Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Í áliti nefndarinnar á þskj. 48 er flest tekið fram, sem segja þarf alment um þetta mál. Það er fremur auðvelt að samræma í einum lagabálki öll fyrirmæli um kosningar í bæjar- og sveitarmálum, því þar geta sömu ákvæði átt við, og að áliti nefndarinnar hefir þetta tekist hjer allvel í þessu fyrsta frv., er liggur fyrir hv. deild um endurskoðaða sveitarstjórnarlöggjöf. En vænta má, að erfiðlegar gangi að samræma ýms vandasöm ákvæði laganna, sem verða seinna tekin til meðferðar, enda þarf mikils við, eins og sjest á því, að núgildandi ákvæði um þau efni finnast nú í ekki færri en 16 lögum. - Eins og nál. ber með sjer, hefir nefndin gert ýmsar till. til breytinga á frv., er hún leggur til, að verði samþ. Og þegar hún hafði rjett lokið við að gera þessar till. og undirskrifa nál., barst henni brjef frá bæjarstjórn Reykjavíkur með ýmsum till. viðvíkjandi þessu máli. Gat nefndin ekki sint þeim að sinni, af því þær komu svo seint til hennar. En að sjálfsögðu athugar hún brtt. þessar fyrir 3. umr. málsins. 1. brtt. nefndarinnar er við 3. gr. frv. Nefndin vill, að ógiftum konum a. m. k. sje jafnskylt og karlmönnum að taka við kosningu í sveitarstjórn og bæjarstjórn, og telur ástæðulaust, að þær geti skorast undan því. Hafa oft heyrst raddir um það frá konum, að þær þykjast nú afskiftar um völd og áhrif í opinberum málum. Og jeg er fyrir mitt leyti svo frjálslyndur, að jeg vil ekki, að þær hafi nokkra átyllu til slíkra kvartana. enda er það víst, að konur eiga oft eins hægt með að sinna, opinberum málum eins og karlmenn, og er því óþarft að gefa þeim með lögum rjett til þess að víkja sjer undan því. 2. brtt. er við 4. gr. Það liggur í augum uppi, að ef sýslunefnd á að úrskurða um kjörgengi manna til hreppsnefndar, þá getur slíkt dregist of lengi eða valdið óþarfa fyrirhöfn. Nefndin leggur því til, að í stað „sýslunefndar“ í niðurlagi 1. málsgr. komi :sýslunefndaroddvita. Í 6. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að hver hreppsnefnd sje skipuð 3–5 mönnum. Nú er það kunnugt, að í ýmsum stórum hreppum eru 7 menn í hreppsnefnd, og munu menn ekki vilja breyta því. Leggur nefndin því til, að tala hreppsnefndarmanna sje 3–7, eins og verið hefir, og að leyft sje að hækka tölu hreppsnefndarmanna úr 3 í 5 og 5 upp í 7. Þá vill nefndin, að það, sem stendur milli sviga í 6. gr. frv., falli í burt, því að ætla má, að allir sjái sjálfir, hver er meiri hluti af 3, 5 eða 7. Viðvíkjandi 7. gr. leggur nefndin til, að í stað „hreppskilaþingi á vori“ komi vorhreppaskilaþingi. Þykir henni hitt helst til fornt orðalag. Brtt. nefndarinnar við 8. gr. frv. er gerð til þess að það sje ljóst, að ætlast sje til þess, að kjörskrár til sveitarstjórnarkosninga o. s. frv. sjeu gerðar á hverju ári. Ennfremur leggur hún til viðvíkjandi kærum út af misfellum á kjörskrá, að þær skuli sendast sveitar- eða bæjarstjórn, í stað kjörstjórnar, sem frv. gerir náð fyrir, því það er reynsla fengin fyrir því, að kjörstjórnir eru ekki kosnar nema þau ár, sem kosningar eiga að fara fram. Við 11. gr. frv. leggur nefndin til. að orðin „nafns af“ á síðari staðnum í 3. málsgr. falli burt. Þá þótti nefndinni 12. gr. frv. ekki nógu skýr, þar sem talað er um kjörmiða. Eftir frv. má gera ráð fyrir því, að menn með sama nafni standi á lista án þess að það sjáist, við hvern sje átt í hvert sinn. Úr þessu vill nefndin bæta með því að orða síðustu málsgrein þannig: Eigi má annað á seðil letra en nú var mælt, nema nauðsyn sje til aðgreiningar samnefndum mönnum. Þá vill nefndin breyta þar, sem stendur „kosningargerðir“ í 14. og „kosningargerð“ í 16. gr. frv., og setja í þess stað: „kosningarathafnir“ og „kosningarathöfn“. Kann hún betur við það orðalag, enda virðist „kosningargerð“ eiga betur við það, sem bókað er um athöfnina, heldur en að það standi sem heiti á henni. Þá þykir nefndinni ekki nógu skýr forsögn 15. gr. um það, hversu kosning skuli fara fram þegar kosið er eftir seðlum. Leggur hún því til, að bætt sje við á eftir 3. málsgrein: og gæti þess að láta engan sjá, hvað á seðlinum stendur, og að ekki megi láta seðilinn í kassann, ef þess er ekki gætt. Ennfremur vill nefndin orða upp 19. gr. frv. Í 20. gr. frv. er ekki gert ráð fyrir því, að kosning standi yfir nema eina klukkustund, sje kosningin munnleg. En nefndin vill leggja til, að hún skuli samt standa a. m. k. 2 stundir, í samræmi við skriflega eða leynilega kosningu. Við 24. gr. gerir nefndin samskonar brtt. og í 15. gr., til að tryggja það, að kjósandi láti engan sjá, hvað á seðli stendur eftir það að hann hefir kosið. Í upphafi 29. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að atvrh. skuli ákveða um, hvort fram megi fara hlutbundnar kosningar í hreppsnefnd. Það þótti nefndinni óþarft, að hver hreppsnefnd á landinu, sem vildi nota slíka kosningaraðferð, þyrfti að fara með slíkt í stjórnarráðið, svo hún leggur til, að í stað „atvinnumálaráðherra“ komi: sýslunefndaroddviti. Í 30. gr. frv. er talað um, að semja skuli sjerstakar kjörskrár við kosningar borgarstjóra eða bæjarstjóra. En nefndin lítur svo á, að við slíkar kosningar beri að nota sömu kjörskrár og við bæjarstjórnarkosningar, og telur þetta því óþarft. Við 31. gr. frv. vill nefndin, að í stað „sýslunefndar“ komi: oddvita sýslunefndar. Lengsta brtt. nefndarinnar er við 32. gr. frv. Þar vill nefndin leggja það til, að seinni málsgreinin falli niður, en inn verði sett brtt. nefndarinnar, því hún telur ekki rjett í svona lögum að vísa í önnur lög, sem kunna að breytast er minst varir, heldur beri að taka slík ákvæði beint upp í lögin. Í 34. gr. er gert ráð fyrir því, að minni hluti sýslunefndar gangi fyr úr, en meiri hluti síðar. En nefndin kann betur við, að þessu sje breytt þannig, að meiri hlutinn gangi fyr úr, svo sem gert er ráð fyrir í hreppsnefndum og bæjarstjórnum. Jeg tel svo óþarft að hafa framsögu þessa lengri. Nefndin hefir átt tal við hæstv. atvrh. (MG), og býst jeg við því, að hann geti fallist á þær brtt., sem hún leggur hjer með fyrir hv. deild.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg leyfi mjer að þakka hv.allshn. fyrir góða afgreiðslu þessa máls. Og þar sem búið er að gera grein fyrir till.hv. nefndar, og jeg hefi líka átt tal um þær við hana áður, þá sje jeg ekki ástæðu til þess að ræða um þær frekar, enda hefi jeg gengið inn á þær flestar við hv. nefnd. Þó vil jeg minnast hjer á tvær till. hennar, ekki af því, að jeg sje þeim sjerstaklega mótfallinn, heldur til skýringar. Það er þá fyrst 2. brtt. nefndarinnar, að í stað „sýslunefndar“ komi: oddvita sýslunefndar. Í frv. var raunar gengið út frá því, að sýslumaður úrskurðaði sjálfur til bráðabirgða, en fengi samþykki sýslunefndar á eftir. Jeg get því felt mig við þá breytingu. Hitt atriðið er þetta, að konum skuli vera óheimilt að skorast undan kosningu í sveitar- og bæjarstjórn. Mjer finst rjett að lofa konum að hafa þessi rjettindi áfram, að mega skorast undan slíku. Þó tel jeg til bóta, að giftum konum skuli vera heimilt áfram að nota þennan rjett. Annars eiga konur fulltrúa hjer í deildinni, og skal jeg í þessu atriði beygja mig fyrir því, sem hann leggur til, þó jeg teldi rjettast að lofa konum að halda þessum rjettindum áfram. Það er alls ekki nauðsynlegt, að rjettindi og skyldur fylgist að í þessu atriði.



Jeg lít svo á, að þótt það kunni að hafa komið fyrir, að konur hafi skorast undan kosningu í bæjar- og sveitarstjórnir, þá sje engin nauðsyn að ákveða þann rjett með lögum. Jeg hefi heyrt margar konur tala um það sem óþarfa hlífni, enda finst mjer sanngjarnt, að sömu rjettindum fylgi sömu skyldur. Og þó það geti komið fyrir, að konur skorist undan slíkum kosningum af heimilisástæðum, þá eru slíkt lögmæt forföll, og þarf ekki að styðja þau með sjerstökum lagaákvæðum.

Ingvar Pálmason Það var eiginlega aðeins örstutt athugasemd, sem jeg vildi beina til hv. nefndar. Í upphafi 7. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að kosning í hreppsnefnd fari fram á vorhreppaskilaþingi. Í frv. því um útsvör, sem lagt er fyrir þetta þing, er meðal annars lagt til, að reikningsári sveitarfjelaganna sje breytt þannig, að það verði almanaksár, í stað þess, að það hefir verið fardagaár. Verði nú till. þessar samþyktar, þá ætti hreppsnefnd, ef svo fjelli, að fara frá á miðju reikningsári sveitarinnar. Slíkt er auðvitað ófært. En kannske á að skilja svo þetta fyrirmæli um kosninguna, að þó kosið sje svona snemma, þá eigi ekki að skifta um fyr en við nýár. Mjer þykir samt rjett að benda hv. nefnd og hv.þd. á þetta.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Hæstv. atvrh. (MG) álítur 2. brtt. óþarfa. Það held jeg að sje ekki rjett, því að, eins og jeg hefi tekið fram, yrði óþægilega löng bið eftir gildandi úrskurði. Stundum er líka talsverður hiti í þessum málum, og yrði þá síst öruggara að láta sýslunefnd úrskurða um kjörgengið, enda er það ekki svo mikið vald, sem sýslumanni er gefið með þessu, að talist geti nokkuð varhugavert. Það gladdi mig að heyra orð hv. 4. landsk. (IHB). Jeg skyldi ræðu þm. svo, að hann væri ekki linari í kröfunum gagnvart konum en jeg. Öllum rjettindum eiga að fylgja skyldur, og vilji konur hafa þessi rjettindi, á þeim ekki að vera heimilt að skorast undan kosningu. Spurningunum frá hv. 2. þm. S.-M. (IP) mun jeg ekki svara nú, því að hann ætlast til, að nefndin öll geri það: En jeg verð að segja það, að jeg er ekki hnugginn, þó að það komi hjer strax í ljós, að hann, sem hefir fylgt því fast fram, að reikningsár sveitarsjóða væri almanaksárið, skuli fyrstur manna benda á agnúa við það. Ef kjósa þarf hreppsnefnd á öðrum tíma vegna breytingar á reikningsárinu, þá væri það helst í janúar. Annars er ekki þörf fyrir nefndina að athuga þetta. En ef á að breyta til með reikningsár sveitarsjóða, þá er það þeim skyldara, sem bera fram frv. um það eða eru breytingunni hlyntir.

Einar Árnason Jeg get fallist á, að flestar brtt.hv. nefndar sjeu til bóta. Að vísu eru sumar þeirra fremur lítilsverðar og breyta svo sem engu. Jeg mun nú samt fylgja þeim öllum, nema þeirri fyrstu. Í frv. er konum gefinn rjettur til að skorast undan kosningu, en brtt. fer fram á, að aðeins giftar konur öðlist þann rjett. Jeg lít svo á, að aðstaða kvenna til þess að taka þátt í opinberum störfum sje svo miklu erfiðari og verri en aðstaða karlmanna, að ekki sje nema sjálfsagt, að þær hafi þessi rjettindi. Það er fjarri sanni, að hjer sje nokkur rjettur tekinn frá konunum, því að hver kona, sem vill, getur komist að, ef hún á annað borð hefir til þess traust kjósenda sinna. En nú getur vel komið fyrir, þegar kosið er í hreppsnefnd í sveit, að fyrir kosningu verði kona, og ef brtt. er samþykt, ógift kona. Nú er sú sama kona ekki þar viðstödd, og getur því ekki neytt þessa rjettar. Verður hún þá að sætta sig við kosninguna, hversu andstætt sem það er vilja hennar. Sem sagt, jeg vil kvenþjóðinni svo vel, að jeg get ekki verið með þessari brtt.hv. nefndar.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg get ekki sjeð, að það fari neitt í bága hvað við annað, þó að reikningsár sveitarsjóða sje almanaksár og að kosin sje hreppsnefnd á hreppaskilaþingi á vori. Mjer þætti fróðlegt að heyra, hvað liggur til grundvallar fyrir ágreiningi út af þessu, því að þetta tvent þarf alls ekki að reka sig á. Jeg vildi því gjarnan heyra, hvaða ástæðu hv. 2. þm. S.-M. (IP) hefir fram að færa máli sínu til stuðnings.

Ingvar Pálmason Jeg skal verða við tilmælum hæstv. atvrh. (MG). Jeg hjelt raunar, að hann skildi, að það hlýtur altaf að valda óþægindum, að hreppsnefndaskifti verði á miðju reikningsári, en svo myndi verða, ef ákvæði 7. gr. þessa frv. stendur óbreytt og frv. það um útsvarsskyldu, sem liggur fyrir þinginu, nær að ganga fram eins og það nú liggur fyrir, þ. e., að reikningsár hreppa verði almanaksárið. Það getur verið, að það sje tilætlunin, að þó að hreppsnefndarkosning fari fram á vorhreppaskilum, taki hin nýkosna hreppsnefnd ekki sæti fyr en um næstu áramót. Þetta ber þó frv. alls ekki með sjer.  (Atvrh. MG: Hreppsnefndaskifti verða strax og kosið er)  . Jeg hefi líka einmitt skilið frv. þannig. Jeg held að hreppsnefndir myndu yfirleitt una því illa, að hreppsnefndaskifti færu fram á miðju reikningsári og að fljótt kæmu fram óskir um breytingu á því. Hitt er annað mál, að ef engin breyting verður á um reikningsár hreppanna, á þetta ákvæði 7. gr. frv. vel við. En með það fyrir augum, að bæði þessi frv. gangi fram eins og þau komu frá hæstv. stjórn, finst mjer þau í þessu atriði ekki vera í samræmi hvort við annað. Jeg sje því ekki annað en að athugasemd mín sje á fullum rökum bygð.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg hefi ekki getað sannfærst af ræðu hv. 2. þm. S.-M. Jeg sje ekkert á móti því að skifta um hluta af nefndinni á miðju ári, og þó að oddvitinn fari frá, getur hann skilað af sjer eins fyrir því. Það er mjög algengt þar, sem um miklu stærri störf er að ræða en hjer á sjer stað, að reikningshaldari fari frá á miðju ári. Sýslumenn t. d. skila af sjer hvenær sem er. Sje jeg því enga ástæðu til að breyta þessu.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Jeg ætla aðeins að segja fáein orð út af athugasemdum hv. 1. þm. Eyf. (EÁ). 1. brtt. okkar hneykslaði hann. Hann sagði, að vel gæti farið svo, þegar kosið væri í hreppsnefnd, að kona yrði fyrir kosningu. Nú væri hún ekki viðstödd og gæti því ekki neytt rjettar síns. Hvað meinar hv.þm.? Getur þetta sama ekki líka komið fyrir karlmenn? Annars er jeg í engum vafa um það, að ef hreppsbúum er kunnugt um, að einhver kona eigi sjerstaklega erfitt með að taka við kosningu, er sú hin sama að líkum ekki kosin. Sje kona þó kosin, sem ekki gæti sint starfinu, getur hún fengið sig leysta frá því á sama hátt og karlmaður, sem eins stendur á með, og yrði þá kosið í staðinn fyrir hana aftur.

Sigurður Eggerz Þetta frv. mun nú hafa verið samþ. 3 sinnum í háttv.Nd., en hinsvegar hefir það víst tvisvar verið felt hjer í þessari háttv. deild. Nú víkur þessu máli dálítið öðruvísi við en áður, er nú hafa tveir nýir menn tekið sæti í þessari háttv. deild, svo að hún er nú dálítið á annan veg skipuð en áður. Þá ber og að íhuga það, að þetta mál er sýnilega mikið áhugamál í háttv.Nd., er hún fylgir því fram með jafnmiklu kappi og raun ber vitni. Það er því sjálfsagt, að þessu máli verði hjer sýnd sú athygli, að það fái að ganga til nefndar og verða þar rækilega athugað, til þess að það verði ljóst, hvað liggur á bak við þetta mál, sem háttv.Nd. leggur svo mikinn áhuga á. Jeg hefi heldur aldrei getað skilið, hvernig á þeirri mótstöðu stendur, sem þetta mál hefir mætt hjer undanfarið í þessari háttv. deild. Jeg hefi talið þessa kröfu rakaranna mjög eðlilega, og jeg hefi talið það sjálfsagt og eðlilegt, að bæjarstjórnin hefði heimild til að setja reglur um lokunartíma þessara búða eins og annara, enda er og fordæmið til um þetta, þar sem eru hinar almennu sölubúðir. Mjer finst sjálfsagt, að tillit sje tekið til þessarar kröfu rakaranna, sem hefir komið fram með svo miklum krafti, að það er augljóst, að þar hlýtur eitthvað það að liggja á bak við, sem skiftir máli fyrir þessa stjett. Hinar stærri rakarabúðir, þar sem margir menn eru í vinnu, geta ekki haldið áfram starfsemi sinni, vegna þess að menn munu eigi fást til að vinna þar, ef vinnutíminn er óhóflega langur. En það skiftir mjög miklu máli, að þar sje alt í góðu lagi, ekki síst hvað hreinlæti snertir og annað, sem almenning varðar, á þessum stöðum, sem hafa mikil viðskifti við almenning. Jeg legg því áherslu á, að þessu máli verði veitt viðeigandi athygli, og tel það sjálfsagða kurteisisskyldu gagnvart háttv.Nd. að láta þetta mál ganga til nefndar og að það verði þar athugað vel.

Eggert Pálsson Þessi tillaga háttv. 1. landsk.þm. (SE), um að vísa málinu til nefndar, hefir eigi við mikið að styðjast, þar sem málið hefir áður verið hjer í nefnd og þá allrækilega athugað. Verði málinu vísað til nefndar, geri jeg ráð fyrir, að það yrði allshn., þar sem það hefir verið áður, og jeg býst við, að niðurstaða nefndarinnar verði nú í engu frábrugðin þeirri niðurstöðu, sem hún hefir komist að áður. Meiri hl. allshn. er hinn sami nú og hann var á síðasta þingi. Þriðji nefndarmaðurinn er að vísu nýr maður og síst lakari eða ósamvinnuþýðari en sá, sem á undan honum var í allshn. En þótt hann kynni að hafa tilhneigingu til að fylgja þessu frumvarpi, þykist jeg vita, að hann muni ekki geta breytt skoðun okkar hinna nefndarmannanna á því. Jeg þykist fyrir mitt leyti hafa athugað þetta mál svo vel áður, að jeg sje enga ástæðu til þess að fara að eyða tíma í það enn að nýju. Háttv. 3. landsk. (JJ) er vitanlega líka sá hinn sami nú og hann var á síðasta þingi. Hann vill nú ganga á lagið og vonast eftir að fá nú tækifæri til að leika sama leikinn upp aftur og hann ljek á síðasta þingi, er mál þetta var til umræðu. Hann er þegar byrjaður á að endurtaka sömu ræðurnar nú, sem hann hjelt þá. En jeg hefi aftur á móti enga tilhneigingu til þeirra hluta. Mig langar ekkert til að fylla þingtíðindin tvisvar með sömu ræðunni eftir mig í sama málinu. Þessvegna er jeg á móti því, að málið gangi til nefndar. Rök mín í þessu máli eru hin sömu og áður. - Jeg tel alls eigi rjett að leggja höft á þá menn, sem vilja hafa ofan af fyrir sjer og skylduliði sínu með heiðarlegri vinnu. Það er ekki nema eðlilegt, að þeir, sem halda daglaunamenn til þessa eða annars atvinnurekstrar, verði að hlíta ákveðnum vinnutíma, en hitt þykir mjer hart og óviðfeldið, ef þeir, sem einir starfa að þessu eða öðru verki og enga daglaunamenn hafa í sinni þjónustu, verði endilega að hætta allri vinnu á sama tíma og hinir. Jeg hefi svo ekki fleira að segja um þetta að sinni, en fari málið til nefndar, kemst jeg auðvitað ekki hjá því að tala eitthvað um það aftur, enda þótt það þá hljóti að verða í svipaða átt og jeg hefi áður talað um það.

Sigurður Eggerz það, sem jeg átti við í ræðu minni áðan, var það, að háttv.Nd. hefir fylgt þessu máli með svo miklum áhuga og lagt svo mikla áherslu á það, er það hefir verið samþykt þar þrisvar sinnum í röð, að það er fylsta ástæða fyrir þessa háttv. deild að athuga málið miklu ítarlegar að þessu sinni en áður, að íhuga hvað liggur bak við þetta mál. Því að það er ekki hægt að neita því, að háttv.Nd. hefir mikið að þýða fyrir þingið í heild sinni. Jeg veit heldur ekki, hvort það er hægt að kalla mál eins og þetta þýðingarlítið mál. Mál, sem hefir mikla þýðingu fyrir eina stjett í landinu. Þótt stjettin sje ekki fjölmenn, er hún þó altaf að færast í aukana og verða stærri og öflugri. Það er ekki þýðingarlaust fyrir neina stjett að hafa engan ákveðinn vinnutíma. Það er því stórt „princip“, sem liggur á bak við þetta mál, hjá háttv.Nd., og er því full ástæða til að athuga málið vel. Auk þess höfum við fordæmin fyrir okkur, þar sem búið er að leyfa takmörkun á vinnutíma ýmsra annara stjetta í landinu. Þá hafa og nokkrir nýtir menn tekið sæti í þessari háttv. deild síðan síðasta þingi sleit, og er því rjett, að þeir fái tækifæri til að athuga þetta mál nánar og láta uppi álit sitt um það. Jeg get ekki ímyndað mjer, að það geti orðið að kappsmáli hjer í deildinni, að sporna á móti því, að þetta mál fái að ganga til nefndar, hvernig sem atkvæði kunna að falla um það að síðustu. Jeg vænti og stuðnings frá hæstv. stjórn, þar sem er hæstv.forsrh. (JM), til þess að sporna við því, að óþarfa kritur komi upp í þinginu milli deildanna. En jeg verð að líta svo á, ef þessi hv. deild leggur strax á höggstokkinn mál, sem neðri málstofa þingsins hefir samþykt þrisvar sinnum, að það sje óviðeigandi aðferð og ekki löguð til að efla góða samvinnu milli deilda þingsins.

Guðmundur Ólafsson Þar sem svo mikið hefir verið rætt um þetta mál, bæði á þessu þingi og fyrri þingum, og málið er af ýmsum talið vera mjög mikilsvert, verð jeg að leggja það til, að skipuð verði sjerstök nefnd í málið að þessu sinni, ekki síst af því að það hefir tvisvar áður komið fyrir allshn., og þeirri hv. nefnd kynni ef til vill að falla það miður, að verða nú í þetta sinn að komast að annari niðurstöðu um málið en áður. Jeg sje því ekkert athugavert við, að skipuð sje nefnd í málið, þar sem hv.Nd. leggur svo mikla áherslu á það, og svo af því, að allar þær nefndir aðrar, sem til eru í þinginu, hafa svo rígbundin, starfssvið. 

Jónas Jónsson Af því að jeg er ekki viss um, að mál þetta komi nokkurntíma til 2. umr. og háttv. 1. þm. Rang. (EP) fái þá tækifæri til að skýra betur afstöðu sína í þessu máli, vil jeg nú segja aftur fáein orð. Hann heldur því fram, að þetta frv. sje því til fyrirstöðu, að menn eigi kost á að vinna fyrir sjer á heiðarlegan hátt. En jeg hjelt þó, að háttv.þm., sem er prestur þjóðkirkjunnar og hefir verið vígður til að reka hennar erindi, mundi vita af því, að til er í boðum kirkjunnar setning, sem hljóðar á þessa leið: „Halda skaltu hvíldardaginn heilagan,“ og það samræmist ærið illa við stöðu þessa hv.þm. í þjóðfjelaginu, að hlynna að því, að helgi hvíldardagsins sje brotin og lítilsvirt.

Jeg er alls ekki hingað kominn til að læra guðfræði af þessum hv.þm.

. Þessa þyrfti þó þessi hv.þm. mjög við, það er sýnilegt, því að hann er kominn í beina mótsögn við það starf, sem kirkjan hefir falið honum að vinna, og jeg skora á hann að færa fram rök fyrir því, að hann hafi umboð og hvaðan, til .þess að stuðla að því, að Alþingi eigi sök á, að helgi hvíldardagsins sje brotin. Hann verður og að skýra frá því, hvort það sje eigi rjett, að vinna sje bönnuð að kirkjunnar lögum á helgidögum þjóðkirkjunnar. En hitt þykist jeg skilja, að hann vilji sporna við því, að þetta mál fari í nefnd, því að hann mun vilja losna við að þurfa enn á ný að standa hjer frammi fyrir deildinni verjandi rangt mál. En hann sýnir kirkjunni litla ræktarsemi með því að berjast gegn þessu máli; kirkjan er þó atvinnuveitandi hans, og hann fótum treður lög hennar með framkomu sinni í þessu máli.

Forsætisráðherra (JM): Jeg hafði alls ekki ætlað mjer að tala í þessu máli, sem eigi snertir mig sjerstaklega eða mitt embætti. Jeg sje ekki, að það sje rjett hjá hv. 1. landsk.þm. (SE), að rjettur Ed. sje annar eða minni en Nd. Það vita allir, sjerstaklega við hinir eldri þingmenn, að það hefir oft og þráfaldlega komið fyrir, að deildirnar hafa felt mál hvor fyrir annari og það oftar en einu sinni hvert mál. Jeg veit alls eigi, hversu mörg atkvæði hafa fylgt þessu máli út úr háttv.Nd. að þessu sinni, en jeg hefi heyrt, að þau hafi verið eitthvað um 14 alls. Ef það er rjett, er það ekki nema helmingur deildarinnar, og ber það ekki vott um, að máli þessu hafi þar verið fylgt af miklu kappi. En jeg veit sem sagt ekki, hvort þetta er rjett, það getur verið, að atkv. hafi verið 15 eða 16, en mikið kappsmál sýnist það þó ekki hafa verið þar. Um frv. sjálft ætla jeg lítið að tala. Samkvæmt frv. eru það fleiri en rakararnir, sem hjer koma til greina, og er því naumast rjett að miða þetta mál eingöngu við þá, og um fordæmi er víst heldur ekki að ræða, þar sem jeg veit ekki til, að settar hafi verið slíkar reglur um vinnustofur, heldur aðeins um sölubúðir og þesskonar.

Eggert Pálsson Jeg vil aðeins segja háttv. 3. landsk.þm. (JJ) það, að jeg hefi svo mikinn siðferðisþrótt eða stillingu til að bera, að jeg get vel staðið af mjer áskoranir hans og látið vera að svara honum. Jeg hefi líka aðrar fullgildar ástæður til að svara honum engu. Þessi þm. hefir nýlega fengið þann vitnisburð frá mikilsmetnum og reyndum þingmanni hjer í deildinni, 1. landsk., að alt starf og framferði hans (JJ) á þingi væri og hefði verið aðeins þingi og þjóð til svívirðu. Framkoma hans væri og hefði verið svo, að hálfur þingtíminn gengi fyrir öðrum í það að hirta hann fyrir klæki hans. þegar þessi háttv.þm. hefir fengið svo þungan dóm og öllum vitanlega ekki óverðskuldað, fyrirverð jeg mig síður en svo fyrir það að sitja hjá og láta honum ósvarað.

Sigurður Eggerz Nei, það er eðlileg krafa, að hæstv.forsrh. (JM) láti þetta mál til sín taka, þar sem ljóst er orðið, að hjer er um „takt“ einn að ræða í viðskiftum milli deildanna. það er „takt“atriði að fella eigi hvert mál fyrir háttv.Nd. athugunarlítið. Viðvíkjandi ástæðum hæstv.forsrh. (JM) um jafnan rjett deildanna vil jeg taka það fram, að háttv.Nd. er þó skipað hærra sæti í ýmsum málum en Ed. og hefir meiri virðingu þar af leiðandi í augum þjóðarinnar. Það eru t. d. ekki svo lítil forrjettindi fram yfir Ed., að fjárlögin skuli fyrst lögð fyrir neðri málstofu þingsins. Jeg endurtek það svo, að jeg tel rjett og viðeigandi aðferð, að þessu máli sje vísað til nefndar.

Jónas Jónasson Mjer kemur það undarlega fyrir sjónir, að háttv.l.þm. Rang. (EP), sem er prestur þjóðkirkjunnar, skuli vera fastur mótgangsmaður eins hins elsta og þektasta af boðum kirkjunnar, þ. e. um helgi hvíldardagsins, og láta það viðgangast, að löggjöfin skifti sjer ekki af því, að helgidagsbrot sjeu framin átölulaust. Hann veit vel, hv. 1. þm. Rang., að sje hægt að sanna á hann helgidagsbrot með orði kirkjunnar, þá er hann að rjettum lögum rækur úr kirkjunni. Jeg hefi áður lýst því hjer í hv. deild, hve mikil jarðafríðindi kirkjan ber til hans, og þeim mun hann alls eigi vilja sleppa. Það er sjálfsagt mannlegt, en prestlegt er það ekki, að seilast svo mjög til Mammons, eins og þessi háttv.þm. gerir, en hart er, að hann skuli vilja lög helga brot á lögum þeirrar stofnunar, sem árum saman hefir veitt honum 20 klyfjar af smjöri að launum fyrir þá þjónustu, sem hann hefir verið fær um að veita guðsríki á jörðunni. Þessi háttv.þm. var að tala um, að einn af andstæðingum mínum hefði haft um mig nokkur gremjuyrði, er jeg hafði hrakið hann af hólmi í röksemdaþraut. Á slíkum dómum er ekki mikið hægt að byggja. Hv. 1. þm. Rang. hefir Sjálfsagt heyrt gamla vísu eftir eitt af þjóðskáldum landsins um gáfnatregan mann, sem sífelt bauð sig til þingsetu: „Kjósið þið hverja Hliðarkú heldur en svarta nautið.“ Vill háttv.þm. kannast við, að þessi dómur þjóðskáldsins sje rjettur?

Forsætisráðherra (JM): Jeg fæ ekki skilið, hvaða erindi mál þetta ætti til nefndar. Það hefir tvívegis verið athugað í nefnd hjer áður, og því álít jeg málið undir það búið að koma hjer til úrslitaatkvæða.