Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Till. þessi til þál. um rekstrarlán iðnfyrirtækja lá í líku formi fyrir allshn. í fyrra og síðan eins nú, og varð allshn. ekki sammála um afgreiðslu till. Meiri hl. allshn. leggur til, að till. sé afgreidd með rökst. dagskrá svo hljóðandi: „Þar sem vitað er, að öll mál iðnaðarins, þar á meðal lánamál hans, eru í gagngerri athugun hjá ríkisvaldinu, og vel má vera, að sú athugun leiði til hagfelldari lánafyrirgreiðslu en í till. þessari felst, telur Alþ. ekki tímabært að samþykkja bindandi úrlausnir varðandi rekstrarlán iðnfyrirtækja, og tekur því fyrir næsta mál á dagskrá.“



Herra forseti. Till. í þessa stefnu hefur áður verið flutt hér á hv. Alþ. og það oftar en einu sinni. Hv. 4. þm. Reykv. hefur haft forustu um þann tillöguflutning, en með honum hafa verið flm. margir aðrir þm. Framsfl. Ég held, að í allshn. hafi í raun og veru ekki verið ágreiningur um það, að þörf væri á því að bæta úr rekstrarfjárskorti iðnaðarins. En eins og fram kemur í frávísunartill. meiri hl., leggur meiri hl. til að vísa till. frá með því fororði, að þessi mál séu öll í skoðun hjá hæstv. ríkisstj. Sannleikurinn er sá, að minni hl. allshn. er frekar tortrygginn á þá skoðun. Við erum ekki búnir að gleyma því, hvernig komið var fyrir iðnaðinum fyrir nokkrum árum, við erum ekki búnir að bíta úr nálinni með það enn. Við erum ekki búnir að gleyma því, hvernig þetta mál og önnur hliðstæð hafa verið svæfð á undanförnum þingum og þannig staðið að málefnum iðnaðarins á ýmsan hátt, að hann var kominn í hinar mestu þrengingar. Ég ætla ekki að fara að tefja neitt tíma hv. Alþ. nú með því að rifja það upp, en vissulega væri hægt að vitna í mörg ummæli skjalfest og prentuð frá forvígismönnum iðnaðarins þessari fullyrðingu minni til staðfestingar. Og satt að segja óttumst við, að brugðizt verði of seint við og á ófullnægjandi hátt um úrlausnir á þeim vanda, sem þessi till. fjallar um. Flm. taka það fram í sinni grg., og við erum alveg sammála um það, minni hl. í allshn., að hér er ekki um neinar endanlegar aðgerðir að ræða í þessu efni. En við teljum, minni hl. n., eins og flm., að ef í þær væri ráðizt, mundu þær þó greiða stórlega fyrir og alveg sérstaklega, ef þær væru framkvæmdar strax. Við teljum alveg tvímælalaust, að það sé margþætt nauðsyn á skjótum aðgerðum í þessum efnum. Það ætti að vera ástæðulaust við þetta tækifæri að minna á atvinnuleysið. Menn vita vel, hvernig það hefur þróazt hér, blossað upp á ný eftir margra ára hlé. Það er óviðunandi ástand, ekki sízt í litlu þjóðfélagi eins og á Íslandi, að hafa þar viðvarandi atvinnuleysi og líða það, liggur mér við að segja. Það er varla hægt að hugsa sér meiri sóun verðmæta heldur en það að láta svo og svo stóran hluta af vinnandi fólki ganga verkefnalaust. Og það kerfi, sem hér var komið á, atvinnuleysistryggingarnar, sýnir berlega í framkvæmd, að það er stórgallað, og það kerfi réttlætir ekki atvinnuleysið í okkar þjóðfélagi misserum saman. Ísland hefur nú gerzt aðili að EFTA, og þeir atburðir gera þá nauðsyn enn brýnni en áður, að sjá iðnaðinum fyrir viðunandi rekstraraðstöðu og nægilegu rekstrarfé. Hann bjó við erfiðleika fyrir. Væntanlega mætir hann nú á næstunni aukinni samkeppni, og það sér hver maður; sem nokkuð hugleiðir það, að það er allt önnur aðstaða og betri, sem þeir aðilar hafa fjárhagslega séð, sem munu keppa við okkar innlenda iðnað fyrr en síðar. Ég vil aðeins rifja upp efni till. Það er á þá leið, að Alþ. feli ríkisstj. að hlutast til um, að Seðlabankinn veiti viðskiptabönkunum sérstök lán til að koma rekstraraðstöðu iðnfyrirtækja í viðunandi horf. Og síðan er mótað í tveimur mgr., hvernig rekstrarlánum til fyrirtækja, sem geta sett viðunandi tryggingu, verði fyrir komið: í fyrsta lagi, að fyrirtækin fái víxilsöluheimild (víxilkvóta) til sölu á allt að 90 daga löngum víxlum, er nemi allt að þriggja mánaða framleiðslu þeirra, og í öðru lagi, að auk þess fái fyrirtækin yfirdráttarheimild á reikningslánum, er svari til þriggja mánaða kaupgreiðslu viðkomandi fyrirtækis. Síðan er ákvæði um, að miða skuli við meðaltalsframleiðslu og meðaltalskaupgreiðslur s.l. tvö ár. Efni till. er að miklu leyti sniðið eftir niðurstöðum af athugunum, sem fram fóru hér í Reykjavík á vegum sérstakrar atvinnumálanefndar, sem borgarstjórinn í Reykjavík stofnaði til seint á árinu 1968 og mun hafa skilað áliti um þau áramót. Það er lögð sérstök áherzla í grg., og ég vil árétta það hér fyrir hönd okkar í minni hl. allshn., á þá nauðsyn, að iðnaðurinn hafi eitthvað fast að að ganga varðandi sitt rekstrarfjármagn. Og það er einn meginþátturinn í efni þessarar till. að koma slíku á. Ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar, en minni hl. allshn. leggur til, að till. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Í hinni rökstuddu dagskrá frá meiri hl. allshn. er komizt svo að orði, að lánamál iðnaðarins séu nú í gagngerðri athugun hjá ríkisvaldinu. Ég hefði í tilefni af því viljað beina þeirri fsp. til hæstv. iðnmrh., hvað langt þessari athugun væri komið, og hvort vænta mætti einhverra tillagna um það á þessu þingi eða hvort ætlunin væri að leysa þessi mál, án þess að þau kæmu til kasta þingsins. Nú sé ég, að hæstv. iðnmrh. er ekki viðstaddur. Hann var að vísu viðstaddur, þegar umr. um þetta mál hófst hér í d., en er nú vikinn af fundi, og ef svo er, að hæstv. ráðh. væri kannske farinn úr húsinu og hefði þess vegna ekki aðstöðu til þess að svara þessari fsp. minni nú, þá vildi ég fara þess á leit við hæstv. forseta, að hann frestaði umr., þannig að ráðh. gæti þá gefizt kostur á því síðar að svara fsp. um þetta efni.



Herra forseti. Eins og þskj. bera með sér, varð allshn. ekki sammála um afgreiðslu þessa máls. En eins og fram kemur í nál. hv. meiri hl., felst þessi ágreiningur ekki í efnishlið málsins, heldur í því, hverjir aðilar eiga fyrst og fremst að leysa það mál, sem þarna er um að ræða. Till. gerir ráð fyrir skipun nefndar af hálfu Alþingis og ríkisstj. til þess að taka til athugunar þessi mál um sumardvalarheimili fyrir kaupstaðarbörn. Meiri hl. n. telur, að þetta mál eigi að vera hér eftir sem hingað til fyrst og fremst í höndum sveitarstjórnanna, og á því byggist sú rökstudda dagskrá, sem við flytjum hér á þskj. 381, og hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Þar sem málefni það, er þáltill. á þskj. 79 fjallar um, er bezt komið í höndum sveitarfélaga hér eftir sem hingað til, telur þingið ekki rétt að samþykkja till. og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Ég vil leggja sérstaka áherzlu á það, að ég tel, að þessi málaflokkur sé þess eðlis, að hann eigi að vera í höndum sveitarfélaganna. Ég hef áður látið í ljós þá skoðun mína almennt, að ég vildi efla sveitarfélögin, ég vildi frekar auka þau verkefni, sem þau hafa með höndum og þar með þá í sumum tilfellum jafnvel draga úr því, sem lagt er í hlut ríkisins. Og þetta mál er einmitt þannig vaxið, að það hefur alltaf verið í höndum sveitarfélaganna, en með því að fara nú að skipa nefnd af hálfu Alþ. og ríkisstj. til íhlutunar í þessu, þá teljum við, sem að þessari rökstuddu dagskrá stöndum, að sú stefna horfi ekki til heilla í þessu máli. Við leggjum sem sagt til, að málinu verði vísað frá með þessari rökstuddu dagskrá.



Herra forseti. Till. til þál. á þskj. 79 um sumardvalarheimili fyrir kaupstaðarbörn er flutt af hv. 11. þm. Reykv., Einari Ágústssyni, hv. 1. þm. Vestf., Sigurvin Einarssyni, og hv. 3. þm. Norðurl. e., Ingvari Gíslasyni, og hefur till. sama eða svipaðs efnis áður verið flutt á Alþ. og ekki hlotið afgreiðslu, a.m.k. ekki jákvæða. Allshn. hefur haft þetta mál til umsagnar alllangan tíma, eins og sjá má af því, að það er 71. mál þingsins, og var talið rétt að leita álits hlutaðeigandi aðila um þetta mál. Það varð niðurstaða í n. að senda málið til umsagnar barnaverndarráði Íslands, fræðslumálastjóra og bæjarstjórnum fjögurra fjölmennustu kaupstaðanna í landinu, Reykjavíkur, Kópavogs, Akureyrar og Hafnarfjarðar, og tel ég þá hér upp í fjölmennisröð. N. hafa borizt svör og umsagnir frá öllum þessum aðilum nema einum, og þessi eini aðili, sem ekki sendi umsögn, er borgarstjórnin í Reykjavík. Umsagnirnar frá kaupstöðunum þrem og barnaverndarráði eru dagsettar í desember, og umsögn fræðslumálastjórans snemma í janúarmánuði. Það er skemmst af því að segja, að þessar umsagnir eru allar jákvæðar, og má segja, að þeir aðilar, sem þarna hafa verið spurðir og svarað hafa og ætla verður, að eigi mikinn hlut að máli, séu því meðmæltir, að till. verði samþ., þótt það sé orðað á misjafnlega ákveðinn hátt. Bæjarstjórn Kópavogs segir t.d.: „Bæjarráð mælir með till.“ Bæjarstjórn Akureyrar sendir samþykkt bæjarráðs, þar sem segir: „Bæjarráð leggur til, að bæjarstjórn mæli með samþykkt þáltill.“ Og bæjarstjórn Hafnarfjarðarkaupstaðar sendir einnig frásögn af fundargerð bæjarráðs, þar sem segir: „Bæjarráð f.h. bæjarstjórnar lýsti því yfir, að það sé hlynnt því, að nefnd sú, sem um getur í till., verði skipuð.“ Fræðslumálastjóri, Helgi Elíasson, segir í lokin: „Ég er meðmæltur því, að gerð verði athugun sú, er felst í nefndri þáltill.“ Og barnaverndarráð Íslands sendir einnig jákvæða umsögn, en þar kemur fram ákveðin bending um skipun nefndarinnar og minni hl. allshn. gerir það að till. sinni, að till. verði breytt með hliðsjón af því, sem barnaverndarráð segir um það mál, og er brtt. minni hl. prentuð á þskj. 377. Hún er um aðra skipan nefndarinnar en gert hafði verið ráð fyrir. Að öðru leyti er till. óbreytt. Ég skal ekki tala hér langt mál um þessa till. að öðru leyti. Það er alkunna, að skortur á möguleikum foreldra eða annarra forsjármanna til að koma börnum í sumardvöl í sveit er vaxandi vandamál í kaupstöðum og kauptúnum landsins og þá ekki sízt í Reykjavík. Börnum, sem þurfa að komast í sveit, fjölgar stöðugt vegna vaxandi íbúatölu kaupstaðanna, en sveitaheimilum fækkar á sama tíma og geta þeirra til að taka á móti aðkomubörnum í annríki sumarsins er takmörkunum háð. Vegna vélvæðingarinnar á sveitabæjunum eru verkefni við hæfi barna færri þar en þau áður voru. Flestir munu vera sammála um það, að sumardvöl þéttbýlisbarna í sveit sé til þess fallin að styrkja heilsu þeirra og yfirleitt æskileg af uppeldisástæðum, enda hafa börn, sem eru komin vel á legg, yfirleitt löngun til að njóta sumarsins á þennan hátt. Og þar sem hér er í raun og veru um uppeldismál að ræða að verulegu leyti, a.m.k. að mínum dómi, þá er vitanlega ekkert óeðlilegt við það, að þjóðfélagið í heild hafi afskipti af þessu eins og skólakennslu og öðrum uppeldismálum. Í seinni tíð hafa ýmis félög innt af hendi ýmiss konar hjálparstarf á þessum sviðum og bæjarfélög hafa einnig nokkuð lagt hér hönd að verki, eins og hv. frsm, meiri hl. sagði, en hann dró af því ályktun, sem mér finnst í meira lagi hæpin. En betur má, ef duga skal, enda hér um svo víðtækt verkefni að ræða, að eðlilegt má telja, að þjóðfélagið hafi um það nokkra forustu, að kannaðir verði til hlítar þeir möguleikar, sem fyrir hendi kunna að vera eða geta orðið til að leysa sumardvalarmál barnanna, og þá auðvitað í samráði við hlutaðeigandi aðila. Ég vil alveg sérstaklega benda á það, að sumir þeir möguleikar, sem þarna er um að ræða, eru þannig vaxnir, að til þess að nýta þá þarf að koma til samstarf ríkis og sveitarfélaga og þá þeirra félaga annarra, sem láta sig þessi mál varða. Þess vegna er það í alla staði eðlilegt, að ríkið hafi hér afskipti af, og þar sem við í minni hl. lítum á þetta mál sem stórt þjóðfélagsmál, þá teljum við einnig af þeim ástæðum, að það sé alveg rétt athugað hjá flm. till., að þjóðfélagið eigi að taka hér nokkra forustu, er verða mætti að liði í þessu vandamáli.



Herra forseti. Mér finnst ástæða til að vekja alveg sérstaka athygli á afgreiðslu hv. meiri hl. allshn. á þessu máli. Í nál. segja þeir meirihlutamenn: „Ekki skal dregið úr mikilvægi þess málefnis, er till. fjallar um. Þvert á móti viljum við undirstrika það, en teljum, að samþykkt till. yrði sízt til bóta.“ Þeir telja málið mikilsvert, og þeir vilja undirstrika það, hvað málið er mikilsvert, en niðurstaðan er, að málinu skuli vísað frá. Þegar allir, sem spurðir voru og svöruðu, leggja til, að hún verði samþ. og meiri hl. n. er þeirrar skoðunar, að hér sé um mikilvægt mál að ræða, og það er undirstrikað sérstaklega, þá komast þeir að þeirri niðurstöðu, að málinu skuli vísað frá. Þetta er eftirtektarverð afgreiðsla á máli að mínum dómi. Þeir segja í nál. sínu, rökstuddu dagskránni: „Þar sem málefni það, er þáltill. á þskj. 79 fjallar um, er bezt komið í höndum sveitarfélaga hér eftir sem hingað til, telur þingið ekki rétt að samþykkja till. og tekur fyrir næsta mál á dagskrá:“ Í till. er ekki farið fram á það, að ríkið stofni til þessarar starfsemi. Till. fer ekki fram á neitt annað en að það sé sett í þetta nefnd, sem athugi málið og geri sínar till. til Alþ. 1. mgr. till. er á þessa leið: Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að skipa fimm manna nefnd til þess að gera till. um stofnun sumarheimila í sveitum, o.s.frv. Það stendur ekkert um það í till., að ríkið eigi að fara að stofna þessi sumarheimili. Það gat vel verið, að þessi nefnd hefði komizt að þeirri niðurstöðu, að sveitarfélögin ættu að gera það. En samt kemst meiri hl. n. að þeirri niðurstöðu, að það komi ekki til mála að samþykkja till. Ég held, að hér sé einhver sú fáránlegasta afgreiðsla á till. miðað við rökstuðninginn og dagskrána, sem ég hef heyrt í langa tíð. Að viðurkenna réttmæti málsins og undirstrika nauðsyn þess, hvað það sé mikilvægt, og komast svo að þeirri niðurstöðu, að till. skuli vísað frá. Þetta vildi ég sérstaklega undirstrika og vekja athygli hv. þm. á, af því að þetta er svo óvenjulegt. Að öðru leyti hef ég ekkert um það að segja annað en það, að auðvitað meina þeir meirihlutamenn ekkert með þessu, sem þeir eru að tala um, að málið sé mikilvægt. Þeim hefði aldrei dottið í hug að koma með till. um að vísa málinu frá, ef þeir hefðu talið það mikilvægt. Þetta er ekkert annað en yfirskin. Að vilja ekki láta nefnd athuga málið, en segja samt, að það sé mjög mikilvægt, sýnir, að engin alvara er á bak við og slíkt álit met ég ekki mikils.



Herra forseti. Við hugsum sjálfsagt eitthvað svolítið á mismunandi vegu, við hv. 1. þm. Vestf. og ég. Ég á nefnilega auðvelt með að samrýma það í minni vitund, að mál geti verið mikilvægt, þó að það geti verið betur komið í höndum annars aðila en ríkisins. Hér er alls ekki um nýtt mál að ræða. Eins og fram kemur bæði í okkar nál. og í aðaltillögunni, og eins og allir vita, er þetta eitt af þeim málum, sem eru og hafa lengi verið í framkvæmd hjá mörgum sveitarfélögum, stærri sveitarfélögum í landinu, kaupstöðunum fyrst og fremst og einnig mun það hafa verið í nokkrum þorpum, að hlutast til um að koma börnum úr þéttbýlinu til sumardvalar í sveitum. Fyrst var það kannske beint á venjuleg sveitaheimili, en í seinni tíð hafa í vaxandi mæli verið sett á stofn sérstök heimili, þar sem börnin geta dvalið. Og ég vil bara árétta það, að það dregur engan veginn úr mikilvægi þessa máls, þó að við teljum, að framkvæmd þess verði hér eftir sem hingað til bezt komin í höndum sveitarfélaganna. Það sýnir aðeins það, að við, sem skipum þennan meiri hl. n., berum í þessu efni a.m.k. eins mikið eða meira traust til sveitarfélaganna og sveitarstjórnanna til þess að sjá um framkvæmd þessa máls. Það er oft haft á orði og ekki alveg að ástæðulausu, að nefndarskipanir í ýmsum málum hafi sízt orðið til þess að greiða fyrir lausnum. Þær hafa oft orðið til þess meira að segja að tefja fyrir framkvæmdum. Og mér er ekki alveg grunlaust um, að það kynni a.m.k. að geta haft þær afleiðingar - eða samþykkt þessarar till., - að í sumum tilfellum mundu sveitarstjórnir telja, að ríkisvaldið væri að taka þetta mál að sér, og mundu þar af leiðandi e.t.v. eitthvað draga úr því starfi, sem þær ella mundu beina að þessu efni. Ég vil þess vegna mótmæla því alveg eindregið, að við gerum okkur ekki fulla grein fyrir mikilvægi þessa máls, og það er af fullum heilindum, fullri ábyrgð, sem því er haldið fram, sem dagskráin byggist á, að þetta mál sé bezt komið í höndum sveitarstjórnanna og sveitarfélaganna hér eftir sem hingað til.



Herra forseti. Ég sýndi fram á það áðan, að hér væri ekki verið að fara fram á neinar stofnanir eða fjárframlög af ríkisins hálfu að öðru leyti en því að skipa þessa einu nefnd til að undirbúa málið, og gera það í samráði við kaupstaði og kauptún í landinu. Þetta er það, sem till. fer fram á og ekkert annað. Ég kalla það þess vegna lítil heilindi að segja, að málið sé mikilvægt og undirstrika það sérstaklega og leggja svo til, að því sé vísað burt. Hv. þm. nefndi það, að það hefði oft komið fram og hann væri þeirrar skoðunar, að nefndir væru skipaðar til þess að svæfa mál og hindra, að mál komist fram. Ég vil nú biðja einhvern hv. þm. að koma þessum skilaboðum beint til ríkisstj., hvort hún kannist nokkuð við þetta. Það er stuðningsmaður hennar, sem bendir á þetta. Ég held, að hér sé um uppeldismál að ræða, sem hefði ekki verið til of mikils mælzt, að ríkisstj. hefði stutt að, að yrði komið á betri grundvöll og á skipulegan hátt unnið að því í landinu, eins og hérna er lagt til, alveg án tillits til þess, hvort ríkið geri þetta eða sveitarfélögin geri það eða báðir þessir aðilar geri það í sameiningu, hvort heldur sem yrði. Þetta er svo mikið menningarmál fyrir kaupstaðarbörnin og unglingana, að ég tel það kæruleysi að vilja heldur láta þessi börn hafast við á götum kaupstaða og höfuðborgar heilu sumrin en að gera eitthvað í þá átt að koma þeim út í náttúruna til heilbrigðari viðfangsefna. Þess vegna finnst mér afgreiðsla hv. meiri hl. svo lágkúruleg, að engu tali tekur.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 367 að bera fram eftirfarandi fsp. til hæstv. landbrh.: „1. Hve margir útlendingar hafa fengið veiðileyfi í laxám landsins árin 1967, 1968 og 1969? 2. Með hvaða hætti á leigan sér aðallega stað? 3. Hve mikið var greitt fyrir þessi veiðileyfi eða leigu í laxám í erlendum gjaldeyri s.l. 3 ár (hvert fyrir sig) ?“ Ég vil aðeins gera örlitla grein fyrir því, af hverju ég ber þessa fsp. fram, svo að menn átti sig á því, hvað hefur verið að gerast í þessum málum undanfarið. Ásókn erlendra sportveiðimanna í íslenzk veiðivötn og ár hefur svo sem kunnugt er margfaldazt á síðustu árum, einkum þó og sér í lagi á s.l. ári, og er aðalorsökin talin sú fjármálaþróun, sem átt hefur sér stað í landinu sjálfu. Veiðileyfi þau, sem íslenzkum veiðimönnum þóttu meira en nógu dýr, eru nú orðin smávægileg og lítils virði í augum útlendra veiðimanna, er jafnkostamikil veiðivötn eru á boðstólum og íslenzku árnar og vötnin. Hinir erlendu sportveiðimenn hafa því í æ ríkara mæli reynt að tryggja sér aðstöðu og aðgang til sportveiða hér á landi, ýmist beint í gegnum veiðiréttareigendur sjálfa, ferðaskrifstofurnar, einstaka fjársýslumenn, er tekið hafa íslenzkar ár og vötn á leigu með það höfuðsjónarmið fyrir augum að endurselja þau útlendingum í gróðaskyni, og svo loks hafa þessir menn að einhverju leyti fengið eitt og eitt veiðileyfi í gegnum félagasamtök stangaveiðimanna. Þessi þróun veiðimála á íslenzkum ám og vötnum hefur og leitt til þess, að leigan fyrir þau hefur stórhækkað, jafnvel tvöfaldazt sums staðar, svo að búast má við, að íslenzkir sportveiðimenn verði utan gátta og útilokaðir frá því í framtíðinni að veiða lax og silung á stöng í landi sínu, ef þessi þróun heldur áfram eftirlitslaus. Vitað er, að Seðlabanki Íslands hefur undanfarna mánuði reynt að afla sér tæmandi og viðhlítandi upplýsinga um leigu veiðivatna til útlendinga og gjaldeyristekjur í því sambandi, en orðið furðulítið ágengt í þeim efnum, jafnvel þótt leitað hafi verið víða til fanga. Nú skal það hins vegar skýrt og afdráttarlaust tekið fram í þessu sambandi, að sízt er við því að amast, að þjóðinni áskotnist góðar gjaldeyristekjur af þessum viðskiptum við hina erlendu sportveiðimenn. En landslög mæla skýrt og afdráttarlaust svo fyrir, að mönnum beri skylda til að gera grein fyrir gjaldeyristekjum sínum, og í þeim efnum eru hvorki bændur, stangaveiðimenn, ferðaskrifstofur né aðrir undanþegnir. Ég tel rétt og sjálfsagt í sambandi við fsp. að drepa á leigu einstakra áa, þó að það verði ekki tæmandi, því að tíminn er stuttur. Laxá í Kjós, sem undanfarin ár hefur verið leigð Stangaveiðifélagi Reykjavíkur og það félag gætt mikillar fiskræktar í ánni, hefur nú nýverið fallið úr leigu til Stangaveiðifélags Reykjavíkur, en hins vegar verið leigð tveimur einstaklingum fyrir helmingi hærra verð en áður var eða yfir 100% hækkun, í þeim eina tilgangi, svo sem augljóst er, að endurleigja ána til útlendra sportveiðimanna og varnarliðsmanna á þessu ári. Þetta dæmi eitt út af fyrir sig er táknrænt um hugsanagang og aðstöðumun í leigumálum veiðimálanna. Stærsta og fjársterkasta stangaveiðifélag landsmanna með yfir 1000 félaga að bakhjarli og yfirgripsmikla fiskræktarstarfsemi telur sig ekki hafa bolmagn til að keppa um eina fengsælustu laxveiðiá landsins við tvo einstaklinga, sem ætla sér vitanlega að hagnast á því með endurleigu til útlendinga. Laxá í Leirársveit, en formaður veiðifélags árinnar kvað vera sjálfur formaður Landssambands veiðifélaganna, var á s.l. ári, með sérstökum samningi, afhent kunnum laxveiðimanni, Kristjáni Sigurmundssyni, í Reykjavík með það fyrir augum að gefa honum tækifæri til 1. marz 1970 að endurleigja ána útlendingum. Tækist hins vegar Kristjáni ekki þessi starfsemi, þannig að við mætti una, voru leigusalar lausir allra mála við Kristján með það auðvitað fyrir augum að geta þá snúið sér aftur að fyrri leigjendum sínum, þ.e. innlendum sportveiðimönnum, og notað peninga þeirra til framfæris. Hér er um svo einstakt tilfelli í leigu íslenzkra veiðivatna að ræða, að það á sér sennilega enga hliðstæðu. Félag innlendra stangaveiðimanna, sem leigt hefur þetta veiðivatn fyrir hátt gjald á undanförnum árum og nýtt ána skynsamlega og vel, er sett skör lægra en maðurinn, sem hafði fengið veiðileyfi hjá þeim og nú bauðst til þess að leigja ána útlendingum, auðvitað fyrir hærra verð, og þá sjálfur að sjálfsögðu í hagnaðarskyni. Þetta er enn eitt dæmi um það, að íslenzkir stangaveiðimenn eru taldir 2. flokks viðsemjendur. Þverá í Borgarfirði var á síðasta ári leigð ungum lögfræðingi, sem ásamt fleirum átti veiðiréttindi að ánni, fyrir stórhækkað leigugjald frá því sem áður var, enda með bankatryggingu að bakhjarli. Fleira mætti segja um þessa á. En ég ætla að nefna hér nokkur önnur dæmi, sem þekkt eru. Um nokkurt árabil hefur Englendingurinn Cooper haft leigu af Vatnsdalsá í Austur-Húnavatnssýslu og til þess fengið leyfi íslenzkra yfirvalda. Þar er um samning til lengri tíma en þriggja ára að ræða. Virðist nú ljóst og yfir allan vafa hafið, að Cooper hafi ekki tekið ána á leigu til þess eins að stunda þar sjálfur veiðar eða bjóða þar til veiða nokkrum vinum sínum, heldur til þess að selja erlendum aðilum leyfi til veiða í ánni. Hafa leyfi þessi verið föl í Bretlandi og jafnvel auglýst þar. Mun Cooper nú hafa sótzt eftir leigu á efri hluta Þverár í Borgarfirði, og virðist augljóst, að leigutakinn erlendis sé nú að færa út kvíarnar, væntanlega með sams konar hagnýtingu Þverár fyrir augum og Vatnsdalsár. Í eðli sínu er starfsemi Coopers í því fólgin að taka á leigu íslenzkar ár eða hlunnindi og endurleigja að meiri eða minni hluta erlendis. Felst í þessu ýmiss konar starfsemi, sem virðist orka tvímælis. Má til nefna gefnar upplýsingar um veiðiaðstöðu, veiðilíkur, móttöku erlendra ferðamanna, útvegun húsnæðis til gistingar, auk leiðsögu við veiðistaði og ýmsa aðra þjónustu. Verður ekki annað séð en hér sé Cooper að fara inn á svið ferðaskrifstofa landsins, sbr. 1. gr. laga um ferðamál og jafnvel alla 4 liði þeirrar greinar. Þá er önnur hlið á þessu máli Coopers, sem telja verður mjög athugaverða, ef ekki fara með öllu í bága við reglugerðir um gjaldeyrismál og jafnvel atvinnurekstur. Virðist leigutakinn vera að selja erlendis aðgang að íslenzku veiðivatni fyrir verð, sem íslenzk yfirvöld hafa jafnvel hvorki aðstöðu til þess að sannreyna né fá að fylgjast með, eftir því sem bezt er vitað. Því miður er dæmið um Cooper ekki einsdæmi. Nýlega hefur annar brezkur maður tekið á leigu umfangsmikil veiðisvæði, Hofsá í Vopnafirði. Mun fyrirkomulag á starfsemi hans í flestu líkt eða eins og um getur við Vatnsdalsá, og nú virðist eiga að ná til fleiri veiðivatna, sbr. nýgerða samninga um Þverá. Í stuttu máli virðist ljóst, að eins og sakir standa hafi erlendir aðilar víðtæka möguleika á því að bjóða í íslenzk veiðivötn, taka þau á leigu og endurselja veiðileyfi, án nauðsynlegs eftirlits og heimilda, erlendis. Svarar þetta í raun og veru til þess, að þeir taki að sér hlutverk heildsalans í þessum málum, en gegni jafnframt hlutverki smásalans erlendis. Mun þetta sennilega án fordæmis á öðrum sviðum íslenzka viðskipta- og fjármálalífsins. Þá er önnur þróun hafin í innlendum árleigum, sem virðist ákaflega varhugaverð og stefnir í þá átt, að innlendir einstaklingar taki á leigu ár í þeim tilgangi einum, eða fyrst og fremst, að selja veiðiréttindi í þeim á erlendum markaði. Virðist sú sala og starfsemi öll vera eða eiga að vera mjög í sama dúr og fyrr greinir um starfsemi Coopers. Á s.l. vori gerði þannig einstaklingur hér í Reykjavík sérstakan samning um Laxá í Leirársveit, eins og áður var minnzt á. Þar sem tími minn er á þrotum, vil ég aðeins undirstrika það, að hér hlýtur það að vera frumskilyrði til þess, að Íslendingar sjálfir og þá ekki sízt veiðiréttareigendur, bændurnir sjálfir, njóti ávaxtanna af heimsókn erlendra veiðimanna, að smásala veiðiréttinda fari fram á þeirra vegum. Það er sú ósk og það skipulag, sem ég tel að eigi að vera á þessum málum. Bændunum sjálfum veitir sannarlega ekki af því að fá sem mest fyrir sinn snúð, fyrir sín leiguréttindi, en þau gangi ekki kaupum og sölum erlendis.



Herra forseti. Ég vil leitast við að svara þessum fsp., sem hér eru fram komnar, þótt það sé ekki auðvelt með stuttum fyrirvara. Ég vil í byrjun minna á, að samkv. 1. gr. laga nr. 19 frá 6. apríl 1966 þarf leyfi ráðh., til þess að erlendir ríkisborgarar megi leigja veiðiréttindi í ám og vötnum. Þó þarf eigi leyfi til leigu veiðiréttinda um þriggja ára tímabil eða ef uppsögn er áskilin með eigi lengri en eins árs fyrirvara. Á undanförnum þremur árum hefur aðeins ein beiðni borizt um leyfi til að leigja erlendum aðila stangaveiði í íslenzkum veiðivötnum. Í októbermánuði 1967 óskaði veiðifélag Hofsár í Vopnafirði leyfis rn. til að gera samning við brezkan mann, McDonald að nafni, til 7 ára um alla stangaveiði í Hofsá og Sunnudalsá. Áður hafði veiðifélagið auglýst eftir tilboðum í veiði í þessum ám. Veiðifélaginu barst eitt tilboð frá nefndum McDonald. Samningsuppkastið var sent veiðimálanefnd og veiðimálastjóra til athugunar, og mæltu þessir aðilar með samningsgerðinni. Eins og málsatvikum var háttað, leyfði rn. veiðifélagi Hofsár að gera framangreindan leigusamning. Nokkrum árum áður hafði verið gerður leigusamningur við enskan mann um Vatnsdalsá, eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda áðan. Í sambandi við leiguna á Hofsá frétti ég það á s.l. sumri, að veiðin í Hofsá hefði minnkað mjög mikið að undanförnu og bændurnir þar eða veiðiréttareigendur þar eystra teldu sig heppna að hafa gert þennan leigusamning. Ég hef einnig heyrt, að veiðiréttareigendur við Vatnsdalsá séu mjög ánægðir með þá samninga, sem þeir hafa gert við þann enska mann, sem þar er. Seinna hefur svo verið boðið hátt verð í Laxá í Leirársveit, Þverá í Borgarfirði og Laxá í Kjós, en það eru innlendir aðilar, sem þar eru að verki. Þó má vel vera, að þeir hafi í huga að leigja erlendum stangaveiðimönnum út veiðileyfi. Því gæti ég vel trúað. Þá er náttúrlega spurningin, hvort það er eðlilegt miðað við okkar þjóðfélag, að menn taki á leigu heilar ár, borgi fyrir þær hátt verð og auglýsi svo veiðileyfi og selji þeim, sem vill hafa, á sem hæstu verði. Það er nokkuð, sem ábyggilega væri hægt að færa mörg rök með og sennilega einhver á móti, en út í það ætla ég ekki að fara. En ég vil til viðbótar þessu, sem ég nú hef sagt, lesa upp bréf frá veiðimálastjóra, sem er að nokkru leyti svar við þeim fsp., sem hér liggja fyrir. Bréfið er dags. 6. þ. m.: „Í bréfi hins háa rn., dags. í gær, er óskað eftir umsögn um fsp. Jóns Ármanns Héðinssonar alþm., á þskj. 367, lið II, 1. og 2. spurningu. Svo sem kunnugt er, gera lög um lax- og silungsveiði ekki ráð fyrir, að veiðimálastjóri hafi afskipti af veiðileyfum, en slík viðskipti eru mál milli veiðieigenda og stangaveiðimanna. Upplýsingar um veiðileigur eru því litlar aðrar en þær, að vitað er oftast, hverjir hafa á leigu ár, sem veiðifélög starfa við. Er skrá yfir slíka leigutaka hirt í ferðahandbókinni, sem kemur út árlega. Tvær ár eru nú leigðar útlendingum. Eru það Vatnsdalsá og Hofsá í Vopnafirði. Við ár, þar sem veiðifélög starfa, er veiði langoftast leigð stangaveiðifélögum eða hópum stangaveiðimanna, sem framleigja veiðina einstaka daga. Í félögunum hafa félagsmenn forgangsrétt að veiðidögum, en það, sem umfram er af leyfum, en félagsmenn nota ekki, er selt hverjum sem hafa vill. Geta útlendingar keypt slík veiðileyfi. Sama er að segja um veiðidaga, sem einstakir bændur selja, hvort heldur er í ám eða stöðuvötnum. Nú síðustu árin hefur áhugi leigueigenda og leigutaka aukizt á að leigja veiði til útlendinga, oftast nokkra daga í senn, og hafa þá leigutakar ýmist selt sjálfir veiðileyfin beint til útlendinganna eða fyrir milligöngu ferðaskrifstofanna. Upplýsingar um slík viðskipti eru ekki fyrir hendi í einstökum tilvikum.“ Þá þykir mér rétt að lesa hér bréf frá formanni Landssambands veiðifélaga. Það er dags. 9. þ. m.: „Vegna fsp. yðar í dag til Landssambands veiðifélaga, þar sem spurt var í fyrsta lagi, hve margir útlendingar hefðu fengið veiðileyfi í laxám landsins árin 1967, 1968 og 1969, og í öðru lagi, með hvaða hætti leigan ætti sér aðallega stað, þá er því til að svara, að Landssamband veiðifélaga hefur ekki safnað skýrslum um þessi mál og getur því ekki svarað þessum spurningum svo að gagni sé.“ Að lokum liggur hér einnig fyrir bréf frá Seðlabanka Íslands varðandi þessi mál og gjaldeyrisskil og annað því líkt: „Vér höfum móttekið bréf hins háa rn., dags. 4. þ. m., þar sem gerð er fsp. um gjaldeyristekjur vegna leigu á laxveiðiám og sölu veiðileyfa í laxám til útlendinga. Vér viljum láta þess getið, að gjaldeyristekjur af slíkri leigu hafa á undanförnum árum verið færðar með gjaldeyrisskilum frá ferðamönnum, enda í mörgum tilfellum erfitt að skilja á milli venjulegs ferðakostnaðar og annarrar eyðslu erlendra ferðamanna hér á landi. Á s.l. ári sendum vér fsp. til þeirra aðila, sem vér höfum upplýsingar eða grun um að hefðu gjaldeyristekjur í sambandi við sölu laxveiðileyfa og leigu laxveiðiáa. Svör við þessum fsp. voru flest á þá leið, að þeir útlendingar, sem leigt höfðu einstaka daga eða stutt tímabil, hefðu greitt sín veiðileyfi með íslenzkum krónum og þar af leiðandi sjálfir selt erlendan gjaldeyri í bönkunum hér, en þau gjaldeyrisskil, sem beinlínis voru fyrir leigu á laxveiðiám og skilað var erlendum gjaldeyri fyrir árið 1969, námu um 10 þús. pundum og 25 þús. dollurum. Á árunum 1967 og 1968 munu þessar gjaldeyristekjur hafa verið miklu minni, þar sem færri ár voru þá leigðar útlendingum. En eins og áður er sagt, höfum við ekki aðgengilegar tölur þar að lútandi.“ Það er gjaldeyriseftirlit Seðlabankans og undir það rita Davíð ólafsson og Björn Tryggvason, bankastjórar. Það má vera, að hv. fyrirspyrjanda finnist þessar upplýsingar og þessi svör ekki fullnægjandi, en ég tel, að þau séu nokkuð tæmandi við þá þrjá liði, sem hér er rætt um. Það, sem fyrirspyrjandi kom inn á áðan, var, að tryggja þyrfti að gerð væri grein fyrir gjaldeyristekjunum. Þessu er ég algerlega sammála. Það þarf vitanlega að tryggja það, að ekki geti átt sér stað gjaldeyrissvik í sambandi við þessa starfsemi frekar en aðra. Hv. fyrirspyrjandi minntist á reglugerð um gjaldeyrismál, og að þetta gæti farið í bága við hana. Um það skal ég ekkert segja, enda liggja engar sannanir fyrir um það, að gjaldeyrisskilin hafi ekki farið fram með eðlilegum hætti. Og sem betur fer er okkar gjaldeyrismálum nú þannig komið, að það er miklu minni freisting heldur en áður var að safna að sér erlendum gjaldeyri, geyma hann heima í handraða, í stað þess að skila honum í banka. Það, sem kallað hefur verið svartur markaður á erlendum gjaldeyri, er, vona ég, tæplega lengur fyrir hendi. En þrátt fyrir þetta er alveg nauðsynlegt að athuga það og girða fyrir það, eftir því sem mögulegt er, að þarna geti átt sér stað nokkuð það, sem kallað er að sniðganga lög. Ég ætla ekki við þetta tækifæri að fullyrða neitt um það, hvort gera þarf einhverjar ráðstafanir í sambandi við gjaldeyrislögin eða reglugerð um gjaldeyrismál í þessu sambandi eða auka eftirlit eða fyrirskipa nánari skýrslugerð í sambandi við þetta eða hvort það væri hægt að tryggja þessi mál að einhverju leyti með því að koma ákvæði inn í lög um lax- og silungsveiði. Þetta vil ég ekki fullyrða um, en mér finnst alveg sjálfsagt að athuga það. Ef það passaði að setja eitthvað inn í lög um lax- og silungsveiði, þá er tækifæri til þess, þar sem þessi lög eru nú til endurskoðunar hér í hv. Alþ. Þetta finnst mér að þurfi að athuga og þá einnig, hvernig það má fara sem bezt úr hendi, að allar upplýsingar fáist um það, hvað mikið er borgað hér fyrir veiðileyfi í erlendum gjaldeyri. Nú eru allir sammála um, að það beri að stuðla að aukinni fiskrækt og að fylla árnar og vötnin af nytjafiski. Þetta erum við allir sammála um. Við erum einnig sammála um, að það beri að stuðla að því, að ferðamannastraumurinn aukist til landsins. Og við vitum það, að veiðin, bæði lax og silungur, heillar ferðamanninn. Hún hefur aðdráttarafl. Þannig hefur það verið í Noregi. Þannig hefur það verið í Kanada. Þannig hefur það verið í flestum þeim löndum, sem kölluð eru ferðamannalönd og hafa veiði að bjóða. Ég hygg, að veiðivötn okkar verði til þess að draga að erlenda ferðamenn, og að okkur þyki gott að geta selt útlendingum veiðileyfi og fengið gjaldeyristekjur fyrir og það verði það m.a., sem tryggi veiðiréttareigendum, bændunum, sem hv. fyrirspyrjandi nefndi hér áðan, að fá sem beztar tekjur fyrir veiðiréttinn. Ég er sammála hv. fyrirspyrjanda um það, að mjög væri leitt og mjög slæmt, ef íslenzkir sportveiðimenn hefðu ekki lengur tækifæri til þess að renna öngli í vatn og stunda þessa skemmtilegu og hollu íþrótt að veiða lax og silung. Ég minntist á það hér í fyrradag, þegar frv. um lax- og silungsveiði var hér til umr., að ég kviði ekki svo mjög úrræðaleysi þessara manna, vegna þess að þeir hefðu þrátt fyrir samkeppni við útlendinga marga möguleika, sem ég veit að þeir munu nýta sér með því að taka á leigu bæði vötn og ár, sem enn eru kannske ekki svo góðar, ekki mikill fiskur í, og rækta þær upp. Þetta hafa stangaveiðimenn hér á landi gert með góðum árangri, og þetta eiga þeir eftir að gera í enn ríkara mæli en þeir hafa gert fram að þessu og tryggja sér þannig aðstöðu í íslenzkum veiðivötnum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. fyrir upplýsingarnar. Það var ekki við því að búast, að þær væru tæmandi, og það viðurkenndi hann. En hitt var fróðlegt, að það fæst þó viðurkennt á Alþ., að kerfið er þannig, að við fylgjumst sáralítið með í þessu efni, þó að það verði von bráðar, eins og hann lét reyndar eindregið í ljós, að hér verði um stóratvinnugrein að ræða fyrir bændur og ferðamannastraumur aukist til landsins. Ég hef hérna þær upplýsingar fyrir hv. dm., að það eru boðnar núna - eru í útboði erlendis með milligöngu erlendrar ferðaskrifstofu - svo svimandi háar upphæðir í laxveiðina, að enginn Íslendingur getur látið sér detta í hug að keppa við þær. Það eru hátt í 100 dollarar á stöngina á dag. Það sér hver einasti maður, að þetta eru svo svimandi tölur í ísl. kr., að hér er farið fram úr öllu velsæmi. Auðvitað nær ekki nokkurri átt að koma ekki á þegar í stað ákveðnu skipulagi í þessu efni, þó að svo hafi ekki verið. Veiðirétturinn er auðvitað þannig, að bóndanum er vorkunn, þó að hann selji hæstbjóðanda. En hver verður það? Og með hvaða hætti skeður það? Og hver tryggir, að þeir peningar komi til þess manns, sem helst á að njóta þeirra, þegar kerfið er ekki neitt? Það getur vel verið, að það sé hægt að koma því við, og í mínum huga er það á þann hátt, að Búnaðarfélagið eða önnur stofnun, sem vinnur í þágu bændasamtakanna og veiðiréttareigenda, taki þessi mál föstum tökum. Nýlega samþykkti Búnaðarþing, sem nú situr, einmitt ályktun í þessa átt, af því að bændur finna sjálfir, að hér stefnir í óefni. Ekki er gott að heyra, að íslenzkir sportveiðimenn skuli rækta upp, þar sem ekki er til veiði í dag, og missa svo réttinn, þegar laxinn spriklar. En til þess að þeir missi ekki þann rétt, sem þeir hafa þar, þarf að tryggja, að þeir hafi möguleika á því að veiða þann fisk, sem þeir eru búnir að rækta. En það stefnir í óefni í dag. Og allra hörmulegast finnst mér það, þegar erlendar ferðaskrifstofur bjóða hærra en íslenzkir sportveiðimenn geta boðið og ná þannig sölu á veiðirétti, sem þær selja með margföldum ágóða, jafnvel hundraðföldum, og ágóðinn rennur út úr landinu. Þetta eru staðreyndir, sem hægt er að sanna. Að öðru leyti skal ég ekki lengja tíma hv. Alþ., en þetta mál er þannig vaxið, að það verður að taka fastari tökum en verið hefur.



Herra forseti. Það er aðeins eitt atriði varðandi þetta mál, sem hér hefur verið til umr., sem mig langaði til þess að gera hér aðeins að umtalsefni, og víkja spurningum að hæstv. ráðh. Það er nú upplýst, að útlendingar taka í ýmsum tilfellum á leigu veiðiréttindi í íslenzkum ám. Það er einnig upplýst, að þessir útlendingar framselja síðan þessi veiðiréttindi jafnt til útlendra aðila og innlendra. M.ö.o.: útlendur aðili hefur tekið á leigu íslenzka veiðiá og síðan tekur hann upp atvinnurekstur í landinu með sérstökum hætti. Hann býður út veiðiréttindi til sölu, selur án efa í flestum tilfellum með verulegum hagnaði til innlendra manna stundum. Hafa þessir útlendingar, sem tekið hafa veiðiárnar á leigu, fengið leyfi til þess að hafa með höndum slíkan atvinnurekstur í landinu? Það er rétt að gera sér grein fyrir því, að hér getur orðið um talsverðan atvinnurekstur að ræða, ef menn fara að taka að sér störf sem þessi víða um land. Ég fer fram á, að hæstv. ráðh. upplýsi, hvort hann telji, að þessir útlendingar hafi fengið leyfi til að hafa með höndum þessa starfsemi, þ.e. að framselja þessi veiðileyfi til ýmist innlendra eða útlendra manna, og greiða þeir aðilar, sem þetta gera, skatta og gjöld af þessari starfsemi sinni, eins og þeim bæri skylda til? Ég held, að full þörf sé á að athuga, hvernig þessu er fyrir komið, og satt að segja sýnist mér af þeim upplýsingum, sem hér hafa komið fram, að þessi mál séu á ýmsan hátt komin í hið mesta óefni og það sé í rauninni skylda rn. að kanna þessi mál til hlítar, ekki aðeins frá gjaldeyrislegu sjónarmiði, sem auðvitað er sjálfsagt, heldur einnig í sambandi við þann rekstur, sem við þetta er hnýttur af hálfu útlendinga.



Herra forseti. Það er mesti misskilningur hjá hv. 4. þm. Austurl., að þessi mál séu komin í mikið óefni. Óefnið er þannig, að það er orðin mikil eftirspurn eftir íslenzkum ám. Íslenzkar ár og stöðuvötn, sem enginn spurði um áður, eru nú orðin góð söluvara, jafnvel á erlendum markaði. En enn þá hafa ekki nema tvær ár hér á landi verið leigðar útlendingum. Það er Vatnsdalsá, og það er Hofsá í Vopnafirði. Mér er ekki kunnugt, að sá, sem tók Vatnsdalsá, leigi hana aftur út. Og mér er ekki heldur kunnugt um, að þeir aðilar, sem tóku Hofsá í Vopnafirði á leigu, leigi hana út. Það eru ekki nema 2–3 ár síðan sú á var leigð, og veiði hefur farið mjög minnkandi þar. Þessir aðilar, sem tóku árnar á leigu, tóku þær fyrst og fremst fyrir sjálfa sig. En hv. 4. þm. Austurl. hefur kannske ekki heyrt rétt áðan, þegar talað var um endurleigu á ánum. Það eru ekki útlendingar, sem hafa tekið Laxá í Kjós á leigu, það eru ekki útlendingar, sem hafa tekið Þverá í Borgarfirði á leigu, og það eru ekki heldur útlendingar, sem hafa tekið Laxá í Leirársveit á leigu. En eins og hv. fyrirspyrjandi gat um, er líklegt, að þessir aðilar, sem eru innlendir og hafa tekið þessar þrjár ár á leigu, ætli sér að endurleigja þær, bæði Íslendingum og útlendingum, og hagnast á því, þótt þeir borgi sjálfir háa leigu. Þótt það hafi verið boðið helmingi hærra í Laxá í Kjós núna heldur en í fyrra eða ríflega 2 millj. kr. á móti 1 millj. þá, þá hugsa þeir sér, sem tóku Laxá í Kjós á leigu, auðvitað að hagnast á því að endurleigja ána og þá sennilega að endurleigja útlendingum, ef svo vill verkast. Það er þetta, sem hefur skeð í málinu og hv. 4. þm. Austurl. virðist hafa misheyrt eða misskilið áðan, eftir þeirri ræðu að dæma, sem hann flutti áðan, því hann var að tala um, að erlendir aðilar, sem hefðu fengið ár á leigu, væru farnir að stunda hér atvinnurekstur með því að endurleigja þær. Það eru íslenzkir aðilar enn sem komið er, sem hafa tekið ár á leigu til að endurleigja þær. Hitt er svo annað mál, að um leið og íslenzkar ár og vötn eru orðin svona eftirsótt, þá er eðlilegt, að það þurfi að gera nýjar ráðstafanir. Það væri eðlilegt, að breyta lögum og reglugerðum einmitt í sambandi við það og hafa opin augu fyrir því, sem þarf að gera til að tryggja það vel, að gjaldeyrislöggjöfin verði ekki brotin, að skattalöggjöfin verði í heiðri höfð o.s.frv. En þótt það standi fyrir dyrum að breyta lögum og reglugerðum, vegna þess að við erum með verðmætari vöru milli handanna en áður, þá er ekki ástæða til að segja, að það sé öngþveiti orðið þess vegna. Við verðum vitanlega að haga okkar ráðstöfunum og gerðum í samræmi við það, sem á við á hverjum tíma, og það, sem nauðsynlegt er að gera miðað við aðstöðu hverju sinni.



Herra forseti. Það var rétt, aðeins til þess að undirstrika það eða benda hæstv. ráðh. á það, að það sýnir aðeins mikinn ókunnugleika hjá hæstv. ráðh. á þessum málum, þegar hann heldur, að þeir útlendingar, sem tekið hafa árnar á leigu, hafi ekki endurleigt þær. Ég ætla ekki að fara fleiri orðum um það, en þykist þekkja það þó nokkuð af eigin raun, hvernig þessu er fyrir komið. En hann skal ekki halda, að útlendingar taki stórar veiðiár hér á leigu eingöngu til þess að veiða í þeim sjálfir. Málin liggja ekki þannig fyrir. Hér er auðvitað um það að ræða, að þeir taka veiðlár á leigu og ákveða að endurleigja þær, eins og ég segi, ýmist Íslendingum eða útlendingum, og það er þessi starfsemi, sem er rekin nú í dag. Ég misskildi ekkert í þessum efnum. Mér er vel kunnugt um það, hvernig þessu er fyrir komið í vissum tilfellum. Það er auðvitað allt annað, þegar Íslendingar taka á leigu á, eins og hér hefur verið nefnt dæmi um, sennilega með það í huga að selja hana síðan á leigu mörgum útlendingum til stuttra veiðileyfa. Þar er um allt annað að ræða, og þar er málið aðallega undir því komið að fylgjast með þessum sérstaka atvinnurekstri þessara Íslendinga og að fram fari eðlileg gjaldeyrisskil. Ég var hins vegar að vekja athygli hér á öðru. Það stefnir að því, og er þegar komið út á þá braut, að útlendingar taka á leigu veiðiár okkar og hefja síðan beinan eða óbeinan atvinnurekstur í framhaldi af því, og ég efast um, að þetta sé í samræmi við íslenzk lög og íslenzkar reglur, nema veitt hafi verið sérstök leyfi til þess, að slíkum rekstri væri uppi haldið.



Herra forseti. Það eru margir meinhugir á þessum fsp.-tíma hér í Alþ., nú eins og fyrri daginn. Fsp., sem hér liggur fyrir til umr., fjallar um veiðileyfi í laxám landsins árin 1967, 1968 og 1969 og með hvaða hætti leigan eigi sér aðallega stað. Síðan er spurt um gjaldeyri fyrir hvert ár um sig. Nú hefur mikið af umr. snúist að ám, sem alls ekki hafa verið leigðar á þessum árum, og ef menn vilja vita eitthvað um þær og ræða þær, þá á það auðvitað að koma inn í fsp., sem til umr. eru, því að annars er farið út fyrir efni málsins. Hv. síðasti ræðumaður sagði, að það stefndi að því, að veiðiár hér á landi væru leigðar útlendingum. Það stefnir nú þannig að því, að ef ég man rétt, þá held ég, að það hafi verið 1963 eða 1964 kannske, sem leyfi var veitt bændum til að leigja Vatnsdalsá útlendingi, - það var í mínu rn. Svo held ég að önnur leiga hafi ekki komið til greina fyrr en Hofsá í Vopnafirði var leigð, eins og hæstv. landbrh. gerði grein fyrir áðan, og það kom fram í hans máli, hvað mikil eftirspurn var eftir þeirri á af hálfu Íslendinga og hver vilji bændanna eða þeirra, sem að henni stóðu, var í þessu máli. Ég held, að þetta stefni ekki til neinnar stórhættu út af fyrir sig, en auðvitað hefði hér mátt liggja fyrir, ef hefði verið spurt um það, með hvaða leigukjörum Vatnsdalsá var leigð og hvaða aths. menn hafa við þá leigumála, sem þar voru gerðir. Ég er ekki með þau plögg í höndunum, sem fjalla um þetta mál, eins og ég hef gert grein fyrir, en bæði var lögð kvöð á viðkomandi útlending, sem leigði þessa á, að setja klak í ána og rækta þar upp lax, standa fyrir fiskrækt, til þess að Íslendingar, þegar leigutíminn væri útrunninn, gætu veitt laxinn, þegar hann væri farinn að sprikla, eins og var komizt að orði áðan, en ekki öfugt, enn fremur skyldi hann byggja þarna mikið hús, sem eigendur veiðiréttarins áttu svo að fá eftir tilskilinn tíma, eftir leigutímann. Það hús er mikið að verðmæti. Þannig eru mörg atriði í sambandi við þennan samning. Ég er ekki á móti því, að það verði athugað og rætt, hvort hér hafi verið einhverjar misfellur á leigusamningum og hversu mikil hætta er í þessu fólgin. Það er bara ekki hægt að gera það í þessum fsp.-tíma, þegar spurt er eins og hér er gert. En ég tók eftir þessari fsp. og taldi, að hér væri verið að spyrja um allt annað en leigu á þessari á, sem var leigð, eins og ég segi nú, fyrir 6 árum, held ég að það hafi verið. Ég held, að það sé alveg öruggt, að hér hafi komið fram í þessum málum margar staðhæfingar og órökstuddar fullyrðingar, og það má náttúrlega segja, að það sé næsta furðulegt, að mál eins og þessi skuli vera rædd af handahófi í fsp.-tíma, þegar við vitum, að undanfarin ár hefur verið unnið að fiskrækt í landinu og endurskoðun á laxveiðilögunum og öðru slíku. Hvers vegna hafa þessi mál þá ekki verið rædd við stjórnvöld, og óskað eftir því, að sérstaklega væri kannað, hvað hér væri á ferðinni, ef hér væru einhverjir annmarkar á? Ég man ekki eftir einni einustu aths., umkvörtun eða erindi í mínu rn. í sambandi við leiguna á Vatnsdalsá. Ég minnist þess ekki. En það getur vel verið, að menn hafi eitthvað nú við hana að athuga. Það er auðvitað komið langt á þann leigutíma, sem þá var um samið, og ég færist ekki undan því, að þetta sé athugað sérstaklega, og ég mun að gefnu tilefni athuga betur þann leigumála, sem þar var gerður, í ljósi þeirra ummæla, sem hér hafa verið látin falla, að útlendingar leigi ár, eins og þessa á, og stunduðu svo hér ólöglega atvinnu, eins og sagt var áðan. Ég skal ekki fara frekar út í þetta, ég tel það ekki fært, meðan ekki eru gögn tiltæk. En ég vek athygli á því, að það er vissulega galli á fsp., þegar þær eru bornar fram eins og hér er og miðað við þær umr., sem fram hafa farið.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 350, undir staflið 2, að beina svo hljóðandi fsp. til hæstv. menntmrh. um sjónvarpsmál: „Hvenær má vænta þess, að sjónvarp nái til austustu hreppa Skagafjarðarsýslu, þannig að gagn sé að?“ Ég vil með örfáum orðum rökstyðja þessa fsp. eða skýra frá, hvers vegna hún er fram komin. Íslenzka sjónvarpið hefur nú starfað í rúm 3 ár, og mun það vera álit flestra, að vel hafi til tekizt þessi byrjunarár. Engan, sem hefur fest kaup á sjónvarpi, mun fýsa að losa sig við það. Hitt er sönnu nær, að sjónvarpið hafi tekið sjónvarpsáhorfendur allföstum tökum. Verður það að teljast sjónvarpsdagskránni til gildis. En því miður njóta ekki allir landsmenn þess að horfa á sjónvarp, þar sem það sést enn ekki alls staðar á landinu. Meðal þeirra, sem ekki njóta sjónvarps, eru þeir, sem byggja austustu hluta Skagafjarðarsýslu, og þar á ég aðallega við búendur í Fljótum, þar sem sjónvarpið sést alls ekki. Þá vil ég upplýsa hér, að það sést illa í næstu hreppum vestan við Fljótin, eða í Fellshreppi a.m.k. ekki svo að gagn og ánægja sé af. Og ég get einnig upplýst, þó að það komi ekki fsp. við, að hljóðvarpið heyrist mjög illa á þessum stöðum, og vonandi verður úr því bætt fyrr en seinna. Það hefur komið fram óánægja hjá fólkinu, sem þarna býr, af því að það sést ekki enn til sjónvarpsins, eftir að það hefur starfað í rúm 3 ár. Margir hverjir af bændum þar hafa fest kaup á sjónvarpstækjum, en þau hafa verið sett upp aðeins á einum stað eða tveimur í Fljótunum og gefa ekki svo góða raun, að fleiri hafi sett þau upp. Þess vegna beini ég þessari spurningu til hæstv. menntmrh. og vona, að hann gefi svör þar að lútandi.



Herra forseti. Endurvarpsstöðin í Hegranesi kemur að notum fyrir hluta af Viðvíkursveit, Hofsóshrepp og sunnanverðan Fellshrepp. Hluti af Viðvíkursveit, Hólahreppur og Fljótin eru enn þá nokkuð út undan. Upphaflega var gert ráð fyrir, að Siglufjörður þyrfti endurvarpsstöð frá Siglufjarðarskarði, og var þá þeirri stöð einnig ætlað að leysa vanda austurhluta Skagafjarðar. Ljóst var, að þessi stöð yrði alldýr, og síðar kom í ljós, að Siglufjörður gat haft not af Vaðlaheiðarstöðinni. Var þá hætt við fyrirhugaða stöð á Siglufjarðarskarði, því að hin lausnin var miklu ódýrari. En þessa dagana er verið að setja upp nýja endurvarpsstöð í Skagafirði, sem á að þjóna Viðvíkursveit og Hólahreppi að verulegu leyti. En að því er Fljótin varðar, þá er ætlunin að leysa vanda þeirra með Vaðlaheiðarstöðinni og tveimur nýjum endurvarpsstöðvum í Fljótunum. Hugsanlegt er, að báðar þessar stöðvar verði reistar á árinu 1971 og mundi þá leysast vandi hreppanna í austanverðum Skagafirði. Þó ber þess að gæta, að ávallt verður um einstaka bæi að ræða, sem eru þannig staðsettir, að erfitt verður fyrir þá að ná sjónvarpssendingum.



Herra forseti. Síðustu orð hv. fyrirspyrjanda eru skiljanleg, og ég veit, að hver maður hér í salnum tekur undir þau. Það er æskilegt að útbreiða sjónvarpið eins ört og framast er unnt. Hins vegar vil ég ekki láta hjá líða að geta þess, að í samanburði við önnur lönd, miklu stærri og auðugri en okkar, hefur útbreiðsla sjónvarpsins, sem hefur náð til yfir 90% þjóðarinnar á liðlega 3 árum, raunverulega gengið kraftaverki næst. Það eru tvær ástæður fyrir því. Hin fyrri er stefna yfirvalda, sem tryggðu vissan tekjustofn til útbreiðslunnar og sá tækjastofn, sem er mikill, hefur verið algerlega aðskilinn frá öðrum rekstri og látinn fara í þetta verkefni eitt. Í öðru lagi vildi ég segja, að Landssíminn og verkfræðingar hans hafa unnið afburðagott verk á þessu sviði. Þeir hafa leyst verkefni, sem mér er persónulega kunnugt um, að margir útlendir verkfræðingar töldu fyrir fram að væru óleysanleg á þann hátt, sem orðið hefur. Aðalástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, er hins vegar sú, að hv. fyrirspyrjandi nefndi í frumræðu sinni, án þess að gera um það frekari fsp., að hljóðvarp heyrðist líka illa í Skagafirði. Það er rétt. Þetta er töluvert vandamál, sem Ríkisútvarpið á við að stríða. Það voru erfiðar aðstæður í Skagafirði og sums staðar á Austurlandi, vegna þess að ný langbylgjustöð var sett í Reykjavík fyrir nokkrum árum og gamla stöðin flutt að Eiðum. Var útvarpað á sömu bylgjulengd og eru nokkrir staðir á landinu, þar sem bylgjurnar mætast og skapa dálitla truflun. Við héldum, að við værum vel á vegi með að leysa þetta, en þá gerist það, að reist var suður í Marokkó sterk langbylgjustöð, sem nú veldur nýjum og mjög hvimleiðum truflunum á hljóðvarpsmóttöku, ekki hvað sízt um norðanvert landið og alla leið vestur á Vestfirði. Því miður er alþjóðasamstarf á þessu sviði svo veikt og svo lélegt, að ekki virðist vera hægt að gera neitt til þess að stöðva þetta. Það er aðeins ein lausn til á þessu máli, og hún er að ganga miklu lengra í þá átt að koma upp örbylgjuhljóðvarpi, koma upp FM-stöðvum svokölluðum. Þær eru nú til á nokkrum stöðum á landinu, en þær eru skyldar sjónvarpinu og eftir að sjónvarpið kemur, er ástæða til að ætla, að það verði hægt að byggja upp kerfi örbylgjustöðva á nákvæmlega sama hátt og nota nákvæmlega sömu staði.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 367 fsp. til fjmrh. um það, hvaða ríkisfyrirtæki séu aðilar að Vinnuveitendasambandi Íslands og hvað þau hafi hvert um sig greitt til Vinnuveitendasambandsins árin 1967, 1968 og 1969. Ég tel mikilvægt að fá hér ú Alþ. upplýsingar um þessi efni og vænti, að hæstv. fjmrh. sjái sér fært að veita þessar upplýsingar.



Herra forseti. Fsp. hljóðar þannig: „Hvaða ríkisfyrirtæki eru aðilar að Vinnuveitendasambandi Íslands? Hvað hafa þau, hvert um sig, greitt til Vinnuveitendasambandsins árin 1967, 1968 og 1969?“ Svarið er sem hér segir. Sementsverksmiðja ríkisins: Árið 1967 185 312 kr., árið 1968 196 268 kr., árið 1969 274 032 kr. Skipaútgerð ríkisins: Árið 1967 257 884 kr., árið 1968 187 260 kr., árið 1969 169136 kr. Landssmiðjan: Árið 1967 150 540 kr., árið 1968 119 984 kr., árið 1969 93156 kr. Síldarverksmiðjur ríkisins: Árið 1967 500 kr., árið 1968 500 kr., árið 1969 500 kr. Tunnuverksmiðjur ríkisins: Árið 1967 1500 kr., árið 1968 1500 kr., árið 1969 1500 kr. Frá miðju ári 1969 er Áburðarverksmiðjan ríkisfyrirtæki. Hún er aðili að Vinnuveitendasambandinu og var árgjald hennar árið 1969 202 812 kr. Þetta eru tæmandi upplýsingar varðandi fsp. eins og hún hljóðar.



Herra forseti.) Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir þessar upplýsingar, vil aðeins segja það hér um leið, án þess að hefja hér nokkrar umr. um þessar upplýsingar, að ég tel mjög rangt, að þessi ríkisfyrirtæki séu aðilar að Vinnuveitendasambandi Íslands og taki á þann hátt þátt í þeim deilum, sem eðlilega eru á milli verkalýðssamtakanna í landinu og Vinnuveitendasambandsins, og að þessi ríkisfyrirtæki séu á þennan hátt, eins og þessar upplýsingar bera með sér, látin standa undir þeim kostnaði, sem er af rekstri Vinnuveitendasambandsins. Ég hefði talið miklu heppilegra, að þessi ríkisfyrirtæki hefðu staðið fyrir utan þessi samtök og unnið að lausn kaupgjaldsmála sinna eftir öðrum leiðum.



Herra forseti. Ég skal ekki fremur en hv. fyrirspyrjandi hefja hér almennar umr. um aðild þessara fyrirtækja að Vinnuveitendasambandinu. Ég vil aðeins vekja athygli á því, að hér er um fyrirtæki að ræða, sem hafa í sinni þjónustu starfsfólk, sem tekur laun samkvæmt samningum stéttarfélaga og atvinnurekenda, en ekki samkvæmt kjarasamningum opinberra starfsmanna. Það er því eðli málsins samkvæmt, að það skipti þessi fyrirtæki mjög miklu máli, hvernig kjarasamningar á hinum almenna vinnumarkaði eru, og ég held að telja megi, að það sé ekki hægt að segja, að það sé óeðlilegt, að fyrirtækin vilji gjarnan fylgjast með því, hvernig þau mál skipast, þannig að það geti talizt fjarstætt, að þau séu aðilar að Vinnuveitendasambandinu. Um þetta má auðvitað endalaust deila og skal ég ekki, eins og ég sagði, taka þátt í þeim deilum, heldur aðeins upplýsa það, eins og ég sagði, að aðild þeirra að Vinnuveitendasambandinu byggist á sérstöðu þessara fyrirtækja umfram opinberan rekstur almennt, þeirri, að þau eru háð kjarasamningum milli Vinnuveitendasambandsins og verkalýðsfélaganna, og hafa því talið rétt að eiga aðild að Vinnuveitendasambandinu til þess að koma sínum sjónarmiðum þar að. 35. Stöðlum fiskiskipa.



Herra forseti. Ég held, að það fari bezt á því, að ég svari þessari fsp., sem er í tveimur liðum, báðum liðunum í senn: annars vegar, hvað líði störfum stöðlunarnefndar fiskiskipa, við getum kallað hana svo, og hins vegar framkvæmd þál., sem samþ. var hér 1968, um athugun á stöðlun fiskiskipa til að fá fram meiri hagkvæmni í smíði skipanna. Þegar þessi þáltill. var samþ. á sínum tíma, hafði ríkisstj. þegar haft forgöngu um að setja á laggirnar n. manna til að athuga stöðlun fiskiskipa með það fyrir augum að tryggja betur verkefni fyrir skipasmiðastöðvarnar og hagkvæmari vinnubrögð, þannig að kaupendur skipanna fengju ódýrari skip. Til þess að gera í sem stytztu máli grein fyrir þessu, þá kemur það fram um efni þessa máls í bréfi frá iðnrn. 12. júlí 1967: „Í framhaldi af viðræðum fulltrúa skipasmíðastöðva við iðnrh. 27. júní s.l. um vandamál skipasmiðastöðvanna vegna breyttra aðstæðna og um ráðstafanir til úrbóta hafa þessi mál verið rædd innan ríkisstj. Iðnrh. og sjútvrh. hafa átt viðræður við stjórn Fiskimálasjóðs um hugsanlegar leiðir til þess að styrkja aðstöðu skipasmíðastöðvanna. Rn. beinir því hér með til yðar að tilnefna tvo fulltrúa til þess að vinna að tillögugerð um hentuga gerð íslenzks fiskiskips við núverandi aðstæður í samráði við tæknideild Fiskveiðasjóðs og Fiskifélags Íslands ásamt fulltrúum, sem sjútvrh. mun tilnefna.“ Bréf þetta er til landssambands skipasmíðastöðva. Að fenginni niðurstöðu þessa atriðis mundi tekið til frekari athugunar, með hvaða ráðum ætti að skapa skipasmíðastöðvunum verkefni á þessum grundvelli á næstunni samhliða öðrum ráðstöfunum, sem stefndu að sama marki. Síðan var þessi n. sett á laggirnar. Ég skal geta þess, að í viðræðum okkar sjútvrh. við Fiskveiðasjóð var beinlínis rætt um að opna leið til þess, að skipasmíðastöðvarnar gætu hafið smiði á fiskiskipum, þó kaupendur væru ekki fyrir hendi, sem þó hafði verið reglan fram til þessa. Fiskveiðasjóður var mjög tregur til þessa af ýmsum ástæðum og ástæðulaust er að rekja það, en þó var talið, að eitt væri e.t.v. forsenda þess, að út í þetta væri hægt að fara, en það væri, að stöðvarnar smíðuðu skip, sem nokkurn veginn vissa væri fyrir að væru af þeirri gerð, sem útvegsmenn óskuðu eftir. Það mátti segja, að það var skynsamleg hugsun, og þess vegna var þessi nefnd m.a. sett á laggirnar og hún skilaði bráðabirgðaskýrslu strax haustið 1967. Hún er dagsett 16. okt. 1967. Í n. áttu sæti: Jósef H. Þorgeirsson, Akranesi, og Jón Sveinsson fyrir skipasmíðastöðvarnar, Hörður Frímannsson og Jón B. Hafsteinsson voru sérfræðingar Fiskifélagsins og fyrir Fiskveiðasjóð og Þorsteinn Jóhannesson og Tómas Þorvaldsson voru skipaðir af sjútvrh. Í þessari skýrslu kom fram, að þeir höfðu einmitt fram að þeim tíma, strax frá sumrinu, verið að leita eftir, hvaða gerð skipa væri eftirsóknarverðust. Til þess að reyna að fara nokkuð fljótt yfir sögu skal ég taka aðeins örfáa þætti úr þessari skýrslu. Þar kemur m.a. fram, að n. flokkaði skipin í mismunandi flokka og var þá hugsunin að finna æskilegustu gerðina í hverjum stærðarflokki. Síðan skrifaði n. til útvegsmanna, öllum meðlimum Landssambands ísl. útvegsmanna, samtals 350–360 aðilum, og lagði fyrir þá þær spurningar hvaða gerð og stærð af fiskiskipum þeir teldu hagkvæmasta fyrir útgerðina, til hvaða veiða skipið væri ætlað og hvaða ganghraða skipsins þeir telji nauðsynlegan, hvort þeir hafi í hyggju að smíða fiskiskip á næstu 2–3 árum, og aðrar upplýsingar var beðið um, sem við teljum máli skipta, svo sem um búnað, tæki, rafkerfi o.s.frv. Bárust alls svör frá 63 aðilum, frá útvegsmönnum, og n. hafði á þessum tíma, í október, þegar hún skilaði bráðabirgðaálitinu, flokkað þau svör. Síðan tíundar n. það, að viðfangsefni hennar sé verulega flókið og megi búast við nokkrum tíma, þar til hún skili endanlegu áliti. Það mun svo hafa verið í nóvember, sem þeir félagar, fyrirspyrjandi og hv. 9. landsk., lögðu fram sína þáltill., sem hv. fyrirspyrjandi vék að, og hún var svo afgreidd síðar á þinginu, einhvern tíma síðari hluta vetrar 1968. Endanlegt nál. hefur ekki borizt frá n. þrátt fyrir ítrekaða eftirgrennslan af hálfu rn., en hins vegar vil ég ekki og treysti mér ekki til að segja, að endanlegt nál. kunni ekki að koma. Það væri ósanngjarnt af mér að segja það, nema ég gerði þá um leið grein fyrir því, að n. var falið að reyna að gera sér grein fyrir heppilegustu stærð fiskiskipa miðað við þær aðstæður, sem þá voru fyrir hendi. En eins og kunnugt er hér á þingi, hafa aðstæður verulega breytzt síðan, sérstaklega í sambandi við fiskveiðilöggjöf okkar og veiðileyfi, og mun það hafa haft veruleg áhrif á skoðanir manna eða óskir um stærð fiskiskipa og þar af leiðandi mikil áhrif á störf n., þannig að hún hefur hikað við, og skal ég víkja að því síðar. Ég vil geta þess, að strax í janúarmánuði 1968 ákvað ríkisstj., þar sem þá hafði ekki borizt vilyrði Fiskveiðasjóðs fyrir að lána meira en 75%, þá ákvað ríkisstj. fyrir sitt leyti að heita skipasmiðastöðvunum því, að ef þær byrjuðu að byggja fiskiskip, þá mættu þær eiga von á 10% viðbótarláni, þannig að lánið yrði 85%. Framkvæmdin varð sú síðar, að Atvinnujöfnunarsjóður bætti þarna við, við skulum segja um 5%, þannig að eftir það lá það nokkurn veginn fyrir, að þeir, sem vildu láta smíða fyrir sig, gátu fengið 90% lán, og skipasmíðastöðvunum átti að vera óhætt að fara af stað, þó að kaupandi væri ekki fyrir hendi. Þetta leiddi til þess, að ríkisstj. þurfti í árslok 1968 að afla liðlega 20 millj. kr., og var það tekið af framkvæmda- og áætlunarfé, til þess að uppfylla fyrirheit um 10% viðbótarlán. Svo koma önnur 10% viðbótarlán á árinu 1969 í gegnum atvinnumálanefndirnar, eins og hv. fyrirspyrjandi vék að. Þær tóku við þessu verkefni, þ.e.a.s. að lána Fiskveiðasjóði af fé, sem þær höfðu þá til ráðstöfunar, eins og kunnugt er, til þess að halda áfram þessum 10% lánum. Þetta fé var tekið af erlendu fé, og þar kemur fram, að ég hygg, sá mismunur, sem hér var vikið að, að sumir hefðu fengið 10% lán án gengistryggingar og aðrir erlent fé eða með gengisáhættu. En þá er að víkja að hinu, að aðstæður hafa breytzt, og skýrir það nokkuð mikið í þessu máli. Ég hygg, að það sé rétt, að þær breytingar, sem orðið hafa á fiskveiðalöggjöfinni fyrst og fremst og við samþykktum hér í þinginu ekki alls fyrir löngu, hafi leitt til þess, að eftirspurnin hafi nær eingöngu snúizt um minni báta, sem mældust eftir nýjum mælingarreglum eitthvað um 105 rúml. Þetta hefur verið í svo ríkum mæli, að þessi stöðlun fiskiskipanna, sem er svolítið annað en að velja hentugasta fiskiskip í mismunandi stærðarflokkum, hefur í framkvæmd orðið mjög veruleg. En það hefur áður komið fram í þinginu, að skipasmiðastöðvarnar töldu, að það væri líklegt, að hægt væri að lækka byggingarkostnaðinn um 10%, ef þær gætu smíðað 4–5 skip í einu af sömu stærð og vissu það fyrir fram. Mér þótti rétt að afla nokkurra upplýsinga um þetta. Rn. hefur ekki alls fyrir löngu, í febrúarmánuði, spurzt fyrir um það, hvernig verkefnin standi hjá skipasmíðastöðvunum, og að hvaða verkefnum þær séu að vinna, og þá kemur eftirfarandi í ljós: Stálvík gefur þær upplýsingar, að þar sé rétt verið að ljúka við eða séu í smíðum fjórir bátar, sem eru allir af þessari sömu stærð, 105 rúml. Afhendingartíminn var 19. febr. 1970 ráðgerður í september 1970, október 1970 og nóvember 1970. En ég held, að það sé rétt, að áður hafi þeir smíðað 3 báta næstum því alveg af sömu gerð, svo að þarna sé eiginlega um 7 báta að ræða. Enn fremur er sagt, að það sé núna til umræðu samningur um áttunda bátinn af þessari sömu stærð hjá skipasmiðastöðinni. Þessar upplýsingar eru dagsettar 18. febrúar. Þeir hafa þarna þess vegna fram undan veruleg verkefni, sem máli skipta. Þeir gera svo grein fyrir því, - ég vil bara nefna það til fróðleiks, - að enn fremur fari fram viðræður við þá um smíði á 46 metra skuttogara fyrir Siglufjörð. Þeir telja sig því hafa verkefni til 9 mánaða, og rætt er um smíði, er tekur 11 mánuði í viðbót. Á Akranesi er verið að ljúka við smíði á 105 tonna bát, nýbyrjað á öðrum 105 tonna bát og undirbúningur á smíði hins þriðja er hafinn. Svo er þar í smíðum minni bátur, 20 tonna bátur. Þetta var Akranes, og á þessum tveimur stöðum sýnast verkefnin mjög hafa miðazt við þessar tilteknu bátastærðir. Hjá Marsellíusi Bernharðssyni, Skipasmíðastöðinni h.f. á Ísafirði, er nú verið að smíða tvo 30 tonna báta og búið er að semja um smíði á 105 rúmlesta bát, einum enn af þessari stærð. Það eru ekki fleiri samningar þar, en margar innlendar fyrirspurnir liggja fyrir. Slippstöðin á Akureyri hefur nokkra sérstöðu. Við vitum, að þar er nýlega búið að ljúka við smíði Heklunnar og er nú verið að ljúka smíði á seinna strandferðaskipinu, en þar að auki er sinnt ýmsum viðgerðum, sem hafa farið dálítið vaxandi hjá þeim. Svo hefur verið í meðferð hjá þeim sérstök athugun, sem sagt hefur verið frá opinberlega, á hugsanlegum möguleikum á smíði á 5 bátum alveg eins, rækjubátum fyrir brasilíska aðila. Seinast þegar ég spurðist fyrir um þetta, skildist mér, að það væri eiginlega orðið samkomulag um verð þessara báta og taldar miklar líkur á, að þeir fengju smíði þessara 5 báta eða gætu bráðlega samið um það, en þó er ekki hægt að fullyrða um það að svo stöddu. Sama er að segja um Bátalón, sem hefur lengi að undanförnu staðið í samningum um smiði á tveimur bátum, sem eru sams konar og þessir rækjubátar fyrirhugaðir fyrir Brasilíu, þeir eru af sömu gerð, tveir frambyggðir 65 tonna bátar. Formlega mun ekki vera búið að ganga frá þeim samningum, en í dag var mér sagt, að skeyti hefði borizt frá Indlandsbanka fyrir 10 dögum um, að verið sé að taka málið til endanlegrar afgreiðslu. Þær eru auðvitað fleiri stöðvarnar, en það eru minni stöðvar. Vélsmiðja Seyðisfjarðar er að smiða tvo báta, sem báðir eru af sömu stærð, 50 rúml., og trésmiðar hafa farið fram að sams konar gerðum af bátum í Stykkishólmi, eins og kunnugt er. Nú má segja, að ég hafi kannske dálítið farið út fyrir efnið, en það, sem ég hef verið að reyna að upplýsa hér, er, að í raun og veru hafi stöðlun á bátunum orðið í framkvæmd kannske af sérstökum ástæðum, eins og ég hef vikið að, og einnig hafi verkefnin orðið meiri í skipasmíðastöðvunum vegna þess, að lánin hafa, eins og hv. fyrirspyrjandi gerði grein fyrir, verið aukin mikið frá 1968 til ársins 1969, og það liggur fyrir núna, að bátar, sem eru smíðaðir innanlands, geta notið þarna lána, sem nema um 90% af byggingarkostnaði skipanna. Þetta er í stórum dráttum það, sem ég hef um þetta mál að segja, en ég vil ljúka máli mínu með því, að ég vil ekki slá því föstu, að sú n., sem var skipuð á sínum tíma, muni ekki skila endanlegu áliti. Mér hefur að sjálfsögðu fundizt það dragast allt of lengi, en mér finnst hins vegar rétt og það verður að virða þeim það til vorkunnar, að inn í málið hafa komið tilvik, sem hafa breytt nokkuð aðstæðum, og þess vegna ekki gert mjög aðkallandi, að hún raunverulega lyki því verkefni, sem henni var falið. Menn eiga eftir að gera það upp við sig, og um það get ég ekki gefið nánari upplýsingar en ég nú hef gefið.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir upplýsingarnar. Reyndar viðurkenndi hann í lokin, að nokkuð væri fram hjá fsp. farið að sumu leyti. Hitti hann þá sjálfan sig fyrir, miðað við þær aths., sem hann gerði við ræðu mína við fyrri fsp., þannig að ég þarf ekki að vera að bera kvíðboga fyrir því, að ég hafi farið sjálfur út fyrir efnið í fyrri þættinum í fsp.-forminu. Það, sem við sjáum eftir þetta svar, er það, að við erum harla litlu nær því að finna stöðlun á fiskiskipum, því að ég get upplýst hæstv. ráðh. um það, að þó að skipin séu skráð 105 tonn, þá er hvergi nærri um ákveðna stöðlun að ræða, því að það er ekki um sömu gerð fiskiskipa að ræða, þótt brúttótonnatalan sé eins. Það er öðru nær. Það er um mismunandi vélabúnað að ræða, það er um mismunandi tækjaútbúnað að ræða og innréttingu. Til þess að ná árangri hér í harðri samkeppni við útlendinga þýðir ekkert annað en taka skrefið til fulls og seríusmíða, af þeirri einföldu ástæðu, að það er gert erlendis. Það þýðir ekki að þjóna duttlungum eins og eins kaupanda. Þá drögumst við aftur úr í samkeppninni og skipin verða miklu dýrari. Aðeins til fróðleiks hef ég í höndum tilboð frá Danmörku um smíði á 105 tonna bát. Þetta er togbátur, svipaður í útliti og gerð og verið er að smíða núna í Stálvík, og kostar innan við 14 millj. kr. með góðum vélarkrafti. Hins vegar kynni svo að vera, að íslenzkir útvegsmenn mundu heimta eitthvað til viðbótar, en við sjáum mismuninn, þegar Stálvík býður sams konar fleytu fyrir 22–24 millj. Og það viðurkenna þeir, sem í þessu standa, að það er vandamál, þegar lánveitandinn hér hefur ekki það bein í nefinu að segja við íslenzkan útvegsmann: Komið ykkur saman og gerið sameiginleg innkaup, en kaupið ekki hver fyrir sig. Starfið betur saman, að 3–5 skipum í einu, og náið árangrí, en ekki eftir þeim reglum, sem Fiskveiðasjóður samþykkti fyrir nokkru, ég veit ekki hve löngu, að hver maður yrði meira og minna að útvega sér erlent lán, ef tæki væru meira en 200 þús. kr. að verðmæti. Slíka ákvörðun tel ég fráleita, og ég vænti þess, að hæstv. ráðh. komi henni til stjórnar Fiskveiðasjóðs. Þegar um vandamál er að ræða í fjármögnun sjóðsins og til íslenzkrar skipasmiði, þá á sjóðsstjórnin auðvitað að taka lánið eða hæstv. ríkisstj. og gera sameiginleg innkaup og stuðla að hagkvæmni í smíðinni. Allt annað er kák frá mínu sjónarmiði. Ef við ætlum að hafa smiðina hér innanlands eitthvað áfram, þá verðum við að byggja á því, að kaup þeirra manna, sem hér eru í smíðinni, sé ekki 6–8 kr. norskar, en erlendis 11–13 norskar krónur. Þar á móti vegum við upp, að hér eru skip smíðuð með allt að 25% lengri tímaeiningu. Það gengur ekki til lengdar. Íslenzkir iðnaðarmenn hafa sýnt, að þeir eru samkeppnishæfir í verki, en það kostar skipulag og fjármögnun og að forstjórar og stjórnendur þessara fyrirtækja þurfi ekki sífellt að hanga inni á biðstofum bankastjóranna. Þeir eiga að sinna sínu verkefni í sinni skipasmíðastöð. Við, sem viljum kaupa þessi skip og reka þessi skip, krefjumst þess, að þau séu ekki það dýr, að ekki sé hægt að gera út á þeim. Í dag er það ekki hægt. Það getur enginn sent frá sér slíkan rekstrarreikning, né staðið í skilum með þessi skip. Þau verða að fá styrk frá fiskvinnslunni í landinu. Þetta er svo alvarlegt mál, að það er ekki hægt að ganga fram hjá því.



Herra forseti. Ég hef þá fengið rangar upplýsingar hjá skipasmíðastöðinni Stálvík, sem gerði mér grein fyrir þeim 4 bátum, sem ég gerði síðan grein fyrir hér, því að mér var tjáð, að þeir væru í öllum aðalatriðum eins, enda er verðið mjög svipað, þó að það sé smávegis munur á því. Það er náttúrlega nokkuð gott að taka upp í sig og segja, að útgerðarmennirnir eða kaupendurnir eigi ekki að hanga á skrifstofum bankastjóranna. En meira hefur hins vegar verið gert á tveimur síðustu árum í útvegun lána, til þess að menn gætu byggt skip sín hérlendis, en áður fyrr. Það getur vel verið, að það sé rétt hjá hv. fyrirspyrjanda, að það sé hvimleitt, hvað útgerðarmennirnir eigi erfitt með að koma sér saman um sömu stærðina, og skipasmíðendurnir séu ekki nógu harðir í horn að taka og segi við þá: Við smíðum þessi skip fyrir ykkur, en ekki önnur skip. Ég hefði viljað sjá framan í fyrirspyrjanda, ef hann hefði einhvern tíma fengið slíka móttöku hjá einhverri skipasmíðastöð, jafnvel þó að hún hefði verið norsk. En hins vegar hef ég lagt mikla áherzlu á það, að stefnt væri að þessari stöðlun, enda var hún byrjuð hér og búið var að skipa n., þegar hv. fyrirspyrjandi flutti sína till. í þinginu, - hann vissi ósköp vel um það, - og hún var þá búin að skila bráðabirgðaáliti. Þess vegna var það miklu meiri sýndarmennska en ella. Og ég held, að ég minnist þess aldrei, að það hafi áður verið fluttar svona till. um mál, sem öllum var kunnugt um og búið að segja frá, bæði í blöðum og útvarpi. Það sýnist ekki heldur hafa hert neitt á málinu. En það, sem gerðist strax í janúar 1968 og áður en till. var samþ. hér í þinginu, var, að ríkisstj. var búin að tryggja það eða gefa fyrirheit um það, að þeir, sem byggðu, skyldu fá 10% viðbótarlán hjá Fiskveiðasjóði. Þetta var eitt af því, sem till., sem samþ. var síðan um vorið, vék að og taldist vera nauðsynlegt þá til verkefnasköpunar. Þegar hér var um það að ræða á árunum 1967 og 1968 að stuðla að verkefnasköpun fyrir íslenzkar skipasmíðastöðvar, þá lágu fyrir tilboð í iðnrn. að sams konar erlendum bátum, og þau voru algerlega samkeppnisfær um verð. Þess vegna kemur mér það spánskt fyrir sjónir nú, ef eftir tvær gengisbreytingar er hægt að fá mörgum millj. kr. ódýrara skip í Noregi eða Danmörku, eða hvað hv. fyrirspyrjandi sagði, heldur en þá var hægt. Mér kemur það einkennilega fyrir sjónir, það eru alveg nýjar upplýsingar fyrir mig, því að ég hygg, að það sé ekki vefengt, að það muni vera um 50% af gjaldeyri, sem fer í smíði skipsins. Að sjálfsögðu er rétt að athuga nánar, hvort hér hafi orðið slíkar breytingar á, og ég man einmitt, að þegar var verið að tala um 20 millj. kr. bát í þá tíð, sem var nú af annarri stærð en við erum að tala um hér, þá lágu fyrir tilboð og voru höfð til samanburðar um verð á sams konar bátum. Það getur verið, að mig misminni eitthvað, en mig minnir, að þetta hafi verið 200–300 tonna bátur fyrir um 20 millj. kr. En ef gjaldeyririnn er 50% og gengisbreytingar hafa orðið, - erlenda gengið hefur hækkað um 100% síðan þetta var, - þá er furðulegt, að það sé allt í einu komið upp á teningnum, að hægt sé að fá svona ódýra erlenda báta. Það er nýtt í mínum augum. Mér er ekki heldur kunnugt um, að nein eftirspurn hafi verið eftir smíði erlendra báta eða nýrra báta. Vegna fjárskorts Fiskveiðasjóðs hefur verið lögð áherzla á það að reyna að hagnýta útflutningslán erlendis, sem eru öðruvísi lán en ef Fiskveiðasjóður tæki lánið. Þau snerta ekki okkar almenna lánamarkað erlendis. Það eru útflytjendurnir þar, sem hafa aðstöðu til að veita þessi lán, og þess vegna er auðveldara fyrir okkur, betra fyrir okkur, til þess að geta notað lánamarkaðinn að öðru leyti í önnur verkefni, að geta notað þessi útflutningslán, t.d. út á vélar, sem eru verulegur hluti af kostnaðarverði bátsins. Það var rætt um það um tíma að gera sameiginleg innkaup. Þeir voru á fundum í iðnrn. hjá mér vegna þessa, bæði fulltrúar frá Fiskveiðasjóði, bönkunum og einnig frá skipasmíðastöðvunum. En það er oft erfitt að samrýma þessa hluti, en að öllu þessu er unnið. Loks vil ég segja það, að við erum auðvitað komnir nokkuð illa, ef við getum ekki smíðað þau litlu fiskiskip, sem hér er um að ræða, með þeirri reynslu, sem skipasmíðastöðvarnar hafa hér, öðruvísi en að styrkja þær, - og hver á þá að styrkja þær? Kannske togaraeigendur, sem ætla að fara að láta smíða nýja togara með styrk? Þetta er aðalundirstöðuatvinnuvegurinn. Ég hef ekki heldur orðið var við það, að þeir, sem eru að biðja um þessa báta, hafi óskað eftir því að fá meiri aðstoð en felst í þessum lánum. Hitt er svo annað mál, að við þurfum auðvitað að keppa að því að láta ekki erlenda keppinauta skjóta okkur ref fyrir rass. Þess vegna var það líka m.a., að þegar við nú erum að leita eftir tækniaðstoð erlendis frá og erum áð reyna að gera okkur grein fyrir því, hvar við getum helzt haft gagn af slíkri tækniaðstoð, þá hefur þess sérstaklega verið óskað, að til athugunar kæmi að taka til meðferðar rekstur skipasmíðastöðvanna, tæknibúnað þeirra og alla aðstöðu til þess að veita jafngóða þjónustu og erlendis er. Það verður meðal nokkuð margra liða, sem lögð verður áherzla á að fá erlenda tækniaðstoð við, eins og kunnugt er, að verið er að vinna að. Annars vegar höfum við fengið hingað fulltrúa frá Sameinuðu þjóðunum eða UNESCO, stofnun þeirra, sem starfar í Vín, og á vegum iðnrn. og þessarar stofnunar er nú verið að athuga, hvort slík tækniaðstoð gæti fengizt og hefur m.a. verið sérstaklega talað um skipasmíðastöðvarnar. Að öðru leyti væri hægt að fá aðstoð á þessu sviði í sambandi við Iðnþróunarsjóðinn, en eins og kunnugt er er hann nú að taka til starfa eftir inngöngu okkar í EFTA. Ég vil þess vegna mega vona það, að skipasmiðastöðvarnar séu nú á sæmilega góðum vegi staddar. Það hefur verið talað um erlenda, stóra togara, sem við sennilega þurfum að leita út fyrir pollinn til þess að fá smíðaða, þó ekki væri nema af fjármögnunarástæðum. Hins vegar er það kunnugt, að áhugi er fyrir að smíða skuttogara hér innanlands hjá nokkrum bæjarfélögum og útgerðum þeirra, og í mínum huga hefur það staðið svo, að við ættum vel að vera færir um að byggja þá sjálfir, og yrði það niðurstaðan, yrði það helzt Slippstöðin á Akureyri, sem um væri að ræða. En miðað við það, sem ég sagði áðan um verkefni annarra skipasmíðastöðva, ætti þeim öllum að vera séð nokkuð vel fyrir verkefnum í framtíðinni. Auðvitað er ómögulegt að neita því, að þeir, sem hafa aðstöðu til þess að kynna sér þróaðar skipasmíðastöðvar erlendis, sjá auðvitað fljótt hér, þegar við berum saman við okkar skipasmíðastöðvar, að þær eru nýgræðingar á þessu sviði. Mannaflinn er auðvitað ekkert sambærilegur. Það eru kannske 11/2, í hæsta lagi 2 tæknifræðingar og verkfræðingur, sem eru við hönnun skipanna, en í hinum stærri skipasmíðastöðvum erlendis eru sérfræðingar svo að skiptir kannske tugum, ef ekki hundruðum, sem menn eiga aðgang að, og náttúrlega á miklu stærri mörkuðum, og ég hygg, að við verðum mjög seint í aðstöðu til þess að geta keppt við stórar skipasmíðastöðvar. Ég vil mega vona, að okkar menn fái smiðuð hér a.m.k. ekki síðri, og helzt betri og traustari skip hér í Norðurhöfum heldur en ýmis þau skip hafa verið, sem við höfum keypt erlendis frá. Þá er nokkuð mikið fengið, og á það ber líka að leggja áherzlu. Ég vona svo, að við þurfum ekki að gera þessi atriði að deiluefni, en mikil áherzla hefur verið lögð á það af stjórnvöldum og þau munu ekki draga af sér við að bæta aðstöðuna fyrir skipasmiðastöðvarnar og þar af leiðandi fyrir þá, sem vilja láta smíða innanlands, og við munum ekki draga af okkur, ef fram koma atriði, sem sérstaklega þarf að lagfæra í þessu sambandi. Ég skal viðurkenna það, að á sumum sviðum hefur mér fundizt ganga of seint afgreiðsla mála, sem fyrir löngu er búið að ákveða að gera. Að því ber að keppa að koma í veg fyrir, að slíkt endurtaki sig.