Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það frv. til ættleiðingarlaga, sem hér er nú lagt fram, hefur legið fyrir tveim þingum. Fyrst var það að vísu lagt fram meira til kynningar heldur en ætlast væri til að það yrði afgreitt. Frv. er samið af svokallaðri sifjalaganefnd, en í henni eiga sæti dr. Ármann Snævarr, Baldur Möller ráðuneytisstjóri, frú Auður Auðuns fyrrv. ráðherra, og ritari hefur verið Guðrún Erlendsdóttir hrl., sem er kennari í þessum fræðum við Háskóla Íslands. Þetta frv., ef það verður að lögum, á að koma í stað laga nr. 19 1953, um ættleiðingu, og tvennra laga um breyt. á þeim lögum sem síðan hafa verið samþ. Fyrstu heildarlög um ættleiðingu, sem sett voru hér á landi, voru þau lög sem ég nefndi áðan, lög nr. 19 frá 1953. Það var að vísu svo, að lög um ættleiðingu voru eitt af þeim málefnum innan fjölskylduréttarins sem norræn samvinnunefnd fjallaði um á sínum tíma og leiddi m.a. til þess, að bæði hjúskaparlög og eins lög um börn, bæði skilgetin og óskilgetin, voru lögtekin á sínum tíma, þó Íslendingar ættu ekki beina aðild að þeirri samvinnu á þeim tíma. Þessi samvinna leiddi til þess að lög um ættleiðingu voru sett á Norðurlöndunum upp úr 1920. En hér á landi urðu lög um ættleiðingu út undan og ekki sett heildarlög um það efni fyrr en á árinu 1953. Í stað þess var farið eftir ýmsum dreifðum lagaákvæðum og svo nokkuð í framkvæmd eftir svipuðum reglum og giltu eftir Norðurlandalögunum. Það er ekki hægt að segja að í þessu frv., sem hér liggur fyrir, felist nein stefnubreyting frá núgildandi lögum, og í þessu frv. er ekki um að ræða stórvægilegar breyt. frá gildandi lögum. En í þessu frv. eru sett skilmerkileg ákvæði um sitthvað og auk þess að sjálfsögðu gerðar ýmsar minni háttar breytingar á einstökum atriðum. Þessu frv, fylgir ítarleg grg. Í II, kafla grg. eða athugasemdanna er skráður fjöldi ættleiðinga hér á landi og gerður nokkur samanburður á tíðni þeirra hér og á Norðurlöndum. Í III. kafla eru teknar saman á glöggan hátt þær helstu breyt., smáar og stærri, sem um er að ræða. Ég sé ekki ástæðu til þess, herra forseti, að fara að endursegja þær hér. Loks eru í IV. kafla athugasemdanna með frv. aths. við einstakar greinar frv. Þar sem hér hefur áður verið mælt fyrir þessu frv. í þessari hv. d. sé ég ekki ástæðu til að orðlengja frekar um það í framsögu að þessu sinni. Það má í stuttu máli segja að það sé í megindráttum sniðið eftir hliðstæðri löggjöf á Norðurlöndum. Ég leyfi mér að vonast til að þetta frv. fái afgreiðslu á þessu þingi. Ég held að það sé óhætt að segja að það sé talsvert viðaminna og einfaldara en það frv. sem greidd voru atkv. um áðan og vísað til n. og ég mælti fyrir á síðasta fundi hv. deildar, þ.e.a.s. frv. til barnalaga. Ég vona þess vegna, hvað sem um það frv. kann að verða, að þá sjái hv. d. og hv. n., sem fær þetta mál til meðferðar, sér fært að afgreiða það á jákvæðan hátt. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til að frv. verði vísað til 2. umr. og til hv. allshn.



Virðulegi forseti. Frv. það, sem ég hef flutt á þskj. 16, er þess efnis, að ákveðið verði með breyt. á sveitarstjórnarlögum að taka upp 18 ára kosningaaldur við sveitarstjórnarkosningar þegar á næsta vori. Kosningarréttur til Alþingis er ákveðinn í 33. gr. stjórnarskrárinnar. Kosningarréttur til sveitarstjórna er hins vegar ákveðinn í 18. gr. sveitarstjórnarlaga. Af þessu leiðir að kosningarrétti til Alþ. verður ekki breytt nema með stjórnarskrárbreytingu, en kosningarrétti til sveitarstjórna má breyta með einfaldri lagasetningu. Þetta frv. felur í sér þá þreyt., eins og ég áður gat um, að kosningarréttur til sveitarstjórna verði lækkaður í 18 ár, og gæti það komið til framkvæmda þegar í sveitarstjórnarkosningum 1978 ef þetta þing vill. Kosningarréttur hefur verið lækkaður í 18 ár í fjölmörgum löndum, og er þegar fengin af þeirri breytingu veruleg reynsla. Hefur hvarvetna komið í ljós að hrakspár, sem algengar voru um breytingu þessa áður en hún var gerð erlendis, hafa ekki reynst á rökum reistar. Unga fólkið hefur yfirleitt reynst vera maklegt þess trausts sem því er sýnt með þeim auknu réttindum. Alþfl. hefur frá stofnun sinni lagt ríka áherslu á baráttu fyrir auknum mannréttindum. Á fyrstu árum sínum hóf flokkurinn baráttu fyrir lækkun kosningarréttar úr 35 og 25 árum í 21 ár og lagði ríka áherslu á að fá afnumda þá svívirðu að fólk missti kosningarrétt ef það neyddist til að leita til sveitar. Árið 1963 endurskoðaði Alþfl. stefnuskrá sína, eins og hann hefur gert á 15–20 ára fresti, og breytir þá ýmsum dægurmálum, en heldur sig jafnan við grundvallarkenningar jafnaðarstefnunnar. Við þá breytingu tók flokkurinn upp baráttu fyrir 18 ára kosningarrétti, og tveim árum síðar 1965 fluttu þm. flokksins till. þess efnis á Alþ. Var þá ákveðið að setja sérstaka n. til að athuga þetta mál. Í þeirri n. náðist samkomulag um að lækka kosningaaldurinn úr 21 ári í 20 ár og var stjórnarskrárbreyting þess efnis samþykkt á 87. og 88. löggjafarþingi með kosningum á milli. Breytingin tók gildi vorið 1968 og hafði þá sveitarstjórnarlögum verið breytt til samræmis. Þm. Alþfl. tóku málið upp á nýjan leik 1974 og hafa flutt það á hverju þingi síðan. Að þessu sinni er aðeins gerð till. um breyt. á sveitarstjórnarlögum, sökum þess að með þeirri lagabreytingu má koma 18 ára kosningarrétti á við sveitastjórnarkosningar næsta vor, en kosningarrétti til Alþ. verður að sjálfsögðu ekki breytt nema á lengri tíma. Segja má að ekki sé eðlilegt að hafa mismunandi kosningarrétt til alþingiskosninga og sveitarstjórnarkosninga, en þó má líta á þá breyt., sem þetta frv, fjallar um, sem áfanga og gera ráð fyrir að sams konar breyt. varðandi alþingiskosningar komi óhjákvæmilega fljótt á eftir. Vert er að geta þess, að hér á landi er greinilega vaxandi áhugi á að lækka kosningaaldur enn frekar en gert var fyrir áratug. Hér hafa menn tekið eftir því, að 18 ára kosningaaldur er allt að því ríkjandi regla í öllum þorra landa, sem næst okkur eru og við teljum okkur skyldust, og hefur hvarvetna gefist vel, hefur hvergi leitt til þeirra óæskilegu afleiðinga eða rasks sem ýmsir töldu að kynni að verða. Má nefna sem dæmi um áhuga hér á landi, að í prófkjöri Alþfl. hefur að sjálfsögðu verið tekinn upp 18 ára kosningaaldur í samræmi við stefnu flokksins og a.m.k. í sumum héruðum hefur stærsti flokkur landsins, Sjálfstfl., tekið ákvörðun um að heimila flokksbundnu fólki allt niður að 16 ára aldri að taka þátt í vali frambjóðenda til alþingiskosninga. Ég tel því ríka ástæðu til að sýna íslenskri æsku það traust að lækka kosningaaldurinn í 18 ár. Íslensk ungmenni eru yfirleitt virkari þátttakendur í atvinnulífi og félagsmálum þjóðar sinnar en tíðkast erlendis, og þeim er iðulega gert hér á landi að axla meiri ábyrgð og skyldur en tíðkast um jafnaldra þeirra meðal annarra þjóða. Með tilliti til góðrar reynslu margra nágrannaþjóða verður því að telja að það sé tímabært að sýna unga fólkinu hér á landi það traust að stiga hiklaust sporið til 18 ára kosningarréttar. Virðulegi forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni umr. vísað til 2. umr, og félmn.



Herra forseti. Ég vildi láta það koma fram strax, áður en frv. þetta fer í n., að ég styð það heilshugar og tek undir þau rök sem hv. flm. frv. færði fram í ræðu sinni áðan fyrir því að sjálfsagt væri að lækka kosningaaldurinn niður í 18 ár. Ég tek undir það t.d., að það er sjálfsagt að sýna ungu fólki þetta traust sem fælist í því að lækka kosningaaldurinn niður í 18 ár. Ég tel að það væri hollt fyrir unga fólkið að löggjafinn léti í ljós traust sitt á því með ýmsum hætti. Ýmislegt, sem talið er fara aflaga í hátterni unga fólksins stafi einmitt af því að þessu fólki sé ekki sýnt nógu mikið traust. En það er önnur saga. Ég tek einnig undir það, að ekkert sé við það að athuga að lækka kosningaaldurinn í 18 ár að því er varðar sveitarstjórnarkosningar - þar er um að ræða einfaldari breytingu - þó að það yrði e.t.v. að bíða eitthvað að kosningaaldurinn yrði lækkaður í 18 ár einnig að því er varðar alþingiskosningar. En ég vona eins og hv. flm. að það megi verða sem allra fyrst.

Jóhann Hafstein; Herra forseti. Ég er nú svo gamall sem á grönum má sjá og ég ætla að lýsa því yfir nú þegar við 1. umr. þessa máls, að ég er á móti því að færa kosningaaldurinn niður í 18 ár. Hv. flm. vék að því, að víða í nágrannalöndum okkar væri búið að færa kosningaaldurinn niður í 18 ár og með góðri reynslu. Þetta gat hann ekki sannað. Hann færði engar sönnur á það. Skoðun mín er sú, að það sé langt frá því að 18 ára fólk hafi þann þroska að það eigi að fá kosningarrétt til Alþ., og ég álít að það sé eðlilegra og sjálfsagðara að það fylgist að kosningarréttur til Alþ. og til sveitarstjórna. Ef hins vegar Alþ. færir kosningaaldurinn til Alþ. á sínum tíma niður í 18 ár, þá finnst mér eðlilegt að þar fylgist með kosningarréttur til sveitarstjórna. Hv. flm. lét aðeins í það skína að Alþfl. hefði verið einhver forgangsflokkur í að færa niður kosningaaldurinn. Ég álít að það sé ekki rétt hjá honum. Það var í fyrstu stefnuskrá Heimdallar, félags ungra sjálfstæðismanna í Reykjavík, fyrir 1930 að færa kosningaaldurinn niður í 21 ár. Hann hélt fast við það og síðan hélt flokkurinn einnig fast við það að færa aldurinn niður í 21 ár. En um þetta er tilgangslaust að vera að deila og ég skal ekki eyða tímanum í það, en ég vildi lýsa þessu yfir nú þegar sem skoðun minni.



Herra forseti. Það er eðlilegt að menn hafi mismunandi skoðanir um það mál sem hér liggur fyrir, og það er engan veginn víst að afstaða manna fari í því efni eftir pólitískum flokkum. Mín persónulega afstaða varðandi þetta mál er sú, að ég hef lengi verið hlynnt því að kosningaaldur svo og ýmis önnur réttindi, sem bundin eru aldursmarki, séu miðuð við lægri aldur en nú er. Þessa afstöðu má rekja allt til þess tíma er ég sjálf starfaði í samtökum ungra sjálfstæðismanna, og ég geri ekki ráð fyrir að hugmyndir ungs fólks um stjórnmálaafstöðu séu síður í gildi í dag en þær voru þá. Mér sýnist einmitt að við, sem eldri erum, megum margt af ungu fólki læra, þó að fyrst og fremst sé hlutverk okkar að kenna þeim sem yngri eru. Mér virðist svo mikil ábyrgð hvíla á ungu fólki í okkar þjóðfélagi, að ekki sé nema sanngjarnt að það fái nokkru ráðið um það hverjir hafi forræði og forstöðu um almenn málefni sveitarfélags eða þjóðar. Ég tel þó, á meðan þessi breyting verður, að gjarnan megi hafa þann hátt á að framkvæma hana smátt og smátt. Þegar n., sem skipuð var í framhaldi af þáltill. frá 1965 sem hv. flm. málsins gat hér um, gekk frá nál. sínu, var ég, sem átti sæti í þessari n., hlynnt þeirri hugmynd að kosningaaldurinn yrði færður nokkuð niður þó ekki yrði allt stökkið tekið í einu. En um þetta efni má einnig segja, að það er ekki óeðlilegt að rýmri kosningarréttur gildi um kosningu til sveitarstjórna en til Alþingis. Svo er einnig á fleiri sviðum en að því er aldurinn varðar. T.d. var það nýlega í lög leitt á öllum Norðurlöndum nema Íslandi að kosningarrétt til sveitarstjórna hafa útlendingar búsettir í landinu, séu þeir ríkisborgarar í einhverju Norðurlanda. Það er talið eðlilegt að sveitarstjórnarkosningarrétturinn sé að þessu leyti rýmri, vegna þess að sveitarstjórnarmálin eru, ef svo má segja, í enn meira nábýli við hvern einstakling heldur eu margt í löggjafarmálum. Árið 1965 var leitað umsagnar um þetta atriði sem hér um ræðir og raunar almennan 18 ára kosningaaldur. Var leitað til Sambands ungra sjálfstæðismanna, Sambands ungra jafnaðarmanna, Sambands ungra framsóknarmanna, Æskulýðsfylkingarinnar, sem þá hét svo, Íslenskra ungtemplara og Sambands bindindisfélaga í skólum. Afstaða þessara félagasamtaka var sú, að Samband ungra sjálfstæðismanna lýsti sig meðmælt till. og benti jafnframt á að e.t.v. væri tímabært að samtímis færi fram athugun á öðrum lágmarksaldursákvörðunum, svo sem lögræðisaldri. Samband ungra jafnaðarmanna staðfesti það sem talsmaður till. sagði áðan, að það hefði verið stefnuskráratriði þar í hópi frá því löngu áður, frá árinu 1960, að lækka kosningaaldurinn. Samband ungra framsóknarmanna taldi að rétt væri að athuga lækkun kosningaaldurs og þá einnig þjóðfélagsaðstöðu ungs fólks að því er varðaði lögræðis- og hjúskaparaldur og önnur sambærileg réttindi sem þá voru almennt miðuð við 21 árs aldur. Þessi samtök bentu einnig á þá leið, að leitað yrði álits æskufólks á aldrinum 18–21 árs á þessum atriðum með þjóðaratkvgr. innan þessara aldursáfanga. Æskulýðsfylkingin lagðist mjög á þessa sömu sveif og sagði rétt að lækka kosningaaldurinn niður í 18 ár og einnig aldursmörk sem veittu réttindi á öðrum sviðum. Íslenskir ungtemplarar kváðu skoðanakönnun innan þeirra samtaka hafa leitt í ljós að unga fólkið teldi sig ekki dómbært um stjórnmál um 18 ára aldur og fáir óskuðu eftir breytingu um lækkaðan kosningaaldur. Stjórn Sambands bindindisfélags í skólum lýsti sig andvíga því að kosningaaldur yrði færður úr 21 ári niður í 18 ár. Þessi skoðun var rökstudd með því, að stjórn þessara samtaka teldi að fólk milli 18 og 20 ára aldurs hefði varla náð þeim andlega þroska sem þarf til að mynda sér ákveðnar stjórnmálaskoðanir. Enn fremur bentu þessi samtök á annað atriði, sem stundum kemur upp í umr. um þetta mál og er vitaskuld rétt að hafa í huga. Stjórn samtakanna taldi einnig að niðurfærsla á kosningaaldri verkaði sem andleg þvingun á marga vegna þess að stjórnmálaflokkarnir mundu eftir megni reyna að ná tökum á þessu unga fólki. Þegar þessi álit eru athuguð, þá vil ég gjarnan fjalla örlítið um seinasta atriðið sem ég nefndi í þessum röksemdum, þar sem því er haldið fram að slík réttindaaukning mundi um leið hafa í för með sér nokkra andlega þvingun fyrir hið unga fólk vegna þess að stjórnmálaflokkarnir mundu vilja reyna að ná því í lið með sér. Ég sé nú ekki betur en slíkar aðgerðir séu í fullum gangi í þjóðfélaginu og kosningarréttur skipti þar út af fyrir sig ekki höfuðmáli. Að því er varðar hina röksemdina, að fólk hafi e.t.v. ekki náð þeim andlega þroska á þessum aldri að það sé dómbært um stjórnmál, þá er ég ekki þeirrar skoðunar. Deila um andlegan þroska, hvort hann er fullkomnari hjá einum aldursflokki en öðrum að því er stjórnmál varðar, er atriði sem ég tel að sé ekki alveg einsýnt að fari eftir aldrinum einum saman. Þvert á móti hefur mér virst að fólk á aldrinum 18–20 ára hafi oft meiri tíma og vil ja til að gera sér alvarlega grein fyrir málum, fyrir stefnum og straumum í þjóðfélaginu og fyrst og fremst fyrir grundvallarhugsjónum flokkanna. Þetta er atriði sem mörg okkar, sem eldri erum, gefum okkur of sjaldan tíma til að gera í dagsins önn. Ég held að niðurfærsla kosningarréttar um nokkur aldursár muni verka hinu unga fólki og okkar þjóðfélagi til góðs. Ég vil láta þess getið að samtök ungra sjálfstæðismanna hafa hvað eftir annað ályktað í þá átt að færa beri kosningaaldur niður í 18 ár. Ég veit að það hefur verið áhugamál innan þeirra samtaka að færa einnig niður kosningaaldur að því er varðar prófkjör innan flokkanna, eins og hv. 5. þm. Vesturl. nefndi. Það atriði hefur ekki hlotið stuðning í hinum stærstu kjördæmum. En nú er það svo, að ungir sjálfstæðismenn, sem félagsbundnir eru og náð hafa 18 ára aldri, hafa slík réttindi og þar með viss tök á að móta svipinn á stjórnmálunum. En ég tel fyrir mitt leyti að þetta sé ekki nóg. Ég tel að hið unga fólk á aldrinum 13–20 ára sé sannast sagna engu síður hugsandi fólk heldur en við hin, og ég fyrir mitt leyti vantreysti því ekki til að fara með þennan rétt fremur en mörgum okkar hinna sem eldri erum. Þetta vildi ég nú strax á þessu stigi láta koma fram, og ég vonast til að þetta frv., sem ég er efnislega samþykk, fái brautargengi hér í þing sölum.



Herra forseti. Ég þakka þeim hv. 5. þm. Vesturl. og 5. þm. Reykv. fyrir undirtektir þeirra undir efni frv. og þær viðbótarröksemdir fyrir því sem þau hafa flutt í ræðum sínum. Hv. 6. þm. Reykv. hafði hins vegar aðra skoðun og er ekkert um það að segja, það er matsatriði. Hann benti á að ég hefði í framsöguræðu minni fullyrt að reynsla af 18 ára kosningaaldri væri góð, án þess að rökstyðja það á nokkurn hátt. Þetta er út af fyrir sig rétt hjá honum, svo að ég mun fara um það örfáum orðum hvers vegna ég fullyrt að reynslan væri góð. Þegar fyrst komu fram hugmyndir um 18 ára kosningaaldur var þeim ekki vel tekið og komu fram þær skoðanir og hrakspár víða um lönd, að unga fólkið skorti á þeim aldri þroska til að fara með þann rétt sem kosningarrétturinn er. Ef því yrði fenginn slíkur réttur mætti búast við að það hópaðist til að misnota hann og valda pólitísku raski sem gæti ekki orðið frjálsum þjóðfélögum til góðs. Nú hafa farið fram svo margar kosningar í ólíkum löndum, bæði stórum og smáum, frjálsum og þar sem frelsið er minna, að ég tel að það sé hægt að draga þá ályktun af þeim, að fengin sé reynsla í þá átt að kosningarréttur 18 ára æskufólks hafi ekki haft neinar truflandi eða óeðlilegar afleiðingar. Það sjáum við hreinlega af úrslitum kosninga. Nú vil ég ekki halda því fram, að það sé í sjálfu sér gott að úrslit raskist lítið og breytingar séu ekki góðar. En það má af úrslitunum yfir nokkurn tíma sjá hvort það hefur orðið óeðlileg breyting sem stafaði af 18 ára kosningaaldri. Það hefur ekki verið hægt að sjá að því er ég best veit. Þá má benda á að skoðanakannanir eru orðnar mjög ítarlegar og fullkomnar í öðrum löndum. Þar taka jafnvel fræðimenn trúanlegar kannanir um hvernig þátttaka hinna ýmsu aldursflokka og hinna ýmsu stétta hafi verið og hvernig hinir ýmsu aldursflokkar hafi skipst á flokka sem í framboði eru. Reynslan hefur orðið sú, að þátttökuhlutfall 18, 19 og 20 ára fólks hefur ekki verið verulega ólíkt því hlutfalli sem tíðkast hjá öðrum aldursflokkum. Þar er dálítill munur á, fólk á miðjum aldri kýs heldur minna, en síðan meira eflir því sem það eldist. Þetta er reynslan í flestum nágrannalöndum okkar. En unga fólkið hefur ekki skorið sig úr á neinn verulegan hátt. Það virðist vera svipaður hópur í þessum árgöngum unga fólksins sem hefur pólitískan áhuga og notfærir sér þennan rétt eins og í öðrum árgöngum. Það virðist líka vera svipaður hópur sem ekki hefur nægilegan áhuga á pólitískum réttindum til að hagnýta sér kosningarrétt. Loks er spádómurinn um að þroskaleysi mundi leiða til þess að æskufólkið hópaðist í hina og þessa öfgaflokka. Það hafa ekki komið fram röksemdir eða rannsóknir sem gefa ástæðu til að ætla að breyting úr 20 eða 21 árs kosningarrétti í 18 ár hafi orðið til að efla öfgaflokka sérstaklega. Af öllu þessu tel ég að fullyrðing mín um, að reynslan hafi verið góð, geti fullkomlega staðist. Ef menn vilja orða þetta á gætnari hátt, má nota þau orð, að hrakspár varðandi lækkun kosningaaldurs hafi örugglega ekki reynst eiga við rök að styðjast. Ég vil að lokum minna hv. dm. á að kosningarréttur og kosningarréttarmál eru eitt af stórmálum þessa þings. Það er sýnilegt af málflutningi, sem þegar hefur átt sér stað hér í deildinni og Sþ., að þetta er eitt þeirra mála sem þjóðin væntir að Alþ. geri á breytingu. Ég bendi á að aldursmark kosningarréttarins er eitt þeirra meginatriða sem verður að taka til athugunar í því samþandi. Ég tel rétt að gera þetta skref fyrir skref. Það var ákveðið fyrir áratug að lækka kosningaaldur um eitt ár, en ekki þrjú, og næsta skrefið mætti vera að framkvæma lækkun í sveitarstjórnarlögum, enda mundi þá vera hægara að koma við leiðréttingu ef einhverjar óvæntar og óæskilegar afleiðingar kæmu í ljós.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð sem ég vil bæta við það sem ég hef áður sagt. Þær umr., sem orðið hafa um þetta frv., hafa farið fram með hinni mestu hógværð og kann ég vel að meta það. En ég vil aðeins segja það, að ég vil ekki láta skilja yfirlýsingu mína á þann hátt, að ég meti ekki og skilji unga fólkið út af fyrir sig. Ég held að þroski þess hér á landi og manndómur sé síst minni en víðast hvar annars staðar þar sem ég þekki til. Mér finnst eðlilegt að kosningaaldur til sveitarstjórna og Alþ. fylgist að. Ég ber alls ekki á móti því, að það séu nokkur rök fyrir að fara með kosningaaldurinn til Alþ. niður í 18 ár, en það eru tvenns konar skoðanir um það. Að sjálfsögðu mun ég greiða þessu frv. atkv. til 2. umr. og n., því að ég tel eðlilegt og sjálfsagt að það fái þinglega meðferð.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Ég vil strax við 1. umr. þessa máls lýsa stuðningi mínum við þetta frv. Ég þarf í raun og veru ekki að gera frekari grein fyrir rökstuðningi þeirrar skoðunar en hér hefur komið fram. Það má þó bæta því við, að það er svo t.d. í okkar þjóðfélagi að því er varðar vinnumarkaðinn, að fólk á 18 ára aldri er þar í Flestum tilfellum síður en svo talið eftirbátar fólks sem orðið er 20 ára eða 25 ára eða hvaða aldur sem við nefnum fyrir ofan það. Það er sem sagt orðið fullgilt. Og ég held að það sé tími til þess kominn að fólk á þessum aldri fái þessi réttindi. Hér er aðeins um það að ræða að breyta þessu að því er varðar kosningar til sveitarstjórna. En ég vil jafnframt lýsa því yfir sem minni skoðun, að ég tel að jafnhliða slíkri breytingu sé æskilegt að færa kosningaaldur til Alþ. niður í 18 ár. Ég tel að öll rök hnígi að réttmæti slíkrar ákvörðunar. Ég skal ekki eyða frekari tíma hér til rökstuðnings þess, en ég vildi nota tækifærið til að lýsa stuðningi mínum við þetta frv.



Herra forseti. Þetta frv., sem ég hef leyft mér að flytja, frv. til l. um breyt. á l. nr. 39/1966, um fuglaveiðar og fuglafriðun, var flutt á síðasta þingi, en hlaut þá ekki afgreiðslu. Efni þess er í stuttu máli það, að við Íslendingar framfylgjum ákvæðum alþjóðasáttmála um verndun fugla, sem við erum aðilar að, með því að banna haglabyssur sem taka fleiri skothylki en tvö, byssur sem hægt er að skjóta af fleiri skotum en tveimur í einni hrinu. Slíkar byssur munu vera æðimargar hér á landi, úr þeim er hægt að skjóta allt upp í 5 skotum í einu, og liggur í augum uppi að slík vopn í höndum viðvaninga valda því að margir fuglinn flýgur burt hættulega særður. Viðkomandi ákvæði alþjóðasamþykktarinnar fjallar um bann við byssum af þessu tagi. Þetta frv. stefnir að því að draga úr þeirri hættu að rjúpna- og gæsaskyttur valdi því að fuglar særist alvarlega og taki út þjáningar sem oft og tíðum leiða að sjálfsögðu til dauða. Það urðu alllangar umr. um þetta hér í fyrra, mjög svo fræðilegar umr. Risu upp menn, sem vit hafa á byssum, og fundu þessu ýmislegt til foráttu. Það var jafnvel gengið svo langt að halda því fram, að þeim mun fleiri skot sem væru í byssunum, þeim mun minni hætta væri á því að fuglar flygju burt særðir. Ég ætla ekki að hefja fyrir fram rökræður við þá menn sem slíku halda fram. En ég hef kynnt mér þessi mál nokkru nánar síðan í fyrra og hef sannfærst æ betur um að öll rök mæla með því að bann sé sett við umræddri tegund skotvopna. Menn spyrja e.t.v.: Hvað liggur á ? Það er verið að endurskoða lög um fuglaveiðar og fuglafriðun. Má ekki bíða þangað til frv. að þeim kemur fram? Ég hef haft þær spurnir af undirbúningi þeirrar lagasetningar, að hún eigi enn þá langt í land. Þess vegna hef ég leyft mér að flytja þetta frv. aftur í þeim tilgangi að þessi ákvæði komist sem fyrst í lög. En Hinu er ekki að neita eftir þeim upplýsingum sem ég hef fengið, að það eru allar líkur á því, að þegar þar að kemur verði þetta tekið í fuglafriðunarlögin, ákvæði um bann við umræddum byssum. Eins og menn vita er að störfum nefnd til endurskoðunar fuglafriðunarlögunum. Í henni eiga sæti Ásgeir Bjarnason, formaður Búnaðarfélags Íslands, Arnþór Garðarsson, formaður fuglafriðunarnefndar, og frá menntmrn. Runólfur Þórarinsson fulltrúi í því rn. Mér er kunnugt um að það liggur fyrir þessari n. mjög eindregin till. um að þetta atriði verði tekið inn í frv. þegar það kemur fram endurskoðað, frv. um fuglaveiðar og fuglafriðun. N. fór þess á leit við ýmsa aðila að þeir kæmu með till. um breytingar á lögunum. Fuglafriðunarnefnd var einn þessara aðila. Fulltrúi Sambands dýraverndunarfélaga í n., Sigurður Richter, kom fram með brtt. við 20. gr. sem er efnislega samhljóða þessu frv. mínu. Og fuglafriðunarefnd hefur gert þessa till. að sinni og sent hana til endurskoðunarnefndar. Það eru m.ö.o. miklar líkur á því, að þessi breyting á 20. gr. verði með í till. sem endurskoðunarnefndin sendir frá sér um breytingar á fuglafriðunarlögum þegar þær till. koma fram. En á því gæti, eins og ég hef áður sagt, orðið alllöng bið. Þær röksemdir hafa heyrst gegn þessu frv., að ef þetta yrði leitt í lög mundu þar með verða ónýtar til fuglaveiða þær byssur sem nú eru í landinu og taka fleiri skot en tvö. En mér hefur verið bent á að þetta er ekki rétt. Það er mjög einfalt að breyta þessum byssum eftir að ákvæðin um bann við þeim væru komin í lög, breyta þeim þannig að þau uppfylli skilyrði laga. Mér hefur verið sent ljósrit frá dönskum aðila sem fjallað hefur um þessi mál, og þar er útskýrt hvernig að þessu er farið. Ég ætla ekki að fara að útskýra það hér, en það virðist vera mjög einfalt að finna tæknilega lausn á þessu, þannig að þeir, sem eiga þessar byssur nú þegar, þyrftu ekki að verða fyrir neinu tjóni ef þessi ákvæði, sem ég hef talað um, yrðu leidd í lög. Þeir geta haldið áfram að nota sínar byssur.



Herra forseti. Á þskj. 41 hef ég leyft mér að flytja ásamt hv. þm. Jónasi Árnasyni og Sighvati Björgvinssyni frv. til l. um breyt. á I. nr. 49 frá 1967, um skólakostnað. Þar er lagt til í 1. gr., að á eftir 1. mgr. 7. gr. laganna komi ný mgr. sem hljóði svo: „Þó skal ríkissjóður ávallt greiða 75% áætlaðs stofnkostnaðar sundlauga í útgerðarstöðum sem hafa innan við 4000 íbúa.“ Einnig er í frv. gert ráð fyrir ákvæði til bráðabirgða, svo hljóðandi: „Einnig skal ríkissjóður greiða 75% áætlaðs stofnkostnaðar þeirra sundlauga, sem eru í byggingu og ekki hefur verið gengið formlega frá samningum um kostnaðarskiptingu.“ Samhljóða frv. þessu hefur verið flutt á tveimur undanförnum þingum og ekki hlotið afgreiðslu. Þess er því enn freistað að flytja þetta mál, því að að áliti okkar flm. er hér um mikilsvert réttlætismál að ræða sem við teljum að nauðsyn sé á að fái framgang. Í bæði skiptin, sem sams konur frv. hefur verið flutt, hefur verið flutt nokkuð ítarleg framsaga fyrir þeim. Ég skal ekki fara að rekja hér frá orði til orðs þau rök sem þá voru fram sett málinu til stuðnings, en ég vil þá aðeins minna á örfá þeirra. Það er alkunna að sundkennsla er mikilvægur liður í menntun barna og unglinga, enda er lágmarkskunnátta í sundíþróttinni gerð að skilyrði til fullnaðarprófs. Nú hefur það verið svo mörg undanfarin ár og áratugi, að ekki hefur verið hægt að fullnægja þessari sundskyldu samkvæmt fræðslulögum vegna þess að aðstaða hefur ekki verið fyrir hendi á hinum ýmsu stöðum á landinu til þess að framfylgja þessari lagaskyldu. En þó að sundkennsla og sundkunnátta sé nauðsynleg börnum og unglingum á grunnskólastiginu, þá er slík kunnátta ekki síður nauðsynleg á þeim stöðum þar sem grundvallaratvinnuvegur er fiskvinnsla og sjósókn. Svo nauðsynleg sem sundkennsla er unglingum, þá er hún þó enn þá brýnni þeim einstaklingum í þjóðfélaginu og á þessum stöðum sem byggjast gera sjómennsku að ævistarfi, og það er ekki síst með tilliti til þessa sem þetta frv. er flutt. Eins og nú háttar til varðandi kostnaðarskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga, þá er hér um helmings kostnaðarskiptingu að ræða. Eins og stjórnvöld hafa hagað málum varðandi mannvirkjagerð, hönnun og byggingar allar, þá er ljóst að tiltölulega fámenn sveitarfélög, eins og hér er í flestum tilfellum um að ræða, hafa ekki fjárhagslegt bolmagn til þess að standa undir framkvæmdum af þessu tagi. Það hefur oft verið á það bent, að það mætti ábyggilega snara nokkuð mikla fjármuni með breyttri stefnu við hönnun og byggingu íþróttamannvirkja. Ég hef verið og er einn af þeim sem hafa tekið undir það sjónarmið. Ég er handviss um að það er hægt að spara mikla fjármuni með breyttri stefnu að því er varðar íþróttamannvirki, hönnun þeirra og byggingu. En við þetta hafa sem sagt þessi sveitarfélög orðið að búa. Hér hefur ríkisvaldið sett skorður, ákvarðað með hvaða hætti þessi mannvirki skyldu byggð, og því aðeins eru þau styrkhæf að þau njóti samþykkis ríkisvaldsins. Í þessu frv., sem hér er nú til umr., og í frv:, sem flutt hafa verið á tveimur undanförnum þingum, er gert ráð fyrir að miða þessa breytingu við útgerðarstaði sem hafa innan við 4 þús. íbúa. Þessi takmörkun varðandi 75% regluna, sem frv. gerir ráð fyrir, hefur sætt nokkurri gagnrýni hjá sumum hv. þm. og þeir á það bent, að það sé óæskilegt að gera upp á milli sveitarfélaga með þeim hætti sem hér er lagt til að gert verði. Við flm. þessa frv. erum hins vegar allt annarrar skoðunar. Við teljum að þjóðfélaginu sé skylt að sjá svo um að á þessum stöðum, þar sem eru langsamlega flestir af þeim sem stunda atvinnu við aðalatvinnuveg þjóðarinnar, sem er sjósókn, séu ekki hvað síst sköpuð þau skilyrði sem þeir, sem hyggjast stunda sjómennsku, geti hagnýtt sér til sundnáms og sundiðkunar, því að staðreyndin er sú, að í mörgum tilfellum hefur slík kunnátta sjómanna bjargað mannslífum. Það er einmitt þetta sem er kannske stærsta málið að því er þetta varðar, að hér er um að ræða öryggistæki sjómönnum til handa sem getur verið þeirra lífgjafi á erfiðustu stundum. Við teljum því, flm. þessa frv., að það sé ekki aðeins æskilegt. heldur eðlilegt að taka þessa staði út úr og veita þeim forgang til uppbyggingar slíkra mannvirkja. Þegar frv. sama efnis og þetta var flutt á síðasta Alþingi fylgdu sem fskj. nokkrar upplýsingar um stöðu í hinum ýmsu kjördæmum að því er varðaði aðstöðu til sundiðkunar. Nú er rétt að taka það fram, að þessar upplýsingar voru fengnar á s.l. vetri og þá hjá íþróttafulltrúa menntmrn. og rétt að taka það fram, að vel má vera að einhver breyting hafi orðið á þessari stöðu síðan. Hún er þó að minni hyggju ekki veruleg, þannig að meginefni frv. er fullkomlega eðlilegt að sé fram sett þrátt fyrir að einhver breyting hafi orðið á þessum aðstæðum. En í frv., sem flutt var á síðasta Alþingi, kom fram að ef miðað væri við 4 þús. íbúa regluna var hér alls um að ræða 62 staði sem mundu að öllum líkindum falla undir þessa reglu. Af þessum stöðum voru 30 staðir sem enga aðstöðu höfðu til sundkennslu eða sundiðkunar. Nær helmingur af öllum þessum útgerðarstöðum, sem höfðu undir 4 þús. íbúa, höfðu enga aðstöðu til sundkennslu eða sundiðkunar, 11 staðir höfðu ófullnægjandi aðstöðu eða aðstöðu sem var í smíðum, og aðeins 21 staður hafði sundaðstöðu sem talin var viðunandi. Hér er vissulega að okkar áliti um að ræða alvarlegt mál, þegar það kemur í ljós að meira en helmingur þeirra útgerðarstaða, sem eru með 4 þús. íbúa eða færri, hefur alls enga aðstöðu til sundkennslu eða sundiðkunar, - útgerðarstaða þar sem, eins og áður hefur verið að vikið, atvinna er grundvölluð á sjósókn. Er því að okkar áliti ekkert áhorfsmál að hér þurfi breytinga við, og það er þess vegna sem þess er enn freistað þriðja þingið í röð að flytja þetta mál og fá þá breytingu sem frv. gerir ráð fyrir að lögfesta. Ég a.m.k. fyrir mitt leyti vil ekki trúa því fyrr en ég tek á því, að þm. almennt séu ekki þeirrar skoðunar að það sé réttlætanlegt að gera undantekningu í þessum efnum. Því er alltaf borið við, að það sé ekki fjármagn til þess að setja í þennan og þennan hlutinn. Eftir því sem færri staði er um að ræða eða verkefnið er afmarkaðra, eftir því þarf minni fjármuni. En með því að halda fram því, sem alltaf hefur verið haldið fram í sambandi við þetta frv. og mörg önnur, að það sé bókstaflega út í hött að taka út úr í þessu tilfelli útgerðarstaði sem eru með 4 þús. íbúa eða færri, þarna ætti hið sama að gilda alls staðar, með því er beinlínis verið að segja að það verði ekkert gert í málinu, því við vitum ósköp vel að við fáum ekki þessa reglu fyrir allt landið, enda vafasamt að mínu áliti að neitt réttlæti sé í því. En það er fullkomlega réttlætanlegt að mínu viti að gera undantekningu að því er þessa staði varðar. Í bæði skiptin sem þetta frv. hefur verið flutt hefur það farið til hv. menntmn., og hún hefur í bæði skiptin, muni ég rétt, skilað áliti og þar kemur einmitt fram þetta vafasama sjónarmið að mínu áliti, þ.e.a.s. að hv. nm. telja vafasamt að gera lagalega mismunun, eins og þeir orða það, á hlutdeild ríkissjóðs við byggingu sundlauga á þeim grundvelli sem frv. ætlast til. Sem sagt, að áliti hv. menntmn. þessarar d. er vafasamt að gera þá undantekningu í þessum efnum að sjómenn á útgerðarstöðum geti lært að synda og geti haldið við þeirri kunnáttu. Það er varasamt að áliti hv. menntmn. Nd. Alþ. Það er það vafasama sem hér er verið að benda á af hálfu n. Ég trúi því ekki að hv. nm. í menntmn., þegar þeir skoða þetta mál og hugleiða það, séu ekki sammála okkur flm. þessa frv. um að það sé ekkert vafamál að slíka undantekningu eigi að gera, það sé beinlínis skylda þjóðfélagsins að gera það, því að hverjir ættu að njóta umframréttar í þessum efnum ef ekki þeir sjómenn sem hér um ræðir og stunda sjómennsku frá þessum stöðum. Það er það sem er fyrst og fremst um að ræða. Í nál. kemur fram að hv. menntmn. segist vera að taka undir álit íþróttafulltrúa ríkisins í sambandi við þetta mál. Í nál. segir að íþróttafulltrúi ríkisins telji einnig vafasamt að gera þessa undantekningu. Hvað sem því líður, þá vona ég a.m.k, að nú, þegar málið er flutt í þriðja skipti á Alþ., þá auðnist Alþ. að taka þannig á þessu máli, sem er stórmál a.m.k. í hugum okkar flm. og er stórmál í hugum þeirra sem hugsanlega kæmu til að njóta þessa, - að þá taki Alþ. myndarlega á þessu máli. Hér er ekki um þær fjárhæðir að ræða sem skipta sköpum að því er varðar fjárútlát úr ríkissjóði. því var lýst í umr. um þetta mál á síðasta Alþingi, að sú breyting, sem þá var lagt til og enn er lagt til að gerð verði, mundi, miðað við verðlag á s.l. vetri, nema um 200 millj. kr., þessi 25% aukning í þátttökukostnaði ríkissjóðs frá því sem er mundi kosta ríkissjóð um 200 millj. kr. Og a.m.k. að mínu áliti er fullkomlega réttlætanlegt að breyta í þá átt frá því sem nú er þó að það kosti 200 millj. kr. meira úr ríkissjóði en það mundi ella kosta. Í bæði skiptin, sem hv. menntmn. d. hefur skilað nál. varðandi frv., hefur hún lagt til að málinu væri vísað til ríkisstj. Við vitum hvað það hefur í raun og veru þýtt og þýðir þegar verið er að samþ. að vísa máli til ríkisstj. án þess þó að sterklega sé mælt með úrlausnum efnisatriða viðkomandi frv. Hér er því ekki til að dreifa. En n. telur hins vegar að málið sé í sjálfu sér mikilvægt. Og það er einmitt það sem við flm. leggjum höfuðáherslu á. Málið er svo mikilvægt að við teljum að það sé ekki vansalaust af Alþ. að halda öllu lengur að sér höndum og breyta hér um, þrátt fyrir að það kynni að kosta þessa eða eilítið hærri upphæð úr ríkissjóði að málið næði fram að ganga. Ég skal ekki eyða öllu lengri tíma í það, herra forseti, að mæla fyrir frv. Það hefur verið gerð ítarleg grein fyrir efni frv. tvívegis og ekki ástæða til að orðlengja það öllu frekar. Ég taldi þó rétt að víkja örfáum orðum að meginþáttum frv., en ég vænti þess að hv. Alþ. sjái sóma sinn í því í raun og veru að taka þetta mál nú fastari tökum en það hefur gert á tveimur undanförnum þingum og að málið nái fram að ganga áður en Alþ. lýkur störfum í vor. Ég legg svo til, herra forseti, að að lokinni umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Það er eins og fyrri daginn, að við erum sammála ég og hv. þm. Karvel Pálmason. Og hann hefur sýnt mér þann heiður að taka mig sem meðflm. að þessu ágæta frv. Ég tek undir allt það sem hann hefur sagt um nauðsyn þeirrar lagasetningar sem hér er stefnt að. Samkvæmt lögum eða reglugerðum ber íslenskum börnum að kunna hitt og þetta og þar á meðal að synda. Við fullnaðarpróf er skírteini um tiltekinn þroska bundið því skilyrði af hálfu hins opinbera að börnin kunni að synda. Mér sýnist að þessi krafa leggi það á herðar hinu opinbera að sjá til þess að börnin hafi aðstöðu til þess að læra að synda. Eins og hv. 1. flm. þessa frv. hefur bent á fer því fjarri að sú aðstaða sé, fyrir hendi alls staðar. Hana vantar mjög svo tilfinnanlega þar sem þörfin fyrir hana er hvað mest, en það er í sjávarplássum þar sem, eins og hv. 1. flm. benti á, eru mestar líkur á að um líf og dauða geti verið að tefla fyrir einstaklinga að hann kunni að synda. Með aukinni sundkunnáttu Íslendinga hefur að sjálfsögðu aukist öryggi á sjó. Mörg alvarlegustu sjóslys fyrri tíma urðu við þær aðstæður, að ef viðkomandi skipshafnir hefðu kunnað að synda, þá horfði manntjón e.t.v. ekki orðið neitt þar sem það varð hins vegar mjög alvarlegt. Þó að aðstaða til sundiðkunar sé ekki fyrir hendi, þá er reynt að bæta úr með hópferðum þangað sem sundlaugar eru, löngum ferðalögum, og iðulega verður að fella niður annað nám á meðan legið er við á öðrum stöðum þar sem hægt er að kenna börnunum að synda. Ég tel að hér sé um að ræða sjálfsagt réttlætismál og læt í ljós þá von mína, eins og hv. 1. flm., að málið nái nú fram að ganga. 200 millj. segir hann að menntmn. segi að þetta mundi kosta, en það mundi duga til framkvæmda sem enst gætu æðilengi. Þetta er ekki miklu meiri upphæð en fer á ári í fyrirtæki sem hefur verið æðimikið til umr. hér á Alþ.

Nefndu það bara.

Það er Sinfóníuhljómsveitin. Menntmn. hefur ekki svo ég viti, talið eftir þá peninga. Úr því ég minntist á Sinfóníuhljómsveitina, þá má gjarnan minna á það að sundstaðir eru hinir mestu menningarstaðir. Hér í höfuðstaðnum eru sundstaðirnir þeir staðir að mínum dómi sem höfuðstaðurinn má vera hvað stoltastur af. Ég verð nú að hrósa þeim sem stjórnað hafa alllengi í höfuðstaðnum, að þeir hafa á þessu sviði unnið margt gott verkið. Sundlaugarnar í Reykjavík eru frábærir staðir og mjög nauðsynlegir okkur sem höfum komist upp á lag með að synda daglega, iðka daglega þá líkamsrækt sem okkur er nauðsynleg og hentar sumum okkar betur en önnur líkamsrækt. En eins og allir vita, þá hafa læknar mjög mælt með sundinu sem heilsuræktarþætti. Ég minni á að það fólk, sem býr þar sem ekki eru sundlaugar, fer á mis við þetta. Því veitist ekki tækifæri til að stunda þessa líkamsrækt. Um leið og maður hugleiðir þetta, þá vaknar að sjálfsögðu sú spurning: Hvernig stendur á því að þessir dýrðlegu staðir, sundstaðirnir, og aðrir staðir til íþróttaiðkana, eru ekki meira sóttir en raun ber vitni? Nú fyrir stuttu var viðtal við fólk í sjónvarpinu um líkamsrækt. Spurt var hvort þetta fólk stundaði líkamsrækt. Af þeim, sem spurðir voru, sem ég held að hafi verið hátt í 10, var, held ég, einn eða tveir sem sögðu að þeir gerðu það. Aðrir létu það alveg vera. Mér virðist að þarna sé um að ræða þversögn, mótsögn, þegar maður athugar í fyrsta lagi, hve mikið fjármagn fer til íþróttaiðkana á Íslandi, og einnig hitt, hve mikill áróður er hafður í frammi varðandi íþróttir. Ég er hræddur um að ef þetta mál yrði kannað, þá kæmi það í ljós, sem oft vill verða, að það sé allt of lítill hópur sem þarna kemur við sögu, það sé allt of lítill hópur Íslendinga sem stundar líkamsrækt, það sé allt of lítill hópur Íslendinga sem hefur veralegt gagn af öllu því sem gert er fyrir íþróttir. Ég vil fyrir mitt leyti taka það fram, að mikla ánægju hef ég haft af því að horfa á íþróttir og þá sérstaklega knattspyrnu. En mér þykir það illt til afspurnar fyrir þá menn sem stjórna þessum málum, íþróttamálum okkar Íslendinga, að svo fáir virðast taka þátt í íþróttum. Er þetta ekki að verða sýningaratriði fyrst og fremst? Og ef svo er, hvað getum við þá gert til þess að bæta úr? Íþróttir eiga fyrst og fremst að vera til þess að bæta heilsufar fólks, almennings, ekki einskorðast við þá sem afrekin vinna, ekki einskorðast við stjörnurnar. Ég kasta því hér fram, hvort ekki sé nauðsynlegt að kanna þessi mál og auka þá fjárframlög til þeirra þátta sem gætu orðið til þess að auka þátttöku almennings í íþróttum. Mér finnst það voðalegt til afspurnar fyrir okkur Íslendinga, að könnun, sem gerð var fyrir nokkrum árum, leiddi það í ljós að líkamsþrek okkar hefur minnkað stórlega. Í samanburði við frændþjóðir okkar á Norðurlöndum, sem við erum alltaf að bera okkur saman við, þá skilst mér að við séum aftastir. Þetta er ekki gott. Lítið samræmi er í þessu, - að við skulum vera of latir eða of miklar rolur eða hver sem ástæðan er til þess að fara út og stundaíþróttir, - það er lítið samræmi í því og svo hinu, að heilsufari þjóðarinnar hrakar á vissum sviðum og svokallaðir menningarsjúkdómar magnast mjög svo alvarlega. En ráðið við þeim, segja einmitt vísindamenn, er hreyfing og líkamsrækt.



Herra forseti. Mér þykir vænt um að heyra í ræðum þeirra hv. þm. Karvels Pálmasonar og Jónasar Árnasonar skilning á mikilvægi íþróttanna. Ég held að það fari ekki á milli mála að sú skoðun er rétt, og undir hana er tekið a.m.k. af mér, að nauðsynlegt sé að byggja hér upp myndarleg íþróttamannvirki sem allra fyrst. Að því leyti hef ég síður en svo á móti þessari till., að byggðar séu sundlaugar sem víðast um landið. Ég held að skilningur hafi komið fram í áliti hv. menntmn. á tveimur undanfarandi þingum hvað það varðar. Hins vegar er 1. flm. þessarar till. kunnugt um að ágreiningur er um þessa till., einkum af tæknilegum ástæðum. Hv. menntmn., en þar á ég sæti, hefur fjallað nm þetta frv:, og þrátt fyrir ágreining og þrátt fyrir rök, sem mæla gegn því að samþ. þessa till. eins og hún liggur fyrir, þá hefur n. sýnt till. þann velvilja, að vísa henni til athugunar hæstv. ríkisstj. og með því að vissu leyti tekið undir meginhugsunina sem felst í þessari tillögu. Ég vildi hins vegar enn á ný taka fram, að ég hef haft við það að athuga að verið væri að setja í lög ákvæði sem gerðu ráð fyrir fjárstuðningi sem bundinn er við ákveðna staði með ákveðnum hætti. Ég held að fjárstuðningur ríkisvaldsins og hins opinbera eigi ekki að vera háður slíkum reglum, heldur eigi hann að vera almennur, hvort sem um er að ræða fámenna eða fjölmenna staði og hvort sem um er að ræða sundlaugar eða önnur íþróttamannvirki. Athugasemdir mínar beinast því að því, að hér er gert ráð fyrir því að styrkja sérstaklega og meira en önnur málefni sundlaugar og þá aðeins sundlangar sem eru í útgerðarstöðum sem hafa innan við 4 þús. íbúa. Ég sé marga annmarka á þessu frv. Ég geri ráð fyrir að menn þurfi líka að hugsa sig um áður en þeir samþ. orðalaust að mæla með hækkun, þá væntanlega á fjárlögum, sem nemur 200 millj. kr., ef útreikningur 1. flm. er réttur. Ég er líka þeirrar skoðunar að þetta mál sé liður í miklu stærra vandamáli sem blasir við fjárveitingavaldinu og okkur, en það er fjármögnun íþróttamannvirkja yfirleitt. Á fundi fjvn. í morgun kom fram, að þrátt fyrir að fjárveitingar til Íþróttasjóðs vegna byggingar íþróttamannvirkja hækka um 117 millj. kr. frá síðustu fjárlögum og eru nú komnar upp í 261 millj. kr., þá gerir þessi fjárveiting ekki meira en að standa undir skuldbindingum sjóðsins, en gerir ekki ráð fyrir neinni fjölgun eða aukningu íþróttamannvirkja, og ekki er gert ráð fyrir því í fjárlagafrv. að neitt íþróttamannvirki fari af stað á næsta ári. Samkv. áætlun íþróttafulltrúa ríkisins þyrfti Íþróttasjóður að fá fjárveitingu að upphæð 540 millj. til að standa undir fyrri skuldbindingum og örfáum íþróttamannvirkjum til viðbótar. Af þessu má sjá að vandi Íþróttasjóðs er geigvænlegur og ekki í fljótu bragði séð hvernig leysa má úr þeim vanda. Vegna orða síðasta ræðumanns, hv. þm. Jónasar Árnasonar, um mikilvægi íþróttanna og þeirra athugasemda hans, að íþróttastarfið sé fyrst og fremst fyrir afreksmenn og keppnisfólk, vil ég, um leið og ég tek undir þessi ummæli að nokkru leyti, vekja athygli á því, að talið er samkv. útreikningum íþróttafulltrúa ríkisins að rekstur íþróttastarfsins innan frjálsíþróttahreyfingar sé nú um 410 millj. kr. á ári - aðeins reksturinn, en fjárveitingar héðan frá fjárveitingavaldinu, frá hinu opinbera, til þessa mikla starfs eru um 40 millj. á fjárlagafrv. núna. Mismuninn verða hin frjálsu íþróttafélög að jafna með eigin tekjuöflun, með sjálfboðaliðastarfi o.s.frv. Og skýringin á því, að íþróttafélögin hafa ekki getað sinnt almenningsíþróttum sem skyldi, er einfaldlega sú, að þau hafa ekki til þess aðstöðu og ekki til þess mannafla. Ég held, að það sé fullur hugur á því í íþróttahreyfingunni að reyna að taka á móti sem mestum fjölda til þess að reyna að útbreiða íþróttirnar sem mest og til þess að fá sem flesta á öllum aldri til þess að stunda íþróttir, en til þess hefur einfaldlega ekki gefist tækifæri, ekki svigrúm, vegna þessa mikla vanda sem íþróttafélögin eiga við rekstrarlega séð. Það er þó talið að innan vébanda íþróttahreyfingarinnar séu rúmlega 60 þús. manns, og það er ekki lágt hlutfall ef íbúafjöldi þjóðarinnar er hafður í huga. Þennan fjölda mætti auðveldlega auka. Og ég er algerlega sammála því, að það mundi hjálpa mjög heilsufarslega og það mundi lækna marga menningarsjúkdóma ef fleiri gætu stundað íþróttir á vegum íþróttafélaganna víðs vegar um landið, ef fleiri gætu sótt íþróttastaði, íþróttamannvirki. Ég held því að besta lausnin á því sé að reyna að auka fjárveitingar til byggingar íþróttamannvirkja og til reksturs íþróttahreyfingarinnar, vegna þess að það margsamlega borgar sig fyrir fjárveitingavaldið og fyrir þjóðina að hjálpa til á þessum vettvangi. Og þá hef ég það í huga sem ég nefndi áðan, að starfið kostar um 410 millj. Auðvitað kemur ekki til greina að borga það allt saman, en menn geta ímyndað sér hvers konar baggi þetta yrði fyrir fjárveitingavaldið ef íþróttafélögin legðu niður starf sitt, ef sjálfboðaliðastarfið legðist niður. Þetta vildi ég taka fram nú við þessa umr., að það er alls ekki um að ræða neina óvild eða andúð gagnvart því að setja meira fé í byggingar sundlauga, heldur þarf að athuga það mál í samhengi við þetta mikla vandamál sem blasir við íþróttastarfinu í landinu. Ég held að það geti verið gott verkefni fyrir áhugasama menn í fjvn. að athuga rækilega hvernig leysa megi vanda Íþróttasjóðs nú á næstu missirum.



Herra forseti. Hv. þm. Ellert Schram nefndi hér háar tölur áðan, 60 þús. manns, sagði hann, að væru innan íþróttahreyfingarinnar. Menn geta verið aðilar að ýmsum félagsskap, menn geta verið á skrá, t.d. í stjórnmálaflokkum, án þess að starfa þar nokkuð. Ég vil biðja hann um nánari skýringu á því, hvernig þessi tala fæst, 60 þús. manns á Íslandi. Iðkar þetta fólk íþróttir að staðaldri? Ég bið hv. þm. um að skýra þetta út nánar. Ég er feginn því, að hann tekur undir það sem ég sagði áðan um nauðsyn þess að auka þátttöku almennings í íþróttum eða líkamsrækt. Við skulum ekki endilega kalla þetta íþróttir, við skulum kalla þetta líkamsrækt. Ég býst við að gönguferðir manna yrðu seint kallaðar íþróttir, en þær eru að sjálfsögðu líkamsrækt. Þetta ber að auka og er að verða mikil nauðsyn fyrir þetta þjóðfélag, sem eins og önnur skyld þjóðfélög er að verða hrjáð af ýmsum sjúkdómum sem af því stafa, af því orsakast að menn sitja allt of mikið kyrrir, hreyfa sig ekki. Ég er ansi hræddur um að í áróðri blaða eða fjölmiðla yfirleitt felist viss þversögn, þeim mun meira af keppnisíþróttinni, sem tiltölulega fáir taka þátt í, þeim mun meira sitja menn kyrrir. Íþróttaafrekin, sem við sjáum í sjónvarpi, gætu leitt til þess, að menn yrðu heilsuslappir, menn sitji meira kyrrir við það að lesa um eða horfa á þessar íþróttir, hreyfi sig ekki eins mikið og þeir gerðu áður. Ég held að við ættum að gefa alvarlega gaum að þessu, og þá um leið mætti e.t.v. beina því til fjölmiðla, hvort ekki mætti taka eitthvað af þeim tíma og rúmi, sem varið er undir keppnisíþróttirnar, til þess að vekja áhuga almennings á líkamsrækt almennt, vekja áhuga á að almenningur fari að taka þátt í íþróttum, leggja stund á líkamsrækt almennt. Mætti ekki læða því inn í hinar vinsælu íþróttafréttir öðru hvoru, að þeir, sem á horfa og sitja heima í hægindastólum, hefðu gott af að hreyfa sig líka.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af því sem fram hefur komið. - Ég hygg að það sé ekkert nýtt hjá hv. þm. Ellert B. Schram að heyra skilning af hálfu okkar, mín og hv. þm. Jónasar Árnasonar, á mikilvægi íþrótta. Ég veit ekki betur en í hvert skipti sem íþróttamál hefur borið á góma hér á Alþ., þá höfum við talað vinsamlega og af mikilli ábyrgðartilfinningu varðandi stuðning við íþróttahreyfinguna í landinu. Og ég vil aðeins minna þennan hv. þm. á það, hafi hann gleymt því, að í tíð fyrrv. ríkisstj. var gert meira átak fyrir íþróttahreyfinguna í landinu heldur en ég hygg að hafi verið gert um árabil, og það var ekki fyrr en núv. hæstv. ríkisstj. tók við að aftur fór að halla undan fæti og safnast upp skuldahali hjá íþróttahreyfingunni, vegna þess að ríkisvaldið stóð ekki og stendur ekki enn við nema lítinn hluta af skuldbindingum sínum sem það á lögum samkv. að greiða og inna af hendi, þannig að það er ekkert nýtt að heyra mig og hv. þm. Jónas Árnason tala á þann veg, að íþróttahreyfingin njóti fullkomlega skilnings af okkar hálfu og stuðnings við hana. Það kom mér ekki á óvart að hv. þm. Ellert Schram hefði ýmislegt við ákvæði eða efnisatriði þessa frv. að athuga. En það kom mér á óvart þegar hann lét í ljós að ágreiningur væri af tæknilegum ástæðum. Hvaða tæknilegar ástæður liggja því til grundvallar að ágreiningur er um þetta? Hvaða tæknileg atriði geta valdið ágreiningi um framkvæmd þessa frv.? Ég vissi skoðun hans á því, að hann vill að þessi aukna þátttaka ríkissjóðs í kostnaði nái til alls landsins, sem í raun og veru þýðir, um leið og menn segja þetta, að það er verið að drepa málið. Menn verða að gera sér grein fyrir því, það er a.m.k. svo að mínu áliti - og kannske ég tali nú sem allt of ábyrgur stjórnarandstæðingur - að með því að segja í þessu tilfelli: Við erum á móti því að auka þátttöku ríkissjóðs í kostnaði við byggingu sundlauga í sjávarplássum með 4000 íbúum eða færri, - um leið og menn segja: Við erum á móti því, við viljum að það nái til alls landsins, - þá eru menn að segja: Við erum á móti málinu. - Þeir vita það ósköp vel að þetta verður ekki látið gilda yfir allt landið í heild, þannig að þetta er dulbúin neikvæð afstaða varðandi málið sjálft. Þetta bið ég menn að athuga. Og það nálgast það að vera hrein sýndarmennska þegar menn tala svona. Það er að mínu viti ekkert vinsamlega tekið á málinu af hálfu hv. menntmrn. með því að leggja til að því verði vísað til ríkisstj. Við vitum ósköp vel hvað það þýðir að vísa málum til ríkisstj. Þau eru söltuð, flest fyrir fullt og allt. Tiltölulega fá mál, a.m.k. þann tíma sem ég þekki til hér á Alþ., sem vísað hefur verið til ríkisstj., hafa náð fram að ganga. Þetta er hægur dauðdagi yfirleitt á málum sem lagt er til að vísað sé til ríkisstj. Það er því ekki vinsamlega á máli tekið í þessu tilfelli að leggja til að ríkisstj. fái að sofa á því í áraraðir. Hv. þm. Ellert B. Schram sagði: Ég vara við því að styðja ákveðna staði til aukinna fjárveitinga, í þessu tilfelli sjávarplássin úti á landi fyrst og fremst. - Menn vara við því að auka stuðning við þessa staði - en af hverju? Á þessari forsendu, sem menn telja sér trú um að sé nauðsynlegt að hið sama gildi yfir allt landið, vitandi vits að um leið og menn segja það eru þeir að gera tilraun til þess að drepa málið, hversu gott sem það er. Nei, ég held að þeir hv. þm., sem eru sömu skoðunar og Ellert B. Schram, ættu að hugleiða þetta betur. Það liggur ljóst fyrir hvað hér er um að ræða. Hér er um það að ræða að breyta lögum á þann veg að ríkið taki meiri þátt í kostnaði við byggingu sundlauga í sjávarplássum en það hefur gert, byggt á því að þar er þörfin og nauðsynin miklu meiri en víða annars staðar, þó að hún sé víða tilfinnanlega mikil. Og þetta mál þarf engrar sérstakrar athugunar við. Það liggur fyrir hvaða staði hér er um að ræða, hversu margir staðir í heild mundu falla undir þetta ákvæði frv., hversu margir hafa sundaðstöðu og hversu margir eru án hennar. Málið liggur ljóst fyrir. Það, sem á vantar, er spurningin um hvort Alþ. vill taka á málinu jákvætt eða neikvætt. Allt til þessa hefur skort vilja a.m.k. meiri hl. Alþ. - þess meiri hluta sem hér ræður ríkjum, og það sem verra er: þeir hv. þm., sem eru frá sjávarplássum sem þarna eiga hlut að máli, eru jafnblindir og aðrir í þeim efnum að vera neikvæðir gagnvart frv.. Hér þarf því ekkert að athuga. Spurningin er um vilja, hvort menn vilja eða vilja ekki. Ég vænti þess, að hæði hv. þm. Ellert B. Schram og aðrir, sem eru svipaðs sinnis og hann, láti nú segjast, þeir skoði þetta raunhæft, og ég er viss um að fái eigin sannfæring þeirra og tilfinning fyrir réttlæti að njóta sín, þá verða þeir sömu skoðunar og ég og hv. þm. Jónas Árnason og væntanlega miklu fleiri um það, að hér er verulegt réttlætismál á ferðinni. Hér er, eins og bent hefur verið á, um það að ræða að bæta aðstöðu fyrst og fremst þeirra manna sem hafa gert að lífsstarfi sínu sjósókn og þurfa því allra manna frekast á því að halda að læra sund og geta haldið sundkunnáttu við. Hér getur því verið og er í mörgum tilfellum um að ræða spurningu um líf eða dauða. Það verður því að telja að neiti Alþ. breytingu í þá átt sem hér er lagt til, þá er Alþ. að taka á sig mikla ábyrgð með því að hafna svo sjálfsagðri leiðréttingu sem þetta frv. gerir ráð fyrir fyrst og fremst handa sjómannastéttinni í landinu.



Herra forseti. Ég hef ekki hugsað mér að fara að rífast við hv. þm. um þetta einfalda mál. Ég minnist þess, að hv. menntmn. leitaði umsagna hjá íþróttafulltrúa ríkisins, hjá Íþróttasambandi Íslands, hjá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og hugsanlega einhverjum fleiri. Ég held að ég muni það rétt, að þessar umsagnir voru ekki allar fullkomlega jákvæðar eða yfirlýsingar um að ætti að samþykkja frv. eins og það lægi fyrir, þannig að það eru fleiri en ég sem hafa haft eitthvað við þetta frv. að athuga. Ég sagði áðan, að ég hefði athugasemdir fram að færa af tæknilegum ástæðum, og ég endurtek það. Þá á ég við að frv. er gallað eins og það er. Og þegar það kemur fyrir menntmn. sem slíkt, þá er um það að ræða fyrir n. að afgreiða málið alls ekki eða afgreiða málið með því að leggja til að það verði fellt eða þá sem n. gerði, að vísa málinu með velviljaðri umsögn til ríkisstj. til nánari athugunar. Þess vegna mótmæli ég því algerlega að menntmn. sé að svæfa málið. Það hefði hún getað gert með fyrstnefndu kostunum, sem ég nefndi, en úr því að n. á annað borð gat ekki og treysti sér ekki til að samþykkja frv. eins og það lá fyrir vegna þeirra galla sem ég hef hent á, þá held ég að þetta hafi verið besti kosturinn fyrir flm. frv. og viss undirtekt undir málið. Sú afgreiðsla, er byggð á þeim forsendum, sem ég rakti áðan í minni ræðu. Ég held að það sé óþarfi að stilla þessu frv. þannig upp, að hér sé um líf eða dauða að tefla. Það er auðvitað mjög afstætt og langsótt undir vissum kringumstæðum. Ég get tekið undir það, að öll hreyfing, öll íþróttaiðkun er til þess fallin að menn séu betur við áföllum búnir, bæði vegna slysa og vegna veikinda. En ég fer ekki að halda því fram að stuðningur við íþróttahreyfinguna sé beinlínis spurning um það hvort fólk lifi hér eða deyi. - Nóg um það. Ég sagði áðan að innan vébanda íþróttahreyfingarinnar væru um 60 þús. manns. Ég hef hér tölur um það, alveg nýjar tölur, og það eru tölur um iðkendur innan íþróttahreyfingarinnar, svo að ástæðulaust er að vefengja það, og ég er ekki að þreyta fámennan þingheim með því að lesa upp þær tölur í einstökum atriðum. En það eru upplýsingar frá félögum, frá sérsamböndum, frá ungmennafélögum og frá héraðssamböndum um það, hversu margir iðkendur eru í hverri íþróttagrein, af hvaða kyni, hvar þeir búi, og það er mjög nákvæm skýrsla og alls ekki ástæða til þess að rengja hana. Ég held sem sagt, að það sé sönnun þess að innan íþróttahreyfingarinnar er unnið mjög merkilegt starf og mjög blómlegt starf.  Hv. þm. Jónas Árnason vék að því, að stjörnudýrkun væri of mikil og keppnisíþróttir gætu e.t.v. leitt til þess að fólk sæti kyrrt of mikið til þess að horfa á íþróttir, annaðhvort á vellinum eða í sjónvarpi. Ég er þeirrar skoðunar að þetta geti hvort tveggja farið saman, keppnisíþróttir og stjörnudýrkun annars vegar og almenningsíþróttir hins vegar, vegna þess að keppnin dregur að, hvort sem okkur líkar betur eða verr, og stjörnurnar örva unglingana til dáða, vekja athygli á íþróttaiðkun. Það er hvati fyrir unglingana og fyrir æskuna, þegar íslenskum íþróttamönnum gengur vel. Við eigum þess vegna að reyna að örva keppnisíþróttir og afreksmenn til dáða, og ég held að það hjálpi til þess að allur almenningur hafi meiri skilning á íþróttunum.



Herra forseti. Það er rétt, ég hef talað tvisvar, en ég veit ekki betur, herra forseti, en það sé heimilað í þingsköpum að þm. geri aths. þrátt fyrir það að þeir hafi talað tvisvar. Og mörg dæmi eru þess hér á hv. Alþ. að menn hafi gert meira en aths., talað langt mál í þriðja skiptið. En ég skal vera stuttorður. Það er rétt, sem hv. þm. Ellert B. Schram sagði áðan, að umsagnir voru ekki allar fullkomlega jákvæðar. Það breytir engu í mínum huga um nauðsyn málefnisins sem slíks, hvort íþróttafulltrúi, einhverjir aðrir, nefndir hér og þar úti í bæ segja já eða nei, telja málið sem sagt ekki nauðsynlegt. Okkur, sem búum á þessum stöðum, er fullkomlega ljóst, hver nauðsyn er, og það er fyrst og fremst það sem ég byggi á, - kunnugleika á nauðsyn þess að hér verði breyting á og fólkið, sem býr á þessum stöðum, hafi þessa aðstöðu. Það er það sem skiptir höfuðmáli, ekki hvort íþróttafulltrúi eða einhverjir aðrir hér í Reykjavík telja málið gott eða vont. Það er nauðsyn málsins sem krefst þess að það verði hér eins og á ótalmörgum öðrum sviðum farið að vilja þess fólks sem fyrst og fremst á hér hlut að máli. Hv. þm. Ellert B. Schram sagði að frv. væri gallað að þessu leitinu til, að það tæki ekki nema til staða sem hefðu 4000 íbúa eða færri. Það er ekki galli í mínum augum, síður en svo.

Það er kannske galli í annarra augum.

Það er síður en svo galli í mínum augum. En það er notað, eins og ég sagði áðan, sem átylla til þess að gera tilraun til að svæfa málið, af því að menn vita fyrir fram að þeir fá ekki fjármagn til þess að láta það ná til alls landsins. Þess vegna halda menn þessu fram nú eins og þeir hafa gert áður. Ég er alveg hissa á því ef Ellert B. Schram meinar í raun og veru að það sé ekki tilraun til þess að svæfa málið, eins og það lá fyrir í fyrra og eins og það lá fyrir líka á þinginu í hittiðfyrra, að leggja til að því sé vísað til ríkisstj. Það var fyrir fram vitað að ríkisstj. mundi ekkert gera í málinu, og þess vegna var það svæft. Það var svæfingartilraun með því að leggja til að vísa því til ríkisstj. Ég endurtek það sem ég sagði hér fyrr og hv. þm. Jónas Árnason tók undir líka: Það er enginn vafi á því, að það getur verið um líf eða dauða að tefla hvort sjómaður kann að synda eða kann ekki að synda. Það getur oft og tíðum verið spurning um líf eða dauða hvort þessi kunnátta er fyrir hendi eða ekki. Og það er það sem við eigum við þegar við tölum í þessum dúr. Það væri hægt að nefna ótal dæmi þess, að sundkunnátta sjómanns hefur bjargað lífi hans, sem ekki hefði gerst ef hann hefði ekki kunnað að synda, og það er mikilvægt atriði í sambandi við þetta mál.