Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mál það, sem nú er til umr. um breyt. á lögum um almannavarnir, má segja að staðfesti þá framkvæmd sem hefur verið hjá almannavörnum undanfarin ár. Breytingin er fyrst og fremst fólgin í því, að inn í almannavarnaráð er bætt forstjóra Landhelgisgæslunnar, sem hefur að vísu átt sæti þar undanfarin ár, en þó aðeins sem framkvæmdastjóri almannavarna. Eftir gildandi lögum á framkvæmdastjóri almannavarna m. ö. o. sæti í almannavarnaráði. Forstjóri Landhelgisgæslunnar átti þannig ekki áður sæti í almannavarnaráði. Hins vegar kom mjög fljótlega í ljós að mikilvægt er að forstjóri Landhelgisgæslunnar sitji þar, og má því segja að sá vandi hafi verið leystur með því að skipa forstjóra Landhelgisgæslunnar jafnframt framkvæmdastjóra almannavarnaráðs og skapa honum þannig sæti í almannavarnaráði. Almannavarnir hafa haslað sér völl í íslensku þjóðlífi og hefur þar verið unnið hið ágætasta verk, eins og ég veit að hv. þm. þekkja t. d. í sambandi við Vestmannaeyjagosið og í sambandi við Mývatnselda. Almannavarnir hafa skipulagt almannavarnanefndir um land allt. Þær eru að sjálfsögðu misjafnlega virkar, en skipulag þetta er nú fyrir hendi og því haldið við með fræðslu og stöðugu sambandi af almannavarnamiðstöðinni í Reykjavík. Því er það svo, að rekstur almannavarna verður aðeins falinn manni sem er þar í fullu starfi. Má segja að það hafi verið fulltrúi framkvæmdastjóra almannavarna. Ég sé ekki ástæðu til að lengja mál mitt. Frv. fór í gegnum Ed. óbreytt, og er von mín að hv. Nd. sjái sér fært að afgreiða það í því formi sem á því er og að sjálfsögðu fyrir þingslit. Að svo mæltu leyfi ég mér að leggja til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Allshn. Nd. hefur fjallað um frv. til l. um breyt. á lögum nr. 29 16. des. 1885, sbr. lög nr. 32 29. apríl 1967, um lögtak og fjárnám án undanfarins dóms eða sáttar. Ég tel ástæðulaust að rekja efni þessa frv., en í nál. allshn. er lagt til að það verði samþ. óbreytt og undir nál. skrifa allir allshn. menn.



Herra forseti. Allshn. hefur fjallað um þetta frv. og leggur einróma til að það verði samþ. óbreytt. - Ég læt þess getið að það hefur verið afgreitt úr Ed.



Herra forseti. Á þskj. 596 er nál. um frv. til l. um breyt. á lögum nr. 60/1972, um stofnun og slit hjúskapar. Þetta nál. er frá meiri hl. allshn. Nd. og þar segir að undirritaðir nm. hafi athugað frv. og leggi til að það verði samþ. óbreytt. Jafnframt segir að Matthías Á. Mathiesen skili séráliti. Þau sex, sem undir nál. rita, eru Vilmundur Gylfason, Einar Ágústsson, Friðrik Sophusson, en hann gerir það með fyrirvara, Gils Guðmundsson, Svava Jakobsdóttir og Árni Gunnarsson. Meiri hl. leggur sem sagt til að þessu máli verði skilað til 3. umr.



Herra forseti. Eins og kom fram hjá frsm. allshn. skrifaði ég undir nál. með fyrirvara og það sama gerði ég í nál. um frv. um lögræði, sem er 143. mál á dagskrá. Þessi mál eru flutt af ríkisstj. og gera ráð fyrir lækkun hjúskaparaldurs annars vegar og lögræðisaldurs hins vegar. Ég tel að slíkt eigi að fylgja kosningarréttaraldrinum, vænti þess að svo verði, og í trausti þess hef ég skrifað undir nál. Ég vil jafnframt láta koma fram í þessu máli að Sjálfstfl., sem nýlega lauk landsfundi sínum, samþykkti á þeim fundi að beina þeim tilmælum til þingflokks og miðstjórnar flokksins að standa að og beita sér fyrir lækkun kosningaraldurs í 18 ár. Þessi mál eiga að hafa samleið að mínu áliti og það er þess vegna sem fyrirvari var gerður.



Herra forseti. Hér er um að ræða samansöfnun á þeim ákvæðum laga um landhelgi, efnahagslögsögu og landgrunn sem fyrir voru í lögum að langmestu leyti. Ég hirði ekki um að rekja þær breytingar sem raunverulega felast í frv., þar eð ég gerði það lítillega við annað tækifæri - 1. umr. nánar tiltekið - aðeins skýra frá því að allshn. þessarar hv. d. hefur athugað frv., en það er komið frá Ed. sem gerði breytingu á 6. gr., og mælir með frv. svo breyttu.



Herra forseti. Ég er einn þeirra sem skrifa undir þetta nál. og geri það án fyrirvara. En frá því að sá atburður átti sér stað hef ég fengið nýjar upplýsingar í málinu sem mér hefur ekki gefist enn tækifæri til að ræða við hæstv. utanrrh. Ég vil þó á þessu stigi málsins lýsa þeim till. sem ég hyggst gera, ekki síst ef víðtækt samkomulag næst, og þá mundi ég fá leyfi til að leitað yrði afbrigða um að ég gæti flutt þær skriflega við 3. umr. málsins. Fyrri breytingin, sem um væri að ræða, er við 2. gr., sem fjallar um fullveldisrétt Íslands. Seinni mgr. er nú svo, með leyfi forseta: „Framkvæmd fullveldisréttarins fer eftir íslenskum lögum og ákvæðum alþjóðalaga.“ Ég vil á þessu stigi málsins áskilja mér fyrirvara um síðari liðinn. Ég tel, að það séu áhöld um hvort jákvætt sé fyrir okkur að hafa í greininni að við ætlum okkur að fara eftir ákvæðum alþjóðalaga, þegar til þess er tekið að alþjóðalög eru ekki ætíð skýr og stundum þegar þau voru skýr í þessum atriðum, neituðum við Íslendingar jafnvel að fylgja þeim, svo að ekki sé annað gert en að rifja það upp þegar íslenska ríkisstj. neitaði á sínum tíma að fara eftir samningi við Breta og Vestur-Þjóðverja um að leggja landhelgismálið fyrir Haag-dómstólinn. Mér hefur ekki unnist tími eða gefist tækifæri til að ræða þetta mál við hæstv. utanrrh. og þess vegna flyt ég ekki till. eins og er, en áskil mér rétt til að gera það við 3. umr. Hin brtt., sem til greina kemur að flytja, er við 7. gr. sem fjallar um afmörkun svæða milli landa. Í 2. mgr. segir: „Þar til annað verður ákveðið skulu efnahagslögsaga og landgrunn Íslands miðuð við 200 sjómílur frá grunnlínum landhelginnar, að því undanskildu þó, að þar sem skemmra er en 400 sjómílur milli grunnlína Færeyja og Grænlands annars vegar og Íslands hins vegar skulu efnahagslögsaga og landgrunn Íslands afmarkast af miðlínu.“ Í þessu sambandi er áhorfsmál hvort ekki sé rétt að stytta mgr. þannig að aðeins standi þar: „Milli grunnlína Færeyja og Grænlands annars vegar og Íslands hins vegar skulu efnahagslögsaga og landgrunn Íslands afmarkast af miðlínu.“ Hugmyndin að baki till., ef úr verður að flytja hana, er sú, að með þeim hætti séum við ekki að binda okkur um of þegar fram undan eru samningar við aðrar þjóðir sem gætu leitt til annarrar niðurstöðu af sanngirnisástæðum, en ráð er fyrir því gert að slíka samninga sé hægt að gera. Er þá óþarfi að rifja upp annað dæmi en það er varðar Jan Mayen og samninga okkar við Norðmenn þar að lútandi. Ég vil taka skýrt fram, að þetta er ekki tillögugerð á þessu stigi, en ég taldi rétt að lýsa hugmyndum mínum nú og áskil mér rétt, ef þannig vill verkast og eftir að hafa haft samráð við mína flokksmenn og hæstv. ráðh. til að flytja brtt. við 3. umr. málsins.



Herra forseti. Ég hef ekki haft aðstöðu til þess að fylgjast með þeirri afgreiðslu sem fram hefur farið á hv. Alþ. um þetta frv. vegna fjarveru frá þinginu. Ég vil lýsa nokkuð afstöðu minni til málsins. Ég er samþykkur því að löggjöf sé sett á þá lund sem mörkuð er með frv.; tel enda að það hafi,talsverða þýðingu fyrir okkur, eins og málin standa nú, að setja þessum málum nokkru fastari skorður en gert hefur verið með lögum af okkar hálfu. Ég vil segja það í tilefni af því sem kom fram hjá hv. þm., sem talaði næstur á undan mér, hv. þm. Friðriki Sophussyni, að ég tel að jafnvel þó að í frv. séu ákvæði um, hvernig við afmörkum fiskveiðilandhelgi okkar milli Íslands og Færeyja og Íslands og Grænlands, eigi það ekki á nokkurn hátt að geta breytt aðstöðu okkar til að fá þann rétt fram sem kynni að verða meiri á síðara stigi málsins þegar sett hafa verið alþjóðalög sem snerta málið. Það, sem hér er um að ræða, er að sjálfsögðu sett af okkar hálfu miðað við þær aðstæður sem í gildi voru þegar við tókum þær ákvarðanir. En ég get tekið undir með honum um að ekki er ólíklegt að til þess komi að við mundum óska eftir nokkurri endurskoðun, t. d. á mörkum fiskveiðilandhelginnar milli Íslands og Grænlands sérstaklega þar sem um er að ræða frá okkar hálfu miðlínu á móti langri strönd þar sem ekki er um möguleika að ræða á sjósókn á nokkurn hátt til nýtingar þess hafsvæðis sem þar er um að ræða. Það kemur vissulega til athugunar á sínum tíma að skoða slíkt nánar út frá þeim sanngirnissjónarmiðum sem nú er farið að leggja mikið upp úr í sambandi við hvernig skipta skuli hafsvæði á milli nálægra strandríkja. En það eru atriði sem má athuga síðar. En það er eitt atriði sérstaklega, sem er að finna í 1. gr. frv., sem ég vil vekja athygli á. Vissulega er hægt að ganga frá samþykkt frv. í því formi sem hér er gert ráð fyrir, og vinna að breytingu síðar. Ekkert bannar okkur það. En ég vek athygli á að í 1. gr. frv. er 12 mílna landhelgi ákveðin í fyrsta skipti af okkar hálfu sem 12 mílna landhelgi og þá gengið út frá þeim grunnlínum sem við höfum miðað fiskveiðilandhelgi okkar við í öllum þeim átökum sem hafa farið fram um það mál. Ég hafði vakið á því athygli hæstv. utanrrh, og starfsmanna hans áður en þetta frv. var lagt fram, að ég teldi koma fyllilega til álita af okkar hálfu að við drægjum grunnlínur okkar á annan hátt en við höfum gert, þegar við setjum nú lög um þetta atriði, og færum þá eftir þeim reglum sem nú eru viðurkenndar svo að segja um allan heim varðandi drátt grunnlína. Það er einkum og sérstaklega á tveimur stöðum við landið sem þarna kæmi til nokkurra breytinga. Það hefur alltaf verið talið að við hefðum getað dregið grunnlínur okkar fyrir Norðurlandi á annan hátt en við höfum gert, þ. e. a. s. hefðum dregið grunnlínu beint frá Ásbúðarrifi á Skaga í Grímsey og frá Grímsey að Rauðanúp, en þræddum ekki, eins og við höfum gert, með allmörgum millipunktum þarna á milli. Grunnlínur, sem væru dregnar á þann hátt, væru styttri en ýmsar grunnlínur, sem eru enn dregnar og gert ráð fyrir í þessari löggjöf annars staðar við landið, og mundu fylgja fyllilega eins vel lögum og afstöðu landsins og þær gera. Ég held að það sé enginn vafi á að við hefðum fyllilega lagalegan rétt til að draga grunnlínur okkar á þennan hátt fyrir Norðurlandi, en það mundi þýða að 12 mílna landhelgi okkar yrðu nokkru rýmri og sá réttur sem fylgir 12 mílna landhelgi. Hins vegar mundi verða mjög lítil breyting á heildarfiskveiðitakmörkunum þótt við breyttum grunnlínunum í þessum tilfellum. Sama er að segja um breytingu á grunnlínum fyrir Austurlandi, þar sem við gætum auðveldlega dregið grunnlínu beint frá Glettinganesi í Hvalbak og úr Hvalbak í Stokksnes. Þær grunnlínur yrðu mun styttri en sumar þær sem nú eru í gildi og mundu einnig uppfylla öll skilyrði um að fylgja lögum landsins betur en sumar aðrar grunnlínur nú þegar gera. Þetta mundi líka hafa þau áhrif fyrir Austurlandi að það svæði, sem yrði innan 12 mílna markanna, yrði stærra, en mundi hins vegar sáralítil sem engin áhrif hafa á miðlínuregluna milli Íslands og Færeyja. Ég tel rétt að þegar við setjum lög um þessi atriði förum við eftir því, sem alþjóðlegar reglur viðurkenna, - þegar við ákveðum 12 mílna landhelgi og öll þau miklu réttindi sem slíku fylgja þá drógum við grunnlínurnar á annan hátt. Til þess lágu alveg ákveðnar ástæður á sínum tíma að við breyttum ekki hinum gömlu grunnlínum. Þegar við vorum að stiga fyrstu skref í landhelgismáli okkar töldum við, að átökin snerust um allt annað en breytingu á grunnlínum, og töldum ekki ástæðu til að hreyfa við þeim. En slíkt hefur augljóslega nokkurt gildi varðandi 12 mílna landhelgina. Ég vildi að þetta sjónarmið mitt kæmi fram og það yrði þá til athugunar síðar, jafnvel þó ekki þætti rétt að breyta frv. við þessa gerð, sem ég er á að væri rétt að gera. En þá er geymd aths. frá minni hálfu og yrði vonandi tekið upp síðar að við breyttum grunnlínum og öðluðumst nokkru meiri rétt okkur til handa, sem við eigum að mínum dómi tvímælalaust samkv. alþjóðareglum. Það var einnig hugmynd mín, þegar rætt hefur verið um á undanförnum árum að safna lagaákvæðum, sem snerta landhelgismál okkar, saman í eitt lagakerfi, eins og hér er gert, að í þeim lögum yrði miklu meira en er í þessu frv. Það má að vísu segja að ýmis réttindamál, sem snerta landhelgi og fiskveiðilögsögu, sé að finna í frv. Hins vegar er í rauninni ekki um heildarlandhelgislöggjöf að ræða. Áfram verður t. d. að glíma við þann vanda að þeir, sem brjóta landhelgislög okkar, yrðu dæmdir eftir ýmsum öðrum lögum, allt frá því að vera í meginatriðum dæmdir samkv. lögum frá 1923, af því að frv., eins og það liggur fyrir, safnar ekki saman þeim margvíslegu reglum sem gilda um landhelgisbrot, hvorki varðandi sektir né annað það sem er kveðið á um í lögum okkar að sé heimilt og ekki heimilt í fiskveiðilandhelgi. Ég hefði kosið að þessi löggjöf hefði verið allmiklu fyllri hvað það varðar, en ég tel hins vegar svo mikilvægt að fá frv. gert að lögum á þessu þingi að ég vil ekki verða þess valdandi á neinn hátt að tefja málið. Ég tel að það sé talsvert þýðingarmikið fyrir okkur að fá þessi lög sett, og má þá hyggja að því síðar að safna því saman, sem þarna skortir á að mínu mati, og einnig að breyta 12 mílna mörkunum á þann hátt sem ég hef gert aths. um. - Á þessu vildi ég vekja athygli hv. n., ef hún fjallar frekar um málið en orðið er.



Herra forseti. Þetta verða örfáar aths. Ég ætlaði að stytta umr. áðan með því að vísa til þess sem ég sagði við 1. umr. málsins um það frv. sem hér liggur fyrir til umr., og ég ætla að halda mig við það. Ég sagði þá, að mér fyndist frv. mætti vera að ýmsu leyti fyllra og kannske ekki þörf beint á að safna ákvæðum saman eins og í frv. þessu er gert. En ég hef nú skoðað málið betur og komist að þeirri niðurstöðu að rétt væri að safna saman þeim lagaákvæðum sem nú eru þegar í gildi. Þannig er þetta frv., að ég hygg, samið af Hans G. Andersen sem hefur manna mesta eða hvað mesta þekkingu á alþjóðarétti og þá einnig íslenskum rétti í þessum málum eftir 30 ára starf að þeim. Hv. þm. Friðrik Sophusson, 5. landsk. þm., sýndi mér, áður en ég flutti framsöguræðu, niðurstöður sem hann hafði komist að um aths. sem hugsanlegt væri að gera við frv. Að sjálfsögðu hefur hvorki mér né öðrum - og jafnvel ekki honum - gefist nægilegur tími til að kynnast efni þeirra. En ég hygg að það hafi vakað fyrir þeim, sem frv. samdi, að halda sig við það sem þegar væri í lögum, þegar landhelgin er undanskilin sem er auðvitað stækkuð, og að hann hafi þá hugsað sér það þannig að þetta tæki auðvitað eins og öll löggjöf þeim breytingum sem framtíðin kallaði á. Ég hef ekkert á móti því að n. - þó að ég sé ekki þar formaður er ég einn nm. - taki þetta frv. til athugunar milli 2. og 3. umr. og reyni að mynda sér skoðun um hvort rétt sé að taka með þær breytingar sem hér hefur verið bent á bæði af hv. 5. landsk. þm. og eins af hv. 1. þm. Austurl., sem einnig hefur mikla þekkingu á þessum málum. En ég legg áherslu á að það verði eigi gert án samráðs við utanrrh., sent hefur flutt frv., látið semja það og leggur áherslu á að fá það lögfest áður en þessu þingi lýkur. Þetta vildi ég láta koma fram, herra forseti.



Ég vil taka það fram un: fundarhald í hv. þd., að ekki er gert ráð fyrir kvöldfundi. En ég vil taka það strax fram, að á morgun verður fundur í d. og þá er svo ráð fyrir gert að gefið verði hlé til þingflokksfunda milli 4 og 5, en annars standi deildarfundur linnulaust og vafalaust verður þá kvöldfundur. Eru hv. þdm. beðnir um að sækja fast fundi, því að nú verða atkvgr. látnar ganga fram á nótt ef þess er þörf, enda hygg ég að þdm. og mér sýnist að þeir hafi raunar of lengi lónað í meinleysi um afgreiðslu mála.



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 606 mælir meiri hl. heilbr.- og trn. með samþykkt frv. til l. um breyt. á lögum nr. 67/1971, um almannatryggingar, með þeirri brtt. sem þar kemur fram. Matthías Bjarnason mun væntanlega gera grein fyrir afstöðu sinni við umr. Þegar n. fékk frv. til meðferðar var leitað umsagnar Tryggingastofnunarinnar á frv., en í bréfi tryggingaráðs segir m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Það er viðurkennd staðreynd að meðferð með sól- og sjóböðum getur verið mjög gagnleg mörgum, en ekki öllum psoriasissjúklingum. Það hvort rétt sé að sjúkratryggingar kosti eða taki þátt í kostnaði við ferðir til sólarlanda í þessu skyni getur verið undir því komið hvort unnt sé að takmarka slíka ástæðu við þau tilfelli þar sem um brýna þörf er að ræða og tryggja að sú meðferð, sem sjúklingurinn fær í ferðinni, sé með þeim hætti að árangur verði sem bestur. Tryggingastofnunin hefur leitað upplýsinga frá Danmörku, Noregi og Svíþjóð um afstöðu sjúkratrygginga til hlunninda af því tagi sem frv. gerir ráð fyrir. Upplýsingar hafa borist frá Noregi og Danmörku og sýna að í báðum þessum löndum, og reyndar í Svíþjóð líka, kosta sjúkratryggingar loftslagsmeðferð við psoriasis og reyndar fleiri sjúkdómum, en með allt öðrum hætti en haft er fyrir augum í frv. Í báðum löndunum hefur verið samið um vistun psoriasissjúklinga á tilteknum stöðum: í Noregi um 105 pláss á stað nálægt Dubrovnik í Júgóslavíu og í Danmörku um vistun á tilteknum stað í Ísrael við Dauðahafið. Á báðum stöðunum er læknir og eitthvert hjúkrunarfólk frá heimalöndunum til þess að líta eftir meðferðinni. Umsóknir um vistun og val á sjúklingum til vistunar er háð allströngum skilyrðum. Í báðum löndunum er meðferð á kostnað sjúkratrygginga einskorðuð við áður á minnsta meðferðarstaði. Í frv., sem fyrir Alþ. liggur, er gert ráð fyrir því, að tiltekinn styrkur til utanfarar verði greiddur sjúklingum sem teljast hafa þörf fyrir vistun á húðsjúkdómadeild ella, síðan sé sjúklingurinn látinn um það, hvernig hann hagar ferð sinni, og auðna látin ráða hvernig hún nýtist honum til heilsubótar. Aðferð Dana og Norðmanna hefur þann kost að veita betri tryggingu fyrir árangri þar sem meðferðin er undir eftirliti kunnáttufólks og sjúklingar þurfa að hlíta nokkrum aga, t. d. í sambandi við áfengisneyslu sem talin er sérstaklega neikvæð þessum sjúkdómi.“ Síðan segir: „Tryggingaráð er meðmælt því, að gefinn verði kostur á meðferð psoriasissjúklinga í alvarlegri tilfellum með sjó- og sólböðum við góð skilyrði, en ræður til þess að það sé ekki með veitingu ferðastyrks, heldur farnar svipaðar leiðir og Norðmenn og Danir hafa farið. Ef horfið verður að því ráði að veita psoriasissjúklingum ferðastyrki til sólarlandaferða þykir eðlilegt að tryggingaráð úrskurði um slíka styrki að fenginni umsögn húðsjúkdómadeildar Landspítalans. Ef miða má við fólksfjölda, sem ekki er víst, svarar sjúklingafjöldi Norðmanna til þess að ca. 32 íslenskir sjúklingar fengju þessa meðferð ár hvert eða 6 í einu miðað við 5 mánaða meðferðartíma. Óhugsandi er að íslenskt starfslið sjái um meðferð svo fárra, en trúlegt að hægt sé að semja um hæfilega mörg pláss þar sem líkar lækningar eru skipulagðar.“ Að lokum segir: „Bent er á, að upp geti komið þrýstingur af hálfu fleiri sjúklingahópa um loftslagsmeðferð. Í Noregi gildir svipað fyrirkomulag að því er varðar gigtsjúkdóma og er það mun stærra mál. E. t. v. má ætla að betri aðstaða sé til meðhöndlunar hluta af gigtsjúklingum hér en í Noregi. Astma- og ofnæmissjúklingar eru hópur sem hugsanlega mundi knýja á um hliðstæða fyrirgreiðslu. Í Noregi hefur enn ekki verið tekin upp sérmeðferð á slíkum sjúklingum.“ Í framhaldi af afstöðu tryggingaráðs ákvað n. að fela Tryggingastofnun ríkisins að kanna möguleikana á að psoriasissjúklingar hér á landi kæmust inn í sama kerfi og gildir í Noregi og Svíþjóð, þ. e. a. s. að íslenskir psoriasissjúklingar fengju aðgang að meðferðarstofnunum í sólarlöndum. N. hefur borist bréf Tryggingastofnunarinnar sem svar við þessu, þar sem efnislega er sagt að Tryggingastofnunin hafi kannað hjá Helsedirektoratet í Osló um samvinnu við það um slíka vistun. Rætt var um 6–7 rúm fyrir þann tíma sem stofnunin hefur samning um, þ. e. um fjögurra vikna vistun 35–40 sjúklinga á ári. Var þessari málaleitan vel tekið af hendi Norðmanna, en ekki liggur enn fyrir hve mörg pláss gæti endanlega verið um að ræða eða nánar um skilyrði ef til samvinnu kæmi við Norðmenn. Upplýsingar komu fram um að kostnaðurinn við meðferð í Júgóslavíu á árinu 1978 fyrir fjögurra vikna dvöl var 6500 norskar kr., en þá var ferðakostnaður frá Osló innifalinn. Eru það um 415 þús. ísl. kr. á núverandi verðlagi á hvern sjúkling eða samtals 14–15 millj. árlega fyrir 35 sjúklinga. Hér er að vísu um verulega meiri kostnað að ræða en gert var ráð fyrir í frv. Bent var á í grg. að greiða hluta ferðakostnaðar eða um 150 þús. í ferðastyrk, en þar ekki gert ráð fyrir slíkum heilsustöðvum sem hér er bent á, sem gerir meðferðina mun dýrari. N. var sammála því áliti tryggingaráðs, að ef sama fyrirkomulag kæmist á og í Noregi og Svíþjóð fengist mun betri og öruggari trygging fyrir að slíkar ferðir væru ekki misnotaðar, auk þess sem betri bati og árangur hlyti að nást á heilsustöðvum sem væru undir eftirliti lækna og hjúkrunarfólks. Ef aftur á móti væri um beina ferðastyrki að ræða væri ekkert eftirlit með hvernig slík meðferð nytist psoriasissjúklingum til heilsubótar. Þótt enn hafi ekki borist endanlegt svar frá Noregi um slíka samvinnu við Norðmenn, sem ég áðan nefndi, taldi meiri hl. n. rétt að slíkt ákvæði væri fyrir hendi í almannatryggingalögunum ef slík samvinna fengist, ef ekki nú, þá þegar slíkir möguleikar sköpuðust. Því mælir meiri hl. n. með eftirfarandi breytingu á frv. og samþykkt þess: „Á eftir h-lið 39. gr. laganna komi nýr stafliður, i, er orðist svo: Að greiða kostnað samkv. nánari ákvörðun tryggingaráðs vegna psoriasissjúklinga, sem að mati sérfræðinga þurfa að leita læknishjálpar á meðferðarstofnunum psoriasissjúklinga erlendis sem komi í stað sjúkrahúsvistar. Tryggingaráð setur nánari reglur um greiðslufyrirkomulag og skiputag slíkra ferða, auk hámarksfjölda psoriasissjúklinga sem árlega geti notið slíkrar fyrirgreiðslu.“ Eins og fram kemur í brtt. er um verulega breytingu á fyrirkomulagi slíkra ferða að ræða frá því sem upphaflega var gert ráð fyrir í frv., en þar var kveðið á um ferðastyrki til psoriasissjúklinga sem nánar yrðu ákveðnir af tryggingaráði án annarra afskipta almannatrygginga af fyrirkomulagi og eftirlits með slíkum ferðum. N. telur að með ákvæði eins og í brtt. felst sé þessum málum mun betur fyrir komið, og þó að um meiri kostnað sé að ræða en að greiða slíkt í formi ferðastyrkja hljóðar ákvæðið upp á að greiðsla kostnaðar, sem af þessu fyrirkomulagi hlytist, sé nánar ákveðin af tryggingaráði, þannig að í höndum tryggingaráðs væri hvort um væri að ræða að greiða að fullu allan kostnað við slíka ferð eða einungis kostnað á sjálfri meðferðarstofnuninni. Einnig væri í höndum tryggingaráðs ákvörðun um árlegan fjölda þeirra, sem slíkrar fyrirgreiðslu nytu, í samráði við sérfræðinga, og skipulag á slíkum ferðum væri einnig í höndum tryggingaráðs. Það er rétt að benda á að lokum að Norðmenn telja að ferðir á meðferðarstofnanir í Júgóslavíu hafi borið verulegan árangur, þann besta sem völ er á til að halda þessum sjúkdómi verulega niðri og þar með auka vinnugetu þessa fólks. Þó sjaldnast sé um varanlegan bata að ræða er loftslagsmeðferð bersýnilega mun árangursríkari og æskilegri en þær meðferðir sem psoriasissjúklingar hljóta - óþægilegar tjörumeðferðir - á sjúkrahúsum og skila áberandi minni árangri. Meiri hl. n. mælir með samþykkt frv. með þeirri brtt., sem ég gat um, á þskj. 606.



Herra forseti. Sex þm. í heilbr.- og trn. fluttu frv. þetta um breyt. á l. um almannatryggingar snemma á þessu þingi, en ég var eini nm. sem vildi ekki flytja frv. Ástæðan var ekki sú, að ég væri alfarið á móti að greiða ferðastyrki til psoriasissjúklinga sem nauðsynlega þurfa að mati sérfræðinga að njóta hlýrra loftslags, heldur hitt, að ég tel að flutningur frv. í þessa átt verði að skoðast í heildarljósi þess hverju á að breyta í tryggingalöggjöfinni, en taka ekki út tiltölulega fámennan hóp og setja á þann veg hjá sjúklinga sem þurfa jafnvel ekkert síður að leita lækninga með loftslagsmeðferð. Þá get ég nefnt einn mjög fjölmennan sjúklingahóp, gigtarsjúklinga sem vafalaust þyrftu á að halda loftslagsmeðferð. Mun vafalaust ekki standa á sérfræðingum í þeim efnum að staðfesta það. Auk þess er um ýmsa fleiri að ræða. Lítum á þessi mál í heild. Í löggjöf okkar um almannatryggingar eru þau ákvæði um kostnað sjúklinga, sem þurfa að leita læknishjálpar erlendis og eru taldir ekki fá þá læknishjálp hér heima, að leggja verður fyrir sérstaka nefnd á vegum Tryggingastofnunar ríkisins hvort ferð er leyfð, en ef hún er farið í mikilli skyndingu verður að taka ákvörðun um það síðar, hvort tryggingarnar greiða kostnað af henni eftir settum reglum og lögum. Hér er um sjúklinga með ákveðna sjúkdóma að ræða, sérstaklega þó hjartasjúklinga sem þurfa að fara til uppskurðar erlendis, og þá fer eftir settum reglum. Þegar tekinn er til hópur sjúklinga með einhvern ákveðinn sjúkdóm hlýtur annar hópur að koma á eftir, það er útilokað annað, enda væri annað ekki sanngjarnt. Ég er mjög opinn fyrir því að hlutverk sjúkratrygginganna verði stærra í anda frv. Frv. hefur verið breytt af flm. Ég tel að sú breyting sé til bóta frá upprunalegu frv. að bæta við h-lið í 39. gr. almannatryggingalaganna að greiða kostnað samkv. nánari ákvörðun tryggingaráðs vegna psoriasissjúklinga sem að mati sérfræðinga þurfa að leita læknishjálpar á meðferðarstofnunum psoriasissjúklinga erlendis sem komi í stað sjúkrahúsvistar. Tryggingaráði er svo ætlað að setja nánari reglur um greiðslufyrirkomulag og skipulag slíkra ferða, auk hámarksfjölda psoriasissjúklinga sem árlega geti notið slíkrar fyrirgreiðslu. Ég er á því, að ekki sé hægt að taka upp að fara að styrkja hvern einasta mann með þennan sjúkdóm til ferðar til sólarlanda. Hlutverk sjúkratrygginganna er að greiða fyrir sjúklingum til læknismeðferðar, og því er sú stefna rétt, sem Tryggingastofnunin hefur verið að kanna, og er hún að mínum dómi miklu réttari og eðlilegri, eins og frsm. málsins gat um. Ég vil einnig benda á að lögin um almannatryggingar eru í stöðugri endurskoðun. Þau voru í endurskoðun í þrjú ár. Voru gerðar veigamiklar breytingar í réttlætisátt á síðasta þingi, eins og að taka upp það nýmæli að greiða ferðakostnað innanlands, sem ekki var áður, þegar sjúklingar þurfa að leita sérfræðinga. Kom ekki neitt fram í sambandi við þá endurskoðun um þetta, og áttu þó allir stjórnmálaflokkar fulltrúa í þeirri nefnd. Nú er komin ný nefnd til að endurskoða lögin um almannatryggingar. Ég hef talið það hlutverk slíkrar endurskoðunarnefndar, þar sem allir flokkar og heilbrigðisstjórn eiga fulltrúa, að meta og vega hvað lagt skuli til við ríkisstj. og Alþ. um breytingar á þessari heildarlöggjöf. Ég tel að mörgu leyti óeðlilegt að farið sé að flytja mörg frv. um breytingar á almannatryggingalögunum. Það eru að koma frv. fram síðustu daga frá einstökum þm. Þá spyrjum við: Er þá nokkur ástæða til að hafa endurskoðunarnefnd starfandi? Er ekki best að þm. flytji í formi óska sinna og góðs hjartalags hver um sig breytingar á almannatryggingalöggjöfinni og bíði ekki eftir samræmdum till. eða tilraunum til að fá samræmdar till. um þær breytingar sem Alþ. telur að eigi að gera á tryggingalöggjöfinni? Þetta er mitt sjónarmið. Ég er ekki alfarið á móti því að koma til móts við einstakan hóp sjúklinga. En ég er sannfærður um að það koma fleiri á eftir og þeir spyrja: Hvers eigum við að gjalda? Hvers eiga gigtarsjúklingar að gjalda, sem eru langmannflesti sjúklingahópurinn í þessu landi?



Herra forseti. Enda þótt ég sé einn af flm. frv. vil ég strax lýsa því yfir að ég tel þá nýju gerð, sem varð í meðferð n. í samráði við tryggingaráð og fleiri aðila, betri en þá sem við lögðum fram upphaflega, enda höfum við notið meiri aðstoðar frá sérfróðum mönnum en við höfðum átt kost á þegar frv. var fyrst lagt fram. Ég er þess vegna ánægður með að samstaða náðist í n. að mestum hluta til um að flytja málið í þessari mynd. Í máli hv. 1. þm. Vestf. kom enn fremur í ljós að honum finnst breytingin til bóta. Að því leyti höfum við þó komið til móts við skoðanir hans, sem ég veit að hann hlýtur að meta, og ég sé reyndar á honum að hann gerir það. Það hefur oft verið talað um að þegar einstök atriði eru tekin út úr sé það röng stefna, alltaf þurfi að gera allt í einu. En þegar litið er yfir söguna og framkvæmdir hér á landi hefur oftast nær, að ég held, sýnt sig að ef allt á að gerast í senn gerist ekkert. Ég vil segja að ég tel að það sé spor í rétta átt, lítið spor kannske, en þó til heilla, að taka út úr þennan tiltölulega takmarkaða hóp, en hóp þó sem á við verulega heilsufarslega erfiðleika að stríða, og reyna að hjálpa honum til að fá bata á viðurkenndum meðferðarstofnunum, sem um þann sjúkdóm fjalla erlendis, og taka á þann hátt upp sama fyrirkomulag og nágrannar okkar gera. Ég er ekki í nokkrum vafa um að miklu fleiri hópar í þjóðfélaginu þurfa á svipaðri hjálp að halda og ég tel það ekki til galla á frv. að það leiði til þess að fleiri komi á eftir. Ég tel það fremur til kosta, vegna þess að ég álít að allir þeir, sem slíka meðferð þurfa að fá, ættu og þyrftu að fá hana í framtíðinni. En slíkt verður að gerast í áföngum, því að annars komumst við ekki neitt. Öll heilbrigðisþjónusta hér á landi hefur gerst í áföngum. Við sjúkrahús nú eru miklu fleiri deildir en voru fyrir örfáum árum, að ég ekki tali um áratugum, og ef markið hefði verið sett fyrir 40–50 árum á þann hátt að sjúkrahúsin hefðu allar þær deildir sem þau hafa nú, að ég tali ekki um allar þær deildir sem þau þurfa að hafa, efa ég að við hefðum nokkurt sjúkrahús. Það gerist í áföngum að nýjar deildir koma við sjúkrahúsin. Það hefur komið augndeild, háls-, nef- og eyrnadeild, ýmiss konar deildir, hjartadeildir, ég kann ekki að nefna þær allar, en slíkt hefur allt gerst stig af stigi og hefur svo að ég viti enginn gagnrýnt að einni nýrri deild hafi verið bætt við á þeim forsendum að ekki kæmu allar hinar samtímis. Í mínum huga er því hér verið að stíga skref á langri leið, byrjunarskref. Það má vera að það skref kosti nokkurt fé, og ég tel víst að það geri það, en líka kostar nokkurt fé að vista þetta fólk á sjúkrahúsum hér. Það kemur þá og væntanlega til frádráttar að mikið fé sparast ef þetta fólk fær varanlega bót meina sinna. Þá þarf það ekki að íþyngja heilsufarsþjónustunni hér á landi framar af þessum sökum. Það er alveg rétt hjá hv. 1. þm. Vestf., sem þekkir tryggingamál auðvitað mjög vel og ég veit að er velviljaður þeim, að tryggingalögin og almannatryggingarnar eru í stöðugri endurskoðun, og þau eiga að vera það af þeim ástæðum sem ég hef verið að gera grein fyrir, af því að við þurfum að bæta við nýjum deildum, nýjum aðferðum og nýjum tækjum og á þann hátt öðlast tækifæri til að lækna fleiri sjúkdóma. En ég tel ástæðulaust, þó að lögin séu í stöðugri endurskoðun, að bíða eftir endurskoðun sem aldrei á að taka enda. Þess vegna verðum við að fá að breyta lögunum þegar okkur finnast sérstakar og ríkar ástæður til. Ég ætlaði ekki að hafa um þetta langt mál. Mér heyrist allir nm. a. m. k. vera velviljaðir í garð frv., einnig sá sem ekki hefur þó skrifað undir nál. Hann viðurkennir að hér sé mannréttinda- og réttlætismál. Þó að hann vildi skipa því með öðrum hætti hygg ég að ekki sé grundvallarágreiningur við hann heldur um þetta mál.



Herra forseti. Í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna segir að teknir skuli upp beinir samningar ríkisvalds og bænda um verðlagningu landbúnaðarafurða og kjaramál bændastéttarinnar. Þetta hefur lengi verið ósk bænda, en ekki náðst um það samstaða. Þó hafa framleiðsluráðslögin verið í endurskoðun með tilliti til þessarar breytingar um nokkurt skeið. Fyrrv. landbrh. skipaði nefnd í þessu skyni. Sú nefnd skilaði áliti fyrir u. þ. b. tveimur mánuðum. Nefndin klofnaði í áliti sínu. Álit nefndarinnar hefur síðan verið til umræðu í samstarfsnefnd þingflokkanna sem tilnefnd var að ósk minni fyrir nokkru, en samstaða hefur ekki náðst um að flytja það frv. í heild sinni. Ég vil taka það fram, að skoðun mín er að þessi 32 ára gömlu lög þurfi endurskoðunar í mörgum atriðum, og ég geri ráð fyrir að þeirri endurskoðun verði haldið áfram. Hins vegar er það atriði sem hér um ræðir, beinir samningar bænda og ríkisvaldsins, það sem einna brýnast er eins og nú er ástatt. Varð því sú niðurstaða að flytja það sérstaklega og þá breytingu eina við framleiðsluráðslöggjöfina eins og hún er nú orðin. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að ríkisstj. skipi þrjá fulltrúa í Sexmannanefnd sem ákveða skal afurðaverð til framleiðenda og verð landbúnaðarafurða í heildsölu og smásölu samkvæmt ákvæðum framleiðsluráðslöggjafarinnar. Tekið er fram að ríkisstj. er skylt að skipa menn þessa með hagsmuni neytenda í huga, og má segja að þar sé reynt að mæta því sjónarmiði sem liggur að baki skipun Sexmannanefndar eins og hún er nú. Sú önnur breyting er gerð með 2. gr. frv., að fellt er niður ákvæði laganna um afskipti sáttasemjara ef meiri hl. næst ekki í Sexmannanefnd. Reynslan hefur sýnt að það ákvæði er ekki mikils vert í því sambandi, og þykir því rétt að ágreiningi verði vísað beint til yfirnefndar, eins og gert er ráð fyrir í gildandi lögum eftir að sáttasemjari hefur fjallað um málið, enda má segja að það atriði verði síður mikilvægt þegar beinir samningar eru upp teknir með ríkisvaldi og bændasamtökum. Ég sé ekki ástæðu til að hafa langa framsögu um þetta mál. Beinir samningar bænda og ríkisvalds hafa lengi verið til umræðu og mönnum vel kunnar. Þó vil ég geta þess, að eins og nú er ástatt í málefnum landbúnaðarins verður það enn mikilvægara en áður hefur verið að slíkar viðræður geti hafist hið fyrsta. Ljóst er að Sexmannanefnd þannig skipuð fulltrúum bænda og ríkisvalds hlýtur að taka fyrir sem eitt fyrsta verkefni sitt þann vanda sem að landbúnaðarframleiðslunni og bændum steðjar vegna umframframleiðslu landbúnaðarafurða. Vil ég leyfa mér að gera ráð fyrir að nefndin, ef samþ. verður á Alþ. það frv. sem hér er til umr., taki það mál fyrir og leggi till. um lausn þess fyrir ríkisstj. ekki síðar en n. k. haust. Ég vil í þessu sambandi jafnframt ítreka þá skoðun mína og reyndar skoðun sem hefur komið fram hjá, hygg ég, öllum hv. þm. sem um málið hafa talað, að ekki kemur til mála að bændur beri einir þann mikla vanda sem að steðjar vegna umframframleiðslu, - vanda sem kannske lýsir sér einna best í því, að um væri að ræða tekjuskerðingu á hvert meðalbú sem næmi 1.2 millj. kr. Það mál er að sjálfsögðu tengt þeirri stefnubreytingu, sem um er rætt í landbúnaði, og eðlilegt viðfangsefni beinna samninga bænda og ríkisvalds. Mín skoðun er sú, að meiri hluti þessa vanda hljóti að vera borinn af þjóðfélaginu í heild, um leið og samið er við bændastéttina um stefnubreytingu og ákveðinn samdrátt í framleiðslu landbúnaðarafurða. Herra forseti. Ég leyfi mér að vona að hv. Alþ. sjái sér fært að afgreiða þetta mál fyrir þingslit. Ég undirstrika. að ákaflega mikilvægt er að slíkir samningar geti hafist án tafar. Segja má að án þeirra sé grundvöllur lítill til þeirrar stefnubreytingar sem nú er að unnið. Fylgjast verða að beinir samningar bænda og ríkisvalds og hinar ýmsu aðgerðir ríkisvaldsins, bæði til að leysa aðsteðjandi vanda landbúnaðarins og til að koma þar á stefnubreytingu. Herra forseti. Að lokinni þessari umr. legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Þetta frv. til laga, sem hæstv. landbrh. hefur kynnt, gefur í sjálfu sér ekki tilefni til langra eða almennra umr. um hinn mikla og vandasama málaflokk, landbúnaðarmál. Kjarni málsins er sá, að hér er verið að taka upp beina samninga ríkisvaldsins annars vegar og fulltrúa framleiðenda, þ. e. bænda, hins vegar. Hins vegar er vert að vekja á því athygli - og vekja á því rækilega athygli, að í 1. gr. frv. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. tilnefndir þrjá menn. Fulltrúar ríkisins í nefndinni skulu, auk þess sem þeir gæta þess að fylgt sé ákvæðum 4. gr., gæta hagsmuna neytenda í landinu og er ríkisstj. rétt að velja þá með tilliti til þess.“ Kjarninn er auðvitað sá, að hér er um að ræða tiltölulega einfaldan framleiðsluferil. Öðrum megin á þeim framleiðsluferli eru framleiðendur búvöru og hinum megin eru þeir sem neyta vörunnar og greiða fyrir hana, þ. e. neytendur. Af sjálfu leiðir þess vegna að framkvæmd þessara laga væri undir því komin að ríkisstj. bæri gæfu til þess, og það skal viðurkennt sem rétt sjónarmið, að aðrir þrír væru fulltrúar framleiðendanna, en hinir þrír þar með fulltrúar neytendanna, en ekki kannske tveir af þeim í reynd fulltrúar framleiðendanna, þannig að Sexmannanefndin væri í reynd þannig saman sett að fimm af þeim væru í reynd fulltrúar framleiðendanna, en aðeins einn fulltrúi neytendanna. Kjarni málsins er sá, að eins og 1. gr. er fram sett er það enn óljóst. Hér má greina í gegn það fyrirkomulag sem ekki hefur reynst okkur vel á undanförnum árum. Þess vegna vil ég leggja þunga áherslu á og ítreka þann skilning minn, að þeir þrír fulltrúar, sem ríkisstj. ber að tilnefna, samkv. 1. gr., verði í reynd fulltrúar neytenda, annars helmingsins sem á framleiðsluferlinum er. Auðvitað má leiða af þessu nokkra umræðu um hvernig framleiðslumálum bænda hefur verið skipað. Einhvern veginn hefur það skipast svo að því er varðar þá tilteknu framleiðslu, að landbrh. hafa iðulega í reynd verið fulltrúar framleiðenda, þ. e. a. s. bænda. Engum dytti í hug að það væri skynsamleg skipan mála að sjútvrh. þyrfti endilega að vera útgerðarmaður eða fulltrúi þeirra eða iðnrh. þyrfti endilega að vera iðnrekandi eða fulltrúi þeirra. En af sögulegum ástæðum hafa mál svo skipast á Íslandi, að með þessa tilteknu framleiðslugrein hefur málum svo verið fyrir komið. En allt um það er hér verið að taka upp nýtt fyrirkomulag. Það fyrirkomulag var samþykkt í samstarfsyfirlýsingu núverandi stjórnarflokka. En ég vil enn og aftur ítreka þann skilning minn, að hér sé raunverulega um þá kerfisbreytingu að ræða að þrír séu fulltrúar framleiðendanna, í þessu tilfelli bænda, og hinir þrír séu fulltrúar neytendanna og það sé Sexmannanefndin með jafnvægi þarna á milli sem eigi að komast að niðurstöðu. 2. gr. frv. fjallar svo um hvernig með skuli fara ef stendur járn í járn og niðurstaða fæst ekki. Ég vil segja það enn og aftur, að ég óttast þann skilning einhverra að í reynd eigi þetta að verða Sexmannanefnd fimm fulltrúa framleiðenda og eins fulltrúa neytenda - eða um það bil - og ef það verður framkvæmdamátinn er um marklausa lagasetningu að ræða. Neytendur eru veigamikill þáttur alls landbúnaðardæmisins, og ég lít svo á, að hér sé verið að samþykkja helmingsaðild þeirra að Sexmannanefnd.



Herra forseti. Frv. felur aðeins í sér breytingar á samningsformi um ákvörðun búvöruverðs og er tilgangur frv. að teknir verði upp samningar á milli fulltrúa bænda annars vegar og fulltrúa ríkisvaldsins hins vegar. Þetta er gert með eins litlum breytingum á lögum og ég hygg að unnt sé. Kunnugt er að í till. þeirri til þál., sem ég og fleiri sjálfstæðismenn höfum lagt fram, er lagt til að framleiðsluráðslögum sé breytt í þessa átt. Þar er að vísu um að ræða þátt í miklu meiri og veigameiri breytingum á þeim lögum en hér er gert ráð fyrir og skal ég ekki rekja það frekar hér. Í sambandi við þetta mál má segja að auðvitað má deila um það form sem hér er sett upp, en ég hygg að sá tilgangur frv. að taka upp samninga um búvöruverð milli bænda annars vegar og ríkisvaldsins hins vegar sé þess háttar að ekki sé ástæða til að deila um hann. Ég fyrir mitt leyti hlýt að lýsa fylgi við þann tilgang frv., enda þótt, eins og ég hef sagt, megi deila um það form sem er valið.



Herra forseti. Ég mun verða stuttorður um það frv. sem hér er til umr., en kemst þó ekki hjá að gera smáaths. við það. Eins og fram kom í ræðu hæstv. ráðh. er frv. bein afleiðing af samstarfsyfirlýsingu ríkisstj. um að beinir samningar verði teknir upp á milli fulltrúa bænda annars vegar og ríkisvaldsins hins vegar. Ég vil í því sambandi benda á, að ég tel að með þessum hætti sé verið að skapa gífurlega erfiðleika hér á landi. Ég held að ríkisvaldið geti aldrei haft þá samningsaðstöðu í þessu máli sem eðlilegt og jafnvel æskilegt er að það hafi í slíkum málum. Bændur eru framleiðendur. Það er óeðlilegt að ein stétt framleiðenda hér á landi nái þeim réttindum að geta ákveðið verð með beinum samningum án þess að tryggt sé að sjónarmið annarra komi til. Mér er að vísu ljóst að gert er ráð fyrir að fulltrúar ríkisvaldsins séu á einhvern hátt með hönd í bagga, sem ekki er skýrt nánar a. m. k. í lagagr. hvernig eigi að verða. Eins og allir vita gilda nú lög um svokallaða Sexmannanefnd, sem hefur reyndar verið óstarfhæf um hríð. Þess ber þó að geta, að tilvonandi framkvæmdastjóri Alþýðusambands Íslands og fyrrverandi hagfræðingur Vinnuveitendasambandsins náðu um þetta atriði samkomulagi á sínum tíma í nefnd sem skipuð var til að vinna að þessum málum. Í samkomulagi þeirra var gert ráð fyrir að verðmyndunarkerfi landbúnaðarins væri í svipuðu horfi og gildir um sjávarútveginn, þannig að þrír væru tilnefndir af neytendum, þrír af framleiðenda hálfu og einn af hálfu ríkisvaldsins. Er það að mínu viti miklu betri aðferð, þó auðvitað megi ekki skoða þessi mál sem úrlausnaratriði til frambúðar, heldur sem bráðabirgðaatriði á meðan hagir landbúnaðarins eru eins og nú háttar. Hv. þm. Vilmundur Gylfason, 7. þm. Reykv., tók til máls við þessa umr. og sagðist, að mér skildist, styðja frv. ef þess væri gætt, sem stendur í 1. gr. frv., að ríkisstj. tilnefndi fulltrúa neytenda í slíka nefnd. Ég held að þannig sé með of einföldum hætti sloppið frá málinu. Ég óska eftir að n., sem fær þetta mál til meðferðar, kynni sér þær hugmyndir sem ég hef lýst og komu fram í samstarfi þeirra tveggja aðila sem ég sagði frá. Þess skal að lokum getið, að sjálfstæðismenn - allmargir úr þingflokknum - hafa flutt þáltill. þar sem getið er um að beinir samningar skuli teknir upp við ríkisvaldið „fyrst um sinn“, eins og það er orðað. Í grg. með þeirri þáltill. er tekið fram að nokkrir aðilar í þingflokknum hafi fyrirvara um það atriði. Ég vil hér og nú lýsa því yfir, að ég er einn þeirra aðila sem hafa um það fyrirvara. Ég ítreka eindregnar óskir mínar um að fundinn verði annar og geðslegri háttur á þessu máli í n.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., er eitt af þeim frv. sem flutt eru í samræmi við þau fyrirheit sem ríkisstj. gaf launþegasamtökunum samfara þeim ráðstöfunum sem gerðar voru í efnahagsmálum 1. des. s. l. Meginbreytingin frá eldri lögum felst í síðustu mgr. 1. gr., en hún er þannig, með leyfi forseta: „Þegar dagvinnu er skilað með 8 stunda vinnu á dag frá mánudegi til föstudags skal næturvinna taka við á föstudögum strax og lögboðinni eða umsaminni vinnuviku er lokið.“ Í aths. með frv. því til breyt. á lögum um 40 stunda vinnuviku, sem hér er nú til umr., er tekið fram, að tilgangur þess sé tvíþættur. Því er annars vegar ætlað að leiðrétta ákveðið misrétti, sem nú er orðið með launþegum þessa lands, og hins vegar að verka sem hemill á þá óhóflega miklu yfirvinnu sem tíðkast hér á landi og allir ábyrgir menn viðurkenna að sé stórfellt vandamál. Ef ég vík fyrst nánar að síðara atriðinu, skal það fúslega viðurkennt að hér er ekki stigið neitt tímamótaspor í átt til raunverulegrar vinnutímastyttingar, aðeins lagt á vogarskálarnar lítið lóð sem engri byltingu mun valda, en vegur þó óumdeilanlega eitthvað og gerir það réttu megin á voginni. Ég ætla að allir þm. séu á einu máli um að vinnutími hér á landi sé óhóflega langur og að því beri að stefna að draga úr honum þar sem slíks er kostur og ekki síst af þeim sökum að ýmislegt bendir til þess, að sömu eða svipuðum afköstum megi ná með aukinni hagræðingu og skipulagi þótt eitthvað sé dregið úr lengd vinnutímans. Það eru svo sjálfsagt skiptar skoðanir um hver sé hin rétta leið að því marki og hvort hana beri að fara í stórum áföngum eða stuttum skrefum. Ég tel að jöfn og sígandi þróun sé yfirleitt vænlegust til árangurs í þessum efnum. Í því ljósi bið ég hv. alþm. að skoða þann þáttinn í rökstuðningi með samþykkt frv. sem lýtur að styttingu vinnutíma í landinu. Ég sagði áður að tilgangur frv. væri öðrum þræði að leiðrétta ákveðið misrétti í kjörum launafólks. Að mínu mati er þar um hreint sanngirnismál að ræða. Í aths. með frv. er skýrt hvernig lög um 40 stunda vinnuviku, nr. 88 frá 1971, urðu þess valdandi að sumir launþegar gátu þurft að vinna eftirvinnu í tvær stundir eftir að vinnuvikunni var að fullu lokið, en hjá öðrum tók næturvinna strax við, eins og tíðkast hafði til þess tíma. Við þá óeðlilegu tilhögun hafa launþegasamtökin aldrei getað sætt sig og leitað þráfaldlega eftir leiðréttingu á því atriði í almennum kjarasamningum. Hafa fjölmennir launþegahópar þegar fengið viðurkenningu vinnuveitenda sinna á þeirri kröfu, þ. á m. öll hin stóru aðildarfélög innan málm- og skipasmíðaiðnaðarins, starfsmannafélögin í ríkisverksmiðjunum og hjá álverinu í Straumsvík. Fer þá, þegar svo er komið, best á því að þessi regla verði almennt látin gilda, en sú hending, sem því getur oft ráðið hvaða vinnuveitanda menn fái, hætti að ráða úrslitum um hvort menn þurfi að sæta skertu álagi á laun sín eftir að þeir hafa skilað af sér fullri vinnuviku. Í aths. með frv. er að því vikið, að á það megi líta sem fyrsta skrefið að því marki að öll eftirvinna verði felld niður í áföngum. Ljóst er að næsta skrefið að því marki verður ekki stigið á þeim forsendum að jafna þurfi misrétti sem orðið er í þjóðfélaginu. Það hlýtur að skoðast sem framhald þeirrar viðleitni, sem ég áður ræddi um, að draga úr hinum langa vinnutíma sem stundum er raunar nefndur vinnuþrælkun og með nokkrum rétti. Hvenær þær aðstæður verða fyrir hendi í þjóðfélaginu að slík breyting sé í raun til þess fallin að ná tilgangi sínum verður ekki fullyrt um á þessari stundu. Í því efni verður framtíðin að skera úr. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til félmn. hv. Nd. með ósk um að hún vinni fljótt, þannig að frv. geti orðið að lögum fyrir þinglok. Einnig leyfi ég mér að leggja til að því verði vísað til 2. umr.