Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Vegna þess, hve langt er orðið síðan mál þetta var hér síðast á dagskrá, þá vil ég rifja upp, hvernig málin stóðu, þegar umr. var frestað. Allshn. hafði skilað áliti á þskj. 108 og gert breyt. á upphaflegu till. Eftir að nál. kom fram hafa borizt 2 brtt., önnur á þskj. 149 frá hv. 1. þm. N-M. og hin á þskj. 104 frá hv. 6. landsk. og hv. 4. þm. Reykv., og það var vegna þeirrar till. að umr. var frestað í bili vegna óska um, að málið væri athugað nánar. En till. er svo hljóðandi: „Aftan við tillgr. komi ný mgr., svo hljóðandi: Innkaupastofnun ríkisins verði falinn innflutningur heimilisvéla, og er henni ekki heimilt að taka hærri álagningu en 3% af andvirði vélanna kominna í skip í útflutningshöfn.“ Og það, sem óskað var að athugað yrði, var það, hvort fært þætti að samþ. þessa till. og fela Innkaupastofnuninni að annast þennan innflutning. Það út af fyrir sig, að þetta er ekki hægt að leysa, nema með lagabreytingu, er auðvelt, þar sem hægt er með lagafrv. að breyta l. um Innkaupastofnun ríkisins, en þá var að athuga, hvort hún gæti annazt það fyrir þessa þóknun og hvort slíkt þætti rétt. Nefndin leitaði sér þá upplýsinga hjá ýmsum innflytjendum, sem annazt hafa slíkan innflutning, og hefur hún fengið það svar hjá þeim, að það sé ekki hægt að annast slíkan innflutning fyrir aðeins 3%, enda taka bankarnir hátt í 2% þar af, og þegar þar að auki þarf að greiða fyrir fram vexti 2–3%. Það verður því ekki hægt, að Innkaupastofnunin annist þetta fyrir ekki meira gjald, og er því meiri hl. allshn. á móti till. að svo stöddu. Um till. á þskj. 149 vil ég segja það, að ég held, að meiri hl. n. sé sammála um það, að till. sé óþörf, eftir að nál. á þskj. 108 hefur verið lesið, en vegna þess, að þessi till. er komin fram, og þar sem það mundi gefa slæman blæ að fella hana, vill meiri hl. n. mæla með, að hún verði samþ., en raunar nær till. á þskj. 108 fyllilega yfir það, sem felst í till. hv. þm. N-M. - Ég vænti þess svo, að till. á þskj. 108 verði samþ. eins og hún kom frá n.



Herra forseti. Ég vil þakka, hve vel till. minni hefur verið tekið, en vil mótmæla því, sem kom fram í ræðu hv. 2. þm. Rang., að hún sé óþörf. Í till. n. er það orðað svo, að þessi innflutningur verði leyfður eftir því, sem gjaldeyrisástæður leyfa, og nú vita allir, að þar sem n., sem úthlutar leyfunum, lætur rekstrarvörur sitja fyrir, þá muni þetta sitja á hakanum, en ef till. mín verður samþ., þá verða einnig þau frumstæðustu tæki til að elda ofan í sig matinn sett jafnhátt og almennar rekstrarvörur. Mér þykir vænt um, að n. skuli vilja lofa þessu að fljóta með, og ég vona, að innflutningsnefnd og viðskmrh. sjái um, að eldavélar verði fluttar inn, svo að fólk neyðist ekki til að elda á hlóðum, eins og sums staðar hefur átt sér stað nú undanfarið, af því að eldavélar hafa hvergi fengizt.



Þótt eðlilegt væri, að Innkaupastofnunin hefði þessa verzlun með höndum, þá er sýnilegt, ef till. verður samþ., að hallinn á stofnuninni eykst enn meir. Ríkissjóður hefur nóg önnur gjöld, og ég segi því nei. Tillgr., svo breytt, samþ. með 30 shlj. atkv. Brtt. 108,2 (ný fyrirsögn) samþ. án atkvgr. Till., svo breytt, samþ. með 29 shlj. atkv. og afgr. sem ályktun Alþingis, með fyrirsögninni: Þál. um innflutning og framleiðslu heimilistækja (A. 335).



Herra forseti. Ég vildi aðeins segja nokkur orð út af ummælum hv. 2. þm. Reykv. (EOl), er málið var rætt síðast. Hann ásakaði mig fyrir að vera ekki samkvæmur sjálfum mér við afgreiðslu þessa máls, miðað við afstöðu mína til þáltill., er heimilaði ríkisstj. að greiða 20% uppbætur á laun opinberra starfsmanna. Þetta er misskilningur hjá honum. Ég lýsti mig andvígan till. og benti á, að hún mundi leiða af sér aðrar kröfur, eins og sannast hefur, sbr. till. á þskj. 116, og að erfitt mundi verða að standa á móti þeim. Það er í samræmi við þetta, sem ég hef 1agt til, að þetta mál verði afgr. á þann hátt, sem ég tel tryggastan fyrir þetta fólk. - Hann sagði líka, að ég hefði sagt, að ég væri samþykkur því, að launal. yrðu endurskoðuð. Það hef ég aldrei sagt. Hins vegar lýsti ég yfir því, að launal. væru í endurskoðun hjá mþn., og þess vegna áliti ég, að ekki lægi á að samþykkja uppbæturnar fyrr en till. n. kæmu fram. Ég hef lagt til, að þetta mál verði afgreitt á þann hátt, er ég tel beztan, og vænti þess, að Alþ. fallist á þá afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Fyrir viku var samþ. hér í Sþ. till. um kaup á helicopterflugvél og till. vísað til fjvn. Ég óskaði þess þá, að málinu yrði hraðað, því að nauðsynlegt væri að kveða skjótt á um það, hvort kaupa ætti vélina. Ég gerði ráð fyrir því, að þetta mundi verða því auðveldara, þar sem n. hefur áður haft málið til meðferðar, þó að ekki væri það formlega frá Alþ., heldur stj. Nú hefur ekki enn komið neitt nál. frá n. og málið ekki verið tekið fyrir. Því vildi ég mælast til þess, af því að n. var ekki við, er ég bar fram óskir um það, að málinu væri hraðað, að n. hraðaði afgreiðslu þess eins og unnt er, svo að hægt sé að taka ákvörðun í málinu. Það stendur að vissu leyti á stj.



Herra forseti. Eins og hæstv. ráðh. gat um, var fjvn. fjarverandi, er hann bar fram þessa ósk sína, og hefði verið æski1egt, að málið hefði ekki verið tekið fyrir fyrr en fjvn. hafði aðstöðu til að ræða það. Hins vegar er hæstv. ráðh. ljós afstaða n., þar sem hann hefur fengið öll gögn frá n., er sýndu, að ríkissjóður á ekki að kaupa slíka hluti og afgreiða fjárlög á þennan hátt. Það er ekki hægt, eins og málum er komið, að taka út 250 þús. kr. rekstrarútgjöld, og ekki heppilegt. Fjvn. hefur fengið mörg bréf varðandi það, hvernig hún hafi snúizt við ýmsum málum, en ég tel rétt að bíða með svörin þar til fjárlögin eru afgr. - Ég sé ekki, að það liggi svo mikið á að hleypa þessu rusli inn í landið, enda stendur líka á gjaldeyrisleyfi, og mig furðar ekki á því, að gjaldeyrisyfirvöldin eru hikandi í þeim efnum.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Mig undrar þessi svör hv. form. fjvn., því að mér er kunnugt, að meiri hluti n. er því fylgjandi, að vélin sé keypt, og hefur því allt aðra skoðun á þessu máli, en hv. form. n. En það var vegna þess, að n. var klofin, að ég vildi ekki taka ákvörðun um það sem ráðh. að binda ríkinu þennan bagga, þó að meiri hl. n. væri með því. Ég taldi rétt, að Alþ. tæki þessa ákvörðun. Það er því einkennilegt að heyra því lýst yfir, að það sé rusl, er meiri hluti n. hefur óskað eftir og hlutazt til um, að keypt yrði. En ef þetta er vilji n., þá þarf það að koma fram. Það nægir ekki, að mér séu kunnugar skoðanir einstakra nm. Málið verður að fá formlega afgreiðslu í n., og hvorki ég né fyrrverandi ráðh. hafa sent n. málið til umsagnar, heldur Alþ. - Ég réð því ekki, að málið var tekið fyrir, er n. var burtu, en það ætti ekki að vera mikill skaði, þar sem málinu var vísað til n. Það er engin launung, að meiri hl. n. hefur lagt það til, að rekstur vélarinnar verði kostaður af ríkissjóði. Það eru bara tveir á móti, form. og annar. Einn sat hjá, en ég hygg, að hann sé málinu hlynntur, annars hefði hann ekki lagt til, að ríkið tæki á sig byrði í þessu sambandi, þó að hann vildi ekki, að það væri eins mikið og ráðgert er. Það verður því ekki annað séð, en að meiri hlutinn sé málinu hlynntur. - Þetta er svo mikið mál, að ég taldi rétt, að Alþ. tæki ákvörðun um það, og þess vegna flutti ég till. Mér finnst ekki til mikils mælzt, að n. láti í ljós álit sitt, svo að Alþ. geti kveðið á um þetta.

Forseti (StgrSt) : Ég vil taka það fram út af því, að þetta mál var til umr. s. l. miðvikudag, er fjvn. var fjarverandi, að ég taldi það skaðlaust, þar sem vísa átti málinu til n. Ég mun haga framhaldsumr. svo, að það verði ekki hindrað, að n. geti flutt mál sitt hér á Alþ.



Herra forseti. Mér þykir trúlegt, að fyrirspurn sú, sem hér liggur prentuð á þskj. 311, veki nokkra undrun, kannske ekki örgrannt um, að ýmsir telji dálítið dónalega spurt, og vilji fá að vita, hvernig nokkrum lifandi manni geti til hugar komið, að einn eða annar af landsins æðstu ráðamönnum, sem allir séu þekktir að lýðræðisást og virðingu fyrir skoðanafrelsi, hafi geð til að standa í rexi út af því, hvað þessari litlu þjóð er sagt í fréttum. Nú er það hins vegar svo, að fólk er mjög farið að velta fyrir sér starfsemi þeirrar fréttastofu, sem rekin er af ríkisútvarpinu, og vakna af þeim hugleiðingum ýmsar grunsemdir, sem ekki eru eins og skyldi hollar fyrir demókratiskt mannorð ákveðinna háttsettra embættismanna. Þegar athuguð er starfsemi þessarar fréttastofu, þá verður fyrst fyrir sú staðreynd, að allt, sem hún segir Íslendingum tíðinda af umheiminum, kemur frá einum stað, útvarpsstöð brezka ríkisins í Lundúnum, - einkaskeyti frá Kaupmannahöfn stöku sinnum og ein og ein fréttaklausa Stokkhólmsútvarpsins um eitthvað, sem gerist í Svíþjóð, eru ekki annað en lítilfjörlegar undantekningar, sem staðfesta regluna. En þessi staðreynd vekur furðu fólks, þegar það athugar hana í ljósi tveggja annarra staðreynda. Hin fyrri þeirra er sú, að í heiminum standa nú öndverð tvö meginöfl, grundvölluð á tvenns konar gerólíkum þjóðfélagsviðhorfum, keppandi um hylli mannkynsins, og brezka útvarpið er einmitt einn þýðingarmesti áróðurskraftur annars þessara afla, hefjandi sýknt og heilagt upp til skýjanna ágæti þess, óþreytandi við að sverta málstað hins. Sú er svo hin seinni staðreyndin, að íslenzka ríkisútvarpið, og þar með auðvitað talin fréttastofa þess, á að vera algerlega hlutlaust, stjórnendur stofnunarinnar eru jafnvel stundum svo pössunarsamir í þessu efni, að þeir hefja strangar refsiráðstafanir gegn mönnum fyrir að segja í hljóðnemann þótt ekki sé nema fáein orð, er gætu á einhvern hátt túlkazt sem vinsamlegri einni hlið en annarri í einhverju deilumáli, en dæmi slíks eru mörg. Með tilliti til alls þessa hygg ég það verði varla talið óeðlilegt, þó að fólk velti fyrir sér starfsemi fréttastofunnar og furði sig á því, að hún skuli eingöngu binda sig við fréttir frá London, sem samsvarar því, að hún skipi sér í sveit með öðrum aðilanum til áróðurssóknar gegn hinum í mesta deilumáli heimsins, í skoðanabaráttunni milli þeirra tveggja meginafla, sem áður voru nefnd. „Hvernig getur slíkt samrýmzt hinu göfuga hlutleysi stofnunarinnar?“ hlýtur fólk að spyrja. Fólk hefur, eins og áður segir, fengið reynslu fyrir því, að stjórnendum útvarpsins þykir mikils um vert, að í starfsemi þess sé ávallt þræddur hinu gullni meðalvegur hlutleysisins. Þessari reglu var svo rækilega fylgt, á meðan siðmenningin háði hina blóðugu baráttu við nazismann, að fréttum frá Berlín var alltaf ætlað ríflegt rúm í fréttatíma íslenzka útvarpsins, áróður hinnar þýzku útvarpsstöðvar var fluttur Íslendingum allt þar til hún þagnaði, og það jafnt þótt landið væri á þeim tíma hersetið af bandamönnum. Svona mikils þótti sem sagt um vert, að í engu yrði skert hlutleysi útvarpsins. Nú eru aðrir tímar, - en samt er enn þá deilt í heiminum, tvö andstæð öfl heyja baráttu um hylli mannkynsins, - og þá virðist fréttahlutleysi íslenzka útvarpsins allt í einu farið veg allrar veraldar, - það er eins og það hafi orðið úti í hríðum hins kalda stríðs. Þær fréttir, sem útvarp Íslendinga flytur þeim af umheiminum, eru allar mótaðar að vilja annars aðilans þeirra tveggja, sem harðast deila, þær segja mikið um dugnað og árvekni amerískra hershöfðingja, rekja líka ýtarlega ágæti svonefndrar Marshalláætlunar, sömuleiðis vöxt og viðgang brezkra kola, - en þegar aftur á móti minnzt er á málstað hins aðilans, sem samanstendur af tveim fimmtu hlutum mannkynsins, þá er það sjaldnast annað en fréttir af meira eða minna svívirðilegum réttarhöldum, sumar kryddaðar dularfullum sögum um voðaleg meðul, sem sakborningar séu við þessi tækifæri neyddir til að taka inn með þeim afleiðingum, að þeir verði síðan reiðubúnir að játa á sig næstum hvern þann stórglæp sem vera skal. Þessir tveir fimmtu hlutar mannkynsins einbeita nú orku sinni að því að byggja upp nýtt þjóðfélagsform, en íslenzka ríkisútvarpið segir aldrei neinar fréttir frá því starfi. Af fréttum íslenzka útvarpsins verða yfirleitt ekki dregnar aðrar ályktanir en að þarna sé um að ræða víðtæk samtök vondra manna, sem hafi það eitt fyrir stafni að keyra dóma yfir góða menn á grundvelli áðurnefndrar meðalaframleiðslu. Fréttahlutleysi íslenzka útvarpsins er sem sagt ekki lengur nema nafnið. Og fólk veltir því fyrir sér, hverju þetta sæti. Og það getur ekki varizt þeirri grunsemd, að í þessu efni hafi verið sett eitthvert það boð eða bann, sem réð úrslitum um hlutleysið. En með tilliti til áðurnefndrar reynslu um afstöðu útvarpsstjórnendanna, sjálfra, þykir fólki ótrúlegt, að nokkurt slíkt boð eða bann hafi komið frá þeim. - Og þá berast böndin að þeim aðilanum, sem ofar er settur sjálfum stjórnendum útvarpsins, ríkisstjórninni, eða réttara sagt ráðherra þeim, sem hefur sérstaklega með útvarpið að gera, menntamálaráðherra. - Sá orðrómur, sem kominn er á kreik út af þessu máli, er vægast sagt ekki sem hollastur fyrir demókratískt mannorð íslenzku ríkisstjórnarinnar. Ég hef nú ekki lengri tíma til að gera grein fyrir tildrögum til þeirrar fyrirspurnar, sem hér liggur prentuð á þskj. 311, en ég vona, að þessi fáu orð hafi gert hv. þm. ljóst, hver er tilgangur fyrirspyrjandans, sem sé sá að reyna að láta eitthvað það af sér leiða, er gæti orðið til að kveða niður þrálátan orðróm fólks og vaxandi grun um, að hæstv. ríkisstj. og þá auðvitað sérstaklega þeim hæstv. ráðh., sem hefur yfir útvarpinu að segja, sé farið að fipast í lýðræðinu og trúnni á hinna gullnu reglu um frelsi einstaklinganna til að mynda sér skoðanir án vilhallrar íhlutunar hins opinbera.



Herra forseti. Það væri út af fyrir sig vert að ræða starfsemi útvarpsins, en ég mun ekki gera það af þessu tilefni, heldur svara fyrirspurnum þessum, sem hér liggja fyrir til ríkisstj. og eru tvær. Og er sú fyrri: „Hefur ríkisstjórnin fyrirskipað fréttastofu útvarpsins að taka fréttir eingöngu frá ákveðnum útvarpsstöðvum?“ Svar er nei. Og sú síðari: „Ef svo er ekki, hefur þá ríkisstj. bannað fréttastofu útvarpsins að birta fréttir frá ákveðnum útvarpsstöðvum?“ Svar er nei. Ríkisstj. hefur engin afskipti haft af fréttaflutningi ríkisútvarpsins.

Fyrirspyrjandi (Jónas Árnason) : Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin, sem hann gaf við fyrirspurn minni. Voru þau á þann veg, sem vert er að fagna. Starfsmönnum fréttastofunnar er eftir þessu leyfilegt að afla frétta og birta þær, hvaðan sem þær berast. Og hæstv. ráðh. hefur þá eflaust ekkert á móti því, að fréttamönnum útvarpsins sé bent á, að þeir mættu gjarnan láta meiri víðsýni ráða í starfi sínu, afla einnig frétta utan ramma brezka útvarpsins, segja okkur t. d. stöku sinnum frá því, hvað tveir fimmtu hlutar mannkynsins aðhafast annað en kveða upp dauðadóma og framleiða eiturlyf.



Ég vil taka það fram, að svar mitt var bara um það, sem spurt var um, en engin yfirlýsing um það, að hefja eigi kommúnistískan áróður í útvarpinu.