Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á nýliðnu sumri urðu nokkrar launahækkanir í landinu hjá verkamönnum og iðnaðarmönnum umfram þau 5%, sem ákveðin voru til hækkunar með lögunum um útflutningssjóð. Fyrir nokkru var einnig samþykkt ályktun í sameinuðu Alþingi, sem gerði ráð fyrir því, að opinberir starfsmenn fengju hliðstæða hækkun við þá almennu launahækkun, sem varð á s.l. sumri. Það hefur verið venja, að helztu bótagreinar almannatrygginga fylgdu eftir launahækkunum og þá sérstaklega launahækkunum til opinberra starfsmanna. Þegar þál. var afgreidd í Sþ. um launahækkun til opinberra starfsmanna, var því lýst yfir, að ríkisstj. hefði í undirbúningi frv. til laga, sem heimilaði hliðstæðar hækkanir frá almannatryggingum til bótaþega. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er fram borið til þess að fullnægja þeirri yfirlýsingu. Gert er ráð fyrir í frv., að helztu bótagreinar almannatrygginga hækki frá 1. sept. 1958 um 9½%. Þær bótagreinar, sem hér er um að ræða, eru ellilífeyrir, örorkulífeyrir og barnalífeyrir svo og aðrar þær bætur, sem miðaðar eru við elli- og örorkulífeyri, en þær eru makabætur, mæðralaun, ekkjulífeyrir, uppbót á elli- og örorkulífeyri, allt að 100%, svo og slysabætur, þegar um er að ræða varanlega örorku eða dauða. Nokkrar bótagreinar eru undanþegnar, eins og yfirleitt hefur verið venja, þegar stofnað hefur verið til hækkana með svipuðum hætti og nú, en þær bótagreinar eru fjölskyldubætur, fæðingarstyrkur, 3 og 9 mánaða bætur til ekkna, slysabætur og vissar viðbótardánarbætur. Útgjaldaaukning sú, sem af þessum hækkunum leiðir, er um 4 millj. kr. fyrir tímabilið frá 1. sept. til ársloka 1958, en fyrir allt árið 1959 er talið, að heildarhækkunin nemi um 11 millj. kr. Af þessum upphæðum kemur 1/3 hluti í hlut ríkissjóðs að greiða. Ég hygg, að það sé ekki fleira, sem ástæða er til að taka fram um þetta frv. að svo stöddu. En með því að tíminn er orðinn nokkuð naumur til útborgunar fyrir Tryggingastofnun ríkisins, vildi ég mega óska eftir því, að hægt væri að hraða málinu hér í þessari hv. deild og legg til, að því verði vísað til 2. umr. og heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Ég kvaddi mér aðeins hljóðs til þess að undirstrika það, sem hæstv. ráðh. sagði í lok ræðu sinnar. Ég leyfi mér að bera fram þá ósk við hæstv. forseta, að þessu máli verði mjög hraðað og helzt þannig, að því geti orðið lokið nú í dag. Þetta er einfalt mál og það var samþykkt athugasemdalaust í Nd. og einróma. Það er mjög bagalegt, að það dragist að afgreiða málið, því að allar greiðslur trygginganna hafa frestazt, og þær frestast á meðan frv. liggur hér. Það er hver síðastur að geta greitt bótagreiðslur fyrir jólin, en það tel ég illa farið, ef ekki er hægt að gera það. Ég vildi mjög eindregið mælast til þess við hæstv. forseta, að við getum afgreitt málið nú þegar í dag á þrem fundum. Ég sé enga ástæðu til þess, að frv. fari til nefndar, - það er svo einfalt og augljóst. Ég ber fram þessa einlægu ósk til hæstv. forseta.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. V-Sk. fyrir hans góðu undirtektir undir þetta frv. Það er alveg rétt, það er nauðsynlegt að flýta málinu sem allra mest og væri að sjálfsögðu langæskilegast, ef hægt væri að afgreiða það í d. í dag. Ég lagði til, að frv. yrði vísað til n., af því að mér þótti nokkuð hart að gengið að fara fram á það við d., að n. fengi ekki að skoða frv. Að sjálfsögðu yrði ég því fegnastur, ef það þyrfti ekki að fara til n., og fell því frá till. minni, þó að ég geri það ekki að kappsmáli, ef dm, vildu óska eftir því að fá frv. í nefnd.



Herra forseti. Þegar ég kvaddi mér hljóðs, voru ekki komnar fram eins sterkar raddir um að hraða málinu svo mjög sem síðan hafa heyrzt og er það þess vegna nærri því með hálfum huga, að ég fer að tala í þessu máli og ég skal taka það fram þegar, að það er ekki mín ætlan að tefja fyrir málinu á neinn hátt. En mér var falið af mínum kjósendum að fara fram á hér á þingi vissa breyt. við 22. gr. almannatryggingalaganna, og þar sem hér er um breyt. á almannatryggingalögunum að ræða, þá flaug í huga minn, þegar málið kom fyrst fram, að mér mundi leyfast að orða brtt. við þá n., sem færi með málið, þá gekk ég út frá því, að það færi í nefnd. Nú tel ég það borna von, að svo verði. En ég vildi á hinn bóginn segja, hvað það væri, sem fyrir mér og mínum kjósendum vakir í þessu efni og um leið leita undirtekta hæstv. ráðh., þess sem talað hefur fyrir frv. hér í þessari d., um breyt. í þá átt. Þótt ekki sé annað, þá vildi ég feginn heyra „stemningu“ af hans hendi fyrir því. Því er þannig varið, að í Vestmannaeyjum eru þess mörg dæmi, að eldra fólk, sem er vel fært um að inna af hendi léttari störf, hefur hætt störfum á miðju ári, með því að tekjur þess hafa þá verið komnar að því marki, að viðkomandi missti ellilaun sín, ef hann héldi áfram störfum. Þetta kann að gilda víðs vegar um land líka, en það ber þó sérstaklega á því í mínu kjördæmi, vegna þess að þar skortir oft vinnukraft og er vinnukraftur þessa aldraða fólks vel þeginn nærri því á öllum tímum. Þegar þess er gætt, að hjá okkur vantar flesta tíma árs vinnukraft við framleiðslustörfin, verkar þetta alveg neikvætt fyrir bæjarfélagið, þ.e.a.s. þær hömlur, sem eru á ellilaunum í l., ef fólkið vinnur eitthvað fyrir sér á annað borð. Þetta verkar alveg neikvætt fyrir bæjarfélagið, auk þess sem það verður að teljast réttlætismál, að þeir, sem greitt hafa iðgjöld sín til trygginganna árum saman, eins og lög hafa staðið til, njóti fullra bóta, burt séð frá því, hvort þeir á gamalsaldri geta aflað sér einhverra atvinnutekna, sérstaklega þegar þess er gætt, að ellilaunin ein eru hvergi nærri nægjanlegur framfærslueyrir, jafnvel þó að við bætist sú tekjuupphæð, sem leyfileg er til þess, að ellilaunin skerðist ekki. Þetta eru ástæðurnar fyrir þeirri breyt., sem ég hef verið beðinn um að reyna að fá hljóð fyrir á hinu háa Alþingi. Ég sé fram á það, að í sambandi við þetta frv. líðst mér ekki að fara að koma fram með breyt. í þessa átt og vil ekki heldur gera það, ef það yrði til að tefja fyrir gangi aðalmálsins. Mér er hermt, að endurskoðun á almannatryggingalögunum kunni að vera höfð með höndum nú á þessu tímabili, en ég vildi feginn mega heyra álit hæstv. ráðh. á því, ef hann hefur numið mál mitt, hvort hann er fjarlægur eða nálægur þeirri hugsun, að gerð yrði breyt. á ellitryggingalögunum í þá átt, sem ég sagði nú og óskað er frá mínu kjördæmi, sem sagt, að breyt. yrði gerð við 22. gr., sem heimilaði öldruðu fólki aðgang að ellilaunum, þó að það á einhvern hátt tæki þátt í framleiðsluvinnunni og þægi þóknun eða laun fyrir, eins og oft á sér stað, bæði í Eyjum og víða annars staðar. Ég þykist vita, þótt ég hafi hér vitnað til Eyjanna, að þetta sé víðar á landinu þannig, að þegar vinnukraft vantar, þá sé leitað bæði til unglinga og líka til hins eldra fólks.



Herra forseti. Hv. þm. Vestm. hefur hreyft hér atriði í sambandi við almannatryggingarnar, sem lengi hefur valdið nokkrum erfiðleikum í sambandi við framkvæmd þeirra. Allir þeir, sem hafa fylgzt með framkvæmd þessara l., hafa orðið þess varir, að það getur oft verið mikið óréttlæti samfara því að þurfa að svipta gamalt fólk rétti til bóta eða hluta af bótum vegna þess, að það hefur haft nokkrar tekjur umfram það, sem l. gera ráð fyrir. Ég fyrir mitt leyti hef sem umboðsmaður trygginganna í nokkuð mörg ár í því umdæmi, þar sem ég hef farið með löggæzlu, kynnzt nokkuð mörgum tilfellum, þar sem þessi regla hefur reynzt afar ósanngjörn og óeðlileg í framkvæmd. Mér er því fullkomlega ljós sú þörf, sem þarna er á athugun og ég vil taka undir það með hv. þm. Vestm., að hér er nauðsynlegt að ráða einhverja bót á. Hins vegar virðist mér þessi till. ekki eiga heima í sambandi við frv. það, sem hér liggur fyrir. Hér er eingöngu verið að leggja til, að bætur frá almannatryggingum séu leiðréttar til samræmis við þær launahækkanir, sem orðið hafa á landinu í seinasta mánuði. Sú hugmynd, sem hv. þm. Vestm. hreyfir hér, á því í raun og veru ekki heima inni í þessu frv., enda er breyt. flóknari og vandasamari en það, að eðlilegt sé að tefja þetta frv. með athugun á þeirri breyt. út af fyrir sig. Hins vegar vill svo til, að samkvæmt þáltill., sem samþ. var á hæstv. Alþ. í fyrra, hef ég á s.l. sumri skipað sérstaka mþn. til þess að athuga viss atriði almannatryggingalaganna og þá einmitt ákvæðin um elli- og örorkulaun. Till. eins og sú, sem hv. þm. Vestm. hugðist hreyfa, á einmitt heima í þeirri n. til athugunar. Að því er ég bezt veit, hefur þetta atriði þegar komið til athugunar hjá n. Hún hefur ekki lokið störfum sínum enn þá, en hefur talsvert unnið að endurskoðuninni og þess er að vænta og til þess hefur verið stofnað, að n. skili sínum till. það tímanlega, áður en yfirstandandi Alþingi lýkur, að hægt verði að taka fyrir frv. til l. um breyt, á almannatryggingalögunum um þetta atriði og ljúka því fyrir þinglok. Ég vænti því, að hv. þm. Vestm. finnist sér og hans áhugamáli í þessu sambandi fullnægt með því, að þessi hugmynd hans verði tekin til athugunar í mþn. og ég þori að fullyrða, að hún mætir þar bæði vinsemd og skilningi, án þess að hægt sé að segja nánar um það, hver niðurstaða n. verður.



Herra forseti. Ég leyfi mér að þakka hæstv. utanrrh. fyrir svör hans og þó sérstaklega fyrir undirtektir hans undir þá hugmynd, sem ég var hér að færa fram í d., og er honum sammála um það, að efni þessa frv., sem hér er til afgreiðslu, gefur ekki sérstakt tilefni til að flytja þessa brtt, þar við og sem sagt, mér þykir hin leiðin miklu vissari og betri, sem hæstv. ráðh. benti á, að n., sem er að endurskoða þessa löggjöf, fái þetta í hendur frá mér eða öðrum og þar sem hún fjallar þegar um þessi atriði, þá er það betur kunnugt. Sérstaklega þótti mér vel mælt í yfirlýsingu hæstv. ráðh., að hann - og ég geri þá ráð fyrir hæstv. ríkisstj. eða þá a.m.k. hans flokkur - muni vera samþykkur á sínum tíma breyt. eitthvað í þá átt, sem óskað hefur verið af mínum kjósendum.