Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þessi till. á þskj. 171, sem við hv. þm. A-Sk. (PÞ) flytjum, er um málefni, sem vanrækt hefur verið um of hérlendis og ekki má draga lengur að gefa gaum. Till. er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að stofna til samvinnu við atvinnurekendur og kaupþegasamtök um skipulagningu vinnubragða og vinnukjara til þess að auka og bæta framleiðslu og afköst og veita almenningi - einnig á þann hátt - skilyrði til batnandi lífskjara.“ Þjóðfélagið styður bóndann til þess að stækka túnið, sjómanninn til þess að kaupa skip, iðnaðarmanninn til þess að fá raforku, verkamanninn til þess að geta selt vinnu sína o. s. frv. Ár frá ári hafa verið gerðar meiri og meiri kröfur til þjóðfélagsins eða stjórnar þess um íhlutun til aðstoðar, svo að velmegun allra sé tryggð, og þjóðarstjórnin, Alþingi og ríkisstj., veitir stuðning sinn meiri og meiri ár frá ári, svo sem vera ber. Ráðstafanir eru gerðar til þess að skipta þjóðartekjunum milli manna og mikið um þá hlið málanna rætt. Því meiri sem þjóðartekjurnar eru, því meira kemur auðvitað til skiptanna. En aðalundirstaða þjóðarteknanna er framleiðslan til lands og sjávar. Stækkun túnanna og fjölgun skipanna á vitanlega að auka framleiðsluna og gerir það líka. Aflgjafi fyrir iðnaðinn styður einnig að því, að tæki til framleiðslunnar skorti ekki. Rétt skipti þjóðarteknanna eru líka mikils verð. Það, sem þjóðfélagið eða stjórn þjóðfélagsmálanna hefur sérstaklega vanrækt og till. miðast við, er að gera ráðstafanir til þess, að vinnan sjálf, sem lögð er fram við framleiðsluna eða við hagnýtingu framleiðslunnar eða við hvaða nauðsynleg störf sem unnin eru í landinu, verði sem árangursríkust, komi að sem mestum notum til hagsældar og farsældar, í fáum orðum sagt: að hvert handtak verði að fullu gagni eftir því sem unnt er, að hver maður leggi fulla alúð við verk sitt. Gera má ráð fyrir því, að þeir, sem vinna hjá sjálfum sér, hafi áhuga fyrir afköstum sínum, og þó þarfnast ýmsir þeirra örvunar af umhverfi og aldaranda, ef vel á að takast. En hinir, sem selja vinnu sína og fá sömu laun, hvort sem dagsverkið er mikið eða lítið. eru á annan veg settir. Vinnukappinu vill hraka, þar sem kaupið er fastbundið, enginn fær laun samkvæmt afrekum og einstaklingurinn hverfur með sín verk inn í verk heildarinnar. Sú mun reynslan alls staðar í heiminum. Þessu fylgja svo minni þjóðartekjur en verða mættu annars, minni velmegun og minni starfsgleði og þá um leið minni farsæld í þess orðs miklu merkingu. Dr. Guðmundur Finnbogason er sá Íslendingur, sem mest hefur rætt og ritað um gildi vinnunnar. Hann sagði í bók sinni, „Vinnan“, með leyfi hæstv. forseta: „Vinnan er dagleg viðskipti vor við tilveruna og um leið hin allra mestu og alvarlegustu. Hún er þær athafnir vorar, sem miða að því að fá vald yfir hlutunum. haga þeim eftir þörfum vorum og umskapa heiminn í þjónustu lífsins. Í vinnunni kemur eðli verkamannsins fram, og hann verður eins og hann vinnur. Þar verkar hvað á annað. Sá, sem ekki nýtur sín í störfum sínum, hefur ekki komizt í heilbrigt samband við heiminn. Þess vegna ætti það að vera alvarlegasta áhugaefni hvers manns að verða sem hæfastur starfsmaður, og ekkert ættu þeir, sem þjóðinni stjórna, fremur að stunda en að koma því skipulagi á vinnuna, að hver maður fái notið sín, sjálfum sér og þjóðinni til gagns.“ Þetta segir dr. Guðmundur Finnbogason, og till. okkar hv. þm. A-Sk. er einmitt um það, að þeim, sem þjóðinni stjórna, sé falið að beita sér fyrir, að komið verði slíku skipulagi á vinnuna. Maðurinn, sem nú selur vinnu sína hérlendis, á varla annars úrkosta til þess að bæta kjör sín en krefjast þess, að tímavinna hans eða árslaun séu hækkuð, og til þess að fá því komið í kring, þarf hann að fá stéttarfélag sitt til þess að setja hnefann í borðið. Honum gagnar ekki sú aðferð að skila meira og betra verki. Sjaldan fær hann fram fyllstu kröfur sínar, og hví skyldi hann þá vera að kappkosta að leggja sig allan fram við verkið? Greiðslugrundvöllurinn er þannig, að undan fæti hallar til öfugþróunar, af því að maðurinn verður eins og hann vinnur, eins og Guðmundur Finnbogason sagði, og tekjur þjóðarinnar verða minni en ella vegna þessa skipulags. Í Bretlandi starfar síðan 1952 félagsskapur, sem nefnist „The British Productivity Counsil“. Tilgangur þessa félagsskapar er að auka afköst í öllum framleiðslugreinum, örva framleiðsluna og bæta vinnubrögð. Þetta eru samtök áhugamanna úr hópi framleiðenda og verkalýðs í sameiningu. Af ársskýrslu félagsins fyrir s. l. ár má sjá, að um hundrað nefndir, skipaðar mönnum úr vinnuveitendahópi og af verkalýðsfélögum, störfuðu árið sem leið víðs vegar í landinu. í þessum nefndum voru einnig kennarar í verklegum efnum, þar sem því varð við komið. Nefndirnar stofnuðu til viðræðna mllli framleiðenda og starfsfólks þeirra um, hvernig auka mætti afköst og afrakstur. Félagsskapurinn gaf út rit, útvegaði fyrirlesara, sýndi kvikmyndir, allt í þeim tilgangi að vekja áhuga fyrir því að framleiða sem mest og bezt og láta hvert handtak koma að sem mikilsverðustum notum. Ég hygg, að einhverjar fyrirmyndir mætti sækja til þessarar brezku áhugamannahreyfingar. Ég sé, að í frv., sem fyrir þessu þingi liggur, till. um Iðnaðarmálastofnun Íslands, er stefnt í þá átt, sem hér um ræðir. Í 1. gr. frv., sem ræðir um tilgang Iðnaðarmálastofnunarinnar, segir í 3. lið, að tilgangurinn sé m. a. að efla samvinnu milli framleiðenda, stofnana og félagssamtaka innanlands um viðleitni til framfara í íslenzkum iðnaði og hafa náið samstarf við þá aðila um þessi mál. Þetta er ágætt, það sem það nær, en miðast einvörðungu við iðnaðinn. Starfssviðið verður að vera víðtækara. Umbótastarfsemin og samtökin vegna hennar verða að ná til allrar framleiðslu og í raun og veru til allra verksviða. Það er vitanlega ákaflega mikilsvert, að iðnaðurinn sé vel rekinn að öllu leyti og skili miklu í þjóðarbúið, en framleiðsla hráefnanna handa honum er þó undirstaða hans, og undirstöðuna þarf ætíð fyrst og fremst að hafa trausta. Iðnaðarmálastofnunin getur orðið gildur þáttur í þeim samtökum, er fyrir okkur flutningsmönnum vakir að koma þurfi á, en ekki haldreipið sjálft. Eins og segir í grg. till., hugsum við flm. till. okkur, að ríkisstj. byrji á því að stofna til viðræðna við fulltrúa atvinnurekenda og fulltrúa frá kaupþegum um, á hvern hátt sé hægt að koma við í þessum efnum umbótum, sem leiði til betri og meiri afkasta og um leið bættra lífskjara. Síðan beiti ríkisstj. sér fyrir því, að samtök hefjist milli atvinnurekenda og vinnandi fólks um framkvæmdir á því fyrirkomulagi, er samkomulag hefur orðið um að bezt eigi við. Vel má vera, að atvinnurekendur og samtök kaupþega fáist til þess að taka málið í sínar hendur sameiginlega eins og í Bretlandi, og væri það að sjálfsögðu ágætt, en frumkvæði þarf að hafa, hreyfingu þarf að vekja, er nái til allra starfandi þegna þjóðfélagsins. Virðist eðlilegt að fela ríkisstj. að stofna til samtakanna og koma skrið á athafnir í þá átt að auka þjóðartekjurnar á þennan hátt og bæta með því hvers manns hag. Ef samtök hefjast, sem allur almenningur tekur þátt í, um meiri og betri vinnubrögð, meiri afrek í verkum og vandaðri framleiðslu til áþreifanlegra og beinna kjarabóta fyrir alla, þá mun einnig jafnhliða og af sjálfu sér koma allsherjar leit að auðlindum til lands og sjávar og fjölgun atvinnugreina. Ákveðin hefur verið ein umr. um þessa till. Ef rétt þykir að fresta umr., þá legg ég til, að till. verði vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Í till. þessari er lagt til, að Alþ. heimili ríkisstj. að endurgreiða leyfisgjald af bifreiðum, sem innflutningsskrifstofan lýsir yfir að fluttar séu inn fyrir lækna til notkunar við störf þeirra. Þó er þetta bundið við það tímabil, sem sams konar heimildar er neytt til þess að fella niður þetta gjald af fólksbifreiðum til atvinnubílstjóra. Bifreiðar eru læknum alveg nauðsynlegar, a. m. k. hér í Reykjavík og flestum hinum stærri stöðum, til þess að geta rækt sín störf. Á s.l. ári var lagður nýr skattur á bifreiðarnar, sem nemur 100% af fob-verði, til viðbótar 35% dýrtíðargjaldi, sem áður var á þær lagt. Þetta 35% dýrtíðargjald hefur svo ríkisstj. heimild til að endurgreiða fólksbifreiðarstjórum, sem nota bifreiðarnar í atvinnuskyni. Hér er því farið fram á, að læknarnir verði að þessu leyti látnir sitja við sama borð og atvinnubílstjórar, að þeir sleppi við 35% gjaldið, en greiði að sjálfsögðu 100% skattinn eins og aðrir, sem bílana flytja inn. Ég skal geta þess, að læknarnir leggja mikla áherzlu á, að viðurkennd sé á þennan hátt nauðsyn þeirra til að hafa bifreið til að rækja störf sín, og það, að þessi heimild hefur ekki verið til, hefur auk annars valdið talsverðum erfiðleikum fyrir Sjúkrasamlag Reykjavíkur í sambandi við samninga um kjör læknanna og greiðslur til þeirra fyrir störf þeirra. Þeir hafa haldið því fram, að bæði bílaskatturinn og þetta 35% gjald auki þeirra kostnað við starfsemi sína og læknisvitjanir svo stórkostlega, að fyrir það þurfi þeir að fá mjög verulega hækkun á þeim greiðslum, sem samlagið hefur greitt þeim til þessa. Það er ástæðan til þess, að ég ásamt tryggingaráðsmanni, hv. þm. Ísaf. (KJJ), og ásamt hv. 2. landsk. þm. (BrB), sem er í stjórn Sjúkrasamlags Reykjavíkur, hef gerzt flm. að þessari till. Hér er ekki um neina verulega fjárhæð að ræða fyrir ríkissjóðinn. Það hæsta, sem gera mætti ráð fyrir að flutt yrði inn samkv. þessu, er eitthvað á milli tíu og tuttugu bifreiðar á ári, svo að um verulega fjárhæð getur ekki verið að ræða, en getur valdið talsverðu í samningum læknanna við sjúkrasamlögin og tryggingarnar og virðist auk þess réttlátt að viðurkenna fulla nauðsyn þeirra á að hafa bifreið til þess að geta rækt sitt starf. Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð. Ég vildi gera að till. minni, að að lokinni umr. yrði till. vísað til hv. fjvn. til athugunar milli umræðna.



Herra forseti. Ég hafði nú ekki ætlað mér að taka til máls út af skýrslu hæstv. fjmrh. um afkomu ríkissjóðs á árinu 1954, en hæstv. ráðh. hoppaði við og við út úr skýrsluforminu og brá sér á leik áróðurs og árása og hirti þá ekki allt of mikið um að vera nákvæmur eða jafnvel sannorður. Í einum þessara útúrdúra frá skýrslunni sagði hæstv. ráðh., að stjórnarandstaðan og sérstaklega fulltrúar Alþfl. hefðu á undanförnum árum talið það til ódáða, ef greiðsluafgangur kæmi fram á fjárl. Því miður verður að lýsa þessi ummæli hæstv. fjmrh. ósönn með öllu, því að þau eru bein og því miður vísvitandi ósannindi. Þarf ekki annað en taka fram till. Alþfl. á undanförnum árum í sambandi við afgreiðslu fjárl. - og þær eru sem betur fer prentaðar í þingskjölum til þess að sannfærast um, að þótt þær hefðu allar verið samþykktar, þá hefði samt komið út tugmilljóna tekjuafgangur á fjárl., - enginn rekstrarhalli, enginn tekjuhalli þeirra vegna. Það sanna í málinu er, að Alþfl. hefur gætt mjög hófs í till. sínum við fjárlagaafgreiðsluna og á engan skæting skilið í því sambandi. Hitt er staðreynd, að sú saga hefur endurtekið sig ár eftir ár, að sömu tekjuliðir fjárlaga hafa sífellt verið áætlaðir milljónum og milljónatugum lægri en vitað var að þeir yrðu. Þetta er ekki til fyrirmyndar. Þetta sýnir fullkomið blygðunarleysi gagnvart fjárveitingavaldinu, sem þó á samkvæmt stjórnarskránni að vera í höndum Alþ., en ekki í höndum fjmrh. Þetta blygðunarleysi gagnvart rétti Alþ. staðfestist enn þá einu sinni einmitt með skýrslu fjmrh. Í skýrslunni viðurkenndi hann, að tekjuafgangurinn hefði orðið 86 millj. kr. árið 1953, og umframtekjur á rekstrarreikningi og 20. gr. samtals 97.7 millj. kr. á árinu 1954. Er nú hægt að játa betur hinar röngu tekjuáætlanir en einmitt þessar tölur gera án allra útlegginga? Ég held varla. Ráðh. játar, að rekstrartekjurnar hafi reynzt 537 millj., en þær voru áætlaðar um 443 millj. á fjárl. ársins 1954. Einn einasti tekjuliður á 3. gr. fjárl. var áætlaður 54 millj., en reyndist 68.5 millj. og fór þannig 14½ millj. fram úr áætlun, og þetta er ekki liður, sem sveiflast mikið frá ári til árs. Þetta er liður, sem hefur verið að smáhækka frá ári til árs og allir vita að var rangt áætlaður. Svipað þessu hefur reynslan orðið að því er þennan lið snertir mörg undanfarin ár, alltaf hefur hann farið fram úr áætlun um margar milljónir, en samt er alltaf haldið fast við að áætla hann vitlaust, vísvitandi vitlaust. Lengra er sem sé ekki hægt að fara í því að áætla tekjuliði fjárl. í botnlausri vitleysu, og þetta er lamið fram hér í gegnum þingið frá ári til árs. Það er ekki hægt að sjá, að sú meginregla gildi við afgreiðslu fjárl., að það sé talið rétt að fara sem næst því, sem lítur út fyrir að verða það rétta, heldur lítur miklu fremur út fyrir, að það sé farið eftir reglunni, að áætlanirnar séu beztar sem vitlausastar. Og allt bendir einmitt til, að hæstv. ráðh. ætli ekki að víkja af þessari braut, heldur halda sitt strik eftir þessari reglu. Tekjurnar á auðvitað að áætla sem næst því rétta, en vilji ríkisstj. geyma fé til erfiðara árferðis, þá ber að afgr. fjárl. með tugmilljóna greiðsluafgangi og honum í sýnilegum tölum, en ekki földum. Það hefði þannig verið rétt að afgreiða fjárl. 1953 með milli 80 og 90 milljóna tekjuafgangi og fjárl. ársins 1954 með milli 90 og 100 milljóna tekjuafgangi og standa við það. Á því hefði verið einhver mannsbragur. En lítum nú á endanlega útkomu þeirra búskaparhátta, sem íhaldið og Framsókn eru svo státin af. Liggja ekki þessar 97.7 millj. kr. nú á borðinu til frjálsrar ráðstöfunar fyrir Alþingi? Nei, ekki aldeilis. Og ekki liggja heldur á lausu þær 35 millj., sem sagt er að hafi orðið endanlegur greiðsluafgangur á árinu 1954. Það eru einar 19 millj. kr., sem okkur er sagt að ekki muni vera búið að ráðstafa, og því miður er það smávægileg upphæð, svo að notuð séu einmitt orð ráðh. um þessa endanlegu afgangsupphæð, og það eru orð að sönnu: Því miður smávægileg upphæð. Ráðh. gerir sjálfur grein fyrir því, hvernig gengið hafi smátt og smátt á fyrningarnar, og gerir það með þessum orðum: Þetta yfirlit sýnir, segir hann, að Alþingi hefur sjálft ráðstafað 24.5 millj. af umframtekjunum fyrir fram, þ. e. á heimildagrein, 22. gr., og með sérstökum lögum og þál. - Og svo bætir hann við: Og Alþingi mun ráðstafa greiðsluafganginum, 35 millj. Alþingi mun því ráðstafa beinlínis 59.5 millj. af umframtekjum. - Þetta eru orð ráðh. sjálfs. Takið eftir: Alþingi mun því ráðstafa beinlínis 59.5 millj. af umframtekjunum. Er það ekki skollans nóg, þó að það eigi sjálft að fara með fjárveitingavaldið samkv. stjórnarskrá? Aðrir hefðu haldið, að það ætti að ráðstafa öllum afganginum. Mismunurinn, 38 millj., hefur farið í ríkisábyrgðatöp og sitt hvað annað, sem ráðh. taldi nákvæmlega og vandlega upp. Þó þykir mér ráðh. kasta fyrst mörsiðrinu, þegar hann fer að útskýra, hvernig á því standi, að af 97.7 millj. umframtekjunum hafi hann nú ekki handbærar nema rúman helminginn af þeim hreina greiðsluafgangi, 35 millj. kr., en sú játning ráðh. er á þessa leið: Samkv. bráðabirgðayfirlitinu nemur greiðsluafgangurinn réttum 35 millj. kr. Og svo segir hann: Af því fé hefur ríkisstj. með samþykki þingmeirihlutans, sem hana styður, ráðstafað til ræktunarsjóðs og fiskveiðasjóðs 16 millj. kr., 8 millj. kr. til hvors. - Og enn bætir ráðh. við: Verður leitað samþykkis og staðfestingar Alþingis á þessari ráðstöfun, en þingfylgi fyrir fram tryggt, eins og ég áðan sagði, enda aldrei til þess komið, að féð hefði verið fram lagt, hefði ekki legið fyrir samþykki meiri hluta alþm. - Mikið var, að ekki var ráðstafað 16 millj. kr. án þess að spyrja nokkurn um það, já, nokkurn eða nokkra, án þess að spyrja t. d. hæstv. forsrh.!  Á það verður þó að minna, að meiri hluti þm. utan þings er engin stofnun, sem ráðstafað geti fé ríkisins án formlegra samþykkta á þingfundum. Þetta er vægast sagt hneyksli, sem á ekki að þola og sízt af öllu á að þegja um. Og Alþingi á ekki að samþ. það, að farið sé inn á slíka braut. En samt finnst hæstv. fjmrh. Íslands þetta allt saman í stakasta lagi og segir bara kalt og rólega: Drögum við svo þessar 16 millj. kr. frá greiðsluafganginum, og verða þá eftir 19 millj., og því miður er það smávægileg upphæð. - Þar er botninn fenginn í þetta. Með þessu að vísu smávægilega handbragði er ráðh. kominn að lokum, kominn að botni í kassanum, enda ekki hægt að segja annað en að það sé bærilega búið að sópa hann innan. Ég get ekki að því gert, að mér finnst broslegar eggjakonuhugleiðingar hæstv. ráðh. um það, hvað þyrfti og væri hægt að gera fyrir endanlega afganginn. Hann hefði sannarlega þurft að vera hærri til þess að vega á móti þeirri ofþenslu í fjárhagskerfi landsins, sem mjög verður nú vart, sagði ráðh. Ríkissjóður hefði þurft að vera þess megnugur að hjálpa til að leysa fjáröflunarvandamál, sem fast knýja nú á. Þessi fjárhæð hefði þurft að geta gengið til þess að grynna á lausaskuldunum eilítið og til framkvæmdasjóðs, sem geymzt gæti þangað til honum yrði varið til gagnlegustu framfara, án þess að með því væri framleiðslustarfsemin og efnahagskerfi landsins fært úr skorðum vegna of örrar fjárfestingar og þar af leiðandi skorts á vinnuafli. Og það væri skynsamlegt og æskilegt að geta lagt greiðsluafganginn til hliðar í slíku skyni og vinna þannig á móti verðhækkunum, en stuðla heldur að atvinnujöfnun. Það væri æskilegt að geta framkvæmt raforkuáætlun ríkisstj. að einhverju leyti með greiðsluafganginum, og mikið væri það gott, ef hægt hefði verið að greiða sparifjárbæturnar marglofuðu frá gengislækkuninni, sem helzt þurfa að greiðast í peningum. Líka hefði verið gott að geta sett meira fé í ræktunarsjóðinn - og því þá ekki fiskveiðasjóðinn líka? Og það hefði verið ánægjulegt að geta sett eitthvað af greiðsluafganginum í veðdeild Búnaðarbankans. Full þörf hefði líka verið á að geta greitt af þessu milljónir og aftur milljónir upp í vangreidd framlög ríkissjóðs til hafnagerða og skólabygginga eða þá til íbúðarhúsa í sveitum og kauptúnum og kaupstöðum eða til að endurbyggja hrynjandi stórbrýr eða til sjúkrahúsbygginga. Já, mikið hefði verið gaman að geta gert þetta allt fyrir 19 millj., sem eftir eru á kassabotni ríkissjóðs, í einhvers konar ógáti sennilega, því að þm. meiri hlutans voru ekki látnir ráðstafa þessum 19 millj. líka. - Hvernig stendur annars á því, að þm. meiri hlutans, sem geta ráðstafað milljónum, voru ekki látnir ráðstafa þessum 19 millj. líka og spyrja svo Alþ. bara eftir á? Það hefði mér fundizt vera hreinlegast. - Þetta voru allt saman hugleiðingar hæstv. ráðh. í skýrslunni um það, hvað hefði verið ánægjulegt að gera fyrir þessar 19 millj., sem urðu eftir. Og ég sagði áðan: Ég sé nú ekki, hvaða erindi svona eggjakonuhugleiðingar eiga í skýrslu hæstv. ráðh. til Alþingis um ráðstafað fé að mestu leyti. En hvað skyldi svo annars vera ætlunin að gera með þessar 19 millj.? Það mun koma fram síðar á hv. Alþ., segir ráðh., hvað ríkisstj. leggur til að gert verði í þessu máli. Þessi kafli úr ræðu hæstv. fjmrh. þótti mér líka bráðskemmtilegur og vil leyfa mér að endurtaka hann, með leyfi hæstv. forseta: „Greiðsluafgangur ríkissjóðs á s. l. ári er óneitanlega minni en hann hefði þurft að vera í jafnóvenjugóðu ári. Leit út fyrir framan af árinu, að afkoma ríkissjóðs mundi verða enn betri en hún hefur orðið. Tekjur voru á þeim tíma verulegum mun hærri en í fyrra. Á síðustu mánuðum ársins varð á þessu breyting, og dró úr tekjunum, samanborið við það, sem verið hafði framan af árinu. Það má þó segja, að afkoma ríkissjóðs á s. l. ári hafi orðið dágóð, en alls ekki óvenjugóð og ekki nógu góð, þegar litið er á þá miklu þenslu, sem nú er á þjóðarbúskapnum.“ - Dágóð, alls ekki óvenjugóð og þó ekki nógu góð. - „Ríkissjóður hefði þurft að hafa verulegan greiðsluafgang til þess að vega á móti ofþenslu annars staðar í fjárhagskerfinu. Leggja hefði þurft fé til hliðar beinlínis og verja til nauðsynlegra framkvæmda síðar, þegar minna var um að vera hjá öðrum aðilum. Greiðsluafgangur hefði getað orðið allmiklu meiri en raun er á, ef hv. Alþ. hefði ekki með löggjöf og með því að samþykkja heimildir, sem átti að nota, ráðstafað fyrir fram milljónatugum af umframtekjunum, eða samtals 24½ millj.“ Og svo segir að síðustu: „Hélzt hæstv. ríkisstj. því ekki vel á fé, þótt nauðsyn hefði verið á öðru til þess að styrkja afkomu þjóðarinnar út á við og trúna á fjármálakerfi landsins inn á við.“ Hæstv. ráðh. ávarpar sína eigin ríkisstj. að síðustu og segir: „ Hæstv. ríkisstj. hélzt því miður ekki vel á fé.“ Það varð útgjaldasamt hjá henni, og hefði þó verið þörf á allt öðru. Það hefði þurft að styrkja trúna á fjármálakerfi landsins og á tiltrú þjóðarinnar út á við - og merkilegt, að slíkt skyldi ekki vera látið sitja í fyrirrúmi fyrir öðru. Þessi ummæli hæstv. ráðh. finnst mér vera skemmtileg og blessunarleg og viðeigandi lokaorð eftir greinargerð hans um fjármálastjórnina á liðnu ári. En svo ætla ég mér ekki að fara fleiri orðum um þessa skýrslu og benda heldur á önnur atriði úr ræðu hans. Og byrja ég þá, þegar hann vék að því, að þó að allt hefði nú tekizt heldur vel hjá ríkisstj. nema að halda á þessu fé, sem hafði farið til ýmissa hluta, þá væru ill öfl í þjóðfélaginu, sem vildu spilla öllu og eyðileggja allt hið góða starf ríkisstj. á undanförnum árum. Og það duldist engum, að þessi illu öfl, sem hæstv. ráðh. taldi sig þurfa að víkja að í sinni skýrslu, eru verkalýðssamtökin í landinu, það er alþýða landsins, sem vill heimta að fá að lifa sæmilegu lífi. Sjálfsagt er þá meðal þeirra illu afla stjórn Reykjavíkurbæjar, sem stuðlaði að því á s. l. hausti, að orðið yrði við kröfum einnar vinnustéttar hjá bænum um verulega hækkun á kaupgjaldi. Sjálfsagt er tilheyrandi hinum illu öflum sú vinnustétt hjá ríkinu, sem gerði ákveðnar kröfur til þess að fá hækkuð vinnulaun á s. l. sumri og lagði niður störf sín og knúði þannig fram launahækkun, sem nemur a. m. k. einum launaflokki, og að fá borgaðan einn klukkutíma á dag að auki, sem nemur nokkru yfir árið, og í þriðja lagi er svo vafalaust meðal hinna illu afla, sem nú ætla að eyðileggja allt, sem ríkisstj. hefur gert, Bandalag starfsmanna ríkis og bæja undir forustu herra Ólafs Björnssonar, fjármálahagfræðings ríkisstj., og svo náttúrlega Alþýðusamband Íslands og öll þau verkalýðsfélög, sem innan þess vébanda eru. Hvað er það nú, sem alþýðusamtökin hafa gert eða eru að gera og hæstv. ráðh. stendur svona mikil ógn af? Það er þetta, að 24 verkalýðsfélög hafa sagt upp samningum sínum um kaup og vinnukjör við atvinnurekendur, og þessir samningar gengu úr gildi 1. þ. m. Þá var lítið áleiðis komið samningum um nýja samninga og gat samkvæmt lögum landsins skollið á verkfall. Verkalýðsfélögin áttu rétt á því samkvæmt lögum að lýsa yfir verkfalli, þegar vika var eftir af febrúarmánuði, þannig að það kæmi til framkvæmda 1. marz, en verkfallsréttinn notuðu verkalýðsfélögin ekki að sinni og lýstu yfir því, að þau vildu sjá til, hversu samningum þokaði í áttina, án þess að verkfallsrétturinn væri notaður, og þannig standa málin enn, að samningar hafa verið reyndir við þá réttu aðila, atvinnurekendurna, og reynt að þoka málum fram, án þess að til verkfalls kæmi. Það er áreiðanlega erfitt að halda því fram, að með þessu hafi verkalýðsfélögin framið neitt afbrot gegn þjóðfélaginu, hvorki að því er snertir rétt þeirra til þess að segja upp samningum né þann rétt, sem þau hafa til þess að gera verkfall samkvæmt lögum, en nú hafa þau ákveðið að nota þann rétt ekki af tilhliðrunarsemi við sína atvinnurekendur og við þjóðfélagið í heild. Meðan málin stóðu svona, lét hæstv. ríkisstj. nokkuð til sín heyra. Þá lét hæstv. viðskmrh. birta þjóðinni skýrslu, sem átti að sanna það, að verkalýðurinn í landinu hefði undan engu að kvarta, hann lifði við síbatnandi kjör, kjör hans hefðu batnað á s. l. tveimur árum um 1.1%, og mætti því landslýðurinn þegja. Mér er nú sagt, að þessari fregn um það, að lífskjörin hefðu batnað og hagfræðingar væru búnir að reikna það út, að svo væri, hafi verið tekið af þjóðinni almennt á þann hátt, að það var hlegið að þessu. Og mér er sagt, að einu úr liði hæstv. ríkisstj. hafi viðhaft þau orð, þegar hann frétti um tölurnar frá hagstofunni, sem hann hafði beðið eftir með nokkurri eftirvæntingu: Nú, þetta eru tölurnar úr stóru vélunum hjá hagstofunni. En svo eru til aðrar minni vélar, og það eru húsmæðurnar, og þær segja allt annað. - Og þetta er sannleikur. Þannig er það, að húsmæður landsins hafa nokkur skilyrði til þess, nokkra reynslu af því, hvort það er dýrara eða ódýrara, sem þær þurfa að kaupa inn, og þær gera það frá degi til dags, og þær vélar reikna ekki svo vitlaust. Það er dálítið að marka tölurnar frá þeim, og það er alveg eins og þessi ágæti maður sagði, tölurnar frá litlu reikningsvélunum, húsmæðrunum, segja allt annað en þessi hagstofuskýrsla, sem hæstv. ríkisstj. lét malla, meðan verkalýðsfélögin gáfu hlé og gáfu þjóðfélaginu grið, til þess að betur væri hægt að þrautreyna samninga með friðsamlegum hætti. Það er sennilega hægt að fullyrða, að þessir hv. hagfræðingar hafi reiknað rétt það dæmi, sem þeir gátu reiknað. En þeir urðu að byggja á áætlunum þennan liðinn og hinn liðinn, og jafnvel einn stærsta útgjaldalið hverrar fjölskyldu, húsaleiguliðinu, urðu þeir að áætla út frá alls konar tilbúnum forsendum, og með því móti gátu þeir komizt að þeirri niðurstöðu, að húsaleigan hefði ekki hækkað um nema 2%, en játa í löngum skýringum með sínum útreikningum, að þennan lið sé ekki mikið að marka, því að þeir hafi orðið að áætla alla undirstöðuna að þeirri útkomu. En nú er eftir að vita, hvort hæstv. ríkisstj. ætlar að láta sína hagfræðinga reikna út til einskis, og það kalla ég til einskis gert, ef hæstv. ríkisstj. ætlar ekki að taka mark á þessari skýrslu þeirra. Það tekur enginn annar mark á henni, svo mikið er víst. En ætlar nú hæstv. ríkisstj. að taka mark á skýrslunni um, að kaupmáttur launanna hjá verkalýðnum hafi aukizt? M. ö. o., ætlar hæstv. ríkisstj. að knýja fram kauplækkun, sem nemi a. m. k. 1.1%? Ef svo er, þá væri bezt að fá að vita það og fá að vita það sem fyrst. En hins vegar væri líka gott að vita það, ef hæstv. ríkisstj. ætlar að láta skýrsluna frá hagfræðingunum um 1.1% aukinn kaupmátt niður í skúffu og láta hana ekki sjást meira. En það er líka gaman að einu. Það er sagt: Ja, þessi illu öfl, sem við tölum um, eru nú ekki beint öll alþýða landsins, sem er í verkalýðsfélögum, - því að þá væri nærri höggvið 27 þús. manns, - það er ekki fólkið í öllum flokkum í þessum félögum, sem við eigum við. Það eru kommúnistar. Það eru kommúnistarnir, sem ráða Alþýðusambandinu, ásamt Hannibal, segja sumir, segja aðrir bara: kommúnistar, sem ráða því, og það eru þeir, sem ætla nú að rífa allt niður og eyðileggja allt saman. - En hverjir eru það, sem hafa sagt upp samningum? Eru það bara kommúnistar? Ég var staddur á fundi Dagsbrúnar, þegar rætt var um samningsuppsögn þar. Þar var troðfullt samkomuhúsið Iðnó af verkamönnum af eyrinni. Ég efa ekki, að það eru sjálfstæðismenn og það eru framsóknarmenn og það eru Alþýðuflokksmenn og það eru vafalaust líka þjóðvarnarmenn í Dagsbrún, auk kommúnistanna, sem eru þar. Og komu þá ekki í ljós mótatkvæði framsóknarmannanna, mótatkvæði sjálfstæðismannanna, mótatkvæði Alþýðuflokksmanna og þjóðvarnarmanna, og að það hafi einungis verið kommúnistarnir, sem greiddu atkv. með uppsögn samninga? Ég segi nei. Annaðhvort er, að það er enginn sjálfstæðismaður og enginn framsóknarmaður til í Dagsbrún eða staddur á slíkum fundi sem þessum, þar sem var saman komið hátt á fjórða hundrað manns, ellegar þá að það voru ekki kommúnistarnir einir, sem samþykktu þessa samningsuppsögn, heldur allir, því að þar var ekkert mótatkvæði móti glæpnum að segja upp samningum og að krefjast hækkaðra launa. Á sama hátt gekk það, þegar kröfurnar voru lagðar fram og höfðu verið undirbúnar af trúnaðarmannaráði: Ekkert mótatkvæði, enginn sjálfstæðismaður, enginn framsóknarmaður til þess að afstýra glæpnum, þeir tóku þátt í þessu með niðurrifsöflunum, sem ætla að eyðileggja allt starf ríkisstjórnarinnar á undanförnum árum. Og þannig hefur það gengið í hinum 23 verkalýðsfélögunum, sem nú hafa sagt upp samningum, að enginn stjórnarliði hefur sagt þar til sín til þess að afstýra þessum glæp, sem nú er verið að fremja og á hvorki meira né minna en að leiða til þess að eyðileggja allt hið ágæta starf hæstv. ríkisstjórnar. Ég vil því segja, að það er allt of dýrt að ætla sér bara að stimpla kröfur verkalýðsfélaganna um bætt kjör sem kommúnistískt tilræði við þjóðfélagið. Það er það ekki. Verkalýðurinn stendur alveg einhuga saman, hvar í flokki sem verkamennirnir og verkakonurnar standa, um það, að þeir verði að fá bætt kjör, vegna þess að kaupmátturinn hafi minnkað á undanförnum árum og að það sé ekki hægt að framfleyta lífinu lengur fyrir þau launakjör, sem nú eru greidd eftir gildandi samningum við atvinnurekendur. Það var í haust fjölmennasta þing Alþýðusambands Íslands, sem haldið hefur verið hér á landi. Þar voru mættir á fjórða hundrað fulltrúar frá verkalýðssamtökunum. Þar var lagt fram nefndarálit verkalýðsmálanefndar, og það nál. var tvíþætt. Það voru kröfur um stórfelldar atvinnuumbætur til atvinnujafnvægis í landinu í þremur landsfjórðungum. Og hin krafan var um, að kaupmáttur launanna yrði aukinn á þann hátt, að hægt væri fyrir meðalfjölskyldu að lifa af tekjum 8 stunda vinnudags. Hvorugt eru þetta byltingarkenndar eða ósvífnar kröfur. Þetta eru réttlætiskröfur í þjóðfélaginu. Nú eru tekjur af 8 stunda vinnudegi rúmlega 2900 kr. hjá karlmanni. Hjá kvenfólki fer þetta niður í 1300–1400 kr. Þær eiga að geta lifað á því. Og nú er Alþýðusambandsstjórn og verkalýðsfélögunum skylt að vinna að því, að þessum kröfum Alþýðusambandsþings verði fullnægt. Þessar kröfur voru ekki afgreiddar á Alþýðusambandsþingi eftir flokkum. Vissulega höfðu stjórnarflokkarnir góð tök á sínu fólki á Alþýðusambandsþinginu og hefðu áreiðanlega beitt flokkshandjárnum að því er snertir afgreiðslu þessa máls, ef þeir hefðu getað, en sjálfstæðismenn og framsóknarmenn, stjórnarliðar sem stjórnarandstæðingar á Alþýðusambandsþingi voru einhuga um að gera báðar þessar kröfur, um ákveðna atvinnumálastefnu, sem Alþýðusambandið ætti að stuðla að framkvæmd á í þrem landsfjórðungum, og að laun 8 stunda vinnudags yrðu að nægja til lífsframfæris meðalfjölskyldu, 4–5 manna fjölskyldu. Og það er þetta, sem verkalýðsfélögin og Alþýðusamband Íslands eru nú að framkvæma. Þetta þýðir, að 2900–3000 kr. mánaðartekjur verkamannsins mundu að viðbættum 30%, sem eru hámarkskrafa verkalýðsfélaganna á lægstu laun, hækka um 900 kr., m. ö. o., að vinnutekjur á mánuði mundu verða 3900 kr. Og ég tæki fúslega við leiðbeiningu og kennslu frá hæstv. ríkisstj., ef hún treystir sér til að láta 5 manna fjölskyldu draga sómasamlega fram lífið, þ. á m. borga húsaleigu eins og hún er, fyrir minna en 3900 kr. mánaðartekjur. Það væri ástæða til þess, að hæstv. ríkisstj. héldi námskeið í sparsamlegum lifnaðarháttum til þess að kenna fólki að lifa eins og nú er háttað verðlagi í landinu fyrir minna en það. Ég skal nú staldra við samning, sem ég hef nýlega lesið yfir, - samning, sem einn af hæstv. ráðh. hefur undirskrifað við verzlunarmannafélag hér á Suðurlandi. Þar er grunnkaup stúlkna við verzlunar- og skrifstofustörf 950 kr. í grunn. Ef þær fengju nú framgengt þeirri ósvífnu kröfu, að kaup þeirra hækkaði, þegar þessi ágæti samningur gengur úr gildi aftur, um 30%, þá fengju þær hvorki meira né minna en eitthvað yfir 1200 kr. á mánuði. Það eru öll ósköpin. En þetta er ekki einsdæmi, þessi samningur, sem nú er nýgerður með grunnkaup allt niður í 900 kr. á mánuði, sem er talið fólki boðlegt. Þeir eru margir samningarnir, sem eru þannig og eiga þá að hækka um 30% samkvæmt þeim kröfum, sem menn vilja nú stimpla sem óbilgjarnar kröfur af hendi verkalýðssamtakanna. Það má vel vera, að hæstv. ríkisstj. og aðrir, sem segja, að kaupmáttur launanna hafi aukizt að undanförnu, fái miklar og góðar undirtektir undir þá afstöðu sína. En svo mikið er víst, að alþýðusamtökin virðast fá góðar undirtektir undir þær fyllstu kröfur, sem þau hafa gert. Þann 1. marz, daginn, sem verkföllin áttu að skella á, fékk Alþýðusamband Íslands svo hljóðandi bréf, með leyfi hæstv. forseta: „Hér með viljum vér tilkynna sambandi yðar (þ. e. Alþýðusambandinu), að á 17. þingi Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, sem haldið var í Reykjavík 28. febr. 1955, var samþ. svo hljóðandi ályktun: „Aukaþing Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, haldið í Melaskólanum 28. febr. 1955, lýsir yfir fyllstu samúð sinni með kjarabaráttu verkalýðsfélaganna. Jafnframt lýsir þingið yfir þeirri skoðun sinni, að þær ráðstafanir séu beztar, sem auka kaupmátt launanna.“ Vinsamlegast, f. h. Bandalags starfsmanna ríkis og bæja.“ Undir þetta skrifa stjórnendurnir í því sambandi, en þar er forsetinn Ólafur Björnsson hagfræðingur. En hafa nú aðrir, sem ekki er hægt að stimpla sem kommúnista, lýst yfir samstöðu með verkalýðssamtökunum? Jú, ég held nú það. Verzlunarmannafélag Reykjavíkur, sem er áreiðanlega ekki skipað kommúnistum að meiri hluta, heldur miklu fremur sennilega fylgjendum hæstv. ríkisstj., hefur líka sagt upp samningum, og það hefur borið fram kröfur sínar. Og hverjar eru þær? Kröfurnar eru 30–40% hækkun á kaupi. Það fer þar fram úr verkalýðssamtökunum. Það verður að fá allt að 40% hækkun á sitt kaup. Og í stað þess. að verkalýðssamtökin óska eftir mánaðar uppsagnarfresti hjá því fólki, sem hefur verið í stöðugri vinnu hjá sama fyrirtæki árum saman, þá heimta þeir auðvitað þriggja mánaða uppsagnarfrest og upp í sex. M. ö. o.: Allar kröfur Verzlunarmannafélags Reykjavíkur ganga mun lengra en kröfur verkalýðssamtakanna. Verzlunarmannafélag Reykjavíkur hefur líka gert samþykkt að því er snertir hinar almennu kröfur verkalýðssamtakanna, og er hún eindregið á þá lund, að Verzlunarmannafélag Reykjavíkur óski verkalýðssamtökunum til hamingju og óski þeim sigurs í þeirri baráttu, sem þau standi nú í fyrir hækkuðu kaupi og bættum kjörum. Ef það væri rétt, að það væru kommúnistar, sem væru að leiða ógæfu yfir þjóðina að því er snertir þessa leiðréttingu á kjarabótum, þá vil ég segja í fyrsta lagi, að kommúnistar hefðu tekið að sér gott hlutverk, sem ætti ekki skilið, að góðir Íslendingar snerust á móti, og það væri ætlandi andstæðingum kommúnista betra hlutskipti en að berjast á móti þeim í því. Nú vita menn, að það er hægt að reikna og reikna rétt meira að segja, en ef forsendurnar eru rangar, þá verður niðurstaðan líka röng. Það er hægt, eins og séra Guðmundur frá Gufudal sagði, að ljúga með tölum miklu betur en hægt er að ljúga á nokkurn annan hátt. Og það er ég anzi hræddur um að niðurstaðan sýni í raun og veru á skýrslu hagfræðinganna um 1.1% aukinn kaupmátt launa, af því að þeir hafa ekki hagfræðilegan grundvöll til þess að byggja á, þó að þeir reikni rétt út frá gefnum forsendum. Það er enginn vafi á því, að engin kjaraskerðing hefur lent á alþýðustéttunum á Íslandi eins stórfelld og afleiðingarnar af gengislækkuninni, og það var fyrsta verk, og það er eina stórvirki þessarar hæstv. ríkisstj. Gengislækkunin og allar afleiðingar, sem af henni hefur leitt, eru ávöxtur þessarar og næstseinustu ríkisstj. Ef nú er gerður útreikningur, sem byggir á gömlu vísitölunni, hvað kemur þá út? Þá kemur út, segja tölfróðir menn mér, að kaupið ætti að vera nú kr. 19.56 í staðinn fyrir kr. 14.64, sem það hefur verið fram að þessum mánaðamótum, en yrði samkvæmt kröfunum núna með 30% hækkuninni kr. 19.08. Ef reiknað væri áfram út kaup eftir gömlu vísitölunni frá því fyrir gengislækkun, þá ætti kaupið sem sé að vera kr. 19.56, en með 30% hækkuninni, sem nú er farið fram á, kr. 19.08, en er niðri í kr. 14.64 fram að seinustu mánaðamótum. Ég held, að þið komizt ekki að öðrum leiðum til réttari niðurstöðu en að byggja á vísitölugrundvellinum eins og hann var, áður en gengislækkunin var framkvæmd og áður en nýr vísitölugrundvöllur var lagður. Það sýnir bezt samhengið. Ég fæ ekki séð, hvað gæti réttlætt kauplækkun úr kr. 19.56 í kr. 19.08, hvað þá heldur niður í kr. 14.64 síðan 1949. Ég held, að atvinnulífið hafi ekki átt við nein þau harmkvæli að stríða frá náttúrunnar hendi núna seinustu árin, nema afleiðingar gengislækkunarinnar. Það eitt út af fyrir sig er að vísu mikið áfall. En það ætti nú samt að vera gert fyrir atvinnuvegina. Og ég held, að sjaldan eða aldrei hafi gengið eins vel með sölu afurðanna og nú, öllu afskipað eftir hendinni. Ég held því, að það sé einmitt rétt, sem kom fram í skýrslu hæstv. fjmrh., sem ég var nú að mörgu leyti að gagnrýna áðan, að í slíku góðæri sem núna er, og það hafði hann oft sagt í skýrslunni, og var síðastliðið ár ætti einmitt að vænta þess, að atvinnulífið, ef ekki er gengið of nærri því af öðrum aðilum, sem eru réttminni en vinnandi fólkið, sem við atvinnuvegina starfar, eigi að standa í þeim sporum nú, að það beri betra og jafnara kaupgjald en nokkru sinni fyrr í sögu Íslands. Það verður líka að því að gæta, að verkalýðsstéttin býr a. m. k. í þrem landshlutum við atvinnuóvissu, við ósamfellda atvinnu og hefur áhyggjur af því, hvort hún fái vinnu frá degi til dags, og það er þessi stétt, sem v:ð mesta atvinnuóvissuna býr, sem er að fara fram á það að fá kjör sín bætt. Getuleysi atvinnuveganna í atvinnugóðæri og í góðæri, sem skapast af því, að vel gengur að selja afurðirnar, getur ekki stafað af öðru en því, að það séu aðrir látnir ganga nærri hagsmunum atvinnuveganna en vinnandi fólkið sjálft, og það er ekkert réttlæti. Ég vil því halda því fram, að getuleysi atvinnuveganna nú til þess að ætla verkamanni allt upp í 3900 kr. kaup fyrir 8 stunda vinnu sé viðbára, sem ekki sé hægt að taka mark á, ef menn vilja fallast á, að hér eigi að ráða réttlát skipting þjóðarverðmætanna, framleiðsluverðmætanna, í íslenzku þjóðfélagi. En hitt er satt, að það er hægt að vitna í bágborna afkomu togaraútvegs og vélbátaútvegs, hvort tveggja er staðreynd, af því að það er búið að mergsjúga þessar atvinnugreinar af öðrum, en verkalýðssamtökin viðurkenna engan rétt til þess að mergsjúga þá. Það er vissulega rétt, að meiri framleiðsla getur lagt heilbrigðan grundvöll að því, að hægt sé að borga hærra kaup, og verkalýður Íslands vill sannarlega leggja fram sína krafta til þess, að atvinnuframleiðslan verði meiri og betri, og slíkar till. vorum við að ræða hér áðan. En framleiðsluafköstin fara mest eftir því, hvernig atvinnutækin eru notuð, og atvinnutækin eru ekki notuð sem skyldi. Það byrjaði þetta ár með stöðvun á vélbátaflotanum, af því að það var í samningaþrefi milli Landssambands íslenzkra útvegsmanna og ríkisstj. Það er næsta stöðvun í janúarmánuði líka í Vestmannaeyjum, af því að útgerðarmenn þar sitja slagbranda fyrir hraðfrystihúsin og neita að afgreiða beitu til manna, sem vilja fara á sjó. Þriðja stöðvunin er svo um hálfs mánaðar tíma í Vestmannaeyjum vegna deilu um verð á fiski, þar sem sjómennirnir krefjast þess að fá sama verð fyrir sína aflahluti og útgerðarmennirnir fá fyrir sína aflahluti. Og það er grundvallarregla, frá því að hlutaskipti hófust á Íslandi, að sjómönnum sé borgað í fiski og sá fiskur sé seldur á sama verði, hlutur sjómannsins og útgerðarmannsins. Og nú getur svo farið, et ekki er sýnd lipurð af báðum aðilum í samningum, að það verði víðtæk og alvarleg stöðvun, sem enginn veit hve lengi kann að standa, vegna þess að 24 verkalýðsfélög hafa sagt upp sínum gildandi samningum, en þau hafa farið þannig af stað, að þau hafa sannað það og sýnt, að þau vilja komast hjá stöðvun hjá þjóðfélaginu, og það eru önnur öfl, sem geta ráðið því, hvort til verkfalls kemur eða ekki. Ég vil því fullyrða að lokum, að hæstv. fjmrh. hefur sagt of mikið og sagt þau orð, sem á svo viðkvæmum tímum sem nú verða heldur til þess að draga úr möguleikum til friðsamlegrar lausnar á þessum málum, að segja, að það séu niðurrifs- og spillingaröfl í þjóðfélaginu, sem ætla nú að eyðileggja allt, sem ríkisstj. hafi afrekað á undanförnum árum. Það er ekki hægt að afsaka sig með því, að þetta sé meint aðeins til kommúnista. Ég hef sannað, að það er verkalýðurinn sameinaður í öllum stjórnmálaflokkum, í öllum þessum 24 verkalýðsfélögum, sem hefur ákveðið að segja upp samningum og samþ. einróma þær kröfur, sem fram hafa verið bornar, og þær liggja nú á samningaborði til þess að útkljást með friðsamlegum hætti, ef þess er nokkur kostur. Og það er hæstv. ríkisstjórnar miklu fremur að bera þarna sáttarorð á milli heldur en að kveikja eld með ógætilegum ásökunum og tilefnislausum.



Herra forseti. Ég hafði ekki tækifæri til að hlusta á alla ræðu hv. 3. landsk. þm. (HV), en í seinni hluta ræðunnar hélt hann fram skoðunum, sem mér þóttu nokkuð fjarstæðukenndar og ég tel ástæðu til að gera örstutta athugasemd við, og getur hún þó verið styttri fyrir það, að sumt af því, sem mér hefði þótt rétt að tilgreina, kom fram í ræðu hæstv. fjmrh. Þessi hv. þm. staðhæfði það, að hin mesta kjaraskerðing, sem alþýða manna eða launþegar hefðu orðið fyrir hér á landi á undanförnum árum, væri gengislækkunin, sem framkvæmd hefði verið 1950. Ég hygg, að þetta sé byggt á grundvallarmisskilningi. Ég leyfi mér að minna þennan hv. þm. á, að haustið 1949 var svo komið, að ef átti að fullnægja þeim lágmarkskröfum, sem sjávarútvegurinn gerði og taldi sig færa rök að að fullnægja yrði, til þess að auðið yrði að halda áfram útgerðinni á sómasamlegum grundvelli, kostaði það árleg útgjöld úr ríkissjóði, sem námu áreiðanlega nokkuð á annað hundrað milljónum og sennilega 150 millj. kr. Enginn vafi er á því, að þó að Alþingi hefði þá viljað leitast við að verða við þessum kröfum, en ekki gert neinar aðrar ráðstafanir, þá hefði þingið neyðzt til nokkru síðar vegna nýrra viðhorfa í atvinnulífi þjóðarinnar að hækka þessa upphæð mjög verulega. Það er örðugt að staðhæfa, þannig að óyggjandi rök verði færð fyrir, hversu há sú upphæð væri nú orðin, sem þurft hefði til að fullnægja lágmarksþörf útvegsins, ef genginu hefði ekki verið breytt og ekki gripið til bátagjaldeyrisráðstafananna. Ég hygg ekki fjarri sanni, að sú upphæð mundi án efa vera milli 200 og 300 millj. kr. á ári. Þessu fé gátum við því miður ekki búizt við að rigndi af himnum ofan. Ríkið átti ekki annars úrkosta, ef í þessum efnum átti að fara troðnar slóðir, en að leggja nýja skatta á þjóðina til þess að standast þau gjöld, sem leiddi af fullnægingu þessara þarfa útvegsins, ef gengisbreytingin hefði ekki verið framkvæmd. Þessir skattar, þessi gjöld í ríkissjóðinn, urðu auðvitað að takast úr vasa almennings. Yrði það ekki gert og ef ekki var horfið að gengisbreytingunni, þá var ekki neinn þriðji úrkostur fyrir hendi annar en sá, að atvinnuvegirnir hefðu stöðvazt, þar til fólkið í landinu hefði sætt sig við þá kauplækkun, sem nauðsynleg var, til þess að auðið yrði að reka þá, ég vil ekki segja hallalaust, en a. m. k. ekki hallameiri en svo, að hægt væri að halda þeim áfram. Ef sú leið hefði verið farin að leggja þessa nýju skatta á almenning, þá staðhæfi ég, að kjör almennings í landinu hefðu verið önnur og miklu verri en þau urðu eftir að gengislækkunin var framkvæmd, en langverst þó, ef hvorug leiðin hefði verið farin og sjálfar þrengingarnar, sjálft atvinnuleysið, sjálfar hörmungarnar hefðu kennt hinni nöktu konu að spinna. Gengisfellingin var eina skynsamlega úrræðið, svo bágt og bölvað sem það úrræði ævinlega er. Það var eina skynsamlega úrræðið, sem þá var fyrir hendi, eins og komið var atvinnumálum Íslendinga, til að bægja hinu gamla böli atvinnuleysisins frá dyrum almennings í landinu. Og manni, sem sjálfur er gerkunnugur sjávarútveginum og veit vel, hvernig hans hag var komið, og auk þess skipar þann virðulega sess að vera forseti í Alþýðusambandi Íslands, ber skylda til að gera sér grein fyrir þessum grundvallaratriðum í þróuninni í atvinnu- og fjármálalífi þjóðarinnar. Það er svo aðeins ein önnur athugasemd, sem ég vil gera út af því, að hv. þm. sagði, að getuleysi atvinnuveganna til kauphækkunar - eins og hann orðaði það - geti ekki stafað af öðru en milliliðagróðanum. Hér gætir einnig mjög mikils misskilnings. Ég treysti mér ekki í dag til að kveða upp um það úrskurð, hvort ekki sé óeðlilegur gróði í einhverjum atvinnurekstri þjóðarinnar, hvort milliliðagróðinn, sem kallaður er, sé ekki of mikill. En ég minni á það, að um áramótin 1952 og 1953 var gert samkomulag, sem þáverandi ríkisstj. beitti sér fyrir, um vissar niðurfærslur á kostnaði við dreifingu og aðra þjónustu, sem svokallaðir milliliðir láta í té. Ég býst ekki við, að Alþýðusambandið hefði þá sætzt á þær niðurstöður, sem raun bar vitni um, ef það hefði ekki talið, að eftir atvikum væri þá hæfilega skertur gróði þeirra aðila, sem hér eiga hlut að máli. Nú skal ég þó ekki staðhæfa, að nægilega vel hafi verið leitað í þessum efnum, né hitt, að einhverjar breytingar eða aukningar á gróða þessara milliliða kunni ekki að hafa á orðið frá þessari sáttagerð og fram á þennan dag. Ég hygg þó, að líkur bendi til, að ekki sé um verulegar breytingar að ræða í þessum efnum. Mér er t. d. tjáð, að afnám verðlagseftirlitsins á vissum vörum hafi ekki að verulegu leyti aukið gróða milliliðanna. Eftir þeim lauslegu upplýsingum, sem ég hef í dag og vil þó ekki bera fram sem endanlegar, þá virðast líkur benda til, að álagning sé á sumum vörum minni nú en hún var þá, á öðrum svipuð og enn öðrum nokkru hærri. Um þetta er verið að afla skýrslna, og þær verða auðvitað að liggja fyrir, svo að menn geti gert sér grein fyrir, hvað mögulegt er að gera í sambandi við þær deilur, sem nú standa yfir og geta leitt böl og bölvun yfir alla þjóðina. En þetta er ekki eina atriðið, sem við þurfum að horfa á. Meginatriði þessa máls - og það verða menn að skilja - er, að undirstöðuatvinnuvegi íslendinga, útveginum, er þannig háttað, að leita verður teknanna annars vegar í aflabrögðunum, hvað þau eru mikil á hverjum tíma, og hins vegar í verðlaginu, sem fæst fyrir þennan afla. Við hljótum allir að gera okkur grein fyrir því, að hvorugu þessu ráðum við nema að litlu leyti. Við erum að sjálfsögðu ekki að öðru leyti herrar yfir aflabrögðunum en því að reyna að taka á hverjum tíma í okkar þjónustu þá tækni, sem við teljum fullkomnasta. Íslendingar hafa að mörgu leyti verið til fordæmis í þessum efnum. Við þorðum t. d. að láta af okkar litlu getu byggja 30 nýja togara fyrir allmikið fé, áður en nokkur enskur útgerðarmaður þorði að ráðast í sams konar byggingar í eigin landi. Við höfum kannske verið of stórtækir á öðrum sviðum, þegar við vorum að byggja síldarverksmiðjurnar, vegna þess að við gátum þá ekki séð fyrir 10 ára aflabrest á síldinni. Hitt sáum við aftur fyrir, að ef yrði sæmilegur afli, þá mundu þær framkvæmdir bera tífaldan árangur á stuttum tíma. Ég segi þess vegna, að varðandi aflabrögðin verðum við að gera okkur ljóst, sem auðvitað hver heilvita maður líka auðveldlega getur, að við ráðum ekki nema að takmörkuðu leyti yfir, hver þau eru, og höfum eftir atvikum gert okkar skyldur vel í þeim efnum, fyrst með fullkomnum tækjum og nú með stöðugum rannsóknum, þar sem ég hygg, að íslenzka þjóðin leggi meira af mörkum hlutfallslega heldur en nokkur önnur þjóð í veröldinni. Þetta er annar tekjustofninn, sem grundvallaratvinnuvegur Íslendinga stendur á. Hinn er svo aftur á móti, eins og ég segi, verðlagið, og verðlagið ráðum við í raun og veru sáralitlu um. Við ráðum náttúrlega því að reyna að viðhafa þau vinnubrögð um sölu afurðanna, sem eru líklegust til að skila sem hæstu verðlagi á hverjum tíma, eftir því sem heimsmarkaðurinn leyfir. Okkur kann að greina á um það, hvort sé rétt að láta síldarútvegsnefnd fara með sölu á síld. Útvegsmenn hafa ákveðið það sjálfir, það er árlegur fundur þeirra á meðal, og þeir vilja hafa þessa skipan. Okkur kann að greina á, hvort rétt sé að láta einn aðila selja saltfiskinn. Útvegsmenn ráða því sjálfir. Þeir hafa sinn árlega fund, og þeir ákveða alltaf að bera fram óskir um þetta. Þannig er það um meginframleiðsluvöru okkar. Sú skipan ríkir, sem útvegsmenn sjálfir hafa kosið sér. Ég tel þess vegna út af fyrir sig ekki ástæðu til að vefengja, að sú hlið málsins sé eftir atvikum í lagi. Hitt er svo allt annað mál, að neyzluþjóðin spyr ekki um það: Hvað kostar það Íslendinga að framleiða t. d. þorskinn eða síldina? Þeir spyrja um hitt: Hver eru gæði hinnar íslenzku vöru í hlutfalli við aðra vöru, sem aðrar þjóðir framleiða, og hvert verð heimta Íslendingar í hlutfalli við aðrar þjóðir? Með þessu er okkur stakkur skorinn. Við erum sem sagt varðandi meginatvinnuveginn, undirstöðuatvinnuveginn, þannig settir, að annars vegar eru það aflabrögðin, hins vegar verðlagið, og yfir hvorugu ráðum við nema að litlu leyti. Varðandi tilkostnaðinn aftur á móti er þessi atvinnurekstur háður í mjög ríkum mæli kaupgjaldinu í landinu. Nú dregur það enginn í efa, að íslenzkir launþegar ala í brjósti þær óskir að bera sem mest úr býtum og fá sem hæsta krónutölu fyrir vinnu sína, meðan þeir gera sér ekki ljóst, að hækkun krónutölunnar leiðir til versnandi kjara. En við komumst aldrei fram hjá þeirri staðreynd, að ef við förum lengra í þessum efnum en gjaldgeta þessa meginatvinnurekstrar leyfir, þá erum við komnir út á hættulegar brautir. Ég hef leyft mér að benda á þessa staðreynd í áramótaræðu, sem ég flutti, og ég hef í engu andstöðublaða minna séð um þetta talað öðruvísi en sem hótun af minni hendi um gengisfellingu. Fyrir mér vakti ekki annað en að biðja þjóðina að slá skjaldborg um krónuna, að vekja athygli sem flestra á því, að okkar króna, alveg eins og gjaldmiðill annarra þjóða, lýtur vissum, föstum og órjúfanlegum lögmálum. Ef einhver getur fært mér heim líkur fyrir því, að okkar króna lúti öðru lögmáli en gjaldmiðill annarra þjóða, skal ég vera reiðubúinn að taka afleiðingunum af því að tefla djarfar í þessum efnum án þess að telja mig tefla krónunni í hættu. En ég hef bara engan heyrt gera það, og ég held ekki heldur, að það sé hægt. Og náttúrlega er ekki gaman að fást við þessi efni fyrir menn, sem út af fyrir sig vilja koma sem beztu til leiðar, og við skulum ekki vera að væna hver annan of mikið um illa þanka í þessum efnum, meðan stjórnmálaumræður eru á svo lágu þroskastigi í þessu þjóðfélagi, að slík aðvörun af hendi manns, sem - óverðskuldað að sönnu - hefur þó hlotið þá virðingu að vera stjórnarformaður, er tekin sem alger þvættingur, ógnun eða illvilji. Ég er án efa í hópi skuldugustu manna landsins, og ég hef þess vegna vissa ástæðu, eins og ég sagði við formann Alþýðusambandsins, til þess að taka í höndina á honum og segja: Góði, heimtaðu sem mest og gerðu allt sem vitlausast, þá borgarðu fyrir mig skuldirnar. - En ég sagði líka við hann: Ég er ekki kosinn á þing né settur í forsæti ríkisstjórnarinnar af skuldum þess fyrirtækis, sem ég á hluta í, heldur af almenningi í landinu. Hann hefur trúað mér til að fara eftir samvizku minni og þeirri litlu skynsemi, sem ég kann að vera gæddur. Þessu trausti vil ég ekki bregðast. - Og ég segi nú við formann Alþýðusambandsins, að vilji hann á sama hátt gera sér ljós þau lögmál, sem við eigum við að glíma, eins og ég hef reynt að gera og taka sömu afleiðingum af því og ég hef reynt að gera, þá er ég alveg ánægður með hann sem formann Alþýðusambandsins. Ég viðurkenni, að um aðra atvinnuvegi þjóðarinnar kann að gegna nokkuð öðru máli. Það má segja, að nokkur hluti iðnaðarins eða kannske mikill hluti iðnaðarins í landinu hafi aðstöðu til þess að segja: Ja, ef þið hækkið kaupið, drepur það mig ekki, því að ég innheimti það bara frá ykkur, sem fáið kauphækkun. Ég hækka mínar vörur að sama skapi og minn tilkostnaður hækkar. Ég velti því yfir á aðra. Verzlunin kann að mega segja alveg það sama. Ef verzlunarfólkið hækkar sitt kaup, þá hækkar okkar rekstrarkostnaður, og við hækkum vörubirgðir að sama skapi, og gjaldþegninn, sem fær kauphækkunina, borgar þetta. Það má að vissu leyti segja sama um landbúnaðinn í dag, vegna þess að hann þarf ekki að flytja sína framleiðsluvöru úr landi og fær þess vegna hækkun á sinni tekjuhlið um leið og hann fær hækkun á sínum tilkostnaði. M. ö. o.: Það má segja það um iðnaðinn, verzlunina og landbúnaðinn, að það sé kannske ekki aðalatriði fyrir þá, hvort kaupið er eilítið hærra eða lægra, af því að þeir geta velt því yfir á skattþegnana, á launþegana. En útgerðin, sem er grundvöllurinn undir þessu öllu, verður að segja: Afsakið, herrar mínir, ég get þetta ekki, ég get ekki milliliðalaust farið í vasa þess almennings, sem er að heimta hærra kaup, ég verð að hafa millilið, og milliliðurinn er þið, herrar mínir, hér á þingi, ríkisstj. og Alþingi. Í gegnum þessa aðila verður útgerðin að fá það, sem á skortir, til þess að hún geti haldið áfram starfsemi sinni, án þess að hallareksturinn verði svo mikill, að hún stöðvist, hvað sem öðru líður. Ástandið í okkar þjóðfélagi er það frá mínu sjónarmiði, að fara verður mjög varlega og það verður að athugast mjög gaumgæfilega, hvað hægt er að gera, þannig að svokallaðar kjarabætur snúist ekki launþegunum til bölvunar. Hitt tek ég svo undir með glöðu geði, að ef við rannsókn þessa máls kemur í ljós óeðlilegur milliliðagróði einhvers staðar, óeðlileg skipting á þjóðartekjunum, sem mjög er um talað, þá er fyrir hendi möguleiki til þess að taka af þessum og láta til hins. En það er aldrei hægt að skipta meiru en inn kemur, og ég er mjög á því máli og mundi þakka fyrir, ef þingið vildi taka undir það, að við létum rannsaka þetta mál ofan í kjölinn, og þó án þess að það þyrfti að taka allt of langan tíma. Hér veltur ekki á frómum óskum, heldur getu, og sú geta er byggð á óbifanlegum lögmálum, sem standa eins föst og sjálft þyngdarlögmálið, og það er óbifanlegt lögmál, að við getum og megum aldrei hugsa okkur að geta deilt öðru en því, sem fyrir hendi er, annað stefnir til bölvunar. Við vitum sjálfir, að það er nokkur siður með öðrum þjóðum, þegar slíkar örlagaríkar deilur eru í uppsiglingu eins og nú virðist vera á Íslandi, að hlutlausir menn eru skipaðir til rannsókna. Tveir ráðherrar hafa hér áður sagt, hæstv. dómsmrh. og hæstv. fjmrh., að þeir séu mjög eindregið því fylgjandi, að við gerum hið sama. Ég tek undir það og segi fyrir mitt leyti, að ég mundi þakksamlega þiggja það og vildi eiga mikinn hlut að því, að slíkar rannsóknir væru ekki aðeins málamyndarannsóknir og ekki gerðar aðeins til að tefja málið, heldur til þess í bróðerni að leita að sannleikanum. Ég segi, að með öðrum þjóðum er þetta háttur víða og góður háttur, og það hefur mér skilizt, að launþeginn taki ekkert síður undir slíka málsmeðferð heldur en atvinnurekendur, og mætti vera, að margur atvinnurekandi vildi síður fara inn á brautina en launþegi. Færi slík rannsókn fram, verður væntanlega ekki allt tekið gilt, sem frá er skýrt af sjálfum aðilunum, heldur rannsókn hlutlausra aðila og dómur. Ég tel því, að þessar umr., sem farið hafa hér fram út af skýrslugerð hæstv. fjmrh., væru blessunarríkar fyrir þessa þjóð, ef þær mættu leiða til þess, að við, sem berum ríka ábyrgð á málefnum þjóðarinnar, vildum taka þessi mál föstum tökum og reyna að sameinast um það, sem er kjarni málsins, en kjarni málsins er sá að gera okkur ljóst, að við getum ekki skipt öðru en því, sem við öflum, og hinn, að sú skipting á að fara fram með réttlæti, og loks það, að sá, sem engu hefur að farga í dag, eins og verkalýðurinn, á þar von á bótum, ef möguleiki er til bóta, en verður að sætta sig við sitt, ef enginn möguleiki er til bóta, vegna þess að þá er hækkuð krónutala kaupsins ekki bætur, heldur bölvun. Ég lýk svo þessu aðeins með því að láta í ljós þá einlægu ósk, að við, sem getum um þetta miklu ráðið, ef við sameinum kraftana, leggjumst á eitt um að leysa þetta mál af skilningi og velvilja á þessum grundvelli.



Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að víkja örfáum orðum að einu atriði í ræðu hæstv. forsrh., þó að það hafi annars ekki verið erindi mitt í ræðustólinn að þessu sinni. Hann vék að hinum kunnu ummælum sínum í áramótaræðu sinni, að ef kaupgjald yrði hækkað á næstunni, þá mundi óhjákvæmileg afleiðing af því verða gengisfall íslenzku krónunnar. Hann kvartaði mjög undan því, að í blöðum andstæðinga hefðu þessi ummæli verið kölluð hótun. Jafnframt ræddi hæstv. forsrh. um, að íslenzka krónan, eins og gjaldmiðill allra annarra landa, lyti vissum lögmálum, sem ómögulegt væri að komast í kringum, og er það vissulega rétt. En hæstv. forsrh. verður að minnast þess, sem hann sagði ekki í ræðu sinni um þau lögmál, sem gengi krónunnar lýtur. Staðreynd málsins er auðvitað sú, að síðan gengi krónunnar var opinberlega fellt vorið 1950, hefur hún hvað eftir annað verið felld með öðrum aðgerðum, sem þó hafa ekki verið kallaðar gengislækkun. Í raun og veru hefur gengi krónunnar á undanförnum árum verið skert hvað eftir annað, án þess þó að það hafi verið kölluð gengislækkun og án þess að hæstv. forsrh. og aðrir í ríkisstj. hans hafi viljað við það kannast, að það hafi verið gengislækkun. Hvað var bátagjaldeyririnn í raun og veru annað en önnur gengislækkun? Hvað er ferðagjaldið, sem allir verða að borga, sem fara til útlanda, í raun og veru annað en gengislækkun? Hvað er bílaskatturinn, sem nýbúið er að innleiða, í raun og veru annað en sérstök tegund af gengislækkun? Allt þetta veldur því, að erlendar fjármálastofnanir, sem þurfa að skrá gengi krónunnar á hlutlausan hátt, treysta sér ekki til annars en að skrá tvöfalt gengi á henni, svo sem alþjóðagjaldeyrissjóðurinn. Hæstv. forsrh. og stjórn hans hefur aldrei viljað viðurkenna það, að neitt af þessum ráðstöfunum jafngilti gengislækkun. En þegar það liggur við, að kaupgjaldið verði hækkað, þá er strax hafin upp mikil raust og voldug og sagt: Nú verður afleiðingin gengislækkun! Þetta veldur tortryggni og ekki að ástæðulausu. Hér er spurningin sú, hvort ekki sé viðleitni til þess að skella skuld af því, sem þegar er orðið, yfir á það, sem nú er talið vera í vændum, og það tel ég vera merg málsins. Þegar hæstv. fjmrh. hafði flutt skýrslu sína um afkomu ríkissjóðs á fundi fyrir nokkrum dögum, þá tókum við nokkrir fulltrúar stjórnarandstöðunnar til máls. Hæstv. fjmrh. svaraði í allýtarlegri ræðu. Hann byrjaði á því að svara hv. 8. landsk. þm. (BergS). Þá var hann eiginlega óvenju blíðmáll og stilltur í máli. Einhverjir þm. létu þess getið á eftir, að líklega hefði hann þarna verið að láta þennan þm. njóta þess, að hann er fyrrverandi flokksbróðir hans og skjólstæðingur. En þegar hann kom að því að gera aths. við mína ræðu, þá færðist hæstv. fjmrh. allur í aukana og talaði bæði mikið og hátt. En innihald ræðunnar var að engu leyti í samræmi við raddhæðina, því að í raun og veru játaði hann flest af því, sem fram hafði komið í gagnrýni minni á skýrslu hans, og mætti því e. t. v. segja, að sannleikanum yrði hver sárreiðastur. Hvað hafði ég sagt? Hvað hafði verið kjarninn í gagnrýni minni á hinni löngu skýrslu hæstv. fjmrh.? Ég hef á það bent, að afkoma ríkissjóðs 1953 bæri ekki vitni um svonefnda heilbrigða fjármálastjórn. Tekjuafgangur er að vísu 90 millj., en greiðsluafgangurinn er aðeins 35 millj., og er þegar búið að ráðstafa honum að verulegu leyti, þannig að raunverulegur greiðsluafgangur er nú, óráðstafaður, aðeins 19 millj. kr. Hæstv. fjmrh. undirstrikaði það sérstaklega, að hann hafi aldrei verið stoltur af tekjuafgangi í ríkissjóði, hann hafi alltaf gert sér ljóst, að það væri greiðsluafgangurinn, sem máli skipti. En á það var ég einnig að benda, að það sé raunverulegi greiðsluafgangurinn, sem sé aðalatriðið. En kannast menn ekki við það, að hann hafi verið stoltur af heilbrigðri fjármálastjórn sinni og hæstv. ríkisstjórnar? Eða ætlar hann kannske allt í einu að játa, að hann sé ekki stoltur af henni og það sé, ef betur er að gætt, kannske ekkert af að státa? Hvað er heilbrigð fjármálastjórn á tímum eins og þessum, sem við nú lifum? Hún er auðvitað fólgin í því, að á ríkisbúskapnum sé verulega hár raunverulegur greiðsluafgangur, að hárri hlutfallstölu af tekjum ríkissjóðs sé haldið eftir, að þær komi fram sem innstæðuaukning í seðlabankanum eða lækkun á skuldum ríkissjóðs við seðlabankann, sem svo yrði m. a. til þess, að hægt væri að hafa hallabúskap á erfiðum árum, til þess að hafa þá hagstæð áhrif til atvinnuaukningar og til þess að koma í veg fyrir verðfall. Þetta hefur ekki tekizt. Það kom eins skýrt og á verður kosið fram í skýrslu hæstv. fjmrh. Og það var þetta, sem ég var að undirstrika í athugasemdum mínum. Raunverulegur greiðsluafgangur er aðeins 19 millj. kr. Því til staðfestingar, að svo væri, benti ég einnig á skuldaskipti ríkissjóðs og seðlabankans og viðskiptabankanna, en þar er niðurstaðan mjög svipuð. Þar hefur ríkissjóður ekki grynnt, svo að neinu nemur, á skuldum sinum. Greiðsluafgangurinn er aðeins 3–4% af ríkistekjunum og það þrátt fyrir eitt mesta góðæri, sem yfir Íslendinga hefur gengið. Það er einn höfuðgalli á stjórnarstefnu núverandi ríkisstjórnar, að ríkisbúskapurinn hefur ekki verið rekinn með raunverulegum afgangi. Það er einmitt þess vegna, sem það er rétt, er ég staðhæfði, að á þennan hátt hefur ríkisvaldið raunverulega stutt að þeirri þenslu, sem átt hefur sér stað í fjárhagskerfinu undanfarin tvö til þrjú ár. Framtíðin hefur ekkert verið undirbúin. Það hefur engum sjóði verið safnað til þess að mæta erfiðum árum, sem mjög bætt er við að séu fram undan, þegar varnarliðsframkvæmdirnar á Keflavíkurflugvelli dragast saman. Enginn varasjóður er til. Þessi óhemju góðæri, sem yfir landið hafa gengið, skilja enga varasjóði eftir í ríkisbúskapnum til að mæta erfiðleikunum, sem hljóta að vera fram undan. Það er alveg sama, til hvaða nágrannalanda yrði litið. Fjármálasérfræðingar og fjármálamenn í þeim öllum mundu hafa talið það skyldu sína á tímum eins og þeim, sem við höfum verið að lifa undanfarin tvö til þrjú ár, að hafa mjög verulegan raunverulegan greiðsluafgang á ríkisbúskapnum til þess að hafa hagstæð áhrif á hagkerfið á líðandi stund og til þess að undirbúa framtíðina. Kjarninn í gagnrýni minni var í raun og veru sá, að ríkisstj. gæti ekki gert hvort tveggja, að guma af heilbrigðri fjármálastjórn og hinu, að hafa varið geysimiklu fé, öllu handbæru fé, til framkvæmda. Að vísu verður að játa, að stjórnarflokkarnir hafa hér haft með sér nokkra verkaskiptingu. Það hefur fallið í hlut hv. framsóknarmanna að guma af hinni heilbrigðu fjármálastjórn, en í hlut sjálfstæðismanna að guma af hinum miklu framkvæmdum og miklu fjárveitingum til atvinnuaukningar úti á landi. En þetta fellur ekki saman. Hvort tveggja getur ekki verið rétt. Annaðhvort hefur fjármálastjórnin verið óheilbrigð eða þá að framkvæmdirnar hafa verið óeðlilega miklar. Það er svo saga út af fyrir sig, að hæstv. ríkisstj. hefur ráðstafað tugum milljóna án formlegs samráðs við Alþ., sem vitanlega er óheilbrigt. Ég skal þó með ánægju láta hæstv. fjmrh. njóta þess sannmælis, að síðan hann tók við fjármálastjórninni eða fjármálaráðuneytinu hefur verið miklu meiri skilningur en áður var á nauðsyn raunverulegs greiðsluafgangs, en greiðsluhalla pólitík fyrrv. fjmrh. var mjög ámælisverð, eins og ég hef hvað eftir annað bent á, þegar þessi mál hefur borið á góma hér á hinu háa Alþ. og annars staðar. En niðurstaðan er samt sem áður sú, að enn er ástandið afleitt, og þess verður að gæta, að síðustu ár hafa verið miklu meiri góðæri en árin, er greiðsluhallabúskapurinn var mestur árin fyrir 1950 og fyrst þar á eftir. Hæstv. dómsmrh. gerði mikið úr því, að við stjórnarandstæðingar gagnrýndum stjórnina fyrir sitt hvað, sumir fyrir ónógan greiðsluafgang og aðrir fyrir of miklar álögur. Taldi hann, að í því fælist mótsögn í röksemdafærslu. En það ætti að vera óþarfi að benda hæstv. dómsmrh. á, að auðvitað gætu álögurnar minnkað og greiðsluafgangurinn samt vaxið, ef dregið væri nógsamlega úr útgjöldunum. Greiðsluafgangurinn er auðvitað mismunur tekna og gjalda, og greiðsluafgangur þarf ekki einvörðungu að vaxa þannig, að tekjurnar vaxi; hann getur einnig vaxið þannig, að gjöldin minnki. Er þetta ósköp augljóst mál. Hæstv. ríkisstj. hefði átt að kappkosta að draga úr útgjöldum sínum, spara á sem allra flestum sviðum. Tímar eins og þessir, sem við nú höfum lifað, eru einmitt tímar til þess að reyna að hafa uppi viðleitni til sparnaðar. Atvinnuástandið er þannig, að það ætti að vera hægt. En í stað þess hefur ríkisstj. eytt meira og meira. Svo að segja allir liðir fjárl. hafa farið sívaxandi frá ári til árs. Kaupgjaldsmálin hefur borið mjög á góma í þessum umræðum um daginn og svo aftur núna. Í því sambandi vil ég skjóta fram einni athugasemd. Hvers vegna skyldu í raun og veru vera á ferðinni kröfur um hærra kaupgjald? Hæstv. ríkisstj. hefur talið sig vera formælanda svokallaðra frjálsra viðskipta og þá væntanlega einnig á vinnumarkaðnum. Hæstv. ríkisstj. telur væntanlega ekki, að þau lögmál, sem hún hvað eftir annað vitnar í að eigi að fá að ráða og eðlilegt sé að fái að ráða á vörumarkaðnum, lögmálin um framboð og eftirspurn, séu og eigi að vera algerlega óvirk á vinnumarkaðnum. En hvernig er ástandið á vinnumarkaðnum? Það vita allir, að undanfarin 2–3 ár hefur verið mikið um yfirvinnu. Það er yfirleitt unnið 2, ef ekki 3 tíma í yfirvinnu, og stundum meira. Mikið hefur að því kveðið, að greitt hafi verið meira en samkv. gildandi taxta, það hefur verið um yfirgreiðslur að ræða, og alls staðar þar, sem kaupgjald fer eftir ákvæðisvinnutöxtum, en ekki eftir tímatöxtum, hefur raunveruleg útkoma úr ákvæðisvinnunni verið miklu meiri en úr tímavinnunni. Ef höfð er hliðsjón af þeim sígildu markaðslögmálum frjálsra viðskipta, sem hæstv. ríkisstj. er alltaf að vitna í og telur að eigi að fá að ráða alls staðar, þar sem þeirra geti gætt, ber þá þetta vitni um, að vinnan sé of hátt metin í gildandi kauptöxtum? Er ekki yfirvinnan og yfirgreiðslutaxtarnir ótvíræð sönnun þess, að þar, sem um frjáls viðskipti milli vinnusala og vinnukaupanda er að ræða, eru gildandi taxtar taldir of lágir? Yfirvinnan og yfirgreiðslurnar virðast m. ö. o. bera vitni um það, ef lögmál frjálsra viðskipta eru höfð í huga, að framleiðsluöflin séu ekki rétt hagnýtt, að það sé um að ræða ofnotkun á vinnunni. Það virðist borga sig að hagnýta vinnu umfram venjulegan vinnutíma og meira að segja greiða verulega umfram taxta. Hverjum getur þá komið á óvart, þó að þrýstingur sé á vinnulaunataxtana upp á við? Allra sízt þeim mönnum, formælendum hæstv. ríkisstj., sem sýknt og heilagt hafa verið að vitna í, að það séu markaðsöflin, sem eigi að fá að ráða á vörumarkaðnum. Hverjir geta rekið upp stór augu, þegar sömu aflanna fer einnig að gæta á vinnumarkaðnum? Halda þeir menn, sem hafa gagngera vantrú á því, að það sé til nokkurs að blanda afskiptum ríkisvalds í þessi frjálsu öfl markaðsins á vörumarkaðnum, að geti verið eðlilegt eða sanngjarnt að spyrna gegn þessari hreyfingu, þegar sömu öflin verka á vinnumarkaðnum? Í umræðunum hefur oftar en einu sinni verið vitnað í athugun hagstofustjórans, Klemens Tryggvasonar, og Ólafs prófessors Björnssonar, sem að aðalniðurstöðu er talin leiða það í ljós, að raunverulegur kaupmáttur verkamanna hafi hækkað um 1.1 % á s. l. tveim árum. Ég get tekið undir það, sem hæstv. fjmrh. sagði, að enginn, sem þekkir til, efast um vilja þessara manna til þess að leysa samvizkusamlega úr þeim dæmum, sem fyrir þá eru lögð En hafa verður hliðsjón af því, hvernig dæmið er, sem fyrir mann er lagt. Með hliðsjón af því getur margt verið við þessa niðurstöðu að athuga. Í fyrsta lagi verður að benda á, að aukning kaupmáttarins fæst með því að taka tillit til skattalækkunar, til þeirra breytinga á skattstiganum, sem gerðar voru á síðasta þingi. En það má mjög um það deila, hvort það hafi verið eðlilegt í þessu sambandi að taka slíkt tillit til skattalækkunarinnar sem gert var, blátt áfram af því, að allir aðrir liðir, sem ganga inn í þessa athugun, eru þannig, að sama verðlagið gildir fyrir alla menn, hvort sem þeir hafa háar tekjur, lágar tekjur eða engar tekjur. Allir menn, hver sem tekjuhæð þeirra er, kaupa kartöflur og vefnaðarvörur á sama verði. En þessi kostnaðarliður, sem þarna er tekinn með í framfærslukostnaðinum, þ. e. a. s. skattarnir, er gerólíkur eftir því, hvaða tekjur menn hafa. Hann er hár, ef menn hafa háar tekjur, en lágur, ef menn hafa lágar tekjur, og enginn, ef menn hafa engar tekjur. Þetta veldur eðlismun á sköttunum sem lið í framfærslukostnaðinum, sem gerir það að verkum, að skattarnir eru yfirleitt ekki reiknaðir með, þegar reiknaðar eru út framfærslukostnaðarvísitölur. Það má mjög um það deila, hvort eðlilegt sé að taka tillit til hans þarna og þá á hvern hátt. En sé áhrifum skattstigalækkunarinnar sleppt, þá verða menn að hafa í huga, að þá kemur út - með aðferðum hagfræðinganna - rýrnun á raunverulegum kaupmætti um 2.9%. Skattalækkunin er m. ö. o. eina atriðið, sem hefur verkað til kaupmáttaraukningar hjá daglaunamanninum. Annars verður í þessu sambandi auðvitað að hafa fyrst og fremst í huga, að öll athugunin var byggð og ætlazt til þess að hún væri gerð á grundvelli vísitölugrundvallarins, sem allir vita að er orðinn mjög gallaður. Eins og hagfræðingarnir fengu dæmið, áttu þeir einskis annars úrkostar en að byggja svo að segja alla athugunina á vísitölugrundvellinum, eins og hann er núna. En þegar kaupgjaldið er bundið vísitölu, eins og nú á sér stað hér, þá er auðvitað ekki nema eðlilegt, að út komi nokkurn veginn óbreyttur kaupmáttur. Það dæmi, sem hæstv. ríkisstj. hefði átt að fela hagfræðingunum að athuga, var að athuga grundvöll vísitölunnar, að athuga hann af fyllstu gagnrýni og segja álit sitt um, hvort þessi grundvöllur væri sómasamlegur mælikvarði á raunverulegan kaupmátt launanna. Þá hygg ég, að skýrslan hefði orðið nokkuð öðruvísi en hún raunverulega varð. Sem dæmi um þetta nægir að benda á eitt, þ. e. a. s. á húsaleiguliðinn, sem er þannig í vísitölunni samkv. lagaákvæðum, að fjarri öllu lagi er. En opinberir embættismenn geta auðvitað ekki gengið fram hjá þeim staðreyndum, sem þar er um að ræða. Húsaleigan er ákveðin svona í vísitölunni, og þá verða þeir að taka tillit til þess í athugunum sínum. En húsaleiguliðurinn er fjarri öllu lagi. Það vita allir - og þeir auðvitað líka. Enn fremur er þess að geta, að neyzlusamsetning hefur breytzt mjög mikið undanfaríð. Almenningur er farinn að neyta annarra vara en áður var. Það vita líka allir, að það skortir algerlega verðupplýsingar um ýmsar þær vörur, sem nú er farið að gæta mjög í almennri neyzlu þeirrar fjölskyldu, sem vísitöluútreikningurinn er miðaður við. Verðlagsstjóri hefur einfaldlega aldrei safnað slíkum upplýsingum, þær eru ekki fyrir hendi, og þess vegna var ekki von, að sérfræðingarnir gætu við þær miðað. Ég tel, að ef höfð er hliðsjón af þessu, þá megi staðhæfa, að niðurstaðan hafi sýnt, að kaupmátturinn hefur lækkað nokkuð. Þó að ég treysti mér ekki til að nefna ákveðna tölu í því sambandi, þá er staðreyndin sú, að sé höfð hliðsjón af húsaleigunni og hinum nýju neyzluvörum, sem vitað er að hafa hækkað mjög mikið í verði, bátagjaldeyrisvörunum ýmsum, sem nú eru orðnar almennar neyzluvörur, þá sé staðreyndin sú, að niðurstaða athugunarinnar hafi sýnt, að kaupmátturinn hafi lækkað eitthvað. Þó er þetta auðvitað ekki nema önnur hlið á því máli, sem þarf að athuga, þegar svona dæmi er stillt upp. Hin er sú, hvort þjóðartekjurnar hafi aukizt eða minnkað. Eigi maður að gera sér grein fyrir, hvort eðlilegt sé, að tímakaup launþega hækki eða lækki, þá má gera það frá tveim sjónarmiðum. Annars vegar má athuga, hvort tímakaupið skili auknum eða lækkuðum raunverulegum tekjum, eins og þarna var leitazt við að gera á ófullkominn hátt, og svo hins vegar, hvort þjóðartekjurnar í heild hafi vaxið eða minnkað, því að hafi þjóðartekjurnar í heild vaxið, þá er auðvitað eðlilegt, að það komi m. a. fram í því, að tímakaupið hækki, af það kemur ekki fram í hinu, að verðlagið lækki. Það er búið að sanna, að það hefur ekki komið fram í því, að verðlagið lækki, það sýnir athugun hagfræðinganna. Verkamenn hafa m. ö. o. ekki fengið raunverulega kjarabót í lækkuðu verðlagi, raunverulegar tekjur þeirra hafa ekki aukizt þannig, og þá er spurningin: Er þróun þjóðarteknanna þannig, að engin ástæða sé til slíks? Hver skyldi sannleikurinn vera um þetta? Mér finnst mjög eðlilegt, að næsta spor hæstv. ríkisstj. verði að fela þessum mönnum eða einhverjum öðrum að athuga það. Ég veit, að um það eru ekki til fullkomnar skýrslur. Þó veit ég það samkvæmt sæmilega áreiðanlegri athugun, að 1952–53 má telja, að þjóðartekjurnar hafi vaxið um 10–15%, og ég þori að staðhæfa, eins og allar aðstæður eru, að þær hafa ekki vaxið um minna á árunum 1953–54, þannig að óhætt muni vera að segja, að þjóðartekjurnar á s. l. tveimur árum hafi vaxið einhvers staðar á milli 20 og 30%. 



Herra forseti. Ég vildi gjarnan segja fáein orð af tilefni þessarar ræðu hv. 3. landsk. þm. (HV). Ég skal þó ekki vera langorður, því að ég veit, að nokkrir eru á mælendaskrá. Sumt af því, sem hann sagði, var þannig vaxið, að ég vil helzt ekki láta það verða mosavaxið. Hann sagði, að ég hefði sagt, að stjórnarandstaðan hefði talið það til ódáða, ef greiðsluafgangur varð á ríkisbúskapnum. Þetta sagði ég, það er rétt. Hann sagði þetta bein ósannindi og viðhafði önnur álíka stóryrði í því sambandi. Ég held, að það hefði verið réttara fyrir hv. þm. að viðhafa ekki svo stór orð, því að ég veit, að það kannast hver einasti hv. alþm. við, að á undanförnum árum hafa ádeilur stjórnarandstæðinga fyrst og fremst beinzt að því, að landsfólkinu hafi verið íþyngt með sköttum og tollum, ófyrirsynju. Það hefði verið hægt að komast af með miklu minni álögur en lagðar hefðu verið á, hafa þeir sagt. Það sýndi greiðsluafgangurinn, hefur verið viðkvæðið. Og í hvert skipti, sem fjárlög hafa verið hér til meðferðar, hafa hv. stjórnarandstæðingar lagt til, að felldir væru niður ýmsir tekjustofnar ríkisins eða skertir verulega einmitt á þeirri forsendu, að ekki þyrfti á þeim að halda, það væri hægt að komast af án þeirra, þeir væru aðeins notaðir til þess að fá greiðsluafgang, sem stjórnin notfærði sér svo án þess að hafa um það samráð við Alþingi. Ég spyr: Hver er sá hér inni, sem kannast ekki við þessa gagnrýni af hendi hv. stjórnarandstæðinga nú undanfarið? Þegar ég flutti ræðu mína, hafði ég þetta mjög glöggt í huga. Upptalningin, sem ég gerði um hin mörgu verk, sem hefði þurft að leggja peninga til, og hv. 3. landsk. þm. var svo hrifinn af, að hann hafði hana hér yfir í sínu máli, var einmitt gerð af minni hendi til þess að sýna fram á, hvílík fjarstæða væri og hefði verið þessi gagnrýni út af greiðsluafganginum, þegar hvort tveggja fer saman, að það þyrfti að vera greiðsluafgangur til jöfnunaráhrifa í fjárhagskerfinu og svo hitt, að fjöldi nauðsynjamála bíður fjárframlaga. Þau hrúgast upp og krefjast framlaga, og við getum ekki sinnt þeim nándar nærri sem þyrfti vegna fjárskorts. Þessi litla framsöguræða, sem ég hélt um daginn, hefur komið rækilega við kaunin hjá hv. stjórnarandstæðingum. Það þykir mér vænt um, því að það var einmitt ætlun mín að sýna hv. stjórnarandstæðingum fram á, svo að þeir fyndu til þess, hvílíkum fjarstæðum þeir hafa haldið fram á undanförnum árum um þessi efni. Ég finn, að ég hef hitt í mark, og það gleður mig. Það bólaði á þessu sama hér í umr. um daginn, þar sem einn af talsmönnum hv. stjórnarandstæðinga og það ekki sá ógleggsti talaði einmitt um, að afkoma ríkissjóðs á síðastliðnu ári sýndi, að landsfólkinu hefði verið íþyngt að óþörfu. Svo komu á hinn bóginn aðrir stjórnarandstæðingar með alveg nýjar kenningar, sem sé þær, að ríkisstj. og stjórnarmeirihlutinn á Alþingi hefði ekki rekið nógu harðhenta fjármálapólitík undanfarið. Það var alveg nýtt úr þeim herbúðum. Þá sagði hv. 3. landsk. þm., að hefðu nú verið til ráðstöfunar 96 millj. kr., þá hefði allt verið sök sér. Þá gleymir hv. þm. aðeins því, að á 20. gr. fjárlaganna er gert ráð fyrir að greiða út 40–50 millj. kr. af þeim tekjuafgangi, sem verður á rekstrarreikningi. Loks sagði þessi hv. þm. líka um þetta efni, að það væri ekki einu sinni því að heilsa, að þessar 35 millj. kr., sem væru raunverulegur greiðsluafgangur, væru eftir til ráðstöfunar, hefði þegar verið ráðstafað 16 millj. kr. fyrir fram, og líkti þeirri ráðstöfun við það, sem Hitler hefði leyft sér á árunum, þegar hann var upp á sitt bezta. Ég held, að það sé hollast fyrir þennan hv. þm. að hafa ekki stjórn Hitlers í neinum flimtingum yfirleitt eða að líkja atburðum eins og þessum við hana. Ég held, að stjórn Hitlers hafi haft allt of alvarlegar afleiðingar, til þess að viðeigandi sé að hafa slíkt í flimtingum, og það færi bezt á því að temja sér ekki slíkt.  Hv. þm. minntist á, að hefðu verið 96 millj. kr. til ráðstöfunar nú, þá hefði það verið sök sér. Um leið rifjaði hann það upp, og mér þótti vænt um það, að Alþingi hefði með sérstökum ákvörðunum ráðstafað nærri 60 millj. kr. af umframtekjunum, - og það er alveg rétt, ég upplýsti það í minni ræðu, - sumpart með sérstökum lagaákvæðum og sumpart með heimildum í fjárlögum. Þá eru eftir af tekjuafganginum á rekstrarreikningi um 36 millj., sem hafa farið í ýmislegt á árinu um hendur stjórnarinnar. Ég tek ekki þegjandi við neinum sérstökum ákúrum frá þessum hv. þm. né neinum öðrum þm. fyrir þetta, vegna þess að umframgreiðslur þessar eru tiltölulega þær lægstu, sem orðið hafa a. m. k. í 30 ár, og mestur hluti af þessu fé hefur farið til lögboðinna útgjalda, sem voru ekki nógu hátt áætluð í fjárlögum. Ég veit, að þó að hv. þm. sé að tala um þetta, þá dettur honum ekki í hug, að þessi gagnrýni sé réttmæt. Hann skilur t. d., að ríkisstj. getur ekki komizt hjá því að standa í skilum með þau lán, sem ríkissjóður hefur tekið ábyrgð á. Ég veit, að hv. þm. skilur, að af þeim verður að greiða, hvað sem fjárlagaáætluninni líður. Ég veit líka, að hv. þm. skilur, að það verður t. d. að greiða samkv. lögum um ríkisframfærslu sjúkra manna og örkumla og berklavarnalöggjöfinni og fjöldamargri annarri löggjöf, hvað svo sem áætlun fjárlaga líður. Það er ekki hægt að stöðva greiðslur samkv. lögum né ábyrgðargreiðslur t. d., þangað til þingið kemur saman. Hv. Alþingi er fyrir fram búið að ákveða að greiða þessar greiðslur, og það er óhugsandi, að hægt sé að deila á nokkra stjórn með rökum fyrir það að halda uppi þess háttar útborgunum. Það verður að gerast, og það er aldrei hægt að komast hjá því, að það verði einhverjar umframgreiðslur af þessu tilefni, nema menn séu þá nógu framsýnir og áætli nægilega hátt þessa liði fjárlaganna. Því miður hefur það aldrei tekizt undanfarið, vegna þess að það hefur verið slíkur vöxtur í lögboðnu útgjöldunum. - Það er því engin ástæða til þess að ráðast á stjórnina fyrir umframgreiðslur. Þá kem ég að þriðja atriðinu, sem ég vil minnast á fáeinum orðum. Það er út af því, sem hv. þm. sagði hér um kaupgjaldsmál og þau ummæli, sem ég vék að kommúnistum í ræðu minni um daginn. Ég sagði, að það væru til öfl í þjóðfélaginu, sem teldu sig geta sett verðbólguhjólið af stað aftur þrátt fyrir greiðsluhallalausan ríkisbúskap. Og svo sagði ég orðrétt: „Þetta telja kommúnistar sig geta nú, og máske geta þeir það.“ Það hefur farið mikið í taugarnar á hv. 3. landsk. þm., að ég skyldi drótta öðru eins og þessu að kommúnistum, að þeir hefðu áhuga á þessu. Hann setti á langa ádeiluræðu út af þessu. M. ö. o., þessi hv. þm. þolir ekki, að ég deili á kommúnista með þessu móti. Dettur nú hv. þm. í hug, að þetta sé of mikið sagt um starfsemi kommúnista? Dettur honum í hug, að fyrir kommúnistum vaki nokkuð annað en að reyna að koma af stað slíkri ringulreið sem ég talaði um í þjóðfélaginu, bæði nú og oft áður? Mér dettur ekki í hug, að það vaki neitt annað fyrir þeim, og eins og ég sagði hér um daginn, álít ég, að starfsemi kommúnista eigi yfirleitt ekkert skylt við hagsmuni verkalýðsins, og það mundi verða mestur hagur að því fyrir verkalýðinn, ef áhrif kommúnista þurrkuðust út með öllu. Þetta er sannfæring mín, og þetta tel ég mér leyfilegt að segja hvenær sem er og hvar sem er. Satt að segja hélt ég, að það væri hægt að segja þetta án þess að verða fyrir árásum út af því af hendi annarra en kommúnista. En þetta þolir ekki þessi hv. þm. Sannleikurinn er sá, að afstaða þessa hv. þm. til kommúnista er býsna einkennileg og býsna hættuleg. Hann heldur, að það sé ráðið til að berjast á móti kommúnistum með árangri að elta allar fjarstæður, sem þeir halda fram, taka enga sjálfstæða afstöðu gagnvart kommúnistum, heldur elta allt, sem þeir kasta fram, og keppast jafnvel við þá um að halda fram sem mestum fjarstæðum. Þetta virðist vera stefna þessa hv. þm. Þessi hv. þm. telur sennilega, að hann sé nú voldugur maður. En það grátlega er, að sennilega ræður þessi hv. þm. engu, þegar til kemur, - ég segi: því miður. Það eru víst allt aðrir en þessi hv. þm., sem ráða, þegar til á að taka. Ég segi: því miður, því að ég vil á engan hátt væna hann um, að hann hafi sama tilgang með sínu starfi og kommúnistar hafa. Hitt er annað mál, að hann virðist frá mínu sjónarmiði séð hörmulega misskilja, hvernig á að vinna á móti kommúnistunum. Hv. 3. landsk. minntist svo í framhaldi af þessu á þær kaupdellur, sem hér standa yfir. Ég skal ekki fara langt út í það, en ég vil þó segja um það fáein orð af þessu tilefni. Mér fannst hann fara nokkuð einkennilegum orðum um þær athuganir, sem hagstofan og aðrir hafa gert í þessu sambandi, því að hann viðhafði þau orð um þær, að það hefðu verið skýrslur, sem hæstv. ríkisstj. hefði látið malla, - hefði látið malla, ég skrifaði þetta upp eftir hv. þm. Mér finnst í þessu felast fólsleg aðdróttun að opinberri stofnun, hagstofunni, að hagstofustjóri láti ríkisstj. hafa sig til þess að „malla“ einhverjar skýrslur. Í þessu orðalagi liggur það, að hagstofustjóri og þeir, sem með honum vinna, láti ríkisstj. hafa sig til þess að búa út það, sem ríkisstj. sýnist. Það getur ekki legið annað í þessu en slík aðdróttun. Engum, sem þekkir hagstofustjóra, dettur í hug, að nokkuð sé hæft í þessum aðdróttunum af hendi hv. 3. landsk. þm. Það efast enginn um, sem þekkir hagstofustjóra, að hann vinnur að þeim verkefnum, sem honum eru fengin í hendur, af hinni mestu samvizkusemi. Svo sagði hv. þm., að þessari skýrslu hagstofunnar tryði enginn nema ríkisstj., og annað þar fram eftir götunum. Hér er ekki um neitt trúaratriði að ræða. Það, sem þarna hefur gerzt, er ekkert annað en að upplýsa staðreyndir, og eru notaðar þær beztu heimildir, sem fáanlegar hafa verið. Svo spurði hv. 3. landsk. þm., hvort það ætti ekki að lækka kaupið, ef kaupmáttur launa hefði aukizt. Mér finnst þetta vera dálítið einkennilegur hugsunarháttur, og ég veit ekki, hvort þetta er meining hv. þm. En honum fannst það líklegt, að einhverjir hefðu þessa skoðun: ef kaupmáttur launa hefði aukizt, þá ætti að lækka kaupið. Þetta er auðvitað hrein fjarstæða frá mínu sjónarmiði. Það eðlilega í þessu efni er, að kaupgjaldið sé eins hátt og framleiðslan frekast getur borið, og ef kaupmáttur launa eykst og framleiðslan þolir það kaupgjald, sem þá er greitt, þá kemur auðvitað ekki til mála að lækka kaupið. Það er heilbrigt og nauðsynlegt að hækka kaup, þegar atvinnureksturinn þolir það og hægt er að koma því við, án þess að af því leiði verðhækkanir, sem gera kauphækkanirnar gagnslausar. Þegar þannig stendur á, er bókstaflega nauðsynlegt að hækka kaupið, til þess að starfsemi þjóðfélagsins gangi með eðlilegum hætti og full sanngirni eigi sér stað. Hitt er svo annað mál, að það er auðvitað fullkomin fjarstæða að halda því fram, að það sé alltaf ábati að því að hækka kaupgjaldið. Ef það væri alltaf ábati að því fyrir launastéttirnar að hækka kaupgjaldið, væri ekki vandlifað. Þá væri hægt að bæta lífskjör manna með því einu að reikna með fleiri krónum. En það vita allir, að slíkt er fjarstæða, slíkt er ekki hægt. Málið er ekki svo auðvelt, og engir hafa verið ákafari við að halda því fram en forráðamenn launasamtakanna víðs vegar um lönd, að slíkt sé vitanlega ekki mögulegt, og vandinn sé sá fyrir ábyrga forráðamenn í launasamtökunum að finna út, hvenær hægt sé að hækka kaupið þannig, að ávinningur verði að því fyrir verkalýðinn og fyrir launastéttirnar. Fyrir örfáum árum gáfu launasamtökin hér á landi út smárit um þetta efni, þar sem þetta mál virtist vera mjög skynsamlega rætt, og aðalniðurstaðan í því riti var sú, að væri þannig ástatt, að framleiðslan þyldi ekki hærra kaup en greitt væri, þá mundi ekki borga sig fyrir launamenn að hækka. Þetta var aðalniðurstaða ritsins. Á hinn bóginn er það vitanlega fjarstæða að halda því fram, að aldrei sé ávinningur að því að hækka kaupið, enda þekkjum við vitanlega mörg dæmi þess, að ávinningur hefur orðið að því að hækka kaupið. Það, sem á að gera, er að láta sem oftast, ekki bara þegar kaupdeilur standa til, en þó ekki sízt þá, fara fram athuganir á því, hvort hægt sé að framkvæma kauphækkanir þannig, að af því verði ávinningur fyrir verkalýðinn. Ef hægt er að hækka kaupið með þeim árangri, ef grundvöllur er fyrir því hjá atvinnurekstrinum, ef þjóðartekjurnar eru þannig og framleiðslan, þá á að gera það. Í sambandi við þessa kaupdeilu ætti að kveðja til hina beztu menn, óvilhalla, og fulltrúa frá báðum aðilum til þess að láta fara fram athugun á þessu og hafa síðan niðurstöður þeirrar athugunar að leiðarstjörnu fyrir þá aðila, sem semja um málið. Þetta er auðvitað hyggilegasta aðferðin við lausn þeirrar launadeilu, sem hér hefur upp risið.