Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er nú alllangur tími liðinn síðan þessi fsp. var lögð fram hér á Alþ., en þessi fsp. er 274. mál þingsins á þskj. 562 og fyrst og fremst lögð fram til ríkisstj. eða forsrh. vegna sölu á bv. Fonti og hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Hefur ríkisstj. tekið ákvörðun um sölu á bv. Fonti? Ef svo er, hverjir eru þá kaupendur og hvaða ástæður liggja þeirri ráðstöfun til grundvallar?“ Nú hefur komið í ljós eða réttara sagt komið fram í fjölmiðlum, að bv. Fontur hefur verið seldur til Siglufjarðar af Ríkisábyrgðasjóði og kaupandi sé Ísafold hf. á Siglufirði. Þetta koma fram í fjölmiðlum og aðeins fáeinir dagar síðan Fontur undir nýju nafni: Siglfirðingur, sigldi inn á sína nýju heimahöfn. Eigi að síður er seinni hluti þessarar spurningar mjög knýjandi og ég óska skýrra svara um það, hverjar séu ástæður þess að skipið var selt til Siglufjarðar. Eins og öllum þm. er kunnugt eru allmargir skuttogarar fyrir á þessum stað og haft á orði, að e. t. v. sé Siglufjörður eini staðurinn á öllu landinu sem ekki þurfti ný skip til hráefnisöflunar, meðan aðrir staðir hafa verið í hráefnissvelti vegna þess að ekki eru nógu öflug skip og nógu mörg skip til á viðkomandi stöðum. En ég spyr forsvarsmann ríkisstj. um það fyrst og fremst, hverjar ástæður liggja þeirri ráðstöfun til grundvallar, að Fontur, sem nú heitir Siglfirðingur, var seldur til Siglufjarðar.



Herra forseti. Sú fsp., sem hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson, 4. landsk., hefur borið hér fram, er í tveimur liðum, eins og hann gerði hér grein fyrir: „Hefur ríkisstj. tekið ákvörðun um sölu á bv. Fonti? Ef svo er, hverjir eru þá kaupendur og hvaða ástæður liggja þeirri ráðstöfun til grundvallar?“ Svarið við fyrri lið fsp. er jákvætt, eins og hefur raunar komið þegar fram. Sú ákvörðun var tekin fyrir hartnær tveimur mánuðum, þ. e. a. s. um mánaðamót mars-apríl, að taka kauptilboði Ísafoldar hf. og nokkurra einstaklinga á Siglufirði í skipið. Til svars við síðari lið spurningarinnar, þ. e.. hvaða ástæður hafi legið að baki þeirri ákvörðun að taka tilboði Ísafoldar hf., er nauðsynlegt að hafa í huga aðdraganda þessa máls og jafnvel það hvaða annarra kosta ríkisstj. átti völ. Eins og flestum er kunnugt var bv. Fontur seldur á nauðungaruppboði í febr. s. l. vegna yfirvofandi gjaldþrots Útgerðarfélags Þórshafnar hf., sem var eigandi skipsins. Ríkisábyrgðasjóður átti um það bil 100 millj. kr. kröfu á útgerðarfélagið sem tryggð var með 2. veðrétti í skipinu. Á 1. veðrétti í skipinu hvíldi skuld við Fiskveiðasjóð til 10 ára að fjárhæð um það bil 550 millj. kr., og sjóveðréttarkröfur á útgerðina voru u. þ. b. 20 millj., sem einnig gengu fyrir kröfu Ríkisábyrgðasjóðs. Ríkisábyrgðasjóður var hæstbjóðandi í skipið með 570 millj. kr. tilboð, og var sjóðnum lagt skipið út til eignar sem ófullnægðum veðhafa. nokkrum dögum síðar auglýsti Ríkisábyrgðasjóður skipið til sölu og var óskað kauptilboða í það. Var sett fast verð á skipið með það í huga að ríkissjóður slyppi skaðlaus vegna gjaldþrots Útgerðarfélags Þórshafnar hf. og var ríkissjóði því ekki ætlað að hagnast á þessum viðskiptum. Heildarverð skipsins var ákveðið að skyldi vera 685 millj. kr. sem greiddust þannig: 1. Með yfirtöku 1. veðréttar skuldar við Fiskveiðasjóð, um 550 millj. kr. 2. Með yfirtöku 2. veðréttar skuldar við Ríkisábyrgðasjóð að fjárhæð u. þ. b. 100 millj. kr. Það skal tekið fram, að um það bil helmingur þessarar skuldar við Ríkisábyrgðasjóð var innlausnarskuld, þ. e. skuld sem fallið hafði á Ríkisábyrgðasjóð vegna veittra ríkisábyrgða og áhersla var lögð á að Ríkisábyrgðasjóður þyrfti ekki að endurlána nema til skamms tíma. 3. Með útborgunarfjárhæð 35 millj: kr., þ. e. sjóveðin að fjárhæð um 20 millj. kr. og þar að auki áætlaður kostnaður Ríkisábyrgðasjóðs um 15 millj. Sjö tilboð bárust í skipið. Þessi boð voru ákaflega misjöfn, bæði að því er varðar möguleika bjóðenda til að standa undir útborguninni og eins að því er snertir tryggingar fyrir þeim hluta útborgunar, sem greiðast skyldi eftir afhendingu skipsins, og tryggingar fyrir ríkisábyrgðasjóðsláninu og þá fyrst og fremst innlausnarhluta þess. Eftir nána athugun virtust aðeins þrjú tilboð vera aðgengileg, þ. e. a. s. tilboð frá Vísi hf. á Húsavík, tilboð frá Ísstöðinni hf. í Garði og tilboð Ísafoldar hf. og nokkurra einstaklinga á Siglufirði. Í rauninni bar mjög lítið á milli þessara þriggja tilboða um það, hversu hratt útborgunin, þ. e. 35 millj., skyldu greiðast. Þegar tilboðin voru hins vegar virt með önnur atriði í huga og þá fyrst og fremst tryggingar sem í boði voru, var hins vegar niðurstaðan að hagsmunum ríkissjóðs virtist best borgið með því að taka tilboði Ísáfoldar hf. á Siglufirði. Í því sambandi vil ég leggja áherslu á að það var einmitt tilgangurinn með því að kaupa skipið að reyna að afstýra því að Ríkisábyrgðasjóður tapaði fé með gjaldþroti Útgerðarfélags Þórshafnar hf. Ég get upplýst að þær tryggingar, sem þeir Siglfirðingar settu fyrir útborguninni og innlausnarhluta ríkisábyrgðasjóðsskuldarinnar, voru bæði sjálfsskuldarábyrgðir banka og persónulegar tryggingar að hálfu þeirra einstaklinga sem þarna eiga aðild að, auk veðtryggingar í fasteignum Ísafoldar hf. Þær tryggingar, sem boðnar voru fram af hálfu annarra bjóðenda, voru sýnu lakari, auk þess sem ekki var fram hjá því horft að rekstrarstaða Ísstöðvarinnar hf. í Garði er miklum mun erfiðari heldur en Ísafoldar hf., en tilboð þeirra Garðsmanna var skoðað mjög gaumgæfilega. Niðurstaða mín varð sú, að með hliðsjón af þessu öllu var mun meiri áhætta bundin því að taka tilboði Garðsmanna heldur en tilboði Ísafoldar hf. á Siglufirði. Þá tel ég rétt að fram komi að Ísafold hf. á fullkomið frystihús á Siglufirði þar sem að jafnaði starfa 50–70 manns. Hráefnisöflun fyrirtækisins byggðist lengst af á afla smábáta og togskips sem síðar var selt. Vegna erfiðleika við hráefnisöflun leigði Ísafold hf. frystihús sitt á árinu 1977 til Þormóðs ramma hf. á Siglufirði; en það fyrirtæki gerir út þrjá skuttogara. Þormóður rammi sagði þessum leigusamningi upp frá og með 1. júlí n. k. Ísafold stóð þá frammi fyrir tveim kostum. Annar var sá að freista þess að verða sér úti um gott togskip sem m. a. væri samkeppnisfært gagnvart mannaráðningum við þau skip sem fyrir voru á staðnum. Hinn kosturinn var sá að segja upp öllu starfsfólki, 50–70 manns, og hætta rekstri. Fyrri kosturinn var sem sé valinn og þar með komið í veg fyrir að þessum stóra vinnustað yrði lokað. Mér er einnig kunnugt um að samið hefur verið um það milli Þormóðs ramma hf. og Ísafoldar, að um fiskmiðlun verði að ræða, og því frekar hægt að tryggja að jafnan verði um atvinnu að ræða í báðum frystihúsunum, sem að öðrum kosti hefði ekki getað orðið. Ég held að ég sjái ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um málið nema að gefnu tilefni.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. svör hans. Það kemur í ljós af svari hans, að ástæðan til þess að skipið var selt til Siglufjarðar var fyrst og fremst sú, að þar var sterkasti kaupandinn á ferðinni og sá kaupandi sem fyrst og fremst gat staðið í skilum við Ríkisábyrgðasjóð samkv. því sem fjmrh. segir. Ég verð eigi að síður að harma þessa ákvörðun, fyrst og fremst á þeim grundvelli að það eru önnur byggðarlög í landinu sem þurftu á þessu skipi að halda heldur en Siglufjörður. Ég skil það mætavel, að Siglufjörður þarf á hráefni að halda, en þar hefur fremur verið um umframhráefni að ræða á undanförnum missirum heldur en hitt. Einnig verð ég að harma það, að þessi sjónarmið um að leita að sterkasta kaupandanum skuli vera höfð að leiðarljósi þegar verið er að dreifa svo mikilvægum hráefnisöflunartækjum um landið. Ef þessari stefnu ætti alfarið að fylgja, gæti maður séð í fljótu bragði hvar hráefnisöflunartækin, skuttogararnir, mundu safnast saman. Það er nefnilega einu sinni svo, að eitt byggðarlag í þessu landi; Suðurnesin, hefur verið í nokkru fjársvelti af hálfu fjárfestingarsjóða miðað við fyrirgreiðslur til annarra fyrirtækja í öðrum byggðarlögum í landinu á undanförnum árum, sem hefur gert það að verkum að rekstrarstaða fiskvinnslufyrirtækjanna og útgerðarfyrirtækjanna á Suðurnesjum er miklum mun bágbornari en gerist úti um land, fyrst og fremst vegna aðstöðumunar sem felst í mismunandi fyrirgreiðslu úr opinberum sjóðum til þessara atvinnugreina. Það mátti lesa það úr orðum hæstv. fjmrh., að fyrst og fremst hafi verið um tvö tilboð að ræða sem tekist hafi á um að fá skipið, annars vegar tilboðið frá Ísafold og hins vegar frá Ísstöðinni í Garði. Einnig fylgdi það með, að rekstraraðstaða Ísstöðvarinnar hefði verið mun erfiðari en rekstraraðstað Ísafoldar á Siglufirði. Þess skal getið og upplýst hér, að mér er kunnugt um að Ísstöðin í Garði var fús til og hafði á prjónunum áætlanir um að því hráefni, sem bærist á land með þessu skipi, mundi verða miðlað til fleiri en tveggja eða þriggja frystihúsa á Suðurnesjunum og þannig vísir að samstarfi frystihúsa á Suðurnesjum um skipin og þann fisk sem berst á land úr skuttogurunum. Ef sú ákvörðun hefði verið tekin að gefa Suðurnesjamönnum kost á því að kaupa þennan skuttogara hefði það verið mikil lyftistöng fyrir Suðurnesin. Það hefði verið mikilvægt fyrir Suðurnesin að fá þetta skip og þar með hefði gefist svigrúm til þess að fleiri en einn og fleiri en tveir aðilar sameinuðust um skipið og það hráefni sem kæmi á land með því. Þess vegna verð ég að ítreka það, að ég harma þessa ákvörðun, og það væri ekki úr vegi að hv. þm. væri tjáð hverjir hefðu tekið þessa ákvörðun, hvort það er ríkisstj., sem hefur tekið þessa ákvörðun, eða hvort það eru einstakir ráðh. innan ríkisstj. eða einhverjir embættismenn, sem með þessi mál fara að öðru leyti.



Herra forseti. Ég hef á þskj. 641 leyft mér að bera fram til landbrh. fsp. um rekstrarlán til sauðfjárbænda. Fsp. er á þessa leið, í þremur liðum: „1. Hvað hafa rekstrarlán til sauðfjárbænda undanfarin 8 ár numið stórum hluta hvert ár um sig af skilaverði við upphaf sláturtíðar fyrir heildarfjölda sláturfjár haustið eftir að lánin voru veitt? 2. Hverjar eru núgildandi reglur í þessum efnum og hver má ætla að verði í ár breytingin frá fyrra ári hvað varðar upphæð rekstrarlána sem hlutfalls af skilaverði við upphaf sláturtíðar á komandi hausti? 3. Hefur ríkisstj. áformað að vinna að breytinum á þeim lánareglum sem nú gilda um rekstrarlánin, og ef svo er, hvaða breytingum hyggst þá ríkisstj. beita sér fyrir?“ Ég vil aðeins, áður en ég lýk máli mínu, minna á það, að í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna frá því að núv. hæstv. ríkisstj. var mynduð á s. l. hausti segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Rekstrar- og afurðalánum verði breytt þannig, að bændur geti fengið laun sín greidd og óhjákvæmilegan rekstrarkostnað svipað og aðrir aðilar fá nú.“ Ástæðan fyrir því, að ég ber fram þær fsp. sem ég hef hér kynnt og vænti svara við, er sú, að ég hef því miður nokkra ástæðu til að ætla að svo horfi að rekstrarlán til bændanna verði lægri á hvern dilk nú í ár heldur en nokkru sinni fyrr og séu jafnvel komin niður fyrir 10%. En þetta mun væntanlega allt saman skýrast í svari hæstv. landbrh., og ég legg ekki síst áherslu á að fá fram svör hans við spurningunni í 3. lið um fyrirhugaðar ráðstafanir ríkisstj.



Herra forseti. Fyrsta spurning hv. þm. er: „Hvað hafa rekstrarlán til sauðfjárbænda undanfarin 8 ár numið stórum hluta hvert ár um sig af skilaverði við upphaf sláturtíðar fyrir heildarfjölda sláturfjár haustið eftir að lánin voru veitt?“ Ég hef hér í höndunum töflu yfir þetta, sem sýnir í fyrsta lagi heildarverðmæti sauðfjárafurða, í öðru lagi rekstrarlán til sauðfjárræktar og síðan rekstrarlán í hundraðshluta af afurðaverðmæti. Árið 1971 var heildarverðmæti sauðfjárafurða 1 milljarður 465 þús., rekstrarlán 292. 1 millj. og hundraðshluti 19.9. 1972 var heildarverðmætið 1 milljarður 983 þús., rekstrarlánin 345.3 millj. og hundraðshlutinn því 17.4. 1973 var heildarverðmæti 2 milljarðar 840.4 millj., rekstrarlán 450.8 millj. og hlutfallið þá 15.9. 1974 var heildarverðmætið 4 milljarðar 165.5 millj., rekstrarlánin 618.9 millj. og hundraðshlutinn þá 14.9. Það hefur sem sagt farið stöðugt lækkandi öll þessi ár. 1975 var heildarverðmæti sauðfjárafurða 6 milljarðar 564.4 millj., rekstrarlánin 1 milljarður 150.2 millj., hlutfallið þá 17.5. Það ár voru rekstrarlánin nálægt því tvöfölduð. 1976 var heildarverðmætið 7 milljarðar 987.6 millj., rekstrarlánin 1 milljarður 547 millj. og hundraðshlutinn þá 19.4. 1977 var heildarverðmætið 11 milljarðar 400.6 millj., rekstrarlán 1 milljarður 987.1 millj. eða hundraðshlutinn 17.4. Og 1978 eru bráðabirgðatölur yfir heildarverðmæti sauðfjárafurða, þar sem endanlegt söluverðmæti liggur ekki fyrir, 19 milljarðar 200 millj., rekstrarlán til sauðfjárræktar 2 milljarðar 713.5 millj. eða hundraðshlutinn 14.1. Hér eru verðmæti rekstrarlána, sem ákveðin eru að vori, borin saman við verðmæti sauðfjárafurða að hausti. Svo sem taflan sýnir og ég benti á, fóru rekstrarlán til sauðfjárræktar lækkandi að verðgildi frá árinu 1971 til ársins 1975, en þá voru hin almennu rekstrarlán tvöfölduð, úr 226 millj, kr. í 453 millj. kr. Auk hinna svonefndu rekstrarlána hefur landbúnaðurinn fengið fyrirgreiðslu hin seinni ár við að Áburðarverksmiðja ríkisins hefur veitt gjaldfrest á áburði til sláturleyfishafa, búnaðarfélaga og verslunar. Sláturleyfishafar fá gjaldfrest á 50% þess áburðar sem er tekinn á þeirra vegum hvert vor fram til 15. nóv. með ávísun á væntanleg afurðalán sem eru veitt vegna birgða af sauðfjárafurðum. Verslanir og búnaðarfélög eiga hins vegar að hafa lokið uppgjöri áburðarverðs í ágúst - sept. Gjaldfrestur á vanskil vegna áburðarkaupa var eftirfarandi árin 1975–1978 við mánaðamótin ágúst - sept.: Árið 1975 rúmlega 1 milljarður kr., 1976 1 milljarður 436 millj., árið 1977 1 milljarður 678 millj. og árið 1978 2 milljarðar 456 millj. Árið 1975 var áburðarverð einnig greitt niður úr ríkissjóði um 752 millj. kr. Sé reiknað með að um 40% þessara fjármuna fari til fyrirgreiðslu sauðfjárræktar í landinu má reikna fyrirgreiðsluhlutfall á afurðaverðmætum 5–11% hærra. en í fyrrnefndri töflu, þ. e. a. s. fyrir árin 1975–1978. Á þessu ári er áætlað að rekstrarlán til landbúnaðar hækki um 42.4% frá s. l. ári. Upphæð þeirra yrði þá um 3.8–3.9 milljarðar kr. Hvert afurðaverðmæti sauðfjár verður n. k. haust er ekki vitað. Þar eru óvissuþættir stórir, bæði framleiðslumagn og verðlagshækkanir frá því sem er í dag. Svo sem horfir í dag er ekki ástæða til að áætla meiri framleiðslu sauðfjárafurða að hausti en á s. l. hausti. Sauðfé hefur fækkað um 0.6% í landinu og veðurfar er með einsdæmum óhagstætt, eins og allir þekkja, og mun tvímælalaust hafa verulega áhrif þar á . Frá s. l. hausti og þar til nú, á hálfu ári, hefur verð sauðfjárafurða hækkað um 13.1%. Verð sauðfjárafurða á heilu ári fram til dagsins í dag hefur hækkað um 46%. Hvort hækkun sauðfjárafurða frá s. l. hausti fram á næsta haust verður meiri eða minni en hækkun rekstrarlána, 42.5%, er ófyrirsjáanlegt. Hins vegar hækkar búvöruverð að öllu jöfnu mest við haustverðsákvörðun, þar sem sumir rekstrarkostnaðarliðir eru einungis teknir þá til endurskoðunar og aðalsamningar um búvöruverðið fara þá einnig fram. - Þetta er svar við 1. lið. Síðan er í 2. lið spurt: „Hverjar eru núgildandi reglur í þessum efnum og hver má ætla að verði í ár breytingin frá fyrra ári hvað varðar upphæð rekstrarlána sem hlutfalls af skilaverði við upphaf sláturtíðar á komandi hausti?“ Seinni hlutanum hef ég einnig reynt að svara og þar er, eins og fram kom í svari mínu, mjög mikil óvissa og ekki unnt að gefa ákveðnar hundraðstölu, en ég vil hins vegar lesa hér upp úr bréfi frá Seðlabankanum, dags. 14. maí 1979, með leyfi forseta: „Í janúar s. l. ákvað bankastjórn Seðlabankans að lækka endurkaupahlutfall allra afurða- og rekstrarlána um 3 prósentustig eða sem svaraði 5.7%. Tildrög þessarar ákvörðunar voru m. a. hin mjög svo óhagstæða þróun hlutfallsins milli endurkeyptra lána og bundins fjár, sem átt hafði sér stað undanfarin ár, og önnur þróun peningamála sem gekk í sömu átt, og er þar einkum átt við mikla skuldasöfnun ríkissjóðs í Seðlabankanum. Jafnframt var viðskiptabönkunum tilkynnt, að út frá því væri gengið að þeir ykju lán sín til atvinnurekstrarins að sama skapi og endurkaupin lækkuðu. Þetta ber að hafa í huga þegar rætt er um lán til atvinnuveganna, sem Seðlabankinn endurkaupir. Þegar rekstrarlán til landbúnaðar voru ákveðin í mars s. l. var að sjálfsögðu tekið tillit til þess, sem hlaut að leiða til lægri endurkaupa en ella. Samt var niðurstaðan sú, að meðalhækkun endurkeyptra rekstrarlána, og eru þá talin með fóðurbirgðalán, var 38.3%. Þessu til viðbótar koma svo uppgjörslán til sauðfjárbænda, sem þegar hafa verið greidd út að hluta, en koma til endanlegrar útgreiðslu í lok þessa mánaðar. Hækkun á þeim er væntanlega um 47.6% miðað við áætlaðar birgðir 1. mars. Alls verður því hækkun þeirra lána, sem geta flokkast undir rekstrarlán, 42.5% (eins og kom reyndar fram í því sem ég las upp áðan). Við ákvörðun endurkaupa rekstrarlána hefur það um alllangt skeið verið meginregla að hækka heildarupphæð lánanna um svipað og grundvallarverð hefur hækkað frá árinu áður. Ekki hefur verið tekið tillit til breytinga á stærð sauðfjárstofnsins, hversu mikið slátrað hefur verið næstliðið haust, enda verða ekki miklar breytingar þar á frá ári til árs, en aftur á móti hefur við niðurdeilingu lánanna á sláturleyfishafa verið miðað við tölu dilka, svo að skipting yrði sem jöfnust. Hins vegar hefur orðið aukning á rekstrarlánum við það, að tekin hafi verið upp á undanförnum árum lán, sem eru sama eðlis og rekstrarlánin, en í öðru formi og er hér um þrenns konar lán að ræða. Fyrst eru það svokölluð viðbótarrekstrarlán til bænda á þeim svæðum þar sem sauðfjárbúskapur er stundaður að meiri hluta, þá eru fóðurbirgðalán, sem eru til bænda á Norður- og Austurlandi vegna hafíshættu, og loks uppgjörslán, en þar er tekið tillit til raunverulegra birgða.“ Ég sé ekki ástæðu til þess að lesa meira, því að sumt af því er komið fram í því sem ég sagði áðan. En ég vildi að þetta, sem ég hef nú lesið, kæmi fram um afstöðu Seðlabankans. Ég gat um það áðan, að 1979 verða lánin, þau sem flokkast undir rekstrarlán, samtals um 3 milljarðar 585 millj. kr., en 1978 var upphæðin 2 milljarðar 512 millj. kr. Út af síðustu spurningu hv. þm., um hvað ríkisstj. hyggist gera, verð ég eiginlega að vísa henni að nokkru leyti til hv. þm., því að eitt af mínum fyrri verkum sem landbrh. var að skipa n. til að athuga bæði afurða- og rekstrarlán í landbúnaði. Gerði ég það með tilvísun til þess ákvæðis í samstarfsyfirlýsingu ríkisstj. sem hv. þm. vísaði til áðan. Fyrsti fundur í þessari n. var haldinn 26. okt. Í n. eiga sæti Vilhjálmur Hjálmarsson, sem er formaður n., Magnús Jónsson bankastjóri, Árni Gunnarsson alþm., Kjartan Ólafsson alþm. Sveinn Jónsson frá Seðlabanka Íslands, Helgi Bergs bankastjóri, Gunnar Guðbjartsson frá Stéttarsambandi bænda og Geir Magnússon frá Sambandi ísl. samvinnufélaga. Ég mætti á þessum fyrsta fundi n. og gerði henni grein fyrir þeim verkefnum sem henni voru ætluð. Ég tel að n. hafi unnið vel. Þetta mál er margslungið og flókið og hún lagði þegar í des. fram till. um fyrri þátt þessa máls, sem má segja að varði það að sauðfjárbændur fái 90% útborgað fyrir áramót. Ég lagði þá fyrir ríkisstj. till. sem er svo hljóðandi með leyfi forseta: „Með tilvísun til þess ákvæðis í samstarfsyfirlýsingu ríkisstj., að bændur geti fengið laun sín greidd og óhjákvæmilegan rekstrarkostnað eins og aðrir aðilar fá nú, skipaði ég í lok okt. nefnd til þess að gera till. um fyrirkomulag á greiðslu vegna landbúnaðarafurða. Fyrsti áfangi nál. fylgir hér með. Á grundvelli þeirra hugmynda sem þar koma fram, geri ég hér með till. um eftirgreint fyrirkomulag á greiðslum vegna landbúnaðarafurða: 1. Fullgildir verðábyrgðarreikningar til ríkissjóðs vegna útflutnings á landbúnaðarafurðum verði greiddir mánaðarlega og óháð verðlagsári landbúnaðarafurða, þótt heildarupphæð sé gerð upp í lok hvers verðlagsárs. Skv. því verður á fjárl. gert ráð fyrir upphæð til greiðslu útflutningsbóta vegna útflutnings á síðustu 8 mánuðum fyrra verðlagsárs og 4 fyrstu mánuðum nýs verðlagsárs. (Er hér vísað til þess, að verðlagsár landbúnaðarins endar í lok ágúst og þar hefur alltaf skarast að vissu leyti.) 2. Ríkissjóður greiði af niðurgreiðslu á uppbótafé vaxta- og geymslugjald á kindakjöti í lok hvers mánaðar samkv. þeim birgðum sem staðfest er að hafi verið í upphafi mánaðarins samkv. birgðaskýrslum sláturleyfishafa. 3. Ríkisstj. beinir þeim tilmælum til Seðlabanka Íslands að hraða verði afgreiðslu á uppgjörslánum til sláturleyfishafa, þannig að unnt reynist að hækka útborgunarhlutfall til bænda í 90% á haustgrundvallarverði.“ Þessar till. verða samþ. í ríkisstj. og a. m, k. tveir fyrstu liðirnir eru komnir til framkvæmda og hefur útflutningsbótagreiðslu og greiðslu vaxta- og geymslukostnaðar verið hagað þannig síðan og jafnframt verið til þess mælst hjá Seðlabanka að hann flýti uppgjörslánum, sem hann mun hafa gert að nokkru leyti nú, en kemur fyrst og fremst til framkvæmda á næsta ári. Síðan hefur n. unnið að öðrum áfanga, sem fjallar um rekstrarlánin. Ég hef fylgst með því starfi og ég geri ráð fyrir till. frá n. mjög fljótlega um það. Ég vil jafnframt geta þess, að ég hef beint því til n. að skoða afurða- og rekstrarlán vegna ýmissar annarrar framleiðslu landbúnaðarafurða, sem hefur ekki notið þeirrar fyrirgreiðslu í dag, og eru það ýmsar aukabúgreinar. Mér er kunnugt um að n. fjallar um það mál, og ég mun þegar taka það til meðferðar og afhenda ríkisstj. þegar þær till. liggja fyrir.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. landbrh. fyrir svörin við þeim fsp. sem ég hafði til hans beint. Þau svör voru út af fyrir sig skýr og upplýsandi að vissu marki. Ég vil þó vekja hér athygli á ákveðnu vandamáli sem ekki kom nægilega skýrt fram að mínum dómi í máli hæstv. ráðh. Er þess að vænta, að þau rekstrarlán, sem sauðfjárbændur fá á þessu ári, haldi verðgildi sínu miðað við síðasta ár? Hæstv. ráðh. upplýsti, að heildarhækkunin milli ára væri 42.5% frá 1978–1979, og vitnaði í þessum efnum í upplýsingar Seðlabankans. Ég dreg ekki í efa að þessi tala sé rétt miðað við þær forsendur sem hún er byggð á. En hér er á það að líta, að á síðasta hausti var slátrað 59 þús. fleiri dilkum en haustið 1977, og vegna þess að hér er ekki tekið tillit til þeirrar fjölgunar mun það vera óyggjandi staðreynd, að lánið út á hvern sláturdilk á s. l. hausti, sem hver bóndi fær, hefur aðeins hækkað út á hvern dilk um 33.5% á sama tíma og verðlagsgrundvöllurinn hefur hækkað um 46%. Hins vegar tók hæstv. ráðh. fram, að samkv. upplýsingum Seðlabankans hafi það lengi verið regla að hækka rekstrarlánin svipað og verðlagsgrundvöllurinn hækkaði milli ára. Hér er komið allverulegt bil á milli, ef spurt er um rekstrarlán út á hvern sláturdilk á síðasta hausti, þar sem verðlagsgrundvöllurinn hefur hækkað um 46%, en rekstrarlánin eingöngu um 33.5%. Af þessu leiðir óhjákvæmilega, ef ekki verður gerð breyting á, beina kjaraskerðingu fyrir bændastéttina til viðbótar við allt annað sem yfir hana dynur á þessu vori. Ég tel að ef ekki verði gerð í þessum efnum leiðrétting sé niðurstaðan í fullkominni andstöðu við þá setningu í málefnasamningi eða samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna sem ég vitnaði til þegar ég flutti fsp. mína. Og ég skal reyndar láta þess getið, vegna þess að hæstv. ráðh. vísaði að nokkru leyti til mín, eða þeirrar n. sem hann gat um og ég á sæti í, varðandi svör við 3. lið fsp. minnar, að þannig vill nú til að í þessari n. undirrituðum við einmitt nú í morgun, - það er hrein tilviljun að það skuli bera upp á sama dag og hæstv. ráðh. svarar þessari fsp., - en í morgun undirrituðum við einmitt till. okkar til hæstv. ráðh., og þær ganga út á það að þessi mismunur verði leiðréttur þannig að bændur fái á þessu ári a. m. k. rekstrarlán sem séu að verðmæti jafngildi út á hvern dilk og þau voru á síðasta ári. Ég legg af minni hálfu og ég hygg þeirra, sem í þessari n. hafa starfað, mjög mikla áherslu á að ríkisstj. sjái sér fært að tryggja þessa breytingu, og skírskota ég þar ekki síst til hinna almennu erfiðleika sveitafólksins sem ekki þarf að lýsa úr þessum ræðustól í dag. Ég vil enn fremur, áður en ég lýk mínu máli, vekja athygli á því, að verð á meðaldilk er talið 1. mars s. l. vera 19 652 kr., en meðalrekstrarlán samkvæmt núgildandi reglum, sem Seðlabankinn setti í síðasta mánuði, út á hvern dilk er hins vegar aðeins 1833 kr. eða komið niður fyrir 10% af verðmæti dilksins. Þetta er þróun sem að mínu viti er með engu móti hægt að una við og síst af öllu meðan í landinu situr ríkisstj. sem hefur það á stefnuskrá sinni að tryggja bændum það, að þeir geti, eins og það er orðað, fengið laun sín greidd og óhjákvæmilegan rekstrarkostnað svipað og aðrir aðilar fá nú. Það er augljóst, að þegar raungildi lánanna fer lækkandi, jafnmikilvæg og þau eru í búrekstrinum, kemur það í flestum tilvikum með beinum hætti niður á launum bóndans, því sem eftir er þegar hann er búinn að greiða rekstrarkostnaðinn, því sem honum er þá ætlað að halda eftir sem launum. Það er sá þáttur sem skerðist, því að rekstrarkostnaðinn hefur bóndinn ekki með góðu móti í sínu valdi að skera niður, nema hann sé þá um leið að skapa sér í flestum tilvikum minnkandi tekjur á næsta ári og næstu árum. Tímans vegna sé ég ekki ástæðu til að orðlengja öllu frekar um þessi mál, þó að vissulega hefði getað verið ástæða til að segja hér margt fleira. En ég vil ljúka þessu með því að láta þá ósk í ljós, að hæstv. ríkisstj. og hæstv. landbrh. líti með velvilja á þær ábendingar, sem ég hef hér sett fram, og geri ráðstafanir, sem dugi til að tryggja bændum hvað þetta varðar ekki lakari hlut en á síðasta ári. Auðvitað þyrfti hlutur þeirra í þessum efnum þvert á móti að verða betri, ég tala nú ekki um ef svo á að fara að hið háa Alþ. komist að þeirri niðurstöðu og það verði endanleg niðurstaða hér, að því verði synjað að útvega nokkurt fé til að mæta þeim erfiðleikum sveitafólks sem stafa af offramleiðsluvandamálinu.



Herra forseti. Fyrir nokkrum dögum barst sú fregn og kom reyndar fram í dagblöðum borgarinnar, að Póstur- og sími hefði gert pantanir á tækjabúnaði til þess að mæla lengd innanbæjarsamtala. Var þess þá getið, að þar væri sérstaklega átt við Reykjavík og nágrenni. Þetta kom flestum nokkuð á óvart, og að sjálfsögðu virðist þarna stefnt að því að setja upp slík tæki til þess að hækka afnotagjöldin hjá þeim sem þessi tækjabúnaður nær til. Hefði maður þó haldið að frekar væri ástæða til þess að gera tilraun til að lækka símaafnotagjöld, en ekki hækka þau. En hvað um það, ég lagði fram fsp. til hæstv. samgrh. á þskj. 526 til þess að fá staðfestingu á þessum fregnum. Því frekar var þessi fsp. borin fram þar sem mér er ekki kunnugt um að nein heimild hafi verið á fjárl. til að stofna til slíkra kaupa. Fsp. hljóðar svo: „1. Er það rétt, að Póstur og sími hafi pantað tækjabúnað til að mæla lengd innanbæjarsímtala? 2. Ef svo er, hvað kostar sá búnaður, bæði í innkaupi og uppsetningu? 3. Hvar á að nota þennan tækjabúnað? 4. Hverjar eru áætlanir Pósts- og síma um tekjur af þessari ráðagerð?“



Herra forseti. Í tilefni af fsp. hv. þm. Ellerts B. Schram vil ég upplýsa, að tækjabúnaður til þess að gjaldfæra innanbæjarsamtöl á höfuðborgarsvæðinu eftir tímalengd voru pöntuð 1. mars 1979 - 1. mars s. l. - og afgreiðslutími er áætlaður 15 mánuðir. Í öðru lagi spyr þm. að því, hver sé kostnaðurinn við þennan búnað, bæði í innkaupi og uppsetningu. Því er til að svara, að innkaupsverð er áætlað 395 720 sænskar kr. Uppsetningarkostnaður er áætlaður um tvö ársverk og unnið verður að þessu verkefni í ígripum að verulegu leyti. Í þriðja lagi: Hvar á að nota þennan tækjabúnað? spyr hv. þm. Því er til að svara, að nefndur búnaður verður fyrst um sinn notaður á höfuðborgarsvæðinu, en síðar fyrir landið allt í áföngum eftir stærð stöðva. Í fjórða lagi spyr hv. þm. hverjar séu áætlanir Pósts- og síma um tekjur af þessari ráðagerð. Svarið er, að áætlað er að þessi breyting gefi 30–35 millj. skrefa á einu ári og fer það þá eftir verðlagningu skrefa á hverjum tíma hversu mikið það gefur. Framangreint kerfi auðveldar útjöfnun símagjalda fyrir landið í heild. Þar með gefst þá tækifæri til þess að lækka langlínugjöldin og fækka gjaldflokkum niður í 3 eða 4 taxta. Innan heimastöðvasvæða er að færast í vöxt að nota sjálfvirka símakerfið til ýmiss konar flutninga eftir símalínum, m. a. á textum og myndum. Slíka notkun er nauðsynlegt að gjaldfæra samkv. tímalengd til þess að forðast misnotkun í þessu efni. Þessar upplýsingar eru byggðar á gögnum frá Póst- og símamálastofnuninni.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. svörin. Þetta eru mikil fagnaðartíðindi fyrir íbúa höfuðborgarsvæðisins - eða hitt þó heldur - að fá upplýsingar um að það sé búið að panta tæki til þess að hækka afnotagjöldin hjá þeim sem á þessu svæði búa. Það er ljóst sem sagt, að hér er enn ein sérstaka skattlagningin á Reykvíkinga og þá sem búa í næsta nágrenni við höfuðborgina. Ráðh. talar um, að hér sé um að ræða útjöfnun á gjaldinu. Það er auðvitað ljóst, að þarna er verið að gera tilraun til þess að hækka afnotagjöld hjá vissum hópi þjóðfélagsþegna vegna þess að einhverjum finnst að gjöldin hjá öðrum séu of há og þá þurfi umfram allt að hækka þar sem lægst er. Þetta er pólitíkin í dag. Herra forseti. Ég skal ekki tefja þetta mál frekar, tíminn leyfir það ekki og vonandi gefst tími til að fjalla frekar um þetta mál síðar. En ég held að hér sé á ferðinni enn eitt dæmið um það, hvernig ekki á að standa að málum, og sérstaklega lít ég það alvarlegum augum, að hér sé búið að taka ákvörðun og panta tæki, sem kosta mikið fé, án þess að. fjárveitingavaldið sé haft með í ráðum þegar sú ákvörðun er tekin.



Herra forseti. Ég vil segja það eitt um þessi orð hv. þm., að það hefur ávallt verið ljóst að jöfnun símgjalda hlyti að valda hækkun símgjalda hjá einhverjum hluta símnotenda. Annað er að sjálfsögðu útilokað, nema mismunurinn sé greiddur af ríkisfé með öðrum hætti. Hins vegar verður auðvitað ekkert um það sagt, hvort þessi ákveðnu kaup á tækjum muni hafa í för með sér hækkun símgjalda fyrir hinn almenna, venjulega notanda. Það ræðst að sjálfsögðu af taxtaákvörðunum þegar þar að kemur. Ég tel að stefna beri að því, að taxtinn verði með þeim hætti að sá, sem talar hæfilega löng samtöl, njóti svipaðra kjara og verið hefur. Hitt er ljóst, að þessi breyting mun hafa það í fór með sér að þeir, sem tala hlutfallslega mjög löng samtöl hverju sinni, munu fá hækkuð símagjöld.



Herra forseti. Ég vil gera örstutta grein fyrir þessum fsp. Ég minni fyrst á það, að ríki og sveitarfélög kosta sameiginlega byggingu almennra grunnskóla og nokkurra framhaldsskóla. Frjáls samtök koma þar einnig við sögu í nokkrum tilvikum, en margir skólar á framhaldsskólastigi eru kostaðir af ríkissjóði eingöngu. Heildaráætlun um byggingu skólahúsnæðis á hinum ýmsu skólastigum er ekki til enn þá þó að unnið sé að slíkri áætlanagerð, að ég hygg, og þess vegna er það, að ýmis atvik ráða því hvenær hafist er handa um byggingu einstakra skóla. Nálega allt skólahúsnæði, sem nothæft er talið í dag, er byggt á hálfri öld eða svo og fyrir 100 árum áttum við náttúrlega ekkert skólahús. Þegar svo ofan á þetta bætist að kröfur til skólalærdóms hafa aukist gífurlega á síðustu árum, þá er vissulega ekki nema von að margt sé ógert. Mér sýnist að hjá ríkisskólunum sé þörfin mest fyrir nýtt húsnæði í kennaraskólunum og í skólum þroskaheftra, þó víðar sé þröngt fyrir dyrum. Menntun kennara er meginatriði almennra fræðslumála, en húsnæðismál kennaraskólanna - af þeim er sorgarsaga. Fyrir aldarfjórðungi var hannað og teiknað húsnæði fyrir hinn almenna kennaraskóla og áætlað að auka síðan við hið teiknaða húsnæði um ca. 50% af því sem teiknað var. Nemendafjöldi var þá áætlaður nokkru lægri en hann hefur orðið síðustu árin og miklu lægri en nú horfir. Byggður var 1/3 af hinu fyrirhugaða húsnæði og þar við hefur svo setið í næstum 20 ár! Það er fyrst á fjárl. 1977 sem veitt er fé beint til framkvæmda, 28 millj. kr. og svo 50 millj. 1978. Það var skorið niður um 25 millj. kr. eftir síðustu stjórnarskipti. En nú eru aftur á fjárl. 50 millj. kr. Fyrsta spurning mín er um það, hvenær áformað sé að hefja framkvæmdir við nýbyggingu Kennaraháskóla Íslands. Íþróttakennaraskóli Íslands hefur aðeins getað tekið 32 nemendur á löngu árabili. Í sumar tókst með skyndiráðstöfunum og með samstarfi skóla á Laugarvatni að fjölga inntöku í 48 nemendur. Það hefur verið mjög mikil vöntun á íþróttakennurum og leiðbeinendum. Gildi líkamsræktar er viðurkennt og ekki síst nú þegar kyrrsetur og innistörf fara vaxandi, svo að þarna er um mjög brýnt mál að ræða, að unnt sé að þjálfa fleiri leiðbeinendur og kennara. Nú er þannig ástatt á þessum stað, að fyrir þriðjungi aldar var byggt íþróttahús fyrir Íþróttakennaraskólann, sem þá hafði færri nemendur en ég nefndi áðan, og fyrir Héraðsskólann á Laugarvatni - fyrir meira en 30 árum. Og 12 metra sundlaug var byggð þarna fyrir hálfri öld, nákvæmlega fyrir 50 árum, og við þetta situr enn. Þó eru núna á Laugarvatni, auk þessa skóla sem ég greindi, húsmæðraskóli, grunnskóli og menntaskóli með 200 nemendum. Og allir þessir skólar nota þessi gömlu íþróttamannvirki. Auk þess hefur svo Íþróttasamband Íslands umfangsmikla íþróttastarfsemi þarna á sumrin. Þess vegna má öllum vera ljóst að aðstöðuskortur þarna er ákaflega tilfinnanlegur. Nú stendur eins á um þetta og Kennaraháskólann, að árið 1977 og síðan hefur verið veitt fé á fjárl., þó ekki nema til undirbúningsframkvæmda á Laugarvatni, ekki til að byrja framkvæmdir. Og önnur spurning mín hljóðar svo: „Hvað líður undirbúningi að byggingu íþróttahúss við Íþróttakennaraskóla Íslands?“ Þá vil ég víkja að þriðju spurningunni. Til skamms tíma hafa menn verið næsta vanbúnir og raunar fákunnandi til þess að sinna þörfum þroskaheftra. Nú aftur á móti hafa möguleikar margfaldast með auknum skilningi og bættri menntun kennara og nýrri þekkingu á þessum málaflokki almennt. En aðstöðu skortir tilfinnanlega. Þegar 1. áfangi Öskjuhlíðarskóla var tekinn í notkun batnaði aðstaðan vissulega mikið, en þrengsli eru þarna gífurleg og það vantar alveg á þennan stað sérhæft húsnæði fyrir ýmsa þætti náms og þjálfunar. Það var svo veitt fé á fjárl. 1977 og síðan til framkvæmda á þessum stað, og þriðja spurning mín er: „Hvenær er áformað að hefja framkvæmdir við nýjan áfanga Öskjuhlíðarskóla?“ Og loks er 4. spurningin um hliðstætt efni, hvað varðar Lyngásheimilið. Það er rekið af Styrktarfélagi vangefinna í Reykjavík. Þar eru mörg börn í dagvist. Það hefur verið áformað að byggja þar kennslu- og þjálfunarhúsnæði sem þá mun nýtast fleirum, enn fleirum en þeim sem þar dvelja. Fé var veitt á fjárl. 1977 og 1979 til byggingarframkvæmda þarna, og 4. spurning mín hljóðar svo: „Hvenær hefjast framkvæmdir við byggingu kennslu- og þjálfunarhúsnæðis við Lyngásheimilið?“ Ég vil að lokum segja að það fer ekki á milli mála, að margir vænta sér mikils af þeim framkvæmdum sem hér er spurt um, þó á fleiri en einu sviði séu. Undirbúningstími þessara framkvæmda er þegar orðinn verulegur, svo ég segi ekki meira. Það er þess vegna mjög æskilegt að fá frá fyrstu hendi sem gleggsta vitneskju um gang þessara mála þannig að allir geti þá vitað hvernig horfir í dag.



Herra forseti. Hv. þm. Vilhjálmur Hjálmarsson spyr um byggingarmál nokkurra skóla. Í fyrsta lagi spyr hann um hvenær áformað sé að hefja framkvæmdir við nýbyggingu Kennaraháskóla Íslands? Því er til að svara, að hönnun og áætlunargerð nýs byggingaráfanga er lokið. Samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir hefur heimilað útboð á uppsteypu hússins og frágangi utanhúss miðað við þriggja ára framkvæmdatíma. Til framkvæmda í ár mun vera hægt að verja u. þ. b. 65 millj. kr., en í heild er áætlað að framkvæmdin til loka kosti um 600 millj. kr. Í þessum áfanga verður húsnæði fyrir kennslu, m. a. í raungreinum, aðstaða fyrir bókasafn og aðra þjónustu. Stærð þessa byggingaráfanga er rúmlega 2000 fermetrar. Eins og kunnugt er á Kennaraháskólinn við mikil húsnæðisvandræði að etja og þessi ráðgerða byggingarframkvæmd mun ekki bæta þar úr í einni svipan, enda áformað að framkvæmdatíminn verði 3 ár. Er því aðkallandi að finna lausn á þessum bráða vanda, og nú eru uppi áform um að skólinn fái til afnota skólahúsnæði í grenndinni sem líklegt er að losna muni vegna flutninga í annað hús. En þar er átt við Fósturskólann sem starfræktur hefur verið í Skipholti og mun færast í núverandi húsnæði Laugalækjarskóla. Í öðru lagi spyr hv. þm. hvað liði undirbúningi að byggingu íþróttahúss við Íþróttakennaraskóla Íslands? Því er til að svara, að 8. apríl s. l. var haldinn sameiginlegur fundur skólanefndar og skólaráðs Íþróttakennaraskólans þar sem mættir voru arkitektar og verkfræðingar. Lagðar voru fram teikningar, sem verið höfðu til athugunar um skeið, og brtt. ræddar. Fundurinn samþykkti þessar teikningar og munu þær fljótlega berast menntmrn., og að fenginni staðfestingu verða þær lagðar fyrir samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir. Í þriðja lagi spyr hv. þm. hvenær áformað sé að hefja framkvæmdir við nýjan áfanga Öskjuhlíðarskóla. Nú er unnið að undirbúningi og teikningum að 2. áfanga Öskjuhlíðarskóla, en í þeim áfanga er gert ráð fyrir auknu kennslurými, aðstöðu fyrir líkamsþjálfun, sal og sundlaug svo og aðstöðu fyrir starfsfólk o. fl. Þess er vænst, að undirbúningsvinna verði komin á lokastig síðla sumars. Í fjórða lagi spyr hv. þm. hvenær hefjist framkvæmdir við byggingu kennslu-og þjálfunarhúsnæðis við Lyngásheimilið. Teikningum og áætlunargerð um byggingu skóla við dagheimilið Lyngás við Safamýri í Reykjavík er lokið og málið er nú til umfjöllunar hjá samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir. Gert er ráð fyrir að útboð á fyrri hluta verksins, þ. e. uppsteypu og frágangi utanhúss, geti farið fram á næstunni. Byggingarkostnaður er áætlaður um 350 millj. kr. Til ráðstöfunar er 71 millj. kr. til ársloka. Í þessari byggingu er kennsluaðstaða fyrir þroskahefta nemendur og þjálfunaraðstaða, þ. e. leikfimisalur og sundlaug. Herra forseti. Ég vænti þess, að þessi stuttorðu svör nægi til að fyrirspurnunum teljist svarað.



Herra forseti. Varðandi þann lið fsp., hvenær áformað er að hefja framkvæmdir við nýjan áfanga Öskjuhlíðarskóla, þá er það mjög tímabær fsp. og eðlilegt að um það sé spurt af hv. fyrrv. menntmrh., sem mjög beitti sér fyrir kennslumálum þroskaheftra þegar hann var menntmrh., og ekki síður vegna þess, að í skýrslu hans til Alþ. frá 1978 kemur fram, að 2. áfangi Öskjuhlíðarskólans eigi að vera tilbúinn árið 1980. Því gæti það verið allt eins tímabær fsp. að spyrja hæstv. núv. menntmrh. hvort við það verði staðið sem fram kemur í skýrslunni varðandi þetta atriði, þannig að fram komi einnig hvenær áformað sé að ljúka 2. áfanga. Vil ég undirstrika og benda á að í þeim áfanga er gert ráð fyrir 1900 fermetra byggingarframkvæmdum sem kosta ekki undir 500 millj. kr. á verðlagi í dag. Eftir því sem ég hef næst komist er aðeins eftir að leggja síðustu hönd á teikningar og fá samþykki byggingarnefndar, þannig að lítið ætti að vera til fyrirstöðu að byggingarframkvæmdir ættu að geta hafist fljótlega og verið lokið á áætluðum tíma, samkv. skýrslu menntmrh. frá 1978, ef séð væri fyrir nægilegu fjármagni. En þegar 2. áfangi er fullbúinn má ætla að skólinn geti tekið við um 70 nemendum til viðbótar. Sá dráttur, sem hefur orðið, er fyrst og fremst vegna þess, að upphaflegum byggingarframkvæmdum og teikningum hefur verið breytt og þær endurmetnar í ljósi fenginnar reynslu. Við þá breytingu hefur verið lögð áhersla á og þar tekið verulegt tillit til skoðana starfsliðs og sérfræðinga skólans þess efnis að auka þjónustu fyrir þá nemendur, sem fyrir eru, en hafa búið við mjög ófullkomna aðstöðu. Í 2. áfanganum er lögð m. a. áhersla á þjálfunarstöð með íþróttasal og sundlaug, en slíkt hefur ekki verið fyrir hendi, auk þess sem um fimm viðbótarkennslustofur o. fl. verður að ræða í þeim áfanga. Hér er því fyrst og fremst um ófyrirsjáanlegan drátt að ræða vegna breytinga, sem gera hefur þurft á teikningum og byggingaráætlunum sem í ljós kom að gera þurfti þegar reynsla fékkst af starfsemi skólans, og í framhaldi af því hvað væri brýnast og þýðingarmest. Að lokum vil ég benda á að 1977 voru veittar á fjárl. 30 millj. og 26 millj. 1978, sem ekki hefur verið fullnýtt vegna þess sem ég áður greindi frá. En það segir sig sjálft að sú upphæð er aðeins lítill hluti af því sem þarf til þess að ljúka 2. áfanga, sem kostar a. m. k. 500 millj. á núverandi verðlagi. Í ljósi þess, að það mark hefur verið sett í skýrslu menntmrh. frá 1978 að ljúka þeim áfanga 1980, en til þess þarf tæpar 500 millj. kr. til viðbótar því fjármagni sem fyrir er, vil ég ítreka að það væri einnig tímabært og brýnt að fá svar menntmrh. við því, hvenær nú er áætlað að 2. áfanga ljúki.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans, þau upplýsa þessi mál mikið. Það er ánægjulegt að heyra að nú er allt tilbúið undir útboð hjá Kennaraháskóla Íslands. Þetta hefur allt tekið nokkuð langan tíma, en það voru ýmis ljón á vegi og þurfti að breyta skipulagi, mér er kunnugt um það. Ég er hins vegar ekki alveg ásáttur um að vinna fyrir aðeins 65 millj. kr. í ár. Mér telst til að 28%+25+50 séu rúmar 100 millj. En ég veit auðvitað að það hefur farið mikið fé í hönnunar- og undirbúningskostnað. Kannske skakkar ekki svo miklu þegar þess er gætt, en þó hélt ég að menn hefðu getað tekið öllu stærri áfanga á þessu ári. En höfuðatriðið er að þetta fer í gang. Það er líka ánægjulegt að heyra það, að menn eru að eygja bráðabirgðalausn á húsnæðismálum, að Kennaraskólinn fær inni í Skipholtinu. Að Fósturskólinn fer í Laugalækjarskóla, það er einnig ánægjulegt að heyra það. Það var byrjað að bollaleggja um það áður en ég fór úr rn., og nú hefur þetta sem sagt tekist, en Fósturskólinn var kominn í þröng þar sem hann er. Þá þykir mér sérstaklega vænt um að heyra það, að menn eru alveg horfnir frá því að ýta burt starfsemi Æfingaskólans eða færa hana í annað húsnæði, því það álít ég að væri mikið óráð. En það felst í þessum svörum að frá því er horfið. Það er einnig gott að heyra að það þokar áfram málum Íþróttakennaraskólans á Laugarvatni og menn eru orðnir ásáttir um hversu standa skuli að byggingum þar. Mér þykir mjög vænt um að heyra þetta. Þarna verður í nokkuð mikið ráðist og þetta verður allt að hafa sinn gang og miðast við getu. En það er höfuðatriði, að ekki sé hvikað frá settri stefnu, álít ég. Varðandi svo Öskjuhlíðarskólann, þá er það sorgleg saga hvað sá undirbúningur hefur tekið langan tíma. Ég var alls ekki ánægður með hvað seint gekk meðan ég starfaði í rn., og enn verður þarna á verulegur dráttur. Nú er ég ekki að sakast við einn eða neinn um þetta, en þetta er sorglegt, því þarna er ákaflega brýn þörf á aðgerðum. Hins vegar virðist horfa betur með byggingarnar við Lyngásheimilið. Þar getur útboð farið fram á næstunni, sagði hæstv. ráðh., og það er mjög gott. Ég vil í þessu sambandi rifja það upp, að hér ætti að koma til góða, þegar farið verður að ákveða fjárveitingu til þessara mála við næstu fjárlagagerð, það frv. sem hér var samþ. um málefni þroskaheftra, með innbyggðu ákvæði um Framkvæmdasjóð þroskaheftra og öryrkja. Ég vil svo aðeins segja að að öðrum þræði er þessi fsp. borin fram vegna þess, að maður lifir sífellt í ótta um að þunglamaleg framkvæmd á opinberum byggingarframkvæmdum dragi úr hömlu að hafist verði handa um þau mál sem Alþ. hefur veitt fé til. Ég hef auðvitað ekki á móti góðum undirbúningi, hann er sjálfsagður. Mér er ljóst að í sumum tilvikum vinnur t. d. samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir gott verk, og ég hef nýlega vikið að því í sambandi við útvarpshúsið, að þar álit ég að hún hafi unnið mjög gott verk. En stundum þykir mér samt dráttur á framkvæmdum, vegna þess skipulags sem á þessu er, verða óhæfilega langur. Ég álít að þegar Alþ. hefur veitt fjármagn til ákveðinna verka eigi þau verk að ná fram að ganga án óeðlilegrar tafar. Í þessum tilvikum t. d. sem hér um ræðir, þegar teknar eru upp fjárveitingar á ný eftir nokkurt hlé til kennaramenntunarinnar og til málefna þroskaheftra, þá felst í því stefnumörkun Alþ., stefnumörkun í þá átt að nú skuli hefjast handa við framkvæmdir á þessum ákveðnu sviðum. Ég vil svo bara bæta því við það sem ég hef sagt hér um byggingu vegna málefna þroskaheftra, að það er ekki aðeins brýn nauðsyn þarna vegna barnanna og aðstöðu þeirra og þarfa, heldur og vegna þjóðfélagsins sjálfs því það, sem þarna er lagt fram, er fjármagn sem skilar sér bókstaflega þegar fram í sækir í langflestum tilvikum. Svo legg ég áherslu á það, að ég er því feginn, að það er unnið af fullum krafti, vil ég segja, þó ferðin takmarkist auðvitað af getunni, að því að framkvæma þá stefnu sem mörkuð hefur verið í málefnum kennaramenntunarinnar varðandi þær tvær stofnanir sem hér hefur verið um spurt. Það eru og eiga að vera forgangsverkefni, öll þau atriði sem ég hef hér nefnt, svo menntun kennara sem aðstoð við þroskahefta. Kennaramenntun er grundvöllur að góðri starfsemi í skólum landsins, og menntun íþróttakennara og leiðbeinenda er sérstakt nauðsynjamál í nútímaþjóðfélagi.



Herra forseti. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir bar fram þá spurningu til mín, hvenær vænta megi að byggingu 2. áfanga Öskjuhlíðarskóla verði lokið og hvort líkur séu á að sú áætlun standist, að þeim áfanga verði lokið á árinu 1980. Eins og fram kom í máli hv. þm. og raunar í máli seinasta ræðumanns, fyrrv. menntmrh. Vilhjálms Hjálmarssonar, hefur nú orðið nokkur dráttur á því að unnt væri að hefjast handa við byggingu þessa skóla, m. a. vegna þess að breytingar hafa verið gerðar á teikningum. Ég get sagt það eitt með vissu, að þeir, sem gerst þekkja til mála í menntmrn., telja, að undirbúningsvinnan eigi að vera komin á lokastig síðla sumars, og gera því greinilega ekki ráð fyrir að byggingarframkvæmdir hefjist alveg á næstu vikum. En ég vænti þess eindregið að reynt verði að hraða þessu verki. Hitt finnst mér að heilbrigð skynsemi segi mér eins og öllum öðrum, að harla ólíklegt sé að þessum áfanga verði lokið á árinu 1980, þó að byggingarframkvæmdir hefjist síðla sumars á þessu ári. Auk þess er ég kannske ekki miklu færari en aðrir þm. að segja til um það, hversu mikill hraði verður á byggingarframkvæmdum, vegna þess að auðvitað veltur það á fjárveitingum fyrir árið 1980. Nýlega hafa verið samþykkt lög um fjármögnun verka af þessu tagi, og þar er gert ráð fyrir að 1000 millj. kr. auk verðbóta verði varið til þeirra mála. Það er sérstök stjórnarnefnd, sem m. a. er skipuð fulltrúum frá þremur rn., sem skiptir þessu fé, og ég þykist sjá fram á að við getum ekki vitað með vissu, hvenær þessum framkvæmdum ljúki, fyrr en þessi n. hefur tekið til starfa og gert tillögur sínar.