Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur eftirfarandi tilkynning um breytingu á skipan embættismanna fastanefnda: Árni Páll Árnason var kjörinn 1. varaformaður utanríkismálanefndar á fundi nefndarinnar 23. febrúar sl. Sigmundur Ernir Rúnarsson var kjörinn 2. varaformaður atvinnuveganefndar 28. febrúar sl.

Forseti vill tilkynna að borist hefur bréf frá innanríkisráðuneytinu um frestun á því að skriflegt svar berist við fyrirspurn á þskj. 764, um skuldir sveitarfélaga og endurfjármögnun, frá Lúðvík Geirssyni. Vegna umfangs fyrirspurnarinnar óskar ráðuneytið eftir viðbótarfresti til 9. mars til að svara fyrirspurninni. Þá hefur forseta borist bréf frá efnahags- og viðskiptaráðuneytinu um frestun á skriflegu svari við fyrirspurn á þskj. 732, um óhreyfða innlánsreikninga, frá Eygló Harðardóttur. Vegna umfangs fyrirspurnarinnar reiknar ráðuneytið með að þurfa tveggja til þriggja vikna viðbótarfrest til að svara fyrirspurninni.

Forseti vill tilkynna að með bréfi dagsettu í dag, 29. febrúar, hefur forseti óskað eftir því við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, samanber ákvæði 8. töluliðar 1. mgr. 13. gr. þingskapa, að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar um rekstur og starfsemi hjúkrunarheimila.

Virðulegur forseti. Efnahags- og viðskiptanefnd hélt í morgun áfram að fjalla um gengislánamálin og þau mörgu viðfangsefni sem standa eftir í kjölfar þeirra. Fram hefur komið að sýslumannsembættið í Reykjavík og sýslumannsembættið í Kópavogi hafa bæði gripið til eðlilegra varúðarsjónarmiða og stöðvað aðgerðir sem beindust að ólögmætum gengislánum. Það er mjög mikilvægt að sýslumannsembætti um allt land hafi uppi sama verklag og ég treysti því að innanríkisráðuneytið fylgi því eftir gagnvart sýslumannsembættum að allir neytendur búi við sama réttaröryggi og þeir gera hjá sýslumanninum í Reykjavík og sýslumanninum í Kópavogi hvað þetta snertir. Þá er alveg ljóst að veruleg áhöld eru um lögmæti þeirra aðferða sem beitt hefur verið við vörslusviptingu gagnvart fólki um langt skeið og nauðsynlegt að farið verði vendilega ofan í það hvort þar hafi beinlínis verið farið á svig við lög og réttur brotinn á fólki með mjög alvarlegum hætti. Haldinn verður aukafundur í nefndinni síðar í dag með Samtökum fjármálafyrirtækja og Fjármálaeftirlitinu til að fara yfir það með hvaða hætti fjármálafyrirtækin ganga fram gagnvart neytendum um frekari afborganir af þeim lánum sem vafi er uppi um því að í sumum tilfellum er það þannig að það er engin greiðsluskylda hjá skuldurum. Þeir eru þá í þeirri stöðu núna að þeir hafa greitt upp lánin og ef þeir skyldu greiða af þeim þá liggur það fyrir að þeir ættu inni hjá fjármálafyrirtækjunum. Í sumum tilfellum er um að ræða þrotabú þar sem slík inneign yrði að almennri kröfu og gríðarlega mikilvægt að fjármálafyrirtækin gangi ekki á rétt neytenda með því að heimta af þeim, eftir þá dóma sem gengnir eru, greiðslu sem þeir geta ekki staðið skil á.

Virðulegi forseti. Við funduðum um það mál sem hv. þm. Helgi Hjörvar vísaði í í morgun. Þar kom fram að það væri almenn regla hjá fjármálafyrirtækjunum að senda út greiðsluseðla eins og enginn dómur hefði fallið. Við höfum rætt þetta í efnahags- og viðskiptanefnd og í almennri umræðu síðan þessi dómur féll og það var af þessum ástæðum sem við fórum fram á að halda annan fund í dag. Við viljum þá fá á okkar fund eftirlitsstofnun sem á að hafa eftirlit með því að fjármálafyrirtækin fari eftir lögum, og eðli málsins samkvæmt fylgja því eftir þegar dómar falla. Því verður ekki trúað, virðulegi forseti, að fjármálafyrirtækin láti eins og enginn dómur hafi fallið í þessu máli. Ég fagna því að hv. formaður nefndarinnar hafi orðið við beiðni okkar um að halda annan fund í dag, þá fundum við með Fjármálaeftirlitinu og fjármálastofnunum. Fyrir utan óþægindin af því að greiða of háa reikninga, sem fólk mun gera ef það greiðir óbreytta reikninga eftir þennan dóm, þá er ljóst að þegar fyrirtæki hafa gert þetta og farið síðan á hausinn - þá er ég að vísa til fjármálafyrirtækjanna - hafa þeir sem hafa greitt þessa reikninga, lánþegar, borið beinan skaða af. Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að þegar ég heyrði þessar fréttir í morgun þá trúði ég þeim ekki. Ég trúði því ekki eftir alla fundina, bæði fyrir dóminn og eftir dóminn, að þetta væri staðan en eftir okkar bestu heimildum þá er þessi staða uppi. Ég vonast til þess að sá fundur sem við höldum í dag verði til þess að einhver breyting verði á.

Frú forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Helga Hjörvar, formann efnahags- og viðskiptanefndar, um hina hliðina á medalíunni, þ.e. um sparifjáreigendur og sparifé. Íslendingar spara langmest í gegnum þvingaðan sparnað í gegnum lífeyrissjóðina og síðan eitthvað, ekki mikið, í gegnum frjálsan sparnað. Nú eru uppi hugmyndir um að ganga í lífeyrissjóðina eins og ekkert sé og nota þá til að lækka skuldir. Á sama tíma eru 80% af innstæðum landsmanna á óverðtryggðum reikningum með stórlega neikvæðri ávöxtun sem er svo skattlögð, og þá er ég að tala um raunávöxtun. Ég ætla að spyrja hv. þingmann að því hvernig hann sjái framtíðina fyrir sér, segjum eftir 10–15 ár, hvað varðar möguleika á að fá lán. Lífeyrissjóðirnir skapa mikið lánsfé fyrstu árin sem þeir starfa en það fer síminnkandi og frjálsi sparnaðurinn er mjög veikburða. Með því að horfa upp á neikvæða ávöxtun á innlánum og skattleggja það 20% þá er verið að gefa merki um að fólk eigi ekki að spara, það er mjög einfalt, að það sé bara óskynsamlegt að spara fyrir utan að engin ríkisábyrgð er á innstæðum og þetta er allt saman mjög óvisst. Ég vil síðan spyrja hv. þingmann um raunhækkun á fasteignaverði og hvort það tengist því að innstæður séu með neikvæðum vöxtum, hvort fólk sé að flýja af innstæðum yfir í fasteignir og hvort við séum að komast inn á tímabil sem sum okkar sem eldri erum þekkjum, tímabilið um 1980 eða svo, þegar engin lán var að fá neins staðar.

Virðulegur forseti. Auðvitað eigum við að gæta vel að lífeyrissjóðunum okkar og ég tel að ekki megi ganga á þá þó að ég telji um leið að þeir eigi ekki að hafa aukabraskávinning af verðtryggðum íbúðalánum heimilanna eins og þeir gerðu í viðskiptunum í Lúxemborg og eigi að láta þau ganga áfram til skuldaranna. Hvað varðar of hátt verð á fasteignum þá hefði ég þar mestar áhyggjur af því að óraunhæf skuldsetning á fasteignunum í landinu haldi uppi verði, ég mundi hvetja hv. þingmann til að líta til þess. Það er auðvitað mikilvægt að hér komumst við í raunávöxtun. Það eru meginhagsmunir lífeyrissjóðanna að við komumst í eðlilegt efnahagsumhverfi þar sem raunávöxtun er á fjármagn og að það borgi sig að spara. Það er engu að síður svo að við höfum verið að gera of háa ávöxtunarkröfu á fjármagn, að ég held, með þeim afleiðingum að hér hefur orðið hvert efnahagsáfallið á fætur öðru. Staðreyndin er einfaldlega sú að helsta viðfangsefni stjórnmálanna um veröld víða er ekki skortur á lánsfé. Helsta viðfangsefni stjórnmála um allan heim er gríðarlegt offramboð á lánsfé. Auðvitað er það svo, og það eru í sjálfu sér ánægjulegar áhyggjur, að eftir því sem auðlegðin vex í veröldinni, eftir því sem fleiri eignast sparifé, eftir því sem þeim fjölgar þeim hundruðum milljónum manna sem notið geta almennra lífskjara, þeim mun meira eykst framboðið og þess lægri verður til lengri tíma ávöxtunin á það fé sem í sjóðunum er. Það er mikilvægt fyrir okkur að gera raunhæfar kröfur í þeim efnum. Við höfum verið með ávöxtunarkröfur á lífeyrissjóðina 1% umfram áætlaðan langtímahagvöxt og ég tel að verulega megi efast um að það séu réttar forsendur til að reikna stöðu lífeyrissjóðanna okkar á.

Virðulegi forseti. Ég vil taka upp þá umræðu sem hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar, Helgi Hjörvar, tók upp áðan um stöðu mála varðandi gengistryggðu lánin og vekja sömuleiðis athygli á þeim fréttum sem við fengum inn til nefndarinnar í morgun um harkalegar innheimtuaðgerðir fjármálafyrirtækjanna gagnvart þeim aðilum sem voru með gengistryggð lán og hafa sumir hverjir fengið aukinn rétt með nýlegum dómi Hæstaréttar. Ég tel að þetta séu í hæsta máta óeðlileg vinnubrögð og kalli á hörð viðbrögð stjórnvalda. Ég fagna því að nefndin komi saman síðar í dag til að fara yfir málið. Á sama hátt er mikilvægt að við sendum sterk skilaboð frá þinginu varðandi þann misbrest sem virðist vera á viðbrögðum sýslumannsembætta í landinu við þeirri stöðu sem upp er komin og tengist aðförum að eigum lánþega. Það er ekki við það búandi að sýslumaðurinn í Reykjavík og sýslumaðurinn í Kópavogi komi eðlilega fram gagnvart neytendum en sýslumannsembættin annars staðar á landinu geri það ekki. Það kom fram á fundinum í morgun að menn eru þar í einhverjum tilvikum að bera fyrir sig að lagaheimild skorti fyrir aðgerðum sem fela í sér stöðvun aðfarar á grundvelli dómsins. Ef það er þannig þá þarf Alþingi Íslendinga að bregðast hratt og vel við. Ég vil að það verði skoðað mjög gaumgæfilega hvort nauðsynlegt er að leggja fram frumvarp sem veiti almenna heimild til sýslumannsembætta úti um allt land til að grípa inn í neytendum til varnar í þessari stöðu. Það verður vissulega ákveðin óvissa á næstunni meðan við fáum endanlega úr því skorið hvert fordæmisgildi þessa dóms er fyrir neytendur í landinu. En við hér í þinginu höfum það hlutverk að reyna að verja hagsmuni neytenda á meðan sú óvissa stendur yfir með því að samræma vinnubrögð sýslumannsembætta um landið, með því að beita okkur gegn óréttmætum aðgerðum bankanna og með því að skoða þætti eins og endurupptöku mála, flýtimeðferð og ákvæði sem auðvelda hópmálsókn í prófmálum.

Virðulegi forseti. Mikil reiði er í samfélaginu með óréttlætið og misskiptinguna sem sértæk skuldaúrræði og þröng túlkun á dómum Hæstaréttar hafa alið af sér. Sértæk úrræði hafa þýtt að margar fjármálastofnanir hafa fengið að túlka lög og dóma eftir eigin hentugleika og síðan hafa lántakendur þurft að sækja rétt sinn fyrir dómstólum. Frú forseti. Ég óttast að upp úr sjóði núna um mánaðamótin þegar þeir sem tóku ólögleg gengistryggð lán fá greiðsluseðla eins og enginn hæstaréttardómur hafi fallið. Kröfuhafar hafa hert á innheimtuaðgerðum eftir að dómur Hæstaréttar féll og fólk hringir til þess að tjá okkur þingmönnum að bankarnir neiti að afhenda skjöl sem það þarf til að átta sig á hvað það á inni hjá bönkunum. Frú forseti. Við getum ekki setið hér og beðið eftir að vandamálin leysist af sjálfu sér. Þau munu ekki gera það. Alþingi þarf að grípa inn í og tryggja lögbann á innheimtuaðgerðum. Alþingi verður að koma á samráði milli lántakenda og lánveitenda um sameiginlega dómatúlkun og hvaða prófmál þurfa að fara í gegn til þess að leysa úr ágreiningi sem er uppi. Alþingi verður að hraða vinnslu frumvarpa sem auðvelda fólki að skila inn lyklum að eign sinni, fela í sér almenna leiðréttingu lána og afnám verðtryggingar í áföngum ásamt niðurfellingu stimpilgjalda. Frú forseti. Sýnum samstöðu með venjulegu fólki í landinu í stað þessa að sundra því.

Frú forseti. Það má heyra samhljóm í röddum þingmanna í dag og það er vel. Sú var tíðin að hér var sameinað Alþingi og ég held að við þurfum á sameinuðu þingi að halda á ný í mörgum verkefnum, svo sem þeim er koma að rétti lánveitenda umfram rétt lántakenda sem ræddur hefur verið hér undir liðnum Störf þingsins. Við þurfum einnig að leggjast á eitt við að leysa vanda þeirra sem hafa tekið hin hefðbundnu verðtryggðu húsnæðislán og sitja uppi með það hrun sem allir þekkja og veldur miklum áhyggjum á fjölda heimila. Ég tel að við eigum að setjast niður, allir flokkarnir, og ræða þær fjórar til fimm hugmyndir sem fram hafa komið í þessum efnum, blanda þeim ef til vill saman, taka það besta úr þeim og búa til eina raunhæfa leið. Við verðum jafnframt, vegna þess að þetta mál hefur á sér tvær hliðar, að athuga hver á að borga, hvenær, hverjum og hve lengi. Og við verðum jafnframt, vegna þess að þetta mál hefur á sér tvær hliðar, að athuga hvaða afleiðingar þetta hefur fyrir verðbólguna, fyrir vextina hér í landi, því að það má ekki verða svo að þessar lagfæringar verði til þess að kveikja aftur verðbólgubál og koma vöxtum aftur upp í himinhæðir. Við þurfum að halda aftur af verðbólgunni, við þurfum á aga í ríkisfjármálum að halda. Aðgerðir nú til hjálpar heimilunum mega ekki verða til þess að auka enn frekar á vandann til framtíðar. Við eigum því að setjast niður, skoða allar uppbyggilegar hugmyndir og það gildir einu frá hvaða flokki þær koma.  
            

Frú forseti. Það gleður mig að vita að hv. þm. Birkir Jón Jónsson veit nákvæmlega hvaða flokki ég tilheyri,  Ég ætlaði að gera að umræðuefni og taka undir orð hv. þm. Sigmundar Ernis Rúnarssonar um lausnir á skuldavanda heimilanna. Við sendum á alla þingmenn í síðustu viku tillögur sem eru mjög vel útfærðar og gera ráð fyrir því hverjir eigi að borga, ef farið verður út í almennar leiðréttingar á skuldum heimilanna, og óskuðum eftir meðflutningsmönnum. Síðan þá hef ég rætt við allnokkra þingmenn úr einhverjum flokkum en ekki öllum. Ástæðan fyrir því að ég hef ekki rætt við fleiri er einfaldlega sú að ekki hefur gefist tími til þess og við sáum ekki ástæðu til að bíða með að dreifa tillögunni eins og hún lá fyrir. Henni var því dreift hér í gærkvöldi en ég mun í framhaldinu, í dag og á morgun, reyna eins og ég get að ná samtali við þingmenn úr öðrum flokkum með það í huga að láta prenta upp tillöguna aftur ef á hana koma fleiri meðflutningsmenn. Þetta er ein af mörgum tillögum eða nokkrum sem verið er að ræða þessa stundina meðal þingflokkanna. Ég legg einfaldlega áherslu á það einu sinni enn að menn setjist niður og skoði þessi mál með opnum huga en dæmi þau ekki út af borðinu fyrir fram eins og var gert með þessa tillögu af þingmanni hér strax daginn eftir að henni var dreift til þingmanna. Það eru ekki boðleg vinnubrögð að afgreiða mál fyrir fram með slíkum hætti. Við þurfum að hætta því og reyna að leysa þetta brýnasta vandamál efnahagslífsins sem stendur með vilja og samvinnu helst allra á þinginu ef hægt er. Það er hægt að leysa það, þetta er fyrst og fremst spurning um að menn setjist niður og vinni saman af heilum hug og verði allir samvinnumenn að minnsta kosti í einn dag.

Frú forseti. Á fund fjárlaganefndar í morgun komu gestir frá Ríkisendurskoðun. Þar var meðal annars rætt um skil ráðuneyta á rekstraráætlunum fyrir undirstofnanir sínar og þar komu fram upplýsingar og athugasemdir sem ég tel rétt að hv. alþingismenn velti aðeins fyrir sér. Þannig er að þegar fjárlög hafa verið samþykkt ber undirstofnunum ráðuneytanna að leggja fram til ráðuneytisins rekstraráætlun sem ráðuneytið á síðan að samþykkja eða synja. Um það eru dæmi, og það skiptir máli, það eru tilvik þar sem ráðuneytin hafa samþykkt rekstraráætlanir frá stofnunum þar sem gert er ráð fyrir því að útgjöld viðkomandi stofnana verði meiri og fari umfram það sem Alþingi hafði ákveðið í fjárlögum. Málið er, frú forseti, að sérstaklega er kveðið á um það í reglugerð um framkvæmd fjárlaga að slíkt sé ekki heimilt, ráðuneytunum er ekki heimilt að staðfesta rekstraráætlanir undirstofnana sinna ef þær eru ekki innan þeirra marka sem Alþingi hefur sett með fjárlögum. Því miður, frú forseti, eru nokkur dæmi um þetta og Ríkisendurskoðun hefur birt lista yfir þær stofnanir þar sem svona hefur verið haldið á málum. Spurningin er líka sú: Til hvers er verið að setja reglugerðir með stoð í lögum ef ráðuneytin fara ekki eftir slíkum reglugerðum og fylgja þeim ekki? Þá væri nær að afnema slíkar reglugerðir úr því að látið er átölulaust að ráðuneytin fari fram með slíkum hætti. Frú forseti. Ég vildi vekja athygli hv. þingheims á þessu máli.

Virðulegi forseti. Hægt og hljótt en markvisst og örugglega er að verða til ný orkustefna í landinu sem lýtur að gerbreyttri verðlagningu á raforku. Það kom fram í svari hæstv. fjármálaráðherra, starfandi iðnaðarráðherra, við fyrirspurn minni á mánudaginn var að ætlunin væri sú að hækka orkuverð, til að mynda frá Landsvirkjun og slíkum fyrirtækjum, um 100%, tvöfalda það á næstu 20 árum. Þetta þýðir væntanlega að á næstu 20 árum munum við á ári hverju sjá raunhækkun á raforkuverði frá þessum fyrirtækjum upp á 4–5%. Með þessu er verið að hverfa frá þeirri verðstefnu sem við höfum fylgt sem hefur falist í því að reyna að láta almenning og almenn fyrirtæki hér á landi njóta þess að við getum framleitt græna endurnýjanlega orku á lægra verði en fæst í flestum samkeppnislöndum okkar. Þetta er raunveruleikinn sem blasir við okkur núna. Á sama tíma er verið að leggja hér inn í umræðuna hugmyndir frá stjórnskipaðri nefnd um að lækka orkuverð til húshitunar allverulega. Það er alveg ljóst að þessi nýja orkustefna stangast á við þær hugmyndir og hún stangast líka á við allar hugmyndir sem hafa verið uppi, t.d. hér úr þingsölum, um að reyna að stuðla að því að lækka orkuverð til grænnar stóriðju, sem menn hafa kallað svo, garðyrkjunnar í landinu. Þetta er hlutur sem mér finnst ekki að Alþingi geti látið fram hjá sér fara án þess að þau mál séu rædd. Við þekkjum umræðuna sem hefur snúist um raforkuverð til stóriðju. Það er annað mál. Það eru samningar sem gerðir eru til langs tíma og endurspegla auðvitað samkeppnisumhverfið sem er í þeim greinum. Hér er verið að ræða almennt um það að ætlunin sé að tvöfalda orkuverð til almennra neytenda í landinu á 20 árum og sama varðandi annan atvinnurekstur. Þetta er auðvitað mál sem mun hafa miklar afleiðingar 

Virðulegur forseti. Áður en ég kem að aðalefninu hér langar mig að benda á að þegar hér er rætt um sparnað og lífeyrissjóði settu mjög margir Íslendingar sparnað sinn í húsnæðiskaup og litu svo á að sú eign sem átti að myndast í húsnæði yrði sparnaður þeirra þegar á efri ár kæmi.  Frú forseti. Ég kem aðallega hingað upp til að spyrjast fyrir um atriði sem samið var um þegar þingi var að ljúka, mig minnir að það hafi verið septemberþingið en það kann að vera styttra síðan. Þá var samið um að sett yrði á fót nefnd um endurskoðun á peningastefnu og gjaldmiðlamálum og nefnd um gjaldeyrishöft. Nefnd um gjaldeyrishöft hefur komið saman en hin nefndin hefur aldrei komið saman. Mér vitanlega hefur hvorug þessara nefnda fengið skipunarbréf. Mig langar að biðja hæstv. forseta að beita sér gagnvart efnahags- og viðskiptaráðuneytinu um að þessi vinna hefjist nú þegar, að nefndirnar verði kallaðar saman og, frú forseti, að staðið verið við það samkomulag sem gert var þegar þingstörfum lauk hér. Það hefur ekki verið gert enn. Hæstv. fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra, Árni Páll Árnason, kallaði eftir tilnefningum í þessar nefndir. Eftirmaður hans hefur ekki eða virðist ekki ýta á það að þær taki til starfa. Við hljótum að fara að velta því fyrir okkur, frú forseti, hvernig á því standi að þessar nefndir hafi ekki enn hafið störf. Hvaða ástæður liggja að baki? Mig langar að biðja virðulegan forseta að hafa samband við efnahags- og viðskiptaráðuneytið til að tryggja að staðið verði við það samkomulag sem hér var gert og nefndirnar hefji störf nú þegar.

Forseti hefur heyrt þessar athugasemdir.

Frú forseti. Það er náttúrlega fráleitt ef fjármálafyrirtæki ætla að halda áfram að innheimta gengistryggð lán eins og ekkert hafi í skorist í kjölfar dóms Hæstaréttar. Ég fagna því að við þingmenn munum í kvöld funda með fulltrúum fjármálafyrirtækja í landinu því að svona framkoma gagnvart skuldugum heimilum er fyrir neðan allar hellur og fjármálafyrirtækin verða að hugsa sinn gang. Því vil ég lýsa yfir mikilli ánægju með að við munum, þvert á flokka, taka þetta mál fyrir í kvöld á fundi efnahags- og viðskiptanefndar þingsins. Ég vil jafnframt hvetja til þess að menn hlusti á þá orðræðu sem hér hefur farið fram, þá hvatningu sem fulltrúar margra stjórnmálaflokka hafa komið hér með, að nú sé kominn tími til þess að vinna saman að því að leysa skuldavanda heimilanna. Við framsóknarmenn höfum talað fyrir þeirri leið nú í nokkur ár. Í annan stað vil ég nefna þær áhyggjur sem ég hef af vinnulaginu í þinginu og af því atvinnuleysi sem hrjáir atvinnuveganefnd Alþingis. Fram undan er nefndavika þar sem aðalstarf okkar alþingismanna á að fara fram og atvinnuveganefnd er nærri því verklaus. Rammaáætlun sem átti að koma fram á síðasta ári hefur ekki litið dagsins ljós og endurskoðun á fiskveiðistjórnarkerfinu, það plagg hefur ekki litið dagsins ljós. Maður veltir því fyrir sér á tímum atvinnuleysis og fólksflótta hver áhersla ríkisstjórnarflokkanna á Íslandi er í dag þegar við ættum að vera að ræða þau tímamótamál, sem eru verndun og nýting á náttúru Íslands annars vegar og hins vegar hvernig við viljum sjá framtíðarhorfur í undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar sem er sjávarútvegurinn. Það er áhyggjuefni að hvorugt þessara mála skuli vera komið inn á borð atvinnuveganefndar 

Virðulegi forseti. Mig langar til að gera hér að umtalsefni málefni Fjármálaeftirlitsins og þó sérstaklega það atriði sem snýr að brottvikningu forstjóra þess. Það vildi svo undarlega til að eftir að hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra fór yfir í efnahags- og viðskiptaráðuneytið varð nánast hans fyrsta verk að kalla til sinn flokksbróður við þriðja mann og þeir gáfu út vottorð um að Gunnar Andersen, forstjóri Fjármálaeftirlitsins, væri að öllum líkindum vanhæfur til að gegna starfinu, a.m.k. eins og það var orðað væri það huglægt mat þessa manns að hann væri vanhæfur til að gegna þessu starfi. Það er alveg einkennilegt að þessi umræða skuli ekki vera vakandi í samfélaginu því að þarna fer pólitíkin freklega inn á svið opinberra starfsmanna. Samkvæmt lagaskilgreiningum er viðkomandi starfsmaður opinber starfsmaður og hefur þessi embættismaður nú sent erindi í efnahags- og viðskiptaráðuneytið til að fá úr því skorið hvort hann sé ekki örugglega opinber starfsmaður. Þarna sjáið þið hvað ruglið er mikið hjá þessari ríkisstjórn, að embættismenn skuli þurfa að vera að senda erindi inn í ráðuneytið til að fá úrskurð um hvernig starfsmenn þeir eru. Ef viðkomandi starfsmaður er ekki opinber starfsmaður hlýtur hann að vera starfsmaður á sviði einkaréttar en það á á engan hátt við. Þess vegna skil ég ekki hvers vegna fjölmiðlar hafa ekki tekið þetta mál upp, að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefur haft forgöngu um að víkja opinberum starfsmanni frá störfum. Ég kalla eftir samtökum launþega nú, hvar eru samtök opinberra starfsmanna? 

Virðulegi forseti. Það er mikið áhyggjuefni hvernig Evrópusambandið hefur nú ruðst inn á íslenskan völl eina ferðina enn með beinni aðild að deilum og pólitík á Íslandi með opnun áróðursskrifstofu á Íslandi þar sem milljörðum króna er veitt í gegn til þess að blekkja Íslendinga til fylgis við Evrópusambandið. Þetta er ámóta og ef Bretar hefðu opnað skrifstofur í landhelgisdeilunni og farið um landið til að kynna málstað sinn í deilunni við Íslendinga, ámóta og ef Bandaríkjamenn hefðu á tímum kalda stríðsins þegar deilur voru mestar um Keflavíkurflugvöll farið um landið og haldið fundi til að reka áróður fyrir málflutningi sínum og stöðu. Þetta er óþolandi og svívirðileg framkoma hjá Evrópusambandinu gagnvart Íslendingum. Það væri ekkert óeðlilegt að samninganefnd Íslands færi þess vegna um landið og kynnti stöðu mála, stöðu samninga, en að Evrópusambandið ryðjist á þennan hátt inn í sjálfstætt land, lítið land, og buni peningum til allra átta til að vinna málstað fyrir hagsmuni Evrópusambandsins þar sem deilurnar standa innan lands um þetta mál er ekki boðlegt. Það er ástæða til að hvetja til þess að skorin verði upp herör gegn þessu áróðursbragði og afskiptum Evrópusambandsins  
            

Frú forseti. Svör hv. þm. Helga Hjörvars, formanns efnahags- og viðskiptanefndar, ollu mér vonbrigðum. Hann segir að það sé til nóg fé á Íslandi og hefur engar áhyggjur af því að það sé verið að höggva í sama knérunn, bæði gagnvart lífeyrissjóðum og sparifjáreigendum. Hann virðist ekki hafa neinar áhyggjur af því að það gæti minnkað trú manna á sparnaði til framtíðar sem getur valdið því að börnin okkar fá ekki lán til íbúðakaupa og fyrirtæki fái ekki lán til að skapa atvinnu handa börnunum okkar. Þetta er að sjálfsögðu mjög alvarlegt mál og mér finnst að þingmenn ættu almennt séð að fara að skoða uppruna fjárins sem við erum að fá lánað. Peningarnir detta nefnilega ekki af himnum ofan í vasa til dæmis fjármálaráðherra eða Seðlabankans. Þeir eru alltaf afrakstur sparnaðar. Það sem er lánað út þarf að spara annars staðar og ef það er ekki gert myndast óðaverðbólga. Við verðum alltaf að skoða uppruna fjárins og gæta þess að sú uppspretta þorni ekki. Lífeyrissjóðirnir fá jú verðtryggingu en það eru ekki tekjur fyrir lífeyrissjóðina því að krónan hreinlega rýrnar. Ég vil benda á að lífeyrissjóðirnir eru að borga 80 milljarða í verðtryggðan lífeyri og ef menn ætla að skerða verðtrygginguna á innlánum lífeyrissjóðanna eða skerða einhvern veginn getu þeirra eru þeir hreint og beint að ráðast á lífeyrisþega; örorkulífeyrisþega og ellilífeyrisþega. Menn þurfa að gera sér grein fyrir því að það er ekki hægt að ganga í lífeyrissjóðina eins og ekkert sé og segja: Þarna er nóg af peningum, ég ætla að taka hluta af þeim og hækka ellilífeyrisaldurinn, eitthvað svoleiðis, eins og menn hafa nefnt. Mér finnst þetta ábyrgðarlaust tal og menn þurfa að fara að skoða þetta. Svo hefur komið í ljós að eldra fólk sem keypti húsbréf fyrir 10–20 árum er núna að borga 20% fjármagnstekjuskatt 17 ár aftur í tímann. Og það er ekkert gert í því, þetta er að mínu mati stjórnarskrárbrot og hv. nefnd sem 

Hæstv. forseti. Þetta mál tel ég að þurfi betri og vandaðri meðferð. Þetta er kannski dæmi um að hér komi inn mál sem virðast ekki stór í sniðum en hafa verulegar breytingar og þurfa miklu meiri og vandaðri yfirferð og meiri tíma. Ég legg til að málið verði kallað aftur inn til nefndarinnar og að á fund nefndarinnar verði fengnir gestir, sérstaklega frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, og þeim gert kleift að fara yfir umsögn sína. Menn verða að íhuga vandlega hvaða áhrif þetta hefur á samfélagið ef það verður að lögum.

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir með hv. síðasta ræðumanni. Ég tel rétt að þetta mál fari til nefndar. Hér er um að ræða frumvarp sem stefnir vissulega að jákvæðu markmiði og er til komið vegna réttmætra sjónarmiða. Hins vegar hefur komið fram í störfum nefndarinnar, og ég tel að það sé ekki fullrætt, að afleiðingar þess geti verið býsna víðtækar og haft áhrif á marga aðila. Það getur verið erfitt að framkvæma þetta með þeim hætti að vit sé í þannig að ég held að við ættum að taka þetta aftur fyrir í nefndinni og fara betur yfir það. Eins og fram kom á sínum tíma í nefndinni treysti ég mér ekki til að styðja málið eins og það liggur nú fyrir.

Forseti. Ég verð að viðurkenna að það kemur mér nokkuð á óvart að það sé beðið um að þetta mál sé tekið inn til nefndar vegna þess að við höfum farið vel yfir það og brugðist við gagnlegum ábendingum sem fram hafa komið. Það er þó að sjálfsögðu rétt og skylt að verða við beiðni um að taka það aftur til nefndarinnar. Ég brýni samt þingheim í þessum málum vegna þess að hér er mikilvægt og gott mál á ferðinni, framfaraskref í því augnamiði að tryggja og treysta upplýsingarétt almennings um umhverfismál og þá skyldu stjórnvalda að hafa frumkvæði í upplýsingagjöf ef ástæða er til að ætla að frávik verði vegna mengunar í umhverfi sem getur haft áhrif á heilsu manna og umhverfi fólks eða dýra. Ég brýni fólk í að gera sér grein fyrir mikilvægi þessa máls og mikilvægi þess að það nái fram að ganga og þakka sérstaklega hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur fyrir hennar vasklegu framgöngu og frumkvæði í þessu máli.

Frú forseti. Ég tek undir beiðni um að þetta mál komi til nefndar milli umræðna og fagna því að formaður nefndarinnar hafi tekið vel í það. Ég tek undir með hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni um að fá samtök sveitarfélaga til að koma fyrir nefndina. Við framsóknarmenn munum því í þeirri trú að þetta mál verði skoðað betur sitja hjá við atkvæðagreiðslur í þessari umræðu en áskiljum okkur allan rétt til að skoða málið betur við 3. umr.

Forseti. Ég er ekki alveg viss um að þingheimur skilji hvaða frumvarp er hér á ferð  
            

Forseti biður um hljóð í salnum.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að elta ólar við einhver hryssingsleg ummæli hv. þm. Marðar Árnasonar. Ástæða þess að mál gengur til þriggja umræðna á Alþingi og getur farið til nefnda á milli umræðna er auðvitað sú að ýmis sjónarmið geta komið upp í málunum og þau þurfa vandlega skoðun áður en þau eru gerð að lögum. Það er meginreglan. Ég segi að í þessu máli sé það tilfellið. Ég er ekki í nokkrum vafa um að þetta mál er flutt af góðum hug og það þjónar mjög mikilvægum tilgangi. Hins vegar er ekki nóg að ásetningurinn sé góður, heldur þarf útfærslan að vera framkvæmanleg þannig að lögin nái tilgangi sínum. Ég reyndi áðan að lýsa því að það væru akkúrat slíkir þættir sem við hefðum áhyggjur af, ekki það að mér eða öðrum hér þyki eðlilegt að stjórnvöld þegi um eitthvað sem getur valdið hættu eða ógnað lífi eða heilsu fólks. Auðvitað er það ekki svo.

Forseti lítur svo á að samkomulag sé um að umræðu um dagskrármálið ljúki á þessum fundi.

Forseti. Hvernig getur forseti litið svo á að samkomulag sé um eitt eða annað í þessum málum hér? Milli hverra er það samkomulag? Við hverja hefur verið rætt um það samkomulag? Eru það þingflokksformenn? Eru það formenn stjórnmálaflokkanna eða fyrstu menn í kjördæmum? Þetta mál fer sem kunnugt er ekki eftir þeim línum sem liggja milli stjórnmálaflokkanna þannig að það er ekki hægt að kalla til þingflokksformenn og gera við þá eitthvert samkomulag. Fyrir mitt leyti getur vel verið að umræðunni ljúki hér í dag, ég veit ekkert um það, en það hefur ekki verið samið við mig um það og ég lýsi mig óbundinn af hvers konar samkomulagi sem gert hefur verið um þetta í þessu máli.

Virðulegur forseti. Ég tel rétt að taka hérna fram að ég hef gert athugasemdir við þá tillögu forseta þingsins að líta svo á að hér verði kvöldfundur um þetta tiltekna mál og hef fært fyrir því rök á fundi forseta með þingflokksformönnum. 

Forseti vill geta þess að hann sagði að hann teldi það samkomulag að umræðum um málið lyki á þessum fundi.

Hæstv. forseti. Þegar forseti gefur yfirlýsingar eins og hann gerði hér áðan um að málinu ljúki á tilteknum fundi getur það þýtt að fundi verði fram haldið eitthvað fram yfir þann tíma sem venjulegur er miðað við þingsköp. Þingmenn eiga rétt á því eins og hv. þm. Björn Valur Gíslason minntist á áðan að krefjast atkvæðagreiðslu um það en sé það ekki gert stendur ákvörðun forseta. Ég verð að játa að ég skil ekki þá taugaveiklun eða þann æsing sem mér finnst gæta hjá ákveðnum þingmönnum í sambandi við þetta mál á þessari stundu þar sem þeir hafa einhvern veginn allt á hornum sér í sambandi við framgang þessa máls.

Virðulegi forseti. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur fjallað ítarlega um málið eins og sjá má af nefndaráliti meiri hlutans sem liggur frammi. Í fyrsta lagi fjölluðum við um heimild til Alþingis til að koma aftur að málinu eins og lagt er til í tillögu hv. þm. Bjarna Benediktssonar. Í öðru lagi fjölluðum við um málsmeðferðarreglur, í þriðja lagi um efnisleg skilyrði afturköllunar, í fjórða lagi um hæfi þingmanna og loks í fimmta og síðasta lagi um aðgang að gögnum saksóknara ef ákæran verður afturkölluð. Við fyrri umræðu þessa máls var nokkuð fjallað um hvort Alþingi gæti haft þá aðkomu að meðferð málsins sem nú er rekið fyrir landsdómi eins og þingsályktunartillagan felur í sér. Lögð var fram rökstudd tillaga um að vísa málinu frá. Sú tillaga var felld og að því gerðu var málinu vísað til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Virðulegi forseti. Nefndin ákvað engu að síður að kynna sér ítarlega þau rök sem vega með og á móti því að Alþingi komi aftur að málinu eftir að það er komið í hendur saksóknara. Það er alkunna að hin klassíska, ef svo má að orði komast, skoðun hefur verið uppi að þegar Alþingi hefur samþykkt málshöfðun og kosið saksóknara og, eins og varð eftir 1963, kosið nefnd fimm þingmanna til að fylgjast með málinu og vera saksóknara til aðstoðar sé málið komið úr höndum þingsins og hvorki hið sama þing né nýtt þing að afloknum kosningum nýskipað geti eftir það afturkallað málsókn. Nú hafa lögfræðingar uppi aðra skoðun og segja Alþingi geta gripið inn í málið þótt það sé komið fyrir rétt og nefna sér til fulltingis að þeir fræðimenn sem höfðu hina fyrri skoðun hafi hvergi rökstutt hana. Reyndar komst einn gestanna svo að orði að ef til vill hefði prófessor Ólafi Jóhannessyni þótt það svo sjálfsagt að honum hafi ekki dottið í hug að skrifa niður að Alþingi mætti ekki koma aftur að málinu. Einn gestur nefndarinnar nefndi þann algilda sannleik að fólk á ekki alltaf að gera það sem það má gera. Er allt leyfilegt sem ekki er bannað? Við hljótum að velta því fyrir okkur. Veltum því einfaldlega fyrir okkur hvort það sé rétt að við grípum inn í mál sem er fyrir dómi. Ég held að í öllum öðrum tilfellum fyndist okkur það með öllu óeðlilegt. Nú er ein helsta röksemdin að tillögur hafi verið gerðar um að ákæra fjóra ráðherra en einungis ein tillagan hafi verið samþykkt. Það eru ekki rök í málinu. Farið var að öllum reglum sem gilda um ráðherraábyrgð og landsdóm þegar fjallað var um ákærurnar og við getum ekki snúið klukkunni til baka í þessum efnum. Meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar fellst á röksemdir þeirra sem segja að Alþingi sé ekki bannað að grípa inn í málið. Við teljum hins vegar að þó að Alþingi megi þá eigi það ekki að skipta sér af málinu þegar það er komið fyrir dóm  
             Þá tók nefndin til athugunar hvort það hefði einhver áhrif á málsmeðferðina að fyrr á tímum voru einkamálalög notuð til fyllingar landsdómslögum, þar á eftir lög um meðferð opinberra mála og nú sakamálalöggjöf. Það er mat meiri hlutans að þessar breytingar hafi engin áhrif haft á meðferð mála fyrir landsdómi. Í þriðja lagi var fjallað um efnisleg skilyrði fyrir afturköllun ákæru og í þeim efnum litið til laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála, en þau lög gilda til fyllingar landsdómslögum síðan 1. janúar 2009. Í 146. gr. laganna er mælt fyrir um heimildir ákæruvaldsins til að falla frá saksókn ef fyrir hendi eru efnislegar ástæður, svo sem ef brot er smávægilegt eða fyrirsjáanlegt, að umfang málsins verði í verulegu ósamræmi við þá refsingu sem vænta má, ef brot hefur valdið sakborningi sjálfum óvenjulega miklum þjáningum eða aðrar sérstakar ástæður mæla með því að fallið verði frá saksókn enda verði að telja að almannahagsmunir krefjist ekki málshöfðunar. Þetta eru ástæðurnar, virðulegi forseti, sem taldar eru upp og heimila ákæruvaldinu að falla frá saksókn. Virðulegi forseti. Fyrir nefndinni kom fram að ákæruvaldið þarf alltaf að byggja á málefnalegum sjónarmiðum þegar saksókn er felld niður. Ákæruvaldið getur ekki fellt niður ákæru „af því bara“. Ákæruvaldið verður að hafa til þess málefnalega ástæðu. Þetta er önnur ástæða, virðulegi forseti, fyrir því að meiri hlutinn leggur til að tillögunni verði vísað frá. Það er vegna þess að til grundvallar henni liggja ekki málefnalegar ástæður. Ef svo væri hefði saksóknari flutt okkur þau tíðindi og lagt til að ákæran yrði afturkölluð en það hefur sem sagt ekki gerst. Málið er nokkuð einfalt, forseti. Það eru ekki málefnalegar ástæður til að draga ákæruna til baka. Þess vegna leggur meiri hlutinn til vara til að þingið felli þingsályktunartillögu sem er mál nr. 403, um að afturkalla ákæruna. Til að ekkert fari á milli mála tek ég enn fram að meiri hlutinn telur að þingið eigi að vísa tillögunni frá vegna þess að fyrir henni eru ekki málefnalegar ástæður og af því að þingið á ekki að koma að þessu á þessum tíma. Ef þingið vill gera það leggur meiri hlutinn til að þingið felli þingsályktunartillöguna vegna þess að það eru ekki málefnalegar ástæður til að samþykkja hana og ákæruvaldið, hvort heldur það er hjá Alþingi eins og það er í þessu máli eða hjá ríkissaksóknara eins og almennt gerist, getur ekki afturkallað ákæru „af því bara“. Það verða að liggja málefnalegar ástæður fyrir þeirri gjörð. Virðulegi forseti. Nefndin fjallaði einnig um hæfi þingmanna til að koma að þessu máli. Fyrir liggur að margir þingmenn eru á vitnalista og fyrir nefndinni komu fram efasemdir um hæfi þeirra þingmanna til að taka þátt í afgreiðslu málsins. Eina formlega vanhæfisreglan um þingmenn er 3. mgr. 71. gr. þingskapa sem varðar þátttöku í atkvæðagreiðslu en þar er kveðið á um að enginn þingmaður megi greiða atkvæði með fjárveitingu til sjálfs sín. Hvorki í stjórnarskrá né lögum um þingsköp Alþingis er því að finna aðrar formlegar reglur sem útiloka þingmann frá því að taka þátt í meðferð máls sem hann varðar. Það er sem sagt ekkert sem gerir það að verkum að þingmenn séu vanhæfir í þessu máli. Loks var fjallað um það hvað yrði um gögn saksóknara ef ákæran yrði afturkölluð. Niðurstaða þeirrar skoðunar var þessi: Aðgangur að gögnum úr sakamálum er mjög takmarkaður þar sem upplýsingalög undanskilja gögn vegna rannsóknar í opinberum málum og gögn hjá dómstólum. Þannig eru afrit af ákæru og greinargerð verjanda í þessu máli eingöngu aðgengileg fyrir almenning en önnur gögn undanþegin aðgangi í 30 ár frá því að þau urðu til nema gögnin varði einkamálefni einstaklinga, þá eru þau undanþegin í 80 ár. Af þessu leiðir að ef málið verður afturkallað verður því lokað og gögn þess ekki aðgengileg fyrr en eftir 30 ár, og 80 ár eftir atvikum. Verði málið hins vegar flutt verður það gert í heyranda hljóði og málsgögn lögð fram. Ég hef nú farið yfir þau álitamál sem nefndin fór yfir í umfjöllun sinni um málið. Meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar leggur til að málinu verði vísað frá. Enn einu sinni er undirstrikað að það er ekki vegna þess að meiri hlutinn vilji ekki taka efnislega afstöðu til málsins heldur vegna þess að meiri hlutinn telur að þingið eigi ekki að fást við málið þegar það er komið fyrir dóm þótt það megi það í þröngum lagalegum skilningi. Í annan stað telur meiri hlutinn að efnislegar ástæður liggi ekki fyrir til að afturkalla málið. Ef svo væri hefði saksóknara borið að leggja slíkar tillögur fyrir þingið. Einmitt á þeirri forsendu telur meiri hlutinn að vísa eigi málinu frá. Ef virðulegur þingheimur telur engu að síður að hann geti blandað sér inn í þetta mál, og hann getur það í lögfræðilegum skilningi, og þá á ég við ef hann samkvæmt öðrum lögmálum sem við alla jafna reynum að hafa að leiðarljósi telur að hann geti blandað sér inn í þetta mál, leggur meiri hlutinn til að þingsályktunartillaga, mál nr. 403, um afturköllun ákæru á hendur Geir H. Haarde,  
             Meiri hluti stjórnskipunarnefndar stendur að þessu áliti. Það eru fimm sem skrifa undir það, Lúðvík Geirsson, Margrét Tryggvadóttir, Mörður Árnason, Álfheiður Ingadóttir og ég. Magnús Norðdahl sem einnig fellst á þetta meirihlutaálit vill hins vegar gera ítarlegri grein fyrir máli sínu og hefur því skilað séráliti.

Frú forseti. Ég lít þannig á að það sé grundvallarskylda þingsins að taka afstöðu til þess hvort sá sem til stendur að ákæra hafi gerst brotlegur við lög eður ei. Í þessu máli, sem er um svo marga hluti sérstakt, hvílir ákæruvaldið sameiginlega í höndum 63 þingmanna. Þeir verða á endanum hver fyrir sig að gera það upp við sig hvort ástæður séu til að höfða mál eða ekki. Eins og við þekkjum  Þess vegna vil ég bera það upp við formann nefndarinnar hvort það eina sem við eigum að velta fyrir okkur hér sé ekki einmitt það hvort ákærandinn í málinu, þingið, sé enn þeirrar skoðunar að sakborningurinn í málinu sé sekur eður ei. Og hvaða staða er komin upp að mati formanns nefndarinnar ef það liggur fyrir að meiri hluti þingmanna telur ekki lengur að sakborningurinn hafi brotið lög?  
             Í fyrri umræðum um þetta mál hafa fleiri en einn og fleiri en tveir þingmenn stigið fram og sagt að þeir séu ekki lengur þeirrar skoðunar að rétt hafi verið að höfða málið.

Þú ert ekki …

Hvaða staða er þá komin upp í landsdómsmálinu sjálfu? Þetta er grundvallaratriði í mínum huga. Við getum ekki látið einhver tæknileg atriði í ljósi þess að þingið fer með ákæruvaldið koma í veg fyrir 

Virðulegi forseti. Það hefur verið leiðarljós í vinnu stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar í þessu máli að færa ekki dómstóla inn í hliðarsali Alþingis. Ég ætla heldur ekki að fara með það hlutverk inn í þennan þingsal. Ég lít á það sem höfuðskyldu Alþingis að blanda sér ekki í dómsmál. Ég tel að sá málflutningur sem hér hefur verið uppi hafður skýri einmitt af hverju hinir gömlu lögfræðingar sem nú eru allir fyrir handan höfðu þá skoðun sem þeir höfðu. 
            

Frú forseti. Það var almenn skoðun þeirra lögfræðinga sem um þessi mál fjölluðu á sínum tíma að eitt mesta óráðið sem þingið gæti gripið til væri að höfða mál fyrir landsdómi, eitthvert allra mesta óráðið, einmitt af þeirri ástæðu sem við höfum orðið vitni að síðan hugmyndin um málsókn gegn fyrrverandi ráðherrum kom fram. Ég velti fyrir mér hvort hv. formaður nefndarinnar telji það ekki málefnaleg rök í þessu máli að þingmenn telji að ráðherrann hafi ekki gerst brotlegur við lög. Eru það ekki málefnaleg rök? Hér hefur einn hæstv. ráðherra tekið þátt í umræðunni á fyrri stigum og sagst hafa skipt um skoðun. Eru það ekki málefnaleg rök þegar hæstv. ráðherra segir að það hafi verið mistök að höfða málið? Það eru svo sannarlega málefnaleg rök sem við hljótum að þurfa að taka tillit til. Annað atriði sem ég vil gera athugasemd við er þetta: Saksóknari Alþingis hefur aldrei haft það á sinni könnu að meta hvort tilefni væri til útgáfu ákæru. Hann hafði það ekki á fyrri stigum þessa máls og hann hefur það ekki enn í dag þannig að það er algjörlega þýðingarlaust þegar sagt er í nefndaráliti að saksóknari Alþingis telji ekki efni til þess að afturkalla ákæruna. Það er þýðingarlaust vegna þess að saksóknari gerir sér grein fyrir því, sem við öll eigum að vita, að hann fer ekki með ákæruvaldið. Þetta er líka ljóst af úrskurði landsdóms frá því í haust. Það eru ekki sérstök rök að saksóknari telji ekki ástæðu til að afturkalla ákæruna. Þingið fer með ákæruvaldið, þingið hefur valdið og meiri hluti nefndarinnar hefur meira að segja komist að þeirri niðurstöðu í nefndaráliti 

Virðulegi forseti. Nei, ég tel það ekki málefnaleg rök til að fara inn í dómsmál að einhver hér í þessum þingsal segi nú að hann eða hún hafi skipt um skoðun. Ég tel að Alþingi eigi ekki að fara inn í þetta mál. Það er fyrir landsdómi og landsdómur mun dæma í því. Hvað varðar saksóknarann treysti ég því að ef saksóknarinn teldi eitthvað það fram komið í málinu sem gerði það að verkum að það ætti að afturkalla ákæruna hefði hann látið þingið vita. Hann hefur sér til fulltingis og aðstoðar fimm manna nefnd, svokallaða saksóknarnefnd. Eftir því sem ég best veit hefur það aldrei heyrst í þeirri nefnd að saksóknari telji að það eigi að kalla ákæruna til baka.

Hæstv. forseti. Það eru nokkur atriði í máli hv. þingmanns sem væri ástæða til að gera athugasemdir við en ég mun geyma mest af því þar til kemur að ræðu minni á eftir. Ég ætla hins vegar að spyrja hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur um tiltekin afmörkuð atriði. Í fyrsta lagi vildi ég taka fram að það er auðvitað nokkur breyting frá fyrri umræðu að nú er það almennt viðurkennt að Alþingi hafi heimild til að afturkalla ákæruna. Það er ekki hægt að lesa annað út úr nefndarálitinu en að Alþingi hafi heimild til þess að afturkalla ákæruna. Ég sé ekki annað og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir getur væntanlega staðfest að það er ekkert í lögum sem hindrar Alþingi í að afturkalla ákæruna. Þá stendur eftir hvort Alþingi eigi að gera það, hvort þingmenn meti það svo að það eigi að gera það. Þar geta skoðanir verið skiptar og fyrir afstöðu manna geta verið mismunandi ástæður, málefnalegar ástæður sem þeir hljóta að færa fram hver fyrir sig. Ég hafna því hins vegar að hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir afgreiði öll þau rök sem komið hafa fram í málinu með því að það séu ekki málefnalegar ástæður. Ég hafna því sjónarmiði. Ég ætlaði að spyrja um eitt konkret atriði, hæstv. forseti, það sem segir í niðurlagi nefndarálitsins um varðveislu gagna. Getur hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir staðfest það sem kom fram hjá Páli Þórhallssyni á fundi nefndarinnar, skrifstofustjóra í forsætisráðuneytinu, að að því er virðist væru öll þau gögn eða langflest sem lögð eru fram í málinu opinber gögn sem sæta ákvæðum upplýsingalaga og eru opin fyrir almenning samkvæmt þeim? Þannig gæti almenningur kallað eftir þeim 

Virðulegi forseti. Það er rétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni að það stendur hvergi í lögum að þingið megi ekki fara þarna inn. Eins og ég gat um í framsögu minni sagði einn viðmælandi á nefndarfundi að kannski - ég held að það sé orðið sem hann notaði - hafi prófessor Ólafi Jóhannessyni þótt það svo sjálfsagt að þetta yrði ekki gert að hann hafi ekki skrifað það niður. En það er alveg hárrétt að ungir lögfræðingar nú til dags efast um það og við heyrum það sem við heyrum. Hins vegar er það, eins og ég sagði líka áðan, sjálfstætt álitamál hvort þingið eigi að fara inn í þetta mál. Ég bið þingið að hugsa sig mjög vel um. Þess vegna segjum við að það eigi að vísa málinu frá. Ég get staðfest að skrifstofustjóri í forsætisráðuneytinu sagði það, sem rétt er, að saksóknin virðist að miklu leyti byggð á gögnum úr stjórnsýslunni. Þau eru náttúrlega einhvers staðar geymd en þau leysast upp í frumeindir sínar, ef ég má orða það svo, þau verða hér og þar og tvist og bast. Fólk þarf að finna út hvar þau eru og hvers vegna það eigi að biðja um þau, á hvaða grundvelli og þar fram eftir götunum. Því er ekki saman að jafna. Síðan verða þau gögn sem saksóknarinn hefur aflað sérstaklega vegna þessa náttúrlega ekki þar.

Hæstv. forseti. Fyrst aðeins um gögnin af því að þau eru gerð að sérstöku umræðuefni í nefndaráliti meiri hlutans. Þetta eru opinber gögn, stjórnsýslugögn sem aðgangur er opinn að samkvæmt stjórnsýslureglum. Gagnalistar í málinu hafa þegar legið lengi fyrir á netinu, listar sem geta veitt áhugasömum blaðamönnum eða almenningi leiðsögn um það eftir hverju þeir eiga að spyrja ef þeir vilja afla sér þessara gagna. Það var farið sérstaklega yfir þetta í nefndinni, einmitt vegna þess að einhverjir höfðu áhyggjur af því að með því að ljúka þessu máli með afturköllun væri verið að varpa leyndarhjúp yfir einhver gögn. Svo er ekki, yfirferð nefndarinnar leiddi einmitt í ljós að svo er ekki. Þess vegna er það villandi sem fram kemur. Það er ekki rangt sem stendur í nefndaráliti meiri hlutans um þetta en það er villandi vegna þess að það vantar stóran part inn í, að þetta eru gögn sem að stærstum hluta hygg ég eru háð upplýsingalögum og aðgengileg sem slík. Það er kjarni málsins, en að vísu hefur enginn rannsakað það nákvæmlega. Varðandi hins vegar hitt held ég að við séum, a.m.k. ef ég skil hv. þingmann Valgerði Bjarnadóttur rétt og les nefndarálit meiri hlutans rétt, sammála um að Alþingi er heimilt að afturkalla. Spurning sem hver þingmaður þarf hins vegar að spyrja sjálfan sig er hvort hann telji tilefni til þess að afturkalla. Þegar hefur farið fram atkvæðagreiðsla í þinginu um frávísun á sömu forsendum og lagt er upp með í lok nefndarálits hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur og meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Alþingi hefur svarað þeirri spurningu. Ég hef ekki gert athugasemdir við forseta út af því en það er furðulegt að meiri hlutinn skuli gera það að sinni aðaltillögu að bera fram tillögu sem þegar hefur verið felld í þinginu. 
            

Virðulegur forseti. Það er sannarlega ekki rangt sem hv. þm. Birgir Ármannsson segir um hvernig gögnin munu verða til og aðgengileg öllum, en það er villandi. Það er villandi hvernig hann segir það vegna þess að gögnin verða á tvist og bast um allt kerfið. Hver og einn sem ætlar að ná í eitthvað þar þarf að segja af hverju, um hvað er málið, ekki bara sem er þarna. Það þarf að greina mjög sérstaklega frá því. Ég trúi að þeir sem hafa starfað í blaðamennsku eða við fjölmiðla viti að það er ekki einfalt að benda sérstaklega á þau gögn sem maður ætlar að fá. Það sem hv. þingmaður sagði var rétt en það var villandi, vegna þess að gögnin verða tvist og bast. Það verður ekki auðvelt að ná í þau. Það mun aldrei neinn vita hvort hann hafi náð í allt sem skipti máli og gögnin sem saksóknari aflar sérstaklega verða ekki þar.

Frú forseti. Ég kaus að skila sérstöku nefndaráliti í málinu vegna þess einfaldlega að mér fannst það fyrra ekki fara nógu ítarlega ofan í þetta mjög svo flókna mál. En ég er sammála meginniðurstöðu nefndarinnar og þeim tillögum sem hún gerir. Ég hef rökstutt frávísunartillöguna sem var hér til umræðu áðan þannig að ég er ekki enn sannfærður um að málið hafi átt heima á dagskrá þingsins og rökstyð það með tvennum hætti. Annars vegar er það formið á tillögunni sem gerð er og hins vegar það að Alþingi hafi alls ekki frumkvæðisrétt í málinu. Síðan er ég líka á þeirri skoðun að það séu ekki uppfyllt skilyrði til þess að falla frá saksókn eða til þess að afturkalla ákæruna, en þessu er nokkuð vafið saman í þeirri tillögu sem er til umfjöllunar. Ég ætla að fara í gegnum þetta á skipulegan hátt. Aðeins um form tillögunnar. Ég verð að játa að þegar ég sá tillöguna kom mér á óvart að þar skyldi vera fjallað um það að fella úr gildi ályktun Alþingis. Ég byrjaði að velta því fyrir mér hvað það þýddi. Hafði það einhverja efnislega merkingu að fella úr gildi ályktun Alþingis? Ég spurðist fyrir hvort það hafi einhvern tímann verið gert. Svörin sem ég fékk við því voru að ekki fyndust dæmi um að Alþingi hefði tekið slíka ákvörðun, vegna þess að málið er í sjálfu sér ekki flókið. Vilji menn afturkalla ákæru þá er gerð krafa um afturköllun ákæru. Ég er því í vafa um hvað það þýði og velti því fyrir mér hvort það hafi einhver áhrif, til dæmis þau - nú er ég kannski svo ókunnugur - að ef felld er úr gildi ályktun um ákæru, á hvaða stig er málið þá komið? Er það þá komið eins og það var eftir 1. umr. í þinginu þannig að tillagan sé enn til umræðu, því að ákvörðunin sjálf er felld úr gildi, og það verður að taka hana upp á nýtt? Það mundi kalla á efnislega umræðu sem kallað hefur verið eftir. Hefur þetta áhrif á réttarstöðu kærða? Hugsanlega skaðabótarétt hans? Hefur þetta áhrif á varðveislu þeirra gagna sem um er að ræða? Eða hver er tilgangur flutningsmannanna með þessu? Kannski er hann sá að vera með belti og axlabönd. Og stundum gera lögfræðingar það, að reyna að vera með belti og axlabönd og kasta þeim beitum út í ána sem þeir telja að einhver geti bitið á hverju sinni en hafa kannski ekki alveg gert sér grein fyrir hvaða beitu fiskurinn á að taka. Þetta er þessi formlega ástæða. Þetta er einstakt, þetta hefur ekki verið gert áður. Ég kannast ekki við það að saksóknari taki ákvarðanir með þessum hætti ef ákæra er felld niður. Hann tekur ekki sjálfstæða ákvörðun um að fella eigin ákvörðun úr gildi, hann bara fellur frá ákæru og setur punkt aftan við það. Þess vegna tel ég að í rauninni hafi þessi þingsályktunartillaga aldrei verið þingtæk af þeim ástæðum. Síðan aðeins um það hvort - og ekki aðeins, það er kannski kjarninn í málinu: Hefur Alþingi heimild til þess að gera það sem flutningsmaður biður Alþingi um að gera? Ég er einlæglega þeirrar skoðunar að svo sé ekki. Þingið hafi ekki heimild til að gera það. Ég ákvað að fara ofan í þau skrif sem fræðimenn hafa haft um þetta í gegnum árin og skoða það svolítið hvað menn voru að segja, sérstaklega vegna þess að stundum var því haldið fram og því hefur verið haldið fram að tilteknir fræðimenn hafi skipt um skoðun yfir nótt eða á milli áramóta, milli 1913 og 1914. Ég fer því skipulega í gegnum þá fræðimenn sem um þetta hafa fjallað. Þeir eru Lárus H. Bjarnason sem er ekki í nokkrum vafa í riti sínu, þegar hann gefur út sína stjórnlagafræði á árinu 1913, að þetta sé óheimilt; þingið sé úr málinu og fari ekki í það aftur. Sagt er að hann hafi skipt um skoðun árið eftir þegar út kom ítarlegra sérrit um landsdóminn þar sem hann bætir því við að Alþingi geti að sjálfsögðu fellt ákæru niður áður en málið væri komið í dóm. Við lifum núna á árinu 2012. Hann skrifar þetta fyrir 100 árum. Ég fór þá að skoða hvaða lagamál tömdu menn sér á þeim árum. Þá kemur það upp úr dúrnum, sem mig grunaði, að þegar Lárus H. Bjarnason talar um að mál sé komið í dóm er hann að tala um dómfestingu máls, þingfestingu máls, þannig að hann áskilur Alþingi heimild til að falla frá ákæru þar til málið er þingfest, þar til það er komið í dóminn, eftir það sé máli lokað. Þetta sést ef rit hans er lesið af gaumgæfni og eins ef skoðaður er sá lagatexti sem menn notuðu á þeim árum. Það er nóg að vísa til dæmis í lög um landsdóm, landsdóminn sjálfan. Hægt er að fara í upphafsákvæði 104. gr. laganna frá 1936, sem raunar er skrifað um 20 árum seinna. Engu að síður byggir það á sama lagamáli. Það er alltaf talað um að mál séu tekin í dóm þegar þau eru þingfest, en þau eru tekin upp til dóms þegar mál eru tekin til að kveða upp úr dóma um þau. Ég er því ekki á þeirri skoðun að Lárus H. Bjarnason hafi skipt um skoðun, enda hafa fjöldamargir fræðimenn skrifað um þetta málefni eftir hann. Þeim hefur aldrei dottið það í hug að Lárus H. Bjarnason hafi skipt um skoðun. Sá sem skrifaði næst á eftir honum var dr. Bjarni Benediktsson. Það hvarflaði ekki að honum. Það er ekki fyrr en núna á árinu 2012 sem menn skrifa blaðagrein og halda því fram að þetta sé svona. Dr. Bjarni Benediktsson gaf út rit sitt, sem er ágrip af íslenskri stjórnlagafræði, ágætt rit, árið 1940. Hann er nákvæmlega á þessari skoðun; þingið er úr málinu. Hann rökstyður það raunar ekkert sérstaklega, það er alveg rétt. Sá næsti sem skrifar um þetta er Ólafur Jóhannesson prófessor, fyrrverandi ráðherra, líkt og Bjarni Benediktsson var. Hann gefur út rit sitt árið 1960. Hann er í engum vafa. Hann er ekki í nokkrum einasta vafa. Málið er úr höndum þingsins. Gunnar G. Schram gefur út sitt rit árið 1997. Hann er í engum vafa. Málið er úr höndum þingsins. Loks eftir að lögin nr. 88/2008 hafa tekið gildi 1. janúar 2009 ritar Andri Árnason hæstaréttarlögmaður, sem er ágætur og góður lögmaður, grein í tímarit lögfræðinga og kemst að sömu niðurstöðu. En því er akkúrat haldið fram hér að lögin nr. 88/2008 hafi breytt öllu réttarfari í landinu og stjórnarskránni um leið. Það hvarflaði ekki að Andra Árnasyni. Róbert Spanó prófessor rökstyður þetta í grein í Fréttablaðinu sem ekki er fræðileg grein heldur örstutt blaðagrein sem ekki er ritrýnd eða uppfyllir nokkur skilyrði þess að vera fræðileg grein. Hann segir að með gildistöku laganna nr. 88/2008 þegar saksóknari fær skýrari heimildir til að falla frá saksókn hafi eitthvað gerst í stjórnskipun Íslands, þá hafi Alþingi allt í einu fengið heimild til að koma að málinu, ólíkt því sem eldri fræðimenn höfðu sagt. Þetta er rökstutt svona. En hver er staðreyndin í málinu? Staðreyndin í málinu er sú að mál sem voru fyrir landsdómi fóru eftir lögum um einkamál. Eftir einkamálalöggjöfinni var fullkomlega heimilt, alveg fram til að mál skyldi dómtekið, að afturkalla stefnuna á dómnum og falla frá málshöfðuninni. Þau lög giltu þegar þeir allir eru að skrifa, þ.e. Bjarni Benediktsson, Ólafur Jóhannesson, Gunnar Schram og loks Andri Árnason. - Fyrirgefið, hann var víst eftir það því að lögin breyttust 1991 þegar opinberu lögin komu inn. En engu að síður, þetta var alltaf í gildi, þessi heimild var alltaf til staðar, þannig að það breyttist ekkert 1. janúar 2009. Það er bara einfaldlega ekki rétt. Eftir að hafa farið í gegnum þessa ágætu fræðimenn kemur það í ljós. Vitnað hefur verið í prófessor emeritus Sigurð Líndal sem skrifaði grein í tímarit Hins íslenska bókmenntafélags. Ef sú tilvitnun sem þar er er lesin gaumgæfilega sést hvað Sigurður á við. Ég veit ekki hver hans persónulega skoðun er, hann var ekki spurður um það sérstaklega. En í greininni fjallar hann um það hvað gerist ef saksóknari Alþingis leitar aftur til Alþingis og segir: Málið er þannig vaxið að ég tel ekki sakfellingu vísa. Hvað á Alþingi að gera ef saksóknari Alþingis gerir tillögu til Alþingis? Þá segir Sigurður: Að sjálfsögðu gerir Alþingi þá eitthvað í málinu. Hann er ekki að fjalla um frumkvæðisrétt Alþingis sjálfs í málinu, alls ekki. Af því að menn segja: Þetta eru bara - ég held að Róbert Spanó eða einhver annar orði það svo - túlkanir fræðimanna, túlkanir fræðimanna eru ekki lög. Þetta er ekki rétt staðhæfing heldur. Það var dr. Bjarni Benediktsson sem fékk Ólaf Jóhannesson, þeir sátu þá báðir á þingi, til að semja fyrir sig lög um landsdóm. Við þá lagasmíð skrifar Ólafur Jóhannesson greinargerð sem Bjarni Benediktsson vitnar síðan til þegar hann flytur þetta mál í Alþingi á sínum tíma og vísar til þess að þarna sé alveg sérstaklega góð og vönduð greinargerð sem taki á þeim helstu ágreiningsmálum og nýmælum sem koma upp í lögunum o.s.frv. Þar skrifar hann í greinargerðina með ráðherraábyrgðarlögunum og segir: Málið er eins og alkunna er úr höndum þingsins. Þetta eru því ekki kenningar fræðimanna, þetta eru kenningar og skoðanir fræðimanna sem eru meitlaðar inn í lögskýringargögn sem varða það hvernig við túlkum stjórnarskrána okkar saman með lögunum um ráðherraábyrgð. Svo einfalt er það. Þetta eru ekki bara kenningar fræðimanna. Það er rangt að halda því fram. Allir fræðimenn sem eitthvað hafa skrifað um þetta hafa verið á þessari skoðun. En það er réttilega bent á hvers vegna menn skrifa ekkert um það. Hvers vegna er ekki skrifað um það sem sett er svona fram eða það rökstutt? Oft er það, og ég held að það eigi við í þessu tilviki, einfaldlega vegna þess að það er svo sjálfsagt. Það er svo sjálfsagt þegar við horfum - ég veit ekki hvað þeir voru að hugsa, en ég veit hvað ég mundi hugsa í dag sem löggjafi. Þá er ég að horfa á uppákomur eins og þessa, nákvæmlega eins og þessa, því að þeir vissu vel að þetta væri erfið ákvörðun fyrir Alþingi. Þið þingmenn fóruð í gegnum mjög erfiða og langa umræðu og komust síðan að niðurstöðu, hún hefur örugglega verið erfið. Að fenginni þeirri niðurstöðu var málinu lokið og nú skyldi haldið áfram og dómstólarnir látnir kveða upp úr um síðasta orðið um að saksóknari beindi Alþingi í aðra átt. Það er krafist efnislegrar umræðu. Ég held að það sé rangt að halda því fram að hér sé verið að krefjast efnislegrar umræðu. Hv. þm. Birgir Ármannsson segir í Fréttablaðinu í dag að þetta sé einfaldlega um það að kanna hvort þingmeirihluti sé enn til staðar. Það er ekki efnisleg umfjöllun fyrir mig sem stend hér sem varaþingmaður og kom ekkert að þessu máli í upphafi. Það er ekki efnisleg umræða um það hvort sakfelling sé nú líklegri eða ólíklegri. Ég hef engin tök haft á því að fjalla til dæmis um þær ákærur sem átti að setja fram á aðra ráðherra. Það er bara verið að fjalla um hvort skilyrði eru til þess að afturkalla ákæruna og ekkert annað. Að halda því fram að hér fari fram einhver efnisleg umræða er rangt. Það er verið í einhverjum lögfræðilegum trikkum að reyna að koma málinu að aftur fyrir Alþingi. Ég held að þar sé verið að skapa venju eða fordæmi sem er ekki gott fyrir framhald á túlkun stjórnarskrárinnar. Vonandi kemur ný stjórnarskrá, hún gerir raunar ráð fyrir að þetta verði með allt öðrum hætti þannig að vandamálið verður úr sögunni. Kannski reynir aldrei á það í þessu. En það eru nú margir þingmenn á móti þeirri ágætu stjórnarskrá og kannski sitjum við uppi með þá gömlu áfram, ekki skal ég segja til um það. Það eru því fræðimenn og önnur lögskýringargögn sem styðja þá afstöðu mína um að málið sé úr höndum þingsins, þess vegna eigi að vísa málinu frá, það sé ekki þingtækt. Það hefur fengið ágæta umfjöllun í nefndinni, en það breytir ekki því að enn er ástæða til að ætla að málið sé ekki þingtækt. Síðan er í greinargerðinni með þingsályktunartillögunni fjallað um forsendur þess hvenær falla megi frá saksókn. Því er raunar haldið fram að það séu engin skilyrði fyrir því. Það er rangt, því það verður að lesa viðkomandi ákvæði í lögunum um meðferð opinberra mála með hliðsjón af þeim ákvæðum sem fjalla um útgáfu ákæru. Þar eru skilyrðin alveg ljós hverjar eru skyldur saksóknara. Ef þær skyldur breytast eða þær forsendur breytast á að taka nýja ákvörðun. Þess vegna verður maður að skoða af fullri alvöru hvort eitthvað það hafi gerst í málinu sem réttlætti að afturköllun ákæru ætti sér stað. Sett eru fram nokkur sjónarmið um það í greinargerðinni með þingsályktunartillögunni. Það er eiginlega byggt á því - ef ég les hana rétt, ég biðst forláts við flutningsmann ef ég les hana ekki rétt. Ég reyndi að greina þær ástæður sem eru greindar fyrir þessu og þær eru aðallega tvær. Í fyrsta lagi að síðan 2008 hafi „margt komið fram sem skýrt hefur enn frekar aðstæður þær og ástæður sem leiddu til áfalls þess sem íslenskt samfélag varð fyrir.“ Og síðar í textanum: „Allt þetta gefur til kynna að síðustu mánuðina í aðdraganda falls íslensku viðskiptabankanna hafi ástandið verið illviðráðanlegt fyrir íslensk stjórnvöld.“ Þetta er fært fram sem rök. Ég hlustaði á umræður hv. þingmanna þegar fjallað var um málið. Þetta var mjög á dagskrá þar. Það er ekkert nýtt í þessu. Þetta hafa þingmenn fjallað um nú þegar, það er ekkert nýtt í þessu. Síðan segir að veigamestu ákæruliðunum - sem saksóknari Alþingis, sem kom í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, er alls ekki sammála um að hafi verið veigamestu ákæruliðirnir - hafi verið vísað frá. Um það er að segja að þeir eru enn eftir til fyllingar öðrum ákæruliðum, það er númer eitt. Í öðru lagi það að saksóknarinn upplýsti nefndina um að þetta breytti engu um rekstur málsins. Við höfum því upplýsingar frá saksóknara Alþingis um það mál. Það eru ekki neinar forsendur fyrir því, jafnvel þótt þingmenn mundu telja það að þeir hefðu þennan frumkvæðisrétt, að þeir mundu nota hann. Það eru engar ástæður til þess. Það hefur ekkert nýtt komið fram í málinu sem bendir til þess. Hvað varðar það að fallið hafi verið frá tveimur ákæruliðum er landsdómur sérstaklega búinn að fjalla um það. Hann er sérstaklega búinn að fjalla um hvaða áhrif það skuli hafa. Hann er búinn að komast að þeirri niðurstöðu að það sé ekki brot á jafnræðisreglu stjórnarskrár og hafi ekki áhrif. Rökin eru því ekki til staðar. Síðan er rétt að lokum að fjalla um heimildir Alþingis til að falla frá saksókn. Ég hegg eftir því í greinargerð 2. minni hluta að hann er kominn á svolítinn flótta undan þessu. Enginn vafi er á því að í greinargerðinni með þingsályktunartillögunni er sérstaklega vísað til 146. gr. laga um meðferð sakamála sem fjalla um það þegar fallið er frá saksókn. Það eru raunar færð nokkur rök fyrir því í greinargerðinni með tillögunni. Þá er það þannig að talin eru upp nokkur atriði sem ættu að geta réttlætt það. Við skulum hafa það í huga að það er allt önnur ákvörðun að falla frá ákæru eða falla frá saksókn. Þegar fallið er frá saksókn getur það verið af ýmsum ástæðum sem varða efni málsins sjálfs, en þegar fallið er frá saksókn …  Tökum sem dæmi góða ástæðu til að falla frá saksókn. Það er sá órói sem það hugsanlega veldur þegar höfðuð eru mál á hendur mótmælendum, eins og gerðist hér upp úr miðri síðustu öld. Til þess að varðveita friðinn í samfélaginu í málum þar sem liggur annaðhvort fyrir játning eða sakfelling er vís, þá fella menn niður saksókn fyrir fram, þ.e. fyrirframsýkna. Þess vegna skil ég vel að flutningsmaður flytji sig svolítið frá þessari ástæðu sinni eins og hún kemur fram í greinargerðinni. Ástæðurnar sem hann nefnir fyrir þessu eru raunar mjög kúnstugar. Þær eru annars vegar að þetta kosti mikla peninga. Það er nú ekkert nýtt að dómskerfið í landinu kosti peninga, það vissu menn væntanlega þegar þeir settu lögin um landsdóm. Það er líka sagt að þetta geti tafið störf Hæstaréttar. Það er heldur ekkert nýtt. Hæstiréttur er búinn að vera í þessum lögum frá upphafi. Þetta eru því engin rök í málinu. Fyrir utan það, ef við erum að hugsa um peninga sem við eigum náttúrlega að gera, eru sirka tveir mánuðir eftir af þessum málaferlum. Ljóst er að dómur verður kominn í aprílmánuði og málaferlin eru að hefjast á næstkomandi mánudag. Það er ekki mikill sparnaður fólginn í því. Vegna þess að fjallað var um saksóknina, af því að fjallað hefur verið um saksóknina sérstaklega, þá er ég á þeirri skoðun eins og kom fram við 1. umr. málsins að engar heimildir séu hjá Alþingi Íslendinga til að eiga frumkvæði að því að falla frá saksókn í máli á hendur ráðherra. Alls ekki. 29. gr. er sérákvæði í stjórnarskrá íslenska lýðveldisins um að einhverjir hlutir skuli vera á einhvern hátt. Hins vegar er enginn vafi á því að framkvæmdarvaldið sjálft, forseti Íslands, saksóknari og löggjafarvaldið, geta ráðstafað því hvernig fallið er frá saksókn gegn öllum öðrum. Vegna sérákvæðis í stjórnarskrá er það ekki heimilt að Alþingi hafi frumkvæði að slíku. Það felur einfaldlega í sér stjórnarskrárbrot að ákveða að gera það. Það fæli í sér brot. Menn hafa í þessum þingsal síðan ég kom hingað alloft kallað fram í ræður þingmanna og sagt að verið væri að brjóta á stjórnarskránni, nú síðast út af dómi sem féll fyrir ekki löngu síðan í svokölluðum gengislánum. Það segir mér að þingmönnum er annt um stjórnarskrána sína. Og mér er annt um stjórnarskrána. Mér er annt um þann eið sem ég skrifaði undir þegar ég kom hingað inn um að ég ætlaði að gæta hennar. Ég er einlæglega þeirrar skoðunar að þegar menn leggja fram tillögu af þessum toga sem til þess er eins gerð að prófa hvort meiri hluti Alþingis hafi breyst af því að einhverjir hafi skipt um skoðun, það feli í sér brot á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands þegar túlkuð eru saman lögin um landsdóm og stjórnarskrá lýðveldisins. Mér þykir það miður ef það yrði niðurstaða Alþingis að taka slíka ákvörðun. Ég ítreka að ég hef sama viðhorf og meiri hluti nefndarinnar í þessu máli og legg til að þingsályktunartillögunni verði vísað frá með rökstuddri dagskrá. Ég er einnig sammála því að ef menn taka ekki þá ákvörðun verði tillagan felld.

Virðulegur forseti. Mig langar að spyrja þingmanninn að því hvort hann telji að í almennum sakamálum sé frumkvæðisréttur ákæruvaldsins? Það er einföld spurning. Ef svarið er já, hvers vegna á sá frumkvæðisréttur ekki við Alþingi? Ef svarið er nei, hverra er frumkvæðisréttur í málum sem slíkum að fella niður ákæru? Hv. þm. Magnús Norðdahl ræddi líka um að Alþingi hefði aldrei dregið neitt til baka, tillögur eða slíkt sem þeir hafa samþykkt. Það er rangt. Frumvarp um fjölmiðlalögin svokölluðu voru dregin til baka af hálfu þingsins. 
            

Nei, þau voru samþykkt öðruvísi.

Þau voru lög 

Frú forseti. Hv. þingmaður spyr um frumkvæðisrétt saksóknara.

Dómara.

Ákæruvaldsins. Þetta er nú sama stofnunin.  Síðan aðeins um það hvort eitthvað hafi verið dregið til baka eða ekki. Ég spurði sérstaklega skrifstofu Alþingis að því og fékk þau svör að menn þekktu ekki dæmi þess að ályktun Alþingis hefði verið felld úr gildi. Hins vegar eru fjölmörg dæmi um 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Magnúsi Norðdahl fyrir svörin. Ég verð samt að viðurkenna að mér finnst þetta sérstakt og ég get ekki verið sammála honum um að í þessu máli þegar landsdómur er annars vegar sé frumkvæðisréttur ákæruvaldsins ekki sá sami eins og ef um eitthvert annað mál væri að ræða, þá væri frumkvæðisréttur ákæruvaldsins fyrir hendi. Við stöndum frammi fyrir því að ákæra einstakling sem verður hugsanlega dæmdur, verði málið tekið fyrir, til allt að tveggja ára fangelsisvistar. Ef um er að ræða önnur mál, sakamál þar sem fólk er dæmt til fangelsisvistar en frumkvæðisréttur ákæruvaldsins í þeim málum er annar en í landsdómsmálinu, hygg ég að við þurfum að skoða það frekar sem löggjafi, því að þá er fólki mismunað.

Frú forseti. Ég get tekið undir að það þarf að hafa þessa hluti á hreinu. Þess vegna er ég fylgismaður þess að við fáum nýja stjórnarskrá sem breytir þessu réttarástandi og færi það til nútímalegri vegar. Eitt þarf að hafa í huga. Maður ber saman lík tilvik og segir: Mál sem eru lík eiga að hljóta líka meðferð. Ólík mál eiga að hljóta ólíka meðferð. Landsdómsmálið og landsdómsréttarfarið er allt mjög sérstakt. Það er ekki alveg hægt að lögjafna þar á milli. Það er ýmislegt sem brestur á milli, til dæmis eru málin ekki áfrýjanleg, eins og við þekkjum, þannig að það er ýmiss konar munur þarna á. Ég held að nýja stjórnarskráin muni laga ýmislegt í þessu efni. Engu að síður þarf að huga að þessu. Ég vek athygli á því að ef Alþingi tekur ákvörðun núna um að falla frá ákæru getur einn af þessum 63 þingmönnum sem hér sitja flutt nýja þingsályktunartillögu um að ákært verði. 

Hæstv. forseti. Það er áhugavert að hv. þm. Magnús Norðdahl kemst að sömu niðurstöðu og meiri hlutinn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd en er þó ósammála þeim sem þar sitja um kannski veigamesta atriðið, þ.e. hvort Alþingi getur afturkallað ákæru eða ekki, því að hv. þm. Magnús Norðdahl heldur því enn þá fram og byggir bæði nefndarálit sitt og ræðu að meginstefnu til á því að Alþingi geti ekki afturkallað ákæru. Það er ekki hægt að skilja málflutning hans, hvorki í nefndaráliti né ræðu, öðruvísi. Hvernig skýrir hv. þingmaður að meiri hluti nefndarinnar sem hann er í allgóðu sambandi við skuli komast að annarri niðurstöðu varðandi það veigamikla atriði? Kann það að vera vegna þess að hver einasti fræðimaður sem fyrir nefndina kom og reyndir saksóknarar voru þeirrar skoðunar að Alþingi gæti 

Frú forseti. Ég byggi álit mitt á því sem stendur í meirihlutaálitinu og þar kemur eftirfarandi fram: Meiri hlutinn telur að í ljósi þess að ákæruvaldið er í höndum Alþingis hafi það formlegt vald til að afturkalla ákæru. Það segir ekki að það hafi frumkvæðisréttinn en telur það hins vegar sjálfstætt álitaefni hvort og á hvaða forsendu það geti nýtt sér það vald. Undir það tek ég. Fullyrt er að allir fræðimenn sem komið hafa fyrir nefndina hafi verið þeirrar skoðunar. Ég minnist þess ekki að allir fræðimenn hafi verið sammála um það eða að nákvæmlega hafi verið farið ofan í það við þá. Sá fræðimaður sem skrifaði einu ritrýndu greinina er Andri Árnason. Hann kom ekki fyrir nefndina.

Hæstv. forseti. Auðvitað á hausatalning hvað varðar afstöðu gesta á nefndafundum ekki að ráða úrslitum mála. 

Frú forseti. Ég held að ég vilji halda mig við það að þegar vitnað er í fræðimenn íhugi ég og skoði hvað þeir ágætu fræðimenn hafa sett fram í fræðilegum skrifum sem eru ritrýnd, rökstudd, ég get skoðað heimildir þeirra, ég get farið yfir það sem þeir segja. Þótt menn skrifi í Fréttablaðið eða Moggann einhverjar greinar, hvort sem þeir eru saksóknarar eða ekki, en hafa ekki gefið út nein fræðirit um þessi mál, áskil ég mér allan rétt til að taka ekki mark á slíku. Það eru ekki gögn í málum að vísa í blaðagreinar þó svo að ég sjái að þau hafi verið hengd við nefndarálitin. Hvað varðar afstöðu saksóknara Alþingis - það er nú ljótt að vera að rifja það svona upp en ef ég man rétt þá held ég að það hafi verið orðað þannig: Ja, ef Alþingi ákveður að falla frá saksókn, þá auðvitað gerir maður það, því hún hlýðir. Ég er raunar á þeirri skoðun að ef þessi ákvörðun er þess eðlis að hún er brot á stjórnarskrá hafi saksóknari ekki 

Frú forseti. Það er stundum ánægjulegt að vera á þingi því að fyrir kemur að hér séu fluttar ræður af lærdómi, visku og mælsku eins og gerðist áðan þegar hv. þm. Magnús Norðdahl tók til máls. Mig langar til að bera upp þá spurningu vegna þess að hv. þingmaður heldur því fram að þetta snúist allt saman um hugsanlega breyttan meiri hluta á Alþingi: Telur hann það til þess fallið að varðveita frið í þjóðfélaginu að Alþingi sveiflist fram og aftur og taki upp lög, samþykktir og ákvarðanir ef það gerist að einn þingmaður skiptir um skoðun eða hugsanlega tveir? Væri það skynsamlegt? Væri það samboðið Alþingi?

Frú forseti. Ég veit ekki hvort ég er þess umkominn að mæla fyrir um það hvað sé til sóma Alþingis, sómi Alþingis er mældur af borgurum þessa lands. Hvort álit Alþingis muni vaxa mjög við afgreiðslu þessa máls og þetta mál allt saman, er mér til nokkurs efs. En að öðru leyti ætla ég ekki að dæma það. Um hugsanlega breytingu á meiri hlutanum, þá er það auðvitað svo eins og menn vita í erfiðum sakamálum að saksóknarar geta legið undir miklum þrýstingi. Svo er í þessu máli. Blaðagreinar birtast um að saksóknari Alþingis sinni ekki starfi sínu. Saksóknarar liggja undir miklu álagi og það gera þingmenn líka. Þetta er þekkt í skrifum sálfræðinga sem hafa fjallað um réttarfar í opinberum málum að saksóknarar geta verið undir miklum þrýstingi. Þetta er líka til í sálfræðinni, svokallað Stokkhólms-heilkenni þegar menn eru komnir í prísund og fara að taka undir með þeim sem þeir áður voru gegn eða hafa kúgað þá. Þannig að 

Frú forseti. Hér hefur komið fram að skiptar skoðanir eru um ýmsa hluti varðandi þetta mál. Fyrsta spurningin er: Getur Alþingi gert þetta? Þá heldur maður áfram og spyr: Er það löglegt? Hvort það sé löglegt er greinilega mikið ágreiningsefni. Ef spurt er eingöngu: Getur Alþingi gert þetta? Þá er svarið algjörlega dúndrandi já. Auðvitað getur Alþingi gert ýmislegt. Auðvitað getur Alþingi gert hluti sem eru á mjög gráu svæði lögfræðilega, það er ekkert mál. En er það siðferðilega rétt að fara inn í störf dómstóla sem hafa tekið mál til meðferðar? Er það siðferðilega verjandi af þeirri samkomu sem hér situr í umboði íslensku þjóðarinnar? Ég segi nei við því. Mig langar að vita hvað hv. þingmaður hefur um það að segja. Löglegt en 

Frú forseti. Svarið við því hvort Alþingi geti þetta er bæði já og nei. Það þarf að gera það á réttan hátt. Frumkvæðisrétturinn að þessu máli er ekki hjá Alþingi. Það getur tekið nýja ákvörðun ef slíkt berst til Alþingis með lögmætum hætti frá saksóknara Alþingis. Það er mín skoðun, já. Getur Alþingi bara tekið hvaða ákvörðun sem er? Nei, Alþingi hefur tekið margar ólöglegar ákvarðanir gegnum tíðina. Það endurspeglast í dómasafni Hæstaréttar þegar Alþingi samþykkir lög á Alþingi sem fara gegn stjórnarskrá. Þá tekur Alþingi ólöglegar ákvarðanir. Allt sem Alþingi gerir er því ekki endilega rétt. Þannig að jafnvel þó að Alþingi taki ákvörðun í þessu máli skulum við hafa það í huga að þetta verður uppspretta deiluefna inn í framtíðina um hvort þetta hafi verið siðferðilega réttlætanlegt, lagalega réttlætanlegt og hvort þetta mál fái nokkurn tímann einhverja lúkningu, úr því það er tekið út úr dómstólunum.

Frú forseti. Hv. þingmaður vék að því í ræðu sinni að einkennilegt væri að fræðimenn fyrri tíma hefðu ekki rökstutt niðurstöðu sína um þessi efni og kannski hefði það verið vegna þess að svo sjálfsagt hefði þótt að niðurstaðan væri sú hin sama og hann hefur komist að. Þá er ágætt að rifja það upp sem kom fram í framsöguræðu ráðherrans sem flutti landsdómslagafrumvarpið, hann taldi að þarna væri ekki um ýkja raunhæfa löggjöf að ræða. Svo sagði í framsöguræðunni, með leyfi forseta: „Úr því að við höfum komist af undanfarna hálfa öld með þeim persónulegu illvígu stjórnmáladeilum sem oft hafa verið háðar á því tímabili þá mun það blessast ekki síður héðan í frá.“ Ætli það hafi ekki verið vegna þess að menn töldu málið ekki sérstaklega raunhæft. Ég vil beina þeirri spurningu til hv. þingmanns hvaða þýðingu hann telur úrskurð landsdóms frá því í haust hafa í málinu. Ég tek eftir því að hann vísar ekki til úrskurðar landsdóms sem réttarheimildar um öll þessi efni, en það er nýjasta réttarheimildin sem við höfum um hvernig túlka ber meðferð ákæruvaldsins 

Frú forseti. Eitthvað hefur hv. þm. Bjarni Benediktsson misskilið ræðu mína. Ég er ekki í ágreiningi við hann eða aðra um að ákæruvaldið liggi hjá Alþingi. Okkur greinir á um að hvort ákæruvaldið hafi heimild til að taka þessa ákvörðun með þeim hætti sem þingmaðurinn leggur til að verði gert. Á þessu er grundvallarmunur. Úr því að verið er að fjalla um það þegar menn lögðu þetta frumvarp fram þá er ég hér með beina tilvitnun í flutningsræðu dr. Bjarna Benediktssonar sem var ágæt. Hann segir 18. október 1962, með leyfi forseta: „…varð það úr, að ég óskaði þess, að Ólafur, sem eins og kunnugt er er ágætur sérfræðingur einmitt í þessum efnum, tæki að sér að semja nýtt frumvarp um landsdóm. Hann lauk því starfi á sl. sumri, og fékk dómsmálaráðherra frumvarp hans þá til athugunar, og er það nú lagt hér fram óbreytt eins og hann gekk frá því ásamt mjög ítarlegri  Þar er tekið fram að málið sé úr höndum þingsins.

Frú forseti. Það er alveg kristaltært, eftir úrskurð landsdóms frá því í haust, að saksóknari getur ekki haft neitt frumkvæði að því að gera breytingar á ákærunni - ekkert frumkvæði. Telji hann rétt, eins og segir í úrskurði landsdóms, að takmarka eða auka við ákæruatriðin verður hann að beina því til Alþingis að samþykkja nýja þingsályktun með þeim breytingum sem hann telur rétt að gera. Svo segir beint í úrskurði landsdóms: „Saksóknari Alþingis hefur því hvorki ákæruvald í málinu né hefur hann forræði á því hvers efnis ákæran er.“ Þetta er algjörlega tært. Þannig hefur ákæruvaldið hvílt á þinginu. Ef þetta er skýrt og ef við hv. þingmaður erum sammála um þetta er það þá ekki algjör rökleysa að sá sem fer með valdið, ákæruvaldið, megi ekki hafa frumkvæði? Ef það er ekki rökleysa, ef það eru einhver sérstök rök fyrir því að sá sem fari með ákæruvaldið 

Frú forseti. Það er áhugavert að svara sömu spurningunni aftur, auðvitað er alveg kristaltært að ákæruvaldið er hjá Alþingi. Það er kristaltært að saksóknari Alþingis getur ekki tekið það upp hjá sjálfum sér að fella málið niður eða gera breytingar á því. Um það er enginn ágreiningur og það kom ekki fram í ræðu minni. Hins vegar þarf að gera þetta eftir réttum reglum. Það er það sem er ekki kristaltært og það er sá pollur sem verið er að sulla í, hver eigi frumkvæðisréttinn. Eins og framsögumaður meiri hlutans sagði þá hafa menn stundum litið svo á að ef eitthvað sé ekki sérstaklega bannað sé það leyft. Það olli þeim illu örlögum sem íslensk þjóð hlaut við hrunið 2008, að hafa tamið sér þess háttar lögskýringar. Það sem ekki er sérstaklega bannað, það bara má.

Hæstv. forseti. Áður en ég rek efni nefndarálits okkar Ólafar Nordal, fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, vil ég lýsa nokkurri undrun á því að frávísunartillaga skuli lögð fram við þessa umræðu þegar ljóst er að frávísunartillaga var lögð fram við 1. umr. um málið og felld. Ég hygg að það sé ekkert í þingsköpum sem kemur beinlínis í veg fyrir þetta, en ég bendi hv. þingmönnum á að það er búið að taka afstöðu til þeirrar spurningar sem felst í frávísunartillögunni, það er búið að taka afstöðu til hennar hér í þinginu eftir ítarlegar rökræður, og það er óneitanlega sérstakt ef andstæðingar framgangs einhvers máls ætla að fara að leika þann leik hvað eftir annað, hugsanlega við allar umræður um mál, að leggja fram frávísunartillögur. Þetta vildi ég taka fram, hæstv. forseti. Við víkjum reyndar að þessu, ég og hv. þm. Ólöf Nordal, í nefndaráliti okkar, en mér finnst rétt að taka þetta sérstaklega fram, vegna þess að það er eitt að leggja fram frávísunartillögu á einhverjum tilteknum forsendum og láta reyna á það hvort meiri hluti er fyrir því í þinginu eða ekki og annað að berja höfðinu við steininn og gera það aftur og aftur. Ég er ekki að segja að mönnum sé það bannað, en það er óneitanlega dálítið kyndugt, sérstaklega þegar fyrir liggur að málið hefur verið borið upp með þessum hætti. Frávísunartillagan sem var lögð hér fram 20. janúar var að vísu fáorðari en nefndarálit meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, en efnisatriðin eru þau sömu, rökin eru þau sömu, ef hv. þingmenn vilja lesa þau skjöl saman. Þannig að það er búið að taka afstöðu til þess. En ef menn vilja fara að leika þann leik að takast á við frávísunartillögu aftur verður bara svo að vera. Við skulum sætta okkur við það, en vekjum athygli á því að þetta er auðvitað mjög sérkennilegt. Það er tvennt í þessu - annars vegar það hvort menn eru þeirrar skoðunar að máli eigi að vísa frá af því það gangi ekki upp, það sé ekki hægt að gera það sem felst í málinu eða tillögunni og því eru þeir efnislega á móti því. Tekist var á um það hér við 1. umr. um málið 20. janúar, það var tekist á um það. Við heyrðum ræðurnar um það að Alþingi gæti ekki tekið ákvörðun af því tagi sem þingsályktunartillagan gerir ráð fyrir. Við heyrðum það, heyrðum þau sjónarmið. Við fórum í atkvæðagreiðslu um það og munum hvernig sú atkvæðagreiðsla fór. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að dvelja lengur við þetta. Í upphafi viljum við taka það fram, fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, að við teljum alveg ótvírætt eftir yfirferð málsins að Alþingi geti tekið ákvörðun um afturköllun ákæru. Við teljum að það sé ótvírætt. Í máli tveggja framsögumanna nefndarálita, hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur og Magnúsar Norðdahls, hefur verið slegið úr og í með þetta. Í nefndaráliti meiri hlutans, sem hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir mælti fyrir, er sagt að Alþingi geti gert þetta. Það er svolítið snúnara hjá hv. þm. Magnúsi Norðdahl sem hefur auðvitað fullan rétt til að halda fram sjónarmiðum sínum, en er miðað við nefndarálit hans orðinn nokkuð einmana í þeirri afstöðu því að ekki tóku hinir í meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar undir þau sjónarmið sem hann setur þar fram. Þeir byggja mál sitt á öðrum forsendum. Nóg um það. Við teljum sem sagt að það sé ótvírætt komið fram í málinu, staðfest, að Alþingi hefur heimild til að taka þessa ákvörðun, en við viðurkennum að það hlýtur að vera spurning sem við hér í þinginu þurfum að spyrja okkur hvort Alþingi eigi að gera það. Er það svo að 63 þingmenn, hver fyrir sig, meti stöðuna svo að afturkalla eigi ákæruna? Er það svo? Það er spurningin sem við þurfum öll að spyrja okkur. Það er spurningin. Við erum búin að segja: Þetta er hægt. Þá er spurningin: Eigum við að gera það? Metum við stöðuna svo að við eigum að gera það? Því verður hver og einn að svara fyrir sig. Ég viðurkenni að menn geta komist að mismunandi niðurstöðum um það. Við færum fram rök fyrir því, sjónarmið - höfum reyndar sætt því að þau séu kölluð ómálefnaleg, en engu að síður liggja þau hér fyrir. Ég hef rökstutt sjónarmið mín með tilteknum hætti og fleiri þingmenn, ekki allir með sama hætti, en menn komust að niðurstöðu. Hæstv. innanríkisráðherra hefur rökstutt sjónarmið sín. Hv. þm. Atli Gíslason hefur rökstutt sjónarmið sín. Þeir gera það með öðrum hætti en ég mundi gera, en ég vil ekki kalla sjónarmið þeirra ómálefnaleg, mér finnst það ekki sanngjarnt eða réttmætt. Það hefur ekkert komið fram í málinu sem gefur mér tilefni til þess að ætla að hv. þm. Atli Gíslason eða hæstv. innanríkisráðherra séu að komast að niðurstöðu á ómálefnalegum forsendum. Þeir hafa þvert á móti rökstutt niðurstöðu sína með málefnalegum hætti. Þeir hafa gert það. Aðrir þingmenn þurfa ekki endilega að vera þeim sammála, en þeir geta ekki bara afgreitt þetta sem ómálefnalegt. Það finnst mér mikilvægt að við höfum í huga. Þegar við göngum til atkvæða um þetta er þetta fyrst og fremst spurningin um það hvort við eigum að afturkalla ákæruna fyrst við getum það. Því verður hver að svara fyrir sig, hvert okkar fyrir sig. Við verðum að sjá niðurstöðuna úr því. Ég veit ekki hver sú niðurstaða verður. Það getur vel verið að meiri hlutinn í dag sé annar en hann var fyrir tveimur mánuðum, en við verðum að láta á það reyna. Við höfum í nefndaráliti okkar vikið að ýmsum þáttum. Það er ekki þörf fyrir mig, held ég, hæstv. forseti, að rekja í löngu máli það sem við skrifum í nefndarálitinu um heimildina til að afturkalla ákæruna. Ég vísa bara til þess sem segir í nefndarálitinu um það efni. Við erum eindregið þeirrar skoðunar að heimildin sé til staðar og við tökum sérstaklega fram, og kannski er sérstaklega ástæða til að nefna það í ljósi orða sem fallið hafa hér í umræðunni í dag, að það sé ekki svo að neitt í lögum geri það að verkum að Alþingi geti ekki sjálft haft frumkvæði að slíkri afturköllun. Því hefur verið haldið fram að Alþingi kunni að geta afturkallað ákæru en Alþingi geti hins vegar ekki haft frumkvæði að slíkri ákvörðun. Hvar segir eitthvað um það? Hvar kemur eitthvað fram um það? Í hvaða lagaákvæði er vísað um það? Í nefndaráliti meiri hlutans er vísað til 16. gr. laga um landsdóm. Það er ekkert um það þar. Ekkert. Það er að vísu ljóst að saksóknari Alþingis getur beint ábendingum eða tillögum til Alþingis um að gera einhverjar breytingar á ákæru, bæta við hana, draga úr henni, fella hana niður. Hann getur gert það. Honum er það heimilt, en það kemur hvergi neitt fram um það að frumkvæði saksóknara Alþingis, sem, eins og bent hefur verið á hér í umræðunni áður, hafði ekki frumkvæði að ákærunni í upphafi, mótaði hana ekki, samdi hana ekki, það var þingið sem gerði það. Það kemur hvergi neitt fram um að það sé skilyrði að saksóknari Alþingis hafi frumkvæði að því að Alþingi afturkalli ákvörðun eða breyti ákærutillögu að einhverju leyti. Kemur ekkert fram um það. Hvergi. Það sem er sagt hér um það í nefndaráliti meiri hluta allsherjarnefndar er þess vegna algjörlega út í bláinn. Það er utan þessa máls, það er óviðkomandi. Þingmenn hafa almennt rétt til þess að flytja mál, flytja frumvörp eða tillögur um þau mál sem þeir kjósa. Hvað takmarkar þann rétt?  Það er ekki svo að allt sé leyfilegt sem ekki er bannað. Hins vegar þegar kemur að ákveðnum spurningum, eins og t.d. þeirri almennu heimild þingmanna til að flytja mál um hluti sem Alþingi getur tekið ákvörðun um, þá þarf skýra takmörkun til þess að útiloka það. Það þarf að vera takmarkað eða girt fyrir það með skýrum hætti af því þarna er um að ræða almenna reglu. Meginreglan er sú, hv. þingmenn, að þingmenn geta flutt mál af hvaða toga sem er, lagafrumvörp eða þingsályktunartillögur. Er það ekki svo? Ef við ætlum að skerða það vald, gera undantekningu frá þeirri meginreglu, þarf sú undantekning ekki að koma fram með skýrum hætti? Auðvitað. Auðvitað þarf sú undantekning að koma fram með skýrum hætti. Ég ætla ekki að fjalla nánar um þetta. Ég vísa bara í það sem við segjum í nefndaráliti um þetta efni. Hér hefur aðeins verið vikið að öðru atriði sem við gerum að umtalsefni í nefndaráliti okkar sem er greinarmunur á afturköllun ákæru og niðurfellingu saksóknar. Ég ætla ekki að staldra lengi við það, bendi bara á að þessi tillaga gengur út á afturköllun ákæru en ekki niðurfellingu saksóknar, þess vegna er ekki hægt að líta til þeirra skilyrða sem eru fyrir niðurfellingu saksóknar þegar metið er hvort afturkalla skuli ákæru. Það er verið að vísa til tveggja ólíkra hluta. Við vísum líka til þess, af því að hv. þm. Magnús Norðdahl gerði það að umtalsefni hér áðan, að 29. gr. stjórnarskrárinnar felur í sér ákveðna meginreglu. Hver er hún? Meginreglan í 29. gr. er sú að forseti geti fellt niður saksókn, náðað eða veitt almenna sakaruppgjöf í hverju sem er. Það er almenna reglan. Sú almenna regla er takmörkuð með einni undantekningu sem lýtur að máli sem höfðað er gegn ráðherra eða fyrrverandi ráðherra á grundvelli laga um landsdóm. Það er undantekningin sem er tilgreind. Þar er sagt: Þar getur forseti ekki gert þetta upp á eigin spýtur, þar þarf hann samþykki meiri hluta Alþingis. Þessari reglu hafa sumir viljað snúa á hvolf þannig að í henni felist regla um það að Alþingi geti aldrei haft frumkvæði að því að afturkalla ákæru eða það má skilja ummæli í greinargerðum og ræðum á þann veg að þetta sé tæmandi grein varðandi heimild til Alþingis til þess að skipta sér af þessum málum. Þá spyr ég: Passar það saman við annað sjónarmið sem hefur verið sett fram um það að Alþingi geti, ef tillaga kemur frá saksóknara Alþingis, afturkallað ákæru? Er samræmi í því? Ef 29. gr. hefur svona víðtækt gildi í þessu sambandi, útilokar það ekki að Alþingi geti samkvæmt tillögu saksóknara Alþingis afturkallað mál? Ég tek varlega til orða, hæstv. forseti, ég held að hvort tveggja sé lögfræðileg hártogun. Ég held það. Ég get ekki verið sammála þeim niðurstöðum. Ég bendi bara á að í 29. gr. felst sú almenna regla að forseti geti veitt sakaruppgjöf, fellt niður saksókn eða veitt almenna sakaruppgjöf og það getur hann gert í öllum tilvikum nema þeim þegar um er að ræða ráðherra- og landsdómsmál, þá verður hann að fá samþykki meiri hluta Alþingis. Það segir ekkert um það og tekur með engum hætti fyrir þann möguleika að Alþingi geti sjálft - einstakir þingmenn - haft frumkvæði í þessum efnum. Ég held að það sé fullkominn misskilningur að halda því fram í þessu máli, hæstv. forseti, að annars vegar ákvæði 16. gr. landsdómslaganna, um tiltekin tilvik þegar saksóknari getur beint tilmælum til Alþingis, og hins vegar 29. gr., sem fjallar raunar um allt aðra hluti að meginstefnu til, komi í veg fyrir, skerði eða takmarki þá almennu heimild sem þingmenn hafa til að taka upp mál hér, bera þau fram, og Alþingi eftir atvikum til að samþykkja, ef við erum á annað borð þeirrar skoðunar að Alþingi geti afturkallað ákæru, sem er auðvitað það sem við vorum að fjalla um hér áðan og flestir, ef lesa má nefndarálitin, eru sammála um að sé hægt. Þetta vildi ég nefna, hæstv. forseti. Ég ætla að nefna það að lokum að við tilgreinum í nefndaráliti okkar, og vísum þar raunar í greinargerð með hinni upprunalegu tillögu, nokkur atriði sem horfa öðruvísi við í dag en þegar ákærutillagan var lögð fram og raunar þegar atkvæði voru greidd um ákæru á hendur fyrrverandi forsætisráðherra, Geir H. Haarde. Í fyrsta lagi það sem margnefnt er í þessari umræðu að í stað þess að ákæra fjóra ráðherra, eins og meiri hluti þingmannanefndarinnar lagði til á sínum tíma, varð niðurstaðan sú að aðeins einn var ákærður. Það er rétt, sem fram hefur komið í máli manna, að landsdómur, sem fjallaði í frávísunarúrskurði sínum um formhlið mála, telur að þetta sé ekki formlega óheimilt. Það er ekki formlega óheimilt að ákæra einn en ekki þá fjóra sem upphaflega tillagan gekk út á, en efnislega getur þetta haft áhrif á afstöðu manna. Það hefur komið fram í þessari umræðu ítrekað að þetta hefur veruleg áhrif á það mat - það huglæga mat - sem lá til grundvallar því hvernig þingmenn greiddu atkvæði hér í atkvæðagreiðslunni 28. september 2010. Landsdómur fjallaði um formið en ekki efnið. Formlega taldi landsdómur það ekki frávísunarástæðu að aðeins einn var ákærður en ekki fjórir, en það getur haft áhrif á mat manna, þingmanna, sem fara með ákæruvaldið, hvernig sú mynd blasir við. Annað er það sem nefnt er í nefndaráliti okkar og greinargerð með tillögunni að frá því 2008, jafnvel frá hausti, frá september 2010, höfum við allt aðra mynd af hinni alþjóðlegu fjármálakreppu en við höfðum þá. Við höfum allt aðra mynd, bæði af því hvernig hún lýsir sér, hverjar birtingarmyndir hennar eru, hvaða áhrif hún hefur haft bæði hér innan lands og annars staðar. Kannski vitum við líka meira um orsakirnar. Við vitum miklu meira um stöðu mála. Það getur haft áhrif á afstöðu manna og mat manna á því hvort líklegt sé að Geir H. Haarde verði sakfelldur í þessu máli. En eins og menn muna er forsenda þess að ákæra sé gefin út og samþykkt í þessum málum að menn telji meiri líkur á sakfellingu en sýknu. Það hvað við höfum séð gerast í öðrum löndum og áhrifin sem við höfum séð hér innan lands getur allt haft áhrif á þetta mat. Ég held að það sé óhjákvæmilegt. Ég vil að lokum nefna það í þessu samhengi að auðvitað breytir það málinu að færri ákæruatriði eru inni núna eftir frávísun Hæstaréttar í október 2011. Það eru færri atriði. Það getur haft áhrif á mat manna á því hvort líklegt sé eða ólíklegt að ákæran leiði til sakfellingar eða sýknu. Allt þetta, hæstv. forseti, eru atriði sem ég get ekki séð annað en séu fullkomlega málefnaleg og geta leitt til þess að þingmenn, þegar þeir taka efnislega afstöðu til málsins, komist að málefnalegri niðurstöðu. Við getum verið ósammála um þessa hluti. En við getum ekki, eins og mér finnst gert í nefndaráliti meiri hlutans, slegið þetta út af borðinu sem ómálefnaleg sjónarmið. Mér finnst það alls ekki. Hæstv. forseti. Þó að við látum okkur það lynda að þessi frávísunartillaga komi fram og við greiðum atkvæði um hana, skora ég á hv. þingmenn að fella hana, fella frávísunartillöguna og styðja þá þingsályktunartillögu sem við mælum hér fyrir og mælum hér með. Við teljum að margvísleg veigamikil rök séu komin fram sem eiga að stuðla að því að þingmenn samþykki hana. Við teljum mikilvægt að sú niðurstaða liggi fyrir sem allra fyrst, enda ljóst að að óbreyttu hefjast réttarhöld í næstu viku. Við minnum á að málið hefur verið töluvert lengur í meðförum þingsins en upphaflega ákærutillagan, svo vísað sé í það, sem var frá upphafi til enda samtals 17 daga í málsmeðferð hér í þinginu. Ég hygg að þessi tillaga hafi legið hér inni frá því 16. desember, tekin til 1. umr. 20. janúar, þannig að síðan eru fimm vikur. Þetta vildi ég segja um þetta mál, hæstv. forseti, en vísa að öðru leyti til ítarlegs nefndarálits sem við höfum lagt hér fram.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann fullyrti að í nefndaráliti meiri hluta nefndarinnar væri slegið úr og í hvað varðar afstöðu til þess hvort Alþingi hafi vald til að afturkalla ákæru á hendur ráðherra. Mig langar í ljósi þess að vitna beint til þess sem segir í næstsíðasta málslið á bls. 2, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn telur að í ljósi þess að ákæruvaldið er í höndum Alþingis hafi það formlegt vald til að afturkalla ákæru á hendur ráðherra fyrir landsdómi en telur það hins vegar sjálfstætt álitaefni hvort og á hvaða forsendum Alþingi geti nýtt það vald.“ Ef litið er hinum megin á opnuna kemur í ljós hvað þetta „hvort“ þýðir í setningunni um að Alþingi hafi þetta formlega vald en það sé sjálfstætt álitaefni „hvort“ það eigi að gera það. Og hvað skyldi það vera? Jú, það þurfa að vera efnislegar ástæður, efnisleg sjónarmið til að það sé unnt, eins og skýrt er á síðunni á móti. Síðan er það álitaefni á hvaða forsendum Alþingi geti nýtt það vald líka skýrt hinum megin á opnunni, sem sé að slík tillaga eigi að berast frá saksóknara, sem ekki hefur gerst. Þetta eru þær forsendur sem meiri hlutinn gefur sér og það er alveg ljóst að við teljum ekki heimilt að gera allt sem ekki er bannað. 

Hæstv. forseti. Framan af hélt ég að ég yrði bara sammála hv. þm. Álfheiði Ingadóttur. Það er alveg rétt að í nefndarálitinu segir að Alþingi hafi formlega heimild til afturköllunar og ég tel mig hafa vísað til þess að meiri hlutinn hafi komist að þeirri niðurstöðu. Ég er sammála því mati, Alþingi hefur heimildina til afturköllunar. Ég er líka sammála því að þegar Alþingi ákveður hvort það vill nýta sér heimildina til afturköllunar þarf það að meta efnislegar forsendur fyrir slíkri afturköllun. Við erum alveg sammála um það. Ég held hins vegar að við kunnum að hafa ólíkar skoðanir á öðru, ég sé hvergi það skilyrði sett fram í lögum að slík ábending eða tillaga þurfi að koma frá saksóknara Alþingis. Það kemur hvergi fram og það er ekkert í lögum eða stjórnarskrá sem takmarkar rétt þingsins sjálfs til að taka þetta upp.

Frú forseti. Það er rétt, það er ekki allt sem skrifað stendur í lögum og einmitt þess vegna höfum við verið að skoða hvað fræðimenn hafa annars vegar skrifað um þetta álitamál og hins vegar hvað menn hafa skrifað í Fréttablaðið um þetta. Mig langar til að víkja aðeins að því sem við erum þá sammála um, við hv. þingmaður, að það þurfi að vera efnislegar forsendur fyrir afturköllun af þessu tagi. Þá langar mig til að vísa í nefndarálit hv. þingmanns og Ólafar Nordal sem mynda 2. minna hluta í nefndinni. Á bls. 3 eru taldar upp þrjár ástæður sem sagðar eru efnislegar og hv. þingmaður fór yfir: Það að einn hafi verið ákærður en ekki fjórir. Það hefur legið fyrir í 17 mánuði. Það að meiri upplýsingar liggi nú fyrir en 28. september 2010. Já, og það er þá dómsins að meta að hvaða leyti þær nýju upplýsingar hafa áhrif. Það að efnislegt inntak hafi breyst verulega. Landsdómur er hins vegar alls ekki á því máli eins og sést á úrskurðum sem kveðnir voru upp vegna frávísunarkröfu þar um. Í niðurstöðu hjá hv. þingmönnum segir að margar málefnalegar ástæður séu fyrir því að afturkalla ákæruna. Ég hef farið yfir þessar þrjár ástæður sem þar eru raktar og ég tel þær ekki efnislegar. Síðan er dregið saman í þessari niðurstöðu hvað það er sem hv. þingmenn telja efnislega niðurstöðu. Með leyfi forseta segir hér: „Á hinn bóginn hefur komið fram að ýmsir þeirra sem studdu ákærutillöguna á sínum tíma telja forsendur breyttar og meta málið með öðrum hætti nú.“ Hin efnislega forsenda er sem sagt að einhverjir kunni að hafa skipt um skoðun en, frú forseti, það er að mínu mati ekki efnisleg ástæða.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að lesa upp úr nefndarálitinu. Allt er gott sem þar sagði. Það sem ég legg áherslu á er að hver þingmaður fyrir sig á hlutdeild í ákæruvaldi þingsins. Við erum 63 sem förum saman með þetta ákæruvald. Við þurfum að komast sameiginlega að niðurstöðu um hvort tilefni sé til þess að afturkalla ákæru eða ekki. Menn geta haft mismunandi skoðanir og mismunandi rök fyrir þeirri skoðun að það eigi að afturkalla ákæru. Ég hygg til dæmis að það sé nokkur munur á afstöðu þeirra sem annars vegar voru andvígir ákærunni allt frá upphafi og þeirra sem lýst hafa því yfir að tiltekin atvik eða tilteknar aðstæður geri það að verkum að þeir hafi skipt um skoðun. Ég mundi sjálfur, bara svo dæmi sé tekið, rökstyðja afstöðu mína til afturköllunar ákæru með allt öðrum hætti en hæstv. innanríkisráðherra sem hefur gert grein fyrir sjónarmiðum sínum í ítarlegu máli. Við komumst engu að síður að sömu niðurstöðu. Ég er ekki að setja mig í dómarasæti um það að hans ástæður séu málefnalegri eða ómálefnalegri en mínar.

Forseti. Ég er sammála hv. þm. Atla Gíslasyni um það álit á niðurstöðum Alþingis í september 2010 að þar hafi átt að vera allir, einn eða enginn. Ég skil hins vegar ekki rökin um það að málið ógildist nánast af sjálfu sér með einhverjum hætti við það að einn maður stendur fyrir landsdómi og ekki fjórir, eins og kemur fram í máli hv. þingmanns. Ég spyr þess vegna hvort það sé ranglega munað hjá mér að atkvæðagreiðslurnar hafi í raun og veru verið fimm þegar við sátum hér í september 2010, það hafi verið atkvæðagreiðsla um hvern hinna fjögurra og síðan hafi að lokum farið fram atkvæðagreiðsla um tillöguna svo breytta. Ef það er ekki rangminni hjá mér spyr ég: Telja hv. þingmaður og aðrir stuðningsmenn þessarar tillögu að forseti Alþingis hafi gerst sekur um mistök eða vanrækslu við það að hafa þetta svona? Ef það er verður auðvitað að grípa til einhverra ráða um forseta Alþingis. Það getur vel verið að menn finni það út, meiri lögspekingar hér en ég, að til þess séu einhverjar aðferðir. Það er ekki landsdómur en það kunna að vera einhverjar aðferðir til að knýja hann til þess að breyta rétt og ógilda ákvörðun hans aftur í tímann. Ef þetta er ekki rangminni hjá mér og þingmaðurinn telur ekki að forseti Alþingis hafi gert mistök sé ég ekki betur í minni málfræðingslógík en að röksemdin um það að hér sé bara einn en ættu að vera fjórir sé fallin.

Hæstv. forseti. Ég held að hver þingmaður verði að svara fyrir sig hvort sú breyting sem varð á málinu hér 28. september 2010 í atkvæðagreiðslu hafi áhrif á það mat þeirra hvort rétt sé að halda við þessa ákæru eða ekki. Ég held að það hafi verið umhugsunarefni hvers vegna tillagan var brotin upp í fjóra mismunandi liði og atkvæðagreiðsla fór fram um það með þeim hætti sem gert var hér við lok málsmeðferðarinnar í september 2010. Það var ekki ljóst með neinum fyrirvara hvernig það stóð. Ég hygg að margir hafi verið þeirrar skoðunar að það væri eðlilegra að láta fara fram atkvæðagreiðslu um tillöguna í heild. 
             Ég ætla ekki að fara nánar út í það. Það sem við erum að benda á er að það eru margir mismunandi þættir sem geta ráðið því að mat þingmanna breytist gagnvart því hvort það sé líklegt að þetta sakamál leiði til sakfellingar eða ekki. Því verður hver þingmaður að svara fyrir sig. Ég hygg ekki að forseti þingsins hafi gert mistök í atkvæðagreiðslunni, ég held að hún hafi farið fram eftir því sem lagt var upp með. Niðurstaðan úr þessum málum öllum getur haft áhrif á það huglæga mat hvers þingmanns fyrir sig hvort það sé rétt að halda sig við ákæruna eða ekki. Ég hygg að þingmenn verði að standa frammi fyrir þeirri efnislegu spurningu 

Forseti. Mér þykir vænt um þá niðurstöðu hv. þm. Birgis Ármannssonar að forseti Alþingis hafi við þessa atkvæðagreiðslu farið rétt að öllu, ekki gert nein mistök. Þá liggur það fyrir. Ég er glaður yfir því og það er forseti Alþingis örugglega sjálf líka. Þá kemur athugasemd. Hún er sú að við þessa atkvæðagreiðslu þar sem ég og hv. þingmaður sátum báðir í salnum og allir sem hér eru, hygg ég, að þeim tveimur undanskildum sem komu inn á þing síðar, gerði enginn athugasemd eða hreyfði mótmælum eftir að þessum fjórum atkvæðagreiðslum var lokið og kom að hinni fimmtu um summa summarum. Ekki Birgir Ármannsson, ekki Bjarni Benediktsson og ekki ég, þó að ég væri þarna í fyrsta sinn og hefði kannski haft ástæðu til að spyrja betur út í þessa atkvæðagreiðslu því að það er auðvitað rétt hjá Birgi Ármannssyni að það hefði kannski þurft að rökstyðja hana betur og fara betur í málið. Þá er að hugsa um hvernig það hefði átt að gerast og mér heyrðist hv. þingmaður vera á því að það hefði kannski átt að greiða atkvæði um þá alla í einu, þá ráðherra sem hér voru undir í atkvæðagreiðslunni. Ég spyr: Er það rétt, er það þannig að Alþingi hefði kannski átt að ákæra þá alla í einu? Og þá spyr ég: Alla fyrir sömu sakir? Af því að ég er ekki hagvanur í réttarsölum, er það algengt á Íslandi að sakborningar séu teknir svona í kippu og allir ákærðir fyrir það sama og dómarar kveði upp einn dóm yfir þeim öllum? Þetta væri gott að fá að vita frá manni sem hefur að baki langa skólagöngu í hinni virtu lögfræðideild hins háttvirta Háskóla Íslands.

Hæstv. forseti. Auðvitað er það algengt að menn séu ákærðir margir í sama máli 

Forseti biður hv. þingmenn um að gefa þingmanninum tækifæri til andsvara.

En ég spyr á móti hv. þm. Mörð Árnason, sem getur tekið til máls í umræðunni á eftir: Telur hann að þær vangaveltur sem hann er með hér um form atkvæðagreiðslunnar í september 2010 ráði úrslitum í þessu máli þegar þingmenn standa frammi fyrir því að meta hver fyrir sig hvort þeir vilja halda sig við ákæruna eða ekki? Telur hann að þetta sé meginatriðið? Ég nefni þetta sem eitt af fjölmörgum atriðum sem geti haft áhrif á mismunandi afstöðu einstakra manna. En er þetta form atkvæðagreiðslunnar sem hv. þingmaður gerir mikið mál úr hér aðalatriðið? Er það það sem ræður því að hv. þm. Mörður Árnason vill að haldið verði fast við ákæruna á hendur Geir H. Haarde að það hafi verið eitthvert ákveðið form á atkvæðagreiðslunni í september 2010?

Hæstv. forseti. Ég vil taka fram í upphafi máls míns að ég er ekki framsögumaður Framsóknarflokksins í þessu máli, ég kem hér bara og útskýri mitt mál frá mínu sjónarhorni. Það var þannig og hefur komið fram í þessu máli áður að hver og einn þingmaður Framsóknarflokksins, eins og reyndar hver þingmaður í þessum sal, þarf að gera þetta upp við sjálfan sig og sína samvisku. Ég ætla að fara í smáaðdraganda að málinu. Áður en skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis kom út á sínum tíma vorið 2010 fór þingmannanefnd, sem Alþingi skipaði til að vinna úr rannsóknarskýrslunni, mjög vel yfir öll álitamál og komst meðal annars að þeirri niðurstöðu að ráðherraábyrgðarlögin og landsdómslögin haldi vel og séu í fullu gildi þó svo að þar megi og þurfi að breyta ýmsu í framtíðinni. Var þar farið yfir tæknileg atriði og reynt að vinna undirbúningsvinnu. Við tókum einnig þann tíma til að fara yfir hvað við ættum í vændum og við hefðum kannski líka getað nýtt tímann betur til að ræða hvort aðrar leiðir séu til pólitískra viðbragða hvað varðar ráðherraábyrgð og ábyrgð ráðherra. Víða á Norðurlöndum eru slíkar leiðir til til að koma fram pólitískri ábyrgð á hendur ráðherrum. Sú hefð er því miður ekki fyrir hendi hér á landi. Það var himinn og haf á milli álita okkar þingmanna í þingmannanefndinni á sínum tíma um hvort við gætum tekið undir niðurstöður rannsóknarnefndar Alþingis, hvort um vanrækslu ráðherra væri að ræða. Það var því miður algerlega ófært að enda umræðu um ráðherraábyrgð á sameiginlegan samfélagslegan hátt, t.d. með einhvers konar vandlætingu á störfum viðkomandi ráðherra þótt það væri bæði skynsamlegt og æskilegt. Sá sem hér stendur sér einna mest eftir því á þessum tímapunkti og eins í störfum þingmannanefndarinnar að hafa ekki beitt sér meira og reynt að beina sjónum nefndarinnar inn á þessa braut. Ég held að það hefði skilað okkur betri niðurstöðu en þeirri sem við stöndum frammi fyrir í dag. Því miður var engin eining í samfélagi okkar og er því miður ekki enn og þess vegna var sú leið ófær á þeim tíma. Auðvitað er það svo þegar menn vilja ekki viðurkenna nokkra ábyrgð, að hvorki ráðherrar né flokksmenn sínir hafi gert mistök, þá er erfiðara að taka á svona málum ef þetta fer í flokkspólitískt ferli. Það þurfa allir að geta horft aftur fyrir sig og sagt: Þessir ráðherrar gerðu mistök þó svo að þeir hafi verið í mínum flokki og þeir bera ábyrgð á því. En þessum dýrmæta tíma var eytt og er því miður enn eytt í hefðbundið karp í samfélaginu, heiftuga persónulega gagnrýni, skotgrafir þar sem engin gefur neitt eftir. Umræða um einkavæðinguna í gær til að mynda var dæmi um þroskaleysi umræðunnar í samfélaginu í hnotskurn. Við kunnum sem sagt ekki að ljúka neinum málum. Í september 2010 var það niðurstaða mín að við hefðum ekkert val, það væri engin önnur leið, það væri engin sátt í samfélaginu í þinginu um leiðir, dómstólaleiðin væri ein eftir. Að þeirri niðurstöðu komst ég eftir vandlega yfirlegu og mikla vinnu. Ég taldi að draga skyldi fjóra fyrrverandi ráðherra fyrir landsdóm og þar yrði farið yfir þeirra mál. Að mati rannsóknarskýrslu Alþingis, sem þingmannanefndin fjallaði um, höfðu fleiri brugðist. Framkvæmdarvaldið, stjórnsýslan, er harðlega gagnrýnd í þeirri skýrslu og við megum ekki gleyma því. Bæði verklag og vinnubrögð eru átalin. Þar bera margir ábyrgð. Mesta ábyrgð bera þeir ráðherrar sem málefni banka, fjármál og efnahagsmál heyrðu undir en allir ráðherrar ríkisstjórnar Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks frá 2007–2009 bera pólitíska ábyrgð sem og þeir ráðherrar ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks sem fóru með málefni banka, fjármál og efnahagsmál á míníkrísuárunum 2006 og 2007. Ég nefni þetta sérstaklega og að þetta heyri þá í raun og veru undir þá ráðherra til að mynda Samfylkingarinnar í dag sem enn eru ráðherrar. Það hefði verið hægt að fjalla um þetta í þessu ferli og það hefði kannski líka verið tækifæri fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, þegar hún fékk þetta mál aftur inn núna, að taka þetta mál upp í heild sinni en horfa ekki bara á þennan eina þátt. Það hefði verið mitt tækifæri að taka þetta mál upp á þessum forsendum því að við ætlum að reyna að læra af þessu, við ætlum að reyna að móta hér nýja hefð um hvernig við tökum á málum. Fyrir því hef ég alla vega talað og haldið að væri kannski mikilvægasti þátturinn í þessu. Við þurfum að hafa formlegan vettvang og hefð fyrir því hvernig við komum pólitískri ábyrgð á hendur ráðherrum, hvort sem um er að ræða óformlega eða formlega gagnrýni, tiltal eða ávítur með einhverjum alvarlegum hætti. Um það með hvaða hætti við getum tekið slíkt upp vísa ég og hef gert áður í ræðustól Alþingis í ágæta grein Ragnhildar Helgadóttur, prófessors við lagadeild Háskólans í Reykjavík, í Tímariti lögfræðinga frá haustinu 2009, um pólitíska ábyrgð og þingræði. Ég ítreka þá skoðun mína að við þurfum að finna slíkan vettvang, slíkt form sem tekur á pólitískri ábyrgð með sambærilegum hætti og við þekkjum annars staðar á Norðurlöndum og reyndar víðar. Frú forseti. Hinn 28. september 2010 voru greidd atkvæði á Alþingi um þingsályktunartillögu meiri hluta þingmannanefndarinnar um málshöfðun gegn fjórum ráðherrum eins og ég lýsti áður og ég var aðili að þeim meiri hluta. Hér var um að ræða að mínu mati eina heildstæða tillögu meiri hluta nefndarinnar um að kæra fjóra ráðherra og eins og ég hef farið yfir hefði ég viljað sjá að pólitískri ábyrgð yrði beitt á stærri hóp ráðherra en þá fjóra með einum eða öðrum hætti. Ég hef lýst þeirri skoðun minni, gerði það við fyrri umr. um þetta mál og reyndar líka fyrr, árið 2010, að ég teldi að annaðhvort ætti að ákæra fjóra eða engan úr því að það varð ferlið sem við náðum þessu máli í, við náðum þessu ekki í einhverja pólitíska ábyrgðarumræðu og hvernig hægt væru að taka hana. Þess vegna voru engar aðrar leiðir á þessum tíma en landsdómsleiðin. Það var niðurstaðan. Frú forseti. Ég vil koma því að, eins og ég lýsti í stuttri ræðu við fyrri umr. þessa máls og hef sagt það áður, að ég tel að atkvæðagreiðslan þann 28. september 2010 hafi breytt í pólitískan skrípaleik hinni vönduðu vinnu okkar sem stóðum að meirihlutaálitinu í þingmannanefndinni þar sem ég ásamt meiri hlutanum komst að þeirri niðurstöðu að ákæra ætti alla fjóra ráðherrana. Við það er erfitt að sætta sig og er að mínu mati óásættanlegt. Niðurstaða mín er því sú að það sé bæði rangt, ósanngjarnt og óréttlátt að draga einn ráðherra fyrir landsdóm án þess að tekið hafi verið á öllum öðrum ráðherrum og ábyrgð þeirra með viðeigandi hætti. Mér fannst því með þingsályktunartillögu þessari frá hv. þm. Bjarna Benediktssyni að Alþingi hefði fengið nýtt tækifæri til að taka málið í heild upp. Það var ekki gert og hér er komin tillaga um að vísa málinu frá. Ég tel það miður að það hafi ekki verið gert. Ég mun því greiða atkvæði gegn frávísun og með afturköllun þeirrar ákæru sem hér er. Eins og ég sagði í upphafi míns máls tekur hver og einn þingmaður sína ákvörðun og á við sína samvisku og sitt mat á aðstæðum. Það á ekki við að velta því fyrir sér hvort meiri hluti eða minni hluti sé í málinu, hver og einn þingmaður á að taka ákvörðun byggða á sinni samvisku, sinni sannfæringu og sínu mati á aðstæðum.

Frú forseti. Þetta var nokkuð sérkennileg ræða og margt sem kom mér á óvart í henni. Ég minnist þess til að mynda ekki að borist hafi út úr þingmannanefndinni að nauðsynlegt væri að kæra fleiri en þá fjóra fyrrverandi ráðherra sem nefndin gerði tillögu um, en nú heyrist mér hv. þingmaður hafa verið þeirrar skoðunar allan tímann. Enn fremur segir hann að það hafi verið afstaða hans að kæra hefði átt fjóra fyrrverandi ráðherra eða engan. Ég minnist þess heldur ekki að hv. þingmaður eða nokkur í þingmannanefndinni hafi komið með þau skilaboð hingað inn í salinn. Ég var ein þeirra sem var, eins og ég held allir í salnum, nokkuð undrandi á þeirri niðurstöðu sem varð í þeirri atkvæðagreiðslu sem hér fór fram. En ég tel ekki að atkvæðagreiðsla í Alþingi breyti eðli máls þannig að það breytist í einhvern pólitískan skrípaleik. Ég hlýt að spyrja hv. þingmann: Telur hann að mögulegt hafi verið að bera upp tillögu um að kæra einhvern hóp fjögurra ráðherra eða jafnvel fleiri? Er að mati hv. þingmanns mögulegt að taka einhvern hóp fyrir sem slíkan en ekki sem einstaklinga?

Hæstv. forseti. Þegar þingmannanefndin var að störfum var það eitt af markmiðum hennar og eitt af því mikilvægasta að ekkert bærist út úr henni heldur værum við með þá ábyrgð að fjalla um þetta mál sem við gerðum eins vel og við gátum og lögðum okkur öll fram um það. Ef okkar eigin skoðanir og þær pælingar sem við vorum með, hvort sem það var túlkun þingmannanefndarinnar öll eða að hluta til, hefðu borist út hefði þingmannanefndin ekki náð þeim árangri sem síðar varð og skilað skýrslu og þingsályktunartillögu sem þingið samþykkti 63:0, það þori ég að fullyrða. Fjóra eða engan. Hv. þingmaður segir að hún hafi aldrei heyrt um þá tillögu. Ég skil það ekki. Það var alltaf þannig í huga mínum og ég var að reyna að útskýra það í ræðunni áðan. Ég sagði það margsinnis og ítrekað við umræðuna í september að til væru aðrar leiðir varðandi hina pólitísku ábyrgð og það hefði verið skynsamlegra ef við hefðum komist að þeirri niðurstöðu að stærri hópur bæri pólitíska ábyrgð. Það gerðist því miður ekki. Þess vegna varð það niðurstaðan að kæra fjóra. Ég hugsaði ekki um það þá hvort við værum að ákæra þá sem hóp eða sem fjóra einstaklinga en mat mitt var að ábyrgð þeirra og samtvinnun í því máli sem við vorum með til skoðunar væri þannig að ákæra ætti fjóra eða engan.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Við erum sammála um að hin pólitíska ábyrgð á hruninu liggur víða. Við vorum líka sammála að því leyti að við greiddum atkvæði á nákvæmlega sama hátt 28. september 2010, ég og hv. þingmaður. Ég verð að segja það fyrir mig að ég hlýddi leiðbeiningum og tel að ég hafi á tiltekinn hátt lotið forsjá meiri hluta þingmannanefndarinnar og taldi að þar hafi verið unnið gríðarlega gott verk. Þetta var vissulega mjög erfitt verkefni. Ég bar fullt traust til þingmannanna sem þar sátu. Ég fylgdi niðurstöðum nefndarinnar og það gerðu allir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Við greiddum atkvæði öll á sama hátt samkvæmt tillögu meiri hlutans. Ég verð þess vegna að endurtaka það sem ég sagði áðan að ég minnist þess ekki að í þeim umræðum hafi hv. þingmaður eða aðrir talað um það sem nú er orðið eitthvert aðalatriði, um fjóra eða engan. Þvert á móti sagði formaður nefndarinnar, hv. þm. Atli Gíslason: Fjórir, einn eða enginn, og það er það eina sem ég minnist að hafi verið fjallað um á þennan hátt. Ég get tekið undir með hv. þingmanni um að við þurfum að hafa aðrar leiðir til að kalla menn til pólitískrar ábyrgðar en gömlu lögin um landsdóm en ég vil spyrja hv. þingmann að lokum: Telur hann að við hefðum átt að breyta þeim í miðjum klíðum? Ég held að við séum sammála um að þau séu gölluð að mörgu leyti, en hefði nú ekki verið fullgróft að fara að grípa inn í þau í kjölfar hrunsins og breyta lagarammanum um þessa hluti?

Hæstv. forseti. Ég vil nota svo stórt orð að segja að það hefði verið galið  Mig langar aðeins að bregðast við hugmyndunum um að ákæra fjóra eða engan eða að ákæra fjóra, einn eða engan. Í mínum huga hefur alltaf verið ljóst að ákveðinn hópur ráðherra bar klárlega mikla pólitíska ábyrgð á þeim tíma þegar hrunið varð en þeir voru ekki allir ákærðir. Ég hefði kosið ef við hefðum náð þeirri niðurstöðu að allir hefðu viðurkennt að mistök hefðu orðið og að menn hefðu gert eitthvað af sér sem þyrfti að skoða. Ef allir hefðu orðið sammála um það grundvallaratriði hefðum við hugsanlega geta orðið sammála um hvernig við ætluðum að taka á því. Ætlum við að segja að þeir ráðherrar sem höfðu með efnahagsmál að gera - og þá undanskil ég ekki suma núverandi ráðherra sem þá sátu líka í ríkisstjórn, til dæmis núverandi hæstv. forsætisráðherra sem þá var hæstv. félagsmálaráðherra. Hún tók á ákveðnum þáttum í skýrslunni þar sem fjallað var um bréf til seðlabankastjóra Norðurlandanna. Það má nefna fleiri, en um það náðum við ekki samkomulagi. Það er mat mitt að það sé rangt, ósanngjarnt og óréttlátt að segja að einn maður 

Frú forseti. Það er þyngra en tárum taki að þurfa að viðurkenna enn og aftur að í reynd er enginn tilbúinn til að viðurkenna mistök eða ábyrgð á því efnahagslega hruni sem hér varð. Í rannsóknarskýrslu Alþingis eru dæmin tínd til þar sem allir sem til voru kallaðir fríuðu sjálfan sig, án þess kannski að benda á einhverja aðra, ég segi það ekki. Ég verð að segja alveg eins og er að ég varð fyrir miklum vonbrigðum með ræðu síðasta hv. þingmanns og ég átta mig í raun ekki á þeim sinnaskiptum sem hann lýsti. Ég hlýt að benda á að sinnaskipti sem þessi sem ekki eru betur rökstudd en þetta, eru af þeim sem skipa minni hluta hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar taldar efnislegar ástæður í málinu. Þess vegna hlustaði ég mjög grannt eftir því hvernig hv. þingmaður rökstuddi þau sinnaskipti sem hann lýsti. Ég verð að segja alveg eins og er að það var ekki mjög efnislegur rökstuðningur, það voru ekki efnislegar ástæður að hlusta á. Frú forseti. Þetta mál sem við ræðum í síðari umræðu bar að með mjög sérstökum hætti á aðventunni. Korteri fyrir jól barst um ganga að á ferð væri tillaga af þessum toga og fyrirhugað væri að saksóknarnefnd Alþingis fengi rétt fyrir siðasakir að kíkja aðeins á hana en hún mundi síðan ganga til atkvæða fyrir jólin eða degi síðar, og fullyrt að fyrir henni væri skýr meiri hluti. Ég vil segja að sem betur fer var komið í veg fyrir þau vinnubrögð og málið var tekið formlega á dagskrá þingsins 20. janúar sl. að afloknu jólaleyfi. Í þeirri umræðu var einkum tekist á um hvort Alþingi hefði heimild til að grípa inn í málið á því stigi sem það þá var og er. Það hafði verið tekið til efnislegrar meðferðar fyrir landsdómi, úrskurðað hafði verið um frávísun málsins í heild eða einstaka þætti, saksóknari hafði verið valinn og löglega kjörinn að mati landsdóms, búið var að úrskurða að það hefði verið lögmætt að þingið byggði málshöfðun á skýrslu rannsóknarnefndar þingsins og einnig að refsiheimildir sem ákært væri fyrir væru nægilega skýrar til að ákærði gæti haldið uppi vörnum o.s.frv. Tekist var á um þetta og við vorum býsna mörg sem töldum að það væri ekki rétt að Alþingi hefði til þess heimildir að grípa inn í á þessum tímapunkti. Málið væri úr höndum þingsins þegar búið væri að velja saksóknara og ég tala ekki um þegar landsdómur var tekinn til starfa. Við byggðum þar á niðurstöðum og fræðigreinum viðurkenndra fræðimanna á sviði stjórnskipunarréttar, þeirra einstaklinga sem hafa skrifað kennslubækur og túlkað landsdómslög, stjórnskipun Íslands alveg frá því að við fengum fyrstu stjórnarskrána fyrir aldamótin 1900 eða á öndverðri 19. öld og nýja stjórnarskrá 1944 og breytingar síðan þá. Þessir fræðimenn eru tilgreindir í nefndaráliti meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og í góðu séráliti hv. þm. Magnúsar Norðdahls, 1. minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Í þessum álitum er að finna upplýsingar um þessa fræðimenn, hverjir þeir voru og hvað þeir höfðu til málanna að leggja. Það bar til um þessar mundir segir í helgri bók og það bar vissulega til um þessar mundir eða um svipað leyti að fram komu nýjar kenningar í fjölmiðlum, nýjar kenningar yngri manna sem enn þá hafa ekki skrifað fræðiritgerðir um þessi mál, en töldu öndvert við hina eldri fræðimenn að það væri rétt að Alþingi gæti farið inn í þetta mál og afturkallað ályktun sína, fellt hana úr gildi eins og sagt er, afturkallað ákæruna. Fyrir nefndina komu einir 13 fræðimenn á tíu fundi. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. þm. formanni nefndarinnar Valgerði Bjarnadóttur kærlega fyrir hvernig hún hefur stýrt þessu máli á þessum tíu fundum. Þetta var stórt og mikið mál og ég vil meina að vinna nefndarinnar hafi verið mjög góð. Til að gera langa sögu stutta voru ekki allir þeir fræðimenn sem komu fyrir nefndina sammála, en niðurstaða margra þeirra en alls ekki allra var sú að Alþingi, sem fer með ákæruvald í þessum efnum þó að það feli að sjálfsögðu saksóknara að fara með það, gæti afturkallað ákæru, það væri eðlilegt. Í álitinu kemur fram að meiri hluti nefndarinnar tekur undir að ætíð þurfi að vera hægt að hætta við málssókn. Þær ályktanir sem við drógum af umfjöllun fyrir nefndinni koma fram á bls. 2 í nefndarálitinu, eins og ég sagði áðan í andsvari, en þar segjum við að með því að ákæruvaldið sé í höndum Alþingis hafi Alþingi formlegt vald til að afturkalla ákæru á hendur ráðherra fyrir landsdómi. Við teljum það hins vegar sjálfstætt álitaefni hvort og á hvaða forsendum Alþingi geti nýtt það vald. Þegar greidd voru atkvæði um frávísunartillöguna fyrra sinni 20. janúar sl. greiddu flestir atkvæði á þeim grunni sem ég lýsti hér, hvort það væri rétt eða rangt að Alþingi ætti að ganga inn í málið. Alþingi tók í reynd afstöðu til þess álitaefnis með því að frávísunartillagan var felld og Alþingi ákvað að taka málið til efnislegrar meðferðar og vísaði því til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Þar var ítarlega fjallað um þessa þætti, eins og ég sagði áðan, en líka um aðra þætti eins og kemur fram í nefndaráliti okkar. Það sem skiptir kannski einna mestu máli í mínum huga í þessu sambandi er sú staðreynd að 1. janúar 2009 var ákveðið með lagabreytingum, með breytingum á lögum um landsdóm, að lög um meðferð sakamála, nr. 88/2008, skyldu vera landsdómslögunum til fyllingar eftir því sem við gæti átt. Menn voru á þeim tíma sammála um að það væri kannski ekki síst til þess að tryggja réttláta málsmeðferð og réttindi sakborninga fyrir dómi. Það er því, frú forseti, mjög mikilvægt að líta til þeirra ástæðna sem þar eru gefnar fyrir afturköllun ákæru vegna þess að það er alveg laukrétt sem hv. þm. Birgir Ármannsson sagði áðan, það stendur ekkert um það í landsdómslögum hvernig standa eigi að slíku. Þess vegna eru þessi lög ákveðin vera til fyllingar og þess vegna litum við að sjálfsögðu sérstaklega til þeirra. Við erum sammála um það, meiri hluti og minni hluti í nefndinni, að efnislegar ástæður og efnisleg sjónarmið þurfa að vera fyrir því að afturköllun sé möguleg, sé eðlileg og gerleg. Okkur greinir hins vegar á um hver eru efnisleg atriði. Ég verð að segja, frú forseti, að við reyndum hvað við gátum að fá upplýsingar um hvað það væri sem raunverulega hefði breyst sem gæti leitt til afturköllunar, hvaða efnislegu sjónarmið og ástæður réttlættu slíkt. Við spurðum auðvitað þá sem fara með málið fyrir hönd Alþingis, sem eru saksóknari og varasaksóknari. Þau komu á fund nefndarinnar og það er alveg ljóst og kemur skýrt fram í álitinu að saksóknari og varasaksóknari tóku fram að ekkert hefði komið fram við rannsókn málsins sem leiddi til þess að efnislegar ástæður væru til að kalla það til baka. Þetta teljum við forsendubrest fyrir þeirri tillögu sem hér liggur fyrir. Okkar niðurstaða er sú að við leggjum til að tillögunni verði þess vegna vísað frá. Ég vil taka fram að ég tel það rökrétta niðurstöðu og efnislega meðferð á innihaldi tillögunnar að leggja til að henni verði vísað frá. En við gerum þá varatillögu, frú forseti, að ella verði hún felld. Mig langar til að nefna eitt atriði sem var til umræðu fyrr í dag sem varðar gögnin, hvernig og hvaða gögn lokist inni verði þetta mál fellt niður á þessum tímapunkti. Ég vil bara segja að það er alveg ljóst að gögn sem aflað hefur verið sérstaklega vegna og við rekstur málsins eru eðli máls samkvæmt undanþegin upplýsingalögunum. Þeirra hefur verið aflað vegna dómsmáls og þau falla ekki undir upplýsingalög. Það þýðir að aðgangur getur verið heimill að þeim eftir 30 ár eða eftir 80 ár eftir atvikum, en eins og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir rakti áðan er forsendan auðvitað sú, þegar menn kalla eftir upplýsingum af þeim toga á grunni upplýsingalaganna, að þeir viti um hvað þeir eru að biðja og það geti menn ekki vitað verði málinu lokað á þessum tíma. Við búum við lagaumhverfi á þessu sviði sem að mörgu leyti er gallað og við Íslendingar vorum gripin í bólinu í hruninu. Ég vil kannski segja að sem betur fer biðum við ekki eftir hruni sem þessu en mikið lifandis skelfing voru mörg lagaákvæði og margar reglur handónýt til að takast á við afleiðingar hrunsins. Landsdómslögin gömlu eru gölluð. Þau eru ekki handónýt. Niðurstaðan var sú, eins og hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson sagði áðan, að þau væru vel tæk. Ég get tekið undir með honum að það hefði verið algerlega galið að fara að breyta þeim í miðjum klíðum. En við ætlum okkur að breyta þeim eins og svo mörgu öðru í okkar stjórnskipan og til þess höfum við tækifæri þegar hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur lokið umfjöllun sinni um þetta mál sem við ræðum í seinni umræðu. Þá getum við farið að snúa okkur að því að halda áfram undirbúningi við nýja stjórnarskrá og þar með getum við væntanlega breytt þeim gölluðu lagaákvæðum sem við búum við, ekki bara á því sviði sem varðar ráðherraábyrgð heldur á svo mörgum öðrum sviðum. Ég styð frávísun á þessu máli og ég tel að það sé vel rökstudd og efnisleg niðurstaða.

Hæstv. forseti. Ég ætla að staldra við eitt atriði í ræðu hv. þingmanns Álfheiðar Ingadóttur, það er að rök séu fyrir frávísun. Ég held að við hv. þingmaður náum ekki saman um hvort ástæða sé til að samþykkja tillöguna sjálfa eða fella hana, en það hefur bögglast dálítið fyrir mér hvers vegna lögð er fram frávísunartillaga við þingmál sem þegar hefur verið borin fram frávísunartillaga við með sambærilegum rökstuðningi, reyndar í styttra máli en núna. Ég hef fyrir framan mig tillögu til rökstuddrar dagskrár frá 20. janúar þar sem er byggt, eftir því sem ég best get séð, á nákvæmlega sömu forsendum og frávísunartillagan er lögð fram núna. Þetta er í mínum huga ekkert aðalatriði í málinu en mér finnst þetta skrýtið.

Frú forseti. Það var vissulega flutt tillaga til rökstuddrar dagskrár þar sem dregnir voru fram þrír efnisþættir. Sú tillaga var felld. Kallað var eftir efnislegri umfjöllun um málið og samþykkt að fara í slíka umfjöllun. Hún hefur farið fram. Niðurstaða meiri hluta nefndarinnar er að málinu eigi að vísa frá. Það er niðurstaða af efnislegri umfjöllun um málið og það er talsverð breyting. Það hlýtur hv. þingmaður að viðurkenna. Mig langar til að minna á, af því að ég gleymdi einu atriði áðan, að ef tillaga hv. þm. Bjarna Benediktssonar um afturköllun ákæru verður samþykkt er þessu máli ekki lokið, því miður verð ég að segja. Það er vegna þess að þá fer að líða frestur til endurútgáfu á ákæru, þrír mánuðir eða sex mánuðir eftir því hvernig menn líta á það. Samþykkt tillögu Bjarna Benediktssonar er þess vegna ekki lok á þessu máli, langt í frá. Hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson kallaði eftir því áðan að kalla ætti eftir ákærum á fleiri aðila og það getur vel verið að tilefni verði til að taka það upp aftur. Ég er ekki viss um að við eigum að halda þeim leik áfram í þingsölum, við eigum að ljúka því verki sem farið var í að tillögu rannsóknarnefndar Alþingis og þingmannanefndarinnar og við eigum ekki að snúa frá því hér og nú.

Hæstv. forseti. Það var ekki tillaga rannsóknarnefndar Alþingis að Geir Haarde eða aðrir fyrrverandi ráðherrar yrðu dregnir fyrir landsdóm. Það var ekki tillaga hennar. Rannsóknarnefnd Alþingis hafði ekki það hlutverk að meta hvort draga ætti þá fyrir landsdóm eða ekki. Það er nauðsynlegt að hafa þetta á hreinu vegna þess að þessu er stundum ruglað saman. Það varð auðvitað niðurstaða meiri hluta þingmannanefndarinnar að draga bæri fjóra ráðherra fyrir landsdóm, og það var um það sem tekist var á í þinginu, en það er ekki hægt að halda því fram að ákæra nú eða ákæra í september 2010 hafi verið óhjákvæmileg á grundvelli niðurstaðna rannsóknarnefndar Alþingis. Það er ekki hægt að fallast á það, hvað þá að þar hafi verið um að ræða tillögu rannsóknarnefndar Alþingis. En nóg um það. Ég vek bara athygli á því, hæstv. forseti, út af orðaskiptum mínum og hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur, að nýja frávísunartillagan er í raun og veru byggð á öllum sömu forsendum og frávísunartillagan 20. janúar. Sömu efnisatriðin eru tilgreind. Svo maður haldi því til haga var tillagan til rökstuddrar dagskrár 20. janúar ekki byggð á því að málið væri ekki þingtækt, það var ekki sagt í henni. Sumir hv. þingmenn töluðu þannig en tillagan sem atkvæði voru greidd um var ekki byggð á því heldur á öðrum forsendum, sömu forsendum og við fjöllum um í dag. Ég get fallist á að menn í þessum sal geti komist að ólíkri niðurstöðu um hvort afturkalla beri ákæruna, ég get alveg viðurkennt að menn hafi mismunandi skoðanir á því. En mér finnst það ekki tilefni til frávísunar.

Frú forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður segir að það var ekki bein tillaga rannsóknarnefndar Alþingis að fjórir fyrrverandi ráðherrar skyldu kærðir. Það sem kom fram í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis var að einkum þrír ráðherrar en ekki fjórir bæru ábyrgð og ef ég man fjórir embættismenn. Þingmannanefndin tók niðurstöður rannsóknarnefndar Alþingis til efnislegrar umfjöllunar og komst að þeirri niðurstöðu að kæra ætti fjóra fyrrverandi ráðherra fyrir hugsanleg brot á lögum um ráðherraábyrgð, og í úrskurði landsdóms frá því í haust kemur fram það mat dómsins að það hafi verið lögmætt að þingið byggði ályktun sína um málshöfðun á skýrslu rannsóknarnefndar þingsins. Mig langar til að ítreka það sem ég sagði um frávísunartillöguna 20. janúar. Hún var felld. Hún var einfaldlega felld af því að menn kölluðu eftir efnislegri umfjöllun, og hana fengu menn. Niðurstaða hennar liggur fyrir og er til umræðu í dag og það er mat meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að á grunni þeirrar efnislegu umfjöllunar sem fram hefur farið og kallað var eftir sé ekki efni til annars en að vísa tillögunni frá. Vegna þess sem hv. þingmaður sagði að það kæmi hvergi fram í tillögunni sem slíkri en það hefði að vísu verið rætt í þingsal, vil ég bara nefna, svo það sé á hreinu, að lögskýringargögn þegar rituðum heimildum í þingskjölum sleppir eru ræður þingmanna. Það er því rétt sem ég sagði áðan að menn 

Forseti. Ég á sæti í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og er ein af þeim sem rita undir álit meiri hlutans. Ég var reyndar á móti því að málið yrði tekið úr nefnd. Ég var líka á móti því að málið færi til nefndar því að mér finnst það fáránlegt. Þetta mál gerir mig reiða. Þegar Alþingi ályktar eitthvað þá á það að standa. Það er alveg sama hvað það er, nema efnislegar forsendur breyti málinu og það hefur ekki verið í þessu máli. Við í nefndinni, þetta er mjög mikilvæg nefnd að mínu mati, höfum eytt fáránlega miklum tíma í þetta. Þetta hefur tafið aðra vinnu nefndarinnar, miklu mikilvægari vinnu. Þetta hefur tafið þingið. Heimilin bíða eftir úrlausnum á sínum málum og við erum að ræða þetta. Mér líður eins og ég sé persóna í fáránlegri skáldsögu. Í gær birtist frétt á fréttasíðu RÚV og mig langar að lesa hana, með leyfi forseta, því að hún fangar að mínu mati nákvæmlega þá stöðu sem komin er upp í dag. Fréttin ber yfirskriftina: „Yfirstéttin er frekari en almúginn!“ „Því hærra sem menn eru settir í samfélaginu, því eigingjarnari eru þeir, ágjarnari, siðlausari og líklegri til að hafa rangt við, brjóta lög og aðrar leikreglur. Þetta hefur margan grunað, en nú er það vísindalega sannað. Sönnunin var unnin af Paul Pitt, prófessor í félagssálfræði. Pitt og félagar hans í Berkeley-háskóla í Kaliforníu standa á því fastar en fótunum að auðugt fólk og aðrir sem njóta velgengni og forréttinda hafi meiri tilhneigingu en minni háttar fólk til að segja ósatt, svindla, svína í umferðinni og yfirleitt hegða sér andfélagslega. Þeir sem yfir aðra séu settir telji eðlilegt að önnur siðalögmál gildi um sig, þeir eigi einnig betra en sauðsvartur almúginn með að losa sig úr klípu fari illa, hafi til að mynda efni á úrræðagóðum lögmönnum.“ Þetta finnst mér akkúrat staðan hér í dag. Bara það að Alþingi Íslendinga sé að fjalla um þetta mál lýsir þessu í hnotskurn. Í rannsóknarskýrslu Alþingis, í 8. bindi, var hörð gagnrýni á þá þröngu lagahyggju sem hefur tíðkast hér á landi. Ef eitthvað er ekki beinlínis bannað þá er bara allt í lagi að gera það. Hvert leiddi þetta okkur? Hvar erum við nú? Mér finnst þetta fáránlegt, mér finnst þetta súrrealískt. Ef það myndast nýr meiri hluti í þinginu í atkvæðagreiðslunni á morgun er ég ekki viss um hvort ég treysti mér til að starfa hér, þannig að það sé sagt. Ef önnur lög eiga að gilda um yfirstéttina en almúgann þá er ég ekki viss um að þetta sé samfélag sem ég vil tilheyra.

Virðulegi forseti. Það er merkilegt að upplifa í þessari umræðu um landsdómsmálið og í aðdraganda hennar síðustu sólarhringa hvernig hlutir eru svolítið settir á hvolf, eða þannig horfir það að minnsta kosti við mér. Það hefur verið áberandi í ummælum forustumanna Sjálfstæðisflokksins sérstaklega, bæði talsmanna úr stjórnlaganefnd og formanns flokksins, að þingið hafi tekið þetta mál fyrir og það hafi verið lagt fram af hálfu meiri hluta nefndarinnar án þess að neitt efnislegt sé í því. Hér sé engin efnisleg umræða um málið og það sé ótækt að Alþingi taki málið til afgreiðslu á þeim forsendum. Þegar það liggur fyrir að tillögunni var í janúarmánuði vísað til efnislegrar umfjöllunar til stjórnlaga- og eftirlitsnefndar, og hefur fengið þar gríðarlega mikla og ítarlega yfirferð, liggur fyrir efnisleg niðurstaða úr þeirri vinnu og nefndarálit meiri hlutans og 1. minni hluta byggir algerlega á efnislegum forsendum. Á sama tíma koma upp í umræðunni fulltrúar Sjálfstæðisflokksins sem átelja meiri hluta nefndarinnar fyrir að setja ekki málin fram með efnislegum hætti og lýsa því yfir að þeirra lykiláhersla í þessu máli sé að leiða í ljós hvort hér sé breyttur meiri hluti í málinu eða ekki frá því að málið var afgreitt í september 2010. Ég bara spyr: Hvaða efnislegu forsendur eru í þeim málflutningi? Sá málflutningur byggir ekki á neinum efnislegum forsendum. Stjórnlaga- og eftirlitsnefnd hefur eins og ég nefndi áðan farið ítarlega yfir þetta mál eftir að Alþingi samþykkti að taka það til þinglegrar meðferðar. Það hefur komið skýrt fram í umræðunum og við þekkjum það frá því að málið var á dagskrá í janúar. Það voru mjög skiptar skoðanir um það hvort málið ætti yfir höfuð að fara í þá meðferð. Sú varð niðurstaða þingsins og málið hefur farið þann veg sem vera ber, þ.e. í ítarlega málefnalega umfjöllun. Fjallað hefur verið um heimildir Alþingis til að koma að máli sem þessu, málsmeðferðarreglur og efnisleg skilyrði fyrir afturköllun, vanhæfismál, mismun á því hvað sé annars vegar afturköllun og niðurfelling, meðferð málsgagna og stöðu málsins eins og hún mun hugsanlega blasa við eftir að það hefur verið afgreitt á Alþingi sem verður væntanlega við atkvæðagreiðslu á morgun. Ég ætla ekki að endurtaka mikið af þeirri umræðu sem hefur farið fram og ítarlega hefur verið farið yfir í máli talsmanna meiri hluta nefndarinnar, hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur, og nefndarálits sem hv. þm. Magnús Norðdahl gerði grein fyrir í ítarlegu máli, heldur vík ég fyrst og fremst að þeim þáttum sem hafa verið lykilatriðið í umfjöllun nefndarinnar og snúa að hinum efnislegu skilyrðum og forsendum fyrir því að horfa til þessarar tillögu hv. þm. Bjarna Benediktssonar um afturköllun málsins. Það liggur alveg skýrt fyrir að skilyrðin fyrir því að hægt sé að afturkalla mál eru byggð á þeim sömu forsendum og í almennum sakamálum til fyllingar lögum um landsdóm. Það eru heimildir til að breyta og auka við ákæru eða falla frá saksókn en til að svo megi verða verður það að byggja á málefnalegum sjónarmiðum ef saksókn skal felld niður. Skilyrðin fyrir afturköllun á niðurfellingu byggja á breyttum efnislegum ástæðum. Eins og ítrekað hefur komið fram í umræðunni hafa í starfi stjórnlaganefndar og í máli saksóknara fyrir landsdómi og aðstoðarsaksóknara engin ný gögn borist og engar nýjar upplýsingar hafa komið fram sem kalla á breytingar á afturköllun ákæru. Ekkert í málinu hefur breyst efnislega frá því að Alþingi samþykkti að vísa því til landsdóms. Hér hefur verið tekist á um það í umræðunni hvort forræði þessa máls eigi að vera í höndum þingsins sem ákæranda eða í höndum saksóknara. Það kemur alveg skýrt fram í nefndaráliti meiri hlutans og er okkar mat að það sé ekki staða eða hlutverk Alþingis að grípa inn í dómsmál sem er komið í þann farveg sem blasir við. Það breytir því hins vegar ekki að upp geti komið þær aðstæður að gera þurfi breytingar á málssókninni, annaðhvort með því að afturkalla ákæru og birta þá hugsanlega nýja á breyttum grunni út frá breyttum aðstæðum, eins og við höfum dæmi fyrir úr öðrum sakamálum, eða þá að menn standi frammi fyrir því að taka ákvörðun um niðurfellingu máls þar sem upplýst sé í málsmeðferð að ekki séu lengur efni og aðstæður til að fylgja máli frekar eftir. Eins og ég nefndi áðan þá hefur legið alveg skýrt fyrir í yfirferð okkar í stjórnlaganefnd að engar þær aðstæður eða efni hafi komið fram sem kalla á slíkt enda liggur ljóst fyrir að það væri saksóknara að koma með ábendingar um slíkt til þeirrar sérstöku samstarfsnefndar sem skipuð var af þinginu til að vinna með saksóknurum til stuðnings og aðhalds í þessu máli og Alþingi hefði þá þær óskir í höndum til að fjalla um og taka afstöðu til, enda byggðu þær á málefnalegum forsendum. Lykilatriði málsins eru samt þessi: Engar efnislegar breytingar hafa komið fram í þessu máli af hálfu þeirra sem með höndla. Málið er í höndum saksóknara og það er hans að segja til um breytta stöðu í málinu og hans álit og niðurstaða liggur fyrir í þeim efnum. Þá má spyrja eftir þá yfirferð sem málið hefur fengið í nær tvo mánuði í stjórnlaganefnd: Hafa engar nýjar upplýsingar komið fram í þessu máli? Jú.

Forseti beinir þeim tilmælum til þingmannsins að tala um stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Það mál er til umræðu.

Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, ég skal virða það, ágæti forseti. Það hafa komið fram nýjar upplýsingar í meðferð nefndarinnar. Annars vegar það sem hér hefur verið rætt nokkuð, að ef málið verður afturkallað eða fellt niður verði málsskjöl lokuð almenningi í allt að 30–80 ár. Hér var gert að umræðuefni að þau málsskjöl yrðu aðgengileg með vísan til upplýsingalaga, en það er hálfsannleikur vegna þess að annars vegar liggur fyrir að málsskjölin verða ekki aðgengileg með þeim hætti sem annars væri ef málið gengi sinn veg og málsmeðferð hæfist eins og stefnt er að, þann 5. mars næstkomandi, og hins vegar liggur fyrir og hefur verið upplýst að umtalsvert af nýjum gögnum og málsskjölum eru kominn inn í málið og hafa sérlega verið dregin fram að ósk saksóknara í undirbúningi þessa máls. Það er ljóst að almenningur mun ekki hafa sömu aðstöðu og sama aðgang að þessum gögnum og annars væri. Þetta er atriði sem kom skýrt fram við yfirferð nefndar. Í annan stað liggur það fyrir að málinu er engan veginn lokið þrátt fyrir að tillaga um afturköllun verði samþykkt. Það voru að minnsta kosti ný sannindi fyrir mér og ýmsum öðrum sem fjölluðu um málið í nefnd. Það verður opið í allt að þrjá til sex mánuði til frekari aðkomu Alþingis. Það má auðvitað horfa til þess með vísun til þeirrar umræðu sem hefur verið hér að ástæða sé fyrir Alþingi að taka þá tillögu sem hér liggur fyrir til umræðu og afgreiðslu þrátt fyrir að engar efnislegar breytingar hafi orðið í málinu eða neitt slíkt liggi fyrir því að rétt sé að kanna hug meiri hluta þingsins vegna þess að þær hugmyndir séu uppi, og það liggi hugsanlega fyrir, að breyting hafi orðið á meirihlutavilja þingsins. Með sama hætti væri hægt að halda áfram næstu mánuði og fram á komandi haust að leita eftir vilja þingsins í þessu sama máli og málinu væri þá engan veginn lokið. Sú breytta staða getur komið upp, eins og menn vilja vísa til, að nýir þingmenn breyti einhverju um meiri hluta þingsins í þessu máli líkt og hefur sannarlega gerst frá því að þingið fjallaði um og afgreiddi málið í september 2010 fram til dagsins í dag. Hér gæti líka komið algerlega nýtt þing eftir kosningar sem yrðu haldnar einhvern tíma á vordögum þannig að það mundi auðvitað gerbreyta stöðunni. Menn geta elst við það nánast út í hið óendanlega að leita sífellt eftir nýrri meirihlutaskipan í þinginu til þessa máls. Það er því ekki að ástæðulausu að þeir lögmenn og sérfræðingar sem fjölluðu vísast um málið á sinni tíð hafi lagt það fyrir með þeim hætti í lögskýringum sínum að eftir að búið væri að vísa málinu til landsdóms væri það úr höndum Alþingis. Menn hafa séð fyrir sér að að öðru leyti væri hægt að velta málinu aftur á bak og áfram nánast út í hið óendanlega. Ég tel rétt að draga þessi tvö lykilatriði fram í umræðunni, annars vegar það sem mun blasa við verði málið afturkallað gagnvart aðgengi að upplýsingum og gögnum sem dregin hafa verið fram í málinu, þ.e. almenningur mun ekki hafa sama aðgang og sömu stöðu til að komast í þau gögn og ella, og hins vegar að málinu lýkur engan veginn fyrr en hugsanlega á haustdögum, jafnvel þó að afturköllun verði samþykkt. Þetta eru að mínu mati atriði sem er rétt að menn hafi í huga. Ég ítreka það sem ég nefndi áðan að í því nefndaráliti sem lagt hefur verið fram fyrir afstöðu meiri hluta nefndarinnar er byggt á efnislegum atriðum sem eru forsenda fyrir því að leggjast gegn þeirri tillögu sem hér er flutt og meiri hlutinn leggur fram frávísunartillögu.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir yfirgripsmikla ræðu þar sem hann gat um ýmis vandkvæði sem felast í því að ákæruvaldið er 63 þingmenn, sem geta breyst og breytast nánast frá mánuði til mánaðar. Það koma inn nýir þingmenn o.s.frv. fyrir nú utan það að einhverjir kunna að skipta um skoðun. Getur ekki verið að hv. þingmaður sé að lýsa þeirri skoðun að landsdómur sé órökréttur, að landsdómur yfirleitt sé órökréttur og gangi bara ekkert upp? Eins og hæstv. forsætisráðherra komst að fyrir nokkrum árum, að lögin um landsdóm væru úrelt, og allar þær vangaveltur sem fyrri lögspekingar höfðu um málið hafi miðast við það að þessi lög yrðu aldrei notuð. Þau séu úrelt og hafi alltaf verið úrelt. Það sést bara strax á því að ákærandinn, þ.e. þessir 63 þingmenn geta skipt um skoðun, það getur skipst um í hópnum o.s.frv. þannig að það er ekki alltaf sami ákærandinn út í gegnum allt málið. Fyrir utan það að við hv. þingmenn vorum settir í þá stöðu, hver og einn, að ákæra vini okkar eða fjendur. Þessi dómstóll fullnægir því sennilega ekki öllum skilyrðum réttarríkisins.

Virðulegi forseti. Ég held að við getum verið sammála um að margt í þeim lögum sem víkja að landsdómi er eitthvað sem við mundum ekki vilja sjá í þeirri stjórnarskrá sem við erum að teikna upp hér, heldur að útfærslan yrði með allt öðrum hætti. Það þýðir ekki að lögin hafi alla tíð verið úrelt og séu þannig úrelt að okkur beri ekki að fara eftir þeim. Ég held hins vegar að það sem skipti meginmáli í þessu atriði sé að við eigum að fara eftir þeim lögum og túlka þau á þann hátt sem stjórnlagaspekingar settu fram í skýringum sínum þegar var verið að setja þau lög hér inn í stjórnarskrá. Við höfum enga stöðu eða rétt til þess að vera að túlka það á einhvern allt annan máta en menn gerðu og settu fram á þeim tíma þegar lögin voru sett. Og þar sem lögin eru í gildi ber okkur auðvitað að fara eftir þeim, því að það er nákvæmlega það atriði sem kemur fram í máli fyrirspyrjanda, að við stöndum frammi fyrir þeirri hringavitleysu, ef ég má nota það orð, virðulegi forseti, að hér sé endalaus endurnýjun og breyting á þeim aðila, sem er ákæruvald, eftir því hvernig skipast með sæti, stöðu og hlutverk manna inni á þingi. Auðvitað gengur það engan veginn upp. Þess vegna var það lykilatriðið að eftir að þingið hefur tekið ákvörðun um að vísa máli til landsdóms er málið úr höndum Alþingis.

Frú forseti. Hv. þingmaður svaraði ekki spurningu minni um réttarríkið og hvort þessi dómstóll sé óvilhallur þar sem við erum sett í þá stöðu að ákæra vini okkar og fjendur eftir atvikum, ákæran getur því ekki verið hlutlaus. Varðandi það að ákærandinn sé breytilegur, þá hlýtur ákærandi í landsdómsmálinu að mega afturkalla ákæru sína eins og allir ákærendur alls staðar. Þeir mega alltaf afturkalla ákæruna ef þeir komast að þeirri niðurstöðu að ekki séu lengur líkindi á því að sakborningur verði sakfelldur, því að það eiga menn alltaf að hafa í huga fyrst og fremst, að það séu meiri líkur en minni á því að sá sem er ákærður verði sakfelldur.

Virðulegi forseti. Ég vil nú ekki taka þannig til orða að landsdómur sé í þeirri stöðu að við getum ekki treyst á það að hann dæmi ekki með óvilhöllum hætti.

Ákærandinn.

En ákærandi er ekki dómsaðili í þessu máli. Það að setja fram ákæru þýðir ekki að búið sé að kveða upp dóm í málinu. Það er landsdóms að kveða upp þann dóm og það liggur alveg ljóst fyrir. Hitt er annað mál að auðvitað er sú réttarstaða fyrir hendi að hægt sé að afturkalla málið, það hefur enginn verið að tala gegn því. Við höfum hins vegar deilt um það með hvaða hætti slík afturköllun á sér stað og hver hafi forræðið í því máli. Er það Alþingis að grípa inn í stöðu dómsins eftir að hann hefur tekið til starfa eða er það dómsins og saksóknara að koma með málið inn á borð Alþingis ef menn telja ástæðu og brýna þörf á því vegna þess að aðstæður eða efni máls hafi breyst?

Frú forseti. Við ræðum hér í síðari umr. um tillögu sem ég mælti fyrir um afturköllun ákæru á hendur Geir H. Haarde, fyrrverandi forsætisráðherra. Það er alkunna að mjög var deilt um það hér við fyrri umr. þessa máls hvort málið væri í fyrsta lagi þingtækt og komist að niðurstöðu um það. Í annan stað var um það deilt hvort rétt væri að málið færi til meðferðar í nefnd. Það var kosið um það og málið fór til nefndar. Svo var lengi vel óljóst hvort meiri hluti væri fyrir því í nefndinni að málið kæmi aftur til efnislegrar meðferðar í þinginu til síðari umr. en meiri hlutinn komst að þeirri niðurstöðu fyrir rest að afgreiða málið út úr nefnd og ég vil nota þetta tækifæri til að fagna því. Ég tel að hitt, að láta málið daga uppi í nefndinni vegna þess að ekki var meiri hluti fyrir stuðningi við málið, hefði verið mikið glapræði að láta gerast. Kemur það bæði til af efni málsins og þar sem saksóknari Alþingis hafði sérstaklega kallað eftir því að niðurstaða fengist í málið. Í þessu efni er nærtækt líka að vísa til þess að meiri hluti þingsins hafði óskað eftir efnislegri meðferð þess. Af þessari ástæðu er ástæða til að fagna því að málið sé aftur komið hingað inn til afgreiðslu þingsins. Hér hefur farið fram nokkur umræða í dag um ólíkar hliðar málsins og sitt sýnist hverjum, það er óhætt að segja það. Hér liggja fyrir þrjú nefndarálit úr stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og ég ætla að nota ræðutíma minn til þess að fjalla aðeins um þau sjónarmið sem hafa verið reifuð upp úr nefndarálitum og í ræðum hér í dag. Það er fyrst til að taka að í nefndinni hefur verið fjallað sérstaklega um hvort þingið sé til þess bært að taka þessa ákvörðun. Það ríkir ekki einhugur um það í þinginu en engu að síður er það meginniðurstaðan út úr nefndinni að þingið geti tekið þá ákvörðun. Það var skoðun mín frá upphafi að þingið væri til þess bært að taka ákvörðunina og má svo sem skiptast á skoðunum um það hér á hvaða forsendum það verði á endanum gert, en eins og segir í nefndaráliti frá 2. minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, sem hv. þingmenn Birgir Ármannsson og Ólöf Nordal skrifa undir, verður það þannig á endanum að svo kann að fara að þingmenn geri það hver á sinni forsendu. Í umræðum um þetta mál hefur mjög gjarnan verið vísað til samlíkingar við önnur opinber sakamál. Það er ekki óeðlilegt vegna þess að lög um meðferð sakamála eru landsdóms- og ráðherraábyrgðarlögunum til fyllingar um málsmeðferðina og ýmis atriði. Það breytir því þó ekki að lögin um ráðherraábyrgð og landsdóm eru svo sérstök að ekki er hægt að gera þennan samanburð eða þennan jöfnuð í öllum atriðum. Þetta á alveg sérstaklega við um meðferð ákæruvaldsins. Í öllum venjulegum sakamálum er skýrt að ákæruvaldið hvílir að jafnaði hjá einum manni. Hann kemst á einhverjum tímapunkti að niðurstöðu um hvort tilefni sé til ákæru. Ekki er við því að búast að sá sami einstaklingur almennt séð komist að nýrri niðurstöðu um tilefni saksóknarinnar, enda er það meginregla að mál eru ekki höfðuð nema góðar líkur séu á sakfellingu að mati ákæranda máls. Ég hygg að hægt sé að fullyrða að ef það þykir tvísýnt með sakfellingu sé það meginregla við meðferð opinberra mála að ákæra væri ekki gefin út. Í því máli sem við erum að fjalla um var það á hinn bóginn afar tvísýnt og í því máli sem við erum að fjalla um hvíldi ákæruvaldið ekki hjá einum manni heldur var það sameiginlega í höndum 63 þingmanna og það var mjótt á mununum, afar mjótt á mununum í því mikilvæga mati hvort hinn ákærði hefði framið lögbrot eða ekki. Það var stóra spurningin sem við þingmenn stóðum frammi fyrir á haustmánuðum 2010 þegar málið var hér til meðferðar síðast. Við höfum í millitíðinni séð á hvaða forsendum einstaka þingmenn, sem hafa tjáð sig um málið opinberlega, tóku ákvörðun. Við höfum til dæmis hlýtt á formann Vinstri grænna, hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, greina frá því að það hafi verið sameiginleg niðurstaða þingflokksins - sameiginleg niðurstaða þingflokksins - að styðja niðurstöðu þingmannanefndarinnar sem fjallaði um þetta mál sérstaklega. Það hafi verið sameiginleg niðurstaða þingflokksins. Veltum því aðeins fyrir okkur hvort það geti talist málefnalegar ástæður í þeim skilningi sem málefnalegar ástæður hafa verið nefndar hér í umræðunni í dag. Eru það málefnalegar ástæður í sakamáli að standa saman um niðurstöðu þingmannanefndarinnar? Eru það málefnalegar ástæður? Er farið vel með mannréttindi sakbornings með því að taka pólitíska ákvörðun í málum eins og þessum? Ég held að það sé afar langt frá því. Ætli það hafi verið málefnalegar ástæður þegar einstaka þingmenn sögðu fyrir sitt leyti að allar forsendur hefðu brostið við það að einn sat uppi með alla sökina? Hjá þeim meiri hluta þingmanna sem myndaðist hér við atkvæðagreiðslu? Ef þingmenn lýsa því yfir, hver fyrir sitt leyti, að forsendur hafi brostið er komin rík ástæða til að taka málið til endurskoðunar, þá er komin rík ástæða til þess. Um þetta sjónarmið er fjallað í þingsályktunartillögu minni og ég hef gert grein fyrir henni hér á fyrri stigum. Mig langar líka í þessu samhengi að vísa í fylgiskjölin sem fylgja nefndaráliti 2. minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Þar er að finna í fyrsta lagi fylgiskjal I sem er grein frá Róbert R. Spanó. Í annan stað er fylgiskjal II sem er blaðagrein frá Stefáni Má Stefánssyni. Í þriðja lagi er fylgiskjal III, þar sem um er að ræða greinar frá Ragnari H. Hall. Í fjórða lagi er fylgiskjal IV sem er grein frá Valtý Sigurðssyni. Valtýr Sigurðsson fjallar í grein sinni einmitt um þetta atriði sem ég hef gert hér að umtalsefni. Í fylgiskjali IV segir, með leyfi forseta: „Ein meginskylda ákæranda er að gæta að því að gefa ekki út ákæru telji hann það sem fram er komið ekki líklegt til sakfellis. Eftir að ákæra hefur verið gefin út ber ákæranda sömuleiðis að gæta að málsmeðferðarreglum. Komi í ljós vankantar þar á ber ákæranda að afturkalla ákæruna og fella málið niður. Í landsdómsmálinu liggja þessar heimildir og skyldur eftir því sem næst verður komist hjá Alþingi sem ákæranda. Ríkissaksóknari, sem fer með málið í þessu tilfelli, getur lagt til við Alþingi að fella niður einstaka þætti eða málið í heild en hann hefur, ólíkt því sem er t.d. í almennum sakamálum, ekki heimild til að gera slíkt sjálfur. Þarna er reginmunur á og umræður einstakra þingmanna um að Alþingi eigi ekki að hafa afskipti af ákæruvaldinu í þessu máli eru því á misskilningi byggðar ólíkt því sem var í máli níumenninganna.“ Ég tel að þetta sé sjónarmið sem við hljótum að hafa með í umræðu um valdheimildir þingsins og með hvaða hætti farið er með ákæruvaldið. Það er síðan í fylgiskjali II sem ég vil vísa í sérstaklega með hliðsjón af því sem ég áður sagði um hvernig afgreiðsla einstakra þingmanna byggðist að hluta til á samkomulagi úr þingflokkum. Þar vísa ég í fylgiskjal II, með leyfi forseta: „Með því hins vegar að gefa Alþingi kost á að kjósa um hvort mál skyldi höfða á hendur hverjum og einum sakborninga var þessu faglega mati vikið til hliðar og fært í hendur einstakra þingmanna. Leiða má líkum að því að sú sérfræðiþekking sem þingmannanefndin hafði yfir að ráða hafi ekki verið fyrir hendi hjá sérhverjum þingmanni að sama skapi. Þetta á alveg sérstaklega við þar sem sakarefnið beindist að ýmsum meintum athafnaleysisbrotum. Einmitt í slíkum málum eru öll matsatriði um sekt eða sýknu sérstaklega vandasöm. Af framansögðu má leiða líkum að því að umrædd málsmeðferð Alþingis hafi í þýðingarmiklum atriðum vikið frá almennum og viðurkenndum reglum um höfðun sakamála. Sé það rétt dregur það mjög úr trúverðugleika ákærunnar.“ Þetta vildi ég nefna í samhengi við umræðuna um að það sé eitthvað óeðlilegt við að þingið endurmeti afstöðu sína og það er nauðsynlegt í þeirri umræðu að hafa í huga að það er ekkert venjulegt við þetta mál, það er óvanalegt. Þetta er fyrsta málið sem höfðað er gegn ráðherra fyrir landsdómi, þetta er fyrsta málið, og það var mikið ógæfuskref að stíga það á sínum tíma. Það var svartur dagur í sögu þingsins þegar sú ákvörðun var tekin, að ekki sé rætt um undirmálin sem voru í gangi á þinginu til að kalla fram heppilega niðurstöðu séð frá sjónarhóli einstakra þingmanna eftir því hvar í flokki þeir sátu. 
             Sérstaklega ber að hafa í huga í þessu samhengi … 

Forseti biður hv. þingmenn um að gefa ræðumanni hljóð.

Sérstaklega ber að hafa í huga í þessu samhengi að frá því að atkvæðagreiðslan fór fram á sínum tíma og meiri hlutinn sem myndaðist í henni var mjög naumur og hann fékkst með þessum hætti sem ég hef hér rakið, frá því að það gerðist hafa stigið fram einstakir þingmenn og lýst þeirri skoðun sinni að þetta hafi verið röng niðurstaða og þeir hafi skipt um skoðun. Ég lét þess getið þegar ég tefldi þingmálinu fram á sínum tíma að það væri komið fram af minni hálfu, ekki síst vegna þess að ég teldi að nýr meiri hluti hefði myndast á þinginu. Þar til umræða fór fram um málið kom síðan enn betur í ljós að ég hafði rétt fyrir mér um þetta atriði. Það komu fleiri þingmenn en ég átti von á og stigu fram og lýstu efasemdum um að rétt hefði verið að höfða málið. Þetta er grundvallaratriði sem er ekki hægt að skauta fram hjá í umræðu um þetta mál, þ.e. þegar mat ákærandans sjálfs - í þessu tilfelli sameiginlegt mat 63 þingmanna - er það að rangt sé að höfða málið vegna þess að sakborningurinn hafi ekki gerst brotlegur við lög. Þá hljótum við að fara að huga að grundvallarmannréttindum, eins og þeim að enginn maður eigi að þurfa að svara til saka fyrir dómstólum nema meiri líkur séu taldar á sekt en sýknu. Það eru grundvallarmannréttindi. Mér finnst menn skauta býsna létt yfir slík grundvallarmannréttindi sem almenn sátt hefur þó ríkt um í þjóðfélaginu frá lýðveldisstofnun. Hvernig er hægt að horfa fram hjá þessu og bera fyrir sig hér einhver tæknileg atriði sem eru að hluta til byggð á einhverjum nýjum fræðikenningum, eins og til dæmis umræðan um að þingið geti ekki átt frumkvæðisrétt? Ég vil taka fram að mér finnst umræðan hér í dag hafa að uppistöðu til verið málefnaleg. Ég vil segja til dæmis um málflutning hv. þm. Magnúsar Norðdahls að mér finnst hann hafa verið mjög öfgalaus. Hann hefur fært fram rök fyrir máli sínu þó að ég sé ekki sammála þeim, eins og til dæmis þetta með frumkvæðisréttinn, að hann sé ekki hjá þinginu. Ég finn engin almennileg rök fyrir því að sá sem fer með ákæruvaldið geti ekki átt frumkvæðið. Hvers vegna skyldu menn hafa smíðað lögin með þeim hætti? Og hvar hefur einhvern tímann í öllum þeim fræðum sem vísað hefur verið til í þessari umræðu orðið „frumkvæðisréttur“ komið fyrir? Hvergi nokkurs staðar. Það hefur hvergi verið rætt um meintan frumkvæðisrétt eða mikilvægi þess að hann hvíli hér eða þar, hvergi. Þvert á móti. Það sem við höfum nýjast sem réttarheimild til túlkunar á þessum atriðum er það sem fram kemur frá landsdómi og þar er alveg skýrt að saksóknari fer ekki með ákæruvaldið og getur engin áhrif haft á efni málsóknarinnar. Þetta fær mig til þess að komast að þeirri niðurstöðu að það sé ekki einungis réttur þingsins að kalla ákæruna til baka, heldur sé það ótvírætt þannig að það geti byggt á þeim málefnalegu sjónarmiðum sem hentar hvaða þingmanni sem er. Enda man ég ekki eftir sérstakri umræðu um það hér á sínum tíma að rökin sem menn tefldu fram fyrir því að ákæra í málinu þyrftu að vera byggð á einhverjum sérstökum málefnalegum rökum umfram það sem var þá í umræðunni. Það þurfti ekki að byggja á neinu öðru en mati á því hvort menn teldu lög hafa verið brotin. Það var umræðuefnið, það var aðalatriði málsins. Hvaða málefnalegu ástæður eru það aðrar en þær að það hvílir hjá eintökum þingmanni að meta það fyrir sitt leyti hvort lög hafi verið brotin. Það hefur frá upphafi verið aðalatriði þessa máls. Það er aðaltilefni þess að tillagan er komin fram að ég sé ekki annað en að það sé meiri hluti þingmanna sem telur ekki tilefni til ákæru. Ég vil taka fram, vegna þess að ég vísaði til þess að einstaka þingmenn hefðu stigið fram og aðrir komið inn á Alþingi sem telja ekki tilefni til ákæru en töldu það ýmist áður eða hafa komið í stað þingmanna sem þá sátu á þingi sem varamenn, að ég kannast ekki við að nokkur einasti þingmaður, enginn, sem var þeirrar skoðunar í september 2010 að ekki væri tilefni til ákæru sé nú þeirrar skoðunar að það sé tilefni til ákæru, að hann hafi sannfærst í millitíðinni. Getur einhver bent mér á það? Ef svo er ekki þá liggur það fyrir, samkvæmt því sem fram hefur komið hjá hæstv. innanríkisráðherra og nokkrum öðrum þingmönnum, að meiri hlutinn fyrir ákærunni er fallinn, hann er hreinlega fallinn. Ákærandinn, sá sem óumdeilanlega fer með ákæruvaldið í þessu máli, er sem sagt kominn að þeirri niðurstöðu að ekki sé tilefni til ákæru og sakborningurinn sé þar af leiðandi ranglega dreginn fyrir landsdóm. Ætla menn að skauta fram hjá þessu atriði á einhverjum tæknilegum forsendum, að ekki séu tínd til nægilega vel einhver málefnaleg rök? Ég hafna að sjálfsögðu því sem fram kemur í meirihlutaálitinu að engin málefnaleg rök fylgi þingsályktunartillögunni. Þvert á móti, þau eru tínd til í málinu sjálfu, það er getið um þau í áliti 2. minni hluta. Ég hef farið yfir þau hér á fyrri stigum þessa máls auk þess sem það er ekki í mínum höndum að tala fyrir öllum þeim ólíku sjónarmiðum sem kunna að búa að baki ákvörðun einstakra þingmanna. Það er nefnilega séreðli þessa máls að ákæruvaldið hvílir hjá 63 einstaklingum. Þannig er það. Þess vegna er svo mikilvægt að málið komist til atkvæðagreiðslu á morgun, þess vegna er svo mikilvægt að menn geri ekki þau mistök að ljúka málinu með því að taka það af dagskrá 

Forseti. Það væri full ástæða til að spyrja út í fjölmargt sem hv. þingmaður sagði í ræðustólnum en vegna þess að ekki er víst að flutningsmaður tillögunnar, sem er þessi hv. þingmaður, komi aftur í stólinn vil ég spyrja um eitt sem hann talaði ekki um af einhverjum ástæðum. Það er um gögn málsins. Verði honum að þeirri ósk sinni að meiri hluti hér hafi skipt um skoðun, hann lætur eins og þetta sé sama mál og áður var flutt, í september 2010, hvað verður þá um gögn málsins? Er það rétt staðhæfing í meirihlutaálitinu frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að gögnin verði, þau sem ný eru að minnsta kosti og ekki liggja frammi önnur, lokuð inni á Þjóðskjalasafni í 30 ár og í 80 ár? Telur þingmaðurinn, sem er lögfræðingur, eins og stundum kemur fram í máli hans, að það sé rétt niðurstaða? Telur þingmaðurinn það eðlilega niðurstöðu að þessi gögn lokist af á Þjóðskjalasafninu í allan þennan tíma? Telur hann að einhver gögn séu þarna sem almenningur ætti í raun að hafa aðgang að við það verk sem þetta mál er liður í, uppgjör við hrunið, uppgjör við nýfrjálshyggjuna og hrunið sem af henni hlaust og stjórn Sjálfstæðisflokksins, einkavinavæðingu Sjálfstæðisflokksins, sölu hans út og suður á bönkum, hagstjórn sem var fyrir neðan allar hellur, halla á viðskiptum við útlönd og þau ævintýri sem vinir Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins stunduðu í bankaviðskiptum og útrásinni? Telur hann að hugsanlega séu gögn þarna fyrir hendi sem lokist af við tillögu hans? Ef svo er og honum er annt um þessi gögn, hvers vegna gerði hann þá ekki ráð fyrir því í þingsályktunartillögunni eða sérstöku frumvarpi sem flutt væri samhliða henni þegar hann lagði tillöguna fram á sínum tíma?

Frú forseti. Þegar um grundvallarmannréttindi er að ræða eins og þau sem við fjöllum um hér, að menn séu ekki ákærðir, sæti ekki ákæru, þurfi ekki að svara til saka fyrir dómstóli, nema að líkur séu á sakfellingu, tel ég að spurningin sem hv. þingmaður ber hér upp sé léttvæg í samanburðinum. Hvað verður um gögnin? Það hefur enginn skortur verið á því að opna og upplýsa, gefa út skýrslur, fara í rannsóknir, fyrir liggur rúmlega 2.500 blaðsíðna skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis og jafnframt liggur fyrir að þegar þingið tók ákvörðun um ákæru í þessu máli höfðu engin viðbótargögn komið til skjalanna. Engin sjálfstæð sakamálarannsókn hafði átt sér stað áður en Alþingi ákvað að ákæra. Hafi komið til viðbótargögn sem hv. þingmaður vill gjarnan að komi fram í dagsljósið kann það vel að vera og um meðferð þeirra fer samkvæmt lögum, en hvað um þau verður á endanum er fyrir mér mjög léttvægt, samanborið við þau grundvallarmannréttindi sem málið fjallar um. Farið verður með gögnin á grundvelli laga. Aðalástæðan fyrir því að málið er komið fram er sú sem ég hef rakið hér og það sjónarmið mitt um að ekki hafi verið tilefni til ákæru. Þar er ég sammála hv. þingmanni og hæstv. forsætisráðherra, sem er samflokksmaður hv. þingmanns, þar sem hún sagði við fjölmiðla skömmu eftir að ákæran hafði verið ákveðin, með leyfi forseta: „Mér þykir það auðvitað miður að Geir H. Haarde hafi verið ákærður og farið fyrir landsdóm. Mér þykir það mjög miður vegna þess að ég tel ekkert tilefni hafa verið til þess.“

Forseti. Það væri æskilegt að hv. þm. Bjarni Benediktsson vitnaði oftar í Jóhönnu Sigurðardóttur, hæstv. forsætisráðherra. Ef ég má bæta við annarri athugasemd er það fyrir mér klárt, það er skoðun mín, sú afstaða sem ég byggði á á sínum tíma og ég geri það enn, að meiri líkur en minni væru til sakfellingar í þessu máli. Það sem hér kemur hins vegar í ljós er að hv. þm. Bjarni Benediktsson vill ekki svara því hvað verði um gögnin, vill ekki svara því áliti sem meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefur eftir þinglega meðferð málsins, það er rétt að hafa á hreinu þann frasa: Þingleg meðferð málsins hefur farið fram á fjölda funda og meðal annars tafið afgreiðslu stjórnarskrárinnar. Hv. þm. Bjarni Benediktsson hefur ekki gert sér grein fyrir því en vill ekki svara því hvað verður um gögnin. Honum þykir það léttvægt hvað verður um gögnin. Veit Bjarni Benediktsson hvaða gögn þetta eru? Það er alveg klárt að saksóknari hefur aflað töluverðra gagna, það vitum við. Eina gagnið sem hefur í raun komið fram er varnarskjal Geirs Haardes frá lögfræðingi hans og í því er meðal annars tekin sú stórmannlega afstaða að Geir Haarde sé saklaus vegna þess að helstu atburðir sem þessu máli viðkomi hafi farið fram í viðskiptaráðuneytinu, annar ráðherra hafi verið í því máli sem Geir Haarde sé talinn ábyrgur fyrir hér. Hvað stendur í gögnunum? Veit Bjarni hvað stendur í gögnunum? Sú spurning hvílir á mörgum. Getur verið að í gögnunum sé eitthvað sem kemur við hinu fræga vafningsmáli sem Bjarni Benediktsson er flæktur í? Getur verið að Bjarni Benediktsson hafi látið Geir Haarde vita með einhverjum hætti hvernig hann blandaðist í það mál og hvers hann varð áskynja í því? Er það hugsanlegt að það sé þannig? Veit Bjarni af tölvupóstum, gögnum, skýrslum -

Forseti biður hv. þingmann að nefna þingmenn hér fullu nafni.

Veit Bjarni Benediktsson, hv. þingmaður, af slíkum hlutum sem farið hafa til Geirs Haardes eða kunna að vera í þessum gagnapakka? Það hvílir mikil ábyrgð á hv. þingmanni, bæði sem þingmanni, sem stjórnmálaleiðtoga og líka sem 

Frú forseti. Hv. þingmaður gerir það sem svo oft má búast við af honum, hann fer niður á ákveðið plan sem ég kæri mig ekki um að takast á við hann á. Hv. þingmaður upplýsti bæði í þessari ræðu og hinni fyrri að hann liti á ákæruna sem uppgjör við hrunið, að hún væri uppgjör við einkavæðingu bankanna, að hann teldi mikilvægt að saksóknin færi fram og að málshöfðunin ætti sér stað, málflutningurinn fyrir landsdómi, til að komast í einhver skjöl og gögn sem ég hef engar upplýsingar um hver eru. Það flettir ofan af hvatanum sem drifið hefur hv. þingmann áfram. Hann fer fram á málsókn á röngum forsendum. Það er ekki ákært fyrir einkavæðingu bankanna í þessu máli, tilgreindir eru fjórir afmarkaðir ákæruliðir og um þá snýst þetta mál, það snýst ekki um öll þau atriði sem hv. þingmaður romsaði út úr sér sem hann vill að málið snúist um í raun og veru. Ef það er ekki vitnisburður um í hvers konar ógöngur Alþingi er komið með því að höfða sakamál á hendur mönnum til refsingar og til fangelsisvistar á svona forsendum þá veit ég ekki hvað. Það er nákvæmlega þetta sem menn ræddu hér um árið 1962 og 1963 þegar landsdómslögin og ráðherraábyrgðarlögin voru til umræðu á þinginu, að hætta væri á því að forsendur eins og þær hv. þm. Mörður Árnason tiltók í sínu stutta máli yrðu lagðar til grundvallar ákæru yfir mönnum, yfir fyrrverandi ráðherrum, yfir pólitískum andstæðingum, var sérstaklega nefnt. Allt kemur það fram í málflutningi eins og við höfum heyrt hjá hv. þingmanni í umræðunni. Það er óendanlega dapurlegt fyrir þingið, fyrir þjóðina, fyrir allt það sem við stöndum hér fyrir og eigum sameiginlega að standa vörð 

Frú forseti. Vegna þess sem fram kom í máli hv. þm. Bjarna Benediktssonar hvað varðaði frumkvæðisréttinn taldi ég mig hafa útskýrt það býsna vel. Frumkvæðisrétturinn felst í því að einhver hafi heimild eða rétt til þess að gera einhverjar þær ráðstafanir sem leiða til bindandi ákvörðunar. Dæmi um það er að karl og kona geta átt frumkvæði að því að ganga í hjúskap, foreldrar þeirra geta til dæmis ekki haft frumkvæði í því efni. Þetta er frumkvæðisréttur. Um þetta snýst málið svolítið og ræða mín fyrr. Allir þeir fræðimenn sem að þessu komu hafa alltaf sagt að málið væri úr höndum þingsins, þ.e. þingið hefur ekki, eftir samþykkt og eftir að málið er komið fyrir dóminn, heimild til að afturkalla það. Það hefur ekki frumkvæði til þess að gera það. Svo einfalt er það. Og þetta er ekkert nýtt hugtak í lögfræði eða ankannalegt. Allir fræðimenn eru sammála um þetta nema þeir sem hafa síðan skrifað blaðagreinar, og með fullri virðingu fyrir öllum þeim góðu lögfræðingum er það þannig að menn komast upp með að skrifa í blaðagreinum ýmsa hluti, eins og „að því er best verður komist“ eða eitthvað svona, án þess að færa fyrir því rök og án þess að aðrir sérfræðingar líti yfir öxlina á þeim og kíki aðeins á hvort það sé skynsamlegt sem þeir eru að skrifa. Það er meira að segja staðfest í úrskurði landsdóms að það er þannig, þar er til dæmis talað um að saksóknari Alþingis eigi að beina einhverju til Alþingis ef hann telur ástæðu til. Að fenginni þeirri ósk skapast þessi réttur Alþingis til að taka á málinu í samræmi við þær gömlu lagatúlkanir sem ég fór fyrr yfir. Af því að ég hef aðeins tækifæri í málinu verð ég að segja sem er að menn tala hér mikið um að 63 þingmenn hafi ákæruvaldið. Það er ekki rétt, þeir eru að ég held núna orðnir 65. Ég hef ekki verið spurður um hvort ég telji að það eigi að ákæra Geir Hilmar Haarde eða einhverja aðra 

Frú forseti. Hvað þetta síðasta atriði snertir er það í mínum huga bara enn eitt atriðið sem dregur fram hvers konar galli er á allri þessari umgjörð fyrir ákærumál á hendur fyrrverandi ráðherrum, einmitt að hér voru á sínum tíma varaþingmenn sem höfðu setið í örfáa daga og þurftu að taka afstöðu til ákæru á hendur fjórum ráðherrum. Þetta er það sem ég var að vísa til að prófessor Stefán Már Stefánsson skrifaði um í því fylgiskjali sem ég las upp úr áðan. Menn höfðu engar faglegar forsendur til að taka ákvörðun um ákæru einmitt af þessari ástæðu. Mér finnst þetta ekki draga neitt annað fram en að það var rangt að leggja af stað og menn hefðu betur látið það eiga sig. Varðandi frumkvæðisréttinn nefndi ég það í mínu máli áðan að hans hefur hvergi verið getið í fræðunum. Hvergi hefur verið fjallað sérstaklega um það að frumkvæðisrétturinn, eins og hv. þingmaður kýs að kalla það, hvíli á einum stað en ekki öðrum. Það sem ég er að kalla sérstaklega eftir og gerði reyndar í andsvari fyrr í dag við hv. þingmann er þetta: Hvaða efnislegu rök eru til staðar fyrir því að Alþingi, sem fer skýrlega með ákæruvaldið, geti ekki haft þetta frumkvæði eins og hv. þingmaður kýs að líta á það? Hvaða efnislegu rök eru fyrir því? Ef saksóknarinn fer ekki með ákæruvaldið og hefur aldrei lagt sjálfstætt mat á hvort meiri líkur séu til sektar en sýknu og hefur margoft tekið fram í umræðum um þetta mál að það sé ekki hans að leggja mat á það, hvers vegna ætti saksóknarinn þá að fara að eiga eitthvert slíkt frumkvæði? Þetta er ekki saksóknari samkvæmt opinberri skipun, hann er sérstaklega kosinn af Alþingi. Þetta er framlenging á þessu hlutverki Alþingis, þ.e. á ákæruvaldi Alþingis, hann er kosinn af Alþingi og gerir það sem Alþingi felur honum að gera. Ég kalla eftir því hvaða 

Frú forseti. Það má fallast á sumt af því sem hv. þm. Bjarni Benediktsson sagði. Það eru gallar á lögunum nr. 3/1963, á því er enginn vafi og á það hefur oft verið bent. Ég held að menn séu mjög meðvitaðir um það enda hefur verið hugað að breytingum á þeim. En það breytir ekki þeirri staðreynd að við sitjum uppi með þessi lög og okkur ber að fara eftir þeim eins og þau voru skrifuð og eins og rétt er talið að túlka þau. Svo mikið er víst. Í því speglast einmitt kannski fáránleikinn í þessu máli, ef maður orðar það þannig, að hér hafa sest niður á sínum tíma 63 þingmenn og tekið efnislega ákvörðun um að það skyldi ákært. Fræðimenn eldri hafa sagt að það sé svona einskiptisaðgerð að menn ákveði þetta. Síðan komi það ekki til afgreiðslu aftur, m.a. vegna þess að svona meiri hluti getur oltið mjög skyndilega. Ég fer yfir það í nefndaráliti mínu að það er nóg að kallaður sé inn á þingið einn eða tveir varaþingmenn og þá sé hægt að færa svona tillögu fram að nýju, jafnvel hægt að samþykkja það að falla frá ákærunni, síðan fara þeir af þingi, gamli meiri hlutinn er kominn inn aftur og þá er hægt að samþykkja það að fara aftur í ákæru. Þetta er fáránleikinn í málinu. Ég held að þessir eldri fræðimenn hafi gert sér fulla grein fyrir þessu og það séu rökin þeirra. Það er líka, til að bæta ofan í þetta, hægt að ímynda sér það að heilar þingkosningar gætu snúist um meðferð dómsmáls. Það er hægt að rjúfa þing í kjölfar ákvörðunar eins og þessarar, boða til nýrra kosninga, láta kosningarnar snúast um hvort eigi að ákæra menn eða ekki og taka ákvörðun þegar þing er komið saman. Þetta er fáránleikinn í málinu. Þess vegna held ég að menn hafi haft rétt fyrir sér þegar þeir sögðu einfaldlega: Þingið er úr málinu, öll skynsemisrök mæla með því.

Frú forseti. Hv. þingmaður er reyndar í miklum minni hluta í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd með þá skoðun sína að þingið geti ekki tekið þessa ákvörðun. Meiri hluti nefndarinnar var þeirrar skoðunar, 2. minni hluti var jafnframt sömu skoðunar. En það sem stendur upp úr eftir þessa umræðu, eins og ég horfi á hana, er sú staðreynd að nú styttist í að málsmeðferðin fari fram fyrir landsdómi og þá blasir við, eftir umræðurnar á þinginu og allt sem sagt hefur verið frá því að tillagan kom fram, að meiri hluti þingmanna er líklega ekki á þeirri skoðun að sakborningurinn hafi unnið neitt til saka, hann sé saklaus. Eins og ég vitnaði til hæstv. forsætisráðherra: Það er ekkert tilefni til málshöfðunarinnar. Þá fer þetta mál að sjálfsögðu að snúast um aðra hluti en einhver tæknileg atriði, um hvort þingið geti þetta eða hitt. Þá fer þetta að snúast um miklu stærri mál en það. Það fer til dæmis að snúast um þau grundvallarmannréttindi sem ég vék hér að. Það fer líka að snúast um heildarrökin fyrir því að málshöfðuninni sé haldið áfram yfir höfuð. Hvernig blasir það við dómstólum, við dómendum í þessu máli, eftir umræðurnar hér á þingi þegar fyrir liggur að menn tóku ákvörðun í þingflokki sem ein heild, pólitíska ákvörðun, 

En ekki Sjálfstæðisflokkurinn?

Enginn þingmaður sem áður var á móti málshöfðun hefur nú stigið fram og sagt: Ja, ég hef skipt um skoðun. Enginn. Allt þetta verður auðvitað tekið með þegar málsmeðferðin fer fram, ef það gerist sem ég vona auðvitað ekki, og dregur úr trúverðugleika málshöfðunarinnar, þess á hvaða grundvelli ákæran er lögð fram. Samanlagt gerir þetta, bæði það sem ég hef hér rakið og reyndar allt það sem hv. þingmaður sagði í andsvari sínu, ekki annað en að draga fram hvers konar ótrúleg 

Frú forseti. Við ræðum hér tillögu um afturköllun ákæru á hendur fyrrverandi forsætisráðherra Geir H. Haarde. Þetta er sennilega skrýtnasta mál sem komið hefur inn í þingið í lýðveldissögunni og í raun ótrúlegt að það skuli vera á dagskrá þingsins. Mig langar að byrja á því að hefja mál mitt á því að nefna að ég tala hér fyrir algjörlega tómum þingsal, og hér er enginn inni nema sá er hér stendur, hæstv. forseti og aðstoðarmaður forseta þingsins. Það er kannski við hæfi enda er þetta mál í raun tóm tunna og eingöngu einhvers konar upphlaup af hálfu málshefjanda og Sjálfstæðisflokksins. Mig langar að fjalla að mestu leyti, frú forseti, um það sem stendur í þeim nefndarálitum sem fram hafa komið. Í nefndaráliti frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar segir meðal annars, með leyfi forseta: „Landsdómur hefur þegar kveðið upp einn dóm og úrskurðað í þremur kærumálum sem varða undirbúning og grundvöll ákæru á hendur fyrrverandi forsætisráðherra, þar á meðal kröfu verjanda um frávísun einstakra ákæruliða og frávísun málsins í heild. Landsdómur hefur til dæmis ákveðið að saksóknari Alþingis hafi verið löglega kjörinn og að það hafi verið lögmætt að þingið byggði ályktun um málshöfðun á skýrslu rannsóknarnefndar þingsins. Þá hefur dómurinn skorið úr um það að þær refsiheimildir sem ákært er fyrir séu nægilega skýrar til að ákærði geti haldið uppi vörnum. Einnig eru reglur landsdómslaga og sakamálalaga um meðferð málsins taldar fyrirsjáanlegar og ekki standa því í vegi að ákærði fái notið réttlátrar málsmeðferðar eins og stjórnarskráin gerir ráð fyrir.“ Svo segir áfram, með leyfi frú forseta: „Í fræðaskrifum um stjórnskipunarrétt (m.a. Bjarni Benediktsson 1940, Ólafur Jóhannesson 1960 og 1978, Gunnar G. Schram 1999 og Andri Árnason 2009) kemur fram að þegar Alþingi hefur samþykkt málshöfðun og kosið sækjanda og nefnd fimm þingmanna til aðstoðar eins og síðar varð sé málið komið úr höndum þingsins og að hvorki hið sama þing né nýtt þing að afloknum kosningum nýskipað geti eftir það afturkallað málsókn. Í greinargerð með frumvarpi til laga um landsdóm (3. mál 83. löggjafarþings) er gerð grein fyrir nýmæli um kosningu fimm manna saksóknarnefndar sem sé saksóknara allt í senn styrkur og aðhald. Þá segir: „En eins og nú er, hefur Alþingi engin skipti af málinu, eftir að það hefur kjörið sóknara. Með kjöri saksóknarnefndar fær Alþingi hins vegar sérstaka fulltrúa til að fylgjast með saksókninni og ýta á eftir henni, ef þörf gerist.““ Frú forseti. Þetta er mikilvægt vegna þess að hér er einfaldlega verið að koma í veg fyrir það, eins og oft hefur verið bent á, að endalaust sé hægt að hringla hér með málshöfðanir á hendur ráðherrum fyrir landsdómi. Það sé hægt að afturkalla þær, það sé hægt að kalla þær fram að nýju, það sé hægt að afturkalla þær og setja þær fram að nýju. Slíkt fyrirkomulag með landsdóm og ráðherraábyrgð er náttúrlega ekki boðlegt neinu ríki sem vill kalla sig réttarríki. Frú forseti. Í nefndarálitinu segir einnig, með leyfi forseta: „Fyrir nefndinni kom einnig fram sjónarmið varðandi ákvæði 29. gr. stjórnarskrárinnar, þ.e. að auk samþykkis Alþingis þurfi atbeina forseta og tillögu ráðherra dómsmála til þess að fella niður saksókn fyrir landsdómi. Þá sé niðurfelling saksóknar sérverkefni handhafa framkvæmdarvalds sem aðrir handhafar ríkisvalds mega ekki seilast í þó að samþykki þingsins sé áskilið í tilviki ráðherraábyrgðar. Einnig var bent á að nýtt Alþingi geti ekki afturkallað landsdómsmál, ella gætu þingkosningar hreinlega snúist um sekt eða sýknu ráðherra.“ Þetta er í samræmi við það sem ég sagði rétt áðan að slíkt mundi kalla á fyrirkomulag sem yrði aldeilis ómögulegt að búa við og í raun fráleitt að halda því fram af málshefjanda að þetta sé það fyrirkomulag sem menn hafi stefnt að á sínum tíma. Frú forseti. Í kaflanum um efnisleg skilyrði afturköllunar segir meðal annars í nefndaráliti meiri hlutans, með leyfi forseta: „Nefndin fjallaði um það hvort fyrir hendi væru efnislegar ástæður sem ættu að leiða til þess að málið yrði fellt niður eins og tillagan gerir ráð fyrir. Leitaði nefndin meðal annars eftir afstöðu saksóknara Alþingis og aðstoðarsaksóknara um það hvort komnar væru fram upplýsingar eða gögn sem breyttu málinu í þá veru. Af hálfu saksóknara og aðstoðarsaksóknara kom fram að ekkert hefði breyst efnislegt í málinu eða nokkuð það komið fram við rannsókn málsins sem leiddi til þess að saksóknari leitaði til Alþingis með beiðni um samþykkt nýrrar þingsályktunartillögu um breytingu á ákæru eða afturköllun hennar.“ Í álitinu segir að auki, frú forseti: „Meiri hlutinn telur að til þess að unnt sé að afturkalla ákæru fyrir landsdómi þurfi að liggja fyrir efnislegar ástæður eða efnisleg sjónarmið sem réttlæta slíkt. Telur meiri hlutinn engar slíkar fram komnar og jafnframt að ekkert það sé fram komið sem leiða ætti til þess að saksókn yrði felld niður. Þá telur meiri hlutinn þá málsmeðferðarreglu gilda við afturköllun ákæru á hendur ráðherra að tillaga um slíkt eigi að berast frá saksóknara Alþingis að höfðu samráði við saksóknarnefnd, sbr. ákvæði 16. gr. laga um landsdóm. Slík tillaga hefur ekki borist.“ Frú forseti. Fyrsti minni hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem hv. þm. Magnús Norðdahl skipar, fjallar einnig um það í áliti sínu að þessi afturköllun á ákæru sé ótæk og vísar meðal annars til þessara raka, með leyfi forseta: „Í fyrsta lagi telur 1. minni hluti að þingsályktunartillagan hafi aldrei uppfyllt skilyrði þess að vera tekin á dagskrá Alþingis, annars vegar vegna formgalla og hins vegar þar sem Alþingi hafi ekki að eigin frumkvæði heimild til þess að afturkalla ákæru sem þegar hefur verið þingfest fyrir landsdómi og að meðferð slíkrar tillögu á Alþingi og samþykkt hennar feli í sér brot gegn 14. gr. stjórnarskrárinnar, viðurkenndum túlkunum á henni og ákvæðum laga um landsdóm.“ Í sama áliti segir einnig, með leyfi forseta: „Lög um meðferð sakamála, nr. 88/2008, geyma ekki ákvæði um að ákæra verði afturkölluð og mál fellt niður þannig að fyrri ákvörðun um að mál skuli höfðað verði fyrst felld úr gildi og að svo búnu saksóknara falið að afturkalla ákæru. Tillagan felur því í sér einstakt og áður óþekkt verklag. […] Þar sem efni tillögunnar er óskýrt og þingsköp Alþingis geyma ekki heimild til þess að Alþingi taki ákvörðun með þeim hætti sem lagt er til telur 1. minni hluti að þingsályktunartillagan hafi ekki í upphafi verið þingtæk og því beri að vísa henni frá jafnvel þó að hún hafi fengið umfjöllun í nefnd milli umræðna.“ Frú forseti. Hv. þm. Magnús Norðdahl vísar svo í greinar fræðimanna sem allar eru á einn veg; eftir að Alþingi hafi samþykkt ályktun um málshöfðun og kosið saksóknara, sé því ekki heimilt að skipta sér lengur af málinu. Hér er um að ræða fræðimenn sem þykja kanónur í íslenskri lögfræði, dr. Bjarna Benediktsson, Ólaf Jóhannesson, dr. Gunnar G. Schram, Andra Árnason hæstaréttarlögmann og Sigurð Líndal, fyrrverandi prófessor við Háskóla Íslands. Allir þessir aðilar hafa fjallað um þetta mál með einum eða öðrum hætti og telja algjörlega skýrt að Alþingi sé ekki heimilt að skipta sér af slíkri ákæru eftir að hún hefur verið tekin í dóm eins og sagt er, eins og ákæran gagnvart fyrrverandi forsætisráðherra Geir H. Haarde hefur verið. Sambærilegar og skýrar heimildir voru ekki í hendi saksóknara, eins og segir meðal annars í álitinu, með leyfi forseta: „fyrr en með setningu laga nr. 88/2008 og telur prófessor Róbert Spanó að við gildistöku þeirra hafi Alþingi fengið heimild til þess að eiga frumkvæði að afturköllun málshöfðunar á hendur ráðherra í samræmi við 2. mgr. 153. gr. og b-lið 170. gr.“ Þetta álit Róberts Spanós birtist sem blaðagrein í Fréttablaðinu og þau rök sem flutningsmenn málsins og stuðningsmenn hafa notað styðjast meðal annars ekki við ritrýndar fræðigreinar í lögfræði heldur blaðagreinar sem taldar eru upp í fylgiskjölum með nefndaráliti frá 2. minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, þ.e. frá hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins Birgi Ármannssyni og Ólöfu Nordal. Þær greinar sem vísað er til þar eru meðal annars grein eftir Róbert Spanó, grein eftir Stefán Má Stefánsson, grein eftir Ragnar H. Hall og grein eftir Valtý Sigurðsson. Þetta eru ekki ritrýndar fræðigreinar, þetta eru skoðanir sem settar eru fram í blaðagrein og hafa ekkert fræðilegt gildi og eru ekki innlegg í þetta mál. Það má heldur ekki gleyma því að einhverjir af þessum fjórum mönnum hafa einnig þegið greiðslur fyrir frá málsvörn Geirs H. Haardes. Róbert Spanó er ekki einn þeirra, svo mikið veit ég, en einhver eða einhverjir hinna þriggja hafa þegið greiðslur. Það þarf að hafa í huga líka þegar fjallað er um svona mál að menn eru keyptir til þess að hafa skoðanir á þeim. Þetta mál er hið ómögulegasta og hið ömurlegasta sem ég hef nokkurn tíma séð hér og toppar meira að segja Icesave-málið sem var þó keyrt hér inn í þrígang á sínum tíma og ég átti mikla aðkomu að. Ég hef aldrei séð önnur eins óheilindi, óheiðarleika og hræsni í málatilbúnaði um nokkurt mál og þetta einstaka mál. Það tekur út yfir allan þjófabálk þegar formaður Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Bjarni Benediktsson, vísar ítrekað í eitthvað sem hann kallar grundvallarmannréttindi sakbornings. Sjálfstæðisflokkurinn hefur aldrei nokkurn tíma svo mér sé kunnugt um ályktað um mannréttindamál í nokkru einasta máli og ég skora á þá að sýna mér hvar og hvenær flokkurinn hefur ályktað eitthvað einhvers staðar um grundvallarmannréttindi. Sjálfstæðisflokkurinn er sá flokkur sem hefur staðið fyrir því að styðja mestu, verstu og ógeðslegustu stríð frá lokum síðari heimsstyrjaldarinnar og barðist til dæmis eindregið fyrir því að Víetnamstríðið héldi áfram með linnulitlum stuðningi sínum við Bandaríkjamenn. Það er ömurlegt að hlusta á menn í þessum flokki koma hér upp og tæpa á einhverju sem þeir kalla grundvallarmannréttindi. Hvar eru ályktanir flokksins um grundvallarmannréttindi sem þeir hafa svo mikinn áhuga á? Hafa þeir til dæmis ályktað gegn dauðarefsingu í Bandaríkjunum? Hafa þeir ályktað einhvers staðar gegn mansali sem broti á mannréttindum? Hafa þeir ályktað um dóm Mannréttindadómstóls Evrópu sem dæmdi að íslenska kvótakerfið væri brot á mannréttindum? Hvar eru þær ályktanir og hvar er sú ást Sjálfstæðisflokksins? Er þetta nokkuð annað en hentistefna og hræsni? Ég held því fram að slíkt sé. Eitt af því sem gerir þetta mál svo ógeðfellt er að menn koma hér upp og vísa í alls konar gögn sem eru einskis virði og alls konar réttindi sem þeir hafa annars engan áhuga á, einfaldlega til að koma máli sínu á framfæri. Þetta mál er ömurlegt og það segir sitt um Alþingi að það skuli vera hér á dagskrá, um þau grundvallarmistök sem Alþingi gerði á sínum tíma þegar það fjallaði um þingsályktunartillögur þingmannanefndarinnar þar sem ákveðið var að ákæra fjóra fyrrverandi ráðherra en það gerðist ekki vegna pólitískrar samstöðu stjórnmálaflokka og vegna þess að menn voru uppteknir við það að koma vinum sínum og félögum í skjól. Niðurstaðan þann dag, sem ég hef ætíð kallað svartasta dag þingsins, var sú að fyrrverandi forsætisráðherra Geir H. Haarde situr einn eftir fyrir landsdómi. Þá niðurstöðu mun Alþingi þurfa að lifa með það sem eftir er. Það er ömurlegasta niðurstaða í nokkru máli sem Alþingi hefur knúið fram fyrir utan ef niðurstaðan hér verði sú að samþykkt verði að kalla ákæruna aftur. Þá hefur Alþingi lýst því yfir og þingmenn á Alþingi og stjórnmálastéttin á Íslandi að enginn, ekki einn einasti maður, beri pólitíska ábyrgð eða lagalega ábyrgð á því hruni sem hér varð. Ísland mun stimpla sig út úr samfélagi þjóðanna sem eðlilegt, opið réttarríki og lýðræðisríki og skipa sér í stöðu með þeim þjóðum sem við teljum okkur standa langt, langt ofan við hvað þessi mál varðar. Það er ömurlegt að þurfa ef til vill að vera hluti af slíkri þjóð en það hlýtur að sjálfsögðu að verða gerð krafa um það í framhaldinu að almenningur fái að segja álit sitt á því umboði sem það veitti þingmönnum vorið 2009. Það gengur ekki að Alþingi Íslendinga sé skipað með þeim hætti að það grípi inn í dómsmál og hringli með dómsvaldið fram og til baka eftir hentistefnu og kröfum einstakra þingmanna og þingflokka þegar allt bendir til þess að málið sé nákvæmlega í þeim farvegi sem lög landsins gera ráð fyrir. Ég vona innilega að sú frávísunartillaga sem gerð er hér við málið nái fram að ganga og menn sjái að sér og láti þetta mál ekki koma til atkvæða, enda er það óþarfi. Það hefur fengið þá efnislegu umfjöllun sem krafist var og sú efnislega niðurstaða er einfaldlega sú að ekkert í málinu gefi tilefni til að draga það til baka, og þar með ber einfaldlega að vísa málinu frá.

Frú forseti. Það þarf í sjálfu sér ekki að hafa mörg orð um mikilvægi þessa máls, það má öllum ljóst vera. Þær umræður sem fara nú fram í þinginu eru sögulegar þótt ekki sé nema vegna þess að þetta er í fyrsta skipti sem þessu ákvæði um landsdóm er beitt. Sú tillaga sem nú liggur fyrir um að afturkalla ákæruna yfir fyrrverandi forsætisráðherra Geir H. Haarde byggir á þeim grunni að það megi leiða að því rök með þann aðila sem fer með saksóknarvaldið, Alþingi, að breytingar hafi orðið á afstöðu hans hvað varðar það álitaefni hvort meiri líkur eða minni séu til þess að Geir H. Haarde, fyrrverandi forsætisráðherra, verði fundinn sekur. Tel ég það að mestu leyti óumdeilt þótt vissulega séu mismunandi skoðanir uppi í málinu og um það snýst þetta mál. Fjölmörg lagatæknileg atriði snúa að þessu máli og ég vil ekki gera lítið úr þeim því að þau skipta auðvitað miklu máli. Það er grunnur réttarríkisins að farið sé að lögum og það skiptir líka máli um framhald þessa máls og um fordæmisgildi. Þess vegna er mikilvægt að allur málflutningur sé vandaður og ég tek undir það sem þeir sem hafa talað á undan mér, m.a. hv. þm. Bjarni Benediktsson, hafa bent á, að í séráliti hv. þm. Magnúsar Norðdahls er að finna mjög ágætan rökstuðning og efnismikinn sem gerir það að verkum að þeir sem hafa góða þekkingu á hinum lögfræðilega hluta málsins geti einmitt rætt það af góðri yfirvegun og þannig að það sé gagn í því fyrir þingið. Mín afstaða í þessu snýr í fyrsta lagi að þessu grundvallarmáli: a) Hefur þingið leyfi eða rétt til að taka afstöðu í þessu máli? b) Á þá að breyta þeirri afstöðu sem var tekin hér þegar þetta mál var fyrst til umræðu og atkvæðagreiðslu og samþykkt var að stefna Geir H. Haarde? Ég tel einsýnt að því valdi að geta ákveðið að saksækja mann hljóti líka að fylgja ábyrgð, þ.e. að ábyrgðin á saksóknarvaldinu sé hjá Alþingi. Það er illmögulegt að mínu mati að sjá fyrir sér að vald sé án ábyrgðar. Hvaða ábyrgð er það, frú forseti? Það er ábyrgðin að fara þannig með þetta saksóknarvald að um leið og þess er gætt með öllum ráðum að lög og réttur nái fram að ganga sé ekki síður tryggt, og það er grundvallaratriði, að gæta í hvívetna réttinda þess sem borinn er sökum. Ég ætla ekki, frú forseti, að eyða orðum á þau ummæli sem hv. þm. Þór Saari lét falla um áhuga Sjálfstæðisflokksins á mannréttindamálum. Þau dæma sig sjálf og allir þeir sem hafa fylgst með stjórnmálum og stjórnmálaumræðu á Íslandi vita hversu afkáraleg og mikil afskræming þau ummæli voru. En meira að segja þó að hv. þm. Þór Saari hefði rétt fyrir sér, sem hann auðvitað hefur ekki, hefur það ekkert með Geir H. Haarde að gera og réttindi hans. Afstaða Sjálfstæðisflokksins til stríðsins í Víetnam eins og hv. þingmaður ræddi hefur ekkert að gera með það hvort Geir H. Haarde eigi að geta treyst því að réttindi hans séu að fullu tryggð. Og þetta eru ekki bara réttindi Geirs H. Haardes sem við erum að fjalla um, málið er miklu stærra en það. Þá kem ég aftur að því sem ég vísaði til áðan, fordæmisgildis þeirra athafna sem við grípum nú til. Menn verða að hafa í huga að það kann að vera að þetta verði ekki í síðasta sinn sem ákvæði um landsdóm verður beitt á Íslandi. Þess vegna þarf að búa svo um hnútana í allri þessari umræðu að allra þátta málsins sé gætt, að lög og réttur gangi fram og réttindi sakbornings séu tryggð. Skiptir þá engu máli hvort viðkomandi heitir Geir H. Haarde eða eitthvað annað og skiptir þá heldur engu máli afstaða Sjálfstæðisflokksins á árum áður til Víetnamstríðsins eins og augljóst má vera. Ég er þeirrar skoðunar að þegar litið er til þeirra sakarefna sem uppi eru, t.d. aðkomu Geirs H. Haardes að hinu svokallaða Icesave-máli, sé hægt að færa fram með rökum að breyting hafi orðið á skilningi manna á þeim atburðum og fyrst og síðast þeirri ábyrgð sem hvíldi á íslenskum stjórnvöldum frá því að Alþingi tók sína ákvörðun og til þessa dags í dag. Það er ekki bara á Íslandi sem það hefur gerst, það hefur gerst víða um heim. Áhrifamiklir ritstjórar erlendra stórblaða sem sérhæfa sig í umfjöllun um viðskiptamál hafa til dæmis bent á það að sú afstaða að það væri ekki íslenska ríkisins að bera ábyrgð á hinum svokölluðu Icesave-reikningum væri rétt og að það væri betra fyrir margar ríkisstjórnir Evrópu að taka til fyrirmyndar þá afstöðu sem íslensk stjórnvöld höfðu á endanum, þ.e. eftir þjóðaratkvæðagreiðslur sem því miður þurfti til. Þá má líka færa fyrir því rök að aðstæður hafi breyst þannig að mat hv. þingmanna á því hvort afstaða þeirra til þeirrar spurningar hvort líklegra sé eða ólíklegra að Geir H. Haarde verði fundinn sekur um það mál kunni að hafa breyst. Þegar menn líta á þá umræðu og þann skilning sem hefur skapast eru málefnaleg rök fyrir því að ætla að á þeim tíma sem liðinn er frá því að Alþingi samþykkti málshöfðunina og til dagsins í dag geti forsendur hafa breyst. Þess vegna, frú forseti, er einmitt ástæða til að bera fram tillögu eins og þá sem hv. þm. Bjarni Benediktsson hefur borið fram, einkum þó í ljósi þess að hv. þingmenn sem tóku þátt í þessari atkvæðagreiðslu hafa lýst því yfir að þeir hafi breytt um skoðun. Þá kem ég aftur að þeirri skyldu og þeirri ábyrgð sem hvílir á þeim sem fer með saksóknarvaldið, ef það er mat þingsins að það megi leiða að því líkur að það séu minni líkur en meiri til að Geir H. Haarde verði fundinn sekur vilja menn að það komi fram. Ég er jafnframt þeirrar skoðunar að sú niðurstaða þeirrar nefndar sem um þetta mál fjallaði, hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, að leggja til að málinu verði vísað frá, sé ekki skynsamleg. Ég vil rökstyðja það. Í fyrsta lagi reyndi á slíka frávísunarkröfu með mjög sambærilegum málatilbúnaði við upphaf þessa máls í þinginu. Í öðru lagi er eina leiðin til að leiða fram með fullnægjandi hætti hvort það sé mat þess sem fer með saksóknarvaldið að slíkar breytingar hafi orðið eða fram komið ný rök í þessu máli sem leiða til þess að það sé rétt að afturkalla ákæruna sú að alþingismenn greiði um það atkvæði, hver og einn samkvæmt sinni samvisku í samræmi við stjórnarskrá, og svari þannig þeirri spurningu, hver fyrir sig, hvort það sé rétt að afturkalla ákæruna á Geir H. Haarde. Þar fyrir utan hefði ég talið heppilegra, úr því að það var vilji meiri hluta nefndarinnar að fara þessa leið, að á þingskjali því sem álit meiri hlutans kemur fram hefði átt að vera sem aðaltillaga sú tillaga sem var varatillaga meiri hluta nefndarinnar, þ.e. að tillagan skyldi felld en síðan hefði með aðgreindum hætti átt að leggja fram rökstudda dagskrártillögu sem nefndin hafði gert að sinni aðaltillögu. Það eru sérstakar reglur í þingsköpum um frávísunartillögur sem rök eru fyrir. Þær eru ólíkar því sem við sjáum í venjulegum fundarsköpum og gera það að verkum að þegar við erum að ræða þetta mál erum við að setja saman í umræðuna annars vegar frávísunartillöguna og hins vegar efnisþætti málsins sem fyrir okkur liggur. Sú spurning vaknar hvort eitthvað hafi breyst í þeim forsendum sem menn gáfu sér við upphaflegu atkvæðagreiðsluna sem geri það að verkum að menn vilja afturkalla ákæruna. Þess sjást nokkur merki í umræðunni að það er talað um þann þátt málsins sem er eðlilegt vegna þess að það er sá þáttur málsins sem fyrst mun reyna á. Ég veit að það hefur verið umræða um það í nefndinni en það hefði þurft að verða ítarlegri umræða í þingsalnum um þann þáttinn, mat manna á því hvort einhverjar efnislegar breytingar hefðu orðið vegna þess að alþingismenn ættu auðvitað að taka á því í þeirri umræðu, hún ætti að liggja til grundvallar afstöðu þingmanna í atkvæðagreiðslu. Þetta eru þau meginsjónarmið sem ég legg til grundvallar afstöðu minni. Sérstaklega tel ég að umræðan um Icesave-málið sé nokkuð sem við þurfum að hugsa okkar gang vel með. Í frumvarpinu sem Alþingi samþykkti sem lög en forseti lýðveldisins vísaði í þjóðaratkvæðagreiðslu var tekið mjög skýrt fram í lagatexta að íslenska ríkið bæri enga ábyrgð að lögum á hinum svokölluðu Icesave-reikningum. Það varð niðurstaða meiri hluta Alþingis og það hlýtur því að vera í það minnsta einnar messu virði á Alþingi hvort þessi atriði geri það að verkum að menn vilji endurskoða hug sinn. Ég ítreka, frú forseti, að bæði hæstv. ráðherrar og eins hv. þingmenn sem véluðu um þessi mál í upphafi sem höfðu þann sérstaka trúnaðarstarfa fyrir hönd þingsins að undirbyggja þennan málflutning í þinginu með framlagningu skjala, einstaklingar sem sátu í þessari nefnd, hv. þingmenn, hafa lýst því yfir að þeir hafi breytt um afstöðu í málinu og vilji láta reyna á það í þingsal hvort það sé meiri hluti fyrir þessari málshöfðun eða ekki. Ég tel, frú forseti, fyllilega ástæðu til að fella þessa frávísunartillögu og taka til efnislegrar niðurstöðu og atkvæðagreiðslu þingmálið sem hv. þm. Bjarni Benediktsson lagði fram. Að lokum, frú forseti, ítreka ég að allar þær ákvarðanir sem við tökum núna og rökstuðningur fyrir þeim mun ekki bara skipta máli í þessu tiltekna dómsmáli heldur líka seinna komi til þess að aftur verði höfðað mál gegn ráðherrum á grundvelli landsdómslaga. Þess vegna gef ég lítið fyrir ræður eins og þær sem til dæmis hv. þm. Þór Saari hélt áðan. Ég gef meira fyrir málflutning manna eins og hv. þm. Magnúsar Norðdahls sem ég nefndi áðan og þess álits sem hann hefur sett fram. Án þess að fella stóra palladóma um hv. alþingismenn tel ég í það minnsta óboðlegan þann málflutning sem snýr að því að stefna Sjálfstæðisflokksins í einstökum málum, óskyldum þessum, geri það að verkum að menn dragi í efa að sá maður sem sökum hefur verið borinn á Alþingi eigi að njóta fullra réttinda. Það allra síðasta, frú forseti, sem ég vil segja er að ég get ekki fallist á þau rök að ef Alþingi kemst að þeirri niðurstöðu að með því að draga til baka dómsmálið gegn Geir H. Haarde hafi það þar með rofið dóminn og haft afskipti af dómstólnum. Það tel ég ekki vera. Ég byggi þá afstöðu mína á því, frú forseti, að Alþingi fer með þetta saksóknarvald, þau réttindi, þær skyldur og þá ábyrgð sem slíku fylgja. Alþingi hefur rétt, eins og reyndar kemur fram í áliti meiri hlutans, til að draga þessa málsókn til baka. Talsmaður meiri hlutans í málinu, hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir, hefur sagt bæði úr ræðustól og líka í fjölmiðlum að það sé rétt að þingið megi þetta en það sé ekki þar með sagt að það eigi að gera það. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni. Þess vegna þarf umræðu um og síðan atkvæðagreiðslu þingmanna þar sem hver og einn þingmaður svarar þeirri spurningu hvort þingið eigi að gera þetta úr því að það má samkvæmt lögum og þá kemur þessi spurning sem hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir einmitt benti réttilega á: Er rétt fyrir þingið að grípa til slíkra ráðstafana? Þá tel ég rétt og alveg nauðsynlegt að kalla fram vilja og skoðun þingmanna með atkvæðagreiðslu. Það tel ég langbest fyrir það mál sem við erum að fást við núna, bæði málið sjálft og líka möguleg mál sem kynnu að rísa síðar meir á sama grunni.

Forseti. Hv. þingmaður nefndi einkum tvær ástæður fyrir því að við ættum að taka þetta mál upp aftur. Annars vegar voru það ný viðhorf í Icesave-málinu og hins vegar það sem hv. þm. Bjarni Benediktsson sagði í Kastljósi, að mestu skipti að nokkrir þingmenn hafi skipt um skoðun. Það skipti mestu fyrir hv. þm. Bjarna Benediktsson. Hjá hv. þm. Illuga Gunnarssyni er það tvennt sem skiptir mestu máli, annars vegar þetta og hins vegar Icesave. Úr því að þingið getur að mati þingmannsins tekið þetta mál upp aftur og fellt úr gildi með einhverjum hætti þá málsókn sem nú stendur yfir gæti þingið líka tekið málið aftur fyrir eftir hálfan mánuð eða þrjá mánuði og hafið málsóknina að nýju, eða er þingmaðurinn ósammála því? Þannig er það. Setjum svo að dómur félli í Icesave-málinu okkur í óhag og sýndi að hvað sem líður umsögnum bæði hérlendis og erlendis hafi stjórnvöld á sínum tíma farið mjög óvarlega og unnið gegn hagsmunum þjóðarinnar, sem ég tel raunar hafa verið, ég skal ræða það við þingmanninn síðar, er þá ekki full ástæða til að taka málið upp enn einu sinni vegna þess að nokkrir þingmenn hafi skipt um skoðun eða vegna þess að varaþingmenn hafi komið inn? Segjum að þingflokkur hyrfi og inn kæmu varaþingmenn fyrir hann, segjum að það yrðu kosningar, er það þá ekki eðlilegt framhald af röksemdafærslu hv. þingmanns og félaga hans hér í þinginu að þetta gæti orðið? Það vil ég gjarnan vita og bið þingmanninn að meta það með mér. Hvorugur okkar er lögfræðimenntaður, en þetta sýnist mér af mínu málfræðingsviti að hljóti að vera rökleg niðurstaða.

Frú forseti. Þetta eru allt góðra gjalda verðar spurningar frá hv. þingmanni. Menn hafa gert greinarmun á því að einhverjir verði annars vegar að bera einhvers konar refsiábyrgð og hins vegar pólitíska ábyrgð. Menn hafa spurt: Ætlar enginn að bera pólitíska ábyrgð? Þá kem ég að þeirri atburðarás sem hv. þm. Mörður Árnason nefnir, ástæðan fyrir því að ég hef ekki áhyggjur af slíkum uppákomum sem hv. þingmaður nefnir er sú að þingmenn eru ábyrgt fólk, þeir eru kosnir hér sem fulltrúar þjóðarinnar. Ég tel að þó að menn hafi alls konar möguleika til að túlka þingsköpin og standa fyrir ýmiss konar málflutningi að ábyrgðartilfinning þingmanna muni gera það að verkum að skrípaleikur eins og sá sem hv. þingmaður lýsti muni ekki fara af stað. Það sem hér er á ferðinni, og nauðsynlegt að hafa það á hreinu, er að færð hafa verið málefnaleg rök fyrir því að orðið hafi þær breytingar sem hefur meðal annars komið fram hjá þingmönnum sem áttu sæti í þeirri nefnd sem vann málið fyrir þingið, að ástæða sé til þess að láta á þetta reyna. Það er langbest að mínu mati að gera það og gera það sem fyrst. Hvað varðar Icesave-málið tel ég að málstaður okkar Íslendinga sé réttur og sannur og að ekki sé við hæfi að íslensk stjórnvöld grafi þannig undan málflutningi landsins erlendis með því að fara í þessa málsókn gegn Geir H. Haarde, fyrrverandi forsætisráðherra. Ég tel það ekki eðlilegt eða skynsamlegt. Ég tel að málflutningur okkar hafi verið réttur, ég tel að það hafi verið rétt þegar lögum þeim sem Alþingi hafði samþykkt var hafnað af þjóðinni. 

Forseti. Það er afar athyglisvert sjónarmið hjá hv. þm. Illuga Gunnarssyni að það að fella niður málsóknina gegn Geir Haarde eða ógilda ákvörðun Alþingis á sínum tíma sé þáttur í málsvörn okkar í Icesave-málinu.  Það var reyndar ekki það sem ég spurði hann um. Icesave blandaðist þá og því aðeins í þetta að þingmaðurinn tiltók það sérstaklega að þar væri breyting, hann tiltók tvær breytingar frá því sem áður hefði verið, það var Icesave og síðan var það að nokkrir þingmenn hefðu skipt um skoðun, sem hv. þm. og tillögumaður Bjarni Benediktsson sagði að skiptu mestu. Spurning mín var þessi: Hvað ef nokkrir þingmenn skipta aftur um skoðun, er það þá kurteisi hv. þm. Illuga Gunnarssonar og einhver „morale“ í þinginu sem á að ráða? 

Frú forseti. Enn og aftur, svo að ég víki nú fyrst að Icesave-málinu var það röksemdafærsla sem ég setti fram sem snýr að þeirri spurningu hvort orðið hafi einhverjar þær efnislegu breytingar sem gera það að verkum að sá sem fer með ákæruvaldið og þar með þær skyldur sem því fylgja þurfi að leggja mat á það í aðdraganda dómsmáls hvort þær breytingar séu þess eðlis og til þess fallnar að tekin verði ákvörðun um að draga málið til baka. Það er sú skylda sem hvílir á ákæruvaldinu. Í þessi máli hvílir sú skylda á Alþingi af því að það er Alþingi sem fer með ákæruvaldið. Þessi röksemdafærsla svarar hinum þætti málsins, þ.e. að vissulega er það rétt sem hv. þingmaður bendir á, hér geta menn endalaust komið fram með tillögur, þó að komist verði að þeirri niðurstöðu í landsdómi að Geir H. Haarde verði sýkn saka, 

Frú forseti. Ég hlýddi á ræðu hv. þm. Illuga Gunnarssonar og það er reyndar margt sem ég hef við hana að athuga en einkum tvennt sem ég vildi inna hv. þingmann eftir sérstaklega. Hann tók drjúgan tíma í að ræða um réttindi hins ákærða í þessu máli og gaf í skyn að þau væru ekki tryggð, eins og ég skildi mál hans. Þá vil ég vekja athygli á því að í úrskurði landsdóms frá 3. október er meðal annars tekist á um kröfu verjandans um að vísa málinu frá á grundvelli jafnræðissjónarmiða og eftir því sem ég fæ best lesið út úr þessu máli var niðurstaða landsdóms einmitt sú að ákvæði 65. gr. stjórnarskrárinnar hefðu ekki verið brotin við meðferð málsins á Alþingi. Er hv. þingmaður ósammála þessari niðurstöðu landsdóms? Hitt atriðið sem ég vildi nefna er á sömu nótum og það sem hv. þm. Mörður Árnason nefndi, það eru rök, sem mér finnast alveg dæmalaus, um að afstaða einhverra þingmanna kunni að hafa breyst. Það er fabúlerað um það í fjölmiðlum að kominn sé annar meiri hluti í málið án þess að það hafi í raun á það reynt, það veit enginn satt að segja, en er notað sem sérstök málsrök. Þá hlýtur maður að spyrja á almennum nótum, af því að þingmaðurinn talaði um að þetta gæti bara orðið daglegt brauð í framtíðinni: Er þingmaðurinn þá þeirrar skoðunar að kanna eigi afstöðu þingsins reglulega á meðan málið er í höndum saksóknara, til dæmis vikulega eða hálfsmánaðarlega, á vettvangi einhverrar þingnefndar eða í þingsal? Því að það er í raun það sem þingmaðurinn býður upp á með málflutningi sínum.

Frú forseti. Ég ætla að byrja á síðari spurningu þingmannsins. Þeir hv. þingmenn sem komið hafa í ræðustól og lýst fyrir þinginu hvers vegna þeir hafa skipt um skoðun hafa fært fyrir því málefnaleg rök. Það er ekki bara þannig að menn hafi skipt um skoðun, þeir hafa líka fært rök fyrir því. Það er mikilvægt. Síðan er ástæða til þess, í ljósi þeirrar stöðu sem uppi er, að þingið er búið að taka til umfjöllunar tillögu hv. þm. Bjarna Benediktssonar, það taldi hana þingtæka. Sú tillaga fer til nefndar. Ég tel skynsamlegt og rétt að í stað þess að henni verði vísað frá, sérstaklega í ljósi þess að Alþingi hefur áður ákveðið að taka tillöguna til meðferðar, verði hún tekin til atkvæðagreiðslu og að kallað verði eftir því hjá hverjum og einum þingmanni hvort hann telji að málsrök hafi breyst þannig að ástæða sé til að draga ályktunina til baka. Ég nefndi einn þátt málsins sem snýr að Icesave-málinu. Aðrir þingmenn hafa nefnt aðra þætti sem verið hafa grunnur fyrir röksemdafærslu þeirra. Hvað varðar mannréttindi sakborningsins eru þau auðvitað mjög mikilvæg. Það sem ég benti á, frú forseti, í því máli varðar rétt sakborningsins, að sá sem fer með saksóknarvaldið standi jafnframt undir þeirri ábyrgð sem af því leiðir. Og ef sá aðili kemst að þeirri niðurstöðu á einhverjum tímapunkti í málsmeðferðinni að málið hafi tekið aðra stefnu vegna þess að fram hafi komið ný sjónarmið, nýr skilningur á fyrirliggjandi gögnum eða ný gögn eða hvað sem það nú er, sé rétt, meðal annars út frá réttindum 

Frú forseti. Hv. þingmaður fer undan í flæmingi og svarar ekki því sem til hans er beint að mínu viti. Varðandi réttindi sakbornings í þessu máli hefur landsdómur tekið afstöðu til þess máls sérstaklega. Ég spurði hvort þingmaðurinn væri ósammála þeirri niðurstöðu landsdóms. Hann svaraði ekki þeirri spurningu. Varðandi hitt, að kanna á nýjan leik afstöðu þingmanna vegna þess að ný gögn eða ný sjónarmið kunni að hafa komið fram, er það auðvitað þannig að Alþingi hefur falið saksóknara að fara með saksóknina í málinu. Og saksóknari hefur ekki komist að þeirri niðurstöðu að neitt hafi breyst í þessu máli. Ekki hefur saksóknarnefndin sem Alþingi hefur kosið til að fara með þetta mál ásamt saksóknara mælst til þess við Alþingi þannig að hér er verið að segja að bara vegna þess að einhverjum þingmanni dettur í hug að skoðanir kunni að vera orðnar breyttar í þingsal skuli láta á það reyna. Þar af leiðandi er verið að skrifa upp á 

Frú forseti. Alþingi fer með saksóknarvaldið í þessu máli. 

Frú forseti. Það eru nokkur atriði. Í fyrsta lagi var þetta spurning um málefnalegar ástæður. Hv. þm. Illugi Gunnarsson hefur meðal annars talið það til að menn hafi skipt um skoðun. Nú hafa þingmenn í báðum þeim hópum sem hér takast á sakað hver annan um að vera afskaplega ómálefnalegir í þeirri afstöðu sem þeir tóku þegar ákæran var upphaflega gefin út. Nú lítur út fyrir að þeir sem áður voru ómálefnalegir og hafa nú skipt um skoðun séu allt í einu orðnir málefnalegir og þar af leiðandi eigi að taka mark á skoðunum þeirra. Ég held að það sé varhugavert að gera ráð fyrir því að þó að maður skipti um skoðun sé það endilega málefnalegt. Það getur verið af ýmsum ástæðum, getur verið vegna áeggjanar vina og félaga, getur verið vegna samviskubits, vorkunnsemi og guð má vita af hvaða öðrum ástæðum. Það þarf ekki að vera neitt málefnalegt við það að menn skipti um skoðun. Svo aðeins um það að vel hafi tekist til við að setja hér neyðarlög og að aðrar þjóðir hefðu átt að fylgja því fordæmi. Ég er sammála því að það hafi líklega verið ráðstöfun til góðs. Það er samt ekki málefnaleg ástæða, það er ástæða sem í lögfræði er kölluð að gæti réttlætt einhvers konar refsilækkun og það ætti að taka tillit til þess við ákvörðun refsingar en það breytir ekki refsinæmi þess brots sem fyrst var framið. Þetta getur haft áhrif á mat refsingar en hefur ekkert að gera með hið upphaflega brot. Að lokum, frú forseti, aðeins um það hvort menn séu að skipta sér af málefnum dómstóla. Við því eru tvö svör. Annars vegar er: Já, það er verið að skipta sér af athöfnum dómstóla ef Alþingi fer inn í málið á röngum forsendum. Hins vegar: Ef það gerir það á réttum forsendum, þ.e. að einhverjar málefnalegar breytingar hafi komið til sem saksóknari hefur látið vita af, er ekki verið að fara inn í afskipti af dómstólum með neinum röngum hætti.

Fyrst, frú forseti, hvað það varðar að breyta um afstöðu. Ég held að það hafi verið hagfræðingurinn John Maynard Keynes sem sagði: Ef staðreyndirnar breytast breyti ég um skoðun, en þér, herra minn, hvað með yður? Þetta sagði þessi frægi hagfræðingur af því að hann stóð frammi fyrir því að skoðun sem hann hafði haft reyndist að hans mati röng og þess vegna skipti hann um skoðun og byggði það auðvitað á rökum. Hið sama gildir um þetta mál. Þeir þingmenn sem hafa komið fram og sagst hafa skipt um skoðun í þessu veigamikla máli hafa ekki gert það af neinni léttúð. Ég er alveg sannfærður um það, frú forseti. Þeir hv. þingmenn sem það hafa gert hafa gert sér fyllilega grein fyrir því að með því væru þeir að lýsa því yfir að þeim hefði orðið á í messunni þegar þeir tóku þá afdrifaríku ákvörðun að styðja þann málatilbúnað að Geir H. Haarde yrði stefnt fyrir landsdóm. Ég ráðlegg hv. þingmanni að gera ekki lítið úr slíku, menn gera ekki slíkt nema að vel athuguðu máli. Hvað varðar Icesave-málið enn og aftur er það einmitt þannig að það sem menn velta fyrir sér eru ekki bara breyttar staðreyndir í málinu heldur líka hvernig skoðanir manna á staðreyndum hafa breyst. Með því að því hefur verið lýst yfir svo afgerandi af hálfu íslenskra stjórnvalda að engin lagaábyrgð hvíli þar á hljóta menn að velta fyrir sér hversu undarlegt það er að sækja Geir H. Haarde með lögum vegna einhvers sem íslenska ríkið bar ekki ábyrgð á. Hvað varðar svo afskipti af dómstólnum, um það snýst þessi deila hér á Alþingi, hvort það séu lögmætar ástæður til þess fyrir Alþingi að breyta um skoðun. 

Forseti. Það var ekki ætlan mín að gera lítið úr einum eða neinum varðandi skoðanaskipti þeirra, aðeins að vekja athygli á því að ekki er hægt að gefa sér það fyrir fram að skoðanaskipti þurfi endilega að vera málefnaleg. Þau geta einmitt verið ómálefnaleg þó að menn búi þau í annan búning eins og hv. þingmenn sökuðu hver annan um er málið var til meðferðar í fyrsta sinni. Aðeins aftur um þessi neyðarlög. Ef ég hef framið brot, t.d. slasað mann með ólögmætum hætti, verður ekkert hætt við að refsa mér þó að hann nái sér að fullu. Það breytir engu. Brotið er þegar framið og það á að fara með það eins og önnur brot þó að það megi kannski taka tillit til þess arna við ákvörðun refsingar.

Enn og aftur, frú forseti, ég tel að þeir hv. þingmenn sem hafa lýst því yfir að þeir hafi skipt um skoðun í málinu hafi rökstutt það mjög vel og með mjög málefnalegum hætti. Það er ástæða til að taka allar þær röksemdafærslur alvarlega og eins og þær eru settar fram. Hvað varðar Icesave-málið var stærsti skaðinn sem Ísland varð fyrir ósanngjarnar árásir Breta og Hollendinga gegn íslenskum hagsmunum á þessum tímum, hryðjuverkalagabeiting Breta og það hvernig þessar þjóðir beittu sér gegn Íslandi í Alþjóðagjaldeyrissjóðnum eru dæmi um ofbeldi og ofríki stórra þjóða gegn smáþjóð. Þetta olli Íslendingum miklum búsifjum. Ég tel að það hljóti að vera nokkuð langt seilst, frú forseti, ef slíkt á að vera grundvöllur fyrir því að lögsækja Geir H. Haarde, að það hafi orðið skaði vegna þessa máls. Hann er augljós en hann var ekki Íslendingum að kenna. 

Virðulegur forseti. Við ræðum að nýju afturköllun ákæru á hendur Geir H. Haarde, fyrrverandi forsætisráðherra. Við tókumst hér á 20. janúar sl. um hvort þessi þingsályktunartillaga skyldi tekin fyrir í nefnd og fram kom dagskrártillaga um frávísun. Hún var felld og málið fór síðan til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og fékk þar þá þinglegu meðferð sem kallað hafði verið eftir. Sú þinglega meðferð leiddi til þess, frú forseti, að fram kom dagskrártillaga um að vísa málinu frá. Ef dagskrártillaga um frávísun verður felld er varatillaga meiri hluta nefndarinnar sú að fella þingsályktunartillögu um afturköllun ákæru á hendur Geir H. Haarde. Það er tvennt í hinni þinglegu meðferð sem ég verð að fá að láta í ljós óánægju mína með. Landsdómur vísaði frá tveimur veigamiklum ákæruliðum vegna þess að landsdómur féllst á að þeir væru ekki nægilega skýrir til að hægt væri að verjast þeim og þar af leiðandi var þeim vísað frá. Dómurinn taldi að öðru leyti að ákæran fullnægði kröfum laga, ekkert annað en að hún fullnægði kröfum laga. Ákæruatriðin sem vísað var frá tók ég fyrir í fyrri minni ræðu hér 20. janúar og ég ætla, með leyfi forseta, að endurtaka þau. Ég er enn þeirrar skoðunar að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefði átt að skoða það og fjalla um hvort ákæruatriðin sem féllu brott væru þess eðlis að það mætti skoða sem forsendubrest fyrir þeirri ákæru sem liggur fyrir. Ég tel það mjög málefnaleg rök af minni hálfu að hafa óskað eftir því að nefndin tæki slíkt til umræðu. Hún gerði það ekki. Þessi ákæruatriði eru í fyrsta lagi, frú forseti, að forsætisráðherra hafi sýnt af sér alvarlega vanrækslu á starfsskyldum sínum sem forsætisráðherra andspænis stórfelldri hættu sem vofði yfir íslenskum fjármálastofnunum og ríkissjóði, hættu sem honum var eða mátti vera kunnugt um og hefði getað brugðist við með því að beita sér fyrir aðgerðum, löggjöf, útgáfu almennra stjórnvaldsfyrirmæla eða töku stjórnvaldsákvarðana á grundvelli gildandi laga í því skyni að afstýra fyrirsjáanlegri hættu fyrir heill ríkisins. - Þessari ákæru vísar landsdómur á bug. Í öðru lagi, frú forseti, að ráðherra hafi látið undir höfuð leggjast að hafa frumkvæði að því, annaðhvort með eigin aðgerðum eða tillögum um þær til annarra ráðherra, að innan stjórnkerfisins væri unnin heildstæð og fagleg greining á fjárhagslegri áhættu sem ríkið stóð frammi fyrir vegna hættu á fjármálaáfalli. - Þessu vísar landsdómur líka á bug sem ákæru, telur óskýrt og verjanda ekki mögulegt að verjast slíkri ákæru. Ég tel enn, frú forseti, að þetta séu veigamestu þættirnir í ákærunni sem þingmannanefndin, sjömenningarnir, lagði fram á hendur Geir H. Haarde og samþykkt var hér 28. september 2010. Ég hefði kosið að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefði farið yfir og skoðað þessa þætti, því að eftir standa þau atriði sem varða afmarkaðar aðgerðir, svo sem eftirlit með samráðshópum, flutningi Icesave-reikninga í dótturfélag í Bretlandi, auk þess að halda ekki ríkisstjórnarfundi. Frú forseti. Ég segi enn, eins og ég sagði 20. janúar, að mér er til efs að hefðu þessir ákæruliðir staðið einir og sér hefði verið ákveðið að ákæra Geir H. Haarde. Þess vegna finnst mér enn vanta inn í umræðuna hvort og af hverju það teljast ekki málefnaleg rök þegar landsdómur ákveður að víkja burt jafnveigamiklum atriðum og ég hef hér tilgreint. Mönnum hefur orðið tíðrætt í dag um inngrip í dómsmál. Menn hafa rætt hér frumkvæðisskyldu ákæruvaldsins og menn hafa tekist á um frumkvæðisskyldu ákæruvaldsins í þessu máli versus önnur sakamál, því hér er um sakamál að ræða þó að fram fari fyrir landsdómi og verði sakborningur fundinn sekur á hann á hættu að verða dæmdur í allt að tveggja ára fangelsi. Margir telja frumkvæðisskyldu Alþingis sem ákæruvalds ekki vera fyrir hendi, heldur sé það saksóknarans sem Alþingi kaus til verksins en frumkvæðisskylda ákæruvalds í öðrum málum sé fyrir hendi og þá hlýtur maður að spyrja sig: Hver er í raun og veru munurinn? Hv. þm. Magnús Norðdahl rakti hér í minnihlutaáliti sínu, hressilega og af skörungsskap, skoðanir fyrrum lögspekinga, þeirra Lárusar H. Bjarnasonar, Bjarna heitins Benediktssonar og Ólafs Jóhannessonar, en sagði hins vegar að aðrir lögspekingar, sem hafa aðra skoðun en þeir þrír, hefðu ekki skrifað fræðigreinar heldur greinar í blöð. Engu að síður er það svo árið 2012 að margir þeirra lögfræðinga og lögspekinga sem komu fyrir nefndina voru þeirrar skoðunar að Alþingi hefði þetta vald og meiri hluti nefndarinnar komst að þeirri niðurstöðu. Ég er þeirrar skoðunar að Alþingi sem ákæruvald hafi þessa frumkvæðisskyldu rétt eins og annað ákæruvald hér á landi og það sé styrkur íslensks réttarkerfis að svo sé. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar, frú forseti, að landsdómur sé úrelt fyrirbæri. Það sýnir best sú umræða sem hér fer fram í dag og fór fram 20. janúar sl. og í september 2010. Landsdómur er úrelt fyrirbæri. Það gæti verið stolt Alþingis að afturkalla þessa ákæru, koma eftir nefndavikuna með frumvarp til laga um að fella úr gildi lög um landsdóm og tryggja það að enginn sé dreginn fyrir dómara nema samkvæmt almennum hegningarlögum. Það gæti verið styrkur Alþingis. En mér er til efs, frú forseti, að þann styrk hafi Alþingi Íslendinga, því miður. Í mínum huga er það hið eina rétta sem þessi stofnun ætti að gera hér og nú. Mönnum hefur, sumum, verið tíðrætt um ábyrgð á hruninu. Ég hef sagt og segi enn: Sá flokkur sem ég var kjörin fyrir á þing, Sjálfstæðisflokkurinn, sem sat hér samfellt í stjórn frá 1991 til janúarloka 2009, ásamt öðrum flokkum, ber á því ábyrgð - ber á því ábyrgð að hluta - ég hef aldrei skorast undan því. Aldrei. En ég mun aldrei, frú forseti, fallast á það að frelsi einstaklings til orðs og athafna sé undirrót alls ills. Ég tel þvert á móti að það sé það sem knýr frumkraftinn í fólki til athafna. Flest allt annað drepur í dróma kraft fólks í þessu landi. Ég er líka þeirrar skoðunar, frú forseti, að þeirri ríkisstjórn sem setið hefur hér frá 1. febrúar 2009 sem minnihlutastjórn og síðan eftir kosningarnar 2009 hafi orðið illilega á í efnahagsmálum þjóðarinnar. En mér mundi aldrei, frú forseti, detta í hug að draga þá ráðherra sem þar hafa setið í forustu fyrir landsdóm vegna þess.  Menn hafa sagt hér í dag að afturköllun ákæru á hendur Geir H. Haarde þýddi ekki að málinu væri lokið. Nei, þá er það svo, en það hlýtur þá að vera annað mál sem yrði tekið fyrir. Nú þegar hafa verið boðaðar þingsályktunartillögur þess eðlis að draga fjóra ráðherra fyrir dóm. Þær liggja fyrir, þær eru komnar fram. Þær hljóta að fá hér umræðu, þær hljóta að fá þinglega meðferð og um þær verða væntanlega greidd atkvæði. Tillögurnar eru komnar fram. 
             Það að segja við fólk að málinu sé ekki lokið þó að þessi tillaga verði dregin til baka, þá var í það minnsta sú tillaga sem var samþykkt hér 28. september 2010 dregin til baka og henni er lokið hvað það varðar, nema menn kjósi á næstu þremur til sex mánuðum að flytja hana aftur. Þannig er það og þannig er um flestöll sakamál eftir því sem ég kemst næst, en ég er þó ekki löglærð og get tekið undir með ýmsum sem hér hafa talað að þetta er kannski þannig mál að sumir ættu ekki einu sinni að ræða það, af því þeir hafa ekki málefnaleg rök, af því þeir hafa einhverja aðra skoðun en einhver vill að einhver annar hafi. Mjög sérstakt. Hins vegar er sú umræða sem kom hér upp í dag, að verði ekki af þessu máli þá tapist gögn, eiginlega sú fáránlegasta sem fram hefur komið sem rök í því að halda málinu áfram. Að það sé ástæða til að halda málinu áfram að þau gögn sem fram eru komin verði hugsanlega ekki opinber hverjum og einum í landinu. Frú forseti. Umræða í þessa veru er komin langt út fyrir allt velsæmi. Við erum að tala hér um ákæru á hendur fyrrverandi forsætisráðherra landsins um hvort meiri líkur séu á því að hann verði sakfelldur en sýknaður, að öðrum kosti er ekki gefin út ákæra. Hér töldu menn 28. september 2010 meiri líkur á sakfellingu en sýknu og þess vegna ákváðu þeir þingmenn að ákæra. Við þekkjum það ferli. Síðan hafa menn komið fram með þær skoðanir sínar, m.a. þeir sem greiddu atkvæði með ákæru, að ekki hafi verið rétt að málum staðið. Þetta þykja mörgum léttvæg rök til þess að fá aftur til umræðu og atkvæðagreiðslu afturköllun ákæru á hendur Geir H. Haarde. Talað hefur verið um að menn geti skipt um skoðun af ýmsum ástæðum. Það er rétt, fólk skiptir örugglega um skoðun af ólíkum ástæðum. Hins vegar er ekki þar með sagt að þeir sem greiddu atkvæði gegn því að ákæra Geir H. Haarde séu sammála því að afturkalla ákæru á hendur Geir H. Haarde. Og þó að hér séu þingmenn sem hafa skipt um skoðun og mundu nú vera tilbúnir til að greiða ekki atkvæði með ákæru, greiða þeir væntanlega atkvæði með afturköllun ákærunnar. Það er ekkert í þeirri atkvæðagreiðslu sem hugsanlega kæmi til, verði þessi frávísunartillaga felld sem ég vona innilega, og þá komi til atkvæða afturköllun ákæru á hendur Geir H. Haarde og þá verði skýr vilji Alþingis Íslendinga um að halda því máli áfram eða draga það til baka. Ég spyr og ég velti fyrir mér: Af hverju má ekki ganga til þeirrar atkvæðagreiðslu? Af hverju má ekki ganga til þeirrar atkvæðagreiðslu á Alþingi Íslendinga hvort meiri hluti er fyrir því að afturkalla ákæru á hendur Geir H. Haarde? Af hverju ekki, þegar menn eru þeirrar skoðunar í meirihlutaáliti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að ákæruvaldið sé hjá Alþingi? Af hverju má þá ekki koma til afgreiðslu og atkvæðagreiðslu tillaga hv. þm. Bjarna Benediktssonar um að draga til baka ákæru á hendur Geir H. Haarde? Hvað liggur þar að baki? Af hverju ekki? Það hefur enginn svarað því, frú forseti, af hverju menn eru ekki tilbúnir í þá atkvæðagreiðslu. Enginn.  Þess vegna segi ég: Ég óska þess að Alþingi Íslendinga hafi þann kjark að draga til baka þessa afturköllun um ákæru. Ég óska þess líka að Alþingi Íslendinga hafi til þess kjark að koma fljótt með frumvarp þess eðlis að fella úr gildi lög um landsdóm. Því fyrr, því betra. Sagt er að Alþingi Íslendinga geti ekki komið sér saman í stjórnarskrármálinu vegna þess að þingmenn séu með ólíkar skoðanir og ekki reiðubúnir til þessa eða hins, en þingmenn á Alþingi geta komið sér saman um að draga menn fyrir dóm. Okkur ferst það mál álíka illa úr hendi og umræðan um stjórnarskrána.

Frú forseti. Því er fljótsvarað hvers vegna meiri hluti nefndarinnar kýs að fara frávísunarleiðina. Það hefur komið mjög skýrt fram hér í dag og ástæðan er sú að nefndin telur verulegan vafa og er þeirrar skoðunar að þingið hafi ekki heimild til að taka ákvörðunina. Af þeim ástæðum er lagt til að málinu verði vísað frá. Nefndin er líka á þeirri skoðun að ef þingheimur telur sig hafa þetta vald verði farið í hina atkvæðagreiðsluna og lagt til að tillagan verði felld. Svo einfalt er það. Það er enginn glæpur í þessu fólginn. En aðeins af því hv. þingmaður minntist líka á þá aðra þrjá ráðherra sem ekki voru ákærðir, hvort þá kæmi upp að þeir yrðu ákærðir aftur. Sjáðu nú til,  Síðan aðeins að lokum um það sem gerðist í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Það var mjög einfalt. Það var farið mjög ítarlega yfir þetta vegna þess að það er ein af þeim ástæðum sem raktar eru í greinargerð tillöguflytjanda að búið sé að taka út tvo ákæruliði. Þess vegna var farið mjög ítarlega yfir þetta í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Saksóknari Alþingis var spurður sérstaklega að því hvort þetta hefði breytt einhverju efnislega í grunninn. Svarið við því var nei.

Frú forseti. Enginn glæpur fólginn í því. Nei, að sjálfsögðu er enginn glæpur fólginn í því að hafa þá skoðun sem meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefur. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur samt sem áður þá skoðun að Alþingi hafi ákæruvaldið en nefndin hefur hins vegar þá skoðun að ákæruvaldið eigi ekki að grípa inn í dómsmál. Um það er ágreiningur, hv. þm. Magnús Norðdahl. Ég er þeirrar skoðunar að ákæruvaldið sé Alþingis og ég er þeirrar skoðunar að ákæruvaldið í þessu máli, eins og öllum öðrum málum, geti gripið inn í þegar það telur ástæðu til. Ég tel hins vegar, og það verður þá að hafa það þó að saksóknari Alþingis, Sigríður Friðjónsdóttir, sé mér ekki sammála, það er allt í lagi með það, að þau atriði sem dregin eru út úr ákærunni og rædd voru í þingmannanefndinni hafi verið þau sem þingmannanefnd og þeir sem þar sátu töldu veigamest. Ég ítreka enn að mér er til efs að ef hin atriðin hefðu staðið ein og sér í ákæru hefði verið ákært. En það er enginn glæpur fólginn í því, það voru ekki mín orð, þó að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd kæmist að þeirri niðurstöðu sem hún komst að. Alls ekki.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún var flutt af miklum krafti eins og hv. þingmanni er tamt og það er hressilegt að heyra ræðuflutning af þessu tagi, sérstaklega þegar krafturinn raskar ekki röksemdafærslu og þegar tilfinningar og skynsemi fylgjast nokkurn veginn að. Það verð ég að segja að þó að ég sé ósammála þingmanninum nokkurn veginn frá upphafi til endis tel ég að þetta hafi verið. Eftir því sem mér skildist voru meginrökin í ræðu þingmannsins af tvennu tagi, annars vegar þau sem hv. þm. Magnús Norðdahl hefur nú rætt um við þingmanninn og hins vegar það að landsdómur og lögin um hann væru úrelt. Þá spyr ég: Þykir hv. þingmanni það sjálfstæð ástæða til að hætta nú málsókninni á hendur Geir Haarde? Er það sjálfstæð ástæða að lögin um landsdóm eru úrelt eða var það sagt sem viðauki eða eftirmáli við meginmál þingmannsins?

Svarið við spurningu hv. þm. Marðar Árnasonar er nei.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta góða svar vegna þess að það getur ekki verið sjálfstæð ástæða til þess. Um þetta komu fram efasemdir í fyrri umræðu um málið og þeim var eytt. Að þessu máli loknu er alveg sjálfsagt og eðlilegt að þingið og lögspekingar setjist yfir það hvernig á að haga þessum málum en sá arfur sem okkur er fenginn í hendur, Alþingi og þingmönnum, er lögin um ráðherraábyrgð frá 1963 og lögin um landsdóm frá 1963 sem dómsmálaráðherrann Bjarni Benediktsson, forsætisráðherrann Ólafur Thors og fleiri slíkir ráðherrar, sögufrægir úr flokki hv. þingmanns, settu meðal annarra. Þó að lagaumhverfið hafi nokkuð breyst síðan tel ég að þetta séu að meginhluta til góð lög og veit ekki hvað 

Virðulegi forseti. Ég rakti í máli mínu af hverju ég teldi að fella ætti brott ákæru á hendur Geir H. Haarde. Ég tel enn að tveir stærstu ákæruliðirnir hafi verið felldir brott og að sú ástæða ein nægi Alþingi til að bera upp og ganga til atkvæða um þessa afturköllun ákæru. Umræður mínar um landsdóminn eru einfaldlega vegna þess að mér þykir Alþingi Íslendinga í þessu tilviki - það hefur aldrei komið til kasta Alþingis áður að fjalla um ráðherraábyrgð og draga ráðherra til ábyrgðar. Mér finnst ýmislegt, og það kann að vera byggt á tilfinningum og ekki rökhyggju og ekki skynsemi en ég held samt að svo sé, og þar á meðal að okkur farist það frekar illa úr hendi. Af þeim sökum kom það inn í ræðu mína að við ættum að hafa kjark til að afnema lög um landsdóm.

Frú forseti. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir spurði: Af hverju má ekki ganga til atkvæða um tillöguna? Af hverju er verið að flytja hér frávísunartillögu? Hvað liggur að baki? Ástæðan er einföld. Þetta er rökrétt niðurstaða af efnislegri umfjöllun nefndarinnar, sem sé þeirri að í ljós kom við umfjöllun nefndarinnar að það væru ekki efnislegar forsendur, engar nýjar málsástæður, ekki neitt sem hægt er að benda á efnislegt í þá veru að það beri að afturkalla ákæruna ef Alþingi hefur þetta vald sem við þurfum ekkert að deila um. Niðurstaðan er að það eru ekki efnislegar ástæður. Ég sagði hér fyrr í dag og endurtek núna: Ég tel það ekki efnislega ástæðu þó að einstaka þingmenn hafi skipt um skoðun eða það verði einhverjar mannabreytingar í þingsal. Það kallar á mikla lagaóvissu og mikinn hringlandahátt ef ætti að fara að því í hvert sinn. Ég bendi á að ef Alþingi hefur vald til að afturkalla ákæru er það ekki geðþóttavald heldur þarf það að byggjast á efnislegum málsástæðum. Þær ástæður eru ekki fyrir hendi. Saksóknari Alþingis og varasaksóknari Alþingis hafa staðfest að svo sé ekki að þeirra mati, það eru okkar sérfræðingar. 

Virðulegur forseti. Það er algjörlega ljóst af þeim nefndarálitum sem liggja fyrir að um þetta eru menn í nefndinni ekki sammála. Það er meiri hluti sem segir að svo sé ekki. Hér kemur minnihlutaálit frá tveimur þingmönnum sem eru annarrar skoðunar og þriðji þingmaðurinn, hv. þm. Magnús Norðdahl, gefur sérálit en tekur undir með meiri hlutanum hvað þetta varðar. Nefndin sem í eru níu þingmenn er ekki einhuga og það þýðir í mínum huga að ekki sé hægt að tala um vilja Alþingis. Vilji Alþingis kemur til og sést í atkvæðagreiðslum. Þar kemur vilji Alþingis fram. Hann kemur ekki fram með meirihluta- eða minnihlutaáliti nefndarmanna, hann kemur fram í atkvæðagreiðslu Alþingis. Í mínum huga hefur vilji Alþingis ekki komið í ljós.

… 2010.

Mér finnst að það sé skylda okkar að sýna í atkvæðagreiðslu vilja Alþingis í þessu máli, hvort þeir 63 þingmenn sem hér sitja kjósi að draga til baka ákæru á hendur Geir H. Haarde eða hvort þeir kjósi að láta hana standa.

Frú forseti. Það á að standa sem Alþingi samþykkir. Alþingi samþykkti 20. janúar sl. að taka þessa tillögu til efnislegrar meðferðar. Sú efnislega meðferð fór fram fyrir hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og ég tel að sú umfjöllun hafi verið mjög góð. Það hafa ekki verið bornar neinar brigður á það hér af neinum nefndarmönnum eða öðrum sem hér hafa talað í dag. Niðurstaðan er ekki einróma, það er alveg rétt og þess vegna erum við að rökræða málið hér. Síðan tökum við afstöðu til málsins á morgun. Við erum ekki sammála um það, við hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir, hvernig sú afgreiðsla eigi að fara fram. Það er rökrétt niðurstaða af efnislegri umfjöllun nefndarinnar í mínum huga að það beri að vísa henni frá vegna þess að það eru ekki efnislegar forsendur til að afgreiða hana með öðrum hætti.

Virðulegur forseti. Ég hef ekki borið brigður á að umræðan í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hafi verið á einn eða annan hátt. Ég sat þar ekki, ég veit það ekki. Ég hef heyrt í þeim þingmönnum sem þar sitja, hvort heldur eru í meiri eða minni hluta, og menn komust ekki að sameiginlegri niðurstöðu. Menn eru ekki einróma. En við munum á morgun í atkvæðagreiðslu greiða aftur atkvæði um það hvort vísa eigi málinu frá. Það var gert hér 20. janúar og þá á þeirri forsendu að málið ætti að fá þinglega meðferð. Það hefur fengið þinglega meðferð. Niðurstaðan er sú hjá meiri hlutanum að leggja til að vísa málinu frá. Um það greiðum við atkvæði á morgun. Verði sú tillaga felld munum við greiða atkvæði um afturköllun ákæru á hendur Geir H. Haarde og vilji Alþingis kemur í ljós, hvort heldur er í hinni fyrri eða hinni seinni.

Það er rétt. Sammála.

Forseti. Ég vil segja í upphafi að það er ekki víst að ég geti lokið máli mínu í einum teig, þeir kunna að verða fleiri, við sjáum til. Ég stend auðvitað við þau tímamörk sem hér er um að ræða. Ég vil fyrst segja vegna orðaskipta minna og hv. þm. Bjarna Benediktssonar áðan að ég harma það að hann skuli ekki sjá sér fært að vera við þessa umræðu. Það er auðvitað eðlilegt því að nú eru sjónvarpsvélarnar fjarri og þingmaðurinn hefur mikilvægari hnöppum að hneppa en að ræða tillögu sína hér. Ég hefði þó talið það algjörlega sanngjarnt, miðað við það mikilvægi sem hann og flokkur hans hefur gætt þetta mál, að við hefðum við hann að tala nú þegar komið er fram í síðari hluta, líklega, seinni umræðunnar um þetta mál. Við töluðum svolítið um plan umræðunnar í framhaldi af orðfæri um það mál. Ég vil um það segja að ég kann því ekki að hv. þm. Bjarni Benediktsson eða aðrir fari með dylgjur um þetta efni, dylgjur um undirmál svo orðrétt sé vitnað í Bjarna Benediktsson, sem hér hafi farið fram á vegum Samfylkingarinnar til að hagræða úrslitum í atkvæðagreiðslunni. Ég kalla eftir því frá hv. þm. Bjarna Benediktssyni eða öðrum sjálfstæðismönnum eða þeim sem hafa haldið þessu fram að skýra mál sitt, segja okkur hvaða undirmál það eru og hvernig þau fóru fram. Ég vil gjarnan vita ef um undirmál væri að ræða hvaða þátt Sjálfstæðisflokkurinn átti í þeim. Var það svo að sjálfstæðismenn, eins og sagði í Reykjavíkurbréfi nýlegu í Morgunblaðinu, hefðu sent einhvern sérstakan erindreka til Samfylkingarinnar til einhvers konar samninga sem ekki hefði verið staðið við? Ekki varð ég var við það. Ég tel að meðan þetta er ekki skýrt, á meðan ekki eru færðar á þetta …  Mönnum kunna að þykja þetta fullmiklar tilfinningar í máli sem er uppfullt af allt öðrum hlutum en þessum. En ég verð að segja að þetta var töluvert hlutverk, töluvert verkefni sem við gengum til á haustdögum 2010 í fullkominni alvöru og með þeim vitsmunum og þeim dugnaði sem manni var laginn á þeim tíma. Ég kann ekki við að það verk sé með þessum hætti troðið í svaðið. Svo er það auðvitað sérkennilegt að formaður Sjálfstæðisflokksins skammtar einum eitt og öðrum annað. Hann skammar Vinstri hreyfinguna – grænt framboð fyrir að hafa tekið flokkslega afstöðu í málinu, en gleymir því að 16 þingmenn Sjálfstæðisflokksins gerðu nákvæmlega allir það sama, svo skammar hann Samfylkinguna fyrir það að hafa skipst í fjóra parta, sem Samfylkingin vissulega gerði og fyrst og fremst auðvitað í tvo, en í heildina held ég að hafi verið fjórir í atkvæðagreiðslunni. Hvort tveggja er tortryggilegt og ljótt og í ósamræmi við það sem Sjálfstæðisflokkurinn gerir. Fyrst, forseti, vil ég fara yfir forsendur málsins. Það er auðvitað búið að fara nokkuð yfir þær, en samkvæmt þingsályktunartillögunni sjálfri eru forsendur málsins sagðar þær að margt hafi komið fram, en í raun og veru hefur ekkert komið fram sem breytir málinu. Í tillögunni er nefnt og hér í ræðum að breyttar forsendur séu í Icesave-málinu. Það er auðvitað röksemdafærsla sem heldur ekki vatni. Hins vegar eru menn núna hættir að tala um neyðarlögin, það var gert í fyrri umræðunni og gekk illa. Það er talað um hina alþjóðlegu kreppu, en það vissum við líka í september 2010 og höfum vitað allan tímann, að vandræðin á Íslandi sköpuðust að hluta til af alþjóðlegri kreppu, voru partur af henni. Því hefur verið haldið fram að ekki hafi verið annað hægt, ekki hafi verið hægt að bjarga Íslandi við á þeim tíma sem ríkisstjórn Geirs Haardes hafði til þeirra hluta. Margt bendir til að það sé rétt, ekki hafi verið hægt að koma í veg fyrir hrunið á Íslandi, en það gengur fram af sjálfri rannsóknarskýrslu Alþingis að með mörgum hætti hefði verið hægt að milda það áfall sem hrunið olli okkur, með ýmsum hætti hefði verið hægt að koma hlutunum betur fyrir. Það er sú vanræksla, vanræksla, vanræksla sem þrír ráðherrar verða fyrir í rannsóknarskýrslu Alþingis sem er undirstaða þess máls sem hér var hafið og endaði með því að Geir H. Haarde, fyrrverandi forsætisráðherra, skipstjórinn á skútunni, var sendur fyrir landsdóm þar sem hann á nú að verja hendur sínar frá 5. mars næstkomandi. Svo er því líka haldið fram að ekki hafi allir verið settir fyrir landsdóminn. Það er rétt, en það var eins og rakið er niðurstaða Alþingis, hvað sem okkur finnst um hana, og það voru úrslit úr fimmtu atkvæðagreiðslunni í málinu að Alþingi tók þessa ákvörðun, líka þeir sem nú eru sagðir hafa skipt um skoðun, líka þeir sem harma sinn hlut og telja sig með einhverjum hætti hafa verið svikna, líklega af forseta Alþingis því að það var hann sem ákvað atkvæðagreiðsluna og skipulagði hana. Þó hefur það ekki komið fram í svörum við spurningu sem ég haft uppi í andsvörum og enn þá hefur ekki nokkur sem ég hef spurt sakað forseta Alþingis beinlínis um það, og eins og ég hef áður sagt í dag, gerði enginn athugasemd við atkvæðagreiðsluna á sínum tíma. Þessi rök halda heldur ekki vatni. Það er sagt að þingmenn hafi skipt um skoðun. Hv. þm. Bjarni Benediktsson sagði í Kastljósi í kvöld að mestu máli skipti í þessu máli að nokkrir þingmenn hefðu skipt um skoðun. Það var athyglisverð yfirlýsing, vegna þess að þá voru önnur rök lægra sett. Þetta væri aðalmálið. Það er fróðlegt fyrir forsögu málsins að heyra þessa fullyrðingu Bjarna Benediktssonar vegna þess að ekkert er minnst á þessa staðreynd í þingsályktunartillögunni eða í greinargerðinni með henni. Það sem skiptir mestu er ekki talið fram í greinargerð með tillögu til þingsályktunar um afturköllun ákæru á hendur Geir H. Haarde, fyrrverandi forsætisráðherra. Hv. þm. Bjarni Benediktsson og aðrir sjálfstæðismenn skulda okkur skýringar á því. Var þetta komið í ljós þegar tillagan var samin? Höfðu menn gefið sig fram við Bjarna Benediktsson eða aðra sjálfstæðismenn og sagt frá því að þeir hefðu skipt um skoðun? Hverjir voru það? Vegna þess að ef þetta skiptir mestu hlýtur það að hafa verið ljóst þegar tillagan var sett fram, enda eru rökin að öðru leyti, hvað sem þessum líður, það rýr og klén að tillagan hefði sennilega aldrei verið sett fram ef ekki væri þetta, sem hlýtur að hafa legið ljóst fyrir, að þingmenn hefðu skipt um skoðun. Og hv. þm. Bjarni Benediktsson skuldar okkur skýringu á því hverjir það voru sem gáfu sig fram við hann. Hvernig vissi hann af því að þingmenn höfðu skipt um skoðun í þessu? Svo er auðvitað annað mál hvort þessi rök eru tæk og í umræðunum hér hefur það verið rætt. Ég er enginn lokadómari um það, en það er auðvitað þannig að Alþingi er ekki ferðalag 63 manna yfir holt og hæðir. Alþingi er ekki heimskautaferð á norðurpólinn í hálft ár þar sem menn deila fram og aftur um það hvert eigi að fara og hve lengi eigi að vera. Alþingi er stofnun sem talar einum rómi. Það er skrýtið af því menn eru alltaf að rífast hérna, en í raun og veru talar Alþingi einum rómi. Það er með atkvæðagreiðslu. Og eftir hana skiptir ekki máli hvað voru margir í meiri hlutanum, hvað voru margir í minni hlutanum, hvað margir mættu ef nægilega margir mættu til að atkvæðagreiðslan væri gild, heldur hvað Alþingi sagði. Sagði Alþingi já eða sagði Alþingi nei? Samþykkti Alþingi lögin? Kaus Alþingi mennina? Auðvitað koma þau mál hér aftur og aftur upp á þinginu þar sem tímarnir breytast og skoðanir manna og Alþingi samþykkir í dag annað en það samþykkti í gær. Lög hafa verið sett hér frá því að Kristján konungur IX. kom hér og rétti okkur stjórnarskrána, eins og hann er sýndur með hægri höndina fram fyrir framan Stjórnarráðið. Auðvitað er það svo að ný lög nema úr gildi eldri lög og þingsályktunartillögur eru gerðar sem stangast á við þingsályktunartillögur sem áður hafa verið gerðar, vegna þess að tímarnir breytast og menn skipta um skoðun. Hins vegar eru líka til þau mál á Alþingi þar sem Alþingi tekur afstöðu í eitt skipti fyrir öll um tímabundna hluti. Ágætt dæmi um slík mál eru fjárlög sem eru samþykkt á hverju einasta þingi og eru lögð fram í upphafi þings. Getur verið, forseti, að þegar menn skipta um skoðun, sjá eftir því sem þeir hafa gert við fjárlagaafgreiðsluna, sé ástæða til að leggja fram fjárlagafrumvörp? Að nema úr gildi fjárlögin sem voru samþykkt rétt fyrir jólin og byrja á öðrum fjárlögum vegna þess að hv. þingmenn Mörður Árnason, Valgerður Bjarnadóttir og Pétur Blöndal hafi skipt um skoðun  Ég spurði hv. þm. Illuga Gunnarsson, að vísu í lok andsvars þannig að ég ætla ekki að kenna honum um að hafa ekki svarað því: Menn sem telja þetta vera þannig að hægt sé að segja já, nei, já, nei, já, nei, eða jú víst, nei, fram og aftur á þinginu, hvert er álit þeirra á hinum mikilvægu og margumtöluðu mannréttindum þess sem nú er sakborningur eða þeirra sem það verða í framtíðinni? Því hefur ekki verið svarað þrátt fyrir allt mannréttindatalið um þetta efni. Ég á nokkrar mínútur eftir af þessum parti ræðunnar. Mig langar að segja að ég held að í raun hafi staðið á bak við þetta mál ekki þær ástæður sem tilnefndar eru í þingsályktunartillögunni eða hér í ræðunum, hvorki Icesave né þingmennirnir sem skiptu um skoðun þó þeir kunni að eiga einhvern hlut að þessu sem við vitum ekki enn þá um, heldur sé það kannski þetta hér: Í fyrsta lagi, Sjálfstæðisflokkinn vantaði í haust mál, einhverja samþjöppun eftir erfiðan landsfund þar sem formaðurinn var kosinn með 55% atkvæða ef ég man rétt, gegn áskoranda sem fékk verulegt fylgi  Það var líka ástæða til að búa til mál sem gerði það kleift með einhverjum hætti, og ég verð að viðurkenna að var mjög snjallt herbragð hjá hv. þm. Bjarna Benediktssyni og aðstoðarmönnum hans, að gera atlögu að ríkisstjórn og stjórnarflokkum á einmitt sama tíma og árangur var sýnilega að nást, Sjálfstæðisflokknum til mikillar skelfingar, í meginverkefni stjórnarinnar, þ.e. endurreisn efnahagslífsins og lífskjaranna á Íslandi, árangur sem gæti átt eftir að hjálpa henni við önnur verk, við þau verkefni sem við stöndum núna frammi fyrir og eru okkur mjög mikilvæg og öllum landsmönnum, við skuldavanda heimilanna, við fiskveiðistjórn og endurskoðun á henni og nýja mannréttindatíma og jafnaðartíma í sjávarútvegsmálum, við rammaáætlun, þannig að ég nefni nokkur dæmi. Það var auðvitað snjallt að geta sett fram tillögu sem fæli þetta líka í sér ásamt því að þjappa Sjálfstæðisflokknum að baki sér. Auðvitað voru einnig með í þessum pakka tilfinningar, eðlilegar og skiljanlegar, gagnvart Geir H. Haarde, hinum gamla foringja, líka þau loforð og fyrirheit sem gefin voru á fundinum í Laugardalshöll með Hollywood-brag. Þar flutti hv. þm. Bjarni Benediktsson margra vasaklúta ræðu og eitthvert framhald varð auðvitað að vera af henni. Það er hins vegar spurning hvaða gagn persónunni Geir H. Haarde þetta mál gerir og umræðan hér á þinginu, að ég tali nú ekki um ef yrði af afturkölluninni, ef málið yrði fellt niður á þessu stigi rétt fyrir síðasta áfangann í málinu sem á að hefjast 5. mars, eftir nokkra daga, og það héngi yfir Geiri Hilmar Haarde alla ævina að hann hefði verið með einhverjum hætti skorinn niður úr snörunni, hann hefði verið látinn sleppa, að það ríkti vafi um stöðu hans gagnvart þeirri ákæru sem hann varð fyrir. Ég, forseti, mundi ekki vilja verða fyrir því óláni ef búið væri að setja mig fyrir dóm að ég fengi það frá félögum mínum, þingmönnum, sjálfstæðismönnum að miklum hluta - ég held að það hafi verið einir átta ráðherrar sem ég hafði sem forsætisráðherra í stjórninni og um 20 þingmenn sem studdu stjórnarmeirihluta minn - að vera losaður við þá ábyrgð að ganga fyrir dóminn og verja mitt mál og koma út úr því annaðhvort sýkn saka eða með þá sök sem ég ætti skilið og hefði svarað til hennar á þann hátt sem borgarar í réttarríki og lýðræðisríki eiga að gera. Ég tel að þetta sé ekki greiði við Geir H. Haarde, heldur stjórnist þetta miklu frekar af hráum flokkshagsmunum Sjálfstæðisflokksins. Þá má einnig nefna að málið er óþægilegt fyrir Sjálfstæðisflokkinn og reyndar kannski fleiri. Það er þessi mikli vitnalisti. Það er ekkert gaman fyrir Sjálfstæðisflokkinn að eiga von á því að horfa á Árna Mathiesen, Baldur Guðlaugsson, ráðuneytisstjóra og innvígðan sjálfstæðismann, hann á að kalla sem vitni, Davíð Oddsson, Tryggva Þór Herbertsson, efnahagsráðgjafa stjórnarinnar, Styrmi Gunnarsson. Svo er það athyglin sem málið gæti beint að ferli Sjálfstæðisflokksins fyrir hrun og að hruninu sjálfu. Síðan eru það, af því að menn hafa jesúsað sig yfir því hér í ræðustól, þau gögn sem safnað hefur verið saman og saksóknari hefur komið sér upp í málinu. En ef þessi tillaga hér er samþykkt kemur hinn nýi partur af þeim gögnum fyrst í ljós árið 2042, sá partur sem telst persónulegur kemur fyrst í ljós árið 2092 þegar flest er dautt af persónum og leikendum í þessu máli og ég er örugglega dauður bæði þessi ár,  Gögnin eru ekkert léttvægt aukaatriði eins og Bjarni Benediktsson sagði, þó það sé að sjálfsögðu rétt að fyrst á að hugsa um málið sjálft og sakborninginn. Það sýnir auðvitað fáránleikann við þessa tillögu að hv. þm. Bjarna Benediktssyni og félögum hans í Sjálfstæðisflokknum skyldu ekki hafa komið til hugar að gögnin væru hér undir, vegna þess að það eru þau, og að þeir skyldu þá ekki hafa gert grein fyrir því í þingsályktunartillögunni eða flutt um það sérstakt frumvarp, því það er það sem þarf til að gögnin verði opinber eða hluti þeirra. Það sýnir best að þessi tillaga er sett fram í skyndingu, safnað til hennar rökum og hún sett saman af þeim ástæðum að um flokkshagsmuni Sjálfstæðisflokksins er að ræða, en ekki tillit til landsmanna, til laganna og sennilega allra síst til Geirs Hilmars Haardes sem á þó að vera miðlægur í þessari 

Frú forseti. Ég vil fyrst segja að ég er afskaplega mikið sammála þeirri ræðu sem var flutt á undan minni af hv. þm. Merði Árnasyni. Svo kjarnyrt var hún að ég hefði helst viljað fara með hana orðrétt aftur því að ég tel að þar hafi margt viturlegt verið sagt sem þetta mál varðar. Það kann þess vegna að vera að margt af því sem ég hef um þetta mál að segja hafi þegar komið fram, bæði í ræðu hv. þm. Marðar Árnasonar og kannski fleiri sem talað hafa fyrr í þessari umræðu í dag. Ég ætla að byrja á því að tala um form málsins, þ.e. spurninguna um það hvort Alþingi er bært til að taka þetta mál fyrir til efnislegrar meðferðar eins og hér er lagt til. Nú hefur það verið sagt í þessari umræðu, og kemur fram í áliti meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, að með því að frávísunartillagan sem lögð var fram við fyrri umræðu um málið var felld og ákveðið að taka málið til efnislegrar meðferðar í þinginu hafi Alþingi í raun talað hvað það snertir og sagt: Já, þetta mál er bært til þess og Alþingi hefur heimild til að taka málið upp á nýjan leik. Ég tel óhjákvæmilegt að segja nokkur orð um þetta. Ég gerði það við fyrri umræðu málsins og lýsti þar afstöðu minni og skoðunum hvað það snertir. Ég hef ekki skipt um skoðun í því efni, ekki eftir atkvæðagreiðsluna við fyrri umræðu og heldur ekki eftir að hafa lesið álit meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Ég virði að sjálfsögðu þau sjónarmið sem þar eru sett fram og þá niðurstöðu, eðlilega, en ég er ekki sammála þeim. Ég verð að segja eins og er að ég tel að menn fari býsna léttúðlega með hin fræðilegu og lagalegu rök og sjónarmið sem liggja á bak við setningu landsdómslaganna og er ítarlega gerð grein fyrir í séráliti 1. minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, en hann skipar hv. þm. Magnús Norðdahl. Ég er í grunninn algerlega sammála þeim sjónarmiðum og þeirri reifun sem þar er sett fram. Það hefur verið viðtekin skoðun stjórnskipunarfræðinga í raun og veru alla 20. öldina, alveg frá því að landsdómslögin voru sett fyrst í árdaga 20. aldar og aftur þegar ný landsdómslög voru sett 1963, að frumkvæði þáverandi dómsmálaráðherra, Bjarna Benediktssonar, síðar formanns Sjálfstæðisflokksins og forsætisráðherra, og samið var af prófessor Ólafi Jóhannessyni, sem þá var þingmaður í stjórnarandstöðu og jafnframt prófessor í stjórnskipunarrétti og síðar forsætisráðherra og dómsmálaráðherra. Þau sjónarmið endurspeglast í fræðiritum Gunnars G. Schrams, síðar prófessors í stjórnskipunarrétti, og meðal annars í fræðigrein sem Andri Árnason hæstaréttarlögmaður skrifar árið 2009, að ég hygg, en raunar eftir að breyting var gerð á landsdómslögunum í ársbyrjun 2009 þar sem breytt er tilvísun í lög um meðferð sakamála sem ég er sammála hv. þm. Magnúsi Norðdahl um að hefur ekkert gildi í þessu samhengi vegna þess að þau tóku ekki á þeim álitamálum sem menn eru þar að halda fram. Ég verð að segja að mér finnst það býsna hraustlega gert, jafnvel hjá mönnum sem eru vel að sér í stjórnskipunarrétti og lögum, nokkrum fræðimönnum á því sviði sem nú hafa komið fram inn í þetta mál, þetta sérstaka mál, landsdómsmálið sem þegar er hafið, og inn í þá þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir, að setja fram þau sjónarmið í blaðagreinum, og jafnvel í munnlegu áliti fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, að þeir séu þeirrar skoðunar að þessi klassíski, hefðbundni, viðtekni skilningur eigi ekki við. Ég hefði skilið það ef menn hefðu legið í þessu máli á fræðilegum grunni, akademískum grunni, og komist að þessari niðurstöðu, fleiri en einn og fleiri en tveir, að þetta ætti við. Mér finnst það nokkuð hraustlega gert að koma inn í þetta mál með þeim hætti sem gert hefur verið og lýsa í raun og veru ómerk þau sjónarmið sem hér hafa verið viðtekin í þessum efnum um áratugaskeið. Ég er ekki að halda því fram að þeir menn sem þau settu fram hafi verið óskeikulir, alls ekki. En þeir undirbyggja það í fræðiritum sínum, í lögskýringargögnum, í greinargerð með landsdómsfrumvarpinu, þar sem beinlínis er sagt að eftir að Alþingi hafi kosið saksóknara og saksóknarnefnd honum til fulltingis sé málið úr höndum Alþingis - enda hvernig má annað vera, frú forseti? Jú, það sem gerist ef þessi skilningur er ekki ofan á er nákvæmlega það sem hv. þm. Illugi Gunnarsson var í raun að segja í sínu máli fyrr í kvöld, að það eigi að láta reyna á breytta afstöðu Alþingis í málum af þessum toga frá einum tíma til annars. Í raun væri hægt að segja að um leið og nýr þingmaður kemur til starfa á þinginu, fyrir annan sem hættir eða fer í leyfi, þyrfti að láta á það reyna hvort afstaða ákæruvaldsins í þingsölum sé óbreytt og hin sama. Slíkur hringlandaháttur gengur einfaldlega ekki. Þessir vísu menn, Bjarni Benediktsson, Ólafur Jóhannesson - og ég undrast satt að segja að fulltrúar og forustumenn þeirra tveggja flokka sem þeir voru í forustu fyrir skuli í dag hafa að engu sjónarmið þeirra - gerðu sér auðvitað grein fyrir því að það var ekki hægt að búa þannig um hnútana að Alþingi gæti sýknt og heilagt verið að taka mál af þessum toga upp bara eftir því hvernig vindar blésu. Þess vegna er það meira að segja tekið fram í þeirra ritum að það eigi ekki bara við um það þing sem hefur einu sinni gefið út ákæru, að það geti ekki komið að málinu aftur, heldur segja þeir einnig að það eigi líka við jafnvel þó að þing hafi verið rofið, boðað til kosninga og nýtt þing komið saman - þá geti það þing heldur ekki vasast í þeirri ákæru. Ég er, frú forseti, enn þeirrar skoðunar að Alþingi geti ekki tekið þessa ákvörðun. Ég átta mig á því að önnur sjónarmið eru uppi í þessu máli, bæði hjá þeim sem hafa látið þau sjónarmið í ljós gagnvart stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og einnig í þingsal. Ég er sammála séráliti Magnúsar Norðdahls hvað þessi atriði varðar en ég styð einnig niðurstöðu meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar þar sem hún leggur til sem aðalniðurstöðu að málinu verði vísað frá en til vara að tillagan verði felld. Þá kem ég aðeins að því að meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar kemst að þeirri niðurstöðu að vísa beri málinu frá núna á öðrum forsendum en greidd voru atkvæði um 20. janúar. Þá var frávísunartillagan felld vegna þess að margir sögðu hér: Við viljum að þetta mál fái efnislega umfjöllun. Nú hefur það fengið þá efnislegu umfjöllun á vettvangi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar í hálfan annan mánuð, gaumgæfilega skoðun á vettvangi þeirrar nefndar, þar sem fram hafa komið fjölmargir gestir og sjónarmið þar hafa verið reifuð og málið ítarlega rætt. Niðurstaða meiri hlutans er sem sagt sú að ekkert hafi efnislega komið fram sem gefur tilefni til að taka upp þessa ákvörðun. Ég er þeirrar skoðunar að telji menn að Alþingi geti tekið nýja ákvörðun í málinu verði Alþingi alla vega að hafa til þess málefnalegar forsendur, og þær ríkar, til að taka slíka ákvörðun. Það sé alla vega lágmark að það séu ríkar málsástæður til að taka málið upp og meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar kemst að þeirri niðurstöðu að slíkar ástæður séu ekki fyrir hendi. Nefndin hefur rætt þetta mál við saksóknara og varasaksóknara sem Alþingi kaus af sinni hálfu til að fara með þetta mál og þar kemur fram að engu slíku er til að dreifa. Bent hefur verið á að landsdómur hefur sjálfur fengið nú þegar til úrlausnar spurninguna um hvort vísa ætti frá ákærunum sem Alþingi ákvað að gefa út og landsdómur hefur ekki fallist á það. Hann hefur ákveðið að vísa frá tveimur ákæruliðum af sex en hinir standi og séu greinilega fullburða til að standa undir ákærunni. Ekki er hægt að skilja niðurstöðu landsdóms öðruvísi. Þess þá heldur að Alþingi komi hingað og fari inn í málið og ákveði að fella niður saksókn. Það er mjög sérkennilegt svo ekki sé meira sagt. Svo vekur auðvitað athygli nefndarálit 2. minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar en undir það rita hv. þm. Birgir Ármannsson og Ólöf Nordal. Þegar í upphafi í nefndaráliti þeirra er sagt að fram séu komin margvísleg málefnaleg sjónarmið sem styðji niðurstöðuna um að falla beri frá ákæru, og í niðurstöðuorðunum er þetta ítrekað. Þar segir, með leyfi virðulegs forseta: „… 2. minni hluti er í ljósi þessa þeirrar skoðunar að margar málefnalegar ástæður séu fyrir því að afturkalla ákæruna.“ En hverjar eru þessar mörgu málefnalegu ástæður? Er þær að finna í umræddu nefndaráliti? Nei, þær er ekki að finna þar. Er þær að finna í máli þeirra þingmanna sem styðja þetta nefndarálit í dag? Ég hef ekki orðið var við það. Í nefndarálitinu eru tilgreind nokkur atriði sérstaklega. Það er í fyrsta lagi að ákæran, tillaga meiri hluta þingmannanefndarinnar svokölluðu í september 2010, hafi gert ráð fyrir því að fjórir fyrrverandi ráðherrar yrðu ákærðir en þeir hafi orðið aðeins einn. Þetta segja þau að séu margar málefnalegar ástæður. Staðreyndin er sú að tillaga meiri hluta þingmannanefndarinnar var í fjórum liðum. Hún var meira að segja þannig að það voru ekki allir ákæruliðirnir eins gagnvart öllum ráðherrunum sem í hlut áttu. Átti þá að gefa út eina hópákæru á fjóra ráðherra? Nei, gerð var tillaga um fjórar sjálfstæðar ákærur og atkvæði voru greidd um þær hverja fyrir sig. Síðan, eins og hér hefur margítrekað verið bent á, í samræmi við þingsköp, var tillagan þannig breytt borin upp í þingsal og samþykkt. Síðan eru liðnir 17 mánuðir. Hvað er nýtt í þessu? Hvað er nýtt við þetta mál? Ekki neitt. Þetta hefur legið fyrir lengi. Ef þetta er ein af meginástæðunum af hverju kom þessi tillaga þá ekki strax í kjölfarið eða fljótlega? Í öðru lagi er sagt að frá september 2010 hafi komið fram mun meiri upplýsingar um hina alþjóðlegu fjármálakreppu sem hófst á sumar- og haustmánuðum 2008. Það kann vel að vera að meiri upplýsingar liggi fyrir núna en þá. En í grundvallaratriðum vissu menn nákvæmlega hver staðan var á þessum tíma, í grundvallaratriðum. Sé svo að einhver viðbótargögn séu komin fram hvað þetta varðar sérstaklega verður landsdómur að taka afstöðu til þess og meta það í meðferð málsins. Í þriðja lagi er talað um að efnislegt inntak sakamálsins hafi breyst verulega þegar landsdómur vísaði frá tveimur fyrstu liðum ákærunnar. Um þetta er að sjálfsögðu deilt og dómurinn hefur þegar ákveðið sjálfur að fjórir ákæruliðir skuli standa eftir og það hefur ekkert komið fram sem breytir þeirri niðurstöðu. Enda hefur dómurinn talað í því máli. Þegar talað er í áliti 2. minni hluta um margar málefnalegar ástæður þá stendur ekki steinn yfir steini í þeirri frásögn sem þar er að lesa, ekki steinn yfir steini. Í niðurstöðu þessa álits er síðan sagt í einni setningu: „Á hinn bóginn hefur komið fram að ýmsir þeirra sem studdu ákærutillöguna á sínum tíma telja forsendur breyttar og meta málið með öðrum hætti nú.“ - Að þeir hafi sem sagt skipt um skoðun. Eins og kom glögglega fram í máli hv. þm. Marðar Árnasonar þá er þetta ekki ein af málsástæðunum í þingsályktunartillögunni sjálfri. Þetta er ekki tiltekið sem sérstök rök fyrir málinu þó að flutningsmaður málsins, hv. þm. Bjarni Benediktsson, geri það núna í fjölmiðlum að einu meginatriði, lykilatriði, málsins. Það kann auðvitað að vera að einhver hafi skipt um skoðun, jafnvel í báðar áttir. Það hefur orðið breyting á samsetningu Alþingis frá því í september 2010, einhverjir þingmenn hafa hætt, aðrir hafa komið inn. Og eigum við þá að endurtaka atkvæðagreiðsluna í hvert skipti sem einhver breyting verður á samsetningu Alþingis eða ef einhver þingmaður lýsir því yfir að hann hafi núna aðra skoðun í málinu? Það sjá allir hvaða vitleysa væri í gangi með því. Það gengur ekki. Ég tel, frú forseti, að engar efnislegar ástæður séu til þess að taka þetta mál upp með þeim hætti sem hér er lagt til. Í fyrsta lagi ítreka ég að ég er þeirrar skoðunar að Alþingi hafi ekki umboð til að taka þessa ákvörðun. Ég átta mig á því að aðrir eru annarrar skoðunar og tefla fram rökum sínum fyrir því. Gott og vel. Hvaða skilyrði eru þá til þess að taka slíka ákvörðun? Má það bara vera vegna þess að mönnum dettur það í hug? Af hverju er það gert á þessum tímapunkti? Af hverju var það þá ekki gert miklu fyrr? Þegar menn tefla fram þeim rökum nú allt í einu sem lykilrökum að menn hafi skipt um skoðun hljóta menn að spyrja sig: Hvenær varð það ljóst að einhverjir gætu hafa skipt um skoðun og þess vegna væri tilefni til að taka þetta mál upp aftur? Kann að vera að þessi þingsályktunartillaga hafi verið í undirbúningi lengi áður en hún var lögð fram? Að mönnum hafi verið ljóst að einhverjir þingmenn hafi skipt um skoðun jafnvel í haust? Er það vitað?  Menn hljóta að spyrja: Af hverju kemur þessi tillaga fram núna? Af hverju var krafan gerð um það fyrir jól að málið yrði tekið á dagskrá og afgreitt nánast umræðulaust? Af hverju var það? Ég er sömu skoðunar og hv. þm. Mörður Árnason, ég tel að hér séu miklu djúpstæðari pólitískar ástæður að baki. Pólitískar ástæður sem má rekja til innanmeina í Sjálfstæðisflokknum sem hann er að glíma við um þessar mundir, meðal annars í kjölfar formannskjörs, en líka að Sjálfstæðisflokkurinn sá færi á ríkisstjórninni. Og þó að þetta sé ekki málefni ríkisstjórnarinnar og hafi ekki verið borið fram af henni, hvorki hin fyrsta tillaga um ákærurnar og enn síður þetta mál, þá er það áreiðanlega mat Sjálfstæðisflokksins að hann geti veitt ríkisstjórninni einhverja áverka með tillögu af þessum toga. Ég vonast að sjálfsögðu til þess að hún standi það af sér, þessi ríkisstjórn, en það reynir á marga í því efni. Sjálfstæðisflokkurinn er líka áhyggjufullur vegna þess að núverandi ríkisstjórn hefur tekist að snúa við þeirri óheillaþróun sem Sjálfstæðisflokkurinn kom okkur í eftir 18 ára stjórnarsetu. Það er farið að rofa til í íslenskum þjóðarbúskap, í efnahagsmálum þjóðarinnar. Það vill hann að sjálfsögðu ekki að verði lýðum ljóst vegna þess að ríkisstjórnin gæti við þær aðstæður sannfært þjóðina um að ekki eigi að hleypa Sjálfstæðisflokknum að á nýjan leik við landstjórnina. Þetta eru að mínu mati þær djúpstæðu ástæður sem liggja á bak við það að Sjálfstæðisflokkurinn kýs að koma með þetta mál inn í þingið á þessum tímapunkti. En burt séð frá því öllu þá er ég enn þeirrar skoðunar 

Frú forseti. Ég er að mörgu leyti sammála hv. þingmanni um að mér finnst að Sjálfstæðisflokknum hafi tekist ákaflega óhönduglega með þetta mál. Ég skildi ekki af hverju þeir biðu með að leggja fram tillöguna þangað til einn dagur var eftir af þingi fyrir jól. Ég skil ekkert í því miðað við þær umræður sem urðu á landsfundi Sjálfstæðisflokksins sem leiddu til þess að ég taldi að þeir mundu leggja fram svona tillögu. Mér fannst það eiginlega liggja í hlutarins eðli eftir niðurstöðu fundarins. En ég læt liggja á milli hluta af hverju það var ekki gert fyrr. Hins vegar tel ég efnislegar ástæður fyrir því að þingið skoði þetta upp á nýtt. Hin fyrri, sem ég tel fyllilega málefnalega ástæðu, er sú að þingmenn í flokki hv. þingmanns og ráðherra lýstu yfir breytingu á afstöðu. Það kom fram í umræðunum. Það finnst mér réttlæta að menn skoði þetta mál. Í öðru lagi vísa ég til þess að það hefur komið fram að frá því að við ræddum þetta mál hið fyrra sinni hefur dómurinn vísað frá tveimur ákærum. Á þeim tíma voru þessar ákærur taldar þær veigamestu. Margir þingmenn ræddu þær með þeim hætti. Ég sjálfur taldi að sérstaklega önnur tveggja tillagna lyti að sérstöku yfirstjórnarhlutverki forsætisráðherra sem yfirmanns ríkisstjórnarinnar. Þessu er svipt burtu. Þá tel ég fyllilega réttlætanlegt að Alþingi Íslendinga kanni aftur hvort það séu minni líkur en meiri á því að viðkomandi verði fundinn sekur 

Frú forseti. Hæstv. utanríkisráðherra nefnir í fyrsta lagi breytta afstöðu sem hafi meðal annars komið fram í afstöðu þingmanna í mínum þingflokki. Það er rétt en þá bendi ég hæstv. utanríkisráðherra á að það hafa líka orðið mannabreytingar í þingflokki hæstv. utanríkisráðherra sem kunna að hafa öndverð áhrif hvað þetta mál snertir. Ég spyr: Á þá sem sagt að taka mál af þessum toga til skoðunar af þeirri ástæðu einni að það kunni að vera einhver breytt samsetning í einum eða fleiri þingflokkum eða að einhverjir hafi skipt um skoðun og lýst því? Eru það sérstök rök til að taka upp mál af þessum toga og eiga þá jafnvel á hættu að það sé gert með reglulegu millibili? Finnst mönnum það skynsamleg stjórnsýsla eða réttarfar? Í öðru lagi talar hæstv. ráðherra um að vísað hafi verið frá tveimur ákæruliðum. Það er rétt en landsdómurinn kemst sjálfur að þeirri niðurstöðu að fjórir ákæruliðir skuli standa og það hefur komið fram í máli fulltrúa í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að fyrir nefndinni hafi komið fram þau viðhorf, m.a. frá saksóknara, að þau ákæruatriði sem frá var vísað hafi verið til fyllingar hinum ákæruatriðunum. Það er niðurstaða meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að þrátt fyrir þetta hafi ekki orðið þær efnisbreytingar að það sé ástæða til að falla frá málsókn. Ég tel að þau rök sem nefndin færir fram fyrir því séu fullgóð og fæ ekki betur séð en að nefndin hafi þar með tekið afstöðu til þessarar spurningar. Þá er spurningin: Geta menn fellt sig við þá niðurstöðu meiri hluta nefndarinnar, enda hefur hún fjallað um málið efnislega, eða ekki? Ég er sammála niðurstöðu nefndarinnar hvað þetta snertir.

Það hafði farið fram hjá forseta að þrír hv. þingmenn höfðu óskað eftir andsvari. Er því ræðutími hæstv. utanríkisráðherra og annarra í seinna andsvari styttur í eina mínútu.

Frú forseti. Það er í sjálfu sér ekki erfitt að komast að þeirri niðurstöðu að hv. þingmaður kunni að hafa rétt fyrir sér um það sem varðar mannabreytingar í flokkum.  Það er auðvelt að komast að þeirri niðurstöðu að að minnsta kosti eftir þá breytingu miðað við það sem áður var séu minni líkur á því að viðkomandi sakborningur verði sakfelldur en fyrir þá breytingu. Þá er auðvelt að rökstyðja að það sé að minnsta kosti einnar messu virði fyrir Alþingi að velta fyrir sér og rökræða hvort það kunni þegar á heildina er litið að vera þegar allt er talið 

Frú forseti. Ég er algjörlega ósammála hæstv. utanríkisráðherra um að það komi saksóknara ekki við. Lögin um landsdóm eru þannig að það er Alþingi sem kýs saksóknara  Einnar messu virði, segir hæstv. utanríkisráðherra, að taka aðra lotu. Já, niðurstaða Alþingis í janúar var að gera það. Það hefur verið gert og nefndin hefur svarað þessum álitamálum 

Frú forseti. Ég ætla að leyfa mér að mótmæla því sem fram kom í ræðu hv. þingmanns, að tillaga Bjarna Benediktssonar um að afturkalla ákæru á hendur Geir H. Haarde hafi verið sett fram til að koma höggi á ríkisstjórnina. Hún sér um það sjálf. Þetta mál er miklu stærra en svo að það snerti ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur og ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna. Það er eiginlega hálfósmekklegt, virðulegur forseti, að telja að ríkisstjórnin sé svo mikils virði að þess vegna kalli menn til baka ákæru á hendur fyrrum forsætisráðherra. Frú forseti. Mér eiginlega ofbýður og er hins vegar margt gott 

Frú forseti. Allar tölur og mælingar sem við getum stuðst við sýna nú reyndar að farið er að rofa til og ég vænti þess að  Varðandi hitt, að tillagan sé sett fram til að koma höggi á ríkisstjórnina, nefndi ég að ég teldi að það væru flokkslegar ástæður fyrir tillögunni og nefndi nokkuð mörg atriði því til sönnunar. Eitt þeirra var þetta, að koma höggi á ríkisstjórnina, en það var ekki eina atriðið sem ég nefndi í því sambandi. Þessi tillaga er flokksleg tillaga frá Sjálfstæðisflokknum og borin fram af formanni Sjálfstæðisflokksins í kjölfar landsfundar hans í haust. Að því leyti er ég sammála hæstv. utanríkisráðherra að búast hefði mátt við því eftir landsfundinn að tillaga af þessum toga kæmi fram. Það kom á óvart að hún skyldi ekki koma þá strax fram heldur var beðið með að leggja hana fram þar til einn dagur var eftir af þinginu. Ég er þeirrar skoðunar að tillagan sé í raun lögð fram vegna hagsmuna Sjálfstæðisflokksins en klædd í annan búning og það er það sem við höfum verið að takast á um.

Virðulegi forseti. Ég ítreka enn: Sú tillaga sem hér liggur fyrir er miklu stærri en hagsmunir Sjálfstæðisflokksins, hagsmunir ríkisstjórnar Íslands, komandi kosninga og hverjir sitja við völd. Þetta er spurning um mannréttindi eins manns, þetta er spurning um mannréttindi sakbornings sem situr nú undir ákæru af hálfu Alþingis og hvort Alþingi, ákæruvaldið, hafi hugsanlega skipt um skoðun og telji ástæðu til að draga ákæruna til baka.

Frú forseti. Í umræðunni þegar málið var lagt fram, þ.e. hin upphaflega tillaga frá þingmannanefndinni um ákæru, var fjallað sérstaklega um þetta mál, hvort menn nytu mannréttinda að lögum við þessa meðferð og um fyrirkomulagið með landsdóm með Alþingi sem ákæruvald o.s.frv. Það fór fram ítarleg umræða um það og þar voru sannarlega skiptar skoðanir. Það varð niðurstaða meiri hluta þingmannanefndarinnar, eins fram kom í skýrslu hennar og í málflutningi þeirra fulltrúa sem stóðu fyrir meiri hlutann í því efni, að enginn vafi léki á því að sakborningar nytu mannréttinda. Það er mál sem landsdómur hefur fjallað um og komist að þeirri niðurstöðu að sú aðferðafræði sem hér er viðhöfð sé ekki brot á 65. gr. stjórnarskrárinnar. Ég tel að 

Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir góða ræðu. Hv. þingmaður vísaði til þess að sakborningur þurfi að búa við þá óvissu sem fylgir tveggja vikna réttarhöldum. Er það ekki rétt sem ég hef skilið af umfjöllun í nefndinni, að verði ákæran afturkölluð hafi Alþingi þriggja mánaða frest til að hætta við þá afturköllun og að sakborningurinn þurfi að búa við þá óvissu?  Í öðru lagi vildi ég spyrja hv. þingmann hvort hann telji að ástæða sé til að hafa áhyggjur af því, með þá færu lögmenn sem sakborningurinn hefur, sem betur fer, og með þá dómara Hæstaréttar og annað grandvart fólk sem Alþingi hefur skipað í landsdóminn í tíð Geirs Hilmars Haardes, að það fólk gæti ekki vel að réttindum sakborningsins og hann njóti ekki þeirrar meginreglu í íslensku réttarríki að vera saklaus nema sekt hans verði sönnuð.

Frú forseti. Varðandi atriðið um möguleikana á að gefa út ákæru á nýjan leik á ég ekki sæti í þessari nefnd en ég les það sem stendur í nefndaráliti meiri hlutans og þar kemur einmitt fram að innan þriggja eða jafnvel sex mánaða eftir aðstæðum sé hægt að gefa út ákæru á nýjan leik. Það er niðurstaðan að þessu máli, að jafnvel þótt Alþingi mundi ákveða að falla frá ákæru er málinu ekki lokið. Einstaklingurinn sem málið beinist gegn nú yrði áfram í óvissu hvað þetta varðar. Ég tel að réttindum sakbornings sé vel fyrir komið með þeirri aðferð sem beitt er í málum af þessum toga þó að menn geti að sjálfsögðu haft þá skoðun að ef til vill ættu mál gagnvart ráðherrum að fara inn í almenna réttarkerfið, en þannig er bara ekki um hnútana búið í dag og við förum að sjálfsögðu að lögum. Ég er þeirrar skoðunar að Geir Haarde mundi búa við meira óöryggi, ef svo má segja, ef Alþingi kæmist að þeirri niðurstöðu að afturkalla ákæruna. Svo má kannski bæta því við að ég tel að þeir dómendur sem fara með málið séu vel til þess færir. 

Virðulegur forseti. Telur hv. þingmaður að heimildin til að endurútgefa ákæruna innan þriggja eða sex mánaða eftir atvikum sé bundin við þetta Alþingi eða telur hann að sú heimild mundi líka ná til nýs Alþingis ef það kæmi saman innan tilskilins frests?

Frú forseti. Ég er ekki löglærður þannig að ég veit ekki hvort ég er bær til að svara þeirri spurningu hvort slík heimild eigi bara við um þetta þing eða hugsanlega einnig hið næsta innan tímamarka. Ég bendi bara á þann skilning sem lögfræðingarnir og prófessorarnir Bjarni Benediktsson og Ólafur Jóhannesson komust hvað varðar heimild Alþingis til að blanda sér í málið eftir að það hefur gefið út ákæru, þeir komast að þeirri niðurstöðu að hvorki sitjandi þing né annað geti farið inn í mál af þessum toga. Ætli það ætti ekki við í þessu tilfelli, en um það er ég ekki dómbær og hef ekki skoðað það sérstaklega.

Forseti. Mér finnst mikilvægt að átta sig á því, með það mál sem hér er til umræðu í grunninn, þ.e. ákæruna sem Alþingi ákvað að höfða á hendur fyrrverandi forsætisráðherra, málssóknina, á hvers vegum það mál var í upphafi og á hvers vegum það mál er sem við fjöllum um í dag. Það var Alþingi sjálft sem haustið 2008 setti lög um rannsóknarnefnd Alþingis, nefnd sem var falið að rannsaka orsök og aðdraganda falls íslensku bankanna, rannsaka það sérstaklega hvort um mistök eða vanrækslu hafi verið að ræða af hálfu stjórnmálamanna í fjármálakerfinu og sérstaklega um ábyrgð ráðherra sem segir í lögunum að skuli fara með samkvæmt lögum um ráðherraábyrgð. Þetta var það hlutverk sem Alþingi fól rannsóknarnefnd, sem þingið sjálft skipaði á sínum tíma til að hefja þetta mál. Í kjölfarið á því að rannsóknarnefndin skilaði skýrslu sinni í níu tölusettum bindum tók við sérstök þingmannanefnd, kennd við Atla Gíslason á sínum tíma, og hún komst að þeirri niðurstöðu að rétt væri að ákæra fjóra fyrrverandi ráðherra fyrir ýmis afglöp í störfum sínum. Það var síðan Alþingi sem ákvað að ákæra einn ráðherra. Það var engin tilviljun, það átti ekki að koma nokkrum manni á óvart. Í nefndaráliti minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar segir, með leyfi forseta: „Þegar greidd voru atkvæði um ákæru á hendur Geir H. Haarde máttu þingmenn almennt búast við því að sambærileg niðurstaða yrði í atkvæðagreiðslum um ákærur á hendur hinum ráðherrunum þremur.“ Hvar kemur það fram að þingmenn hafi almennt mátt búast við því að sambærileg niðurstaða yrði í öðrum atkvæðagreiðslum? Var formaður þingmannanefndarinnar þeirrar skoðunar? Nei, hann var það ekki. Formaður þingmannanefndarinnar sagði, svo að vitnað sé í fjölmiðlaviðtal við hv. þm. Atla Gíslason, með leyfi forseta: „Ég hugsaði einhvern tíma með sjálfum mér: Fjórir, enginn eða einn. Það er algengt í sakamálum að aðalmaður sé ákærður en aðrir ekki, án þess að ég vilji heimfæra það beint yfir á þetta.“ Þetta var skoðun formanns þingmannanefndarinnar sem lagði til að fjórir fyrrverandi ráðherrar yrðu ákærðir. Hvað kemur til að sjálfstæðismenn í minni hluta í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd segja nú að þingmenn hafi almennt mátt búast við því að sambærileg niðurstaða yrði í öllum atkvæðagreiðslum? Hvers konar rugl er þetta, virðulegi forseti? Það er engin leið að ætla að slíkt yrði. Vel var farið yfir þessi mál í þingflokki Vinstri grænna á þeim tíma, þar sem formaður þingmannanefndarinnar sat þá, og útskýrt sérstaklega að málið gæti farið á hvern veginn sem er, rétt eins og þingmaðurinn vísaði síðan sjálfur í í fjölmiðlaviðtali. En á hvers vegum er þetta mál hér í dag? Er það á vegum þingsins? Nei, það er ekki þingið sem er að vekja þetta mál upp í dag. Er það á vegum saksóknara? Hefur hann komið og óskað eftir því við þingið að kalla málið til baka? Hefur saksóknari sem þingið sjálft kaus gert sér ferð niður á Austurvöll og beðið okkur um að hætta við þetta? Nei, það hefur ekkert slíkt erindi borist frá saksóknara Alþingis um að hætta málatilbúnaðinum. Þvert á móti hefur saksóknari ítrekað lýst því yfir að ekkert það hafi gerst í málinu, engin sú eðlisbreyting orðið, er réttlæti að það verði afturkallað. Því hefur saksóknari lýst í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og lýsti sömuleiðis yfir þar að það sé ekki hennar tillaga, það sé ekki hennar ósk, það sé ekki ósk saksóknara að málið verði afturkallað. Vitnað hefur verið til þess að breyting hafi orðið á ákæruatriðum, að landsdómur hafi fellt niður tvö mikilvægustu og stærstu ákæruatriðin. Hvað segir saksóknari sjálfur um það? Saksóknari er allt annarrar skoðunar. Með leyfir forseta segir saksóknari í viðtali við Morgunblaðið þann 30. október 2011: „Það eru þarna tveir liðir sem landsdómur telur að hafi ekki verið nægilega skýrir. Fyrri liðurinn, þ.e. fyrsti liður ákærunnar, er til fyllingar öðrum ákæruliðum eða eins og segir í úrskurðinum … “ Liðurinn er ekki felldur niður heldur er hann til fyllingar öðrum ákæruliðum, hann kemur fram í öðrum ákæruliðum. Þess vegna er talið, að mati landsdóms sjálfs, óþarfi að halda honum vakandi þar sem atriði hans koma fram í öðrum liðum. Það sama á við um annan lið ákærunnar þar sem segir, með leyfi forseta: „Seinna atriðið, liður 1.2. í ákærunni, fer út en landsdómur telur að hann heyri að hluta til undir annan ákærulið.“ Það er ekki einu sinni verið að vísa þessum ákæruatriðum frá. Þau eru þarna til fyllingar öðrum liðum og heyra undir aðra ákæruliði. Þau rök standast því engan veginn skoðun frekar en margt annað í nefndaráliti minni hlutans. Er það þá verjandinn sem er að koma hingað til þingsins, verjandi fyrrverandi formanns Sjálfstæðisflokksins, sem situr fyrir landsdómi, er hann komið hingað niður á þing? Hefur hann óskað eftir fundum með þingnefndum og farið fram á að fallið verði frá málaferlum? Nei, það hefur hann ekki gert mér vitanlega. Ég veit ekki til þess að borist hafi erindi frá verjanda fyrrverandi formanns Sjálfstæðisflokksins um að falla frá málshöfðun á hendur honum. Er það þá landsdómur sjálfur sem hefur óskað eftir því? Hefur landsdómur fjallað um málið með þeim hætti að rétt sé að hætta við, falla frá málshöfðuninni, þetta sé ónýtt mál? Það séu minni líkur á sekt en þegar lagt var af stað með málið? Nei, það hefur landsdómur ekki gert heldur þvert á móti. Þegar landsdómur tók þá ákvörðun að fyrsta og annað ákæruatriði málsins væri óþarft af þeim sökum að það rúmaðist innan annarra ákæruatriða þá fólst í leiðinni í því það álit landsdóms að rétt væri að halda áfram með þau fjögur sem eftir voru. Að öðrum kosti hefði landsdómur einnig vísað þeim frá. Hann ákvað að vísa tveim frá en halda fjórum vakandi, að rétt væri að halda þeim áfram. Hver er þá að biðja um þetta? Hver er þá að óska eftir því? Á hvers vegum er þetta mál inni á þingi nema þá Sjálfstæðisflokksins, enda er það borið fram af formanni Sjálfstæðisflokksins einum og sér? Það er hann sem er kominn með þetta mál hingað inn á þing, hv. þm. Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, og enginn annar. Það eru engin efnisleg rök fyrir því. Það hefur enginn málsaðili, ekki Alþingi, ekki saksóknari, ekki verjandi, ekki landsdómur, ekki nokkur maður, beðið um þetta nema formaður Sjálfstæðisflokksins. Það er þá ólíku saman að jafna hvernig lagt var upp með þetta mál á sínum tíma af hálfu þingsins með lagasetningum haustið 2008, í kjölfar versta efnahagshruns sem nokkurt vestrænt ríki hefur gengið í gegnum. Þá var talin ástæða til að skoða það. Þá var talin ástæða af Alþingi, af ráðherrum þeirrar ríkisstjórnar og þinginu. Ég veit ekki betur en þau lög hafi verið samþykkt án nokkurra mótatkvæða. Það var samdóma álit Alþingis árið 2008 að láta rannsaka þetta mál. Það var lagt upp með það, það var ekkert óvart í því, það var vísvitandi gert. En það er ekki samdóma álit Alþingis núna að hætta við það. Það er langur vegur frá því. Það er borið upp, framreitt og matreitt af hálfu formanns Sjálfstæðisflokksins og einskis annars. Nefndar hafa verið ýmsar ástæður fyrir því að hætta við málaferli á hendur fyrrum formanni Sjálfstæðisflokksins. Í nefndaráliti minni hlutans kemur fram að rétt sé að minna á að frá því að málshöfðunin var ákveðin í þinginu í september 2010 hafi komið fram mun meiri upplýsingar um hina alþjóðlegu kreppu en við höfðum þá, að við höfum meiri upplýsingar um hina alþjóðlegu kreppu núna en við höfðum 2008. Fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins er ekki ákærður fyrir hina alþjóðlegu kreppu. Það er bara ekki þannig. Ég veit að Sjálfstæðisflokkurinn er stór og sterkur og vill vera það og telur sig áhrifamikinn flokk. En mér finnst það ofmælt ef menn ætla sér að halda því fram að þeir séu ákærðir fyrir hina alþjóðlegu kreppu. Það er langur vegur frá því. Þó að þræðir flokksins mikla liggi víða þá er hann ekki það sterkur að rætur hans liggi um heimsálfurnar, sem betur fer. Eru það þá einhver rök að meiri upplýsingar liggi fyrir um hina alþjóðlegu kreppu og því eigi að hætta við að sækja fyrrum formann Sjálfstæðisflokksins til saka? Hvaða rök eru það eiginlega? Er ekki myndin frekari skýrari hér heima af afleiðingum þess sem þá gerðist haustið 2008? Er hún ekki skýrari? Finnur fólk ekki frekar fyrir því í dag en sumarið 2010 og haustið 2010 hvaða afleiðingar þessi kreppa hafði og hvaða afleiðingar vondar ákvarðanir, það skeytingarleysi gagnvart störfum sínum sem ráðherrar voru sakaðir um, hafa haft á almenning í landinu, fyrir lífið í landinu, samfélagið allt? Er þetta ekki aðeins skýrari mynd? Er það ástæða til að hætta við? Ég held ekki. Ég get ekki fallist á það, heldur þvert á móti. Einnig kemur fram í nefndaráliti minni hlutans að ekkert komi fram í málinu sem eykur líkur á sakfellingu. Hefur eitthvað komið fram í málinu öfugt við það, eitthvað sem dregur úr líkum á sakfellingu? Hvað er það þá? Hvaðan kemur það? Er það frá saksóknara? Nei, það er ekki álit saksóknara, það hefur ekki verið lagt á borð okkar þingmanna í þinginu eða í þingnefndum, heldur þvert á móti. Halda áfram, klára málið, ljúka málinu, það hefur verið skoðun saksóknara frá upphafi og er enn. Það hefur sem sagt ekkert komið fram og það er ekkert í nefndaráliti minni hlutans sem skýtur stoðum undir þann texta sem þar er, ekkert hefur komið fram í málinu sem dregur úr líkum á sakfellingu. Hver er þá ástæðan fyrir því að verið er að færa þetta mál hingað inn? Hvernig stendur á því að ofuráhersla er lögð á það að hafa áhrif á þennan dómstól með þeim hætti sem hér er lagt fram af hendi formanns Sjálfstæðisflokksins í máli gegn fyrrum formanni Sjálfstæðisflokksins? Er það áhugi Sjálfstæðisflokksins á dómstólum almennt? Það er talsverður áhugi hjá Sjálfstæðisflokknum, og hefur verið í gegnum árin, á dómstólum. Flokkurinn hefur sýnt dómstólunum sérstaka flokkslega alúð í gegnum tíðina, sinnt þeim vel, séð til þess að vel sé skipað í þá og lagt ýmislegt af mörkum til að hafa áhrif á dómstólana. Fyrir nokkrum dögum kom í ljós að hálfur Hæstiréttur, helmingur hæstaréttardómara, var vanhæfur til að dæma í máli eins flokksmanns, fyrrverandi ráðuneytisstjóra í fjármálaráðuneytinu, vegna flokkstengsla, hálfur Hæstiréttur. Ekki er ýkjalangt síðan þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa haft áhrif á dómstóla. Ég ætla að rifja upp tvö mál sem ég tók bara af handahófi en eru öllum kunnug. Menn geta haft sínar skoðanir á málunum en þau tengjast flokknum með beinum hætti. Ekki eru mörg ár síðan einn þingmanna Sjálfstæðisflokksins, sem þá var reyndar farinn út af þingi, en var á þingi þegar hann var ákærður, var dæmdur í tveggja ára fangelsi fyrir fjárdrátt, umboðssvik í opinberu starfi, mútuþægni og rangar skýrslur til yfirvalda. Það var þingmaður Sjálfstæðisflokksins sem var dæmdur fyrir þetta. Hann sat í fangelsi einhvern tíma en losnaði síðan út. Samkvæmt íslenskum hegningarlögum má veita sakamönnum, sem hafa uppfyllt ákveðin skilyrði, uppreist æru eins og það er kallað, það má reisa æru þeirra upp til fyrri hæða hafi þeir óflekkað mannorð. En það þarf forseti Íslands að gera. Það var gert í þessu tilfelli, að sá þingmaður sem hér um ræðir var reistur upp til þeirra hæða, með hans eigin æru, sem allir vita hvernig farið hefur síðan. En það var ekki gert af forseta, það var ekki forseti sem gerði það. Tækifærið var notað þegar forseti fór úr landi og það voru handhafar forsetavaldsins á þeim tíma sem gengu þá í verkið, hv. fyrrverandi forseti Alþingis, Sólveig Pétursdóttir, forseti Hæstaréttar, Gunnlaugur Claessen, og þáverandi forsætisráðherra, sem var hver? Geir Hilmar Haarde, sá sami og situr núna fyrir landsdómi. Það var sem sagt ekki verið að veita uppreist æru fyrir dómi eða fyrir forseta. Nei, það var flokkurinn sem greip til sinna ráðstafana. Það var á flokkslegum nótum sem gripið var inn í það mál vegna áhuga flokksins á dómstólum og vegna áhuga hans á að sjá um sitt fólk beggja vegna borðs, bæði á sakamannabekknum sem í dómarasætinu. Ekki er lengra síðan en í fyrra að einn fyrrverandi ráðherra Sjálfstæðisflokksins fékk dóm fyrir Hæstarétti vegna skipunar í héraðsdóm, það var 14. apríl 2011. Það þarf ekki að fara lengra aftur en það. Þannig vill til að það var einn af þeim fjórum sem lagt var til að yrði ákærður af þingi 2010 en þingið ákvað að ákæra ekki. Sá ráðherra hafði skipað héraðsdómara - eins og segir í dómnum - sem uppfyllti engar þær kröfur sem til hans voru gerðar nema flokkslegar. Í hæstaréttardómnum segir, með leyfi forseta: „Í sérstakri umsögn dómnefndarinnar“ - um þann umsækjanda sem skipaður hafði verið - „sagði meðal annars að hann hefði um átta ára reynslu við störf þar sem reynt hafi á lögfræðiþekkingu, þar af tæplega þrjú og hálft ár sem aðstoðarmaður héraðsdómara, tæplega fjögur og hálft ár sem aðstoðarmaður dóms- og kirkjumálaráðherra og síðustu mánuði sem aðstoðarsaksóknari og deildarstjóri við lögreglustjóraembættið á höfuðborgarsvæðinu. Þá hafi hann tekið drjúgan þátt í félagsstörfum, einkum á vettvangi tiltekins stjórnmálaflokks.“ Og þar með var stimpillinn kominn, í starf með manninn, koma honum til verka alveg endilega, koma manninum af stað, láta hann fara að dæma á vegum og í umboði flokksins. Sá ráðherra sem þarna skipaði til verka og skipaði þennan dómara í héraðsdóm gerði það vitandi vits hvað hann var að gera. Það var ekki ósjálfrátt, það var ekkert meðvitundarleysi, það var í fullri meðvitund sem það var gert, vitandi hvaða áhættu hann mundi taka, enda fékk þáverandi ráðherra, Árni Mathiesen, dóm og var dæmdur í Hæstarétti fyrir að skipa héraðsdómara með þeim hætti sem hann gerði þarna og ganga þvert á allar tilteknar venjur og reglur við skipan dómara hér á landi. Þetta eru aðeins tvö eða þrjú dæmi sem ég hef nefnt um þá hugulsemi sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur sýnt dómstólum í landinu í gegnum tíðina, bæði dómurum sjálfum, dómstólunum, og þeim sem hafa þá væntanlega verið ranglega dæmdir að mati flokksins. Kannski erum við þá komin að kjarna málsins, út af hverju Sjálfstæðisflokkurinn vill draga þetta til baka. Það fer kannski bara rækilega í taugarnar á forustu Sjálfstæðisflokksins að í landinu starfi dómur, landsdómur, sem er ekki skipaður af flokknum, þar sem ekki er hægt að kippa í þræðina, dómur sem ekki er hægt að nota eins og brúður fyrir framan sig. Kannski er það ástæðan, ég veit það ekki. En mann fer að gruna það þegar jafnslakt og lélegt nefndarálit er lagt fram í fullkominni rökleysu eins og nefndarálit stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar í þessu máli er meira og minna. Þar eru engin rök lögð fyrir, engin eðlisbreyting á málinu sem kallar á að hætta eigi við málaferlið, hvergi nokkurs staðar. Það eru flokkslegar ástæður. Málið er komið hingað inn af flokkslegum ástæðum, það er borið hingað inn á höndum formanns Sjálfstæðisflokksins og héðan skal það út á þeim vegum sömuleiðis ef þeir ná sínum málum fram. Virðulegi forseti. Í dag hefur mikið verið rætt um tæknileg atriði þessa máls, lögfræðileg atriði og fleiri slík, sem ég ætla ekki að blanda mér í, enda hafa mér miklu fróðari menn farið yfir það og um það eru einfaldlega skiptar skoðanir. En ég ítreka að það var á vegum Alþingis sem þetta mál hófst 2008, undir forustu þáverandi forsætisráðherra Geirs H. Haardes, þess hins sama og nú situr fyrir dómi. Það var á vegum Alþingis sem lagt var af stað með þetta en það er ekki á vegum þingsins sem þetta mál er hér núna. Það er á vegum Sjálfstæðisflokksins og þannig ber að fjalla um það og hantera á alla kanta. Þingið verður einfaldlega að standa í fæturna, spyrna við fótum og sýna að það verður ekki ofurliði borið jafnvel þó að Sjálfstæðisflokkurinn reyni það.

Frú forseti. Hv. þingmaður kann öðrum þingmönnum betur að skera til hjartans og nýrnanna í Sjálfstæðisflokknum og það sem út vellur, þá aðgerð kann hann betur að skilgreina en flestir aðrir. Ég er samt býsna góður í því líka og er ekkert ósammála þeirri niðurstöðu sem hann kemst að. Það breytir ekki hinu að ég, hann og aðrir þingmenn sem handhafar 1/63 af fjölskipuðu ákæruvaldi Alþingis þurfum að taka afstöðu til lykilspurninga, og einni spurningu varpaði hv. þingmaður fram. Hann svaraði henni náttúrlega fyrir hönd sjálfs sín en ég vil gjarnan fá að svara henni fyrir hönd þeirra sem nokkuð hefur verið sótt að af félögum sínum í stjórnarflokknum fyrir þá afstöðu sem við höfum tekið. Spurning þingmannsins var þessi: Hefur eitthvað komið fram sem dregur úr líkum á sakfellingu? Ég tel að þegar einum þriðja af ákæruatriðum er fleygt burt og þar að auki þegar í þeim pakka er eitt ákæruatriði sem í umræðunni og almennt í umfjöllun á fyrri stigum máls var talið kannski yfirgripsmesta brotið, sé það tilefni fyrir Alþingi til að skoða hvort sú breyting hafi leitt til þess að upp sé komin sú staða að líkur á sekt séu minni en áður og þá hugsanlega hvort þær séu minni en meiri. Þetta eru prinsippspurningar sem menn verða að taka afstöðu til án tillits til þess hversu þægilegar þær kunna að vera fyrir meintan sakborning eða fyrir þann sem svarar, og þær eru ekkert þægilegar fyrir þá sem þurfa að svara. Það er ekkert þægilegt fyrir menn að standa undir spjótalögum úr eigin flokkum og hótunum þegar menn reyna að fara eftir prinsippum. Þetta er mitt svar við spurningunni: Ég tel að það hafi komið fram 

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra andsvarið. Hæstv. ráðherra telur að sú ákvörðun landsdóms að ástæðulaust væri að halda vakandi fyrstu tveimur ákæruatriðunum, sem ég fór reyndar yfir í ræðu minni áðan, sé nægilegt tilefni til að skoða málið. En fyrsta ákæruatriðið var fylling við önnur ákæruatriði, ekki var verið að fella ákæruatriðið niður enda taldi landsdómur, og ég vísað í það áðan í ræðu minni og vitnaði í úrskurð landsdóms, að þau ákæruatriði sem rúmuðust í fyrsta ákæruatriðinu væru hvort eð er innan hinna fjögurra sem landsdómur ákvað sömuleiðis að halda áfram. Það var því engin eðlisbreyting á málinu. Þessu atriði, þessari túlkun landsdóms var saksóknari sammála og segir það sömuleiðis, með leyfi forseta, svo ég endurtaki það: „Fyrri liðurinn, þ.e. fyrsti liður ákærunnar, er til fyllingar öðrum ákæruliðum eða eins og segir í úrskurðinum […]“ Það er ekki verið að fella neitt niður eða hætta við nokkurn skapaðan hlut heldur er verið að einfalda hlutina vegna þess að þeir hafa á einhverjum stöðum verið tvíteknir. Hæstv. utanríkisráðherra nefnir að hann sé þeirrar skoðunar að rétt sé að skoða málið að nýju. Ég er ekki þeirrar skoðunar. Ég taldi enga ástæðu til þess í desember þegar berja átti þetta mál í gegn á nokkrum klukkutímum að taka það aftur til skoðunar. Ég var heldur ekki þess álits í janúar þegar Alþingi ákvað að taka þetta mál til frekari skoðunar vegna þess að ég sá ekkert þá til rökstuðnings þeirri málsmeðferð. En það var þó gert. Málið var sent til skoðunar og nú hefur það verið skoðað að nýju, búið er að halda ótal fundi um það, tugi funda í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og kalla til fjölda gesta. Það er búið að taka annan rúnt af því. Niðurstaðan er sú sama af hálfu meiri hluta nefndarinnar, að halda málinu áfram. 

Frú forseti. Ég get tekið undir með hæstv. utanríkisráðherra að hv. þm. Björn Valur Gíslason er kannski öðrum mönnum í salnum betur til þess fallinn að rannsaka hjörtun og nýrun hjá fulltrúum Sjálfstæðisflokksins í salnum. Það er eftirtektarvert að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins virðast horfnir af vettvangi við þessa umræðu og mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann geti lesið eitthvað í það og þá hvað. 
             Ég velti líka fyrir mér áliti hv. þingmanns á því hvort þessi málarekstur Sjálfstæðisflokksins muni hafa áhrif á stjórnarsamstarfið. Ég heyrði ekki betur en að í andsvari hér á undan hafi verið talað um hótanir, og ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann hafi hótað einhverjum eða orðið fyrir hótunum eða viti eitthvað um hótanir á annan veginn eða báða.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég kann enga skýringu á því af hverju sjálfstæðismenn yfirgáfu þingsalinn áður en ræða mín hófst, og ekki hefur sést til þeirra síðan, hvorki í hliðarsölum né heyrst fótatak á göngum sem mætti merkja að það væru sjálfstæðismenn á ferð.  Mér hefur ekki verið hótað af nokkrum manni, ég hef ekki hótað nokkrum manni, ég hef aldrei nokkurn tíma tíðkað slíkt og mun ekki gera og ég ætla að vona að mér verði heldur ekki hótað.

Virðulegi forseti. Það mál sem við ræðum hér finnst mér vera vont mál. Mér finnst það vont vegna þess að það hvetur til þess að löggjafinn blandi sér í dómsmál sem nú er í gangi fyrir landsdómi. Mér finnst þetta það vont mál að ég hef í raun og veru ekki viljað tjá mig um það, en í ljósi umræðunnar finnst mér í lagi að gera grein fyrir áherslum mínum í því. Ákæruvaldið í ráðherraábyrgðarmáli er hjá alþingismönnum en eftir að þingið hefur tekið ákvörðun um ákæru og falið saksóknara Alþingis málið hefur þingið einungis aðkomu að málinu í gegnum saksóknarnefnd þingsins, fimm manna nefnd allra þingflokka sem á að fylgjast með saksókninni, vera saksóknara til aðstoðar og ýta á eftir saksókninni ef þörf krefur. Ef saksóknari kemur fram með efasemdir um tiltekin atriði ákærunnar á hann leið í gegnum saksóknarnefnd til að koma efasemdum sínum á framfæri og leggja það til við nefndina að ákæru verði breytt eða hún dregin til baka. Saksóknari Alþingis sem fer með ákæruvaldið í umboði þingsins hefur ekki komið með slíkar efasemdir fyrir saksóknarnefndina og raunar tjáð henni og stjórnskipunar- og eftirlitsnefndinni að ekkert efnislegt hafi komið fram í málinu sem breyti því eða kalli á að ákæran sé dregin til baka. Þrískipting valdsins er grundvöllur lýðræðisins og mér finnst alvarlega vegið að þeim grundvelli með því að grípa inn í dómsmál sem er í ferli, með svo afgerandi hætti sem hér er gert. Fyrir mér er það kristaltært að þingið megi það ekki að eigin frumkvæði og finnst það til umhugsunar fyrir þá sem telja það mega hvort slíkt sé ekki að minnsta kosti siðferðilega kolrangt og umhugsunarvert upp á hvaða spillingu og pólitískt valdatafl slík túlkun geti boðið. Ég veit að hér hafa komið fram rök í málinu um að slíkt megi en ég tel þetta sem sagt vera kristaltært og tek þar með undir niðurstöðu hv. þm. Magnúsar Norðdahls. Gömlu stjórnskipunarfræðingarnir sem sömdu lagabálka um landslög og tjáðu sig síðan um þau voru líka pólitíkusar. Þeir vissu sínu viti og fannst varla þurfa að rökstyðja það að þingið ætti ekki að skipta sér af málinu eftir að ákvörðun hefði verið tekin. Það sem þó skiptir máli er að þeir sem þó álíta að Alþingi megi grípa inn í ferli málsins segja að fram hafi komið efnisleg rök í málinu sem réttlæti afturköllun. Það kemur fram í áliti meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að til fyllingar landsdómslögum séu lög frá 1. janúar 2009 um meðferð sakamála, þau geti fyllt upp í landsdómslögin. Í 153. gr. þeirra laga eru ákvæði um afturköllun ákæru og frest til útgáfu framhaldsákæru. Þar segir að ákærandi geti breytt eða aukið við ákæru með útgáfu framhaldsákæru til að leiðrétta augljósar villur eða ef nýjar upplýsingar hafi komið fram. Í 146. gr. er mælt fyrir um heimildir ákæruvaldsins til að falla frá saksókn ef fyrir hendi eru efnislegar ástæður, svo sem ef brot eru smávægileg eða fyrirsjáanlegt er að umfang málsins verði í verulegu ósamræmi við þá refsingu sem vænta má, brot hafi valdið sakborningi sjálfum óvenjulega miklum þjáningum eða aðrar sérstakar ástæður mæli með því að fallið sé frá saksókn, enda krefjist almannahagsmunir ekki málshöfðunar. Í tillögu hv. þm. Bjarna Benediktssonar um afturköllunina eru þau efnisatriði sem eiga að réttlæta að talin sé ástæða til að draga ákæruna til baka eða þau rök sem ég að minnsta kosti sé að baki því, tvenns konar. Annað atriðið er að einungis einn var ákærður en ekki fjórir og hitt að dómsmálið yrði svo dýrt. Það er spurning hvort þetta eru rök í málinu. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki áður heyrt í svona alvörumálum að sagt sé eins og ungmennin segja svo gjarnan, frú forseti: Úps! Ertu bara einn eftir? Þetta er náttúrlega ekki hægt, við verðum bara að sleppa þér líka úr því að hinir þrír sluppu. - Slíkt geta varla talist rök í dómsmáli. Varðandi kostnaðinn held ég að við verðum að horfast í augu við það að hann hefur að mestu verið greiddur því ekki er mikið eftir af ferlinu ef það fær að hafa sinn gang. Þessi efnisatriði eru á engan hátt í samræmi við þá viðmiðun sakamálalaganna sem ég var að fara yfir og því á engan hátt til þess fallin að rökstyðja það stóra skref sem afturköllun ákæru er. Landsdómsmálið í heild sinni hefur verið okkur öllum erfitt. Það að þurfa að vera í sporum ákæranda er engu okkar auðvelt en öll tókum við það hlutverk okkar alvarlega, tókum ákvörðun eftir íhugun og yfirlegu og sú meðvitaða ákvörðun hlýtur að standa, eða hvað? Þess vegna er ég núna himinlifandi yfir því að komin sé fram önnur frávísunartillaga á þá tillögu sem hér liggur fyrir. Þá fáum við tækifæri til að staðfesta að þetta mál eigi ekki heima hér formsins vegna og að minnsta kosti vegna þess að engin málefnaleg rök hafa komið fram fyrir því að saksókn eigi að fella niður. Þess vegna er gott að fá tækifæri til að vísa þessu vonda þingmáli frá.

Forseti. Ég boðaði það í fyrri ræðu að ræðan yrði í tveimur hlutum eða fleiri. Ég vona að ekki verði fleiri hlutar en tveir, en mig langaði til og ætla sumsé að fjalla ofurlítið um hugtakið ábyrgð. Það kann að þykja skrýtið að gera það á tólfta tímanum síðasta daginn í febrúar, þennan óvenjulega hlaupársdag. En forseti Alþingis kaus að hafa það þannig að talað væri um þetta mikilvæga mál inn í nóttina og enginn deilir við forseta Alþingis sem styðst hér við gríðarlegan þingmeirihluta og allir eru hoppandi af hamingju yfir á hverjum degi. Það er þannig, og það er algerlega eðlilegt, að fólk spyr: Af hverju stendur þessi maður, Geir Hilmar Haarde, einn uppi? Af hverju ráðast menn að honum einum þegar alveg ljóst er að miklu, miklu fleiri voru ábyrgir, miklu, miklu fleiri blönduðust inn í hrunið, miklu, miklu fleiri sáu veiðina - svo vitnað sé í Árna Mathiesen í þessum stól: sjáiði ekki veiðina - og miklu, miklu fleiri og aðrir kannski létu stjórnast af græðgi? Hægt er að nefna nöfn í þessum sal sem beinlínis tengjast atvikum í hruninu með miklu nærtækari hætti en Geir Hilmar Haarde. Ég ætla ekki gera það vegna þess að það tekur frá mér tíma en verði skorað á mig að gera það skal ég gera það. Þetta eru algerlega eðlilegar spurningar og réttar. Margir spyrja: Af hverju Geir, þegar miklu fleiri eru ábyrgir og kannski allir Íslendingar eru með einhverjum hætti ábyrgir - svo ekki sé minnst á alþjóðakreppuna sem hv. þm. Björn Valur Gíslason ræddi mjög kátlega um áðan - þegar þetta er okkur öllum að kenna? Þetta er mikilvæg spurning og svarið sem ég ætla að veita hér er tvöfalt. Ég hef tekið með mér 8. bindi rannsóknarskýrslu Alþingis og ætla að lesa hana á þeim tíu mínútum sem ég á eftir, sjö mínútum, frá upphafi til endis. Í fyrra falli. Sumir spyrja, margt grandvart og heiðarlegt fólk: Já, landsdómur, það er kannski eðlilegt en af hverju er hann einn fyrir landsdómi? Svarið er auðvitað það að Geir H. Haarde er ekki einn. Fyrir utan bankakallana, sem hinn sérstaki saksóknari er vonandi núna að ná í skottið á loksins eftir að hafa búið sín mál til, að ráðum Evu Joly meðal annars, sem við vonum að séu með vönduðum hætti, þá eru fleiri á leiðinni. Um daginn var felldur dómur í Hæstarétti yfir fyrrverandi ráðuneytisstjóra. Sá ráðuneytisstjóri var að störfum meðan Geir Haarde réð ríkjum í Stjórnarráðinu og aðrir fyrrverandi stjórnmálamenn og núverandi stjórnmálamenn eiga við sinn vanda að etja. Þó að þeir sitji vissulega ekki í fangelsi og lendi ekki fyrir dómstólum eiga þeir við sinn vanda að etja hvar sem þeir eru niðurkomnir nú í augnablikinu í ýmsum löndum og stöðum, hér í þinginu og annars staðar. Ég verð að segja enn einu sinni af minni hálfu að ég taldi um alla þá fjóra sem til voru lagðir í skýrslu þingmannanefndarinnar að það væru meiri líkur en minni á sakfellingu þeirra fyrir landsdómi og ég er enn þá þeirrar skoðunar. Ég veit að það er dónalegt en það er þannig. Ég er ekki viss um að það hafi verið greiði við hin þrjú, þau önnur en Geir, að þau væru sýknuð hér í salnum, vegna þess að með nokkrum hætti var það það sem fór fram, að hið fjölskipaða stjórnvald hér, hinn fjölskipaði ákærandi sem hæstv. utanríkisráðherra minntist á, tók sér það bessaleyfi að sýkna hin þrjú. Það var hins vegar gert og það ætla ég að virða og það verðum við að virða. Ég er líka sammála hv. þm. Atla Gíslasyni sagði: allir, einn eða enginn - efnislega. Rökleg niðurstaða var þrenns konar, allir, einn eða enginn og þá Geir Hilmar Haarde sem skipstjórinn á skútunni. Það var ekki auðvelt hér í september árið 2010 frekar en fyrir hæstaréttardómarana í málinu gegn Baldri Guðlaugssyni. Það var ekki auðvelt fyrir þingmenn að dæma einn úr sínum hópi, fyrir átta ráðherra úr ríkisstjórn Geirs Haardes að taka afstöðu til málsins og þó gerðu þeir það allir og sögðu allir nei, fyrir upp undir 20 þingmenn sem sátu í stjórnarmeirihluta í ríkisstjórn Geirs Haardes að taka afstöðu til málsins og þó gerðu þeir það og gerðu það reyndar á ýmsa vegu. Það var ekki auðvelt fyrir þá frekar en fyrir hæstaréttardómarana í málinu gegn Baldri Guðlaugssyni. Hæstaréttardómararnir höfðu það þó fram yfir að þeir höfðu leyfi til þess að hlaupa burtu. Þeir nýttu sér það leyfi og það hefðum við kannski átt að búa til hér líka eða landsdómur eða þeir sem bjuggu til landsdómslögin á sínum tíma árið 1963 og rifjuð hafa verið upp. En við stóðum frammi fyrir þessari ákvörðun sem alþingismenn og gátum ekkert hlaupið. Við tókum ákvörðun eins og okkur var skylt að gera og ber að virða það. Hinn helmingurinn af svarinu er hér. Af hverju Geir, þegar allir eru með einhverjum hætti blandaðir í málið? Í 8. bindi þessarar ágætu rannsóknarskýrslu Alþingis, í kaflanum um siðferði og starfshætti er merkilegur kafli, ekki langur, um ábyrgð. Ábyrgð er ekki öll sú sama og eins þó að það sé mjög mikilvægt að hver maður taki á sig sína ábyrgð. Höfundar þessa kafla ræða, á bls. 227 og áfram, um þrjár tegundir eða gerðir af ábyrgð. Þær heita athafnaábyrgð, hlutverksábyrgð og félagsleg samábyrgð. Athafnaábyrgðin - nú get ég ekki lesið úr skýrslunni en þar er auðvitað rætt um sjálfa gerendurna, í þessu tilviki einkum ráðamenn bankanna, þá sem með athöfnum sínum eða athafnaleysi gerast sekir, sumir um afbrot aðrir um siðferðilega fordæmanlegan verknað, en auðvitað líka um stjórnmálamenn sem gátu afstýrt ákveðnum pörtum hrunsins eða mildað afleiðingar með öðrum athöfnum en þeir völdu sér eða með því að aðhafast. Í öðru lagi tala höfundar skýrslunnar um hlutverksábyrgð. Spurningin um hlutverksábyrgð er ósköp einfaldlega sú hvort menn hafa brugðist hlutverki sínu að vera stjórnmálamaður, að vera embættismaður, að vera fjölmiðlamaður, að vera í hlutverki sem samfélagið hefur falið manni og bregðast þeim skyldum sem maður hafði í því hlutverki. Þegar kemur að ráðherra þá hefur hann alveg sérstakar skyldur og það er alveg sérstök leið sem lögbókin okkar gerir ráð fyrir að farin sé þegar menn telja að hann hafi ekki staðið við þær skyldur, að hann hafi með athöfnum eða vanrækslu gerst brotlegur við þær skyldur sem hlutverki hans fylgdu. Það er þarna sem landsdómur kemur við sögu. Það er þarna sem Geir Hilmar Haarde stendur vissulega einn uppi af ráðherrunum en ekki einn af öllum þeim sem ábyrgð hafa í þessu dæmi. Þriðja tegundin af ábyrgð sem skýrsluhöfundar telja fram er félagsleg samábyrgð. Henni deilir almenningur á Íslandi, að minnsta kosti að hluta. Og okkur sem tilheyrum þeim hópi eða að minnsta kosti gerðum það 2007–2009 ber að skoða ábyrgð okkar í því ljósi. En hún er önnur, hún er auðvitað þess eðlis að menn hafi tekið þátt í því sem aðrir komu af stað, menn hafi gert sig ánægða, menn hafi ekki verið nógu gagnrýnir, menn hafi ekki skoðað kosningarrétt sinn til dæmis, ekki litið af alvöru á bæði þann rétt og þá skyldu sem þeir höfðu til þátttöku í samfélaginu. En þessi ábyrgð er með öðrum hætti en hlutverksábyrgðin og verknaðarábyrgðin og við verðum að kunna að greina þessar þrjár tegundir að. Þetta vildi ég segja að lokum til að leitast við, þó að í litlu sé, að skýra þær tegundir af ábyrgð og lýsa því hvers vegna einn á að taka á sig sinn part af ábyrgðinni og annar sinn.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að ítreka það sem hefur komið fram fyrr í kvöld og í dag að saksóknari Alþingis hefur margsinnis staðfest að hún telji það ekki hafa áhrif á ákæruna að tveir fyrstu liðir hennar hafi verið felldir niður og segir að þeir hafi verið til fyllingar hinum ákæruliðunum. Ég vil bara ítreka að sú skoðun hefur verið staðfest. Ég vil segja, virðulegi forseti, að ég hef við þessa umræðu í dag sannfærst enn um hina klassísku skoðun á því að þing geti ekki komið aftur að máli sem það hefur sent til saksóknara. Þegar það hefur sem sagt kosið saksóknara og saksóknarnefnd geti þingið ekki komið að því aftur, hvorki hið sama þing né nýkosið þing. Ég hef náttúrlega heyrt og hlustað á skoðanir í nefndinni og við í nefndinni höfum hlustað á skoðanir hinna yngri lögfræðinga. En eftir að hafa skoðað þetta nánar og eftir að hafa hlustað á hvernig þetta gengur fyrir sig í þinginu í dag er ég enn sannfærðari um að hin klassíska skoðun eigi við í þessu efni þó að auðvitað - eða eins og ungu lögfræðingarnir segja: Það stendur hvergi - og þeir í sinni þröngu lagahyggju, ef ég má leyfa mér að nota það orð, eru á því að allt sem ekki er bannað sé leyft, og ég er ósammála því. Í annan stað hafa engin þau efnisatriði komið fram sem leyfa það samkvæmt sakamálalögum sem eru til fyllingar landsdómslögum að ákæran verði afturkölluð. Þess vegna leggur meiri hluti nefndarinnar til að þingsályktunartillögunni verði vísað frá. Því er haldið á lofti að ekki sé hægt að bera fram frávísunartillögu aftur vegna þess að frávísunartillaga hafi verið borin fram fyrir mánuði síðan og hún hafi verið felld. Nú er það svo að við athugun á þessu máli hafa þeir sem greiddu frávísun atkvæði þá og þeir sem eru í meiri hluta í nefndinni hafa enn sannfærst um að málið eigi ekki heima í þinginu. Ég spyr: Af hverju má þá ekki bera frávísunartillöguna fram aftur? Getur ekki verið að einhverjir hafi skipt um skoðun við þá ítarlegu skoðun nefndarinnar á málinu? Er það ekki einmitt það sem þetta mál gengur allt út á, virðulegi forseti, að einhver hafi skipt um skoðun? Er þá ekki eðlilegt að einhver hafi kannski skipt um skoðun  Auðvitað getur fólk skipt um skoðun. Alþingi getur skipt um skoðun, það er enginn vafi á því. En Alþingi getur ekki haft afskipti af málarekstri fyrir dómstólum og það er um það sem þessi tillaga er.

Virðulegur forseti. Nú hefur þetta mál verið til meðferðar í nefnd töluvert lengri tíma en málið var upphaflega þegar tekin var ákvörðun um að ákæra Geir H. Haarde, fyrrverandi forsætisráðherra. Það er svolítið sérkennilegt að menn hafi talið sig þurfa að ræða það enn ítarlegar nú en þegar ákvörðunin var tekin og raunar undarlegt á hvaða hátt umræðan hefur þróast, hún hefur þróast dálítið mikið út í að reyna að gera upp innan þingsins hver niðurstaðan í dómsmálinu ætti að vera. Það taldi ég að menn væru í raun komnir langt með að meta, hver fyrir sig á sínum tíma, en svo kom í ljós að eftir því sem upplýsingar höfðu bæst við og menn nefndu fleiri ástæður, til að mynda eðlisbreytingu málsins, höfðu nokkrir þeirra sem studdu ákæru á sínum tíma skipt um skoðun. Í raun er það það eina sem málið snýst um, þ.e. hvort meiri hluti er fyrir ákæru eða ekki. Þess vegna er svolítið undarlegt að heyra menn lýsa því yfir að ekki sé einu sinni eðlilegt að greiða atkvæði um þetta mál vegna þess að hafi ekki orðið nein eðlisbreyting á málinu, ekkert hafi gerst sem réttlæti nýja niðurstöðu, með öðrum orðum þeir sem tala þannig ætla að taka ákvörðun fyrir alla hina, meira að segja í máli þar sem áhersla hefur verið lögð á að hver og einn verði að gera þetta upp við sjálfan sig. Ef ekki er meiri hluti fyrir málinu, ef einhverjir hafa skipt um skoðun sem töldu áður að það ætti að ákæra og eru ekki lengur þeirrar skoðunar, nægir það eitt og sér sem ástæða til að taka málið fyrir, og ekki bara ástæða heldur í rauninni gerir okkur nauðsynlegt að taka málið fyrir aftur. Alþingi fer, eins og svo oft hefur komið fram við þessa umræðu, með ákæruvald. Sá sem fer með ákæruvald í máli getur iðulega dregið málsókn til baka, það hefur verið margstaðfest í umræðunni. Ef fyrir liggur þá að lýðræðislegur meiri hluti sé fyrir því að ákæra ekki hlýtur Alþingi samkvæmt því að eiga að draga málið til baka. Það er ekki sérlega lýðræðislegt að láta umræðuna alla snúast um einhver önnur atriði sem virðast fyrst og fremst vera réttlæting fyrir því hvers vegna tilteknir þingmenn telji sig geta haft vit fyrir öllum hinum. Það er bara mál hvers og eins hvernig hann greiðir atkvæði í þessu máli. Ef fleiri eru á móti því að Geir H. Haarde sé fyrir landsdómi en eru því hlynntir á ekki að halda málarekstrinum áfram. Svo einfalt er það. Við höfum reyndar haft það gagn af umræðunni allri að sjá að fyrir sumum sem styðja málsókn, og ég er alls ekki að fullyrða að það eigi við um alla sem styðja málsókn, er þetta fyrst og fremst spurning um pólitík. Við höfum meira að segja séð það á umræðum og yfirlýsingum frá ríkisstjórnarflokkunum eða félögum þeirra flokka sem gengið hafa svo langt að frá Samfylkingarfélaginu í Reykjavík bárust hótanir um að þingmenn flokksins yrðu látnir gjalda þess fyrir næstu alþingiskosningar ef þeir greiddu ekki atkvæði í þessu máli í samræmi við vilja og kröfu þessa flokksfélags. Í máli þar sem hver og einn þingmaður átti að gera það upp við eigin samvisku, eftir að hafa lagt faglegt mat á gögn málsins, hvort rétt væri að ákæra eða ekki eru nú pólitísk flokksfélög farin að gefa út tilskipanir um hvernig þingmenn flokka þeirra eiga að greiða atkvæði. Það er enn eitt dæmið um í hvaða ógöngum málið er lent. Svo er hvað eftir annað búið að gera breytingar á meginröksemdafærslunum fyrir því að ekki eigi að draga ákæruna til baka. Fyrst var því haldið fram að Alþingi hefði ekki vald til þess. Sumir fóru mikinn í að tala um að í því fælust afskipti af dómstólum, einkum þingmenn sem höfðu mjög hátt fyrir ekki svo löngu og kröfðust þess að Alþingi gripi inn í annað dómsmál þar sem Alþingi fór ekki með ákæruvaldið, sem er auðvitað grundvallarmunurinn á landsdómsmáli og öðrum málum. Þar hefur Alþingi eðli málsins samkvæmt alla möguleika á því að skipta um skoðun. Það kemur fram í áliti fjölmargra lögfræðinga sem skrifað hafa um málið og komið fyrir nefndina til að útskýra afstöðu sína, en í stað þess að hlusta á þá er vitnað í 50 ára gömul skrif um lögfræðileg málefni og landsdóm, skrifuð út frá lögum sem ekki eru lengur í gildi. Það hefur nú, heyrist mér, fengið hið sérstaka heiti „hin klassíska skoðun“. Því er haldið fram að við eigum að fara eftir þessari klassísku skoðun, ekki úreltu skoðun. Úrelt, segi ég vegna þess að þetta er skrifað út frá lögum sem eru breytt. Hin klassíska skoðun, 50 ára gamla skoðun, sem unnin er út frá lögum sem ekki eru lengur í gildi, á að vera ofar því sem er kallað skoðun ungu lögfræðinganna, sem eru væntanlega lögfræðingar sem enn eru á lífi, þeir fylgjast með málinu og meta það út frá fyrirliggjandi staðreyndum. Það eru ungu lögfræðingarnir sem  Allt tal um hina klassísku skoðun er svolítið sérstakt. Þó hef ég ekki heyrt neinn þeirra þingmanna sem tala fyrir því að halda þessum málarekstri áfram úr því að við megum ekki hlusta á núlifandi lögfræðinga vitna í biblíuna, en það hefði alveg mátt gera það, hugsanlega til að rökstyðja hluti á sama hátt og hin klassíska skoðun á einungis að leyfa okkur að taka eina afstöðu. Fleira sérkennilegt hefur gerst og komið upp í umræðunni eftir að málið var aftur tekið til umræðu í þinginu. Bent hefur verið á að veigamiklum ákæruliðum hafi verið vísað frá en þá segja menn að vegna þess að ekki öllum atriðunum var vísað frá felist í því staðfesting á því að ákæran hafi verið rétt. Í því liggur náttúrlega grundvallarmisskilningur á því hvernig dómstólar starfa. Að máli sé ekki vísað frá er ekki staðfesting á réttmæti ákæru, það þýðir eingöngu að málið telst tækt, það sé hægt að taka það fyrir og dæma um það í framhaldinu. Það hefur ekkert með það að gera hvort ákært var fyrir eitthvað sem er rétt eða ekki. Verið er að ákæra fyrrverandi forsætisráðherra fyrir að hafa ekki flutt ábyrgð á Icesave-reikningunum til Bretlands og með því er gefið í skyn að ábyrgð hafi legið hjá íslenska ríkinu, sem við flestir þingmenn hljótum að vera sammála um að var alls ekki tilfellið. Ábyrgðin var ekki hjá ríkinu heldur hjá einkabankanum Landsbankanum. En það er eins og staðið hafi til að færa ábyrgðina yfir á íslenska ríkið með Icesave-samningunum á sínum tíma og skella svo skuldinni á Geir Haarde. Það finnst mér helst til ósvífið, að núverandi ríkisstjórn skuli hafa gert tilraun til að færa það sem ekki voru skuldir íslenskra skattgreiðenda yfir á ríkið og ætla svo að skella skuldinni á fyrrverandi forsætisráðherra. Mikið hefur líka verið rætt um skaðlega pólitíska stefnu. Ég get alveg tekið undir margt af því, ekki er ég mikill aðdáandi þessarar ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, en um það snýst málið ekki. Menn hafa jafnvel farið aftur til Víetnamstríðsins og telja sig vera að gera upp sakirnar fyrir afstöðu Sjálfstæðisflokksins til Víetnamstríðsins með því að ákæra Geir Haarde nú. Því miður er það enn ein staðfestingin á pólitísku eðli þessa máls hvað varðar suma þeirra sem að því standa. Svo hafa verið reynd brögð eins og að hræða almenning með því að einhver gögn kunni að tapast, einhver voðaleg leyndarmál fáist aldrei upplýst ef fallið verður frá þessu máli. Ef menn hafa fyrir því að kanna málið sjá þeir að þau gögn sem málið byggir á eru gögnin sem lágu til grundvallar skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og verða aðgengileg áfram, hvernig sem fer með þetta mál. Einnig hefur verið snúið út úr mörgu sem meðal annars saksóknari Alþingis hefur sagt. Einn hv. þingmaður sagði áðan að saksóknari Alþingis hefði fullyrt að ekkert það hefði komið fram sem réttlætti afturköllun málsins. Það er ákveðinn útúrsnúningur, það er rétt að saksóknari Alþingis tók fram að ekki hefði orðið eðlisbreyting á málinu, en saksóknari Alþingis hefur hins vegar aldrei lagt mat á það hvort rétt hafi verið að ákæra. Saksóknari Alþingis tók einungis að sér verk sem honum var falið, sem er að reyna að ná fram dómi um sekt í málinu í samræmi við fyrirmæli meiri hluta Alþingis. Hins vegar hefur saksóknari Alþingis tekið af allan vafa um að valdið sé hjá Alþingi, vald til að hætta við málið ef svo ber undir og meira að segja var tekið fram að í því fælust ekki afskipti af dómstóli. Skömmu eftir að hæstv. forsætisráðherra snerist að einhverju leyti í þessu máli og vildi vísa því frá án þess að það yrði tekið til efnislegrar umræðu, og réttlætti það með því að verið væri að grípa inn í dómsmál, kom saksóknari Alþingis fram og benti á að það væri einfaldlega ekki rétt. Það er reyndar svolítið sérkennilegt hvernig sumir þingmenn tala um saksóknara Alþingis. Annars vegar er gefið í skyn að þingið fái engu ráðið lengur, saksóknarinn ráði þessu öllu, en svo er í sömu ræðu lítið gert með að þessi sami saksóknari hefur fullyrt að það sé ekki rétt, að valdið sé hjá þinginu og að þetta sé ekki inngrip í dómsmál. Þá er sagt: Nei, lítum frekar til hinna klassísku lögskýringa. Fallið hafa ýmis furðuleg ummæli og ég ætla ekkert að rekja það allt saman en ein þau undarlegustu og kostulegustu sem ég kemst eiginlega ekki hjá því að nefna voru þau sem komu fram seinni partinn í dag og eru þau að það sé óþolandi fyrir Geir Haarde að ákæra sé dregin til baka vegna þess að þá muni hann búa við þá óvissu í þrjá mánuði að það kunni að verða ákært aftur. Þá sé betra fyrir Geir Haarde að vera fyrir dómstólum en að búa við þá óvissu að verða hugsanlega kærður og þurfa að fara fyrir dómstóla. Við höfum líka heyrt fullyrt, reyndar ekki jafnmikið nú og á fyrri stigum umræðunnar, að það sé gott fyrir Geir Haarde að fá tækifæri til að sanna sakleysi sitt. Það hlýtur þá að eiga við um fleiri og færi óneitanlega illa á því ef núverandi hæstv. forsætisráðherra og hæstv. efnahagsráðherra og fleiri stæðu að því að ákæra fyrrverandi forsætisráðherra og drifu svo í að afnema lög um landsdóm svo þau væru ekki undir sömu sök seld. Þegar við berum saman það sem Geir Haarde er ákærður fyrir og snýr meðal annars að Icesave og fundahöldum, skorti á samræðu og slíku, held ég að núverandi hæstv. forsætisráðherra og hæstv. efnahagsráðherra komi ekki sérlega vel út úr þeim samanburði. Ef þau ætla að kæra fyrrverandi forsætisráðherra fyrir slíka hluti og afnema svo landsdómslögin strax í framhaldinu færi ekki mjög vel á því. Eins og ég nefndi strax í upphafi er þetta tiltölulega einfalt mál sem við stöndum frammi fyrir núna, það snýst bara um það að þegar hver og einn þingmaður hefur metið málið sjálfstætt, gert upp hug sinn, er annaðhvort vilji fyrir því að halda málinu áfram, og þá verður það bara gert, eða vilji Alþingis er ekki lengur til staðar, það er ekki lengur meirihlutavilji fyrir því að halda málinu áfram. Þá yrði auðvitað hið eina eðlilega að falla frá því. Ein sérstæð rök sem komið hafa fram í dag vil ég þó nefna til viðbótar, þ.e. að það geti orðið og hafi að einhverju leyti orðið breytingar á því hvernig Alþingi er skipað. Það þýði að ekki sé hægt að taka málið fyrir aftur vegna þess að þingmenn sem sitja á þingi nú og gerðu ekki áður geti haft aðra skoðun en þeir þingmenn sem voru á þinginu þegar ákvörðunin var tekin á sínum tíma. Sú röksemdafærsla bítur auðvitað í skottið á sjálfri sér vegna þess að á sínum tíma voru til að mynda varamenn á þingi og þá er ekki hægt að segja að niðurstaða þess þings, eins og það var skipað, sé endilega réttari en niðurstaða þegar aðrir varamenn sitja á þingi eða engir varamenn. Við skulum ekki flækja málið óþarflega, sumir eru þeirrar skoðunar að hið eina rétta, lagalega séð, sé að ákæra fyrrverandi forsætisráðherra, Geir Haarde, sumir eru þeirrar skoðunar að ákæra hefði átt fjóra ráðherra, menn fái ekki að njóta sömu stöðu, það sé verið að mismuna mönnum ef aðeins einn er ákærður en ekki fjórir. Sumir telja að eðli málsins hafi breyst hér við atkvæðagreiðsluna. Sumir vilja nota tækifærið, eins og við höfum heyrt, til að gera upp gamlar pólitískar sakir allt aftur að Víetnamstríðinu og sumir telja að ekki séu líkur á því að sakfellt verði í málinu í ljósi þess sem ákært er fyrir. Menn hafa því ólíkar forsendur og ólíka skoðun á því hvað rétt sé að gera, en það sem er rétt niðurstaða er það sem meiri hluti Alþingis ákveður að skuli gert. Ef meiri hluti Alþingis vill halda málinu áfram heldur það áfram en ef ekki er meiri hluti fyrir því að halda því áfram er ekki aðeins eðlilegt heldur hið eina rétta að falla frá málsókninni.