Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Til umr. er till. á Þskj. 38, flutt af hv, framsóknarmönnum, um það að kjósa með hlutfallskosningu í sameinuðu þingi fimm manna nefnd til að semja nýja þjóðhagsáætlun til næstu 5 ára. Nú er það vitað, að þjóðhagsáætlun hefur verið samin til 4 ára, en hv. framsóknarmenn segja, að það sé ekki gert ráð fyrir nógu miklum hagvexti í þeirri áætlun og þess vegna sé þörf á að samþykkja nýja. M.ö.o.: hagvöxtur þjóðarinnar skal aukast með því að kjósa 5 manna nefnd til að semja nýja áætlun, sem gerir ráð fyrir auknum hagvexti. Þetta út af fyrir sig væri mjög æskilegt að gera, að kjósa nefnd í þessu skyni og semja nýja áætlun, ef það út af fyrir sig hefði áhrif á hagvöxtinn, því að það er vitanlega eitt af því nauðsynlega að auka framleiðnina og auka framleiðsluna. Það er undirstaða bættra lífskjara, sem alltaf er verið að berjast fyrir. En málið er ekki svona einfalt, og þótt þessi till. væri samþykkt og sett slík nefnd, þá hefði það ekki áhrif á hagvöxtinn til þess tíma, sem hér er um að ræða, m.a. vegna þess, að þjóðhagsáætlunin hefur verið samin og í þeirri þjóðhagsáætlun er gert ráð fyrir að nýta alla hugsanlega möguleika til þess að auka framleiðsluna og framleiðnina. Það kemur þjóðinni ekki að gagni að gera áætlun, sem e.t.v. er ekki raunhæf. Og við getum sett okkur í spor bónda, við getum sett okkur i spor forstjóra fyrirtækis, sem er hygginn og vill sjá fram í tímann. Bóndinn vill ekki gera ráð fyrir meiri tekjum af búinu en hann er öruggur með að fá. Og fyrirtæki, sem er vel stjórnað, reiknar ekki með meiri hagnaði af fyrirtækinu en líklegt er að fá. Ef gert er ráð fyrir of miklum tekjum og tilkostnaður er miðaður við þessar óraunhæfu tekjur, getur svo farið, að af því stafi hreinn háski. Við skulum hugsa okkur, að bóndinn gerði ráðstafanir til útgjalda miðaðar við þær tekjur, sem hann fengi ekki, þá vita allir, hvernig fer fyrir þeim bónda. Og sama máli gegnir um fyrirtæki, sem bindur sér bagga og ræðst í kostnað, sem er miðaður við hinar óraunhæfu tekjur, þá vita allir, hvernig fer fyrir slíku fyrirtæki. Það er miklu hyggilegra að gera ráð fyrir lægri tekjum, því að auknar tekjur fram yfir áætlunina koma vitanlega alveg að sama gagni, þótt ekki hafi verið að öllu leyti reiknað með þeim í byrjun tímabilsins. Eða hverjum dettur í hug, að við munum fiska meiri síld við strendur landsins eða þorsk, hvort sem gert er ráð fyrir því í þjóðhagsáætluninni, við skulum segja, að síldaraflinn verði 500 tonn, eða það væri bara gert ráð fyrir, að hann væri 300 tonn? Mundum við ekki fiska nákvæmlega jafnmikla síld, hvað sem væri sagt í áætluninni um þetta? Og mundum við ekki fiska nákvæmlega jafnmörg tonn af þorski, hvort sem við gerum ráð fyrir 100 tonna afla meira eða minna í áætluninni? Við mundum gera það undir þeim kringumstæðum, sem hér er um að ræða, þegar allt er gert til þess að ná í aflann: með því að kaupa fiskiskip til landsins, með því að byggja frystihús, síldar- og fiskimjölsverksmiðjur og gera ráðstafanir til að taka á móti aflanum, þegar hann kemur í land. En það gerir þessi þjóðhagsáætlun, sem hefur verið samin. Hún gerir ráð fyrir svo mikilli aukningu í skipakosti, vinnslustöðvum og öðru slíku, sem hugsanlegt er, að við höfum mannafla til að ráða við. Og þessi þjóðhagsáætlun, sem hefur verið gerð, gerir einnig ráð fyrir því að auka framleiðnina samkv. þeim tækjum, sem fyrir hendi eru, og nýta þau sem bezt, þannig að fiskvinnslustöðvar, frystihús og verksmiðjur geti í síauknum mæli tileinkað sér þá tækni, sem nýjust er, og það er vitanlega verkefni einnig samkv. þessari áætlun, sem hér hefur verið samin, að endurbæta frystihúsin og afkastagetu þeirra, fullkomna vélakost þeirra þannig, að þau verði megnug að greiða hærra kaup en áður. Ef ekki væri gert ráð fyrir þessu í þjóðhagsáætlun ríkisstj. og það væri meiningin með þessari till. og nefndarskipun að taka þetta upp í nýja áætlun, þá væri það mjög þarft og mjög nauðsynlegt. En það er ónauðsynlegt, af því að þessi þáttur er í þeirri áætlun, sem hefur verið gerð. Þetta var um frystihúsin og þetta var um fiskiskipin, og það er vitanlega fleira, sem um er að ræða. Við vitum, að okkar aðalatvinnuvegir eru fiskveiðar, landbúnaður og iðnaður. Það er gert ráð fyrir því einnig í þessari þjóðhagsáætlun ríkisstj., að iðnaðurinn verði efldur og unnið verði að því að auka framleiðni hans og stefna að auknum útflutningi iðnaðarvara. Einmitt vegna þess að þetta er í þjóðhagsáætlun ríkisstj., verður ekki um það bætt með því að semja nýja, þótt hún yrði samin af þingkjörinni nefnd. Um landbúnaðinn hefur verið nokkuð rætt í sambandi við þessa till. og talað um framleiðni hans. Stundum eru menn ekki alveg sammála um þátt landbúnaðarins í þjóðarbúskapnum. Stundum er því jafnvel haldið fram, að framleiðni í landbúnaði sé minni en hjá öðrum atvinnuvegum. Framleiðni í landbúnaði hefur verið ákaflega mikil síðustu árin. Og þegar skyggnzt er inn i þessi mál og það athugað ofan í kjölinn, er það alveg ótrúlegt, hver landbúnaðarframleiðslan er, miðað við þann fólksfjölda, sem að landbúnaði vinnur. Það er dálítið fróðlegt að líta í skýrslur og athuga það, að um aldamót eru í landinu 78470 manns.  Þessi stefna var ráðandi á árunum 1957 og 1958, og afleiðingin sagði til sín. Mjólkurmagnið minnkaði, og við urðum í fyrsta sinn í mörg ár að flytja inn smjör í ársbyrjun 1960. Þetta var ekki holl stefna. Þetta var vitanlega algerlega röng stefna í landbúnaðarmálum, því að okkur ber að framleiða matvæli, ekki aðeins fyrir þjóðina, heldur einnig til þess að afla okkur gjaldeyris, einnig fyrir landbúnaðarvörur. Og síðan núv. ríkisstj. tók við völdum og tók upp nýla stefnu að þessu leyti, hefur landbúnaðarframleiðslan farið stöðugt vaxandi. Nú talar enginn um það að flytja inn smjör, nú tala menn um e.t.v. óþarflega miklar smjörbirgðir, sem munu vera um 700 tonn. Nú eru fluttir út ostar og mjólkurduft, án Þess að bændur beri hallann af því. Það er flutt út kjöt, án þess að bændur beri hallann af því, Og það er gert ráð fyrir, að ríkissjóður greiði á þessu framleiðsluári allt að 120 millj. kr. með landbúnaðarvörum, sem eru seldar úr landi fyrir lægra verð en gildir á innlendum markaði. Þetta hefði ekki verið mögulegt að gera, ef hv. 1. þm. Austf. hefði verið með lykilinn að ríkiskassanum. Hann hefði ekki samþykkt það, að bændur fengju þetta greitt. Bændur mundu enn glíma við þann vanda, sem búnaðarþing réð ekki við á árunum 1957 og 1958: hvað ætti að gera við umframframleiðsluna. En sennilegra er, að ef stefna hv. 1. þm. Austf. væri enn ráðandi í landbúnaðarmálum, þá væru engar landbúnaðarvörur til þess að flytja út, vegna þess að bændur hefðu séð sinn hag beztan í því að haga framleiðslunni þannig, að hún rétt nægði til innanlandsnotkunar. Og ef stefna hv. 1. þm. Austf. Væri ráðandi í dag, væri samdráttur í landbúnaði og jafnvel kreppa í landbúnaði, og þess vegna er það, sem margir eru undrandi yfir því, hvernig framsóknarmenn hv. á Alþingi tala og skrifa um landbúnaðarmál nú, þegar þróun landbúnaðarins á síðustu árum hefur verið sú, að framleiðslan hefur stóraukizt, að framkvæmdir i landbúnaði hafa verið meiri nú en nokkru sinni fyrr og flótti frá landbúnaði er minni nú en áður.

Miklu meiri.

Nú, hv. 1. þm. Vesturl. grípur fram í og segir: Hann er meiri. Og þetta segir hv. þm. kannske í trausti þess, að ég hafi ekkert fyrir framan mig til þess að rökstyðja minn málflutning. En ég hef nú skýrslur fyrir framan mig, sem geta sannað mitt mál, og ég er ekkert undrandi yfir því, þótt hv. 1. þm. Vesturl. eigi dálítið erfitt með að átta sig á staðreyndunum, því að ég man það, þegar þessi hv. þm. var að tala um landbúnaðarmál veturinn 1960 í hv. Ed og var að tala um, að hér eftir þyrfti örugglega að flytja á hverju ári inn meira og minna af smjöri, það yrði samdráttur í sauðfjárframleiðslunni, samdráttur í nautgripaframleiðslunni, samdráttur í öllu. Hann, þessi hv. þm., hafði sett upp móðuharðindagleraugun og sá vitanlega ekkert nema dökkt og þoku. En hv. þm. ætti nú að hafa áttað sig á því, að spádómarnir hafa ekki rætzt og íslenzkur landbúnaður er í framför síðan núv. ríkisstj. kom til valda og breytti um stefnu og tryggði bændum grundvallarverð fyrir alla framleiðsluna með því að láta ríkissjóð greiða hallann. Já, hv. 1. þm. Austf. greip fram í áðan, þá ætlaði ég að fara að lesa upp skýrslu, sem sýnir það, að landbúnaðurinn og bændurnir í landinu hafa leyst mikilvægt hlutverk af hendi og landbúnaðarframleiðslan er ótrúlega mikil miðað við Þann mannfjölda, sem að landbúnaðinum vinnur. 1901 var 71.3% af landsfólkinu, sem stundaði landbúnað, 1910 51%. 1920 42.9%. 1930 35.8%, 1940 31.6%, 1950 21.7% og 1960 aðeins 18.8%. En framleiðsla landbúnaðarvaranna hefur brátt fyrir þetta stöðugt haldið áfram að aukast. og það er vitanlega hvort tveggja, sem hefur skeð, að fólkið, sem við landbúnað vinnur, hefur unnið vel og oft lan,gan vinnudag, og að landbúnaðurinn hefur tekið í þjónustu sína þá tækni, sem er bezt og dugar bezt við framleiðsluna. Þannig mun íslenzkur landbúnaður vera betur vélvæddur en landbúnaður hjá jafnvel nágrannaþjóðum okkar. Og ræktunin hefur stöðugt haldið áfram að aukast. Það er vissulega gott til þess að vita, að við eigum blómlegan landbúnað, sem hefur mikil vaxtarskilyrði, þar sem líklegt má telja. að um næstu aldamót muni landsbúar verða um 350 þús. talsins. Samkv skýrslu, sem ég hef í höndum, er það svo, að 1955-1956 voru 5176 býli í landinu, 1957-1958 5168. 1958-1959 5078, 1959-1960 5159 og 1960-1961 5266. Það er talsvert um það, að jarðir fari í eyði og séu lagðar undir aðrar jarðir, en í skarðið kemur þá það, sem almennt er kallað nýbýli á vegum nýbýlastjórnar, þannig að bændunum fækkar ekki, þrátt fyrir það að einstöku jarðir leggist í eyði. Út í það skal ég ekki nánar fara, en ég vildi segja það, að miðað við það, að þjóðinni fjölgar, og miðað við það gildi, sem landbúnaðurinn á í þjóðlífinu og mun eiga, mundi það vera slæmt, ef bændunum héldi áfram að fækka, og ég er reyndar ekki i nokkrum vafa um það, að nú erum við komnir í botn hvað þetta snertir og straumurinn mun snúast við aftur og bændur setjast að í sveitinni, þeir sem nú eiga heima við sjávarströndina. Og ekki er að efast um það, að nóg höfum við landið til ræktunar. Það var talið, að á landnámsöld væru 50 Þús. ferkm samfellt gróðurlendi, en nú sé þetta aðeins 25 þús. ferkm. Það er talið, að milli 44 og 45 Þús. ferkm séu undir 400 metrum yfir sjávarmáli, sem má teljast gott til ræktunar. Og þegar það er athugað, að við höfum ekki enn ræktað nema 85 þús. hektara eða 850 ferkm, aðeins tæplega fimmtugasta hluta af því landi. sem vel er ræktanlegt, þá getum við gert okkur ljóst, hversu möguleikarnir eru miklir í landbúnaðinum, og fyrir fjölgandi þjóð er vissulega gott að vita til þess. Nautgripum í landinu hefur fjölgað mjög mikið, enda talar nú enginn lengur um samdrátt. Það má geta þess, að 1901 voru 25674 nautgripir, 1950 44505 og í árslok 1962 54744, og mjólkurframleiðslan hefur vitanlega vaxið í samræmi við fjölgun nautgripanna og meira. Fyrir bætta meðferð og aukna ræktun er það vitanlega meira, sem kemur eftir hvern grip. En mjólkurframleiðslan hefur farið stöðugt vaxandi, síðan tekin var upp þessi nýja stefna að tryggja bændum fullt verð fyrir allt, sem þeir framleiða. Þannig er það, að 1959 er mjólkurframleiðslan 93 millj. 714 þús. lítrar, 1960 97 millj. 672 þús., 1961 108 millj. og 1962 113 millj. 600 þús., og 1963 verður mjólkurframleiðslan talsvert meiri en 1962, þrátt fyrir það að árferðið hafi ekki verið sem bezt. Og ég endurtek það, að þegar þetta er athugað, þessi mikla aukning í framteiðslunni, getur það ekki verið af öðru en því, að landbúnaðurinn hefur tekið í þjónustu sína aukna framleiðni og afkastar ótrúlega miklu. Og mér finnst, að þeir, sem landbúnað stunda, eigi vissulega þakkir skildar frá þjóðarheildinni, einmitt fyrir það, hversu miklu dugnaður hefur verið sýndur hvað þetta snertir. Og það eru vitanlega þáttaskil, síðan núv. ríkisstj. kom til valda, í sambandi við vélvæðingu landbúnaðarins og aukna framleiðni. Við getum vitað það, að það er erfitt fyrir bónda að framleiða mikla mjólk, ef hann hefur ekki mjaltavél, en allt þangað til núv. ríkisstj. kom til valda, var það miklum erfiðleikum bundið að fá mjaltavélar. Það þurfti margs konar leyfi, og það er óhætt að fullyrða, að það var fleirum synjað um leyfi heldur en þeim, sem fengu þær. En það er vitanlega undirstaða að því, að menn geti framleitt mikla mjólk, að hafa mjaltavélar og hafa byggingarnar þannig úr garði gerðar, að það sé sem léttast og auðveldast að vinna við þetta. Kjötframleiðslan hefur einnig vaxið, vegna þess að nú er ekkert að óttast um, að það verði of mikið framleitt. Það er flutt út, sem ekki er notað í landinu, og það fæst eins gott verð fyrir það. Áætlað er, að heildarframleiðsla landbúnaðarvara sé um 1500 millj. kr., og er það vissulega mikið miðað við það, að ekki eru fleiri en sagt hefur verið frá, sem að landbúnaðarstörfunum vinna. En framleiðsla landbúnaðarins gæti þó verið miklu verðmætari á margan hátt en hér kemur í ljós, vegna þess að með því að vinna úr vörunni meira og betur en gert hefur verið má jafnvel margfalda verðmæti hennar. Tökum t.d. gærurnar, sem eru ágæt vara, og gærur eru taldar vera í góðu verði nú, en bændum eru ætlaðar í grundvellinum 34 kr. fyrir hvert kg. En ef við ynnum gærurnar í landinu, gætum við fengið tvöfalt það verð. Árið 1961 voru fluttar út gærur saltaðar fyrir rúml. 97 millj. kr. Magnið var 2689 tonn. Sama ár voru fluttar út loðsútaðar gærur fyrir 1 millj. 77 þús. kr., það voru 4.8 tonn. Samkv. mjög góðum heimildum fást ca. 320 kg af loðsútuðum gærum úr einu tonni af söltuðum gærum. Ef allt það magn af gærum, sem að framan er nefnt, er flutt var út 1961, þ.e. 2689 tonn, hefði verið loðsútað, mundi það magn hafa orðið 860 tonn og verðmætið 192 millj. kr., eða helmingi meira en fékkst fyrir söltuðu gærurnar. Magnið er tekið samkv. Árbók landbúnaðarins. Það er athyglisvert þetta, að með því að vinna gærurnar í landinu gætum við fengið a.m.k. helmingi meira verð fyrir þær. Það er þó talið, að fyrir óunnar gærur fáist 108 kr. stykkið, en fyrir unnu gærurnar 241 kr. stykkið, og sjáum við, að það er reyndar nokkru meira en helmingi meira. Ef við tökum ullina, verður dæmið enn hagstæðara með því að vinna hana í landinu heldur en selja hana óunna, eins og við höfum gert. Fullvinnsla íslenzku ullarinnar gefur feiknalega mikla möguleika til aukinnar verðmætasköpunar. Hingað til hefur það þó dulizt öðrum en sérfræðingum, hverjir möguleikar liggja í því, ef hægt væri að finna unn aðferð til þess að skilja þelið frá toginu. Yrði þá þelið notað í fínni vörur, kjóla, kápur og því um líkt, en togið í áklæði, teppi, skjólfatnað o.s.frv. Lauslega athugað mundi fullkomin verksmiðja til þess að framkvæma þann aðskilnað kosta um 150 millj. kr., eftir að búið væri að finna aðferðina. Möguleikunum, sem í þessu felast. má lýsa á eftirfarandi hátt, og er þá miðað við, að ullarframleiðsla landsmanna sé 850 tonn, óunnin og óaðskilin ull, 60 kr. pr. kg, þ.e. 51 millj. kr. Óunnin, en aðskilin ull, þ.e. tvöföld verðmætisaukning, varlega reiknað 102 millj. Aðskilin og unnin sem garn, yfirleitt mun reiknað með tvöföldun á verðmætum með því, það gera 204 millj. Aðskilin og unnin ull sem vefnaður eða prjón 408 millj., þ.e. áttföldun á verðmætinu miðað við það að flytja ullina út eins og við höfum gert áður. Að vísu er áætlað, að kosti um 150 millj. kr. að koma upp verksmiðju til að vinna þetta, en miðað við þá verðmætisaukningu, sem við fáum fyrir ullina með því að fullvinna hana, eru 150 millj. í þessu tilfelli smápeningur. Ríkisstj. hefur þetta mál til athugunar í samvinnu við norska iðnmrn., og verður væntanlega tekin upp á næstu fjárlög 1/2 millj. kr., sem skal varið til rannsókna í þessu skyni. Þetta er ákaflega mikilvægt, og einmitt eðlilegt að benda á þetta, þegar rætt er um þátt landbúnaðarins í þjóðarbúskapnum. Og þótt ég hafi hér aðeins talað um ull og gærur, þá má einnig og ekki síður minnast á önnur skinn, og ég get upplýst það, að ríkisstj. hefur það einnig til athugunar, á hvern hátt mætti gera alla skinnaframleiðsluna margfalt verðmætari en hún er með því að flytja skinnin út óunnin. Við vitum einnig um kindagarnirnar, að með því að vinna þær og hætta að flytja þær út eins og við gerum mætti margfalda verðmæti þeirra. En við Íslendingar eru ungir að árum að því leyti að taka okkur tæknina á vald á öllum sviðum, og á iðnaðarsviðinu erum við hvað yngstir í þessu tilliti, og við skulum ekkert syrgja það, þótt við séum tiltölulega skammt á veg komnir að þessu leyti. Við skulum miklu frekar fagna því, að við höfum komið auga á möguleikann til þess að margfalda verðmæti framleiðslu okkar, og það er vitanlega fyrsta skilyrðið til þess, að unnið verði að þessum málum, að gera sér grein fyrir möguleikunum. Og núv. ríkisstj. hefur gert sér grein fyrir möguleikunum og hefur þegar byrjað athuganir og rannsóknir á þessum sviðum, en það er fyrsta sporið, sem þarf að gera, og í þjóðhagsáætluninni er gert ráð fyrir mikilli aukningu í iðnaði og landbúnaði, enda þótt við hljótum að vera mjög skammt á veg komnir á árinu 1966 í þessu tilliti, þar sem rannsóknir t.d. á ullinni eru aðeins að byrja og allt hlýtur að taka sinn tíma, sem þróun þarf að hafa. Landbúnaðurinn skilar miklu í þjóðarbúið, en hann mun þó eiga eftir að skila miklu meira tiltölulega en hann hefur gert fram að þessu, m.a. vegna þess að við höfum ekki enn nýtt landbúnaðarframleiðsluna eins vel og við gætum gert. Um till. þeirra framsóknarmanna er í rauninni óþarfi að fara mörgum orðum, og ég veit, að hv. framsóknarmenn gera sér grein fyrir því, þegar þeir fara að athuga málið, að í rauninni er ekki frambærilegt að koma með till. eins og þessa hér á hv. Alþingi undir því yfirskini, að það eigi að fara að betrumbæta þá þjóðhagsáætlun, sem fyrir liggur og unnin er af færustu mönnum samkv. beiðni ríkisstj., undir því yfirskini, að það mætti takast að auka framleiðni og hagvöxt með því að skrifa á blöð nýja áætlun. Ef ríkisstj. hefði sofið á verðinum, ef ríkisstj. hefði ekkert hafzt að, enga þjóðhagsáætlun látið gera, enga grein gert sér fyrir því, hvaða möguleika Þjóðarbúið hefur og hinar ýmsu atvinnugreinar, hefði verið þörf á að flytja till. eins og þessa, eða eitthvað í þá átt. Hv. 3. þm. Reykv. hefur tekið til máls í sambandi við þessa till., og hann furðaði sig á því, að hún skyldi vera komin úr herbúðum framsóknarmanna, vegna þess að þeir hafi alltaf verið á móti áætlanagerð. En þessi hv. þm., 3. þm. Reykv., hefur nú lýst því svo myndarlega, hvernig hv. framsóknarmenn eru, þegar þeir eru í ríkisstj., og hvernig þeir eru, þegar þeir eru utan stjórnar, hann hefur lýst því ágætlega, hvernig þessi hamskipti eiga sér stað. Og það gerist ekki aldeilis hljóðalaust. Það hefur skeð margt broslegt í sambandi við stjórnarandstöðuna, síðan framsóknarmenn hv. komust í stjórnarandstöðu, því að þeir hafa yfirleitt í hverju máli, sem ríkisstj. hefur komið með, komið með gagntill. og skrifað ávísun á ríkissjóðinn. Ríkissjóðurinn skal borga. Mér fyrir mitt leyti fyndist það enginn löstur á hv. framsóknarmönnum, þótt þeir breyttu um skoðun, og mér finnst það alveg geta verið samrýmanlegt, að þótt hv. framsóknarmenn hafi verið á móti áætlanagerð í þjóðarbúskapnum fyrir 5 árum, þá gæti það verið alveg heilbrigt, að þeir væru með því nú, ef það væri fyrir skoðanaskipti eftir heilbrigða athugun, eftir heilbrigt mat á ástandinu í þjóðmálunum. Og ég er alveg sannfærður um það, að áætlunargerð getur verið nauðsynleg, er nauðsynleg og leiðbeinandi fyrir þá, sem með völdin fara, enda þótt það sé aldrei unnt að fylgja því alveg bókstaflega, og framleiðsluaukningin vitanlega verður alveg jafnmikil, þótt ekki sé gert ráð fyrir í þjóðhagsáætlun ríkisstj. nema 4%, þá vitanlega getur hún alveg eins farið upp í 5 eða 6%, ef aflabrögðin verða þannig, vegna þess að það hefur aldrei gerzt áður, að það hafi verið gerðar slíkar ráðstafanir til þess að nýta aflann eins og einmitt nú, nýta alla þá möguleika, sem fyrir hendi eru. Ég sagði áðan, að fataskipti hv. framsóknarmanna hafi á ýmsan hátt borið broslega að í yfirboðum, og af því að ég minntist nú á það, þá kannske er ætlazt til, að ég finni orðum mínum einhvern stað frekar en orðið hefur. Það er þó ekki beinlínis ástæða til þess, vegna þess að þetta er nú öllum kunnugt, og ég sé, að hv. þm., sem stendur hér á móti mér, brosir að því með sjálfum sér, hvernig þetta hefur getað átt sér stað hjá hv. framsóknarmönnum. En mér er sérstaklega minnisstætt, þegar hv. framsóknarmenn eru að tala um viðreisn lánasjóða landbúnaðarins.

Nýja skattinn

Hv. 1, þm. Vesturl. talar um skatt, þegar rætt er um búvörugjald til stofnlánadeildar landbúnaðarins, en þegar rætt er um það, sem borgað er til bændahallarinnar, þá er það ekki skattur, þá er það framlag frá bændum til framtíðarinnar, eins og hann hefur sjálfur orðað það, það er ekki skattur. Nei, það er ekki skattur að borga taprekstur af hóteli í Reykjavík, en það er skattur að byggja upp lánastofnun fyrir landbúnaðinn, lánastofnun, sem fær frá ríkinu miklu stærri upphæð en það, sem bændurnir greiða, og neytendur hafa möglunarlaust tekið á sig að greiða 0.75% af landbúnaðarverðinu í stofnlánadeildina. En það eru sumir bændur, sem eru að reyna að ala á óánægju innan stéttarinnar af pólitískum ástæðum með þetta gjald. Og það er enginn vafi á því, að þótt hv. framsóknarmenn af pólitískum ástæðum reyni að ala á óánægju hjá bændastéttinni fyrir þetta nú, þá mun framtíðin sanna það, að hér var rétt að farið, og stofnlánadeildin með þeirri uppbyggingu og þeim föstu tekjum, sem henni hafa nú verið tryggðar, mun verða sú lyftistöng, sem landbúnaðurinn nauðsynlega þarf að fá, til þess að hann geti þróazt í þjóðfélaginu, eins og æskilegt er fyrir þjóðarheildina. Og hvernig halda menn, að landbúnaðurinn væri staddur í dag með sín lánamál, ef fyrir 20 árum og jafnvel ekki nema fyrir 10 árum hefðu verið sett lög svipuð sem þessi? Það er enginn vafi á því, að hverjir sem komast í ríkisstj., hverjir sem verða í ríkisstj., munu þeir ekki leyfa sér að bregða fæti fyrir uppbyggingu stofnlánadeildar landbúnaðarins með því að svipta hana þeim tekjustofnum, sem henni hafa nú verið tryggðir. Og þegar við ræðum um framleiðni og hagvöxt, þá skulum við gera okkur það ljóst, að fyrsta skilyrðið fyrir hvern atvinnuveg er að hafa greiðan aðgang að lánastofnun, og þótt ekki séu nú nema tæp 2 ár, rúmlega hálft annað ár, síðan lög um stofnlánadeild tóku gildi, er árangurinn þegar kominn í ljós. Lán til landbúnaðarins hafa verið aukin til muna frá því, sem var, og nú er farið að lána út á dráttarvélar, súgþurrkunartæki og hækka lán til annarra sviða landbúnaðarins, þannig að lán til landbúnaðarins hafa hækkað tiltölulega mest frá árinu 1960-1962, þegar miðað er við aðra atvinnuvegi, og hvað halda menn, að verði í þessum málum, þegar stofnlánadeildin hefur starfað, hefur aukizt og eflzt samkv. þeirri löggjöf, sem hér er um að ræða? Sjávarútvegurinn getur ekki misst fiskveiðasjóðinn. Sjávarútvegurinn getur keypt fiskiskip til landsins, vegna þess að fiskveiðasjóður er til, og fiskveiðasjóður hefur verið byggður upp af útflutningsgjaldinu, en ríkissjóður greitt aðeins 2 millj. kr. á ári, sem er ekki nema lítið brot miðað við það, sem sjávarútvegurinn sjálfur hefur greitt til sjóðsins. Og á s.l. þingi voru sett lög til tryggingar og uppbyggingar iðnaðinum, með því að iðnaðurinn tekur á sig að greiða visst gjald af framleiðslunni í iðnlánasjóð, en fær aðeins lítið brot frá ríkinu á móti. Og þannig er það, að þegar við erum að tala um aukinn hagvöxt og aukna framleiðni, er það vitanlega undirstaðan, að það sé einhvers staðar fáanlegt fjármagn, að það sé ekki sú lánsfjárkreppa hjá atvinnuvegunum, eins og var á tímabili í landbúnaðinum, þar sem bændur urðu langtímum saman að bíða eftir lánum, sem voru skorin niður, vegna þess að féð var ekki til. Á þessu ári hefur stofnlánadeildin afgreitt byggingarlán og önnur lán eftir hendinni, jafnóðum og umsóknir hafa borizt, og biðtíminn, sem áður var ærið langur hjá bændum eftir lánum, er ekki lengur fyrir hendi. Stofnlánadeildin hefur einnig það verkefni að efla veðdeild Búnaðarbankans. sem lengst af hefur verið tóm, og samkv. lögum er henni ætlað að kaupa árlega veðskuldarbréf að upphæð 10 millj. kr. til þess að efla veðdeildina. Enn sem komið er hefur stofnlánadeildin ekki getað notað þessa heimild að fullu, en hefur þó á þessu ári keypt veðdeildarbréf fyrir 5 millj. kr., þannig að það var þó fært að hækka lán úr veðdeild til jarðarkauna á þessu ári úr 35 þús. í 150 þús. kr. Og ef hv. 1. þm. Vesturl. hefði nú stutt stjórn, sem hefði gert þetta, þá hefði hann séð ástæðu til að lýsa ánægju sinni yfir þessum aðgerðum, en ég fyrirgef honum það alveg, þótt hann hafi ekki enn sem komið er farið viðurkenningarorðum um ríkisstj. fyrir aukin útlán landbúnaðinum til handa, vegna þess að ef hann gerði það. mundi það valda merkingartruflunum og mótsögnum það miklum, að það er ekki eðlilegt, að hann geri slíkt. Það er ekki heldur um það að ræða hér, hvort ríkisstj. eða öðrum er þakkað fyrir það, sem hefur verið gert, en til þess verður að ætlast af reyndum mönnum, sem hafa setið lengi á Alþingi, að þeir leitist við að líta raunhæfum augum á málið og sanngjörnum og gera sér grein fyrir því viðhorfi, eins og það er. Og einmitt það, sem mestu máti skiptir með landbúnaðinn, er, að með lögum um stofnlánadeild hefur verið lagður hornsteinn að eflingu landbúnaðarins, ekki bara í nútíð, heldur um alla framtíð, því að þessi sjóður mun vaxa ár frá ári og verða eftir tiltölulega fá ár ein öflugasta lánsstofnun í landinu. Og það væru vissulega fjörráð við landbúnaðinn, ef þeim, sem nú tala yfir sig gegn þessum lögum, tækist það, sem aldrei skeður, að skemma þessa lagasetningu. Þá væru það víssulega fjörráð við landbúnaðinn. Og við skulum gera okkur grein fyrir því. að þótt margt hafi breytzt til batnaðar í tíð núv. ríkisstj. og viða megi sjá fé í stofnunum og sjóðum, sem áður voru tómir, þá eru samt sem áður takmörk fyrir því, hversu háar ávísanir má skrifa á ríkissjóðinn hverju sinni. Og við skulum minnast þess, að síðasta árið sem framsóknarmenn áttu fjmrh. í ríkisstj., eftir að gengið hafði raunverulega verið fellt um 55% vorið 1958, sá hæstv. fjmrh. Framsfl. sér ekki fært að hækka framlag til lánasióða Búnaðarbankans úr 4 millj., sem það hafði lengi verið, heldur var frv. til fjárl. fyrir árið 1959 flutt með þessari sömu upphæð. Það var vitanlega vegna þess, að það vantaði þá fé, að allir sjóðir voru tómir, að þetta var ekki gert, en þess vegna má það merkilegt heita, að hv. framsóknarmenn skuli nú í dag ekki gera sér grein fyrir því, þótt fjárhagur hafi batnað, að það eru takmörk fyrir því, hvað hægt er hverju sinni að heimta úr ríkissjóði. Ég sá ástæðu til að fara nokkrum orðum um þá till., sem hér liggur fyrir, og lýsa skoðun minni á henni, og ég vil endurtaka það, að ég tel þessa till. algerlega óþarfa, þar sem þjóðhagsáætlun ríkisstj. liggur fyrir og þar sem sú þjóðhagsáætlun gerir ráð fyrir að nýta alla þá möguleika, sem fyrir hendi eru, til þess að auka þjóðarhag, framleiðni og þjóðartekjur, og við skulum vona, að hagvöxturinn verði meiri en 4%. Það er víssulega gott, ef það gæti orðið. En það væri ekki aðeins til einskis, heldur gæti verið skaðlegt að reikna með, að hagvöxturinn yrði 5-6%, og byggja svo aðrar áætlanir á því til útgjalda og svo brygðist þessi áætlun og hagvöxturinn yrði ekki nema 4%. Með því móti gæti ýmsu verið stefnt í hættu og leitt til þess, að við yrðum að fara að stíga spor aftur á bak. Og ég vil vona, að hv. framsóknarmenn hafi nú þegar gert sér grein fyrir þessu. Till. þessi hefur verið flutt, við skulum segja hreinskilningslega: í áróðursskyni, og það út af fyrir sig er mannlegt og ekkert við því að segja. En það væri vitanlega enn mannlegra og stórmannlegra að viðurkenna hreinskilnislega, að till. eftir atvikum og nánari athugun sé algerlega óþörf.



Herra forseti. Deilur um listir og listastefnur hafa lengi tíðkazt hér á landi sem annars staðar. Er alkunna, að menn greinir oft mjög á um listir samtíðarinnar, og mun svo löngum verða. Hitt er viðurkennt í hverju menningarþjóðfélagi, að listir hafa mikilvægu hlutverki að gegna, en eigi þær að fá notið sín og ná sem mestum þroska, þarf þrennt að koma til: Listamennirnir verða að hafa algert frelsi til listsköpunar. Þeir verða að öðlast sem bezta aðstöðu til að gegna köllun sinni. Og loks þarf að gera þjóðfélagsþegnunum kleift að kynnast listum, nálgast þær fordómalaust og njóta þeirra. Sem betur fer erum við Íslendingar sæmilega á vegi staddir að því er fyrsta atriðið varðar, frelsi til listsköpunar. Það er a.m.k. ekki skert með beinum afskiptum, boðum eða bönnum ríkisvaldsins. Helzt takmarkast það að einhverju leyti af þröngsýni og íhaldssemi gagnvart ungum listastefnum, almennum skilningsskorti á því, að líf og hreyfing er nauðsynleg í listum, en kyrrstaða og endurtekning leiðir til afturfarar. En framsæknir listamenn láta slíka dóma ekki á sig fá. Þeir halda sína braut, sé þeim ekki beinlínis þröngvað til hlýðni. Að því er varðar annað atriðið, aðstöðu listamanna til að rækja köllun sína, skortir vissulega mjög á, að nóg sé gert af opinberri hálfu til að æta hana hér á landi. Ég mun þó ekki ræða það mál nánar hér. Um þriðja atriðíð vildi ég hins vegar fara nokkrum orðum, það viðfangsefni að færa listirnar nær fólkinu, leitast við að gera þær að virkum þætti í menningarlífi þess. Á þessu sviði er mikið verk óunnið í íslenzku þjóðfélagi, en einmitt þar getur hið opinbera lagt verulegt af mörkum og því er vissulega skylt að gera það. Ég vænti þess að geta, áður en langt um líður, fjallað um þessi mál nokkuð almennar og rækilegar en kostur er að þessu sinni. Í sambandi við þá fsp. mína til hæstv. menntmrh., sem hér liggur fyrir, hef ég kosið að minna á eitt atriði aðeins, atriði, sem þó er næsta mikilvægt, hinn tilfinnanlega skort á viðhlítandi húsakynnum yfir myndlistarsafn þjóðarinnar. Þeirri staðhæfingu er oft varpað fram, bæði í ræðu og riti, að íslenzkar bókmenntir og listir séu rislágar um þessar mundir, nú séu ekki vor á meðal listamenn, sem jafnist á við snillinga genginna kynslóða. Ég er þeirrar skoðunar, að þetta séu helber sleggjudómar, og það má hiklaust staðhæfa, að á sviði myndlistar hefur orðið hér ævintýraleg þróun á undraskömmum tíma. Í listasafni þjóðarinnar eru nú á annað þúsund verk íslenzkra myndlistarmanna, öll til orðin á þessari öld. Og þó að listgildi þeirra sé að sjálfsögðu misjafnt, eru þar á meðal mörg öndvegisverk. Mun og mega telja, að Listasafnið geymi nokkuð góða þverskurðarmynd af íslenzkri myndlist, einkum málaralist, á 20. öld. En sá hængur er á, að meiri hluti þessara verka er hvergi til sýnis, sakir þess að listasafnsbygging er engin til. Listasafnið hefur, eins og kunnugt er, fengið inni til bráðabirgða á einni hæð Þjóðminjasafnsins, býr þar við hin mestu þrengsli í húsakynnum, sem Þjóðminjasafnið þarf mjög á að halda til eigin nota. Mörgum hefur lengi verið ljóst, að hér þarf úrbóta við. Við þurfum að eignast hús yfir Listasafnið. Slíkt listasafnshús þarf að rísa á hentugum stað, þar sem rými er nóg um langa framtið og aðstaða góð til að byggja yfir listaverk þjóðarinnar í áföngum, en það tel ég hiklaust rétt að gert verði frá upphafi ráð fyrir, að þannig skuli byggt. Árið 1945, þegar hinn ágæti listamaður, Jóhannes Sveinsson Kjarval, varð sextugur, samþykkti Alþingi 300 þús. kr. fjárveitingu til Kjarvalshúss, þ.e. til byggingar, sem vera skyldi íbúð og vinnustofa meistarans og að einhverju leyti sýningarhúsnæði á verkum hans. Framkvæmdir í byggingarmálum þessum drógust þó á langinn. Alllöngu síðar komst Kjarvalshús aftur á dagskrá og Alþingi veitti til þess nokkurt fé a.m.k. tvívegis. Árið 1959 afsalaði Jóhannes Kjarval sér þessu fé, sem þá mun hafa verið orðið 1.1 millj, kr., og æskti þess, að það yrði stofn að byggingarsjóði íslenzks listasafns. Síðan hygg ég, að árlega hafi verið á fjárlögum veitt nokkur upphæð til byggingar listasafnshúss. Þá gerðist það og á s.l. ári, að byggingarsjóður Listasafnsins hlaut góða og mikla dánargjöf, en þar er um að ræða hluta í fasteign, sem talin er nokkurra milljóna kr. virði. Ég hef leyft mér að bera hér fram fsp. til hæstv. menntmrh. um byggingarmál Listasafnsins, og er hún í þrem liðum. í fyrsta lagi, hve mikið fé sé nú tiltækt í byggingarsjóði safnsins, í öðru lagi, hvort aflað hafi verið lóðar eða réttara sagt landrýmis fyrir listasafnsbyggingu, og í þriðja lagi, hvort einhverjar aðrar ráðstafanir hafi verið gerðar í byggingarmátum safnsins. Þar á ég m.a. við, hvort athuganir hafi farið fram á því, hvernig hentugast verði að leysa þessi byggingarmál, hvort ráðamenn og sérfræðingar þeirra hallist að því að reisa eitt stórhýsi og þá e.t.v. á tiltölulega þröngri byggingarlóð, sem takmarkaði vaxtarmöguleika safnsins í framtíðinni, eða hvort menn hallist fremur að hinu, sem ég tel miklu æskilegra, að Listasafninu verði tryggt tiltölulega stórt landrými, þar sem hægt yrði að byggja í áföngum stóra sambyggingu, helzt með fögrum garði umhverfis, skreyttum höggmyndum og öðrum þeim listaverkum, sem þola að standa úti. Ef hallazt væri að þeirri lausn Þessara mála, mætti án efa hefja byggingarframkvæmdir miklu fyrr en ella. Það væri og stórum æskilegri frambúðarlausn heldur en hitt að byggja dýrt stórhýsi í einum áfanga, sem þó yrði trúlega of lítið og ófullnægjandi, áður en mjög langir tímar liðu. Ég tel miklu skipta, að byggingarmál Listasafnsins verði tekin föstum tökum og að því stefnt að bæta úr brýnni þörf sem allra fyrst og á sem hagkvæmastan hátt. Til að vekja athygli á þessari nauðsyn er fsp. mín fram borin.



Herra forseti. Samkv. reikningi byggingarsjóðs Listasafns Íslands var sjóðurinn í árslok 1962 kr. 2 669 367.18. Þar við bætist síðan fjárveiting í fjárl. 1963, fjárl. yfirstandandi árs, 500 þús. kr., og vaxtatekjur slóðsins Árið 1963. Um næstu áramót munu því verða í byggingarsjóðnum tæplega 31/2 millj. kr. Með bréfi 27. okt. 1959 til borgarstjórans í Reykjavík fór menntmrn, fram á, að Reykjavíkurborg ætlaði væntanlegu Listasafni Íslands lóð á stað, er hæfði slíkri byggingu. Mál þetta hefur síðan verið til athugunar hjá borgaryfirvöldum, en eins og kunnugt er, eru skipulagsmál Reykjavíkurborgar í heild til athugunar. og mun eigi hafa verið talið rétt að benda á lóð handa Listasafni Íslands, fyrr en ljósar lægi fyrir, hvernig heildarskipulag höfuðstaðarins Yrði. Að öðru leyti hefur ekki farið fram sérstakur undirbúningur að byggingu listasafnshúss. Mér þykir þó rétt að taka fram, að bæði stjórn Listasafns Íslands, en um safnið voru sett lög á árinu 1960, og menntmrn. er ljós rík nauðsyn þess, að ekki dragist lengi að bæta úr húsnæðisskortí Listasafns Íslands, auk Þess sem Þjóðminjasafnið, sem nú hýsir Listasafn Íslands, hefur fulla þörf fyrir það húsnæði, sem Listasafni Íslands var við byggingu þjóðminjasafnshússins fengið til umráða og það ræður enn yfir. Hins vegar er hér um mikið vandamál að ræða, vegna þess að engum mun til hugar koma annað en að hugsa hátt, þegar um byggingu slíks húss yrði að ræða sem byggingar fyrir Listasafn Íslands. En erfitt er og raunar ógerningur að taka lokaákvarðanir í því máli, fyrr en skipulag höfuðborgarinnar liggur ljósar fyrir en það gerir nú. Þó hafa farið fram ýtarlegar viðræður um byggingarmál Listasafnsins milli stjórnar safnsins og menntmrn., þótt þær hafi ekki enn leitt til beinnrar niðurstöðu eða til þess, að ákvarðanir væru teknar. Það má og með sanni segja, að ekki sé tímabært fyrir forráðaxnenn safnsins eða menntmrn, eða stjórnvöld yfirleitt að taka lokaákvarðanir um byggingarmál slíkrar stórbyggingar sem listasafnshús hlyti að verða, meðan það fé, sem er til ráðstöfunar í því skyni, er ekki meira en 3-31/2 millj. kr. Meðan Alþingi vettir ekki meira fé en raun hefur orðið á, sem hefur verið um 1/2 millj. kr. árlega, til byggingarþarfa Listasafnsins og meðan menn koma ekki auga á aðra tekjuöflunarmöguleika til þessara þarfa, þá hef ég ekki talið tímabært að gera ráðstafanir til þess að undirbúa slíka byggingu í einstökum atriðum, svo sem það að skipa byggingarnefnd. Ég tel, að það væri þá fyrst orðið tímabært, þegar ljóst lægi fyrir, á hvaða stað í bænum og með hverjum hætti kæmi til greina að byggja yfir safnið og þegar meira fé er fyrir hendi en nú á sér stað, þannig að a.m.k. mætti telja öruggt að unnt væri að byggja það, sem menn kynnu að telja nauðsynlegan eða æskilegan fyrsta áfanga í því að leysa úr brýnum vandamálum Listasafns Íslands. Með þessu vona ég, að efni fsp. sé fullsvarað.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans. Það er ljóst af þeim, að enn virðist nokkuð langur vegur, þar til við sjáum hér risið hús yfir listasafn, ef ekki verða alveg sérstakar ráðstafanir til þess gerðar að flýta þessu mált af hálfu þeirra aðila, sem þar hljóta um að fjalla, fjárveitingavaldsins, Reykjavíkurbæjar að því er snertir lóðamálin og stjórnarvaldanna að því er framkvæmdina snertir. Það er augljóst, að 31/2 millj. kr., sem væntanlega verður í byggingarsjóði nú um næstu áramót, hrökkva skammt til nokkurra framkvæmda, og Það er einnig ljóst, að þó að Alþingi verði næstu árin að veita á fjárlögum svo sem 1/2 millj. kr., eins og nú er, til listasafnssjóðsins, þá komumst við ákaflega lítið nær markinu með því móti, a.m.k. ef við búum við þá verðbólguþróun, sem hér hefur nú verið um skeið. Það er enginn efi á því, að þessi mál þarf nú að taka föstum tökum, ef við eigum ekki enn um ófyrirsjáanlega langa framtið að búa við það ófremdarástand í þessu efni, sem ríkt hefur. Það skiptir vitanlega höfuðmáli, að ekki dragist öllu lengur úr hömlu að ákveða byggingarlóð fyrir Listasafnið, og ég held, að í sambandi við það verði í rauninni, áður en staðurinn er ákveðinn, að taka afstöðu til þess, á hvern hátt ætlunin er að skipa þessum málum, á hvern hátt ætlunin er að byggja, hversu mikið svæði þarf undir listasafnsbyggingu og þá garða, þá höggmyndagarða t.a.m., sem taldir væru æskilegir og jafnvel nauðsynlegir í sambandi við hana. Á að stefna að því að byggja eitt stórhýsi á tiltölulega þröngri lóð, eða á að stefna að hinu, sem ég tel hiklaust að væri réttari stefna, að byggja í áföngum, þannig að hægt væri að byrja ekki allt of stórt, en bæta við eftir þörfum, og það væri allt skipulagt að sjálfsögðu fyrir fram, hvernig útkoman yrði, þegar fullbyggt væri. Mér þykir að lokum ástæða til að vekja athygli hv. Alþingis á því, að fyrir rúmum 19 árum, þegar lýðveldið var stofnað, sýndum við Íslendingar af okkur þann myndarbrag að koma upp byggingu yfir Þjóðminjasafnið. Alþingi og ríkisstj. sameinuðust um það mál, og þjóðin fagnaði mjög þeirri framkvæmd. Á næsta ári minnumst við þess, að lýðveldið verður tvítugt. Vissulega væri vel til fallið, að hv. Alþingi, hæstv. ríkisstj. og þjóðin öll minntust þessa afmælis með því að koma byggingarmálum Listasafnsins á fastan rekspöl með því að hefja markvissan undirbúning þess, að Íslendingar geti notið listaverka sinna á sviði myndlistar. Ég vil mega treysta því, að hæstv. menntmrh. geri sitt til, að þetta geti orðið.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja mjög þær umr., sem hér eiga sér stað um fsp., sem fram hefur verið borin, enda ræðutími takmarkaóur. En eins og kunnugt er og fram kemur hér í umr., á ríkið nú þegar allmikið safn listaverka, bæði verk málara og myndhöggvara og fleiri listamanna. Og nú er um það rætt og um það spurt, hvað liði undirbúningi að því að koma upp listasafni ríkisins hér í höfuðborginni. Nú vil ég aðeins skjóta því fram, beina því til hæstv. ráðh., sem þessi mál heyra undir, hvort það hafi ekki komið fram við meðferð þessara mála eða athugun, að það gæti komið til máta að byggja yfir þetta vaxandi listaverkasafn ríkisins á fleiri stöðum en einum, hvort það sé endilega sjálfsagt, að ríkið byggi listasafn á einum stað í landinu, hvort það geti ekki eins komið til greina, að þetta orð verði í fleirtölu, og byggð verði listasöfn, þ.e.a.s. að safnið, sem vonandi stækkar ár frá ári, verði geymt á fleiri stöðum í landinu en einum. Undanfarin ár hefur verið vaxandi áhugi víðs vegar um land fyrir því, að haldnar væru sýningar á listaverkum, og ég ætla, að ríkisvaldið eða ríkisstofnanir hafi nokkuð greitt fyrir slíku og að slíkar sýningar úti um land hafi verið vel sóttar af almenningi á þeim stöðum. Þess vegna vildi ég, að þetta bærist í tal í þessum umr., og vildi gjarnan heyra frá hæstv. ráðh., ef hann væri viðbúinn að segja eitthvað um það, hvort þáð hefði ekki komið til greina í sambandi við þetta mál að byggja yfir listasafn ríkisins á komandi tímum á fleiri stöðum en einum í landinu.



Herra forseti. í þeim viðræðum, sem á undanförnum árum og þó einkum nú á þessu ári hafa farið fram á milli stjórnar Listasafns Íslands og mín, hefur það eitt verið rætt, hvaða leiðir væru tiltækilegar til þess að hraða byggingu yfir Listasafn Íslands hér í Reykjavík. Þá hugmynd hefur ekki borið á góma í þeim viðræðum að reisa hús yfir Listasafnið á fleiri stöðum en hér í höfuðborginni. En ýmsar hugmyndir í því efni hafa verið ræddar, þ.e. hvort um eina aðalbyggingu skuli vera að ræða eða fleiri minni og hvort aðalbygging skuli reist í áföngum, hvernig hún skuli skipulögð og þar fram eftir götunum, atriði, sem ég tel ekki ástæðu til að ræða nánar hér. Hitt hefur sem sagt ekki borið á góma, að Listasafnið hefði útibú, ef svo mætti segja, á stöðum utan Reykjavíkur. En sú hugmynd hefur verið rædd mjög ýtarlega og er nú í athugun, að Listasafn Íslands efni til farandsýninga á þeim listaverkum, sem Listasafn Íslands á og hefur til sýningar. Þar er um að ræða, að ég tel, mjög góða hugmynd, sem að vísu mundi verða nokkuð kostnaðarsöm í framkvæmd, en er þá allrar athygli verð, því að það er vissulega rétt, að höfuðstaðarbúar einir eiga ekki að eiga þess kost að skoða og njóta þeirra listaverka, sem Listasafn Íslands á. Listasafnið er að sjálfsögðu eign landsmanna allra, og þess vegna hefur sú hugmynd verið í athugun og ég vona, að ekki líði allt of langt þangað til hún kemst í framkvæmd, að Listasafnið efni skipulega til farandsýninga á verkum sínum um landið, fyrst og fremst í hinum stærstu kaupstöðum utan Reykjavíkur, en einnig í dreifbýli, þótt slíkar sýningar hlytu væntanlega að verða nokkru minni en sýniagar, sem hægt er að efna til í hinum stærri kaupstöðum. Þó veita hin glæsilegu félagsheimili, sem víða eru nú til í dreifbýli, skilyrði til þess, að unnt yrði að efna til myndarlegra íslenzkra málverkasýninga á fleiri stöðum en í kaupstöðunum sjálfum. Með þessu móti vona ég, að efni fsp. hv. síðasta ræðumanns sé svarað.



Herra forseti. Á þskj. 81 hef ég leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. ríkisstj. um rannsóknarskip í þágu sjávarútvegsins. Fsp. eru þessar, með leyfi hæstv. forseta, og ég vil geta þess jafnframt, að ég hef breytt 1. lið fsp. örlítið, og vona ég, að hæstv. ráðh., sá sem svara mun fsp. þessum, hafi ekkert við það að athuga, en ég mun nú, með leyfi hæstv. forseta, lesa fsp. þessar upp: 1) Hafa verið gerðir samningar eða ákvörðun tekin af hæstv. ríkisstj. um smiði rannsóknarskips í þágu sjávarútvegsins? 2) Hve mikið fé er fyrir hendi til smíði skipsins? 3) Hvað er talið, að vel búið rannsóknarskip kosti nú?“ Á undanförnum árum hefur mikið verið rætt og talsvert ritað um þörf Íslendinga á að eignast alhliða rannsóknarskip til haf- og fiskirannsókna, sem jafnframt gæti annazt fiskileit. Íslendingar hafa eignazt hæfa og vel menntaða stétt fiskifræðinga, sem hefur unnið mjög gott starf í þágu íslenzks sjávarútvegs við erfið skilyrði að ýmsu leyti. Með byggingu hins glæsilega húss Fiskifélagsins við Skúlagötu, þar sem rannsóknarstofur sjávarútvegsins hafa nú aðsetur, hefur skapazt aðstaða fyrir fiskideild atvinnudeildar háskólans, sem segja má, að sé mjög vel viðunandi og muni geta nægt þeirri starfsemi, þó að hún fari vaxandi væntanlega í framtíðinni, um nokkuð langa, ófyrirsjáanlega framtíð. öðru máli gegnir um aðstöðu þeirra fiskifræðinganna til þess að rækja starf sitt á sjónum, sem þó er sízt veigaminni þáttur í þessu starfi. Þar hafa þeir þurft að notast við skip, ýmist frá landhelgisgæzlunni eða togara, sem leigðir hafa verið til skamms tíma í senn. Það hefur stundum reynzt erfiðleikum bundið að leita og ná samkomulagi við landhelgisgæzluna um leigu á skipum vegna annríkis hjá henni, og ekki er ætíð hægt að fá skip til fiskileitar eða fiskirannsókna þar, hvenær sem þörfin krefur. Og ef leigja þyrfti togara í hverja fiskileitarferð, sem farin verður, yrði það bæði dýrt og ódrjúgt. Þörfin fyrir vel búið rannsóknarskip hefur síðustu árin orðið æ brýnni, þar sem mörg störf hafa hlaðizt á fiskideildina í sambandi við vísindalega friðun fiskimiða, sem ekki er hægt að sinna nema hafa yfir að ráða góðum tækjum. Flestar þjóðir, sem búa við sjávarútveg, þótt hvergi sé í sama mæli og við, hafa skilið þörfina á haf- og fiskirannsóknum fyrir afkomu sjávarútvegsins og breytt í samræmi við það. Þannig hef ég fengið upplýsingar um, að Norðmenn hafi byggt 4 úthafsrannsóknarskip, eftir að síðustu styrjöld lauk, Bretar hafa byggt 6 og Þjóðverjar 5, auk fjölda annarra smærri rannsóknarskipa í sama skyni. Mér er tjáð, að Bandaríkin eigi nú í smíðum um 72 hafrannsóknarskip, smærri og stærri, og það er óhætt að segja, að reynsla allra þessara þjóða og raunar annarra af starfsemi þeirra er sú sama, að þeim fjármunum sé mjög vel varið, sem eru veittir til smiði þeirra og rekstrar. Íslendingar hafa enn þá. ekki eignazt sitt hafrannsóknarskip og hægt hefur miðað í áttina að því marki. Vil ég við þetta tækifæri rifja upp í örfáum orðum sögu þessa máls á hv. Alþ., eins og ég hef getað rakið hana bezt, og gefa þær upplýsingar í leiðinni, sem ég hef aflað mér varðandi rannsóknarskipsmálið. Á Alþ. 1952 flutti þáv, hv. þm. Borgf., Pétur Ottesen, svofellda till. til þál., með leyfi hæstv. forseta: „Alþ, ályktar að fela ríkisstj. að láta athuga, hvernig íslenzka ríkið geti með hagkvæmasta hætti eignazt hæfilega stórt og traust skip, er útbúið sé hinum fullkomnustu tækjum til haf- og fiskirannsókna og fiskileitar.“ Þann 4. febr. ári síðar, eða árið 1953, var samþykkt í Alþ. þál. um hafrannsóknarskip og fiskileitarskip, svolítið breytt frá þeirri till., sem ég var að lesa hér upp áðan og flutt var af Pétri Ottesen. En sú till. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að láta athuga, hvernig íslenzka ríkið geti með sem hagkvæmustum hætti eignazt hæfilega stórt og traust skip; er útbúið sé hinum fullkomnustu tækjum til haf- og fiskirannsókna. Jafnframt fari fram á því rækileg athugun, á hvern hátt verði bezt hagað fiskileit á djúpmiðum og við strendur landsins. Að því er tekur til síldarleitar, skal sérstök áherzla á það lögð að komast að niðurstöðum um það, á hverjum tíma árs hún sé vænlegust til góðs árangurs. Um þau atriði, sem í ályktun þessari greinir, skal ríkisstj. kveðja sér til aðstoðar sérfróða menn í þessum málum.“ Í framhaldi af samþykkt þessarar þáltill. fór fram verkfræðileg athugun á ýmsum möguleikum til notkunar á eldri skipum í þessum tilgangi. T.d. var varðskipið Ægir skoðað í þessu skyni, en í ljós kom, að skipið var ekki hægt að nota sem almennt rannsóknarskip, nema með stórkostlegum breytingum, sem taldar voru vafasamar, m.a. vegna aldurs skipsins, en það mun hafa verið byggt á árinu 1929. í ágústmánuði 1953 voru hins vegar sett í Ægi asdiktæki, sem kostuðu þá um 1 millj. kr. og hafa reynzt mjög vel. Þannig útbúið mátti nota skipið til almennrar síldarleitar án stórvægilegra breytinga. Sú dýrð mun þó tæplega standa mjög lengi, því að eftir því sem mér er tjáð, þá hefur 30 ára flokkunarviðgerð enn þá ekki farið fram á skipinu og mun það því sigla á undanþágu. Er augljóst, að ekki svarar kostnaði að leggja í stórvægilegar breytingar á svo gömlu skipi, sem aldrei mundi koma að fullum notum sem rannsóknarskip. Þrátt fyrir samþykkt þeirrar þáltill., sem ég greindi hér frá áðan, hefur lítið miðað í áttina, og það er fyrst rúmum 5 árum síðar eða á valdatímabili vinstri stjórnarinnar, að í lögin um útflutningssjóð o.fl. frá 29. maí 1958 er tekinn upp tekjustofn til hafrannsóknarskips. í 10. gr. þeirra laga segir, að 1/13 hluti af 65% álagi á útflutningsgjald skuli renna til haf- og fiskirannsóknarskips, er ríkisstj. lætur byggja í samráði við fiskideild atvinnudeildar Háskóla Íslands, eins og segir í lagagreininni. Haustið 1958 samþykkti þáv. sjútvmrh., Lúðvík Jósefsson, að beiðni fiskideildar atvinnudeildar háskólans, áð til landsins mætti koma skipaverkfræðingur frá FAO, þ.e.a.s. Matvæla- og landbúnaðarstofnun Sameinuðu þjóðanna, skipaverkfræðingur, sem mikla reynslu hafði í smíði hafrannsóknarskipa. Gerði verkfræðingur þessi teikningar að fyrirkomulagi hafrannsóknarskips ásamt með byggingarlýsingu í okt. sama ár, okt. 1958. Í Alþýðublaðinu 13. nóv. 1960 var frá því sagt, að hæstv. sjútvmrh. hefði á aðalfundi L.Í.Ú. þá um haustið skýrt frá því, að gengið hefði verið frá teikningum til útboðs á hafrannsóknar- og fiskileitar skipi. Ekkert varð þó úr framkvæmdum, og tæpum þrem árum síðar skýrði sami hæstv. ráðh. frá því í Alþýðublaðinu, 9. júní s.1., að smíði á fullkomnu rannsóknarskipi sé enn í undirbúningi, og er þá sá undirbúningur búinn að standa siðan haustið 1958 eða í rúm 5 ár, án þess að farið sé að smiða skipið enn þá. Mér er tjáð, að þær teikningar, sem gerðar voru af rannsóknarskipi á árinu 1958 og mér skilst að séu þær nýjustu, sem til séu, séu nú af fagmönnum taldar á ýmsan hátt úreltar, enda er þróun í gerð rannsóknarskipa mjög hröð. Sýnir þetta, að óskynsamlegt er að leggja mikla vinnu og mikinn kostnað í undirbúning að smíði rannsóknarskips, nema ákvörðun hafi áður verið tekin af réttum aðila um, að teikningarnar skuli nota og skipið smíðað. Á meðan raunar slík ákvörðun er ekki fyrir hendi, má segja, að allt þetta mál sé í lausu lofti. Með lögunum um efnahagsmál frá því í febr. 1960 var ákveðið, að 3% af útflutningsgjaldi skuli renna til smíði haf- og fiskirannsóknarskips, þannig að nú hlýtur að vera til í sjóði talsverð fjárhæð, sem safnazt hefur allt frá því árið 1958 með skattlagningu á útfluttar sjávarafurðir, - sjóður, sem nota á í þessu skyni. Tel ég ekki ósennilegt, að sú fjárhæð ásamt með þeim lánsmöguleikum, sem væntanlega eru til staðar hjá þeirri erlendu skipasmiðastöð, er skipið kynni að smiða, mundi nægja til þess að standa undir byggingarkostnaði skipsins. Væntanlega getur hæstv. ráðherra upplýst um þetta atriði, þegar hann svarar fyrirspurnum þessum hér á eftir. Á fjárlögum undanfarinna ára hefur staðið allveruleg fjárveiting til almennrar fiskileitar, fiskimiðaleitar, síldarleitar og veiðarfæratilrauna. Væntanlegt rannsóknarskip mun að mestu leyti annast þessi hlutverk, og má því segja, að kostnaður við smíði þess sé fyrst og fremst spurning um stofnkostnað, hvernig eigi að greiða hann, þar sem rekstur skipsins er að miklu leyti tryggður með þeim fjárveitingum, sem verið hafa í fjárlögum, og þeim, sem væntanlega verður haldið áfram að veita á fjárlögum í sama skyni. Herra forseti. Ég vil að endingu leyfa mér að lesa hér upp niðurlag greinar í 25 ára afmælisriti atvinnudeildar háskólans frá í fyrra, greinar, sem skrifuð er af Jóni Jónssyni, forstöðumanni fiskideildarinnar, en hann segir þar í niðurlagi þessarar merku greinar, með leyfi hæstv. forseta: „Mesta áhugamál íslenzkra hafrannsókna í dag er að eignast nýtt og fullkomið hafrannsóknarskip. Er öli aðstaða okkar í þeim efnum mjög bágborin, ef miðað er við nágrannaþjóðir okkar, sem þó eiga ekki nærri því eins mikilla hagsmuna að gæta í fiskveiðum og við. Er því vonandi, að annar aldarfjórðungur stofnunarinnar hefjist með byggingu nýs og glæsilegs rannsóknarskips. Ekki er að efa, að starfsemi slíks skips mun verða mikil lyftistöng íslenzkum sjávarútvegi.“



Herra forseti. Spurt er í fyrsta lagi: „Hafa verið gerðir samningar um smíði rannsóknarskips í þágu sjávarútvegsins?“ Svarið er nei. í öðru lagi: „Hve mikið fé er fyrir hendi til smíði skipsins?“ Því er til að svara, að um næstu áramót munu vera til um 9 millj. í sjóði í þessu skyni. í þriðja lagi er spurt: „Hvað er talið, að vel búið rannsóknarskip kosti nú?“ Forstöðumaður fiskideildar atvinnudeildar háskólans hefur talið, að óvarlegt væri að áætla hann öllu minni en 50 millj. kr. með öllum búnaði. Ég tel raunverulega, að fyrirspurnunum öllum sé svarað með þessu og skal ekki fara langt út í að ræða málið sjálft, eins og hv. fyrirspyrjandi gerði í alllöngu máli. En hvað viðvíkur þeirri breytingu, sem hann óskaði eftir að gera á fyrstu spurningunni, - ég held ég hafi tekið rétt eftir, að hann hafi viljað orða hana þannig: Hafa verið gerðir samningar eða ákvörðun tekin af ríkisstj. um smíði rannsóknarskips í þágu sjávarútvegsins, - þá verður svarið það sama og við fyrirspurninni í upphafi, að það er nei, það hefur ekki verið tekin enn endanleg ákvörðun um málið. Ég skal svo aðeins, þó að ég telji eins og ég sagði, fyrirspurnunum fullsvarað með þessu, aðeins bæta nokkrum orðum við til upplýsingar fyrir hv. fyrirspyrjanda og hv. alþm. Það er alveg rétt, að þetta mál á sér langan aðdraganda, og hafa verið uppi um það ýmsar till. T.d. kom hingað skipaverkfræðingur frá FAO árið 1958, sem gerði ekki fullkomna teikningu, heldur eingöngu bráðabirgðateikningu, fyrirkomulagsteikningu af þessu skipi, og vitanlega var ekki hægt að leggja hana til grundvallar smíði skipsins, heldur var þar um algera frumgerð að ræða. Nú hefur verið ákveðið að leita eftir því við erlenda skipaverkfræðinga og skipasmíðastöð, að fullkomin teikning verði gerð af skipinu og hún siðan endanlega yfirfarin og athuguð af fiskifræðingum fiskideildar, skipaskoðunarstjóra og fleiri aðilum, sem þar verða til kvaddir, þannig að hægt sé að ganga endanlega frá teikningunni til útboðs. Ef þá verður talið, að fjárhagslegur grundvöllur hafi fengizt undir smíði skipsins, þá verður það væntanlega boðið út þegar á eftir og samningur þá gerður við þann, sem lægst býður. Skipasmíðastöð sú, sem fengin hefur verið til þessara verka, er mjög þekkt og fræg skipasmíðastöð í Bremerhaven, sem einmitt er að ljúka nú við smíði tveggja þýzkra fiskileitar- og rannsóknarskipa, annað hefur verið tekið í notkun nú fyrir nokkrum dögum, en hinu er langt komið smíði á. Verkfræðingarnir, sem vinna að störfum við endanlega teikningu skipsins, hafa haft hliðsjón af þeim till., sem áður hafa legið fyrir í málinu, og haft samráð við fiskifræðinga fiskideildarinnar, sem hafa verið á staðnum og rætt málið við verkfræðingana, og sömuleiðis hefur fiskimálastjóri tekið þátt í þeim hlutum. Ég held, að það sé ekki fleira, sem ég vildi almennt segja um málið. Það hefur verið tekin ákvörðun um það eitt í ríkisstj. eða a.m.k. í sjútvmrn. að ganga nú úr skugga um það; hvort skilyrði séu fyrir hendi til þess að hefja byggingu skipsins, svo fljótt sem auðið er, eftir að nákvæm rannsókn á möguleikunum, bæði tekniskum og fjárhagslegum, hefur farið fram, og undirbúningur er sem sagt í fullum gangi nú og verður væntanlega lokið - ja, ég skal ekki nefna dag eða stund, en lokið á næstunni, vildi ég segja.



Herra forseti. Ég vil Þakka hæstv. ráðherra fyrir glögg og skýr svör við fyrirspurnum mínum, sérstaklega þeirri fyrstu, sem ég á síðustu stundu breytti talsvert, en ráðherrann var svo vinsamlegur að svara eins og ég setti hana fram hér áðan. Ég verð því miður að láta í ljós talsverða óánægju með þær upplýsingar, sem hæstv. ráðherra gaf um stöðu málsins í dag. Ég vék að því hér í frumræðu minni áðan, að ég teldi, að rangt væri að farið að eyða bæði miklum tíma sérfræðinga og miklum peningum í það að vinna undirbúningsstörf og gera teikningar að rannsóknarskipi, sem svo síðar yrðu e.t.v. aldrei notaðar, eins og reynslan var um þær teikningar, sem gerðar voru á árinu 1958. Ég held, að það verði að taka ákvörðun fyrst um, hvort byggja eigi skipið eða ekki. Það er ekkert vafamál, að það hafa mörg rannsóknarskip verið byggð í fjölda landa, að tekniska hliðin á þessu er ekkert óleysanlegt dæmi, og um fjárhagshliðina er það að segja, að eftir þeim upplýsingum, sem hæstv. ráðh. gaf hér áðan, þá munu nú eða um n.k. áramót vera til í sjóði í þessu skyni nærri 20% af áætluðum byggingarkostnaði slíks skips. Mér er fortalið, að erlendar skipasmíðastöðvar séu fúsar til þess að útvega lán út á þau skip, sem þær kunna að smíða, algengt er a.m.k. 80% af byggingarkostnaði og í sumum tilfellum enn þá hærra. Mér er enn fremur sagt, að þegar ríki sé viðsemjandi skipasmíðastöðvanna, þá geti þessi lán komizt allt upp í 90% af byggingarkostnaði skipanna, þannig að ég held, að í dag liggi það því alveg fyrir, að fjárhagsgrundvöllur til þessara framkvæmda er til staðar og tekniska hliðin á málinu er tiltölulega auðveld. Hér vantar ákvörðun hæstv, ríkisstj. um að hrinda þessu nauðsynjamáli í framkvæmd strax og láta vinna að því í samræmi við það. Eins og ég gat um í ræðu minni hér áðan, ganga 3% af útflutningsgjaldinu í sjóð, sem nota á til þess að byggja rannsóknarskipið. Ef 80–90% af byggingarkostnaði skipsins fengjust að láni frá þeirri skipasmíðastöð, sem það kann að smíða, þá er mjög sennilegt, að lánskjörin geti orðið það góð, að þessi tekjustofn geti staðið undir greiðslum af láninu, sem inna þarf af höndum, og ef það nægði ekki, þá hefur það svo sem áður gerzt hér á hv. Alþ., að hæstv. ríkisstj. gæti eftir einhverjum leiðum aflað fjár, sem á þyrfti að halda, ef þessi tekjustofn gefur ekki það miklar tekjur, að hann nægi til þess að greiða lánið niður. Ég gat um það í ræðu minni áðan, að spurningin um byggingu hafrannsóknarskipsins væri spurning um það, hvernig ætti að leysa stofnkostnaðarspursmálið. Fjárveitingar til rekstrarkostnaðar slíks skips hafa verið á fjárlögum undanfarin ár, og þær munu væntanlega halda áfram. Ég vil því að endingu skora á hæstv. ríkisstj. að láta nú ekki verða lengri drátt á að hrinda þessu nauðsynjamáli í framkvæmd en þegar er orðinn.



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi lét í ljós óánægju með málsmeðferðina, Þ.e.a.s. óánægju yfir því, að hafin væri teikning, enn ein gerð teikningar, með miklum tilkostnaði, án þess að áður væri tekin ákvörðun um, hvort út í smíði skipsins skyldi farið eða ekki. Ég hef nú heyrt þessa skoðun áður frá einum fiskifræðingi og tel ekki ólíklegt, að kannske hafi hv. fyrirspyrjandi verið styrktur í þessari skoðun sinni af honum. En mér finnst vera ósamræmi í þessu og svo hinu: að vilja ekki, áður en út í það er farið að gera endanlegar teikningar, kanna verð og lánsmöguleika, að þá sé tekin ákvörðun um það, sem maður raunverulega veit ekki hvað er. En hitt get ég sagt hv. þm., að hann verður að skilja það, að út í teikningargerðina er farið því aðeins; að miklar líkur séu til, að á eftir fylgi ákvörðun um það, að smíði skipsins verði hafin. Það er að vissu leyti rétt, að það kostar talsvert mikið að gera Þessar teikningar. En Það er náttúrlega algerlega ósambærileg sú teikning, sem áður var gerð af skipaverkfræðingi í FAO, og það, sem nú er verið að gera, því að það var hrein bráðabirgðateikning, en þetta er endanleg og fullkomin teikning, hæf til útboðs, sem nú er verið að gera. Og einmitt af því, að það kostar talsvert mikið fé, þá bendir það auðvitað til þess, að ríkisstj. sé á því máli að halda áfram, þegar teikningin er fengin, útboð hefur farið fram og fjáröflunarmöguleikar kannaðir. Ég held, að það fari ekkert á milli mála, að það sé um byrjun að ræða, sem haldið verði áfram með, þegar þær upplýsingar liggja fyrir, sem raunverulega eru grundvöllurinn að því, að menn geti tekið ákvörðun í málinu, því að þótt það hafi verið nefnd upphæð eins og 50 millj. kr., þá er það algerlega út í hött. Forstjóri fiskideildarinnar segir mjög varlega, að það sé óvarlegt að áætla verðið minna, en hvort það verða 50, hvort það verða 45 eða hvort það kynni að verða eitthvað meira en 50, liggur alls ekki fyrir, fyrr en útboð hefur farið fram, Ég vildi nú vona fyrir mitt leyti, að kannske yrði upphæðin ekki svona há, eins og þarna er nefnt. Það er alveg rétt hjá fyrirspyrjanda, að möguleikarnir til þess að hefjast handa um byggingu skipsins nú eru að því leyti betri en áður, að nú hefur safnazt í sjóð, sem svarar nærri 20% af kostnaðarverði skipsins, og líklegt má telja, að það, sem fram yfir er, muni verða fáanlegt að láni. Það er einmitt ástæðan til þess, að hafin hefur verið þessi endanlega teikning af skipinu og undirbúningur undir útboð hafinn, svo að ég verð að segja það, að ég tel, að hv. þm. og fyrirspyrjandi hafi enga ástæðu til þess að vera óánægður með þessa málsmeðferð. Þetta er eðlileg málsmeðferð og miklu eðlilegri en taka fyrst ákvörðun og fá svo að vita á eftir, á hverju hún byggist.



Herra forseti. Það er eitt atriði, sem ég vildi taka fram eða bæta við. Ég held menn hljóti að vera sammála um, að það sé óhjákvæmileg nauðsyn að eignast rannsóknarskip fyrir sjávarútveginn með sem mestum hraða og að það hljóti að vera hægt að framkvæma þetta með því fjármagni, sem er fyrir hendi; ef ákveðið er að taka lán fyrir verulegum hluta af andvirði skipsins. Ég vildi því bara taka undir áskorun hv. 4. þm. Reykn. um, að ákvörðun verði tekin um að kaupa skipið, og um lántöku í því skyni og beina því til hæstv. ríkisstj., hvort hún vildi ekki afla sér heimildar Alþingis fyrir þeirri lántöku nú, t.d. í sambandi við fjárl. Það verði tekin sú stefna að taka lán til að kaupa skipið, að því leyti sem stofnframlagið hrykki ekki, og gengið frá þeirri lánsheimild núna, væntanlega á næstu dögum, þegar gengið verður frá fjárl., og lýsi ég stuðningi mínum við þá stefnu. Sé slík lánsheimild fyrir í lögum, þá náttúrlega þarf þess ekki. En sé hún ekki í lögum, skora ég á hæstv. ráðh. að beita sér fyrir því, að stjórnin fái heimild til að taka lán í þessu skyni.