Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Gunnlaugur Finnsson) : Hæstv. forseti. Í skýrslu, sem hefur verið gefin út af Framkvæmdastofnun ríkisins, er fjallað um áætlanir sveitarfélaga varðandi gatnagerð í þéttbýli og þær hugmyndir sem uppi eru um fjármögnun þeirra framkvæmda. Skýrslu þessari hefur verið dreift og hafa hv. alþm. fengið hana í hendur. Þar getur að líta að um risavaxið verkefni er að ræða. Miðað við verðlag 1. jan. 1975 er áætlað að það kosti 5 milljarða 773 millj. að leggja varanlegt slitlag á götur þéttbýlisstaða utan Reykjavíkur og Reykjaness. Er þar með talinn kostnaður við lagnir allar og frekari undirbúning gatnanna. Landshlutasamtökin hafa þegar innt af hendi mikið starf til skipulagningar og verklegrar útfærslu framkvæmdanna. Þau hafa og sett fram ákveðnar stefnumarkandi till. um fjármögnun þessara framkvæmda. Framkvæmdastofnunin hefur einnig sett fram hugmyndir um fjármögnun þeirra þótt ekki sé hægt að líta á þær hugmyndir sem formlegar till. stofnunarinnar. En allmikið ber á milli í hugmyndum þessum, ekki síst varðandi bein framlög sveitarsjóðanna umfram gatnagerðargjöld á framkvæmdatímanum sjálfum sem er áætlað að verði 10 ár. Enda þótt æskilegt væri að ræða þessar hugmyndir í heild nú, mun ég þó ekki gera það að sinni. Það er að vísu ekki bjart fyrir augum um framkvæmdir á vegum hins opinbera á þessu ári, hvorki ríkis né sveitarfélaganna, en það haggar engu um þá staðreynd að sú þróun, sem fram undan er í þessum málum, verður ekki stöðvuð. Og ég tel knýjandi að þessar hugmyndir, sem um er rætt til fjármögnunar, verði fljótlega teknar til meðferðar hér á Alþ. og þar mörkuð stefna sem unnið verði svo eftir á næstu árum. Frv. það, sem hér er flutt, snertir aðeins einn fjármögnunarþátt þessara framkvæmda. Það er sameiginlegt báðum hugmyndunum sem ég nefndi áðan, að þar er gert ráð fyrir gatnagerðargjöldum sem verulegum tekjustofni er varið verði til framkvæmdanna eða sem næst 25% af framkvæmdakostnaði. Og ég vil taka það fram að þegar ég nefni hér gatnagerðargjöld, þá er að vísu talað um sérstök gatnagerðargjöld í þeim l. sem lagt er til að verði breytt, þ. e. a. s. gatnagerðargjöld sem lögð eru á og innheimt um leið og lóðaúthlutun fer fram og þegar leyfð er bygging húsa, en ég á raunar líka við þetta sérstaka gjald sem ekki hefur fengið nafn að ég viti. En orðið er yfirleitt líka notað yfir gatnagerðargjöld þar sem ætlast er til að lagt verði á fasteignir við götur þar sem varanlegt slitlag er. Með l. um gatnagerðargjöld, nr. 51 frá 16. maí 1964, er opnuð leið fyrir sveitarstjórnir til að leggja slíkt gjald á vegna lagningar varanlegs slitlags, enda hafi ráðh. staðfest reglugerð þar að lútandi. Er óhætt að segja að fjölmargar sveitarstjórnir tókust ótrauðar á við gatnagerðarverkefnin, létu leggja varanlegt slitlag á götur meðan unnið var að samræmdum reglugerðum fyrir sveitarfélögin. Sveitarstjórnirnar lögðu þann skilning í l. að ekki skipti máli á hvaða stigi framkvæmdirnar stæðu þegar samþykktir yrðu staðfestar, m. ö. o. svo að dæmi sé tekið að engin hætta væri á að eigandi húss nr. 10 slyppi við gatnagerðargjaldið, en eigandi hússins nr. 12 við sömu götu yrði að greiða fullt gjald. Enn fremur var sá skilningur víða uppi að ekki skipti máli hvort verkið var framkvæmt árið 1973 eða 1974, svo fremi gatnagerðargjald hefði ekki áður verið lagt á viðkomandi fasteign. Má í þessu sambandi minna á það, að á Austfjörðum var unnið verulegt átak 1973, á Vestfjörðum t. d. 1974. Þar var byrjað seint á sumri eða nánast að hausti og þess vegna stöðvað á miðjum götum og beðið næsta vors. En þegar fyrstu samþykktirnar á grundvelli laga þessara bárust félmrn. til staðfestingar taldi rn. orka tvímælis hvort orðun 4. gr. laganna heimilaði innheimtu gjalda samkv. 3. gr. vegna framkvæmda við bundið slitlag á götur og gangstéttir sem þegar hafði verið lagt fyrir gildistöku laganna. Þetta frv. er þess vegna flutt til þess að taka af öll tvímæli í þessu efni. Og það er álit margra sveitarstjórna að heimild til álagningar sérstaks gjalds samkv. 3. gr. laganna komi ekki nema að takmörkuðu gagni nema unnt verði að leggja slík gjöld á fasteignir við götur þar sem búið er að setja bundið slitlag á. Ég geri mér grein fyrir því að heimild sú, sem hér um ræðir, kann að leggja sumum sveitarstjórnum vanda á herðar. Á það einkum við um þau sveitarfélög sem um áratuga skeið hafa lagt götur með varanlegu slitlagi. En ég hef ástæðu til að ætla að viðkomandi sveitarfélög muni nota slíka heimild mjög með sanngirni eða alls ekki, enda hafa gatnagerðargjöld verið innheimt, t. d. hér í höfuðborginni, um langan tíma. Það er félmn. sem flytur þetta frv. að beiðni stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga. Einstakir nm. áskilja sér þó rétt til að fylgja brtt. sem fram kunna að koma eða flytja brtt. Ég legg til, virðulegi forseti, að þessu máli verði aftur vísað til félmn. er taki frv. aftur til meðferðar í ljósi þeirra umr. sem hér kunna fram að fara um það.



Virðulegur forseti. Ég hafði vænst þess, að sjútvrh. sýndi þeim, sem eru á mælendaskrá, þá kurteisi að vera viðstaddur í sal þegar talað er um það mál sem hér er til umr. og mun ég hafa sama hátt á og 3. þm. Reykv. hefur haft að bíða þar til ráðh. gengur í salinn. - Ég sé að hæstv. sjútvrh. er genginn í salinn og mun þá flytja mitt mál. Ræða hæstv. ráðh. s. l. mánudag vakti mikla furðu mína, svo að ekki sé meira sagt. Ég átti satt að segja ekki von á því að ráðh. fjallaði með þeim hætti um þetta mál sem hann gerði, og ég hafði ekki hugsað mér að taka aftur til máls um þetta mál sem hér er til umr., samræmda vinnslu á sjávarafla. Ég hafði þegar lýst yfir andstöðu minni við þetta frv. fyrir jól. En orð hæstv. ráðh. um frelsishugtakið og hjal okkar þm. Sjálfstfl. úr Reykjavík og annarra á þessu svæði um þetta - eins og hann orðaði það - úrelt hugtak í stefnuskrá Sambands ungra sjálfstæðismanna réð því að ég tek aftur til máls. Ég vil í upphafi segja það, að það virðist vera afleitt að þetta „fjárans“ frelsi skuli vera að flækjast fyrir fótum valdamanna. En hvað skyldi frelsi koma víða fyrir í stefnuyfirlýsingu Sjálfstfl.? Hvað skyldu frambjóðendur Sjálfstfl. hafa notað þetta orð oft í ræðum sínum fyrir kosningar og milli kosninga? Ég mun víkja nokkuð að því hér á eftir og vil undirstrika það, að enn eru til þeir menn í Sjálfstfl. sem bera virðingu fyrir orðinu frelsi og því sem felst á bak við það hugtak. En ég verð hreinlega og hreinskilnislega að segja það og viðurkenna að ég skildi ekki þennan kafla í ræðu sjútvrh., þar sem hann fjallaði um þetta hugtak með jafnmikilli lítilsvirðingu sem hann gerði. 1. þm. Sjálfstfl. á Vestfjörðum, Matthías Bjarnason, sem hefur verið viðurkenndur einn skeleggasti málsvari einkaframtaks og athafnafrelsis, fór mjög óviðeigandi orðum um athafnafrelsið og þá menn sem vilja halda því í heiðri. Og ég vil segja það hér, að að óreyndu hefði ég ekki trúað því að ráðherrastóll gæti leikið jafngóðan dreng jafnilla og raun ber vitni um. Ég vil lýsa því yfir að ég tel þetta frv. hafið yfir þá þröngu deilu sem kölluð er Blönduósdeila, því að þótt sú deila snerti að s;álfsögðu það „prinsip“-spursmál sem hér er til umr., sem er um hversu viðtækt athafnafrelsi skuli vera, þá er hún í sjálfu sér ómerkilegt mál, allt of ómerkilegt til þess að koma með frv. á Alþ. sem beinlínis gengur gegn þeirri meginstefnu Sjálfstfl. sem er fullt athafnafrelsi. Því, að lýsa yfir í sölum Alþ. að stefnuyfirlýsing eða samþykkt Sambands ungra sjálfstæðismanna varðandi athafnafrelsi tilheyri 19. öldinni og sé 19. aldar fyrirbrigði, er ekki hægt að láta ómótmælt af sjálfstæðismönnum hér á þingi, og ég harma þessi ummæli hæstv. ráðh. vegna þess að meginmarkmið í stefnu Sjálfstfl. er og hefur verið athafnafrelsi. Ég hefði satt að segja ekki átt von á því að maður þyrfti að rifja hér upp hver er meginstefna Sjálfstfl., en ég hlýt að gera það vegna þess sem á undan er gengið. Og með leyfi hæstv. forseta ætla ég að rifja hér nokkuð upp hvað segir um athafnafrelsi í stjórnmálayfirlýsingum og ræðum forustumanna Sjálfstfl. á liðnum árum. Í stjórnmálayfirlýsingu landsfundar 1965 segir m. a.: „Landsfundurinn ítrekar þessi meginmarkmið flokksins: ...3. Vinna að viðsýnni og þjóðlegri umbótastefnu á grundvelli einstaklingsfrelsis og athafnafrelsis með hagsmuni allra stétta fyrir augum.“ Í sömu stefnuyfirlýsingu segir síðar: „Landsfundurinn felur miðstjórn flokksins, þingflokki og ráðh. á þeim tíma að vinna að: ... 7. Að einkaframtak verði örvað til forustuhlutverks í framfarasókninni og sem flestum þjóðfélagsborgurum veitt aðstaða til aðildar að atvinnurekstri.“ Í landsfundarályktun og stjórnmálayfirlýsingu landsfundar 1971 segir enn fremur: „Stefna Sjálfstfl. er grundvölluð á þeirri lýðræðishugsjón að einstaklingar og samtök þeirra hafi svigrúm til orða og athafna svo að frjáls hugsun og persónulegt framtak fái notið sín til heilla fyrir hvern einstakan þjóðfélagsborgara og heildina í senn.“ Í ræðu, sem einn mætasti forustumaður Sjálfstfl., Bjarni Benediktsson, flutti á landsfundi 1963, segir m. a.: „Undirrót alls, sem á hefur unnist, er að fólkið hefur fengið frelsi til að njóta manndáðar sinnar. Þrek þjóðarinnar, áræði, vinnusemi og vaxandi þekking hefur skipt sköpum fyrir Ísland. Án frjálsræðis, framtaks og þekkingar er Ísland lítt byggilegt.“ Ég læt nægja þessar tilvitnanir og vísa því til föðurhúsa að halda því fram að stefna Sjálfstfl. eða ungra sjálfstæðismanna tilheyri 19. öldinni. Ég efast ekki um að það má margt lagfæra og betrumbæta í okkar athafnalífi. En eitt er víst, að þar eru ekki of margir einstaklingar sem hafa þor og áræði til þess að takast á við þann vanda sem er að sjá um atvinnureksturinn og vera í forustu á því sviði á Íslandi, og situr síst á okkur stjórnmálamönnunum að tala með lítilsvirðingu um slíka menn eða stefna að því að svigrúm fyrir einstaklinga verði sem allra minnst og í framtíðinni verði öll atvinnustarfsemi utan Stór-Reykjavíkursvæðisins annaðhvort í höndum sveitarfélaga eða samvinnuhreyfingarinnar með e. t. v. stuðningi og styrk ýmissa sjóða sem hv. Alþ. kann að hafa sett á laggirnar á hverjum tíma og ýmsir stjórnmálamenn fjalla um. Að öðru leyti vísa ég til afstöðu minnar í ræðu 19. des. s. l. varðandi þetta mál, en þar lýsti ég mjög rækilega andstöðu minni við frv. En út af ummælum hæstv. ráðh. þar sem hann vék að Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og talaði með hálfgerðu háði um afstöðu þeirra samtaka, vil ég aðeins segja þetta: Það vill svo til að þessi samtök eru stofnuð af frjálsum og óháðum einkaframtaksmönnum á sínum tíma. Þau eru frjáls og óháð, þau eru sérhverjum opin og getur sérhver gengið úr samtökunum. Þessi samtök voru fyrst og fremst stofnuð til þess að samræma sölustarfsemi fiskframleiðenda á erlendum mörkuðum á sínum tíma og þau voru stofnuð árið 1942, á styrjaldartímunum. Það hefur aldrei verið og er ekki stefnumarkmið þessara samtaka að koma í veg fyrir eða útiloka að aðrir geti hafið framleiðslu á hraðfrystum sjávarafurðum hér innanlands.

En að selja þær?

Ég mun víkja að því. Ég geri ráð fyrir því að þótt ráðh. viti mikið um þessi mál, þá geti ég eitthvað upplýst hann nánar um þau.  
             Það er mikill eðlismunur á því að skipuleggja sölu íslenskra afurða á erlendum mörkuðum í harðri samkeppni við stórfyrirtæki í erlendri eign eða stefna að því með frv. hér á Alþ. að útiloka að einstaklingar geti sett á laggirnar fyrirtæki, hvort sem er í sjávarútvegi eða fiskiðnaði, eftir því hvar þau eru staðsett. Það er eðlismunur á því að keppa á erlendum mörkuðum við stórfyrirtæki, sem hafa mikið fjármagn og sterkt skipulag og selja í sameinuðu átaki, en í opnu og frjálsu fyrirtæki, eða stefna að því að láta ríki eða ráðh. ákveða líf og örlög fyrirtækja eða manna hérlendis. Það er þess vegna útúrsnúningur hjá ráðh. að blanda samtökunum inn í þetta mál með þeim hætti sem hann gerði í ræðu sinni s. l. mánudag. Ég vil vekja athygli á því að það er ekki rétt hjá ráðh. að Sölumiðstöðin eða Sjávarafurðadeild SÍS hafi haft einhverja einkasöluaðstöðu í sambandi við sölu hraðfrystra sjávarafurða frá Íslandi allt frá 1961. Það er ekki við þessi fyrirtæki að sakast ef þau hafa staðið sig betur en aðrir aðilar sem hafa selt frystan fisk eða sjávarafurðir á sama tíma. Það hafa margir aðilar selt hraðfrystar sjávarafurðir á erlendum mörkuðum síðan 1961 og ég get talið þessa aðila upp nú. Það var á sínum tíma fyrirtæki stofnað hér sem hét Atlantor hf. Kannast hv. þm. við það fyrirtæki?

Hvað?

Atlantor hf., Sverrir Hermannsson. Það var hér einkaútflytjandi sem flutti út frystar sjávarafurðir og hét Friðrik Jörgensen. Það var hér útflytjandi sem hét Árni Ólafsson. Og það er hér aðili sem enn flytur út frystar sjávarafurðir, sem heitir Bjarni Magnússon. Þessir aðilar hafa haft frelsi og höfðu frelsi til þess að selja frystar sjávarafurðir við hliðina á þessum samtökum, þannig að það er ekki rétt að segja að þau búi við eitthvert einokunar- eða einkasölukerfi. Ef menn þola ekki að þessi frjálsu samtök hafi staðið sig betur, í þessu tilfelli Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, þá er það slæmt. Hversu mörg fyrirtæki hafa flutt út hraðfrysta rækju? Þau eru mjög mörg eftir því sem ég veit best. Þannig mætti halda áfram og vekja athygli á því að það eru margir aðilar sem flytja út aðrar tegundir sjávarafurða, t. d. skreið, fiskimjöl, lýsi o. s. frv. Nei, ég held að við verðum að þola það ef aðilar, sem hafa myndað frjáls samtök, eru beðnir um að gefa umsögn um frv. hér á Alþ. Þótt umsögnin sé ekki alveg eins og við höfðum óskað eftir henni, þá verðum við að þola skoðanir þeirra án þess að sé verið að hæðast að starfsemi þeirra, hvort sem það eru sölusamtök eða einstök fyrirtæki. Að lokum vil ég ítreka fyrri skoðun mína og álit varðandi það frv. sem hér er til umr. Ég tel að frv. þrengi athafnafrelsi enn meir í sjávarútvegi og fiskiðnaði. Í öðru lagi er ég þeirrar skoðunar að ef það verður að lögum, þá geti það skapað óæskilegt fordæmi og orðið hættulegt í höndum óvandaðra manna. Í þriðja lagi, verði takmörkunarstefna þessi útfærð enn meir og færð inn á önnur svið sjávarútvegs og fiskiðnaðar, mun það hafa afar óæskileg áhrif fyrir íslensku þjóðina. Það mun draga úr athafnafrelsi, framförum og viðleitni einstaklinga til stórra sjálfstæðra átaka hvar sem er á landinu. Þessari stefnu mun fylgja samdráttur á því mikilvæga sviði sem sjávarútvegur og fiskiðnaður er, og mun gersamlega taka fyrir það að einstakir athafnamenn, sjómenn, skipstjórar og útgerðarmenn, hafi þrek eða þor til að ráðast í að stofna einkafyrirtæki á þessu sviði. Í fjórða lagi er það mín skoðun að frv. veiti rn. og viðkomandi ráðh. of mikið vald til þess að ákveða líf og örlög manna í sambandi við fiskvinnslu í landinu. Ég var kjörinn á þing sem frambjóðandi fyrir flokk sem hefur athafnafrelsi sem grundvallar- og meginstefnuskráratriði. Ég tel að þetta frv. gangi gegn þessari meginstefnu. Með framangreint í huga og það sem ég hef áður sagt, lýsi ég enn yfir andstöðu minni við frv. Ég mun að sjálfsögðu greiða atkv. gegn því og ég vænti þess að aðrir hv. alþm. geri hið sama og virði það meginsjónarmið sem hefur ríkt ekki aðeins í Sjálfstæðisfl., heldur einnig í öðrum flokkum til þessa, að athafnafrelsið verði haft í heiðri og það verði ekki sett hér lög sem skerða það meir en orðið er.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka þátt í umr. um þetta mál við 2. umr. þess. Ég hafði fyrir nokkru skýrt hæstv. sjútvrh. frá afstöðu minni til þessa máls, skýrt frá þeirri afstöðu að ég gæti ekki stutt málið eins og það lægi fyrir og ætlaði satt að segja að láta við það sitja. Mér er kunnugt um að ráðh. hefur borist slíkar ábendingar frá fleiri samþm. sínum. En þrátt fyrir þær skoðanir sem hann hefur heyrt og þrátt fyrir þessar ábendingar hefur hann að því er virðist ákveðið að halda frv. til streitu í óbreyttu formi eins og það kemur úr nefnd. Það, sem veldur því, að ég stend nú upp, er sú dæmalausa ræða sem hæstv. ráðh. flutti hér s. l. mánudag. Hann flutti hér langa ræðu og það verður að segja eins og er, að hann ögraði mönnum upp í þennan ræðustól, hann ögraði þeim mönnum upp í ræðustól sem hafa sagt honum frá því að þeir væru andvígir málinu, en af tillitssemi við hann og tillitssemi við einingu í þingsölum höfðu ekki hugsað sér að láta þessa skoðun í ljós í löngu máli eða öðruvísi en þá við atkvgr. Mér er hlýtt til hæstv. sjútvrh., og ég er þeirrar skoðunar að það hafi ekki verið völ á betri manni í þetta embætti, það segi ég af heilum hug og fullri einlægni.  Það frv., sem á dagskrá er og hefur valdið dellum, heitir frv. til l. um samræmda vinnslu sjávarafla og veiðar sem háðar eru sérstökum leyfum. Frv. þetta er ekki langt, eitthvað 5 gr., en deilt er fyrst og fremst um fyrstu tvær gr. og ég ætla að leyfa mér að lesa þær til upprifjunar - með leyfi forseta. 1. gr. hljóðar svo: „ Sjútvrn. getur samkv. lögum þessum sett almennar og svæðisbundnar reglur er stuðli að samræmingu milli veiðiheimilda samkv. sérstökum leyfum rn. til rækju- og skelfiskveiða og vinnslugetu þessara greina fiskiðnaðarins, m. a. með skiptingu afla milli vinnslustöðva og/eða þeirra báta sem veiðileyfi hljóta.“ 2. gr. hljóðar svo: „Í þeim greinum veiða sem háðar eru sérstökum leyfum samkv. 1. gr., skal leita leyfis sjútvrn. til að koma á fót vinnslustöðvum eða til aukningar á afkastagetu þeirra sem fyrir eru. Rn. getur synjað um slík leyfi ef ekki er fyrirsjáanleg varanleg aflaaukning á viðkomandi svæði né samdráttur í starfsemi annarra vinnslustöðva á svæðinu. Opinberum fjárfestingarlánasjóðum skal tilkynnt um synjun slíkra leyfa.“ Þannig hljóða fyrstu tvær greinar þessa frv. Það er ekki tilviljun að frv. var lagt fram nokkru eftir að upp kom deila um veiðar og vinnslu slíks sjávarafla norður í Húnaflóa. Það er ekki tilviljun að hæstv. ráðh. blandaði saman mjög í ræðu sinni þessum tveim málum, þ. e. a. s. deilunni við Húnaflóann og frv. sem hér er á dagskrá, þegar hann talaði hér s. l. mánudag. Deilan varðandi veiðarnar í Húnaflóa stafar af því að ráðh. setti ákvæði inn í reglugerð, sem kveður á um að hann geti leyft eða synjað bátum að veiða eða stöðvum að vinna sjávarafla. Menn hafa dregið í efa að þetta ákvæði, sem ráðh. setur í reglugerð, hafi lagastoð. Í framhaldi af þessum ágreiningi er frv. flutt. En þá hlýtur auðvitað sú spurning að vakna: Til hvers er slíkt lagafrv. flutt, ef ráðh. hefur heimild til þess að setja slíkar reglugerðir? Til hvers þarf að búa til nýja löggjöf, ef löggjöfin, sem nú þegar er í gildi, heimilar ráðh. slík reglugerðarákvæði? Það er tvennt sem blasir við, sem er mjög einfalt: Annaðhvort hefur ráðh. ekki heimildina, hefur ekki lagastoðina og frv. þetta er nauðsynlegt eða að ráðh. hefur heimildina og frv. er óþarft. Eftir því sem ráðh. hefur hagað sér í málinn og með því að setja ákvæðið inn í reglugerðina, hlýtur hann að telja sig að hafa lagastoð, m. ö. o. þá hlýtur þetta lagafrv. að vera óþarft. Þetta frv. felur það eitt í sér að ráðh. fái vald til þess að synja eða leyfa veiðar eða vinnslu undir þessum kringumstæðum sem frv. fjallar um. Það felur ekkert annað í sér. Og mér hefur skilist á málflutningi hæstv. ráðh. að hann telji sig þurfa á þessu frv. að halda til þess að geta skipt slíkum veiðum og slíkri vinnslu þannig að það komi sér best fyrir viðkomandi aðila. En þá auðvitað dregur maður þá ályktun að ákvarðanir hans varðandi reglugerðina styðjist ekki við lög. Hvorugur kosturinn er góður. Frv. felur í sér, eins og ég hef lesið upp, ótvírætt og algert vald rn. til þess að synja um leyfi til þess að setja upp vinnslustöðvar. Nú skal að vísu viðurkennt að hér er um sérstætt mál að ræða vegna þess að það fjallar um samræmingu á veiðiheimildum og vinnslu, þegar um er að ræða sjávarafla sem þarf að takmarka veiðar á  Það má vel vera að það hafi verið ómaklega vegið að hæstv. ráðh. í ræðu og riti í umr. um deilumálið við Húnaflóa. Og hann hefur að sjálfsögðu fullan rétt til þess að svara fyrir sig. Hann hefur meira að segja tekið fram að hann hafi rétt á því að reiðast eins og aðrir, og mér er ljóst að honum getur orðið það á eins og mörgum fleiri. En ég held þó að ráðh. verði að hafa þrek og þroska til þess að taka því að menn séu honum ósammála. Og ég held að skap og tilfinningar ráðh. afsaki ekki þá ræðu sem hann flutti hér á mánudaginn. Hún var lítilsvirðing gagnvart þeim sjónarmiðum og rökum sem hafa komið fram gagnvart þessu máli og hún var að miklum hluta til háðsglósur um þá aðila sem fengu þetta mál til umsagnar frá n. í þinginu. Hér hefur verið gerð grein fyrir afstöðu Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna og skal ég ekki víkja frekar að því. Mér fannst vera ómakleg ummæli hæstv. ráðh. í garð Landssambands ísl. útvegsmanna, þar sem hann gerir þeim upp annarlegar hvatir þegar um er að ræða þeirra umsögn. Það, sem ég vildi þó sérstaklega víkja að, eru ummæli ráðh. varðandi ályktun sem Samband ungra sjálfstæðismanna sendi frá sér í tilefni af þessu frv., ekki þannig að það skipti neinu meginmáli, heldur hitt, að það er ekki skynsamlegt, það er ekki drengilegt af ráðh. Sjálfstfl. að ráðast þannig að samtökum í sínum eigin flokki sem hafa stutt hann og þennan flokk til áhrifa og til aukins fylgis í þjóðfélaginu. Það er auðvitað bæði ómaklegt og rangt að kalla ályktun frá Sambandi ungra sjálfstæðismanna um þetta mál 19. aldar kenningar, og ráðh. var svo mikið niðri fyrir að hann meira að segja kallaði hana 18. aldar kenningar. Það þurfti að leita svo langt. En af þessu tilefni ætla ég að leyfa mér að lesa upp þessa ályktun sem kölluð er 19. aldar kenning, svo að það fari ekki á milli mála hvað standi í þessari ályktun og hver fyrir sig geti áttað sig á því hvað það er sem ráðh. kallar slíkum nöfnum. Með leyfi forseta, hljóðar þessi ályktun svo: „Stjórn Sambands ungra sjálfstæðismanna mótmælir harðlega frv. til l. um samræmda vinnslu sjávarafla og veiðar, sem háðar eru sérstökum leyfum, er nú liggur fyrir Alþ. Stjórn Sambands ungra sjálfstæðismanna telur að sjútvrn. hafi alla möguleika á því í dag samkv. núgildandi l. að takmarka bæði afla og sókn og vernda þannig stofna rækju og skelfisks eins og rétt þykir hverju sinni.“ Varla geta þetta talist 19. aldar kenningar. Síðan heldur áfram og segir: „Þau ákvæði frv., sem stjórn SUS mótmælir sérstaklega og telur afar varhugaverð, eru ákvæði 1. gr. frv., þar sem sjútvrh. og embættismönnum hans er veitt heimild til að setja reglur um skiptingu afla milli vinnslustöðva, og enn fremur ákvæði 2. gr. frv., þar sem gert er ráð fyrir því að sömu aðilar, geti upp á sitt eindæmi ákveðið hverjir byggi vinnslustöðvar eða auka afkastagetu þeirra sem fyrir eru í þeim greinum veiða sem háðar eru sérstökum leyfum samkv. 1. gr.“ Varla geta þetta kallast 19. aldar kenningar, því að þetta er eingöngu frásögn af því sem stendur í frv., staðreyndir. Í 3. mgr. þessarar ályktunar segir: „Ljóst er að frv. stóreflir ríkisafskipti og þjappar öllu valdi í því máli, sem frv. ræðir um, í hendur ráðh. sjávarútvegsmála hverju sinni, sem auðveldlega getur leitt til misnotkunar og hlutdrægni.“ Ég lít svo á að þarna sé um að ræða staðreyndir, líka að því leyti að frv. þjappar valdi saman á hendur ráðh. Það fer ekkert á milli mála. Ég geri fastlega ráð fyrir því, að enginn mótmæli því að það getur auðveldlega leitt til misnotkunar og hlutdrægni. - Það er enginn að segja að það verði svo. En þetta er skoðun sem sett er fram, að það geti leitt til misnotkunar og hlutdrægni ef valdi er þjappað saman á hendur eins aðila. Og þetta er engin 19. aldar kenning. Þessi kenning á jafnvel mest og best við í dag, þegar hætta er á því að valdi sé þjappað saman á einn stað, þegar ákveðnar tilhneigingar stjórnmálaflokka og hreyfinga eru uppi um það að sölsa undir sig öll völd. Það er staðreynd, það er söguleg staðreynd að slíkt vald á einni hendi getur leitt til misnotkunar og hlutdrægni. Að lokum segir í þessari ályktun: „Stjórn SUS minnir þm. á, sérstaklega þm. Sjálfstfl., að of mikilli ríkisíhlutun um atvinnurekstur hefur alltaf fyrr eða síðar fylgt stöðnun, spilling og versnandi lífskjör.“ Þá er þessari ályktun lokið. Það, sem segir í síðustu mgr., er þetta, að of mikil ríkisíhlutun hefur alltaf fyrr eða siðar leitt til stöðnunar, spillingar o. s. frv. Ætlar hæstv. sjútvrh. að mótmæla þessu? Ætla þm. Sjálfstfl. að mótmæla þessu? Nei. auðvitað mótmæla þeir því ekki, vegna þess að þetta hefur verið grundvallarskoðun Sjálfstfl. um áraraðir og flokkurinn hefur raunverulega byggst upp á þessu sjónarmiði. Og ég er sannfærður um það, ég leyfi mér að fullyrða það að einmitt þessi lífsskoðun, þessi skoðun stjórnmálanna hefur aflað flokknum fylgis með þeim afleiðingum að hann er stærsti flokkur þjóðarinnar. Ég held ekki að frjálshyggja sé andfélagsleg, og ég held að þó að menn spyrni við fótum gagnvart of miklu valdi til ráðh. eða rn., þá sé það ekki andfélagsleg stefna. Ég vil taka undir það sem segir í þessari ályktun og ég vil vara við því að frv. sé samþykkt í þeirri mynd sem það liggur fyrir. Ráðh. sagði í ræðu sinni um daginn að hann væri félagshyggjumaður, - hann væri ekki sósíalisti, hann væri félagshyggjumaður, og af því að hann væri félagshyggjumaður, að mér skildist, þá legði hann þetta frv. fram með góðri samvisku. En það, sem menn eru að benda á, er að þetta gefi fordæmi, gefi möguleika til misnotkunar. Við skulum taka dæmi úr versluninni. Nú eru þrengingar í versluninni og efnahagsmálum almennt á Íslandi og sumir ráðamenn komast að þeirri niðurstöðu að það þurfi að takmarka verslun, innflutning eða smásölu eða hvað það nú er vegna aðsteðjandi vanda. Þá væri ekkert eðlilegra en menn hugsuðu eins og hæstv. ráðh. hefur gert í þessu máli, legðu fram frv. sem fæli það í sér að viðkomandi rn. hefði óskorað vald til þess að ákveða hvort menn mættu reka verslun eða stunda verslunarstörf, hvort það mætti setja upp fyrirtæki eða ekki, hvaða vörumagn mætti flytja inn eða selja og hvað ekki. Þetta er í sjálfu sér í eðli sínu sambærilegt, þó að á því sé kannske einhver stigsmunur. Ég er þess fullviss að ég og ráðh. erum algerlega sammála um að það sé varhugavert að fara út á þessa braut og það sé skiljanlegt að menn spyrni við fótum og hreyfi aths. við þessu frv. Þess vegna er óþarfi að vera að kasta hnútum og ónotum í garð þeirra sem gera aths. Ég tel að það sé hægt að ræða þetta mál af fullri rósemi og sanngirni. Ef hæstv. ráðh. telur eðlilegt að takmarkanir á vinnslustöðvum varðandi þennan afla þurfi að koma til, þá eru margar aðrar leiðir fyrir hendi heldur en sú sem frv. felur í sér. Slíkar ábendingar hafa komið fram, m. a. í tillöguformi hér í þinginu. Og af hverju má ekki skoða þær? Af hverju má ekki taka tillit til ábendinga og aths. sem koma frá þm., hvað þá samflokksþm.? Það hefur stundum verið sagt að ef menn hefðu ekki til að bera sveigjanleika í pólitík, þá hefðu þeir ekkert að gera í pólitík. Og það er alkunna og vitað mál að frv. hér á þingi taka alloft breytingum í meðförum þingsins, jafnt stjfrv. sem önnur frv. Í þingflokki sjálfstæðismanna ber þetta þannig að, að ráðh. tilkynna um að þeir hyggist leggja fram eitthvert ákveðið mál. Stundum koma fram aths., stundum ekki, en það er alltaf skilið svo, að menn hafi rétt til þess að gera aths. við einstaka þætti þessara frv. og það hefur verið svo í reynd. Um þessar mundir eru mörg frv. í meðförum þingsins sem vitað er að muni breytast og þm. Sjálfstfl. hafa gert aths. við sem mun verða tekið tillit til. Þm. hljóta að hafa rétt til þess að gera aths. og breyta frv., enda þótt þeir hafi léð máls á því að frv. séu lögð fram. Nú er farið fram á það að þetta mál sé skoðað af rósemi og sanngirni og reynt að taka tillit til þeirra sjónarmiða, þeirra aths. sem fram hafa komið. Ég hef sagt ráðh. frá því fyrir allnokkru að ég geti ekki stutt málið eins og það liggur fyrir, og eins og ég sagði áðan, þá veit ég að margir hafa sett fram sama sjónarmið gagnvart ráðh. Í fyrsta lagi tel ég að hann þurfi ekki að leita þessarar heimildar ef hann heldur fast við það að hann geti breytt reglugerðum samkv. núgildandi lögum. En ef hann telur sig þurfa þess og ef menn fallast á að einhverjar takmarkanir þurfi að vera fyrir hendi, sem ég vil alls ekki útiloka, þá held ég að það sé hægt að nálgast það vandamál og setja þær takmarkanir með öðrum hætti en þeim að veita rn. svo algert vald sem þetta frv. felur í sér.



Virðulegi forseti. Það er mikið rétt sem fram kom hjá hv. 11. þm. Reykv., að það er sem mest undir því komið að athuga þetta mál með rósemi, en sú aths. er kannske fullseint fram komin. Mín afstaða til þessa máls hafði áður komið fram í umr. sem urðu um þetta mál, við fyrri hluta umr. fyrir jól, en þó fyrst og fremst við afgreiðslu þingflokks Sjálfstfl. á málinu á fyrstu dögum þingsins, í nóvemberbyrjun, þar sem þetta mál var lagt fyrir og samþ. af þingflokknum að flutt skyldi. Og þetta er ekki frv. hæstv. sjútvrh. eða hæstv. ríkisstj., heldur fyrst og fremst þingflokks Sjálfstfl. Það kom enda fram í ræðu hv. 2. þm. Norðurl. v. þegar hann var um þetta spurður, að hann gekkst undir það að svo mundi vera, en sagði sem rétt er, að menn hefðu auðvitað rétt á að endurskoða afstöðu sína. En ég get ekki tekið undir það með honum að það sýni málefnalegan bakfisk að breyta þannig afstöðu sinni. Sé mikill bakfiskur þarna, þá er hann a. m. k. laus í roðinu. Ég kveð mér aðallega hljóðs af því að frsm. sjútvn. d. er sjúkur, en ég á sæti í n. og hef ásamt með 4 öðrum hv. nm. afgr. þetta mál frá n. með till. um að frv. verði samþ. með smávægilegum breyt. sem ekki skipta máli efnisins vegna, og vil þess vegna fara nokkrum orðum um þetta mál einnig nú. Það hefur verið mikið rætt hér um frelsið og hv. 6. landsk. fór mörgum fjálgum orðum um það og vitnaði í samþykktir Sjálfstfl. í því efni.

Fyrrv. formann flokksins.

Já, ég á eftir að koma að fyrrv. formanni flokksins hér á eftir og vitna sérstaklega í hann, þar sem hann fór nokkuð hörðum höndum um frelsið þegar hann var ráðh. árið 1933. En að þessu kem ég síðar. Það, sem við erum oft og oftast kannske að gera á hinu háa Alþ., er að skerða þetta fullkomna athafnafrelsi, sem hv. 6. landsk. þm. var að krefjast okkur til handa, með alls kyns takmörkunum vegna þess að við viljum hafa þetta skipulagt þjóðfélag, en ekki skrælingja. Gamall kennari minn, Vernharður Þorsteinsson, var fjölfróður maður og sigldur, hafði m. a. verið fréttaritari danskra avisa í Frakklandi á sinni tíð, var við Verdun meðan hæst stóð í stönginni þar. Hann hélt því fram að hann mundi hafa hlustað á fegurstu ræðu sem flutt hefði verið. Hún var flutt yfir honum og tveimur drukknum dönskum rónum á Kaupmannahafnarstræti og ræðumaður var Jóhann Sigurjónsson skáld frá Laxamýri og ræða hans fjallaði um frelsið. Ég geri nú kannske ráð fyrir því að hans viðhorf til frelsisins hafi verið eitthvað ólíkt hv. 6. landsk. þm., enda ræðurnar sjálfsagt ólíkar. En þegar krafist er fullkomins athafnafrelsis og vitnað er í samþykktir Sjálfstfl., þá fór það a. m. k. fram hjá mér ef í þeim samþykktum hefði staðið eitthvað um að það ætti að vera svo fullkomið að okkur gæfist leyfi til þess að klóra augun hver úr öðrum. Ég vil benda á það í framhaldi af þessu um takmarkanir á frelsinu, sem við erum stöðugt að gera til þess að hafa skipulag á hlutunum, að árið 1932 eru sett svofelld brbl. Ég held nú, að ég sleppi því að lesa innganginn að þeim, þegar Christian hinn Tíundi af guðs náð konungur Íslands og Danmerkur, Vinda og Gauta, hertogi í Slésvík, Holtsetalandi, Stórmæri, Þéttmerski, Láenborg og Aldinburg gerir kunnugt. En innihald þessara laga er svo hljóðandi, með leyfi virðulegs forseta: „1. gr. Ráðh. er heimilt að skipa svo fyrir að á tímabilinu frá 1. jan. til 1. apríl 1933 megi ekki, nema með samþykki Sölusambands ísl. fiskframleiðenda, flytja eða selja til útlanda saltaðan fisk, hvort sem hann er verkaður eða óverkaður, ef hann hefur verið lagður á land eftir 1. jan. 1933.“ Svo eru sektarákvæði við þessu banni. Þessi lög gefur Ólafur Thors út. Þetta eru einkasölulög til handa Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda á útflutningi á saltfiski. Og af hverju skyldi hann hafa gefið þessi lög út? Af því, sem fram kemur í grg. fyrir þessu, að þá voru svo fjölmargir aðilar sem stunduðu atvinnuveginn að þeir voru að slátra hver öðrum, allir á hvínandi hausnum og þeir voru að kroppa augun hver úr öðrum og það varð að grípa til þessara ráða vegna þeirra ástæðna sem fyrir hendi voru. Það varð að grípa til skipulags í þessu efni. Þegar við lítum á þær fjölþættu reglur sem gilda t. d. um nýtingu landhelginnar, fiskveiðilögsögunnar, þá er það auðvitað gríðarleg skerðing á athafnafrelsi manna. Má ég minna á það, að árið 1964 varð stórkostleg nótaveiði á Selvogsbanka og í kringum Vestmannaeyjar. Þar var veiddur í stórum stíl stórþorskur og mest allur óhrygndur. Fyrir þá, sem ekki eru því kunnugir, þá er þorskfiskur ekki botnhrygningarfiskur, heldur miðsjávar eða þar fyrir ofan eftir hitastigi og straumum. Og hann hefur þá náttúru að ganga í torfur þegar hann gengur á riðin. Þetta notfærðu sjómenn sér og útgerðarmenn og veiddu hann í stórum stíl í nót. Ég kom nokkrum sinnum - af því að ég stóð að útgerð þriggja báta þá á þessar veiðar - til Þorlákshafnar t. d. og sá hvar var verið að landa hundruðum tonna. Ég man eftir að í vélskipinu Ögra voru 99 tonn af þessum stórþorski, öllum óhrygndum. Menn kannske álíta að ég hefði átt að fagna þessari miklu veiði og þessari sjón sem þarna var að sjá. En því var öðruvísi farið. Og ég vænti þess að slíkt og þvílíkt þurfi ég ekki að horfa upp á oftar. Það var brugðið á það ráð að banna þessar veiðar og það var að mínum dómi rétt ákvörðun. En skerðing var þetta á athafnafrelsinu. Ég og þeir, sem að útvegi þessum stóðu, höfðum stofnað til stórkostlegrar fjárfestingar í nótum sem voru einskis nýtar eftir þetta. Hvar var SUS þá með samþykktir sínar að skora nú á stjórnvöld að vera ekki að beita okkur þessum þvingunum, af hverju fengum við ekki að græða áfram á þessu? Ég er að vísu ekki lögfræðingur, en við hv. 6. landsk. erum viðskiptafræðingar og viljum nú fá olnbogarými líka í Sjálfstfl. Engar samþykktir gerði SUS þegar ég og mínir bræður vorum rændir þessum möguleika og höfðum þénað vel og urðum að fleygja þessum veiðarfærum. Ég er aðeins meira til gamans að rifja þetta upp, ekki af því að ég hefði átt von á því að SUS hlypi undir baggann né heldur að því yrði ansað í þessu, heldur aðeins til þess að benda á að í svo fjölmörgu þykir bera brýnustu nauðsyn til að setja á hvers lags hömlur, hvernig við nýtum okkar fiskstofna, hvernig við nýtum fiskveiðilögsöguna. Og þessum mönnum, sem mest tala um athafnafrelsið, er fullkunnugt um það að þeir hafa staðið að lagasetningu, mjög margbrotinni og þröngri að mörgu leyti, um nýtingu þessarar fiskveiðilögsögu til að varna því að ofveiði verði. Ég veit að það er alveg tilgangslaust þótt t. d. ég brygði á það ráð að mælast til þess við skipstjóra, sem eru á skipum sem ég kem nærri, að þeir krefjist fulls athafnafrelsis og fylgi því eftir með því að brjóta landhelgislöggjöfina. Ég á eftir að sjá það að SUS hlaupi upp til handa og fóta þá og samþykki að þessir menn skuli vera í friði látnir og athafnafrelsi fullt verði að vera, eins og fulltrúi einokunarhringsins, Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, var að tala um hér áðan. Þegar við lítum á þetta sérstaka mál, þá hef ég ekki í hyggju að blanda Blönduósi sérstaklega inn í það. Samkv. þessu frv. á sjútvrn. að eignast heimild til þess að setja reglur um samræmingu veiða og vinnslu. Þetta frv. er ekki fyrst og fremst til þess að skerða athafnafrelsi, ekki frekar en frv. Ólafs Thors varð til þess þá á sínum tíma, heldur til þess að forða mönnum frá því að fara út í ófæru, að samkeppnin verði með þeim hætti að leiði til þess að enginn kemst af í atvinnugreininni, hvorki byggðarlög né einstaklingar. Til þess er þetta fyrst og fremst gert. Þegar við tölum um vinnsluna er að sínu leyti aðalmálið það, hvernig megi vernda þennan sjávarafla í kringum landið frá ofveiði. Aðalmálið er þetta. Það er augljóst mál og óhrekjandi: Verði mönnum gefinn kostur á því hömlulaust að reisa verksmiðjur á einhverju svæði, sér í lagi sem byggja á vinnslu sjávarafurða sem sóttar eru á afmarkað svæði, þá eykst sóknin á það, og Blönduósverksmiðjan sannar auðvitað þetta dæmi. Það er sótt svo fast í hráefnið að ekki er einu sinni skoðaður hugur um það að brjóta lög til þess. Stórkostleg fjárfesting á sér stað og óhjákvæmilega hlýtur það að auka sóknina í hráefnið - alveg óhjákvæmilega. Og við getum vel hugsað okkur það í næstu sveiflu upp á við í afurðaverði rækju, sem er sá stofn sem nú er í Húnaflóa helst, að menn brygðu á það ráð, einkaframtaksmenn t. d., að reisa verksmiðju á Borðeyri. Það er hægt að segja sem svo að hægt sé að banna þeim að fá hráefnið til vinnslu. En það er alveg þýðingarlaust að halda því fram að svo mundi ekki verða, enda höfum við skýrt dæmi um það nú á Blönduósi hvernig til tókst. Þeir áttu ekki að fá eftir ákvörðun yfirvalda leyfi til þess að fá rækju til vinnslu. Sú ákvörðun var brotin á bak aftur eins og hv. þm. allir vita. Ég minni á það að því hefur verið haldið fram, að hér væri um eitthvert skref að ræða til þess að um eitthvert nýtt drottnunarvald ríkisins væri að tefla. Ég endurtek það, að vitanlega verður agi að vera á fjölmörgum sviðum ef við eigum að halda áfram að búa hér við skipulagt þjóðfélag. Við skerðum athafnafrelsið í ótal greinum og það er einn þáttur í því, teljum við okkur trú um, að skipuleggja þetta þjóðfélag á eðlilega og sem lýðræðislegastan máta líka. Þegar sagt er að andstaða gegn þessu frv. þingflokks Sjálfstfl. sé prófsteinn á þm. Sjálfstfl. og stefnu þeirra í frjálsræðisátt, þá get ég ekki fallist á þá skoðun. Ég tel þvert á móti að hér sé um eðlilega aðgerð að ræða til verndar mjög mikilvægum sjávardýrum, nauðsynleg lög til þess að hægt verði að hafa hemil á því að sóknin stórvaxi með þeim afleiðingum sem augljósar eru. Ég vil enn fremur benda á það, að þessi sjávarafli er alger undirstaða þorpanna í Strandasýslu, Hólmavíkur og Drangsness, alger, og þetta er þegar orðinn mikilvægur þáttur í atvinnu á Hvammstanga og Skagaströnd. Ég leyfi mér að fullyrða að ástæðurnar fyrir því, að brugðið var á það ráð að reisa rækjuverksmiðju á Blönduósi, hafi ekki verið upprunalega atvinnuspursmál, frumkvæðið að henni hafi komið af allt öðrum ástæðum úr allt annarri átt. Það er út af fyrir sig ekkert við því að segja og sjálfsagt mál að ungir framtaksmenn leiti á þau mið sem geta gefið þeim atvinnu og afrakstur. En það vill svo til að á þessu svæði er það ekki fyrir hendi. Það vill svo til, að ef á að verða hömlulaus uppbygging vinnslustöðva á þessu svæði, þá leiðir það óhjákvæmilega til þess að þessi stofn rækjunnar t. d. verður ofveiddur og þá verður hann engum að gagni. Ég bið menn að athuga það sérstaklega og líta á öll þau gífurlega þröngu takmörk sem við höfum neyðst til þess að setja okkar fiskveiðiflota - þau geysilega þröngu takmörk sem við höfum neyðst til að setja honum. Þetta er ekki í neinu frábrugðið því að öðru leyti en því, að við þurfum að setja undir lekann einnig í vinnslustöðvunum af því, sem augljóst er, að þær takmarkanir sem við ella mundum setja um sókn í fiskstofnana halda ekki nema þetta haldist í hendur hvort tveggja.

Sjútvrh. (Matthías Bjarnason) : Hæstv. forseti. Ég hygg að það séu þrír sjútvrh., sem sitja á þingi, tveir fyrrv. og einn núv., og ég býst við að þótt þeir geti ekki verið sammála, þessir þrír menn, um marga hluti, þá eru þeir örugglega sammála um það að margt af því sem á þá er lagt í löggjöf vildu þeir gjarnan hafa verið lausir við til þess að hafa heldur náðugri daga. En það er þannig að löggjöfin leggur framkvæmdavaldinu á herðar ýmis ákvörðunaratriði sem kölluð eru nú á máli sumra manna skerðing á frelsi. Þessi skerðing á frelsi er með margvíslegum hætti. Ég held að löggjöfin, sem enn er í gildi um veiðar með botnvörpu, flotvörpu og dragnót í fiskveiðilandhelgi, hafi verið samþ. af þm. úr öllum flokkum, bæði Sjálfstfl. og Alþb., sem sagt flokki einkaframtaksins og flokki sósíalismans .og öðrum flokkum. Í þessari löggjöf er verið að gefa ráðh. svo fjölmargar heimildir til takmarkana á hinum ýmsu sviðum, heimild til takmarkana sem enginn ráðh. hefur neina sérstaka ánægju að hafa, en einhver verður að hafa hana. Það er sagt að ráðh. sé heimilt að takmarka togveiðiheimildir þær, sem veittar eru í þessum lögum, á tilteknum svæðum með auglýsingum um sérstök veiðisvæði fyrir línu eða net sem gilda skuli um takmarkaðan tíma. Það er sagt að ef seiða- eða smáfiskadráp eigi sér stað í ríkum mæli og sé varhugavert eða hættulegt, þá skal sjútvrn. að fenginni umsögn Hafrannsóknastofnunarinnar gera nauðsynlegar ráðstafanir til að sporna við því. Þá er rn. heimilt með tilkynningu að loka afmörkuðum veiðisvæðum um lengri eða skemmri tíma fyrir öllum togveiðum. Er það ekki skerðing á frelsi togveiðiskipanna svo og öðrum veiðum ef nauðsynlegt þykir? Það eru ákvæði um að leyfi til síldveiða með botnvörpu og flotvörpu skuli bundið því skilyrði að hlutaðeigandi veiðiskip sé gert út til síldveiða, auk þess getur ráðh. bundið leyfið öðrum þeim skilyrðum sem hann telur nauðsynleg. Nú er bann við öllum síldveiðum. Er þetta ekki skerðing á frelsi? Menn vita að það er til síld. Það er til síldarstofn sem nú er að vaxa upp. Hvers vegna ekki að hleypa öllum bátum í hann? Er þetta ekki skerðing á frelsi? Leyfi til loðnuveiða með botnvörpu og flotvörpu getur ráðh. bundið skilyrðum sem hann telur nauðsynleg. Leyfi til spærlings- og kolmunnaveiða með botnvörpu og flotvörpu getur ráðh, bundið þeim skilyrðum sem hann telur nauðsynleg, og hefur algerlega óbundnar hendur. Það er yfirleitt á öllum sviðum með dragnótaveiðarnar, að leyfi til dragnótaveiða skv. slíkri ákvörðun má veita íslenskum fiskiskipum sem eru 45 rúmlestir brúttó eða minna. Hvers á skipið, sem er 46 rúmlestir, að gjalda? Af hverju er verið að svipta það þessu frelsi, eða 47, 48 eða 49 rúmlesta skipin? Hvað segja frjálsræðismenn um þessa ofboðslegu skerðingu á frelsinu? Hvað er að ske hjá þessum mönnum? Vita þeir ekki að það eru margvíslegar takmarkanir gerðar á frelsi einstaklingsins? Ef maður á peninga sem hann vill lána út, hvers vegna má hann ekki lána þá með þeim vöxtum sem hann getur fengið fyrir þá? Það er skerðing á hámarksvöxtum, annað er kallað okur. Ætla svo þessir menn að halda því fram að þessi skerðing öll sé gagnstætt því sem Sjálfstfl. hafi markað og fyrrv. forustumenn flokksins hafa staðið að og einnig þeir ræðumenn, sem hafa verið hér í pontunni, í sumum tilfellum? Það er skerðing á loðnuveiðunum núna. Það er hart að það er n., opinber n., það er miðstjórnarvald sem segir til um, hvar skipin eiga að landa, og skipuleggur veiðarnar. Það væri dálaglegt ef þeir keyrðu allir af kappi, eins og olíuverðið er núna, til einhvers tiltekins staðar þar sem tiltekin verksmiðja er og þar yrði allt yfirfullt, en aðrar verksmiðjur stæðu tómar. Allir aðilar hafa fallist á að taka slíkt skipulag upp, en það fær ekki hver og einn að ráða alveg eins og hann vill. Ég endurtek það sem ég sagði hér siðast, ég er einstaklingshyggjumaður, en ég er jafnframt félagshyggjumaður. Ég er ekki sammála því að það eigi allir að hafa fullt frelsi til allra þeirra hluta sem þeir óska og vilja. Og þar skilur kannske á milli feigs og ófeigs í þessum umr. Hv. 6. landsk. þm. las hér upp úr landsfundarsamþykkt Sjálfstfl. Ég tel að það, sem við erum að gera, og það, sem ég hef verið að vitna hér til, sé ekkert brot á þeim landsfundarsamþykktum sem Sjálfstfl. hefur gert bæði fyrr og siðar. Ætlar þessi hv. þm. að leyfa sér að kalla Ólaf Thors sósíalista eða svikara við einkaframtakið þegar hann gaf út lög um bann við sölu á saltfiski og veitti einum aðila einkaleyfi til útflutnings, vegna þess að þá ríkti svo ofboðslegt skipulagsleysi í þessum efnum að landið var hreinlega að fara á höfuðið? Þá var saltfiskurinn eina útflutningsatvinnugrein okkar íslendinga og það varð að grípa til þessa ráðs. Þar var ekki um neinar deilur að ræða á milli sjálfstæðismanna og sósíalista, það varð að grípa til þessa ráðs. Þetta mál, sem hér er til umr., virðist hafa farið í hinar fínu taugar örfárra manna og að ég skyldi leyfa mér að flytja ræðu við 2. umr. málsins eftir að búið var að messa hér fyrir jólin yfir mér fjarstöddum, þar sem ég var bundinn við umr. í Ed., sennilega á þriðja klukkutíma, og ég hafði ekki talað orð um málið frá því að ég lagði það fram við 1. umr. þess hér í hv. þd. Hv. 11. þm. Reykv. lét að því liggja að ég mætti ekki láta þetta fara í skapið á mér og ég yrði eiginlega bara að þegja, svona allt að því. Ég tók það þannig, að það væri á þennan hátt verið að benda mér á að ég ætti ekkert að vera að tala í þessu máli. Ég hugsa að þó að þessi hv. þm. sé mikið skapstillingarljós og eigi ljúfa og létta lund og eigi ákaflega bágt með að þegja þegar á hann er ráðist, þá efast ég um að meira að segja hann hefði getað staðið af sér undanfarna mánuði öll þau skrif, nart og níð sem er búið að viðhafa, bæði um mig persónulega og þá starfsmenn sem með mér vinna í sjútvrn. En ég hef staðið þessi ósköp öll af mér og það eina, sem ég hef látið til mín heyra, var þessi ræða, sem ég held ég hafi flutt á mánudaginn og gaf tilefni til ókyrrðar hjá þessum yndislegu og elskulegu flokksbræðrum mínum. Ég ætla að leyfa mér að segja bæði þeim og öðrum, að ef mér er trúað fyrir einhverjum málum, að reyna að stjórna þeim, þá reyni ég eftir bestu getu að stjórna þeim á þann hátt sem ég tel að sé sanngjarnt að gera. Það hefur verið illt og erfitt og sennilega ómögulegt að koma á fullkomnum sáttum á þessu svæði, því miður. Þar er harka mikil, en ég bjóst ekki við mörgum þeim orðum sem hv. 2. þm. Norðurl. v. lét falla í minn garð í þeim efnum, eftir þá svokölluðu sáttargerð, sem ég tók á mig í óþökk margra að gera við bát sem gerður var út frá Blönduósi og hafði verið sviptur rækjuveiðileyfi. Þá blossar upp eldurinn á öðrum stöðum. Nú er hótað að nú skuli vera virt að vettugi þó að veiðikvóti báta á þessum stöðum sé búinn, því að þeir ætla að halda áfram, fyrst sjútvrn. hafi samið um eða sæst á að leyfa þessum bát að fiska 30 tonn af rækju. Ég sé í Þjóðviljanum í morgun - og ég vil nú ætla að það sé alveg satt og rétt - að skagstrendingar hafi nú í hótunum um að halda veiðum áfram þegar þeir hafa lokið við að veiða í sinn kvóta af því að Nökkvi, þessi margumtalaði, eigi eftir að veiða eitthvað af þessum 30 tonnum. Mér var sagt frá Hólmavík að svipað væri þar uppi. Þetta er afskaplega skemmtilegt mál og mjög létt viðureignar, og því er ég afskaplega þakklátur þeirri gagnrýni sem fram hefur komið frá þessum elskulegu og góðu flokksbræðrum mínum hér áðan. Ég treysti mér ekki til, þegar komið var fram að þeim tíma að veita rækjuveiðileyfi almennt, þegar menn höfðu keypt báta í trausti þess að fá þessi leyfi, og þá átti ég ekki við Húnaflóasvæðið eitt, heldur önnur rækjuveiðisvæði einnig, að neita öllum þeim bátum um rækjuveiðileyfi. Þegar þeir höfðu engan fyrirvara og bjuggust við að það mundi gilda sama og áður, að veiðileyfin yrðu ekki takmörkuð neitt að ráði, þá treysti ég mér ekki til að segja: Það skulu ekki aðrir fá leyfi en þeir sem höfðu leyfi vertíðina á undan. - Þetta tók ég fram í ræðu minni, en þessi hv. þm. kom samt á ný með gagnrýni á mig fyrir það, að ef ég hefði ætlað að gera eitthvað skynsamlegt, þá hefði ég átt að neita öllum nýjum umsóknum. Ég hef í hyggju, ef ég verð áfram sjútvrh., að auglýsa það að rn. muni ekki fjölga veiðileyfum á tilteknum rækjuveiðisvæðum. Þá á ég við Arnarfjörð, Ísafjarðardjúp og Húnaflóa. Ástæðan fyrir því er sú, að það er samdráttur í þeim veiðikvóta sem Hafrannsóknastofnunin leggur til og sjútvrn. fer eftir - ekki undantekningalaust, því að ég gerði undantekningu nú um daginn hvað snertir 30 tonn og það er ég sem er einn sekur um það, því að Hafrannsóknastofnunin hafði heimilað fyrst veiðar í Húnaflóa 1500 tonn og jók svo þessa veiðiheimild í till. til rn. um 300 tonn, þannig að hún lagði til að það yrðu veidd 1800 tonn af rækju á Húnaflóasvæðinu. Það hafði náðst fullt samkomulag á milli þeirra fjögurra staða, sem áður höfðu veitt rækju, um skiptingu á þessum afla, þannig að 50% fóru til strandamanna og 50% til húnvetninga á þær tvær rækjuverksmiðjur sem fyrir voru þegar leyfin voru fyrst gefin út í haust, þ. e. á Hvammstanga og Skagaströnd. Þessum ákvæðum vildi ég á engan hátt breyta og ekki eiga neitt á hættu að menn færu að gera úlfalda úr því, og þegar þessi réttarsátt var gerð í Nökkva-málinu, þá hvarflaði ekki að mér að draga 1–2 tonn af öllum öðrum bátum við Húnaflóa, en óskaði eftir því við Hafrannsóknastofnunina að hún léti átölulaust eða mælti með að auka þennan kvóta um 30 tonn, sem stofnunin eða viðkomandi maður í stofnuninni varð ekki við. Það var annaðhvort um það að ræða að afgr. þetta mál þá eða ekki og ég tók þá ákvörðun, og það er þá mín sök ef menn vilja saka einhvern um þessi 30 tonn umfram. En vísindamenn geta ekki sannfært mig um það að stofninn í Húnaflóa sé í hættu þótt það hafi verið bætt um 11/2 % við þann kvóta á þessum vetri sem þeir sjálfir lögðu til. Hv. 6. landsk. þm. sagði að líf og örlög manna í fiskvinnslu og sjávarútvegi lægju við í sambandi við afgreiðslu þessa máls. Það er ekkert lítið tekið upp í sig. Þetta eru engir smámunir. Ég kalla það gott ef hann getur kyngt þessum orðum, en þau standi ekki föst í honum. Hver er að tala um að takmarka nokkurn skapaðan hlut í sambandi við fiskvinnslu að öðru leyti en snertir þessar tvær sjávarafurðir, rækju og hörpudisk? Ekki nokkur maður. Þetta litla frv. skapar ekki minnsta fordæmi, það er alger vitleysa að telja að það skapi fordæmi gagnvart almennum fiskveiðum. Mig langar að koma inn á eitt sem 11. þm. Reykv. nefndi, sem ég held að hann misskilji algerlega. Hann segir að ég hafi sett ákvæði í reglugerð í þessum efnum. Ég hef engri reglugerð breytt. Það, sem ég gerði, er að ég fór eftir lögum sem ég vitnaði hér í áðan, þar sem ráðh. hefur svona óskorað vald og þar segir: „Ráðh. getur veitt undanþágu til að stunda rækjuveiðar á tilteknum svæðum. Skal binda leyfið þeim skilyrðum sem nauðsynleg þykja. Einnig er heimilt að miða leyfisveitingar við ákveðnar stærðir báta.“ Þetta er eins rúmt og það getur verið. Það, sem ég gerði, er að ég veitti rækjuveiðileyfi eða sjútvrn., nákvæmlega eins og fyrirrennarar mínir í ráðherrastól hafa gert, að öðru leyti en því að í rækjuveiðileyfin við Húnaflóa var bætt inn í: „enda landi þeir á viðurkenndri vinnslustöð“. Það er alveg rétt, að á bak við það var að vinnslustöðvum væri ekki fjölgað frá því sem nú er. Ef við tölum um frelsi einstaklingsins til athafna og dáða, þá held ég að hver og einn, sem vill hugsa í alvöru um þessi mál, hvaða stjórnmálaskoðun sem hann hefur, geti ekki komist að annarri niðurstöðu en þeirri, að þegar veiðar eru takmarkaðar á jafnstrangan veg og gert er um þessar veiðar, þegar veiðimagnið er minnkað af faglegum ráðgjafa rn. ár frá ári, þá hlýtur það að hafa í för með sér, ef vinnslustöðvum er fjölgað, ef bátum er fjölgað við þessar veiðar, að þá verði meðalafli hvers báts mun minni en ella, þá verður það magn, sem hver vinnslustöð fær til vinnslu, minna. Það gerir það að verkum að vinnan á tilteknum svæðum og kauptúnum styttist, atvinnuleysið gerir fyrr vart við sig á þessum stöðum sem byggja að verulegu leyti afkomu sína á þessari vinnslu á þessum tíma árs. Þá sjáum við aftur fram á það sem var hér fyrir allmörgum árum við Húnaflóann, á Hólmavík og Drangsnesi og á Skagaströnd og einnig á Hvammstanga. Það er alveg rétt sem fram hefur komið, að það er ekki næg atvinna á Blönduósi. En þar sem skortir á að auka atvinnu, eins og á Blönduósi, verður það ekki gert á þann veg að minnka atvinnuna hjá nágrannabyggðarlögunum. Það er röng stefna. Það er ekki hin rétta frjálsræðisstefna sem þar er að verki. Við erum meiri frjálsræðismenn ef við stuðlum að óbreyttri atvinnu á hinum stöðunum sem byggja lífsafkomu sina á þessum atvinnuvegi, en tökum aftur mannlega og skynsamlega á málefnum og vandamálum þess staðar sem ekki hefur þessa vinnslu. Sjútvrh., hver sem hann er, hefur í hendi sér að takmarka þessar veiðar eins og ég hef þegar lýst og margoft lýst yfir. Þær eru takmarkaðar, hafa kannske ekki verið nógu takmarkaðar, en þar er ég ekki að ásaka fyrirrennara mína í ráðherrastóli, þeir hafa farið í öllum tilfellum eftir Hafrannsóknastofnuninni. Hún hefur kannske ekki haft nógu fullkomna yfirsýn, því að hún hefur verið að þreifa sig áfram, hvað er skynsamlegt að gera á hverjum tíma, og því er ég ekki heldur að ásaka hana. En það, sem liggur núna fyrir, er að nú er dregið úr möguleikunum að veiða þennan margumdeilda skelfisk. Það er verið að minnka þetta aflamagn, og í kjölfar þess væri rangt að fjölga bátum og fjölga vinnslustöðvum að mínum dómi. Ég vil taka hér upp, eins og er í gildandi lögum, skipulag með veiðum, að samræma vinnslu sjávarafla þessara tveggja tegunda veiðunum, og ég tel það engan kommúnisma eða sósíalisma eða nokkurs konar isma að samþ. þetta frv. Það er rétt, sem hv. 11. þm. Reykv. sagði, að frv. taka oft breyt. í Alþ., stjfrv. einnig, og þá semja yfirleitt þm. um þær breyt. sem þeir telja nauðsynlegt að gera á frv. sem lögð ern fram. En þegar þm. eða ráðh. leggur fram í sínum þingfl. mál. þá er til þess ætlast að þeir, sem eru á móti málinu eða hafa einhverjar aths. fram að færa, láti það koma fram strax. Í haust, þegar ég bar þetta frv. upp í þingfl. Sjálfstfl. áður en það var lagt inn til prentunar, þá var aðeins einn þm. sem sagðist vilja hafa fyrirvara varðandi afgreiðslu þessa máls. Sá þm. talaði við umr. fyrir jólin, 3. þm. Sunnl. Aðrir þm. höfðu engar aths. fram að færa. Ég hef litið svo á - þetta er 13. árið mitt á þingi - að þegar ég hef samþ. með þögninni flutning á frv. í mínum flokki, hvort sem það hafa flutt ráðh. eða þm., þá hef ég litið á það sem skyldu mína að styðja það frv. stefnulega séð í öllum höfuðdráttum. Hitt er svo annað mál að það má alltaf gera einhverjar breyt. á frv., og þær litlu brtt. sem sjútvn. Nd. leggur hér fram, meiri hl. hennar, eru ekki nema sjálfsagðar og eðlilegar. En ég vil líka segja þessum elskulegu, góðu flokksbræðrum mínum það, að það hefur ekki verið keyrt á mikilli ferð, þetta frv., og menn hafa haft góðan tíma að hugsa og skoða málið, því að þetta er 33. mál sem lagt var fram á Alþ., en ég held að það séu komin fram nálægt 180 mál og frv. er enn í 2. umr. í fyrri d. En ég ætla nú að segja það, að ég er orðinn leiður á hvað gengur seint með afgreiðslu þessa máls og ég ætla ekki að enda ræðu mína á sama hátt og hv. 6. landsk. þm. sem flutti mikla hvatningu til alþm. allra, fyrst sjálfstæðismanna og síðan til allra hinna, að gera það nú fyrir sig og frelsið að fella þetta frv. Þetta var mikil og ógleymanleg kennslustund sem hv. þm. hafði hér í dag. Það er leitt þegar skoðanir manna eru í marga mánuði að breytast. En hinu eiga menn ekki að blanda saman, að túlka málefni einhverra fyrirtækja eða stofnana, sem þeir vinna hjá, og þingmennsku. Ég leyfi mér að hafa mínar skoðanir á ályktun Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, hvaða skoðun sem Guðmundur H. Garðarsson hefur, og hann má hafa hvaða skoðun sem hann vill á málefnum Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna. En þótt ég hafi verið og sé stuðningsmaður bæði SH og sjávarafurðadeildar SÍS í sambandi við útflutning á freðfiski, þá tel ég hvoruga þessa stofnun vera heilaga kú, sem ekki má minnast á, og engin sölusamtök. Ég tel að það megi margt betur fara hjá öllum, bæði hjá sjálfum mér og öðrum, að það sé enginn það fullkominn að það megi ekki aðeins minna á, en þetta er í fullu ósamræmi við það sem þessir sölumenn eru að fara fram á þegar þeir senda þessa umsögn frá sér. Ég spyr þennan hv. þm. - að vísu er hann nú búinn að tala út í málinu - hvað á það að þýða að takmarka fjölda leigubifreiða í þéttbýli? Er það ekki takmörkun á athafnafrelsi þeirra annarra sem hafa ökuleyfisréttindi? Eru ekki þessar takmarkanir alls staðar? Eiga ekki þessar frelsishugmyndir sín takmörk? Ég frábið mig því að mínir þingbræður og flokksbræður séu að láta liggja að því að ég sé einhver óvinur einkaframtaks þó að ég vilji hafa skipulag á milli vinnslu og veiða í afla sem er jafntakmörkuð veiði á og raun ber vitni um og ég hef margoft sagt frá. Ætli það hefði ekki verið skynsemi í því að takmarka eitthvað rækjuverksmiðjustofnanir hér á Suðurnesjum sem ruku upp á örskömmum tíma og síðan vorn rækjuveiðarnar bannaðar og grundvöllur þeirra hrundi algerlega jafnfljótt og þær voru byggðar. Ég held að þar hafi bæði gagnvart einstaklingum og lánasjóðum verið veitt of mikið fjármagn. Það er oft betra að fara hægara í sakirnar og byggja á einhverju raunhæfu bæði í sambandi við veiðar og vinnslu. Það er þetta sem ég vil koma í veg fyrir. Hver, sem verður sjútvrh., þá trúi ég því ekki, þó að ég sé slæmur að dómi þessara ágætu manna, þegar næsti sjútvrh. kemur, að hann verði svo slæmur að hann muni misbeita þessu valdi. Ég held að það verði ekki sagt um þá menn sem hafa gegnt embætti sjútvrh. og hafa fengið þetta mikla vald í hendur í lögunum sem ég var að vitna í áðan, að þeir hafi misbeitt þessu valdi. Hins vegar hafa þeir oft orðið fyrir ákúrum og mótmælum frá hinum ýmsu hagsmunahópum, þegar hagsmunir hafa rekist á, og hjá því verður aldrei komist.



Herra forseti. Ég vil gjarnan byrja á því að þakka hæstv. ráðh. sjávarútvegsmála fyrir að hann hefur skipt um tón í sínum málflutningi. Hann hefur flutt þá ræðu, sem hann var að ljúka við, af hógværð og án verulegrar áreitni, sem er mikill munur frá því er hann tók næst áður til máls í þessum ræðustól. Það hefur borið hér á góma að frv. þetta hafi verið lagt fram í þingflokki Sjálfstfl, í þingbyrjun í haust. Frá þessu greindi ég í ræðu minni á mánudag. Það er alveg rétt sem fram hefur komið, að aðeins einn þm. flokksins gerði á þeirri stundu aths. og hafði fyrirvara um afstöðu sina til málsins. Þetta frv. var kynnt í mínum þingflokki með þeim hætti að það tók, að ég hygg, um það bil 5–10 mínútur í mesta lagi. Og þó að einstakir þm. séu ekki við því búnir á slíkum tíma að grípa efni þess eða skilja tilgang þess og þau stefnumið sem það felur í sér, þá er afstaða mín sú og ég vil láta það koma fram sem mína skoðun, að hver og einn þm. verður að hafa frjálsræði til þess að taka afstöðu í samræmi við þá skoðun sem hann mótar sér við betri athugun málsins. Ég held, að enda þótt svo fari að ýmsir af þm. Sjálfstfl. greiði þessu frv. atkv. ef til atkvgr. kemur, þá verði ekki allir sem geri það með glöðu geði, þeir verði sumir hverjir haldnir þeirri meinloku að þeir séu bundnir af þögn sinni á þingflokksfundi frá í haust og séu ekki frjálsir að því að framfylgja skoðun sinni. Þetta er algerleg!a misskilin afstaða og það er skýrt fram tekið í stjórnarskrá lýðveldisins að hver og einn alþm. skuli framfylgja og fara eftir sannfæringu sinni og engu öðru. Þetta tel ég að sé nauðsynlegt að menn hafi í huga. Og þó að hv. þm. Sverrir Hermannsson telji að minn bakfiskur sé laus í roði í sambandi við afstöðu til þessa máls, þá vil ég segja honum það, að ég tel það meiri staðfestu að fylgja eftir þeirri skoðun, sem maður hefur mótað sér við vandlega yfirsýn, og þora að láta reyna á það og sýna að maður stendur við afstöðu sina eftir að hafa skoðað mál af gaumgæfni, heldur en að greiða atkv. með máli sem maður hefur ekki sagt orð um, aðeins þagað yfir á þingflokksfundi í 5–10 eða 15 mínútur, og fylgja því svo hvað sem skoðun manns segir, bara af því að það er flutt af tilteknum ráðh. úr eigin flokki. Ég held að það sé meiri staðfesta og meiri bakfiskur í þeim manni sem þannig heldur á máli og það sé meiri drengskapur því samfara að fylgja þannig sinni sannfæringu, heldur en að draga sig inn í skelina og fylgja eftir forustumönnum síns flokks, ef maður sjálfur er sannfærður um að þeir vaði í villu. Hv. þm. Sverrir Hermannsson hafði hér uppi nokkrar tilvitnanir, fyrst og fremst í formann flokksins fyrrv., Ólaf Thors, frá 1933. Út í það mál ætla ég mér ekki að fara hér. En ljóst er og það skal ég viðurkenna að Sjálfstfl. undir forustu Ólafs Thors og sumra annarra forustumanna hefur í einstökum tilvikum brotið í bága við frjálsræðishugsjónir flokksins í grundvallaratriðum, kannske í þessu einstaka dæmi og kannske á hinu svokallaða haftatímabili sem flokkurinn er því miður ekki algerlega hvítþveginn af, á dögum Fjárhagsráðs. En frá því að það ráð leið undir lok hefur flokkurinn að mínum dómi og eftir minni þekkingu ekki gengið út í það viðsjárverða fen að brjóta þessi grundvallaratriði í stefnu sinni. En allt annað sem hv. þm. Sverrir Hermannsson nefndi, það var algerlega á öðrum grundvelli en það frv. sem hér liggur fyrir. Allar þær skorður, sem reistar hafa verið við athafnafrelsi manna, svo að tekið sé t. d. afmarkað dæmi um bannið við veiðum á Selvogsbanka, sem hann varð fyrir barðinu á, - allar þær reglur, sem gilda í lögum um veiðar með botnvörpu og flotvörpu og dragnót í fiskveiðilandhelginni, eru almennar. Þær ganga jafnt yfir. Þær eru sumar bundnar við ákveðnar stærðir skipa, þær eru bundnar við viss tímamörk, þær eru bundnar við ákveðna punkta frá grunnlínum eða ákveðnar breiddar- og lengdargráður, en allt er það almennt, en ekki til þess gert að gera upp á milli einstaklinga, útgerðaraðila eða fyrirtækja með ýmsum hætti, eins og þetta frv. bíður upp á. Alveg það sama gildir í sambandi við það sem hæstv. sjútvrh. rakti úr þeim almennu takmörkunum sem fólgnar eru í þessum lögum. Ég skal ekki lengja mál mitt með því að fara að rekja þau dæmi sem hann tiltók, enda eru hér ýmsir hv. þm. inni sem eru þessum lögum kunnugri en ég og hafa staðið að því að semja þau. En t. d. skv. 10. gr. laganna, sem hæstv. ráðh. vitnaði í, er ráðh. heimilt að fenginni umsögn Hafrannsóknastofnunarinnar að veita nokkrar veiðiheimildir í fiskveiðilandhelginni auk annars sem nefnt er í lögunum. Allar þessar heimildir til veiða, sem hæstv. ráðh. hefur þar í sinni hendi, eru með þeim hætti að þær skulu lúta umsögn Hafrannsóknastofnunarinnar og raunar einnig, eins og segir í lok greinarinnar, Fiskifélags Íslands, og skulu miðaðar við það að fiskstofnum sé ekki ofboðið. Þær skulu miðaðar við að veiðar séu leyfðar að ákveðnu marki og með vissum takmörkunum, en þó ævinlega haft að leiðarljósi að fiskstofnum sé ekki stofnað í hættu, að þær gangi ekki það langt að hætta sé á ofveiði. Það er hvergi að finna í þessum lögum neitt um það að hæstv. sjútvrh. fái heimildir til þess að ráðstafa aflanum eftir að hann er veiddur, að hæstv. ráðh. fái í sínar hendur ráðstöfunarrétt á dauðum fiski og honum sé heimilað að skipa svo fyrir, að afla, sem veiddur er, sé ráðstafað til þessa fyrirtækis eða hins, hann sé seldur þessum fiskkaupanda, en ekki hinum, eins og boðið er með því frv. sem hér er á dagskrá. Það er þetta sem skilur á milli, og ég furða mig á því að svo skýrir menn sem hæstv, sjútvrh. og hv. þm. Sverrir Hermannsson, skuli bera sér í munn röksemdir af því tagi sem þeir hafa flutt í þessu máli og alls ekki geta staðist miðað við þær forsendur sem frv. um samræmda vinnslu sjávarafla og veiðar byggir á. Þessum kafla í ræðum beggja þessara hv. ræðumanna er því fullsvarað með þessum orðum mínum, enda voru röksemdir þeirra algerlega út í hött. Hæstv. sjútvrh. spurði, hvort ekki væri takmörkun á frelsi að það skuli þurfa að takmarka leyfi fyrir leigubifreiðar t. d. í Reykjavík. Víst er það takmörkun á frelsi, og það er eðlilegt að frelsinu séu settar skorður eins og ég hef rætt um. En ef það ætti að vera með svipuðum hætti og frv. um samræmda vinnslu sjávarafla býður, þá ætti samgrh. að fá heimild til þess að veita leyfi til aksturs leigubifreiða t. d. eftir borgarhlutum hér í Reykjavík eða hann fengi leyfi til þess að segja, að t. d. BSR mætti hafa á sínum vegum 50 leigubifreiðar, en Hreyfill 100 og Bæjarleiðir kannske ekki nema 10. Svo gæti næsti samgrh. snúið þessu öllu við. Menn verða að átta sig á að röksemdir af þessu tagi duga ekki. Og menn verða að átta sig á því að almennar skorður við frelsinu eru sjálfsagðar og réttlætanlegar, svo lengi sem þær ganga jafnt yfir og mismuna ekki þegnunum. En þegar stefnt er að því að setja löggjöf eins og þá sem hér er til umr., sem felur það í sér að tiltekinn ráðh., í þessu tilviki hæstv. sjútvrh., hver sem hann er á hverjum tíma, fær heimild til þess að mismuna þegnunum, mismuna atvinnufyrirtækjum, mismuna byggðarlögum, þá er stefnt í aðra átt. Það er þetta sem ég vil mótmæla, það er þetta sem ég er andvigur og það er þetta sem ég mun ekki samþ. Hæstv. sjútvrh. sagðist vera orðinn ærið leiður á því hvað það frv., sem hér liggur fyrir, hafi dregist, þar sem enn stendur yfir 2. umr. þessa máls sem er nr. 33 í málaskrá þingsins. Ég skal gjarnan gangast við því að ég á kannske einhvern þátt í því að mál þetta hefur dregist. Ég hef í mínum flokki - og ég skal ekkert vera að rekja það sem þar fer fram - ég hef farið fram á að þetta frv. væri látið daga uppi. Ég hef farið fram á að það verði tekið til ítarlegrar athugunar ef það yrði ekki saltað. Og ég hef farið fram á það hvað eftir annað á meðan tilraunir hafa staðið yfir til að leysa þá rækjudeilu sem staðið hefur við Húnaflóa, að þetta mál yrði ekki tekið til umr. Það er kannske af þeim rótum sem orðið hefur verið við því að frv. hefur verið frestað fund eftir fund, enda þótt það hafi verið á dagskrá. Ég hef sem sé talið óheppilegt að hefja deilur um slíkt mál meðan verið væri að leitast við að ná sáttum í því viðkvæma deilumáli sem staðið hefur norður við Húnaflóa. Og ég held að það hafi verið skynsamlega gert af hæstv. forseta að fresta þessu máli meðan þær samningaumleitanir hafa staðið yfir. Ég skal sannarlega taka á mig minn þátt í því og hefði viljað að ég gæti tekið það á mig að þessu frv. yrði frestað til eilífðarnóns. Hv. þm. Sverrir Hermannsson var næsta stórorður í sínu máli hér áðan og er það kannske ekki nýtt. Hann taldi ekki aldeilis að það væri verið að hverfa frá stefnu Sjálfstfl. Og hann taldi að það væri ekki mjög alvarlegt fyrir málefnalega stöðu einstakra þm. Sjálfstfl. þótt þeir styddu slíkt frv. Þetta er ofurskiljanlegt miðað við þau orð sem hv. þm. lét falla síðar í sinni ræðu. Hann sagði að með þessu frv. væri verið að forða mönnum frá óþægindum. Það væri verið að forða mönnum frá því að rífa augun hver úr öðrum, það væri verið að forða mönnum frá samkeppninni. Samkv. orðum og væntanlega skoðunum þessa hv. þm. er samkeppni og samkeppnisaðstaða orðin slíkur bölvaldur í íslensku þjóðfélagi að það þarf að hefta hana, það þarf að koma í veg fyrir hana til þess að menn stefni ekki út í ófæru, til þess að menn rífi ekki augun hver úr öðrum. Ég veit ekki hvort hv. þm. hefur orðið fyrir einhverri opinberun eða hvenær hann hefur fengið í sig þessar skoðanir. E. t. v. hefur haft áhrif á hann hin nýskipaða staða hans í vissri stofnun, en ég læt það liggja á milli hluta. En þessar skoðanir hafði ég ekki vænst að heyra af munni þessa hv. þm.  (Grípið fram í: Er ekki rétt að reka hann úr flokknum?)  Viljið þið taka við honum? Ég ætla ekki hér að svara fyrir Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna eða Landssamband ísl. útvegsmanna. Það eru aðrir sem munu sjálfsagt gera það og stendur það nær, en mér sýnist að ýmislegt hafi verið ómaklega mælt í garð þessara samtaka. Ég get ósköp vel skilið það að hæstv. sjútvrh. vilji gjarnan hafa náðugri daga en hann hefur haft að undanförnu. Það fylgir nú einu sinni ráðherradómi á Íslandi að hafa mikið að gera. Og ég held að við verðum að ætlast til þess af ráðh. okkar að þeir taki við því embætti, sem þeir gangast undir, með þeim erli og öllu því amstri sem því fylgir, en láti ekki verða eitt af sínum fyrstu verkum í ráðherrastóli að flytja frv. sem eiga að hafa það að markmiði að koma á skipulagi sem geti gert þeim þessi verk þægilegri á þann hátt að þeir verði ekki fyrir kvabbi einstaklinga eða forsvarsmanna fyrirtækja utan af landi, heldur geti þeir ráðið þessu allir upp á eindæmi og mælt fyrir um það sjálfir hvernig þessir einstaklingar og hvernig þessi fyrirtæki geti hagað sér í þjóðfélaginu. Ég held að við verðum að ætlast til þess að hæstv. ráðh. taki við sínu embætti á þennan hátt og reyni að standa undir þeim erli sem því fylgir. Það efast ég heldur ekkert um að hæstv. sjútvrh. mun gera. Ég ætla ekkert að fara út í það sem sagt var hér um atvinnuástand á Blönduósi, annað en að það mætti vissulega vera blómlegra. Þar voru t. d. á síðasta ári greiddar um það bil tvöfalt hærri atvinnuleysisbætur en á Skagaströnd, og ég held að það sé ekki innlegg í þetta mál að þar sé svo gott og blómlegt atvinnulíf að þar sé ekki þörf nýrra fyrirtækja. Ég vísa því algerlega heim aftur til föðurhúsa hv. þm. Sverris Hermannssonar, að það séu ekki blöndósingar sem hafi haft áhuga á að koma upp þessu tiltekna fyrirtæki. Ég vil vísa því algerlega frá, en kannske lítur hann svo á að hann sé þar kunnugri en ég og verður hann þá sjálfsagt að hafa þá skoðun í friði mín vegna. Ég skal ekki lengja þetta mál mitt. Ég þarf ekki að ítreka þau sjónarmið, sem fram komu í ræðu minni á mánudaginn var um það, hvers vegna ég greiði atkv. gegn þessu frv., aðeins segja að það býður upp á slíka mismunun af opinberri hálfu að ég get ekki samþ. að ganga þessa braut. Til viðbótar, sem ekki hefur nú verið minnst á í þessari lotu umr., þá er í seinni málsgr. 2. gr. frv. rætt um það að opinberum fjárfestingarlánasjóðum skuli tilkynnt um synjun á leyfisveitingum til stofnsetningar rækjuvinnslu og skelfiskvinnslustöðva. Þetta er auðvitað nýtt í þessu frv., að ráðh., hver sem hann er, skuli segja lánasjóðum fyrir um það hvort þeir skuli lána eða lána ekkí. Þetta er auðvitað einn þátturinn í þessu máli. Og ef um það væri að ræða að hafa af opinberri hálfu hömlur á stofnun slíkra fyrirtækja, þá væri þó nær að gera tilraun til stjórnunar á því gengum lánakerfi opinberra sjóða heldur en með boði og banni rn. Ég skal svo ekki lengja þetta. Ég vænti þess að frv. þetta nái ekki fram að ganga á hv. Alþ. Ég held að með því væri opnuð slóð sem við vitum ekki hvert liggur, það væri opnað fyrir lagasetningu af slíkri gerð sem hér er á ferðinni, lagasetningu, sem mætti beita af meiri óprúttni en þó er gert hér, og þar með lagasetningu sem væntanlega gæti haft í för með sér stórlega lamandi áhrif á allt atvinnulíf íslenskrar þjóðar.

Guðmundur H. Garðarsson Hæstv. forseti. Ég þakka að fá leyfi til að gera hér aths. og bera af mér sakir. Vegna ummæla hv. 3. þm. Austf. um stöðu mína hjá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna þar sem ég hef starfað á annan áratug í fullu starfi áður en ég tók sæti á þingi, vil ég segja þetta: Ég tel mér heiður að því að hafa fengið tækifæri til að starfa í þágu íslensks fiskiðnaðar innan þessara sölusamtaka. Þjóðin hefur og getur verið stolt af störfum og árangri þessa fyrirtækis, en það er viðurkennt að það hafi náð mjög miklum árangri í sölu hraðfrystra sjávarafurða bæði í austri og vestri, þ. e. a. s. í Austur-Evrópu og Bandaríkjunum, og hafa allir sjútvrh. allt frá 1960 farið viðurkenningarorðum um störf þessa fyrirtækis. Ég vil svo segja það við þennan hv. þm., að ég á enga ósk honum betri til handa en þá, að fyrirtæki hans gerist aðili að þessum sölusamtökum, þannig að hraðfrystihúsinu á Kirkjusandi í Reykjavík megi vegna vel í nánustu framtíð. Varðandi það sem hæstv. sjútvrh. sagði um afstöðu mína í þingflokki Sjálfstfl., þá ætla ég ekki að fara að tíunda í smáatriðum hvað þar gerðist. Hins vegar hlýt ég að segja það vegna ummæla hans hér áðan, að þegar hæstv. ráðh. kynnti þetta frv. í nóvemberbyrjun, þá las hann það upp og fór fljótt efnislega yfir frv. Ég minnist þess að ég spurði ráðh. um ákveðin efnisatriði sem hann svaraði fljótlega. Hins vegar vona ég að hæstv. ráðh., sem getur talað hér ótakmarkað, muni það einnig að ég skýrði honum frá því í desembermánuði, að eftir að hafa séð frv. prentað og eftir að hafa athugað það gaumgæfilega, þá gerði ég mér það ljóst - og ég ítrekaði það - þá gerði ég mér það ljóst að frv. bryti í bága við samvisku mína og stefnu þess flokks sem ég er á þingi fyrir, þ. e. varðandi það meginmarkmið Sjálfstfl. að hér á Íslandi skuli ríkja sem mest athafnafrelsi. Síðan vil ég að lokum, hæstv. forseti, lesa það sem ég sagði í ræðu minni hér í d. 19. des.: „Frv. það, sem hér um ræðir, lætur ekki mikið yfir sér við fyrstu sýn. Ég hef litið þannig á að þm. væru óbundnir þangað til kæmi að atkvgr. í þingsal, burtséð frá því hvað rætt er um í þingflokkum. Ég hef litið þannig á að þegar frv. eru kynnt, hvort sem er hér í sal eða á þingflokksfundum, þá gæfist þm. tími til umhugsunar og ákvörðunar síðar eftir því sem þeir hafa getað kynnt sér efni frv. betur og þá e. t. v. öðlast aðra skoðun eða staðfest betur sina fyrri skoðun á því hvaða afstöðu bæri að taka við atkvgr. Við nánari athugun sést að það frv., sem hér um ræðir, er raunverulega þess efnis að hér er um stórmál að ræða. Það er mjög stefnumarkandi og það getur haft mjög örlagaríkar afleiðingar til hins verra ef það verður samþ. í sinni upprunalegu mynd.“