Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. um breytingu á lögum nr. 75/1981, um tekju- og eignarskatt, með síðari breytingum, sem lagt hefur verið fram á þskj. 168, 158. máli. Eins og fram kemur í fjárlagafrv. fyrir árið 1987 er gert ráð fyrir 300 millj. kr. lækkun tekjuskatts á næsta ári. Frv. þessu er ætlað að tryggja að það mark náist sem þar er sett. Áform þessi eru í samræmi við þá stefnu ríkisstjórnarinnar að lækka tekjuskatt og afnema í áföngum af almennum launatekjum. Enn fremur er tilgangur frv. sá að aðlaga álagningu tekjuskatts að þeim breyttu aðstæðum í verðlagsmálum sem orðið hafa í tíð núverandi ríkisstjórnar. Eins og kunnugt er var fyrsta skrefið í átt til framangreindrar tekjuskattslækkunar stigið við álagningu tekjuskatts árið 1985. Þá var tekjuskattur lækkaður um 600 millj. kr., sbr. lög 121/1984 sem kváðu á um útfærslu þeirrar lækkunar. Með lögum þessum lækkuðu skattar allra gjaldenda, en þeirra sem lægstar tekjur höfðu þó hlutfallslega mest. Auk þessa var lögfest heimild til millifærslu á allt að helmingi ónýtts hluta neðsta skattþreps hins tekjulægra hjóna til hins makans. Nýmæli þetta hefur mælst vel fyrir, enda hefur reglan dregið nokkuð úr þeim ójöfnuði sem ríkt hefur um skattlagningu hjóna með hliðstæðar tekjur eftir því hvernig tekjuöfluninni er skipt á milli hjónanna. Við gerð fjárlaga fyrir þetta ár var hins vegar ekki talið vera svigrúm til frekari lækkunar tekjuskatts í það sinn, enda var ekki talið ráðlegt á þeim tíma að gera aðrar skattalagabreytingar sem nauðsynlegar voru taldar ef stíga hefði átt annað skref til lækkunar tekjuskatts. Það voru sem kunnugt er fyrst og fremst verðlagsáhrif vegna breytinga á óbeinum sköttum sem menn vildu forðast í byrjun þessa árs þegar kjarasamningar voru að hefjast. Því var við afgreiðslu fjárlaga fyrir þetta ár ákveðið að fresta 2. áfanga lækkunarinnar. Í samræmi við þetta var skattvísitala ákveðin 136 stig. Til grundvallar ákvörðun skattvísitölunnar lá áætlun Þjóðhagsstofnunar um tekjubreytingar á milli ára. Í byrjun þessa árs féllst ríkisstjórnin á tilmæli aðila vinnumarkaðarins um að lækka m.a. tekjuskatt um 150 millj. kr. í því skyni að liðka fyrir að skynsamlegir kjarasamningar næðust. Með lögum nr. 3/1986, um ráðstafanir í ríkisfjármálum o.fl., var lækkun þessi gerð með þeim hætti að öll skatthlutföllin þrjú í tekjuskatti voru lækkuð um hálft stig. Þá var fyrirframgreiðsluskyldan lækkuð til samræmis við þessa breytingu. Þegar álagning opinberra gjalda lá fyrir á liðnu sumri kom hins vegar í ljós að tekjuskattur var um 600 millj. kr. hærri en áætlanir höfðu gert ráð fyrir. Miklu moldviðri var þyrlað upp af þessum sökum af hálfu stjórnarandstöðunnar fyrst og fremst og þess m.a. krafist að endurgreiða bæri umræddar 600 millj. kr. sem áætlaðar voru samkvæmt álagningu sem tekjuauki ríkissjóðs. Þegar meginástæður fyrir þessari hækkun eru hafðar í huga koma þessar endurgreiðslukröfur hins vegar ákaflega undarlega fyrir sjónir. Eins og fram kom í umræðum um þessi mál kenndu stjórnarandstæðingar því um að ríkisstjórninni hefði láðst að breyta skattvísitölunni í samræmi við endurskoðaðar áætlanir Þjóðhagsstofnunar um tekjuhækkun milli ára þegar þær lágu fyrir í lok apríl s.l. Þá kom í ljós að tekjuhækkunin milli áranna 1984 og 1985 var ekki 36% eins og áður var talið heldur höfðu laun hækkað um 42-43%. Misvísun af þessu tagi er að vísu ekki ný af nálinni í skattaframkvæmd hér á landi. Aldrei hefur þó verið talin ástæða til að breyta skattvísitölu á miðju greiðsluári. Rétt er einnig að hafa í huga að á þeim tíma voru komnar fram vísbendingar um meiri launahækkanir á þessu ári en ráðgerðar voru, en slíkar breytingar voru augljóslega til þess fallnar að færa skattbyrði á ný nær upphaflegu markmiði sem sett var með fjárlögum þessa árs. Í þessu sambandi verða menn að hafa í huga að þegar skattvísítalan 136 var ákveðin lá fyrir að almennar kauptaxtabreytingar sýndu að tekjubreytingin á milli áranna 1984 og 1985 var talin verða um 36%. Hækkun tekna umfram þetta getur átt sér nokkrar skýringar. Má í því sambandi nefna aukið vinnuframlag og launaskrið umfram umsamdar kauptaxtabreytingar. Enn fremur liggur fyrir að ríkisskattstjóri hækkaði viðmiðunartekjur einstaklinga í sjálfstæðum afvinnurekstri um 50% á meðan tekjur launþega hækkuðu almennt um 42-43%. Þessi ráðstöfun ein jók tekjur ríkissjóðs um um það bil 85 millj. kr. Þá var mun lengra gengið í því að áætla tekjur þeirra sem ekki skiluðu framtali. Nam aukning þessi um 75% og skýrir um 220 millj. kr. af umræddum tekjuauka. Eðli máls samkvæmt er hér um mjög óvissa álagningu að ræða sem, ef að líkum lætur, lækkar mjög mikið og tekjuaukinn mun þá ekki verða 600 millj. eins og álagningin þó gaf til kynna að gæti orðið. Síðast en ekki síst má ætla að hert skatteftirlit og aukin umræða um skattsvik eigi nokkurn hlut að máli í betri skattskilum. Mestur hluti umræddra 600 millj. kr. er því tilkominn vegna aukinna áætlana og hækkunar á viðmiðunartekjum einstaklinga með sjálfstæðan rekstur, betri skattskilum og nokkurrar aukningar hjá þeim sem nutu launahækkana umfram það sem almennt gerðist hjá þeim sem fylgja kauptöxtum. Ég hef kosið að vekja athygli á þessum atriðum til þess að leggja á það áherslu að ríkisstjórnin hefur í engu hvikað frá þeim markmiðum sem hún hefur haft um lækkun skattbyrði þeirra sem lágar tekjur hafa. Þegar álagningin frá í sumar er skoðuð nánar kemur í ljós að 13% gjaldenda greiða 67% af öllum tekjuskattinum. Jafnframt liggur fyrir að 56% gjaldenda lenda aðeins í neðsta skattþrepi og greiða 0,5% af tekjuskattinum. Af þessu má ráða að tekjuskattur hefur verið lækkaður svo að um munar hjá þeim sem hafa tekjur undir meðallagi. Með þessa staðreynd m.a. í huga er í frv. því sem hér er til umræðu lögð áhersla á að fyrirhuguð tekjuskattslækkun komi öllum gjaldendum til góða og þá ekki síður þeim sem verulegan tekjuskatt greiða en hinum sem lítinn eða engan skatt greiða og fá jafnvel útborgun úr ríkissjóði. Þær forsendur sem lagðar eru til grundvallar við útfærslu skattalækkunarinnar eru, eins og rakið er í grg. frv., þessar: Reiknað er með að tekjubreytingin á milli áranna 1985 og 1986 verði 31% og er þá byggt á áætlun Þjóðhagsstofnunar um þessa þróun. á hinn bóginn er gert ráð fyrir að tekjubreytingin milli áranna 1986 og 1987 verði 15%. Er þá miðað við hækkun launa frá meðaltali ársins 1986 til ársloka að viðbættri hækkun launa á árinu 1987 til jafns við verðlagsbreytingar á því ári eins og þær koma fram í þjóðhagsáætlun, þ.e. 2-3% frá ársbyrjun til ársmeðaltals. Í ljósi þessara áætlana um tekjuþróun milli ára er í frv. þessu gerð tillaga um eftirtaldar meginbreytingar á álagningarkerfinu: 1. Allir frádráttarliðir laganna eru hækkaðir í samræmi við hækkun á álagningarstofninum eða um 31%. 2. Skatthlutföll í skattstiga eru lækkuð sem hér segir: 19,5% í 1. þrepi verði nú 18%. 30,5% í 2. þrepi verði 28,5% og 43,5% í efsta þrepi verði 38,5%. Jafnframt eru skattþrepin hækkuð um rúm 47% í stað 31%. 1. þrepið verður samkvæmt þessu 400 þús. kr. í stað þess að vera 356 320 kr. og 2. þrepið verður 800 þús. kr. í stað þess að vera 712 640 kr. Þá er sem fyrr lagt til að heimiluð millifærsla 1. þreps milli hjóna verði að hámarki helmingur 1. þreps, þ.e. 200 þús. kr. Annars yrði millifærsluheimild þessi að hámarki 178 160 kr. 3. Persónuafsláttur, barnabætur og barnabótaauki eru hækkuð um 20% en ekki um 15% eins og gert hefði verið ef stefnt væri að óbreyttri skattbyrði tekjuskatts á næsta ári. Frv. felur í sér að lagaákvæði um barnabótaauka verði gerð ótímabundin með ákvæðum þar að lútandi í lögum um tekju- og eignarskatt. 4. Skattfrelsismörk eignarskatts eru hækkuð um 23% eða um sama hlutfall og áætlað er að fasteignamat íbúðarhúsnæðis hækki frá 1. des. 1985 til 1. des. 1986. Er þetta í samræmi við þá stefnu sem mörkuð var við skattalagabreytingar í fyrra, þ.e. að láta fasteignamatshækkun á milli ára vera leiðbeinandi um hækkun skattfrelsismarka eignarskatts í stað tekjubreytinga á milli ára. Nái frv. fram að ganga lækkar tekjuskattur um rúmar 330 millj. kr. eða um rúm 8,5% frá því sem hann ella yrði að óbreyttri skattbyrði. Í því skattkerfi sem við búum við og við þann óstöðugleika í þróun verðlags og kauplags sem við höfum átt að venjast er skattbyrðin hverju sinni háð breytingum margra þátta með mismunandi hætti. Notkun einfaldrar skattvísitölu leiðir til minnkandi skattbyrði í vaxandi verðbólgu, en eykur skattbyrði þegar verðbólga fer lækkandi eins og nú er vonast til og stefnt er að. Því er ekki lagt til að skattvísitala verði notuð að þessu sinni. Aðstæður sem þessar kalla á mismunandi breytingar ýmissa þátta í álagningarkerfinu í þeim tilgangi að náð verði settu marki. Með frv. þessu er valin sú leið að lækka öll skatthlutföll auk þess sem skattþrepin eru lengd og persónuafsláttur og barnabætur auknar umfram það sem verðbreytingar hefðu gefið tilefni til ef stefnt hefði verið að óbreyttri skattbyrði. Ekki er auðhlaupið að gera grein fyrir áhrifum hvers og eins þáttar, enda er heildarniðurstaðan háð þeim flestum og samspili þeirra. Athugun á heildaráhrifum breytinga samkvæmt þessu frv. sýna að þótt áhrif á skattbyrði til lækkunar séu tiltölulega jöfn fara þau dvínandi eftir því sem ofar dregur í tekjuskattsstigann. Enn fremur eru áhrifin, þ.e. lækkun skattbyrði, meiri hjá barnmörgum fjölskyldum en hinum barnfærri eða barnlausu. Frv. felur í sér að skattgreiðslur til ríkisins á næsta ári hefjast að meðaltali við þau mörk á tekjum á þessu ári sem hér greinir: Barnlaus hjón um 720 þús. kr. Hjón með eitt barn um 840 þús. kr. Hjón með tvö börn um 960 þús. kr. Hjón með þrjú börn eða fleiri um 1 millj. 80 þús. kr. Einhleypingar um 400 þús. kr. Einstæðir foreldrar með eitt barn um 590 þús. kr. Og einstæðir foreldrar með tvö börn eða fleiri um 740 þús. kr. Ég legg á það áherslu og endurtek að hér er um meðaltalstölur að ræða byggðar á framtölum þessa árs. Frávik geta því að sjálfsögðu verið veruleg vegna mismunandi tekjuskiptingar milli hjóna og mismunandi frádráttar framteljenda. Hæsti jaðarskattur í núverandi kerfi er 41,5% og er þá útsvar ekki meðtalið. Þessi jaðarskattur náðist við 604 þús. kr. tekjur á árinu 1985 sé reiknað með að framteljandi hafi notað 10% frádráttarregluna. Þetta tekjumark svarar til 792 þús. kr. tekna 1986. Samkvæmt frv. verður hæsti jaðarskattur hins vegar miðað við tekjuár 36,65% í stað 41,5% ef frádráttur er 10% og næst hann við um 889 þús. kr. tekjur á árinu 1986. Af framansögðu má vera ljóst að verði frv. þetta að lögum nálgumst við óðum það markmið að afnema tekjuskatt af almennum launatekjum sem menn hafa kosið að kalla svo. Auk þessa frv. verður lagt fram stjfrv. um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga, um að fjárhæðir og afsláttur til útsvars hækki um 31% frá síðustu álagningu. Þetta er nauðsynlegt þar eð bein vísun til hækkunar skattvísitölu fyrir árið 1987 hverfur með samþykkt þessa frv. Enn fremur er af sömu ástæðum nauðsynlegt að breyta lögum um málefni aldraðra, lögum um þjóðarátak til byggingar þjóðarbókhlöðu og lögum um frádrátt frá skattskyldum tekjum vegna fjárfestingar manna í atvinnurekstri. Þá er gert ráð fyrir að lög um sjúkratryggingagjald verði framlengd um eitt ár með þeirri breytingu að skattfrelsismörk laganna hækki um 31%. Frv. þessi verða lögð fram á næstunni. Allmiklar umræður hafa orðið að undanförnu um grundvallarbreytingar á tekjuskattskerfinu. Hugmyndir um fækkun frádráttarliða og einföldun skattþrepa hafa verið að ryðja sér til rúms. Jafnframt hafa kröfur um staðgreiðslu farið vaxandi. Ég hef fyrir mitt leyti talið óhjákvæmilegt að huga að þessum nýju viðhorfum. Fyrir því var fyrir skömmu settur á fót starfshópur innan fjmrn. til að fjalla um þessi efni og gera tillögur. Í erindisbréfi starfshópsins segir þetta, með leyfi forseta: "Hópurinn kanni mögulega valkosti og semji rökstuddar tillögur um breytingar á lögum um tekju-og eignarskatt og kanni í því sambandi m.a. eftirfarandi: 1. Einföldun skattkerfisins, m.a. með afnámi sérstakra frádráttarheimilda manna og lækkun skattþrepa. 2. Skattlagningu á fjármagnstekjur og aðrar eignartekjur og samhengi slíkrar skattlagningar og eignarskatts. Einnig skattlagningu á tekjur í formi hlunninda. 3. Skattlagningu á fyrirtæki, m.a. með tilliti til afskriftarreglna og þess hvort lækka megi álagningarprósentu en fella niður í staðinn fjárfestingar- og varasjóðstillag. 4. Staðgreiðslu skatta og hvernig hún tengist öðrum breytingum á lögunum." Nú hefur Alþýðusamband Íslands ályktað um nauðsyn grundvallarbreytingar á tekjuskattskerfinu. Hugmyndir þess virðast vera af svipuðum toga og hér hefur verið rætt um. Af því tilefni er rétt að taka fram að starfshópur fjmrn. er að sjálfsögðu reiðubúinn til viðræðna við aðila vinnumarkaðarins og samtök launþega sérstaklega um þessi mikilsverðu efni. Það frv. sem hér er til umræðu lýtur að breytingum á gildandi kerfi til að koma fram nauðsynlegum lagfæringum og lækkun á tekjuskattinum. Á hinn bóginn er ljóst að jafnharðan þarf að vinna að grundvallarbreytingum á þessu tekjuöflunarkerfi ríkisins og sú vinna er nú í góðum gangi og fagnaðarefni að fá launþegasamtökin til samráðs og væntanlega samstarfs þar um. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð í upphafi þessarar umræðu, en legg til að þessu frv. verði að lokinni umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.og viðskn.



Herra forseti. Það frv. sem hér liggur fyrir felur í sér vissar breytingar á lögum um tekju- og eignarskatt. Ekki eru þær breytingar róttækar heldur tilraun og tillaga um að skila aftur örlitlum hluta af þeirri auknu skattabyrði sem ríkisstjórnin ákvað á s.l. ári. Ég ætla mér í þessari ræðu minni, herra forseti, að fara yfir nokkur atriði. Í fyrsta lagi um skattbyrði einstaklinga og hvernig hún hefur þróast. Í öðru lagi það sem hefur gerst í skattamálum í tíð núverandi ríkisstjórnar. Og í þriðja lagi það sem þarf að gerast í skattamálum að mati okkar Alþýðubandalagsmanna. Ég vík þá fyrst að skattbyrði einstaklinga og hvernig hún hefur þróast. Ég geri ráð fyrir að ríkisstjórnin hafi fengið í hendur eða fjmrh. yfirlit frá Þjóðhagsstofnun, dags. 21. nóv. 1986, sem ber yfirskriftina "Minnisblað um heildarskattbyrði ríkissjóðs 1982-1987." Hæstv. fjmrh. nefndi þetta minnisblað ekki í sinni ræðu og þess vegna óhjákvæmilegt að bæta nokkuð úr með því að fara yfir það. Samkvæmt þessu minnisblaði liggur fyrir að heildarskattbyrði einstaklinga á vegum ríkis og sveitarfélaga var 12,2% af tekjum á árinu 1983. Þetta hlutfall hækkaði nokkuð á árinu 1984, fyrsta heila árinu sem Sjálfstfl. fór með fjmrn. Hlutfallið lækkaði á árinu 1985, en snarhækkar aftur á árinu 1986. Á árinu 1986 lítur dæmið þannig út, miðað við árið 1985, að skattbyrði einstaklinga til ríkisins hækkar úr 3,9% af tekjum upp í 4,9% af tekjum eða um 25,6% milli áranna 1985-1986. Ef sveitarfélögin eru tekin með á árinu 1986 þyngist heildarbyrði einstaklinga af tekjum ársins til ríkis og sveitarfélaga úr 10,4% í 11,8% eða um 13,5% sem er þynging skattbyrði milli áranna 1985 og 1986 þegar lögð er saman sú skattbyrði sem um er að ræða annars vegar á vegum ríkis og hins vegar á vegum sveitarfélaga. Nú er það boðað og lýst yfir af ríkisstjórninni að það sé verið að lækka skatta. Hvað er til í þessu? Milli áranna 1985 og 1986 þyngdist skattbyrði einstaklinga úr 3,9% í 4,9% af tekjum til ríkisins eða á verðlagi þessa frv., sem við erum að ræða, um 1000 millj. kr., þyngdist um 1 milljarð kr. Núna ætlar ríkisstjórnin að skila aftur af þessari auknu skattbyrði heilum 300 millj. kr. Eftir stendur að meðaltalsskattbyrðin á árinu 1987 til ríkisins verður 4,6% af tekjum einstaklinga á næsta ári eða 0,7% hærri en á árinu 1985 sem nemur um 700 millj. kr. Þetta er nú öll rausnin, þetta er nú allt afrekið við að lækka skattbyrði einstaklinganna í landinu sem mun hafa verið stefnumál Sjálfstfl. fyrir síðustu kosningar, a.m.k. 2. þm. Reykn. og jafnvel fleiri. Niðurstaðan er sú að skattbyrðin milli áranna 1985 og 1986 þyngist og milli áranna 1985 og 1987 þyngist hún líka. Í tengslum við síðustu kjarasamninga var tekin um það ákvörðun að lækka nokkuð skatta á þessu ári um 150 millj. kr. Sú skattalækkun, sem þá var ákveðin með lögum samhljóða samþykktum hér á hv. Alþingi, er öll tekin aftur. Ég held í sjálfu sér, herra forseti, að þetta sé alveg nóg til að sýna að í rauninni er hér ekki um að ræða að það sé verið að létta skattabyrði í landinu frá því sem var á árinu 1985. Hér er um að ræða að það er verið að skila aftur þriðjungnum af þeirri hækkun sem varð á skattabyrðinni hlutfallslega milli áranna 1985 og 1986. Frv. tekur því ekki á neinum vanda. Þetta er frv. til l. um óbreytt kerfi í þessum efnum, lagar í rauninni ekki neitt, og er yfirlýsing um uppgjöf ríkisstjórnarinnar við róttækar kerfisbreytingar í skattamálum. Sjálfstfl. gekk fram fyrir síðustu kosningar undir þeim kjörorðum að hann ætlaði sér að breyta skattakerfinu í grundvallaratriðum. Sjálfstfl. hefur svikið það fyrirheit eins og ýmis önnur og það er alveg ljóst að breytingarnar verða í rauninni hverfandi úr því sem komið er vegna þess að samkvæmt ákvæðum stjórnarskrárinnar verður að kjósa á næsta ári hvort sem Sjálfstfl. er það ljúft eða leitt. Hvað hefur verið að gerast í skattamálum á þeim árum frá því að Sjálfstfl. tók við ríkisfjármálunum? Ég ætla að nefna hér nokkur dæmi, herra forseti. 1. Sjálfstfl. felldi niður skatt á ferðamannagjaldeyri sem var 75 millj. kr. á árinu 1983, væri miðað við aðra þróun tekna ríkisins yfir 200 millj. á þessu ári. Hér er um að ræða lækkun á tekjum ríkisins um samtals milli 800 og 900 millj. kr. á kjörtímabilinu. Þetta var það brýnasta sem Sjálfstfl. og Framsfl. fundu í skattamálum því þetta var ákveðið á fyrstu dögum ríkisstjórnarinnar, að fella niður skatt af ferðamannagjaldeyri sem hafði það svo aftur í för með sér að niðurskurður á ýmsum sjóðum eins og Framkvæmdasjóði fatlaðra hefur verið hrikalegur á þessum tíma. Í öðru lagi hefur það gerst að skattprósenta af verslunar- og skrifstofuhúsnæði hefur lækkað úr 1,4% í 1,1%. Í þriðja lagi var eignarskattsprósentu breytt í mars 1984 en hún var svo aftur hækkuð með sérstökum lögum um eignarskattsauka á síðasta ári til þess að afla tekna til Þjóðarbókhlöðu sem eru svo með þeim hætti á næsta ári að þær fara ekki nema að hluta til í Þjóðarbókhlöðuna og verða að hluta til geymdar á milli ára. Í fjórða lagi lækkaði ríkisstjórnin tekjuskatt fyrirtækja úr 65% í 51% en tekjuskatturinn var áður alltaf miðaður við hæsta jaðarskatt einstaklinga. Í fimmta lagi ákvað ríkisstjórnin að draga frá tekjum vegna fjárfestingar eða til þess að kaupa hlutabréf. Í sjötta lagi var dregið úr skattskyldu innlánsstofnana sem lækkaði skattgreiðslur banka til ríkissjóðs um u.þ.b. 500 millj. kr., á verðlagi ársins 1986, fyrir árin 1984-1986. Í sjöunda lagi ákvað ríkisstjórnin að lækka tekjuskatt 31. des. 1984 um 600 millj. kr. en á móti kom hækkun áfengis og tóbaks umfram verðlagsforsendur og 1/2% söluskattur sem gaf samtals um 600 millj. kr. þannig að þarna var ekki um að ræða raunverulega skattalækkun. Í áttunda lagi hefur svo ríkisstjórnin stöðugt hækkað söluskattinn. Fyrst úr 23,5% frá árinu 1980 í 24% í ársbyrjun 1985 og síðan aftur í 25% í tengslum við tekjuöflun til húsnæðismála, en sú upphæð sem þar átti að ná, 700-800 millj. kr., fer nú öll í ríkissjóð. Hér er um að ræða afrekin. Það er listi yfir afrek Sjálfstfl. í skattamálum á þessu kjörtímabili og það er ástæða til þess að óska Sjálfstfl. til hamingju með þennan glæsilega árangur foringja sinna í skattamálum. Í rauninni hefur það verið svo á þessu kjörtímabili að einu áhugamál Sjálfstfl. í sambandi við skattamál hafa verið þau að minnka skattbyrði á fyrirtæki og opna fyrir skattafrádrætti vegna fjárfestingar og hlutabréfakaupa. Þá hefur hann fellt niður og dregið úr skattskyldu innlánsstofnana og banka í þjóðfélaginu og hann hefur fellt niður skatt, eins og skatt á ferðamannagjaldeyri, rétt eins og það væri forgangsverkefni í skattamálum. Þetta er það sem hefur verið að gerast. En hvað er það sem þarf að gerast í skattamálum? Ég held að höfuðverkefnið í íslenskum skattamálum núna eigi að vera að grisja verulega frádráttafrumskóg fyrirtækja og einstaklinga og hækka að verulegu marki almenn skattfrelsismörk. Ég ætla aðeins að víkja að frádráttarheimildum fyrirtækja. Fyrirtæki hafa í dag heimild til þess að færa niður 5% útistandandi viðskiptaskulda til frádráttar frá tekjum um áramót. Þau hafa í dag heimild til að færa niður matsverð vörubirgða um áramót um 10%. Þau hafa í dag heimild til að draga frá 10% af tekjum vegna arðgreiðslna til hluthafa. Þau hafa í dag rýmri heimildir til fyrningar heldur en áður var - það er eitt af afrekum núverandi ríkisstjórnar að fyrningartíma véla og tækja var breytt verulega fyrirtækjunum í hag. Fyrirtækin hafa heimild til að draga frá allt að 40% í fjárfestingarsjóð og þau hafa áfram heimild til þess að draga frá allt að 20% í varasjóð. Fyrsta verkefnið sem ætti að ganga í í sambandi við tekju- og eignarskattslögin væri að draga úr þessum frádráttum og afnema suma þeirra algerlega. Að því er varðar tekjuskatt einstaklinga er einnig um það að ræða að þeir eru í sumum tilvikum með frádráttarheimildir sem eru notaðar til þess að stuðla að launamismunun í fyrirtækjunum. Hér á ég sérstaklega við ökutækjastyrkina sem eru orðnir mjög útbreiddir og þýða í tekjutap fyrir ríkissjóð mjög stórar upphæðir á ári nú orðið. Ég hef ekki við hendina þessar tölur en hér er um að ræða mjög stórar tölur sem sjálfsagt teljast í tugum milljóna króna í beint tekjutap fyrir ríkið. Fyrsta verkefnið á að vera að ráðast á þennan frumskóg, frádráttafrumskóg fyrirtækjanna fyrst og fremst, og í beinu framhaldi af því að frádráttafrumskógur einstaklinganna verði athugaður og grisjaður eitthvað líka, á að taka ákvörðun um að hækka tekjuskattfrelsismörk einstaklinganna og láta fyrirtækin, sem bera mjög lága skatta hér á landi, láta þau bera það tap sem ríkissjóður verður fyrir vegna hækkaðra tekjuskattfrelsismarka einstaklinga. En fleira, herra forseti, verður að koma til í þessu efni. Ég held að einn stærsti vandi skattakerfisins hér á landi sé sá að það verkar flókið, óskiljanlegt og óskýrt fyrir einstaklinga. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi að kanna mjög rækilega, og ég mun flytja um það sjálfstæða tillögu við meðferð þessa máls, að einstaklingar geti heimilað skattyfirvöldum og skattstofum að ganga frá framtölum sínum að talsverðu leyti ef menn kjósa að hafa það svo. Skattstofur eiga aðgang að upplýsingum frá opinberum stofnunum, geta átt aðgang að upplýsingum frá bönkum og sparisjóðum og slíkum aðilum. Í Danmörku hefur þetta kerfi verið tekið upp frá og með næstu áramótum sem þýðir það að framtölum einstaklinga, hinum flóknu, smásmugulegum framtölum einstaklinga mun fækka um a.m.k. helming vegna þess að ríkið hefur hvort eð er aðgang að þessum upplýsingum annars staðar frá ef framteljendur kjósa að hafa það svo. Ég held að þetta sé í rauninni gífurlega stórt atriði til þess að gera skattakerfið aðgengilegra fyrir einstaklingana í landinu en það er nú. Annað atriði sem ég vil hér nefna, og hef í hyggju að flytja um sérstaka tillögu, er um upplýsingaskyldu banka, sparisjóða, verðbréfamiðlara, fasteignasala og annarra skyldra aðila til skattyfirvalda, og að þessir aðilar, ótilkvaddir, sendi skattstjórum eða umboðsmönnum þeirra skýrslur um greiðslur fyrir fjármuni hvort sem um er að ræða vaxtatekjur eða vaxtagjöld, verðbætur á skuldir og innstæður, dráttarvexti, innheimtukostnað, afföll eða annars konar greiðslur fyrir fjármuni sem þessir aðilar lána eða taka á móti eða þá þjónustugjöld þessara stofnana. Þessi upplýsingaskylda banka og annarra innlánsstofnana væri um leið forsenda fyrir því að unnt væri að skattleggja fjármagnstekjur í landinu. Þar höfum við Alþýðubandalagsmenn rætt um að miða við að fjármagnstekjur umfram tiltekin raunvaxtamörk verði skattskyldar og skattlagðar. Við teljum óeðlilegt, meðan svo er háttað að launamenn verða að tíunda hverja einustu krónu sem þeir fá í kaup, að fjármagnið geti skilað tekjum án þess að það þurfi að borga af þeim skatt. Forsenda þess aftur að leggja skatt á fjármagnstekjur er sú að kveðið verði á um framtalsskyldu þessara stofnana, innlánsstofnana, gagnvart skattyfirvöldum, þannig að þau viti hvað einstaklingar fá eða greiða eftir atvikum í fjármagnstekjur. Í ályktun miðstjórnarfundar Alþb., sem var haldinn fyrir nokkru, má segja að fram hafi komið í skattamálum sex áhersluatriði: Frádráttarheimildum fyrirtækja og einstaklinga í rekstri verði fækkað. Skattfrelsismörk einstaklinga verði hækkuð mjög verulega. Komið verði á stighækkandi stóreignarskatti. Tekið verði upp staðgreiðslukerfi skatta. Skatteftirlit verði hert, viðurlög við skattsvikum verði látin bíta í raun og settur upp skattadómstóll. Og í síðasta lagi að einstaklingar með rekstur, sem verða uppvísir að skattsvikum, missi rekstrarleyfi. Hér hef ég, herra forseti, farið yfir nokkur almenn atriði varðandi breytingar á skattakerfinu sem ég tel óhjákvæmilegt að halda til haga um leið og þetta mál er til umræðu hér. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu að sinni, herra forseti, en bendi á eitt atriði að lokum. Alþýðusamband Íslands hefur gert samþykktir í skattamálum sem voru til meðferðar á fundum verkalýðssamtakanna núna um helgina. Þar eru uppi tillögur um verulega einföldun á skattakerfinu, m.a. um það að sameina útsvar, tekjuskatt og fleiri opinber gjöld í einn álagningarþátt. Ég held að það væri miklu skynsamlega fyrir hv. Alþingi nú að fá þessar tillögur inn á borð þingnefnda og þingsins til þess að fara yfir þær og meta þær, fremur en að vera að eyða tíma næstu daga í að ganga frá þessu frv. eins og það er vegna þess að þó að það skili aftur broti af því sem ríkisstjórnin oftók í sköttum á s.l. ári, þá felst ekki í þessu frv. sú róttæka kerfisbreyting sem þarf að eiga sér stað í skattamálum hér á landi og á að hafa það að markmiði að stuðla að jöfnuði, að stuðla að réttlæti og því að skattakerfið sé einfalt, hagkvæmt og ódýrt fyrir þjóðina og sé traust undirstaða undir samneyslu og félagslega þjónustu. Ég mun því fyrir mitt leyti í þeirri nefnd sem fjallar um málið, fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar, óska eftir því að fulltrúar Alþýðusambands Íslands, sem hafa fjallað um skattamál undanfarna daga, verði kallaðir á fund nefndarinnar og beðnir að gera grein fyrir tillögum sínum, og það verði athugað hvort unnt er í nefndinni og hér í þinginu yfirleitt að ná víðtækri samstöðu um róttækari breytingar, raunverulegar breytingar á skattakerfinu í staðinn fyrir það frv. sem hér liggur fyrir sem nær allt, allt of skammt.



Herra forseti. Það er ástæða til að byrja á að rifja upp að Alþingi Íslendinga markaði þá stefnu með samþykkt þáltill. að tekjuskattur á almenn laun skyldi afnuminn í þremur áföngum. Þessi samþykkt var þannig til komin að þingflokkar Alþfl. og Sjálfstfl. höfðu flutt um það tillögur, við höfðum flutt um það tillögur allt frá árinu 1973. Sá áfangi náðist að tillögurnar fengu þá umfjöllun í nefnd að um það náðist samkomulag. Þar með hafði Alþingi mótað sína stefnu. Þetta átti að gerast, eins og ég sagði, í þremur áföngum og fyrsti áfanginn átti að koma til framkvæmda á árinu 1985, í fjármálaráðherratíð hæstv. þáv. fjmrh., Alberts Guðmundssonar. Það er fyrsti og eini áfanginn sem við var staðið af þessari stefnuályktun Alþingis þó að vel megi segja að það hafi verið gagnrýnisvert að á sama tíma og þessi fyrsti áfangi var framkvæmdur, þ.e. niðurfelling 600 millj. kr. í tekjuskatti, hafi um leið ríkissjóði verið bættur skaðinn, ef svo má að orði komast, með hækkun söluskatts um 1/2 söluskattsstig og verðhækkunum á varningi Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins, eins og fram kom í máli síðasta ræðumanns. Ef menn hafa skilið málflutning hæstv. fjmrh. á þá leið að hann hafi jafnvel viljað ætlast til þess að fá góða umsögn og jafnvel vottorð frá stjórnarandstæðingum um góða frammistöðu í þessu máli, þá er ég hræddur um að við því getum við ekki orðið. Skýringar hans á því sem gerðist á yfirstandandi ári voru heldur ekki viðhlítandi. Að því er varðar annan áfangann í niðurfellingu tekjuskatts þá kom hann ekki til framkvæmda. En nú er boðað að þetta frv. sé flutt til þess að skila til baka aftur hluta af því sem oftekið var á árinu 1986. Á þessu ári gerðist það að tekjuskattur einstaklinga var áætlaður 2615 millj. og það byggt á áætlun um tekjubreytingu milli áranna 1984 og 1985 sem væri 36% og skattvísitala þannig ákveðin 136 stig miðað við 185. Að vísu gerðist það síðan í framhaldi af kjarasamningum, með frv. til laga um almennar efnahagsráðstafanir, að tekjuskattsáætlun ríkisins var lækkuð um 150 millj. sem liður í víðtækum aðgerðum öðrum. En að þessu loknu, í mars 1986 gerist það að fyrir liggur áætlun Þjóðhagsstofnunar í apríl um það að tekjubreytingar milli ára verði í reynd meiri en gert hafði verið ráð fyrir. Þannig lá það fyrir þá þegar að tekjuaukning ríkisins gæti orðið allt að 400 millj. kr. umfram marsáætlun. En því næst, þegar álagningartölur raunverulega liggja fyrir í júlí, kemur á daginn að tekjuskattsálagning einstaklinga reyndist hvorki meira né minna en 51,2% hærri en á árinu 1985, þ.e. langt umfram tekjubreytingar milli ára. Það sem sérstaklega vakti athygli þessu til viðbótar var að barnabætur og persónuafsláttur var aðeins hækkaður um 32,1%, sem þýðir ósköp einfaldlega að þarna fór saman að álagður tekjuskattur einstaklinga hækkaði nettó milli ára um 64,6% borið saman við 42-43% hækkun tekna, en skattbyrðin var auðvitað þeim mun þyngri á þeim sem lægstar höfðu tekjurnar vegna þess að barnabætur og persónuafsláttur hækkaði miklum mun minna. í heild þýddi þetta ósköp einfaldlega að ríkissjóður tók til sín, umfram áætlanir, 600 millj. kr. og má þar með segja, orða það á þann veg, að fyrsti áfangi tekjuskattslækkunarinnar frá árinu 1985 hafi allur verið tekinn til baka. Skýringar hæstv. fjmrh., nefnilega þær að þetta megi skýra með ofáætlunum bæði að því er varðar sjálfstæða atvinnurekendur og aðra, eru ekki viðhlítandi. Að verulegu leyti felst þetta auðvitað í því að auknar tekjur eru til komnar vegna aukinnar atvinnuþátttöku á vinnumarkaði og vegna lengri vinnutíma. Með öðrum orðum: Það sem gerst hefur er það að efndir núverandi hæstv. ríkisstj. á samþykktum yfirlýsingum Alþingis, um niðurfellingu tekjuskattsins í áföngum, hafa verið á þá lund að við þær hefur ekki verið staðið. Það var framkvæmt með þeim hætti strax fyrsta árið að staðið var við fyrsta áfangann en ríkissjóður tryggði sér um leið þar á móti verulega tekjuaukningu. Við annan áfanga var ekki staðið og nú er verið að reyna að klóra í bakkann, þ.e. að færa til baka hluta af því sem oftekið var, en aðeins lítinn hluta. Á það verður líka að benda að sú skekkja sem þar með er komin inn í skattvísitöluna heldur áfram. Þegar við ræðum um það að skila til baka þessum 300 millj. er viðmiðunin sú sama, m.ö.o. við skattana á yfirstandandi ári samkvæmt eldri áætlun Þjóðhagsstofnunar. Þessi skekkjumörk vegna skattvísitölunnar halda áfram, t.d. af fullum þunga að því er varðar eignarskattinn. Það á sem sagt við um eignarskatt og sjúkratryggingargjald og það sem við getum kallað þjóðarbókhlöðuskattinn eða eignarskattsaukann. Hér er um að ræða raunhækkun miðað við greiðslubyrði á greiðsluári. Í athugasemdum við þetta frv. er lögð á það mikil áhersla að hér sé verið að létta skattbyrði vegna þess að skatthlutföll í skattstiga eru lækkuð í einum þremur þrepum. Þannig verði efsta þrep lækkað úr 43,5% í 38,5%. Dæmin, sem tekin eru síðan um skattbyrði, byggjast að verulegu leyti á þessu. Hér bið ég hv. alþm. að taka svolítinn vara á þessum upplýsingum um raunverulega skattbyrði. Ástæðan er einfaldlega sú að það er mikill munur á skattbyrði eftir því hvert verðbólgustigið er þegar við berum saman annars vegar álagningarár og greiðsluár. Þannig getum við tekið til samanburðar að 50% álagning í efsta þrepi á tekjuskatti til ríkisins í 60% verðbólgu þýðir í reynd 31% skattbyrði á greiðsluári, sem hlutfall af tekjum. Ef við miðum við 50% álagningu í efsta þrepi í 80% verðbólgu þá þýðir það í reynd 28% ef við miðum við tekjur á greiðsluári. Ef við tökum þriðja dæmið um 50% álagningu í efsta þrepi í 130% verðbólgu þá þýðir það í reynd 22% miðað við tekjur á greiðsluári. Þegar við tölum um 38,5%, eins og hér er gerð tillaga um, í 10% verðbólgu, þá er niðurstaðan sú að ef viðmiðunin er greiðsluár þá er álagningin 35%, m.ö.o. 38,5% í 10% verðbólgu er raunverulega hærri álagning en jafnvel öll þau dæmi sem ég nefndi áður miðað við verðbólgu á bilinu 60-130%. Að því er varðar mat manna á því hver hafi orðið þróun heildarskattbyrði í tíð þessarar ríkisstjórnar þá tek ég undir það sem fram kom í máli hv. fyrri ræðumanns að samkvæmt gögnum sem borist hafa frá Þjóðhagsstofnun og eru dagsett 20. eða 21. nóv., þá fer það ekkert á milli mála að ef spurt er um hlutfall ríkissjóðstekna af vergri þjóðarframleiðslu þá er niðurstaðan sú, ef við berum saman annars vegar spá fyrir árið 1986 og hins vegar áætlunartölur frv. til fjárlaga 1987, þá er um að ræða verulega hækkun á raunverulegri greiðslubyrði sem hlutfall ríkissjóðstekna af vergri þjóðarframleiðslu. Það var 25,7% samkvæmt spá 1986 en er áætlað í frv. til fjárlaga 26%. Sömu sögu er að segja að því er varðar álagningu beinna skatta þó að þessi mælikvarði um hlutfall heildartekna af vergri þjóðarframleiðslu sé kannske sá sem síst er umdeilanlegur. Herra forseti. Út af fyrir sig gæti verið ástæða til þess að ræða hér ítarlega um skattamál vegna þess að af málflutningi hæstv. fjmrh. má ráða að hann telji að með þessu frv. hafi verið stigin einhver meiri háttar skref í átt til umbóta á skattakerfinu. Það er því miður ekki svo. Umræður um skattamál hafa aukist mjög í þjóðfélaginu en kannske ekki í sama mæli hér á hinu háa Alþingi. Ég minni á tillöguflutning okkar þm. Alþfl. sem hafa beinst að úttekt og rannsókn á skattundandrætti og skattsvikum, tillögugerð um hert viðurlög við skattundandrætti og skattsvikum sem leiddu þó til þess áfanga að hér var lögð fram á Alþingi skattsvikaskýrslan svokallaða, lögð fyrir Alþingi 18. apríl 1986. Þótt þessi skýrsla eða þessi úttekt hafi áreiðanlega verið í varfærnasta lagi þá kom hún þó umræðunni niður á þann grundvöll að menn neituðu ekki lengur staðreyndum um skattundandrátt og skattsvik eins og oft tíðkaðist hér í umræðunni fyrir nokkrum árum síðan. Hún er nú viðurkennd enda þótt hæstv. fjmrh. hafi að vísu látið þau orð falla að skattundandrátturinn sé ef nokkuð er heldur minni en hann hafi raunverulega gert ráð fyrir. Í málflutningi Alþfl. á undanförnum árum hafa skattamál verið einn af meginstólpunum. Við höfum ósköp einfaldlega komist að þeirri niðurstöðu að núverandi skattakerfi, og það á bæði við um launamannaskattinn, tekjuskatt, og hið hripleka söluskattskerfi, hafi í heild sinni gengið sér til húðar, það sé ónýtt og það þurfi að endurskoða það alveg frá grunni. Það er út af fyrir sig ánægjuefni að við heyrum nú undir þessi sjónarmið tekið og ég læt í ljós þá ósk að þau orð, sem hæstv. fjmrh. lét falla um vilja hans til endurskoðunar á þessu kerfi, boði þá væntanlega betri efndir en verið hefur hingað til. Skattakerfið okkar brýtur allar meginkröfur sem gera verður til skattakerfis. Þær kröfur eru að það á að vera einfalt, það á að vera auðskilið og það á líka að vera þar af leiðandi réttlátt og kostnaðarlítið í framkvæmd vegna eftirlits. Skattakerfið okkar er vissulega mjög flókið, það er vissulega mjög torskilið og það er vissulega mjög ranglátt. Megingalli kerfisins er sá að það gefur þeim sem best eru settir efnalega mikla möguleika á að komast undan skattheimtu svo sem dæmin sanna frá undanförnum árum. Hér er átt við bæði löglegar og ólöglegar aðferðir. Hver hinn raunverulegi skattundandráttur er er út af fyrir sig ekki gott að segja, en færð hafa verið fyrir því rök að hann væri jafnvel á bilinu 10-15% af vergri þjóðarframleiðslu. Allir þeir, sem einhvern tímann hafa fengist við að telja fram til skatts fyrir aðra, vita að frádráttarliðir hjá einstaklingum eru allt of margir. Þeir eru reyndar yfir 20 talsins. Þeim er mörgum hverjum ætlað að stuðla að tekjujöfnun en þeir virka oft í reynd þveröfugt vegna þess einfaldlega að þeim tekjulægri nýtast frádráttarliðirnir verr en þeim sem eru tekjuhærri. Einfalt dæmi um það eru tveir einstaklingar sem hvor um sig á rétt á 200 þús. kr. vaxtafrádrætti sem er einkennandi fyrir þetta kerfi. Sá sem hefur hærri tekjur og er í hæsta skattþrepi sparar sér 88 þús. kr. í skatt. Sá sem hefur lægri tekjurnar og er í lægsta skattþrepi sparar sér 40 þús. kr. í skatt. Með öðrum orðum hefur sá tekjuhærri verulega mun meiri hag af þessu ákvæði en hinn tekjulægri þó það hafi vafalaust ekki verið hugsað þannig. Þessir frádráttarliðir virka þannig oftast óréttlátt. Þeir koma hinum tekjuhærri að meiri notum en þeim tekjulægri. Þeir gera alla framkvæmd skattalaga erfiða og þeir gera eftirlit með undandrætti oft og tíðum óframkvæmanlegt. Stærsti galli skattakerfisins er sá hversu margir af hinum efnaðri hluta þjóðarinnar komast hjá því með löglegum eða ólöglegum hætti að greiða sinn hlut. Þeim sem stunda einhvers konar atvinnurekstur er hyglað verulega. Þeir fá margvíslegar skattaívilnanir, auk þess sem þeir geta oft látið fyrirtæki greiða persónulegan kostnað eða þurfa ekki að telja fram allar sínar tekjur eða telja þær fram á tekjulægri meðlimi fjölskyldunnar. Sem dæmi um skattaívilnanir í atvinnustarfsemi má nefna að í skattalögum eru heimilaðir ýmsir reiknaðir frádráttarliðir sem valda því að jafnvel vel stæð fyrirtæki þurfa lítinn sem engan tekjuskatt að greiða svo sem dæmin sanna. Sem dæmi um þessa reiknuðu frádráttarliði, frádrátt frá tekjum eftir að venjulegur rekstrarkostnaður hefur verið dreginn frá, má nefna ákvæði um fyrningar, ákvæði um gjaldfærslu skv. 53. gr., ákvæði um að draga megi frá 5% af útistandandi viðskiptakröfum, ákvæði um að draga megi frá 10% af matsverði vörubirgða, ákvæði um að draga megi 10% frá vegna arðgreiðslna, ákvæði um framlög í fjárfestingarsjóði sem mega nema allt að 40% af hagnaði, ákvæði um aukafyrningar skv. 44. gr. vegna tekjufærslu og/eða vegna söluhagnaðar, eða það skattahagræði sem felst í því að kaupa fyrirtæki sem eiga tap eins og það heitir á máli bókhaldssérfræðinga. Svo flókið, torskilið og óréttlátt sem tekjuskattskerfið er þykir þó sumum að það sé hrein hátíð miðað við söluskattskerfið sem er í okkar landi orðið allra kerfa flóknast og torskildast, ekki síst vegna allra þeirra fjölmörgu undanþáguákvæða sem um það gilda. Þetta veldur því að það er mjög erfitt í framkvæmd og eftirlit með því að allt komi til skila og rétt sé fram talið er nær ógerlegt, jafnvel þótt veruleg fjölgun yrði á starfsmönnum sem við skatteftirlit vinna. Heildarendurskoðun skattkerfisins er því mjög tímabær. Það verður að segja ójöfnuðinum stríð á hendur þegar í stað. Það ástand að efnaðasti hluti þjóðarinnar geti, á löglegan eða ólöglegan hátt, komist hjá því að greiða skatt er óþolandi. Verkefnið er fyrst og fremst að einfalda skattakerfið og gera það auðskilið. Skattaívilnanir á að afnema og hvers kyns undanþágur. Öll hugtök verða að vera vel skilgreind, allt með það í huga að gera framkvæmd og eftirlit sem auðveldast svo að skattundandráttur verði sem torveldastur. Þá er ekki minnst um vert að kerfið mismuni ekki þegnunum, launamönnum, atvinnurekendum, atvinnustéttum eða rekstrarformum, t.d. eftir því hvort um er að ræða einkarekstur, samvinnurekstur, hlutafélög eða opinberan rekstur. Það er ástæða, herra forseti, við þessar umræður að vekja máls á enn einu gati í þessu kerfi okkar en það lýtur að skattmeðferð vaxtatekna. Hér er ekki aðeins átt við skattfrelsi ákveðinnar tegundar sparifjár sem menn almennt telja ekki fram, að sögn endurskoðenda, heldur miklu fremur tekjur af verðbréfaviðskiptum sem færast mjög í vöxt eins og öllum er kunnugt. Það er óhætt að fullyrða að mjög lítill hluti þeirra tekna sem menn hafa af þessum viðskiptum komi fram á skattframtölum. Eina leiðin sem til er til þess að koma því til leiðar að skattur sé greiddur af þessum fjármunum er að hverfa frá vaxtafrádráttarreglum, m.ö.o. að leyfa ekki frádrátt vaxtagjalda, leysa t.d. vandamál húsbyggjenda og þeirra sem byggja í fyrsta sinn einfaldlega með mjög ríflegum vaxtafrádrætti fyrstu árin, t.d. þrjú árin, en falla frá að öðru leyti reglunni um vaxtafrádrátt sem er augljóslega ein helsta aðferðin í okkar núverandi skattakerfi til þess að auka misrétti í skattamálum. Auk þess að vera öruggasta leiðin til þess að tryggja það að ríkissjóður hafi tekjur af þessum fjármagnsviðskiptum hefur það í för með sér, augljóslega, minni eftirspurn eftir fjármagni og þar af leiðandi lægri vexti sem er ekki lítið mál þegar við lítum á hagstjórnaráhrif skattakerfis. Það verður m.ö.o. ekki lengur skattalegur ávinningur að skulda til þess að öðlast vaxtafrádrátt ef þessi aðferð væri tekin upp. Á seinasta flokksþingi Alþfl., sem haldið var nú í byrjun októbermánaðar, var lögð fram mjög ítarleg álitsgerð um heildarendurskoðun skattakerfisins. Þær tillögur fjölluðu um breytingar á tekjuskatti einstaklinga og félaga og einnig voru þar rækilega útfærðar tillögur okkar um stigbreytilegan eignarskatt sem við að vísu hugsum ekki sem varanlegan lið í heildarskattakerfi, auk þess sem fram voru lagðar ítarlegar tillögur og álitsgerðir um framkvæmd skattalaga, bæði um meðhöndlun skattsvika og viðurlagaákvæði við skattundandrætti. Þessar tillögur eru reyndar að verulegu leyti þegar kunnar og hafa verið birtar svo að ég ætla ekki að lengja mál mitt að þessu sinni með því að lýsa þeim ítarlega. Mér nægir að segja að þarna er leitast við að taka upp skattakerfi sem fullnægir þeim kröfum sem við viljum að til þess megi gera, nefnilega í fyrsta lagi að það verði einfalt og auðskilið hverjum þeim sem er þolandi kerfisins, að það verði einfalt og ódýrt í framkvæmd og í þriðja lagi að það verði réttlátt skv. þeim kröfum að þeir hinir efnameiri í þjóðfélaginu greiði sinn hlut til sameiginlegra þarfa þjóðarbúsins. Þá vil ég að lokum, herra forseti, fara hér örfáum orðum um þær hugmyndir sem uppi hafa verið um virðisaukaskatt. Ég tel það ekki vansalaust ef hæstv. fjmrh. er að boða tillögur um endurskoðun skattakerfisins að við skulum enn á þessu stigi málsins hafa hér handa í milli tillögur um upptöku virðisaukaskatts sem eru svo meingallaðar að ég tel að það sé nokkurn veginn borin von að þær komist hér í gegnum þingið að óbreyttu. Mér finnst m.ö.o. vinnubrögðin í þessu máli ekki vera nógu góð. Það eru orðin 15 ár síðan þessum málum var fyrst hreyft. Ég man ekki hvort þetta er þriðja eða fjórða útgáfa af frumvarpsmynd um virðisaukaskatt en mér sýnist af því hvernig það er tilkomið að því fari fjarri að þeir hæstv. fjármálaráðuneytismenn hafi unnið heimavinnuna sína. Að því er varðar óbeina skatta stöndum við frammi fyrir vali. Ef við viljum auka skattbyrðina fyrst og fremst í formi óbeinna skatta stöndum við frammi fyrir því vali hvort við viljum breyta núverandi söluskattskerfi fyrst og fremst í þá átt að gera það sæmilega nothæft í framkvæmd með því að fella niður undanþágur og þá lækka söluskattsprósentuna verulega eða hvort við viljum fara þá leið, sem farin hefur verið í mörgum grannríkjum okkar, að taka upp virðisaukaskatt en hann verður þá að fullnægja ákveðnum skilmálum. Það er algerlega borin von að menn sætti sig við að taka upp nýtt kerfi, virðisaukaskatt, til frambúðar ef skattprósentan á að haldast uppi í 25% áfram. Það er fáránleg hugmynd og sér í lagi ef rökin og skýringarnar fyrir þessari tillögu eru þær að menn ætli að reyna að kaupa frið um þetta virðisaukaskattskerfi með því að stórauka hrikalegar niðurgreiðslur og stýra þannig neysluvenjum þjóðarinnar í þágu einhvers úrelts framsóknarkerfis sem menn eru nú að vona að verði lagt fyrir róða að loknum næstu kosningum. Ég vil aðeins vekja athygli á örfáum staðreyndum um virðisaukaskatt, þessar tillögur eins og þær liggja fyrir. Í fyrsta lagi þetta: Gert er ráð fyrir því að halda skattprósentunni svona gífurlega hárri, 25%, og hafa mismunandi álagningarprósentu, t.d. að því er varðar landbúnað og fiskveiðar. Jafnframt eru uppi þau áform að verja stórum hluta af þessum skatttekjum í ótilgreindar niðurgreiðslur á verði matvæla og niðurgreiðslum á fermetraverði í húsnæði. Það er hætt við því að um virðisaukaskatt sem byggir á þessu, breytilegri prósentu, mishárri, og endurgreiðslukerfi sem á að byggjast á niðurgreiðslum, verði í fyrsta lagi engin samstaða og að gallarnir á því kerfi verði slíkir að við förum úr öskunni í eldinn. Ég vek t.d. athygli á því að að því er varðar núverandi söluskattskerfi eru gjaldendur í því um 9 þús. talsins. Þar af innheimta um 1600 aðilar um 85% skattsins og þar af 300 aðilar um 60% alls af öllum skattinum en aftur á móti 7400 sem innheimta 15% af skattinum. Það er að vísu rétt að eftirlit með þessu söluskattskerfi er því sem næst ónýtt eða því verður ekki við komið vegna þess hvernig undanþágufarganið er en til samanburðar skulum við hafa í huga að gjaldendur í virðisaukaskattskerfi eru taldir verða allt að því 22 þús. talsins. Ég er þeirrar skoðunar að ef menn ætla sér að koma á virðisaukaskatti með svo hárri álagningarprósentu séu menn raunverulega búnir að eyðileggja höfuðkost þessa skattkerfis, sem á að vera það að skatturinn sé nokkurn veginn hlutlaus gagnvart efnahagslegum áhrifum, ef hann er bæði svona hár og ef hann er með breytilegum álagningarprósentum. Einn höfuðgallinn á óbreyttu söluskattskerfi er talinn vera hin svokölluðu uppsöfnunaráhrif söluskatts sem er auðvitað verulegt óhagræði fyrir þá innlenda framleiðendur sem keppa við erlendan varning, en skv. úttekt frá Félagi ísl. iðnrekenda hefur það metið þetta óhagræði, uppsöfnunaráhrifin, á þann veg að það sé á bilinu 1-3%, eitthvað mismunandi eftir greinum. Til eru auðvitað leiðir til að koma í veg fyrir þessi uppsöfnunaráhrif innan söluskattskerfis og ég er þeirrar skoðunar að menn eigi að skoða það mjög vandlega áður en menn gefa það kerfi upp á bátinn ef ekki næst samkomulag um róttækar breytingar á þeim tillögum sem nú liggja fyrir um virðisaukaskatt. Herra forseti. Ég ætla ekki að svo stöddu að hafa þetta mál miklu lengra. Niðurstaðan er sú að núv. ríkisstjórn, með því frv. sem hér liggur fyrir, er nánast eins og að finna útrás fyrir slæmri samvisku sinni vegna mjög alvarlegra vanefnda á ekki aðeins loforðum Sjálfstfl. heldur yfirlýsingu Alþingis, samþykkt Alþingis, um afnám tekjuskatts í áföngum. Röksemdir hæstv. fjmrh. um það að honum hafi þótt ótilhlýðilegt þegar menn kröfðust þess að það ætti að endurgreiða þetta hitta nú aðallega fyrir menn í hans eigin flokki, þar á meðal þann sem situr hér á móti mér, hv. þm. Gunnar G. Schram, sem er einhver eindregnasti talsmaður þess að við þessi loforð verði staðið og lýsti þeirri skoðun sinni á sínum tíma svo að nokkra athygli vakti að það væri eðlileg og sjálfsögð krafa. Mér finnst mikið á skorta að hægt sé að hæla hæstv. fjmrh. fyrir einarðlega framgöngu í því að koma með tillögur um uppstokkun á ónýtu skattakerfi en við skulum vona að í framtíðinni verði meira um efndir á því sviði. Engum er alls varnað og lengi má manninn reyna. En um hitt greinir menn sjálfsagt ekki á nú orðið, hvar í flokki sem menn standa, að það er eitt stærsta og brýnasta verkefnið að taka skattakerfið til heildarendurskoðunar. Í því efni munum við Alþýðuflokksmenn ekki láta okkar hlut eftir liggja.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. ræddi nokkuð um fortíðina hér í máli sínu áðan, m.a. um þá hagstæðu uppákomu fyrir ríkissjóð að fá litlar 600 millj. kr. á þessu ári umfram það sem reiknað hafði verið með, en sá happdrættisvinningur fékkst náttúrlega út á aukna vinnu skattgreiðenda og miklu meira launaskrið en reiknað hafði verið með. Ég ætla ekki að fara nánar út í þá sálma. Það hafa aðrir gert á undan mér og eiga eflaust eftir að gera. En þar eð hann minntist á tilfærsluna milli hjóna, sem meiri hluti Alþingis er svo hrifinn af, sé ég mig knúna til að minna á ákveðin atriði í því sambandi. Það munu líklega ekki aðrir gera. Við skulum fyrst minnast þess að hér er aðeins verið að tala um tilfærslu milli hjóna. Það er ekki tekið tillit til annarra sambúðarforma sem geta vitanlega verið með ýmsu móti. Þá skulum við athuga hvað liggur að baki því að tekjur hjóna eru svo misháar. Í fyrsta lagi er um að ræða kynbundið misrétti í launamálum sem er mikið og raunar hrikalegt eins og allir þekkja. Slíkt misrétti er að sjálfsögðu óþolandi en það á og verður að lagfæra í samningum aðila vinnumarkaðarins, ekki í skattalögum. Í öðru lagi geta tekjur verið misháar vegna þess að annað foreldrið, konan í 99,9% tilfella, verður að vera heima vegna barna og til þess að tekjurnar dugi til framfærslu fjölskyldunnar eykur hitt foreldrið vinnuna og tekjurnar og fer við það hugsanlega upp í efsta skattþrep. Að mati Kvennalistans á að létta undir með barnafjölskyldum með myndarlegum barnabótum eins og ég mun koma betur að síðar en ekki með tilfærslu persónuafsláttar. Auk þess er rétt að minna á að tekjuauki fjölskyldunnar, sem fæst með því að tveir afla teknanna, er síður en svo hreinn tekjuauki. Kostnaður vegna heimilishaldsins er umtalsvert þyngri við þær aðstæður og sparnaður að sama skapi töluverður þegar annað hjónanna er heimavinnandi. Ef við tökum ekki tillit til þessa þá erum við að gera lítið úr störfum heimavinnandi húsmæðra hvort sem þar er um karla eða konur að ræða. Ég hlýt að leggja áherslu á þetta atriði. Í þriðja lagi kann ástæðan fyrir tekjuleysi annars hjónanna að stafa af því að annað þeirra er svo tekjuhátt að hitt þarf ekki að vinna fyrir tekjum eða þá að vilji þeirra annars hvors eða beggja er einfaldlega sá að hafa þetta svo, þótt þau þyrftu þess ekki aðstæðnanna vegna. Það er þá þeirra mál. Skattakerfið þarf að vera eins hlutlaust og frekast er unnt að þessu leyti sem öðru. Ég veit ekki hvort ástæða er eða grundvöllur til að taka þetta frekar upp í tengslum við þetta frv. sem er til umræðu en læt við svo búið sitja að sinni. Ég vildi aðeins að gefnu tilefni minna á þessi atriði. Við yfirlestur þessa frv. sem er vitanlega mikið mál, þ.e. bæði stórt og þýðingarmikið fyrir einstaklinga og fyrir ríkissjóð, vakna mjög margar spurningar, sem svör verða að fást við í nefndarstörfum, svo sem um peningalegt vægi einstakra liða. Við fljótlega yfirsýn gæti svo virst sem hér væri nánast um rútínufrumvarp að ræða, þ.e. lagfæringu liða í samræmi við tekjubreytingar fyrir utan náttúrlega hækkun skattþrepa umfram það. Við nánari athugun er þó ljóst að hér er um nokkra stefnubreytingu að ræða. Í stórum dráttum má segja að verið sé að færast í þá átt að fletja skattstigann að bandarískri fyrirmynd, en hins vegar er því sleppt sem þar er forsendan fyrir jöfnun skattprósentunnar, að undanþágum sé fækkað. Mér sýnist í sem allra stystu máli sem hér sé nokkuð myndarlega gert við þá sem eru yfir meðallagi í tekjum en fyrir láglaunafólk hafi þessar breytingar lítið sem ekkert gildi. Við erum hér með það í höndunum hvernig 300 millj. kr. tekjuminnkun ríkissjóðs skuli nýtast skattgreiðendum, hverjum hún skuli nýtast og hvernig. Ég held að ljóst sé að við Kvennalistakonur hefðum dreift þessu á allt annan hátt og við munum að sjálfsögðu reyna af fremsta megni að fá fram breytingar á þessu frv. í samræmi við stefnu okkar. Ég mun skýra það aðeins síðar. Við þurfum ekki að fara í grafgötur með það hverjir eru verst staddir í þessu landi og það er reyndar að örlitlum hluta viðurkennt í þessu frv. En hér er ekki nándar nærri að gert. Láglaunastefna þessarar ríkisstjórnar hefur leikið almennt launafólk grátt og grafið undan afkomuöryggi heimilanna og hrakið töluverðan fjölda fólks út í sífellt lengri vinnudag og sífellt meiri þrældóm. Nokkrar krónur sem snuð handa þessu fólki sem svo illa er statt, er til vansæmdar. Ég held menn þurfi að fara að átta sig á því hvert stefnir í þjóðfélaginu ef ekki verður snúið af þessari braut. Menn skilja það yfirleitt ákaflega vel að burðarþol húsa verður að vera í lagi en það gildir hið sama um grunneiningu þjóðfélagsins, heimilið og fjölskylduna, og við erum virkilega illa á vegi stödd í þeim efnum. Börnin okkar eiga annað og betra skilið. Þeim sem starfa við að sinna bágstöddum einstaklingum og fjölskyldum berast sífellt fleiri og alvarlegri skilaboð um þau vandræði sem að steðja. Félagsmálastofnanir og aðrar hjálparstofnanir þurfa í æ fleiri horn að líta og sjá ekki fram úr því sem að þeim berst. Aldrað fólk og sjúklingar eiga í miklum erfiðleikum en langsamlega verst stödd eru einstæð foreldri. Þeim tilheyra um 20% allra barnafjölskyldna í landinu og eru einstæðar mæður þar í miklum meiri hluta. Flest heimili þurfa tvær fyrirvinnur til framfærslu og lengri vinnutími og mikið vinnuálag leiða til fjarvista foreldra frá heimili og til aukinnar streitu þeirra. Hvort tveggja gerir þeim erfiðara að gegna foreldrahlutverkinu sem skyldi og þau vildu og allir í fjölskyldunni líða fyrir þetta, börnin mest. Einstæð foreldri bera svo tvöfalda foreldraábyrgð að auki. Við eigum ekki að líða þetta ástand, við verðum að breyta því. Það væri alveg ástæða til að halda langa ræðu um þessi efni því að þetta er stóra málið og við getum tekið á þessu með myndarlegri hætti en gert er í þessu frv. Við getum dreift þessu fé á annan hátt og þá fyrst og fremst með aukningu barnabóta. Barnabætur eru skv. frv. hækkaðar meira en sem svarar tekjubreytingum milli ára. En ef menn líta á þá krónutölu sem felst í þessari prósentuhækkun barnabóta veit ég ekki hvort hæstv. ríkisstjórn hefur ástæðu til að berja sér á brjóst. Ef barnabætur með einu barni, þ.e. með fyrsta barni, hefðu hækkað hlutfallslega í hátt við tekjubreytingar eins og annað, hefðu þær átt að verða 11 730 kr., en verða skv. frv. 12 250 kr. Þarna munar rúmlega 500 kr. á ári og um það bil 800 kr. með hverju barni umfram eitt. Það er stefna og markmið Kvennalistans að hækka barnabætur svo myndarlega að foreldra muni um þær. Þær eiga að vera svo háar að foreldrar geti í raun og veru valið um það hvort þeir annast börn sín sjálfir eða fela þau öðrum. Örlítið skref í þá átt væri hægt að stíga nú. Ég hafði vonast til þess að geta lagt fram brtt. fyrir þessa umræðu svo að hv. þm. hefðu þær fyrir framan sig um leið og ég skýrði þær. Af því gat ekki orðið en þær munu birtast hér á borðum okkar fljótlega. Ég get þó lýst því í stórum dráttum í hverju þær verða fólgnar. Við munum leggja það til að skattprósentan í efsta þrepi verði óbreytt en barnabætur hækkaðar sem því nemur. Skv. lauslegum útreikningum gætu þær við það hækkað um 11-12% umfram það sem gert er ráð fyrir í frv. Hins vegar er hægt að hækka þær enn meira ef við lækkum efsta skattþrepið eða öllu heldur hækkum það aðeins um 31% í samræmi við meðaltekjubreytingu milli ára, og ef við gerum þetta tvennt, þ.e. látum efsta skattþrepið halda sér óbreytt og prósentuna líka fengjust við það um 130 millj. kr. og þá gætum við hækkað barnabæturnar sæmilega eða um 40-45%. Þá gætum við væntanlega hækkað töluna í 5. gr. frv., þ.e. barnabætur með einu barni, í 15 þús. kr. og með hverju barni umfram eitt í 22 þús. Barnabætur með börnum einstæðra foreldra færu þá upp í um 30 þús. kr. á ári og barnabótaaukinn yrði um 30 þús. Ég nefni þessar tölur þótt ég geti ekki tekið ábyrgð á þeim vegna þess að það er enn verið að reikna þetta út og reyna að fá þetta sem nákvæmast. Þetta gefur þó fyllilega hugmynd um okkar vilja og ég bið hv. þm. að íhuga þetta gaumgæfilega og skoða tillögur okkar vel þegar þær birtast hér á borðum. Ég á afar erfitt með að skilja það og trúa því að menn vilji ekki heldur láta þessar skattalagabreytingar nýtast fyrst og fremst þeim sem svo sárlega þurfa þess með. Og mér þykir miður að hér eru fáir inni af þeim sem sæti eiga í hv. fjh.- og viðskn. en Kvennalistinn hefur haft áheyrnaraðild að nefndinni og mun fylgja þessu eftir þar því að það er vitanlega fyrst og fremst þar sem þessi mál þarf að ræða og skoða. Við gætum vitanlega gert svo miklu, miklu meira til að skipta kökunni réttlátlegar eins og nefnt hefur verið af þeim sem hér hafa talað á undan mér. Hér var áðan minnst á ferðamannagjaldeyrinn og þá ráðstöfun að fella niður skatt af honum en sá skattur hefði líklega numið a.m.k. 200 millj. kr. á næsta ári. Einnig má benda á lið 2 og 3 í 1. gr. frv. þar sem menn fá ívilnanir vegna hlutabréfaeignar og vegna fjárfestingar í atvinnurekstri en allt þetta þrennt kemur auðvitað tekjuháu fólki fyrst og fremst til góða. Þær eru reyndar ýmsar, holurnar. Ég vil taka undir það sem hefur komið fram að við verðum að fara að taka þetta kerfi allt saman til gagngerðrar endurskoðunar. En ég læt hér staðar numið. Ég vil aðeins að lokum spyrja hæstv. fjmrh.: Hvað líður undirbúningi þess að tekin verði upp staðgreiðsla opinberra gjalda?



Herra forseti. Ég vildi víkja nokkrum orðum að fáeinum atriðum sem fram hafa komið af hálfu talsmanna stjórnarandstöðunnar í þessari umræðu, fyrst að því er varðar tvö atriði sem fram komu í ræðu hv. 7. landsk. þm. Þm. innti eftir því hvað liði undirbúningi að staðgreiðslukerfi skatta en ég hygg að um það sé e.t.v. víðtækari samstaða en oft áður að taka þurfi upp staðgreiðslu. Að þessu hefur verið unnið að undanförnu í fjmrn. Það er okkar mat að staðgreiðsla miðað við núverandi tekjuskattskerfi sé á ýmsa lund flókin og erfið í framkvæmd og það sé þess vegna æskilegt að gera víðtækar breytingar, grundvallarbreytingar á tekjuskattskerfinu og tengja upptöku staðgreiðslu við slíkar breytingar. Eins og fram kom í framsöguræðu minni við upphaf þessarar umræðu hefur sérstökum starfshópi verið falið að kanna og gera tillögur um slíkar grundvallarbreytingar, einföldun kerfisins með afnámi sérstakra frádráttarliða, athugun á skattlagningu á fjármagnstekjur og aðrar eignartekjur með tilliti til eignarskattsálagningar, athuga skattlagningu á fyrirtæki, afskriftareglur og frádráttarliði ýmiss konar með það hins vegar í huga á móti að lækka skatthlutfallið, og í fjórða lagi að gera tillögur um upptöku staðgreiðslu á tekjuskatti í samræmi við slíkar nýjar tillögur og grundvallarbreytingar á kerfinu. Að mínu mati er eðlilegt að miða upptöku staðgreiðslu við slíkar kerfisbreytingar. Það er út af fyrir sig fagnaðarefni að um þetta skuli vera allvíðtæk samstaða en auðvitað þarf að huga að þessum málum mjög gaumgæfilega. Frádráttarliðirnir hafa margir hverjir komið inn í gegnum tíðina í skattalögin sem sérstök fríðindi til handa ákveðnum hópum. Frádráttarliðirnir hafa þannig verið, hver um sig, réttlætismál á sinni tíð en þegar safnast saman stöndum við allt í einu uppi með kerfi sem felur í sér heildaróréttlæti og þess vegna er ekki einfalt mál að vinda ofan af þessu kerfi og búa til nýtt. Ég held hins vegar að það sé framkvæmanlegt og óhjákvæmilegt. Það má segja að sú skattkerfisbreyting, sem gerð var í Bandaríkjunum að frumkvæði Reagans Bandaríkjaforseta, hafi ýtt við mönnum á Vesturlöndum að þessu leyti og það er sérstakt fagnaðarefni að heyra það hér að þessar hugmyndir, sem Reagan Bandaríkjaforseti kom í gegnum bandaríska þingið, skuli í grundvallaratriðum njóta svo víðtæks fylgis sem raun ber vitni um og jafnvel helstu talsmenn vinstri flokkanna á Íslandi skuli taka undir kerfisbreytingar af þessu tagi. Hv. 7. landsk. þm. minntist einnig á að Kvennalistinn hefði dreift þessari upphæð með öðrum hætti og auðvitað er unnt að gera það, en þó er rétt að leggja á það áherslu að í þeirri útfærslu sem hér er verið að fjalla um eru barnabætur hækkaðar meir en almennar verðlagsbreytingar hefðu gefið tilefni til og þó að markmiðið hafi verið að nota þessa takmörkuðu upphæð, og ég legg á það áherslu að þetta er tiltölulega lítil upphæð sem hér er til umráða við lækkun tekjuskattsins, þótti okkur rétt að haga dreifingunni á þann veg að hún kæmi flestum skattgreiðendum að einhverjum notum. Þó að augljóst sé að barnabæturnar hækka með þessum hætti meira en annað megi færa að því rök að barnafjölskyldur njóti fremur þessarar lækkunar en aðrir hópar. Þingmaðurinn taldi að það hefði verið eðlilegra að lækka minna skatthlutfall í efsta skattþrepi. Við verðum að hafa í huga að nú er svo komið að 13% gjaldenda greiða um 2/3 af tekjuskattinum og það væri óeðlilegt að mínu mati ef þessi aðgerð til þess að lækka tekjuskatt kæmi ekki að neinu leyti fram hjá þeim hópi sem á annað borð greiðir tekjuskattinn. Það er augljóst að í því væri fólgið ranglæti ef þessi lækkun væri einvörðungu notuð í því skyni að hækka neikvæða skattinn, þ.e. það sem greitt er út af tekjuskattinum, en kæmi á engan hátt þeim til góða sem borga tekjuskattinn. Þess vegna er það mitt mat að hér hafi verið stigið skref með eðlilegri dreifingu á því takmarkaða fjármagni sem til umráða er og það er augljóst að hér er ekki verið að stíga stórt skref í lækkun tekjuskattsins. Svigrúm til þess er því miður ekki fyrir hendi og það takmarkaðist eðlilega eftir að ríkisstjórnin gekk til samninga við aðila vinnumarkaðarins í byrjun þessa árs, en á þeim tímapunkti lögðu aðilar vinnumarkaðarins meiri áherslu á að lækka óbeina skatta en beina skatta í því skyni að ná niður verðlagi í landinu og þótti rétt að gera þá samninga á þeim tíma. Ég tel hins vegar að það þurfi að gera á skattkerfinu grundvallarbreytingar eins og ég hef lýst og unnið er að og ég hef greint frá að fjmrn. er fyrir sitt leyti reiðubúið til viðræðna við aðra aðila, ekki síst launþegasamtökin sem sett hafa nú um helgina fram hugmyndir um þessi efni í því skyni að ná fram víðtækri samstöðu ef kostur er á því. Auðvitað er betra ef samstaða næst um það skattkerfi sem fólkið í landinu á að búa við. En að hinu leytinu er óhjákvæmilegt að koma fram nú þegar breytingum á núverandi kerfi til lækkunar eins og þetta frv. gerir ráð fyrir og þó að full ástæða sé til að hraða sem mest má verða tillögum um grundvallarbreytingar verður ekki komist hjá því að gera nú þegar þessar lágmarksleiðréttingar á núverandi kerfi og væri óhyggilegt og óráðlegt að ætla að fresta þeim eða tefja meðan verið er að vinna að framgangi meiri háttar breytinga, en það hlýtur að taka einhverjar vikur að fá botn í það mál og ákveða hvernig unnt er að haga gildistöku þeirrar breytingar. Það sjá menn auðvitað ekki fyrr en sú vinna liggur fyrir og menn sjá heildardæmið fyrir sér. Hv. 3. þm. Reykv. hélt því hér fram að með þessu frv. væri aðeins verið að skila hluta af ofteknum sköttum og var þar að vísa til þeirrar umræðu sem fram fór um skattamál á liðnu sumri og hv. 5. þm. Reykv. tók undir þessi sjónarmið. Ég hélt satt að segja, þegar þessar kröfur um endurgreiðslu á þessum umræddu 600 millj. kr. komu fram í sumar af hálfu stjórnarandstöðunnar, að það hefði á þeim tíma byggst á því að stjórnarandstaðan hafði ekki fyllstu upplýsingar um hvernig þessi upphæð greindist í sundur. Það var ofur eðlilegt að fyrstu viðbrögð talsmanna stjórnarandstöðunnar yrðu með þessum hætti. Ég taldi sem sagt ekki að þarna væri um það að ræða að stjórnarandstaðan vildi endurgreiða þá hækkun sem stafaði af því að reiknaðar tekjur atvinnurekenda voru hækkaðar. Það hefur verið eitt helsta gagnrýnisefni stjórnarandstöðunnar að það skuli ekki á undanförnum árum hafa verið gengið lengra fram í því að fá fram meiri tekjur í tekjuskatti af reiknuðum tekjum sjálfstæðra atvinnurekenda. Þegar þetta svo gerist koma hins vegar fram hörðustu kröfur um að þetta skuli allt saman endurgreitt. Ég hélt í fyrstu að þetta væri byggt á misskilningi vegna ónógra upplýsinga, en þegar krafan er endurtekin hvað eftir annað fer að flögra að manni að það standi kannske ekki mikið á bak við öll stóru orðin um að á þessum vanda þurfi að taka, að það komi ekki nægjanlega eða réttlátlega niður skiptingin á tekjuskattinum og sjálfstæðir atvinnurekendur skili ekki því sem þeim ber að skila. Það fer ekki hjá því, þegar þessar kröfur eru endurteknar hvað eftir annað eftir að upplýsingar liggja fyrir, að manni detti í hug að það standi ekki mikið á bak við þessi stóru orð um að ekki hafi verið tekið á þessum vanda. En sannleikurinn er sá, eins og fram hefur komið, að hluti af þessum tekjuauka stafar af því að viðmiðun við reiknaðar tekjur atvinnurekenda var hækkuð. Í annan stað stafar stór hluti af þessu af því að skattstjórar áætluðu nú meira en fyrr á þá sem ekki skiluðu framtölum. Með þessu skýrist auðvitað stærsti hluti af þessum tekjuauka og svo hinu að það er eðli tekjuskattsins, sem lagður er á í hlutfalli af tekjum, að skila meiri tekjum ef tekjurnar í þjóðfélaginu hafa aukist. Það er auðvitað aldrei dregið fram í þessari umræðu að það er fagnaðarefni að í ljós kom að tekjurnar á milli áranna 1984 og 1985 höfðu hækkað miklum mun meir en menn höfðu áður ráðgert og var þó tekjubreytingin sem betur fer allnokkur fyrir. En að hluta til, eins og fram hefur komið, stafar þetta af misvísun í skattvísitölu vegna þess að þegar hún var ákveðin með lögum hér frá Alþingi lágu ekki fyrir betri upplýsingar en raun ber vitni um og um það er ekki að sakast. Það er ekki nýtt af nálinni. Það hefur nánast gerst í hvert einasta sinn sem skattvísitala hefur verið notuð, en auðvitað á þann veg að misvísunin hefur verið misjafnlega mikil. Hv. 3. þm. Reykv. fór um það mörgum orðum að þetta frv. mælti í raun og veru fyrir, ef ég skildi hann rétt, um verulega aukningu á skattbyrði og skattbyrði hefði í tíð þessarar ríkisstjórnar aukist einhver lifandis býsn. Hann hélt því einnig fram að það væri eina niðurstaðan af þeim breytingum sem átt hefðu sér stað í tíð þessarar ríkisstjórnar að skattbyrði einstaklinga hefði verið aukin stórlega en skattar atvinnufyrirtækja verulega lækkaðir. Þetta er stef sem hv. þm. og flokksbræður hans syngja gjarnan í umræðum um skattamál. Bæði hv. 3. þm. Reykv. og hv. 5. þm. Reykv. vísuðu af þessu tilefni og til rökstuðnings þessum fullyrðingum til minnisblaðs frá Þjóðhagsstofnun sem gefið var út fyrir nokkrum dögum síðan um skattbyrði. Þeir hv. 3. þm. Reykv. og hv. 5. þm. Reykv. virðast hafa lesið þetta skjal með verulega lituðum gleraugum. Það er þess vegna óhjákvæmilegt að vitna nokkuð frekar til þess. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa hér upp úr inngangi þessa minnisblaðs, en þar segir: "Það gefur auga leið að tekjur ríkissjóðs endurspegla hvort tveggja í senn almennar tekju- og verðlagsbreytingar í landinu og breytingar á skatthlutföllum. Á því tímabili sem hér er lagt til grundvallar hafa orðið töluverðar breytingar á báðum þessum þáttum og þær setja óhjákvæmilega mark sitt á tekjuþróun ríkissjóðs. Ein leið til þess að meta raunverulegar breytingar á skattbyrði er að ganga út frá hlutfalli ríkistekna af þjóðarframleiðslu ár hvert og umreikna tekjurnar miðað við síðustu spár um þjóðarframleiðslu, t.d. fyrir árið 1987. Þetta er gert í töflum 3 og 4. Með þessu fæst vísbending um það hver skattbyrðin hefði verið ef þjóðarframleiðslan hefði verið óbreytt allt tímabilið. Tekjunum er síðan skipt niður á einstaka stofna í sömu hlutföllum og fram koma í töflum 1 og 2. Þessi aðferð gefur þá niðurstöðu t.d. að heildartekjurnar hafi lækkað úr 40,1 milljarði kr. 1982 í 38,6 milljarða 1987 miðað við fjárlagafrv. Þessi lækkun skiptist þannig að beinir skattar lækka um 300 millj., óbeinir skattar um 1700 millj., en á móti vegur hækkun fjármagnstekna upp á 600 millj. Tekjur á hvert mannsbarn lækka úr 164 þús. kr. 1982 í tæplega 158 þús. skv. fjárlagafrv. fyrir árið 1987. Þessar meðaltölur leyna hins vegar töluverðum sveiflum í einstökum tekjustofnum. Þannig lækka gjöld af innflutningi verulega á þessu tímabili en söluskattur hækkar. Launatengd gjöld eru hins vegar nokkuð stöðug allt tímabilið." Þeir hv. 3. þm. Reykv. og 5. þm. Reykv. lesa svo þá niðurstöðu út úr þessum ummælum að skattbyrðin hafi ekki lækkað, eins og hér segir, úr 164 þús. á mann frá því að hv. 3. þm. Reykv. var í ríkisstjórn niður í 158 þús. heldur hafi skattbyrðin aukist um 1000 millj. Eigi að síður eru hér hinar tölulegu staðreyndir úr því minnisblaði sem þeir vildu gjarnan að ég hefði vitnað til í upphafi máls míns og rétt að gera það og gera það enn frekar. Skattbyrði í hlutfalli við landsframleiðslu er algengasti mælikvarðinn á breytingum á skattbyrði einstaklinga. Auðvitað er þetta ekki hárnákvæmur mælikvarði og sveiflur í þjóðarframleiðslu og í verðbólgu geta haft veruleg áhrif hér á. En sé tekið mið af síðasta heila árinu sem hv. 3. þm. Reykv. sat í ríkisstjórn var skattbyrði einstaklinga 6,1% af þjóðarframleiðslu. Hún er nú áætluð skv. fjárlagafrv. að muni verða 4,6% af þjóðarframleiðslu á næsta ári. Auðvitað eru viðmiðanir við einstök ár af þessu tagi ekki algildar því að sveiflur bæði í tekjum og framleiðslu geta haft hér áhrif á. Það væri hægt að taka mið frá tíma fyrri ríkisstjórnar sem sýndi enn meiri skattbyrði, allt upp í 6,3%, en út af fyrir sig er ekki sanngjarnt að gera það að hinni einu viðmiðun sem unnt er að taka varðandi skattastefnu þeirrar ríkisstjórnar. Hitt er augljóst og kemur glöggt fram á þessum tölum að skattbyrðin hefur minnkað verulega, tekjuskattsbyrðin, frá því að fyrri ríkisstjórn var við völd. Þá var skattbyrðin 6,3%, 5,9, 5,6 og 6,1 1982. En hún hefur frá 1983 verið 5,4%, 4,9% 1984, 3,9% 1985, 4,9% 1986 samkvæmt spá og væntanlega 4,6% á næsta ári. En það er augljóst að sveiflur geta haft hér á áhrif. Árið 1985 fór þetta hlutfall niður í 3,9%, en að því hafði verið stefnt við fjárlagaafgreiðslu að skatthlutfallið yrði um 4,4%, lækkaði frá 4,9% á árinu 1984 niður í 4,4. En í kjölfar verðbólgusamninganna haustið 1984 jukust tekjur meira en áætlað var og verðbólga og það ásamt með 600 millj. kr. tekjuskattslækkun færði skatthlutfallið niður í 3,9% þannig að lækkunin á því ári varð allmiklu meiri en ráð var fyrir gert. Heildarniðurstaðan er sú að hér hefur verið um allverulega lækkun að ræða. Það er fráleitt að halda því fram að það hafi í engu miðað að því marki, sem Alþingi setti, að afnema tekjuskatt af almennum launatekjum. Þegar það skref hefur verið stigið að samþykkja frv. sem hér liggur fyrir munu hjón með tvö börn, sem hafa 70-80 þús. kr. á mánuði, vera tekjuskattslaus á næsta ári að meðaltali samkvæmt meðaltalsútdreifingu á skiptingu tekna og frádráttar. Auðvitað er það spurning hvað eru meðaltalslaun, en ég hygg að það sé erfitt að mæla á móti því að þegar hjón með tvö börn og 70-80 þús. kr. tekjur á mánuði þurfi ekki að greiða tekjuskatt hafi verið gengið verulega í átt að því marki að afnema tekjuskatt af almennum launatekjum. Hv. 3. þm. Reykv. fór einnig mörgum orðum um að tekjuskattur einstaklinga hefði raunverulega verið hækkaður en lækkaður á atvinnufyrirtækjum. En hvað segir minnisblað Þjóðhagsstofnunar sem hv. þm. lagði svo mikla áherslu á að ég vitnaði til? Árið 1982, þegar hann átti sæti í ríkisstjórn, síðasta heila árið sem hann átti sæti í ríkisstjórn, voru beinir skattar einstaklinga tæplega 13% af tekjum ríkisins, en þeir eru á þessu ári 11,4%. Árið 1982 voru beinir skattar félaga 2,6% af tekjum ríkisins, en eru samkvæmt minnisblaði Þjóðhagsstofnunar áætlaðir munu vera 3,5% á þessu ári. Þ.e. niðurstaðan er sú að tekjuskattur einstaklinga er nú minna hlutfall af heildartekjum ríkisins en var þegar hv. þm. sat í ríkisstjórn, en beinn skattur félaga er meiri hluti af tekjum ríkissjóðs en áður var. Þetta er heildarniðurstaðan af því sem átt hefur sér stað og kemur glöggt fram í minnisblaði Þjóðhagsstofnunar. Það eru margar leiðir, eins og Þjóðhagsstofnun bendir á, til að meta breytingar á sköttum. Fjmrn. hefur látið meta þær breytingar sem gerðar hafa verið á sköttum meðan þessi ríkisstjórn hefur setið við völd. Þar koma til bæði breytingar til hækkunar og lækkunar. Það er lækkun á tollum 1983, afnám álags á ferðamannagjaldeyri, lækkun skatts á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, lækkun þóknunar af gjaldeyrisviðskiptum, frádráttur frá tekjum vegna starfsloka. Það er lækkun á launaskatti, lækkun á verðjöfnunargjaldi á raforku og lækkun á tollum í tengslum við kjarasamningana fyrr í vetur. Aftur á móti hækkun á söluskatti og hækkun á bensíngjaldi og þungaskatti svo dæmi séu nefnd. Heildarniðurstaðan af þessu er sú að samkvæmt mati á þessum breytingum framreiknuðum til verðlags á þessu ári hefðu tekjur ríkissjóðs verið um 2700 millj. kr. meiri ef stuðst hefði verið algjörlega við óbreytt tekjuöflunarkerfi frá því að hv. 3. þm. Reykv. sat í ríkisstjórn og bar ábyrgð á tekjuöflun ríkissjóðs. Um 2700 millj. kr. meiri væru tekjur ríkissjóðs væntanlega á þessu ári ef engar breytingar hefðu verið gerðar. Þar af eru um 1100 millj. kr. vegna tekjuskattsins og barnabæturnar eiga stærstan hlut af þeirri lækkun með því að þær hafa samkvæmt þessum útreikningum hækkað um 340 eða 350 millj. kr. Það kemur einnig fram í þessari athugun að greiðendum tekjuskatts hefur fækkað úr 53% framteljenda í 47% frá árinu 1983 til 1986. Þessi fækkun gjaldenda kemur auðvitað öll fram neðst í skattstiganum. Árið 1983 voru 13,6% framteljenda í neðsta þrepi, en aðeins 5,1% í ár á meðan mjög svipað hlutfall framteljenda lendir í 2. og 3. skattþrepi. Þetta þýðir einfaldlega að skattfrelsismörk hafa hækkað svo mikið að mun fleiri framteljendur en áður greiða engan skatt. Í ár eru þannig 10 500 fleiri framteljendur sem ekki greiða neinn skatt miðað við það sem var 1983. Ég hygg að þessar tölur sýni glöggt fram á að hér hefur miðað í rétta átt og nú stöndum við frammi fyrir því verkefni að vinna að grundvallarbreytingu á tekjuskattskerfinu með þau sjónarmið í huga sem ég hef hér áður lýst og það er fagnaðarefni að um það skuli takast víðtækt samkomulag að hrinda þeim áformum fram þó að auðvitað eigi eftir að skoða marga þætti þeirra mála og vafalaust eiga eftir að verða skiptar skoðanir um einstaka þætti þegar sú vinna kemur fram í dagsljósið og skilar árangri. Aðeins örfá orð vegna ummæla hv. 5. þm. Reykv. um virðisaukaskatt sem ég ætla ekki að gera að aðalumræðuefni hér, það kemur á dagskrá þingsins síðar. Fjmrn. kynnti það frv. eins og það nú liggur fyrir fyrir fulltrúum stjórnarandstöðunnar, þar á meðal fulltrúa Alþfl., s.l. föstudag. Hv. 5. þm. Reykv. taldi það vera einn meginágalla frv. að það væri enn miðað við 25% álagningu virðisaukaskatts. Á þessum fundi, sem fulltrúi Alþfl. sat, kom þó skýrt fram að núna er miðað við að leggja 24% en ekki 25% gjald á eins og söluskatturinn er í dag þannig að það verður um að ræða lækkun frá núverandi söluskattsstigi um 1%. Ef aðrar fullyrðingar hv. þm. hafa byggst á jafnmikilli þekkingu á frv. og þessi ummæli hans falla þær að sjálfsögðu dauðar niður. En við munum síðar, þegar virðisaukaskatturinn kemur til umræðu hér á hinu háa Alþingi, geta rætt um einstök efnisatriði. Umræðu frestað.



Herra forseti. Ég var farinn að örvænta um að fá tækifæri til að mæla fyrir því frv. á þskj. 187 sem við Bessí Jóhannsdóttir flytjum, svohljóðandi: "1. gr.: E-liður 1. mgr. 30. gr. laganna, sbr. lög nr. 25/1986, falli brott," þ.e. lög um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, sbr. lög nr. 25 1986, og "2. gr.: Lög þessi öðlast þegar gildi." Þar sem um er að ræða stuttan tíma ætla ég ekki að rekja frá orði til orðs hvað hér er verið að leggja til, en það sem í stuttu máli má segja er að það er verið að leggja til að heimild til handa landbrh. til að leggja allt að 200% gjald á tollverð innfluttra kartaflna eða vara unninna úr þeim verði fellt niður. Þ.e. þessi heimild verði afnumin. Á s.l. vori urðu miklar umræður um þessa lagasetningu á Alþingi. Helstu rök sem komu fram fyrir þeirri lagasetningu í grg. og framsögu landbrh. voru þau að í ýmsum tilvikum væru þær vörur sem hér um ræðir og fluttar væru inn niðurgreiddar verulega af stjórnvöldum útflutningslandanna og í öðru lagi að þegar innlend framleiðsla væri enn á markaði, en innflutningur þyrfti samt að verða, raskaði innflutningur á lægra verði mjög samkeppnisaðstöðu innlendu framleiðslunnar og skerti möguleika hennar til að tryggja nægjanlegt vöruframboð til frambúðar. Þessar aðstæður hefðu m.a. gert innlendum fyrirtækjum, sem vinna úr kartöflum, erfitt fyrir í samkeppni við niðurgreidda erlenda framleiðslu. Þá var því jafnframt lýst af forsrh. að frv. væri eingöngu flutt til að heimild fengist til að vernda innlenda framleiðslu á kartöflum þegar um óeðlilega verðfellingu væri að ræða erlendis. Ég hafði ætlað mér í þessari framsögu að rekja nokkuð þau ummæli sem hæstv. landbrh. og hæstv. forsrh. höfðu uppi á þingi, bæði í Ed. og Nd., þegar þessi lagasetning var til umræðu á s.l. vori, en þar sem tíminn er knappur vil ég aðeins geta nokkurra atriða. Yfirlýsingar hæstv. landbrh. og forsrh. voru þess eðlis að í fyrsta lagi skyldi ekki lagt á umrætt jöfnunargjald nema meðan svo stæði á að innlend framleiðsla væri til sölu jafnframt erlendri. Það gerði það að verkum samkvæmt yfirlýsingum nokkurra þm., m.a. Ragnars Arnalds, að þeir lýstu yfir stuðningi við umrætt frv. Jafnframt var því lýst yfir að það þyrftu að koma til sérstakar aðstæður, þ.e. verðfellingar erlendis, þ.e. að um væri að ræða niðurgreiðslur. Nokkrir þm. hafa komið með fyrirspurn þar sem þeir beina því til hæstv. landbrh. að svara því hvort um verðfellingu á innfluttum kartöflum hafi verið að ræða s.l. sumar. Vegna þessara ummæla ráðherranna er óhjákvæmilegt annað en að gera í stuttu máli grein fyrir því hvað gerðist, hvernig jöfnunargjaldið var lagt á og hvenær það var lagt á. Það var þann 25. júní s.l. sem landbrh. lagði jöfnunargjald á innfluttar kartöflur og vörur unnar úr þeim. Á þeim tíma voru til um tíu daga birgðir af óunnum innlendum kartöflum frá því á árinu áður. Þann 9. júlí skrifaði ég grein í Morgunblaðið þar sem ég spurði ráðherra spurninga varðandi álagningu jöfnunargjaldsins og hvort það yrði fellt niður, en þá voru birgðir innlendra kartaflna ekki lengur fyrir hendi. Jöfnunargjaldið stóð síðan áfram þannig að það er ljóst að sú yfirlýsing hæstv. landbrh. að álagning gjaldsins kæmi eingöngu til meðan um væri að ræða sölu á innlendum kartöflum jafnframt innfluttum gilti hreinlega ekki. Jöfnunargjaldið var lagt á engu að síður. Verslunarráð Íslands mótmælti jöfnunargjaldinu og benti á að það væri ekki til komið vegna verðfellingar á óunnum kartöflum. Það væru staðlausir stafir. Enn hefur ekki verið sýnt fram á að um það hafi verið að ræða. Þá vil ég jafnframt geta þess að Neytendasamtökin mótmæltu sérstaklega verðhækkun á kartöflum sem átti sér stað í kjölfar þess að jöfnunargjaldið var lagt á. Bent var á að hækkun á kartöflum næmi um 100% umfram matvöruvísitölu. Í viðtali við formann samtakanna, Jóhannes Gunnarsson, segir hann, það birtist í Þjóðviljanum 15. ágúst 1986, með leyfi forseta: "Það er mitt mat að skrifa megi hækkað kartöfluverð til neytenda fyrst og fremst á reikning kartöfluframleiðenda sem hafa nýtt sér þetta tækifæri, þ.e. álagningu jöfnunargjaldsins." Í Tímanum miðvikudaginn 13. ágúst kemur fram að kartöfluverð hækkaði um 221% á einu ári. Í því ágæta blaði, Tímanum, 13. ágúst 1986, með leyfi forseta, er talað um hvorki meira né minna en kartöfluokur og bent á að hækkun á kartöflunum hafi í raun hækkað framfærsluvísitöluna um 0,31% . Í sama blaði þann 26. ágúst er síðan getið um það, með leyfi forseta, að danskir kartöflubændur fengju ekki nema 1/6 fyrir sína framleiðslu miðað við það sem íslenskir bændur fengju fyrir sína, þ.e. 6,84 kr. fyrir kílóið meðan íslenskir kartöflubændur fengju í kringum 33 kr. Loks vil ég geta, með leyfi forseta, ummæla Ólafs Sveinssonar fjármálastjóra Ágætis sem sagði um álagningu jöfnunargjaldsins: "Þessi skattheimta er að mínu mati algerlega tilgangslaus. Jöfnunargjaldið er eingöngu skattheimta á neytendur án þess að hún komi framleiðendum á nokkurn hátt til góða." Ég vek athygli á þessum ummælum sérstaklega vegna þess að ég hygg að það sé komið óyggjandi í ljós að jöfnunargjaldið og álagning þess hefur leitt af sér verðhækkun til neytenda. Það hefur ekki staðist ein einasta röksemd af þeim sem ráðherrar, sem tjáðu sig um málið, landbrh. og forsrh., höfðu fram að færa þegar málið var til umræðu. Það er ekki hægt að segja annað með fullri virðingu fyrir þessum ágætu ráðherrum en að þeir hafi beitt blekkingum, sennilega annar vísvitandi, til að reyna að knýja þetta frv. fram. Síðan kemur annað. Það er að með reglugerð nr. 451 frá 30. okt. 1986 er gerð breyting á þessu ákveðna jöfnunargjaldi. Þar segir í 1. gr.: "Undanþegið gjaldskyldu samkvæmt reglugerð þessari eru kartöflur og vörur unnar úr þeim, enda séu þær fluttar inn sem hráefni til innlendrar iðnaðarframleiðslu og fyrirsvarsmaður viðkomandi fyrirtækis lýsi því yfir á aðflutningsskýrslu við tollafgreiðslu hverju sinni að varan sé eingöngu flutt inn til að nota við framleiðslu fyrirtækisins." Ég sé ekki betur en að þessi reglugerð þýði að um verði að ræða aukin innkaup á ferskum kartöflum frá útlöndum sem hráefni fyrir innlendar kartöfluverksmiðjur á kostnað bænda sem gjaldið átti þó upphaflega að vera til verndar. Í öðru lagi að innkaup á kartöfludufti frá útlöndum, sem pakkað væri í minni umbúðir innanlands, yrði eftir tilkomu þessarar reglugerðar líka til tjóns fyrir þá sem sagt var í upphafi að gjaldið ætti að vera til að vernda. Í þriðja lagi má benda á að ýmsir stærri notendur kartaflna, svo sem t.d. stærri veitingahús, geta með þessari reglugerð beint viðskiptum sínum til erlendra heildsala og fengið eftirgefið jöfnunargjaldið með yfirlýsingu um notkun til framleiðslu í eigin fyrirtæki. Ég bendi á þetta í lokin til að sýna fram á hversu hættulegt er að heimila ráðherra geðþóttaákvörðun um álagningu skatta sem þessara. Þarna er um að ræða mjög mikilvæga neysluvöru sem svo til óteygin eftirspurn er eftir. Það er ljóst að eftir að jöfnunargjaldið var lagt á hefur það leitt til verulegra verðhækkana til neytenda. Það er lagt á algjörlega án þess að nokkurt tilefni gefist vegna verðfellingar erlendis. Ég held því fram að í raun hafi verið við það miðað að leggja þetta jöfnunargjald á til að halda lífi í tveimur kartöfluverksmiðjum. Það getur út af fyrir sig verið góðra gjalda vert, en þegar það liggur fyrir að afleiðingar álagningar jöfnunargjaldsins þýða í raun að það kostar um 200 millj., er útgjaldaaukning fyrir atvinnureksturinn í landinu og þá um leið neytendur, í kringum 200 millj. á einu ári, þá er hreinlega spurningin hvort ekki sé einfaldara að leggja þessar verksmiðjur niður og borga þeim laun sem við það vilja starfa því að mér sýnist að það mundi jafnvel vera ódýrara fyrir þjóðarbúið en að halda áfram framleiðslu sem þessari. Um leið og ég segi þetta geri ég mér fyllilega grein fyrir því að lítil þjóð með lítinn markað verður að halda uppi ákveðinni verndarstefnu til þess hreinlega að ákveðinn iðnaður leggist ekki niður. En það verður að gæta hófs í öllu og það verða allir, framleiðendur sem aðrir, að njóta eðlilegs aðhalds. Þarna keyrir út yfir allan þjófabálk. Af þeim ástæðum sem ég hef nú lýst leyfi ég mér að flytja umrætt frv. ásamt hv. 10. þm. Reykv. Ég fer fram á, þar sem þetta jöfnunargjald er í raun lagt á til að stuðla að rekstri tveggja iðnfyrirtækja, að máli þessu verði vísað til hv. iðnn.



Forseti telur að það sé mjög vafasamt að vísa þessu þannig, en auðvitað verður deildin að skera úr um það. Forseti telur að þetta sé landbúnaðarmál og hefði átt að gera tillögu um það. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað.