Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég vil vekja athygli á því í sambandi við þetta frv., að í 1. frá 1940, um hlutarútgerðarfélög, er ein gr. um tryggingasjóði, sem þessi félög eiga að stofna, og eiga þeir sjóðir að hafa sama hlutverk og hlutatryggingasjóðunum er ætlað í þessu frv., sem hér liggur fyrir. Það er ákveðið í þeim l., að leggja skuli í þessa hlutatryggingasjóði ákveðið gjald, sem miðast við afla, og móti gjaldi frá bæjareða sveitafélögum. Nú liggur í hlutarins eðli, ef stofnuð eru hlutatryggingafélög, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir, á stað, þar sem hlutarútgerðarfélag er starfandi, að óþarfi er að hafa slíka sérstaka sjóði, þar sem félagsmenn í því félagi mundu vera í hlutatryggingafélaginu. Ég hef því ásamt hv. 7. þm. Reykv. (SK) gert brtt., sem við leyfum okkur að leggja fram skrifl., því að þetta er síðasta umr. málsins í þessari d., og viljum við óska þess, að hæstv. forseti leiti afbrigða fyrir þessari till. Hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Við 5. gr. bætist við ný málsgr., svo hljóðandi: Nú er hlutatryggingafélag og hlutarútgerðarfélag starfandi í sömu verstöð, og falla þá niður gjöld í tryggingasjóð hlutarútgerðarfélagsins samkv. 7. gr. l. nr. 45 12. febrúar 1940.“ - Ég skal geta þess, að sams konar ákvæði mun hafa verið sett í frv. um jöfnunarsjóði aflahluta, þegar það var áður afgreitt hér í Nd. Þó að þessi brtt. verði samþ., mun hún ekki raska efni frv., eins og allir sjá, og dregur ekkert úr tryggingunum, en hún er aðeins nauðsynleg, til þess að þeir, sem hlut eiga að máli, þurfi ekki samtímis að greiða í tvo hlutatryggingarsjóði. - Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta. en leyfi mér að afhenda hæstv. forseta þessa till. okkar.

Frsm. meiri hl. (Jörundur Brynjólfsson) : Ég ætla að segja örfá orð af hálfu meiri hl. allshn. Eins og þm. sjá, hefur meiri hl. flutt brtt. við frv. og þær brtt., sem fram hafa komið. Það er þá fyrst brtt. við brtt. hv. þm. Hafnf. á þskj. 391 a, um að leyfi samkv. 1. gr. megi því aðeins veita, að meiri hl. bæjarstj. samþ. Það ber ekkert á milli efnislega, en okkur þykir fara betur á, að brtt. sé orðuð eins og við leggjum til. Við getum fallizt á, að rétt sé, að meiri hl. bæjar- og sveitarstjórna ráði, hvort leyfi skuli veitt eða ekki. Aðrar brtt. hv. þm. getum við ekki fallizt á. Þá flytur meiri hl. n. brtt. við 2. lið brtt. hv. 2. þm. S.-M. á þskj. 405. Um fyrri brtt. á sama þskj. er það að segja, að hún ætti að vera óþörf, því að ég hygg, að það geti ekki valdið ágreiningi, að bæjar- og sveitarstjórnir hafi fulla heimild til þess, hvenær sem þær vilja, að setja á stofn kvikmyndahús. En ef mönnum þykir betra að taka það fram, má það svo sem, þó að óþarft sé. Þær þurfa bara að uppfylla þau almennu skilyrði, sem þarf til þess að starfrækja slíkt hús. Það er hálf undarlegt að heyra því skotið inn af tveimur þm., að þetta sé ekki svona. Ég skal lesa greinina, með leyfi hæstv. forseta: „Nú vill bæjarstjórn eða sveitar reka kvikmyndahús fyrir hönd bæjar eða sveitar i bænum eða sveitinni, og skal það heimilt, ef fullnægt er skilyrðum laga þessara, eftir því sem við á.“ Almenn skilyrði eru húsakynni, varnir við brunahættu, hollustuhættir o. s. frv. En með brtt. hv. 2. þm. S.-M. er tekinn af allur vafi, ef mönnum finnst hann nokkur vera, og fyrst menn langar til að skilja þetta öðruvísi en það er sett fram, er sjálfsagt að samþ. hana. Aðra brtt. hv. 2. þm. S.-M. getur meiri hl. ekki fallizt á. Samkv. brtt. hans eiga bæjar- og sveitarstjórnir að geta ákveðið aðgöngueyri upp á sitt eindæmi og sýningargjald, þ. e. það gjald, sem leyfishafi verður að greiða til bæjarstj., án íhlutunar. M. ö. o. yrðu bæjar- og sveitarstj. mjög einráðar um þessi atriði, og framkvæmdin gæti orðið sú, að sá, sem leyfi hefur, gæti ekki haldið starfseminni áfram. En þá er hreinna að hafa enga heimild til starfseminnar. Það yrði hægt að skapa þau kjör, sem ekki væri hægt að rísa undir. Ég vona, að hv. 2. þm. S.-M. sjái við nánari íhugun, að þetta er rétt, en hitt er sjálfsagt, að báðir aðilar geti borið sitt mál fram og að einhver úrskurði, ef um ágreining er að ræða. Ég ætla, að brtt. meiri hl. allshn. tryggi það með umorðun á 2. málsgr. Bæjarstj. getur gert till. um gjaldið, en báðir aðilar geta leitað til ráðh., sem úrskurðar. Þetta er miklu hyggilegri og betri afgreiðsla en ef annar hvor aðili ræður alveg. Samkv. frv. frá 2. umr. var ætlunin, að þeir, sem reksturinn hafa, greiddu slíkt gjald, en skýlaus skylda var það ekki. Nú höfum við orðað 3. og 4. málsgr. svo, að þetta er nú skylda, en ráðh. úrskurðar, ef um ágreining er að ræða. Enn fremur berum við fram brtt. við 9. gr., um, að þeir, sem áður hafa fengið heimild til starfrækslu kvikmyndahúsa, verði að greiða gjald af sætum eða seldum aðgöngumiðum samkv. ákvæðum 3. gr. Nú leikur nokkur vafi á, hvort bíó þyrftu að greiða nokkurt gjald. Það hefur ekki beinlínis stoð í l. En okkur lízt langeðlilegast, að sú skylda sé lögð þeim á herðar eins og öðrum. Ég vænti, að hv. d. geti fallizt á það. Þá vil ég víkja örfáum orðum að brtt. hv. þm. Hafnf. Hann lét í ljós óánægju yfir því, hvernig tekizt hafi til um afgreiðslu málsins og afstöðu framsóknarmanna. Ég skil ekki, hvað hv. þm. þykir undarlegt við það, þó að framsóknarmenn vilji ekki hneppa alla starfsemi í landinu í einokunarfjötra. Við höfum látið í ljós, að við teldum rétt, að bæirnir starfræki kvikmyndahús, enda er þeim það frjálst, hvenær sem þeir vilja, en framsóknarmenn vilja enga algera einokun og að engum öðrum sé heimil starfsemin, og við getum vel verið þekktir fyrir að taka okkur Svía til fyrirmyndar í þessu eins og svo mörgu öðru. Hv. þm. Hafnf. leggur til, að leyfi til starfrækslu kvikmyndahúss skuli ekki veitt nema til 10 ára í senn og ekki endurnýjað nema til 10 ára. Þetta gæti gilt um þá, sem hér eftir fengju leyfi. Öðru máli er að gegna um þá, sem hafa fengið slíkt leyfi áður og lagt mikið í kostnað. Það kann að vera, að það sé ekki talið gera neitt til, þó að þrengt sé að þeim, sem halda uppi starfsemi í þjóðfélaginu, en ég lít ekki svo á. Tíu ár eru enginn tími, ef lagt hefur verið í mikinn kostnað, og fáir mundu verða til að ganga að þeim kjörum, svo að þetta er kannske ráðið til að setja mönnum alveg stólinn fyrir dyrnar. Þetta er mjög óréttlátt, og er furðulegt, að slík till. skuli koma frá greindum og sanngjörnum þm., sem í öðru orðinu talar um kvikmyndir sem menningartæki, en vill svo búa svo um hnútana, að ekki geti orðið nein mynd á sýningunum. Ég mun láta þetta nægja. Alþ. ætti ekki að láta það henda sig að gera þessa löggjöf svo úr garði, að hún standist ekki fyrir dómstólum. Ákvæði l. mega ekki koma í bága við leyfi, sem áður hafa verið veitt, og er því mjög varhugavert að samþ. síðustu brtt. hv. þm. Hafnf. um, að þeim, sem áður hafa fengið leyfi óskarað, skuli nú allt í einu skammtað þetta 10 ára tímabil.



Ég tel æskilegt, að bæjar- og sveitarfélög reki yfirleitt kvikmyndahús. Ég vil því, þegar sett eru l. um kvikmyndasýningar, gera þau svo úr garði, að tryggt sé, að hvert bæjar- og sveitarfélag, sem vill reka kvikmyndahús, hafi tök á að gera það, án þess að eiga yfir höfði sér að vera truflað af öðrum. Hitt er allt annað mál, sem hér er mikið rætt, hvort gera skuli almennar ráðstafanir til þess að bæjar- og sveitarfélög geti tekið eignarnámi þau hús, sem þegar hefur verið gefið leyfi til að reka. Það er vandasamt atriði að taka afstöðu til þess. Við framsóknarmenn viljum ekki fylgja almennri heimild til slíks handa bæjar- og sveitarstj., af ástæðum, sem þegar eru greindar. Við vitum, að sú almenna eignarnámsheimild, sem flutt var, var miðuð við, að í bæjarstj. Rvíkur kom fram vilji um að ná bíóunum hér undir bæinn. Hins vegar er það vitað mál, að slík heimild hefði ekki verið notuð eins og sakir standa. Bæjaryfirvöldunum hefur þótt verðið, sem metið var, of hátt, og mundi ekkert eignarnám fara fram fyrst um sinn, svo að það hefði enga þýðingu fyrir Rvíkurbæ nú, hvort heimildin væri samþ. eða ekki. Hitt er annað mál, hvernig því yrði tekið, ef fyrir lægi, að eitthvert bæjarfélag vildi taka eignarnámi ákveðna eign innan ákveðins tíma. Ég gerði þennan útúrdúr að gefnu tilefni í umr. um afstöðu okkar til hinnar almennu eignarnámsheimildar. Ég vil nú víkja að brtt. mínum, sem eru gerðar til að tryggja bæjar- og sveitarfélögum vald á þessum málum framvegis, eftir því sem þau telja æskilegt fyrir sig. Í frv. er gert ráð fyrir, að kennslumálaráðh. veiti leyfi til starfrækslu kvikmyndahúsa. Ég gerði aths. við þetta við 1. umr. og lýsti yfir því, að ég mundi bera fram brtt. um, að ráðh. gæti ekki veitt slíkt leyfi, nema samþ. bæjar- og sveitarstj. kæmi til. Ég sé, að þetta hefur hlotið fylgi bæði hv. þm. Hafnf., sem flutti brtt. í sömu átt, og meiri hl. allshn., sem einnig flutti brtt. Ég sá þá ekki ástæðu til að flytja mína till. Ég hef flutt brtt. við 2. gr., sem á að gera það skýlaust, að vilji bæjar- eða sveitarfélag reka kvikmyndahús f. h. bæjar- eða sveitarfélagsins, skuli leyfi til þess veitt. Frsm. meiri hl. allshn. gerði grein fyrir því, að þetta sama hefði vakað fyrir n., en mér fannst orðalagið ekki alveg skýlaust. Ég mun ekki fara nánar út í það, en af þessari ástæðu finnst mér það ekki geta verið lakara að samþ. brtt. mína um þetta efni, því að þá yrði það skýlaust, að samþ. hlutaðeigandi bæjaryfirvalda er nauðsynleg, til þess að aðrir geti tekið þetta að sér. Þá hef ég leyft mér að flytja aðrar brtt., sem meiri hl. allshn. vildi ekki fella sig við, en hafa þó orðið til þess, að allshn. hefur bætt nokkuð úr þeim ákvæðum, sem till. mín fjallaði um, frá því, sem í frv. var. Eins og menn vita, hefur sá háttur verið upp tekinn, að bæjarstjórn hefur sett þau skilyrði fyrir leyfi til þess að reka kvikmyndahús, að greidd væru sætagjöld, sem eru eins konar skattur, sem kvikmyndahúseigendur eiga að greiða hlutaðeigandi bæjar- eða sveitarfélagi. En eins og frv. er orðað, finnst mér mætti skilja það svo, að þeir, sem hafa slík leyfi, þyrftu ekki framvegis að greiða sætagjöld, og það var eitt af því, sem vakti fyrir mér, þegar ég flutti þessa brtt., en þó ekki aðalatriðið. Ég sé nú, að meiri hl. allshn. vill gera það skýlaust, að þeir, sem áður hafa haft leyfi, verði að greiða gjöld af sætum, og tel ég það til bóta frá því, hvernig frv. var orðað. Þá vík ég að öðru atriði, sem ég get ekki gengið til samkomulags við meiri hl. allshn. um, og fjallar það um, hver skuli hafa vald til þess að ákveða sætagjald framvegis. Í frv. er sett það ákvæði, að ráðherra skuli ákveða sætagjald að fengnum till. beggja aðila, og þetta sama ákvæði er látið haldast í brtt. þeirri, sem nú er lögð fram til miðlunar. Þetta get ég ekki fallizt á, því að mér finnst eðlilegast, að hver bæjar- eða sveitarstjórn hafi það í hendi sér að taka ákvarðanir um það, hversu hátt sætagjald eigi að greiða á hverjum stað, og geta þær þá sett um það þá skilmála, sem þeim finnst eðlilegastir og hinir, sem hlut eiga að máli, ganga annaðhvort að eða frá. En að ráðherraúrskurð þurfi, finnst mér ekki koma til greina. Því hefur verið haldið fram af frsm. meiri hl. allshn., að á þessu væri sá galli, að ef bæjar- eða sveitarstjórnunum væri veitt þetta vald, gætu þær misnotað það með því að setja þetta sætagjald hærra en góðu hófi gegndi, svo að þeir, sem reka kvikmyndahúsin, gætu ekki risið undir því. Það má alltaf halda því fram, að það gæti komið fyrir, að bæjarstjórnir misnoti vald sitt, en það sama má segja um svo margar framkvæmdir, sem einstökum n. eða yfirvöldum er gefið af Alþ. Það er algengt, að Alþ. veiti einstökum yfirvöldum, sýsluyfirvöldum eða yfirvöldum bæjar- og sveitarfélaga heimild til þess að leggja á skatt og til þess að framkvæma aðrar slíkar ráðstafanir, og er þá gert ráð fyrir því, að Alþ. treysti þessum aðilum til þess að fara með þetta vald þannig, að það verði ekki misnotað gagnvart þeim, sem hlut eiga að máli. Ég get því ekki séð, að það sé neitt sérstaklega hættulegt eða óeðlilegt við það að fela bæjareða sveitarstjórnum vald til þess að leggja þessi gjöld á, og vil ég því einnig benda á það, út af þessari samþ. meiri hl. allshn., að það er auðvitað eins hægt að hugsa sér, að þetta vald, sem þeir vilja fela ráðh., gæti orðið misnotað í framkvæmdinni af einhverjum þeirra. Ég geri ráð fyrir því, að meiri hl. vilji benda á það, að ef bæjarstjórnum yrði falið þetta vald, gætu þær jafnt misnotað það til þess að ryðja einkakvikmyndahúseigendum úr vegi, sem sé með því að setja sætagjaldið of hátt. Ég setti einnig í brtt. mína, að bæjarstjórnir gætu ákveðið hámarksverð aðgöngumiða. Ég skal taka það fram, að það getur orkað tvímælis að hafa þetta ákvæði svo einhliða, og hef ég því hugsað mér að ganga þar til móts við skoðun meiri hl. allshn. með því að flytja brtt. um að bæta við þennan lið, að samþ. ráðh komi til um hámarksverð aðgöngumiða. Þetta skref til móts við skoðun meiri hl. gerði ég til þess að bægja burt þeim kvíða, sem komið hefur fram hjá honum, um að hægt væri að misnota þetta vald. Þessa brtt. mun ég því flytja skriflega, og hljóðar hún þannig, með leyfi forseta: „enda samþykkir ráðherra hámarksverð aðgöngumiða“. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa þessi orð mín fleiri og afhendi því forseta þessa skriflegu brtt. mína.



Herra forseti. Af því að brtt. þær, sem komið hafa fram um þetta mál á þskj. 405 og 391, voru teknar til athugunar í allshn., og þar sem meiri hl. n. hefur borið fram nýjar brtt., þá finnst mér rétt, að af hálfu minni hl. komi fram það sjónarmið, sem skiptir máli milli okkar og meiri hl. Að vísu veit ég ekki, hvort hv. 1. þm. Árn og hv. 2. þm. Eyf. hafa borið þessa nýju brtt. undir hv. þm. Snæf., en hann var ekki við í n., þegar málið var þar rætt, en geri þó ráð fyrir, að svo hafi verið og að hann sé þeirra málstað fylgjandi. Þar sem nú hv. 1. þm. Árn. hefur talað hér af miklum áhuga fyrir málstað kvikmyndahúseigenda, þá finnst mér rétt að geta þess, að þessi skoðun hans, sem hann flytur hér, er ekki einróma álit allshn. Annars þarf ég ekki orðum í það að eyða, því að það var gert af hv. þm. Hafnf., að frv. því, er ég flutti hér ásamt hv. 8. þm. Reykv., var svo gersamlega umturnað, að þar stendur ekki steinn yfir steini, og í stað þess að auka rétt bæjar- eða sveitarstjórna yfir þessum atvinnurekstri hefur verið gerð tilraun til þess að minnka þann íhlutunarrétt, sem þær töldu sig hafa haft í þessum málum. Um almenn atriði þessa máls ætla ég ekki nú að fara út í, því að það mun hafa verið gert við 1. og 2. umr. þessa máls, en ég vil þó segja það, og anæli ég þar fyrir minni hl. allshn., sem er hv. 2. landsk. og ég, að við mælum eindregið með því, að brtt. á þskj. 391 og 405, en þær eru frá hv. þm. Hafnf. og hv. 2. þm. S.-.M., verði samþ. Fyrir þessum brtt. þarf ég ekki að færa rök, þar sem flm. hafa þegar gert það sjálfir, og hef ég því fáu við að bæta. Ég vil þó aðeins geta þess, vegna þess að frsm. meiri hl. talaði mjög ákveðið gegn b-lið fyrri brtt. á þskj. 391, þar sem gert er ráð fyrir því, að leyfi til starfrækslu ákveðins kvikmyndahúss sé jafnan bundið við ákveðinn tíma, þó ekki lengra en 10 ár í senn, að þessi sami hv. þm. hefur sjálfur flutt brtt. við frv. um það, að ráðh., sem á að ákveða þetta leyfi, megi binda það við tiltekinn tíma, og er ekkert ákveðið, hvað sá tími má vera langur, og má sjá það á frv., eins og það var afgr. héðan eftir 2. umr., svo að samkvæmt því hefur ráðh. vald til þess að ákveða þennan tíma jafnvel skemur en 10 ár, ef til kemur. Ég álít því, að það sé ekki svo stórkostlegur eðlismunur á þessu og því, sem lagt er til af hálfu hv. þm. Hafnf., og eftir því sem ég veit bezt til, þá hefur það reynzt þannig erlendis, einmitt á þeim stöðum, sem hv. 1. þm. Árn. vísaði til, þar sem leyfi til kvikmyndahúsrekstrar eru bundin við ákveðið tímabil, að engin óþægindi hafa af hlotizt og að einstakir kvikmyndahúseigendur hafa ekki þurft undan að kvarta. Ég mun svo ekki hafa þessi orð mín öllu fleiri, en vildi aðeins, að það kæmi greinilega fram, að minni hl. allshn. mælir með brtt. hv. þm. Hafnf. og hv. 2. þm. S.-M., sem báðir hafa gert grein fyrir af sinni hálfu. Ég mun ekki eyða mörgum orðum í brtt. hv. 2. þm. S.-M., en tel hana ekki til skaða og læt mér því í léttu rúmi liggja, hvort sú brtt. verður samþ. eða ekki. Aðalatriðið í þeirri brtt. er það, að bæjar- og sveitarfélög verði ekki svipt réttinum til þess að leggja á sætagjaldið, en það hefur tíðkazt í Reykjavík, höfuðborg Íslands, og bæjarstjórn hefur lagt slík gjöld á, án þess að hafa nokkra hönd í bagga um, hverjir rækju kvikmyndahúsin í borginni. Nokkur lagfæring mun þó fást á þessu, þar sem meiri hl. hefur fallizt á, að leyfi til kvikmyndahúsrekstrar sé bundið því skilyrði, að það sé í höndum hlutaðeigandi bæjar- eða sveitarstjórnar. Um höfuðatriði málsins hirði ég ekki að ræða, en ég er fylgjandi því, að bæjar- og sveitarfélögin hafi þessa starfrækslu með höndum eftir því, sem þau kæra sig um, og eftir því, hvort þau eru þeirrar skoðunar, að rétt sé að reka þessa starfsemi. Og ef svo er, ættu þessi félög að geta haft hana með höndum, ef meiri hl. bæjar- eða sveitarfélaganna vill svo vera láta. Annars er þetta engin nýjung, því að eins og bent hefur verið á áður, var þetta þannig í Noregi, þar til landið var lagt undir erlent stórveldi, og hefur borið hinn ágætasta árangur, svo að engum hefur dottið í hug að amast við því. Ég vænti því, að leiðréttingar þessara tveggja hv. þm., sem þeir hafa gert tilraun til að gera á þessu frv., nái fram að ganga, og vil einnig vænta þess, að brtt. meiri hl. allshn., þó sérstaklega tvær þeirra, sem hann gerði við frv., verði felldar, því að það er mjög óeðlilegt að taka úr höndum bæjar- og sveitarstjórna öll völd um ákvarðanir sætagjalda, en fá það vald í hendur ráðherra, og er það áreiðanlegt, að þetta vald er engu tryggara í höndum ráðh. en hjá 15 manna bæjarstjórn hins íslenzka ríkis.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér hér með að gera örstutta aths. út af nokkrum atriðum, er fram komu í ræðu hv. 1. þm. Árn. Hann mælti eindregið móti því fyrir hönd meiri hl. allshn., að leyfi til kvikmyndahúsrekstrar séu bundin við ákveðinn tíma, eins og gert er ráð fyrir í brtt. minni. Ég legg til, að þetta leyfi sé bundið við 10 ár, en þetta þótti honum mjög ósanngjarnt og sagði, að í þessu væri meiri ósanngirni en búast hefði mátt við í þessu máli. Ég verð nú að segja það, að ég varð mjög undrandi yfir þessu orðalagi hv. þm., eins og hv. 4. þm. Reykv. benti einnig á, því að þessi hv. þm. lagði einmitt til, að leyfi væri bundið við ákveðinn tíma, og var ekkert um það sagt í till. hans, hvort það ætti að vera til tveggja, tíu eða tuttugu ára. Ég setti tíu ár í mína till., en væri tilbúinn að binda þetta ákvæði við fimmtán ár, ef n. þætti það eitthvað betra. Ég mun svo ekki fara um þetta fleiri orðum, af því að hv. 4. þm. Reykv. skýrði mjög ýtarlega frá þessu. Hitt atriðið, sem hv. þm. Árn. gat ekki sætt sig við í till. minni, var það, að ég lagði til, að þeir, sem áður hafa fengið heimild til starfrækslu kvikmyndahúsa, skyldu þó leita endurnýjunar á heimildinni samkvæmt lögum þessum, og taldi hv. þm., að með þessu ákvæði væri brotið í bága við leyfi, sem áður hefðu verið veitt. Þetta kemur mér undarlega fyrir sjónir, sérstaklega þar sem lýst var yfir því áður af þessum frsm. meiri hl. allshn., að öll þau leyfi, sem áður höfðu verið veitt, væru byggð á vafasömum grundvelli, svo að það væri annars mjög hæpið, hvort þessi leyfi væru nokkurs virði. Ef það er nú svo, að bæjarstjórnir hafa ekki haft nema vafasaman rétt til þess að veita þessi leyfi, er þá ekki eðlilegt og sanngjarnt, að þau verði endurnýjuð samkvæmt lögum þessum, þegar þau komast í gildi? Ég get því ekki skilið, hvað það er, sem er svo hættulegt eða ósanngjarnt í þessari till., með hliðsjón af því, sem þegar hefur verið frá skýrt. Ég leyfði mér að halda því fram, þegar ég mælti upphaflega fyrir till. minni, að mér hefði komið á óvart afstaða þessa hv. þm. og yfirleitt Framsfl. til þessa máls, af því að mér hefur skilizt, að hann væri því fylgjandi, að bæirnir hefðu þennan rekstur með höndum. Þetta þótti hv. þm. mjög ómaklega mælt, því að Framsfl. vildi stuðla að því, að bæirnir gætu rekið kvikmyndahúsin, en svo langt sem skynsamlegt er. Stuðningur hans til þessa máls nær því ekki lengra en það, sem honum kann að þykja á hverjum tíma skynsamlegt, og hann virðist í þessu tilfelli ná skammt, því að hann hefur í sinni fyrri till. beinlínis þjarmað svo að rétti bæjarfélaganna, að það væri hægt fyrir dómsmrh., sem færi með þessi mál á hverjum tíma, að ákveða, hversu mörg kvikmyndahús bærinn tæki að sér að reka, án þess að spyrja bæjarstjórn um leyfi. Nú er vísast, að hv. þm. hafi séð, að honum bar að lagfæra þetta, eftir að ég hafði borið fram brtt. mína. Því er haldið fram, að bæjar- og sveitarfélög hafi vafasaman rétt til að leggja á sætagjöld. Þessa leið á að fara, skv. tillögum hv. 1. þm. Árn., til stuðnings við bæjarfélögin: Í fyrsta lagi að veita eins mörgum einstaklingum og félögum og dómsmrh. þóknast leyfi til rekstrar kvikmyndahúsa og í öðru lagi að taka rétt bæjanna til að leggja á sætagjald. Þetta er stuðningur Framsfl. Afstaða þessa flokks er nú orðin nægilega skýr í þessu máli.

Frsm. meiri hl. (Jörundur Brynjólfsson) : Það voru aðeins örfá orð. Málið er ekki svo margbrotið, að ástæða sé til að lengja mjög mikið umr., því að við 2. umr. var það ýtarlega rætt. Með hinni skrifl. brtt. hv. 2. þm. S.-M. tel ég bætt úr því atriði, sem athugaverðast var. Ekki er hægt að ætlast til annars af ráðherra en að hann sé óvilhallur. Annars er hann ekki þeim vanda vaxinn, sem hann tekur að sér með sínu starfi. Það er ráðin stór bót með hinni skrifl. brtt., þótt mér hefði þótt fara betur á því að fara þá leið, sem við leggjum til í allshn. Bæjar- og sveitarfélögum eru settar skorður við valdi þeirra, að því er snertir fjárnám. Það sæmir ekki, að ekki sé samræmi milli skyldna og réttinda þegnanna. Það veit ég, að hv. þm. Hafnf. viðurkennir fúslega, þegar hann athugar málið nánar. Ég þarf ekki að svara hv. 4. þm. Reykv. Það er búið að svara honum áður. Honum þótti það óeðlilegt, að bæjarfélögin hefðu ekki óskorað vald í þessum efnum og ég held í öllum greinum. Hann ætti að hafa hliðsjón af stefnu flokksbræðra sinna í Danmörku og Svíþjóð. Held ég, að fullsæmandi væri að taka þessar mestu menningarþjóðir til fyrirmyndar. Þá færi efalaust margt betur hjá okkur en nú á sér stað. Hv. þm. Hafnf. virtist undrast, að ráðherra skyldi eiga að veita tímabundið leyfi til rekstrar kvikmyndahúsa. Hann þarf ekki að furða sig á því. Það er ekki ástæða til að veita leyfi um ótiltekinn tíma til þessarar starfrækslu. En við verðum að bera það mikið traust til þessa embættismanns, að við teljum málum okkar borgið undir hans umsjá. Hann hefur sína yfirboðara og á að svara til saka gagnvart sínum húsbændum. En það er eðlilegt, að úrskurðarvaldið sé einhvers staðar, - einhvers staðar verður það að vera, og ég tel því bezt borgið í höndum þess manns, sem á ekki að vera vilhallur í úrskurðum sínum. Hv. þm. veik að því, að ég hefði látið í ljós, að vafasamur væri réttur bæjar- og sveitarstjórna til sætagjaldaálagningar. Þetta er gömul venja. Þetta hefur verið leyft, og þess vegna er það orðið sem lög og því eðlilegt, að þetta standi. Um hitt atriðið, skattaálagninguna, gegnir öðru máli, það er annars eðlis, og þar eru strangar reglur eftir að fara. Hitt er annað mál, að aðilarnir geta samið þar um sín á milli. Þau ummæli mættu fylgja, að allt eigi að vera skynsamlegum takmörkunum háð. Ég lít ekki á það, hvað kann að henta í augnablikinu, heldur hef víðtækara sjónarmið fyrir augum. Hv. þm. færði sínum ummælum til stuðnings, að ekkert væri í þessu frv., sem hindraði, að dómsmrh. gæti sett eins mörg bíó á laggirnar og honum þóknaðist. Hvers vegna gerir hv. þm. ráð fyrir þessu, jafn samvizkusamur, glöggskyggn og heilsteyptur maður? En engu er að kvíða í þessu efni. Mér finnst, að við verðum að gera ráð fyrir þeim mannkostum hjá þessum ráðherra, að slíkt geti ekki komið til mála. Þetta á við um öll okkar störf, og við verðum að gera ráð fyrir þeim mannkostum hjá þessum manni, að þeir skyldi hann til að gera óvéfengjanlega rétt. Ég sé nú ekki ástæðu til að orðlengja þetta frekar. Það verður hver að hafa sína skoðun á þessu máli eins og öðrum. Menn verða að hafa sína skoðun á því, hversu frjálsmannlegt það er, að einstaklingurinn ráði engu, en hið opinbera öllu. Ég hef enga trú á þessu, og af því markast mitt sjónarmið.



Herra forseti. Ég vil aðeins benda á, að hv. forsrh., sem hafði ætlað að taka til máls, er fjarstaddur. Vegna fjarveru hv. þm. Snæf., sem er frsm. í þessu máli, álít ég réttast, að umr. um málið verði frestað. Forseti tók málið af dagskrá.



Eins og grg. benda til hefur málið verið rætt í n., en hún hefur ekki getað orðið sammála um afgreiðslu þess. Meiri hl. leggur til, að frv. verði samþ., en minni hl. leggur til, að það verði afgr. með rökst. dagskrá. Ég taldi breyt. meiri hl. á 1. gr. frv. vera til hins verra, en var þó sammála til samkomulags við hina nm. Eins og fram á er farið í frv., eiga allir nm. í húsaleigunefnd að taka þátt í ákvörðunum n. Meiri hl. leggur til, að þegar ákvarðanir eru teknar, skuli að minnsta kosti fjórir þeirra vera á fundi, enda ráði afl atkvæða. Meiri hl. n. leggur til, að aftan við 5. gr. bætist ný málsgr. um, að kostnaður, sem leiðir af framkvæmdum samkv. ákvæðum þessarar gr., greiðist að hálfu af bæjar- og sveitarfélögum þeim, sem hlut eiga að máli, en hinn helminginn greiði ríkissjóður. Fleira þarf ekki að taka fram um málið, og læt ég því útrætt um það.

Frsm. minni hl. (Björn F. Björnsson) : Við tveir nm. í heilbr.- og félmn. gátum ekki orðið sammála meiri hl n. og bárum við fram rökstudda dagskrá á þskj. 376. Í frv. er gert ráð fyrir, að húsaleigun. öll fari með þau mál, sem heyra undir hana. Eins og frsm. meiri hl. tók fram, lagði meiri hl. til, að frv. yrði samþ. með allmiklum breyt. En samkv. upplýsingum, sem eru frá formanni húsaleigun. og varaformanni, virðist eigi þörf að breyta starfstilhögun eða verkaskiptingu innan húsaleigun. að svo stöddu. Þessir nm. segja, að ef allir nm. ættu að fjalla um málin, yrði allt svo svifaseint, að búast mætti við, að ekkert gengi um framkvæmdir. Þetta hefur heilbr.- og félmn. fallizt á og leggur til, að gengið verði frá frv. eins og það kemur fyrir, en sú breyt. gerð, að allir nm. þurfi aðeins að vera viðstaddir, þegar framkvæma þarf 5. gr., en hún er um leigunám. En eins og hv. frsm. tók fram, þá kemur það sjaldan fyrir, svo að breyt. er ekki mikil. Ég átti tal við formann húsaleigun., og sagði hann, að það gæti þó komið fyrir, sérstaklega í sambandi við braggana. Hann taldi ókleift að láta alla nm. vasast í hverju máli, sem kæmi fyrir n. Þess vegna lagði hann á móti, að breyt. yrði gerð í þá átt. Þess vegna sjáum við í minni hl. ekki ástæðu til að breyta þessu eins og meiri hl. vill, og leggjum við því til, að þetta verði fellt, og fellur það af sjálfu sér, ef dagskráin verður samþ. Þá er önnur brtt. meiri hl., sem er veigameiri, en hún er sú, að ríkissjóður skuli greiða helming kostnaðar við framkvæmd l. Við leggjum á móti þessu. Er það af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi er það, að engar upplýsingar liggja fyrir um kostnað við þessa n., og við töldum óverjandi að samþ. að greiða helming þessa kostnaðar úr ríkissjóði, án þess að fyrst lægi fyrir a. m. k. upplýsingar um, hversu mikill þessi kostnaður hefði verið að undanförnu. Í öðru lagi er það, að samkv. l. vinnur n. aðeins fyrir bæjarbúa. Það getur verið, að farið sé í kringum l., og er of oft gert, en l. samkvæmt er n. ætlað að vinna aðeins i þágu bæjarbúa, svo að það er mjög vafasamt, að ríkissjóði beri að greiða meira en hann gerir nú l. samkv., þ. e. a. s. laun nm. Af þessum ástæðum þótti minni hl. ekki rétt að samþ. þessa till. og alls ekki fyrr en fyrir lægi skilgreining á kostnaðinum. Leggjum við því til, að þessi brtt. verði felld. Þá er eitt í þessu sambandi, sem kannske er ekki veigamikið, en þó til athugunar, en það er það, að húsaleigul. eru tiltölulega ný af nálinni, og því er ef til vill varhugavert að hreyfa nokkuð við þeim nú, því að það gæti orðið til þess, að veigameiri breyt. kæmu fram en þær, er hér um ræðir. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara um málið fleiri orðum að sinni, en vænti þess, að d. samþ. hina rökst. dagskrá á þskj. 376.



Herra forseti. Það hefur tekið hv. félmn. alllangan tíma að athuga þetta tiltölulega litla frv., og get ég ekki látið vera að segja, að mér finnst satt að segja árangurinn af starfi hennar alls ekki í réttu hlutfalli við tímalengdina. Rökin til þess, að þetta frv. var borið fram á sínum tíma, voru í höfuðdráttunum þessi: Eins og allir hv. þm. vita, þá er húsaleigun. Reykjavíkur skipuð fimm mönnum. Tveir eru kosnir af bæjarstjórn, tveir eru skipaðir af ríkisstj., en formaðurinn er skipaður af hæstarétti. Svo hefur félmrh. vald til þess að ákveða starfsskiptingu innan n. með þeim hætti, að tveir nm. skuli aðeins annast leigumat, m. ö. o. venjuleg skrifstofustörf, en þrír nm. önnur mál, sem l. fjalla um. Tveir nm. eru m. ö. o. settir út fyrir garð í n. Þeir hafa ekkert að gera nema að mæla gólfflöt í herbergjum og margfalda með ákveðinni tölu innan vissra takmarka, sem þeim eru sett af stj. Það liggur í augum uppi, að vel gæti stj. haldið svo á, að hún veldi til þessa starfs einmitt þá fulltrúa, sem bæjarstj. skipar. Hún hefur að vísu ekki gert það í þessu tilfelli, en vel mætti hugsa sér það, því að það er opið samkv. l. Og þá væri svo komið, að bæjarstjórn Reykjavíkurbæjar ætti engan fulltrúa í þeirri þriggja manna n., sem fjallar um öll þau stóru vandamál, sem fyrir n. koma, heldur væri hún skipuð mönnum, tilnefndum af hæstarétti og ríkisstj. Þetta hygg ég, að allir sanngjarnir menn geti verið sammála um, að sé mjög óeðlilegt lagaákvæði. Það er mál út af fyrir sig, að verkaskipting sé innan n., sem hún ákveður sjálf, en hér er opið l. samkv., að fulltrúar Reykjavíkurbæjar, sem hér eiga mestra hagsmuna að gæta, séu útilokaðir frá aðalstarfi n., og er það að mínum dómi hrein og bein fjarstæða. Þess vegna lagði ég til, að bætt yrði úr þessum ágalla l. á þá lund, að allir fimm nm. skuli saman komnir á fundi, þegar úrskurðir eru kveðnir upp, þó að n. sjálf gæti ákveðið með sér verkaskiptingu. Mér finnst, að þau rök, sem fram hafa komið gegn þessu og sagt, að stafi frá form. húsaleigun., harla léttvæg. Rökin eru fyrst og fremst og því nær eingöngu þau, að ókleift sé fyrir n. að sinna skyldustörfum sínum, ef þar ættu sæti fimm menn í stað þriggja, því að þá yrði svo erfitt að kalla saman fund o. s. frv., að það mundi torvelda og tefja öll nefndarstörf. Ég get ekki annað sagt en að rök eins og þessi séu með öllu óframbærileg. Hvaða ástæða er til að bera þeim fimm mönnum, sem í n. hafa verið skipaðir, þá vanrækslu á brýn, að þeir mundu ekki hirða um að mæta á lögboðnum fundi til þess að gegna skyldustörfum um uppkvaðningu úrskurða og önnur störf? Sem sé, röksemdin hvílir á þessu, að fimm mönnum, sem hafa verið skipaðir í n. af bæjarstj. Reykjavíkur, ríkisstj. og hæstarétti, er ekki til þess trúað að rækja störfin af þeirri samvizkusemi, að þeir mæti á fundum og geri þar skyldu sína. Ég sé ekki ástæðu til að taka tillit til slíkra raka. Það er engin ástæða til að ætla, að þeir tveir menn, sem nú hafa verið settir út fyrir garð í n., muni ekki hirða um að koma á fundi og gegna þar skyldustörfum sínum. Ég þekki þá báða svo vel að samvizkusemi og skyldurækni, að ég veit, að þeir mundu ekki láta undir höfuð leggjast að koma þar á fundi, svo að það tefði í engu störf n. Meiri hl. hefur viljað taka nokkurt tillit til þessara röksemda. Hann leggur til, að skylt sé, að allir nm. séu á fundi, þegar framkvæma skal 5. gr. l., sem er um leigunám. Ég sé enga ástæðu til slíks undanhalds fyrir tyllirök húsaleigun., en þó get ég lýst yfir, að ég tel bót að fá þessa till. samþ. en að engin breyt. sé gerð, því að vissulega er það svo, að það eru viðkvæmustu úrskurðirnir, sem kveðnir eru upp samkvæmt 5. gr., og kannske þeir, sem mest ábyrgð fylgir, og því sérstök ástæða til, að allir nm. séu þá viðstaddir. Þá hefur meiri hl. komið hér með nýja brtt. við l., á þá leið, að kostnað, sem leiðir af starfi n., skuli greiða að hálfu úr ríkissjóði og að hálfu úr bæjar- og sveitarsjóðum. Ég er fyllilega samþ. þessari brtt. meiri hl. Ég get ekki fallizt á þau rök, sem fram komu gegn henni frá hv. 1. þm. Rang. Hann lítur svo á, að þessi störf séu eingöngu unnin í þágu þeirra bæjarfélaga, sem hlut eiga að máli, og engra annarra. Þessi staðhæfing er ekki rétt. Við, sem þekkjum til í Reykjavík, vitum það, að í Reykjavíkurbæ eru nú tugir og hundruð fjölskyldna, sem hingað hafa komið á allra síðustu árum og eru hér þrátt fyrir húsaleigul. og hafa óleyfilega búsetu, og það er ekkert við þeirri staðreynd að gera, sem er. Þetta fólk er hér, og hefur ekki tekizt að stemma stigu fyrir, að það tæki hér upp húsnæði fyrir bæjarmönnum, enda ætla ég, að einhverjum mundi þykja þröngt fyrir dyrum, ef að því yrði horfið að senda þetta fólk, sennilega þá með sveitarflutningi, heim á sína sveit, sem það kom frá. Þá er annað, sem er þó veigameira. Það er alkunnugt, að húsnæðisvandræðin stafa fyrst og fremst af því, að talsverðir erfiðleikar hafa verið á að reisa nýbyggingar, m. a. vegna efnisskorts. Nú get ég ekki séð, að það sé réttlátt, að bæjarfélögin ein gjaldi þessara erfiðleika. Mér skilst, að það sé eðlilegt, að sameiginlegur sjóður landsmanna taki þátt í þeim erfiðleikum, sem af þessu leiðir. Ég skal svo ekki eyða meiri tíma í að tala um þetta mál. Ég endurtek þá yfirlýsingu mína, að ég tel, að brtt. meiri hl. sé til hins verra, en þó framför frá l., og get ég af þeim ástæðum fylgt henni. Enn fremur finnst mér, að brtt. hans um, að kostnaður við framkvæmd l. skuli skiptast jafnt milli ríkissjóðs og bæjarsjóðs, sé til bóta, og mæli því eindregið með henni.



Herra forseti. Hv. 8. þm. Reykv., flm. þessa frv., lét þau orð falla, að honum þætti rýr eftirtekjan af starfi n. að þessu máli, þar sem hún hefði lengi legið á málinu o. s. frv. N. er ný á Alþingi, eins og menn vita, og fyrsta starfsárið var henni ekki ætlaður tími til fundarstarfa, með því að aðrar n. voru fyrir, sem höfðu ákveðinn fundartíma og fundar staði. Við í þessari n. vorum því lengi settir hjá með tíma og húsrými. Þá er annað: Svo einkennilega vildi til í þessari n., að tveir nm. hurfu frá störfum, hv. 4. þm. Reykv., sem var sendur til útlanda, - að vísu kom varamaður hans, og er öllum ljóst, að það raskaði starfi n., - og hv. 1. þm. Rang., sem varð að hverfa úr þinginu heim í hérað sitt vegna embættisskyldu sinnar, og varamaður hans gat ekki komið fyrr en eftir rúma viku til að gegna nefndarstörfum. Þetta hafði truflandi áhrif á störf n. Enn fremur vil ég benda á, að þessu máli, sem nú liggur hér fyrir, var útbýtt 22. sept., 1. umr. var 24. sept., og var frv. þá vísað til heilbr.- og félmn. N. hafði takmarkaðan tíma og rúm, og skilaði meiri hl. þó nál. fyrir hálfum mánuði, þann 4. þ. m., og finnst mér því, ef menn vilja taka þetta allt til greina, að n. hafi ekki legið óhæfilega á málinu. Þetta vildi ég segja sem form. n. Að öðru leyti þarf ég ekki að fara langt út í þetta mál, þar sem flm. er nokkurn veginn ánægður með árangurinn af starfi n. og hefur jafnvel lýst yfir fylgi sínu við brtt. meiri hl. Menn fá ekki, - ekki einu sinni börnin, - allt, sem þeir óska eftir, en ef menn geta gert sig ánægða með það, sem til boða er, þá er ekki ástæða til að kvarta. Ég hef verið með meiri hl. í þessu máli og ætla ekki að halda langa tölu um afstöðu hans, því að við höfum kosið frsm., hv. 11 landsk. Ég vil þó láta örfá orð falla um afstöðu mína til málsins. Við komum til móts við hv. flm. með till. okkar. Við fórum þar bil beggja og tókum rök beggja til greina. Við tókum t. d. til greina þá röksemd, að það er erfitt um starf í fimm manna n., þegar kveða þarf upp úrskurði á hverjum degi og kannske oft á dag, ef skylt er, að allir fimm nm. séu viðstaddir, jafnvel þó að þeir séu allir af vilja gerðir að vinna svo samvizkusamlega sem mest má verða. Það er ekki sanngjarnt að ætlast til þess, að þeir mæti allir, hvernig sem á stendur, hvenær sem kallað er, því allir hafa þeir öðrum skyldustörfum að gegna. Þess vegna tókum við það ráð að miða við þá úrskurði, sem veigamestir eru, en það eru þeir, sem upp eru kveðnir samkv. 5. gr., eins og hv. flm: líka játaði, að rétt væri, og þóttumst við gera skyldu okkar að útiloka engan nm. frá atkvgr. um þau mál. Það kann að vera talsvert kappsmál fyrir stjórnarvöld Reykjavíkur að fá kostnað við þessi l. greiddan að hálfu úr ríkissjóði. Mér er tjáð af þeim, sem reikningsglöggir eru, að þessi hluti upphæðarinnar sé ekki mjög mikill, en þó einhver. Sem sagt, ég vildi með þessum fáu orðum mínum lýsa yfir fylgi mínu við frv. með þessum breyt. og sérstaklega afsaka n., og vona ég, að hv. flm. taki þá afsökun til greina og sjái, að það var ekki að ástæðulausu, að frv. var ekki afgr. fyrr.

Frsm. minni hl. (Björn F. Björnsson) : Hv. þm. Ak. hefur tekið af mér ómakið, þar sem hann tók skýrt fram, hversu umfangsmikið það væri fyrir fimm manna n. að vinna í einu lagi allt það starf, sem henni er ætlað. Þess vegna var horfið að því ráði, sem l. heimila, að láta n. starfa í tvennu lagi, og hefur það reynzt ágætlega, eftir því sem núverandi nm. segja. Og a. m. k. fjórir þeirra eru gersamlega mótfallnir þeirri breyt., sem farið er fram á í frv., og ég hef hlerað, að einn nm. hafi látið þau orð falla, að hann mundi fara úr n., ef allir yrðu að vera viðstaddir, hvenær sem þyrfti að úrskurða eitthvað. Annars er ég hissa á hv. flm., að hann skuli vera ánægður með afgr. meiri hl., því að hann bókstaflega umturnar öllu frv. nema því, að allir nm. skuli vera viðstaddir, þegar framkvæmt er leigunám, sem er ákaflega „óaktúelt“ og kemur sjaldan til úrskurðar. Hv. þm. Ak. benti réttilega á, að starf n. er mjög tímafrekt. T. d. hefur form. húsaleigun. sagt mér, að suma dagana hafi orðið að kveða upp marga úrskurði, kannske upp undir 30 á einum og sama degi, og ef gera ætti öllum fimm nm. að skyldu að vera viðstaddir í hvert sinn, þá mundi það auðvitað auka mjög á glundroða um starf n. Af þessum ástæðum m. a. hefur minni hl. lagt á móti því, að frv. verði samþ. Hitt atriðið, kostnaðurinn, er í raun og veru miklu stærra mál, úr því, sem komið er. Ég vil benda háttv. d. á, að hér er farið fram á, að ríkið taki að sér að greiða helming kostnaðar við húsaleigul. og ekkert liggur fyrir um, hversu mikill sá kostnaður muni vera. Ég vænti þess, að hv. dm. gjaldi varhuga við að samþ. slíkt, án þess að frekari skýring fylgi kostnaðinum. Ég þarf svo ekki fleira um þetta að segja. Ég vona, að hv. þdm. hafi gert sér ljóst, hvað hér er á ferðinni.



Herra forseti: Mér þótti ekki gæta samræmis í ræðu hv. frsm. minni hl. heilbr.- og félmn., þegar hann annars vegar var að brigzla hv. flm. frv. um það, að lítið hefði fengizt í hans máli, sem væri nú gerbreytt og orðið að engu, og þar, sem hann sagði, að það væri mjög sjaldgæft að fá úrskurð samkvæmt 5. gr. húsaleigul. En þegar hann hins vegar talar um kostnað, sem af þessum úrskurðum leiðir, sem teljast verður eðlilegt, að skiptist milli ríkis og bæjarfélags, þá er þetta eitthvert voðalegt atriði í hans augum. Eins og hv. formaður n., þm. Ak., vissi ekki um, hver þessi kostnaður gæti orðið, þá er það ekki á okkar valdi að segja um það, því að við vitum ekki, hvaða ráðstafanir verða gerðar. En hins vegar, þegar þessi l. voru samþ. um húsaleigu, þá var heldur ekki spurt um kostnaðinn, sem af 5. gr. l. gæti leitt fyrir Reykjavíkurbæ. Þar er gert ráð fyrir, að húsaleigun. hafi vald til þess að taka leigunámi hús og hún geti breytt þeim, en um kostnað við það var ekki spurt né neitt tekið fram, þegar hæstv. Alþ. setti þau l. En nú er, eins og hv. flm. benti á, alveg sjálfsagt, að ríkið beri helming af þessum kostnaði, því að það er ekki réttlæti í því, að bæjarfélög súpi seyðið af því, sem í fyrsta lagi gert var í þessum efnum fyrir ráðstafanir ríkisstjórnarinnar fyrir stríð, með því að koma í veg fyrir, að nægilegt byggingarefni fengist til landsins flutt, til þess að hægt væri að byggja, og svo í öðru lagi af því ástandi, sem hefur skapazt við það, að fólk úr öðrum landshlutum hefur flykkzt hingað til bæjarins í atvinnuleit. Það er því ekki nema eðlilegt, að ríkið beri helming kostnaðarins af þessu.



Herra forseti. Hv. 11. landsk. þm. hefur nú að nokkru leyti tekið af mér ómakið með því að benda á samræmið í ræðu hv. 1. þm. Rang. (BFB), þar sem hann annars vegar telur þetta ákaflega lítilfjörlegt mál og einskisverða breyt., sem meiri hl. n. gerir till. um viðvíkjandi 5. gr. húsaleigul., en hitt stórmál, hvort ríkið eigi að bera kostnaðinn af þessu eða ekki. En sá kostnaður hlýzt af ákvæðum 5. gr. Hins vegar finnst mér það lítil röksemd í þessu máli, þó að húsaleigun. segi: Fyrirkomulagið hefur gefizt ágætlega, - því að þar er n. að gefa sjálfri sér vitnisburð. Ég er ekki viss um, að allir Reykvíkingar, sem við n. hafa skipt, mundu skrifa undir hennar eigin úrskurð um sjálfa sig. Og mér finnst á tæpasta vað farið í röksemdaleiðslu á hæstv. Alþ., ef fara á til einhvers aðila og spyrja: Hvernig hefur þetta nú gengið hjá þér, sem þú hefur átt að framkvæma? - og bera það svo fram sem rök hér á þingi, ef svarið verður: Jú, það hefur gengið ágætlega hjá mér. - En þetta hefur hv. 1. þm. Rang. látið sér sæma. Og svo segir þessi hv. þm.: Þetta er allt í lagi, við skulum í engu breyta til með húsaleigul., þar sem húsaleigun. segir, að þetta sé í svona góðu lagi hjá sér. - Og hv. þm. segir þetta, enda þótt hægt sé að benda á mörg rök fyrir því, að það þurfi að breyta l. þessum. Hv. 1. þm. Rang. segir, að engar kvartanir hafi komið fram í þessu efni. Ég er nú þessum málum hér í Reykjavík kunnugri en hann, og ég segi, að það hefur komið fram fjöldi kvartana yfir störfum húsaleigun.