Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. hv. d. hefur haft þetta mál til athugunar. Það er að efni til um nokkra rýmkun á happdrættisleyfi Háskólans og skipulagsbreytingu, sem talið er, að sé til hagræðis. Frv. var samþ. shlj. í Ed. og fjhn. hefur shlj. lagt til, að frv. verði samþ. Við 1. umr. hér komu fram tilmæli frá einum hv. þm. um, að aflað yrði nokkurra upplýsinga varðandi þetta mál, og hefur n. aflað þeirra upplýsinga með bréfi frá Happdrætti Háskólans, og eru þær upplýsingar prentaðar sem fskj. með frv.



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 415, hefur fjhn. þessarar hv. d. haft til meðferðar frv. til l. um eftirlaun forseta Íslands. N. hefur athugað frv., og þeir, sem viðstaddir voru á nefndarfundinum, sem voru allir nm., að undanskildum hv. 4. þm. Austf., mæla með því, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Frv. um breyt. á lausaskuldum bænda í föst lán fékk skjóta afgreiðslu í hv. Ed. og kom þaðan til þessarar d. óbreytt frá því, sem það var flutt. Að vísu komu fram nokkrar brtt. frá minni hl. landbn., en þær náðu ekki fram að ganga. Ástæðan fyrir því, að þetta frv. var flutt, er sú, að rétt þykir að gefa bændum kost á því að breyta lausaskuldum sínum í föst lán nú, eins og 1962. Þetta frv. er í aðalatriðum eins og frv. var þá, eða lögin frá 1962, sem gerðu bændum mögulegt að breyta skuldum sínum í föst lán til 20 ára með 8% vöxtum. Það var strax ljóst, að þessi löggjöf kom sér sérstaklega vel og þeir, sem notuðu sér tækifærið, bættu hag sinn mikið frá því, sem var. En bændur notuðu ekki tækifærið nógu almennt 1962, vegna þess að þeir héldu, að þetta væri ekki nógu vel undirbúið til þess að það mætti að gagni verða. Það var þá ekki frekar heldur en nú nein lagaskylda, að Seðlabankinn eða viðskiptabankarnir eða aðrir, sem eiga útistandandi hjá bændum, skyldu breyta skuldum fyrir bændur í föst lán. Og það þykir ekki heldur ástæða til að lögfesta þetta nú, ekki sízt vegna þess, að þetta gafst vel áður með því að hafa þetta frjálst. Það er vitað mál, að á undanförnum árum hafa bændur ráðizt í meiri framkvæmdir heldur en nokkru sinni. Bændur hafa almennt byggt upp húsakostinn í sveitunum, íbúðarhúsin, peningshúsin, áhaldageymslur, heygeymslur o.s.frv. Þeir hafa aldrei ræktað meira heldur en síðustu árin og þeir hafa aldrei keypt meira af vélum heldur en þessi ár, bæði heimilistækjum innanhúss og búvélum utanhúss. Þeir hafa og keypt í ríkara mæli á síðari árum innanstokksmuni til þess að gera heimilin þægilegri og fallegri. Þetta hefur allt kostað mikla fjármuni og talsvert af þessari fjárfestingu er þess eðlis, að stofnlán hafa ekki fengizt í þessa fjárfestingu. Þó hefur sú breyting orðið á nú allra síðustu árin, að Stofnlánadeildin hefur veitt lán til búvélakaupa, sem ekki var áður gert. Nú er að því fundið af sumum þeim mönnum, sem stóðu að því áður, að Stofnlánadeildin veitti ekki lán til vélakaupa, að þessi vélakaupalán séu ekki til nógu langs tíma. Það má vel vera, en lán til vélakaupa verða þó aldrei til lengri tíma heldur en þess, sem þykir hæfilegur fyrningartími vélanna. Þegar að því er gætt, hversu fjárfestingin hefur verið mikil og framkvæmdir á öllum sviðum örar hjá bændum að undanförnu, þá er eðlilegt, að nokkrar lausaskuldir hafi safnazt. Það væri óeðlilegt, ef það hefði ekki verið. Á s.l. vori var ákveðið að láta fram fara könnun á efnahag bænda á harðindasvæðunum. Athuga hverjar eignir þessir bændur áttu, fasteignir, bústofn og svo einnig hvað þeir skulduðu mikið, athuga rekstraraðstöðu þeirra og afkomu og möguleika til áframhaldandi búreksturs með tilliti til erfiðs árferðis síðustu 3 árin. Að þessu var unnið. En þegar kom fram undir haust var sú ákvörðun tekin af ríkisstj. að láta þessa könnun fara fram yfir landið allt og kynna sér efnahag bændastéttarinnar og aðstöðu bænda í heild yfir landið. Þessi athugun hefur farið fram. Nú liggja fyrir skýrslur um það, hverjar eignir bænda eru í hverri sýslu fyrir sig, bænda í föst lán (stjfrv.). hverjar skuldirnar eru, hverjar nettó- og brúttótekjur eru og af því má ráða, hvernig aðstaðan er til búreksturs í hinum einstöku sýslum landsins. Þetta heildaryfirlit er fróðlegt og gefur glögga mynd af afkomunni. Og ég verð að segja það, að eftir að ég las þessa skýrslu, létti mér mikið, vegna þess að skýrslan sýnir óumdeilanlega, að bændur hafa efnazt verulega á undanförnum árum og mikill meiri hluti bænda hefur, þrátt fyrir mikla fjárfestingu, þrátt fyrir erfitt árferði síðustu 3 árin, það, sem hægt er að kalla mjög sæmilega afkomu. Það er eðlilegt, eins og ég áðan sagði, að myndazt hafi nokkrar skuldir, þegar í miklar framkvæmdir er ráðizt. En það er með bændur eins og fyrirtæki, að það er ekki einhlítt að kveða upp dóm um það, hvernig aðstaða manna er, hvort þeir skulda meira eða minna. Þetta fer allt eftir aðstöðunni, eignunum og tekjunum, sem hægt er að afla. Þeir, sem skulda mikið, geta jafnvel verið miklu betur settir heldur en þeir, sem skulda lítið, ef til skuldanna hefur verið stofnað með því að koma á hagræðingu í búskapnum, koma á heppilegum húsakosti, sem sparar vinnukraft, nota fjárfestinguna til ræktunar, til þess að fá góða uppskeru af jörðinni o.s.frv. Það er þess vegna ekki einhlítt að meta afstöðuna eftir því, hversu skuldirnar eru miklar, heldur eftir hinu, hversu nettótekjurnat verða miklar af búrekstrinum. Og þeir, sem skulda lítið, geta verið mjög illa settir vegna þess, að þeir eiga flest ógert, eiga kannske eftir að byggja upp, eiga eftir að rækta og standa uppi með lítil bú, sem aldrei geta gefið verulegar tekjur. Og þrátt fyrir hinar miklu framkvæmdir á undanförnum árum, er það staðreynd, að enn eru allt of margir bændur með of lítil bú og frumstæð skilyrði til góðrar afkomu. Það er m.a. þess vegna, sem meðaltekjur bænda eru svo lágar, að það eru allt of margir, sem eru með of lítil bú. Eins og kunnugt er, hafa 3 síðustu árin ekki verið hagstæð fyrir landbúnaðinn. Harðindin hafa verið óvenjulega mikil. Grasbrestur hefur verið og heyöflun víða um land með minna móti. Kostnaðurinn við framleiðsluna hefur því aukizt vegna fóðurbætis- og áburðarkaupa. Á árunum 1960–1965 fór hagur bænda batnandi. Á árinu 1965 munu bændur hafa fengið ekki lakari tekjur en aðrar stéttir og jafnvel betri heldur en sumar aðrar, þótt eftirvinna og atvinna yfirleitt væri óvenjumikil hjá launþegum á þeim tíma. Það var vegna batnandi afkomu bænda á þessu tímabili, að þeir réðust í hinar umsvifamiklu framkvæmdir,sem vissulega ber að fagna og þjóðin öll mun njóta góðs af í framtíðinni. Vegna harðindanna og aukinnar greiðslubyrði bænda þeirra vegna ákvað ríkisstj. á s.l. sumri að láta fram fara ítarlega athugun á efnahagslegri afkomu bænda. Og þessi athugun hefur farið fram. Henni er lokið og þar fást upplýsingar um efnahag og tekjur, sem teknar eru úr skattskýrslum hvers bónda fyrir árið 1967 og einnig forðagæzluskýrslum. Nefndin, sem gerði þessa athugun, ákvað að fella burt frá frekari athugun þá, sem höfðu minna bú en 80 ærgildi og þá einnig, sem höfðu meiri tekjur af öðru en landbúnaði. Alls var unnið úr framtölum 6129 framteljenda, en af þeim voru af framangreindum ástæðum 1360 felldir úr. Athugun náði því til 4769 bænda. Ljóst er, að greiðslugeta bænda fer ekki síður eftir möguleikum þeirra til tekjuöflunar heldur en eftir eignum miðað við skuldir. Ákveðið var að flokka bændur í hverri sýslu eftir því, hvað þeir skulduðu mikið miðað við nettótekjur annars vegar og brúttótekjur hins vegar. Var bændum skipt í tvo meginhópa, annars vegar þá, sem skulda minna en tvöfaldar nettótekjur. 2747 bændur, eða 57.6% af þeim, sem athugunin nær til, skulda minna en sem svarar tvöföldum nettótekjum þeirra. Verður að álíta, að þessir bændur séu allir efnalega vel settir og séu ekki í neinum greiðsluerfiðleikum. 2022 bændur eða 42.4% skulda meira en tvöfaldar nettótekjur. Þessum hópi hefur verið skipt niður í 5 flokka eftir því, hve skuldirnar eru miklar. 609 bændur eða 12.8% af öllum bændum skulda meira en tvöfaldar, en minna en þrefaldar nettótekjur. Talið er, að þessir bændur séu einnig vel settir efnalega og séu ekki í greiðsluerfiðleikum. 369 bændur eða 7.7% skulda meira en þrefaldar, en minna en fjórfaldar nettótekjur. Talið er, að aðstaða þessara bænda sé ekki slæm, enda þótt vaxtabyrði sé nokkuð þung vegna skuldanna. 423 eða 8.8% bænda skulda meira en fjórfaldar, en minna en fimmfaldar nettótekjur. Fyrir þessa bændur kemur sér það áreiðanlega vel að breyta lausaskuldum í föst lán til þess að létta þannig árlega greiðslubyrði vegna skuldanna. Aðstaða þeirra ætti að vera sæmileg eftir að skuldunum hefur verið breytt. 209 bændur eða 4.7% skulda meira en sexfaldar, en minna en sjöfaldar nettótekjur. Enginn vafi er á því, að vaxtabyrðin hjá þessum bændum er þung og greiðsluerfiðleikar miklir. 412 bændur eða 8.6% skulda meira en sjöfaldar nettótekjur. Álitið er, að þeir, sem skulda meira en sexfaldar nettótekjur, séu yfirleitt í greiðsluerfiðleikum. Heildarskuldir allra bænda á landinu, sem athugunin nær til, eru 1250 millj. kr. Meðalskuld á bónda er 262 þús. kr. Þeir, sem skulda minna en tvöfaldar nettótekjur, skulda aðeins 109 þús. kr. að meðaltali. Heildarlausaskuldir bænda á öllu landinu, sem athugunin nær til, eru 491 millj. 416 þús. kr. Heildarlausaskuldir þeirra bænda, sem skulda meira en sexfaldar nettótekjur, eru 176 millj. 786 þús. kr. eða 36% af öllum lausaskuldum bænda. Meðallausaskuldir allra bænda eru 103 þús. kr., en þeirra, sem skulda minna en tvöfaldar nettótekjur, aðeins 36 þús. kr. Hins vegar nema þær 194 þús. kr. að meðaltali hjá öllum þeim, sem skulda meira en tvöfaldar nettótekjur, og fara stighækkandi í flokkum í 303 þús. kr. Í heild eru lausaskuldir 33.9% allra skulda þeirra bænda, sem athugunin nær til. Meðalnettótekjur bænda eru 123 þús. kr. Munur eftir sýslum er mjög mikill. Í þeirri sýslu, sem nettótekjur eru hæstar, eru þær 177 þús. kr. á bónda, en lægstar 80 þús. kr. Vegið meðaltal brúttótekna allra bænda, 400 þús. kr., eru furðulega jafnt yfir landið, frá 300–500 þús. kr. Rúmlega 1000 bændur skulda meira en sem nemur brúttótekjum sínum og hafa þeir að sjálfsögðu allmikla vaxtabyrði og greiðsluerfiðleika sumir þeirra, en þó mjög misjafnlega eftir aðstæðum og tilkostnaði framleiðslunnar. Þessi fjöldi bænda er 22.3% af þeim fjölda, sem athugunin nær til. 77.7% af bændum eru hins vegar vel settir, þar sem skuldir þeirra eru ekki það miklar, að greiðslubyrði þeirra vegna sé óeðlilega þung. 3.4% af bændum skulda meira en tvöfaldat brúttótekjur eða 160 bændur, sem eru búsettir í öllum sýslum landsins. Hrepparnir á öllu landinu eru nokkuð á þriðja hundrað, þannig að talsvert vantar á, að til jafnaðar sé einn bóndi í hverjum hrepp, sem býr við svo slæma aðstöðu. Samkv. áliti þeirra, sem að athuguninni stóðu, er talið, að þessir bændur hafi vonlitla aðstöðu til búreksturs nema sérstök aðstoð komi til. Í skattframtölum í árslok 1967 eru fasteignir bænda metnar á gamla fasteignamatinu margfaldað með fjórum. Þetta er óraunhæft mat, og fékk nefndin því upplýsingar hjá yfirfasteignamatsnefnd um samræmdar tölur undir fasteignamatsnefnda. En enn hefur ekki verið ákveðið endanlegt mat á fasteignum eftir aðstöðu. Þar sem verðgildi fasteigna er mjög háð því, hvernig þær eru í sveit settar, áleit nefndin hinar samræmdu grundvallartölur héraðsfasteignamatsnefnda of háar í einstökum héruðum og sýslum. Lækkaði nefndin því matið frá grundvallartölum héraðsmatsnefndanna í ýmsum sýslum. Nefndin telur, að þetta mat sé í sjálfu sér ekki mjög nákvæmt, en telur, að eðlilegt sé að miða við það, þar sem ekki sé við annað að styðjast og úr þeim gögnum unnið eftir beztu sannfæringu. Meðalfasteignir bónda yfir landið eru 687 þús. kr. Er það misjafnt eftir sýslum. Hæsta meðalfasteign bónda í sýslu er 998 þús. kr., en lægst 417 þús. kr. Meðalbrúttóeign bænda, sem athugunin nær til, er 1 millj. 48 þús. kr. Mesta brúttóeign á bónda í sýslu er 1431 þús. kr., en minnsta meðalbrúttóeign á bónda 714 þús. kr. í sýslu. Meðalskuldlaus eign á bónda í landinu er 778 þús. kr. Hæsta skuldlaus eign á bónda er 1162 þús. kr., en minnsta meðaleign 510 þús. kr. á bónda. Tölur þær, sem hér hafa verið nefndar, gefa allgott yfirlit yfir efnahag bænda og aðstöðu þeirra yfirleitt. Athyglisvert er, að 77.7% af bændum eru tiltölulega vel settir efnahagslega og eru væntanlega ekki í greiðsluerfiðleikum. 12.8% af bændum virðast eftir gögnum, sem fyrir liggja, vera allvel settir, þótt að sjálfsögðu komi sér vel fyrir þá að eiga þess kost að breyta lausaskuldum í föst lán. 6.1% virðast vera samkv. skýrslum með þunga vaxtabyrði og að sjálfsögðu allmikla greiðsluerfiðleika. Það vekur athygli, að ekki er talið að nema 3.4%, eða 160 bændur, séu með vonlitla aðstöðu. Má vera, að bezta aðstoðin við þá verði í því fólgin að hjálpa þeim til þess að hætta búskapnum og koma sér í önnur störf. Verður það vitanlega athugað nánar, þegar til framkvæmda kemur um breytingu á lausaskuldum í föst lán. Athuganir þær, sem vitnað hefur verið til, sýna, að bændur hafa efnazt á síðustu árum og skuldir þeirra eru miklu minni en ástæða var til að ætla þrátt fyrir gífurlegar framkvæmdir í seinni tíð. Eigi að síður eru ýmsir bændur þannig settir, að æskilegt er að létta undir með þeim á þennan hátt, að gefa þeim kost á að breyta lausaskuldum í föst lán. Frv. það, sem hér um ræðir um breytingu á lausaskuldum bænda, er í meginatriðum eins og lög um sama efni 1962, eins og áður var sagt. Þá var 68 millj. kr. af lausaskuldum bænda breytt í föst lán með því, að veðdeild Búnaðarbankans gaf út sérstakan flokk bankavaxtabréfa í þessu skyni. Samkv. 1. gr. þessa frv. er gert ráð fyrir, að sami háttur verði á hafður, að veðdeild Búnaðarbankans fái heimild til að gefa út nýjan flokk bankavaxtabréfa. Bréf þessi skulu eingöngu notuð til þess að breyta í föst lán lausaskuldum bænda, sem hafa ekki fengið nægileg lán til hæfilegs tíma vegna fjárfestingar, sem þeir hafa ráðizt í á jörðum sínum á árunum 1961–1968. Samkv. 2. gr. frv. er kveðið svo á, að lán samkv. lögum þessum skuli aðeins veitt gegn veði í fasteignum bænda ásamt mannvirkjum, sem á jörðinni eru. Lánstími skal vera allt að 20 ár, vaxtakjör skulu ákveðin af stjórn veðdeildarinnar að höfðu samráði við ráðh. samkv. 3. gr. og er gert ráð fyrir heimild til að leyfa ábúendum ríkisjarða að veðsetja ábúðarjarðir sínar til tryggingar lánum samkv. lögum þessum, enda séu eignir viðkomandi ábúenda í mannvirkjum á jörðum þeirra aldrei minni en sem nemur samanlögðum áhvílandi lánum á jörðinni. Samkv. 4. gr. mega lán samkv. lögum þessum að viðbættum veðskuldum þeim, sem hvíla á fyrri veðréttum, ekki nema hærri fjárhæð en 75% af matsverði veðsins. 5. gr. kveður svo á, að ákvæði 16. gr. 3. mgr. 1. nr. 115 7. nóvember 1941 taki ekki til bankavaxtabréfa, sem út eru gefin samkv. lögum þessum. Í 6. gr. er vitnað til laga um Búnaðarbanka Íslands nr. 115 7. nóvember 1941, um lánveitingar samkv. lögum þessum, og samkv. 7. gr. er gert ráð fyrir, að ráðh. setji reglugerð um nánari ákvæði um framkvæmd laganna. Það má teljast öruggt, að verði þetta lögfest og fari vel úr hendi eins og vonir standa til, megi þessi lög verða þeim bændum, sem búa við allmiklar lausaskuldir, til mikillar hjálpar, eins og lögin frá 1962 óneitanlega urðu. Bændur munu nota það tækifæri, sem nú er gefið, og sækja um það til réttra aðila, að lausaskuldum þeirra verði breytt í föst lán. Sérstakt mat verður að fara fram á fasteignum til þess að fá raunhæft verðgildi þeirra. Það er vitað, að verðmat fasteigna hefur breytzt vegna gengisbreytinga og þær matsgerðir, sem fram fóru fyrir 1–2 árum, eru í mörgum tilfellum ekki raunhæfar auk þess sem millimatsgerðir vantar. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að svo stöddu að hafa fleiri orð um þetta frv., en legg til, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í sambandi við þetta mál, sem mig langaði hér að segja. Ég álít, að það sé nú góðra gjalda vert, að fram hefur komið frv. frá ríkisstj. um að breyta lausaskuldum bænda í föst lán. Hins vegar hefði mér fundizt miklu skemmtilegri blær á því, að frv. það, sem framsóknarmenn báru fram um sama efni í Ed., hefði verið lögfest þá með einhverjum breytingum, sem ríkisstj. hefði viljað láta gera á frv., heldur en hún bæri fram annað frv. svo að segja eins. Þetta eru einkennileg vinnubrögð að mínum dómi hér á Alþ., að það skuli ekki vera hægt að láta mál, sem nokkurn veginn samstaða er um, ganga fram, þótt frá andstæðingum séu, mál sem ríkisstj. og ríkisstj.-flokkarnir eru að mestu leyti sammála um, en hafa þá í hendi sér að breyta að því leyti, sem þeim sýnist. Með því móti sýndist mér, að gangur mála gæti verið miklu hraðari hér á hinu háa Alþ. heldur en með þeim hætti, sem er á þessu hér. Ég álít, að höfðingsskapurinn í þessu máli sé nú ekki eins mikill eins og hann hefði þurft að vera gagnvart bændunum. Það er ekki í frv. t.d. nein skylda fyrir Seðlabankann eða neina aðra peningastofnun að kaupa þau bréf, sem gert er ráð fyrir, að bændurnir gefi út, og þetta er að mínum dómi mjög mikill galli á frv. og getur farið þannig, að það komi að litlu gagni fyrir bragðið. Ráðh. vitnaði í það áðan í ræðu sinni hér, að þetta hefði ekki verið heldur í lögunum 1962, en þó hefðu þau lög komið að miklu gagni. Jafnframt upplýsti hann það, að það hefðu verið miklu færri bændur, sem notfærðu sér þau lög þá heldur en gert hefði verið ráð fyrir, svoleiðis að ég er ekki viss um, að það sé full skýring á því, sem hann sagði um það, að þetta hefði ekki komið að sök, að ekki var kaupskylda á bréfunum. Ég hygg, að einmitt færri bændur hafi reynt til að notfæra sér þau lög vegna þess, að það var ekki kaupskylda á bréfunum. Þeir hafi óttazt það, að þeir gætu ekki komið þeim í verð. Um þetta get ég þó ekkert fullyrt, en vil benda á þetta, að mig uggir það, að það hafi staðið þannig á því, hvað fáir notfærðu sér þetta. Og ég veit til þess, að margir bera nú sama ugg í brjósti, margir bændur a.m.k., ég hef talað við þó nokkuð marga bændur, sem telja sig hafa þörf á því að breyta lausaskuldum sínum í föst lán, en eru kvíðafullir yfir því, að bréfin verði hvergi keypt. Og enn fremur eru menn nokkuð svartsýnir í sambandi við vextina. Þeir eru hræddir við, að settir verði háir vextir á þessi lán. Það mun nú eiga að gerast með reglugerð, og ráðh. mun eiga þar um að ráða, og vil ég vænta þess, að hann hafi þar í huga hagsmuni bænda, þegar hann ákveður vextina. Ráðh. sagði, að honum hefði létt eftir að hafa lesið skýrslu frá harðærisnefndinni, hann hefði búizt við því, ac. staða bændanna væri öllu verri heldur en fram kemur af skýrslu harðærisnefndar. Mér þykir það nokkuð einkennilegt, að það skuli ekki hafa verið birt þessi skýrsla harðærisnefndar og vil nú mælast til þess við hæstv. ráðh., að hann láti birta skýrsluna og afhenda hana alþm. Ég segi fyrir mitt leyti, að ég er ekki talnaglöggur maður, enda átti ég ákaflega erfitt með það áðan, þegar ég hlustaði á hæstv. ráðh., að festa hendur á þeim tölum, sem hann las upp úr þessari skýrslu. Allt annað mál væri það, ef maður hefði þetta plagg fyrir framan sig og gæti ályktað út frá því, sem maður sjálfur læsi. Mér finnst nauðsynlegt, að svona skýrslur, sem unnar eru af opinberum nefndum, sem skipaðar eru af stjórnvöldum, séu lagðar fyrir alþm. og þeir fái að hafa þær undir höndum, og ég vil mælast til þess við hæstv. ráðh., að hann láti nú framkvæma þetta, því það getur ekki verið, að þar sé neitt að fela eða sem þurfi að fela eða sem eigi að fela. Þetta hlýtur að vera opinbert mál. Hæstv. ráðh. sagði, að það sýndi sig af skýrslunni, að allur fjöldi bænda hefði sæmilega afkomu. Sem betur fer eru það náttúrlega margir bændur, sem hafa góða afkomu, allmargir bændur. En þegar tekið er meðaltal af þessu, sýnist manni, að útkoman sé í raun og veru harla slæm. Hæstv. ráðh. sagði, að samkv. skýrslunni, ef ég hef tekið rétt eftir, væru nettótekjur bændanna 129 þús. að meðaltali - þetta eru lágar nettótekjur - og meðalskuldin hjá bændum væri 262 þús. kr. Honum fannst þetta ekki, held ég, mjög hátt, en ég verð að segja það, að ég álít þetta ákaflega hátt miðað við nettótekjur, því að maður, sem skuldar 262 þús. kr., en hefur ekki nettótekjur til þess að lifa af nema 129 þús. kr., það er bersýnilegt hverjum manni, að hann getur ekkert borgað. Hann er alls ófær um það að borga vexti eða afborganir af skuldum. Hæstv. ráðh. sagði, ef ég hef tekið rétt eftir, að lausaskuldirnar væru að meðaltali 103 þús. kr. á bónda. Þær eru næstum því jafnháar, lausaskuldirnar, eins og meðalnettótekjurnar. Heil starfsstétt eins og bændastéttin, elzta stétt landsins og sú stétt í landinu, sem segja má, að vinni þau verk ýmis, sem gera landið í raun og veru byggilegt með því að halda við ræktun landsins og framleiða þær matvörur, sem við verðum að framleiða hér hjá okkur sjálfir, - við getum ekki sótt þessar matvörur annað - hún býr að mínum dómi við allt of slæm kjör, og það sýnir sig m.a. af þessari skýrslu. Skýrslan er samkv. því, sem hæstv. ráðh. las, órækt vitni um það, að þessi stétt býr við algerlega óviðunandi lífskjör, þó að það megi benda á einstaka bændur innan um, sem hafi það gott. Það hefur alla tíð verið, síðan sögur hófust, að á verstu harðæris- og harðindatímum voru einstaka menn, sem söfnuðu auði, og þar af leiðandi er ekkert að miða við slíkt, þó að einstakir bændur hafi góða afkomu, þegar allur fjöldinn býr við, ég vil segja, mjög skarðan hlut. Þá vil ég aðeins víkja að ýmsum öðrum atriðum, sem ekki snertu nú beint þessa skýrslu. Ég vil t.d. benda á það, að bændastéttin býr við gerðardóm um sitt kaup og sín kjör og það er ekki nóg með það, heldur fær hún ekki greitt jafnharðan sitt kaup eða þann kostnað, sem hún hefur af rekstri við sinn atvinnuveg. Bóndi, sem byrjar að leggja inn mjólk 1. eða 2. janúar í ár, fær ekki endanlega greiðslu fyrir þessa vöru fyrr en svona í apríl, maí á næsta ári, og þá á hann á hættu að fá ekki nálægt því þann verðlagsgrundvöll, sem honum hefur verið ákvarðaður, og hefur oft skeð, að það hefur vantað á hann allverulega. Sama er að segja um sauðfjárafurðirnar. Það var núna fyrir fáeinum dögum, að bændum á Suðurlandi var að berast fjórða greiðsla fyrir sláturfjárafurðir, sem þeir lögðu inn á haustinu 1967 og það er talið, að 5. greiðsla muni vera eftir, nokkrar kr. í hvert skipti af hverri kind, sem lögð er inn. Það er verið að reyta þetta í marga mánuði, mörg misseri í hendur bændunum. Það sjá allir, hve gífurlegur skaði það er fyrir hvern einasta bónda að fá ekki afurðirnar sínar greiddar svona nokkurn veginn eftir hendinni. Það veldur því, að hann verður að hafa mikinn vaxtakostnað í sambandi við sinn búrekstur, af því að hann hefur ekki fengið afurðir sínar greiddar nokkurn veginn jafnharðan. Þetta gerir auðvitað fátæku bændunum, þeim sem verst eru staddir, enn þá verra lífið heldur en nokkurn tíma skýrsla harðærisnefndar gefur til kynna. Þá er það um eignirnar, eins og hæstv. ráðh. gat um. Það er ekki um að ræða í raun og veru, að það sé hægt að vita, hvert raunverulegt verðgildi fasteigna er núna, því að þó að fasteign sé metin á þetta eða hitt, þá er óvíst um það, hvort það væri hægt að breyta henni í það peningaverð, sem matið fjallar um. Og það hefur verið a.m.k. á undanförnum árum ákaflega erfitt að selja jarðir á því verði, að bóndinn fengi út úr því nema sáralítið af því, sem hann raunverulega á í þessum eignum. Flestir hafa gengið svo að segja slyppir og snauðir frá þeim jörðum, sem þeir hafa yfirgefið. Þetta er þess vegna ákaflega erfið aðstaða að mínu viti, sem bændastéttin er í, og ég get ekki verið jafnbjartsýnn og hæstv. ráðh. Honum létti við að lesa skýrsluna, og það má kannske segja, að skýrslan komi betur út heldur en hann og aðrir hafa gert ráð fyrir. En mig uggir, að ástandið sé í raun og veru talsvert miklu verra heldur en skýrslan gefur til kynna, og þar hef ég m.a. bent á þetta, það stríð, sem bændur eiga í við það að sjá fyrir sér og sínum m.a. vegna þess, hvað þeir fá seint afurðir sínar greiddar. Enn fremur munar þá ekki lítið um þann skatt, sem lagður hefur verið á þá til Stofnlánadeildar landbúnaðarins. Þó að það kunni að vera gert í góðum tilgangi, þessi skattlagning, þá er hún einstök í sinni röð, að skattleggja fátæka stétt til bankastofnunar og ekkert kemur á móti. Og á sama tíma voru vextirnir stórkostlega hækkaðir af þeim lánum, sem þessir sömu fátæku bændur skulduðu hjá þessari sömu lánastofnun. Þetta, vitanlega allt þetta hjálpast að til þess að gera aðstöðu þessarar stéttar miklum mun verri heldur en hún annars kynni að hafa orðið. Og ég vildi láta þetta koma fram í sambandi við málið. Auðvitað mun ég styðja þetta frv. og greiða atkv. með því, að það verði að lögum, en ég álít, að það nái ekki nógu langt, og ég vænti þess, að bornar verði hér fram til reynslu í hv. d. till. til að breyta málinu í það horf, sem ég tel æskilegra, að það væri í, þegar það er gert að lögum sem sagt um það, að lögð væri kaupskylda t.d. á Seðlabankann og að vextirnir væru ákveðnir hóflega. Það tel ég, að væri mjög nauðsynlegt, að slíkar till. væru samþykktar hér. Það mun nú hafa verið gerð einhver tilraun um það í Ed. að fá þessar breytingar o.fl., en ekki tekizt. En ég vil nú vona, að Nd. taki þeirri efri fram og breyti málinu í það horf, að það sé ugglaust, að það verði að verulegu gagni fyrir bændastéttina, því að ég veit, að það eru margir uggandi um, að þeir geti ekki látið sér verða þetta að því gagni, sem með þyrfti, þar sem kaupskyldu á bréfunum vantar. Ég ætla þá ekki að hafa um þetta fleiri orð að sinni.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Sunnl. talaði um það, að hann væri ekki eins bjartsýnn og ég. Ég vissi það nú löngu áður, og ég er mjög ánægður með það og þakklátur fyrir það að vera ekki eins svartsýnn eins og hv. 2. þm. Sunnl., því að ég held nú satt að segja, að þeir, sem skoða hlutina í jafn dökku ljósi eins og hann virðist gera, ef hann meinar sumt af því, sem hann bæði talar og skrifar, þá geti honum ekki liðið vel, því að því hugarfari, sem þessari svartsýni fylgir, hlýtur að fylgja mikill uggur og ótti, ekki aðeins um framtíðina, heldur einnig um líðandi stund. En vera má, að hv. þm. sé nú ekki eins svartsýnn og hann vill vera láta, og hann meini nú ekki alltaf það, sem hann skrifar og talar. Ég hef jafnvel ástæðu til þess að ætla, að svo sé, því að í sannleika sagt lítur hv. þm. alls ekki út fyrir það, að honum sé svo sérstaklega órótt, að honum finnist ekki, að tímarnir búi þolanlega að honum og því fólki, sem stendur honum næst, og okkur öllum, sem þetta samfélag myndum. En þetta er önnur saga. Það er annað að vera bjartsýnn eða vera raunsýnn. En að vera svartsýnn og sjá ekki annað en dökku hliðarnar getur ekki boðað neitt gott. Hv. þm. harmaði það, að ríkisstj. skyldi ekki nota frv. framsóknarmanna, sem þeir höfðu flutt, heldur flytja nýtt frv., sem er nokkurn veginn eins, eins og hann orðaði það. En síðar í ræðunni kom það nú fram, að frv. ríkisstj. er ekki nokkurn veginn eins og frv. framsóknarmanna, því að hv. þm. sagði, að það mætti alveg eins ætla, að þetta frv. næði ekki þeim tilgangi, sem því er ætlað, og hv. þm. notaði hér sömu orð og hann sjálfur og flokksbræður hans notuðu í báðum þd. 1962, þegar þeir fullyrtu, að það frv., sem þá var flutt um sama efni, næði ekki tilgangi sínum, af því að það var ekki skylda í löggjöfinni til þess fyrir Seðlabankann að kaupa bankavaxtabréfin og viðskiptabankana og aðra, sem áttu skuldir hjá bændum, að gera þessi skipti. Löggjöfin 1962 byggðist á frjálsum samningum. Það reyndist vel, og þessi löggjöf verður sett með sama hætti. Og þá vona ég, að það reynist einnig vera að þessu sinni. En ég minntist á það áðan, að bændur hefðu ekki notfært sér tækifærið 1962, eins og vera skyldi, og sáu margir eftir því. Og það kom fram, hver ástæðan var. Ástæðan var sú, að margir bændur höfðu trúað því, sem framsóknarmenn sögðu utan þings og innan, og því, sem þeir höfðu skrifað í sín blöð, að þessi löggjöf næði ekki tilgangi sínum. Og þeir, sem trúðu þessum fullyrðingum, sóttu ekki um lánið. Ég geri ráð fyrir því, að það verði færri nú, sem trúa framsóknarmönnum heldur en þá, enda er áróðurinn gegn þessu frv., enn sem komið er, miklu minni heldur en hann var 1962 gegn frv., sem þá var lagt fram. Og um þessa kaupaskyldu er það að segja, að það út af fyrir sig gæti verið einhver trygging. En er nú ekki hitt eðlilegra að nota frjálsu leiðina, þegar reynsla er fyrir því, að hún hefur gefizt vel, heldur en að setja í löggjöf það, sem ekki hefur áður reynzt vera nauðsynlegt. Og víst er það, að þessi löggjöf verður ekki framkvæmd nema með samkomulagi við bankana, við sparisjóðina og við aðra, sem eiga skuldir hjá bændum. Og vissulega er skemmtilegra og eðlilegra að fara að þessu með eðlilegum samningshætti heldur en þvingunum, og sízt af öllu ber að launa liðlegheitin 1962 með því nú að setja þvingunarlöggjöf á þessa aðila. Ég get verið sammála hv. þm. um það, að það er eðlilegt, að þeir, sem þess óska, fái skýrsluna um athugun þá, sem gerð var á efnahag og aðstöðu bænda. Í Ed. fékk landbn. þessa skýrslu. Skýrslan hefur ekki verið prentuð, heldur voru tekin ljósrit af henni og nefndin fékk skýrsluna. Ég hafði hugsað mér, að sami háttur væri hafður á hér í Nd., að sú nefnd, sem fær þetta mál til meðferðar, fái skýrsluna, en það er sjálfsagt, að allir þeir þm., sem þess óska, fái hana senda. Hv. þm. talaði um meðferðina á bændunum og tekjur þeirra, sem væru svo litlar, að meðaltali aðeins 123 þús. Meðaltalið verður svona lágt vegna þess, að í einstökum sýslum fara nettótekjurnar niður í 80 þús. Og vissulega er þetta vandamál. Hvernig má það verða, að það sé hægt að auka tekjur þeirra bænda, sem verst eru settir? Á að gera það með því að skrúfa afurðaverðið upp úr öllu valdi, t.d. að bóndi, sem hefur 100–150 ær og 2–3 kýr, hafi kannske 150–160 þús. kr. í nettótekjur eða á að reyna að gera það með því að ýta undir menn að stækka búin og bæta aðstöðuna til búrekstrarins? Ég held, að það sé ekki sanngjarnt að ætlast til þess, að þeir, sem hafa minnstu búin, fái það, sem maður getur kallað fullar tekjur. Það er ekki full vinna, sem þessir menn hafa. Það er ekki sanngjarnt, að verkamaður, sem ekki kannske vinnur nema 6–7 tíma, hafi fullt kaup. Og það er verið að tala um það, að margir séu lágt launaðir í þessu landi. Það er talað um menn, sem ekki hafa nema 9–10 þús. kr. Þá er miðað við 8 stunda vinnu. En þegar launþegarnir komast í 15–16 þús. kr. mánaðartekjur, þessir lægst launuðu, þá vinna þeir bæði eftirvinnu og næturvinnu. Þeir bændur, sem hafa stór bú og leggja mest að sér og þurfa kannske ekki að hafa mjög stór bú, en hafa góð bú, getum við sagt, og sæmilegar tekjur, þeir vinna vitanlega miklu meira en 8 stunda vinnudag. En smæstu búin þurfa ekki heils dags vinnu á hverjum degi, og þetta veit ég, að hv. 2. þm. Sunnl. er ljóst, að þeim mönnum verða ekki skaffaðar viðunandi tekjur og lífsviðurværi með því einu að hækka afurðirnar. Það verður þá að skammta þeim hærra verð fyrir hvert kg, sem þeir framleiða, og hvern mjólkurlítra, sem þeir framleiða, heldur en hinum, sem framleiða mest, og veit ég ekki, hvort það gæti heldur talizt réttlátt eða eðlilegt, því að enn sem komið er höfum við nú viljað lofa mönnum að njóta sín, sem sýna hagsýni og dugnað í framleiðslu og framkvæmdum. Og varðandi það að skuldirnar, sem eru að meðaltali 262 þús., séu mjög miklar, þá segi ég nú það, að þegar ég las þessa skýrslu, var ég nú hræddur um það, að einhverjir mundu segja: Af hverju að vera með þetta frv., úr því að skuldirnar eru ekki meiri? Hversu margir launþegar, sem eru láglaunamenn, skulda 300–400 þús. í íbúðinni sinni og eiga ekkert annað. Við verðum að hafa þá hreinskilni að gera okkur grein fyrir því, að þetta þjóðfélag byggja fleiri stéttir heldur en bændur. Ég hef verið og er talsmaður bænda. Og ég hef verið á verði um það að láta þeirra hlut ekki vera fyrir borð borinn. En ég hef einnig gert mér grein fyrir þeirri skyldu, sem hvílir á mér sem ráðh. og alþm., að það á ekki að níðast á neinum í þessu þjóðfélagi, heldur hlutast til um það, að stéttirnar búi við það, sem við getum kallað jafnrétti. Það hefur ekki verið níðzt á bændum og allra sízt í seinni tíð. Hv. 2. þm. Sunnl. sagði hér áðan, að skýrslan sýndi það, að bændur búa við óhæg lífskjör. Hv. þm. hefði átt að segja: skýrslan sýnir það, að það er æskilegt, að bændur geti búið við betri lífskjör. Undir það hefði ég viljað taka. Það er æskilegt, og það er æskilegt, að almenningur í þessu landi megi fá batnandi lífskjör. Að því stefnum við. En það hlýtur að koma niður á bændum eins og öllum öðrum þjóðfélagsþegnum, þegar þjóðarbúið missir á tveimur árum 1/3 hluta útflutningstekna sinna. Það hlýtur að verða minni skammtur, sem kemur til skiptanna handa bændum eins og öllum öðrum þjóðfélagsþegnum, þegar þannig stendur á, og það kemur líka við bændur, þegar hafísinn er fyrir landinu og vorin eru köld og kaupa verður meiri fóðurbæti og áburð heldur en í venjulegum árum til þess að fá gras og halda búpeningnum lifandi. Hv. 2. þm. Sunnl. kenndi ríkisstj. ekki um þetta, en minntist nú ekki mikið á það, að tíðarfarið hefði verið lakara í seinni tíð heldur en áður. En það, sem skýrslan gefur til kynna, er það í fyrsta lagi, að 77.7% af bændum, að dómi þeirra, sem gerðu þessa athugun, eru vel settir og eru ekki í greiðsluerfiðleikum, 77.7%. Skýrslan segir enn fremur, að 12.8% séu sæmilega settir, enda þótt það geti komið sér vel fyrir þá að breyta lausaskuldum í föst lán og þeir búi við vaxtabyrði og sjálfsagt einhverja örðugleika. Þetta gerir samanlagt 90.5%, sem skýrslan telur, 90.5% af bændum er talið, að séu sæmilega settir, 77.7% ágætlega settir. Þá verður það 6.1% af bændum, sem hægt er að segja, að skuldi of mikið, búi við of mikla vaxtabyrði og eru sjálfsagt í talsverðum erfiðleikum, en munu með því að breyta lausaskuldum í föst lán bæta hag sinn mikið. En 3.4% eða 160 bændur eru mjög illa settir að dómi nefndarinnar, mjög illa settir, og ekki talið, að þeir geti haldið búskap áfram nema sérstök ráðstöfun komi til. Þetta segir skýrslan. Og ég er alveg viss um það, að hv. 2. þm. Sunnl. geti verið mér sammála um það, að frá því að við fórum að muna eftir okkur höfum við þekkt einn og einn bónda, sem hefur af ýmsum ástæðum verið illa settur efnalega, af ýmsum ástæðum, stundum vegna þess að jörðin hefur verið þannig, að hún gaf ekki lífsmöguleika, stundum vegna veikinda og óhappa, eins og alltaf getur skeð og stundum vegna þess, að maðurinn gat verið duglegur og vel til verka fallinn og betur kominn með því að vinna annað heldur en að landbúnaðarstörfum. Hv. 2. þm. Sunnl. talaði um, að bændur byggju við gerðardóm. Ekki upplýsti nú hv. þm. hvenær það byrjaði. Hvenær ætli bændur hafi búið við það frelsi að mega ákveða verð á afurðum sínum sjálfir? Það er nú harla langt síðan. Mjólkurverðlagsnefnd höfum við og kjötverðlagsnefnd, og hvernig gafst það. Einu sinni var nú breytt til, þegar kjötið var hækkað um 100% og mjólkin tók stórt stökk á eftir, þá lagaðist nú mikið. En það gerðist nú ekki á meðan flokksmenn hv. 2. þm. Sunnl. voru í ráðherrastólunum, heldur eftir að þeir voru farnir. Það getur vel verið, að það væri bezt fyrir alla, að bændur hefðu frelsi til þess að ákveða verð á afurðunum. En sannleikurinn er sá, að ég er ekki viss um það, að verð á mjólk og kjöti væri hærra núna, þótt þeir hefðu þetta frelsi, því að um leið og menn fá frelsi, þá gera allir góðir menn sér grein fyrir þeirri ábyrgð, sem frelsinu fylgir. Það fylgir því mikil ábyrgð að hafa frjálsar hendur til ákvörðunar. Í gamla daga kunnu góðir drengir að meta það, þegar þeim var gefið sjálfdæmi og góðir drengir misnotuðu það ekki. Þess vegna held ég, að það væri engin hætta að gefa bændastéttinni þetta frelsi. En hún hefur búið við þessar hömlur í verðlagningunni í tugi ára, eins og aðrir þjóðfélagsþegnar. Ekki hafa launþegarnir frelsi til þess að ákveða sitt kaup sjálfir. Það er gert með samningum. Opinberir starfsmenn búa við kjaradóm. Sjómenn búa líka við kjaradóm. Fiskverðið er ákveðið þannig. Og launþegar geta ekki sagt og hafa aldrei sagt: Kaupið skal vera þetta á morgun, hvað sem atvinnurekandinn segir. Ég held, að það sé ekki þetta, sem við þurfum sérstaklega að hafa áhyggjur af, þótt verðlagningin sé með þessum hætti. Kannske verður þessu breytt með því, að menn sannfærist um það, að það sé engin hætta á ferðum, að góðir menn misnoti ekki það frelsi, sem þeim er fengið í hendur. Og ég segi það, ég er ekkert viss um það, að verðlag búvöru væri a.m.k. miklu hærra í dag heldur en þótt það væri alveg frjálst af bændanna hálfu, því að það verður að reikna með því, hvernig kaupgetan er í landinu. Og bændur hafa nú í seinni tíð fengið það, sem þeir höfðu ekki á meðan flokksmenn hv. 2. þm. Sunnl. réðu ríkjum. Þeir hafa fengið útflutningsbætur, sem hafa í flestum tilfellum tryggt þeim fullt grundvallarverð. Það er rétt, það hefur komið fyrir, að það hafi vantað nokkuð á, vegna þess að framleiðslan hefur aukizt mun meira heldur en neyzlan, þótt neyzlan hafi farið vaxandi allt fram að þessu. En bændur hefðu vitanlega verið illa settir, ef núv. ríkisstj. hefði ekki breytt löggjöfinni og tryggt bændum miklar útflutningsuppbætur árlega. Og nú eru útflutningsuppbæturnar á þessu ári nærri 300 millj. kr., auk gengishagnaðarins, sem fer að mestu í útflutningsuppbætur. Ég get tekið undir með hv. 2. þm. Sunnl., að það er bagalegt fyrir bændur að bíða lengi eftir greiðslu frá sláturfélaginu og frá mjólkurbúinu. En ég hef nú haldið, að mjólkurbúið gæti borgað örar út nú heldur en áður, vegna þess að nú liggja mjólkurbúin ekki með eins miklar birgðir í ostum, smjöri og mjólkurdufti eins og var á tímabili. Þess vegna hef ég ætlað það, að mjólkurbúin gætu greitt stærri hluta út og fyrr nú heldur en oft áður. Það má vel vera, að Mjólkurbú Flóamanna og önnur mjólkursamlög hafi aukið borgunina, ég vil vona það. Hv. 2. þm. Sunnl. veit um þetta, vegna þess að hann er í stjórn Mjólkurbúsins. Ég held, að það hljóti að vera mjög auðvelt fyrir mjólkurbúin að auka útborgunina núna vegna þess, að smjör-, osta- og mjólkurduftsbirgðir eru mun minni heldur en þær voru fyrir 1–2 árum. Og salan fer venjulega fram gegn staðgreiðslu eða með kannske mánaðargreiðslufresti til þeirra sem lánstraust hafa. Hv. þm. minntist hér áðan á Sláturfélag Suðurlands, að það hefði verið að skila núna fjórðu greiðslunni að mér skilst frá árinu 1967 og fimmta greiðslan væri eftir. Þetta eru alveg nýjar fréttir fyrir mig. Og ég hef haldið það, að Sláturfélag Suðurlands hafi staðið við útborgun nú í seinni tíð ekkert verr heldur en áður. En ég man eftir því frá því að ég var að alast upp, að það var alltaf haldið eftir þriðja partinum af verðinu. Það var aldrei borgað út á haustin meira heldur en í mesta lagi 2/3 og svo gert upp að vorinu til, venjulega í júnímánuði, þegar aðalfundur var. En í seinni tíð hefur Sláturfélagið borgað meginhlutann af eftirstöðvunum í maí og stundum í apríl til þess að bændur gætu notað þessar eftirstöðvar til þess að láta fyrir áburðinn. Og ég veit ekki, hvernig á þessu stendur. Hv. 2. þm. Sunnl. hefur kannske skýringu á því og gæti verið, að hann segi sem svo: Sláturfélagið hefur ekki fengið nógu mikil lán. Mér kæmi það ekkert á óvart. Það hefur stundum verið talað um það, að félagssamtök bænda fengju lítil lán. Það hefur t.d. oft verið sagt, að rekstrarlán til landbúnaðarins hafi ekki verið hækkuð 1959. En hv. þm. Sunnl. sagði það ekki hér áðan. Mér er ekki kunnugt um það, hvernig fjármálum Sláturfélagsins er varið: En mér finnst þetta ekki góðar fréttir. Ég hefði þó haldið, að Sláturfélagið, sem hefur verið í aðalviðskiptum við Búnaðarbanka Íslands, hefði fengið þar góða fyrirgreiðslu, ég hefði haldið það. Og víst er það að Landsbankinn hefur sagt það, að rekstrarlánin hafi verið hækkuð, en í öðru formi heldur en var í byrjun; að sláturleyfishafarnir hafi fengið á vorin lán út á sláturfénaðinn að mestu leyti að vorinu eins og þá upphæð, sem ætlað var, að yrði borguð út að haustinu. Þetta hef ég heyrt bankastjóra Landsbankans segja, og þess vegna er ekki hægt að staðhæfa það, að rekstrarlánin hafi ekki verið hækkuð síðan 1959. Hitt er svo alltaf hægt að segja, að þessi eða hinn aðilinn fái ekki nógu mikil lán. Ég hef nú ekki heyrt kvartað, hvað snertir Sláturfélag Suðurlands, og víst er það, að það er ekkert nýtt, að bændur bíði eftir hluta af verðinu. Það væri vitanlega mjög æskilegt, að sá frestur yrði styttur, og ég vil beina því til hv. 2. þm. Sunnl., að hann beiti sér fyrir því í Mjólkurbúi Flóamanna, að það verði borgaður aukinn hluti af mjólkurverðinu strax til bændanna, með tilliti til þess að birgðir Mjólkurbúsins hljóta nú að vera mun minni heldur en þær voru þegar þær voru mestar, og þá var einnig borgað út, kannske eins mikið og nú. Nú er mjólkurverðið í verðgrundvellinum Í 1 kr. 29 aurar og þess vegna hygg ég, að það megi hækka útborgunarverðið, ef það er rétt, sem mér var sagt, að það væri borgað út á fitueiningu aðeins 1.70 kr. Þannig að ef um 4% feita mjólk er að ræða, þá eru þetta ekki nema 6.80 kr. En það mun vera miðað við meðalfitu, en ekki hæstu fitu, þegar talað er um grundvallarverðið og meðalfitan mun vera 3.80%, þannig að það sjá allir, að þarna er miklu haldið eftir. Ég geri ekki ráð fyrir, að það sé öðru vísi hjá Mjólkurbúi Flóamanna eða lakara heldur en hjá öðrum mjólkursamsölum. En um leið og minnzt er á Sláturfélag Suðurlands í þessu efni, þá held ég að það sé alveg eðlilegt að við tölum samhliða um Mjólkurbúið. Ég veit ekki, hvort þetta er út af fyrir sig eðlilegt að vera að klaga upp á Sláturfélag Suðurlands á þessum vettvangi, sem hefur borgað út, að ég ætla, núna upp á síðkastið ekkert verr heldur en bara alla sína tíð, síðan það var stofnað. Hv. þm. hefur nú fullyrt í ógáti, þegar hann sagði, að flestir bændur, sem hafa hætt búskap, hafi gengið slyppir frá jörðum sínum, gengið slyppir frá, ég skrifaði það orðrétt niðúr. Ég þekki enga bændur, sem hafa gengið slyppir frá jörðum sínum, þegar þeir hafa hætt búskap, og sem betur fer þá er ekkert framboð á jörðum núna. Það kemur fyrir, að við sjáum auglýsingar í dagblöðunum, þar sem óskað er eftir jörðum til kaups, jörðum sem eru sæmilega í sveit settar. En að menn vilji selja jarðir, það ber lítið á því, sem betur fer. Hv. þm. talar um skattlagninguna á bændastéttina, stofnlánadeildargjaldið 1%, sem er lagt til Stofnlánadeildarinnar, að þetta sé nú m.a. að ríða bændum að fullu og þá helzt hinum fátækari. En skyldu þeir fátækari borga stærri hlutann til Stofnlánadeildarinnar. Þetta er algerlega öfugt, það eru oft þeir, sem framleiða mest, sem borga til Stofnlánadeildarinnar stærstan hlutann og gera það mögulegt að þeir fátæku, sem eiga eftir að byggja upp, geti fengið lán úr Stofnlánadeildinni. Það eru þeir ríku, það eru þeir sem framleiða mikið, sem borga stærstan hlutann til Stofnlánadeildarinnar. Þeir sem hafa litla framleiðslu, þeir borga þangað lítinn hluta. Hótel Saga, eða bændahöllin, er gott fyrirtæki, og vissulega var það nauðsynlegt fyrir þjóðina, að þetta hótel var byggt. En ég hefði talið, að það væru aðrir aðilar, sem ættu að byggja þetta hótel. Það stæði nær Reykjavíkurborg og ríkinu, flugfélögunum, Eimskipafélaginu. En hótelið er komið, og það er þjóðþrifafyrirtæki. En bændur borga skatt í þetta hótel en ekki aðrir þegnar þjóðfélagsins. Hv. 2. þm. Sunnl. minntist ekkert á það. En hvort skyldi vera nauðsynlegra fyrir bændur, Stofnlánadeildin, sem gerir bændum mögulegt að fá lán til uppbyggingar í landbúnaðinum, eða hótelið? Hótelið er nauðsynlegt frá þjóðhagslegu sjónarmiði séð, en Stofnlánadeildin er nauðsynleg frá sjónarmiði bændanna, til þess að hægt sé að byggja upp landbúnaðinn. Og þegar hv. 2. þm. Sunnl. talar um stofnlánagjaldið, þá er gott að skjalfesta það, sem við allir raunar vitum, að þegar hans flokkur kemst í ríkisstj., stjórnaraðstöðu, þá mun honum ekki detta í hug að afnema þetta gjald, ekki detta það í hug, vegna þess að hv. framsóknarmenn, þeir hafa alveg eins og við sjálfstæðismenn gert sér grein fyrir því, að það er nauðsyn fyrir landbúnaðinn að byggja upp sterkar lánastofnanir. Hv. 2. þm. Sunnl. veit þetta og skilur, og í hjarta sínu kann hann að meta það, að núverandi ríkisstj. hefur gert það, sem í hennar valdi hefur staðið, til þess að byggja þessa deild upp, með því að útvega henni innlend lán handa bændum. Útvega henni innlend lán handa bændum. Á meðan framsóknarmenn fóru með þessi mál, þá hafði Stofnlánadeildin ekki annað en erlend lán til þess að lána. Og það er þess vegna, sem Stofnlánadeildin hefur orðið fyrir gengistapi. Það eru lánin frá tíð vinstri stjórnarinnar og annarra stjórna, sem Framsóknarflokkurinn hefur setið í, sem voru lánuð út án gengistryggingar og deildin hefur nú beðið tap af. Í seinni tíð hefur verið útvegað innlent fjármagn til þess að lána bændum, en minnsti hlutinn, sem Stofnlánadeildin hefur fengið, hefur verið erlent fjármagn, og lánað út með gengisklásúlu til félagssamtaka, en ekki einstaklinga. Það má vitanlega segja, að gengistap hjá þeim sé tilfinnanlegt, en Stofnlánadeildin hefur ekki beðið tjón af því. Hv. þm. talaði um það, að bændur búi við slæm lánakjör, vextirnir hafi verið hækkaðir. Þeir, sem hafa nú kynnt sér þessi mál rækilega, vita það, að lánakjör bænda hjá Stofnlánadeildinni eru þau beztu, sem veitt eru í þessu þjóðfélagi, til uppbyggingar á stofnlánum, með því að vextir til íbúðarbygginga eru 6%, vextir til lána á vélum og annarra framkvæmda 61/2%, og það er hvorki vísitala eða gengisskilyrði í þessum lánum. Þetta út af fyrir sig má segja, að sé ekki viðkomandi því frv., sem við erum að ræða um. En hv. 2. þm. Sunnl. gaf nú tilefni til þess, að ég svaraði þessu nokkrum orðum, því að eins og hann talaði, þá gat maður haldið, að hann væri ekki enn búinn að átta sig á, hvað væri rétt eða rangt, hvað væri hagstætt eða óhagstætt fyrir bændur, en jafnvel þótt hann með framkomu sinni láti líta svona út, þá ætla ég, að hann viti betur en hann vill vera láta.



Herra forseti. Ég biðst afsökunar á því að hafa ekki tekið eftir hinni snöggu fundarstjórn hæstv. forseta, en eins og fram kemur á þskj. 416, hefur fjhn. þessarar hv. d. mælt með því, að frv. það, sem hér er á dagskrá, verði samþ. óbreytt. Einn nm., hv. 4. þm. Austf., var ekki viðstaddur afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Ég vildi mælast til þess, að 3. umr. um þetta mál yrði frestað til næsta fundar. Það stafar af því, að milli 2. og 3. umr. barst fjhn. þessarar hv. d. erindi frá Sambandi ísl. sveitarfélaga varðandi lögin um kjarasamninga opinberra starfsmanna, og er nefndin nú að athuga það erindi, en vonandi lýkur þeirri athugun á nefndarfundi á mánudagsmorguninn og hægt væri þá að halda umr. áfram á næsta fundi.

Forseti (SB): Ég vil vekja athygli hv. form. fjhn. á því, að það er nú mjög liðið á þing og lögð áherzla á það að hraða afgreiðslu mála, þannig að mjög erfitt er um vik að fresta umr. um einstök mál. Þar að auki má benda á það, að hv. fjhn. hefur haft ærinn tíma til þess að rannsaka það erindi, sem henni hefur borizt. Engu að síður verður nú orðið við þeirri ósk að fresta umr. um málið og taka það út af dagskrá, en það verður tekið á dagskrá á næsta fundi hv. þd.



Herra forseti. Frv. þetta hefur verið rætt á fundi landbn. og verið sent til umsagnar bæði landnámsstjóra og Jarðeignadeild ríkisins. Þetta er heimild um sölu á eyðijörð, og það hefur enginn, sem um þetta mál hefur fjallað, neitt við það að athuga að heimila söluna, og n. mælir einróma með því, að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Svartbakur hefur lengi valdið miklu tjóni í æðarvarpi hér á landi, eins og mönnum er kunnugt. Hann rænir æðareggjum í stórum stíl, en vinnur þó sýnu meira tjón með því að drepa æðarunga. Það eru til margar ófagrar lýsingar á því, hvernig svartbakur tínir upp æðarunga jafnóðum og þeir koma á flot, hvern á fætur öðrum og jafnvel svo, að enginn er eftir skilinn hjá móðurinni. Þetta hefur valdið varpeigendum miklum áhyggjum, og þeir fá eiginlega ekki rönd við reist með nokkrum ráðum. Þótt fyrirmæli laga heimili, að ráðnir séu sérstakir menn til þess að eyða svartbak, þá hefur sú ráðstöfun ekki enn þá komið til framkvæmda. Gísli bóndi Vagnsson á Mýrum í Dýrafirði er landskunnur fyrir þann árangur, sem hann og þau hjón hafa náð í ræktun æðarvarps. Það mun vera með eindæmum, að ég ætla, hér á landi, sá árangur, sem þar hefur náðst. Gísli hefur fyrir nokkru skrifað okkur flm. þessa frv. og fleiri þm. um þetta vandamál. Hann bendir okkur á, að miklar líkur séu á því, að fækka mætti verulega svartbak í varplöndum, ef varpeigendum yrði heimilað að nota svefnlyfið phenemalnatríum gegn svartbaknum. Við flm. þessa frv. töldum rétt að afla okkur frekari upplýsinga um þetta lyf, og við óskuðum því álits yfirdýralæknis, Páls A. Pálssonar, á lyfinu. Álitsgerð hans er prentuð með þessu frv., og munu hv. þm. að sjálfsögðu hafa kynnt sér hana. En af þessari álitsgerð má sjá, að þetta svefnlyf hefur verið notað með allgóðum árangri, að segja verður. Við hv. 2. þm. Vestf., sem flytjum þetta frv. á þskj. 437, leggjum þess vegna til, að héraðslæknum verði heimilað að leyfa eiganda æðarvarps að nota svefnlyf til útrýmingar svartbak í eigin æðarvarpi. Við viljum þó takmarka þessa heimild, eins og sjá má af frv., við það, að viðkomandi sveitarstjórn samþykki, að varpeiganda verði trúað fyrir lyfinu. Auk þess verði varpeiganda skylt að fara í öllu eftir fyrirmælum héraðslæknis um notkun lyfsins og síðan láti hann veiðistjóra í té skýrslu um árangurinn af notkun þess. Að sjálfsögðu viljum við flm. frv. ekki verða þess valdandi, að erninum verði hætta búin af notkun svefnlyfsins. En það teljum við líka, að komi ekki til greina, eins og þetta frv. er úr garði gert. Svefnlyf verður ekki notað með neinum árangri, nema maður sé svo að segja yfir æðarvarpinu á meðan, því að það þarf að handsama svartbakinn, jafnóðum og hann vaknar af svefninum.  Æðarvarp er arðvænlegt, þar sem skilyrði eru viðunandi og þar sem það verður varið fyrir eyðileggjandi vargfugl. Umönnun eða sinning á æðarvarpi er ákaflega þroskandi fyrir börn og unglinga og ég vil segja fyrir fullorðið fólk líka. Það hefur þess vegna uppeldisleg áhrif. Æðardúnn er einhver dýrasta útflutningsvara, sem við framleiðum, og hann er því þýðingarmikil gjaldeyrisöflun. Möguleikar til þess að rækta æðarvarp víðs vegar hér á landi eru sjálfsagt meiri en nokkur gerir sér grein fyrir. M. a. er það komið svo í nábýli Gísla á Mýrum, að þar er að koma upp æðarvarp á jörðum, þar sem það hefur aldrei verið til áður, vegna ræktunar af þeirri fyrirmynd, sem menn hafa fengið hjá Gísla. Það væri þess vegna ljóður á okkar ráði, ef við reyndum ekki alla möguleika til þess að auðvelda mönnum að stunda þessa búgrein og útbreiða hana, þar sem skilyrði eru fyrir hendi. Einn liðurinn í þessari viðleitni er þetta frv., sem við flytjum hér, og við væntum þess, að því verði vel tekið. Þar sem málið er nú svo einfalt sem menn sjá, sé ég ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þetta að sinni, en ég vil vænta þess, að hv. þm. taki þessu frv. vel. Ég legg svo til, herra forseti, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.