Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Halldór Blöndal : Herra forseti. Það er öllum þingdeildarmönnum kunnugt að miklir erfiðleikar steðja að fiskeldisfyrirtækjum. Fyrir því eru margvíslegar ástæður. M.a. hafa markaðir fyrir eldislax reynst ótryggir og verð staðið í stað og jafnvel fallið verulega á erlendum mörkuðum. Á hinn bóginn hafa ýmsir rekstrarerfiðleikar steðjað að fiskeldisfyrirtækjum. Eldið sjálft hefur reynst erfiðara en menn áttu von á og greinilegt er að við Íslendingar vorum ekki jafnvel búnir undir þennan atvinnurekstur og við vildum sjálfir telja okkur trú um. Við hér á Alþingi höfum tvívegis staðið frammi fyrir því að ríkisstjórnin hefur viljað koma myndarlega til móts við fiskeldisfyrirtækin með því að veita ríkisábyrgð á afurðalánum til fiskeldisstöðva. Í bæði skiptin hefur legið mjög mikið á því að afgreiða slík mál gegnum þingið, verið talað um að menn séu að tefja fyrir nauðsynlegri lagasetningu og þar fram eftir götunum, en síðan hefur lengi staðið á þeim ráðherra sem málið hefur heyrt undir að gefa út nauðsynlegar reglugerðir eða koma í framkvæmd þeim lagabókstaf sem hér hefur verið hlaupið til og greidd atkvæði með. Við þekkjum þetta og við vitum að þetta hefur valdið ómældu tjóni, röskun í þessari atvinnugrein og almennu tjóni í þjóðfélaginu. Af þessari ástæðu var það að ég óskaði eftir því í stjórn Byggðastofnunar að forsrh. yrði skrifað bréf og vakin athygli hans á þeim erfiðleikum sem fiskeldisfyrirtæki stæðu frammi fyrir um leið og honum væri gerð grein fyrir því að sá kostnaður sem því fylgir að eiga viðskipti við ábyrgðadeild fiskeldislána er svo gífurlegur að fyrirtæki hafa nánast ekki ráð á að þiggja þá tryggingu sem sjóðurinn veitir. Það kom fram á fundi Byggðastofnunar í gær að forstjóri sjóðsins, Guðmundur Malmquist, hefði rætt þessi mál við forsrh. og í framhaldi af því var hann fullvissaður um að skipuð yrði ráðherranefnd til að kynna sér þessi mál og fjalla sérstaklega um það með hvaða hætti sé hægt að tryggja það sæmilega að fiskeldisfyrirtæki fái nauðsynleg bankaviðskipti til afurðalána, afurðalánaviðskipti, án þess að á viðkomandi fiskeldisfyrirtæki séu lagðar svo þungar klyfjar að fyrirtækin geti með engum hætti risið undir slíku. Það gerðist á fundi stjórnar Byggðastofnunar nú í haust að meiri hluti stjórnarinnar samþykkti að veita rekstrarlán eða afurðalán til tveggja fyrirtækja. Þetta var hugsað sem skammtímaráðstöfun í ljósi þess að einstakir stjórnarmenn í Byggðastofnun töldu fiskeldisfyrirtæki sæta slíkum afarkostum í ábyrgðadeild fiskeldislána að nauðsynlegt væri að reyna að koma betri skipan á þau mál. Ég vil taka það alveg sérstaklega fram að við fulltrúar Sjálfstfl. vorum þessu andvígir, töldum að Byggðastofnun ætti ekki að fara inn á þessa braut, en fulltrúar ríkisstjórnarinnar í stjórn Byggðastofnunar töldu nauðsynlegt að fara þessa leið og þá til bráðabirgða í trausti þess að ríkisstjórnin mundi bregðast við og greiða svo fyrir viðskiptum fiskeldisfyrirtækja við ábyrgðadeild fiskeldislána að hægt væri að búast við því að einstök fiskeldisfyrirtæki gætu átt eðlileg viðskipti við deildina. Nú er auðvitað gott tækifæri til þess að spyrja hæstv. sjútvrh. hvað þessu máli líði. Mér skilst að hann sé, ég veit ekki hvort ég á að segja formaður ráðherranefndarinnar eða sá maður sem eigi a.m.k. að knýja ráðherranefndina áfram. Þessi mál heyra beint undir sjútvrh. í ríkisstjórninni, þessari óformlegu ráðherranefnd. Ef ég hef haft réttar upplýsingar tel ég nauðsynlegt að spyrja hæstv. sjútvrh. hvaða hugmyndir séu uppi í ríkisstjórninni varðandi þetta atriði, hvort hafi komið til tals að einhver opinber sjóður, Framkvæmdasjóður, Byggðasjóður eða einhver annar sjóður, kannski Fiskveiðasjóður, taki almennt að sér að veita afurðalán til fiskeldisfyrirtækja og þá á öðrum forsendum en ábyrgðadeild fiskeldislána hefur starfað á eða hvort það sé mat ráðherrans að þessi viðskipti gangi fyrir sig með eðlilegum hætti og það hafi því verið misskilningur hjá meiri hluta stjórnar Byggðasjóðs að veita þá afurðalánafyrirgreiðslu sem einstökum fyrirtækjum var veitt á sl. hausti.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) : Herra forseti. Út af fyrirspurn hv. 2. þm. Norðurl. e. vil ég taka það fram að það er mikill misskilningur að sjútvrn. hafi verið í forustu fyrir fjárhagslegri endurskipulagningu fiskeldisfyrirtækja eða afurðalána til þeirra. Hitt er svo annað mál að hæstv. forsrh. lagði fram í ríkisstjórn, að því er ég best man, fyrri hluta síðustu viku skýrslu um stöðu fiskeldis í landinu sem tekin var saman af starfsmönnum Framkvæmdasjóðs Íslands eftir því sem ég best veit. Í þessari skýrslu kom fram mjög alvarleg staða þessarar greinar og þar kemur skýrt fram að margir fjárfestingarlánasjóðir eiga mikið fé hjá þessum fyrirtækjum. Ég held að það sé alveg ljóst að sumt af þessu fé mun seint innheimtast vegna stöðu greinarinnar og þeirrar arðsemi sem þar hefur verið. Hins vegar eru margir fjárfestingarlánasjóðirnir í þeirri stöðu að þeir telja það þjóna hagsmunum sínum að viðhalda þeim stofnum sem þar eru lifandi og koma þeim annaðhvort í eðlilega sláturstærð eða viðhalda þeim til frekara eldis. Mér er kunnugt um það að margir fjárfestingarlánasjóðanna hafa þurft að endurmeta stöðu sína í því ljósi og telja það samrýmast betur hagsmunum sínum að leggja fram nokkurt fé að láni til þess. Án þess að ég þekki þau dæmi sem hann nefndi hér um Byggðastofnun vænti ég þess að líkt sé farið um þann fjárfestingarlánasjóð sem á verulegt fjármagn útistandandi hjá fiskeldinu. Nú er þessum málum ekki þannig háttað, að mínu mati, að þeim verði kippt í lag með frekari afurðalánum eða rekstrarfjármögnun. Vandinn er miklu djúpstæðari en svo og ég sé enga leið aðra en þá að þeir sem hafa lánað fé til þessara framkvæmda og sett fé í þessa atvinnugrein þurfi að vera ábyrgir fyrir því og tel ljóst að þeir muni verða fyrir verulegum skakkaföllum. Það er hins vegar rétt að hæstv. forsrh. lagði það til að skipaður yrði samstarfshópur á vegum nokkurra ráðuneyta til að fara yfir málið og meta stöðuna og taka afstöðu til þeirra tillagna sem komu fram í þessari skýrslu en þar voru ákveðnar tillögur um það sem gera skyldi. Þessi nefnd hefur af skiljanlegum ástæðum ekki enn þá tekið til starfa en ég vænti þess að svo muni verða alveg á næstunni. Ekki veit ég hvort þetta svarar spurningum hv. þm. en ég vænti þess að nokkrir molar séu í það sem hann var að leita eftir.

Halldór Blöndal : Herra forseti. Það er rétt hjá hæstv. sjútvrh. að þetta voru nokkrir molar. Ég hafði auðvitað gert mér grein fyrir því eða tel mig muna það að ábyrgðadeild fiskeldislána heyrir undir landbrn.  Nú heyri ég það, gagnstætt því sem mér var sagt á fundi Byggðastofnunar í gær, að þetta sérstaka málefni sem stjórn Byggðastofnunar vakti athygli forsrh. á er ekki eitt af þeim verkefnum sem ráðherranefnd er ætlað að fjalla um. Mér skildist á ráðherra að niðurstaða væri í rauninni fengin. Um frekari rekstrarfjármögnun gæti varla orðið að ræða sem ég skil svo að það sé skoðun ráðherra að ástæðulaust sé að greiða fyrir því að þau fyrirtæki sem hafa kannski nýlega verið stofnuð á rústum annarra geti fengið eðlileg afurðalánaviðskipti, en eitthvað er um það, ég veit a.m.k. um eitt fyrirtæki sem stofnað hefur verið á rústum annars og ekki hefur fengið bankaviðskipti. Má vera að það verði talið þjóðhagslega hagkvæmt að við drögum algerlega í land og reynum ekki að stuðla að frekara fiskeldi hér á landi. Ég tel þó að við höfum lagt þvílíka fjármuni í fiskeldið að varasamt sé að loka öllum slíkum stöðvum nema þá kannski ef einstakir sjóðir telja óhjákvæmilegt að halda rekstri eitthvað áfram til þess að forðast enn frekara tap. Að viðhorfið til fiskeldisins sé með öðrum orðum á neikvæðum forsendum en ekki jákvæðum. En ég vil helst ekki horfa á fiskeldið með því hugarfari. Þó svo að erfiðlega gangi á erlendum mörkuðum nú um sinn og þó svo að aðeins tvær litlar lúður lifi hjá Fiskeldi Eyjafjarðar, þá eru það þó tvær litlar lúður. Ég vildi gjarna óska eftir því, herra forseti, að þingið hefði milligöngu um það að einstakir þingmenn geti fengið þá skýrslu í hendur sem ráðherra lýsti að gerð hefði verið af Framkvæmdasjóði, er það ekki rétt skilið?

Jú.

Í stjórn Framkvæmdasjóðs eru fulltrúar tveggja ráðuneyta og Seðlabankans. Ég geri þess vegna ráð fyrir því að stjórnin telji að þar sé um trúnaðarmál að ræða. Ég tel á hinn bóginn, herra forseti, að málið sé svo viðamikið og þýðingarmikið að eðlilegt sé að a.m.k. fjárhags - og viðskiptanefndarmenn fái þessa skýrslu í hendur til að meta þá alvarlegu stöðu sem hæstv. sjútvrh. talaði hér um. Það er auðvitað alveg óþolandi þegar verið er að tala um jafnþýðingarmikið mál og þetta hversu mikil hula eða leynd á að hvíla yfir einstökum málum gagnvart þinginu. Ég get nefnt annað dæmi, herra forseti. Ég fór fram á það í sambandi við álmálið, viðræður við hina erlendu aðila, Atlantsálshópinn, við iðnrn. að fá í hendur ákveðna skýrslu sem mér var kunnugt um að væri í höndum réttra manna og höfðu birst glefsur úr í blöðum. Ég vildi fá þá skýrslu í hendur sem alþingismaður með eðlilegum og formlegum hætti. En að sjálfsögðu var ekki hægt að verða við þeirri beiðni. Á hinn bóginn er það að verða heldur leiðinlegur vani ráðherra að hlaupa fyrir framan sjónvarpsmyndavélar út á hvað eina, enda er þessi ríkisstjórn að verða heimilisplága hjá öllum sjónvarpseigendum hér á landi, og má segja að ég eigi ekki að lasta það svo mjög því að það á m.a. ríkan þátt í því mikla fylgishruni sem stjórnarflokkarnir hafa orðið fyrir hversu oft einstakir ráðherrar birtast á sjónvarpsskerminum.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) : Virðulegur forseti. Ég vænti þess að það hendi ekki hv. þm. að láta sjá sig í sjónvarpinu því að eftir því sem hann segir gæti það orðið til þess að draga mjög úr fylgi hans. En svo sleppt sé öllu gamni þá tók ég lokaorð hv. þm. sem slík, sem er nú líka nauðsynlegt að viðhafa einstaka sinnum þótt hér sé um mjög alvarlegt mál að ræða. En ég vil leiðrétta þann misskilning hjá honum að það hafi falist í mínum orðum að komin væri niðurstaða í málinu. Svo er alls ekki. Þess vegna bað forsrh. um að þessi nefnd yrði sett saman, að tekin væri afstaða til þeirra tillagna sem koma fram í þessari skýrslu. Nú er það áreiðanlega rétt hjá hv. þm. að þessi skýrsla er trúnaðarmál. Hún er sérstakt trúnaðarmál vegna þess að hún fjallar um fjárhagsmálefni einstakra fyrirtækja og það er mjög mikilvægt hvað svo sem öllum öðrum trúnaðarmálum líður og ég veit að hv. þm. er mér sammála í því að það er mikilvægt að með slíka skýrslu sé farið sem slíka. En ég get tekið undir það með honum að þingnefndir verða að sjálfsögðu að hafa aðgang að trúnaðarmálum. Ég kannast ekki við það að slíkum trúnaðarmálum sé haldið fyrir þingnefndum í mikilvægum störfum þeirra. Ég tel eðlilegt að fjh. - og viðskn. biðji um slíkar upplýsingar og auðvitað fer nefndin með þær eins og önnur trúnaðarmál sem sú ágæta nefnd þarf iðulega að fjalla um. Ég vil jafnframt taka það fram að í orðum mínum fólst ekki að það bæri að neita eðlilegri rekstrarfjárfyrirgreiðslu til þessara fyrirtækja. Ég er þvert á móti þeirrar skoðunar að það beri að greiða fyrir því, enda séu fjármál viðkomandi fyrirtækja í því lagi að trú sé á því að þau muni standast til lengri framtíðar. Þá er ég ekki að tala um það lægsta verð sem er í dag heldur á grundvelli þess mats sem menn hafa á framtíðarhorfum slíkra fyrirtækja. Og ég veit að hv. þm. er mér sammála í því að mörg þessara fyrirtækja hafa fjárfest svo mikið og skulda svo mikið af þessari fjárfestingu að það er lítil von um að þau geti greitt það í náinni framtíð. Þess vegna tel ég eðlilegt að endurskipuleggja fjárhag þessara fyrirtækja, afskrifa þær skuldir sem á þeim hvíla með einum eða öðrum hætti, hvort sem það er í gegnum nauðasamninga, gjaldþrot eða með öðrum hætti, og lána þeim í framhaldi af því til eðlilegrar uppbyggingar því að ég er alveg sammála hv. þm. í því að við megum ekki afskrifa þessa atvinnugrein á einu bretti þótt þar hafi orðið veruleg áföll. Þau áföll eru staðreynd en það er ekki þar með sagt að ekkert geti gengið í þessari grein í framtíðinni. Ég tel þvert á móti að þar séu margvíslegir möguleikar sem beri að nýta, þar með talið að koma lífi í enn þá fleiri lúður af þeim stofni sem hann nefndi og mér er vel kunnugt um.