Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir til 1. umr. í þessari hv. þd., er um breyt. á l. um löndun á loðnu til bræðslu. Þessi lög voru sett á árinu 1972 og 1. jan. 1974 tóku gildi lög um löndun á loðnu til bræðslu, sem voru framhald af fyrri lagasetningu. Var við undirbúning þessarar lagasetningar tekið tillit til þeirrar reynslu sem fékkst af eldri lögum við skipulag loðnulöndunar á vertíðinni á s.l. ári. Á síðustu loðnuvertíð stunduðu um 135 skip veiðar á móti um 90 skipum á árinu á undan. Á sama tíma urðu þær breyt. á afkastagetu verksmiðjanna, að báðar verksmiðjurnar í Vestmannaeyjum tóku á móti loðnu á síðustu vertíð, en á vertíðinni 1973 tók aðeins önnur verksmiðjan við loðnu síðari hluta vertíðarinnar. Helstu breyt. frá gildandi lögum eru þær, að sett eru skýrari ákvæði um tilkynningarskyldu skipstjóra til loðnunefndar og að fiskiskipi er undir öllum kringumstæðum óheimilt að leita löndunar hjá verksmiðju ef loðnunefnd hefur ekki auglýst laust móttökurými. Þá er einnig lagt til, að loðnunefnd verði skipuð til eins árs í stað 3 ára áður. Þá er enn fremur gerð sú breyt., að heimilað er að greiða kostnað af framkvæmd l. úr loðnuflutningasjóði, en heimild til að innheimta sérstakt gjald af hverri hráefnislest verði áfram í l., þar sem grípa yrði til þeirrar heimildar ef Verðlagsráð sjávarútvegsins kynni að ákveða við verðlagningu einhverju sinni að loðnuflutningasjóður yrði ekki starfræktur. Breyt., sem verður á 3. gr., er að það eru sett inn refsiákvæði gagnvart loðnufrystihúsum ef þau gerast brotleg við reglur n., og jafnframt eru sett refsiákvæði gagnvart skipum ef þau eru þátttakendur í slíkum brotum. Þá er einnig lagt til að sektir vegna brota á þessum l. skuli renna í loðnuflutningasjóð. 4. gr. frv. er nýmæli. Þar er lagt til að veitt verði heimild fyrir setningu reglugerðar um löndun á loðnu til frystingar ef samstaða ríkir um það milli hagsmunaaðila, og er þetta gert í fullu samráði við hagsmunaaðila alla, en þeir hafa komið saman til fundar á vegum sjútvrn., þ.e. fulltrúar Landssambands ísl. útvegsmanna, fulltrúar verksmiðjanna og fulltrúar Farmanna- og fiskimannasambands Íslands og þar náðist þetta samkomulag. Ed. hefur gert þá breyt. á þessu frv., að hún hefur samþ. að bæta við ákv. til brb. þess efnis að þrátt fyrir ákvæði l. nr. 33/1922, um rétt til fiskveiða í landhelgi, skal tilteknu skipi, sem Ísafold heitir, 800 lestir og verður skráð í Hirtshals í Danmörku, vera heimilt að veiða loðnu í landhelgi og landa henni á svæðinu frá Patreksfirði norður til Seyðisfjarðar sem íslenskt skip í febr.- og marsmánuði á næsta ári, enda hlíti það reglum sem sjútvrn. setur og sé rekið af íslenskum aðila og áhöfn þess sé íslensk. Sjútvn. nd. varð sammála um að gera þessa breyt. á frv. og Ed. samþ. þessa breyt. shlj. Ég fyrir mitt leyti get fallist á þessa breyt. Ég tel að hér sé um mjög sérstakt tilfelli að ræða, þar sem er alíslensk áhöfn og eigandi a.m.k. að 1/3 að þessu skipi er íslendingur og það hlýtur öllum settum reglum eins og um íslensk skip væri að ræða. Og svo er hitt sem kannske skiptir töluverðu máli, það skilyrði, sem sjútvn. Ed. setur, að þetta skip landi á svæðinu frá Patreksfirði norður um til Seyðisfjarðar. Þetta er stórt skip sem tekur stóra farma, og það hafa verið einna mestu erfiðleikarnir að metta verksmiðjur á þessu svæði öllu eða þær verksmiðjur sem eru yfirleitt lengst frá veiðisvæðinu. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta frv., því að það hefur verið um það alger samstaða á milli allra þeirra aðila sem hér eiga hlut að máli. - Forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísa ð til hv. sjútvn.



Herra forseti. Þegar umr. var frestað síðast um þetta mál var ekki komið lengra en það, að einn ræðumaður hafði látið álit sitt í ljós auk hæstv. menntmrh., frummælanda fyrir málinu. Ég vil hefja mál mitt með því að lýsa í grundvallaratriðum samþykki við þau höfuðsjónarmið sem fram komu hjá hv. 2. landsk. þm., en vil þó bæta þar nokkrum atriðum við þegar í upphafi, sérstaklega vegna þuss að þar talaði hv. þm. sem ég býst við að allir þm. geti verið sammála um að getur djarft úr flokki talað um mál Ríkisútvarpsins. Ég hygg að ég fari ekki með rangt mál þegar ég held því fram, að hv. 2. landsk. þm., Benedikt Gröndal, hafi manna lengst setið í útvarpsráði og gegnt þar formannsstarfi öðrum mönnum lengur. Hv. þm. Benedikt Gröndal er að mínu áliti aðalhöfundur þeirra útvarpslaga sem gilt hafa undanfarin ár þótt við samningu þeirra hafi hann haft samstarf við tvo aðra ágæta menn og fróða um þessi efni. Andrés Björnsson útvarpsstjóra og Þórð Eyjólfsson fyrrum hæstaréttardómara. Það er og að mínu áliti fyrst og fremst verk hv. 2. landsk. þm., þótt hann hafi átt þar ýmsa góða samherja og samverkamenn, að síðasta hálfan annan áratuginn hefur orðið mikil stefnu,breyting um efnisval og efnishlutföll í Ríkisútvarpinu í þá átt sem hann lýsti nokkuð í ræðu sinni í gær. Ákvæði útvarpsl. um óhlutdrægni hafa í vaxandi mæli verið túlkuð á þann eina hátt sem ég tel eðlilegan, sem sé að í þeim felist það að Ríkisútvarpið skuli vera vettvangur fyrir frjáls skoðanaskipti mismunandi sjónarmiða án þess að þar sé sífellt verið að vega og meta að helst komi í framhaldi af yfirlýsingu formælanda einhverrar skoðunar formælandi andstæðrar skoðunar með andmæli, helst jafnlöng svo að upp á mínútu sé. Því aðeins getur Ríkisútvarpið verið sá lífandi fróðleiks- og skoðanamiðill sem það á að vera skv. eðli sínu, að óhlutdrægnisreglan sé þannig túlkuð að óhlutdrægnin komi fram í opnum og hreinskilnislegum umr. sem ekki séu felldar í form kappræðu, heldur fái málsvarar mismunandi skoðana að koma þar fram á eðlilegan hátt og það jafnvægi, sem leita verður að sjálfsögðu, komi fram í tímans rás á verulegum tíma. Þetta sjónarmið réð tvímælalaust stefnunni þegar núgildandi útvarpslög voru mótuð. Þar var kveðið á um sjálfstæði Ríkisútvarpsins, og það sjálfstæði var fest í lög með ýmsum hætti, þ. á m. og ekki síst með ákvæðinu um hversu skyldi varið kjörtímabili útvarpsráðs. Þar var ákveðið að útvarpsráð skyldi sem áður kjörið hlutfallskosningu á Alþ. en kjörtímabil þess skyldi fastákveðið 4 ár, en ekki, eins og verið hafði um undanfarið árabil, bundið við það að nýtt útvarpsráð væri kosið og tæki við störfum eftir hverjar alþingiskosningar. Ég sá í flokksblaði hæstv. menntmrh. eftir l. umr. þessa máls í Ed., að hann hefði viðhaft þar þau ummæli að það hefði verið gerð fljótfærnisleg breyt. á kosningu útvarpsráðs með l. frá 1971. Sé þetta rétt eftir haft, vil ég algjörlega andmæla því að þetta sé rétt mat á því hvernig með þetta ákvæði sér í lagi var farið þegar um útvarpslögin nýju var fjallað á þinginu sem hófst 1970 og reyndar hafði verið fjallað um sama frv. á þinginu áður. En til að hrekja það að hrapað hafi verið að þessari breyt, á kjörtímabili útvarpsráðs vil ég leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að vitna lítillega í framsöguræðu þáv. menntmrh. í þessari hv. d. hinn 29. okt. 1970. Þar sagði hæstv. þáv. menntmrh. m.a.: „Þetta frv. gerir ráð fyrir því að Ríkisútvarpið verði sjálfstæðari stofnun í framtíðinni en það hefur verið hingað til. Það var eindregin skoðun n. að svo skyldi vera, og ég er því fyrir mitt leyti og ríkisstj. sammála að að því skuli stefnt. Ríkisútvarpið gegnir mjög mikilvægu hlutverki í íslensku menningarlífi og íslensku þjóðlífi, og það er heppilegt og eðlilegt að slíkar stofnanir séu sem óháðastar, að sem allra minnst hætta sé á afskiptum stjórnmálayfirvalda af stofnunum sem þessari. Þá er það nýmæli í frv., eina nýmælið sem mér finnst orka nokkurs tvímælis og vil beina sérstaklega til hv. n. að athuga rækilega, en það er ákvæði frv. um breyt. á reglulegum kosningum útvarpsráðs. Hingað til hefur sérhvert nýkjörið Alþ. kosið útvarpsráð og menntmrh. skipað formann þess, og hefur þetta verið gert til þess að jafnan sé tryggt gott samstarf á milli stjórnvalda, sem fara með umboð Alþ., annars vegar og yfirstjórnar útvarpsins hins vegar, vegna þess hve mikið er undir því komið að gott samstarf sé milli þessara aðila. Þetta hefur verið svo um langt skeið. Hér hefur hins vegar verið gert ráð fyrir því samkv. till. n., sem frv. samdi, að útvarpsráð verði kosið til 4 ára þannig að svo getur vel farið að þeir menn sem kosnir eru í útvarpsráð að meiri hl., séu ekki úr sömu flokkum og fara með meirihlutavald á Alþ., og þá sömuleiðis að formaður útvarpsráðs sé ekki skipaður af þeim menntmrh. sem sitja kann. Sú skipun sem frv. gerir ráð fyrir hefur ýmsa kosti. Hún gerir útvarpsráð óháðara stjórnvöldum en verið hefur. En því er ekki að leyna að þeirri skipan fylgir líka nokkur ókostur. Það kann að vera að það torveldi samstarf útvarpsráðs og ríkisstj. eða menntmrn. og þá sérstaklega samstarf formanns útvarpsráð og menntmrh. ef þeir eru úr sitt hvorum flokknum, þ.e.a.s. ef form. er samkv. gamalli skipun úr flokki sem er í stjórnarandstöðu. Ég vil ekki gera mikið úr þessu, ekki mikið úr hættunni á því að slíkt kunni að leiða til nokkurra vandræða. En ég vil vekja athygli á því að þetta er mikilsverð breyting frá því, sem verið hefur, og gæti undir vissum kringumstæðum verið báðum aðilum til nokkurs tjóns, menntmrn. annars vegar og svo Ríkisútvarpinu hins vegar. Ég fyrir mitt leyti get þó vel fellt mig við þá skipan sem hér er lögð til. Sama gildir um ríkisstj., annars væri frv. ekki flutt í því formi sem það er flutt. En ég vil vekja athygli þm. og hv. n. á því, að hér er um mikilsverða breytingu að ræða og rétt að athuga hana vandlega.“ Í ljósi þessara ummæla í framsöguræðu þáv. menntmrh. tel ég það algjört öfugmæli að halda því fram að Alþ. hafi á sinum tíma flasað að þeirri breytingu á kjörtímabili útvarpsráðs sem gerð var. Þvert á móti vekur ráðh. í framsöguræðu sinni eins sterklega athygli og verða má á þeirri grundvallarbreytingu sem þarna sé um að ræða. Hann bendir þingheimi alveg sérstaklega á að hugleiða þetta mál og rasa ekki um ráð fram, flasa ekki að neinu í þessu efni. Og hann tekur alveg sérstaklega fram að þarna séu þáv. ríkisstjórnarflokkar sammála, þetta sé stefna þáv. ríkisstj. sem verið sé að bera fram um þennan þátt í stjórnun Ríkisútvarpsins. Hvað varðar flokk núv. hæstv. menntmrh., þá var öðru nær en að hann léti meðferð þessa frv. afskiptalausa á Alþ. 1970 og á öndverðu ári 1971. Um málið töluðu meðal annarra 3 af núv. ráðh. Framsfl., hæstv. landbrh., hæstv. dómsmrh. og hæstv. utanrrh. Allir tjáðu þeir sig um þetta mál og ég held í fleiri ræðum en einni allir þrír. En enginn þeirra gerði að umtalsefni þetta ákvæði, ákvæðið um að breyta kjörtímabili útvarpsráðs, enginn gerði við það athugasemdir og það ákvæði var samþ. og sett í lög án þess, svo að ég hafi orðið var við, að nokkur þm. tæki undir það að nokkuð væri gerandi úr þeirri hættu sem þáv. menntmrh. kvaðst vilja vekja athygli á þegar í upphafi meðferðar málsins, að vel sé rökstutt nú, þegar fram kemur stjórnarfrv. um breyt. á þessu ákvæði í hið fyrra horf frá ríkisstj. sem mynduð er af flokkum sem ég tel mig hafa sýnt fram á að hafi að vel athuguðu máli horfið að því ráði sem lögfest var með útvarpslögunum frá 1971. Þegar þeir beita sér nú fyrir því að frá þessari reglu sé horfið og önnur tekin upp, þá hlýtur að verða að krefjast þess að rök og sterk rök séu leidd að því að slík stefnubreyting sé nauðsynleg. Eins og hv. 2. landsk. þm. vakti athygli á í ræðu sinni í þessum umr. í gær er hér um að ræða breytingu á einu af grundvallaratriðum þeirrar lagasetningar, þeirrar stefnu um stjórn og starfshætti Ríkisútvarpsins sem lögfest var 1971. Ákvæðið um fast kjörtímabil útvarpsráðs er ómissandi hlekkur í þeirri keðju ráðstafana sem þá var verið að gera til þess að tryggja sjálfstæði Ríkisútvarpsins gagnvart stjórnvöldum á hverjum tíma. Ákvæðið var einmitt hugsað þannig, að með því væri slegið föstu að um Ríkisútvarpið færi eins og flestar aðrar stofnanir, sem hafa innan sinna vébanda eða yfir sér ráð og stjórnir kjörnar af Alþ., að kjör þeirra færi ekki saman við kjörtímabil Alþingis, heldur væri þar um fast kjörtímabil að ræða, þar sem eitt ráð eða stjórn tæki við af öðru og ekki endilega um leið og nýtt Alþ. settist á rökstóla. En hvað sem því líður, hvaða rök sem færð kunna að vera fyrir að hér beri að hverfa að fyrri skipun, þá breytir það ekki því að þessa skipulagsbreytingu mætti gera og láta þó útvarpsráð það sem situr starfa út sitt kjörtímabil. En það er ekki ætlunin hér. Í frv. um breyt. á útvarpslögum á þskj. 92 er einmitt ákvæði til bráðabirgða þar sem segir, að útvarpsráð skal kjörið þegar er lög þessi hafa tekið gildi og fellur samtímis niður umboð núv. útvarpsráðs. Hér kemur sem sagt fram tvíþættur tilgangur með þessu frv. Annars vegar að kippa burt einum af hornsteinum undir því sjálfstæði Ríkisútvarpsins sem reynt var að treysta og koma á með útvarpslögunum 1971, hins vegar að skipta umsvifalaust um menn í útvarpsráði. Borið hefur á góma í þessum umr., þótt mér hafi lítt gefist kostur á að fylgjast með þeim umr. sem fram hafa faríð í hv. Ed., að skipun útvarpsráðs hefur verið með ýmsu móti á starfsferli Ríkisútvarpsins. Hv. 2. landsk. þm. ræddi nokkuð í ræðu sinni í gær það fyrirkomulag, sem ríkti aðeins eitt kjörtímabil, að útvarpsnotendur sjálfir kusu hluta útvarpsráðs. Ég vil fyrir mitt leyti gera athugasemd við það, sem mér virtist vera skoðun hans, að það fyrirkomulag hefði ekki svarað tilgangi sinum vegna þess að í ljós hefði komið að flokkspólitískra viðhorfa hefði gætt í framboði til útvarpsráðs þegar hin almenna kosning meðal útvarpsnotenda fór fram. Ég man vel eftir þessum kosningum, þegar oddvitar framboðslista héldu framboðsfund í útvarpinu og báru fram hugmyndir sínar um dagskrárstefnu. Þá voru þar fyrir hvoru liði einhverjir snjöllustu útvarpsmenn sem þá voru uppi: Annars vegar dr. Árni Friðriksson fiskifræðingur, hins vegar Pálmi Hannesson rektor, Árni fyrir því sem kalla mætti hægri fylkingu og Pálmi fyrir vinstri mönnum. Þarna var útvarpsnotendum boðið að kjósa um menn sem þeir þekktu báða að góðu fyrir efnisval og efnismeðferð í útvarpi. Og þó að flokkspólitíkin í þá daga kæmi þarna nokkuð við sögu, þá tel ég að framboð kosninga í þetta skipti hafi sýnt að við almenna kosningu útvarpsráðs kemur hún fram allt öðruvísi en þegar um það er að ræða að útvarpsráðsmenn séu kjörnir af Alþ. Þá eru allt önnur tök á því fyrir flokksvélar og flokksvald að beita sér og velja mennina, þar sem hins vegar í almennri kosningu, þótt flokkarnir komi þar við sögu, hljóta þeir að velja mennina fyrst og fremst eftir því að þeir skírskoti til hins óbreytta kjósanda, hins óbreytta útvarpshlustanda. Þess vegna er ég alls ekki eins sannfærður og mér virtist 2. landsk. þm. vera um að þetta fyrirkomulag hefði reynst óhæft. Enda tel ég nú það sannast mála, að þegar frá því var horfið var það beinlínis gert vegna þess að ýmsum flokksforingjum, sem þá voru og sumir æðiráðríkir, fannst að þetta almenna kjör hluta útvarpsráðs gerði útvarpsráð full sjálfstætt, fullmyndugt, að útvarpsráðsmenn, þótt flokksmenn væru, sem hefðu umboð sitt beint frá útvarpsnotendum, vildu miklu frekar ráða stefnunni og fara sínar eigin götur en útvarpsráðsmenn sem beint væru valdir af flokkum og kjörnir á Alþ. Ég læt nú útrætt um þetta atriði, þótt ég telji að það sé alls ekki út í hött að ræða það þegar almennt er rætt um eftir hvaða reglum eigi að velja útvargsráð. Það hefur ekki farið leynt, að síðan núv. útvarpsráð tók til starfa hafa þeir menn, sem þar hafa skipað meiri hl., verið lagðir mjög í einelti í stærsta blaði landsins. Það er ekki alveg nýtt að það eigi sér stað að blöðin þurfi að segja sitt af hverju um stjórnendur Ríkisútvarpsins eða þá sem í útvarpi kom fram. T.d. á því tímabili, sem ég aðeins ræddi hér áðan, árunum milli 1934, skulum við segja, og 1940, þá var til að mynda útvarpsmaður, vinsæll mjög og mikilvirkur, séra Sigurður Einarsson, sem fékk yfir sig ótaldar skammagusur í Morgunblaðinu fyrir það hversu hann túlkaði einkum alþjóðamál. Í því moldviðri, sem reynt hefur verið að þyrla upp nú síðustu dagana, hefur mjög borið á góma dagskrá sem útvarpað var úr Háskóla Íslands 1. des. Það minnir á það að fyrir hart nær 40 árum var útvarpað útvarpsdagskrá háskólastúdenta 1. des., þar sem Halldór Kiljan Laxness kom fram og hélt aðalræðu og olli miklu fjaðrafoki og blaðaskrifum, einnig í Morgunblaðinu. En það, sem nýtt er við þennan málflutning nú, er það að reynt er að koma því inn hjá blaðalesendum að það sé útvarpsráð eða meiri hl. þess, sem beri ábyrgð á þeirri dagskrá sem háskólastúdentar velja að flytja á þessum degi, en þess ekki gætt, að það hefur verið föst hefð um áratugi að því, sem háskólastúdentar hafa fram að færa 1. des., sé útvarpað hverjum svo sem þar er teflt fram og hvaða hópur háskólastúdenta það er sem dagskránni ræður. Það er alveg ljóst, að frá því að núv. ríkisstj. tók við völdum hefur nokkur hópur a.m.k. í Sjálfstfl. lagt á það mikla áherslu að bola frá flestum þeim mönnum sem skipað hafa meiri hl. í útvarpsráði það sem af er kjörtímabilinu sem yfir stendur. Ekki hefur linnt brýningum mánuð eftir mánuð að það væri eitt af aðkallandi verk efnum núv. ríkisstj. að skipta um menn í þessari stofnun. Þegar svo þetta frv. kom fram kvað við fagnaðaróp á síðum Morgunblaðsins. Þar birtist leiðari um útvarpsráð og kjör þess þar sem m.a. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Þá framtakssemi Vilhjálms Hjálmarssonar menntmrh. ber að þakka að flytja frv. til breyt. á útvarpslögum sem gerir ráð fyrir að nýtt útvarpsráð verði kosið eftir hverjar alþingiskosningar og þar með þegar er frv. þetta hefur náð samþykki Alþ. Óhætt er að fullyrða að það hefur verið mjög almenn skoðun að þessa breytingu ætti að gera, og menntmrh. hefur tekið af skarið í þeim efnum:“ Síðan er bætt við í þessari forustugrein: „Óneitanlega vekur það nokkra furðu, að einn af þm. Sjálfstæðisfl., Þorvaldur Garðar Kristjánsson, skuli draga réttmæti þessarar fyrirhuguðu breytingar í efa.“ Það er ekki nóg með að Morgunblaðið hlaupi upp um hálsinn á hæstv. menntmrh. og þakki honum þetta frv., heldur sendir það hv. þm. Þorvaldi Garðari Kristjánssyni hnútur og ákúrur fyrir að hann skuli ekki vera alveg jafnhrifinn af þessari breytingu. Það leynir sér því ekki að Morgunblaðið og sá hluti Sjálfstfl., sem það talar fyrir í þessu máli, er ákaflega þakklátur hæstv. menntmrh. fyrir að ganga fram fyrir skjöldu og leggja að því drög að skert verði það sjálfstæði Ríkisútvarpsins gagnvart stjórnvöldum sem Alþ. ákvað að koma á 1971. En ég vil segja hæstv. menntmrh. það, að þó að Morgunblaðið reyni í þessu máli sem öðru í krafti útbreiðslu sinnar að láta líta svo út sem það tali fyrir munn alls fjöldans, þá held ég að hæstv. menntmrh. geti auðveldlega gengið úr skugga um að flutningur þessa frv. mælist síður en svo vel fyrir meðal almennings. Það er enginn vafi að sú stefna, sem hv. 2. landsk. þm. beitti sér sérstaklega fyrir meðan hann var form. útvarpsráðs og síðan var lögfest 1971, sú stefna að útvarpið eigi að vera opið mismunandi skoðunum og að þar eigi að fara fram frjálslegur málflutningur í hverju því máli sem miklu skiptir í þjóðfélaginu, og jafnvel því fremur sem skoðanir eru skiptari um mál, sú stefna hefur fundið hljómgrunn hjá öllum þorra íslendinga. Íslendingum er ekki um það gefið að reynt sé að troða ofan í þá einhliða málflutningi, og þeir kippa sér ekki upp við það að í opinberum fjölmiðli komi fram skoðanir og sjónarmið sem kunna að falla mönnum misjafnlega og þykja allsvæsin. Menn kunna því miklu betur að þurfa einstöku sinnum að hlýða á eitthvað sem máski hneykslar þá og vekur þeim gremju heldur en að vera mataðir á eintómum vatnsgrautarvellingi útþynnts málflutnings, þar sem þeir fá hvergi nærri að koma sem hneigjast til að ydda mál sitt og setja fram beinskeyttar og kannske ekki alltaf vandlega yfirvegaðar staðhæfingar. Ég tel að hin almenna skoðun á tilganginum með flutningi þessa frv. sé sú, að hér sýni stjórn stóru flokkanna tveggja í landinu tilhneigingu til að stíga skref aftur á bak, að hverfa frá þeim opnu og frjálslegu skoðanaskiptum sem í vaxandi mæli hafa einkennt málflutning í Ríkisútvarpinu. Og ég staðhæfi að það er andstætt þorra landsmanna að frá þeirri stefnu sé horfið.



Herra forseti. Ég hafði kvatt mér hljóðs og það er á valdi forseta hvaða röð hann velur þegar bæði ráðh. og hv. þm. hafa kvatt sér hljóðs samtímis. Ég virði að sjálfsögðu tillitssemi hv. 3. þm. Reykv. og vil ekki metast um það við hann hvor fari fyrr í pontuna. Ég vil segja það fyrst að ég skuldaði í raun og veru hv. þm. afsökun mína fyrir að ég var ekki viðstaddur þegar þetta mál var tekið á dagskrá í dag. Ég hafði fyrir löngu lofað að mæta á „litlu jólum" í skóla einum hér í bænum, skóla fjölfatlaðra barna í Kjarvalshúsi. Og með því einnig að ég treysti því að hér yrðu alllangar umr. um annað dagskrármál sem var á dagskránni og hafði spurst fyrir um dagskrána hér á skrifstofunni, þá riftaði ég ekki þessu loforði sem ég hafði áður gefið. Ég má bæta því hér við að það var ákaflega lærdómsríkt að koma í þessa stofnun, og væri það áreiðanlega æskilegt að sem flestir hv. þm. ættu kost á því að kynna sér það gífurlega erfiða starf, sem þar er unnið af starfsfólkinu. En ég vil biðja hv. þdm, afsökunar á því samt sem áður að ég mætti ekki á þingfundi þegar þetta ágæta frv. var til umr. hér í hv. d. fyrr í dag. Ég frétti það svo að tveir hv. þm. hefðu byrjað hér að tala, en orðið frá að hverfa þar sem mín naut ekki við. Ég hafði satt að segja gert ráð fyrir því að ég mundi fá hér mjög flóknar fyrirspurnir líkt og ég fékk í hv. Ed., þ. á m. eina sem mér var lífsins ómögulegt að svara þrátt fyrir mjög mikinn vilja. Það var fyrirspurnin um það, hvort þetta frv. hefði verið lagt fram ef hér hefði verið mynduð vinstri stjórn. Það er afskaplega erfitt að segja fyrir um hvað hefði gerst ef forsendur hefðu verið aðrar. Þegar í hlut eiga náttúruöfl, t.d. vindar loftsins og straumar hafsins ellegar ísmyndanir í vatnsföllum, þá reyna menn að nálgast spurningar um svona hluti með því „setja viðfangsefnið í módel“. Menn eru aldrei alveg öruggir fyrir því, en komast þó oft mjög nálægt þeim viðfangsefnum. Þó að menn hefðu gefið sér tíma til að „setja þetta mál í módel", sem auðvitað hefði þá orðið að vera með nokkuð sérstökum hætti, þá held ég að menn hefðu ekki nálgast rétta svarið nándar nærri eins mikið, því að þótt torráðnir séu straumar hafs og lofts og allt það, þá eru straumarnir í pólitíkinni og þar með í mannssálinni enn þá torráðnari. En hv. síðasti ræðumaður hlífði mér við svona torveldum spurningum, hv. 3. landsk. þm. Það hefur mikið verið talað um það, bæði í blöðum og hér á Alþ. líka, að þetta mál bæri að með óeðlilegum hætti, það væri skammur tími til að fjalla um það o.s.frv. Mér finnst þetta alveg fráleitt. Þetta er ákaflega einfalt mál og það eru margir dagar til stefnu. Og það er alveg eins með hitt, að hér sé eitthvað óvenjulegt á seyði, að styttur sé kjörtími kjörinna n. á Alþ. með lögum. Þetta hefur oft gerst áður hér á hv. Alþ. og hér er ekki um neitt nýmæli að ræða að því leyti, ekki neitt. Hv. 3. landsk. lýsti þeirri skoðun sinni, að það væri mjög æskilegt að útvarpsráð væri óháð stjórnmálaafskiptum, og þessu var mjög haldið fram einnig í hv. Ed. og þar með miklu sterkari orðum en þessi hv. þm. notaði áðan. Við skulum segja að það sé æskilegt að útvarpsráð sé sem óháðast stjórnmálum og sem allra sjálfstæðust stofnun í sjálfu sér. En á meðan sú skipun er viðhöfð, sem staðið hefur nú lengi, að Alþ. kýs útvarpsráð hlutbundinni kosningu, eftir að þeir stjórnmálaflokkar, sem fulltrúa eiga á Alþ., hafa skilað listum sínum eins og venja er í slíkum hlutbundnum kosningum, þá verður ekki hjá því komist að útvarpsráð er - kannske ekki endilega háð stjórnmálunum - en það er nátengt þeim. Og það verður það alltaf meðan þessi háttur er á hafður, að Alþ. kjósi útvarpsráð. Það verður alltaf nátengt flokkunum sem stilla upp listunum, hvort sem er hafður á sá hátturinn að kjósa á 4 ára fresti eða 3 ára fresti annars vegar ellegar að kjósa að afstöðnum alþingiskosningum, eins og lengst af hefur verið venja. Og þó að menn vildu alveg snúa þessu við og láta kosningu í útvarpsráð fara fram á síðasta þingi kjörtímabilsins, þá væru tengslin við stjórnmálin og stjórnmálaflokkana að mínum dómi alveg hin sömu. Þess vegna álít ég að það sé alveg tómt mál að tala um það, á meðan við höfum þessa skipan á, að útvarpsráð skuli ekki vera tengt stjórnmálunum og stjórnmálaflokkunum. Menn reyndu það í fyrstunni og hafa aðeins velt því fyrir sér, þótt engar beinar till. hafi komið fram um það hér, að taka upp allt annan hátt og að fela eins og áður einhverjum tilteknum stofnunum, kannske hlustendum sjálfum, að velja ráðið. En ætli það færi ekki svo í reyndinni samt sem áður, þó að menn tækju upp slíkt fyrirkomulag, að það yrði erfitt þar eins og svo viða að útiloka áhrif stjórnmálanna? Ég er ósköp hræddur um það. Og ég t.d. tók eftir því þegar hv. 3. landsk. þm. áðan rifjaði það upp þegar kosið var til útvarpsráðs að nokkru utan þings, þ.e.a.s. af hlustendum, þá voru boðnir fram tveir listar. Það voru ekki listar stjórnmálaflokka að vísu, en hv. þm. gat þess að annar hefði í raun verið listi hægri manna og hinn listi vinstri manna. Það er ósköp hætt við því að þannig færi þetta enn í dag því að undir niðri erum við ákaflega pólitískir, íslendingar, og eigum áreiðanlega erfitt með að halda hlutum eins og í kosningu jafnvaldamikils og þýðingarmikils aðila eins og útvarpsráðs utan við alla pólitík. Ég held að það mundi ganga erfiðlega, jafnvel þó að við tækjum okkur nú til og leituðum eftir þeirri leið. Enda hefur niðurstaðan orðið sú og varð það fljótlega, eða strax 1939, að hallast að því formi að Alþ. kjósi útvarpsráð, og þá er það mín skoðun, eins og ég hef margoft tekið fram, að það sé eðlilegt að haga kosningu þannig að skipan ráðsins sé að jafnaði í sem mestu samræmi við skipan Alþingis. Það er nefnilega engum blöðum um það að fletta að útvarpsráð er þýðingarmikil stofnun og þó nokkuð valdamikil. Það kom fram í byrjun þessarar umr. hjá hv. 2. landsk. þm., Benedikt Gröndal, sem talaði mjög málefnalega um þetta mál, að hlutverk útvarpsráðs væri í rauninni ekki annað en að leggja meginlínurnar um dagskrárefni. En hlutverk útvarpsráðs er í reynd miklu viðtækara, og í því að velja dagskrárefni felst heilmikið vald í sjálfu sér, m.a. heilmikið fjármálalegt vald, að vísu innan tiltekins ramma. Útvarpsráð er einnig umsagnaraðili um ýmsar stöðuveitingar og hefur þannig sín áhrif, þannig að hvernig sem menn velta þessu fyrir sér, þá er þarna um heilmikinn og merkan aðila að ræða sem hefur mikil áhrif og - á þá stofnun sem hann stýrir, í raun eina af þýðingarmestu stofnunum þessarar þjóðar, bæði með þýðingarmestu menningarstofnunum og voldugasti fjölmiðillinn sem við ráðum yfir. M.a. með tilliti til þessa viðtæka starfssviðs útvarpsráðs hefur mönnum fyrir löngu þótt eðlilegt, að Alþ. kjósi þetta ráð. Og þá segi ég einfaldlega: Fyrst Alþ. kýs það þá er eðlilegt að skipan ráðsins sé jafnan í samræmi við skipan Alþ. á hverjum tíma. Hv. 3. landsk. hafði séð eftir mig ummæli í Tímanum að það hafi verið fljótræðisverk þegar ákveðið var að breyta þeirri skipan, sem lengst hafði gilt, í það horf sem nú er. Ég man nú ekki hvort að ég kallaði þetta fljótræðisverk. En það, sem fyrst og fremst vakti fyrir mér, og það, sem ég vildi sagt hafa, var að ég álít að menn hafi ekki ráðið þarna viturlega, heldur hafi í raun réttri verið rangt að hverfa frá því skipulagi sem verið hafði og af þeim ástæðum sem ég hef þegar vikið að og skal ekki endurtaka. Hvort sem menn kjósa útvarpsráð eftir kosningar ellegar menn kjósa það til vissra ára breytir það auðvitað í engu ákvæðum útvarpslaganna og skilningi okkar allra á þeim, þeim ákvæðum að útvarpið skuli ævinlega gæta fyllstu óhlutdrægni, sem hefur verið útlagt þannig, held ég mér sé óhætt að segja, að útvarpið skuli ekki láta sér neitt óviðkomandi. Þess vegna er ekki nefnt hlutleysi, heldur óhlutdrægni. En hins vegar skal það forðast að halla á nokkurn aðila. Það er og verður fyrsta boðorð og fyrsta skylda hvers þess manns, sem starfar við Ríkisútvarpið, að leitast við að gæta þess, og ég leyfi mér ekki að væna nokkurn um það að brjóta slíkt meginboðorð að yfirlögðu ráði. Hitt er svo annað mál, að menn auðvitað deila ævinlega um það, eins og hefur verið bent á hér í þessum umr., hvernig tekist hefur til um efnisvalið og þá m.a. um það hvort mönnum hafi tekist að sigla þarna milli skers og báru, hvort mönnum hafi tekist að gæta að því að þetta meginboðorð sé haldið. Þar breytir engu hvort kosið er í ráðið með þeim hætti, sem nú er, eða þeim hætti, sem hér er lagt til. Ég vildi láta þessi atriði koma fram út af þeim orðum sem hér hafa fallið um þetta frv., en skal ekki annars fara út í frekari þrætur um það. Það hefur, eins og ég vék að áðan, mikið verið rætt um meðferð þessa máls og hvort eðlilegt sé að hraða því o.s.frv., bæði í blöðum og eins hér á hv. Alþ., bæði við meðferð málsins í Ed. og eins við 1. umr. hér í þessari hv. d. Út af meðferð málsins hér í d. núna fyrir jólin get ég sagt það, að ég að sjálfsögðu æski þess og vona að málið, eins einfalt og það er, fái fullnaðarafgreiðslu. Hins vegar hafa risið hér heilmiklar deilur um þetta mál þó að það sé að mínum dómi ákaflega einfalt, og vita allir að það styttist mjög til jóla og hér eru mörg þýðingarmikil mál sem bíða úrlausnar og þ. á m. sjálf fjárlögin. Ég lýsti í gær þeim vilja mínum hér í hv. d., lagði á það áherslu og ég get gert það nú aftur og hvenær sem er, að ég tel það mjög mikið atriði að gott samstarf ríki alla tíð með stjórnarliði og stjórnarandstöðu hverju sinni um störfin á Alþ. Það á að vera vel hægt ef menn vilja lúta eðlilegum reglum þingskapa og eðlilegum reglum og venjum í lýðræðisþjóðfélagi. Ég staðfesti þessi ummæli mín í gær með því að verða við tilmælum hv. 5. þm. Vestf. um að gefa honum tóm til að sinna sínum störfum í fjvn. og missa þó ekki af neinu hér í hv. d. Ég mæltist þá til þess við hæstv. forseta að hann frestaði umr. um málið á þeim fundi. Það eru nú sjálfsagt flestir sem reyna eftir föngum að forðast það að segja eitt í dag og annað á morgun, og ég hlýt þess vegna að hliðra mér hjá því að fara að gefa hv. þdm. nokkur fyrirmæli um meðferð þessa máls úr ræðustól, enda hef ég auðvitað, eins og öllum hv. þm. hlýtur að vera ljóst, ekkert vald til þess. Ég held að ég láti þá máli mínu lokið að þessu sinni. Þetta er aðeins 1. umr. hér í hv. Nd. og vafalaust er eftir að ræða þetta mál allítarlega við fleiri umr.

Magnús Kjartansson Hæstv. forseti. Ég skildi niðurlagið á ræðu hæstv. menntmrh. svo, að hann mundi ekki leggja á það ofurkapp að þetta mál yrði afgr. af menntmn. þessarar hv. d. fyrir jólaleyfi, vegna þess að hann óskaði eftir góðri samvinnu milli stjórnar og stjórnarandstöðu um afgreiðslu mála á þessum lokadögum. En það er alkunn staðreynd að ekki er hægt að tryggja hér þau vinnubrögð sem þarf að hafa til að koma fram málum nema um slíka samvinnu sé að ræða. Um það getur ekki tekist nein samstaða að afgreiða þetta mál fyrir jól, þannig að ég lít svo á að hæstv. ráðh. hafi með orðum sinum hér fallist á það, ef frv. færi til n., þá muni hann ekki hafa neitt við það að athuga að n. beiti venjulegum þinglegum vinnubrögðum við afgreiðslu málsins, leiti umsagnar hjá þeim aðilum, sem vert kann að vera að leita umsagnar hjá o.s.frv. Ég fagna þessari yfirlýsingu hæstv. ráðh., því að vinnubrögðin í Ed. voru vægast sagt mjög óeðlileg. Þá var haldinn fundur gegn andmælum nm. sem ekki áttu þess kost að mæta. Því var neitað að senda málið til umsagnar hjá nokkrum aðila og það var afgr. frá n. þegar í stað. Þetta var til marks um mjög óeðlilega misbeitingu á valdi sem ég tel að hæstv. ráðh. eigi að forðast að beita, og ég tel það ánægjuefni að hæstv. menntmrh. virðist ekki ætla að beita sömu aðferðum hér í hv. Nd. Þetta veldur því að ég get nú stytt mál mitt allmikið frá því sem ég hafði fyrirhugað ef reynt hefði verið að troða þessu máli í gegn á óeðlilegan hátt, eins og ástæða var til að óttast. Það gefst þá tækifæri til að ræða þetta mál ítarlegar og betur að loknu jólaleyfi. Ég átti sæti hér á Alþ. þegar útvarpslög voru sett árið 1971, og ég átti sæti í menntmn. þessarar hv. þd., þannig að ég tók þátt í störfum að þessu máli. N. starfaði ákaflega mikið að því. Hún ræddi það mjög mikið og leitaði umsagnar hvarvetna og hún lagði sem sé í það ákaflega mikla vinnu að reyna að skipa þessu máli eins vel og unnt væri. Ég get tekið undir með hv. þm. Magnúsi T. Ólafssyni um það atriði sem hér er deilt um, hvernig skipa eigi kosningu útvarpsráðs, að það var síður en svo að það færi hér í gegn þegjandi eða það væri ekki vakin athygli á því að þetta kynni að vera álitamál. Hv. þm. las upp úr ræðu sem þáv. menntmrh., Gylfi Þ. Gíslason, flutti um haustið. En málið hafði komið fyrir þingið þar á undan til kynningar og þar hafði hæstv. þáv. menntmrh., Gylfi Þ. Gíslason, einnig flutt ræðu, og hann gerði þá nákvæmlega það sama. Hann vakti alveg sérstaka athygli á þessu vandamáli. Ég vil - með leyfi hæstv. forseta - lesa kafla úr þeirri ræðu, sem Gylfi Þ. Gíslason, hv. þm., flutti 17. mars 1970. Hann sagði þar. „Þá eru gerðar nokkrar breyt. varðandi kjör útvarpsráðs. Eftir sem áður á það að vera kjörið til 4 ára. Í því eiga sæti 7 menn kjörnir af Alþ. eins og nú á sér stað. Skv. gildandi l. er hverju nýkjörnu Alþ. ætlað að kjósa útvarpsráð.Í þessu frv. er hins vegar gert ráð fyrir því að útvarpsráð sé kosið til 4 ára og sitji út 4 ára tímabilið. jafnvel þó að kosningar eigi sér stað á starfstíma útvarpsráðsins og þær kosningar hafi haft í för með sér breyttan pólitískan meiri hl. á Alþ. Ríkisstj. taldi rétt að flytja frv. eins og n. gekk frá því þ. á m. að hafa þetta ákvæði í frv. eins og n. hafði óskað eftir að það væri. En ég vil vekja athygli hv. alþm. og þá sérstaklega þeirrar n., sem fær málið til meðferðar, væntanlega hv. menntmn., á þessu ákvæði. Hér er í raun og veru um að ræða eina ákvæðið sem ég persónulega hef ekki gert upp endanlega afstöðu mína til. Mér sýnist margt benda til þess að æskilegt geti verið að halda því skipulagi sem er varðandi þetta efni, þó að ég skilji hins vegar vel það sjónarmið sem fyrir nm. hefur vakað með brtt. sinni, en það er að koma sem mestri festu á varðandi störf útvarpsráðs. Hins vegar er því ekki að leyna, að það eru líka veigamikil rök sem liggja til þeirrar skipunar sem nú er á um þetta efni, að nýkjörinn meiri hl. á Alþ. skuli eiga kost á því að kjósa stjórn jafnveigamikillar stofnunar og Ríkisútvarpið er. Það gæti haft í för með sér óþægindi fyrir báða aðila, bæði fyrir yfirstjórn Ríkisútvarpsins, þ.e.a.s. fyrir stjórn dagskrár þess, útvarpsráðið annars vegar og fyrir nýja ríkisstjórn hins vegar, ef ólíkur pólitískur meiri hl. stendur að baki hvorri stofnuninni um sig. Sérstaklega vildi ég benda á að það getur verið óþægilegt fyrir formann útvarpsráðs, sem skipaður hefur verið af menntmrh. sem kann að vera kominn frá völdum, ef hann á að halda sæti sínu eftir að nýr menntmrh. er kominn til valda sem tilheyrir öðrum pólitískum meiri hl. á Alþ. heldur en sá sem áður var skipaður. Ég geri mér algerlega ljósa kosti og galla hvors kerfisins um sig og skal á þessu stigi ekki láta í ljós endanlega skoðun mína á þessu atriði. Ég veit að um þetta getur mönnum sýnst sitt hvað og fer ágreiningur áreiðanlega ekki eftir skipun manna í flokka, heldur mótast af öðrum ástæðum. En ég vil beina því til hv. n. að hún ræði þetta atriði sérstaklega og er fyrir mitt leyti fús til viðræðna við n. um þetta atriði eins og raunar frv. allt, ef n. kynni að óska eftir því.“ Þetta voru orð Gylfa Þ. Gíslasonar vorið 1970, og hann endurtók þetta þegar hann fylgdi málinu úr hlaði um haustið. Það fór því ekki fram hjá einum einasta hv. þm. að þarna var álitamál sem menn þurftu að taka afstöðu til. Þegar við ræddum um frv. í menntmn. ræddum við að sjálfsögðu gaumgæfilega um þetta atriði, og allir í menntmn. voru sammála um að þetta væri rétt stefna, vegna þess að hún var í samræmi við þá meginstefnu, sem kom fram í frv., að gera útvarpið sjálfstæðari stofnun en það hafði verið. Það var þá meginbreytingin með útvarpslögunum að gera útvarpið sem sjálfstæðasta og óháðasta stofnun, óháða sviptivindumstjórnmálanna,stofnun sem gæti tekið ákvarðanir sínar án þess að vera bundin af flokkspólitískum fyrirmælum. Þegar við ræddum þetta í n. kom meira að segja upp þar sú hugmynd, að það væri ástæða til þess að auka þessa óháðu skipan útvarpsráðs með því að fjölga í því. Það kom fram sú hugmynd í n. að í útvarpsráð ættu að vera 15 menn, en ekki 7, og við vorum að mig minnir í meiri hl. í n. sjálfri sem töldum þetta skynsamlega skipan. Ástæðan fyrir þessu var sú að með því að hafa fleiri menn í ráðinu var talið að hægt væri að láta fjölbreytilegri sjónarmið koma þar fram, fulltrúa fleiri skoðanahópa, að þar mættust fleiri viðhorf en ella og mismunandi sjónarmið. N. taldi sem sé, að það ætti að halda enn þá lengra á þeirri braut að gera útvarpsráð óháð heldur en n. sem frv. samdi og var afstaða hennar þó ákaflega skýr. Þetta atriði var hins vegar fellt hér á hinu háa Alþingi. Það komu fram margar brtt. við frv. um ýmis atriði og ein veigamestu ágreiningsatriðin voru þetta, hvort útvarpsráðsmenn ættu að vera 7 eða 15, og svo hins vegar ýmis fyrirkomulagsatriði í sambandi við innheimtu afnotagjalda. Þetta voru stærstu deilumálin. En það kom ekki fram hjá einum einasta þm. sú skoðun að breyta ætti till. n. um að útvarpsráð skyldi kosið til 4 ára. Ekki einn einasti þm. kom með þá till. Ekki einn einasti þm. annar en hæstv. menntmrh., sem vakti athygli á vandamálinu, orðaði það í ræðu hér. Og núv. hæstv. menntmrh., sem þá var hv. þm. Vilhjálmur Hjálmarsson, sem ég veit að er ákaflega glöggur maður og fylgist vandlega með öllu sem gerist, greiddi atkv. með því við 3. umr. hér í Nd. Alþ. að útvarpsráð skyldi kosið til 4 ára. Hann greiddi atkv. með því við allar umr. málsins. Ég tel nú að hæstv. ráðh. þurfi að gera dálítið ítarlegri grein fyrir skoðanaskiptum sinum en hann hefur gert. Hafi hann í raun og veru skipt um skoðun hvað þetta atriði snertir, þá hlýtur það að stafa af einhverju sem hann telur að hafi gerst eftir að þessi lög tóku gildi. Hann hlýtur að telja að eitthvað hafi gerst á þessum 3 árum sem sanni að þessi ákvörðun, sem við tókum 1971, hafi verið röng. En það hefur hæstv. menntmrh. alls ekki gert. Hann hefur ekki gert minnstu tilraun til þess. Hann hefur þvert á móti farið fögrum orðum um útvarpsráðsmenn í umr. í Ed.  Ég vil óska eftir því að hæstv. ráðh. geri grein fyrir því, hvað hann telur að hafi gerst á þessum 3 árum sem sé sönnun fyrir því að einróma ákvörðun Alþ. um þetta 1971 hafi verið röng, að hann færi fyrir því málefnaleg rök því að það, sem hann sagði, var almenns eðlis. Það gat hann sagt 1971 og það hefði hann sagt ef hann hefði verið þeirrar skoðunar þá. Auðvitað vita allir hv. þm. að það er annað sem er þarna á bak við. Það er þarna á bak við það ofstæki sem við höfum orðið mjög varir við í skrifum um Ríkisútvarpið á undanförnum 3 árum og einkanlega hefur komið fram í Morgunblaðinu. Ég hef fylgst með þessum skrifum þessi 3 ár og ég hef veitt því athygli að það er eitt sem gengur í gegnum þau eins og rauður þráður. Það er krafan um ritskoðun. Morgunblaðið hefur ekki talað um að flokkum eða sjónarmiðum væri mismunað í útvarpi, í hljóðvarpi eða sjónvarpi. Það hefur hins vegar kvartað undan því að tilteknar skoðanir fengju að koma þar fram. Það er það, sem hefur verið inntakið í allri þessari gagnrýni, krafa um að útvarpið væri ritskoðað, að það væri komið í veg fyrir að vissar skoðanir og vissir einstaklingar fengju að koma þar fram. Sumar þessar greinar hafa raunar verið þannig að þær hefðu allt eins getað birst í Pravda, kröfur um að þarna megi ekki koma fram neinar aðrar skoðanir en þær sem valdhöfum eru velþóknanlegar hverju sinni. Það er undanhald fyrir þessari afstöðu, þessari ofstækisfullu afstöðu, sem veldur þessu frv. hæstv. menntmrh. Einmitt þess vegna er þetta frv. miklu alvarlegra mál en það álitamál sem hæstv. ráðh. var að tala um hér áðan. Þetta er ákaflega alvarlegt mál, vegna þess að við íslendingar höfum af því orðið æðilanga reynslu að verstu og ofstækisfyllstu ríkisstjórnir á Íslandi eru samstjórnir Sjálfstfl. og Framsfl. Það er eins og þessir stóru flokkar, sem hafa margvíslega hópa innan sinna vébanda, laði fram verstu og öfgafyllstu öflin hvor hjá öðrum. Og það, sem heldur þessum flokkum oft saman þó nokkurn tíma er slíkt ofstæki. Það er að hafa völdin og að beita völdunum þannig að klekkja á andstæðingum sínum og leyfa þeim ekki að njóta almennra réttinda í þjóðfélaginu á borð við þá sem völdin hafa. Þetta einkenndi strax þessa ríkisstj. þegar hún tók við völdum. Ég held að fyrsta till., sem kom frá ríkisstj., hafi verið brtt. frá hæstv. iðnrh. við frv. sem hér lá fyrir um verðjöfnun á raforku. Allt í einn er flutt brtt. um að stjórn Rafmagnsveitna ríkisins skuli lögð niður, rekin. Nú er það svo að þessi stjórn Rafmagnsveitna ríkisins er skipuð skv. lögum til 4 ára. Meðan ég gegndi störfum iðnrh. var þar um að ræða stjórn sem hafði verið skipuð af fyrirrennara mínum í starfi. Ég leit ekki á þetta sem neina pólitíska stjórn. Þetta voru menn sem ég átti mjög auðvelt með að vinna með og vann með þeim á alveg eðlilegan hátt. Svo kom það í minn hlut á síðasta sumri að skipa nýja stjórn. Ráðh. hefur vald til að skipa tvo menn og Samband ísl. rafvirkja þann þriðja. Ég gerði þetta og leit ekki á að ég væri að skipa þar neina pólitíska stjórn heldur var það gert út frá algerlega faglegum sjónarmiðum. En einhvern veginn líkaði hæstv. núv. iðnrh. ekki að þurfa að vinna með stjórn sem hafði verið skipuð af mér, og af því er lögð fram till. um það á þingi að þessi stjórn skuli lögð niður. Þegar ég gerði aths. við þetta og benti á, hvers konar vinnubrögð væri hér um að ræða, breytti hæstv. iðnrh. um afstöðu, breytti till. sinni þannig að bæta tveimur mönnum inn í stjórnina til þess, eins og hann sagði, að geta komið í hana tveimur sjálfstæðismönnum. Þetta er nákvæmlega sama fyrirbæri og nú er að gerast í sambandi við útvarpsráð. Það er þessi árátta að vilja beita valdi, að þola ekki þá, sem séu annarrar skoðunar, í þjóðfélaginu, að vilja beita valdi og hrinda mönnum brott ef þeir hafa einhverjar skoðanir sem eru vanþóknanlegar í augum þessara manna. Þessi viðhorf þekkjum við úr Sjálfstfl., og við vitum að þar er öfgaarmur sem er ákaflega hávær og mótar einkanlega skrif Morgunblaðsins. Sem betur fer á þetta engan veginn við um Sjálfstfl. sem slíkan, þaðan af síður kjósendur hans, en þessi öfgaarmur er ákaflega sterkur í flokknum og hann fær oft tækifæri til þess að stjórna, kannske þvert gegn vilja ýmissa betri manna í flokknum. En það hefur raunar gerst annað sem ég hygg að hafi áhrif á hæstv. menntmrh. Annar sá sem kjörinn var í útvarpsráð af hálfu Framsfl., Ólafur Ragnar Grímsson prófessor, hefur, eftir að hann var kjörinn í útvarpsráð, breytt um flokk. Hann gekk í annan flokk og var í framboði fyrir þann flokk, meira að segja í sama kjördæmi og hæstv. menntmrh., og ég hygg að það sé þetta sem veldur því að hæstv. menntmrh. getur ekki unað því að þessi maður sitji áfram í ráðinu. Nú tel ég þetta líka vera afar lágkúrulega afstöðu. Ég vil minna hæstv. menntmrh. á það að skv. stjórnarskránni er honum tryggður sá réttur að fylgja samvisku sinni og skoðunum hvað sem kjósendur hans segja. Þó að þessi hæstv. ráðh. breytti flokkslegri afstöðu sinni og gengi í einhvern annan flokk, t.d. þann flokk sem hann vinnur með núna, þá eru engin rök fyrir því að hann ætti að víkja af þingi, síður en svo. Það er tryggt að hann á sæti hér á alþingi, vegna þess að það er talinn siðferðilegur réttur hans að framfylgja eigin skoðunum. Ég held að hæstv. menntmrh. ætti að geta skilið að aðrir menn, einnig utan Alþ., eiga að geta haft sama siðferðilega rétt, og hann eigi ekki að láta afstöðu sína til starfa manna í stofnunum mótast af því hvort þeir eru í flokki hans eða hafa gengið úr honum. Mér finnst það vera ákaflega lítilmótleg afstaða og satt að segja er hún ákaflega ólík því sem ég hef átt að venjast af þessum hæstv. ráðh. Mér finnst þetta vera ákaflega ólíkt honum, En það eru ekki neinar aðrar hvatir sem þarna geta legið á bak við, eins og ég rakti í upphafi. Hæstv. ráðh. var að tala áðan um að það væri tómt mál að tala um að ætla að útiloka áhrif stjórnmála í stofnun eins og útvarpsráði. Auðvitað er tómt mál að tala um það. Stjórnmál ná til allra þátta þjóðlífsins. Það er ekki til neinn ópólitískur maður. Það er ekki þar með sagt að allir menn séu í stjórnmálaflokkum eða þeir kæri sig um að vera það. En viðhorf manna til tilverunnar, það er pólitík. Og það liggur í hlutarins eðli, að þeir menn, sem í útvarpsráði eru, hafa pólitíska afstöðu. Það er ekki þar með sagt að hún sé flokkspólitísk. Og ætlunin með lögum um útvarpsráð var einmitt sú að koma í veg fyrir að ráðið starfaði sem einhver framlenging á stjórnmálaflokkunum. Það var það sem menn vildu ekki una lengur. Menn þekktu orðið slíkt tímabil í æðilangan tíma, þegar útvarpsráðsmenn voru kallaðir varðhundar flokkanna. Það var sem betur fer að slakna á því viðhorfi, einmitt þegar þetta frv. um útvarpsráð var flutt. Það er alveg rétt sem hv. þm. Magnús T. Ólafsson gat um. Á þessu var að verða breyt., ekki síst fyrir tilstilli hv. þm. Benedikts Gröndals. Slík þróun hafði verið að gerast þar á undan, og þessi löggjöf um útvarpið var beint áframhald á henni. Andrúmsloftið var þannig að alþm. allir og þ. á m. hæstv. núv. menntmrh. greiddu atkv. með þessu vegna þess að þeir vildu þetta aukna sjálfstæði. Það fór ekki fram hjá neinum að þetta gat gengið á misvíxl við skipan Alþ. hverju sinni meira að segja svo mikið að það gat hist þannig á að allt að því heilt kjörtímabil væri um að ræða útvarpsráð, sem hefði verið kosið af öðrum meiri hluta en færi með stjórn í landinu. Þetta vissu allir þm., hver og einn einasti. En menn ákváðu þetta samt. Ég vil vara ákaflega mikið við því að menn fari þarna að taka upp afturhaldsstefnu. Víð höfum reynslu af slíkri stefnu og ég held hún sé öllum til óþurftar. Og ég held að það yrði okkar þjóðfélagi til mikils ófarnaðar ef Sjálfstfl. og Framsfl. ætluðu að fara að byggja upp einhverja slíka ofstækisstefnu í samstarfi sínu. Ég vil segja hæstv. menntmrh. það, að við þm. skröfum oft saman hér í hliðarsölum og erum þá stundum hreinskilnari hver við annan en við erum þegar við stöndum hér í ræðustól. Ég hef talað við æðimarga þm., bæði úr Sjálfstfl. og Framsfl., um þetta frv., og ég er alveg sannfærður um það eftir þessar viðræður við þm. að meiri hl. alþm. er á móti þessari breyt. Ég er alveg sannfærður um það að meiri hl. alþm. er í hjarta sínu á móti þessari breyt. Vandinn er bara sá að þeir, sem eru viðsýnni og hófsamari, bæði í Framsfl. og í Sjálfstfl., láta ofstækisöflin ráða ferðinni. Þeir beygja af, þeir láta undan. Ef menn gætu greitt hér atkv. á frjálslegan hátt án flokksfyrirmæla, þá er ég viss um að þetta frv. yrði fellt. Ég held að þessi öfl, bæði í Framsfl. og Sjálfstfl., þessi hófsamari öfl eigi að vara síg á því að láta ekki undan ofstækisviðbrögðum af þessu tagi, því að ef menn byrja að láta undan á þessu sviði getur eftirleikurinn orðið óvandari. Ég ætla nú ekki að lengja þessa ræðu mína af ástæðum sem ég gat um áðan. Þetta mál kemur hér til umr. eftir jólaleyfi, og þá vona ég að menn hafi íhugað ráð sitt betur en menn gerðu með hinni annarlegu afgreiðslu í Ed., og raunar held ég að það yrði mildilegast fyrir hæstv. menntmrh. - og ég vil gjarnan að um hann sé farið mildum höndum - að málið verði látið sofna svefninum langa í menntmn. Nd.



Herra forseti. Ég verð alltaf dálítið undrandi að heyra tal hv. alþb.-manna um þetta mál, bæði í hv. Ed. og hér. Þeir setja á langar ræður um einhver ofstækisfull vinnubrögð í sambandi við þetta mál, þessa einföldu till. um breytta tilhögun á kosningafyrirkomulagi til útvarpsráðs. Nú hef ég getið þess hér og því hefur ekki verið mótmælt, enda vita vafalaust allir hv. þm. að það er alveg rétt, að það hefur oftlega átt sér stað að menn hafa breytt fyrirkomulagi á kosningum í n., sem Alþ. kýs, og þá með þeim afleiðingum eða með því ákvæði að ný n. eða ný stjórn sé kosin þegar eftir lagabreyt., án tillits til þess hvort kjörtímabilið er raunverulega útrunnið eða ekki. Þetta er þess vegna ekkert nýtt. Það er ekki verið að gefa hér neitt nýtt fordæmi. Þetta eru hlutir sem oftlega hafa átt sér stað hér á hv. Alþ. og að ég hygg án þess að menn hafi brugðist við á þennan hátt. Ég vísa einnig algerlega á bug öllum aðdróttunum um að hér eigi að fara að taka upp einhverja ritskoðun. Það er einkennilegt að þetta skuli heyrast frá hv. alþb.-mönnum. Einhver ástæða er fyrir þessu samt, og hún hlýtur að vera sú að þarna séu á bak við í hugskotinu einhverjar leifar af illgresi frá eldri tímum. Við þekkjum það, sem höfum fengist við illgresi í akri, að það er mjög erfitt að uppræta það að fullu. Þetta getur ekki verið sprottið af öðrum ástæðum, þetta tal hv. 3. þm. Reykv. hér og flokksbræðra hans í hv. Ed. svona í svipaða stefnu. Það getur ekki verið sprottið af öðru en því að það er enn þá eftir að uppræta eitthvað af óheppilegum gróðri fyrri tíma í þeirra hugskoti. Hv. þm. fjölyrti nokkuð um þau skoðanaskipti sem orðið hefðu t.d. hjá mér frá því að þetta mál var til meðferðar hér 1971. Það er alveg satt hjá hv. þm., að ég greiddi þá atkv. með málinu í heild og þ. á m. þessu ákvæði. Hann spyr hvað gerst hafi síðan. Ég hef íhugað málið og endurskoðað mína afstöðu - það gera menn oft og iðulega og ég tel mér ekki neina minnkun að því - og komist að þeirri niðurstöðu sem felst í þessu frv. og ég var að gera nokkra grein fyrir áðan og ætla ekki að fara að endurtaka hér. Já, það er dálítið sérkennilegt, það er satt, að 1971 virtist enginn ágreiningur vera um það að prófa nú þessa nýju tilhögum. En hitt er ekki síður eftirtektarvert og ástæða til að rifja það upp, að þegar breytt var um 1943 og upp tekin sú tilhögun sem afnumin var 1971, þá var mjög lítill ágreiningur um það líka, og ágreiningurinn var ekki meiri en svo að það voru aðeins fluttar tvær ræður um málið, sín í hvorri deild, og þar með búið - örstuttar ræður þar sem mælt var með því að breyta til á þann hátt sem gilti allt til 1971. En það voru að vísu einhver mótatkvæði, ég man nú ekki hvað þau voru mörg, en það voru engar deilur um þetta. Það er ekki alveg nýtt að menn taki því ósköp rólega hér á Alþ. þegar stungið hefur verið upp á að breyta tilhögun kosninga í útvarpsráð. En hvernig stendur á þessum ókyrrleika nú, það skal ég ekki segja um. Ég kvaddi mér nú fyrst og fremst hljóðs til þess að mótmæla því algjörlega að í Ed. hafi átt sér stað óeðlileg meðferð á þessu máli. Það eru sum mál þannig vaxin að það er engin ástæða til þess og enda er það ekki nándar nærri alltaf gert að leita umsagna um þau utan Alþ. Það eru ýmis mál þannig vaxin, og þetta er einmitt slíkt atriði að mínum dómi, að það er eðlilegt að Alþ. sjálft fjalli um það og úrskurði án þess að leita umsagna annarra. Hver á að dæma um það frekar en Alþ. sjálft hvort það óskar að kjósa eina n., hvort sem það er þessi n. eða önnur, með þessu móti eða hinu? Nei, ég verð að segja að mér finnst þetta mál einmitt þannig vaxið að það sé ekki ástæða til þess fyrir hv. alþm. og Alþ. í heild að leita ráða hjá öðrum aðilum um afgreiðslu þess. Og ég endurtek það að ég mótmæli því algjörlega að þetta mál hafi verið flutt hér eða meðhöndlað á óþinglegan hátt.



Virðulegi forseti. Fyrir nokkrum árum reis hér á landi upp sterk hreyfing gegn hinu svokallaða flokksræði í landinu. Sú hreyfing átti sér mikil ítök meðal yngra fólks og náði reyndar mjög langt inn í raðir stjórnmálaflokkanna sjálfra. Þeir fundu að þeir gátu einangrast og rofnað úr tengslum við almenningsálitið og þjóðarvilja, nema þeir kæmu að einhverju leyti á móts við ný viðhorf og breyttar hugmyndir um stjórnmálaafskipti. Æ fleira fólk og þá einkum yngra fólk er óflokksbundið og þetta fólk gerir þá kröfu til opinberrar stjórnsýslu og stjórnkerfisins yfirleitt að allir fái þar réttláta og eðlilega afgreiðslu erinda sinna án tillits til stjórnmálaskoðana. Ungt fólk hafnaði þeirri ríkjandi reglu að stofnunum og stöðum væri misbeitt af pólitískri þjónkun. Innan stjórnmálaflokkanna var reynt að mæta þessum viðhorfum með því að taka upp prófkjör og virða rétt minni hluta hópa í kosningum innan flokkanna og taka til greina ýmsar aðrar hugmyndir sem drógu úr miðstjórnarvaldi og alræði fámennrar flokksstjórnar. Út á við gerðu flokkarnir sér jafnframt far um að haga sér í samræmi við tíðarandann og létu að því leyti a.m.k. í orði kveðnu undan almenningsálitinu. Í þessu sambandi er vert að minna á, að til þess að draga úr áhrifum stjórnmálaflokkanna vildu margir ganga svo langt að fela öðrum en Alþ. rétt til að kjósa eða tilnefna menn í opinber ráð og n. Þessum sjónarmiðum hefur þó verið hafnað af flestum, enda ekki gott að sjá að frekari trygging sé fyrir lýðræðislegum og réttlátum vinnubrögðum enda þótt skipunar- eða ráðningarvald færist í hendur embættismanna eða starfsmanna viðkomandi stofnana. Þrátt fyrir allt hefur Alþ. og alþm. aðhald frá þjóðinni og frá umbjóðendum sínum. Þess vegna er sú regla almennt viðurkennd í þessu máli, sem hér er á dagskrá sem öðrum hliðstæðum að Alþ. kjósi menn í ráð og nefndir. Ég held að um þetta sé nokkuð gott samkomulag þó að ekki væri af öðru en því að enginn getur bent á öruggara eða æskilegra form í staðinn til þess að gæta lýðræðisins. En þá hafa menn jafnframt í huga eð Alþ. og flokkarnir geta auðvitað valið menn til slíkra trúnaðarstarfa í fullri vitund og vilja um að þeir störfuðu sjálfstæðara og létu ekki pólitískar skoðanir ráða gerðum sínum og ákvörðunum. Breytingar í þessa átt, að draga úr beinum og nánum áhrifum flokkanna, þjóna tvennum tilgangi. Stjórnir einstakra stofnana og ráða verða minna tortryggilegar í augum þeirra einstaklinga sem þangað þurfa að sækja. Í öðru lagi losaði það flokkana við þau óþörfu og óæskilegu afskipti og ákvarðanir sem þeir og aðrir eru farnir að telja sér trú um að þeir einir geti tekið. Almenningur hefur verið alinn upp í þeirri trú og stjórnmálamenn hafa ýtt undir það álit að enginn geti sótt um bankalán og húsnæðismálalán eða opinbera fyrirgreiðslu yfirleitt nema með liðstyrk stjórnmálamanna. Slíkur hugsunarháttur er bæði pólitískt og siðferðilega rangur og alþm., og aðrir þeir sem við stjórnmál fást eiga að sameinast í því að uppræta þennan hugsunarhátt. Eitt afsprengi þeirrar hreyfingar, sem ég hef gert að umtalsefni og ég held að hafi verið forsendan fyrir lögunum 1971, var breytingin sem gerð var á útvarpslögum. Röksemdirnar fyrir breytingunum 1971 voru, eins og hér hefur verið rakið, einmitt þær að útvarpið skyldi gert sjálfstæðara, óháðara stjórnmálaflokkunum og létt væri af þessari stofnun oki, ef svo má að orði komast, flokksræðis og pólitískrar þjónkunar. Það var ekki gert og verður ekki gert með því að afnema að Alþ. kjósi útvarpsráð, heldur með því að miða kosninguna við annan tíma en almennar þingkosningar, og var þá ætlunin að rjúfa með því tengslin milli þessara tvennu kosninga. Ég fyrir mitt leyti man eftir þessum umr. og þessari lagabreytingu og var hlynntur henni og er enn efnislega hlynntur þeirri viðleitni sem þarna var á ferðinni. Í þessu sambandi gera menn mikið veður út af tímasetningu kosninganna, og hæstv. menntmrh. er núið því um nasir að hann hafi breytt um skoðun af því að hann er nú að gera till. um aðra tilhögun á tíma þessara kosninga. Mér finnst það atriði, tími kosninganna til útvarpsráðs, ekki skipta neinu verulegu máli og auðvitað var hann ekkert aðalatriði í þeim lagabreyt. sem gerðar voru 1971. Aðalatriðið í þeim breyt. var nefnilega þetta, sem ég hef reynt að leiða rök að, sá skilningur og sá vilji að útvarpsráð yrði sjálfstæðara og óháðara sviptivindum stjórnmálanna, eins og hér var tekið til orða áðan. Það var ástæða til að ætla að því hugarfari, sem lá að baki þessarar lagabreyt., yrði fylgt eftir og að það fengi aukinn byr vegna þess að einn flokkurinn, sem átti aðild að fráfarandi ríkisstj., Samtök frjálslyndra og vinstri manna, gekk til kosninga og gekk til stjórnarsamstarfs undir því aðalkjörorði að berjast gegn flokkspólitískri misbeitingu í þjóðfélaginu. Það runnu því sannarlega tvær grímur á fjölmarga þegar sá flokkur hóf valdaferil sinn á ,síðasta kjörtímabili með því að leggja hér fram frv. sem gekk í þveröfuga átt. Og það er broslegt að heyra fulltrúa þessa flokks og fulltrúa núv. stjórnarandstöðu, sem áttu aðild að þáv. stjórn, tala með siðgæðissvip á andlitinu um að hér sé um siðleysi að ræða þegar þetta frv. er lagt fram, vegna þeirrar staðreyndar að eitt þeirra fyrsta verk var að leggja fram frv. um breyt. á lögum um Húsnæðismálastofnun ríkisins. Það frv. fól það eitt í sér að breyta skipan stjórnar þeirrar stofnunar. Það hafði engan annan tilgang. Því var lýst yfir af þáv. ráðh. að þetta væri tilgangur frv. Og það er minnisstætt fyrir þá sem þá voru á þingi að það var einmitt á sama tíma, rétt fyrir jólin eða rétt fyrir þinghlé, sem það mál var keyrt í gegn af ofurkappi, og þáv. stjórnarandstaða var neydd til þess að halda uppi málþófi til þess að benda á þessa staðreynd. Þetta frv. var frægt fyrir það að þáv. félmrh. var að koma sinum pólitísku „þuklurum“ að, í Húsnæðismálastofnun ríkisins, og var auðvitað ekkert annað en pólitískt siðleysi. Ég held að það sé hollt að rifja þetta upp vegna þess málflutnings og þeirra umr., sem hér hafa faríð fram, og vegna þeirrar tilraunar núv. stjórnarandstöðu að sverta þetta mál og hefja sig sjálfa upp til skýjanna í ljósi pólitísks siðgæðis. - Þær umr., sem áttu sér stað um lagabreyt. á Húsnæðismálastofnun ríkisins, opinberuðu og undirstrikuðu að það væru réttmætar ásakanir þáv. stjórnarandstöðu að með því frv. var verið að ýta undir flokksræði. Því miður var verið að ýta undir flokksræði og ganga þvert gegn yfirlýstri stefnu a.m.k. eins stjórnarflokksins þáv. og gegn þeirri stefnu sem ég fyrir mitt leyti var hlynntur og held að hafi verið vilji Alþ., að reyna að minnka áhrif flokkanna í hinum ýmsu stofnunum í þjóðfélaginu. Ég held því miður að sá hávaði, sem orðinn er út af þessu máli nú, og það málþóf, sem hótað er að hafa í frammi hér, stafi ekki af vilja núv. stjórnandstöðu til þess að gæta pólitísks siðgæðis, heldur þvert á móti til þess að vernda pólitísk áhrif sin á þessum vettvangi. Þrátt fyrir þessa slæmu reynslu gerðu menn sér jákvæðar vonir hvað snertir útvarpið og útvarpsráð. Í útvarpsráð höfðu valist árið 1971 að meiri hl. til ungir og menntaðir menn sem höfðu nýjar hugmyndir og vorn, þegar þeir voru kjörnir í útvarpsráð, málsvarar þeirrar hreyfingar sem áður er um getið og vildi veita flokksræði og valdi flokkanna víðnám. Það var ástæða til að halda að þeir yrðu sjálfum sér samkvæmir og fylgdu fram þeirri stefnu sem mörkuð var með lagabreytingunni 1971. Forusta þeirra í útvarpsráði var prófsteinn á réttmæti þessara sjónarmiða og að því leyti báru þeir ábyrgð, ekki gagnvart flokkum eða stjórnmálaskoðunum, heldur gagnvart þeim eindregna vilja alls þorra manna að opinberar stofnanir eins og útvarpið væru hafnar yfir flokkadrætti, pólitíska hlutdrægni og ívilnun til handa einstaklingum með hliðsjón af stjórnmálaskoðunum þeirra. Ég er þeirrar skoðunar að það útvarpsráð, sem nú situr hafi margt vel gert. Það hefur gert heiðarlega tilrann til að breyta dagskránni og gert hana að mörgu leyti lífrænni og þróttmeiri. Hvort það er beinlínis verk þessa útvarpsráðs eða eðlileg afleiðing tíðarandans, það læt ég liggja milli hluta, en staðreyndin er sú að útvarpið hefur farið frjálslega með efnið og bryddað upp á nýjungum, og það er virðingarvert. En það eru fleiri hliðar á þessu máli og ég hef mjög velt þeim fyrir mér, og ég skal játa að ég var lengi að taka afstöðu til þess hvort rétt væri að breyta útvarpsráði nú eða ekki. Ég tel mig ekki í hópi öfgamanna eða ofstækismanna í í Sjálfstfl. Ég held reyndar að slíkir menn séu ekki til í þeim flokki, en ég tel mig ekki í hópi neinna öfgamanna né neinna ofstækismanna. Samt er ég stuðningsmaður þessa frv. Ég mótmæli því að þetta frv. feli í sér ofstækisstefnu eða afturhaldsstefnu, og ég vil leyfa mér að útskýra það með nokkrum orðum. Það er sagt að núv. útvarpsráð hafi rekið einhverja frjálslyndisstefnu og þetta sé stórkostlegt útvarpsráð af því það sé svo frjálslynt. En það að vera frjálslegur í efnisvali og efnismeðferð er ekki það sama og vera málefnalega frjálslyndur, og það að vera vinstri sinnaður í útvarpspólitík er ekki að vera frjálslyndur í hugsun. Á þessu getur verið reginmunur. Frjálslyndi hef ég alltaf skilið svo að það feli í sér umburðarlyndi og viðsýni. En það verður því miður ekki sagt um meiri hl. útvarpsráðs að það búi yfir þeim eiginleikum. Það er mitt mat og það er reyndar mat fjölmargra, að afskiptasemi og fordómar þessa meiri hl. gagnvart vissum skoðunum hafi verið með ólíkindum og yfirlæti þess og valdbeiting er með endemum. Ég vil ekki nefna útvarpsráðsmenn ofstækismenn, enda þótt að slík orð séu notuð um aðra í þessum umr. Ég frábýð mér yfirleitt að nota svo stór orð, og ég held satt að segja að það séu afar fáir íslendingar sem séu ofstækismenn. En meiri hl. þessa útvarpsráðs hefur því miður verið fullur af fordómum og sýnt af sér hlutdrægni í starfi. Ég held að menn eigi ekki að vera með neina tæpitungu í þessu máli. Meiri hl. útvarpsráðs hefur misnotað aðstöðu sína bæði leynt og ljóst. Hann hefur misnotað aðstöðu sína með því markvisst að troða inn á hlustendur og áhorfendur efni sem hann hefur haft pólitíska velþóknun á. Ráðið hefur ekki gætt jafnvægis í efnisvali og það hefur gefið starfsmönnum áminningar vegna fréttaefnis og fréttaskýringa sem því hefur ekki líkað af pólitískum ástæðum. Allt þetta eru staðreyndir. Það hefur lagt blessun sína yfir pólitískan áróður í ólíklegustu þáttum, og það hefur storkað svo hlutleysiskennd almennings að hvorki almenningur né starfsmenn útvarpsins hafa getað við það unað. Það þarf t.d. meira en lítið til að sá friðsemdarmaður sem útvarpsstjóri er kalli meiri hl. útvarpsráðs umhverfisvandamál, eins og hann hefur gert í opinberum yfirlýsingum. Og það þarf meira en lítið til þegar starfsmenn þessarar sömu stofnunar hafa séð sig tilknúna að neita að mæta á fundum í mjög langan tíma hjá útvarpsráði. Nú vil ég taka fram að ég er í sjálfu sér ekkert á móti því að pólitískt efni sé flutt í útvarpi og að þar komi fram ólík sjónarmið. Útvarpið á að vera opið fyrir öllum sjónarmiðum, jafnvel pólitískum áróðri í ólíklegustu þáttum. En það verður að gæta jafnréttis og jafnvægis í því að slík sjónarmið heyrist, ekki þannig að það vegi mjög svo einhliða á einn veg. Þetta er kjarni málsins. Það er deilt um hvort útvarpsráð eigi að vera pólitískt eða ekki pólitískt. Ef útvarpsráð er pólitískt og menn vilja hafa það pólitískt, þá þarf enginn að hneykslast á því hér á Alþ. þó að fram sé borið frv. sem hér er á dagskrá. Það er ekkert óeðlilegt að nýr meiri hl. og ný ríkisstj. vilji koma þeim mönnum frá, sem vinna gegn henni, eða koma sínum mönnum að hjá viðkomandi stofnunum ef stofnunin er pólitísk og viðurkennd sem slík. Ef við hins vegar föllumst á hin rökin sem ég aðhyllist, að útvarpsráð og útvarpið eigi að vera sem mest ópólitískt og þá á ég við flokkspólitískt, að það sé sem minnst í tengslum við flokkana, þá á það auðvitað ekki að misbeita áhrifum sinum, þ.e.a.s. meiri hl. útvarpsráðs eða flokkarnir eiga ekki að misbeita áhrifum sinum og aðstöðu sinni þannig að það misbjóði réttlætiskennd og hlutleysiskennd almennings. Það er mitt mat að núv. útvargsráð, og þá á ég við meiri hl. útvarpsráðs, hafi gert þetta. Ég held að þetta sé mergurinn málsins, og við eigum ekkert að vera að fara í kringum hann. Meiri hl. útvarpsráðs hefur ekki staðist það próf sem fyrir hann var lagt. Það hefur ekki starfað í anda þeirrar lagasetningar sem gerð var 1971, og því miður hefur meiri hl. þessa útvarpsráðs spillt fyrir þeirri hreyfingu sem þá var uppi, þeirri hreyfingu sem vildi gera útvarpið sjálfstæðara og óháðara flokksræðinu og pólitískri misbeitingu. Þessa sögu verður að segja eins og hún er. Það hefur engum manni dottið í hug að breyta skipan útvarpsráðs frekar en öðrum stjórnum opinberra stofnana fyrr en lög segja til um, nema af því að útvarpsráð sjálft hefur kallað á þessa breytingu. Þessi lagabreyt. er að mínu áliti gerð til að eyða þeirri misnotkun sem í útvarpsráði hefur viðgengist, en ekki til að leyfa öðrum mönnum eða öðrum flokkum að beita slíkri misnotkun. Ég styð þessa lagabreytingu vegna þess að ég tel hana gerða til þess að útiloka slíka misbeitingu. Ég vil ekki að útilokaðar séu einhverjar skoðanir eða þar fari fram ritskoðun. Ég vil ekki að mönnum eða málefnum sé mismunað. Ég vil ekki að afturhald, öfgar haldi innreið sína í útvarpið. Þessi breyting er að mínu viti gerð til þess að hrinda fram þeirri stefnu sem Alþ. aðhyllist. Og þessi lagabreyting stuðlar vonandi að því að menn skilji að útvarpsráð verður aðhafa til að bera þroska og frjálslyndi til að láta öll sjónarmið koma fram og líta ekki á sig sem pólitíska varðhunda. Útvarpið á að upplýsa, en ekki að innræta, og það á að kynna skoðanir, en ekki boða þær. Ég legg því ekki mest upp úr þeim rökstuðningi, sem fram hefur komið hér í framsögu og umr. um þetta mál, að útvarpsráð eigi að vera skipað í réttu hlutfalli við hlutföllín á þingi, að það eigi endilega að vera spegilmynd af flokksstyrkleik á Alþ. Minn rökstuðningur er sá að það eigi að vera stefna Alþ. að gera útvarpið óháðara, frjálslynt og viðsýnt. Og Alþ. á að sameinast um að hefja útvarpið upp yfir flokkadrætti og þar sé gætt jafnvægis og jafnréttis. Þeir menn, sem meiri hl. skipa núna, hafa ekki reynst þess megnugir að fylgja þessari stefnu fram og því þarf að setja nýja. Og þá kemur mér ekkert við hvort þeir heita framsóknarmenn, sjálfstæðismenn eða alþýðubandalagsmenn, svo framarlega sem þeir eru sammála mér í þessari hugsun. Af þessum ástæðum styð ég þetta frv.

Kjartan Ólafsson Hæstv. forseti. Það má mikið vera ef ekki hafa vaknað ýmsar nýjar hugsanir með hæstv. menntmrh. við að hlýða á þá ræðu sem hv. 11 þm. Reykv., Ellert B. Schram, var að ljúka hér við að flytja. Hæstv. menntmrh. hefur í öllum sínum málflutningi varðandi þetta frv. látið svo sem ákvörðun hams að leggja þetta frv. fram sé algerlega óháð störfum þess útvarpsráðs sem starfað hefur s.l. 3 ár. Það hefur ekki komið fram hjá hæstv. menntmrh. að hann hefði nokkurn skapaðan hlut við störf þessa útvarpsráðs að athuga, og maður hefur jafnvel getað látið sér detta í hug af málflutningi hans að hann viti ekki til þess að störf þess hafa verið gagnrýnd. Það fór hins vegar ekkert milli mála að hv. 11. þm. Reykv., Ellert B. Schram, vissi vel hvers vegna hann styður það frv. sem hér er til umr. Hann komst svo að orði að þetta útvarpsráð hafi vantað umburðarlyndi og viðsýni og valdbeiting þess verið með endemum. Hann komst einnig svo að orði að engum hefði dottið í hug að breyta tilhögun á kjöri útvarpsráðs, nema af því að núv. útvarpsráð hafi kallað á þessa breyt. með störfum sinum. Hæstv. menntmrh., Vilhjálmur Hjálmarsson, hefur hins vegar látið svo í sínum ræðum hér á hv. Alþ. um þetta mál sem honum hafi dottið þetta í hug án þess að hafa hugmynd um að neitt væri við störf útvarpsráðs að athuga. Morgunblaðið hefur haldið uppi þeirri kröfu mjög lengi að þetta útvarpsráð ætti að víkja. Það var eitt það fyrsta sem kallað var á eftir stjórnarskiptin í þessu höfuðmálgagni Sjálfstfl. Hæstv. menntmrh. talar eins og hann hafi ekki hugmynd um þetta, honum hafi bara dottið það í hug, alveg sér á parti, að þetta sé sennilega heppilegri almenn regla, að útvarpsráð sé kosið á fyrsta þingi eftir kosningar, heldur en að það sé kosið til 4 ára óháð alþingiskosningum eins og núv. lög kveða á um. Hann hefur ekki fært fyrir því nein frambærileg rök að þetta sé allt í einu rétt nú sem Alþ. var sammála um að væri rangt fyrir 3 árum. Ég vil leyfa mér að ætlast til þess að hæstv. menntmrh. geri hér grein fyrir því hvort hann er að einhverju leyti sammála þeim rökum sem hv. alþm. Ellert B. Schram færir fram fyrir stuðningi sínum við þetta frv., hvort þau rök og sá boðskapur, sem þar var fluttur, hefur haft einhver áhrif á ákvörðun menntmrh. eða hvort hann vill afneita því með öllu. Það væri mjög æskilegt að fá um það að vita og ég vil óska þess eindregið að hæstv. menntmrh. geri grein fyrir því. Ég hygg að það trúi því enginn maður að þarna sé um að ræða tvennt alveg aðskilið, annars vegar saklausa hugdettu hæstv. menntmrh. og hins vegar þann ofsafengna áróður sem rekinn hefur verið fyrir þessu máli af talsmönnum Sjálfstfl. hér á Alþ. og í blöðum þeirra að undanförnu, að þarna sé ekkert samhengi á milli. Trúi því hver sem vill. Hv. þm. Ellert B. Schram sagði að útvarpsráð hafi misnotað aðstöðu sína leynt og ljóst, það hafi gefið starfsmönnum áminningar og væri ekkert óeðlilegt að ný ríkisstj. vildi koma sinum mönnum að í slíkri stofnun ef stofnunin væri pólitísk. Ég minni á að hæstv. menntmrh. hafði farið hér mörgum orðum um það að stofnunin væri einmitt pólitísk og hlyti að vera það. Og þá er það sem sagt ekkert óeðlilegt að ný ríkisstj. vilji koma sínum mönnum að. Látum það vera. En ég vil spyrja: Er það dauðasynd hjá einu útvarpsráði að gefa einhverjum starfsmanni, sem brýtur viðeigandi reglu um óhlutdrægni útvarpsins, áminningu? Ég veit ekki til að þetta útvarpsráð hafi rekið nokkurn starfsmann og ég veit ekki til að þetta útvarpsráð hafi verið ásakað fyrir að meina einum eða neinum að flyt ja sitt mál í Ríkisútvarpinu.  Það hefur verið lögð mikil áhersla á það í öllum umr. um starf Ríkisútvarpsins og það er eitt meginatriði í lögum um þá stofnun að þar skuli gætt óhlutdrægni. Menn geta lengi deilt um hvað í þessu orði felst, og ég er hjartanlega sammála því sem fram kom hjá hæstv. menntmrh., Vilhjálmi Hjálmarssyni, um það atriði, að varðandi dóma manna um hvað feli í sér hlutdrægni og hvað ekki eru viðhorfin ólík. Ég vil biðja menn að hugleiða það hvort deilur um hlutdrægni eða óhlutdrægni Ríkisútvarpsins hafi fyrst verið að koma upp núna á allra síðustu árum með starfsemi þessa útvarpsráðs. Því fer víðs fjarri. Þær deilur hafa staðið alla tíð, og þær hljóta alla tíð að standa, vegna þess að í þessum efnum eru viðhorf manna mismunandi og enginn algildur mælikvarði til. Hitt er rétt að hafa í huga, að það er nú einu sinni svo að þau viðhorf og þær skoðanir, sem eru - við getum kannske sagt mjög almennt ríkjandi, það má kannske kalla það skoðanir og viðhorf hins þögla meiri hl. sem þeir sjálfstæðismenn telja sig gjarnan vera fulltrúa fyrir, - þær skoðanir og þau viðhorf setja yfirleitt svip sinn á yfirgnæfandi meiri hl. þess efnis sem í stofnun eins og Ríkisútvarpinu er flutt, bæði dagskrárefnis, fréttavals, fréttaskýringa, yfirgnæfandi meiri hl. efnis og alveg óháð því hvaða útvarpsráð situr að völdum. Eitt útvarpsráð, sem vill gæta vel að sínum störfum og ekki síst reglunni um það að útvarpið skuli vera óhlutdrægt, það hlýtur ekki fyrst og fremst að vera í hættu fyrir því að brjóta þann trúnað, sem því hefur verið falinn, á þann veg að þessi almennu viðhorf og skoðanir séu fyrir borð bornar. Þær komast alls staðar að. Prófið, sem útvarpsráð stendur frammi fyrir í þessum efnum, er miklu frekar hitt: Geta þeir aðilar komist að og haft einhver áhrif á það sem fram kemur í útvarpinu með einum eða öðrum hætti, sem ekki falla inn í þennan almenna ramma, minnihluta hópar, bæði pólitískir og af öðru tagi? Á að útiloka þá eða eiga þeir að fá að vera með? Við erum hins vegar ekki neitt nálægt því að sá möguleiki sé fyrir hendi að slíkir minnihlutahópar taki að drottna. Hugsum okkur minnihlutahóp eins og þann sem væri kannske ákaflega lukkulegur með dagskrá stúdenta 1. des. s.l. Ég hygg að það sé ekki ýkja stór hópur, og ég get sagt það hér að ég var síður en svo ánægður með þá dagskrá. En á það að vera einhver dauðasynd fyrir útvarpsráð að það skuli ekki hlaupa til og hanna þessa dagskrá, sem réttir aðilar innan Háskólans óneitanlega bera ábyrgð á, á degi sem hefur allt frá því að landið varð fullvalda verið dagur stúdenta, og þeir hafa haft aðgang að Ríkisútvarpinu á þessum degi, að ég hygg síðan útvarpið tók til starfa? Skyldi það ekki hafa verið miklu alvarlegri aðgerð, ef til slíks hefði verið gripið, heldur en þó að það komi fyrir kannske einn sinni eða tvisvar á 50 árum að eitthvað sé með þeim hætti hjá stúdentum að hinn þögli meiri hl. og kannske reyndar ýmsir fleiri séu ekki alveg ánægðir með það. En þessi krafa sást aldeilis í Morgunblaðinu og sjálfsagt viðar hjá talsmönnum Sjálfstfl. Það var gert hróp að útvarpsráði fyrir að það skyldi ekki grípa til - grípa til hvers? Ritskoðunar, getum við kallað það, eða þess sem er sama eðlis. Menn muna kannske eftir því að útvarpsráð það, sem starfaði á undan þessu - ég vil ekki fullyrða að það hafi verið það sem starfaði næst á undan, en ekki mjög löngu á undan það braut ákveðna hefð í ákveðnu máli sem ekki var neitt lítið mál. Verkalýðssamtökin í þessu landi höfðu þá um alllangt árabil haft aðgang að Ríkisútvarpinu 1. maí á sínum baráttudegi, og ráðið þar dagskrá. En það var ákveðið útvarpsráð, sem ég hygg að Sjálfstfl. og hans talsmenn hafi verið ákaflega ánægðir með, talið viðsýnt, frjálslynt o.s.frv. og öll þessi fögru orð, - það braut þessa hefð á sínum tíma og neitaði verkalýðssamtökunum, Alþýðusambandi Íslands, um að fá að ráða dagskrá í útvarpinu á sinum alþjóðlega baráttudegi. Og nú átti sem sagt að hafa sama háttinn á gagnvart stúdentum hér við Háskólann. Það fer ekkert milli mála hver tilgangur þessa frv. er. Hann lá alveg skýrt að baki þeirra orða sem flutt voru hér af hv. þm. Ellert B. Schram. Öll þjóðin veit um þennan tilgang, það þurfti ekki hans orð til, nema hæstv. menntmrh., hann þykist ekkert vita og ekkert skilja og er mér þó sagt að hann sé prýðilega greindur maður. Ég ætla ekki að endurtaka það sem hér hefur verið sagt varðandi þau rök sem fram voru færð fyrir þessari breytingu 1970 og 1971, fyrir þeirri breytingu sem gerð var 1971 á útvarpslögunum, að útvarpsráð skyldi kosið til fjögurra ára óháð alþingiskosningum. Hér hefur verið vitnað í ræður sem fluttar voru hér á hv. Alþ. þá, og það fer ekkert milli mála að menn voru algerlega einhuga um það, eins og líka liggur í hlutarins eðli, að sú breyt., sem þá var gerð, stuðlaði að því að undirstrika regluna um óhlutdrægni Ríkisútvarpsins. En óhlutdrægni er ekki síst fólgin í því að þeir, sem ekki falla innan ramma viðtekinna skoðana í stjórnmálum eða öðru, fái líka að komast að í Ríkisútvarpinu. Það er þetta sem meiri hl. núv. útvarpsráðs hefur beitt sér fyrir og það á myndarlegan hátt, og væri skylt að þakka honum fyrir það. A.m.k. þeim mönnum; sem hafa lýðræðið á vörunum og óhlutdrægni í stofnunum ríkisins, væri skylt að þakka honum fyrir það, en ekki reka hann frá áður en tímabil hans er útrunnið. Það er ljóst að það er Sjálfstfl. sem hér ræður ferðinni. Sumir, sem hér hafa talað á undan mér, segja að það sé kannske bara svolítill hluti af honum. Látum það vera, en Sjálfstfl. ber ábyrgð á þessu í heild. Ég býst við að það sé rétt að framsóknarmenn og þ. á m. hæstv. menntmrh. hafi verið eitthvað veikari fyrir að láta undan í þessu máli og auglýsa sig sem þátttakanda í þessu verki frammi fyrir allri þjóðinni vegna þess að svo vildi til að annar fulltrúi, sem kjörinn var af lista Framsfl. á sínum tíma, hafði sagt skilið við flokkinn og gerst mótframbjóðandi hæstv. menntmrh. á Austfjörðum. Það hefur sjálfsagt átt einhvern þátt í því. En ég verð að segja það að mér þykir illt til þess að vita að hv. alþm. Framsfl. skuli ekki geta hafið sig yfir slík smáleg sjónarmið og neitað þessari kröfu Sjálfstfl. um hreinsun í útvarpsráði. Ég held að þeirra pólitíski hlutur og þeirra pólitíska álit hefði vaxið ef þeir hefðu haft djörfung, vilja eða þrek til að gera það. En þetta átti yfir þá að ganga, og það átti meira að segja yfir þá að ganga með þessum hætti, að það er hæstv. menntmrh. sem er dæmdur til að ganga hér fram fyrir skjöldu og leika það hlutverk frammi fyrir allri þjóðinni að hann gangi að þessu - blindandi vil ég segja - án þess að hafa nokkra hugmynd um hvað þarna er að baki hjá þeim aðilum sem þessar kröfur hafa mótað og þessar kröfur hafa knúið fram. Hæstv. menntmrh. segir sem svo, bæði í sínum ræðum hér í kvöld og einnig áður, að hann telji að útvarpsráð eigi að vera skipa? S í sem nánustu samræmi við skipan Alþ. Þetta verður vart skilið á annan veg en svo, að ríkisstj. á hverjum tíma, a.m.k. svo fremi að hún hafi meiri hl. á Alþ., eigi að hafa undir öllum kringumstæðum ákveðinn og öruggan meiri hl. í útvarpsráði. Hvernig var þeim meiri hl. háttað í því útvarpsráði sem nú starfar og svo mjög hefur verið deilt á af talsmönnum Sjálfstfl., ekki af hæstv. menntmrh., - hvernig var þeim meiri hl. háttað? Útvarpsráð er 7 manna stofnun, og ég hygg að allir hv. alþm. kannist við það að þegar þarna er verið að tala um meiri hl., þá er verið að tala um ákveðna 4 menn. Voru þetta fulltrúar ríkisstj., þeirrar fyrrv., vinstri stjórnarinnar, eða þeirra flokka sem að henni stóðu? Nei, þetta var ekki meiri hl. fyrrv. ríkisstj. Ég tala um meiri hl. sem auðvitað var ekki meiri hl. í þeim skilningi að það væri einhver samansvarinn flokkur í öllum tilvikum, en sá meiri hl. sem þó kom langoftast ef um meiri hl. og minni hl. var að ræða. Þarna var um að ræða meiri hl. sem var í raun og veru ekki endilega í samræmi við skipan Alþ., ekki stjórnar og stjórnarandstöðu, ekki flokkspólitískur meiri hl. Þarna var um að ræða annan af fulltrúum Framsfl., sem seinna, á síðustu mánuðum, hefur sagt skilið við sinn fyrri flokk, fulltrúa kjörinn af Alþb., fulltrúa kjörinn af Alþfl. sem var í stjórnarandstöðu og fulltrúa kjörinn af Samtökum frjálslyndra sem var reyndar, þegar hann var kjörinn, meðlimur í Alþfl. sem var í stjórnarandstöðu, þannig að í þessum fordæmda meiri hl. voru lengst af tveir menn sem studdu vinstri stjórnina á hennar árum, tveir menn sem voru í stjórnarandstöðuflokki. Var það nú voðalegt að menn gætu unnið þarna saman og myndað meiri hl. í útvarpsráði þvert yfir stjórnmálaflokka, þvert yfir þá skiptingu sem ríkti á Alþ. um stjórn og stjórnarandstöðu? Var hitt endilega æskilegra, að skipanin þarna í útvarpsráði væri nákvæmlega í samræmi við flokkspólitíska skipan mála á Alþ.? Það hefur verið svo að skilja á hæstv. menntmrh. að hann hefði kosið það frekar. En ég hygg að fáir verði til að taka undir með honum í því atriði. Sé nú ekki endilega fyrir fram gefið og vitað, að þar sem einn maður er fulltrúi þessa og þessa flokks, þá hljóti hann að renna inn í einhvern ákveðinn meiri hl. kannske á vegum einhverrar ákveðinnar ríkisstj., þá er það mjög jákvætt merki, mjög jákvætt merki, vil ég segja, en þannig var það í því útvarpsráði sem starfað hefur undanfarin 3 ár. Ég held að ég eyði ekki tíma hv. d. í að fara út í það hvað það er sem aðallega hefur verið deilt á útvarpsráð eða meiri hl. þess fyrir, ég á þá ekki við bara hér á Alþ., heldur á undanförnum árum, fyrst og fremst af talsmönnum Sjálfstfl. og í málgögnum hans. Menn tala hér mikið um að nú eigi að koma nýtt útvarpsráð sem gæti betur reglunnar um óhlutdrægni heldur en það sem hér hefur starfað. Það fór ekkert á milli mála að talsmaður Sjálfstfl., sem hér talaði í kvöld, hélt því fram mjög ákveðið að ástæðan fyrir því að þetta útvarpsráð yrði að víkja, það væri eiginlega ekki hægt að halda jól fyrr en það væri fallið, - að ástæðan væri sú að það hefði ekki gætt þessarar ákveðnu reglu. Menn vildu kannske hugleiða það aðeins með mér hvort líkurnar séu verulega miklar á því að óhlutdrægni fari vaxandi þegar það nýja útvarpsráð kemur sem ríkisstjórnarsamsteypan hér á Alþ. stefnir nú að. Þegar menn hugleiða þetta, hvort von sé á fullkominni óhlutdrægni, þá ættu menn að hafa það í huga að Sjálfstfl. hefur átt þess kost eins og aðrir að velja sér fulltrúa í útvarpsráð, sjálfsagt allt mæta menn, bæði fyrr og nú. Að vísu taldi Morgunblaðið sig þurfa að víta sérstaklega annan fulltrúa Sjálfstfl., hv. alþm. Þorv. Garðar Kristjánsson, í forustugrein sinni fyrir stuttu, en það hefur ekki þurft að vita fleiri af sínum fulltrúum sem þar eru nú. Þar er t.d. um að ræða ágætan borgara hér í bænum, starfsmann Atlantshafshandalagsins. Hann er einn um það, sá maður, að vera launaður starfsmaður erlends hernaðarbandalags hér á Íslandi, sjálfsagt mörgum góðum kostum búinn, en að mínu viti ekki líklegur til að vera heppilegri en aðrir til að vakta það að Ríkisútvarpið gæti reglunnar um óhlutdrægni ef hann á þar að ráða. Ég vil ljúka máli mínu með því að biðja menn að minnast þess, að hvað sem um þetta frv. Sjálfstfl. og hæstv. menntmrh. verður, þá hefur það útvarpsráð eða meiri hl. þess, sem hér hefur starfað undanfarin 3 ár, ekki verið ásakað fyrir að banna hluti, ekki verið ásakað fyrir að reka menn úr störfum eða rifta ráðningum varðandi umsjón þátta eða annað slíkt, það hefur ekki verið ásakað fyrir að meina mönnum aðgang að Ríkisútvarpinu. Engin dæmi hafa verið nefnd um slíkt. Það hefur verið ásakað fyrir að leyfa mönnum að tala í þessum ríkisfjölmiðli, útvarpi, sjónvarpi, hvaða skoðun svo sem menn höfðu á hinum ýmsu málum. Og ég vil biðja hv. þm. að hugsa sig vel um áður en þeir kveða upp dauðadóm yfir þessu útvarpsráði fyrir það.



Herra forseti. Með því frv. til l., sem hér er lagt fram, er verið að gera tilraun til þess að breyta l. sem samþ. voru um útvarpið fyrir aðeins 3 árum. Ég ætla ekki að fara út í að rekja þróun útvarpslöggjafar á Íslandi. Ég vísa aðeins til þess sem sagt var í grg. með frv. til útvarpslaga sem lagt var fyrir Alþ. á 91. löggjafarþingi þess árið 1970 og samþ. var á því þingi árið 1971. Ég vil aðeins taka það fram að lagafrv. þetta, sem samþ. var á 91. löggjafarþinginu, var upphaflega lagt fyrir Alþ. árinu áður, þannig að þegar Alþ. samþ. frv. hafði það haft frv. til athugunar á tveimur þingum. Þannig höfðu alþm. haft meira en nógan tíma til að gera sér ljóst hvað fólst í þeirri stefnubreytingu sem var verið að gera í málefnum útvarpsins með samþykkt þessa frv. Ég vil einnig taka það fram, að þeir, sem frv. þetta sömdu, voru 3 menn: þeir Andrés Björnsson útvarpsstjóri, þaulreyndur útvarpsmaður, Benedikt Gröndal form. útvarpsráðs um margra ára skeið, einnig þaulreyndur útvarpsmaður, og dr. Þórður Eyjólfsson fyrrv. hæstaréttardómari. Þeir, sem sömdu þau lög sem nú er verið að gera tilraun til breytingar á, voru menn sem töluðu af mikilli reynslu og mikilli þekkingu. Þá má spyrja hverjar þær aðalbreytingar voru sem samþ. voru með samþykkt frv. til útvarpslaga á 91. löggjafarþinginu árið 1970. Meginbreytingin frá eldri lögunum kemur fram strax í 1. gr. þessa frv. þar sem segir: „Ríkisútvarpið er sjálfstæð stofnun í eigu íslenska ríkisins.“ Enn fremur er tekið fram í aths. við lagafrv. þetta, þar sem upp eru taldar helstu breytingar í frv. frá gildandi l., þá er fyrst áhersla lögð á það af flm. frv. að meginbreytingin sé sú að verið sé að gera Ríkisútvarpið að sjálfstæðri stofnun. Í grg. með þessu frv. er nánar um þetta fjallað. Þar segir svo um 1. gr., með leyfi forseta: „Ríkisútvarpið er skv. þessari gr. gert að sjálfstæðri stofnun í eigu íslenska ríkisins. Það heyrir þó að sjálfsögðu stjórnarfarslega undir menntmrn., eins og fram kemur á viðeigandi stöðum í hinum ýmsu gr. frv. Sú skoðun er mjög útbreidd bæði hér á landi og í öðrum lýðræðisríkjum að áhrifamikil menningarstofnun eins og ríkisútvarp eigi að vera sem sjálfstæðust, en megi ekki mótast af dægurbaráttu um stjórn landsins.“ Síðan er vitnað í útvarpslög ýmissa nálægra landa, svo sem í dönsk útvarpslög, norsk útvarpslög og sænsk útvarpslög, sem öll ganga í þá átt að gera útvarpið að sjálfstæðri stofnun sem sé sem óháðust dægurbaráttu um stjórn landsins. - Þetta er meginbreytingin sem gerð er í l. frá 1971, og þetta er sú meginbreyting sem verið er að reyna að hnekkja nú. Það gefur auga leið að það kemur til með að ráða miklu um útvarpsreksturinn og sjálfstæði útvarpsins hvernig því er stjórnað og þá fyrst og fremst hvernig því er stjórnað af útvarpsráði sem á að vera yfirstjórn dagskrárgerðar og bera ábyrgð á henni í heild. Um þetta eru nákvæm fyrirmæli í gildandi lögum. Þá er einnig í grg. með frv. rakin þróun kosninga útvarpsráðs og komist að þeirri niðurstöðu að sá háttur, sem hafður hafi verið á upp á síðkastið, þ.e.a.s. að Alþ. kjósi útvarpsráð, sé sá háttur sem reynslan hafi sýnt að hafi best gefist. En það er einnig tekið skýrt fram í gildandi lögum hvert hlutverk útvarpsráðsins skuli vera. Segir m.a. svo í 3. gr. að útvarpið eigi að miða við fjölbreytni íslensks þjóðlífs svo og við þarfir og óskir minni hl. sem meiri hl. Þá er einnig þess getið sérstaklega í aths. við frv., við þennan líð, hvernig útvarpsráðið eigi að sinna þessari skyldu sinni. Þar segir svo, með leyfi forseta: „Í 2. málsgr. er svo kveðið á að útvarpsefni skuli miða við fjölbreytni íslensks þjóðlífs þannig að sérstakt tillit sé tekið til tungu og menningararfs hinna dreifðu byggða, ólíkra atvinnuvega og alþýðumenntunar. Miða skal og við þarfir og óskir minni hl. sem meiri hl., og er því fyrir það girt að höfðatöluregla verði ein allsráðandi um efnisval, enda er margt hið besta efni sniðið fyrir takmarkaða hópa landsmanna.“ Þetta segir í aths. við 3. gr. í grg. með frv., svo að það fer ekkert á milli mála hvað Alþ. var að gera þegar það samþ. þessi útvarpslög eftir að hafa athugað frv. um þau á tveimur þingum. Það hefur komið fram hér nokkur gagnrýni á það að útvarpsráð skuli, eins og tekið hefur verið til orða, ritskoða dagskrárefni. Í mínum huga er hlutverk útvarpsráðs það sama og hlutverk ritstjóra á dagblaði. Útvarpsráð á að sjálfsögðu að velja og hafna. Útvarpsráð á að sjálfsögðu að ritstýra sinni stofnun. Menn geta kallað það ritskoðun ef þeir vilja, en það er meginhlutverk útvarpsráðs að velja og hafna úr dagskrárliðum, gera athugasemdir við það, sem það telur miður fara, og hvetja til þess, sem það vill að betur verði gert. Ég tel rangt að kalla slíkt framferði ritskoðun. Þetta er eðlilegt viðfangsefni útvarpsráðs. Með því frv. til l., sem hér liggur fyrir til umr., er gerð tilraun til þess að hreyta aftur í sama gamla farið, hverfa aftur til fortíðarinnar, hnýta Ríkisútvarpið enn meir og enn aftur við flokkapólitík hvers tíma eins og hún kemur fram í þingmeirihluta og þingminnihl. Hver er ástæðan fyrir því að á að gera þetta nú? Sumir segja að ástæðan sé sú gagnrýni sem komið hefur fram á núverandi útvarpsráð og störf þess. Hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson benti á það í ræðu sinni í Ed. um þetta mál að þriggja ára reynsla af einu útvarpsráði væri ekki næg til þess að skera úr um reynslu af því grundvallaratriði sem markað var í útvarpslögunum er sett voru á 91. löggjafarþinginu 2971. Það hefur yfirleitt reynst svo, að hvernig sem útvarpsráð hefur verið skipað hefur það mátt þola gagnrýni. Menn eru ávallt mannlegir, menn velja og hafna eftir sinum skoðunum. Þannig er um okkur alla, þannig er líka um útvarpsráð, og ég man ekki til þess að ekki hafi verið deilt meira eða minna um úrskurði og um störf útvarpsráðs án tillits til þess hverjir þar hafa setið. Þá er einnig sagt að minnihlutahópum sé gert of hátt undir höfði í Ríkisútvarpinu. Það er sagt að þar gæti of vinstri sinnaðra sjónarmiða. Ég vit leyfa mér að benda á það, að eftir 3 ára setu þessa útvarpsráðs, sem svo mjög er átalið fyrir að vera að ala landslýðinn upp í of vinstri sinnuðum skoðunum, vann Sjálfstfl. sinn mesta kosningasigur um margra ára bil. Ég er því hræddur um að reynslan af starfi útvarpsráðs að þessu leytinu til sé svolítið öfug við það sem þeir ágætu sjálfstæðismenn halda fram. Ég vil skjóta því að þeim ágætu sjálfstæðismönnum, að vel má vera að ef þeir fá útvarpsráð sem rekur kannske þá stefnu sem þeir heldur kysu, þá kynni svo að fara að það reyndist þeim ekki jafngott veganesti í kosningabaráttuna og núv. útvarpsráð hefur reynst þeim. Þótt vera kunni að einhver mistök hafi verið gerð af útvarpsráði því, sem nú situr, þá réttlæta þau ekki að gerð sé sú stefnubreyting sem ráð er fyrir gert í frv. því til l. sem hér liggur fyrir. Þau réttlæta það ekki að eftir aðeins 3 ára reynslu af Ríkisútvarpinu sem sjálfstæðari stofnun en það hefur áður verið sé aftur horfið til hins gamla tíma, enda býður mér í grun að stefnubreyting sú, sem hér um ræðir, sé ekki megintilgangurinn með flutningi þessa frv. Ég tel að tilgangurinn sé frekar sá að fá færi á því að skipta um þá einstaklinga, sem nú sitja í útvarpsráði, og setja aðra í staðinn. Stefnubreytingin sé hins vegar notuð sem ástæða til þess að geta gert þetta nokkrum mánuðum eða einu ári fyrr en ella hefði gefist tækifæri til. Ég tel og ég er sannfærður um að núv. hæstv. ríkisstj. eigi lengri setu fyrir höndum en aðeins eitt ár, og ég held að það mundi ekki skaða hana, hvorki varðandi aðstöðu hennar til að koma sínum skoðunum á framfæri né heldur í áliti almennings, þótt hún biði rétts tíma til að skipta um þá menn í útvarpsráði sem hæstv. ríkisstj. líkar ekki við. Því hefur verið haldið fram að ástæðan til þess, að þetta frv. sé lagt fram nú, sé sú, að útvarpsráð eigi ávallt að vera sem nánust og sem gleggst spegilmynd af Alþ. því sem situr hverju sinni, Þetta er rangt. þetta er ekki tilgangurinn. Tilgangurinn er sá að útvarpsráðið verði spegilmynd af þeirri ríkisstjórnarsamsetningu sem á hverjum tíma er. Lítill flokkur, sem situr í ríkisstj., getur fengið fulltrúa í útvarpsráði skv. þessari tilhögun, þótt hann geti ekki fengið hann ef hann situr í stjórnarandstöðu, vegna þess að þingstyrkur hans er ekki nægilegur. Þá er spurning, fyrst þetta er tilgangurinn, að meiri hl. útvarpsráðs eigi að vera skipaður eins og ríkisstj., er þá ekki rétt að stíga sporið til fulls og láta ríkisstj. hreinlega skipa útvarpsráð án þess að Alþ. komi þar nokkuð nálægt? Ef það er rétt að útvarpsráð eigi að vera spegilmynd af Alþ., þ.e.a.s. það eigi að skipa útvarpsráð að nýju eftir hverjar kosningar, hvað þá um aðrar n. sem Alþ. kýs? Á ekki sama lögmál að gilda um þær líka? Á hinu háa Alþ. hefur verið dreift bæklingi sem heitir „Stjórnir, nefndir og ráð ríkisins árið 1973“. Í lauslegri samantekt minni kemur í ljós að þar eru alls 34 stjórnir, nefndir og ráð sem Alþ. kýs, 34 með útvarpsráði, 33 fyrir utan útvarpsráð. Ef á að taka upp þann sið að sérhvert nýtt Alþ. eða jafnvel sérhver ný ríkisstj. velji sér sinn meiri hl. í útvarpsráði, á þá ekki sama lögmál að gilda um hinar 33 n. sem eins eru kosnar? Ég vil nefna nokkrar n. í þessu sambandi. Hvað t.d. um stjórnarskrárnefnd, hvað um byggðanefnd, hvað um stjórn Viðlagasjóðs. Eru þetta ekki valdamiklar stofnanir í þjóðfélaginu? Er þá ekki jafnrík ástæða til þess, ef ástæða er til þess að ríkisstjórn hafi meiri hl. í útvarpsráði, að hún hafi líka meiri hl. í þessum þýðingarmiklu stofnunum? Hvað um bankaráð Búnaðarbanka Íslands, sem einnig er kosið af Alþ. til 4 ára? Væri ekki rétt þá líka, til þess að samræmi væri í stefnunni, að breyta l. um Búnaðarbanka Íslands þannig að bankaráðið beri að kjósa af hverju nýju Alþ. eða skipa af hverri nýrri ríkisstjórn? Hvað um húsnæðismálastjórn? Það er þýðingarmikil stofnun, sem hefur mikil áhrif í samfélaginu. Er ekki nauðsynlegt að sama regla gildi um húsnæðismálastjórn og á að gilda um útvarpsráð? Hvað um tryggingaráð? Er ekki nauðsynlegt að gera sams konar breyt. gagnvart því? Hvað um stjórnir eins og stjórn Kísiliðjunnar, stjórn Sementsverksmiðju ríkisins, orkuráð og stjórn Landsvirkjunar? Allar eru stjórnir þessara stofnana kosnar af Alþ. eins og útvarpsráð. Ef ríkisstj. telur nauðsynlegt að tryggja sér ávallt og á öllum tímum hreinan meiri hl. í útvarpsráði, þarf hún þá ekki líka að tryggja sér með sama hætti öruggan meiri hl. í stjórnum þessara stofnana? Hvað um bankaráð Seðlabanka Íslands? Hvað um bankaráð Landsbanka íslands? Hvað um bankaráð Útvegsbanka Íslands? Eiga ekki sömu reglur að gilda hér og um útvarpsráð? Eigum við að fara að taka upp, fyrst við þurfum að taka upp þessa reglu gagnvart útvarpsráði, þá reglu gagnvart öllum meiri háttar stjórnum og stofnunum og ráðum í okkar þjóðfélagi, taka upp bandarísku regluna um að skipta um allt niður í póstmeistara á hverjum stað þegar ný ríkisstj. tekur við? Ef við gerum þetta, hvernig fer þá fyrir okkur ef svipað ástand er í vændum og var á áratugnum milli 1950 og 1960 þegar ný ríkisstj. kom að völdum annað eða þriðja hvert ár? Slíkar ríkisstj. munu varla komast fram úr því eina verki, að reka menn úr stofnunum og stjórnum og ráða nýja. Þeir voru margir sem fögnuðu því út af fyrir sig þegar í embætti menntmrh. valdist valinkunnur maður, sem er á sinn hátt í annan stakk búinn en menntmrh. sem verið hafa hér um nokkuð langan aldur. En því miður virðist svo hafa farið að því, sem fyrirrennarar hans hafa gott gert í sambandi við Ríkisútvarpið, þ.e.a.s. að gera það að sjálfstæðri stofnun, eins sjálfstæðri stofnun og slík stofnun á að vera, hefur hann nú því miður látið einhverja menn tala sig til að breyta til verri vegar. Ég vænti þess fastlega að hæstv. menntmrh. endurskoði þá afstöðu sína að knýja fram breyt. á útvarpslöggjöf til þess eins að geta skipt um menn í útvarpsráði nokkrum mánuðum áður en það ætti að gera með eðlilegum hætti. Ég vænti þess fastlega að hæstv. ráðh. endurskoði þá ákvörðun sina, einfaldlega vegna þess að ég veit að fjölmargir þeirra, sem óánægðir eru með störf núv. útvarpsráðs og hafa harðlega gagnrýnt það, eru á öndverðum meiði við menntmrh. um að sú gagnrýni sé næg ástæða til þess að skipta um útvarpsráð fyrr en gildandi lög heimila og gera þar með þá kerfisbreyt. aftur á bak til gamalla viðhorfa sem afnumin var með lögum er sett voru fyrir 3 árum.



Herra forseti. Ég furða mig á því að hér skuli ungir þm. standa upp og hræðast það mest að nú skuli eiga að breyta einhverju, hér skuli hugsanlega þurfa að kjósa í eitthvað og hér skuli hugsanlega koma til greina að nýir menn komi til skjalanna. Ég satt að segja skil ekki svona hugsunarhátt, enda e.t.v. ekki búinn að vera á þingi nægilega lengi til þess að skilja eðli og tilgang bitlinga, né skilja eðli og tilgang þess að sitja í ráðum og stjórnum til þess að útdeila peningum, dagskráratriðum o.s.frv. Ég vona að ég verði aldrei það lengi á þingi að ég tileinki mér þann hugsunarhátt að það megi aldrei breyta neinu, aldrei hreyfa við neinu, það sé eitthvað óttalegt eða glæpsamlegt. Út af því, sem hv. 8. landsk. þm. sagði áðan, að það hlyti að vera skelfilegt fyrir Sjálfstfl. að missa núv. útvarpsráð vegna hins glæsilega kosningasigurs s.l. sumar, sem hann vildi þakka m.a. umræddu útvarpsráði, þ.e. óvinsældum þess, þá vil ég aðeins segja þetta: Það er alls ekki hugsun okkar, sem erum stuðningsmenn þess máls sem hér er til umr., að vera að gera þessa breyt. vegna Sjálfstfl., nema síður sé. Við erum að gera þetta vegna fólksins í landinu og vegna þess að við höfum sannfæringu fyrir því, að með því að gera það séum við að gera rétt, eins og ég mun koma að hér á eftir. Ég vil segja það við hv. 5. landsk., Kjartan Ólafsson, að það er enginn glæpur að vilja breyta um kosningafyrirkomulag á útvarpsráði. Og það er alveg ástæðulaust fyrir Alþb.- menn að tala með ofsa í þessu máli þó að við nokkrir sjálfstæðisþm. leyfum okkur að halda því fram að það eigi að kjósa að nýju í útvarpsráð skv. því lagafrv. sem hér liggur fyrir. En ég vil vita hann, hv. þm., fyrir að ráðast að manni utan Alþ. með svigurmælum og dylgjum fyrir starfa hans hérlendis. Þar réðst hv. þm. á mann sem hefur enga möguleika til þess að bera hönd fyrir höfuð sér hér á hv. Alþ., bæði gagnvart umr. hér og því sem skráð er í bækur Alþ. Ég spurði eldri þm. að því áðan hvort slíkt tíðkaðist yfirleitt í sölum Alþ., og hann sagði: Nei, þetta er ámælisvert. Hv. þm. getur notað Þjóðviljann til þessarar iðju, svo sem hann hefur gert hingað til. Hv. 5. landsk. sagði að núv. útvarpsráð hefði verið lýðræðislegra og betra að því leyti, að það hefði hleypt öllum að, það hefði enginn verið útilokaður að koma fram í útvarpi eða sjónvarpi vegna gerða þessa útvarpsráðs. Þetta er ekki rétt, og ég vil segja við hv. þm. að þetta útvarpsráð hefur ekki verið frábrugðið öðrum útvarpsráðum í því efni að útiloka eða torvelda að menn gætu komið fram, hvort sem væri í hljóðvarpi eða sjónvarpi. Það er nefnilega hægt að gera með ýmsum hætti. Menn geta óskað eftir því t.d. að koma í „Daginn og veginn“, en fá aldrei svar við því. Þeir geta talað við starfsmenn útvarpsins, sem eiga að fjalla um dagskrána, og fengið það svar: Jú, ég er búinn að greina frá nafninu, þú ert kominn á listann, en útvarpsráð hefur ekki tekið afstöðu eða útvarpsráð hefur raðað listanum þannig upp að viðkomandi kemur raunverulega ekki til greina. - Þetta hefur verið gert af núv. útvarpsráði og mun hafa verið gert af fyrri útvarpsráðum.  Út af því sem hv. 5. landsk. sagði um 1. des. og dagskrána, sem stúdentar voru með, og þeirri yfirlýsingu hans, að hann hefði ekki verið ánægður með þessa dagskrá, þá vil ég vekja athygli hv. þm. á því að Kjartan Ólafsson, 5. landsk., er nú einn af ritstjórum Þjóðviljans. Ég minnist þess að það kvað við annan tón í leiðara Þjóðviljans eftir þennan atburð, þegar Þjóðviljinn var að setja ofan í við Morgunblaðið fyrir það að Morgunblaðið skyldi hafa mótmælt eða gert aths. við það ofstæki sem kom fram hjá stúdentum umræddan dag, þannig að ekki fara alveg saman leiðaraskrif Þjóðviljans um þennan atburð og ummæli hv. þm. áðan. Því miður er hv. 3. þm. Reykv. farinn af fundi. Það hefði verið ærin ástæða til að mæla nokkur orð til þess ágæta manns, því hann lagði út af orðunum ofstæki. Hann talaði einnig um að ef Alþ. leyfði sér að samþ. það lagafrv., sem hér er til umr., fyrir jól, þá skyldi honum að mæta og öðrum sem hann taldi síg hafa ráð yfir. Ég mun ekki eyða orðum á þennan ágæta þm., þar sem hann hefur horfið úr þingsal og úr húsinu, en ég vil aðeins segja þetta: Það er þýðingarlaust fyrir hann eða aðra hv. þm. að vísa til þess að allir alþm. hafi greitt núgildandi fyrirkomulagi um kosningu útvarpsráðs atkv. sitt árið 1971. Mig gildir það einu þótt þeir hafi allir greitt þessu atkv. Ég leyfi mér að hafa aðra skoðun og halda henni fram án þess að flokka það undir glæpsamlegt athæfi. Samviska mín bíður mér það, vegna þess að núv. fyrirkomulag hefur reynst illa og undir núv. útvarpsráði hefur útvarpið og sjónvarpið verið misnotað herfilega. Í gegnum þessa fjölmiðla hefur verið traðkað á tilfinningum og siðgæðisvitund meginþorra þjóðarinnar. Ég vísa til þess sem átti sér stað 1. des. Ég vísa til þess þegar barnatíminn var notaður til þess að kasta aur að ákveðinni stétt manna. Og það er hægt að vísa á fleiri dæmi því til sönnunar sem ég hef sagt. Niðurstaða mín er sú, að útvarpsráð hefur ekki staðið i stöðu sinni, og það má birta í Þjóðviljanum. Það flokkast ekki undir neitt skelfilegt að þora að hafa afstöðu og segja mönnum, ef þörf krefur, að þeir hafi ekki staðið sig. Og það er ekki endilega gott að segja hér, eins og hv. 5. landsk. sagði áðan: Það hefur enginn verið rekinn frá útvarpi eða sjónvarpi. Það getur stundum verið nauðsynlegt að víkja mönnum úr starfi. Það á við um fyrirtæki, stofnanir og yfirleitt alla starfsemi. Ef einhver stendur ekki í stöðu sinni, þá á hann að víkja. Það flokkast ekkí undir það að menn séu að gera eitthvað óeðlilegt, þeir eru að gera skyldu sina. Þetta þekkjum við sem höfum unnið úti í atvinnulífinu á mörgum vinnustöðum, þar sem við höfum orðið að standa og falla með okkar eigin verkum. Fyrir okkur er það ekkert skelfilegt að þurfa að skipta um starf eða hverfa úr stöðu. Ég vil aðeins segja það, að því miður hefur núv. útvarpsráð stuðlað að ofstæki og örvað ofstæki og ég vil segja unnið gegn borgaralegu siðgæði, sem er eitur í beinum Þjóðviljamanna, gegn manneskjulegum viðhorfum, gegn íslenskri menningu og íslenskri erfð. Hafa hv. þm. gleymt 1. des. s.l. - ég spyr? Fór velþóknun Þjóðviljans, blaðs hv. 5. landsk. og 3. þm. Reykv., á þeirri svívirðu, sem þjóðinni var gerð í gegnum Ríkisútvarpið, e.t.v. fram hjá hv. alþm.? En það sem skiptir máli er þetta: Þjóðin tók eftir ofstækinu, og við, sem lesum Þjóðviljann, sáum hversu þóknanlega Ríkisútvarpið var notað þann dag í andíslenskum áróðri. Ég vil þó segja 5. landsk. þm. það til málsbóta, að hann lýsti yfir að hann persónulega hefði ekki verið ánægður með daginn. Ég get því miður ekki talað þau orð til 3. þm. Reykv., er ég hefði viljað, vegna fjarveru hans, en hann notaði sinn kansellistíl, þann valdsmannstón, dulbúnar hótanir o.s.frv. sem hv. þm. hlýddu á fyrr í kvöld, svo að ég læt það liggja á milli hluta sem ég hefði viljað segja um það sem hann sagði hér í kvöld. En eitt get ég þó ekki komist hjá að segja varðandi það atriði þegar hv. 3. þm. Reykv. var að víkja að því að menn yrðu að þola aðra. Þessi hv. þm. er því miður þekktur fyrir allt annað en að sýna öðrum umburðarlyndi. Það nægir að vísa í ræður hans á hæstv. Alþ. og skrif hans í Þjóðviljanum á undangengnum árum. Hins vegar viðurkenndi hv. þm. að það væri ekki hægt að útiloka pólitíska afstöðu manna eða skoðanir í útvarpsráði. Það er auðvitað rétt. Ég er sammála honum í því að það eigi ekki að nota útvarpsráð þannig að þeir menn, sem skipa útvarpsráð, séu eins og pólitískir varðhundar flokkanna. Það er laukrétt, og ég tek undir það. Hins vegar verð ég að segja það, að bæði hann og aðrir hv. þm., sem kunna að vera á móti því sem við segjum hér í þessu máli og öðrum, skulu láta af dulbúnum hótunum og tala um að ef ekki verði látið að vilja þeirra, eins og t. d. varðandi það mál sem hér um ræðir, að ef þetta mál fái afgreiðslu fyrir jól, þá skuli eftirleikurinn verða óvandur. Nei, góðir þm., svona karlar og svona vinnubrögð eru úrelt og bíta ekki alla. Hótanir duga ekki á það fólk sem hefur þurft að taka þátt í harðri baráttu utan þingsala. Það getur vel verið að slíkar hótanir dugi vel í skilmingaleik æfðra atvinnustjórnmálamanna, en þær duga ekki á okkur hina. Út af ummælum hv. 8. landsk. um kosningar í ráð, stjórnir og n. hins opinbera vil ég segja þetta: Það er skoðun mín að það eigi að kjósa í öll slík ráð, allar slíkar stjórnir og allar slíkar n. eftir hverjar alþingiskosningar. Það er ekkert óttalegt við það að mínu mati. Það á ekki að vera neitt óttalegt eða skelfilegt að skipta um menn ef meiri hl. breytist á Alþ. og jafnvel þó að hann breytist ekki. Þessi ótti við breyt., þessi ótti við að kjósa, þó að væri tvisvar, þrisvar á fjórum árum, er nefnilega rótgróin afleiðing þess illa kerfis sem við raunverulega búum við, þessa margslungna og vel ofna kerfis allra flokka. Það er enginn flokkur þar undanskilinn. Ég vil síðan varpa fram þeirri spurningu til hv. þm. sem eru á móti því lagafrv. sem hér er til umr.: Var það raunverulega tilgangurinn með lagabreytingunni 1971 að kjósa útvarpsráð sem skyldi hafa alræðisvald í 4 ár óháð öllu sem í kringum það skeði? Mér finnst það furðulegt þegar haft er í huga hversu áhrifamiklir þessir fjölmiðlar eru, útvarpið og sjónvarpið. Ég trúi því ekki að menn hafi ætlast til þess. Mér finnst að mörgu leyti að verið sé að gera úlfalda úr mýflugu þegar verið er að tala gegn því frv. sem hér er á ferðinni. Ég hef alltaf lítið svo á og lít enn þannig á, að hlutverk útvarpsráðs sé að gæta fyrst og fremst hlutleysis, gæta þess að í gegnum þessa fjölmiðla fari ekki hlutdrægt efni. Ég er einnig þeirrar skoðunar, að útvarpsráð eigi ekki að hafa bein afskipti af dagskrá eða efnisvali i útvarpi og sjónvarpi. Hjá útvarpi og sjónvarpi er mikið af hæfu og góðu starfsfólki. Það er aldrei talað um það. Það er alltaf verið að tala um þá pólitíkusa sem við kjósum í útvarpsráð. Hvað sem hver segir í þessu máli, þá er það staðreynd, það er aldrei talað um starfsfólkið sem vinnur hjá útvarpinu og sjónvarpinu. Mín skoðun er að aðalatriðið sé að það starfi gott fólk hjá þessum stofnunum, sem fái að starfa í friði fyrir okkur pólitíkusunum. Okkur, segi ég, ég geri ráð fyrir því að hver maður fái sömu tilhneiginguna til ræðumennsku eftir því sem hann situr lengur á hæstv. Alþingi. Aðalatriðið er að þetta fólk fái að njóta sín, og það er aðalatriðið fyrir íslensku þjóðina, fyrir fólkið sem á að njóta þessara fjölmiðla, að þarna sé hæfileikafólk. En það fær ekki hæfileikafólk til starfa á þessu sviði ef það fær ekki að vinna í friði fyrir stjórnmálamönnum, úr hvaða flokki sem þeir koma. Nei, góðir hv. þm., í þessu máli hefur því miður verið notað of mikið pólitískt glamur og sýndarmennska hjá sumum ræðumanna, alla vega hér í kvöld. Ég vil undirstrika, að með þeirri skipulagsbreytingu, sem hér um ræðir, er stefnt að minni beinum afskiptum útvarpsráðs og auknu sjálfstæði starfsmanna þessara stofnana með því að hverfa til gamla formsins. Með því hugarfari styð ég umrætt lagafrv. Þá yfirlýsingu gef ég hér. Ég efast ekki um að hv. þm., sem eru á móti þessu, muni reyna að snúa út úr þessum ummælum mínum, en þetta er mín skoðun og sannfæring. Ég er einnig sannfærður um að með skipulagsbreytingu þeirri sem hér um ræðir, að kosið skuli útvarpsráð eftir hverjar alþingiskosningar, muni starfsmenn útvarps og sjónvarps njóta sín betur en nú er reyndin. Svo er það annað mál, að hvað sem líður yfirlýsingum um kosningafyrirkomulag það sem upp var tekið 1971 um óháð hlutlaust útvarpsráð, þá var það kosið 100% pólitískri kosningu á Alþ. 1971. Hver einasti útvarpsráðsmaður var flokkslega eyrnamerktur, hver einasti. Þetta er staðreynd. Það er hræsni að halda því fram að útvarpsráðsmenn kjörnir 1971 hafi ekki allir verið kosnir á grundvelli flokkspólitískra kosninga. En ef menn vilja leika sér að því að bera blekkingar á borð og telja sjálfum sér og öðrum trú um að svo hafi ekki verið, verði þeim að góðu. Ég tek ekki þátt í þeim skrípaleik. Það vill nú svo til að þeir menn, sem voru kosnir í útvarpsráð 1971, munu allir vera flokksbundnir og ekki aðeins það, þeir hafa flestallir verið mjög virkir þátttakendur í hinum ýmsu stjórnmálaflokkum. M.a. er einn hv. þm. f Ed., situr þar í forsæti. Annar var frambjóðandi i síðustu alþingiskosningum og situr i miðstjórn annars stjórnmálaflokks o.s.frv. Ég spyr: Skyldu þessir menn afklæðast algerlega flokksbúningnum þegar þeir koma á útvarpsráðsfund? Ég svara bara fyrir mig og segi: Ég veit að þeir gera það ekki og sá, sem heldur öðru fram, fer með vísvitandi blekkingar, gegn betri vitund. Það er einnig rangt og vísvitandi ósannindi að halda því fram að núverandi útvarpsráð hafi ekki verið pólitískt í störfum sínum. Ég hef þegar nefnt nokkur atriði máli mínu til sönnunar um það efni og ég vísa einnig til ýmissa dagskrárliða sjónvarps og útvarps á s.l. þremur árum. Vitað er að sumir útvarpsráðsmenn hafa haft bein afskipti af dagskrárefnum í stað þess að láta ráðna starfsmenn sjá algerlega um efnisútvegun og framkvæmd dagskrár. Sumir útvarpsráðsmenn leyfðu sér að taka undir og leggja blessun sína yfir árásir á ákveðnar stéttir manna sem höfðu enga möguleika til að bera hönd fyrir höfuð sér. Nei, því miður kom í ljós að tilraunin með hið óháða og sjálfstæða útvarpsráð, sem farið var af stað með 1971, hefur gjörsamlega mistekist. Núv. útvarpsráð hefur verið hlutdrægt, mjög hlutdrægt, því miður. Meiri hl. var ákveðinn í upphafi síns ferils að boða landsmönnum ákveðna stefnu í menningar- og þjóðfélagsmálum, og það hefur ekki farið fram hjá þeim sem hafa hlustað á útvarpið eða horft á sjónvarpið að staðaldri. Sú stefna byggðist ekki á trú íslendinga á því þjóðskipulagi eða þeirri menningu sem íslenskt þjóðfélag hefur byggst á. Leitað var í ríkum mæli í aðrar áttir eftir efni sem hafði ákveðinn boðskap að flytja, boðskap sósíalismans, en það er boðskapur sem er íslensku þjóðinni mjög ógeðfelldur og gagnvart honum var þjóðin óvarin. Þetta er sannleikurinn, og þetta er sannleikurinn sem ekki má segja skv. kennisetningum hv. 5. landsk. þm., án þess að á menn sé ráðist og sagt að hér sé um Morgunblaðsofstæki að ræða. En í síðustu alþingiskosningum tók þjóðin sjálf af skarið. Hún hristi af sér þetta ok með eindregnum kosninganiðurstöðum og alþb.- menn verða að þola það að þjóðin óskaði ekki eftir þeim boðskap sem þeir hafa verið að reyna að flytja okkur í gegnum sjónvarp og útvarp undanfarin ár. Ef hægt er að ráðast að mönnum fyrir að segja sannleikann frammi fyrir hv. alþm. Alþb., þá verður að hafa það, ef þeir bregðast svo við sem við höfum horft hér á í kvöld. Íslenska þjóðin vildi nýja ríkisstj. og hún vildi nýja stefnu sem var meira og betur í samræmi við íslenskan og þjóðlegan hugsunarhátt. Það þarf ekki að flytja inn stefnur fyrir okkur íslendinga, við eigum nægilega góða menningu til þess að standa á. Íslenska þjóðin þarfnast ekki pólitísks uppeldis eða leiðsagnar frá hinum nýju sósíalísku uppalendum sem mynda meiri hl. í núverandi útvarpsráði. Þetta er kannske of hreinskilið sagt, en ég vona að það sé þá ágætur matur fyrir hv. 5. landsk. Þess vegna segi ég hiklaust að það er óhjákvæmilegt að breyta til hins fyrra horfs og kjósa útvarpsráð eftir hverjar alþingiskosningar. Það getur vel verið að hv. þm. Alþb. takist að hóta mönnum svo hér á hæstv. Alþ. að menn treysti sér ekki til að afgreiða þetta mál sem skyldi nú. En þá vil ég aðeins segja þetta: Það er þeim ekki til sóma að vera með hótanir þótt menn vilji halda til streitu skoðunum sinum og sannfæringu, þótt þær séu mjög andstæðar skoðunum Alþb.- manna. Svo skulum við, ágætir þm., minnast þess og hafa það hugfast, að útvarpsráð er ekki eingöngu til þess kjörið að gæta pólitísks hlutleysis, heldur er það einnig og fyrst og fremst til þess kjörið að gæta þess að fólkið í landinu fái notið þessara fjölmiðla í samræmi við óskir þess og þarfir. Því miður líta allt of margir stjórnmálamenn á opinberar stofnanir sem eitthvert góss, sem sé fyrir þá og nánustu fylgismenn þeirra. Það gleymir að almenningur, fólkið í landinu, á öll opinberu fyrirtækin og stofnanirnar, en ekki pólitískir refir eða dulbúnir skoðanabræður þeirra. Ég treysti því að Alþ. geti eftir hverjar kosningar kosið útvarpsráð í samræmi við vilja meiri hl. þjóðarinnar. Ég treysti því að þannig kjörið útvarpsráð geti, frekar en það útvarpsráð sem kjörið var á grundvelli gildandi laga, gætt betur fyllsta hlutleysis og verndað einstaklinga og stéttir manna frá árásum öfgafólks sem hefur misnotað þessa fjölmiðla herfilega og sært þjóðernislegar tilfinningar meginþorra þjóðarinnar. Ég treysti því að útvarpsráð, kjörið eftir hverjar alþingiskosningar, geri starfsmönnum útvarps og sjónvarps kleift að vinna sjálfstætt og óháð að þeim mikilvægu verkefnum, sem þetta fólk innir af hendi, ekki fyrir stjórnmálamennina eða stjórnmálaflokkana, heldur fyrir íslensku þjóðina.

Sigurlaug Bjarnadóttir Hæstv. forseti. Það mun nú alldregið af þingheimi, svo áliðið sem orðið er, enda skal ég ekki halda þessum umr. áfram lengi. Það vill svo til að tveir ræðumanna hér, hv. 11. þm. Reykv. og hv. 6. landsk., hafa sagt að meginefni það sem ég vildi sagt hafa, þannig að ég get orðið stuttorð hér. Ég vil aðeins gera grein fyrir atkv. mínu, hvers vegna ég styð umrætt lagafrv. Mér er óskiljanleg sú mótsögn sem kemur fram í málflutningi andófsmanna þessa frv. sem vilja að útvarpsráð sé kjörið af Alþ., en telja það óhæfu að ráðið sé kjörið að nýju þegar nýtt Alþ. kemur saman og ný ríkisstj. tekur við völdum. Þetta er einkennileg mótsögn úr því að við á annað borð höfum meðtekið þessa skipan. Þar fyrir vil ég lýsa yfir að ég er ekki ánægð með hana. Ég vildi miklu fremur að útvarpsráð væri kjörið algerlega ópólitískt, til þess væru kjörnir menn með alhliða menningarlegan áhuga, frjálslyndi og viðsýni, góða menntun og góðan vilja til þess að reynast dyggir og trúir í starfi. Þegar ég segi: góða menntun, þá á ég ekki endilega við doktora og prófessora, eftir þeim skilningi sem ég legg í orðið menntun, heldur einfaldlega sannmenntaða menn sem láta hlutverk sitt ekki mótast af pólitískum skoðunum umfram það hlutverk sem útvarpsráð hlýtur að vera ætlað í hverju menningarþjóðfélagi, að upplýsa, fræða, mennta og skemmta fólki en troða ekki á framfæri einhverri ákveðinni pólitískri kennisetningu eða kreddu. Það hefur verið sagt hér að útvarpslögunum hafi verið breytt 1971 til að stefna í þessa átt. Það var vissulega viðleitni í rétta átt að gera það óháðara, frjálslyndara og óbundnara pólitískum valdahlutföllum á Alþ. eða í þjóðfélaginu yfirleitt. Hafi þessi tilraun verið vel meint, þá hljótum við að viðurkenna, því miður, að hún hefur mistekist. Þess vegna er þetta lagafrv. komið fram á Alþ., vegna þess að meiri hl. Alþ. og þjóðinni allri finnst að þessi skipan útvarpsráðs, eins og hún hefur verið undanfarin 3 ár, hafi ekki gefist nógu vel, að meiri hl., sem þarna komst til áhrifa, hafi brugðist þeim trúnaði sem þeim bar að halda sem kjörnir fulltrúar í útvarpsráði. Það er einlæg sannfæring mín að útvarpið sem stofnun megi ekki og eigi ekki að vera vettvangur pólitískra áróðursafla. Það má ekki vera áróðurstæki eins eða neins stjórnmálaflokks, hvorki svokallaðra hægri afla né þeirra vinstri. Ég verð að segja að ég hef því miður orðið að fallast á það sjónarmið að það hafi ekki verið gætt þess jafnvægis og þeirrar óhlutdrægni sem á að stjórna störfum útvarpsráðs. Maður hefur æ ofan í æ orðið var og óþægilega var við hið gagnstæða. Ég vil leiða hjá mér að tala um 1. des, hátíðadagskrá íslenskra stúdenta. Ég held að það sé rétt, að það er varla hægt að ásaka útvarpsráð um það, eigi þessi hefð að haldast, að gefa stúdentum orðið á þessum fullveldísdegi þjóðarinnar. Ég vil aðeins segja það, að mikið hefur íslenska stúdenta sett niður frá því sem áður var, þegar íslensk þjóðrækni og þjóðerni var meginstoðin í málflutningi þeirra öllum, hvar sem var og hvenær sem var. En þegar svo er komið að íslenskir menntamenn taka baráttusöng sósíalista, Internasjonalinn, fram yfir íslenska þjóðsönginn, þá tel ég að þeir megi tala ofurlítið lægra um þjóðlega reisn og um íslenskt þjóðerni með minni fjálgilegheitum. Ég ætla ekki að orðlengja um þetta, eins og ég lofaði í upphafi, en segja örfá orð vegna þess sem fram kom hjá hv. 8. landsk. um öll ráðin og n. Ég skal ekki fara út í það hér að vega og meta hvort við eigum að hafa sama hátt á. En mér sýnist óendanlega miklu stærra mál hvort útvarpsráð er skipað viðsýnum, frjálslyndum og samviskusömum mönnum en jafnvel þó að það væri bankaráð, stjórn Kísiliðju eða Sementsverksmiðju. Ég held að það sé augljóst mál, að að því er varðar mótun útvarpsins sem voldugs fjölmiðils á allt okkar þjóðlíf og skoðanir, þá er þetta ekki sambærilegt. Annað mál er, eins og hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson tók fram, að hitt kemur vel til álita. Ég er ekki reiðubúin að láta álit mitt í ljós um það. En hitt er víst, og ég vil endurtaka það, að vilji til breyt. núna er til kominn vegna þess að alþjóð hefur blöskrað hvernig útvarpið hefur verið notað í þágu pólitísks valdatafls allt niður í það að reyna að nota það til þess að innræta óþroskuðum börnum vissar pólitískar skoðanir. Þá tel ég, að við séum komin nálægt hættulegri pólitískri spillingu, þegar ríkisútvarp er orðið að innrætingartæki ákveðinna pólitískra skoðana. Þegar stjórnarandstæðingum nú blöskrar ofstæki og öfgar, þá er það aðeins að gerast að þeir hitta sjálfa sig fyrir. Það er vegna þess að þetta frv. er hér fram borið. Við skulum tala alveg tæpitungulaust um það, vegna þess að það er að gefnu tilefni. Núv. meiri hl. útvarpsráðs hefur brugðist trausti almennings. Og ég vil vona að útvarpsráð verði um ókomin ár betur skipað verði það af pólitísku flokkunum gert, þá beri þeir gæfu til að velja til þess starfa menn sem þeir treysta í menningarlegu tilliti umfram pólitískan áróðursmátt. Og ég lýsi því yfir að ég greiði þessu lagafrv. atkv. mitt vegna þess að ég vil að í útvarpsráði gæti meira frjálslyndis og víðsýni en gert hefur á s.l. 3 ára tímabili. Ég vil í einlægni vona að næstkjörið útvarpsráð láti víti þess, sem nú hverfur senn af starfssviðinu, sér að varnaði verða.

Karvel Pálmason Hæstv. forseti. Þegar þetta mál var tekið á dagskrá hér í gær, seinni hlutann í gærdag, gerði ég aths. og mótmælti þeim vinnubrögðum sem þá var gert ráð fyrir að viðhafa. Hæstv. menntmrh. tók það til greina og mér finnst þess vegna sjálfsagt að sýna þá tillitsemi hæstv. forseta og öðrum að vera stuttorður, og mér finnst það vel til fallið að ég ljúki þá þessari 1. umr. Ég geri ráð fyrir að það séu ekki margir sem eiga eftir að tala, þó að vel megi vera að hæstv. menntmrh. sjái ástæðu til þess að koma upp hér á eftir. Ég skal segja það strax að ég ætla ekki að fella dóm, hvorki yfir því útvarpsráði, sem nú er, né öðrum þeim útvarpsráðum sem verið hafa. Ég ætla ekki að fella neinn dóm um starfsemi þessara aðila. Ég ætla aðeins að lýsa skoðunum mínum gagnvart því, sem hér er á ferðinni, og því sem ég tel að geti verið hættulegt fordæmi fyrir þá sem á eftir koma. Ég vil segja það strax að ég hugsa að ég hefði getað trúað flestum, ef ekki öllum, fremur en núv. hæstv. menntmrh. til þess að vera slíkur baráttumaður fyrir þessu frv. eins og hann virðist vera. Ég vil byrja á því - ég vænti að hæstv. menntmrh. heyri það - að spyrja hann sömu spurninga og hann var spurður í hv. Ed. í gær: Telur hæstv. menntmrh að slíkt frv. hefði verið lagt fram hér á Alþ. ef vinstri stjórn hefði verið mynduð að loknum síðustu kosningum? Nú virðist hæstv. menntmrh. vera búinn að fá þann umhugsunarfrest sem hann taldi sig ekki hafa haft í gær þegar hann var að þessu spurður, taldi sig þá ekki geta svarað. Hann sagði í ræðu í kvöld að hann teldi að þessu væri ómögulegt að svara. Nú svarar hann því til að hann teldi það mjög líklegt.

En ég veit ekkert um það samt.

Nú, þá er dregið í land aftur. En hvað sem um það er, þá sagði hæstv. menntmrh. áðan að hann hefði skipt um skoðun frá 1971 þegar hann stóð að því að samþ. núgildandi lög að því er varðar útvarpsráð. Ekki færði hæstv. ráðh. nein rök fyrir því, hver væri orsökin að þeim skoðanaskiptum sem hann hafði haft í þessu máli. Vel má vera að hann eigi það eftir, ég bíð þess að heyra ef það kemur fram. Mér hefur komið það í hug núna hinar síðustu vikur og daga að hæstv. menntmrh. væri svo sannarlega búinn að setja í gang hreinsunardeildina, eins og menn kalla það, því að fátt hefur verið um meina rætt en það, sem gerst hefur í hans rn. að undanförnu, og í áframhaldi af því það frv. sem hér er nú til umr. Ég ætla ekki að ræða það mál sérstaklega, tel ekki ástæðu til þess, en mér kom þetta í hug þegar þetta frv. var lagt fram, vegna þess að ég tel að þetta frv. sé fyrst og fremst flutt til þess að losa sig við þá einstaklinga í útvarpsráði sem nú eru, að því er sumum virðist í stjórnarherbúðunum, þyrnir í augum manna. Mér finnst það ákaflega hæpið að taka upp þá reglu aftur, sem horfið var frá fyrir 3 árum, að það skuli í hvert skipti sem alþingiskosningar hafa farið fram kjósa nýtt útvarpsráð. Og mér finnst að þetta geti átt við um miklu fleiri stjórnir og ráð stofnana en útvarpsráð, að það sé afar hæpið að taka upp algilda reglu um að það skuli í hvert skipti að afloknum kosningum kjósa nýjar stjórnir og ný ráð. Ég a.m.k. vil ekki líta á allt slíkt með pólitískum augum. Og ég get tekið undir það sem kom fram áðan hjá hv. síðasta ræðumanni, að ég mundi miklum mun frekar fella mig við það, ef hægt væri að finna eitthvert form á því til dæmis í sambandi við kosningu á útvarpsráði að það væri reynt að draga úr pólitískum áhrifum sem þar eðlilega verða meðan kosningafyrirkomulag til þess er eins og það er í dag. Ég hef verið þeirrar skoðunar og hef látið það koma fram, að mér finnst að það sé full ástæða til þess að reynt sé að draga úr pólitísku áhrifavaldi innan stofnana, þannig að ég tel ekki eðlilegt að útvarpsráð sýni endilega styrkleikahlutföll þess meiri hl. sem er hverju sinni á Alþ. Ég hygg að hv. þm. fari ekki í grafgötur með það, af því sem nú þegar hefur verið sagt, að ég er andvígur þessu frv. sem hér liggur fyrir. Ég tel að ekki hafi verið færð nein það haldgóð rök fyrir því að æskilegt sé að hverfa aftur til þess sem var, að það hafi sannfært mig um að réttlátt sé að breyta nú til. En það eru ekki bara stjórnarandstæðingar hér á Alþingi sem eru þessarar skoðunar, eins og ég hef nú verið að lýsa. Mér fannst bæði ræða hv. þm. Guðmundar H. Garðarssonar og hv. þm. Sigurlaugar Bjarnadóttur vera að verulegu leyti hnútukast í hv. 3. þm. Vestf., hæstv. forseta Ed., því að hann virðist hafa nákvæmlega sömu skoðun og hér hefur komið fram hjá mörgum ræðumanna í kvöld. Hann er ekki sannfærður um að það sé æskilegt að breyta þessu nú. Hann telur að það hafi ekki neitt komið fram, bersýnilega á þeim 3 árum, sem liðin eru frá því að breytingin var gerð, sem gerir það eðlilegt að breyta til þess sem áður var. Þannig eru a.m.k. til þau sjónarmið innan stjórnmálaflokkanna og sjálfsagt hjá fleirum, sennilega mörgum fleirum en hv. þm. Þorvaldi Garðari Kristjánssyni, sem falla nokkuð saman við þau viðhorf sem við stjórnarandstæðingar höfum haldið fram. Mér finnst það heldur stór orð, sem hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson viðhafði hér áðan, þegar hann fullyrti að það hefði verið traðkað á siðgæðisvitund almennings í landinu, það hafi verið traðkað á hinu borgaralega siðgæði af núv. útvarpsráði eða meiri hl. þess. A.m.k. treysti ég mér ekki til þess að taka mér í munn svo stór orð, hvorki um núv. útvarpsráð né fyrrv. útvarpsráð. Ég er því ekki hér, eins og ég gat um í upphafi, að dæma núv. eða fyrrv. útvarpsráðsmenn. Ég held að stóryrði í þessum efnum þjóni engum tilgangi. Menn eiga að geta rætt þetta á málefnalegum grundvelli og gert grein fyrir skoðunum sínum. Ég vil taka það alveg skýrt fram, af því að það hefur verið nokkuð rætt hér um það sem gerðist 1. des. s.l., að það er langt frá því, að ég hafi verið ánægður með það sem þar kom fram. Ég tek undir það, sem fram kom hjá síðasta ræðumanni, að mér finnst að íslenska stúdenta setji niður við slíka meðferð mála. En ég vil ekki og tel ekki að það sé með neinum hætti hægt að ásaka núv. útvarpsráð fyrir þetta. Hér er um að ræða aðila innan Háskóla Íslands sem hlýtur að bera ábyrgð á því sem þarna fór fram. Ég held að það sé með engum hætti hægt að draga núv. útvarpsráð fram sem sökudólg í þeim efnum sem þarna er um að ræða. Þar eru aðrir aðilar sem hljóta að svara fyrir. Hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson spurði hvort það hafi virkilega verið tilgangur þeirra sem stóðu að þessari breyt. 1971 að þessir aðilar fengju alræðisvald í 4 ár? Auðvitað hlýtur það að hafa verið tilgangur þeirra manna, sem breyttu þessum lögum á þann hátt að útvarpsráð yrði kosið til 4 ára, að sú kosning gilti þann tíma. Ég held að það hljóti að hafa verið. Og mér fyrir mitt leyti finnst það ekki óeðlilegt í starfi sem þessu, sem ég a.m.k. held að sé ærið starf og taki nokkurn tíma að komast inn í og sinna þannig að vel sé, og það sé ekki æskilegt að vera með tíðar breyt. í mannavali í sambandi við svona starfsemi. Það gætu komið upp þau tilfelli, hafa komið upp og geta það enn, ef menn vilja endilega miða þetta víð kosningar. Kosningar geta verið tíðar og því a.m.k. spurning hvort það sé stigið inn á rétta braut að breyta því, sem hér um ræðir, til þess sem áður var og miða þá endilega við kosningar til Alþ. Eins og ég sagði áðan, ég skal ekki vera langorður. Ég vona að ég hafi ekki orðið til þess að hv. þm., sem var að biðja um orðið, hafi talið sig knúinn til þess. En hvað um það, ég vil að síðustu segja það sem mína skoðun, eftir það sem hæstv. menntmrh. sagði hér í kvöld, að ég lít svo á eftir þau ummæli sem hann viðhafði, að hann ætli sér ekki að keyra þetta mál í gegnum hv. deild á þeim stutta tíma sem eftir er þar til þm. fara í jólaleyfi. Ég lít svo á, ef hann kemur ekki fram með neina aths. við það, að þá sé það hans ætlan að málið fari til n. en komi síðan til afgreiðslu eftir að þing kemur saman á ný að jólaleyfi loknu.