Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1982 er nú lögð fram í kjölfar þjóðhagsáætlunar og frv. til fjárlaga. Markmið fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar er að reyna að tryggja að heildarumsvif í fjárfestingu og þróun peninga- og lánamála samrýmist efnahagslegum markmiðum. Þess vegna er mikilvægt að samtímis sé unnið að allri þessari áætlunargerð, þjóðhagsáætlun, fjárlagafrv. og fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, í því skyni að gætt verði heildarsamræmis við mótun efnahagsstefnu. Áður hefur nokkur misbrestur verið hér á, þar sem fjárfestingar- og lánsfjáráætlun hefur að jafnaði verið síðbúnari en önnur áætlunargerð og jafnvel ekki afgreidd fyrr en nokkuð hefur verið liðið á gildisárið. Að þessu sinni hefur lánsfjáráætlun hins vegar verið lögð fram um svipað leyti og þjóðhagsáætlun og fjárlagafrv. Með þessu hafa forsendur almennrar hagstjórnar verið bættar að mun. Þessi tímasetning hefur jafnframt í för með sér að umr. um alla meginþætti efnahagsstefnunnar fer fram á sama tíma. Það auðveldar heildaryfirsýn yfir flókin og viðamikinn málaflokk eins og efnahagsmálin eru. Þegar hefur verið fjallað talsvert um efnahagsatriði lánsfjáráætlunar í stefnuræðu 22. okt. og í fjárlagaræðu hæstv. fjmrh. í fyrradag. Því er þarflaust að endurtaka þá umr. Hér verður látið nægja að gera grein fyrir efnisskipun og viðfangsefnum áætlunarinnar í stórum dráttum. Í inngangi lánsfjáráætlunar er gerð grein fyrir undirbúningi og þeim meginsjónarmiðum sem liggja til grundvallar áætluninni. Í II. kafla er fjallað um þjóðhagsleg markmið og þjóðhagshorfur, gerð í stuttu máli grein fyrir helstu markmiðum og viðfangsefnum í efnahagsmálum. Þessi kafli yrði því í raun samandregin lýsing á þeim viðfangsefnum, sem lýst er í þjóðhagsáætlun fyrir árið 1982 sem þegar hefur verið lögð fram. Í III. kafla er gerð grein fyrir heildarfjárfestingu og skiptingu hennar og stærstu málaflokka. Þróun fjárfestingar á þessu ári og horfum á því næsta er þar lýst í meginatriðum. Sérstaklega er fjallað um fjárfestingu atvinnuveganna, íbúðabygginga og opinberra framkvæmda. Enn fremur er þar að finna lýsingu á atvinnuhorfum með hliðsjón af áformum um framkvæmdir á næstu árum. Í IV. kafla er gerð grein fyrir fjármögnun fjárfestingar eftir leiðum lánsfjármarkaðarins og tengd saman þau áform sem fjárfestingar- og lánsfjáráætlun felur í sér um þá tvo meginþætti sem hún dregur nafn af. Einkum er lánsfjármögnun gerð að umtalsefni. Um aðra fjármögnun er minna rætt, m. a. vegna erfiðleika á að draga upp heildarmynd af allri fjármögnun, sérstaklega af eigin fé, enda ekki fyrir hendi marktæki yfirlit um liðinn tíma til samanburðar. Kaflinn fjallar bæði um opinbera öflun lánsfjár og ráðstöfun þess á lánsfjáráætlun og jafnframt almennt um lánsfé til fjármunamyndunar. Nánari grg. fyrir opinberum framkvæmdum á lánsfjáráætlun eru viðfangsefni V. kaflans. Í þessu skyni er yfirlit yfir einstakar framkvæmdir opinberra aðila sem ráðgert er að afla lánsfjár til samkv. þessari áætlun. Um fjárfestingarlánasjóði er fjallað í VI. kafla. Lánsfjáráætlun nær til 16 slíkra sjóða. Þar af eru 13 sem lánsfjár er aflað til samkv. þessari áætlun. Hér er um sömu sjóði að ræða og í lánsfjáráætlun fyrri ára. Fjárfestingarlánasjóðum er í áætluninni skipt í tvo aðalflokka: íbúðalánasjóði og atvinnuvegasjóði. Í VII. kafla er gerð grein fyrir áætlun um þróun helstu stærða peningamála á árinu 1982. Þessi áætlun um peningamál er reist á þeim markmiðum, að verðbólga fari lækkandi og jöfnuður verði á vöru- og þjónustuviðskiptum við útlönd. Lokakaflinn, VIII kafli, fjallar um erlend lán og greiðslujöfnuð. Í töfluviðauka er síðan að finna nánari talnalega útfærslu á því efni sem tekið er fyrir í áætluninni. Það er ekki ástæða að þessu sinni til að fjalla ítarlegar um efnisatriði í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun. Það hefur þegar verið gert varðandi flesta þætti hennar og frekari tækifæri gefast á næstunni. Læt ég því þessi orð nægja.



Herra forseti. Ég vil taka undir það með hæstv. forsrh., að mikilvægt er að hv. Alþingi hafi þjóðhagsáætlun og fjárfestingar- og lánsfjáráætlun til hliðsjónar þegar rætt er um frv. til fjárlaga og þegar undirbúin er fjárlagagerð á Alþingi og lánsfjárlaga. Að þessu leyti hefur verið bætt um vinnubrögð frá því sem áður hefur verið nú um sinn, vegna þess að í fyrra voru fjárfestingar- og lánsfjárlög á ferðinni löngu eftir áramót, eins og menn muna, og voru þau vinnubrögð, sem viðhöfð voru þá, mjög gagnrýnd. En það er heldur andkannalegt að hæstv. forsrh. sé að mæla fyrir þessu máli í Sþ. þar sem við vitum að fjárfestingar- og lánsfjáráætlun er í raun fskj. með frv. til lánsfjárlaga sem rætt er í deildum. Ég hef áður bent á það, að þarna sé mjög mikið ósamræmi. Vil ég beina því til hæstv. forseta þingsins og deildarforseta, hvort ekki sé rétt að endurskoða þessi vinnubrögð í þingi og þá helst að hafa lánsfjárlagagerðina í Sþ., eins og tíðkast um fjárlagagerð, þannig að fjárfestingar- og lánsfjáráætlun sé formlega afgreidd í Sþ. á sama hátt og fjárlög. Fyrir nokkru fór fram 1. umr. fjárlaga fyrir árið 1982. Þá lýsti hæstv. viðskrh. því hér, að þm. Framsfl. og ráðh. hefðu haft ákveðna fyrirvara í sambandi við frv. til fjárlaga þegar það var afgreitt í ríkisstj. Orðrétt sagði hæstv. ráðh., með leyfi forseta: „Þegar fjárlagafrv. var til meðferðar í ríkisstj. gerði ég grein fyrir því, að Framsfl. vildi athuga nokkru nánar skattamál atvinnuveganna. sérstaklega nefndi ég þar til skatta eins og launaskatt, aðstöðugjald og e. t. v. fleiri skatta og alveg sérstaklega skattstofn söluskatts á vörur, en það mál er sérstaklegt byggðamál og varðar hreinlega jafnrétti á þá leið, að menn greiði ekki hærri söluskatt af vörum þótt þeir búi úti á landi.“ - Enn fremur sagði hæstv. viðskrh.: „Vísa ég til ræðu minnar við fjárlagaumr. á s. l. vetri varðandi skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði.“ Nú vil ég, af því að tækifæri gefst, spyrja hæstv. forsrh. - hann var ekki viðstaddir fjárlagaumr. - hvort fleiri ráðh. hafi haft slíkan fyrirvara um afgreiðslu fjárlagafrv. en hæstv. ráðh. Framsfl. og hvort slíkir fyrirvarar séu líka um afgreiðslu hæstv. ríkisstj. á frv. til lánsfjárlaga sem tengist því máli sem hér er til umr. Í þessari áætlun er gert ráð fyrir 33% verðlagsbreytingu milli áranna 1981 og 1982. É vil nú mælast til þess, að hæstv. ráðh. yrði viðstaddur. Ég ætlaði að beina til hans nokkrum spurningum öðrum. - Í þessari skýrslu kemur fram að það er byggt á þeirri forsendu í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, að verðlagsbreyting milli ára 1981 og 1982 verði 33%, verðlag hækki milli þessara ára um 33%. Hæstv. fjmrh. sagði um þessa forsendu í fjárlagaræðu sinni að gert væri ráð fyrir þessu í fjárlagafrv. og um hreina reiknitölu væri hér að ræða. Hæstv. viðskrh. héli ræðu við sömu umr. og varði löngu máli í að undirstrika og rökstyðja að hæstv. ríkisstj. teldi þarna um stefnumark að ræða, það væri stefna hæstv. ríkisstj. að verðlag á milli áranna 1981 og 1982 hækkaði ekki meira en um 33%. Um þetta sagði hæstv. ráðh. orðrétt í sinni ræðu: „Í fjárlagafrv. er miðað við 33% hækkun verðlags og launa milli áranna 1981 og 1982.“ Í athugasemdum segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í þjóðhagsáætlun fyrir árið 1982 verða settar fram horfur um verðbólgu á komandi ári.“ En í þjóðhagsáætlun ríkisstj. fyrir árið 1982 segir hins vegar svo orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Á komandi ári mun ríkisstj. leggja höfuðáherslu á að þrýsta verðbólgunni enn verulega niður í samræmi við það meginmarkmið að koma henni svo fljótt sem kostur er niður í svipað stig og er í helstu viðskiptalöndum okkar. Ríkisstj. telur æskilegt að ná hlutfallslega svipuðum árangri á árinu 1982 og á þessu ári, en tölulegt markmið verður ákveðið þegar betri upplýsingar liggja fyrir um þróun ýmissa þátta efnahagsmála, sem enn eru óljósir. Það er t. d. ekki alveg ljóst enn þá, hver verðbólgan verður á þessu ári,“ sagði hæstv. viðskrh. „Ég ætla að hún verði í kringum 40% frá upphafi til loka árs. Ég skal ekki slá neinu föstu um verðbólgustigið í lok ársins, úr því sker auðvitað reynslan.“ En síðan segir hæstv. ráðh.: „Í stefnuræðu forsrh. kom fram nákvæmlega sama efnisatriði, að á komandi ári mun ríkisstj. leggja höfuðáherslu á að þrýsta verðbólgunni niður og ná hlutfallslega svipuðum árangri og í ár.“ Þetta er í raun og veru sú stefna sem ríkisstj. hefur látið frá sér fara og lagt fram hér á hinu háa Alþingi í verðbólgumálum. Annar hæstv. ráðh., sem talaði við þessar umr., sagði að þessi forsenda væri hrein reiknitala, hinn hélt því fram, að stefna ríkisstj. væri í raun þessi. Og ég vil spyrja hæstv. forsrh., hvorn þennan ráðh. sé að marka, hvor þeirra tali fyrir hönd hæstv. ríkisstj. að þessu leyti. Það er mjög mikilvægt fyrir þingheim að vita hvort menn eru að tala hér um hreina reiknitölu, sem í rauninni sé sáralítið mark á takandi, eða hvort hér sé um það að ræða að ríkisstj. líti svo á að hún geti með einhverjum hætti náð verðbólgunni niður í þetta mark. Þetta mark þýðir það, að verðbólgustigið yrði frá ársbyrjun til ársloka 25% á næsta ári. Nú vita menn að verðbólgustigið hefur verið nokkurn veginn 9–10% á þriggja mánaða fresti undanfarið, en þetta mundi þýða að það færi niður í 5% verðbólgustig á þriggja mánaða fresti seinni hluta árs. Nú vita menn að það er ekki búið að ákveða fiskverð um áramót. Það er ekki búið að aðlaga gengi þörfum atvinnuveganna. Það er ósamið á vinnumarkaðinum og kröfur þar eru allt upp í nokkurn tug prósenta. Þess vegna er ekki óeðlilegt að hæstv. ríkisstj. gerði hreinna fyrir sinum dyrum um það, hvernig hún hugsar sér að ná þessu marki, ef það er rétt skilið hjá mér, sem hæstv. viðskrh. tók glöggt fram frá hans bæjardyrum séð, að stefna ríkisstj. væri að ná verðbólgunni niður í þetta mark á næsta ári. En aðalatriðið er nú fyrir þingheim að fá upplýsingar um hvort beri að líta á þessar forsendur, eins og hæstv. fjmrh. sagði, sem hreina reiknitölu eða hér sé um gott og göfugt stefnumið ríkisstj. að ræða. Í þessari skýrslu um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1982 er haldið áfram á þeirri braut sem hefur verið mörkuð undanfarin ár, þ. e. að ýta sífellt fleiri viðfangsefnum í ríkisfjármálum út fyrir fjárlög inn í lánsfjáráætlun. Hér er stigið mjög stórt skref í þessa átt, því að þetta plagg hér inniheldur skuldbindingar fyrir ríkissjóð, lántökur fyrir ríkissjóð, sem eru 13.5% af því sem ríkissjóður hefur til ráðstöfunar á árinu 1982. Ef lánsfjárlög verða afgreidd í hátt við þessa skýrslu verður lántaka ríkissjóðs til A- og B-hluta 13.5% af heildarráðstöfunarfé ríkissjóðs. Þetta hlutfall var 6.9% 1978 og 1979, þannig að í raun hafa lántökur ríkissjóðs tvöfaldast miðað við heildarráðstöfunarfé ríkisgeirans á þessu tímabili ef þetta verður að lögum. Og í þessu plaggi er gert ráð fyrir gífurlega mikilli erlendri lántöku, 146% hækkun á erlendum lánum til A- og B-hluta ríkissjóðs. En þar með er ekki öll sagan sögð. Í þessu plaggi kemur fram að það er stefnt að því, að ríkissjóður sellist æ dýpra í lífeyrissjóði landsmanna og gefi út miklu meiri ríkisskuldabréf, þ. e. spariskírteini, heldur en gert hefur verið áður. Spariskírteinaútgáfa ríkissjóðs er áætluð aukast um 66% í þessu plaggi og verðbréfakaup ríkissjóðs úr lífeyrissjóðunum um 60.8%, á sama tíma sem verðforsendur þessarar áætlunar eru 33%, eins og ég gat um áðan og erlend lán, - þar kastar tólfunum, - erlend lán til A- og B-hluta ríkissjóðs eiga að aukast samkv. þessu plaggi um 146%. Það gefst nánara tækifæri til að ræða þessi alvarlegu mál, og þau eru í raun alvarlegri þegar við höfum það í huga, að á þessu ári er gert ráð fyrir að stóriðju- og stórvirkjanaframkvæmdir dragist saman um 43% og hitaveituframkvæmdir dragist saman um 31%, á sama tíma sem erlendar lántökur til ráðstöfunar til A- og B-hluta eru hækkaðar svo mjög sem raun ber vitni. Það gefst síðar tækifæri til að ræða þessi mál. Að sjálfsögðu veldur þetta stóraukinni greiðslubyrði þjóðarbúsins í erlendum lánum. Talið er að greiðslubyrði af útflutningstekjum þegar þessi lán hafa verið tekin, sem hér er gert ráð fyrir, fari upp í 17–18% en þetta hlutfall var 13% 1978. Að lokum vil ég í viðbót við þessar tvær spurningar, sem ég hef lagt fyrir hæstv. forsrh., þ. e. hvor hafi rétt fyrir sér, hæstv. fjmrh., að 33% forsenda þessarar skýrslu sé hrein reiknitala, eða stefna ríkisstj. eins og hæstv. viðskrh. gerði ráð fyrir, og eins hvort hæstv. ráðh. hafa fyrirvara um þessa skýrslu, eins og hæstv. ráðh. Framsfl. um afgreiðslu fjárlagafrv. Fram kemur í þessu frv., að gert sé ráð fyrir 40 millj. kr. nýju gjaldi á raforkunotendur í landinu. Hér segir: „Þá er þess að geta, að fyrirhugað er að leggja sérstakt gjald á raforkusölu eftir stofnlínum, alls 40 millj. kr.“ Ég vil því spyrja hæstv. ráðh., hvort samstaða sé um að leggja þetta gjald á, hvernig á því standi að ekki er gert ráð fyrir þessu gjaldi í tekjuáætlun fjárlaga þar sem það á heima. Það á að sjálfsögðu ekki heima í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, heldur í fjárlögum, þegar um nýja skattheimtu er að ræða. Er samstaða í hæstv. ríkisstj. um að leggja á þennan nýja skatt sem nemur 4 gömlum milljörðum?



Herra forseti. Eins og áður hefur komið fram hjá hæstv. ríkisstj. er það markmið hennar, sem hún stefnir enn að án þess að nokkurn bilbug sé þar á að finna, að verðbólga frá upphafi til loka þessa árs fari ekki fram yfir 40%. Ef við það markmið á að standa hefur það í för með sér að frekari breytingar á gengi krónunnar má ekki gera á þeim fáu vikum sem eftir lifa af þessu ári. Þá hefur það einnig komið fram, að í reiknitölu fjárlagafrv. er gert ráð fyrir 33% meðalverðlagshækkun frá árinu 1981 til ársins 1982. Í forsendum frv. er reiknað með um 7% almennri verðhækkun á erlendum mörkuðum. Ef menn lesa þetta tvennt saman bendir það til að ekki sé svigrúm á næsta ári fyrir meira en 24% verðhækkun á erlendum gjaldeyri, en aðeins á árinu í ár hefur meðalverðhækkun erlends gjaldeyris orðið 43%. M. ö. o. ríkisstj. hefur lýst því yfir, að hún mun ekki gera frekari breytingar á gengi íslensku krónunnar þær vikur sem eftir lifa af þessu ári. Það er ekki lengra en um það bil ein vika síðan hæstv. sjútvrh. upplýsti okkur um það hér á Alþingi eftir fsp. frá mér að gengisbreyting væri ekki á döfinni. Sömu yfirlýsingu gaf hæstv. forsrh. á nýloknum landsfundi Sjálfstfl., ef marka má blaðafregnir frá þeim fundi. Þá liggur enn fyrir að hæstv. ríkisstj. hefur í fjárlagafrv. sínu gert ráð fyrir að hækkun erlends gjaldmiðils á næsta ári verði aðeins helmingur þess sem hún hefur orðið á þessu ári. Nú bregður hins vegar svo við, að tvö af eftirmiðdagsblöðunum hér í Reykjavík, Vísir og Dagblaðið, skýra frá því í dag, að Seðlabanka Íslands hafi verið falin einhver undirbúningsvinna, sem blöðin kalla, að reiknuð sé út nú á vegum Seðlabankans eitthvað sem kallað er vísitala gengisaðlögunar. M. ö. o. gefa blöð þessi í skyn að Seðlabanka Íslands hafi verið falinn undirbúningur sé að breytingu íslensku krónunnar, sem væri í fyrsta lagi algjörlega þvert á það sem hæstv. forsrh. hefur marglýst yfir hér á Alþingi og formaður Framsfl. einnig, sem væri brot á yfirlýsingum ríkisstj. um verðlagsmarkmiðin á þessu ári og mundu kippa fótunum þá þegar undan fjárlagafrv. því og fjárfestingar- og lánsfjáráætlun sem við ræðum nú. Vegna þessara blaðafregna kemst ég ekki hjá því að kalla enn á ný eftir yfirlýsingu frá hæstv. forsrh. í þessu máli. Ég spyr hæstv. ráðh. og vænti þess, að hæstv. ráðh. svari því undanbragðalaust, hvort það standi ekki örugglega enn sem hæstv. ríkisstj. hefur marglýst yfir, að hún muni ekki gera frekari breytingar á gengi íslensku krónunnar þær fáu vikur, sem eftir lifa af árinu, en þegar hafa verið gerðar. Ég reikna með því, miðað við blaðafregnir og ummæli formanns Framsfl. hér í ræðustól í gær, að ýmsir telji nauðsynlegt að hæstv. forsrh. gefi afdráttarlaust svör hér og nú við þessari spurningu.

Má ég heyra fsp.?

Fyrirspurnin er: Má ekki treysta þeim orðum hæstv. ráðh. og þeim yfirlýsingum sem hæstv. forsrh. hefur þráfaldlega gefið, að staðið verði við fyrirheit ríkisstj. um að verðbólga fari ekki fram úr 40% frá upphafi til loka þessa árs, þannig m. a. að frekari breytingar á gengi íslensku krónunnar verði ekki gerðar til ársloka?

Hafa ráðh. lýst því yfir?

Já.

Hvenær?

Hæstv. sjútvrh. lýsti því m. a. yfir í umr. utan dagskrár um verðákvörðun á fiski nú nýverið. Þá spurðist ég sérstaklega fyrir um það, hvort líklegt væri að gengisbreyting fylgdi í kjölfarið, og hæstv. ráðh. sagði að svo væri ekki. Og eins og ég gat um áðan man ég ekki betur en ég hafi lesið það í málgagni hæstv. forsrh., Morgunblaðinu, að það hefði það eftir honum frá ræðu á landsfundi þeirra sjálfstæðismanna og flokksbræðra hans, - ég veit ekki hvort heldur það var í Sigtúni eða við hin hátíðlegu vígsluathöfn sem hæstv. ráðh. lét þau orð falla, - að gengisbreyting yrði ekki gerð. Herra forseti. Það er rétt hjá hæstv. forsrh., að það er ástæðulaust að halda hér langar tölur um þessa fjárfestingar- og lánsfjáráætlun því það var fjallað allverulega um hana þegar fjárlögin voru til 1. umr. nú fyrir örfáum dögum. Hins vegar kemst ég ekki hjá því að vekja athygli á því, að í margumræddum lögum, sem kennd eru við Ólaf Jóhannesson, lögum um stjórn efnahagsmála o. fl. frá 10. apríl 1979, er hæstv. ríkisstj. lögð ákveðin skylda á herðar gagnvart Alþingi. Í 2. gr. þessara laga um stjórn efnahagsmála og fleira segir m. a. svo, með leyfi hæstv. forseta: „Fyrir hvert reglulegt Alþingi skal, þegar það er saman komið, leggja til kynningar skýrslu um þjóðhagsáætlun fyrir það ár, sem í hönd fer. Í skýrslunni skal gerð grein fyrir framvindu mikilvægustu þjóðhagsstærða á því ári, sem er að líða, og horfum á hinu næsta.“ Hér ætla ég að láta staðar numið í tilvitnum örlitla stund og taka það fram, að hæstv. forsrh. hefur gegnt þeirri skyldu sinni að leggja fyrir Alþingi skýrslu um þ jóðhagsáætlun fyrir komandi ár og í skýrslunni er einnig gerð grein fyrir framvindu mikilvægustu þjóðhagsstærða og horfum á næsta ári. - En síðan heldur áfram í þessari 2. gr. laganna um stjórn efnahagsmála - með leyfi hæstv. forseta: „Þá skal í skýrslunni greina frá þeim markmiðum, sem ríkisstj. setur sér um hagþróun á næsta ári, og helstu efnahagsráðstöfunum, sem hún hyggst beita til þess að þau náist.“ Er þá tilvitnun lokið. Herra forseti. Ég finn ekki í þessari skýrslu neina grein gerða fyrir þeim markmiðum sem hæstv. ríkisstj. setur sér um hagþróun á næsta ári, heldur þvert á móti. Í grg. með fjárlagafrv. er sagt, að ekki megi túlka reiknitölu fjárlagafrv. sem verðbólguspá fyrir komandi ár, hins vegar muni áætlanir ríkisstj. um það verða settar fram í þjóðhagsáætlun. Þau markmið finn ég hins vegar hvergi í þjóðhagsáætluninni, og því leyfi ég mér að spyrja hæstv. forsrh.: Hvar eru þau finnanleg, þessi markmið sem Ólafslög segja að ríkisstj. eigi að leggja fram í þjóðhagsáætlun sinni? Og til viðbótar: Hvar er að finna í því plaggi frásögn um þær helstu efnahagsráðstafanir sem hæstv. ríkisstj. hyggst gera til þess að ná þeim markmiðum fram? Ég finn hana ekki heldur í áætluninni. Vænti ég þess, að hæstv. forsrh. veiti mér þessar upplýsingar, því eins og ég hef áður sagt finn ég þær því miður ekki í þjóðhagsáætlun hæstv. ráðh. Herra forseti. Ég vakti einnig athygli á því við 1. umr. um fjárlög sem fór fram hér fyrir nokkrum dögum, að á þeim stutta tíma, sem leið frá því að fjárlagafrv. var lagt fram á Alþingi og þar til fjárfestingar- og lánsfjáráætlun varlögð fram á Alþingi hafði ríkisstj. tekið ákvörðun um að breyta ýmsum atriðum mjög verulega í fyrirætlunum þeim sem hún skýrði Alþingi frá um lánsfjárþörf opinberra aðila. Ég vek enn athygli á því, að eins og frá fjárlögunum er gengið í frv. hæstv. fjmrh. og var sérstaklega vakin athygli á af honum í viðtali við dagblaðið Þjóðviljann þegar fjárlagafrv. var lagt fram, þá er greiðsluyfirlit ríkissjóðs í fjárlagafrv. þannig upp sett að þar gerir hæstv. ráðh. ráð fyrir að greiða meira af lánum ríkissjóðs en nemur þeim nýjum lánum sem tekin eru. Ef hins vegar er skoðuð sú lánsfjáráætlun, sem nokkrum dögum síðar var lögð fram, og þó að engin önnur breyting sé gerð á uppsetningu greiðsluyfirlits ríkissjóðs en þar kemur fram, þá er horfið frá þessu markmiði ríkisstj. Eins og nú standa sakir gerir hæstv. ríkisstj., áætlun um að taka til ríkissjóðs meiri lán en hún gerir ráð því að ríkissjóður greiði. Þá vek ég einnig athygli á því að í fjárlagafrv, hæstv. ríkisstj. var ekki gert ráð fyrir að lántökur til B-hluta á fjárlögum, til stofnana ríkisins, ykjust nema um 90%. Á þeim fáu dögum, sem liðu frá því að fjárlagafrv. var lagt fyrir Alþingi og þangað til lánsfjáráætlun var lögð fyrir Alþingi hafði jafnvel þessi tala, sem ýmsum fannst meira en nógu há, breyst allverulega og lántökurnar hækkað samanlagt fyrir A- og B-hluta um rösk 160%, eins og hv. þm. Lárus Jónsson gat um áðan. Það var kannske jafngott að það liðu ekki nema þessir fáu dagar á milli þess, að fyrra plaggið, fjárlagafrv., kom fram og þar til það síðara, lánsfjáráætlunin, var prentuð og lögð fram á Alþingi. Þá vek ég einnig athygli á því, sem fram kemur í fjárfestingar- og lánsfjáráætluninni, hve áætlanir hæstv. ríkisstj. á fyrri lánsfjáráætlun, sem lögð var fram og afgreidd á s. l. vori, hafa reynst rangar. Ég leyfi mér í þessu sambandi að nefna aðeins tvö atriði. Í fyrsta lagi var mikið um það rætt í fyrra og hrósað sér mikið af því, að nú hygðist ríkisstj. og þá sérstaklega félmrh. gera stórátak í húsnæðismálum almennings á Íslandi, og var gerð áætlun í því sambandi. Sú áætlun hefur ekki staðist betur en svo, að á s. l. ári minnkuðu húsabyggingar á Íslandi allverulega frá árinu þar áður, eins og fram kemur í lánsfjáráætluninni fyrir 1982. Og þegar almennir húsbyggjendur þurfa að vega saman annars vegar hækkun, sem orðið hefur á byggingarkostnaði á þessu ári og hæstv. ríkisstj. segir sjálf að verði um 50%, og hins vegar það fjármagn, sem hæstv. ríkisstj. ætlar að skammta Byggingarsjóði ríkisins, sem vex aðeins um 24%, þá uggir mig að margir húsbyggjendur, sem eiga nú í kröggum og þurfa að sækja til Byggingarsjóðs ríkisins um fjárhagsfyrirgreiðslu, muni lenda í vandræðum. Þá er annað dæmi sem mig langar til að vekja athygli á, hversu illa áætlanir hæstv. ríkisstj. hafi staðið, þó svo að hún hafi átt því láni að fagna, ef lán skyldi kalla, að þurfa aðeins að miða lánsfjáráætlun sína í fyrra við um það bil 8 mánuði í stað 12 mánaða eins og venjan er. Í áætluninni í fyrra var mikið um það rætt, að nú ætti að marka mjög ákveðna stefnu í fiskveiðimálum og m. a. draga mjög verulega úr fjárfestingu í fiskiskipum vegna þess, eins og hæstv. sjútvrh. þá sagði, að það næði ekki nokkurri átt að halda áfram þeirri stefnu, sem hann þó allra manna helst ber ábyrgð á, að flytja inn sýknt og heilagt fiskiskip til viðbótar við þann fiskiskipaflota sem fyrir er, þegar sá innflutningar yrði aðeins til þess að rýra kjör sjómanna og útgerðarmanna á þeim skipum sem fyrir eru. Hæstv. ríkisstj. gerði því áætlun um að draga úr fjárfestingu í fiskiskipum á árinu 1981 um 10%. En hvað segir hæstv. forsrh. okkur nú um hvernig sú áætlun stóðst? Reyndin varð nefnilega allt önnur en áætlunin gaf tilefni til. Fjárfestingar í fiskiskipum drógust ekki saman á yfirstandandi ári um 10%, heldur þvert á móti jukust þær um 10%. Þannig reyndist áætlunin hjá hæstv. ríkisstj. standa. Svona tókst hæstv. ríkisstj. að standa í ístaðinu. Þá vil ég einnig vek ja athygli hæstv. forsrh. á því, hvort honum, hæstv. ráðh., finnist ekki harla ólíklegt og í nokkuð mikið lagt að gera ráð fyrir að viðskiptabankar og sparisjóðir, sem eiga að fjármagna ríkissjóð og opinbera fjárfestingarlánasjóði með skyldukaupum á skuldabréfum þessara aðila, að mig minnir viðskiptabankar 4% frá ríkissjóði og 3% frá opinberum sjóðum, en sparisjóðir 6% frá ríkissjóði, - hvort ekki sé líklegt að það sé nokkuð of í lagt að ætlast til að þessar sömu lánastofnanir taki jafnframt við öllum framkvæmdaaðilum í húsnæðismálum í landinu sem Byggingarsjóður ríkisins hefur fram til þessa veitt framkvæmdalán til þess að auðvelda íbúðarhúsabyggingar fyrir almenning. Nú segir í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun og fjárlögum að þetta eigi að stöðva, það eigi að vísa framkvæmdaaðilum, sem byggja íbúðarhúsnæði fyrir almenning, frá Byggingarsjóði ríkisins - þar eigi þeir enga lánsfjárfyrirgreiðslu að fá á næsta ári - og til bankanna. Bankarnir eiga m. ö. o. að taka á sig þessa byrði af Byggingarsjóði ríkisins. Telur hæstv. forsrh. að það sé líklegt, að á sama tíma og þetta á að gerast, bankarnir eigi að fjármagna ríkissjóð með skyldukaupum skuldabréfa, bankarnir eigi að fjármagna framkvæmdaaðila í byggingariðnaði, sem Byggingarsjóður ríkisins hefur áður gert, - að þá gangi eftir þau áform hæstv. ríkisstj. að ganga enn til sömu aðila og gera upptæki hjá þeim fjármagn til þess að verja í millifærslur til sjávarútvegsins og hugsanlega iðnaðarins einnig. Mér er nokkur forvitni á að vita hvaða skoðun t. d. hv. þm. Albert Guðmundsson hefur á möguleikum bankanna til að binda allt fjármagn sitt með þessum hætti. Og hvað telur hv. þm. Albert Guðmundsson að sé þá eftir hjá viðskiptabönkum og sparisjóðum þessa lands til þess að sjá atvinnufyrirtækjum fyrir almennu rekstrarfé og jafnframt einstaklingum, fólkinu í landinu, sem verður t. d. að horfast í augu við að byggingarkostnaður hækkar um 50% þegar útlánageta Byggingarsjóðs ríkisins eykst aðeins um 24%? Hvert á þá þetta fólk að leita? Er líklegt að það geti borið niður hjá viðskiptabönkum og sparisjóðum þegar ríkisvaldið situr þar fyrir, hirðir stóran hluta af fjármagni þessara stofnana fyrst í ríkissjóð, vísar síðan á þessar sömu stofnanir öllum framkvæmdaaðilum í húsnæðismálum, sem áður hafa fengið fjárhagsfyrirgreiðslu hjá Byggingarsjóði, og ætlar svo að taka þær upphæðir, sem þá kunna að vera eftir, ef einhverjar eru, til þess að millifæra yfir í sjávarútveg og hugsanlega yfir í iðnað. Ég leyfi mér einnig að vekja athygli hæstv. forsrh. á því, að um helming allrar innlendrar lánsfjáröflunar, eins og gert er ráð fyrir að hún sé í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, á að taka úr lífeyrissjóðum landsmanna. Það á að hækka skyldukaup lífeyrissjóðanna úr því að þeir verji 40% af ráðstöfunarfé sínu til þess að kaupa verðtryggð skuldabréf frá ríkissjóði og opinberum sjóðum, upp í að þeir verji 45% af handbæru fé sínu í þessu skyni. Og það sem meira er: Það er ekki aðeins ætlast til þess, að um þetta sé rætt við lífeyrissjóðina og vilji þeirra kannaður, heldur er búið að ráðstafa þessu fé öllu í lánsfjáráætlun og í fjárlögum. Það er búið að eyða því fé öllu sem hæstv. fjmrh. ræðir um að hann ætli að hefja viðræður við lífeyrissjóðina um hvort þeir treysti sér til að kaupa. Ég spyr hæstv. forsrh. þess vegna: Mun hann með atkvæði sínu og áhrifum í ríkisstj. stuðla að því, að lífeyrissjóðir fólksins í landinu verði þvingaðir með lögum til þess að láta af heldi 45% af ráðstöfunarfé sínu ef ekki nást um það frjálsir samningar við lífeyrissjóðina? Ætlar hæstv. forsrh. sér ekki að þvinga slíka niðurstöðu fram með lögum, hvaða breytingar hyggst hann þá gera á fjárfestingar- og lánsfjáráætlun og fjárlagafrv. hæstv. ríkisstj. ef samkomulag næst ekki um þetta við lífeyrissjóðina? Má ég aðeins vekja athygli hæstv. forsrh. á þeirri staðreynd, að Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins hefur þurft að tilkynna fólkinu sem greiðir iðgjöld til sjóðsins og á þar réttindi, að sjóðurinn geti ekki sinnt þeim umsóknum sem fyrir liggja um lánveitingar frá sjóðfélögum eins og sjóðurinn hafði þó tilkynnt að hann mundi geta gert. Sjóðurinn hefur orðið að draga til baka vilyrði um lánveitingar til ríkisstarfsmanna sem eiga lánarétt í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Þykir hæstv. forsrh. líklegt að lausnin á þeim vanda sé að setja lóg til að þvinga þennan lífeyrissjóð til að auka skyldukaup sín hjá ríkinu og stofnunum þess úr 40% af ráðstöfunarfé sjóðsins upp í 45% af ráðstöfunarfé? Hvað á þá að verða um það fólk sem borgað hefur iðgjöld til þessa lífeyrissjóðs, sem lagt hefur fram gildar umsóknir til sjóðsins um lán til húsnæðiskaupa eða til íbúðarhúsbygginga, sem veit að það á rétt til þess að fá slíka fyrirgreiðslu, en verður að víkja fyrir hæstv. forsrh. og félögum hans í ríkisstj. sem setja lög á sjóðinn og segja að það skipti engu máli þó að fólk, sem í þennan sjóð hefur borgað, hafi unnið sér lánaréttindi, þeir ætli að koma þar á undan, þeir ætli að öðlast þar forgang umfram þetta fólk? Hvar á þetta fólk þá að bera niður, hæstv. forsrh.? Þá vil ég enn spyrja hæstv. ráðh. Á bls. 9 í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun eru setningar sem mér er ekki ljóst hvað þýða. Setningarnar hljóða svo, með leyfi hæstv. forseta: „Sem erlend lán fjárfestingarlánasjóða eru hér aðeins sýnd þau sem taka skal að opinberu frumkvæði til þarfa Framkvæmdasjóðs og Iðnþróunarsjóðs, en ekki lán til innlendrar skipasmíði og vegna innfluttra fiskiskipa, sem veitt eru einkaaðilum fyrir milligöngu viðskiptabanka, enda þótt Fiskveiðasjóður ábyrgist þau og yfirtaki með tímanum. - Lánsfjáröflun hins opinbera í þeim skilningi, sem hér um ræðir, verður 2599 millj. kr.“ o. s. frv. eins og þar segir. Ég verð nú að segja eins og er, hæstv. forseti, að ég fæ ekki skilið hvað hér er við átt. Er hér um að ræða að aðeins sé verið, eins og má ætla af þessum setningum, að sýna í lánsfjáráætlun hluta af þeim erlendu lánum sem fjárfestingarlánasjóðum er ætlað að taka? Er hér um að ræða einhverja breytingu á uppsetningu hvað þetta varðar frá því sem áður er? Það mætti ætla eins og frá þessu er sagt. Ég óska þess að sjálfsögðu að svo sé ekki, en vil fá skýringu hjá hæstv. forsrh. á þessum setningum. Að lokum vil ég aðeins vekja athygli hv. þm. og hæstv. ráðh. á því, að á bls. 17 er tafla um fjárfestingarlánasjóði, útlán þeirra og fjármögnun á árunum 1981 og 1982. Þar er m. a. tafla um fjármögnun fjárfestingarlánasjóðanna, og ég vek athygli manna sérstaklega á því þar sem hæstv. ríkisstj. segir, bæði í fjárfestingaráætluninni og í grg. fjárlagafrv., að aukinn sparnaður innanlands geri það að verkum, að unnt sé nú að skera niður framlög ríkisins til fjárfestingarlánasjóða meira en áður hefur verið gert vegna þess að sjóðirnir geti bætt sér það upp með meiri eigin tekjum. Ég vek athygli á því, að taflan á bls. 17 í lánsfjáráætluninni leiðir þveröfug sannindi í ljós. Hún leiðir það í ljós, að á árinu 1981 hafa fjárfestingarlánasjóðirnir orðið að bæta sér upp þennan missi með aukinni erlendri lántöku. Ber þar allt að sama brunni. Einnig þessir lánasjóðir verða að sækja fé sitt í erlenda banka til þess að geta sinnt þeim skyldum sem hæstv. ríkisstj. leggur þeim á herðar. Þær upplýsingar, sem þar koma fram, stangast á við þær upplýsingar, sem hæstv. ríkisstj. gefur Alþingi annars staðar í þessari skýrslu og hún réttlætir sem ástæðu þess, að óhætt sé að skera niður framlög ríkisins til fjárfestingarlánasjóðanna meira en gert hefur verið. Að lokum, herra forseti, langar mig til að beina þeirri spurningu til hæstv. forsrh., hvort hann geti upplýst okkur þm. um hvaða opinberar stofnanir það séu í landinu sem verða að standa undir almennum rekstrarútgjöldum sínum með erlendum lánum, hversu há þessi lán séu orðin hjá hverri og einni stofnun og hvernig hæstv. ríkisstj. geri ráð fyrir að þessar stofnanir geti endurgreitt þessi erlendu lán sem þeim er ætlað að taka til þess eins að geta greitt almenn rekstrarútgjöld og rekstrarkostnað við starfsemi sína.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að segja hér mörg orð við umr. um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1982 þar sem ég ræddi þessi mál allítarlega við 1. umr. um fjárlög og hef þar litlu við að bæta. Auk þess var ég tepptur á fundi hér frammi við upphaf þessarar umr. og hef því ekki getað fylgst með henni frá byrjun. En skömmu eftir að ég gekk í salinn heyrði ég fjarstæður nokkrar sem mér fannst óhjákvæmilegt að svara hér, enda ekki tækifæri til á sínum tíma að ræða þær við afgreiðslu fjárlaga. Er af mörgu að taka því hér hefur margt furðulegt komið fram. Ég vil t. d. leyfa mér að fullyrða og segja það hreinskilnislega, að áreiðanlega hefur engum ráðh. dottið í hug, hvorki fyrr né síðar, að lýsa yfir að gengi krónunnar yrði ekki hreyft framar. Auðvitað hefur enginn lýst því yfir og það er ekkert annað en skröksaga að slík yfirlýsing hafi verið gefin hér af einum eða neinum ráðh. En nóg um það. Ég ætlaði að minnast á erlendu lánin sem voru gerð að umtalsefni áðan. Ég sé að í Morgunblaðinu er slegið upp sem rosatíðindum að lán til A- og B-hluta fjárlaga, erlend lán, vaxi um 134%, þetta sé í raun og veru sú eina tala í sambandi við erlend lán sem standi upp úr og eigi að vekja athygli fólksins. Þarna er auðvitað um nokkra sjónhverfingu að ræða, sem er bráðnauðsynlegt að bæði þm. og allur almenningur átti sig á. Hvernig stendur á því, að hægt er að finna í þessu plaggi þessa háu prósentutölu, sem vissulega er hér að finna, 134%, en á sér mjög augljósar og eðlilegar skýringar? Skýringin er ósköp einfaldlega sú, að fram að þessu hafa erlend lán til orkuframkvæmda, til byggingar raforkumannvirkja, verið tekin af fyrirtækjum með eignaraðild ríkissjóðs, Landsvirkjun og Laxárvirkjun. En í þeirri lánsfjáráætlun, sem nú liggur fyrir, er það ríkið sjálft sem tekur þessi lán og endurlánar þau væntanlegum virkjunaraðila sem ekki hafa verið enn teknar ákvarðanir um. Af þessari ástæðu, er ákaflega lítil hækkun á prósentutölu erlendra lána hjá fyrirtækjum með eignaraðild ríkissjóðs. Þau voru á árinu 1981 505 millj., en verða á árinu 1982 509 millj., sem sagt nær óbreytt upphæð. Aftur á móti hækka að sjálfsögðu A- og B-hluti fjárlaga þeim mun meira. Ef þessar tvær tölur eru lagðar saman, þ .e. A- og B-hluti fjárlaga og fyrirtæki með eignaraðild ríkissjóðs, en þetta má sjá á bls. 20 í lánsfjáráætlun, þá sjá menn að á árinu 1981 er heildarupphæðin í erlendum lántökum 803 millj., en verður á næsta ári 1205. Hækkunin er 50%. Þá er komin prósentutala sem er sambærileg frá ári til árs. Hin talan er auðvitað algjörlega út í bláinn, því ekki er verið að bera saman sambærilega hluti. Ég vil bæta því við, að erlendu lántökurnar eru vissulega miklar og eiga sér ýmsar skýringar, m. a. að verið er að fara út í stórfelldan undirbúning nýrra virkjana á fleiri en einum stað á landinu og til þess þarf að afla töluvert mikils fjár. Ég veit ekki betur en að allir hv. þm. séu sammála um að út í þessar virkjunarframkvæmdir skuli farið og að sjálfsögðu verði ekki aflað fjár til þess öðruvísi en að taka til þess erlend lán. Fleira kemur hér til, eins og t. d. að ákveðið hefur verið að gera stórfellt átak í sambandi við lagningu sjálfvirks síma. Það er samkv. lögum frá Alþingi sem allir hv. alþm. hafa staðið að, og auðvitað verður að útvega fé í þessu skyni. Prósentutalan fer upp í 50% þarna á milli ára þegar um er að ræða A- og B-hluta fjárlaga og fyrirtæki með eignaraðild ríkissjóðs. En að tala um 134% í þessu sambandi er auðvitað hrein fjarstæða og sjónhverfingar sem ekki eiga að eiga sér stað hér á hv. Alþingi. Ég vek líka athygli á því, að ef menn líta á heildardæmið, þ. e. erlendar lántökur á árinu 1982, eins og sjá má á bls. 20 í lánsfjáráætlun, þá er hækkunin milli ára, þegar á heildina er litið, þegar litið er á allar erlendu lántökurnar, ekki nema 19%. Erlendar lántökur nema tæpum 1735 millj. á árinu 1981, en verða 2070 millj. á árinu 1982, hækkun 19%. Það er ekki mikil hækkun milli ára þegar reiknitala fjárlaga og lánsfjáráætlunar er miðuð við 33%, það sjá allir. Allt þetta tal um hina gífurlegu hækkun á erlendum lántökum byggist því á sjónhverfingum og engu öðru. Ég vil svo í öðru lagi svara fsp. sem að vísu var beint til forsrh. Mér er ljóst að menn geta villst á orðalagi og vil taka ábyrgð á orðalaginu á bls. 9 þar sem segir: „sem erlend lán fjárfestingarlánasjóða eru hér aðeins sýnd þau sem taka skal að opinberu frumkvæði til þarfa Framkvæmdasjóðs og Iðnþróunarsjóðs, en ekki lán til innlendrar skipasmíði og vegna innfluttra fiskiskipa, sem veitt eru einkaaðilum fyrir milligöngu viðskiptabanka, enda þótt Fiskveiðasjóður ábyrgist þau og yfirtaki með tímanum.“ Ég tek fulla ábyrgð á þessu orðalagi og vil gefa á því skýringu og svara því hér í leiðinni. Þetta er nákvæmlega eins og það hefur alltaf verið. Það er enginn munur nú frá því sem verið hefur, að í lánsfjáráætlun eru eingöngu tiltekin lán sem hið opinbera tekur og lánar beint til Iðnþróunarsjóðs og til Fiskveiðasjóðs, en þessar lántökur, sem hér er verið að nefna, koma fram á bls. 20, neðarlega í upptalningunni, undir liðunum: fiskiskip, önnur skip, endurbætur á skipum, innlend skipasmíði, endurbætur unnar innanlands. - Það eru sem sagt fimm liðir sem þessar lántökur geta fallið undir, en þar sem þarna er að forminu til um að ræða lántökur á vegum einkaaðila, en ekki lántökur á vegum opinberra stofnfjársjóða, eru þær neðar í upptalningunni. Það er að þessu sem málsgr. á bls. 9 lýtur. Ég vænti þess, að þetta gefi fullnægjandi skýringu og sé fullnægjandi svar við athugasemd fyrirspyrjanda.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. var hneykslaður á sjónhverfingum sem menn hefðu í frammi í þessari umr., og auðvitað eiga þær ekki rétt á sér. En ekki er það sjónhverfing hvernig mál eru að skipast með erlenda skuldasöfnun okkar. Það eru blákaldar staðreyndir sem við stöndum frammi fyrir, og ef ekki verður brugðið á annað ráð í þeim efnum fer í verra. En þó var honum enn meir ofhasað á lyginni úr stjórnarandstöðunni, að það væru einhverjir ráðh. sem lýst hefðu yfir að engin gengisbreyting yrði. Þetta hefur verið bæði og. Það gekk staflaust um landið fyrir örskömmu, að á fundum við ákvörðun um síldarverð hefði hæstv. sjútvrh. lýst yfir að það yrði gengisbreyting hið allra fyrsta, og það voru nefnd 9%. Ég vona að þessi saga sé ekki sönn, því auðvitað eiga ráðh. ekki að lýsa neinu slíku og þvílíku yfir. En ég var þar sem hæstv. forsrh. kvað afar fast að orði um stöðugt gengi nú og um einhverja hríð fram á við. Þar var ég og þar voru 949 til viðbótar, því 950 höfðu verið þar alls, án þess að ég ætli að fara að rifja það orðrétt upp. Ég ætla að hafa uppi skammar signingar yfir fjárfestingar- og lánsfjáráætluninni nú, ég hef aðeins haft nasasjón af henni, en það eru tvö atriði í því sambandi sem ég vil aðeins gera að umtalsefni. Ég minnist þess um langt árabil, að allhörð umræða fór fram á hinu háa Alþingi vegna þess sem kallað hefur verið kaupskylda lífeyrissjóða, kaupskylda á skuldabréfum Byggingarsjóðs og Framkvæmdasjóðs. Auðvitað of í lagt að kalla þetta kaupskyldu, því þetta hefur aldrei verið fest í lög. Þá minnist ég þess, að fyrirsvarsmenn eins og Eðvarð Sigurðsson úr verkalýðshreyfingunni, úr Alþb., og forráðamenn lífeyrissjóða verkalýðsins mótmæltu þessari aðferð harkalega. Nú vil ég taka það fram, að ég er eindreginn fylgismaður þessarar aðferðar, að lífeyrissjóðirnir láti verulegt fé af hendi rakna til fjárfestingar hjá hinu opinbera. Um það má auðvitað deila hversu hátt hlutfall þetta á að vera. Menn hafa nú um hríð miðað við 40% af ráðstöfunarfé sjóðanna og þykir ýmsum ærið. Þó veit ég til þess, og ég hygg að ég fari með rétt mál, að í Svíþjóð t. a. m. eru lögbundin 45% af ráðstöfunarfé sjóðanna. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar, að það eigi að lögbinda þetta og til er ég að ljá atkv. mitt við lögbindingu eins og 40%. En nú bregður hæstv. ríkisstj. á það ráð að hækka þetta hlutfall upp í 45%, félagar Eðvarðs Sigurðssonar, t. a. m. hæstv. fjmrh. Ef þann veg hefi nú árað að gengið hefði vel með sölu skuldabréfa þessara sjóða, Byggingarsjóðs ríkisins og Framkvæmdasjóðs, í ár samkv. þeirri lánsfjáráætlun sem nú er í framkvæmd, þá hefði svo sem út af fyrir sig mátt skilja þetta vegna þess óseðjandi hungurs sem hið opinbera stöðugt þjáist af og ríkissjóðshítin. En þann veg er nú málum ekki háttað, öðru nær. Það hefur aldrei gengið erfiðlegar að selja þessi bréf til lífeyrissjóðanna og stefnir í það og það þarf ekki að vera neitt leyndarmál, að á mun skorta í aðallánasjóð atvinnuvegasjóðanna, Framkvæmdasjóð, 70–80 millj. kr. Þetta hét fyrir myntbreytingu 7–8 milljarðar, ef menn skilja það betur. Útlitið er afar dökkt, að það náist að selja skuldabréf sem þessari fjárhæð nemur til lífeyrissjóðanna. Þeir hafa nú nýja og miklu betri möguleika en áður á ávöxtun síns fjár, og þeir vilja af skiljanlegum ástæðum hafa tök á að geta gripið til þess til lánveitinga, til félaga sinna, t. a. m., til húsbygginga eða til annarra þarfa. Ef þessu heldur fram sem horfir er ekkert ráð annað til en að lögbinda þessa skyldu. Þó að standi aðeins betur um skuldabréfakaup af Byggingarsjóði ríkisins er það langt frá því að vera með þeim hætti sem boðlegt er. Ég vil nú spyrja hæstv. forsrh. - eða ég ætti kannske öllu heldur að beina fsp. mínum til fjmrh. og það er best að ég geri það: Hvaða ráðstafanir hyggst hann gera til þess að fullnægt verði því sem kalla verður lagaskyldu samkv. lánsfjárlögum sem nú gilda, fullnægt verði kaupskyldu lífeyrissjóðanna á skuldabréfum Byggingarsjóðs ríkisins og Framkvæmdasjóðs Íslands? Þetta er alveg nauðsynlegt að menn upplýsi, til hvaða ráðstafana eigi að grípa. Ef svo reynist, að þetta næst ekki fram samkv. þeim lánsfjárlögum sem við búum við, er til lítils að ætla sér enn stærri hlut á nýju ári eftir þessari leið. Þetta var fyrra efni máls míns. Hið síðara er að hér var einn harðsnúinn stuðningsmaður hæstv. ríkisstj. í ræðustól í gær sem hélt því fram að vanda atvinnuveganna, vanda fiskiðnaðar og sjávarútvegs, ætti að leysa með erlendri lántöku. Hann hélt því mjög ákveðið fram og nefndi t. a. m. að það hefði átt að leysa vanda Jökuls á Raufarhöfn með erlendri lántöku fyrirtækisins. Nú nefndi hæstv. sjútvrh. það í gær í umr. utan dagskrár, að hann hygði að vandi þessa atvinnuvegar, fiskiðnaðar svo og sjávarútvegs, mundi kannske nema 200 mill j. kr., auk fjár úr Byggðasjóði, eins og hann nefndi. Hv. 2. þm. Norðurl. e. kunni það ráð til handa fyrirtæki sem skortir 5 millj., að það fengi að taka þetta fé rakleiðis að láni erlendis. Ég nefndi þetta baneitraða leið og ég nefni það baneitraða leið ef hæstv. ríkisstj. ætlar að vísa Framkvæmdasjóði á erlendar lántökur til þess að sjóðurinn geti gegnt skyldum sínum við atvinnuvegasjóðina. Ég kalla það baneitraða leið af því sem svo stendur sem raun ber vitni um erlenda skuldasöfnun okkar. Hæstv. sjútvrh. hefur nefnt töluna 200 millj. - sem fyrir tæpu ári hétu 20 milljarðar, að sá væri fjárhagsvandinn sem fljótlega þyrfti að leysa hjá fiskiðnaði og sjávarútvegi. Hvar hyggst hæstv. ríkisstj. leita þess fjár? Ég benti á í gær að ég sæi engin sköpuð ráð önnur en að skera niður hjá hinu opinbera. En stjórnarþingmaður vísar til erlendrar lántöku. Fjárhæðin er geysimikil og vandinn er brýnn, og það er einmitt í sambandi við setningu lánsfjárlaga og umr. um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir 1982 sem þetta mál hlýtur mjög að komast í brennidepil. Ég endurtek varnaðarorð mín við því að stefna að úrlausn þessara vandamála með erlendri lántöku. Þar höfum við þegar seilst um of og allt of langt.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Vestf. beindi til mín spurningu úr þessum virðulega ræðustól, ekki til mín sem alþm., heldur bankaráðsformanns eins af aðalviðskiptabönkum undirstöðuatvinnuvega þjóðarinnar. Spurningin hljóðaði eitthvað á þessa leið, ég veit ekki hvort ég skrifaði hana orðrétt: Ætla bankarnir að fjármagna atvinnuvegina? Og hann tiltók held ég tvær eða þrjár undirstöðuatvinnugreinar þjóðarinnar. Ég get svarað þessu með einu litlu neii. En ég vil færa með nokkrum orðum rök fyrir því, að sú fjármögnunarleið við atvinnuvegi og þá sérstaklega undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar, sem hingað til hefur verið notuð, er að mergsjúga bankakerfið að því marki, að viðskiptabankarnir hafa ekki svigrum til að gegna eðlilegu hlutverki sínu. Þá á ég við þá viðskiptabanka sem ég þekki best til, en Útvegsbankann fyrst og fremst. Ég ætla að undirstrika það sem allir hv. þm. hljóta að vita, að það hvílir bindiskylda á bönkunum. Hún er 35% af öllu innlánsfé bankanna. Því til viðbótar fara oft meira en 30, jafnvel 35% í afurðalán sem eru tekin án þess að bankinn veiti leyfi. Þau eru sjálftæk. Því til viðbótar kemur krafa um að fjármagna hina ýmsu fjárfestingarsjóði. Hvernig í ósköpunum getur nokkur maður ætlast til þess, að með því, sem afgangs er þá, standi bankakerfið undir þeim þörfum hins almenna borgara, viðskiptalífsins og undirstöðuatvinnuvega þjóðarinnar? Það er gjörsamlega útilokað. Þegar talað er um okur í bankakerfinu, eins og fram kom hér í ræðu hjá einhverjum hv. þm. í gær, þá er það okur hjá Seðlabanka Íslands og það þarf að stöðva. Ég sé ekki nokkra ástæðu til þess, að viðskiptabanki - eins og t. d. sá sem hv. Alþingi hefur kosið mig til að veita forstöðu - sé milliliður í því að færa peninga þaðan, sem þeir eru til, í Seðlabanka Íslands. Ég segi það vegna þess að það hafa ekki, a. m. k. ekki síðan ég gerðist bankaráðsformaður, verið settar neinar hömlur á það eða hámarksupphæðir sem viðskiptabankar geta yfirdregið í Seðlabanka Íslands. Næsta skref hlýtur að vera, og það er eins gott að ég upplýsi hv. Alþingi um það í dag, að á næsta bankaráðsfundi Útvegsbanka Íslands mun ég leggja til að bankastjórunum verði ekki heimilt að veita eitt einasta sjálfvirkt lán hér eftir, ekki verði heimilt að nota þá peninga sem bankinn á ekki, aðeins vera milliliður milli Seðlabanka Íslands og þeirra, sem þurfa á peningunum að halda, og borga fyrir það yfir 40% vexti. Seðlabankinn virðist eiga nóga peninga. Það eru engar hömlur á því, hvað viðskiptabankarnir mega yfirdraga þar svo lengi sem þeir borga yfir 40% vexti, vegna þess að ég er að tala um mismuninn á því fé, sem viðskiptabönkunum er gert að skyldu að eiga inni í Seðlabankanum á lágum vöxtum, og því sama fé, sem þeim er lánað og umfram það á okurvöxtum. Ég sé enga ástæðu til að vera þar milliliður. Viðskiptavinirnir geta farið beint þangað sem peningarnir eru til. Þeir eru í Seðlabankanum. Ég get upplýst það líka, að bankaráð Útvegsbankans hefur þegar tekið þessa ákvörðun. Við höfum þegar tilkynnt ríkisstj. það með bréfi fyrir nokkrum mánuðum. En nú er komið að framkvæmd og ég legg til að sú framkvæmd taki gildi þegar í stað eftir næsta bankaráðsfund. En það sem er spurning í mínum huga er þetta: Hvernig stendur á því, að Seðlabankanum líðst að taka gengismun frá þeim sem eiga kröfur sem greiddar eru gegnum hann? Hvernig stendur á því, að Seðlabankinn afhendir ekki 100% það gengi sem eigandi að erlendum kröfum á rétt á, þegar gengisbreyting verður frá því að krafan er skrifuð og send til innheimtu og þangað til hún er greidd? Af hverju líðst Seðlabankanum að taka af undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar þennan mismun? Það er ekki tekið af neinum öðrum sem fær þjónustu hér á landi greidda í erlendum gjaldeyri. Ef ég eða einhver annar fær senda þóknun fyrir störf sem eru unnin hér fyrir erlenda aðila sem umboðsaðili, þá er greitt á því gengi sem er þann daginn sem peningarnir berast. En undirstöðuatvinnuvegir þjóðarinnar fá ekki nema hluta af því. Seðlabankinn safnar mismuninum í sjóð. Til hvers? Til þess eins að geyma peningana og telja okkur trú um að það sé öryggi þjóðarinnar fyrir bestu að taka peninga í geymslu og nota þá ekki, sem þýðir ekkert annað en að það þarf að lækka gengið svo að undirstöðuatvinnuvegirnir fái það sem þeir þurfa til rekstrarins. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég hef gefið hér upplýsingar og ég hef gefið svo miklar upplýsingar vegna þess að ríkisstjórn og Seðlabanki standa frammi fyrir þeirri staðreynd, að svo lengi sem Alþingi trúir mér fyrir Útvegsbanka Íslands, þá borga ég ekki 40% fyrir það eitt að vera milliliður milli þeirra, sem þurfa á peningunum að halda, og þeirra, sem eiga þá. Því svara ég spurningunni neitandi. Svo lengi sem ég get haft áhrif á það mun viðskiptabanki sá sem mér er trúað fyrir ekki taka þátt í að fjármagna atvinnuvegina með slíku lánsfé.



Herra forseti. Ég leyfi mér að mæla fyrir till. til þál., sem hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að sjá um að nú þegar verði hafist handa við byggingu fyrirhugaðra íþróttamannvirkja á Laugarvatni, sem samþykki voru af menntmrn. 9. júní 1980, til að tryggja starfsemi Íþróttakennaraskóla Íslands og annarra skóla á Laugarvatni og um leið framtíð Laugarvatns sem mennta- og menningarseturs.“ Kveikjan að því, að þessi þáltill. er hér flutt, er sú, að ég fór fyrir viku austur á Laugarvatn á sérstakan baráttufund sem þar var boðað til af öllum nemendum skólanna á Laugarvatni og kennurum skólanna og fjölda fólks úr byggðarlaginu. Þetta var baráttufundur fyrir því, að þegar yrði hafist handa við byggingu fyrirhugaðra íþróttamannvirkja á Laugarvatni. Þarna var verið að mótmæla því, að ekki skuli í fjárlagafrv. veitt veruleg upphæð til þessara mannvirkja. Þetta var mjög ánægjulegur fundur og þarna skapaðist mikil og góð samstaða allra á staðnum, bæði nemenda og kennara og fólksins í kring. Ég er alveg sannfærður um að þessi mikla og góða samstaða og sá baráttuandi, sem á þessum fundi ríkti, mun áreiðanlega verða til að bjarga þessu máli í höfn, því það var öllum ljóst, sem á þessum fundi voru, og það er áreiðanlega flestum alþm. einnig ljóst, að ef ekki verður hafist handa við þetta mannvirki nú þegar er málið í stórhættu og um leið framtíð Laugarvatns sem skóla- og menntaseturs. Ég fagna því mjög, að þessari baráttu, sem þarna hófst, skuli nú hafa verið fylgt eftir með eftirminnilegum hætti. Hingað til Reykjavíkur koma nemendur og kennarar skólanna á Laugarvatni og ýmsir staðarmenn til að láta í sér heyra bæði ráðuneyti menntamála og fjármála og hv. Alþingi. Sú ferð þeirra að austan er til þess að undirstrika viljann í þessu máli og undirstrika þá alvöru sem býr hjá nemendum skólanna austan fjalls. Hafi þeir heiður fyrir og þökk, því þarna eru þeir ekki fyrst og fremst að vinna fyrir sjálfa sig, heldur fyrir framtíðina. Á þessum fundi, sem ég var að vísa til áðan, flutti skólastjóri Íþróttakennaraskóla Íslands, Árni Guðmundsson, mjög ítarlega og merka ræðu þar sem hann rakti sögu Íþróttakennaraskólans og gerði grein fyrir því, hvernig að skólanum væri nú búið. Ég ætla í því, sem ég segi hér, að styðjast að verulegu leyti við það sem kom fram þar í máli hans, en vil segja að aðstaða Íþróttakennaraskólans og hinna skólanna á Laugarvatni til íþróttakennslu er auðvitað fyrir neðan allar hellur og til skammar. Það er svo komið að ekki er hægt að veita nemendum Laugarvatnsskólanna nema helming af lögboðinni íþróttakennslu. Íþróttaskóli Björns Jakobssonar hóf starf á Laugarvatni haustið 1932. Ég þarf að vísu ekki að vera að rekja hér ítarlega sögu Laugarvatnsskólanna, ég held að öllum hv. alþm. og landsmönnum flestum sé hún svo kunn, en ég vil stikla á nokkrum atriðum varðandi íþróttakennaraskólann sérstaklega. - Íþróttakennaraskóli Björns Jakobssonar tók sem sagt til starfa á Laugarvatni haustið 1932. Skóli þessi varð ríkisskóli 1. jan. 1943. Íslenska ríkið tók þá við rekstri hans og kostaði uppbyggingu hans alla. Árið 1946 var tekið í notkun núverandi íþróttahús á Laugarvatni með íþróttasal sem er 12x24 metrar. Íþróttahús þetta þótti á sínum tíma mikil höll, enda stærst slíkra húsa á Íslandi þá. Sumum þótti nóg um þessa stærð, en fleiri lofuðu þó framtakið og töldu Laugvetninga og landsmenn alla vel að slíku húsi komna. Nú er þetta hús auðvitað orðið allt of lítið. Húsi þessu fylgdu bað og búningsherbergi sem eru þannig að menn verða að fara í sérstaka fjölbragðaglímu hver við annan til þess að komast í bað í þessu húsi. Íþróttahús þetta er séreign Íþróttakennaraskóla Íslands. Á Laugarvatni er svo sundlaug, sem byggð var 1929, og hún er 8 x 12.5 metrar að stærð. Að stofni til er þessi sundlaug notuð enn í dag, að vísu færð í núverandi horf 1944 og viðgerð svo árið 1965. Á þeim fundi á Laugarvatni, sem ég er oft búinn að vitna til, lét skólastjóri héraðsskólans þau orð falla að menn gætu ekki áttað sig á því, hvort mundi fyrr hrynja þakið á þessari sundlaug eða þá gaflarnir færu út og þar með vatnið úr lauginni. Þetta ástand er auðvitað alveg til skammar. Þetta eru þau mannvirki sem notast er við bæði af Íþróttakennaraskóla Íslands og öllum skólunum þarna. En á Laugarvatni eru fimm skólar, þ. e. héraðsskólinn, menntaskólinn, barnaskólinn og hússtjórnarskólinn fyrir utan Íþróttakennaraskólann. Nemendur þessara skóla eru alls tæplega 400. Það segir sig sjálft að á þessu verður að verða veruleg breyting. Það hefur mönnum lengi verið ljóst því að þessi íþróttamannvirki, íþróttahúsið og sundlaugin, svara að sjálfsögðu ekki lengur kröfum tímans og fullnægja ekki kennsluþörfinni, eins og ég var áðan að segja. Barátta fyrir nýju íþróttahúsi og nýrri sundlaug hófst fyrir löngu, strax árið 1965 var þetta á döfinni. Eftir að smíði heimavistarhúss Íþróttakennaraskóla Íslands lauk 1968 komst veruleg hreyfing á málið. Það, sem menn hafa verið að tala um að byggja við Íþróttakennaraskólann, er í fyrsta lagi íþróttahús, í öðru lagi sundlaug, kennslustofuhúsnæði og svo kennaraíbúðir. Áætlaður kostnaður þessara mannvirkja allra var í nóvembermánuði 1980 áætlaður 1982 millj. kr. Það hefur kostað verulegt stríð fyrir forráðamenn Íþróttakennaraskólans og skólanna á Laugarvatni að fá einhverju áorkað í þessu máli. Þeir eru búnir að fara margar göngur hingað suður til yfirvalda til að reyna að hrinda þessu helsta hagsmunamáli skólanna fram. En því miður hafa þeir mætt verulegri tregðu hjá yfirvöldum. Það er nefnilega þannig, að ýmsir menn, ekki síst þeir sem fara með stjórn menntamála á Íslandi, telja mjög vafasamt að setja Íþróttakennaraskóla Íslands niður að Laugarvatni. Það eru ýmsir sem telja að þessi skóli væri betur kominn hér í Reykjavík í tengslum við Kennaraháskóla Íslands. Ég verð að segja það, að ef það skref verður stigið er það býsna mikið í mótsögn við þá stefnu sem ýmsir hafa haft á oddi, að það væri nær að dreifa stofnunum um landið en að færa þær hingað til Reykjavíkur. Það er alveg ástæðulaust fyrir okkur að vera að flytja þær, sem starfa með góðum árangri úti um landið, hingað til Reykjavíkur. Það er að sjálfsögðu hægt að koma á nánu samstarfi Íþróttakennaraskóla Íslands og Kennaraháskóla Íslands þó að önnur stofnunin sé austur á Laugarvatni og hin hér í Reykjavík. Þetta er ekki sú ógurlega vegalengd. Þegar sá tími rennur upp, að komið verður bundið slitlag alla leið upp að Laugarvatni, ætti þetta ekki að vera mikið vandamál. Að vísu bólar afskaplega lítið á þeirri vegagerð, en það er önnur saga. Undirbúningsvinna að byggingu íþróttahúss þarna á Laugarvatni hefur verið í gangi undanfarin ár, og með vitorði menntmrn. 9. júní 1980 samþykkti menntmrh. teikningar 1. áfanga íþróttahúss. Samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir hafði þá sitt hvað við þessar teikningar að athuga og reyndar málið allt. Það ánægjulega gerðist svo, að á fjárlögum ársins 1978 voru veittar á Alþingi 10 millj. gkr. til þessara íþróttamannvirkja sem höfðu verið í undirbúningi, árið 1980 voru veittar á fjárlögum 50 mill j. gkr. í þessu sama skyni og á fjárlögum 1981 voru 100 millj. gkr. til þessara mannvirkja. Menn stóðu í þeirri góðu trú, að með þessu hefði Alþingi í raun og veru lýst vilja sínum og markað ákveðna stefnu í málinu. En svo gerist það undarlega, að á fjárlögum þessa árs eru aðeins 250 þús. kr. til þessa íþróttamannvirkis, sem er auðvitað allt of lítið til að geta hafið framkvæmdir og er í raun sama upphæð og skólinn fór fram á til tækjakaupa. Ef ég lýsi aðeins í stórum dráttum hvaða byggingar þarna er verið að ræða um, þá er það í fyrsta lagi íþróttasalur sem er áætlaður 27 x 45 m að flatarmáli með 7 m lofthæð, sex búningsherbergjum og þremur baðherbergjum, lyftingasal og aðstöðu fyrir húsvörð og annað starfsfólk. Íþróttasalurinn er hugsaður þannig að skipta megi honum í þrjár einingar með tjöldum þar sem hver eining yrði 15x27 m. Í um 3 m hæð frá gólfi er gert ráð fyrir svölum meðfram öllum veggjum, sem nýta má sem hlaupabraut og nota jafnframt því sem aðrar íþróttir eru iðkaðar á gólfi hússins. Að því er mjög mikið hagræði. Gert er ráð fyrir sætum fyrir áhorfendur á framdregnum bekkjum. Yrði gólfflötur íþróttahússins þá 22x45. Í öðru lagi er svo gert ráð fyrir sundlaug sem er 12x25 m. 22. maí 1981 var haldinn fundur í samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir. Fundinn sátu auk nefndarmanna Þorsteinn Einarsson íþróttafulltrúi ríkisins og Árni Guðmundsson skólastjóri. Á fundinum samþykkti nefndin byggingu íþróttahúss á Laugarvatni, þó á þann hátt að aðeins yrðu steyptir upp 2/3 hlutar íþróttahússins að sinni, en grunnur og botnplata fyrir allt húsið. Árni skólastjóri lýsti andstöðu sinni við þessi málalok og taldi þetta skerða nýtingu hússins verulega. T. d. kæmi hlaupabrautin ekki að gagni, einni einingu yrði færra og minni gólfflötur til allra stærri knattleikja og frjálsra íþrótta. Efaðist hann um hagkvæmni slíkrar skerðingar með tilliti til heildarkostnaðar, benti á bráðabirgðagafl, gólfefni með merkingum þyrfti að endurnýja við stækkun. Þessu væri auðvitað hægt að breyta að vilja Alþingis og reisa allt húsið í einu lagi. Málið hefur svo dregist á langinn, þótt skipulagsyfirvöld heima fyrir svo og skólanefnd héraðsskólans, eigandi lóðarinnar, hafi þegar samþykkt staðsetningu hússins. Teikningar, hönnunargögn og útboðslýsing voru svo lögð inn til framkvæmdadeildar Innkaupastofnunar ríkisins, en þetta útboð hefur enn ekki farið fram, en nauðsynlegt er að það gerist strax, jafnframt því sem á fjárlögum verði tryggt nægilegt fjármagn til þessara framkvæmda. Ég gæti auðvitað talað um þetta langt mál, en ég sé ekki neina ástæðu til þess. Kjarni málsins er augljós. Ég get þó aðeins bætt því við, að árið 1978 fór menntmrn. fram á, að nemendum Íþróttakennaraskóla Íslands yrði fjölgað í 50, án þess að nokkrar ráðstafanir væru gerðar til að auka rými íþróttakennslunnar. Þetta varð til þess að skerða enn þá frekar íþróttakennslu við hina skólana, að ekki sé talað um aðstöðu til frjálsra æfinga, og er þó unnið í íþróttahúsinu frá því kl. 8 á morgnana og langt fram á nótt. Kjarni málsins er þetta: Alþingi þarf að hrista af sér slenið, ákveða í eitt skipti fyrir öll að á Laugarvatni skuli Íþróttakennaraskóli Íslands vera og þar skuli rísa myndarlegt íþróttamannvirki sem ekki sé aðeins notað fyrir Íþróttakennaraskólann, heldur alla hina skólana líka, notað af fólkinu í hreppunum í kring, notað fyrir Ungmennasambandið Skarphéðin og notað fyrir æsku Íslands. Það er auðvitað nauðsynlegt að slíkt íþróttamannvirki sé til á góðum stað þar sem hægt er að vera með sumarnámskeið af ýmsu tagi, hægt að bjóða upp á námsaðstöðu fyrir afreksmenn okkar sem þurfa að æfa og þjálfa og stilla saman kraftana, hvort heldur um er að ræða landskeppni eða annan leik. Laugarvatn er tilvalinn staður til þess. Ýmsir hafa haldið því fram, að framtíð Laugarvatns sé líka óljós vegna þess að miklar breytingar hafa verið að gerast í fræðslumálum okkar á þann hátt, að grunnskólarnir hafa tekið að kenna meira en áður var. Nú er 9. bekkur í mörgum skólum og fjölbrautaskólar hafa risið. Í Suðurlandskjördæmi er um að ræða skóla á Selfossi, sem auðvitað þarf að efla og styrkja, og framhaldsskóla í Vestmannaeyjum af sama toga. En það hefur sýnt sig, að þrátt fyrir þetta er mjög mikil nauðsyn á að skólastarf haldi áfram á Laugarvatni með sama hætti og undanfarið. Það hefur verið nægjanleg aðsókn þar að öllum skólum, og ég er sannfærður um að ef aðstaða kæmi þar til íþróttaiðkana, eins og við erum hér að ræða um, þá mundi aðsóknin eflast enn og draga að sér fleira fólk á staðinn. Ég vonast til þess að hér á Alþingi eins og fyrir austan takist breið samstaða um að hrinda þessu þjóðþrifamáli í framkvæmd og það sem fyrst. Ég teldi það alþm. til gildis að taka myndarlega undir þessa till., og ég skora sömuleiðis á þá að leggja myndarlega til þessa mannvirkis á fjárlögum. Þessi þáltill. er sérstaklega flutt til að vekja athygli Alþingis og þjóðarinnar á þessu og til þess að fá sem fyrst ákveðna og eindregna viljayfirlýsingu Alþingis í málinu. Ég á satt að segja von á því, að margir alþm. beri svo hlýjan hug til Laugarvatns að þeir treysti sér til að styðja till. af þessu tagi. Ég trúi ekki öðru en það muni gerast. Það er alveg áreiðanlegt, að þeir, sem eru hér á pöllunum í dag, og aðrir, sem hafa hafið baráttu fyrir þessu máli alveg sérstaklega að gefnu tilefni, munu fylgjast vel með því, hvernig viðtökur þetta mál fær hér á Alþingi. Ég er sannfærður um að þeir munu ekki hafa neinar hótanir í frammi í því sambandi, heldur muni þeir fylgjast með málinu af hógværð en jafnframt festu, til þess að sýna í verki þann vil ja sem að baki þeim aðgerðum býr sem þeir hafa efnt til bæði nú í dag og fyrir viku austur á Laugarvatni. Ég á satt að segja von á því, að einhugur verði um þessa þáltill. og að hún verði afgreidd fljótt og vel. Ég mælist til þess við þm., að þannig verði að verki staðið. Ég held að með því, að þessi langþráðu mannvirki rísi á Laugarvatni, séum við í fyrsta lagi að treysta og tryggja starfsemi Íþróttakennaraskóla Íslands, við séum að vinna þarft verk fyrir skólana og héraðið og við séum að vinna þarft verk fyrir æsku Íslands og íþróttamenn landsins sem við erum stolt af mörgum hverjum og viljum búa í haginn fyrir. Þessi mannvirki verða notuð af nemendum, héraðsbúum og íþróttamönnum um allt land allan ársins hring. Ég er alveg sannfærður um að þegar þau hafa risið austur á Laugarvatni munu margir vilja Lilju kveðið hafa. Ég skora á alla alþm. að sameinast um þetta þjóðþrifamál.



Herra forseti. Mér þykir rétt að segja nokkur orð í sambandi við flutning þessarar þáltill. Ég hlýddi á ræðu hv. flm. af nokkurri athygli. Í ræðu hans kom vissulega margt það fram sem vert er að menn leggi sér á minnið þegar rætt er um Laugarvatnsstað, og skal ég ekki hafa mörg orð um það. Ég held að söguleg rakning þessa máls af hálfu flm. hafi verið rétt og á þann hátt sem auðvitað flestir þekkja. Og ýmis áhersluatriði, sem komu fram í máli hans, eru þess eðlis að ég get fyllilega tekið undir þau. Þó kemst ég ekki hjá því að segja hér nokkur orð í sambandi við flutning þessarar þáltill., varðandi þann málflutning sem hv. flm. hafði í frammi. Ég vil minna á það, og það er mjög brýnt að menn leggi það á minnið, að um Íþróttakennaraskóla Íslands gilda lög sem samþykkt voru á þingi 1972. Mér eru þau ákaflega vel kunnug vegna þess að ég átti þó nokkurn þátt í að semja þessi lög og vinna að því að þau yrðu það sem þau eru, lögin um Íþróttakennaraskólann. Ég vil minna á það, að í 14. gr. þeirra laga stendur skýrum orðum að skólinn hafi aðsetur á Laugarvatni, sem þýðir auðvitað ekki annað en að það er lagaskylda, það er lögboðið að Íþróttakennaraskóli Íslands skuli eiga heima á Laugarvatni. Þar er þessi skóli, þar hefur hann ætíð verið og þar mun hann verða svo lengi sem ég sé fram í tímann. Það er engin breyting fyrirhuguð á þeirri stefnu að skólinn sé á Laugarvatni og starfi þar. Þvert á móti hefur það verið stefna fyrirrennara minna sem setið hafa á ráðherrastóli og það er stefna mín og núv. ríkisstj., að Íþróttaskólinn verði á Laugarvatni og verði byggður þar upp til frambúðar. Það er nauðsynlegt að þetta komi skýrt fram, vegna þess að þó ég ætli ekki að fara að gagnrýna allt sem hv. flm. sagði, þá var hægt að misskilja sumt í ræðu hans þannig, að það var nauðsynlegt að leiðrétta og skýra hvað hér er raunverulega um að ræða. Íþróttakennaraskóli Íslands á heima á Laugarvatni og það eru engar breytingar fyrirhugaðar á þeirri stefnu. Það, sem ég vil setja sérstaklega út á í ræðu hv. þm. sem hér talaði fyrir málinu, er það - ég hygg að það komi að einhverju leyti fram í grg. fyrir till. - að menn í menntmrn., starfsmenn í menntmrn. trúi ég eða stjórnendur menntamála, eins og hann orðar það í grg., séu á einhvern hátt andvígir skólastaðnum á Laugarvatni. Ég veit ekki til þess, að í menntmrn. sé nokkur maður sem látið hafi í ljós andstöðu gegn því að skólinn sé á Laugarvatni og verði þar í framtíðinni. Ég vil þess vegna biðja hv. flm. að vera svo vinsamlegur í minn garð að upplýsa mig um það, hvaða menn það eru, starfsmenn í ráðuneytinu eða yfirmenn menntamála, sem hafa látið í ljós slíka skoðun. Mér er þetta algjörlega ókunnugt og tel að þarna sé farið með rangt mál. Þetta tel ég mjög alvarlegt og vil finna að þessu við hv. þm., þó að ég ætli ekki að gera lítið úr áhuga hans á að Íþróttakennaraskólinn á Laugarvatni vaxi og eflist og fái nægilegt fjármagn til að byggja upp sína starfsemi á þeim stað þar sem lög ætla honum aðsetur nú og í framtíðinni. Hvað varðar mig sjálfan, þá vil ég taka það fram, að það er mjög skýr og ákveðin stefna mín að Íþróttakennaraskólinn verði á Laugarvatni nú eins og áður hefur verið. Ég er orðinn svo gamall í hettunni að ég vann að undirbúningi þeirra laga sem nú gilda um skólann, frá 1972. Minnist ég vissulega margs konar umræðna um skólann á þeirri tíð, fyrir u. þ. b. 10 árum. Skal ég fúslega viðurkenna að upp komu raddir án þess að ég viti til að það hafi verið stórir hópar manna, - vissulega komu upp raddir í þá veru, að æskilegt væri að skólinn flyttist til Reykjavíkur og tengdist beinlínis og væri næstum að segja samvaxinn Kennaraháskólanum í Reykjavík. Þessi skoðun kom fram fyrir 10 árum eða svo, og það má vel vera að til séu menn í landinu sem hafa þessa skoðun. Enn ég vil taka það skýrt fram, og ég vona að hv. flm. taki tillit til þeirra orða minna, að ég þekki engan mann í menntmrn. sem hefur þessa skoðun og enginn maður, sem áhrif hefur í þeirri stofnun, beitir áhrifum sínum í þá átt eða lætur slíki álit í ljós. Þetta þykir mér mjög nauðsynlegt að komi fram vegna þeirra orða sem hér féllu hjá hv. flm. og reyndar má finna stað í grg. fyrir tillögunni. En svo ég reki þetta mál nánar, þá skal ég ekki gera það langt aftur í tímann. Það gerði flm. hér þannig að menn átta sig á því sögulega séð. Það, sem hefur gerst nýlega í þessum málum, en á sér að sjálfsögðu langan aðdraganda, er að ég sem menntmrh. staðfesti teikningar að byggingu íþróttahússins á Laugarvatni í júnímánuði 1980. Þar með var búið að marka formlega þá stefnu sem ég vona að ég fái tækifæri til að framkvæma og þeir sem á eftir mér verða í ráðherrastóli, sem sjálfsagt getur orðið fyrr en - ja, ekki kannske fyrr en varir, en a. m. k. sit ég þar ekki alla tíð, það er alveg ljóst.  En svo ég haldi áfram með þetta, þá markaði ég þessa stefnu formlega mjög skýrt með minni undirskrift í júnímánuði 1980, og það var tekið tillit til þess. Ríkisstj. stendur vissulega á bak við þessa stefnumörkun. Hitt er annað mál og það hlýt ég að segja hér, að þrátt fyrir tillögugerð mína til fjmrh. um ríflegar fjárveitingar til byggingar íþróttahússins bæði fyrir fjárlagaárið sem nú er að líða, 1981, og fyrir næsta fjárlagaár, hefur fjmrh. ekki tekið þannig undir að ég hafi getað sætt mig við það, hvað þá að ég sé ánægður með það. Þetta er staðreynd, og ég hygg að það sé ekkert nýtt, að ýmsir ráðh. hafi ekki á hverri tíð komið öllum sínum fjárlagaóskum fram. En ég vil undirstrika það, að stefnan í þessu máli er mörkuð. Og þó að fjmrh. hafi því miður ekki ævinlega tekið nægilega vel undir þessar óskir mínar, þá er ég ekki í nokkrum vafa um að hann stendur að þeirri stefnumörkun að íþróttahúsið á Laugarvatni rísi. Mér dettur ekki í hug að halda annað. Ég vil geta þess, að við fjárlagagerðina á þessu sumri lagði ég til að til byggingarinnar yrði varið 5.2 millj. kr. til þess að hægt væri að halda áfram myndarlegum framkvæmdum á árinu 1982. Því miður treysti fjmrh. sér ekki til að verða við þessum tilmælum, og þess vegna lagði hann fram fjárlagafrv. án þess að þar væri viðunandi upphæð til skólans. Það er verkefni Alþingis nú sem oft áður að meta þessa gerð fjmrh. og kanna hvort ekki séu möguleikar á því að hækka þá tölu sem er í fjárlagafrv. Ég geri mér auðvitað vonir um það allt til síðasta dags, að undir þetta verði tekið af fjvn. Ég mun leggja mikla áherslu á það við fjvn., að þetta verði gert, og ég get líka lýst yfir því, að bæði flokksmenn mínir í fjvn. og þingflokkur minn mun gera sitt til þess að sú fjárveiting, sem veitt verður til byggingar íþróttahússins á Laugarvatni, verði rífleg á næsta ári. Í raun og veru hef ég ekki miklu við þetta að bæta að öðru leyti en því að skýra gang málsins eins og hann er nú. Ég hef viljað leggja áherslu á það, að stefnan í þessu máli er mörkuð af minni hálfu og að ég tel að þessi stefna hafi fullan skilning áhrifamanna í menntamálum og þá ekki síst manna í íþróttahreyfingunni. Ég efast þess vegna í sjálfu sér ekki um það, að íþróttahúsið á Laugarvatni eigi eftir að rísa fyrr en síðar, jafnvel þó að á þessum dögum syrti örlítið í álinn og við höfum ekki borðliggjandi peningaupphæðir í höndunum. Ég held að yfirleitt sé svo mikil samstaða um þetta mál, um þá stefnu að Íþróttakennaraskólann þurfi að efla, og þá sérstaklega nú eins og sakir standa að byggja íþróttahús og sundlaug og ýmsa slíka aðstöðu á Laugarvatni, að ég óttast ekki að þetta mál eigi ekki eftir að ganga fram. Ég held þess vegna að hv. flm. þurfi ekki að hafa jafnmiklar áhyggjur af þessu máli og fram virtist koma í máli hans og eins og fram kemur í því, að hann telur sig knúinn til að flytja hér sérstaka þáltill. um þetta mál, sem reyndar er til meðferðar í Alþingi. Verður það að teljast að ýmsu leyti óvenjuleg aðferð, þó að ég ætli ekki að fjölyrða um það eða hafa uppi sérstaka gagnrýni þar um. Það, sem ég vil sem sagt leggja höfuðáherslu á, er þetta. að stefnan er mörkuð í þessum málum og það er engin breyting fyrirhuguð um það, hvar Íþróttakennaraskóli Íslands mun starfa. Það er á Laugarvatni, og það er liður í því að efla staðinn á Laugarvatni og reyndar liður í því að efla skólann sjálfan. Ég hygg að það sé hollt og til bóta fyrir skólann og nemendur hans að vera á Laugarvatni. Þess vegna getur ekki orðið af minni hálfu um neina breytingu þar að ræða. Og ég þekki engan málsmetandi mann eða áhrifamann sem leggur sig fram um að breyta þeirri stefnu. Gaman væri reyndar að tala meira um Laugarvatnsstað og ástandið þar. Það er hverju orði sannara, að þar er að mörgu að hyggja. Á Laugarvatni starfa margir skólar. Laugarvatn hefur verið að byggjast upp sem skólastaður nú undanfarin 52–54 ár. Þessi staður hefur risið af miklum myndarskap og er með allra myndarlegustu skólastöðum á landinu„ Og ég tek undir það með hv. flm., að það má ekki verða nein breyting á því að Laugarvatn haldi þessari stöðu sinni sem myndarlegur skólastaður, og ég held reyndar að ekki sé um það að ræða. Ég tek undir það með flm., að yfirleitt er það svo með skólana þar, að þeir eru vel sóttir og þeir eru góðir skólar. Það er að vísu nokkur afturkippur í hússtjórnarskólanum á Laugarvatni, því miður, reyndar verulegur afturkippur og ekki nægileg skólasókn, en það er líka undantekning frá reglu. Ég ber engan kviðboga fyrir því, að Laugarvatn eigi eftir að setja eitthvað niður sem myndarlegan skólastað. Það held ég ekki. Ég held að það haldi áfram að vera það, og ég veit reyndar að svo mun verða. Ég þekki m. a. það til skólastjóranna og kennaraliðsins í öllum skólanum á staðnum að ég veit að þar er unnið af áhuga og dugnaði af öllum aðilum, og ég efa ekki að svo mun verða í framtíðinni. En ég skal líka taka undir það, að ef efla á þennan stað og sjá til þess, að hann geti haldið sínu, eins og hann nú er, þá er mjög mikilvægt atriði að Íþróttakennaraskólinn sé þar áfram, að hann verði efldur og gengið verði í að koma upp þeim mannvirkjum sem brýnust eru fyrir þá stofnun. Að öðru leyti ætla ég ekki að ræða þetta mál, herra forseti. Ég vænti að orð mín hafi skýrt eitt og annað af því sem mér fannst vera misskilið í máli hv. flm. áðan.



Herra forseti. Það er nú einu sinni svo, að íþróttamálin er einn þeirra málaflokka sem mjög verða ávallt út undan hér á Alþingi. Þegar imprað er á íþróttamálum þegja menn gjarnan þunnu hljóði. En það horfir kannske eitthvað öðruvísi við þegar gestir eru komnir í hús og fylgjast með umr. Ég virði það raunverulega við hv. flm. þessarar till., að hann skyldi sækja þann fund á Laugarvatni sem hann hefur vitnað til. Líklega hafa aðrir þm. í kjördæminu ekki gert það. En það kemur mér dálítið spánskt fyrir sjónir ef hann er nú fyrst að uppgötva vanda Laugarvatns. Ég vænti þess, að hann hafi fylgst með þeim málum sem þar hafa verið að þróast undanfarin tvö ár, eins og ég hef raunar gert og þrástagast á við ýmsa málsmetandi menn hér í þingi að þyrfti að fara að bæta úr. Ég hef ekki efnt til hópferða eða neins slíks í sambandi við þennan málflutning minn, heldur reynt að vinna honum fylgi á bak við tjöldin. Ég er líka þeirrar skoðunar, að hv. flm. hefði átt að vinna að þessu máli innan síns flokks. Þar er grundvöllurinn til þess. Mér finnst þessi málatilbúnaður eilítið undarlegur allur. Í fyrsta lagi ætla ég að benda á það, að nokkur mistök hafa orðið við gerð þessarar till. Hún er ekki þingleg í alla staði vegna þess einfaldlega, að samkv. henni á Alþingi að álykta að fela ríkisstj. o. s. frv. Alþingi er fjárveitingavaldið, en ekki ríkisstj. Þetta hefði því þurft að orða öðruvísi. Þá tel ég að með flutningi þessarar till. hafi hv. flm. fyrst og fremst beint geiri sínum að eigin flokksbræðrum, hæstv. fjmrh. og hv. formanni fjvn. og kannske hv. formanni þingflokks Alþb. 

Er hann ekki að gagnrýna þá alla?

Vel má vera að hann sé að gagnrýna allt Alþingi og fjárveitingavaldið, hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson. En ég vil líka benda á það, að það hefði verið í alla staði eðlilegra og ábyrgara og vænlegra málinu til framgangs að þm. kjördæmisins allir saman hefðu skrifað upp á þessa till., a. m. k. einn þm. úr hverjum flokki. Þá ætla ég að nefna eitt atriði í viðbót vegna þessa óvenjulega málatilbúnaðar. Það eru fréttir Ríkisútvarpsins af málinu. Sagt var frá þessari þáltill. í fréttum í gærkvöld og í morgun og væntanlegri heimsókn hinna ágætu nemenda frá Laugarvatni hingað í þingið. Þetta eru einhverjir óvenjulegustu starfshættir útvarpsins sem ég hef nokkurn tíma vitað um, og starfaði ég þó á fréttastofu útvarps í 11 ár.  Ég ætla ekki að tala meira um málatilbúnaðinn, heldur um till. Ég er efni hennar sammála og það er kjarni málsins. Kjarninn er ekki sá, hvernig menn búa til málið, leggja það fram og gera úr því einhverja sýningu, heldur er það efni till. sem um er að ræða. Og ég endurtek það, að í þessari till. felst auðvitað botnlaus gagnrýni á fjmrh., en hæstv. menntmrh. hefur lýst yfir að hann hafi lagt fram till. um 5.2 millj. kr. framlag til þessa skóla en fjmrh. hafi hafnað þeirri till., ekki tekið hana til greina. Það er þetta sem er hið alvarlega í málinu. Þetta er ríkisstjórnarmál fyrst og fremst. Ríkisstj. kemur sér ekki saman um þennan mikilvæga málaflokk. Íþróttamál hafa því miður hér á landi sem víðar ekki flokkast undir menningarmál. Þykir mér það mjög miður. Ég vil m. a. benda á það, að staðið hefur í stappi innan Norðurlandaráðs að fá íþróttamál viðurkennd sem menningarmál og flokkuð undir menningarfjárlög Norðurlandaráðs. Ég vil einnig benda á það, að það er ekki bara Laugarvatn sem fer illa út úr fjárlögum ársins 1982, heldur er það íþróttahreyfingin í heild. Ég veit að vísu ekki hversu margir íþróttamenn eru í kringum þá aðila sem samþykkja tölur af því tagi sem er að finna í fjárlögum þessa árs, en mig langar að nefna nokkur dæmi. Ljótast er dæmið um skólann á Laugarvatni. Þar er liðurinn Gjaldfærður stofnkostnaður 75% lægri en hann var á fjárlögum þessa árs, og það er upphæðin sem hefði átt að fara í skólahúsið. Heildarframlögin til Íþróttakennaraskólans eru mínus 16.6 frá fjárlögum þessa árs til 1982. Þetta er virðingin sem núverandi ráðamenn bera fyrir þessari mikilvægu kennslustofnun, Íþróttakennaraskóla Íslands. Ég vil líka benda á það, að hækkun framlaga til Íþróttasjóðs er ekki nema 28.9% á meðan verðlagsbreytingar eru á bilinu 40–50%. Þetta er virðing núv. stjórnarflokka fyrir íþróttamálum, þeim málaflokki sem langflestir hér á landi stunda og hafa áhuga á. Til ýmissa íþróttamála, svo sem ÍSÍ og íþróttamála af öllu tagi, íþróttamála fatlaðra, Ólympíunefndar, sumarnámskeiða, Skáksambandsins og fleiri slíkra mála, eru framlög yfirleitt rétt um 33% hærri en í gildandi fjárlögum, eða ná þeirri tölu sem hæstv. fjmrh. talar um sem grunntölu í fjárlagafrv., en komast hvergi nærri þeim verðlagshækkunum sem orðið hafa, enda stendur íþróttahreyfingin núna uppi slypp og snauð. Það var nýverið haldinn fundur með forustumönnum íþróttamála hér á landi og þeir voru sammála um að íþróttahreyfingin væri að verða gjaldþrota. Og svo halda menn að hægt sé að efna til einhverrar sýningar og breyta þessu máli með því að láta hrópa húrra eða eitthvað slíkt fyrir framtaki eins manns. Ég get tekið undir það, að þetta framtak hefur þó haft þau áhrif að þessi mál hafa verið rædd hér á þingi. En málatilbúnaður af þessu tagi er ekki mér að skapi. Ég vil hins vegar taka undir þá kröfu sem ég og fleiri hafa haft uppi í langan tíma, að betur verði gert við þennan skóla, því að mér er vel kunnugt um hvernig ástandið er þar og þarf ekki að tíunda það hér. En á meðan skilningssljó eða skilningslaus stjórnvöld halda á þessum málaflokki er ekki von á góðu. Yfir það verður ekki strikað með einu pennastriki eða einni þáltill. Það dæmi gengur ekki upp. Ég vænti þess fastlega, að hæstv. menntmrh. beiti sér fyrir því, að lagfæring verði fundin á þessu máli. Ég treysti honum til þess, en hann þarf fulltingi m. a. hv. flm. till. til að snúa ofan af hæstv. fjmrh. og fá hann til að skilja þetta mál. Og hann þarf til þess stuðning fleiri manna. Ég vænti þess, að sá stuðningur komi fram í ræðum þeirra manna sem tala hér á eftir.

Það þarf alls staðar að reka áróður.

Það er gott. Ég vænti þess, að ef svo færi nú að ekki gengi að fá þessa fjármuni á fjárlögum þá gæti kannske einhver af sjóðum Dagsbrúnar í Reykjavík lagt til eitthvert fjármagn, þó ekki væri nema til að reisa 2–3 veggi í þessum skóla. En sem sagt, ég er á móti þeim málatilbúnaði sem hér hefur farið fram, en efnislega tek ég undir þá kröfu flm. till. að í þessu máli verði eitthvað gert.



Herra forseti. Ég get af heilum huga tekið undir síðustu orð hv. þm. Árna Gunnarssonar, þar sem hann vænti þess, að þeir, sem á eftir töluðu, tækju vel undir efni málsins sem hér er til umr. Ég vil einnig geta þess, að ég er algerlega á sömu skoðun og flm. þessarar till. þegar hann skorar í sínum lokaorðum á alþm. að sameinast um að auka fjármagnið sem til þessara hluta þarf og á að ganga á árinu 1982. Og ég veit að menn væna ekki þm. Suðurlands um að þeir hafi ekki gert sitt til þess að fá sem ríflegastar fjárveitingar til Íþróttakennaraskólans á Laugarvatni þó að íþróttahúsið sé ekki komið upp úr jörðinni enn þá. Þegar ég hlustaði á ræðu flm., hv. þm. Baldurs Óskarssonar, verð ég að segja það, að mér þótti efnismeðferð málsins öll óvenjuleg og þáltill., sem hann hefur borið hér fram, er vægast sagt ekki þingleg. Lítum á orðalagið á till. eins og hún er sett fram: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að sjá svo um að nú þegar verði hafist handa við byggingu fyrirhugaðra íþróttamannvirkja á Laugarvatni.“ Hvað merkir þetta ef við þýðum það á venjulegt mál? Það hljóðar þannig, að Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að Alþingi samþykki fjárveitingar til þessa mannvirkis. Alþingi skorar á ríkisstj. að ríkisstjórnin skori á Alþingi. Ég verð að segja það, að mér finnst ekki þm. sæmandi að koma fram með svona till. til samþykktar og umr. hér í þinginu. Og ég hefði ekki tekið til máls um þessa till. ef það væri ekki eingöngu fyrir mikilvægi málsins að mér finnst nauðsynlegt að það komi fram - og það komi sem víðast fram, að menn hafa áhuga á að þessar byggingar rísi. Efni málsins er það, sem hér er búið að ræða sérstaklega af hv. þm. Árna Gunnarssyni, að leggja á það áherslu að fjárveitingar verði auknar til Íþróttakennaraskólans á Laugarvatni. Rætt var um það áðan, að hv. þm. Baldur Óskarsson ætti þakkir skildar fyrir að hafa mætt á fundi austur á Laugarvatni, svokölluðum baráttufundi um þessi mál. Ég held að erfitt verði að áfellast okkur þm. Sjálfstfl. fyrir að hafa ekki farið á þann fund sem okkur var ekki boðaður sérstaklega og var haldinn á þeim degi þegar við vorum að byrja okkar landsfund, svo að útilokað var að við gætum sótt hann. En sem betur fer er til töluvert af fréttamönnum og m. a. hefur Þjóðviljinn birt frétt frá þessum fundi í dag. Vil ég - með leyfi forseta - fara með stuttan kafla úr þeirri frétt: „Mjög fjölmennur baráttufundur fyrir byggingu íþróttamannvirkja á Laugarvatni var haldinn í Menntaskólanum að Laugarvatni 29. okt. s. l. Fundinn sóttu ekki færri en 400 manns, flestir nemendur og kennarar skólanna auk margra annarra íbúa Laugardalshrepps og fleiri. Hátíðarsalur ML var troðfullur og komið fyrir hátölurum. Nefnd skipuð fulltrúum nemenda allra skólanna hafði undirbúið fundinn og boðað til hans í samráði við skólastjórana.“ Eins og sjá má er fólkinu mikið í hug á Laugarvatni og ég tek ekki til þess. Það er búið að lýsa þeim þrengingum sem það er í í sambandi við íþróttakennslu á staðnum, og það er því lífsspursmál fyrir skólana þar að fá úrbætur í þessu efni. En það er fyrst og fremst lífsspursmál fyrir Íþróttakennaraskóla Íslands að hann fái upp þessa byggingu. Það er veigamesta atriðið í þessu og það sem við verðum að leggja höfuðáherslu á. Fréttin heldur áfram á þessa leið og tek ég ekki úr henni nema eina málsgrein til viðbótar: „Baldur Óskarsson, sem situr nú á Alþingi sem varamaður fyrir Suðurlandskjördæmi, sat fundinn og tók til máls. Hann lýsti eindregnum stuðningi við baráttumál fundarins og hét að vinna að framgangi þess á Alþingi með öllum tiltækum ráðum. Einnig er vitað um eindreginn stuðning allra annarra þm. Suðurlandskjördæmis og raunar miklu fleiri. Kvaðst þingmaðurinn mundu hafa samráð við þá.“ Ég ætla nú ekki að fara að segja neitt ljótt um hv. þm., en þetta loforð við fundinn hefur hann ekki efnt. Hann hefur ekki orðað það við mig eða mér vitanlega neinn annan þm. Suðurl. að hann hefði í hyggju að flytja till. um þetta efni. Og ég harma það að hann gerði það ekki, því að ef hann hefði gert það hefðum við e. t. v. getað komið vitinu fyrir hann þannig að þessi till., sem hann flutti, væri ekki þess eðlis, að við megum þakka fyrir að hún verkar ekki í neikvæða átt, gagnstætt við það sem við óskum eftir sjálfir. Ég ætla ekki að ræða langt mál um þessi efni, en ég vil segja það, að þegar fjárlögin fyrir árið 1981 voru til umfjöllunar á Alþingi var í fjárlagafrv. gert ráð fyrir að til byggingar íþróttahússins á Laugarvatni færu 35 millj. kr. Það var sá hugur sem hæstv. fjmrh. hafði til þess mannvirkis á því ári, að ætla 35 millj. í bygginguna. Í meðförum fjvn. og Alþingis var þessari tölu breytt. Hún var nær þrefölduð og var sett upp í 100 millj. kr. Og ég verð að segja það, að þó svo það ólán fylgi okkur að þessu sinni, að fjmrh. virðist ekki hafa áhuga eða trú á þessari framkvæmd og hafi nú lagt til 25 millj., ef við miðum við gamla aura áfram, lagt til 25 millj. til þessara verka, þá hef ég þá trú að hv. Alþingi og fjvn. fari eitthvað svipaðar leiðir og á síðasta ári og breyti þessari tölu verulega, þannig að ekkert fari á milli mála hvað Alþingi vill í því efni. Herra forseti. Ég ætla mér ekki að tala miklu lengra mál um þessi efni. Ég vil aðeins harma að svona hefur tekist til með málatilbúnað. Þar er engum um að kenna öðrum en hv. flm. þessarar till. Ég vil fastlega vona að þetta óviturlega frumhlaup hv. þm. verði ekki til þess, að hv. alþm. taki neikvæða afstöðu til þessa mikilvæga máls sem svo klaufalega er lagt fyrir hv. Alþingi. Skólinn þarf á skilningi og stuðningi að halda. Hann þarf á því að halda að sem flestir alþm. taki höndum saman um það, að stöðugt framhald geti orðið á uppbyggingu skólans þangað til hann er kominn í það horf sem áætlanir eru nú um. Ég verð að segja það að vísu, að hv. þm. Baldur Óskarsson er ungur maður og óreyndur hér á Alþingi. Þessi byrjun hans í málatilbúnaði er slæm, hún er vond, af því að hún er hættuleg. Ég vil gefa honum það heilræði, að þótt hann hafi e. t. v. áhuga á að gera opinberlega veg flokksbróður síns, hæstv. fjmrh., sem minnstan, þá má hann ekki stofna góðum málum í tvísýnu með slíku asnasparki sem þessi till. bendir til að verði.



Herra forseti. Ég verð að segja eins og hv. 2. þm. Suðurl., að á þann fund, sem um er að ræða, var ég ekki boðaður. Við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1979, um haustið 1978, samþykkti Alþingi sérstaka brtt. við framlagt fjárlagafrv. sem gekk út á það að veita 10 millj. kr. til undirbúnings og byrjunarframkvæmda við þann skóla sem hér er verið að tala um, þ. e. íþróttahús og sundlaug. Vilji Alþingis kom greinilega í ljós strax haustið 1978. Hann var ítrekaður við afgreiðslu fjárlaga 1980, en þá voru 50 millj. gamlar veittar til verksins, og enn við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1981, en þá voru 100 millj. gkr. veittar í sama skyni. Nú aftur á móti ætlar hæstv. fjmrh., - reyndar hefur hæstv. menntmrh. líka legið undir gagnrýni fyrir þetta, en eins og fram hefur komið í máli hans er ekki við hann að sakast, - hæstv. fjmrh. ætlar að hundsa margyfirlýstan vilja Alþingis og svo gott sem fella þessa framkvæmd út af fjárlögum. Þetta hefði aldrei gerst ef skólinn hefði verið á Norðurlandi, ég tala nú ekki um ef það væri á Norðurlandi vestra. Þá hefði engum dottið í hug að þetta væri í hættu. Þangað fara peningarnir án mikillar fyrirhafnar héðan frá Alþingi. En með þessu er hæstv. fjmrh. ekki aðeins, eins og hér hefur komið fram, að stefna tilveru Íþróttakennaraskólans í bráða hættu, heldur öllum skólunum á staðnum. Ég þekki nokkuð vel til þessara mála eða tel mig a. m. k. þekkja vel til þeirra, m. a. vegna þess að tvö af börnum mínum hafa numið við Menntaskólann á Laugarvatni. Í dag eru alls staðar gerðar miklar kröfur til fullnægjandi íþróttaaðstöðu í skólum og vaxandi kröfur. Sem betur fer er víða unnið að því að lagfæra þetta. En á Laugarvatni standa málin allt öðruvísi. Eins og hér hefur komið fram er aðstaðan þar mjög léleg. Mannvirkin eru gömul og léleg og þar að auki úr sér gengin. Ég skora því á hv. fjvn. og hið háa Alþingi að kippa þessu í lag við endanlega samþykki fjárlaga fyrir næsta ár með myndarlegu framlagi til verksins. Við megum ekki heldur gleyma þýðingu góðrar íþróttaaðstöðu á þessum stað fyrir allan þann mikla fjölda ferðamanna, sem þangað kemur að sumri til, og alla þá mörgu þéttbýlismenn sem þarna eru í sumarbústöðum. Við megum ekki heldur gleyma því, að þarna er mjög tilvalin aðstaða fyrir íþróttahópa alls konar ef þetta hús fær að rísa. Eins og fram hefur komið er sú þáltill., sem hér hefur verið lögð fram, í fyrsta lagi óþörf vegna þess að Alþingi hefur a. m. k. þrisvar og reyndar oftar undirstrikað þann vilja sinn að þetta hús verði byggt, og þar að auki á þessi till. heima sem brtt. við fjárlög. Ég er hér með brtt. við fjárlög þar sem tekin er upp till. hæstv. menntmrh. upp á 5.2 millj., og er það í samræmi við þá áfangaskiptingu sem hugmyndir eru um, og vegna þess að hv. 4. þm. Suðurl., Baldur Óskarsson, hreyfði þessu máli hér nú býð ég honum að vera 1. flm. að þessari till. Við þm. Suðurl. munum áreiðanlega standa með honum í því. Einnig má benda á það, eins og reyndar kom fram hjá hv. 2. þm. Suðurl., að ef áhugi fyrir framgangi málsins er mikill - og reyndar veit ég að hann er það hjá hv. þm. Baldri Óskarssyni, þá hefði hann auðvitað fengið þm. úr öllum flokkum til að vera með sér á þessari þáltill., sem að vísu er að formi til gölluð, en því hefði mátt kippa í lag. Aftur á móti hefur hv. þm. tekist mjög vel upp við að gera þetta þýðingarmikla mál að áróðursmáli fyrir sjálfan sig. Það hefur honum tekist vel. Honum hefur meira að segja tekist, eins og kom fram hjá hv. 6. þm. Norðurl. e., að fá Ríkisútvarpið til þess að taka þetta mál upp í hverjum einasta fréttatíma í gær og alla fréttatíma í dag, eins og um stórkostlegan heimsviðburð væri að ræða, að hv. þm. ætlaði að flytja þetta mál hér á hinu háa Alþingi, og það löngu áður en þm. vissu að málið yrði tekið á dagskrá, svo að einhvers staðar er aðstaðan misnotuð. En þetta er sem sagt að mínu áliti mjög vel af sér vikið áróðurslega séð. Þar hefur honum tekist vel upp. Þetta hefði Garðari vini mínum Sigurðssyni aldrei dottið í hug. Hann hefði aldrei látið sér detta í hug að vinna svona að málinu. Hann hefði unnið að málinu í kyrrþey, fengið okkur alla með sér og áreiðanlega náð jafngóðum árangri, ef ekki betri, fyrir málið. En hvað um það, málið er miklu alvarlegra en svo að það eigi að nota í persónulegum áróðurstilgangi. Ég og auðvitað allir aðrir þm. Suðurl. og ég vona reyndar flestir þm. aðrir munum styðja þetta mál mjög eindregið við afgreiðslu fjárlaga. Við viljum stuðla að því, að margyfirlýstur vilji Alþingis fái að ná fram, hvað sem líður skoðunum hæstv. fjmrh. Ég endurtek tilmæli til hv. 4. þm. Suðurl. Hér er tillaga tilbúin til umfjöllunar.



Herra forseti. Á þskj. 70 flytur hv. 4. þm. Suðurl. þáltill. um íþróttamannvirki á Laugarvatni og framtíð Laugarvatns sem menntaseturs. Hér er hreyft stóru og mikilvægu máli sem þarf að ná fram að ganga. En þm. hefði átt að kynna sér málið ofurlítið betur áður en hann leggur svona till. fram sem gerir ekki ráð fyrir neinu umfram það sem búið er að gera í þessu máli áður. Að vísu er hann að tala hér um að tryggðir séu nægir peningar til byggingarframkvæmda. Til að vinna að því hefði hann átt hæg heimatökin að tala við flokksbróður sinn, fjmrh. og aðra sína flokksbræður - eða treystir hann þeim ekki? Allir þm. Framsfl. standa einhuga að þessu máli og vilja hvetja til þess, að það nái sem fyrst fram að ganga. Hér er því að mínum dómi um hreina sýndarmennsku að ræða til að auglýsa sjálfan sig, ana áfram aðeins með sína hagsmuni í huga, en ekki annarra. Með svona málflutningi gæti hann hæglega spillt fyrir málinu, en ekki greitt fyrir því. Hv. þm. talar um að fela ríkisstj. að sjá svo um, að nú þegar verði hafist handa um byggingu fyrirhugaðra íþróttamannvirkja á Laugarvatni. - Það er algerlega einstakt í þingsögunni að svona séu tillögur orðaðar. Hv. þm. veit þó að nú þegar er búið að samþykkja stað og teikningar að þeim íþróttamannvirkjum sem fyrirhugað er að gera á næstunni, og er því unnt að hefja byggingarframkvæmdir þess vegna. Hvað er það þá sem hindrar að hafnar séu byggingarframkvæmdir? Fjárveiting til byggingarframkvæmdanna er til, eins og segir í grg. með till., 160 gamlar millj., þó að ég geri ráð fyrir að eitthvað hafi verið notað af þeim í hönnun og undirbúning. Það má segja að á þessu ári var þó samþykkt fjárveiting, 100 millj. gkr., til að hefja byggingarframkvæmdirnar. Það sem stendur á er að útboðsgögn eru ekki tilbúin, en verða það innan tíðar. Þar að auki er skammdegið ekki heppilegasti tíminn til að hefja svona framkvæmdir þar sem 400 nemendur dveljast við nám. Hefur því verið ákveðið að bjóða verkið út sem fyrst og að byggingarframkvæmdir hefjist þegar daginn fer að lengja fyrri hluta næsta árs. Það er líka búið að kanna undirstöður og undirbúa staðinn. Verður þá grafið fyrir allri byggingunni og undirstöður steyptar að allri byggingunni og síðan 2/3 hlutar hennar gerðir fokheldir á árinu 1982. Ég veit að í fjvn. er vilji fyrir því, að hægt sé að ná þessum áfanga, og vænti ég þess, að Alþingi láti ekki á sér standa þar sem það hefur áður samþykkt fjárveitingu til byggingarframkvæmdanna. Ég vil mótmæla því harðlega, sem hv. flm. segir, að yfirvöld fræðslumála í landinu hafi sýnt mikla tregðu við uppbyggingu á nýjum íþróttamannvirkjum á Laugarvatni. Þetta er hrein firra hjá hv. 4. þm. Suðurl. og verður að skrifast á ókunnugleika hans. Menntmrh. hefur jafnan lagt á það mikið kapp að fá fjármagn til nýbygginga og endurbóta á íþróttaaðstöðu á Laugarvatni. Hefur ár eftir ár verið sótt um aukið fjármagn til þess og annarra framkvæmda þar, en árangurinn orði misjafn sem út úr því hefur komið. Nei, ég held að það hafi ekki staðið á yfirvöldum fræðslumála að sækja um fjármagn til uppbyggingar íþróttamannvirkja á Laugarvatni, eins og hæstv. menntmrh. sagði áðan. Það þekki ég líka frá starfi mínu á Alþingi. Að því er viðvíkur því atriði, sem fram kemur hjá hv. þm., að einhverjir af stjórnendum íþróttamála í landinu séu ekki sammála um að Íþróttakennaraskóli Íslands sé staðsettur á Laugarvatni, þá er sjálfsagt rétt hjá honum að svo sé. En ég hélt að hv. þm. Baldur Óskarsson vissi að það eru fá mál, sem við fjöllum um í okkar landi, sem allir eru sammála um. Aðalatriðið er að ákvörðun hefur verið tekin um það af þeim aðilum, sem með þessi mál fara og hafa ákvörðunarvaldið, að skólinn skuli vera á Laugarvatni og að byggingarframkvæmdir á íþróttamannvirkjum skuli hefjast nú upp úr áramótum, eins og ég hef áður tekið fram. Ég vil svo, eins og oft áður, undirstrika að á Laugarvatni verður og á að vera í framtíðinni öflugt skólasetur þó að einhverju þurfi að breyta í samræmi við breytta tíma. Vilhjálmur Hjálmarsson, fyrrv. menntmrh., hafði forgöngu um það, þegar hann var menntmrh. að samræma og samstilla skólastarfið á Laugarvatni eftir því sem tök voru á og hélt um það mál marga fundi og ráðstefnur með stjórnendum skólanna á Laugarvatni og mörgum fleiri. Út úr því kom það m. a., að hægt var að fjölga nemendum í Íþróttakennaraskóla Íslands um nálega 50%. Var það gert 1977 og hefur svo verið síðan. Ég vil svo þakka þann mikla áhuga sem Laugvetningar sýna í verki með fundarhaldi, komu sinni til Reykjavíkur og áskorunum um aukið fjármagn til íþróttamannvirkja á Laugarvatni. Dregur það ekki úr því hugboði mínu, að á Laugarvatni, þeim fallega menningarstað, verði öflugt og farsælt skólalíf á komandi árum.



Herra forseti. Hér hafa fallið mörg stór orð í garð flm. og annarra sem ég ætla ekki að taka undir. Fram er komin brtt., skulum við segja, við þá till. sem hér er flutt af Baldri Óskarssyni á þskj. 70. Sú brtt. gerir ráð fyrir að sú upphæð, sem Framsfl., að mér skildist, hafði samþykki á sinum flokksfundi, 5.2 millj., skyldi verða á fjárlögum. Hæstv. menntmrh. lagði til að 5.2 mill j. yrðu á fjárlögum, en það var fellt af fjmrh. ef ég skildi rétt, við fjárlagagerðina í ríkisstj. Nú er komin fram till. um það hér aftur og þýðir að sú till., sem hér liggur fyrir á þskj. 70, hefur borið verulegan árangur. Hugmyndasmiðurinn að þeirri till. hefur boðið flm. þáltill. á þskj. 70 að vera 1. flm. Það þýðir að allir þeir, sem hafa talað hér, hafa lýst stuðningi við málið og vilja byggja upp íþróttaaðstöðu á Laugarvatni hið fyrsta. Hæstv. menntmrh. hefur lýst yfir að allur Framsfl. sé þessu sammála. Það þýðir að allir hinir í ríkisstj. eru líklega á móti. Með Framsóknarflokkinn, 1. flm. úr meiri hluta stjórnarliða og alla hina til viðbótar, sem hafa lýst fylgi við hana, hlýtur þetta mál að vera leyst. Það hlýtur að vera kominn hér meiri hl. á hv. Alþingi fyrir því framlagi sem menntmrh. taldi sig þurfa til þess að 1. áfangi framkvæmda gæti hafist þegar í stað. Og þá erum við komnir að till. Flm. er búinn að fá sína till. samþykkta ef Alþingi og þm. standa við þau orð sem þeir hafa látið falla hér. Ég fór ekki á baráttufund fyrir austan, en ég fór á fund fyrir austan. Ég fór í fyrrasumar á fund skólastjóra, Árna Guðmundssonar, heimsótti hann að vísu ekki til þess að ræða þessi mál, heldur var ég þarna að heimsækja barnabörn mín sem voru þar á vegum íþróttafélags héðan úr Reykjavík í eins konar æfingabúðum. Ég verð að segja að allt það starf er til fyrirmyndar, en gæti að sjálfsögðu orðið miklu betra ef við byggðum upp íþróttaaðstöðuna eins og hún á að vera. Að sjálfsögðu á Íþróttakennaraskóli Íslands að vera fyrirmyndaríþróttamannvirki af fullkomnustu gerð fyrir allar íþróttagreinar. - Ég heimsótti sem sagt skólastjóra Íþróttakennaraskólans og hans myndarlega heimili og hann sýndi mér framtíðarhugmyndirnar um uppbyggingu Íþróttakennaraskólans. Ég verð að segja að mér leist afskaplega vel á það sem ég las af þeim blöðum. Þá skoðaði ég þau mannvirki sem eru á staðnum. Að sjálfsögðu sannfærðist ég um réttmæti þeirra framkvæmda sem fyrirhugaðar eru á Laugarvatni. En það var eitt sem hreif mig mest og miklu meira en allar þessar framtíðardraumsýnir á blöðum. Það var sá hugsjónaeldur sem brann í æðum skólastjórans, sá áhugi sem hann hafði á því að ná árangri. Ná árangri hvar? Í glímunni víð okkur hér, við skilningsleysi þm. Þessi hugsjónaeldur brennur í æðum Árna Guðmundssonar, því að honum er annt um velferð staðarins, og í æðum annarra þeirra sem ég ekki hitti, en veit að eru forustumenn á staðnum. Við megum ekki láta hann brenna út. Við megum ekki láta þessa aðila lifa sitt æviskeið á sama hátt og marga góða forustumenn íþróttamanna, og ég þekki af eigin reynslu, vegna þess að ég var líka ungur einu sinni og líka íþróttamaður, að þeir áttu sér hugsjónir og drauma sem mér datt ekki í hug í þá daga að ég mundi sjá rætast. En sumt af þeim hefur ræst. Aðrir urðu að deyja án þess að hafa séð árangur ævistarfs síns: En hvert er svo hlutverk Íþróttakennaraskólans? Hvað er Íþróttakennaraskóli Íslands? Hans hlutverk er að undirbúa þá sem gera það að ævistarfi að mennta æskufólk bæði andlega og líkamlega, undirbúa það til starfa í þjóðfélaginu. Þetta er menntastofnun sem á að undirbúa æsku þessarar þjóðar fyrir framtíðarverkefni hennar. Ég verð að segja alveg eins og er, að það má ekkert stöðva hina fyrirhuguðu uppbyggingu á íþróttamannvirkjum fyrir Íþróttakennaraskólann. Það má ekki tefja þau. Ég veit hvernig það var, ég veit hvernig það hefur þróast og ég veit hvernig það nú er að vera íþróttamaður og vera forustumaður íþróttahreyfingar. Ég hef verið það. Ég hef bæði verið í íþróttakennarafélögum sem nemandi þessara uppbyggjenda, sem íþróttamaður og líka sem leiðtogi stærstu íþrótta- og æskulýðssamtaka landsins, en það er Knattspyrnusamband Íslands sem nýtur í verulegum mæli þess sem íþróttamannvirkin á Laugarvatni hafa að bjóða. Framlög Alþingis til menntunar leiðbeinenda skóla og íþróttaæsku þjóðarinnar eru góð fjárfesting. Það er fjárfesting í íslensku þjóðinni sjálfri. Því vona ég að við hættum öllu tali fram og til baka á þeirri braut sem rætt hefur verið um þessa þáltill., hvort hún hafi verið lögð fram með formgalla eða ekki. Hún hefur gert sitt gagn. Hún hefur dregið athygli að vandamáli. Það er komin fram tillaga sem leiðréttir þá kannske eitthvað sem er óvenjulegt í framlagningu vegna þingskapa, og málið er þá komið í réttan farveg, hefur verið leiðrétt af öðrum þm. sama kjördæmis sem býður flm. þessarar þáltill. á þskj. 70 að flytja þá till. sem 1. flm. Ég tel það drengskaparbragð, og ég er ekki í nokkrum vafa um að hv. þm. Baldur Óskarsson tekur því boði vel. Þá er málið afgreitt og komið í höfn. Ég vil ekki láta hugsjónafólk á staðnum undir forustu Árna Guðmundssonar skólastjóra snúast í kringum okkur þm., kringum fjvn.-menn, okkur sem hver og einn getur með atkv. sínu greitt götu þessa máls. Ég lýsi yfir fullum stuðningi mínum við þá till. sem væntanlega kemur fram við lokagerð fjárlaga, eins og hér hefur verið kynnt af hv. 5. þm. Suðurl. Mér þykir leitt að þurfa, áður en ég lýk máli mínu, að verða ósammála hv. 6. þm. Norðurl. e. Ég sé engin merki þess, að íþróttahreyfingin sé að verða gjaldþrota. Ég veit þó um gríðarlega mikla fjárhagsörðugleika einstakra sérsambanda og þá sérstaklega þeirra sem hafa þær kvaðir í sínu starfi að taka verulegan þátt í samskiptum við erlendar þjóðir fyrir Íslands hönd. Að sjálfsögðu þarf að hlaupa undir bagga með þeim að verulegu leyti. Þau hafa ekki aðeins skyldur gagnvart æskunni, sem tekur þátt í keppni, heldur líka gagnvart þjóðinni vegna þess fólks sem tekur þátt í samskiptum við aðrar þjóðir. Þá vil ég líka benda á það, að eins og hv. þm. veit verður stundum að vinna rólega á bak við tjöldin. Það þýðir ekki að íþróttamál hafi ekki hljómgrunn hér á Alþingi, heldur starfa aðrir þm. þar hljóðlegar en hann. Einmitt á þann hátt tókst samt að hafa fjárveitingu til Íþróttasambands Íslands og annarra sérsambanda verulega hærri á s. l. ári en hún hefur verið nokkru sinni áður. Og ég vil, þrátt fyrir að ég er ekki flokksbróðir fjmrh., þakka honum alveg sérstaklega fyrir framlag hans og undirtektir við íþróttahreyfinguna á s. l. ári og þá auðvitað stjórnarliðinu því að ekki hefur hann einn komið því í gegn. Með því er ég að ítreka efni bréfs sem forseti Íþróttasambands Íslands skrifaði að lokinni fjárveitingu. Ég ætla ekki að hafa mál mitt lengra. Ég tel að með því að draga athygli að þessu vandamáli hafi fundist lausn sem mér skilst að þingheimur geti sætt sig við. Og eftir þeim orðum, sem hér hafa fallið, bæði frá hæstv. ráðh. fyrir hönd flokks hans í heild og frá einstökum þm. úr hinum ýmsu stjórnmálaflokkum, kæmi mér á óvart ef þessar 5.2 millj. verða ekki samþykktar á komandi fjárlögum.



Herra forseti. Ég er hvorki íþróttafrömuður né annað því um líkt, en ég er þó alla vega gamall Laugvetningur. Þessi þáltill., sem hér liggur fyrir til umr., er að mínu mati um margt furðuleg, svo að ekki sé meira sagt. Í fyrsta lagi mætti álykta svo, að hv. flm. vissi fullvel að til að hefja framkvæmdir við byggingu íþróttamannvirkja á Laugarvatni þarf fjármagn. Ef hann treystir ekki fjvn. til að leggja fram raunhæfa formlega tillögu um fjárveitingu til framkvæmda sem koma að gagni á Laugarvatni umfram það sem hæstv. fjmrh. hefur lagt til í fjárlagafrv., þá tel ég að hann hefði átt að leggja fram í byrjun þingveru sinnar brtt. við fjárlagafrv. hæstv. fjmrh. um fjárveitingu til þeirra framkvæmda. Annað er að mínu mati yfirklór og sýndarmennska. En e. t. v. má álykta að hv. þm. sé að hlífa hæstv. fjmrh. Það skyldi þó aldrei vera. Í öðru lagi tel ég að þessi tillöguflutningur hv. þm. sé skortur á háttvísi og raunar vanhugsað framtak miðað við að vinna málefninu gagn. Var t. d. ekki eðlilegt að bjóða þm. Suðurl. að vera með í aðgerðum til að ná árangri í uppbyggingu staðarins? Hefur hann leitað eftir slíku? Það hefur komið fram hér að svo er ekki. Hefur hann þá leitað t. d. formlega eftir stuðningi við málið í fjvn. og hjá formanni fjvn. og meðal ýmissa þm. úr öðrum flokkum sem áhuga hafa á velferð og uppbyggingu Laugarvatns sem mennta- og menningarseturs? Ég fullyrði að allt annað en slíkur tillöguflutningur hefði verið árangursríkara fyrir framgang þessa máls. Ég tel að það sé alveg augljóst mál að hér á hv. Alþingi er vilji fyrir uppbyggingu Laugarvatnsskólans og sérstaklega uppbyggingu íþróttamannvirkja á staðnum. Það hefur komið hér fram, að í mínum þingflokki er þetta mál baráttumál og hefur verið það árum saman. Það má líka minna á og fullyrða að uppbygging Laugarvatns sem menntaseturs er nátengd Framsfl. frá fyrstu tíð. Um það þarf ekki að ræða. Ég vil segja að okkur, sem höfum stundað nám á Laugarvatni, gömlum Laugvetningum, er fullljóst að bygging íþróttamannvirkja á staðnum er brýnasta nauðsyn og hefur dregist allt of lengi til tjóns fyrir menningarlíf og íþróttalíf og raunar alla íþróttastarfsemi í landinu. Ég nefni sem dæmi að íþróttahús og íþróttaaðstaða hafa sem betur fer risið upp víða um landið og íþróttastarfsemi aukist með ári hverju, þó að vissulega sé hægt að tala um að margt sé enn ógert. En skortur á sérmenntuðum íþróttakennurum er alvarlegt vandamál víðs vegar um landið. Íþróttakennara er ekki hægt að fá. Hvers vegna? Svarið er augljóst. Aðstaðan til menntunar íþróttakennara í Íþróttakennaraskóla Íslands á Laugarvatni er svo hörmuleg sem raun ber vitni. Það er aðalástæðan, fyrir svo utan aðstöðuleysið sem aðrar menntastofnanir staðarins búa við, sem er einnig hörmuleg staðreynd. Við fjárlagagerð 1980 og 1981 var tekist á um þetta mál og stefnan mörkuð á Alþingi með samþykkt fjárlaga. Við samþykkt fjárl. 1981 flutti öll fjvn. brtt. við fjárlagafrv. fjmrh. á þskj. 326, þar sem nefndin lagði til að liðurinn Gjaldfærður stofnkostnaður hækkaði úr 35 millj. kr. í 100 millj. Auk þess var samþykkt brtt. frá fjvn. um hækkun til viðhalds. Þessar till. samþykkti Alþingi einróma og þar með að framkvæmdir við byggingu íþróttamannvirkja á Laugarvatni yrðu hafnar á þessu ári. Ég vil undirstrika að fjvn. hefur á þessu ári ekki haft frekari afskipti af málinu til þessa. Mér og öðrum þm. kom að sjálfsögðu algerlega á óvart að fjmrh. gerir ekki ráð fyrir verulegum fjárveitingum til framkvæmda á árinu 1982. Ég efast ekki um að samstaða verður um það í fjvn. að leiðrétta þessi mistök, sem ég vil nefna þetta, í fjárlagafrv. Það munum við gera við afgreiðslu fjárl. Fyrir því tel ég vera mikinn meiri hl. Ég efast ekki um að hv. þm. muni sameinast um að leiðrétta þetta mál þannig að það fái eðlilegan framgang. Þessi vanhugsaða þáltill., sem hér liggur fyrir, breytir þar engu um. Ég er ekki þar með að segja að hv. þm. Baldur Óskarsson hafi nokkuð að segja sem geti orðið til tjóns í þessu máli, vegna þess að ég met hann ekki þannig að hann geti haft þau áhrif. Það hefði þó að mínu mati verið skynsamlegra fyrir hv. þm. að ráðgast t. d. við hv. formann fjvn., ég tala nú ekki um fjmrh., áður en hann hófst handa. Hefur hann e. t. v. ekki haft aðgang að þessum mönnum? Maður verður að spyrja sjálfan sig að því. Herra forseti. Það væri hægt að tala hér lengi um málefni Laugvetninga en ég ætla ekki að gera það að þessu sinni. En ég vil sérstaklega fagna samstilltum áhuga og framkvæmdavilja allra aðila sem standa að Laugarvatnsskólunum. Það hefur greinilega komið fram hér á Alþingi í dag og í fjölmiðlum í fréttum af fundum á Laugarvatni. Þessu vil ég fagna. Ég skal ekkert segja um hver árangur þessarar ferðar Laugvetninga verður. En eitt er víst, að við hljótum að sameinast um að byggja upp myndarlegt íþróttamannvirki á Laugarvatni og tryggja stöðu þessa menntaseturs í framtíðinni. Það hljótum við allir að vera sammála um. Ég sem gamall Laugvetningur segi að það er mitt metnaðarmál.



Herra forseti. Gamalt máltæki segir: Fátt er svo með öllu illt að ekki boði nokkuð gott. Svo er að mínum dómi farið með þá þáltill. sem hér er til umr. Hafi markmið með flutningi hennar verið að vekja athygli hv. Alþingis á aðstöðuleysi Íþróttakennaraskólans á Laugarvatni hefur það tekist og það er vei. Áhugi heimamanna og þeirra nemenda, sem við þetta aðstöðuleysi búa, er augljós og eðlilegur þar sem um svo þýðingarmikið mál er fjallað hér. Hitt er annað mál, að hafi markmiðið með þessari þáltill. verið að flýta framgangi málsins eða greiða götu þess í gegnum hið margumtalaða kerfi læt ég í ljós efa. Ég óttast jafnvel að með því að vísa málinu til nefndar komi til enn einn flöskuhálsinn sem málið þarf að fara í gegnum, kærkominn þeim aðilum, ef einhverjir eru, sem vilja frekari uppbyggingu Laugarvatnsstaðar feiga. Vissulega kemur það manni spánskt fyrir sjónir, að flm. þessarar till., hv. þm. Baldur Óskarsson, skuli ekki líta nær sér áður en hann flytur þetta mál í hv. Alþingi. Menn spyrja: Á hverju hefur fyrst og fremst staðið? Hvað kemur til að málið er tekið fyrir nú á þennan hátt? Jú, eflaust það, að í fjárlagafrv. fyrir árið 1982 er ekki varið fjármagni til fyrirhugaðra framkvæmda svo að teljandi sé. Hverjum ætli það sé að kenna, ef þar er einhverjum einum aðila um að kenna, sem ég leyfi mér að efast um? Hver er það sem hefur með fjármál landsins að gera? Hver er það sem undirbýr fjárlög og ræður mestu um hvaða liðir eru skornir niður eða þurrkaðir út? Sá aðili er auðvitað hæstv. fjmrh. Ég hef talið að ef hugur hefði fylgt máli hjá hv. flm., Baldri óskarssyni, hefðu orð hans átt greiðari aðgang að hæstv. fjmrh. á öðrum stöðum en hér á hv. Alþingi. Eitt er víst, að þingflokkur framsóknarmanna stendur einhuga að uppbyggingu á Laugarvatni og hefur ætíð gert. Raunhæfast hefði verið að flytja brtt. við fjárlögin og hafa hana ríkulega. Ég tel þessu máli hefi verið vel borgið á raunhæfan hátt ef aðrar leiðir hefðu verið farnar en sú sem hér er valin. Að láta málið í nefnd, sem skilar áliti á næsta ári e. t. v., verður frekar til að tefja en til að flýta framgangi þess. En það er í þessu máli sem mörgu öðru, að menn eru e. t. v. sammála um markmið, en ekki leiðir. Það verður hver og einn að meta. Sem íþróttakennari og gamall nemandi og velunnari Laugarvatns tek ég heils hugar undir flestallt það sem kom fram í máli hv. flm. um aðstöðuleysi Íþróttakennaraskólans og þá jafnframt hinna skólanna þar. Í því sambandi get ég ekki stillt mig um að taka einnig undir orð hv. þm. Alberts Guðmundssonar þar sem hann fjallaði um þessi mál á líkan hátt. Það hefur alltaf verið skoðun mín, ég hef aldrei farið dult með hana, að á Laugarvatni sé starfsemi Íþróttakennaraskólans best borgið sé honum sköpuð sú aðstaða, sem hann þarf til að sinna því mikilvæga hlutverki sem honum er ætlað, og sé honum sé sómi sýndur, sem honum ber sem Íþróttakennaraskóla Íslands. Það er ekkert launungarmál, að uppbygging á Laugarvatni hefur mætt andstöðu hjá einstökum aðilum. Ég er og hef aldrei verið í vafa um rétta staðsetningu skólans að Laugarvatni. Gæti ég fært mörg rök að því. Það hef ég gert á mörgum fundum og á mörgum stöðum, m. a. fjölmennum fundi íþróttakennara sem haldinn var á Hótel Esju 1972, þar sem fjallað var um þá grein laganna um Íþróttakennaraskólann sem fjallaði um staðsetningu hans á Laugarvatni. Máltækið segir einnig, að á misjöfnu þrífist börnin best. Vel má vera að sú lélega aðstaða, sem nemendur Íþróttakennaraskóla Íslands hafa búið við undanfarin ár og áratugi, hafi orðið til þess, að frá skólanum hafi komið duglegir kennarar sem hafi staðið sig vel í starfi sínu á stöðum þar sem er bágborin aðstaða til íþróttaiðkana. Hinu má ekki gleyma, að undanfarin ár hafa risið víðs vegar um land fullkomin, stór og glæsileg íþróttahús sem allir fagna og ekki síst þeir sem þeirra fá notið. Það skýtur því nokkuð skökku við það aðstöðuleysi til íþróttakennslu og íþróttaiðkana sem Íþróttakennaraskóli Íslands býr við. Við svo búið má ekki lengur sitja. Það ætti að vera stolt okkar allra Íslendinga að eiga glæsilegan íþróttakennaraskóla, fullbúinn tækjum og öðrum búnaði, með fyrirmyndaraðstöðu. Þar á að mínum dómi að vera miðstöðu íþróttaiðkana, bæði á vetrum fyrir nemendur sem að sumri til þjálfunar íþróttaliópa og keppnislið. Íslenskir íþróttamenn hafa margoft sannað getu sína, bæði á innlendum og erlendum vettvangi, og vakið verðskuldaða athygli. Þeir hafa átt stóran þátt í góðri landkynningu sem fámenn þjóð í miðju Atlantshafi er nauðsyn. Að okkar íþróttamönnum er á margan hátt vel búið, en einn liður í að bæta aðstóðu þeirra er að byggja upp íþróttaaðstöðu á Laugárvatni. Í framhaldi af því, að hæstv. menntmrh. lýsti yfir að þingflokkur Framsfl. styddi einróma uppbyggingu Laugarvatns með ríkulegri fjárveitingu, spyr ég hv. formann þingflokks Alþb., Ólaf Ragnar Grímsson, - formaður þingflokks Alþb. og ráðh. þess flokks virðast ekki hafa haft tíma til að sitja yfir þessari umr. þar sem fjallað er um málefni Laugarvatns, og það eru fáir úr þingflokki Alþb. hér í þingsölum.  Herra forseti. Það er von mín að þetta mál, sem hér er rætt, megi eiga farsælan endi og sú þáltill., sem hér er til umr., muni ekki verða, eins og stóð á einu spjaldi sem ágætir nemendur báru í dag, stífla í kerfinu. Það er von mín, að það verði samþykki ríkuleg fjárveiting á fjárl. 1982 til íþróttamannvirkja á Laugarvatni. Ég hef von um að svo megi takast, ef marka má orð hv. þm. sem hér hafa talað. Það yrði vegleg gjöf til Íþróttakennaraskóla Íslands á fimmtugsafmæli hans.



Herra forseti. Undir þessari umr. fæ ég ekki orða bundist. Þessi till. er léleg. Það hefur reyndar komið fyrir áður, síðan ég tók sæti á Alþingi, að fluttar hafa verið lélegar tillögur hér á þingi, en þetta er í fyrsta skipti sem ég finn mig knúinn til að blanda mér í þá umr. og gera efni till. og orðalag sérstaklega að umræðuefni. Þessi till. er léleg till. að efni til, þessi till. er léleg að innihaldi og hún er léleg og ljót vegna þeirra undirmála sem henni fylgja. Í þessu máli verða menn að gera sér grein fyrir hvað hér er um að ræða. Þeir, sem sitja á þessu þingi, vita allir að þeir samviskusömu eljumenn, sem fyrir Suðurland sitja á þingi, Þórarinn Sigurjónsson, Steinþór Gestsson, Magnús H. Magnússon, Jón Helgason og Garðar Sigurðsson, hafa árum saman unnið að því að koma málum Íþróttakennaraskólans á Laugarvatni fram. Þeir hafa hvað eftir annað barist fyrir þessu máli, og þeir hafa komið því fram. Það er nefnilega búið að samþykkja að hefja þarna framkvæmdir. Það er búið að samþykkja að veita fé til þessara framkvæmda. En hvað skeður þá? Jú, einmitt á því augnabliki stígur fram hv. varaþm. og reynir að stela senunni. Það er það sem verið er að reyna að gera með þessari till. fyrst og fremst. Og það er ekkert smávegis sem gengur á í kringum það. Það er búið að undirbúa það mál heilmikið. Þegar þm. Suðurl. hafa unnið að þessu máli hér í nefndum og þingsölum og málið er komið á rekspöl stendur hv. þm. Baldur Óskarsson upp og hneigir sig á sviðinu- og það er ekki bara það, heldur er búið að undirbúa málið með fréttaflutningi í útvarpi, öllum fréttum síðan manninum datt í hug að flytja till., og jafnvel útvega fólk til að klappa að ræðunni lokinni. Ég vil segja að þetta er ljótur leikur og svona vinna menn ekki, vegna þess að hér á þessu háa Alþingi Íslendinga þarf að semja um mörg mál. Það þarf að koma málum fram. Þið verðið að gera ykkur grein fyrir því, að þó að engin þjóð í heiminum hafi lifað meiri framfarir og meiri lífskjarabót eftir stríð en Íslendingar er mikið ógert. Það er mikið ógert í okkar stóra landi og við erum hér fá og höfum ekki endalaust fjármagn til slíkra framkvæmda. Það þarf að hugsa það vel og það þarf að deila þessu fé niður. Með sinni eljusemi og dugnaði hafa þm. Suðurlands unnið sigur í því að fá Alþingi til að samþykkja fjárveitingar til þessara framkvæmda. Ekkert er mikilvægara í stjórnmálum þessarar þjóðar en að menn geti treyst hver öðrum, að menn geti unnið saman að málum án þess að einhverjir á ákveðnu vinnslustigi mála hlaupi með mál í fjölmiðla eingöngu til að auglýsa sjálfa sig. Þá er málum illa komið og hætt komið. Ég vil segja að þetta er lélegt áróðursbragð og þetta eru skítleg vinnubrögð.  Hvað er það sem á að gera samkv. þessari till.? Alþingi á að fela ríkisstj. að sjá til þess, að hafist verði handa við byggingu þeirra mannvirk ja sem þegar er búið að ákveða að fara af stað með. Ég verð að segja það, að úr því að menn fóru af stað með þetta mál hefði nú verið nær að það væri einhver stórhugur í því. Hvernig stendur á því, að maðurinn kom ekki með áætlun um að uppbyggingu allra þessara miklu íþróttamannvirkja þarna yrði lokið á ákveðnum tíma, að þetta yrði tímasett, að menn sæju fyrir endann á þessu og Alþingi samþykkti ákveðna áætlun um það? Ef flm. hefði viljað vinna málinu framgang, hefði hann átt að flytja um það tillögu að Alþingi ályktaði í þá átt, að nægilegu fé yrði varið til þessara framkvæmda til þess að unnt væri að koma þeim fram á ákveðnum tíma? En það var ekki. Stórhugurinn var ekki meiri en þetta sem þarna kemur fram. Það er meira að segja svo, að í þessum áætlunum var íþróttahúsið skorið niður, sem er stærsti gallinn sem ég sé á allri framkvæmdinni, þó að síðar megi stækka það. Nei, flm. hafði ekki einu sinni manndóm í sér til þess í þessari ljótu till. sinni að skora á Alþingi að ákveða að húsið yrði byggt í fullri stærð. Ég verð að segja að þessi till. er engin till. Þessi till. er léleg till. Ég skora á þá þm., sem hugleiða þetta mál, að reyna að gæta þess, að þessi tillöguflutningur verði ekki til að stórskaða þetta mál, vegna þess að öll herferðin í kringum þetta er þess eðlis. Þeir, sem fylgjast með, verða að gera sér grein fyrir því, að niðurdeiling þeirra fjármuna, sem íslenska þjóðin hefur hverju sinni, er erfið og hún er ekki alltaf vinsæl. Mér líst ekki á að hver einasti aðili í þessu þjóðfélagi, sem vill fá einhverja framkvæmd, stormi með jafnvel mörg hundruð manns hérna niður í þing til þess að ýta á. Hvar halda menn að það endi og hvar standa þm. með það? Ég óttast að þessi málatilbúnaður hv. þm. Baldurs Óskarssonar geti beinlínis skaðað málið þannig að þm. teldu að einmitt vegna þessa væri ástæða til að bíða með málið, vegna þess að það mætti ekki hvetja hvern einasta aðila, sem telur að hann þurfi að fá úrlausn í þessu þjóðfélagi, til þess að storma hingað með allt sitt lið til að reyna að hafa áhrif á framgang síns máls. Svona er ekki unnt að vinna að málum. Það er alveg ljóst, að það, sem hér er að gerast, er fyrst og fremst ljótur leikur. Það er búið að marka stefnuna í þessu máli. Það er búið að veita fé til þessa máls. Það má vel vera að menn séu óánægðir með að þessi framkvæmd skyldi ekki hafin í ákveðnum mánuði á þessu ári. Það hefur því miður gerst í kerfi okkar, að við höfum ekki komið framkvæmdum af stað þegar við höfum viljað. En fjármagnið er til. Sá þm., sem þetta flytur, er flokksbróðir fjmrh. sem hefur látið skera niður svo að segja allar tillögur sem menntmrh. hefur lagt fram um fjárveitingar til íþróttamála og menntamála. Sá þm., sem þessa till. flytur, er flokksbróðir formanns fjvn. sem hefur þessi mál fremur í hendi sér en nokkur annar. Þm. hafði þess vegna alla móguleika á því að vita hvernig þetta mál stóð. Hann hafði alla möguleika á því að afla sér allra upplýsinga um málið. En þrátt fyrir gefin loforð á fundum fyrir austan um að hafa samvinnu við þá menn, sem eru árum saman búnir að berjast fyrir því að koma málinu fram, stóðst hann ekki freistinguna að laumast með það inn og reyna að láta líta út fyrir að nú væri Baldur Óskarsson, þessi mikli íþróttafrömuður, kominn og búinn að bjarga málefnum Laugarvatns. Sjá menn ekki hvers konar leikur þetta er? Ég vil segja það, að ég hafði vonað að ég ætti ekki eftir að horfa á svona vinnubrögð á Alþingi. Ég verð að segja alveg eins og er, að það er illt að hafa samverkamenn sem þannig vinna, og ég ætla að leyfa mér að segja það, sem sagt er í fornsögunum, að illt er að eiga þræl að einkavin. Ég vona að það frumhlaup, sem hér hefur átt sér stað, sú sýndarmennska, sem hér hefur komið fram, tilraun til að stela senunni á síðasta augnabliki og standa á herðum þeirra manna sem hafa unnið þetta verk þannig að nemendur skólans munu sjá þarna glæsilegt hús rísa, - ég vona að þessi tilraun opni augu manna fyrir því, að svona er ekki unnt að vinna. Ég vonast til þess, að í framtíðarvinnubrögðum hér í þinginu leggi menn fyrst og fremst áherslu á þá eiginleika'sem byggjast á drenglyndi, sem byggjast á því að vera traustir samverkamenn og reyna að standa saman við að koma málum fram. Þannig er málum íslensku þjóðarinnar best borgið. En vinnubrögð af þessu tagi eru alltaf til óheilla.



Herra forseti. Það mætti ýmislegt segja um þessa síðustu ræðu hv. þm. Guðmundar G. Þórarinssonar. Hann er þekktur að ýmsu öðru en vera framgjarn og auglýsa sjálfan sig og hefur þess vegna efni á að setja ofan í við menn af mínu tagi, eins og hann lýsti mér áðan. En ég sé enga ástæðu til að fara að kappræða hér um hvaða innri mann ég hef að geyma eða hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson. Það skiptir auðvitað meginmáli, að sá tillöguflutningur, sem ég hef haft hér uppi varðandi íþróttamannvirki á Laugarvatni, hefur hreyft við þinginu með eftirminnilegum hætti, og ég sé ekki betur en þetta mál sé á góðri leið með að komast í endanlega höfn. Halda menn að ótti þeirra fyrir austan um að þetta muni endalaust dragast hafi verið alveg ástæðulaus? Dettur mönnum í hug að ég sé sá karl að hafa æst upp einhvern lýð á Laugarvatni, búið til voðalegar herferðir og sýningar í því skyni að auglýsa sjálfan mig í sambandi við þetta mál? Nei, ég get fullvissað hv. þm. um að skólastjórar Íþróttakennaraskólans á Laugarvatni og annarra skóla þar, kennarar og nemendur og staðarfólk hafði áhyggjur af þessu máli. Þess vegna efndi það sjálft og að eigin frumkvæði til baráttufundar sem betur hefði verið sóttur af fleiri þm. en mér. Ég ætla ekki að efast um það eitt augnablik að þm. Suðurl., sem á undanfórnum árum hafa verið að vinna að þessu máli, hafi lagt sig alla fram og verið heils hugar í málinu. En það er ekki kjarni málsins. Kjarni málsins er sá, að fólkið fyrir austan hélt að málið væri strandað, og þá var farið þess á leit við mig á sérstökum fundi, sem ég sótti á Laugarvatni og ég er oft búinn að vitna til, að ég eins og aðrir þm. kjördæmisins og aðrir velunnarar Laugarvatns hreyfði þessu máli á Alþingi og alls staðar þar sem væri aðstaða til þess. Og ég sinnti því kalli. Svo geta þeir komið hér allir í einni syrpu, þm. Suðurl. og aðrir, og haldið langar skammaræður um það, hvern mann ég hafi að geyma, ég sé að troða niður skóinn af samþm. mínum o. s. frv. Mér er alveg nákvæmlega sama um það. Það skiptir mig engu máli þó að þeir haldi slíkar ræður, vegna þess að ég var að sinna kalli umbjóðenda minna og ég tel að ég sé með mínu litla lóði á vogarskálina að gera Íþróttakennaraskólanum á Laugarvatni gagn. Ég er varaþm. og sit hér aðeins í nokkra daga. Þetta er víst síðasti dagurinn sem ég sit á þingi. Ef ég átti að sinna kallinu og koma þessu máli hér á framfæri, sem ekki veitti af, - hvers vegna var ekki búið að því fyrr? - Þá varð ég að gera það með þeim hætti sem ég gerði. Þegar ég kom austan frá Laugarvatni á föstudagsmorguninn voru þm. Suðurl. á tvist og bast. Hv. þm. Steinþór Gestsson og aðrir þm. Sjálfstfl. voru á landsfundi, Jón Helgason austur í Seglbúðum og svo mætti lengi telja. Mér var tjáð af skrifstofustjóra Alþingis að ef ég skilaði ekki þessari till. um hádegið á föstudag fengi ég hana alls ekki rædda í þessari viku. Ég taldi mér skylt að reyna að gera það, og ég ákvað að flytja hana einn þó að ég hefði auðvitað kosið að fleiri hefðu verið flm. En það er ekki aðalatriði máls hve margir menn flytja þáltill. Aðalatriði máls er hvernig tillögunni er tekið. Eru menn sammála innihaldinu og ætla menn að fara eftir því og vinna að því sem í till. segir? Að vísu segir hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson að þetta sé ljót till., innihaldið sé ljótt, efnið ljótt, frágangurinn ljótur og allt ljótt í sambandi við þetta mál. En hvernig er þetta innihald? Innihaldið er einungis það, að Alþingi fer fram á það við ríkisstj. að nú þegar verði hafist handa við byggingar íþróttamannvirkja sem samþ. voru af menntmrn. í fyrra. Menntmrn. samþ. ekki í fyrra hálft hús, Guðmundur G. Þórarinsson. Það samþ. heilt hús. Það er mannvirkið sem á að rísa og hefði átt að vera risið fyrir löngu. Það er til skammar að það skuli hafa verið búið að Íþróttakennaraskóla Íslands í öll þessi ár með þeim hætti sem við þekkjum. Hafið þið ekki hlustað á Árna Guðmundsson skólastjóra í fjölmiðlum þegar hann hefur verið að lýsa aðstóðunni og lýsa píslargöngu sinni hingað suður hvað eftir annað til að reyna að koma málinu fram? Því miður hefur Alþingi tekið seint og illa við sér, þó nú sé farið af stað, og yfirvöld menntamála hafa líka gert það. Ég er mjög þakklátur fyrir þá ræðu, sem hæstv. menntmrh. Ingvar Gíslason hélt áðan, og þann anda, sem þar kom fram, og þau tíðindi, að Framsfl. ætlar í heilu lagi að standa að því, að á fjárlögum ársins 1982 standi: Til Íþróttakennaraskólans á Laugarvatni 5.2 millj. kr.  Varðandi það, að menn eru að tala um slæmt form á málum, vil ég láta hv. Alþingi vita af því, að ég spurði hæstv. fjmrh. hvort hann hefði nokkuð á móti því, að ég flytti þáltill. af þessu tagi, sömuleiðis Geir Gunnarsson formann fjvn. og ýmsa áhugamenn um málefni Laugarvatns hér á Alþingi. Ég held að ég hafi gert gagn með því, vegna þess að þar hefur komið róti á málið. Það er hins vegar fyrir neðan allar hellur að vera að tala hér um þá Laugvetninga, sem hingað koma til að fylgja áhugamáli sínu eftir, í einhverjum óæðri tón og kalla þá sýningarfólk, þetta séu eins og einhverjir gripir, séu bara til sýnis, eins og hv. þm. Árni Gunnarsson talaði um áðan mörgum orðum. Þetta fólk er hingað komið til að lýsa áhuga sínum og það er ekkert athugavert við það, Guðmundur G. Þórarinsson. Það hafa allir leyfi til að koma í þetta hús. Er það nokkuð verra að þjóðin fylgist með því sem hér fer fram? Er það nokkuð verra fyrir hv. þm. að fá að vita hvað fólkið í landinu vill? Það hefur áhugamál. Ég sé ekki nokkurn skapaðan hlut að því. Hæstv. menntmrh. Ingvar Gíslason, bað mig að nefna menn í menntmrn. sem væru andsnúnir því, að Íþróttakennaraskólinn sé þarna fyrir austan. Ég get nefnt þá menn. Ég kýs heldur og vona að ráðh. fallist á það, að ég geri það við hann prívat og persónulega. Menn í menntmrn. hafa sagt þetta í mín eyru. Þegar þm. Suðurl. og aðrir hafa verið að berjast fyrir því að koma á almennilegu íþróttamannvirkjum þarna fyrir austan hafa ýmsir, bæði úr íþróttahreyfingunni og líka menn í menntmrn. og aðrir, sagt: Íþróttakennaraskólinn á að rísa í Reykjavík. Framtíð Laugarvatns er ekki ljós. Það er vitleysa að vera að eyða miklu fjármagni í mannvirki þarna austur frá. - Þetta veit Árni Guðmundsson skólastjóri Íþróttakennaraskólans mætavel, og þetta vita vonandi allir sem hafa verið að vinna að þessu máli á undanförnum árum. Svo halda menn að ég geti með einu símtali eða ég veit ekki hverju fengið 400 manns austur á Laugarvatni til að koma hingað - til að hylla mig sérstaklega væntanlega. Hvers konar bull er þetta! Eða ég sé að hringja í fréttastofu útvarpsins að segja fréttamönnum fyrir hvaða fréttir þeir eigi að flytja. Ég hafði ekki hugmynd um þessar fréttir. Ég veit ekki hvaðan þær eru komnar, en ég hygg að þær hljóti að vera komnar austan frá Laugarvatni. Mér þykir það ákaflega trúlegt. Það má vel vera að ég sé með þessum tillöguflutningi að gera eitthvert asnaspark, klaufaspark og allt það sem hv. þm. Steinþór Gestsson nefndi í sinni tölu. Það verður þá að hafa það. Ég er ákaflega ánægður með þau orð sem hv. þm. Albert Guðmundsson viðhafði í þessari umr. Ég held að það sé einmitt kjarni málsins. Ég held að þessar aðgerðir, Laugvetninga fyrst og fremst, hafi skapað þann vilja nú allt í einu hér á Alþingi að menn séu tilbúnir að samþ. þegar í stað að Laugarvatnsskóli fái á fjárlögum 5.2 millj. kr. á næsta ári. Það er þá til einhvers barist, ég verð að segja það. Ég hef verið að sinna kalli fólksins vegna þess að það kall er rétt. Og mér er alveg sama hvað ég er kallaður hér í þingsölunum. Það skiptir mig engu máli. Ef ég get lagt mitt litla lóð á vogarskálina í þessu máli, í máli sem ég tel vera rétt og horfa til heilla fyrir fólkið og fyrir þjóðina og landið, þá er það það sem skiptir máli. Ég vil alveg sérstaklega þakka fyrir þær undirtektir sem þetta mál hefur fengið. Ég verð að taka undir það með hv. þm. Níels Á. 1.und, að auðvitað hefði verið æskilegt að fjmrh. hefði verið hér sjálfur að hlusta á umr. og taka þátt í henni. Vonandi kemur hann hér í kvöld og getur þá kannske tekið til máls. En vegna þess að það hefur töluvert verið að honum veist langar mig að spyrja hæstv. menntmrh. hvort það sé ekki rétt að ráðuneyti hans komi til fjmrn. með heildarupphæð til skólabygginga. Er það rangt?

Þetta er alveg ákveðin tillaga. Ég get greint frá því strax núna, að það var ákveðin tillaga sem fyrir lá frá mér um 5.2 millj.

Er rangt hjá mér að þegar verið er að gera fjárlög séu ákveðnar heildarupphæðir til mála, en fjmrn. skipti síðan slíkum upphæðum?  Ég vil ekki vera að lengja þessa umr. miklu meira. Það er ástæðulaust vegna þess að mér sýnist að allir séu á einu mál: Framsfl. í einu lagi, allur samanlagður þingflokkurinn reiðubúinn að leggja til að á fjárlögum 1982 verði varið 5.2 millj. til byggingar íþróttamannvirkja á Laugarvatni, Alþfl. í einu lagi, Albert Guðmundsson og sjálfsagt ýmsir fleiri. Þá verð ég að segja að það er til einhvers barist. Ég þakka alþm. þessar góðu undirtektir, og ég þakka Laugvetningum fyrir komuna hingað. Ég vil þveröfugt við það sem Guðmundur G. Þórarinsson gerði áðan þegar hann var með ónot út í það fólk sem hér kom. Ég þakka því komuna. Það eruð þið sem hafið unnið þetta mál. Það eruð þið sem hafið gert það að verkum með baráttuaðgerðum ykkar að þetta mál er sennilega í höfn. Við skulum vonast til þess, að allir, líka hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson, - allir alþm. megi hafa af málinu nokkurn sóma þegar upp verður staðið. Það er auðvitað hneyksli hvernig að Íþróttakennaraskólanum er búið. Það er hneyksli að lögboðin íþróttakennsla skuli ekki fara fram við skólana á Laugarvatni. Það verður að ráða á því skjóta bót. Ég vonast til, eins og ég gerði í upphafsræðu minni, að þm. snúi allir bökum saman í þessu máli. En að vera að hengja hatt sinn á það, hvernig þessi till. er flutt eða hvernig hún er orðuð, og gera úr því eitthvert stórkostlegt mál, það finnst mér satt að segja aumur málflutningur. Kjarni málsins er að íþróttamannvirkin á Laugarvatni eiga að rísa. Um það skulu alþm. standa saman.



Herra forseti. Ég skal ekki vera langorður og þaðan af síður skal ég vera mjög hávær þótt ég vissulega hefði haft áhuga á og ánægju að ræða hér um málefni Íþróttakennaraskóla Íslands að Laugarvatni og hlutverk hans. Hann segir okkur út af fyrir sig nokkuð margt, sá stóri hópur æskufólks sem hér hefur verið í dag og vill með veru sinni hér sýna hug sinn til skólans og Laugarvatns. Ég vil taka það skýrt og greinilega fram, að sannarlega fagna ég komu þessa fólks hingað í dag. Tilefni þessara umr. er sú þáltill. sem hér er flutt á þsk j. 70 um íþróttamannvirki á Laugarvatni og framtíð Laugarvatns sem menntaseturs. Í greinargerð segir flm. m. a.: „Þess hefur einnig orðið vart, að ýmsir stjórnendur menntamála í landinu hafa látið uppi efasemdir um réttmæti þess, að Íþróttakennaraskóli Íslands verði áfram á Laugarvatni og framtíð staðarins sem skólaseturs sé óviss. Af þeirri ástæðu sé rétt að draga þetta mál og taka það allt til endurskoðunar. Við svo búið má ekki standa. Alþingi verður nú þegar að lýsa yfir afdráttarlausum vilja sínum í þessu máli.“ Fyrstu fjárveitingar til byggingar nýs íþróttahúss og sundlaugar á Laugarvatni voru á fjárlögum 1979, síðan 1980 og 1981. Hér var mörkuð stefna af þeim er þá sátu á Alþingi. Mitt mat er að þeir hafi ekki breytt um skoðun hvað varðar Íþróttakennaraskóla Íslands á Laugarvatni. Ég sé ástæðu til þess vegna þeirra umr., sem hér hafa verið, að þakka alveg sérstaklega Vilhjálmi Hjálmarssyni, fyrrv. menntmrh., og Ingvari Gíslasyni, núv. menntmrh., fyrir skilning þeirra beggja á málefnum Íþróttakennaraskóla Íslands. Þeir hafa vissulega með aðstoð góðra manna rutt hindrun úr vegi. Menn álitu að leiðin væri orðin sæmilega greið. En því miður - og ég segi aftur: því miður leyndist ljón á veginum með takmarkaðan áhuga á þessu sviði þjóðmála. Það ljón er þó ekki ósigrandi sem betur fer. Strax og þess varð vart, hvaða skaða það hafði hér valdið á góðu máli, urðu menn ákveðnari en áður að halda áfram að ryðja hindrunum úr vegi og tryggja sem best veg þessara skóla. Það er meginmál, að stefnunni hvað varðar uppbyggingu Íþróttakennaraskólans á Laugarvatni hefur ekki verið breytt. Sem betur fer búum við við það þjóðfélagsskipulag, að hér ræður ekki einhver ein ákveðin persóna. Þetta mál og önnur slík á að afgreiða á Alþingi. Ég er viss um að það mun verða staðfest hér í lýðræðislegum atkvæðagreiðslum við afgreiðslu fjárlaga og stefnan í þessu máli, sem þegar er mörkuð, mun sigra. Þá eru ný íþróttamannvirki á Laugarvatni vissulega í sjónmáli.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt þremur öðrum þm. Framsfl. að leggja fram svohljóðandi þáltill.: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. skipun þriggja manna nefndar til að kanna stöðu og rekstrarmöguleika félagsheimila. Í nefndinni sitji einn fulltrúi skipaður af menntmrh. og skal hann vera formaður nefndarinnar og auk hans einn tilnefndur af félagsheimilasjóði og einn tilnefndur af Sambandi ísl. sveitarfélaga. Nefndin ljúki störfum og skili áliti til menntmrh. áður en löggjafarþing kemur saman haustið 1982. Nefndinni skal sérstaklega falið að kanna: a) hvernig efla megi félagsheimilasjóð þannig að hann geti betur staðið að greiðslum til félagsheimilanna svo sem honum er ætlað að gera samkv. lögum; b) með hvað hætti styrkja megi rekstrargrundvöll félagsheimila, m. a. með tilliti til skattlagningar hins opinbera, hitunarkostnaðar og fleiri atriða sem rekstur heimilanna varða.“ Nú eru í notkun á landinu 173 félagsheimili í 134 bæjar- og sveitarfélögum, sem svarar því að rúmlega 59% bæjar- og sveitarfélaga njóti félagsheimila. Þá eru auk ofangreindra 12 félagsheimili í undirbúningi. Svo sem alþjóð veit eru þessi félagsheimili að mörgu leyti mjög mismunandi. Má þar nefna aldur, stærð, starfsemi, legu o. fl. Elstu húsin, sem enn eru notuð, eru gömlu góðtemplara- og ungmennafélagshúsin sem byggð voru af hugsjón og dugnaði fyrir mörgum áratugum. Svo sem nærri má geta er aðstaða öll þar bágborin í samanburði við þær kröfur sem við gerum til félagsheimila nú. Stærð félagsheimilanna er mismunandi, sem ræðst að verulegu leyti af íbúafjölda héraðsins og þeirri starfsemi sem félagsheimilinu er ætluð. Sum þessara félagsheimila eru í þéttbýli og í stöðugri notkun hvern dag. Í tengslum við þau er oft og tíðum hótelrekstur, kvikmyndasýningar o. fl. Önnur eru á fámennari stöðum og oft að verulegu leyti notuð í tengslum við skóla, bæði sem kennslustofur og íþróttahús, og sem félagsaðstaða. Í langflestum nýrri félagsheimilanna er gert ráð fyrir aðstöðu fyrir þau félagasamtök sem að þeim standa, svo sem kvenfélög, verkalýðsfélög, búnaðarfélög, sjómannafélög, íþrótta- og ungmennafélög, skáta og fleiri sem of langt yrði upp að telja. Sammerkt er öllum félagsheimilum að þau hafa verið og eru fjölbreytilegar menningarmiðstöðvar og leysa úr brýnni þörf fyrir félagslega aðstöðu. Að þeim langflestum standa áhugamannafélög sem leggja fram til þeirra allt sitt fjármagn. Með tilkomu félagsheimila í héruðin hefur skapast aðstaða til hvers konar menningarlífs sem telja verður eina af forsendum nútíma lífshátta. Hvað nefndarskipuninni, sem um getur í ályktuninni, viðvíkur er rétt að benda á að þar sem hér er um að ræða fleiri en einn þátt hvað varðar rekstur og stöðu félagsheimilanna þykir rétt að skipa sérstaka nefnd til að fjalla um málið í heild og gera tillögur til úrbóta. Nefndinni er ætlað að ljúka störfum og hafa skilað áliti áður en löggjafarþing kemur saman að hausti 1982, þannig að till. nefndarinnar ættu að geta komið til kasta Alþingis þegar á næsta ári. Óþarft þykir að hafa nefndina stóra, en ætlast er til að í hana veljist menn sem þekk ja til málsins og geta hafið störf strax. Eðlilegt er að menntmrh. skipi formann nefndarinnar þar sem félagsheimili og félagsheimilasjóður heyra undir hann. Einnig þykir rétt að í nefndinni eigi sæti einn fulltrúi félagsheimilasjóðs þar sem verulegur hluti af starfi nefndarinnar hlýtur að tengjast sjóðnum og fulltrúi sjóðsins er vel kunnugur stöðu og málefnum félagsheimilanna um allt land. Þar sem félagsheimili landsins hafa ekki með sér nein samtök er lagt til að Samband ísl. sveitarfélaga tilnefni einn fulltrúa í nefndina fyrir hönd félagsheimilanna. Nefndinni er einkum falið að kanna eftirtalda meginþætti sem verulega snerta félagsheimilin og rekstur þeirra: a) Félagsheimilasjóður hefur allt frá stofnun hans verið sveitarstjórnum og félagasamtökum mikil hvatning til að byggja yfir félagsstarf og samkomuhald fólksins í landinu. Framlög úr sjóðnum hafa þó oft borist styrkþegum seinna en þeir höfðu leyft sér að vænta. Árið 1978 var gerð áætlun hjá sjóðnum til fjögurra ára. Var þá reiknað með óbreyttum tekjumöguleikum sjóðsins. Leyft var að fara af stað með 23 félagsheimili í trausti þess að tekjur sjóðsins yrðu óskertar. Skerðing sjóðsins með ákvæðum í lánsfjárlögum fyrir árið 1980 og síðar hefur valdið alvarlegri röskun á öllum fyrri áætlunum sjóðsstjórnar og frekari drætti á framlögum til framkvæmda við félagsheimili. Almennt er litið svo á, að bygging félagsheimila skuli styrkt sem nemur 40% af byggingarkostnaði. Skuldahalinn við félagsheimilin lengist sífellt og staða hans fer síversnandi ef ekkert verður að gert. b) Í júní s. l. úrskurðaði ríkisskattanefnd að félagsheimilið Festi í Grindavík skyldi greiða tekjuskatt, eignarskatt og aðstöðugjald vegna starfsemi sinnar á árinu 1980. Félagsheimilið Tjarnarborg, Ólafsfirði, hefur nýlega fengið samsvarandi kröfur frá skattstjóra Norðurlandsumdæmis eystra, og svo er um fleiri félagsheimili. Rekstur félagsheimilanna hefur verið fjárhagslega erfiður og verða því nýjar álögur, eins og um getur hér að framan, mikið reiðarslag fyrir rekstrarstjórnir félagsheimilanna. Þótt hér sé aðeins um fá félagsheimili að ræða, sem vitað er um, þykir sýnt hvert stefnir. Túlkun þeirra laga, sem fjalla um þessi atriði, er mismunandi og er ljóst að lögin kveða ekki nægilega skýrt á um skattskyldu og skattfrelsi félagsheimilanna. Með sífelldum olíuvershækkunum undanfarin ár hefur staða þeirra félagsheimila, sem hituð eru upp með olíu, farið síversnandi. Félagsheimilin njóta ekki olíustyrks og er upphitunarkostnaður þeirra félagsheimila, sem þurfa að nota olíu til þeirra hluta, verulegur baggi á þeim. Ljóst er að verulegur munur hlýtur að vera á rekstrarkostnaði þeirra félagsheimila annars vegar, sem eru hituð upp með olíu eða rafmagni, og þeirra sem búa við hitaveitu. Félagsheimili borga nú hitun samkv. taxta D-1 eða 37.60 kr. á kwst., sem er rúmlega helmingi hærri taxti en til hitunar íbúðarhúsnæðis. Rætt hefur verið um það hjá stjórn Rafmagnsveitna ríkisins að einfalda gjaldskrá RARIK, sem e. t. v. mundi lækka rafmagnsverð til félagsheimila, en enn hefur ekkert verið ákveðið í þeim efnum. Því er nefndinni sérstaklega falið að kanna þennan þátt og gera till. til úrbóta. Eflaust eru enn fleiri atriði sem nefndin þyrfti að kanna og gera till. um og koma í ljós við vinnu hennar, þótt hér séu aðeins nefndir þættir sem verulega er áríðandi að gera úrbætur á, Það er von flm., að með þessari nefndarskipan og þeim till., sem nefndin gerir, verði unnt að bæta svo stóðu félagsheimilanna að þau geti áfram gegnt því veigamikla hlutverki sem þau hafa gert um allt land undanfarna áratugi. Herra forseti. Að lokinni umr. legg ég til að ályktuninni verði vísað til menntmn. Ég hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Þar sem ég er einn af meðflm. þessarar till. er ekki ástæða til að ég sé að lengja hér umr. Ég vil þó aðeins koma hér inn á tvö atriði, tvo þætti í þessu máli sem skipta miklu. Þau eru í fyrsta lagi staða félagsheimilasjóðs, sem er ákaflega veik. Eins og öllum hv. alþm. er kunnugt hefur það viðgengist nokkur undanfarandi ár að framlög til félagsheimilasjóðs eru skert í fjárlögum, sem vissulega stríðir á móti landslögum í þessu efni eins og er um marga aðra slíka sjóði. Þetta kemur mjög illa við þennan sjóð sem er tiltölulega lítill, því að það framlag, sem hann fær samkv. lögum, hefur rýrnað á undarförnum árum vegna þess að önnur verkefni hafa fengið framlög af þessum tekjustofni. Þetta er vissulega áhyggjuefni, ekki síst með tilliti til þess, að víða um land er enn verið að hefja byggingu félagsheimila þar sem engin slík eru fyrir eða svo ófullkomin að ekki samrýmist þeim kröfum sem til þeirra eru gerðar, og eins með breyttum íbúafjölda. Þess vegna er mjög aðkallandi að félagsheimilasjóður verði efldur þannig að hann geti staðið undir því hlutverki sem honum er ætlað í sambandi við uppbyggingu félagsheimila. Þessi till. er að öðru leyti víðtæk. Það er gert ráð fyrir að gera úttekt á þessum málum og þar er mjög aðkallandi. Hinn þátturinn, sem ég vildi aðeins koma inn á, er í sambandi við það fyrirbæri sem skotið hefur upp kollinum síðustu tvö, þrjú árin, að skattayfirvöld hafa séð ástæðu til að fara að skattleggja félagsheimili. Til þessa virðist þetta hafa verið fyrst og fremst gert í tilraunaskyni af hendi skattayfirvalda. Nokkurs konar prófmál hafa verið sett af stað til þess að reyna á skattalögin að því er varðar skattfrelsi félaga. En miðað við skattaálagningu þess árs, sem nú er að líða, hefur þetta því miður verið fært út þannig að í flestum kjördæmum landsins er nú hafin skattlagning á félagsheimili að því er varðar tekju- og eignarskatt, sem að mínu mati er ekki í samræmi við það sem skattalög gera ráð fyrir. Þetta þarf þess vegna að leiðrétta. Þrátt fyrir úrskurð ríkisskattanefndar í sambandi við þessi mál eru þau þess eðlis, að ekki er hægt að una við þessa túlkun á skattalögunum. Ég geri varla ráð fyrir að margir hv. þm., sem samþykktu nýjustu skattalagabreytingar, hafi gert ráð fyrir að í þeim fælist möguleiki til að skattleggja félagsheimili í landinu á þennan hátt. Ef við lítum á 4. gr. skattalaga, þar sem taldir eru upp aðilar undanþegnir skattskyldu, eru í 3. lið sýslu- og sveitarfélög, fyrirtæki og stofnanir sem þau reka og bera ótakmarkaða ábyrgð á. Nú er það þannig að í flestum tilfellum eru sveitarfélögin eigendur þessara félagsheimila, í sumum tilfellum allt að helmingi, í öðrum tilfellum 80–90% - og í sumum tilfellum 100%. Í slíkum tilfellum er þetta augljóst. Í 5. lið stendur: Þeir lögaðilar sem nefndir eru í 2. gr. laganna, - þeir eru taldir upp hér, - og eiga hér heimili og verja hagnaði sinum einungis til almenningsheilla og hafa það að einasta markmiði samkv. samþykktum sínum. Og svo í 6. lið eru félög og sjóðir og stofnanir, sbr. 5. tölul. 2. gr. laganna, sem ekki reka atvinnu. Í eldri skattalögum var talið nægjanlega tryggt að þetta næði ekki til að skattleggja félagsheimilin, hvort sem um væri að ræða eign sveitarfélaga eða annarra félagasamtaka. Fyrst skattayfirvöld í landinu eru að reyna að teygja sig inn á þetta svið, - þó að það hafi ekki verið í meira mæli en þegar er komið fram, en hefur þó aukist á þessu ári að umfangi, - þá tel ég nauðsynlegt að við hér á Alþingi skýrum lögin þannig að þau taki af allan vafa um að skattayfirvöld séu ekki að gamna sér við að senda bréf og tilkynningar um skattheimtu sem á ekki við lög að styðjast, eða a. m. k. löggjöfin gerði ekki ráð fyrir. Ég hef þess vegna í hyggju að beita mér fyrir því, að gerð verði breyting á 4. gr. skattalaga sem taki af allan vafa um þetta atriði að því er varðar félagsheimili sem byggð eru samkvæmt lögum um félagsheimili og með þeim breytingum sem síðan hafa verið gerðar á þeim lögum. Þetta vildi ég láta koma fram hér. Þó að það snerti ekki beint till. sjálfa gerir tillgr. ráð fyrir að skipuð verði nefnd sem geri úttekt á stöðu félagsheimila, en óneitanlega er þetta einn stór þáttur í þeim málum. Ég tel að hér sé um mál að ræða sem Alþingi þarf að kveða ákveðið á um, svo að þeir, sem eru að basla við að reka félagsheimili úti um byggðir landsins, þurfi ekki að fá þessa hrollvekju í ofanálag. Nóg er samt um erfiðleika við að standa undir þessum rekstri sem allur er fyrst og fremst í menningarlegu skyni og sumpart sjálfboðavinna, þó að svona skattaelting bætist ekki við. Þess vegna mun ég beita mér fyrir lagfæringu. En ég vona að þessi till. fái hljómgrunn hér á Alþingi.