Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum, sem er 444. mál þingsins á þskj. 624. Frv. þetta er lagt fram í þeim tilgangi að lögfesta ákvæði um breytingar á lögum nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum. Um er að ræða breytingar sem eiga rætur að rekja til breytinga á samningi um sauðfjárframleiðslu sem undirritaður var 11. mars 2000 á grundvelli 30. gr. laga nr. 99/1993 milli landbrh. fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands og Bændasamtaka Íslands. Á síðasta löggjafarþingi Alþingis 2001--2002 voru lögfestar nokkrar breytingar á lögum nr. 99/1993 sem byggðar voru á áðurnefndum samningi um framleiðslu sauðfjárafurða. M.a. voru þar lögfest ákvæði um gæðastýrða sauðfjárframleiðslu og álagsgreiðslur sem greiðast fyrir slíka framleiðslu frá og með 1. janúar 2004. Einnig voru með þessum sömu lögum lögfest ákvæði um að beingreiðslur til sauðfjárframleiðenda skyldu lækka um nánar tilgreind hlutföll árlega á árunum 2003--2007. Þá voru í lögunum nr. 101/2002 ákvæði um að álagsgreiðslur fyrir gæðastýrða sauðfjárframleiðslu skyldu m.a. greiðast af þeim fjármunum sem beingreiðslur lækka um. Í frv. til laga nr. 101/2002, eins og það var lagt fyrir Alþingi, var gert ráð fyrir að gæðastýrð sauðfjárframleiðsla og álagsgreiðslur fyrir slíka framleiðslu yrðu teknar upp 1. janúar 2003. Við meðferð frv. á Alþingi var ákveðið að fresta gildistöku ákvæða um gæðastýrða sauðfjárframleiðslu um eitt ár, þ.e. til 1. janúar 2004. Beingreiðslur skyldu þó lækka um áður ákveðin hlutföll þegar 1. janúar 2003 en þeim fjármunum sem beingreiðslur lækkuðu um skyldi varið til að greiða álag á allt framleitt dilkakjöt. Þá var sú ákvörðun tekin í meðförum Alþingis á frv. að samningur milli ríkisstjórnar Íslands og Bændasamtaka Íslands um framleiðslu sauðfjárafurða frá 11. mars 2000 skyldi tekinn til endurskoðunar árið 2002. Þeirri endurskoðun er nú lokið og hefur viðauki við fyrrgreindan samning um framleiðslu sauðfjárafurða sem hefur að geyma breytingar frá fyrri samningi með sama efni og greinir í frv. þessu þegar verið undirritaður. Þær breytingar sem gerðar voru á lögum nr. 99/1993 með áðurnefndum lögum nr. 101/2002 voru í fullri sátt og með stuðningi Bændasamtaka Íslands og Landssambands sauðfjárbænda. Á aðalfundi Landssamtaka sauðfjárbænda síðastliðið sumar var hins vegar samþykkt ályktun um að nauðsynlegt væri að gera nánar tilgreindar breytingar á samningnum um framleiðslu sauðfjárafurða frá 11. mars 2000. Við þá endurskoðun á samningnum sem frv. þetta byggir á hefur verið tekið fullt tillit til þessarar ályktunar Landssamtaka sauðfjárbænda. Í frv. eru því lagðar til eftirfarandi breytingar: Ákvæði 29. gr. laganna er breytt á þann veg að sauðfjárframleiðendur geti einungis komist hjá útflutningsskyldu með því að fækka fé en ekki með því að kaupa sér greiðslumark. Öllum sauðfjárframleiðendum, eða öllu heldur sláturleyfishöfum sem kaupa kjöt af framleiðendum, er skylt að taka þátt í útflutningi eða sæta útflutningsuppgjöri fyrir sama hlutfall af framleiðslu sinni að undanskildu því magni sem framleiðandinn tekur til eigin nota samkvæmt heimild í reglugerð. Þegar ákvæðið um undanþágur frá útflutningsskyldu varð fyrst til á árinu 1995 var megintilgangur þeirra sá að stuðla að því að bændur fækkuðu fé. Í framkvæmd hafa einstakir bændur hins vegar farið þá leið að kaupa sér greiðslumark án þess að fækka fé til þess að ná þessu hlutfalli, þ.e. 0,7 kindur á hvert ærgildi greiðslumarks. Í frv. þessu er miðað við að undanþegnir útflutningi geti einungis verið þeir sem hafa 0,7 vetrarfóðraðar ær eða kindur eða minna á hvert ærgildi greiðslumarks. Við 29. gr. laganna bætist ný málsgrein sem felur í sér að útflutningsuppgjör eða útflutningsgjald, sem sláturleyfishöfum ber að greiða ef þeir flytja ekki út lögboðinn hluta afurða sinna eða semja ekki við aðra sláturleyfishafa um að flytja út þann hluta, verður tryggt með lögveði í framleiðslunni sem ásamt dráttarvöxtum gengur í tvö ár frá gjalddaga á undan öðrum skuldbindingum framleiðandans. Að tveimur árum liðnum fellur lögveðið niður. Ákvæði þetta er nauðsynlegt til að tryggja að unnt verði að innheimta útflutningsgjaldið, t.d. ef sláturleyfishafi verður gjaldþrota, vegna þess að ef það er ekki gert leiðir það til þess að útflutningsskyldan kemur þá með meiri þunga niður á öðrum aðilum sem háðir eru henni. Breytt er ákvæði 39. gr. laganna og gert ráð fyrir að beingreiðslur lækki ekki fyrr en í janúar 2004 en samkvæmt gildandi lögum er gert ráð fyrir að beingreiðslur lækki í janúar 2003. Einnig er gert ráð fyrir í frv. að beingreiðslur lækki minna en áður hefur verið ákveðið samkvæmt gildandi lögum. Jafnframt er gert ráð fyrir samkvæmt gildandi lögum að þeir fjármunir sem beingreiðslur lækka um á árinu 2003 renni til álags á framleitt dilkakjöt samanber S-lið ákvæðis til bráðabirgða í lögunum en þar sem frv. gerir ráð fyrir að beingreiðslur lækki ekkert á árinu 2004 er miðað við það í frv. að ekki verði um að ræða álagsgreiðslur á framleitt dilkakjöt. Beingreiðslur munu áfram greiðast greiðslumarkshöfum með óbreyttum hætti til ársloka 2003. Á fylgiskjali með frv. þessu er að finna kostnaðarumsögn fjmrn. um frv. og læt ég nægja að vísa þangað. Ég vil að öðru leyti leyfa mér að vísa til greinargerðar þeirrar er fylgir frv. og athugasemda með því. Hæstv. forseti. Hér er um að ræða frv. til laga um breytingar á lögum nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu búvara, sem miðar að því að koma til móts við eindreginn vilja Bændasamtaka Íslands og Landssambands sauðfjárbænda. Einnig er frv. ætlað að stuðla að því að framkvæmd laganna verði í samræmi við tilgang þeirra. Ég tel að ef þetta frv. verður að lögum muni það leiða til réttlátari niðurstöðu fyrir alla hlutaðeigandi aðila en sú framkvæmd sem gildandi lög gera ráð fyrir. Það er því von mín og trú að frv. þetta muni hafa jákvæð áhrif og verða til góðs fyrir sauðfjárframleiðsluna hér á landi. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.

Herra forseti. Það er alveg með eindæmum að á hinu háa Alþingi skuli nokkrum dögum fyrir jól vera lagt fram frv. sem gengur út á það að breyta hlutum um næstu áramót. Þetta er sérstaklega dapurt vegna þess að búið er að hafa þó nokkuð langan tíma varðandi það mál sem hér er verið að ræða um. Hér eru nokkur atriði sem tengjast ekki áramótunum og hér er eina ferðina enn brugðið á þann leik gagnvart hinu háa Alþingi að fella inn í frv. ýmiss konar efni sem á ekki þar heima en er látið fljóta með og þingheimi sagt að það verði að afgreiða þessi mál fyrir áramót, annars skapist hér vond staða. Frv. sem um ræðir snýr að útflutningsskyldu, þ.e. að tryggja þann anda laganna sem settur var á sínum tíma að menn geti ekki keypt sig frá útflutningsskyldum með því að kaupa greiðslumark. Ég er að mörgu leyti sammála því sem þar kemur fram. Ég held að þar hafi ekki tekist alveg til eins og ætlunin var. Hins vegar er spurning hvort afgreiða þyrfti þetta mál með þessum hraða því það sem ég mótmæli hér eru vinnubrögðin. Það er ekkert að því að landbrh. komi fram með frv. og það fái hina eðlilegu þingmeðferð en það er greinilegt á þessu að það verður að afgreiða þetta mál á tveimur sólarhringum. Ég skil ráðherra svo að það sé stefna ríkisstjórnarinnar. Er það ekki rétt, herra forseti, að frv. sé lagt fram með því fororði af hálfu hæstv. ráðherra að stefna að afgreiðslu fyrir þinghlé?

Forseti hefur skilið hæstv. ráðherra þannig.

Það er gott, hæstv. forseti, að það komi fram. Við vitum að slíkir hlutir geta gerst, að það komi fram efni sem menn hafa ekki alveg áttað sig á og stjórnarandstaðan hefur oft og tíðum líka greitt götu slíkra mál ef ekki er um að ræða sérstakan pólitískan ágreining. Auðvitað er frv. og uppbygging þess náttúrlega ekkert annað en að hér er verið að plástra þetta ónýta landbúnaðarkerfi sem hefur svo sem verið gert að umræðuefni áður en ég ætla ekki sérstaklega að fjalla um hér. Það er annað atriði í þessu frv. sem tekið er á í 1. gr., það að útflutningsuppgjör skal tryggja með lögveði í framleiðslu framleiðenda. Rökin fyrir þessu eru að komið hefur fyrir að sláturleyfishafar hafa orðið gjaldþrota og þeir hafi ekki getað staðið skil á þessum greiðslum sem hefur leitt til þess að kjötinu hafi verið dembt á innanlandsmarkað öllum til tjóns. Það má vel vera að þetta sé hlutur sem þarf að skoða betur. Hins vegar er engin brýn nauðsyn til að afgreiða þetta í því frv. sem hér um ræðir. Meginefni frv., það sem þarf að ræða um, er sú stefna sem var afgreidd í maí í vor með lögum nr. 101/2002, lögum um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum. Það er öll hugmyndafræðin á bak við gæðastýrða sauðfjárframleiðslu. Nú man ég ekki hvað hæstv. landbrh. sagði í vor en ég efast ekki um að hann hafi farið fjálgum orðum um það hvílíkt framfaraskref það væri að taka hér upp gæðastýrða sauðfjárframleiðslu. Ég hugsa að ég þurfi ekki að fletta upp í þingtíðindum til að fara nokkuð nærri ummælum hæstv. ráðherra. Því næst var framkvæmd þessa máls frestað. Beiðni Bændasamtakanna var að í stað þess að lækka beingreiðslurnar um 2,5%, sem áttu að renna sérstaklega til þessara mála, þ.e. dilkakjöts í hinni gæðastýrðu framleiðslu sem var meginhugmyndafræðin á bak við það frv., yrði tilfærsla. Það átti ekki að lækka greiðsluupphæðina heldur átti að verða tilfærsla. Það átti að lækka beingreiðslurnar um 2,5% núna um næstu áramót og verja því sem sparaðist til að styrkja gæðastýrða sauðfjárframleiðslu. Nú er það svo, herra forseti, að það má vel vera að við eigum einfaldlega að fallast á að við séum of sein með þetta allt og úr því að menn hafi ekki komið þessu á laggirnar í ár sé rétt að reyna að greiða götu þessa máls á hinu háa Alþingi, annars muni beingreiðslurnar lækka um næstu mánaðamót og fjármagn ganga til gæðastýringarkerfis sem uppbætur á verk sem ekki er búið að hrinda í framkvæmd. Ég vil alls ekkert fullyrða um hvort það yrði ekki hv. landbn. til framdráttar að skoða málið út frá því og greiða veg málsins þannig að menn lendi ekki í vandræðum um næstu mánaðamót. Það sem maður furðar sig á er að jafnvel þó að frestað sé ákvæðum sem taka áttu gildi um þessi áramót þykist ég vita að þessu verði öllu hrint í framkvæmd. Það er gert ráð fyrir að hætta við lækkun beingreiðslnanna á næstu árum. Það er sem sagt ekki bara verið að tala um þessi áramót heldur er hugsað fram í tímann, tekin áramótin 2004/2005. Á öllum þessum árum átti þetta innbyrðis hlutfall að breytast um 2,5%. Ég vil taka fram að í sjálfu sér er ekki um breytta greiðslu ríkisins til bænda að ræða heldur tilfærslu innan landbúnaðarkerfisins og samnings ríkisvaldsins við Bændasamtökin. Mér finnst miður, herra forseti, að málið skuli bera að með þessum hætti. Það hefði verið miklu farsælla ef landbrh. hefði haft þá stjórn á ráðuneyti sínu og hugsunum að geta lagt málið fyrr fyrir þingið. Við hefðum þannig bæði getað tekið efnislega umræðu og ákvarðanir um alla þá þætti sem hér eru. Það gæti verið ágreiningur um eitthvað af þessum þáttum. Ég er ekki alveg viss að allir bændur verði til að mynda ánægðir með þessa breytingu á útflutningsskyldunni, þ.e. 0,7% ærgilda mörk. Ég gæti vel trúað því að einhverjum finnist að sér höggvið með því. Hins vegar er það alveg rétt sem kom fram hjá hæstv. ráðherra að hugsunin var sú að menn keyptu sig frá, ef svo má að orði komast, útflutningsskyldunni með því að selja frá sér eða fækka fé. Ég mundi, herra forseti, leggja til að reynt yrði að koma til móts við hæstv. landbrh. í þessum efnum og nefndin reyndi að taka þetta mál til hraðrar afgreiðslu. Það er ljóst, af því að hér er um að ræða landbúnaðarmál, að það er ekki nóg að koma bara með frv. og segja að það sé lagt fram eftir pöntun Bændasamtakanna. Við höfum séð of mikið af því af hálfu ríkisstjórna þeirra flokka sem mynda núv. ríkisstjórn. Það er sjálfsagt að reyna að kalla eftir umsögnum eins og hægt er á þessum skamma tíma og ég vil benda á að bæði Neytendasamtökin, Samtök atvinnulífsins og Alþýðusambandið hafa sterkar skoðanir á landbúnaðarmálum. Svo hefur alltaf verið. Þetta mál er reyndar ekki eitt af stóru málunum, ef svo má að orði komast. Hér er fyrst og fremst verið að plástra útfærsluna á núverandi samningi. Þrátt fyrir það, herra forseti, sé ég í sjálfu sér ekki ástæðu til að hið háa Alþingi reyni að afgreiða núna fyrir jól annað úr þessu frv. en það sem beinlínis ber brýna nauðsyn til. Ég mundi leggja til, herra forseti, að ráðherra sætti sig við þá málsmeðferð í hv. landbn. að skoðað yrði hvaða þætti frv. brýnt er að lögfesta núna fyrir áramót. Menn gæfu sér síðan betri tíma eftir áramót til að fara yfir aðra þætti frv. og jafnvel fleira eins og oft vill nú verða þegar menn opna löggjöf af þessum toga. Þetta er náttúrlega mjög óvanalegt sem hér er gert. Löggjöfin sem verið er að breyta var sett sl. maí. Hér er ekki um að ræða gamalt mál. Það er verið að taka upp nýsett lög með þessum hætti. Ég tel ekki ástæðu til að kveða fastar á um það en svo að ákveða hvernig háttað verði beingreiðslum, þ.e. að þær verði þá ekki lækkaðar á næsta ári. Menn geta síðan skoðað hvernig þeir vilji haga þessari hugmyndafræði í kjölfarið. Ég sé, herra forseti, ekki ástæðu til að lengja málið í sjálfu sér. Ég ætla ekki að fara út í almenna landbúnaðarumræðu. Hins vegar get ég vitaskuld ekki stillt mig um að benda á að það eru ekki góð vinnubrögð að leggja málið fram með þessum hætti. Þetta sýnir okkur kannski enn frekar í hvers konar ógöngum kerfið er. Það getur ekki unnið betur og skilvirkar. Ég hef bent á það nokkuð oft að vandamál landbúnaðarins hafi síður en svo verið leyst af hálfu núv. ríkisstjórnar, eins og menn sjá á staðreyndum um matarverð hér á landi í samanburði við matarverð í öðrum löndum. Á Íslandi er verð á matvælum hærra en í flestum öðrum löndum. Þó er hér einn mesti stuðningur ríkisvaldsins við landbúnað, með beinum eða óbeinum hætti, í heiminum. Samt eru bændur hér ein fátækasta stétt af öllum stéttum. Ég hef oft sagt að kerfinu sé um að kenna. Bændunum er ekki um að kenna. Stjórnmálamönnunum er um að kenna vegna þessa kerfis sem þeir geta ekki brotist út úr. Ég hef enga sérstaka trú á að núv. landbrh. og ríkisstjórnin geri einhverjar breytingar á þessum þáttum eftir áramót. Sennilega verður nú að koma til ný ríkisstjórn til að þessi mál verði stokkuð upp í heild sinni. Samt er ekki ástæða til annars en að menn reyni að greiða götu þessa tiltekna máls þótt seint fram komi. Ráðherrann verður að taka þeirri gagnrýni að þetta eru ekki góð vinnubrögð gagnvart hinu háa Alþingi.

Hæstv. forseti. Hinn gamli kratasöngur er kominn í þennan sal þegar hv. þm. kemur hér inn. Söngurinn sá er auðvitað undirliggjandi í Samfylkingunni, sá gamli áróður eykst, þ.e. að taka matarverðið út. Í eftirminnilegri snerru okkar á milli bað ég hv. þm., prófessorinn, að fara upp í háskóla og reikna. Nú veit ég ekkert hvað hann hefur gert um helgina, hvort hann er farinn að reikna. En það verður að segja satt í öllum málum. Það er mikilvægt að segja satt, vera ekki að plata fólk og taka ekki eina atvinnugrein út úr í umræðunni. Það liggur fyrir að matarverð hér sker sig ekkert frá öðrum hlutum eins og ég fór yfir fyrir helgina. Landbúnaðarafurðir eru hér ekkert dýrari hlutfallslega en svo margt annað á Íslandi. Ég spurði þá: Hver blandar kókið? Hver bakar brauðið? Þannig væri hægt að halda áfram. Ég ætla ekki að eyða tíma mínum í þá umræðu hér og nú. Hv. þm. er eins og Kató gamli. Hann á lokasprett í hverri ræðu sem er þessi áróður sem hæfir ekki svo mætum prófessor sem hefur alla burði til að leggja þessa heildarútreikninga fram. Ég mundi treysta honum til þess ef hann tæki pólitíkina út úr hinni hliðinni á sér. Hv. þm. verður að byrja á því. Svo get ég tekið undir það með honum að það er vont að koma með mál svona seint og gera kröfu um að þau séu afgreidd. Það var í vor að ósk kom frá bændunum um að endurskoða samninginn. Landbn. tók undir það. Þetta kemur seint á mitt borð og þess vegna kem ég allt of seint með þetta fyrir þingið. Ég tek undir það. Ég segi: Landbn. metur auðvitað stöðuna. Hún þarf þess vegna ekkert að afgreiða málið í heild sinni 

Herra forseti. Það er svo um hæstv. landbrh. að sannleikanum verður hann sárreiðastur. Hann á afskaplega erfitt með að taka þessari gagnrýni á landbúnaðarstefnuna, þeim staðreyndum sem ég hef hér dregið upp: fátækt bænda, sérstaklega sauðfjárbænda; hið verndaða landbúnaðarkerfi á Íslandi og hið háa matarverð hér á landi miðað við önnur lönd. Það eru margar ástæður fyrir háu matarverði. Það veit hæstv. ráðherra nákvæmlega jafn vel og ég. Hann ver hér gjaldþrota kerfi eina ferðina enn. Mér finnst hins vegar miður að þegar ég ræði efni þessa frv. í meginatriðum og reyni að leggja til leiðir til skynsamlegrar afgreiðslu mála þá skuli hann ekki taka undir þær og fara í efnislega umræðu um það sem lagt er til. Hvað á það að þýða að setja hér fram frv. með þáttum sem þarf ekki að lögfesta fyrir áramót? Ég hefði gjarnan viljað fá skoðun hæstv. ráðherra á þeirri gagnrýni sem ég kom fram með en hann kýs að festa sig í gömlum varnarræðum fyrir þetta sorglega kerfi. Mér finnst grátlegt að horfa til þess að landbúnaður á Íslandi skilar 1,6% til verðmætasköpunar hér á landi. Afraksturinn hefur lækkað verulega og er upp á prósentu hið sama og stuðningur hins opinbera, beinn og óbeinn stuðningur til atvinnugreinarinnar. Það er illa komið fyrir þessari merku atvinnugrein sem er svo mikilvæg, sérstaklega í sveitum landsins. Það er sorglegt hvernig komið er fyrir þeirri verðmætasköpun, hve lítil verðmæti eru sköpuð þar og við þurfum að komast út úr þeim vítahring. Ég hef reynt að benda á þetta 

Hæstv. forseti. Það hendir þennan hv. þm. að kalla rangfærslur sínar yfirleitt staðreyndir. Við vitum að hann fer ekki hér með staðreyndir. Hann er fyrst og fremst í pólitík. Það var nú Alþýðuflokkurinn sálugi --- eða er hann ekki sálaður? --- sem kom á matarskattinum, barðist fyrir honum með kjafti og klóm og fór í þann mikla leiðangur sem hafði auðvitað áhrif á matarverðið. Landbúnaðurinn skapar mikil verðmæti. Í kringum landbúnaðinn vinnur auðvitað gríðarlega margt fólk bæði beint, ég tala ekki um þá sem koma að honum óbeint. Hann er náttúrlega grunnur að miklum nýjum atvinnuvegum, eins og ferðaþjónustunni o.s.frv. Bændur eru sterkur þáttur í verðmætasköpun og þjóðartekjum landsins. Ég ætla nú ekki að deila við hv. þm. um þessi atriði enda heyrir hv. þm. ekki allt sem maður segir. Ég sagði að ég mundi auðvitað treysta landbn. til að afgreiða það sem hún treystir sér til og teldi mikilvægast fyrir áramótin. Ég sagði að hún gæti þess vegna tekið hluta þessa máls og skoðað betur ef hún teldi þörf á því. Það liggur alveg skýrt fyrir af minni hálfu. Eins og ég gat um áðan var endurskoðuninni flýtt. Hún tók samt langan tíma og ég tek undir það með hv. þm. að málið kemur of seint fram og hefði þurft að leggja það fyrr fram á þessu haustþingi.

Herra forseti. Ég fagna ummælum hæstv. ráðherra og þeim skilaboðum til nefndarinnar að skoða þessa aðferðafræði sem ég nefndi með afgreiðslu málsins, að menn tækju út úr sem gera þyrfti fyrir áramót og reyndu þá e.t.v. að skoða hitt í betra tómi. Ég hef hins vegar sömu áhyggjur af stöðu landbúnaðar og hafa oft komið fram hjá hæstv. ráðherra. Ég hef einmitt lagt mikið upp úr alþjóðlegum samanburði því að margar þjóðir hafa glímt við þennan vanda, það er ekkert nýtt. Þær breytingar sem við höfum verið að gera á landbúnaðarstefnu undanfarin ár hafa verið of litlar og of hægar að mínu mati. Það er hins vegar pólitískur ágreiningur um það efni. Ég lít svo á að fjölmörg tækifæri séu í íslenskum landbúnaði, ekki síst í landi sem er eins stórt og okkar og sem hefur að mörgu leyti sérstöðu. Ég tel að núv. landbúnaðarstefna ríkisstjórnarinnar sé hemill á þær framfarir sem hægt væri að ná í landbúnaði, m.a. í tengdum greinum sem við vitum hverjar eru. Staðreyndir málsins eru þær að efnahagsleg umgjörð um landbúnað hefur minnkað gífurlega mikið á undanförnum árum og áratugum og það að snúa þessum málum í sókn fyrir þessa atvinnugrein hefur ekki gerst. Öll orka bæði núv. landbrh. og síðustu landbrh. hefur farið í að verja þetta kerfi sem ég bendi á, herra forseti, að hefur ekki skilað sauðfjárbændum góðri afkomu á undanförnum árum. Og það er kannski það sorglega í allri þessari umræðu að staða mannanna sem á að verja, þ.e. sauðfjárbændanna, hefur sjaldan verið lakari en einmitt í tíð núv. ríkisstjórnar.

Herra forseti. Ég vil byrja á að láta í ljósi þá skoðun mína að það er afar óheppilegt að þurfa að taka við þessu máli með svona stuttum fyrirvara, sérstaklega þar sem komið hefur fram að það sé talið æskilegt að það verði afgreitt áður en haustþingi lýkur en samkvæmt starfsskrá þingsins á því að ljúka eftir u.þ.b. tvo daga, á föstudaginn, ef ég er með það rétt í kollinum. Tíminn til að fjalla um þetta mál er því ekki langur í hv. Alþingi og er náttúrlega ekki hægt annað en átelja það að málið skuli berast svo seint hingað inn að menn séu í hálfgerðu tímahraki við að komast í gegnum málið og afgreiða það. Ég heyrði á máli hæstv. landbrh. áðan að landbn. yrði auðvitað að meta það hvort allt málið færi í gegn eða hvaða tillögur hún gerði í því efni. Það vill svo til að ég hef áheyrnaraðild í hv. landbn. þannig að ég fæ þá nánari tækifæri til að fjalla um þetta mál. Ég vil þó aðeins víkja hér að nokkrum atriðum, skal reyna að stytta mál mitt og koma bara að þeim aðalatriðum í málinu sem mér finnst þurfa sérstakrar athugunar við. Í fyrsta lagi vil ég segja að alveg burt séð frá því hvaða tilgangi menn ætla að ná með þessum lögum get ég ekki séð að það sé með nokkrum hætti hægt að finna sanngirni í því að láta hluta laganna vera afturvirkan, þ.e. að þeir sem hafa unnið eftir landbúnaðarkerfinu, keypt greiðslumark eða keypt til sín ærgildi, hafi þar af leiðandi náð til sín greiðslumarki miðað við það jafnvel að komast undir þau 0,7% sem gert er ráð fyrir í þessu frv. varðandi útflutningsskylduna. Ef ég man rétt er talað um 0,68% sem er í gildi á þessu ári en í frv. er talað um 0,7%. Það er þó kannski bitamunur en ekki fjár. En að ætlast til þess að lögin virki aftur fyrir sig, þ.e. að ef einhverjir hafa unnið eftir lögunum á þessu ári, frá 1. janúar árið 2002 til þess tíma er lögin taka gildi, geti þeir ekki treyst því að það standi sem þeir hafa aðhafst á grundvelli þeirra laga sem í gildi hafa verið í þjóðfélaginu um þennan málaflokk held ég að sé bara algjörlega óásættanlegt. Hvaða skoðun sem við höfum að öðru leyti á þeirri breytingu sem hér er verið að gera finnst mér þetta gjörsamlega óásættanlegt. Ég hef ekki verið talsmaður hinna frægu kvótakerfa, hvorki í landbúnaði né sjávarútvegi, en ég hef þó ævinlega gert mér grein fyrir því að ekki er hægt að refsa mönnum afturvirkt fyrir það sem þeir hafa aðhafst á grundvelli laga og á það jafnt við hvort heldur menn hafa verið að selja eða kaupa í sjávarútvegskerfinu eða í landbúnaðarkerfinu. Það sem menn hafa gert á grundvelli laga er a.m.k. ekki hægt að refsa fyrir afturvirkt. Hins vegar eiga þeir ekkert öryggi í hvorugu kerfinu, að því verði ekki breytt til framtíðar, hæstv. landbrh. Ég tel að þetta ákvæði um að miða skerðinguna við 1. janúar 2002 sé alveg óásættanlegt. Ég mun alveg hiklaust greiða atkvæði á móti þessu frv. ef það ákvæði á að vera inni, einfaldlega af þessum prinsippástæðum. Auðvitað má hafa langt mál um það að ef menn lækka greiðslumarkið eigi þeir að njóta viðmiðs en ef menn hafa keypt til sín greiðslumark eigi þeir ekki að njóta viðmiðs. En hluti af því leysist auðvitað með því að breyta dagsetningunni fram til t.d. 1. janúar 2003 sem væri miklu nær. Við erum þá a.m.k. að setja lögin fram í tímann. Það er nú kominn 11. desember þannig að það verður sennilega komið fram undir miðjan desember þegar frv. verður að lögum hvernig svo sem það verður afgreitt þannig að ég hefði talið eðlilegt að við færum fram fyrir okkur í lagasetningunni, þá fram til 1. janúar 2003. Síðan er hér miðað við 7 þús. tonna framleiðslu. Mér er það ekki alveg ljóst, herra forseti, hvort 7 þús. tonna framleiðslan er það sem við höfum miðað við í þessum viðmiðunartölum á undanförnum árum eða hvort við erum að lækka hana eða hækka. Ég er bara ekki með þær upplýsingar við höndina og spyr þess vegna ráðherra hvort það sé talan sem við miðuðum við í fyrra eða hvort hér sé verið að breyta tölunni að einhverju leyti. Mig langar síðan einnig að fá upplýst hjá hæstv. landbrh. hvernig þeim undanþágum hefur verið hagað sem fengist hafa vegna slátrunar á sauðfé utan haustsláturtíðar. Þar hefur útflutningsskyldan í sumum tilfellum verið afnumin eða henni að mjög litlu leyti beitt. Ég hefði gjarnan viljað heyra frá hæstv. ráðherra hvernig því hefur verið háttað, t.d. á þessu hausti, og hvernig hann sér það þá fyrir sér til framtíðar miðað við þá breytingu sem hér er lögð til. Við afgreiddum á vordögum lög um gæðastýrða framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, lög nr. 101. Þar lögðum við náttúrlega upp með það að hægt væri að þróa framleiðsluna í sauðfjárrækt yfir í gæðastýrt kerfi og færa hluta af greiðslunum þar yfir í það kerfi. Nú hefur hins vegar verið ákveðið að það taki ekki gildi fyrr en 2004 en síðan er 2. gr. þessa frv. um það að lækka þetta hlutfall, fara með það niður um 2,5% á hverju stigi greiðslunnar eins og kemur hér fram í 2. gr. skýrt og skilmerkilega. Ég hefði viljað spyrja hvort menn meti það svo að með þessari breytingu sé verið að draga eitthvað úr áhuga manna á að fara inn í gæðastýringarkerfið eða hvort þetta sé vísir að því að byrja á að hverfa alveg frá þeirri stefnumörkun sem lögð var upp með gæðastýringarkerfinu og hvort við megum e.t.v. eiga von á því síðar. Hafa þau viðhorf verið að koma sterkt fram hjá bændum í þá veru? Ég spyr hæstv. landbrh. að því. Hann hefur góðan kontakt við samþykktir sauðfjárbændanna að þessu leyti og hér er m.a. verið að fara að beiðni sauðfjárbænda í samþykkt sem þeir gerðu og mér sýnist að lögin byggi að stórum hluta á því. Ef ég geri mér rétta grein fyrir vandanum sem varðar kindakjötsframleiðsluna og sölumál afurða þar sýnist mér að það sem aðhafast þurfi varðandi kindakjötsframleiðsluna sé að í raun og veru þurfi að stuðla að því að flutt verði úr landi 400--500 tonn af dilkakjöti til viðbótar við það sem gert er ráð fyrir að við munum flytja út á þessu ári. Ég held að ég muni rétt að það eru 1.700--1.800 tonn eða eitthvað svoleiðis. Sem betur fer hefur útflutningur kindakjöts aukist á undanförnum árum. Hann var rúm 800 tonn 1999, rúm 1.300 tonn árið 2000 og rúm 1.500 tonn árið 2001 og er eins og áður sagði stefnt að því að hann geti orðið 1.700--1.800 tonn á þessu ári. En miðað við hvernig markaðsstaðan er á kjötmarkaðnum, hvernig mikil framleiðsla svínabænda og kjúklingabænda hefur komið inn í markaðinn og valdið m.a. verðlækkun á þeim afurðum sem hefur þá lent í samkeppni við kindakjötsframleiðsluna, eru allar horfur á því að við sitjum uppi með meira af kjöti en æskilegt væri. Þess vegna spyr ég hæstv. landbrh. hvort ekki sé rétt að horfa til framtíðar, horfa til næsta hausts og gera sér grein fyrir því að vandinn sem upp kemur næsta haust getur orðið mikill. Hann getur orðið mikill gagnvart bændunum og einnig gagnvart birgðastöðunni í landinu og ekki síður gagnvart sláturleyfishöfum. Er ekki tímabært að fara að hugleiða það að ráðherrann skoði það í alvöru þegar þing kemur saman eftir áramótin og þeirri tillögu verði velt upp eða að það verði a.m.k. skoðað mjög gaumgæfilega hvort ekki sé hægt að leysa þann vanda sem fyrirsjáanlegur er, m.a. með því að stuðla að útflutningi á meira kjöti því ella safnast þetta hér upp í birgðum? Það kann að þurfa til þess einhverja fjármuni en ég held að við verðum bara að horfast í augu við það að vandinn er til staðar og það sé rétt að leysa hann áður en hann verður stærri.

Hæstv. forseti. Ég verð að taka undir það sem þeir hv. þm. hafa sagt sem hafa talað hér á undan mér að það er furðulegt að fá þetta frv. hingað á síðustu dögum þingsins með þeim skilaboðum að það verði að samþykkja fyrir þinghlé. Öllum reglulegum fundum í landbn. var lokið þegar frv. barst okkur í hendur og ég verð að segja að ef ég les þetta frv. rétt sé ég ekki nokkrar forsendur fyrir því að samþykkja nema þá einhvern örlítinn hluta af því sem hér stendur. Hitt má bíða og þarf auðvitað að kanna miklu betur. Það er líka annað sem mig langar að minnast á hérna. Hæstv. landbrh. viðhafði hér fleyg orð í síðustu viku sem komust í sjónvarpið, hvorki meira né minna: Hver bakar brauðið og hver blandar ölið o.s.frv.? Svo var þriðja tilvitnunin þessi: Hver kennir í háskólanum? Ég vil minna á að þetta er mjög óheppileg samlíking því að háskólakennslan á Íslandi er mun ódýrari en í flestum öðrum nálægum löndum svo að þar varð hæstv. ráðherra svolítið á í messunni þegar hann fór að ...

Ég sagði: Hver reiknar í háskólanum?

taka þá samlíkingu.

Hver reiknar í háskólanum? Ég tók ekki að kenna, heldur reikna.

Eru það einhverjir sérstakir sem reikna aðrir en þeir sem kenna, hæstv. landbrh.? Mér er ekki kunnugt um það. Ég held að ágætir háskólakennarar á Íslandi séu náttúrlega alltaf meira og minna að reikna. Allir, þótt þeir kenni málfræði. Frv. gerir m.a. ráð fyrir því að 29. gr. gildandi laga um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum verði breytt á þann veg að sauðfjárframleiðendur geti einungis komist hjá útflutningsskyldu með því að fækka fé, en ekki með því að kaupa greiðslumark og miða á við það að undanþegnir útflutningi geti einungis verið þeir sem hafi 0,7 vetrarfóðraðar kindur eða minna á hvert ærgildi greiðslumarks, eins og það er skráð í greiðslumarksskrá 1. janúar 2002. Ég las frv. fram og aftur vegna þess að ég ætlaði ekki að trúa mínum eigin augum, ég hélt þetta væri prentvilla. Ég tek undir með öðrum þeim hv. þm. sem hér hafa talað að þetta hlýtur að vera ef ekki prentvilla þá einhver hugsanavilla því ég held að svona lagað sé ekki hægt. Auðvitað hafa íslenskir bændur, sem eru náttúrlega af veikum mætti að reyna að bjarga sér í þeirri afar erfiðu stöðu sem þeir eru í, a.m.k. hluti af þessum 190 sem eru í þessu 0,7% kerfi, reynt að kaupa sig frá útflutningsskyldunni með því að bæta við ærgildum. Þeir hafa gert það auðvitað allt þetta ár meira og minna, vegna þess að hver átti von á þessu? Ég get náttúrlega engan veginn stutt þetta mál nema þessari dagsetningu verði fyrst, helst áður en þetta kemur í nefnd, breytt.  Ég verð samt að harma að þessi regla skuli vera á undanhaldi því mér fannst hún skynsamleg og mér hefði einkum og sér í lagi fundist hún skynsamleg núna þegar við stöndum frammi fyrir kjötfjallinu og við vitum að það er ekkert einfalt mál að flytja út kjöt frá Íslandi í stórum stíl á því verði sem við teljum okkur þurfa að fá. Því miður hefur það ekki reynst vera svo og ég tel ekki útlit fyrir að það breytist mikið á yfirstandandi ári, þó að eitthvað hafi kannski smávegis rofað til, þá held ég að það sé ekkert sem máli skiptir. Við munum taka þetta til nákvæmrar skoðunar í nefndinni og það kemur náttúrlega ekki til mála að afgreiða þetta, hvorki fyrr né síðar, nema þessari dagsetningu verði breytt. Hér er einnig talað um að: ,,Við 29. gr. laganna bætist ný málsgrein sem felur í sér að útflutningsuppgjör eða útflutningsgjald, sem sláturleyfishöfum ber að greiða ef þeir flytja ekki út lögboðinn hluta afurða sinna eða semja ekki við aðra sláturleyfishafa um að flytja út þann hluta, verður tryggt með lögveði í framleiðslunni sem ásamt dráttarvöxtum gengur í tvö ár frá gjalddaga á undan öðrum skuldbindingum framleiðandans.`` Þetta eru auðvitað ágætisviðbót inn í lögin. Ég verð að segja það. Goða-dæmið frá því í fyrra sýndi okkur náttúrlega í hversu vandræðalegri stöðu við vorum og hversu varnarlaust kerfið var gagnvart þeim bolabrögðum sem Goði beitti á markaðnum þegar hann tók útflutningskjötið og beindi því inn á markaðinn. Sumir segja að það hafi verið boðið á of lágu verði. Ég er nú kannski ekki alveg viss um að það hafi verið boðið á svo lágu verði, en markaðurinn var fylltur af því og sjálfsagt hefur það verið á lægra verði til kaupmanna en nýtt kjöt. Þetta varð náttúrlega upphafið að þeim vanda sem við stöndum í núna varðandi lambakjötsbirgðir í landinu, þó auðvitað komi fleira til sem hefur bæst við eins og við ræddum hér um daginn með kjúklingana og svínin og það hefur náttúrlega ekki bætt úr. Ég held samt að eitt það alversta sem hefur riðið yfir íslenska kjötmarkaðinn að undanförnu, bæði bændur og búalið og ekki síður ríkisvaldið og yfirmenn, t.d. stjórn Bændasamtakanna, sé þetta Goða-mál, því það var einhvern veginn eins og allir stæðu varnarlausir og ekkert væri hægt að gera. En nú er alla vega verið að reyna að setja undir þennan leka og ég fagna því, þó mér finnist ekki að afgreiða þurfi það korteri fyrir jól, við gætum athugað þetta betur. Svo kemur rúsínan í pylsuendanum. Í fyrravor vorum við í miklu stressi við að afgreiða ný lög um hagræðingu eða gæðastýringu í landbúnaði. Það er alveg rétt sem hv. þm. Ágúst Einarsson sagði að haldnar voru margar ræður um hversu bráðnauðsynlegt þetta væri fyrir sauðfjárræktina í landinu, að samþykkja þær lagabreytingar. Það voru nú ýmsir efins. Þó að samtök sauðfjárbænda styddu þetta, þá voru miklar efasemdir hjá sauðfjárbændum víða á landinu og mikill mótþrói. Ég hugsa að það hafi aldrei nokkurn tímann verið haft jafnmikið samband við þingmenn út af nokkru máli og þessu. Að minnsta kosti hef ég ekki upplifað það síðan ég kom á þing. Og eitt af töfrabrögðunum í þessu var að lækka beingreiðslurnar og þeir fjármunir sem þannig spöruðust áttu að renna til greiðslu sérstaks álags á framleitt dilkakjöt á sama hátt og uppkaupaálag samkvæmt 4. mgr. 38. gr. Þetta fannst mörgum, sem komu t.d. til að tala við okkur í landbn. og ég tala nú ekki um þeim sem hringdu í okkur heim jafnvel, að væri síst til þess fallið að draga úr offramleiðslu á kindakjöti. Það var blásið á þau rök hérna í fyrra en eitthvað virðast menn hafa áttað sig því nú á að stinga þessu hér inn tveim dögum fyrir þinglok og samþykkja að beingreiðslur verði óbreyttar á árinu 2003 og kemur því ekki til greiðslu sérstaks álags á framleitt kindakjöt, en S-liður ákvæðis til bráðabirgða fellur brott. Og eru menn þá komnir algjörlega heim aftur. Einhvern veginn finnst mér af því hérna er vísað í að bændur hafi kannski ekki alveg skilið anda laganna í 0,7-reglunni, að e.t.v. hafi einhverjir, jafnvel einhverjir í hæstv. landbrn., ekki skilið alveg anda laganna þegar við vorum að afgreiða þetta mál. Kannski það hafi runnið upp fyrir þeim núna þegar allt var komið í eindaga að ekki hafi verið mjög skynsamlegt að lækka beingreiðslur með þessum hætti til að borga svo út á allt framleitt kindakjöt í landinu. Mér finnst það svífa yfir vötnunum að kannski verður þetta nú bara óbreytt til frambúðar. Það skyldi þó aldrei lukka til. En ég treysti á að við náum samstöðu um það í landbn. að tína út úr frv. það sem nauðsynlega þarf að lögfesta fyrir áramót, geyma hitt til betri yfirferðar seinna og í trausti þess ætla ég ekki að segja meira um þetta mál að sinni.

Herra forseti. Þetta frv. til laga um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum, er eins og fram hefur komið og verið gagnrýnt, seint fram komið hér rétt fyrir jól. Það er þó rétt að vekja athygli á nokkrum atriðum sem mikilvægt er að séu könnuð í hv. landbn. því ekki kom hæstv. landbrh. mikið inn á það í framsöguræðu sinni. Hver er staðan í sauðfjárræktinni í dag? Hvernig er birgðastaðan? Hvernig hefur gengið með sölu á dilkakjöti í ár miðað við þær forsendur sem voru uppgefnar? Hvernig er sú staða? Þá þarf líka að velta fyrir sér hver teknastaðan er. Hvernig er tekjustaða bænda og rekstrarstaða búanna? Þetta þarf allt að skoða áður en við förum að taka einhverja skyndiákvörðun um framleiðslustjórnun og breytingu á framleiðslustjórnun á örfáum klukkutímum. Staða mála er miklu alvarlegri en svo að það sé Alþingi sæmandi. Ég vil fá nákvæma útlistun á því hver staðan á markaðnum er. Hvernig er með útflutningsmálin? Hver verður líkleg útflutningsskylda í ár? Hæstv. landbrh. breytti með pennastriki útflutningsskyldunni sem skyldi reikna með við slátrun í haust. Ég efast um að hann hafi haft neinar forsendur fyrir þeirri breytingu í sjálfu sér, bara óskhyggjuna eina. Að minnsta kosti er nauðsynlegt að fara í gegnum það. Hver yrði þá útflutningsskyldan á næsta ári að óbreyttu kerfi og óbreyttri stöðu? Þetta þarf allt að fara mjög vandlega í gegnum. Þá þarf líka að skoða vandlega hvers konar framleiðslustýringarkerfi samræmist best þeim markmiðum sem samningurinn um sauðfjárframleiðslu kvað einmitt á um, það var að halda jafnvægi á milli framleiðslu og sölu sauðfjárafurða. Hvaða framleiðslukerfi eða stýringarkerfi hentar þar best? Bændur segja mér að þessi 0,7-regla sem hér hefur verið rædd og talað er um að afnema helst aftur fyrir sig, sé kannski það kerfi sem nú sé þó í gangi sem helst virki til þess að draga úr framleiðslu, en jafnframt að efla hagkvæmni í búskapnum með þeirri aðferð. Mér finnst mjög athyglisvert og hlusta á það. Að minnsta kosti er ljóst að við förum ekki á nokkrum síðustu klukkutímum þings fyrir jól að grípa til einhverra stýringaraðgerða út í bláinn án þess að það sé vel grundað og mönnum ljóst hver þróunin er, hver staðan er og hverjar framtíðarhorfur eru varðandi atvinnugreinina, framleiðslu hennar og markaðsmál og tekjur fyrir þá sem hana stunda. Það er vilji Alþingis að mínu mati að Ísland sé byggt, að búseta sé sem víðast um landið og gegnir sauðfjárræktin lykilhlutverki einmitt hvað búsetu varðar og vörslu og meðferð á landi og auðlegð þess á margan hátt, en ekki bara hvað lýtur að framleiðslu sauðfjárafurðanna. Hér má því ekki hrapa að með neinum óþarfa hraða. Ég vil líka spyrja t.d. hæstv. ráðherra hvað líður úthlutun á því greiðslumarki sem ætlunin var að úthluta í byggðastyrkjandi aðgerðir og Byggðastofnun átti að úthluta. Ég held að komið sé á annað ár eða meira, farið að styttast í tvö ár, síðan þessi úthlutun átti að liggja fyrir en ekkert gerist enn. Virðulegi forseti. Ég tel því að frv. þurfi mjög vandaða meðferð í hv. landbn. Þetta er miklu stærra mál en svo, a.m.k. 1. gr., að nokkurt vit sé í eða samboðið Alþingi að hrapa að afgreiðslu þess. Þær upplýsingar sem ég hef nefnt um stöðu búgreinarinnar, um markaðsstöðuna, um tekjur bænda og framtíðarsýn, þurfa allar að liggja fyrir og Alþingi að meta áður en það grípur núna inn í með skyndiákvörðunum í framleiðslustýringuna. En þetta verður nánar farið í gegnum í hv. landbn.