Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það kom fram við 2. umr. málsins í gær aths. frá hv. 5. þm. Vestf. um það, að I. tölul. við ákvæði til bráðabirgða aftan við 51. gr. væri e. t. v. ekki nægilega skýrt orðaður. Af þeim ástæðum hefur meiri hl. fjh.- og viðskn. flutt stutta brtt., sem leiðir til þess að I. tölul. breytist aðeins. Ég vil vekja athygli á því, að á þskj. 511, þar sem frv. er prentað eftir 2. umr. hér í d., hefur uppsetning orðið aðeins öðruvísi en ætlast var til. I. liðurinn á að byrja á „Verðbætur samkv. ákvæðum 48. - 51. gr.“, þ. e. a. s. upphafið á bráðabirgðaákvæðinu á að vera upphafið á I. liðnum. Það er við þennan lið sem brtt. er, næstsíðasta málsl., þannig að þá kemur þar: „Grunnkaup þetta skal haldast óbreytt þar til um annað hefur verið samið. Að því er varðar félagsmenn í BSRB og BHM fer þó eftir samkomulagi því, sem þegar hefur verið gert við fjmrn.“



Herra forseti. Eins og hv. 6. þm. Suðurl. tók fram gerði ég fsp. við 2. umr. um það, hvernig bæri að skilja I. tölul. brtt. við ákvæði til bráðabirgða eftir 51. gr. frv. með tilliti til Bandatags starfsmanna ríkis og bæja. Hv. þm. lofaði því í gær, að þetta mál yrði athugað áður en til 3. umr. kæmi. Hann hefur staðið við það eins og hans var von og vísa. Hér hefur verið lögð fram brtt. á þskj. 513 til þess, eins og hv. 6. þm. Suðurl. sagði, að taka af öll tvímæli um hvað I. tölul. í ákvæðum til bráðabirgða eftir 51. gr. frv. þýðir með tilliti til Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og Bandalags háskólamanna. Ég hef ekkert nema gott um það að segja og tel raunar að það hafi verið nauðsynlegt að bera fram brtt. til þess að kveða skýrt á um þetta efni. En í brtt. segir að það skuli að því er varðar félagsmenn í BSRB og BHM fara þó eftir samkomulagi því sem gert hefur verið við fjmrn. Mér þykir að það sé nauðsynlegt að hér sé skýrt frá því, í hverju þetta samkomulag er fólgið. Það er ekki nægilegt að vitna til samkomulagsins. Hv. þm. verða að vita og fá skýringu á því, lýsingu á því samkomulagi. Annars vita hv. þm. ekki hvað þeir eru að samþykkja. Ég hef fyrir framan mig úrklippu úr Morgunblaðinu í dag, þar sem er rætt við Kristján Thorlacius formann Bandalags starfsmanna ríkis og bæja um þetta atriði og þar sem hann kemur inn á það, um hvað þetta samkomulag sé. Það er aðeins vikið að þessu örfáum orðum og mér þykir nauðsynlegt að fá nánari skýringu en er að finna í því ágæta blaði Morgunblaðinu í dag um þetta efni. Og það er það sem ég vildi óska eftir að fram kæmi.



Herra forseti. Ég vona, að það teljist ekki brot á neinum óskrifuðum siðvenjum hins hv. Alþingis, að nýliði biðji um orðið fyrsta dag sinn á þingi. Og þó að svo sé hlýtur mér að fyrirgefast framhleypnin, því að eins og hv. 5. þm. Vestf., flokksbróðir minn Þorv. Garðar Kristjánsson, benti á í ræðu sinni við 2. umr. þessa máls í gær er ekki að sjá að löng ræðuhöld þm. Alþfl. og Alþb. muni tefja að ráði afgreiðslu þessa frv. hér í d. Örfá orð frá nýliðanum ættu því vart að saka. Eina lífsmarkið, sem í gær mátti finna með gömlu stjórnarandstöðunni, var örstutt, en djúpt frammíkall frá hv. 4. þm. Norðurl. e., Stefáni Jónssyni, þess efnis að Ólafur Jóhannesson væri góður maður. Þetta var eina innleggið úr þeirri átt þann daginn um frv. til l. um stefnumörkun í efnahagsmálum - stefnumörkun sem hvorki meira né minna á að tryggja næga og stöðuga atvinnu, halda verðhækkunum í skefjum, stuðla að jafnvægi í viðskiptum við önnur lönd, greiða fyrir félagslegum og efnahagslegum framförum og bættum lífskjörum alls almennings. Já, mikil er trú þín, kona. Þetta stutta frammíkall er þá líklega merkilegasta framlag Alþb. til íslenskrar efnahagsmálaumr. um langt skeið, því að það má færa nokkur rök fyrir því, að þetta framlag sé sannleikanum samkvæmt og af hinu góða, sem er nýlunda úr þeim herbúðum. En þótt Ólafur Jóhannesson sé góður maður er frv. það til l., sem hér er um fjallað, ekki gott. Það er slæmt. Það er svo slæmt, að viðbúið er að höfundur þess muni áður en langt um líður gefa því svipuð eftirmæli og hann, að vísu af nokkurri ósanngirni, gaf skattalögum Framsfl. og Sjálfstfl. Hann taldi ákveðnar greinar í þeim lögum gera mönnum næstum ókleift að ákveða sjálfir hvenær og hvar þeir köstuðu af sér vatni. Ástfóstur þessa frv. við alls kyns skýrslugerð og áætlanagerð mun ekki auðvelda mönnum þær ákvarðanir. En þó er sýnu verra að verði frv. þetta grundvöllur efnahagsstefnu ríkisstj. mun skattpíningarstefnu ríkisstj. ekki linna á næstunni. Ráðh. hafa þegar sýnt fádæma frumleik í vali skattstofna og er aldrei að vita hvar þeir bera niður næst. Þarfir manna til baks og kviðar hafa áður verið skattlagðar af fjársoltnum yfirvöldum og kynni svo að geta farið að ríkisstj. leitaði þar fyrirmyndar. Þögn þm. Alþfl. og Alþb. við umr. í gær er sjálfsagt besta staðfesting þess, hversu tilgangslaust þetta frv. er. Alþfl.-menn lofuðu kjósendum sínum á síðasta vori, að þeir skyldu koma kerfis- og verðbólguflokkunum vondu á kné og þeir skyldu kenna þeim hvernig ætti að ráða niðurlögum verðbólgunnar. Nú ætla þeir að standa að samþykkt frv. sem lögleiðir 40% verðbólgu. Alþb. menn lofuðu hins vegar öllum sínum kjósendum, að þeir skyldu jafna um kaupránsflokkana. „ Ríkisstj. frá og samningana í gildi,“ var kosningaslagorð þeirra. Ríkisstj. fór frá og þeirra eigin óskastjórn, vinstri stjórn, tók við. Nú eru hins vegar engir kjarasamningar í gildi. Hinn áður heilagi frjálsi samningsréttur er nú einskis metinn og kommar skeggræða í smáklíkum, sem þeir kalla nú forustu launþegasamtakanna, hversu mörgum prósentum þeir eiga að ræna af launþegum. Ríkisstj.-flokkarnir hafa mjög gumað af því samráði sem þeir hafi haft við ýmsa hagsmunaaðila og þrýstihópa í landinu við samningu þessa frv. Slíkt samráð skal að vísu ekki alfarið vanvirt. En hvers virði er slíkt samráð, ef þeir hinir sömu hagsmunaaðilar hafa sýnt sig í því að láta pólitíska þjónkun sína við kommúnista ráða afstöðu sinni í allri faglegri kjarabaráttu? Eða hvar eru núna skyndiverkföllin, útflutningsbannið og útifundirnir? Og hvers virði er slíkt samráð, ef útkoman er löggjöf svo útþynnt og vesæl að hún nær hvergi að vinna á því meini sem henni er ætlað að vinna á, þ. e. a. s. verðbólgunni? Ég er viss um að allir hv. þm. þessarar d. hafa haldið yfir kjósendum sínum magnþrungnar ræður um skaðsemi verðbólgunnar, um hvernig verðbólgan eyðileggur allt verðmætaskyn manna, um hvernig verðbólgan leiðir til fjárfestingar sem gefur engan arð af sér, um hvernig arðurinn af fjárfestingunni er í raun og veru það sem kemur til skiptanna milli atvinnurekandans og launþegans og um hvernig stöðvun verðbólgunnar og áhersla á arðsemi fjárfestingar er grundvöllur þess að unnt sé að bæta lífskjör almennings í landinu. Ef þessar staðreyndir og samhengi þeirra er öllum þm. ljóst, hví þá ekki að setja löggjöf sem miðar hiklaust að því marki að stöðva verðbólguna og bæta lífskjörin í landinu? Að því hljóta þó allir stjórnmálaflokkar að stefna. Auðvitað kemur slík löggjöf við einhvern í upphafi, en hann verður þeim mun betur settur eftir á. Læknir sem meðhöndlar keðjureykingamann, sem sýnir merki lungnakrabba, eyðir ekki miklu púðri í að „diskútera“ við sjúklinginn þau óþægindi sem hann muni hafa af því að hætta að reykja. Val sjúklingsins er milli lífs og dauða. Hið sama á við hér. Lausn þess efnahagsvanda, sem þjóðin hefur strítt við undanfarin ár, er val milli lífs og dauða, milli vaxandi eða minnkandi velmegunar, milli byggðar í landinu eða fólksflótta. Valið ætti því að vera auðvelt. Eitt mest notaða orð íslenskrar þjóðmálabaráttu er orðið „byggðastefna“. Er þar átt við þá stefnu, sem allflestir eru sammála um, að nauðsynlegt sé að viðhalda blómlegri byggð sem víðast um landið. En ef fram fer sem horfir í íslenskum þjóðmálum er líklegt að þetta hugtak fái víðtækari merkingu og þá verði megininntak íslenskrar byggðastefnu að halda landinu í byggð, þ. e. a. s. koma í veg fyrir fólksflutninga í ríkum mæli til annarra landa. Brottflutningur fólks af landinu undanfarin ár, þrátt fyrir næga atvinnu, gæti verið aðeins forsmekkurinn að því sem koma skal. Augljóst er hvers vegna fólkið flytur. Þjóðartekjur á mann eru mun hærri meðal nágrannaþjóðanna en hér og er vinnudagurinn þar þó styttri og talsverður fjöldi manna atvinnulaus í þokkabót. Það er með öllu ástæðulaust að ætla að Íslendingar sætti sig til lengdar við lakari lífskjör en gerist meðal nágrannaþjóðanna. Og ef lífskjörin batna ekki hér heima, þá fara menn - fyrst þeir, sem hafa lært fræðigreinar eða handverk, svo hinir. Þessi fólksflótti verður ekki stöðvaður með skírskotun til ættjarðarástarinnar og fjallkonunnar, því malbikskynslóðin tengist engum slíkum böndum við land sitt og þjóð að hún meti ekki meira, þegar á reynir, beinharða efnahagslega afkomu og öryggi. En ef bæta á lífskjörin verðúr að brjóta leið út úr vítahring verðbólgunnar, minnkandi kaupmáttar og taprekstrar fyrirtækjanna. Slíkt verður ekki gert með neinum einföldum ráðum eða slagorðum, og það tilgangslausa kukl, sem hér er lagt til að stundað verði, mun ekki leiða okkur út af ógæfubrautinni. Ég sagði áðan að ríkisstj. gumaði af samráði sínu við ýmis hagsmunasamtök. Þó er ekki að sjá að henni hafi tekist að velja þau heilræði sem þaðan hafa komið og best munu duga. Í byrjun marsmánaðar ályktaði t. d. aðalfundur verkalýðsfélagsins Einingar á þessa leið og sendi ríkisstj., - mig langar til, með leyfi forseta, að lesa hluta ályktunarinnar upp, en hér segir í 2. gr.: „Komið ykkur umsvifalaust saman um langtímastefnumörkum er miði að aukinni framleiðni og auknum kaupmætti launafólks. Tryggið öllum vinnu við arðbær störf er skapa aukinn þjóðarauð til skipta.“ Þessi ályktun hittir kjarna þeirrar lausnar sem er á efnahagsvanda þjóðarinnar. Menn verða að glöggva sig á því til hlítar, hverjar eru undirstöður efnahagslegrar velferðar á Íslandi í nútíð og framtíð og hvernig rétt tök á þessum undirstöðum geta skapað þjóðinni aukinn auð til skiptanna, aukinn kaupmátt og tryggt arðbær störf. Þessar undirstöður eru sjávarútvegur og orkufrekur iðnaður. Hvernig sem menn reyna að rangfæra og mistúlka þessa staðreynd er hún óumflýjanleg. Þessar tvær atvinnugreinar hafa slíka sérstöðu hér á landi, að þær einar geta boðið álíka framleiðni og þá um leið lífskjör og gerast meðal hinna iðnvæddu nágrannaríkja okkar. Allur annar íslenskur útflutningur mun verða að berjast um markaðsaðstöðu við vöru frá vaxandi iðnveldum Asíu, svo sem Suður-Kóreu, Indónesíu, Malaysíu o. fl. Þar er vinnuaflið ódýrt og lífskjör almennings frumstæð. Ef menn neita að viðurkenna sérstöðu sjávarútvegsins og orkufreks iðnaðar til að skapa hér velferðarríki framtíðarinnar eru menn að dæma þjóðinni versnandi lífskjör. Það er óþarfi að tíunda hér í deildinni í dag þá hættu sem sjávárútvegurinn er í nú vegna ofveiði helstu nytjafiska. Hins vegar er vitað að skipulögð sóknarminnkun mun gera þessum fiskstofnum kleift að ná sér aftur á strik og tryggja um leið að þessi mikilvæga auðlind, sjórinn, gefi af sér varanlegan afrakstur í framtíðinni. En meðan þorskur og loðna eru að nokkru hvíld verður að hefja skipulega nýtingu orkunnar og orkufreks iðnaðar. Ég ætla ekki í dag að verða langorður um hvernig það skuli helst gert. En skjótasta, einfaldasta og besta leiðin út úr efnahagsöngþveitinu hér er að reisa á næstu 10 árum 3–4 orkufrek iðnfyrirtæki á stærð við ÍSAL og auka raforkuframleiðslu sem því næmi. þessi fyrirtæki mundu veita rösklega 2000 manns vinnu og leggja grunn að störfum annarra 6000. Til að raska ekki félagslegri uppbyggingu hinna dreifðu byggða yrðu fyrirtæki þessi reist hér á þéttbýlissvæðinu á Suðvestur(andi, hugsanlega einnig á Suðurlandi. Þm. þyrftu þá ekki að hlusta á umr. eins og rétt áðan í Sþ. um skiptingu þorskanna - þeirra fáu sem til skipta eru. Fyrirtækin yrðu algerlega í eigu erlendra aðila og framkvæmdafé íslenska ríkisins ekki bundið í uppbyggingu áhættusamra fyrirtækja, auk þess sem fyrirtækin yrðu látin greiða sem hæst raforkuverð ásamt framleiðsluskatti, eins og gert er við ÍSA L. Með þessu væri dregið úr mikilvægi sjávarútvegs fyrir byggðina á Suður- og Suðvesturlandi og dreifbýlinu veittur forréttur að nýtingu sjávarauðlindanna. Þannig yrðu varanleg lífskjör allra Íslendinga tryggð um ókomna tíð, án röskunar á þeirri uppbyggingu landsins sem við nú þekkjum og viljum ekki breyta. Hugsanlega eru enn til menn sem helst vilja naga hundasúrur og drekka fíflamjólk úti í móa, en þeir eru það fáir og fer fækkandi að á þá ber ekki að hlusta. Ég læt svo ræðu minni lokið.



Herra forseti. Mér finnst ástæða til að vekja athygli á þeirri staðreynd, að samkv. þeirri brtt. á þskj. 513 sem hefur verið borin fram af meiri hl. fjh.- og viðskn., er gefið í skyn að þrátt fyrir ákvæðið til bráðabirgða í þessu frv. geti tvær stéttir í þjóðfélaginu, félagsmenn í BSRB og félagsmenn í BHM, átt þess kost að fá umsamdar grunnkaupshækkanir, ef atvik fara á þann veg að það reyni á samkomulag það sem hér er skýrt frá og gert hefur verið, að manni skilst, við fjmrn. En ég vil benda á í þessu sambandi stöðu tveggja annarra Samtaka í þjóðfélaginu, og þar á ég við starfsmenn í bönkunum og blaðamenn. Báðir þessir starfshópar áttu samkv. samningum heimtingu á að fá 3% grunnkaupshækkun við útborgun 1. apríl. Eins og hv. alþm. er kunnugt hefur greiðslan til bankamannanna þegar verið innt afhendi samkv. samningunum. Greiðslan til blaðamannanna hefur hins vegar ekki gengið fram enn þá, en af fréttum í fjölmiðlum kemur fram að þeir muni skjóta máli sínu til hlutaðeigandi dómstóla. Ég tel að það sé fráleitt að afgreiða brtt. þessa án þess að yfirlýsing liggi fyrir um það, að þær greiðslur, sem hafa verið inntar af hendi samkv. samningum við bankamenn og þá einnig við blaðamenn, lúti sömu reglum og ákvæðum og felast í þeirri brtt. sem hér hefur verið borin fram af meiri hl. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Þær fsp., sem hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson og hv. þm. Jón Sólnes hafa beint til mín, varða það samkomulag sem gert hefur verið við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja og Bandalag háskólamanna, en við þessa aðila hefur fjmrn. gert samkomulag. Það samkomulag er skilyrt. Það er á þann veg, að BSRB hefur fallist á að fresta áfangahækkun þeirri sem átti að koma til framkvæmda 1. apríl, en samþykki bandalagsins á þeirri ákvörðun er bundið þeim fyrirvara að ákvörðunin verði samþykkt við allsherjaratkvgr. Á móti því, ef frestunin verður samþ. við slíka allsherjaratkvgr., hefur fjmrn. og ríkisstj. heitið því að beita sér fyrir tilteknum breytingum á lögum um samningagerð við opinbera starfsmenn. Það var leitað eftir því við bankamenn a. m. k. að þeir gerðu hliðstætt samkomulag, en þeir vildu ekki á það fallast. Að sjálfsögðu verður staðið að öllu leyti við það samkomulag sem hefur verið gert við þessa tilteknu aðila, Bandalag starfsmanna ríkis og bæja og Bandalag háskólamanna, og þess vegna er ekki nema sjálfsagt að taka það fram alveg berlega í lögunum, þó að til þess hefði út af fyrir sig ekki borið nauðsyn, en þetta er gert til þess að taka af öll tvímæli í því efni. Ákvæði þetta tekur hins vegar aðeins til þessara tveggja aðila, Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og Bandalags háskólamanna. Um hina aðilana, sem hv. þm. Jón Sólnes nefndi, gildir ekki þessi undantekningarregla í bráðabirgðaákvæðinu. Hins vegar gildir auðvitað aðalreglan um þá, að þessi lög leggja engar hömlur við samningafrelsi og þeir geta gert nýja kjarasamninga. Þeir eiga það við atvinnuveitendur sína. Ef þeir hefðu fallist á þau tilmæli, sem til þeirra var beint, hefðu þeir auðvitað komist undir þetta ákvæði með sama hætti og Bandalag starfsmanna ríkis og bæja og Bandalag háskólamanna. Ég vona að þetta sé nægilega skýrt til þess að svara þeirri spurningu sem hv. þm. báru fram. Ég vil svo aðeins að lokum þakka hv. fjh.- og viðskn. fyrir afgreiðslu hennar á þessu máli. Hún hefur unnið mikið og gott starf. Hún hefur flutt margar brtt., sem er vitaskuld ekki óeðlilegt þegar um jafnviðamikið mál er að tefla, því að betur sjá augu en auga, og það er ugglaust að sumt í þeim brtt., sem gerðar eru, er til bóta. Um aðrar má segja að þær orki tvímælis. En ég fyrir mitt leyti get fallist á þessar brtt. og sætti mig við þær og vil þakka n. fyrir gott starf. N. hefur ekki getað orðið sammála og stjórnarandstaðan hefur skilað séráliti. Við því er auðvitað ekkert að segja. Það er ekki annað en það sem tíðkast og gerist á bestu bæjum og í bestu deildum. Ég ætla ekki að fara að ræða um það sérstaklega eða gera aths. við þau ummæli sem féllu í umr. í gær, en í þögninni felst vitaskuld ekkert samþykki við þeim röksemdum sem þar komu fram. Ég get þó sagt það, að frv. er vitaskuld ekki ætlað að taka til allra þátta efnahagsmála. Það hefur aldrei verið sagt. Því hefur aldrei verið haldið fram. Það var bent á það t. d. af frsm. minni hl., að það væri ekkert í þessu frv. að finna varðandi skattamál og innflutnings- og gjaldeyrismál. Það er laukrétt. En það verður alveg á næstunni t. d. flutt frv. um innflutnings- og gjaldeyrismál og að skattamálum er verið að vinna, þau eru í skoðun. Þessir þættir koma fram sem sérstakir þættir og auðvitað mýmargir aðrir þættir sem snerta efnahagsmál, en ekki eru ákvæði um í þessu frv. Þetta frv. tekur þó til allmargra þýðingarmikilla efnahagsþátta og er með því gerð tilraun til að ná betri stjórn á efnahagsmálum. Það var talið í gær - kannske ekki í mjög virðulegum tón - um áætlanir og sagt að það væri mikið um áætlanagerðir í frv. Ég get fallist á að áætlanir leysa ekki allan vanda og það er meira komið undir öðru en áætlunum. En orð eru þó til alls fyrst, eins og sagt er, og áætlanir eru talsvert tískuorð og tískufyrirbæri um þessar mundir og það ekki aðeins hjá þeim sem í stjórn sitja og stjórn styðja, heldur reyna hv. stjórnarandstæðingar stundum að grípa til þess að flytja till. um ýmiss konar áætlanir og skulu þeir ekki lastaðir fyrir það. T. d. minnir mig fastlega að ég hafi hlýtt á það eða lesið í dagblöðum að skýrt hafi verið frá mikilli orkuáætlun um uppbyggingu orkumála hér á landi, - ætli það hafi ekki verið næstu 10 árin?  Hér er mjög mikið undir framkvæmdinni komið. Mér dettur ekki í hug að halda að með þessu frv. eða með ákvæðum um þau atriði, sem ég nefndi sérstaklega, sé fundið neitt lausnarorð. En ég held að það sé spor í rétta átt, og mér hefur skilist að það væri spor sem hv. stjórnarandstæðingar gjarnan vildu í sjálfu sér stiga og þeir væru ekki á móti því. Þá eru auðvitað ekki síður þýðingarmikil atriði ákvæðin, sem að vísu eru mörg rammaákvæði og geta varla eðli sínu samkv. á þessu stigi verið annað, varðandi verðtryggingu sparifjár og útlánsfjárskuldbindinga. Ég hygg að hv. sjálfstæðismenn séu ekki andvígir þeirri stefnu sem í því felst. En það segi ég aftur, að mikið er undir framkvæmdinni komið. Við verðum að viðurkenna að það hefur verið farið verr með fáa en sparifjáreigendur. Það hefur verið viðleitni að undanförnu til þess að reyna að rétta hag þeirra svolítið, en hvergi nándar nærri nóg. Það er stigið stærra skref með þessu frv. í þá átt en áður, og því held ég að menn ættu að fagna, vegna þess að það verkar ekki aðeins í þá átt að gera það sem réttmætt er, að tryggja hag sparifjáreigenda, heldur mun það orka í þátt að koma á heilbrigðari viðhorfum í efnahagslífi og verða til þess að auðvelda stjórn á fjárfestingunni. En ég ætla ekki að fara nánar út í þessi atriði og ekki vera að gefa mönnum tækifæri til þess að þurfa að svará því sem ég segi hér. Það hefur auðvitað enginn við því að segja, hvernig sjálfstæðismenn snúast við þessu, það er þeirra mál. En ég held að það sé yfirleitt skynsamlegra að fylgja því sem maður telur horfa til réttrar áttar, þó að skrefið sé ekki í einu vetfangi stigið til fulls, ef það miðar fram á við og er til bóta. Hitt er kannske til of mikils mælst, að í einu vetfangi sé gert allt sem gera þarf. Ég er líka og hef alltaf verið þeirrar skoðunar, að þetta yrði að gerast í áföngum. Hvað sem því líður er frv. þetta að þessu leyti, sem ég hef minnst á, í samræmi við samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna, þar sem þeir gera sérstaklega ráð fyrir áætlunum um tiltekna málaflokka, kjaramál, peningamál o. fl., o. fl. og hjöðnun verðbólgu í áföngum. Þeir hafa ekki sett markið hærra. Sjálfsagt hefðu margir og þ. á m. ég viljað sjá stigið stærra skref í því að koma á hjöðnun verðbólgu á þessu ári. En þess er að gæta, að það getur verið vandþrætt að halda uppi fullri atvinnu, sem er markmið númer eitt, og að lækka verðbólguna. Þarna getur verið nauðsynlegt að fara bil beggja og það hefur einmitt verið gert og gerðar breytingar á þessu frv. frá þeirri mynd sem það var upphaflega í, vegna þess að samráð var haft við hagsmunaaðila - við þá aðila sem gert er ráð fyrir að hafa samráð við. Það hefur verið tekið nokkurt tillit til ábendinga, sem komu frá þessum aðilum, t. d. síðast frá Verkamannasambandinu. En auðvitað geta verið skiptar skoðanir um þetta efni. Það má kannske óska Sjálfstfl. til hamingju með það, að hinn hv. nýi þm. Jón Ásbergsson hafði úrræðin með sér að norðan. Nú hafa þeir þau og vita hvað þeir eiga að gera. Ég ætla ekki að fara að tala frekar um þau. Mér finnst skemmtilegra að leiðrétta eitt sem kom fram við 1. umr., en ætla annars ekki að fara út í þær aths. sem þá komu fram. Það kom fram í máli forvera hv. 5. þm. Norðurl. v., Eyjólfs K. Jónssonar. Hann sagði að þegar vinstri stjórnin hefði skilið við 1974 hefði verðbólgan verið yfir 54% . Mér er þetta mál skylt, af því að ég hef átt sæti í báðum þeim ríkisstj. sem þarna eiga hlut að máli, og ég hef áhuga á því einu að hið sanna sé sagt um þetta efni. Það vill svo vel til, að það eru fyrir hendi alveg órækar opinberar skýrslur Hagstofu Íslands sem segja til um þetta, hver verðbólgan var þá og hvenær verðbólgan var komin upp í 54%. Þetta er í skýrslu sem Hagstofan gefur út á þriggja mánaða fresti. Ef maður lítur yfir daga vinstri stjórnarinnar var verðbólgan frá því í ágúst 1971 12 næstu mánuði 13.6%, frá ágúst 1972 í næstu 12 mánuði 20.9% og frá því í ágúst 1973 til þess í ágúst 1974, að vinstri stjórnin fór frá, var verðbólgan 41.4%, sem að vísu var allt of mikið, en orsakaðist af ástæðum sem mönnum eru vonandi enn í minni. En í ágúst 1974 tók við ný stjórn og í ágúst 1975 var verðbólgan komin upp í 54.5% - hafði hækkað sem sagt á því tímabili. Hv. þm. Eyjólfur K. Jónsson er því einu ári á eftir tímanum. Það er ofurlítil tímaskekkja sem mér finnst eðlilegt að leiðrétta. Og til þess líka að halda áfram að láta fyrrv. ríkisstj. njóta sannmælis, sem mér er skylt, má geta þess, að í ágúst 1976 var verðbólgan aftur komin niður í 31.8%, en í ágúst 1977 var hún komin niður í 26.6%. Ég veit að hv. þm. Eyjólfur K. Jónsson vill hafa það sem sannara reynist, og þess vegna vonast ég til að heyra ekki frá honum aftur þessa tölu. Og mikið mundi ég vera þakklátur honum ef hann gæti haft þau áhrif á Morgunblaðið, að það væri ekki alltaf með þessi 54%, heldur héldi sig við þær tölur sem Hagstofan leggi upp í hendurnar á mönnum. Ég endurtek svo þakkir mínar til n., sem hefur unnið vel að þessu máli.



Herra forseti. Ég vil óska hinum nýja þm., Jóni Ásbergssyni, til hamingju með hans ágætu ræðu. Ég tók eftir því, að hæstv. forsrh. hefur hlustað með athygli á mál þessa unga manns. Það er ekkert óeðlilegt, vegna þess að ég þykist vita að hæstv. forsrh. eigi von á því að heyra síðar margt skynsamlegt frá þessum unga manni. Hæstv. forsrh. fór þarna út í nokkurn talnaleik í sambandi við verðbólgumálin. Ég get ekki fylgt honum alveg eftir í því efni. Ég hef ekki þessar tölur nú við höndina. Ég efast ekki um að hæstv. forsrh. hafi lesið rétt upp úr hagskýrslum. Það snerist töluvert hans mál um 50% verðbólgu og taldi hann sig færa rök fyrir því, að það hefði ekki átt sér stað í fyrri vinstri stjórninni, sem sat frá 1971–1974, heldur í þeirri ríkisstj. sem næst kom á eftir. En ég hygg að það skipti ekki verulegu máli, þegar við förum að gera upp hlut hæstv. forsrh. í þessum verðbólgumálum. Hann átti sæti í báðum þessum stjórnum og fór með viðskiptamálin í hinni síðari ríkisstj., ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar, og það ráðherraembætti hefur ekki minnst um það að segja hver þróun verðbólgumálanna hefur verið. Hæstv. forsrh. fór nokkrum orðum um frv. það, sem hér er til umr., með tilliti til þeirra umr. sem áður hafa farið fram við 1. og 2. umr. málsins. Hann tók sérstaklega fram, að það vantaði ýmislegt í þetta frv. sem varðar efnahagsmálin og er þar sammála okkur talsmönnum stjórnarandstöðunnar. En ég vek athygli á því, að hv. 6. þm. Suðurl. og frsm. meiri hl. hv. fjh.- og viðskn. lagði alveg sérstaka áherslu á að frv. þetta væri algert einsdæmi í sögunni fyrir það, hve það legði traustar, grundvöll eða mótaði heildarstefnu í efnahagsmálunum, eins og hann orðaði það. Ég held að það sé misskilningur, eins og ég hef áður vikið að, hjá hv. 6. þm. Suðurl. Við hæstv. forsrh. getum hins vegar verið sammála um að það vantar margt í þetta frv. Og það vantar því miður sumt af því sem er ómissandi ef á að móta nokkra heildarstefnu í efnahagsmálunum. Þess vegna er þetta frv. eins og það er. Hæstv. forsrh. vék að því, að við talsmenn stjórnarandstöðunnar gerðum lítið úr áætlunum. Það er nokkur ónákvæmni í þessu hjá hæstv. forsrh. Ég man ekki betur t. d. heldur en ég tæki fram, að ég legði ekki lítið upp úr áætlunum. Ég tók það beint fram. Áætlanagerð og skipuleg vinnubrögð, eins og ég orðaði það við 2. umr. þessa máls, eru ákaflega þýðingarmikil. En það, sem við bentum á, og það, sem ég lagði alveg sérstaka áherslu á, var að meginmál og allir fyrstu kaflar þessa frv. fjölluðu um áætlanagerð í margs konar samböndum og það væri prentað upp ýmislegt úr gildandi lögum og reglugerðum. Það er sett í frv. ýmislegt sem mönnum mundi undir venjulegum kringumstæðum ekki detta í hug að fara að gera að löggjafaratriði. En það er eins og allt hafi verið hey í harðindum hjá hæstv. ríkisstj., því að allt mögulegt og ómögulegt er tekið í þessum vaðli og fjasi um áætlanagerðir sem er í frv. Það er alveg rétt, eins og hæstv. forsrh. vék að, að okkur sjálfstæðismönnum finnst sumt getaverið til bóta í frv. Hann vék sérstaklega að kaflanum um verðtryggingu. Ég gerði það einnig í ræðu minni við 2. umr. málsins. Við getum verið sammála um það. En eins og ég benti á þar taldi ég að það þyrfti að kveða á með nokkuð öðrum hætti um þessi atriði en gert er í frv. og það væri ýmsu ábótavant í þessu efni í frv., þó að sumt - og meginhugsunin - stefni í rétta átt. Hæstv. forsrh. sagði að menn ættu - ég skildi hann svo - að geta verið með því sem til bóta horfir. Jú, út af fyrir sig er sjálfsagt að vera með því sem til bóta horfir. Það gerum við sjálfstæðismenn alltaf. Við erum alltaf með því sem til bóta horfir. En þetta mál er þess eðlis, að við eigum ekki annars kost, ef við ætlum að vera með einstökum atriðum, en þurfa að vera með frv. í heild, ef einstök atriði, sem við höfum sérstakan áhuga á, ættu að komast fram. Og það eru sum atriði frv. þess eðlis, að þau útiloka að sjálfstæðismenn geti verið fylgjandi þessu frv. Nægir í því efni að nefna t. d. kaflann um verðlagsmál. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir þær upplýsingar sem hann hefur gefið hér varðandi samkomulag ríkisstj. og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Mér virtist hæstv. forsrh. gera ráð fyrir því, að þetta samkomulag, sem mér skilst að eigi að bera undir atkv. hjá félagsmönnum í Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, verði samþykkt. Ef samkomulagið verður samþykkt kaupa opinberir starfsmenn aukinn samningsrétt, aukinn verkfallsrétt sér til handa með því að gefa eftir 3% áfangahækkun í kaupi. En spurningin er: Hvað skeður ef þessu samkomulagi er hafnað af opinberum starfsmönnum? Fá opinberir starfsmenn þá áfangahækkunina, þar sem þeir fá ekki aukinn samningsrétt? Mér fannst að þetta kæmi ekki skýrt fram hjá hæstv. forsrh., þ. e. a. s. hvað skeði ef samkomulagið yrði fellt. Það væri gott og ég vil segja nauðsynlegt að fá nánari skýringu á þessu atriði. Þá vil ég koma að því sem snýr að bankamönnunum og hv. 2. þm. Norðurl. e. hafði gert fsp. um. Ég vil spyrja frekar í sambandi við það mál. Nú hafa bankamenn fengið 3% áfangahækkun við útborgun kaups fyrir aprílmánuð. Halda þeir þessari áfangahækkun þegar frv. það, sem við nú ræðum, er orðið að lögum? Ef svo er ekki, er þá bankamönnum ætlað að greiða aftur það, sem þeir hafa fengið ofborgað, eða halda þeir því, sem þeir hafa fengið borgað, en þessi áfangahækkun sé af þeim tekin í næsta mánuði? Það eru svona spurningar sem vakna í sambandi við samkomulag það, sem hér hefur verið greint frá og gert er ráð fyrir að lögfest verði með þeirri brtt. sem nú hefur verið borin fram. Það er ekki óeðlilegt að komi upp í hugann ýmsar spurningar í sambandi við slík viðskipti, sem þarna eru á milli hæstv. ríkisstj. og einstakra hagsmunasamtaka. Það er vegna þess að það eru að mínu viti í hæsta máta óeðlileg vinnubrögð sem hæstv ríkisstj. hefur í þessum efnum. Það er í hæsta máta óeðlilegt að taka upp þá siðvenju eða stjórnarhætti að ætlast til þess að einstakar stéttir kaupi sér það, sem hingað til hafa verið talin sjálfsögð mannréttindi, með því að afsala sér kaupi í einu eða öðru formi. Þá á ég við það sem skeði við efnahagsaðgerðirnar 1. des. s. l., þegar ákveðið var að launþegar skyldu fá það sem kallað var félagslegar umbætur á því verði að afsala sér 3% af verðbótavísitölu. Og nú er gengið feti framar í þessum nýju stjórnarháttum með því sem nú er lagt til í frv. og með brtt. þeirri sem hér hefur verið lögð fram. Nú eiga opinberir starfsmenn að fá aukinn samningsrétt, sem þýðir aukinn verkfallsrétt, en þeir verða að kaupa þennan rétt með því að gefa eftir 3% áfangahækkun á launum sínum. Þetta eru frá mínu sjónarmiði algerlega óhæf vinnubrögð. Við getum deilt um það, hvort þjóðfélagið þoli kauphækkun eða þoli ekki, en við eigum ekki að fara að blanda því máli inn í aðra hluti, sem varða mál er snerta venjuleg mannréttindi. Ég tel það vera venjuleg mannréttindi að geta notið félagslegra umbóta, ef þjóðfélagið hefur á annað borð möguleika á því að koma þeim á fót. Og við eigum ekki að meta það, hvort veittur er aukinn samningsréttur eða aukinn verkfallsréttur, eftir því hvort það fást eftirgefin einhver prósent af kaupi. Hér er farið inn á mjög hættulega braut. Það er naumast hægt að fara inn á þessa braut á hættulegri hátt en einmitt í því efni sem varðar verkfallsrétt opinberra starfsmanna. Spurningin um verkfallsrétt opinberra starfsmanna er miklu meiri en svo, að það eigi að setja það mál í samband við launamál. Það verður að vega og meta eftir allt öðrum sjónarmiðum. Því miður er nú svo komið, að opinberum starfsmönnum hefur verið veittur verkfallsréttur. Ég taldi það á sínum tíma mjög varhugavert spor. Það eru margar ástæður til þess. Ég ætla ekki hér að flytja ræðu um það mál. En ég bendi aðeins á það, að við Íslendingar höfum algera sérstöðu í því efni hvað ríkisvald okkar er veikt. Og sporin hræða í þessu efni. Ég er ekki að gera því skóna núna, að það sé rétt að jafna ástandi dagsins í dag við það ástand sem var þegar við misstum sjálfstæði okkar vegna þess að við höfðum þá veikt ríkisvald. En einmitt sú staðreynd, að við höfum veikt ríkisvald, kallar á það, að við reynum að byggja upp sterkt embættismannakerfi í landinu, þannig að ríkisvaldið geti alltaf treyst á að starfsmenn þess leggi ekki niður störf, hafi ekki verkfallsrétt. Í þessu landi höfum við ekki aðstæður til þess að mæta slíku ástandi sem aðrar þjóðir hafa. Við höfum ekki her í þessu landi sem við getum beitt til varnar undir svona kringumstæðum. Og við ætlum okkur ekki að hafa her. Við verðum þess vegna að byggja ríkisvald okkar upp með sérstæðum hætti. Auk þess er á það að benda, að þar sem ég þekki til er ekki verkfallsréttur opinberra starfsmanna nema mjög takmarkað og takmarkaðra en er hér. Auk þess höfum við þá reynslu af verkföllum í þessu landi, að það er ekki hvetjandi til þess að fara að útvíkka heimild til verkfalla fram yfir það sem nú er. Það hefði verið nær fyrir hæstv. ríkisstj. að leggja meiri áherslu á að búa svo að opinberum starfsmönnum að þeir gætu unað við sín kjör. Og það er einmitt það, sem er meginviðfangsefni í dag, að búa svo að opinberum starfsmönnum að þeir geti unað við sín kjör. Það er lífsnauðsyn og það er besta tryggingin fyrir því, að við fáum gott mannval til opinberra starfa. Þetta gerir ríkisstj. ekki. Hún hyggur nú á það ráð að ganga enn lengra í að veita opinberum starfsmönnum verkfallsrétt en áður hefur verið gert. Hæstv. ríkisstj. gerir það með þeim sérkennilega hætti, sem ég hef áður vikið að. Það á að veita réttindi gegn því að þau séu keypt. Ég verð að segja að þessir stjórnarhættir minna mig á það, þegar kaþólska kirkjan gekk sem rösklegast fram í því að selja aflátsbréf sín. Það var ákaflega vinsælt á sínum tíma og þótti hafa mikla þýðingu, því að það var hvorki meira né minna í húfi en að fólk gat keypt sér alsælu í öðrum heimi með því að afsala sér fjármunum á móti. Nú er það vinnuaðferð ríkisstj. að bjóða einstökum stéttum og hagsmunahópum að tryggja sig í þessu lífi, en gegn borgun. Borgunin felst ýmist í því að gefa eftir hluta af verðbótavísitölu eða áfanga í kauphækkunum. Ég held að hæstv. ríkisstj. ætti ekki að ganga lengra á þessari braut. Það er nóg í bili, finnst mér, hjá hæstv. ríkisstj. að leggja þetta meingallaða frv. fram á Alþ. og knýja það fram, fá meirihlutasamþykkt fyrir því með aðgerðum sem ganga svo hart að samstarfsflokkunum að fulltrúar þeirra í þessari d. mega ekki lengur mæla. Það er nóg að gert, þó að hæstv. ríkisstj. fari ekki að taka upp aflátssöluaðferðir þær sem ég hef hér vikið að.



Herra forseti. Það er alltaf bót í máli, hvað sem stjórnarliðum líður, að það er augljóst mál að stjórnarandstæðingar hafa ekki misst málið. Það er gott. En ég vildi leiðrétta misskilning sem mér fannst koma fram í ræðu hv. síðasta ræðumanns. Hann gerði því skóna, að með samkomulagi við BSRB væri verið að auka verkfallsrétt. Þetta er alger misskilningur. Það er ekki minnst á verkfallsrétt í samkomulaginu við BSRB. Eins og fram kom-í ræðu hans hefur BSRB nú í lögum tryggt sér verkfallsrétt. Það gerðist í tíð fyrrv. ríkisstj., ef ég man rétt. Það, sem um er að ræða í þessu samkomulagi, er ekki að auka verkfallsréttinn, heldur er það aðalatriðið að samkv. núgildandi lögum skuli kjarasamningar opinberra starfsmanna gerðir til tveggja ára, en gert er ráð fyrir að það atriði verði numið úr lögum og verði samningsatriði hverju sinni hver gildistími samninganna er. Varðandi verkfallsréttinn eru í raun og veru þau ákvæði ein í þessu samkomulagi, að ákvæðin um þá, sem vegna öryggisgæslu og annarra ástæðna mega ekki fara í verkfall, séu gerð skýrari. Það er því alger misskilningur hjá hv. þm., að verið sé að auka verkfallsrétt með þessum breytingum á lögum um samningsrétt opinberra starfsmanna, ef til kemur. En til þeirra kemur auðvitað því aðeins að það verði samþykkt við allsherjaratkvgr. að gefa eftir þessa áfangahækkun. Ég held að það sé ákaflega vafasamt að orða það eins og hv. þm. gerði, að með því að gefa eftir þessa áfangahækkun séu opinberir starfsmenn að kaupa sér annars konar rétt. Auðvitað meta opinberir starfsmenn þetta og það þarf enginn að setja sig í þeirra stað. Þeir meta þetta út frá sínum sjónarmiðum og sínum hagsmunum. Og þá verður að líta á hvernig var í pottinn búið þegar þeir gerðu samninga til tveggja ára og hvers vegna þeir voru að áskilja sér áfangahækkanir á sínum tíma. Það var auðvitað af því að það lá fyrir, að samningar við Alþýðusambandið runnu út miklu fyrr. Auðvitað hafa opinberir starfsmenn hugsað sem svo: Á þessum samningstíma, sem gildir fyrir okkur, verða Alþýðusambandsmenn eða þau launþegasamtök búin að gera nýja samninga þar sem grunnkaupshækkun hefur komið til greina. Þess vegna viljum við hafa vaðið fyrir neðan okkur og áskilja okkur áfangahækkun. - Þetta hlýtur auðvitað að hafa verið hugsunin sem bjó að baki því að ákvarða um áfangahækkun. Nú hefur það hins vegar gerst, að þrátt fyrir að ASÍ hafi haft lausa samninga um svo langan tíma hafa nýir samningar ekki verið gerðir né grunnkaup almennt hækkað. Frá því sjónarmiði getur það e. t. v. verið eðlilegt frá sjónarmiði opinberra starfsmanna að vera ekki að halda fast við áfangahækkun þessa. Hún var í raun og veru tryggingarákvæði og það ástand sem það átti að vera varnagli gegn, hefur ekki komið fram. Þess vegna get ég vel ímyndað mér að þeir líti ekki á það sem svo mikla fórn af sinni hálfu að steppa áfangahækkuninni, auk þess sem þeir hljóta auðvitað að hafa þann bakþanka, að ef þeir fengju þessa áfangahækkun eru Alþýðusambandið, verkalýðssamtökin, með lausa samninga og mundu e. t. v. fara af stað og e. t. v. ekki láta sér nægja 3%. Þegar upp væri staðið, þó að opinberir starfsmenn fengju þessi 3%, gæti það því verið vafasamur hagur fyrir þá. Ég get vel ímyndað mér að hugsanagangur opinberra starfsmanna sé eitthvað á þessa lund, þegar þeir eru að tala um að gera ekki kröfur til þeirrar áfangahækkunar, sem þeir sömdu um á sínum tíma. En umfram allt vil ég leiðrétta þann misskilning og róa hv. 5. þm. Vestf., að það er ekki stafkrókur í þessu samkomulagi um aukinn verkfallsrétt.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt aths. Hæstv. forsrh. sagði að ég hefði misskilið að þetta samkomulag, sem við höfum verið að ræða um, auki verkfallsréttinn. Það er dálítill misskilningur milli okkar um þetta atriði. Þegar ég var að ræða um þetta talaði ég um samningsrétt, en vék einnig að verkfallsrétti. Ég átti ekki við að það væri verið að veita núna rétt sem áður hefur verið veittur, heldur að með þessu samkomulagi væru skapaðir möguleikar til þess að geta beitt verkfallsréttinum meir en áður, því að það eru sérstök takmörk fyrir því samkv. gildandi lögum. Það er nú ekki hægt að beita verkfallsréttinum nema á tveggja ára fresti.