Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Hér er á ferðinni mál sem varðar tekjustofna sveitarfélaga og tekjuleg samskipti ríkis og sveitarfélaga í tengslum við yfirfærslu grunnskólans. Svo háttar til að gert hafði verið samkomulag milli þessara aðila um kostnaðar\-áhrifin af þessum verkefnatilflutningi og samkvæmt miklum og nákvæmum formúlum reiknað upp á allnokkra aukastafi hversu mikla fjármuni þyrfti að færa yfir til sveitarfélaganna til þess að þau stæðu jafnrétt eftir hafandi tekið við þessum verkefnum. Um þetta var þokkaleg sátt og ekki var um annað vitað þegar málið var kynnt og rætt í fyrsta sinn á þingi. Nú háttar hins vegar svo til að Samband ísl. sveitarfélaga hefur sent til þingsins mjög alvarlegar orðsendingar vegna þess að í öðru þingmáli sem hér liggur fyrir til afgreiðslu, stjfrv. um svokallaðan fjármagnstekjuskatt, eru gerðar breytingar sem hafa veruleg tekjuáhrif fyrir sveitarfélögin og mun að óbreyttu og samkvæmt brtt. meiri hlutans, sem nú liggja fyrir, valda því að tekjur sveitarfélaganna og/eða útgjöld saman vegið skerðast sem nemur hundruðum millj. kr. Þessu hafa sveitarfélögin harðlega mótmælt og líta svo á, samanber samþykkt sem þingmönnum hefur verið send, að í raun sé sagt sundur samkomulag milli ríkis og sveitarfélaga um þessi tekjulegu samskipti ef svo heldur fram sem horfir. Í erindi sínu bendir Samband sveitarfélaga á þann möguleika að áætluðum útgjaldaauka sveitarfélaganna vegna lögfestinga frv. og fjármagnstekjuskatt verði mætt með því að breyta skiptahlutföllum í því frv. sem er til umræðu og minnir mig að lítils háttar hækkun á hlutdeild sveitarfélaganna af útsvarsstofni í þeim tekjum eða upp á 0,04% ef ég man rétt mundi samsvara þeim útgjöldum sem hitt frv. hefur í för með sér fyrir sveitarfélögin. Herra forseti. Ég tel ekki eðlilegt að umræðunni ljúki nema staða þessa máls skýrist að einhverju leyti. Þar sem nú liggur fyrir að búið er að afgreiða úr efh.- og viðskn. án þess að tekið sé tillit til þessara breytinga eða áhrifa á tekjur sveitarfélaganna, frv. til laga um fjármagnstekjuskatt, óska ég eftir því að umræðunni verði frestað þangað til skýrist með afdrif þess máls og annað tveggja gerist að álagningu fjármagnstekjuskattsins verði þannig hagað að sveitarfélögin sem slík verði ekki fyrir tekjutapi eða þá að tekjusamskipti ríkis og sveitarfélaga eins og þau birtast í frv. verði tekin til endurskoðunar í þessu nýja ljósi og lagfærð þannig að útkoman verði eftir sem áður sú sem að var stefnt, að hvorugt leiði til breytinga á tekjulegri stöðu sveitarfélaganna, yfirfærsla grunnskólans til þeirra annars vegar eða lögfesting fjármagnstekjuskattsins hins vegar. Það er ósk mín, herra forseti, að umræðunni verði frestað eða að henni ljúki a.m.k. ekki fyrr en framhaldið skýrist.

Virðulegi forseti. Í tilefni af orðum hv. síðasta ræðumanns vil ég láta það koma fram að hinn 3. maí sl. áttum við fund fyrir hönd ríkisstjórnarinnar, sá sem hér stendur og hæstv. fémrh. Á þeim fundi voru forustumenn Sambands ísl. sveitarfélaga, þeir Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson, Þórður Skúlason og auk þess starfsmenn beggja ráðuneyta. Það er rétt sem kemur fram í bréfi Sambands ísl. sveitarfélaga, dags. 25. maí 1996, að niðurstaða fundarins hafi verið á þá leið að ráðherrarnir hafi fallist á þau sjónarmið að sveitarfélögin færu skaðlaus út úr þeim breytingum sem hér er verið að gera. Það var gert í fyrsta lagi með breytingum á frv. um fjármagnstekjuskatt, sem liggja fyrir nefndinni, en í öðru lagi var ætlunin að bæta sveitarfélögunum upp tap vegna skerðingar á skattstofni annars vegar og vaxtagreiðslum hins vegar en það var skýrt tekið fram að af því gæti ekki orðið í beinum tengslum við það frv. sem hér er til umræðu né heldur fjármagnstekjuskattsfrv. en því lofað að að því yrði unnið og við það staðið áður en fjármagnstekjuskatturinn fer að virka og rýra tekjur sveitarfélaganna. Þetta vil ég að hér komi fram, ekki síst ef það mætti verða til þess að flýta fyrir þingstörfum og ég veit að ég tala fyrir munn okkar beggja, mín og hæstv. félmrh.

Herra forseti. Það virðist fara mjög tvennum sögum af því hvað hafi gerstá þeim fundi sem hæstv. fjmrh. vitnar til því að samkvæmt því erindi sem Samband ísl. sveitarfélaga hefur sent þingmönnum líta þeir alls ekki svo á að fullnægjandi niðurstaða hafi fengist hvað þetta varðar, samanber að erindi þeirra til þingmanna lýkur á þeim orðum að náist ekki fram lagfæring á þessum málum nú við afgreiðslu þeirra á þingi verði afgreiðslu fjármagnstekjuskattsfrv. frestað. Það er afstaða Sambands ísl. sveitarfélaga. Ég þarf ekki að lesa upp úr þessu bréfi fyrir hæstv. fjmrh., hann er bærilega læs, að það liggur fyrir full andstaða af hálfu sveitarfélaganna ef marka má þann texta við þeirri málsmeðferð og röð atburða sem er verið að leggja til. Auk þess eru heldur engin vinnubrögð við lagasetningu að vísa óleystum vandamálum endalaust inn í framtíðina með þessum hætti. Það er lögfest ástand sem er jafnvel ólögmætt, samanber bandormsfrumvarp um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, og síðan er málsvörnin sú að þetta eigi síðan að lagfæra eftir á og koma í lögmætt ástand. Hér á að lögfesta skipan mála, annars vegar varðandi yfirfærslu grunnskólans og hins vegar lögleiðingu fjármagnstekjuskattsins sem þýðir sannanlega tekjutap fyrir sveitarfélögin upp á hundruð millj. kr. í skjóli einhverra óljósra yfirlýsinga um að þetta verði síðan lagfært eftir á. Ég spyr á móti: Hvað er mönnum að vanbúnaði að taka á þessu nú? Það liggur nokkurn veginn fyrir um hvaða stærðir er að ræða. Hér er opið frv. til laga um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga þannig að það er afar handhægt að taka þá lagfæringu hér með við 3. umr. málsins. Ég tel þessi svör hæstv. fjmrh. ekki fullnægjandi. Ég sætti mig a.m.k. ekki við að málinu ljúki svona fyrr en talsmenn Sambands ísl. sveitarfélaga hafa átt þess kost að koma fyrir þingnefnd og gefa skýrngar á stöðu málsins þar sem það er bersýnilega um misvísandi frásagnir að ræða. Ég endurtek því ósk mína, herra forseti, um að umræðunni verði frestað um sinn og málið skoðað og m.a. í því skyni að gefa talsmönnum sveitarfélaganna kost á því að skýra viðhorf sín til stöðu mála.

Virðulegi forseti. Það er aðeins örstutt. Ég vek athygli hv. þm. á því að hér erum við að ræða um frv. sem er lagt fram vegna samnings sem gerður hefur verið á milli ríkis og sveitarfélaga um yfirfærslu á grunnskólanum. Þar koma fleiri aðilar að málum þannig að ég tel að við ættum ekki að tefja þetta mál lengi. Ég vil láta það koma fram að ríki og sveitarfélögin hafa með sér ýmis samskipti, að sumu leyti lögboðin, að öðru leyti vegna samnings á milli þeirra. Það er ljóst að það mál sem varðar breytingar á fjármagnstekjuskatti verður áfram í viðræðum á milli þessara tveggja aðila og fulltrúar ríkisstjórnarinnar hafa lýst því yfir að sveitarfélögin verði skaðlaus þegar litið er á þau sem heild í því máli. Það er ekki tækifæri til þess nú að koma með endanlega lausn. Hins vegar sé ég ekki ástæðu til þess, virðulegi forseti, að það mætti verða til þess að flýta fyrir þingstörfum hérna að menn setjist niður í eitthvert andartak til þess að fá staðfestingu á því hver staða þessa máls er því að ég veit ekki betur en að embættismenn ráðuneytanna og fulltrúar sveitarfélaganna hafi átt viðræður um þessi mál þótt ekki sé efni til þess að leysa það með þeim tiltekna hætti sem verið er að lýsa í bréfi dags. 25. maí enda hafa fulltrúar ríkisvaldsins aldrei fallist á þá lausn sem þar um getur en standa þó fyrri orð ráðherranna að öllu leyti.

Virðulegur forseti. Ég sit hjá við atkvæðagreiðslu um þetta frv. Ég gerði grein fyrir viðhorfi mínu í ræðu við 1. umr. málsins. Mér finnst að æskilegt hefði verið að líta á þessi mál í meira heildarsamhengi en ráðrúm hefur gefist til. Ég átta mig á því að áhersla er lögð á að hraða afgreiðslu málsins en ég vænti þess að tekið verði á þessum málum í framtíðinni út frá umhverfisþættinum ekki síður en öðrum þáttum sem þurfa að koma til skoðunar. Ég greiði því ekki atkvæði.