Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Till. þessari var vísað til utanrmn., sem ekki gat orðið sammála um afgreiðslu hennar. Hv. minni hl. hefur skilað séráliti og mun gera grein fyrir till. sínum, en till. meiri hl. er sú, að þáltill. verði samþykkt óbreytt. Málefnalega var gerð full grein fyrir þessu máli af hæstv. viðskrh. og öðrum við fyrri umr. málsins, og er því ástæðulaust að fara um það mörgum orðum. Ágreiningurinn er ekki svo mjög um efni till., heldur aðferðina í málinu. Er rétt að sækja um aðild nú, eða eigum við að bíða? Við í meiri hl. álítum, að ekki sé eftir neinu að bíða. Þetta mál hefur verið athugað gaumgæfilega í n., þar sem allir þingflokkar eiga sæti og ég tel, sem einn af nm., að eftir þeirri leið verði að svo stöddu í rauninni ekki komizt lengra. Það sem við þurfum að fá að vita núna er, hvað það kostar að ganga í þetta bandalag. Í fyrsta lagi: Eigum við nokkurn kost á því, vilja þeir taka á móti okkur og ef þeir vilja hleypa okkur inn í bandalagið, vilja þeir taka til greina hina sérstöku hagsmuni Íslands, sem liggja öllum mönnum ljósir fyrir og hvaða gjald þurfum við að greiða fyrir þátttökuna og í hve mörgum árlegum afborgunum þurfum við að greiða aðgangseyrinn? Til þess að fá úr þessum höfuðatriðum skorið, er aðeins ein leið. Hún er sú að ræða við þá, sem fyrir eru í Fríverzlunarbandalaginu. Hins vegar er engu tapað við slíkar umr., því að ef við komumst að þeirri niðurstöðu að þeim loknum, að aðgöngumiðinn sé of dýr, segjum við: Nei takk, herrar mínir, þá ætlum við heldur að hætta við þátttökuna. Yrði niðurstaðan á hinn bóginn sú af athugunum, að okkur sé hagkvæmt að vera aðilar, þá eigum við að hefja þátttökuna svo fljótt sem unnt er og einmitt þátttaka í EFTA gæti hugsanlega verið þáttur í þeirri endurreisn efnahagslífsins, sem nú er höfuðnauðsyn þessa lands. Þess vegna álít ég, að afstaða hv. minni hl. sé sú að bíða af sér tækifærið, - að hún sé til þess eins fallin að færa fram nýja sönnun fyrir hinu fornkveðna: Að hika er sama og tapa. Þess vegna vil ég hvetja hv. Alþ. til að standa með meiri hl. n. um samþykkt till., eins og hún liggur fyrir.



Herra forseti. Minni hl. utanrmn. leggur til, að þessari till. verði vísað frá með rökstuddri dagskrá, sem er að finna á þskj. 58 í lok nál. Þetta er byggt á þeirri skoðun, að ekki sé tímabært að senda umsókn um aðild að Fríverzlunarbandalaginu nú og eru færð rök fyrir þessu í nál., sem eru að vísu mjög þau sömu og komu fram af hendi þeirra, sem töluðu í þessa stefnu við fyrri umr. Ég ætla að leyfa mér að rekja þessi rök ofurlítið og benda á í því sambandi nokkur atriði, sem ég tel afar þýðingarmikið, að meira séu rædd, en enn þá hefur orðið. Við álítum, að mestu máli skipti, að Íslendingar búi sig vel undir þær umr., sem vafalaust verða teknar upp við EFTA um viðskiptaleg tengsl eða tengsli Íslands við það. Það er rætt um það í grg. fyrir þessu máli og flm. þess og stuðningsmenn segja, að þessi umsókn eigi einmitt að vera til þess að slíkar könnunarumr. fari fram. Þá er ágreiningurinn um þetta, eins og hv. frsm. meiri hl. benti á, hvort það sé skynsamlegt að leggja út í þær núna eða eigi að búa sig betur undir, sem þýðir, að það yrði að fresta umr. enn um sinn. Við álítum, að ef Íslendingar mæta til þessara könnunarviðræðna án þess að vita, hvað þeir vilja, án þess að vita eftir hverju þeir ætla að sækjast, þá sé verr farið, en heima setið, því að enginn getur haft hina minnstu von um að koma sínu máli fram, ef hann veit ekki, hvað hann vill. Grundvöllurinn er sá, áður en menn hefja umr. við einn eða annan um sín málefni, að vita, hvað maður vill og þetta er kjarninn í öllu þessu máli. Að okkar dómi hefur ekki enn farið fram sú skoðun á ýmsum þýðingarmiklum þáttum í þjóðarbúskapnum, sem þetta mál varða, sem þarf að eiga sér stað, til þess að við getum í raun og veru vitað, hvað við viljum. En það er grundvöllurinn. Auðvitað verða samningar um tengsli eða aðild að EFTA mjög vandasamir vegna þess, hvernig Ísland er og íslenzka þjóðin er samanborið við aðrar þjóðir. Við hljótum að fara ákaflega varlega í því að tengjast öðrum þjóðum eða fella okkar efnahagskerfi svo að segja inn í efnahagskerfi annarra þjóða af þeirri einföldu ástæðu, að okkar efnahagskerfi og atvinnukerfi hlýtur ætíð að vera allt öðru vísi en allra hinna. Það er vegna þess að við erum dvergur samanborið við alla aðra. Enginn annar er okkur líkur. Bandalag eins og EFTA er bandalag jafningja, eins og málin standa í dag. En við getum ekki notað sama stakk í þessu tilliti og aðrir eða farið í annarra stakka. Þeir eru okkur ekki mátulegir af ástæðum, sem við þurfum ekki að skammast okkar fyrir á nokkurn hátt, en þeir eru það ekki. Ég hygg, að allir séu sammála um, að svo sé, en þá kemur spurningin: Hvað snertir sú staðreynd þátttöku eða hugsanleg tengsl við EFTA og hafa þau atriði, sem þar koma til greina, verið nægilega skoðuð nú þegar, til þess að hægt sé að búa út samningamenn með nægilegt nesti og skynsamlega matreitt? Og það er í þessu tilliti, sem okkur sýnist á skorta mjög alvarlega og við viljum biðja menn að íhuga og hlusta á okkar rök í því sambandi og jafnvel þó að meiri hl. haldi fast við það áform sitt að senda umsókn strax og þá með það fyrir augum að taka upp viðræður nú, sem ég teldi mjög illa farið, þá skorum við samt sem áður á menn að hlusta á það, sem við höfum að segja um þetta, þannig að tíminn geti þá orðið snarplega notaður, meðan umr. standa yfir, til þess að skoða það, sem við viljum benda á, að áfátt sé. Það fyrsta, sem við viljum benda á í þessu sambandi, er ástandið í íslenzkum þjóðarbúskap, eins og sakir standa og ætla ég ekki að endurtaka hér þær ræður um það efni, sem fluttar voru í gær. En það ætla ég, að sé öllum mönnum ljóst, að við erum ákaflega illa settir efnahagslega séð, til þess að hefja slíkar umr. á skynsamlegum grundvelli. Bæði er það, að við stöndum mjög höllum fæti, að ekki sé meira sagt, sem mun nú ekki vera vel séð á allan hátt í þeim herbúðum, sem þarna er um að ræða. Í annan stað held ég, að það sé lífsnauðsynlegt að gera sér grein fyrir því, að þó að það hafi verið framkvæmd stórkostleg gengislækkun, sem sumir kannske halda, að sé nægilegur aðgangseyrir að EFTA og nægileg ein út af fyrir sig til að setja okkur á sama grunn og aðra og nægileg ein út af fyrir sig, til þess að eyða öllum efasemdum hjá öðrum í þessu sambandi, þá er þessu ekki þannig varið. Því þó að gengislækkunin sé stórfelld og breyti mörgu, þá mun hún ekki breyta því, eins og atvinnuástandið til að mynda er hjá okkur núna, þar sem geigvænlegt atvinnuleysi er framundan, að við hljótum að verða - og það munu næstu mánuðir sýna, - að við hljótum að verða þrátt fyrir gengislækkunina að grípa til fjölmargra ráðstafana af ýmsu tagi, sem alls ekki kom heim og saman við þá meginstefnu, sem EFTA vill, að sínar þjóðir fylgi. Ég nefni í þessu sambandi það, sem augljóst er, að hversu mikið, sem menn fella gengið, þá er nú komið þannig okkar hag, að við hljótum að verða að grípa til einhvers konar hamla í gjaldeyrismálum og innflutningsmálum og það er í fyrsta skipti núna, sem örlar ekki svo lítið á því í ræðum hæstv. ráðh., að þeir viðurkenna þetta. Enda er þetta algerlega augljóst mál. Efnahagssérfræðingar stjórnarinnar telja, að þrátt fyrir gengislækkunina og það heljarslag, sem hún nú er í búskapnum, séu í raun og veru engar líkur til þess, að hægt sé að komast af án þess að hafa stórfelldan greiðsluhalla við útlönd á næsta ári, líklega stórfelldari, en við getum þolað. Þess vegna verður gengislækkunin ekki nægileg ein og það mun koma að því mjög fljótlega, að það verði að gera aðrar ráðstafanir, eins og t.d. takmarkanir á innflutningi, takmarkanir á frjálsri gjaldeyrisverzlun o.s.frv. Það þarf ekkert að fara í grafgötur um, að fyrir þessu vottar nú þegar í málflutningi af hendi sjálfra stjórnarflokkanna, sem ekki hafa mátt heyra slíka hluti nefnda á undanförnum árum. Enn fremur er alveg ljóst, að það er óhugsandi annað en hér verði dunandi atvinnuleysi, ef ekki verður gripið til sérstakra ráðstafana vegna iðnaðarins umfram gengislækkunina, að því leyti, sem hún gengur til hagsbóta fyrir iðnaðinn. Og þessar ráðstafanir verða sannarlega ekki af þeirri gerð, sem heppilegt er að þurfa að gera á sama tíma og teknir eru upp samningar við EFTA um að afnema alla verndartolla á Íslandi eða að lofa því að afnema alla verndartolla og allan sérstakan stuðning við íslenzkan iðnað, þar á meðal íslenzkan þjónustuiðnað. Í þessu sambandi er nægilegt að minna á, að í umr., sem þegar hafa átt sér stað um efnahagsmálin, hefur það t.d. komið eða gægzt fram hjá ríkisstj., að það muni verða nauðsynlegt, að á næstunni verði íslenzk fyrirtæki látin sitja við annað og hagstæðara borð, en erlend varðandi þjónustuframkvæmdir, eins og verktakasamninga og annað slíkt, t.d. skipabyggingar o.fl. Og þetta kom mjög greinilega fram í umr. þeim, sem hér urðu í gær. Ég held, að það væri mjög skynsamlegt fyrir Íslendinga að sjá, hvaða mynd íslenzkur þjóðarbúskapur tekur á sig næstu mánuði og íhuga sitt ráð í því sambandi, áður en ákvarðanir eru teknar, sem gætu haft grundvallarþýðingu og ég vil segja, áður en menn leggja út í viðræður um þessi málefni, sem hafa geysilega mikla þýðingu fyrir íslenzku þjóðina um alla framtíð og þá líka vegna þess, að það er náttúrlega ekkert smámál, hvort samningar við EFTA takast, þannig að við gætum fengið frjálsan, eða a.m.k. okkur fullnægjandi, aðgang að mörkuðum EFTA–landanna í framtíðinni. Og því er ekkert smámál, að skynsamlega sé á þessu haldið. Í þessu sambandi segja menn, að það megi skoða þessi mál meðan umr. fara fram, en ég bið skynsama menn að athuga, að þetta er ekki rétt hugsun. Þessi mál þurfa menn að hafa skoðað, áður en samningarnir byrja, vegna þess að útspilið hlýtur ævinlega að verða eftir því, hvaða spil menn hafa á hendinni, þegar spilið hefst. Og það er, eins og ég sagði áðan, lífsnauðsyn að vita, hvað maður vill. Annars getur maður ekki búizt við því að fá heppilega niðurstöðu úr samningum. Það er næst annað atriði, sem ég vil leyfa mér að benda mönnum á og biðja menn að hugsa um og líka snertir það, sem út úr þessum samningum gæti komið og eins hitt, hvort heppilegt sé að byrja á þeim eins og þessi mál standa nú hjá okkur. Og það er þetta, að aðild að EFTA, - ef enginn fyrirvari er um það atriði, - þýðir, að þjóðin, sem í EFTA gengur, lofar að afnema með öllu alla verndartolla fyrir sinn eigin iðnað og allan sérstakan stuðning sínum eigin iðnaði til handa og lofar því að láta sinn eigin iðnrekstur sitja algerlega við sama borð og iðnrekstur annarra þjóða. Ef núna ætti t.d. að ganga í EFTA fyrirvaralaust varðandi þetta atriði, þá yrðum við að lofa þessu. Þorið þið að lofa þessu? Þorið þið að lofa því, að þetta verði gert hér? Þorið þið að lofa því nú, ef við fengjum jákvæð svör við því að taka upp samninga við EFTA og samningar ættu að byrja í desember eða janúarmánuði n.k., og það fyrsta, sem þyrfti að taka afstöðu til, yrði þetta: Eruð þið reiðubúnir að leggja til, að Íslendingar lofi þessu? Ég spyr hvern alþm. um sig: Þorið þið að lofa þessu? Hafið þið fengið þær upplýsingar nú, að þið þorið að skuldbinda Íslendinga til þess að afnema gersamlega allan sérstakan stuðning við íslenzkan iðnað? Menn tala hér um aðlögunartíma, 8–10 ár. Ég spyr. Hafa menn krufið þessi mál þannig til mergjar, að þeir þori að gefa slíkt fyrirheit varðandi framtíðina? Er hægt að hugga sig við aðlögunartímann einan? Ég álít, að það verði að athuga þessi mál öll hleypidómalaust og það sé geysilega þýðingarmikið fyrir okkur að fá einhver tengsl við EFTA, en ég vil benda mönnum á - og ég segi það að nokkru í gamni - að það var líka aðlögunartími í sögunni um Gilitrutt. Ég spyr: Þora menn að lofa þessu nú? Og ég get sagt mönnum það alveg hreinskilnislega, að þetta stendur eins og fleinn í mínu holdi og ég hef ekki gert það upp við mig, hvort ég mundi þora að lofa slíku og í dag mundi ég alls ekki þora að gera það. Það er allt annað fyrir okkur að gefa slík fyrirheit eða t.d. Breta eða Norðurlandaþjóðirnar, vegna þess að við erum á allt öðru stigi en þessar þjóðir. Við erum ekki að neinu leyti sambærilegir við þær og samningar, sem væru annars vegar um það, að þeir afnemi allan stuðning við innlendan iðnað hjá sér og við aftur á móti hjá okkur, eru engir jafnréttissamningar. Það eru engir jafnréttissamningar. Þess vegna segi ég, að þetta mál þurfi að athuga miklu betur en gert hefur verið og kryfja til mergjar. Það má ekki gera lítið úr hluta tollverndaða iðnaðarins í íslenzkum þjóðarbúskap, eins og sumir virðast hafa tilhneigingu til að gera af miklu kappi, en það er áríðandi, að í þetta mál hlaupi ekki kapp, heldur haldi menn sér í fullu jafnvægi og skoði þetta hleypidómalaust. Í skýrslunni, sem fylgir nál., er sagt, að um 3.800 manns hafi nú atvinnu af tollvernduðum iðnaði, sem mundi missa alla sína vernd og allan sinn sérstaka stuðning. Er ekki gert mjög mikið úr því í skýrslunni, að þetta sé stór hópur. En mér skilst, að hver sá maður, sem starfar í grundvallaratvinnuvegi, hafi með sér aðra þrjá. A.m.k. hefur dæmið verið reiknað þannig, þegar um stóriðju er að ræða. Ef þetta er rétt, er þarna kominn 12 þúsund manna hópur. Síðan skilst mér megi margfalda með tveimur vegna fjölskyldustærðar eða jafnvel 21/2, þannig að þá er komið upp í 25–26 þús. manns. Ef svo meginhlutanum af þessum iðnaði hlekktist á á næstu árum, þegar menn væru búnir að lofa afnámi tollverndarinnar, kemur þarna spurningin um að koma með eitthvað í staðinn fyrir þetta. Það yrði þá að vera útflutningsiðnaður eða iðnaður, sem væri svo harðsnúinn, að hann gæti þolað verndar- og stuðningslaust t.d. samkeppni frá Bretum. Þá yrði nýtt að koma upp í staðinn fyrir þetta, plús það sem þyrfti, til þess að byggja upp til viðbótar nýjan iðnað og í staðinn fyrir það, sem þessi tollverndaði iðnaður hefði vaxið að öllu óbreyttu. Það er ekki hægt að taka dæmið eins og gert er í skýrslunni. Það gefur engar upplýsingar. Þetta er miklu alvarlegra mál en þar kemur fram. Þess vegna segi ég, að þetta þarf að skoða betur, og það þarf að athuga þetta alveg hleypidómalaust, hvort það er nokkur ósanngirni í því fyrir þjóð eins og Íslendinga að fara fram á, - þó farið væri í EFTA með aðild, aukaaðild eða tengslum eða hvernig sem það nú væri, - að vegna sinnar algeru sérstöðu, þar sem er dvergurinn í hópi hinna, hefðu þeir möguleika til að hafa einhverja skynsamlega verndartolla og byggju við einhver sérákvæði að þessu leyti. Og ég verð að segja, að ég sakna þess ákaflega, að í málflutningi þeirra, sem vilja senda þessa inntökubeiðni strax og telja einmitt, að umr. eigi að hefjast strax, hefur ekki örlað á því, að þeim finnist eðlilegt að taka upp þetta sjónarmið. En þetta er grundvallarsjónarmið í mínum huga. Ég trúi ekki öðru, en þær þjóðir, sem skipa EFTA, mundu sýna, ef hér væri vel á málum haldið, fullan skilning á því, að við getum ekki einn góðan veðurdag núna á næstunni, - kannske í næsta mánuði eða eftir jólin, - stigið fram og sagt: Nú lofum við að afnema alla vernd fyrir allan íslenzkan iðnað á næstu 8–10 árum. Ekki treysti ég mér til að gera það. Það verða þá að koma einhverjar nýjar upplýsingar fram í þessu máli, sem breyta stöðunni. Þá er annað atriði, sem ég vil telja, að ekki sé fullathugað og ég er dálítið hissa á, að ekki skuli hafa verið skoðað, og það er þetta: Hvernig verkar fjarlægð Íslands frá öðrum löndum á þessi mál? Ég hef hvergi séð nokkra skoðun á því. Fjarlægð Íslands er vafalaust einhver vernd fyrir íslenzkan iðnað, að því er heimamarkað varðar. Hversu mikil vernd er fjarlægð Íslands? Ég hef ekki séð neitt mat á þessu. Ég tel alveg lífsnauðsyn, að slíkt mat fari fram, áður en menn byrja á samningaþjarki um þetta efni. Ég hef heldur ekki séð nokkra tilraun gerða, til þess að gera grein fyrir því, hvaða hindrun fjarlægð Íslands frá öðrum löndum er þeim útflutningsiðnaði, sem hér yrði að byggja upp og ætti að gera annað eins risaátak með í okkar þjóðarbúskap á næstunni, eins og þyrfti að vera, til þess að taka við allri þeirri aukningu, sem hér ætti að verða á iðnaði; plús því, sem þyrfti að koma í staðinn fyrir verndaða iðnaðinn, - fylla það skarð, sem yrði í okkar þjóðarbúskap, ef verndaði iðnaðurinn hætti ekki aðeins að aukast, heldur hyrfi að verulegu leyti. Ég sakna þess ákaflega, að skoðun á þessu skuli ekki hafa farið fram, því að vitanlega getur fjarlægð Íslands frá öðrum orðið vernd í vissu falli, en líka orðið geysilegur fjötur um fót í öðru tilliti. Sannast að segja finnst mér, að í þetta mál allt vanti, enn sem komið er, athuganir af því tagi, sem rætt er um á bls. 55 í áliti embættismannanna, sem fylgir áliti n., eins og hv. alþm. Ólafur Jóhannesson benti á við fyrri umr. málsins. En vegna þess, hvað ég tel mikils vert, að þetta sé einmitt skoðað hér á hv. Alþ., þá ætla ég að leyfa mér að lesa aftur þá klausu, sem hér að lýtur. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Í þessari skýrslu er ekki ætlunin að meta afkomu og vaxtarmöguleika íslenzks iðnaðar eða einstakra greina hans við þær breyttu aðstæður, að hann njóti frjáls aðgangs að stóru markaðssvæði, en taki jafnframt að lokum á sig fulla samkeppni utan frá. Þær ýmsu upplýsingar, sem fyrir liggja og aðrar, sem afla þyrfti frá iðnaðinum sjálfum, geta varpað Ijósi á mörg atriði, sem þar skipta máli. Slík rannsókn á málefnum iðnaðarins og einstökum greinum hans, sem legið gæti til grundvallar mótun alhliða stefnu í iðnaðarmálum, er meginverkefnið sem bíður úrlausnar.“ Síðan segir í framhaldi af þessu á bls. 56: „Slík atriði og önnur yrði að taka til athugunar og framkvæmda af því opinbera og iðnaðinum sjálfum í sambandi við þátttöku Íslands í EFTA, ef af verður.“ En mundu menn ekki álíta, að það væri þýðingar mest að gera sér grein fyrir þessum framtíðarmöguleikum íslenzks iðnaðar, áður en menn leggja út í að lofa því að afnema alla verndartolla fyrir íslenzkan iðnað og allan sérstakan stuðning við íslenzkan iðnað? Mundi ekki vera hyggilegt að reyna að gera sér grein fyrir þessu áður? Ég hygg, að það væri einmitt það, sem þyrfti að gera og það, sem ég satt að segja hélt, að EFTA–nefndin mundi brjótast í að láta gera og það, sem við í minni hl. viljum, að EFTA–nefndin fái tóm og tíma til þess að láta gera á sínum vegum. Það er oft seint að fara í þetta, þegar menn eru búnir að taka á sig skuldbindingar, sem þeir eru svo kannske alls ekki menn til þess að standa við. Hvað ætla Íslendingar að gera, ef þeir eru búnir að lofa skilyrðislaust að afnema verndartollana og stuðninginn við iðnaðinn, en síðan kemur í ljós á eftir, að sá iðnaður fyrir erlendan markað, sem menn treystu á, – en höfðu þó ekki gert sér nema sáralitla grein fyrir, í hverju ætti að vera fólginn, - kemur ekki á fót? Jú, þá segja menn kannske: Þá er hægt að fara úr EFTA og þá er e.t.v. hægt að brjóta samningsákvæðin, eins og virðist satt að segja bera nokkuð á í EFTA–félagsskapnum. Ég vil á hinn bóginn benda mönnum á, að málið er ekki svo einfalt, vegna þess að undir eins og búið væri að lofa skilyrðislaust að afnema alla verndartolla í íslenzkum iðnaði og allan sérstakan stuðning, mundi fjárfestingin á Íslandi taka snið eftir því loforði, sem búið væri að gefa. Þeir, sem væru í iðnaði, sem þeir gerðu ráð fyrir að mundi dragast saman vegna þessa loforðs, færu að draga sig út. Það yrði ekki lagt í að koma á fót nýjum verndunariðnaði á Íslandi, eftir að þetta hefði verið gert og fjárfestingin færi þegar í stað að laga sig eftir þessu. Ef hin nýja fjárfesting í útflutningsiðnaðinum kemur svo ekki upp nógu hratt - og þá m.a. í staðinn fyrir það, sem ella hefði komið upp af vernduðum iðnaði, - hvar er íslenzka þjóðin þá á vegi stödd? Hér þarf því að athuga sitt ráð allt mjög ýtarlega og skynsamlega og hafa fyrir sér í þessu þá fyrirvara, að menn lendi ekki út í hreina ófæru. Auðvitað mega menn ekki vera svo smeykir við þetta, að þeir þori ekki að skoða málið. Það verður að skoða málið og allar hliðar á því. Fyrst og fremst verðum við að skoða það sjálfir og síðan verðum við, - þegar við höfum sjálfir gert okkur grein fyrir erfiðleikum okkar í þessu, - að segja EFTA–mönnum hreinskilnislega frá í hverju þeir eru fólgnir, gleyma ekki neinu af þeim atriðum, sem eru algerlega lífsnauðsynlegar undirstöður fyrir okkur sjálfa. Og ég hef sterka trú á, að ef þetta er gert á þennan hátt og málið er tekið upp á réttum tíma og slíkur undirbúningur hefur farið fram, þá megi fá farsæla lausn á því. Manni dettur ýmislegt í hug í þessu sambandi. Það er kannske fjarstæða að kasta því fram, hvort það væri möguleiki fyrir land, sem hefur svo algerlega sérstakar aðstæður sem Ísland, að taka þetta í einhvers konar áföngum, taka ekki á sig fullar skuldbindingar strax í þessu tilliti og þá njóta ekki fullra hlunninda strax, fikra sig þannig áfram í áföngum. Allt slíkt verður að skoða hleypidómalaust og með það fyrir augum, hvað þarna er mikill vandi á höndum vegna okkar sérstöðu. En einkanlega vildi ég leggja sterka áherzlu á þetta með verndina og sérstöðu okkar í því tilliti og svo ýtarlega rannsókn sem enn hefur ekki farið fram á því, hvernig lega Íslands og fjarlægð þess frá öðrum löndum verkar á stöðu þess í þessu, ásamt smæðinni. Þá er það í þessu sambandi að sjálfsögðu afar mikilsvert atriði, að íslenzkur iðnaður hefur nálega enga möguleika, til þess að verða útflutningsiðnaður eða megnugur þess að standa óverndaður af sér samkeppni erlendis frá, nema alveg verði breytt um búskaparlag á Íslandi, teknir upp alveg nýir búskaparhættir. Það hefur verið bent í þessa átt af hæstv. ráðh. Það yrði, til þess að nokkur von væri um þetta, að koma þannig málum, að íslenzkur iðnaður byggi við öll þau beztu kjör, sem íslenzkum útflutningsatvinnuvegum eru nú ætluð, og líklega mundi það ekki duga til. Líklega mundi ekki þýða neitt fyrir íslenzk iðnaðarfyrirtæki að ætla sér að vaxa upp og keppa á þessum mörkuðum miðað við þau lánskjör t.d., sem sjávarútvegurinn íslenzki býr við núna. Ég held raunar, að það væri algerlega tómt mál að tala um. Ég held, að það mundi alls ekki duga, að iðnaðurinn byggi við það, sem bezt gerist nú með íslenzkar útflutningsgreinar, heldur yrði að breyta enn miklu meiru. Ég held, að það mundi alls ekki koma til greina, að íslenzkur iðnaður gæti staðizt samkeppni erlendis frá eða flutt út á þessa markaði með því að búa við sömu kjör og við bjóðum okkar sjávarútvegi upp á, þó að hann sé okkar aðalgrein. Að hann heldur áfram samt, byggist á því, hversu gífurleg uppgrip eru hér, – meiri en nokkurs staðar annars staðar í veröldinni, - og á því að við eigum betri fiskimannastétt, en nokkurs staðar annars staðar er til á byggðu bóli. Eiginlega byggist íslenzkur þjóðarbúskapur mest á því, hversu mikla íþróttamenn við eigum í íslenzkri sjómannastétt. Það er nú sannleikurinn. Það er grundvöllurinn í þessu öllu saman, að þeir eiga enga sína líka nokkurs staðar á jarðarkringlunni og svo náttúrlega, að við höfum þessi góðu fiskimið. Útkoman verður þessi: Við höfum sjávarútveg, sem getur haldið uppi okkar sérkennilega þjóðfélagi, þó að hann búi að mörgu leyti við mjög ömurlegan aðbúnað, t.d. í lánamálum og öðru slíku, sem þýddi ekki að bjóða neinum iðnaði, sem ætti að keppa við iðnað EFTA–landanna. Í íslenzkum iðnaði yrði varla um svo mikla sérstöðu að ræða í nokkurri grein nema sjávarútvegi að bjargað gæti. Út frá þessum bendingum vil ég segja, að mér sýnist það alls ekki hafa verið krufið til mergjar, hvað gera þurfi fyrir íslenzkan iðnað, til þess að hann geti haft nokkra von um að standast eða verða full hlutgengur í EFTA. En nú geta menn kannske sagt: Já, en liggur nokkuð á? Þarf þetta að liggja fyrir svona nokkurn veginn um leið og farið er í EFTA? Er ekki hægt að taka þetta rólega og gefa út skuldbindinguna fyrst um að afnema tollverndina á ísl. iðnaði og stuðningi við hann og taka þetta svo rólega? En það er mikill misskilningur, ef menn halda, að það sé hægt að gera þetta þannig og það er vegna þess, að fjárfestingin verður að hafa ákveðna stefnu. Um leið og búið er að ganga í EFTA, gera EFTA–samning, byrjar fjárfestingin í verndunariðnaðinum að minnka. Þá verður hún strax að aukast óðfluga í öðrum greinum. Það er ekki hægt að taka sér einhver ár til þess að breyta þessu í hægðum sínum, það yrði strax að vera búið þannig í haginn, að nýi iðnaðurinn gæti farið af stað svo að segja í sprettinum við hin allra beztu og hagstæðustu skilyrði. Það yrði m.ö.o. að snúa sér að því í flughasti að breyta íslenzkum þjóðarbúskap á þá lund, að ekki væri hreinn voði framundan, þegar búið væri að kasta lausu. Auðvitað allt miðað við, að ekki séu sérákvæði fyrir íslenzkan verndunariðnað. Fengjust þau, þá breytist allt þetta mál og þyrfti ekki að taka þetta eins róttækum tökum þegar í byrjun. Á þetta benda samtök ísl. iðnaðarins greinilega, enda eru meðmæli þeirra, ef hægt er að kalla það meðmæli stjórnar iðnaðarsamtakanna, - byggð á því, að á þessa lund sé á málum haldið. En þá er eftir að athuga, hvernig menn ætla að koma þessu í framkvæmd, því það hefur ekki komið fram nein áætlanagerð eða álitsgerð um það, hvaða áhrif slíkar stökkbreytingar hefðu á okkar þjóðarbúskap. Það er þó alveg víst, að það yrði að taka upp allt aðra lánapólitík, en nú á sér stað. Það yrði að taka upp allt aðra vaxtapólitík og það yrði að taka upp allt aðra tollapólitík, bæði varðandi vélar og efni og allt slíkt, en nú er rekin og endurskoða alla fyrirgreiðslu gjörsamlega frá rótum í sambandi við uppbyggingu fyrirtækja á Íslandi. Það er alveg víst. Það yrði að verða bylting í þeim efnum frá því sem nú er. Að sjálfsögðu þarf að endurskoða grundvöll iðnaðarins, þó við förum ekki í EFTA. Það þarf að vinna að því að byggja hér upp öflugan, sívaxandi iðnað, sem gæti þolað betur samkeppni erlendis frá og gæti spjarað sig á erlendum mörkuðum. En ég bendi á, hvernig staðan væri, ef að yrði staðið á þá lund að taka á sig hreina og klára skuldbindingu um að afnema alla tollvernd og allan sérstakan stuðning. Það er verð, sem ég tel, að við gætum ekki borgað fyrir þetta. Við yrðum þá heldur að reyna að fá einhvern sérsamning við EFTA, kannske á takmörkuðu sviði. Ég sé í þeim ófullkomnu gögnum, sem hér liggja fyrir um EFTA–málið, að það eru vissar undanþágur einmitt í þessa stefnu fyrir einstök lönd varðandi einstakar vörutegundir. Mér finnst þetta allt ekki vera nægilega vel skoðað og ég óttast, að ef það verður farið af stað núna, þá verði það ekki nógu vel skoðað, þegar allt er komið á skrið. Ég vil mjög biðja menn að taka þetta ekki sem fjarstæðu, sem ég er að segja eða neitt í þá átt, heldur athuga þetta hleypidómalaust og ofan í kjölinn, því að hér er um málefni að ræða, sem ég veit, að við skiljum allir, að hefur alveg grundvallarþýðingu fyrir allt líf þjóðarinnar í landinu um alla framtíð. Þá er eitt atriði í þessu máli, sem við bendum á í nál., - en það var meira rætt við 1. umr., þannig að ég get farið fljótt yfir sögu, – og það er þetta: Við yrðum auðvitað að fá það ljóst, að við gætum ráðið því sjálfir, hvaða erlend fyrirtæki hefðu starfrækslu á Íslandi. Ég er alveg sannfærður um, að það hlýtur að vera hægt að koma þessu þannig fyrir, því að ég hygg, að það sé ríkur skilningur á því meðal þeirra þjóða, sem hér eiga hlut að máli, að þannig verði þetta að vera vegna þess, hvernig við erum settir. Það er aldrei of oft minnt á það, hvernig farið gæti, ef þarna væri ekki farið með fullkominni gát, vegna þess hve okkar þjóðarbúskapur allur saman er dvergvaxinn samanborið við einkaatvinnurekstur í þessum löndum. Það er skemmst að minnast þess, að fyrir nokkrum árum voru tugir fyrirtækja í einu iðnaðarlandi Evrópu, sem höfðu meiri umsetningu hvert um sig, en nam allri þjóðarframleiðslu Íslendinga. Síðan hafa fyrirtæki í Evrópu yfirleitt stækkað, nálega eins og snjóbolti, sem veltur niður fjallshlíð. Svo ört hefur þróunin gengið í þá átt. Þar er orðið um iðnaðarrisa að ræða, sem hafa starfrækslu af nálega öllum greinum undir einum hatti og ætti ekki að þurfa að halda langar ræður um það, hversu mikil fjarstæða er að opna okkar land fyrir starfrækslu þvílíkra risa. Þess vegna yrði þetta atriði að vera ljóst, að okkar dómi og þyrfti að leggja vinnu í að skoða betur 16. gr., en enn hefur verið gert, því það er mjög loðmullulegt, sem um hana er sagt í áliti embættismannanna. Þar er eiginlega verið að gefa í skyn, finnst mér hálfgert, að það sé mögulegt með klækjum að komast í kringum þetta ákvæði, en þó er allt svo þokukennt, að ég hef ekki getað áttað mig á í hverju sú aðferð er fólgin, sem þar er talað um, en þetta má að mínu viti með engu móti vera í neinni þoku. Loks bendum við á, hversu þýðingarmikið það er, að rösklega sé haldið á fiskmálunum í þessu sambandi og það hefur komið greinilega fram, að þar erum við allir sammála. Ég vil leyfa mér að vona, að þó minna hafi borið á hinum þáttunum, sem ég hef verið að ræða í málflutningi þeirra, sem fyrir þessu máli ráða, þá hafi þeir samt ríkt í huga undir niðri, hversu mikið er hér í húfi og skoði nákvæmlega hug sinn um það, hvort ekki eigi að koma fram með skynsamlega og öfluga fyrirvara af því tagi, sem ég hef verið að ræða, t.d. varðandi 16. gr. og verndartollamálið eða stuðning við iðnað með einhverjum sérstökum hætti, vegna þess hvað sérstaklega við erum settir. Ég held, að ég hafi nú tekið fram þau aðalatriði, sem ég hafði áhuga fyrir að koma á framfæri og skal ekki þreyta menn á lengri ræðu, en niðurstaða minni hl. er á þessa lund, og vil ég leyfa mér að lesa hana upp, með leyfi hæstv. forseta: „Talað er um aðildarumsókn nú sem upphaf að könnunarviðræðum, til þess að komast að því með hvaða kjörum mætti tengjast EFTA. Minni hl. telur, að engar könnunarviðræður komi að gagni fyrir Íslendinga, nema þeir mæti til þeirra, eftir að þeir hafa gert sér grein fyrir því, eftir hverju þeir ætli að sækjast í viðræðunum. Taki menn upp viðræður, án þess að hafa gert sér grein fyrir þessu, er verr farið, en heima setið. Minni hl. telur, að EFTA–nefndin ætti að halda áfram störfum og undirbúa rækilega í samráði við ríkisstj. og Alþ. þær viðræður, sem rétt kann að þykja að fari fram á sínum tíma um tengsl Íslands við EFTA, en þessari þáltill. vill minni hl. vísa frá með svofelldri rökstuddri dagskrá: Þar sem ekki er tímabært nú að taka ákvörðun um aðildarumsókn að Fríverzlunarsamtökum Evrópu, m.a. vegna óvissu í efnahagsmálum, ófullnægjandi athugunar á sumum undirstöðuatriðum málsins, svo sem stöðu iðnaðarins og nýlegrar ákvörðunar Breta um 10% toll á freðfiskflökum frá EFTA–löndum, samþykkir Alþ. að taka fyrir næsta mál á dagskrá.“



Herra forseti. Hv. 1. þm. Austf. hefur þungar áhyggjur af framtíð íslenzks iðnaðar, ef til aðildar að EFTA kæmi. Það er víðsfjarri mér að gera lítið úr þeim erfiðleikum, sem afnám allra verndartolla, þó á löngum tíma væri, 10–15 árum, hefði fyrir ísl. iðnað og það hefur þegar komið ljóst fram í því, sem ég hef sagt og skrifað um þessi mál undanfarið. En mér finnst háttv. 1. þm. Austf. gera allt of lítið úr þeim vaxtarmöguleika, þeim nýju vaxtarskilyrðum, sem ísl. iðnaður hlyti, ef um aðild að EFTA væri að ræða, og það tel ég vera merg málsins. Sú niðurstaða, sem við höfum komizt að í þessu efni, aðilar í stjórnarflokkunum, sem hafa mest skoðað það, er sú, að vaxtarskilyrðin, - hin nýju vaxtarskilyrði, sem íslenzkur iðnaður hlyti, vegna aðildar að EFTA, - mundu verða mun miklu meiri, en það óhagræði fyrir ísl. iðnað, sem af því kynni að hljótast og skal ég þó engan veginn gera of lítið úr því. Þetta mál hefur verið þrautskoðað og það hefur verið þrautrætt einmitt við fulltrúa íslenzks iðnaðar. Við mundum aldrei hafa stigið það spor að leggja til, að kannað yrði með hvaða hætti Ísland gæti gerzt aðili að Fríverzlunarsamtökunum, nema það væri í samræmi við skoðanir og óskir íslenzkra iðnrekenda, en það er það. Íslenzkir iðnrekendur líta því talsvert öðruvísi á málið en hv. 1. þm. Austf. gerir. Þeir líta á málið af meira raunsæi, að því er ég tel og þó umfram allt af meiri bjartsýni en hv. 1. þm. Austf. Hans málflutningur allur, hans skoðanir, byggjast, að því er ég tel, í of ríkum mæli á svartsýni, á bölsýni, mér liggur við að segja á vantrú á möguleikum og dugnaði íslenzks iðnaðar. Íslenzkur iðnaður hefur þegar sýnt það, t.d. á undanförnum 8 árum, - 7–8 árum eftir að viðskiptafrelsi var stóraukið, - að hann er þess megnugur að standast erlenda samkeppni. Íslenzkur iðnaður hefur getað eflzt, ef á er litið í heild, þrátt fyrir það innflutningsfrelsi, - það aukna innflutningsfrelsi, - sem átt hefur sér stað á undanförnum 7–8 árum. Það mundu margir hafa spáð því, þegar frílistinn var gefinn út á árunum eða innflutningsfrelsinu var komið á, á árunum 1960–61, að íslenzkur iðnaður mundi leggjast í rúst. Þær raddir heyrðust hér á hinu háa Alþ. og víða annars staðar, að hann mundi alls ekki þola í heild þá erlendu samkeppni, sem um er að ræða. Reynslan hefur orðið þveröfug. Innflutningsfrelsið hefur haft í för með sér vissa breytingu í iðnaðinum, erfiðleika fyrir einkum smáfyrirtæki, sem áður voru mjög tollvernduð á takmörkuðu sviði, en aðrar greinar iðnaðarins hafa eflzt þeim mun meir og í heild hefur iðnaðurinn eflzt mjög á þessum árum, þó nokkur áraskipti hafi verið að því, hve mikill vaxtarhraðinn hafi orðið. Hann hefur orðið mjög mikill á sumum árum, en um stöðnun hefur orðið að ræða á öðrum skeiðum, einkum og sér í lagi í kjölfar samninga um mikla kauphækkun, sem orðið hafa öðru hverju á þessu tímabili. En til þess að taka af öll tvímæli um skoðun íslenzkra iðnrekenda á þessu máli, þá ætla ég með leyfi hv. forseta að lesa bréf frá Fél. ísl. iðnrekenda til viðskrn., bréf, sem skrifað var í framhaldi af þeim umræðum, sem EFTA–nefndin átti við iðnrekendur og voru ýtarlegar og mjög málefnalegar. Ég óskaði eftir því, að niðurstaða þeirra viðræðna kæmi skriflega fram af hálfu Fél. ísl. iðnrekenda, þannig að ekki þyrfti að vera neinn vafi á því, hver skoðun íslenzkra iðnrekenda væri, þ.e.a.s., að ríkisstj. væri ekki að hlaupa fram fyrir skjöldu í óþökk iðnrekenda og ég taldi rétt, að iðnrekendur orðuðu þessa skoðun sína sjálfir í stað þess hún lægi eingöngu fyrir í bókuðum fundargerðum EFTA–nefndarinnar. Bréf ísl. iðnrekenda til viðskrn., dags. 30. okt., hljóðar svo, með leyfi hv. forseta: „Með vísun til samtals við yður hinn 25. þ.m. varðandi þá athugun, sem fram fer á hugsanlegri aðild Íslands að EFTA og afstöðu samtaka vorra til umsóknar um aðild, skal eftirfarandi tekið fram. Á síðasta ársþingi iðnrekenda, sem haldið var í apríl s.l., var gerð ályktun, þar sem segir: „Ársþing iðnrekenda 1968 telur nauðsynlegt, að fram fari á því rækileg athugun, hvernig framtíðarhagsmunir íslenzks atvinnulífs verði bezt tryggðir með tilliti til þeirrar þróunar, sem átt hefur sér stað á undanförnum árum á sviði alþjóðaviðskipta og þá einkum við myndun markaðsbandalaga í Evrópu.“ Það verður að telja augljóst, að fullnaðarathugun á hugsanlegri inngöngu eða tengslum Íslands við EFTA verður eigi gerð, án þess að hafnar verði samningaviðræður við viðkomandi aðila þar að lútandi. Af þeirri ástæðu álítum vér rétt, að sótt verði um aðild, þannig að unnt sé að gera sér fullkomna grein fyrir því, hvað í henni felst. Að sjálfsögðu felst í því, sem hér segir, engin endanleg afstaða iðnaðarins til aðildar að EFTA. Afstöðu til hennar teljum vér eigi tímabæra, fyrr en séð verður, hvaða samningum tekst að ná varðandi ýmis veigamikil mál. Oss er það ljóst, að aðild Íslands að EFTA hlýtur að hafa í för með sér margvísleg vandkvæði fyrir iðnað á Íslandi, eins og hann er í dag. Aftur á móti álítum vér, að þegar horft er lengra fram á við, hljóti það í vaxandi mæli að falla í hlut iðnaðarins að vera sá meiður, sem nauðsynlegur hagvöxtur hlýtur að spretta af, ef tryggja á ört vaxandi þjóð bætt lífskjör. Vegna hins þrönga markaðar hér, álítum vér, að nauðsynlegur vöxtur iðnaðar verði í vaxandi mæli að byggjast á útflutningi. Í framtíðinni verður það því ekki síður áhugamál iðnaðarins, en sjávarútvegs og fiskvinnslu að eiga greiðan aðgang að erlendum mörkuðum. Að lokum þetta. Vér álítum rétt, að sótt verði um aðild Íslands að EFTA, til þess að kanna rækilega, hvers konar kjörum verði náð. Endanlega afstöðu til aðildar teljum vér oss þá fyrst geta tekið, þegar niðurstaða þeirra samningaviðræðna liggur fyrir og ríkisstj. Íslands hefur gert grein fyrir því, hverjum aðgerðum hún hyggst beita sér fyrir, til að leggja grundvöll að þeirri iðnþróun, sem hér verður að eiga sér stað í næstu framtíð.“ Svo mörg voru þau orð. Ég vona, að öllum hv. alþm. sé ljóst, að í þessu kemur fram nákvæmlega sama stefnan og liggur til grundvallar þeirri tillögu, sem hér er til umræðu og stjórnarfl. standa að og meiri hl. hv. utanrmn. hefur nú mælt með.



Herra forseti. Að undanförnu hefur nokkrum sinnum verið vikið hér að starfsháttum Alþ. og þar hefur hv. 1. þm. Austf. haft nokkra forustu með merkum ræðum um vinnubrögð Alþ. Mér finnst að alþm. ættu að hlusta betur á. Við erum þessa dagana að reyna einn þátt í starfsemi Alþ., sem ég tel vera mjög óeðlilegan. Í gær var umr. um ákaflega veigamikið efnahagsmál hespuð í gegn um Alþ. á tæpum sólarhring, á nótt og degi, með endalausum afbrigðum og án þess að n. hefðu nokkurt ráðrúm til þess að kanna málið. Það mál, sem hér liggur fyrir, till. um, að við sækjum um aðild að EFTA, var lagt fyrir s.l. föstudag og það er ætlazt til þess, að hið háa Alþ. taki lokaákvörðun um þetta í dag. Það er að vísu rétt, að n. frá öllum þingflokkum hefur unnið með ríkisstj. að þessu máli um langt skeið og það eru sjálfsögð vinnubrögð. En slík n. kemur á engan hátt í staðinn fyrir Alþ. Hér er um svo veigamikið mál að ræða, að Alþ. á að taka sér tíma til að fjalla um það í nokkrar vikur. Þannig er farið að, þegar minni háttar mál ber hér á góma. Þau mál eru send til n., sem fjallar um þau á alllöngum tíma og ber þetta undir ýmsa aðila utan Alþ. Því er svo varið með þetta mál, að umr. um það hafa ennþá verið furðu takmarkaðar utan þings. Samt er hér um svo veigamikið mál að ræða, að þjóðin öll þarf að taka þátt í umr. um það og stuðla að endanlegum ákvörðunum. N. þingsins verða að hafa ráðrúm til þess að ráðgast við ýmsa aðila í þjóðfélaginu, áður en slíkt mál sem þetta er afgr. Ég tel, að þessi ljóður á starfsháttum Alþ. sé það alvarlegur, að úr honum verði að bæta og ég vil beina því alveg sérstaklega til hv. forseta Alþ., að þeir hyggi að þessum vinnubrögðum. Það má ekki svo til ganga, að Alþ. sé einhver afgreiðslustofnun fyrir ríkisstj. hverju sinni. Hv. forsetar mega ekki líta á sig sem neina verkstjóra ríkisstj. Þeir eru fulltrúar Alþ. í samskiptum við ríkisstj. Og hv. forsetum ber að tryggja, að Alþ. fái að fjalla um mál á eðlilegan hátt. Þegar við ræðum um hugsanlega aðild að EFTA, þá sakar ekki, að menn geri sér grein fyrir því, hvers konar fyrirbæri þessi bandalög í Evrópu eru í raun og veru. Þessi bandalög, Efnahagsbandalag Evrópu og EFTA, eru hagsmunasamtök auðugra og iðnþróaðra ríkja í Evrópu. Tilgangur þeirra er að efla velgengni þessara samtaka í samskiptum við aðra. Ég tel, að þessi bandalög séu í sjálfu sér mjög óheppileg og stuðli að rangri alþjóðlegri þróun. Nú er svo ástatt í heiminum, að andstæðurnar milli auðugra ríkja og snauðra eru án efa það vandamál, sem mestum sköpum mun skipta á næstu áratugum. Bilið á milli þessara ríkja hefur haldið áfram að víkka að undanförnu. Og haldi svo enn áfram, þá munu hljótast af því mjög alvarlegar afleiðingar. Þessi efnahagsbandalög í Evrópu hafa þann tilgang að tryggja sem hæst verð á iðnaðarvarningi, en reyna jafnframt að tryggja, að iðnaðarríkin fái hráefni á sem lægstu verði. Þetta er tilgangur þessara bandalaga og við höfum komizt í nokkur kynni við þennan tilgang, vegna þess að við erum fyrst og fremst hráefnaframleiðendur. Við höfum reynt það núna að undanförnu, að þau hráefni og þær hálfunnu vörur, sem við flytjum út, hafa lækkað ákaflega mikið í verði á þessum mörkuðum, fullunnar vörur, sem framleiddar eru úr okkar hráefnum, hafa haldið óbreyttu verði. Þarna er verið að færa ágóða frá okkur til þessara iðnvæddu ríkja. Þetta tel ég, að menn verði að gera sér ljóst, þó að ég viti að sjálfsögðu, að það er ekki á okkar valdi að breyta því, hvernig iðnaðarríki í Evrópu haga samskiptum sínum. Og það er einnig ljóst, að við komumst ekki hjá því að lifa í þeim heimi, sem umhverfis okkur er og aðlaga okkar hluti eftir þeim staðreyndum, sem við okkur blasa. En þegar nú er rætt um, að við eigum að sækja um aðild að EFTA, þá eru röksemdirnar fyrir því ekki fyrst og fremst staða okkar, eins og hún er núna. Þeir tollar, sem eru lagðir á útflutning okkar í þessum löndum, eins og sakir standa, skipta ekki sérlega miklu máli, eins og nú er og allra sízt, ef Bretar halda stíft við þá ákvörðun sína að leggja sérstakan toll á fiskflök, einnig frá aðildarríkjum EFTA. Ef aðeins væri um að ræða þá annmarka, sem nú blasa við, þá efast ég um, að nokkur yrði þess fýsandi að ganga í EFTA og verða að taka á sig þá gjörbreytingu, sem því fylgir, á öllu fjárhagsskipulagi hér innanlands, þ.e.a.s. á tollamálum og skattheimtu. Við höfum heyrt það hér, að afnám tolla eigi að hafa í för með sér stórhækkun á söluskatti eða mjög verulega hækkun á fasteignasköttum, nema hvort tveggja sé. Aðalröksemdin fyrir því, að við eigum að sækja um aðild í EFTA, eru röksemdir um framtíðina. Menn benda réttilega á, að við verðum að breytast úr hráefnaframleiðanda í iðnaðarríki. Við verðum að iðnþróa Ísland bæði til þess að hafa hér traust efnahagskerfi og eins til þess að tryggja vaxandi þjóð næg verkefni. Þetta er alveg augljós nauðsyn. Um þetta getur ekki verið neinn ágreiningur. Og það er einnig augljós nauðsyn, að ef við eigum að leggja áherzlu á iðnaðarframleiðslu, þá verður hún að vera við það miðuð, að hún sé seljanleg á stórum erlendum mörkuðum. Það er ekki hægt að koma hér upp öflugum iðnaði, sem aðeins er miðaður við hinn þrönga markað okkar. Þetta eru augljósar staðreyndir. Það er ekki þar með sagt, að þær séu röksemd fyrir því, að við eigum hér með á þessari stundu að sækja um aðild að EFTA. Það er margt, sem við þurfum að vita áður. Mér er t.d. spurn: Hvaða iðngreinar eru það, sem menn hugsa sér að efla á Íslandi? Ég hef ekki fengið nokkur svör við því. Menn eru með almennt umtal um blómleg iðnfyrirtæki, sem eigi að starfa hér eftir 10–20 ár. Ég hef hvergi heyrt nokkra hugmynd um það, hvaða iðnfyrirtæki þetta eigi að vera. Í hvaða greinum eigum við að efla iðnað okkar? Þetta verðum við óhjákvæmilega að vita. Ef við ætlum að laga efnahagskerfi okkar eftir einhverjum tilteknum mörkuðum, þá verðum við að vita hvaða vörur við ætlum að selja og velja markaðinn út frá því. Hvar er tiltæk sú vitneskja nú, að við munum sérstaklega framleiða vörur, sem henta EFTA frekar en öðrum samtökum, t.d. Efnahagsbandalaginu eða Bandaríkjamarkaði, A.–Evrópu eða Sovétríkjunum eða einhverjum öðrum mörkuðum? Um þetta er engin vitneskja, en ákvörðun okkar um tengsl við einhver markaðssvæði verður að byggjast á því, hvað það er, sem við ætlum að framleiða og selja. Fyrr, en við höfum gert um þetta einhverjar raunsæjar áætlanir, er hreinlega ekki tímabært að taka ákvörðun eins og þessa. Það er ekki hægt að sækja um aðild að EFTA og láta svo kylfu ráða kasti. Við verðum að vita, hvað við ætlum að gera. Og ég tel, að það sé eitthvert brýnasta verkefni stjórnarvaldanna einmitt nú að láta grandskoða þetta mál og komast að niðurstöðu um það, hvaða atvinnugreinar í iðnaði á sérstaklega að efla hér. Og síðan er það þessi vitneskja, sem hlýtur að skera úr um, hvaða markaðssvæði við reynum að tengjast. Og það þarf meira til en vita, hvaða iðnaður það er, sem við hugsum okkur, að við getum reynzt samkeppnis færir við aðrar og margfalt stærri iðnaðarþjóðir. Við þurfum einnig að skipuleggja fyrirtæki okkar á þann veg, að þau geti staðizt einhverja samkeppni. Það er kannske óþarfi að vera sífellt að endurtaka þá staðreynd, að við erum efnahagslega örlítil. Samt virðist þess þó vera þörf, því að mér virðist, að hv. ríkisstj. hugsi ævinlega um þessi mál eins og við séum milljóna þjóð, en við erum það ekki. Ef við ætlum að vera með iðnaðarframleiðslu til útflutnings, þá verður kjarni hennar að vera nokkur stór fyrirtæki, eins stór og við erum menn til þess að starfrækja hér. Það þarf að fara fram alger endurskipulagning á iðnaði okkar, ef það á að vera nokkurt vit í því, að við reynum að keppa við margfalt stærri og auðugari þjóðir. Þessi endurskipulagning þarf einnig að fara fram, áður en við sækjum um tengsl við einhvern sérstakan markað erlendis. Því að ef við ætlum að ganga í EFTA, eða einhver hliðstæð samtök, án þess að hafa styrkt undirstöður iðnaðar okkar nægilega, þá erum við að kippa undan þeim fótunum. Það er ósköp auðvelt að standa hér, eins og hv. viðskrh. gerði áðan, og vera með almennt bjartsýnis umtal. Hann sagði, hv. ráðh. að iðnaðinum á Íslandi hefði að undanförnu vegnað mjög vel. Þetta virðist mér nú vera mikið öfugmæli á flestum sviðum. Við höfum hér t.a.m. inni í þessum sal núna einn af forustumönnum íslenzks iðnaðar. Það væri fróðlegt, að hann kæmi hér upp í ræðustól og greindi hv. ráðh. frá því, hvernig ástatt hefur verið í járniðnaði að undanförnu, hvað hann hefur starfað af miklum afköstum, hvernig fjármagnsnýtingin hefur verið þar og hvernig honum hefur vegnað í samkeppni við erlenda verktaka, sem fengið hafa að vinna hér á íslandi. Við skulum ekki leika okkur að nokkru bjartsýnistali í þessu sambandi. Þetta er tvímælalaust erfitt vandamál. En við eigum að vera menn til þess að ráða fram úr því, ef við sýnum nægilega fyrirhyggju og gerum okkur ljóst, að við verðum sjálfir að ákveða fyrir fram, hvað við erum að gera. Ekki leggja út í neina óvissu, heldur leggja á ráðin um það fyrir fram, hvaða iðnfyrirtæki við ætlum að efla og hvernig við ætlum að skipuleggja þau. Annars eru margar ástæður til þess, að ég skil ekki svo gjörla, hvers vegna hv. ríkisstj. leggur þvílíkt ofurkapp á að taka þessa ákvörðun núna. Mér virðist ýmislegt vera á hverfanda hveli í bandalögunum í Evrópu um þessar mundir. Innan Efnahagsbandalagsins eru t.d. uppi tillögur núna að fara að lækka tollmúrana umhverfis bandalagið og gefa ríkjum utan þess aukna möguleika til viðskiptasamninga við bandalagið. Hvers vegna er það afskrifað gjörsamlega, að við Íslendingar getum átt kost á viðskiptasamningum við þessi bandalög? Ég þekki engin fullkomin rök til þess að afskrifa, að við getum átt viðskiptasamninga við þessi bandalög. Og ég tel, að við verðum einnig að athuga það gaumgæfilega, áður en nokkrar ákvarðanir eru teknar. Og hvernig er staða EFTA, þessara samtaka, sem við eigum að sækja um aðild að? Ég fæ ekki betur séð en í EFTA sé býsna mikið upplausnarástand. Bretar fara þar í sífellu öllu sínu fram. Þeir taka ár eftir ár ákvarðanir, sem brjóta gersamlega í bága við þennan sáttmála. Ef Bretum hentar eitthvað, þá framkvæma þeir það, hvað sem bandalagsþjóðirnar segja. Þetta hefur leitt til þess, að samstæðasti hluti EFTA, Norðurlönd, hafa tekið upp mjög alvarlegar umr. um sérstaka efnahagssamvinnu Norðurlanda. Þessar umr. hafa staðið yfir allt þetta ár og ætlun þeirra, sem mestan áhuga hafa fyrir þessari samvinnu, er sú, að Norðurlönd komi sér upp mjög vel skipulögðu efnahagsbandalagi, sem taki til flestra eða allra þátta efnahagsmála. Og í þeirri samvinnu er rætt um atriði, sem hljóta að vekja sérstaka athygli Íslendinga. Þar er t.d. rætt um samvinnu við fiskveiðar, fiskiðnað og sölu á fiskafurðum. Ég hygg, að Íslendingum hafi lengi verið ljóst, að það mundi gefa okkur sterkari stöðu, ef við gætum unnið meira með Norðmönnum í stað þess að keppa stundum við þá á þann hátt að báðum aðilum verði til tjóns. Í þessum samningum um Efnahagsbandalag Norðurlanda hefur einnig verið rætt um að stofna mjög öflugan fjárfestingabanka, sem aðstoði vanþróaða hluta innan Norðurlanda við að byggja upp atvinnulíf sitt. Ef þessi áform um Efnahagsbandalag Norðurlanda takast, þá er EFTA í rauninni komið í tvennt eða e.t.v. fleiri hluta, því að samstæðasti hluti EFTA er Norðurlönd. Sá hluti, sem auk þeirra skiptir máli, er að sjálfsögðu Bretland, en hin ríkin skipta okkur ákaflega litlu máli. Ég hef talið, að við Íslendingar ættum að fylgjast sérstaklega vel með umr. þeim, sem fram hafa farið á Norðurlöndum um þessi mál. Og mér þykir það mjög miður farið, að hv. ríkisstj. þáði það ekki, þegar henni var gefinn kostur á að leggja til starfsmenn til þess að vinna að rannsóknum á þessu máli núna í ár. Hv. ríkisstj. átti kost á þessu, en hún hafnaði því boði með þeim skýringum, að hana skorti mannafla til að taka þátt í slíku. Mér virðist nú, að hv. ríkisstj. sendi starfsmenn sína til ýmissa verkefna, sem eru veigaminni en þetta. Ég er alveg sannfærður um, að ef við Íslendingar eigum að taka upp nána efnahagssamvinnu við aðra, þá eigum við fyrst og fremst að hugsa um Norðurlönd. Ástæðan er sú, að við verðum að geta notið sérstöðu og vinsemdar í öllu slíku samstarfi. Og við vitum, að Norðurlandaþjóðir hafa þannig afstöðu til okkar, að ef við eigum að geta notið fríðinda einhvers staðar, þá eigum við að geta notið þeirra þar. Ég tel algjörlega ótímabært að taka ákvörðun um aðildarumsókn að EFTA, fyrr en við vitum, hvernig málalok verða í þessum rannsóknum á Norðurlöndum. Það er talað um, að þeirri rannsókn ljúki um næstu áramót og eftir það verði hægt að taka ákvarðanir á næstu mánuðum á eftir. Ég tel ekki, að það sé tímabært fyrir okkur að taka nokkra ákvörðun um slíka hluti, fyrr en við vitum, hver útkoman verður af þessari athugun. Og ég sé ekki, að nokkuð geti rekið á eftir því, að við bíðum ekki eftir henni. Ég veit ósköp vel, að reglur EFTA eru hin sameiginlega undirstaða að þessu Efnahagsbandalagi Norðurlanda, sem talað er um. En verði af þessu efnahagsbandalagi, þá er það komið á allt annað stig en EFTA–samvinnan og þá eru Norðurlönd í raun og veru komin út úr EFTA að vissu leyti. Margir hafa orðið til þess að benda á, að erfitt sé að sjá, hvað það sé, sem reki á eftir því, að þessi ákvörðun sé tekin núna í staðinn fyrir næsta ár eða þar næsta. E.t.v. er ástæða til þess að velta því máli svolítið fyrir sér. Ég hygg, að skýringarnar séu tvær. Í fyrsta lagi hygg ég, að hv. ríkisstj. vilji, að samþ. verði beiðni um aðild að EFTA, vegna þess að í þeirri beiðni er fólgin meginstefna um ýmis atriði í efnahagsmálum. Ríkisstj. vill binda þessi atriði nú þegar. Þegar vandkvæði ber að höndum á næstunni og tillögur kunna að koma fram um aðgerðir í innflutningsmálum og tollamálum og öðru slíku, þá munu svör ríkisstj. verða þau, að þessi vandamál verðum við að leysa í samræmi við aðildarumsóknina að EFTA. Við verðum að haga ákvörðunum, sem við tökum hér, þannig, að þær brjóti ekki í bága við umsókn okkar og þær vonir, sem menn bindi við að komast inn í EFTA. Með þessu telur ríkisstj. sig vera að taka ákvörðun um ýmsa meginþætti í efnahagsmálum fyrir okkur sjálfa, hvað svo sem líður samningunum við EFTA á sínum tíma. En ég óttast einnig, að þarna sé um að ræða annað atriði. Hér hafa ýmsir orðið til þess að minnast á 16. gr. samninganna, jafnréttisákvæðin um atvinnurekstur. Það er alveg rétt; að í 16. gr. er að finna mikla fyrirvara og að slíkum fyrirvörum er hægt að fylgja eftir með lagasetningu í hverju landi um sig. Ég dreg ekki í efa, að dugmiklar ríkisstj. geti haldið þannig á málum, að þessi 16. gr. leiði ekki yfir þjóðirnar neinar kvaðir. En ég hef því miður ekki nokkra ástæðu til að ætla, að þessi sé afstaða ríkisstj. Íslands. Henni hefur verið það sérstakt áhugamál um langt skeið að fá til Íslands sem mest af erlendum atvinnurekstri. Í haust, þegar blöstu við augljós vandkvæði í íslenzkum atvinnumálum og mjög víðtækt atvinnuleysi framundan, fór hv. iðnrh. til útlanda og þegar hann kom aftur skýrði hann útvarpi og blöðum frá heilum lista af erlendum aðilum, sem hann gerði sér vonir um, að kynnu að hafa áhuga á því að stofna fyrirtæki á Íslandi. Ef í ljós kemur í sambandi við þessa 16. gr., að einhverjir aðilar innan EFTA hefðu áhuga á því að koma sér fyrir á Íslandi, þá hugsa ég, að hv. ríkisstj. Íslands mundi ekki hafa nokkurn áhuga á því að beita þeim fyrirvörum, sem hugsanlegir eru, heldur þvert á móti. Það er fullkomið alvörumál, að hv. ríkisstj. hefur horft upp á það núna í mörg ár, að hinir þjóðlegu atvinnuvegir okkar hafa verið á stöðugri niðurleið. Hv. ríkisstj. hefur ekkert í þessu gert. Það hefur ekki dulizt nokkrum manni, að vonir hennar um framtíðina hafa verið við það bundnar, að erlendir aðilar tækju í vaxandi mæli við þessum þætti af okkur. Ein meginástæða til þess, að ég er andvígur þessari aðildarumsókn, er einfaldlega sú og ég segi það af fullri hreinskilni, að ég vantreysti þessari ríkisstjórn gjörsamlega til þess að halda þannig á málum, að það sé í samræmi við hagsmuni Íslendinga.



Ég ætlaði ekki, herra forseti, að blanda mér inn í þessar umr., en ég vil aðeins nota tækifærið, vegna síendurtekinna ummæla hv. síðasta ræðumanns - bæði hér og annars staðar í tíma og ótíma, - að íslenzka ríkisstj. vanmeti og vantreysti íslenzkum atvinnuvegum og sjái ekki nokkra framtíð í öðru en því, sem erlent er og segja aðeins nokkur orð. Hann hefur oftar en einu sinni vikið að því hér, að ég sem iðnrh. hafi farið í septembermánuði til Sviss til viðræðna þar við fulltrúa frá Alusuisse. Ég gerði grein fyrir því, þegar ég kom heim, að meginefni þeirra viðræðna var að halda áfram viðræðum, sem áður höfðu verið teknar upp við þessa aðila, að í stað þess, að lokið væri við álbræðsluna í Straumsvík í tveimur áföngum frá 1969, væntanlega frá 1. sept. 1969 og þar af leiðandi, að henni yrði fulllokið 1975 og einnig Búrfellsvirkjun, þeim áfanga, sem til þarf, yrði lokið á 6 árum, yrði stefnt að því að ljúka þessu á þremur árum. Það var og er augljóst hagsmunamál, eins og aðstæður eru í okkar þjóðfélagi, að geta hraðað þessum framkvæmdum. Eftir að mér varð einnig ljóst, - eftir margar umr. um það við fyrirsvarsmenn Landsvirkjunar, - að það væri miklu hagkvæmara fyrir Landsvirkjunina okkar, að þessu verki yrði lokið á 3 árum í staðinn fyrir 6, - það yrði hagfelldara fyrir hana, skapaði meiri atvinnu og meiri möguleika hér til atvinnuöryggis á þessu tímabili, - þá hélt ég sannast að segja, að hvorki þessi hv. þm. né aðrir mundu koma hér hvað eftir annað upp í ræðustól til að fjargviðrast yfir því, að þessum árangri hefur í aðalatriðum verið náð, eins og skýrt var frá, með þeim fyrirvara þó, að endanlega verður ekki frá þessu gengið, fyrr en Landsvirkjun gerir samning um þennan aukna hraða verksins við ÍSAL, eins og gert er ráð fyrir í aðalsamningnum, sem gerður var eða samþykktur hér í þinginu, en það eru allar horfur á því, að þetta mál geti þannig náð fram að ganga. Það eru svo síendurtekin ósannindi og blekkingar hjá þessum hv. þm. o.fl., að í nokkrum af aðgerðum ríkisstj. á undanförnum árum, hvorki í sambandi við álsamningana né síðar, hafi aðgerðir hennar nokkuð mótazt af vantrú á hinum þjóðlegu atvinnuvegum, eins og það er nú orðað, sjávarútvegi, iðnaði og öðrum atvinnugreinum, líklega landbúnaði líka. Og þegar hv. þm. er að tala hér um, að ríkisstj. hafi ekkert gert í sambandi við íslenzkan útveg á undanförnum árum, þá er eins og þessir menn séu staurblindir og viti ekkert hvað er að gerast í kringum þá. Nei, mér finnst vera komið nóg af því, að menn leiki sér í alvöruleysi hér í sölum þingsins að slíku sem þessu að bera ríkisstj. eða öðrum á brýn vantrú á öðrum atvinnugreinum, því að ekkert, sem gert hefur verið í sambandi við álsamningana, hefur á nokkurn hátt dregið úr vaxtarmöguleikum annarra atvinnugreina á Íslandi, - heldur ekki íslenzks sjávarútvegs, - en þvert á móti skapað grundvöll til traustara þjóðfélags, sem mun verða til þess að styrkja þessa atvinnuvegi um leið og atvinnulíf þjóðarinnar í heild eflist. Ég þarf í raun og veru ekki að hafa um þetta fleiri orð, en mér er alveg ljóst, að þessi hv. þm., Magnús Kjartansson, hv. 6. þm. Reykv., má svo sem mín vegna halda áfram þessu óráðshjali sínu hér, í blaði sínu og annars staðar, því að sannleikurinn er sá, að íslenzkur almenningur skilur fullvel og miklu betur, heldur en þessi kommúnisti hér, hvers eðlis það mál er, sem hér er um að ræða.



Herra forseti. Ég tel, og er þess mjög hvetjandi, að þáltill. sú, sem hér liggur fyrir, verði samþ. Eins og komið hefur fram í umr. þeim, sem hér hafa farið fram, er auðvitað ekki um það að ræða, að Ísland verði aðili að EFTA, þó að till. verði samþ., heldur aðeins um könnun á því, með hvaða kjörum við gætum öðlazt aðild. E.t.v. reynast þau skilyrði, sem við verðum að sæta, óaðgengileg og næði málið þá auðvitað ekki lengra að sinni. Ég mundi samt mjög harma það, ef svo færi, því að ég tel kosti aðildar svo mikla, að það sé vert að taka á sig nokkur óþægindi, til þess að svo megi verða og vil leyfa mér að fara um það nokkrum orðum. Ég aðhyllist þá skoðun, að það hljóti fyrst og fremst að verða hlutverk iðnaðarins í landinu að taka við auknum fólksfjölda. Vaxtarmöguleikar sjávarútvegs og landbúnaðar - og e.t.v. eru það þessar atvinnugreinar, sem hv. síðasti ræðumaður hefur haft í huga, þegar hann talaði um svokallaða þjóðlega atvinnuvegi - eru takmarkaðir og verzlun og önnur þjónustustarfsemi getur ekki vaxið að ráði, nema á grundvelli vaxtar annarra greina. Það skiptir miklu máli, að nýjar iðngreinar, sem koma verður á fót, séu svo afkastamiklar, að þær geti tryggt þeim, sem við þær starfa og þjóðinni allri viðunandi lífskjör. Við verðum að kappkosta, Íslendingar, að geta boðið okkar borgurum lífskjör, sem séu nokkurn veginn sambærileg við þau lífskjör, sem nágrannaþjóðirnar njóta, því að ef svo er ekki, megum við búast við því að missa allt bezta og eftirsóknarverðasta fólkið úr landinu og er auðsætt, hvern hnekki efnahagslíf okkar gæti beðið af þeim orsökum. En til þess að svo megi verða, að íslenzka þjóðin geti vænzt svipaðra lífskjara og nágrannaþjóðirnar, þá þarf að framleiða fyrir svo stóra markaði, að hægt sé að nota nýjustu og hagkvæmustu tækni. Innlendi markaðurinn er í flestum tilvikum of lítill, til þess að því skilyrði geti verið fullnægt. Við þurfum því að leggja áherzlu á eflingu útflutningsiðnaðar, en til að svo megi verða, þurfum við aðgang að stórum tollfrjálsum mörkuðum, sem við einmitt mundum öðlast með aðild að EFTA. En í mínum augum er þó líka annar kostur, er slíkri aðild fylgir og engu lítil vægari. Með aðild að slíkum samtökum mundum við skuldbinda okkur til þess að beita ekki nema í hófi verzlunarhömlum í mynd hárra tolla og alls ekki beinum innflutningshöftum, nema þá í einstaka undantekningar tilfellum, sem yrði að semja um við önnur aðildarríki. Ég tel þetta æskilegt, ef ekki nauðsynlegt, með tilliti til þess, að við höfum um 30 ára skeið fyrir 1960 búið við þá skipan efnahagsmála, að innflutningshöft og hliðstæðar hömlur á öðrum sviðum voru aðal hagstjórnartækið, sem beitt var. Þá tel ég, að það sé æskilegt, ef ekki nauðsynlegt, að við veitum sjálfum okkur aðhald með því að skuldbinda okkur þannig til þess að fylgja leikreglum siðmenningar þjóða í viðskiptum.Ég held, að þessa sé ekki sízt þörf nú, með tilliti til þess að hv. stjórnarandstæðingar hafa mjög látið í það skína, að leiðin út úr efnahagsvandanum sé að hverfa aftur að gamla hafta fyrirkomulaginu, þó þeir forðist að vísu að segja það með berum orðum. Mér er þó ljóst, – ekki sízt, ef litið er á málin frá, ef svo mætti segja, stéttarlegu sjónarmiði stjórnmálamanna, - að höftin hafa vissa kosti. Þau skapa nokkra festu í stjórnmálum. Það er, eins og kunnugt er, tízka nú að gagnrýna stjórnmálamenn og við því er auðvitað ekki neitt að segja. En ég er nú samt ekki svo viss um, að við, sem nú stöndum í þeirri baráttu, séum svo miklu verri en fyrirrennarar okkar voru. En þegar það var svo, að menn gátu yfirleitt ekki fengið leyfi til þess að byggja sér íbúð eða fjós eða kaupa bíl eða jeppa, nema með fulltingi fulltrúa flokks síns í þeirri n., er leyfin veitti, þá höfðu menn aðhald um að sýna flokki sínum og forustu hans hollustu, sem þeir ekki hafa nú, eftir að frjálsræðið hefur verið ríkjandi alllangan tíma. En með þessu tel ég líka, að kostir haftanna séu upptaldir. Það kann að láta vel í eyrum að banna óþarfan innflutning, þegar erfiðleikar eru í gjaldeyrismálum, eins og nú. En hvað er óþarfi? Þar sýnist hverjum sitt, hygg ég og erfitt að fóta sig á svo hálu svelli, ef leggja á það sjónarmið til grundvallar úthlutun leyfa. Enda er það svo, að þeir mætu menn, sem farið hafa á ýmsum tímum með umboð okkar flokka í hinum ýmsu úthlutunarn., hafa fundið aðra og betri fótfestu í þessu efni. Hún er sú að spyrja: Er sá einstaklingur eða það fyrirtæki, sem um leyfið sækir, með mér og þeim flokki, sem sýnt hefur mér þann trúnað að skipa mig í þessa n., eða er hann á móti mér? Þetta var sú leikregla, sem fylgt var á haftaárunum og ég mundi gruna a.m.k. alla rosknari stjórnmálamenn, sem muna glöggt þessa tíma, um græsku, ef þeir fyndu hvöt hjá sér til þess að standa upp til að andmæla þessu. Þá mundi mig gruna, að stjórnmálakænskan bæri sannleiksástina ofurliði, sem kannske er mannlegt út af fyrir sig. Ef við lítum á innflutningsleyfin og úthlutun þeirra, þá mun e.t.v. vera reynt að meta hvort þarna væri um nauðsynjavörur eða óþarfa að ræða. En við það mat, held ég, að hafi nú verið höfð nokkur hliðsjón af því, hvort þau fyrirtæki, sem umboð höfðu fyrir þann innflutning, er um var að ræða, studdu þann flokk, sem hver einstakur nm. var fulltrúi fyrir, eða ekki, þannig að þar studdi hver sitt. Nú er það þannig með Samband ísl. samvinnufélaga, - svo að dæmi sé tekið, - sem er það fyrirtæki, sem einna tengdast hefur verið hv. Framsfl., - og segi ég það hvorki fyrirtækinu né flokknum til neins ámælis - að það er fyrirtæki, sem opinberlega birtir sína reikninga og ef við lítum á þessa reikninga, sem fyrir liggja í mjög aðgengilegu formi í afmælisriti, sem hv. 1. þm. Norðurl. e. tók saman, - að mig minnir á 40 eða 50 ára afmæli Sambandsins, ég man ekki, hvort heldur var, - kemur mjög glöggt í ljós af þessum reikningum, að velta Sambandsins tvöfaldaðist eða þrefaldaðist á innflutnings haftatímabilinu fyrir stríðið jafnhliða því, sem allur annar innflutningur dróst saman. En það eru ekki hv. framsóknarmenn einir, sem hlynrit hafa að sínum fyrirtækjum. Ég tel mig líka mega fullyrða um Sósfl., sem svo var og hét, - hann mun nú eiga að lifa fram að áramótum, en endurnýjast þá í Alþb., að mér skilst, – að fulltrúar þess ágæta flokks í úthlutunarn. hafi einnig beitt sér fyrir, að fyrirtæki, sem stunduðu viðskipti austantjalds og stutt hafa flokkinn, bæru sitt úr býtum. Og þó að mér séu stjórnarflokkarnir kærir, eða Sjálfstfl. og Alþfl., þá býst ég líka við, að fulltrúar þeirra í innflutnings– og gjaldeyrisn. hafi reynt eftir megni að hygla fyrirtækjum, sem þeim var kunnugt um, að þessa flokka studdu. Þá vil ég næst víkja að bílaúthlutuninni. Á stríðsárunum og fyrst eftir stríðið var það þannig, að innflutnings– og gjaldeyrisn. annaðist beina úthlutun bíla til einstaklinga. Ég starfaði þá um alllangt skeið í sömu húsakynnum og innflutnings– og gjaldeyrisn. starfaði ásamt núv. hæstv. viðskrh., sem að vísu mun nú ekki vera hér viðstaddur. Hvorugur okkar hafði að vísu með úthlutun innflutningsleyfa eða bíla að gera, en maður fylgdist vel með því, sem fram fór. Það mun nú að vísu hafa verið svo, að bílstjórar, læknar og aðrir, sem sérstaklega þurftu á þessum farartækjum að halda, höfðu sinn kvóta, eins og það var kallað. En hvað snerti úthlutun bílaleyfa til annarra einstaklinga, þá held ég, að þar hafi ekki aðrir komið til greina en þeir, sem nutu mikillar hylli hjá þeim stjórnmálaflokkum, sem aðild höfðu að þessari n., enda var ekki til neins lítils að vinna að fá innflutningsleyfi fyrir bíl. Kostnaðarverð bíls, eða það, sem hann kostaði þá, sem leyfi fengu, var 20-25 þús. kr., en gangverð á bílum á frjálsum markaði mun hafa verið um 70 þús. kr. vegna hins mjög takmarkaða framboðs vegna haftanna, svo að þarna gátu menn fengið skattfrjáls hæstu embættismannalaun, sem þá voru greidd, svo að það var skiljanlegt, að til þess þurfti mikla verðleika og ég held, að flokkarnir þurfi ekki að ámæla þeim, sem voru fulltrúar í þessari n. fyrir það, að þeir hafi ekki barizt þar eftir mætti, hver fyrir sínum mönnum. A.m.k. varð maður var við það á þeim dögum, sem bílaúthlutunin fór fram. Þá heyrðum við hæstv. viðskrh. töluverða háreysti í gegnum þilið, sem var á milli þess herbergis, þar sem við unnum og þess, sem n. var að störfum í. Það kom einu sinni fyrir, að almúgamaður, sem ég var dálítið kunnugur, bað mig, - af því að hann vissi, að ég vann þarna í húsinu – að grennslast um það, hvort leyfi, sem hann hafði sent til n., hefði verið afgreitt. Ég sneri mér til starfsmanns þar, og hann sagði: Góði minn, beiðni um innflutningsleyfi fyrir bíl frá óþekktum manni fer nú beint í bréfakörfuna hjá okkur. Að síðustu, í sambandi við þetta, vil ég aðeins minnast á jeppaúthlutunina. Ég var á þingmálafundi austur á fjörðum fyrir eitthvað u.þ.b. tveim árum. Þar hélt ræðu bóndi af Fljótsdalshéraði. Ýmsum mun það kunnugt, að stjórnmálafylgi flokka þar eystra er sums staðar mjög einlitt, og bóndinn upplýsti, að í sinni sveit væru allir bændur framsóknarmenn, nema hann. Það skiptir ekki máli hverjum hinna stjórnmálaflokkanna þessi bóndi fylgdi að máli. En hann sagði í ræðunni, að hann hefði orðið að bíða eftir því að fá jeppann, þangað til innflutningurinn var gefinn frjáls. Allir hinir bændurnir voru búnir að fá leyfi fyrir jeppa. Nú mun það hafa verið þannig, - eða það tel ég víst, þó að mér sé ókunnugt um, hverjir hafa átt sæti í jeppaúthlutunarnefnd á hverjum tíma, þar eð ég hef aldrei þurft neitt undir þá göfugu n. að sækja, - að hv. framsóknarmenn hafi haft meiri hl. í þessari n. Ég er ekki að segja, að þetta dæmi hefði orðið annað, þó að það hefðu verið sjálfstæðismenn, Alþfl.–menn eða hverjir aðrir, sem hefðu haft meiri hl. n. Ég vil bæta því við, að ég er því mjög ósammála, sem kom fram hjá hv. 1. þm. Austf. í ræðu hans áðan, að innflutningshöft séu einhver tæki til þess að tryggja greiðsluhallalausan viðskiptajöfnuð gagnvart útlöndum. Þeim tilgangi geta þau aldrei, að mínu áliti, náð til lengdar a.m.k., eins og bæði reynsla okkar og annarra þjóða hefur sýnt. Hins vegar geta þau, eins og ég hef bent á, náð öðrum tilgangi, nefnilega þeim að efla fjárhag og aðstöðu stjórnmálaflokka, sem eru í valdaaðstöðu. En þó að ég vilji sýna stétt stjórnmálamannanna fulla hollustu, tel ég það of dýru verði keypt að fara þá leið til eflingar flokkunum og starfsemi þeirra. Hv. stjórnarandstæðingar hafa sett fram núna í umr, síðustu dagana miklar hrakspár um árangur þeirra efnahagsráðstafana, sem nú hafa verið gerðar. Þeir telja það sönnun þess, að gengislækkanirnar 1960–1961 hafi runnið út í sandinn, eins og þeir segja, að nú skuli þurfa að gera slíkar ráðstafanir að nýju, þó að það sé að vísu 7–8 árum síðar. En það er nú svo með allar efnahagsráðstafanir, bæði þær, sem gerðar hafa verið og gerðar verða, að engar slíkar aðgerðir geta leyst efnahagsvandamálin í eitt skipti fyrir öll, þannig að í þeim skilningi eru allar slíkar aðgerðir til þess að renna út í sandinn, ef menn vilja nota það orð. Það risa alltaf ný vandamál, sem mæta verður með nýjum úrræðum. En ég teldi æskilegt, að aðild okkar að EFTA gæti orðið veruleiki sem fyrst og jafnvel á þessum vetri. Við yrðum þá í framtíðinni að velja milli raunhæfra leiða til lausnar efnahagsvanda, sem á hverjum tíma kann að vera við að etja, en hefðum útilokað okkur frá hafta– og uppbótaleiðinni, sem, þegar til lengdar lætur, leiðir aðeins til spillingar og upplausnar í efnahagskerfinu.



Herra forseti. Þáltill., sem hér er til umr., um að afla heimildar til að sækja um aðild að Fríverzlunarbandalagi Evrópu, EFTA, er fram borin af hæstv. ríkisstj. eftir ýtarlega rannsókn og athuganir. Þar sem iðnaður hefur verið mjög mikið á dagskrá í sambandi við þetta mál af eðlilegum ástæðum, finnst mér rétt að lýsa skoðun minni. Ég lýsi mig sammála því, að kannað sé, hvaða kjör Ísland geti hlotið sem aðili að Fríverzlunarbandalaginu, þótt ég hins vegar viðurkenni mörg þau rök, sem fram hafa komið, andstæð aðild Íslands og þá sérstaklega hversu mjög þarf að færa aðstöðu iðnaðarins til betri vegar, áður en til slíks samstarfs kemur. Að vísu má segja, að þetta séu einnig rök fyrir því, að við könnum nú aðild að EFTA, eins og þáltill. gerir ráð fyrir. Þetta samstarf 7 eða 8 Evrópuþjóða á sér nokkuð langa sögu að baki eða líklega nær 20 ár, þótt aðeins séu 9 ár síðan undirritun EFTA–sáttmálans kom til framkvæmda og segja má reyndar, að framkvæmd EFTA–sáttmálans hafi nú loks tekið fullkomlega gildi, þar sem einstök lönd, eins og Portúgal, hafa fengið svo langan aðlögunartíma. Þótt ekki hafi farið mikið fyrir því, að þessi mál hafi verið rædd hér á hv. Alþ., hafa þau verið rædd því meira í einstökum félagssamtökum, sem telja sig hafa hagsmuna að gæta, hvort Ísland gerist aðili að EFTA. Mér er ekki grunlaust um, að t.d. iðnaðardeild Sambands ísl. samvinnufélaga líti jafnvel öðrum augum á þessa umsókn, heldur en hér hefur komið fram hjá sumum framsóknarmönnum. Það liggur fyrir t.d. skýlaus yfirlýsing frá Landssambandi ísi. útvegsmanna, þar sem þeir telja nauðsyn vegna fiskveiðanna að nálgast þetta efnahagsbandalag, Fríverzlunarbandalagið. Það liggur fyrir frá því í ár athyglisverð till. frá Vinnuveitendasambandi Íslands, og ég vil leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hér seinni hluta till., sem ég tel athyglisverða: „Aðalfundur Vinnuveitendasambandsins leggur áherzlu á, að slíkri könnun“ - þ.e. aðild að EFTA - „verði hraðað sem mest, þannig að ýmsum atvinnugreinum gefist kostur á að undirbúa viðbrögð við væntanlegum breyttum starfsskilyrðum, jafnframt því, sem of langt óvissuástand í þessum efnum verði umflúið.“ Nú hafa þessi mál verið rædd svo mjög, að öll óvissan er óþolandi öllu lengur. Þess vegna er alveg nauðsynlegt, að sem fyrst verði ákvörðun tekin með eða móti aðild að EFTA. Hv. 3. þm. Norðurl. v. og hv. 1. þm. Austf. hafa báðir í þessum umr. bent á bréf og samþykktir Félags ísl. iðnrekenda. Hæstv. viðskrh. las reyndar hér áðan upp þetta bréf, sem stílað er til viðskrh., dags. 30. okt. s.l. Ég vil hins vegar, með leyfi hæstv. forseta, lesa síðustu mgr. þessa bréfs, svo að ekki fari milli mála neinna, sem hér heyra. En þar segir, - það eru iðnrekendur, sem skrifa þetta til viðskrh.: „Vér álítum rétt, að sótt yrði um aðild að EFTA til þess að kanna rækilega, hvers konar kjörum verður náð. Endanlega afstöðu til aðildar teljum vér oss þá fyrst geta tekið, þegar niðurstöður þeirra samningsviðræðna liggja fyrir og ríkisstj. Íslands hefur gert grein fyrir því, hverjum aðgerðum hún hyggst beita sér fyrir til þess að leggja grundvöll að þeirri iðnþróun, sem hér verður að eiga sér stað í næstu framtíð.“ Þetta vil ég undirstrika, og þetta er afstaða iðnrekenda um allt Ísland. Þegar rætt er um Fríverzlunarbandalagið, er rétt að hafa í huga, að innan vébanda þess býr aðeins 3% af fólksfjölda heimsins eða 100 millj. íbúa. Hins vegar fer 15% af heimsviðskiptunum fram yfir þessi lönd. Einnig er rétt að hafa í huga, að meðal aðildarríkja eru nágrannaríki okkar, sem við erum bundin margháttuðum tengslum frá ómunatíð. En höfuðtilgangur EFTA er einmitt að koma á frjálsari samskiptum milli aðildarríkjanna í iðnaði, í verzlun og viðskiptum, stuðla að fullri atvinnu, aukinni framleiðni, betri lífskjörum og jafnvægi í efnahagsmálum. Stór þáttur í þessu samstarfi er að sjálfsögðu niðurfelling tolla og samstilling gjalda milli landanna. Þótt Ísland sæki nú um aðild að EFTA, getur enginn sagt fyrir um, hvaða skilyrði þarf að uppfylla. Þetta verður heldur ekki upplýst, nema málið sé fullkannað. Ákveðnar staðreyndir eru okkur þó kunnar. Við vitum t.d., að lánsfé milli EFTA–landanna er að nokkru frjálst. T.d. hafa Svíar og Svisslendingar lýst yfir, að þeir muni auðvelda EFTA–ríkjum aðgang að fjármagni í sínum löndum. Lítið land sem Ísland verður að vísu að gæta margs, þegar slíku samstarfi verður komið á með stærri þjóðum. En eitt er þó víst: Fjármagn höfum við ekki í landinu til að framkvæma allt, sem krafa er um á næstu árum og nauðsynlegt verður, til þess að fullri atvinnu sé hægt að viðhalda á komandi tímum. Af ýmsum hefur verið talað um fjárfestingaraðgerðir milli EFTA–landanna, að þær væru frjálsar. Í framkvæmd hefur þó sýnt sig, að viðkomandi ríkisstj. geta ráðið slíku. Aðildarríkin geta með lagasetningu - án þess að brjóta EFTA–sáttmálann - samþykkt takmarkanir á stofnun fyrirtækja innan vissra atvinnugreina. T.d. þarf í Noregi sérstakt leyfi viðkomandi ráðh. til að byggja fiskvinnslustöðvar eða greinar innan fiskiðnaðarins, svo sem frystihús. Þá er gengið út frá, að aðildarríki geti haft fulla stjórn á fjárfestingu og atvinnuréttindum, hvert í sínu landi. Landbúnaður er algerlega utan við EFTA, nema tvíhlíða samningar milli einstakra ríkja, en slíkt mundi einnig henta okkur bezt, eins og við erum staddir með landbúnað okkar. Sama gildir um nýjan fisk og ísaðan. Hér kæmu til greina tvíhlíða samningar, sem okkur væru mjög mikilsverðir. Mest af því, sem heyrir undir EFTA–samstarfið, eru iðnaðarvörur og þar stöndum við áreiðanlega höllum fæti, eins og nú er. Ljóst er, að okkur yrði mikil nauðsyn að fá langt aðlögunartímabil til niðurfærslu á tollum iðnaðarvara til þess að koma fjármálum iðnaðarins í betra horf og til þess að læra af hinum stóra markaði eða læra á hinn stóra markað réttara sagt. Langt aðlögunartímabil ætti líka að vera möguleiki að semja um eftir reynslu t.d. Portúgals að dæma. Nú berast fréttir um, að Bretar hafi enn sýnt samstarfi innan EFTA skilningsleysi með því að setja 10% toll á ferskan fisk frá EFTA–löndum, eins og við Íslendingar búum reyndar við. Áður hafa Bretar einnig farið sínar leiðir með 15% innflutningstolli, 3–4% ríkisstyrk á útflutning um stundarsakir og 40–45% ríkisframlag í nýja álbræðslu í Bretlandi. Ekki skal ég dæma um, hvern endi þetta hefur, en áreiðanlega verða þessi mál fullupplýst, áður en til kemur, að við Íslendingar tökum lokaákvörðun okkar. Ekki er ólíklegt, að á sérsjónarmið okkar Íslendinga innan EFTA yrði litið svipað og var með t.d. Finna. Skyldur Finnlands sem aukaaðila eru t.d. mun minni. Þannig hafa þeir viðhaldið innflutningshöftum á olíur, kol, áburð o.fl. vegna Rússlandsviðskipta. Benda má einnig á, að átölulaust hefur innlend framleiðsla verið vernduð þannig í Noregi t.d., að það opinbera kaupir af innlendum framleiðendum þar í landi, þótt verðmismunur sé allt að 10%. Höfuðrök fyrir jákvæðri afstöðu minni í þessu máli tel ég þessi: Ég viðurkenni fullkomlega þau sjónarmið, sem fram hafa verið sett, t.d. af forstjóra Efnahagsmálastofnunarinnar, að á næstu 20 árum verði að skapa atvinnu hér í landi fyrir 34 þús. verkfærra manna. Að fækka muni hlutfallslega við landbúnaðarstörf, standa í stað við fiskveiðar, en iðnaðurinn og þjónustuatvinnuvegirnir verða að taka við meginfjölgun vinnufærra landsmanna auk þeirra, sem þessar greinar sjá fyrir atvinnu nú. Til þess að þetta megi takast, vantar stærri markað. Með aðild að EFTA ætti iðnaðurinn að geta gengið inn í 100 millj. manna markað. Það er eftirtektarvert, að skyndikönnun um ástand í iðnaði, sem fram hefur farið nýlega á vegum Félags ísl. iðnrekenda og Landssambands iðnaðarmanna, sýnir berlega, að það háir íslenzkum atvinnuvegum, hversu heimamarkaður er lítill. Sem rök fyrir afstöðu minni í öðru lagi: Ef samstarfið við EFTA–löndin yrði til þess að breyta hugarfari í íslenzkum fjármálaheimi iðnaðinum í vil auk þess, sem EFTA–samstarf yrði til að skapa íslenzkum iðnaði aðgang að eðlilegu fjármagni, þá er til mikils unnið. Í þriðja lagi: EFTA–samstarf ætti að geta leitt okkur Íslendinga áfram á braut iðnþróunar. Ég segi ekki, að við séum vanþróuð þjóð á iðnaðarsviðinu, en mér er vel ljóst, að við erum mun styttra á veg komnir en nágrannaþjóðirnar, einmitt þær þjóðir, sem við nú höfum hug á að leita samstarfs við. Fyrir stuttu voru t.d. hér á hv. Alþ. rædd rannsóknarmál. Það voru lesnar upp margar tölur um, hvað einstök lönd leggja mikið fram til rannsóknarstarfa. Ef ég man rétt, vorum við Íslendingar aðeins með 1/10 hluta fjármagns til rannsókna miðað við Bandaríkin og þá er miðað við íbúatölu og þjóðartekjur. Það er mín skoðun, að í mörgum tilvikum sé ekki afgerandi fyrir svo litla þjóð sem Íslendingar eru eða fyrir einstök fyrirtæki að keppa við stórþjóðirnar með því að ausa um of fjármunum til rannsóknarstarfa. Hitt tel ég meira virði að leggja kapp á að fylgjast með nýjungum, sem fram koma úti í hinum stóra heimi og vera fljótir að tileinka okkur þær nýjungar, sem hugsanlega keppa við okkar aðstæður. Og þetta á einmitt við, hvað EFTA–samstarfi við kemur. Það er okkur lífsspursmál að fá tækifæri til þess að tileinka okkur - sérstaklega í iðnaði - þær nýjungar, sem alltaf eru að fæðast hjá stórþjóðunum og með samstarfi við EFTA–löndin ættum við að komast nær eða ná því takmarki. Í fjórða lagi verður það að vera skýlaus krafa bæði atvinnurekenda og launþega, ef til EFTA–samstarfs kemur, að atvinnureksturinn sitji ekki á neinn hátt við lakari kjör en í öðrum EFTA–löndum. Á ég þar við skattlagningu, fyrningarákvæði verksmiðjuhúsnæðis og véla, hráefnaöflun, orkuverð og m.a. betri möguleika atvinnurekstrarins, en nú er, að jafnað sé á milli mögru og feitu áranna. Slíkt kæmi sér ekki hvað sízt vel fyrir launþega, sem verða að sjálfsögðu að taka á sig erfiðleikana ekki síður en atvinnurekendur, þegar illa árar. Herra forseti. Ég held, að þjóðhagslega sé rétt að kanna nú þegar möguleika á aðild að Fríverzlunarbandalagi Evrópu og greiði því atkv. með fram kominni till.



Herra forseti. Hv. 12. þm. Reykv., sem er einn af prófessorum við Háskólann, flutti hér allmikinn fyrirlestur áðan um höft, sem hér hefðu verið á fyrri tímum. Hann talaði um bíla og jeppa o.m.fl. þess konar. Þetta var nú fróðlegt að heyra frá vísindamanninum, en honum láðist að geta þess, að þeim ströngustu og víðtækustu höftum, sem hér hefur verið haldið uppi á viðskiptasviðinu, var stjórnað af hans flokki, Sjálfstæðisfl. og formaður í þeirri stjórn var einn af merkustu þm. Sjálfstfl. sem nú er löngu látinn. Það hefði ekkert sakað, þó að prófessorinn hefði nefnt þetta. En nú hefur það skeð alveg nýlega, að samstarfsflokkur hans, Alþfl., hefur haldið flokksþing og ég hygg, að þar hafi verið gerð samþykkt um ný höft. Þetta bendir til þess, að hv. 12. þm. Reykv. hafi hér ekki staðið nógu vel á verði, - hann hefði átt að vera búinn að leiða þessa samstarfsmenn í allan sannleika um það, að höftum mætti aldrei beita, - til þess að afstýra því, ef hann hefði getað, að þeir gerðu sig seka um slíka glópsku, að hans áliti, að gera svona ályktun á sínu flokksþingi. En þó að eitthvað kunni nú að vanta í þetta, - þessar upplýsingar og þessa fræðilegu fyrirlestra hjá hv. þm. og prófessornum, - þá væri æskilegt að fá meira af slíku. Það væri gott, ef hann vildi innan skamms flytja hér fyrirlestur að undangenginni vísindalegri rannsókn, sem hann gerði á því, hvernig hans flokkur og samstarfsflokkur hans hafa farið að því að sökkva þjóðinni í botnlausar skuldir erlendis á undanförnum tíu árum, en mörg þeirra hafa verið beztu ár, sem komið hafa yfir þjóðina, - hvernig þeir hafa farið að þessu og þá einnig áætlanir um það, hvernig þeir ætla að losa þjóðina úr þessum skuldum. Sem sagt, það væri gaman að fá fyrirlestur um þetta. Mættum við fá meira að heyra, hv. 12. þm. Reykv. Það er fróðlegt að lesa skýrslur Hagstofunnar bæði Hagtíðindin og einnig Verzlunarskýrslur. Það eru nýlega komnar út Verzlunarskýrslur fyrir árið 1967. Þar kemur fram það sama, eins og áður í Hagtíðindunum, að vöruskiptajöfnuður okkar við aðrar þjóðir á þessu ári hefur verið ákaflega óhagstæður. En það er fleira, sem má lesa í Verzlunarskýrslunum. Þar má lesa um innflutning á einstökum vörum og útflutning á einstökum vörum héðan frá okkur. Þar sést það t.d., að á árinu 1967 hafa Íslendingar flutt inn hús tilhöggvin úr trjáviði fyrir 22 millj. 852 þús. kr., þar af frá Danmörku fyrir 8 millj. 375 þús. og frá Noregi fyrir 9 millj. 615 þús. Á sama ári hafa Íslendingar keypt til þeirra frá öðrum löndum hurðir, glugga og karma úr trjáviði fyrir 6 millj. 44 þús. kr., þar af frá Danmörku fyrir 1 millj. 274 þús. og frá Noregi fyrir 2 millj. 638 þús. Þá hafa einnig verið flutt inn húsgögn frá útlöndum, þ.e.a.s. stólar og önnur sæti og hlutar til þeirra, fyrir 11 millj. 700 þús. kr., - ja, einhver getur tyllt sér niður - þar af slík sæti frá Danmörku fyrir 4 millj. 760 þús. og frá Noregi 3 millj. 55 þús. Enn voru fluttar inn innréttingar, í svigum húsgögn í skýrslunum, fyrir alls 10 millj. 297 þús. kr., þar af frá Danmörku fyrir 1 millj. 520 þús. og Noregi fyrir 931 þús. Það hefur þannig meiri hlutinn af þessu verið frá öðrum löndum, en þessum grönnum okkar. Og svo er enn: Önnur húsgögn og hlutar til þeirra fyrir 13 millj. 427 þús., þar af frá Danmörku fyrir 3 millj. 105 þús. og frá Noregi fyrir 4 millj. og 10 þús. kr. Samtals nemur þessi innflutningur á árinu á tilhöggnum húsum, hurðum og gluggum, innréttingum, stólum og öðrum húsgögnum 64 millj. 320 þús. kr., þar af frá Danmörku fyrir 19 millj. 34 þús. og frá Noregi fyrir 20 millj. 249 þús. Þannig kemur fram, að meginhlutinn af þessum innflutningi er frá okkar nágrönnum Dönum og Norðmönnum. Það er ýmislegt fleira af góðum hlutum, sem er keypt frá þessum þjóðum. Nýlega var sagt frá því í blöðum, að opnuð hafi verið nýtízkuleg sölubúð við Laugaveginn og þar mætti sjá mjög fagra skrautmuni úr silfri smíðaða í Danmörku og þar var líka danskt postulín. Ég hélt sannast að segja, að það væri nóg af góðum silfursmiðum hér hjá okkur og væri þess vegna ekki brýn þörf á því að flytja slíkar vörur inn í stórum stíl frá öðrum þjóðum. Þetta er varningur, sem við höfum lagt á og leggjum á allmikla tolla. Verðtollur af húsgögnum er 90% og af skrautmunum og góðmálmum 100%. En hæstv. ríkisstj. okkar virðist líta svo á, að það sé ódrengilegt að heimta svona háa tolla af framleiðsluvörum Dana og annarra útlendinga. Þeir segja það, hæstv. ráðh. og m.a. sagði hæstv. viðskrh. við fyrri umr. þessa máls, að það væri óhemju mikill vandi, sem nú steðjaði að okkar þjóð. En þá telur hann og aðrir ráðh. brýnasta viðfangsefnið að taka upp samninga við EFTA um að fella niður tolla á innfluttum iðnaðarvörum, m.a. húsgögnum frá Norðmönnum og Dönum og silfurskrautmunum frá Dönum. Það stendur í gamalli, frægri bók, að Danir séu drengir góðir og vinfastir og nú virðist ríkisstj. vilja reyna þeirra drengskap, grennslast um það, hvort þeir vilja vera svo vinsamlegir að taka okkur í félagsskapinn og leyfa okkur að fella niður tollana á nokkrum vörum, sem við höfum keypt frá þeim og gefa okkur þá fyrirheit um einhverjar svipaðar tollaívilnanir í staðinn einhvern tíma í framtíðinni. Stjórnin virðist líta svo á, að það sé útláta lítið fyrir okkur að fella niður þessa tolla. Það getur verið, að Danir og aðrir EFTA–menn verði svo góðir að leyfa okkur að dreifa þessu á fáein ár og þá telur stjórnin, að þetta sé ekki svo útlátamikið fyrir okkur, því að alltaf sé hægt að bæta ríkissjóði upp tekjutapið með því að hækka söluskattinn á nauðsynjavörum almennings, svo þetta ætti að koma nokkuð sama út fyrir hæstv. fjmrh. og þann sjóð, sem hann á að passa. Það hefur komið fram nýlega, að Bretar hafa lagt innflutningstoll á freðfisk, þrátt fyrir aðild að EFTA og er erfitt að skilja, hvernig það má verða og hæstv. viðskrh. taldi í sinni ræðu við fyrri umr. þessa máls, að það m.a. gerði það ákaflega nauðsynlegt fyrir Íslendinga að fara suður til Vínarborgar á fund, sem þar á að vera eftir rúma viku, til að kynnast því, hvernig á þessu getur staðið og hvers eðlis þessi tollur er, sem sagt að fá upplýsingar um allar hans náttúrur. En hvernig er þetta, þurfa menn suður til Vínarborgar til þess að kynnast þessu athæfi Breta? Höfum við ekki sendiherra í Bretlandi hjá hennar hátign drottningunni og hennar ríkisstj.? Ég held, að þeir séu kunningjar og dús, hæstv. viðskrh. og sendiherra okkar í Lundúnaborg. Væri ekki hægt að tala við hann og biðja hann að fá upplýsingar um, hvernig standi á þessu tiltæki Breta, sem getur haft hinar verstu afleiðingar fyrir ýmsar viðskiptaþjóðir þeirra? E.t.v. hugsar hæstv. ráðh. sem svo, að sjálfs sé höndin hollust og treystir sjálfum sér betur til þess að komast að hinu rétta í þessu máli en sendiherra okkar þar ytra í Bretlandi. En ratar hann ekki til Lundúnaborgar? Hefur hann ekki komið þar einhvern tíma? Ég hygg, að hann hafi komið þangað og hann ætti að geta komizt þangað, án þess að fara í gegnum einhverja samkomu suður í Vínarborg. Hitt er annað mál, að hann fær náttúrlega meira ferðalag út úr því að fara til Vínarborgar, en hann er, sem kunnugt er, ferðaglaður og ötull ferðamaður. Ég held, að það geti orðið ákaflega erfitt fyrir íslenzkan iðnað að taka á sig þær kvaðir, sem fylgja því að ganga í EFTA. Ég vil nefna t.d. skipasmíðarnar. Það var nýlega samið af því opinbera við iðnaðarmenn á Akureyri um að smíða strandferðaskip fyrir íslenzka ríkið. Ég vil benda á, að ef við hefðum verið komnir í EFTA, þá væri enginn möguleiki til þess, - e.t.v. einhver fyrstu árin, ef við fengjum einhverjar undanþágur til að byrja með, en ef við hefðum verið orðnir þar fullgildir aðilar, þá var enginn möguleiki til þess að semja við Akureyringa um að smíða skipið, því að EFTA–samningurinn mælir fyrir um það, að ekki má láta innlend fyrirtæki í einu aðildarríkjanna hafa neinn forgangsrétt fram yfir fyrirtæki í öðrum EFTA–löndum. Það er dýrt að búa við óhæfa ríkisstj., eins og þá, sem nú situr hér. Það er mesta áfall, sem þjóðin hefur orðið fyrir á síðustu árum að hafa hana öll þessi ár, sem hún er búin að sitja. Þetta kemur harkalega niður á einstaklingum þjóðarinnar og atvinnufyrirtækjum, - jafnt iðnaðinum sem öðrum atvinnuvegum, - og ástandið mun fara versnandi. Það versnar því meir, sem þessi stjórn situr lengur og það mun fyrst verða alvarlegt, ef henni tekst á næstu misserum að þvæla okkur inn í þessi Fríverzlunarsamtök.



Ef við værum hér að ræða um það, hvort Ísland ætti á næstunni að ganga í Efnahagsbandalag Evrópu, þá væri ástæða til mikilla umr., þá væri um stórt og örlagaríkt framtíðarmál að ræða. En svo er nú ekki. Ef við værum að taka endanlega afstöðu til þátttöku í Fríverzlunarsamtökum Evrópu, þá væri líka um all þýðingarmikið mál að ræða og væri ástæða til að kanna allar hliðar þess, áður en menn réttu upp hendurnar með eða á móti. En við erum ekki að taka ákvörðun um það að loknum þessum umr. Við erum að taka afstöðu til þess eins, hvort við í fyrsta lagi eigum að senda óformlega umsókn um upptöku í Fríverzlunarsamtök Evrópu til þess eins að kanna til fulls, hverra kosta við eigum völ, ef við að rannsókninni lokinni og fengnum öllum upplýsingum teldum það hagkvæmt fyrir Ísland. En um þetta eitt erum við hér að ræða og hyggjumst komast að niðurstöðu um það. En umr. allar virðast mér hafa snúizt um það, hvort við ættum að taka endanlega og bindandi afstöðu til fullrar aðildar að Fríverzlunarsamtökum Evrópu. Það er máske eðlilegt út frá því, að í upphafi skuli endirinn skoða. En eins og mál standa nú, er það ekki á dagskrá. Áður en menn taka þá miklu ákvörðun, er ætlunin að afla sér upplýsinga með viðræðum við okkar grannþjóðir, Norðurlöndin, til þess að vita í fyrsta lagi, hvort við eigum þess kost að ganga í samtök þeirra og í annan stað þá með hvaða kjörum. Menn hafa haft góða aðstöðu til að kanna þetta mál og manna á meðal hefur málið verið rætt, jafnvel árum saman, en á vegum Alþ. og ríkisstj. hefur verið sérstök könnun í gangi á þessum málum og n. fjallað um það, mþn. skipuð fulltrúum allra flokka. Málið á því ekki að vera okkur ókunnugt, heldur alveg óvenjulega vel kannað svo langt sem sú könnun nær. Við höfum fengið mikið nál. allir alþm. og í þá bók er mikinn fróðleik að sækja um Fríverzlunarsamtök Evrópu og er ég þess fullviss, að hv. alþm. hafa lagt á sig það ómak að kynna sér þessa bók. Í formála fyrir þessari bók gera nm. grein fyrir niðurstöðunum, sem þeir telja, að nú liggi fyrir, eftir að þeir hafa starfað frá því í des. 1967 fram í nóv. 1968 að könnun málsins og þeirra niðurstaða er þessi með leyfi hæstv. forseta: „Með þessari skýrslugerð og þeim viðræðum, sem n. hefur átt, hefur þeim áfanga verið náð, að hægt er að taka ákvörðun um, hvort sækja eigi um aðild að EFTA og fá úr því skorið, hvort og með hvaða kjörum Ísland gæti gerzt aðili að samtökunum. Endanleg afstaða til þessa máls verður ekki tekin, fyrr en niðurstöður af væntanlegum samningaviðræðum við EFTA liggja fyrir. Reykjavík, 16. okt. 1968. Gylfi Þ. Gíslason, Helgi Bergs, Magnús Jónsson, Lúðvík Jósefsson, Pétur Benediktsson.“ Eftir þessum niðurlagsorðum í formála fyrir bókinni um Fríverzlunarsamtök Evrópu fæ ég ekki annað séð, en þarna sé, að ársstarfi loknu, staðið þannig upp, að nm. séu sammála um, hvernig málin standa. Sem sé, að þeim áfanga sé nú náð, að hægt sé að taka ákvörðun um, hvort sækja eigi um aðild að EFTA og fá úr því skorið, hvort og með hvaða kjörum Ísland getur gerzt aðili að samtökunum. Þetta er niðurstaðan. Þarna örlar ekkert á því, að nm. séu ósammála, að þeir hafi klofnað um afstöðuna. Þeir eru allir sammála um, að þetta sé niðurstaðan, nú blasir málið þannig við. Og það gladdi mig að sjá, að n. var sammála um þetta. Þegar ég hef lesið þessi orð, sækir sú spurning á mig varðandi þá þáltill., sem stjórnin hefur nú borið fram og hefur fengið þinglega meðferð í hv. utanrmn. með þeirri niðurstöðu, að þar hafa menn ekki orðið á eitt sáttir, ekki eins og í formála bókarinnar, heldur hefur hv. utanrmn. klofnað um málið. Meiri hl. leggur til, að till. verði samþ. - till. um að óformleg aðildarumsókn verði send í könnunarskyni, - meiri hl. leggur til, að till. verði samþ. óbreytt, en minni hl. stendur að frávísunartill., - leggur til, að málinu sé vísað frá og næsta mál á dagskrá tekið fyrir. Ég held, að allt, sem kemur fram í nál. minni hl., sé byggt á endanlegri afstöðu til málsins. Þar er sagt, að Íslendingar þurfi, áður en þeir gerist aðilar að EFTA, að vita betur, hvernig iðnaðurinn standi, hvaða möguleika við höfum á því að afnema verndartolla og það þurfi að vera búið að móta þá stefnu í iðnaðarmálum, sem yrði grundvöllur hans, eftir að við værum orðnir meðlimir i EFTA. Þeir benda á, að nú sé allt í óvissu í efnahagsmálum. - Það er rétt, sannarlega rétt. Það er þó vonandi, að það óvissuástand verði ekki ævarandi, ekki langvarandi einu sinni. - Ennþá liggi fyrir ófullnægjandi athuganir á sumum undirstöðuatriðum málsins. Það er líka rétt, en það á, ef till. er samþykkt, að kanna þau óvissuatriði og fá úr þeim skorið og um stöðu iðnaðarins. Vissulega mundi margt upplýsast í viðræðum um það, hvernig við yrðum að móta stefnu iðnaðarins, ef við ættum að geta gerzt aðilar. Þessar mótbárur, sem uppi eru hafðar gegn þessari till., eru allar miðaðar við það, sýnist mér, að við horfumst í augu við endanlega ákvörðun um inngöngu í EFTA eða ekki inngöngu. En það er bara ekki á dagskrá eins og stendur, heldur áframhaldandi könnun í framhaldi af þeirri rannsókn, sem fram hefur farið í mþn. Ég hygg, að einmitt þessar miklu umr. um framtíðarstöðu Íslands sem hugsanlegs aðila að Fríverzlunarsamtökum Evrópu byggist á því, að menn beri ugg í brjósti um, að Íslandi stafi ógagn meira, en gagn af slíkri inngöngu í samtökin og fæ ég þá ekki séð annað en það, ef könnunin, sem nú færi í gang, ef till. væri samþ., færi fram, einmitt þegar málin standa svo hjá okkur, að við værum vanbúnir til aðildar og ýmislegt það hafi gerzt úti í löndum, sem gerði það að verkum, að við yrðum meira hikandi um þátttöku, eins og t.d. ofríkiskennd tilraun Breta til að brjóta reglur samtakanna, þegar við værum einmitt að kanna málið. Þetta kynni allt saman heldur að stuðla að því, að við, - ef könnunin færi fram nú, - vöruðum okkur betur og það væru minni líkur til þess, að við tækjum jákvæða afstöðu til þess að fara inn í EFTA. Alveg fannst mér á sömu lund hníga meginrök hv. 6. þm. Reykv., Magnúsar Kjartanssonar, þegar hann var að lýsa því, að sér litist ekki álitlega á að fara í EFTA, af því að þau samtök væru nánast í upplausn. Ef rannsóknin færi fram – ég sé ekki betur einmitt þegar slíkt blasir við, – þá yrði það frekar til þess, að við flýttum ekki för okkar þangað inn. Ég sé því ekki annað en þessi rök, sem fram koma, hnígi heldur í þá átt, að við ættum ekki að vera að draga við okkur að láta þessa könnun fara fram, sem yrði framhald af því, ef till. yrði samþykkt, einmitt út frá sjónarmiðum þeirra, sem mikinn varhuga vilja gjalda við inngöngu í EFTA. Og ég er kannske einn á meðal þeirra. En ég hef ekki myndað mér endanlega skoðun um andstöðu gegn því nú, af því að það liggur ekki fyrir og beint liggur fyrir að afla frekari vitneskju um stöðu okkar til þeirrar þátttöku. Tel ég ekki tímabært að taka endanlega afstöðu til þess máls, endanlegu niðurstöðunnar, fyrr en að könnun lokinni, sem ætti að vera framhald af því, að óformleg inntökubeiðni yrði send. Annað atriði kom fram í ræðu hv. 6. þm. Reykv., sem ég var alveg sammála. Hann sagði, að við ættum að kosta kapps um að eiga sem nánasta samleið með þeim löndum, sem okkur væru skyldust og við ættum í flestum málum meiri samleið með en öðrum löndum, þ.e.a.s. Norðurlöndunum. En hvernig væri það nú, ef við værum að taka endanlega afstöðu til inngöngu eða ekki inngöngu í EFTA? Værum við þá að sigla upp að hlíðinni á Norðurlöndum? Nei, þá værum við einmitt að fjarlægjast öll Norðurlöndin, þau sem EFTA–þjóðir, við utan við, en við ættum samleið með annarri þjóð í Vestur-Evrópu, einræðisríkinu Spáni. Þá væru það Ísland og einræðisríkið Spánn, sem væru utan við EFTA og ættu kannske að eiga samleið, en við værum undir öllum kringumstæðum ekki að nálgast vinaþjóðir okkar og frændþjóðir á Norðurlöndum, við værum að fjarlægjast þær. Þar með segi ég ekki, að svo kunni ekki að fara, þegar málið er endanlega skoðað. Við yrðum jafnvel að meta málin svo, að við neyddumst til að taka þá afstöðu að fjarlægjast okkar vina– og frændaþjóðir, Norðurlandaþjóðirnar, en ekki fyrr en að fullkönnuðu máli og ekki væri mér það sársaukalaust, ef niðurstaðan yrði sú, að við sigldum með Spáni, en fjarlægðumst Norðurlandaþjóðir í þessum efnahagsmálum. Ég tel, að hv. 7. landsk. þm., Sveinn Guðmundsson, sem talaði hér áðan og vék í lok ræðu sinnar að niðurstöðu samtaka iðnaðarins í landinu, sem væri sú, að þeir vildu, að till. yrði samþ. til þess að kanna, hvort Ísland ætti kost á aðild að EFTA og í annan stað með hvaða kjörum. Það vil ég undirstrika fyrst og síðast í mínu máli, að hér erum við enga endanlega ákvörðun að taka nú um það, hvort við eigum að gerast aðilar að EFTA eða ekki. Við erum hins vegar að velta því fyrir okkur, hvort við eigum að senda óformlega umsókn og biðja um allar upplýsingar um það, hvort Ísland fái aðgang að EFTA og með hvaða hætti það megi verða vegna margvíslegrar sérstöðu okkar litlu þjóðar. Og þá sækir spurningin á okkur: Er ástæða til að hraða þessari könnun á málinu, að svo miklu leyti, sem það ekki er kannað enn, eða er ástæða til að draga ennþá, að könnun fari fram? Þetta finnst mér vera málið og málið allt. Einhverjir hafa sagt: „Við berum ekkert traust til ríkisstj., og þess vegna erum við á móti till.“ Ég er einn í þeirra hópi, sem ber ekkert traust til ríkisstj. í þessu máli fremur en öðrum stórmálum og tel mig heldur ekki vera að trúa henni fyrir því. Ég tel hana ekki vera nokkra framtíðarstjórn fyrir Ísland. Ég tel miklu fremur líklegt, að hún sé nú að syngja sitt síðasta vers og það sé alls ekki verið að fela henni þetta framtíðarmál, sem hér er um að ræða. Ég tel, að það hljóti að vera svo, að könnunin taki nokkurn tíma. Síðan komi að því að taka afstöðu til þess, hvaða ríkisstj. við eigum að trúa fyrir að ganga frá málinu endanlega. Ég tel mig a.m.k. ekki vera að fela þessari hæstv. ríkisstj. að ganga endanlega frá málinu, þó að ég yrði með því að könnun færi fram. Það, að vera með því, að Ísland kanni það, sem ókannað er í þessu máli, fái vitneskju um, hvort það fái aðgöngu og með hvaða kjörum, það tel ég á engan hátt vera traustsyfirlýsingu á hæstv. ríkisstj., allra sízt, þegar það liggur nú fyrir, að hún ætlar ekki að pukrazt með þetta mál. Það má hún eiga, að hún hefur ekki pukrazt með þetta mál. Hún hefur sett allra flokka fulltrúa í könnun á því í heilt ár. Og það liggur fyrir, skilst mér, - það verður leiðrétt, ef það er misskilningur, - að allir aðilar á Alþ., sem ólíkar skoðanir hafa á þessu máli, fái fulltrúa í n., sem annist þessa könnun. Það er ekki ætlunin, skilst mér, þó að það hafi oft verið venja hjá hæstv. ríkisstj., að láta fulltrúa sína, sína tilvöldu fulltrúa, flokksfulltrúa eingöngu, fjalla um málið og ég tel það mjög viturlegt af hæstv. stjórn að vekja enga óþarfa tortryggni í þessu máli með því að láta sína menn eina fara með það heldur hleypa þar allra flokka mönnum að, svo að þeir geti haft hönd í bagga með, hvernig þessi könnun verði framkvæmd á allan hátt. Það er því ekki um að ræða, að á nokkurn hátt sé verið að sýna hæstv. ríkisstj. sérstakt traust. Hún fer ekki fram á það, því að hún býður öllum flokkum að fylgjast með þessari rannsókn og eiga að henni hlut. En fyrir mér er það aðalatriði, að hér er enga endanlega ákvörðun verið að taka um aðild Íslands að EFTA. Spurningin, sem nú þarf að svara, er einungis sú, eins og ég hef margtekið fram, hvort ástæða sé til að bíða, þ.e.a.s. draga að fá fullnaðarkönnun í gang um það, hvort Ísland muni eiga kost á aðild að samtökunum og þá, ef svo væri, sem við vitum ekki, með hvaða kjörum. Og þar sem upplýst er, að fulltrúar allra flokka munu eiga sæti í n. þeirri, sem með könnunina fer, ef till. verður samþ., þá tel ég rétt, að óformleg umsókn verði send og aðstaðan notuð til þess að afla allra upplýsinga um, hverra kosta Ísland eigi völ, ef það kynni að gerast aðili að EFTA með einhverjum hætti, annaðhvort með fullri aðild eða aukaaðild. Mun ég því greiða atkv. með till. hv. meiri hl. utanrmn. í þessu máli. Ég hef umboð til þess að skýra einnig frá því, að sömu afstöðu og ég nú hef lýst, hafa tekið hv. 4. þm. Norðurl. e., Björn Jónsson og hv. 4. landsk. þm., Hjalti Haraldsson.



Herra forseti. Út af ummælum hv. 1. þm. Norðurl. v. um skuldasöfnun ríkisins, er ég hissa á því, að svo glöggur reikningsmaður og tölfróður skuli aldrei hafa litið á eignaaukninguna, sem er í hinum dálknum. Ef honum þykir mikið um skuldirnar, þá mundi honum þykja enn þá meira um eignirnar, ef hann hefur nokkurn tíma litið á þann dálkinn. Og það, að hann skuli þegja, hlýtur að vera vegna þess, að hann hefur ekki haft hugmyndaflug, eins og hann hefur greindina, en hugmyndaflug hans getur menn greint á um og víðsýnina til þess að skoða báðar hliðar málsins. Varðandi þær umr., sem hér hafa farið fram um aðild að EFTA, þá tek ég undir það, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að hér er auðvitað um fullkomlega þinglega meðferð að ræða og meira að segja svo, að hv. alþm. hafa haft lengri tíma til að kynna sér þetta mál, en gengur og gerist, eins og rakið hefur verið. En það var út af ummælum hv. 6. þm. Reykv. um afstöðu okkar til efnahagssamvinnu Norðurlanda og ríkisstj. hefði þar látið tækifæri sér úr greipum ganga, sem ég vildi segja nokkur orð. Hann ávítaði ríkisstj. fyrir að hafa ekki sett menn í þær undirn. eða vinnuhópa, sem nú starfa að því að kanna víðtækara efnahagssamstarf Norðurlandaríkjanna. Ég hygg, að það séu a.m.k. níu sérfræðingahópar, sem mánuðum saman hafa setið við þessa könnun og það þarf furðulegan ókunnugleika á starfsmannafjölda íslenzka ríkisins og hversu mörgum sérfræðingum við höfum á að skipa í þessum efnum, ef því er haldið fram í alvöru, að við hefðum getað látið menn til þessara starfa, eins og þau hafa verið unnin. Ég hygg og að það hefði verið gersamlega út í bláinn fyrir okkur að leggja þann mannafla fram, vegna þess að þessi rannsókn fjallar að langmestu leyti um atriði, sem okkur eru óviðkomandi. Hins vegar eigum við fullan kost á því að fylgjast með niðurstöðunum, sem af þessari rannsókn verða og fáum nægan tíma til þess. Okkar vandamál eru tiltölulega svo einföld, að auðvelt er að vekja athygli á þeim samtímis og annarri rannsókn er lokið. Þó að vandamálin séu einföld, er engan veginn þar með sagt, að þau séu auðleyst. En það er samt algerlega fráleitt, að það hefði verið Íslandi hagkvæmt að leggja fram þann mannafla, sem hv. 6. þm. Reykv. ávítaði ríkisstj. fyrir að hafa ekki gert. Því til viðbótar og aðeins til fróðleiks er rétt að geta þess, að ég átti tal um það við þá menn, sem fyrir þessari rannsókn standa, nú fyrir nokkrum vikum úti í Osló, hvernig þeir hygðu okkar viðbrögðum bezt fyrir komið okkur sjálfum til hags. Þeir voru sammála um, að langeðlilegast væri fyrir okkur að gera fyrst upp okkar hug um það, hvort við vildum gerast aðilar að EFTA, því að eins og jafnvel hv. 6. þm. Reykv. sjálfur sagði, þá er EFTA–samstarfið grundvöllur þess aukna samstarfs, sem Norðurlandaþjóðirnar eru nú að kanna, hvort þær eigi að leggja í. Og það var samróma álit þessara manna, að það væri langeðlilegast fyrir okkur að einbeita okkur fyrst að því, hvort við teldum okkur hag að því að gerast aðilar að EFTA og gætum orðið það með þeim hætti, sem við teldum viðunandi, og kanna síðan, hvort við vildum verða aðilar að því efnahagssamstarfi Norðurlandaþjóðanna, sem enginn veit enn, hvort úr verður í þeim ríka mæli, sem sumir menn hafa látið sér til hugar koma. Þetta var dómur þeirra manna, sem bezt eru að sér í þessum efnum, og einmitt þeirra, sem hv. þm. taldi eðlilegt, að við bærum mest traust til og legðum höfuðáherzlu á að ná nánu samstarfi við. Hv. þm. ræddi jafnframt um það, að óvíst væri með öllu, hvaða iðnaðarvörur það væru, sem við gætum selt í EFTA–löndunum og af hverju við ættum frekar að leggja áherzlu á samstarf við EFTA–löndin en einhver önnur. Svarið við því síðarnefnda er auðvitað það, að í EFTA–löndunum eru frá fornu fari, ef svo má segja, okkar beztu markaðir. Það er því eðlilegt, að við a.m.k. reynum að tryggja okkur að útilokast ekki frá þeim mörkuðum, eins og vaxandi hætta hefur verið á og nú þegar er því miður of mikið orðið af í raun. En hv. þm., sem virðist bera ákaflega lítið traust til möguleika okkar í iðnaði og er raunar á móti því, að við notum þær auðsuppsprettur landsins, sem í framtíðinni munu verða til þess að gera hér jafnari og betri lífskjör, en ella kunna að verða, - hv. þm. ætti þó að gera sér ljóst, að hann, sem manna mest talar um, að við eigum að byggja á fiskveiðum, sem aðrir eru auðvitað ekki á móti, en telja, að fleira þurfi að koma til, til þess að skapa nægilegt jafnvægi, - hann ætti að gera sér ljóst, að höfuðannmarkinn á því að hafa frekari úrvinnslu úr okkar fiski innanlands, en enn er, er þessi að það er erfitt vegna tollmúranna. Við sleppum betur, ef við flytjum inn óunna vöru til annarra landa, því að tollmúrarnir gera það að verkum, að unnin vara hér á Íslandi á miklu örðugri aðgang að þessum mörkuðum en hin óunna. Og það má í raun og veru segja, að sé alger forsenda þess, að hægt sé að vinna hér verulega úr fiskafurðum, sem raunar má deila um, hvort menn geri sér ekki of miklar vonir um, en jafnvel þótt vel fari, er vonlaust, að það takist, nema því aðeins okkur heppnist að brjóta skarð í þessa tollmúra, sem eru mesta hindrunin á því, að hægt hafi verið á undanförnum árum að vinna verulega á í þessum efnum. Fram hjá þessum staðreyndum verður alls ekki komizt og hér er eitt höfuðviðfangsefni, sem menn hljóta að gera sér ljóst, ef þeir vilja, eins og þeir segja, gera okkar fiskframleiðslu fjölbreyttari, en verið befur. Einnig að þessu leyti er því ljóst, að okkur er mjög mikið hagræði að því að komast í EFTA. Hvort svo of miklir annmarkar eru því samfara að öðru leyti, er annað mál, sem sú könnun á að skera úr, sem menn nú vonast til, að skjótlega geti fram farið.



Herra forseti. Mig langar að gera nokkrar aths. við ræður manna, sem vikið hafa að bollaleggingum mínum hér áðan. Hæstv. iðnrh sýndi okkur í verki, að enda þótt hann sé búinn að gegna ráðherradómi um býsna langan tíma, kann hann ennþá svolítið til þeirrar ræðumennsku, sem hann tamdi sér í Heimdalli forðum tíð og tel ég það fagnaðarefni, að ráðh. sökkvi ekki allt of djúpt niður í þann virðuleik, sem talið er, að fylgi embætti þeirra. Hitt kom mér nokkuð á óvart, að þessi hæstv. ráðh. skyldi ekki geta áttað sig á því, hvað ég ætti við, þegar ég sagði, að ríkisstj. hefði vanrækt þjóðlega atvinnuvegi. Þessum hæstv. ráðh. hlýtur að vera ljóst, að togarafloti Íslendinga hefur dregizt saman um meira en helming á þessum áratug, að enginn nýr togari hefur bætzt við á þessu tímabili, þannig að þeir togarar, sem þó eru eftir, eru orðnir illa færir til notkunar. Við höfum forustu á þessu sviði lengi vel, en nú erum við orðnir eftirbátar allra þeirra, sem stunda togveiðar á Norður–Atlantshafi. Þetta hlýtur hæstv. ráðh. að vita. Hæstv. ráðh. hlýtur einnig að vita, að sá hluti bátaflotans, sem aflar hráefnis handa frystihúsunum, hefur dregizt stórlega saman á undanförnum árum. Á þetta hefur verið minnzt hér á Alþ. ár eftir ár og fluttar till. um þau efni, en þeim hefur öllum verið hafnað. Hæstv. ríkisstj. hefur ekki haft nokkurn áhuga á því að efla þennan þátt. Ein af afleiðingum þessarar þróunar er sú, að freðfiskframleiðsla Íslendinga, hefur dregizt saman, um meira en þriðjung í tíð þessarar ríkisstj. Þar höfðum við áður forustu, en á sama tíma og þessi framleiðsla hefur dregizt svona saman hjá okkur, hafa aðrar þjóðir aukið hana stórlega, tvöfaldað hana og þrefaldað hana. Einnig þetta hefur oft verið rætt án þess að hæstv. ríkisstj. hafi nokkuð um það sinnt. Og maður skyldi ætla, að þessi hæstv. ráðh. hefði hugmyndir um ýmsa þætti iðnaðarins, sem honum er sérstaklega falið að rækja. Þar hafa gerzt mjög hrapallegir atburðir á sumum sviðum, eins og allir vita. Ýmsar greinar neyzluvöru iðnaðar hafa gefizt upp vegna innflutnings, og mjög veigamiklar greinar, eins og járniðnaður, hafa átt mjög í vök að verjast. Meira að segja ýmsar þær greinar, sem þessi hæstv. ráðh. hefur verið að hæla sér af, hafa átt í miklum erfiðleikum. Nýlega skýrði forstjóri einnar stálskipasmíðastöðvarinnar frá því, að hann hefði ekki getað hagnýtt skipasmíðastöð sína nema svo sem svarar þriðjungi af afkastagetu. Og hann benti á, að ekki væri hægt að starfrækja fyrirtæki á þennan hátt. Og ástæðan fyrir þessu er einnig stefna hæstv. ríkisstj. Þessi stefna er ein af meginástæðunum fyrir þeim ófarnaði í atvinnumálum, sem nú blasir við. Gjaldeyristekjur okkar eru þeim mun minni, sem þessi undirstaða er nú veikari og af þessum ástæðum er hætta á stórfelldu atvinnuleysi, svo að mér fannst það ekki sæma hæstv. ráðh. að tala af nokkurri léttúð um þetta mál. Ábyrgð ríkisstj. er mikil og alvarleg og hún hvílir ekki sízt á þessum hæstv. ráðh. Hann hefur oft hælt sér af því, að mikið fé hafi verið lagt í iðnað á undanförnum árum og birt um það miklar tölur. En þær tölur segja aðeins hálfa sögu, því að mikið af þessum fjármunum hefur verið lagt í fyrirtæki, sem síðan hafa ekki verið starfrækt, nema að litlu leyti og sum að engu leyti. Menn muna, hvernig fór með síldarverksmiðjuna í Hafnarfirði, sem var byggð upp með miklum tilkostnaði og miklar vonir voru við bundnar, en síðan var hún lokuð og framleiddi ekki neitt í tvö ár. Hliðstæð verksmiðja á Akureyri er nú lokuð. Hv. 12. þm. Reykv. flutti áðan býsna skemmtilega ræðu um ástandið hér á haftatímunum. Hann rakti dæmi um það, að framkvæmd hafta hefði oft verið mörkuð af spillingu og stundum ákaflega skopleg. Ég veit, að þessi hv. þm. talar um þetta af ærnum kunnugleik, því að sá flokkur, sem hann er í, hafði lengst af fullkomna forustu um þessi höft. Hann beitti sér meira að segja fyrir því, að menn væru settir í tugthúsið fyrir að byggja garða í kringum húsin sín. En þegar skortur er í þjóðfélagi, leiðir hann alltaf til þess, að úthluta verður á einhvern hátt. Það er hægt að gera með n. og einhverjum slíkum reglum, eins og hv. þm. lýsti og á því eru margfaldir annmarkar, en það er líka til annar skömmtunarstjóri, skorturinn. Hann er sá skömmtunarstjóri, sem hæstv. ríkisstj. og þessi hv. þm. meta mest. En þeirri skömmtun er þannig háttað, að um hana verða ekki sagðar skemmtisögur. Annars þætti mér fróðlegt að heyra frá þessum hv. þm., sem er mjög fróður maður um hagfræðileg mál, hvort hann viti nokkur dæmi þess, að vanþróuð þjóð hafi byggt upp hjá sér iðnað án þess að beita til þess svokallaðri haftastefnu. Það er auðvelt að tala um frjálsræði og benda til háþróaðra iðnaðarríkja, eins og þau eru í dag. En áður, en þessi ríki urðu svona háþróuð, urðu þau að grípa til ýmissa harkalegra ráðstafana og þetta hafa allar þær þjóðir orðið að gera, sem reynt hafa að byggja upp öflugt atvinnulíf af eigin rammleik. Undan þessu verður ekki komizt. Það er mikill misskilningur hjá þessum hv. þm., að ef við göngum í EFTA, komumst við sjálfkrafa á eitthvert svipað stig og háþróaðar iðnaðarþjóðir, sem þar eru. Þetta er alger misskilningur. Á það stig komumst við aðeins með því að hafa sjálfir frumkvæði og forustu og leggja á okkur þá erfiðleika, sem því fylgja, með því að marka okkur stefnu og fylgja henni sjálfir. Við komumst ekki áleiðis á nokkurn annan hátt. Hitt þótti mér fróðlegt hjá þessum hv. þm., að hann viðurkenndi algerlega það sjónarmið, sem ég vék að í ræðu minni, að ein meginástæða fyrir því, að hæstv. ríkisstj. leggur þvílíkt ofurkapp á, að við göngum í EFTA, sé sú, að við séum þá að gera alþjóðlegan samning um stefnu sjálfra okkar í innanlandsmálum. Hv. þm. sagði, að ef við gengjum í EFTA, yrðum við að velja raunhæfa stefnu í efnahagsmálum okkar, Það er þetta, sem er keppikeflið, að við bindum okkur með alþjóðlegum samningi til að fylgja tiltekinni stefnu á Íslandi, þeirri stefnu, sem við þekkjum frá valdatíð viðreisnarstjórnarinnar. Það er e.t.v. ekki ástæðulaust að minna menn á, að ekki þarf nokkra einangrunarafstöðu til þess, að smáþjóð hugsi ráð sitt, áður en hún tengist stærri heild. Við þekkjum allir lítil samfélög í nágrenni við okkur, t.d. eyjar í nánd við Bretland, þar sem mannlífi var forðum lifað á svipaðan hátt og hér á Íslandi. Þessar eyjar eru nú orðnar tengdar stærri heild og hvernig hefur farið? Þar er allt dautt og staðnað. Þetta eru útkjálkaþjóðfélög. Þar hefst naumast nokkur maður við. Þar er ekki lifað lifandi nútímalífi. Þetta verðum við að vita, þó að við verðum líka að varast ótímabæra tortryggni. En við skulum ekki flana út í neitt. Hæstv. forsrh. sagði, að ég hefði sýnt furðulegan ókunnugleika í tali mínu um, að hæstv. ríkisstj. hefði vanrækt að fylgjast nægilega vel með þeim athugunum, sem gerðar hefðu verið á Norðurlöndum á þessu ári og sagði, að þar hefðu verið starfandi níu undirnefndir og ríkisstj. hefði ekki tiltæka embættismenn í allar slíkar nefndir. Ég hafði ekki hugsað mér, að hæstv. ríkisstj. setti menn í allar þessar nefndir. En vafalaust hefði verið auðvelt fyrir hana að velja úr verkefni, sem eru sérstaklega tengd hagsmunum okkar, t.a.m. í sambandi við fiskveiðar, fiskiðnað og fjárfestingarathuganir, sem þar er verið að ræða um. Mér sýnist það ekkert vafamál, að hæstv. ríkisstj. hefur sýnt þessu máli allt of mikið tómlæti og nánast furðulegt tómlæti. Hæstv. forsrh. sagði einnig, að ég hefði lítið traust á getu okkar í iðnaði og væri andvígur því, að við hagnýttum auðlindir okkar til iðnaðarframkvæmda. Þetta er algert öfugmæli. Ég hef mikla trú á getu okkar í iðnaði, en því aðeins að við tökum upp allt önnur vinnubrögð í hagstjórn heldur en við höfum viðhaft að undanförnu. Við náum aldrei nokkrum tökum á iðnaði, nema við sameinum krafta okkar með áætlunarbúskap. Ef þessi örsmáu fyrirtæki, sem hér eru, eiga að basla hvert fyrir sig, munum við aldrei ná nokkrum árangri, sem heitir. Ef við ætlum að vinna ný lönd á þessu sviði, verðum við að taka upp áætlunargerð, sem miðast við aðstæður okkar og áætlunarstjórn. Ef við gerum það, tel ég, að við höfum mikla möguleika. Það hrapallegasta, sem við gerum, er hins vegar að halda áfram á þeirri braut að framleiða aðeins hráefni og hráorku. Samningurinn við „alúmínhringinn“ snýst aðeins um það, að við tökum að okkur að framleiða raforku og seljum „alúminhringnum“ hana fyrir verð, sem er mjög nálægt kostnaðarverði. Þetta er alveg sams konar og hráefnisframleiðsla. Hringurinn hagnýtir sér þessa hráorku, sem við seljum honum. Hann hirðir arðinn af henni og flytur arðinn úr landi. Þetta er ekki iðnvæðing, sem verður Íslandi að gagni. Gagnrýni okkar á þennan samning er sú, að við teljum, að við eigum sjálfir að efla þann iðnað, sem við getum stofnað í landinu. Mér er fullljóst, að til þess þurfum við samvinnu á ýmsum sviðum við erlenda aðila. En þar tel ég, að við ættum sérstaklega að beina athygli okkar að Norðurlöndum. Þar þekkja menn til hliðstæðra vandamála og hér eru og þar mundi verða litið af vinsemd á vandamál okkar. Það eru engin ný tíðindi, sem hæstv. forsrh. sagði, að erfitt væri að selja fullunnar fiskafurðir, - það yrði að brjótast gegnum tollmúra. Ég lagði mikla áherzlu á þetta í minni ræðu áðan. En við verðum að vita í gegnum hvaða múra við viljum brjótast. Við verðum að vita, hvaða markaði við viljum hagnýta okkur. Og eins og ástatt er nú, vitum við þetta ekki, vegna þess að algerlega vantar heildaráætlanir um þróun iðnaðar á Íslandi. Vitneskju vantar um, hvað það er, sem menn hugsa sér, að við eigum að framleiða á svo hagkvæman hátt, að það standist samkeppni á erlendum mörkuðum. Hv. 9. þm. Reykv. og ýmsir aðrir hafa vikið að því, að þessi till. feli ekki í sér nokkra endanlega ákvörðun um aðild að EFTA. Það er alveg rétt. Till. gerir það ekki að forminu til. En ég hygg samt, að hér sé um að ræða þá ákvörðun, sem skiptir máli í raun. Við þekkjum dálítið orðið til hliðstæðrar samningsgerðar á undanförnum árum. Raunin vill verða sú, að trúnaðarmenn vinna að slíkum samningum, en að lokum eru þeir lagðir fyrir í því formi, að ekki megi breyta einum einasta stafkrók. Jafnvel þótt Alþ. vilji gera breytingu, þá er því lýst yfir, að þetta sé ekki hægt. Annaðhvort verða menn að samþykkja eða fella. Dæmin um þetta eru mýmörg, nú síðast í sambandi við „alúmínsamningana.“ Einnig þar fékk stjórnarandstaðan að fylgjast með allt til loka. En síðasta stigið var, að málið var lagt fyrir hér til svokallaðrar formlegrar afgreiðslu, en hún var aðeins þessi: Þm. máttu segja já eða nei, annað ekki. Ég tel allar líkur á því, að meðferð þessa máls verði hin sama. Þess vegna held ég, að það sé alveg ótvírætt, að núna erum við að taka ákvörðunina, einmitt á þessari stundu, en síðar verður um formið að ræða. Ég er alveg sammála hv. 9. þm. Reykv. um það, að þessi ríkisstj. verður vonandi ekki langlíf. Hitt skulum við muna, að hún hefur meiri hl. hér á þingi og kjörtímabili hennar lýkur ekki fyrr en 1971. Það er vel hugsanlegt, að fyrir þann tíma komi lokaákvörðunin fyrir á þingi. Ég ber ekki það traust til þessarar ríkisstj., að ég telji málinu vel borgið í hennar höndum.



Herra forseti. Mér sýnist muni verða ávinningur að sumu leyti af þeim umr., sem hér fara fram, þó að aðrir þættir séu dálítið einkennilegir og utan við efnið og mun ég ekkert víkja að þeim. Mér finnst gæta hér hjá sumum misskilnings, en hann er sá, að með því að sækja um aðild að EFTA, eins og þáltill. gerir ráð fyrir, sé eingöngu verið að fara til þess að afla upplýsinga. Þetta er auðvitað grundvallar misskilningur, því að þetta þýðir, að það er farið af stað í umr., sem áður, en varir verða að samningum, sem svo geta endað í aðild eða þannig, að ekki náist það samkomulag, að úr aðild verði. En það er verið að leggja út í samninga og það er einmitt þess vegna, sem við í minni hl. drögum fram það sjónarmið, að Íslendingar þurfi að búa sig betur að heiman, áður en lagt er í viðtöl, sem verða í reyndinni samningar, þar sem skiptir höfuðmáli, hvernig á málum er haldið þegar frá byrjun, hvaða sjónarmið eru sett fram og hversu ákveðnir menn eru og þekkja vel sjálfa sig og hvað þeir vilja fá. Það er einmitt í þessu tilliti, sem við álítum, að okkur íslenzkum sé mjög áfátt, eins og greinir í nál. og ég hélt fram í minni framsöguræðu, og skal ég ekki vera að þreyta þm. á því að taka það allt upp aftur, sem ég sagði þá því til stuðnings, enda gefa sannast að segja umr., sem fram hafa farið, ekki tilefni til þess. Ég mun því alveg sleppa því að leggja það á menn. En ég ætla að minnast hér á þrjú eða fjögur atriði, sem mér finnst, að gæti verið ávinningur að ræða nánar eða benda á. Það er fyrst í sambandi við það, sem hæstv. viðskrh. sagði, þar sem hann dró mjög fram umsögn Félags ísl. iðnrekenda til stuðnings því, að einmitt núna þyrfti að gera gangskör að því að sækja um aðild. Það er rétt, að í þessari álitsgerð, sem frá þeim liggur fyrir eða bréfi, þar lýsa þeir því yfir, að þeir álíti rétt, að sótt verði um aðild, þannig að unnt sé að gera sér fullkomna grein fyrir því, hvað í henni felst. En á hinn bóginn er engin afstaða tekin til þess í bréfinu, svo að ég geti séð, hvort það sé endilega nauðsynlegt að taka þá ákvörðun þessa dagana eða eitthvað síðar. Ég bendi á, að einmitt í þessu bréfi eru mjög veigamikil rök fyrir því, að það þurfi að skoða málin betur en enn þá hefur verið gert og sérstaklega vitna ég í því sambandi til þess, að í bréfinu segir, að ársþing iðnrekenda 1968 telji nauðsynlegt, að fram fari á því rækileg athugun, hvernig framtíðarhagsmunir íslenzks atvinnulífs verði bezt tryggðir með tilliti til þeirrar þróunar, sem átt hefur sér stað á undanförnum árum á sviði alþjóðaviðskipta og þá einkum við myndun markaðsbandalaga í Evrópu. Þetta álítur aðalfundurinn mjög þýðingarmikið, að verði gert. En hafi slík athugun farið fram, hafa niðurstöður hennar algerlega farið framhjá mér og ég er iðnrekendasambandinu alveg sammála um, að slík skoðun þyrfti að verða nánari en ennþá hefur orðið og einmitt þetta höfum við í minni hl. lagt talsverða áherzlu á. Enn fremur vil ég benda á það, sem raunar ætti að vera óþarft, að í niðurlagi bréfsins segir iðnrekendasambandið, „að endanlega afstöðu til aðildar teljum vér oss þá fyrst geta tekið, þegar niðurstöður þeirra samningaviðræðna, liggja fyrir og ríkisstj. Íslands hefur gert grein fyrir því, hverjum aðgerðum hún hyggst beita sér fyrir til þess að leggja grundvöll að þeirri iðnþróun, sem hér verður að eiga sér stað í næstu framtíð.“ Þetta er ákaflega þýðingarmikið atriði og þetta sýnir, að málið er einmitt rekið með of miklum hraða. Segjum, að þessar viðræður hefjist nálega strax og miði nokkuð hratt áfram, ætli iðnrekendasambandið mundi þá í raun og veru gera ráð fyrir því, að ríkisstj. yrði tilbúin t.d. strax upp úr áramótunum til þess að gefa fullnægjandi skuldbindingar um þá stefnu í iðnaðarmálum, sem að dómi iðnrekendasambandsins sjálfs er alger forsenda fyrir því, að aðild komi til mála? Ég held, að hér sé þannig á málum haldið, að allar líkur séu á því, að fengi umsóknin greiðlegar undirtektir, stöndum við hreinlega eins og þvörur í því að gera grein fyrir, hvernig ætlunin er að gjörbreyta stefnunni, þannig að fái staðizt og þess vegna þurfi þetta allt betri skoðunar við. Annars er engin ástæða til þess að vera að reyna að dýpka þann ágreining, sem hér liggur fyrir, en hann er sem sagt um þetta, að við álítum, að það muni koma að því, að Íslendingar þurfi að leita skynsamlegra tengsla við þetta bandalag, en við teljum, að okkur sé margt að vanbúnaði enn og ætti að leggja áherzlu á að bæta úr því, áður en út í þetta er farið. Ég vil leggja alveg sérstaka áherzlu á, að ég óttast, að við fáum mun óhagstæðari og verri samninga fyrir okkur, ef við skoðum ekki betur okkar gang, áður en við leggjum af stað. Ég verð að segja, að það jók ekki traust mitt, sem hæstv. viðskrh. sagði, því að hann ræddi þetta mál, - að því er mér fannst - í ákafatón og fremur leiðinlegum, hálfgerðum skætingstón. Það var ekkert, sem gaf hæstv. ráðh. tilefni til þess að fara að tala um, að ég væri sérstaklega bölsýnn og leggja áherzlu á, hvað hann væri skemmtilega bjartsýnn. Íslenzku þjóðinni hefur gengið illa nú undanfarið að lifa á skýjaborgum hæstv. ráðh. og ég býst við, að það verði þannig áfram. En umr. af þessu tagi hafa í sjálfu sér enga þýðingu. Það getur verið gaman að orðaskiptum í þessum tón, en þau hafa enga þýðingu fyrir málið og ég hefði ekki farið að flytja neitt í þessum dúr, ef hæstv. ráðh. hefði ekki kastað boltanum. Ég álít, að hæstv. ráðh. sé skylt að athuga mjög gaumgæfilega það, sem við höldum fram varðandi þessi mál og að taka tillit til þess eftir því, sem honum er fært og það er engin ástæða til þess fyrir hann að taka því illa, þó að það sé lögð alvara í að benda á allar hliðar þessa mjög svo vandasama máls. Ég ætla algerlega að leiða hjá mér að fara að lengja þessar umr. með því að fara að ræða við hæstv. ráðh. um þróun íslenzks iðnaðar síðustu árin, þó að hann gæfi tilefni til þess, vegna þess að ég legg miklu meira upp úr því að reyna að fá hér fram einhver atriði, sem skipta máli varðandi það, hvort eigi að sækja um aðild og ef menn sækja, þá varðandi heimanbúnað manna í samningana. Hv. þm., Sveinn Guðmundsson, ræddi hér nokkuð um þetta mál og hann kom inn á ýmis mikilsverð atriði, sem ég vil leyfa mér að benda á og að sumu leyti gefa tilefni til fsp. Hann sagði, varðandi 16. gr., að enginn gæti sagt um það, hvaða skilyrði Ísland þyrfti að uppfylla og það ætti bæði við hana og ýmislegt annað, að hans dómi. Það er náttúrlega ekki vitað um allt til fulls. Við þekkjum þó almenna EFTA–samninginn, en við vitum ekki, hvaða undanþágur við getum fengið, og að því leyti er þetta rétt hjá hv. þm. Hann sagðist standa í þeirri meiningu, að það væri hægt að setja lög um, að það þyrfti leyfi til þess að setja upp fyrirtæki. Það hefði verið gert í Noregi og þannig mætti hafa vald á því, hvaða útlendingar kæmu hér atvinnurekstri á fót. En ég hef skilið það svo, að slík löggjöf mætti hvorki vera um það né framkvæmd þannig, að íslenzkum aðilum væri leyft að setja upp fyrirtæki í EFTA–greinum, en öðrum væri neitað. Ef ég skil þetta rétt, hefur löggjöf af þessu tagi ekki mikla þýðingu. Er þetta misskilningur hjá mér? Má setja löggjöf, sem er framkvæmd þannig án þess að hafa nokkrar sérstakar undanþágur frá EFTA–samningnum, að íslenzkum aðilum sé t.d.eyft að koma upp fyrirtæki í einhverri grein, en erlendum aðila úr EFTA–landi neitað? Samrýmist þetta EFTA–samningnum? Mundi ekki þurfa sérstök ákvæði um þetta fyrir Ísland, ef til kæmi? Það þýðir ekki að tala um þetta í þoku. Við verðum að tala þannig, að við skiljum hvern annan. Ég hef satt að segja skilið þau þokukenndu ummæli, sem eru um þetta í embættismannaskýrslunni, þannig, að ekki mætti mismuna, nema það væri sérsamningur varðandi það land, sem hlut ætti að máli. Kannske finnst mönnum óþarfi að vera að ræða um þetta áður en menn fara í þessa samninga, en ætli menn séu almennt þeirrar skoðunar, að það sé óþarfi að gera sér grein fyrir þessu? Ég dreg mjög í efa, að menn séu almennt þeirrar skoðunar. Ég ber mikinn kvíðboga í sambandi við verndaða iðnaðinn. Þó að ég hafi mikla trú á því, að við getum komið hér upp mörgum myndarlegum iðngreinum, sem gætu spjarað sig, þá er verndaði iðnaðurinn gífurlegur þáttur í okkar búskap og verður framvegis, ef hann yxi áfram. Ég vil ekki segja með þessu, að við þurfum endilega að halda í allan hinn verndaða iðnað. Þetta er ekki annaðhvort svart eða hvítt, alveg opið eða alveg lokað o.s.frv. Það verður sjaldan mikið úr framkvæmdinni á þeirri speki, sem er byggð á þess konar hugsun. Hér verður venjulega að þræða bil beggja. Það kemur í ljós við þessar umr. og það tel ég ekki með öllu gagnslaust, að það eru fleiri en ég, sem hafa áhyggjur af því, hvort iðnaður standist óverndaður og t.d. eru Bretar núna nýbúnir að setja 10% verndartoll á EFTA–fisk til þess að vernda þá iðngrein hjá sér. Jafnvel stórveldið Bretar, verandi í EFTA, er að setja verndartoll á þessa grein. Menn segja, að þetta sé þvert ofan í EFTA–samkomulagið. Mundum við geta gert svona fyrirvaralaust, litlir aðilar, eftir að við værum komnir í EFTA, jafnvel þó að Bretar geti gert það? Ég spyr. Er ekki ástæða til þess að ræða þetta atriði? Það er líka upplýst hér af hendi hv. alþm., Sveins Guðmundssonar, að Bretar hafi innleitt hjá sér sérstakan stuðning við álbræðslur, en sérstakur stuðningur við einstakar greinar er bannaður eftir EFTA–samkomulaginu. Voru þeir að brjóta með þessu EFTA–samkomulagið? Má þá brjóta það eins og mönnum sýnist, eða eru það aðeins Bretar og þeir stóru, sem mega brjóta? Eru þetta ekki atriði, sem þarf að íhuga? Ég hygg það. Þá komu fram hér mjög merkilegar upplýsingar frá hv. alþm., sem sé þær, að það væri átölulaust að Norðmenn vernduðu ýmis fyrirtæki sín, þó að þeir væru í EFTA, fyrir samkeppni erlendis frá, líka frá EFTA–félögum sínum væntanlega, þ.á.m. með því að taka innlendum tilboðum, þó að þau væru 10% hærri en erlend. Er þetta gert samkv. EFTA–samningnum, eða er verið að brjóta EFTA–samninginn? Eru Norðmenn að brjóta EFTA–samninginn með þessu? Eða er þetta gert samkv. EFTA–samningnum? Hafa þeir undanþágu í þessu efni? Og gætum við ekki, eins og ég sagði hér í minni frumræðu, en enginn hefur fengizt til að ræða, - gætum við ekki fengið eitthvað hliðstæða möguleika í þessu sambandi með okkar smáa þjóðarbúskap og okkar smáa iðnað? Ég verð að segja, að kvíði minn í sambandi við EFTA mundi minnka alveg gífurlega, ef það kæmi í ljós, að hægt væri að fá skynsamlegar undanþágur, - skynsamleg ákvæði kæmu til, - sem gerðu að verkum, að við lægjum ekki algerlega flatir fyrir öllum sjóum í sambandi við okkar verndaða iðnað. Það, sem hér hefur verið upplýst í umr., tel ég gagnlegt. Það sýnir, að í þessu tilliti er margt, sem þarf að skoða og það eru ýmsir fleiri en ég og það í stærri löndum, sem hafa áhyggjur af þessari hlið og hafa framkvæmt ýmislegt til þess að tryggja sig. Ég mundi segja, að einmitt þetta, að við skulum nú í dag fá þessar upplýsingar um afstöðu Norðmanna, eru ekki litlar fréttir fyrir mig. Ég sé hvergi vikið að þessu í embættismannaskýrslunni um EFTA og er hún þó rituð af mönnum, sem árum saman hafa kynnt sér EFTA–mál. En það er samt ekkert um þetta í skýrslunni. Er þetta ekki verkefni fyrir EFTA–nefndina að skoða, og er þetta ekki einn liðurinn í því að búa sig að heiman í þessa samninga að kynna sér allt það, sem að slíku getur lotið? Ég skal ekki tefja þessar umr. Ég ætla mér ekki að fara að kýta hér um þessi efni fram og aftur eða skipta mér af öðrum málum, sem hér hafa borizt í tal. En mér finnst þetta athyglisvert, sem fram hefur komi, og styðja mjög okkar till. til rökstuddrar dagskrár.



Herra forseti. Hér er búið að segja mörg orð um þessa till. og get ég víst sparað mér langa ræðu, því að hv. andstæðingum till. hefur verið svarað af fjöldamörgum öðrum um ýmis atriði. En hitt verð ég að segja, að það má vera aum ævi að vera fulltrúi fyrir hv. 1. þm. Austf. og hv. 6. þm. Reykv. í n. eins og þeirri, sem starfað hefur að þessu máli undanfarið ár. Þar hafa setið ágætir menn, sem hafa unnið saman algerlega „loyalt“, að því er ég hef getað sé á fundum, að athugun þessa máls. Það hefur aldrei staðið á því að reyna að útvega þær upplýsingar, sem starfsmenn n. gátu útvegað okkur og við báðum um. Vitanlega eru ekki allar þær upplýsingar í þeirri grg., sem lögð var fyrir þm. Sumar n. hafa þann sið að senda frá sér þykka doðranta, þegar þær hafa starfað, til þess að sýna, hvað þær hafa verið duglegar. Árangurinn er sá einn, að enginn maður les þetta. Það er lagt á skrifborð, hillur og í skúffur og enginn er nokkru nær. Þarna hefur einmitt verið farið hin leiðin - að semja aðgengilega grg. um ýmis aðalatriði. Að sjálfsögðu var ekki hægt að koma inn á hvert einasta atriði, sem á góma hefur borið. En það er auðséð t.d. af síðustu ræðu hv. 1. þm. Austf., að hann hefur ekki verið að hlusta eftir þeim upplýsingum, sem fram komu á fundum, hvernig ýmis ákvæði EFTA– samningsins hafa verið framkvæmd, t.d. á Norðurlöndum og raunar víðar, en um það höfum við fengið upplýsingar á fundunum frá mætum mönnum frá þessum löndum, sem hér hafa verið á ferð og einnig hefur gagna verið aflað bæði skriflega og í viðtölum frá þeim aðilum, sem kunnastir voru málum í hverju landi. Ef hv. þm. hefði gert sér það ómak að fylgjast með því jafnóðum, sem í n. gerðist og ég tel víst, að hans ágætu fulltrúar hefðu verið fúsir til að fræða hann um, ef eyru hans hefðu verið opin, þá hefði hann ekki spurt svo fávíslega sem hann hefur gert hér á þessum fundi í vissum atriðum. Þótt „hinir þjóðlegu, íslenzku atvinnuvegir“ séu fjarri því að vera á eins mikilli niðurleið eða í eins mikilli niðurlægingu og hv. 6. þm. Reykv. vill vera láta, verður hinu ekki leynt, að það er samhljóða álit allra, sem skyn bera á slíka hluti, að engar líkur séu til þess, að þeir verði þess megnugir að taka á næstu árum við þeirri fjölgun af vinnandi fólki, sem gera má ráð fyrir hjá íslenzku þjóðinni. Hvert er þá að leita? Jú, það er hægt að leita til haftastefnunnar: Setja þetta fólk í að prenta umsóknareyðublöð, vera dyraverði á innflutningsskrifstofum, sitja í n., úthluta, vera „agentar“ til að tala við þm. og ganga á milli stjórnarvalda og biðja um leyfi. Það er hægt að útvega allmörgum mönnum atvinnu með þessu móti og það er líka hægt að útvega vaxandi fjölda fólks atvinnu við verndaðan iðnað, en verndaður iðnaður þýðir aumari lífskjör. Það þýðir lægri lífskjör. Það þýðir, að mönnum verður minna úr þeim tekjum, sem þeir fá, heldur en verða mundi, ef búið er við frjálsræði þjóða á milli í viðskiptum, því að þá nýtast manni peningarnir betur. Þess vegna er það álit manna, að við þurfum einmitt að búa okkur undir að koma hér upp öflugum útflutningsiðnaði. Þarna er vissulega við ramman reip að draga, m. a., eins og hv. 1. þm. Austf. minntist á, vegna fjarlægðarinnar. Það getur verið aukinn kostnaður við að flytja hluti héðan til útlanda, en flutningskostnaðurinn er þó ekki nema eitt af mörgum atriðum, sem þarf að athuga. Miklu erfiðara atriði eru tollarnir, að komast gegnum tollmúrana erlendis. Ef við eigum að byggja upp útflutningsiðnað, verðum við að standa jafnfætis öðrum, - hafa jafnrétti á við aðra á þeim mörkuðum, sem við ætlum að komast inn á. En það þarf enginn að ímynda sér, að við getum fengið slíkt jafnrétti án þess að leggja eitthvað í sölurnar á móti, - án þess að það verði á gagnkvæmis grundvelli. Spurningin er aðeins, hvort við kynnum að geta fengið vissan frest til aðgerða. Það hefur verið talað um 10–15 ár, eins og t.d. Portúgal hefur fengið, til að mynda þennan gagnkvæmis grundvöll. Okkur yrði hugsanlega hleypt inn strax með það, sem við höfum mestan áhuga á að ná, en við þyrftum að fá langan biðtíma til að koma okkar hlutum í lag. En að hugsa okkur, að heimurinn sé að verða svo góður, að við getum búizt við að fá að flytja frjálst inn til allra landa í jafnréttisaðstöðu við öll önnur lönd, án þess að láta nokkuð á móti, er að lifa í vímu og það er fullkominn skortur á raunsæi. Hv. 6. þm. Reykv. vill byrja á því að endurskipuleggja iðnaðinn, áður en við aðhyllumst einhver fríverzlunarsamtök úti í álfu, en þetta er að hafa endaskipti á hlutunum. Við þurfum að byrja á því að sjá við hvaða aðstæður við eigum að vinna á næstunni, hvaða möguleika við höfum til þess að njóta jafnréttis við aðra og eingöngu með raunsæju mati á því, hvar við stöndum, - hvar íslenzki iðnaðurinn stendur í samkeppninni. Getum við hafnað og valið, hvaða greinar við eigum að leggja áherzlu á öðrum fremur? Og þetta er einmitt ein af ástæðunum til þess, að það má ekki bíða. Það má ekki bíða og hika og velta vöngum að eilífu yfir því, hvaða leið við ætlum að fara. Þetta er ein af ástæðunum. Önnur ástæðan fyrir því að flýta málinu er sú, að það gæti í vanda dagsins í dag orðið okkur til hjálpar að geta gengið í EFTA. Ég segi það gæti, - ég nota viðtengingarháttinn, - því að það er ekkert víst, að við eigum kost á slíkum kjörum, að það verði ómaksins vert að ganga í EFTA. Það er ekki víst í fyrsta lagi, að við eigum yfirleitt nokkurn kost á að ganga í EFTA og í öðru lagi er ekki víst, að við getum borgað aðgöngumiðann, en þetta verður ekki rannsakað. Það verður ekki komizt að þessu tvennu með öðru móti, en láta reyna á það, tala við þessa menn og komast að því, hvað til þarf. Síðan veljum við eða höfnum. Skelfing 1. þm. Austf. yfir því, ef ætti að ganga í EFTA fyrirvaralaust, var ekki lítil, en þegar hann fór að ræða um leiðir, minntist hann þó á það, - sem hann sagði; að kannske væri fjarstæða - að athuga, hvort mætti taka þetta í áföngum. Ég skal fullvissa hv. 1. þm. Austf. um, að það er fjarri því að vera fjarstæða að athuga þetta. Þetta er akkúrat það, sem við erum að athuga. Það stendur til að taka á okkur byrðarnar í áföngum, það er einmitt það. Ef hv. 1. þm. Austf. hefði gert sér það ómak að fylgjast með því, sem hefur gerzt í málinu, hefði hann tekið eftir því og reyndar kom nokkrum sinnum fram í ræðu hans, að honum var ljóst, að það stendur til að reyna að taka málið í áföngum. Það stendur heldur ekki til að ganga í EFTA fyrirvaralaust. Við getum ekki gengið í EFTA fyrirvaralaust. Það er einmitt annað af því, sem við ætlum að fá skorið úr, ef þessi till. verður samþykkt. Það er, hvaða fyrirvara af okkar hálfu vilja þessir menn sætta sig við. Svona liggur það mál fyrir. En það kom nú raunar í ljós, hvar fiskur lá undir steini hjá hv. þm., þegar hann minntist á draumsýn sína um innflutnings– og gjaldeyrishöft, sem hann heldur, að séu nú á næsta leiti. Hann hefur sjálfsagt oft dreymt það fyrr, að það væri ekki langt í blessuð innflutningshöftin aftur. Þessu máli hafa nú verið gerð ýtarleg skil af hv. 12. þm. Reykv. og mér liggur við að segja við minn lærða vin, 12. þm. Reykv., að það var nú á takmörkunum, að það væri fallegt af honum að vera svona fjálgur í lýsingu sinni á hinni fornu haftaparadís, sem hinn gamli Adam Framsfl. hefur verið hrakinn úr. Þetta verður örugglega ekki til þess að styrkja hann í því, að við eigum að ganga í EFTA, heldur þvert á móti, eins og raunar kom greinilega fram hjá vopnabróður hans, hv. 1. þm. Norðurl. v., hinum hrausta víkingi úr nágrenni Grettis, þegar hann skók hér brandinn fyrir haftastefnuna. Niðurstaðan af þessu verður sú, að ég hygg, að þessir herrar sannfærast en betur en áður um það, að Fríverzlunarsamtökin séu ein allsherjar Gilitrutt, sem við eigum að forðast samneyti við, svo að ég noti hina fögru og kurteislegu líkingu hv. 1. þm. Austf. um þessa alþjóðastofnun. Mótbáran er sem sagt sú gegn því að samþykkja þessa till., að það geti orðið erfiðara að koma á höftum, ef við göngum í EFTA. Þetta kom einnig fram hjá hv. 6. þm. Reykv. [Þegar hér var komið, dundi grjót á veggjum og gluggum Alþingishússins.] Vill ekki hv. 6. þm. Reykv. hasta á börnin sín, sem eru að kasta grjóti á húsið? - Það kom fram, að skelfing þessara manna er mest við það, að þá hefðum við tekið fasta stefnu. Hugsið ykkur! Hvílík skelfing, ef Íslendingar tækju nú fasta stefnu í einhverju máli! Hv. 1. þm. Austf. sagði: „Þorið þið að lofa þessu? Þorið þið að lofa, að þið ætlið ekki að aðhyllast verndartolla og þið ætlið ekki að leggja á höft?“ Hann þorir ekki að lofa því í dag. Er nokkuð meiri ástæða til að ætla að hann þori að lofa því síðar? Ég veit það ekki. Ég þori að lofa því, ef ég fæ næga hagsmuni á móti, - ef ég álít, að mér sé betur borgið, eftir að hafa gefið þetta loforð og með því að efna það, heldur en væri, ef ég hefði frjálsar hendur um höft og verndartolla. Þarna er nú munurinn á afstöðu hans og minni. Það hefur nokkrum sinnum verið minnzt á freðfisktollinn, sem Bretar hafa komið á. Ég held, að þar hafi verið talað af nokkurri vanþekkingu. Ég hef ekki samninginn handbæran, en ef ég man rétt, er þarna um að ræða sérstakt ákvæði í sérsamningi milli Noregs og Bretlands, og þar er um tollfrelsi að ræða fyrir aðeins 24 þús. smálestir af freðfiski. Hugsun Breta skilst mér vera sú að takmarka tollfrelsið og innflutninginn við það magn, en vegna þess að Norðmenn hafa flutt inn töluvert meira magn en þetta, hafa þeir talið sig lausa allra mála. Norðmenn vilja skýra þessa texta öðru vísi, og þarna er deila um skilning á samningi, en ég held, að það sé misskilningur að tala þarna um bersýnilegt brot af Breta hálfu á samningnum og segja, að þetta sé enn eitt dæmi um það, að þeir túlki hann eins og þeim sjálfum sýnist. Hv. 6. þm. Reykv. hefur nú í seinni tíð stundum gert sér til dundurs að gerast postuli þingræðislegra aðferða. Hann er gamansamur maður og það er ekki svo margt skemmtilegt, sem gerist hér á þinginu, að í sjálfu sér er ákaflega mikil dægradvöl að því, þegar hann tekur á sig þetta gervi. En hann má ekki vera svona óvarfærinn í tali, eins og þegar hann segir, að venjuleg þingræðisleg meðferð á þessu máli hefði verið sú að setja það í n. Hún hefði kallað fyrir sig ýmsa menn og síðan hefði hún samið nál. og það verið tekið til umræðu. Málið var sett í n. í fyrra. Flokkur hv. þm. setti mann í n. og varamann. Það var ekki öðrum um að kenna en þeim þingflokki sjálfum, að varamaðurinn var ekki þm., en þetta var mjög hæfur og dugandi maður, sem sat suma fundina fyrir hv. aðalmann. Sama var um Framsfl. Þar kusu þeir mann sem aðalmann, sem ekki á sæti á þingi og það er ekki við aðra að sakast en kjósendur, að hann er ekki þm. sá góði og mæti maður. Og þeir höfðu líka ágætan varamann og svo er varaþingmannakerfinu fyrir að þakka, að sá ágæti maður sést þó öðru hvoru hér á þingi. Málið hefur fengið þingræðislega meðferð í þessari góðu n., sem hefur kallað fyrir sig tugi af mönnum, rætt við þá, haldið fjölda funda, rætt við, - held ég - öll hagsmunasamtök í landinu, sem þarna komu til greina, rætt við marga erlenda sérfræðinga, sem gátu gefið okkur upplýsingar, svo að það hefði verið hægt að velja heppilegra dæmi, þegar þingræðisgæran var sett á herðarnar. En það er eins og hv. þm. nægi ekki ein gæra, því að ofan á þingræðisgæruna hefur hann breitt nýja gæru, Norðurlandagæruna. Hann er farinn að láta eins og hans flokki sé sérstök þökk í náinni samvinnu við Norðurlöndin, þess vegna eigum við að athuga allt um viðskiptabandalag Norðurlanda. Nú er búið að benda á það áður, að viðskiptabandalag Norðurlanda byggir einmitt á EFTA. Hann segir, að það sé klofningur frá EFTA. Það fer svo fjarri því. Maður flytur ekki búferlum, þótt hann byggi hæð ofan á hús, sem fyrir er. Grunnurinn er ekki farinn undan húsinu, sem fyrir var, heldur er aðeins verið að stækka sama bústaðinn. En það fer alltaf þannig, að hvað margar gærur, sem hv. 6. þm. Reykv. breiðir yfir sig, þá hverfa aldrei rauðu úlfshárin, við sjáum þau alltaf. Hann kemst ekki hjá því, að við komum alltaf auga á þau. Ég geri nú ráð fyrir, að það fari að síga á seinni hlutann á þessum umræðum og við verðum að horfast í augu við það og taka þá stórkostlegu áhættu að taka ákvörðun um að kanna leiðina og síðar verðum við líka að þora að taka afstöðu til þess, hvaða leið er fær til þess að sjá hinni uppvaxandi æsku og ófæddum sonum og dætrum þessa lands fyrir viðurværi. Annars verður hv. 1. þm. Austf., ef hann vill vera sjálfum sér samkvæmur, að segja hverjum nýgiftum hjónum og reyndar hverri konu og hverjum karli í þessu landi að bíða, þangað til hann hefur skipað n. og fengið rökstutt álit á því, hvernig eigi að sjá uppvaxandi fólki og hinum ófæddu, en komandi íbúum þessa lands fyrir atvinnu.



Herra forseti. Mér fannst ekki vera mikill ávinningur að þessari ræðu hv. frsm. meiri hl. eða hún hjálpa mönnum mikið til þess að móta sér afstöðu í þessu máli eða kasta yfir höfuð nokkru nýju ljósi á það. Það eina, sem ég ætla að minnast á af því, sem hv. frsm. sagði, er þetta: Hann sagðist undrast, hversu ókunnugur ég væri málinu miðað við það, sem komið hefði fram hjá mér, því að það væri auðheyrt, að ég hefði ekki fengið upplýsingar, um ýmislegt, sem hefði komið fram á fundum EFTA- nefndarinnar frá mætum mönnum, m.a. úr öðrum löndum, varðandi framkvæmd EFTA–landanna á samningnum. Ég játa, að mér er þetta ókunnugt af þeirri einföldu ástæðu, að ég hef aldrei heyrt það. En þetta gefur mér tilefni til að spyrja hv. þm., sem sjálfur var í nefndinni: Hvað er það, sem hann saknaði vitneskju um hjá mér? Hvað er það? Hvaða upplýsingar um meginatriði í þessu máli eru það, sem komu fram á fundum n. og augljóst var, að ég vissi ekki um og þá væntanlega ekki heldur ýmsir aðrir hv. þm? Ég held, að það hefði haft meiri þýðingu fyrir málið, að hv. þm. hefði greint frá því, en sumt af því, sem hann sagði. Ég vil þess vegna spyrja hv. þm: Vill hann ekki gefa okkur upplýsingar um þessi grundvallaratriði, fyrst hann varð þess svona átakanlega var, að ég hafði ekki vitneskju um mjög þýðingarmikla þætti í þessu máli? Hvað er það, sem komið hefur fram um höfuðatriði í EFTA–nefndinni, sem ég og þá vafalaust margir aðrir hv. þm. hafa ekki fengið að vita um? Ég hygg, að ávinningur væri að því fyrir málið að fá þetta fram, þannig að af því kæmi fram gleggri mynd og ég hef litið svoleiðis á, að þessar umr. væru til þess, en ekki leikaraskapur eða fjas.