Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (SB) : Mér hefur borizt svo hljóðandi bréf frá hv. þm. Mýr.: „Alþingi, 13. nóv. 1950. Með því að mér hefur verið falið að sitja ráðgjafarþing Evrópuráðsins í Strasbourg, er kemur saman til framhaldsfunda um miðjan þennan mánuð, leyfi ég mér að óska fjarvistarleyfis, á meðan á fundum þessum stendur, sem væntanlega verður um tveggja vikna skeið með óhjákvæmilegum ferðalögum. Virðingarfyllst, Bjarni Ásgeirsson.“ Enn fremur hefur mér borizt svo hljóðandi bréf frá hv. 8. landsk. þm.: „Reykjavík, 13. nóv. 1950. Með því að ég þarf að fara til útlanda og geri ráð fyrir að verða fjarvistum um tvær vikur, óska ég þess, að Erlendur Þorsteinsson, annar landsk. varaþm. Alþýðuflokksins, taki sæti á Alþingi, meðan ég er fjarvistum, þar sem 1. varamaður flokksins, Guðmundur Í. Guðmundsson bæjarfógeti, getur nú ekki tekið sæti á Alþingi sökum embættisanna. Virðingarfyllst, Stefán Jóh. Stefánsson.“ Samkvæmt þessari ósk tekur varamaður sá, er í bréfinu greinir, sæti 8. landsk. þm.



Herra forseti. Þetta frv. um aðstoð til útvegsmanna er flutt að beiðni hv. sjútvmrh., en einstakir nefndarmanna hafa áskilið sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. Hæstv. ráðh. mun nú gera grein fyrir efni frv. En að lokinni þessari umr. legg ég til, að því verði vísað til 2. umr.



Herra forseti. Enda þótt hér sé um allmikinn lagabálk að ræða, er ekki ástæða til að halda langa ræðu, því að málið er gamalkunnugt hér á Alþingi, mest vegna þess að sum þau ákvæði, sem lög þessi fjalla um, hafa verið rædd í sambandi við setningu fjárlaga undanfarið og sum fest sérstaklega í lögum nr. 85 1948. Ef nú er farið að fyrnast yfir einstök atriði þessa máls í minni hv. þm., þá er það rifjað upp í tveimur bréfum, sem ráðuneytið lét fylgja þessu frv., sem eru dagsett 27. sept. s.l. og 13. okt. s.l., og eru bæði frá skilanefnd, sem hefur í tvö ár fjallað um þessi mál, og eru þau prentuð aftan við frv. Kjarni málsins er sá, að bátaeigendur hafa verið í skuldaskilum undanfarin tvö ár og auk þess haft skuldafrest nokkurn tíma áður. Ástæðan er hinn bági fjárhagur útvegsmanna, sem mönnum er löngu kunnur. Ég hygg, að það sé álit þeirra manna, sem bezt þekkja til um hag útvegsmanna, að þeir séu svo illa á vegi staddir nú, að tæplega sé von, að þeir rétti við af eigin rammleik. Ég er þó ekki að spá því, því að margt skeður, sem framsýnir menn ekki sjá, hvað þá aðrir, en það er ekki skynsamleg bjartsýni að gera ráð fyrir því, að útgerðin rétti við af eigin rammleik. Og um það ástand, sem nú er fyrir hendi, um þvingunarskuldaskil, fjallar þetta frv. Það er að sönnu svo, að í frv. er gert ráð fyrir aðstoð til handa þeim útvegsmönnurn, sem vilja reyna frjáls skuldaskil skv. l. gr. En því miður er svo komið hag flestra útvegsmanna, að aðeins fáir munu geta orðið þeirra hlunninda aðnjótandi án þess að þvingunarskuldaskil komi til. Í þeirri stuttu grg., sem fylgir frv., er gerð grein fyrir þeim breytingum frá áður gildandi l. og eins og þar segir, þá er meginmunurinn á ákvæðum I. kafla frumvarpsins og II. kafla laga nr. 100/4948 sá, að í 5. gr. frumvarpsins er það skilyrði sett fyrir aðstoð, að birt verði áskorun til lánardrottna og ábyrgðarmanna aðstoðarbeiðanda um að lýsa kröfum á hendur honum að viðlögðum kröfumissi, og enn fremur að eftirgjafir á lánum ríkissjóðs samkvæmt 1. gr. skuli ekki nema hærri hundraðshluta en eftir verður gefinn að meðaltali þeim útgerðarmönnum, sem aðstoð fá samkvæmt Il. kafla frumvarpsins. Þ.e.a.s., að þeir, sem fá frjáls skuldaskil, mega ekki fá að meðaltali meiri hluta eftirgjafar en þeir, sem bundnir eru við þvinguð skuldaskil skv. II. kafla frv. Varðandi innköllun skulda hefur verið nokkur ágreiningur, hvort nauðsynlegt væri að láta slíka innköllun fara fram. En við nánari athugun á málinu hef ég fallizt á þá skoðun, að slíkt sé nauðsynlegt og muni, þegar á hólminn kemur, reynast aðila hagkvæmast til öryggis. Þetta frv. er að því leyti frábrugðið fyrri lögum um þetta efni, að gert er ráð fyrir lánum úr skuldaskilasjóði með 5% vöxtum til að veita útgerðarmönnum aðstoð á þá lund, en þó með þeim hemli, að lánið fari ekki fram úr 20% af eign þeirra. 10. gr. kveður á um, hverjir skuli fá lán úr sjóðnum, en auk þess er gert ráð fyrir greiðslufresti á afborgunum til stofnlánadeildar og fiskveiðasjóðs, og það var skoðun bæði skilanefndar og ríkisstj., að án slíks frests næðu slík skuldaskil ekki fram að ganga, og þetta var gert með góðu samþykki, en þó þannig, að afborgunum þessara 3 fyrstu ára er deilt með jöfnum þunga niður á hin árin, og ég hygg, að þessi frestur ætti að geta komið útvegsmönnum að haldi. Þessi frestur til stofnlánadeildar og fiskveiðasjóðs nær til allra, hvort sem um er að ræða frjáls skuldaskil samkv. I. kafla eða þvinguð skuldaskil samkv. II. kafla. Ég geri helzt ráð fyrir, að ágreiningur geti orðið um það, hvort nauðsynlegt hafi verið að láta þvinguð skuldaskil fara fram, og hvort ekki hefðu nægt þessar 18,5 millj. úr ríkissjóði án þess að nokkuð annað kæmi til, og ég viðurkenni, að mér hefði verið sú leið hugljúfust, að sú aðstoð, sem ríkið veitti, hefði meir verið hugsuð sem styrkur en sem lán, og ég er sannfærður um, að ef nægilegt væri að gefa útvegsmönnum þessar skuldir eftir, þá ættu þeir einhuga vilja Alþingis að baki sér í því, en því miður geri ég ekki ráð fyrir, að fjárhag þeirra sé svo komið nema í örfáum tilfellum. Þá kom til álita að hafa þann hátt á að segja við útvegsmenn, sem svo vel væru staddir að geta keypt sig undan viðjunum, að þeir mættu nota þetta fé til þess, þá hefði komið fram sú gagnrýni, að þeim, sem kröfur áttu á hendur útvegsmönnum, hefði verið ívilnað, þetta hefði verið talið misrétti, og ég hef látið sannfærast af rökum þeirra manna. Meginatriði þessa máls, um frjálsu og þvinguðu skuldaskilin, verður þess vegna það, að enda þótt ríkið kannske hefði verið fáanlegt til þess að gefa eftir þær 181/2 milljón kr., sem það telur til skulda í þessum efnum hjá hlutaðeigandi aðilum, gegn því, að aðilar þessir hefðu þá getað keypt sig frjálsa allra annarra krafna, með því að strika út þessar skuldir, þá hefði sú leið komið mjög takmörkuðum hópi útvegsmanna að haldi. Hins vegar þótti ekki fært að veita þennan rétt nokkrum örfáum mönnum, úr því að ríkið ætlaði að gera kröfur hvort sem væri í bú þeirra, sem farið yrði með í þvinguð skuldaskil. En ég álít, að ríkið eigi að gera það. Mín skoðun er sú, frá því er ég kom í þetta ráðherraembætti og að svo miklu leyti sem ég hef látið hana í ljós, að ég hefði tilhneigingu til að láta gefa eftir þessar kröfur, ef hægt væri að kaupa menn með því undan öllum kröfum með skuldaskilum með þvingunarvaldi, en ef útvegsmenn á annað borð gætu ekki keypt sig frjálsa frá þvinguðum skuldaskilum, að ríkið þá gerði gildandi sínar kröfur eins og aðrir. Og hv. þm. verða að gera sér grein fyrir því, að í þvinguðum skuldaskilum í þessum efnum er eftirgjöf kvaða af hendi ríkissjóðs þá ekki orðin nein linkind gagnvart útvegsmönnum, heldur gagnvart kröfuhöfum á hendur útvegsins, og það hefur a.m.k. stundum heyrzt á hæstv. Alþ., að sumir þeirra manna hafi hagnazt svo vel á útveginum, að ekki þætti ástæða til að bæta þar um af ríkisins hendi. Ég endurtek svo um þennan kafla aðeins það, að ég skil þá menn, sem hafa haft löngun til að komast undan þvinguðum skuldaskilum. Ég hef, eðlis málsins vegna, við fyrstu athugun, haft vilja til að fylgja þeim að málum. En við gaumgæfilega athugun hef ég komizt að þeirri niðurstöðu, að sú leið, sem hér er farin, sé sú skynsamlegasta fyrir útgerðina sjálfa og auk þess fyrir ríkissjóðinn. Og þess vegna tek ég till. hv. skilanefndar til greina hvað þetta varðar, og reyndar í flestum öðrum efnum, með þeim frávikum, sem ég hef gert grein fyrir og nánar kemur fram grein fyrir í grg. með frv. á bls. 7. Ég vil svo aðeins vekja athygli á nokkrum smáatriðum í sambandi við þetta mál. Upphaf 1. gr. frv. hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Stjórn Skuldaskilasjóðs, samanber 14. gr., er heimilt að fengnu samþykki ríkisstj. að semja við útgerðarmenn og útgerðarfélög, er síldveiðar stunduðu á tímabilinu 1945 til 1950, um eftirgjöf að nokkru eða öllu leyti á neðantöldum skuldum þeirra“. Ég geri ráð fyrir, að margur, sem rennir aðeins augum yfir þetta frv., telji, að frv. fjalli eingöngu um þá, sem hafa stundað síldveiðar á hinu tiltekna tímabili. Svo er þó ekki, því að samkv. 2. málsgr. 10. gr. frv. er einnig heimilt að veita öðrum vélbátum eða línuveiðaskipum, sem orðið hafa fyrir sérstökum óhöppum á þessu tímabili, lán á sama hátt, þótt þeir hafi ekki stundað síldveiðar þessi ár. Vildi ég aðeins vekja athygli á þessu, til þess að fyrirbyggja óánægju eða óþarfa misskilning, sem gæti orðið út af því, að álitið væri, að ríkið ekki aðstoðaði þá, sem fyrir slíkum óhöppum hafa orðið, ef þeir hafa ekki beðið tjónið vegna síldveiða. Þá vil ég leyfa mér að vekja athygli á nokkrum misprentunum, lítils háttar þó. Ég tók t.d. eftir í grg., að í síðara bréfi skilanefndar, dags. 13. okt., er ýmist vitnað til bréfs eða grg. frá 27. sept. eða 26. sept., en mun eiga að vera 26. sept. Það eru fleiri þannig smávillur, sem hafa slæðzt inn í próförk og má sjálfsagt athuga til leiðréttingar í n., áður en n. hefur gengið frá frv. Ég vil svo aðeins geta þess, að þetta frv. hefur verið sent til umsagnar bönkunum og Landssambandi ísl. útvegsmanna. Það hefur komið fram nokkur gagnrýni, en þó ekki veigamikil, frá þessum aðilum, en afrit af þeim bréfum hafa verið send hv. sjútvn. Að lokum vil ég aðeins endurtaka það, að vegna þess að þetta mál er gamalkunnugt, þá hef ég ekki séð ástæðu til þess að gera þann veg grein fyrir því eins og um nýmæli væri að ræða. Því að sannarlega er málið það stórt, að ef það væri nú nýtt á Alþ., ætti Alþ. kröfu á ýtarlegri skýrslu um málið heldur en ég hef gefið hér. Ég geri ráð fyrir, að um það lýkur þá verði það einhverjir, sem heltist úr lestinni af þeim, sem gert hafa út til þessa, og að einhverjir af útgerðarmönnum séu það vel stæðir, að þeir fái ekki hjálp eftir þessu frv. Og aðrir kunna kannske að vera það illa stæðir, að þeir telji ekki ástæðu til að óska eftir hjálp. Enn aðrir kunna að hafa rekið sinn útveg þannig, að þeir þyki ekki þess verðir að njóta aðstoðar þess opinbera í þessum efnum. En hins vegar vil ég mega vona, að útvegurinn í heild hafi gagn af þessu frv. og að með frv. takist að gera hreint fyrir dyrum í þessum efnum. Því að þess er sannarlega þörf. Það hefur verið óþolandi ástand, sem ríkt hefur í þessum málum að undanförnu - gersamlega óþolandi. Kröfuhafar á hendur útveginum hafa ekki getað sótt rétt sinn að lögum, og útgerðarmenn hafa ekki vitað, hvar þeir stóðu frá degi til dags, og allt hefur þetta haft áhrif í þá átt að sljóvga sjálfsbjargarviðleitni útvegsmanna og færa allt til verri vegar í þessum efnum á alla lund. Svona er það, eftir því sem málin blasa við frá mínu sjónarmiði. Nú veit ég vel, að enda þótt takast mætti að gera sæmilega hreint í þessum efnum nú á þessari stund, þá fer því mjög fjarri, að með því sé búið að tryggja framtíð þessa útvegs, enda er það ekki ætlunin með þessu frv. Það er annað mál og þessu óskylt. Og ég vildi mega mælast til þess, að menn blönduðu því máli ekki of mikið saman við þetta mál. Það mál verður rætt hér á hæstv. Alþ., áður en við skiljum. En það er öllum til framdráttar, sem hlut eiga að máli, að þetta mál megi sigla hraðan byr gegnum þingið, eftir því sem auðið er um svo stórt mál. Og ég geri mér því meiri von um það sem öll málsatriði þessa máls eru öllum hv. þm. kunn, heldur en vera mundi, ef hér væri um eitthvert nýmæli að ræða.



Herra forseti. Ég hafði fyrir um hálfum mánuði síðan aðstöðu til þess sem starfandi í nefnd hjá Landssambandi ísl. útvegsmanna að kynna mér þetta frv., og eins og hæstv. atvmrh. gat um, þá liggur það álit væntanlega fyrir hv. sjútvn. þessarar d. Ég sé, að hæstv. ríkisstj. hefur að vissu leyti tekið til greina þær aths., sem nefndin frá L.Í.Ú. gerði við frv., en að vissu leyti ekki. Og enn fremur held ég, að frv. hafi breytzt nokkuð til hins verra, frá því að það var lagt fyrir L.Í.Ú. Ég fer ekki út í það, sem tekið hefur verið til greina af þessu. En ég vil sérstaklega benda á, að nefndin frá L.Í.Ú. taldi síðustu málsgr. 1. gr. frv. vera heldur óhyggilega, vegna þess að með henni yrði varla hægt að koma við frjálsum skuldaskilum, ef erfiðleikar væru fyrir hendi, fyrr en búið væri að ljúka þeim lögbundnu skuldaskilum. Þetta taldi nefnd L.Í.Ú. heldur óheppilegt, vegna þess að hún lítur svo á, að bæði væri betra fyrir útvegsmenn og fyrir ríkið, að sem allra flestir gætu komizt í frjáls skuldaskil sem möguleikar væru á. Ég veit, að hæstv. atvmrh. mun vera þetta ljóst. Og ég mun freista þess að vita, hvort ekki muni vera á síðara stigi málsins þingvilji fyrir þessu á þennan hátt, sem n. frá L.Í.Ú. stakk upp á. Ein af breyt., sem ég tel, að gerðar hafi verið til hins verra á frv., er sú breyt., sem gerð hefur verið á 3. gr., að jafna greiðslum þeim, sem áfallnar eru og nema nokkuð mörgum milljónum kr., niður á þau þrjú ár, sem eftir eru lánstímans, eins og til er tekið í gr., í stað þess að færa lánstímann aftur um þrjú ár. Ég hygg, að það muni þurfa mjög miklar breyt. á aðstöðu útvegsmanna til þess að auðið verði fyrir þá að standa í skilum með þessar afborganir á þennan hátt, sem gert er ráð fyrir í frv., og þess vegna hefði verið réttast að halda frv. eins og það var að þessu leyti, þegar það kom til Landssambandsins. - Ég vildi enn fremur benda á það í framhaldi af álitsgerð L.Í.Ú., að ekki verður séð, hvernig hægt er að komast af um það að fullnægja öllum greiðslum útvegsmanna, sem eru í vanskilum, með þeirri skuldabréfaútgáfu, sem gert er ráð fyrir í frv. Enda hefur skilanefndin bent á það í bréfi sínu frá 13. okt. s.l., að sjóðurinn muni þurfa að hafa nokkurt laust fé til umráða. Vera má, að það sé í ráði og að hæstv. atvmrh. viti af því, að einhverjir möguleikar séu til þess að útvega laust fé, og að hann sé búinn að gera sér grein fyrir, hvar hægt sé að fá það, og ætli að aðstoða skilanefndina um útvegun á því, þegar búið er að afgreiða þessa löggjöf, og væri þá æskilegt að fá upplýsingar um það. Mér heyrðist hæstv. atvmrh. segja eitthvað á þá leið, að það væri í seinni kafla þessa frv. að verulegu leyti farið eftir þeim skuldaskilasjóðslögum, sem samþ. voru á Alþ. 1935, en að vissu leyti hafi verið breytt út af því, m.a. á þann hátt, að skuldabréf þessa nýja skuldaskilasjóðs, sem gert er ráð fyrir að gefa út, eigi ekki að hafa eins mikla greiðsluhæfni og hin eldri skuldabréf. Ef við athugum, hvernig þetta mundi vera í framkvæmd, þá yrði það sennilega þannig, að verzlanir, verkstæði og ýmsar stofnanir, sem eiga fé hjá útveginum, mundu fá þessar skuldir borgaðar að einhverju leyti með þeim skuldabréfum, sem getið er um í þessu lagafrv. Skuldabréfin mega vera gefin út til allt að fimmtán ára og vera með 41/2% vöxtum. Sennilega eru þessar skuldir það lítið veðtryggðar, að með skuldabréfunum mundi ekki greiðast nema 1/5 hluti þeirra eða svo. Auðvitað eru einhverjir möguleikar fyrir því, að hærra hlutfall mundi verða greitt. En mikið af þessum skuldum mundi ekki greiðast með meiru. En þá yrði í þessum tilfellum skuldareigandi að afskrifa 4/5 hluta skuldarinnar og taka sem greiðslu skuldabréf til 15 ára með 41/2 % vöxtum upp í einn fimmta hluta skuldarinnar. En hvergi er gert ráð fyrir, að hann geti komið þessum skuldabréfum neinn veginn fyrir sig til að greiða skuldir, sem hann er í við önnur fyrirtæki eða við ríkissjóð eða ríkisstofnanir. Ég hef ekki neina sérstaka samúð með þessum fyrirtækjum, sem ég nefndi. En ég get vel trúað því, að þessi ákvæði gætu orðið til þess að torvelda mörgum þeirra að halda áfram sínum rekstri. Í eldri skuldaskilasjóðslögunum var gert ráð fyrir, að skuldabréfin væru með nafnverði gildur gjaldeyrir til greiðslu á skuldum, sem stofnaðar væru fyrir 1. janúar 1935, að svo miklu leyti sem þær væru ekki fulltryggðar, með fasteignaveði eða handveði o.s.frv. Enn fremur skyldu skuldabréfin gilda sem gjaldeyrir með nafnverði til greiðslu á víxlum, sem gefnir hefðu verið út eftir 1. jan. 1935, ef skuldin var stofnuð upphaflega fyrir þann tíma. Skuldabréfin voru þó eftir þessum eldri lögum ekki gildur gjaldeyrir fyrir ríkissjóð, ríkisstofnanir, banka, sparisjóði, bæjarfélög eða sýslufélög til þess að greiða skuldir sínar með þeim. Í þessu frv. er hins vegar gert ráð fyrir því, að skuldabréfin séu aðeins gildur gjaldeyrir til greiðslu á skuldum útvegsmanna, sem fá lán hjá sjóðnum, m.ö.o., að skuldareigandi, sem þarf að afskrifa verulega mikinn hluta af sínum útistandandi skuldum hjá útveginum, getur ekki komið þessum bréfum fyrir sig á sama hátt og gert er ráð fyrir í eldri skuldaskilasjóðslögunum. Ég hygg, að hæstv. atvmrh. hljóti að hafa tekið eftir þessu, og vildi ég gjarnan fá að heyra álit hans á því, hvort hann héldi ekki, að þetta gæti valdið öðrum en vélbátaeigendum allmiklum vandræðum. Nefndin frá Landssambandinu benti lauslega á þetta í bréfi sínu til hæstv. ráðh., svo að mér þykir líklegt, að hann sé þegar búinn að athuga nokkuð um þetta mál. Ég vildi sem sagt leggja áherzlu á það, að ég teldi, að það þyrfti að taka mjög rækilega til athugunar, hvort ekki ætti að hafa ákvæðin um þau frjálsu skuldaskil nokkru rýmri en gert er í frv. Og enn fremur hygg ég, að þetta atriði, sem ég benti nú á, þyrfti að takast alveg sérstaklega til athugunar. Ég vildi svo auk þess benda á, að fyrir utan þær veðskuldir, sem hvíla á útgerðinni, þ.e. venjulegu veðskuldir, þá mun hvíla á henni talsvert mikið af skuldum, sem tryggðar eru með sjóveði í skipum, bæði vátryggingarupphæðir og iðgjöld til almannatrygginganna og í þriðja lagi svo nefndar sjóveðskröfur. Hæstv. ráðh. gat þess ekki í sinni framsögu, hvað hugsað væri fyrir um greiðslur á þessum kröfum. En auðséð er, að skuldabréf sjóðsins geta ekki komið þar til greina sem gjaldeyrir, enda væri það algerlega óeðlilegt, a.m.k. hvað viðvíkur sjóveðskröfunum. Vera má, að ætlunin sé, að aflatryggingasjóður greiði þær af hendi. En ég vildi sérstaklega óska þess, að hæstv. atvmrh. upplýsti nú við þessa umr., eða svo fljótt sem hann telur sér fært, hvað hann hugsar sér um greiðslur á sjóveðskröfum háseta frá s.l. sumri, sem eftir standa hjá útgerðinni. Ég hef minnzt á þetta áður hér á hæstv. Alþ., að það er hæstv. Alþ. tæplega sæmandi að taka af hásetunum réttinn til þess að innheimta sjóveðskröfur með málsókn eins og alþjóðavenja er til og svo sem réttur er til á öllum öðrum skipum en þeim, sem stundað hafa síldveiðar hér við land, án þess að á móti komi, að Alþ. sjái um greiðsluna á þessum skuldum, annaðhvort með því að innleysa sjóveðskröfurnar eða greiða þær. - Ég hef séð því haldið fram í einu stórblaðinu, - ég hygg, að það sé Tíminn, - að sjómenn, sem hafi stundað síldveiðar á síðasta sumri, hafi fengið sína kauptryggingu greidda frá ríkinu. Og hefur blaðið farið háðulegum orðum um þá „moðhausa“, sem ekki skildu þetta. Nú er sannleikurinn sá í þessu, að sjómenn, sem ráðnir eru upp á mjög lága kauptryggingu á síldveiðunum, munu hafa fengið greiddar úr aflatryggingasjóði kröfur sínar, sennilega fram til 10. ágúst eða þar um bil. En allir eða flestallir munu þeir eiga inni um mánaðarkaup eftir, sem mundi verða 1500 til 1800 kr., en frá því dregst fæði, sem í mörgum tilfellum hefur kostað 600 til 800 kr. fyrir þennan tíma. - Eins og ég sagði, hefur sjómönnum verið fyrirmunað með lögum frá Alþ. að innheimta þessar kröfur. Og ég veit, að hæstv. atvmrh. er mér sammála um það, að það er Alþ. tæplega sæmandi að láta þetta ástand haldast lengi. Ég óska því, að ef hæstv. atvmrh. gæti, svaraði hann mér um það, hvernig hann hugsar sér fyrst og fremst, að þessar sjóveðskröfur yrðu greiddar, og í öðru lagi, hvernig hann hugsar sér að útvega skuldaskilasjóði fé til þess að greiða þær aðrar sjóveðskröfur, sem alveg auðséð er, að skuldabréf eiga ekki að ganga til greiðslu á. Ég skal ekki fara að ergja menn á því að gera hér neinn samanburð. Það er eins og menn þoli það ekki og tali um það, að farið sé út í meting á milli landbúnaðarins og sjávarútvegsins. En mér er mjög vel kunnugt um það, að margir útvegsmenn líta á þau lán, sem veitt hafa verið til útgerðarinnar á undanförnum árum, á sama hátt og allur almenningur í landinu og Alþ. lítur á það fé, sem notað hefur verið til sauðfjárveikivarnanna, sem eins konar hallærishjálp, sem ekki eigi að grípa til, nema alveg bráðnauðsynlegt sé, og eigi ekki að færa til skuldar hjá þeim, sem hafa fengið það. Vissulega hefur síldarleysið undanfarin ár gert sjávarútveginum ekki minna tjón en sauðfjárveikirnar sveitunum, en nú eru útgerðarmenn krafðir um þá hjálp, sem þeim var veitt, og auglýst eftir kröfum í bú þeirra, og ríkissjóður gerir kröfu sem aðrir kröfuhafar. - Ég ætla ekki að fara frekar út í þetta, því að ég vil komast hjá að vekja deilur, en ég komst ekki hjá að gera ofurlítinn samanburð og tel, að ég hafi gert það með fullum rétti og af fullri sanngirni. Út af fyrirspurnum mínum til hæstv. atvmrh. vona ég, að hann svari þeim nú, ef hann getur.



Herra forseti. Hér liggur nú fyrir frv. um skuldaskil vélbátaútvegsins. Þetta er því ekkert smámál, þegar þess er gætt, að vélbátaútvegurinn er einn gildasti þátturinn í atvinnulífi okkar. Það hafa verið birtar skýrslur, sem sýna, að hann leggur til hér um bil 75% af gjaldeyristekjum okkar árlega. Svo að það atriði að samþykkja l. um þvinguð skuldaskil á þennan atvinnuveg er eitt stærsta málið, sem fyrir þingið getur komið. Það er því varla hægt að ræða mál þetta án þess að koma víða við og gera sér ljósa grein fyrir því, hvernig nú er ástatt í þessum efnum. Ég skal þó reyna að stytta mál mitt og lengja ekki umr. fram yfir það, sem óhjákvæmilegt er. Mér hafa fundizt umr. þær, sem hér hafa farið fram um skuldaskil vélbátaútvegsins, furðu einhliða. Það hefur verið rétt eins og um væri að ræða prívatmál útvegsmanna, sem kæmi lítið við þeim mönnum, sem eiga þó allt sitt undir þessum atvinnuvegi, og landsmönnum í heild. Það er vitað, að vélbátaútvegurinn á nú við mikla örðugleika að stríða, og því hefur verið lýst æ ofan í æ, að einn stærsti þátturinn í því er aflaleysið á síldveiðunum á undanförnum sumrum. Ríkissjóður hefur brugðizt svo við þessum óhöppum, að hann hefur veitt kreppuhjálp til þeirra, sem verst hafa verið staddir. Þegar þetta hefur verið gert og komið fyrir hér í Nd., hefur það komið fram, að meiri hlutinn, sem þá hefur verið, hefur litið svo á, að veita bæri þessa aðstoð sem styrk, sem ekki bæri að endurkrefja, og litið á það sem eðlilega aðstoð, ef það þá dygði útveginum. En nú hefur vélbátaútvegurinn orðið að búa við fleiri örðugleika en síldarleysið. Hann hefur orðið að búa við þung kjör frá hinu opinbera og orðið að sætta sig við sama fiskverð nú í rúm 3 ár, þegar allir aðrir, í hvaða rekstri sem þeir eru, hafa fengið stórauknar tekjur, en þeir, sem við bátana vinna, búa við óbreytt kaupgjald, en allir aðrir fá stórfellda launahækkun. Þetta er á sama tíma og dýrtíðin hefur stóraukizt og allt farið hækkandi, og hefur þetta þyngt mjög fyrir útgerðinni samhliða aflaleysinu. Og nú skulda útgerðarmenn svo mikið, að talið er, að verði að gera þá upp og framkvæma skuldaskil í þessari atvinnugrein. Ef málið væri svo auðvelt, að aðeins þyrfti að bjarga tilteknum hópi manna, sem við bátaútveg fengist, og veita þeim eftirgjöf skulda, svo að þeir gætu aftur farið að róa á miðin, þá býst ég við, að margir mundu ljá málinu lið, en málið er nú ekki svo einfalt. En mesti vandinn er ekki sá, að útgerðarmenn geti ekki staðið í skilum, heldur hitt, að mjög stór þáttur í íslenzku atvinnulífi er að hrynja og afkomu fjölda manna þannig stefnt í hreinan voða, og bitnar þetta þyngst á því fólki, sem stundar þennan atvinnuveg í sjávarþorpum og útgerðarbæjum úti um land. En þegar svo er komið málum, þá er það lausn hins opinbera að framkvæma skuldaskil hjá þessum atvinnuvegi, og segja við þá, sem staðið hafa að því að afla 75% af gjaldeyristekjum þjóðarinnar: Þið, sem eigið kröfur á þessa útgerð, skuluð gefa útgerðinni þær eftir. - En þeir, sem eiga kröfur á útgerðina, eru m.a. sjómenn. Það er hinn mesti misskilningur, að sjómenn hafi þegar fengið allt sitt. Þeir eiga kröfur, sem hafa nú ekki lengur forgangsrétt. Þetta eru menn, sem hafa lagt sig í líma við þetta starf og hafa trúað, að með bættri rekstrarafkomu mundu þeir fá skuldir sínar greiddar. En upphæðir þær, sem starfsmenn útgerðarinnar eiga nú inni, eru allverulegar. Þessir menn eiga nú með þessu patenti að fá kröfur sínar greiddar aðeins að nokkrum hluta og það með bréfum, sem þeir fá ekki peninga fyrir, nema þá með því móti að fara á braskaramarkað með þau. Hverjir aðrir eiga svo kröfur hjá útgerðinni? Halda menn, að það séu heildsalarnir og embættismennirnir og þeir aðrir, sem auðveldast ættu með að bera þetta? Nei, það eru útgerðarbæirnir og þorpin og fólkið, sem þar býr, og fyrirtæki þau, sem það hefur komið upp, sem þetta kemur þyngst niður á. Ég skal taka dæmi til að sýna, hve heppilega ráðstöfun hér er um að ræða. Það hefur verið rætt hér um Ísafjörð og erfiðleika þá, sem þar steðja að. Þegar á að strika út allverulegan hluta af skuldum vélbátaútvegsins á Ísafirði, eða um 2–3 millj. króna, - hverjir verða þá fyrir skellinum? Það eru verzlanir þær, sem útgerðin hefur skipt við á staðnum, vélaverkstæði og ýmiss konar samtaka- og samvinnufélagsskapur Ísfirðinga sjálfra, sem nú undanfarið hafa stunið undir þeim byrðum, sem á þeim hafa hvílt. Og nú er þessum aðilum sagt, að vandamál þeirra skuli vera leyst, ef þeir striki út kröfur sínar á útgerðina. Það er þetta og ekkert annað, sem lausn þessa vandamáls byggist á samkvæmt þessum till. Ég vil nefna annað dæmi úr mínu byggðarlagi. Og er fróðlegt fyrir þann flokk, sem hefur gumað svo mjög af stuðningi sínum við samtök útvegsmanna, að athuga það. Þar hafa útvegsmenn komið upp olíusamlagi, sem sér um sölu á brennsluolíu, komið upp sjóðum, sett á stofn sitt eigið félag, sem sér um sölu á afurðum útgerðarinnar og sér um innkaup á nauðsynjavörum til hennar. Það hefur verið komið upp vélaverkstæði og dráttarbraut, sem sér um viðgerðir á bátum félagsmanna. Þessir aðilar hafa teygt sig jafnvel lengra en þeir gátu til að reyna að halda bátunum gangandi. En hver er svo lausn Alþ. á þessum málum? Hún er sú, að setja öll þessi samtök á hausinn. Þau eiga að fá greiðslu á skuldum sínum í bréfum, sem ekki eru gjaldgeng, fyrr en en þá eftir mörg ár og þá aðeins að litlu leyti. Að því leyti, sem nú er óhjákvæmilegt að veita bátaútveginum eftirgjöf á skuldum eða gjaldfrest, þá verður það að vera vandamál þjóðfélagsins í heild. Það er ekki hægt að segja við þá, sem stunda þennan atvinnuveg eða eiga skipti við hann, að þeir skuli taka á sig byrðarnar, sem af þessu stafa, en þeir, sem fleyta rjómann af atvinnurekstri þessum, skuli sleppa og ekkert leggja fram. En það er ekki nóg með, að svona sé komið fram við útgerðarbæina, heldur er farið svo með sjómennina, sem alalltaf er þó verið að segja, að séu of fáir, að engin önnur starfsstétt í landinu hefði látið bjóða sér slíkt, sem þeir hafa orðið að þola. Þeir hafa orðið að þola, að Alþ. samþykkti að taka af þeim rétt til að innheimta kaup sitt hjá útgerðinni. Hvað hefðu hv. þm. sagt, ef samþ. hefði verið að taka af þeim rétt til að innheimta kaup sitt? Og hvað hefðu aðrar starfsstéttir í landinu sagt við slíkri meðferð? Ætli þeir hefðu ekki sagt: Hingað og ekki lengra. - Og það hygg ég, að allir hefðu sagt. En Alþ. hefur samþ. þetta og ætlar nú enn að halda áfram á þeirri braut að neita sjómönnum um rétt til að innheimta kaup sitt, sem er þó vissulega ekki hátt eftir aflaleysið undanfarið. Það er sannarlega ekki von, að margir vilji stunda þennan atvinnuveg, þegar skilningur valdhafanna er á þessa leið, og ekki mikil von, að þeir staðir, sem hafa lagt sig fram til að afla gjaldeyris, geti dafnað, þegar búið er svona að þeim. Eins og ég hef komið að áður, tel ég það kjarna málsins, að ekki megi einangra þetta vandamál við vandamál nokkurra útvegsmanna, og það má ekki leysa málið á kostnað þess fólks, sem við þessa atvinnugrein vinnur, heldur þjóðarinnar í heild, því að það er þjóðarnauðsyn, að þessi atvinnuvegur geti haldið áfram af fullum krafti, en dragist ekki saman ár frá ári. Það er ekki langt síðan hæstv. ríkisstj. taldi sig vera að leysa öll vandamál, og vandamál útgerðarinnar líka, með gengislækkuninni. Það vita nú allir, að þessi samþykkt var geysilegt áfall fyrir vélbátaútveginn. Svo mikið áfall, að í heilum landshlutum hefur öll vélbátaútgerð lagzt niður langan tíma úr árinu, þó að hún væri áður stunduð þar allt árið. Því hefur verið borið við, að þetta stafaði af því, að verðfall hefði orðið á fiski á erl. markaði síðan gengisbreytingin var gerð, þannig að hún hefði ekki reynzt nægileg, en nú eru fyrir hendi tölur, sem sanna, að þetta er rangt. Hvað saltfisknum viðvíkur sýna nýjar tölur, að meðalverðlækkun á honum síðan gengisbreytingin var gerð nemur 5% 2–6%, en saltfiskframleiðendur fá nú samt sem áður mun lægra verð fyrir fiskinn heldur en verið hefði, ef fiskábyrgðin hefði verið í gildi. Ég veit, að því verður haldið fram, að fiskábyrgðin hafi verið svo dýr, að ekki hafi verið hægt að halda henni áfram og því hafi einnig orðið að svipta vélbátaútgerðina henni. Ég hef nýlega lesið það í blaðinu Víði, að öll útgjöld af fiskábyrgðinni í þau 3 ár, sem hún var í gildi, hafi numið 50 millj. kr., en 30 millj. af því var vegna frosna fisksins, en 20 millj. á saltfisk, eða sem næst því. En þessar greiðslur voru taldar eftir, og virtist ríkja fullkomið skilningsleysi á því, hvaða gildi ábyrgðin hafði fyrir alla landsmenn og þó einkum fyrir vélbátaútveginn. Með fiskábyrgðinni var sjómönnum tryggt fast og ákveðið verð fyrir afla sinn. Bátarnir gátu gengið öruggir, því að vitað var, hvað fengist fyrir aflann. Með gengisbreytingunni var þetta öryggi rifið burtu. Sama má segja um hraðfrystihúsin, þau höfðu einnig öryggi, svo að þau gátu keypt fiskinn af bátunum og unnið úr honum, þannig að framleiðslan var á þessum tíma miklu meiri en eftir að þessu öryggi var kippt burtu og gengisbreytingin kom í staðinn. Ég tel, að ekki verði komizt hjá að minnast á, að á sama tíma sem ríkísvaldinu þótti of dýrt að greiða 50 millj. kr. á 3 árum fyrir þetta öryggi til handa vélbátaútgerðinni og hraðfrystihúsunum, þá hefur ekki þótt of dýrt að greiða embættismönnum ríkisins 23 millj. kr. hærri laun á einu ári, eða frá s.l. hausti, en það er hærri upphæð heldur en fiskábyrgðin kostaði á einu ári. Ég segi þetta ekki vegna þess, að ég telji ekki að a.m.k. sumir þessara manna hafi þurft launahækkun, en þeir hafa samt sem áður búið við mun betri kjör en menn þeir, sem þágu öryggi af fiskábyrgðinni. En gengisbreytingin var ekki gerð vegna bátaútvegsins, heldur til að létta af ríkissjóði greiðslum til öryggis þessum atvinnurekstri. Það var auðvitað góðra gjalda vert. En þá skyldi maður líka halda, að ríkisstj. hefði viljað létta ýmsum fleiri gjöldum af ríkissjóði og gera ráðstafanir á annan hátt til að tryggja rekstur útvegsins, t.d. með lækkun vaxta og skatta. En raunin varð sú, að ríkissjóður lækkaði í engu neinn þann skatt, sem ríkið hafði lagt á vegna fiskábyrgðarinnar, og þó var engu eytt til að tryggja það, að vélbátaútvegurinn gæti haldið áfram né til þess að tryggja fiskiðnaðinum öryggi í rekstri. Og í framhaldi af því, að fiskábyrgðinni var hætt og rekstri vélbátaútvegsins stefnt í voða með gengislækkunarlögunum, þá á svo nú að taka alla útvegsmenn og hengja í eitt reipi og gera öllum þeim, er sjávarútveg stunda, ómögulegt að lifa. - Það getur verið, að sumum finnist þessi orð mín nokkuð stór, en ég hygg, að þeir hinir sömu þyrftu ekki að leita lengi svipaðra skoðana hjá þeim, sem hafa það hlutskipti að búa við þau kjör og taka á sig þá erfiðleika, sem þessar ráðstafanir hafa haft í för með sér. Enda verður því ekki á móti mælt, að mikið skilningsleysi hefur ríkt um þessi mál hér á Alþingi. Og hin þvingaða skuldaskilaleið, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, er gott dæmi um skilningsleysið á þeim vanda, sem útvegurinn á raunverulega við að stríða. Þegar þar á að fara að gera ráðstafanir til úrbóta, er aldrei gert það, sem beinast liggur við að gera eða útvegsmenn sjálfir hafa óskað eftir. Útvegsmenn hafa ekki beðið um þetta frv. og þær aðgerðir, sem fyrirhugaðar eru samkv. því. Þetta frv. er fram komið að undirlagi Landsbankans, eins og fram kemur í grg. frv., og það er hann, sem krefst þess, að rutt sé í burtu öðrum kröfum en hinum veðtryggðu; þær skulu standa óhaggaðar. Hins vegar hefur ekki komið nein krafa frá Landsbankanum um að lækka þá óhóflegu vaxtabyrði, sem á útgerðinni hvílir; en hvergi í víðri veröld munu slíkir vextir vera jafnháir og hér, eða 61/2%, út á veiddan afla, sem aðeins bíður eftir afskipun. Ef reiknað er með því, að meðalafli á vélbát sé 1000 skippund yfir vetrarvertíðina, þá þýðir það, að vaxtagreiðslurnar einar nema um 20 þús. kr. á ári. Svo hár er nú þessi eini póstur. En hann á ekki að lækka. Áður bundu þó bankarnir sig við 4%, en nú skulu það vera 61/2%, og engu þar um þokað. Ekki hefur Alþingi heldur séð ástæðu til að létta af útveginum útflutningsgjöldunum, sem lögð eru á útflutta vöru. Í öðrum löndum er útflutningurinn styrktur, en á Íslandi er lagt á hann allhátt gjald. Ef eitthvað á að gera fyrir bátaútveginn, t.d. eins og þegar sett voru lögin um hlutatryggingarsjóð, þá er eina leið Alþingis sú, að leggja hinar fjárhagslegu byrðar á útvegsmennina sjálfa. Tillaga, sem hér kom þá fram í því máli, um að leggja örlítið hundraðsgjald á innflytjendurna sjálfa, hún var felld af þinginu eftir mikinn bægslagang þeirra manna, er ganga erinda innflytjendanna leynt og ljóst. Allar óskir frá útvegsmönnum um þann stuðning af hálfu ríkisins, að þeir fái að létta af sér nokkru af milliliðaokrinu, hafa enn fremur verið hundsaðar. Hins vegar er svo útvegsmönnum boðið upp á allar aðrar „lausnir“, eins og t.d. þessa skuldaskilaleið, sem engir útvegsmenn hafa óskað eftir. Það er ekki nema eðlilegt, að menn spyrji, hvernig á því standi, að leiðir eins og þessar skuli eiga að fara á Alþingi. Ég hef nú löngum þótzt finna það, að hjá hv. framsóknarmönnum ríki í þessu efni skilningsleysi og beinn fjandskapur við útveginn á köflum, sem styðst við þá skoðun, að það sé vinningur fyrir sveitirnar, að dauflega gangi við sjóinn. Það hefur t.d. ekki leynt sér hjá þessum flokki, að hann hefur reynt að hamla þar framkvæmdum, eins og nýsköpunarframkvæmdunum á sínum tíma, og í blaði flokksins klingir þetta alltaf annað slagið; og af hans hálfu hefur ekki staðið á því, að talað væri um, að fara þyrfti hina lögþvinguðu skuldaskilaleið. Einnig nokkur hluti Sjálfstfl. vill fara þessa leið, sá hluti hans, sem nú er í innilegustum venzlum við ríkisvaldið og vill koma sér undan því að hjálpa útveginum með því að láta nokkuð af forréttindum sínum eða fríðindum. Hann vill gjarnan lögþvinga skuldaskil sjávarútvegsins, og ríkisvaldið gengur hans erinda. Þetta mál á nú eftir að fá eðlilega athugun í sjútvn., og mun ég reyna að gera þá tilraun að fá þar fram nokkrar breyt. á frv., enda þótt ég sé því ósamþykkur í meginatriðum. Aðalatriðið fyrir útveginn er hinn gangandi rekstur, sem frv. þetta tryggir á engan hátt, og ef hann væri tryggður, mundu útgerðarmenn mótmæla með öllu afskiptum eins og þessum. En þegar svo er komið sem nú, að útveginum er neitað um allt rekstraröryggi, þá fallast mönnum hendur, og sumir segja: Ja - hví ekki að njóta þess skjóls, sem Alþ. ætlar með þessu að veita okkur, þó það kunni þá að leiða til almenns flótta frá útgerðinni? - En þær mundu afleiðingarnar verða, ef farið verður inn á þessa óheillavænlegu leið. Og það kemur væntanlega brátt í ljós við framgang þessa máls, hvort þegar er búið að binda svo hendur þingmanna í þessu máli, að ekki megi velja aðrar leiðir heppilegri.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég viðurkenni, að ég fylgdist ekki almennilega með þeirri hálfleiðinlegu ræðu, sem hv. 2. landsk. flutti hér; og satt að segja, þá áttaði ég mig ekki almennilega á því, hvað hann var að fara, fyrr en ég tók eftir því, að annar maður hafði enn þá meira að gera en hann sjálfur, þ.e.a.s. sá, sem sat við hlið hans, sjálfur ritstjóri Þjóðviljans, sem skrifaði af kappi. Og þá skildi ég samhengið, er ég sá, að ræða hans var töluð beint inn í hátalara Þjóðviljans.  (Rödd úr þingsal: Er hæstv. ráðh. nokkuð illa við að fá að glöggva sig betur á ræðunni þar?)  - Nei, því ég eyði aldrei mjög miklum tíma í að lesa dagblöðin, og ég er fljótur að lesa Þjóðviljann eins og önnur blöð. Og ég vil segja þessum góðu vinum mínum það, að mér er aldrei illa við að sjá neitt í honum. Ég vissi bara ekki áðan, hvað hv. þm. var að fara, þar sem ræða hans snerti hvergi kjarna málsins, en ég skildi svo tilganginn, þegar ég sá, hvað sessunauturinn átti annríkt. Mig langar annars til að segja ritstjóranum, sem á að fara með handritið í blaðið, að ég ráðlegg honum að taka þar út úr einstaka liði, ef allt á að fara vel á pappírnum. Hann ætti t.d. ekki að fara nákvæmlega út í að gera grein fyrir þeim 50 milljónum, sem hv. þm. sagði, að það kostaði að standa undir fiskábyrgðinni í þrjú ár. Og áður en hann lætur þetta dæmi á pappírinn, þá held ég það væri rétt fyrir hann að reikna út hitt dæmið, að saltfiskverðið hafi lækkað um 6%, enda þótt erlendur gjaldeyrir hafi við gengisfallið hækkað um 74%. Ég hefði gaman af að sjá þessum dæmum komið saman, ef hvort tveggja er rétt, að útvegsmenn fái nú lægra en ábyrgðarverð fyrir fiskinn, enda þótt erlendur gjaldeyrir hafi hækkað um 74%, og hitt, að 17 millj. hafi þurft til að standa undir ábyrgðarverðinu á ári. Þá vil ég einnig leyfa mér að ráðleggja ritstjóranum að fella niður þetta með embættismennina. Það eru svo hjáróma orð í hinni heilögu baráttu kommúnista fyrir bættum kjörum opinberra starfsmanna. Og ég er svo hræddur um, að margir vinir Þjóðviljans yrðu annars fyrir vonbrigðum og mundu skilja illa þetta falska hljóð úr Norðfjarðarhorninu. - Og hann ætti að strika út ýmislegt fleira - eins og þau orð, sem hann hafði um útgerðarmennina, að það ætti að hengja þá alla; það er leiðinlegt fyrir hv. þm., að þeir heyri, að hann lýsi þeim eins og mönnum, sem eru að falla í snöru. - Ég legg sem sagt til, að þetta verði leiðrétt í dálkum Þjóðviljans, þar sem þetta er talað fyrir hann. En inn á Alþingi átti þessi málflutningur ekkert erindi. Hitt heilræðið, að það sé enginn vandi að halda útveginum gangandi og láta hann bera sig með því að leyfa útvegsmönnum þetta og leyfa þeim hitt, það höfum við oft heyrt áður frá kommúnistum, sem telja það aðalatriðið að losna við hraðfrysta fiskinn með einhverju móti. En það er þetta, sem ég hef nú gert, er ég leyfi hina nýju verzlun kommúnista við Austur-Evrópulönd og stuðla að því, að keypt sé í vöruskiptum hveiti, sem er 44,8% hærra í verði en það hveiti, sem fá má annars staðar í dag. En ef utanríkisverzlun landsins á að reka með þeim hætti, að einungis sé hugsað um, hvernig losna skuli við vöruna, en ekki um það, hvað fáist fyrir hana, þá er komið út á hálar brautir, og þá er fyrst og fremst verið að svíkja verkalýðinn og taka sjálfum sér gröf. Afleiðingin yrði taumlaus verðbólga í landinu, sem mest bitnaði á þeim, sem verst eru settir í þjóðfélaginu. Það er vitanlega enginn vandi að segja við útgerðarmennina, að nú skuli létt af þeim öllum vanda. Kaupið þið bara þetta og seljið þið hitt! - En sá, sem vill leysa vandann með þessum hætti, eins og hv. 2. landsk., veit ekki, hvað hann er að segja eða fer með vísvitandi blekkingar. Já, ég verð víst að nota orðið blekkingar, þó það sé leiðinlegt að taka sér í munn. En hv. þm. veit, hvað hann syngur, og sér í gegnum þetta allt. Hann hefur næga þekkingu og dómgreind til að skilja þessa hluti. Það eru aðeins tveir dagar síðan ég sat með honum fund um þessi mál, og ég veit hann er þeim kunnugur. En það, sem hann hafði að segja um það mál, sem hér liggur fyrir, kafnaði allt í umbúðunum, og mér er ekki alveg ljóst, hvað fyrir honum vakti. Ég veit þannig ekki, hvort óskir hans voru þær, að ríkið greiddi allar skuldir útvegsmanna, eða hvað hann átti við, þegar hann talaði um þann hluta Sjálfstfl., sem vildi hlífa verzluninni á kostnað útvegsins. Mér fannst eins og hann vildi láta í það skína, að ég væri nú í rauninni ekki í þeim hópi, og gera það eins og af persónulegri velvild við mig, og það er auðvitað þakkarverð viðleitni. En ég gat bara ekki skilið, hvers vegna þessir vondu menn vilja sérstaklega styðja þetta frv., þar sem þessar ráðstafanir koma til með að mæða bæði á verzlun og iðnaði. Það getur verið, að rétt á einstaka stöðum, eins og t.d. Norðfirði, falli þessi dómur eða þessi niðurfelling á kröfum og skuldum með miklum þunga á félög, sem verkalýðurinn sjálfur eigi. En það er ekki hin almenna regla. Ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, var annars ekki bara sú, að ég vildi skemmta þessum tveimur vinum mínum, sem ég hef nú vikið orðum að, heldur að svara fyrirspurnum frá hv. þm. Ísaf. Honum má ljóst vera af því, sem ég sagði, að síðasta málsgr. 1. gr. er svo orðuð sem gert er til að umlykja þá hugsun, að hinum einstöku kröfuhöfum verði ekki misívilnað. En augljóst er, að þær tvær leiðir er ekki unnt að samræma að fullu, annars vegar kröfu ríkissjóðs til frjálsra skuldaskila með fullri eftirgjöf og hins vegar að setja undir þann leka, að einum kröfuhafa sé ívilnað á kostnað annars. - Út af sjóveðs-, lögveðs- og tryggingargjöldunum vil ég svo leiða athygli hans að 7. gr., sem kveður svo á, að fjmrh. sé heimilt að ábyrgjast fyrir hönd ríkissjóðs greiðslu á láni til skuldaskilasjóðs að upphæð 20 millj. kr. Það er á allra vitorði, sem um málið hafa fjallað, samanber ummæli skilanefndar í fylgiskjali, að það verður þörf á nokkurri fúlgu til að inna af hendi nauðsynlegar greiðslur, bæði varðandi lögveðs- og tryggingargjöld. Má ég segja, að ég hafi tryggt það, að þetta lán fáist. En vitaskuld er ríkisstj. ljóst, að þessi lagafyrirmæli koma ekki að fullum notum nema.... Varðandi greiðsluhæfni skuldabréfasjóðs viðurkenni ég sjónarmið hv. þm. Ísaf. sem jafnrétt því, sem sett er fram í 9. gr. Það má deila um, hve langt þessi réttur til afnota á skuldabréfum skuldabréfasjóðs á að ná. Það er auðvitað rétt, að þau fyrirtæki, sem eiga að taka við þessum bréfum, óska eðlilega eftir því að geta greitt sínar skuldir til kröfuhafa með þeim. En það er matsatriði, hverjir möguleikar voru á að gefa þessum bréfum víðtækt gildi, og ríkisstj. hefur ekki talið unnt að hafa þetta á annan veg. Ég held, að ég eigi ekki vandsvarað neinu af því, sem til mín hefur verið beint; þó það væri að vísu fleira í ræðu hv. 2. landsk., sem ástæða væri til að ræða um, þá vil ég ekki tefja umr. frekar með því, þar sem ég álít líka, að það sé utan við umræðu um þetta frv., sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Hæstv. atvmrh. hafði farið fram á það í fyrri ræðu sinni hér, að menn héldu sig sem bezt við efni þessa frv. í umr. um þetta mál. Hins vegar hefur hann nú sjálfur brotið svo í bága við þessa ósk, að ég tel mig hafa rétt til þess líka, en hann talaði hér áðan af allmiklum gáska. Þegar ég sá fyrirsögn þessa frv., þá fannst mér, að hæstv. atvmrh. hefði nú tekið að sér að leika ömurlegt hlutverk með því að leggja þetta frv. hér fram. Fyrir nokkrum árum stóðum við saman í því að koma fótum undir sjávarútveginn og tryggja það, að hann gæti gengið, og hann veit, við hverja þurfti þá að berjast. Hann veit, að það þurfti að berjast við landsbankavaldið og heildsalaklíkuna og að það þurfti að hnika landsbankavaldinu fet fyrir fet og brjóta vald hans eigin flokks á bak aftur til að tryggja það, að svo nauðsynlegt mál næði fram að ganga. Nú leggur hæstv. atvmrh. fram frv. samkv. fyrirskipan Landsbankans og heildsalanna hér í Reykjavík, frv. til laga um refsingu gagnvart sjómönnum og útgerðarmönnum. En hver er þá tilgangurinn með þessu frumvarpi? Er tilætlunin sú, að koma því inn hjá mönnum. að sjávarútvegurinn sé baggi á þjóðinni, sem hún þurfi að losna við sem fyrst? Ég held, að það sé nauðsynlegt, að hv. þm. segi þjóðinni um það hér, hver sé tilgangurinn með þessu frv., hvort hann sé sá, að gefa afturhaldsöflunum sérstakt tækífæri til ánauðar. Það mætti ætla, að slíkt frv. kæmi sízt frá hæstv. atvmrh. Maður getur látið sér detta í hug, að skilningsleysið hjá hæstv. ríkisstj. sé svo mikið, að hún bókstaflega skilji ekki samhengið á milli sjávarútvegsins og afkomu þjóðarinnar. Í þessu sambandi dettur mér í hug gömul saga, sem gerðist norður í Húsavík fyrir um 20 árum í sambandi við útgerð Njáls, en það var bátur, sem Guðjohnsen gamli kaupmaður gerði út. Sonur hans kom til hans með reikninga fyrir Njál og sagði þá heldur þokkalega og mikið tap á þeim. „Nú,“ sagði Guðjohnsen, og sonurinn hélt áfram að tala um tapið og karl tók lítið undir. Loks sagði sonurinn, að þetta væri ófært og gæti ekki gengið lengur. Þá leggur karl frá sér verk sitt og segir: „Heyrðu mig, sonur sæll. Gerir þú þér ljóst, að það er Njáll, sem framleiðir gjaldeyrinn fyrir þær vörur, sem við höfum í búðinni til að selja, og það er vinnan við Njál, sem gerir fólkinu fært að kaupa vöruna, sem er tekin út hjá okkur?“ Og Guðjohnsen gamla tókst ekki að sannfæra son sinn um það, að það væri á Njáli, sem þeir græddu, og nú er eins komið fyrir valdhöfunum og syninum, að þeir skilja ekki, að það er bátaútvegurinn, sem gefur þjóðinni gjaldeyrinn. Því að eftir 1934 var klippt á þann þráð, sem tengdi saman útveginn og verzlunina, og bátarnir hafa nú í 2 áratugi verið sviptir öllum gjaldeyri, sem þeir hafa framleitt, og honum hefur verið útbýtt til manna hér í Reykjavík, sem hafa enga hagsmuni í aukinni gjaldeyrisframleiðslu. Og því ríkir nú algert skilningsleysi á því, að það sé útvegurinn, sem aflar þjóðinni alls gjaldeyrisins, og að það sé á honum, sem verzlunin græðir. Og nú er sama skilningsleysið að koma fram hjá hæstv. atvmrh. með flutningi þessa frv. Hvað er nú gert í þessum málum? Í stað þess að leyfa bátaflotanum að framleiða gjaldeyri til afnota fyrir sín bæjarfélög, þá er framleiðslan stöðvuð og gjaldeyririnn tekinn af bátunum og fluttur til Reykjavíkur og skipt á milli heildsala og braskara. Þannig er skorið á þá líftaug, sem hefur tengt athafnalífið og framleiðsluna, og með því drepinn allur áhugi fyrir að gera framleiðsluafköstin sem mest. Það fer meira að segja að verða refsivert að framleiða gjaldeyrinn. Slíkir menn eru settir undir skuldaskil. Sérhver hv. þm. veit það ósköp vel, að gjaldeyririnn er mjög eftirsóttur hér á landi og að menn sækjast mjög eftir honum. En þeir, sem framleiða hann, eru litnir þeim augum, að þeim beri að refsa. Hvernig í ósköpunum á áhugi að haldast fyrir framleiðslunni í okkar þjóðfélagi, ef svo á að ganga til? Ég vil vekja athygli á því hér, að með samþykkt þessa frv. er verið að torvelda útgerð bátaflotans, en ekki bæta úr. Hvernig skyldi ganga með vinnuafköst útgerðarmanna, er þeir eiga von á slíku frumvarpi? Sannleikurinn er sá, að gjaldeyririnn er tekinn frá útgerðarmönnum og fenginn í hendur fámennrar einokunarklíku hér í Reykjavík, og það er hún, sem er að sliga útveginn og stefna með því þjóðinni í voða. Og það er þetta vald afturhaldsaflanna, heildsalarnir og Landsbankinn, sem heimtar að þessu fyrirkomulagi sé haldið áfram. Það er þessi einokunarklíka, sem heimtar, að útveginum verði þrælkað út með því að bera hana á baki sér, og það er hún, sem krefst nú aðstoðar til að geta sligað útveginn að fullu. Hún heimtar, að þannig sé farið með útveginn, svo að hún geti haldið áfram að raka af honum gjaldeyrinn. Það er þetta, sem er að gerast með tilkomu þessa frv. Það er raunar aðeins eitt, sem þarf að gera til þess að útvegurinn rétti við. Einokunarklíkan þarf að fara af baki hans, hún verður að hætta að sliga hann, og þá mun hann rétta við. Hæstv. atvmrh. minntist á vöruskipti í sambandi við verzlun við Ungverjaland. Ef hann vill fara inn á vöruskipti, þá gæti hann haft þá aðferð að setja lágmarksverð á það, sem flutt er út, og hámarksverð á það, sem flutt er inn, og leyfa útvegsmönnum að annast sjálfum um kaupin, en ekki veita einokunarklíku hér í Reykjavík aðstöðu til að gína yfir viðskiptunum og ráða, hvað keypt skal inn og hvað ekki. Hann leyfir sölu til Spánar, og við fáum ekki að heyra neitt um verð þar. Það er seldur saltfiskur til Brasilíu, og þaðan verðum við svo að kaupa kaffi á þreföldu verði. Og til Bandaríkjanna fáum við að selja freðfisk með 20% lægra verði en hægt væri að fá fyrir hann. Ætli væri ekki betra að setja lágmarksverð á útflutningsafurðirnar og hámarksverð á innflutninginn og hætta að svipta útvegsmenn gjaldeyrinum og fá hann í hendur Birni Ólafssyni og öðrum heildsölum hér í Reykjavík? Sú ríkisstj., sem nú situr að völdum, er að draga máttinn úr útveginum, í stað þess, að hún gæti auðveldlega bætt aðstöðu hans. Hún gæti það með því að hætta að skipta sér af honum. Um leið og ríkisstj. lýsir því yfir, að hún sé hætt að skipta sér af útveginum eins og hún gerir nú, þá skal hún sjá til þess, að allur útvegurinn fer af stað af fullum krafti. Ég veit, að hæstv. atvmrh. vill ógjarnan ræða þetta mál, því að það er samkomulag á milli heildsalanna og ríkisstj. að skipta einokuninni á milli sín. Ég skyldi ræða um þá starfsemi og þá verkaskiptingu, sem þessi einokunarklíka hefur komið á, og þess vegna er óhjákvæmilegt, þegar þetta frv. er lagt fram, annað en taka til umræðu sjálfa aðstöðu sjávarútvegsins í þjóðfélaginu. Ef það eru einhverjir, sem halda, að hér sé um aðstoð til útvegsins að ræða, þá fara þeir villir vegar. Hvernig haldið þið, að það sé fyrir þá, sem hafa lánað sjávarútveginum allt, sem þeir höfðu aflögu, að verða nú að taka við þessum bréfum? Þau eru að vísu góð fyrir vissa stétt. Við vitum, að þegar fátæk samvinnufélög úti á landi hafa fengið þessi bréf, þá fara þau með þau hingað til Reykjavíkur og selja þau kaupmönnum með 20–30% afföllum, en þeir fara svo og selja bönkunum þau. Þarna er verið að setja á stað svikamyllu til að arðræna útvegsmenn og koma vélbátaflotanum á kné. Ríkisstj. heldur áfram að halda honum í sama kútlingnum, á meðan Landsbankinn græðir 17 millj. króna á hverju ári á okurvöxtum. En um það er ekki talað eða gróða heildsalanna. Þessir aðilar halda áfram að raka af sjávarútveginum, svo að hann fer á höfuðið. Ég man vel eftir því, er verið var að knýja fram lögin um stofnlánadeildina, hvernig afstaða Landsbankans var gagnvart þeim lögum. En það tókst þá að láta Alþingi vera húsbónda á sínu heimili og samþykkja þau lög í trássi við Landsbankann. Ég veit, að Landsbankinn hefur ekki gleymt, að hann varð undir í því máli þá, og nú hyggst hann hefna þeirra ófara. Nú þykist hann geta náð sér niðri á sjávarútveginum með því að skipa svo fyrir, að þetta plagg verði samþ. hér á Alþingi. Mér þykir leitt að heyra hæstv. atvmrh., sem átti stóran þátt í að leggja grundvöllinn að þeirri skipulagningu sjávarútvegsins, sem þá var gerð. og vann þá öfluglega að því að brjóta vald Landsbankans á bak aftur, að heyra hann nú koma hér fram sem boðbera Landsbankavaldsins. Ég hef oft sagt, að það yrði ekki ráðin nein bót á aðstöðu sjávarútvegsins, fyrr en þetta vald væri brotið á bak aftur. Þess vegna er farin röng leið með þessu frumvarpi. Ef einokunarklíkan vildi aðeins fara af baki sjávarútveginum og hætta að beygja hann undir sinn þunga, þá geta menn séð til, hvort sjávarútvegurinn getur ekki rétt við. Ég ætla svo að láta lokið að þessu sinni að ræða þetta mál, sem hér er raunverulega til umræðu, um aðstöðu sjávarútvegsins í landinu, um rétt sjómanna gagnvart þeim aðilum, sem hafa svipt þá gjaldeyrinum og þeim gróða, sem ætti að vera að útgerðinni. Þetta frv. miðar að því að halda áfram að festa verstu meinsemd þjóðfélagsins, með því að láta sjómenn ganga með tap af sinum rekstri, svo að verzlunarstéttin geti aukið gróða sinn. Það getur ekki gengið í kapítalistísku þjóðfélagi, að sjávarútvegurinn sé rekinn með tapi. Það getur ekki gengið að hafa hann sem mjólkurkýr fyrir Landsbanka- og heildsalavaldið. - Ég býst við, að þetta mál eigi eftir að verða rætt meira hér og að hæstv. atvmrh. ræði það þá í fullri alvöru.