Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Þegar núverandi ríkisstj. tók við störfum, þá lýsti hún yfir því, hér á Alþ., að það væri stefna ríkisstj., að atvinnuvegir landsmanna verði reknir á sem hagkvæmustum og arðbærustum grundvelli og stöðvist ekki vegna verðbólgu og dýrtíðar og unnið verði að því að stöðva hækkun á vísitölunni og framfærslukostnaði. Enn fremur að vinna að því að athuga möguleika á lækkun vísitölunnar. Í því skyni hefur verið leitað til sjómannastéttarinnar og til samtaka framleiðenda til sjávar og sveita til þess að gera frekari ráðstafanir til lækkunar á dýrtíðinni; og loks varð að samkomulagi milli stjórnarflokkanna að greiða enn um sinn fé úr ríkissjóði, þannig að vísitalan hækki ekki frá því, sem nú er. Þegar núverandi stjórn tók við störfum í byrjun febrúar 1947, hafði verið reiknuð út verðvísitalan eftir verðlagi 1. febrúar 1947, og reyndist hún þá vera 316 stig. Gegn þessari hækkun vísitölunnar varð ekki unnið af núverandi ríkisstj., og kom hún því til framkvæmda á þann hátt, að í marz 1947 var stigatalan 316. Strax við næsta útreikning verðvísitölunnar gerði ríkisstj. ráðstafanir til þess að greiða þetta niður á vissum nauðsynjavörum, sem orkuðu þannig á vísitöluna, að hún fór niður í 310 stig eftir verðlagi, sem var í marz 1947. Úr því hélzt verðvísitalan óbreytt, þannig að hún var í marz, apríl, júní og júlí 310 stig, í maí 311 stig og ágúst og september 312 stig, og nú síðustu þrjá mánuðina hefur hún verið svipuð, eða í október 325 stig, í nóvember 326 stig og í desember 328 stig. Útreikningur á vísitölu, sem á að koma til framkvæmda í sambandi við launagreiðslur í janúar 1948, ef engin breyting verður gerð, verður svipaður. Ríkisstj. gerði því þær ráðstafanir að halda niðri verðvísitölu á því stigi, sem hún hafði tilgreint. um 310 stig. En þegar kom fram á haustmánuðina, urðu svo hraðar breytingar til hækkunar af teknískum og fjárhagslegum ástæðum, að varla þótti fært að hækka svo niðurgreiðslu vísitölunnar, að hún héldist í 310 stigum, enda hafði ríkisstj. ekki lýst öðru yfir en að hún gerði fyrst um sinn þær ráðstafanir, sem hún gerði, og hefur fullkomlega við það staðið. Menn höfðu haft þær vonir á síðasta sumri, þar sem verð á síldarafurðum var talsvert hátt, að útlit gæti verið til þess, að sæmileg veiði yrði og það mundi nokkuð bæta úr til bráðabirgða. Menn ólu þessar vonir í brjósti, og var ekki annað að skilja á mönnum en að þeir væru lítt móttækilegir fyrir nokkrar þær ráðstafanir, sem hertu að í þessum etnum, meðan ekki væri séð fyrir endann á því, hvernig gengi með síldveiðarnar og sölu á þeim afurðum, sem gæti að minnsta kosti til bráðabirgða bjargað því, sem þá var sýnilega fram undan, vöntun á erlendum gjaldeyri, sem þyrfti að nota jafnvel til hinna nauðsynlegustu atvinnugreina í landinu. Þær góðu vonir, sem menn gerðu sér um þessa hluti, brugðust, síldveiðarnar urðu mjög litlar, og í staðinn fyrir það að gefa nú sjómönnum og útvegsmönnum möguleika til þess að bæta upp það, sem þurfti vegna síldarleysisins í fyrra, urðu þeir fyrir vonbrigðum og erfiðleikum. Og vonir manna um það, að úr gjaldeyrisörðugleikunum mundi eitthvað rætast til bráðabirgða, hurfu líka. Það var því augsýnilegt, að því yrði ekki frestað lengur að gripa til ráðstafana, sem gætu gefið vonir um, að íslenzkur atvinnurekstur gæti haldizt í horfinu og unnt væri að afla nægilegs gjaldeyris til þess að kaupa nauðsynjavörur til almennings og til framleiðslunnar í landinu. Strax á síðasta hausti tók núv. ríkisstj. til alvarlegrar athugunar það viðhorf, sem að vísu hafði orðið enn hvassara fyrir það, hve síldveiðin hefur gengið illa. En það var á vitund allra, sem fylgdust sæmilega með, að það hlaut að koma til þess fyrr eða síðar, að gera yrði einhverjar ráðstafanir til viðréttingar atvinnuvegunum í landinu, jafnvel þó að síldarafurðir og sala þeirra bætti eitthvað úr til bráðabirgða. Einmitt þegar það kom í ljós að loknum síldveiðum, að þær vonir um bráðabirgðalagfæringu - ég undirstrika bráðabirgðalagfæringu - brugðust, kom það í ljós, sem allir vissu, sem eitthvað höfðu kynnt sér þessi mál, að nú var mjög að herðast að því, að erlendur gjaldeyrir væri fyrir hendi til þess að standa straum af innkaupum til landsins. Rannsókn, sem fram fór hjá fjárhagsráði, og skýrslur frá Landsbankanum gáfu til kynna, að fara yrði mjög sparlega með þann litla gjaldeyri, sem eftir væri, og að nauðsynlegt væri að gera þegar einhverjar nýjar ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir algert öngþveiti vegna gjaldeyrisskorts. Þess vegna var skömmtun á vörum tekin upp í sumar til þess að draga úr innflutningi á ýmsum vörum, sem við verðum að fá frá útlöndum. En það var augsýnilegt, að þótt þessari skömmtun yrði haldið áfram og hún framkvæmd til fyllstu hlítar, þá mundi slíkt ekki duga og útvegun gjaldeyris útilokuð og útlit fyrir, að höfuðatvinnuvegir þjóðarinnar mundu stranda ekki síðar en um næstu áramót, ef ekki yrði eitthvað að gert. Að vísu var flokkur í landinu, sem þráfaldlega hélt því fram á þeim tíma, að allar slíkar ráðstafanir væru staðleysur og að það væri allt í stakasta lagi með þjóðarbúskapinn yfirleitt, ef við hefðum ekki svona slæma stjórn í landinu, sem ekki vildi selja íslenzkar afurðir við því háa verði, sem löndin í austri væru fús að greiða fyrir þær. Að vísu var þessi kenning frá upphafi alröng fullyrðing út í loftið, er ekki fær staðizt, og hefur verið hér á Alþ. margsýnt fram á, að svo er. En svo breyttist þetta síðar í meðförum kommúnista á dýrtíðarmálunum, að í staðinn fyrir að halda því fram, að allt sé í lagi og ekkert að gera annað en semja í Austur- og Mið-Evrópu, þá er nú komið annað hljóð í strokkinn. Nú segja þeir, að það þurfi að gera ráðstafanir gegn stöðvun atvinnuveganna og yfirvega það mál mjög rækilega. Nú var óhjákvæmilegt að gera einhverjar ráðstafanir að undangenginni svo ýtarlegri rannsókn sem unnt væri að láta fara fram til þess að sjá, hvað væri hægt að gera til þess að skerða sem minnst kjör fólksins í landinu eða hvort þess væri kostur að gera slíkar ráðstafanir, án þess að yfirleitt þyrfti að skerða kjör almennings. Þessi ýtarlega rannsókn, sem fram hefur farið að tilhlutan ríkisstj., tók að sjálfsögðu talsvert langan tíma, en hún leiddi í ljós, svo óvefengjanlegt var, að engar vonir stæðu til þess, að hægt væri að reka innlendan sjávarútveg hallalaust, án þess að gerðar væru ráðstafanir til annars hvors eða hvors tveggja að lækka framleiðslukostnaðinn og setja lágmarksverð á íslenzkar sjávarafurðir. Spurningin gat aðeins verið sú, hversu mikið þyrfti að lækka framleiðslukostnaðinn og hve háu verði þyrfti að taka ábyrgð á, til þess að öruggt mætti teljast, að sjávarútvegurinn yrði rekinn, án þess að fyrirsjáanlegt tap yrði á honum. Eins og ég sagði áðan, tók þessi rannsókn mjög langan tíma, enda kostaði ríkisstj. kapps um, að rannsóknin yrði sem allra nákvæmust, og var leitað upplýsinga hjá ýmsum aðilum, sem með sjávarútgerð hafa að gera, um álit þeirra á þessum málum og um það, hvað gera þyrfti, til þess að sjávarútvegurinn gæti gengið á næsta ári. Þessar rannsóknir leiddu ótvírætt í ljós, að hefjast yrði handa til þess að stemma stigu við áframhaldandi verðbólgu og fjárhagshruni og að ekki yrði gengið móti verðbólgunni, nema þjóðin tæki á sig byrðar um tíma, meðan verið væri að komast á öruggan grundvöll. Þessi staðreynd fannst ríkisstj. blasa við, eftir að þessi rannsókn hafði farið fram, og að gera þyrfti ráðstafanir til þess að lækka framleiðslukostnaðinn, samtímis því sem öll þjóðin - hver eftir sinni getu - yrði að leggja nokkuð af mörkum fyrst um sinn til þess að mæta erfiðleikunum. Höfuðsjónarmið ríkisstj. í sambandi við úrlausn málsins voru þau, að byrðar þær, sem þjóðin yrði að taka á sig, kæmu sem réttlátast niður á þjóðfélagsþegnana, þannig að þeir, sem minnst mega, tækju minna, en þeir, sem mest gætu, tækju hlutfallslega mest í sinn hlut. Eftir að það, sem ég hef getið um, hafði verið leitt í ljós með ýtarlegri rannsókn og athugunum, kom það til kasta ríkisstj. sjálfrar í samráði við stuðningsflokka sína að finna þær aðgerðir, sem úr mættu bæta eftir þeim höfuðsjónarmiðum, sem ég hef nú drepið á, og höfuðsjónarmiðið er að sjálfsögðu það að tryggja áframhaldandi atvinnurekstur þjóðarinnar og koma í veg fyrir atvinnuleysi, en eins og ég sagði áðan, leiddi rannsókn það óvefengjanlega í ljós, að ekki væri hægt að framkvæma þessar aðgerðir með öðru móti en því, að þjóðin öll tæki á sig einhverjar fórnir til bráðabirgða. Það var gefið, að innan ríkisstj. mundi þurfa að samræma talsvert ólík sjónarmið, þar sem 3 flokkar standa að henni með nokkuð ólíkar skoðanir, og þetta frv., sem fyrir liggur, er ekki stefna neins ákveðins flokks, heldur stefna þriggja flokka, þar sem reynt hefur verið að ná saman endunum eftir þeim höfuðsjónarmiðum, sem ég hef nefnt, en sjálfsagt mundi hver þessara þriggja flokka hafa lagt fram frv. í nokkuð annarri mynd en það frv., sem ríkisstj. nú leggur fram. Þetta vildi ég segja fyrir hönd okkar allra, að við höfum orðið af eðlilegum ástæðum að hnika til til þess að ná samkomulagi. En ríkisstj. var ljóst, að ekki varð hjá því komizt að gera ráðstafanir, og nauðsynin á því, að ráðstafanirnar væru gerðar, rak á eftir því og studdi að því, að stj. gæti náð samkomulagi. Frv. á þskj. 190 er því ávöxtur þeirra rannsókna og athugana, sem gerðar voru, og þess samkomulags, sem að lokum var gert innan stj. um lausn þessa vandasama viðfangsefnis. Ég skal geta þess, áður en ég vík að einstökum köflum frv., að það er eftirtektarvert, ef þetta frv. er borið saman við frv. það, sem kommúnistar hafa flutt fyrir nokkru hér á Alþingi, að það er tvennt, sem segja mætti að væri eins í báðum þessum frv., þótt það sé sitt með hvoru móti. Annað er það, að í frv. kommúnista, í grg., segir, að nauðsynlegt sé að stöðva vísitöluna og hafa hana ekki hærri en 300 stig. Þessi nauðsyn er viðurkennd í grg., en ekki er í frv. sett nokkurt ákvæði, til þess að hægt sé að framkvæma þetta nauðsynlega atriði. Ríkisstj. var á þeirri skoðun, að nauðsynlegt væri, að vísitalan væri föst og stæði ekki hærra en í 300, en stjórnin dró rétta ályktun af þessari skoðun sinni og hefur þess vegna lagt til, að hærri vísitala yrði ekki greidd á laun. Annað atriði er eins í frv. ríkisstj. og kommúnista, en það er um ábyrgðina til sjávarútvegsins. Þetta er nákvæmlega eins í báðum frv. En það er eins og fyrra atriðið, að ríkisstj. dró réttar ályktanir af því, að þessa ábyrgð þyrfti að taka á sig, en flm. hins frv. drógu hins vegar enga ályktun af þessu. Því hefur stjórnin lagt til, að ríkissjóði verði aflað tekna til þess að standa undir þeirri ábyrgð, sem ríkið þarf að taka á sig fyrir íslenzkar sjávarafurðir, og verður að áætla í það ekki minna en um 20 millj. kr. Það er líka álit stjórnarinnar - og að mér skilst einnig gengið út frá því í frv. kommúnista - að ekki skuli hætta niðurgreiðslum á nauðsynjavörum, til þess að verðlagið hækki ekki. Til þess að standa undir þeim greiðslum af hálfu ríkissjóðsins þarf líka að afla tekna. Ég vildi aðeins nefna þessi tvö atriði, sem eru eins í báðum frv., að vísitalan verði stöðvuð og að það verði að taka ábyrgð á fiskverðinu eins og í fyrra, en ef menn viðurkenna það, verða menn að draga af því réttar ályktanir. Eftir þessi almennu inngangsorð, skal ég leyfa mér að snúa mér að sjálfu frv. 1. gr. er aðeins um það, hvað í l. felist, að þau séu sett til þess að vinna gegn verðbólgu og dýrtíð, tryggja áframhaldandi rekstur sjávarútvegsins, stemma stigu fyrir atvinnuleysi og auka framleiðslu til gjaldeyrisöflunar. Þetta er höfuðatriðið, sem stjórnin ætlaðist til að næðist með þessari löggjöf. Það að tryggja sjávarútveginn, stemma stigu fyrir atvinnuleysi og auka framleiðsluna til gjaldeyrisöflunar. Í samræmi við þá yfirlýsingu, sem ég gaf út frá því, sem ég almennt ræddi um dýrtíðarmálin, er settur II. kafli frv. um, að lagður skuli á sérstakur eignaraukaskattur. Gert er ráð fyrir því, að enginn þegn þjóðfélagsins skuli komast hjá því að taka á sig fórnir til þess að rétta við atvinnulíf landsins, og er ætlazt til þess, að menn greiði skatt af þeim eignarauka, sem þeir hafa fengið á tímabilinu 1940–1947. Í 2. gr. er skattstiginn, eins og hann er settur upp, en fyrst koma nokkrar undantekningar um aðila, sem eru undanþegnir eignaraukaskatti, en undanþegin eru: 1. Eimskipafélag Íslands h/f. 2. Fé það, sem félög og einstaklingar, sem hafa sjávarútveg að aðalatvinnurekstri, hafa lagt í vara- og nýbyggingarsjóði og ekki hefur verið greiddur tekjuskattur af. 3. Fé það, sem samvinnufélög hafa lagt í varasjóði samkvæmt ákvæðum laga um samvinnufélög eða tekjuskattur hefur ekki verið greiddur af. Hvað Eimskipafélaginu viðvíkur, má segja til stuðnings þeirri undantekningu, að þótt það hafi að vísu grætt mikið á undanförnum árum, er það þó sá félagsskapur í íslenzku þjóðfélagi, sem nauðsynlegast er, að geti staðið undir sínu hlutverki til þess að geta rekið flutningaskipaflota bæði fyrir flutninga til landsins og flutninga á afurðum okkar til annarra landa. Eimskipafélagið er eign fjölda manna um allt land, og arður af hlutabréfum þess er ekki greiddur hærri en 4%, svo að ekki getur ágóðinn verið hvatning fyrir hluthafana, heldur hitt, að hér er um nauðsynjafyrirtæki að ræða. Um einstaklinga og félög, sem stunda útgerð, er það yfirleitt í samræmi við það skattfrelsi, sem þessi aðilar hafa haft, að láta þá ekki heldur greiða eignaraukaskatt. Hvað snertir samvinnufélögin, eru varasjóðir þeirra óskiptanlegir og eiga, ef félögin, sem eiga þá, verða leyst upp, að geymast, þangað til annar sams konar félagsskapur verður stofnaður á félagssvæðinu. Því næst kemur skattstiginn, og er hann frá 5% upp í 30%. 100 þús. kr. eignarauki er skattfrjáls, en eftir það er skattur frá 5% upp í 30%. Það er líka höfuðregla samkvæmt þessum kafla, að eignir, sem menn hafa átt allt tímabilið, eins og fasteignir, skuli ganga inn og út með sama verði, að ekki skuli gjalda af þeim eignaraukaskatt, þótt þær hafi hækkað í verði af konjunkturástæðum á þessu tímabili. Um skattstigann sjálfan skal ég ekki hafa fleiri orð, en í niðurlagi gr. er ákveðið, að reikna skuli á sérstakan hátt eignaraukaskatt hjá samvinnufélögum og félögum og einstaklingum, sem hafa sjávarútveg að atvinnurekstri. Ég tel ekki ástæðu til að rekja þennan kafla nánar. Þetta eru höfuðatriði hans, sem ég hef nefnt, en ég skal geta þess, að skattur þessi á að renna í framkvæmdasjóð ríkisins samkv. l. nr. 55/1942. Þessi skattur á ekki að verða eyðslueyrir, heldur á það að vera hlutverk hans að standa undir nýbyggingum og nytsömum framkvæmdum í þjóðfélaginu. Um III. kaflann er það að segja, að í 12. gr. er svo fyrir mælt, að þar sem miðað er við verðlagsvísitölu, má ekki miða við hærri vísitölu en 300, á meðan þessi l. eru í gildi. Þetta er hvort tveggja, niðurskurður á vísitölunni og stöðvun hennar í vissu marki. Ég skal segja það hreint og ljóst, að þessi niðurskurður er ekki nema um 8%, og eftir útreikningi hagstofunnar um það, hvað ætla mætti, að þetta mundi nema miklu í lækkun launa, m:rtti ætla, að það yrði um 5%. Það er að vísu ekki ánægjulegt að leggja fram frv. um það, að laun allra launamanna í landinu eigi að lækka um 5%, en þegar það er athugað, að ef ekkert er að gert og engar ráðstafanir gerðar, er víst og áreiðanlegt, að af því mundi leiða hrun og atvinnustöðvun, slík atvinnustöðvun mundi fyrst og fremst lenda á launafólkinu í landinu, og álít ég því, að það megi skoða þessi 5% sem eins konar vátryggingarpremíu til þess að tryggja sér áframhaldandi örugga atvinnu í landinu. Ég tel, að þetta vátryggingariðgjald verði að greiða af höndum, ef áfram á að haldast örugg atvinna í landinu og fólk á ekki að þurfa að óttast atvinnuleysi. Um þetta atriði vildi ég láta þessi orð falla. Ég veit, að það verður sagt - og það með réttu -, að hér sé verið að rýra kjör launafólksins. En við drögum enga dul á það í stjórninni, að við höfum ekki séð okkur annað fært til þess að tryggja frambúðarkjör þessara stétta en að láta þær nú um skeið draga af launum sínum og til þess að tryggja áframhaldandi atvinnu fyrir þetta fólk. Í 13. gr. eru aðeins ákvæði um það, að ef föst laun eru greidd, án þess að miðað sé við verðlagsvísitölu, skuli þau lækka hlutfallslega við vísitöluna. Í 14. gr. er lagt til að afnema skattfrelsi af áhættuþóknun. Það er nú orðið svo, að ég býst við, að þær stéttir, sem hafa áhættuþóknun, sjá það - ekki að ófyrirsynju -, að sá tími er á enda, þar sem það skattfrelsi getur átt sér stað. Sérstaklega er það af því, að í hópi þeirra manna, sem njóta þessa, eru þeir menn, sem hafa hæst laun allra landsmanna, þar sem eru skipstjórar með 100–200 þús. kr. í árslaun, stýrimenn og vélstjórar, sem hafa geysihá laun, og ýmsar aðrar stéttir, sem njóta þessara hlunninda. Stjórninni finnst líka, að ekki megi svo til ganga að láta menn njóta lengur þessa skattfrelsis. Hins vegar eru þessum mönnum og öðrum ákvörðuð ýmis fríðindi, sem aðrir ekki hafa, sem sé, að þegar maður hefur fæðishlunnindi, skuli það ekki teljast honum til skattskyldra tekna, ef það er forsvarsmaður heimilis, sem hefur þessi kjör. Sama er um menn, sem leita vinnu utan heimilis og verða að sjá sér sjálfir fyrir fæði, þá skal frá tekjum þeirra dreginn hæfilegur fæðiskostnaður, áður en skattur er á þær lagður. Með þessu finnst stjórninni vera skapað réttlæti gagnvart þeim mönnum, sem sjó stunda, sem sækja frá verstöðvum og vinna við vegagerðir, brúargerðir, hafnargerðir o.s.frv. Ég tel, að þetta ætti að teljast réttlátt. Í 15. gr. er fyrirskipað, að verðlagsyfirvöldin skuli, strax þegar l. þessi öðlast gildi, gera ráðstafanir til þess að lækka verðlag, þar sem vinna og vinnulaun orka á verðlagið. Þetta á jafnt að ná til einstaklinga og hins opinbera, t.d. um rafmagn, sem selt er af opinberum aðilum. Þetta er sjálfsagt og eðlilegt og einn þátturinn í því, sem lýst hefur verið yfir af hálfu stjórnarinnar, að hún mun leggja höfuðáherzluna á að halda niðri verðlaginu svo sem unnt er, þannig að tjón þeirra manna, sem vísitölulækkunin snertir, verði sem allra minnst, og þeim mun minna, sem lengra líður frá. Þá er í 2. málsgr. 15. gr. ríkisstj. veitt heimild til þess að fyrirskipa húsaleigunefndum að lækka húsaleigu í húsum, sem reist hafa verið eftir 1941, um allt að 10%, og einnig í eldri húsum, þar sem nýr leigusamningur hefur verið gerður eftir árslok 1941, þ.e. þar sem komnir eru nýir leigjendur eftir 1941. Þá er í 16. gr. frv. gert ráð fyrir, að framleiðsluráð landbúnaðarins verðskrái landbúnaðarvörur að nýju, og er í gr. ákveðið, að verð þeirra vara haldist í sama hlutfalli við laun þeirra stétta, sem við var miðað við verðákvörðun varanna sumarið 1947, þangað til ný landbúnaðarverðlagsvísitala hefur verið ákveðin samkv. gildandi l. Ég held, að ég þurfi ekki að fara fleiri orðum um HI. kafla, sem er í raun og veru mjög stór kafli í frv. III. kaflinn er að því leyti þungamiðjan í frv., að þar eru gerðar ráðstafanir til að stöðva verðbólguna, svo að hún hætti að vaxa áframhaldandi, sem aftur yrði til þess að öryggja rekstur atvinnuveganna. En eins og ég sagði, þá er ráð fyrir því gert í sambandi við þessa stöðvun og lækkun á verðbólgunni, að það þurfi að færa nokkrar fórnir af þeim mönnum, sem ákvæði þessi ná til. IV. kafli þessa frv. er um ríkisábyrgð vegna bátaútvegsins o.fl., og þarf ég ekki að fara um hann mörgum orðum, því að í þeim kafla er gert ráð fyrir sömu ábyrgð á verði þessara vörutegunda eins og á því ári, sem nú er að líða. Miðað við það, að verðvísitalan verði þó a.m.k. 10 til 15 stigum lægri við framleiðslu næsta árs heldur en hún var við framleiðslu ársins 1947, þá ætti þetta ábyrgðarverð að verða þeim mun betra, sem kostnaður við framleiðsluna. að þessu leyti er minni. Meðaltalsverðvísitala ársins, sem er að líða, er nákvæmlega 315 stig. Og mundi þá mega reikna með því, að fyrirtæki, sem ynnu að sams konar framleiðslu á næsta ári eins og í ár, ættu við að búa 15 stigum lægri dýrtíð. Þá ætti ábyrgðarverðið með því móti að geta orðið á þann veg, að atvinnureksturinn ætti að bera sig. Í 22. gr. frv., sem er í IV. kaflanum, er gert ráð fyrir, eins og í 1. málsgr. segir, að við samninga um sölu íslenzkra afurða erlendis skuli þess g:ett, að sem bezt söluverð fáist fyrir, og er ríkisstj. heimilt að binda sölu einstakra vörutegunda nauðsynlegum skilyrðum, til þess að því verði mið. Eins og allir vita, sem nokkuð þekkja til sölu á íslenzkum afurðum erlendis, er misjafnlega mikil eftirspurn eftir þeim tegundum af sjávarafurðum, sem við sérstaklega framleiðum. Í ár, og væntanlega á næsta ári, verður mest eftirspurn eftir ýmiss konar feitmeti, svo sem lýsi, og sömuleiðis er útlit fyrir, að eftir fiskimjöli og síldarmjöli verði nokkur eftirspurn. En hins vegar er nokkurn veginn víst, að með þeim tilkostnaði, sem verið hefur á frystum og söltuðum fiski, er mjög erfitt - að ég ekki segi alveg útilokað - að selja þann fisk á erlendum markaði fyrir það verð, sem framleiðendur telja sig þurfa að fá og ríkið ábyrgist. En þetta mætti þá nokkuð laga með því að selja saman þær vörur, sem mest eru eftirsóttar erlendis, og hinar, sem minna eru eftirsóttar, þó að ekki væri með verðjöfnun á vörum hækkað verð þeirra vara, sem minna eru eftirsóttar eða m.ö.o. standa í tiltölulega lágu verði. Þótti ríkisstj. því sjálfsagt að hafa þessi ákvæði hér í frv. Þá er í 25. gr. frv. gert ráð fyrir, að verðlag á beitu verði tekið til sérstakrar athugunar með það fyrir augum, að það verði lækkað, og að ríkisstj. geti bundið niðurfærslu á verði beitunnar því skilyrði, að útvegsmenn geri þær ráðstafanir, sem ríkisstj. telur heppilegar til þess að spara útgjöld við beitu. Þarna er átt við það, sem er skoðun margra manna, að á seinni árum hafi beitan verið skorin óþarflega stórt niður, og að þannig hafi eyðzt óþarflega mikið í beitu á undanförnum árum, með því að hver síld hafi dugað á tiltölulega fáa öngla. En nú á að ná samkomulagi, ef unnt er; við útvegsmenn um að spara meir beituna en gert hefur verið, ef þeir þá fengju beituna ódýrari. Þess vegna er í 25. gr. frv. gert ráð fyrir, að ef útvegsmenn setja samþykktir um sparnað á beitu, þar sem allir útvegsmenn í viðkomandi verstöð á hverjum stað hafa verið kvaddir til fundar, þá bindi slík samþykkt alla útvegsmenn í þeirri verstöð, er ráðh. hefur samþ. slíka fundarsamþykkt. Og þá er þessi samþykkt bindandi fyrir þá, sem voru á móti henni eða ekki sóttu fundinn. Og þegar útvegsmenn þannig gera þær ráðstafanir, sem ríkisstj. telur heppilegar til að spara beitu, getur hún fært niður verðið á henni og bundið niðurfærsluna því skilyrði, að útvegsmenn geri ráðstafanir til sparnaðar á beitunni. Ætti þetta hvort tveggja að geta orðið til þess að lækka einn af þyngstu og stærstu kostnaðarliðum línubátaútgerðarinnar, mótorbátanna, sem er beitukostnaðurinn. Þá er V. kafli frv. um aðstoðarlán til útvegsmanna, sem stunduðu síldveiðar sumarið 1947. Margir útvegsmenn urðu svo hart úti s. l. sumar, að þeir gátu ekki gert upp við sjómennina á skipunum, ekki greitt þeim kaup þeirra, svo að sjómenn urðu að gera tilraunir til þess að ganga að sjóveðum sínum til þess að fá kaup sitt greitt. Að vísu kann vetrarsíldin að hafa lagfært fyrir einstökum mönnum í þessu efni. En mjög er hætt við, að margir útvegsmenn, sem hafa orðið illa úti á s.l. sumri. og sérstaklega þeir, sem komust seint til veiðanna og komu með dýra báta, fái ekki undir því risið, hve síldveiðin á s.l. sumri gekk illa, og að það verði því að veita þeim aðstoðarlán, eins og gert var á síðasta ári. Er þessi kafli að öllu leyti sniðinu eftir þeim l., sem sett voru hér á síðasta ári vegna þeirra útvegsmanna, sem verst fóru út úr síldveiðunum árið 1946. Þykir eðlilegt og nauðsynlegt að hafa þennan kafla með í þeim allsherjaraðgerðum, sem af hálfu ríkisstj. eru gerðar til viðréttingar og tryggingar því, að íslenzk sjávarútgerð verði rekin til fullnustu, eftir því sem framleiðslutæki eru fyrir hendi. Þá er VI. kafli frv., sem er um framlengingu á ákvæðum I. frá 1947 um hækkun á aðflutningsgjöldum, og þarf ég ekki mörgum orðum um hann að fara, þar sem hann er í samræmi við l., sem samþ. voru á síðasta þingi, hvað snertir þessa tolla. En vegna þess að útlit er fyrir með tilliti til þess, hvernig fjárlagafrv., sem fyrir þinginu liggur, er, þar sem það er með 20 millj. kr. greiðsluhalla, að það þurfi að verja til niðurgreiðslna á nauðsynjavörum - við skulum segja milli 20 og 30 millj. kr. og að það þurfi að greiða vegna ábyrgða ríkisins á ákveðnu verðlagi á íslenzkum sjávarafurðum - við skulum segja 20 millj. kr., þá ber brýna nauðsyn til þess, að aflað sé tekna, til þess að ríkissjóður geti staðið undir slíkum skuldbindingum. Þess vegna er lagt til. að þessi tollur, sem settur var á síðasta þingi, verði framlengdur. Svo kemur VII. kaflinn, um álagningu söluskatts vegna ábyrgðar á fiskafurðum og niðurgreiðslu á innlendum vörum. Þar er lagt til, að lagður sé á sérstakur söluskattur, sem af heildsölu og umboðssölu sé 2%, en af smásölu 11/2% og af sölu iðju- og iðnfyrirtækja sem og allra annarra fyrirtækja, sem á annað borð eiga að greiða þennan söluskatt (skv. 411. gr. frv.), 11/2%. undanskilin þessum skatti eru öll fyrirtæki, sem áður voru undanskilin veltuskattinum, sem hér var í gildi samkv. l. En auk þess er undanskilið söluskatti sala veiðarfæra, salts og olíu og viðgerðir á skipum, til þess að auka ekki kostnað við sjávarútveginn með þessum skatti. - Eftir 45. gr. frv. má verð á vörum hækka, sem söluskatti nemur, en óheimilt er að hækka álagningu verzlana eða fyrirtækja vegna skattsins sjálfs. Að þessu leyti er söluskatturinn ólíkur veltuskattinum, þ.e. að því leyti, sem segir í 45. gr. frv. Í 48. gr. frv. eru ákvæði um, að ríkisstj. láti gera till. um árlegan vísitöluútreikning, miðað við magn og verðmæti útflutningsframleiðslunnar. Þetta er aðferð, sem oft hefur verið stungið upp á hér á Alþ., og þykir nú rétt að fyrirskipa, að framkvæmd verði, til hvers sem það kann afi verða notað, þegar þar að kemur. Ég hef þá, bæði með nokkrum almennum orðum í upphafi ræðu minnar lýst, hvers vegna frv. þetta er fram komið og hve lengi það dróst, að frv. skyldi koma fram, og síðan tekið fram, hver eru helztu efnisatriði frv. Vildi ég mega vænta þess, að allur hv. þingheimur viðurkenni nauðsynina á því, að gerðar séu ráðstafanir til þess að tryggja áframhaldandi atvinnurekstur landsmanna, þannig að hann sligist ekki af dýrtíð, og einnig nauðsynina á því að vel yfirveguðu ráði. að allir þjóðfélagsþegnar verði þar eitthvað af mörkum að leggja í bráð, hver eftir sinni getu, til þess að þær framkvæmdir verði gerðar í þjóðfélaginu, sem skapa þegnunum meira öryggi til framhaldandi atvinnu, til þess að þeir geti séð sér og sínum farborða. Vildi ég því mega vænta þess, að þetta frv. gæti gengið fljótt í gegnum Alþ., því að þörf er á því, að þetta mál verði afgreitt fyrir áramót. Mál það, sem frv. fjallar um, er þrautrætt meðal manna innan þings og utan, og um þau meginregluatriði, sem skoðanir kunna að vera skiptar um, verða atkvæði úr að skera, eins og venja er, þegar skoðanir eru skiptar um afstöðu til mála. Enginn græðir á því, að mál þetta sé tafið, og allra sízt þar sem allir viðurkenna nú orðið, að gera þurfi ráðstafanir til að öryggja áframhaldandi atvinnurekstur og hindra atvinnuleysi í landinn. Vildi ég því mega vænta þess, að þrátt fyrir þær misjöfnu skoðanir, sem kynnu að vera um einstaka kafla frv. - á ég þar að sjálfsögðu við stjórnarandstöðuna -, að þetta mál yrði ekki þæft endalaust, heldur yrðu atkv. látin skera úr eftir að rök hafa verið færð fram helzt með ekki óþarflega löngum ræðum, því að ræður eru ekki meir sannfærandi, þótt langar séu og endurteknar, heldur en styttri ræður og gagnorðari. Mest er um vert að koma fram þeim röksemdum, sem menn hafa á hjarta fyrir þeim brtt., er menn kunna að bera fram, og síðan láta atkv. á Alþ. skera úr. Ég leyfi mér að leggja til, að máli þessu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Þá er nú loksins komin stundin, sem hæstv. forsrh. var að boða, að væri að nálgast, hér um daginn, og við gætum ætlað eftir þeim tíma, sem hæstv. forsrh. hefur haft til að búa sig undir þessa stund, að hann hefði getað haldið eitthvað ofurlítið skárri framsöguræðu en hann hélt áðan. Satt að segja er þunnt að bjóða þm. upp á það að fá ekki einu sinni í framsöguræðu hæstv. forsrh. sæmilega gerða grein fyrir frv. ríkisstj., þannig að tilgreint væri, hvað tekjurnar af þessum sköttum mundu nema miklu - hvað mikið þetta mundi gera. Hæstv. forsrh. reyndi ekki einu sinni í framsöguræðu fyrir þessu frumvarpi að færa nokkur rök að því, hvað þetta frv. mundi gefa í ríkissjóðinn eða annað slíkt. Það liggur næst að halda, að þrátt fyrir langan undirbúningstíma hafi ríkisstj. ekki undirbúið málið betur en þetta. En fyrst hæstv. forsrh. kemur með tilmæli um að hafa ekki langar umr., þá hefði hann sjálfur átt að hefja sína ræðu dálítið skár, svo að menn kæmust hjá því að spyrja hann í þaula um það, hvað felist í einstökum ákvæðum frv., og þegar hvorki er í grg. né framsöguræðu gerð grein fyrir þessu, þá er ég hræddur um, að hæstv. forsrh. komist ekki hjá því að taka aftur til máls. Ég hef áður mótmælt því, að málið verði nú þegar tekið til umr. Það er ósvinna að ætlast til, að þm. hafi getað athugað frv. á svona stuttum tíma. og á sama tíma og ætlazt er til slíks af þm., þá gerir einn af ráðh. sig sekan um það að fara út fyrir þinghelgina til að segja frá frv. á opinberum eða hálfopinberum fundi og lætur síðan birta ]tau ummæli í blaði, áður en þm. fá að sjá frv. Ég á hér við hæstv. dómsmrh.. sem sagði frá frv. á Varðarfundi í gær, og þau ummæli eru svo birt í Vísi í dag, þannig að frásögnina er búið að prenta, áður en þm. fá að sjá frv. Þetta eru nokkur orð um það, hvernig þetta frv. ber hér að og að sjálf framlagningin hér á Alþ. tekst með endemum, sem hæfir innihaldi frv. Þá er sem sé loksins komið að því, að úrræði hæstv. ríkisstj. eru komin fram í frv.-formi hér á Alþ. - úrræði, sem hefðu átt að vera ákveðin, þegar ríkisstj. tók við, því að til þess hafði þessi ríkisstj. 23 daga umhugsunarfrest við tilraunir til að koma sér saman í janúar s.l., að hún gæti komið sér niður á að finna úrræði til lausnar á vandamálum þjóðarinnar. Þau eru ekki svo ný, að hún gæti ekki vitað, hvað við átti. Ég hef áður rakið það hér á þingi og skal ekki endurtaka það nú, þó að tilefni væri til, þvílíkur ónytjungsháttur hefur verið hjá ráðh. sem starfsmönnum þings og þjóðar, hvað snertir allan undirbúning málsins. Fyrst hún ekki kom sér saman um þessi úrræði, þegar hún tók við völdum, þá skuli hún hafa þurft 10 mánuði rúmi. til þess loksins að koma sér niður á þetta frv., sem nú liggur fyrir, og það er vitanlega fjarri því, að nokkur stefna væri ákveðin hjá ríkisstj. í þessu máli, þegar hún tók við, því að það er kunnugt, að hún hefur verið, hvað úrræði snertir, að hrökklast úr einu í annað. Eina vikuna hefur hún verið með gengislækkun sem aðalúrræði viðvíkjandi dýrtíðinni, aðra vikuna hefur hún verið með gjaldeyrisskatt sem aðalúrræði gegn dýrtíðinni, svo hefur hún horfið frá þessum úrræðum, þegar sagt hefur verið frá því af stjórnarandstöðunni, að þetta væri það, sem hún helzt hugsaði um, hún hefur óttazt dóma almennings og þess vegna ekki þorað að koma fram með þau. En stjórnin sá, að einhverju varð hún að reyna að koma saman, einhverri mynd eða ómynd varð að koma á - einhverju varð að klöngra saman, hvers konar óbermi sem það væri, og nú er það komið. Þetta frv., það einkennist þess vegna fyrst og fremst af skorti á hugkvæmni um úrræði, á heiðarleik og réttlæti gagnvart þjóðfélagsþegnunum og ónytjungshætti í því að undirbúa málið þannig fyrir þingið, að hægt sé sæmilega að ræða það. Það, sem nýtilegast er í þessu frv., liggur fyrir þinginu í öðru frv., og sjálft er þetta frv. í rauninni aðeins yfirskin þess að berjast á móti dýrtíðinni í landinu, en gerir ráðstafanir til þess að stórauka dýrtíðina, en yfirskin þess og aðalatriði er launalækkun - árás á kjör alþýðu, og það er sá raunverulegi tilgangur með þessu frv. Þetta þykja kannske ljótar staðhæfingar, en ég mun leitast við að færa rök að þeim og sanna það með þessu frv., að þetta er það, sem ríkisstj. stefnir að, og hér séu engin raunveruleg úrræði á móti dýrtíðinni í þessu frv. önnur en þau, sem áður liggja hér fyrir í frv.- formi, en hins vegar gerðar stórkostlegar ráðstafanir til þess að auka dýrtíðina með frv. og raunverulega innihaldið sé launalækkun. Þetta ætla ég nú að reyna að sýna fram á með því að taka fyrir einstaka kafla frv. Aðalatriðið fyrir ríkisstj., eins og hæstv. forsrh. líka viðurkenndi, er III. kafli frv., þar sem bannað er að miða greiðslu launa eða aðrar greiðslur við hærri vísitölu en 300. Þarna er m.ö.o. lagt til, að Alþ. eyðileggi þá frjálsu samninga, sem atvinnurekendur og launþegar í landinu hafa gert á milli sín, og fyrirskipaður rangur útreikningur á vísitölunni, sem hefur í för með sér til að byrja með 81/2% launalækkun fyrir alþýðu og með þeim ráðstöfunum, sem að öðru leyti eru gerðar í frv., meiri launalækkun þegar lengra líður. Þetta er hvorki meira né minna en raunverulegur þjófnaður. Það er verið að stela af launum launþeganna í landinu til þess að veita það þeim ríkustu í þessu landi. - Það er verið að taka af því launafé, sem launþegarnir hafa tryggt sér ýmist með samningum eða l., og nota það til þess að gefa það þeim ríkustu og tekjuhæstu í landinu, sem bezta möguleika hafa til að standa undir ráðstöfunum gegn dýrtíðinni. Í fyrsta lagi vildi ég viðvíkjandi þessum kafla segja það, að hugkvæmnin er ekki sérstaklega mikil hjá þessari hæstv. ríkisstj. Þessi leið, sem hún finnur til þess að minnka launin, það er nákvæmlega sama leiðin og utanþingsstjórnin lagði fyrir í frv.formi hér á Alþ. í sept. 1944, sem hét frv. til l. um ráðstafanir vegna dýrtíðarinnar. Þá var lagt til af ríkisstj. Björns Þórðarsonar samkv. 2. gr., að verðlagsuppbót mætti ekki miða við hærri vísitölu en 270, það var m.ö.o. lagt til, að binda vísitöluna við 270 stig. Þetta var nú leiðin, sem þáverandi utanþingsstjórn sá. Nú eru liðin þrjú ár síðan, og þeir þjóðstjórnarflokkar, sem hafa sett saman þessa ríkisstj. og búið til þetta frv., þekkja ýmsar aðrar aðferðir frá því áður fyrr til þess að lækka launin, svo sem gengislækkun, gerðardóm og annað slíkt. Þeir hafa nú viljað láta sér hugkvæmast eitthvað nýtt, en hafa ekki komizt lengra en að taka upp nokkuð breyttar till. utanþingsstj. frá 1944. Þá sáu þessir flokkar ekki marga aðra möguleika en að ráðast á launakjörin. Þegar það frv. var lagt fram, þá hentum við sósíalistar á aðra leið út úr ógöngunum, sem þessir flokkar töldu, að þjóðin væri komin í, leið, sem þjóðin síðan fór, og það hefur sýnt sig, að það var hægt að hækka launin og bæta kjör alþýðu vegna þess, að okkar leið var farin. Þá treystust þessir flokkar ekki til þess að fylgja því frv., sem þá var lagt fram. Nú hafa þeir eftir þriggja ára umhugsun um dýrtíðina komizt að þeirri niðurstöðu, að engin önnur ráð sé hægt að finna en að höggva nú í sama knérunn eins og áður var gert í gerðardómsl. og reyna að lækka laun hjá launþegum á sama hátt eins og lagt var til 1944 og afstýrt þá. Það er fyrsta stjórnin, sem Alþfl. hefur myndað, sem nú situr að völdum, og hugkvæmni hans hefur þá verið svona mikil. Mér liggur við að segja, að það hafi aldrei neinir fulltrúar auðmanna verið eins fátækir af hugsun eins og þeir hæstv. ráðh., sem nú sitja, og mér finnst andleg eymd Alþfl. nokkuð mikil, þegar hann ofan á svo snauða siðgæðiskennd hefur ekki einu sinni hugkvæmni til að finna ný ráð handa herrum sínum til þess að skýla sinni andlegu nekt. Þetta var nú viðvíkjandi hugkvæmninni og ráðunum, sem hæstv. ríkisstj. hefur þurft 10 mánuði til að leita að, en eru búin að standa þrjú ár prezítuð í bókum þingsins. Hæstv. forsrh. sagði í ræðu sinni, að meiningin með þessu væri að stöðva verðbólguna. En hvað er það raunverulega? Stöðvar þetta dýrtíðina? Nei, hún heldur áfram að vaxa jafnt fyrir þessu. Í fyrsta lagi kemur verð á allri útlendri vöru til með að hækka, það hefur farið hækkandi allt þetta ár og kemur til með að fara hækkandi um þó nokkurt skeið. Og viðvíkjandi því öðru, sem almenningur þarf að greiða: Hvernig er það með húsaleiguna? Húsaleigan fer enn sem komið er hækkandi á svarta markaðnum, og það er engin ráðstöfun gerð í þessu frv. til að hindra þá hækkun. Það er vitanlegt, að fjöldi manna býr við hærri húsaleigu en reiknað er með í vísitölunni, og því færri hús sem byggð eru, því meir kemur þessi svarti markaður til með að hækka. Það er þess vegna gefið, að það er verið að gera mönnum ókleifara að ráða við dýrtíðina einmitt með þeim ráðstöfunum, sem ríkisstj. gerir. Því meira sem byggt er af nýjum húsum, því fleiri verða þeir, sem búa í nýjum og dýrum húsum og búa við háa húsaleigu, sem ekki kemur inn í húsaleiguvísitöluna. Jafnframt er það vitanlegt, að ríkisstj. hefur gert ráðstafanir til þess að gera færri mönnum kleift að byggja hús yfir sig samkv. l., sem áttu að tryggja það, því að þau l. eru ekki framkvæmd. Þeir fá ekki leyfi til þess að byggja, sem eiga að fá það samkv. l., ef þau væru framkvæmd. Þeir menn, sem hafa lagt í húsbyggingar, verða að standa undir dýrum stofnkostnaði og háum vöxtum, og afleiðingin verður sú, hvað snertir húsaleiguna, að dýrtíðin heldur áfram að vaxa, því að gagnvart svarta markaðnum eru engar ráðstafanir gerðar. Hvað snertir vextina, sem eru mjög mikill þáttur, ekki aðeins í húsaleigunni, heldur í öllum rekstrarkostnaði Íslendinga, þá gæti maður bezt trúað, að frekar væri hugmyndin að hækka þá en lækka. Það er ekkert, sem bendir til þess hér, að það eigi að hafa eftirlit með bönkunum viðvíkjandi vöxtunum, og ef þeir hækka, samtímis því sem bundnar eru og lækkaðar þær launafúlgur, sem launþegar fá greiddar, þá þýðir það raunverulega rýrnun í viðbót á kjör þeirra. Svo er þar að auki auðséð, að ríkisstj. gerir sjálf í þessu frv. ráðstafanir til þess að auka dýrtíðina í landinu. Samkv. þessu frv. er ekki aðeins framlengd tollahækkunin frá því í vor, heldur er líka lagður á sérstakur söluskattur, sem leggst allur á almenning og eykur þannig dýrtíðina. Enn fremur kæmi mér það ekki alveg á óvart, þó að ríkisstj. í vandræðum sínum með að fínna tekjustofn fyrir ríkissjóð - tekjustofna, sem ekki koma við auðmennina – grípi til þess ráðs að hafa ekki niðurgreiðslurnar alveg eins miklar, þegar næstu fjárl. verða afgr., eins og verið hefur undanfarin ár og hækki þannig raunverulega vísitöluna. Ég er hræddur um, að það yrði mikil freisting hjá fulltrúum auðmannanna í þessari ríkisstj. að notfæra sér það að geta lofað vísitölunni að hækka án þess að það komi fram í launum. Hér eru sem sagt í þessu frv. gerðar beinar ráðstafanir til þess að auka dýrtíðina í landinu og það mjög verulega, en hins vegar er ætlazt til, að vísitalan hækki ekki neitt. Þess vegna er það gefið, þar sem 12. gr. þessa frv. mælir svo fyrir, að ekki megi reikna með hærri vísitölu en 300, að það þýðir lækkun launa í landinu til að byrja með um 81/2%, ekki 8%, eins og hæstv. forsrh. sagði. Það er auðséð, að strax og ráðstafanir frv. fara að verka, þá kemur dýrtíðin til með að fara hærra en hún er og hin raunverulega vísitala einnig. Hæstv. forsrh. sagði, að þessi launalækkun, sem almenningur ætti að taka á sig, ætti að verða eins konar vátryggingargreiðsla - framlag frá launafólkinu til þess að tryggja sér áframhaldandi atvinnu í landinu. Þetta hljómar ósköp fallega. En hvar er trygging í þessu frv. fyrir áframhaldandi atvinnu? Reyndi hæstv. forsrh. með einn orði að sýna fram á, að þessi trygging væri til í frv.? Nei, það er ekki eitt einasta ákvæði í þessu frv. um það að tryggja atvinnu í landinn, þvert á móti má gera ráð fyrir, að það þýði aukið atvinnuleysi í landinu, ef ríkisstj. og fjárhagsráð halda áfram á þeirri hraut, sem þau hafa verið á undanfarið. Það er öllum vitanlegt, að hér væri komið á stórkostlegt atvinnuleysi nú, ef síldarhlaupið hefði ekki komið. Atvinnuleysi virðist vera bein ráðstöfun af hálfu ríkisstj. til þess að skapa ótta hjá almenningi - til þess að geta beygt almenning undir þá launalækkun, sem hér er heimtuð af fólkinu í landinu. Ég vil leyfa mér að fullyrða, að ráðstafanir ríkisstj. til þess að skapa atvinnuleysi í landinu hafi verið gerðar af ráðnum hug til þess að geta þannig fylgt eftir launalækkunartilraununum, sem hún ætlar að gera með þessum þrælalögum. Henni hefur þótt óárennilegt að ætla að lækka launin við almenning í landinu, svo framarlega sem allir hefðu vinnu, enda sparaði ekki hæstv. forsrh. að ógna með atvinnuleysi. Ríkisstj. hefur þótzt þurfa að vera örugg um, að atvinnuleysi kæmi, svo að menn mundu eftir, hvernig það væri. Í þessu frv. er ekki gerð ein einasta ráðstöfun til þess að tryggja verkamenn gegn atvinnuleysi, hvorki með framkvæmdum, sem lögskipaðar séu í þessu frv., né atvinnuleysistryggingum. Þvert á móti hefur ekki nokkur skapaður hlutur heyrzt frá ríkisstj. um það, hvaða framkvæmdir hún ætli að láta gera á næsta ári eða hvaða framkvæmdir verði gerðar af einstaklingum eða einstökum samtökum í landinu. Það ríkir alger óvissa um allt, sem snertir atvinnulífið á næsta ári. En eitt er víst. Svo framarlega sem þessi ríkisstj. situr áfram að völdum og hennar fjárhagsráð, þá verður hin dauða hönd afturhaldsins lögð yfir atvinnulífið í landinu eins og síðari hluta þessa árs. Belgingur hæstv. forsrh. um, að alþýðan í landinu væri með því að taka á sig þessar fórnir, að tryggja sig gegn atvinnuleysi, er því hreinasta blekking, enda reyndi hann ekki að rökstyðja það með einni einustu tilvitnun. Það er t.d. alveg víst, að lýsisherzluverksmiðjan, sem fyrrv. stjórn sagði, að ætti að halda áfram, verður stöðvuð af ríkisstj. Meira að segja var af einum fulltrúa flokks hæstv. forsrh. á alþýðusambandsþingi kallað fram í, þegar rætt var um, að nýsköpunin væri að stöðvast, og sagt, að togararnir fengju þó að koma til landsins. Sem sé, eina framhaldið á nýsköpuninni er það, að ríkisstj. treystir sér ekki til að fara að ráðum, sem einum af bankastjórum Landsbankans einu sinni hefur dottið í hug: að senda nýju togarana úr landi. Nei, frv. er svo aumlegt, hvað snertir tryggingu fyrir atvinnu, að ekki einu sinni hæstv. forsrh. leyfir sér að lýsa yfir því í framsöguræðu sinni, að útgerðin fari af stað eftir áramótin. Svo framarlega sem þessi l. nái fram að ganga. Það væri þó það minnsta, fyrir Alþ., að ríkisstj. gæfi hér yfirlýsingu um það, að útgerðin færi af stað með þessu móti - að það væri öruggt, að hver einasta fleyta væri í gangi - það lægi fyrir yfirlýsing frá L.Í.Ú. um það, að það treysti sér til að gera út, ef þetta frv. væri samþ. En það er ekki einu sinni, að hæstv. forsrh. treysti sér til að lýsa yfir þessu hér við 1. umr. málsins eftir endalausar umr. um þessi mál við L.Í.Ú. og aðra aðila og fulltrúa innan ýmissa stétta. Það er ekki svo mikið sem trygging fyrir því, að útgerðin fari af stað, hvað þá að önnur atvinna haldist. Þvert á móti er fjárhagsráð látið sjá um, að ekkert hráefni sé til að vinna úr, og búið er að nota allt byggingarefni. Hæstv. forsrh. lýsti hrærður yfir því, að það væru ósannindi, að stjórnin ætlaði að skapa atvinnuleysi og láta fleiri launalækkanir sigla í kjölfarið, það ætti aðeins að bjarga atvinnuvegunum. Í því sambandi má bera saman dýrtíðarfrumvarp okkar sósíalista og frv. það, sem her liggur fyrir, með tilliti til framhaldsrekstrar hraðfrystihúsanna til dæmis. Dæmi: Maður suður með sjó á hraðfrystihús. Hann borgar 300 þús. kr. í laun á ári, og hann borgar 100 þús. kr. í vexti. Launalækkunin samkvæmt þessu frv. hér mundi þýða 15 þús. kr. fyrir hann, sem hann sparaði á „fórninni“, sem hæstv. forsrh. vill láta færa og er alltaf að tala um. Hins vegar er einn liðurinn í okkar frv. sá. varðandi lækkun útgerðarkostnaðar, að lækka vextina um helming, úr 5% niður í 21/2%, og það mundi þýða 50 þús. kr. fyrir þennan mann, sem framleiðslukostnaðurinn minnkaði um, í stað 15 þús. kr. með launalækkunarframkvæmd þessa stjfrv., sem þó á að vera til þess að hjálpa atvinnuvegunum af stað og halda þeim við. Þetta og fleiri dæmi sýna og sanna., að það er blekking, að þetta frv. tryggi það, að atvinnuvegirnir beri sig. Annar kostur þess á að vera sá, að í því felist öryggi gegn atvinnuleysi, en það er sama blekkingin, og loks á það að vera barátta gegn dýrtíðinni, og það á að réttlæta fórnir launamanna, en í þessu frv. felst engin trygging gegn atvinnuleysi eða vaxandi dýrtíð, nema síður sé. Heildarlaunatekjur launþega hér á landi munu að líkindum vera um 500 millj. kr. á ári, eða hafa verið á síðasta ári, og ég gæti trúað, að heildartekjurnar hafi verið heldur meiri en minni undanfarin ár. Um það eru þó ekki til nákvæmar skýrslur, en segjum 500 milljónir. Launalækkunin þýðir til að byrja með 81/2%, en með viðbótarlaunalækkun og hækkuðu verði á aðfluttum vörum er óhætt að reikna með 10% launalækkun í heild, og það mundi þýða, ef miðað er við heildartekjur launþega s.l. ár og gert ráð fyrir, að þær séu 500 milljónir, að teknar væru 50 millj. kr. úr vasa launþega á Íslandi á ári með þessu lagaboði. Þetta lagaboð sviptir starfsmenn ríkisins þeim kjarabótum, sem þeim tókst að ná, að mestu leyti í tíð fyrrv. ríkisstj., og það sviptir verkamenn öllum kjarabótum síðustu ára. Þetta er enginn smáskattur, sem launamennirnir verða að greiða vegna auðmannastéttarinnar og til hennar. Þeir, sem fyrst fengju að kenna á þessu boði, ef vertíð hefst, eru sjómenn á vetrarvertíð, því að lágmarkstrygging þeirra er ákveðin og reiknuð út með vísitölu. Þegar nýsköpunarstjórnin var mynduð, var samkomulag um að bæta kjör sjómanna með hærra verði og meiri lágmarkstryggingu og tryggja þannig betur hag þjóðarinnar, því að sjómennirnir færa björg í bú hennar. En það er svo sem eftir öðru óláni hjá núverandi stjórn, að hún skuli berjast gegn sjómönnum. Á sama tíma sem hún er að tala um, að útgerðin þurfi að fara í gang, og vitað er, að fyrst og fremst þarf menn til að fara á sjóinn, þá byrjar þessi ríkisstj. á að lækka lágmarkstryggingu sjómanna. Hvað starfsmenn ríkisins snertir, biðu þeir árum saman eftir leiðréttingu á sínum hag. Það kostaði þá mikið að fá betri kjör, eða réttara sagt, þeir voru búnir að bíða lengi eftir því, og eitt af því bezta, sem fyrrv. stjórn gerði, var að laga og rétta þeirra hag. Og það er því einkennandi fyrir núv. stjórn, að hún skuli eftir 10 mánaða leit að dýrtíðarráðstöfunum gera það að einu aðalatriðinu í dýrtíðarfrv. sínu að svipta ríkisstarfsmenn þeim réttarbótum, sem þeir fengu 7945 og 1946, kennara og alla opinbera starfsmenn. Hvað snertir aðra launþega, verkamenn, bæði iðnlærða og óiðnlærða, er vitanlegt, að í framkvæmd verður þetta þannig, að þeir, sem sterkasta hafa aðstöðuna og lægst hafa launin fyrir, fá uppbót á launatapið með grunnkaupshækkunum, stjórnin veitir gæðingum sínum uppbætur, hún er ekki sínk á slíkt. Hins vegar er viðbúið fyrir þá, sem lægst eru launaðir, að þeir ættu erfiðast með að fá bætt upp tjónið, og þannig kæmi launalækkunin þyngst niður á þeim, er sízt skyldi. Ríkisstj. mun nú e.t.v. reyna að færa sín rök fyrir því, að lækka eigi hitt og þetta í verði, en ég hef sýnt fram á, að hún hefur reynt að auka og hækka verð á flestum sviðum. Og allar skuldir, t.d. sem launþegar hafa stofnað til á undanförnum árum vegna kaupa á íbúðum eða atvinnutækjum, hækka raunverulega í gildi með samþykkt þessa frv. og máske vextir líka. Það er e.t.v. engin tilviljun, að í haust, er mest var talað um dýrtíðarráðstafanir, sögðust auðmenn ætla að bíða þar til frv. ríkisstj. kæmi fram, þeir voru alveg rólegir. En þeir launamenn, sem hafa hrifizt af bjartsýni undanfarinna ára og trúað á framtíðina, þeim verður nú ekki að trú sinni, þeim er gert sem erfiðast að standa í skilum, hafi þeir t. d. í fyrsta sinn á ævinni lagt í að eignast þak yfir höfuðið eða annað slíkt. Þetta, sem lagt er til í 12. gr., þýðir a.m.k. 50 millj. kr. lán af launastéttunum til þeirra, sem græða og hverra gróði er ekki að neinn leyti tekinn með frv. þessu. Núv. stjórnarflokkar hafa áður komið sér saman um svipaðar ráðstafanir og nú. 1939 voru það þessir flokkar, sem komu sér saman um gengislækkun og bann við grunnkaupshækkunum, og 1942 voru þessir flokkar í stjórn, er gerðardómslögin voru sett. Þá hafði hæstv. núv. forsrh. annaðhvort eftir þann snefil af sómatilfinningu eða klókindum að fara úr stjórn. Nú er hann hins vegar forsrh. þeirra flokka, sem stóðu að gerðardómslögunum, nú er hann að framkvæma sams konar árás á launþega og alþýðu og hann lét þó vera árið 1942. Þessir flokkar virðast lítið hafa lært af reynslunni. Enn ráðast þeir á þá, sem búa við lökustu kjörin, og svipta þá þeim kjarabótum, sem áunnizt hafa fyrir erfiða baráttu, og taka a.m.k. 50 millj. kr. á ári hverju úr vasa þeirra eða andvirði 500 íbúða í verkamannabústöðum. En, ég býst við, að þetta sé hærri upphæð en veitt hefur verið til allra íbúða, sem byggðar hafa verið samkv. l. um opinbera aðstoð við byggingar íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum. Af mjóum þvengjum læra hundarnir að stela. Þegar Iðnó, Alþýðubrauðgerðin og Alþýðuhúsið var selt, var stolið 300 þús. kr., en nú er stolið andvirði 500 verkamannaíbúða í einu vetfangi. Þetta eru verk fyrstu ríkisstj. Alþfl., eftir að við sósíalistar höfum verið hundskammaðir fyrir að gangast fyrir stjórnarmyndun með Sjálfstfl. Nú er Alþfl. búinn að sýna, hvað hann getur gert undir sinni forustu, hvað hann gefur alþýðu landsins, 50 milljónir með einni lagagr. teknar úr vasa hennar. Að vísu býst ég ekki við, að hægt verði að taka allt, sem náðst hefur í kjarabótum síðustu árin, en ekki vantar viljann til þess, en það vantar e.t.v. getuna. Alþýða þessa lands hefur áratugum saman barizt fyrir rétti sínum og bættum kjörum, en hæstv. núv. forsrh. hefur aldrei tekið þátt í þeirri baráttu. Hann hefur aldrei starfað í verklýðsfélagi, og hann hefur aldrei vitað, hvað það er að vinna með fórnum að því að fá kjör sín eitthvað bætt. Hann hefur hins vegar átt sæti í ríkisstj., sem svipti verkalýðinn samningsrétti 1939. 1941 tilkynnti hann, að engin hætta væri á því, að verkamenn fengju grunnkaupshækkanir til að bæta sín kjör, og 1944 barðist hann, meðan hann gat, á móti myndun ríkisstj., sem mynduð var í því skyni að bæta hag alþýðunnar og opinberra starfsmanna. Þessi hæstv. forsrh. hefur ekki aðeins látið vera að taka þátt í baráttu verkalýðsins fyrir bættum kjörum og launum, heldur hefur hann og flokkur hans lagzt æ þyngra á móti kjarabótum vinnandi fólks og barizt gegn þeim og verkföllunum, sem orðið hefur að grípa til, og í vor kallaði einn af aðalforustumönnum Alþfl. það glæp, ef verkamenn ætluðu að reyna að bæta sér upp þá launaskerðingu, sem tollahækkanirnar ollu. Þessi flokkur hefur gert allt, sem hann hefur þorað og getað, til að koma í veg fyrir, að íslenzk alþýða gæti bætt kjör sín, en hann hefur orðið undir í þeirri viðureign og ekki tekizt það fyrr né síðar, en þjóðin hefur stórtapað vegna baráttu þessa flokks gegn verkalýðnum. Og nú liggur hér fyrir frv., sem á að þræla í gegn með handjárnum umræðulaust og taka með því 50 milljónir króna af alþýðunni árlega, án þess að hún fái varizt. Hæstv. forsrh. talaði um, að atkv. ættu að ganga um þetta frv. hér, en ég spyr, vill hann ekki láta þjóðina greiða atkv. um það? Var það „akkurat“ þetta, sem hann lofaði í síðasta kosningaprógrammi Alþfl. 1946? Þorir hann nú ekki að horfast í augu við kjósendur og láta forseta leggja málið í þjóðardóm? Nei, nú á ekki að hlusta á rök, nú skulu menn bara hlýða. En anzi er ég nú hræddur um, að launþegar segi nú eitthvað, þegar farið verður að taka a.m.k. 2000 krónur af launum þeirra samkv. ákvæðum 12. gr. En þetta kemur auðsjáanlega ekki niður á launþegum einum, þó að þeim sé ætlaður aðalbitinn, heldur skilst mér, að hér heyri undir allar greiðslur vegna alþýðutrygginganna og aðrar slíkar. Það þýðir með öðrum orðum, að gamla fólkið, sem hingað til hefur fengið sínar hundrað krónur í grunn, plús meðalvísitölu ársins, fær nú vísitölulækkunina á þennan knappa lífeyri sinn, og eins er um ekkjur og munaðarleysingja. Þegar Alþfl. burðaðist við að vera með í stjórn undir forsæti Ólafs Thors, var það eitt, sem við knúðum fram, að alþýðutryggingarnar yrðu settar. Flokkurinn hefur mikið skrumað um þær síðan. En nú hefur hann haft tækifæri til að ráða og setja sín skilyrði fram. bæði varðandi tryggingar og annað, þegar hann hefur myndað sína fyrstu stjórn, en sannast sagna er, að auðmennirnir dikteruðu flokknum. hvað hann skyldi ganga inn á, og hann gekk inn á það. Og hér er jólagjöf hans til ekkna og munaðarleysingja. Hversu gæfusamt var þetta land að fá núverandi hæstv. forsrh. sem foringja! Undir forustu þessarar auðmannastjórnar á nú að rýra og draga úr því, sem hafðist í gegn með harðvítugri baráttu. Til nokkurs hefur þessi stjórn setið og lögboðið lækkun á öllu kaupi. IV. kaflinn í þessu frv. er um ríkisábyrgð vegna bátaútvegsins. Ég ræði hann ekki sérstaklega. Þar er sumt tekið beint upp úr frv. okkar sósíalista, og allóþægilegt hlýtur það nú að vera fyrir þessa herra að krjúpa að krossinum og neyðast til að koma hér með Ákaverðið, sem þeir hafa nefnt svo, og biðja Alþ. um að samþykkja það. Hins vegar er svo lítið tekið upp úr frv. okkar, að vart mun nægja til, að útvegurinn fari af stað. Svo er það 31/2% söluskatturinn, sem allur á að leggjast á almenning. Framsókn talaði ekki svo lítið um hinn óþolandi veltuskatt í tíð fyrrv. ríkisstj. Framsóknarmönnum þótti veltuskatturinn, sem lagður var á í tíð fyrrv. stjórnar, alveg óþolandi, og þeir fóru um allt landið til þess að segja þjóðinni, hve ægilegur þessi skattur væri. Já. Það var eitt ægilegt við skattinn, og það var það, að kaupmenn urðu að borga hann. Nú hefur Framsfl. haft tækifæri til að sýna, hvernig veltuskatt hún leggur á, þegar hann er í stjórn. Þá átti nú svo sem ekki að láta auðmennina sleppa. Hver varð svo reyndin? Reyndin varð sú, að þegar Framsfl. nú er í stjórn, þá er öllum skattinum velt yfir á almenning í landinu, en ekkert lendir á sjálfum heildsölunum. Það var rétt hjá framsóknarmönnum, að veltuskatturinn lenti áður á kaupfélögunum eins og kaupmönnunum. Þessi skattur, sem nú á að leggja á, lendir ekki á kaupfélögunum, heldur á kaupfélagsmönnunum. En veltuskatturinn, sem fyrrv. stjórn lagði á, lenti á auðmönnunum, en Framsfl. hefur nú tekizt að tryggja það, að byrðunum yrði velt yfir á almenning. Þessi stjórn segist berjast gegn dýrtíðinni í landinu. Þessi stjórn ætlar sér nú að leggja á 31/2% söluskatt, sem verður til þess að auka dýrtíðina. Ofan á annað er svo þessi skattur svo vísdómslega á lagður, að þeir. sem svíkja undan skatti, og þeir eru nokkrir, geta líka stungið skattinum í sinn vasa. Skatturinn er sem sé lagður:a útsöluverð, og ef einhverjum yrði á að telja ekki allt fram, fá þeir sjálfir hluta skattsins, í stað þess að með söluskattinum, sem lagður var á í tíð fyrrv. stjórnar, var tryggt, að hann rynni allur í ríkissjóð. Ríkisstj. er ánægð, ef hún getur látið almenning borga skattinn, en hitt gerir minna, þótt hann komi ekki allur í ríkissjóðinn. Sem sagt, þessi skattur er til þess tvenns, að verðlauna skattsvikara og auka dýrtíðina. En svo er einn skattur, sem ríkisstj. segir, að auðmennirnir eigi að borga. Það er eignaraukaskatturinn. Með því að svo stutt er, síðan þessu frv. var útbýtt, hefur mér ekki gefizt tækifæri til að lesa ákvæðin um þennan skatt nákvæmlega, en nokkur orð vildi ég segja um hann, eftir því sem mér kemur hann fyrir sjónir við lauslegan lestur, en mér þykir leitt að hafa ekki haft tíma til að athuga þessi ákvæði nánar. Hæstv. forsrh. gerði heldur ekki mikið að því að skýra þau og minntist ekki einn orði á, hve mikill skatturinn væri áætlaður. Ég hef heyrt talað um 10 milljónir, en veit ekki, hvort það er rétt. Hæstv. forsrh. sagði, að allir yrðu að bera byrðarnar, það væri alveg óhjákvæmilegt. Við skulum nú athuga, hvernig þessi skattur kemur niður. Einhvern tíma hefði hæstv. forsrh. Kannske verið sammála mér um það, að þeir, sem breiðust hafa bökin, ættu að bera þyngstar byrðarnar. Skattskýrslur sýna, að bara hér í Reykjavík einni er skuldlaus eign 100 ríkustu fyrirtækja og einstaklinga 103 millj. kr., eftir því sem þeir gefa upp og á fasteignamati árið 1946. Það þýðir 500–600 millj. kr. í höndum hinna 200 ríkustu. Það er því ekkert smáræði, sem hægt er að byrja með að taka þar. Við skyldum því búast við, að þar mundi stjórn Alþfl. bera niður, - en hvernig hagar hún svo eignaraukaskattinum? Á hann að leggjast á þá ríkustu? Ekki er það prinsipið hjá ríkisstj., og maður skyldi þó ætla, að þessir 200 auðkýfingar ættu að geta borið að missa svo sem 50 millj. kr., þegar þjóðina vanhagar um það. Það er farið eftir því prinsipi, að þeir, sem auðgazt hafa á síðustu árum og næst til, skuli borga skattinn, og sýnist mjög tilviljanakennt, á hverjum hann muni lenda. Utanþingsstjórnin gamla hafði á sínum tíma eignaraukaskatt á stefnuskrá sinni, og hefur núverandi stjórn reynt að sigla sem mest þeim skatti. Ríkisstj. Alþfl. gengur ekki nær auðmönnunum en ríkisstj. Björns Ólafssonar og Vilhjálms Þórs. Hvað þessi skattur á að gefa mikið, vitum við ekki. En ef það er ekki meira en 10 milljónir - en það þarf að koma fram -, þá er að ekki nema lítill hluti af þeim 500–600 milljónum, sem eru í eign hinna 200 ríkustu hér í Reykjavík, en á sama tíma á að taka 50 milljónir af almenningi. Þannig skiptir stjórn Alþfl. á Íslandi byrðunum milli manna, eftir að hæstv. forsrh. hefur lýst yfir, að hann væri búinn að reikna nákvæmlega út, hverju hver ætti að fórna. Af lauslegri athugun á ákvæðum frv. um eignaraukaskattinn sýnist mér mjög tilviljanakennt, á hverjum hann lendir. Ef maður t.d. hefur átt hús og á það enn, þarf hann ekki að borga skattinn, en er hins vegar skattskyldur, ef hann hefur neyðzt til að selja húsið, og ef menn hafa keypt hús og ekki þurft að selja það, sleppa þeir við skattinn. Þannig fæ ég ekki séð þann siðferðilega grundvöll gagnvart borgurunum, sem frv. geti byggzt á. Mér varð á að segja um þetta, að eins mætti setja það ákvæði, að þeir húseigendur, sem fótbrotnuðu, ættu að borga skattinn, en hinir ekki. Hví í ósköpunum á ekki að taka skattinn af þeim ríkustu, þegar þjóðina vantar fé? Þeir verða nokkuð jafnvoldugir fyrir því, þó að þeir missi 50 milljónir af 500 millj. sínum. Og fyrir borgarana er svona skattur mjög óréttlátur, því að hingað til hefur það þótt rétt, að lögin gengju jafnt yfir alla. Sjálft principið í þessu er því hreinasta gerræði. Þá vildi ég minnast nokkuð á einstök atriði frv. Það er meiningin að undanþiggja Eimskipafélag Íslands skatti, en hins vegar ekki önnur flutningaskipafélög, sem hér eru til og hafa verið að kaupa skip á síðustu árum. Er það nú rétt að gera svona upp á milli prívatfélaga og láta Eimskipafélagið njóta sérréttinda, en hin félögin borga skattinn og gera þeim þannig ókleift að keppa við Eimskipafélagið? Ég veit, að eftir áskorun fyrrv. ríkisstj. hafa allmargir lagt í að koma upp flutningaskipastól, en með því að veita Eimskipafélaginu stöðugt sérréttindi, eru þau gerð ósamkeppnisfær, og ef ríkið endilega vill styðja Eimskipafélagið, þá ætti það að gera það á þann hátt að láta félagið selja sér hlutabréf og gerast aðalhluthafi í félaginu, því þó að hluthafar félagsins séu margir og um allt land, þá er Eimskipafélag Íslands á valdi fámennrar klíku auðmanna hér í Reykjavík, og þessi klíka á meiri hluta hlutabréfanna og heldur sína klíkufundi, áður en aðalfundur kemur saman, og ræður lögum og lofum. Það er engin ástæða til að undanþiggja þá klíku skatti. Það sýnir sig líka, að Eimskipafélagið hefur lagt í önnur gróðafyrirtæki, og sá hópur auðmanna, sem stjórnar félaginu, er sífellt að reyna að leggja undir sig önnur félög, eins og t.d. Flugfélag Íslands. Enda þótt við viljum félaginu sem slíku vel, er engin ástæða til þess að láta það vera ókontroliserað af hálfu hins opinbera, og ég tel heppilegast, að ríkið gerist aðalhluthafi í félaginu. Og ég er alveg á móti því að gera svona upp á milli félaga, eins og hér er ætlazt til. Hér er í 4. gr. talað um eignir, og ef menn hafa átt þær sömu eignir fyrir stríð, þurfa þeir engan skatt að greiða, þótt eignirnar hafi margfaldazt í verði. T.d. er enginn skattur greiddur af hlutabréfum í togarafélögum. ef sami maður, sem á þau, átti þau 1939, enda þótt hlutabréfin hafi á þessum tíma margfaldazt að verðmæti. Hins vegar eru gerðar ráðstafanir til þess, að starfsmenn togaraflotans taki á móti rýrnun á sínum launum. Það á að minnka laun allra, sem starfa við togarana, en hlutabréfin, sem margfaldazt hafa í verði, á þau er ekki lagður skattur. Það má þó vera, að þetta sé ekki rétt skilið hjá mér, en ég fæ ekki betur séð. Sem sagt, þeir, sem ausa upp auðnum, verða að borga, en eigendur togaranna sleppa. Ég efast um, ef Ólafur Thors, einn helzti auðmaður þessa lands, hefði verið forsrh., að hann hefði leyft sér að bera fram annað eins frv. En hvað núverandi hæstv. forsrh. gerir, það er annað mál, en þá fer Alþfl. að verða nýtur flokkur fyrir auðmennina, ef togaraeigendur þurfa að fá hann til að bera slíkt fram, og þá hefur það verið til nokkurs fyrir auðmennina að skapa þessa ríkisstj. Mér sýnist eignaraukaskatturinn ranglátur og að hann lendi ekki á auðmönnunum, að hann sé tilviljanakenndur í framkvæmd og óréttlátur gagnvart borgurunum og geti mun minna en rétt væri að taka af auðmönnunum. Hæstv. forsrh. lét líka alveg vera að upplýsa, hve miklar eignir og tekjur auðmannanna væru, og ætti þó ríkisstj. að vera innan handar að afla sér upplýsinga um það. Þá er í frv. gefin sú heimild, að lækka megi húsaleiguna. Það væri gaman að vita, hvernig stjórnin hugsaði sér að framkvæma þá lækkun. Hæstv. forsrh. veit eins og aðrir, að meginið af hítsaleigunni er á svörtum markaði, þannig að menn kvitta fyrir miklu minni upphæðum en þeir hafa fengið borgað og menn eru bara þakklátir fyrir að fá þak yfir höfuðið, þótt þeir verði að borga stórkostlegar aukagreiðslur, sem hvergi koma fram, vegna þess að neyðin er svo mikil, og hæstv. ríkisstj. hefur unnið af fremsta megni að því að auka þessa neyð með því að hindra menn í að byggja sér hús, jafnvel þótt byggingarefni væri fyrir hendi. Engin ráðstöfun er lögð til í þessu frv. til þess að brjóta þennan svarta markað, og ég skal viðurkenna, að til þess þarf mjög harðvítugar ráðstafanir. En það er hægt með því að taka húsin undir kontrol ríkisins og með því að byggja mikið. En engar ráðstafanir eru lagðar til í frv. í þá átt, að brjóta svarta markaðinn og lækka húsaleiguna, svo að þetta er aðeins ónýtt pappírsákvæði. Ríkisstj. hefur aldrei viljað gera neitt til að lækka húsaleiguna, og hún hefur hindrað allar byggingar. svo að aldrei hefur verið gengið lengra á Íslandi í því að takmarka frelsi manna. Það má fara nánar í einstakar gr. frv. síðar, en það er engu síður fróðlegt að athuga, hvað ekki er í frv., því að það eru nefnilega vissir hlutir, sem „tabu“ er á, þ.e.a.s. má ekki minnast á. En það, sem „tabu“ er á og ekki má tala um, er t.d. heildsalagróðinn, verzlunarumstangið og það, að beina fjármagninu til framleiðslunnar. Það er ekkert í frv., sem miðar í þá átt. Og ekki má verzlunargróðinn tæmast. Stjórnin virðist skoða hann sem einhvern heilagleika, sem ekki megi hrófla við. Það á að taka 50 milljónir af alþýðunni, en verzlunargróðinn skal haldast. Þá er það annar hlutur, sem „tabu“ er á, en það eru vextirnir. Það má ómögulega skipa Landsbankanum að lækka vextina. Það kostaði mikla baráttu í tíð fyrrv. stjórnar að fá Landsbankann til að lækka vexti af stofnlánum um helming eða rúmlega það. En í þessu frv. er ekkert einasta atriði um að lækka vextina, en þeir eru eitt hið allra óbærilegasta fyrir sjávarútveginn. Og það skyldi engan undra, þótt Landsbankinn hækkaði vextina nú bráðum, sem hann var kominn til að lækka í tíð fyrrv. stjórnar, sumpart af ótta við það, sem kynni að verða gert, og sumpart af ráðstöfun Alþingis. Þegar launþegunum er sagt að borga 50 milljónir, - hvað á þá Landsbankinn að leggja fram, sem á síðasta ári græddi 12,2 milljónir króna? Hæstv. forsrh., sem hefur reiknað út, hvað hver gæti borið, leggur ekki til, að Landsbankinn leggi fram einn einasta eyri. Það eru ekki einu sinni bannaðar vaxtahækkanir, og ég fullyrði, að ef þetta frv. verður að l., þá mun Landsbankinn hækka vextina - og sjáið þið til. Það var eitt af því góða, sem gert var í tíð fyrrv. stjórnar, að knýja Landsbankann til að lækka vextina, þótt ekki gengi það baráttulaust, þar sem landsbankavaldið átti allmikil ítök í stjórninni. Núna hins vegar, þegar lækkuð eru laun almennings, þá er Landsbankanum gefið fríbréf til að hækka vextina. Það er fyrsta stjórn Alþfl. á Íslandi, sem gerir þetta. Heildsalavaldið og Landsbankann má ekki nefna eða hrófla við að neinu leyti. Hver eru svo rök ríkisstj. fyrir þessu frv.? Hæstv. forsrh. sagði, að erfiðlega gengi um sölu íslenzkra afurða, en hann reyndi ekki að rökstyðja þetta. Hver er svo reynslan? Jú, hún er sú, að það hafa allar afurðir þjóðarinnar selzt og þótt meira hefði verið og að svo miklu leyti, sem ekki hefur fengizt mjög hagstætt verð, þá er það ríkisstj. að kenna. Það var hægt að selja bæði saltfisk og hraðfrystan fisk gegnum Danmörku til meginlandsins fyrir hærra verð en selt var fyrir. Það hefur verið haldið illa á þessum málum af hálfu ríkisstj. En nú eru fullar líkur fyrir, að verðið næsta ár verði ennþá hærra en hægt var að fá þetta ár, þó að ríkisstj. geri allt, sem í hennar valdi stendur, til þess að dylja þjóðina þess. T.d. er líklegt, að síldarolían seljist fyrir allt að 50% hærra verð og síldarmjöl og fiskimjöl, sem á þessu ári var selt fyrir 31£, geti selzt fyrir 4.5 í á næsta ári. Þrátt fyrir þetta talar ríkisstj. um, að þjóðin verði að fórna vegna sölutregðu. Með þessu frv. ætlar hún að setja lög í þeim tilgangi að stela 50 millj. úr vasa borgaranna. Skyldi vera meiningin að hækka launin ef vel selst? Nei, svona brellur veit ég ekki, hvort nokkur útgerðarmaður hefði leyft sér að bera fram. Ég hef skorað á stjórnina að gefa upp, hvað hún byggist við, að hægt væri að selja. afurðirnar fyrir á næsta ári, en hún hefur ekki þorað að gefa það upp, en treyst á lygamátt Morgunblaðsins til að blekkja þjóðina í þessu efni. Þá hefur utanrrh. gert ráðstafanir til þess, að stjórnarandstaðan fengi ekki að fylgjast með þessum málum., og valið sem sinn aðalsendimann Björn Ólafsson, sem aldrei sér nema hrun og væri þess vegna vís til að vera harðánægður með sama verð og í ár, þó að auðvelt vari að fá miklu hærra. Ég veit, hvernig þetta var 1944, þegar sendiherrann í London tilkynnti, að allt væri að lækka og nú yrði fiskurinn að lækka. Ef sams konar stjórn hefði þá setið við völd, þá hefði verðið strax verið lækkað, þó að hins vegar með harðri baráttu hafi verðið fengizt hækkað. Það er stórt tjón, sem ríkisstj. veldur þjóðinni í sambandi við afurðasöluna, en þó tekur út yfir allt, þegar á að fara að skylda borgarana til að greiða 50 millj., vegna þess að vörurnar seljist ekki. Hvað snertir ábyrgðarverðið, þá er mjög vafasamt, að það nægi útveginum, nema aðrar ráðstafanir séu gerðar um leið, sem lækki útgerðarkostnaðinn. En um þær leiðir var getið og rætt í frv. okkar sósíalista. Hitt verður að telja mjög vafasamt, að launalækkun komi útgerðinni að nokkrum notum, enda virðist það í fyllsta máta óréttlátt, að þeir, sem draga björgina í búið, verði fyrstir fyrir skerðingu á sínum lífskjörum. Rökin fyrir launalækkun fá því ekki staðizt, en það er eitt markmið, sem ríkisstj. vinnur að og kemur greinilega fram í þessu frv., en það er að gera þá ríku í þessu þjóðfélagi ennþá ríkari á kostnað alþýðunnar. Ríkisstj. hefur undirbúið atvinnuleysi, eftir því sem hún hefur getað, og í skjóli þess átti að knýja fram launalækkanir. Ég þarf ekki að ræða frekar þennan tilgang, það sjá hann allir, sem athuga þetta mál. En það er ekki nóg, að verkið. sem ríkisstj. ætlar sér að gera, sé illt, heldur er til þess stofnað, án þess að það sé framkvæmanlegt. Ráðh. reikna skakkt. Ríkisstj. hefur tvisvar í ár gert sams konar tilraunir, reynt, hvað langt hún kæmist gegn verkalýðssamtökunum. Í átökunum við Dagsbrún og önnur verkalýðsfélög í sumar beið ríkisstj. herfilegan ósigur. Hún þreifaði aftur fyrir sér við járniðnaðarmenn í haust og fór enn hraklegri ófarir. Blöð stjórnarinnar reyna að blekkja þjóðina varðandi þessa deilu nema Vísir. Þar segir, að hafi verið rétt að semja nú og ganga að kröfum járniðnaðarmanna, þá hefði verið rétt að gera það strax. Meira að segja Vísir virðist eitthvað farinn að læra af þessum óförum. En ríkisstj. hefur ekkert lært. Sterkustu menn stjórnar þeirrar, er reyndi að framkvæma gerðardómslögin, Ólafur Thors og Hermann Jónasson, hafa passað sig með að veru ekki í þessari stjórn, sem nú er að leggja í sams konar tilraun. Fíflunum skal á foraðið etja. Tveir ráðh. úr stjórninni 1942 eiga sæti í núverandi ríkisstj., Stefán Jóh. Stefánsson og Eysteinn Jónsson. þeir virðast ekkert hafa lært. En dýr verður lærdómur þeirra, ef þjóðin á enn að þurfa að standa í harðvítugum deilum til að kenna þeim að ráðast ekki á lífskjör alþýðunnar. Það fer með þessi lög eins og önnur lög, sem sett hafa verið á síðustu árum til að gera hina ríku ríkari og hina fátæku fátækari, af því að alþýðan er orðin nógu sterk til að láta ekki bjóða sér slíkar árásir. Ríkisstj. hefur miðað allt starf sitt við að eyðileggja árangurinn af starfi fyrrv. ríkisstj., og þó er lengst gengið í þá átt með þessu frv. Samt fer hagur íslenzku þjóðarinnar enn batnandi fyrir aðgerðir fyrrv. ríkisstj. Togarakaupin og aðrar nýsköpunarframkvæmdir gera það að verkum, að tekjur þjóðarinnar eru meiri þetta ár en s.l. ár og verða fyrirsjáanlega meiri á næsta ári, ef hin dauða hönd ríkisstj. sligar ekki atvinnuvegina. Það er víst ekkert, sem mælir með því, að alþýðan sætti sig við skerðingu á lífskjörum sínum Hæstv. forsrh. óskaði eftir því að ekki yrði þæft um þetta mál eins og hann orðaði það. Ég vil leyfa mér að óska þess, að þm. athugi þessi mál vandlega, áður en þeir greiða þessu frv. atkv. hvað kann að vera, að stjórnin sé búin að undirbúa þm., en þó getur verið, að einhver hafi persónulega sannfæringu. Einhver talaði um persónulega sannfæringu hér um daginn, en kannske hefur það bara veríð í ölæði. Ég vænti þess þó eindregið, að þm. íhugi þetta vandamál vel, en láti ekki forsrh. fjötra sig. En þó að flestir stuðningsmenn stjórnarinnar verði fjötraðir í þessu máli, þá teldi ég ráðlegra fyrir forsrh. að gefa að minnsta kosti 4. þm. Reykv. undanþágu, það gæti ef til vil] verndað Alþfl. að einhverju litlu leyti frá þeirri smán, sem hann bakar sér með þessu frv. Ríkisstj. hefur ekki sýnt þá röggsemd í að halda uppi lögum landsins við útlendinga, sem hér eru, að framkvæma þann lagabókstaf, sem samþ. var, þegar samningurinn var gerður. Hún hlífir þeim útlendingum, sem eiga að borga skatt til ríkissjóðs, og auðmönnunum, sem mest hafa grætt undanfarin ár. Svo ætlar hún að skella byrðunum á almenning. Þetta hefur það verið, sem þessi ríkisstj. ætlaði sér, þegar hún tók við völdunum. Hún var dálítið feimin að koma fram með þetta nú, þar sem hún vissi, að stórfelldar framkvæmdir, sem þjóðin var að gera, var ekki heppilegur grundvöllur til þess að birta þessa launalækkun fyrir þjóðinni. Nú veifar forsrh. atvinnuleysisvipunni yfir höfðum manna til þess, að þeir skuli hafa hitann í haldinu, ef þeir beygðu sig ekki undir það. Ég mun vera á móti þessu frv. Það, sem nægir til þess að koma sjávarútveginum af stað og tryggja, að hann komist af stað, það frv. liggur nú þegar fyrir. Þær ráðstafanir, sem hér eru teknar upp, eru ekki nægilegar til að tryggja útveginn. Hins vegar felst í þessu frv. árás á hendur alþýðunni í landinu, sem ekki er rétt að framkvæma og stjórnmálaleg heimska að knýja í gegn. Þess vegna mun ég berjast á móti þessu frv. og gera mitt til að sannfæra þm. og þjóð um, að það væri að öllu leyti óráð af Alþ. að samþykkja það.



Herra forseti. - Það lítur nú út fyrir, að það verði jafnvel aðalumr. um þetta stórmál nú þegar við 1. umr., og þykir mér því rétt að segja fáein orð, annars vegar um málið í heild sinni og hins vegar um einstaka þætti þess, til íhugunar fyrir þá hv. þingn., sem fær málið til rannsóknar og yfirvegunar. Árið, sem nú er bráðum á enda, hefur að sumu leyti verið misbrestasamt ár. Veiðiföng hafa að nokkru leyti verið slæm, einkum um síldveiðitímann í sumar, sumarharðindi voru um talsvert mikinn hluta landsins, og svo var Heklugos. Þessir misbrestir eru þannig, að við getum alltaf búizt við þeim og öðrum slíkum og oft meiri. En þó að þetta hafi verið svo, þá hefur nú þetta ár verið það gott, að inn- og útflutningurinn mun á því hafa verið meiri en oftast ef ekki alltaf áður. Það er og kunnugt mál, að hér á landi eru nú betri lífsskilyrði en í flestum ef ekki öllum okkar nágrannalöndum. Og sérstaklega stafar þetta af því, að launastéttirnar hafa hærri laun hér en þær hafa í nágrannalöndum okkar. Samt er nú komið svo, að í því liggja okkar örðugleikar, að okkar aðalatvinnuvegir, sjávarútvegurinn og landbúnaðurinn, þeir bera sig ekki vegna of mikils framleiðslukostnaðar. Þess vegna hefur verið gripið til þess af hæstv. Alþ. að styðja þessa undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar með ábyrgðum á verði framleiðslunnar og niðurgreiðslum á verði sumra vara, einkum landbúnaðarvara, sem þó er ekki nema að litlu leyti stuðningur við þann atvinnuveg, heldur dýrtíðarráðstöfun. Ástæðurnar til þess, að svo er komið um okkar framleiðsluatvinnuvegi, eru þær, að það hefur verið hlaðið á atvinnuvegina meiri byrðum en þeir fá undir risið, jafnvel þó að nú sé mjög hátt verð á öllum okkar framleiðsluvörum. Þetta felst fyrst og fremst í háum sköttum og útgjöldum annars vegar og háum launum og miklum fríðindum fyrir vinnandi menn að hinu leytinu. Ef við miðum við síðustu 15 til 20 árin, þá hygg ég, að það megi segja, að þessi raunalega aðstaða sé öllum flokkum okkar þings og þjóðar að nokkru leyti að kenna. Þetta er þó áreiðanlega mjög á mismunandi veg, og skiptir þar í sjálfu sér í tvö horn, því að þrír þingfl. og stjórnmálafl. hafa á þessu tímabili verið sóknaraðilar á þessum vettvangi, sóknaraðilar þannig að hlaða alltaf meiri og meiri byrðum á framleiðsluna. Og þess vegna er svo komið sem raun er á. Einn flokkurinn, Sjálfstfl., hefur verið þarna varnaraðili. Og það má segja, að það ástand, sem orðið er, sé annars vegar því að kenna, að sóknin hafi í þessu efni verið of hörð, og hins vegar því, að vörnin hafi verið of veik. En í þessu efni stöndum við frammi fyrir þeirri aðalmeinsemd, sem við er að eiga, þrátt fyrir gott árferði, mjög hátt verð á okkar framleiðsluvörum og að öðru leyti mjög góða aðstöðu, síðan stríðið byrjaði. En varðandi höft og bönn á þeim mönnum, sem eru mestir athafnamenn í okkar þjóðfélagi, hefur keyrt alveg um þverbak á þessu yfirstandandi ári. Ég skal ekki fara langt út í þá sálma hér. Það gefst víst tækifæri til að ræða það mál nánar síðar í sambandi við önnur mál, sem fyrir hæstv. Alþ. liggja. En hver eru nú hættulegustu lögin? Hver er hættulegasta ráðstöfunin, sem hefur verið gerð á Alþ. og í viðskiptalífi þjóðarinnar, sem hefur orkað það ástand, sem ég hef hér lauslega vikið að? Frá mínu sjónarmiði eru það tvímælalaust vísitölul. frá 1940, þar sem það var ákveðið að borga upp í topp uppbætur á allan kostnað, eftir því sem hann gerðist, reikna þetta út mánaðarlega o.s.frv. Mér var það þá þegar ljóst og hefur verið það ljóst alltaf síðan, að þetta hlyti fyrr eða síðar að reka okkar fjármál í strand, því að þetta þolir ekkert þjóðfélag. Það þolir ekkert þjóðfélag að taka svona alveg 100% ábyrgð á því, sem er að gerast, og láta reikna það út á hverjum mánuði, því að það hlaut eðlilega að verða til þess að skapa þá víxlskrúfu, sem við allir þekkjum og hefur orðið til þess, að svo hátt er komið með verðlagið og annað í þessu landi hliðstætt, svo sem launagreiðslur, sem raun ber vitni um. Að tala um dýrtíðarráðstafanir að óbreyttum vísitölul. hefur mér alltaf fundizt vera hálfgerður barnaskapur. Að vísu er það svo að einn okkar stjórnmálaflokka, Framsfl., hefur alltaf á undanförnum árum látið svo sem hann hefði nægileg ráð við þessum dýrtíðarmeinsemdum og gæti beitt þeim, bara ef hann fengi völd í þjóðfélaginu. Hann hafði völdin að vísu lengi. En okkur virtist mörgum, að ráðin væru næsta fánýt, sem sá flokkur talaði um, a.m.k. þegar til framkvæmdanna kom. Nú er það svo, að þessi flokkur hamraði jafnan á fyrrv. ríkisstj. fyrir það, að hún skrúfaði dýrtíðina upp, og gaf henni það að sök, að dýrtíðin væri alltaf að hækka. Og sú stjórn, sem þá ríkti, var af þeim flokki kölluð dýrtíðarstjórn o.s.frv. Nú er það kunnugt, að í tíð fyrrv. Ríkisstv. ríkisstj. hækkaði verðlagsvísitalan um rúm 40 stig á 27 mánuðum, sem sú stjórn var við völd. En nú hefur andstöðuflokkur þeirrar stjórnar, Framsfl., fengið tækifæri til þess að reyna sig í rúma 10 mánuði, og á þeim hefur verðlagsvísitalan hækkað um rúm 30 stig. Hér er í báðum tilfellum talið með það, sem vísitalan er borguð niður, því að nú mun hún að niðurgreiðslum meðtöldum vera orðin rúmlega 380 stig. Vísitöluniðurgreiðslan var, eftir því sem maður gat komizt næst, í síðasta mánuði 55 stig. Þetta er að vísu ekki hægt að fá upp nákvæmlega á hverjum mánuði, og þess vegna verður ekki sagt um þetta alveg upp á eitt stig vegna þess, hvernig niðurgreiðslunum er hagað. Nú liggja hér fyrir í ýmsu frv., sem fyrir liggur til umr., þau ráð í mörgum og mismunandi köflum, sem hæstv. ríkisstj. hefur komið sér saman um að hverfa að til þess að lækna þá meinsemd. sem hér er um að ræða. Ég geri ráð fyrir, að það megi líta svo á, að þau ráð, sem eru ný í þessu frv., beri fyrst og fremst að skoða sem ráð Framsfl., sem er nýkominn í ríkisstj. - ég segi: Það, sem er nýtt í frv. – því að þrír kaflar þessa frv. eru endurnýjun á gömlum l., þ. e. IV., V. og VI. kafli, um ábyrgð á fiskverðinu, um lán til handa síldarútvegsmönnum og framlenging á tollum, sem settir voru á síðasta þingi. Ég geri ráð fyrir, að fáir hv. þm. hafi gert ráð fyrir öðru en að tollarnir yrðu framlengdir, eins og ástæður eru varðandi okkar fjármál og fjárkröfur. Varðandi fiskábyrgðina munu margir hafa verið nokkuð tregir á síðasta þingi til þess að ganga inn á hana í eitt skipti, en flestir gerðu ráð fyrir, að það yrði ekki oftar gert. Þó má vera, að hjá því verði ekki komizt að taka þessa ábyrgð vegna þess, hvernig ástæðurnar eru. Og ég tel það mikla framför viðvíkjandi þeim kafla, að þar er gert ráð fyrir ábyrgð á verði á útfluttu kjöti, sem fellt var hér á Alþ. í fyrra, þrátt fyrir það að með því væru flestir, ef ekki allir sveitafulltrúarnir. Og við töldum það ósanngjarnt, úr því að tekin var ríkisábyrgð á fiskverðinu, sem þá var tekin, að taka þá ekki ábyrgð á verði á því tiltölulega litla kjötmagni, sem út er flutt. Varðandi lánin til útvegsmanna þá sannar það mjög átakanlega það, sem ég var að segja áðan, hvernig komið er fyrir okkar framleiðslu, því að fáa mundi hafa dreymt um það, að svo hátt verð yrði nokkurn tíma á síldarafurðum sem nú er. Og þá eru hin nýju ráð, sem hér koma fram í þessu frv., lækkunin á vísitölunni um 28 stig. Nú er gert ráð fyrir. að niðurgreiðslurnar haldi allar áfram. Og það eru tveir nýir skattar, veituskattur og eignaraukaskattur. Hæstv. forsrh. gat þess, að þessi lækkun og binding á vísitölunni næmi um það bil 5% launalækkun. Og ég verð að segja, að ef það dugar til viðbótar því, sem um er að ræða í þessu frv. til úrlausnar í þessum málum til handa okkar framleiðslu til sjávarins, þá þarf ekki næsta mikils við. Hv. 2. þm. Reykv. taldi þetta þýða 10% launalækkun og gerði ráð fyrir, að hér væri um að ræða 50 millj. kr. launaskerðingu fyrir launastéttir landsins. Þetta skil ég ekki annað en að séu mjög miklar öfgar. Og sannleikurinn er sá, að þótt gert sé ráð fyrir allsherjar launaskerðingu á þennan hátt um 5%, þá er það vitað, að ef það væri til tryggingar því, að okkar framleiðsluatvinnuvegir gæfu gengið nokkurn veginn hindrunarlaust, þá er það í sjálfu sér ekki mjög mikið lagt í sölurnar. Ég fyrir mitt leyti taldi, þegar launal. voru sett árið 1945, að þá væri farið í öfgar, enda sýnir reynslan, að langmest eftirspurn er meðal unga fólksins í landinu eftir því að komast í launaðar stöður, en forðast er af því hins vegar fremur að stunda framleiðslu á eigin ábyrgð. - Það má gefa þess í þessu sambandi til samanburðar frá hálfu okkar bænda, að fyrir fjórum árum síðan varð um það fullt samkomulag á milli fulltrúa neytenda og fulltrúa framleiðenda, hver verðlagsgrundvöllur skyldi vera fyrir landbúnaðarafurðir. Hefur hann á þessu ári verið lækkaður með gerðardómi frá þeirri samþykkt um 17,7%. Og þegar það er borið saman við 5% launalækkunina. Þá er þar ekki fullt samræmi á milli, þegar því er bætt við, að gert er ráð fyrir lækkun á söluvörum landbúnaðarins í samræmi við hækkun vísitölunnar með bindingu. Þá eru það hinir nýju skattar, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Annar þeirra er kallaður söluskattur, en í sjálfu sér er þar um að ræða veltuskattsl. frá 1945, sem var ákaflega mikið deilt um, þegar þau voru sett, milli þáverandi stjórnarstuðningsmanna annars vegar og andstöðufl. stjórnarinnar, Framsfl., hins vegar. Nú sjáum við, að sú deila hefur eingöngu sprottið af því, að þá var skatturinn lagður á verzlunina. En nú á bann að leggjast á almenning. Auk þess er hann nokkru hærri en hann var þá. Það er tekið fram í þessum kafla, að þessi skattur eða þær tekjur, sem hann gefur, eigi að vera til niðurgreiðslu á afurðaverðinn og fyrir fiskábyrgðinni. - Ég þykist nú alveg sjá, að þessar tekjur dugi þar skammt. Raunar sakna ég þess, að þess er ekki getið í grg. frv., hvað áætlað er, að þessi skattur muni geta. Eftir því sem mig minnir, gaf veltuskatturinn 1945 12 millj. kr. Hæstv. ráðh. gerði ráð fyrir, að fiskábyrgðin ein mundi verða um 20 millj. kr. En hve mikil sú upphæð verður, fer alveg eftir því, hvernig gengur að selja okkar fisk á næsta ári, og í öðru lagi eftir því, óvað kostar að verðbæta það tiltölulega litla magn af kjöti, sem út er flutt. - Og hvað kostar niðurgreiðslan á verðlagsvísitölunni? Niðurgreiðsla á 55 stigum hennar, get ég ekki gert mér í hugarlund, að muni kosta minna en 40 millj. kr. En á núgildandi fjárl. var víst áætlað til þessara ráðstafana 35 millj. kr. Og niðurgreiðslan hefur verið mikið hækkuð. - Þá er spurningin: Er ekki einfaldara að leggja ekki á þennan veltuskatt vegna fiskábyrgðarinnar, en lækka niðurgreiðslurnar, t. d. kjötstyrkinn til neytenda, sem ekki hefur reynzt vel í framkvæmd? Mér hefði fundizt á margan hátt eðlilegra að breyta þannig til. Og væri æskilegt, að hv. fjhn. athugaði, hvaða áhrif það kynni að hafa að breyta þannig til. Fyrsti kafli þessa frv. er um eignaraukaskatt, sem er ætlazt til, að nái til eignarauka á stríðstímanum. frá 1940 til 1948, er nemur yfir 100 þús. kr. hjá sama aðila. Ég hef nú frá upphafi verið andvígur því að leggja á þennan eignaraukaskatt. Það hafa orðið um hann harðar deilur hér á hv. Alþ. á undanförnum þingum. Og 1943, þegar fyrir lá frv. frá fulltrúum þriggja þingflokkanna um eignaraukaskatt, nokkuð svipaðan og hér er gert ráð fyrir, þá stóðu sjálfstæðismenn yfirleitt mjög andvígir því að leggja hann á. Þess vegna var hætt við það. Mér finnst það ekki eðlilegt á neinn hátt að leggja þannig skatt á þær eignir, sem safnazt hafa á árunum 1940 til 1947 fremur heldur en á aðrar eignir, ef þar er um að ræða jafnmiklar upphæðir hjá sama manni. Þar að auki er það, að þó horfið væri að þessu ráði, eins og hér er gert ráð fyrir í þessu frv., þá er það gert á mjög ósanngjarnan hátt eftir ákvæðum frv. Frá mínu sjónarmiði er þar gert mjög herfilega upp á milli manna. Og ég verð að segja það, að 6. gr. þessa frv. er einhver hin fáránlegasta og ranglátasta grein, sem ég hef séð í nokkru frv. Þar er gert ráð fyrir að hækkun í eignaframtali frá fasteignamatsverði eftir ákveðnum skala verð á fasteignum þeirra manna, sem hafa eignazt þær á þessu árabili, og er komizt upp í að hækka verð á fasteignum við eignaframtalið hér í Reykjavík og hinum stærri bæjum og stærri sveitarfélögum upp um 500% fasteignamatsverðs. Jarðir er að vísu ekki gert ráð fyrir að hækka nema um 200%. En allt er þetta þannig, að ég álít það hreina fjarstæðu. Það virðist vera, eftir því sem mælt er fyrir þessu, að það eigi þarna hálft um hálft að vefa inn í þetta mál eins konar hegningu fyrir það, að hér sé um menn að ræða, sem hafi meira og minna svikið undan skatti á undanförnum árum. En fyrir því eru engar sannanir, að þeir menn, sem hækkun fasteigna í eignaframtali samkv. 6. gr. kemur mest niður á, hafi svikið skatt fremur en a.m.k. aðrir, sem hér eiga hlut að máli. Þar að auki er það kunnugt mál, að nú er verið að framkvæma hina svo kölluðu eignakönnun, sem ég tel eitthvert allra mesta óhappamálið, sem horfið hefur verið að í löggjöf þessa lands og hefur skapað hér peningakreppu og tregðu á lánsviðskiptum svo langt fram yfir það, sem þeir, sem fyrir því máli hafa staðið, hafa gert ráð fyrir. En úr því að þessi eignakönnun er framkvæmd, finnst mér það sjálfsagður hlutur. þegar lagður er á eignaraukaskattur eða eignarskattur, að fara eftir þeirri útkomu, sem eignakönnunin er byggð á, og miða við hana. Ég er þeirrar skoðunar, að miklu eðlilegra væri að sjá um, að þeir hefðu ekki nema hæfilegar tekjur af þessum eignum, leggja fyrst og fremst á tekjurnar, en ekki á eignir nema sem almennan eignarskatt, sem gæti komið til mála að hækka og láta vera meira stighækkandi en gert er samkv. núgildandi l. Ég skal taka fáein dæmi til að sýna, hve mikið misræmi reglurnar í 6. gr. gera í þessu efni. Hugsum okkur tvær jarðir, sem eru metnar á 20 þús. kr. hvor og eru jafngóðar. Önnur þeirra er seld 1946 eða 1947, en hin er í eigu sama manns og áður. Sú jörðin, sem skiptir um eiganda og metin var 20 þús. kr. til eignar, á nú að verðu metin á 60 þús. kr. samkv. ákvæðum 6. gr. Hin verður metin á 20 þús. áfram. Hvaða sanngirni geta menn fundið í svona hlut? það er engan veginn víst, að sá, sem keypti jörðina á þessu tímabili, sé ríkari en sá, sem fyrir stríð átti jafngóða jörð, sem gefur sama arð. Þó er enn þá fjarstæðukenndara, þegar kemur til húsanna og annarra fasteigna. Við skulum hugsa okkur tvö hús í Rvík, sem eru byggð 1938–39 og eru jafngóð. Segjum, að þau hafi verið metin á 100 þús. kr. hvort að fasteignamati. Annað er stöðugt í eigu sama manns, hitt er selt, segjum 1946–47. Þá er annað reiknað á 100 þús. kr., en hitt á 600 þús. Hvaða sanngirni er í öðru eins og þessu? Ég er undrandi yfir því, ef annað eins og þetta á eftir að verða lögfest hér á Alþingi. Menn kunna að segja, að þetta stafi af því, að sá, sem keypti húsið, hafi svikið andvirðið undan skatti, en það þarf alls ekki svo að vera. Við getum hugsað okkur sjómenn, skipstjóra, stýrimenn og aðra slíka menn, sem hafa haft geysimiklar tekjur, sem hafa verið skaftfrjálsar að miklu leyti. Það er engin ástæða til að hegna þeim mönnum með háum eignaraukaskatti, þó að þeir hafi sett tekjur sínar í fasteignir í stað þess að eyða þeim. Undanfarin ár hefur verið mikið um byggingar, skipakaup og ýmsar framkvæmdir, og þetta ákvæði, ef það verður samþ. eins og það er, verður þá hegningarákvæði á þá menn, sem hafa staðið að framkvæmdum á þessu tímabili. Ég tel, að fasteignir verði að meta eftir sömu reglum og gert er við eignarskatt og leggja á eftir því, sérstaklega nú, þegar verið er að framkvæma hina svokölluðu eignakönnun. Ég skal ekki fara mikið út í þetta meir, en mér virðist með þessu frv. vera stefnt í sömu átt og gert hefur verið á undanförnum árum, að þegar á að fara að gera einhverjar ráðstafanir til að bæta úr því ástandi, sem verið hefur, þá er ráðið það að bæta á nýjum sköttum, nýjum flækjum, fjölga starfsmönnum í stað þess að draga vitleysuna saman, ef ég mætti svo segja, og minnka fyrirhöfnina. Ég álít þetta mjög hæpið, og þó að það sé að sjálfsögðu svo, að ég geti vel verið með ýmsum ákvæðum frv., þá er það í heild þannig, að ég get ekki greitt því atkv. óbreyttu.



Ég skal ekki vera langorður. Ég ætla að segja hér nokkur orð, sumpart um málið almennt og sumpart svara tveimur hv. þm., aðallega hv. þm. Reykv. Ég sé ekki ástæðu til að svara miklu ræðu þess hv. þm., sem síðast talaði. Hann var að reyna að koma að hnútum í garð Framsfl. í sambandi við málið, en tókst það ófimlega, enda mun það engum hafa komið á óvart. Hv. þm. sagði, að Framsfl. væri sekur um a.m.k. þrjú ný atriði í þessu frv. En þegar hann var að sleppa orðinn, sagði hann, að fjórða atriðið væri frá Framsfl., að borga uppbót á útflutt kjöt, og væri það til bóta og eins eitt af hinum atriðunum, festing vísitölunnar. Hann var að tala um það í upphafi ræðu sinnar, að undirrót allrar bölvunarinnar væri vísitölul. frá 1940, svo að það er ótrúlegt, að hann hafi út á það að setja, að vísitalan sé fest, eða telji það þeim til ávirðingar. sem standa að því að setja það ákvæði. Að öðru leyti skal ég ekki fara út í ræðu hans nema segja, að hann minntist á, að Framsfl. hefði alltaf þótzt hafa ráð undir hverju rifi til að lækka dýrtíðina. Það er rétt, að Framsfl. hefur alltaf óttazt, að mönnum yrði ráðafátt við að færa niður dýrtíðina, og því barizt á móti, að hún hækkaði, af kvíða við, hvernig gengi að lækka hana. Sumir hafa fyrr og síðar talað digurbarkalega um, að enginn vandi væri að lækka dýrtíðina, en það hefur ekki verið Framsfl. þegar ríkisstj. tók við, var ætlun hennar að koma á skipulagsbreyt. í dýrtíðar- og fjárhagsmálum. Ég ætla ekki að lýsa, hvernig ástatt var, þegar stj. tók við. Það var í stuttu máli þannig, að ríkissjóður var í milljónatuga króna skuld og lánsfjáröflun til framkvæmda var alveg stöðvuð, búið að ráðstafa öllum gjaldeyrisinneignum þjóðarinnar og meira til. Það fyrsta, sem stjórnin gerði, var að setja I. um fjárhagsráð og koma á fjárfestingareftirliti. ekki til að stöðva framkvæmdir, heldur til að tryggja, að þær framkvæmdir sætu í fyrirrúmi, sem væru nauðsynlegar. Næsta verkefnið var að gerbreyta um stefnu í gjaldeyrismálum, skera niður innflutning á ónauðsynlegum varningi, sem hafði fengið að streyma inn í landið, meðan hv. 1. þm. Reykv. studdi stjórnina, og tryggja, að gjaldeyririnn væri notaður til nauðsynlegra hluta, og í þriðja lagi að reyna að tryggja réttláta dreifingu á nauðsynjavörum, sem til landsins kæmu, með skömmtun. En það var augljóst, að ekki var nægilegt að gera þetta. Það þurfti að gera meira, þó að þetta væru nauðsynlegar ráðstafanir. Næst var að reyna að finna úrræði til þess að minnka verðbólguna og koma á samtökum í því efni. Þar var hægara um að tala en í að komast. Það er hægara að láta sig síga ofan í fenið en að ræsa það fram eða rífa sig upp úr því. Stjórnin hefur látið fara fram ýtarlega rannsókn á því, hvernig ástatt var í útflutningsmálunum. Við það varð að miða, því að allt er undir því komið, að útflutningsverzlunin geti gengið með fullu fjöri. Þaðan kemur gjaldeyririnn og það, sem þarf til að skapa þjóðinni góð lífskjör. Þá kom í ljós, sem kom mönnum ekki á óvart, að þess var enginn kostur. að bátaútvegurinn gæti gengið áfram, án þess að verulegar ráðstafanir væru gerðar til viðreisnar honum. Hv. 2. þm. Reykv. segir, að þetta sé allt slúður, menn þurfi ekkert að leggja á sig fyrir framleiðsluna, söluhorfur séu svo glæsilegar, að ekkert þurfi að gera. En ef þetta væri rétt, sem hann heldur fram, t.d. varðandi hraðfrysta fiskinn og saltfiskinn, hvernig stendur þá á því, að við viðurkennum, að ef ekkert er gert nema vísa mönnum á þessar glæsilegu söluhorfur, sem hann ætlar mönnum að lifa á, þá stöðvast bílaflotinn og fer ekki af stað á komandi vertíð? Samt segir hann og fullyrðir, að ekkert þurfi að gera, sem er vitanlega ekkert nema fullyrðingar, gripnar úr lausu lofti. Hv. 2. þm. Reykv. veit vel, að ef ekkert er gert, þá getur útvegurinn ekki farið af stað. Hann segir, að þetta ástand stafi af því, að stjórnin hafi sýni einhverja vanrækslu. Hann ætti að tala sem minnst um það. Hann hefur sjálfur verið kvaddur til ráða af núv. stjórn. Og hver voru ráð hans? Hann taldi það, sem fyrir lá, ekki aðgengilegt, en gat ekki hent á neitt í staðinn. Ekkert annað hafði hann til málanna að leggja. Ég geri ráð fyrir, að hann mundi svara sem svo, að það sé hægt að taka ríkisábyrgð á fiskverðinu. Sósfl. leggur til að gera ekkert nema nokkrar minni háttar ráðstafanir viðvíkjandi rekstrarkostnaði útgerðarinnar, þá sé allt í lagi. En er málið svona einfalt? Nei, því miður alls ekki. Því er sem sé svo varið, að ríkissjóður er í tugmilljóna skuld vegna þess, sem eftir var skilið af hæstv. fyrrv. ríkisstj. út af áföllum, sem hann hefur orðið fyrir í sambandi við fiskábyrgðina á því ári, sem nú er að enda. Hagur ríkissjóðs er þannig, að engin ábyrg stjórn mundi leyfa sér að taka ábyrgð á fiskverðinu án þess að sjá um leið fyrir tekjum, m.a. til þess að standa undir þeirri ábyrgð. Nú er svo ástatt í þessu efni, að ríkissjóður og ríkisstofnanir skulda, svo að tugum og jafnvel mörgum tugum milljóna skiptir. Hv. 1. þm. Reykv. mundi kannske segja, að það geri ekki svo mikið til, helvítis bankinn væri ekki of góður til að leggja fram féð. En málið er ekki svo einfalt. Eftir því sem bankinn þarf að festa meira fé vegna lausaskulda ríkissjóðs, því minna fé er handbært þar til að lána til nauðsynlegra atvinnufyrirtækja. Málið er ekki svo einfalt, að það nægi að taka þindarlaust ábyrgð á fiskverðinu og borga hallann af útgerðinni. Þess vegna er það, að þegar farið er að íhuga lausn þessa máls, þá vaknar fyrst spurningin: Er ekki hægt að lækka framleiðslukostnaðinn? Verða menn ekki að leggja að sér að lækka framleiðslukostnaðinn, svo að ekki þurfi að gera kröfu um ábyrgð til handa útgerðinni, sem ríkissjóður gæti ekki staðið undir? Það er af þessum ástæðum, að menn hafa ráðizt í að flytja till. um að lækka vísitöluna, borga ekki hærri uppbót en 300 og miða ábyrgðina við 65 aura verð. Menn hefðu gjarnan viljað gera svo stórfelldar ráðstafanir, að enga ábyrgð hefði þurft að taka, en það sýndi sig, þegar um það var rætt, að ekki fékkst samkomulag um það. Það var ekki hægt í einni skyndingu að gera svo stórfelldar ráðstafanir. að engar viðbótarráðstafanir þyrfti að gera. Þess vegna varð að fara báðar leiðirnar, reyna að byrja á að slá á verðbólguna og þurfa ekki að ábyrgjast nema 65 aura og láta tekjuöflun standa bak við ábyrgðina, svo að gera megi ráð fyrir, að unnt verði að standa undir henni. Hv. 2. þm. Reykv. segir, að þetta allt sé óþarfi, það sé hægt að treysta sölunni, horfur um sölu séu svo glæsilegar, að ekki þurfi neinnar fjáröflunar með til að lækka framleiðslukostnaðinn og enginn þurfi neitt að leggja að sér. Eins og hæstv. forsrh. tók fram, er þetta frv. árangur af samkomulagi þriggja flokka. Það er því augljóst, að þetta frv. er ekki eins og það hefði verið, ef einhver einn af hinum þremur flokkum hefði samið það og haft meiri hl. á Alþ. til að koma fram sínum uppástungum um laun dýrtíðarmálanna. Framsfl. lagði fram uppástungur, sem voru frábrugðnar því, sem er í frv. Ég fer ekki út í að lýsa þeim, en yfirleitt var gengið þar lengra í að slá á verðbólguna og lögð til nokkuð önnur úrræði í ýmsum efnum en þau, sem stungið er hér upp á. En aðalatriðið er frá sjónarmiði Framsfl., eftir að hann hafði kynnt sér, hve langt samstarfsflokkarnir vildu ganga, að byrjað væri á ákveðnum og alvarlegum tilraunum til að lægja verðbólguna og tryggja framleiðsluna, og þó að það væri að ýmsu leyti í minni mæli en við hefðum óskað, þá ákvað hann að taka þátt í þessari tilraun og mun gera það og styðja hana af alefli. Okkur er ljóst, að þessi mál verða ekki leiðrétt í einu átaki. Aðalatriðið er, að það verði raunveruleg stefnubreyt., byrjað að halda í rétta átt, og þess vegna mun Framsfl. styðja þetta mál af öllu afli, en mun jafnhliða því halda áfram að vinna að hugðarmálum sínum, þeim, sem ekki var gengið að í þessum samningum, sem hér voru gerðir. Svo þarf ég ekki að hafa þessi almennu orð fleiri, en vil minnast lítillega á ræðu hv. 2. þm. Reykv., af því að hann beindi máli sínu sérstaklega til Framsfl. Skal ég þá fyrst koma að því, sem hann kallaði árás á launastéttirnar og launalækkun. Hann hafði um það ákaflega sterk orð, hvað þetta væri óþarft og ósvífið. Ég vil í þessu sambandi minna hv. 2. þm. Reykv. á, að flokkur hans tilnefndi einn mann í hagfræðinganefnd þá, sem starfaði í fyrra og lét þar fara bókfest frá sér, að nauðsynlegt væri að færa niður framleiðslukostnað, bæði laun og annað. Um þetta var enginn ágreiningur í n., hvorki hjá fulltrúum Sósfl. né öðrum, og hafi verið ástæða til þess í fyrra, þá er það ekki síður nú. Enn fremur vil ég leyfa mér að benda á, að undanfarið hafa talsmenn og málgagn Sósfl. ekki ævinlega gert mikið úr þeim kjarabótum, sem það fyrirkomulag hefði fært þeim, sem við hefðum búið við undanfarin ár. Ég man ekki betur en að málsvarar og málgagn Sósfl. hafi farið um það sterkum orðum, að þetta fyrirkomulag hafi orðið til að koma af stað skefjalausri verðbólgu til skaðræðis fyrir launastéttirnar. Heldur hann, að það sé af fjandskap við launastéttirnar, að flest lönd utan þessa lands hafa ekki á undanförnum árum greitt fulla vísitöluupphót, heldur hluta af henni til þess að koma í veg fyrir verðbólgu, þá skrúfu, sem hér hefur orðið og hann hefur viðurkennt, að hafi leitt til lélegrar niðurstöðu? Hæstv. forsrh. hefur bent á, að þær ráðstafanir, sem hér er um að ræða, muni hafa í för með sér 5% kjararýrnun fyrir launastéttirnar og þá líka fyrir bændur, sem líka eiga að lækka verðlag sitt fyrst um sinn. Þetta kallar hv. þm. mikla árás, sem sé gerð ófyrirsynju. Við vitum, hvernig afkoma framleiðslunnar er nú. Ætli það gæti ekki verið hyggilegt fyrir þá, sem hlut eiga að máli, að snúast til fylgis við þessar ráðstafanir og sjá, hvernig þær gefast, heldur en að leggja orku sína fram í að rífa þessar ráðstafanir niður, þar sem enginn veit, hvernig sá leikur mundi enda? Ég skal þá ekki fara fleiri orðum um þetta atriði, en vildi minnast á eitt atriði, sem hann beindi til Framsfl., en það var viðvíkjandi söluskattinum og veituskattinum. Hv. 2. þm. Reykv. hélt fram, að það væri ósamræmi hjá Framsfl. að hafa verið á móti veltuskattinum, en með söluskattinum. Jafnframt hélt hann því fram, að ákvæðin væru ólík, vegna þess að þessi skattur væri lagður á neytendur, en veltuskatturinn hefði verið lagður á auðmennina. Þetta eru furðulegar fullyrðingar hjá hv. þm., enda ekki einkennilegt, þegar þess er gætt. hvað hann talar mikið, að ekki sé allt vel rökstutt hjá honum. Hann segir, að veltuskatturinn hafi verið lagður á auðmennina. Hvernig var veltuskatturinn lagður á? Var hann miðaður við eignir manna? Nei. Var hann miðaður við hreinar tekjur manna? Nei. Hann var miðaður við það, þessi skattur á auðmennina, hvað fyrirtækin hefðu selt mikið af vörum, án alls tillits til, hvað lagt hefði verið á vöruna, án alls tillits til, hvað menn hefðu grætt, án tillits til, hvort menn hefðu grætt eða tapað, án tillits til, hvort þeir væru milljónamæringar eða hvort maðurinn átti ekki fyrir skuldum. Þetta getur maður nú kallað skatt á auðmennina. Hvernig lízt mönnum á? Ekki nóg með það, heldur var veltuskatturinn þannig gerður og útbúinn, að hann var refsing á þá menn, sem seldu mikið og létu sér nægja litla álagningu. en kom aftur hinum til góða, sem seldu lítið, en lögðu mikið á. þetta var skatturinn á auðmennina, sem Sósfl. er að státa af, og hafði t.d. þau áhrif, að samvinnufélögin urðu að borga tekjuskatt og útsvar af því fé, sem þau höfðu greitt í rekstrarkostnað. En þessi skattur, sent hér er lagður á, söluskatturinn, er annars eðlis. Hann er lagður á umsetningu, en tekinn, eins og aðflutningsgjöld, inn í verð vörunnar, verkar eins og hvert annað aðflutningsgjald. Það er ekki skattur á þá ríku, ég skal játa það. Þetta er eins og hvert annað flutningsgjald, sem kemur inn í vöruverðið. Nei, hv. þm. Reykv. er ekkert ofhaldinn af þessari kenningu sinni um veltuskattinn og auðmennina. Það væri lítil ástæða til að svara fleira hv. 2. þm. Reykv., en fyrst ég stóð upp, vil ég fara fáeinum orðum um það, sem hann sagði um eignaraukaskattinn. Hv. þm. sagði, að núv. ríkisstj. hefði farið eftir því, hvað utanþingsstj. hefði lagt til í þessu máli, m.a. að leggja á eignarauka,skatt af handahófi, sem kæmi niður á þeim, sein hefðu aukið eignir sínar:. undanförnum árum, en mér skildist á honum, að honum hefði þótt rétt að leggja á eignarskatt í eitt skipti. Ég vil benda hv. 2. þm. Reykv. á það, að formaður Sósfl., hv. 4. landsk. (BrB), flutti hér fyrir nokkrum árum í þinginu frv. um eignaraukaskatt. Þessi þm. (BrB) gerði ráð fyrir því, að lagður yrði skattur á þann eignarauka, sem menn hefðu safnað á undanförnum árum, en ekki eftir því, hve mikið þeir áttu, þegar skatturinn væri lagður á. Það er ekki vandi að geta sér þess til, hvað hv. 4. landsk. hefði sagt, ef stjórnin hefði lagt til, að ekki yrði lagður á eignaraukaskattur, heldur skattur í eitt skipti. Hann hefði sagt: Hugsið ykkur! Nú leggja þeir á eignarskatt í eitt skipti og taka ekki tillit til þess, hvort menn hafa grætt þetta á 1–2 árum eða menn hafa eignazt það fyrir stríðið í sveita síns andlitis. - þetta mundi þm. hafa sagt, hefði verið valin sú leið að leggja á eignarskatt, og af því að við vitum það, tökum við ekki mark á gagnrýni þm. Það er þá aðeins eitt atriði enn, og það er það, sem hv. 2. þm. Reykv. talaði um kröfur á hendur alþýðunni og árásir á alþýðuna, og það er það ákvæði þessa frv. að hætta að undanþiggja eða hafa skattfrjálsa og útsvarsfrjálsa áhættuþóknun í siglingum. Þetta sagði þm., að væri árás á launastéttir landsins, sem hann efaðist um, að Ólafur Thors hefði nokkurn tíma borið fram. Nú hygg ég, að hv. 2. þm. Reykv. viti vel, að þessi hlunnindi, sem hér er verið að afnema, eru ekki fyrst og fremst fyrir þá tekjulágu eða fátæklingana í þessu landi, heldur fyrst og fremst fyrir þá, sem hafa haft háar tekjur, því að þessi undanþága hefur mjög litla þýðingu fyrir háseta langflesta. Þeir hafa ekki svo háar tekjur, ef þeir hafa fjölskyldur, að þessar tekjur hafi mikla þýðingu fyrir þá. Nú höfum við athugað þetta og fengið um það dæmi. Má auðvitað athuga nánar í n., hvernig þetta verkar, og sjá þá betur, hverjir það eru, sem þessi þm. hugsar mest um. Ég hef dæmi um þrjá skipstjóra, sem hafa notið þessarar undanþágu. Hjá einum manninum var þessi munur í skattgreiðslum, miðað við eitt ár, 47 þús. kr., og sá maður hafði hátt á annað hundrað þús. kr. í tekjur. Hjá næsta manni var þessi upphæð 27 þús. kr. og hjá þeim þriðja 13 þús. kr. Vélstjórar og stýrimenn eru þarna á milli. En svo hef ég dæmi um háseta. Fyrir einn hásetann munar þetta 670 kr., fyrir annan háseta 990 kr. og fyrir þann, sem hefur hæst af þeim, sem ég hef fengið dæmi um, rúmum 3 þús. kr. Af þessu sést greinilega, hvort hér er verið að gera árás á alþýðuna með þessu ákvæði frv. Og það er sannast að segja furðulegt, að úr þeim flokki, sem þykist berjast fyrir auðjöfnun og jafnari tekjum manna og málstað hinna fátækari, skuli heyrast árásir fyrir það, að hlunnindi, sem eru fyrir þá menn í landinu, sem hæstar hafa tekjurnar, eru afnumin. Nú er vitað mál, að yfirmenn á togurum eru vel að því komnir að hafa háar tekjur, en það á ekkert skylt við það, hvort ástæða er til þess, þegar lagðar eru byrðar á landsmenn yfirleitt, að láta þær verka eins og ég hef gert grein fyrir. Ég skal svo ekki þreyta þolinmæði forseta eða þdm. með lengri ræðuhöldum.



Herra forseti. - Það er nú fróðlegt að athuga það, sem þegar hefur komið fram, að andstaðan gegn þessu frv. eða rökin gegn því eru mjög sitt úr hverri áttinni. Stundum er fundið að því, að dýrtíðin sé ekki lækkuð með þessu. Stundum er sagt, að það sé svo stórkostleg lækkun, að nálgist ofsókn og ofbeldi við launþega landsins. Stundum er sagt, að ráðizt sé of mjög á eignir manna og þá sérstaklega stríðsgróðann. Stundum er sagt, að skattur á stríðsgróðann sé allt of lítill. Stundum er sagt, að skattarnir, sem á séu lagðir, komi of mikið niður á almenningi, og aðrir finna aftur að því, að það séu aðeins framkvæmdamenn, sem ráðizt hafi í fyrirtæki á stríðsárunum, sem sérstaklega verði fyrir barðinu að þessu sinni. Þannig mætti lengi telja, hvernig mótmælin gegn þessu frv. koma mjög sitt úr hverri áttinni, hvernig þar stangar eitt annað, og er það raunar nokkurt vitni þess, að nærri hafi tekizt að hitta á hinn gullna meðalveg. En þó að fróðlegt sé að athuga, hvað andmælin gegn frv. eru ólík, þá er þó merkilegast, að flestöll mótmælin, mótsetningarnar, koma frá einum manni, sem sé hv. 2. þm. Reykv. Það má segja, að í ræðu sinni hafi hann í rauninni alveg kveðið niður jafnharðan þær fullyrðingar, sem hann áður hafði í frammi. Aðalmótbáran hjá hv. 2. þm. Reykv. var nú sú, að það væri engin ástæða til þess að vinna gegn verðbólgunni, gegn hinu háa kaupgjaldi, sem nú er hér í landinu, vegna þess að allt væri í bezta lagi með það að láta allt haldast í sama farinu og verið hefur. Illa kom þetta nú heim við ásakanir sama þm. undanfarna daga og vikur, þegar hann hefur verið að tala um það, að stjórnin væri allt of sein á sér með frv. sitt gegn dýrtíðinni, vegna þess að dýrtíðin væri allt af að stíga, og öðru hverju kom nú þetta fram í ræðu hv. þm. En svo kom það, að það væri svo hátt afurðaverðið, að ef við vildum nota okkur það, þá þyrfti ekkert að gera. Þm. telur engin vandræði að því að selja afurðirnar fyrir ábyrgðarverð. En hvernig stendur þá á því, að þm. sjálfur hefur með flutningi frv. síns sýnt, að honum var ljóst, að bátaútvegurinn mundi ekki fara af stað, nema ábyrgðarverð væri veitt? Og hvernig stendur á því, að hver einasti þm. veit, að ef dýrtíðin verður ekki lækkuð miklu meir en menn treysta sér til á þessu stigi, þá er stöðvun óhjákvæmileg? Ástæðan fyrir þessu er sú, að tilkostnaðurinn er svo gífurlegur, að jafnvel þótt verðlag hafi hækkað að mun frá því, sem var fyrri hluta árs - sumar fisktegundir, a.m.k. í bili -, þá fer því fjarri, að það nái hinu íslenzka ábyrgðarverði. Hv. þm. fór nú mörgum orðum um slæmleika þann og beinan illvilja, sem stjórnin hefði í afurðasölu landsmanna og stafaði fyrst og fremst af því, að stjórnin vildi koma hér á kreppu, hruni. Eitthvað var boðskapurinn á þessa leið. Eins og hæstv. menntmrh. gat um, hefur verið mjög rækilega gengið á hv. 2. þm. Reykv., m.a. á. fundi í utanrmn., þar sem hann var spurður, hvaða úrræði hann gæti bent á í afurðasölumálunum önnur en þau, sem ríkisstj. hefur borið fram. En hv. 2. þm. Reykv. skaut sér undan á miður karlmannlegan hátt að segja nokkuð um það. há var ekki á honum sama málæðið og í dag. Hann tók sér þá þagnarstund, eins og menn muna frá útvarpsumræðunum á dögunum. Þá hafði þm. færi á því að gefa okkur sínar leiðbeiningar, en hann lét það algerlega undir höfuð leggjast. Sannleikurinn er og sá og staðreynd, að aldrei hefur verið unnið með meiri ötulleik og tetri árangri að sölu íslenzkra afurða en á þessu ári. Og það er slæmt, að þegar kommúnistar eru að halda því fram, að núv. ríkisstj. og þá sérstaklega ég sé beinlínis andvígur því, að landsmenn fái hátt verð fyrir afurðir sínar, þá skuli einmitt hafa verið gerður sá hagkvæmasti samningur, sem enn hefur verið gerður - sá samningur, sem gerður var við Hollendinga - án þess að nokkrir af þeim góðu kommúnistum komu þar nálægt. Reynslan hefur sannað, að þeir samningar, sem kommúnistar áttu fulltrúa í, voru um flest miklu lakari en þeir, sem tekizt hefur að ná án þeirra atbeina nú. Enn hefur okkur nú tekizt að stofna til samninga um sölu á mjög miklu fiskmagni, allt að 70 þús. tonnum, til hernámssvæða Bandaríkjanna og Breta í Þýzkalandi, og það er víst, að ef þeir samningar verða í framkvæmd eins og meginefnið segir til um, svo sem við verðum að vona, þá geta þeir haft úrslitaþýðingu fyrir afkomumöguleika allra sjómanna og útgerðarmanna á Íslandi og þar með landsfólksins alls. Það eru því sannast sagna fullkomin öfugmæli, þegar núv. ríkisstj. er sökuð um slappleika í þessum efnum. Hún hefur gert allt, sem í hennar valdi hefur staðið, til þess að ná hagkvæmum samningum og hefur tekizt þá bezt, þegar kommúnistar voru víðs fjarri. Nú er ég ekki að segja þetta þeim fulltrúum kommúnista til lasts, sem í þessari nefnd voru, vegna þess að þeirra ráð voru þar auðvitað ekki sérstaklega mikil. Því fer fjarri, að þeir hafi nokkurt stórveldi í vasanum, eins og þeir stundum digurbarkalega vilja vera láta. Það kynni frekar að vera, að þeir væru í vasanum á einhverjum, en það skiptir ekki máli í þessu sambandi. En öruggt er, að í afurðasölumálunum hefur þessi flokkur ekkert til að státa sig af og að framkvæmdir núv. stjórnar eru í beinu framhaldi af farsælu starfi fyrrv. stjórnar Ólafs Thors og annarra þeirra, sem með mál Íslands höfðu farið á undan honum. Starf núv. stjórnar þolir samanburð við allt, sem áður hefur verið gert, og gagnrýnin hlýtur að falla gersamlega máttlaus til jarðar, enda væri það nú sannast sagna meira en lítil illmennska, ef nokkur Íslendingur vildi vísvitandi verða til þess, að afurðir landsins seldust lægra verði en vera þyrfti. Og jafnvel þótt ég efist ekki um, að hv. 2. þm. Reykv. vilji a. m. k. láta fylgjendur sína halda, að ég sé slíkt illmenni, þá væri okkur og þó sérstaklega mér, sem þeir telja vera einhvern víkadreng heildsalanna, mjög blinduð sýn, ef ég vildi nú ekki láta þessa góðu húsbændur mína græða sem allra mest á því að fá sem allra mestan gjaldeyri til þess að flytja inn varning til landsins, en í málgagni sínu bera kommúnistar fram þá furðulegu staðhæfingu, að ég sé þjónn heildsalanna og heildsalarnir muni græða þeim mun meira sem afurðaverðið sé minna og þeir fái þar af leiðandi minni innflutning. Það er von, að menn trúi þessu vart, en þetta hefur staðið dag eftir dag, viku eftir viku og mánuð eftir mánuð með nokkru millibili í því mjög einkennilega blaði, Þjóðviljanum, og er langt frá því, að það sé einkennilegt, að það birtist þar, því að flest er þar á sömu bókina lært. Hv. þm. talaði mjög um þá sælutíma, sem hér hefðu ríkt í tíð fyrrv. ríkisstj., og minntist þess, að öðruvísi mundi nú vera hér umhorfs, ef Ólafur Thors væri við völd. Víst skal ég á það fallast, að engum manni trúi ég betur til þess að fara með æðstu völd á Íslandi, og það var ekki ég eða mínir flokksbræður, sem studdu að því, að fyrrv. ríkisstj. fór frá völdum. Það var einmitt hv. 2. þm. Reykv. og flokkur hans, sem þar áttu frumkvæðið og veltu burt allri þeirri dýrð, sem hv. 2. þm. Reykv. var nú að útmála í dag, og má hann því með sanni segja, ef hann talar af jafnmikilli einlægni og orð benda til: Hið góða, sem ég vil gera, geri ég ekki. Hið illa, sem ég vil ekki gera, það geri ég. – Það er áreiðanlegt og skal sérstaklega fram tekið, að um skeið valt á hv. 2. þm. Reykv., að fyrrv. ríkisstj. var ekki endurreist, svo að á honum situr allra manna sízt að vera með þau krókódílstár, sem hann lét svo fagurlega renna úr hvörmum sínum hér í dag. Hitt er mönnum auðvitað orðið ljóst, hvert erindi hv. Kommúnistafl. átti í ríkisst. á sínum tíma, þótt hann, sem betur fór, kæmi ekki fram áformum sínum. Kommúnistafl. réð því ekki, hvernig eyðslan varð, og fyrir bragðið er svo komið, eins og hv. 2. þm. Reykv. réttilega sagði, að Íslendingar hafa nú betra færi á því en nokkru sinni fyrr að láta sér líða vel í landi sínu, vegna þess að þessum miklu fjármunum var yfirleitt varið til skynsamlegra framkvæmt, sem geta orðið undirstaða að hollu atvinnulífi landsbúa, og það má segja, að það var nokkur gifta fyrir þá ólánsmenn, sem í Kommúnistafl. eru, að þeir skyldu þó bera gæfu til þess, að taka þátt í þessum framkvæmdum, enda mun það vera það eina, sem þeir nú hafa sér til trausts, þó að aðrir hefðu þar forustuna, og þykir það mikið kraftaverk hversu lengi tókst að halda þeim sæmilega skikkanlegum. En aðalerindið var ekki þetta - þeir höfðu ekkert á móti að vera með í þessari eyðslu - heldur það, sem sannaðist mjög berlega, þegar þeir hlupu úr ríkisstj., að koma á fjandskap milli Bandaríkjanna og Rússlands. Og að slíkt hafi ekki verið tilviljun, heldur þáttur í fyrir fram yfirvegaðri áætlun. kemur fram í því, að þessu starfi sínu hafa þessir þm. engan veginn hætt með því að hverfa úr ríkisstj., heldur halda þeir því dyggilega áfram, ekki aðeins varðandi þetta tiltekna mál, sem reyndist þeim banabiti í stjórnarsamvinnunni, heldur einnig hafa þeir teitið önnur mál eftir skipunum annars staðar að til þess að reyna að nota sem fjandskaparefni milli Íslendinga og þessarar voldugu vinaþjóðar okkar. Það var að sjálfsögðu ómögulegt fyrir nokkurn góðan Íslending, sem vildi frelsi og sjálfsfæði íslenzku þjóðarinnar, að taka þátt í því leppshlutverki, sem þessir menn ætluðu okkur að vinna í þágu tiltekins stórveldis, og úr því að þeir höfðu sett sér það aðalmarkmið að koma okkur í svo óvirðulega aðstöðu, þá hlaut sú samvinna, sem af þeirra hálfu var í þessu skyni gerð, að fara út um þúfur. Annað var það, sem mjög glögglega kom fram í allri stjórnarstefnu kommúnista, og það var það, að þeir fengust aldrei til þess að vera með í nokkrum raunhæfum aðgerðum gegn vaxandi verðbólgu og dýrtíð. Það var að vísu mjög oft um það talað, um það leyti sem fyrrv. stjórn tók við völdum, að það ætti að sitja við sama grunnkaup sem þá var hér í Reykjavík hjá Dagsbrúnarmönnum - að grunnkaup ætti ekki að hækka frá því, sem þá var. Þessir hv. þm. virtust þá hafa ei því skilning, að síhækkandi kaupgjald væri hætta, ekki aðeins fyrir þjóðfélagið allt, heldur líka og ekki síður fyrir verkalýðinn í landinu. Þannig töluðu þeir þá með svipuðum hætti og t.d. hv. 2. þm. S.-M. hefur oft talað á fundum útgerðarmanna, þó að tunga hans muni áreiðanlega mæla nokkuð öðrum orðum hér síðar í kvöld eða nótt, en þá sannar það einungis, að gott er að hafa tungur tvær og tala sitt með hvorri. En hv. 2. þm. Reykv. var að minna á þann vinnufrið, sem ríkt hefði í tíð fyrrv. stjórnar, og það er alveg rétt, að að verulegu leyti var þá um hríð vinnufriður, enda höfðu flokksbræður hans og hann, ekki manna sízt, eindregið lofað því, að slíkur vinnufriður skyldi komast á. En hann gleymir bara því, að þegar til framkvæmdanna kom, þá var þetta gersamlega svikið, þá beittu þessir flokksmenn sér beinlínis fyrir kauphækkunum - almennum grunnkaupshækkunum, og einmitt hjá Dagsbrún, - kauphækkunum, sem voru þó enn stórvægilegri en sú kauphækkun, sem hv. þm. miklaðist af, að kommúnistar hefðu komið fram í tíð núverandi stjórnar. Vinnufriðurinn var nú ekki með meiri heilindum en þetta: Það var svikið allt, sem lofað hafði verið í þeim efnum. Ég veit, að nú hrósar hv. 2. þm. Reykv. sér af þessu og segist hafa unnið gott verk fyrir verkalýðinn með því að koma þessum kauphækkunum á og þar með vaxandi verðbólgu og örðugleikum fyrir atvinnulífið og mikilli og varanlegri stöðvun á íslenzkum atvinnuvegum, ef ekki skyldi lánast að ná því marki, sem til er ætlazt með þessu frv., að láta nú loksins þessum skollaleik lokið og stöðva verðbólguna til að byrja með og smám saman reyna svo að hverfa í rétta átt. Það er rétt, að hv. 2. þm. Reykv. og hans flokksbræður hafa getað áunnið verkamönnum nokkurn stundarhag með því að leiða yfir þá varanlega hættu, sem þessir menn eru manna fúsastir til að játa, þegar þannig liggur á þeim, en segja þó bara sem svo: Það er ekki okkar að hugsa um núverandi þjóðskipulag, farið hefur fé betra. - Ljóstra þeir þar með upp þeim tilgangi, sem þeir hafa með þessari starfsemi sinni, sem sé því, að sprengja eða eyðileggja fjárhagskerfi íslenzku þjóðarinnar til þess að leiða yfir hana þá harðstjórn og hörmungar, sem mundu verða fylgjandi þeirra eigin kerfi, sem vonandi - og með vissu verður aldrei reynt í íslenzkum jarðvegi. Hv. 2. þm. Reykv., sem manna mest ber ábyrgð á því, að fyrrv. stjórn sagði af sér og að eitra það samstarf þannig, að það gat ekki lengur blessazt - eitra það með því að halda tryggð við sínar gömlu kommúnistahugsjónir, í stað þess að taka upp hollan íslenzkan hugsunarhátt og vinna að málefnum landsins sem góðum íslenzkum alþm. sæmdi - þessi maður ætti nú ekki öllu lengur að vera með hræsnisblástur yfir þeim fornu dyggðum hér í sölum Alþ. Hv. alþm. er allt of kunnur þáttur hans allur í því máli, til þess að það afli honum mikillar samúðar, hvorki hér innan veggja né hjá þjóðinni í heild. Þá segir hv. þm., að núverandi stjórn hafi unnið að því að koma á atvinnuleysi, stöðva byggingar og annað slíkt, og sagði, að það hefði verið ætlunin hjá ríkisstj. að færa mjög alvarlegt atvinnuleysi yfir landslýðinn til þess að geta kúgað hann þeim mun betur. Nú skulum við láta það alveg vera, hvort það mundi vera vænlegt fyrir ríkisstj. og líklegt til þess, að hún héldi fylgi og yrði langlíf, að hún leiddi hinar mestu hörmungar yfir borgara landsins, það mundi þá vissulega vera sú fyrsta ríkisstj., sem gerði þetta beinlínis af ásettu ráði til þess að tryggja sig í sessi. Nei, sú sögn er nú allt of ótrúleg og af sama toga spunnin eins og skáldsagan um það, að við viljum ekki selja afurðir landsmanna með skaplegu verði. Það, sem núverandi ríkisstj. hefur gert og af sumum er með nokkrum skorti á nægum skilningi útlagt þannig, að mikil höft hafi verið lögð á borgarana, það er ekkert annað en það, að ráðstafanir hafa verið til þess gerðar að nýta betur en áður það fjármagn, efni og vinnuafl, sem Íslendingar hafa yfir að ráða. Meðan fjármagnið var nóg og við gátum leyft okkur ýmislegt, sem við getum ekki leyft okkur nú, þegar fjármunirnir eru horfnir, þá gat verið skiljanlegt, að það væri látið undir höfuð leggjast að gera þessar ráðstafanir og koma framkvæmdum í samfellda heild og stuðla að því, að sem fyrst yrði lokið við það, sem í var ráðizt, og önnur nýrri verkefni látin biða, þangað til tekizt hefði að ljúka hinum. Margir mundu nú segja, að ýmislegt hefði betur farið, ef þessi stefna hefði fyrr verið upp tekin. Hitt er alveg ljóst, að óhjákvæmilegt var, og beinlínis nauðsynlegt, til þess að hér héldist atvinna og til þess að hér gætu áfram orðið stöðugar framkvæmdir í landinu, að nokkru betri skipan yrði á þessu upp tekin en áður var, og raðað yrði niður þeim verkum, sem gera átti, og eins og ég sagði, þau verk látin sitja fyrir, sem næstum því voru fullkomin, en heildarkostnaður ekki aukinn með því að verið væri að gera meira en efni og allar aðstæður leyfðu. Annars verð ég að segja það, að þetta tal hv. 2. þm. Reykv. og beiskja hans í garð fjárhagsráðs ríkisstj., eins og hann kallar það, minnir óneitanlega mjög á ummæli refsins, sem ekki náði í vínberin og lýsti þá yfir, að þau væru súr. Það er öllum vitanlegt, að þessi hv. þm. sótti mjög eftir því að verða skipaður í fjárhagsráð ríkisstj. einmitt af þeim vondu hrunstefnumönnum, sem hann er alltaf að lýsa. Hann hefur ekki fyrirgefið okkur, að við töldum hann ekki mundu verða nógu einlægan starfsmann að þeim þjóðnytjaverkum, sem fjárhagsráði eru falin. Við héldum, að hann yrði ekki umboðsmaður íslenzkrar alþýðu eða íslenzkra hagsmuna, heldur hins alþjóðlega kommúnisma, og væri þess vegna betra að hafa hann í hvarfi frá þeirri starfsemi. En sá maður, sem svo mjög hefur verið á torginu í framboði til þessa starfs, ætti ekki að óskapast svo óskaplega yfir þeim illu verkum, sem þar hafi verið lagt fyrir að fylgja, því að hvernig vill hann þá skýra það, að hann vildi svo ólmur komast í þann svívirðilega hóp? En hér er það gremjan og vonbrigðin, sem hlaupa með þennan annars nokkuð greinda mann í gönur.

Er hæstv. ráðh. sama, hvers konar lygar hann fer með úr ráðherrastól?

Meir að segja komu fram í Þjóðviljanum mjög átakanleg kvein yfir því, að þessi biti skyldi detta úr hinum kommúnistíska aski. Hv. 2. þm. Reykv. er einn af þeim fáu þm., sem hefur verið staðinn að því að fara með vísvitandi ósannindi um fund, sem hann tók þátt í, og þannig verið stimplaður sem opinber ósannindamaður og lygari. (EOI gripur fram í.) Ég held það ætti við í þessu tilfelli, sem kom fram í till. hv. þm. S-Þ., að gott væri að hafa kvikmyndavél til þess að hv. þm. (EOl) gæti séð, hvernig vissar persónur líta út, þegar þær sleppa sér hér í þingsalnum. Menn geta sannarlega sleppt sér af fleiru en öldrykkju og brennivíni. Sumir menn verða sannleikanum sárreiðastir, og það sannast um þennan hv. þm., ósannindamann og lygara. Ég held ég hafi ekki orðið var við neinn mann, sem ákafar hefur sótt eftir að komast í þjónustu ríkisstj. heldur en þessi hv. þm., og ég gæti nefnt ásókn frá fleiri kommúnistum. Þessi hv. þm. talaði t. d. mjög utan að því á þeim tíma, að hann vildi fara sem umboðsmaður minn á þing sameinuðu þjóðanna, og lýsti yfir, að það yrði auðvitað minn vilji, sem réði  Það er rétt, sem kom fram af hálfu starfsbræðra minna í ríkisstj., að frv. er ávöxtur samningaumleitana þriggja flokka og þess vegna hefur enginn einn þeirra fengið þar öllum sínum óskum framgengt, og við hefðum sjálfsagt allir, hver um sig, borið frv. fram með nokkuð öðrum hætti, ef við hefðum einir mátt mælast við úr hverjum flokki. En þrátt fyrir það dylst mér ekki, að ef þetta frv. nær samþykki, sem ég vona, og ef það hlýtur þann skilning þjóðarinnar, sem ég vona. að þá muni þetta frv. verða talið marka vatnaskil í viðureigninni við dýrtíðardrauginn og ásókn hans hafi þá verið stöðvuð með þessu frv. og grundvöllur lagður að því, að dýrtíðin geti verið héðan af til áframhaldandi uppbyggingar atvinnulífsins sem heilbrigður efniviður góðs fjármálalífs. Það eru nú ýmsar og mismunandi till., sem fram hafa komið í þessu máli. Sumir segja, að rétta ráðið sé að lækka dýrtíðina sjálfa sem allra mest og fara inn á svo kallaða verðhjöðnunarleið - lækka vísitöluna með lagaboði ennþá meira en hér er gert til þess að knýja þannig vinnulaun og allan innlendan tilkostnað niður. Það er rétt, að það er aðalleiðin, sem farin er í þessu frv., og ég held nú, að við athugun muni allir góðviljaðir menn hafa sannfærzt um, að mjög margir og miklir annmarkar voru á því, að fara stærri skref í þessu í einu en gert er með þessu frv. Aðalatriðið er þó í frv. ekki sjálf lækkunin, sem með því er gerð, þó að hún sé nokkur og auðvitað tilfinnanleg fyrir þá, sem fyrir henni verða, sem er nær allur landslýður og raunar allur landslýður á einn eða annan veg, þegar ákvæði frv. eru athuguð í heild, heldur er það, sem mestu máli skiptir, að vísitalan er fest. Sá óheilla skrúfugangur, sem myndazt hefur um það, að sprengja þjóðfélagið og fjármálakerfi þess, hann er nú stöðvaður. Hæstv. menntmrh. gat þess í ræðu sinni áðan, að fleiri þjóðir mundu hafa tekið upp vísitölufyrirkomulag eins og við. Ég veit ekki til, að nokkur þjóð hafi lagt út í annað eins vísitöluævintýri eins og við Íslendingar. Mönnum er kunnugt um það, að kommúnistar í Frakklandi hafa komið með till. um að taka upp fyrirkomulag eins og það, sem hér gildir, en stjórnarvöldin þar í landi hafa ekki treyst sér til þess þrátt fyrir ákafa ósk kommúnista í þá átt. Sá ósigur, sem þeir hafa beðið í Frakklandi, stafar m.a. af því, að franska þjóðin og stjórnarvöld hennar hafa ekki viljað taka upp það sama fyrirkomulag, sem nú er að ríða íslenzku fjármálalífi að fullu. Ég hef einnig fregnað, að kommúnistar í Noregi hafi einnig viljað taka upp þetta vísitölufyrirkomulag, en Norðmenn höfðu kynnt sér áhrif þess og afleiðingar hér og þeir skildu, að það var ekki til neinna heilla. Norskir kommúnistar hafa, eftir að hafa borið fram þessa till., goldið gífurlegt afhroð á fylgi, eins og mönnum er kunnugt. Það er því vissulega engin tilviljun, að engin þjóð hefur tekið þetta fyrirkomulag upp, og skýringin er sú, að þegar til lengdar lætur, hefur það svo skaðvænlegar verkanir, að engin þjóð, sem fengið hefur reynslu í atvinnu- og fjármálum, hefur treyst sér til að leggja út á þessa braut. Annað ráð, sem nú er talið um til að koma fjármálum þjóðarinnar á öruggari grundvöll, er það að lækka gengi krónunnar, og það virðist óvefengjanleg nauðsyn, ef leysa á vandann á skömmum tíma og allt í einu, og ekki verður lokað augunum fyrir því, að erfitt mun að finna ráð að gagni, án þess að gengislækkun komi til. Hins vegar þyrfti sú lækkun að vera svo mikil. að engin líkindi eru til, að almenningur sætti sig við það, enda er almenn andúð á gengislækkun. Ég hygg, að það muni sannast og reynast, að ef ekki tekst að fara þá leið, sem með þessu frv. er farin, þ.e.a.s. að stöðva verðbólguna, og ef þessi tilraun fer út um þúfur, þá er ýtt undir það, að gengislækkun eigi sér stað. Hér er ómögulegt að skilja, hvernig menn vilja leysa þetta mikla vandamál, ef þeir vilja ekki fara þá leið, sem reynt er með þessu frv. - Hv. 2. þm. Reykv. var með miklu offorsi að boða fjandskap gegn frv. og hælast um, að ekki væri víst, hvernig framkvæmdin á því reyndist. Ég veit, að hv. 2. þm. Reykv. er svo greindur maður, að hann ætti að sjá, að hann með vissum fjandskap sínum er vísvitandi að stuðla að því, að gengislækkun verði ofan á. þau úrræði, sem hann og flokksmenn hans hafa bent á, eru engin úrræði. Frv. þeirra miðar ekki að því að verðfesta vörur né vinna bug á verðbólgunni, heldur að því að hækka allt í vaxandi mæli. Eins og hv. 2. þm. Reykv. gaf í skyn, þá er frv. þeirra flutt í hefndarskyni og hefur ekki við neitt að styðjast. Þar er m.a. talað um að hækka viðgerðarkostnað og fleira þessu líkt. Það má segja, að eina raunverulega till., sem fram kemur í frv., sé sú að stofna landsverzlun. Nú er öllum ljóst, og einnig hv. 2. þm. Reykv., að það eru sízt líkur til, að landsverzlun yrði ódýrari í rekstri en einkaverzlun. Það er vitað mál, að frjáls verzlun og frjáls samkeppni er eina ráðið, sem leitt gelur til skaplegs vöruverðs, og ódýrasti verzlunarreksturinn fyrir þjóðina í heild. Það eru litlar líkur til þess, að þótt landsverzlun yrði komið á og kaupmönnum sýndur fullur fjandskapur og þeir sviptir atvinnu sinni, að það drægi nokkuð úr verzlunarkostnaðinum, heldur yrði það til þess að auka hann. Tilgangurinn með þessari landsverzlunartill. er því ekki að spara, heldur er hann sá að koma upp nýju áróðurstæki til þess eins að grafa undan því frjálsa þjóðskipulagi, sem hér ríkir. Ef tilgangurinn er sá að taka af verzlunargróðanum, þá hlýtur það að vera tilætlunin að leggja meira á vöruna, en með því að gera það, hlýtur það að koma niður á almenningi, sem þá tekur á sig hærra verð. Till um landsverzlun er því leið ekki ólík því, að lagður væri á hár veltu- og söluskattur. Nú er útlitið þannig, að horfur eru á, að ekki verði fluttar inn í landið nema brýnustu nauðsynjar. Það er því auðsætt, að þegar verzlunin er slík, þá verður enginn gróði tekinn of verzluninni nema með auknu vöruverði. Það, sem því felst í frv., er það, að verið er að leggja nýja skatta á þjóðina í formi hækkaðs vöruverðs. Þegar því allt orðaskvaldrið er síað frá bunu þeirri, sem staðið hefur úr hv. 2. þm. Reykv. í dag, er það eftir, að hann vill láta hækka vöruverð almennt í landinu til þess að standa undir útveginum. Hv. 2. þm. Reykv. létu því illa í munni öll þau gífuryrði, sem hann hefur haft í frammi í garð ríkisstj. út af frv. því, sem hér liggur fyrir. Hann vill láta hækka vöruverðið til þess að standa undir kostnaði, og er það í sjálfu sér ekki undarlegt. þó að hækkun á einhverju felist í frv., því að hv. flm. hlýtur að vera ljóst, að ekki er hægt að gera neinar raunhæfar till. til bóta, án þess að þjóðin leggi eitthvað á sig, en þeim hefur tekizt að finna eitthvert óheppilegasta formið. Hv. 2. þm. Reykv. er nú viss með að segja, að það séu bara heildsalarnir, sem eigi að bera þá hækkun, sem af frv. þeirra kann að leiða, en öllum er ljóst, að það hlýtur að leiða til hækkaðs vöruverðs. Einhver sagði í fyrra, um það leyti sem verið var að mynda nýja stjórn, að allháar öldur óróleika hafi risið í sálum kommúnista við þá tilhugsun að fara burt úr ríkisstj. Þá sagði og einhver, að þeir mundu fúsir ganga inn á hvaða skatta sem er til þess að verðu áfram í stjórn. Ég hygg, að það gangi sem rauður þráður í gegnum stefnu kommúnista að þykjast berjast fyrir lækkun dýrtíðarinnar, þó að hins vegar engir hafi í þeim efnum verið tillöguverri en þeir, en það kemur af því, að þeir álita annað þjóðfélagsskipulag betra en það, sem gildir hér hjá okkur, vilja einræði í stað lýðræðis og vilja því grafa undan því leynt og ljóst með því að taka á sig annarleg litbrigði og allra kvikinda líki. Þeir berjast fyrir sívaxandi verðbólgu og því gegn allri lækkun á henni. Þess vegna berjast þeir einnig hatrammlega gegn þessu frv., sem horfir til mikilla bóta í fjárhagslífi þjóðarinnar.



Herra forseti. Það hefur nú verið rætt mikið um þetta mál, enda þótt hæstv. forsrh. hafi óskað eftir því að umr. yrðu stuttar. Þrátt fyrir það hafa einstaka ráðh. lagt lykkju á leið sína og farið að ræða um hluti, sem eru alls óskyldir því máli, sem hér er til umr. Næstur á undan mér talaði hér hæstv. utanrrh. Ég sé, að hann er ekki inni í fundarsalnum, en ég vildi eindregið mælast til þess, að hann væri hér viðstaddur, svo að ég fengi að sjá framan í hann, - eða er hann kannske farinn í felur? (Forseti BG): Ef hv. þm. beinir þessum tilmælum til mín, þá vil ég taka það fram, að það er ekki á mínu valdi, að ráðherrar séu í fundarsalnum. - EOl: Hæstv. utanrrh. er kannske kominn til Ameríku.) Jæja, hvað um það, ef hæstv. ráðh. getur ekki verið hér inni, nema meðan hann hreytir út úr sér svívirðingum, en þolir svo ekki að heyra ummæli sín hrakin með sannleikanum, þá mun ég snúast við því á viðeigandi hátt. Ég verð að segja það, að mér þótti að sumu leyti vænt um, að hæstv. utanrrh. gaf mér tækifæri til að ræða við hann nánar um markaðsmálin og afskipti mín af þeim. - Ráðh. valdi þann kostinn að ráðast að mér í útvarpsumr., þar sem ég átti þess ekki kost að svara fyrir mig. Þar heldur hann því fram, að ég hafi brotið trúnaðartraust, sem mér hafi verið sýnt, og einnig heldur hann því fram þar, að ég sem einn úr samninganefndinni í Englandi hafi gert ákveðnar tillögur um, hvernig samningunum við England um sölu á fiski skyldi hagað. Ég skrifaði þetta niður eftir ráðherranum, svo að þar er ekki um að villast, en það er nú líklega svo komið með þennan hæstv. ráðh., að hann er búinn að skrökva svo oft að sjálfum sér, að hann veit ekki lengur, hvað rétt er. Þessi hæstv. ráðh. veit vel, að hvorki ég né nokkur annar úr ensku samninganefndinni gerðum nokkrar till. um það, hvernig samningunum við England skyldi hagað. Hann segir þetta því gegn betri vitund, hann hefur visvítandi sagt þetta ósatt um mig, því að það vill svo vel til, að ég hef í höndunum plögg, sem sanna mitt mál, og munu allir kannast við, að þar sé rétt skýrt frá, því að það liggur fyrir staðfest í fundargerðabók utanrmn. Hæstv. utanrrh. verður því nú að standa frammi fyrir þjóð sem opinber ósannindamaður. - Í fundargerðabók utanrmn. frá 10. apríl 1947 segir á þessa leið eftir Einari Olgeirssyni, með leyfi hæstv. forseta: „Hann kveðst álita rangt að binda samningana við Englendinga á grundvelli þeirra tilboða, sem nú lægju fyrir. Rétt væri að biða, þangað til ákveðnari svör bærust frá n. í Moskvu. Ef ríkisstj. hins vegar vildi nú ganga að brezku tilboðunum, kvaðst hann kunna betur við, þegar n. okkar yrði símað, að sérskoðun hans væri þar tekin fram. Bjarni Benediktsson ... taldi óviðkunnanlegt að láta sérskoðun koma fram í skeyti til n. Hann gat þess að allir nm. væru sammála um, að það þýddi ekki að vera að semja lengur við Englendinga, ef ekki væri gengið að núverandi tilboði þeirra. Jafnframt gat hann þess, að nm. hefðu þó ekki gert neinar tillögur um tilboðin, enda væri það okkar hér heima að segja til um þau.“ Þannig er þetta þá bókað eftir Bjarna Benediktssyni sjálfum, en samt hefur hann þau ummæli, að ég hafi gert ákveðnar tillögur um, hvernig gengið skyldi frá samningunum. Sannleikurinn er sá, að nm. í Englandi var aldrei gefinn kostur á að segja sitt álit. Í lok þessarar fundargerðar segir enn fremur: „Niðurstaða fundarins varð sú, að leggja mætti þann skilning í þriðja tilboðið, að 5% bættust við lýsismagnið, þannig að það færi ekki fram úr 42% í heild. Vildi ríkisstj. helzt ganga að því tilboði, en annars skyldi gengið að fyrsta tilboðinu, með þeim skilningi, að hámark fiskimagnsins væri 12000 tonn og lýsis 18000 tonn, en þó ekki yfir 40% af heildarframleiðslu ársins 1947. Skyldi samninganefndinni falið að semja á þessum grundvelli.“ Þetta er hið sanna í málinu, að þrátt fyrir það að þetta er bókfest, ekki eftir mér eða Einari Olgeirssyni, heldur eftir Bjarna Benediktssyni sjálfum, þá leyfir þessi hæstv. ráðh. sér að prenta hið gagnstæða í Morgunblaðinu hvað eftir annað og halda því fram í útvarpinu. - Það er þess vegna mjög skiljanlegt, að maður, sem hagar orðum sínum eins og hann hefur gert, kjósi að hylja andlit sitt. Ef sómatilfinning hans væri eins og hún ætti að vera, ætti hann að hypja sig til baka úr embætti utanrrh. - eða hvernig finnst mönnum nú eftir allt þetta, þegar þessi maður hrópar að öðrum, að þeir séu lygarar? En ráðh. gerði meira en þetta. Hann rak mig úr n. og sagðist hafa ástæðu til þess, vegnu þess að ég hafi brotið trúnað, hann hefur þó aldrei getað sannað það, en haldið því fram, að ég hafi ekki verið við störf mín í n. og vanrækt þau. Þetta kemur mér undarlega fyrir sjónir, því að aldrei hefur nokkur maður í n. fundið að störfum mínum þar, enda var samstarf þar mjög gott, og aldrei komu neinar aðfinnslur frá ríkisstj., en í einu reiðikasti, sem minnir mig mikið á ákveðið dýr í moldarflagi, skrifar hann mér bréf, þessi hæstv. utanrrh., og rekur mig án þess að gera nokkra grein fyrir því, hvers vegna hann gerði það. En það mun koma í ljós betur, þegar afurðasölusamningarnir koma í ljós, að það var vegna þess, að ég mátti ekki fylgjast með samningagerðinni. - Með þetta mál hefur verið farið alleinkennilega. Enginn vissi neitt og enginn veit neitt um afurðasölumálin, þjóðin fær ekkert að vita, og þegar það kemur fyrir í umræðum, er aðeins sagt undan og ofan af. - Hæstv. utanrrh. sagði, að nú hefði gengið vel með afurðasölumálin, eftir að kommúnistar fóru úr ríkisstj. Ég veit af kynningu minni við þennan ráðh., að hann hefur næsta lítið með afurðasöluna að gera. Hann kann ekki að gera greinarmun á þorski og ýsu og veit harla lítið um það, sem hefur gerzt. Hann segir líka, að enginn sósíalisti hafi komið nálægt hollenzka samningnum. Hann er búinn að gleyma því, að þá var hann ekki búinn að reka mig, en ég var á heilum næturfundi með hollenzku samninganefndinni. Og nú er ráðh. að gorta af þessum samningi, sem hann veit ekkert um. En það er í stíl við annað hjá honum. - Enn er það nokkuð fleira í sambandi við afurðasölumálin, sem sýnir kjánaskap hæstv. ráðh. Hann segir, að afurðasölumálin standi nú þannig, að við getum ekki fengið ábyrgðarverð fyrir fiskinn, þess vegna þurfi að setja fiskábyrgðarlög, og að það séum við sósíalistar, sem viljum gera slíkt. Hér kemur að því sama. Hæstv. ráðh. veit ekkert, til hvers lagasetningar eru. - Ég hef bent á, að það hagar þannig til í bátaútveginum, að einungis vegna þess, að fyrirframsala væri ekki fyrir hendi, þá er svo komið launagreiðslum, að ekki verður hjá því komizt að hafa fastákveðið verð á fiskinum vegna óvissu um fiskaflann, og sala getur ekki farið fram fyrr en vertíð er lokið. En nú vill svo til, að búið er að gera fyrirframsölu fyrir næsta ár. Ríkisstj. hefur ekki skýrt frá þessu, en ég veit þó, að ákveðið er að selja Hollendingum 3000 tonn fyrir ábyrgðarverð og sömuleiðis til Tékka, en það stendur á ríkisstj. að skrifa undir þá samninga. Til Frakklands hafa verið seld 1000 tonn fyrir ábyrgðarverð, og til Finnlands hefur verið selt nokkuð fyrir ábyrgðarverð. Þar sem ég nú hef nefnt Tékkóslóvakíu og Finnland, sem keyptu lítið af okkur í fyrra og í ár, en búast við að kaupa meira á næsta ári, þá bendir það til þess, að hægt sé að fá a.m.k. ábyrgðarverð fyrir fiskinn. Enski markaðurinn hefur hækkað. Svo er sagt að ríkisstj. hafi gert samninga um sölu á 70000 tonnum til Þýzkalands. En mönnum er ekki sagt, á hvaða verði það er, en ef svo er, þá er um verðhækkun að ræða. - Svo vitum við, að síldarmjöl og fiskimjöl hefur selzt fyrir hærra verð en nokkru sinni fyrr og verð á lýsi fer hækkandi. - Þegar nú þessar staðreyndir liggja fyrir, skil ég ekki, hvernig menn fara að halda því fram, að nokkur hætta sé að fiskábyrgðarverðinu. Hvernig stendur nú á því, að hæstv. ráðh. kýs að dylja þm., hvernig ástatt er í þessum efnum, en heldur að þeim því, sem er rangt? Ég skal nú ekki eyða miklu meira af ræðutíma mínum til að ræða við hæstv, dómsmrh., en hann gaf þó tilefni til að fara allmiklu nánar út í umr., að fara út í víðtækari umr. um málið. Hæstv. ráðh. kaus þann kostinn að ræða sem minnst um málið sjálft, en notaði mestan hluta ræðu sinnar til fullyrðinga um, að ég og hv. 2. þm. Reykv. væru á valdi erlendra ríkja. Hann sagði, að ekki væri hægt að starfa með sósíalistum, því að þeir væru fulltrúar erlends stórveldis. Þannig var öll ræða hæstv. ráðh. En er hann talaði svo mjög um fulltrúa erlendra stórvelda, þá kom þar í ræðu hans, að ráðh. minntist á samninginn um Keflavíkurflugvöllinn, og þá hellti hann úr skálum reiði sinnar yfir okkur sósíalista fyrir afstöðu okkar í því máli. En hvernig stendur á því, að hæstv. dómsmrh. hugsar svo mjög til Keflavíkur? Hvað slær hann svo mjög, að Keflavík kemur sí og æ í huga hans? Stafar það ekki af afskiptum hæstv. ráðh. sjálfs af þeim samningi? Er það ekki hann, sem ber hvað mesta ábyrgð á afgreiðslu þess máls? Og því fer alls fjarri, að ég eða hv. 2. þm. Reykv. höfum sótzt eftir að vera skipaðir í nokkrar n. hjá hæstv. ríkisstj., en sannarlega er sú ríkisstj. aum, sem er hrædd við að hafa einn mann á móti fjórum - einn úr stjórnarandstöðunni í sambandi við framkvæmd mála. Hæstv. ríkisstj. er hrædd við að heyra, hvað þm. hugsa! Lýðræði stjórnarinnar er ekki meira en þetta. Stjórnarliðið er skelkað, ef einn af fjórum í n. er úr stjórnarandstöðunni. Það er reynt að hafa þá góða, en ef það tekst ekki, þá eru fulltrúar stjórnarandstöðunnar reknir. Ráðherrar þeir, sem talað hafa hér um frv. þetta, virðast vera of góðir til að vera hér inni og hlýða á mál manna. Einn ráðh., hæstv. menntmrh., (EystJ), sem læzt ekki vera ókunnugur neinu, reyndi að sanna, að söluskatturinn í frv., sem aðrir ráðh. kalla veltuskatt, væri ekki sami skatturinn og hann barðist á móti, er fyrrv. ríkisstj. sat að völdum. Hæstv. ráðh. bölvaði fyrri skattinum, en vegsamar þennan. Ef hæstv. ráðh. væri hér viðstaddur, hefði ég gaman af að bera saman kaflana um söluskattinn og veltuskattinn og sanna honum, að söluskattskaflinn er nær orðréttur úr fyrri lögunum. Hér er jafnvel að finna sömu málleysurnar og í fyrra frv., en þær vilja nú oft slæðast inn í frv. hér á Alþ. Að vísu munar hæstv. menntmrh. ekki um að telja, að það. sem orðrétt stendur á tveim stöðum, sé ekki það sama. t.d. heiti þetta ekki veltuskattur, heldur söluskattur. Hæstv. ráðh. virðist nú hafa gleymt stóru orðunum, sem hann notaði um veltuskattinn. Sá skattur var þyngstur á þeim, sem lægsta höfðu álagningu. Þetta heldur ráðh., að hann geti breitt yfir með því, að breytt sé nafninu á skattinum. Veltuskatturinn kom hart niður á félögum neytenda, samvinnufélögunum, en nú er breytt til, þannig að söluskatturinn leggst yfir á bök fólksins og stórverzlunin sleppur. Ádeilur Framsfl. á veltuskattinn voru þær, að hann kæmi niður á viðskiptamönnum Sambandsins. Nú veltur söluskatturinn engu síður yfir á viðskiptamenn samvinnufélaganna, og er það lítil huggun eða málsbót, þótt nafni skattsins sé breytt úr veltuskatti í söluskatt. Þessi skattur lendir á öllum launþegum í landinu, en verzlunarstéttin greiðir ekki einn eyri í veltuskatt. Það kom ekkert nýtt fram hjá hæstv menntmrh., er hann lýsti fjárhag ríkissjóðs. Þar er allt á höfði - allt á bólakafi, sagði ráðh. - allt á bólakafi í feninu. Þetta og þessu líkt hafa hv. alþm. heyrt fyrr koma af munni hæstv. ráðh. Þessi söngur hefur verið endurtekinn af honum um hver áramót, síðan ég kom á þing. Um hver áramót hefur Eysteinn Jónsson lýst yfir því, að ríkissjóður væri kominn á hausinn, og er þetta því ekkert nýtt. Hæstv. menntmrh. veit alltaf, að ríkissjóður er á hausnum, allt er á hausnum nema menntmrh. sjálfur. Mér var sem fleiri þm. nokkur eftirvænting, að frv. þetta kæmi fram frá ríkisstj., en ógnarlítið var það, er það kom, eftir allt tal stjórnarliðsins um það. Eftir allt tal Eysteins Jónssonar og annarra ráðh. í ríkisstj. í 7 ár um dýrtíðarbölið, þá stæði víst ekki á þeim að laga þetta. En er farið er að reikna og teikna og breyta, þá fer nokkuð á aðra lund, svo sem þetta frv. sýnir. Það dylst engum manni, að frv. þetta mun aðeins leiða af sér aukna dýrtíð í landinu. Verðlag allt hækkar á nauðsynjum. Skyldi Eysteinn Jónsson verða svo grátt leikinn, að það verði hlutskipti hans að hækka dýrtíðina gífurlega með 40 millj. kr. tollum á nauðsynjavörum - og nú með þessu frv. að leggja 3.5% hækkun á þjónustu manna á milli? Ég hlakka til þess, er hann segir Sunnmýlingum frá þessu hlutskipti sínu í baráttunni við dýrtíðina. Þá verður hann nú ekkert lítill karl eftir allt þetta. Hæstv. forsrh. sagði í framsöguræðu sinni, að þungamiðja frv. væri kaflinn um að binda vísitöluna í 300 stigum. Sá kafli frv. hefur þau áhrif, að hans sögn, að laun manna lækka um 5%, en er 10% bein launalækkun. Þetta er þungamiðja frv. Ég held því fram, að ekki sé verið að lækka verðlagið eða bjarga útgerðinni með þessu tiltæki. Nei, tilgangurinn var að lækka laun þeirra manna, sem lægst eru launaðir allra, mannanna, sem strita í illviðrum og kuldum. Séu laun þeirra skorin niður, þá er allt gott og blessað. Þetta var tilgangur ríkisstj., og hæstv. forsrh. lýsir hátíðlega yfir, að þungamiðja frv. sé launalækkun þessi. Ég veit það, að eftir að hér er hafizt handa. verður sömu vitleysunni haldið áfram sem áður að fullyrða, að launalækkun sé hið eina ráð til að lækka dýrtíðina og tryggja rekstur útvegsins. Nú er rétt að athuga, hvernig frv. þetta kemur útgerðinni að gagni og ekki sízt þetta ákvæði um festingu vísitölunnar í 300 stigum. Rétt er að rifja upp, að aðalundirstaðan til að kveða dýrtíðina niður er að styðja og efla sjávarútveginn og halda uppi svo háu verði sjávarafurða sem unnt er vegna hinna stöðugu verðbreytinga á erlendum markaði. En hvað er nú að finna í þessu frv., sem er til hags útgerðinni? Lagt er til, sem í öðru frv., sem flutt er af okkur sósíalistum, að áframhald verði með fiskábyrgð. Hér er um að ræða sömu ákvæði og ríkisstj. hamaðist sem mest gegn og jós úr skálum reiði sinnar yfir þá menn, sem fylgdu Ákaverði á fiski, en svo var 65 aura verðið kallað í Morgunblaðinu. Nú kom þeim í koll þessi afstaða sín, því að þeir gátu ekki gengið fram hjá þessari ábyrgð. því hefur verið haldið fram, að til þess að lækka framleiðslukostnaðinn, þá þurfi að samræma amerískt og enskt verð, og er allt annað talið vera í pólitískum tengslum. Þessi samræming mundi nema 40–45 aurum. En þá sprakk ríkisstj. á því, að Ameríkuverðið var óglæsilegt. Og nú er ríkisstj. sammála um að ákveða verð fisksins. En inn í þennan kafla um fiskábyrgðina þarf nú að taka annað, en það eru kjötuppbæturnar á útflutt kjöt. Þar hefur fulltrúum kjötframleiðenda tekist að krækja sér í 7–8 millj. kr. úr ríkissjóði, en það er óskiljanlegt, hvernig á því stendur, að koma þurfti landbúnaðarvörunum inn í þennan kafla. Í þessu s:unbandi vil ég leyfa mér að minna á ákvæðin í 21. gr., þar sem útsöluverðið á kjöti er ákveðið af sérstakri nefnd, að sé sú gr. samþ., er verið að samþykkja að greiða margar millj. kr. til kjötframleiðenda. Það er hægt að fá kr. 4.50 fob., en ekki meir, það sýna skýrslur Landsbankans. Ef verðbætt er kjöt, þannig að bændur fái 10 kr. fyrir kg, er þegar búið að samþykkja að greiða þeim ákveðið verð fyrir afurðir þeirra. Útvegsmönnum er aftur á móti aðeins tryggt lágmarksverð, sem er ekki nokkur hætta fyrir ríkissjóð. Svona á að fara að. Það á að borga milljónir með útfluttu kjöti, en ekki einn eyri með útfluttum sjávarafurðum. Réttlæti væri að greiða tilsvarandi með útfluttum sjávarafurðum sem lagt er til að gert sé með landbúnaðarvörurnar. Þá gæti farið á annan veg. Ef 22. gr. frv. er athuguð nánar í framhaldi af þessu, sjá menn enn betur, hvert stefnir. Þar er tekið fram, að ríkisstj. sé heimilað að binda söluna á ýmsum sjávarafurðum, er ábyrgðarverð er ekki á, við sölu á öðrum vörum. M.ö.o., það er gefið, að ríkisstj. mun nota þetta ákvæði til að setja skilyrði um kaup á síldarmjöli, síldarlýsi, þorskalýsi, þannig að þetta sé bundið við sölu á frosnum fiski, saltfiski eða þeim fiskafurðum, sem minni eftirspurn er eftir. Með þessu er hærra verðið lækkað til að losna við þær sjávarafurðir, sem seljast með lægra verði eða undir ábyrgðarverði. Þetta þýðir fyrir sjávarútveginn, að skaðinn frá í ár verður endurtekinn. Áframhald gr. ber þetta skýrt með sér. Þar segir, að ef einhverjar vörur séu seldar á yfirverði, þá megi taka þann hagnað í ríkissjóð, þar til ríkissjóður hefur bætt greiðsluhalla sinn að fullu. Einnig er gert ráð fyrir, að taka megi greiðslur til að jafna halla á ábyrgðarlögunum frá í ár. Ef afurðirnar seljast allar yfir ábyrgðarverði, þá má taka af fiskverðinu til þess að borga upp þann halla, sem ríkið verður fyrir á þessu ári vegna fiskábyrgðarlaganna. Hæstv. ríkisstj. hefur reiknað með þessu. Sé það nú rétt, sem ég hef sagt, að útlitið sé þannig með sölu, að við náum ábyrgðarverði, þá þýðir þessi kafli að nafninu til ábyrgð á fiskverðinu, tekjur af sjávarafurðum og millj. kr. í greiðslur á útflutt kjöt. Þetta er rétt að útvegsmönnum. Þetta er talið fullgott handa þeim. Það sýnir sig, að hæstv. stj. hefur lært fram á síðasta dag. Áður hafði hún „skrúplur“ í sambandi við 65 aura verðið, nú telur hún það ekki duga og að meira þurfi til. Þar af stafa ákvæði G5. gr. frv. Þau eru hlægileg, því að þau eru þegar til og því óþörf. Þau heimila stjórninni að ákveða verð á beitu, en það getur stjórnin gert nú. Samkv. þessum ákvæðum gelur stjórnin líka sett reglur um takmörkun beitunotkunar. Ef meiri hl. útvegsmanna kemur saman og samþykkir þetta og stjórnin skrifar upp á, þá á það að gilda. En þetta er í l., samþ. á síðasta Alþingi. Það er ákveðin n., sem hefur leyfi til að setja reglur um beitunotkun og hámarksverð á beitu. Af hverju tekur stjórnin þetta upp? Til þess að samþykkja eitthvað.

Stjórnin veit þetta ekki.

Þá er upp talið. Nei, eitt er enn. Ríkisstj. skal heimilað að taka lán allt að 3 millj. kr. til aðstoðar síldarútvegsmönnum, sem töpuðu s.l. sumar. Ég er sannfærður um, að þessi upphæð er ónóg, ef leysa á töpin. Það er að vísu til bóta, ef losa má bátana undan sjóveðum með því að veita þeim aðstoðarlán, en á flestum þeirra hvílir miklu meira, og stjórnin virðist ekki vita það. Flestir bátarnir og frystihúsin hafa ekki getað staðið í skilum með greiðslur af stofnkostnaði og orðið að greiða okurháa dráttarvexti. Þessi vanskil orsaka það, að útgerðin getur ekki hafið rekstur sinn, og í frv. er engin lausn á þessu. Annað atriði, sem stjórnin vill gera mikið úr, er það, að lækkun vísitölunnar niður í 300 stig þýði sparnað fyrir útveginn. En hver er sá sparnaður? Fyrir bátaútveginn munar þetta engu, því að hann greiðir allt sitt í öðru formi, og mundi þetta ekki nema 1000 kr. á bát. Fyrir frystihúsin munar þetta meira, en mjög litlu, því að s. l. ár var meginframleiðslutímabilið miðað við vísitöluna 312–314, svo að hér væri aðeins að ræða um lækkun frá því niður í 300 stig. Hins vegar kom stjórnin á grunnkaupshækkun úr 2.65 í 2.80, svo að kaupgjald frystihúsanna er hærra en í fyrra. Svo hefur allur rekstrarkostnaður hækkað. Í frv. er gert ráð fyrir að hækka verðlagið með 31/2% veltugjaldi, og þótt nokkuð af vörum útvegsins sé undanþegið, er þó allmikið ekki undanþegið gjaldinu. Það er því ljóst, að hafi bátaútvegurinn átt við erfiðleika að stríða síðustu vertíð og flest frystihúsin tapað, þá verða erfiðleikarnir enn meiri á komandi ári. Ef stjórnin lærir ekki á þessu, endar það með því, að þessir aðilar hætta rekstri og bátarnir standa ónotaðir. Þá er að geta þess, að vextirnir, sem eru háir nú, verða hærri á næsta ári en þessu. Það á að hækka alla útlánsvexti. Þó að stjórnin dylji þetta. er það þegar svo gott sem samþykkt. Skuldirnar hrúgast upp, og upphæðirnar, sem greiða þarf vexti af, verða jafnframt meiri. Þó að það yrði tekið fram, að vextir af lánum út á veidda framleiðslu yrðu hinar sömu, þá hækka allir aðrir vextir, rekstrarlánin verða dýrari og erfiðara að standa undir vanskilaskuldunum, sem útvegsmenn hafa sökkt sér í. Hæstv. forsrh. gerði samanburð á frv. okkar sósíalista og frv. stjórnarinnar. Hann fór þó skammt út í þann samanburð, og það var honum ef til vill hollast. Í frv. okkar sósíalista er að finna raunhæfar till., sem tryggja útgerðina á komandi ári og bæta hag framleiðslunnar. Þar er t. d. lagt til, að vextirnir verði lækkaðir verulega. Það er staðreynd, að bankarnir, sem lánin veita, hafa grætt gífurlega mikið. Samkv. skýrslu Landsbankans fyrir árið 1946 hefur hann grætt 14.2 millj. kr. Það eru því aðstæður til að lækka vextina, en það vantar viljann. Á sama tíma og frystihúsin borga 300 þús. kr. í vinnu borga þau 100 þús. kr. í vexti. Vaxtalækkun hjá þessum aðilum mundi því gerbreyta rekstrarafkomunni, og það er hægt. Meðalvextir hjá fiskibát eru um 40 þús. kr. Það mundi því breyta mikið afkomunni, ef þeir væru lækkaðir, en um það fæst ekki talað. Vextirnir eru heilagir, og þá má ekki stýfa, þótt launin séu stýfð og allir eigi að bera byrðarnar. vegna þess að slíkar ráðstafanir væru raunhæfar til úrbóta fyrir útveginn. Í okkar frv. eru líka vátryggingargjöldin lækkuð um helming, eins og reynslan hefur sýnt, að hægt er að gera, en stjórnin er ekki til viðtals um það. Flestir borga nú í vátryggingargjald 6–8%, en á sama tíma er frjáls trygging komin niður í ,1%. Hvers vegna má ekki breyta þessu? Er það vegna þess, að það mundi spara 10 þús. kr. á ári fyrir hvern fiskibát? Þess var ekki að vænta, að núv. stjórn mundi taka upp till. okkar sósíalista um að lækka verulega olíukostnaðinn. Hann er heilagur, en launin má lækka, þótt það gagni ekki útgerðinni. Máttarstólparnir, sem nú ráða ríkjum, mundu tapa. Ekkert má heldur gera til þess, að veiðarfæri og viðgerðarkostnaður lækki. Í frv. er hins vegar sett óákveðið þrugl um, að verðlagsyfirvöldin skuli lækka verðið á þessum vörum og öðrum til samræmis við niðurfærslu kaupvísitölunnar. Hvað halda menn t.d., að veiðarfæraverðið og olíuverðið muni lækka mikið af þessum ástæðum? Ég er viss um, að það verður óbreytt. Þá má ekki heldur nefna þá till. okkar, að útvegsmenn fái kost á því að verzla sjálfir með nauðsynjavörur sínar. Þegar útvegurinn er í nauðum staddur, má ekki segja við þá aðila, sem nú hafa rétt til að hagnast á því að selja útgerðinni, að þeir fái ekki að græða á henni meir og verði að finna sér annað til lífsuppeldis. Þetta er bannað, samtímis því sem farið er fram á það við launþegana, að þeir færi fórnir. Það mun sýna sig, að þjóðin mun hafa skaða af því, ef stjórnin tekur þá heimskulegu leið að hjálpa útveginum samkvæmt þessu frv., en svo heimsk mun stjórnin vera. Stjórnin hefur aðeins setið fáa mánuði, og allt er að fara um koll, en ráðstafanir hennar eru svo ófullnægjandi, að útvegurinn getur ekki við þær unað, og þær fela ekki í sér það, sem hann þarf á að halda nú. Meðan stjórnin var á þeirri skoðun, að hægt væri að lækna allt með því að lækka launin, lét hún einn aðalspeking sinn og forsvarsmann í þessu máli reikna út, eftir að búið var að gera miklar breytingar á framtöldum skýrslum útvegsmanna, hvaða laun útvegurinn þyldi. Talnafræðingurinn reiknaði það út, að bátur, sem skilaði 30 þús. kr. tapi miðað við vísitöluna 312, yrði að fá vísitöluna lækkaða, ekki niður í 200 og ekki niður í 100, eins og hún var fyrir stríð, heldur niður í 32 stig. Þá var 117 kr. Hagnaður á bátnum. Þegar stjórnin sá þetta, þá rann það upp fyrir henni, að leiðin væri ekki sú að lækka launin, og rökin fyrir því runnu að verulegu leyti ár greipum hennar. Nei, það er augljóst mál, að lækkuð laun og lækkuð vísitala kemur bátaútgerðinni að litlu gagni. Það, sem öllu skiptir fyrir útgerðina, er hagstætt verð og lækkun helztu útgjaldaliða, vaxta, vátrygginga, veiðarfæra, viðhaldskostnaðar, beitukostnaðar og olíukostnaðar. En þegar stjórnin guggnaði, vildi hún bara breyta einum lið, beitukostnaðinum. Kannske var það af því, að sjómenn sjálfir eiga beituna. Það er misskilningur, að hægt sé að fara eins með sjómannastéttina og útvegsmenn og stjórninni virðist hafa tekizt að fara með hæstv. menntmrh., þegar hún stakk upp í hann snuði með því að kalla veltuskattinn söluskatt. Það er ekki hægt að fara þannig með útvegsmenn. Það nægir ekki til þess, að rekstur útvegsmanna hefjist. Hæstv. forsrh. sagði, að till. stjórnarinnar væru raunhæfar og vel yfirvegaðar, en ekki flaustursverk, sem hann sagði, að till. kommúnista væru. Sannleikurinn er sá, að í frv. sósíalista er að finna þær einu leiðir, sem hægt er að fara fyrir bátaútveginn, en till. stjórnarinnar eru þrauthugsaður hégómi, sem ekki kemur að gagni. Í frv. stjórnarinnar er ýmislegt að finna, sem tala mætti langt mál um. Þar er t.d. stórlega ráðizt á kjör sjómannastéttarinnar. Hæstv. menntmrh. valdi það ráð í sambandi við umr. um lækkunina til hlutarsjómanna að segja, að hv. 2. þm. Reykv. mælti gegn því, að skattfrelsi væri afnumið af hæstu tekjum. Það var ekki það, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði. Hæstv. menntmrh. var ekki eins margorður um það, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði um þau lágmarkslaun, sem sjómenn hafa komið inn í síðustu kaupsamninga sína. Hæsta grunnkaup háseta er nú 610 kr., og við það bætist svo vísitöluuppbót. Með þessu frv. er beinlínis gengið á þessi lágmarkslaun., kauptryggingu sjómanna, þótt hún sé of lág og útvegsmenn hafi greitt hærra. En í frv. er bannað að greiða þeim svona háa lágmarkstryggingu. Heldur hæstv. ríkisstj., að þetta verði til þess að örva menn til að fara. út á bátana? Nei, þetta verður af þeim skoðað sem árás á kjör þeirra. Og það er það. Og hæstv. menntmrh. hefði ekki verið ýkja langorður um þetta atriði, ef hann hefði viljað taka það eins og hv. 2. þm. Reykv. benti á, eins og þetta atriði er. En hann kaus heldur að blanda því saman við allt annað atriði, sem hv. 2. þm. Reykv. var alls ekki að tala um, nefnilega skattfrelsi í sambandi við stríðsáhættuþóknun þeirra, sem sigla á milli landa. - Ég minntist þess líka, að ýmsir úr núv. hæstv. ríkisstj. höfðu talað alllangt mál um það, að nú væri illa komið fyrir togaraútgerð okkar, og sögðu, að þeir, sem reka togaraútgerð, sendu frá sér reikninga, sem sýndu verulegt tap á togaraútgerðinni, allt upp í 40 þús. kr. tap á hverjum einasta Englandstúr. Hvað er nú gert til þess, að rekstur togaranna stöðvist ekki? Ef það er rétt, sem togaraútgerðarmenn halda fram um rekstur togaranna, - hvað er þá gert til þess að bæta hag þeirra? Ég hef ekki fundið nokkurt atriði í þessu frv., sem miði að því að bæta útgerðaraðstöðu þeirra, sem talin er af ýmsum úr ríkisstj. vera mjög bág, - ekkert annað en það, að víða er minnzt á skattlagningu á þessa útgerð. Mér skilst, að togaraútgerðin fái ekkert annað með þessu frv. heldur en nýja skatta í hausinn. Menn verða að skilja þetta á þann eina veg, að það, sem menn hafa sent út um þetta og sagt hefur verið um þetta af hálfu togaraeigenda, og það, sem sagt er af hálfu hæstv. ríkisstj., um togaraútgerðina, sé uppspuni, misskilningur og vitleysa, en hins vegar sé hægt að nota togaraútgerðina enn sem myndarlegan skattstofn. Mér sýnist þetta skjóta svona allskökku við, og hefði farið betur, að hæstv. ríkisstj. hefði gefið þarna einhverja skýringu á. Ég ætla svo að koma hér með nokkrum orðum að þungamiðju þessa frv., launalækkuninni á allt launafólk. Það er ljóst mál, að ákvæði þessa frv. miða að því að lækka laun launþeganna um um það bil 10%. Það þýðir, að fjöldi af launafólki í landinu mun þurfa að missa af launum sínum 2–3 þús. kr. Það er allmyndarlegur skattur á hvern einstakan. En hvernig horfir svo þetta ákvæði við samkv. núgildandi l.? Það hefur verið sett hér löggjöf, sem kölluð hefur verið vinnulöggjöf. Þessi vinnulöggjöf átti að veita stéttarfélögum og síðan vinnuveitendum ákveðinn rétt til þess að semja um launakjör sín á milli. Þessi lagarammi var fyrir hendi, að þessir aðilar mættu semja þannig um mál sín. - Nú þykir hæstv. ríkisstj. nauðsyn á því að ráðast inn á þennan rétt, taka hann til baka að allverulegu leyti, svipta þessa aðila samningsfrelsinu. Þeir mega ekki lengur semja um mál sín. Það verður að áliti hæstv. ríkisstj. að grípa fram fyrir hendurnar á þeim og meira að segja ógilda þá samninga, sem þessir aðilar hafa gert sín á milli. Og sú ógilding verður að teljast mjög einkennilega fram komin, því að ógildingin er gerð á þá lund, að ákveðinn þáttur í samningum þessara aðila er gerður ógildur, en mér skilst helzt af öllu, að önnur ákvæði í þessum samningum á milli þessara aðila eigi að vera í fullu gildi. Þegar stéttarfélag hefur samið við atvinnuveitanda um, að grunnlaun skuli vera svo og svo mikil og að á grunnlaunin skuli síðan greiða ákveðna vísitölu, þá er vitað, að grunnlaunin segja ekki allt í þessu máli og ekki vísitalan heldur, heldur bindur þetta hvað annað, eins og oft vill verða í samningum. Hvað hefðu menn sagt um þær aðfarir, ef tveir menn hefðu gert samning sín á milli, t.d. annar selt hinum hús og selt eignina með ákveðnu verði og ákveðnir greiðsludagar settir í samninginn á vissum dögum, en svo kæmi ríkisvaldið og gerði sér lítið fyrir og segði: Samningurinn skal vera í fullu gildi, en löggjafinn ætlar að strika út greiðsludaginn. - M.ö.o. sá, sem seldi, er skyldugur til að selja, en hinn þarf aldrei að borga, það hefur verið samþ. með l. - Svona aðfarir, að ráðast á gerða samninga, sem gerðir hafa verið samkv. l., og ógilda eitt atriði í sambandi við samningana, en láta hitt vera eftir, það er argasta gerræði, sem um getur verið að ræða. Miklu hreinlegra hefði verið en þetta að ógilda þá samninga, sem fyrir lágu. Ég skal ekki segja, hvernig á þetta verður litið af dómstólum. Það getur vel verið, að hér sé verið að gera það, sem ekki fær staðizt réttar lagareglur, og það yrði skoðað þannig fyrir dómstólum, þegar með svona inngripi af hálfu löggjafans er ákveðið í lagasetningu að ógilda samninga, sem hafa verið löglega gerðir, svo að grundvöllur samninganna sé þar með runninn út í sandinn, - það kann vel að vera, að þetta fái ekki staðizt, og það verður efalaust ár því skorið á sínum tíma. En það sjá allir menn, hvernig sem dómstólarnir kunna á það að líta, að hér er um alveg einstæða aðferð að ræða og mjög óbilgjarna. Og ef yfirleitt ætti að fara eftir svona leiðum hér eftir, þá er hægur eftirleikurinn, og það er ekki gott að segja, hvar numið yrði staðar í því efni. - Það hefur verið nokkuð af því gumað, að menn hefðu ákveðinn rétt til þess að gera samninga sín á milli. Eignarrétturinn er friðhelgur og rétturinn til athafna. Rétturinn til þess að græða peninga er yfirleitt ekki mikið skertur hér. En það þykir hins vegar við eiga að svipta menn á þennan hátt samningsfrelsi. - Ég verð nú að segja það, að þó að þannig hafi staðið á í þessu máli, að hæstv. forsrh. að persónulegum ástæðum hafi átt bágt með að stíga þetta skref til fulls, sem hér er verið að reyna að stíga, þó að gengið sé svolítið krabbalega í þessu, þar sem hann hafði áður farið úr ríkisstj. af þeim prinsip-ástæðum, að þá var sagt, að hann yrði ekki með í að lögleiða lækkun á launum og lögbinda grunnkaupið, - þá verður það, þó að ekki sé hér farin sú leið að lögbinda grunnkaupið, heldur að fitla við vísitöluna. aldrei fullnægjandi afsökun fyrir hæstv. núv. forsrh. Staðreyndin er sú, að hér er raunverulega um sama verknað að ræða í báðum tilfellum, aðeins undir mismunandi yfirskini. Hér er í raun og veru um það sama að ræða, sem hæstv. forsrh. er með í að gera nú, sem hann af prinsip-ástæðum fór áður fyrr úr ríkisstj. fyrir, vegna þess að hann gat ekki verið með í því þá, og hann miklaðist mikið af og flokkur hans d sínum tíma. Þá fór hann úr ríkisstj. vegna þess. að hann vildi ekki taka þátt í því að binda kaupið. En hér er verið að aðhafast það sama, sem hann áður fór úr ríkisstj. fyrir, af því að hann vildi ekki taka þátt í því. En nú er munurinn sá, að þessa atlögu gegn launþegasamtökunum í landinu á nú að gera undir forustu hans. Með sérstökum krókaleiðum er hér verið að ná því sama og áður, að ráðast að launastéttunum með því að lögbinda kaupið á þann hátt, sem gert er í þessu frv. Og svo er sagt við menn: Já, þið verðið að sætta ykkur við þessa launalækkun, af því að hér er byrðunum deilt niður á alla þjóðfélagsþegnana, hver fær sinn skammt, allir verða að bera byrðarnar. Jú, það er ekki um það deilt, að launþegarnir fá af þessum byrðum sinn skammt. En mætti ég spyrja: Hvað fá t.d. kaupmenn af þessum byrðum? Hvar eru gerðar ráðstafanir hér í þessu frv. til þess að minnka tekjur kaupmanna, sem sannarlega hafa margir hverjir haft drjúgar tekjur á undanförnum árum? Það er hvergi eitt einasta ákvæði í frv. um það, að álagning hjá þeim verði skorin niður. Álagningin á vörur hjá þeim á að haldast sú sama. Og söluskatturinn, sem lagður verður á, hann á að veltast að öllu leyti yfir á vöruverð, yfir á þá, sem kaupa vörurnar. Og því er það rétt, sem hér hefur verið fram tekið, að haldi kaupmenn og aðrir seljendur vara því áfram, sem allur landslýður veit, að þeir hafa gert í stórum stíl, að telja ekki rétt fram, þá auka þeir tekjur sínar með því að skjóta undan skatti af sinni veltu, og telja þannig ekki alla sína álagningu fram til skatts, heldur stinga þeir í sinn eigin vasa þessum söluskatti að þeim hluta, sem þeir draga undan í framtali nokkurn hluta af vörusölu sinni. Þannig lendir þá í vasa kaupmanna verulegur hluti af þessum söluskatti, sem átti að fara í ríkissjóðinn. Mér skilst því, að ákvæði þessa frv. miði fremur að því að auka tekjur kaupmanna en að leggja þeim nokkrar byrðar á herðar. Hvar er t.d. gert ráð fyrir því í þessu frv., að þeir fjölmörgu menn, sem stunda þá iðju að selja fasteignir, bíla og annað þess háttar, sem eftir er spurt, beri nokkrar byrðar? Einhverjar tekjur hafa þessir menn af starfa sínum. Eru þeir látnir bera þessar byrðar, sem í frv. eru lagðar á launamenn? Eru laun þessara manna lækkuð um 10% eða meira, eins og rétt hefði verið? Nei, ekkert í þessu frv. miðar í þá átt að minnka tekjur þessara manna, enda mun reynslan sýna, að tekjur þeirra fara ekki minnkandi, heldur stórvaxandi. A-möguleikarnir fyrir brask, sölu á eignum aftur og fram, munu stóraukast. - Ég tók eftir því hér í frv., að það stóð hér í grg. frv. á þessa leið: Einnig eru settar skorður við því, að hluthöfum í hlutafélögum sé greiddur óhæfilegur arður af bréfum sínum. - Það skyldi þá ekki vera, að skorðurnar hafi gleymzt heima, því að þær er ekki að finna í frv. sjálfu, þó að talað sé um þær í grg., enda hefur mér skilizt, að það, sem hér hafi aðallega verið um að ræða, sé, að það hafi frá einhverjum í ríkisstj. einhvern tíma komið fram einhverjar till. um að setja einhverjar skorður við þessu, en svo hafi meiri hl. þessarar réttlátu ríkisstj. álitið, að ekki vari réttmætt að neita mönnum um að fá óhæfilegan arð af hlutabréfum sínum, og svo hafi ákvæðið, sem um þetta hafi verið hugsað að setja í frv., verið fellt burt og þar ekki látið standa, en gleymzt að fella þetta burt úr grg.? Og ég veit, að hæstv. ríkisstj. þykir leitt, að þetta komst upp á þann hátt, að þetta skyldi standa í grg., þó að ekkert sjáist um það í frv. sjálfu, enda er það leyfilegt samkv. þessu frv. að halda áfram að greiða óhæfilegan arð af hlutabréfum. Það er sem sagt ekki bannað að græða enn þá. Þeir, sem tekjur sínar taka af gróðafyrirtækjum, mega hækka tekjur sínar aftur um 10% eða meira til, mega sem sagt græða meira en áður. En launþegar fá sinn skammt með 10% launalækkun. Hér hefur verið minnzt á vextina. Þeir, sem fá vexti af eignum sínum, eiga að fá hækkun, því að vextir eiga að hækka á næstunni, og það er þegar búið að ákveða það, svo að menn sjá nú, að þessum byrðum, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., er sannarlega misskipt niður. Sumir fá að bera þær í fullum mæli, þ.e. þeir, sem allur leikurinn hefur staðið um að undanförnu að reyna að koma í skotfæri. reyna að handsama, reyna að framkvæma launalækkun hjá, sem barátta ríkisstj. hefur staðið við í sambandi við allar launadeilur, sem ríkisstj. hefur látið til sín taka, þessir menn fá fullkomlega sinn hlut af byrðunum, eða réttara sagt, þeir fá nálega allar byrðarnar, en hinum er yfirleitt sleppt og þeir fá að leika lausum hala, þó að þeir, sem fá 10% launalækkun með festingu vísitölunnar, fái auk þess sinn skammt með hækkandi vöruverði og þar með aukna dýrtíð. Ég hefði haft gaman af því að mega spyrja hæstv. ríkisstj. um ýmis atriði hér í þessu frv. og í tilefni af ýmsum ákvæðum þess. Ég ætlaði að gera það hér, en ég býst við, að það verði að bíða, þar sem nú er komið langt fram á nótt og hæstv. ríkisstj. hefur valið þá leið að kasta hér fram frv. að stórum lagabálki og neita mönnum um sæmilegan tíma til að lesa frv. yfir, áður en það er tekið til 1. umr., og svo ætlar hæstv. ríkisstj. að hespa af aðalumr. um málið strax á einni nóttu. En þrátt fyrir þetta hefði ég gaman af að spyrja hæstv. ríkisstj. um ýmis atriði varðandi þetta merkilega plagg. - Því hefur nú verið haldið fram hér - og ég skal ekki véfengja það, það er að ýmsu leyti rétt -, að rétt væri að afnema þau skattfríðindi, sem sjómönnum hafa verið veitt í sambandi við áhættuþóknun. Það er rétt, að sérstaklega hjá sumum yfirmönnum á togurum hafa þessi skattfríðindi verið allmikil. En þau voru líka veitt á sínum tíma af eðlilegum ástæðum, og þá var þeim sannarlega ekki of gott að fá að njóta þessara fríðinda. En nú á að afnema þau gagnvart þessum mönnum. Látum nú svo vera. En það eru bara fleiri, sem hafa skattfríðindi heldur en í þessum efnum, og það hefur ekki þótt þurfa að afnema þau. Ég minnist þess t. d., að alloft hefur verið á það minnzt hér í þinginu, að hlutafélög ýmiss konar, sem eru hrein braskfélög, njóta sérstakra skattfríðinda, sem t. d. einstaklingar njóta ekki. En það hefur ekki þótt ástæða til þess nú að afnema þessi sérstöku skattfríðindi. Nú t.d. er það þannig, að kaupmaður, sem rekur verzlun og býr út utan um þessa verzlun hlutafélag, má Leggja 20% af nettóhagnaði sínum í varasjóð, og þessi upphæð er skattfrjáls. En hins vegar, ef það hefði verið einstaklingur, sem hefði rekið verzlunina, en ekki hefði verið búið til hlutafélag um hana, þá hefðu allar nettótekjur þess manns komið til skatts. Svona hafa hvers konar gróðabrasksfélög myndað utan um sig gervihlutafélög, og það einmitt þau fyrirtæki, sem mest græða, svo sem bíóin, verzlanir ýmsar og húsabraskarar. Þeir, sem reka þessi gróðafyrirtæki, hafa myndað gervihlutafélög utan um braskið og hafa þannig fengið og fit þannig veruleg skattfríðindi. Hvers vegna eru þessi skattfríðindi nú ekki afnumin - því að við þeim er ekki hreyft í þessu frv., þó að það þyki sjálfsagt að afnema skattfríðindi þeirra, sem vinna á togurunum okkar og hafa háar tekjur? Ég skal ekki mæla á móti því, að ástæðan fyrir því, að þessir tekjuháu menn á togurunum fengju þessi skattfríðindi, er að verulegu leyti horfin. En það eru fleiri aðilar, sem hafa skattfríðindi og jafnvel í enn ríkari mæli en þessir sjómenn, og það hefur ekki þótt þörf á því að strika þau skattfríðindi út. Hver er ástæðan til þess, að hæstv. ríkisstj. hefur ekki séð ástæðu til þessa? Í 14. gr. frv., þar sem talað er um það, að veita eigi þeim, sem vinna fjarri heimilum sínum, þá undanþágu, að ekki skuli telja til skattskyldra tekna þeirra fæðishlunnindi, sem þeir kunna að hafa hjá atvinnurekanda, þar er þetta þannig orðað, að þessara hlunninda eiga aðeins svo nefndir forsjármenn heimila að njóta, aðrir mega ekki njóta þessara hlunninda. M.ö.o., að piltur t.d., sem er á heimili foreldra sinna og er á fiskiskipi eða vinnur á annan hátt fjarri heimili sínu og verður þar af leiðandi fyrir miklum aukaútgjöldum í sambandi við fæðiskaup sín, má ekki fá að njóta neins frádráttar í sambandi við þetta ákvæði, heldur aðeins forsjármaður heimilis. Ég sé ekki nokkurt einasta vit í þessu. Ef það á að veita þessi hlunnindi á annað borð, þá er sjálfsagt að veifa þessi hlunnindi öllum, sem hér eiga hlut að máli, sem vinna þannig fjarri heimilum sínum, hvort sem eru forsjármenn heimila eða ekki. Í 15. gr. frv. er talað um það, að um leið og vísitalan er fest í 300 stigum, þá eigi verðlagsyfirvöldin að gera ráðstafanir til þess, að gjald fyrir ýmiss konar verðmæti og þjónustu verði fært til samræmingar við niðurfærslu á vísitölunni. Í þessu efni er m.a. minnzt á það, að við verðlagningu hér eftir á rafmagni í ýmsum bæjarfélögum og enda sveitarfélögum eigi að taka tillit til þessa, og að vinnulaunakostnaður í sambandi við sölu rafmagns o.þ.h. eigi að lækka sem nemur hinni almennu launalækkun og þannig eigi síðan útsöluverð rafmagns að lækka nokkuð á þennan hátt. Ég sé í hendi mér, að þetta verður með öllu óframkvæmanlegt. Öll sú þjónusta og það kaupgjald, sem hér er um að ræða, er með öllu óútreiknanlegt. Og það yrði deiluefni í langan tíma að gera það upp, hve mikill hluti af verði, t.d. á rafmagni og viðgerðum í sambandi við það, er vinnulaun og hve mikill hluti er annar kostnaður. Nú væri vitanlega tilhneiging þeirra, sem selja þetta, að telja vinnulaunin sem allra minnstan hluta kostnaðarins, til þess að heildarlækkunin yrði sem allra minnst. Það er augljóst mál, að þetta er óframkvæmanlegt, enda ekki ætlazt til þess, að þetta hreyfi verðlagningu á þessum hlutum, svo að neinu nemi. En ef ætti að reyna þetta, hvernig yrði þá háttað með verðlagningu á ýmsum þessum hlutum, eftir að þessi fyrsta niðurfærsla hefði farið fram? (Ætli hæstv. forseti vildi ekki sjá til þess, að þessir hv. þm., sem eru í hliðarherbergi, kæmu inn í salinn eða þá lokuðu að sér?) - Já, ég ætlaði að spyrja um það, hvernig háttað yrði með verðlagningu á rafmagni eftirleiðis. Verðlagning á rafmagni úti um land hefur, svo að mér hafi verið kunnugt, ekki verið bundin við verðlagsyfirvöldin, heldur hafa viðkomandi bæjar- og sveitarstjórnir fengið að breyta rafmagnsverði sínu eftir því, sem þeim hefur þótt þurfa í sambandi við rekstur sinn. Ef nú t.d. á einhverjum stað ætti að breyta rafmagnsverði þannig að færa það nokkuð niður og svo liðu nokkrir mánuðir og viðkomandi rafveitu teldi sig þurfa að hækka rafmagnsverðið, eins og rafveitur hafa oft talið sig þurfa að gera. - hver á þá að sjá um, að þessari hækkun verði stillt í hóf? Engin ákvæði eru í þessu frv., sem veiti verðlagsyfirvöldunum rétt til þess að hafa áhrif á verðlag á rafmagni og öðru slíku, sem fólk á við að búa víðs vegar annars staðar en í Rvík, enda er ég viss um, að í framkvæmd yrði þetta þannig, að þetta yrði aðeins lagabókstafur, sem reyna á með að gylla fyrir mönnum ákvæði þessa frv. um, að það eigi að lækka verð á einhverri þjónustu og það í þeim tilgangi, að menn geti þá frekar sætt sig við þá launalækkun, sem í ákvæðum frv. felst á ýmsa lund, þó að það hafi ekki verið ætlunin að framkvæma í þessu atriði, hvað rafmagnsverðið snertir, nokkra lækkun. En þá er líku í 15. gr. ákvæði um það, að húsaleigun. skuli gera ráðstafanir til að lækka húsaleigu um 10% í nýjum húsum eða húsum, sem reist eru eftir árslok 1941, svo og í eldri húsum, þar sem húsaleigusamningar eru gerðir eftir árslok 1941. það er nú kunnugt, að mikill hluti af þessari hæstu húsaleigu er meira og minna dulbúinn, þar sem sá, sem leigt hefur húsnæðið, er neyddur til að borga fyrir fram leigu í stórum stíl, svo að þetta ákvæði getur aldrei orðið raunhæft. Auk þess er sagt til þess að punta upp á frv.: „Ákvæði þetta skerðir í engu vald húsaleigunefnda samkvæmt gildandi lögum til niðurfærslu húsaleigu.“ Það væri nú vissara að vald húsaleigun. yrði ekki skert til þess að lækka húsaleigu. Hvenær hafa húsaleigun. lækkað húsaleigul. Og það hefur ekki heldur verið ætlazt til þess. Nú er gott að nota þetta upp á punt, að áfram skuli standa í gildi vald húsaleigun., þar sem þeim þykir við þurfa. Nei, auðsætt er, hvert stefnt er með þessu. Húsaleiga mun geta farið hækkandi, eftir að þannig hefur verið á málunum haldið, að þrengt er mjög kosti manna til þess að byggja yfir sig og þannig aukin eftirspurn eftir húsnæði. Og hvað sem segir í frv., munu húseigendur hafa sömu aðstöðu og hingað til til þess að hækka húsaleiguna, enda þótt reynt sé að gylla það fyrir mönnum hér í þessu frv., að ætlazt sé til þess, að húsaleigan lækki. Eða hvernig hugsar stjórnin sér að koma þessu fram? Þá eru einkennileg ákvæði í frv. þessu í 16. gr., þar sem talað er um verðlag landbúnaðarins. Ég lít nú þannig á þetta frv., að vel hefði mátt kalla það frv. til stuðnings við landbúnaðinn. Í 16. gr. er ekki skorið niður við ákveðna tölu. Þar er sagt á þessa leið: „Framleiðsluráð landbúnaðarins skal, þegar er lög þessi hafa tekið gildi, verðskrá landbúnaðarvörur af nýju. Skal þá við það miða, að laun þeirra, er að framleiðslunni vinna, bænda og annarra, haldist í sama hlutfalli við laun þeirra stétta, sem við var miðað við verðákvörðun varanna sumarið 1947, þangað til ný landbúnaðarverðlagsvísitala hefur verið ákveðin samkvæmt lögum nr. 94/1947, um framleiðsluráð landbúnaðarins o.fl“ Hver skilur svo þetta? Þeim er sjálfum fengið framkvæmdarvaldið í þessu, og setja á nýtt verð, miðað við það, sem telja verður sæmileg launakjör fyrir bændur eftir þeim launagrundvelli, sem miðað var við s.l. sumar, en sem kunnugt er, var mikill ágreiningur milli fulltrúa neytenda og fulltrúa bænda um það, hvaða samræmi væri í þessu efni. Hér er ólíkt öðruvísi farið með bændur en með aðra. Bændur gætu komið af stað nýrri hækkun. Og hvernig stóð á því, að valin var þessi leið, sem er í 16. gr., en ekki sama leið og hjá öðrum þjóðfélagsþegnum? Af hverju mátti ekki binda verð þeirra fast, þangað til þessi nýi grundvöllur er fenginn? Nei, sennilega er það svo, að Framsfl., sem lét kúga upp á sig veltuskatt, þó að menntmrh. kalli það söluskatt, en ekki veltuskatt, því að vitanlega skammast þeir sín fyrir hann. - Framsfl. þurfti að fá blóm í staðinn. Fyrir það fengu þeir útflutningsuppbætur á kjöt og gærur meiri en allar uppbæturnar á sjávarútvegsafurðirnar. Það má í þessu efni segja, að framsóknarmenn hafi staðið sig nokkuð vel fyrir sína umbjóðendur. Ég býst samt við því, eins og þessi mál liggja fyrir, þá verði landsmenn litlu ánægðari með þetta plagg, þótt svona sé á haldið í þessu efni. Það er fleira en þetta, sem ástæða væri að spyrja um, en ég skal ekki fara út í það að sinni. Ég vil að lokum benda á, að það, sem ætti að vera uppistaða þessa máls, baráttan gegn dýrtíðinni og verðbólgunni, hefur tekizt þannig til, að það verða ráðstafanir til að hækka allt verðlag í landinu, til þess að menntmrh. geti haldið áfram sínu heilaga stríði við verðbólguna og talað um hana í tíma og ótíma. Svo er hitt, að stuðningurinn við útveginn er þannig, að það verður til þess að draga hann stórkostlega niður og minnka framleiðsluna. Á hinn bóginn er svo samþykki. talsverð launalækkun á alla launþega, þannig að búast má við, að af þessu hafi stjórnin ekki nema skömm eina. Launþegar sætta sig ekki við slíkar ráðstafanir. Þeir hafa sýnt það áður, að þeir láta ekki beita sig ofbeldi, og munu taka þetta til athugunar og haga gerðum sínum þar eftir. Það hefur orðið ljóst í umr. um þetta mál, að það frv., sem hér liggur fyrir, er til þess fallið að auka dýrtíðina, en það er fyrst og fremst árás á launakjör almennings í landinu.



Herra forseti. - Þótt hv. 2. þm. S.–M. (LJós) hafi látið móðan mása í rúmlega 2 klukkustundir, er það furðu lítið í ræðu hans, sem ég sé ástæðu til að minnast á. Allur fyrri hluti ræðu hans var harmagrátur yfir því, hvað hæstv. utanrrh. (BBen) hefði verið vanþakklátur í hans garð fyrir það góða starf, sem hann innti af höndum. Ég skal ekki lá hv. Þm. S.M., þótt hann tæki sárt sú hirting, sem hann hefur fengið hjá hæstv. utanrrh. (BBen) og á sjálfsagt eftir að fá, áður en lýkur. En eitt er víst, að einkennilegri samningamann fannst meðsamningsmönnum hans þeir ekki hafa haft með að gera. Hann gerði aldrei athugasemd út af neinu, sem fram fór í samningunum, en þegar komið var að lokum og hann hafði fengið að heyra hljóð að heiman, tilkynnti hann form. n„ að hann væri á móti samningunum. Samstarfsmenn hans undraði þessi framkoma, og var það ekkert undarlegt. Að svo miklu leyti sem þessi hv. þm. sneri sér að því frv., sem fyrir liggur, byrjaði hann á að segja, að það væri ógnarlítið, sem þetta frv. hefði inni að halda. Þetta var fyrsta staðhæfing hans. Svo hélt hann áfram. Þá var þetta frv. orðið svo fullt af skaðsemi, að hans mörgu orð fengu því ekki lýst. Fyrst er frv. ekki neitt, en svo er það fullt af skaðsamlegum hlutum, sem þörf er á að andæfa og þörf á að landslýður risi gegn og mótmæli. Þannig hagaði hann ræðu sinni, eftir að hann var búinn að lýsa því í upphafi, hvað frv. væri lítið og ómerkilegt. Þarna er málaflutningi kommúnista rétt lýst. Þessi þm. hefur það eftir mér, að þungamiðjan í frv. stjórnarinnar sé kaflinn um vísitöluna og fleira í því sambandi. Það er rétt, að því leyti, sem það á að leysa og vera stöðvun á dýrtíðarskrúfunni og tilraun til að snúa aftur þeirri skrúfu, sem um mörg ár hefur háð öllum atvinnurekstri landsmanna. En hvað leggur þessi hv. þm. til, að vísitalan sé, í grg. frv., sem hann flutti með tveim flokksbræðrum sínum og ég skal nú lesa hér úr, með leyfi hæstv. forseta? Þar segir: „En til þess að tryggja sem bezt öryggi í atvinnulífi þjóðarinnar, er eigi síður nauðsynlegt að gera ráðstafanir til þess að halda vísitölunni stöðugri og láta hana ekki fara, svo nokkru nemi, yfir 300 stig, eins og nú standa sakir.“ Þetta fannst hv. flm. frv. á þskj. 130 vera þungamiðjan og lögðu á það aðaláherzluna í grg. Það er rétt, að þetta er talsvert þýðingarmikið í dýrtíðarmálinu, en þó að þetta sé viðurkennt í grg., er ekki, eins og ég hef bent á, dregin rökrétt ályktun af þessu í frv. eða gerð nokkur tilraun til þess að tryggja það, sem talað er um í grg., að þyrfti að tryggja, en þetta er sú venjulega meðferð þessara manna á málefnum yfirleitt. Svo hefur hv. 2. þm. S.–M líka sagt annað, en það er fyrir nokkrum tíma síðan, þegar hann var í nefnd meðal útgerðarmanna í Landssambandi íslenzkra útvegsmanna ásamt þeim Finnboga í Gerðum, Elíasi í Keflavík og fleirum. Þá skrifar hann undir nál., dagsett 11. nóv. 1946, fyrir rúmu ári síðan, þar sem segir: „Enda sé þá tryggt, að ekki eigi sér stað á árinu verulegar breytingar á framleiðslukostnaði, þ.e.a.s. að grunnkaup og vísitala hækki að minnsta kosti ekki.“ Að minnsta kosti ekki. Takið eftir. Það er látið skína í það hjá þessum hv. þm. fyrir ári síðan, að það gæti verið ástæða til að lækka.

Ég hef aldrei verið í þessari n. og aldrei skrifað undir neitt.

Það er alveg rétt eftir þessum hv. þm. að neita þessu, en ég hef ekki neina ástæðu til að ætla, að ég hafi neitt falsplagg í höndunum frá Landssambandi íslenzkra útvegsmanna.

Ég skal upplýsa þetta.

Það veitir ekki af að upplýsa, þar sem það er allt annar Lúðvík Jósefsson, sem kemur fram hjá Landssambandi íslenzkra útvegsmanna en á Alþingi Íslendinga. Það er ekkert óvenjulegt um hann og hans félaga. Sömuleiðis var þessi hv. þm. að lýsa vanþóknun sinni á 22. gr. frv. stjórnarinnar, þar sem gert er ráð fyrir að binda sölu útflutningsvara. En í þessu sama skjali stendur, með leyfi forseta: „Sölu afurðanna sé hagað þannig, að þær framleiðsluvörur vorar, sem eru mest eftirsóttar, svo sem síldarlýsið, þorskalýsið og saltsíldin, verði að mestu leyti seldar til þeirra þjóða, sem einnig kaupa þær afurðir, sem minna eru eftirsóttar.“ Þar er þessi hv. þm. einnig á þeirri skoðun, að það beri að binda alla sölu á slíkum eftirsóttum vörum á erlendum markaði, en þegar á að gefa heimild til þess fyrir stjórnina, þá er risið upp á þingi og mótmælt því, sem þessi hv. þm. fyrir ári síðan mælti með á öðrum vettvangi. Þetta er táknrænt dæmi um afstöðu þessara manna, ósamræmi, sem hvað eftir annað kemur fram hjá honum og hans félögum, að fara eftir því, að tímarnir kunna að breytast, eftir því, hvort þeir eru í stjórnarandstöðu eða þeir styðja stjórnina. Það markar alveg skýrt afstöðu þeirra til málanna. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um ræðu þessa hv. þm. Þetta er, eins og ég sagði áðan, nokkuð táknrænt um afstöðu hans til málanna, og má nokkuð af því marka, hversu alvarlega þurfi að taka slíkan mann, sem nú segir allt annað en hann sagði fyrir ári síðan, þegar hann ræddi við íslenzka útvegsmenn. Hv. 2. þm. Reykv. (EOl) lék í dag sína alþekktu lýðskrumsplötu, sem hann sífellt leikur hér á þingi. Fyrr í dag, áður en þetta mál kom hér til umr., hafði þessi þm. talað í klukkutíma um nákvæmlega það sama, sem hann talaði um í tvo klukkutíma í þessu máli. Þetta er mjög algengt fyrirbæri með þennan þm., að tala ýmist um ekki neitt eða þess á milli að tala fyrir þeim áróðri, sem íslenzkir kommúnistar reka nú: Það eru engin vandræði með íslenzkan atvinnurekstur. Framleiðslan getur gengið ágætlega, það er hægt að selja allar íslenzkar afurðir ágætu verði. Það er bara verið að búa til kreppu. Það þarf engar ráðstafanir að gera nema selja Rússum. En þegar þetta hafði gengið um nokkurt skeið, var breytt um, eftir að fulltrúar utan af landi komu hingað á þing kommúnista og höfðu þær sögur að segja, að fólkið úti á landinu liti svo á, að nauðsynlegt væri að gera ráðstafanir, til þess að atvinnureksturinn stöðvaðist ekki fyrir verðbólguna. Þá var setzt á rökstólana. Þá var snúið við blaðinu og náði snúningur þeirra hámarki sínu í frv. því, sem kommúnistar hafa borið hér fram. Þetta er ekki í fyrsta skipti, sem þeir snúa við blaðinu, því að það er enginn flokkur, sem snýst jafnmikið frá sinni stefnu eins og kommúnistar. Jafntækifærissinnaðir menn og þeir eru ekki til. Það má segja, að þeir dansi Óla skans og það af svo mikilli leikni, að það þýðir ekki fyrir mig eða aðra að keppa við þá í þeirri list. Oft þegar þeir hafa verið að taka kollstökk sín hér á þinginu hefur mér dottið í hug, hve snilldarlega þetta væri sagt um þá. Svo þegar búið var að bera fram frv., þá þurfti að finna það út, hvernig ætti að snúast á móti stjórninni. Það þurfti að vera tilbúið í allt. Skyldi það verða gengislækkun? Eða lækkun vísitölunnar? Við skulum vera til í allt. Við skulum skrifa á móti verðhjöðnun, ef þeim gæti nú dottið í hug að hafa verðhjöðnun. Það var skrifað á móti því. Þá gæti stjórninni dottið í hug gjaldeyrisskattur. Það varð að skrifa á móti því. Það er skrifað í Þjóðviljann eftir því, hvað hugmyndaflugið er mikið á hverjum tíma, til þess að rifja upp fyrir sér allar þær leiðir, sem hugsanlegt sé, að stjórnin kunni að fara, til þess að geta verið tilbúnir að vera á móti. Svo kom bara eitt lítið andvarp frá einu kommúnistablaði norðan úr landi, en þar segir: „Auðvitað er sá möguleiki enn fyrir hendi, að stjórnin láti undan vilja almennings og beri fram góðar till. eða máske þolanlegar.“ Þá var það líka hugsanlegt, og þá um að gera, ef till. yrðu þolanlegar, að gera þær tortryggilegar, áður en þær kæmu fram. Já, þeir eru fyrirhyggjumenn, íslenzkir kommúnistar. Þeir láta ekki standa upp á sig. Oft mistekst fyrir þeim, en það er virðingarvert, hvað þeir geta látið sér detta í hug. Hv. 2. þm. Reykv. var að tala um, að ég hefði lítið fengizt við verkalýðsmál og að ég mundi lítið þekkja til þeirra á móts við hann sjálfan. Ég skal viðurkenna, að ég hef ekki í mörg ár unnið þannig vinnu, að ég hafi verið í sérstöku fagfélagi, en það held ég, að hv. 2. þm. Reykv. hafi heldur ekki gert. En ég hef þó setið í 16 ár í stjórn Alþýðusambands Íslands, einmitt þegar baráttan var hvað hörðust og erfiðust fyrir það, hve verklýðssamtökin voru ung. Ég hef því sannarlega kynnzt baráttu íslenzkra alþýðusamtaka með 16 ára setu í stjórn þeirra. En ég efast um, að hv. 2. þm. Reykv. hafi kynnzt þessu sjálfur eða margir af hans félögum. Ég man t. d. eftir því, að hv. 4. landsk. þm. (BrB) var eitt sinn í verkalýðsfélagi. Hann var einn af æðstu mönnum og áhrifaríkustu í verkalýðsfélagi í Reykjavík - og var rekinn þaðan fyrir óspektir á fundum í verkalýðsfélaginu Dagsbrún. Þannig var hans verkalýðsmálasaga. Það er von, að þeir félagar séu stoltir af sinni baráttu. Og ég verð líka að segja, að í raun og veru verður maður að tala um það með hryggð, að samtök íslenzka verkalýðsins hafa nú, vegna bolabragða kommúnista og þrátt fyrir það að þeir séu þar alls ekki í hreinum meiri hluta komizt undir stjórn þeirra. Þeir fengu að vísu í upphafi hlutlausan mann sem forseta Alþýðusambands Íslands, sem þá hafði undirbúið sig undir það starf að vera æðsti maður íslenzkra verkalýðssamtaka með því að ferðast út um landið og með því að stofna þar klofningssamtök gegn Alþýðusambandi Íslands. Það þótti góð og örugg reynsla til þess að gera hann að formanni Alþýðusambandsins. En það er áreiðanlegt, að íslenzku verkalýðssamtökin munu ekki lengi líða eða þola það, að fámenn klíka kommúnista beiti þau ofurvaldi, eins og verið hefur nú um tíma. Í sambandi við þær pólitísku vinnudeilur í sumar, sem hafnar voru fyrir atbeina og að fyrirskipun íslenzku kommúnistanna, má geta þess, að forsprakkar þeirra lýstu því yfir hér á Alþ., hvor í sinni deild, hv. 2. þm. Reykv. í Nd. og hv. 4. landsk. þm. í Ed., strax þegar tollafrv. komu fram á þinginu, að það mundu verða hafin verkföll gegn tollahækkuninni. Þeir reyndu svo að standa við þetta, og þeir gátu fengið einstök félög út í vinnudeilur þeim og þjóðfélaginu til lítillar ánægju. Það gekk þann veg, að stærsta verkalýðsfélagið á Siglufirði var pínt út í ólöglegt verkfall og beitt kúgunaraðferðum til þess að hindra, að félagsmenn segðu til um það, hvort þeir vildu ganga að ákveðnu sáttatilboði, sem umboðsmenn þeirra höfðu í raun og veru áður verið búnir að samþykkja, en þeir sviku að bera undir félagið. Og svo gekk það í þeirri vinnudeilu, að það varð af kommúnistum að semja af sérstökum félagsdómi. Og það þótti svo augsýnilegt, hvernig niðurstaðan mundi verða í þessari deilu, ef atkvgr. hefði farið fram, að eitt höfuðatriðið í skilyrðum kommúnista fyrir því, að félagsdómur skyldi ákveða um málið, var, að það gengi ekki um þetta atkvgr. - Og svo er járniðnaðarmannadeilan í ljósi frv. kommúnista og þeirra staðreynda, sem menn vita um. Í 7. gr. frv. þeirra kommúnistanna stendur m.a. svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. skal hlutast til um, að fyrir 1. janúar 1948 verði settar nýjar verðlagsreglur um alla vinnu vélsmiðja, báta- og skipasmiðastöðva og annarra, sem kunna að hafa með höndum viðgerðar- og viðhaldsstörf í þjónustu útgerðarinnar.“ Jú, jú, þetta átti svo sem að framkvæma, fyrst í lagaformi og væntanlega seinna á annan hátt. - Einn af æðstu trúnaðarmönnum kommúnistanna einmitt innan verkalýðssamtakana, fulltrúi Alþýðusambands Íslands í félagsdómi, málflutningsmaður Alþýðusambands Íslands og trúnaðarmaður í þeim efnum, hann var fenginn til þess að athuga álagningarreglur vélsmiðanna. Hver var niðurstaða þessa trúnaðarmanns Alþýðusambandsins? Hún var sú, að vélsmiðirnir þyrftu að fá að leggja meira og hærra á. Og á vottorði og álitsgerð þessa hæstaréttarlögmanns og löggilta endurskoðanda mun að verulegu leyti hafa verið byggð ákvörðun í þessu efni. - Það er þægilegt að koma fram á Alþ. með frv. um, að lækka skuli þessa álagningu, og láta svo einn af trúnaðarmönnum sama flokks, sem frv. flytur um þetta, gera álitsskjal um, að þessa álagningu þurfi að hækka. En þetta er einn þátturinn í starfi þessa flokks og mynd af starfsháttum hans. Mig undrar, að hv. 2. þm. Reykv. skyldi hafa brjóstheilindi til þess að minnast á almannatrygging;arnar í sambandi við myndun ríkisstj. Ólafs Thors á sínum tíma og almannatryggingarnar yfirleitt. Á fyrri árum og fram til 1939–'40 var andúð íslenzkra kommúnista gegn alþýðutryggingunum, sem Alþfl. barðist fyrir, og í sambandi við myndun ríkisstj. Ólafs Thors mun ekki eitt einasta orð hafa komið frá íslenzkum kommúnistum út af samningu almannatryggingalagunna. En það var Alþfl., sem setti það að skilyrði fyrir stjórnarmyndun, að þau mál væru tekin föstum tökum og samin löggjöf um almannatryggingar. Og þegar að því var gengið og það fullkomlega haldið af fyrrv. hæstv. forsrh., Ólafi Thors, að semja þessa löggjöf, þá var það sannarlega ekki fyrir atbeina kommúnista eða áhuga þeirra í þeim málum. Og einmitt í sambandi við myndun ríkisstj. Ólafs Thors, sem hv. 2. þm. Reykv. minntist nú á, eins og hann hefur oft gert í sambandi við mig, sagði hann, að ég hefði ekki verið þess sérlega fýsandi, að sú stjórn var mynduð. Og það var rétt. Ég bar í brjósti nokkurn geig í sambandi við þá stjórnarmyndun, og einmitt ekki hvað sízt af því, að þar átti í fyrsta sinn að gera það íslenzka ævintýri að hleypa kommúnistum inn í ríkisstj. Ég þóttist sjá það, að það gæti orðið dýrt ævintýri. Og það varð dýrt. En þó að það væri dýrt, þá hefur það að því leyti borgað sig, að ég hygg, að meginhluti þjóðarinnar verði þess ekki fýsandi hér eftir, að kommúnistar verði teknir inn í ríkisstjórnir, heldur fari það hér hjá okkur eins og þróunin hefur verið í Vestur-Evrópu, því að þar sem kommúnistar hafa verið í ríkisstj., bæði í Danmörku, Belgíu, Hollandi, Frakklandi og Ítalíu, þá eru þeir í öllum þessum löndum horfnir úr ríkisstj. aftur. Þjóðirnar, sem byggja þessi lönd, óska ekki eftir að hafa þá lengur í stjórn. Ætli reynslan hér á landi verði ekki lík eins og annars staðar í Vestur-Evrópu, að það verði ekki óskað eftir þeirra brautargengi við myndun ríkisstjórna á Íslandi? Ég fyrir mitt leyti vona, að svo verði, vegna heiðurs og heilla þjóðarinnar. Þá endaði hv. 2. þm. Reykv. sína ræðu með sínum venjulega lýðskrumshætti um árásir á launastéttirnar, og í því sambandi fékk Alþfl., eins og gjarnan oft áður, orð í eyra. En ég fyrir mitt leyti er alveg óhræddur um þann dóm sögunnar, þegar borið verður saman, annars vegar afstaða og aðgerðir Alþfl. og hins vegar kommúnistanna gagnvart launastéttunum á Íslandi. Ég óttast ekki þann dóm, af því að ég þekki kommúnistana alveg prýðilega og þekki stefnu þeirra eða stefnuleysi - og ég þekki þeirra hugmyndakerfi talsvert mikið, og af því að mér er það alveg 3jóst, að það er í sjálfu sér algert aukaatriði frá sjónarmiði kommúnistanna, hvort launastéttirnar á þessu tímabili eða hinu bera meira eða minna úr býtum, það er aukaatriði í þeirra baráttu. Aðalatriðið í þeirra baráttu er það að vekja upp byltingarhug og andstöðu gegn ríkjandi þjóðskipulagi í hugum launastéttanna, til þess að meðlimir þeirra geti seinna orðið virkir þátttakendur í því að skapa það nýja ríki og taka að sér hlutverk hins volduga minni hluta til þess að skapa kommúnistaríki. Þannig hefur það verið og þannig er það í dag um kommúnistaflokka allra landa. Og jafnvel þeirra mestu og beztu fræðimenn hafa ekki farið dult með þessa kenningu. Þeir hafa sagt frá henni fyrr á tímum alveg hispurslaust og óhikað. Hins vegar þykir betur henta á vissum tímum að breiða yfir þessa kenningu og hafa hana ekki mikið í frammi. En kenning þessi er samgróin hugmyndakerfi kommúnismans, og hún hvarflar ekki frá honum, þó að hún stundum liggi í þagnargildi. Alþfl. hefur hins vegar oft orðið að hafa það hlutverk með höndum að benda launastéttunum, alþýðustéttunum, á það, að það væri ekki fyrst og fremst þeirra hagur að hafa sem hæsta krónutölu í kaup, hvað sem öðru liði, heldur að þeirra aðalhagsmunamál lægi í því, að svo væri búið að atvinnuháttum í löndunum, að þeir, sem laun taka, mættu örugglega vænta þess að geta haft góða og örugga atvinnu, og að þeirra hagsmunir lægju í því enn fremur, að þjóðfélagsmálin væru ekki látin fara út á háskalegar brautir vegna dýrtíðar og verðbólgu. Þar í löndum, sem verkalýðsfélögin eru þroskuðust, er því þráfaldlega yfir lýst af þeirra hálfu, að þau hafi svo mikla þjóðfélagslega ábyrgð og þjóðfélagslegan skilning, að þau vilji fyrir sitt leyti ekki stuðla að því, að allt fari úr skorðum í þjóðfélagsmálunum vegna dýrtíðar og verðbólgu, og vilji þess vegna heldur halda kaupinu í lægri krónutölu en fara út í tvísýn ævintýri í sambandi við kaupgjaldshækkanir. ég veit líka, að verulegur hluti íslenzka verkalýðsins er svo þroskaður þrátt fyrir það ofurfarg, sem hvílir á Alþýðusambandi Íslands frá einum stjórnmálafl., að hann skilur það, að það er hans rétta hlutverk að vinna að því að öryggja atvinnureksturinn í landinu og að það sé bezt, einmitt vegna verkalýðsins sjálfs, að ekki verði farið út í hamslaust dýrtíðar- og verðbólguævintýri. - Þess vegna vil ég vænta þess, að dæmt verði um það með glöggum skilningi verulegs hluta verkalýðssamtakanna, hvað hér er á ferð. Það má að vísu vel svo fara, að kommúnistar geti æst upp verkalýðinn um stundarsakir út af þeim ráðstöfunum, sem hér á að gera. En ég trúi svo á dómgreind íslenzks verkalýðs, að ekki takist að villa honum svo sýn, að hinir einstöku menn innan verkalýðsins gerist böðlar sinnar eigin hamingju. Þess vegna vil ég mega vænta þess, að verkalýðssamtökin og verkalýðsstéttirnar hér á landi meti og skilji þær aðgerðir, sem hér er stefnt að til þess að reyna að tryggja atvinnureksturinn í landinu og sporna gegn atvinnuleysi, og að hróp kommúnista sitt á hvað gegn þessum aðgerðum verði að lokum að langmestu leyti töluð fyrir daufum eyrum.



Herra forseti. - Það var allmikill belgingur í hæstv. forsrh. hér áðan, þegar hann talaði. Hann fann hvöt hjá sér til þess að ræða nokkuð viðskipti íslenzks verkalýðs og ríkisstjórna á Íslandi, þó að mér virðist það bera meir vott um annað en hyggindi hjá honum að ræða þetta eftir þá fortíð, sem hann á í þeim efnum. Og hæstv. forsrh. fann sérstaka ástæðu til að geta um þá forsögu, sem ég ætti persónulega að baki mér viðkomandi baráttumálum íslenzks verkalýðs. Hann sagði, að forsaga mín væri sú, að ég hefði ferðazt um landið til þess að kljúfa verkalýðssamtökin og gera þannig klofning gegn Alþýðusambandinu. Þessi orð hafa fyrr heyrzt, en eru jafn ósönn engu að síður. Það er rétt, að ég ferðaðist um landið hér á árunum til þess að ræða við verkalýðinn um það ofurvald, sem þá hvíldi á verkalýðnum frá hálfu Alþfl., þegar engan mann mátti kjósa í trúnaðarstöðu í Alþýðusambandi Íslands nema alþýðuflokksmann og enginn mátti eiga sæti á alþýðusambandsþingi, nema hann væri alþýðuflokksmaður, burtséð frá því, að verkalýðsfélögin voru þá eins og í dag mynduð af mönnum, sem voru í mörgum flokkum með tilliti til stjórnmála. Ég vann að því, að þessu ofurvaldi Alþfl. í Alþýðusambandinu yrði af létt. Og það tókst. Sársauka núverandi hæstv. forsrh. yfir því, að svo skyldi takast til, get ég vel skilið í sambandi við afskipti þau, sem ríkisstj. hafði við verkalýðsfélögin nú á síðustu árum. Út frá þessu get ég vel skilið þann sársauka, sem kom fram hjá hæstv. ráðh. í þeim ummælum, sem hann lét falla um þau. Þau mál eru kunnari en frá þurfi að segja, og ég geri hér ekkert til þess að rekja þau mál frekar. Ég bendi bara á þá staðreynd, að ríkisstj. varð að láta af þeim áformum, sem hún hafði í frammi gegn verkalýðshreyfingunni, vegna þess að verkalýðshreyfingin sýndi þann þroska að vera traust og heilsteypt, þegar hættu bar að garði, hvort sem hún kom fram í einni eða annarri mynd. Hæstv. forsrh. sagði, að hann vildi gjarnan mega vona, að íslenzk alþýða losnaði við fantatök þau, sem hún væri beitt nú. Hver eru þessi fantatök, sem íslenzk alþýða nú er beitt? Þau eru ekki af hálfu þeirra, sem ráða verkalýðshreyfingunni nú í dag, heldur er hún tekin þeim af hinum, sem sækja að henni, sem sé hinum ráðandi mönnum í þjóðfélaginu. Flest af þeim málum, sr.m borin hafa verið fram og hafa átt að vera til lagfæringar á vandamálum í þessu þjóðfélagi, hafa verið á þá leið, að þau hafa verið bein eða óbein árás á alþýðuna í landinu. Og frv., sem hér liggur fyrir, virðist mér bera rækilegan keim af því. - Það hefur verið rætt hér um flest þau atriði, sem þetta frv. hefur inni að halda. Tel ég mig því ekki hafa ástæðu til að fjölyrða sérstaklega um það, enda áliðið orðið nætur. Ég vil þó fara nokkrum orðum um III. kafla frv., sem sérstaklega snertir launþega í þessu landi. Í 12. gr. er gert ráð fyrir því, að kauplagsvísitala verði bundin við 300 stig. Þarna er lækkun um 28 stig frá því, sem hún er, og verður vísitölunni síðan haldið í 300 stigum, hver svo sem hin raunverulega dýrtíð verður í landinu. Í sambandi við þessa gr. hafa þeir þrír hæstv. ráðh., sem talað hafa, látið í ljós þá skoðun sína, að gildandi fyrirkomulag í sambandi við verðlagsuppbætur til launþega væri nú að ríða íslenzku fjármálalífi að fullu. En það hafa ekki verið færð sérstök rök fyrir þessari staðhæfingu, sem ég get líka vel skilið, því að ég get ekki séð, á hvern hátt hægt er að sannfæra menn um það, hvernig slík fullyrðing byggist á staðreyndum. Það hefur líka verið sagt af hæstv. ráðh., að þeir, sem nú skipa forustusess hjá hinni íslenzku verkalýðshreyfingu, hefðu verið óánægðir með þá vísitölu, sem nú gildir, og það hefur verið fært sem sérstök rök fyrir því að breyta nú um í þessu efni eins og í frv. er gert ráð fyrir. En ástæðan fyrir því, að óánægja hefur verið með verðlagsuppbæturnar meðal launþega, hefur fyrst og fremst verið sú. að launþegar hafa litið svo á, að verðlagsvísitalan væri ekki sanngjörn, heldur lægri en svaraði til verðs nauðsynjavara, sem verkamenn og aðrir þyrftu að kaupa. Ég minnist þess og geri ráð fyrir að fleiri muni muna það, hvernig verkalýðshreyfingin í þessu landi allt til 1940 háði harða baráttu fyrir því að fá laun sín bætt upp eftir því, sem verðlagið hækkaði í landinu. Verkalýðshreyfingin náði að nokkru að koma því fram, sem hún barðist fyrir, með því að fá tekið í samninga 1940, að ákveðið var, að á grunnkaup skyldi greiða fulla verðlagsuppbót eftir vísitölu. Ég er þeirrar skoðunar, að þetta hafi verið mikið happaspor, vegna þess að það hlýtur alltaf að vera það lögmál um það, þegar meta á, hvað einn maður á að fá fyrir sína vinnu, að hann fái það kaup, sem hann getur framfleytt sér og sínum með. Það er rétt, að frá 1940 hafa orðið margs konar breyt. á kaupgjaldi í landinu. Grunnkaup hefur á þeim tíma hækkað verulega. Ástæðan fyrir því er fyrst og fremst sú, að breyt. hafa orðið miklar á verðlagi. - Ég tel því, að með þessu frv., sem hér liggur fyrir, sé farið inn á mjög hættulega braut. Með því er kaupgjaldið tekið úr sambandi við verðlagið í landinu. Á meðan svo var, fyrir árið 1940, eins og ég gat um áðan, var ríkjandi mikil óánægja meðal launþega, sem hljóðnaði ekki alveg 1940, þó að þá væri að vísu stigið stórt spor í rétta átt. En hitt fullyrði ég, að þegar svo er komið eins og hér á að gera, að kaupið er tekið úr sambandi við verðlagið í landinu, þá verður mikil óánægja með það meðal launþega. - Mig minnir að það hafi verið hæstv. forsrh., sem gat þess í framsöguræðu sinni fyrir þessu frv., að í sambandi við þessar dýrtíðarráðstafanir mundi verðlagið í landinu ekki hækka, en jafnvel lækka. Mér virðist þetta einkennilegar upplýsingar, þegar þetta er borið saman við það, sem síðar er tekið fram í frv., að leggja skuli á allt að 31/2% söluskatt. Og virðist mér, að þessi rýrnun, sem á að verða á kjörum launþega, verði nú þegar öllu meiri en gert er ráð fyrir hér í þessum III. kafla, líka með því að varan í landinu hækkar allverulega í verði vegna söluskattsins, en launþegar fá ekki launauppbætur samsvarandi verðhækkuninni. - Það hefur verið mjög talað um það í sambandi við þetta mál, að vinnufriður í landinu sé ákaflega þýðingarmikill. Ég vil sízt draga í efa, að það sé þýðingarmikið fyrir þjóðfélagið, að þegnarnir lifi í sátt og samlyndi hver við sitt starf. Og ekki geng ég þess dulinn, að vinnuófriður hafi margfaldlegan skaða fyrir þjóðfélagið í för með sér. Þess vegna harma ég þær ráðstafanir, sem stefnt er að með þessu frv., sem geta valdið því, að vinnufriður héldist ekki í landinu. Ég slæ engu föstu um það, hvort sá vinnufriður, sem nú er í augnablikinu, spillist eða ekki. En ég þykist geta sýnt fram á, að frv. þetta skerðir verulega hagsmuni launþega og hlýtur að vekja hjá þeim óánægju. Reynslan ein sannar svo, hvaða aðgerða sá óánægði krefst, og ég vil engu spá um það. Ég sé svo ekki ástæðu til að segja öllu meira um þetta. mál á þessu stigi. En ég vil aðeins segja það að lokum, að ég tel það mjög misráðið hjá hæstv. ríkisstj. að taka kaupgjaldið úr sambandi við verðlagið í landinu, vegna þess að með því er stofnað til ráðstafana, sem verka þannig, að það kaupgjald, sem nú er gildandi í landinu og margir telja, að sé of hátt, er ekki hærra en það, að hjá þeim, sem lægst eru launaðir, verkamönnum, nægja launin naumast fyrir brýnustu nauðsynjum. Séu þessi kjör rýrð, eins og hér er gert ráð fyrir, hlýtur það að verða þess valdandi, að þeir, sem fyrir því verða, gera sínar gagnráðstafanir. Ég þrái ekkert, að sá vinnufriður, sem nú er í landinn, spillist. Ég kæri mig ekkert um og er þess ekkert fýsandi, að átök skapist í þjóðfélaginu út af kaupgjaldsmálum. Og það er þess vegna, að ég enn lýsi yfir því og ég legg áherzlu á það -, að ég tel það mjög misráðið hjá hæstv ríkisstj. að leggja út í að gera þær ráðstafanir, sem hún gerir í þessu frv., og ég vonast a.m.k. eftir því, að þessar gr., sem eru um að binda kaupgjaldsvísitöluna við ákveðið stig, fái þær breyt., sem nauðsyn er á, eða verði jafnvel felldar niður.

Forseti (BG): Forseti gerir það að till. sinni, að ræðutími verði takmarkaður. Umr þessi hefur þegar staðið í allt að átta stundir og virðist vera orðin alllöng. Einnig er alllangt liðið á nóttu. Till. um það, að ræðutími hvers hv. þm., sem kveður sér hljóðs, verði ákveðinn 10 mínútur, verður borin undir atkv. hv. þd.



Herra forseti. - Ég vil eindregið mælast til þess, að hæstv. forseli noti ekki forsetavald sitt til þess að bera svona till. upp, að stytta nú umr. um þetta mál. Þingið hefur nú beðið eftir þessu máli í 21/2 mánuð, og þetta er fyrsta tækifærið, sem stjórnarandstöðunni gefst til þess að láta í ljós skoðanir sínar og ræða málið. Ég veit, að stjórnarflokkarnir hafa meiri hl. til að samþ. að skera hér niður umr., en slíkur niðurskurður þýðir þverbrot á öllu „prinsipi“, sem okkar þingræði byggist á, þar sem hér á að svipta þm. málfrelsi í þýðingarmesta málinu, sem fyrir þinginu liggur. Ég vil því mælast til þess, að hæstv. forseti beri ekki þessa till. upp og láti hana ekki koma til framkvæmda.

Forseti (BG): Ég mun nú bera upp till. um styttingu ræðutíma. Get ég fallizt á að hafa tímann nokkru lengri en ég nefndi áður og geri það að till. minni, að ræðutími hvers þm. verði hér eftir takmarkaður við 15 mínútur.



Herra forseti. Ég ætlaði varla að trúa því, að hæstv. forseta hefði orðið svo um að sjá, hverjir eru næstir á mælendaskrá, að hann færi að stytta ræðutíma. Ég hef yfirleitt ekki haldið svo langar ræður, að það væri mikil hætta á því, að það mundi tefja svo mjög störf þingsins. Viðvíkjandi þessu frv., sem hér liggur fyrir og hefur átt að vera til umr. hér í dag, vildi ég segja nokkur orð, þó að megnið af þeim umr., sem hér hafa farið fram, hafi ekki verið um frv., heldur um það, hvað kommúnistar væru hættulegir í öllum þjóðfélögum og það þyrfti eiginlega að útrýma þeim. Svona hefur verið talað í 20–30 ár, það er ekkert nýtt. Mér kemur það ekkert undarlega fyrir, þegar þetta frv. kemur fram, þótt eingöngu sé gengið á hlut launþega, þegar á að lækka dýrtíðina, og ráðizt á kaupið, því að innan þessarar samkundu, Alþingis, hefur það ekki verið venja að ganga á rétt annarra í þjóðfélaginu en verkamanna og launþega yfirleitt. Þeir hafa átt litlum vinsældum að fagna hjá löggjafarvaldinu, og það eina, sem virðist hafa orðið að taka tillit til, það er, að verkalýðurinn hefur myndað með sér samtök, sem öðru hvoru verður að taka tillit til, og það er ekki í fyrsta skipti nú, sem löggjafarvaldið gengur inn á að skerða rétt fólksins. Samningar verkalýðsfélaga eru taldir hér vera frjálsir, og þau hafa mátt semja við atvinnurekendur um kaup og kjör. Árið 1940 var svo ákveðið, að það skyldi samið um grunnkaup og svo skyldi greidd full vísitala á það grunnkaup. Nú skal hér með l. ákveðið í III. kafla frv., að þessi l. skuli vera brotin, og ríkisstj. eða löggjafarvaldið vill ekki standa við þær skuldbindingar, sem það hefur gert löglega gagnvart verkamönnum, og ákveður, að vísitalan skuli ekki vera nema 300 stig, þó að hún sé nú 328 stig. Nú lækkar, segja þeir, annað, sem þessu svarar, hjá öllum, þ.e.a.s. vörurnar lækka í samræmi við kaupgjaldið. En það er ekki nóg með þau 28 vísitölustig, sem þarna eru tekin af verkamönnum. Seinna í frv. er svo bætt við, að það, sem varan hækkar við söluskattinn, það má fara yfir á verkamenn líka, og ég er sannfærður um, að ef þetta verður að l., þá verður það, sem þarna er tekið af verkamönnum, sáralítill hluti, því þegar búið er að binda vísitöluna með l. við 300 stig, þá er engin ástæða fyrir þá að leyfa ekki vörunni að hækka, hækka álagninguna, eins og hefur verið gert, meðan það hafði áhrif á vísitöluna. Hvernig mundi það þá verða, þegar varan hefur engin áhrif á vísitöluna? En þetta út af fyrir sig er ekki neitt nýtt, því að það hefur aldrei verið talað um það í þessu þjóðfélagi, að nokkur hlutur kostaði nokkuð nema vinnan, það er það eina, sem alltaf hefur verið hægt að taka af. Mig langar til að benda hæstv. forsrh. á það, að í útvarpsumr. hér um daginn þegar talað var um, að kaup verkamanna hefði komizt upp í hátt á annað hundrað þúsund krónur yfir árið, og ég veit, að það hefur komizt upp í 40000 kr. á Siglufirði, þá datt honum ekki í hug að nefna það, þó að félög hér í Rvík kaupi inn bíl og græði á honum 40 þús. kr. og það sé skattfrjálst. Það var bara af því, að maðurinn, sem var að vinna, hann fékk of mikið. Þetta hefði mér þótt undarlegt að heyra hjá hæstv. forsrh., þegar við vorum báðir í Alþfl. Hann var að tala um menn, sem hefðu verið reknir úr Dagsbrún, en hann man ekki eftir því, þegar hann lét reka félaga sinn, Héðin Valdimarsson, úr Alþýðusambandinu. Það var nefnilega vani, meðan þessir menn höfðu völdin, að ef einhver fann að því, sem gert var, þá var hann rekinn. Þetta hefur alveg breytzt, því að það hefur enginn maður verið rekinn úr Alþýðusambandinu, síðan þessi kommúnistastjórn tók við. Hæstv. forsrh. talaði um pólitískt verkfall í vor. Það er enginn vafi á því, að það hefur aldrei verið misboðið eins verkalýðshreyfingunni eins og gert var í því verkfalli gagnvart Dagsbrún. Hvort það hefur verið að undirlagi hæstv. forsrh. eða ekki, skal ég ekki segja, eða hvort hans útsendarar voru þar að verki. Það hefur aldrei fyrr en í vor verið álitið hjá neinum mönnum í sáttanefnd, að það væru ekki verkalýðsfélögin sjálf, sem ættu að sjá um atkvgr. um tillögur sáttasemjara, og þetta gekk svo langt, að þegar við í Dagsbrún, sem telur 3000 meðlimi, töldum okkur þurfa lengri tíma til undirbúnings atkvgr. en eina nótt og höfðum ekki tilbúna kjörskrá - hvað skeður þá? Þá skeður það, að einn flokksbróðir hæstv. ráðh. segir: Það þarf ekki að vera að hugsa um það, við höfum kjörskrá Dagsbrúnar, - og það varð að fá fógetaúrskurð um, að það væri ekki löglegt. Þessi aðferð við verkalýðsfélagið verður lengi í minnum höfð af verkamönnum fleiri en kommúnistum, enda sýndi atkvgr. það, þegar hún fór fram, að það voru ekki kommúnistar einir, sem réðu þar, af þeirri einföldu ástæðu, að hagsmunabarátta verkalýðsins er ekki bundin við það, hvort menn eru kommúnistar, alþýðuflokksmenn eða sjálfstæðismenn. Þess vegna er ég sannfærður um, að hæstv. forsrh. hefur gert meira úr valdi kommúnista í Dagsbrún en það raunverulega er, vegna þess að verkamenn hafa nákvæmlega sömu hagsmuna að gæta, til hvaða flokks sem þeir teljast. Nú sagði hæstv. forsrh. áðan, að verkfallið í vor hefði verið pólitískt. En hvernig getur hann álitið, ef verkamenn vilja rétta hlut sinn eftir þessa löggjöf, að þeir geti háð ópólitískt verkfall? Löggjafarvaldið tekur að sér fyrir atvinnurekendur að klípa nú 28 stig af vísitölunni og með því að lækka laun launþega um 8.5%. Ef verkamenn segja við atvinnurekendur: Þið verðið að bæta okkur þetta, - þá geta þeir sagt: Þetta eru ekki okkar samningar. - Hvert eiga þá verkalýðsfélögin að snúa sér til að fá kjör sín bætt - til atvinnurekenda eða til ríkisstj.? Er þá langt yfir í pólitískt verkfall? Nei, sannleikurinn er sá, að aldrei með neinni löggjöf hafa verkalýðsfélögin verið eins mönuð út í pólitískt verkfall eins og í þetta skipti. Það eru ekki atvinnurekendur, sem gera þetta, þeir sögðu það beinlínis í haust, þegar þeir sögðu upp samningum, að þeir færu ekki fram á kauplækkun, m.ö.o., ef ríkisstj. kæmi ekki á móti og lagfærði dýrtíðina, þá mundu þeir ekki fara fram á grunnkaupslækkun, af því að þeir viðurkenndu, að laun lægst launuðu verkamanna væru ekki til þess að skerða þau, og ég er sannfærður um, að það eru allir sammála um það. En hvers vegna að fara þessa leið? Það er ekkert þarna, sem gerir annað en það að lækka lífsafkomu verkamannanna til þess að geta í skjóli þess aukið dýrtíðina eins og verið hefur, því að það hefur engin áhrif á kaupgjaldið, þó að vöruverð hækki. Svo er önnur hlið á þessu máli. Nú fyrir nokkrum árum hefur ríkisvaldið ákveðið með l., hvað laun allra starfsmanna ríkis og bæja skuli vera, þ.e.a.s. grunnkaup. Þessir menn geta ekki rétt hlut sinn nema gegnum Alþ., og meira að segja voru sumar launastéttir búnar að fá svo há laun, áður en þeir samningar fóru fram. með frjálsum samningum við atvinnurekendur sína, að kaup þeirra lækkaði við launal. Hins vegar gegnir allt öðru máli um verkalýðsfélögin, og ég er viss um, að með engum l. hafa verkalýðsfélögin verið eins mönuð til kauphækkana eins og með þessum l. Þá var það aðeins um það, sem hæstv. utanrrh. tók fram í dag um atvinnuleysisskráninguna og að ekkert atvinnuleysi hefði verið hér. Það e.r satt, að það skráðu sig ekki nema 70 menn, þegar atvinnuleysisskráningin fór fram, en ég er sannfærður um, að hefði ekki þessi síld komið upp á þessum óheppilega stað, hér við Rvík, þá hefði orðið atvinnuleysi hér í stórum stíl. Við getum hugsað okkur, það eru komnir þarna 100 bátar og allir bátar úr Rvík og uppskipun á síld í stórum stíl og að það skuli samt hafa verið menn afgangs. Hvernig halda þessir hæstv. ráðh., að ástandið hefði þá orðið, hefði ekki komið þessi síld? Ég sé, að hæstv. forseti er farinn að ókyrrast, og mun því ljúka máli mínu.



Ég vil algerlega mótmæla þeirri aðferð, sem hér er höfð í frammi af hæstv. forseta. Eftir að ég talaði í dag, hafa ráðh. talað á fimmtu klst. og flestir þessir ráðh. hafa ausið úr sér ósannindum. Hæstv. utanrrh. hefur komið fram sem argasti amerískur leppur hér og leyfir sér að hafa í frammi fullyrðingar og svívirðingar, án þess að forseti svo mikið sem hringi hann, síðan reif hæstv. ráðh. sig sérstaklega upp viðvíkjandi ameríska sendiráðinu, af því að einn fulltrúi ameríska sendiráðsins var á þingpöllunum, og vildi þar með sýna, hversu góður þjónn hann væri. Svo þegar kemur að því, að þm. fái rétt til að svara, þá er tekið af þeim orðið. Þetta er ekki málfrelsi, svona nær ekki nokkurri átt að haga sér, þm. hafa hér rétt til þess að tala, og ráðh. hafa enn þá ekki það vald á Íslandi, að þeir geti tekið af þeim þann rétt, og hæstv. forseti á ekki að láta hafa sig til þess að taka þennan rétt af þm. Forseti á að vera verndari þm. gagnvart ríkisstj., hann á ekki áð brjóta anda þingskapanna og þann rétt, sem okkur er falinn með þingræðinu. Ég mun þess vegna tala hér samkvæmt umboði mínu frá þjóðinni og standa á verði um málstað Íslands gegn amerísku leppstjórninni, sem leyfir sér að koma fram með frv. eins og þetta og ætla síðan að hefta málfrelsi Íslendinga á eigin Alþ. Ég ætla þá að byrja á því, af því að hæstv. forsrh. talaði um hirtingu hér áðan, að hirta hann dálítið. Hæstv. forsrh. talaði um það hér áðan, að hann hefði nú umboð frá þjóðinni til þess að gera hér ýmsa hluti. Hæstv. forsrh. er víst búinn að gleyma því, hvernig hann komst á þetta þing. Hann heldur nú, af því að auðmannastéttin í Rvík hefur tyllt honum upp í ráðherrastól, að hann sé mikilsvirtur maður hjá okkar þjóð, vegna þess að honum er falið að vinna verstu verkin, sem um langan tíma hefur verið reynt að vinna gegn íslenzkri alþýðu. Í seinustu kosningum þótti flokki þessa hæstv. forsrh. hann ekki boðlegur í framboð í Rvík, og þess vegna var hann sendur út á land. Þannig risu hans eigin flokksmenn á móti því að hafa hann í kjöri hér í Rvík og hótuðu honum klofningi í flokknum að öðrum kosti. Svo er þessi hæstv. forsrh. að tala um, að hann tali í nafni alþýðu Íslands - hann tali í nafni íslenzku þjóðarinnar og hann treysti svona og svona mikið á verkalýðssamtökin. Þessi hæstv. forsrh. lætur sér þá blekkingu um munn fara, að við sósíalistar viljum engar ráðstafanir gegn dýrtíðinni, hins vegar er hann um leið að segja frá frv. okkar, sem liggur fyrir þessari hv. d., og í því frv. er sýnt fram á með rökum og till., hvernig hægt sé að halda dýrtíðinni í 300 stigum án þess að skerða réttindi og hagsmuni alþýðu Íslands. Í okkar till. felst það að halda vísitölunni í 300 stigum með skynsamlegum ráðstöfunum í þjóðarbúskapnum, sparsemi á ýmsum sviðum á rekstri þjóðarbúsins, lækkun á vöxtum og öðru þess háttar og að svo miklu leyti sem það kæmi við einhverja, þá kæmi það við þá ríkustu í þjóðfélaginu, heildsala, braskara og aðra slíka. Ríkisstj. hins vegar sér það einvörðungu, að það sé hægt að halda vísitölunni í 300 með því að skera niður kaup og samningsbundin réttindi verkalýðsfélaganna. Það má ekki fara aðra leið - leið, sem þýðir skynsamlegri rekstur þjóðarbúsins -, af því að það kemur við þá ríku. Þessi eina leið, sem ríkisstj. sér, það er að skera niður á kostnað launþega. Þetta, að ríkisstj. þykist vera að berjast á móti dýrtíðinni, það er ekkert annað en yfirvarp til þess að geta lækkað launin, því að þessar ráðstafanir verða aðeins til þess að gera dýrtíðina enn tilfinnanlegri fyrir fátæka fólkið í landinu. Ríkisstj. ætlaði sér að skapa grundvöll gegn verkalýðnum með því að skapa atvinnuleysi og bölsýni hjá fólkinu, en allt þetta hefur mistekizt. Allt, sem hún hefur básúnað út, um að ómögulegt væri að selja íslenzkar afurðir, hefur hæstv. utanrrh. orðið að viðurkenna, að sé ekki annað en blekking. En í eymd sinni og vandræðum hefur ríkisstj. gripið til þess ráðs að tala um Rússa og Rússland, þegar þarf að ráða fram úr vandamálum á Íslandi, og með þessu móti ætlar hæsta. utanrrh. sér að skapa vitfirringu, álíka og var í Þýzkalandi, til þess að reyna að koma einhverju svipuðu á hér eins og þar var. Íslendingar eru hins vegar of pólitískt þroskaðir og skynsamir til þess, að þess háttar aðferð takist. Forsrh. taldi Alþfl. aldrei hafa snúizt í neinu máli. Við sósíalistar höfum aldrei snúizt, þegar um baráttumál alþýðunnar hefur verið að ræða. En hæstv. forsrh. og hans flokksbræður hafa snúizt í þeim málum. Hæstv. samgmrh. hefur haft hljótt um sig í kvöld, enda minnist hann líklega fyrri afstöðu sinnar til bindingar vísitölu. Það er rétt að lofa hæstv. forsrh. og þingheimi öllum að heyra álit núv. hæstv. samgmrh., sem fram kom við umr. um áform ríkisstj., sem sat árið 1944, um að binda vísitöluna. Hann segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „En svo kemur það merkilegasta af öllu: hvernig hæstv. ríkisstj. hyggst að kippa þessu í lag, því að um efnishlið frv. þess, sem hér liggur fyrir, er það í stuttu máli að segja, að þar er stungið upp á að fara þá einu leið í dýrtíðarmálunum, sem þegar hefur sýnt sig að vera ófær. Það er búið að reyna þessa leið eða svipaða, og það var hætt við hana aftur, vegna þess að hún reyndist þeim, sem fyrst prófuðu hana, alófær, fyrir utan allt annað, sem segja má um hana. Höfuðstefna frv. er nefnilega sú að ákveða með l., hvert kaupgjald skuli vera í landinu, og ákveða þetta einhliða án viðræðna við þann aðilann, sem við þetta fyrirkomulag á að búa. Þetta var reynt með setningu gerðardómsl. um áramótin 1941 og 1942, og allir muna, hvernig þeirri tilraun lauk.“ Enn fremur segir þessi núv. hæstv. samgmrh., flokksbróðir hæstv. forsrh., með leyfi hæstv. forseta: „Að þessi leið sé opin, leiðir af því, að í frv. er grunnkaupshækkun þó hvergi bönnuð, og að hún verði notuð, hefur reynslan sýnt á tíma gerðardómsl. Allt í allt má segja, að þessi einhliða ákvörðun kaupgjaldsins sé leið, sem ekki komi til greina, nema stórkostleg vá sé fyrir dyrum og engin önnur leið til úr ógöngunum. Nú má að vísu segja, að hér sé voði á ferðum fyrir þjóðfélagið, ef svo heldur áfram til lengdar sem nú horfir í dýrtíðarmálunum, en ég vil á hinn bóginn halda því fram, að ekki hafi verið reyndar til hlítar aðrar leiðir, sem aðgengilegri eru og ég mun minnast á síðar.“ Og síðan tilkynnir hv. þm., að Alþfl. sé á múti þessum ráðstöfunum ríkisstj. Þá var Alþfl. ekki í stjórn og var á móti bindingu vísitölunnar, en nú, þegar Alþfl. á forsrh. í ríkisstj., þá berst hann af slíku ofurkappi fyrir því að binda vísitöluna, að hann ætlar að svipta þm. málfrelsi sínu. Hæstv. forsrh. talaði hér um og belgdi sig upp af því, að hann hefði barizt fyrir hagsmunum íslenzkrar alþýðu og verið 16 ár í stjórn Alþýðusambands Íslands. Fulltrúi hverra var hann í stjórn Alþýðusambandsins? Hann var aldrei fulltrúi verkamanna. Hann var fulltrúi pólitísks flokks, sem með verstu einræðislögum, sem hafa verið á Íslandi, gaf sér alræðisvald um málefni verkamanna og bannaði, að nokkrir aðrir en yfirlýsti.r alþýðuflokksmenn væru kjörnir til trúnaðarstarfa í samtökum verkamanna. Hæstv. forsrh. var á sinni tíð neytt upp á verkalýðsfélögin af flokki, sem kúgaði þau undir einræðisvald sitt. Réttur minni hl. var fótum troðinn, og allar lýðræðisreglur þverbrotnar, og í krafti þessa sat núv. hæstv. forsrh. í stjórn Alþýðusambandsins í 16 ár, og allan þennan tíma gekkst hann fyrir því, að verkalýðsfélögin væru þannig, að minni hl. væri neyddur til að kljúfa sig út úr, ef hann varð undir í stjórnarkosningu. Svo þegar hann gat ekki lengur haldið við þessu ófremdarástandi og einræðisvald Alþfl. í Alþýðusambandinu var brotið á bak aftur, þá hrökklaðist hann úr stjórn Alþýðusambandsins, en hann fór þaðan ekki allslaus. Hann fór með eignir sambandsins með sér. Fátækir verkamenn, sem byggt höfðu upp samtök sín og lagt fram af sínum litlu launum til þess að samtök þeirra gætu aflað sér nokkurra eigna, þeir áttu ekki að fá að halda eignunum. Með þær fór núv. hæstv. forsrh. burtu og skildi Alþýðusambandið eftir með 80 þús. kr. Skuld. Ég held, að hæstv. forsrh. hefði ekki átt að minnast á baráttu sína í þágu alþýðu þessa lands, því að hún hefur ekki verið svo glæsileg. Hann hefur aldrei skilið baráttu verkamanna fyrir bættum kjörum. Hann hefur aldrei þekkt, hvað það er að standa í verkfalli kannske mánuðum saman og vita síg lítið eða ekkert eiga handa sér og fjölskyldu sinni. Hann virðist jafnvel halda, að verkföll séu sköpuð af einhverjum utan að komandi mönnum, en skilur ekki, að þau eru það eina, sem verkamönnum er eftir skilið til þess að geta barizt fyrir því að fá að lifa við mannsæmandi kjör. Hæstv. forsrh. sagði, að það hefði veríð dýrt ævintýri að hafa sósíalista í stjórn á Íslandi, en það, sem veldur því, að núv. ríkisstj. er ekki oltin úr sessi, er það, að þjóðin horfir nú á þau verk, sem við sósíalistar komum til leiðar í tíð fyrrv. stjórnar. En þegar við settum fram hugmyndirnar, sem urðu að veruleika í tíð fyrrv. stjórnar eða eru að verða það nú vegna aðgerða fyrrv. stjórnar, þá stimplaði núv. hæstv. forsrh. þær sem skýjaborgir. Hæstv. forsrh. ....

Forseti (BG): Samkvæmt samþykkt hv. 3. hefur hv. þm. lokið ræðutíma sínum.

Ætlar hæstv. forseti að beita valdi sínu til að taka málfrelsi af þm., þegar ráðherrarnir hafa hver eftir annan talað hér og borið hinar ósvífnustu blekkingar fyrir þingheim?

Það skal upplýst, að þegar samþykkt var að takmarka ræðutíma hv. þm., þá hafði hv. stjórnarandstaða notað við umr. 4 klst. og 21 mín., en stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. 4 klst. og 9 mín. Enn fremur vil ég út af orðum hv. 2. þm. Reykv. taka það fram, að ekki virðist ósanngjarnt, að ræðutíminn sé takmarkaður, og hér hefur verið gerð lögleg samþykkt þar að lútandi, og má forseti ekki víkja frá henni. Aðeins hv. þd. getur leyst mig frá þeirri samþykkt, sem gerð hefur verið.

Herra forseti. - Má ég halda áfram ræðu minni?

Ég hef þegar tekið fram, að ég get ekki hvikað frá samþykkt hv. d.

Herra forseti. - Má ég tala um þingsköp?

Það virðist óþarfi að ræða þetta nánar, því að samþykkt hv. d. er skýr. Annars getur hv. 2. þm. Reykv. fengið að tala um þingsköp.



Ég vil benda hæstv. forseta á, að þingsköpin eru til að vernda rétt þm., til þess að tryggja þeim málfrelsi. svo að þeir í hverju máli geti gert grein fyrir hugmyndum sínum og afstöðu, og það er misnotkun á þingsköpum að beita þeim til þess að forða hæstv. ríkisstj. frá réttmætum ádeilum. Ég vil minna hæstv. forseta á, að það er hægt að brjóta lög með misnotkun á þingsköpum, og ég minni enn fremur á, að þeir flokkar, sem nú mynda ríkisstj. á Íslandi, eru sömu flokkarnir sem á sínum tíma brutu stjórnarskrána með því að samþykkja að svipta þjóðina rétti til kosninga, þegar l. samkv. bar að kjósa. Það er skylda hæstv. forseta að vernda rétt þm. gagnvart ríkisstj., sem mynduð er af þeim flokkum, sem af dómum reynslunnar er ekki trúandi til að halda stjskr., lög eða þingræðisvenjur landsins. Forseti hefur að vísu valdið, en ég stend á réttinum.



Herra forseti. - Það er sýnt, að ekki er ætlunin að ræða þetta frv., því að því verður ekki neitað, að öll framkoma af hálfu hæstv. ríkisstj. í sambandi við það er á þann veg, að litlir möguleikar eru á að ræða náið frv. sjálft. Hins vegar hefur af hálfu hæstv. ríkisstj. verið gefið tilefni til víðtækra umr. um ýmis önnur atriði. Ég hef áður rætt þetta frv. eins og mér var unnt með svo litlum undirbúningi sem þm. gafst til að athuga það. Ég mun því ekki, með því að búið er að ákveða ræðutímann 15 mín., ræða frv. almennt, en vildi minnast á nokkur atriði að gefnu tilefni. Hæstv. forsrh. minntist á, að ég hefði í nefnd Landssambands íslenzkra útvegsmanna samþ. og undirskrifað vissar yfirlýsingar. Ég vil í þessu sambandi upplýsa, að ég hef aldrei verið fulltrúi í neinni nefnd L.Í.Ú. og aldrei mætt sem fulltrúi á fundum þess og er ekki einu sinni í því. Hins vegar fór L.Í.Ú. þess á leit við mig, að ég mætti á fundi í sambandinu, og veitti mér þar málfrelsi, en ég hef aldrei undirskrifað neinar till. frá L.Í.Ú. Auk þess var ekkert í þessu plaggi frá L.Í.Ú., sem ég hef verið á móti. Það, sem hæstv. forsrh. reyndi að snúa út úr, var það, að þegar fulltrúar L.Í.Ú. gerðu það að till. sinni, að tryggja bæri fast lágmarksverð fyrir bátafiskinn, þá töldu þeir, að það verð, sem ákveðið var, því aðeins dygði, að allur aðalkostnaður yrði óbreyttur. Þetta virðist sanngjarnt og eðlilegt, og ég hef aldrei verið á móti því. Hins vegar er það, sem þarf að gera í þessu sambandi, að fá samninga milli þeirra, sem gera út, og þeirra, sem vinna hjá þeim. Enn fremur er það ekki rétt hjá hæstv. forsrh., að það sé meining mín, að ósanngjarnt sé, að þær sjávarafurðir, sem seljast með mjög hagstæðu verði, séu seldar í fylgd með þeim, sem síður seljast. Þvert á móti tel ég það eðlilegt, og það er misskilningur hjá hæstv. forsrh., að ég sé á móti því. Hins vegar benti ég á ákvæði í þessu frv., sem gefur ríkisstj. heimild til þess, að hún geti verðmiðlað á milli tegunda, er má selja á háu verði, og hinna, sem áhætta fylgir. En ef farið er inn á þetta í stórum stíl, getur það orðið til tjóns fyrir sjávarútveginn, því að margar útflutningsvörur eru seldar með síhækkandi verði og ekki bundnar við sölu hinna verðlægri tegunda. Ég benti á, að hættulest væri að gefa ríkisstj. heimild til að taka þannig stórar upphæðir af sjávarútveginum, enda er ekki gert ráð fyrir neinum smáræðishagnaði ríkissjóðs af þessu, þar sem hann er áætlaður nægur til að greiða allar ábyrgðir, sem á ríkissjóð kynnu að falla bæði frá því í ár og í fyrra. Það var gaman að heyra til hæstv. forsrh., þegar hann var að lýsa því, hve vondir kommúnistar hefðu verið við stjórnina. Þeir hefðu tínt allt til og reynt að sverta allar hennar aðgerðir og áform og alveg sérstaklega ásakað hana fyrir að ætla sér að koma á gengislækkun, en það hefði nú reynzt eitthvað annað. Þessi orð hæstv. forsrh. eru brosleg vegna þess, að hér er skýrt frá því áformi, sem ríkisstj. hefur undanfarið verið að bögglast við. Ráðh. hafa verið að láta sér detta hitt og þetta í hug, m.a. gengislækkun, en þeir hafa orðið að gefast upp, þegar þeir hafa orðið varir við álit þjóðarinnar. Það, að stjórnin hefur ekki reynt að koma fram áformi sínu um gengislækkun, sýnir aðeins hennar eigið ístöðuleysi. Vegna almenningsálitsins hefur ríkisstj. neyðzt til að taka upp sumar af till. okkar sósíalista varðandi sjávarútveginn, og henni hefði verið sæmra að taka þær upp allar, því að þá væri tryggt, að vertíðin gæti hafizt nú eftir nýárið. Að lokum vildi ég segja þetta: Mér þykir leitt, hve lítill tími hefur gefizt til að ræða þetta mál, því að ég veit, að jafnvel núv. hæstv. ríkisstj. mun sjá, að þær ráðstafanir, sem felast í þessu frv., eru algerlega ófullnægjandi. Frv. þetta, ef að l. verður, mun verða til þess að draga úr sjávarútveginum á næsta ári, en ef skaplegur tími gæfist til umr. og athugana, tel ég, að fást mundu verulegar breytingar til bóta.