Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. hefur fjallað um till. til þál. um námskeið fyrir fatlaða í tölvufræðum. Nefndin hefur fjallað um till. og leitað umsagnar um hana. Nefndin flytur brtt. á sérstöku þskj. og mælir með samþykkt till. svo breyttrar. Fjarverandi afgreiðslu málsins voru Pétur Sigurðsson og Stefán Benediktsson. Undir þetta nál. skrifa Ólafur Þ. Þórðarson, Guðrún Helgadóttir, Guðmundur H. Garðarsson, Jóhanna Sigurðardóttir og Eggert Haukdal. Með leyfi forseta vil ég lesa upp tillgr. eins og allshn. leggur til að hún verði samþykkt: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að hún beiti sér fyrir því að haldin verði fyrir fatlaða námskeið í meðferð og notkun á tölvum, sem félmrn. standi fyrir þeim að kostnaðarlausu, eða fötluðum gert kleift að taka þátt í almennum tölvunámskeiðum til að auðvelda þeim að fá störf á vinnumarkaðnum.“



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs til að vekja athygli á því að þetta verkefni kann að vera of einskorðað við það að fela félmrn. að standa fyrir námskeiðum í tölvufræðum fyrir fatlaða. Ég vil geta þess að ég tel að þetta sé gert að því marki sem tölvufræðslan er á annað borð komin á einhvern rekspöl, m. a. á vegum skólanna og það er auðvitað sjálfsagður hlutur að fatlaðir eiga ekki síður en aðrir aðgang að þeim námskeiðum sem í boði eru í þessum fræðum. Það er auðvitað sjálfsagður hlutur að fræðsla fyrir fatlaða á að standa til boða engu síður en fyrir annað fólk. Þessi till. olli því að mér fannst eins og hér væru menn e. t. v. óvart að setja fatlaða í sérhóp. marka þeim of einangraðan bás. Ég geri ekki ráð fyrir að sú hafi verið ætlunin, heldur þvert á móti að gera fötluðum kleift að fylgjast með einmitt þeirri þróun sem er á þessum tæknisviðum sem hér er fjallað um og að gera þeim kleift að taka þátt einmitt í atvinnu sem krefst tölvuþekkingar. Þetta vildi ég einungis taka fram. En það má vel vera að hér sé átt við enn önnur og afmarkaðri námskeið sem eru fyrir utan allt skólakerfi og önnur tölvunámskeið. Það má vera að það sé það sem menn hafa í huga og ef svo er vil ég óska skýringar á því af hálfu hv. nefndar. Ég tel að það sé alveg sjálfsagt að stuðla að námskeiðahaldi í tölvufræðum bæði fyrir fatlaða og aðra og ég vil sérstaklega vekja athygli á þeim stórkostlegu möguleikum fyrir fatlaða sem felast í því að nota tölvur í sjálfu náminu í öðrum greinum og þar eru alveg nýir möguleikar sem áhersla hefur verið lögð á að kynna mönnum. Það er m. a. einn af þeim kostum sem tölvuþekkingin og notkun tölva í skólum hefur í för með sér. Þess vegna var það sem mér fannst kannske ástæða til að setja spurningarmerki við það hvort ætti að gera tölvufræðslu fyrir fatlaða að einhverri grein sem ætti að vera afmörkuð frá annarri tölvufræðslu. Ég er ekki viss um að svo sé, en hins vegar þarf að vera vakandi yfir því að gera hinum fötluðu kleift að nota tölvurnar í ýmsu námi í framtíðinni einmitt til þess að þeir geti náð betri árangri og þeirra fötlun standi þeim minna fyrir þrifum í námi en ella mundi vera.



Herra forseti. Ég undrast nokkuð að hæstv. menntmrh. skuli hafa áhyggjur af því hvort hér sé verið að setja fatlaða á einhvern hátt á sérstakan bás. Vitaskuld munu þeir fatlaðir einstaklingar, sem geta sótt aðra skóla, sækja þau námskeið í tölvufræðum sem þar er boðið upp á. Ég er hins vegar ekki eins viss um það og hæstv. ráðh. að það sé unnt f miklum mæli. En þessi till. er auðvitað til þess flutt að þeim sem við alvarlega fötlun búa og eiga erfitt með að sækja skóla og námskeið annars staðar verði séð fyrir slíku námskeiði. Nú hlýtur hæstv. ráðh. að vita að til er það fatlað fólk sem er svo alvarlega fatlað að mjög sérhæfða kennara þarf til þess að þeim nýtist tölvubúnaður og þarf varla að útskýra það nánar. Við getum hugsað okkur einstaklinga sem ekki hafa neitt vald á handleggjum og aðra slíka og þá verður auðvitað að sjá til þess að þar sé fólk til kennslu sem á slíka fötlun kann. Í till. er gert ráð fyrir að fötluðum standi til boða að sækja slíkt námskeið sér að kostnaðarlausu. Það gæti þýtt flutningskostnað milli heimilis og kennslustaðar og þar fram eftir götum. Það er auðvitað fullkomlega eðlilegt að félmrn. hafi þetta með höndum þar sem því ber lögum skv. að annast framkvæmd á lögum um málefni fatlaðra, og hvergi eðlilegra en þar að standa fyrir slíku námskeiði. Þeir aðrir fatlaðir einstaklingar sem geta að miklu eða öllu leyti tekið þátt í lífi og starfi úti á hinum almenna vinnumarkaði þurfa auðvitað ekki á slíkum námskeiðum að halda og er vel ef það er rétt að verulega sé unnið að því að fatlaðir fái kennslu í tölvufræðum í hinu almenna skólakerfi. Og það heyrir að sjálfsögðu undir hæstv. menntmrh. En ég held að það verkefni sem þáltill. gerir ráð fyrir, sem hér um ræðir, eigi hiklaust að framkvæmast á vegum félmrn. og ég treysti því að hv. Alþingi verði jafnsammála og hv. allshn. um að þessari till. beri að fagna og hana beri að samþykkja og ég vænti þess að hún hljóti afgreiðslu hér nú þegar. Ég er viss um að hún verður fagnaðarefni fyrir margt mjög illa fatlað fólk hér í þessu landi.



Herra forseti. Ég vona að það sé ljóst að ég er algerlega sammála hv. flm. um tilgang þessarar till. Ég er einungis að ræða um vinnuhagræðingu í kerfinu, ef ég má svo segja. Hér stendur í grg. með till. þessari: „Félmrn. er yfirstjórnandi þessa málaflokks skv. lögum og hlýtur að vera sá aðili, sem þetta tekur að sér.“ Þá er átt við málaflokk fatlaðra. En engu að síður hefur menntmrn. þá skyldu að annast fræðslu fatlaðra eins og annarra í þjóðfélaginu og það hefur einmitt verið talið jafnréttisatriði að svo sé. Þess vegna held ég að það hefði verið betra að niðurlag þessarar till. orðaðist eitthvað í þessa veru: Menntmrn. stendur fyrir þessum námskeiðum í samráði við félmrn. - Þá hygg ég að hlyti að vera náð þeim tilgangi að ná til þeirra einstaklinga sem félmrn. hefði hugmynd um og af einhverjum ástæðum hefðu ekki komið inn í það kerfi sem menntmrn. hefur með höndum eða gefur kost á. Þá held ég að væri nokkuð tryggt að slíkt stæði til boða einmitt fyrir þá einstaklinga sem ég hygg að hér sé verið að hugsa um. Það er auðvitað alveg rétt, sem hv. þm. segir, að þetta er ekki alls staðar komið í fullkomið horf. Hér er um alveg nýja starfsemi að ræða sem er að komast á laggirnar og skiptir miklu máli að farið sé skynsamlega og skipulega í og það sé samræmi í því hvernig tekið er á hlutum eins og tölvufræðslunni. Ég vil nú bera fram, hæstv. forseti, skriflega brtt. því að ég hygg að till. sé á afgreiðslustigi. Ég tel fyrir mitt leyti mjög skynsamlegt að greiða fyrir því að slík námskeið komist á. En ég held að það eigi að vinna þetta mál með sama hætti og löggjöf um ýmiss konar fræðslu ætlast til, en aftur á móti sé mjög æskilegt að samstarf sé við félmrn. um þetta. Þess vegna legg ég til að tillgr. orðist svo: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að hún beiti sér fyrir því að haldin verði fyrir fatlaða námskeið um meðferð og notkun á tölvum, sem menntmrn. standi fyrir í samráði við félmrn. Námskeiðin verði hinum fötluðu að kostnaðarlausu og þeim gert kleift að taka þátt í almennum tölvunámskeiðum til þess að auðvelda þeim störf á vinnumarkaðinum.“ Ef hæstv. forseti umber það að ég ljúki við að skrifa till. nú í sæti mínu mun ég leggja hana fram.



Ég hygg, miðað við málsaðstæður og það að nú er búið að óska eftir því mjög eindregið að fundur verði í Nd., að við munum ekki halda þessari umr. lengi áfram. Ég hafði hugsað mér að taka hér stutta umr. - vonandi stutta umr. - um tvö mál og síðan slíta þessum fundi. Ég tek það fram út af því sem hæstv. menntmrh. sagði að ég hef ekki hugsað mér að láta fara fram atkvgr. um málið á þessum fundi. Hæstv. ráðh. gefst því tækifæri til að koma sinni till. á framfæri.



Herra forseti. Ég kem upp í þessum umr., sem ég gat því miður ekki verið að öllu leyti viðstaddur, fyrst og fremst til að reyna að koma að því að við megum alls ekki fara að metast um hver á að standa fyrir eða koma þessu á. Aðalatriðið er að það sé hægt að koma því í framkvæmd. Ég skil till. þannig að fyrst og fremst sé verið að leggja áherslu á nauðsyn þess að gera sem flestum fötluðum mögulegt að komast í störf á vinnumarkaðinum. Það er almennt viðurkennt í dag að einmitt tölvan eða allt sem er í kringum tölvumeðferð nú er vettvangur sem margt fatlað fólk getur tileinkað sér með sérstakri þjálfun sem betur fer. Það sem ég vil sérstaklega minna á hér er að rn. sem ég stýri hefur haft talsverð afskipti af einum þætti slíks máls. Fyrir frumkvæði Rauða krossins og Öryrkjabandalagsins hefur nokkurs konar skóli fyrir fatlaða starfað um 2–3 ára skeið og félmrn. hefur styrkt þá starfsemi eftir megni. Ég get sagt það hér að ég hefði aldrei getað látið mér detta í hug hve sú litla starfsemi hefur haft mikil áhrif og hve hún hefur getað komið mörgu fötluðu fólki til góða sem getur undir engum kringumstæðum eða a. m. k. flest af því sótt almenna skóla vegna sinnar fötlunar eða hvað það hefur náð gífurlega miklum árangri í gegnum þessi námskeið eða þennan vísi að skóla sem hefur að miklu leyti verið rekinn af áhugafólki og mikið sjálfboðastarf sem hefur verið lagt af mörkum. Þess vegna veit ég að einmitt svona starfsemi, ekki síst til þess að reyna að koma þessu fólki í störf, getur haft mjög jákvæð áhrif. Ég legg áherslu á að nauðsynlegt er að rn. menntamála og félagsmála vinni saman í þessu máli. Ekki skulum við hafa á móti því ef menntmrh. vill leggja áherslu á að menntmrn. komi inn í þessi mál. Það má ekki vera neinn metingur um þetta. Það er aðalatriðið að geta komið til móts við þetta fólk og stuðlað að því að starfsemi sem þessi geti farið fram. Ég vildi, herra forseti, leggja áherslu á þetta. Ég vil ekki leggja stein í götu þess, en ég veit að þetta er þýðingarmikið mál. Þetta er ekki fyrirferðarmikið fjárhagslega, en góður vilji og áhugi fyrir málinu, að greiða fyrir þessu á réttan hátt, skilar miklu í þessu máli.



Ég hafði nú ekki hugsað mér að halda þessari umræðu mikið lengur áfram eða þessum fundi yfirleitt því að mér virðist svo sem hv. þm. Nd. hafi uppgötvað að þeir eigi fund eftir núna. Þingflokksmenn hafa greinilega ókyrrst og ekki skal ég hafa á móti því að deildarstörf gangi með eðlilegum hætti hér á eftir, en ég hafði hugsað mér að reyna, ef menn gætu orðið nokkuð stuttorðir um 8. og 9. dagskrármálið, að taka þau með. Hv. 5. þm. Vestf. hefur kvatt sér hljóðs um þetta mál.



Herra forseti. Ég vil taka undir það hjá hæstv. menntmrh. að tölvuþekking og hæfni getur auðveldað fötluðum allt annað nám og kannske undir mörgum kringumstæðum opnað þeim alveg nýja möguleika í störfum í þjóðfélaginu. Það hvarflaði satt best að segja ekki að okkur allsherjarnefndarmönnum að á því kærleiksheimili sem ríkisstj. er gætu skapast neinar deilur um svo gott mál sem þetta. Við litum aftur á móti svo á að stjórnunarlega séð væri skynsamlegt að sami aðili skipulegði og greiddi. Fyrirsjáanlegt þótti að sum námskeið yrðu að vera sérhæfð vegna fötlunar, þátttakendur gætu ekki stundað nám með öðrum á almennum námskeiðum. Á þessum námskeiðum væri ekki eðlilegt að menntmrn. skipulegði en félmrn. borgaði, heldur væri það sami aðili sem skipulegði og greiddi. En hvað um það. Þetta getur ekki orðið deiluefni á milli nefndarinnar og ráðh. því að mér er ljóst að góður vilji er á bak við hjá hæstv. ráðherrum í þessu máli. Ég trúi því að hvor niðurstaða sem yrði í þessu máli. hvort sem brtt. yrði samþykkt eða menn láti þáltill. fara í gegn óbreytta, sé það ríkur vilji í ríkisstj. að framkvæmdin yrði í alla staði til sóma.



Herra forseti. Ég er ekki alveg sammála hv. formanni allshn. að þessu leyti. Ég tel það mjög til skaða ef till. hæstv. menntmrh. næði fram að ganga. Í fyrsta lagi held ég að það sé ákaflega óheppilegt að tvö rn. séu að vasast í sama málinu og ekki síst máli eins og þessu. Við skulum ekki gleyma því að síðan lögin um málefni fatlaðra voru sett hér á Alþingi hefur verið vel að þeim málum unnið. Það er deild innan félmrn. sem annast framkvæmd þeirra laga og ég tel að þar hafi verið unnið ótrúlega mikið starf á ótrúlega stuttum tíma. Þar liggur inni mikil þekking á málefnum fatlaðra. Þar er unnið að því að gera fatlaða sem sjálfstæðasta og færasta um að lifa eðlilegu lífi í þjóðfélaginu. Þar með er m. a. atvinnuleit og atvinnumiðlun og annað slíkt. Ég tel að félmrn. sé fullfært um að framkvæma þessa litlu till. eins og hún liggur fyrir. Ég ætla ekki að fara nánar út í önnur dæmi um þann skaða sem hefur leitt af því og leiðir af því að milli menntmrn. og félmrn. hefur í ákveðnum þáttum þessara mála verið strekkingur sem hefur háð eðlilegu starfi, en ég hef mikið á móti því að hleypa þessu máli í það gímald. Ég vil þess vegna eindregið vara menn við að fara að blanda menntmrn. þarna inn. Að sjálfsögðu sér menntmrn. um hið almenna skólakerfi í landinu og vinnur auðvitað skv. landslögum. skv. grunnskólalögum og öðrum landslögum, að því að gera fötluðum kleift að stunda það nám, en til eru þeir sem geta það ómögulega og ég tel að málefni þeirra falli undir framkvæmdina og lögin um málefni fatlaðra. Og ég held að hér sé alveg óþarfa viðkvæmni á ferðinni. Ég efast ekki um að hæstv. ráðh.. sem hér sitja, gætu kannske talað fallega saman um þessi mál, en ég treysti ekki starfsmönnum þeirra og ég vara við samþykki till. hæstv. ráðh.



Herra forseti. Hv. 10. landsk. þm. lauk máli sínu á að segja að hún treysti ekki starfsmönnum ráðuneytanna.

Ég þekki þessi mál, ráðh.

Það þekkja þessi mál margir þm., hv. þm., og sérkennsla er mjög mikilvægt verkefni í landinu. Menntun sérkennara og skilningur hefur sem betur fer farið vaxandi á því efni. Það er ekki aðalatriðið hvar þessi mál eru vistuð og ég er ekki að tala á nótum einhverrar viðkvæmni, heldur bara út frá staðreyndum. Staðreyndirnar eru þær að kennsla hinna fötluðu er verkefni sem menntmrn. eru falin. Ef menn telja það betur komið einhvers staðar annars staðar skulu menn breyta þeim reglum. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að það sé á þessu málefnasviði eins og annars staðar mikið jafnréttismál og hjálp við fatlaða að gera þá sem allra líkast setta og aðrir borgarar í þjóðfélaginu eru. Þess vegna hefur sú stefna rutt sér til rúms að kennsla þeirra eigi að fara fram við sem líkastar aðstæður og aðrir hafa. en með því að hafa mannafla á að skipa sem getur annast það. Það er alveg rétt, sem hv. 10. landsk. þm. segir, að sumir þurfa enn sérhæfðari kennslu en þeir sem sitja á almennum skólabekk, enda er ég ekki einungis að tala um hinn almenna skóladag. heldur einmitt hina sérhæfðu kennslu og þetta er þáttur í því. Það er ekki einungis sérhæft vegna þess að um fatlað fólk sé að ræða. heldur er tölvufræðslan grein sem er í uppbyggingu og er líka mjög sérhæfð og það skiptir máli að þess sé líka mjög vel gætt. Sérfræðingar eru að vinna í þessu í menntmrn. Það má vel vera að það sé líka verið að skipuleggja tölvufræðslu í öðrum rn., en ég veit ekki til þess og ég hygg að aðrir ráðherrar viti ekki til þess. Þetta eru einungis hagnýtar ástæður og talað út frá staðreyndum. Það eru ástæðurnar fyrir því að ég kom með þessar ábendingar.



Ég skildi hv. formann allshn. svo að nefnd hans mundi e. t. v. taka þetta til frekari skoðunar miðað við það sem hann lýsti yfir hér áðan. Þar af leiðandi tel ég ekki rétt að ljúka þessari umr. En framhaldsumr. er frestað og málið tekið út af dagskrá.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um till. til þál. um kennslugagnamiðstöðvar í öllum fræðsluumdæmum frá allshn. Nefndin hefur fjallað um till. og leitað umsagnar um hana. Nefndin mælir með samþykkt till. með þeim breytingum sem fluttar eru á sérstöku þskj. Fjarverandi afgreiðslu málsins voru Eggert Haukdal og Stefán Benediktsson. Ég vil leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa tillgr. eins og hún orðast í brtt. á þskj. 1007: „1. Tillgr. orðist svo: Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta kanna, í samstarfi við samtök sveitarfélaga og fræðsluskrifstofur í öllum landshlutum, hvernig hagkvæmast sé að auðvelda skólum aðgang að námsgögnum, kennslutækjum og hjálpargögnum þannig að tryggt verði að allir nemendur, hvar sem þeir búa á landinu, geti hagnýtt sér fjölbreytt kennslugögn í námi. 2. Fyrirsögn till. orðist svo: Tillaga til þingsályktunar um aðgang að náms- og kennslugögnum í öllum fræðsluumdæmum.“ Það kom fram í umsögnum um þetta mál að verulega skortir á að hinir ýmsu skólar, sérstaklega þeir minni, hafi aðgang að þeim kennslutækjum og hjálpargögnum sem hinir stærri skólar hafa. Það er talið að með þessum tillöguflutningi megi spara verulegt fjármagn og jafnframt hraða þeirri þróun að skólar eigi möguleika á þeim kennslutækjum og hjálpargögnum sem æskilegt er að þeir hafi.



Herra forseti. Ég fagna því fyrir hönd flm. þessarar till. að hún skuli nú komin úr hv. allshn. Sþ. Að vísu gerir nefndin brtt. bæði um tillgr. sjálfa svo og fyrirsögn. Úr tillgr. hefur það verið numið brott að komið verði á fót kennslugagnamiðstöðvum í tengslum við fræðsluskrifstofur í öllum landshlutum, en í staðinn sett að kanna hvernig hagkvæmast sé að auðvelda skólum aðgang að námsgögnum, kennslutækjum og hjálpargögnum. Á þessu er í reynd talsverður munur, einkum ef sú hugsun felst í brtt. að kennslugagnamiðstöðvum í Reykjavík verði einnig gert að standa undir slíkri miðlun til allrar landsbyggðarinnar. Slíkt væri aldrei gerlegt og auk þess andstætt hugmyndinni um kennslugagnamiðstöðvar í öllum fræðsluumdæmum. Enn fremur væri það andstætt hugmyndum um aukið sjálfstæði sveitarfélaga sem nýlega hafa verið mikið til umræðu. Það kann þó að vera að slík hugsun búi ekki að baki þessari brtt. og tel ég mikilsvert að viðurkennd séu þau mannréttindi sem tekin eru fram bæði í upphaflegu till. og einnig látin halda sér merkingarlega í brtt. og eru með þessu orðalagi, með leyfi forseta: „að tryggt verði að allir nemendur, hvar sem þeir búa á landinu, geti hagnýtt sér fjölbreytt kennslugögn í námi.“ Þetta er í stuttu máli einn af meginhornsteinum fyrir framtíð íslenskrar þjóðar og hann verðum við að hafa vit á að leggja. Ég vona því að þessi till. verði samþykkt þó í breyttu formi sé.

Svar: Að meðtalinni hækkun þann 1. júní 1983 hafa ellilífeyrir og tekjutrygging hækkað alls níu sinnum úr 6 095 kr. í 11 472 kr. þann 1. maí 1985. Þetta er 88% hækkun. Þessar upphæðir hafa hækkað mismikið á tímabilinu þannig að tekjutrygging hefur hækkað úr 3285 kr. í 6819 kr., eða um 108%, en grunnlífeyrir úr 2810 kr. í 4653 kr. eða um 66%. 2. Hver hefur orðið hækkun á matvörum í framfærslugrundvelli á sama tíma og á landbúnaðarvörum sérstaklega? Svar: Ráðherra telur að hér sé spurt um málefni á verksviði annarra ráðherra og mun því ekki svara þessu frekar. 3. Hvaða hækkun hefur orðið á gjöldum í íbúðum fyrir aldraða á sama tíma, til dæmis hjá Reykjavíkurborg? Svar: Samkvæmt upplýsingum, sem ráðuneytið hefur aflað sér hjá Reykjavíkurborg, hafa húsaleigu- og þjónustugjöld í íbúðum fyrir aldraða hækkað um 60% frá 1. júní 1983 til 1. maí 1985. 4. Hver hefur á sama tíma orðið hækkun á: a. verði lyfja skv. lyfjaverðskrá I? Svar: Með reglugerð nr. 78 frá 22. febr. 1983, um breyting á reglugerð um greiðslu almannatrygginga á lyfjakostnaði nr. 246/1982, voru greiðslur samlagsmanna, þ. e. elli- og örorkulífeyrisþega, ákvarðaðar 13 kr. fyrir hverja afgreiðslu og gilti sú greiðsla til 1. okt. 1983. Þá var hún hækkuð í 30 kr. Hinn 1. sept. 1984 hækkaði þessi greiðsla samlagsmanna í 60 kr. en 1. des. sama ár var hún lækkuð í 50 kr. og gildir sú upphæð nú. Með breytingunni 1. des. 1984 var horfið frá þeirri reglu sem um nokkurt skeið hafði verið í gildi að elli- og örorkulífeyrisþegar greiddu hálft gjald fyrir lyf skv. lyfjaverðskrá I. Nú greiða þeir minna því að greiðslur annarra samlagsmanna eru nú 120 kr. b. verði lyfja skv. lyfjaskrá II? Svar: Með sömu reglugerð og nefnd er í svari við lið a og á sömu dögum hafa greiðslur samlagsmanna, þ. e. elli- og örorkulífeyrisþega, hækkað úr 32 kr. í 50 kr. og síðan 120 kr. 1. sept. 1984. Hinn 1. des. 1984 lækkaði þessi greiðsla í 100 kr. og gildir sú upphæð nú. Greiðslur annarra samlagsmanna eru nú 240 kr. þannig að það hlutfall, sem áður gilti milli samlagsmanna almennt og elli- og örorkulífeyrisþega, breyttist einnig hvað varðar ellilífeyrisþega og greiða þeir nú minna en hálft gjald móti öðrum samlagsmönnum. Í sambandi við greiðslur fyrir lyf verður að geta þess að fjölmörg lyf eru greidd að fullu af almannatryggingum. Hinn 1. apríl 1985 voru alls 938 sérlyf á sérlyfjaskrá í alls 2535 mismunandi stærðum af pakkningum, 1252 lyfjaformum og 1515 mismunandi styrkleikum. Þar af voru 213 sérlyf, þ. e. 702 mismunandi stærðir af pakkningum, sem ýmist voru greidd að fullu af almannatryggingum við tilteknum sjúkdómum, skv. reglugerð nr. 246/1982, eða greidd að fullu með samþykki trúnaðarlæknis og skiptast lyfin nokkurn veginn til helminga milli þessara flokka. Nú gildir sú meginregla að samkvæmt sama lyfseðli má ávísa allt að 120 daga skammti, miðað við fyrirmæli læknis. c. almennri læknisþjónustu? Svar: Greiðslur fyrir almenna læknisþjónustu voru hinn 1. júní 1983 þannig: Viðtal á stofu 15 kr. Vitjun 30 kr. Þessar sömu greiðslur voru hinn 1. maí 1985: Viðtal á stofu 75 kr. Vitjun 110 kr. d. sérfræðilæknishjálp? Svar: Greiðslur lífeyrisþega fyrir sérfræðilæknisþjónustu voru hinn 1. júní 1983 32 kr. en hinn 1. maí 1985 100 kr. Aðrir greiddu fyrir þessa þjónustu hinn 1. júní 1983 64 kr. en hinn 1. maí 1985 270 kr. Frá 1. desember 1984 má aðeins krefja sjúkling um eina greiðslu fyrir hverja komu, hve margar tegundir rannsókna, ásamt viðtali eða aðgerð, sem um er að ræða. Áður greiddu samlagsmenn fyrir viðtal sérstaklega, fyrir röntgenrannsókn sérstaklega eða rannsókn á rannsóknastofu. Sem dæmi má nefna að hinn 1. júní 1983 greiddi ellilífeyrisþegi 96 kr. fyrir viðtal við sérfræðing, röntgengreiningu og rannsókn á rannsóknastofu; hinn 1. október 1983 150 kr. og hinn 1. júní 1984 405 kr. Nú greiðir hann 100 kr. fyrir þessa þjónustu. Þar að auki greiðir hann aðeins 12 sinnum á ári, þ. e. mest 1200 kr. á ári, en eftir það er sérfræðilæknishjálpin ókeypis fyrir hann á því almanaksári. Fyrir aðra en ellilífeyrisþega og öryrkja hafa þessar greiðslur breyst þannig: Hinn 1. júní 1983 var greiðslan 192 kr., hinn 1. okt. 1983 300 kr., hinn 1. júní 1984 810 kr. en síðan hinn 1. des. 1984 270 kr. Í reynd hafa því greiðslur allra sjúklinga lækkað fyrir meiri háttar viðtöl við sérfræðinga og rannsóknir sem gerðar eru í beinu framhaldi af þeim. 5. Hve margir aðilar njóta nú heimilishjálpar samkvæmt lögum um málefni aldraðra? Nákvæmar upplýsingar um þetta atriði liggja ekki fyrir. Skv. upplýsingum Sambands ísl. sveitarfélaga var heimilishjálp rekin í 22 kaupstöðum á árinu 1980, sbr. fylgiskjal 1. Í heilbrigðisráðuneytinu liggja fyrir upplýsingar um heimilishjálp aldraðra í a. m. k. 38 sveitarfélögum á árinu 1983 og voru notendur rétt rúmlega 2000 sé miðað við þær upplýsingar sem fyrir liggja frá sveitarfélögum, sbr. fylgiskjal II. Upplýsingar þessar eru settar fram með þeim fyrirvara að hér er ekki um tæmandi upptalningu að ræða. 6. Hve margir aldraðir eru á hjúkrunarheimilum? 7. Hve margir aldraðir eru á dvalarheimilum? Í fylgiskjali III eru teknar saman tölur um vistrými annars vegar á dvalarheimilum fyrir aldraða og hins vegar á hjúkrunarheimilum. Kemur þar í ljós að 1. júní n. k. verður vistrými á dvalarheimilum fyrir 1289 vistmenn en 1095 á hjúkrunardeildum. Athyglisvert er að bera þetta saman við þær tölur sem fyrir liggja um vistrými í ársbyrjun 1984. Þá voru vistrými á dvalarheimilum 1319 og á hjúkrunarheimilum 927. Dvalarheimilisrýmum hefur því fækkað um 30 þó svo að eitt nýtt dvalarheimili hafi tekið til starfa á tímabilinu og plássum fjölgað örlítið á nokkrum hinna eldri. Á sama tíma hefur rýmum á hjúkrunardeildum fjölgað um 168. Orsakir fjölgunarinnar eru tvíþættar, annars vegar nýjar stofnanir sem hafið hafa rekstur á þessu tímabili og hins vegar breytingar dvalarheimilisrýma í hjúkrunarrými vegna síhækkandi meðalaldurs vistmanna á þessum stofnunum. Jafnframt hafa hin eldri dvalarheimili neyðst til að fækka og breyta tvíbýlisherbergjum í einbýli. Á árinu 1984 og fram til 1. júní 1985 hefur bæst við hjúkrunarrými á eftirfarandi stöðum: Í B-álmu Borgarspítala hefur ein deild með 26 rúmum bæst við, á dvalarheimilinu Hlíð á Akureyri er að bætast við hjúkrunardeild með 19 rúmum með fækkun á vistinni, á Selfossi hófst á s. l. ári rekstur hjúkrunardeildar með 26 rúmum og nýhafinn er rekstur nýrrar deildar með 20 rúmum við Garðvang í Garði. Á fylgiskjali IV er tekið saman yfirlit um þjónustuíbúðir fyrir aldraða. Upplýsingar um þetta hafa ekki legið fyrir áður í heild sinni og kemur á óvart hin geysilega uppbygging sem verið hefur á undanförnum árum í þessari tegund húsnæðis. Hafa verður í huga við athugun þessara talna að annars vegar er heildarfjöldi íbúa í húsnæði af þessu tagi óviss en tala sú, sem hér er gefin upp, er lágmarkstala. Hins vegar verður að minnast þess að margt af þessu húsnæði er í raun í engu frábrugðið öðru íbúðarhúsnæði þar sem íbúðirnar tengjast engum þjónustukjarna. 8. Hve margir aldraðir eru á biðlistum vegna elli- og hjúkrunarheimila um þessar mundir? Haft var símasamband við öll dvalar- og hjúkrunarheimili aldraðra í landinu til að afla upplýsinga um biðlista. Verður hér á eftir rakin niðurstaða þeirrar athugunar. Elliheimilin Grund í Reykjavík og Ás í Hveragerði: Eftir dvöl á þessum tveimur elliheimilum munu bíða u. þ. b. 290 manns. Biðlistinn hefur ekki verið metinn með hliðsjón af nauðsyn á vistun. Hrafnista, dvalarheimili aldraðra sjómanna, Reykjavík: Á biðlista eru tæplega 500 einstaklingar. Biðlistinn hefur ekki verið metinn með hliðsjón af nauðsyn á vistun. Droplaugarstaðir, dvalar- og hjúkrunarheimili, Reykjavík: Á biðlista eru 241 einstaklingur og 26 hjón. Af þessum 293 hefur 130 verið raðað í forgangsröð á dvalarheimilið og 94 á hjúkrunardeildina. B-álma Borgarspítala í Reykjavík: Á biðlista eru samtals 58, þar af 22 í heimahúsum, 20 á öðrum deildum Borgarspítala og 16 á öðrum sjúkrastofnunum. Af þeim 22 í heimahúsum munu 5 vera í brýnni þörf fyrir vistun. Öldrunarlækningadeildin Hátúni 10B: Á biðlista eru 15 (allir í heimahúsum) sem bíða dvalar á sjúkrahúsi til endurhæfingar, 11 eru á biðlista vegna sumarleyfisinnlagna, á Landspítala eru 8 sem bíða eftir flutningi og 16 bíða eftir endurhæfingu á dagspítala (af þeim eru 12 nú þegar á Landspítalanum). Dvalarheimilið Höfði á Akranesi: Á biðlista eru u. þ. b. 60 manns. Þjónustuhópur aldraðra telur 25–30 manns úr þessum hópi vera í brýnni þörf fyrir vistun. Dvalarheimilið Borgarnesi: Á biðlista eru 12. Þörf þeirra fyrir vistun hefur ekki verið metin. Dvalarheimilið Stykkishólmi: Einn bíður eftir vist. Öldrunarstofnun Önfirðinga á Flateyri: Á biðlista eru nokkrir úr hreppunum í kring. Elliheimilið á Ísafirði: Sex manns eru á biðlista. Þörf þeirra fyrir vistun hefur ekki verið metin. Héraðshæli A-Húnvetninga á Blönduósi: Um 10 manns bíða eftir rými í þeim hluta héraðshælisins sem er dvalarheimili. Þörf fyrir vistun hefur verið metin af lækni. Sjúkrahúsið á Siglufirði: Biðlisti hefur ekki verið gerður heldur tekið eftir þörfum inn á langlegudeildina. Dvalarheimilið Dalbær á Dalvík. Á biðlista eru 33. Þörf á vistun hefur ekki verið metin. Dvalar- og hjúkrunarheimilið Hornbrekka á Ólafsfirði: Á biðlista eru 22. Talið er af lækni að u. þ. b. helmingur þeirra sem bíða sé í brýnni þörf fyrir að fá inni. Dvalarheimilin Skjaldarvík og Hlíð, Akureyri: Á biðlista munu vera tæplega 300 manns. Þörf á vistun hefur ekki verið metin. Hjúkrunardeildin Sel, Akureyri: Biðlista er haldið í lágmarki en samráð höfð við heimahjúkrunina á staðnum um hverja eigi að leggja inn. Vitað er um milli 10 og 15 manns sem þyrftu á hjúkrunarrými að halda. Hjúkrunarheimilið; Kristnesi: Á biðlista eru tæplega 20. Dvalarheimilið Hvammur, Húsavík: Á biðlista eru kringum 80. Þörf á vistun hefur ekki formlega verið metin en vitað er að þörf á vistun er mjög misjafnlega brýn. Hjúkrunarheimilið Sundabúð, Vopnafirði: Biðlisti er ekki haldinn. Elliheimilið á Eskifirði: Vitað er um einn aðila sem bíður eftir plássi. Ellideildin í Fjórðungssjúkrahúsinu á Neskaupstað: Biðlisti ekki haldinn. Elli- og, hjúkrunarheimilið Höfn, Hornafirði: Þrír bíða vistunar á hjúkrunardeild. Þörf fyrir vistun hefur ekki verið metin. Dvalarheimilið Kirkjubæjarklaustri: Á biðlista eru 6 en þörf fyrir vistun hefur ekki verið metin. Dvalarheimilið Suður-Vík, Vík í Mýrdal: Enginn bíður eftir dvalarheimilisplássi. Dvalarheimilið Hvolsvelli: Á biðlista eru 25. Þörf á vistun hefur ekki verið metin. Dvalarheimilið Lundur, Hellu: 6–8 bíða vistar en þörf fyrir vistun hefur ekki verið metin. Hjúkrunarheimilið Ljósheimar, Selfossi: Á biðlista eru 29 og þörf þeirra allra fyrir vistun hefur verið metin af læknum. Elli- og hjúkrunarheimilið Kumbaravogur, Stokkseyri: Biðlisti er ekki haldinn. Dvalarheimilið Hlévangur, Keflavík: Upplýsingar vantar. Dvalar- og hjúkrunarheimilið Garðvangur, Garði: Á biðlista eru um 20 en þörf á vistun hefur ekki verið metin. Hrafnista, dvalarheimili aldraðra sjómanna, Hafnarfirði: Á biðlista eru 570 en þörf á vistun hefur ekki verið metin. Hjúkrunarheimilið Sólvangur: Á biðlista eru 98 og hefur þörf þeirra allra fyrir vistun verið metin af læknum. Hjúkrunarheimilið Sunnuhlíð, Kópavogi: Á biðlista eru 55, þar af 11 til langdvalar. Þörf á vistun hefur verið metin. Í fylgiskjali V hafa upplýsingar þessar verið settar fram í töflu. Skv. því er vitað um rúmlega 2500 einstaklinga sem bíða vistunar annaðhvort á dvalarheimili eða hjúkrunardeild fyrir aldraða. Við mat á þessum upplýsingum verður að hafa í huga að biðlistar veita lélegar upplýsingar um þörf á vistun nema mat hafi farið fram. Í þeim tilvikum, þar sem mat hefur ekki verið framkvæmt, segir biðlistinn eingöngu til um það hversu margir hafa gefið sig fram og óskað eftir plássi. Í mjög mörgum tilfellum er um tryggingarráðstöfun að ræða. Jafnframt verður að athuga að á Reykjavíkursvæðinu eru samtals 1617 á biðlista hjá 4 dvalarheimilum. Mjög er líklegt að um sömu einstaklinga sé að ræða í a. m. k. einhverjum tilvikum. Lög um málefni aldraðra gera ráð fyrir að enginn skuli vistast á öldrunarstofnun nema að undangengnu mati þjónustuhóps aldraðra. Stjórn stofnunar ræður síðan vistun en lögin gera ráð fyrir að inn á stofnun séu ekki aðrir vistaðir en þeir sem raunverulega þurfa á slíkri vistun að halda. Þessi ákvæði eru að mjög litlu leyti komin til framkvæmda, m. a. vegna þess að enn hafa ekki verið settar samræmdar reglur um vistunarmat. Má telja að slíkt vistunarmat sé nauðsynleg forsenda þess að þau rými, sem fyrir hendi eru, verði nýtt á sem bestan hátt. 9. Hefur ráðuneytið látið kanna hve margir aldraðir bera merki um næringarskort, sbr. ummæli Þóris Guðbergssonar ellimálafulltrúa í sjónvarpsfréttum 20. apríl? Svar: Ummæli Þóris Guðbergssonar ellimálafulltrúa í sjónvarpsfréttum 20. apríl voru á þann veg að margir aldraðir í Reykjavík bæru merki um næringarskort sem rekja mætti til þess að fjárhagsleg afkoma aldraðra væri lakari nú en áður hefur verið. Ráðuneytið ritaði landlækni hinn 26. apríl og óskaði eftir að hann kannaði þetta mál ásamt héraðslækninum í Reykjavíkurlæknishéraði og niðurstaða þeirrar athugunar varð eftirfarandi: 1. Á bráðasjúkrahús borgarinnar koma öðru hverju sjúklingar sem þjást af næringarskorti. Hvorki landlækni né borgarlækni er hins vegar kunnugt um að næringarskortur þessara sjúklinga hafi stafað af svelti vegna fátæktar. Orsakanna er að leita í: a. veikindum, oftast geðrænum eða andlegri hrörnun, minnis- og sinnuleysi einstæðinga, b. einhæfu fæði, fákunnáttu í matargerð og þekkingarskorti um næringargildi fæðutegunda, c. óreglu. Rannsókn, sem gerð var á úrtaki 106 einstaklinga í Reykjavík 80 ára og eldri, á vegum landlæknis og Hjartaverndar af Ársæll Jónssyni lækni og Þórhannesi Axelssyni félagsfræðingi á árunum 1982–1983, benti ekki til þess að aldrað fólk í Reykjavík þjáðist af næringarskorti. Sérstakar rannsóknir á heilsufari aldraðra með hliðsjón af þessu hafa ekki farið fram. Þórir Guðbergsson taldi sjálfur nauðsynlegt að gera frekari grein fyrir þeim ummælum hans sem vitnað var til og birtist sú athugasemd í Þjóðviljanum 25. apríl 1985 og er svohljóðandi: „Um aldraða, næringarskort og vistheimilisgjöld. Vegna misskilnings í hita og þunga dagsins um næringarskort hjá öldruðum og gjöld á vistheimilum aldraðra langar mig til þess að taka fram eftirfarandi: 1. Á bráðasjúkrahús hefur alltaf komið fólk öðru hverju sem þjáist af næringarskorti. Óhætt er að segja með nokkurri vissu að varla séu þess dæmi að fólk beinlínis svelti vegna fátæktar eða líði næringarskort af þeim orsökum. Ég þekki engin slík dæmi. Orsakanna er miklu fremur að leita í veikindum, hvers kyns fötlun, sinnuleysi af ýmsu tagi, skorti á upplýsingum og fræðslu um næringargildi fæðutegunda o. s. frv. Ekki er unnt að benda á eða styðjast við rannsóknir á þessu sviði eða kannanir á neysluvenjum aldraðra og því ómögulegt að fullyrða nokkuð um þessi mál og því síður að láta í það skina að aldraðir þjáist almennt af næringarskorti. 2. Daggjöld á vistheimilum, vistgjöld, eru ákveðin hverju sinni af daggjaldanefnd ríkisins hvort sem um opinber vistheimili er að ræða eða vistheimili sem eru rekin af einkaaðilum. Hafi vistmaðurinn ekki tök á að greiða þennan kostnað tekur Tryggingastofnun ríkisins þátt í kostnaði að fullu fyrir viðkomandi heimilismann og fær hann þá alla þjónustu, umönnun, fæði, lyf, lækniskostnað o. fl. á vistheimilinu en heldur a. m. k. rúmum tvö þúsund krónum í eigið ráðstöfunarfé. Verndaðar leiguíbúðir aldraðra og verndaðar þjónustuíbúðir aldraðra eru hins vegar ekki vistheimili og hlíta allt öðrum reglum en þau. Þessar íbúðir eru leigðar af fólkinu sjálfu og greiðir það sína húsateigu í hverjum mánuði og eða þjónustugjald og er að öllu jöfnu ekki eins lasburða og þeir sem þurfa á þjónustu og umönnun að halda á vist- og hjúkrunarheimilum.“ 10. Hvaða áform hefur ráðuneytið um úrbætur í málefnum aldraðra? Þann 1. janúar 1983 gengu í gildi lög um málefni aldraðra. Var þar lagður grunnur að samræmdri skipulagningu þessa málaflokks og lögð mikil áhersla á samvinnu um félagslega þjónustu og heilbrigðisþjónustu. Jafnframt var þar sett fram það markmið að allir aldraðir skyldu geta lifað eðlilegu heimilislífi svo lengi sem þeir geta og vilja en að völ væri á þjónustu á stofnunum þegar hennar væri þörf. Til skamms tíma hefur minni áhersla verið lögð á vel skipulagða heimaþjónustu fyrir aldraða, þ. e. heimilishjálp og heimahjúkrun. Uppbygging stofnana sat lengi í fyrirrúmi hér á landi. Þannig jókst rými bæði á hjúkrunardeildum og dvalarheimilum aldraðra kringum 60% á árunum 1974 til 1984. Á sama tíma minnkaði stofnanarými á stofnunum fyrir þennan aldurshóp í grannlöndum okkar. Lög um málefni aldraðra leggja áherslu á að uppbygging allra þátta þjónustu fyrir aldraða haldist í hendur og myndi eina samfellda heild. Í lögunum er m. a. að finna ákvæði um endurgreiðslu ríkissjóðs vegna rekstúrs heimilishjálpar í sveitarfélögum. Hefur það endurgreiðsluákvæði án efa orðið ýmsum sveitarfélögum hvati til að taka upp þessa þjónustu. Heimahjúkrun hefur aukist mjög verulega á undanförnum árum og raunar haldist í hendur við uppbyggingu heilsugæslustöðva um allt land. Heilbrigðisráðuneytið hefur allt frá gildistöku laga um málefni aldraðra unnið ötullega að því að hrinda þeim lögum í framkvæmd í samvinnu við samstarfsnefnd um málefni aldraðra. Eins og kunnugt er hafa lög þessi að geyma sólarlagsákvæði og munu þau renna sjálfkrafa úr gildi 31. desember 1987 hafi þau ekki verið endurskoðuð og framlengd fyrir þann tíma. Tilgangurinn með lagasetningunni var sá að færa þjónustu við aldraða á sama stig og þjónustu við aðra aldurshópa. Allar upplýsingar sem til eru um málefni þessa aldurshóps sýna að mikið er að gerast á þessu sviði. Augljóst virðist þó að til að ná upphaflegu markmiði þurfi að framlengja gildistíma laga um málefni aldraðra. Flest bendir hins vegar til að um eða eftir 1990 muni þjónusta við aldraða hér á landi verða komin á það stig sem best þekkist í heiminum. FYLGISKJAL I. Samband íslenskra sveitarfélaga Yfirlit yfir kostnað kaupstaðanna árið 1980 vegna rekstrar heimilishjálpar: Íbúar pr. Brúttó Endurgr. Nettó Nettó pr. Sveitarfélag: 1/12 80: gkr.: gkr.: gkr.: íb. gkr.: Reykjavík 83 766 971 628 511 81 264 373 890 364 138 10 629 Kópavogur 13 819 94 197 171 20 267 332 73 929 839 5 350 Seltjarnarnes 3 100 8 805 227 807 176 7 998 051 2 580 Garðabær 4 909 5 236 727 389 978 4 846 749 987 Hafnarfjörður 12 205 62 549 540 10 347 476 52 202 064 4 277 Grindavík 1 929 715 377 244 793 470 584 244 Keflavík 6 622 8 320 919 2 072 980 6 247 939 944 Njarðvík 2 008 3 009 159 – 3 009 159 1 499 Akranes 5 200 2 126 372 – 2 126 372 409 Bolungarvík 1 266 1 050 477 – 1 050 477 830 Ísafjörður 3 352 3 599 493 – 3 599 493 1 074 Sauðárkrókur 2 188 4 974 294 308 402 4 665 892 2 132 Siglufjörður 2 003 510 052 51 660 458 392 229 Ólafsfjörður 1 195 4 274 988 105 165 4 169 823 3 489 Dalvík 1 269 2 198 418 583 082 1 615 336 1 273 Akureyri 13 420 39 469 405 1 207 312 38 262 093 2 851 Húsavík 2 414 6 893 770 231 860 6 661 910 2 760 seyðisfjörður 998 *) Neskaupstaður 1 683 3 700 613 - 3 700 613 2 199 Eskifjörður 1 043 *) Vestmannaeyjar 4 727 *) Selfoss 3 409 19 045 683 2 045 173 17 000 510 4 987 1 242 306 196 119 926 762 1 122 379 434 FYLGISKJAL II. Heimilishjálp aldraðra 1983. 1983 Reykjavík u.þ.b. 1500 Akranes 27 Borgarnes 10–15 Ólafsvík 9 Eyrarsveit ? Stykkishólmur 4-6 Búðardalur 1-2 Patreksfjörður 13 Bolungarvík ? Ísafjörður ? Hvammstangi a.m.k. 15 Blönduóshreppur 6 Sauðárkrókur 24 Siglufjörður ? Ólafsfjörður ? Dalvík ? Akureyri u.þ.b. 160 Húsavík 18 Þórshöfn 6 Vopnafjörður ? Fellahreppur 2 Seyðisfjörður ? Skriðdalshreppur 3 Neskaupstaður 15–20 Eskifjörður ? Búðahreppur 9 Höfn, Hornafirði 9 Kirkjubæjarhreppur 12 Vestmannaeyjar ? selfoss 66 Stokkseyrarhreppur 5 Kópavogur 175 Seltjarnarnes ? Garðabær 19 Hafnarfjörður ? Grindavík 11 Keflavík u.þ.b. 50 Njarðvík ? Samtals a.m.k.2169 FYLGISKJAL HI. Vistrými fyrir aldraða 1. júní 1985. Vist- Hjúkr.- Dvalar- og hjúkrunarheimili. rými rými Reykjavík B-álma – 52 Hvítabandið – 19 Heilsuverndarstöðin – 30 Hafnarbúðir – 25 Hátún 10B – 66 Droplaugarstaðir 36 32 Hrafnista DAS 174 196 Elliheimilið Grund 125 180 Akranes 48 – Borgarnes 57 – Stykkishólmur 25 – Búðardalur (Fellsendi) – 16 Flateyri 7 – Ísafjörður 20 – Blönduós 4 17 Siglufjörður – 15 Dalvík 1) 45 – Ólafsfjörður 17 8 Akureyri Hjúkrunardeildin Sel – 20 Kristnesspítali – 58 Dvalarheimilið Hlíð 90 19 Dvalarheimilið Skjaldarvík 75 – Húsavík 47 – Vopnafjörður – 9 Eskifjörður2) 7 – Neskaupstaður 6 6 Höfn, Hornafirði 25 25 Kirkjubæjarklaustur3) 6 – Vík í Mýrdal 4 – Hvolsvöllur 4) 20 – Hella 24 – Vestmannaeyjar 44 – Selfoss – 26 Stokkseyri 50 24 Hveragerði 190 – Keflavík 17 – Garður 22 20 Hafnarfjörður 106 Sólvangur Hrafnista DAS 104 88 Kópavogur – 38 Samtals 1289 1095 1) Síðar á árinu mun heimilaður rekstur 14 rúma hjúkrunardeildar á Dalvík. Mun rýmum á vistinni fækka þá sem því nemur. 2) Rekstrarleyfi til bráðabirgða. 3) Rekstrarleyfi til bráðabirgða. 4) Rekstrarleyfi til bráðabirgða. FYLGISKJAL IV. Vistrými fyrir aldraða 1. júní 1985. Fjöldi Fjöldi Íbúðir fyrir aldraða. íbúða íbúða Reykjavík Austurbrún 6 40 – Norðurbrún 1 60 68 Furugerði1 74 88 Langahlíð 3 32 32 D albraut25–27 64 82 Samtök aldraðra 14 – Akranes 20 – Ísafjörður 30 40 Hvammstangi 8 12 Ytri-Torfustaðahreppur 4 – Blönduós 10 20 Skagaströnd 4 8 Þórshöfn 4 8 Vopnafjörður 14 18 Egilsstaðir 7 – Neskaupstaður 12 16 Kirkjubæjarklaustur 8 16 Vík í Mýrdal 4 5 Hella 3 6 Biskupstungnahreppur 4 6 Hrunamannahreppur 4 6 Selfoss 16 24 Vestmannaeyjar 6 8 Keflavík 38 60 Garðabær 28 – Seltjarnarnes 16 – Mosfellssveit 2 4 Samtals 524 a.m.k.746 FYLGISKJAL V. Biðlistar á dvalar- og hjúkrunarheimili jan.-maí 1985. Vist- Hjúkr.- Bið- rými rými listi Mat Reykjavík B-álma – 52 58 + Hvítabandið – 19 ? Heilsuverndarstöðin – 30 ? Hafnarbúðir – 25 ? Hátún 10B – 66 50 + Droplaugarstaðir 36 32 293 + Hrafnista DAS 174 196 463 - Elliheimilið Grund 125 180 291 - Akranes 48 – 60 + Borgarnes 57 – 12 - Stykkishólmur 25 – 1 + Búðardalur (Fellsendi) – 16 ? Flateyri 7 – ? Ísafjörður 20 – 6 - Blönduós 4 17 10 + Siglufjörður – 15 - Dalvík 45 – 33 - Ólafsfjörður 17 8 22 + Akureyri Hjúkrunardeildin Sel. - 20 10 + Kristnesspítali – 58 17 + Dvalarheimilið Hlíð 90 19 300 - Dvalarheimilið Skjaldarvík 75 - Húsavík 47 – 80 - Vopnafjörður – 9 1 + Eskifjörður 7 – 1 + Neskaupstaður 6 6 ~ Höfn, Hornafirði 25 25 3 - Kirkjubæjarklaustur 6 – 6 - Vík í Mýrdal 4 – 0 Hvolsvöllur 20 – 25 - Hella 24 – 8 - Vestmannaeyjar 44 – 8 - Selfoss – 26 29 + stokkseyri 50 24 - Hveragerði 190 - Keflavík 17 – Garður 22 20 20 - Hafnarfjörður Sólvangur – 106 98 + Hrafnista DAS 104 88 570 - Kópavogur – 38 55 + Samtals 1289 1095 2528

Svar: Nefnd sú, sem skipuð var af þáverandi ríkisstjórn vorið 1983, hefur skilað tvennum tillögum, annars vegar tillögum um sérstakar ráðstafanir í áfengismálum, sem bárust ríkisstjórninni í nóvember 1983, og hins vegar sérstökum tillögum í vímuefnamálum sem bárust ríkisstjórninni í febrúar 1984. Þegar nefndin var stofnuð var gert ráð fyrir að hún hefði þrjú ár til starfa og á hún því að ljúka starfi sínu á árinu 1986. Nefndin vinnur nú í þremur undirnefndum sem fást við tillögugerð um einstaka þætti áfengismálanna. 2. Hefur ríkisstjórnin markað afstöðu til þeirra áfengistillagna sem frá nefndinni hafa borist? Svar: Að tillögu heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra tilnefndu þau ráðuneyti, sem hlut eiga að máli, þ. e. heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið, dómsmálaráðuneytið, menntamálaráðuneytið og fjármálaráðuneytið, menn í nefnd til að draga út úr tillögunum þætti sem ríkisstjórnin gæti sameinast um, en samstaða náðist ekki í þeirri nefnd um afstöðu til málsins. Ríkisstjórnin hefur því ekki sem heild tekið afstöðu til tillagnanna. 3. Hvaða þættir þessara tillagna eru það sem til þessa hafa hindrað að ríkisstjórnin tæki ákvörðun í þessum málum? Svar: Tillögurnar sem heild gera ráð fyrir harðari stefnu hvað snertir aðgengi að áfengi og heimildir til vínveitinga, en svo sem ljóst er af afstöðu sveitarstjórnarmanna og dómsmálaráðuneytis til fjölgunar áfengisútsala og vínveitingaleyfa fellur þetta ekki saman við skoðanir nefndarinnar. Þá má minna á að fyrir Alþingi hafa legið tillögur um breytingar á áfengismálastefnu. Það var eðlilegt að ríkisstjórnin fylgdist með afstöðu þingmanna til þeirra áður en hún afgreiddi tillögur nefndarinnar og tæki ákvarðanir í þessum málum. 4. Hvaða þáttum tillagnanna hyggst heilbrigðisráðherra beita sér fyrir að hrinda í framkvæmd? Svar: Það virðist ljóst að tillögum þeim, sem nefndin sendi frá sér sem bráðabirgðatillögur, verður ekki hrint í framkvæmd og er sennilegast að ríkisstjórnin bíði eftir lokatillögum nefndarinnar. Þá mun heilbrigðisráðherra taka afstöðu til málsins. 5. Er þess að vænta að næsta haust verði lögð fram tillaga um stefnu í áfengismálum eða frumvörp um einstök málefni sem nefndin hefur skilað tillögum um til ríkisstjórnarinnar? Svar: Þess er vænst að nefndin geti sent frá sér tillögur á næsta hausti til ráðherra um áfengisvarnir, upplýsingastarfsemi og rannsóknir og um fyrirkomulag meðferðarstofnana. Það fer eftir því hvaða samstaða næst í ríkisstjórn um þær tillögur hvernig málinu vindur fram á þessu ári.