranesi. Ég tel að þar hafi verið sett met, verð á eignum þar hækkaði um 81% á þessu tímabili. Á Akureyri hefur einnig fjölgað um 8,3%, sem sker sig úr á landsbyggðinni. Annars staðar hefur fækkað um 9%. Ég vil fara yfir þessa þrjá liði í þeirri ágætu þáltill. sem hér er lögð fram og minnast fyrst á orku- og iðnaðarmál á Austurlandi. Á Austurlandi hefur verið viðvarandi fólksflótti. Það hefur fækkað um 489 íbúa í Fjarðabyggð síðastliðin 10 ár og fækkunin á Seyðisfirði, því blómlega bæjarfélagi, hefur verið um 146 íbúa á sama tíma. Ég hef bent á nauðsyn þess að verja eignir landsbyggðarfólks og vakið athygli á niðurstöðum úr svörum við spurningum félmrh. þar að lútandi. Ef Fjarðabyggð er skoðuð sérstaklega var fermetraverð á því svæði, þar sem fyrirhugaða stóriðju á að reisa, árið 1990 39.148 kr. Tíu árum seinna, árið 2000, var það 39.794 kr. Fermetrinn hækkar um 646 kr., ég segi og skrifa 646 kr. eða um 1,6%. Á sama tíma hækkaði verð fasteigna fólks á höfuðborgarsvæðinu um 66%. Austfirðinga vantar þannig tvo þriðju hluta til viðbótar við verð eigna sinna til að jafna þetta. Það hefði verið hægt með því að tryggja þar fjölbreyttari atvinnu og vista þar opinber störf. Ég fagna þess vegna því eins og aðrir að það hilli loks undir betri kosti í atvinnumálum Austurlands. Það stefnir þegar í uppbyggingu íbúðarhúsnæðis á Austurlandi og þess má geta í framhjáhlaupi að fiskeldi, sem hafið er á Austurlandi, hefur þegar skilað því að tvö hús hafa verið byggð í Mjóafirði. Varðandi jarðgangaþáttinn, sem hér er nefndur, er ljóst að Austfirðingar hafa lengi beðið eftir bættum samgöngum og jarðgöngum. Jarðgöng munu styrkja og styðja byggðir á Suðurfjörðum Austfjarða. Þar hefur verið mikil fólksfækkun. Í Búðahreppi einum, sem mun tengjast þessum jarðgöngum, hefur fækkað á síðustu 10 árum um 188 manns og í Fáskrúðsfjarðarhreppi um 29. Sömu sögu er að segja af Stöðvarhreppi, Breiðdalshreppi og Djúpavogshreppi. Jarðgöng milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar munu auðvelda allar samgöngur á Austfjörðum og stytta hringveginn. Jarðgöng á Austfjörðum munu gera svæðið að einu atvinnusvæði og jarðgöng á Austfjörðum munu styrkja og verja eignir Austfirðinga. Ef við lítum til jarðganga á norðanverðum Tröllaskaga, milli Ólafsfjarðar og Siglufjarðar, munu þau á sama hátt auðvelda samgöngur, enda Lágheiðin erfiður vetrarvegur. Jarðgöng milli Ólafsfjarðar og Siglufjarðar munu stækka atvinnusvæðið, enda má benda á mikla samvinnu þar þegar á milli staða, t.d. á sjávarútvegssviðinu. Jarðgöng milli Ólafsfjarðar og Siglufjarðar munu styrkja og verja eignir fólks á Ólafsfirði og á Siglufirði og auka líkur á framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð sem brennur á íbúum þessa svæðis. Þá vil ég, herra forseti, nefna eflingu Akureyrar og Eyjafjarðarsvæðisins, sem er eitt af málum nýrrar byggðaáætlunar. Í byggðaáætlun segir að efling þessa svæðis muni hafa áhrif um allt Norðurland og áhrifanna muni jafnvel gæta á Austurlandi. Benda má á að heimamenn á Eyjafjarðarsvæðinu og í Þingeyjarsýslum eru nú farnir að tala um að samtengja þessi svæði betur með jarðgöngum undir Vaðlaheiði. Þarna er um stórt svæði að ræða. Ég fagna öllu því sem hér er rakið en hv. flutningsmenn þessarar þáltill. hafa einnig áhyggjur. Ég vil taka undir það að ef allur kraftur fer í að byggja upp á þessu svæði svo horfi til verri vegar á svæðum sem eru veik fyrir þá er það ekki gott. Auðvitað ber að líta til þess. Nokkur svæði á landinu eiga undir högg að sækja. Ég nefni t.d. Norðausturland. Þar kæmu betri samgöngur sér til góða fyrir Kópasker, Þórshöfn og Raufarhöfn. Vestfirðir eiga undir högg að sækja, Skaftafellssýslur líka og Norðurland vestra. Ég vil vekja athygli á því sem hv. flutningsmenn benda á í þáltill. sinni. Þeir hvetja sérstaklega til að flýta samgönguframkvæmdum, styrkja framhaldsmenntun í dreifbýli. Þeir segja einnig, með leyfi forseta, orðrétt: ,,Aflétta þarf höftum á atvinnufrelsi manna í sjávarbyggðum sem byggja atvinnulíf sitt nánast alfarið á útgerð og fiskvinnslu þannig að þær geti aftur farið að njóta nálægðarinnar við gjöful fiskimið.`` Herra forseti. Ég tek undir anda þessarar þáltill. Það er nýtt vandamál fyrir okkur ef efling á landsbyggðinni fer að hafa áhrif á önnur svæði landsbyggðarinnar. Það er ákveðið fagnaðarefni ef svo er komið og þá breyting frá því sem við höfum búið við undanfarin 30--40 ár. En ég tek undir það sem hv. þm. hafa hér sett fram. Það þarf að fylgjast með þessu og ég treysti því að svo verði gert.

Herra forseti. Mig langar að leggja nokkur orð inn í þessa umræðu. Ég vil þakka flutningsmanni sérstaklega fyrir þessa till. til þál. sem er meira en tímabær. Öllum er ljóst að ójafnvægið sem fjallað er um í greinargerð með þessari tillögu er fyrir hendi og það fer vaxandi og hefur reyndar farið vaxandi um langan tíma. Hv. flutningsmaður sagðist bíða eftir því að sjá hver viðbrögð ráðherrans við þessari tillögu væru. Ég tek undir það með honum. Ég verð að segja að mér finnast viðbrögð ráðherrans með eindæmum dræm. Hér er um að ræða málefni sem ég tel að öllum landsbyggðarþingmönnum, reyndar þingheimi öllum, eigi að koma verulega við og þeir eigi að láta sig miklu skipta. Fram kemur að reynt hafi verið að efla ýmis svæði á landinu. Það hefur verið reynt að bregðast við þessu misvægi. Það er t.d. sérstaklega nefnt í greinargerð að aðaláherslan hafi verið lögð á að styrkja Akureyri sem mótvægi við höfuðborgarsvæðið. Mér finnst ekki óeðlilegt að þar sé byrjað. Ég gleðst yfir þeirri þróun sem þar hefur orðið af ýmsum ástæðum. Þar vantar að vísu margt á enn þá, eins og þeim heimamönnum er vafalaust kunnugast um, einkum í atvinnumálum. En sú stefna sem tekin var fyrir allmörgum árum, að efla Akureyri sem menntabæ og menntasetur, hefur skilað árangri. Ég fagna því að sjálfsögðu ef unnið er að því að koma þar upp þessu mótvægi sem svo er nefnt. Við þurfum reyndar að gera miklu meira. Ég veit að slík uppbygging getur ekki gengið ef með henni á að draga spón úr aski annarra sem þegar búa við meira ójafnvægi. Slíkt getur aldrei stýrt góðri lukku. Ég vona að sú leið verði ekki farin. Þó höfum við stundum á undanförnum vikum og mánuðum velt fyrir okkur ýmsu í því sambandi. Þar er náttúrlega nærtækast að taka Orkubú Vestfjarða sem mikil umræða hefur orðið um. Um það varð mikil umræða fyrir tveimur árum og reyndar æ síðan þegar Vestfirðingar seldu ríkinu þetta fyrirtæki sitt með það fyrir augum að það yrði áfram staðsett þar og sú þjónusta sem það veitti, þau störf sem það veitti yrðu áfram í byggðarlaginu. En það eru ýmsar blikur á lofti með það. Lítum á Vestfirði, af því að hæstv. ráðherra gat um að taka þyrfti málefni Vestfirðinga sérstaklega fyrir. Ég þakka fyrir það. Ég tek undir það og fagna því. En ég vil vekja athygli á því að málefni Vestfirðinga er ekki alveg einstakt þó ástandið þar sé slæmt. Við skulum líta aðeins á nýja kjördæmaskipan, hið nýja Norðvesturkjördæmi. Það er ekki víst að þar sé allt miklu betra. Við getum dregið línu einhvers staðar frá Skaga og kannski norðan við Borgarnes, þá erum við komnir með jaðarbyggðir annars vegar og úthverfi borgarsvæða hins vegar, við hið nýja mótvægi. Það er gott að hafa það. En hitt er miklu stærra svæði, þetta jaðarsvæði sem myndast. Þar hafa vandamál verið viðvarandi. Þar vantar atvinnu og öll skilyrði til að halda uppi blómlegri byggð og mannlífi. Ég ætla auðvitað ekki að fara leynt með að ég hef ákveðna skoðun á hluta þessa vanda. Ég er ekki að segja að það sé allur vandinn en hluti vandans er sá að einmitt á þessu svæði verður byggðin til af ákveðnum ástæðum, ekki af einhverri hendingu heldur vegna þess að sums staðar er hægt að vera með búfé eða landbúnað af ýmsu tagi og fólk hefur lifibrauð af því. Annars staðar höfðu menn atvinnu af því að sækja sjóinn. Allt þéttbýli á öllu svæðinu norðvestan línunnar sem ég nefndi áðan er byggt vegna nálægðar við sjóinn. Það var útgerðin sem þessar byggðir efldust af og hún stóð á bak við þær. Þetta er svona enn nema að því leyti að það er búið að hefta frelsi manna til að sækja sjóinn nema með ákveðnum skilyrðum yfirvalda. Þessi skilyrði eru þess eðlis að hægt er að hrifsa björgina frá þessum byggðum í einu vetfangi án þess að íbúarnir fái nokkru um það ráðið eða rönd við reist. Óveiddur aflinn var sameign þeirra sem bjuggu á stöðunum, ekki með úthlutun eða mældur í tonnum heldur með heimildinni til að fá að sækja sjóinn, stunda lífsbjörg sína, fá að fara á hverjum morgni til fiskjar og draga í soðið eða leggja upp og verka. Veruleikinn er annar í dag. Æ færri stórútgerðir ráða ráðum sínum án tillits til þess sem þessi till. til þál. fjallar um. Þær eru ekkert að velta fyrir sér ójafnvægi í byggðamálum. Þær eru í rekstri til að ná hagnaði. Arðurinn skiptir þær meira máli en jafnvægi í byggðamálum. Um þetta væri hægt að halda býsna langa tölu. Staðreyndin er hins vegar sú að smábátarnir, svo mikið sem LÍÚ hefur hamast á þeim, eru þó það sem eftir er. Mörg öfl vinna að því að rífa niður það sem enn er eftir. Ég vona að það takist ekki. En sem dæmi um það sem hefur gerst á allra síðustu árum má nefna að tvær fisktegundir hafa verið sérstaklega mikilvægar fyrir þetta svæði. Þær eru steinbítur og ýsa. Þessar tegundir eru allt í einu settar undir kvóta, ekki vegna þess að nokkur nauðsyn beri til þess eða vegna þess að nokkrar rannsóknir standi á bak við það heldur fyrst og fremst til að bregðast við nöldri stórútgerðarinnar um að smábátarnir séu að ríða þeim að fullu. Áður höfðu þeir ekki nýtt þessar heimildir í eigin veiðiskap nema fyrst og fremst til að breyta þeim í aðrar. Þetta hefur þýtt að atvinnutækifærum hefur fækkað um þúsundir vinnustunda, þúsundum tonna minna berst á land á Vestfjörðum og reyndar víðar á þessu svæði en áður var, bara með þessu eina lagaákvæði sem beitt var á þennan hátt. Hér mætti líka ræða um samgöngur. Þær skipta geysilega miklu máli. Það hefur komið fram að samgöngur eru að segja má í ólestri á þessu svæði. Forseti landsins vakti athygli á því fyrir fimm, sex árum, en ég vil lýsa því yfir að Vestfjarðagöng, Hvalfjarðargöng og Gilsfjarðarbrú hafa skipt sköpum í mannlífi, fyrir atvinnutækifæri og búsetu á þessum svæðum. Þess vegna styð ég alla framkvæmd í þeim efnum, sem ég tel að séu landvarnir okkar Íslendinga.

Herra forseti. Það var unun að hlýða á hv. þm. Pétur Bjarnason áðan og þakka ég hv. þingmanninum fyrir hans góðu ræðu. Hann talaði m.a. um mikilvægi smábátanna og hvað þeir hafa gert fyrir byggðirnar. Það er alveg ótrúlegt hvað sú starfsemi hefur átt undir högg að sækja sem þeir standa fyrir miðað við allt sem þeir hafa gert fyrir atvinnulífið í landinu, ekki síst á þeim stöðum sem við erum að tala um núna. Ég vona að menn átti sig á því sem fyrst að kvótasetningin á ýsunni og steinbítnum verður afnumin. Það er gott innlegg í byggðamálin. Það er alveg augljóst mál að búseta ræðst af tækifærum og atvinnumöguleikum á stöðunum. Ég man eftir því að þegar ég var yngri en ég er í dag, herra forseti, var fólk í hrönnum að fá sér lóðir úti á landi, var í hrönnum að byggja upp hús, ungt fólk sem ætlaði að eiga framtíð sína þar. Hvers vegna var fólk að fá sér lóðir og byggja hús? Einfaldlega vegna þess að það sá fín tækifæri fyrir sig. Það sá að það var næg vinna og nóg að gera, góðar tekjur. Síðan hefur þetta breyst og ástæðan fyrir því að þetta hefur breyst, herra forseti, er að mjög miklu leyti fiskveiðistjórnarkerfið í dag. Að vísu kemur það ekki allt eingöngu inn í þetta en það skiptir alveg gífurlega miklu máli. Það hefur haft alveg rosalega mikil áhrif þegar hver togarinn á fætur öðrum hefur farið úr byggðarlögunum. Ef ekki hefðu komið til þessir smábátar væri þetta bara undin ein, ekkert nema eitt stórt sár. Það er nokkurt sár en ef ekki hefðu komið til þessir smábátar væri allt gjörsamlega í rúst. Landslag okkar er alveg stórkostlegt og í því stórkostleg fegurð, ekki síst á því svæði sem við erum að tala um. Mjög miklir möguleikar eru í ferðamennsku hér á landi. Þáttur hennar eykst og það er nauðsynlegt að hlúa að þessari atvinnugrein. Þó að hún sé búin að vera í nokkur ár er hún engu að síður ung og ég tel að það þurfi að styðja við hana. Það er hægt að hugsa sér fólk sem kemur til Íslands og á þessa staði, t.d. á Barðaströndina þar sem það horfir yfir Breiðafjörðinn, á jökulinn, sér nesið allt og þessa kyrrð sem þar er, Látrabjargið og alla þessa staði. Auðvitað er hægt að fá fleira ferðafólk til að koma þangað en þá þarf meiri styrkingu við þessa atvinnugrein. Það er hlutverk hins opinbera að koma inn í slíkt. Þó að sumir séu á þeirri skoðun að hið opinbera eigi ekkert að koma að atvinnulífinu er það bara rangt. Það er skylda samfélagsins að bæta þarna úr. Það er ekki nema von, herra forseti, að þessi þáltill. sé borin hérna fram af okkur sem nefndir vorum áðan. Ég ítreka það sem sagt var líka áðan í sambandi við Orkubú Vestfjarða sem er með töluverða starfsemi, herra forseti. Þó að það sé orðið eign ríkisins tel ég ekki neina nauðsyn að breyta starfsemi þess, taka störf þaðan og flytja þau. Þó að einhver ný lög verði sett er ekkert sem segir að ríkið þurfi að færa þessa starfsemi til. Þvert á móti held ég að það eigi að efla hana og sérstaklega ætti það að gerast af því að þetta orkubú heyrir núna undir sama ráðuneyti og byggðamálin. Ég vænti þess, herra forseti, að hæstv. iðnrh. muni leggja þungt lóð á þá vogarskál að Orkubú Vestfjarða fái að vera áfram í þeirri starfsemi sem það er og jafnvel efla það. Á síðasta þingi var samþykkt þáltill., herra forseti, þar sem einmitt var verið að tala um virkjun Hvalár í Ófeigsfirði á Ströndum, að fara út í rannsóknir í tengslum við hana. Ég á von á því að þess muni sjá stað í fjárlögum, herra forseti, og að settir verði fjármunir í hana. Það mun einnig skipta miklu máli fyrir t.d. Náttúrustofu Vestfjarða að þetta verði gert. Svo getur niðurstaðan kannski orðið sú að þetta svæði þyki það mikil náttúruperla að ekki verði farið út í virkjun eða að einhverjar aðrar ástæður leyfi það ekki. En það er þó búið að samþykkja þessa þáltill. og ég geri ráð fyrir því, herra forseti, eins og ég sagði áðan að þess muni sjá stað í fjárlögunum. Möguleikar þess svæðis sem þáltill. tekur til eru mjög miklir, bæði í landbúnaði og sjávarútvegi, iðnaði og ferðamennsku. Til þess að hægt sé að nýta þá verða að koma raunhæfar aðgerðir sem byggja og efla áformin. Hér hefur verið lögð fram byggðaáætlun en í hana vantar mjög beinar og beinskeyttari tillögur, ég vildi t.d. sjá kræklingarækt í svona byggðaáætlun. Það væri gaman að sjá t.d. í fjárlagafrv. að það ætti að styðja við kræklingaræktina og það sem verið er að gera í henni. Þar er mjög lítil stuðningur. En það eru frumherjar þarna, menn sem hafa ekkert rosalega mikið af peningun en þeim mun meiri áhuga, náttúran er fyrir hendi og aðstæður allar og þeir vilja vinna þetta verk. Hvers vegna ekki að styðja við það og efla það og styrkja með kröftugri hætti en er? Það er ekki nóg að vera með einhver orð um byggðaáætlanir, um vegamál, um hitt og þetta og svo er því ekki fylgt eftir í fjárlögunum. Það er náttúrlega það sem skiptir máli þegar upp er staðið, herra forseti, það eru peningarnir sem skipta mestu máli. Það þarf að leggja þá fram úr sjóðum samfélagsins til að hægt sé að byggja upp og hafa landið í góðri byggð.

Virðulegi forseti. Við fjöllum hér um till. til þál. um aðgerðir gegn ójafnvægi í byggðamálum og ég vil leggja örfá orð inn í þessa umræðu. Mér fannst hæstv. iðn.- og viðskrh. Valgerður Sverrisdóttir reyndar ekki taka þessari tillögu neitt illa. Hún gerir sér grein fyrir því að tillögugerð af þessu tagi er algjörlega nauðsynleg miðað við áform ráðherrans um stórframkvæmdir í landinu, það gefur augaleið. Ég vil nota tækifærið í framhaldi af þessu til að undirstrika að auðvitað er nauðsynlegt að gera áætlanir sem byggja þá væntanlega á þeirri byggðaáætlun sem hæstv. ráðherra fékk samþykkta á síðasta þingi. Ég vil nota þetta tækifæri til að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún láti ráðuneyti sitt vinna að úttekt á því hvernig á að framfylgja byggðaáætlun með hliðsjón af framgangi vinnu við fjárlög næsta árs, fyrir 2003. Mönnum hefur orðið tíðrætt hér um byggðaáætlunina og sérstaka áherslu á Eyjafjarðarsvæðið. Ég hef fingrað tillögur til fjárlaga fyrir árið 2003. Það er ekki nógu gott að setja bara hluti á blað og tala um þá. Ég finn ekki neitt sem hægt er að kalla séráherslu nema 20 millj. kr. sem er til áætlunar um að gera áætlanir um hvað á að gera. Það er bráðnauðsynlegt fyrir okkur að fá fram hjá ráðherranum hvort unnið sé að því, þá með hvaða hætti og hvort við megum vænta þess að fá yfirlit yfir það hvernig markmiðum byggðaáætlunar vindur fram við fjárlagagerðina fyrir árið 2003. Þetta er ákaflega mikilvægt mál. Megum við, hv. þingmenn, búast við því að ráðuneytið kortleggi hvernig fjárlagavinnunni vindur fram þannig að við getum séð það svart á hvítu og fylgst með því hvernig þau áform sem búið er að setja á blað í byggðaáætlun fara að stöfnum? Það er líka mikilvægt í þessu samhengi að hæstv. ráðherra láti ráðuneyti sitt gera athugun og úttekt á því hvernig stofnunum hins opinbera reiðir af sem hafa verið fluttar eða verið er að flytja út á land til uppbyggingar þar, sérstaklega með tilliti til framlaga af hálfu ríkisins til þessara stofnana. Það læðist nefnilega að manni sá grunur að stofnanir sem verið er að flytja út á land séu með hliðarráðstöfunum gerðar atkvæðaminni, og tilsvarandi systurstofnanir á höfuðborgarsvæðinu séu styrktar. Það eru slík atriði sem hið háa Alþingi þarf að hafa yfirlit yfir ef eigi að sannfærast um að menn séu af einlægni að vinna að framförum og styrkingu byggðar í landinu, mjög mikilvægt mál. Ég held að við fögnuðum því öll ef fram kæmi heildstæð stefna um það hvernig menn hyggjast fara í þessi mál. Hv. þingmönnum, flm. tillögunnar, hefur orðið tíðrætt um þenslu á Austurlandi sem afleiðingu virkjana og stóriðjuframkvæmda. En málið er það að við höfum áður farið inn í svona tímabil, og það ekki alls fyrir löngu, við uppbyggingu í Hvalfirði, jarðgangagerð þar, stækkun í Straumsvík o.s.frv. Þá var staðan sú að þensluáhrifin komu auðvitað að langmestu leyti fram á höfuðborgarsvæðinu og leiddu af sér gríðarlega fólksflutninga til suðvesturhornsins. Að bestu manna yfirsýn vilja menn meina að þensluáhrif af stórframkvæmdum þurfi ekkert endilega að koma mest fram á Austurlandi. Þau verði gríðarlega mikil á höfuðborgarsvæðinu þar sem þjónusta við uppbygginguna færi væntanlega fram, og þarf ekki að tína til hver sú þjónusta væri. Auðvitað eru öll svona mál landsmál og verður að skoða í heildstæðri mynd hvað varðar allt landið og gera áætlanir um það. Hæstv. ríkisstjórn, sem gerði engar áætlanir og kom með lítil viðbrögð gagnvart síðasta þensluskeiði sem varð til ómælds tjóns fyrir landið, áformar núna gríðarlega uppbyggingu, og það er ekki nóg að verið sé að tala bara um Austurland heldur er verið að tala um stækkun hér, bæði í Straumsvík og uppi í Hvalfirði. Helst vilja menn meira, og ég held að í öllum öðrum löndum væri búið að leggja niður fyrir sér hvaða áhrif þetta mundi hafa á landið í heild sinni, ekki bara á einstök kjördæmi, það gefur augaleið. Það er svo margþætt hvað hefur áhrif á stöðu okkar sem búum úti á landi. Það er eiginlega varla hægt að tína út einstakt atriði sem er okkur mikilvægast. Það er okkur mikilvægt hvernig staðið er að framleiðslu og afhendingu orku. Sennilega eru bankamálin eitt stærsta málið núna, aðgengi að peningum og tiltrú bankastofnana á uppbyggingu annars staðar en á suðvesturhorninu. Það eru póst- og símamálin sem eru bara móralskt atriði fyrir fólk sem býr úti í hinum dreifðu byggðum, þegar verið er annaðhvort að minnka eða taka þessa þjónustu frá fólkinu. Þetta eru hræðileg skilaboð opinberra aðila um framtíð viðkomandi byggðar og er sennilega eitthvert stærsta vandamálið sem við eigum við að etja í þessu samhengi. Við getum tekið líka samgöngumálin almennt. Það er búið að ræða mikið um þau en það eru ekki bara vegirnir, það er flug og siglingar líka. Það hefur markvisst verið unnið að því að draga úr þessari þjónustu, í fyrsta lagi með því að hleypa samkeppni inn í flugið sem eyðilagði rekstrargrundvöll tveggja flugfélaga. Afleiðingin varð mikil minnkun þjónustunnar úti um land og nú er ekki flogið á marga staði, eins og menn vita. Síðan varð grundvallarbreyting þegar Skipaútgerð ríkisins var lögð niður á sínum tíma sem sennilega er grunnur þess að öll aðföng og flutningur á vöru og þjónustu hefur hækkað og allir eru að kveinka sér undan úti um hinar dreifðu byggðir. Það eru bara staðreyndir sem menn verða að horfast í augu við. En ég held að tillagan í heild sinni sé þörf áminning til hæstv. ráðherra um að vinna skipulega að þessum málum og gefa okkur yfirsýn yfir það hvers konar samfélagsstjórnun, hvað varðar opinbera uppbyggingu og opinberan rekstur, verði hér í gangi í kjölfar ákvörðunar um stórar framkvæmdir, hvort sem þær eru fyrir austan eða verða til stækkunar á álbræðslum á suðvesturhorninu.

Hæstv. forseti. Síðasti ræðumaður tók sérstaklega fram og var nánast hissa að ég skyldi ekki hafa tekið þessari tillögu illa.  En það eru nokkur atriði sem komu fram sem ég vildi aðeins nefna. Sagt var að ekki væri nóg að hafa fögur orð og setja fagra hluti á blöð, það þyrfti náttúrlega að framkvæma. Það er nú mergurinn málsins að auðvitað þarf að framkvæma. Sú byggðaáætlun sem samþykkt var í vor er sá rammi sem við munum vinna eftir á næstu árum. Ég vil endurtaka það sem ég hef oft sagt áður að mér finnst þetta vera metnaðarfull tillaga. Hún er í 22 aðgerðaliðum af 24 ef ég man rétt, hugsuð fyrir landið allt þannig að almennt er tekið á málum á breiðum grundvelli. Hins vegar er ein tillagan sú að styrkja Eyjafjarðarsvæðið og Akureyri sem er hugsað til þess að mynda mótvægi við höfuðborgarsvæðið en ekki hugsað til að veikja landsbyggðina. Mér finnst mjög mikilvægt að fók átti sig á og hafi skilning á því að ef sú uppbygging og styrking þess svæðis nær fram að ganga, þá ætti það ekki að vera á kostnað neins svæðis, nema þá hugsanlega höfuðborgarsvæðisins. Mér finnst einhvern veginn að þetta hafi ekki skilað sér nógu vel. Því miður hefur verið nokkuð gagnrýnt að þetta skuli hafa verið gert með þeim hætti og kannski er það bara eðlilegt. En engu að síður finnst mér mikilvægt að þetta komi fram einu sinni enn. Það var spurt frekar út í það á hvern hátt ég teldi að rétt væri að nálgast málefni Vestfirðinga. Ég er ekki tilbúin að kveða upp úr um það á þessari stundu, en það sem ég meina er að ef verður af framkvæmdum á Austurlandi, stórframkvæmdum þar, þá finnst mér að full ástæða sé til að horfa sérstaklega til Vestfjarða. Engum blöðum er um það að fletta að það er erfitt í sambandi við byggðaþróun og þess vegna kæmi til greina að vinna sérstaka áætlun fyrir Vestfirðinga eins og þeir hafa sjálfir lagt mjög myndarlega drög að. Það kom fram áðan að byggð verði til af ákveðnum ástæðum og var hv. þm. Pétur Bjarnason að tala um sjávarútvegsstefnuna. Það er alveg rétt að byggð verður til af ákveðnum ástæðum. En við skulum líka hafa það í huga ef við förum dálítið langt aftur í tímann, þá var það svo að aðalútgerðarstaður á Íslandi var Seltjarnarnes. Það hefur því átt sér stað gífurleg þróun í sambandi við þennan mikilvæga málaflokk og sú þróun mun halda áfram. Ýmsum ofbýður að það eru fá fyrirtækin sem fyrst og fremst sinna sjávarútvegi og eru í sjávarútvegi og fyrst og fremst sé hugsað um arðinn. Það er nokkuð til í því. Það er mikið hugsað um að sjávarútvegurinn sé arðbær og geti rekið sig og ekki er nokkur vafi á því að það sem gerir það að verkum að dregið hefur úr landsbyggðarflóttanum ef má nota það orð, að dregið hefur verulega úr flutningi fólks af landsbyggð til höfuðborgarsvæðisins, er sú ástæða að sjávarútvegurinn gengur miklu betur. Það er gífurlega mikilvægt fyrir landsbyggðina að sjávarútvegurinn reki sig og hann sé rekinn með hagnaði. Þetta skilar sér í svo mörgu öðru. Í sambandi við Orkubú Vestfjarða vil ég segja einu sinni enn að ekki stendur til að flytja Orkubú Vestfjarða neitt annað, enda er Orkubú Vestfjarða á Vestfjörðum. Það sem kom til greina og kemur enn til greina er að sameina það Rarik af því að svo vill til að ríkið á bæði þessi fyrirtæki 100%. Ekki er útséð um það hvernig þeim málum mun lykta eða hversu hratt verður farið í þau mál en þau eru í vinnslu og auðvitað verður Alþingi greint frá því þegar niðurstaða fæst en aldrei hefur staðið til að fækka þar störfum. Skrifað var undir ákveðið samkomulag milli ríkisins og sveitarfélaga fyrir vestan þess efnis að frekar yrði reynt að fjölga störfum. Hins vegar gefur það augaleið að ef fyrirtækið verður sameinað öðru fyrirtæki, þá verða ekki tvær höfuðstöðvar heldur verða bara ein höfuðstöð og ég veit að það hefur verið viðkvæmt í umræðunni og hef fullan skilning á því. Hjá síðasta ræðumanni, hv. þm. Árna Steinari Jóhannssyni, kom fram að iðnrn. þyrfti að fara yfir það hvernig byggðaáætlun skilaði sér inn í fjárlagatillögur sem nú eru í vinnslu. Þannig verður haldið á málum í sambandi við byggðaáætlun og það er svo sem ekkert nýtt að þeir málaflokkar sem heyra undir aðra ráðherra en iðnrh. munu að sjálfsögðu fylgja sínum ráðuneytum og viðkomandi ráðherrar verða að fylgja eftir sínum málum. Ég hef enga yfirumsjón með því og hef ekkert boðvald yfir öðrum ráðherrum. Þeir verða að vinna eftir byggðaáætlun rétt eins og ég og ég trúi því að þeir geri það. En hins vegar hef ég lagt til að sérstök nefnd embættismanna verði starfandi sem muni halda utan um málið og þannig verði auðveldara að hafa yfirsýn. Ég hef lagt það til í ríkisstjórn að öll þau ráðuneyti sem áhuga hafa á og telja sig koma að byggðamálum tilnefni einstakling og sá hópur sem mundi síðan vinna saman gæti þá samræmt tillögur og haldið utan um málið fyrir hönd okkar ráðherranna. Ég held að mjög mikilvægt sé að hv. þingmenn átti sig á því að bara hluti af þessum málum er á ábyrgð iðnrh. þó að byggðaáætlun sé unnin af iðnrh. En það er alveg rétt sem kom fram að iðnrh., eða ég sem hér stend, sem fer með þennan málaflokk ber vissulega mikla ábyrgð og ég geri mér alveg fulla grein fyrir því og það skal enginn efast um áhuga minn á því að reyna að bæta þarna úr.

Herra forseti. Atvinnuþróunarfélögin víða um land hafa gegnt og gegna miklu hlutverki. Nú er staðan sú að þau eru í miklu fjársvelti. Þau hafa ekki fengið það fjármagn sem þau þurfa til starfs síns og heldur hefur dregist saman það fjármagn sem þau hafa úr að spila. Talið er að þau vanti a.m.k. 20 millj. kr., 20--30 millj. kr. á fjárlögum næsta árs til að geta haldið óbreyttri starfsemi, hvað þá að styrkja þau og efla í takt við ákvarðanir í byggðaáætlun. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra byggðamála: Mun ráðherrann beita sér fyrir auknu fjármagni til þessara atvinnuþróunarfélaga? Þau gegna lykilhlutverki í þróunarstarfi út um land og það er í hróplegu ósamræmi við þær áherslur sem verið er að gorta sig af að ætla að vinna í byggðaáætlun, að skera niður fjárveitingar til atvinnuþróunarfélaganna. Mun hæstv. ráðherra beita sér fyrir auknu fjármagni til þeirra?

Hæstv. forseti. Í sambandi við atvinnuþróunarfélögin þá hafa þau fengið fjármagn í gegnum Byggðastofnun. Það er rétt hjá hv. þm. að þau framlög hafa ekki hækkað í samræmi við verðlagshækkanir þó að það sé kannski ekki rétt að þau hafi lækkað, en engu að síður er þetta svona. Að hluta til er þetta vegna þess að í fjmrn. hefur ekki verið tekið tillit til þess, ekki verið nægilega góður skilningur á því að þarna hafi þurft að færa upphæðir í samræmi við verðlag. Ég tel að það hafi náðst ákveðið samkomulag milli ráðuneytanna um að tekið verði á þessu að þetta verði leiðrétt. Ég tel að þarna sé um 20 millj. að ræða sem í raun þyrftu að bætast við til að þetta verði viðunandi.

Herra forseti. Ég þakka ráðherra fyrir svarið. Hæstv. ráðherra sagði viðunandi. Ef hún ætlar að auka við og efla þá er það ekki viðunandi en viðleitni þó ef hægt er að halda því í horfinu. Það er eitt sem ég vildi biðja hæstv. ráðherra að athuga og það er hvort ekki væri rétt að nota annað orðalag en það að byggja upp einhverja staði til mótvægis við höfuðborgina. Eigum við að fara að byggja margar höfuðborgir? Við eigum bara eina höfuðborg og hana viljum við byggja upp og efla. En við viljum líka styrkja aðra staði og ef menn endilega vilja nota ,,vægi`` þá er það bara ,,meðvægi`` með höfuðborginni en ekki stöðugt að vera að tefla fram andstæðum eins og hæstv. ráðherra hefur í allt of ríkum mæli gert, teflt fram landshluta gegn landshluta, landsvæði gegn landsvæði og svo standa allir eftir jafnslyppir. Ég hef lagt til og óskað eftir í fjárln., herra forseti, að iðnrn. skili greinargerð til nefndarinnar um hvað skorti á í fjárlagafrv. næsta árs til þess að staðið sé við byggðaáætlun.

Hæstv. forseti. Er nú rétt að halda því fram að ég hafi verið að tefla fram landshluta gegn landshluta? Hvers lags málflutningur er þetta eiginlega?  Það vitum við t.d. með höfuðborgarsvæðið. Það eru engin smá áhrif sem það hefur til Suðurlands og langt upp í Borgarfjörð og vestur á Snæfellsnes að höfuðborgarsvæðið er sterkt. Það er þetta sem við höfum í huga þegar við viljum styrkja Akureyri og Eyjafjarðarsvæðið. Það er ekki til þess að veikja önnur svæði á landinu, það endurtek ég.

Virðulegi forseti. Ég taldi mig hafa sagt að viðbrögð væru dræm en ég fagna því sem hér kom fram. Ég skil það svo að ráðherra muni beita sér fyrir þessum málum, og það er vel. Hæstv. ráðherra sagði að dregið hefði úr fólksflótta. Það liggur reyndar í hlutarins eðli að þegar árum og áratugum saman fækkar í landshlutum hlýtur einhvern tíma að draga úr því vegna þess að fólkið er ekki orðið það margt eftir. Við skulum ekki gleyma því. Samkvæmt nýlegum tölum eru Vestfirðingar komnir niður fyrir 8 þúsund. Þeir voru 7.912 um síðustu mánaðamót eða mánaðamótin þar áður. Fyrir 80--100 árum bjuggu á þessu svæði um 16% landsmanna. Ég vil bara ítreka það að hæstv. ráðherra nefndi að grípa ætti til aðgerða fyrir Vestfirðinga, og ég tel að það ætti að vera víðar með aðgerðir. Ég legg þó áherslu á að draga ekki of lengi að hefjast handa. Þessara aðgerða er þörf, þeirra er þörf núna og því fyrr, þeim mun betra.

Hæstv. forseti. Það er alltaf þannig að því fyrr, þeim mun betra. Það er alveg sama um hvað við erum að tala, og ekki er það síst í sambandi við Vestfirði og íbúaþróun þar. Aðgerða er þörf. En ég get ekki farið nánar út í þetta. Ég vildi bara að hv. þingmaður og aðrir vissu það að ég hef fullan skilning á því að þarna eru erfiðar aðstæður og það er margt sem getur komið til greina. Eitt af því er menningarhús sem ég veit að er mikill áhugi fyrir á Vestfjörðum, og fleira mætti nefna. Ég held að við getum alveg verið sammála um það, ég og hv. þingmaður, að aðgerða er þörf.

Herra forseti. Ég ítreka þakkir til hæstv. ráðherra. Hér var nefndur samanburður á íbúðaverði áðan og því vil ég aðeins gera grein fyrir því að þessi samanburður er alveg hárréttur, og víða er hann mun óhagstæðari. Hins vegar dugir svona samanburður oft og tíðum alls ekki. Samanburður á íbúðaverði er ekki til nokkurs nýtur ef hús og eignir seljast ekki. Það er staðreyndin á þessum svæðum sem við erum að tala um. Þar er ævisparnaður fólks farinn fyrir ekki neitt, stundum fyrir lítið en oftar fyrir ekki neitt. Þetta er alvara málsins og maður hlýtur að velta fyrir sér hver beri ábyrgðina á því þegar slíkt misvægi verður til þess að fólk tapar eigum sínum öllum eða svo gott sem, ævisparnaði, og það bótalaust.

Herra forseti. Hæstv. iðnrh. sagði koma til greina að vinna sérstaka byggðaáætlun fyrir Vestfirði. Hér tel ég hæstv. ráðherra hafa hitt naglann á höfuðið, og auðvitað gætu atvinnuþróunarfélögin komið að þessu máli. Ég bendi á það frumkvæði sem Vestfirðingar áttu sjálfir með því að vinna sína eigin byggðaáætlun. Slíkt frumkvæði heimamanna skiptir miklu máli. Ég tel, herra forseti, að skoða verði sérstaklega sérstöðu Vestfjarða og ég segi og meina að fiskveiðistjórnarkerfið á að nota sem tæki til jákvæðrar uppbyggingar byggðar á Vestfjörðum. Því spyr ég hæstv. iðnrh.: Gæti ráðherra tekið undir hugmyndir um að fiskveiðistjórnarkerfið væri notað til að styrkja byggð og eignir á Vestfjörðum?

Hæstv. forseti. Ef hv. þm. er að meina það að kollvarpa skuli fiskveiðistjórnarkerfinu er ég ekki tilbúin til þess að segja að ég vilji gera það. Ég tel að þótt það fiskveiðistjórnarkerfi sem við búum við sé vissulega gallað sé það miklu frekar gott kerfi og að ekki sé hægt, því miður, þó að það væri freistandi að laga það þannig eftir þörf hvers staðar fyrir sig að það gæti þá borið sig og skilað hagnaði. Þetta er sannfæring mín og kannski erum við þar ósammála. Eins og ég sagði áðan skiptir gífurlegu máli fyrir landsbyggðina að sjávarútvegurinn sé rekinn með hagnaði, eins og hann er almennt núna, og það hefur ekki lítil áhrif á aðra þætti.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. skilmerkileg og skorinorð svör en fyrr má bæta en brotið sé til grunna og vissulega hefur sókn smábáta styrkt og bætt ástand á Vestfjörðum án þess að hið stóra kerfi hafi liðið mikið fyrir það. Ég bendi á að smábátar hafa þar styrkt byggðir til baka.

Virðulegi forseti. Ég var óánægður með framsetningu hæstv. ráðherra áðan varðandi framkvæmd byggðaáætlunar. Auðvitað gerum við okkur öll grein fyrir því að málin heyra undir hin ýmsu ráðuneyti en eins og málið var lagt fram á hinu háa Alþingi var það nýmæli, að ég taldi, a.m.k. miðað við ræður hæstv. iðn.- og viðskrh., að hér ætti að beita tólum til þess að fylgja málum eftir. Þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra í framhaldi af því sem hún sagði áðan: Hefur verið haldinn samráðsfundur, t.d. ráðuneyta, nú við gerð fjárlaga og farið yfir stöðu ráðuneytanna? Hefur t.d. verið kortlagt hvernig eða hvar er staðið að eflingu Eyjafjarðarsvæðis í fjárlögum 2003?

Hæstv. forseti. Ég veit alveg hvað hv. þm. er að fara. Hann telur að þar sem fyrir liggi pólitísk ákvörðun um að Eyjafjarðarsvæðið og Akureyri skuli efld eigi bara ósköp einfaldlega að fara þannig í hlutina að allar fjárhæðir sem varði þetta svæði á fjárlögum verði hækkaðar svolítið og þannig geti þetta gerst mjög hratt og þar fram eftir götunum. Þetta er ekki svona einfalt. Og til þess að vinna þetta mál hefur verið ákveðið, eins og kemur fram í byggðaáætlun, að vinna sérstaka byggðaáætlun fyrir þetta svæði. Sú vinna er þegar hafin. Skipuð hefur verið nefnd sem mun halda utan um það starf. Hún mun skila áfangaskýrslu innan sex mánaða og síðan mun þetta miklu frekar skila sér í fjárlögum næsta árs, þ.e. 2004. Þetta verður byggt á stefnu sem unnin er af ríkisvaldinu með heimamönnum þannig að innviðirnir verði sterkir og hægt verði að vinna þetta málefnalega til þess að það sé frambúðar. Ég sé fyrir mér að þeir þingmenn hér í salnum --- nú, það er komið rautt ljós.

Virðulegi forseti. Ég er enn óánægðari með framsetningu hæstv. ráðherra núna. Auðvitað gerum við okkur grein fyrir því að málin eru ekki unnin þannig að allir liðir séu einfaldlega hækkaðir o.s.frv. Ég geri mér vel grein fyrir því. Hins vegar eru til mál varðandi uppbyggingu og þjónustu við Norðlendinga sjálfa sem ég hef ekki tíma til að fjalla um í andsvari en nefni sem dæmi bæklunarþjónustu og eflingu hennar. Fólk sem þarfnast hennar er sent suður. Það eru mörg slík mál sem hægt er að setja í gang. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra út í eitt mál. Hvernig gengur t.d. uppbygging og framþróun varðandi Landskrá fasteigna sem var einróma samþykkt í þinginu? Er verið að vinna að því af fullum krafti eða er verið að auka þjónustuna og gera það batterí með Fasteignamati ríkisins skilvirkara? Það eru slík mál sem ég er að tala um sem eru algjörlega borðleggjandi og til áætlanir um.

Hæstv. forseti. Stundum er það þannig að hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson talar mikið um lýðræði og valddreifingu. Ég má ekki gleyma því orði, valddreifingu. Nú er það svo að ríkisvaldið ætlar að vinna þetta mál og þessa stefnu fyrir Eyjafjarðarsvæðið með heimamönnum en ekki stendur til að teknar verði einhliða ákvarðanir af ríkisvaldinu um hvernig fara skuli í þetta mál. Við trúum því að á þann hátt náum við meiri árangri og við náum þá árangri sem dugar og sem blífur. Þetta er hugsunin á bak við það hvernig farið er í málið. Ég veit ekkert um Landskrá fasteigna. Það er mál sem heyrir ekki undir iðnrn. Af því að hv. þm. spurði hvort ráðherrar hefðu komið sérstaklega saman út af þessu máli er það þannig að ráðherrar hittast tvisvar í viku --- það heita ríkisstjórnarfundir --- og þá er talað um þetta mál eins og önnur.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Hún hefur að mörgu leyti verið góð. Það sem er mest um vert er að hér hefur komið fram skilningur á því að þessi tillaga sé eðlileg og það sé eðlilegt að bregðast við í þeim anda sem hún er lögð fram þó að ekki hafi verið mikið um svör frá hæstv. ráðherra um hvað hún vildi gera. Það þyrfti þó að gerast á næstunni. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að teknar verði ákvarðanir við fjárlagagerðina í vetur og að menn setjist strax yfir það hvernig eigi að standa að þessum málum til þess að ekki fari í óefni. Nema það sé þá þannig að menn trúi því ekki að af þessum framkvæmdum verði fyrir austan. Ég hef satt að segja staðið að þessari þáltill. í þeirri trú að það sé orðið ljóst að af þessum framkvæmdum verði og að við þurfum þess vegna að búa okkur undir þær afleiðingar sem verða auðvitað af þeim. Ég reikna með því að málið standi þannig þó að einhverjir láti eitthvað annað í veðrinu vaka þessa dagana. Ég saknaði eins við þessa umræðu, þess að hér skyldu ekki vera viðstaddir og taka þátt þingmenn af norðvestursvæðinu. Þá er ég ekki bara að tala um óbreytta þingmenn, ég er að tala um ráðherra samgöngumála sem kannski hefur ekki getað verið hér vegna þess að nú er prófkjör í uppsiglingu. Það verður kannski að virða hæstv. ráðherra það til vorkunnar. Ekki var hér heldur hæstv. félmrh. sem er ekki í bili á leið í prófkjör, eftir því sem ég veit best. Ekki mætti heldur til umræðunnar hv. formaður þingflokks Framsfl. sem var þó í húsi og var lengi vel á þessu kjörtímabili formaður stjórnar Byggðastofnunar. Ég býst við að þessi mál hljóti að hafa brunnið á honum og hann hljóti aldeilis að hafa áhyggjur af því hvernig byggðum og fólki reiði af á þessu svæði. Mér finnst að það hefði verið fróðlegt og gott að heyra frá þessum hv. þm. og ráðherrum hvernig þeir hyggjast taka á þessum málum eða hvort þeir hafi sömu áhyggjur af því sem gæti orðið eins og hv. þm. sem tóku þátt í umræðunni. Auðvitað eru byggðamálin flókin og það er erfitt að gera sér grein fyrir því hver framtíðin verður. Mér finnst hins vegar að það liggi nokkuð í augum uppi að það muni hafa veruleg áhrif á þessum svæðum ef af öllum þeim framkvæmdum verður sem við höfum rætt hér í dag. Byggðaáætlunin sem við samþykktum í vor hefur komið töluvert til umræðu og sú ákvörðun að leggja áherslu á Akureyri sem mótvægi við höfuðborgarsvæðið. Gott og vel, ég hengi mig ekki í neitt orðalag. Ég held hins vegar að það sé nokkuð ljóst að með því að standa við að efla Akureyri á allan máta sem er bara hið besta mál þurfi menn að horfast í augu við það að afleiðingarnar af því geta aldrei orðið aðrar en þær að samkeppnisaðstaða annarra hluta landsins versnar við það. Þá þurfa menn bara að gera ráð fyrir því strax þannig að við því sé líka brugðist. Ég er ekki þar með að segja að ég sé á móti því að efla Akureyri. Ég er bara að segja að það hafi þennan fylgifisk og við því þarf að bregðast eins og ég sagði. Hæstv. ráðherra ræddi um sjávarútvegsmálin og sagði að hann væri aldeilis ekki á því að það mætti eitthvað eiga við fiskveiðistjórnarkerfið. Hann tók reyndar þannig til orða að ekki mætti kollvarpa því. Að vísu eru kannski einhverjir í sölum hv. Alþingis sem vilja nota orðið að kollvarpa fiskveiðistjórnarkerfinu um hugmyndir sínar um hvernig eigi að breyta því. Við í Samfylkingunni höfum ekki lagt til að því yrði kollvarpað. Við höfum hins vegar lagt til að gerð verði mjög mikil breyting hvað varðar einn þátt og hann snýr að eignarhaldi á veiðiheimildum. Það hefur út af fyrir sig ekkert að gera með fiskveiðistjórnarkerfið sem fiskveiðistjórnarkerfi heldur hefur það með eignarhaldið á veiðiheimildunum að gera og ef farið verður að okkar tillögum þá verður jafnræðið til þess að nýta auðlindina aftur til staðar. En svo er ekki í dag því allir vita það sem hafa viljað kynna sér málin að enginn getur stofnað til nýrrar útgerðar á Íslandi í dag vegna þess að stofnkostnaður við útgerð er sjö sinnum hærri en hann var áður en menn tóku upp þetta kerfi, þ.e. ef menn kaupa veiðiheimildir á fullu verði til þess. Þó að hæstv. ráðherra sé ánægður með að hagnaður sé í sjávarútvegi í dag og telji ástæðu þess að tilflutningur af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins hafi minnkað þá er ég á þeirri skoðun að þar geti verið á ferðinni svikalogn einfaldlega vegna þess að eignarhaldsfyrirkomulagið á veiðiheimildunum er nú komið á smábátaflotann. En til hvers hafa hv. þm. sem setið hafa á Alþingi notað smábátaflotann á undanförnum árum? Til þess að koma í veg fyrir að fjölmörg byggðarlög legðust gjörsamlega af. Menn hafa tekið nýjar ákvarðanir ár eftir ár sem hafa orðið til þess að hægt hefur verið að stofna til útgerðar smábáta án þess að borga þessar gífurlegu fjárhæðir fyrir aðgang að auðlindinni eins og þarf að gera í stóra kerfinu. Hvers vegna skyldu menn hafa gert það? Af engri annarri ástæðu en þeirri að þeir sáu byggðahrunið fyrir. Hv. þm. hafa haldið opnu þessu gati á fiskveiðistjórnarkerfinu og það hefur komið í veg fyrir að mörg byggðarlög hafi lagst gjörsamlega í rúst. Þetta er vandinn og ég segi að hann kemur aftur. Það er búið að taka ákvarðanir um að koma eignarhaldinu á í smábátakerfinu og það er ekkert eftir nema dagakerfið. Afleiðingarnar af eignarhaldinu í smábátakerfinu munu líka orsaka samruna þar og því að menn munu ekki geta stofnað til nýrrar útgerðar. Það er bara einfaldlega ekki hægt. Þess vegna munu menn sjá fram á það á næstu árum að byggðarlögin, sem hafa aðeins geta rétt sig við vegna þess að möguleiki var að komast í útgerð án þess að borga þessar háu upphæðir, munu aftur lenda í vanda. Hæstv. ráðherra tók, að mér fannst, skýrt undir það að farið yrði að vinna að byggðaáætlun Vestfjarða í tengslum við það að menn sæju fyrir endann á því að af þessum miklu framkvæmdum á Austurlandi yrði og þá yrði grunnurinn að þeirri vinnu sem Vestfirðingar hafa sjálfir lagt hafður verulega til hliðsjónar. Það er gott að heyra. Ég held að það megi nefna svo óskaplega margt ef menn vilja fara að anda þessarar tillögu og hv. þm. hafa verið að gera það í umræðunni í dag. Hér voru nefnd atvinnuþróunarfélögin og menntamálin þar sem mikil verkefni eru til staðar ef menn vilja, samgöngumálin. Ég ætla ekki að fara yfir þetta aftur. Ég ætla að nefna þó til viðbótar starfsemi sem ég veit að á undir högg að sækja við fjárlagagerðina og það er þjónusta við fatlaða á þessu svæði. Það er ekki lítil atvinnugrein í sjálfu sér. Hún er kannski mikilvægari en margt annað sem við höfum rætt í dag. Fjölmörg störf tengjast henni og það er mjög gott framlag til atvinnumála á landsbyggðinni að standa vel við bakið á þjónustu af þessu tagi í dreifbýlinu. Ég held að ég fari rétt með það að bara á Vesturlandi einu hafi hátt í 200 manns fengið kaupgreiðslur á síðasta ári vegna þjónustu við fatlaða og að um 50 föst eða heil störf sem þarna eiga hlut að máli séu bara á Vesturlandi einu. Það getur því verið æðimargt sem hægt er að skoða og a.m.k. finnst mér ástæða til að við fjárlagagerðina núna skoði menn það að sú starfsemi sem er til staðar í þessum dreifðu byggðum sem við erum að tala um fái framlög á fjárlögum þannig að ekki verði samdráttur frá því sem orðið er.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um úttekt á verðmyndun á innfluttu sementi. Flutningsmaður ásamt mér er hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson. Tillagan hljóðar svo: ,,Alþingi ályktar að fela iðnaðarráðherra að láta gera úttekt á verðmyndun á innfluttu sementi og að grípa til aðgerða ef í ljós kemur að um undirboð er að ræða.`` Herra forseti. Sementsverksmiðja ríkisins tók til starfa á Akranesi síðla árs 1958. Henni var breytt í hlutafélag árið 1993 og heitir nú Sementsverksmiðjan hf. Öll hlutabréf í fyrirtækinu eru í eigu ríkisins og verða ekki seld öðrum nema með samþykki Alþingis. Heimild er í fjárlögum til að selja 25% hlut ríkisins í verksmiðjunni, en sú heimild hefur sem betur fer ekki verið nýtt að því er ég best veit. Tilkoma Sementsverksmiðjunnar gjörbreytti á sínum tíma skilyrðum til mannvirkjagerðar í landinu og skipti sköpum fyrir atvinnulíf á Akranesi sem var lengst af einn stærsti atvinnustaður þar eða einn af þeim allra stærstu. Alls starfa nú um 90 manns við Sementsverksmiðjuna. Það gefur því augaleið að þessi gríðarlega stóri vinnustaður hefur mikil áhrif. Það er margháttuð starfsemi sem tengist þessum atvinnurekstri þannig að margfeldisáhrifin af þessu fyrirtæki eru í heild gríðarlega mikil. Það er því til nokkurs barist að Sementsverksmiðjan geti haldið hlut sínum, verið samkeppnisfær og við áfram notið sements sem er framleitt innan lands. Sementsverksmiðjan og sement sem framleitt var hér á landi er líka að því leyti til sérstakur iðnaður að nánast allt hráefnið er innlent. Grunnhráefni sementsins er skeljasandur sem tekinn er hér úti í Faxaflóanum, það er líparít sem tekið er uppi í fjöllunum, sömuleiðis basalt, þannig að meginefnið er innlent hráefni. Sömuleiðis er notuð nokkur raforka en því miður hefur orðið að nýta að langmestu leyti innflutta orku eins og kol til þess að framleiða sementið. Engu að síður hefur framleiðsla á sementinu verið mjög samkeppnisfær og Sementsverksmiðjan sjálf hefur lagt metnað í bæði að efla, styrkja og gera framleiðsluna hagkvæmari jafnframt því sem unnið hefur verið markvisst að því að bæta umhverfisþætti framleiðslunnar. Verksmiðjan hefur komið sér upp sérstöku umhverfisstjórnunarkerfi og umhverfisstjórnunareftirliti sem er með því besta sem gerist um þessa framleiðslu. Hún hefur sett sér mjög sterka og ákveðna umhverfisstefnu sem fylgt er vandlega eftir. Auk þess hefur verksmiðjan fengið viðurkenningar um alþjóðlega gæðavottun, bæði á vörunni sjálfri og eins á framleiðsluferlinu öllu þannig að í verksmiðjunni hefur ríkt mikill metnaður til þess að standa sem best að öllum þáttum. Það er því með nokkrum ugg sem við nú horfum á þá þróun sem hefur verið að eiga sér stað á sl. tveimur árum. Sement er nú farið að flytja inn frá Danmörku og mun hlutdeild innflutts sements vera í kringum 20% af heildarnotkun sements í landinu. Samkvæmt þeim upplýsingum sem flutningsmenn hafa og hafa verið birtar í fjölmiðlum á þessu ári, sérstaklega nú í sumar, þá er verð þessa innflutta sements mun lægra en í útflutningslandinu og jafnvel lægra en sementsverð í öðrum löndum sem viðkomandi aðilar flytja út til. Sementsverksmiðjan hefur kært meint undirboð samkeppnisaðilans til samkeppnisyfirvalda. Það mál er ekki endanlega útkljáð en sá dómur sem féll í vor hjá Samkeppnisstofnun var á þann veg að innflutningsaðilanum væri heimilt að bjóða sement á lægra verði um takmarkaðan tíma vegna þess að litið væri svo á að Sementsverksmiðjan væri markaðsráðandi hér á markaðnum og þess vegna gæti þessum innflutningsaðila sem minni hluta á markaðnum verið heimilt áð bjóða fram sement á lægra verði. Þetta mál hefur síðan verið kært áfram til evrópskra dómstóla sem við eigum aðild að og lútum og er ekki fyrir séð hvenær sá úrskurður kemur. Herra forseti. Það fyrirtæki sem er að flytja inn sement er risafyrirtæki samanborið við stærð Sementsverksmiðjunnar á Akranesi. Það er margfalt stærra fyrirtæki með starfsemi í mörgum löndum og hefur þess vegna gríðarlegt fjármagn að baki sér og getur sjálfsagt staðið það af sér að bjóða hér sement til sölu á öðru verði en er kannski raunframleiðslukostnaður er í heild sinni hjá fyrirtækinu. Þetta fyrirtæki, Sementsverksmiðjan á Akranesi, er ekki stórt fyrirtæki og hefur ekki neina digra sjóði á eigin vegum til þess að standast samkeppni sem þessa. Því er afar mikilvægt að gengið sé sem fyrst úr skugga um hver sé hin raunverulega samkeppnisstaða þessarar verksmiðju, framleiðslu hennar hér á landi og þessa innflutnings á sementi þannig að sú hlið sé ljós. Því að biðtími sem slíkur málarekstur getur tekið gæti orðið fyrirtæki eins og Sementsverksmiðjunni á Akranesi dýrkeyptur. Það er ekki víst að Sementsverksmiðjan standi af sér biðtíma sem hefði í för með sér að hér yrði selt sement á lægra verði og samkeppnishættir kannski þar með ekki hafðir í fullum heiðri. Það er afar mikilvægt, herra forseti, að ekki sé hér um óeðlilega viðskiptahætti að ræða í ljósi stöðu Sementsverksmiðjunnar á Akranesi og íslenska markaðarins því að það mundi verulega draga dilk á eftir sér. Þess vegna teljum við, flm. þessarar þáltill., afar nauðsynlegt að ríkið sem er eigandi verksmiðjunnar að öllu leyti grípi nú þegar til og hafi frumkvæði að því að kanna þessa samkeppnisstöðu, bæði hver staða hinnar innlendu sementsframleiðslu er og sömuleiðis hinnar erlendu. Ríkið verður sem eigandi fyrirtækisins að koma nú þegar inn í og kanna þessa réttarstöðu. Ef um undirboð er að ræða þarf að taka á því og tryggja að jafnræðis verði gætt hvað varðar framleiðslu Sementsverksmiðjunnar. Flm. telja að verði ekkert að gert geti það stofnað rekstri Sementsverksmiðjunnar á Akranesi í hættu og jafnvel orðið til þess að hann yrði lagður niður. Það yrði skarð fyrir skildi í íslensku atvinnulífi ef við sæjum á bak innlendri sementsframleiðslu. Það er líka hætt við, herra forseti, að sú staða kæmi sér afar illa fyrir íslenskan markað og mundi skaða hagsmuni neytenda til lengri tíma. Herra forseti. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð vill leggja áherslu á það í atvinnumálum að við horfum einnig til þeirra atvinnufyrirtækja sem eru fyrir í landinu, að við látum þau ekki lönd og leið og hugsum bara um það með hvaða hætti við getum hugsanlega byggt upp einhverja erlenda stóriðju. Það þarf að huga að þeim atvinnurekstri sem fyrir er. Það þarf að huga að því hvernig megi gera hann hagkvæmari, styrkja stöðu hans en ekki láta hann lönd og leið. Ég vil því, herra forseti, spyrja hæstv. iðnrh. sem fer með málefni Sementsverksmiðjunnar: Hvað hyggst hæstv. iðnrh. gera í málefnum verksmiðjunnar? Það hefur komið fram í fréttum að undanförnu að fjárhagsstaða og rekstrarstaða verksmiðjunnar sé með þeim hætti að hæpið sé að hún standi af sér óbreytta verðsamkeppni eins og hún er núna. Hyggst ráðherra þá bara láta það lönd og leið og verksmiðjuna leggjast af ef út í það er farið? Mun hæstv. ráðherra beita sér fyrir aðgerðum til að styrkja stöðu verksmiðjunnar og standa vörð um þessa framleiðslu? Herra forseti. Þetta er stórmál. Þetta er eiginlega prófsteinn á það hvernig íslensk stjórnvöld ætla að taka á íslenskum atvinnumálum, hvort við ætlum að standa vörð um framleiðslu eins og Sementsverksmiðjunnar. Allir vita að ekki er pláss nema fyrir einn stóran aðila á þessum markaði á Íslandi. Það er ekki pláss fyrir annan, og fari svo að Sementsverksmiðjan geti ekki staðið af sér þessa samkeppni mun verða einokun á innflutningi. Þá verður hægt að verðleggja í samræmi við það. Er það það sem við viljum? Nei, það er a.m.k. ekki það sem við viljum hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði. Við viljum það ekki og við teljum að Sementsverksmiðjan sem að langmestum hluta nýtir innlend hráefni til framleiðslu sinnar geti aukið hlut sinn jafnframt með þróun til að geta tekið þátt í að brenna orkuríkum úrgangsefnum, eins og hér verður mælt fyrir á eftir. Staða Sementsverksmiðjunnar er því á margan hátt stórmál, bæði fyrir landið í heild og einnig fyrir íbúa þessa landsvæðis. Herra forseti. Ég ítreka að þessi till. til þál. felur það í sér að fela iðnrh. að láta nú þegar gera úttekt á verðmyndun á innfluttu sementi og grípa til aðgerða ef í ljós kemur að um undirboð er að ræða ásamt því að kanna með hvaða hætti megi tryggja rekstrarstöðu verksmiðjunnar. Ætlar ráðherra e.t.v. að láta málin danka áfram? Ég er með í fórum mínum heilmikil gögn sem sýna að þessi mál þola ekki bið, herra forseti. Hér þurfa því að koma skýr svör um stefnuna í atvinnumálum, bæði fyrir þá sem reka verksmiðjuna, fyrir þá sem vinna þar og það umhverfi sem snýr að henni og einnig fyrir landið og þjóðina alla. Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa þetta mál lengra að sinni en ég óska eftir því að hæstv. viðskrh. greini þingheimi frá því hvernig ráðuneytið og ríkisstjórnin ætli sér að taka á málefnum Sementsverksmiðjunnar. Þetta mál þolir ekki bið.

Af tæknilegum ástæðum vill forseti fresta fundi um fimm mínútur.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um úttekt á framtíðarhlutverki Sementsverksmiðjunnar hf. á Akranesi við förgun spilliefna. Þessi tillaga er flutt af hv. 5. þm. Norðurl. v., Jóni Bjarnasyni, og mér sem hér stend, og hún hljóðar svona: ,,Alþingi ályktar að fela iðnaðarráðherra að láta gera úttekt á framtíðarhlutverki Sementsverksmiðjunnar hf. á Akranesi við förgun spilliefna sem til falla í landinu ásamt öðrum iðnaðarúrgangi.`` Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara yfir alla greinargerðina vegna þess að hluti hennar fjallar um sögu Sementsverksmiðjunnar á Akranesi. Ég tel ástæðulaust að eyða tíma mínum í að fara yfir þann kafla en drep hér niður neðar í greinargerðinni: Flestir landsmenn vita hvert meginhlutverk Sementsverksmiðjunnar á Akranesi er en fæstir hafa áttað sig á því að verksmiðjan getur gegnt lykilhlutverki hvað varðar förgun spilliefna og notkun á iðnaðarúrgangi sem til fellur í landinu. Nú þegar hefur verksmiðjan unnið brautryðjendastarf á því sviði þar sem nokkur hluti þeirrar afgangsolíu sem til fellur í landinu er unninn í verksmiðjunni. Komið hefur fram í viðtölum við forráðamann verksmiðjunnar að hún gæti hæglega tekið að sér förgun aukins hluta spilliefna sem til falla hér á landi. Má þar nefna gúmmí, svo sem hjólbarða, sem væri hægt að nota í brennsluferli verksmiðjunnar, en einnig timburafganga og olíur af ýmsu tagi í meira mæli en gert hefur verið hingað til. Tilgangur flm. er að gengið verði úr skugga um hvernig Sementsverksmiðjan getur í enn ríkari mæli unnið að förgun spilliefna. Gríðarlegt magn fellur til í landinu, afgangsolíur af ýmsu tagi, timbur- og gúmmíafgangar. Pappi sem til fellur er t.d. um 15--20.000 tonn, timbur 14--15.000 tonn, dagblöð 10--12.000 tonn, plast 1.500--2.000 tonn og hjólbarðar 1.500--2.000 tonn. Hér er um gríðarlegt magn að ræða. Upptalningin flokkast undir brennanleg úrgangsefni en kannski er tæplega hægt að nota um þetta hugtakið spilliefni. Eins og stendur fargar verksmiðjan um 5.000 tonnum af fljótandi efnum sem nær eingöngu eru úrgangsolíur. Sum þessara spilliefna eru flutt til útlanda til förgunar en vegna eðlis Sementsverksmiðjunnar þar sem unnin er vara við mjög hátt brennslustig er talið að hún geti auðveldlega sinnt mun stærri hluta þessarar nauðsynlegu spilliefnaförgunar og jafnframt gæti það styrkt rekstur hennar að einhverju leyti. Það kostar stórpening að farga þessum efnum. Öllum ætti að vera ljóst að sívaxandi magn spilliefna í umhverfinu er gríðarlegt vandamál sem verður að leysa til frambúðar. Verði niðurstaða úttektarinnar jákvæð telja flm. mjög mikilvægt að Sementsverksmiðjan hf. á Akranesi fái það hlutverk að vera þátttakandi í spilliefnaförgun landsmanna og með því móti geti framtíðarrekstrargrundvöllur verksmiðjunnar styrkst verulega. Virðulegi forseti. Ég vonast eftir góðum undirtektum hæstv. iðnrh. við þessu máli. Hér er um að ræða gríðarlegt hagsmunamál fyrir landið. Að undanförnu hefur verið fjallað nokkuð um þessar tillögur í fjölmiðlum og þær skrumskældar. Eins og menn vita eru þær þess eðlis að verið er að biðja um stjórnvaldsúttekt og kortlagningu á þeim möguleikum sem eru fyrir hendi í þessu samhengi. Það er von flm. að gengið verði til verka, bæði með þessa tillögu um förgun á spilliefnum eða brennanlegum úrgangsefnum, og síðan gerð úttekt á verðmyndun, að hæstv. ráðherra verði góðfúslega við þessum tillögum og láti vinna þetta sem hraðast. Skrifað hefur verið í blöð um samkeppni á sementsmarkaði. Í DV fimmtudaginn 24. október var stór frétt þar sem talað var um að tugir þúsunda tonna yrðu brenndir í Sementsverksmiðjunni. Það er auðvitað ekki eðli tillögunnar að gera fasta tillögu um það hvað verði brennt í verksmiðjunni heldur er verið að biðja um úttekt á því hvaða möguleikar eru fyrir hendi. Í blöðunum í morgun kemur síðan fram á völlinn Gunnar Örn Gunnarsson, stjórnarformaður Sementsverksmiðjunnar. Hann undirstrikar í grein sinni í raun og veru allt það sem við höfum verið að tala um og leggja fram í báðum þessum tillögum, hv. þm. Jón Bjarnason og ég, bæði hvað varðar samkeppnisstöðu verksmiðjunnar og líka hvað varðar möguleika hennar til þess að farga brennanlegum úrgangi. Það er nauðsynlegt að halda því til haga að verksmiðjan notar í dag að langmestu leyti innflutta orku, þ.e. kol frá Suður-Afríku eða Póllandi sem eru flutt hingað með ærnum tilkostnaði. Það er jafnframt ljóst að við Íslendingar þurfum að senda utan til förgunar mikið af úrgangi sem er nýtanlegur í verksmiðjunni. Það kemur fram í grein stjórnarformannsins Gunnars Arnar Gunnarssonar í dag að í raun og veru hafa langflestir aðrir í sementsframleiðslu í löndunum í kringum okkur farið inn á þessa braut og tekið þátt í förgun brennanlegra spilliefna. Það er kannski vert að taka fram að það eru áhöld um það hvað á að kalla spilliefni. Í raun og veru ættum við kannski frekar að leggja áherslu á hugmyndina ,,brennanleg úrgangsefni`` því, eins og segir í þáltill., í stað kolanna er aðallega verið að draga fram það gríðarlega magn sem fellur til í landinu af gasolíu af ýmsu tagi, timbur- og gúmmíafganga, pappír og dagblöð sem verður að flokka sem brennanleg úrgangsefni. Ég geri alveg ráð fyrir því að þessi efnaflokkur yrði fyrstur til skoðunar hvað varðar orkugjafa til verksmiðjunnar. Það yrði til gríðarlegra hagsbóta fyrir landið í heild sinni vegna þess að, eins og ég segi og svo ég vitni aftur í grein Gunnars Arnar Gunnarssonar stjórnarformanns, aðrar verksmiðjur sem við berum okkur saman við og jafnvel flytjum inn frá hafa farið inn á þá braut að nota þessi efni, úrgangsefni, sem orkugjafa. Það er mikilvægt fyrir okkur Íslendinga að fylgjast með. Það er hluti af lífi okkar hér í landinu að horfast í augu við það að við erum neysluþjóðfélag. Hér fellur til rusl og afgangar sem við berum sjálf ábyrgð á. Það verður varla liðið til lengdar að við kaupum okkur frá ábyrgðinni með því að senda vörur af þessu tagi í formi rusls sem við viljum ekki farga til annarra landa til förgunar. En eins og kunnugt er hafa Íslendingar um margra ára skeið stuðst við þjónustu Kommunekemi í Danmörku hvað varðar förgun spilliefna. Sá dagur mun koma að við þurfum sjálf að takast á við þetta. Og það er von okkar að með úttekt á grunni tillögunnar geri menn sér miklu betur grein fyrir því hvaða hlutverki verksmiðjan getur gegnt, sérstaklega í sambandi við brennslu á þessum augljósu hliðarafurðum neyslusamfélags okkar, svo sem plastinu, úrgangsolíunum og timbrinu. Ég tel að hér sé mikið og stórt mál á ferðinni. Auðvitað gerum við okkur grein fyrir því að jafnframt því að skoða möguleika á þátttöku verksmiðjunnar í lausn á þessum vanda verður að taka á öllum mengunarvörnum og mengunarvarnakröfum af ýtrustu nákvæmni og hörku, og það er alls staðar gert. Ef við berum saman við Aalborg Portland í Danmörku er verksmiðjan á Akranesi, Sementsverksmiðjan hf., mjög lítil. Mér er sagt að verksmiðjan í Álaborg í Danmörku sé tíu sinnum stærri  Virðulegi forseti. Ég þarf ekki í sjálfu sér að hafa fleiri orð í framsögu um þetta mál. Ég tel algjörlega nauðsynlegt að fara yfir stöðu framleiðslu af þessu tagi í landinu og loka ekki bara augunum fyrir utanaðakomandi áreiti hvað þetta varðar eins og við höfum gert í svo mörgum öðrum málaflokkum. Við erum búin að missa t.d. skipasmíðaiðnaðinn á grunni hugsunar samkeppninnar hér í landinu, gjörsamlega til útlanda þannig að við erum nánast bara í viðgerðaþjónustu og byggingu smærri báta. Og við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði viljum standa vörð um þá atvinnustarfsemi sem fyrir er í landinu og síðan að byggja áframhaldandi vinnu á ýmsum hugmyndum sem við höfum verið með þar að lútandi. Það getur ekki verið stefna í landinu að lögmál markaðarins ráði því hvort verksmiðjur eða atvinnustarfsemi sem hér hefur verið starfrækt með góðum árangri um áratuga skeið verði hinni svokölluðu samkeppni að bráð. Við vitum vel að í þessum stóra markaðsheimi er enginn vandi fyrir stærri aðila að koma inn á markað og drepa af sér minni og meðalstór fyrirtæki. Við höfum þetta fyrir augunum, jafnvel í okkar eigin landi, þar sem stærri fyrirtæki koma inn og kaupa upp minni fyrirtæki. Við getum borið niður víða, hvort sem við erum að tala um sjávarútveg, flutning eða annað. Samkeppnislögmál eiga ekkert að gilda alls staðar. Allar aðrar þjóðir í Vestur-Evrópu sem við getum borið okkur saman við hafa tilburði til þess að vernda sína eigin framleiðslu. Má þar t.d. nefna viðleitni Dana til að vernda bjóriðnaðinn sinn með kröfunni um, fram að þessu, að bjórinn væri afhentur í flöskum þar sem það gerði samkeppnisaðilanum í Þýskalandi erfiðara fyrir. Að vísu hafa Danir gefist upp hvað varðar bjórinn og eru komnir með hann á dósir að kröfu Evrópusambandsins er mér sagt en það reyna allir til hins ýtrasta að standa vörð um tæki sín, framleiðslu og atvinnumöguleika síns fólks. Þess vegna vona ég, virðulegi forseti, að báðar þessar þáltill. falli í góðan jarðveg hjá hæstv. iðnrh. og verði henni veganesti í þá vegferð að treysta möguleika verksmiðjunnar til áframhaldandi framleiðslu og atvinnusköpunar á Akranesi um margra ára skeið.

Hæstv. forseti. Ég ætla að segja nokkur orð um þetta mikilvæga mál. Málefni verksmiðjunnar eru í ákveðnum farvegi, bæði ESA, Eftirlitsstofnun EFTA, og Samkeppnisstofnun fjalla um málið og það eru hinir réttu aðilar. Eins og hv. þm. vita hafa kærumál gengið á víxl en samkvæmt opinberum upplýsingum selur Aalborg Portland á öðru verði til Íslands en til annarra landa. Þessu er a.m.k. haldið fram. Og verð til neytenda í Danmörku er meira en helmingi hærra við verksmiðjudyr en í skip til Íslands. Þetta hefur verið kært til samkeppnisyfirvalda sem brot og Sementsverksmiðjan hefur einnig kært til ESA á sömu forsendum. Það liggur fyrir úrskurður samkeppnisyfirvalda Sementsverksmiðjunni í hag, þ.e. að Sementsverksmiðjan sé ekki markaðsráðandi fyrirtæki. Hvað varðar framtíðarhlutverk sem hér var einnig til umfjöllunar gegnir verksmiðjan mjög mikilvægu hlutverki við förgun úrgangsefna. Sennilega verður það hlutverk enn mikilvægara til framtíðar. Ráðamenn fyrirtækisins hafa unnið að því máli í samvinnu við Efnamóttökuna hf. og spilliefnanefnd. Sementsverksmiðjan og Efnamóttakan hafa undirritað viljayfirlýsingu og er markmið aðila að auka endurvinnslu, minnka þörf fyrir innflutning á eldsneyti og bæta umhverfisímynd beggja fyrirtækja og landsins út á við. Það er búið að vinna skýrslu af hálfu verksmiðjunnar um það hvaða efnum er hægt að eyða, hver ávinningur samfélagsins er og hver kostnaður yrði vegna fjárfestinga. Ég held því fram að það sé hagur þjóðfélagsins að Sementsverksmiðjan haldi áfram rekstri og taki aukinn þátt í eyðingu úrgangsefna. Að öðrum kosti þarf að senda úrgangsefni úr landi með ærnum tilkostnaði. Að öðru leyti vil ég segja að ég tek undir það að Sementsverksmiðjan er mikilvægur vinnustaður á Akranesi. Hins vegar þýðir ekki annað en að horfast í augu við að markaðurinn er opinn. Hv. þm. Jón Bjarnason sagði: Það er ekki pláss fyrir nema einn aðila. En málið er ekki það einfalt að við getum bara sagt að við viljum ekki fá innflutt sement inn í landið. Það væri algjört brot á samningnum um Evrópska efnahagssvæðið og fleira mætti nefna í því sambandi. Hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson talaði um að við mættum ekki missa þessa starfsemi úr landi og nefndi skipasmíðaiðnaðinn í því sambandi. Hann sagði að við hefðum misst skipasmíðaiðnaðinn vegna þess að við tókum upp samkeppni. Ég skildi hann þannig. Ég veit ekki hvernig þetta er hugsað en það er einnig hægt að nefna Evrópska efnahagssvæðið í tengslum við skipasmíðaiðnaðinn. Við gátum ekki, vegna samningsins, komið í veg fyrir að einkaaðilar færu annað með verk sín. Auðvitað er alvarlegt hve illa sá iðnaður fór á tiltölulega fáum árum. En það er þó jákvætt að miðað við skýrslu sem unnin var sameiginlega af Samtökum iðnaðarins og iðnrn. og hefur verið kynnt opinberlega eru samkeppnismöguleikar íslensks skipasmíðaiðnaðar meiri nú en þeir hafa verið. Á vissum sviðum eru þeir verulegir. Meðal annars er verið að smíða skip á Íslandi, m.a. fyrir útlendinga og nefni ég Færeyinga í því sambandi. Við verðum og getum ekki annað en viðurkennt ákveðnar aðstæður í samfélaginu og alþjóðasamninga sem við höfum undirgengist en ég vil líka segja að við eigum að ganga eins langt í því og við getum að verja þann iðnað sem við höfum enda skilar hann jafnframt mikilvægu verki fyrir samfélag okkar, eins og ég hef nefnt í sambandi við eyðingu efna. Eins og kom fram í grein formannsins í blaði í dag, sem vitnað var til hér áðan, er þetta mál í athugun og í vinnslu í ráðuneytinu. Við gerum okkur fulla grein fyrir því að það er ekki einfalt en engu að síður tek ég alveg undir það sem hér hefur komið fram. Við höfum ekki mikinn tíma til þess að átta okkur á hvernig við förum í það. Niðurstaða þeirra mála sem eru í vinnslu hjá eftirlitsaðilum skiptir líka mjög miklu máli. Þar á ég bæði við niðurstöður eftirlitsaðila hér heima, samkeppnisyfirvalda, og eins Eftirlitsstofnunar EFTA. Svörin sem berast frá þessum stofnunum skipta mjög miklu máli í sambandi við framhaldið.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra kom inn á að allt að helmingsverðmunur gæti verið á sementi frá hinum danska innflutningsaðila, á verðinu hér á landi miðað við það sem er í heimalandinu. Jafnframt minntist hæstv. ráðherra á að sementsmarkaðurinn hér væri í raun orðinn opinn markaður enda hafa úrskurðir sem fallið hafa hjá Samkeppnisstofnun verið á þann veg. Úrskurður sem féll í vor laut að því að hér væri einangraður íslenskur markaður og þess vegna væri Sementsverksmiðjan ráðandi. En samkvæmt úrskurði sem féll sl. fimmtudag ræður hér á landi alheimsmarkaður og Sementsverksmiðjan því ekki allsráðandi, hér telst því opinn markaður. Af þessu má ljóst vera að hér er eitthvað gruggugt á ferð, mjög gruggugt. Það hefur líka komið fram hjá forráðamönnum verksmiðjunnar að þeir þoli ekki langa bið. Þeir þola ekki að hér verði um lengri tíma boðið fram sement á óeðlilega lágu verði. Þess vegna leyfi ég mér að spyrja hæstv. ráðherra: 1. Er vitað hvenær úrskurðar er að vænta frá ESA-dómstólnum um fyrra atriðið? 2. Kemur til greina að íslensk stjórnvöld setji innflutningsgjöld á hið innflutta sement þannig að það kosti a.m.k. ekki minna hér en í heimalandinu, þar sem það er framleitt, að viðbættum flutningskostnaði, meðan verið er að útkljá þessi mál fyrir dómstólum? Það er algjörlega óviðunandi að búa við það til lengri tíma að inn á þennan markað komi sement á opinn markað á miklu lægra verði en er í framleiðslulandinu. Mun hæstv. ráðherra beita sér fyrir því að sett verði innflutningsgjöld á þetta sement meðan málið verður útkljáð?

Hæstv. forseti. Ég get ekki svarað því hvenær úrskurður kemur frá ESA. Það var talað um það sl. vor að hann mundi koma í sumar en hann hefur ekki birst enn. Ég vona því að það styttist í að hann birtist. Um innflutningsgjöld á sementi get ég ekki fullyrt vegna þess að ég veit ekki á þessari stundu hvort það mundi samræmast reglum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar að fara út í slíkt. Auk þess væri þar um pólitíska ákvörðun að ræða sem ég hef í sjálfu sér ekki ein úrskurðarvald um, það mál mundi heyra undir fjmrh. Ég tel að það þurfi að vera ljóst hvaða möguleika við höfum í því sambandi vegna ýmissa ákvæða og reglna sem við höfum undirgengist.

Herra forseti. Ég vil benda á hve gríðarlega miklir hagsmunir eru hér í húfi, þ.e. hvort rekstur Sementsverksmiðjunnar verði tryggður áfram eða ekki. Þessi biðtími getur verið þungur. Hvað t.d. ef þetta yrði dæmt ólöglegt af hálfu þessa innflytjanda og verksmiðjan væri búin að bíða varanlegt fjárhagslegt tjón? Hvernig ætla menn að reka það skaðabótamál? Ég ítreka ósk mína um að hæstv. iðnrh. og ríkisvaldið taki nú þegar á þessum málum af fullri festu. Einn liðurinn gæti verið sá að meðan verið er að útkljá þetta mál yrði sett á tímabundið innflutningsgjald á sementi þannig að samanburðurinn og samkeppnin séu á eðlilegum grunni. Ég spyr hæstv. ráðherra: Mun hún beita sér fyrir því?

Virðulegi forseti. Hæstv. iðnrh. talaði hér um að ég væri á móti samkeppni samkvæmt málflutningi mínum. Það er alls ekki verið að tala um slíkt. Það er útúrsnúningur. Við erum að tala um jafnræði. Ef við tölum um skipasmíðaiðnaðinn þá var það alltaf okkar framsetning að það ætti að vera jafnræði, miðað við það sem aðrir væru að gera í svokallaðri samkeppni. Norðmenn voru t.d. bæði með stofnstyrki til sinna stöðva og ekki síður hagstæð lán. Það er í þessu sem okkar iðnaður býr ekki við jafnræði. Til að árétta þetta frekar þá stöndum við t.d. frammi fyrir því í sambandi við áframeldi á lúðu að hér á landi er ekki hafin uppbygging þar sem menn hefðu jafna möguleika miðað við aðra. Seiðin eru flutt til Skotlands og Kanada vegna þess að þar eru í boði stofnstyrkir. Það eru svona hlutir sem við viljum velta upp. Það eru allt of mörg dæmi þess að við töpum framleiðslu og atvinnutækifærum vegna þessa. Við erum sofandi gagnvart því sem aðrir eru að gera. Það er enginn að tala um einokun. Við gerum okkur fulla grein fyrir því í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði að bygging skipa og skipasmíðaiðnaður lýtur lögmálum samkeppni. En þá verður grunnurinn fyrir samkeppninni að vera svipaður í öllum löndunum. Ef einhver einn getur dregið sig út úr með alls konar framlögum og ívilnunum heima fyrir þá er það ekki samkeppni. Það er mismunun. Það er þetta sem við erum að draga fram gagnvart öllum iðnaði og framleiðslu í landinu. Við viljum hafa það að leiðarljósi í málflutningi okkar.

Hæstv. forseti. Hv. þm. talaði um að við hefðum tekið upp samkeppni. Hann talaði líka um það fyrr í dag, þegar við töluðum um byggðamálin, að það hafi verið tekin upp samkeppni í fluginu. Þetta er nú bara nokkuð sem ég heyrði með mínum eigin eyrum eins og þar stendur. Hvað stofnstyrki og hagstæð lán varðar þá eru það hlutir sem vissulega eru viðhafðir í öðrum löndum að einhverju leyti og innan Evrópusambandsins. Það er ekkert launungarmál að við gætum hér á Íslandi haft meiri styrki til stofnsetningar fyrirtækja á landsbyggðinni. Við erum með byggðakort sem lítur þannig út að nánast allt landið, fyrir utan höfuðborgarsvæðið og Reykjanes, er viðurkennd landsbyggð. Þar mættum við vera með miklu meiri styrki en við erum með í dag en allir styrkir eru tilkynningarskyldir til ESA. Ég geri mér fulla grein fyrir því að þarna eru ákveðnir möguleikar. Þetta eru pólitískar ákvarðanir sem þarf til til að út í slíkt sé farið. En þá verðum við líka að hafa það í huga að nægt fjármagn sé til slíks. Það er nokkuð sem ég veit að Vinstri grænir eiga alltaf nóg af, þ.e. fjármagni, en við sem berum ábyrgð á ríkisfjármálum á ári hverju áttum okkur á að það er takmarkað fjármagn til hlutanna.

Virðulegi forseti. Hæstv. iðn.- og viðskrh. á nú fjármagn í ýmsa hluti sem við mundum kannski ekki leggja fjármagn í, t.d. NATO-fundi og því um líkt. Þá er nóg til. Enn og aftur verð ég að gera athugasemd við hæstv. iðn.- og viðskrh. sem staglast á því að við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði séum á móti samkeppni. Það hefur margoft komið fram að við erum á móti samkeppni þegar um grunnþjónustu er að ræða. Ég gat þess margoft í framsögu minni hér í dag að ég teldi að það að koma á samkeppni í fluginu hefði verið mistök í svo stóru og fámennu landi. Ég lagði það til allan tímann, líka sem stjórnarformaður Ferðamálamiðstöðvar Eyjafjarðar, að þar yrði sérleyfi með opinberu eftirliti en ekki samkeppni. Við höfum sérleyfi t.d. í leigubílarekstri. Það samþykkti hæstv. iðnrh. með glöðu geði á síðasta þingi. Þetta fer því bara eftir því hvenær hún talar. En þetta er alveg skýrt í okkar huga. Við erum ekki á móti eðlilegri samkeppni framleiðslufyrirtækja og í verslunarrekstri o.s.frv. Við höfum talað um grunnþjónustuna í landinu. Það skýrt fyrir og þarf ekki að snúa út úr því. Vissa hluti er hægt að leysa með sérleyfi og ég er enn þeirrar skoðunar, og hef nú styrkst í því eftir því sem mánuðirnir líða, að sérleyfisfyrirkomulagið hefði á sínum tíma verið miklu heilladrýgra fyrir landsbyggðina fyrir allra hluta sakir.

Virðulegur forseti. Ég tek undir þá tillögu sem hér er flutt um úttekt á verðmyndun á innfluttu sementi, en er þeirrar skoðunar að hæstv. iðnrh. og hæstv. ríkisstjórn hefðu átt að vera búin að blanda sér í þetta mál fyrir allt að einu ári síðan. Mér er kunnugt um að stjórnendur Sementsverksmiðjunnar hafa verið í ströggli í þessu máli við að reyna að komast að og upplýsa hvaða verð gæti talist eðlilegt á innfluttu sementi. En það hefur ekki gengið. Það er svo undarlegt að sá sem hér stendur er fyrrverandi starfsmaður beggja fyrirtækjanna sem hér er um að ræða, annars vegar Sementsverksmiðjunnar um 30 ára skeið og hins vegar um tæplega tveggja ára skeið Aalborg Portland sem þá var að mestum hluta danskt fyrirtæki en er nú hluti af alþjóðahring sem er rekinn áfram í krafti gróða og fjármagns. Sem fyrrverandi starfsmaður er mér mjög vel ljós sá gífurlegi aðstöðumunur og stærðarmunur sem er á milli þessara fyrirtækja. Sementsverksmiðjan er með framleiðslugetu sem nemur 120--160 þús. tonnum að hámarki á ári, en Aalborg Portland er með 12--15 falda þá framleiðslu í svona meðalári án þess að keyra vélar sínar af fullum krafti. Þeir segjast vera að selja hingað umframframleiðslu sína. En það er aðeins brot af umframframleiðslunni sem þeir selja hingað. Það verður því flókið ferli að gera slíka úttekt sem hér er verið að ræða um. En það er samt svo að það verður, hæstv. iðnrh., að liggja fyrir á næstu vikum hvort verið er að selja innflutt sement á undirverði á okkar markaði. Það verður að gerast. Danska fyrirtækið finnur fjárhagslega ekkert fyrir því að knésetja fyrirtæki eins og Sementsverksmiðjuna. Eina markmið þeirra er að ná markaðnum og ráða með tímanum verðlagningu og gæðum. Þetta er þeirra markmið. Ef íslensk stjórnvöld láta það fram hjá sér fara að hafa afskipti af þessu máli standa þau sig enn verr en ég hef talið. Ég get tekið undir greinargerð flutningsmanna um að Sementsverksmiðjan er gífurlega mikilvægur aðili í atvinnulífi Akraness á öllum sviðum. Verksmiðjan er í raun mikilvæg fyrir alla mannvirkjagerð og byggingariðnaðinn eins og hann leggur sig á Íslandi. Hráefni til sementsgerðar er að stærstum hluta íslenskt efni, kalksandurinn úr Faxaflóa og líparítið úr Hvalfirði. Þar að auki er notuð mikil raforka og vatn við framleiðsluna. Það eru allar líkur á því að þau 90 störf sem eru í Sementsverksmiðjunni beri með sér afleidd störf sem eru sennilega 150 jafnvel allt að 200. Að mjög mörgu er því að hyggja fyrir hvert starf og mikið í húfi, ekki bara fyrir sveitarfélagið Akranes heldur fyrir íslenskt atvinnulíf. Því skora ég á hæstv. forsrh. og iðnrh. að blanda sér nú þegar í málið. Til þess að útskýra örlítið mismuninn á stærð þessara verksmiðja sem hér eiga í hlut þá standa málin þannig að í Álaborg er keypt lággæðagjall frá Rússlandi og Póllandi, keypt af þeim þjóðum, flutt þangað inn og blandað við gjallið sem framleitt er í Álaborg, hágæðavöru. Síðan er malað úr því sement. Fyrir utan það að nota til brennslunnar venjulega olíu og kol þá notar þessi verksmiðja, Aalborg Portland, niðurtætt gúmmí, timbur og alls konar úrgangsefni sem eru brennanleg við 1.400 gráðu hita vegna þess að við þann hita brenna nánast öll snefilefni upp. Því er vissulega rétt að sementsverksmiðjur eru einhver bestu tæki til þess að eyða slíkum efnum en nýta orkuna jafnframt til eigin framleiðslu. Þessi verksmiðja í Álaborg tekur nánast alla ösku frá rafmagnsframleiðslufyrirtækjunum í Álaborg sem framleiða rafmagn með kolum og eyðir henni. Henni er ýmist blandað saman við sement eða beint í gjallið. Það eru svo margir hlutir sem eru svo ólíkir vegna stærðarinnar að því verður ekki lýst nema með löngum fyrirlestri. Það vill svo til að sá sem hér stendur kynntist þessu ferli. Þó svo að við værum lítil hér á Íslandi með okkar verksmiðju þá gátum við flutt þekkingu héðan og til þeirra í ýmsu. Herra forseti: Ég spyr hvort ég fái ekki tíma til að ræða bæði málin. Er það bara annað málið? Fæ ég bara sjö mínútur?

Það var tilkynnt, hv. þm., að við mundum taka til umræðu bæði málin saman. En hv. þm. er velkomið að setja sig á mælendaskrá aftur ef hann vill.

Herra forseti. Hér er einnig rædd till. til þál. um úttekt á framtíðarhlutverki Sementsverksmiðjunnar hf. við förgun spilliefna. Sú framtíð á að vera að framleiða gæðavöru áfram svo sem verið hefur. Með rannsóknum og tilraunum hefur tekist að koma í veg fyrir þær úrfellingar í steypu sem komu í ljós á þeim tíma þegar farið var að nota sjávarmöl til steypugerðar. Það er tækni sem við Íslendingar höfum tileinkað okkur umfram aðra sementsframleiðendur. Hér er því til þekking sem við megum ekki glata. En stöðug hagræðing og framför hefur leitt til hámarksfækkunar starfa í Sementsverksmiðjunni. Virðulegur forseti. Ég hef mjög margt fleira um þetta mál að segja. Ég hyggst þó ekki standa hér í stól og ræða þetta mál aftur og aftur. En við munum finna fyrir því, eins og ég hef áður sagt, að Aalborg Portland getur beitt sér harkalega til að ná undir sig íslenska sementsmarkaðnum. Ef svo fer munu íslenskir notendur finna fyrir áhrifum stórveldis, þ.e. ef Sementsverksmiðjan verður knésett.

Hæstv. forseti. Það er vel að þessi umræða er í Alþingi um málefni Sementsverksmiðjunnar. Þær tillögur sem hér liggja fyrir hafa orðið til þess að málið var tekið upp í þinginu. Ég ætla fyrst og fremst að ræða um samkeppnisaðstöðu Sementsverksmiðjunnar. Ég átti einu sinni sæti í stjórn þessarar verksmiðju fyrir mörgum árum síðan og á þeim árum var ákveðið að fara að brenna kolum í verksmiðjunni. Eftir að sú ákvörðun var tekin tókst að reisa verksmiðjuna úr rústum. Það var ekkert minna. Hún hafði gjörsamlega koðnað niður í verðbólguæðinu sem óð yfir landið þar sem sementsverði var haldið niðri vegna þess að það hafði áhrif á vísitöluna. En þegar ákvörðun um að brenna kolum var tekin þá ákváðu stjórnvöld að leyfa verksmiðjunni að njóta árangursins af þessu. Hann var notaður til þess að byggja verksmiðjuna upp, halda henni við og í dag er hún í miklu betra ástandi en áður var. Því er hægt að segja að verksmiðjunni hafi verið stjórnað vel á undanförnum árum og að hún sé út af fyrir sig ágætlega rekstrarhæf eins og hún er. Þegar ég var í stjórn verksmiðjunnar taldi ég að ef einhver aðili tæki þá ákvörðun að setja upp sölukerfi á Íslandi og fara að selja sement í samkeppni við þessa verksmiðju þá væri mjög hæpið að hún lifði það af. Þess vegna kemur mér þægilega á óvart þegar stjórnendur verksmiðjunnar fullyrða að verksmiðjan geti vel staðið sig í samkeppni ef sú samkeppni sé á eðlilegum grundvelli. Ég vona sannarlega að þeir hafi rétt fyrir sér í þessu. En ég ætla að spyrja hæstv. ráðherra: Er ekki kominn tími til þess að stjórnvöld segi það skýrt og skorinort hvaða stefnu þau hafa í málinu? Mín skoðun er sú að stefnan eigi að vera þessi: Stjórnvöld hafa átt þessa verksmiðju. Þau hafa rekið hana til þess að skaffa sement til nota á Íslandi. Það sem er mikilvægast af öllu er að tryggja samkeppni í framboði á sementi á markaðnum. Það verður ekki góð framtíð ef því fyrirtæki sem nú er komið inn á markaðinn tekst að knésetja verksmiðjuna og sitja síðan eitt að markaðnum í framhaldinu. Ég tel að ríkið sem ábyrgðaraðili þess að reka Sementsverksmiðjuna fram á þennan dag hljóti að eiga að bregðast við með þeim hætti að segja sem svo: Þessi verksmiðja verður rekin í samkeppni við þennan innflutning og við munum sjá til þess að sú samkeppni verði sanngjörn og að þar séu eðlilegar leikreglur virtar. Ef verksmiðjan getur hins vegar ekki staðist þá samkeppni á eðlilegum grundvelli þá verði sölukerfi hennar notað til þess að flytja inn sement frá öðrum samkeppnisaðilum hingað til að keppa við þennan innflutningsaðila. Sölukerfi verksmiðjunnar er mjög mikils virði. Við vitum t.d. að spænskir aðilar höfðu áhuga á því að kaupa sölukerfi verksmiðjunnar fyrir nokkrum árum síðan, en fengu það ekki. Þeir ætluðu sér ekki að reka sementsverksmiðjuna. Það er alveg klárt mál. Þeir ætluðu að leggja niður framleiðsluna en nota sölukerfi verksmiðjunnar til að selja. Ég tel mjög mikilvægt að þessi vilji komi fram vegna þess að ef það er rétt sem hér hefur verið haldið fram, að þetta erlenda fyrirtæki sé að selja hér á undirverði, þá hlýtur það að vera tímabundið ásand. Það getur ekki verið að þetta fyrirtæki ætli til langrar framtíðar að selja sement, kannski til stórvirkjana hér eða hvað það nú allt verður, á undirverði. Hins vegar getur vel verið að þetta fyrirtæki hafi ákveðið að koma inn á markaðinn með lágt verð og nota það tímabil til þess að koma verksmiðjunni fyrir kattarnef. Það eigum við ekki að líða og mér finnst stjórnvöld eiga að sýna spilin sín í þessu. Þau eru að mínu viti þessi: Verksmiðjan verður rekin ef rekstrargrundvöllur er eðlilegur fyrir hana á því verði sem eðlilegt má telja á markaðnum. Það hlýtur að vera hægt að koma í veg fyrir að menn séu að spila hér á vitlausu verði. En mikilvægt er að það liggi líka fyrir, ef niðurstaðan verður sú að ekki sé hægt að reka verksmiðjuna, að sölukerfi hennar verði þá notað til þess að full samkeppni verði við þann innflutning sem nú er í gangi Ég er ekki að segja þetta vegna þess að það sé framtíð sem ég vil sjá. Ég er að segja þetta vegna þess að það kæmi kannski einhverri skynsemi inn í höfuðið á þeim sem flytja hingað inn sement, þ.e. ef raunverulega er verið að flytja það inn á undirballans, sem ég hef enga ástæðu til að rengja að verið sé að gera. En á meðan stjórnvöld sýna ekki spilin sín, segja ekki frá því hvað þau ætla sér þá má auðvitað ætla að þeir hjá Aalborg Portland telji að þeir komist bara upp með að leggja Sementsverksmiðjuna á hliðina  Því tel ég mjög mikilvægt að hæstv. iðnrh. segi hug sinni í þessu máli. Ef verksmiðjan hættir rekstri, verður þá séð til þess að sölukerfið verði notað í samkeppni við þennan innflutning? Það er vopn sem ég tel að skipti miklu máli að beita í þeirri baráttu sem er uppi um að halda áfram að reka Sementsverksmiðjuna, vegna þess að ég tel að það sé hægt. En þessi aðför að henni mun takast ef menn bregðast ekki við.

Hæstv. forseti. ,,Sýna spilin``, segir hv. þm. Það er nú þannig að ekki verða öll mál leyst úr ræðustól á Alþingi. Eins og kom fram í ræðu minni þá eru þessi mál í farvegi og hjá réttum yfirvöldum sem um þau fjalla. Þá er ég að tala um samkeppnisyfirvöld hér og Eftirlitsstofnun EFTA. En segja má að það taki nokkuð langan tíma og það þykir mér miður. Það sem ég hef haft að leiðarljósi er ekkert langt frá því sem hv. þm. talaði um hér. Mér finnst mikilvægt, miðað við að ekki er um einokun að ræða hér lengur, að samkeppni sé tryggð á markaðnum. En við þekkjum söguna. Við þekkjum hvaða aðstæður ríkja. Við vitum um það. Málið er ekki einfalt. Engu að síður þarf að taka á því og við vinnum með það að leiðarljósi í ráðuneytinu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég tel hins vegar og vona þá að þeir sem reka það innflutningsfyrirtæki sem er að selja hér á markaðnum geri sér grein fyrir því að þetta er afstaða stjórnvalda á Íslandi. Ég held að mjög mikilvægt sé að þeir viti það og skilji að þeim muni ekki takast, þó þeir geri aðför að þessari verksmiðju, að koma samkeppni við sig fyrir kattarnef. Það er að mínu viti það sem er verið að reyna hér með því verði sem hefur verið uppi á sementsmarkaðnum. En eins og ég sagði áðan þá er mikilvægt að menn viti að það muni ekki takast.

Herra forseti. Ég vil fyrir hönd okkar flutningsmanna þessara tveggja þingsályktunartillagna, mín og hv. þm. Árna Steinars Jóhannssonar, þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur orðið um þetta afar brýna mál. Það er augljóst að allir þeir sem hér hafa tekið þátt í umræðunum leggja áherslu á alvöru málsins og það að grípa þurfi sem fyrst til aðgerða. Mér þykir mjög gott að þetta hafi komið hérna skýrt fram. Hér hefur verið dreginn fram sá mikli stærðarmunur og aðstöðumunur sem er á milli þessara tveggja fyrirtækja, Sementsverksmiðju ríkisins á Akranesi og alþjóðafyrirtækisins Aalborg Portland, sá mikli munur sem er á þessum fyrirtækjum og möguleikinn á að standa af sér lágt verð eða beita á einn eða annan hátt viðskiptaaðferðum til þess að ryðja sér braut á markaði. Þarna er því um tvo mjög ólíka aðila að ræða. Okkur á heldur ekki að koma á óvart --- og það liggur í hlutarins eðli --- að auðvitað sækir sá aðili sem stendur hér að innflutningi á sementi, inn á markaðinn með öllum þeim tiltæku ráðum sem hann hefur og lög heimila. Það liggur í hlutarins eðli. Innflutningsaðilinn sækir málið af því kappi sem mögulegt er. Það er eðlilegt og til þess er hann ráðinn og það er hans hlutverk. Hitt snýr þá að okkur hvernig brugðist skal við. Hér hefur komið fram, bæði í máli okkar flutningsmanna og annarra, að Sementsverksmiðjan er metnaðarfullur starfsvettvangur. Fólkið sem þar vinnur er metnaðarfullt fyrir hönd verka sinna og þess sem þar fer fram. Verksmiðjan sjálf leggur mikinn metnað í vandaða og góða framleiðslu og hyggur að öllum umhverfis- og mengunarþáttum afar vel. Þetta er því ekki vinnustaður sem er að drabbast niður, síður en svo, heldur þvert á móti. Við höfum líka í þessum tveimur tillögum dregið fram fjölþætt hlutverk Sementsverksmiðjunnar. Hún framleiðir sement úr innlendum hráefnum. Hún er öflugur og góður vinnustaður með margfeldisáhrif inn í samfélagið, bæði á Akranesi og víðar, um allt land. Margfeldisáhrifin eru gríðarlega mikilvæg. Við höfum líka dregið fram gæði þessarar vöru og öryggið sem felst í því að hún er framleidd hér á landi. Við höfum líka dregið fram að finna megi fleiri leiðir til þess að styrkja og efla rekstur verksmiðjunnar og einnig til að þjóna öðrum hlutverkum sem við yrðum annars að standa að með ærnum tilkostnaði, svo sem að brenna orkuríkum úrgangsefnum. Það er þegar hafið en við gætum gert þar enn stærri hlut sem þó mundi kosta stórfé ef við gætum ekki brennt því hér á landi. Við yrðum kannski að flytja það út með ærnum flutningskostnaði og förgunargjaldi þar. Þannig höfum við dregið fram hér fleiri, fleiri þætti sem undirstrika bæði möguleika og mikilvægi þessarar verksmiðju og framleiðslu hennar. Herra forseti. Ég tel því ekki viðunandi að hæstv. ráðherra ætli einungis að bíða átekta eftir úrskurðum dómstóla eins og ESA. Mér finnst það ekki viðunandi. Þetta mál þolir ekki bið. Stjórnvöld, ríkið er eigandi og hefur eigendaábyrgð á þessari verksmiðju. Ríkið það er jú við, það er allir Íslendingar og við höfum eigendaábyrgð á þessari verksmiðju, bæði til að styrkja hana og efla og gera rekstur hennar hagkvæmari, en líka til að verja hana gegn hugsanlega óeðlilegum viðskiptaháttum, alla vega meðan verið er að sanna að svo sé ekki. Ég trúi því að Sementsverksmiðjan á Akranesi eigi sér alla möguleika, sterka og góða möguleika, ef hún fær bara að starfa í eðlilegu og sanngjörnu samkeppnisumhverfi og fær líka eðlilegan stuðning og bakhjarl, eigendabakhjarl, eins og hver og einn mundi veita sínu eigin fyrirtæki, og það er ríkið í þessu tilviki hjá okkur. Það eigum við að gera. Ég tel að stjórnvöld ættu fyllilega að skoða það að leggja innflutningsgjöld --- þess vegna tímabundið --- á sement sem talið er að flutt sé inn á óeðlilega lágu verði þannig að samkeppni sé þá í lagi á meðan verið er að kanna þetta mál. Hver mundi sækja það ef hér leyfðist að flytja inn sement á lágu verði, Sementsverksmiðjan stæði það ekki af sér og ætti orðið erfitt með að starfa áfram þegar úrskurður kæmi og hann reyndist vera sá að þessi undirboð eða innflutningur hefði verið ólöglegur. Sementsverksmiðjunni hefði þá kannski verið lokað. Hver ætlar að axla þá ábyrgð, virðulegi forseti? Herra forseti. Ég legg áherslu á að stjórnvöld axli eigendaábyrgð sína á verksmiðjunni, tryggi stöðu hennar og verji hana meðan verið er að búa svo um hnútana. Herra forseti. Að lokinni umræðu um þessi mál óska ég eftir að báðum tillögunum verði vísað til iðnn.