Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Gengið er til dagskrár og fyrir tekið eina dagskrármálið, stefna ríkisstjórnarinnar, skýrsla forsætisráðherra og umræður um hana sem verður útvarpað og sjónvarpað héðan úr Alþingishúsinu. Umræðurnar skiptast í þrjár umferðir. Forsætisráðherra hefur 20 mínútur til framsögu en aðrir þingflokkar en þingflokkur forsætisráðherra hafa 12 mínútur í fyrstu umferð, í annarri umferð hafa þingflokkarnir sex mínútur en í þeirri þriðju fimm mínútur hver þingflokkur. Röð flokkanna er í öllum umferðum þessi: Samfylkingin, Sjálfstæðisflokkur, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, Framsóknarflokkur og Frjálslyndi flokkurinn. Ræðumenn Samfylkingarinnar verða í fyrstu umferð Jóhanna Sigurðardóttir forsætisráðherra, Ásta R. Jóhannesdóttir, félags- og tryggingamálaráðherra, í annarri umferð og Helgi Hjörvar, 7. þm. Reykv. n., í þriðju umferð. Ræðumenn fyrir Sjálfstæðisflokk verða Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, 1. þm. Suðvest., í fyrstu umferð, Einar K. Guðfinnsson, 5. þm. Norðvest., í annarri umferð og Björn Bjarnason, 6. þm. Reykv. s., í þriðju umferð. Ræðumenn fyrir Vinstri hreyfinguna – grænt framboð verða Steingrímur J. Sigfússon, fjármálaráðherra og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, í fyrstu umferð, í annarri Álfheiður Ingadóttir, 11. þm. Reykv. s., og í þriðju umferð Árni Þór Sigurðsson, 9. þm. Reykv. n. Fyrir Framsóknarflokk tala Birkir J. Jónsson, 6. þm. Norðaust., í fyrstu umferð, í annarri Eygló Harðardóttir, 8. þm. Suðurk., og í þriðju umferð Siv Friðleifsdóttir, 10. þm. Suðvest. Fyrir Frjálslynda flokkinn tala í fyrstu umferð Guðjón A. Kristjánsson, 6. þm. Norðvest., Kristinn H. Gunnarsson, 9. þm. Norðvest., í annarri umferð en í þriðju umferð Grétar Mar Jónsson, 10. þm. Suðurk.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Það gengur þess enginn dulinn að þjóð okkar er að ganga í gegnum djúpan efnahagslegan öldudal. Ríkisstjórnin þarf á skömmum tíma að bregðast við af ábyrgð til að halda atvinnulífinu gangandi og þétta öryggisnetið um heimilin og fjölskyldurnar í landinu. Þjóðum í okkar heimshluta hefur vegnað best þegar saman fer samfélagsleg ábyrgð og nýting kosta markaðarins í þágu almannahagsmuna en ekki sérhagsmuna. Við skulum læra af þeim mistökum sem við erum nú að súpa seyðið af. Hrun fjármálakerfisins hér á landi leiddi til umróts meðal almennings, mótmæla sem byggðust á réttlátri reiði og ekki síður ríkri þörf til afskipta og aðgerða. Það er von mín að sú upplausn sem verið hefur í samfélaginu sé nú að baki og við séum nú á sáttaleið. Sá jarðvegur sem varð til í þessu erfiða efnahagsástandi hefur leitt til frjórrar þjóðfélagsumræðu. Sú umræða hefur verið öflug, margvíslegar hugmyndir og kröfur um breytta skipan samfélags okkar hafa komið fram. Almenn þátttaka hefur verið víðtækari en við höfum áður þekkt hér á landi. Við höfum heyrt sjónarmið frá fjölda fólks. Ég tel að það sé mikilvægt fyrir okkur sem störfum í stjórnmálum að finna leiðir til þess að raddir sem flestra fái að heyrast. Við megum ekki binda okkur svo í viðjum flokkakerfis að fólkið fjarlægist okkur. Enginn sem starfar í stjórnmálum vill fjarlægjast þá sem þeir eru að þjóna. Okkar starf byggist á því að vera í góðum tengslum við almenning, þá sem hafa kosið okkur til verka. Ég er sannfærð um að umrótið undanfarið hefur snert okkur öll og haft áhrif á okkur til frambúðar. Sú ríkisstjórn sem nú hefur tekið til starfa varð til við afar sérstakar aðstæður. Ákall fólks um breytingar hefur haft áhrif og mun ríkisstjórnin kappkosta að finna þessum röddum og þeim kröfum sem komið hefur verið á framfæri farveg í verkum sínum og vinnubrögðum. Ný ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs leggur sérstaka áherslu á eftirfarandi breytingar í þágu lýðræðis og aukins réttlætis í samfélaginu: Breytingar á stjórnarskránni er kveði á um sameign þjóðarinnar á náttúruauðlindum, þjóðaratkvæðagreiðslur og stjórnlagaþing, sem mun marka tímamót með þátttöku almennings við mótun stjórnskipunar í landinu. Sömuleiðis verður hafinn undirbúningur að gerð siðareglna í Stjórnarráðinu, lagaákvæða um ráðherraábyrgð, þannig að þau verði sambærileg og meðal nágrannaþjóða, og nýrra reglna um skipan hæstaréttar- og héraðsdómara. Þá verður kosningalögum breytt með þeim hætti að opnað verður á möguleika þess að taka upp persónukjör í kosningum til Alþingis, helst þannig að það komist til framkvæmda í komandi kosningum. Allar þessar breytingar stuðla að því að efla lýðræðið og aðkomu almennings og afnema hvers kyns mismunun sem hefur verið gagnrýnd. Þær eru merki um að kröfur almennings í umræðu undanfarinna vikna, hafi náð eyrum stjórnvalda og finni sér nú farveg í verkefnum ríkisstjórnarinnar. Ágætu Íslendingar. Undanfarnir mánuðir hafa verið okkur öllum erfiðir. Fjöldi fólks hefur tapað eignum sínum og atvinnu, fyrirtæki eru sum hver komin í þrot og önnur eru í hægagangi. Við þurfum öll að hjálpast að við að koma atvinnulífinu af stað aftur, að fá gangverk efnahagslífsins til að virka svo fyrirtækin og ekki síður heimilin fái betur þrifist. Óhjákvæmilegt er að líta til þeirra tenginga sem eru á milli atvinnu-, efnahags- og stjórnmálalífs í landinu þegar við ráðumst gegn spillingu í okkar samfélagi. Við skulum hefja þá göngu núna og við skulum hefja hana saman. Um leið skulum við halda okkur við siðlegar aðferðir við uppgjörið. Við skulum halda í heiðri þá grundvallarréttarreglu að enginn er sekur fyrr en það hefur verið leitt í ljós lögum og reglum samkvæmt. Höldum í heiðri mannréttindi allra og gætum þess að uppgjör okkar snúist ekki upp í „nornaveiðar“ af neinu tagi. Við búum í réttarríki og það er hvorki vilji ríkisstjórnar né alþingismanna að ganga á svig við meginreglur réttarríkisins. Það vil ég undirstrika hér í kvöld. Miklu skiptir hins vegar að okkur takist að endurvekja traust fólks í landinu á stjórnvöld og gangvirki efnahagslífsins. Við þurfum jafnframt að endurreisa virðingu og bæta orðspor Íslendinga á erlendum vettvangi. Engin þjóð fær vel þrifist án heilbrigðra samskipta við erlendar þjóðir. Það er beint samhengi á milli ímyndar okkar og orðspors á erlendum vettvangi og endurreisnar efnahagslífsins hér á landi. Við þurfum að stokka upp í fjármála- og eftirlitskerfi okkar. Það hefur brugðist þannig að þessar stofnanir hafa því miður glatað trúverðugleika sínum bæði gagnvart umheiminum og okkar eigin samfélagi. Við það verður ekki unað því að aðilar sem ekki njóta trausts geta ekki gegnt lykilhlutverki við endurreisn samfélagsins. Við verðum að horfast í augu við þá staðreynd. Við stjórnmálamenn erum hér ekki undanskildir. Þess vegna er mikilvægt að boðað verði til kosninga í vor þar sem stjórnmálamenn munu leggja verk sín í dóm kjósenda. Ný ríkisstjórn hefur þegar hafist handa og hefur lagt fram frumvarp til laga um breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands. Nú þegar hefur yfirstjórn Fjármálaeftirlitsins vikið og brýnt er að skipa nýja stjórn yfir eftirlitið hið fyrsta. Ríkisstjórnin hefur nú farið þess á leit við yfirstjórn Seðlabankans að hún stígi líka til hliðar. Bankarnir hafa gengið í gegnum viðamiklar breytingar og enn er því ferli ekki lokið. Eitt af mikilvægustu forgangsverkefnum ríkisstjórnarinnar er að tryggja að fjármálastofnanir öðlist þann styrk sem þarf til að þær geti stutt vel við uppbyggingu atvinnulífsins. Í samræmi við samkomulag Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og stjórnvalda vinnum við nú ötullega að þessu verkefni, að endurreisa fjármálakerfið. Efnahagsáætlun ríkisstjórnarinnar og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins gengur samkvæmt áætlun og stjórnvöld munu sjá til þess að samstarfið við sjóðinn verði skilvirkt og traust. Lögð er áhersla á það af hálfu ríkisstjórnarinnar að markvisst og hratt verði unnið að því að ljúka mati á eignum gömlu og nýju bankana. Það hefur gengið hægar en reiknað var með í upphafi. Þegar því verki er lokið verður hægt að ljúka við endurfjármögnun bankanna. Kappkosta verður að koma hjólum atvinnulífsins af stað sem fyrst, fyrirtækin glíma við örðugri aðstæður en nokkur dæmi eru til um, gríðarlega skuldsetningu, samdrátt í eftirspurn og tekjum, ótryggan gjaldmiðil og hátt vaxtastig. Við þessar aðstæður þurfa bankarnir vitanlega að gæta varúðar. Þeir þurfa um leið að axla þá ábyrgð að veita fyrirtækjunum aðhald og taka þátt í endurreisnarstarfinu. Með hratt lækkandi verðbólgu sem virðist blasa við skapast forsendur fyrir lækkun stýrivaxta og hagfelldara umhverfi fyrir atvinnulífið. Í gjaldeyris- og peningamálum þarf að skapa skilyrði fyrir því að hægt verði að draga úr gjaldeyrishöftum og lækka vexti sem fyrst. Ég vænti þess að ríkisstjórnin muni þegar í næstu viku gera nánari grein fyrir fyrirætlunum sínum um endurreisn fjármálakerfisins og ýmsum mikilvægum ráðstöfunum sem því tengjast. Nefnd á vegum forsætisráðuneytisins sem starfar undir forustu Svíans Mats Josefssons mun gera ríkisstjórninni grein fyrir fyrstu tillögum sínum í lok þessarar viku. Markmiðið er að hér dafni heilbrigð fjármálastarfsemi sem fyrst og fremst tekur mið af þörfum viðskiptavina bankanna. Þannig verði lagður grunnur að því að bæta hag fyrirtækja og almennings. Grundvallaratriði í starfi nýrrar ríkisstjórnar er ábyrg stjórn efnahags- og peningamála. Í ríkisfjármálum þarf að leggja drög að áætlun til næstu missira og hefja undirbúning fjárlagavinnunnar fyrir næstu ár. Í frumvarpi til laga um breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands, sem lagt hefur verið fram á Alþingi er mælt fyrir um sérstaka peningastefnunefnd. Nefndin fari með ákvörðunarvald um beitingu stjórntækja bankans í peningamálum. Slík peningastefnunefnd gæti leikið lykilhlutverk við mótun stefnu í gjaldeyris- og peningamálum hér á landi á næstu missirum. Í nefndinni er gert ráð fyrir að sæti eigi sérfræðingar utan bankans, innlendir sem erlendir. Slíkt getur verið til þess fallið að auka á trúverðugleika þeirrar peningastefnu sem rekin er. Góðir landsmenn. Atvinnuleysistölur hér á landi eru allt of háar um þessar mundir og því miður gætu þær átt eftir að hækka. Að baki þessum tölum eru einstaklingar, feður, mæður og börn. Heilu fjölskyldurnar verða fyrir áhrifum þess samdráttar sem við göngum nú í gegnum. Það er sárt til þess að vita að glæfraleg viðskipti fárra hafi leitt til atvinnuleysis rúmlega 13.000 manna. Við þessu verðum við að bregðast með aðgerðum sem fjölga störfum og verja þau störf sem fyrir eru. Við munum leita markvisst leiða til þess að örva fjárfestingu innlendra og erlendra aðila og skapa ný störf á almennum vinnumarkaði. Ríkisstjórnin mun fljótlega kynna áætlun um opinberar framkvæmdir og útboð. Þegar hafa verið efld úrræði á sviði vinnumarkaðsmála og nýsköpunar. Heimildir Íbúðalánasjóðs til lánveitinga vegna viðhaldsverkefna á íbúðarhúsnæði verða rýmkaðar og tekin verður upp full endurgreiðsla á virðisaukaskatti vegna vinnu manna á byggingarstað við slík viðhaldsverkefni. Við vitum að stórir framkvæmdaaðilar bíða hreinlega eftir því að hefjast handa. Okkur ber að stuðla að því að það geti gerst sem allra fyrst. Í sama tilgangi höfum við jafnframt einsett okkur að efla útlánagetu Byggðastofnunar. Við munum efla samráð við aðila vinnumarkaðarins í öllum þessum mikilvægu verkefnum. Við munum grípa til markvissra aðgerða til að bregðast við fjárhagsvanda heimila í landinu í virku samráði við hagsmunaaðila. Sett verður á fót velferðarvakt margra aðila sem mun fylgjast með afleiðingum bankahrunsins og gera tillögur um aðgerðir. Hér verðum við að draga lærdóm af biturri reynslu Finna. Ríkisstjórnin hefur þegar afgreitt frumvarp til laga um greiðsluaðlögun, sem er nýmæli hér á landi sem ég hef lengi barist fyrir. Á næstunni verða lögð fram fleiri frumvörp sem bæta réttarstöðu einstaklinga sem eiga í tímabundnum greiðsluerfiðleikum. Gjaldþrotalögum verður breytt með þeim hætti að réttarstaða skuldara verði bætt. Fram til þessa hefur um of verið einblínt á réttarstöðu lánveitenda þegar um gjaldþrotaskipti er að ræða. Sett verða lög um séreignarsparnað sem veita sjóðfélögum tímabundna heimild til fyrirframgreiðslu úr séreignarsjóðum til að mæta brýnum fjárhagsvanda. Góðir landsmenn. Hér hef ég rakið efnislega meginatriði í sáttmála þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr við stjórnvölinn. Þessi ríkisstjórn er minnihlutastjórn Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem situr með stuðningi Framsóknarflokksins. Hún er um margt einstök, þótt skammtímastjórn sé. Í fyrsta sinn sitja jafnmargar konur og karlar í ríkisstjórn hér á landi og er það í þriðja sinn sem slíkt gerist á heimsvísu. Þá voru kallaðir til þjónustu tveir nýir ráðherrar á „faglegum“ grunni, þ.e. ráðherrar sem ekki hafa tekið þátt í stjórnmálum til þessa. Þessir tveir ráðherrar taka að sér afar mikilvæg ráðuneyti í þeirri endurreisn sem á sér stað og gegna lykilhlutverki í því að endurvekja traust almennings. Ég tel að þetta hafi verið rétt ákvörðun við þessar aðstæður. Ég bið alla að hafa í huga að hér er aðeins um skammtímastjórn að ræða, stjórn sem fær aðeins 82 daga til að vinna nauðsynleg verk, þjóðþrifaverk. Ég er ánægð með þá ábyrgð sem þingmenn Vinstri grænna, Framsóknarflokks og Samfylkingar hafa sýnt með því að gera stjórnarsamstarfið mögulegt og leysa þannig þá stjórnarkreppu sem upp var komin. Það þarf vissulega kjark og áræðni til að takast á við þau miklu verkefni sem fram undan eru. Ég fagna því að flokkarnir sem standa að stjórninni treysti sér í þau verkefni þótt skammt sé til kosninga. Ég vil einnig þakka þingmönnum Sjálfstæðisflokksins fyrir samstarfið í síðustu ríkisstjórn og sérstaklega fyrrverandi forsætisráðherra, Geir H. Haarde. Ég veit að ég mæli fyrir þjóðina alla þegar ég óska honum góðs bata. Ég vil jafnframt nota þetta tækifæri til að vekja athygli á ábyrgð okkar alþingismanna við þær aðstæður sem nú eru uppi. Það er ástæða til að óska sérstaklega eftir því að allur þingheimur starfi nú saman og greiði fyrir framgangi mála sem miða að því að draga úr áhrifum bankahrunsins á atvinnulífið, heimili og fjölskyldur. Ég heiti á þingheim að sýna ríkisstjórninni skilning við þessar aðstæður. Ég heiti jafnframt þingheimi öflugu samstarfi og samráði á komandi tímum. Þjóðin þarfnast samvinnu okkar - því megum við ekki bregðast. En ég beini líka máli mínu til þjóðarinnar. Oft var þörf en nú er nauðsyn að Íslendingar sýni samstöðu og samhug. Við þurfum að þétta öryggisnet samfélagsins. Við þurfum öll að vera vakandi, verkalýðssamtök og ríkisvald, sveitarfélög, kirkja, Rauði krossinn og aðrar samfélagsstofnanir og mannúðarsamtök sem oft vinna kraftaverk í þessu tilliti. En við þurfum líka að bretta upp ermarnar og hefja uppbyggingu nýs velferðarsamfélags. Við þurfum að gefa nýjum atvinnutækifærum gaum, skapa jarðveg fyrir sprotafyrirtæki og gefa starfandi fyrirtækjum olnbogarými til að auka hraðann og vinnuaflsþörfina. Ég bið fyrirtækin og atvinnulífið allt að leggjast á árarnar með okkur - og sýna því skilning að við þurfum að byrja margt upp á nýtt. Góðir landsmenn. Við þurfum áræðni í stað ótta. Við verðum að ráðast í verkefni og framkvæmdir sem hafa beðið á meðan góðærið stóð sem hæst. Allir sem geta eiga að leggja sitt af mörkum því að aðeins þannig vinnum við okkur hratt út úr vandanum. Segja má að ríkisstjórnin byggi á samkomulagi um nýja byrjun, nýtt gildismat. Það hefur orðið viðhorfsbreyting meðal almennings í landinu. Það hefur myndast samstaða um önnur gildi en þau sem mest hafa verið í hávegum höfð á undanförnum árum. Það hefur myndast samstaða um samábyrgð fólks, við erum öll á sama báti. Sú ríkisstjórn sem nú er að hefja sína fyrstu vinnuviku er frjálslynd velferðarstjórn sem starfar á grundvelli víðtæks samráðs, stjórn sem ætlar að endurreisa, stjórn sem ætlar að koma á stöðugleika, stjórn sem ætlar að verja grunnþjónustu velferðarkerfis okkar. Ég þakka fyrir fjölmargar kveðjur frá einstaklingum og samtökum hér á landi og erlendum þjóðarleiðtogum sem mér og ríkisstjórninni hafa borist undanfarna daga. Ég hef átt samtöl við erlenda samráðherra sem sýna aðstæðum okkar mikinn skilning. Það er okkur mikilvæg hvatning. Vonandi verður arfleifð þessarar ríkisstjórnar sú að hún verði talin hafa verið undanfari nýrra tíma í íslensku samfélagi þar sem lýðræði og áhrif einstaklinga á umhverfi sitt fær innihald. Þetta er og á að verða ríkisstjórn fólksins í landinu. - Góðar stundir.

Hæstv. forseti. Góðir Íslendingar. Við Íslendingar stöndum nú frammi fyrir vanda af stærðargráðu sem óþekkt er í sögu landsins okkar. Það reynir á hagsæld fjölskyldunnar, rekstrargrundvöll fyrirtækja og efnahag þjóðarinnar. Því skiptir öllu að á tímum sem þessum starfi samhent ríkisstjórn sem hafi þor og dug og vilja til að takast á við þau erfiðu og stundum sársaukafullu verkefni sem fram undan eru. Ég vil því óska nýrri ríkisstjórn velfarnaðar í störfum sínum og verkum komandi vikur og mánuði. Þung er byrði væntinganna og ég vona að ríkisstjórnin, nú nýsest, haldi vel á spöðunum landi og þjóð okkar til heilla. Sjálfstæðisflokkurinn og þingmenn hans munu að sjálfsögðu styðja nýja ríkisstjórn til góðra verka er styrkja atvinnu- og efnahagslíf landsins okkar. Við munum í krafti umboðs kjósenda flokksins ekki aðeins veita ríkisstjórn málefnalegt aðhald, heldur bjóða í fyrsta skipti í langan tíma upp á sterka og samstiga stjórnarandstöðu. Til marks um samstarfsvilja okkar og metnað til verka hér á þingi hefur þingflokkur Sjálfstæðisflokksins nú þegar lagt fram tvö frumvörp sem við teljum mikilvægt að nái fram að ganga. Annars vegar er frumvarp um skuldaaðlögun, aðlögun sem inniheldur brýn úrræði fyrir þá sem lenda í greiðsluerfiðleikum, og hins vegar frumvarp um aðgang einstaklinga að séreignarsparnaði sínum til greiðslu skulda. Frumvarp þetta gæti létt mjög á skuldugum einstaklingum og heimilum í landinu. Bæði þessi mál voru tilbúin áður en ríkisstjórnarsamstarfi Sjálfstæðisflokks og Samfylkingarinnar lauk og raunar hafði frumvarpið um skuldaaðlögun legið um nokkurt skeið í þingflokki Samfylkingar og beðið afgreiðslu. Góðir landsmenn. Grundvöllur þess endurreisnarstarfs sem fram undan er liggur í samstarfi okkar við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Þetta samstarf og sú áætlun sem það er byggt á er lykilforsenda þess að á landinu skapist nauðsynleg tiltrú og forsenda þess að landið njóti alþjóðlegs stuðnings við það uppbyggingarstarf sem fram undan er. Íslensk stjórnvöld unnu í samræmi við sérfræðinga Alþjóðagjaldeyrissjóðsins efnahagsáætlun til tveggja ára sem gengur í aðalatriðum út á þrennt, að styrkja gengi krónunnar, endurreisa bankakerfið og ná tökum á rekstri ríkissjóðs. Það var því ánægjulegt að sjá að í verkefnaskrá ríkisstjórnarinnar nýju var kveðið á um áframhaldandi fylgni við fyrirliggjandi stefnu. Hins vegar vekur upp óvissu allt tal annars stjórnarflokksins, Vinstri grænna, um að endurskoða eigi áætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, sérstaklega í ljósi einstrengingslegrar afstöðu þeirra gagnvart sjóðnum í gegnum tíðina og óvissa er akkúrat ekki það sem við þurfum núna á að halda. Einnig verður fróðlegt að sjá hvernig ríkisstjórnarforkólfunum muni ganga að komast að niðurstöðu um aukinn niðurskurð á ríkisfjármálunum þar sem helsta baráttumál annars flokksins og stundum beggja hefur verið að auka þau en ekki minnka. Við skulum segja þetta skýrt: Það er halli á ríkisfjármálunum, og hvernig ætlar ríkisstjórnin að taka á þeim halla? Hvernig geta ötulustu talsmenn aukinna útgjalda, flokkur og flokkar sem fundu niðurskurði fyrri ríkisstjórnar allt til foráttu, nú fundið leið til að draga úr halla ríkissjóðs? Það er bara eitt í boði og það er að hækka skatta, það er að stórhækka skatta. Við slíkt mun ríkisstjórnin ekki finna fyrir veika stjórnarandstöðu. Sjálfstæðisflokkurinn getur ekki stutt við það að velta stórauknum byrðum yfir á heimili landsins enda sýnir reynslan okkur að þegar vinstri menn tala um breytingu á skattkerfinu þýðir það á mannamáli hærri álögur á meðaljóninn og -gunnuna og meiri jaðarskatta, það er bara þannig. Góðir Íslendingar. Á föstudaginn verða fjórir mánuðir liðnir frá því að Alþingi samþykkti neyðarlögin svokölluðu. Fjórir mánuðir eru ekki langur tími í stóra samhenginu en hann hefur verið lengi að líða og verið mörgum mjög erfiður. Engu að síður voru fjölmargar stórar ákvarðanir leiddar til lykta á þessum tíma og við höfum náð því að koma okkur í skjól fyrir frekari efnahagslegum skakkaföllum í bili. Auðvitað voru mistök gerð, bæði í aðdraganda bankahrunsins og eftir það, það verður að segjast hreint út, annað væri óeðlilegt í þeim sviptivindum sem störfin voru unnin. Sjálfstæðisflokkurinn dregur enga dul á þetta og það er líka ljóst og hefur verið sagt áður að upplýsingagjöf um störf ríkisstjórnarinnar hefði mátt vera skilvirkari og samræðan við þjóðina okkar betri. Slíkt hefði skapað traust og minnkað tortryggni. Um það getum við engum kennt nema sjálfum okkur. Þó mun sagan sýna að á þessum fyrstu dögum og vikum eftir hrunið voru unnin þrekvirki og orsökuðu þau að hér fór ekki mun verr. Hvað á að gerast næst ef rétt er á málum haldið? Verðbólga mun ganga hratt niður og við sjáum raunar skýr merki nú þegar á verðbólgumælingunni fyrir janúarmánuð að hækkunin milli mánaða er sú minnsta í langan tíma. Minni verðbólga þýðir lægri afborganir af húsnæðislánum og minni hækkanir á verðlagi. Þetta er kjarabót sem allir skilja. Minni verðbólga þýðir líka að vextir eiga að geta lækkað. Vaxtalækkun er sú vítamínsprauta sem fyrirtækin á Íslandi þurfa nauðsynlega á að halda en það liggur fyrir að við hefðum getað fengið þessa vítamínsprautu í síðustu viku ef ekki hefði komið til stjórnarkreppa. Unnið hefur verið hörðum höndum að því innan bankanna að ganga frá verðmati á eignum bankanna og skilja endanlega á milli gömlu og nýju bankanna. Nú þegar liggja fyrir tillögur og mikil vinna sem getur orðið til þess að bankakerfið okkar fari að funkera og þeim þarf að fylgja eftir. Það er lykilatriði svo óvissan minnki og traust skapist þannig að fyrirtækin geti skipulagt sig í núinu og til framtíðar. Góðir Íslendingar. Í dag eru yfir 13.000 manns á atvinnuleysisskrá á Íslandi. Þetta eru hrikalegar tölur og allt verður gert til þess að þær verði einungis tímabundnar. Atvinnuleysi má ekki skjóta hér rótum. Ekkert böl leggst af meiri þunga á þjóðarsál og þrek en þannig ástand. Við Íslendingar getum staðið af okkur ýmis áföll en við getum ekki og megum ekki sætta okkur við að hér skapist það ástand til langframa að vinnufúsar hendur fái ekki verkefni við hæfi. Ég trúi ekki öðru en að ný ríkisstjórn leggi allt sitt á vogarskálarnar til að koma í veg fyrir að slíkt ástand myndist og mun hún njóta fulltingis Sjálfstæðisflokksins til slíkra verka. Af þessum sökum hljóta fyrstu skref nýju stjórnarinnar í atvinnuuppbyggingu að vekja furðu. Þegar allt er undir einkennast vinnubrögðin af gerólíkum áherslum og skoðunum flokkanna þriggja sem að stjórninni standa. Nýr umhverfisráðherra var ekki búin að vera hálfan sólarhring í starfi þegar hún lýsti því yfir að ríkisstjórnin hefði ákveðið að hætta við álver á Bakka og slá þau áform varanlega út af borðinu. Iðnaðarráðherra hljóp þá til með sína skoðun og leiðrétti umhverfisráðherrann og sagði að ekkert hefði verið ákveðið um álver á Bakka.  Sömu söguna er að segja um hvalveiðar í atvinnuskyni sem talið er að geti skapað 200 ný störf hér á landi. Stjórninni virðist ómögulegt að komast að niðurstöðu í þessu máli og væri forvitnilegt að heyra hvað hæstv. sjávarútvegsráðherrann hefur að segja við þá tæplega þúsund manns sem er á atvinnuleysisskrá í Norðvesturkjördæmi en allir þessir ráðherrar eru jú í boði Framsóknar. Fleira virðist vera sem stjórnin á erfitt með að tala um. Um mikilvægasta hagsmunamál samtíðarinnar að mati Samfylkingar, Evrópumálin, má ekki ræða, rétt impra á þeim. Reyndar skrifaði einn þingmaður Samfylkingarinnar í dag í blað að ríkisstjórnin væri þráðbeint á leið í Evrópusambandið. Ætli fjármálaráðherrann viti af því eða samdi fjármálaráðherrann af sér við ríkisstjórnarborðið? Hin nýja ríkisstjórn fær þrjá mánuði til að sýna úr hverju hún er gerð, sem er sami tíminn og Samfylkingin gaf fráfarandi ríkisstjórn eftir hrunið. Það dugir því ekki fyrir stjórnina að tala um tímaþröng, erfiðar aðstæður og ólíkar áherslur flokkanna fram að kosningum. Þjóðin okkar þarf á svörum og lausnum að halda og það strax, það er allt tilbúið. Góðir Íslendingar. Eitt mál vil ég nefna sérstaklega hér að lokum, það er stjórnarskráin okkar og fyrirhugaðar breytingar á henni. Ég hef talað fyrir því eins og margir fleiri í þessum sal að gera verði breytingar á ýmsum þáttum stjórnarskrárinnar, breytingar sem lúta fyrst og fremst að því að efla þingið og styrkja stöðu þess gagnvart framkvæmdarvaldinu en líka hugmyndum um þjóðaratkvæðagreiðslur og jafnvel ákvæði sem kveða nánar á um framsal fullveldis til yfirþjóðlegra stofnana. Stjórnarskráin er það skjal og sá vettvangur í okkar stjórnskipan sem verður að umgangast af virðingu. Það er fyrir því rakin ástæða, erfitt er að breyta henni í dag. Endurskoðun á henni má ekki ráðast af offorsi eða hvatvísi. Stjórnarskráin geymir grundvallarreglur þjóðfélags okkar og þau mannréttindi sem við öll njótum. Hún á að vera yfir það hafin að breytast í takt við tískubylgjur eða dægurþras. Þær breytingar sem orðið hafa á stjórnarskránni undanfarin ár hafa þannig byggst á vandaðri vinnu og þverpólitískri sátt á þinginu. Slíkt vinnulag er forsenda þess að stjórnarskráin okkar njóti þess trausts og hafi þann sess sem hún á skilið. Við sjálfstæðismenn lýsum okkur tilbúna til vinnu við endurskoðun stjórnarskrárinnar að því gefnu að vandað verði til verka og leitað verði samráðs um þær breytingar sem til greina koma, ekki bara á lokastigi eins og nú er verið að boða. Það er nýlunda. Góðir landsmenn. Í þeirri uppbyggingu sem fram undan er þurfum við að vera trú og rækta þau gildi sem hér hafa þróast um aldir. Fyrir hvað stöndum við sem þjóð, og hvaða gildum viljum við sem þjóð halda á lofti? Þótt fyrstu dagar nýju ríkisstjórnarinnar lofi ekki góðu, hafi frekar sýnt fram á sundrungu og erfiðleika, er brýnt að þessari nýju ríkisstjórn takist vel til næstu daga og vikur. Við erum vel menntuð þjóð, við erum dugleg og áræðin, við erum bjartsýn, stolt og pínulítið þrjósk. Um leið og við verðum að læra af reynslunni skulum við nýta okkur þessa eiginleika þjóðarinnar og skapa hér að nýju öflugt og heilbrigt samfélag sem við getum búið við stolt og hamingjusöm í frjálsu landi. Sjálfstæðisflokkurinn mun leggja allt sitt á vogarskálarnar til að svo megi verða. - Góðar stundir.

Herra forseti. Virðulegur þingheimur. Góðir landsmenn. Það var gríðarlega dýrmætt og mikilvægt innlegg í vanda okkar Íslendinga og verkefni sem við höfum með höndum að hlusta á varaformann Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, eyða drjúgum hluta ræðutíma síns í að tala út og suður um meintan ágreining í ríkisstjórn sem hefur setið í þrjá sólarhringa eða milli flokka sem að henni standa. Ég vil líka segja að það megi teljast nokkuð fullkomið gullfiskaminni að bera þær ávirðingar fyrir fram á ríkisstjórn að hún kunni hugsanlega að hækka skatta þannig að það komi verst við meðaljón og -gunnu en sleppa algerlega að nefna það að hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir er að koma úr ríkisstjórn sem hækkaði skatta flatt, núna rétt fyrir áramótin og það svo sannarlega á Jón og Gunnu og það er sami flokkurinn sem barði í gegn skattastefnu sem létti sérstaklega skatti af hátekjufólki og auðmönnum. Væri ekki gott að hafa þær krónur nú í handraðanum sem ofurlaunaliðið hefði borgað í skatta á undanförnum árum ef Sjálfstæðisflokkurinn hefði ekki sérstaklega pakkað því inn í bómull? Og til þess að reyna að auka líkurnar á því að Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir sofi vel í nótt þá vil ég upplýsa að í dag átti ég ágætt samtal við þann yfirmann Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem fer með málefni Íslands. Það fór hið besta á með okkur og hann taldi það sjálfsagt mál að við ræddum framvindu þessarar áætlunar og hvernig hana mætti aðlaga sem best að aðstæðum á Íslandi í dag. En það kemur í ljós að það má bara tala við þessa menn  Við lifum mikil tímamót. Þau eru mörgum erfið. Þau eru greinilega erfið þingmönnum Sjálfstæðisflokksins en ég hef minnstar áhyggjur af því. Ég hef af því miklar áhyggjur hvernig hið efnahagslega og pólitíska hrun sem við stöndum nú frammi fyrir eftir tæpan 18 ára valdatíma Sjálfstæðisflokksins hefur leikið íslenska þjóð. Tvö síðustu skipti sem ríkisstjórnir hafa gefist upp vegna vandræða í efnahagsmálum hafa það í bæði skiptin verið ríkisstjórnir undir forustu Sjálfstæðisflokksins og í bæði skiptin hafa vinstri stjórnir komið að verki til að bjarga málum. Það er sjálfsagt staðreynd sem Sjálfstæðisflokkurinn vill ekki rifja mikið upp en hún er rétt, þ.e. að Sjálfstæðisflokkurinn fór fyrir ríkisstjórn sem sigldi öllu í strand haustið 1988 og Sjálfstæðisflokkurinn leiddi ríkisstjórn og ríkisstjórnir sem skilja við Ísland eins og raun ber vitni. Og byrjar svo ekki söngurinn enn á ný, hinn innstæðulausi og tómi söngur um að vinstri sinnuðum stjórnmálamönnum eða félagslega þenkjandi fólki sé ekki trúandi fyrir fjármálum, þeir komi öllu í kaldakol. Hvert fellur dómur reynslunnar í þeim efnum á Íslandi? Hann talar skýru máli. Árið 1991 tók ríkisstjórn í morgungjöf við þjóðarsáttinni og verðbólgu sem búið var að ná niður í lága eins stafs tölu með miklum fórnum. Þá hófst söngur um fortíðarvandann. Hafi verið hægt að kalla þau skilyrði sem ríkisstjórn Davíðs Oddssonar fékk vorið 1991 í hendur með lágri verðbólgu og miklum fórnum launamanna sem höfðu leitt af verkum fortíðarvanda, hvað má þá kalla núverandi viðskilnað? Það hefur engin ríkisstjórn í sögu íslenska lýðveldisins tekið við öðru eins þrotabúi og það hefur engin ríkisstjórn tekið við framtíðarhorfum sem eru jafndökkar fyrir samfélag okkar. Það er því miður hinn beiski veruleiki fyrir utan mikla innri erfiðleika í samfélaginu, skuldir heimila, fyrirtækja og sveitarfélaga. Nú bætast þar við ört vaxandi og miklar skuldir íslenska ríkisins. Þær aukast um á fimmta hundrað milljarða kr. á þessu ári, fara hátt í 1.100 milljarða. Þar til viðbótar mun ríkið í árslok, ef svo heldur sem horfir, hafa bætt ofan á um 1.300 milljörðum í ábyrgðir. Þetta eru staðreyndir. Þetta talar sínu máli. Þetta sýnir hversu erfitt verkefnið fram undan er. Hæstv. forsætisráðherra fór yfir í ítarlegri framsöguræðu þær aðgerðir sem þessi ríkisstjórn ætlar að gera sitt besta til að koma fram og beita sér fyrir í þágu fjölskyldna, heimila og atvinnulífs og ekki síður í þágu lýðræðisumbóta og réttlátara og opnara samfélags. Í minn hlut í þessari ríkisstjórn kemur m.a. að ráðast í ákaflega brýnt verkefni sem er að ljúka þeirri endurreisn í fjármálakerfinu og koma á fót starfhæfum bönkum sem við verðum að fá til að hjól atvinnulífs og mannlífs í landinu geti gengið. Það er líka verkefni að standa vörð um þó þær fjármálastofnanir sem enn hafa ekki hrunið og ekki er nú á bætandi að geri það, minni fjármálafyrirtæki og sparisjóði. Því miður er staðan þannig að í þeim atvinnugreinum og því hefðbundna atvinnulífi sem er starfandi í landinu eru miklir uppsafnaðir erfiðleikar og ofan á þá bætast núna utanaðkomandi áföll eins og lækkandi fiskverð. Sjávarútvegurinn er skuldugur, landbúnaðurinn hefur mætt miklum erfiðleikum og kostnaðarhækkunum en þarna liggja engu að síður þau tækifæri og þeir möguleikar sem okkur er nú lífsnauðsynlegt að virkja; í ferðaþjónustu, í útflutnings- og samkeppnisiðnfyrirtækjum, í hvers kyns nýsköpun. Nú þurfa allir að leggja sitt af mörkum. Auðlindir lands og sjávar, landið sjálft, náttúran, menningin og tungan og mannauðurinn, við sjálf, er það sem við verðum að byggja á. Við erum vinnusöm og vel menntuð þjóð. Við erum heiðarlegt og gott fólk. Við erum friðsöm. Við viljum lýðræðislegt, réttlátt og opið samfélag og nú verðum við að taka á saman. Þess vegna tek ég undir áskorun hæstv. forsætisráðherra til forsvarsmanna fyrirtækja að þeir geri allt sem í þeirra valdi stendur til þess að halda fólki í störfum, að jafna frekar út vinnu en segja fólki upp og þreyja með okkur þorrann og góuna þannig að við komumst öll fram á græn grös. Sveitarfélögin gegna hér líka lykilhlutverki. Þau verða að halda utan um nærsamfélagið. Þau eru veitendur mikilvægrar þjónustu og þau eru stórir vinnuveitendur. Stofnanir og samtök, það geta allir lagt sitt af mörkum. Nú er tíminn til að ráðast í viðhald á íbúðarhúsnæði. Eigi menn fasteignir, skuldlitlar, sem þeir vilja ráðast í framkvæmd við er tíminn núna. Nú eru iðnaðarmenn á lausu, nú vantar störf og með hvetjandi aðgerðum ríkisstjórnar má taka þetta sem dæmi um það hvernig á uppbyggilegan hátt margir geta lagt sitt af mörkum. Og er eitthvað að því, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, að beina slíkri áskorun út í samfélagið að allir hugsi svona, hvað get ég gert? Er ég á einhvern hátt í aðstöðu til að láta gott af mér leiða og leggja mitt af mörkum til þess að hlutirnir gangi betur? Við þurfum áræði, við þurfum kjark og við þurfum samstöðu og auðvitað skiptir eitt miklu máli: Nú þarf lukkuhjólið endilega að fara að snúast með okkur Íslendingum. Það hefur fátt ef nokkuð lagt með okkur undanfarin missiri. Það er því miður dapurleg staðreynd að það hefur verið leitun að góðum fréttum sem við höfum getað glaðst yfir að undanförnu. Í upphafi síldarvertíðar sem menn bundu vonir við, að þá færi í hönd gjöful tíð fyrir þau fyrirtæki sem mikið byggja á, urðum við fyrir áfalli. Það er ótrúlegt að slíkt ólán skuli á köflum hafa elt okkur, að ofan í þá miklu erfiðleika sem hrun í efnahagslífi og alþjóðleg fjármálakreppa og óvinveittar aðgerðir nágrannaríkja, sumra ónefndra, leggist slíkir hlutir á móti okkur. Nú verður því að linna. Við skulum vona að nú snúist lukkuhjólið rétt með okkur.  Iðnfyrirtækin þurfa að huga að því að flytja starfsemi heim sem þau hafa úthýst á undanförnum árum. Við eigum að skapa þeim skilyrði til þess. Bændur eiga að sá korni og reyna að draga úr innfluttum aðföngum o.s.frv. Með öðrum orðum, margt smátt gerir eitt stórt. Við Íslendingar erum í þeirri aðstöðu að við eigum að fara með stækkunarglerið á alla möguleika alls staðar til aukinnar verðmætasköpunar og til þess að leggja okkar af mörkum, til að skapa verðmæti, tryggja störf og reyna að fara saman í gegnum þessa miklu erfiðleika. Hvernig viljum við að verði talað um okkur sem kynslóð, segjum árið 2030 þegar Alþingi fagnar 1100 ára afmæli sínu eða árið 2044 þegar lýðveldið verður 100 ára? Ætlum við þá að láta segja að við höfum gefist upp? Nei. Þá viljum við að verði sagt: Já, íslenska þjóðin lenti í miklum erfiðleikum upp úr aldamótunum 2000. Hún lenti í klónum á forustumönnum sem eltu villuljós á rangri braut, villuljós nýfrjálshyggju markaðsdýrkunar og græðgi og það lék samfélag okkar grátt. En íslenska þjóðin sigraðist á erfiðleikunum. Hún barðist, hún vann sig í gegnum þá og þess vegna viljum við að börnin okkar og barnabörn segi árið 2030 eða 2044. Þess vegna búum við áfram í þessu góða, fallega landi og gæfuríka samfélagi.

Hæstv. forseti. Góðir Íslendingar. Ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna hefur tekið við stjórnartaumunum á miklum umbrotatímum í íslensku samfélagi. Öllum var orðið ljóst að fyrri ríkisstjórn var óstarfhæf. Nauðsynlega forustu skorti og lítið var um aðgerðir í þágu heimila og fyrirtækja. Ef eitthvað á að segja til að lýsa þeirri ríkisstjórn var hún haldin ákvarðanatökufælni í mjög mörgum mikilvægum málefnum fyrir íslenska þjóð. Viðbrögð almennings við ládeyðunni voru þau að krefjast kosninga, krefjast breytinga á yfirstjórn Seðlabankans, krefjast breytinga á yfirstjórn Fjármálaeftirlitsins svo fátt eitt sé nefnt. Á nýafstöðnu flokksþingi okkar framsóknarmanna kom þessi skýra krafa almennings um breytingar berlega í ljós. Um eitt þúsund manns komu þar saman og kusu sér nýjan formann, Sigmund Davíð Gunnlaugsson, sem hefur slegið nýjan tón í stjórnmálaumræðunni, talað um lausnir vegna vanda heimila og fyrirtækja frekar en að vera fastur í kreddustjórnmálum sem við þurfum að segja skilið við. Mikill fjöldi fólks hefur gengið til liðs við Framsóknarflokkinn í kjölfarið, fólk sem vill breytingar á íslensku samfélagi, fólk sem vill hafa áhrif. Eins og áður sagði var fráfarandi ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar óstarfhæf. Misvísandi stefnur flokkanna í mörgum grundvallaratriðum urðu til þess að lítið var um aðgerðir og sjálfstæðismenn virtust helst hafa þann metnað að halda í valdastólana þannig að Valhöll gæti áfram verið þrettánda ráðuneytið í ríkisstjórn þeirra. Fráhvarfseinkenni flokksins hafa verið gríðarleg síðan stjórnarskiptin urðu og heyrðist það síðast í umræðunni á Alþingi í dag, enda hefur flokkurinn verið við völd samfellt í 18 ár og mun þurfa sinn tíma til að fóta sig í stjórnarandstöðunni. Það er í raun og veru merkilegt, hæstv. forseti, að hugsa til þess að þeir sem fá að kjósa í fyrsta sinn í vor hafa margir hverjir ekki upplifað íslenskt samfélag án þess að Sjálfstæðisflokkurinn sé í ríkisstjórn. Heil kynslóð Íslendinga hefur ekki kynnst Íslandi án þess að Sjálfstæðisflokkurinn sé þar við völd. Góðir Íslendingar. Breytinga var þörf og breytinga er þörf á fleiri sviðum. Í ljósi þess að við bjuggum við ríkisstjórn sem kom sér varla saman um nokkurn skapaðan hlut buðum við í Framsóknarflokknum Samfylkingunni og Vinstri grænum að verja minnihlutastjórn þeirra vantrausti að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Þau skilyrði sem við framsóknarmenn settum voru þau að alþingiskosningar yrðu eigi síðar en 25. apríl og nú hefur sá kjördagur verið ákveðinn. Í öðru lagi lögðum við áherslu á að hafin yrði vinna að undirbúningi stjórnlagaþings þar sem almenningur kæmi að því að semja stjórnarskrá lýðveldisins. Út frá þeim grunni verður byggt upp nýtt samfélag þar sem von mín er sú að réttlæti og valddreifing verði meginstefið. Í þriðja lagi vildum við framsóknarmenn sjá raunverulegar aðgerðir í þágu heimilanna í landinu. Í fjórða lagi vildum við sjá raunverulegar aðgerðir í þágu atvinnulífsins í landinu. Í fimmta lagi vildum við sjá að mótuð yrði stefna í gjaldmiðilsmálum til framtíðar en þar hefur Sjálfstæðisflokkurinn á undanförnum árum ekki viljað aðhafast neitt og neitað að horfast í augu við raunveruleikann. Ástandið er með þeim hætti að við getum ekki búið við stjórnvöld sem humma hlutina fram af sér og láta aðgerðaleysið eitt ráða för. Kyrrstöðuna þurfti að rjúfa. Það heyrir til undantekninga hér á landi að minnihlutastjórn sé að störfum en við slíkar breytingar þarf framkvæmdarvaldið í auknum mæli að leita til þingsins í ákvarðanatöku sinni og það er ólíkt því sem tíðkaðist hjá síðustu ríkisstjórn. Starf hennar einkenndist af því að við þingmenn heyrðum í fjölmiðlum hvað ríkisstjórnin hafði ákvarðað að þingið mundi afgreiða. Ég minni á að Ísland er lýðveldi með þingbundinni stjórn og það er framkvæmdarvaldið sem á að fylgja eftir þeim málum sem Alþingi Íslendinga ákveður. Það skal viðurkennt að ráðherraræðið sem viðgengist hefur á undanförnum árum hefur verið með þeim hætti að okkur er lítill sómi að. Ný ríkisstjórn tekur við erfiðu búi, margar erfiðar og vandasamar ákvarðanir þarf að taka og eru fram undan í hagstjórninni og það er enginn öfundsverður af því að fara með stjórn mála. Ég óska nýkjörnum forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, góðs gengis við verkstjórnina og nýrri ríkisstjórn líka. Ég vil segja það hér að Framsóknarflokkurinn mun veita góðum málum brautargengi á Alþingi Íslendinga sama hvort þau koma frá stjórn eða stjórnarandstöðu. Við myndun núverandi ríkisstjórnar var mikið rætt um hvers vegna framsóknarmenn vildu fá tíma til að meta stuðning sinn við slíka minnihlutastjórn og margar sögur hafa verið á kreiki. Sannleikurinn er sá að þar var ekki verið að karpa um stóla eða bitlinga heldur um málefni og aðgerðir, um að þessi ríkisstjórn mundi í störfum sínum skapa betra Ísland. Að því vill Framsóknarflokkurinn stefna. Góðir landsmenn. Eitt okkar brýnasta mál er að hið fyrsta verði komið til móts við skuldug heimili þar sem greiðslubyrði lána hefur margfaldast einungis á nokkrum mánuðum. Lækka þarf stýrivexti Seðlabankans, heimilin bera einfaldlega ekki hæstu stýrivexti í heimi. Það hlýtur að vera forgangsmál nýrrar ríkisstjórnar að hefja vaxtalækkunarferli og þeirrar ríkisstjórnar sem taka mun við eftir næstu kosningar að fylgja því ferli á enda. Við þetta verður ekki búið. Mörg brýn mál þarf að afgreiða frá Alþingi á mjög stuttum tíma. Við framsóknarmenn höfum m.a. lagt fram frumvarp um greiðsluaðlögun sem ný ríkisstjórn hefur gert einnig. Þessar aðgerðir munu bæta hag heimilanna verulega. Fólk verður að sjá fram úr þeim vandamálum sem við blasa og stjórnvöld og ný ríkisstjórn verða að koma fram með trúverðugum hætti og sýna fram á hvernig við ætlum að takast á við þær gríðarlegu skuldir sem blasa við þjóðarbúinu og heimilunum í landinu. Eitt mesta böl sem nokkur maður getur búið við er atvinnuleysi. Ríflega 13 þúsund Íslendingar ganga nú atvinnulausir og talið er að í maímánuði næsta verði um 20 þúsund Íslendingar atvinnulausir. Þegar 20 þúsund Íslendingar eru án atvinnu snertir það hvert einasta heimili í landinu. Við þessu þarf að bregðast með öflugri atvinnustefnu og þar vil ég endurtaka það sem ég hef sagt að ekki má leggja stein í götu verkefna sem geta skapað þjóðarbúinu gjaldeyri og fjölda starfa. Við þurfum nú sem aldrei fyrr að auka verðmætasköpun í samfélaginu, við þurfum að fá inn erlenda fjárfestingu og við þurfum nauðsynlega að fjölga störfum í vaxandi atvinnuleysi. Frumskilyrði þess að íslenskt atvinnulíf vaxi og dafni er að bankakerfinu verði komið í starfhæft form á ný þannig að lífvænleg fyrirtæki fái aðgengi að ódýru lánsfé. Við vitum að mörg fyrirtæki eiga í greiðsluerfiðleikum, mörg fyrirtæki eiga í erfiðleikum með að greiða starfsfólki sínu laun eða standa skil á opinberum gjöldum. Við þetta verður ekki búið. Það er því forgangsverkefni að gerður verði efnahagsreikningur fyrir ríkisbankana. Þeir munu ekki geta starfað eðlilega án þess að vitað sé hverjar eru eignir þeirra og skuldir. Jafnframt er brýnt að semja við eigendur jöklabréfa sem er forsenda þess að ná fram eðlilegri verðmyndun á íslensku krónunni og leysa þannig fyrirliggjandi vanda í efnahagsmálum þjóðarinnar. Við þurfum að huga sérstaklega að stöðu sparisjóðanna í því umhverfi sem við búum við í dag. Þeir munu gegna lykilhlutverki við endurreisn fjármálakerfisins. Ég vil leggja sérstaka áherslu á það samfélagslega hlutverk sem þeir hafa gegnt um áratugaskeið. Viðreisn fjármálakerfisins þarf að byggjast í auknum mæli á samfélagslegum forsendum en ekki á forsendum blindrar frjálshyggju og græðgi. Svo á einnig við um aðrar atvinnugreinar. Íslenskur landbúnaður hefur aldeilis sannað gildi sitt á þessum síðustu og verstu tímum. Nauðsynlegt er að bregðast við rekstrarvanda landbúnaðarins og fylgja góðar kveðjur frá okkur framsóknarmönnum til hæstv. landbúnaðarráðherra um að beita sér í þeim efnum. Með því að efla innlenda matvælaframleiðslu sköpum við störf og við komum í veg fyrir útstreymi gjaldeyris. Við viðhöldum blómlegri byggð í landinu okkar og stuðlum að ákveðnu öryggi sem felst í því að vera sjálfum okkur nóg um helstu matvælanauðsynjar. Góðir Íslendingar. Þrátt fyrir tímabundna kreppu, sem óþarfi er að gera lítið úr, ríður á að Íslendingar standi saman og við skulum hafa það hugfast að innviðir íslensks samfélags eru með því besta sem gerist í heiminum. Velferðarkerfið er sterkt, húsnæði er hér nægt til næstu ára og auðlindir eru ríkulegar. Við eigum ein gjöfulustu fiskimið heims, við eigum íslenska vatnið, við eigum orku í fallvötnum og iðrum jarðar og við eigum jafnvel vannýttar eða ónýttar olíuauðlindir. Síðast en ekki síst eigum við mannauð, mikinn mannauð sem er fólginn í duglegri og vel menntaðri þjóð sem sýnir samtakamátt sinn þegar á reynir. Þrátt fyrir erfitt árferði eru spennandi tímar fram undan. Við erum að fara að móta nýtt samfélag og við munum vonandi hefja önnur gildi til vegs og virðingar líkt og samvinnu og félagshyggju. Það vandasama verk er að byggja upp traust í íslensku samfélagi. Íslensk stjórnsýsla, efnahagslíf og atvinnulíf þurfa að ávinna sér á ný tiltrú almennings og það á ekki síst við um störf okkar á Alþingi Íslendinga. Til þess að svo geti orðið þurfa ákveðnar breytingar að eiga sér stað. Við þurfum manneskjulegri og samfélagslegri gildi. Við þurfum aukið réttlæti og aukið lýðræði. Við þurfum gagnsæjar og faglegar ákvarðanir í íslensku samfélagi. Við þurfum að hafa hagsmuni heildarinnar að leiðarljósi í stað sérhygli ákveðinna hópa eða einstaklinga. - Góðir Íslendingar, breytum rétt.

Hæstv. forseti. Mikið hefur verið fjallað í ræðum og rituðu máli sem og á mörgum fjölmennum mótmælafundum í haust og vetur um að bæta yrði lýðræðisskipulag og stjórnsýsluna. Undir þá kröfu almennings tekur sá sem hér stendur og sú stefnumótun er einnig í stefnu Frjálslynda flokksins. Við höfum flutt tillögur um að landið verði eitt kjördæmi og jafnframt að kosið yrði til Alþingis bæði af flokkslistum og óröðuðum landslista. Í stjórnarskrárnefnd undir forustu Jóns Kristjánssonar, fyrrverandi þingmanns, lögðu þingmenn Frjálslynda flokksins til að 15% kosningabærra manna gætu krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um einstök mál. Þjóðin hefur aldrei fengið að kjósa um óréttlátt kvótabraskskerfi þótt fólkið í landinu hafni kvótakerfinu með miklum meiri hluta í hverri skoðanakönnuninni og á mótmælafundum síðustu mánaða svo dæmi sé tekið. Við lögðum einnig til í stjórnarskrárnefnd að tveir fimmtu alþingismanna gætu ávallt knúið fram þjóðaratkvæði um einstök mál. Við erum sammála því að ávallt skuli kosið beint um breytingar á stjórnarskrá og styðjum þá áherslu í verklýsingu nýrrar ríkisstjórnar sem jafnframt er óskað velferðar í störfum sínum á mjög erfiðum tímum. Frjálslyndi flokkurinn vill að ráðning hæstaréttardómara verði samþykkt á Alþingi, jafnvel með auknum meiri hluta, og sérstaklega viljum við að skýrt verði markað í stjórnarskrá að auðlindir séu þjóðareign og ríkið hafi aðeins heimild til þess að ráðstafa tímabundnum nýtingar- eða leigurétti. Stjórnlagaþing hefur þarna ærin verkefni. Ákvörðun um frjálst framsal kvótans frá og með 1991 var hörmuleg ákvörðun og mikið óhæfuverk. Sú áhersla á valdatíma Þorsteins Pálssonar sem sjávarútvegsráðherra 1991–1999 var vegferð upphafs skuldaaukningar og fjárglæfra. Fjárstreymi út úr sjávarútveginum var þar með sett á fulla ferð. Fjármunir til nýrra viðskipta voru að miklu leyti sóttir með veðsetningu kvótans og sölu hans. Skuldir sjávarútvegsins jukust um 100 milljarða á næstu 10 árum. Kvótinn var framseldur frá byggðarlögunum og stéttarfélög og sveitarfélög gátu ekki varið sín byggðasvæði. Það var afnumið. Takmörkuðum réttindum fólks í sjávarbyggðum til verndar eignarrétti var eiginlega hent. Óheft frjálshyggjan í Sjálfstæðisflokknum réð virkilega þeirri ógæfuför. Þannig varð til ný verðmyndun á kvóta sem stærri útgerðir og bankar tóku þátt í og stjórnuðu. Margir hafa á undanförnum vikum bankahruns á Íslandi bent á þessa tilbúnu fjármagnsframleiðslu sem varð til með veðsetningu á óveiddum fiski í sjó og frjálsu framsali kvótans sem fyrstu orsök þess lánsfjárflóðs sem varð fjármálakerfi okkar síðar að falli. Að taka lán erlendis og auka veðhæfni eigna varð sérsvið bankastjórnenda og viðskiptajöfra. Það er hins vegar ávallt þjóðin, fólkið í landinu, sem verður fyrir því að taka á sig fallið, þjóðin þarf að þola byrðarnar. Það er mikið vandaverk að takast nú á við vanda efnahagslífsins í landinu. Vaxtalækkanir verða að koma til sem allra fyrst. Fyrirtæki og heimili fá ekki risið undir þessum ofurvöxtum. Fjármálakerfi landsins þarf að ná virkni og eðlilegri lánastarfsemi fyrir atvinnulífið. Það þarf að vinna hratt og skipulega að því að afstýra gjaldþrotahrinu vegna vaxandi skulda heimilanna í landinu. Ég minni á að Frjálslyndi flokkurinn hefur margoft lagt fram tillögur á Alþingi um virkar aðgerðir til afnáms verðtryggingar á lánsfé. Við núverandi aðstæður þarf að frysta verðbætur til næstu mánaða, vel fram á sumar svo nýrri ríkisstjórn gefist ráðrúm til framhaldsaðgerða vegna skuldaþenslu heimilanna. Þar á sér nú stað eignabruni sem verður með einhverjum ráðum að stöðva. Í þinginu liggur nú fyrir frumvarp okkar frjálslyndra um Seðlabanka Íslands þar sem lögð er til nýskipan í stjórn Seðlabankans, að bankastjóri verði einn og bankaráð faglega ráðið með tilliti til menntunar og þekkingar á peninga- og efnahagsmálum. Það mál okkar frjálslyndra hefur ekki enn fengist rætt en hefði þó verið fullt tilefni til á haustmánuðum. Nú fæst það vonandi rætt því að nú boðar ríkisstjórnin sömu áherslur í verkefnalista sínum. Ég vil einnig minna á að enn þá hefur seðlabankastjórinn eða fyrrum stjórnvöld ekki upplýst þjóðina um raunverulegt efni þeirra funda sem hófust fyrir tæpu ári þar sem Davíð Oddsson, Geir Haarde og Ingibjörg Sólrún Gísladóttir fjölluðu um fjármálavoðann sem var varað við. Upplýsingagjöf til þjóðarinnar er mjög ábótavant og úr því þarf verulega að bæta. Í allt haust vantaði einmitt skýrar upplýsingar um í hvaða skuldafeni þjóðin væri að lenda vegna falls stóru bankanna og þess hvað Seðlabankinn þurfti í auknu fjármagni eða gjaldeyri. Við sáum í fjárlögum gert ráð fyrir vaxtagreiðslum á þessu ári upp á tæpa 90 milljarða króna. Og enn er Icesave-deilan óleyst. Telur virkilega einhver í þessum sal að við ráðum við þær byrðar að óbreyttum tekjum þjóðfélagsins? Það er bráðnauðsynlegt að setja skýrt fram hvaða framtíð bíður okkar í skuldum, vöxtum og afborgunum til næstu ára. Ég hef talið að vaxtabyrði okkar megi ekki fara yfir 100 milljarða kr. á hverju ári eins og tekjur eru nú. Þess vegna verður að auka tekjur þjóðarinnar með öllum tiltækum ráðum. Þar mega tilfinningar ekki hefta atvinnu. Atvinnuleysið er algjört böl og má ekki vaxa mánuðum saman. Allar fjölskyldur í landinu þekkja nú orðið til fólks sem er á þeim lista, 13.000 manns sem orðnir eru atvinnulausir. Allir þekkja orðið til slíkra dæma. Virðulegi forseti. Nú hafa hvalveiðar verið leyfðar til næstu fimm ára. Sú ákvörðun stóð lengi í Einari K. Guðfinnssyni, hæstv. sjávarútvegsráðherra.  Að ætla að snúa frá þessari eðlilegu og sjálfsögðu nýtingu náttúruauðlinda sem hvalveiðar eru væri mikið óhæfu- og skemmdarverk. Því verður ekki trúað að óreyndu að Steingrímur J. Sigfússon, núverandi sjávarútvegsráðherra, muni draga til baka þá ákvörðun um stórauknar hvalveiðar í atvinnuskyni hér við land sem tekin hefur verið. Við þurfum nú að auka atvinnu í landinu með öllum tiltækum ráðum og vinna af alefli gegn vaxandi atvinnuleysi. Hvalveiðar falla vel að þeim áherslum sem nú verða að vera forgangsmál í íslensku þjóðfélagi. Ný ríkisstjórn verður að víkja tilfinningum til hliðar og leggja kalt mat á öll þau verk sem geta aukið atvinnu fólks í landinu eins og nú árar í þeim efnum. Hvalveiðar eru útflutningsgrein. Þær geta fært okkur verðmætan gjaldeyri og orðið lyftistöng fyrir atvinnulíf á landsbyggðinni. Veiðar á hvölum geta vel farið saman við hvalaskoðun og aðrar greinar ferðamennsku. Við getum einnig aukið komu ferðamanna til landsins, m.a. með frekari kynningu og samvinnu við ferðaþjónustuaðila í þeim efnum. Þetta gildir einnig um aðrar greinar sjávarútvegsins, þar má auka úrvinnslu. Við verðum að leita leiða til að auka áframvinnslu sjávarafurða og að sjálfsögðu þurfum við að auka veiðiheimildir í þorski enn frekar en gert hefur verið og einnig má líta til þess í öðrum bolfiskstegundum. Þá veiðiaukningu á að sækja með strandveiðiflotanum sem skapar umhverfisvæn störf. Einnig er óskiljanlegt að ekki skuli hafa verið aukið mjög verulega við veiðar á íslensku sumargotssíldinni. Til viðbótar er það skýlaus krafa að mannréttindi verði virt við núverandi úthlutun aflaheimilda. Íslenskir borgarar eiga skýlausan rétt á að nýta auðlindir í eigin landi án þess að þurfa að greiða blóðug afgjöld til forréttindahópa sem hafa makað krókinn um áratugaskeið í skjóli stjórnvalda. Strax ber að hefja vinnu við að innkalla aflaheimildir til ríkisins, og höfum við í Frjálslynda flokknum lagt fram tillögur þess efnis hér á Alþingi. Þjóðin á að eiga óveiddan fiskinn í sjónum. Við munum ekki komast í gegnum þá erfiðleika sem fram undan eru á niðurskurðinum einum og við munum heldur ekki komast það með því að fara þá leið sem hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir talaði um hér áðan, að auka eingöngu skattana. Allar leiðir þurfa til að koma, auknar tekjur, aukin atvinna, aðhald og skynsamleg skattstefna.

Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Útlitið er dökkt fram undan í atvinnumálum. Við verðum að finna lausnir á þeim vanda sem þar blasir við, taka höndum saman og vinna gegn ört vaxandi atvinnuleysi og afleiðingum þess. Samvinna stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins skiptir gríðarlega miklu máli. Allir verða að leggjast á eitt. Verkefnið fram undan er ærið, að reisa nýtt og betra samfélag. Stokka þarf spilin, gefa upp á nýtt og gera það rétt. Við þurfum siðbót í stjórnmálum, fjármálalífi og viðskiptalífi til að hægt sé að byggja upp traust og trú á íslenskt samfélag, jafnt innan lands sem utan. Við þurfum að halda í heiðri félagslegt gildi, réttlæti og jöfnuð og byggja á þeim til framtíðar. Endurreisn samfélagsins er langtímaverkefni en fram undan eru aðkallandi verk sem þola enga bið. Í gær heimsótti ég þjónustuskrifstofur Vinnumálastofnunar á höfuðborgarsvæðinu og fann þá örvæntingu og vanlíðan sem þar ríkir. Þar var fjöldi fólks að stíga þau erfiðu spor að skrá sig án atvinnu eftir að hafa misst það haldreipi í lífinu sem trygg atvinna er. Í dag voru nálægt 14.000 manns skráðir án atvinnu, tæplega 8.800 karlar og rúmlega 5.100 konur. Ég tek þó fram að í þeim hópi er allstór hópur fólks sem hefur enn atvinnu að hluta og nýtur hluta bóta í samræmi við lagabreytingu sem samþykkt var á Alþingi fyrir áramót. Góðir landsmenn. Ýmislegt hefur þegar verið gert til að bregðast við ástandinu og hafa aðgerðirnar þegar á heildina er litið sannað gildi sitt og verið sú hvatning til atvinnulífsins sem ætlast var til. Hlutabæturnar sem ég nefndi áðan voru nauðsynlegt úrræði og jafnframt rýmkun á rétti sjálfstætt starfandi einstaklinga til atvinnuleysisbóta. Í báðum tilvikum var áhersla lögð á að halda fólki virku á vinnumarkaði eins lengi og kostur er. Þetta eru tímabundin úrræði samkvæmt lögunum en ég mun bráðlega leggja fram frumvarp um framhald þessara aðgerða. Eins er í athugun hvort ástæða sé til að leggja til frekari breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar í ljósi reynslu síðustu mánaða. Á vegum Vinnumálastofnunar eru í boði ýmsar tegundir vinnumarkaðsaðgerða. Þeir sem eru án vinnu eiga kost á að taka þátt í ýmsum verkefnum samhliða því að fá greiddar atvinnuleysisbætur. Ég nefni heimildir til að ráða fólk tímabundið til reynslu, í starfsþjálfun, til sérstakra átaksverkefna og einnig til frumkvöðlastarfa. Við verðum að beita bæði hefðbundnum og óhefðbundnum lausnum. Mennt er máttur og mikilvægt að fólki án atvinnu gefist kostur á að mennta sig og efla starfshæfni sína. Í félags- og tryggingamálaráðuneyti er áhersla lögð á að fjölga námsmöguleikum fyrir fólk án atvinnu. Vinnumálastofnun er nú heimilt að gera námssamninga við fólk án atvinnu til að stunda samtengt nám samhliða atvinnuleysisbótum, til að bæta stöðu þess á vinnumarkaði. Til að bæta möguleika fólks til náms meðan það er án atvinnu er nauðsynlegt að breyta lögum og reglum Lánasjóðs íslenskra námsmanna þannig að fólk sem misst hefur atvinnu geti farið í hefðbundið nám ef það kýs svo. Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir slíkum breytingum. Við erum rétt að hefja baráttuna gegn atvinnuleysi. Fulltrúar stjórnvalda, sveitarfélaga, stærstu framkvæmdaraðila hins opinbera og aðila vinnumarkaðarins munu vinna tillögur um hvernig megi auka mannhaldsfrekar framkvæmdir. Ég nefni einnig áform um útlán Íbúðalánasjóðs til viðhaldsverkefna og endurgreiðslu virðisaukaskatts að fullu vegna vinnu manna á byggingarstað. Hvoru tveggja er ætlað að hvetja til framkvæmda og draga úr atvinnuleysi. Góðir Íslendingar. Fátt er fólki dýrmætara en heimilið og fjölskyldan. Á þessu byggist samfélagsgerð okkar. Það er skylda okkar að gera allt sem hægt er til að verja heimilin og koma í veg fyrir gjaldþrot. Frá því að bankarnir féllu hefur verið gripið til margvíslegra aðgerða í því skyni. Íbúðalánasjóður getur nú komið betur til móts við fólk í greiðsluerfiðleikum. Fyrir áramót var komið á greiðslujöfnun fasteignaveðlána til að létta tímabundið greiðslubyrði af verðtryggðum lánum einstaklinga. Ég ætla ekki að rekja frekar hvað hefur þegar verið gert. Þær aðgerðir eru góðar eins langt og þær ná en augljóslega þarf að ganga lengra. Eitt þeirra mála sem Samfylkingin hefur lagt ríka áherslu á er að koma á greiðsluaðlögun. Það er úrræði fyrir fólk í miklum greiðsluerfiðleikum. Ísland er eina norræna ríkið sem hefur ekki greiðsluaðlögun meðal leiða til að koma heimilum til bjargar í fjárhagserfiðleikum en reynsla hinna Norðurlandaþjóðanna af henni hefur gefið mjög góða raun. Ríkisstjórnin mun nú koma henni á. Frumvarp um greiðslujöfnun gengistryggðra lána er einnig væntanlegt til að létta greiðslubyrði. Þá eru áformaðar breytingar sem gera kleift að fresta nauðungaruppboðum vegna íbúðarhúsnæðis í allt að sex mánuði meðan reynt er að tryggja búsetuöryggi fólks til frambúðar. Við ætlum að tryggja að allir geti notið þeirra úrræða sem Íbúðalánasjóður hefur upp á að bjóða vegna greiðsluerfiðleika. Góðir landsmenn. Hagur og velferð heimila og fjölskyldna í landinu er í húfi. Samstaða og samstarf er nauðsynlegt. Ég bind vonir við að góð samstaða náist um þessi brýnu mál hér á Alþingi meðal allra þingmanna. Samfélagið þarf á því að halda.

Virðulegi forseti. Það er ástæða í upphafi að óska nýrri ríkisstjórn velfarnaðar í vandasömum störfum. Hún tekur við í skugga mikilla erfiðleika sem óhjákvæmilegt er að áfram sé tekist á við af festu og ábyrgð. Það gefur augaleið að ýmislegt fór úrskeiðis hjá okkur í aðdraganda bankahrunsins og átti sinn þátt í því í kjölfar alþjóðlegrar fjármálakreppu að illa fór. Við skulum horfast í augu við þetta, læra af reynslunni og tryggja að slíkt endurtaki sig ekki. Fráfarandi ríkisstjórn glímdi við fyrstu afleiðingar bankahrunsins og efnahagskreppunnar með myndarlegum hætti þar sem teknar voru skjótar og markvissar ákvarðanir á fjöldamörgum sviðum sem nú eru sem leiðarljós inn í framtíðina. Í farvatninu voru síðan enn frekari og bráðnauðsynlegar aðgerðir sem höfðu það að markmiði að koma bankaþjónustunni í skikkanlegt horf, styrkja atvinnusköpunina og grípa til aðgerða til bjargar heimilum og atvinnulífinu. Þess vegna var ákaflega sérstakt að hlusta á hæstv. forsætisráðherra rekja þau mál eins og þau hefðu dúkkað upp af borði nýrrar ríkisstjórnar. Um það get ég borið vitni að ekki var um að ræða ágreining um þau mál í fyrri ríkisstjórn. Þeim málum miðaði vel áfram og hefðu að öllu óbreyttu verið komin fram mörg hver. Því miður þraut annan stjórnarflokkinn, Samfylkinguna, örendið og kiknaði í hnjánum undan þeim erfiðu verkefnum sem við var að glíma. Þess vegna slitnaði upp úr stjórnarsamstarfinu og við fengum pólitískan óstöðugleika ofan í vandræði okkar. Það fór ágætlega á því þegar hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon fór síðan að rifja upp ríkisstjórnarmyndunina frá 1988. Sú ríkisstjórn og núverandi ríkisstjórn eiga nefnilega ýmislegt sameiginlegt. Þeirri ríkisstjórn var líkt og fyrrverandi ríkisstjórn slitið í beinni útsendingu af stjórnmálamönnum sem flúðu af hólmi og í báðum tilvikum leiddi það til þess að hæstv. ráðherra varð ráðherra, eins og allir vita. Hæstv. ráðherra talaði líka um að skattar hefðu verið hækkaðir fyrir jólin. Hann ætti að fara heim í ráðuneyti sitt og lesa sér aðeins betur til því það liggur fyrir að skattabreytingarnar með hækkun persónuafsláttarins urðu til þess að langflestir íslenskir launamenn fengu skattalækkun en ekki skattahækkun. Síðan var mjög skemmtilegt að hlusta á þegar hæstv. ráðherra trúði okkur fyrir því að nú væri komið á talsamband milli hans og hins ógurlega sjóðs, Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, eins og það væru sérstök tíðindi, sjóðurinn sem hann lýsti þannig fyrir jólin að hefði eiginlega átt uppruna sinn hjá þeim í neðra. Nú er bara að bíða eftir því að hæstv. ráðherra segi okkur frá því hvernig til tekst með frekari faðmlög VG og IMF. Með samkomulagi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, skýrri stefnu í ríkisfjármálum og fjölmörgum aðgerðum í þágu heimila og fjármálalífs má segja að lagður hafi verið ákveðinn grunnur. Fram undan eru gríðarlega viðurhlutamikil viðfangsefni sem nauðsynlegt er að takast á við af festu. Í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er kveðið á um að byggt verði á mjög aðhaldssamri og ábyrgri stefnu í efnahags- og ríkisfjármálum. Þess vegna lofar það ekki góðu að það sem helst hefur sést til verka ríkisstjórnarinnar fram að þessu stefnir í þveröfuga átt. Við höfum fengið að sjá útgjaldahugmyndir en engar aðhaldsaðgerðir og ekki glytti í þær nú í kvöld. Það kemur í sjálfu sér ekki á óvart. Sporin hræða því þegar við rifjum upp málefnalega fortíð þeirra sem fyrir núverandi ríkisstjórn standa er ekki annars að vænta, því miður, en áherslan verði ekki á aðhaldssemi heldur fremur lausatök. Fyrstu dagar nýju ríkisstjórnarinnar eru heldur ekki mjög uppörvandi. Málin frá stjórninni streyma sem á færibandi, þ.e. ágreiningsmálin. Hingað til hefur enginn dagur liðið án þess að þau birtist okkur ekki í einu eða öðru formi. Í fyrradag voru það stóriðjumálin en enginn veit í dag hvort fylgt er uppbyggingarstefnu hæstv. iðnaðarráðherra eða stoppstefnu hæstv. umhverfisráðherra. Í gær deildu hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra um gjaldmiðilsmál, frammi fyrir þjóðinni og fullum sal af fréttamönnum. Í morgun sáum við glytta í ansi efnilegt rifrildi um Evrópusambandsmál sem ýmist eru sögð úti á köldum klaka í ríkisstjórninni eða á tvíbreiðri hraðbraut með fyrirhuguðum breytingum á stjórnarskránni. Eru Vinstri græn sammála formanni og þingmönnum Samfylkingarinnar um að tilgangurinn með boðuðum breytingum á stjórnarskrá sé að greiða fyrir ESB-aðild? Það er algerlega óhjákvæmilegt að flokkurinn svari því með skýrum hætti í þessari umræðu. Hinni nýju ríkisstjórn er afmörkuð 80 daga stund til verka sinna. Haldi hún uppi háttum sínum má búast við að það verði tími 80 ágreiningsefna, einnar deilu á dag. Ákvörðun mín sem landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra um að halda áfram hvalveiðum hefur komið af stað umræðu sem á margan hátt hefur verið óvænt. Ótti margra við að hvalveiðar kynnu að valda erfiðleikum, t.d. í ferðaþjónustu, hefur reynst ástæðulaus. Mikill vöxtur hefur þvert á móti verið í ferðaþjónustunni og erlendum ferðamönnum sem komið hafa hingað til lands hefur fjölgað úr 278 þúsund í ríflega 500 þúsund eða um 80% frá árinu 2002, árinu áður en hvalveiðar hófust. Hvalveiðar eru atvinnugrein sem byggist á skynsamlegri og ábyrgri auðlindanýtingu, er í samræmi við alþjóðlegar reglur og samþykktir og íslensk lög. Sú atvinnugrein, sem skapar okkur verðmæt störf á tímum atvinnuleysis, býr til gjaldeyri sem er mikil þörf á og getur starfað á eigin viðskiptalegum forsendum með sölu afurða. Því spyr ég: Hvers vegna ættum við að banna slíka atvinnustarfsemi? Ég trúi því raunar ekki fyrr en ég tek á að ríkisstjórn sem er undir forsæti þingreyndasta þingmanns á Alþingi Íslendinga eða hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem hefur næstmestu þingreynsluna fari með harkalegum hætti gegn vilja þings og þjóðar sem margfaldlega hefur legið fyrir. Enda glyttir nú loksins í nýjan tón í hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, í fyrsta skipti núna í kvöld. Virðulegi forseti. Við erum sannarlega í miklum vanda stödd í efnahagslegu tilliti. En við erum kraftmikil þjóð með sterka innviði þjóðfélagsins og höfum alla burði til að vinna okkur út úr þessum vanda. Þar munu þeir hins vegar valda sem á halda. Þess vegna ríður á að vanda vel til verks, ekki ganga fram með misvísandi skilaboð og kæruleysislegum útspilum sem rýra tekjumöguleika okkar og dýpka kreppuna eins og hafa borist undanfarna daga úr Stjórnarráðinu. Við þurfum að hefja okkur upp yfir dægurríginn og sameinast um öfluga framfarasókn í þágu þjóðarinnar.

Herra forseti. Ég er stolt af því að standa í ræðustól Alþingis í dag. Ég er stolt af því að hér hefur verið stofnað til ríkisstjórnar sem markar ótrúlega stór tímamót í íslenskum stjórnmálum og þjóðlífi og getur ef vel tekst til orðið undanfari nýrra tíma, eins og hæstv. forsætisráðherra sagði áðan. Fyrst vil ég nefna að með þessari ríkisstjórn er stigið stórt skref í réttindabaráttu kvenna. Í fyrsta sinn á Íslandi er kona á forsætisráðherrastól og ríkisstjórn skipuð jafnmörgum konum og körlum. Hér hafa báðir ríkisstjórnarflokkarnir fylgt yfirlýstri stefnu sinni um að sjónarmið og reynsla beggja kynja skuli vera við borðið þar sem ákvarðanir eru teknar. Það er skýrt leiðarmerki á nýrri öld og fyrir nýtt Ísland. Herra forseti, ég er stolt af því. Í þessari ríkisstjórn sitja einnig, í fyrsta sinn í meira en 60 ár, tveir ráðherrar sem ekki eiga sæti á Alþingi. Á stóla viðskiptaráðherra og dómsmálaráðherra hafa verið valin karl og kona sem bæði njóta víðtæks trausts, ekki aðeins hjá þingmönnum stjórnarflokkanna heldur í samfélaginu öllu. Það er gríðarlega mikilvægt í ljósi þeirra miklu verkefna sem bíða þeirra í ráðuneytum sínum. Ríkisstjórnin sem nú hefur tekið við er líka einstök að því leyti að hún er minnihlutastjórn tveggja flokka og þriðji flokkurinn ver hana vantrausti. Hér er einnig brotið í blað á þingi sem hingað til hefur um of verið bundið á klafa ráðherraræðis, löggjafarvalds sem hefur í flestu lotið boðvaldi framkvæmdarvaldsins og sætt miklu ámæli fyrir vikið. Loks er ríkisstjórnin einstök að því leyti að hún ætlar sér stuttan starfstíma, ríflega 80 daga, og boðar til kosninga eins fljótt og auðið er í samræmi við kröfur þjóðarinnar. Ríkisstjórnin hefur sett sér skýra verkefnaskrá og er þegar farin að taka til hendi svo eftir er tekið. Ég ætla mér ekki að fjalla mikið um aðdraganda stjórnarmyndunarinnar. Það hafa aðrir gert. En stutta útgáfan er einfaldlega sú að langlundargeð þjóðarinnar og meiri hluta þingmanna þraut. Sjálfstæðisflokkurinn daufheyrðist mánuðum saman við vaxandi kröfum þjóðarinnar um breytingar bæði í stjórnkerfinu og bankakerfinu og kröfurnar urðu háværari með hverjum deginum sem leið. En sömu dagar færðu mönnum sífellt nýjar fregnir af áframhaldandi spillingu og auðsöfnun hinna útvöldu á meðan þúsundir misstu vinnuna og jafnvel íbúðarhúsnæði sitt líka. Fáum blandast hugur um það lengur að íslenska fjármálakerfið var gríðarlega flókið. Það var rotið og spillt og beinlínis svo um hnúta búið að auðvelt væri að flytja fjármuni í skattaskjól út og suður. Ég fagna því sérstaklega að ný ríkisstjórn ætlar að kanna möguleika á því að kyrrsetja eignir til þess að lágmarka mögulegan skaða skattborgara og ríkissjóðs af bankahruninu. Sjálf flutti ég ásamt þremur öðrum þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs frumvarp þess efnis strax í haust, þegar við lögðum til breytingar á neyðarlögunum í sama tilgangi. Ég hef fundið víðtækan stuðning við þessa sanngjörnu kröfu í samfélaginu og treysti því að ríkisstjórnin beiti öllum tiltækum ráðum til að eignum sem kunna að verða andlag skaðabóta vegna bankahrunsins verði ekki komið undan, enda þótt rannsókn á aðdraganda hrunsins hafi dregist úr hömlu. Sagt hefur verið, herra forseti, að kyrrsetning eigna kunni að brjóta gegn ákvæðum stjórnarskrárinnar um eignarrétt. Ég hvet þá sem þannig tala að taka til varna þegar eignarrétturinn er nú hrifsaður af íbúðareigendum í hundraðatali. Vegna hvers? Vegna vaxandi skulda sem rekja má beint til bankahrunsins. Eða er sá eignarréttur minna virði en eignarréttur auðmanna samkvæmt stjórnarskrá? Ég held ekki. Ég sagðist vera stolt af því að vera íslenskur stjórnmálamaður á Alþingi í dag. Það er vor í lofti og nýrrar ríkisstjórnar bíður á stuttum tíma mikið verk. Auðlindir okkar í sjó og á landi fara ekki langt. En mannauðinn verðum við að halda í með öllum tiltækum ráðum. Við þær aðstæður sem eru uppi í íslensku þjóðfélagi í dag, þegar 13.000 eða 14.000 manns eru á atvinnuleysisskrá, er erfitt að áfellast ungt fólk sem flyst úr landi til að leita sér að betra lífi. Ég hvet fólk samt til þess að þreyja þorrann og góuna og leggjast á árar með okkur að mótun nýs Íslands því að nú er komið tækifæri. Ríkisstjórnin er þegar byrjuð að taka til hendinni. Ég fagna sérstaklega ákvörðun heilbrigðisráðherra um að taka aftur spítalaskattinn illræmda sem lagður var á um síðustu áramót. Ég fagna líka ákvörðun menntamálaráðherra um nýja stjórn Lánasjóðs íslenskra námsmanna og vona sannarlega að þeirri stjórn auðnist að vinna betur með námsmönnum og námsmannahreyfingunni en þeirri sem áður sat. Ég vil líka sérstaklega fagna ákvörðun sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um að láta kanna lagalegan grundvöll þess að ráðherra í starfsstjórn í ríkisstjórn sem hefur beðist lausnar taki á síðustu metrum starfans umdeildar ákvarðanir sem binda ríkisstjórnir til frambúðar. Þetta er nokkuð sem vart getur verið hafið yfir gagnrýni eða samrýmst góðri stjórnsýslu hvað svo sem mönnum kann að finnast um efnislegt innihald ákvörðunarinnar. Herra forseti. Ég er stolt af því að flokkur minn Vinstri hreyfingin – grænt framboð fær nú tækifæri til þess að setja mark sitt á stjórn landsins við þessar erfiðu aðstæður. Ég hef áður sagt að því erfiðara sem ástandið verður í þessu landi þeim mun mikilvægara er að vinstri græn komi þar að með stefnu sína sem byggist á hugsjónum um félagsleg gildi, jöfnuð og réttlæti og hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar. Sonur minn og um 70.000 aðrir Íslendingar yngri en 18 ára hafa nú lifað heila þrjá daga án Sjálfstæðisflokksins í Stjórnarráðinu og hafa fengið fyrirheit um að 80 slíkir muni fylgja í kjölfarið. Ég vona svo sannarlega að þeir verði miklu fleiri. 
            

Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Fyrir tveimur árum vék Framsóknarflokkurinn úr ríkisstjórn eftir tólf ára setu. Honum hafði tekist furðu vel að halda sjó í sambúðinni við Sjálfstæðisflokkinn þótt mörgum þætti hjónasvipur þessara tveggja flokka fullmikill á síðustu metrunum. Við náðum þó að standa vörð um velferðina, sem almenningur hafði byggt upp á síðustu áratugum með blóði, svita og tárum. Má þar nefna Íbúðalánasjóð, heilbrigðiskerfið og félagslega kerfið sem við vörðum með kjafti og klóm þar til yfir lauk. En enginn er fullkominn. Við framsóknarmenn gerðum mistök bæði í eigin verkum en ekki síst þegar kom að því að hemja frjálshyggjuskepnuna sem ólmaðist í túni Valhallarbóndans. Trúarstríð sjálfstæðismanna gegn hvers kyns eftirliti með hinum frjálsa markaði er það sem reið íslenskum efnahag nærri því að fullu. Vissulega berum við framsóknarmenn okkar sök og okkar ábyrgð. Þá sök höfum við viðurkennt og þá ábyrgð höfum við axlað. Hjá okkur er uppgjörinu að ljúka og endurnýjun og uppbygging er hafin. Íslenskt samfélag þarf að ganga í gegnum sams konar ferli. Við þurfum að gera upp fortíðina. Við þurfum endurnýjun og í kjölfarið þarf að byggja upp að nýju. Fráfarandi ríkisstjórn gerði ekkert af þessu. Í stjórnartíð hennar var skollaeyrum skellt við viðvörunum sérfræðinga, embættismanna og stjórnarandstöðu. Guðni Ágústsson, fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins, varaði ítrekað við þenslufjárlögum og yfirvofandi hættum í fjármálakerfinu en óheft gandreið frjálshyggjunnar hélt áfram. Afleiðingin er sorglegri en tárum taki. En hafi lítið verið gert til að forðast hrun var enn minna gert til að bregðast við því. Hér hefur ekkert uppgjör farið fram. Hér hefur engin endurnýjun átt sér stað. Hér hefur engin uppbygging hafist fyrr en nú. Fólkið í landinu sagði hingað og ekki lengra. Eins og grasrótin í Framsókn krafðist hún uppgjörs, endurnýjunar og uppbyggingar. Með nýjum formanni Framsóknar voru innleiddir nýir tíma í íslensk stjórnmál. Tilboð um stuðning við minnihlutastjórn Vinstri grænna og Samfylkingar hefur losað þjóðina úr spennitreyju frjálshyggjunnar. Þetta tilboð opnaði Samfylkingunni leið úr kæfandi faðmlagi Sjálfstæðisflokksins sem hún nýtti sér til heilla fyrir þing og þjóð. En þetta tilboð er enginn óútfylltur tékki. Því fylgdu frá upphafi skýr skilyrði. Kosningar í síðasta lagi 25. apríl, stjórnlagaþing til að semja nýja stjórnarskrá lýðveldisins og raunhæfar leiðir til að styðja við heimili og fyrirtæki í landinu. Með þessum einföldu og skýru skilyrðum töldum við framsóknarmenn okkur koma til móts við vilja fólksins í landinu. Þess fólks sem með búsáhaldabyltingu sinni lagði grunninn að hinu nýja Íslandi. Uppgjörið er hafið. Endurnýjunin er hafin. Uppbyggingin er hafin. Við framsóknarmenn ætlum ekki að bera ábyrgð á ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingar en við ætlum að styðja hana til allra góðra verka. Mikilvægast er að brjótast út úr þeim vítahring ákvörðunarfælni og aðgerðaleysis sem einkenndi síðustu ríkisstjórn. Það virðist hin nýja stjórn ætla að gera. En þær leiðir sem farnar verða við uppbygginguna eru ekki síður mikilvægar. Við Íslendingar höfum löngum verið haldnir óbilandi bjartsýni og trú á okkur sjálfa. Endalaus vinnusemi og mottóið „þetta reddast“ hefur fleytt okkur lengra en nokkur hefði trúað og sumir segja að það mottó hafi kannski fleytt okkur fram af brúninni. Við megum ekki glata trúnni á okkur sjálf. Endurreisnin mun byggja á hinni meðfæddu bjartsýni okkar Íslendinga og trúnni á hið nýja Ísland. En við þurfum líka að hafa trú á þeim leiðum sem stjórnvöld marka út úr myrkrinu. Við þurfum að treysta því að þær leiðir sem valdar eru komi okkur á braut velmegunar á ný. Framsóknarmenn hafa lagt fram skýrar tillögur um hvert skal stefna. Við vonum að þær fái hljómgrunn hjá núverandi ríkisstjórn enda sýnist okkur sú stefna sem hér hefur verið mörkuð að mörgu leyti samhljóma okkar. Við viljum lækka vexti til að bjarga heimilum og fyrirtækjum í landinu. Við viljum ráðast gegn atvinnuleysi með auknum framkvæmdum ríkis og einkaaðila. Við viljum efla eftirlitsstofnanir og endurskoða peningamálastefnuna til að hrun geti aldrei aftur átt sér stað. Síðast en ekki síst viljum við brjótast út úr þeim þankagangi sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur staðið fyrir í íslenskum stjórnmálum þar sem flokkurinn gengur framar öllu. Nýr formaður Framsóknar var spurður af þingfréttamanni Ríkisútvarpsins hvað Framsókn fengi í staðinn fyrir stuðning við stjórnina. Henni var sýnilega brugðið þegar formaðurinn svaraði. Vonandi betra Ísland. Hin nýja Framsókn fer ekki fram á skrauthúfur, bitlinga eða vegtyllur. Í hinu nýja Íslandi verðum við að setja þjóðina í fyrsta sæti. Smákóngaslagir um stóla og embætti verða að heyra sögunni til. Umræðan sem efnt var til á Alþingi í dag er sorglegt dæmi um hið gamla Ísland Sjálfstæðisflokksins. Íslands sem vonandi er liðið undir lok. Þjóðin vill nýtt Ísland. Hið nýja Ísland munum við byggja á samvinnu, samstöðu og sanngirni.

Virðulegi forseti og góðir tilheyrendur. Því verður ekki á móti mælt að íslenskt þjóðfélag hefur ratað í miklar ógöngur. Risavaxin vandamál blasa við eftir hrun helstu fjármálafyrirtækja landsins. Þau eru tilkomin vegna græðgi, ófyrirleitni og hömluleysis sem fékk að viðgangast öllum til tjóns. Menn héldu í alvöru að endalaust væri hægt að kaupa íbúðir á háu verði og taka allt að láni. Verðið mundi halda áfram að hækka og allt yrði í lagi. Menn héldu að hægt væri að kaupa hlutabréf á metverði og taka lán fyrir kaupunum. Verðið á þeim gæti bara hækkað og hagnaðurinn væri öruggur. Menn héldu að hægt væri að halda uppi lífskjörum með fölsku gengi á krónunni. Útvaldir bankamenn héldu að hægt væri að slá lán hjá sparifjáreigendum um allan heim og ekki þyrfti að skila peningunum. En þetta var auðvitað ekki hægt. Nú er komið að skuldadögunum og það kostar lakari lífskjör um skeið. Því miður bitnar ástandið á mörgum sem síst skyldi. Ævintýramennskan í fjármálafyrirtækjunum skilur eftir sig þungar klyfjar sem ekki verður umflúið að greiða. En við getum gert það. Þrátt fyrir allt verða skuldir okkar ekki meiri en sumra ríkja í Evrópu. Þrátt fyrir allt verða lífskjörin góð í alþjóðlegum samanburði. Þrátt fyrir allt verður hér menntakerfi og heilbrigðiskerfi í fremstu röð í heiminum. Landsmenn hafa alla burði til þess að vinna sig út úr vandanum. Þeir hafa áður tekist á við efnahagsleg áföll og unnið bug á þeim á undraskömmum tíma. Virðulegi forseti. Forgangsverkefni stjórnvalda er að vinna bug á atvinnuleysinu. Auðlindir til lands og sjávar eru miklar og þær á að nýta. Nú þýðir ekki að láta fordóma koma í veg fyrir nýtingu fiski- og hvalastofna eða virkjun vatnsorku og jarðvarma. Landbúnaður er mikilvægur og ekki á að vega að honum með því að draga úr sjúkdómavörnum heldur á að standa vörð um störf í framleiðslu og úrvinnslu. Við þurfum störf fyrir vinnufúsar hendur. Það á að ráðast í frekari álversuppbyggingu ef kostur er á. Því hefur verið borið við að ekki eigi að auka hlut álframleiðslu. Því er til að svara að hlutur þorskveiða er stór í íslenskum sjávarútvegi. Á þess vegna að leggjast gegn aukinni þorskveiði? Svarið er nei. Milljarðarnir sem aukin veiði gefur af sér koma sér vel fyrir þjóðarbúið og það sama mun gilda um auknar tekjur af álframleiðslu eða annarri stóriðju. Við núverandi aðstæður á að leggja ofuráherslu á uppbyggingu innviða þjóðfélagsins með framkvæmdum í samgöngumannvirkjum og framförum í fjarskiptum um land allt. Sú fjárfesting mun skila sér fljótt í öflugra atvinnulífi og fleiri störfum og verða til þess að landsmenn komast fyrr upp úr öldudalnum en ella. Víða um land eru brýn verkefni á þessu sviði en ég vil minna sérstaklega á jarðganga- og vegagerð á sunnanverðum Vestfjörðum sem ekki má tefjast frekar en orðið er. Ég vil fagna þeim áfanga sem þegar hefur verið náð með útboði á hluta af þessum vegarkafla. Ég vænti þess að núverandi ríkisstjórn láti ekki hvarfla að sér að leggja af Reykjavíkurflugvöll. Öll áform um slíkt eru aðför að landsbyggðinni. Sjálfstæði þjóðarinnar og fullt forræði yfir auðlindum landsins og eigin málum mun reynast okkur mikill kostur sem fyrr. Við eigum að kappkosta að eyða ekki um efni fram og nýta þau úrræði sem felast í sjálfstæðri efnahagsstjórn. Ýmsir halda því fram að best sé að fela erlendum aðilum að ráða fram úr málum okkar að meira eða minna leyti. Það heitir að deila fullveldi okkar með öðrum þjóðum. Svona tal minnir mig á dæmisöguna um músina og fílinn sem áttust við í kappleik. Þau deildu saman leikvellinum og spiluðu eftir sömu leikreglum og áttu því að standa jafnt að vígi. En það fyrirsjáanlega gerðist að fíllinn einfaldlega steig ofan á músina þegar honum hentaði. Þannig verður leikurinn í Evrópusambandinu. Við verðum í hlutverki músarinnar og þegar stóru ríkin vilja fara sínu fram þá gera þau það. Evrópusambandið mun breytast og yfirtaka æ fleiri svið fullveldisins eftir því sem tímar líða hvað sem okkur finnst um það. Heilladrýgst verður okkur Íslendingum að halda fast um fullt sjálfstæði þjóðarinnar. Góðir áheyrendur. Við skulum draga þann lærdóm af nýorðnum atburðum að láta af takmarkalausri trú á gróðann og græðgina. Að láta af umburðarlyndinu gagnvart ósvífninni og ófyrirleitninni. Ekki er eðlilegt að beita hvaða ráðum sem er til að græða. Það er heldur ekki eðlilegt að hafa engar hömlur á gróðafíkninni. Nú þarf að breyta um hugarfar og huga aftur meira að hófsemi, sparsemi, jafnræði og sanngirni. Á þann veg getum við skapað frið og sátt í íslensku samfélagi. - Ég þakka þeim sem hlýddu. Góðar stundir.

Virðulegur forseti. Ég óska Sjálfstæðisflokknum hjartanlega til hamingju með að vera kominn í stjórnarandstöðu og vona að hann megi vera þar vel og lengi. Hv. þingmanni Einar Guðfinnssyni verð ég hins vegar að segja að það er nokkur byrjendabragur á því að ásaka nýja ríkisstjórn vinstri manna um að hún kunni ekki með peninga að fara og það verði tómur glundroði. Það er satt að segja, virðulegir sjálfstæðismenn, fullstutt frá bankahruninu og borgarabyltingunni til þess að Sjálfstæðisflokkurinn geti staðið hér í ræðustólnum og bent ásakandi á aðra um glundroða og vonda fjármálastjórn. Við í Samfylkingunni höfum ekki verið gagnrýnd fyrir það að hafa slitið stjórnarsamstarfinu heldur fyrir hitt að hafa haldið því áfram allt of lengi því að ekkert lífsmark var á löngum köflum að sjá með samstarfsflokki okkar ef undan er skilinn hræðsluskjálftinn sem um hann fór þegar nefnt var nafn Davíðs Oddssonar. Það fer ekki vel á því að við séum að kýtast hér því að við sem höfum stjórnað landinu síðastliðin ár, við sem stóðum vaktina 6. október sl., hljótum auðvitað fyrst og síðast að biðja þjóðina afsökunar vegna þess að það var á okkar vakt sem kerfið hrundi. Ekki að biðjast afsökunar „ef“ við gerðum eitthvað rangt heldur vegna þess að við brugðumst. Við í Samfylkingunni öxlum þá ábyrgð okkar með því að binda endi á þetta kjörtímabil gegn vilja Sjálfstæðisflokksins og efna, í samstarfi við framsókn og VG, til kosninga nú í vor þar sem kjósendur fá að úrskurða um fortíð og framtíð. Við öxlum líka ábyrgð okkar með því að taka þá forustu fyrir landstjórninni sem engin var og hrinda í framkvæmd í samvinnu við Vinstri hreyfinguna – grænt framboð og Framsóknarflokkinn þeim brýnustu aðgerðum sem aldrei var hægt að aka Sjálfstæðisflokknum í. Ég vona að þessi ríkisstjórn sitji vel og lengi en í þessari lotu eru það aðeins 80 dagar sem hún hefur og við getum ekki haft væntingar um að hún geti gert allt fyrir alla. Hér eru líka gríðarlegir erfiðleikar fram undan í mörg ár og við skulum horfast í augu við það. En við skulum líka muna að sú kreppa sem við eigum við er ekki mikið dýpri en sú sem Færeyingar tókust á við og þeir sigruðust á henni. Það getum við líka. Við skulum muna að Færeyingar bjuggu ekki að eigin örsmáum fljótandi gjaldmiðli og þeir áttu dyggan stuðning í Dönum. Það er þess vegna gott að varaformaður Sjálfstæðisflokksins spyrji um Evrópusambandið. Og það er gott að ríkisstjórnin sem nú er tekin við greiðir fyrir því með breytingum á stjórnarskrá að á næsta kjörtímabili sé hægt að fara í aðildarumsókn að Evrópusambandinu  Við þurfum ekki bara að axla ábyrgð gagnvart þjóðinni, við þurfum líka að axla ábyrgð gagnvart þjóðunum. Við þurfum að senda skýr skilaboð um að við á Íslandi séum hætt í sjálfumglaða víkingaleiknum. Við þurfum að senda skýr skilaboð um að hér búi ábyrgt fólk sem vill axla ábyrgð í samstarfi við aðrar þjóðir, að hér sé ekki fólk sem haldi að það geti fengið allt fyrir ekki neitt, að það geti keypt allan heiminn út á krít. Framganga okkar á undanförnum árum hefur rúið okkur trausti, ekki bara innan lands heldur líka á hinum alþjóðlega vettvangi og þar með líka lánstrausti okkar. Í þeirri kreppu sem fram undan er munu ákvarðanir okkar sem teknar eru á þingi því ekki alltaf ráðast af því sem skynsamlegt er heldur af þeim takmörkunum sem fjárhagur okkar setur okkur vegna þess að í heiminum er ekki lengur til neinn sem er tilbúinn til þess að lána okkur til alls þess sem okkur þykir skynsamlegt. Til þess að brjótast út úr þeirri stöðu er það sannfæring okkar í Samfylkingunni - sannfæring sem við munum fylgja fram í komandi kosningabaráttu og sannfæring sem ég trúi og treysti að allir stjórnmálaflokkar á Alþingi beri gæfu til að finna - að við getum lyft okkur yfir ágreininginn um Evrópusambandið og sameinast um það að loknum næstu kosningum að hefja aðildarviðræður. Þó að við megum læra það af sögu okkar að hér eru engar patentlausnir til á neinum vanda er það grundvallaratriði varðandi farsæld okkar og hvernig okkur gengur að vinna okkur út úr næstu árum að við sendum heiminum skýr skilaboð um að við höfum lært af reynslu okkar og að hér búi þjóð sem eftir mikla þenslu og mikið hrun hefur áttað sig á því að sígandi lukka er best.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Um leið og ég óska nýrri ríkisstjórn og einstökum ráðherrum hennar velfarnaðar í störfum lýsi ég undrun á aðdraganda og aðferð við myndun hennar. Hér á landi gildir þingræðisregla og hefur gert allt frá því að íslenskur ráðherra kom til sögunnar í Stjórnarráði Íslands fyrir 105 árum. Í reglunni felst að við myndun ríkisstjórnar skuli leita allra leiða til að í landinu sé meirihlutastjórn. Framkvæmd reglunnar hefur til þessa byggst á því að forseti Íslands veiti umboð til stjórnarmyndunar í samræmi við hana og að ekki sé veitt umboð til að mynda minnihlutastjórn fyrr en kannað hafi verið til þrautar að ekki sé unnt að stofna til stjórnar með meiri hluta þingmanna á bak við sig. Þegar Geir H. Haarde baðst lausnar fyrir sig og ráðuneyti sitt mánudaginn 26. janúar lagði hann til við Ólaf Ragnar Grímsson að mynduð yrði þjóðstjórn. Tillagan var að engu höfð og þess í stað tilkynnt á Bessastöðum daginn eftir að Ingibjörg Sólrún Gísladóttir fengi umboð til að mynda minnihlutastjórn í samvinnu við Steingrím J. Sigfússon enda hefði Framsóknarflokkurinn lofað að verja slíka stjórn vantrausti og Frjálslyndir gert sig líklega til einhvers konar stuðnings. Þá skyldu tveir utanþingsmenn sitja í stjórninni. Í forsetaboðskap var látið að því liggja að gengi þetta eftir yrði hér til ígildi þjóðstjórnar sem er fráleitt. Við hlýðum nú í kvöld á skýrslu forsætisráðherra í minnihlutastjórn. Þá skal þess minnst að óvissa ríkir um stuðning meiri hluta þingmanna við allt sem boðað er í þessari skýrslu. Hún er því lítið annað en orð á blaði. Góðir áheyrendur. Þegar litið er á málefnalista nýrrar ríkisstjórnar sést raunar að þar er það eitt haldfast sem ákveðið hafði verið í tíð fyrrverandi ríkisstjórnar. Nú er gripið til þess ráðs að færa frumvörp í annan búning eins og t.d. frumvarp um skuldaaðlögun einstaklinga og heimila sem samið var í dómsmálaráðherratíð minni og ég hef nú flutt hér á þingi ásamt öðrum sjálfstæðismönnum. Breytingar hinnar nýju stjórnar á því máli eru þess eðlis að við venjulegar aðstæður hefðu þær komið fram við meðferð málsins í þingnefnd. Hin rétta mynd af tilgangi stjórnarsamstarfs Samfylkingar og Vinstri grænna birtist hér í þingsalnum í dag þegar andstæðingar Sjálfstæðisflokksins sameinuðust um að ýta Sturlu Böðvarssyni úr forsetastóli. Þeir kepptust við að segja að það væri ekki vegna starfa Sturlu heldur vegna þess að hann væri sjálfstæðismaður. Og framsóknarmönnum þótti sér sæma að leggja þessum gjörningi lið. Að minnihlutastjórn hefji störf með flokkspólitíska heift og hefnigirni að leiðarljósi lofar ekki góðu. Við þingmenn lútum atkvæðavaldi hér á hinu háa Alþingi. Hinu ber að mótmæla að beitt sé geðþóttavaldi gagnvart einstökum embættismönnum ríkisins. Á mörgu getur maður vissulega átt von á vettvangi stjórnmálanna en að sjá formann BSRB, þótt í leyfi sé, sitja í ríkisstjórn sem gerir aðför að rétti embættismanna til starfa - við því gat enginn skynsamur maður búist. Eftir fyrsta fund nýrrar ríkisstjórnar grípur hæstv. forsætisráðherra til þess óvenjulega ráðs að afhenda fjölmiðlum bréf til seðlabankastjóra þar sem mælst er til þess að bankastjórarnir biðjist lausnar, annars eigi þeir ráðherrann á fæti og lagasetningarvald Alþingis. Slíkri ríkisstjórn þarf greinilega að setja siðareglur. Spyrja má: Gat nýr forsætisráðherra ekki valið betri gjöf til Stjórnarráðs Íslands á 105 ára afmæli þess en að færa stjórnvaldsákvarðanir út á götu? Þetta er ekki vönduð stjórnsýsla. Rökin í bréfinu til bankastjóranna, að með því sé verið að endurvekja traust á fjármálakerfinu, eru með öllu marklaus. Herra forseti. Ég minnist þess ekki að hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, hafi gert athugasemdir við ákvarðanir Seðlabanka Íslands í peningamálum á meðan ég sat með henni í ríkisstjórn. Góðir áheyrendur. Illa var staðið að myndun ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur. Það ríkir óvissa um framgang allra mála sem hún ætlar að leggja fyrir Alþingi. Fyrstu verk ríkisstjórnarinnar eru geðþóttaákvarðanir um að bola embættismönnum úr störfum. Þetta er ný byrjun og þetta er nýtt gildismat sem ber að hafna og lofar ekki góðu. Ég efast um að nokkur trúi því að við núverandi aðstæður á Íslandi sé það þjóðinni fyrir bestu að lúta slíkri stjórn. Fyrstu skref hennar staðfesta aðeins að það er ekki nein tilviljun að vinstri stjórn hefur ekki setið hér í 18 ár og þessi stjórn komst ekki til valda nema með því að farið var á svig við þingræðisregluna. Á stjórnmálavettvangi er það ljós í myrkri að kosið verður til Alþingis 25. apríl.

Herra forseti. Það eru sannarlega miklir umbrotatímar í íslensku samfélagi um þessar mundir. Hrunið efnahags- og fjármálakerfi og hraðvaxandi atvinnuleysi kippa stoðum undan lífsafkomu fjölmargra fjölskyldna í landinu. Staða þjóðarbúsins er ein sú alvarlegasta sem við höfum þurft að takast á við sem fullvalda þjóð. Það er skiljanlegt að reiði og vonleysi brjótist út í brjóstum þúsunda og tugþúsunda Íslendinga sem hafa mótmælt dáðleysi stjórnvalda. Reiði yfir því ranglæti að tiltölulega fámennur hópur fólks hafi getað valsað um og skuldbundið þjóðina að henni forspurðri, reiði út í stjórnvöld sem brugðust þeirri frumskyldu sinni að tryggja öryggi og afkomu þjóðarinnar. Við þurfum að rýna inn í okkar eigið sjálf og spyrja okkur fjölmargra grundvallarspurninga. Hvar brást okkur bogalistin? Í nýárspredikun sinni gerði biskup Íslands græðgina og hrokann að umtalsefni og sagði að öllu virtist vikið til hliðar nema nauðsynjum fjármagnsins, fátt virtist álitið heilagt nema rétturinn til að græða. Slíkur hugsunarháttur gegnsýrði því miður svo ótal marga þætti í samfélaginu. Það er hárrétt sem hæstv. viðskiptaráðherra sagði í sjónvarpsviðtali nýlega að hugmyndafræðin sem eftirlitsstofnanir okkar störfuðu samkvæmt var í grundvallaratriðum röng. Eftirlitsaðilar, sem áttu að starfa í þágu almennings í landinu, voru í vitlausu liði. Hin fyrirhyggjulausa einkavæðing, þar sem samfélagslegar eigur voru teknar traustataki og látnar lúta taumlausum lögmálum samkeppnis- og markaðshyggju, hefur leikið okkur grátt. Í nafni frjálshyggjunnar voru miklar skuldbindingar kirfilega reyrðar á bak almennings í landinu. En ábyrgðin á óráðsíunni og drambinu - hún var ekki einkavædd. Hana berum við sameiginlega og undan henni verður ekki vikist. Sjálfstæðisflokkurinn hefur farið með forustu í landstjórninni undanfarin 18 ár. Hugmyndafræðin sem stefna hans byggir á skilur heimilin og atvinnulífið í landinu eftir í miklum kröggum. Stoðir þeirrar stefnu, sem svo mjög hefur verið mærð og talin ábyrg efnahagsstjórn, reyndust fúnar og feysknar. Nú þegar Sjálfstæðisflokkinn hefur þrotið örendið við stjórnvölinn þarf að tryggja að uppbygging samfélagsins helgist af öðrum gildum og annarri lífssýn. Kosningar til Alþingis fara fram innan fárra vikna. Ríkisstjórnin hefur því ekki langan tíma til að hrinda í framkvæmd þeim fjölþættu ráðstöfunum sem eru svo brýnar til að koma atvinnulífinu í gang á nýjan leik og forða heimilum og fjölskyldum frá efnahagslegri ánauð. Vitaskuld verðum við að vera raunsæ og horfast í augu við þá erfiðleika sem við blasa og að ekki verður allt gert á vikunum fram til kosninga. Við skulum samt vera bjartsýn. Það býr mikil elja í íslenskri þjóð og við eigum dýrmætt land sem okkur þykir öllum vænt um. Við erum rík að auðlindum til sjós og lands, og ekki síst er mikill auður í náttúrunni sem slíkri og fólkinu sjálfu. Vinstri græn hafa á undanförnum mánuðum og missirum talað fyrir breyttri stjórnarstefnu og bent á hætturnar sem fólust í gegndarlausri neyslu, sem mestmegnis var tekin að láni, og þeirri ofþenslu sem efnahagslífið var keyrt í undir gunnfána græðgisvæðingar frjálshyggjunnar. Ný ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs mun einhenda sér í það verk að reisa landið úr pólitískum rústum frjálshyggjunnar. Við vitum að það er ekki létt verk og engar töfralausnir eru til. En með samhentu átaki og með þjóðina að baki okkur, erum við sannfærð um að það mun takast að reisa Ísland við, að endurheimta traust og trúnað inn á við og út á við. Góðir Íslendingar. Vonina og bjartsýnina eigum við saman. Við viljum geta sagt stolt við börnin okkar og barnabörn: Þetta samfélag höfum við mótað, sjálfbært samfélag réttlætis, jöfnuðar og samvinnu. Þeirri ábyrgð og því trausti skulum við ekki bregðast. - Góðar stundir.

Virðulegur forseti. Við Íslendingar stöndum á tímamótum og við þurfum að sýna kjark og áræði til að komast út úr þeirri kreppu sem við erum í núna. Við höfum upplifað geysilega miklar hræringar í samfélaginu og í stjórnmálunum á síðustu mánuðum, og ég er sammála því sem hæstv. forsætisráðherra sagði áðan, þessar hræringar munu hafa áhrif á okkur öll og áhrifin verða til frambúðar. Þjóðin ákvað að mótmæla síðustu ríkisstjórn. Þjóðin tók sig meira eða minna saman, mætti á Austurvöll og mótmælti. Mótmælin voru bæði friðsamleg og uppbyggileg en þau voru líka ofbeldisfull og ég vil taka það fram að lögreglan stóð sig mjög vel í vandasömu verki. Ríkisstjórnin las stöðuna ekki rétt. Ríkisstjórnin brást ekki við, hér var orðin stjórnarkreppa. Við urðum að komast út úr þeirri stjórnarkreppu. Þess vegna buðumst við framsóknarmenn til þess að styðja minnihlutastjórn og verja hana vantrausti. Þetta tilboð okkar var sett fram af mikilli hógværð og í anda samvinnunnar. Það varð að brjótast út úr stöðunni. Fólk vill nýtt Ísland. Við eigum að mæta þeirri kröfu. Þess vegna höfum við framsóknarmenn lagt fram frumvarp um stjórnlagaþing. Stjórnmálamenn hafa verið ófærir um að breyta stjórnarskránni. Þeir hafa ekki komið með nægjanlegar tillögur í þeim efnum sem samstaða hefur skapast um. Það hef ég fundið á eigin skinni, ég hef margoft flutt tillögur, t.d. um að ráðherrar eigi ekki að sitja jafnhliða sem þingmenn. Ekki var hægt að skapa samstöðu um það og mörg önnur dæmi um slíkt er hægt að nefna. Það þarf að aðgreina valdið, það þarf að breyta stjórnarskránni með því að taka verkefni úr höndum stjórnmálamannanna og setja í hendur fólksins í landinu. Virðulegur forseti. Framsóknarflokkurinn hefur mjög skýra sýn í jafnréttismálum. Við vorum fyrstir flokka með jafnt hlutfall kvenna og karla í ríkisstjórn og fyrsti utanríkisráðherrann var úr okkar röðum, hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir. Það varð bakslag í síðustu alþingiskosningum, konum fækkaði á þingi, það er áhyggjuefni. Hins vegar samgleðst ég nýju ríkisstjórninni og ég samgleðst konum sem hafa barist fyrir jafnrétti í stjórnmálum og í landinu öllu. Ég samgleðst sérstaklega nýjum forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, með að ríkisstjórnin skuli vera skipuð til jafns körlum og konum og að í fyrsta skipti sé kona í sæti forsætisráðherra. Ég gladdist þegar Vigdís Finnbogadóttir var kjörinn forseti á sínum tíma. Hún sat í 16 ár. Þegar hún fór frá og þjóðin kaus karlmann sögðu sumir krakkarnir við sjónvarpsskjáinn: Mamma, getur karlmaður verið forseti Íslands? Kannski munum við upplifa sams konar viðhorf gagnvart forsætisráðherraembættinu. Það er mikilvægt að við höfum góðar fyrirmyndir og ég tel að nýr forsætisráðherra, hæstv. Jóhanna Sigurðardóttir, sé slík fyrirmynd og óska henni velfarnaðar í vandasömum störfum sínum. Virðulegur forseti. Sjálfstæðisflokknum er vorkunn. Við hlustuðum áðan á hv. þm. Björn Bjarnason gráta hástöfum. Hann skammaði Framsóknarflokkinn fyrir svokallaða aðför að fyrrverandi forseta Alþingis. Ég vil sérstaklega mótmæla þessu. Hér sat ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar með ofurmeirihluta, 43 þingmenn af 63, meira en tvo þriðju hluta þingmanna, ofurmeirihluta, ofurvald. Sjálfstæðisflokkurinn bauðst aldrei til þess að losa stóla fyrir stjórnarandstöðuna í formennsku í þinginu, né heldur bauð hann stjórnarandstöðunni upp á forsetastólinn og ég vísa því þessum gráti til föðurhúsanna. Virðulegur forseti. Fólk vill lausnir. Það vill ekki hefðbundið karp og skylmingar og það vill ekki tuggur. Það er því mjög sérstakt að hlusta á varaformann Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, og fleiri sjálfstæðismenn í dag koma með, ja, ég vil kalla það taktísk mistök, tugguna: Þetta er allt í boði Framsóknar. Hér er skammast í ríkisstjórninni og svo er sagt: Þetta er allt í boði Framsóknar. Þetta á að vera tuggan, þetta er tuggan úr Valhöll. Ég vænti þess að nýja ríkisstjórnin, þingmenn Samfylkingar og Vinstri grænna, hljóti að þakka Sjálfstæðisflokknum fyrir þetta af því að þetta mun bara auka líkurnar á því að Framsóknarflokkurinn leggist þétt upp að nýju ríkisstjórninni. Við getum því væntanlega þakkað Sjálfstæðisflokknum fyrir það og ég segi þá á móti: Það hagsældarskeið sem var hér í tólf ár þegar við vorum í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum, var þá væntanlega líka í boði Framsóknar. - Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir landsmenn. Við í Frjálslynda flokknum viljum bregðast við þeirri hroðalegu stöðu sem þjóðin er í með því að gjörbreyta fiskveiðikerfinu. Margir mætir sérfræðingar telja að upphaf hörmunga okkar sé gjafakvótakerfinu að kenna. Við í Frjálslynda flokknum viljum innkalla allar veiðiheimildir á Íslandsmiðum og leigja út á sanngjarnan hátt og tryggja nýliðun í sjávarútvegi. Við viljum frjálsar handfæraveiðar og smærri báta yfir sumartímann. Við viljum að allur fiskur verði seldur á innlendum fiskmörkuðum. Við viljum aðskilja veiðar og vinnslu - það þarf að tryggja að allur afli komi að landi, þar á meðal hryggir og hausar af frystitogurum. Það þarf að auka veiðiheimildir af þorski, síld og flestum öðrum bolfiskstegundum. Við getum auðveldlega aukið gjaldeyristekjur þjóðarinnar um 80 milljarða með því að veiða meira og nýta betur það sem veitt er úr hafinu. Leiguverð á aflaheimildum er ekki í neinum takti við fiskverð upp úr sjó eða afurðaverð á unnum fiski. Að hluta til er því um að kenna að nú má geyma 33% af kvóta á milli ára. Því þarf að breyta strax. Fjöldi báta og skipa þarf nú að stoppa vegna hárrar leigu, sérstaklega á þorski, sem hefur skelfilegar afleiðingar fyrir fólk í sjávarútvegi og sjávarbyggðum. Auðvitað þurfum við að veiða hval og við þurfum að virða mannréttindi íslenskra sjómanna. Kvótakerfið er ónýtt og óréttlátt og brýtur í bága við álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna og íslensku þjóðinni til skammar hvernig við stöndum að því. Skjótvirkasta aðgerðin til að vinna bug á því atvinnuleysi sem ógnar íslensku samfélagi er að auka sjávaraflann. Með því drögum við stórlega úr atvinnuleysi, eflum tekjumöguleika fólks og aukum bjartsýni. Það er engin áhætta tekin með því að auka veiðarnar enda þarf þjóðin núna á öllum möguleikum að halda til að efla útflutning sinn og gjaldeyristekjur. Góðir landsmenn. Við þurfum að virkja fallvötn og orku í iðrum jarðar, við þurfum að nýta alla okkar möguleika til að skapa atvinnu og gjaldeyristekjur. Það verður að skera niður bruðlið sem víða er í þjóðfélagi okkar, sérstaklega í opinbera geiranum, og víða þarf að taka til. Í utanríkisþjónustunni þarf að skera niður a.m.k. um helming. Það þarf að selja húseignir og fækka aðgerðalausum eða aðgerðalitlum sendiherrum víða um heim. Uppsagnir blasa víða við í opinberum stofnunum og því þarf að gæta þess vel að rétt sé staðið að þeim og reyna eftir fremsta megni að minnka frekar starfshlutfall fólks á stórum sem smáum vinnustöðum en að beita uppsögnum. Sums staðar hefur tekist mjög illa til við uppsagnir, eins og suður á Keflavíkurflugvelli, hjá KEF ohf. Lítill sem enginn fyrirvari var á uppsögnum, sem er brot á kjarasamningum og ekki síður siðlaust af íslenska ríkinu að standa að eins og gert var við öryggisverði í Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Það eiga mjög margir um sárt að binda, stöndum saman og hjálpum hvert öðru. Við skulum hafa aðgát í nærveru sálar. Mörg sveitarfélög standa illa og því legg ég til að Alþingi tryggi með lögum að öll börn í grunnskólum fái fría máltíð einu sinni á dag fimm daga vikunnar. Við þurfum að kjósa stjórnlagaþing til að endurskoða stjórnarskrána. Við þurfum að gera landið að einu kjördæmi. Við þurfum að breyta kosningalögum, kjósa forsætisráðherra beinni kosningu og tryggja að kjósendur viti hvers lags ríkisstjórn eða stjórnarmunstur verður til eftir kosningar. Kjósendur eiga að fá að stilla upp á lista í kosningum og við eigum að innleiða þjóðaratkvæðagreiðslur í auknum mæli. Ég vara nýja ríkisstjórn við því að mismuna fyrirtækjum og einstaklingum við uppgjör skulda. Allir skulu jafnir vera. Bankakerfið verður að fara að virka þannig að gömul og ný fyrirtæki fái eðlilega fyrirgreiðslu til starfsemi. Góðir Íslendingar. Nú sem aldrei fyrr þurfum við að standa saman um velferðarkerfi okkar og tryggja þeim sem verst standa viðunandi lífsskilyrði næstu missiri. - Ég þakka þeim sem hlýddu. Góða nótt.