Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. minni hl. (Ingvar Pálmason) Eins og hv. deild er. kunnugt, gat nefndin ekki orðið sammála, og hafa komið fram tvö nál. Að vísu virtist svo á nefndarfundi, að allir nefndarmenn - einn var forfallaður og fjarverandi - myndu verða óánægðir með frv. Samt sem áður gat ekki orðið samkomulag um breytingarnar, og þá áttum við hv. sessunautur minn (JJós) ekki samleið. Hv. deild er kunnugt um afstöðu mína til þessa máls frá 1. umr., og liggur því næst að gera grein fyrir þeim breytingum, sem minni hl. leggur til að gera á frv. Fyrsta breyting er orðabreyting, þannig, að í staðinn fyrir: „viðhafnarlaus skófatnaður úr skinni“, komi: „skófatnaður úr vatnsleðri“. Eins og tekið er fram í nál., fanst minni hl. orðið „viðhafnarlaus“ svo teygjanlegt, að þörf væri á þessari breytingu. Það má vera, að sumum finnist, að yfirgrip frv. sje frekar aukið með þessum breytingum. Því ber ekki að leyna, að brtt. er fram borin í þeim tilgangi, að meira falli undir tollinn en eftir frv. Fyrir mína hálfu vil jeg lýsa því yfir, að úr því að sú leið er valin til að afla ríkissjóði tekna, að leggja á háan verðtoll, tel jeg ekki ósanngjarnt, að skófatnaður heyri undir slíkan toll, að fráskildum hinum nauðsynlegustu tegundum. Eins og kunnugt er, hefir skósmíði verið til skamms tíma talsverð iðnaðargrein hjer á landi, en nú virðist hún vera að hverfa úr sögunni. Tel jeg það ver farið, því útlendi skófatnaðurinn er síst betri en hinn handunni. Það, sem yfirleitt er mest sett út á innlendan varning, er, að hann sje ekki útlitsfallegur, en þó dýrari en hinn útlendi. Það má vera, að innlendi skófatnaðurinn sje eitthvað dýrari, en jeg staðhæfi, að hann sje endingarbetri; þegar alt kemur til alls, er spursmál, hvort hann sje dýrari. Einnig má líta á, að það er heldur til að bæta úr atvinnuleysi, sem er mjög æskilegt að gerðar væru tilraunir til. Þó einhver verðhækkun verði fyrir notendur, tel jeg alt öðru máli gegna að borga nokkru dýrara í verðtolli heldur en þegar í því felast atvinnubætur. Veit jeg, að hv. deild skilur, hvað fyrir okkur vakir. Önnur breyting við 1. gr. hljóðar um það, að bæta við nokkrum tegundum, sem sjeu undanskildar tolli. Það eru hinar allra nauðsynlegustu klæðavörur. Þó við sjeum frv. andstæðir, teljum við skyldu okkar að reyna að hafa áhrif til að draga úr þeirri dýrtíð, sem óumflýjanlega stafar af því, einkum fyrir fátækasta fólkið. Þessar tegundir eru mikið notaðar af hinum fátækari lýð, og gallinn er, að ekki er hægt að benda á neitt innlent í staðinn. Þá er 2. brtt. við 5. gr., að í staðinn fyrir „árslok 1925“ komi: „febrúarlok 1925“. Þessi brtt. er eðlileg afleiðing af því áliti, sem við tveir nefndarmenn höfum á þessu máli. Jeg tek það fram, að jeg ber engu minni ábyrgð á þessari till. en hv. meðnefndarmaður minn. Ef knýja á fram þennan verðtoll, álít jeg betra, að það sje ekki lögákveðið, að hann standi nema fram á næsta vetur, því þá mun reynslan skera úr, hvort heppilegt muni að framlengja hann. Að öllu sjálfráðu kemur þing saman næstk. febrúar. Vona jeg, að hv. deild sjái sjer fært að samþykkja brtt., því í þeim felast aðeins sanngirniskröfur. Til árjettingar því, sem jeg hefi áður sagt um þetta mál, vil jeg láta þess getið, að mjer finst mjög óviðkunnanlegt, undir þeim kringumstæðum, sem við lifum nú, að af þeim mörgu vandamálum, sem við höfum til að ráða fram úr, skuli vera lögð mest áhersla á þetta mál og það keyrt í gegn með afbrigðum frá þingsköpum, - frv. um að auka álögur á þjóðinni. Að vísu eru orsakir taldar þær, að svo bráðlega sje von á miklum birgðum af þessum vörum, sem koma eiga undir tollinn. Jeg vil benda á það, að þingið virðist hafa farið eftir óskum alt annara manna en þeirra, sem þessar álögur koma harðast niður á. Þingið þarf að taka miklu fastari tökum á þeim málum en gert hefir verið, sem miða að því að bæta hag gjaldþegnanna, svo settu innflutningshöft, eftirlit með afurðasölu, ráðstöfun gjaldeyris o. fl. Um þetta efni hefi jeg nokkuð rætt við 1. umr. Það eru ýms vandkvæði, sem eins mikil nauðsyn er til að greiða úr, en hinn tæpi fjárhagur ríkissjóðs. Til að fyrirbyggja misskilning, skal jeg taka það strax fram, að þótt skuldir ríkissjóðs sjeu 20 milj. eftir gengi íslenskrar krónu í dag, álít jeg, að fyrir þessu þingi liggi ýms miklu meiri úrlausnarefni til að ráða fram úr, því það verðum við að hafa hugfast, að hagur ríkissjóðs byggist fyrst og fremst á hag gjaldenda. Þess vegna er mest nauðsyn á að bæta hag þeirra, t. d. bænda, sjávarútvegsmanna og verkamanna, og ef það tekst, þá verður ljett að leysa skuldahnút ríkissjóðs. Jeg vil beina þeirri spurningu til hæstv. stjórnar, hvort hún sjái sjer ekki fært að gera á þessu þingi öflugar bjargarráðstafanir til viðreisnar atvinnumálunum og gengi krónunnar. Þó jeg ekki beri fult traust til hæstv. stjórnar, ber jeg það mikið traust til hennar, að hún sjái, að okkur er ekki nóg að fá peninga í kassann. Mjer finst þessi tolltekjuaðferð vera hliðstæð búmenska og hjá bónda, sem sveltir kúna sína til þess að hún geri meira gagn. Svo legg jeg till. undir úrskurð háttv. deildar, en tek það fram, að jeg hefi ekki enn fengið nægilega tryggingu fyrir því, að fleiri bjargarráðstafanir verði gerðar, og því get jeg ekki lofað að gefa frv. atkv. mitt, jafnvel þó breytingar okkar komist að.

Frsm. meiri hl. (Jóhann Jósefsson) Það er rjett, sem hv. 2. þm. S.-M. (IP) sagði um það, að fjhn. þessarar hv. deildar gat ekki orðið sammála um breytingar á frv.; hitt var einnig á vissan hátt rjett, að nefndin í heild sinni var óánægð með frv. Alment skoðað eru menn altaf óánægðir yfir hækkuðum tollálögum. Menn vilja helst vera lausir við þær og ekki leggja þær á aðra nema brýn nauðsyn beri til. Það, sem helst bar á milli í nefndinni, var það, að meiri hl. áleit svo brýna nauðsyn fyrir hendi, að ekki væri vogandi að tefja fyrir skjótum framgangi frv. Minni hl. var ekki sammála um þetta, og þar skildum við. Af því ýmislegt hefir komið fram við umr. þessa frv. viðvíkjandi viðskiftamálum þjóðarinnar, vil jeg skýra í fám orðum, hvernig jeg lít á málið. Landsmenn hafa yfirleitt þá sannfæringu, að með því að draga úr innflutningi á óþarfa varningi megi ráða bót á ýmsum vandræðum og þar á meðal lággenginu. Síðastl. haust, þegar þingmálafundir voru haldnir, kom þessi skoðun mjög í ljós. Menn vita, að til eru lög frá 1920, sem heimila stjórninni að hefta óþarfan innflutning eftir vild. Því var haldið fram í háttv.Nd., að stjórnin hefði ekki beitt þessum lögum í ár vegna þess að á síðasta ári hefði þingviljinn verið á móti innflutningshöftum. Hefi jeg ekki heyrt aðrar ástæður fyrir afskiftaleysi hæstv. stjórnar í þessu máli. Jeg vil leyfa mjer að spyrja: Var ekki full ástæða fyrir hæstv. stjórn að taka tillit til þess á síðasta ári, hvað íslenskar afurðir fjellu í verði? Var ekki ástæða fyrir hæstv. stjórn á síðasta ári að taka tillit til þess, hvað íslenska krónan var stöðugt að falla í verði? Bendi jeg á þetta af því, að það er í svo nánu sambandi við það, sem til er ætlast, að þetta þing geri. Um innflutningshöftin er það að segja, að sú skoðun hefir orðið ofan á hjá mörgum þeim, sem hafa vandlega athugað málið, að þau beri að framkvæma á tvennan hátt; fyrst og fremst með algerðu innflutningsbanni á nokkrum óþörfum vörutegundum og í öðru lagi með því að leggja háan toll á miður þarfar vörur. En það er víst, að það er ekki nægileg lækning á lággengi, að taka stóran flokk af þörfum og miður þörfum vörutegundum og banna skilyrðislaust innflutning á þeim, því að óþarft er að leiða rök að því, að á þann hátt yrði höggið svo stórt skarð í tekjur ríkissjóðs, að óhjákvæmilegt yrði að jafna þennan halla upp á einhvern annan hátt. Jeg og fleiri telja því þessa leið eingöngu ekki geta komið til mála, heldur verði að fara hinar tvær leiðir, bann- og tollaleiðina. Þetta frv., sem hjer liggur fyrir, er flutt af fjhn.Nd., og hefir það vitanlega, eins og öll mannleg smíði, sína galla, og ef til vill fleiri en venja er til um slík mál, fyrir þá sök, að því er svo mjög hraðað gegnum þingið. En þess ber að gæta, að þetta á að vera einungis bráðabirgðaráðstöfun, en ekki lög, sem eiga að standa lengi. Út frá þessu gengur meiri hl. fjhn., er hann leggur til, að frv. verði samþykt. Þó finst mjer rjett, að það komi fram undir umræðunum, að jeg tel flokkunina í frv. mjög ónákvæma, og eigi að síma það út um land eins og það liggur fyrir nú, gæti jeg ímyndað mjer, að lögreglustjórar legðu allmisjafnan skilning í, hvaða vörur sjeu undanþegnar tolli þessum og hverjar ekki. Skal jeg þá drepa á það, sem jeg tel, að helst geti valdið misskilningi. Er þá fyrst, að talið er, að undanþegið þessum verðtolli sjeu: galvaniseraðir brúsar, balar og fötur. En er þá ekki átt við, að þar heyri einnig undir brúsar, sem kallaðir eru „fortinaðir“, ennfremur blikkbrúsar og emailleraðir brúsar? Jeg get ekki skilið annað en svo sje, því ef ástæða er til að undanþiggja verðtollinum galvaniseraða olíubrúsa, þá er engu síður ástæða til að undanskilja „fortinaða“ mjólkurbrúsa, blikkbrúsa og emailleraða brúsa. Þá er ennfremur undanskilið: lamir, lásar, gluggajárn og skrár. Skilst mjer, að þar vanti einnig hurðarhúna, því að ætlunin mun vera að undanskilja járnvörur, sem þurfi við húsasmíði. Þá eru einnig nefndar mottur, en umbúðastrigi er ekki nefndur, því að hann mun heyra undir 2. gr. vörutollslaganna. Hessianstrigi er stundum talinn undir 3. lið vörutollslaganna, en jeg geri þó ráð fyrir, að hann eigi að vera þarna undanskilinn. Þá eru taldir pottar og pönnur, og eins og kunnugt er, geta slík áhöld verið úr járni, aluminíum eða steind. Ef rjett er að undanskilja þessi áhöld, er jafnsjálfsagt að undanskilja katla, sem notaðir eru til suðu. Jeg leyfi mjer því að leggja þann skilning í þetta, að þarna sjeu undanskildir allskonar suðukatlar og eldhúsáhöld yfirleitt. Þá er og „skipsbrauð“ undanskilið. En það er mjög teygjanlegt, því að sumstaðar er notað „skonrok“ og annarsstaðar hart ósætt kex, eða þá hálfsætt kex. Jeg lít svo á, að hjer undir heyri aðeins ósætar, grófar brauðtegundir. Þessar athuganir eru allar frá mjer persónulega og í samráði við einn nefndarmann fjhn.Nd., en ekki frá meiri hl. Ed.-nefndarinnar. Meiri hl. fjhn. hefir ekki viljað tefja þetta mál, og leggur því til, að frv. verði samþykt óbreytt eins og það liggur fyrir nú, þó hann vitanlega fylgi því nauðugur og telji það neyðarráðstöfun að þurfa að leggja þessa þungu skatta á þjóðina, og vonar því, að lög þessi standi sem skemst. Um brtt. þær, er hjer liggja fyrir, er það að segja, að jeg persónulega hefði verið því hlyntur, að breytingin að því er snertir dúkvörurnar hefði komist inn í frv. í Nd. En úr því að svo varð ekki, hefi jeg ekki viljað tefja málið með því að taka þær upp hjer; sömuleiðis hefi jeg líka komist að þeirri niðurstöðu við nánari athugun, að undanþága svona margra dúktegunda frá þessu gjaldi mundi auka mjög á annmarka við framkvæmd laganna. Þannig er t. d. orðið „tvistdúkur“ notað yfir 5 eða jafnvel fleiri tegundir af útlendum dúkum, svo erfitt gæti orðið að greina þar á milli. Jeg vil því leggja til, að brtt. þessar verði feldar, fyrst og fremst af því, að samþykt þeirra tefur fyrir málinu, og í öðru lagi gera þær framkvæmd laganna miklu örðugri.

Fjármálaráðherra (JÞ): Hv. minni hl. hefir flutt þrjár brtt. við frv. þetta. Mun jeg fylgja þingsköpum, og tala því einungis um þær, en láta hinar almennu athugasemdir bíða til 3. umr. Fyrsta brtt. er sú, að í stað orðanna: „viðhafnarlaus skófatnaður úr skinni“ komi: „skófatnaður úr vatnsleðri“. Jeg hefði ekki beinlínis haft á móti þessari brtt., ef hún hefði komið fyr inn, en ef hún verður samþykt, kemur hún óneitanlega hart niður á almenningi, því eins og kunnugt er, er útlendur skófatnaður hrein og bein nauðsynjavara fyrir kaupstaðafólk, og hjá fátæku barnafólki er það einn dýrasti liðurinn. Breyting þessi yrði því til að auka á erfiðleika fátæks fólks, því að það er ekki hægt að skjóta því á frest að kaupa nýja skó, þegar er hinir gömlu eru orðnir útslitnir. Háttv. frsm. minni hl. (IP) gat þess, að áður hefðu verið notaðir eingöngu innlendir handsmíðaðir skór. Þetta má vel vera, en nú eru tímarnir orðnir svo breyttir, að slíkir skór eru hreinasta „luxus“-vara, sem ekki er að vænta, að fátækt fólk geti keypt. Myndi það því heldur neyðast til að borga hinn háa toll af hinum útlenda skófatnaði. Er tillaga þessi því mjög varhugaverð frá þessu sjónarmiði, þó að hún myndi óneitanlega gefa ríkissjóði allverulegan tekjuauka. Um b.-lið brtt. er það að segja, að jeg get talið hann sanngjarnan, en slík undanþága myndi gera alla framkvæmd laganna miklu erfiðari. Og því verður ekki neitað, að það er einmitt veikasta hlið þessa máls, því eins og kunnugt er, er tollgæsla lítil hjer á landi, nema þá helst hjer í Reykjavík. Hefir því aðallega verið bygt á ráðvendni innflytjenda, og svo mun verða að vera enn. En þar sem vörur þessar, sem undanþiggja á tollinum, koma flestar frá sömu verslunarhúsum og jafnvel í sömu kössum og hinar tollskyldu vörur, er jeg ákaflega hræddur um, að það gerði lögreglustjórunum mjög erfitt fyrir. Þyrftu þeir þá helst að hafa vel vefnaðarvörufróðan mann til þess að aðgreina hinar tollskyldu og ótollskyldu vörutegundir. Jeg fór fram á við háttv.Nd., að hún setti ekki þessa undanþágu inn í lögin, af því að þau eiga að standa svo stutt, og menn geta sparað þessar vörur við sig þangað til að minsta kosti að fengin væri reynsla fyrir framkvæmd þeirra, því að þá mætti altaf slaka til á þeim, þegar reynslan væri búin að sýna, hvað helst ætti að undanþiggja tollinum. Þó mjer þyki vitanlega ákaflega leiðinlegt að þurfa að leggja svona háan toll á þessar vörutegundir, vil jeg þó af framansögðu leggja til, að frv. verði að þessu leyti samþykt eins og það liggur fyrir nú. Þá er þriðji liður brtt.háttv. minni hl. Hann verð jeg að telja alveg óhæfan, þegar þess er gætt, að þing kemur að öllum líkindum ekki saman fyr en um miðjan febrúar næstk., og því tæplega hugsanlegt, að það yrði búið að afgreiða ný lög um toll þennan eða framlengja þessi í mánaðarlok. Gæti því svo farið, að það yrði tímabil frá því lögin gengju úr gildi þangað til önnur ný yrðu samþykt, og gæti slíkt tollfrjálst tímabil komið mikilli óreiðu á, svo að jafnvel yrði erfiðara eftir en áður að hafa eftirlit með tollsmyglun og þess háttar. Að síðustu skal jeg endurtaka, að það er mikil nauðsyn á, að máli þessu sje flýtt, ef það á að vera orðið að lögum, svo hægt verði að ná í toll af vörum þeim, er koma með næstu skipum, og til þess þarf það að verða að lögum í dag. Að endingu skal jeg taka það fram, að það er ekki með neinni gleði, að jeg neyðist til að fara fram á að leggja þennan háa toll á landsmenn; en það er bein afleiðing þess, sem gert hefir verið undanfarin ár, þar sem útgjöldin hafa altaf verið aukin, án þess, að tekjurnar hafi verið auknar að sama skapi. Því lengur sem það er dregið að ráða bót á þessu, stefnir altaf meir og meir að þeim voða, sem hv.frsm. minni hl. (IP) virðist ekki hafa hugmynd um, þegar hann er að tala um, að fyrst þurfi að auka tekjur landsfólksins, áður en farið sje að hugsa um ríkissjóð.

Jónas Jónsson Við 1. umr. þessa máls vanst ekki tóm til að víkja að ræðu hæstv. fjrh.(JÞ). Hann talaði um það, að þessar 2 aðferðir, að hefta innflutning með tollum eða banni, yrðu að framkvæmast með gætni. Í þessu efni er það aðalatriðið, hvort eigi að framkvæma þetta með gætni eftir því, sem lög ákveða, eða hvort stjórninni á að leyfast að hringla með reglugerð um málið. Veit jeg, að hæstv. stjórn sjer, að gætnin er öll laganna megin. Hæstv. fjrh. sagði í ræðu sinni, að hveiti hefði hingað til verið talið nauðsynjavara. En þegar menn sjá allar þær kökur, sem útstilt er í gluggum bakarabúðanna hjer, og þegar menn athuga það, að læknar halda því fram, að það sje hlutfallslega miklu minni næring í hveiti en rúgmjöli, þá er sjálfsagt að tolla það mikið. Hæstv. fjrh. hjelt því fram, út af uppástungu minni um það, að stjórnin gripi til eignarskatts, að þetta væri ekki skoðun annara en jafnaðarmanna. En sú skoðun, að ríkisskuldunum verði ekki ljett af nema með eignaskatti, hefir einnig komið fram hjá bændum, sem standa Íhaldsflokknum mjög nærri, t. d. ýmsum bændum í Borgarfirði, og hefir þeim ekki verið brugðið um byltingarhug fyrir það. Jeg fyrir mitt leyti tek það aðeins sem merki um það, að athugulir menn sjá, að ef greiða á ríkisskuldirnar, þá verður það aðeins gert með því að leggja skatta á þá, sem eitthvað eiga. Vil jeg í þessu sambandi benda á það, að stjórn hægrimanna og liberala í Englandi lagði 80% tekjuskatt á auðmennina, enda hafði það þau áhrif, að Englendingar urðu fyrstir allra stríðsþjóðanna til þess að grynna á stríðsskuldum sínum. Vil jeg leyfa mjer að ítreka það við hæstv. landsstjórn, að hjer er um möguleika að ræða, sem hægt er að nota, ef með þarf. Þessir skattar, sem lagðir eru á þá, sem ekkert eiga, leiða aðeins til þess, að þeir segja við hina: „Viljið þið ekki líka vera með.“ Mjer skildist á hæstv. fjrh., að hann hefði verið fáliðaður í hv.Nd. um gulltrygginguna, en hv.þm. Str. (TrÞ) hefir þó lagt honum liðsyrði opinberlega í því máli. Vil jeg beina þeirri fyrirspurn til hæstv. fjrh., hvernig hann líti á, að því er verðtoll snertir, þá dúka, sem unnir eru erlendis úr íslenskri ull. Er ekki ósennilegt, þar eð Gefjun og Álafoss hafa hvergi nærri undan, að ull verði send út til erlendra verksmiðja. Álítur hæstv. ráðherra, að skatturinn nái til þessara dúk? Eftir frv. finst mjer það ekki rjett, en jeg álít þó betra að fá skýringu á þessu hjá hæstv. fjrh. Ennfremur vil jeg spyrja hæstv. fjrh., hvort hann mundi veita því fylgi sitt, ef á næstu dögum kæmi fram frv. um að leggja 20% verðtoll á vörur þær, sem fyrir eru í landinu og verðtollur á annars að ná til. Er það í fullu samræmi við verðlagsvenjuna að þeirra dómi, sem kunnugir eru því. Mundi þetta tryggja landinu toll af þessum vörum. Mætti þá veita mönnum gjaldfrest eftir því, sem varan seldist. Geri jeg ráð fyrir, að hæstv. stjórn verði ekki á móti þessum tekjuauka. Liggja nú vörur hjá einstökum innflytjendum fyrir alt að miljón krónum. Háttv. þm. Vestm. (JJós) hefir sýnt, að hann er samdóma okkur minnihlutamönnum um galla frv. Sýndi hann í ræðu sinni fram á ýmsa þeirra, og tek jeg það sem vott um það, að frv. sje háskagripur, þar sem þeir, er frv. styðja, finna svo mjög til gallanna. - Þá talaði hæstv. fjrh. um brtt. minni hl. nefndarinnar. Jeg skal þá fyrst taka það fram, að „viðhafnarskór“ er mjög teygjanlegt orð, og er það alveg á valdi lögreglustjóranna, hvernig þeir skilja það. T. d. myndu silkiskór vera undanteknir ákvæðinu. Hefði átt að leyfa innflutning á vatnsleðurskóm og gúmmístígvjelum, því að það er ekkert á móti því fyrir fólk að nota þann skófatnað eingöngu á hallæristíma. Er einmitt nauðsynlegt að leyfa þetta, til þess að minka óhófið á þessu sviði. Sje jeg ekki, að það sje nokkur neyð fyrir fólk í bæjunum, sem vildi spara, að nota vatnsleðurskó. Vil jeg minna hæstv. fjrh. á það, að um það bil er hann varð stúdent, þá var það alsiða í Reykjavík, að börn gengu á klossum og íslenskum skóm innan í. Hví má ekki gera það nú? Jeg get ennfremur sagt hæstv. ráðherra, að einn af kunningjum okkar beggja, - fátækur embættismaður hjer í bæ, - hefir sagt mjer, að hann eyddi um 800 kr. á ári í skófatnað. Kvartaði hann undan því, hversu tískan gerði sjer, fátækum manninum, örðugt fyrir í þessu efni. Hann sagði, að ef hann setti börn sín á klossa, þá mundu leiksystkinin gera gys að þeim, og þannig væri ekki hægt að framkvæma þennan sparnað, af því að hann væri ekki í samræmi við landssið. Það, sem liggur á bak við till. okkar minni hl., er það að hjálpa mönnum til að spara og slá köldu vatni á óhófið. Og þegar þetta um leið eykur sjóð hæstv. fjrh., þá er jeg sannfærður um, að hann verður með þessu. Viðvíkjandi því að auka við undanþágu dúka, þá vil jeg taka það fram, að þar eð fjhn.Nd. hefir gert ráð fyrir, að hægt verði að framkvæma slíka undanþágu frá frv., þá er ekkert aukið erfiði við það að bæta nokkrum dúkum við. Er ekki nema sanngjarnt að gera mun á dýrum fataefnum og silki, sem hægt er að komast af án, og efni í vinnuföt, sængurföt, fóður o. þ. h. Það, að hv.flm. frv. hafa ekki tekið þetta með, sýnir aðeins, hve illa frv. hefir verið hugsað, auk þess sem það kemur fram á óheppilegum tíma. Það stendur til, að Framsóknarflokksmennirnir hjer í hv. deild komi fram með viðbótartill., eftir ósk margra manna hjer í bænum, og gengur sú breyting í sömu átt og brtt. þeirra hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) og hv.þm. Mýra. (PÞ). Vil jeg leyfa mjer, fyrir hönd okkar flm., að óska þess, að hæstv. forseti láti ekki þessa till. okkar á þskj. 259 koma til atkvæða fyr en við 3. umr., til þess að hv. deild geti þá skorið úr því, hvort gera skuli þessa breytingu eða ekki. Hvað það snertir, að hæstv. fjrh. sagði, að tímatakmarkið væri of stutt, þá er það auðvitað, að það hefði mátt hafa það lengra. En þar sem málinu hefir nú verið hraðað í gegnum þingið á fáum dögum, þá vona jeg, að okkur hafi ekki farið svo aftur að andlegu atgervi eftir eitt ár, að við getum ekki gert því skil á mánuði. Annars skal jeg játa það, að við flm. teldum ekki skifta jafnmiklu máli, þó að þessi tillaga yrði feld, sem hinar. Það skiftir mestu máli, að tollurinn nái ekki til lífsnauðsynlegra vara. Við í minni hl. höfum - þó að við sjeum mjög óánægðir með frv. - ekki viljað tefja fyrir því með því að neita um afbrigði, og vænti jeg því, að hæstv. stjórn verði ekki skotaskuld úr því að fá um það atkvgr. í hv.Nd. í dag. En ýmsir í hv.Nd. sjá nú eftir því að hafa felt tillöguna á þskj. 259. Jeg legg ekki áherslu á það, að fá svar frá hæstv. ráðherra við þessa umræðu út af dúkunum, sem unnir eru í Noregi úr íslenskri ull, og heldur ekki við spurningu minni um afstöðu hans til þessa 20% tollhækkunar á fyrirliggjandi vörum. En það er nauðsynlegt, að þessu sje svarað áður en frv. er afgreitt. - Það er þegar komin fram skrifleg brtt. við brtt. minni hl. nefndarinnar frá hv. 6. landsk. (IHB). Úr því að þessi till. er fram komin, þá sje jeg enga ástæðu til þess að fresta atkvgr. til 3. umr.

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg hefi litlu við að bæta út af ræðu hv. 5. landsk. (JJ). Að því er snertir brtt., þá er jeg búinn að tala um alt nema skófatnaðinn. Hv. þm. vill tolla venjulegan skófatnað úr skinni, til þess að hjálpa efnamönnunum til að spara. Er jeg mjög hræddur um, að það mistakist. Það þarf meira til þess að breyta tísku manna en verðhækkun. Jeg held t. d., að þessi heimilisfaðir með 800 kr. ársútgjöld til skófatnaðar ætti erfitt með að standast útgjöldin, ef till. minni hl. næði fram að ganga. Mundi hún áreiðanlega hjálpa þeim manni lítið. Annars virðist mjer skjóta hjer nokkuð skökku við, þar sem hjer koma úr sömu áttinni 2 till. - önnur til þess að íþyngja mönnum með sköttum, en hin til þess að ljetta af þeim skattabyrðinni. Hvað dúkana snertir, sem unnir eru erlendis úr íslenskri ull, þá skal jeg geta þess, að meiri hl. fjhn.Nd. lítur svo á, að þeir falli ekki undir tollákvæðið. Þeirri spurningu hv.þm., hvort jeg muni verða fylgjandi þessum 20% verðtolli á fyrirliggjandi vörur, get jeg ekki svarað fyr en jeg sje frv. En jeg skal taka það fram, að jeg hygg, að frv. fari í gagnstæða átt við það, sem jeg álít rjett. Hafði jeg hugsað mjer, að stjórnin gerði ráðstafanir til þess, að fyrirliggjandi vörur hækkuðu ekki, nema hentugt þætti að jafna með því verð þeirra og vara, er síðar koma til landsins. Er það ljóst, að það er mjög erfitt að koma í veg fyrir slíka verðhækkun, þó að jeg hinsvegar búist við, að kleift verði að líta eftir því, að nauðsynlegustu vörutegundirnar verði ekki settar upp.

Jónas Jónsson Jeg get ekki sjeð, að það sje ósamræmi í því að vilja láta tollinn ná til dýra skófatnaðarins, en undanþiggja ódýrari skófatnaðinn, sem vel má una við. Og eins er ekkert ósamræmi í því að taka undan vefnaðarvöru, sem allir þurfa að nota. Þá verða það efnamennirnir, sem borga tollinn, en hinir nota vatnsleðursskóna og ódýru dúkana. Jeg er algerlega sammála hæstv. fjrh. um norsku dúkana, en aftur á móti held jeg, að alversta leiðin viðvíkjandi hækkun á vörubirgðunum sje sú, að láta kaupmenn um að jafna verðið, í stað þess að ganga inn á þá braut, að leggja líka verðtoll á það, sem fyrirliggjandi er af vörum. Jeg álít, að það sje engin ásökun til innflytjenda, þó að jeg segi, að þeim sje vart treystandi til að jafna verðinu. Er því ekki nema um annaðhvort að gera, að setja hámark á vöruna, sem fyrir er, eða tolla hana. Jeg veit, að allir eru sannfærðir um, að erfitt er að halda verðinu niðri á vörum, sem fyrir eru, þegar innflytjendur hafa fengið dýrari vörur. Mælist jeg því til þess, að hæstv. fjrh., ef hann ætlar að koma fram með frv. um þetta atriði, að hann komi með það strax, svo að þingið geti látið það fylgja verðtollsframvarpinu.

Björn Kristjánsson Eins og hv.þm. hafa sjeð, hefi jeg skrifað undir nál. með fyrirvara. Það er vegna þess, að jeg er ósamþykkur tollaleiðinni, sem valin hefir verið. Jeg álít, að verðtolli sje ekki hægt að beita hjer á landi fyr en við höfum fengið fullkomna tollgæslu, eins og í öðrum löndum. Svo fullkomna, að hver einasta sending sje opnuð og rannsökuð og borin saman við reikninga. Mjer finst verðtollsleiðin erfið, enda hefir þingið til þessa aðhylst vörutollsstefnuna. Aðeins var út af brugðið á stríðsárunum, en þá var tollurinn lágur. En þá var það aðeins neyðarráðstöfun. Það er ekki mikil trygging fyrir því, að tilætlaðar tekjur af þessum tollum fáist í ríkissjóð meðan tollgæslan er ónóg. Kaupmenn eiga svo hægt með að skjóta vörum undan tolli, sjerstaklega þeir, sem eiga vini og venslamenn, erlendis. Þeir geta skotist undan tolli á kostnað innlendra kaupmanna, og afleiðingin verður, að verslunin kemst í hendur útlendinga. Af því að málið er komið svo langt, að ekki verður aftur snúið, og að mest er um vert að afla ríkissjóði tekna, mun jeg, þó að jeg sje óánægður með þessa. stefnu, greiða atkvæði með frv., en móti öllum brtt. Álít jeg ekki ráðlegt að flækja frv. milli deilda fyrir einhver smáatriði. Jeg greiði þó atkvæði með þeirri von, að þessi stefna verði ekki ráðandi framvegis. Jeg tel víst, að hæstv. fjrh. hafi ekki verið einráður um, hvaða stefna var valin; vona, að það sje ekki hans persónulegur vilji að halda þessari stefnu fram. Jeg vil lítillega minnast á brtt. á þskj. 259, um að undanskilja nokkrar vefnaðarvörutegundir. Þar er nefnt Bommesie, sem ýmist mun vera loðið öðrumegin eða báðumegin. Flónel skilja menn, að nái til alls þess, sem við notum sem flónel, án tillits til, hvað það er kallað á útlendu máli. Skýringin á orðinu er til að villa. Menn leggja misjafnan skilning í orðið „boldang“. Jeg man eftir, að þegar jeg var drengur í Árnessýslu, var sagt, að menn gengju á boldangsbuxum, en buxurnar voru úr striga. Á Suðurlandi hefir „boldang“ þýtt strigi, nokkuð þykkur. Ef menn eiga með þessu við sængurdúk, er nafnið skakt, því sængurdúk nefna menn bara sængurdúk hjer fyrir sunnan.

Ekki fyrir norðan

. Þess vegna verður að nefna þetta einhverju nafni, sem allir skilja.



Það eru örfá orð með brtt. minni á þskj. 270. Jeg stend hjer ein uppi með hana, en á bak við mig standa fjölmargar konur og kvenfjelög hjer í bæ og víðar. Í skránni á þskj. 253 yfir vörurnar, sem eiga að sæta þessum háa tolli, eru nokkrar tegundir, sem engri húsmóður er unt að vera án. En með því að mjer hefir ekki unnist tími til þess að ræða þetta mál nægilega með konum þeim, sem þegar hafa látið óánægju sína í ljós yfir hinum nýju tollákvæðum, læt jeg mjer nægja í brtt. minni að bæta við örfáum en ómissandi vörutegundum, eins og t. d. blautsápu, garni allskonar til heimilisiðnaðar og nýju grænmeti. Jeg býst ekki við, að jeg þurfi að tala langt mál fyrir þessari brtt., því jeg geri ráð fyrir, að hv. deildarmenn og allir, sem heyra þessar vörutegundir nefndar, muni fallast á, að þær eru hverju heimili nauðsynlegar. Þegar jeg las þskj. 253, þar sem taldar eru upp þær tegundir, sem undanþegnar skulu vörutollinum, sá jeg m. a. „bambus“ og „bast.“ Jeg varð steinhissa. Vitanlega eru þessar vörutegundir notaðar af sumum til heimilisiðnaðar, en það er svo hverfandi, að vel hefði mátt sleppa að undanþiggja þær. En vörum eins og garni og tvinna, sem ekkert heimili, hvorki fátækt nje ríkt, má án vera, þeim var gleymt. Þá er sápan. Að vísu er sápugerð hjer í bæ, og hefir verið bent á það. En hún er á byrjunarstigi, og jeg efast um, að framleiðslan geti fullnægt eftirspurninni hjer í bænum, hvað þá heldur þörfum allra landsmanna. Væri illa farið, ef þetta yrði til að draga úr hreinlæti fólks. Sápan, sem hjer er framleidd, er að mínu áliti ekki eins góð og útlend sápa, sem seld er hjer fyrir sama verð, eða jafnvel lægra. Jeg hefi reynt hana í kvennaskólanum, en við höfum orðið að hætta að nota hana, vegna þess, að kostur var á miklu betri sápu útlendri, enda fyrir lægra verð. En jeg vona, að sápugerðinni hjer á landi fari fram, og að það verði alls ekki til að setja fót fyrir verksmiðjuna, þó blautsápa sje undanþegin. Læknar mæla mjög eindregið með notkun grænmetis, og allur fjöldi fólks hjer í bæ, sem á síðustu árum hefir átt kost á grænmeti, getur ekki sætt sig við, að það komi undir toll, svo aðeins efnamönnum verði kleift að kaupa það. Grænmeti er þýðingarmikil fæðutegund. Það er mjög holt og einnig mikil búdrýgindi að því. Þá hefi jeg gert grein fyrir þessum 3 tegundum, sem aðallega eru teknar fram í brtt. minni við brtt. minni hl. Annars vil jeg lýsa því yfir, að jeg skil það fullkomlega, að eins og fjárhagur ríkisins stendur nú, er ekki hægt að loka augunum fyrir nauðsyninni á auknum tekjum í ríkissjóð. En mjer finst sanngjarnt, ef undanþágur eru gerðar á þeim tegundum, sem nefndar eru á þskj. 259, að þá verði einnig veitt undanþága á þeim vörutegundum, sem till. mín fer fram á.

Frsm. minni hl. (Ingvar Pálmason) Jeg þarf ekki að vera langorður. Andmælum þeim, sem hafa komið fram gegn minni hl. fjhn., er að mestu svarað af hv. 5. landsk.þm. (JJ). Aðeins vildi jeg taka það fram, að ræða hv. sessunauts míns (JJós) sannaði töluvert, sem jeg vildi halda fram, að málið væri stórgallað og því hraðað alt of mikið. Hann fann ýmsa galla á frv. frá sjónarmiði kaupmannsins; á því sviði hafði hann líka meiri þekkingu en jeg. Þetta bendir í þá átt, að brtt. um það, að lög þessi standi ekki lengur en þangað til næsta þing kemur saman, sje á nokkrum rökum bygð. Hæstv. fjrh. benti á, að tíminn, sem næsta þingi er ætlaður til að ráða fram úr því máli, sje of stuttur. Þó jeg ekki að öllu leyti beri traust til hæstv. stjórnar, ber jeg þó svo mikið traust til hennar, að hún muni nota tímann milli þinga til að undirbúa málið. Og ef stjórnin gæti í þingbyrjun verið viðbúin að leggja fyrir þingið ítarlega hugsað frv. um þetta efni, þá þyrfti afgreiðslan hjá þinginu ekki að verða neitt fljótvirknisleg. Eins og komið hefir fram, er frv. þetta stórgallað, og hafa hv.flm. kannast við það. Þess vegna tel jeg skyldu þingsins að láta það ekki gilda nema til næsta þings. En ef við gætum bætt úr einhverjum göllum á frv., finst mjer að við ættum ekki að hlífast við að lengja umr. dálítið, og þó yrði að skjóta málinu til hv.Nd. Hæstv. fjrh. tók það fram í ræðu sinni sem ástæðu gegn fyrri brtt. okkar, a-lið, að innlendur skófatnaður væri hreinasti „luxus.“ Jeg get ekki sagt um, hvernig þessu er varið í Reykjavík, en úti um land er öðru máli að gegna. Þar þekki jeg menn, sem hafa lært þessa handiðn og stunda hana á veturna, þegar ekkert er að gera, og selja lítið dýrara en búðir. En handunninn skófatnaður endist betur. Svo er guði fyrir að þakka, að ennþá notar meiri hluti þjóðarinnar handunninn skófatnað, hina gömlu íslensku skó. Um málfræðiskýringar hv. 2. þm. G.-K. (BK) má segja, að það er rjett eins og að deila um keisarans skegg. Það er engin ný bóla í löggjöf, að leggja megi í orð misjafnan skilning. Úti um landið er „boldang“ skilið sem sængurdúkur. Þó það væri skilið sem strigi, gerir það ekkert til í þessu tilfelli, því strigi verður undanþeginn tolli. Jeg leiði minn hest frá að skýra hitt orðið, „Bommesie“, hvort það merkir dúk, sem er loðinn báðumegin eða öðrumegin aðeins, enda álít jeg það lítilsvert atriði. Þá vil jeg víkja örfáum orðum að viðaukatill. hv. 6. landsk.þm. (IHB) og lýsa því yfir, að jeg er fús til að ljá henni fylgi mitt. Jeg hefi reyndar mjög stuttan tíma til að athuga málið, og jeg játa, að það eru eflaust fleiri tegundir sem rjett væri að undanþiggja. En jeg er þakklátur hv. 6. landsk.þm. fyrir að hafa bætt úr fljótvirkni minnihlutamanna; því þessi till. er áreiðanlega samkvæmt stefnu okkar í þessu máli. Það var eitt atriði í ræðu hv. 6. landsk.þm., sem orkar tvímælis. Mjer er kunnugt um, að úti um land er bambus og bast mikið notað víða til heimilisiðnaðar; og þann iðnað tel jeg mikilsverðan fyrir menningu okkar Íslendinga. Þessi efni eru líka mikið notuð í barnaskólum. Það er heimilunum aðstoð við tilbúning ýmsra smááhalda, en höfuðkosturinn er, að börnin venjast á iðjusemi og verklægni. Álít jeg rjettmætt að undanskilja þessar tegundir frá tolli. Það kunna að vera einhver önnur atriði, sem vert væri að minnast á, en jeg treysti því, að brtt. okkar nái fram að ganga og málið verði látið ganga milli deilda.

Frsm. meiri hl. (Jóhann Jósefsson) Jeg hjelt, að hv. 2. þm. S.-M. (IP) mundi taka af mjer ómakið þegar hann fór að útskýra fyrir háttv. 6. landsk.þm., hvers vegna bambus og bast skyldi undanþiggja tolli. En hann gerði það ekki nema að hálfu leyti. Bambusstengur eru notaðar víðsvegar um land við veiðarfæri; hygg jeg því, að fjhn.Nd. muni vilja undanskilja þær, af því ætlast er til, að öll veiðarfæri sjeu undanskilin þessum tolli. En það er eðlilegt, að hv. 6. landsk.þm. sje þessu ókunnug.

Guðmundur Ólafsson Þetta mál er smámál, enda hefir ekkert um það verið sagt í þessari hv. deild. Jeg skal þó vekja athygli háttv. deildar á því, að það hefir verið skift um nafn á þessum hafnarstað í frv. síðan málið kom fyrst fram á þinginu. Hvort staðurinn er við Málmeyjarsand eða Málmeyjarsund, er ekki upplýst, og er þetta óviðkunnanlegt. Gæti farið svo, ef höfnin yrði löggilt með röngu nafni, að nema yrði lögin úr gildi á næsta þingi og löggilda hana á ný með rjettu nafni. Vil jeg gera að tillögu minni, að málið sje tekið af dagskrá og þetta verði athugað.