Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er flutt af heilbr.- og félmn. eftir ósk heilbrmrn., og það er samið af landlækni. Frv. fer fram á, að hækkuð verði gjöld vegna sóttvarnareftirlits í skipum frá því, sem nú er, en um þau gilda lög frá 1933, og voru þau þá tekin óbreytt frá því, sem þau höfðu verið ákveðin í lögum frá 1902. Er skiljanlegt, að gjöld þau séu ekki mikill peningur núna, þar sem verðlag allt er mjög breytt, og í frv. er farið fram á það, að þau verði tífölduð, að gjaldið af skinum innan við 60 smálestir verði 40 kr. í stað 4 áður og hækki síðan eftir stærð þeirra og verði 100 kr. af skipum, sem eru yfir 100 smálestir. Ég held, að það sé ekki nema sanngjarnt að verða við þessari ósk, þegar þess er líka gætt, að þessi gjöld áttu að renna í sjóð, sem skyldi varið til endurbóta á sóttvarnarhúsi ríkisins. Þetta hefur þó verið vanrækt og féð verið notað til annars, sem menn geta séð á skýrslu fjmrn., er fylgir frv., en nú mun hugmyndin að reyna að safna í sjóð, sem yrði hægt að verja til að endurbyggja sóttvarnarhús, en á því mun víst sannarlega ekki vera vanþörf. - Nefndin mælir með því, að frv. verði samþ., og þarf ég þá ekki að fara öllu fleiri orðum um það að sinni.



Herra forseti. Allshn. hefur athugað þetta frv. gaumgæfilega og sent það á meðan á athuguninni stóð til umsagnar lögreglustjóra og sakadómara, sem manna mest fjalla um framkvæmd þeirra mála, er það um ræðir. Flm. gera grein fyrir aðaltilgangi frv. í þskj., en hann er að bæta úr því vandræðaástandi, sem viðgengizt hefur að almannavitorði og fer í vöxt, að svo og svo mikil ólögleg áfengissala fer fram í bifreiðum í landinu, ekki sízt við samkomustaði úti um sveitir, þar sem mannfagnaði er oft stórlega spillt af þeim sökum. - Allir nm. voru sammála hv. flm. um það, að hér væri um slíkt ófremdarástand að ræða, að nauðsyn bæri til að bæta þar úr. Enn fremur fellst n. á það, að með breytingum á áfengislöggjöfinni muni verða unnt að bæta þar verulega úr. Hins vegar taldi n., að nokkurra breytinga væri þörf á frv. eins og það liggur fyrir. Samkv. frv. er það út af fyrir sig gert að saknæmu athæfi að geyma áfengi í leigubifreiðum, og telja hv. flm. svo mikla áhættu samfara því, að fyrir það verði að girða með ströngum ákvæðum. Varðandi þetta hefur n. borizt ,erindi frá bifreiðastjórafélaginu Hreyfli, þar sem m.a. er bent á, að með þessu sé of nærri gengið bifreiðarstjórum almennt, að leggja hálfpartinn á þeirra herðar þá skyldu að ábyrgjast það, að farþegar þeirra hafi ekki áfengi meðferðis. Í erindi þessu segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Í frv. yðar er gert ráð fyrir því, að leigubifreiðarstjórar beri ábyrgð á meðferð farþega á áfengi, svo og að þeim sé skylt að færa sönnur á, hvernig farþegar hafa komizt yfir áfengi, sem þeir kunna að hafa undir höndum í leigubifreiðum. Þetta ákvæði teljum vér alveg fráleitt, í fyrsta lagi vegna þess, að vér teljum þetta ákvæði andstætt almennum og viðurkenndum réttarfarsreglum, og í öðru lagi vegna þess, að með þessu eru bifreiðarstjórum lagðar á herðar skyldur um almenna löggæzlu, sem mundi jafngilda því að banna almenningi notkun leigubifreiða. Því ekki er hægt að gera ráð fyrir því, að viðskiptamenn vorir mundu almennt sætta sig við það, að leitað yrði á þeim, þegar þeir taka bifreið á leigu. En á annan hátt geta bifreiðarstjórar ekki uppfyllt ákvæði þessi.“ Þannig líta bifreiðarstjórar á þetta mál. Að mínu áliti er það nokkuð þröngur skilningur, sem fram kemur í þessu. En að hinu leytinu er það staðreynd, að það er nokkuð langt gengið að gera það að saknæmu athæfi að geyma og flytja áfengi í bifreiðum eins og frv. gerir ráð fyrir, með tveimur undantekningum þó: í fyrsta lagi þegar um er að ræða áfengi, sem farþegi hefur keypt í áfengisverzlun ríkisins og flytur með sér til heimilis síns eða dvalarstaðar, og í öðru lagi áfengissendingar frá ríkisverzluninni. Þessi flutningur er ekki saknæmur, enda séu færðar sönnur á, að um slíkan flutning sé að ræða. - Enda þótt telja megi skilning bifreiðarstjóranna nokkuð þröngan, þá eru nm. sammála um það, að erfitt muni verða að framkvæma þessi ströngu ákvæði 1. gr. eins og þau eru, og þannig hætt við, að þau næðu ekki heldur tilætluðum árangri. Þannig tekur flutningabannið aðeins til bifreiða, sem notaðar eru til mannflutninga gegn borgun. Í erindi bifreiðarstjórafélagsins Hreyfils er bent á, að ýmsir aðrir en leigubílstjórar séu sekir um ólöglega áfengissölu, eins og t.d. menn, sem hafa verið sviptir ökuréttindum og hafa þá gripið til þessa óyndisúrræðis. Þar er bent á, að réttara væri að hafa ákvæðin almenn, og á það hafa nm. fallizt og vænta þess, að hv. flm. geti einnig goldið því samþykki. Sakadómari og lögreglustjóri gerðu n. grein fyrir niðurstöðum sínum, er þeir höfðu komizt að og voru að ýmsu leyti hliðstæðar áliti n., og féllst hún á till. þeirra í aðalatriðum, eins og fram kemur á þskj. 373. Þar er fyrst og fremst gert ráð fyrir, að 1. gr. verði umorðuð þannig, að í stað þess að gera flutning áfengis saknæman út af fyrir sig, verði tekin upp ákvæði, sem geri það mjög torvelt að stunda óleyfilega sölu þess. Er þar um að ræða breytingu á 16. gr., sem fjallar um ólöglega sölu áfengis. En þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Láti nokkur viðgangast ólöglegan tilbúning áfengis, ólöglega sölu eða geymslu þess í húsum sínum eða á landi sínu, skal hann sekur samkv. 36. gr. Sama refsing liggur við, ef skip, bátar eða flutningatæki eru með vitund og vilja eigandans notuð til geymslu, flutnings eða sölu ólöglegs áfengis.“ - M.ö.o., samkv. gr. er heimilt að hefja lögreglurannsókn gegn þeim, sem staðinn er að broti á áfengislöggjöfinni, og að rannsaka skip, báta eða flutningatæki, þar sem geymt er ólöglegt áfengi, en hún mundi ekki gefa heimild til að hefja slíka rannsókn, þar sem um er að ræða flutning á löglegu áfengi í þeim tilgangi að selja það ólöglega. Því er lagt til af n., að við gr. bætist, með leyfi forseta: „Enn fremur er þeim heimilt að rannsaka, hvort bifreiðar hafi áfengi meðferðis, þó að það sé löglega keypt, enda liggi fyrir rökstuddur grunur um, að áfengið sé ætlað til ólöglegrar sölu.“ - Og önnur málsgr.: „Nú finnst áfengi í bifreið, og skal þá eiganda þess refsað sem hann væri sekur um óleyfilega áfengissölu, nema sannað sé, að áfengið sé ætlað til löglegra nota.“ Hvað ákvæði þessarar fyrri brtt. snertir, þá er það svo, að það er löngum erfitt að hafa hendur í hári þeirra, sem selja áfengi ólöglega. Segjum t.d., að á einhverri sveitaskemmtun væri löggæzlumönnum ljóst, að gestir í aðvífandi bifreið ætluðu að selja áfengi ólöglega. Þó þeir gerðu nú leit í bifreiðinni og fyndu þar áfengi, þá hefðu þeir samt ekki staðið neinn að ólöglegri áfengissölu þar með. En með þessum tveimur málsgr. er farið inn á þá braut að snúa sönnunarskyldunni við og leggja hana hinum ásakaða á herðar. Slíkt er auðvitað mjög varhugavert, en þó ekki einstætt í löggjöf. Í þessu tilfelli yrði það þá skylda bifreiðarstjórans að færa sönnur á, að áfengið væri með eðlilegum hætti í bifreiðina komið og ekki ætlað til sölu. Ef bifreiðarstjórinn væri t.d. að flytja það fyrir einhvern mann, sem hefði keypt það til samkvæmis- eða veizluhalds, þá gæti hann fært sönnur á sakleysi sitt. Hins vegar ef hann gæti ekki gert fyrir því neina slíka grein, yrði hann sekur fundinn. - Ég sagði, að þessi tilfærsla á sönnunarbyrðinni væri varhugaverð, og vitanlega má ekki fara inn á þá braut nema í undantekningartilfellum, þar sem líkt stendur á og hér, að ella er mjög örðugt að hafa hendur í hári hinna seku. Þannig hefur t.d. verið sett sambærilegt ákvæði inn í lögin um lax- og silungsveiði í 88. gr. Refsiákvæðin í 2. málsgr. hljóða þar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nú hittist maður með veiðarfæri við veiðivatn annars manns fyrir utan venjulega vegi, og skal þá sekta hann sem hann væri sekur um ólöglega veiði, nema sannað sé, að hann hafi haft þar lögmætt erindi.“ - Í þessu tilfelli er slíkum manni þannig lögð á herðar sönnunarbyrðin fyrir sakleysi sínu, eins og gert er ráð fyrir varðandi bifreiðarstjórana í fyrri brtt. allshn. Um 2. brtt. er það að segja, að hún er í samræmi við tilgang frv. og ákvæði 2. gr. og fjallar um breytingu á 36. gr. l., og held ég, að þar sé ekkert, sem máli skiptir, sem þörf sé að gera sérstaka grein fyrir. Ég held þá, að ég hafi í aðalatriðum gert grein fyrir niðurstöðum n., og það er von hennar, að með þessu náist sá tilgangur, sem stefnt er að með flutningi þessa frv.



Herra forseti. Þó að ég geti ekki gengið inn á eða tekið undir það með hv. frsm. allshn., að það sé of langt gengið að því er snertir stjórnendur bifreiða með þeim ákvæðum, sem snerta geymslu áfengis í bílunum, þá viðurkenni ég fyllilega, að í þeim brtt., sem n. flytur, felist meira öryggi fyrir því en nú er, að hægt sé að hafa hendur í hári þeirra sökudólga, sem þarna kunna að vera á ferð. Þau ákvæði mundu án efa torvelda þessa iðju, sem mjög er rekin og iðkuð, frá því sem nú er. Hins vegar, eins og þetta er orðað í frv., þá má gera ráð fyrir, að það hefði gersamlega skorið fyrir það, að slíkri iðju yrði haldið áfram. En nú hefur orðið gott samkomulag í n. um þær brtt., sem hún hefur gert, og þær eru svo vaxnar, að ákvæði þeirra miða til bóta, og vil ég þess vegna vænta þess, að málið geti fengið afgreiðslu á þessum grundvelli, þótt ég hefði vitanlega kosið frekar, að skeleggar hefði verið til verks gengið, eins og lagt er til í frv. sjálfu. Eins og hv. frsm. gat um, þá er aðalbreytingin við 2. gr. frv. sú, að greinin er nú stíluð við aðra grein í áfengislögunum, og get ég fallizt á, að formsins vegna sé það réttara að hafa það svo. Í einu atriði hefur nefndin breytt þessu frv. til verulegra bóta. Við flutningsmenn frv. höfðum eingöngu miðað það við leigubifreiðir til mannflutninga. En það er alveg rétt, að slík iðja kann að vera rekin í öðrum bílum, og er því þessi breyting n. til mikilla bóta, að láta ákvæðin ná til allra bifreiða, og vil ég þakka n. fyrir þá breytingu. Ég vil svo vænta þess mjög, þar sem ég get eftir atvikum fallizt á þær breyt., sem hv. allshn. hefur gert á frv., fyrir hönd okkar flm., að Alþingi geti nú afgr. þetta frv., sem felur í sér, að reistar verði nokkrar skorður við þeirri óþverraiðju, sem farið hefur fram í mörgum bifreiðum og farið hefur mjög í vöxt nú síðari árin.

Frsm. (Páll Þorsteinsson) : Herra forseti. Í gildandi l. um sjúkrahús er ákveðið, að ríkissjóður leggi til 3/5 af stofnkostnaði fjórðungssjúkrahúsa og 2/5 af stofnkostnaði annarra sjúkrahúsa, sem sveitarfélög ráðast í að byggja. Með frv. því, sem hér liggur fyrir, er farið fram á, að sömu ákvæði og gilda um byggingu fjórðungssjúkrahúsa gildi einnig um byggingu sjúkrahúss á Siglufirði. Þetta er af flm. rökstutt með því, að Siglufjörður sé, eins og kunnugt er, mikill útgerðarbær og þangað safnist fólk hvaðanæva af landinu og njóti þar læknishjálpar og sjúkrahúsvistar, einkum meðan síldveiðar standa yfir. Heilbr.- og félmn. þessarar deildar hefur rætt og athugað þetta frv. og m. a. sent það landlækni til umsagnar, og vilja 4 nm. samþ. frv., en einn nm., hv. 1. þm. Rang., sá sér ekki fært að skrifa undir nál., en hann hafði hugsað sér að gera grein fyrir afstöðu sinni til málsins við þessa umr. þess. Nú sé ég, að hann er ekki mættur, og væri þá e. t. v. rétt að ljúka ekki afgreiðslu málsins, ef hans væri von innan skamms. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um frv. af hálfu n.

Frsm. (Gunnar Thoroddsen) : Herra forseti. Frv. þetta um stofnun og rekstur Iðnaðarbanka Íslands h/f er flutt eftir ósk Landssambands iðnaðarmanna, Félags ísl. iðnrekenda og iðnþingsins af meiri hluta iðnn. Nd., hv. þm. Hafnf., hv. 6. þm. Reykv. og mér. Hv. þm. V-Húnv. og hv. þm. Mýr. vildu ekki vera meðflm., en flytja í þess stað till. í Sþ. varðandi þetta mál. Það er ljóst, að eitt meginskilyrðið fyrir atvinnugreinarnar er að hafa greiðan aðgang að hagkvæmum lánum bæði um stofnkostnað og rekstrarkostnað. Um langan aldur hafa landbúnaður og sjávarútvegur verið meginatvinnuvegir þjóðarinnar, og hafa þeir haft sérstaka banka til að leysa úr lánsfjárþörf sinni. Auk þjóðbankans starfaði Íslandsbanki um margra ára skeið, og á eftir honum kom svo Útvegsbankinn 1930, og greiðir hann fyrir lánsfjárþörf sjávarútvegsins. Á sínum tíma var svo Ræktunarsjóðurinn stofnaður, en hann greiddi fyrir ræktun í landinu, en upp úr honum og fleiri sjóðum óx svo Búnaðarbankinn, sem var stofnaður fyrir 1930. Þessir tveir meginatvinnuvegir okkar hafa því fyrir nokkru fengið sínar sérlánastofnanir, en iðnaðurinn hefur enn sem komið er ekki fengið sína lánastofnun, að vísu mætti í þessu sambandi nefna Iðnlánasjóð, sem stofnaður var með l. frá 1935, og þó að hann hafi gert nokkurt gagn, þá er hann þó lítils megnugur. Ríkissjóður hefur árlega lagt nokkurt fé fram til sjóðsins, en lánsmöguleikar hans eru svo takmarkaðir, að varla er hægt að nefna hann lánastofnun að ráði, þó að hann hafi gert það gagn, sem hann hefur getað í þessum efnum. En nú hefur orðið gerbreyting í atvinnulífi okkar, þannig að iðnaður og iðja hafa færzt stórkostlega í vöxt. Fram yfir 1930 var iðnaður naumast til í landinu, nema þá handiðja, en síðustu tvo áratugi hefur iðnaður og iðja færzt mjög í aukana. 1940 var komið svo, að rúmlega 21% landsmanna lifði á iðnaði, og nú hefur um 1/3 landsmanna lífsframfæri af honum, en um 40% af íbúum höfuðstaðarins. Á næstu árum má gera ráð fyrir, að margs konar iðja og verksmiðjurekstur færist í aukana, þegar hin stóru raforkuver, Sogsvirkjunin og Laxárvirkjunin, komast í notkun, en nægileg og ódýr raforka er ein aðalundirstaða iðnaðarins. Þó að sumir telji, að gjaldeyrisvandræði og innflutningshömlur hafi ýtt undir aukinn iðnað í landinu, þá er það víst, að þó að gjaldeyrisafkoma okkar batni og unnt verði að leysa innflutningshömlur, þá mun iðnaður og iðja fara vaxandi í landinu, einkum eftir að þessi tvö raforkuver taka til starfa. Það er því full nauðsyn að athuga í fullri alvöru, hvernig hægt verði að greiða úr lánsfjárþörf þessa stóra atvinnuvegar í framtíðinni. Félag ísl. iðnrekenda og Landssamband iðnaðarmanna hafa undirbúið mál þetta um nokkurra ára skeið, og er þetta frv. niðurstaða þeirra athugana og undirbúnings. Það er ekki þörf á að bæta miklu við um þörfina fyrir þessa lánastofnun iðnaðarins. Ég ætla, að það hafi komið fram í skýrslu frá fjárhagsráði fyrir 2 árum, að 1947 hafi fé það, sem bundið var í iðnaðinum, numið a. m. k. 300 millj. kr., og hefur það sennilega aukizt allverulega síðan. Fjárþörf iðnaðarins er því mjög mikil, og þarf hann oft meira fé í rekstrarkostnað en aðrar atvinnugreinar. Flest fyrirtæki þurfa að fá hráefni með löngum fyrirvara, og oft líður langur tími frá því, að hráefnið er pantað, og þangað til varan er tilbúin til sölu, en þegar hráefnið er pantað, þarf að jafnaði að greiða 1/3 hluta verðs þess eða jafnvel stundum alla vöruna. Auk þess þarf iðnaðurinn oft að greiða háa tolla og aðflutningsgjald, löngu áður en hægt er að koma framleiðslunni í verð. Iðnaðurinn hefur því í sumu sérstöðu um þörf til rekstrarlána, og gengislækkunin hefur gert hana hærri en áður var. Ég held því, að flestir geti verið sammála um, að brýna nauðsyn ber til að greiða sem fyrst úr þessum lánamálum iðnaðarins. Eins og sakir standa, þá er enginn banki, sem telur það skyldu sína sérstaklega að veita fyrirgreiðslu í málefnum iðnaðarins, gagnstætt því sem á sér stað um landbúnað og sjávarútveg, sem hafa sér til stuðnings hvor sinn banka, auk þess sem Landsbankinn sinnir einnig að verulegu leyti velferðarmálum útvegsins. Þegar vel vegnar og lánamarkaðurinn er opinn, eins og raun var á nokkur undanfarin ár, þá kemur þetta ekki að sök. En þegar þrengir að, þá kemur það hart niður á iðnaðinum, að enginn banki skuli vera til, sem telur það sérstaka skyldu sína að veita lán til iðnaðarins. Af þessum sökum er frv. þetta fram komið, og er það lagt fyrir Alþingi af meiri hl. iðnn. í því formi, sem það hafði, er það kom frá iðnaðarmönnum sjálfum. Að meginefni til fjallar frv. um það, að stofnað verði sérstakt hlutafélag, er heiti Iðnaðarbanki Íslands h/f og hafi aðsetur í Rvík. Stofnfé bankans skal vera 6 milljónir, og af því á iðnaðurinn sjálfur að leggja til 3 milljónir, eða Félag íslenzkra iðnrekenda og Landssamband iðnaðarmanna 1½ millj. hvort. Ríkissjóði er aðeins ætlað að leggja fram 2½ millj., og ½ millj. er gert ráð fyrir, að safnað verði með almennri hlutafjársöfnun innan lands samkvæmt opinberu útboði. Um þetta fjallar 1. kafli frv. Í 2. kafla segir svo fyrir um stjórn og samþykktir félagsins. Varðandi 4. gr. er rétt að benda á, að þar er gert ráð fyrir, að þau ákvæði, sem gilda í hlutafélögum um takmörkun á atkvæðisrétti í 1/5 atkvæðamagns hjá hverjum hluthafa, skuli ekki ná til atkvæða ríkissjóðs. - Þá eru í 5. gr. ákvæði um, að stjórn félagsins skuli kosin með hlutfallskosningu á árlegum aðalfundi og vera skipuð 5 mönnum, og er gert ráð fyrir, að ríkisstjórninni, F. Í. I. og Landssambandi iðnaðarmanna, sem mest leggja til af fé, verði tryggður þar fulltrúi. Þá fjallar 3. kafli frv. um starfshætti bankans, og samkvæmt 10. gr. skal hlutafélagið njóta sömu sérréttinda og Landsbankinn hefur og þar eru til tekin, og eru í grg. með frv. skýringar á því, hvaða réttindi þar er um að ræða. - Loks fjallar svo 4. kafli um iðnlánasjóð, sem gert er ráð fyrir, að bankinn taki að sér og verði þar sérstök deild með aðskildum fjárhag og bókfærslu, samkv. þar að lútandi samningi við iðnaðarmálaráðherra. Yrði það með svipuðum hætti og gildir um fiskveiðasjóð, en hann er samkv. núgildandi lögum undir stjórn Útvegsbankans, en nefnd þriggja manna ákveður lánveitingarnar. Ég ætla nú, að um þetta frv. þurfi ég ekki að fara fleiri orðum. Hér er um að ræða augljóst nauðsynjamál, sem ég vænti, að mæta megi skilningi og velvild hv. þdm.

Forseti (SB) : Fram hefur komið ósk um það, þar sem hæstv. iðnrh. er ekki viðstaddur í deildinni, að málinu verði frestað.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. Hv. fjhn. hefur tekið að sér flutning þessa máls fyrir fjmrn., en efni máls þessa er, að fram fari endurskoðun á fasteignamatinu frá 1942. Þetta fasteignamat er orðið úrelt á margan hátt vegna þeirra margvíslegu breytinga, sem orðið hafa hér á landi síðan það var gert. Það er ekki hugsað þannig, að ný skoðun fari fram á hverri eign, heldur verði eftir þeim gögnum, sem auðvelt á að vera að afla, athugað, hvaða breytingar hafa orðið á hverri eign, og nýtt mat þannig gert með hliðsjón af því gamla. Þetta er hugsað að fari þannig fram, að þriggja manna n. sé sett til að gera matið og hún sendi endurskoðað mat sitt heim í hvert hérað, og þar geti menn skoðað það og gert athugasemdir varðandi þær breyt., sem n. hefur gert. - Þetta hefur kannske ekki verið skoðað ofan í kjölinn af hv. n., en ekki mun venja, að máli fram bornu af n. sé vísað til hennar aftur, og geri ég það því ekki að till. minni. Hins vegar teldi ég rétt, að hæstv. forseti hefði talsvert hlé milli 1. og 2. umr., og gæti n. þá tekið málið til meðferðar og gert sínar brtt., ef henni sýndist svo. Eins teldi ég æskilegt, ef einstakir þm. hefðu einhverjar brtt. fram að færa, að þær kæmu fram þá.



Herra forseti. Ég býst við,að það kunni að vera þörf á því, að athugun fari fram á gildandi fasteignamati, sakir þeirra breyt., sem orðið hafa í ýmsum verklegum efnum víðs vegar um landið, breyttum aðstæðum til nota af fasteignum, breyttu verðmæti þeirra og því, sem þær gefa af sér. Ber að taka tillit til alls þessa, þegar ákveða skal verðmæti eignanna, en það er einmitt hægurinn hjá, þegar slíkar breytingar verða og átt hafa sér stað í landinu undanfarin ár, að leiðrétta slíkt um leið og matið er gert. Eins og hæstv. fjmrh. tók fram, er ástæða til að taka til íhugunar fasteignamat á eignum í landinu eins og það er skráð nú, vegna þess, hversu háttað er um framkvæmd skattálagningar og hversu misjafnt það kemur niður vegna þess, hversu fasteignamatið hallar frá réttu. Að þessu leyti er ég sammála hæstv. ráðh. um nauðsyn þess, að nýtt mat fari fram. Hitt finnst mér miklu fremur íhugunarvert, hvort nú skuli breyta um framkvæmd á mati, hvort rétt sé að hverfa frá því, sem ætið hefur verið grundvallaratriði um framkvæmd matsins, sem sé sú nákvæma rannsókn, sem fram hefur farið á hinum ýmsu svæðum í landinu og ekki er á annarra færi en þeirra, sem nákunnugir eru. En þetta frv. gerir ráð fyrir, að horfið sé frá þessari nákvæmu rannsókn, því að nú er lagt til, að einungis þrír menn hafi matið með höndum. Ég hygg, að það sé ekki ofmælt, þó að sagt sé, að það sé á engra þriggja manna færi að framkvæma matið, sem byggt þarf að vera á nánum kunnugleika og þekkingu, til þess að rétt verði og vel fari. Að vísu er svo mælt fyrir í þessu frv., að þegar þessi þriggja manna n. hafi látið gera skrá yfir mat allra fasteigna í landinu, með þeim breyt., sem orðið hafa frá því að síðasta mat fór fram og að meðtalinni ræktun og húsabótum frá þeim tíma, þ. e. 1942, þá skuli hún senda skrána um fasteignamatið með áorðnum breytingum til viðkomandi hreppa og bæjarfélaga, sem síðan skipi svo n. til þess að athuga þetta, gera till. um breyt. á því, ef þörf þykir á. Gera má ráð fyrir, að út frá þessu kunni að mega færa eitthvað til réttari vegar, að tekið verði tillit til þeirra till., sem þessar n. úti á landi kunna að gera, og vera má, að þessi þriggja manna n. taki tillit til þeirra breyt., sem kunna að koma utan af landi. Fyrir fram er þó ekki víst, að það verði gert, og engin trygging er fengin fyrir því. Þessir menn, sem þetta verk eiga að vinna úti um byggðir landsins, hljóta að hafa miklu meiri kunnugleika á hinum einstöku fasteignum, hver í sínu byggðarlagi. Þess vegna má gera ráð fyrir, að af þeirra hálfu komi till., sem byggist á staðbetri þekkingu en hægt er að ætlast til að komi af hálfu þessara þriggja manna, en þó skortir öryggi fyrir því, að tekið yrði tillit til þeirra till., sem kæmu frá þessum mönnum úti um land. Ég held allra hluta vegna, að það væri langskynsamlegast, að till. um breyt. á fasteignamatinu kæmu einmitt frá þessari undirnefnd samkv. frv., þ. e. að þeir gerðu upprunalega till. um þessar breyt., en síðan kæmi matsn. sem nokkurs konar yfirfasteignamatsn. og samræmdi till. undirn. og gerði þá breyt., ef henni sýndist óhjákvæmilegt að láta fara fram leiðréttingu á matinu. Ég held, að þetta yrðu öruggustu vinnubrögðin og þau heppilegustu. Ég get vel skilið hæstv. ráðh., að honum hrjósi hugur við því fyrirkomulagi, sem ég hef talað um núna, ef af því ætti að leiða, að borga ætti öllum þessum n. úti á landi úr ríkissjóði þá fyrirhöfn, sem af þessum verkum mundi leiða. Í þessu frv. er gert ráð fyrir, að viðkomandi bæjar- og sveitarstjórnir annist þessar greiðslur, ef til kemur, og get ég fallizt á þá till., því að ég er sammála hæstv. ráðh. um það, að það að setja þetta á kostnað ríkisins gæti orsakað, að það yrði miklu minni ávinningur við þetta allt saman, og get ég því fallizt á, að kostnaður við þessar undirn. úti á landi yrði ekki greiddur úr ríkissjóði, til þess að spara kostnað og gera málið sem einfaldast og kostnaðarminnst fyrir ríkissjóð. - En ef þessar n. úti á landi eiga að vanda sitt verk, verða þær að kynna sér hinar einstöku breytingar, sem átt hafa sér stað síðan fasteignamat fór síðast fram, t. d. þær framkvæmdir, sem gerðar hafa verið síðan í túnrækt, framræslu o. fl. Landsn. getur tæplega haft við annað að styðjast en skýrslur, sem gefnar hafa verið Búnaðarfélagi Íslands og borizt hafa t. d. frá hinum ýmsu ræktunarfélögum um jarðræktarframkvæmdir úti um land, og þá getur landsn. tæplega annað en tekið þann tilkostnað, sem orðið hefur á hinum einstöku jörðum, - getur tæplega gert annað en fært það inn á matið að miklu eða öllu leyti. En eins og allir vita, stendur mjög misjafnlega á í þessum efnum. Má í því sambandi t. d. minnast á framræslu, sem ef til vill hefur aðeins verið byrjað á og er dýr og fjárfrek, en getur ekki gefið neitt í aðra hönd upp í þann tilkostnað, enn sem komið er. Þá er tæplega gerlegt að leggja þetta til grundvallar fyrir skattálagningu og öðru slíku, fyrr en þá einhver not verða af framkvæmdunum. En það er ekki á neinna manna færi að dæma um slíkt nema þeirra, sem náinn kunnugleika hafa í hinum einstöku héruðum. Ég sé nú ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta. Ég vildi benda á þessi atriði og vænti þess, að n., sem fær málið til meðferðar, taki þau til athugunar.



Herra forseti. Það eru aðeins lítils háttar aths., sem mig langar til að gera við frv. á þessu stigi málsins, og þá helzt til ábendingar fyrir þá n., sem fær málið til meðferðar. Ég skil vel tilgang frv. og afstöðu fjmrh. og viðurkenni hana í alla staði. Það er æskilegt, að þetta mál sé framkvæmt þannig, að af því verði sem minnstur kostnaður. Það er ekki heldur eðlilegt, eins og nú er orðið, að þeir, sem eiga fasteignir, skuli vera allt öðruvísi settir en þeir, sem eiga peninga, þar sem þeir, sem eiga fasteignir, greiða í raun og veru miklu lægri gjöld í allar áttir en þeir, sem eiga eignir sínar eingöngu í peningum. Þetta verður maður að viðurkenna að er óeðlilegt, en í þessu efni hefur myndazt rangsleitni á undanförnum árum. En það verður einnig að gæta þess að því er snertir alla framleiðslu, og gildir það ekki hvað sízt um landbúnaðinn, að það er mikið atriði, að fasteignir séu ekki pressaðar upp í verði úr hófi fram. Það skapar marga erfiðleika, sem við höfum nóga fyrir nú. Það atriði, sem ég vildi sérstaklega taka til athugunar og ég tel vera mjög illa gengið frá í frv., er það, að þessi þriggja manna n., búsett hér suður í Rvík, hefur enga aðstöðu til að dæma um það, hvert verðgildi jarðanna sé með tilliti til samgangna og annarra hluta. Nú vitum við það vel, sem erum kunnugir í sveitunum, að það getur verið mikill verðmismunur á því, hvernig jörð eða hús eru setin, því að sumar jarðir eru þannig setnar, að þær eru kannski ekki meira en svo seljanlegar fyrir það fasteignamat, sem nú er, en aðrar jarðir eru seldar á margföldu fasteignamatsverði. Þetta geta engir þrír menn metið, sem eru búsettir hér suður í Rvík. Nú skilst mér, að þetta eigi að senda heim í sveitirnar aftur, þegar búið er að gera nokkurt frummat. Vitanlega mundu þeir menn gefa upplýsingar um þetta, en ég óttast, að það mundi skorta það samræmi milli sveita, sem nauðsynlega þarf að vera. Til þess þyrfti að gefa út einhverjar ákveðnar reglur til þess að fara eftir, sem væru vel útbúnar, þannig að allir hefðu einhver viss grundvallaratriði til að fara eftir og gætu miðað sínar till. við það. Mundi með því móti vera hægt að koma í veg fyrir ósamræmi, sem gæti orðið þess valdandi, að slíkt mat sem þetta yrði talið fráleitt og yrði í raun og veru að gera það upp aftur, þegar séð væri endanlega, hvernig það kæmi út, því að ég geri ekki mikið úr því, þó að mönnum sé heimilt að kæra yfirmat. Það er nú svo, einn fylgist vandlega með þessu, hann kærir, en svo getur farið, að aðrir fylgist alls ekki með þessu og geri ekkert, og verða þeir þá að sitja með það mat, sem á hefur verið lagt, og yfirmatsn. í Rvík kann að halda, að allt sé þá í lagi, úr því að ekki er kært. Ég álít því, að það sé ástæða fyrir n. til að breyta til, og má vel vera, að nefndir heima fyrir þurfi að segja til um það, hvaða búskaparskilyrði séu á hverri jörð, svo að n. geti þegar í upphafi miðað sitt mat og sínar till. við það, og síðan fái þeir menn, sem með þetta hafa að gera, till. til frekari athugunar. Ég held, að það sé svo ekki fleira, sem ég sé ástæðu til að taka fram á þessu stigi. Ég fel, að ekki verði hjá því komizt að gera á þessu breyt. frá því, sem nú er, því að eins og sakir standa, þá er þetta í raun og veru alveg óviðunandi.



Herra forseti. Mér þykir nú ástæða til að segja fáein orð um þetta mál, áður en það gengur til 2. umr., og geri ég ráð fyrir, að fjhn., sem sjálfsagt fær það til meðferðar, hugsi sig tvisvar um, áður en hún mælir með því, að það verði samþ. í þeirri mynd, sem það nú er í. - Í 1. frá 12. apríl 1945 er svo ákveðið, að fasteignamat skuli fara fram á 25 ára fresti. Með þeim l. var sú breyt. á gerð, að þessi frestur var lengdur úr 10 árum í 25 ár, og orsökin til þess, að sú breyt. var gerð, var einkum tvenns konar: Í fyrsta lagi sú, að menn voru þá þeirrar skoðunar, að fasteignamat væri svo þýðingarmikill hlutur, að það yrði að gera það vandlega, svo vandlega, að ekki væri ástæða að gera það oftar en á 25 ára fresti. Í öðru lagi ofbauð þm. svo mikið kostnaðurinn, sem varð við síðasta fasteignamat, en hann varð mikið á aðra milljón króna. Ég man þetta að vísu ekki nákvæmlega, en kostnaðurinn varð talsvert á aðra milljón kr. Að stofna til þess nú, eftir 8 ár frá því að þetta fasteignamat gekk í gildi, að fara að hefja nú nýtt fasteignamat, það finnst mér, með öllum þeim kostnaði, sem því fylgir, ákaflega vafasamt mál, og ég fyrir mitt leyti verð að fá einhver sterkari rök fyrir því, að þetta sé nauðsynlegt, en fram að þessu hafa komið fram, til þess að geta orðið því samþykkur. Ég ítreka það og tek undir með hv. 1. þm. Árn. og hv. 2. þm. Skagf., að þegar breyta á fasteignamatinu, verður að undirbúa það vandlega, og verður að taka þar marga hluti til greina, sem ástæða er til að athuga, og yrði þetta það mikið verk, að það mundi nú ekki kosta á aðra milljón, heldur margar milljónir, og það mundi éta upp margra ára tekjur ríkisins, sem fást af fasteignaskattinum. Nú er fasteignaskatturinn áætlaður á þeim fjári., sem nú gilda fyrir þetta ár, á 7. hundrað þús. kr., og það þarf því ekki að vera ákaflega dýrt að éta upp nokkurra ára tekjur af fasteignaskatti. Hins vegar má telja eðlilegt, að hækkað verði fasteignamat, því að það er orðið í ósamræmi við verðgildi peninga og aðrar eignir. Ég tek undir með hv. 1. þm. Árn., að það tekur auðvitað engu tali að færa fasteignamat í samræmi við söluverð einstakra eigna, eins og það er nú, enda má þar mikið á milli vera, og þó að fasteignamat það, sem nú gildir, væri margfaldað með tveim, - ég tel, að of mikið væri að margfalda það með þremur, - þá tel ég, að það mundi laga þetta mikið, en hins vegar ekki hafa í för með sér mikinn kostnað, en mat á þeim fasteignum, sem væru í eyði, mætti hafa óbreytt. Viðvíkjandi öðrum ástæðum en hækkun á verðgildi peninga til þess, að eignir hafa hækkað í verði, t. d. hafa orðið hér miklar framkvæmdir á ýmsum sviðum, þá er því til að svara, sem hv. 2. þm. Skagf. gat um áðan, að varðandi allar húsabyggingar fara fram árleg millimöt í hverri sveit, kaupstað og kauptúni á öllum nýbyggingum, svo að möt á þeim koma árlega í samræmi við annað fasteignamat í landinu. Eins er um jarðabætur og girðingar, að um þær má fá skýrslur frá Búnaðarfélagi Íslands, og ef nauðsynlegt þætti að breyta mati á jörð eða lendum vegna jarðabóta, þá er það auðvelt með því móti að fá um það till. frá Búnaðarfélaginu, án þess að setja upp svo stórt og fjárfrekt bákn eins og verið er að gera með frv. þessu; slíkt þyrfti á engan hátt að vera dýrt, en það mat mundi vera byggt á sama grunni og núverandi fasteignamat. Möt eru að vísu mismunandi, og ég geri eins ráð fyrir, að eitthvað megi selja út á síðasta fasteignamat hér, en ég tel samt sem áður réttara að láta það gilda sem grundvöll og færa það aðeins upp heldur en að eyða milljónum króna til stofnunar, sem sæi um nýtt fasteignamat. - Þá er svo illa frá þessu frv. gengið og það svo ófullkomið, að engin grein er þar um, að l. frá 1945 skuli breytt með því, þó að um sé að ræða gerbreytingu á þeim lögum. Ég vil því mjög eindregið fara fram á það, að hv. þdm. athugi rækilega áður en þeir samþ. þetta frv., hvort ekki sé hægt að komast hjá að stofna til nýs mats á þeim grundvelli, sem frv. gerir ráð fyrir, en byggja í þess stað á núverandi fasteignamati og millimötum, sem fara fram árlega, og láta þar við sitja.

Forsrh. (Steingrímur Steinþórsson) : Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í sambandi við það, sem hér hefur komið fram í umr., að allir ræðumennirnir hafa talið, að núverandi fasteignamat væri úrelt og algerlega ófullnægjandi grundvöllur til að sýna það, sem það á að leiða í ljós, enda vita allir, að svo er. Ég tel, að sú breyting að ákveða, að fasteignamat skuli aðeins fara fram á 25 ára fresti, hafi verið mjög fljótfærnisleg og mjög undarlegt, að Alþ. skyldi samþ. hana. Við vitum öll, hve verðgildi peninga raskast oft fljótt og aldrei meira en á síðustu tímum, og margar þjóðfélagsástæður gera það einnig að verkum, að það, sem við töldum rétt verðgildi fyrir 10 árum, hefur algerlega raskazt. Og síðan síðasta fasteignamat var framkvæmt hefur verðgildið raskazt meira en nokkru sinni áður og meira en nokkurn óraði þá fyrir. Þetta kom einnig fram í ræðu hv. þm. A-Húnv., sem var þó á móti þessu frv., en vildi í þess stað kákráðstafanir, sem væru verri en engar ráðstafanir. Við vitum, að heilar sveitir, sem þá voru í fullri byggð og fasteignir þá metnar eftir því, hafa nú farið í eyði. Hins vegar hefur fólkið hrúgazt á ýmsa staði, sem þá voru lítt byggðir og taldir lítils virði, og því örari sem slíkar raskanir eru, því örar verður að fara fram mat á fasteignum til að samræma matið breyttum aðstæðum, og það hefur Alþ. gert til bráðabirgða, þegar stóreignaskatturinn var lagður á, en þá datt engum í hug að nota fasteignamatið, heldur margfeldi af því. Alþ. var að raska grundvellinum með því að sexfalda matið sums staðar og nota annað margfeldi á öðrum stöðum, og þetta sýnir, hve mikil nauðsyn er á að meta upp á einhvern hátt og að ekki verður komizt hjá því að gera eitthvað í þessum efnum. Mér hefur fundizt, að allir hv. þm. væru sammála um, að hér þyrfti eitthvað að gera, en svo er hitt, að deila má um það, hvort fara skuli þá leið, sem frv. þetta gerir ráð fyrir, eða ekki, og eins hvort etcki sé rétt að ganga lengra í þessum efnum en frv. gerir ráð fyrir, þó að það sé dýrt, og ég segi fyrir mig, að ég lít ekki sömu augum á þetta og hv. þm. A-Húnv., sem óx kostnaðurinn, sem af þessu mun verða, mjög í augum, en mér finnst, að ekki megi horfa of mikið í það, ef hægt verður að fá sanngjarnt mat, sem nota má sem réttlátan grundvöll til að byggja á í þessum efnum. En það er rétt að hafa fullt hóf á kostnaðinum, og í þessu frv. er reynt að benda á leið, sem mun kosta hóflegt fé, en ég vil endurtaka það, að ekki ber um of að horfa í kostnaðinn, heldur er meira um það vert, að hægt sé að koma þessum málum í það horf, að fullt öryggi sé að, þar sem um svo stórt mál er að ræða. Ég get tekið undir með hv. 2. þm. Skagf. í því, að allt, sem verður til þess að spenna fasteignir í óeðlilega hátt verð, sé óheilbrigt og til skaða og niðurdreps, og vildi ég sízt verða til slíks, en réttlátt fasteignamat getur á engan hátt orsakað slíkt. En eins og nú er málum háttað, þá er hlegið að fasteignamatinu og gert gaman að því, ef það er nefnt sem verðgildismælikvarði, og við megum ekki draslast með slíkt skipulag, þegar um svo mikilsvert atriði er að ræða, og að litið sé á þetta sem hreint afskræmi, sem ekki sé hægt að nota, þegar Alþ. þurfti eða þarf að nota það til að skattleggja þegnana eftir því, og því sé þá breytt af handahófi. Út frá þessu sjónarmiði finnst mér að ekki megi dragast lengur að gera eitthvað í þessu efni og að nauðsynlegt sé, að málið sé tekið upp og farið að vinna að því að finna leið að nýju fasteignamati. Ég hef þá trú, að réttlátt fasteignamat, sem sé í samræmi við sanngjarnt verðgildi fasteigna, verði til þess, að meira hófs gæti í kaupum og sölum fasteigna en verið hefur nú um skeið. Í sambandi við það, sem stendur í 2. gr. frv., að nefndin skuli taka tillít til söluverðs fasteigna í hinum ýmsu héruðum, þá vil ég taka það fram, að það er fyrst og fremst mælikvarði á verðgildi fasteignar, hvað hún er seld fyrir hátt verð, en engum dettur að sjálfsögðu í hug, að matið verði jafnhátt og söluverð getur hæst orðið, en það verður auðvitað alltaf matsatriði, hve langt það verður fyrir neðan. Það má ef til vill segja, að þetta frv. komi nokkuð seint fram, þar sem gert er ráð fyrir, að þetta þing verði fremur stutt og að góðan tíma hefði þurft til að athuga málið, en þar sem ég lít svo á, að hér sé um mjög stórt mál að ræða, þá vil ég mælast til þess við hv. fjhn., að hún taki málið föstum tökum og hlutist til um, að einhverju verði hrundið af stað í þessum efnum. Ég álít, að ekki sé fært að bíða lengur með að gera eitthvað í þessu máli. Ég hef oft heyrt það hjá ýmsum forsvarsmönnum landbúnaðarins, að þeir telja, að lágt fasteignamat sé mikilsvert fyrir atvinnuveginn, en þar er ég á annarri skoðun. Ég tel, að réttlátt mat, sem sé þó ekki í samræmi við hæsta verð, sé heppilegast og engan veginn í þágu atvinnuvegarins að sporna við sæmilega háu mati. En það er fyrst og fremst réttlætismál gagnvart þeim, sem eiga eignir í öðru en fasteignum, og það er einnig réttlátt gagnvart þeim, sem eiga fasteignir. Ég er því ekkert hræddur við það, að fasteignamat sé fært nokkuð til samræmis við núverandi verðgildi. Ég segi þetta ekki af því, að ég sé að mæla neitt sérstaklega með þessu frv. óbreyttu. Það verður að athuga það vel, og kemur mjög til mála að gera á því einhverjar breytingar, en ég er nú svo stemmdur, að ég óska, að fremur verði gengið lengra en skemur í þessu máli en gert er í frv., og að málið verði tekið föstum tökum og reynt verði að endurbæta fasteignamatið, svo að allir megi vel við una.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) : Herra forseti. Þetta frv. er flutt fyrir hönd ríkisstj., og felast ekki í því nein loforð af hálfu einstakra nm. að fylgja því óbreyttu eða eins og það kemur fyrir hér. Árið 1948 voru sett lög um innflutning búfjár, sem hér er lagt til að verði gerð breyting á. Það var þá gert ráð fyrir, að heimild væri til að flytja inn sæði til kynbóta, en þó með þeim takmörkunum, sem í þeim lögum eru, en þær eru bæði um það, að leyfi fyrir innflutningnum skuli vera fengið hjá Búnaðarfélagi Íslands, búfjárræktarráði og yfirdýralækni og að fyllstu varúðar sé gætt í sambandi við smitnæma sjúkdóma. M. a. eru ákvæði um það, að gripirnir, sem tilraunirnar eru gerðar á, skuli vera algerlega einangraðir. Nú stendur í þessum lögum, að aðeins ríkið sjálft hafi heimild til að standa að slíkum ráðstöfunum. Hins vegar hefur ekkert verið gert af hálfu ríkisins í þessa átt, en ýmsir aðilar aðrir hafa sýnt áhuga á þessum málum og verið fúsir til að standa undir kostnaði og sjá um að öllu leyti framkvæmd slíkra tilrauna. Má þar nefna Samband íslenzkra samvinnufélaga, sem hefur mikinn áhuga á að flytja inn sæði til að koma upp innlendu holdakyni, en samkvæmt lögunum má ekki veita því slíkt leyfi nú. Á sama hátt hefur komið fram áhugi hjá fulltrúum Reykjavíkurbæjar á að gera hliðstæðar tilraunir með innflutning á sæði til að bæta mjólkurkynið. Fyrir síðasta þingi lá frv., sem var svipað að efni og þetta, þar sem aðalbreytingin frá gildandi lögum var sú, að ríkið gæti leyft einstökum aðilum að hefja kynbætur á þennan hátt, ef allrar varúðar yrði gætt og þau skilyrði fyrir hendi, sem lögin kveða á um. Í þessu frv. er gert ráð fyrir, að einstakir aðilar taki í sínar hendur fyrir hönd ríkisins að stofna og starfrækja slíkar tilraunastöðvar undir eftirliti þeirra aðila, sem nefndir eru í 3. gr. þessa frv. Ég skal ekki segja um það, hvernig landbn. snýst við þessu frv., en ég skal geta þess, að ég er sjálfur mjög meðmæltur því, að það verði samþ. Ég hef mikla trú á þeim umbótum, sem hægt væri að gera á íslenzka bústofninum með því að kynbæta hann, og á ég þar sérstaklega við kynbætur á holdanautum, og ég hef mikinn áhuga á að koma sem víðtækustum tilraunum í þessum efnum á. Ég er sannfærður um, að okkar miklu beitilönd verða á engan hátt betur nýtt en til þess að koma upp harðgerðu holdakyni og verja til þess hinum miklu gresjum, sem hrossin hafa nú ein. Gott nautakjöt hefur alltaf þótt gott og verið talið fyrsta flokks vara, en hestakjöt hefur ætíð verið talið annars flokks. Því tel ég, að um mikla framför yrði að ræða, ef í stað hrossakjötsins kæmi nautakjöt. Fer ég svo ekki fleiri orðum um þetta mál, því að það liggur ljóst fyrir, en það væri kannske rétt að óska eftir því, að það færi til landbn. til frekari meðferðar, og ef till. kæmi fram um það, þá yrði rétt að verða við henni. Ég óska svo eftir því, að málinu verði að umr. lokinni vísað til 2. umr.



Ég held, að það væri hyggilegast, að landbn. tæki málið til frekari athugunar, svo að það komi þá í ljós, hverjir eru fylgjandi frv. og hverjir á móti því, en mér virðist æskilegt, að það komi í ljós. Því geri ég það að till. minni, að því verði vísað til landbn.

Forseti (SB) : Sá háttur mun að vísu ekki hafður venjulega á að vísa máli, sem flutt er af nefnd, til sömu nefndar. En ef ósk um það verður ítrekuð, þá mun það verða gert, en annars skildist mér á hv. form. landbn., að nefndin mundi hvort sem er taka málið til athugunar milli umræðna.