Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Það hefur margt verið rætt um það mál sem við fjöllum hér um í dag, um ríkisábyrgð á lán vegna Icesave-skuldbindinganna erlendis. Óhætt er að fullyrða að fá mál, ef nokkur, hafi fengið jafnítarlega umræðu í fjölmiðlum og meðal almennings á Íslandi á jafnskömmum tíma sem þetta. Og það er gott, svona mál þurfa að fá góða umræðu, svona mál þurfa að fá að gerjast meðal þjóðarinnar. Öll sjónarmið þurfa að komast upp á borðið og svona mál verða að standast rök. Virðulegi forseti. Hér verður hvorki haldin löng ræða um þetta mál né farið yfir víðan völl hvað það varðar, hvorki forsögu þess né annað þó að ástæða þætti kannski til. Þetta mál felur vissulega í sér ákveðin tækifæri til pólitískra slagsmála, því er ekki að leyna. Það felur líka í sér ákveðin tækifæri til pólitísks uppgjörs, bæði innan flokka og milli flokka. Á það hefur talsvert reynt í umræðunni á Alþingi, aðallega í gær, en ég verð þó að segja það, forseti, að ég hef orðið fyrir talsverðum vonbrigðum með þann málatilbúnað sem orðið hefur hér í umræðunni oft og tíðum. Mér finnst að of oft hafi þingmenn skotið yfir markið í málflutningi sínum og hvorki gert málinu gagn með því né aukið á virðingu sem þarf þó svo sannarlega á því að halda einmitt í dag. Það er vissulega svo að þetta mál er mörgum okkar afar erfitt. Og þá er ég ekki einungis að meina hvað það varðar sem snýr að okkur öllum sem Íslendingum og þeim byrðum sem það leggur á okkur hvert og eitt sem er nógu erfitt út af fyrir sig, þetta er líka mörgum okkar mjög erfitt pólitískt, hugmyndafræðilega. Þetta hefur reynst erfitt innan flokka og milli flokka og það eru erfiðleikar sem við eigum að hafa kjark í að gera upp sömuleiðis. Margir, bæði hér á Alþingi og utan þings, hafa þurft að gera upp hug sinn hvað þetta mál varðar, hvað hugmyndafræði þeirra varðar. Fólk hefur þurft að gera upp við sinn pólitíska veruleika og stilla þann kompás upp á nýtt. Það á kannski ekki síst við um þá sem fylgt hafa þeim flokkum að málum sem ýttu þessum óskapnaði úr vör á sínum tíma, skiljanlega því að ef menn láta slíkt tækifæri fram hjá sér fara sem hér um ræðir, til að gera upp hug sinn, að endurskoða sína pólitísku stefnu, hugmyndafræði sína, er mér nær að ætla að slíkt tækifæri komi ekki aftur upp á borðið. Það er því svo sannarlega þannig að margir, en því miður ekki allir, á þeim væng stjórnmálanna sem réðu hér ferðinni hvað lengst þegar þetta mál fór af stað, hafa þurft að endurskoða hugmyndafræði sína í ljósi þess veruleika sem blasir við þeim í dag. Ég vil hins vegar trúa því og ég ætla að trúa því að þeir sem þó bera mestu pólitísku ábyrgð á þeim ósköpum sem við stöndum í í dag, hægri flokkarnir á Íslandi, hafi sjálfir í upphafi trúað því að þeir væru að gera landi sínu gott. Ég vil ekki trúa því upp á nokkurn mann, upp á nokkurn stjórnmálamann úr framvarðasveit íslenskra stjórnmála á undanförnum árum og áratugum, að þeir hafi ætlað með pólitískum aðgerðum sínum og gjörðum að skaða Ísland eða Íslendinga. Ég vil ekki trúa því upp á nokkurn einasta mann, og ég ætla að ganga út frá því í þeirri umræðu sem hér á sér stað. Jafnvel þótt farið hafi fyrir okkur sem gerði vil ég trúa því að viljinn hafi verið hjá öllum til að leiða landið áfram til betri tíma, til betra lífs fyrir Íslendinga, en ekki að skaða landið og Íslendinga eins og reyndin hefur þó orðið. Ég ætla að ganga út frá því að svo hafi verið. Þetta mál hefur reynst þjóðinni afar erfitt. Íslensk þjóð hefur þurft að axla meiri og ósanngjarnari efnahagslegar byrðar en nokkru sinni áður. Og þá er ég ekki eingöngu að tala um Icesave-málið, atvinnuleysið er meira en við höfum áður þekkt og fjölskyldur eiga erfiðara en áður með að framfleyta sér. Lánin hækka, skuldir aukast og að auki blasir það síðan við að þjóðin mun þurfa að axla þær þungu byrðar sem fylgja þessu máli sem við ræðum í dag. Og það er ósanngjarnt, það hefur aldrei verið sagt annað. Það er mjög ósanngjarnt en það verðum við þó að gera. Þetta bíður okkar, þetta blasir við og við verðum að leysa það með þeim hætti. Mér finnst þess vegna oft og tíðum að þingmenn hafi afgreitt þetta mál pínuléttvægt hér í umræðunni með uppskrúfuðum málfundaræfingum sem ekki hafa gert neitt einasta gagn. Það hefur brunnið við að menn hafi farið í þessa umræðu með þeim hætti hér á undanförnum vikum og mánuðum. Það gerðist ítrekað í gær og ég ætla að vona að það gerist ekki aftur vegna þess að það er ekki málinu til framdráttar og ekki í samræmi við alvarleika málsins. En þetta mál hefur líka reynst fleirum erfitt en þeim sem fylgdu þeim flokkum að málum sem ýttu þessu máli af stað á sínum tíma. Það hefur reynst okkur í mínum flokki erfitt, Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Það hefur reynst okkur erfitt að glíma við þetta mál þó að við teljum okkur ekki eiga nokkra sök á þeirri stöðu sem við erum í í dag. Ég tel að við eigum ekki nokkra sök á henni. Nema þá kannski að við höfum ekki staðið vaktina nóg, nema þá kannski að við höfum ekki haft nógu hátt, ekki látið nógu skýrt í okkur heyra, ekki verið nógu öflug í að vara við og benda á það sem við þóttumst þó sjá að væri fram undan að einhverju leyti. Það má saka okkur um það en ekki um það hrun sem varð hér í haust. Það má ekki saka okkur um að við berum ábyrgð á því máli sem við erum að afgreiða hér í dag. Það hefur hins vegar komið í okkar hlut að koma að lausn þessa máls, það er á okkar ábyrgð fyrst og fremst að leysa þetta mál í samstarfi við Samfylkinguna í ríkisstjórn. Við berum ábyrgð á því og við ætlum að bera þá ábyrgð og það má skammast og atast í okkur fyrir það en ekki vegna þess hvernig komið er. Í umræðunni um Icesave-málið hér á þingi og víðar hefur stundum mátt ætla að Vinstri hreyfingin – grænt framboð væri það stjórnmálaafl sem ber mesta ábyrgðina og það væri við okkur að sakast hvernig væri komið en ekki aðra. Það hefur mér fundist ósanngjarnt því að fátt er fjær sanni. Það var ekki ríkisstjórn Vinstri grænna sem einkavæddi bankana á sínum tíma. Það voru ekki ráðherrar Vinstri grænna sem handvöldu vini sína og létu þá fá bankana til ráðstöfunar. Það voru ekki vinstri grænir félagsmenn sem fengu Landsbankann afhentan á sínum tíma og ráðstöfuðu honum með þeim hætti sem olli hruninu, svo það sé alveg á hreinu. Ég biðst ekki undan málefnalegri umræðu um Icesave-málið, ég biðst ekki undan pólitískri umræðu um Icesave-málið, málefni sem byrjar á rökum og málefnalegum hætti, ég biðst ekki undan því. En ég biðst undan því að vera sakaður um að bera ábyrgð á því sem ég geri ekki og flokkur minn gerir ekki. Það mál sem við erum að leiða til lykta í dag, Icesave-deilan - eða á næstu dögum skulum við ætla - þetta ömurlega mál, er eitt af því ljótasta sem gerst hefur í efnahagslífinu á Íslandi og Icesave-deilan er orðin að táknmynd alls þess versta sem gerst hefur á undanförnum árum í íslensku efnahagslífi. Orðið eitt og sér, Icesave, hverfist um allt það mál frá upphafi til enda. Það er rétt að sá skilningur sem ég hef á þessu máli komi fram með skýrum hætti af minni hálfu og á þeim breytingartillögum sem lagðar eru fram við frumvarp fjármálaráðherra um ríkisábyrgðina vegna þess að mér hefur fundist vera misskilningur á ferðinni hvað það varðar, að þeir samningar sem gerðir voru við Hollendinga og Englendinga og undirritaðir í byrjun júní standa enn, það hefur ekki eitt einasta orð breyst þar. Þeir standa algjörlega óhreyfðir, hvert einasta orð, frá upphafi til enda. Samningunum hefur ekki verið breytt með nokkrum einasta hætti og engar þær breytingar sem lagt er til að verði gerðar á frumvarpinu hreyfa við samningunum, þær breyta ekki samningunum. Ríkisábyrgðin mun eftir sem áður ná til höfuðstóls þeirra lána sem um ræðir á milli Íslands og Hollands auk vaxta. Það hefur ekki breyst í meðförum nefnda, um það snýst ríkisábyrgðin, um að ríkið ætlar að ábyrgjast greiðslur á heildarláninu eins og það stendur á 1. gjalddaga til lokadags. Það hefur ekkert breyst í því, það er engin breyting á því í meðförum fjárlaganefndar eða annarra nefnda. Það stendur óbreytt í frumvarpinu, þannig að það sé alveg á hreinu hver skilningur minn er hvað það varðar. Þessir samningar hafa auðvitað verið rýndir mjög á undanförnum vikum og mánuðum sem er mjög gott, þeir hafa verið rýndir af pólitískum augum, farið hefur verið yfir þá með pólitískum stækkunarglerjum, þeir hafa nánast verið gegnumlýstir og flestum þeim athugasemdum og gagnrýnisröddum sem heyrst hafa hefur verið svarað með málefnalegum rökum og flestar þær gagnrýnisraddir hafa hljóðnað. Allar þær gagnrýnisraddir sem hafa heyrst frá fyrsta degi hafa hægt og bítandi hljóðnað. Og hvers konar samningar ætli það séu sem standa af sér slíka gegnumlýsingu og slíka umræðu? Ætli það séu vondir samningar, virðulegi forseti, eða slæmir samningar eða jafnvel ónýtir sem standa þó enn þann dag í dag í þessari umræðu óhreyfðir, óbreyttir, hvert einasta orð? Nei, það eru ekki vondir samningar, það eru ekki ónýtir samningar sem standa slíkt af sér. Það eru góðir samningar sem standa slíkt af sér. Ég held því fram og hef haldið því fram og ég ætla að halda því fram hér í dag að miðað við þá stöðu sem Ísland var í og er í, miðað við það upplegg sem núverandi ríkisstjórn fékk í hendurnar hvað þetta mál varðar, náðust góðri samningar í lendingu Icesave-málsins. Og þeir samningar verða væntanlega staðfestir ef ríkisábyrgðin fær meiri hluta hér á þingi, hvenær sem það nú verður. Samninganefnd Íslands á því miklar þakkir skildar fyrir þá vinnu sem hún lagði af mörkum í þessu og þann árangur sem hún náði í samningum við Breta og Hollendinga. Og ég held að við ættum að halda því til haga að sú vinna og sá árangur var betri en lagt var upp með og þær hugmyndir sem uppi voru hér á haustdögum í kjölfar hrunsins. Við náðum að snúa málunum til betri vegar og sú niðurstaða sem við fengum með samningnum, jafnósanngjarnt og málið í eðli sínu er, er þannig að við getum verið sátt við hana. Og við verðum að vera sátt við hana. Eins og ég hef áður nefnt, forseti, eru þær breytingar sem gerðar hafa verið á frumvarpi fjármálaráðherra aðallega til að skerpa á sameiginlegum skilningi okkar Íslendinga á ákveðnum ákvæðum í samningunum. Það á þá einna helst við um hvað við teljum þurfa til þess að láta reyna á endurskoðunarákvæði samninganna. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að við setjum okkur ákveðin efnahagsleg viðmið varðandi greiðslu lánanna og fari greiðslur umfram þau viðmið munum við óska eftir viðræðum við viðsemjendur okkar um hvernig við leysum það mál, eins eðlilegt og getur verið. Auðvitað munum við gera það, við ætlum að setja okkur viðmið, einhver þolmörk, og förum við upp í þau munum við leita eftir viðræðum um hvernig við getum staðið við skuldbindingar okkar með öðrum hætti. Það liggur einhvern veginn á borðinu. Með sama hætti má segja að í breytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar hafi verið sett lagaleg viðmið sem fela það í sér að látið verði reyna á ýmis lagaleg ákvæði, t.d. að kröfur Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta gangi við úthlutun framar öðrum hluta krafnanna vegna sömu innstæðu. Verði niðurstaðan á þann veg áskiljum við okkur rétt til að taka málið upp, þá munum við óska eftir viðræðum. Skiljanlega munum við gera það og það látum við viðsemjendur okkar vita með þessum breytingartillögum. Aðrar breytingar snúa síðan helst að eftirlitshlutverki Alþingis og eftirliti með fjárhag tryggingarsjóðs o.s.frv. Það segir sig sjálft, virðulegi forseti, að ef ekki er útlit fyrir að hægt sé að standa við samninga verði leitað eftir viðræðum. Þetta er sá hluti sem er í eðlilegum samskiptum aðila, hvort sem það eru einstaklingar, fyrirtæki, stofnanir eða ríkið. Það gerum við öll, ef við horfum fram á að við getum ekki staðið við skuldbindingar okkar munum við leita eftir því að finna lausn á því með einhverjum hætti. En það er gott að skerpa á því með þessum hætti sem gert er með breytingum meiri hluta á frumvarpi fjármálaráðherra þannig að línurnar séu skýrar og að okkur sé öllum ljóst hvað við erum að meina. Það er þó ekki svo að ég hafi ekki ákveðnar efasemdir um eitt og annað í þessu frumvarpi rétt eins og í samningunum sjálfum. Ég áskil mér rétt til að taka það upp á milli umræðna í fjárlaganefnd og ræða það. Ég bendi sérstaklega á þá leið sem við höfum ákveðið að velja okkur til að greiða niður skuldirnar. Mér sýnist í fljótu bragði að það gæti orðið okkur dýrt að fara þá leið sem þar um ræðir og dýrara en við ætluðum svo munar háum upphæðum. Það getur vel verið að það sé einhver misskilningur fólginn í því hjá mér og ég mun ræða það á fundum nefndarinnar milli umræðna ásamt fleirum ef mér þykir svo þurfa. Engar þessara breytinga í frumvarpi fjármálaráðherra breyta samningunum. Samningarnir standa enn óbreyttir sem slíkir. Frumvarpið felur það í sér að við ætlum að bera ábyrgð og ábyrgjast þá upphæð sem í samningunum felst. Margir hafa komið að því að leysa þetta mál og koma því í þann farveg sem það er í í dag og eiga allir þakkir skildar fyrir það. Allir stjórnmálaflokkar á Alþingi hafa lýst yfir stuðningi við þær breytingartillögur sem eru í frumvarpinu og ætla að styðja það, að Framsóknarflokknum undanskildum. Ég ætla þó að vona að honum renni blóðið til skyldunnar og komi að málinu að lokum þannig að samstaða verði um að afgreiða málið með þessum hætti. Það er mjög mikilvægt og sýnir styrk okkar inn á við á Alþingi og það sýnir umheiminum líka styrk. Það sendir umheiminum þau skilaboð að við ætlum að fara í þetta saman sem ein órofa heild, að við ætlum að standa saman um þetta mál. Það gefur málinu annan blæ og annað yfirbragð, bæði hér heima og erlendis en annars. Fjölmargir aðilar utan Alþingis hafa sýnt þessu máli mikinn áhuga og lagt mikið á sig til að koma skoðunum sínum á framfæri eins og ég sagði áðan. Allt það fólk á miklar þakkir skildar fyrir það. Starfsfólk Alþingis sem hefur vakið og sofið yfir þessu máli með þingmönnum og nefndarmönnum alveg til dagsins í dag, tekið allt sumarið í þetta, hefur fórnað öllum sínum tíma frá fjölskyldum og sumarfríum í þetta mál með okkur, á sömuleiðis miklar þakkir skildar. Það virðist að mínu mati, virðulegi forseti, vera nokkuð góð samstaða. Ef marka má það sem kom út úr fundi fjárlaganefndar um síðustu helgi var nokkuð góð samstaða um að leysa þetta mál með þeim hætti sem hér um ræðir. Ég vona að ekki séu að koma sprungur í þá samstöðu og að við getum leyst þetta mál með þeim hætti sem þá var um rætt. Það er að verða samstaða á Alþingi og það er þar af leiðandi að verða meiri samstaða úti í samfélaginu um að leysa málið með þeim hætti sem hér um ræðir. Það er á okkar ábyrgð að rjúfa ekki þá samstöðu. Það er á okkar ábyrgð að hleypa þessu máli ekki aftur upp í það sem þó virtist vera á leiðinni. Við höfum gefið út þau skilaboð að lending hafi náðst. Við höfum gefið út þau skilaboð til þjóðarinnar að þessu máli sé að ljúka, að þessum átökum sé að linna, og það er ábyrgðarhluti að ætla að bregðast því. Það er ábyrgðarhluti að ætla að bregðast fólkinu, almenningi á Íslandi, aftur með því að setja þetta mál í uppnám. Ég skora því á þingmenn stjórnarandstöðunnar, sérstaklega Framsóknarflokksins sem enn hefur ekki komið að málinu, að endurskoða hug sinn eins og svo margir aðrir gera, líta á það með gagnrýnum augum hvort sú afstaða þeirra til málsins, að vera á móti málinu, geti frekar skaðað það en bætt. Það er ekki slæm niðurstaða fyrir Ísland ef við mundum ná slíkri samstöðu við að klára þetta mál og það réttlætir að sjálfsögðu allan þann tíma sem hefur farið í það. Það styrkir stöðu okkar og ekki veitir af, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður sem hér talaði, Björn Valur Gíslason, talaði mikið um að það hefði verið mikilvægt í þessu máli að fá öll sjónarmið upp á borðið, að málið hefði þurft alls konar gerjun og það hefði verið gott að öll gögn hefðu komið fram. Nú liggur það fyrir að þann 17. júlí taldi hv. þingmaður öll gögn komin fram og taldi rétt að afgreiða málið út úr nefnd innan fárra daga. Frá þeim tíma hefur ýmislegt gerst og því leikur mér forvitni á að vita hvort hv. þingmanni þyki sú vinna sem fram hefur farið frá þeim tíma, frá 17. júlí, hafa verið til einskis eða hvort honum þyki málið hafa batnað í meðförum nefndarinnar. Ég spyr vegna þess að þrátt fyrir að þingmaðurinn tali um samstöðu var á þessum tíma alls ekki verið að reyna að fá fram neina samstöðu í þinginu. Mikilvægum gögnum var haldið frá 

Virðulegi forseti. Frá þeim tíma sem ég taldi að þetta mál væri komið í þann farveg að hægt væri að klára það hefur ekki mikið komið fram í því. Það hefur ekki  En ég skal alveg fúslega viðurkenna að hafi þessi mánaðartími, eða hvað það nú er orðið frá því að ég lét þessi orð falla um að hægt væri að klára málið, orðið til þess að ná samstöðu um það á Alþingi var honum vel varið.

Hæstv. forseti. Það er gott að þingmaðurinn er ánægður með samstöðuna, en það er einfaldlega þannig að hefði málið komið fyrir þingið á þessum tíma, um miðjan júlí, eins og hv. þingmaður, hv. varaformaður nefndarinnar, ætlaði að ná fram, hefði einfaldlega ekki verið nein samstaða í þinginu. Ég efast um að málið hefði fengið jákvæða niðurstöðu í þinginu. Ég hugsa að það hefði verið fellt þannig að það er mikil ábyrgð sem hvílir á Vinstri grænum í þessu máli. Það er mikil ábyrgð sem hvílir á ríkisstjórnarflokkunum í þessu máli og það er ekki vegna samstöðu þeirra, þessara tveggja flokka, sem þetta mál er komið til umræðu í dag heldur vegna samstöðu annarra þingmanna, hugrakkra vinstri manna úr röðum vinstri grænna, sjálfstæðismanna, framsóknarmanna til ákveðins tíma, þannig að það er algerlega ljóst í mínum huga að á þessum tíma, þann 17. júlí þegar hv. þingmaður lýsti því yfir að rétt væri að afgreiða þetta úr nefndinni, var engin samstaða um þetta mál, ekki einu sinni í ríkisstjórnarflokkunum. Það er einfaldlega gott að halda því til haga, 

Virðulegi forseti. Það er ekki miklu við þetta að bæta frá því sem ég sagði áðan. Hafi þessi tími orðið til þess að samstaða náðist um málið var honum bara vel varið. Ég fer hins vegar ekki ofan af því að ég hef ekki séð þau gögn sem hafa breytt málinu á þessum mánaðartíma. Það er nákvæmlega á sama stað hvað það varðar, en samstaðan er komin og því fagna ég. Ef hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins vilja eigna sér þann heiður að þeir hafi náð samstöðu á Alþingi um Icesave-málið mega þeir eiga hann.

Virðulegi forseti. Hér talaði hv. þm. Björn Valur Gíslason, varaformaður fjárlaganefndar, um breytingartillögurnar eins og hann skildi þær ekki. Það er alveg kristaltært í mínum huga að hann skilur þær ekki. Hann segir að efnahagslegu fyrirvararnir séu í raun og veru um það að menn ætli að borga til 2024 og síðan muni menn semja um annað. Staðreyndin er hins vegar sú að þessir efnahagslegu fyrirvarar eru gríðarlega mikilvægir og gera það að verkum að ef það er enginn hagvöxtur til 2024 munum við ekki greiða neitt. Hann heldur því fram að þetta sé það sama og er í samningunum, og ekki bara það, heldur segir hann að það sé jafnvel dýrara að greiða með þessum hætti en þá upphæð sem er í samningunum. Ég vil benda hv. þingmanni á að það er engin upphæð í samningunum. Það er bara opinn tékki. Ef hann mundi kynna sér umsögn Ríkisendurskoðunar eru greiðslur þar áætlaðar frá 240 milljörðum upp í 1.036 milljarða. Það eru þessir efnahagslegu fyrirvarar 

Virðulegi forseti. Ekki ætla ég svo sem að tjá mig um það hvað er kristaltært í huga hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar hvað minn skilning varðar á þessu máli en hann er samt þessi, sama hvað honum finnst um það. Þetta er minn skilningur á málinu. 

Frú forseti. Það er alveg með ólíkindum að hv. þingmaður og varaformaður fjárlaganefndar skuli ekki gera greinarmun á þessu. Það stendur klárt skrifað inni í efnahagslegu fyrirvörunum að við greiðum eftir vexti á landsframleiðslu, 6% vexti af landsframleiðslu. Standi eitthvað út af 2024 er ekki ríkisábyrgð á því. Það er líka gríðarlega mikilvægt að menn átti sig á því. Það að menn sem sitja í fjárlaganefnd hafi þann skilning sem hv. þingmaður hefur er grafalvarlegt mál. Og ef þessi skilningur hans væri réttur hefði aldrei náðst samstaða um málið og í því hefur vinna fjárlaganefndar á undanförnum vikum falist, að reyna að ná samstöðu til að gera það að verkum að við getum byggt þjóðarbúið upp aftur. Og ekki bara það, síðan eru inni í lagalegu fyrirvörunum sem hann segir að séu nánast óbreyttir, þá nefni ég sérstaklega svokallað dæmi Ragnars Halls þar sem menn voru búnir að gera samning um það hvernig ætti að skipta út úr búinu. Því er algerlega snúið á hvolf og innstæðutryggingarsjóðnum skylt að leita réttar síns. Í upphaflega samningnum var hann búinn að semja frá sér rétt sinn. Eru þetta ekki grundvallarbreytingar, frú forseti?

Virðulegi forseti. Í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar á frumvarpi því sem hér um ræðir segir, með leyfi forseta: „Ábyrgðin tekur til höfuðstóls lánanna eins og hvor um sig mun standa að sjö árum liðnum frá undirritun samninganna, 5. júní 2016, auk vaxta af lánsfjárhæðinni.“ 

Frú forseti. Ég er alveg gáttaður á ræðu hv. þm. Björns Vals Gíslasonar, varaformanns nefndarinnar. Hann er ekki kominn lengra en í 1. gr. breytingartillagnanna, hann er ekki kominn að 2. og 3. gr. 

Virðulegi forseti. Það virðist hafa farið í taugarnar á einhverjum þingmönnum sjálfstæðismanna að ég skyldi hafa farið út á sjó að veiða fisk, eins og þeir segja. Ég ætla ekkert að biðjast afsökunar á því samt sem áður, 

Þetta kallar hann víst að forgangsraða.

Mér er eiginlega bara nokk sama hvað hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur finnst um það hvers konar forgangsröðun þetta er, en þetta var eitt af því sem ég þurfti að gera og gerði, og stóð við það. Í 2. gr. breytingartillagnanna segir: „Verði greiðslubyrði lánasamninganna meiri en nemur hámarki skv. 3. mgr. skulu teknar upp viðræður við aðila lánasamninganna um áhrif þess á samningana …“ - Skulu teknar upp viðræður, það er bara hið eðlilegasta mál.

Frú forseti. Hv. þingmaður er kominn í mótsögn við sjálfan sig. Hann sagði að samningurinn væri óbreyttur. Af hverju á þá að taka upp viðræður? Hann sagði meira að segja að samningurinn væri góður  Ég er hneykslaður á hv. þingmanni og ég geri ráð fyrir að stór hluti þjóðarinnar sé það líka. Hún hefur nefnilega áhyggjur af þessum samningi. Þær breytingartillögur sem hér hafa verið gerðar og þingmenn hafa unnið að hörðum höndum undanfarnar vikur, allir sem einn - nei, ekki allir, einn var úti á sjó - allir sem einn unnu þeir hérna að breytingartillögum til að forða þessum áhættum sem þessi hræðilegi samningur hefur fyrir þjóðina. Og það hefur tekist. Það hefur tekist, frú forseti, að ná þeirri áhættu út 

Virðulegur forseti. Það er svo sem ekkert miklu við þetta að bæta, ég var búinn að svara þeim spurningum sem hér koma fram. Eftir stendur samningurinn óhreyfður, samningarnir báðir, engu einasta orði í þeim hefur verið breytt. Þeir standa algjörlega óbreyttir orð fyrir orð.

Virðulegi forseti. Þetta eru miklar fregnir. Hér kemur varaformaður fjárlaganefndar og blæs af alla fyrirvarana. Það er nákvæmlega það sem hv. þingmaður gerir. Hann gefur vinnunni, sem var svo sannarlega unnin án hans, falleinkunn. Hann segir líka að eftir 18. júlí hafi ekkert nýtt komið fram í málinu. Hagfræðistofnun Háskólans, það var náttúrlega eitthvert smámál, Ragnar Hall, það hefur verið eitthvað sem skipti engu máli  Þetta er nokkuð athyglisvert því að hér talaði hv. þingmaður um þverpólitíska samstöðu og skilaboð til umheimsins. Og hér er einn af forustumönnum Vinstri grænna að tala. Ég vil bara fá það staðfest hjá honum 

Virðulegi forseti. Það er rangt eftir mér haft að ég hafi sagt að þetta skipti engu máli. Ég sagði að hafi þessi tími orðið til þess að samstaða hafi náðst um málið á Alþingi hafi honum verið vel varið.

… ekkert eftir …

Já, ég held því fram að …

Ekki samtöl í sal.

Ég held því fram að engin ný rök, virðulegi forseti, hafi komið fram sem breyttu málinu frá þessum tíma. Ragnars Halls-ákvæðið sem hv. þingmaður nefndi var komið fyrr, það var komið í umræðu fyrr og önnur atriði sem voru hér rædd. Ég hef ekki séð ný atriði koma fram í þessu máli á þessum tíma sem hafa breytt málinu svo heitið getur. Ég er ekki að gera lítið úr þeim breytingartillögum sem gerðar eru á frumvarpinu, ég tók það sérstaklega fram. Ég tók sérstaklega fram að það væri gott fyrir Alþingi, það væri gott fyrir okkur öll 

Svo því sé til haga haldið sagði hv. þingmaður að eftir 18. júlí hefðu engin ný gögn komið. Ég hef verið í þessum sjónarmiðum sem Ragnar Hall síðan fylgdi, ég tók þau upp hér í þingræðu en að halda því fram að engin ný gögn hafi komið eftir 18. júlí er í besta falli mikið yfirlæti. Ef menn meina að þeir vilji þverpólitíska samstöðu, ef menn meina það að við komum með skýr skilaboð til umheimsins, liggur alveg fyrir að menn þurfa þá að breyta þeim áherslum sem stjórnarliðar hafa verið með í umræðunni. Það mun líka reyna á það núna hvort menn vilji skoða á milli umræðna hvaða áhrif þessir fyrirvarar hafa í fullri alvöru. Maður fær á tilfinninguna þegar maður hlustar á hv. þingmann og marga aðra stjórnarliða að þetta sé allt gert bara svona til að friða einhverja því  
            

Virðulegi forseti. Það sem hefur breyst er það að við höfum sameinast um ákveðin þolmörk. Við höfum sameinast um að draga ákveðnar línur í þessu máli. 

Ætlar þú að gera það?


             Að sjálfsögðu ætla ég að gera það.  
            

Ekki samtöl við ræðumann.

Ég veit ekki betur en að við ætlum að gera þetta og ég ætla að vona að fólk standi við það. Það eru þau skilaboð sem við erum að senda frá okkur og okkar túlkun á ákvæðum samninganna er sú sem hér er. Þetta eru þær línur sem við erum að draga. Við erum að skerpa á okkar sameiginlega skilningi á samningunum  
            

Frú forseti. Ég ætla að byrja á því að minna á það sem ég ræddi við hæstv. fjármálaráðherra í gær að við breytum ekki fortíðinni, það mættu margir hafa í huga. Við lærum af henni en við breytum henni ekki. Á hverjum tíma tökum við afstöðu til mála miðað við þá stöðu sem þá er komin upp en ekki þá stöðu sem var eða við gjarnan vildum hafa heldur verðum við að horfast í augu við raunveruleikann. Ég ætla í örstuttu máli að fara í gegnum hrunið. Ástæðurnar voru lágir vextir á heimsmarkaði, mikið framboð af fé, gífurleg áhættutaka hjá íslenskum fyrirtækjum, krosseignarhald og allt of stór fjármálamarkaður í hlutfalli við landsframleiðslu. Ábyrgðin var hjá þeim lánveitendum sem lánuðu bönkunum, þ.e. erlendu aðilunum, bönkunum, ábyrgðin var hjá bankastjórnendunum, eftirlitinu, framkvæmdarvaldinu, Evrópusambandsreglunum, Fjármálaeftirlitinu og bresku og hollensku fjármálaeftirlitunum, sem voru líka í heilmikilli ábyrgð því að þau áttu að tryggja neytendavernd í þessum löndum en gerðu ekki. Svo var það löggjöf Evrópusambandsins sem er meingölluð að öllu leyti eða að mörgu leyti. Mistökin voru gífurlega mörg og það síðasta er þessi samningur sem við erum að fjalla um núna. Þau voru bæði langt aftur í tímann, í hruninu sjálfu og eftir hrun. Áföllin sem þjóðin varð fyrir eru gífurlegt eignahrun á mörgum sviðum, gjaldþrot fyrirtækja, atvinnuleysi og mjög slæm staða ríkissjóðs sem kemur fram í skerðingum á félagslegri þjónustu og skattahækkunum. Icesave-innlánin, stikkorð: Stutt saga. Hún er ótrúlega stutt. Í Bretlandi hófst þetta 2006, í Hollandi í maí 2008, stóð í þrjá mánuði og féll undir neytendavernd hollenska fjármálaeftirlitsins. Það er bara þannig. Síðan kemur upp ótti Breta og Hollendinga þegar bankarnir íslensku fara á hausinn, ótti þeirra við bankahrun, bankaáhlaup, að það komi „run“ á bankana, sem kallað er. Það er það sem fjármálamenn og ráðherrar og ríkisstjórnir alls staðar óttast mest af öllu. Það er þessi ótti Breta og Hollendinga sem gerði það að verkum að þeir ákváðu að láta skattgreiðendur greiða innstæðurnar í stað þess að fjármálastofnanirnar sjálfar, bankarnir sjálfir greiddu þær eins og gert er ráð fyrir í tilskipun Evrópusambandsins. Þetta er þeirra ákvörðun, það þarf að halda því til haga. Þeir fengu samstöðu Evrópusambandsins og m.a.s. Noregs með sér í því að kúga Íslendinga til að standa við þessa Icesave-samninga vegna þessa ótta, sameiginlega ótta allra landa við bankaáhlaup. Það er skýringin. Það var hafin hérna kúgun á Íslendingum, viðskiptastríð, gengismarkaður, það var ekki hægt að millifæra innstæður í útlöndum til Íslands og Íslendingar þurftu að fara að staðgreiða vörur. Þetta var miklu alvarlegri staða en almennt er kunnugt, miklu alvarlegri. Menn voru m.a.s. farnir að óttast um að þeir ættu ekki fyrir lyfjum og olíu. Svo kom Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, menn hótuðu með Evrópska efnahagssvæðinu, að það hryndi. Lánakjör urðu óbærileg og þetta var sem sagt röð af hótunum til þess að fá Íslendinga til að samþykkja. Og Íslendingar hafa náttúrlega ekkert í þetta ofurefli að gera. Icesave-samningurinn í stikkorðum er eins slæmur og hægt er. Það er nánast eins og Hollendingar - ég geri ráð fyrir að þeir hafi verið duglegri en Bretar - hafi komið með tilbúinn samning hingað sem nefndin skrifaði undir eftir tvo daga. Svo fóru þeir heim og eru sennilega enn þá glaðir, þeir embættismenn sem stóðu að þessu. Þar kom inn ábyrgð Vinstri grænna, hún hafði ekki verið þangað til, og er þá einungis Borgarahreyfingin eftir sem ekki ber neina ábyrgð neins staðar. Áhætturnar í stuttu máli; það er lagaóvissa hvort við eigum að greiða yfirleitt, eins og ég nefndi, hvort neyðarlögin haldi í breskum rétti. Svo er Ragnars Halls-dæmið og nýjar reglur Evrópusambandsins, hvort við getum notað þær ef þær skyldu verða afturvirkar um innlánstryggingarkerfið og þær eru í burðarliðnum. Svo eru það endurheimtur eigna Landsbankans, hversu hratt þær greiðast og svo eru það neyðarlögin, hvaða áhrif þau hafa á endurheimturnar, gengisþróun punds og evru gagnvart öðrum myntum. Ef pundið verður allt í einu mjög dýrt, hækkar í verði vegna verðhjöðnunar í Bretlandi og annað slíkt, getur áfallið fyrir Íslendinga orðið gífurlegt. Og ef hagvöxtur á Íslandi verður enginn þá getum við ekki borgað neitt. Það er segin saga, við höfum nóg með hin áföllin, ef hagvöxtur vex ekki neitt, ef landsframleiðslan vex ekki neitt og enginn hagvöxtur í 10, 15 ár þá getum við ekki borgað, þá mundum við m.a.s. illa ráða við bankahrunið eitt sér innan lands, hvað þá að taka á okkur viðbótarskuldbindingar, það er útilokað. Þeir sem ekki trúa því ættu að kynna sér stöðuna þar sem ekki er hagvöxtur eins og í sumum ríkjum Afríku. Fólksflótti getur líka haft áhrif. Allt eru þetta áhættur sem þessi samningur dekkar ekki, hann býr til þessar áhættur. Ég má til með rétt aðeins að fara yfir: Hvað þýðir áhætta? Eftir 20 ár, árið 2029 um þetta leyti getum við litið til baka og þá getum við sagt: Nú, þetta var ekkert mál með Icesave. Hér var gífurlegur hagvöxtur, endurheimturnar urðu 120% af eignum Landsbankans og það gerðist bara ekki neitt, við borguðum varla nokkurn skapaðan hlut, okkur munaði ekkert um þetta. Þetta getur gerst. En það getur líka gerst að hagvöxtur verði enginn, landflótti og það endurheimtist lítið af eignum Landsbankans, við þurfum að borga eitthvað gífurlegt og hér verði mikil fátækt. Það er það sem við verðum að hindra. Eftir 20 ár munum við sjá hvernig þetta fór, það eru áhætturnar sem fylgja þessum samningi og það er ekkert tekið á því í samningunum, ekki neitt. Margir sjá vandamál úti um allt, aðrir sjá lausnir úti um allt og ég vil sjá lausnir. Strax í haust byrjaði ég að tala um að við yrðum að takmarka þessa Icesave-áhættu með 1% af landsframleiðslu í tíu ár. Ég endurtók þetta aftur og aftur og sagði það hvar sem var við alla þá sem nenntu að heyra. Síðan í umfjöllun efnahags- og skattanefndar kom fram hjá Jóni Daníelssyni að mig minnir að þetta væri ekki nógu sniðugt vegna þess að ef það yrði enginn hagvöxtur gætum við ekki borgað hvort sem er, það væri hallæri ef það yrði enginn hagvöxtur þannig að 1% af landsframleiðslu mundi verða mjög dýrkeypt. Þá datt mér í hug að taka hlutfall af hagvextinum, að taka bara hlutfall af aukningu landsframleiðslu. Það eru einmitt þær hugmyndir sem nú eru komnar inn í textann að það er tekin aukning á landsframleiðslunni, þ.e. hlutfall af hagvextinum. Og varðandi gengisáhættuna datt mér í hug að reikna þetta einfaldlega í pundum og evrum og það sýnir sig að leysa málið ansi vel. Þessar hugmyndir kynnti ég Sjálfstæðisflokknum 19. júlí og þær hafa sem sagt verið hérna í umræðu og eru núna komnar inn í þennan texta og ég er afskaplega ánægður með það og get þar af leiðandi stutt þessar breytingartillögur. 
             Forsendur bæði Fjármálaeftirlitsins og Seðlabankans voru mjög bjartsýnar. Þeir gerðu ráð fyrir 3% hagvexti og að það yrði tiltölulega létt að borga þessar Icesave-skuldbindingar miðað við þær forsendur. Þá gerði ég einmitt það, ég sagði við Seðlabankann: Reiknið þið út hversu stór hluti af aukningu landsframleiðslu með þeirra forsendum gerir það að verkum að við borgum nákvæmlega það sama. Það kom út að það þurfti í tilfelli Bretanna 3,85%, sem síðan var hækkað upp í 4%, og 1,95% gagnvart Hollendingum af aukningu landsframleiðslu til þess að borga allar kröfur Icesave-samninganna miðað við að forsendur Seðlabankans gangi eftir og þá er þetta ekkert mjög þungbært. Þetta er sem sagt komið inn í þessar hugmyndir sem gerir það að verkum að ef enginn hagvöxtur verður eða ef pundið hækkar mjög mikið borgum við ekki neitt. Þetta leysir mjög margt og það er búin að fara mjög mikil vinna í þetta hjá þeim hagfræðingum sem eru í efnahags- og skattanefnd - reyndar utan nefndarinnar. En menn hafa farið í gegnum þetta og reynt að finna á þessu veilur og það má vel vera að það séu veilur á því. Ég vona að svo sé ekki, en þetta leysir vandamálið. Ef það er enginn hagvöxtur þá borgum við ekki neitt. Þetta leysir líka vandamálið ef litlar endurheimtur verða á eignum Landsbankans þá borgum við það sama. Þetta gerir það líka að verkum að ef pundið verður mjög verðmikið verður landsframleiðslan á Íslandi lítil mæld í pundum og hámarkið lækkar, þá borgum við minna, færri pund. Það er einmitt það sem þarf að gera því að þá eru líka færri pund fyrir fiskinn okkar og þá fáum við færri pund fyrir álið, þannig að þetta leysir þessi vandamál öllsömul. En það leysir líka önnur vandamál. Ef hér yrði jarðskjálfti eða einhver ósköp, við megum reikna með því líka, við höfum upplifað það í Íslandssögunni, eða þá að það yrði aflabrestur eða eitthvað því um líkt. Þetta er allt saman leyst inni í þessu, því að ef það verður aflabrestur verður hagvöxturinn lítill sem enginn og þá borgum við ekki neitt. Í grein sem birtist í Financial Times fyrir nokkrum dögum eftir Hudson nokkurn, prófessor, þá segir hann að þetta gæti orðið fyrirmynd í lánum til þróunarríkja. Það skemmtilega við þessa hugmynd er að það er hagur Breta og Hollendinga að á Íslandi sé mjög myndarlegur hagvöxtur þannig að þeir munu vinna að því alls staðar að hér á Íslandi myndist myndarlegur hagvöxtur. Ég ætla rétt aðeins að koma inn á pólitíkina. Menn hafa oft og tíðum verið mjög bundnir í flokka hér á Alþingi og það er mjög miður að mínu mati. Það gerðist núna að nokkrir þingmenn Vinstri grænna sáu þessar áhættur og vil ég þar nefna Ögmund Jónasson kannski fyrst og fremst. Hann var jafnhræddur við þennan samning og ég er. Þessir þingmenn ásamt með Sjálfstæðisflokki, Framsóknarflokki og Borgarahreyfingunni mynduðu nýjan mjög brothættan meiri hluta á Alþingi, þannig að það náðist að ná fram þessum skynsamlegu tillögum, bæði lagalegum og efnahagslegum, í gegnum þennan nýja, brothætta meiri hluta. Menn lögðu áherslu á að þetta væri ekki flokkspólitískt, þetta væri ekki til þess að fella ríkisstjórnina, þetta væri til þess að bjarga þjóðinni frá þeim áföllum sem gætu komið upp - og ég undirstrika „gætu“ - eftir 20 ár munum við sjá hvort þær koma upp. Ef það kemur upp ætlum við ekki að steypa íslenskri þjóð í ævarandi fátækt. Þessi brothætti meiri hluti hefur haldið og hann hélt en það var ekki auðvelt og hann var mjög tæpur aðfaranótt laugardags, mjög tæpur, þegar Framsókn gat ekki fallist á þetta og vildi fá frekari hugmyndir. Ég vona að Framsókn komi á seinni stigum inn í þetta aftur. Það má vel vera að það þurfi að skerpa betur á lagalegu fyrirvörunum, það má vel vera að það þurfi að skerpa betur á því hvernig þetta er sett upp í frumvarpinu, og ég skora á alla hv. þingmenn að gera það, að vinna að því að gera þetta skothelt þannig að ríkisábyrgðin gildi eingöngu fyrir árin 2016, 2017, 2018 og svo til 2024 en ekki eftir það, og eingöngu sé miðað við þessi 6% af landsframleiðslu sem við erum að tala um. Þetta er sem sagt sú staða sem við höfum í dag og nú kann einhver að spyrja: Hvernig stendur á því að Pétur H. Blöndal ætlar að greiða atkvæði með Icesave-samningi, sem var svo mikið á móti þessu alla tíð? Þá kem ég inn á það sem ég nefndi áðan að við breytum ekki fortíðinni. Ég breyti því ekki að hæstv. fjármálaráðherra er búinn að skrifa undir þetta samkomulag. Ég breyti því ekki að hæstv. ríkisstjórn Íslands hafi veitt honum umboð til þess og ég breyti því ekki að stjórnarflokkarnir veittu ríkisstjórninni umboð til að skrifa undir án þess að hafa séð samninginn, hvað þá öll fylgiskjölin sem nú hafa komið upp á yfirborðið og sýna margt mjög skrýtið og undarlegt í þessum samningi. Ég breyti því ekki en ég hlýt alltaf á hverjum einasta tíma að vinna miðað við þá stöðu sem þá er, og núna vinn ég miðað við þá stöðu að það er búið að skrifa undir þennan samning. Það er þarna ákveðinn veikur meiri hluti á Alþingi, mjög viðkvæmur og brothættur, sem getur hindrað það sem verst getur farið. Þess vegna styð ég það. Ef þessi meiri hluti næst ekki fram eða brotnar fara menn að samþykkja eitthvað miklu, miklu veikara. Það getur vel verið að þá geti ég sagt við kjósendur mína: Ja, þessir vitleysingar skrifuðu undir einhvern samning og ég barðist mikið á móti því og þið eigið að kjósa mig, og það getur vel verið að ég fái fleiri atkvæði út á það. En fyrir þjóðina væri það skelfilegt. Ég met það miklu meira að við vinnum hérna að því að finna lausnir á þeim vanda sem þessi samningur og undirskrift hans hefur fyrir íslenska þjóð. Til dæmis, við getum ekki fellt hann, því að hvað þýðir það? Hvað þýðir það ef við lítum á þetta utan frá með augum almennings úti um allan heim og fjölmiðla og stjórnmálamanna? Það þýðir að ekkert er að marka það sem íslensk ríkisstjórn skrifar undir, það þýðir að Íslendingar ætla ekkert að borga það sem þeim finnst vera sjálfsagt af því að þeir vita ekki betur, við höfum staðið okkur illa í markaðssetningunni, upplýsingunni. Það þýðir líka að lánshæfismat Íslands mundi væntanlega fara enn verr en ella, þannig að það er ekkert val að hafna þessum samningi. Mér finnst það ekki. Síðan getum við vísað því til ríkisstjórnarinnar, eins og hér er komin tillaga fram um. Mér finnst það heldur ekki trúverðugt að fela sama fólkinu sem skrifaði undir samning að gera aftur samning, mér finnst það ekki trúverðugt og það gæti hugsanlega leitt til stjórnarskipta og ég tel að stjórnarskipti út af þessu máli séu ekki æskileg. Það er ekki æskilegt að koma með enn meiri óreiðu hér á Íslandi, það er ekki það sem við þurfum einmitt núna. Það er þess vegna sem ég féllst á að gera á þessu breytingar af því að það er eiginlega sú eina lausn sem ég sé í því að leysa þann vanda sem upp er kominn við það að þessi samningur var undirritaður. Þess vegna stend ég að því að greiða atkvæði með þessum breytingartillögum en ekki vegna þess að mig langi endilega til þess og ekki vegna þess að ég haldi að það sé það sem er rétt í stöðunni. Við Íslendingar eigum ekkert að borga þetta. En vegna þeirrar stöðu sem við erum komin í, vegna þeirra raða af mistökum sem gerð hafa verið alveg síðan fyrir hrun erum við komin í þessa stöðu og þá vinnum við út frá þeirri stöðu. Þannig lít ég á það. Ég er mjög ánægður með þær breytingartillögur sem hér koma fram, sérstaklega efnahagslegu fyrirvarana, ég held að þeir leysi mjög margt, t.d. eins og ég nefndi hér áðan að ef svo ólíklega skyldi vilja til að breskur dómstóll dæmi neyðarlögin ógild, hvað gerist þá? Þá breytast þessi innlán í almennar kröfur á Landsbankann og eignir Landsbankans duga þá til þess að greiða kannski 20% af þessum kröfum. Það þýðir að við þurfum að fara að borga miklu, miklu meira, það er ein af áhættunum í þessum samningi. En hvað þýðir það? Við borgum ekkert meira af því að það sem við borgum er miðað við 6% af landsframleiðslu að hámarki. Við fengjum á þann hátt upp í þessa kröfu og það væru Bretar og Hollendingar sem mundu borga hluta af því tapi, því gífurlega tapi sem yrði hér á Íslandi ef neyðarlögin yrðu dæmd ógild. Það léttir okkur því líka þann róður. Menn hafa talað dálítið um það hvað gerist árið 2024. Það gerist ekkert annað en að það er ákveðinn samningur í gildi og samningsaðilar setjast niður, þ.e. ef þeir vilja, og þeir ræða um hvað þeir gera við afganginn af kröfunum. Síðan, eins og gengur, það getur vel verið að þeir óski eftir ríkisábyrgð en það er þá Alþingi þess tíma sem tekur ákvörðun um það hvort það kærir sig um að veita ríkisábyrgð. Og af hverju skyldi verða afgangur af láninu, af hverju skyldu verða einhverjar eftirstöðvar? Vegna þess að eitthvað af þeim áföllum sem við erum að tryggja okkur fyrir hafa komið upp og þá munu menn benda samningsaðilum á það: Ja, hagvöxtur varð nú ekki eins mikill og við ætluðum eða: Það greiddist minna af eignum Landsbankans, og þess vegna eigum við ekki að borga meira og munum ekki veita ykkur ríkisábyrgð þó að þið gjarnan vilduð.

Frú forseti. Ég verð að segja að mér fannst mjög áhugavert að hlusta á ræðu hv. þm. Péturs Blöndals um það hvernig honum hefur einhvern veginn tekist að heilaþvo sjálfan sig til þess að samþykkja samninginn. Ég verð að viðurkenna að ég var í þessari vinnu með honum og fannst þetta ansi góð hugmynd þegar hún kom fyrst fram. En eftir umræðuna í gær og þær upplýsingar sem við höfum verið að fá fram núna er ég alvarlega farin að efast um að það sé nokkurt hald í þessum fyrirvörum. Ég mundi því gjarnan vilja heyra aðeins frá hv. þingmanni hvert hann telur vera lagalegt gildi fyrirvaranna og þá gagnvart breskum dómstólum. Eins og kemur skýrt fram í samningunum eiga ágreiningsmál varðandi samninginn að verða tekin fyrir hjá breskum dómstólum. Ég veit að viðkomandi hefur ríghaldið sig við að þetta sé gegn íslensku stjórnarskránni og það verði örugglega hægt að nota hana eitthvað fyrir breskum dómstólum. Ég mundi þá einmitt gjarnan vilja heyra frá honum hvert hann telur eiginlega lagalegt gildi íslensku stjórnarskrárinnar vera fyrir breskum dómstólum. Ég hefði líka áhuga á að heyra frá hv. þingmanni hvernig stendur á því að forustumenn stjórnarflokkanna koma fram í fréttatíma eftir fréttatíma og segja að þeir telji að þrátt fyrir þessa fyrirvara, þrátt fyrir þeir séu búnir að setja hérna nokkur orð á blað, sé um óbreyttan samning að ræða, að fyrirvararnir rúmist mjög vel innan samninganna. Hvernig í ósköpunum getur hann haldið því fram að það sé eitthvert lagalegt gildi fyrirvaranna gagnvart breskum dómstólum?

Frú forseti. Þetta mál fer til fjárlaganefndar á milli 2. og 3. umr. og þar reikna ég með því að menn muni fara mjög ítarlega ofan í þær efasemdir sem t.d. Framsóknarflokkurinn og ýmsir fleiri hafa um það hvort bresk lög og dómstólar viðurkenni stjórnarskrá Íslands. Ég tel að stjórnarskrá Íslands sé hluti af fullveldi Íslands og þá er það spurningin hvort breskir dómstólar ætli sér að fara að efast um fullveldi Íslands. Hér á Íslandi verður ekki greidd út ein einasta króna, frú forseti, nema fyrir því sé heimild í lögum samkvæmt stjórnarskránni og Hæstiréttur mun dæma það að ekki verði greidd út króna á Íslandi nema það standi í lögum frá Alþingi. Þetta er svar mitt. Þetta þarf að sjálfsögðu að skoða vel. Við þurfum helst að fá fólk sem hefur mikla þekkingu á breskum lögum og hvernig dómstólar þar vinna. Ef það þarf að setja frekari fyrirvara þá setjum við frekari fyrirvara, það er svo einfalt. Varðandi óbreyttan samning og ekki óbreyttan samning, ég held að menn séu dálítið að tala í kross. Ég held að það sem ríkisstjórnarflokkarnir eru að segja sé að Bretar og Hollendingar muni fallast á þessa breytingu á samningnum. Sérhver takmörkun á ríkisábyrgð er breyting á samningnum, 

Frú forseti. Það er alveg greinilegt að heilaþvotturinn er algjör. Ég sé bara ekki hvað það er í fortíðinni sem getur leitt hv. þingmann til að draga þá ályktun að Bretar og Hollendingar muni sýna okkur einhverja sanngirni í þessu máli. Það væri ágætt að fá eitthvert dæmi um það á síðustu mánuðum að Bretar og Hollendingar hafi sýnt okkur einhverja sanngirni. En núna eigum við að fara að treysta á það að allt í einu muni Bretar og Hollendingar umturnast og fara að sýna okkur einhverja sanngirni í þessu máli. Ég verð bara að segja að mér finnst það mjög, mjög ólíklegt. Ef við gefum okkur það að svo ólíklega verði að Bretar og Hollendingar verði tilbúnir að samþykkja þessa fyrirvara, þá mundi ég vilja heyra aðeins frá hv. þingmanni hvernig stendur á því að í 3. lið í breytingartillögum meiri hlutans er hvergi minnst á það að ríkisábyrgðin falli niður við lok samningstímans - það er ekkert orð um það - og að eftirstöðvarnar verði ekki greiddar. Það þurfti að spyrja hæstv. forsætisráðherra að því í gær þrisvar sinnum áður en við fengum það upp úr henni að hún teldi að eftirstöðvarnar ættu að falla niður. Þá spyr ég: Ef hún telur að svo sé, af hverju í ósköpunum má það ekki standa í lagatextanum sjálfum í staðinn fyrir að það þurfi að fara að fletta upp einhverjum ræðum til þess að fá það á hreint hvað við meintum? Varðandi svo þessa mjög ágætu útfærslu verð ég samt sem áður að benda á að það kom ábending í umræðunum í gær um ákveðinn galla við hana. Það er talað um það að ef við lentum í þeirri aðstöðu að hér væri mikill hagvöxtur en lítill eða neikvæður viðskiptajöfnuður - og ég veit ekki betur en undanfarna áratugi hafi það verið hið eðlilega ástand í íslensku efnahagslífi að við höfum talið okkur vera með þokkalegan hagvöxt en lítinn eða mjög neikvæðan viðskiptajöfnuð - þannig að það yrði þá enginn gjaldeyrir til staðar fyrir íslenska ríkið til þess að borga þessar erlendu skuldbindingar. Hvað á ríkið að gera þá? Það væri mjög áhugavert að heyra það, 

Frú forseti. Ég verð dálítið fyrir vonbrigðum með hv. þingmann, af því að ég hef það mikla trú á hv. þingmanni, þegar hún talar um heilaþvott. Það eru ekki rök í málinu, frú forseti. Ég er ekkert að heilaþvo sjálfan mig. Hvað þýðir það eiginlega að einhver heilaþvoi sjálfan sig? Að hann fallist á eigin rök eða hvað? Ég frábið mér svona umræðu og ég ætla að vona að þingmaðurinn noti það ekki aftur. Varðandi það að við treystum á að Bretar og Hollendingar sýni sanngirni, ég er ekkert að treysta á það neitt, ég er alls ekkert að treysta á það. En Bretar og Hollendingar þurfa samstöðu um alla Evrópu, þeir þurfa samstöðu til þess að geta kúgað Íslendinga áfram eins og þeir hafa reynt að gera. Ef þeir ekki ná samstöðu, t.d. Norðmanna, sem eru mjög veigamiklir, Svía og allra Norðurlandaþjóðanna og Þjóðverja og Frakka, ef þeir ná ekki samstöðu þessara þjóða þá ná þeir engu fram og þetta vita þeir. Þess vegna lagði ég til í gær og spurði hérna að því hvort menn gætu ekki frestað umræðu milli 2. og 3. umræðu, og ég er enn að reyna að vona að menn geri það af því að ég óttast það nefnilega að Bretar og Hollendingar muni ekki samþykkja þetta, að við frestum umræðu milli 2. og 3. umræðu í tvær, þrjár vikur og sendum alla þingmenn um alla Evrópu, til Portúgals, til Grikklands, til Albaníu, til Lettlands og Litháens, Norðurlandanna, til að kynna okkar málstað áður en ákvörðunin fellur. Þetta tel ég vera mjög mikilvægt af því að ég óttast það að um leið og við erum búin að samþykkja fari menn að gefa yfirlýsingar í Bretlandi og Hollandi, sem þeir mundu hugsanlega ekki gefa ef þeir vissu betur og væru betur upplýstir um stöðu Íslands. Ég er að vona að menn fallist á þetta. Ég veit að það er margt sem liggur á og mikið sem þarf að gera, en ég vona að menn fari þá leið 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir hans ræðu, hún var skynsamleg eins og hans er von og vísa þar sem hann fór í stuttu máli yfir þetta hryllilega Icesave-mál. Eftir því sem maður kynnir sér betur og betur þau gögn sem hægt er að ná með töngum út úr þessari ríkisstjórn sér maður að samningurinn verður verri og verri með hverjum deginum sem líður. Ég sagði það í þingræðu um daginn að ég hafi stundum kallað þetta nauðasamninga, en ég held að það séu ekki nógu stór orð því að þetta eru raunverulega, frú forseti, landráðasamningar. Þar erum við að tala um friðhelgisrétt, þar erum við að tala um verndun náttúruauðlinda okkar o.fl. Nú ætla ég að koma að því sem ég ætla að spyrja hv. þingmann að. Það fjarar stanslaust undan samningnum eftir því sem ég les hann betur. Ég vil benda hv. þingmanni á grein 6.5 þar sem fyrirsögn þeirrar greinar í breska samningnum: Fallið frá vörnum. Sambærilegt ákvæði er í hollenska samningnum. Grein 6.5 kemur í veg fyrir að íslenska ríkið geti sett fyrirvara á samninginn. Í gær fór ég í löngu máli yfir ákvæði greinar 13.1.1 í breska samningnum varðandi breska lögsögu og annað, að um leið og búið er að samþykkja samninginn fellur hann í breska lögsögu, því að í gr. 6.5 stendur, með leyfi forseta: „Aðgerðir, aðgerðaleysi, málefni eða atriði sem mundu, ef ekki væri fyrir þessa málsgrein, draga úr skuldbindingum íslenska ríkisins samkvæmt þessari grein, leysa það undan þeim eða hafa áhrif á þær, hafa ekki áhrif á skuldbindingar íslenska ríkisins samkvæmt þessari grein.“ Þarna er skýrt að fyrirvararnir verða ekki teknir gildir. 

Frú forseti. Fyrst varðandi það hvað gerist árið 2024. Hæstv. forsætisráðherra svaraði því í gær, reyndar eftir dálitla eftirgangsmuni, að ríkisábyrgðin félli niður. Það má vel vera, frú forseti, að við þurfum að segja bara að ríkisábyrgðin gildi 2016 til og með 2024, hafa það bara kristaltært því að það lesa allir það út úr 3. gr. frumvarpsins að hún á að gilda á þessum árum, ekkert fyrir og ekkert eftir. En það má vel vera að það þurfi að skerpa á því. Ég er alveg hjartanlega sammála hv. þingmanni með það að þetta eru ekki nauðasamningar, þetta eru nauðungarsamningar, og ég vildi m.a.s. láta það standa í textanum. Ég gerði tillögu um að það stæði í textanum ríkisábyrgð í samræmi við nauðungarsamning, dags. 5. júní 2009.  Varðandi þessi lögfræðilegu atriði um samninginn sjálfan. Samningurinn sjálfur getur ekkert skuldbundið Alþingi Íslendinga í því að veita ríkisábyrgð. Alþingi Íslendinga samkvæmt stjórnarskrá setur þá ríkisábyrgð sem Alþingi Íslendinga dettur í hug. Alþingi Íslendinga gæti t.d. sagt: Á þennan samning veitum við einnar millj. kr. ríkisábyrgð og ekkert umfram það. Svo er það spurning hvort samningsaðilarnir sætti sig við það. Ég get ekki séð að eitthvert fólk úti í bæ, hvort sem það yrði sendinefnd breska þingsins, ríkisstjórnarinnar eða íslenska sendinefndin geti skuldbundið 

Virðulegi forseti. Þetta er hárrétt hjá hv. þm. Pétri Blöndal að Alþingi getur eitt sett ríkisábyrgð enda fellur þessi samningur sjálfkrafa úr gildi veiti Alþingi Íslendinga ekki fulla ríkisábyrgð. Þess vegna erum við komin að þeim punkti hvort það sé raunverulega ekki með þeim hætti að þessum samningi verði ýtt hér út af borðinu og að sú leið sem framsóknarmenn leggja til verði farin, þ.e. að þessu máli verði vísað frá og það verði samið upp á nýtt. Því að samningurinn er svo mikill nauðasamningur að hvert einasta orð er vel valið inni í þessu og í raun og veru skil ég ekki hvað þessi samninganefnd var að gera þarna úti að semja við Breta og Hollendinga, eins og t.d. þetta ákvæði að falla frá vörnum. Það sem stendur hér í samningnum er langtum rétthærra en nokkurn tíma þeir fyrirvarar sem búið er að setja við samninginn. Þannig að ef ég dreg þetta saman má alveg segja að sá tími sem við erum búin að vera ræða hér með þessa fyrirvara hafi bara hreinlega verið út í loftið því að samkvæmt grein 6.5 má ekki breyta nokkrum einasta hlut í samningnum því að þá er ábyrgðin ekki skilyrðislaus eins og segir í samningnum.  Þess vegna bið ég þingmenn, alla sem einn, sextíu og þrjá, að lesa grein 6.5, lesa alla sjöttu greinina, sem er í mörgum töluliðum, til að kynna sér það hvaða túlkun er í Icesave-samningunum á þeim hugsanlegu fyrirvörum sem á að setja hér - sem hafa ekkert gildi gagnvart samningnum.

Undir þennan samning rita fulltrúar bresku ríkisstjórnarinnar, hollensku ríkisstjórnarinnar, annan samninginn, og fulltrúar stjórnar innlánstryggingarsjóðs og fulltrúi fjármálaráðherra. Þeir geta ekkert skuldbundið Alþingi Íslendinga.  Ég hugsa að ef Íslendingar stæðu sig vel í því að markaðssetja þessa hugmynd úti um alla Evrópu þannig að Bretar og Hollendingar misstu sitt bakland í Evrópusambandinu, þá stæðum við miklu betur að vígi gagnvart því að þeir mundu samþykkja þessar breytingar á ríkisábyrgðinni. Að sjálfsögðu er þetta ekki sama ríkisábyrgðin og samningurinn gerir kröfu um, það er alveg á hreinu. Sérhver breyting á þeirri ríkisábyrgð eða takmörkun er breyting á samningnum og menn geta rift honum þess vegna ef þeim sýnist svo og ef 

… í samningnum.

Frú forseti. Með bréfi, dags. 21. júlí 2009, kynnti ég þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs afstöðu mína eða réttara sagt ítrekaði afstöðu mína til Icesave-samningsins, að gefnu tilefni.  Ég ætla nú að rekja afstöðu mína til málsins og byggi þar á þessu bréfi og mun ýmist flytja útdrátt úr því eða lesa það beint upp. Eins og mörgum ykkar er eflaust kunnugt lagðist ég af miklum þunga gegn þeim tillögum sem samþykktar voru á þingi 5. desember 2008 um Icesave-samningana og um samninga við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Ég talaði þar m.a. um ólögmæta nauðungarsamninga, að við værum ekki ábyrg o.s.frv. Ég vitnaði í þeim ræðum máli mínu til stuðnings til virtra fræðimanna. Ég vitnaði títt og ótt til Bjargar Thorarensen, prófessors í lögfræði við Háskóla Íslands, sem talaði í 1. des. ræðu um ólögmæta nauðungarsamninga og rökstuddi það vel. Ég vitnaði í ræðu minni til Stefán Más Stefánssonar, prófessors í lögfræði, emerítus held ég að hann sé, og Lárusar Blöndals hæstaréttarlögmanns, sem færði að því sterk rök að Ísland hefði á grundvelli skuldbindinga sinna samkvæmt EES innleitt tilskipun um Tryggingarsjóð innstæðueigenda á fullkominn og ljósan hátt. Ég færði þar líka til rökstuðnings ásamt fleiru að Ríkisendurskoðun hefði gert athugasemd við hvernig tryggingarsjóðurinn var færður sem hluti í B-hluta ríkisreiknings. Við það gerði ríkisendurskoðandi athugasemd í því ljósi að sjóðurinn væri óviðkomandi ríkissjóði og ætti ekki að vera inni á ríkisreikningi. Þetta væri sjálfstæður sjóður sem ætti ekki að vera inni á ríkisreikningi. Ég minnti líka á og taldi það fram sem rök að eftiráríkisábyrgð væri brot á fjórfrelsinu, þ.e. ég hélt að það væri brot á fjórfrelsinu og samkeppnisreglum ESB. Hefðum við samþykkt þessa ríkisábyrgð í janúar 2008 hefðum við fengið mikla skömm í hattinn frá Eftirlitsstofnun ESA. Þessar ræður mínar eru á vef Alþingis auk þess sem ég tjáði mig ítarlega í blöðum og m.a. í viðtali á Útvarpi Sögu. Hv. þm. Pétur Blöndal hefur síðan lýst þeirri erfiðu stöðu sem við vorum í eftir 6. október, sem ég gerði mér fullkomlega ljósa. Það var m.a.s. þannig að við áttum hugsanlega í erfiðleikum með að flytja inn lyf, fóður o.fl., það var stutt í birgðum t.d. í fóðri. Við vorum í verulegum erfiðleikum á þessum tíma, menn verða að skoða þetta heildstætt í ljósi þess. Tilefni þess að ég skrifaði þetta bréf var að ég mætti sem varamaður, hef ekki átt aðkomu að þessu máli sem þingmaður í nefndum, þeim þremur nefndum sem fjallað hafa um málið, en ég mætti sem varamaður á fund utanríkismálanefndar 20. júlí í sumar - og reyndar var ég ekki á þingi í júní af persónulegum ástæðum. Þar voru kynnt drög að áliti í Icesave-málinu til fjárlaganefndar. Þar var forsaga málsins rakin og m.a. talið í álitinu að sterk rök væru fyrir því að tilskipun um innstæðutryggingar eigi ekki við um allsherjarbankahrun. Því er lýst að ráðamenn þjóðarinnar hafi bundið okkur með viljayfirlýsingum, með bréfum og loks samningi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn að greiða lágmarkstryggingu hvers reiknings. Þarna höfðum við, verð ég að segja, í síðasta lagi 5. desember 2008 og 6. janúar 2009 og vikurnar á undan, eftir bankahrunið 6. október, skuldbundið okkur með yfirlýsingum og öðrum hætti, skuldbundið okkur að mínu mati siðferðilega sem stjórnmálamenn og skuldbundið okkur lagalega líka. Þar er málið erfiðara. Það er staðfest í drögum sem ég las þar að óviðunandi þvingunum hafi verið beitt. Þar segir orðrétt, með leyfi frú forseta: „Var sú hætta álitin fyrir hendi að tækist ekki að finna lausn á Icesave-deilunni kynni það að setja aðild Íslands að EES-samningnum í uppnám auk þess sem lausn væri forsenda aðkomu Norðurlanda að efnahagsáætlun Íslands og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Þess má geta að á meðan ágreiningur aðila um þetta efni var óleystur var sú hætta fyrir hendi að Evrópusambandsríkin gripu til aðgerða gagnvart Íslandi sem settu EES-samninginn að hluta eða heild í hættu.“ Þetta er grafalvarlegt mál. Meiri hluti nefndarinnar þá - þetta eru drög að nefndaráliti sem ég er að vísa í - mat það svo að taka bæri mark á þessum hótunum ella væri hætt við alþjóðlegri einangrun Íslands. Enn fremur að næsta víst væri að endurskoðun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins mundi tefjast eða verða stöðvuð ef ekki yrði staðið við svonefnda skuldbindingu Íslands vegna Icesave. Þetta skyldu menn hafa í huga. Þetta er ekki sérstaklega viðkunnanlegt en menn skyldu hafa þetta í huga. Og þetta varð raunin 

Ekki eingöngu.

Ég bið hv. þingmann að leyfa mér að flytja ræðu mína í friði - hún hefur málfrelsi hér í ræðustól - og glamra ekki fram í hverja einustu ræðu sem flutt er hér. Það lærði ég í barnaskóla að grípa ekki fram í þegar aðrir tala. Fleira er tíundað í drögunum sem eru óásættanlegar þvinganir og, með leyfi frú forseta, vil ég lesa aftur: „Utanríkismálanefnd gagnrýnir hvernig ríkin tvö“ - þ.e. England og Holland - „hafa að því er virðist nýtt sér stöðu sína í framkvæmdastjórninni“ - þ.e. Alþjóðagjaldeyrissjóðsins - „til að tengja aðstoð við Ísland við lausn Icesave-deilunnar og telur framgöngu þeirra dæmi um hvernig sterk ríki geta misnotað aðstöðu sína innan alþjóðastofnana gagnvart smærri ríkjum. Hið sama á við um beitingu hryðjuverkalaganna, sem var óafsakanlegt framferði af hálfu breskra stjórnvalda í Íslands garð. Því miður er ljóst að þessi pólitíska tenging er til staðar sem ein af forsendum efnahagsáætlunar Íslands og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins.“ Það er algjörlega ljóst að við misstum af tækifæri til að kæra stjórnvaldskæru beitingu Breta á hryðjuverkalögunum gagnvart okkur. Þar með fór það úr. Það var alveg ljóst að það var samþykkt með þingsályktuninni 5. desember 2008 að ganga samningaleiðina, menn voru sammála um að ganga samningaleið, menn voru ekki sammála um að vera ósammála og leita til dómstóla, það er kjarni þessa máls. Það gerði okkur allt miklu erfiðara eftir þessa samþykkt. Ég greiddi atkvæði á móti henni ásamt þingflokki Vinstri grænna og hv. þm. Pétri Blöndal. Framsóknarþingmenn sátu hjá en aðrir greiddu atkvæði með tillögunni svo að því sé haldið til haga. Í þessum drögum var lagt til að við samþykktum þessa samninga sem ég átti sem lögmaður afar erfitt með og gat aldrei unað að þeir yrðu teknir inn án þess að fyrirvarar yrðu settir við ríkisábyrgðina vel að merkja. Hér var auðvitað um að ræða þvinganir ríkja sem ég hélt að væru vinaþjóðir okkar. Það bætir ekki úr skák fyrir mér að við skulum hafa samþykkt umsókn um aðild að ríkjasambandi sem er okkur fjandsamlegt og vegur að efnahagslegu og pólitísku sjálfstæði okkar. Auðvitað eru órjúfanleg tengsl milli Icesave-samningsins, ESB-umsóknarinnar og fyrirgreiðslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. 
             Við misstum okkar sterkustu málsástæður og rök í síðasta lagi 6. janúar, 5. desember og vikurnar þar á undan. Þá var samningabrautin mörkuð og batt hendur okkar og vanefndir á þessum samningi sem menn gengu að með opnum hug hefðu að mínu mati gert okkur að pólitískum óreiðumönnum erlendis, að standa ekki við gerða samninga, eins og Grikkirnir sögðu: Pacta sunt servanda. Fyrri ríkisstjórn gerði þessa samninga. Ef við hefðum farið að hlaupa frá þeim hefðum við verið óreiðumenn þannig að við höfum þessa samningaleið sem blasir við og er hin bitra staðreynd. Svo er hins vegar allt annað mál, hv. þingmenn, hvort menn una við þennan samning eða ekki, það er hins vegar allt önnur deild. Í nefndu bréfi fjallaði ég síðan um samninginn, einkum endurskoðunarákvæðið, og vil, með leyfi forseta, lesa það: „Fleira kemur til. Í drögunum er vísað til endurskoðunarákvæðis í samningum Breta og Hollendinga, ákvæði sem eru afar opin og veik og gefa samningsaðilum okkar nánast sjálfdæmi um það hvort endurskoðun fari fram. Fjallað er um þessi endurskoðunarákvæði án þess að leggja upp með öruggar „flóttamannaleiðir“. Hér vil ég nefna nokkur atriði sem hljóta að gera endurskoðunarákvæði samninganna virk, jafnvel leiða til þess að forsendur samninganna séu þegar brostnar: 1. Fyrir liggur að skuldaþoli Íslands hefur hrakað verulega frá mati Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í október eða nóvember 2008. Má með sterkum rökum halda því blákalt fram að forsendur séu brostnar. 2. Það hlýtur að vera grunnforsenda að neyðarlögin haldi. 3. Ganga verður út frá því að forsendur séu brostnar og/eða endurskoðun brýn komi til þess að minna fáist fyrir eignir Landsbanka Íslands en 60–75% af verðmæti. 4. Sama gildir ef eignir Landsbankans ganga ekki fyrst til greiðslu ábyrgðar Íslands á undan kröfum Breta og Hollendinga, samanber álit Ragnars H. Halls og Eiríks Tómassonar. 5. Að útreikningar, forsendur þeirra, Seðlabanka Íslands um vöruskiptajöfnuð á samningstímabilinu o.fl. haldist. 6. Að kröfur Breta og Hollendinga verði ekki fullnustaðar í auðlindum þjóðarinnar og öðrum samfélagslegum eignum komi til greiðslufalls Íslands en um það virðist ríkja vafi. Þessar brýnu samningsforsendur, fyrirvarar o.fl. gagnvart endurskoðunarákvæðinu verður Alþingi að skilgreina og vísa til þeirra í frumvarpi um ríkisábyrgð á Icesave. Ég verð enn fremur að benda á að í nefndum drögum utanríkismálanefndar er, ef eitthvað er, fremur dregið úr röksemdum okkar fyrir endurskoðun samanber m.a. ummæli um að verulegt tillit hafi verið tekið til heildarhagsmuna Íslands. Ég hef lagst yfir þetta erfiða og margslungna mál í margar vikur með afar opnum huga út frá heildstæðu mati. Með hliðsjón af framansögðu og fleiri ónefndum þáttum get ég ekki lagt blessun mína yfir frumvarpið og drög að áliti utanríkismálanefndar.“ Nú hefur það gerst, sem er afar mikilvægt í þessu máli og algjörlega mikilvægt gagnvart þjóðinni, að breið samstaða hefur náðst þótt þingið standi enn frammi fyrir tveimur afarkostum. Við stöndum frammi fyrir tveimur afarkostum. Annaðhvort að samþykkja samninginn eða fella hann. Í ljósi þeirra lagalegu og efnahagslegu fyrirvara  Ég segi líka, og vil halda því til haga, að það er Hollendingum og Bretum í hag að við getum staðið við þessa samninga. Það er grundvallarsamningsatriðið. Ég gæti farið hnarreistur bæði til Bretlands og Hollands og reifað þau sjónarmið að það sé þeim í hag að við ráðum við þetta án þessa að rústa okkar velferðarkerfi, menntakerfi, o.fl., það er grundvallaratriði. Ég hef lagt fyrir ákveðna fulltrúa í fjárlaganefnd tillögur sem mér hafa borist frá Stefáni Má Stefánssyni, sem ég hef átt samræður við um þetta mál, og þá fyrirvara sem þegar eru komnir. Mér hafa borist frá honum hugmyndir sem ég álít skynsamlegar án þess að ég hafi lagt endanlegt mat á þær. Það styrkir m.a. eftirlitsþátt Alþingis gagnvart því að leitað verði réttar okkar, að Alþingi fylgist með því að leitað verði réttar okkar fyrir dómstólum ef til þess finnast leiðir þó að það séu þröngir kostir. Þessar tillögur liggja fyrir og ég þykist vita að fjárlaganefnd muni vinna að þeim af þeirri einurð sem einkennt hefur vinnu þeirra síðustu tvær til þrjár vikurnar. Þetta vildi ég sagt hafa til að skjalfesta afstöðu mína í þessu máli. Það er mér beiskur kaleikur að samþykkja þennan samning. Það er mjög beiskur kaleikur. Það má kannski segja að maður sé að svíkja kjósendur sína en ég met hagsmuni þjóðarinnar ofar því eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði, fullkominn neyðarkostur en aðrar leiðir sýnast mér því miður ófærar í stöðunni í dag. Ég minni líka á það að alþingismenn eru bundnir af samþykktum og ákvörðunum fyrra þings ella verðum við að teljast pólitískir óreiðumenn og að við stöndum ekki við orð okkar.

Og sannfæringu sinni.

Ég vil að lokum, frú forseti, þakka öllum flokkum og þingmönnum sem hafa lagt hönd á plóginn og sýnt ábyrgð og pólitískan skilning á þeirri nauðsyn að ná samstöðu í þessu máli, ná sátt milli þjóðar og þings, ná sátt innan þingflokka, þetta er þverpólitískt mál. Ég vona að ég halli ekki á nokkurn mann en ég er þakklátur öllum sem hér hafa komið að þó að ég nefni eitt nafn aðeins í því samhengi og það er nafn Ögmundar Jónassonar. Ég ítreka að það er unnt að gera betur milli 2. og 3. umr. og treysti fjárlaganefnd til þess.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir hans orð í ágætri ræðu. Ég finn á þingmanninum að honum þykir þungt að samþykkja Icesave-samningana en ég gat ekki betur skilið hann en svo að hann vildi ganga aðeins lengra í þeim fyrirvörum sem þegar hafa verið lagðir fram. Ég vil því spyrja hann vegna þess að þó að við framsóknarmenn leggjum höfuðáherslu á að málinu verði vísað frá og samið að nýju eins og færustu lögmenn og erlendir sérfræðingar hafa ráðlagt, þá langar mig að spyrja þingmanninn hvort hann hafi kynnt sér breytingartillögur okkar. Ég hef einnig verið í sambandi við Stefán Má og Ragnar Hall af því að hann nefndi þá í ræðu sinni áðan og spyrja hann hvort hann vilji ekki kynna sér breytingartillögur okkar með jákvæðum huga og þá hugsanlega fallast á þær ef þær eru honum að skapi.

Frú forseti. Ég er ósammála því að þessu máli verði vísað frá, það er mitt mat, hv. þm. Höskuldur Þórhallsson, það er mitt mat. Ég byggi það mat á sömu sjónarmiðum og ég flutti fram gagnvart neyðarkostunum. Ég hygg að það setji málið í uppnám og muni standa björgunarstarfi okkar verulega fyrir þrifum. Það er mitt mat en aðrir kunna að vera ósammála því. Hvað spurninguna varðar hvort ég hafi kynnt mér breytingartillögu framsóknarmanna þá hef ég ekki gert það í þaula, það skal sagt hér og nú en ég mun gera það milli umræðna og allt sem gerir þessa fyrirvara betri án þess að kollvarpa samningnum kemur auðvitað til skoðunar. Ég hef stundum sagt það í þessum ræðustól að mér er sama hvaðan gott kemur.

Virðulegi forseti. Ég býst ekki við neinu öðru en að þingmaðurinn kynni sér fyrirvarana okkar með opnu og jákvæðu hugarfari eins og hans er von og vísa. Við erum ekki alveg sammála eins og gengur og gerist. En það er eitt sem mig langar til að spyrja þingmanninn að og það er að í umræðunni á Alþingi túlka menn þessa fyrirvara með mjög mismunandi hætti. Þingmenn Vinstri grænna t.d. túlka fyrirvarana með mjög mismunandi hætti. Sumir segja að þeir þýði ekki neitt, aðrir að þeir séu sterkir, sjálfstæðismenn segja að þeir felli samningana, samfylkingarmenn segja að þeir rúmist innan samninganna. Það sem er öruggt í málinu er óvissan og ég spyr þingmanninn hvort hann hafi ekki áhyggjur af því að við séum stödd í einhvers konar tilraunastarfsemi þar sem við vitum ekki hvernig Bretar og Hollendingar munu bregðast við. Hefur þingmaðurinn ekki raunverulegar áhyggjur? Ég hef þær áhyggjur satt best að segja.

Frú forseti. Ég útiloka það ekki að Hollendingar og Bretar telji þetta gagntilboð, ég útiloka það ekki. Ég tel hins vegar mun minni líkur á því en meiri. Það er mitt mat og það eru eingöngu næstu vikur og mánuðir sem munu skera úr því. Ég ítreka það sjónarmið sem ég setti fram áðan að væri óskynsamlegt hjá Bretum og Hollendingum þegar fyrirvararnir eru settir til að við getum staðið við skuldbindingar okkar að snúast gegn okkur. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því. Nú kemur í ljós eftir kannski einn til tvo mánuði hvor okkar hefur rétt fyrir sér. Ég vona að spá hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar rætist ekki, ég verð að segja það alveg eins og er.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir alveg ljómandi góða ræðu og við erum um margt sammála í þessu. Mig langar að spyrja hv. þingmann og biðja hann þá bara að huga að því ef hann telur ástæðu til að það verði grein 6.5 þar sem fallið er frá vörnum sem ég hef miklar áhyggjur af í ljósi þessara fyrirvara sem hér á að setja, hvort ekki þurfi að skerpa enn þá betur á annaðhvort þeirri grein eða breyta henni eða þá að gera fyrirvarana þannig að þeir vísi beint í hana eða taki á því sem þar er fjallað um. Ég vil einnig fagna þeim orðum sem hv. þingmaður lét falla að það væri unnt að gera betur milli 2. og 3. umr. og ég vona svo sannarlega að fjárlaganefnd fari yfir þær athugasemdir sem hafa komið fram og þær tillögur og taki tillit til þess.

Frú forseti. Jú, allt er vafa undirorpið og þegar maður leggst í lögfræði og annað sest maður í heildarmat og reynir að komast að niðurstöðu út frá öllum þeim gögnum sem liggja fyrir. Ég hef ekki sömu áhyggjur og framsóknarmenn af þessu samningsákvæði sem þeir hafa vitnað til en engu að síður er gagnrýnin og ábendingin réttmæt og það verður auðvitað að skoða þetta eins og annað. Ég skora sérstaklega á framsóknarmenn, sem ég tel að hafi farið með sáttavilja inn í þetta mál, að koma inn í það og reyna að ná þessari breiðu samstöðu allrar þjóðarinnar. Þjóðin þarfnast þess. Það kann vel að vera að það þurfi að skerpa betur á þessu. Aðalatriðið er þó það að samningurinn er gerður milli tryggingarsjóðsins og breskra og hollenskra yfirvalda. En ríkisábyrgðin stendur þar sem sjálfstætt plagg þannig að samningurinn stendur en ríkisábyrgðin er skilyrt, ekki samningurinn. Það má vera að þetta sé hártogun en þannig lít ég á það.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara að gera hv. þingmanni upp eða ræða um þetta sem hártoganir. Ég held hins vegar að það sé mikilvægt að þetta sér skýrt, að það komi þá fram einhver túlkun á því hvað þetta þýði þannig að þingið geti farið áhyggjulítið eða haft minni áhyggjur af því að þarna séu tengsl að samningurinn tengist vitanlega óhjákvæmilega ríkisábyrgðinni. Hann tekur ekki gildi nema hún verði veitt þannig að það eru vitanlega tengsl þarna á milli. En hvort samningurinn er rétthærri en sú ábyrgð sem þarna er veitt og fyrir breskum dómstólum muni þetta falla okkur í óhag og allt slíkt, þetta finnst mér að þurfi að skýra. Það getur vel verið að sprenglöglærðir menn skilji þetta betur en margir aðrir þingmenn en ég held að fyrir þingheimi þurfi að skýra þetta. Ég vil líka taka fram að auðvitað metum við það sem við gerum nú út frá hagsmunum þjóðarinnar, það er alveg ljóst. Við framsóknarmenn metum að það þurfi út frá hagsmunum þjóðarinnar að skerpa þetta enn þá meira. Það er þess vegna sem við stöndum í þessu þrasi núna.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Atla Gíslasyni fyrir um margt ágæta ræðu. Ég er sammála honum um margt sem þar kom fram og sérstaklega þær efasemdir sem vakna við þetta mál varðandi lagalega þáttinn. Í morgun flutti hv. þm. Björn Valur Gíslason, sem er varaformaður fjárlaganefndar og flokksbróðir hv. þm. Atla Gíslasonar, ræðu þar sem fram kom að hann taldi öll gögn málsins vera komin fram um miðjan júlí og sú vinna sem fram fór frá þeim tíma hafi ekki skipt sköpum. Mann setur hálfhljóðan þegar svona yfirlýsingar koma fram í þingsal á þessum tíma málsins. Mig vantar einfaldlega að fá fram afstöðu hv. þingmanns sem hér talar til þessa. Telur hann að þeir fyrirvarar sem settir hafa verið frá þessum tíma og komið inn í málið frá þessum tíma hafi skipt sköpum eða telur hv. þingmaður að hægt hafi verið að samþykkja óbreytt það frumvarp sem lagt var hér fram?

Frú forseti. Ég er ósammála skilningi þessa ágæta meðþingmanns míns og flokksfélaga Björns Vals Gíslasonar, ég er ósammála hans útleggingu á þessu og það er ekki í samræmi við það upplegg sem við nokkrir þingmenn í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði lögðum upp með í leiðangurinn. Þeir fyrirvarar sem settir voru í vinnu nefndarinnar eða nefndanna, fjárlaganefndar eftir 20., 22.–23. júlí skipta fyrir mér sköpum og breyttu afstöðu minni til málsins. Það er svo einfalt.

Hæstv. forseti. Það gleður mig að heyra þessa afstöðu þingmannsins og ég er þess fullviss að fjárlaganefnd mun á milli umræðna taka málið og fyrirvarana til enn betri skoðunar. Ég heyri að hv. þingmaður hefur ákveðnar hugmyndir varðandi það hvar þarf að styrkja lagalegu fyrirvarana enn frekar og ég hlakka til að fá að sjá þær hugmyndir þingmannsins og er þess fullviss að þær séu málefnalegar og byggðar á þungum lagalegum rökum, enda ekki vanþörf á vegna þess að hér erum við að fjalla um gríðarlega hagsmuni íslensku þjóðarinnar. Við verðum að stíga varlega niður og það er mjög gott að heyra það frá hv. þingmanni að hann muni alla vega verða til þess að raska þeirri samstöðu sem þó var komin upp varðandi þessa fyrirvara, bæði hina lagalegu og efnahagslegu.

Frú forseti. Það er bara ein leiðrétting. Ég er ekki vanur því að ganga með stolnar fjaðrir. Þessar hugmyndir eru ekki mínar svo því sé haldið til haga heldur bárust þær mér frá Stefáni Má Stefánssyni prófessor sem ég þekki mætavel og við höfum átt samræður um þetta mál þannig að ég kom þeim á framfæri. Þetta eru hans hugmyndir. Við yfirlestur taldi ég þær skynsamlegar.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Atli Gíslason hefur þegar tjáð sig um grein 6.5 en mig langar til að koma inn á þá túlkun sem ég legg í greinina og er mjög mikilvæg. Grein 6.5 kemur í veg fyrir möguleika íslenska ríkisins á að setja fyrirvarana því aðgerðir sem draga úr skilyrðislausri ábyrgð ríkisins hafa ekki áhrif á skuldbindingar ríkisins eins og þær liggja í samningnum þannig að það sé alveg klárt. Þetta þarf að skoða í fjárlaganefnd þegar málið fer aftur inn eftir 2. umr. Þá komum við að grein 13.1.1 í breska samningnum og grein 12.1 í þeim hollenska þar sem segir, með leyfi forseta: „Aðeins er heimilt að gera breytingar á samningi þessum, bæta við hann eða falla frá honum með skriflegu samkomulagi milli samningsaðila.“ Þarna er þetta skýrt ákvæði. Ef fyrirvararnir rúmast ekki innan samningsins þá falla þeir úr gildi. Þarna hef ég bent á tvær greinar í samningunum sem raunverulega gera fyrirvarana að engu. Hver er skoðun þingmannsins á þessari túlkun?

Frú forseti. Ég hélt að hér væri til umræðu frumvarp um ríkisábyrgð, ekki um samning. Ég tel að rúmist fullkomlega innan samningsins sem gerður var að setja fyrirvara við ríkisábyrgðina sem sjálfstætt atriði. Ríkissjóður er ekki beinn samningsaðili í þessu máli heldur kemur inn sem ábyrgðaraðili. Samningurinn er milli Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og hollenska og breska ríkisins.

Virðulegi forseti. Þetta er afar einkennilegt svar því eins og hv. þingmaður og lögmaður Atli Gíslason veit þá er ákvæði í Icesave-samningunum sem er á þá leið að samningarnir taki ekki gildi fyrr en ríkisábyrgð er veitt. Þess vegna lít ég á þetta svar þingmannsins sem útúrsnúning og svo virðist sem einhverjir þingmenn Vinstri grænna séu komnir á flótta í þessu máli því það kom fram í máli þingmanns Vinstri grænna í morgun að hann liti svo á að samningurinn stæði eins og hann væri og raunverulega væri fyrirvarinn óþarfur. Enda þegar maður gluggar í þau lögfræðilegu skjöl sem liggja að baki þessum samningi þá benda öll rök til þess að ekki sé hægt að gera fyrirvara við samninginn því eins og ég benti á í ræðu í gær að um leið og komin er ríkisábyrgð á Icesave-samningana þá falla niður íslensk lög því um þá gilda bresk lög og sé mál höfðað út af samningunum þá er það í breskri lögsögu og fyrir breskum dómstólum.

Frú forseti. Ég ítreka það að út frá þeim forsendum og yfirlestri og lögfræðilegri hugsun minni þá deili ég ekki áhyggjum eða skoðunum hv. þingmanns. Það leggur hv. þingmaður út þannig að svarið sé einkennilegt. Mér virðist sem öll svör sem ekki samræmast skoðunum hv. þingmanns séu það.

Afskaplega var þetta málefnalegt.

Frú forseti. Við ræðum við 2. umr. frumvarp til laga um heimild til handa fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs til að ábyrgjast lán Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta frá breska og hollenska ríkinu til að standa straum af greiðslum til innstæðueigenda frá Landsbanka Íslands hf. Þetta verkefni sem nú liggur fyrir Alþingi og snertir íslensku þjóðina er sjálfsagt eitt stærsta og veigamesta verkefni sem Alþingi Íslendinga hefur komið að. Við erum að fást við afrakstur einkavæðingar bankanna, áhættusækinna bankastjóra og eigenda bankanna sem settu á fót í Bretlandi og Hollandi Icesave-innstæðureikninga með góðum innlánsvöxtum sem fólkið í þessum löndum treysti og lagði inn sparifé sitt. Þegar þetta er gert og þegar til þessara samninga er stofnað er hér við völd ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar. Sjálfstæðisflokkur hafði frá árinu 1991 til ársins 2002 verið í forsvari ríkisstjórnar, breytt því umhverfi sem m.a. skóp þessa reikninga. Sjálfstæðisflokkurinn ber á því ábyrgð að hafa skapað umhverfið ásamt þeim flokkum sem með honum hafa verið í ríkisstjórn. En Sjálfstæðisflokkurinn ber aldrei, né þingmenn hans eða fyrrverandi ráðherrar eða flokksmenn, ábyrgð á gjörðum þeirra einstaklinga sem fóru með bankana á þann veg sem þeir gerðu. Á því getur enginn borið ábyrgð nema þeir sem þar sátu. Það er kúnstugt, frú forseti, að sitja hér við 2. umr. og hafa setið hér við 1. umr., og hlusta á þingmenn sérstaklega Samfylkingarinnar fara fram hér eins og Sjálfstæðisflokkurinn og hans gerðir undanfarinna ára hafi komið þjóðinni í þau vandræði sem við blasa. Það er á vakt Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar sem Icesave-reikningarnir verða til. Samfylkingin fór með viðskiptaráðuneytið, hafði stjórnarformann Fjármálaeftirlitsins þann tíma sem Icesave-reikningar Landsbankans verða að veruleika, hafði alla burði, öll tæki sem þurfti til að sinna eftirlitsskyldu sinni. Fulltrúi Sjálfstæðisflokksins var einn þriggja seðlabankastjóra, bankans sem líka átti að sinna eftirliti. Það er dapurt fyrir flokk sem vill gera sig gildandi í pólitík og náði í síðustu kosningum í fyrsta sinn þeirri stöðu að vera stærsti stjórnmálaflokkurinn á Íslandi að þora ekki að horfast í augu við þær staðreyndir sem við blasa frá stjórnartíð þessa flokks með Sjálfstæðisflokknum frá því í maí 2007 til 1. febrúar 2009. Það er dapurt að ætla að byggja þá ríkisstjórn sem nú er við völd, sem vonandi tekst það ætlunarverk sitt að reisa íslenskt atvinnulíf, styðja við bakið á fjölskyldum í landinu, byggja hér upp nýja banka, að henni takist það ætlunarverk vegna þess að það er íslensku þjóðinni afar mikilvægt. En það er dapurt hlutskipti flokks sem er í forsvari fyrir núverandi ríkisstjórn að þora ekki og vilja ekki horfast í augu við þá ábyrgð sem sá flokkur ber á viðskiptaumhverfinu frá 2007–2009. Við sjálfstæðismenn göngumst við þeirri ábyrgð að við skópum og okkar flokkur það umhverfi. Við frábiðjum okkur hins vegar að bera ábyrgð á gjörðum þeirra einstaklinga sem þar eru og við undrumst ábyrgðarleysi Samfylkingar og undanskot hennar frá ábyrgð. Við stöndum líka frammi fyrir því að regluverk Evrópusambandsins brást eins og allt annað regluverk. Það er ekkert flókið. En það er líka dapurt að horfast í augu við það að sterkar þjóðir innan Evrópusambandsins og Evrópusambandið allt sem óttaðist á þessum tíma á áhlaup á bankana í Evrópu hafi tekið þá ákvörðun að til þess að koma í veg fyrir slíkt væri leiðin að knésetja íslenska þjóð. Það er óásættanlegt. Þetta eru staðreyndir sem við stöndum frammi fyrir. Við berum ábyrgð á því sem við berum ábyrgð á og við göngumst við henni en allir verða að gera slíkt hið sama. Það er óásættanlegt að stórar og sterkar þjóðir í Evrópu skuli vernda regluverkið með þeim hætti sem þær gera og koma íslenskri þjóð í þá stóru nauð, ef við getum sagt sem svo, sem Icesave-samningarnir eru. Það hlýtur að vera skilyrt af hálfu Íslands, íslensku ríkisstjórnarinnar og íslensku þjóðarinnar að verði breytingar á því regluverki sem setur íslenska þjóð í þá stöðu sem hún er í núna með Icesave-samningunum þá sé varnagli fyrir þjóðina til að fá réttlætingu á þeim samningum sem hér blasa við ef til þess kemur að regluverkinu verði breytt. Ég skora á hv. fjárlaganefnd að fara vel yfir þá lagalegu fyrirvara sem eru og setja þennan varnagla inn því sagan mun dæma Breta og Hollendinga og Evrópusambandið allt fyrir þá gjörð þeirra að knésetja íslenska þjóð með þessum samningum vegna brogaðs regluverks. Sagan mun dæma Breta fyrir að setja hryðjuverkalög á starfsemi Landsbanka Íslands og setja Ísland sem eitt sinn var vinaþjóð í hóp með al Kaída og fleiri hryðjuverkamönnum. Það er óásættanlegt og sé alls velsæmis gætt hljóta Íslendingar að krefjast skaðabóta með einum eða öðrum hætti í gegnum þá málsmeðferð sem fram undan er vegna þeirra hryðjuverkalaga. Það er líka ljóst í þeim samningi sem við stöndum nú frammi fyrir að þátttaka Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er óásættanleg fyrir Íslendinga. Það er óásættanlegt með öllu að Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sé beitt með þeim hætti sem honum var beitt gegn Íslendingum og er enn beitt gegn Íslendingum í gegnum stjórn þessa sjóðs, þar sem Bretar, Hollendingar og fleiri þjóðir beita þrýstingi til að koma í veg fyrir lán frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum til Íslands vegna þess að þessar þjóðir vilja knýja Íslendinga til að gangast við svokölluðum Icesave-samningi. Þessi gjörð Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hlýtur að verða rannsökuð frekar vegna þess að það er víðs fjarri því upphafi sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn var stofnaður til að hann eða stjórn hans hagi sér með þeim hætti sem hún hefur gert gagnvart íslensku ríkisstjórninni og gagnvart íslensku þjóðinni. Það ber að skoða. Í október þegar íslenska ríkisstjórnin leitaði til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, nánar 15. nóvember, var viljayfirlýsing til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins send undirrituð af þáverandi fjármálaráðherra, Árna Mathiesen, og þáverandi seðlabankastjóra, Davíð Oddssyni. Þar kemur skýrt og skorinort fram, með leyfi frú forseta, að Ísland hafi heitið því að virða skuldbindingar á grundvelli innstæðutryggingarkerfisins gagnvart öllum tryggðum innlánshöfum. Það kemur jafnframt fram í þessari viljayfirlýsingu að það er ítrekuð sú yfirlýsta stefna stjórnvalda að standa lagalega rétt að uppgjöri gagnvart innstæðueigendum og kröfuhöfum gömlu bankanna og að Íslendingar hyggist virða allar lagalegar, réttarlegar skyldur sínar. Sé ekki samkomulag um það hverjar þær eru sé réttast að vísa slíkum ágreiningi til dómstóla eins og fram hefur komið á öðrum vettvangi. Frú forseti. Þetta þarf að koma skýrt og skörulega fram. Þar er með öllu óásættanlegt að menn reyni í ljósi sögunnar að segja eitthvað annað en sagan segir. Þetta er algerlega skýrt í viljayfirlýsingu til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins 15. nóvember 2008. Það var lögð fram þingsályktunartillaga 5. desember 2008 á Alþingi og sú þingsályktunartillaga fékk þinglega meðferð. Það þekkja flestir álit meiri hluta utanríkismálanefndar um þá þingsályktunartillögu og er hún ítrekuð og vel farið yfir hana á bls. 5 í meirihlutaáliti sjálfstæðismanna í fjárlaganefnd. Þar kemur fram, með leyfi forseta: „Leiði samningar ekki til ásættanlegrar niðurstöðu fyrir Ísland er það sjálfstætt úrlausnarefni hvernig stjórnvöld og Alþingi vinna úr þeirri stöðu, en hin umsömdu viðmið fela ekki í sér að stjórnvöld afsali sér með einhverjum hætti lagalegri stöðu að þjóðarétti sem ríkið hefur í dag.“ Þetta stendur í meirihlutaáliti utanríkismálanefndar við þingsályktunartillögu frá 5. desember 2008. Í tillögunni, frú forseti, kemur einnig fram að endanlegar niðurstöður samninga sem náist í viðræðum verði lagðar fyrir Alþingi til öflunar viðeigandi fjárheimilda eftir því sem aðstæður krefjast. Frú forseti. Mér hefur þótt í þessari umræðu sem þessum þáttum, þessum greinum í meirihlutaáliti utanríkismálanefndar frá 5. desember 2008 hafi ekki verið gerð nægjanlega góð skil. Það er líka ljóst, frú forseti, að þegar ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks fór frá völdum og ný ríkisstjórn, minnihlutastjórn Samfylkingar og Vinstri grænna tók við 1. febrúar urðu kaflaskil. En þess ber þó að geta að fráfarandi ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar ákvað að leita pólitískra leiða til að semja um það mál sem við nú erum að fjalla um, taldi það vænlegri kost en hún afsalaði sér aldrei eins og kemur fram í meirihlutaáliti utanríkismálanefndar við þingsályktunartillöguna og staðfest var á Alþingi af meiri hluta þingmanna, þannig að það sé algerlega ljóst. Það verður aldrei of oft sagt því að hér eru margir sem reyna að draga úr því. En samninganefndin sem síðan er skipuð virðist ekki hafa fengið í erindisbréfi sínu vilja meiri hluta Alþingis sem fram kemur um að farið skuli með og horft til þessara þátta. Það er sérkennilegt vegna þess að þetta er sama þingið. Það varð ekki þingrof þegar hér urðu stjórnarslit. Minnihlutastjórnin sat þar til nýjar kosningar fóru fram þann 25. apríl 2009. Þingið var ekki rofið. Þetta er sama þingið. Það er vilji meiri hluta Alþingis sem fram kemur sem ekki fer inn í til samninganefndarinnar sem skipuð var af hæstv. fjármálaráðherra Steingrími J. Sigfússyni. Það hlýtur að þarfnast skoðunar svo ekki sé meira sagt. Samninganefndin kemur síðan heim með samning sem hér er að finna þýddan á íslensku, samning við Hollendinga og samning við Breta og það verð ég að segja, frú forseti, að eftir því sem þessi samningur er oftar lesinn vekur hann meiri ugg.

Rétt.

Kafli 6, Ábyrgð og skaðleysi, er að mínu mati skelfilegur og ég bið hv. fjárlaganefnd sem tekur málið til skoðunar á milli 2. og 3. umr. að fara vel og vendilega yfir þann kafla. Það stendur reyndar í þessum samningi hvort sem okkur líkar það betur eða verr á bls. 47, 13.1 að það sé aðeins heimilt að gera breytingar á samningnum, bæta við hann eða falla frá honum með skriflegu samkomulagi milli samningsaðila. Það er því ljóst að við erum ekki að gera breytingar á samningnum vegna þess að það er ekki hægt nema gera það skriflega við samningsaðila. Þetta verðum við að skoða, frú forseti. Þetta verður að skoða. Þessi kafli, 6. kafli, um ábyrgð og skaðleysi þar sem stendur: „Íslenska ríkið ábyrgist óafturkallanlega og skilyrðislaust“ o.s.frv. er íþyngjandi að öllu leyti fyrir íslenska þjóð og ívilnandi að öllu leyti fyrir viðsemjendur okkar, Breta og Hollendinga. En það er með þetta frumvarp ríkisstjórnarinnar eins og sum önnur þegar þau koma hingað inn til umsagnar þá eru þau vanbúin en hljóta í meðferð þingsins þolanlegar breytingar. Frumvarpið sem hér kom inn var beiðni um fulla ríkisábyrgð á þeim samningum sem við fjöllum hér um, fulla samningsábyrgð, fulla ríkisábyrgð á öllu. Þegar í ljós kom að það myndaðist nýr meiri hluti á Alþingi, ekki stjórnarmeirihlutinn heldur nýr meiri hluti á Alþingi til að skoða þessa ríkisábyrgð frekar, setja þar inn lagalega fyrirvara, setja inn ekki síst efnahagslega fyrirvara vegna þess að það var ljóst að íslensk þjóð gat aldrei staðið við þær skuldbindingar sem samningurinn sagði til um og frumvarpið frá hæstv. ríkisstjórn óskar eftir ríkisábyrgð á - það var kristaltært, við gátum það ekki nema fara margfræga leið vinstri manna að hækka skatta, endalaust að hækka skatta og sú töfralausn vinstri manna í að bjarga efnahagsmálum, að hækka skatta, hefði ekki einu sinni dugað til, frú forseti. Hún hefði ekki dugað til, því miður. Það þarf líka að kanna, frú forseti, vegna þess að ég er ekki sannfærð þó sumir hér inni geti verið það, ég er ekki sannfærð um hvort og hvenær í þessu ferli öllu lögsaga íslenskra dómstóla víkur fyrir breskum lögum. Mér er það ekki ljóst. Það er að mínu viti stór áhættuþáttur í þessu regluverki öllu sem við vinnum við. Frú forseti. Frumvarpið hefur skánað. Nýr meiri hluti á Alþingi, meiri hluti stjórnarandstöðu og hluta stjórnarsinna lögðu í þá vegferð að koma með og hnykkja á lagalegum fyrirvörum, efnahagslegum fyrirvörum. Það eru þeir fyrirvarar sem við reiknum með að geri íslenskri þjóð þessa þætti sem við stöndum frammi fyrir bærilega, hvorki meira né minna heldur en bærilega. Þeir eru ekki ásættanlegir. Það þarf að ganga lengra en frumvarpið er skárra og bærilegra heldur en það var í framsetningu ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur kærlega fyrir ræðu hennar og er ég í raun nánast sammála hverju einasta orði sem hún sagði varðandi þessa skelfilegu hörmung sem við stöndum frammi fyrir sem kallast Icesave-reikningar. Mig langar að spyrja hana aðeins betur út í grein 6 í samningunum. Eftir því sem maður les grein 6 oftar, 6. kafla, sem heitir Ábyrgð og skaðleysi, er sama hvar borið er niður, þar er alls staðar verið að skerða rétt okkar sem þjóðar og færa Bretum og Hollendingum ótakmarkað vald til að níða okkur niður. Að mínu mati, og það er mín túlkun, er grein 6.5, Fallið frá vörnum, á þann hátt að það sé ekki hægt að setja fyrirvara sem taka gildi. Það er mjög skýrt og í raun og veru gengur það sem stendur í samningnum lengra en nokkurn tíma fyrirvararnir þannig að í fyrsta lagi getum við ekki sett þessa fyrirvara. Svo má í öðru lagi ekki breyta samningnum. Mig langar því til að spyrja í fyrsta lagi hv. þingmann hvort hún sé ekki alveg sammála því að þessi fyrirvaravinna sé komin á mjög grátt svæði og raunar út í horn hjá fjárlaganefnd því það stendur skýrt í samningnum að engir fyrirvarar megi koma til eða ekki megi breyta samningnum. Við getum líka talað um grein 6.7, Frestun réttinda íslenska ríkisins. Hér er komin tillaga um að við setjum þak á greiðslurnar. Grein 6.7 ýtir þeirri hugmynd út af borðinu. Þingmenn verða að nota helgina í það að stúdera grein 6 í hollenska og breska samningnum til að sjá hvað réttindi okkar eru fyrir borð borin og það er alveg sama hvað fer inn í þessa fyrirvara. Í fyrsta lagi tekur samningurinn ekki til þess þegar þeir taka gildi. Það er alveg sama hvað við mundum setja inn í þá. Samningurinn ryður öllum fyrirvörum út af borðinu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir þessa spurningu. Ég óttast þennan kafla í samningnum, sem ber yfirskriftina Ábyrgð og skaðleysi. Ég er ekki löglærð en mér finnst þessi kafli í samningnum vera svo skilyrtur og íþyngjandi fyrir íslenska ríkið sem ábyrgðaraðila á þessum samningi að ég óttast að lagaklækir geti hugsanlega með einhverjum hætti beitt þessum kafla til þess að koma aftan að íslenskri þjóð og íslensku ríkisstjórninni. Hins vegar eru þeir fyrirvarar, þeir efnahagslegu fyrirvarar sem fjárlaganefnd er að gera, algjörlega skilyrtir til að alþingismenn á Alþingi Íslendinga íhugi að veita þá ríkisábyrgð sem beðið er um. Þeir eru skilyrði. Án efnahagslegu fyrirvaranna og þó þeirra lagalegu fyrirvara sem eru, án þeirra er algerlega óásættanlegt að íhuga að veita ríkisábyrgð.

Virðulegi forseti. Ríkisábyrgðin er skilyrt eins og við vitum. Það er ekki bara það að ekki megi setja fyrirvarana inn í samningana svo þeir standi heldur er öllum þeim fjárhæðum sem um er rætt í efnahagslegu fyrirvörunum rutt burtu með grein 6.7. Og ekki nóg með það heldur fara Bretar og Hollendingar fram á viðbótartryggingu samkvæmt grein 6.8 í samningunum. Það er með ólíkindum að einhver íslenskur einstaklingur hafi skrifað undir þessa samninga. Ég hef aldrei séð aðra eins nauðung og felst í þessum samningum. Varðandi ábyrgð og skaðleysi, grein 6.2, þá ætla ég að lesa a-lið, með leyfi forseta, en þeir eru þarna í a-, b- og c-liðum: „Íslenska ríkið ábyrgist óafturkallanlega og skilyrðislaust gagnvart lánveitanda að Tryggingarsjóður innstæðueigenda muni standa á tilhlýðilegan hátt og á réttum tíma við allar skuldbindingar sínar samkvæmt þeim fjármálaskjölum sem hann er aðili að.“ Í lið b er eins. Í gegnum kafla 6 í samningunum koma þessi orð fyrir trekk í trekk nánast í hverri einustu grein, „óafturkallanlega og skilyrðislaust“ sem segir það að fyrirvararnir geta ekki tekið gildi samkvæmt þessum samningi. Svo langar mig að spyrja hv. þingmann í af því að hún minntist á grein 13.1.1 í bresku samningunum að það sé einungis heimilt að gera breytingar, bæta við þá eða auka við með samþykki og undirskrift beggja aðila. Finnst hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur ekki kominn tími til að þessi ríkisstjórn fari að lufsa upp um sig buxurnar og fari að tala við Breta og Hollendinga um hver þeirra skilningur er á þeim fyrirvörum sem liggja fyrir?

Frú forseti. Eins og ég sagði áðan erum við í raun ekki að ræða samninginn sem slíkan heldur erum við að ræða þá ríkisábyrgð sem farið er fram á að fjármálaráðherra fái til þess að skilyrða þá skuldbindingu sem felst í þessum samningi um greiðslur íslensku þjóðarinnar til handa Bretum og Hollendingum. Þessir samningar sem gerðir voru og hafa verið undirritaðir kalla á ríkisábyrgð sem menn eru ekki sammála um samkvæmt því brogaða regluverki sem hér er farið eftir að eigi að vera fyrir hendi. Íslenska samninganefndin kom hins vegar heim með þetta með þeim hætti að kalla skyldi eftir ríkisábyrgð. Ríkisstjórnin ákveður að gera það. Það er hins vegar Alþingi Íslendinga sem ákveður hvort ríkisábyrgðin verður veitt, það er Alþingi Íslendinga sem ákveður að setja fyrirvara sem það telur að hagnist íslenskri þjóð. Ég segi eins og hv. þm. Ólöf Nordal sagði hér í gær: Það er Breta og Hollendinga að taka við því sem Alþingi Íslendinga ákveður með já-i eða nei-i. Ég segi eins og hv. þm. Ólöf Nordal: Verði þeim að góðu. Annaðhvort taka þeir því sem Alþingi Íslendinga hefur ákveðið, sem er löggjafarsamkoma þjóðarinnar, sem er æðri en framkvæmdarvaldið og þeir sem undirrituðu samningana, Alþingi Íslendinga segir eitt: Annaðhvort taka þessar þjóðir við því eða ekki. Verði þeim að góðu ef þeir gera það ekki því að það er ekki hagur þeirra sem 

Frú forseti. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir gerði að umtalsefni og gagnrýndi harðlega þá stjórnvaldsákvörðun Breta að beita okkur, Ísland hryðjuverkalögum. Ég get tekið heils hugar undir þessa gagnrýni og deili skoðunum þingmannsins. En ákvörðunin var kæranleg og í sjálfu sér er ekki snúið að kæra stjórnvaldsákvörðun. Ég spyr hv. þingmann: Af hverju kærði ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar ekki þessa stjórnvaldsákvörðun á kærufresti? Hver er skýring hv. þingmanns á því?

Frú forseti. Skýringarnar sem gefnar voru af hálfu framkvæmdarvaldsins, af hálfu ríkisstjórnarinnar voru þær, og ég tel mig fara rétt með, að ríkislögmaður og fleiri lögmenn hefðu talið að beiting hryðjuverkalaga í Bretlandi væri svo opin, að Bretar gætu svo auðveldlega beitt þessum hryðjuverkalögum teldu þeir ástæðu til, að það væri langsótt fyrir Ísland og íslensku ríkisstjórnina að fara í málsókn þeirra vegna. Þetta var skýringin. Frú forseti. Eftir á að hyggja og í ljósi alls þess sem gengið hefur eftir síðan í haust og frá því að fresturinn rann út að mig minnir 6. janúar hefði verið skynsamlegra að fara þá leið að mínu mati, að halda því opnu að geta farið í mál vegna beitingar hryðjuverkalaga og að íslenska ríkið og þau fyrirtæki sem þar urðu fyrir gætu höfðað skaðabótamál á hendur bresku ríkisstjórninni eða breska fjármálaráðuneytinu fyrir að beita þessum hryðjuverkalögum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég deildi ekki þessum rökum ríkislögmanns að lögin væru opin með þeim hætti og málið var svo gríðarlega þýðingarmikið fyrir okkur Íslendinga að jafnvel þótt svo væri hefði ég talið rétt að láta reyna á það, sérstaklega út af því að ég mat það svo að kostnaður við það hefði ekki orðið yfirgengilegur. Eftir á að hyggja, það er gott að heyra hv. þingmann segja að hún hafi skipt um skoðun í þessu, þetta var mín staðfasta skoðun frá upphafi. Það hefði líka leitt til eins, jafnvel þó að við hefðum ekki náð fram kærunni, kröfum okkar í kærumálinu, það hefði leitt til þess að það hefði upplýst til fulls, þess hefði málflytjandi íslenska ríkisins væntanlega krafist, það hefði upplýst til fulls hver rökin voru á bak við þessa ákvörðun og hvaða gögn, hvaða skjöl lágu að baki þessari ákvörðun, hvað var að gerast í kringum 6. október og dagana á undan sem enn er ekki fyllilega upplýst en væntanlega kemur fram í þeirri rannsókn sem nú stendur yfir á þessu bankahruni.

Frú forseti. Já, ég deili þeirri skoðun með hv. þm. Atla Gíslasyni að vonandi kemur í ljós hjá rannsóknarnefnd Alþingis hvað var að gerast á þessum tímum fyrir og eftir bankahrunið. Það er og verður mikilvægt fyrir íslenska þjóð. Það verður líka mikilvægt að þar verði ekkert dregið undan og engum hlíft og engu eirt vegna þess að þetta er kafli í sögu þjóðar sem verður að vera gegnsær, opinn og hægt að fara í uppgjör vegna hans. Fyrr ríkir ekki sátt í íslensku samfélagi. Í ljósi þess að þetta var val þáverandi ríkisstjórnar og meiri hluta Alþingis, þess heldur af því að maður getur alltaf verið vitur eftir á, eins og einhvers staðar stendur, ber að hafa í huga að það má ekki undir nokkrum kringumstæðum nú hvika frá því að lagalega sé réttarstaða okkar skýr og möguleiki á að leita þess réttar ef og þegar við þurfum á að halda.

Frú forseti. Við höldum áfram að ræða þetta mikla og stóra mál sem snýst um Icesave. Við tókum til máls við 1. umr. Í millitíðinni hefur fjárlaganefnd lengi haft þetta mál til umfjöllunar og það má með sanni segja að málið allt hafi batnað mjög. Ég tel það að miklu leyti vera vegna þess að það er verið að fara eftir ákalli sem hefur verið bæði meðal þingmanna en líka úti í samfélaginu að menn komist út úr hjólförum flokksstjórnmálanna og reyni að hugsa málið eingöngu út frá íslenskum hagsmunum og þannig á ábyrgð okkar alþingismanna að vera. Ég fór við 1. umr. yfir forsögu málsins, yfir þetta nöturlega mál og ætla ekki að gera það aftur nema ég ætla að undirstrika það að ábyrgð stjórnmálamanna er mikil en ekki síður viðskiptalífsins alls. Við eigum að læra af fortíðinni. Ég held að það sé algerlega óumflýjanlegt og ef við gerum það ekki hvort sem það eru stjórnmálamenn, stjórnmálaflokkar en ekki síður hinn viðskiptalegi heimur, ef við gerum það ekki mun verða langt í þá sátt sem flestir Íslendingar óska eftir í íslensku samfélagi. Þetta Icesave-mál er angi af því, þetta stóra mál. Forsagan er öllum kunn. Hún er rakin í mörgum álitum, bæði meirihluta- og minnihlutaáliti, og hún er rakin í frumvarpinu sjálfu. En það er alveg ljóst, og við undirstrikuðum það þrátt fyrir forsögu málsins, að sá samningur sem við erum að ræða um hér er á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og það er ekkert að því. Menn eiga ekki að fara undan í flæmingi og segja: Þið getið ekki verið að tala svona, þið sjálfstæðismenn, eftir alla forsöguna. Við erum ekki að tala um forsöguna eingöngu í þessu máli. Við erum að tala um þennan samning sem snýst um hagsmuni íslensku þjóðarinnar til framtíðar. Þá verðum við einfaldlega að fara yfir hann, koma með ábendingar, koma með tillögur til að úr þessu máli vinnist betur en upp var lagt af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég tel að margt hafi áunnist, m.a. fyrir þrautseigju stjórnarandstöðunnar en ekki síður ákveðins hóps innan Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem sá fram á það að þessi samningur er ótækur eins og hann var kynntur í þinginu. Við skulum gera okkur það ljóst að það var ekki meiri hluti á bak við þann samning sem var lagður fyrir þingið. Svo virðist sem, m.a. eftir ræður gærdagsins og andsvör af hálfu forsætisráðherra gagnvart hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni, að í ljós hafi komið að menn hafi skrifað undir samninginn 5. júní án þess að vera með ríkisstjórnina á bak við sig, án þess að búið væri að tryggja meiri hluta á þingi. Síðan munum við hvernig það var í upphafi þessa máls að við áttum ekki að fá að sjá samninginn o.s.frv. en hér er samningurinn eins vondur og hann er en þó hefur hann batnað verulega. Ég hef það stundum á tilfinningunni að hægt hefði verið að leysa þetta mál miklu fyrr í sumar ef menn hefðu haft myndugheit og dug í sér af hálfu ríkisstjórnarinnar að reyna að leysa þá hnúta sem greinilega voru orðnir ansi stórir, m.a. með því að draga alla stjórnmálaflokka miklu fyrr að þessu borði. En við skulum muna það að ríkisstjórnin skipti um verklag, hún breytti um samningamenn og fór fram með sínum hætti og þar með talið það sem er mjög alvarlegt að mínu mati og kemur vel fram í minnihlutaáliti okkar sjálfstæðismanna, að samninganefndinni var ekki falið það hlutverk m.a. að vinna út frá svonefndum Brussel-viðmiðum. Það var ekki tiltekið og það er lapsus af hálfu ríkisstjórnarinnar að hafa ekki gert þetta, slæleg vinnubrögð hvað þetta varðar. En það hafa allir metnað til að ná sem hagstæðastri niðurstöðu fyrir land og þjóð og þá verðum við einfaldlega að horfast í augu við málið eins og það er og mér hafa hugnast mjög þær breytingar sem við höfum gert og staðið fyrir á samningnum, þ.e. á ríkisábyrgðinni. Þess vegna er það óskiljanlegt ef ekki má tala tæpitungulaust og ég hélt fjandakornið - fyrirgefðu, frú forseti - ég hélt satt best að segja að við hefðum lært þó það af fortíðinni að við ættum að segja hlutina eins og þeir eru, ekki vera að tipla á tánum í kringum málið. Ég tel og taldi satt best að segja að þeir fyrirvarar sem fjárlaganefnd hefur beitt sér fyrir væru að gjörbylta samningnum, þeir væru að gjörbreyta málunum. Formaður Sjálfstæðisflokksins hefur talað um gagntilboð. Ég held að það sé nær sanni að tala þannig. En forsætisráðherra og fjármálaráðherra þora ekki að segja málin og draga þau fram eins og þau í rauninni eru. Síðan kemur varaformaður fjárlaganefndar í ræðustól í morgun, annar af tveimur forustumönnum fjárlaganefndar þingsins sem ber ábyrgð á allri málsmeðferðinni í þinginu á þessum samningi og ríkisábyrgðinni, og segir að ekkert hafi breyst og þær breytingar hafi litla þýðingu því samningurinn sé hinn sami. Ég var ósammála þessum fullyrðingum m.a. af hálfu forsætisráðherra og fjármálaráðherra þegar þau sögðu að ekkert hefði í rauninni breyst, samningurinn væri sá sami. En síðan kemur varaformaður fjárlaganefndar og staðfestir þetta eftir alla meðferð þingsins á málinu. Þetta þarf að fá á hreint. Þess vegna vonast ég til þess að þegar fjárlaganefnd fær þetta mál aftur til meðferðar, hvenær sem það verður, hvort sem það verður í dag eða á morgun, þá fái hún almennilegan tíma til að fara í gegnum þær mikilvægu ábendingar sem hafa fallið innan þingsalar en ekki síður úti í samfélaginu. Ég kem að því síðar, m.a. ábendingar af hálfu Indefence-hópsins. Ég tel mikilvægt að það verði engin sýndarmennska, enginn leikur, einhver málamyndagerningur þegar fjárlaganefndin fær þetta mál aftur til meðferðar. Það er greinilegt að það þarf að hnykkja á ákveðnum atriðum því eins og staðan er í dag er algerlega óásættanlegt og ekki hægt að afgreiða málið út eins og það er kynnt og lagt fyrir í dag. Það er óvissa í málinu og óvissunni er ekki smyglað í gegn heldur er hún bara sögð þráðbeint fram og lögð beint á borðið af hálfu ekki bara forsætisráðherra og fjármálaráðherra heldur líka af öðrum forustumanni fjárlaganefndar þingsins. Þetta þurfum við að fá á hreint. Ef þetta eru ekki fyrirvarar sem halda þá mun ég ekki greiða atkvæði með þessum fyrirvörum. Þess vegna tel ég mikilvægt að fjárlaganefnd fari vel yfir þær ábendingar sem hafa verið settar fram og dragi sérstaklega fram að hún sé þá ósammála þeim orðum sem féllu hér í morgun af hálfu varaformanns fjárlaganefndar. Reyndar kom hv. þm. Atli Gíslason upp í andsvari áðan og sagðist vera ósammála þessari túlkun hv. þm. Björns Vals Gíslasonar, varaformanns fjárlaganefndar, en þetta þarf að fá á hreint. Indefence-hópurinn hefur komið með mjög athyglisverðar ábendingar sem ég vil taka undir. Ég vil taka undir sérstaklega það sem hópurinn hefur sett fram þar sem þeir segja og leggja fram þá tillögu að ef óljóst er að þessir fyrirvarar haldi gagnvart Bretum og Hollendingum, ef einhver óvissa er í málinu þá sé einfaldlega best að setja það inn í frumvarpið að samningarnir og ríkisábyrgðin taki ekki gildi nema þessir fyrirvarar sem settir hafi verið fram af hálfu okkar Íslendinga séu virtir og viðurkenndir. Þetta er mjög mikilvægt og ég er sannfærð um að fjárlaganefnd mun vinna á þessu máli. Hún hefur unnið málið vel fram til þessa og ég hef enga ástæðu til að ætla annað en að hún leggi mikinn metnað í það að skýra þetta mál mun betur fyrir landi og þjóð og þingi heldur en nú er. Það er bagalegt að menn skuli ekki finna til meiri ábyrgðar en svo að halda óvissu í þessu máli. Og talandi um tilfinningar, ég hef stundum á tilfinningunni að þetta mál skuli vera rekið með þeim hætti eins og raun ber vitni bara til þess eins að halda lífi í ríkisstjórninni. Við vitum alveg hvað fór fram í hinum óteljandi herbergjum þingsins og skrifstofum bara til að lempa menn, þ.e. stjórnarliða - og hér brosir einn og veit nákvæmlega hvað um er að ræða. Það var nefnilega ekki meiri hluti fyrir samningunum þegar þeir voru lagðir fyrir þingið og það er verið að laga og svo sannarlega verður að laga það því að samningarnir eru vondir og alveg með ólíkindum að þetta skuli hafa verið sett fram með þessum hætti og ætlast til að ríkisábyrgðin yrði samþykkt allt að því órædd. Við sjálfstæðismenn höfum dregið það fram að það hefur aldrei legið ljóst fyrir hvort það sé ríkisábyrgð á Icesave-reikningunum. Það liggur ekki ljóst fyrir og við höfum alltaf haldið okkar rétti fram varðandi það að kalla til og draga fram okkar lagalega rétt. Þann rétt höfum við aldrei gefið eftir. Ég segi líka að í ljósi þess að Bretarnir voru sjálfir ekkert vissir um að ríkisábyrgðin væri til staðar, þeir spurðust fyrir um þetta mál sem sýnir að þeir voru ekkert vissir um að ríkisábyrgðin væri til staðar á þessu máli og ekki síður það að setja ríkisábyrgð inn í þennan samning með samþykkt þingsins, gera ráð fyrir því, segir manni það að menn gera ráð fyrir því að málið kunni hugsanlega að taka breytingum í meðförum þingsins. Því ekki telja Hollendingar og Bretar að þeirra þing sé eitthvað upp á punt. Íslenska þingið er það ekki. Íslenska þingið er ekki stimpilstofnun hvorki í þessu máli né öðrum hér innan lands eða utan. Það mátti því öllum vera ljóst þegar það var sett inn í ákvæði samninganna að það þyrfti að fara til þingsins að málið allt kynni að taka verulegum breytingum. Öðruvísi værum við þingmenn ekki að sinna okkar skyldum. Það þarf sem sagt að tryggja það að fyrirvararnir haldi. Þetta þarf fjárlaganefnd að fara mjög vel yfir. Fjárlaganefnd þarf líka að fá upplýsingar um það hvaða svör, því við vitum að menn hafa verið að inna Hollendinga og Breta eftir svörum, fá viðbrögð þeirra við því sem rætt er um hér í þinginu, óformlega. Við þurfum að fá að vita hvaða svör hafa fengist í þessu efni. Fjárlaganefnd á að fara yfir það. Menn hafa verið að reyna að inna ríkisstjórnina eftir því hvaða skilning hún hefur á því hvenær ríkisábyrgðin rennur út. Það stendur nákvæmlega ekkert um það í samningnum heldur í breytingartillögu frá fjárlaganefndinni og þess vegna var mikilvægt að fá það fram í gær af hálfu forsætisráðherra að hún telur að ríkisábyrgðin renni út árið 2024. Hvað er þá því til fyrirstöðu að fjárlaganefnd setji það einfaldlega inn á milli 2. og 3. umr. fyrst búið er að segja þetta skýrt og skorinort? Ríkisábyrgð fellur úr gildi 2024 og ég tel mikilvægt að það verði sett inn í breytingar á milli 2. og 3. umr. þannig að það á ekki að vera neitt mál að hnykkja á því. Það kann líka að vera að það verði ýmis önnur gögn, af því að það virðist vera á hverjum einasta degi, ólíkt því sem einmitt varaformaður fjárlaganefndar hélt fram 17. júlí, að í rauninni væri málið allt útrætt og allar stærðir þekktar, þá er það nefnilega þannig að svo virðist sem á hverjum degi komi nýjar upplýsingar fram. Við höfum fengið tillögurnar og ábendingarnar frá Ragnari Hall, þær hafa verið teknar inn sem betur fer, en það kann líka að vera að einhverjar upplýsingar komi fram m.a. í meðförum fjárlaganefndar sem stuðli að því að málið breytist aftur og aftur. Ég hef litið þannig á að í rauninni þurfum við að fara í nýja samningagerð, svo miklar séu breytingarnar og fyrirvararnir á ríkisábyrgðinni, og þá verður einfaldlega að gera það. Við þurfum að halda mun betur - sem betur fer eru allir sammála um það, við þurfum að fara í þann leiðangur að kynna og markaðssetja okkar sjónarmið, okkar aðstæður því að málum virðist vera þannig háttað að í hvert sinn sem við ræðum frekar um aðstöðu okkar og aðstæður hér heima fyrir fáum við aukinn skilning á erlendri grund. Greinar í Financial Times sýna það, hvort sem það eru leiðarar eða aðrar greinar, og við eigum að nýta okkur það. Við verðum að fara að tala við vinaþjóðir okkar, bandalagsþjóðir til þess að fá þær til að öðlast skilning á okkar aðstöðu sem hér er. Því að aðstæðurnar í dag eru svo allt, allt aðrar en þær voru sl. haust þegar ríkisstjórnir Evrópu voru að fara af hjörum yfir alþjóðlegu fjármálakrísunni. Þess vegna voru að mínu mati viðbrögðin svona hörð eins og raun bar vitni fyrir utan það að Gordon Brown þurfti að hysja upp um sig brækurnar heima fyrir og reyna að skora pólitískar keilur, og þess vegna var Ísland kjörið tækifæri fyrir hann til þess að nýta sér. Alla þessa sögu þekkjum við. Við þurfum hins vegar, eins og ég gat um áðan, að læra af fortíðinni, en hluti af því er líka það að við þurfum að vera ákveðnari og markvissari, skipulagðari í vinnubrögðum þegar kemur að því að halda íslenskum hagsmunum á lofti. Það er allt að batna bæði innan stjórnkerfisins og líka utan þess. Ég tel mikilvægt að við eigum að fá til okkar bestu menn í þá veru sem halda utan um hagsmuni okkar. Við höfum fengið margar góðar ábendingar sem hafa nýst mjög vel frá frjálsum félagasamtökum, hvort sem þau heita Indefence eða öðrum einstaklingum eða samtökum, og við eigum að nýta okkur alla þessa þekkingu sem er til staðar innan lands og það vinarþel sem við finnum fyrir á erlendri grundu í dag þannig að staða okkar getur batnað. Við sjálfstæðismenn viljum líka að sjálfsögðu eins og allir aðrir að þetta mál leysist. Við höfum sagt það að við höfum aldrei fyrirgert lagalegum rétti varðandi það að leita eftir því gagnvart dómstólum hver staða okkar er, sá réttur hefur aldrei verið gefinn eftir. Það er mikill misskilningur ef menn halda það að af því að við ákváðum að fara ekki í mál á grundvelli hryðjuverkalaganna höfum við fyrirgert rétti okkar gagnvart dómstólum varðandi Icesave-samningana. Það er mikill misskilningur, við höfum alltaf þann rétt og höfum ekki afsalað okkur honum. Við höfum hins vegar sagt að við berum mikla ábyrgð í þá veru að reyna að leita pólitískra lausna. Við erum að reyna að gera það hér. Við sjálfstæðismenn höfum ekki nálgast þetta mál nú í sumar út frá því að vera bara í stjórnarandstöðu eins og var hér á árum áður, segja jafnvel hér í þingsal: „Étt'ann sjálfur“, eins og núverandi ráðherra í ríkisstjórn sagði í ákveðnu máli. Við höfum ekki farið þá leið heldur höfum við að mínu mati miklu frekar komið með mikilvægar ábendingar til þess að styrkja þetta mál allt, efla okkur og tryggja íslenska hagsmuni fyrst og síðast. Þess vegna tel ég mikilvægt að þessu máli ljúki en þó og þá aðeins að fjárlaganefnd fái svigrúm, fái tækifæri, ekki til málamynda, frú forseti, fái tækifæri til þess að fara yfir þau atriði sem hafa komið fram hér í umræðum á þingi því að ég tel ákveðna þingmenn innan ríkisstjórnarflokkanna hafa stuðlað að því að þetta mál er komið í ákveðna óvissu. Þeirri óvissu þarf að eyða. Þess vegna gerum við þá skýlausu kröfu að farið verði eftir óskum okkar og ábendingum í fjárlaganefnd þegar hún hittist að lokinni umræðu og að farið verði gaumgæfilega yfir þá hluti sem hefur verið farið yfir hér í ræðu og riti reyndar líka. Frú forseti. Það er greinilega margt eftir órætt í þessu máli. Við sjálfstæðismenn áskiljum okkur eftir sem áður allan rétt til þess að styðja þær tillögur sem stuðla að því að efla og styrkja málið og jafnframt að koma með aðrar tillögur líka. Það kann að vera í ljósi þróunar núna síðustu klukkustunda að það verði þörf á því.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir ræðu hennar. Ég vil fyrst segja það að þegar málið var til afgreiðslu á vettvangi fjárlaganefndar var ég starfandi varaformaður nefndarinnar og var talsmaður flokks míns í málinu og þingflokkurinn ákvað á fundi hér í vikunni að ég yrði talsmaður í þessu máli í þessari umræðu. Ég og hv. þm. Guðbjartur Hannesson, formaður nefndarinnar, gerðum samkomulag fyrir hönd okkar flokka við stjórnarandstöðuflokkana, Sjálfstæðisflokk og Borgarahreyfingu, um afgreiðslu málsins. Það samkomulag stendur af okkar hálfu. Ég er vanur að standa við það samkomulag og standa með því samkomulagi sem ég geri við aðra og ég vona að það sé ekki að vænta breytingar á þeirri afstöðu frá öðrum. Ég vil þó minnast hér á nokkur atriði sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni. Í fyrsta lagi nefndi hún leyndina yfir samningnum. Mér þykir mjög miður að þessu sé ítrekað haldið fram. Það var aldrei ætlun ríkisstjórnarinnar að halda samningunum leyndum og það hefur margítrekað komið fram. Hún nefndi hér slæleg vinnubrögð og m.a. skipan samninganefndar og að ekki hefði verið þverpólitísk samstaða um það. Ég tek undir að það hafa mörg mistök verið gerð í vinnubrögðum þessa máls. Ég tel líka að það hafi verið gerð mistök haustið 2008 þegar þáverandi ríkisstjórn sló á hendur þáverandi stjórnarandstöðu um þverpólitíska samstöðu. Það hafa örugglega bæði sú ríkisstjórn og sú sem nú situr gert mistök í þessu máli en við eigum ekki að festast í því. Síðan hefur hér verið talað um viðbrögð erlendra aðila. Það var rætt talsvert á fundi utanríkismálanefndar núna í vikunni þar sem fjármálaráðherra og utanríkisráðherra komu og gerðu grein fyrir því sem hefur verið gert nú þegar í því sambandi þannig að það var gagnlegt að fá upplýsingar um það og fjölmörg sjónarmið komu fram frá nefndarmönnum sem verða veganesti inn í framhaldið. Ég vil einungis segja vegna ummæla sem hér hafa fallið frá hv. þm. Birni Vali Gíslasyni 

Frú forseti. Það var mikilvægt þetta síðasta sem kom fram að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson er ekki sammála varaformanni fjárlaganefndar, Birni Vali Gíslasyni, þannig að það er mikilvægt að það komi fram. Engu að síður er það ljóst af minni hálfu að það er ákveðin óvissa í málinu eftir málflutning ekki bara hv. þingmanns Björns Vals Gíslasonar heldur líka hvernig ráðherrar í ríkisstjórn hafa verið að verja þá fyrirvara sem um ræðir, því að við teljum að þessir fyrirvarar snúist í rauninni um það að verið er að kollvarpa samningnum eða drögunum í kringum ríkisábyrgðina og af hverju ekki að segja það hreint út? Við munum aldrei eyðileggja stöðu okkar gagnvart Hollendingum og Bretum með því að segja það einfaldlega hreint út og menn eiga ekkert að vera viðkvæmir fyrir því að segja hlutina eins og þeir einfaldlega eru. Við sjálfstæðismenn munum að sjálfsögðu standa við okkar samkomulag en ég vil líka að sjálfsögðu undirstrika að það voru ríkisstjórnarflokkarnir með stuðningi Borgarahreyfingarinnar eða þess hluta sem eftir er af henni sem tóku málið út úr fjárlaganefnd. Það var ekki Sjálfstæðisflokkurinn sem tók málið út úr fjárlaganefnd né Framsóknarflokkurinn. Sjálfstæðisflokkurinn hefur sagt að við munum styðja við þá fyrirvara og þær breytingar sem fyrir liggja og við áskiljum okkur rétt til þess að styðja aðrar góðar tillögur sem verða til þess að efla málið og styrkja. Ég er líka sammála því að það hafa mörg mistök verið gerð við málið, einnig af hálfu fyrri ríkisstjórnar, en sá samningur sem um ræðir eru stór mistök núverandi ríkisstjórnar. Það þýðir ekki alltaf að vera að segja: Forsaga málsins var þessi. Við vitum það, þar voru mörg mistök gerð og ábyrgðin er margra þar. Við erum að ræða um nútíðina og nútíðin er þessi vondi samningur sem er verið að reyna að laga til þess að styrkja stöðu Íslendinga. 

Frú forseti. Sú samstaða mun halda af hálfu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Hv. þingmaður sagði að gagnaðilunum hefði mátt vera ljóst að breytingar gætu orðið á meðförum í þinginu. Ég er algerlega sammála þessu. Að sjálfsögðu mátti þeim vera það ljóst að frumvarp um ríkisábyrgð gat annaðhvort verið samþykkt óbreytt, verið fellt eða tekið breytingum, það bara liggur í hlutarins eðli. Ég er ekkert feiminn við að segja að ég tel að þeir skilmálar, fyrirvarar sem felast í breytingartillögum fjárlaganefndar hafi verulegt vægi, þeir skipta að sjálfsögðu máli. Hvernig við nálgumst það nákvæmlega í orðavali er að mínu mati ekki aðalatriðið vegna þess að sumir segja eins og hv. þingmaður: Hér var vondur samningur, við erum að gera hann betri. Aðrir nálgast málið og segja: Þetta var þokkalegur samningur, við erum að gera hann betri. Það sem skiptir máli er innihaldið. Ég hef ekki orðið var við það að á milli okkar sem stóðum að breytingartillögunum á vettvangi fjárlaganefndar hafi verið neinn ólíkur skilningur á gildi þeirra breytingartillagna sem við leggjum fram. En ég hef tekið eftir því að það hafa ýmsir aðrir verið með alls konar formúleringar um þær, formenn stjórnmálaflokkanna, bæði ríkisstjórnarflokkanna og stjórnarandstöðuflokkanna, sem eru ekki alveg í takt. En af minni hálfu og okkar sem stóðum að þessum tillögum úr fjárlaganefnd held ég að sé enginn ágreiningur um það hvað þessar tillögur þýða í raun. Það er eðlilegt og sjálfsagt að við ræðum það þá betur á vettvangi fjárlaganefndar milli umræðna af því að það hefur gefist tilefni til þess. Við munum því að sjálfsögðu beita okkur fyrir því að það verði gert, en ég vona að það séu ekki nein teikn á lofti um það að sú góða samstaða sem hefur náðst á vettvangi fjárlaganefndar - og er þjóðarnauðsyn að mínu mati - kunni að vera í einhverju uppnámi vegna einhverra orða sem hér hafa fallið.

Frú forseti. Já, það er þjóðarnauðsyn að við náum samstöðu um þetta mál allt saman. Það er líka mikilvægt að draga það fram sem hv. þingmaður sagði áðan og ég tel mikilvægt innlegg í þessa umræðu að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson telur breytingarnar sem fjárlaganefnd hefur gert vera efnismiklar breytingar. Mér finnst það vera stærri orð og sterkari en t.d. formaður hans og hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt sjálfur. Mér finnst skipta máli að það komi fram að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson telur þetta vera efnismiklar breytingar sem fjárlaganefnd hefur sett fram. En engu að síður er verið að reyna að setja þær breytingar í annað ljós. Þetta þarf fjárlaganefnd að skýra, þetta þarf fjárlaganefnd að fara mjög vel yfir til þess að við getum staðið hér keik við það samkomulag sem gert var um þær breytingar sem um ræðir. Varðandi síðan hitt, að Hollendingum og Bretum átti að vera ljóst að ríkisábyrgðin tæki hugsanlegum breytingum, er gott að það komi fram að við erum sama sinnis, að þing, sama hvaða þjóðþing um ræðir, má aldrei verða að stimpilstofnun fyrir ríkisvaldið, það er fyrir ríkisstjórnir þegar kemur að jafnstórum málum og þessu. Hollendingum og Bretum mátti vera ljóst að þetta mál mundi taka gagngerum breytingum hér innan húss, ekki síst þegar maður horfir yfir salinn og veit að það er nú ekki beint skoðanalaust fólk hér inni á öllum málum. Mönnum átti því að vera það ljóst, okkar viðsemjendum átti að vera það ljóst að þingið tæki þetta mál í sínar hendur og mundi kollvarpa því og það erum við að gera.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir ræðu hennar og taka undir það sem kom fram hjá henni að fulltrúar Sjálfstæðisflokksins hafa unnið mjög heilt að þessu máli, unnið mjög vel í fjárlaganefnd og við höfum átt afar gott samstarf um að leita lausna á þessu mikilvæga máli og þar hafa þessir aðilar lagt sig fram um að reyna að ná sátt. Það var lagt af stað með þetta mál strax af minni hálfu sem formanns fjárlaganefndar að reyna að ná sátt. Ég taldi það vera mikilvægt að við mundum í sameiningu reyna að eyða þeirri óvissu sem hafði skapast einmitt út af ýmsum athugasemdum sem borist höfðu varðandi það samkomulag sem gert hafði verið. Ég er enn þá þeirrar skoðunar að það skipti mjög miklu máli að við skiljum ekki við þetta mál í óvissu. Við tókum einnig afstöðu til þess mjög fljótt að Alþingi væri ekki stimpilstofnun, eins og hér kom fram, fyrir einhverja ríkisábyrgð. Það væri klárt í samningnum að það þyrfti ríkisábyrgð og það væri okkar að skilgreina þá ríkisábyrgð, setja þá fyrirvara sem okkur finnst skipta máli og þar ræddum við líka hvort við ættum að fara og leita til gagnaðilanna og spyrja þá hvað okkur væri leyfilegt. Niðurstaðan var sú að við mundum ekki gera það vegna þess að við töldum mikilvægt að Alþingi héldi sínu sjálfstæði og sínum rétti og segði sína skoðun og það yrði svo að láta reyna á það í framhaldinu hvort viðkomandi aðilar sættu sig við það en þar hefði talað þjóðþing Íslendinga sem réði ríkisábyrgðinni og væri aðili að málinu. Fyrirvararnir sem settir voru voru allir settir í trausti þess að þeir hafa mikið vægi og mikið gildi og skipta mjög miklu máli fyrir þjóðina þannig að það eru engir sýndarfyrirvarar. Það er ekki verið að reyna að fela neitt eða búa neitt í haginn öðruvísi en það að við teljum að það skipti mjög miklu máli að taka af og viðhalda ákveðinni lagatúlkun sem við höfum haldið í málinu frá upphafi, setja aðra fyrirvara eins og varðandi skipti á búi og svo setja efnahagslega fyrirvara sem verja okkur fyrir því að ekki sé gengið mjög hart að íslensku þjóðinni í þessu ferli. 

Frú forseti. Mér finnst athyglisvert en um leið þykir mér nokkuð vænt um að þeir sem hafa verið í andsvari eru annars vegar hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, formaður utanríkismálanefndar, og síðan hv. þm. Guðbjartur Hannesson, formaður fjárlaganefndar. Báðir þessir menn í þessum stóru málum sumarsins, annars vegar ESB-aðildarumsóknarumræðan og hins vegar Icesave-umræðan hafa gert sér far um það að vinna málin mun betur, alla vega mun betur heldur en ríkisstjórnin hefur sent þau frá sér. Þar komum við alltaf að þessum þvergirðingshætti sem hefur truflað og stíflað öll mál. Við þekkjum söguna um þvottakonur fortíðarinnar en við erum að tala um í rauninni tvo hv. þingmenn sem eru að verða þvottamenn nútímans og nútíðarinnar, þ.e. þeir þurfa alltaf að vera að vaska upp, þvo upp og reyna að taka til eftir ríkisstjórnina og reyna að lempa og reyna að tengja þingið til að tryggja íslenska hagsmuni. Ég veit ekki hversu miklum tíma hefur verið sólundað í það af því að menn eru þrjóskari heldur en allt getur verið innan þingsins en síðan koma þessir ágætu herramenn og reyna þó að gera það sem hægt er að gera. Varðandi fyrirvarana og á ríkisábyrgð er mjög mikilvægt að draga þetta fram eins og hv. þm. Guðbjartur Hannesson gerði, draga fram, og við erum sammála um það, að þingið er ekki þessi sjálfkrafa stimpilstofnun fyrir ríkisábyrgðir. Það er ekkert vandamál fyrir mig. Ég hef áður staðið hér í þrefi um það og verið ósammála því að veita ríkisábyrgð og það fyrir nokkuð mörgum árum. Það sama er í þessu máli. Það stórt og mikið mál, samviskumál líka fyrir þingmenn að taka afstöðu í jafnviðamiklu máli er snertir ríkisábyrgð og mikla fjármuni til lengri tíma fyrir þjóðarbúið. Ég vil hins vegar nýta þetta tækifæri í andsvari mínu og koma með spurningu til hv. þm. Guðbjarts Hannessonar um það hvort hann muni ekki taka vel í þær tillögur sem m.a. Indefence-hópurinn hefur lagt fram í máli sínu varðandi fyrirvarana og hvort væri ekki hægt að undirstrika þá betur með því að tengja þá formlega inn í frumvarpið sjálft.

Hæstv. forseti. Bara til að svara þessu síðasta þá held ég að það liggi í hlutarins eðli að við munum að sjálfsögðu skoða þessar athugasemdir. Ástæðan fyrir því að við förum þessa fyrirvaraleið byggir á m.a. leiðbeiningum frá þjóðréttarfræðingi sem hefur sagt okkur skýrt og skorinort, og undir það hafa lögfræðingar sem unnið hafa með okkur tekið, að okkur sé heimilt að setja fyrirvara, það sé Alþingi sem ráði eins og ég sagði áðan. Það hefur líka komið fram og við settum það inn í breytingartillögurnar að þar stendur skýrum stöfum, og var breyting á 1. gr., að fyrirvararnir eru óaðskiljanlegur hluti af samningnum, þ.e. það er tekið alveg klárt fram að fyrirvararnir séu hluti af samningnum. Þessu til viðbótar fengum við minnisblað þar sem ítrekað var að þegar við erum búnir að setja okkar fyrirvara og afgreiða málið hér, Alþingi, þá þarf að fara í að ganga frá samningunum milli aðila um lánið. Þá er fyrirvari okkar uppi á borðinu þannig að þá koma til þeir aðilar sem fyrir hönd tryggingarsjóðsins og hins vegar samningsaðilanna munu vinna málið og að sjálfsögðu geta þeir ekki veitt lánið eða samþykkt það án þess að þessir fyrirvarar liggi fyrir. Það stendur einmitt í áliti þessa þjóðháttarfræðings, með leyfi forseta: „Ljóst er að ekki verður gengið frá umræddum lögfræðiálitum sem þarf til“ - til að taka lánið - „fyrr en afstaða breskra og hollenskra stjórnvalda til fyrirvaranna liggur fyrir og því er tryggt að samningarnir öðlast ekki gildi fyrr en réttarstaðan er að fullu ljós.“ Eftir þessu munum við að sjálfsögðu ganga, þ.e. við skilum þessu frá Alþingi með klárum fyrirvörum sem takmarkar ábyrgð okkar við ákveðnar forsendur eins og hér hefur komið fram í breytingartillögunum. Þá tekur við þetta ferli sem er að taka lánið og það er klárt að þá eru fyrirvararnir forsenda fyrir láninu. Mér finnst þetta vera afar skýrt og við eigum ekki sem Alþingi að vera að leita ráða hjá öðrum um það hvaða fyrirvara við setjum. Það erum við sem veljum þá og ég tel að það sé mikilvægt að við séum sátt og sammála um það því þá hafa þeir enn þá meira vægi.

Frú forseti. Ég vona að ég sé ekki að misskilja hv. þingmann að hann sé að gera eitthvað lítið úr því að þessar tillögur komi m.a. frá Indefence-hópnum varðandi það að tryggja fyrirvarana. Ég veit að hann meinti það ekki þannig en ég vil skilja hann á þann veg og á þann hátt að við séum sammála um að við viljum eyða allri óvissu um það hvort fyrirvararnir haldi eða ekki, þeir verði að vera óaðskiljanlegur hluti samþykktar okkar þingmanna á Alþingi, að ríkisábyrgðin gildi ekki nema fyrirvararnir gildi þannig að það sé tryggt. Ég verð að segja í ljósi allra þeirra gagna sem nú liggja fyrir og það sem verið er að draga fram núna, m.a. lögfræðiálit frá breskum lögfræðingi, þá verði fjárlaganefnd að hnykkja enn frekar á þessu atriði. Það má ekki vera ein einasta óvissa um það hvernig þingið ætlar að afgreiða þetta mál. Þá er ekki sátt í samfélaginu um þetta mál ef hún næst einhvern tíma. Við þingmenn verðum að gera allt sem í okkar valdi stendur til að reyna að ná þeirri sátt og þeirri skynsemi sem þarf í málið. Það var að mínu mati ekki lagt nægilega vel af stað með málið, ekki á nægilega skynsamlegan hátt. Með þessu er ég ekki að kasta neinni rýrð á þá samningamenn sem voru fyrir Íslands hönd. Þeir fengu bara ekki réttu fyrirmælin og menn komu heim með vonda samninga. Það er mín skoðun. Þess vegna erum við búin að vera hér í margar vikur í sumar til að reyna að lappa upp á þessa samninga sem voru vondir. Þess vegna verðum við þegar við setjum fram okkar fyrirvara, okkar breytingar að vera með það alveg á hreinu að við séum að efla og bæta stöðu Íslands og gæta íslenskra hagsmuna á allan hátt.

Virðulegi forseti. Við lifum á miklum óvissutímum. Það hafa gengið miklar hremmingar yfir íslenska þjóð og hér sitjum við alþingismenn Íslendinga við að reyna að greiða úr einu stærsta og versta máli sem eftir stendur eftir bankahrunið. Mikilvægt er að hér ríki samstaða um þær lausnir sem við Íslendingar ætlum okkur að nota til að byggja upp samfélag okkar að nýju. Það er gríðarlega mikilvægt. Það hafa mörg mistök verið gerð á þeirri ferð sem við höfum átt frá 6. október sl. Þau mestu að mínu mati eru þau að hafa ekki í öllum okkar ráðum reynt að koma málum þannig fyrir að um þær gerðir sem hér færu í framkvæmd mundi ríkja samstaða. Það eru mistök fyrri ríkisstjórnar og það eru jafnframt mistök þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr. Þau mistök hafa ekki síst litið dagsins ljós í því máli sem við ræðum í dag. Allt frá því að fregnir bárust af því að nú væri að koma niðurstaða í samningaviðræðurnar - því var reyndar neitað fyrst tveim dögum áður en samningarnir sjálfir voru svo undirritaðir, hér á hinu háa Alþingi var því neitað að lausn væri í sjónmáli - þá hefur verið þessi tregða um að upplýsa málið. Að reyna að ná einhverri samstöðu var ekki markmið ríkisstjórnarinnar til að byrja með og það er alvarlegur hlutur. Við alþingismenn upplifðum það að sitja hér á þingflokksfundum og fá örstutta reifun frá samningamönnum ríkisstjórnarinnar á því um hvað þessir samningar mundu snúast. Um það máttum við ekki tjá okkur því um það ríkti trúnaður. Á sama tíma var forsætisráðherra í fjölmiðlum að tjá sig um það hvað stæði í þessum samningum. Ekki var verið að reyna að byggja upp neina samstöðu þá meðal þingmanna. Þannig var haldið á þessu máli frá upphafi af hálfu ríkisstjórnarflokkanna að það var nánast ógerlegt og að mínu viti óhugsandi að um það mundi nokkurn tímann skapast samstaða af nokkru tagi hér á Alþingi sem var gríðarlega alvarlegur hlutur að gera og það er gríðarlega mikil ábyrgð sem hvílir á herðum forustumanna ríkisstjórnarinnar hvað þetta varðar. Hins vegar hafa hlutirnir breyst í meðförum Alþingis og það er vel vegna þess að verkefnin sem blasa við okkur Íslendingum eru það stór og viðamikil að ekki veitir af því að við reynum þó alla vega að standa saman í gegnum brimskaflana og taka þær ákvarðanir sem eru bestar fyrir þetta land. Þar ber helst að nefna þá alþingismenn sem sitja í fjárlaganefnd og hafa setið löngum stundum, kvöld, morgna og fram á nótt við það að berja saman sameiginlega niðurstöðu sem liggur fyrir í dag. En sú var ekki raunin fyrir nokkrum vikum. Fyrir nokkrum vikum stóðum við enn í þingsalnum að reyna að kría út upplýsingar varðandi þessi mál. Hér kom fram í máli hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar að misskilningur væri í gangi um það að við hefðum aldrei átt að sjá samningana. Það er þá djúpstæður misskilningur vegna þess að ég sit á Alþingi Íslendinga og ég upplifði það þannig að það væri ekki meiningin að ég fengi að sjá þennan samning. Hann var reifaður í fyrsta lagi mjög stuttlega fyrir okkur. Í annan stað komu þau skilaboð frá samstarfsmönnum forustumanna ríkisstjórnarinnar að vissulega fengi Ríkisendurskoðun afrit af samningunum sem mundi svo reifa það fyrir okkur þingmönnum eða þeim þingmönnum sem sætu í þeim nefndum sem málið varðaði. Þetta voru vinnubrögðin og það er gríðarlega alvarlegt að þannig hafi verið haldið á málum. En síðan gerist það einfaldlega í þinginu að hugrakkir alþingismenn sem sitja í fjárlaganefnd sérstaklega taka það einfaldlega upp hjá sjálfum sér að neita því að láta málið fara svona í gegnum þingið. Málið var í pattstöðu í fjárlaganefnd þar sem hugrakkir menn þar neituðu því að það færi svona í gegnum þingið. Og það er vel vegna þess að það versta sem hefði getað gerst fyrir þjóðina hefði verið það að málið hefði farið óbreytt í gegnum þingið í krafti meiri hlutans. Að ríkisstjórnarflokkarnir og forustumenn ríkisstjórnarflokkanna hefðu beitt sínu flokksagavaldi á þá þingmenn sem vildu í rauninni ekki samþykkja málið óbreytt. Þessum þingmönnum ber því að þakka og þeim ber að hrósa í hástert og geri ég það hér með. Jafnframt hafa ýmsir einstaklingar úti í samfélaginu lagt sig í líma við að lesa málsskjölin, kynna sér þau til hlítar, skrifa lærðar blaðagreinar, koma ábendingum til alþingismanna um það sem betur má fara í þessu máli og er það ómetanlegt framlag fyrir þjóðina að menn finni það upp hjá sjálfum sér að taka þátt í því að bjarga landinu okkar á þennan hátt. Það er gríðarlega mikilvægt að enn sé til þessi hugsun hjá Íslendingum og hana ber jafnframt að þakka. Nú bera allir stjórnmálaflokkar sem sitja á Alþingi sína ábyrgð á þessu máli. Helst væri hægt að undanskilja Borgarahreyfinguna. En engu að síður berum við öll ábyrgð, allir stjórnmálaflokkar sem hér sitja, ábyrgð á þessu máli og ekki síst nú þegar við ætlum að fara að greiða atkvæði um það hvernig lyktir málsins verða í þinginu. Það urðu stjórnarskipti fyrr á árinu. Fram að þeim tíma hafði Sjálfstæðisflokkurinn setið í ríkisstjórn og komið þessu máli, Icesave-samningunum í þann farveg með þingsályktun frá Alþingi 5. desember 2008 að það átti að reyna að leita pólitískra lausna. Hins vegar kom þá fram að tryggt væri að tekið yrði tillit til hinna erfiðu aðstæðna sem hér á landi ríktu og að forsendur fyrir lausn málsins væru byggðar á því og tækju mið af sérstakri og fordæmalausri stöðu landsins. Jafnframt kom fram að ekki væri fallið frá þeim lagarökum sem Ísland hefði sett fram í málinu. Með þetta veganesti fór samninganefnd af stað til Breta og Hollendinga. Þannig var það. Síðan urðu ríkisstjórnarskipti, skipti á mönnum í samninganefndinni, sem ég ætla ekki að lasta hér, alls ekki, en hins vegar fékk nefndin þau skilaboð frá ríkisstjórninni, verkstjóranum í þessu máli, hvernig skyldi haldið á málinu og niðurstaðan er hræðilegur samningur þar sem hvergi er tekið tillit til hinna sameiginlegu viðmiða, hvergi er tekið tillit til þeirrar staðreyndar að Íslendingar voru beittir hryðjuverkalögum af Bretum, þar sem hvergi er tekið tillit til þess að málið allt byggir á því að við lögleiddum gallaða tilskipun frá Evrópusambandinu. Við skulum aldrei gleyma því að grunninn að þessu öllu saman er að finna hjá Evrópusambandinu, hinu heilaga Evrópusambandi sem Samfylkingin heldur fram að komi til með að redda öllum málum. Við skulum halda þessu til haga. Þetta er alls ekki gallalaust skipulag þarna úti í Brussel og við skulum halda þessu til haga og muna það í gegnum allt þetta ferli. Virðulegi forseti. Ég hef haft miklar efasemdir um að okkur Íslendingum beri hreinlega að greiða þessar skuldir. Ég hef haft uppi miklar efasemdir um að það sé rétt af okkur að fara samningaleiðina og hvort ekki sé hreinlega betra fyrir okkur að láta Breta og Hollendinga sækja sinn rétt gegn okkur fyrir dómstólum. Ég hef enn þá þessar efasemdir í hjarta mínu. Ég hef þessar efasemdir og ég áskil mér þann rétt að hafa þessar efasemdir og halda þeim til haga í meðferð málsins hér á Alþingi. Hins vegar skil ég það vel að við erum í afskaplega þröngri stöðu og sérstaklega nú þegar ríkisstjórnin er búin að skrifa undir samningana án þess að hafa tryggt sér fyrir því meiri hluta Alþingis þannig að þeir vissu alla vega að þeir kæmu málinu í gegn. Þetta er bara ábyrgðarhluti að halda svona á málum og vekur manni efasemdir um það hvort þetta góða verkstjórnarvald sem átti að tröllríða landinu eftir stjórnarskiptin sé til staðar. Ég leyfi mér einfaldlega að hafa efasemdir um það. Þrönga staðan gerir það hins vegar að verkum að lærðir menn í þinginu, ábyrgir alþingismenn settust niður í fjárlaganefnd eftir að ríkisstjórnarflokkarnir voru komnir algerlega í þrot með það að knýja málið í gegnum þingið og reyndu að finna skynsamlega lausn á málinu. Þar fæddust hinir lagalegu fyrirvarar og hinir efnahagslegu fyrirvarar. Efnahagslegu fyrirvararnir eru sterkir og hafa gríðarlega þýðingu þar sem þeir girða fyrir það að við þurfum að greiða það háar greiðslur árlega að þjóðin ráði hreinlega ekki við þær. Þetta er gríðarlega mikilvægt og vegna þeirrar umræðu sem fór fram hér í morgun og þeirrar ræðu sem hv. varaformaður fjárlaganefndar, Björn Valur Gíslason, hélt þar sem hann hélt því fram að frá 17. júlí hefðu ekki komið fram nein gögn í málinu sem skiptu máli, þá verður maður hreinlega hálfkjaftstopp  Síðan hef ég haft ákveðnar efasemdir eftir að umræðan hófst í þinginu um þessar deilur eða mismunandi túlkanir á því hvað þessir fyrirvarar þýða fóru að koma í ljós. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því að þeir aðilar sem sátu í fjárlaganefnd og áttu þátt í að móta þessar tillögur gerðu það af heilum hug og hv. þm. Guðbjartur Hannesson, formaður fjárlaganefndar, og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson fóru yfir það í andsvari áðan að þeir telja að það sé fullkomlega gagnkvæmur skilningur á því meðal þeirra sem unnu að þessu hvernig ætti að túlka þetta. Það virðist hins vegar ekki vera hjá forsvarsmönnum stjórnarflokkanna og ýmsum talsmönnum sem hafa komið fram í dag. Það vekur hjá fólki eins og mér, sem hef fyrir miklar efasemdir um það hvort við séum á réttri vegferð, það vekur og styrkir mínar efasemdir. Þess vegna tel ég kristaltært að meðferð þessa máls sé ekki lokið í þinginu. Fjárlaganefnd hlýtur að taka það inn milli umræðna og fara vel yfir þetta og hnykkja á því hvað þessir fyrirvarar þýða. Það er algjörlega nauðsynlegt svo hægt sé að útkljá þetta mál í sæmilegum friði í þingsölum. Forsenda þess að hægt sé að standa við bakið á þessu máli er sú að menn viti hvað þessir fyrirvarar þýða. Hvaða afleiðingar hafa þeir? Það er einfaldlega þannig. Ég treysti fjárlaganefnd, sem hefur staðið sig gríðarlega vel í þessu máli, til að fara vel yfir þetta og ég krefst þess að hún fái þann tíma sem hún þarf til þess. Það liggur einfaldlega ekkert á því að þingmenn fari í sumarfrí. Ég leyfi mér bara að segja það. Við erum hér að fjalla um gríðarlega mikilvæga hagsmuni og það er einfaldlega ekki til fyrirmyndar að við förum á handahlaupum í gegnum þessa umræðu, að fjárlaganefnd fái ekki tíma til að hnykkja á þessum atriðum til að þingmenn komist í smáfrí. Vissulega eru þeir orðnir þreyttir og það er bara allt í lagi með það. Við buðum okkur fram og okkur ber skylda til að klára þetta mál þrátt fyrir að það taki tíma. Við verðum einfaldlega að bíta á jaxlinn og gera það. Það er ekkert annað í boði. Virðulegi forseti. Þegar hv. þm. Pétur H. Blöndal flutti ræðu fyrr í dag þá tjáði hann sig um það að hann hefði áhyggjur af því hvernig kynning málsins gagnvart okkar erlendu viðsemjendum færi fram. Ég deili þessum áhyggjum með honum og ég vil hvetja til þess að þingheimur allur hugsi með hvaða hætti við getum talað okkar máli erlendis. Okkur Íslendingum hefur ekki farnast vel að gera það frá hruni og þar ber bæði fyrri ríkisstjórn og núverandi ríkisstjórn mikla ábyrgð. Nú stöndum við hins vegar hér, 63 þjóðkjörnir fulltrúar þjóðarinnar, við erum öll kosin af þjóðinni,  Virðulegi forseti. Auk þess að fara yfir þetta í fjárlaganefnd milli umræðna hvaða þýðingu fyrirvararnir í raun hafa er algerlega nauðsynlegt að fara vel yfir það hvernig kynningu málsins verður háttað. Hvað muni gerast árið 2024. Ég tel að það þurfi að skerpa á því í orðalaginu, í fyrirvörunum. Ég tel að líta beri til þeirrar tillögu sem Indefence-hópurinn hefur lagt fram um það hvernig eigi að eyða óvissunni um lagalegt gildi fyrirvaranna. Ég tel að það sé fullrar athygli virði af hálfu fjárlaganefndar að fara vel yfir það. Ég tel að það sé vel þess virði að fá fram viðbrögð þeirra lærðu manna Ragnars Halls og Stefáns Más Stefánssonar á því hvernig fyrirvararnir líta út í dag eftir 2. umr. í þinginu. Ég tel að það sé mikilvægt að fá það fram. Þetta eru menn sem hafa kafað ofan í málin. Eins og ég sagði áðan eru efnahagslegu fyrirvararnir gríðarlega sterkir. Ég tel að það megi líta aðeins betur yfir þá lagalegu. Frú forseti. Í nefndaráliti 1. minni hluta sem er nefndarálit sjálfstæðismanna í fjárlaganefnd er tekið fram að sjálfstæðismenn áskilji sér allan rétt til að leggja fram eða styðja breytingartillögur varðandi þetta mál og ég áskil mér þann rétt að sjálfsögðu líka. Ég hef farið yfir það hvaða efasemdir ég hef. Þær eru miklar og þær eru til staðar og ég krefst þess að á þær sé hlustað og um þær sé fjallað í fjárlaganefnd og ég veit að það verður gert. Úr þessu gengur ekki að fara á einhverjum handahlaupum yfir málið. Við klárum þetta með sæmd. Við getum þetta og við þurfum einfaldlega að einhenda okkur í verkefnið. Frú forseti. Það er gríðarlega mikilvægt eftir að hafa farið í gegnum allt þetta erfiða mál í þinginu í gegnum alla þessa umræðu, í gegnum öll þessi fundahöld, það er gríðarlega mikilvægt að við drögum einhvern lærdóm af þessu öllu saman. Hvað stendur eftir eftir þetta sumarþing? Hvaða lærdóm ætlum við að taka með okkur eftir þessa reynslu? Ég tel að í fyrsta lagi þurfum við að læra það á þessu að í svona gríðarlega erfiðu ástandi verðum við að byggja á samstöðunni. Það er það sem á að vera undirliggjandi í öllum þeim ákvörðunum sem hér eftir verða teknar í þinginu og þeim málum sem lögð verða fram. Með þeim hætti komumst við á betri, einfaldari og hraðari hátt gegnum þær hremmingar sem fram undan eru. Þetta er ekki búið. Heimilin, íbúðareigendur og fjölskyldurnar í landinu, sitja núna og velta því fyrir sér hvenær Alþingi Íslendinga ætli að fara að fjalla um skuldastöðu heimilanna. Við erum búin að vera föst í prísund Icesave í átta vikur, sex vikur. Þetta er eftir.  Jafnframt vil ég vekja athygli á því, frú forseti, að í nefndaráliti sjálfstæðismanna er tekið fram að Alþingi er hvatt til þess að beita sér fyrir rannsókn á þeirri meðferð sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn viðhafði í haust þar sem hann misbeitti valdi sínu í raun í þágu þriggja aðildarríkja á kostnað Íslands sem er stofnaðili að Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Ég tel gríðarlega mikilvægt að við gleymum ekki þessu atriði, þetta er gríðarlega mikilvægt. Við verðum, við erum stolt sjálfstæð þjóð þrátt fyrir allt. Við eigum framtíðina fyrir okkur en við getum ekki gengið með veggjum og látið kúga okkur. Það er ekki hægt. Við verðum að berja í borðið, við verðum að krefjast svara, við verðum að krefja Alþjóðagjaldeyrissjóðinn svara varðandi þetta mál og alþjóðasamfélagið allt vegna þess að þeirra er ábyrgðin, þeirra er ábyrgðin á því að við komumst lifandi í gegnum þetta allt saman.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur kærlega fyrir ræðuna, hún fór mjög vel yfir skoðanir sínar á þessu máli. Mig langar samt sem áður til að fá hana til þess að útskýra eitt aðeins betur: Er það ekki rétt skilið hjá mér að hv. þingmaður sé algjörlega ósammála túlkun hv. þingmanns Björns Vals Gíslasonar á því að samningunum hafi ekki verið breytt með nokkrum einasta hætti og, með leyfi forseta, að: „engar þær breytingar sem lagt er til að verði gerðar á frumvarpinu hreyfa við samningnum, þær breyta ekki samningnum.“ Þetta er sem sagt haft orðrétt eftir hv. þingmanni í ræðu hans frá í morgun. Ég vildi bara fá það algjörlega á hreint að hv. þingmaður sé ekki að taka undir orð Björns Vals varðandi þetta. Og þar sem hv. þingmaður hefur heilmikla lagakunnáttu sjálf mundi ég líka gjarnan vilja heyra meira um skoðanir hennar varðandi þetta lagalega gildi fyrirvaranna, vegna þess að hún talaði um að hún vildi gjarnan að fjárlaganefnd skoðaði þetta nánar. Ég mundi hins vegar gjarnan vilja heyra það ef hún sjálf ætti að skila inn lögfræðiáliti um þetta hvort hún telji að þessir fyrirvarar standist miðað við þær upplýsingar sem hún hefur í dag.

Virðulegi forseti. Ég vil taka það algjörlega skýrt fram að ég er alls ekki sammála hv. þm. Birni Vali Gíslasyni  Varðandi sérfræðiþekkingu mína sem lögfræðings í þessu máli er þetta einfaldlega frekar stórt mál og þeir lögfræðingar sem eru að skoða gildi fyrirvaranna hafa kannski ekki mörg fordæmi til að styðjast við en ég tel að það sé algjörlega ljóst að viðsemjendur okkar þyrftu að minnsta kosti að samþykkja og leggja blessun sína á þessa fyrirvara til þess að þeir séu bindandi. Ég tel það. Í fljóti bragði tel ég það. Þetta er samningur milli tveggja aðila, síðan kemur ríkisábyrgðin og í samningnum stendur ,,og eða ef“ - „og eða þegar“ ríkisábyrgðin verður samþykkt á Alþingi tekur samningurinn gildi, þannig að þetta er augljóst. Þetta varðar þessa aðila miklu og þeir hafa að sjálfsögðu skoðun á því, það hlýtur að vera, hvað Alþingi er að gera og það varðar hagsmuni þeirra gríðarlegu miklu, sérstaklega efnahagslegu fyrirvararnir. Þeir koma til með að hafa grundvallarafleiðingar á það hvaða heimtur þeir fá þegar fer að reyna á ríkisábyrgðina. Ég tel því a.m.k. að þegar Alþingi hefur afgreitt þetta hér hafi þeir öll úrræði til þess að hafna samningnum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir svörin. Ég verð að segja að ótti minn varðandi það að fyrirvararnir standist ekki fyrir breskum dómstólum er, held ég, aðeins meiri en hennar þar sem ég hef sett mikla fyrirvara við þessa fyrirvara. Aðrir þingmenn í sama flokki hafa talað mikið um að þegar dæmt verði í þessu máli verði vísað til íslensku stjórnarskrárinnar. Það væri áhugavert að heyra frá þingmanninum hvort hún viti til þess að íslenska stjórnarskráin hafi eitthvert lagagildi fyrir breskum dómstólum og þá einnig, miðað við þá reiði sem kom upp hérna í þingsal við orð hv. þingmanns Björns Vals Gíslasonar, hvernig stendur þá á því að menn sætta sig við það að það sé ekki bara hann sem er að segja að samningurinn sé óbreyttur heldur séu það líka forustumenn stjórnarflokkanna sem hafa 

Hæstv. forseti. Já, ég hef miklar áhyggjur af því að forustumenn ríkisstjórnarflokkanna virðast ekki alveg hafa það á hreinu hvort þeir séu á sömu skoðun varðandi túlkunina og talsmenn flokkanna í fjárlaganefnd. Þess vegna fór ég yfir það í ræðu minni að það verður að ræða um þetta atriði á milli umræðna um málið í þinginu. Að öðrum kosti, ef það er rétt að fyrirvararnir hafi litla sem enga þýðingu, eins og hv. varaformaður fjárlaganefndar fór yfir, sem reyndar, og best að taka það fram, a.m.k. tveir hv. þingmenn, samflokksmenn hans, hafa tekið skýrt fram að sé ekki skoðun þeirra í málinu, það er gríðarlega mikilvægt að fara vel yfir það og leggja álit á því fyrir þingið fyrir lokaafgreiðslu málsins í þinginu. Varðandi seinni spurninguna um stjórnarskrá Íslands fyrir breskum dómstólum þá veit ég ekki til þess að það hafi reynt á hana þar enda er málið í rauninni tvíþætt, annars vegar hvað varðar samningana, sem eru þá einkaréttarlegs eðlis, 

Frú forseti. Erindið er, eins og hjá hv. þingmanni Eygló Harðardóttur hérna áðan, að spyrja út í áhrifin af þessari sprengju sem varaformaður fjárlaganefndar varpaði í þingsal í morgun. Getur hv. þingmaður tekið undir það með mér að það eitt að varaformaður fjárlaganefndar skuli tala með þessum hætti skapi töluverða óvissu um stöðu málsins, svo ekki sé minnst á þegar hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra tala á sömu nótum? Gefur það ekki fullt tilefni til þess að við förum mjög vandlega yfir málið í heild og komumst til botns í því? Getur þá hv. þingmaður tekið undir að það ætti að vera krafa af hálfu þingsins að a.m.k. einn breskur lögmaður með þekkingu á enskum lögum yrði fenginn til þess að fara yfir málið út frá hagsmunum Íslendinga?

Hæstv. forseti. Ég fór yfir það ræðu minni áðan að ég tel að málið þurfi að klárast hér í þinginu með þeirri efnislegu umfjöllun sem þörf er á. Ég tiltók það sérstaklega að mér þætti engin ástæða til þess að þingið færi í sumarfrí. Við þurfum að klára þetta með sóma, við getum gert það og þurfum að sýna þau vinnubrögð sem eru þinginu sæmandi. Við getum ekki farið á handahlaupum í gegnum þetta. Þá segja þeir sem eru mér ekki sammála að þetta hafi nú aldeilis fengið umfjöllun allar þessar vikur í þinginu, en við erum bara stödd á þessum stað í dag eins og málið er. Við erum hér í dag. Það eru enn þá ýmsir þættir sem þarf að fjalla um, þar á meðal er stærsti þátturinn, þ.e. sá hvaða þýðingu fyrirvararnir hafa. Það er náttúrlega mál númer eitt, tvö og þrjú og það er atriði sem verður að fara í á milli umræðna. Hvort það verður virðulegur enskur lögmaður sem kemur hér til að gera það eða einhver annar sérfræðingur ætla ég ekki að gera neinar sérstakar kröfur um. Ég treysti mínu fólki í fjárlaganefnd og þeim sem þar sitja til þess að vega það og meta hvaða aðilar eru best bærir til þess að draga ályktanir um þetta, en vissulega mætti ætla að virðulegur, reyndur breskur lögmaður gæti veitt ráðgjöf að þessu leyti.

Frú forseti. Ég þakka svarið sem ég var sáttur við en vil í framhaldinu spyrja hv. þingmann: Ef ekki tekst að eyða þeirri óvissu sem skapast hefur um fyrirvarana er þá ekki eini raunhæfi kosturinn sá að Alþingi vísi málinu frá? Þá er ég ekki að tala um að Alþingi felli samningana heldur einfaldlega vísi þeim aftur til ríkisstjórnarinnar og feli henni það hlutverk eða hugsanlega einhverjum öðrum, að mynda nefnd sem væri skipuð fulltrúum allra flokka, til að halda áfram samningaviðræðum við Breta og Hollendinga og komast að ásættanlegri niðurstöðu.

Hæstv. forseti. Vissulega eru mörg sjónarmið og ólík uppi í þessu máli og vissulega kemur það fram í áliti 1. minni hluta í fjárlaganefnd að sjálfstæðismenn hafa ekki gefið frá sér þann rétt að koma með breytingartillögur eða samþykkja breytingartillögur sem þeim þykir vert að líta yfir á seinni stigum málsins. Ég útiloka því ekki neitt í þessu efni. Hins vegar er gríðarlega mikilvægt að við fáum að klára efnislega umfjöllun um málið. Það er einfaldlega grundvallaratriði eftir alla þessa vegferð sem við höfum lagt í hér, þjóðin öll og þingið, að við klárum þetta, að við hendumst ekki núna til, af því að við erum búin að vera svo lengi, eins og það sé einhver kvóti á því hvað tíma á að gefa í þetta mál. Við tökum einfaldlega þann tíma sem þarf og ég tel að ég sem þingmaður þjóðarinnar eigi rétt á því að taka upplýsta ákvörðun.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu svo mikið sem ég náði af þeim ágæta málflutningi, en mér líkaði vel það sem hv. þingmaður hafði fram að færa, sérstaklega áhersluna á það að Alþingi Íslendinga fari með mjög vönduðum hætti yfir þetta mál vegna þess að við erum að tala hér um stærstu skuldbindingu sem íslensk þjóð hefur undirgengist í lýðveldissögunni trúlega. Ég vil því spyrja hv. þingmann í ljósi þeirrar umræðu sem hefur átt sér stað hér í þinginu í dag og í gær hvort hún telji ekki að það hafi verið fullsnemmt að taka málið út úr fjárlaganefnd aðfaranótt laugardagsins í ljósi þess að fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í þessari umræðu og stjórnarliðar hins vegar túlka niðurstöðu nefndarinnar með gjörólíkum hætti. Sjálfstæðismenn segja að sú niðurstaða sem fyrirvarar meiri hluta fjárlaganefndar sé séu í raun og veru nýir samningar á meðan fulltrúar stjórnarmeirihlutans tala um að þetta rúmist innan rammans og hafi í raun og veru engin áhrif á samningana sem slíka. Það tók náttúrlega steininn úr í morgun þegar varaformaður fjárlaganefndar kom í umræðuna og sagði að þessir fyrirvarar hefðu litla sem enga þýðingu. Ég spyr því hv. þingmann hvort hún telji ekki að það hafi verið mistök í ljósi þessa að menn hafa greinilega lagt mismunandi mat á niðurstöðu meiri hluta fjárlaganefndar að taka málið út aðfaranótt laugardagsins og það hefði verið vert að halda fleiri fundi þannig að menn næðu sameiginlegri niðurstöðu í þessu. Að því gefnu að fyrirvararnir hafi raunveruleg áhrif vil ég einnig spyrja hv. þingmann að því hvort hún hyggist styðja þá breytingartillögu okkar framsóknarmanna um fyrirvara á þá leið að við borgum ekki vexti af þessum Icesave-samningum frá og með síðustu áramótum heldur frá og með 27. júlí. Þar munar 25 milljörðum kr. Ég spurði hæstv. fjármálaráðherra að þessu í gær og hann kvað að við ættum að greiða þessi 25 milljarða þó að við séum ekki enn búin að afgreiða ríkisábyrgðina hér frá Alþingi Íslendinga.

Hæstv. forseti. Ég er spurð að því hvort mér hafi þótt nefndin fara geyst í það að taka málið út úr nefnd. Ég tel að það hafi í rauninni ekki verið hægt að koma málinu mikið lengra í nefndinni á því stigi. Ég á ekki sæti sjálf í fjárlaganefnd og ég sé í rauninni ekki að þau sjónarmið sem hafa komið fram í umræðunni í dag og í gær hefðu endilega komið fram í nefndinni, vegna þess að það eru ekki nefndarmenn sem eru að gera ágreining hér um það hvernig eigi að skilja fyrirvarana o.s.frv., það eru aðrir þingmenn. 

Hann var á sjónum.

Ég fagna því að fá að leggja orð í belg hér á þessu stigi málsins og ég tel í rauninni að það sé nauðsynlegt, en vil jafnframt ítreka þá afstöðu mína að nú fer málið aftur inn í nefnd og verður að fá umfjöllun þar. Ég trúi ekki öðru en að það sé að fara að gerast vegna þess að það er gríðarlega mikilvægt að þeim spurningum sem hér er haldið á lofti sé svarað í nefndinni eða þeim sé a.m.k. velt upp. Varðandi breytingartillögu framsóknarmanna um vextina hef ég ekki tekið afstöðu til þess og gef hv. þingmanni hér með skotleyfi á það að sannfæra mig um ágæti tillögunnar. Í mínum eyrum hljómar hún ágætlega, hún gerir það. En við vitum það öll undir hvers lags álagi þingstörfin hafa verið í þessari viku. Umræður hófust hér í gærmorgun klukkan níu og þá var dreift í fyrsta skipti nefndaráliti 1. minni hluta og 2. minni hluta ásamt öllum fylgiskjölum sem og breytingartillögum þannig að ég held að ég sé að verða komin að þeim punkti nú í yfirlestri mínum að ég fari að leggjast yfir breytingartillögur framsóknarmanna og hvet þá einfaldlega til þess að koma sjónarmiðum sínum á framfæri við þingmenn.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessi svör. Ég ætla ekki að leyna því að í opinberri umræðu höfum við framsóknarmenn legið undir því ámæli að vera að mála okkur út í horn í þessari umræðu um þennan samning og þessa skuldbindingu sem mögulega er verið að fara að setja yfir íslensku þjóðina og sumir fjölmiðlar hafa viljað mála mynd flokksins ansi dökka í þeim efnum. En ég vil fagna því að í dag og í gær eru margir þingmenn Sjálfstæðisflokksins og jafnvel annarra flokka að taka undir þau sjónarmið sem við framsóknarmenn höfum lagt fram í þessum efnum að það sé í raun og veru ekki hægt að samþykkja þennan samning með þessum fyrirvörum eða eins og hann lítur út í dag. Þess vegna er nauðsynlegt að taka málið aftur inn til fjárlaganefndar og fjalla um mörg álitaefni til viðbótar. Mér heyrist því á umræðum hér að framsóknarmenn á Alþingi hafi ekki verið að mála sig út í horn, það séu fleiri að komast á það að eitthvað þurfi að breyta þessu frekar, a.m.k. þurfi að fjalla mun meira um þetta mál heldur en verið hefur, enda er um eitt stærsta mál lýðveldissögunnar að ræða.

Hæstv. forseti. Eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson kom inn á er þetta eitt stærsta mál lýðveldissögunnar sem hér er um rætt og því væri í hæsta máta mjög óeðlilegt ef þingmenn vildu ekki tjá sig mikið um það og jafnframt einhverjir þeirra leggja fram einhverjar breytingartillögur þannig að ég einfaldlega er ánægð með það að framsóknarmenn hafi þó eitthvað til málanna að leggja og tel það ágætt. Hins vegar hafa breytingartillögurnar ekki fengið mikla umræðu í umfjöllun þingsins. Það er því kannski ráðlegt fyrir hv. þingmenn framsóknarmanna að fara að gera breytingu þar á og fara að kynna þessar breytingartillögur og tala fyrir þeim í þinginu.

Virðulegur forseti. Við ræðum við 2. umr. frumvarp ríkisstjórnarinnar um heimild til fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs til að ábyrgjast lán Tryggingarsjóðs innstæðueigenda, svokallað Icesave-mál. Þessi umræða, sem hefur staðið í tvo daga, allan gærdag fram að miðnætti og svo núna í dag, hefur um margt verið ágæt og ég verð að segja að það er margt sem hefur komið fram sem gerir það að verkum að málið þarf að vinnast betur og því er ég ánægð með að tekin hafi verið um það ákvörðun að taka málið til nefndar á milli umræðna vegna þess að það eru fjölmörg atriði sem hafa verið rædd sem þarf að taka til frekari skoðunar. Það sem er að gerast í þessu máli er mjög einfalt. Ríkisstjórnin kom heim með samning sem hefur verið lýst með ýmsum orðum. Áður en hann var samþykktur var boðað að þetta væri glæsileg niðurstaða. Síðan varð niðurstaðan bærileg og svo þegar samningurinn var kynntur og fjármálaráðherra stóð hér við 1. umr. þá snerist þetta um að þetta var eini samningurinn sem mögulegur var í stöðunni og það átti reyndar allt að vera okkur sjálfstæðismönnum að kenna en það er önnur saga. Það sem er að gerast núna, eftir mjög ítarlega og vandaða vinnu fjárlaganefndar í allt sumar frá því í júní, er að ríkisstjórnin er gerð afturreka með málið. Það er búið að kollvarpa málinu. Í grunninn er þetta nýr samningur sem við erum að fjalla um, gagntilboð til Breta og Hollendinga sem þeir verða að taka afstöðu til. Gleymum því ekki að það sem er búið að gerast í allt sumar er að ríkisstjórnin eða reyndar hluti ríkisstjórnarinnar er búinn að fullvissa okkur hér, tala fyrir því, berjast fyrir því við okkur og við íslensku þjóðina í fjölmiðlum um það að þessi samningur sem fyrir liggur sé mjög góður, að þessi samningur sé þannig að það þurfi enga fyrirvara að setja við hann, þetta sé eitthvað sem íslenska þjóðin geti alveg staðið undir og að þetta sé einfaldlega málið sem við eigum að kvitta upp á. Samfylkingin hefur verið algjörlega sammála í þessu og hefur ekki mátt á það minnast við þá að breyta samningnum með einhverjum hætti. Vinstri grænir eru klofnir þannig að ríkisstjórnin er klofin og það hefur reyndar komið í ljós að það var greinilega ekki ríkisstjórnarsamþykkt fyrir þessu stóra máli sem er með ólíkindum. Að svona stór samningur sem ríkisstjórnin skrifar undir, fjármálaráðherra skrifar undir fyrir hönd íslenska ríkisins, að ekki sé ríkisstjórnarsamþykkt fyrir honum. Ég held að þetta hljóti að vera nýbreytni í íslenskri stjórnsýslu og það hefur náttúrlega komið í ljós að vegna þess að ekki var ríkisstjórnarsamþykkt fyrir þessum samningi, þá hefur ríkisstjórnin verið í bölvuðum vandræðum með þetta í allt sumar. Því var það þannig að fjárlaganefnd stóð frammi fyrir nokkrum valkostum og það hefur verið farið ítarlega yfir það hér og í lokin náðist um það samstaða, það var ekki ríkisstjórnin í heild sinni sem fékk stjórnarandstöðuna með sér í lið til að ná einhverri samstöðu um breytingar, nei, nei, það var hluti ríkisstjórnarinnar, andófsmennirnir í ríkisstjórninni sem náðu samstöðu með stjórnarandstöðunni til að sannfæra Samfylkinguna og hluta Vinstri grænna um að þetta væri leiðin til að bæta þessa samninga, gera þá þannig úr garði að íslenska þjóðin gæti staðið undir þessu. Efnahagslegu fyrirvararnir eru að sjálfsögðu það allra mikilvægasta í því. En eins og umræðan í dag hefur berlega sýnt og eins og umræðan í gær hefur líka sýnt er ekki algjörlega einn skilningur á því hvað það þýðir að gera þessa fyrirvara við samninginn. Það eru nokkur atriði í þessu máli sem ég óttast um. Og þrátt fyrir það að Sjálfstæðisflokkurinn hafi lýst yfir stuðningi við breytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar, og ég vil ítreka það að Sjálfstæðisflokkurinn tók málið ekki út úr fjárlaganefnd heldur var það meiri hluti ríkisstjórnarinnar og Borgarahreyfingarinnar sem tók málið út og skrifaði upp á álitið, en Sjálfstæðisflokkurinn hefur lýst því yfir að hann muni styðja þær breytingartillögur sem meiri hlutinn lagði til, enda voru þær breytingartillögur tillögur okkar sjálfstæðismanna sem við höfum barist fyrir í gegnum þetta ferli. En vegna ákveðinnar óvissu sem er nú uppi og kom m.a. fram í máli varaformanns fjárlaganefndar í morgun þá óttast ég að ríkisstjórnin geti klúðrað þessu máli aftur. Ég segi aftur vegna þess að það er ekki í fyrsta sinn. Ég óttast að fyrirvararnir haldi ekki af einhverjum ástæðum. Mér er sagt af lögfróðara fólki en ég er að þetta eigi að vera skothelt og á bls. 19 í minnihlutaáliti okkar sjálfstæðismanna er rætt um fyrirvarana og ég vil fá að lesa, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn hefur valið þann kost að samþykkja ríkisábyrgð með ákveðnum fyrirvörum sem að mati 1. minni hluta fela í sér verulegar breytingar á Icesave-samningunum. Nauðsynlegt er að undirstrika að fyrirvarar eru óaðskiljanlegur hluti samþykktar Alþingis á ríkisábyrgðinni til að fyrirbyggja að haldið sé fram að ríkisábyrgðin gildi en fyrirvararnir ekki.“ Gott og vel. Þetta er okkar skilningur. Þarna erum við algerlega gallhörð á því að fyrirvararnir séu hluti samningsins og þetta sé nýr og breyttur samningur. Ég óttast að Bretar og Hollendingar geti af einhverjum ástæðum snúið málum þannig að þeir fallist ekki á fyrirvarana og láti samninginn, þennan ömurlega samning sem samninganefndin kom heim með og fjármálaráðherra ber ábyrgð á, standa. Það er verkefni dagsins í dag að koma í veg fyrir að þessi óvissa verði enn þá til staðar þegar við göngum til atkvæða um þetta mál. Óvissan er fyrst og síðast vegna þess hvernig ríkisstjórnin hefur talað sjálf. Ríkisstjórnin heldur því fram að þetta séu ekki nýir samningar. Hæstv. forsætisráðherra talar um fyrirvarana sem varnagla. Í mínum huga er það ekki nógu sterkt orð yfir þessa fyrirvara að kalla þá varnagla. Varnaglar eru í mínum huga eitthvað allt annað. Hæstv. utanríkisráðherra segir að það þurfi skapandi hugsun til að koma því þannig fyrir að fyrirvararnir rúmist inni í samningnum. Hæstv. fjármálaráðherra var hálfpirraður á mér í gær í umræðunni þegar ég spurði hann hvernig hann gæti haldið því fram að þetta sé sami samningurinn þegar fyrirvararnir kollvarpa samningnum í öllum aðalatriðum. Þá varð hann hálfpirraður á mér og sagði það ábyrgðarhlut að tala þannig að viðsemjendur okkar mundu ekki taka því þannig að við værum að brjóta samninginn. En, frú forseti, ég tek undir með formanni Sjálfstæðisflokksins að ég held að það sé bara mjög gott að viðsemjendur okkar heyri það að við séum ekki að samþykkja þennan samning eins og hann er vegna þess að ef þeir af einhverjum ástæðum hafa þá skoðun og þá túlkun að við séum að samþykkja samninginn óbreyttan þá erum við Íslendingar í mjög vondum málum og það er eitthvað sem ég get ekki fallist á þannig að þetta þarf algerlega að komast á hreint. Ég vil benda á álit þjóðréttarfræðings utanríkisráðuneytisins sem sendi fjárlaganefnd minnisblað fyrr í dag þar sem hann í rauninni áréttar þetta sjónarmið. Hann segir, með leyfi forseta: „Sé fyrirvaraleiðin farin eins og nú er gert ráð fyrir er nauðsynlegt að fyrir liggi að fyrirvararnir séu óaðskiljanlegur hluti samþykktar Alþingis á ríkisábyrgðinni til að fyrirbyggja að hinir samningsaðilarnir geti haldið því fram ríkisábyrgðin gildi en fyrirvararnir ekki. Brýnt er jafnframt að samþykki hinna samningsaðilanna á fyrirvörunum liggi með einum eða öðrum hætti fyrir áður en Icesave-samningarnir öðlast gildi til þess að enginn vafi leiki á um réttarstöðuna.“ Þetta er nákvæmlega það sem skiptir öllu máli hér og það er þetta sem hæstv. fjármálaráðherra kallaði í andsvari við mig í gær að Alþingi fari að standa í samningaviðræðum við Hollendinga og Breta. Hann gerði lítið úr því, sagði að við þyrftum að samþykkja þessa fyrirvara frá okkar hendi og síðan væri það þeirra að meta það hvort þeir teldu að þeir rúmuðust innan samnings eða utan. En þetta er bara hlutur sem við verðum að fá á hreint eins og þjóðréttarfræðingur utanríkisráðuneytisins bendir á. Ég vil líka benda á Indefence-hópurinn hefur áhyggjur af því sama og við sjálfstæðismenn, þ.e. mismunandi túlkun manna á þessu og hvort fyrirvararnir gildi ekki örugglega vegna þess að það má ekki gerast að þessir samningar verði samþykktir óbreyttir. Það má ekki gerast. Og það er ekki það sem við sjálfstæðismenn vorum að taka þátt í að ná samstöðu um innan fjárlaganefndar. Indefence bendir á að það sé einföld leið til að tryggja það í lagatextanum sjálfum að þar komi fram að lögin taki ekki gildi fyrr en Bretar og Hollendingar hafi viðurkennt fyrirvarana. Þá spyr ég: Hæstv. forsætisráðherra, og það er alveg makalaust að alltaf í þessari blessuðu umræðu eru fulltrúar stjórnarflokkanna hvergi sjáanlegir. Ég sé þrjá ágæta þingmenn stjórnarandstöðunnar sem mér þætti mjög gaman að eiga orðastað við og ég geri það mjög reglulega. Ég kalla eftir því að það fólk sem ber ábyrgð á þessum gjörningi sé hér og sýni okkur þingmönnum þá virðingu að vera í salnum. Og fyrst ég er farin að kalla eftir fólki vil ég benda á að nú við 2. umr. þessa máls er enn á ný fjarstaddur fyrrverandi bankamálaráðherra, hæstv. þáverandi viðskiptaráðherra, núverandi hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, sem ég kallaði eftir við 1. umr. að kæmi hér og setti sig á mælendaskrá og talaði í þessari umræðu vegna þess að það er með ólíkindum að hér hefur verið talað um það hver beri ábyrgð á hverju, hver gerði hvað og hvenær og þarna erum við með mann sem var þátttakandi í atburðarásinni frá fyrstu hendi. Hann var þátttakandi í henni allri og við þingmenn eigum kröfu á að þingmaðurinn komi hingað, flytji ræðu, skýri sitt sjónarmið hver sagði hvað, hvenær og við hvern og hver ber ábyrgð á hverju og gefi okkur færi á að ræða við hann í þingsal fyrir framan alþjóð um þessi mál. Þetta er með ólíkindum. Ég skoðaði mælendaskrána áður en ég kom í stólinn og hv. þingmaður er ekki enn þá kominn á mælendaskrá sem mér finnst hreinlega með ólíkindum. Ég kalla eftir því að frú forseti geri ráðstafanir til að koma þeim skilaboðum til forsvarsmanna ríkisstjórnarinnar og hv. þingmanns að ég óski eftir því að þau sitji í þingsal og eigi við okkur skoðanaskipti undir þessari umræðu. Það sem ég var farin að segja áðan þegar ég afvegaleiddist um stund var það að hæstv. forsætisráðherra sagði hér í gær að hafnar væru viðræður við Breta og Hollendinga á embættismannastigi um fyrirvarana, það væri verið að þýða þá og hafin væru einhver samtöl og samskipti á milli embættismanna um þetta mál þannig að það væru byrjaðar einhverjar þreifingar við viðsemjendur okkar. Ég fer fram á það og óska eftir því að fjárlaganefnd Alþingis fái þau samskipti sem komin eru. Ég trúi því ekki að þau samskipti um þetta mikilvæga mál séu einungis símleiðis, ég trúi ekki öðru en að á milli hafi gengið einhvers konar bréfaskriftir, tölvupóstar, bréf eða einhvers konar samskipti. Ef það eru símtöl hlýtur verklagið að vera þannig að þau séu tekin upp og skrifuð upp. Ég tel að það sé algjörlega nauðsynlegt að fjárlaganefnd Alþingis fái öll þessi samskipti núna þegar málið verður tekið inn til nefndarinnar á milli umræðna. Ég geri ekki lítið úr því að þetta er eflaust mjög viðkvæmt allt saman og þarna eru upplýsingar sem eiga ekkert erindi út á þessu stigi. Og ég veit að allir nefndarmenn í fjárlaganefnd mundu glaðir skrifa undir hvers konar trúnaðaryfirlýsingu um þessi mál til þess að við þingmenn getum verið algjörlega fullviss um það að þegar við greiðum um þetta frumvarp atkvæði haldi þeir fyrirvarar sem við erum að setja hér sem algjört skilyrði. Þetta er of mikilvægt mál til þess að um það sé einhver lagaleg óvissa. Af hverju skyldum við ekki treysta hæstv. ríkisstjórn til þess að taka greinilegum fyrirmælum Alþingis og fara með þau til útlanda eftir að við værum búin að samþykkja þetta og tala máli okkar við stjórnvöld í þeim ríkjum og berjast fyrir okkur? Af hverju ættum við ekki að trúa því þegar við erum greinilega að búa til mjög þrönga, harða forskrift fyrir ríkisstjórnina í þessu máli, við erum að veita þessa ríkisábyrgð með algjörlega kristaltærum skilyrðum? Það er vegna þess - og nú tala ég fyrir mig - að ég treysti ekki þessari ríkisstjórn til þess. Af hverju treysti ég ríkisstjórninni ekki til að gera það? Vegna þess að þegar fjármálaráðherra skrifaði undir samninginn fór hann ekki eftir forskrift Alþingis sem þá lá fyrir í þingsályktun frá því í desember í fyrra þar sem sagt var að það ætti að setja ferlið í pólitískan farveg og það ætti að reyna að leita samninga en jafnframt voru klár fyrirmæli frá Alþingi í þessari þingsályktun að það væri ekki sama hvaða samning væri komið með heim. Það var klárt að ef sú staða kæmi upp að samningar sem við gætum sætt okkur við mundu ekki nást yrði bara að taka aðra ákvörðun þegar við værum komin að þeim punkti. Ríkisstjórnin fór ekki eftir þessari forskrift Alþingis og þess vegna treysti ég henni ekki, þó svo að fyrirvararnir séu svona skýrt afmarkaðir, án þess að við séum með eitthvað í hendi frá viðsemjendum okkar um það hvernig þeir túlka þetta - og sérstaklega ekki eftir ræðu hv. þingmanns í morgun, Björns Vals Gíslasonar, varaformanns fjárlaganefndar, sem hafði greinilega allt aðra túlkun. Og jafnvel þótt starfandi formaður fjárlaganefndar og formaður fjárlaganefndar og jafnvel einhverjir fleiri sem ég hef ekki heyrt í hérna í umræðunni í dag séu búnir að koma hér trekk í trekk og lýsa ummæli þingmannsins algjörlega út úr kortinu, þá treysti ég því ekki og vil heyra það frá Bretum og Hollendingum sjálfum. Ég held að við þingmenn eigum einfaldlega heimtingu á því. Þess vegna segi ég það að við þurfum að fá þessi samskipti sem komin eru, við þurfum að fá þá aðila sem hafa átt í þessum samskiptum fyrir fjárlaganefnd til að nefndarmenn geti spurt og fengið það á hreint hvernig þessi samskipti hafa átt sér stað. Virðulegi forseti. Þessi tími líður ótrúlega hratt. Það var margt sem ég ætlaði að ræða hér sem verður að bíða betri tíma, en ég ítreka mikilvægi þess að þessi atriði séu skýrð vegna þess að við getum alveg gert okkur í hugarlund hvernig menn ætla að kynna samningana út á við, þessir sömu ríkisstjórnarflokkar sem fóru af stað og náðu glæsilegu niðurstöðunni. Hvernig ætla þeir að kynna hana? Ætla þeir að kynna hana eins og þeir tala hér, að þetta sé óbreyttur samningur, að þetta séu einhverjir minni háttar fyrirvarar? Það eina sem við þurfum sé skapandi hugsun til að troða fyrirvörunum inn í samninginn? Þá eru það ekki þeir fyrirvarar sem ég samþykkti að þingflokkur Sjálfstæðisflokksins stæði að. 

Frú forseti. Ég þakka kærlega fyrir góða ræðu hjá hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur. Það sem ég mundi gjarnan vilja fá aðeins betri útskýringar á frá hv. þingmanni er hvort það sé rétt skilið hjá mér að þingmaðurinn mundi vilja sjá fyrirvara setta við gildistöku ríkisábyrgðarinnar. Erum við þá að tala um að það verði einhvern veginn tengt við m.a. held ég í breska samningnum, 12. gr., um það hvernig skuli staðið að breytingum á samningnum og að það verði þá algjörlega skýrt að ríkisábyrgðin muni ekki taka gildi fyrr en allir samningsaðilar eru búnir að samþykkja þá fyrirvara sem við erum að setja og þar með verði í raun settur varnagli við fyrirvarana? Síðan mundi ég gjarnan vilja heyra aðeins frekar frá hv. þingmanni um skoðanir hennar á ræðu, sem ég tel að eigi eftir að verða alræmd í Íslandssögunni, ræðu varaformanns fjárlaganefndar, hv. þingmanns Björns Vals Gíslasonar. Ég ætla að fá að vitna aðeins í ræðu hans, með leyfi forseta: „… flestum þeim athugasemdum og gagnrýnisröddum sem heyrst hafa hefur verið svarað með málefnalegum rökum og flestar þær gagnrýnisraddir hafa hljóðnað. Allar þær gagnrýnisraddir sem hafa heyrst frá fyrsta degi hafa hægt og bítandi hljóðnað. Og hvers konar samningar ætli það séu sem standa af sér slíka gegnumlýsingu og slíka umræðu? Ætli það séu vondir samningar, virðulegi forseti, eða slæmir samningar eða jafnvel ónýtir sem standa þó enn þann dag í dag í þessari umræðu óhreyfðir, óbreyttir, hvert einasta orð? Nei, það eru ekki vondir samningar, það eru ekki ónýtir samningar sem standa slíkt af sér. Það eru góðir samningar sem standa slíkt af sér.“ Hvað finnst þingmanninum um þessa ræðu og þessi orð frá hv. varaformanni fjárlaganefndar?

Virðulegi forseti. Þessi ræða er kostuleg og ég get sagt það mjög skýrt að ég gæti ekki verið meira ósammála einum þingmanni en þeim sem þar talar. Það er með ólíkindum að þingmaðurinn, sem er varaformaður fjárlaganefndar, tali með þessum hætti og eins og ég vakti athygli á í ræðu minni er það með ólíkindum að hér komi stjórnarliðar upp hver af öðrum til þess að lýsa því yfir að þingmaðurinn sé ekki að tala fyrir þá. Þingmaðurinn, varaformaður fjárlaganefndar, sem að vísu var fjarstaddur við önnur störf þegar nefndarstarfið fór fram, skilur greinilega ekki um hvað málið snýst. Þess vegna tel ég að þetta sé alveg með ólíkindum. Varðandi spurninguna um fyrirvara við gildistökuna, og mér líst ágætlega á það orðalag að segja að það sé varnagli við fyrirvarana, eins og hv. þingmaður nefndi það, þá er ég í rauninni að tala um það. Mér líst mjög vel á þá leið sem Indefence-hópurinn kemur með, eins og þeir segja sjálfir, þetta er einföld leið til þess að eyða þessari óvissu. Það er markmiðið með þessu öllu saman að gera ríkisábyrgðina þannig að það sé engin óvissa um það hvað hún felur í sér, að við séum ekki að búa til lagalega óvissu um þetta. Við erum að segja: Við erum með þessi skilyrði við samninginn. Hann mun ekki taka gildi fyrr en þessum skilyrðum er fullnægt, og þannig er það. Við munum ekki láta samninginn gilda eins og var skrifað undir hann af hálfu fjármálaráðherra, hann er ekki í gildi lengur. Hér er gagntilboð, gjörið þið svo vel, við erum búin að kollvarpa þessu. Við erum búin að reka ríkisstjórnina heim með þetta. Það þarf að vera skýrt alls staðar að það sé meiningin.

Frú forseti. Það hefur mikið verið talað í umræðunni hérna um mikilvægi samstöðu og ég gæti trúað því að það næðist kannski samstaða um þetta atriði, að setja svona varnagla við fyrirvarana þannig að það væri algjörlega skýrt að það væru ekki eingöngu við sem skildum þessa fyrirvara á sama hátt, þ.e. þeir 63 þingmenn sem sitja hérna á Alþingi Íslendinga, heldur einnig Bretar og Hollendingar. Það hefur margítrekað komið fram á þeim tveimur mánuðum sem við höfum verið að fjalla um þessa samninga að menn hafa misskilið þá fram og til baka og eins og kom fram í tilvitnun í hv. þingmanns, varaformann fjárlaganefndar, virðast menn enn þá vera á fullu að misskilja þessa samninga. Það sem ég hef hins vegar mestar áhyggjur af varðandi ummæli hv. þingmanns og slæ minn eigin varnagla á það hvort við mundum ná þessari samstöðu um gildistöku ríkisábyrgðarinnar er það að forustumenn stjórnarflokkanna hafa tekið undir orð þingmannsins. Þeir hafa fullyrt að um sé að ræða óbreyttan samning, nákvæmlega eins og varaformaður fjárlaganefndar sagði í ræðu sinni. Hann er að vísu ekki eini fulltrúi Vinstri grænna sem hefur komið hér upp í umræðunni og fullyrt þetta, mér skilst að hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttir hafi líka sagt það í sinni ræðu. Getur verið að þetta sé viðhorf þeirra gagnvart þessu, að um sé að ræða óbreyttan samning þannig að það sé bara verið að slá ryki í augun á okkur með því að samþykkja þessa fyrirvara?

Virðulegi forseti. Ég vil ekki trúa því að það sé þannig. Ég hlustaði hér á hv. þm. Lilju Mósesdóttur í gær og þingmaðurinn virkar yfirleitt mjög einlæg í því sem hún er að gera, en hún virkaði ekki mjög einlæg í því þegar hún sagði að þetta væri sami samningurinn og að það væri verið að staðfesta samninginn, vegna þess að við mundum standa við skuldbindinguna ef efnahagsþróunin væri þannig. Og vonandi verður efnahagsþróunin þannig að við getum staðið við allt, en við vitum alveg hvernig það er. Þá sagði hún: Þá gerist það bara ef þeir sætta sig ekki við þetta, þá fella þeir bara samninginn. Hún skilur það því alveg, hv. þm. Lilja Mósesdóttir, ég held að hún skilji nákvæmlega hvað í þessu felst, og ég held að aðrir þingmenn stjórnarflokkanna skilji það líka  Ég tek undir með þingmanninum að það sé mikilvægt að allir skilji þetta, þannig að ef við getum náð samstöðu um þennan varnagla við fyrirvarana held ég og tek undir með hv. þingmanni að það væri í raun mikil blessun því þá gætum við kannski lokið þessu máli þannig að við værum öll sátt við það og við værum sátt við þá túlkun af því að það er bara ein túlkun. Frú forseti. Ég sá að starfandi varaformaður fjárlaganefndar rak nefið hér inn þannig 

Forseti mun athuga hvort hægt sé að ná í forustumenn ríkisstjórnarflokkanna. Forseti veit að hæstv. forsætisráðherra er á svæðinu og mun gera ráðstafanir til að athuga hvort hæstv. forsætisráðherra geti komið og hefur einnig beðið um að það verði kannað hvort hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson sé á svæðinu.

Virðulegi forseti. Klukkan var byrjuð áður en ég mætti á svæðið. Það er ekki gott ef byrjað er á að snuða mann um tíma.  Virðulegi forseti. Hér er verið að ræða um grafalvarlegt mál eins og við vitum sem er búið að taka langan tíma. Ég tek undir með hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur að fjarvera stjórnarliða er mjög áberandi í þessu máli. Nú var það þannig að hæstv. fjármálaráðherra viðhafði mjög stór orð þegar hann var í stjórnarandstöðu um það þegar ráðherrar voru ekki viðstaddir umræður. En ég man ekki eftir því að það hafi einu sinni komið upp að þeir sem töluðu fyrir málum innan þingsins væru ekki viðstaddir þegar vinstri flokkarnir voru í stjórnarandstöðu. Virðulegur forseti. Ég man ekki eftir því en ég vek athygli á því að hér er hvorki formaður né varaformaður þeirrar nefndar sem um þetta mál fjallar. Þetta er nýlunda og ætti kannski ekki að koma á óvart miðað við hvernig framkvæmdin hefur verið á þeirri umræðu hjá vinstri flokkunum um það að virkja þingið betur, ná betri samstöðu, hafa opnari og gegnsærri vinnubrögð. Í reynd hefur þetta verið innihaldslaust tal og við erum að sjá það eins og t.d. í þessu stóra máli sem er eitt stærsta hagsmunamál þjóðarinnar. Látum vera að ekki séu einu sinni hæstv. ráðherrar á svæðinu en að þeir hv. þingmenn sem bera ábyrgð á málinu í þinginu séu ekki viðstaddir umræðuna segir sína sögu. Við erum að ræða mál sem á sér nokkuð langa forsögu og það hafa margir sagt, virðulegi forseti, að sumarið 2009 hafi verið sumarið sem hvarf. Ef ég man rétt ætluðum við að klára þetta þing fyrir 17. júní og ef ég man rétt, virðulegi forseti, ætlaði ríkisstjórnin að klára mál í sumar sem ríkisstjórnin hafði ekki klárað þegar hún tók við 10. maí og sneri að heimilunum og fjölskyldunum og fyrirtækjunum í landinu og hétu bráðaaðgerðir. Ég vil koma þessu að, virðulegi forseti, vegna þess að sú staða sem er komin upp varðandi heimilin í landinu í dag er alveg gríðarlega alvarleg. Það er afskaplega dapurlegt svo ekki sé dýpra í árinni tekið hvernig haldið hefur verið á málum í þinginu og það er hrikalegt að við höfum ekki nýtt þennan tíma betur en raun ber vitni. En ég ætla ekki að hafa fleiri orð um það, virðulegi forseti, heldur fara aðeins í það mál sem er til umræðu. Tíminn líður svo hratt og það er þannig með þetta mál að þegar maður er spurður hver sé staða þess þá getur maður í rauninni lýst því með punktstöðu. Það er einhver staða í málinu nákvæmlega meðan maður á viðkomandi samtal. Það getur verið komin ný staða eftir klukkutíma eða hálftíma og við þingmenn vitum ekkert hvað vikan ber í skauti sér og í rauninni ekki einu sinni dagurinn. Ég veit t.d. ekki frekar en aðrir þingmenn hvernig mál munu þróast á næstu klukkutímum. Þetta heitir á íslensku stjórnleysi. Hér er algert stjórnleysi. En það er ágætt, virðulegi forseti, að rifja upp hvernig þetta mál kom inn í þingið. Ég ætla ekki að fara í það sem menn hafa gert hvað eftir annað að rifja upp forsögu málsins frá síðasta hausti. Ég ætla að rifja það upp hvernig þetta kom okkur fyrir sjónir, bæði þingmönnum og almenningi, þjóðinni, í hádegisfréttum þann 5. júní á þessu ári þegar hæstv. forsætisráðherra talaði við fréttamenn og, með leyfi forseta, ætla ég að lesa þessa stuttu frétt. Þar segir: „Forsætisráðherra segir lausn á Icesave-deilunni í sjónmáli og þar með gríðarlega mikilvægt skref í deilunni sem báðir aðilar geti fallist á. Hugsanlegt er að eignir Landsbankans geti gengið að fullu eða farið langleiðina upp í skuldina sem er 680 milljarðar.“ - Ég endurtek: Hugsanlegt er að eignir Landsbankans geti gengið að fullu eða farið langleiðina upp í skuldina sem er 680 milljarðar. - „En þó liggur það ekki ljóst fyrir en ríkisábyrgð mun þurfa að liggja fyrir útgáfu skuldabréfs. Icesave-málið var rætt í ríkisstjórn í morgun og á fundi stjórnar sem nú stendur yfir. Það var sömuleiðis rætt í utanríkismálanefnd Alþingis í morgun og hlé var gert á þingfundi svo allir þingflokkar gætu fundað vegna málsins.“ Virðulegi forseti. Fleiri viðtöl voru sambærileg við hæstv. forsætisráðherra sem á þeim tíma kom einfaldlega með þessi skilaboð: Það er búið að redda þessu máli. Það er bara búið að redda þessu. Þetta er ekkert vandamál lengur. Tveim dögum áður en þessi frétt birtist hafði hæstv. fjármálaráðherra verið í þinginu og útskýrt það fyrir fyrirspyrjanda, formanni Framsóknarflokksins, að það væri ekkert að gerast í þessu máli og fullvissaði þingheim um að það mundi ekkert gerast á morgun eða á næstu dögum og það væri nokkuð langt í það að eitthvað mundi verða í þessu máli. Í kjölfarið varð mikill hamagangur í þinginu og á þessum föstudegi þegar við hlustuðum, þingmenn sem og þjóðin, á viðtalið við hæstv. forsætisráðherra fórum við fram á það að fá útskýringar í þinginu. Það gekk mjög illa svo ekki sé dýpra í árinni tekið og það var síðdegis þann dag, ef ég man rétt, sem hæstv. fjármálaráðherra kom og svaraði nokkrum spurningum. Seinna um kvöldið var skrifað undir samninginn. Það sem komið hefur í ljós síðan er að allt það sem hér var sagt, þ.e. kynning forsætisráðherra á málinu er langt frá því að vera í takt við raunveruleikann. Það er langt frá því að þessi samningur sé eins og hæstv. forsætisráðherra lagði upp með, að hér væri um að ræða einhverja lágmarksáhættu fyrir íslenska ríkið og það væru allar líkur á því að eignir Landsbankans mundu duga upp í þennan samning. Það vitum við öll. Þá hefur það einnig komið fram, sem kom mér mjög á óvart, að allar yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra um að ríkisstjórnin styddi þetta mál eiga ekki við rök að styðjast. Það hefur komið í ljós að í þessu máli, sem menn telja eitt stærsta mál í sögu þingsins, kannski það stærsta, þá keyrði hæstv. forsætisráðherra málið inn í þingið með fulltingi hæstv. fjármálaráðherra án þess að fá stuðning ríkisstjórnarinnar fyrir því. Ég verð að viðurkenna, virðulegur forseti, og kannski er það bara vegna þess að það er svo margt í gangi, að mér finnst algerlega furðulegt að þetta mál, þessi vinkill á málinu sé ekki í umræðunni. Nú er það þannig að almenna reglan er sú að sama hvernig mál eru, það þarf að nást samstaða um þau í viðkomandi ríkisstjórn. Þetta risamál er undantekningin. Það átti að valta yfir hæstv. heilbrigðisráðherra. Það er algjörlega ljóst að hann hefur aldrei stutt þetta mál. Sem betur fer, virðulegi forseti, hefur þó hæstv. heilbrigðisráðherra staðið í lappirnar í þessu máli og ég vona að hann geri það áfram vegna þess að málinu er ekki lokið. En þetta er væntanlega einhvers konar verkstjórn sem menn hafa verið að kalla eftir af hálfu vinstri flokkanna í landinu. Það er rétt sem hér hefur komið fram að það er afskaplega mikilvægt og væri mjög æskilegt að hér næðist þverpólitísk samstaða í þessu máli. Það væri mjög æskilegt í þessu mikla deilumáli sem við eigum við þær þjóðir sem við erum í mestum samskiptum við að við værum einhuga og stæðum saman. En því miður hefur stýringin á málinu verið þannig að í rauninni hefur allt verið gert til að koma í veg fyrir að samstaða næðist. Við sjálfstæðismenn höfum hins vegar, og þannig hefur stjórnarandstaðan í það heila starfað, unnið að því að reyna að breyta málinu og gera það þannig úr garði að það valdi sem minnstum skaða. Við höfum heyrt það, virðulegi forseti, hvað stjórnarliðar gera til að ná þessari samstöðu. Við heyrðum það núna síðast í morgun þegar hv. þm. Björn Valur Gíslason sagði, með leyfi forseta: „Það er rétt að sá skilningur sem ég hef á þessu máli komi fram með skýrum hætti af minni hálfu og á þeim breytingartillögum sem lagðar eru fram við frumvarp fjármálaráðherra um ríkisábyrgðina vegna þess að mér hefur fundist vera misskilningur á ferðinni hvað það varðar, að þeir samningar sem gerðir voru við Hollendinga og Englendinga og undirritaðir í byrjun júní standa enn, það hefur ekki eitt einasta orð breyst þar. Þeir standa algjörlega óhreyfðir, hvert einasta orð, frá upphafi til enda. Samningunum hefur ekki verið breytt með nokkrum einasta hætti og engar þær breytingar sem lagt er til að verði gerðar á frumvarpinu hreyfa við samningunum, þær breyta ekki samningunum. Ríkisábyrgðin mun eftir sem áður ná til höfuðstóls þeirra lána sem um ræðir á milli Íslands og Hollands auk vaxta. Það hefur ekki breyst í meðförum nefnda, um það snýst ríkisábyrgðin, um að ríkið ætlar að ábyrgjast greiðslur á heildarláninu eins og það stendur á 1. gjalddaga til lokadags. Það hefur ekkert breyst í því, það er engin breyting á því í meðförum fjárlaganefndar eða annarra nefnda. Það stendur óbreytt í frumvarpinu, þannig að það sé alveg á hreinu hver skilningur minn er hvað það varðar.“ Virðulegi forseti. Þetta segir varaformaður hv. fjárlaganefndar. Ég held að ef einhverjir aðrir hefðu ætlað að reyna að koma ófriði í málið hefði ekki verið hægt að ná því betur upp en hv. þingmaður gerði, það hefði ekki verið hægt að ná því betur upp. Það er ekki hægt að orða það betur. Það sem ég er að segja, virðulegi forseti, er að allt það sem hefur verið gert, allir fyrirvarar sem settir hafa verið fram, ekki til að róa áhyggjur stjórnarandstöðunnar heldur til að gæta hagsmuna Íslands, til að sannfæra íslenska þjóð um að við séum að vinna af alvöru að koma í veg fyrir stórslys, þeir skipta engu máli. Það er það sem hv. þingmaður sagði. Því miður er það í anda þess sem forustumenn ríkisstjórnarinnar hafa sagt og látið hafa eftir sér. Og þá rennur kalt vatn milli skinns og hörunds þess sem hér stendur og örugglega fleiri. Virðulegi forseti. Ekki aðeins er það þessi ræða, þó að hún hafi verið þess eðlis að ekki var hægt annað en minnast á hana, það hefur ekki bara verið það sem hefur gert það að verkum að menn hafa í rauninni reynt að ala á ófriði, meiri hlutinn hefur reynt að ala á ófriði eins og hægt er, sumpart vegna þess að þeir höndla mál illa, ekki bara þetta mál heldur erum við að sjá ríkisfjármálin, við erum að sjá það sem snýr að heimilunum og fyrirtækjunum að menn eru ekki að höndla þetta. Menn eru í einhverri þórðargleði að reyna að snúa þessu máli upp í einhvern meintan hugmyndafræðilegan sigur, gamaldags sósíalisma sem hefur hvergi gengið upp. Ósvífnin hjá hv. þingmönnum Samfylkingarinnar er slík að það er með miklum endemum. Hv. fyrrverandi þingmaður, Kristinn H. Gunnarsson, rifjaði upp hvernig þetta mál er til komið. Það er nefnilega þannig að fjármálakerfi okkar er allt partur af EES-samningnum. Það eru engar íslenskar uppfinningar í því. Ég hvet aðila til að skoða hvað sagt er í framsöguræðum þegar verið er að breyta lögum um fjármálastarfsemi á Íslandi og hvað gerðist í kjölfar EES-samningsins. Þá er alltaf um það að ræða að menn á þinginu taka upp tilskipanir Evrópusambandsins. Það er það sem við undirgengumst þegar við gengum í Evrópska efnahagssvæðið. Þess vegna er fjármálaeftirlit á Íslandi og í öðrum löndum. Þess vegna er innstæðutryggingarsjóður á Íslandi og í öðrum löndum. Það er ekki þannig að allar þjóðirnar hafi fengið hugmyndina á sama tíma. Það er ekki þannig. Það er sama umhverfi í hverju landi fyrir sig. Nú vitum við það, þess vegna settum við rannsókn af stað, að hér var víða pottur brotinn hvað varðar fjármálakerfið á Íslandi eins og í mörgum öðrum löndum og við eigum hvergi að hika við að skoða það mál og þeir sem bera ábyrgð þar verða eðli málsins samkvæmt að sæta þeirri ábyrgð. En ef menn tala um það og vilja greina kjarnann, af hverju erum við í þessu máli? Þá er það hreint og klárt hvort sem mönnum líkar betur eða verr, þá er það vegna Evrópureglna. Annaðhvort voru þær meingallaðar eða hitt að í því eftirliti sem við settum á laggirnar stóðu menn ekki sína plikt. Virðulegur forseti. Af því að hér kalla menn á ábyrgð Sjálfstæðisflokksins þá er það svo að við erum eini flokkurinn sem hefur farið í naflaskoðun og skoðað hjá okkur það sem miður fór, en þannig er að á síðustu 18 árum höfðum við ekki bankamálaráðuneyti eina einustu mínútu. Það er rétt sem hér hefur komið fram að ef menn taka Icesave sem er umræðan hér þá var vöxturinn í Icesave allur á vakt Samfylkingarinnar. Allur. Það var ekki aðeins að Samfylkingin væri með bankamálaráðherrann heldur var það einn helsti hugmyndafræðingur Samfylkingarinnar, fyrrverandi ráðherra fyrir Alþýðuflokkinn, sem stýrði stjórn Fjármálaeftirlitsins. Nú er sjálfsagt, virðulegi forseti, að fara vel yfir það sem miður fór. En ég hafna öllum þeim einföldu lausnum þessarar vinstri stjórnar sem í vandræðagangi sínum reynir að beina athyglinni frá því sem við eigum að vera að gera yfir í vægast sagt tæpar söguskýringar og það er í rauninni pínlegt þegar hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar fara að kynna stjórnmálakenningar og sérstaklega áhugavert þegar þeir tala um nýfrjálshyggju og frjálshyggju. En auðvitað er það ekki stóra einstaka málið. En ég verð, virðulegi forseti, vegna þess að ég er alveg búinn að fá nóg af að hlusta á þá aðila sem bera hvað mesta ábyrgð - og Vinstri grænir bera svo sannarlega ábyrgð líka, þeir sáu þetta ekki fyrir og höguðu sér með þeim hætti að þeir geta ekki komið hér og verið eins og hvítþvegnir englar þegar að þessu máli kemur, allra síst þar sem þeir tóku málið algerlega í sitt fang pólitískt. Og þó að sjálfsagt sé og eðlilegt, og það viljum við gera, að aðstoða aðila við að vinna úr þessu þá verða menn, virðulegi forseti, að vera sjálfum sér samkvæmir ef þeir vilja ná breiðri pólitískri sátt og ef menn vilja leysa þetta mál. Þannig höfum við sjálfstæðismenn unnið í þessu máli og munum halda því áfram og ég hvet hv. stjórnarliða til að vinna þetta með okkur. Við skulum ekki flýta okkur of mikið. Hagsmunirnir eru allt of stórir og allt of miklir og það væri afskaplega æskilegt ef við gætum staðið undir því trausti sem þjóðin sýnir okkur og unnið þetta saman hér á þinginu þjóðinni til heilla.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir ræðuna. Mér fannst sérstaklega athyglisvert að hlusta á lokaorð hv. þingmanns þar sem hann var að tala um mikilvægi þess að við mundum vanda til vinnunnar. Nú er það þannig, og ég held að öll þjóðin geri sér grein fyrir því, að það var verið að vinna þessa fyrirvara að nóttu til og menn voru orðnir mjög þreyttir og höfðu lítið sofið. Hefði ekki verið eðlilegra að eftir að menn höfðu komist að einhverri ákveðinni niðurstöðu þá hefðu þeir þakkað fyrir sig, farið heim, sofið aðeins og síðan hist aftur daginn eftir og kallað til einhverja sérfræðinga í breskum lögum? Þá hefðum við kannski haft það á hreinu áður en við fórum í 2. umr. hvort þeir fyrirvarar sem eru í breytingartillögum meiri hlutans gilda eða ekki, hvort þeir hafi eitthvert gildi og hvort ekki megi segja að þau vinnubrögð sem voru þarna hafi eiginlega verið mjög gott dæmi um það hvernig hefur verið unnið í þessu Icesave-máli frá upphafi, að menn hafi aldrei gefið sér tíma til þess aðeins að hægja á sér og skoða hvað menn voru að gera. Við erum við 2. umr. að þræla okkur í gegnum hvað við erum virkilega að tala um og það hefur þegar komið fram í dag að menn teldu kannski eðlilegt að setja þyrfti einhvers konar varnagla við fyrirvarana um ríkisábyrgðina. Í gær var talað um að það þyrfti að skýra í efnahagslegu viðmiðunum hvað ætti að gera með eftirstöðvarnar og það væri algerlega skýrt að við sæjum fyrir okkur að ef einhverjar eftirstöðvar væru í lok lánatímabilsins þá mundu þær falla niður. Við framsóknarmenn höfum líka lagt fram tillögur varðandi það að setja inn skuldaviðmiðun hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og um vaxtagreiðslurnar. Þetta er eitthvað sem ég tel að ef við hefðum aðeins leyft okkur að anda og sofa þá hefðum við kannski haft þetta í breytingartillögum meiri hlutans og staðið öll að þeim frekar en eins og gerðist þegar menn voru að flýta sér allt of mikið.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni og þakka henni fyrir andsvarið. Ég held að þegar við lítum til baka eftir nokkur ár, ég tala ekki um áratugi, alveg sama hvort það eru stjórnarsinnar eða stjórnarandstæðingar, þá viljum við ekki segja við börnin okkar og barnabörnin: Við hefðum átt að taka aðeins betri tíma í þetta. Það var bara þannig að við áttuðum okkur ekki á því hvað þessi setning þarna þýddi. Auðvitað vill maður það ekki í neinu máli en þetta mál er af þeirri stærðargráðu að það eitt og sér, að alltaf sé verið með svipuna á lofti, að það þurfi að klára eitthvað fyrir morgundaginn, ljúka fundi á eftir, hvort ekki sé örugglega hægt að fara í atkvæðagreiðslu eftir smástund, það eitt og sér finnst mér algjörlega óábyrgt. Það er hvorki meira né minna, virðulegi forseti, heldur en okkar framtíð sem er undir, framtíð íslensku þjóðarinnar. Ég er mjög ósammála mörgum hv. þingmönnum um ýmsa hluti en ég ætla engum annað en það að vilja vinna af heilindum í þessu máli. Og einhverjir dagar, þó það séu vikur, skipta engu máli. Við breytum ekki því sem var. Núna er það okkar að spila eins vel úr þessu og hægt er. Við eigum að fara í gegnum hverja einustu setningu og kanna hvort þar sé einhver hætta á ferð. Því auðvitað væri það langæskilegast ef við gætum verið öll sameinuð í þessu. Það er markmið í sjálfu sér og mun betra, og nú er ekkert sem kallar á tímapressu í þessu máli sem stundum er, það er náttúrlega markmið í sjálfu sér að þeir sem eiga að fjalla um jafnmikilvæg mál og hér er um að ræða fái endrum og sinnum nætursvefn.

Frú forseti. Ég veit ekki betur en þegar núverandi forseti Alþingis tók við embætti hafi hún einmitt lagt mikla áherslu á að hún mundi gjarnan vilja sjá þennan vinnustað verða aðeins fjölskylduvænni. Ef eitthvað er held ég að hlutirnir hafi bara versnað frá því að hún tók við embætti, hann sé minna fjölskylduvænn en áður. Sem dæmi má nefna að ég held að það hafi örugglega verið ýmsir sem eiga börn þar sem var verið að setja skóla hjá í dag en þetta mál er það mikilvægt að við viljum frekar vera hér og ræða þetta vegna þess að við erum að tala um framtíð barnanna okkar. Við erum að tala um það hvers konar samfélag við viljum búa okkar börnum á Íslandi í framtíðinni. Þess vegna hvet ég hv. þingmann til að vinna að því innan síns þingflokks að unnið verði mjög vandlega að þessu milli 2. og 3. umr. innan fjárlaganefndar. Til að tryggja það að ef niðurstaðan verður sú að setja fyrirvara við samninginn þá verði þeir þannig að þeir haldi gagnvart samningnum. Það sé algerlega skýrt áður en við förum í 3. umr. hvort er rétthærra, samningurinn eða fyrirvararnir sjálfir. Það verður að liggja algerlega fyrir og það gerir það ekki núna. Það finnur maður mjög greinilega á þessari umræðu. Þannig að við þurfum ekki að standa hérna eins og ónefndur maður gerði í nýlegu sjónvarpsviðtali og sagði þar að vísu á enskri tungu að hann hefði kannski átt að gera ákveðna hluti sem hann gerði ekki.

Virðulegi forseti. Það er alveg skýrt hvernig Sjálfstæðisflokkurinn vinnur í þessu máli. Við erum eins og Framsóknarflokkurinn og Borgarahreyfingin í stjórnarandstöðu. Við stýrum þessu ekki. Það er þingmeirihluti fyrir vinstri stjórn í þinginu og það er hann sem stýrir málinu. Við höfum hins vegar lagt mikið á okkur til að reyna að breyta þessu máli. Það getur vel verið, virðulegi forseti, að það sé ekki pólitískt klókt. Það getur vel verið að það hefði verið skynsamlegra að reyna að slá pólitískar keilur með því að haga hlutum einhvern veginn öðruvísi en það er bara allt of mikið undir, virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr hvort Sjálfstæðisflokkurinn muni ekki beita sér fyrir því að farið verði vel yfir málið á milli 2. og 3. umr. í nefnd og allir þættir skoðaðir til að kanna að þetta sé eins geirneglt og mögulegt er og svarið er mjög einfalt. Virðulegi forseti. Sjálfstæðisflokkurinn mun gera allt til að ganga þannig frá málinu að það sé enginn vafi á því að þingið verði búið að setja þá fyrirvara til að afstýra þeirri hættu sem liggur undir ef þessi samningur verður samþykktur óbreyttur. Þess vegna, virðulegi forseti, eftir ræðu hv. þm. Björns Vals Gíslasonar í morgun, fóru allir þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem það gátu í andsvar. Þess vegna kviknaði á öllum viðvörunarbjöllum og þess vegna höfum við ítrekað enn og aftur að við munum taka þann tíma sem þarf og við munum standa hér og tala eins lengi og þarf ef það verður til þess að við sjáum að við getum bjargað því sem bjargað verður. Það er algjörlega ljóst að Sjálfstæðisflokkurinn mun gera allt sem í hans valdi stendur til að hjálpa til í þessu máli.

Frú forseti. Ég þakka prýðisgóða ræðu og mér er nokkuð létt eftir að hafa hlustað á hana, ekki það að ég hafi haft efasemdir um afstöðu hv. þingmanns í þessu máli en það var mjög ánægjulegt að heyra hversu afdráttarlaus hann er. Nú hafa borist fregnir af því að títtnefndur Indefence-hópur hafi fengið bráðabirgðaálit frá dr. Michael Waibel, sérfræðingi í alþjóðarétti við alþjóðlega stofnun við Cambridge háskóla, og það sé mat hans að óvíst sé að fyrirliggjandi fyrirvarar muni gilda samkvæmt breskum lögum. Spurningin er því þessi: Er ekki rétt að Alþingi fái a.m.k. einn breskan sérfræðing til þess að leggja mat á fyrirvarana og áhrif þeirra? Ég tek undir allt það sem hv. þingmaður sagði um það hvernig haldið hefur verið á þessu máli í þinginu, það er náttúrlega fyrir neðan allar hellur þegar um slíka hagsmuni er að ræða. Eigum við ekki að taka um það ákvörðun núna, þingið, að leita okkur utanaðkomandi ráðgjafar frá þeim sem best til þekkja þó svo að í það fari einhverjir dagar? Það mætti þá kannski nota þá daga eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur lagt til og kynna málstað Íslands, því að ég hef rekið mig á það hvað eftir annað í samtölum við útlendinga, hvort sem er almenning erlendis eða ráðamenn, að þeir hafa ekki hugmynd um það hvernig þetta mál er vaxið, hvers vegna Íslendingar hafa þessar áhyggjur eða yfir höfuð að Landsbanki Íslands hafi verið einkabanki. Það er því margt sem þarf að útskýra. Reynslan sýnir líka að þegar Íslendingar hafa fyrir því að útskýra málstað sinn, eins og stjórnvöld ættu náttúrlega að vera löngu byrjuð að gera, þá er hlustað og það hefur töluverð áhrif.

Virðulegi forseti. Af því að hv. þingmaður nefndi Indefence-hópinn vildi ég nota tækifærið, þar sem ég gerði það ekki í ræðu minni, og þakka öllu því fólki fyrir það góða starf sem sá hópur hefur unnið. Ég tek undir með formanni Sjálfstæðisflokksins sem sagði að við stæðum í mikilli þakkarskuld við allt þetta fólk sem lagt hefur á sig gríðarlega vinnu og hefur í rauninni velt þyngra hlassi en við í stjórnarandstöðunni til þess að sýna fram á það að eins og málið var lagt upp stóðst það ekki, það er nú bara þannig. Spurning hv. þingmanns um það hvort við ættum að fá breska lögfræðistofu til þess að fara yfir þann þátt málsins sem hann nefndi, svarið er mjög einfalt: Já. Einhverjir dagar til eða frá skipta ekki máli. Það er mjög dýrt að versla við breskar lögfræðiskrifstofur, en það er þess virði í þessu stóra máli. Við komum saman 1. október, ég veit ekki hvenær þessu þingi lýkur, það er ekki aðalatriðið, það er of mikið undir. Við eigum hins vegar að skipuleggja okkur þannig að við getum nýtt tímann sem best. Hv. þingmaður nefndi það sem hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur talað um, að kynna málstað okkar fyrir öðrum þjóðum, það er mjög mikilvægt. Ég hef gert það sjálfur, ég hef talað við þá þingmenn sem ég er í góðu sambandi við, t.d. í Noregi og Bretlandi, og ég tek undir með hv. þingmanni að þar eru aðilar ekki inni í málum, og ég held að það sé ein ástæðan fyrir því að vinaþjóðir okkar tala eins og raun ber vitni að þetta er auðvitað ekki stærsta málið þar. Ég var t.d. að tala við félaga minn í norska þinginu og hann sagði að það væri mikill skilningur á málstað 

Frú forseti. Vissulega eru skeytasendingarnar frá norsku sósíalistunum áhyggjuefni og raunar er það mér enn meira áhyggjuefni að ég óttast að þetta sé einmitt það sem íslenska stjórnin vill heyra, hún vilji ekki fá stuðning við hinn raunverulega málstað Íslands frá útlöndum. En þar sem hv. þingmaður þekkir vel til Samfylkingarinnar og vinnubragða hennar langar mig að spyrja hann um mat hans á því hvort hann telji að Samfylkingin muni fallast á það að leitað verði eftir lagaáliti og hvaða ráð stjórnarandstaðan kunni að hafa, fallist Samfylkingin ekki á þetta. Hv. þingmaður vék ágætlega að því í ræðu sinni að það er mjög óþægilegt að búa við það að stöðugt sé verið að reyna að stýra umræðunni af hálfu eins stjórnmálaflokks, ekki með málefnalegri umræðu heldur með einhverjum slóttugheitum. Ég hef sjálfur upplifað það aftur og aftur að verið er að leka því í fjölmiðla í þessu máli og öðrum málum að búið sé að semja um lok máls til þess eins að skapa pressu á að þau séu drifin í gegn. Nú er þetta enn að gerast. Það er verið að dreifa því út í fjölmiðla að samið hafi verið um það að klára þetta mál á morgun sem er fjarri lagi. En leikurinn er til þess gerður að þegar svo kemur í ljós að ekki er hægt að klára málið á morgun sé hægt að segja: Ja, stjórnarandstaðan er að tefja. Þennan leik höfum við séð leikinn aftur og aftur. Því spyr ég hv. þingmann, sem hefur reynslu af Samfylkingunni: Hvað er til ráða?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður lýsti því ágætlega hvernig menn vinna í spunaverksmiðjum Samfylkingarinnar og Vinstri grænna, því að það er nákvæmlega svona sem þetta er gert, reynt að búa til pressu, búa til einhverja stöðu. Hverjum dettur í hug að það sé mikilvægt að ljúka þinginu á morgun? Hvað kallar á það? Nákvæmlega ekki neitt. Varðandi sérfræðiþekkingu mína á Samfylkingunni þá er það þannig að Samfylkingin er með tvo guði. Það er annars vegar Evrópusambandið og hins vegar Capacent Gallup. Það liggur alveg fyrir að hún stjórnast af þessu tvennu. Það eina sem truflar Samfylkinguna í þessu máli sem er keyrt í gegn til þess að komast í ESB - ég held að Samfylkingin trúi því að það lagist allt ef Ísland fer í ESB, það verður mikla betra veður hérna á flestum stöðum og þetta verður hin mesta himnasending fyrir okkur öll. -  Varðandi það sem hv. þingmaður nefndi að það væri verið að setja pressu á okkur stjórnarandstæðinga að við munum tefja málið þá lýsi ég því hér yfir að ég er tilbúinn að tefja málið og menn geta kallað mig hvað sem er. Ég ætla ekki að fara héðan án þess að vera búinn að gera allt það sem ég get til þess að ganga þannig frá málinu að það sé eins skothelt og það getur orðið. Ef það þýðir að ég þurfi að halda gríðarlega margar ræður hér þá mun ég halda gríðarlega margar ræður hér. Ég mun gera allt til að sjá til þess að þetta verði unnið eins vel og mögulegt er og ég hvet alla þingmenn til þess að nálgast þetta verkefni með sama hætti.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þá ágætu umræðu sem hér hefur farið fram. Það mætti auðvitað tala um þetta mál í marga daga en ég hygg að þingið hafi í þeim gögnum sem liggja fyrir þessari umræðu, ályktun og öðrum fylgigögnum, reifað málið býsna vel og ekki miklu við það að bæta nema örfáum sjónarmiðum svona við lok 2. umr. um þetta stóra og mikilvæga mál. Icesave-málið snýst auðvitað fyrst og fremst um ábyrgð.  Það sýnir þess vegna mikla yfirvegun og mikla umhyggju fyrir framtíð landsins að horfast engu að síður í augu við það þó að menn beri ekki beina ábyrgð á landstjórninni að það er gríðarlega mikilvægt fyrir hagsmuni Íslands og framtíð Íslands að fá þetta mál úr veginum til þess að við getum haldið áfram hinu efnahagslega endurreisnarstarfi til þess að við getum lokið hinu mikla hruni í bærilegri sátt við alþjóðasamfélagið og við getum farið að snúa okkur að þeim viðfangsefnum sem við blasa í atvinnulífinu og hjá fólki. Um leið og ég vil hrósa þingmönnum fyrir að sýna þá ábyrgð sem að þessu máli standa, sem eru þó ekki alveg allir þingmenn en langflestir, þá vil ég líka segja að mér finnst á hinn bóginn kannski hafa verið hallað býsna mikið á samninganefndina í málinu og tek undir með hv. þingmanni Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur að það er á köflum býsna ómaklega gert því að skoði menn erindisbréf samninganefndarinnar var henni fyrst og fremst falið að gera lánasamning. Það sem við erum við afgreiðslu málsins að gera er að við erum ekki að breyta meginatriðum lánasamningsins sjálfs, þ.e. um vaxtakjör eða greiðslutíma og aðra slíka þætti eins og venja er í lánasamningum, enda vextirnir nokkuð sérstakir og greiðslufresturinn sem við fáum, sjö ár, auðvitað líka býsna sérstakur ásamt með endurskoðunarákvæðinu. Það er þó rétt að nefna í því sambandi að það skorti á um samráð við lögfræðinga Seðlabankans um einstök ákvæði í samningunum og gott að úr því hefur verið bætt bæði með skýringum frá samningsaðilunum eftir að samningar voru undirritaðir og eins með þeim fyrirvörum sem hér hafa verið lagðir fram. En í aðalatriðum held ég að lánasamningurinn sé bara sæmilegur lánasamningur miðað við slíka samninga. Það sem verkefnið hér hefur verið er að setja rammann um ríkisábyrgðina. Sú umfjöllun er öll um pólitískar forsendur málsins vegna þess að hér eru gríðarlega stór pólitísk álitamál og í alþjóðlegum samskiptum okkar og um hina lögfræðilegu fyrirvara sem við sem þjóð viljum setja um málið og í samskiptum okkar við aðrar þjóðir sem aldrei var hægt að ætlast til að embættismannanefnd axlaði. Það hlaut alltaf að vera verkefni þingsins. Einhverjir telja að við hefðum þá kannski átt að taka þá umræðu sem hér hefur farið fram í sumar áður en við sendum samninganefndina og það er auðvitað sjónarmið. Ég er ekki viss um að við höfum verið í færum til þess, við höfum yfir höfuð ekki verið í stakk búin til þess rétt í kjölfar búsáhaldabyltingarinnar í vetur með það pólitíska ástand sem þá var auk þess sem það hefði trúlega ekki verið mjög farsælt að senda menn af stað með einhliða skilmála af hálfu þingsins. Þess vegna sé þessi langi og erfiði ferill vonandi að reynast hafa skilað okkur farsælli niðurstöðu með því að við þingmenn, og raunar stór hluti þjóðarinnar, með mikilli umfjöllun í allt sumar og með þeim fyrirvörum sem hafa verið settir að við höfum náð eins skaplegri niðurstöðu í þetta mál og hægt er að hugsa sér við þær aðstæður sem við búum við. Sú umfjöllun hefur verið ítarleg og vönduð en hún hefur líka oft einkennst af ótta og það er ekki nema eðlilegt. Við erum sem þjóð oft og tíðum óttaslegin eftir hrunið um framtíðina. Það er ekki nema eðlilegt að þegar traust manna hefur horfið meira og minna, þegar kerfið hefur hrunið að þá óttist menn um framtíð sína og ég held að það hafi kannski verið stærsta áhyggjuefni manna, þ.e. getum við borgað þetta? Um það fengum við að fjalla nokkuð í efnahags- og skattanefnd. Það er alveg ljóst að hér er um gríðarlega miklar skuldbindingar að ræða. Eins og menn geta lesið um í umsögn meiri hluta efnahags- og skattanefndar eru forsendurnar fyrir því að hér verði næstu 15 árin sambærilegur hagvöxtur við það sem verið hefur síðustu 15 ár. Ég tel að sá efnahagslegi fyrirvari sem hv. fjárlaganefnd hefur sett við samningana taki einmitt mið af þessu og gangi mjög langt í því að tryggja það að hér verði efnahagslegar forsendur fyrir þeim greiðslum sem við þurfum að inna af hendi. En um leið og sá fyrirvari gengur mjög langt held ég að viðsemjendur okkar hljóti að fallast á að hann sé innan marka samningsins vegna þess að auðvitað er það þannig að það greiðir engin þjóð meira en hún getur. Og í því fólst ákveðin viðurkenning af hálfu gagnaðilanna þegar þeir gáfu okkur sjö ára greiðslufrest að við þyrftum tíma til að vinna okkur út úr erfiðleikum og það kynni að þurfa á því að halda áður en til greiðslna kæmi að taka upp viðræður enda endurskoðunarákvæði í samningunum sem hefur þó með þeim fyrirvörum sem nú eru komnir inn í samninginn að mörgu leyti fyrst og fremst verið miklu betur útfært. Þeir lagalegu fyrirvarar sem settir eru við málið eru líka mjög mikils virði og ganga langt en um leið hljóta viðsemjendur okkar að taka mið af því að þar er fyrst og fremst verið að leggja áherslu á það við hvaða aðstæður taka þarf upp viðræður. Það er eðli málsins samkvæmt í jafnstóru og erfiðu viðfangsefni og hér um ræðir að ef stór atriði breytast eða ganga fram með öðrum hætti en ráðgert hefur verið þá þarf að taka upp viðræður aftur. Þessir fyrirvarar, bæði hinir efnahagslegu og hinir lagalegu, þó þeir gangi langt, eru settir fram í góðri trú og fyrst og fremst um þau atriði sem telja verður að sé eðlilegt að setja í samningum þjóða. Hér hefur nokkuð verið rætt um það hvort þetta sé nýr samningur eða hvort samningurinn standi. Ég held að við eigum að reyna að standast þá freistingu að fara í slíkt karp. Ég held að það þjóni ekki hagsmunum Íslands við þessar aðstæður að kalla það að við höfum hafnað þeim samningi sem fyrir liggur því það er mikilvægt hvaða skilaboð við erum að senda til umheimsins. Það er mikilvægt að við sendum þau skilaboð að við öxlum sannarlega mikla ábyrgð og miklar skyldur í þessum efnum. Við skorumst ekki undan í því en við setjum þá sjálfsögðu fyrirvara sem sjálfstæðar þjóðir þurfa að setja við slíkar aðstæður og þau eðlilegu skilyrði sem hver þjóð hlýtur að gera. Þau skilyrði rúmast innan þess samnings sem við höfum gert. Þau eru vissulega viðauki við hann enda eru skilmálarnir eða fyrirvararnir órjúfanlegur þáttur af ríkisábyrgðinni. Ég held að með þessari leið hafi eftir mikla umfjöllun og mikla rýni tekist að finna leið sem tekist hefur að skapa um ótrúlega víðtæka sátt í þinginu og ég vona meðal þjóðarinnar allrar, sem sé þess eðlis að viðsemjendur okkar hljóti og verði að fallast á að fyrirvararnir séu málefnalegir og innan marka þess sem gert var, enda verður ekki fram hjá því litið að þeir eru auðvitað ekki ábyrgðarlausir í málinu. Það er ekki alfarið og eingöngu á ábyrgð Íslands og að sjálfsögðu höfðum við áður en til samningaviðræðnanna var gengið sett niður Brussel-viðmiðin sem voru öðrum þræði pólitísk viðmið og forsendur fyrir samningagerðinni sem að mörgu leyti er verið að árétta og ítreka í þeim fyrirvörum sem nú eru settir. Ég geri ráð fyrir því að það geti tekið nokkurn tíma að ljúka 3. umr. og afgreiðslu málsins í þinginu. Menn eiga ekki að rasa um ráð fram í því heldur gefa því þann tíma sem til þarf en við hljótum samt að leggja áherslu á mikilvægi þess að í efnahagsuppbyggingu landsins höldum við áfram og reynum svo fljótt sem auðið er að segja skilið við þennan þátt í uppbyggingunni og koma á þeirri endurskoðun og næsta áfanga í samstarfi okkar við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og endurreisn efnahagslífsins. Og líka, og það er auðvitað ekki síður um vert, að ganga fram í því að rannsaka það sem úrskeiðis fór og olli hruninu, bæði vegna þess að þeir skattgreiðendur sem munu þurfa að standa skil á því að hluta eða miklu leyti eiga heimtingu á því en líka til þess að um leið og við sýnum viðsemjendum okkar sterka og mikilvæga fyrirvara við þeim samningum sem við höfum gert þá sýnum við líka í verki að okkur sé full alvara í því að fylgja eftir rannsóknum þeirra mála sem úrskeiðis fóru og ollu því mikla tjóni almenningi bæði á Íslandi og í nágrannalöndum okkar sem nú er viðfangsefni þingsins og ríkisstjórna þeirra landa að fást við að leysa úr.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir ræðuna. Hann hefur verið einn þriggja formanna sem hefur komið að vinnunni við Icesave-málið sem formaður efnahags- og skattanefndar. Í ræðu sinni notaði hann m.a. orðin ítarleg og vönduð um vinnuna. Ég mundi gjarnan vilja fá að heyra aðeins nánar frá formanninum hver hafi verið aðkoma hv. þingmanns að tvennu, annars vegar því að fá úttektina hjá Hagfræðistofnun á umsögn Seðlabankans og forsendunum fyrir greiðslugetu þjóðarbúsins og hver var aðkoman að hinum efnahagslegu viðmiðum sem eru í breytingartillögum meiri hlutans.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar og andsvarið. Hv. þingmaður er trúlega að vísa til þess að það voru skiptar skoðanir um það í efnahags- og skattanefnd hvort rétt væri að ljúka umfjöllun nefndarinnar og vísa því til hv. fjárlaganefndar með þeim umsögnum sem þar voru gerðar. Það var einfaldlega af þeim ástæðum, svo ég skýri það fyrir hv. þingmanni, að það var mat okkar að það skipti máli að ljúka umsögnum utanríkismálanefndar þar sem ég á sæti og síðan efnahags- og skattanefndar þannig að ljúka mætti málinu og ná samningum um fyrirvara og aðra slíka hluti á einum stað, þ.e. í hv. fjárlaganefnd. Við sögðum í umsögn okkar, meiri hlutinn, að við beindum því til fjárlaganefndar að huga að efnahagslegum fyrirvörum og að í meginatriðum væri forsenda þess að við gætum staðið við þessar skuldbindingar að hér yrði hagvöxtur 3% á ári næstu 15 árin.

Frú forseti. Ef ég mætti kannski fá að túlka svör hv. þm. Helga Hjörvars þá er hann að segja að aðkoma hans að þessu tvennu sem ég spurði um, annars vegar því að fá úttekt Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands á greinargerð Seðlabankans og greinargerð fjármálaráðuneytisins hafi verið nákvæmlega engin þrátt fyrir að óskað hafi verið eftir því hjá fjárlaganefnd að gerð yrði úttekt á greiðslugetu þjóðarbúsins til að standa undir Icesave-skuldbindingunum og hins vegar því að aðkoma hans að því að móta hina efnahagslegu fyrirvara hafi verið nákvæmlega engin. Það væri ágætt ef hv. þingmaður gæti svarað því með já eða nei hvort aðkoma hans hafi verið einhver.

Virðulegur forseti. Það er sjálfsagt að svara hv. þingmanni um það að við töldum að úttekt Seðlabankans gæfi býsna glögga mynd af því hvað til þyrfti og áttum ekki aðild að því að kalla eftir áliti Hagfræðistofnunar enda tel ég ekki að það hafi efnislega breytt í neinum meginatriðum efni máls. Við sögðum síðan í umsögn okkar, eins og ég rakti í fyrra svari mínu við andsvari hv. þingmanns, að fjárlaganefnd ætti að taka til athugunar hvort hægt væri að setja efnahagslegan fyrirvara við málið. Við höfðum ekki fjallað um hina lögfræðilegu hlið málsins, enda ekki til þess bær og því varð fjárlaganefnd að leggja mat á það hvort lögfræðilega væri hægt að setja efnahagslegan fyrirvara og hin efnahagslega forsenda væri 3% hagvöxtur á ári í 15 ár. Það er sú forsenda sem hv. fjárlaganefnd vinnur út frá í þeim fyrirvörum sem hún hefur gert.

Virðulegi forseti. Ég er með nokkrar spurningar til hv. þm. Helga Hjörvars. Sú fyrsta er hvert sé álit hans sem formanns efnahags- og skattanefndar á vinnu þess þverpólitíska hóps sem samdi efnahagslegu fyrirvarana og hvort hann sé sammála því að Icesave-málið hafi verið tekið of snemma út úr efnahags- og skattanefnd og nefndin hafi í rauninni brugðist hlutverki sínu, sérstaklega þegar haft er í huga að efnahagslegu fyrirvararnir sem nú eru komnir inn í lögin voru samdir af minni hluta efnahags- og skattanefndar ásamt stjórnarliðum m.a. úr viðkomandi nefnd. Önnur spurning mín er hvort hann sé sammála því áliti Björns Vals Gíslasonar, hv. varaformanns fjárlaganefndar, sem fram kom í morgun í ræðu hans að öll vinnan sem unnin hefur verið í málinu meðan hann sjálfur var í fríi hafi í raun verið óþörf og jafnvel tilgangslaus. Þriðja spurningin er hvert sé álit hans á því að bæta inn fyrirvara sem kveður ótvírætt á um að ríkisábyrgðin taki ekki gildi fyrr en Bretar og Hollendingar hafa viðurkennt fyrirvarana ef slíkur fyrirvari gæti orðið til þess að yfirgnæfandi meiri hluti styddi frumvarpið.

Virðulegur forseti. Ég tel að hv. efnahags- og skattanefnd hafi veitt glögga umsögn um málið af sinni hálfu til hv. fjárlaganefndar. Ég held að okkur greini aðallega á að þessu leytinu um hvers hlutverk það hafi verið að setja hinn formlega fyrirvara. Utanríkismálanefnd og efnahags- og skattanefnd - en ég sit í báðum nefndum - var einfaldlega falið að veita fjárlaganefnd umsögn um málið sem þær og gerðu. Málið var auðvitað svo stórt og flókið viðureignar og svo mörg sjónarmið uppi í því að við töldum að farsælast væri að það væri á einum stað, á forræði einnar nefndar, samið um og náð niðurstöðu í fyrirvarana, hina efnahagslegu eins og aðra. Ég skal svara öðrum spurningum hv. þingmanns í síðara andsvari mínu, því miður er tíminn búinn.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það er að áliti margra beinlínis á verksviði efnahags- og skattanefndar, sérstaklega með tilliti til þeirrar sérfræðiþekkingar sem þar er til reiðu, að þessir efnahagslegu fyrirvarar hefðu verið unnir þar. Ég tel og taldi í áliti mínu að málið hefði verið tekið út úr nefndinni í ósætti og ótímabært og legg til að þau vinnubrögð verði höfð til hliðsjónar í framtíðinni í vinnu nefndarinnar. Ég bíð svo áhugasamur eftir svörum hv. þingmanns við seinni spurningu minni.

Virðulegur forseti. Ég held að það hafi sýnt sig að vera farsælt að koma málinu öllu inn í fjárlaganefnd þannig að menn gætu einbeitt sér þar og held ég að hafi ekki veitt af að það væri á einum stað enda tók nætur og daga og langan tíma að vinna úr málinu þó að það væri allt á einum stað. Auðvitað var sjálfsagt að sú nefnd nýtti sér sérfræðiþekkingu sem til er hjá þingmönnum og eins úti í stofnunum. Ég held að efnahags- og skattanefnd hafi gefið ágætlega glögga mynd af þeim efnahagslegu forsendum sem þyrfti til að geta staðið skil á þessum skuldbindingum. Um það hvort hér eigi að setja inn ákvæði gagnvart Bretum og Hollendingum með þeim hætti sem hv. þingmaður lýsti geri ég ráð fyrir því að sá mikli meiri hluti í hv. fjárlaganefnd sem að því stóð að taka málið út til 2. umr. hafi gengið vel og kirfilega úr skugga um að þessir fyrirvarar haldi og að þeir séu með þeim hætti að þeir haldi líka gagnvart 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir ræðu hans. Mig langar að spyrja hann vegna þess að hann ræddi hér um þetta margfræga sjö ára skjól sem stjórnarliðar tala um þegar þessi samningur er til umræðu. Það er greiðslufrestur í sjö ár, okkur ber ekki að greiða fyrr en eftir sjö ár og margir tala um að við séum í skjóli. Ég spyr hv. þingmann: Telur hann að þeir vextir sem við greiðum árlega sem hljóða upp á 25–30 milljarða frá og með 1. janúar, séu skjól sem hv. viðsemjendur okkar hafi veitt íslenska ríkinu? Ef um er að ræða 25 milljarða í vaxtagjöld eru þetta 175 milljarðar á sjö árum. Ef um er að ræða 30 milljarða í vaxtagjöld, eins og sumir vilja meina, eru þetta 210 milljarðar sem við þurfum að greiða í vexti vegna þessara samninga og menn tala um að íslensk þjóð sé í skjóli. Hvernig getur hv. þingmaður 

Virðulegur forseti. Ég held að ég hafi aldrei tekið mér í munn orðið „skjól“ sérstaklega en það kann að vera að það eigi við. Ég talaði um greiðslufrest. Það er auðvitað ástæða til þess að halda því til haga og ég held að það skipti okkur auðvitað máli að við getum í sjö ár einbeitt okkur að þeim fjölmörgu stóru verkefnum sem hér bíða okkar eftir hrunið án þess að það þurfi að koma til greiðslna af þessum skuldbindingum. Auðvitað eru þetta gríðarlegar skuldbindingar og auðvitað eru vextirnir af þeim gríðarlegir og auðvitað er það þess vegna sem öll þessi umfjöllun hefur verið um málið og verið að reyna að setja því skorður, því mikla tjóni sem varð til á síðasta ári. Það varð ekki til hjá samninganefndinni eða í meðförum málsins heldur hinn 6. október sl. Það er auðvitað ábyrgð okkar, mín og hv. þingmanns, að ráða fram úr því hvernig það sé hægt að gera og verður auðvitað ekki gert vaxtalaust.

Frú forseti. Ég er sammála hv. þingmanni hvað það varðar að að sjálfsögðu berum við ábyrgð og þurfum að axla hana en við þurfum ekki að láta rétta okkur hvað sem er og segja já við því. Því vil ég ítreka spurningu sem fram kom hjá hv. 9. þm. Suðvest., Þór Saari, um það hvort hv. þingmaður, sem er formaður efnahags- og skattanefndar, gæti fallist á að þessir fyrirvarar með ríkisábyrgðinni, og að ríkisábyrgðin þá verði ekki gild fyrr en úr því hefur verið skorið klárt og kvitt og að enginn vafi leiki á um réttaróvissu eða réttarstöðuna, að það verði úr því skorið hver er skoðun viðsemjenda okkar á þessum fyrirvörum þannig að allri - og ég ítreka allri - réttaróvissu verði eytt áður en Alþingi ákveður að samþykkja það sem hér liggur fyrir. Miðað við það sem fram hefur komið í þessu máli, miðað við þá sprengju sem hv. þm. Björn Valur Gíslason 

Virðulegur forseti. Ég hef nú gott traust á því að þingmenn okkar flokks og flokks hv. þingmanns og annarra hafi gengið vel úr skugga um það áður en þeir afgreiddu málið inn til þingsins að það væri alveg á hreinu að þessir fyrirvarar héldu. Ég held líka að öll tvímæli séu tekin af um það af fulltrúum allra flokka að þessir fyrirvarar eru órjúfanlegur þáttur af ríkisábyrgðinni sem verður ekki frá henni skilinn þannig að ég held að áhyggjur af öðru eigi ekki að vera af efnislegum ástæðum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu en hún olli mér miklum áhyggjum. Hv. þingmaður talaði vel og var að reyna að tala um samstöðu og að lægja öldur, en það er ákveðið viðhorf sem mér fannst skína svo í gegn sem ég held að hafi einkennt allt þetta mál, þ.e. að ábyrgðin sé öll okkar. Það liggur alveg fyrir að við Íslendingar berum ábyrgð en í þessu einstaka máli er um Evróputilskipun um innstæðutryggingar fyrir alla álfuna að ræða. Það var aldrei hugsað þannig að þetta ætti að nýtast í bankahruni, í kerfishruni. Þegar menn tala um eitt svæði, eitt markaðssvæði, Evrópska efnahagssvæðið, er hvorki skynsamlegt né sanngjarnt eða eðlilegt að þegar slíkt kerfishrun verður að ein smáþjóð þurfi að taka það allt saman á sig. Ég spyr hv. þingmann: Finnst hv. þingmanni ekki vera neitt að þessu evrópska reglugerðakerfi 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður hefur ekki hlustað vel á ræðu mína ef hann taldi það vera orð mín að við bærum alla ábyrgðina. Ég sagði þvert á móti að það væri auðvitað alveg ljóst að við gerðum það ekki, þar væri um að ræða gallað regluverk eins og hv. þingmaður vék að. Auðvitað er líka um að ræða ábyrgð af hálfu Breta og Hollendinga, það er auðvitað mikil ábyrgð í því fólgin að hafa beitt á okkur hryðjuverkalögum. Það var auðvitað ábyrgð í því fólgin að koma að starfsemi þessara útibúa í Hollandi og Bretlandi þar sem ákveðnir þættir voru á hendi viðkomandi landa. Með ýmsum öðrum hætti deila aðrir ábyrgðinni. Þess vegna er það eðlileg krafa okkar að alþjóðasamfélagið og viðsemjendur okkar sérstaklega hafi skilning á því að um leið og við öxlum þessar miklu skuldbindingar og þessa miklu ábyrgð þurfum við auðvitað setja við henni skýra fyrirvara sem gera það að verkum að tryggt sé að við getum risið undir þeim, vegna þess að 

Virðulegi forseti. Kjarni máls er sá að það er ekki svo einfalt að þetta sé bara okkur að kenna. Reyndar er það þannig að það sem við erum að undirgangast núna er ekki bara 20 þúsund evra lágmarkið, við erum að undirgangast einhliða ákvarðanir Breta og Hollendinga. Það er mjög slæmt þegar menn eru svo mikið að verja Evrópusambandið að þeir gleyma þessum þætti eða það verður einhvern veginn aukreitis. Ég held að þetta viðhorf, sérstaklega Samfylkingarinnar, hafi gert það að verkum að stjórnarandstaðan hefur þurft að vera að sækja á eins og við værum að semja við Hollendinga og Breta í staðinn fyrir að við settumst niður og skipulegðum vörn okkar í þessu máli. Það er mjög erfitt þegar talsmenn og ráðherrar ríkisstjórnar þeytast um allan heim til þess að leggja sérstaka áherslu á það að Íslendingar séu glæponar og skúrkar, eins og ráðherrar ríkisstjórnarinnar hafa gert, 

Virðulegur forseti. Það er skoðun mín að bæði þjóðkjörnir fulltrúar og ráðherrar ríkisstjórnarinnar séu eftir fremsta megni að vinna að þjóðarhag og við eigum ekki að dylgja um það hverjir við aðra að það sé ekki tilfellið. Ég held að það að tönnlast á Evrópusambandinu í þessu sambandi sé bara einhver áróðursleikur því að Norðmenn hafa t.d. verið býsna harðir í afstöðu sinni og eru þó ekki aðilar að Evrópusambandinu. Það sýnir hversu heimskulegur sá málflutningur er. Það verður líka, þegar við horfum á úrlausn þessara mála, að hafa í huga heildarmyndina hér og þau neyðarlög sem við settum og þær ráðstafanir sem við gripum til til þess að taka eignir gömlu bankanna og gera innstæður Íslendinga að forgangskröfum í þær eignir. Það gerðum við vegna þess að við sögðumst vera að verja ríka almannahagsmuni. Með því að undirgangast þessar skuldbindingar sönnum við það fyrir umheiminum að við erum að gera það, við erum að verja gríðarlega mikla almannahagsmuni á alþjóðlegum vettvangi, ekki aðeins íslenska sérhagsmuni, og að heildarlausnin sem stjórnvöld hafa beitt sér fyrir, 

Frú forseti. Þessi 2. umr. sem fram hefur farið um frumvarp fjármálaráðherra, sem gerir íslenskan almenning ábyrgan fyrir skuldum óreiðumanna, hefur verið yfirgripsmikil, fróðleg og að mestu málefnaleg. Ég vil byrja á að þakka þeim þingmönnum stjórnar og stjórnarandstöðu sem unnu með okkur framsóknarmönnum að því að setja fyrirvara við ríkisábyrgðina fyrir mikið og gott starf þar sem flokkspólitík var lögð á hilluna og allir lögðust á eitt þrátt fyrir gríðarlegan þrýsting forustumanna stjórnarflokkanna til hins gagnstæða. Þá vil ég einnig þakka starfsmönnum þingsins sem lagt hafa á sig gríðarlega vinnu í málinu og reyndar á þessu sumarþingi öllu. Okkur alþingismönnum hefur oft, einkum á síðustu missirum, verið legið á hálsi fyrir að vinna ekki vinnuna okkar. Sú gagnrýni hefur oftast komið utan úr samfélaginu en hefur magnast úr þessum ræðustól, einkum í kjölfar hrunsins. Þar hefur hver bent á annan, ásakað andstæðinga og jafnvel pólitíska samverkamenn líkt og hæstv. núverandi viðskiptaráðherra, Gylfi Magnússon, gerði í 1. umr. um þetta mál fyrir tæpum tveimur mánuðum. Þar sakaði hann forvera sinn í starfi, núverandi formann þingflokks Samfylkingarinnar, Björgvin G. Sigurðsson, um virkan þátt í mesta glannaskap Íslandssögunnar er hann í langvinnu aðgerðaleysi sínu lét útþenslu Icesave-reikninganna í Bretlandi og markaðssetningu þeirra í Hollandi óátalda. Þá vitnaði hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra, Árni Páll Árnason, í grein fyrrverandi formanns Framsóknarflokksins, Jóns Sigurðssonar, þar sem aðdraganda Icesave-málsins er lýst og hvernig það mál fór allt úr böndunum í ráðherratíð hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar. Nú þegar þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa hvatt til að vanda sig til verka við afgreiðslu þessa einhvers mesta hagsmunamáls íslensku þjóðarinnar hafa vinnubrögð forustumanna stjórnarflokkanna verið þeim og Alþingi til vansa. Forustumenn stjórnarflokkanna telja að nú þegar búið er að vinna í málum í tæpa tvo mánuði og leggja fram nokkra tugi skjala sé nóg að gert og málið skuli í gegn nær óbreytt með nokkrum fyrirvörum sem óvíst er hvort haldi. Hefði þingið haft þennan tíma til að vinna að málinu sjálfu er hugsanlegt að tekist hefði að ná þverpólitískri sátt um það. Mikill tími fór hins vegar í að brjótast í gegnum leynihjúp ríkisstjórnarinnar sem hún sveipaði samninginn í og öll gögn er honum tengdust. Í fyrstu taldi ríkisstjórnin nægilegt að embættismenn flyttu þingmönnum endursögn á helstu atriðum samningsins og þar við ætti að sitja. Það var ekki fyrr en samningnum við Hollendinga var lekið til fjölmiðla að fallist var á að þingmenn fengju að sjá samningana í heild sinni. Í kjölfarið hófst gríðarleg rimma við stjórnarliða þar sem toga þurfti út úr þeim hvert einasta skjal sem viðkemur málinu. Ítrekað var beðið um lista yfir þau skjöl sem snertu málið svo þingmenn gætu beðið um þau gögn sem þeir töldu að skiptu máli við meðferð þess. Svörin voru einföld: Tilgreinið bara hvaða skjöl þið viljið og við munum leggja þau fram. Það var ekki svo auðvelt þar sem þingmenn vissu ekki hvaða skjöl voru til. Enn höfum við ekki upplýsingar um öll gögn málsins. Í þetta karp fór stór hluti þess tíma sem málið hefur verið í meðförum Alþingis. Þá var hamagangurinn slíkur við að rífa málið úr utanríkismálanefnd og efnahags- og skattanefnd að annað eins hefur vart sést á síðari tímum. Það er miður að þeir stjórnarþingmenn sem þó hafa unnið að þessu máli af heilindum, menn á borð við Guðbjart Hannesson, formann fjárlaganefndar, skuli líða fyrir þessi vinnubrögð forustumanna stjórnarflokkanna. Af þeim sökum vannst ekki tími til að ljúka þessu máli í fullkominni sátt og er það álit okkar framsóknarmanna að forustumönnum stjórnarflokkanna hafi tekist að þynna þá fyrirvara, sem fengið hafa nafnið Ögmundarfyrirvarar, nógu mikið út svo úr þeim er allt bit. Þannig telja forustumenn stjórnarflokkanna að þessir fyrirvarar muni í engu hnika þeim samningi sem ríkisábyrgðin hvílir á. Helst er á þeim að heyra að Bretar og Hollendingar muni ekki gera athugasemdir við þá fyrirvara sem hér eru til umræðu og jafnvel heyrast þær raddir frá stjórnarliðum að nauðsynlegt sé að þynna fyrirvarana enn meira út. Þannig sagði hv. varaformaður fjárlaganefndar, Björn Valur Gíslason, á bloggsíðu sinni í gær að samninginn ætti að samþykkja óbreyttan og helst að draga til baka eitthvað af fyrirvörunum milli 2. og 3. umr. Þar segir, með leyfi forseta: „Samningarnir hafa ekkert breyst í meðförum þingsins frá því þeir voru undirritaðir í byrjun júní síðastliðnum. Fjárlaganefnd skerpir hins vegar á endurskoðunarákvæðum samningsins og skýrir þannig betur út fyrir þjóðinni hvað til þurfi til að Íslendingar muni óska eftir viðræðum við Hollendinga og Breta um fyrirkomulag efnda samninganna ef til þess kemur að það muni reynast erfitt að standa við þá. Það er ágætt að gera það. Aðrar tillögur nefndarinnar eru hins vegar þess eðlis að líklegt má þykja að þær breytist aftur til þess sem áður var í meðförum þingnefnda á milli 2. og 3. umræðu eftir að þingið hefur fjallað um málið í dag. Við sjáum hvað setur. Í augnablikinu bendir fátt til annars en Alþingi muni samþykkja óbreytta þá ágætu samninga sem gerðir voru um málið í sumarbyrjun. Það er líka ágætt að gera það og þó fyrr hefði verið.“ Þessi sami þingmaður hélt því reyndar fram í ræðu sinni áðan að framsóknarmenn hefðu ekkert komið að þessu máli. Þessi misskilningur skrifast kannski á þá einstöku óheppni þingmannsins það sem af er kjörtímabilinu að hann hefur þurft að taka sér frí til að sinna hinni vinnunni sinni í hvert sinn sem erfið mál hafa komið upp. Þannig var hv. þingmaður, varaformaður fjárlaganefndar, fjarverandi þann tíma sem vinna fór fram við þá fyrirvara sem hér um ræðir og kann það að skýra þekkingarskort hans á ferli málsins. Ég óttast mjög að orð þingmannsins sem ég vitnaði til áðan, sem og orð þau sem fallið hafa af munni forustumanna stjórnarflokkanna séu aðeins til marks um að Bretar og Hollendingar og hugsanlega stór hluti stjórnarliða telji fyrirvarana marklausa. Með því að samþykkja ríkisábyrgð þó með fyrirvörum sé er Alþingi búið að samþykkja samninginn óbreyttan og í kjölfarið verður það væntanlega breskra dómstóla að kveða upp úr um það hvort fyrirvararnir hafi nokkurt gildi. Þetta er eitt stærsta mál Íslandssögunnar. Verið er að samþykkja að skuldbinda íslenskan almenning til að greiða allt að 1.000 milljarða kr. skuld óreiðumanna. Við höfum ekki efni á að spara tíma eða peninga við að vinna þetta mál eins vel og mögulegt er. Það er grátlegt að formaður þess flokks sem mest hefur talað um virðingu Alþingis og hversu mikilvægt er að þingið sé eflt sem mótvægi við framkvæmdarvaldið skuli hafa reynt að berja niður þingmenn síns eigin flokks sem ekki voru sammála honum um meðferð málsins. Um framgöngu Samfylkingarinnar þarf ekki að fjölyrða því hún hefur haft vit á því að halda sig til hlés og varpa ábyrgðinni af Icesave-málinu kirfilega yfir á samstarfsflokk sinn. Það er reyndar eftirtektarvert að maður með jafnlanga reynslu á Alþingi og Steingrímur J. Sigfússon, hæstv. fjármálaráðherra, skuli falla í sömu gryfju og Framsókn gerði of oft á ríkisstjórnarárum sínum með Sjálfstæðisflokknum, að standa ítrekað í stafni og taka á sig brotsjói sem samstarfsflokkurinn hefur magnað upp.  Mikið hefur verið rætt um ábyrgð og m.a. fór fyrrum andlit Baugsmiðlanna mikinn í ræðustól í gær og særði af innblásinni reiði niður drauga fortíðarinnar. Hann skautaði þó fimlega fram hjá draugum Samfylkingarinnar og fyrtist við ef honum var bent á þá, þingflokksformanninn, ráðherrana og óbreytta þingmenn. Ég get ekki beðist afsökunar á misgjörðum annarra, hvort sem um er að ræða samflokksmenn mína né aðra. Framsóknarflokkurinn tók háskalega hægri beygju um miðjan síðasta áratug með alvarlegum afleiðingum, ekki bara fyrir flokkinn heldur þjóðina alla. Þar héldu um stjórnvölinn menn sem verða sjálfir að standa reikningsskil gerða sinna. Þeir eru allir hins vegar horfnir af vettvangi stjórnmála og úr forustu Framsóknarflokksins og þeir verða sjálfir að biðjast afsökunar á sínum gjörðum telji þeir ástæðu til. Það eina sem ég get gert er að gera mitt besta til að leiðrétta kúrs Framsóknarskútunnar og ná henni aftur inn á miðju íslenskra stjórnmála, helst aðeins vinstra megin við miðju þar sem hún á heima, laus við öfgar hægri og vinstri. Það höfum við gert með endurnýjun þingflokks og forustu og gagngerðrar endurskoðunar á stefnu flokksins. Það mættu ýmsir aðrir taka sér til fyrirmyndar. Ég ætla ekki að fara fram á að hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson biðjist afsökunar á verkum samflokksmanna sinna sem stýrðu skútunni inn í hrunið en bendi honum á að þeir hinir sömu eru enn við völd í skjóli þingmannsins. Þingmönnum Vinstri grænna vil ég hins vegar gjarnan benda á að kynna sér sögu Framsóknarflokksins og hvernig honum reiddi af í 12 ára samstarfi við Sjálfstæðisflokkinn þar sem hann dróst stöðugt lengra inn í kjölsog frjálshyggjunnar og drukknaði þar næstum. Menn tala um að læra af reynslunni en ana svo áfram blindaðir af valdagræðgi og óbilandi trú á eigin ágæti. Þegar ég horfði á VG kokgleypa hvert stefnumál sitt á fætur öðru í þjónkun við stóra bróður sem hótar litla bróður við hvert fótmál finn ég fyrir hálfgerðu „dejà vu“. Mörgum hefur orðið tíðrætt um helmingaskipti Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks í gegnum tíðina. Ekki ætla ég að þræta fyrir það að einstaklingar og fyrirtæki hafa hagnast á tengslum sínum við ráðamenn hverju sinni en hefur það litlu skipt hverjir hafa verið við völd. Sú staðreynd að þjóðin hefur treyst þessum tveimur flokkum best fyrir velferð sinni frá lýðveldisstofnun hefur væntanlega haft þau áhrif að stuðningsmenn annarra flokka hafa þó talið á sig hallað. Hins vegar má benda á að Alþýðuflokkurinn hefur sjaldan verið langt undan þegar pólitískar stöðuveitingar og eignasölur hafa verið annars vegar. Á árum áður voru þessi vinnubrögð nánast viðurkenndur hluti stjórnsýslunnar en á síðustu árum hefur almenningur og í kjölfarið við stjórnmálamenn orðið meðvitaðir um þann skaða sem slík stjórnsýsla getur valdið. Einkavæðing ríkisfyrirtækja, sem hófst í alvöru í Viðeyjarstjórn þeirri sem Jóhanna Sigurðardóttir og Össur Skarphéðinsson voru ráðherrar í og hélt áfram með ríkisstjórnum Davíðs Oddssonar og Halldórs Ásgrímssonar, hefur alla tíð verið umdeild. Hæst ber einkavæðingu Búnaðarbankans sem síðar varð Kaupþing og Landsbankans, einkum vegna þess hversu gríðarleg áhrif á íslenskt samfélag gjaldþrot þessa banka hefur haft. Þó má halda því til haga að þótt kaupendur Landsbankans hafi líkast til verið handvaldir af ráðamönnum áttu þeir aðilar sem keyptu Búnaðarbankann þó a.m.k. hæsta boðið í bankann og borguðu fyrir hann. Á þessum árum mynduðust tvær viðskiptablokkir í landinu. Þar sem áður hafði verið kolkrabbinn og smokkfiskur í skjóli Sjálfstæðisflokks og Framsóknar voru komnir Jón Ásgeir og Björgólfarnir sem blómstruðu í skjóli Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks. Svo hratt blómstruðu þessar viðskiptablokkir að fljótlega uxu þær stjórnmálaörmum sínum yfir höfuð. Í ljós hefur komið að völd þeirra og fjárráð voru slík að í raun má segja að þeir hafi keypt sér draumaríkisstjórn árið 2007. Á annað hundrað milljónir þurfti í kosningasjóði flokkanna en árangurinn varð ríkisstjórn þessara flokka þar sem viðskiptablokkunum var endanlega sleppt lausum. Þá litu dagsins ljós ný helmingaskipti en í stað þess að um væri að ræða stjórnmálaflokka með viðskiptaarma voru komin fram viðskiptaveldi með stjórnmála- og fjölmiðlaarma. Afleiðingar þess þekkjum við. Bankar í eigu þessara auðhringa léku lausum hala, endurfjármögnun án athugasemda með sparifé almennings í Bretlandi og Hollandi og ráðherra bankamála klappaði með. Því sitjum við uppi með gríðarlega óútfyllta ávísun á ríkissjóð sem ætlað er að greiða skuldir þeirra óreiðumanna sem voru fjárhagslegir bakhjarlar þessara flokka. Frú forseti. Í þessu máli eru allt of mörg vafaatriði til að hægt sé að hleypa því í gegn að óbreyttu. Í fyrsta lagi er hreinlega óvissa um hvort okkur beri yfir höfuð að veita þessa ríkisábyrgð. Ef ótvírætt væri að innstæðutryggingarsjóður væri ríkistryggður þyrfti enga sérstaka ríkisábyrgð. Þrátt fyrir yfirlýsingar hrunstjórnarinnar með bankamálaráðherra Samfylkingarinnar í broddi fylkingar um að við bærum ótakmarkaða ábyrgð leikur vafi á lagalegu gildi þeirra. Hrunstjórninni var líka vorkunn eftir að hafa trompað upp Icesave-reikningana leynt og ljóst og riðið um héruð til að dásama útrás bankavíkinganna. Enginn veit hversu mikið við þurfum að borga en sumum stjórnarþingmönnum er hreinlega alveg sama, vilja ekki tala um krónur og hafa 25 milljarða aukagreiðslur í flimtingum eins og um sé að ræða skiptimynt. Í vor talaði forsætisráðherra um 150 milljarða en nú gerir varfærnasta mat ráð fyrir að lágmarki 400 milljörðum og þeir svartsýnustu allt að 1.000 milljörðum. Slík er óvissan. Hér er verið að reyna að setja efnahagslegan og lagalegan fyrirvara við ríkisábyrgð á innstæðutryggingarsjóð. Enginn veit hvort þessir fyrirvarar munu halda - og þó. Nú þegar hefur komið fram bráðabirgðaálit sérfræðinga í alþjóðarétti við Cambridge-háskóla sem lýsir yfir miklum efasemdum um að fyrirvararnir hafi gildi samkvæmt breskum lögum og þar liggur hundurinn grafinn. Um leið og ríkisábyrgð verður samþykkt öðlast samningarnir gildi óbreyttir burt séð frá öllum fyrirvörum. Með samþykkt ríkisábyrgðarinnar hefur Alþingi samþykkt samningana óbreytta. Sjálfstæðismenn virðast telja annað en ég er hrædd um að þeir muni naga sig í handarbökin þegar kemur í ljós að þeir hafa rangt fyrir sér. Orð forustumanna stjórnarflokkanna, almennra þingmanna og erlendra sérfræðinga, nú síðast Kaarlo Jännäri, fyrrum forstjóra fjármálaeftirlits Finna, hefur sannfært mig um það. Í samningunum eru margvísleg ákvæði sem ætlað er að tryggja að við munum ekki komast undan því að hlíta honum að fullu og öllu. Í 3. gr. segir m.a., með leyfi forseta: „Alþingi hefur samþykkt að íslenska ríkið taki á sig ábyrgð samkvæmt þessum samningi og samþykkt hver þau lög önnur eða heimildir sem þarf til að tryggja að skuldbindingar Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og íslenska ríkisins samkvæmt þessum samningi og uppgjörssamningnum séu lögmætar, gildar, bindandi og framfylgjanlegar.“ Hér er ekkert pláss fyrir neina fyrirvara. Í 12. gr. samningsins stendur beinlínis að Bretar og Hollendingar geti gjaldfellt samninginn ef eitthvert ákvæði hans, með leyfi forseta, „hættir að vera lögmætt, gilt, bindandi og framfylgjanlegt.“ Með öðrum orðum, ætli Alþingi að setja fyrirvara við ríkisábyrgð geta Bretar og Hollendingar gjaldfellt lánin umsvifalaust eða hvenær sem þeim hentar. 6. gr. samningsins fjallar svo um ábyrgð ríkisins. Þar kemur fram að hún skuli vera óafturkræf og skilyrðislaus. Sérstaklega er tekið fram að ríkið skuldbindur sig til að halda lánveitandanum skaðlausum vegna alls kostnaðar sem lánveitandinn kann að verða fyrir ef einhver af þeim skuldbindingum sem íslenska ríkið ábyrgist samkvæmt samningunum verður óframfylgjanleg, ógild eða ólögmæt. Þannig gætu Bretar litið svo á að með því sé íslenska ríkið að veita tryggingu fyrir því að bæta það efnahagslega tjón sem kann að leiða af fyrirvörunum. Það er ljóst að með samþykki ríkisábyrgðar með fyrirvörum eða án er Alþingi að samþykkja samninginn. Ekki er hægt að halda öðru fram. Eða ætla Íslendingar komnir fyrir dómstól í London eftir sjö ár að halda því fram að samningurinn hafi aldrei tekið gildi og þar með að afgreiðsla Alþingis hafi verið marklaus og yfirlýsingar forsætisráðherra og fjármálaráðherra einnig þrátt fyrir að hafa unnið eftir samningnum árum saman? Eða samningurinn hafi öðlast gildi og þar með ákvæði hans sem útlista að samningurinn ógildi hver þau ákvæði breytinga af hálfu Íslendinga sem stangast á við efni samningsins. Því er haldið fram á Alþingi að hér standi þingmenn allra flokka nema Framsóknarflokks einhuga að baki frumvarpi um ríkisábyrgð. Það kann að vera en skilningur þeirra á frumvarpinu og áhrifum þess er hins vegar margbrotinn. Stærstur hluti stjórnarliðsins telur að fyrirvararnir hafi ekkert að segja, samningurinn stendur óbreyttur og eina gildi fyrirvaranna sé að útskýra fyrir þjóðinni við hvaða aðstæður við munum fara á hnjánum til Breta og Hollendinga og biðja um vægð. Hluti stjórnarliðsins telur að samningurinn standi óbreyttur en fyrirvararnir muni hafa áhrif á túlkun Breta og Hollendinga á honum þrátt fyrir skýr ákvæði um annað. Svo eru það sjálfstæðismenn sem trúa því enn að ríkisábyrgð með fyrirvörum sé gagntilboð til Breta og Hollendinga sem munu í kjölfarið setjast við samningaborðið og laga samninginn að fyrirvörunum. Þrenns konar skilningur er um þetta. Hv. þm. Pétur H. Blöndal lýsti því yfir í ræðu áðan að fyrirvararnir haldi því Bretar og Hollendingar geti ekki skuldbundið Alþingi til að greiða þeim neina fjármuni. Þessi rök væru svo sem gild ef hv. þingmaður væri ekki sjálfur að sýna fram á að þau halda ekki. Hann lýsti því nefnilega í löngu máli hvernig Bretar og Hollendingar eru að neyða okkur til að borga gríðarlega fjárhæð og var þar með einmitt ekki að fallast á eigin rök sem eru að Bretar og Hollendingar geta ekki þvingað okkur til að greiða þeim gríðarlegar fjárhæðir án dóms og laga. Því verð ég að segja að ég tel að sjálfumgleði forustumanna stjórnarflokkanna í þessu máli sé verðskulduð. Þeim er að takast að ná saman stórum meiri hluta á Alþingi til að samþykkja samningana óbreytta og setja ríkisábyrgð á þá með fyrirvörum sem ekki halda, a.m.k. miðað við þær breytingartillögur sem liggja fyrir núna. Telji þingmenn enn að einhverjar líkur séu á því að fyrirvarar ríkisábyrgðarinnar haldi ber okkur skylda til að fá úr því skorið áður en við greiðum atkvæði um málið. Telji þingmenn enn að þeir fyrirvarar sem hér á að setja með samþykkt ríkisábyrgðar breyti í einhverju samningnum sem um leið verður samþykktur ber okkur skylda til að fá úr því skorið áður en við greiðum atkvæði um málið. Eða einfaldlega: Hvort er rétthærra fyrir breskum dómstólum fyrirvarar við samninginn eða samningurinn sjálfur?  Málið er svo stórt að okkur ber að fá skorið úr öllum vafa um skyldur okkur til að greiða og í kjölfarið heimildir til að setja einhliða fyrirvara við samningana. Kostnaðurinn við að taka sér tíma í að vinna þetta mál vandlega er aðeins brot af þeim kostnaði sem þjóðin mun þurfa að bera verði ríkisábyrgðin samþykkt og samningarnir þar með. Ég vil fá úr því skorið hver ábyrgð okkar sé, hvort samningarnir standi og hvort fyrirvarar haldi áður en ég greiði atkvæði um ríkisábyrgðina. Ég vil ekki þurfa að standa frammi fyrir íslensku þjóðinni eftir sjö ár og segja: Kannski hefði ég átt að skoða málið aðeins betur. Ég vil ekki þurfa að segja eins og ágætur maður í viðtali við erlenda sjónvarpsstöð sagði, með leyfi forseta: „Kannski hefði ég átt að gera það“ eða á engilsaxnesku sem viðkomandi viðtal var: „Maybe I should have“.

Frú forseti. Ég get gert þá játningu í upphafi máls míns að ég hef alltaf verið svolítið pólitískt skotinn í hv. þm. Eygló Harðardóttur, ég hef oft hrifist af málflutningi hennar. Hún flytur mál sitt af röggsemi og oft af djúpum skilningi. Ég verð samt að segja að málefnalega er ég svo að segja ósammála hartnær öllu sem hv. þingmaður sagði áðan. Ég kem þó ekki upp til að lýsa því sérstaklega yfir. Yfirferð hv. þingmanns um fortíð Framsóknarflokksins var næsta nöturleg, en það er hún sem er bestur dómari á fortíð og sögu Framsóknarflokksins. Það er hins vegar alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að þá ógæfusögu sem rekja má Icesave-málið til er vitaskuld einkavæðing ríkisbankanna. Það er hins vegar ekki hægt, og er a.m.k. misskilningur hjá hv. þingmanni að hægt sé að tengja það með einhverjum hætti við hinn gamla Alþýðuflokk sem ég sat í, og m.a. í ríkisstjórn fyrir á sínum tíma með núverandi hæstv. forsætisráðherra. Það er rétt að á þeim tíma komu fram hugmyndir um að einkavæða ríkisbankana í þeirri ríkisstjórn, í þeim þingflokki sem ég sat í og stýrði um tíma. Þær tillögur voru lamdar út af borðinu af tveimur ungum þingmönnum sem þá sátu í þingflokknum, séra Gunnlaugi Stefánssyni og núverandi utanríkisráðherra. Sé einhverjum um að kenna að ríkisbankarnir voru einkavæddir með þeim hætti sem síðar varð og leiddi til þessarar langvinnu ógæfusögu er ekki hægt að rekja það til gamla Alþýðuflokksins, það er miklu frekar hægt að rekja það til þess flokks sem hv. þingmaður átaldi hvað harðast í sínum málflutningi, og það var ekki Alþýðuflokkurinn gamli. Og það var ekki Samfylkingin. Það var ekki einu sinni Sjálfstæðisflokkurinn, það var Framsóknarflokkurinn, það var sá flokkur sem hv. þingmaður er fulltrúi fyrir hér á þingi sem hún átaldi hvað harðast. Ég ætla ekki einu sinni að lýsa yfir samþykki við það, hún þekkir málið betur en ég.

Frú forseti. Ég verð líka að viðurkenna að ég hef alltaf verið svolítið pólitískt skotin í hæstv. utanríkisráðherra og hef oft litið til hans sem ákveðinnar fyrirmyndar minnar í ræðustóli. Ég skal líka viðurkenna að ég sé alveg fyrir mér að ég taki jafnvel einhvern tímann við ráðuneytinu af honum. Það er hins vegar allt annað mál. Ég ætla að benda á að það eru sögulegar staðreyndir að einkavæðingarferlið, hugmyndafræðin að því að einkavæða ríkisfyrirtæki, hófst einmitt í tíð Viðeyjarstjórnarinnar. Það sem er kannski meira og stærra mál - ég veit ekki betur en að það hafi verið formaður Alþýðuflokksins sem sló sér mest upp á því að hafa landað EES-samningnum. Ýmsir í þessum ræðustól og utan hafa hans bent á að það er tilskipunin um innstæðutryggingarsjóð sem gerir það að verkum að við ræðum nú um þessa óútfylltu ávísun á íslenska þjóðarbúið. Hins vegar varðandi það að Framsóknarflokkurinn eigi að axla ábyrgð algjörlega á þessu máli finnst mér gjörsamlega fáránlegt. Ég vísa til ummæla hæstv. viðskiptaráðherra þar sem hann talaði um glannaskapinn í tíð fyrri ríkisstjórnar Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks og líka orða hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra þar sem hann vitnaði í grein fyrrverandi formanns Framsóknarflokksins, Jóns Sigurðssonar. Í þeirri grein rakti Jón aðdraganda Icesave-málsins og hvernig þau mál fóru gjörsamlega úr böndunum í ráðherratíð hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar sem ég veit ekki betur en að sé einmitt þingflokksformaður Samfylkingarinnar enn þá þannig að ég get ekki séð að hann hafi axlað neina ábyrgð á gjörðum sínum. Hann hefur ekki einu sinni mætt hér í ræðustól til að taka til máls í þessari umræðu.

Frú forseti. Varðandi síðustu staðhæfingu hv. þingmanns rifja ég það upp að hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson sagði af sér embætti sem viðskiptaráðherra. Ég veit ekki hvað hv. þingmaður kallar það, sumir kalla það að axla ábyrgð. En ég var einungis að leggja út af ræðu hv. þingmanns. Hv. þingmaður sagði berum orðum að þann harmleik sem felst í Icesave mætti rekja til einkavæðingar ríkisbankanna. Þá hljótum við að grafast fyrir um það hverjir það voru sem einkavæddu ríkisbankana. Ja, ekki var það Alþýðubandalagið gamla, ekki var það Alþýðuflokkurinn gamli. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að innan Alþýðuflokksins gamla voru uppi raddir, það voru sterkir stjórnmálamenn þar á ferli sem vildu einkavæða ríkisbankana. En ég segi hv. þingmanni það - hún getur bara skoðað það í þeim heimildum sem fyrir liggja - að það frumvarp sem á sínum tíma var boðað í tíð ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Alþýðuflokksins kom aldrei fram. Hvers vegna? Vegna þess að það var stoppað af sterkri andstöðu í þingflokki Alþýðuflokksins og reyndar í flokknum sjálfum. Um þetta var haldinn sérstakur flokksstjórnarfundur þar sem málinu var hafnað. Komum þá að því hverjir það voru sem hrundu af stað harmleiknum sem hv. þingmaður talar svo um og segir sjálf að megi rekja til einkavæðingar ríkisbankanna. Hvaða flokkar voru það sem gerðu það? Ja, hv. þingmaður getur svarað því, ég þarf ekki að svara því fyrir hana. Á sínum tíma var talað um það í þessum þingsölum að einkavæðingu bankanna ætti að gera með því að hafa mjög dreift eignarhald. Ýmsir þá, þar á meðal ég, freistuðust til að telja að það væri rétt aðferð. En eins og menn muna voru það þáverandi stjórnarflokkar sem skyndilega, svo að segja á einni nóttu, féllu frá því og afhentu bankana vildarvinum sínum. Og ég spyr hv. þingmann: Kannast hún við hvaða tveir flokkar þetta voru?

Frú forseti. Ég er að renna í gegnum ræðu mína og ég verð að viðurkenna að ég get ekki séð það hér að það stemmi sem hann fullyrðir að ég hafi sagt í þessari ræðu. Ég talaði hins vegar um helmingaskiptin sem mönnum hefur orðið tíðrætt um og ég talaði um hvenær einkavæðing ríkisfyrirtækja hefði hafist og það er í framhaldi af þeirri umræðu sem var hér bæði í gær og í dag. Það sem ég benti á er að ef menn ætla að fara að kenna þessu um þurfum við kannski að tala um hvaðan þessi hugmyndafræði kemur og hvenær byrjað var að einkavæða ríkisfyrirtæki. Þá er ég ekki bara að tala um fjármálastofnanir, ég er að tala um önnur fyrirtæki sem voru í eigu ríkisins. Ég vil raunar rekja þetta líka til þess að þegar við tókum að okkur að innleiða EES-samninginn og þá hugmyndafræði sem Evrópusambandið byggir á og sem hæstv. ráðherra hefur verið mikill talsmaður fyrir að við göngum í.

Og Framsókn.

Nei, a.m.k. ekki þessi framsóknarmaður. Mér hefur gjörsamlega ofboðið, ég verð að segja það, og einu rökin sem ég get samþykkt fyrir því að koma nálægt Evrópusambandinu, að við gerumst aðilar að því, er til þess að breyta þeirri hugmyndafræði sem Evrópusambandið vinnur eftir. Sú hugmyndafræði hefur einmitt endurspeglast í því hvernig fjármagnið fær að ráða öllu, að það skuli vera talið eðlilegt og gott að opna útibú erlendis, eins og við ræðum hér. Þegar Evrópa stækkaði í austur var það ekki þannig að menn færu þar inn til að fjárfesta og byggja upp framleiðslustarfsemi. Þeir fóru þar inn til að selja lán. Það var gert hérna líka og það er sú hugmyndafræði sem hæstv. utanríkisráðherra sér fyrir sér, að við höldum áfram að vinna að innan Evrópusambandsins. En ég vona svo sannarlega að ég hafi tækifæri til, ef við skyldum einhvern tímann verða svo óheppin að ganga þar inn, 

Frú forseti. Hér ræðum við ríkisábyrgð á Icesave-innlánunum. Mér finnst í raun og veru fáránlegt svo mikið sem að láta sér detta í hug að þjóðin eigi að bera ábyrgð á skuldum einkaaðila, manna sem þeyttust um heiminn í einkaþotum og átu gull. Um þetta hefur verið fjallað hér í dag og í gær og hef ég litlu við það að bæta. Það er einkum tvennt sem mig langar að ræða sem minna hefur verið fjallað um. Hin pólitíska samstaða sem myndaðist í kringum störf fjárlaganefndar og vinnuhópa um fyrirvarana gladdi mig. Við eigum öll að stefna að sama marki og ég vona að sú samstaða sem skapaðist í kringum þetta mál haldist og að unnið verði með þessum hætti hér í framtíðinni. Staða okkar er svo slæm að við munum aldrei geta komið okkur á réttan kjöl nema með samstilltu átaki allra flokka, efnahagslífsins og þjóðarinnar allrar. Nú verðum við að láta pólitískan sandkassaleik lönd og leið og vinna saman að uppbyggingu samfélagsins. Það er mikilvægara en hvort hér sé vinstri stjórn eða hægri stjórn. Þeir fyrirvarar sem smíðaðir hafa verið finnast mér vera tær snilld - svo lengi sem þeir halda. Það er vitanlega ófyrirgefanlegt að gengið skuli hafa verið frá þessum ófremdarsamningi í skjóli nætur og hann undirritaður. Sem betur fer tók þingið málið í sínar hendur og sá veruleiki sem nú blasir við okkur er mun skárri en á horfðist í byrjun júní. Við skulum ekki gleyma því að þetta mál átti að keyra í gegn og þingið átti að samþykkja ríkisábyrgðina án þess að sjá samninginn. Það gleðilega gerðist að þingið tók völdin af framkvæmdarvaldinu, neitaði að vera stimpilpúði fyrir óséða samninga og þokaði málinu áfram í rétta átt. Svona finnst mér að þingið eigi alltaf að vinna. Eitt af hugðarefnum mínum í gegnum árin hefur verið staða þróunarríkja sem hafa verið svo skuldum hlaðin að vonlaust hefur verið fyrir þær þjóðir að greiða höfuðstól skulda sinna. Margar þjóðir greiða einungis vexti og ná aldrei að byggja upp innviði samfélaga sinna, hvað þá að byggja upp velferðarkerfi. Þær þjóðir eru í skuldafangelsi og staða þeirra hefur verið því sem næst vonlaus. Þær eru okkur víti til varnaðar. Okkar staða ætti þrátt fyrir allt að vera mun betri. Hér eru skólar og heilbrigðiskerfi, vegakerfi og hér býr þjóð sem hingað til hefur verið vinnusöm og er vel menntuð. Auk þess höfum við það forskot á þróunarríkin að hafa síðustu áratugina tilheyrt þeim hópi heimsins sem hefur haft það gott, verið í fararbroddi. Við höfum sem sagt verið í klíkunni og eigum okkur kannski enn vini í þessum stóra heimi. Mér hefur fundist skipta miklu, ekki bara hvort við komumst upp úr þessu feni heldur hvernig og hvort okkar lausn geti hjálpað öðrum þjóðum, þjóðum sem hafa ekki verið í klíkunni. Ef þeir fyrirvarar sem Alþingi hefur nú smíðað halda - og þá lít ég líka til þeirra viðbótarfyrirvara sem Indefence benti þinginu á í morgun - leyfi ég mér að vona að þeir verði ekki einungis lausn fyrir okkur í þessu vonda máli, heldur líka þær þjóðir sem barist hafa við skuldir sínar, án árangurs, áratugum saman. Ég held að ef það á að liggja fyrir okkur að taka á okkur þessar byrðar er það a.m.k. huggun harmi gegn ef við getum gert heiminn örlítið betri og réttlátari í leiðinni. Ef fyrirvaraleiðin rennur í gegn og nýlenduþjóðirnar Bretar og Hollendingar gera ekki athugasemdir við hana má gera ráð fyrir að þessi leið breiðist út og geti gagnast öðrum þjóðum. Ef svo yrði ætti ég, og ef til vill fleiri, auðveldara með að sætta mig við þá ömurlegu staðreynd að skuldir einkaaðila falli á alla Íslendinga. Vegna þess fordæmisgildis sem fyrirvararnir kunna að hafa get ég ekki ímyndað mér að viðsemjendur okkar, hvað þá Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, taki þeim fagnandi. Fyrir þá kunna þeir að þýða afskriftir á mun fleiri og stærri lánum. Kannski þýða þeir að þróunarríkin nái að þróast og standa jafnfætis Bretum og Hollendingum. Við verðum að krefjast þess að fá heilbrigðisvottorð á fyrirvarana. Við verðum að krefjast þess að viðsemjendur okkar, Bretar og Hollendingar, gefi okkur skýr svör um hvað þeir hyggjast gera, samþykki Alþingi bæði fyrirvarana og ríkisábyrgðina. Við eigum heimtingu á að fá það á hreint áður en lengra er haldið.

Frú forseti. Hv. þingmaður sagði að fyrirvararnir væru tær snilld og ég er viss um að frá sjónarhóli hennar og hv. þingmanns Þórs Saaris og margra annarra eru þeir það. Ég hugsa sömuleiðis, eins og hv. þingmaður segir, að þeir muni ekki renna svo ljúflega niður hjá þeim aðilum máls sem hv. þingmaður nefndi. Það ímynda ég mér. Ég er þeirrar skoðunar að þetta ferli í þinginu hafi verið mjög lýðræðislegt og það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að ríkisstjórnin vildi í upphafi að þetta mál færi fram með öðrum hætti. Ég dreg enga dul á það. Það er alveg ljóst að ríkisstjórnin réð ekki við það. En lýðræðið gildir og í þessum sölum hefur lýðræðið unnið þetta mál með þeim hætti að hv. þingmaður, sem hefur mjög ákveðinn og skýran málstað, segir að fyrirvararnir séu tær snilld. Alþingi er fullvalda. Alþingi er fulltrúi þjóðarinnar allrar og það ræður fyrir Íslendingum. Því velti ég fyrir mér, af því að hv. þingmaður orðaði það svo að ganga yrði úr skugga um að fyrirvararnir héldu, hvort þeir fyrirvarar sem Alþingi setur með meiri hluta á þingi hljóti ekki að halda því það er Alþingi sem tekur ákvarðanir um þetta mál fyrir hönd Íslendinga og enginn annar getur það. Ef þessir fyrirvarar eru þannig að þeir takmarka með einhverjum hætti ábyrgð íslenska ríkisins þá hlýtur niðurstaða íslenska þingsins um það að gilda. Ég tel sjálfur að það þurfi engan sérstakan aðila til að skera úr um það. Það er þingið sem ræður og ég tek orð hv. þingmanns fullgild þegar hún segir að frá hennar sjónarhóli og miðað við hennar málstað séu fyrirvararnir tær snilld. Ef svo er þarf ég engan til að segja það, ég treysti orðum hv. þingmanns í því efni og Alþingi.

Virðulegi forseti. Við ræðum ríkisábyrgð á lántöku Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta. Reiði þjóðarinnar í garð þeirra sem knésettu þjóðina í bankahruninu sl. haust hefur kristallast í réttlátri reiði gagnvart þeim kalda veruleika að þjóðin og komandi kynslóðir þurfi að borga Icesave-reikningana ásamt öðrum skuldaklöfum sem þjóðin þarf að bera og lakari lífskjörum næstu árin. Vegna vítaverðs gáleysis og græðgi íslenskra fjárglæframanna er þessi staða komin upp. Ekki er ábyrgð íslenskra stjórnvalda sl. áratug minni. Stjórnvöld sem létu glepjast af loftbólufimleikum íslenskra útrásarvíkinga og höfðu einkavætt bankakerfið án þess að tryggja þjóðinni traust fjármálaeftirlit, án þess að vilja aðskilja einkabanka og fjárfestingarbanka og neituðu að viðurkenna að svo miklir brestir væru komnir í bankakerfi landsins þó að aðvörunarbjöllur hringdu alls staðar. En núverandi ríkisstjórn fékk þetta ógæfumál í vöggugjöf til að leysa. Fyrir lá að fyrri ríkisstjórn hafði samþykkt að ganga til samninga við Breta og Hollendinga um Icesave-reikningana og falla frá því að láta reyna á lagalega skuldbindingu þjóðarinnar. Það lá strax fyrir að ekki yrði auðvelt að ná samningum í þessu erfiða máli og engar líkur væru á að þjóðin mundi fagna niðurstöðu í málinu þar sem hún mundi alltaf þýða miklar skuldabyrðar á íslenska þjóð. Samninganefndin vissi hvað var í spilunum þegar hún tók við af fyrri samninganefnd og vissi að mikilvægt væri að ná árangri. Það tókst þótt alltaf megi segja um alla samninga að betur megi gera. En það þarf tvo til og að lokum verða samningsaðilar að mætast á forsendum beggja. Niðurstaða samninganna var kynnt þjóð og þingi og tryggði þjóðinni sjö ára skjól frá greiðslu Icesave-reikninganna sem skiptir miklu máli fyrir endurreisn efnahagslífsins og getu okkar til að rísa undir þeim skuldum sem við höfum ábyrgst að axla en um leið til að endurheimta virðingu okkar og traust í samfélagi þjóðanna. Í meðförum fjárlaganefndar hefur verið leitast við að ná breiðri samstöðu og ég tel það mjög mikilvægt, breiðri samstöðu um efnahagslega fyrirvara við ríkisábyrgðina og lagalega fyrirvara án þess að taka upp samninginn eða að fella hann. Greiðslubyrði þjóðarinnar er tengd hagvexti landsins og skuldaþoli. Ef enginn hagvöxtur verður þá verður ekki greitt af lánunum auk þess sem gengisþróun mun ráða því hvernig greiðslurnar verða. Fyrirvararnir tryggja stöðu Íslands betur í endurreisn samfélagsins sem fram undan er. En nú er mál að linni í þessari umdeildu deilu. Afgreiðsla þess má ekki dragast lengur. Allt endurreisnar- og uppbyggingarstarf er undir og nú verða allir sem einn að koma að því verkefni sem bíður allra landsmanna, þ.e. að endurheimta orðspor þjóðarinnar, að reisa nýtt samfélag sem byggist á heiðarleika, samábyrgð og réttsýni. Ef okkur tekst það eru okkur allir vegir færir og við getum litið um öxl, stolt til baka og sagt að þær náttúruhamfarir af manna völdum sem við gengum í gegnum beygðu okkur aðeins tímabundið en brutu okkur ekki niður sem fullvalda, sjálfstæða og stolta þjóð utan Evrópusambandsins.

Frú forseti. Við ræðum stórt og viðamikið mál, Icesave-frumvarpið svokallaða eða ríkisábyrgð á Icesave-reikninga. Þetta mál hefur verið til umræðu í þinginu í átta vikur og þingmenn hafa skipst á skoðunum með og á móti. Sitt sýnist hverjum og oft á tíðum hefur verið mikill hiti í málinu. Margir hafa bent á að mikilvægt sé að samþykkja Icesave-samningana til að fá lán frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og Norðurlöndunum og viðskiptalífið hefur lagt á það mikla áherslu að niðurstaða náist í þessu máli. Aðrir hafa hins vegar bent á þann gríðarlega kostnað sem fylgir Icesave-samningunum og þá miklu fjárhagslegu áhættu sem getur fylgt því að takast á við þessar skuldbindingar. Ég nefni til að mynda að vaxtakostnaður við Icesave-lánið er um 100 milljónir á sólarhring. Það er um 4,2 milljónir á tímann og 70 þúsund á mínútu. Þetta eru eingöngu vextirnir. Það er ljóst að ekki má mikið út af bera til að þessar skuldbindingar verði þjóðinni ofviða. Einnig hefur verið mikið fjallað um lagalega óvissu í tengslum við þessa samninga og einkum hefur verið fjallað um greiðsluskyldu Íslendinga og margir haldið því fram að okkur beri ekki skylda til að greiða þessa reikninga. Ég held að það sé mikilvægt að skoða aðeins forsögu málsins. Þetta á rætur að rekja í Landsbankanum og til þeirra gríðarlegu innlána sem bankinn stofnaði til á erlendri grundu. Þegar bankarnir fóru í þrot í október upphófst mikil umræða og mikill styr á milli Íslands annars vegar og Hollendinga og Breta hins vegar varðandi þær inneignir sem á þessum reikningum voru. Það hefur verið talað um að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn beiti þrýstingi en ég ætla ekki að efast um að líklega hefur fyrri ríkisstjórn einnig verið beitt þrýstingi í þessu máli. Ég held að það taki enginn svona skuldbindingar sér á hendur án þess að vera beittur einhverjum þrýstingi. Það er síðan í desember sem ákveðið er að semja um málið en formleg sameiningarnefnd tók ekki til starfa fyrr en núverandi ríkisstjórn, eða fyrir síðustu kosningar, var mynduð. Sú samninganefnd skilaði samningi sem var með fyrirvara um ríkisábyrgð og það er sú ríkisábyrgð sem við erum að ræða í dag og höfum verið að ræða undanfarnar átta vikur. Það liggur líka ljóst fyrir og hefur ekki verið launungarmál að áður en skrifað var undir þessa samninga voru miklar efasemdir um þá, til að mynda innan raða Vinstri grænna. Sú andstaða fór ekki leynt. Til að mynda hefur hæstv. heilbrigðisráðherra Ögmundur Jónasson ávallt lagst gegn þeim, bæði innan ríkisstjórnar, í fjölmiðlum, inni á þingi og annars staðar. Það var síðan samþykkt að þetta frumvarp færi inn til þingsins en margir höfðu miklar efasemdir um það og lögð var áhersla á það, sér í lagi af hálfu þeirra sem efasemdir höfðu, að öll gögn í málinu yrðu fengin upp á borðið og allt yrði opnað, ekki einungis fyrir þingið heldur líka fyrir þjóðina. Þetta fór síðan til fjárlaganefndar, hún lauk sínum störfum, skilaði inn áliti og svona er staðan í dag. Það er hægt að kenna fyrri ríkisstjórn um, það er hægt að kenna núverandi ríkisstjórn um og ég efast ekki um að allir bera einhverja ábyrgð í þessu. En staðan er einfaldlega þessi: Hér stöndum við. Málið er á þessum tímapunkti. Það er komið inn í fjárlaganefnd og ég get sagt að ég hafði persónulega miklar efasemdir um þetta mál og hélt þeim ávallt á lofti innan þingflokksins og einnig innan fjárlaganefndar. Fljótlega eftir að farið var að ræða málið í fjárlaganefnd kom það í ljós að ríkisábyrgðin óbreytt, þ.e. frumvarpið óbreytt, væri ekki með meiri hluta Alþingis. En hvað á þá að gera? Í mínum huga hefði verið mjög óábyrgt að setja þetta mál inn í þingið upp á von og óvon og fella það. Þetta er þannig mál, það er það mikið sem tengist þessu, tengingar við erlend ríki og fleira og því hefði verið mjög óábyrgt að senda málið inn í þingið upp á von og óvon. Vinnan í fjárlaganefndinni var mjög góð. Allt frá fyrsta degi sátu þar allir við sama borð, óháð pólitískum flokkum. Þá voru engar upplýsingar mér vitandi sem meiri hlutinn fékk í hendur sem minni hlutinn fékk ekki líka í hendur. Málið var unnið með þverpólitískum hætti eins og rætt hefur verið um undanfarna daga að hafi verið svo mikilvægt. En það voru ekki allir sammála um að málið ætti að vinna með þessum hætti, hvorki innan ríkisstjórnarmeirihlutans né innan minni hluta. Mér finnst mikilvægt að það komi fram að sá fyrsti sem léði máls á því að vinna þetta með þessum hætti var einmitt hæstv. heilbrigðisráðherra Ögmundur Jónasson, sem hefur gagnrýnt þessa samninga hvað mest en hann sagði við 1. umr., með leyfi forseta: „Ég er nefnilega þeirrar skoðunar að á þetta mál eigi að líta á annan hátt en önnur mál sem koma fyrir þingið. Það má ekki hafna í hefðbundnum hjólförum flokkastjórnmála. Þetta er mál sem við eigum öll að sameinast um að taka á sem Íslendingar óháð flokkslínum. Ég tel að við eigum að forðast persónulegt hnútukast. Það hafa verið gerð mjög mikil mistök á Íslandi á undanförnum árum og þar hafa margir komið að málum.“ Þetta er lesið úr ræðu Ögmundar Jónassonar sem hann flutti við 1. umr. þessa máls  Forustu fjárlaganefndar og þá sérstaklega formanni hefur verið hælt mikið fyrir að reyna með öllum ráðum að halda málinu utan þessara pólitísku hjólfara en að mínu viti eru þetta raunar eðlileg vinnubrögð. Það eru eðlileg vinnubrögð að vinna með þessum hætti í stórum málum sem þessum, þegar svona mikið er undir. En það má segja formanni fjárlaganefndar til hróss að þetta hafi ekki alltaf þótt sjálfsögð vinnubrögð en þetta eiga að vera eðlileg vinnubrögð. Niðurstaðan varð sú að menn fóru að ræða sig niður á ákveðna fyrirvara. Þessir fyrirvarar eru bæði efnahagslegs og lagalegs eðlis, auk fleiri fyrirvara sem þar eru. Lagalegu fyrirvararnir eru sjálfsagðir og mikilvægir og hafa verið mikið til umræðu. Margir hafa þar lagt hönd á plóg, fólk úti í samfélaginu, virtir lögfræðingar og fleiri. Þeir fyrirvarar eru tveir, annars vegar er varðar greiðsluskyldu Íslendinga og hins vegar er varðar það sem oft hefur verið kennt við Ragnar Hall. Efnahagslegi fyrirvarinn er ekki hvað síst mikilvægur því það er einmitt það sem margir hafa áhyggjur af, þ.e. hvað gerist ef við ekki getum greitt af þessum skuldbindingum. Efnahagslegi fyrirvarinn er eins konar girðing utan um það. Þar var unnið á þeim sama grunni og lagt var upp með, með þverpólitískum hætti. Að tillögunum unnu þingmenn úr öllum flokkum í samráði við fjárlaganefnd. Ég held að ekki sé á neinn hallað hvað það snertir að nefna þar hv. þm. Pétur H. Blöndal, en hann var sá sem fyrstur nefndi efnahagslega fyrirvara fyrir um sex vikum síðan eða fljótlega við 1. umr. málsins. Við verðum að hafa það hugfast í málum sem þessum að það er sama hvaðan gott kemur. Mér finnst persónulega að starfið í fjárlaganefnd hafi verið til mikillar fyrirmyndar. Menn hafa ekki alltaf verið sammála en það hefur verið útkljáð með heiðarlegum hætti. Það hefur verið mikið til umræðu hvort samningarnir standi eða standi ekki. Ég held að það sé ekki grunnspurningin núna.  Margt hefur komið fram í umræðunni. Ég hef fylgst nokkuð vel með henni og það var samkomulag um að málið færi til fjárlaganefndar aftur á milli 2. og 3. umr. Ég hef leitast við að punkta niður hjá mér allt það sem bent hefur verið á og auk þess hafa fleiri aðilar en eru innan þings haft samband varðandi ýmsa punkta. Ég vonast til þess að menn, bæði í mínum flokki og öðrum flokkum, setji málið ekki í nein pólitísk hjólför á síðustu metrunum og reyni að halda það út að vinna þetta með þessum hætti. Ég ítreka að ég á bæði við samflokksfélaga mína auk þingmanna annarra flokka. Ég hygg að miðað við hvernig vinnan var í fjárlaganefnd séu verulegar líkur til þess að mögulegt sé að taka á þeim málum sem komið hafa upp í umræðunni. Ég treysti fjárlaganefnd og þeim sem þar sitja, fulltrúum allra flokka mjög vel til að komast að góðri niðurstöðu hvað það snertir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Ég ætla ekki að eyða meira af tíma mínum í þessum umræðum í að ræða það hvort fyrirvararnir séu utan eða innan samninga. Það er einlæg skoðun mín og sannfæring að fyrirvararnir nái ekki inn í samningana og því sé um nýtt samningstilboð að ræða. Þar sem hv. þingmaður á sæti í fjárlaganefnd langar mig til að varpa þeirri spurningu fram aftur í dag sem ég varpaði fram í gær. Var grundvöllur gagnvart ríkisábyrgð íslenska innstæðutryggingarsjóðsins aldrei ræddur að nokkru ráði í fjárlaganefnd eða fenginn til þess sérfræðingur eða lögbær maður sem gat úrskurðað um hann? Frakkar höfnuðu því að franska ríkið væri ábyrgt fyrir franska innstæðutryggingarsjóðnum árið 2000 og svo féll dómur hjá Evrópusambandinu 2002 í þá veru að ríki mættu ekki ábyrgjast innstæðutryggingarsjóði af samkeppnisástæðum. Staldraði nefndin ekki við þetta ákvæði þar sem við erum með fullgildan EES-samning eins og málin standa þar til honum er jafnvel sagt upp eða hvernig sem það verður, því er hótað mjög í þessari umræðu, og samkeppnisákvæðin rúmast innan fjórfrelsisins og þá gilda um okkur evrópsk samkeppnislög og þar sem Evrópudómstóllinn sem er æðsti dómstóll Evrópusambandsins alls komst að þeirri niðurstöðu að þetta væri brot á samkeppnislögum Evrópusambandsins, hvers vegna í ósköpunum geta þá Bretar og Hollendingar farið fram á það við okkur nú árið 2009 að við hreinlega brjótum Evrópureglur varðandi samkeppnislög með því að knýja okkur og pína okkur til að veita ríkisábyrgð?

Frú forseti. Jú, þetta var rætt í nefndinni, mikið rætt, rétt eins og líka var rætt um lagalegu óvissuna sem þessu fylgir. Því þótti eðlilegt að setja inn lagalegan fyrirvara hvað það snertir. Það kom fjöldi aðila fyrir nefndina og ég endurtek það sem ég sagði áðan, að það þótti eðlilegt að setja inn fyrirvara hvað þetta snertir og halda því inni að Ísland hefur raunverulega aldrei viðurkennt greiðsluskyldu sína í þessu máli. Það er einn af þeim fyrirvörum sem er þarna inni varðandi ríkisábyrgðina.

Virðulegi forseti. Þar komum við aftur að þessum fyrirvörum sem ég tel að rúmist ekki innan samningsins nema Bretar og Hollendingar verði fengnir hingað til lands og látnir undirrita að fyrirvararnir séu hluti af samningnum vegna þess að um leið og ríkisábyrgð verður veitt á Alþingi þá fellur Icesave-samningurinn út úr íslenskri lögsögu og fer undir breska dómstóla. Þetta grundvallaratriði, að það skuli vera inni í fyrirvörum segir okkur að það var ekki nokkur vilji til þess hjá framkvæmdarvaldinu að berjast fyrir þeim rétti okkar og reyna að fá úr því skorið hvort ríkisábyrgðin ætti yfir höfuð rétt á sér enda er skýrt kveðið á um það í reglugerðinni að það sé ekki í ríkisábyrgð á innstæðutryggingarsjóðnum. Ég vil því spyrja þingmanninn: Er málið ekki komið allt of langt miðað við það grundvallaratriði að það brjóti samkeppnislög Evrópusambandsins að pína okkur í ríkisábyrgð á þessa samninga?

Frú forseti. Þetta mál er tekið fyrir í fyrirvörunum og ég hygg að það hafi komið upp í umræðunni varðandi fyrirvarana og hversu mikið gildi þeir hafa og hvernig sé tekið á því. Ég hygg að þetta sé eitt af því sem verði tekið til umræðu í nefndinni milli 2. og 3. umr. Ég get upplýst hv. þingmann um það að ég mun ekki styðja þessar breytingartillögur sé ekki girt fyrir það að umræddir fyrirvarar séu raunverulega til staðar.  Það þarf líka að setjast yfir það hvort hægt sé að gera þetta þegar samningurinn verður gerður við tryggingarsjóðinn. Það er líka mögulegt að gera það þá því það er tryggingarsjóðurinn sem semur við Breta og Hollendinga. Það er tryggingarsjóðurinn sem tekur lánið þannig að hægt er að setja skilyrðin þar á milli og síðan verða Hollendingar og Bretar að fallast á það. Það er alveg hárrétt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni fyrir prýðilega ræðu. Hann fór ágætlega yfir þetta óvenjulega mál og fór ágætlega yfir vinnuna hvað málið varðar. Þetta er mjög merkilegt mál að því leytinu til að þeir aðilar sem hafa þvælst mest fyrir því eru ráðherrar ríkisstjórnarinnar, sérstaklega þeir sem eru í forustu í ríkisstjórn. Og af því að hv. þingmaður talaði mikið um þátt hæstv. heilbrigðisráðherra þá er alveg ótrúlegt að þetta hafi verið tekið og sett inn í þingið gegn vilja hæstv. heilbrigðisráðherra því það liggur alveg fyrir að hann samþykkti aldrei þetta mál. Ég held að það hljóti að vera einsdæmi að svona sé á málum haldið. Því var hæstv. heilbrigðisráðherra í fullum rétti að beita sér eins og hann gerði sem betur fer og við skulum vona að hæstv. heilbrigðisráðherra standi áfram í lappirnar í þessu máli. En ég furða mig mjög á því, svo ekki sé dýpra í árinni tekið, hvað í rauninni er lítil umræða um þennan þátt málsins. Ég skil hv. þingmann svo að hann muni áfram vinna að málinu, hann líti svo á að það skipti máli að hnýta lausa enda og taka þann tíma sem þarf til þess. Það er ekki markmið að taka tíma bara til að taka tíma en ég held hins vegar að það hafi ekki hjálpað málinu að sífellt sé verið að reyna að senda skilaboð til fjölmiðla og annað að það sé búið að semja um hitt og þetta og búið að loka hinu og þessu. Þetta er ákveðinn spuni hjá forsvarsmönnum ríkisstjórnarinnar. Það hjálpar ekki málinu og ég lít svo á að hv. þingmanni finnist mikilvægt að ná góðri lendingu í málinu og taka þann tíma í vinnu nefndarinnar sem þarf til að svo megi verða.

Frú forseti. Málið er hjá þinginu og um það var samið að það færi aftur til nefndar milli 2. og 3. umr. áður en það kom hingað til 2. umr. þannig að ég hygg að það sé engin breyting hvað það snertir. Málið verður tekið inn í nefnd milli 2. og 3. umr. og þar verða rædd þau atriði sem komið hafa fram hér í umræðunni auk þeirra atriða sem samkomulag var um að ræða milli 2. og 3. umr. Svo vil ég bara taka undir með hv. þm. Guðlaugi Þór um það að við eigum auðvitað framúrskarandi góðan heilbrigðisráðherra. 
            

Forseti biður hv. þingmenn um að nefna aðra þingmenn fullu nafni.

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi alveg tekið eftir því að ég var að hrósa hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir hans þátt í Icesave-málinu  Ástæðan fyrir því að ég er að velta þessu upp er að það er auðvitað þingmeirihluti hjá þessari ríkisstjórn og ef þetta mál fer inn í nefnd getur ríkisstjórnarmeirihlutinn tekið það út hvenær sem er, þeir geta tekið það á mínútu ef svo ber undir. Við þekkjum það í viðskiptanefnd að málin eru almennt unnin þannig að menn ranghvolfa augunum á meðan við í minni hlutanum ræðum málin og síðan eru málin tekin út. Hraðinn þar hefur valdið miklum skaða nú þegar og ég held því miður að það muni verða meiri skaði í nánustu framtíð. Þess vegna skiptir máli að menn séu búnir að ganga frá því að það eigi að taka almennilega á þessum málum sem við höfum áhyggjur af.

Frú forseti. Auðvitað getur meiri hluti tekið málið út úr nefnd en ég vil forðast að detta í þessi pólitísku hjólför. Ég hef verið í góðu sambandi við félaga hans í fjárlaganefnd í dag og ég hygg að þar sé sama skoðun uppi og hjá mér um að málið komi inn í nefndina og þar verði þessi mál rædd á sömu forsendum og málið var tekið út úr nefndinni. Ég vil bara hrósa hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni enn og aftur fyrir það að hrósa hæstv. heilbrigðisráðherra.

Frú forseti. Í umræðum í þingsal í gær fundu þingmenn upp nýtt hugtak, hugtakið „ljósberi vonar“. Mér hefur oft þótt hv. þm. Ásmundur Einar Daðason vera ljósberi vonar í stjórnarflokkunum og það hefur ekkert breyst við ræðu hans nú. Þeir eru raunar fleiri, ekki hvað síst hæstv. heilbrigðisráðherra, þannig að ég bind miklar vonir við að hv. þingmaður og hæstv. ráðherra muni áfram fylgja því sem þeir hafa gert fram að þessu og vinna þetta mál eftir sannfæringu sinni og með hagsmuni þjóðarinnar að leiðarljósi. Ég er reyndar viss um að þeir gera það. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort hann geti ekki tekið undir það með mér að það sé lágmark í starfi nefndarinnar, þegar málið fer aftur til fjárlaganefndar að lokinni þessari umræðu, að nefndin leiti eftir áliti sérfræðinga í enskum lögum á þeim fyrirvörum sem lagðir hafa verið fram og hvort þeir komi til með að standast og þá á hvaða hátt til þess að eyða þeirri gríðarlegu óvissu sem hefur skapast í málinu. Það var mér mikill léttir að heyra hv. þingmann staðfesta að hann mundi ekki styðja málið nema það væri alveg á hreinu að fyrirvararnir héldu. Þurfum við þá ekki einmitt að leita eftir ráðgjöf um það frá þeim sem þekkja þau lög sem um er að ræða, ensk lög, hvort fyrirvararnir komi til með að halda?

Frú forseti. Jú, það þarf að ræða þetta í nefndinni milli 2. og 3. umr., það liggur alveg ljóst fyrir. Umræðan hefur snúist mikið um þetta og ég hygg að það hljóti að verða eitt af þeim atriðum sem verði rædd mikið í nefndinni milli 2. og 3. umr. Ég vil taka undir með honum um það að menn fylgi hér sannfæringu sinni en ég vil líka leggja áherslu á það sem ég lagði á áðan að það sé mikilvægt að ná um þetta breiðri samstöðu.

Frú forseti. Ég og hv. þingmaður erum einu sinni sem oftar sammála, en getur hv. þingmaður tekið undir það með mér að víðtæk sátt og samstaða þurfi að byggjast á niðurstöðu sem þjóðin getur verið sátt við til framtíðar?

Auðvitað á sú niðurstaða að byggja á því að þjóðin geti verið sátt til framtíðar, það er jú það sem við stefnum öll að og það sem við stefnum að með þessari þverpólitísku samstöðu, það er einmitt að sameina þjóðina á bak við þetta mál. Þetta mál er það stórt og það viðamikið og það sem fram undan er í öðrum málum, til að mynda fjárlög og annað þar sem ég hygg að ég og hv. þingmaður verðum að öllum líkindum ekki sammála varðandi einstaka þætti, að það er gríðarlega mikilvægt að við förum samhent inn í þetta mál því að þetta er mál allra flokka og þetta er mál sem á ekki að vera á pólitískum grunni. Hvorki þingið né þjóðin á að vera að klofin í því.

Frú forseti. Við ræðum hér hið svokallaða Icesave-mál sem er eitt stærsta mál sem hefur komið inn í þingsali á Alþingi Íslendinga í sögu lýðveldisins. Það er vægt til orða tekið að tala um það að hér sé um dapurlegt mál að ræða og það í fleiri en einum skilningi þess orðs, vegna þess að það er skelfilegt að hugsa til þess hvaða skuldbindingar íslenska þjóðin er að takast á hendur í kjölfar útrásar Landsbankans og þeirra málalykta sem urðu í þeirri viðskiptaferð. Í annan stað, og þess verður í þingsögunni minnst, er það dapurlegt að horfa til þess hvernig hæstv. ríkisstjórn hefur hagað störfum sínum í þessu máli. Í raun og veru stendur ekki steinn yfir steini þar. Hæstv. fjármálaráðherra hefur því miður brugðist trausti mínu í þessu máli oftar en einu sinni og ég man eftir mörgum umræðum hér á vettvangi Alþingis þar sem hæstv. ráðherra vó með mjög harkalegum hætti að málflutningi okkar framsóknarmanna þegar kom að þessu máli og talaði um að framsóknarmenn ættu að horfa fram á veginn, framsóknarmenn væru úrtölufólk og þjóðin þyrfti í raun og veru ekki á slíkum stjórnmálamönnum að halda. Efnislega var þetta innihald málflutnings hans þegar við framsóknarmenn gagnrýndum harðlega mörg efnisákvæði þessa samnings. Skilaboð stjórnarinnar voru þau að hér væri um glæsilega niðurstöðu að ræða og að við ættum að samþykkja þessa samninga eins og þeir litu þá út. Glæsileg niðurstaða. Margir þingmenn, stjórnarliðar, lýstu yfir eindregnum stuðningi sínum við þessi samningsdrög jafnvel þó að þeir hefði ekki séð þau einu sinni. Það er kannski vert að ræða um ábyrgð þingmanna þegar kemur að máli sem þessu að menn skuli yfir höfuð voga sér að lýsa yfir skilyrðislausum stuðningi við eitthvert mál sem þeir hafa ekki kynnt sér til hlítar, sérstaklega mál sem varðar hagsmuni ekki bara þeirrar kynslóðar sem lifir hér á landi í dag heldur til óborinna Íslendinga og þeirra kynslóða sem munu erfa landið. Ábyrgð þingmanna, sama hvar í flokki þeir standa, er mikil í þessu máli og því miður hafa margir þingmenn stjórnarmeirihlutans fallið á því prófi að vera ábyrgir í afstöðu sinni því að sjálfsögðu var ekki hægt að taka afstöðu til þessara samninga að óathuguðu máli. Frú forseti. Við horfðum upp á það á vettvangi þingsins þegar hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson kom hér upp á miðvikudegi og spurði hæstv. fjármálaráðherra út í það hvort það væri eitthvað hæft í þeim sögusögnum að verið væri að ganga frá Icesave-samningunum. Við hlustuðum á svar hæstv. ráðherra héðan úr ræðustól Alþingis þar sem hann sagði nei, engar formlegar samningaviðræður ættu sér stað, en það var búið að ganga frá og skrifa undir samkomulagið á laugardeginum í sömu viku. Þetta segir manni að íslensk stjórnvöld hafa ekki komið hreint fram, hvorki við okkur í stjórnarandstöðunni hér á Alþingi né við íslenska þjóð og marga aðila í samfélaginu sem eiga þakkir skildar fyrir að halda uppi mjög málefnalegri umræðu um þessa Icesave-samninga og hvaða áhrif þeir geta mögulega haft á íslenskt þjóðfélag til lengri tíma litið. Það kom þó að því að málið var lagt fram á Alþingi Íslendinga en við höfum þurft að toga upplýsingar upp úr stjórnvöldum í þessu máli ítrekað, höfum þurft að horfa upp á það að samningunum var lekið til fjölmiðla og þeir voru fyrst birtir þar. Þar horfðum við alþingismenn á innihald samningsins eins og þjóðin öll. Ég held að það hafi í raun og veru aldrei staðið til að birta allar upplýsingar málsins eins og ríkisstjórnin neyddist síðan á endanum til. Þegar málið kom til umfjöllunar þingsins var því vísað til fjárlaganefndar Alþingis sem fól utanríkismálanefnd og efnahags- og skattanefnd að fara yfir einstaka þætti þess. Ég á sæti í efnahags- og skattanefnd, sem var falið það mikilvæga verkefni að fara yfir grundvöll þessara samninga út frá efnahagslegum forsendum. Það var vissulega farið yfir þau mál á mörgum fundum en síðan var skyndilega ákveðið af hálfu meiri hluta efnahags- og skattanefndar að málið yrði tekið út án þess að nefndin hefði kannað til hlítar hvaða áhrif þessir samningar mundu hafa á efnahag landsins til framtíðar litið. Við óskuðum eftir því að efnahags- og skattanefnd tæki hlutverk sitt alvarlega og fengi álit óháðra aðila, sérfræðinga, er varðar forsendur útreikninga fjármálaráðuneytisins sem hélt því fram að óbreyttir samningar mundu ganga upp efnahagslega og við gætum vel staðið undir þessum skuldbindingum, þrátt fyrir að margir málsmetandi hagfræðingar í samfélaginu hefðu bent á annað. Ósk okkar í stjórnarandstöðunni, minni hlutanum í efnahags- og skattanefnd, um að nefndin léti gera óháða úttekt á þessu, var hafnað. Það var þar af leiðandi ekki auðvelt að skila fullnægjandi áliti til fjárlaganefndar um það frumvarp sem við ræðum hér og skilaði ég séráliti þar sem ég gerði grein fyrir því að við hefðum því miður ekki fengið tækifæri til þess í nefndarstarfinu að ráða til okkar óháða sérfræðinga sem hefðu lagt mat á það sem efnahags- og skattanefnd var falið að gera. Sem betur fer ákvað fjárlaganefndin öll í framhaldinu að leita til Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands um að gera úttekt á þessum samningi og hvaða efnahagslegu áhrif hann mundi hafa. Það var gagnlegt að mínu viti því að þá kom í ljós, og reyndar eftir úttektir fleiri hagfræðinga, að einfaldlega stóð ekki steinn yfir steini í útreikningum fjármálaráðuneytisins þegar kom að því að meta það hvort íslenskt samfélag gæti til framtíðar litið staðið undir þeim gríðarlega miklu skuldbindingum sem blasa við okkur. Ég ætla svo sem ekki, í ljósi þess hversu ítarleg umræða hefur verið um þær tillögur sem meiri hluti fjárlaganefndar hefur lagt fram, að ræða þær sérstaklega. Mínir ágætu félagar í þingflokki Framsóknarflokksins hafa gert það en svo ég nefni nokkra hluti er snerta upphafleg áform ríkisstjórnarflokkanna þá var gert ráð fyrir verulegri fólksfjölgun hér á landi í þeim viðmiðunum sem fjármálaráðuneytið gerði um þær framtíðarskuldbindingar sem landið var að undirgangast. Ég vil minna á að í fréttum nú á dögunum kom ljós að í fyrsta skipti í 120 ár fækkaði Íslendingum og við höfum horft upp á það, held ég allir þingmenn og allir þekkja einhverjar sögur af því, að margt gott fólk er nú að hverfa til starfa á erlendri grundu og þá kannski ekki hvað síst á Norðurlöndunum sem hefur áhrif á framtíðarhagvöxt þjóðarinnar sem er náttúrlega ein af grundvallarbreytum þegar kemur að útreikningum hvernig þjóðarbúið getur staðið undir þessum miklu skuldbindingum. Við framsóknarmenn höfum haft ákveðna sérstöðu í þessu máli og mér líður í raun og veru ekkert illa með þá sérstöðu sem flokkurinn hefur markað í þessu máli. Framsóknarflokkurinn hefur verið nefndur af forustumönnum þessarar ríkisstjórnar úrtöluflokkur, fólk sem hefur allt á hornum sér en það hefur komið í ljós að sú málefnalega gagnrýni sem Framsóknarflokkurinn, og ekki bara Framsóknarflokkurinn heldur málsmetandi aðilar út um allt samfélag hafa viðhaft á undanförnum vikum og mánuðum, hefur átt við rök að styðjast. Því miður gat Framsóknarflokkurinn ekki staðið að því að taka málið í skjóli nætur út úr efnahags- og skattanefnd aðfaranótt síðasta laugardags. Ég held að það hafi komið í ljós í þessari umræðu að menn hefðu jafnvel átt að taka sér einhverja daga til viðbótar til að fara yfir þá sameiginlegu lausn sem þingflokkar stjórnarinnar, stjórnarflokkanna, Sjálfstæðisflokks og Borgarahreyfingar komust af þá nótt. Þegar við höfum hlustað á þá umræðu sem hér hefur farið fram er alveg ljóst að sjálfstæðismenn annars vegar og stjórnarliðar hins vegar meta niðurstöðu nefndarinnar með ansi ólíkum hætti. Sjálfstæðismenn tala fyrir því að í raun og veru þurfi að hefja nýjar samningaviðræður á meðan stjórnarliðar tala fyrir því að þau skilyrði eða ákvæði eða fyrirvarar sem settir voru rúmist mjög ágætlega innan núverandi samninga. Í morgun kom það síðan í ljós þegar varaformaður fjárlaganefndar hélt ræðu og talaði um að þessir fyrirvarar breyttu í raun og veru engu. Það var alveg ljóst að það er grundvallarmunur á afstöðu sjálfstæðismanna annars vegar innan nefndarinnar og stjórnarmeirihlutans hins vegar og því hefðu menn átt að gera sér grein fyrir áður en þetta mál var tekið út úr fjárlaganefnd aðfaranótt laugardagsins. Ég velti því fyrir mér hver raunveruleg staða þessa máls sé, sérstaklega eftir útspil hv. þm. Björns Vals Gíslasonar, varaformanns fjárlaganefndar, í morgun sem ég vil meina að geti í grundvallaratriðum stefnt í hættu þeirri „sátt“ sem menn töldu að hefði verið komin í þessu máli. Ég ætla ekki að kveinka mér undan því, frú forseti, þó ég þurfi að standa í ræðupúlti Alþingis í einhverjar vikur til viðbótar og funda í nefndum Alþingis um það mikilvæga mál sem við ræðum hér. Ég ætla ekki að kveinka mér undan því vegna þess að við erum að tala um stærstu skuldbindingu sem íslensk þjóð hefur nokkurn tíma undirgengist. Ef alþingismenn eru ekki kjörnir hingað á Alþingi Íslendinga til að taka yfirvegaðar og upplýstar ákvarðanir í máli sem þessu þá eru þeir einfaldlega ekki starfi sínu vaxnir. Það var ansi merkilegt í ljósi þess að „þverpólitískur“ meiri hluti var kominn innan fjárlaganefndar, að undanskildum okkur framsóknarmönnum, á laugardaginn að lesa í framhaldinu fréttir sérstaklega í Fréttablaðinu um að Framsóknarflokkurinn væri búinn að mála sig út í horn í þessu máli. Það verður fróðlegt að lesa umfjöllun Fréttablaðsins í framhaldi af þeirri umræðu sem hefur verið í dag og í gær þegar þingmenn úr velflestum flokkum, nema Samfylkingunni reyndar sem er öll á einu máli í þessu máli, hafa lýst yfir svipuðum áhyggjum og við framsóknarmenn höfum talað fyrir á undangengnum dögum. Mér finnst því að í þessari umræðu sé Framsóknarflokkurinn síður en svo búinn að mála sig út í horn. Flokksmenn, þingmenn og aðrir hafa lagt á sig gríðarlega vinnu við að kafa ofan í þessa samninga, einstök ákvæði þessara samninga, og við höfum rekist á margt sem því miður enn orkar tvímælis. Þess vegna er nauðsynlegt að hv. fjárlaganefnd komi saman á milli 2. og 3. umr. og fari gaumgæfilega yfir þetta mál þannig að engin „ef“ standi út af borðinu þegar við göngum til atkvæða um þetta mál. Ég tek undir með hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, formanni Framsóknarflokksins, að að sjálfsögðu þurfum við að fá einhverja sérfræðinga í enskum lögum til að yfirfara hvort þeir fyrirvarar sem við ræðum um standist. Ég ber mikla virðingu fyrir íslenskum lögfræðingum og þeim sem þekkja vel til lagaumhverfis hér á landi en ég tel að það sé skylda okkar á vettvangi þingsins að fá sérfræðing í enskum lögum til að fara yfir það hvort þessi ákvæði standist eða þeir fyrirvarar sem við erum að setja. Við skulum bara vona að þeir fyrirvarar sem menn hafa verið að setja sér í þessu máli standist á endanum en ég verð samt að viðurkenna að mér finnst að flokkar á Alþingi eða þessi þverpólitíska sátt sem náðist innan fjárlaganefndar gangi einfaldlega ekki nógu langt að mínu mati. Hvaða sanngirni er í því að íslenska þjóðin eigi að greiða vexti vegna Icesave-samninganna frá og með síðustu áramótum þó að Alþingi Íslendinga sé ekki enn búið að samþykkja ríkisábyrgð á þá? Er það einhver sanngirni að íslenskir skattborgarar borgi 25 þús. milljónir í vexti vegna þess að samninganefnd Íslands samþykkti að við ættum að greiða vexti frá og með síðustu áramótum í þeim efnum? Hvernig var það gagnvart okkar eigum í Bretlandi á sama tíma? Hvað varð um eignir Landsbankans þegar sett voru hryðjuverkalög á okkur þar? Þær eignir báru enga vexti. Komið hefur verið fram við okkur hvað þessi mál áhrærir af mikilli óbilgirni að mínu mati, af mikilli óbilgirni. Þegar við horfum til þess að menn kveinka sér verulega yfir því að þurfa að skera mikið niður í rekstri ríkissjóðs þá skuli menn á vettvangi Alþingis, þingmenn, ekki vera einhuga um að við eigum að setja fyrirvara þess efnis, að við neitum að greiða vexti vegna Icesave-skuldbindinganna frá og með síðustu áramótum. 25 þúsund milljónir, ég held að ég hafi sagt það tíu sinnum hér og ég þreytist ekkert á að segja það, það má reka Landspítala – háskólasjúkrahús í 9–10 mánuði fyrir þessa upphæð  Við spurðum hæstv. fjármálaráðherra og forustumenn ríkisstjórnarinnar margítrekað m.a. út í skuldir sveitarfélaganna, þegar menn velta fyrir sér skuldaþoli landsins, hvort menn hefðu svo mikið sem litið til skulda sveitarfélaganna í landinu sem eru skuldir almennings. Ég beindi fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra þess efnis hver staða sveitarfélaganna væri. Í svari hans kom fram að skuldir sveitarfélaganna hafi stóraukist í kjölfar efnahagshrunsins og námu um síðustu áramót 445 milljörðum kr., um síðustu áramót. Gera má ráð fyrir því, í ljósi þess að fjárhagsáætlanir sveitarfélaga voru mjög bjartsýnar, að skuldirnar séu komnar vel yfir 500 milljarða kr. í dag. Þetta eru skuldir íslensks almennings og við þurfum að hafa þetta heildarsamhengi fyrir framan okkur en því var svo sannarlega ekki til að dreifa í þessu máli þegar samninganefndin skrifaði undir Icesave-samningana án þess að hafa einu sinni gert greiðsluáætlun um það hvort íslenskt samfélag gæti staðið undir öllum þeim skuldum. Það var alltaf talað um glæsilega niðurstöðu og íslenskt samfélag væri komið í skjól í sjö ár. Því fer fjarri. Að sjálfsögðu horfa erlend matsfyrirtæki á það hvað er yfir hausamótunum á okkur, hvaða skuldbindingar eru fram undan þannig að allt tal um eitthvert skjól í þeim efnum og lánshæfismat ætti eftir að stórbatna er í besta falli varasamt. Ég vil að lokum lýsa yfir ánægju minni með það að málflutningur þeirra sem hafa andæft þessum samningum hástöfum skuli á endanum hafa ratað í það að nú er búið að dreifa breytingartillögum um þennan samning sem breyta honum í grundvallaratriðum að mínu viti og því ber að fagna. Ég tel að stjórnmálamenn úr öllum flokkum, að Indefence-hópnum ógleymdum, og aðrir sérfræðingar í íslensku samfélagi hafi lagt á sig mikla vinnu á undangengnum vikum við að reyna að bæta þann handónýta samning sem við fengum í hendurnar þrátt fyrir að ýmsir stjórnarliðar hafi viljað verja hann út yfir gröf og dauða og það væri í rauninni ekkert annað hægt en samþykkja þetta að óbreyttu, sá málflutningur og þær ræður forustumanna ríkisstjórnarinnar standast ekki skoðun í dag, það er ljóst. Ég vil að lokum þakka öllum þeim sem hafa í ræðu og riti lagt gríðarlega vinnu á sig við að takmarka þær framtíðarskuldbindingar sem íslensk þjóð þarf að undirgangast vegna þessara samninga og vonandi munum við breyta þessum samningum enn meira á milli 2. og 3. umr. og náttúrlega helst eins og við framsóknarmenn viljum að við göngum á ný til viðræðna og þá sem þjóð, sem ein heild.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég verð að vísu að gera athugasemd við eitt. Mér finnst ekki rétt að menn tali alltaf um að samninganefndin sé eitthvert sjálfstætt fyrirbæri sem hafi gert þennan samning. Samninganefndin hefur ekki gert neitt nema forustumenn ríkisstjórnarinnar hafi gefið leyfi til að það sé gert. Það er útilokað að samninganefndin hafi tekið þetta upp hjá sjálfri sér. Samninganefndin fær ákveðið upplegg frá ríkisstjórninni og gengur frá samningi á ábyrgð ríkisstjórnarinnar. Að vísu er svolítið sérkennilegt í þessu máli öllu saman að ríkisstjórnin hefur eflaust aldrei samþykkt þetta, alla vega ekki allir ráðherrarnir. Það eitt og sér gerir það að verkum að menn ættu að spyrja spurninga um verkstjórn í þessari ríkisstjórn, svo ekki sé dýpra í árinni tekið. Ég vildi spyrja út í praktískt atriði vegna þess að við höfum verið að ræða um fyrirvarana og hvort þeir standist. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hefur velt því upp m.a. í umræðunni hvort það sé skynsamlegt að fá erlendan ráðgjafa en síðan hefur líka Indefence-hópurinn komið með hugmynd um breytingu sem geri það að verkum að ríkisábyrgðin taki ekki gildi nema Hollendingar og Bretar samþykki fyrirvarana þannig að þeir hafi enga stöðu til að sækja málið þar sem þeir séu búnir að samþykkja fyrirvarana. Ég vildi bara spyrja hv. þingmann hvort hann teldi ekki að þetta væri nægilegt til að gulltryggja það að fyrirvararnir stæðu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni þetta andsvar. Það hefur margt mjög gott komið frá Indefence-hópnum. Að sjálfsögðu er þetta skoðunarvert en samkvæmt því sem margir þingmenn Framsóknarflokksins hafa haldið fram í umræðunni eru ákvæði í samningnum sem gera hann nærri því óbreytanlegan að mörgu leyti, sem kveða á um að ekki megi takmarka innihald hans með einhverjum fyrirvörum. Ég mundi gjarnan vilja, svo að ég væri búinn að sverja af mér allan grun, fá óháðan aðila sem væri sérfræðingur í enskri löggjöf til að yfirfara það. Ég held að það væri best. Annars hef ég tekið fullt mark á öllu sem hefur komið frá Indefence-hópnum í þessu máli. Eins og ég sagði í minni stuttu ræðu eiga þeir aðilar sem þar hafa stýrt málum hrós skilið og sagan mun áreiðanlega dæma þann félagsskap ágætlega. Ég efast ekki um það. En af því að hv. þingmaður kom upp í stutt andsvar vil ég spyrja hann hvort það sé eitthvert samkomulag á milli Sjálfstæðisflokksins annars vegar og stjórnarflokkanna hins vegar um lyktir málsins, þ.e. fyrirvarana, og hvort hann telji að það hafi verið rétt aðfaranótt laugardagsins að taka málið úr nefnd þá í ljósi þess að Sjálfstæðisflokkurinn metur málið á allt annan hátt en stjórnarflokkarnir gera. En á meðan standa sumir stjórnarliðar, og þá aðallega í Samfylkingunni, hér upp og segja að Framsóknarflokkurinn sé einangraður meðan menn hafa náð annars ágætri og víðtækri sátt við aðra stjórnmálaflokka á Alþingi vegna þess að ég hef í mörgum ræðum á þingi skynjað það að sjálfstæðismenn séu að mörgu leyti ekki svo ýkja ósammála málflutningi framsóknarmanna í þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Við þekkjum það náttúrlega að vinnubrögðin hafa verið með þeim hætti að verið er að koma þeim skilaboðum til aðila að búið sé að ná samningum um hitt og þetta. Sjálfstæðismenn hafa fengið fregnir af því að Framsókn sé búin að semja við stjórnarliða um einhverja hluti  Við skulum ekki gleyma því, virðulegi forseti, og það má vel vera að hv. þm. Birkir Jón Jónsson og jafnvel sá sem hér stendur séum vanir því að vera í meiri hluta en við erum það bara ekki. 

Frú forseti. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir, stjórnarandstaðan þarf að vinna vel saman í máli sem þessu en í raun má segja, svo að allir fái sinn skerf af þessari köku, að þingmenn allra flokka hafa komið að málinu á einhverjum stigum og má segja að þingræðið hafi haft einhver raunveruleg áhrif. Vonandi er það eitthvað sem koma skal. En þegar hv. þingmaður talar um þingmeirihluta í sumum málum held ég að það hafi sýnt sig á undangengnum vikum að svo er ekki. Sá meiri hluti er ansi brothættur í þeim efnum sem kannski segir okkur að þessir tveir flokkar, Samfylking og Vinstri hreyfingin – grænt framboð, eiga mjög erfitt með að takast á við erfiða stöðu mála í dag. Í raun er það alveg fáránlegt, í ljósi þess efnahagshruns sem blasir við okkur öllum, að tveir flokkar með mjög nauman meiri hluta skuli ætla að stýra landinu í heild sinni. Ég held að það hafi sannað sig á undangengnum vikum og mánuðum að þessir tveir flokkar valda einfaldlega ekki því verkefni. Það þarf fleiri að þessu borði og ég held að allur almenningur sé sammála um að það þurfi einhverjar breytingar. Breytinga er þörf á landsstjórninni. Við höfum orðið vör við það á undangengnum vikum og mánuðum að allan neista, allt líf vantar í forustu ríkisstjórnarinnar því miður. Það vantar öflugan leiðtoga, einhverja stjórnmálamenn sem þora raunverulega. Mig langar í lokin að minna á að í febrúarmánuði lögðum við framsóknarmenn fram tillögur í efnahagsmálum - við höfum ekki náð einni einustu þeirra fram - sem m.a. kváðu á um að leiðrétta almennt skuldir heimila og fyrirtækja. Hvað eru menn að ræða um í dag, 7–8 mánuðum síðar?  
            

Virðulegi forseti. Það líður að því að komnir verði 12 mánuðir í að við náum þeim tíma sem þetta hófst allt saman hjá okkur en strax eftir hrunið var tekin ákvörðun um að reyna samningaleiðina við vinaþjóðir okkar í þeim alvarlegu málum sem voru komin upp. Fljótlega kom í ljós og lá í raun fyrir að lagaleg óvissa væri í málinu. Sú lagalega óvissa er enn vomandi yfir. Það kom á óvart hversu mikilli óbilgirni og hörku við mættum, sérstaklega frá Bretum og Hollendingum, í þessum málum. Þegar reynt var að fara svokallaða gerðardómsleið á sínum tíma kom í ljós að hún var ófær hreinlega vegna afstöðu þeirra. Við urðum því að draga það til baka og reyna að fara aðrar leiðir. Haldinn var fundur með Bretum og Hollendingum fyrir tilstuðlan Frakka þar sem náðist í raun mjög mikilvægur áfangi, svokölluð Brussel-viðmið, en þau fjalla um að tekið skuli tillit til hinna erfiðu og fordæmislausu aðstæðna sem Ísland er í og knýjandi nauðsynjar þess að ákveða ráðstafanir sem gera Íslandi kleift að endurreisa fjármála- og efnahagskerfi sitt. Það er á þeim forsendum og með þau viðmið í huga sem þingsályktunartillaga um að leita samninga við viðsemjendur okkar er samþykkt. Í nefndarálit meiri hluta voru sett mjög skýr viðmið fyrir því hvernig farið skyldi í þær samningaviðræður og við hvaða forsendur skyldi miða, þ.e. að tryggt yrði að tekið yrði tillit til hinna erfiðu aðstæðna sem nú eru uppi á Íslandi og ekki verði fallið frá þeim lagarökum sem Ísland hefur sett fram en fallist á að leita samninga á grundvelli sameiginlegra viðmiða. Það er ítrekað alveg sérstaklega að miðað verði við að samningarnir taki mið af sérstakri og fordæmislausri stöðu landsins. Áður en þessi vinna er komin í fullan gang tekur við ný ríkisstjórn, þann 1. febrúar, og skipuð er ný samninganefnd og þeir aðilar sem kannski harðast höfðu gengið fram í gagnrýni á vinnubrögð fyrri ríkisstjórnar og á gagnrýni á því að ganga ætti til samninga við okkar viðsemjendur um lausn málsins eru þeir sem tóku við. Það er í raun mjög fróðlegt að rifja upp yfirlýsingar sérstaklega hæstv. fjármálaráðherra í því sambandi og hæstv. forsætisráðherra á þar einnig sinn skerf. Þessi nýja samninganefnd er síðan skipuð undir stjórn Svavars Gestssonar og í vinnulagi hennar er þeim grundvallarákvæðum ekki haldið til haga sem utanríkismálanefnd hafði sett í samþykkt sinni frá því í desember. Það má því segja að samninganefndin hafi gengið til viðræðna á röngum forsendum, ekki á þeim forsendum sem þingið var búið að gefa. Það má segja að hún hafi gengið til samninga á þeim forsendum að ríkið væri greiðsluskylt og því væri einungis verið að semja um greiðslukjör sem kæmu fram í áðurnefndum samningum. Það væri því eingöngu verið að fjalla um heildarfjárhæð skuldbindinganna - heildarfjárhæð skuldbindinga væri ekki samningsatriði heldur var verkefnið að semja um sem hagstæðasta skilmála. Þetta er náttúrlega langt í frá að vera þau skilyrði sem þingið hafði sett fyrir þessum samningaviðræðum. Til að fara fljótt yfir sögu fer niðurstaða úr þessum viðræðum að birtast okkur og í kringum það verður til alveg ótrúlegur farsi, alveg ótrúleg framkoma forustumanna ríkisstjórnarinnar, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra alveg sérstaklega. Það var þann 3. júní sem hæstv. fjármálaráðherra var spurður um það í þinginu hver væri staða mála í þessum viðræðum og hvort það væri að koma að undirritun samninga. Hæstv. fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, svaraði því þannig til að viðræður og þreifingar milli aðila hefðu gengið hægar en ætlunin hefði verið og sagði svo, með leyfi forseta: „Ég held að ég geti fullvissað hv. þingmann um að það standi ekki til að ganga frá einhverju samkomulagi á morgun eða einhverja næstu daga og áður en til slíks kæmi yrði að sjálfsögðu haft samráð við utanríkismálanefnd og aðra þá aðila sem þingið hefur haft til að fylgjast með framvindu þessara mála. Staða málsins er sú að það eru könnunarviðræður eða könnunarþreifingar í gangi.“ Þetta er það sem hæstv. fjármálaráðherra segir í þinginu þann 3. júní. Daginn eftir fáum við fréttir af því að viðræður eru stöðvaðar og það fer fram kynning í þingflokkunum og í utanríkismálanefnd og víðar á þeim drögum og þeirri stöðu sem þá var komin upp í samningaviðræðunum. Það er nauðsynlegt að rifja það upp með hvaða hætti sú kynning var vegna þess að hún var alveg með eindæmum. Við vorum boðaðir á þingflokksfund, sjálfstæðismenn og okkur var tilkynnt að Svavar Gestsson, formaður samninganefndarinnar, kæmi á fundinn til að fara yfir samninginn með okkur en okkur var jafnframt sagt að hann hefði hámark 15 mínútur til að kynna okkur þetta mikilvæga mál. Og það verður að segjast eins og er að sú kynning var algjörlega í skötulíki og þegar formaður samninganefndarinnar fékk faglegar spurningar frá þingmönnum innan þingflokksins gaf hann þau svör að það væru aðrir sem hefðu séð um þá þætti, hann væri ekki vel inni í þeim. Þetta er það sem í raun vekur upp alla þá tortryggni sem síðan er búin að vera í gangi gagnvart þeim vinnubrögðum sem viðhöfð voru og það vantraust sem vissulega ríkir gagnvart ríkisstjórninni í þessu máli og þeirri samninganefnd sem fór með málið fyrir hennar hönd. Hæstv. forsætisráðherra sparaði ekki yfirlýsingarnar þegar hún lýsti því að hér væri um frábæran samning að ræða, samninganefndin hefði skilað frábæru starfi. Þetta var mært af hálfu ríkisstjórnarinnar fram og til baka, samningurinn væri mjög viðkvæmur og það mætti alls ekki sýna hann, það væri ekki hægt að birta hann með frumvarpinu. Það er algerlega með eindæmum, virðulegi forseti, að slík vinnubrögð skuli hafa verið viðhöfð í svo mikilvægu máli. Hvað upplifðum við síðan? Samningurinn var birtur í vefmiðlum. Áður en hv. þingmenn fengu hann til að fjalla um hann eða skoða hann birtist hann í vefmiðlum. Er þetta trúverðugleiki? Er þetta það sem við þurfum? Eru þetta vinnubrögð sem við þurfum af hálfu hæstv. ríkisstjórnar þegar við fjöllum um eitt mikilvægasta mál sem Alþingi Íslendinga hefur fjallað um á lýðveldistíma? Eftir birtingu samningsins tók andstaðan að magnast. Það kom í ljós að hér var bara um opinn víxil að ræða. Það var einfaldlega þannig að við hefðum ekki getað fengið verri niðurstöðu þó að dómstólaleiðin hefði verið farin og það hefði verið dæmt okkur í óhag í öllum skilyrðum. Það vekur upp spurningar um hvað valdi því að hæstv. forsætisráðherra, hæstv. ríkisstjórn skuli geta komið fram fyrir þjóðina og fram fyrir þingið og sagt að hér sé um frábæran árangur að ræða og frábæran samning. Það læðist óneitanlega að manni sá grunur að sú vinna sem fram undan var við að koma í gegn ESB-málinu, að við óskuðum eftir aðild að Evrópusambandinu, eigi einhverja tengingu vegna þess að það er einhvern veginn þannig með hv. þingmenn Samfylkingarinnar og hæstv. ráðherra hennar að þeir virðast vera tilbúnir að fórna öllu fyrir aðild að Evrópusambandinu. Þeir virðast vera tilbúnir að fórna öllu. Samfylkingin er tilbúin að lúta í gras fyrir hverju sem er bara til að koma því eina máli áfram sem á að vera lausn allra okkar vandamála. Það er fróðlegt að líta í stefnuskrá þess flokks sem birt var fyrir alþingiskosningarnar þar sem segir að bara við það að skila inn umsókninni, þann dag sem við mundum skila inn umsókn um aðild að Evrópusambandinu færi allt að snúa til betri vegar. Er það reyndin? Hafa vextir lækkað? Hefur gengið tekið að styrkjast? Hefur trú á Íslandi aukist eitthvað við það? Nei, virðulegi forseti. Ekki enn. Þannig er það. Það er í raun mikil gæfa fyrir þetta þing og fyrir þessa þjóð að á Alþingi skuli hafa verið fólk sem var tilbúið til að standa upp og standa í lappirnar í þessu máli. Það er mikil gæfa að hér skuli hafa verið ákveðnir þingmenn Vinstri grænna sem voru tilbúnir til að hlusta, tilbúnir til að skoða málið aðeins lengra vegna þess að ef ekki hefði verið fyrir það, þá væri þetta mál afgreitt og það fyrir mörgum vikum síðan með þeim skelfilegu afleiðingum sem það gæti haft í för með sér. Við stöndum í þakkarskuld við þetta fólk og við stjórnarandstöðuna á þessu þingi fyrir að hafa staðið saman eins og raun ber vitni. Við stöndum í þakkarskuld við það fólk í samfélaginu sem upp á eigin spýtur hefur fundið sig knúið til að kafa í þetta mál, sérfræðingar á mörgum sviðum, kafa í þessi mál, koma upp með sjónarmið, leggja á sig gríðarmikla vinnu án þess að vera beðið um það, hafa gert þetta af þjóðfélagslegri skyldu, skyldu við þjóð sína þegar þetta fólk sá hvert stefndi. Menn stóðu í lappirnar. Menn stóðu í lappirnar í ríkisstjórnarflokkunum, þeir sem voru fylgjandi þessu þrátt fyrir kunnuglegar hótanir Samfylkingarinnar um að stjórnarslit lægju við. Sú hótun sem þeir virðast kunna einir og sér og forustumenn þeirra að stappa niður fótum í frekju ef ekki er farið að þeirra óskum og kröfum. Niðurstaðan er sú að það er að skapast breið samstaða í þessu mikilvæga máli. Það er að skapast breið samstaða á þinginu og það hefur margt mjög gott komið fram við 2. umr. málsins sem enn mun bæta það vonandi á milli 2. og 3. umr., mun gera það enn sterkara þannig að þjóðin og þingið geti haft trú á því að við séum að feta rétta leið. Framsóknarmenn segjast vilja ganga lengra en við hin sem höfum efasemdir í þessu og viljum setja fyrirvara, segjast vilja ganga lengra, vísa málinu frá og vísa því til ríkisstjórnarinnar til að fara í samningaviðræður aftur. Ég er þessu ósammála, einfaldlega vegna þess að mín skoðun er sú að þeir fyrirvarar sem er verið að vinna að að setja við málið gangi lengra en frávísunartillaga. 

Spurðu Indefence.

Ja, það hafa komið fram sjónarmið sem er sjálfsagt að taka tillit til milli 2. og 3. umr., m.a. er þar vitnað í að við þurfum að styrkja þessa fyrirvara. Indefence-hópurinn, sem á heiður skilinn fyrir sína vinnu, hefur sent þingmönnum skeyti í dag og fjölmiðlum held ég fréttatilkynningu þar sem þeir benda á að það sé einföld leið til að eyða þessari óvissu með því að tryggja að í lagatextanum sjálfum komi fram að lögin um ríkisábyrgð taki ekki gildi fyrr en Bretar og Hollendingar hafi viðurkennt fyrirvarana sem í þeim felast. Að mati lögmanna þeirra kæmi slík viðurkenning í veg fyrir að fyrirvararnir falli ómerkir fyrir breskum dómstólum komi til ágreinings vegna samninganna. Þetta þarf auðvitað að skoða milli 2. og 3. umr. Það er markmið okkar sem erum að berjast fyrir því að þessir fyrirvarar fari inn í frumvarpið, verði marktækir og gangi alla leið og séu skýrir. Þess vegna tel ég að þeir gangi lengra en frávísunartillaga sem segir ekkert annað en að taka eigi upp samningaviðræður aftur. Í mínum huga er það alveg skýrt að þetta kallar á samningaviðræður að nýju við okkar viðsemjendur. Hér er um gagntilboð að ræða eins og það hefur verið orðað. Það er vissulega áhyggjuefni hvernig sumir stjórnarþingmenn hafa kosið að túlka þessa fyrirvara og að hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra og hv. þm. Björn Valur Gíslason með sínum yfirlýsingum í dag, varaformaður fjárlaganefndar, skuli tala með þessum hætti er auðvitað ekki til neins annars fallið en að rýra samstöðuna sem hér er verið að vinna að og grafa undan þeirri vinnu sem hv. þingmenn í fjárlaganefnd hafa lagt svo mikið í undanfarnar vikur. Að þetta sé ekki gagntilboð og þetta rúmist innan núverandi samnings er í raun alveg með ólíkindum að láta sér detta í hug. Samþykki viðsemjendur okkar, virðulegi forseti, þá fyrirvara sem hér eru settir fram hafa þeir einfaldlega gert sér grein fyrir því að þeir voru með í höndunum samning sem ekki fékk staðist. Þeir voru í raun með þá vissu í höndunum að samningurinn væri óraunhæfur og staðfestu um leið mjög slök vinnubrögð samninganefndar okkar. Ég held að dramatíseraðar umræður eins og hafa verið um aðdraganda málsins og að fara í gamlar söguskýringar um hverjum sé að kenna og hverjum ekki skili okkur ekki langt við þessar aðstæður. Við erum með fyrir framan okkur tvo afarkosti í þessu máli. Það er annars vegar að samþykkja það, samþykkja það og vinna af heilindum að því að fara samningaleiðina sem við höfum ákveðið að fara eða fella það og taka þeim afleiðingum sem eru óvissar. Í því felst lagaleg óvissa. Mitt mat er, og ég hvet hv. þingmenn til að líta raunsætt á málið og skoða það, að þeir fyrirvarar sem nú liggja fyrir séu gerbreyting á þessu máli. Við verðum að nota tímann milli 2. og 3. umr. til að skerpa gildi þeirra, taka tillit til þeirra sjónarmiða sem hafa komið fram í umræðunni. Ég treysti hv. fjárlaganefnd til að fara í þá vinnu, skila henni fljótt og vel, taka sér þó þann tíma sem til þarf vegna þess að við verðum að fara að komast út úr því að þetta mál taki allan okkar tíma. Við verðum að fara að geta snúið okkur að því, virðulegi forseti, að horfa lengra til framtíðar. Fram undan eru mikilvæg skref sem ég hef miklar áhyggjur af og eru þjóðinni ekki síður mikilvæg en það hver niðurstaða verður í þessu máli. Það er hvernig við ætlum að byggja upp okkar samfélag. Þar hef ég miklar áhyggjur af stefnu stjórnvalda eða stefnuleysi vil ég kannski frekar segja. Það hefur ítrekað komið fram hjá þeim sem fjalla um stöðu Íslands í dag að aukin atvinnuuppbygging á grundvelli nýtingar náttúruauðlinda sem er það svar sem við höfum, sú viðspyrna sem við höfum til að koma okkur á lappirnar aftur. Þar er verið að draga lappirnar. Þar er þessi hæstv. ríkisstjórn að draga lappirnar. Þau eru með ólíkindum ummæli hæstv. fjármálaráðherra um að ekki sé víst að viljayfirlýsing við fyrirtæki eins og Alcoa verði endurnýjuð. Það er alveg með ólíkindum að umhverfisráðherra skuli hafa talað um að gefa eftir þann árangur sem við náðum í Kyoto-viðræðunum á sínum tíma, núna í loftslagsviðræðunum í desember. Þetta eru stóralvarleg mál. Niðurskurður í samgöngumálum eru þau verkefni sem við getum sprautað inn í atvinnulífið og eru okkur lífsnauðsynleg. Það eru þessi verkefni, virðulegi forseti, sem við verðum að fara að komast í. Við erum að horfa á atgervisflótta úr landi í mörgum stéttum og það er þessari þjóð mjög alvarlegt þegar okkar unga og efnilega fólk fer úr landi og það unga og efnilega fólk sem gat hugsað sér að koma frá útlöndum heim að loknu námi kemur ekki heim.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni kærlega fyrir ræðu hans. Hún er í mörgu samhljóma þeim ræðum sem hafa verið haldnar í dag frá okkur stjórnarandstæðingum sem erum uppfullir af ótta og tortryggni gagnvart þessum samningum. Þingmaðurinn kom inn á fyrirvarana sem er búið að gera við samninginn. Með mikilli aðstoð og orku frá stjórnarandstöðunni er búið að koma þeim í það horf sem þeir eru nú. Sérstaklega er ég hrifin af því að friðhelgisréttindin og umráðin yfir auðlindunum skuli vera komin inn í fyrirvarana því ef maður gagnályktar er verið með því að viðurkenna að þau ákvæði eru ekki inni í samningnum sjálfum. Það er alveg sama hversu góðir fyrirvararnir verða og hversu mikið er búið að draga þingmenn í þessari vinnu því eins og ég benti á snemma í gær er ekki hægt að breyta samningunum. Ríkisstjórnarflokkarnir fullyrða að fyrirvararnir rúmist innan samninganna. Sjálfstæðismenn telja svo ekki vera og telja að um nýtt samningsumboð sé að ræða. Ég vitna aftur í grein 13.1.1 í breska samningnum og 12.1 í hollenska samningnum þar sem stendur að ekki megi gera breytingar á samningnum nema með skriflegu samkomulagi milli aðila. Í grein 6 í samningunum, um ábyrgð og skaðleysi, er tekinn af allur vafi um að ekki er hægt að gera neinar efnahagslega fyrirvara heldur. Því spyr ég þingmanninn: Hvaða leið sér hann út úr þessu þegar það er orðið ljóst að fyrirvararnir rúmast ekki innan samninganna eins og kemur fram í þessu frumvarpi?

Virðulegi forseti. Eins og komið hefur fram við þessa umræðu verðum við einfaldlega að skerpa enn frekar á þessum fyrirvörum og á ófrávíkjanlegri tengingu þeirra við samninginn. Það verður að vera alveg skýrt. Eins og segir og ég las upp áðan, með leyfi forseta, tilkynningu frá Indefence-hópnum þurfi að tryggja að í lagatextanum sjálfum komi fram að lögin um ríkisábyrgð taki ekki gildi fyrr en Bretar og Hollendingar hafa viðurkennt fyrirvara sem í þeim felast. Með því árétta ég þá skoðun mína að þessir fyrirvarar rúmast ekki innan samninganna heldur kalla þeir á nýjar viðræður. Það er ófrávíkjanleg krafa. Ég ítreka að það er alvarlegt að forustumenn ríkisstjórnarinnar og nokkrir hv. þingmenn ríkisstjórnarflokkanna skuli halda öðru fram. En þetta er verkefni hv. fjárlaganefndar núna á milli 2. og 3. umr. málsins að leysa og koma fram með einhverjar þær lausnir á því að sátt geti skapast um þetta, eins þverpólitísk eins og hún getur orðið vegna þess að þannig verður þetta sterkast.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jón Gunnarsson komst aftur að merg málsins í öllu þessu máli. Það skiptir ekki máli hvað fyrirvararnir eru sterkir, hvert innihald þeirra er eða hvort það séu aðfaraorð í fyrirvörunum um að þetta skuli vera bundið órjúfanlegum böndum því að um leið og ríkisábyrgð á þessum samningi verður samþykkt fellur hann úr íslenskri dómsögu og um hann gilda bresk lög. Samkvæmt þeim lögum sem eru í gildi í Bretlandi og enskumælandi löndum er samningarétturinn afar sterkur og ef það eru dómsmál á sviði samningaréttar þá er það alltaf túlkað sem svo að samningar skuli standa. Þá eru samningarnir, þá eru ákvæði samninganna túlkuð eftir orðanna hljóðan og þá getur hv. þingmaður líklega ímyndað sér hvað yrði um þessa fyrirvara, sama hversu sterkir þeir eru. Þeim yrði ýtt út af borðinu því að Bretar og Hollendingar hafa aldrei viðurkennt að þeir væru til staðar. Þess vegna er það svo mikill ábyrgðarhluti af þeirri ríkisstjórn sem nú situr að það skuli hreinlega vera enn þá í gangi blekkingar og hálfsannleikur í þessu máli og að málið skuli vera rekið með þeim hætti að þessir fyrirvarar hafi eitthvað að segja í þessum samningi. Nú fer málið til 3. umr. og við skulum við sjá hvað kemur út úr þeirri vinnu. Mig langar að lokum að spyrja þingmanninn að því, nú sýnast mér skoðanir hans miðað við andsvar hans áðan orðnar ansi nálægar skoðunum Framsóknarflokksins að raunverulega kalli sú staða sem kom upp í þinginu í dag og í gær á nýjar viðræður, gæti þá ekki þingmaðurinn hæglega gengið í lið með okkur framsóknarmönnum og samþykkt þá tillögu sem liggur fyrir um að vísa samningunum frá og semja upp á nýtt við Breta?

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara í lagalegar þrætur við hv. þingmann um þetta mál. Það er algerlega skýrt í mínum huga og ég tel að það sé skýrt í huga hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins að þessir fyrirvarar eru órjúfanlegur hluti samningsins. Þannig lítum við á málið. Leiki einhver vafi á því þá er það eins og ég sagði áðan verkefni fjárlaganefndar að girða svo í horn milli 2. og 3. umr. að slík mál séu skýr, slíkir hlutir séu algerlega skýrir. Ég sagði áðan í ræðu minni að ég mundi ekki styðja tillögu framsóknarmanna og ég geri það einfaldlega ekki vegna þess að ég tel að hún gangi skemur en þeir fyrirvarar sem við höfum sett. Ég sé lítinn tilgang í því að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar aftur án þess að gefa einhverjar leiðbeiningar um það og skýran vilja um það á hvaða forsendum skuli samið. Í tillögum framsóknarmanna kemur það ekki fram. Það er einfaldlega verið að vísa málinu frá. Ég tel að með þeirri vinnu sem hefur verið lögð í þetta mál og að þeir fyrirvarar sem liggja fyrir gangi lengra og í þeim kristallist skýr vilji meiri hluta þingsins um það á hvaða forsendum þessir samningar skuli vera og þar með í mínum huga á hvaða forsendum hæstv. ríkisstjórn skal leiða samningaviðræður við viðsemjendur okkar. Þetta er eins og ég orðaði áðan gagntilboð til okkar viðsemjenda.

Frú forseti. Við ræðum heimild til handa fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs til að ábyrgjast lán Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta frá breska og hollenska ríkinu til að standa straum af greiðslum á innstæðum á títtnefndum Icesave-reikningum hjá Landsbanka Íslands hf. Mig langar til að hefja mál mitt á að þakka nefndarfólki hv. fjárlaganefndar fyrir vel unnin og ábyrg störf í þessu erfiða máli. Breið samstaða hefur náðst um málið sem er afar mikilvægt. Starfsmenn nefndasviðs og þingsins alls eiga líka þúsund þakkir skildar. Ég geri ráð fyrir því að ég deili þeirri skoðun með 62 þingmönnum að vilja svo gjarnan vera laus við að veita þessa ríkisábyrgð og verja þeim miklu fjármunum sem í hana fara til allt annarra hluta. Icesave-reikningarnir, ein ýktasta og skefjalausasta mynd græðgisvæðingarinnar, urðu til þegar fulltrúa hennar fór að vanta skiptimynt og fengu þá snilldarhugmynd að fara í vasa erlendra sparifjáreigenda, stofnana og sveitarfélaga með ótrúlegum gylliboðum. Þessum víkingum okkar tókst að telja einhverjum trú um að þessi útfærsla væri tær snilld og viðskiptahugmynd í fremstu röð og náðu þannig umtalsverðu fjármagni í umferð til að viðhalda því loftbóluhagkerfi sem sprakk síðan með háum hvelli sl. haust. Í þessum loftbólum var því miður ekki bara loft heldur dómínókerfi sem varð til þess að efnahagskerfi Íslands hrundi með tilheyrandi hremmingum fyrir ríki, sveitarfélög, stofnanir, fyrirtæki, heimili og einstaklinga. Ljóst er að margt brást í samfélaginu á þessum tíma, bæði eftirlitsaðilar og stjórnendur, og er minn flokkur þar ekki undanskilinn. Mér finnst margt sem komið hefur fram í umræðunni í dag og í gær minna mig á hóp sem ég hef unnið mikið með, unglinga sem eiga svolítið erfitt með að sitja kyrrir, langar mest til að kljást og eru í stöðugri vörn og segja án afláts: Ekki benda á mig. Það má oft ná árangri með þá með því að búa til sameiginleg verkefni þar sem allir hafa hag af því að niðurstaðan skipti máli og það hefur í raun gerst í vinnu fjárlaganefndar á liðnum vikum. Mér finnst við þingmenn skulda umbjóðendum okkar að við vinnum saman að þeim mikilvægu verkefnum sem við erum að kljást við við uppbyggingu íslensks samfélags þannig að hún verði sem allra hröðust. Ég hef engan þingmann heyrt segja að ekki beri að semja um Icesave-reikningana en skiptar skoðanir eru um hversu góðir þeir samningar séu sem liggja fyrir. Ég tel þá ekki sérstaklega góða eina og sér því margnefnd efnahagsleg viðmið koma þar ekki nógu skýrt fram og endurskoðunarákvæðið hálfveiklulegt. En með þeim fyrirvörum sem gerðir hafa verið við ríkisábyrgðina í góðri sátt flestra flokka í fjárlaganefnd er samningurinn orðinn mun betri efnahagslega, lagalega, siðferðilega og pólitískt. Í umræðunni um þetta vonda en nauðsynlega úrlausnarefni hefur talsvert verið rætt um að nágrannar okkar hafi komið illa fram við okkur. Við hefðum svo gjarnan viljað fá meiri vinsemd og mýkri meðferð. Auðvitað er það skelfilegt að fá á sig hryðjuverkalög, að aftur og aftur sé lánafyrirgreiðslu nágranna okkar frestað, að stofnun eins og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn dragi lappirnar gagnvart okkur. Auðvitað gera þessi viðbrögð okkur sár og örg. En við þingmenn, sem sjálfsgagnrýnið og þokkalega greint fólk, verðum auðvitað að viðurkenna að sum þessara viðbragða eru skiljanleg. Við njótum ekki lengur sérstaks trausts hjá nágrönnum okkar því landar okkar hafa víða komið illa og ótrúverðuglega fram og slegið um sig með hugtökum eins og innstæðutryggingar og ríkisábyrgð til að auglýsa sig og sínar hugmyndir. Það er skelfilega óréttlátt að fáeinir einstaklingar geti haft þau áhrif sem raun ber vitni á efnahagslíf heillar þjóðar en það er raunveruleikinn sem við búum við og hluti af úrlausnarefni okkar í dag og næstu daga, vikur og missiri að vinna íslenskri þjóð trúverðugleika á ný, ekki síst með því að ganga frá Icesave-samningunum og tryggja þeim sem á þá treystu hluta af sínum innstæðum. Þannig sýnum við ábyrgð sem þjóð meðal þjóða og getum staðið upprétt í því samfélagi því þótt við séum skuldug erum við búin að ganga frá okkar málum og getum barist fyrir rétti okkar og málefnum, laus við óvissu sem oft er fylgifiskur margra lausra enda. Í þeirri stöðu getum við farið að telja kjark í fólkið í landinu okkar, getum treyst því að við séum búin að byggja grunninn að endurreisninni svo ríki, sveitarfélög og fyrirtæki geti aflað sér lánsfjár til að geta farið í stór og smá verkefni svo atvinnulífið blómstri með tilheyrandi velferð fjölskyldna og einstaklinga. Við getum haldið áfram blómlegu samstarfi við þjóðir heims því við höfum sýnt að við vinnum í því að vera trúverðug og orðheldin og viljum bæta fyrir þann skaða sem unninn hefur verið á orðstír Íslands. Þannig höldum við opnum leiðum til að okkar unga fólk og fólk á öllum aldri nái sér í menntun og reynslu erlendis til að auðga alþjóðlegt samfélag og til okkar komi fólk og fyrirtæki sem veiti okkur af sínum margbreytilega auði og vonandi endurheimtum við fólk sem flutt hefur úr landi vegna óvissuástandsins sem hér ríkir. Það er ljóst að sultarólin verður hert á Íslandi næstu ár. Til að slaka heldur á þeirri herðingu er nauðsynlegt að vera í góðu samstarfi við aðrar þjóðir og fá þær til að koma að endurreisnarstarfinu með okkur með þekkingu sinni og fjármagni. Þess vegna verðum við að ganga frá deiluefnum okkar á eðlilegan hátt. Breytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar við frumvarpið eru til mikilla bóta, enda koma þar fram hugmyndir um forsendur, viðmið, endurskoðunarákvæði, eftirlit Alþingis og endurheimt innstæðu og eigna. Frumvarpið með breytingum er orðið ásættanlegt fyrir íslenska þjóð þótt óréttlætið sé jafnmikið og fyrr en með samþykkt þess erum við að eyða óvissu og taka enn eitt skref í endurreisnarátt. Ég vona því að sú breiða samstaða sem um málið náðist í fjárlaganefnd haldi fast í afgreiðslu þingsins og breikki jafnvel enn frekar. Það væru jákvæð skilaboð um trúverðugleika stjórnmálamanna til íslensku þjóðarinnar og til alþjóðasamfélagsins.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jónínu Rós Guðmundsdóttur fyrir ræðu hennar. Ég er að sjálfsögðu algerlega ósammála henni. Mig langar í fyrsta lagi að spyrja hana út í orð hæstv. utanríkisráðherra sem féllu í umræðunni í dag en þau hljóða svo, með leyfi forseta: „Þeir fyrirvarar sem Alþingi setur með meiri hluta á þingi hljóta að halda.“ Svo heldur hæstv. utanríkisráðherra áfram: „Fyrirvararnir munu ekki renna ljúflega niður hjá aðilum málsins. Alþingi er fullvalda. Alþingi er fulltrúi þjóðarinnar allrar. Það ræður yfir Íslendingum.“ Mig langar að spyrja hv. þingmann um hvað henni finnist um þau ummæli að Alþingi ráði yfir Íslendingum. Hvaða heimsveldisdrauma ber maðurinn í brjósti? Alþingi setur þjóðinni lög. Alþingi er löggjafarvald Íslendinga eins og þing í öðrum löndum en Alþingi ræður ekki yfir þjóðinni. Ég vil fá hennar álit á þessum atriðum. Þar sem Samfylkingin hefur það eitt á stefnuskrá sinni að ganga í Evrópusambandið langar mig að spyrja hv. þingmann einnig að öðru. Það liggja fyrir ákvarðanir frá franska seðlabankanum frá árinu 2000 og svo dómur Evrópudómstólsins frá 2002 að samkvæmt samkeppnislögum Evrópusambandsins megi ekki setja ríkisábyrgð á innstæðutryggingarsjóði. Því spyr ég hv. þingmann: Hvað finnst henni um það að Bretar og Hollendingar séu raunverulega að setja á okkur þær kvaðir að skikka okkur til ríkisábyrgðar á Icesave-samningunum þegar þeir brjóta gegn lögum Evrópusambandsins?

Virðulegi forseti. Hæstv. utanríkisráðherra hefur yfirleitt ekki þurft að hafa neinn sérstakan talsmann fyrir sig. Hann er fullkomlega fær um að túlka eigin orð og legg ég til að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir ræði þessi mál sérstaklega við hann. Ég geri frekar ráð fyrir því að þarna hafi kannski orðið einhver mismæli. Mér finnst afar ólíklegt að hæstv. utanríkisráðherra hafi gert ráð fyrir því eða hafi meint það að Alþingi réði yfir Íslandi heldur hugsanlega fyrir Íslandi með löggjafarvaldi sínu. Það er mín skoðun á þessu máli. Ég get í raun og veru ekki sagt neitt annað og finnst óeðlilegt að við séum að túlka orð hæstv. ráðherra sem ekki er viðstaddur. Varðandi það sem hv. þingmaður hefur innt marga hv. þingmenn eftir, um samkeppnislög eða hvernig samkeppnisstaða innstæðutryggingarsjóðs er, þá veit ég að það hefur verið rætt í fjárlaganefnd og geri ráð fyrir að málið hafi verið útkljáð þar og komi þar inn í nefndarálit og tel mig ekki hafa neinar forsendur til að ræða það frekar.

Virðulegi forseti. Þetta er alveg dásamlegt. Hv. þm. Jónína Rós Guðmundsdóttir bendir mér á að ræða þessi mál við Össur Skarphéðinsson því hún sé ekki talsmaður hæstv. utanríkisráðherra en samt eyðir hún megninu af ræðu sinni í að túlka orð hans. En það er ágætt. Ég ætti kannski að tala við fjölmiðlafulltrúa og spunameistara Samfylkingarinnar varðandi þessi ummæli hans því að það er á þessum orðum að merkja að ríkisstjórnin sé orðin mjög stressuð og óróleg yfir því í hvaða ferli Icesave-samningarnir eru komnir: Það er þrautseigju stjórnarandstöðunnar að þakka að málið er ekki komið í gegn því ég þreytist ekki á að minnast á það að samningana áttum við ekki að sjá. Hv. þingmaður vísar líka til fjárlaganefndar þeirri spurningu sem ég spyr um samþykkt Frakka og dóm Evrópudómstólsins varðandi samkeppnisákvæði ríkisábyrgðar á innstæðureikningum. Það vill þannig til að þegar alþingismaður fer í andsvar við annan alþingismann þá vill sá sem spyr kannski fá einhver svör frá viðkomandi þingmanni sem byggjast á skoðun þingmannsins og tilfinningu og eldmóði þess þingmanns sem er spurður. En gott og vel. Hv. þingmaður vísar þessu inn í fjárlaganefnd og ég tek tillit til þess. Þá langar mig á ný að spyrja hana í seinna andsvari: Hefur þingmaðurinn trú á því að þeir fyrirvarar sem nú liggja fyrir rúmist innan samningsins? Ef hún telur þá rúmast innan samningsins, þá hvers vegna? Samkvæmt grein 13.1.1 í breska samningnum og 12.1 í hollenska samningnum má ekki breyta einu orði í samningnum, þá geta Bretar ýtt honum út í þá dómstólaleið sem þeir hafa í Bretlandi.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir að blása mér eld í brjóst og mun ég hugsanlega leita til hennar með það hvernig ég geti talað af eldmóði því slíkt hefur þingmaðurinn viðhaft þó ég haldi að áherslur í ræðustól séu ekki það sem öllu máli skiptir. Mig langar aðeins í tengslum við fyrra andsvar mitt að benda á að ég er með orð hæstv. utanríkisráðherra fyrir framan mig þar sem stendur: „Alþingi er fulltrúi þjóðarinnar allrar, það ræður fyrir Íslendingum.“ Það getur munað mikið um slíkt. Í tengslum við það hvort ég haldi að þeir fyrirvarar sem hér hafa verið settir rúmist innan samningsins þá ætla ég að hafa þá trú að þeir muni ekki setja samninginn í uppnám a.m.k. vegna þess að samningar eru einu sinni þannig. Það var vitað að þeir mundu fara til Alþingis og ég geri ráð fyrir því að það verði farið með þessa fyrirvara aftur til Breta og Hollendinga, útskýrt fyrir þeim og, eins og hefur verið sagt svo ágætlega, með skapandi hugsun þá má ýmsu breyta.

Hæstv. forseti. Senn er komið að lokum 2. umr. um þetta mikilvæga mál og fer þá málið að nýju fyrir fjárlaganefnd þingsins sem unnið hefur prýðilega að framgangi þess á undanförnum vikum og mánuðum. Nefndin mun væntanlega taka til skoðunar þær ábendingar og tillögur sem fram hafa komið við 2. umr. málsins og halda áfram því ætlunarverki sínu að leiða málið til lykta í þverpólitískum farvegi sem allir tala nú fyrir og er það mjög vel. Frá því að þetta mál kom fyrir þingið í byrjun júnímánaðar hefur mikið vatn runnið til sjávar. Í þjóðfélaginu hefur farið fram mikil og kröftug umræða um málið, bæði innan veggja Alþingis og utan þeirra og hefur verið varpað ljósi á ýmsa efnisþætti sem okkur sumum hverjum voru áður huldir. Allt þetta er til góðs tel ég vera og hefur orðið til þess að þoka málinu í þann farveg sem það er núna komið í. Enn er mikill skoðanaágreiningur um þetta mál eins og alltaf hefur verið. Sumir hafa helst viljað samþykkja samninginn, aðrir hafa viljað fella hann. Þá er sá hópur sem hefur viljað fara þriðju leiðina og að ráði ráðgjafa sem hingað hafa komið, hvorki viljað fella samninginn né samþykkja hann heldur fara út í heim með þingsályktunartillögu þar sem fram komi vilji Íslendinga til að leysa þetta erfiða mál. Niðurstaðan eftir þessa umræðu alla er sú að menn eru að sameinast um það að setja fyrirvara við skuldbindingum Íslendinga inn í samninginn. Það er niðurstaða sem hefur mótast af pólitískum veruleika og svo aftur vilja manna til að ná samkomulagi. Ég tel mjög brýnt að menn reyni að ná samkomulagi og ég held að sú leið hafi orðið okkur til góðs, bæði vegna þess að ég tel málið betur úr garði gert nú en það áður var og svo er það hitt að samstaðan skiptir Íslendinga miklu máli, ekki bara núna heldur inn í framtíðina, að við stöndum saman um þær lausnir sem við ákveðum. Menn ræða það hvort samningurinn eigi að taka gildi áður en gagnaðilar okkar hafa staðfest hann og við höfum fengið ábendingar utan Alþingis um að það sé hyggilegt. Ég tel að það sé rétt að þingnefndin, fjárlaganefnd skoði þetta mál rækilega og kveðji til sín bestu sérfræðinga til að leggjast yfir þennan þátt málsins. En frá mínum bæjardyrum séð er málið þannig vaxið að endanleg ákvörðun þegar kemur að skuldbindingum fyrir Íslands hönd liggur í þessum sal. Alþingi fer með löggjafarvald á Íslandi og Alþingi fer með fjárveitingavald á Íslandi fyrir hönd þjóðarinnar. Hér liggur valdið. Sá sem kemur til með að vefengja það vald vefengir jafnframt fullveldi Íslands. Þannig lítur þetta út frá mínum bæjardyrum. Mér finnst hins vegar rétt og skylt að taka það til skoðunar í fjárlaganefnd hvort hyggilegt sé að setja áréttingu um þetta efni inn í lagatextann og ég treysti fjárlaganefnd til að fara rækilega í saumana á því máli. En ég vildi greina frá því hver er grundvallarafstaða mín til þessa máls. Þá fyrirvara sem settir hafa verið inn í frumvarpið tel ég vera mjög til bóta. Þarna eru reistir múrar, varnargirðingar um almannahag á Íslandi. Þá horfi ég til hinna lagalegu þátta þar sem við gefum ekkert eftir hvað varðar lagalegan rétt okkar og rétt okkar til að fá úr því skorið hverjar eru eiginlega skyldur okkar. Í annan stað eru hinir fjármálalegu þættir. Það er nokkuð sem hefur verið til umræðu í þinginu allar götur frá því hrunið varð í október sl. Ég vísaði þá oft til ummæla hv. þm. Péturs H. Blöndals sem tók umræðuna upp á þeim grundvelli sem nú er að verða ofan á. Hann sagði reyndar að hann vefengdi þær skyldur sem settar væru þjóðinni á herðar í þessu máli, hann gerði það. En færi svo, sagði hann, að við yrðum neydd til að undirgangast þessar skyldur ætti að reisa efnahagslegar skorður af því tagi sem nú hafa orðið ofan á. Þetta vil ég nefna sem dæmi þess hvað gerist þegar menn hefja sig upp úr hinum flokkspólitísku hjólförum sem ekki eiga heima í máli af þessari stærðargráðu, þegar við leggjumst öll saman yfir málin sem þingmenn, sem Íslendingar til að komast að sem allra bestri niðurstöðu. Ég er líka mjög sáttur við það sem fram hefur komið frá Borgarahreyfingunni sem innlegg í þetta mál og kröfu inn í endanlegan frágang málsins um að þar verði fest á blað svo óvefengjanlegt sé krafan um að við leggjumst yfir það að ná í eignir sem skotið hefur verið undan. Ég held að þetta séu mjög mikilvæg skilaboð sem Alþingi og Ísland sendir frá sér á þessu stigi málsins. Hæstv. forseti. Ég tel að þær breytingar sem gerðar hafa verið á þingmálinu hafi gerbreytt því, hafi gerbreytt stöðunni málstað Íslands í hag og þar hafa allir flokkar lagt hönd á plóg. Sumir hafa gagnrýnt Framsóknarflokkinn fyrir þá afstöðu að vilja ganga enn lengra. Framsóknarflokkurinn hefur lagt fram tillögur í þinginu þessa efnis. Það er mikilvægt og ég heyri það á fjárlaganefndarmönnum að þeir vilja skoða þær tillögur eins og við öll viljum gera vegna þess að saman erum við einfaldlega að reyna að finna bestu lausnina. Ég vona að við berum gæfu til að sameinast um þá lausn sem verður ofan á eftir að fjárlaganefnd hefur farið höndum um þetta mál.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir innlegg hans í þessa umræðu og verð í sjálfu sér líka að hrósa hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir það skref sem hann ásamt öðrum þingmönnum úr Vinstri grænum tóku í að nálgast þetta mál sem við erum að fást við með öðrum hætti en ríkisstjórnin lagði upp með. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra að tvennu: Er það rétt, vegna þess að hæstv. forsætisráðherra hefur ekki svarað, að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra hafi aldrei borið þennan samning upp innan ríkisstjórnarinnar til að fá samþykki hennar fyrir að leggja fram þetta stjórnarfrumvarp? Í öðru lagi langar mig að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra vegna þess að hér hafa komið fram í dag vangaveltur um að fyrirvararnir standist einfaldlega ekki og þá hefur komið fram frá þjóðréttarfræðingi í utanríkisráðuneytinu að það sé brýnt að samningsaðilum okkar, þ.e. Bretum og Hollendingum sé með einhverjum hætti tilkynntir þessir fyrirvarar og áður en Icesave-samningurinn öðlist gildi séu þeir búnir að viðurkenna þá fyrirvara til að enginn vafi leiki á um þá réttarstöðu sem þá íslenska ríkið sem ábyrgðaraðili standi frammi fyrir.

Hæstv. forseti. Varðandi fyrri spurninguna þá var málið tekið fyrir í ríkisstjórn og afgreitt þar en þar gerði ég grein fyrir því sjónarmiði mínu og afstöðu að ég veitti ekki heimild mína til að gengið yrði frá samningnum. Mín afstaða var alveg skýr í þessu máli og hefur alltaf verið. Í annan stað er spurt um fyrirvarana og hvort ég telji að þeir haldi og hvernig við eigum að halda á málum í framhaldinu. Ég treysti mér ekki til að svara þessu af neinu viti á lagalegum forsendum en ég leyfi mér að standa hér sem þingmaður og Íslendingur á Alþingi Íslendinga og halda því fram að það sem hér er ákveðið fyrir hönd þjóðarinnar og snýr að lagalegum skuldbindingum í löggjafarsamkundunni sem jafnframt fer með fjárveitingavald fyrir þjóðina, fyrir þingið, fyrir ríkið þá hljóta ákvarðanir sem hér eru teknar að standa öllu ofar hvað okkur snertir. Það er mín persónulega skoðun. En hvað varðar lagaleg álitamál sem þessu tengjast þá treysti ég fjárlaganefnd til að fara í saumana á því og kveðja til þess færustu sérfræðinga.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir þá einlægni og hreinskilni sem kom fram í svari hans varðandi hvernig málið væri afgreitt út úr ríkisstjórn. Það verður að teljast í hæsta máta óeðlilegt að stjórnarfrumvarp sé lagt fram með þessum hætti þegar fyrir fram er vitað að ráðherra í öðrum stjórnarflokknum fylgir ekki ríkisstjórninni að máli. Það þykir mér ámælisvert. Það hefði átt að beina sjónum ríkisstjórnarinnar að því að þetta mál þyrfti að leysa með einhverju öðru móti en leggja fram frumvarp eins og hér var gert. Ég þakka enn og aftur hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir þessa einlægni og þetta skýra svar og lýsi enn og aftur undrun minni og furðu á framkomu hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra.

Hæstv. forseti. Það er ágætt að fá á hreint hverjar eru staðreyndir þessa máls en það sem skiptir öllu máli núna er hverjar verða lyktir þessa afdrifaríka máls. Ég vona að við berum gæfu til að standa saman að því öll að finna niðurstöðu sem við getum sem flest sætt okkur við.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir ræðu hans og ég vil leyfa mér að taka undir margt af því sem þar kom fram. Þó finnst mér mikilvægt að fá það aðeins nánar fram hjá hæstv. ráðherra sem lýtur að aðkomu þingsins í þessu máli. Hann hefur fagnað því að þinginu hafi tekist að taka málið upp úr hinum flokkspólitísku förum. En hverjir voru það sem vildu halda málinu í hinum flokkspólitísku förum aðrir en stjórnarflokkarnir tveir sem héldu stjórnarandstöðunni frá þessu máli alveg fram yfir að skrifað hafði verið undir samningana sjálfa? Meginatriði þeirra var kynnt á lauslegum fundum sama daginn og skrifað var undir. En er það ekki smám saman að koma í ljós að langstærstu mistökin sem gerð hafa verið í þessu máli voru í fyrsta lagi þau að vinna það til enda án aðkomu allra þingflokka á Alþingi þannig að því var haldið af ríkisstjórninni sjálfri í flokkspólitískum hjólförum? Og í öðru lagi, sem er stórmerkilegt, þegar kom fram í umræðu á þinginu að meira að segja í andstöðu við einstaka ráðherra í ríkisstjórninni var málið lagt fram? Þess vegna hafa afdrif þessa máls orðið þau sem raun ber vitni, að ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur, hæstv. forsætisráðherra, lét sér það í léttu rúmi liggja hvort hún hefði meiri hluta fyrir málinu þegar það var lagt fram á þinginu. Það virðist vera þannig með nokkur mál sem almennt mætti álíta að væru stórmál, Evrópusambandið, Icesave-samningarnir og önnur slík, að hæstv. forsætisráðherra sé nokk sama hvort hún hafi fyrir fram meiri hluta fyrir slíkum málum. Hún virðist bara ætla að láta kylfu ráða kasti með endalok slíkra mála á þinginu. Er það ekki þetta tvennt sem eru í reynd stærstu mistökin sem ríkisstjórnin hefur gert og helstu ástæður þess að það hefur tekið okkur núna bráðum, eru ekki komnar 10 vikur sem við erum búin að vera að hnoðast með þetta mál og við erum ekki enn þá komin að endanlegri niðurstöðu?

Hæstv. forseti. Ef við erum sammála um að það hafi verið til góðs að taka þetta mál upp úr hinum flokkspólitísku hjólförum þá hljótum við einnig að vera sammála um hitt að nú á ekki að troða því niður í þau hjólför aftur. Það hefur verið okkar ógæfa allt frá hruninu í október í fyrra að okkur hefur allt of sjaldan tekist að taka á málum saman. Sum mál eru nefnilega stærri en svo að við getum leyft okkur að ganga klofin til afgreiðslu þeirra, hvort sem um er að ræða innan þingsins eða utan. Þjóðin hefur ekki efni á því að ganga klofin til þessara stóru mála. Það var því miður gert allt of oft í haust leið. Þá voru gefnar skuldbindingar fyrir hönd þjóðarinnar sem ég gef reyndar lítið fyrir. Þegar einstaklingur eða þjóð er með hnífinn á barkanum þá er lítið að marka hvað hún gerir, segja mér lögspekingar, og horfi ég nú beint í augun á hv. þm. Atla Gíslasyni. Ég held að í þessu máli sem og öðrum af þessari stærðargráðu eigum við að hefja okkur upp úr hjólförunum og horfa núna fram á við. Getur ekki hv. þingmaður, formaður Sjálfstæðisflokksins, Bjarni Benediktsson verið sammála mér um það?

Virðulegi forseti. Það vill þannig til í þessu máli að ég og hæstv. ráðherra erum efnislega nokkurn veginn sammála um það hvernig best sé að taka á þessu máli. Þess vegna get ég verið honum sammála um þessa prinsippafstöðu að þurfi menn að taka málið upp úr flokkspólitískum hjólförum þá sé nauðsynlegt að gera það til að komast að skynsamlegri niðurstöðu. En það breytir ekki sögu málsins, þeirri staðreynd að sú ríkisstjórn sem hann situr í kaus að fara aðra leið og tefldi málinu í heild sinni í mikla tvísýnu, bæði fyrir þinginu en auðvitað ekki síður í samskiptum við þær þjóðir sem við eigum svo mikið undir sem raun ber vitni um þessar mundir. Þess vegna verð ég að halda því á lofti að mér finnast helstu tíðindin í ræðu hæstv. ráðherra vera þau að málið skuli í reynd hafa verið lagt fyrir þingið gegn vilja hans og síðan hitt að hann sé þeirrar skoðunar að svona mál eigi að vinna á breiðum pólitískum samstarfsvettvangi þrátt fyrir að ríkisstjórnin hafi valið að gera allt annað.

Hæstv. forseti. Mér finnst stærstu tíðindin í þessu máli vera þau að við kunnum að vera að ná lendingu sem er allsæmileg og viðunandi fyrir Íslendinga. Það eru stóru tíðindin og það eina sem máli skiptir. Ég vona að fjárlaganefnd nái því að sætta sjónarmið, taka tillit til tillagna sem fram hafa komið þannig að við getum sem allra flest innan veggja þingsins verið sátt við niðurstöðuna.

Frú forseti. Lengi er von á einum. Þegar maður var farinn að örvænta um stöðu íslenskra stjórnmála og sérstaklega náttúrlega þessa ríkisstjórn sem ég er ekki hrifinn af þá steig hæstv. heilbrigðisráðherra Ögmundur Jónasson fram og sannaði það að sú ímynd sem ég held að þjóðin hafi af honum sem heiðarlegum prinsippmanni er sönn. En hæstv. ráðherra sýndi líka mikið hugrekki í því að tala á þeim nótum sem hann hefur gert. Með því er hann í rauninni búinn að breyta framþróun íslenskra stjórnmála á vissan hátt og breyta sögunni til hins betra, tel ég að þegar sé orðið ljóst. En málið er ekki alveg komið í höfn enn þá. Það eru stór óvissuatriði enn þá hangandi yfir okkur og þó sérstaklega það sem hefur verið rætt í þinginu í dag, hvort þeir fyrirvarar sem er sæmilega breið samstaða um, komi til með að halda þegar á hólminn er komið. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann geti ekki tekið undir það með mér að við verðum að fá úr því skorið hvort þessir fyrirvarar komi til með að halda. Þá duga ekki þau vinnubrögð sem hafa verið viðhöfð í þessu máli fram að þessu, við verðum að leita eftir utanaðkomandi ráðgjöf og fá a.m.k. álit einhvers sem þekkir til enskra laga því það er alveg ljóst að samkvæmt þessum samningum gilda ensk lög og öll álitaefni sem upp kunna að koma verða leidd til lykta fyrir enskum dómstólum. Ég tel því ákaflega mikilvægt að ef á að vera hægt að ná saman um þetta mál og ef þingið á að geta greitt atkvæði um það með sæmilega góðri samvisku þurfum við að hafa vissu fyrir því að það sem hér verður ákveðið hafi eitthvað að segja.

Hæstv. forseti. Ég þakka hlý orð í minn garð. Varðandi þetta stóra álitaefni sem hefur verið til umræðu í dag þá treysti ég mér ekki til að kveða upp úr um það af neinni þekkingu, treysti því að fjárlaganefnd leiti ráða hjá fróðum aðilum og hægt að gera það bæði innan lands og utan á tímum tölvusamskipta. Mér finnst eðlilegt að farið verði rækilega í saumana á þessum málum. Ég hef lýst þeirri afstöðu minni sem leikmanns, sem stjórnmálamanns og sem fulltrúa á Alþingi Íslendinga að ég tel að þegar um er að tefla fjármuni sem fara úr íslenskum ríkiskassa þá sé hið endanlega orð hér, hjá löggjafarvaldinu, hjá fjárveitingavaldinu á Íslandi. Ef það er svo að ef erlendar þjóðir hvort sem það eru dómstólar eða ríkisstjórnir vefengja þennan rétt okkar þá eru þær þar með að vefengja fullveldi okkar og þá erum við farin að tala á einhverjum allt öðrum nótum. Frá mínum bæjardyrum séð eru ákvarðanir um fjárútlát úr ríkissjóði Íslands teknar í þessum sal.

Frú forseti. Ég tel að ég og hæstv. heilbrigðisráðherra séum algerlega sammála í þessu máli. Staða okkar er reyndar nokkuð ólík. Hann er ráðherra í ríkisstjórninni og lýsti því í ræðu áðan hvernig atburðarásin hefði verið þar, sem gerir stöðu ráðherrans að vísu erfiðari en er þeim mun meiri áminning um hvers lags hugrekki var fólgið í afstöðu ráðherrans að láta ekki deigan síga. Ég vona að það verði áfram upp á teningnum og mér heyrist reyndar á hæstv. ráðherra að sú verði raunin. Áhyggjuefnið varðandi þennan samning er nefnilega það að þó að Alþingi Íslendinga eigi ávallt að hafa síðasta orðið þá er í honum getið sérstaklega um afsal ákveðinna réttinda. Spurningin er því enn þá til staðar hvort með staðfestingu samningsins sé búið að afsala sér þeim réttindum sem ég og hæstv. ráðherra erum sammála um að við eigum alltaf að halda eftir.

Hæstv. forseti. Þetta er álitamál sem væntanlega verður tekið til umfjöllunar í fjárlaganefnd þingsins og síðan í frekari umræðu en mín sjónarmið eru nokkuð skýr í málinu.

Virðulegi forseti. Við erum á Alþingi komin að endamörkum 2. umr. um Icesave, umræðu um eitt það stærsta og alvarlegasta mál sem við sem þjóð höfum staðið frammi fyrir, eins og ég sagði í fyrri ræðu minni við 1. umr., á öðru tímabili Íslandslýðveldis. Á fyrsta tímabili hins íslenska lýðveldis, þ.e. á þjóðveldistímanum, stóðu menn oft frammi fyrir stórum málum, jafnvel stærri, og leystu þau. Engu að síður töpuðum við sjálfstæði okkar um margar aldir og það getur auðvitað gerst aftur. Þrátt fyrir alla pólitík, ágreining um undirbúning, aðdraganda og upphaf máls snýst Icesave kannski ekki um annað en tvennt, annars vegar réttlæti og hins vegar greiðslubyrði og gjaldþol íslensku þjóðarinnar. Ég get tekið undir orð hæstv. heilbrigðisráðherra sem féllu áðan um að eins og staðan er nú snúist allt um það hvernig lyktir málsins verða. Frú forseti. Mikið vatn hefur runnið til sjávar frá þeim tíma sem drög að pólitísku samkomulagi um Icesave-deiluna voru fyrst lögð fram um haust og snemma vetrar 2008 í tíð ríkisstjórnar Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks, ríkisstjórnarinnar sem ríkti í aðdraganda hrunsins. Í því sambandi er rétt að minna á að Icesave-reikningarnir í Hollandi voru stofnaðir í apríl eða maí 2008, fjórum eða fimm mánuðum fyrir hrun, en við hrunið í október voru komnir 200.000 innlánsreikningar í Hollandi með viðurkenningu íslenskra og hollenskra fjármálayfirvalda. Aukningin í Bretlandi var fjórföldun innlánsreikninga Icesave-reikninga á sama tíma. Eins og margoft hefur komið fram voru fjölmörg mistök gerð á þessum tíma, mistök sem eru okkur gríðarlega dýrkeypt í dag. Í meirihlutanefndaráliti fjárlaganefndar, og var ítrekað í ræðu hv. formanns fjárlaganefndar í gær, kom fram að ein meginforsenda Icesave-samningsins sé siðferðileg vegna margítrekaðra yfirlýsinga íslenskra stjórnvalda um að íslensk stjórnvöld mundu standa við bakið á innlánstryggingarsjóðnum og tryggja honum fé, þ.e. borga. Frú forseti. Ég tel að í þessu sjónarmiði meiri hluta fjárlaganefndar sé afstöðu sumra þingmanna að finna í hnotskurn, þ.e. siðferðileg afstaða til yfirlýsingar samherja gerir það verkum að ekki sé hægt að horfa hlutlaust og ópólitískt á samninginn. Samninginn sem var verri og verri eftir því sem maður skoðaði hann betur. Samning sem - og það er rétt að halda því til haga, frú forseti, - ekki átti að opinbera né fylgigögn hans, aðeins kynna megindrög í upphafi sumarþings. Það hefur komið fram ítrekað í þessum umræðum og kom ítrekað fram í ræðum forsvarsmanna ríkisstjórnarinnar í upphafi þessa máls. Það er fyrir harðfylgi m.a. okkar framsóknarmanna og annarra stjórnarandstöðuflokka og að hluta Vinstri grænna undir forustu hæstv. heilbrigðisráðherra að fyrirvarar þeir sem fylgja meirihlutaáliti fjárlaganefndar eru fram komnir. Það er vegna harðfylgis stjórnarandstöðunnar, fjölmiðla og þjóðarinnar að samningurinn liggur nú frammi, er opinber og hefur fengið mikla skoðun og mikla gagnrýni. Ekki er hægt að fjalla um þennan hluta málsins án þess að geta þeirra fjölmörgu aðila utan þings sem hafa lagt gríðarlega vinnu í að skoða og meta samninginn, aðila bæði innan lands sem utan. Á engan er hallað þegar nefndur er sérstaklega Indefence-hópurinn sem hefur verið óþreytandi að benda á galla, benda á hættur við samninginn og reynt að bæta stöðu Íslands með málefnalegum tillögum. Einnig verður að nefna í þessu samhengi íslenska lögmenn, Stefán Má, Lárus Blöndal, Ragnar Hall, Eirík Tómasson og reyndar mun fleiri sem hafa jafnframt leitt fram sjónarmið sem sum hver hafa ratað inn í fyrirvarana en sum ekki. Nokkur þeirra sjónarmiða koma fram í breytingartillögum okkar framsóknarmanna sem við leggjum fram til að reyna að betrumbæta stöðu þjóðarinnar gagnvart viðsemjendunum, Bretum og Hollendingum. Í þessu samhengi er rétt að ítreka að afstaða mín hefur alla tíð verið sú að það er siðferðileg skylda okkar þingmanna að verja með kjafti og klóm hagsmuni Íslands og framtíð þjóðarinnar og þar með að standa við lagalegar og réttmætar alþjóðlegar skuldbindingar okkar, greiða réttmætar skuldir okkar en heldur ekki meira. Frú forseti. Við skoðun samningsins kom í ljós og ég held að segja megi að þrátt fyrir allt séu allir þingmenn og þjóðin sammála um að ábyrgðin á samningnum og áhættan við að illa færi öll Íslands megin í honum. Bretar og Hollendingar virðast hafa fengið allt sitt fram og taka enga áhættu á sig þrátt fyrir að það hljóti að vera viðurkennt af öllum, og þar með bæði Bretum og Hollendingum, að hagsmunir allra landanna þriggja séu samtvinnaðir í því að vel gangi í íslensku efnahagslífi. Þess vegna var nokkuð breið samstaða um það í þinginu að setja fram fyrirvara til að lágmarka áhættu Íslands. Það tók hins vegar allt of langan tíma að fá þá breiðu samstöðu fram. Enn heyrast þau sjónarmið, til að mynda hjá hv. varaformanni fjárlaganefndar í morgun, að samningurinn sé góður og fyrirvararnir breyti honum ekkert. Hæstv. fjármálaráðherra hefur á köflum og hæstv. forsætisráðherra talað með svipuðum hætti. Því væri kannski rétt að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann ætli að greiða afborganir af Icesave-samningnum samkvæmt fyrirvörunum eða samningnum sjálfum. Auðvitað hefðu allir þingmenn, þar með taldir þingmenn Samfylkingarinnar, hæstv. fjármálaráðherra og fylgismenn hans innan Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, þurft að viðurkenna að samningurinn væri óaðgengilegur fyrir íslenska þjóð strax í sumarbyrjun og allir hefðu reynt að finna alla þá fyrirvara við ríkisábyrgðina sem menn teldu að þyrfti fyrir íslenska þjóð, ekki fyrirvara sem við gætum laumað inn án þess að styggja Breta og Hollendinga. Virðulegi forseti. Eftir að sú mikla vinna sem lögð hefur verið í þetta verk, m.a. af fjárlaganefnd og fólki innan þingsins í að fá samninginn fram í dagsljósið, skoða hann, fá sérfræðinga til að meta og gefa álit, erum við á handahlaupum við að reyna að enda þetta mál, setja punkt við umræðu um vonlausan Icesave-samning með því að minnka áhættuna, minnka áhættuna með því að setja fyrirvara við ríkisábyrgðina við samninginn. Ríkisábyrgð sem með samþykkt í þinginu staðfestir samninginn, hinn ósanngjarna Icesave-samning, eða gerir það í það minnsta að verkum að samningurinn tekur gildi. Nú á endasprettinum dúkkar upp ný áhætta fyrir íslenska þjóð þegar menn með breiðri samstöðu héldu að við gætum hafa tryggt réttarstöðu Íslands með fyrirvörum við samninginn. Áhættan er sú að Bretar og Hollendingar líti einfaldlega fram hjá fyrirvörunum, enda rúmast þeir innan samningsins að mati forsvarsmanna ríkisstjórnarinnar og einstakra þingmanna. Hver er staða okkar þá, frú forseti? Samkvæmt grein 6 í samningnum, um ábyrgð og skaðleysi, sérstaklega grein 6.5 sem nefnist í samningnum á sérkennilega óviðeigandi hátt „Fallið frá vörnum“, virðist við yfirlestur sem sú grein komi í veg fyrir að hægt sé að setja raunhæfa fyrirvara án samþykkis gagnaðila. Áhættan er sú að við gætum orðið skaðabótaskyld gagnvart Bretum og Hollendingum vegna ákvæða um óafturkallanlegar og skilyrðislausar ábyrgðir lántaka og skaðleysis lánveitanda. Lagalegur ágreiningur vegna samningsins og vanefnda hans færi þá fyrir dómstóla og það fyrir breska dómstóla og samkvæmt breskum lögum. Þar vega gildi íslensku stjórnarskrárinnar og ákvarðana Alþingis lítið eða ekkert. Er ekki nauðsynlegt, frú forseti, að við gefum okkur þann lágmarkstíma sem þarf til að fá sérfræðinga, jafnt innlenda sem erlenda, til að fara yfir lagalega stöðu okkar í þessu ömurlega máli? Auðvitað væri best og ætti að hafa verið forgangsmál ríkisstjórnarinnar í upphafi að hefja viðræður við Breta og Hollendinga um nýjan samning og/eða að löggilda fyrirvarana með einhverjum hætti þegar ljóst varð að samningnum yrði ekki þröngvað í gegnum þingið án skoðunar. Að mati Indefence-hópsins sem ég nefndi áður væri hægt að bæta inn í samninginn ákvæði þess efnis að ríkisábyrgðin tæki ekki gildi fyrr en gagnaðilar samningsins hefðu samþykkt þá sem órjúfanlegan hluta samningsins þrátt fyrir fyrrnefnd ákvæði samningsins um ábyrgð og skaðleysi. Í þessu ljósi langar mig að lesa smákafla úr fréttatilkynningu, með leyfi forseta, frá Indefence-hópnum: „Sé það raunin að fyrirvarar Alþingis hafi ekki gildi samkvæmt breskum lögum eru alþingismenn í raun að samþykkja Icesave-samningana óbreytta, samninga sem meiri hluti þjóðarinnar og þingmanna telur óviðunandi. Í ljósi þessarar óvissu er nauðsynlegt að Alþingi afli formlegs álits óháðra sérfræðinga í breskum lögum til að fá úr því skorið hvort fyrirvararnir við ríkisábyrgð hafi gildi fyrir breskum dómstólum. Slíkt sérfræðiálit þarf að berast Alþingi áður en frumvarp um ríkisábyrgð á Icesave samningnum er afgreitt.“ Það hefur komið fram í máli einstakra þingmanna fjárlaganefndar að þetta mál verði tekið upp á milli 2. og 3. umr. og tel ég það afar nauðsynlegt og forsendur þess að við getum greitt atkvæði um ríkisábyrgðina. Frú forseti. Skoðun mín og okkar framsóknarmanna hefur lengi verið ljós. Við teljum og höfum fengið stuðning við þá skoðun okkar frá mörgum utan þings sem innan að semja þurfi aftur. Í því sambandi má nefna að sérfræðingur í skuldaskilum þjóða og milliríkjasamningum, Lee Buchheit, sem kom fyrir fjárlaganefnd taldi að í raun skipti engu hvað við gerðum. Niðurstaðan yrði alltaf sú sama, að nauðsynlegt væri að fara til Breta og Hollendinga að semja að nýju því samningurinn væri einfaldlega slæmur og óaðgengilegur fyrir íslenska þjóð. Það er óþarfi að mati sérfræðingsins og tilgangslaust að gera allt of stóra grýlu úr samningsaðilunum því eins og hefur komið fram bæði í máli mínu og annarra þingmanna eru það sameiginlegir hagsmunir þessara þjóða að okkur Íslendingum gangi vel til að við getum staðið við skuldbindingar okkar. Því er langeðlilegast að fara og tala við þá augliti auglitis og láta þá ekki frétta í fjölmiðlum hvað við erum að gera. Að öllu óbreyttu, ef allt fer án þess að tekið verði tillit til ýtrustu krafna, má segja að niðurstaða Icesave-samninganna, samningsins eins og hann var kynntur fyrir okkur að lokum í sumar sem samningsafurðar, sé ömurleg. Það lítur út fyrir að orrustan sé töpuð en stríðið er að hefjast. Þar munum við framsóknarmenn leggjast á eitt ásamt með þjóðinni og vonandi með sem flestum flokkum þingsins að berjast fyrir endurreisn íslensks efnahagslífs. Við viljum geta gengið sem uppreist þjóð með öðrum þjóðum. Það gerist ekki með því að taka á sig ósanngjarnar og óréttmætar byrðar sem knýja þjóðina niður á hnén. Frú forseti. Lokaorð mín eru því ákall til ríkisstjórnar, þingmanna og meiri hluta fjárlaganefndar að leita allra leiða til að tryggja réttarstöðu lands og þjóðar ef allt færi á versta veg, tryggja réttarstöðuna með því m.a. að tryggja að fyrirvararnir við ríkisábyrgðina haldi og fá fram staðfestingu Breta og Hollendinga á þeim skilningi okkar og þar með að hefja raunverulegar viðræður við þá aftur. Fjárlaganefnd verður því að fjalla um málið á milli umræðna og reyna allt sem í valdi og krafti nefndarinnar stendur til að tryggja réttarstöðu þjóðarinnar. Við eigum ekki að samþykkja eitthvað sem við vitum ekki hvort haldi. Við verðum að hafa fullvissu fyrir því áður en við greiðum atkvæði um eitt það allra stærsta mál er varðar þjóðarhag um aldir.

Virðulegur forseti. Ég tek hér aftur til máls um þetta mál, Icesave, sem svo illa hefur farið í fólk undanfarna daga og mánuði. Ég átti ekki von á því sjálfur að þurfa að taka aftur til máls vegna þessa, ég hélt að málið eins og það kom út úr fjárlaganefnd hefði verið afgreitt nægilega afgerandi þannig að það ekki þyrfti mjög langar umræður í 2. umferð. En það hefur verið kastað inn nokkuð mörgum óvissuþáttum í þessu máli í umræðunni og eru þar efst á blaði þær hugmyndir hv. varaformanns fjárlaganefndar, Björns Vals Gíslasonar, sem hann reifaði hér í morgun um að öll sú vinna sem fjárlaganefnd hafi innt af hendi á meðan hann var í fríi frá störfum í nefndinni hafi verið einskis nýt og tilgangslaus og skipti engu máli. Mér finnst svolítið harkalegt og þori í rauninni ekki að halda áfram stuðningi mínum við málið undir slíkum kringumstæðum. Ég tel að það hafi komið upp slík óvissa í framhaldi af ummælum hans og í framhaldi af ummælum margra í dag að slíkri óvissu verði að taka á og reyna að eyða með einhverju móti. Hér er fyrst og fremst um tvo meginóvissuþætti að ræða sem skipta gríðarlega miklu máli. Annar þeirra lýtur að tímatakmörkun ríkisábyrgðarinnar, sem við afgreiðslu fjárlaganefndar þótti nokkuð skýrt að væri í gildi frá árinu 2016 til 2024, og að þær greiðslur sem hugsanlega kynnu að standa út af miðað við þá reiknireglu sem notuð er við útreikninga á greiðslum af Icesave-skuldbindingunum mundu falla niður að þeim tíma loknum. Hér kom hins vegar í morgun varaformaður fjárlaganefndar og var með allt annan skilning á þessu máli. Hann talaði þannig að einfaldlega væri um það að ræða að ef eitthvað gengi af í lok tímabilsins yrði bara sest niður og samið um það sem út af stæði og alveg sjálfsagt mál að greiða það. Hann tók ekkert tillit til þeirra sjónarmiða sem fram komu í fjárlaganefnd um að með því að fella niður afganginn mundu Bretar og Hollendingar taka á sig skerf af þeirri áhættu sem fylgir þessum skuldbindingum. Sú áhætta er fyrst og fremst fólgin í þeim mjög háa vaxtakostnaði sem Íslendingar þurfa að greiða, 5,5,% sem gerir það að verkum að Bretar og Hollendingar ná þarna hagnaði upp á 180 punkta. Af þessari upphæð er það einfaldlega gríðarlega mikið fé. Ég veit ekki í sjálfu sér hver framvindan af þessu máli verður hér eftir en það er alveg greinilegt og hefur komið fram í máli mjög margra þingmanna, og m.a. þeirra sem eru í fjárlaganefnd, að þessari óvissu þurfi að eyða með einhverjum hætti. Fjárlaganefndarmenn hafa verið að reyna að ræða málin í dag til þess að finna leið til að laga þennan óvissuþátt en ekki komist að niðurstöðu um hvernig það gæti orðið. Hinn þátturinn í málinu lýtur að gildi allra þeirra fyrirvara sem voru samdir og settir inn en það kom líka fram í máli hv. þm. Björns Vals Gíslasonar í morgun að þeir hefðu ekkert gildi og væru tilgangslausir og skiptu engu máli. Ekki veit ég hvort það er almennur skilningur fjármálaráðherra, sem er formaður þess flokks sem varaformaður fjárlaganefndar er í, en ef það er svo er það náttúrlega mjög alvarlegt mál. Þá þarf einfaldlega að taka þetta mál til gagngerrar endurskoðunar í fjárlaganefnd. Þetta hefur líka verið rætt óformlega á göngunum hér í dag en ekki fengist niðurstaða í það með hvaða hætti ætti að ganga frá því. Þess vegna tel ég rétt að hnykkja á því úr þessum stól að í svona gríðarlega stóru og alvarlegu máli sem skiptir miklu fyrir framtíðarhagsmuni allra Íslendinga að þessum óvissuþáttum verði eytt. Það verði skýrt tekið fram að þeir fyrirvarar sem fjárlaganefnd hefur sett við þessar skuldbindingar haldi. Það er hægt að gera með því að setja inn ákvæði í breytingartillögurnar sem liggja fyrir um að ríkisábyrgðin taki einfaldlega ekki gildi fyrr en bresk og hollensk yfirvöld hafi samþykkt fyrirvarana eins og þeir liggja fyrir og eins að það komi skýrt inn ákvæði sem snýr að sólarlaginu í þessum samningum eða í ríkisábyrgðinni, þ.e. að árið 2024 falli ríkisábyrgðin niður og þar með er punktur settur fyrir aftan dæmið. Það yrði svo hugsanlega bara á valdsviði þess Alþingis eða þeirrar ríkisstjórnar sem þá situr með hvaða móti, ef einhverju, yrði tekið á þeim afgangi sem hugsanlega út af stæði. Eins og ég hef áður tæpt á og allir þingmenn sem hafa talað hér er þetta eitthvert stærsta mál sem komið hefur inn fyrir veggi þingsins og óásættanlegt að afgreiða það í einhverri óvissu, það er algjörlega óásættanlegt. Því legg ég áherslu á að viðunandi niðurstaða náist í þessa óvissuþætti. Ég er sjálfur sannfærður um það eftir samtöl mín við þingmenn í dag að ef þessum tveimur meginóvissuþáttum yrði eytt með nýjum ákvæðum í breytingartillögunum mundi nást mjög breið samstaða um afgreiðslu þessa máls á þinginu.  Hér er í gangi lýðræði, frú forseti, hér reyna menn að komast að samkomulagi. Þetta er ekki brú á skipi, þessi ræðustóll, þar sem menn tala hér í tilskipunum niður til annarra þingmanna. Það eru menn sem þurfa að gera sér grein fyrir því líka í þessu máli. Þetta er mjög alvarlegt mál. Það er mjög góður möguleiki á því að lenda því með afgerandi meiri hluta Alþingis sem hefði gríðarlega mikið að segja fyrir stöðu þingsins og stjórnvalda út á við til útlanda. Ég held að það sé alveg fyllilega þess virði að við notum þetta tækifæri og reynum að afgreiða þetta mál eins sómasamlega og hægt er.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu, en mig langar að spyrja hann að dálitlu umfjöllunarefni sem ég fór yfir í ræðu minni fyrr í dag. Það er að nú er Alþingi búið að ganga í gegnum þessa málsmeðferð sem hefur tekið langan tíma og hefur verið vönduð í ýmsa staði en það hafa verið ýmsar blikur á lofti. Ég vildi halda því fram að við þingmenn ættum að draga ákveðinn lærdóm af þessu öllu saman. Nú hefur hv. þingmaður tjáð sig mikið og oft hér í þingsölum um það hvernig störfum þingsins er háttað. Mig langar að fá það fram hjá hv. þingmanni hvað hann vill læra af þessari málsmeðferð og hvað það er helst sem hann telur að hafi áunnist varðandi það samstarf sem hér hefur ríkt um þetta mál.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir spurninguna og athugasemdina. Ég er nýbyrjaður á þingi, fyrir mér er þetta skóli og ég er að læra mikið. Ég hef séð hér í þessu einstaka máli fyrirmyndarvinnubrögð viðhöfð. Það náðist að mynda hóp þingmanna sem var þverpólitískur til að vinna að þessum efnahagslegu fyrirvörum. Það sýndi mér eitthvað sem ég var alltaf sannfærður um að væri hægt að gera, að hægt væri að vinna málin á þennan hátt. Þessi vinnubrögð hafa hins vegar farið ansi þversum í marga stjórnarliða og sumir í flokki t.d. Vinstri grænna hafa átalið samflokksmenn sína harkalega fyrir að taka þátt í þessu starfi með stjórnarandstöðunni. Samfylkingin hefur verið alveg þversum út af þessu máli og litið það mjög einkennilegum augum. En við skulum ekki gleyma því að Alþingi hefur náttúrlega starfað frá upphafi niðurnjörvað í flokkspólitísk hjólför sem löngu er orðið tímabært að ná því upp úr ef hægt er. Það hefur tekist í fleiri málum á þessu þingi, það tókst í máli sem efnahags- og skattanefnd fjallaði um varðandi eignaumsýslufélagið, það náði að vinna það mál mjög faglega. Það hefur tekist að hluta með þetta mál og það er vel og hefur einfaldlega verið gaman að vinna í því þannig. Það sem ég hef lært og aðrir þingmenn hafa lært er að það er ekkert mjög hættulegt að teygja sig yfir borðið og taka í höndina á hinum og segja: Gerum þetta saman. Það getur verið að það gangi bara betur þannig.

Hæstv. forseti. Já, ég vil þakka hv. þm. Þór Saari fyrir þetta svar. Við deilum þeirri lífsreynslu að vera hér í þessum skóla, að hafa tekið sæti, við tvö ásamt 25 öðrum nýjum þingmönnum. Það hafa að sjálfsögðu komið upp stundir hér á þinginu þar sem nýjum vinnubrögðum hefur verið beitt. Ég tel að þetta sé Alþingi til sóma og ég hvet alla unga og nýja þingmenn - unga þá í starfsaldri, sama á hvaða aldri þeir eru - til þess að halda áfram að leita leiða til að ná betri árangri í störfum þingsins. Vissulega var þetta ekki leiðin sem átti að fara með þetta mál, við vitum það öll sem hér sitjum að þetta mál átti að keyra inn í gegn á skömmum tíma án þess að sýna þau gögn sem ljóst er að þingmenn og þjóðin öll áttu skilið að fá að sjá. Þessi samstaða og þessi nýju vinnubrögð og sá hópur, sá nýi meiri hluti á þingi sem myndaðist gerði þó alla vega það að verkum að þingmenn eru að taka upplýstari ákvörðun um þetta mál en þeir hefðu að öðrum kosti átt kost á að fá hefðu forustumenn ríkisstjórnarflokkanna náð sínu fram. En ég vil einfaldlega hvetja hv. þingmann til dáða og hvetja hann til þess ásamt öðrum nýjum þingmönnum að viðhafa ný, betri, lýðræðislegri, gagnsæ, fjölskylduvæn vinnubrögð hér á Alþingi. 
            

Virðulegur forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur að ný vinnubrögð hafa verið tekin upp og ég vil taka undir það sem hún sagði að á þingi er mjög margt nýrra þingmanna. Sumir þeirra hafa eindregið lagt til að þessum nýju vinnubrögðum verði beitt en ég hef jafnframt tekið eftir því að fjölmargir fóru beinustu leið á fyrsta degi ofan í flokkspólitísku hjólförin sem hafa alltaf verið viðhöfð hér. Ég upplifði það sjálfur að horfa á fólk koma inn með skærlogandi kerti og glampa í augum sem slokknaði á fyrsta degi. Það var svolítið sorglegt að horfa á það en ég horfði beinlínis á það. Það er okkar þingmanna að breyta þessum vinnubrögðum og við getum það ef við einbeitum okkur að því og tökum einfaldlega sénsinn á því að við stefnum sennilega flestöll að einhvers konar sameiginlegu markmiði bara eftir mismunandi leiðum. Það er oftar en ekki frekar lítið því til fyrirstöðu að fólk geti ferðast saman á þeirri leið.

Frú forseti. Í dag og í gær hefur farið fram mjög ítarleg umræða um Icesave-samninginn, kosti hans og galla. Það sem menn hafa rætt mjög mikið um er þessi lögfræðilega afmörkun, hvenær gildir þessi samningur og halda þessi viðmið? Ég verð að segja eins og er, frú forseti, að ég hef dálitlar áhyggjur af því, ég er ekki löglærður og síst af öllu er ég löglærður í enskum rétti sem á að gilda fyrir báða samningana; við hollensku ríkisstjórnina og við þá bresku. Þess vegna legg ég mikla og ríka áherslu á það að hv. nefnd sem fær þetta milli 2. og 3. umr., hv. fjárlaganefnd fái þá bestu sérfræðinga á því sviði, í enskum rétti. Og ekki bara einn, a.m.k. tvo eða þrjá, menn sem hafa kennt þetta, menn sem hafa unnið eftir þessu og vita nákvæmlega hvað um er að ræða þegar kemur að því að túlka lög og reglur milli landa o.s.frv. Það liggur svo mikið við, frú forseti, að það má ekki bregðast. Við þurfum að hafa þetta nákvæmlega rétt. Ég er hins vegar mjög sannfærður, bara út frá einfaldri rökhyggju, að ef ég lít í stjórnarskrána sem við þingmenn höfum svarið eið að og gildir ofar öllum lögum, þá stendur þar í 40. gr., með leyfi frú forseta: „Engan skatt má leggja né breyta né af taka nema með lögum“. Síðan stendur: „Ekki má heldur taka lán er skuldbinda ríkið né selja eða með öðru móti láta af hendi neina af fasteignum landsins né afnotarétt þeirra nema samkvæmt lagaheimild.“ Þetta segir mér að ekki má taka lán, það má ekki skuldbinda ríkissjóð nema með lögum frá Alþingi. Það þýðir að þó að eitthvert fólk úti í bæ, frú forseti, ég vil kalla það það, geri samning þar sem stendur að ríkið ábyrgist eitthvað - og það skiptir ekki máli hvaða embætti það fólk gegnir - þá hefur það ekkert gildi nema á Alþingi verði sett lög sem heimila ríkisábyrgð á þeim gerningi. Ef Alþingi í þessu tilfelli samþykkir samninginn þá er komin á hann ríkisábyrgð eftir öllum ákvæðum þess samnings, sem ég hef reyndar margoft farið í gegnum að geta verið mjög hættuleg með ákveðnum líkum, geta líka verið hættulaus eða svo nánast með öðrum líkum. Ég ætla að fara í gegnum það aftur. Ég fór reyndar í gegnum það í morgun en ég hef dálítið orðið var við að menn hafa ekki alveg skilið hvað áhætta er. En Alþingi getur líka hafnað og það getur samþykkt og þar af leiðandi hlýtur það að geta eitthvað þar á milli, sem sagt samþykkt með skilyrðum. Ef Alþingi samþykkir ríkisábyrgð með skilyrðum, t.d. gæti Alþingi sett sem skilyrði að það borgaði allt að einni milljón í þessum samningi og ekki krónu meir, þá yrði það bara þannig, þá mundi Alþingi greiða allt að 1 millj. kr. og ekki meir. Það þætti eflaust einhverjum lítið, þeir sem eiga í þessum samningi. En þannig vinnur ríkisábyrgðin. Nú skulum við gefa okkur það eins og menn hafa talað um að menn vilji aðskilja ríkisábyrgðina og skilyrðin, sem er reyndar dálítið skrýtið vegna þess að í 2. mgr. 1. gr. breytingartillagnanna stendur, með leyfi frú forseta: „Ríkisábyrgðin afmarkast að öðru leyti af ákvæðum samninganna [þ.e. samninganna við Breta og Hollendinga] og fyrirvörum þeim sem koma fram í lögum þessum. Fyrirvararnir eru óaðskiljanlegur hluti ríkisábyrgðarinnar.“ Mér sýnist að með þessu, frú forseti, sé nákvæmlega sagt að ríkisábyrgðin gildi samkvæmt þessum lögum og það er ekki hægt að aðskilja hana einhvern veginn frá þessum lögum því að ríkisábyrgð, samkvæmt 40. gr. stjórnarskrárinnar, skal setja með lögum og hún er sett með þessum lögum, með efnahagslegu fyrirvörunum, með lagalegu fyrirvörunum o.s.frv. Nú skulum við hugsa okkur að einhver breskur dómstóll, af því að ég þekki það ekki nákvæmlega, komist að þeirri niðurstöðu að það sé ríkisábyrgð á þessu. Hann gefi ekkert fyrir íslenska stjórnarskrá og segi bara: Ríkissjóður Íslands á að borga þetta. Hvað gerir hann? Hann sendir þá væntanlega reikning til Íslands eða sá sem vinnur það mál í Bretlandi sendir reikning yfir til Íslands. Hér á Íslandi munum við segja: Nei, það er engin ríkisábyrgð á þessu. Við borgum þetta ekki. Hvað gerir maðurinn þá, viðkomandi kröfuhafi? Hann fer væntanlega fyrir Héraðsdóm Reykjavíkur og kærir, vill fá greitt og segir: Það er ríkisábyrgð á þessu samkvæmt þessum samningi. Héraðsdómur fellir einhvern úrskurð og það fer örugglega fyrir Hæstarétt og Hæstiréttur dæmir samkvæmt stjórnarskrá í vafaatriðum. Hann mun segja: Það verður ekkert greitt út úr ríkissjóði nema það sem er í lögum. Síðan mun Hæstiréttur fletta upp þeim lögum sem við erum hér að ræða frumvarp að, ef það verður að lögum mun hann fletta upp í þeim lögum og sjá að þar stendur að það eru ákveðin skilyrði. Hann mun spyrja: Eru þau skilyrði uppfyllt? Svo er ekki því að annars hefði ekki komið til málssóknar úti í heimi. Hann mun segja: Nei, úr ríkissjóði Íslands verður ekki greidd króna umfram það sem stendur í þessum lögum. Þá þætti mér athyglisvert hvernig breskur réttur ætti að gilda umfram dóm Hæstaréttar á Íslandi. Þetta er eins og hér hefur verið nefnt í umræðunni, þetta er nefnilega spurning um fullveldi Íslands, hvort menn viðurkenni það eða ekki. Það að reikna með því að breskur dómstóll geti sagt að ríkisábyrgðin gildi en ekki fyrirvararnir er þar af leiðandi í mínum huga ekki rökrétt og fær ekki staðist. En ég vil fá mjög nákvæma útlistun á þessu í hv. fjárlaganefnd. Hún þarf að fá til sín a.m.k. tvo, helst þrjá sérfræðinga í enskum rétti. Og þó að það kosti verður það þannig að vera vegna þess að hagsmunirnir eru svo gífurlegir. Þetta má ekki klikka. Ég get ekki staðið að þessum tillögum ef það er einhver minnsti vafi á að þær klikki. Það er bara þannig en ég vona að þetta haldi alveg skothelt og ég vona líka að allir alþingismenn geti sameinast um að styðja frumvarpið þannig að þetta verði 63:0 helst því að þannig er það auðvitað sterkast. Þetta mál allt saman hefur verið mikið rætt úti í þjóðfélaginu og á Facebook eru 37 þúsund manns sem segja: Við greiðum ekki. 37 þúsund manns. Þjóðin vill almennt ekki greiða. Ég vildi heldur ekki greiða, svo því sé haldið til haga. En nú erum við komin í þá stöðu sem við höfum í dag og staðan er sú að fjármálaráðherra landsins er búinn að skrifa undir samning í umboði ríkisstjórnarinnar og við þurfum að vinna út frá þeirri stöðu. Við getum ekki hafnað því, ég hef fært rök fyrir því áður, við þurfum að vinna út frá þeirri stöðu. Ég tel að sá samningur sem við erum að ræða og þær hugmyndir sem hér hafa verið ræddar séu besta lausnin út úr þeirri stöðu sem búið er að koma okkur í. Hér hefur verið gerður fjöldinn allur af mistökum, bæði löngu fyrir hrun, rétt fyrir hrun, eftir hrun, sérstaklega. Þá var mikið óðagot, mikil pressa, mikill þrýstingur og mikil kúgun í gangi og maður á kannski að sýna því ákveðinn skilning að þarna hafi verið gerð mistök. Núna eru gerð mistök í ákveðnum hraða og það er eitthvað sem við hv. þingmenn búum við. En við þurfum að vinna út frá þessari stöðu og ég tel að þær efnahagslegu hugmyndir sem hér hafa komið fram, þeir lagalegu fyrirvarar sem eru í þessari tillögu séu eiginlega mjög góð lausn til að verja þjóðina fyrir þeim áföllum sem samningurinn gat hugsanlega haft í för með sér fyrir þjóðina og hefði í vissum tilfellum getað varpað henni í áratugafátækt.

Virðulegur forseti. Ég ætla að byrja ræðu mína, með leyfi forseta, á að lesa upp örstuttan og mjög fróðlegan pistil eftir hv. fyrrverandi þingmann Kristin H. Gunnarsson. Hann skrifar 1. júlí 2009 pistil á heimasíðu sína, kristinn.is, með fyrirsögninni „400 milljarða kr. skuld afstýrt“. Þar segir, með leyfi forseta: „Ef Jóhanna Sigurðardóttir, Steingrímur J. Sigfússon og Ögmundur Jónasson hefðu fengið að ráða fyrir tæpum 10 árum væri skuld Íslendinga vegna Icesave líklega um 400 milljörðum krónum hærri en hún þó er samkvæmt samkomulaginu við Breta og Hollendinga. Þau eru örugglega fegin því núna að tillaga þeirra var felld á Alþingi. Lögin um innstæðutryggingar og tryggingarkerfi fyrir fjárfesta voru samþykkt á Alþingi í desember 1999. Með þeim voru lögleidd hér á landi ákvæði tilskipunar Evrópusambandsins. Í lögunum er kveðið skýrt á um ábyrgð innstæðutryggingarsjóðsins, en að ábyrgðin takmarkist við 20.887 evrur. Í frumvarpi ríkisstjórnarinnar um ríkisábyrgð á Icesave, sem dreift var á Alþingi í gær, er vitnað til lagasetningarinnar árið 1999. Lögð er sérstök áhersla á að Finnur Ingólfsson hafi þá verið viðskiptaráðherra og að hann hafi sérstaklega hnykkt á því í framsöguræðu fyrir málinu að sjóðnum bæri að bæta tjón sparifjáreigenda að þessu lágmarki hvort sem eignir hans dygðu til þess eða ekki. Fjármálaráðherra og forsætisráðherra vilja með þessu gera Finn Ingólfsson ábyrgan fyrir því að Icesave-skuldin falli á þjóðina. Hann svarar fyrir sig, ef honum þykir ástæða til. En það er þörf ábending að rifja upp málflutning og tillöguflutning fleiri þingmanna við þessa afdrifaríku lagasetningu. Stjórnarandstöðunni þáverandi undir forustu Jóhönnu Sigurðardóttur, Steingríms J. Sigfússonar og Ögmundar Jónassonar þótti frumvarpið ekki ganga nógu langt. Þau flutti breytingartillögu og lögðu þar til að einstaklingar skyldu fá allar innstæður sínar bættar úr tryggingarsjóðunum en ekki bara lágmarkið. Jóhanna rökstuddi tillöguna m.a. svona: „Hér er sem sagt lagt til að full tryggingavernd sé hjá þeim sem eiga innstæður sínar í innlánsstofnunum og bönkum, þannig að þeir geti verið rólegir hvað sem á dynur, hvaða skakkaföll sem verða í bankakerfinu, þá munu þeir að fullu og öllu fá sínar innstæður greiddar.“ Tillagan var felld með 34 atkvæðum gegn 16. En hefði hún fengist samþykkt sé ég ekki betur en að Íslendingar hefðu orðið að bæta innstæður einstaklinga í Icesave-reikningum að fullu í stað lágmarksupphæðarinnar. Samþykktin hefði engu breytt hér á landi þar sem stjórnvöld ábyrgðust innstæður umfram lögboðið lágmark hvort sem er. En í útibúum Landsbankans erlendis hefði tillagan skipt miklu máli. Engin von er til þess að stjórnvöld í Hollandi og Bretlandi, hvað þá innstæðueigendur þar, hefðu fallist á að Íslendingar ábyrgðust ekki innstæður einstaklinga að fullu eins og lög hefði kveðið á um, ef tillaga ráðherranna þriggja hefði verið samþykkt í desembermánuði 1999 og aðeins lágmarksfjárhæðin látin duga. Icesave-skuldin er um 705 milljarðar króna. Ekki er alveg ljóst af greinargerð frumvarpsins um ríkisábyrgðina hvað hún hefði orðið há ef tillaga Jóhönnu og fleiri hefði verið samþykkt en ráða má að skuldin hefði hækkað um liðlega 400 milljarða króna og þá ríkisábyrgðin að sama skapi. Ef það er nálægt lagi má segja að hvert atkvæði gegn tillögunni hafi sparað þjóðarbúinu um 12 milljarða króna. Það er örugglega verðmætasta atkvæðið mitt fyrr og síðar. Rétt er að enda þennan pistil með atkvæðaskýringu Jóhönnu Sigurðardóttur í atkvæðagreiðslunni afdrifaríku þann 17. desember 1999: „Herra forseti. Þessi grein frv., 10. gr., fjallar um tryggingarvernd innstæðueigenda. Breytingartillagan sem hér eru greidd atkvæði um kveður á um að einstaklingar skuli fá kröfur sínar vegna tryggðra innstæðna í hlutaðeigandi aðildarfyrirtækjum greiddar að fullu, en það er eins og gerist í Finnlandi og Noregi, en ekki bara að hluta til eins og lagt er til í þessu stjórnarfrumvarpi.“ Svo segja þau oddvitar ríkisstjórnarinnar nú að þeim hafi verið nauðugur einn kostur að semja um Icesave!“ Það má kannski segja í þessu erfiða máli öllu saman að þetta séu góðu fréttirnar, að þessi tillaga núverandi hæstv. forsætisráðherra og núverandi hæstv. fjármálaráðherra hafi ekki verið samþykkt á sínum tíma. Menn eru nú að fara yfir hvað hefði mátt fara betur, sem er sjálfsagt, hvað menn áttu að sjá fyrir og hvað menn hefðu átt að gera og það er kannski ágætt vegna þess að í það minnsta höfðu alþingismenn vit á því að fella þessa tillögu núverandi forustumanna ríkisstjórnarinnar. Og við það að fella hana spörum við samkvæmt útreikningum Kristins H. Gunnarssonar sem er tryggingastærðfræðingur 400 milljarða eða svo. Í þessum stutta pistli rekur hv. fyrrverandi þingmaður ágætlega það sem hefur einhverra hluta vegna verið lítið í umræðunni sem er alveg sérkennilegt að forustumenn ríkisstjórnarinnar hafi ekki minnst á, að allt þetta er tilkomið vegna þessarar innstæðutryggingartilskipunar sem við þurftum að innleiða. Sem betur fer bættum við ekki í eins og var hugmynd núverandi forustumanna ríkisstjórnarinnar, en það að við skyldum taka upp þetta Evrópuregluverk gerði það að verkum að við stöndum í þessum sporum í dag. Hvað sem menn geta sagt um framkvæmd einkavæðingar og annars slíks er hún ekki ástæðan fyrir Icesave. Og ég held að þegar menn skoði hrunið komist þeir líka að því að það varð því miður í fleiri fjármálastofnunum en bara þeim sem voru einkavæddar, þ.e. þeim sem eru mest í umræðunni, Landsbankanum og Búnaðarbankanum. Það varð líka í bönkum sem voru stofnaðir sem einkabankar og bönkum sem voru einkavæddir með öðrum hætti eins og FBA sem var einkavæddur með dreifðri eignaraðild. Einkavæðing Búnaðarbankans var líka þannig að hluta til, til að byrja með var mjög dreifð eignaraðild. Því miður kunnu menn heldur ekki fótum sínum forráð í fjármálafyrirtækjum sem er talað um að séu í félagslegri eigu, eins og sparisjóðunum. Reyndar er það þannig að meira að segja í eina ríkisbankanum, eða kannski er hægt að tala um tvo ríkisbanka, Seðlabankann og Íbúðalánasjóð, erum við því miður ekki án vandræða. Í rauninni kom það fram í umræðum í félags- og tryggingamálanefnd í vikunni að í þeim sjóði sem ætti að vera með lágmarksáhættu erum við komin með vanskil einstaklinga, meira en þriggja mánaða vanskil upp á nærri 5%, og þau munu aukast mjög á næstunni. Í ofanálag erum við þar með frystingu lána upp á 7%. Þetta er vandi sem við munum þurfa að takast á við og hefðum þurft að takast á við strax í byrjun þessa árs en það að við frestuðum því að taka á honum gerir það að verkum að hann verður enn stærri. Virðulegi forseti. Við erum að taka á þessu máli. Eins og aðrir þingmenn veit ég ekki nákvæmlega hvað næsti klukkutími ber í skauti sér. Það sem ég veit hins vegar er að það er verkefni okkar að ganga þannig frá málum að þeir fyrirvarar sem hafa verið í undirbúningi í fjárlaganefnd verði geirnegldir og að það verði enginn vafi á því að þeir standist. Ég lít svo á að það sé verkefni okkar hér. Við höfum því miður ekki nýtt tímann vel hér í sumar. Það að við höfum ekki nýtt tímann vel mun koma mjög niður á fjölskyldum og fyrirtækjum þessa lands. Sú er staðreynd málsins. Við breytum því ekki en ég vona hins vegar að við lærum af reynslunni. Það væri æskilegt að menn tækju kannski mið af því strax og höguðu störfum þingsins þannig að við ynnum skipulega þá vinnu sem við þurfum núna að vinna. Það má færa rök fyrir því að með því að ræða hér fram eftir nóttu séum við ekki að gera 

Virðulegi forseti. Með misráðinni og misheppnaðri einkavæðingu bankanna í upphafi aldarinnar voru lögð drög að efnahagshruni Íslands. Það var kallað að leysa úr læðingi krafta einkaframtaksins, afhenda hinum útvöldu ævintýramönnum bankana og gera þeim kleift að hreiðra um sig sem kjölfesta íslensks fjármálalífs. Séríslensk fjármálasnilld var uppgötvuð og hafin til skýja með byr undir vængjum. Lánið lék við bankamanninn og bankamaðurinn lék við lánið. Gata hans var greidd og allir vegir voru honum færir. Út í tómarúmið fengu bankarnir að þenjast, af velgengninni leiddi vöxturinn. Hugmyndafræði auðvalds var blindandi leiðarljós, og langt út fyrir strendur landsins lagðist Íslendingurinn í víking á ný. Útsjónarsemi og snarræði voru hans helstu dyggðir, gríðarleg arðsemin réttlætti alla áhættusækni. Allt varð þeim að gulli og peningurinn streymdi til landsins. Með hendur í skauti dásömuðu stjórnarherrarnir afrek sín og spegluðu sig í tærri snilldinni. Til voru þeir sem á góðæristímum höfðu uppi varnaðarorð. En gagnrýni átti ekki heima á Íslandi þess tíma, hún var tímaskekkja, misskilningur, uppgjafarkvein sigraðrar hugmyndafræði. Til hvers félagslegt réttlæti? Voru ekki allir að græða? Efi um skynsemi stefnunnar, arðsemi útþenslunnar, uppruna, áfangastað, eðli og inntak auðsins var kveðinn niður með háði og skömm ef ráð og dáð dugðu ekki til. Nú þegar horft er yfir rjúkandi rústir íslensks fjármála- og efnahagslífs verður ekki annað sagt en að þeir hafi svo sannarlega staðið undir nafni, umbreytingafjárfestarnir. Ísland er ekki lengur það sem það var og verður ekki aftur í bráð. Ekki þarf að fara mörgum orðum um það hvort uppskera útrásarinnar og ofurtrúar á einkaframtakið hafi fært okkur nær heimsyfirráðum eða hnignun. Icesave-málið sem hér er til umfjöllunar er sennilega eitt það stærsta og ósanngjarnasta sem Alþingi Íslendinga hefur þurft að takast á við. „Tær snilld“ eins banka hefur breyst í martröð heillar þjóðar. Sú saga öll er samfelld sorgarsaga, saga margfaldra mistaka sem engan farsælan endi getur átt. Val milli vondra kosta er heiti þess kafla sem við skrifum nú. Það er við þessar hörmulegu aðstæður sem þjóðþing Íslands fær það verkefni að reyna að breyta rétt, að tefla úr þröngri stöðu þar sem þeir örfáu þvinguðu leikir sem bjóðast leiða allir til erfiðra fórna. Hámörkun ávinnings er ekki í boði, í besta falli takmörkun umfangsmikils skaða til langs tíma. Úr því sem komið er getur niðurstaðan ekki orðið betri en útúrsnúningur á frægum orðum Winstons Churchills, sjaldan hefur jafnmikið verið skuldað af jafnfáum til jafnmargra. Það gagnrýnisleysi sem markaði aðdraganda hrunsins má ekki einkenna eftirmálin. Um það getum við öll sameinast. Við sem þjóð og þing, jafnvel undir tímapressu, verðum að geta staldrað við, efast, spurt og rýnt í álitamálin til gagns með lýðræðislegum og opnum hætti. Það er hin rétta og sanna leið að endurreisn og þjóðarsátt, að allt sé uppi á borðum, að sem breiðust samstaða ríki um úrlausnir. Og að lágmarki sé tryggður víðtækur skilningur almennings á eðli og umfangi þeirra vandasömu viðfangsefna sem við er að fást, hvaða afstöðu sem einstaklingar kunna svo að taka til einstakra mála. Án skilnings er engin samstaða og án samstöðu verður engin endurreisn. 
             Hvernig má það vera að skuldir fjárglæframanna lendi á herðum almennings sem stofnaði ekki til þeirra, sem ber ekki ábyrgðina á því hvernig fyrir okkur er komið? Hvað var íslensk stjórnsýsla að hugsa og gera á meðan ábyrgðarlausir fjárglæframenn létu greipar sópa? Hvað hefur farið úrskeiðis, hjá hverjum, hvernig og hvers vegna? Hvað höfum við gert til að verðskulda okkar örlög, til að skapa þau - eða til að afstýra þeim? Hefur meira hrunið í kringum okkur en eigið efnahagslíf? Fór traust og trúverðugleiki okkar hið innra jafnt sem út á við, á alþjóðavettvangi, með í fallinu? Féll líka geta og vilji alþjóðasamfélagsins og bandalagsþjóða okkar til að leysa úr ágreiningsmálum með siðmenntuðum og lögformlegum hætti? Hvað í ósköpunum varð til þess að hryðjuverkalögum var beitt gegn Íslandi, friðsælli og fámennri þjóð? Hvernig voru eiginlega samskiptin? Og samskiptaleysið? Og var þá ekki Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn fenginn til að hjálpa? Eða var hann fenginn til að hjálpa okkur - eða e.t.v. bara einhverjum allt öðrum? Er neyð okkar leyst með nauðasamningi? Eigum við einhverja valkosti? Svona mætti lengi áfram telja. Svo sannarlega á margt eftir að koma í ljós um aðdraganda hrunsins og eftirmála. Ég vísa þar ekki síst til starfa rannsóknarnefndar Alþingis og styrkingar á embætti sérstaks saksóknara, alþjóðlegrar sérfræðiráðgjafar og þess pólitíska vilja sem er og verður að vera til staðar til að gera hlutina upp og halda áfram. Eitt er ófrávíkjanleg sannindi, við nálgumst hvorki skilning né samstöðu um álitamál nema með því að vinna á opinn og heiðarlegan hátt með lýðræðisleg gildi að leiðarljósi. Stjórnsýsla nýrra tíma þarf að draga sinn lærdóm af sögunni. Lykillinn að endurreisninni, lykillinn að því að ná meiri sátt í samfélaginu, snýst ekki endilega um það, og jafnvel alls ekki, að allir verði jafnríkir að efnislegum gæðum og þeir hafa verið í gróðærinu. Við getum vel orðið dálítið fátækari og samt verið sátt. Sáttin snýst núna miklu fremur um það að öll kurl komi til grafar, að spillingin verði gerð brottræk, vinnubrögð breytist, leyndarmál ljúkist upp, sanngirni vísi veginn og að samfélagssáttmáli sé byggður á nýjum og heiðarlegri grunni. Hluti af þeim grunni er að ganga svo frá Icesave að þjóð og þing geti gengið í takt með sanngirni að leiðarljósi, bæði gagnvart okkar eigin samfélagi og þeim samfélögum erlendis sem við eigum við. Engum á að hafa dulist að ég hef talist til mikilla efasemdarmanna í Icesave-málinu. Afstaða mín mótast ekki af því að ég telji að Ísland eigi ekki að standa við skuldbindingar sínar, það er nokkuð sem við hljótum ávallt sem þjóð að leitast við að gera. Ég tel hins vegar ekki ásættanlegt að Íslandi sé meinuð réttlát og sanngjörn málsmeðferð í samræmi við alþjóðlega samninga og reglur um samskipti ríkja, hvað þá að við skulum beitt fordæmislausu harðræði svonefndra vinaþjóða í formi laga um hryðjuverk og glæpi. Því síður að þessi sömu ríki og bandalagsþjóðir skuli beita áhrifum sínum innan alþjóðlegra stofnana til að neyða okkur í átt að þeirra ýtrustu hagsmunum og burt frá okkar eigin. Eftir stendur spurningin stóra: Er það alltaf þannig - og af hverju er það þá þannig - að gróðinn sé einkavæddur en tapið samfélagsvætt? Við þessar erfiðu aðstæður tel ég ekki viðunandi að Ísland undirgangist afarkosti. Lán sem þannig er fengið er ólán. Ekki fer á milli mála að hvað sem betur hefði mátt fara í íslenskri útrás, íslenskri hagstjórn og íslensku eftirliti - og þar var sannarlega mörgu átakanlega ábótavant - er vegferð okkar mótuð af stórgölluðu samevrópsku regluverki. Íslendingar geta ekki og eiga ekki einir að bera kostnaðinn af því að halda uppi ásýnd um óskeikulleika viskunnar frá Brussel. Við þá borg eru þó kennd viðmið sem er til farsældar að halda til haga í endanlegri afgreiðslu Icesave-málsins. Ég tel það ógna framtíð okkar að axla meiri byrðar en við höfum lögbundna skyldu, styrk og getu til að bera. Það hljóta að vera gagnkvæmir hagsmunir allra málsaðila að Íslandi sé örugglega og ótvírætt gert kleift að rísa undir skuldbindingum sínum á hverjum gefnum tíma, hverjar svo sem þær kunna að vera. Komið hefur í ljós að skuldastaða þjóðarbúsins hefur verið vanmetin og fullkomin óvissa ríkir í raun um endurheimtur úr þrotabúi hins fallna Landsbanka. Á meðan er þó nokkuð óráðið um ábyrgð og endanlegt hlutskipti hins íslenska skattgreiðanda. Þarna ber okkur öllum skylda til að spyrna við fótum og sjá til þess að byrðin verði bærileg og standi ekki í vegi fyrir endurreisn íslensks fjármála- og efnahagslífs. Hversu veik sem staða okkar kann að vera verðum við þó að halda í það sem við þó höfum. Álitamál um túlkun og framkvæmd íslenskra laga verða að vera leidd til lykta fyrir íslenskum dómstólum og eðlilega hljótum við að leitast við að setja íslenska hagsmuni í forgrunn. Allir aðrir setja sína hagsmuni í forgrunn og okkur ber að vernda okkar samfélag. Það blasir við að samninganefnd Íslands var í þessum efnum frá upphafi sett í nær ómögulega stöðu, einmitt vegna þess að taflið hafði verið teflt svo lengi. Sá samningur sem nú liggur fyrir, og okkur þykir svo þungbær, afurð af stöðu Íslands í þeim gríðarlegu þrengingum sem við höfum verið í, nú mánuðum saman, út á við sem inn á við. Við megum ekki falla í þá gryfju að gera svo stórpólitískt mál á heimsmælikvarða að einhvers konar persónulegum gjörningum. Ég ætla að leyfa mér að fullyrða að einnig fyrri ríkisstjórn frá því í haust, einnig fyrri ráðherrar, einnig fyrri þingmenn, voru vel flestir ef ekki allir að gera sitt besta við erfiðar aðstæður. Vegferðin öll er þakin mistökum, en þau voru tæplega gerð af illum hug. Staðreyndin er einfaldlega sú að staða Íslands er átakanlega erfið og það þarf gríðarlega mikið til, þá ekki síst mátt samstöðunnar, svo að hún megi batna. Icesave-málið hefur sannarlega tekið á, enda hið erfiðasta hvort sem litið er til pólitískra, lagalegra, efnahagslegra eða siðferðilegra þátta. Ég virði þann skoðanamun sem hefur verið uppi, jafnt innan flokka sem milli þeirra, og ég tel hann eðlilegan en ég tel okkur nú sem þjóðþing standa þéttar saman en áður. Ég tel gríðarlega margt hafa áunnist á þeim vikum sem Alþingi hefur haft málið til meðferðar, bæði í átt að útbreiddari og víðtækari skilningi um efnisatriði málsins og samstöðu um úrlausn þess. Gögn hafa litið dagsins ljós, óvissuþættir hafa verið opinberaðir, álitamál hlotið lýðræðislega umræðu, annmarkar verið greindir. Og málið eins og það stendur nú er ekki það sama og lagt var af stað með. Þjóðþingið hefur gegnt skyldu sinni og hlutverki. Eins og allir vita taldi ég málið í upphafi óásættanlegt og lýsti því yfir að óbreytt nyti málið ekki míns stuðnings. Ég tel þá fyrirvara sem breytingartillögur fjárlaganefndar bera með sér, og breið samstaða hefur náðst um, vera til mikilla bóta. Ljóst er að Icesave-samningarnir öðlast ekki gildi nema Alþingi Íslendinga samþykki þá ríkisábyrgð sem samningarnir gera ráð fyrir. Eins og málum er háttað er sú ríkisábyrgð ekki sjálfgefið formsatriði. Í breytingartillögunum er kveðið á um forsendur ríkisábyrgðarinnar og vísað í þeim efnum m.a. til fyrrnefndra Brussel-viðmiða. Jafnframt eru settir lagalegir og efnahagslegir fyrirvarar sem ég tel til þess fallna að leiðrétta það sem mest hallar á okkur í samningunum sjálfum. Fyrirvarar Alþingis verða að vera órjúfanlegur hluti ríkisábyrgðarinnar verði frumvarpið samþykkt í breyttri mynd. Eitt er það leiðarljós sem Ísland hlýtur að vilja hafa til hliðsjónar við úrlausn þessa máls, hugtakið reisn. Eins og ég sagði áður tel ég það ekki mestu skipta hvort við Íslendingar verðum eitthvað efnislega fátækari nú og á næstu árum en við höfum verið í gróðærinu. Ef minna magn af flatskjám og jeppum og ofurlaunum flæðir til landsins græt ég það ekki og þá borga ég fúslega þann hluta Icesave sem okkur ber. Miklu þungbærari eru þrengingar í velferðarkerfi okkar og svo hitt, að glata sjálfsvirðingu sinni og reisn, glata trausti og efast um eigin rétt til sanngjarnrar málsmeðferðar, efast jafnvel um eigin rödd í samfélagi þjóða. Og hvernig göngum við fram af reisn, nú við svo erfiðar aðstæður? Við gerum það ekki með því að leggjast kylliflöt fyrir valdi kapítalsins, ofríki hinna stóru eða grímulausri misbeitingu alþjóðlegra stofnana. Við gerum það ekki með því að ljúga því að okkur sjálfum og öðrum að börn okkar og barnabörn beri beina ábyrgð á fjárglæfrum einkaaðila úti um heim, að íslensku velferðarsamfélagi sé fórnandi til að halda siðspilltu alþjóðlegu fjármálakerfi gangandi og breiða yfir grundvallargalla samevrópsks jafnt og innlends regluverks. Það eiga ekki alltaf að vera öreigar allra landa, alþýða fólks um heim, sem sitja uppi með byrðar arðránsins. Við vorum ekki spurð og þetta var ekki í okkar nafni. Það fylgir því reisn að beygja sig ekki í duftið, heldur mótmæla ofríki hvar sem það birtist og hvernig sem það birtist og taka afleiðingunum. En það fylgir því líka reisn að koma fram af sanngirni, að standa við orð sín og skuldbindingar, sýna sáttavilja og gangast við samábyrgð þegar margir deila og allir hafa nokkuð til síns máls. Staðreyndin er sú að við komum því miður ekki að þessu Icesave-máli í tómarúmi. Þetta mál á sér langa og flókna og nokkuð tragíska sögu og ítrekað, aftur og aftur, lýstu íslensk stjórnvöld því yfir að allt væri í fínasta lagi með íslensku bankana, að ekkert væri að óttast, ríkið stæði á bak við þetta, Ísland mundi ekki fara dómstólaleiðina heldur semja um málið, Ísland tæki á sig byrðarnar o.s.frv. Staðan á skákborðinu er með öðrum orðum fyrir löngu komin út í þröngt og þvingað endatafl. En, enn og aftur, með samstilltu átaki getum við gert það besta sem hægt er úr því sem komið er. Með samstilltu átaki getum við komið fram af reisn. Alþingi Íslendinga getur komið fram af reisn og sanngirni, bæði gagnvart sinni eigin þjóð, sínum eigin umbjóðendum, sínu eigin samfélagi, og um leið gagnvart viðsemjendum okkar og mótaðilum erlendis. Það er nákvæmlega það sem ég tel að við séum í sameiningu að leitast við að gera. Ég er stolt af því að þingmenn allir í stjórn jafnt og stjórnarandstöðu hafi af mætti reynt að sameinast um sem ásættanlegasta lausn í málinu. Slíkt hlýtur eðli málsins samkvæmt alltaf að vera erfitt og reyna á, enda ótal mörg bil að brúa, en ég tel það vera Alþingi til sóma að þingmenn leggi sig svo fram sem raun ber vitni um að ná samstöðu þvert á oft erfiðar flokkspólitískar línur og gamalgróin gífuryrði. Eitt er víst og það er það að með samtakamættinum í þessu sorglega máli þjónum við hagsmunum Íslands best. Ég þakka þingmönnum, og fjárlaganefnd sérstaklega, fyrir þá góðu vinnu sem þau hafa lagt í málið á undanförnum vikum. Sú vinna hefur skilað árangri þótt hún hafi ekki fæðst átakalaust og þótt hún hafi fundið á vegi sínum margar ófyrirséðar hindranir. En hún fæddist og hún hefur þegar skilað árangri, og á þessum árangri verðum við áfram að byggja. Ég fagna þeim breytingum sem lagðar eru til á frumvarpinu. Ég treysti því að áfram sé unnið á grundvelli þeirrar þverpólitísku samstöðu sem byggð hefur verið upp, ég treysti því að ólíkar og misvísandi túlkanir og þau bil sem enn eru til staðar í málinu verði brúuð með farsælum hætti og ég treysti því einnig að sem breiðust samstaða megi áfram ríkja um endanlega afgreiðslu málsins, íslenskri þjóð til heilla.

Frú forseti. Ræða hv. þm. Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur var æði kaflaskipt og tilfinningaþrungin. Mig langar að spyrja hana þriggja spurninga í ljósi fyrri hluta ræðunnar því að í seinni hluta ræðunnar ræddi hún eingöngu um samstöðu þingmanna á Alþingi Íslendinga í þá veru að leysa þann vanda sem við blasir í Icesave-deilunni. Við getum verið sammála um að þar þurfi samstöðu til að leysa málið og vonandi tekst það þó að ýmsar blikur séu á lofti um að sú samstaða kunni að vera að rofna. Í ljósi ræðu hv. þingmanns spyr ég hana þriggja spurninga: Hver er skoðun hv. þingmanns á framgöngu og yfirlýsingum forsvarsmanna ríkisstjórnarflokkanna vegna Icesave? Í öðru lagi: Telur hv. þingmaður að skipunarbréf samninganefndarinnar hafi ekki verið sett með hagsmuni íslensku þjóðarinnar að leiðarljósi? Í þriðja lagi langar mig að spyrja hv. þingmann í ljósi umræðu hennar um kapítalisma og arðrán: Telur hv. þingmaður að Gordon Brown, forsætisráðherra Breta, sé fulltrúi kapítalismans og arðráns?

Frú forseti. Eins og ég sagði í ræðu minni tel ég að allir sem hafa komið að þessu erfiða máli hafi verið að gera sitt allra besta með hagsmuni Íslands að leiðarljósi. Það á svo sannarlega við um forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar og þá samninganefnd sem leiddi þessar erfiðu viðræður. Ég skildi þingmanninn svo að hún væri að spyrja mig að þessu. Ég ítreka það að ég tel að allir hafi verið að gera sitt allra besta og ég held að núna séum við hér sem þingmenn þvert á flokka að gera okkar besta við að vernda og verja hagsmuni Íslands. Spurningin um Gordon Brown sérstaklega, hvort hann sé fulltrúi kapítals og arðráns þá vill þannig til að pólitískt séð er ég honum afar ósammála um margt. Ég tel hann allt of langt til hægri eins og ég hygg að hv. þingmaður skilji hvað mig varðar. Hins vegar er þetta ekki þannig að það sé vondi kallinn og góði kallinn í þessu máli. Við berum öll, allir sem koma að þessu máli, bæði Ísland, Bretar, Hollendingar, Evrópusambandið og aðrir, sameiginlega ábyrgð. Þannig verður að leysa þetta mál og ganga endanlega frá því og ég tel að með þeim breytingartillögum sem við erum að leggja fram og munu verða unnar áfram séum við einmitt að segja: Við ætlum að bera okkar ábyrgð, við ætlum að vera sanngjörn en við krefjumst þess líka að það sé komið fram af sanngirni gagnvart okkur á Íslandi.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svör hennar. Þau eru einlæg og í takti við það sem hún sagði í seinni hluta ræðu sinnar og ég tek undir með henni þegar sagt er að vonandi tekst þingheimi og Alþingi Íslendinga að afgreiða þetta mál þannig að það verði íslensk þjóð sem geti staðið upprétt eftir á en ekki beygð í duftið.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Ég heyrði reyndar bara seinni hlutann af henni en hann var mjög góður og vil ég þakka henni fyrir það. Ég vil líka þakka henni og þeim sem stóðu með henni í því að koma í veg fyrir að þetta frumvarp færi óbreytt í gegnum þingið. Ég tek ofan fyrir því hugrakka fólki. Ég tek undir þau orð sem féllu hjá henni um að verið væri kúga íslenska þjóð. Það er verið að beygja okkur til að gera eitthvað sem okkur ber ekki að gera, eða alla vega skildi ég orð þingmannsins þannig að alþjóðastofnanir og erlend ríki eru að beita okkur slíku. Á vefnum Amx.is er grein í dag þar sem vitnað er í fjármálaráðherra Hollands 3. mars sl. þar sem hann segir að það innstæðukerfi sem nú hefur bognað og við erum látin taka skellinn af var ekki hugsað til þess að verja bankana í kerfishruni heldur eingöngu til að verja hvern og einn banka. Þetta eru orð fjármálaráðherra Hollands. Ég ætla að vona að hvert orð á þessu þingi verði þýtt fyrir þessa ágætu menn þannig að þeir viti hvernig Íslendingum er innan brjósts. Fjármálaráðherra Hollands hefur viðurkennt að þetta kerfi sem er verið að pína okkur til að verja var ekki byggt upp með þetta í huga. Mig langar að spyrja hv. þingmann í ljósi orða hennar og þess sem hefur farið fram á Alþingi, ekki síst í dag - og ég ítreka þakkir mínar til hennar og þeirra sem hafa staðið með henni í þessari baráttu - hvort hún taki undir það með mér að nauðsynlegt sé að skýra markmið og tilgang þeirra fyrirvara settir hafa verið, skýra þá enn frekar og kveða skýrt á um það til hvers þeir eru og hvaða áhrif þeir munu hugsanlega hafa, í það minnsta að það komi skýrt fram hver meining Alþingis er með þessum fyrirvörum.

Frú forseti. Ég ætla að svara þessu skýrt og skorinort eins og mér er tamt. Já, ég held að það sé mjög gott að skýra þessi mál enn frekar þannig að allir geti túlkað þau á sem samræmdastan hátt og skilið þau á þann hátt sem við viljum að þau skiljist. Það hlýtur auðvitað að vera viðfangsefni fjárlaganefndar núna í framhaldinu. Og eins og ég segi, ég held að það sé óumdeilanlegur akkur fyrir þjóðarhag að halda áfram í farvegi þeirrar breiðu samstöðu sem hefur náðst og náð sem flestum inn og ég trúi því að það muni áfram takast þannig að við getum náð ásættanlegri lendingu og það sem fyrst í þessu erfiða máli og þannig haldið áfram af reisn og sanngirni, borið okkar byrðar en krafist þess að þær íþyngi okkur ekki þannig að við kiknum undan þeim.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur fyrir góða ræðu. Það sem mig langar til að gera í þessari ræðu minni er að leggja svolítið út af því sem hv. þingmaður talaði um, þ.e. um þá hugmyndafræði sem er að baki falli íslenska bankakerfisins í október sl. Við höfum heyrt marga lýsa ástæðunum héðan úr stóli Alþingis og yfirleitt hafa allir verið sammála um að þetta hafi verið stjórnvöldum að kenna, þetta hafi verið græðgi kapítalistanna að kenna og eftir sitji öreigarnir með bagga. Oft tala menn um annað hugmyndakerfi sem muni leiða okkur til betri vegar. Mig langar til að segja þrjár sögur, með leyfi forseta. Sú fyrsta hófst 3. febrúar árið 1637 þegar verð á túlípönum í Hollandi fór að falla. Þann dag kostaði einn laukur 2.500 flórínur sem var ígildi árslauna 16 iðnaðarmanna. Þetta er ein frægasta bóla sem orðið hefur í heiminum. Þegar eftirspurn eftir túlípönum skrapp skyndilega saman vegna þess að verðið var komið langt út fyrir alla þjófabálka urðu gríðarlega margir Hollendingar gjaldþrota. Í kjölfarið komu fram ásakanir um óheiðarlega viðskiptahætti og svindl, spákaupmenn leituðu til stjórnvalda um hjálp við að koma markaðnum aftur af stað til að lágmarka tapið og túlípanakaupmenn voru sakaðir um spillingu og græðgi. Tæpum 100 árum eftir þetta hófst mikil spákaupmennska með bréf í félagi sem hét The South Sea Company og eftir því er bóla nefnd sem kölluð er South Sea Bubble. Fyrirtækið lánaði almenningi peninga til að fjárfesta í hlutafé þess og fyrirtækið var fjármagnað með því að skipta á lánum og hlutafé. Það var sáralítill hagnaður í félaginu sem byggðist á einokun og þrælasölu í Mið- og Suður-Ameríku. Að lokum hrundi hlutabréfaverðið, bólan sprakk og í kjölfarið varð fjöldi fólks gjaldþrota þar sem skuldirnar stóðu í stað en hlutabréfin urðu verðlaus. Kunnugleg saga ekki satt? Eignir stjórnenda félagsins voru gerðar upptækar og þeim dreift til hluthafa sem lokkaðir höfðu verið til viðskiptanna. Í breska þinginu kom fram tillaga um að bankamenn yrðu settir í poka fulla af snákum og þeim yrði fleygt í ána Thames. Víkur nú sögunni fram á þessa öld. Árið 2007 seldist fermetri af íbúðarhúsnæði í Pudong í Sjanghæ fyrir 13 þús. renminbi sem var þrettánföldun á verði 10. áratugarins. Verðið var drifið áfram af miklu lausafé og spákaupmennsku og þegar það þvarr í upphafi fjármálakreppunnar sem við lifum nú kolféll fasteignamarkaðurinn í Sjanghæ og margir töpuðu miklum peningum. Í kjölfarið voru um 50 kínverskir embættismenn handteknir og margir þeirra voru líflátnir. Engin þessara bóla og engin þessara fjármálakreppa sem spanna 400 ár gerðist í markaðshagkerfi. Tilgangurinn með þessum dæmum er að sýna fram á það að bólur geta gerst við alls konar hagskipulag, það er ekki bundið við kapítalískt hagskipulag. Seinasta dæmið var úr kommúnísku hagskipulagi. Hvað um það. Þessar litlu sögur voru til að beina sjónum að því að í hagskipulaginu er sprengjan ekki fólgin heldur er hún miklu fremur fólgin jafnvel í trúfræði. Það sem kemur þessu af stað er einfaldlega hægt að finna í dauðasyndunum sjö sem eru græðgi, hégómi, losti, reiði, öfund o.s.frv. Þar er skýringanna að leita. Þeirra er að leita í veikleika okkar mannanna. Það er þess vegna sem hægt er að rekja tugi fjármálakreppa í heiminum. Þær eru ekki einhverjum einstökum stjórnmálaflokki að kenna eða einhverri einstakri hugmyndafræði, þær er alltaf að finna og þær gerast væntanlega vegna dauðasyndanna sjö. Mig langar til að víkja aðeins að þeirri umræðu sem hefur verið undanfarna tvo daga um breytingartillögur og um frumvarpið um ríkisábyrgðina sem við ræðum hér vegna Icesave. Það virðist vera sem mikils misskilnings gæti í umræðu þingmanna um ýmis mál. Steininn tók úr í morgun þegar hv. varaformaður fjárlaganefndar lýsti túlkun sinni á þeim fyrirvörum sem hópur þingmanna og fjárlaganefnd hefur unnið að baki brotnu undanfarna daga. Túlkunin var þannig að það olli miklu uppnámi í þinginu vegna þess að það var fullt tilefni til að ætla að mikils misskilnings gætti um hvað væri í gangi. Eitt af því sem mikill misskilningur virðist ríkja um er hvernig verður með eftirstöðvarnar af því sem ekki verður greitt ef hagvöxtur verður lægri en spár gera ráð fyrir. Til að girða algerlega fyrir það væri e.t.v. ráð að breyta greininni sem fjallar um hvað mun gerast í eitthvað sem gæti verið í þessa áttina, með leyfi forseta: „Lánasamningarnir sjálfir skulu taka breytingum þannig að skuldbinding tryggingarsjóðs verði ekki víðtækari en sem nemur ríkisábyrgðinni samkvæmt lögum þessum.“ Þetta mundi væntanlega girða endanlega fyrir einhvern misskilning hvað verður um eftirstöðvarnar og hvað er átt við með viðræðum og öðru slíku. Jafnframt held ég að það sé mikilvægt að sá skilningur sem bæði fjárlaganefnd og sá hópur sem kom að þessari vinnu lagði í efnahagstillögurnar eða efnahagsfyrirvarana. Hugsunin er sú að ríkisábyrgðin falli úr gildi árið 2024. Þessi skilningur hefur verið staðfestur af hæstv. forsætisráðherra í umræðum fyrr í dag auk þess sem fulltrúar úr hv. fjárlaganefnd hafa undirstrikað það. En til að þessi skilningur sé algerlega á hreinu held ég að sé rétt að setja beint inn í samninginn eða inn í fyrirvarana að ríkisábyrgðin falli úr gildi 2024.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni kærlega fyrir ræðu hans. Nú er mér kunnugt um að þingmaðurinn kom m.a. að því að smíða þessa efnahagslegu fyrirvara og tengdist þeim hópi sem kom saman til þess. Þingmaðurinn situr í efnahags- og skattanefnd sem fastafulltrúi þar. Ég hefði mikinn áhuga á að heyra aðeins frá honum hvort hann telji þau vinnubrögð sem voru viðhöfð í efnahags- og skattanefnd í öllu þessu ferli þessa máls í gegnum þingið hafa verið ítarleg og vönduð. Nú er það þannig að ég hef upplýsingar um að ýmsir fulltrúar fyrir utan hv. þingmann sem unnu þessi efnahagslegu viðmið eða fyrirvara sitja sem fastafulltrúar í efnahags- og skattanefnd. Fjárlaganefnd fól einmitt efnahags- og skattanefnd að gera úttekt á greiðslugetu þjóðarbúsins til að standa undir Icesave-skuldbindingunni en þegar meirihlutaálitið lá loksins fyrir er samt sem áður tekin ákvörðun um það í fjárlaganefnd að óska eftir að Hagfræðistofnun gerði úttekt á m.a. greinargerð Seðlabankans og greinargerðum frá fjármálaráðuneytinu sem fylgdu þessu frumvarpi. Ég hefði því gjarnan áhuga að heyra skoðanir hans á því hvernig honum fannst vinnan í efnahags- og skattanefnd hafa verið varðandi þetta mál og hvort hann gæti skilgreint hana sem ítarlega og vandaða.

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að ég er fastafulltrúi í efnahags- og skattanefnd og það er einnig rétt hjá henni að ég kom að þeirri vinnu að búa til þessa efnahagslegu fyrirvara. Ég held að það sé vægt til orða tekið að ég hafi tengst því, varla búinn að gera annað síðasta hálfa mánuðinn kannski eða svo. Hvað varðar vinnubrögðin í efnahags- og skattanefnd þá voru þau vítaverð. Málið var rifið út úr …

Forseti hvetur þingmanninn til að gæta orða sinna í ræðustól Alþingis.

Virðulegi forseti. Hvað sagði ég sem kallar á þessi ummæli?

Hv. þingmaður notar orðið „vítaverð“ og forseti áminnir þingmanninn í fullri vinsemd um að gæta orða sinna.

Virðulegi forseti. Ég tel að þetta orð sé síst ofmælt miðað við þá málsmeðferð sem málið fékk.

Þá er þingheimi kunnugt um afstöðu þingmannsins.

Vinnubrögðin í efnahags- og skattanefnd voru vítaverð að mínu mati. Málið var rifið út í algerri óþökk við …

Forseti hvetur á ný þingmanninn til að gæta hófs í orðbragði.

Virðulegi forseti. Ég notaði einfaldlega sama orðið sem ég rökstuddi að ég teldi síst vera ofmælt.

Já. Það hafði verið notað og forseti biður þingmanninn í fullri vinsemd um að gæta hófs í orðavali.

Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir að ég notaði orðið aftur var að ég var stoppaður í miðri setningu og þá er gott að byrja setninguna aftur þegar maður hefur máls á ný. En af tillitssemi við virðulegan forseta skal ég ekki nota orðið aftur.

Frú forseti. Ég ætla að hafa þetta mjög stutt. Ég mundi gjarnan vilja að hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson fengi að klára setningu sína og svari.

Virðulegi forseti. Eins og ég byrjaði á áðan voru vinnubrögðin í efnahags- og skattanefnd vítaverð. Þau vinnubrögð að rífa málið út úr nefnd í algerri óþökk við minni hlutann án þess að málið væri klárað, löngu áður en hv. fjárlaganefnd þurfti á álitinu að halda, tel ég að hafi verið afar slæm vinnubrögð. Þetta setti mjög mikið - hvernig skal orða það, þetta setti raunverulega hörku í málið. Minni hluti í hv. efnahags- og skattanefnd skilaði séráliti. Ég tel að minni hlutinn hafi framkvæmt þar góða vinnu. Úttekt Hagfræðistofnunar studdi þá vinnu mjög vel fyrir fjárlaganefnd og m.a. held ég að niðurstaðan af því að þingheimi var ljóst að það þyrfti að koma með fyrirvara hafi byggst á þeirri vinnu. Vegna þess hvernig vinnubrögðin voru í efnahags- og skattanefnd klauf hópur sig út úr efnahags- og skattanefnd og fór að vinna með fjárlaganefnd. Hann vann allan tímann með fjárlaganefnd að því að skapa þá fyrirvara sem hér eru í breytingartillögum.

Virðulegi forseti. Ég held að öllum hafi komið á óvart sem heyrðu orðaskipti áðan að verið væri að gera athugasemdir við orðaval ræðumanns. Ég vildi spyrja virðulegan forseta hvað það var nákvæmlega í orðavali hv. þingmanns sem gerði það að verkum að virðulegur forseti ákvað að gera athugasemdir. Það orðaval sem hv. þingmaður notaði er eitthvað sem við hlustum á á hverjum degi, oft á dag og búnir að hlusta þannig á að undanfarin ár og jafnvel áratugi ef menn eru áhugamenn um stjórnmál, ég tala ekki um ef menn eru þaulsætnir eins og sumir sem eru nýklipptir. Virðulegi forseti. Ég held að það væri mikilvægt að forseti mundi upplýsa hvað var hér á ferðinni.

Hæstv. forseti. Mig langar að taka undir þær athugasemdir sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson fór með á undan mér í ræðustól vegna þess að orðin sem hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson notaði áðan er eitthvað sem maður heyrir iðulega í sölum þingsins. Nú ætla ég að leyfa mér að vitna í orð hv. þingmanns sem notaði orðin „vítaverð vinnubrögð“ í ákveðinni nefnd í þingsölum. Það er einfaldlega lýsingarorð sem er ekki svo sterkt miðað við þau vinnubrögð sem hafa tíðkast hjá meiri hlutanum á Alþingi. Þegar náttúruverndaráætlun var þröngvað út úr umhverfisnefnd, ég nefni sem dæmi, og þegar þessu máli var þröngvað út úr efnahags- og skattanefnd. 

Forseti vill upplýsa að forseti hvatti í fullri vinsemd hv. þingmann til að gæta hófs í orðavali.

Virðulegi forseti. Mikið hefur verið rætt við Icesave-samninginn bæði í dag og í gær í 2. umr. Ég komst ekki yfir ákveðin atriði í ræðu minni í gær sem ég verð að fylgja eftir núna í kvöld þó að farið sé að rökkva en það skiptir ekki máli því þetta er eitt stærsta hagsmunamál þjóðarinnar sem liggur fyrir Alþingi. Margt hefur verið sagt, margt hefur verið fullyrt, margt hefur verið bent á en sérstaklega gengur þetta mál fyrst og fremst út á það að leiðrétta mistök sitjandi ríkisstjórnar og reyna að krafsa yfir þau mistök sem samninganefndin gerði við Breta og Hollendinga þegar samið var. Það er alveg augljóst að þegar íslenska samninganefndin hitti samninganefnd Breta og Hollendinga voru Bretar og Hollendingar búnir að undirbúa sig vel eins og sönnum samningamönnum sæmir og þar voru engar refjar í þeim samningum. Þar voru að sjálfsögðu ýtrustu kröfur og þannig gengur maður líka til samninga. Tíminn á kannski eftir að leiða það í ljós hvernig íslenska samninganefndin gekk til þessara samninga en það er engu líkara en að íslenska nefndin hafi gengið beint til nefndarinnar og skrifað undir því svo herfilega er hagsmunum þjóðarinnar komið fyrir í þessum samningi að þeim má líkja við nauðasamninga. Þetta hef ég sagt áður í þessari umræðu. Fólk hefur verið mismunandi duglegt í umræðunni við að benda á fortíðina, benda á einkavæðingu bankanna, benda á þennan og hinn stjórnmálamanninn og benda á ýmsa. Mig langar til að koma því inn í þingræðu sem ég kom með í andsvari í gær. Fyrst verið er að tala um fortíðina í þessu máli skulum við fara alla leið aftur til ársins 1993 þegar lög um Evrópska efnahagssvæðið voru sett, lög nr. 2/1993. Þau tóku gildi 1. janúar 1994. Þá voru, til að rifja það upp með þjóðinni og þingmönnum, Sjálfstæðisflokkur og Alþýðuflokkur í ríkisstjórn. Það voru forverar kratanna sem sitja nú í Samfylkingunni sem komu lögunum um Evrópska efnahagssvæðið. Við sitjum núna uppi með það og ég ætla að rifja upp með ykkur hvers vegna við sitjum í þessari súpu. Það var vegna gallaðrar reglugerðar sem við þurftum að taka upp frá Evrópusambandinu. Í 2. lið í athugasemdum við lagafrumvarpið sem við ræðum núna segir, og hef ég lesturinn, með leyfi forseta: „Ísland er á grundvelli EES-samningsins skuldbundið til að innleiða í landsrétt tilskipanir 94/19/EB um innlánstryggingar og 97/7/EB um tryggingakerfi fyrir fjárfesta.“ Þarna er þetta alveg skýrt. EES-samningurinn hafði tekið gildi og í kjölfarið helltist yfir þjóðina eins og skæðadrífa og gerir enn tilskipanir, reglugerðir og annað sem við þurfum að leiða í lög, taka beint upp úr Evrópurétti, sama hvort það passi á Íslandi eða ekki. Það hafa verið settar reglugerðir sem hafa engu máli skipt og ég nefni í dæmaskyni einn dóm Evrópudómstólsins þannig að við sjáum hvað Evrópusambandið er að sýsla við. Einn daginn komst Evrópudómstóllinn að því að rusl væri vara og mætti því flæða frjálst yfir landamæri. Þetta er fortíðin úr því að fólk er svona áfjátt í að tala um fortíðina í þessu máli og þetta kemur fyrst og fremst í gegnum þessa reglugerð. Nú kem ég að kjarna málsins sem átti að vera uppistaðan í þessari ræðu, þ.e. ríkisábyrgð vegna þeirrar tilskipunar sem ég talaði um áðan sem við þurftum að taka upp í íslenskan rétt. Á grundvelli hennar innleiddi Alþingi í lok desember 1999 efni hennar í íslenskan rétt með lögum nr. 98/1999, og á grundvelli þeirra laga varð til tryggingarsjóður, Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta, og sjóðurinn er sjálfseignarstofnun. Hvergi nokkurs staðar í lögunum er talað um eða hefur sá skilningur komið fram í greinargerð að þessi tryggingarsjóður hafi ríkisábyrgð, enda er það alveg ljóst að sjálfseignarstofnun getur aldrei fengið sjálfkrafa ríkisábyrgð. Ég hef verið að spyrja nefndarmenn í fjárlaganefnd að því í dag hvernig staðið var að vinnunni þar og hef spurt hvort því atriði hafi verið velt upp í fjárlaganefnd sem ég kem nú að. Þannig vill til að þegar mál lendir í ágreiningi þá endar það stundum fyrir dómstólum og þannig er það varðandi þessa tilskipun og það vafaatriði hvort ríkisábyrgð hvíli á þessum innstæðutryggingarsjóði. Frakkar úrskurðuðu um það árið 2000 að innstæðutryggingarsjóður þeirra hefði ekki ríkisábyrgð. Það var komið skýrt fram í Frakklandi á þeim tíma. Gleymum því ekki að lög Evrópusambandsins og þessi tilskipun sem var innleidd í sama rétti er sprottin af sömu rót og á sér upphaf í sama skjalinu í Brussel því að þegar lög eru innleidd í Evrópusambandinu þá gengur það að sjálfsögðu yfir allt sambandið. Hingað kemur þetta í gegnum fjórfrelsið, í gegnum EES-samninginn því að þetta fellur undir þann þátt fjórfrelsisins sem snýr að frjálsu flæði fjármagns. Nokkur ágreiningur varð um þetta því á sama tímabili kemur upp sama spurning í Þýskalandi og það mál ratar fyrir dómstóla, þ.e. hvort ríkisábyrgð sé á innstæðutryggingarsjóðum sem eru stofnsettir á grundvelli þessarar reglugerðar. Það fer fyrir Evrópudómstólinn sem er æðsta dómstig Evrópusambandsins. Lengra getur það ekki farið. Þá er það búið að fara í gegnum undirrétt í heimalandinu, ígildi hæstaréttar í heimalandinu, og svo er því vísað til Evrópudómstólsins. Svona er þetta, þar er endanlegur úrskurður og honum er eðlilega ekki hægt að áfrýja. Þessi dómur er nr. C/222/2002, ef fólk vill fletta þessu upp. Evrópudómstóllinn komst að þeirri niðurstöðu að ekki væri ríkisábyrgð á innstæðutryggingarsjóðum því það mundi brjóta samkeppnislög sambandsins. Þarna er þetta alveg skýrt. Þarna höfum við úrskurð frá seðlabanka Frakklands og þarna höfum við dóm frá Evrópudómstólnum. Hér á Íslandi var litið fram hjá þessu þegar allt hrundi. Þetta er svo mikil linkind og eins og ég hef bent á í andsvörum, þarna erum við komin með grunninn að þessu máli, þarna eigum við að byrja. Mér duga ekki fyrirvarar við Icesave-samninginn um að þetta ákvæði sé þarna inni. Af hverju gildir það ekki hér á landi? Það kemur í gegnum EES-samninginn að þetta sé frjálst flæði fjármagns og þá erum við bundin og það eru dómafordæmi fyrir því að við erum bundin úrlausnum Evrópudómstólsins af því að við höfum aðild að þessu kerfi og svo í gegnum EFTA-dómstólinn. Út af hverju var litið fram hjá þessu atriði? Þá spyr ég líka: Hvernig stendur á því að Bretar og Hollendingar leyfa sér það þegar þeim hentar, þessi klúbbur þegar þeim hentar að beita sér? Þetta er sá klúbbur sem Samfylkingin vill komast í lið með og eyða tíma sínum með sem er þannig að þegar þeim hentar breyta þeir reglum sínum. Það hentaði þeim í þessu tilfelli þegar heilt bankakerfi hrundi, ég átti eftir að minnast á það að svo er líka náttúrlega vafamál með innstæðutryggingarsjóð hvort hann nái yfir bankahrun heils lands eða nokkra banka. Ég spyr aftur: Hvernig í ósköpunum kom það til að Bretar og Hollendingar láta sig hafa það að ráðast á smáþjóð með samkeppnislög Evrópusambandsins að vopni og krefjast þess að við brjótum þau á Íslandi með því að heimta ríkisábyrgð á innstæðutryggingarsjóðnum? Þessi samningur og þetta mál verður verra og verra í hvert sinn sem ég gríp niður í frumvarpið, samningana, nefndarálitin. Þetta er hreint með ólíkindum og ég minni á það enn á ný: Þetta er samningurinn sem enginn mátti sjá. Þið sjáið hvað stjórnarandstaðan er búin að vera þrautseig í málinu. Þetta er komið upp á borðið, þetta er sá versti samningur sem nokkur einasta þjóð hefur gert. Þetta eru slæmar fréttir fyrir þjóðina. Þessu verður að hafna.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir skörulega ræðu. Þetta var góð yfirferð hjá henni en mig langar að beina spurningu til hv. þingmanns þar sem við eigum það báðar sameiginlegt að vera nýir þingmenn á Alþingi. Við höfum upplifað ýmislegt varðandi vinnubrögð þingsins á þessu sumarþingi. Eftir alla þessa lífsreynslu og sérstaklega varðandi þetta mál hljótum við að ætla okkur að draga einhvern lærdóm af því sem hér hefur farið fram. Svo ég rifji það í örstuttu máli upp kom fyrir þingið mál sem var þannig vaxið að það byggði á samningi, einum stærsta samningi sem gerður hefur verið fyrir hönd íslenskrar þjóðar. Við alþingismenn áttum að samþykkja ríkisábyrgð án þess að fá að sjá þessa samninga. Síðan hófst mikið þref og við þingmenn náðum að kría út fleiri og fleiri gögn eftir því sem vikurnar liðu. Það endaði þannig að ríkisstjórnarflokkarnir sáu að þeir voru ekki með meiri hluta í málinu og létu því undan þeim þrýstingi sem hafði skapast hjá hinum nýja meiri hluta á Alþingi. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að við lærum af þessu máli og ég tel að mikilvægasta lexían sé sú að það sé vert á tímum sem þessum að sýna samstöðu áður en hafist er handa í svona stórum málum. Jafnvel gæti ríkisstjórnin lært það af þessu máli að undirrita ekki samninga sem hún hefur ekki meiri hluta fyrir á Alþingi. Þetta er það sem ég tel að við eigum að læra af reynslunni. En við nýir þingmenn höfum orðastað í þessari umræðu og m.a. um það hvernig við sjáum að hægt sé að bæta starfshættina. Hér gerðust miklir hlutir í fjárlaganefnd þar sem nýr meiri hluti myndaðist. Ég óska eftir því að hinn nýi þingmaður deili með mér og þingheimi öllum og þjóðinni hvaða lærdóm hún dregur af þessu öllu saman.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að koma upp í andsvar við mig. Auðvitað eru vinnubrögðin hér með hreinum ólíkindum, það skrifast ekkert á löggjafarvaldið, það skrifast á framkvæmdarvaldið. Við teljum okkur trú um að hér ríki þrígreining ríkisvaldsins þar sem löggjafarvaldið á að vera sjálfstætt, framkvæmdarvaldið sjálfstætt og dómsvaldið sjálfstætt. Það er bara ekki þannig, samanber það að það er alveg forkastanlegt, og því þyrfti að breyta hið snarasta, þannig að forseti Alþingis kæmi frá stjórnarandstöðunni, þá væri kannski hægt að beisla eitthvað og tempra það vald sem framkvæmdarvaldið hefur: Það er hreint með ólíkindum hvað við þingmenn höfum mátt líða mikið ofbeldi af hálfu framkvæmdarvaldsins varðandi það að hylja og fela gögn. Það hefur verið reynt að slá um þau gögn trúnaði, samanber landbúnaðarskýrsluna í EES-málinu. Hún var opinber fyrir hádegi, svo berast þær fréttir klukkan tólf að hæstv. utanríkisráðherra hefði allt í einu smellt á hana trúnaði eins og ekkert væri. Þetta er náttúrlega alveg hreint með ólíkindum og ég vil meina að þetta sé valdagræðgi núverandi stjórnarflokka að kenna og þá sérstaklega Samfylkingarinnar. Þetta eru engir nýgræðingar. Samfylkingin er búin að vera í næstum tvö og hálft ár í ríkisstjórn, þeir vita alveg hvað þeir eru gera. Það sem er kannski óhuggulegast að upplifa hér inni á þingi og í þingsölum eru þær hótanir sem bæði einstakir þingmenn verða fyrir og svo þessar endalausu hótanir í fjölmiðlum. Ég vann á sínum tíma með R-listanum og ég get sagt þingheimi það að það voru alveg sömu vinnubrögðin. Það voru þessar hótanir, ef fólk mundi ekki hlýða mundi eitthvað hræðilegt gerast og þetta heldur áfram þannig að fyrst og fremst er þetta valdasýki og Samfylkingin byggir strúktúr sinn mikið upp á þessum hótunum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir greinargóð svör. Ég held að hv. þingmaður hafi einmitt komist að kjarna málsins þarna sem hún talaði um þrígreiningu ríkisvaldsins, hún væri í rauninni ekki það sterk og það væri í rauninni framkvæmdarvaldið sem hér réði lögum og lofum. Ég held að það sé einfaldlega kjarni málsins. Jafnframt er mjög athyglisvert hvernig þingheimur hefur haldið á þessu máli hér, og ég vonast til að menn sjái sóma sinn í því það sem eftir lifir af þessu sumarþingi, sem við vitum ekki enn hvað stendur lengi, og þá jafnframt í framtíðinni að menn sýni þó alla vega þá kurteisi að vera ekki að rífa mál hér út úr nefndum eins og gerðist varðandi náttúruverndaráætlun og líkt og gerðist varðandi þetta mál í efnahags- og skattanefnd, í rífandi óþökk minni hlutans og í miklum ágreiningi. Við búum hér í landi þar sem er mikil óvissa og við megum síst við því að vera að skapa einhvern ágreining um einhver mál sem hreinlega er algjör óþarfi að sé ágreiningur um 

Virðulegi forseti. Þetta er alveg hárrétt sem hv. þingmaður bendir á, það er þessi endalausi ágreiningur sem er algjörlega óþarfur í flestum tilfellum. Ég var stödd á þessum umhverfisnefndarfundi og þar fór allt í bál og brand. Allt í einu kemur upp úr dúrnum að rífa þurfti órætt mál, náttúruverndaráætlun, út úr umhverfisnefnd. Við í stjórnarandstöðunni vissum ekki hvaðan á okkur stóð veðrið. Það var tekið út í mikilli óþökk okkar í minni hlutanum og meira að segja var það svo að við skiluðum sérnefndaráliti því að við höfðum ekki forsendur til að skila efnislegu nefndaráliti, það var að forminu til. Svo kom náttúrlega í ljós að ríkisstjórnin setti sér háleit markmið og örugglega metnaðarfull. Ég fór að rýna í þessa 100 daga áætlun. Jú, það var þá það, það þurfti að rífa þetta út úr umhverfisnefnd út af því að náttúruverndaráætlunin var á 100 daga áætluninni. Svona er lýðskrumið, svona er þetta búið að vera, 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu, það er alltaf jafngaman að hlusta á hana í ræðustólnum. Mig langar aðeins til þess að ræða við hv. þingmann um ræðu sem var flutt einmitt hérna fyrr í dag og má segja að hafi hleypt öllu í bál og brand. Það er ræða hv. þm. Björns Vals Gíslasonar, svokallaðs varaformanns fjárlaganefndar, sem er núna búinn að innleiða má segja nýtt hugtak inn í íslenskuna. Í staðinn fyrir að tala um að menn séu úti að aka getum við sagt núna að einhver sé úti á sjó. Þar sagði hann og fullyrti: Samningunum hefur ekki verið breytt með nokkrum einasta hætti. Klykkti síðan út líka með því að tala um hversu góðir þessir samningar séu. Mig langar svolítið til þess að heyra túlkun þingmannsins á því, eins og staðan er núna og þeir fyrirvarar sem liggja fyrir, hvort sé rétthærra þá fyrir breskum dómstólum, fyrirvarar við samninginn, eins og þeir liggja fyrir í breytingartillögum meiri hlutans, eða samningurinn sjálfur. Það virðist nefnilega vera að þingið, þrátt fyrir þessa miklu samstöðu sem við höfum verið að heyra bæði í gær og í dag, í fjölmiðlum og hérna í ræðustólnum, þá virðumst við vera alla vega þrí- ef ekki fjórklofin. Menn tala jafnvel um að fyrirvararnir hafi ekkert að segja, eins og hv. þm. Björn Valur. Sumir tala eins og samningurinn standi óbreyttur en fyrirvarar muni hafa áhrif á túlkun Breta og Hollendinga. Síðan verð ég að segja að sjálfstæðismenn hafa trúað því hingað til að þetta væri einhvers konar gagntilboð meðan aftur á móti við höfum hins vegar verið meira og minna þeirrar skoðunar, framsóknarmenn, að það sé lítið gagn að þessu. Það væri mjög áhugavert einmitt að heyra frá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur því að hún er lögfræðingur og ég mundi gjarnan vilja heyra hennar túlkun á þessu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir innlegg hennar. Það er alveg klárt hvernig ég lít á málin. Hv. þm. Björn Valur Gíslason talaði raunverulega á þann hátt eins og málið stendur. Hann sagði að ekki hefði neitt nýtt komið inn í samninginn síðan 18. júní og að samningurinn stæði eins og hann er og honum yrði ekki breytt. Að þessu leyti er ég sammála hv. þm. Birni Vali Gíslasyni vegna þess að það ríkir svo mikil lagaleg óvissa um það hvort fyrirvararnir hafi eitthvað að segja. Eins og ég hef margbent á í grein 13.1.1 í breska samningnum og 12.1 í hollenska samningnum er einungis heimilt að gera breytingar á Icesave-samningunum, bæta við þá eða falla frá efnislegum atriðum með skriflegu samkomulagi milli samningsaðila. Eins og staðan er núna eru fyrirvararnir ekki gildir því að við höfum ekki skrifað undir fyrirvarana eins og er búið að skrifa undir samningana. Það er því alveg skýrt að það er staðan núna. Ég veit ekki hvað hæstv. ríkisstjórn ætlar sér að gera, hvort hún láti sér nægja að vera í einhverju skriflegu sambandi við Breta og Hollendinga. Af hverju er þetta fólk ekki einhvers staðar úti, af hverju er þetta fólk ekki að ræða við hagsmunaaðila okkar? Af hverju hanga þessir hæstv. ráðherrar hér heima á þessu skeri og eru að reyna að snúa okkur? Þeir eiga að vera úti í heimi, tala máli okkar og gera þetta bara. Varðandi það sem hv. þm. Eygló Harðardóttir var að tala um forgangsröðunina, það er alveg klárt að Icesave-samningarnir ryðja fyrirvörunum fyrirvaralaust 

Frú forseti. Þá liggur það fyrir samkvæmt skoðun hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur að það þarf undirritað á blað frá Bretum og Hollendingum að þeir skilji fyrirvarana eins og við gerum. Ég veit ekki til þess að búið sé að fá neina undirritun frá Bretum og Hollendingum og raunar hefur komið fram í fjölmiðlum þegar haft hefur verið samband við fulltrúa þessara ríkisstjórna að þá segjast þeir ætla að bíða eftir því að við samþykkjum ríkisábyrgðina. En þá erum við búin að samþykkja hana. Þó að ég hafi talið að hv. þm. Björn Valur Gíslason hafi verið úti á sjó í þessu máli þá er hann kannski eins og lítið barn og hefur bara álpast til þess að segja bara satt og rétt frá. Hins vegar eru aðrir hlutir sem ég geri miklar athugasemdir við og ég fullyrði það að þingmaðurinn sé algjörlega að misskilja þegar hann talar um efnahagslegu fyrirvarana 

Virðulegi forseti. Þetta verður líklega aldrei of oft kveðið hér úr þessum ræðustól í þessum umræðum, forgangsröðunin og ríkisábyrgðin. Að sjálfsögðu vilja Bretar og Hollendingar að Alþingi veiti ríkisábyrgð á þennan samning því að annars tekur hann ekki gildi, það er alveg skýrt. Það stendur í Icesave-samningunum að til þess að þeir taki gildi þurfi Alþingi að samþykkja ríkisábyrgð. Þetta er samtvinnað, það er ekki hægt að skilja þetta í sundur af því að Icesave-samningarnir eru svo íþyngjandi fyrir okkur sem þjóð. Auðvitað vilja þeir að Alþingi afgreiði málið og þeir fái ríkisábyrgðina því að um leið og Alþingi er búið að afgreiða Icesave-samningana detta þeir í breska lögsögu og um þá dæma breskir dómstólar eftir breskum lögum. Þá skipta fyrirvararnir engu máli því að þá segja Bretar og Hollendingar: Þið verðið að afsaka en við erum komin með ríkisábyrgðina, samningurinn stendur hér. Við dæmum eftir „common law“ sem er allt annað en réttarkerfið ykkar. Þar er samningsréttur svo sterkur að það er ekkert einasta ákvæði sem er fyrir utan samninginn sem er hægt að hengja sig á, 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni skelegga og ágæta ræðu. Það mál sem við hér ræðum hefur verið mikið rætt og málefnalega, vil ég segja, og mjög margt hefur komið fram sem hefur bætt málið í meðförum þingsins verulega mikið. Ég er mjög ánægður með það að fólk skuli hafa svona efasemdir um t.d. gildi þeirra breytingartillagna sem hér eru lagðar fram. Ég fæ reyndar ekki alveg séð hvernig breskur dómstóll geti breytt íslenskri stjórnarskrá, ég fæ ekki séð hvernig það gerist að hann geti búið til einhverja kröfu á ríkissjóð Íslands sem stjórnarskráin leyfir ekki því að í þeim breytingartillögum sem hér liggja fyrir stendur, með leyfi frú forseta: „Ríkisábyrgðin afmarkast að öðru leyti af ákvæðum samninganna og fyrirvörum þeim sem koma fram í lögum þessum. Fyrirvararnir eru óaðskiljanlegur hluti ríkisábyrgðarinnar.“ Þess vegna skil ég ekki alveg hvernig þetta má gerast og væri ágætt ef hv. þingmaður getur sagt mér hvernig breskur dómstóll geti breytt bæði íslenskum lögum og íslenskri stjórnarskrá, sem segir að ekki megi greiða úr ríkissjóði eða veita ríkisábyrgð nema með lögum frá Alþingi. Síðan er það spurningin um samkeppnisstöðuna og ESA-dómstólinn. Væri ekki rétt að fjárlaganefnd tæki afstöðu til þess og tillit til þess að ef ESA-dómstóllinn skyldi dæma okkur í sektir út af þessum samningi félli ríkisábyrgðin niður því að þá er ESA komið í mótsögn við sjálft sig með því að láta okkur borga eitthvað samkvæmt ESA-reglunum, Evrópusambandsreglunum, og þær segja svo að það megi ekki? Það hlýtur náttúrlega að vera lagaleg mótsögn.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir innlegg hans. Þingmaðurinn segir að hann skilji ekki hvernig Bretar geti kippt stjórnarskrá Íslendinga úr sambandi. Þetta er svo einfalt, þegar maður útskýrir þetta. Hér er samningurinn eins og hann leggur sig og frumvarp til staðfestingar á honum og hér eru breytingartillögurnar. Fyrstu línur breytingartillagnanna ganga vissulega út á það að samningurinn taki ekki gildi nema ríkisábyrgð sé og þetta séu þeir fyrirvarar sem settir eru. Þetta hér er annað skjal. Þau aðfaraorð sem hv. þingmaður las hér upp eru aðfaraorð fyrirvaranna. Það væri alveg sama þótt þetta væri heil bók, hún rúmast ekki innan samningsins og um það snýst málið. Í breska samningnum og hollenska stendur að fara skuli með ágreining fyrir breska dómstóla. Um leið og málið er samþykkt á Alþingi gilda um það bresk lög og breskir dómstólar. Þetta eru ein af þeim réttindum og rétti þjóðarinnar sem samninganefndin gaf bara eftir sisvona ásamt friðhelgisréttindum og öðru, enda er þetta nauðasamningur. Í venjulegum samningum á milli landa er það þannig að ef viðkomandi land er aðili að þeim dómstóli, aðili að þessu common law-kerfi, þá er í New York og London gjarnan nefnt sem millistig á milli landa. Auðvitað átti að fá óháðan dómstól, ekki að Bretar væru með málið á heimavelli eftir þessa kúgun og þennan nauðasamning sem þeir hafa beitt okkur. Ég kom inn á það í gær að það er m.a.s. vitnað í þennan samning og það eru lög í Bretlandi frá 1978 um afnám friðhelgisréttinda þjóða og auðvitað er það ákvæði inni í samningnum. Það er búið að afsala okkur friðhelgi og eftir því verður dæmt eftir breskum lögum 

Frú forseti. Þetta eru mjög alvarlegar athugasemdir. Ég ræddi fyrr í kvöld um að hv. nefnd fengi á sinn fund tvo eða þrjá sérfræðinga í breskum rétti til að fá úr því skorið hvort það gæti gerst að breskur dómstóll gæti tekið úr sambandi fullveldi Íslands um það að stjórnarskrá okkar gildi á Íslandi. Ég undirstrika það aftur að þetta verði gert. Ég vil spyrja hv. þingmann hverju þyrfti að breyta í þessu samkomulagi til að Framsókn yrði með í samstöðunni. Sér hv. þingmaður einhverja leið til þess að reglurnar séu þannig að þær haldi og komi í veg fyrir þær efasemdir sem hv. þingmaður hefur þannig að Framsókn geti verið með öðrum þingmönnum á þinginu sem örugglega vilja ekki hafa einhvern misskilning í gangi?

Virðulegi forseti. Auðvitað erum við sammála um að sérfræðingar sem eru vel að sér í breskum lögum þurfi að koma fyrir fjárlaganefnd þar sem þingmenn geti spurt þegar eru vafaatriði. Við erum örfáir lögfræðingar í þinginu og okkur greinir meira að segja á um túlkun þessa samnings. Það er alveg orðið tímabært að hér verði kallaðir til færir sérfræðingar sem hafa reynslu bæði af samningsrétti og ekki síst reynslu af því að vinna í því lagakerfi sem er í hinum engilsaxnesku löndum. Hv. þm. Pétur Blöndal spyr mig í seinni spurningu hverju þurfi að breyta til að Framsókn verði með. Það er mjög einfalt. Fyrir þinginu liggur breytingartillaga sem gengur út á það að þessu máli verði vísað frá um stundarsakir, það verði lagt til hliðar og það verði farið að semja upp á nýtt við Breta og Hollendinga og það verði gert á forsendum nauðungar, að okkur sé nauðugur sá kostur að semja upp á nýtt.

Virðulegi forseti. Við höfum rætt þetta mál í 2. umr. núna í tvo heila daga og ég held að segja megi um umræðuna í lok þessa síðari dags umræðunnar að kominn sé fram fjöldinn allur af athugasemdum sem mikilvægt er að fjárlaganefnd hafi góðan tíma til að fara yfir, gaumgæfa, kalla til sín sérfræðinga og umsagnaraðila hvort sem eru lögfræðingar eða aðrir innan úr stjórnkerfinu til að gefa skýringar á þeim atriðum sem um er að ræða. Ég lít á það sem eitt helsta vandamál okkar í þeirri stöðu sem er búið að tefla þessu máli í að við erum annars vegar með tiltölulega bólginn lánasamning eða reyndar lánasamninga, þ.e. lánasamninga sem kveða á um gríðarlega háar fjárhæðir og miklar endurgreiðslur innstæðutryggingarsjóðsins til Breta og Hollendinga. Í þessum lánasamningum er ekki gert ráð fyrir því að efnahagsþróunin á Íslandi, endurheimtur vegna lánasafns Landsbankans eða einhverjar aðrar aðstæður, einhver óvænt ytri atvik, geti með nokkru móti haggað þeirri greiðsluskyldu sem hvílir á innstæðutryggingarsjóðnum. Það er af þeirri ástæðu þegar samningarnir komu hingað fyrir þingið og óskað var eftir ríkisábyrgð fyrir samningum sem eru þessa efnis sem þingið segir: Hér er of mikil áhætta á ferðum. Við erum ekki tilbúin til þess að setja þá áhættu á íslenska ríkið, skattgreiðendur í þessu landi sem felst í lánasamningunum. Þess vegna hefur málið þróast þannig í þinginu að í stað þess að þingið veiti fyrirvaralausa ríkisábyrgð þá hlaðast upp fyrirvararnir sem þingmenn hafa komið sér saman um. Það liggur fyrir breytingartillaga frá fulltrúum Vinstri grænna, Borgarahreyfingarinnar og Samfylkingarinnar frá meiri hluta fjárlaganefndar um að setja ýmiss konar fyrirvara á ríkisábyrgðina. Ef þetta kemur upp á gildir ríkisábyrgðin ekki. Ef okkur gengur illa að koma hagkerfinu í gang þá gildir ríkisábyrgðin bara fyrir því sem við teljum okkur hafa efni á. Ef það stendur mikið út af lánasamningunum í lok lánstímans þá er engin ríkisábyrgð fyrir þeirri fjárhæð. Það er þetta samhengi málsins sem ég vil undir lok umræðunnar gera að sérstöku umtalsefni vegna þess að þetta er auðvitað mjög óheilbrigt, að vera með lánasamning sem ríkisábyrgðin stendur fyrir sem endurspeglar ekki það samkomulag sem tókst með aðilunum. Samningurinn sjálfur, lánasamningurinn sem ríkisábyrgðin á að standa að baki, á auðvitað að endurspegla samkomulagið. Það er samningurinn sem aðilarnir koma sér saman um. En við erum að þvælast með aðstæður í málinu sem eru allt öðruvísi, sem eru þannig að samningurinn er eins og hann er, sem eru í reynd einhliða kröfur Hollendinga og Breta sem ríkisstjórnin á endanum gafst upp fyrir, og svo ríkisábyrgðin sem á að vera einhvern veginn allt öðruvísi, full af fyrirvörum og takmörkuð að ýmsu leyti. Við höfum verið þeirrar skoðunar í Sjálfstæðisflokknum að við þyrftum að gera allt það sem hægt væri í þessu máli til að koma í veg fyrir það stórslys sem hefði orðið ef fallist hefði verið á ríkisábyrgðina án allra fyrirvara. Við höfum barist fyrir því í meðferð þingsins á málinu að því yrði vísað aftur til ríkisstjórnarinnar einfaldlega til þess að semja upp á nýtt. Í meðförum þingsins hefur komið í ljós að það stefndi ekki í neinn meiri hluta fyrir þeirri málsmeðferð. Sú tillaga mun koma fram eins og boðað hefur verið af framsóknarmönnum, en það liggur fyrir, það er fullreynt að mínu áliti að það mun ekki takast meiri hluti fyrir því að fella málið í þann farveg. Við þær aðstæður töldum við betra að leggja okkar af mörkum eins og ég vék að áðan til að betrumbæta málið. Við töldum það vera skyldu okkar og ábyrgðarfyllstu nálgunina í málinu að reyna að benda á ágallana og vinna að samstöðu um að lagfæra það sem þyrfti í málinu. Efnahagslegu fyrirvararnir sem svo eru nefndir í umræðunni snúast um það að við setjum þak á greiðslurnar, við segjum að við höfum, eftir því hvernig hagkerfið fer af stað í framtíðinni næstu árin, úr svo og svo miklu að spila til að standa í skilum með lánasamninga af þessum toga. Við ætlum bara að ráðstafa að hámarki 6% af vexti landsframleiðslunnar til að standa í skilum með samning af þessum toga. Það kemur ekki til greina að lofa greiðslum sem eru umfram þetta. Það er stórmerkilegt að heyra hvernig umheimurinn hefur tekið þessum skilaboðum frá Alþingi. Fram á ritvöllinn hafa ruðst prófessorar í hagfræði og ritað greinar í erlend dagblöð og sagt: Þessi lausn sem Alþingi Íslendinga er að hugsa um er auðvitað eina skynsemin þegar þjóðir eru að semja sín á milli um skuldaskil. En það er ólíklegt að þetta verði samþykkt af Bretum og Hollendingum vegna þess að þetta gæti gefið svo slæmt fordæmi, sagði prófessorinn. En við skulum sjá hvað setur í því efni. Það er auðvitað síðan þannig í umræðu um Icesave-deiluna við Breta og Hollendinga að yfir henni vofir alltaf stóra spurningin: Hvers vegna greiða eitthvað yfir höfuð ef engin er ríkisábyrgðin fyrir Icesave-skuldbindingum? Við höfum átt við þessa spurningu alveg frá því að þingsályktunartillagan kom fram á fyrra þingi af fyrri ríkisstjórn. Þingið tók afstöðu til þeirrar spurningar í desembermánuði í fyrra. Þá komst þingið að þeirri niðurstöðu að það þjónaði hagsmunum okkar Íslendinga best að leita leiða til að komast að samkomulagi við þessar tvær þjóðir sem í hlut eiga. Það var engu lofað um niðurstöðuna. Það var ekki fallið frá lagalegri stöðu okkar í málinu en sagt sem svo að þar sem kominn væri skynsamlegur viðræðugrundvöllur væri best að leita leiða til að leysa deiluna. Það var ýmislegt sem hékk á spýtunni. Við þekkjum þau mál eins og t.d. lánin hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og margt fleira. Hvort sem við vorum sátt við það eða ekki að slík mál væru tekin inn í þetta samhengi þá var það engu að síður þannig. Síðan koma þessir slæmu samningar og Sjálfstæðisflokkurinn sagði á fyrsta degi eftir að meginatriði samninganna voru kynnt fyrir okkur: Þetta er ekki það sem við vorum að meina. Þetta eru samningar sem við munum aldrei geta stutt. Og við höfum frá fyrsta degi barist gegn því að þingið mundi staðfesta samningana eins og ríkisstjórnin kláraði þá. Athugasemdum okkar hefur allt fram á síðustu daga markvisst verið vísað á burt, ýmist sem einhvers konar misskilningi, ýmist sem slæmri lögfræði eða bara einhverjum pólitískum athugasemdum sem hafa ekkert með efnisatriði samninganna að gera. En eftir því sem málinu vatt fram og fleiri fræðimenn komu inn í umræðuna, blönduðu sér inn í þau atriði sem um var að ræða rann það upp fyrir meiri hluta þingsins að ekki var hægt að veita ríkisábyrgð eins og ríkisstjórnin fór fram á. Fyrir mér voru það að sjálfsögðu stór tíðindi sem síðar kom í ljós eftir að málið var lagt fram að það hafði verið tekið í gegnum ríkisstjórnina í ágreiningi. Ríkisstjórnin stóð ekki einu sinni heil að baki málinu. Síðan kom, eftir því sem umræðan þroskaðist á þinginu, líka í ljós að það var ekki full samstaða meðal stjórnarflokkanna tveggja þannig að málið í heild sinni virtist vera í algeru uppnámi. En það fór í þennan farveg sem það fór að nýr meiri hluti í þinginu tók málin í sínar hendur og setti þessi ströngu skilyrði sem í upphafi var svarað sem algerum óþarfa og misskilningi en er núna að verða staðreynd vegna þeirrar samstöðu sem myndaðist um þessa hluti. Á þessum tímapunkti vil ég segja það að jafnvel þó meiri hluti fjárlaganefndar hafi verið á réttri leið og hafi t.d. fallist á tillögur um efnahagslega fyrirvara sem fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd börðust fyrir þá er enn mikil vinna eftir óunnin. Það þarf að koma til móts við það vandamál sem ég var að lýsa áðan að samningarnir verða auðvitað að taka breytingum til samræmis við takmörk ríkisábyrgðarinnar. Innstæðutryggingarsjóðurinn má ekki lenda í því að vera í vanskilum, að á hann standi skuldbindingar sem hann getur ekki risið undir. Það dugar okkur ekki að horfa til hlutar ríkisins og þess hvernig við getum takmarkað áhættuna fyrir ríkið. Það er óásættanlegt fyrir innstæðutryggingarsjóðinn að skrifa upp á lán sem fyrirsjáanlegt er að hann geti ekki risið undir. Þetta er eitt af þeim atriðum sem þarf að skoða. Við þurfum líka að skoða það hvort við getum styrkt betur lögfræðilegu fyrirvarana, hvernig við getum knúið á um það að stjórnvöld leiti allra leiða til að láta reyna á þá réttarstöðu sem uppi er í málinu og fáist skorið úr þeim réttarágreiningi sem uppi hefur verið um skylduna til að veita ríkisábyrgð þá njótum við góðs af þeirri niðurstöðu í samræmi við hana. Til sögunnar hafa verið nefnd enn fleiri atriði svo sem það að tryggja þurfi að breytingar á ríkisábyrgðinni verði órjúfanlegur hluti af samningnum sjálfum og að sök breskra stjórnvalda sem kynni að koma í ljós … Er ekki rangt farið með tímann hérna, er ég ekki með tvöfaldan ræðutíma? 
            

Samkvæmt klukkunni og forritinu er svo ekki.

Virðulegi forseti. Ég hygg að ég sé búinn að tala í tíu mínútur en hafi …

Já, það er rétt.

Þá er það þannig að ef í ljós kemur að bresk stjórnvöld hafi með gáleysi sínu, vanrækslu á eftirlitsskyldu í Bretlandi, valdið tjóni fyrir innstæðueigendur þar í landi, skapað sér bótaskyldu, þá hlýtur sú sök, það tjón sem þeir hafa sjálfir valdið og er verið að gera upp í þessu máli að koma til frádráttar í því uppgjöri milli aðilanna sem við erum hér að ræða um. Við þurfum að tryggja að þetta sé haft með í reikningunum. Við hljótum líka að gera kröfu til þess að leiðir til að tryggja mögulegar bætur vegna beitingar hryðjuverkalaganna og þess gríðarlega tjóns sem varð vegna þeirra fáist tekið með í reikninginn í þessu uppgjöri. Þetta hlýtur að kosta einhvern tíma og við höfum fengið fyrir því vilyrði hér á meðan á umræðunni hefur staðið að málið verði skoðað á milli umræðna af gaumgæfni í fjárlaganefnd og menn flýti sér ekki hraðar en efni málsins leyfir. Það er þannig með þessa lögfræðilegu fyrirvara að erfitt er að ganga svo langt á sama tíma og verið er að reyna að vinna að samkomulagi í málinu að gera það að skýrri forsendu fyrir gildi ríkisábyrgðarinnar að skorið hafi verið úr um þetta atriði. Það verður í reynd að fara aðra hvora leiðina, og ég tel að við höfum nú þegar valið samningaleiðina. Ég lít þannig á að enn sé ekki kominn á sá samningur sem við hér á þinginu sættum okkur við, sem meiri hluti þingsins getur sætt sig við. En með því gagntilboði sem er verið að vinna að núna kann að vera að slíkur samningur geti tekist. Takist hins vegar ekki samningur á grundvelli gagntilboðs frá þinginu er ég þeirrar skoðunar að við eigum enga aðra valkosti eftir í þessu máli en að segja við Breta og Hollendinga og aðra þá sem fylgjast með framvindu málsins að við förum einfaldlega fram á það að fá skorið úr um þann mikla og djúpa réttarágreining sem er til staðar. Við höfum ekki enn gefið það frá okkur og við eigum aldrei í þessu máli að sætta okkur við einhverja pólitíska afarkosti. Við látum ekki stilla okkur upp við vegg, við látum ekki bjóða okkur það sem allir sjá að er ósanngjarnt, óeðlilegt að fara fram á við okkur að við föllumst á að taka á okkur sem byrðar.  Það er mikilvægt að hafa í huga að íslensk stjórnvöld hafa í fyrsta lagi frá upphafi sagt að við ætlum að virða allar okkar alþjóðlegu skuldbindingar. Það var í reynd það sem viðskiptaráðuneytið var að segja í bréfaskrifunum fyrir hrunið. Það var í reynd ekki verið að segja annað en að við könnumst við þær alþjóðlegu skuldbindingar sem hér er verið að fjalla um og við munum virða þær. Það var aldrei sagt nokkurn tíma að lofað yrði ríkisábyrgð umfram lagaskyldur eða ríkisábyrgð á allri þeirri fjárhæð sem um er að ræða, þ.e. þessum 20 þúsund evrum á reikning. Þar sem við höfum aldrei fallist á þetta og ávallt haldið til haga okkar lagalega rétti eigum við enn þá þann kost í bakhöndinni - ef málið þróast með þeim hætti að Bretar og Hollendingar sætta sig ekki við þá þrengingu á ríkisábyrgðinni sem við erum að vinna að hérna á þinginu - að segja einfaldlega: Ja, þá er það þannig að það er fullreynt með samningaleiðina og við viljum að skorið verði úr þessu fyrir hlutlausum dómstólum. Ég ætla ekki að endurtaka það sem ég hef sagt í fyrri ræðum mínum í þessu máli um dómstólaleiðina. Menn segja að ekki sé hægt að leggja málið undir dómstól en auðvitað er það þannig að hann er hérna hinum megin við Austurvöll, það er Héraðsdómur Reykjavíkur sem málið ratar til ef menn gera ágreining um skylduna til þess að greiða, það er bara hinn eðlilegi farvegur. Sá sem heldur á kröfunni gerir kröfu á Landsbankann. Landsbankinn segist ekki geta gert upp, málið fer til innstæðutryggingarsjóðsins, hann á ekki peninga til að greiða og þess vegna er honum stefnt og það mál fer inn í Héraðsdóm Reykjavíkur. Þannig mun verða leyst úr þessu á endanum. Við höfum hins vegar boðist til þess að finna annan hlutlausan dómstól. Mér finnst mikilvægt að þetta komi fram áður en 2. umr. lýkur. Það er skoðun mín að þingið sé á réttri leið. Það er enn mikil vinna eftir fyrir fjárlaganefnd til þess að klára. Við munum í þeirri vinnu sem þar er fram undan leggja áherslu á helstu atriði sem fulltrúar Sjálfstæðisflokksins hafa í umræðunni í gær og í dag haldið á lofti. Það þarf að þétta efnahagslegu fyrirvarana, það þarf að skoða leiðir til þess að þétta líka þessa lagalegu fyrirvara og við þurfum að taka tillit til þeirra athugasemda sem hafa verið að berast, t.d. um að málið sé ekki þannig afgreitt héðan af þinginu að einhver vafi leiki á því hvort fyrirvararnir haldi þegar upp er staðið. Síðan þarf að taka tillit til innstæðutryggingarsjóðsins eins og ég vék að áðan, hann getur auðvitað ekki sætt sig við það að sitja uppi með skuldbindingar ef ríkisábyrgðin er mjög takmörkuð. Að mínu áliti væri heppilegast að þannig væri gengið frá málinu að lánasamningarnir tækju breytingum í samræmi við ríkisábyrgðina. Heilt yfir er ég jafnframt þeirrar skoðunar eins og ég vék að í fyrri ræðu minni í málinu að eðlilegast væri fyrir samningsaðilana að setjast að nýju niður, endurgera lánasamningana sjálfa þannig að þeir endurspegli samkomulagið og ekki séu allir þessir fyrirvarar og takmarkanir úti um allt á ríkisábyrgðinni sem við erum að tala um að gera núna. Það er kominn tími til þess fyrir Breta og Hollendinga að sætta sig við að Íslendingar muni ekki láta troða ofan í kokið á sér skuldbindingum sem þeir geta ekki kyngt og séu ekki tilbúnir til þess að leggja á komandi kynslóðir í landinu. Stærðargráðurnar í þessu máli eru sem betur fer að renna upp fyrir kollegum okkar á öðrum þjóðþingum, þetta eru miklu, miklu stærri tölur en svo að ein þjóð geti krafist þess af annarri að hún samþykki þær umyrðalaust og önnur mál séu jafnvel tekin í gíslingu til þess að þvinga þá niðurstöðu fram. Þetta er miklu stærra mál en svo. Ég ætla að ljúka máli mínu á því að óska fjárlaganefnd góðs gengis í þeirri vinnu sem er fram undan. Ég vonast til þess að þar geti tekist áframhaldandi gott samstarf og ég legg mikla áherslu á að við tökum okkur þann tíma sem þarf til þess að vinna að betrumbótum á málinu. Jafnvel þó að allir á þingi séu orðnir þreyttir eftir að hafa verið hér fram undir miðnætti dag eftir dag og marga næturlanga fundi megum við aldrei gleyma því að við erum að fjalla hér um ráðstafanir sem munu fylgja okkur til áratuga og fjárhæðirnar eru stjarnfræðilegar og réttlæta alla vinnu, hverja einustu mínútu sem við erum tilbúin til þess að leggja í þetta verk. 
            

Frú forseti. Það liggur nú ljóst fyrir að við munum væntanlega greiða atkvæði um þetta mál eftir 2. umr. á eftir, klukkan hálfellefu, og hefur í rauninni náðst samkomulag um það. Það er hins vegar ljóst að verkefnið er og var ærið þegar þingið fékk það í sínar hendur eftir mikla handvömm af hálfu ríkisstjórnarinnar. Við erum búin að fara yfir það bæði í fyrri ræðum við þessa umræðu en ekki síður við 1. umr. þessa máls. Ég held að allir átti sig á því að ábyrgð ríkisstjórnarinnar í þessu máli er mikil, burtséð frá forsögunni er það ríkisstjórnin sem hefur haldið algjörlega utan um þetta mál og komið heim með þennan vonda samning sem þingið er núna að reyna að bjarga. Við sjálfstæðismenn stóðum frammi fyrir þeim valkosti að fella samninginn og láta bara ríkisstjórnina um allt þetta bix, freistandi mjög fyrir flokk í stjórnarandstöðu, freistandi að hleypa öllu málinu í bál og brand innan ríkisstjórnar, í samfélaginu, ekkert að reyna að ná þeirri sátt sem við þurfum á að halda í samfélaginu, ekki taka eitt skref í átt að auknum sáttartóni bæði hér inni á þingi og utan við þingið. Síðan var hinn valkosturinn sem við sjálfstæðismenn stóðum frammi fyrir og hann var sá að breyta þessum vonda samningi í rauninni á þann veg eins og talað hefur verið um og formaður okkar sjálfstæðismanna, hv. þm. Bjarni Benediktsson, hefur talað um að er í rauninni gagntilboð. Við fórum í þann leiðangur að breyta samningnum, að reyna að stuðla að breiðri pólitískri samstöðu sem hefði mikla þýðingu fyrir okkur hér inni á þingi, úti í samfélaginu en líka ákveðin skilaboð til þjóða heimsins hvernig við værum að vinna þetta mikilvæga mál. Að mínu mati sýndum við mikla ábyrgð þegar að þessum þætti kom og okkar fólk í fjárlaganefnd og aðrir þingmenn hafa staðið sig með eindæmum vel. Það verður hins vegar að koma fram og við verðum að tryggja það að um leið og við höfum sýnt þessa ábyrgð gerum við þá kröfu að þingmenn í stjórnarliðinu sýni líka þá ábyrgð að veita fjárlaganefnd þann tíma sem nefndin þarf á að halda, því að það liggur alveg ljóst fyrir að það þarf að tala skýrar um þessa fyrirvara. Það má engin óvissa vera eftir um það að þessir fyrirvarar haldi hugsanlega ekki. Gott og vel, þá verðum við einfaldlega að horfast í augu við það að ef Hollendingar og Bretar segja: Þessir fyrirvarar halda ekki, samningurinn er of breyttur, þá gengur þetta ekki. Ég segi líka: Þá það. Ef Hollendingar og Bretar segja: Þetta eru það miklar breytingar á samningnum og ríkisábyrgðinni að við verðum að semja upp á nýtt, og þá segjum við einfaldlega: Þá það, og þá semjum við upp á nýtt og byrjum með hreint borð. Ég vil undirstrika það líka að við höfum aldrei gefið frá okkur þann möguleika að fara með málið fyrir dómstóla ef svo ber undir en við viljum fyrst reyna að leysa þetta á pólitískum forsendum því að við teljum það þjóna hagsmunum þjóðarinnar. Við segjum sem sagt: Það þarf að styrkja fyrirvarana eftir þessa umræðu núna, bæði í dag og á undanförnum dögum, og það þarf að tryggja að þeir standi undir því að við séum að efla og styrkja íslenska hagsmuni og hagsmunagæslu. Til þess þarf fjárlaganefnd tíma. Ég gat um það í dag að það þýðir ekki að koma til okkar og segja: Við erum búin að funda, fínt, hvað hafið þið fram að færa? Ókei, við ætlum ekki að hlusta á ykkur neitt frekar. Og þar með er fundurinn búinn. Við treystum á það að sú góða samstaða og samvinna sem hefur náðst í fjárlaganefnd á milli okkar fólks og m.a. forustumanna innan fjárlaganefndar að það traust haldi áfram og menn nái að vinna málið þannig að eftir standi þingheimur frammi fyrir því að geta sagt þá já við fyrirvörum sem eru þess eðlis að þeir haldi utan um okkar hagsmuni. Ef fjárlaganefnd þarf tvo, þrjá, fjóra, fimm daga eða viku þá fær hún þann tíma af því að markmiðið er, okkar sameiginlega markmið, að tryggja íslenska hagsmuni. Það er eins og hv. þm. Bjarni Benediktsson sagði hér áðan: Við ætlum ekki að láta troða hverju sem er ofan í kokið á okkur, það kemur ekki til greina. Íslenska þingið, elsta þjóðþing í heimi, talar skýrt og það vissu Hollendingar og Bretar. Þeir áttuðu sig alveg á því þegar þeir gerðu ráð fyrir því að samningurinn og ríkisábyrgðin þyrfti að fara fyrir þingið að það þýddi að þeir væru líka að taka þá áhættu að þingið mundi gjörbreyta samningnum. Ég trúi því ekki að Hollendingar og Bretar líti á eigin löggjafarþing sem þau séu bara einhverjar stimpilstofnanir, það er ekki og má ekki verða með íslenska þingið. Við þurfum að breyta vinnubrögðum hér, innan ríkisstjórnar, innan stjórnkerfis og við verðum að fara að horfast í augu við það. Það er fullkomlega eðlilegt að við förum fram á það að fjárlaganefnd fái þann tíma sem þarf til þess að styrkja fyrirvarana. Það er svolítið gaman að fylgjast með því hvernig umheimurinn sér okkur bregðast við. Allt þetta tal hjá forustumönnum í ríkisstjórninni, hjá hæstv. forsætisráðherra, að ekki mætti hrófla við neinu og reyna að senda út þau skilaboð að þetta sé bara allt innan ramma samningsins. Það hefur sýnt sig að það voru orðin tóm þegar bent var á að við fengjum allan umheiminn á móti okkur. Skilningur í okkar garð hefur vaxið og hann hefur aukist og þess vegna þurfum við að halda uppi okkar máli, okkar forsendum hvernig og af hverju við nálgumst málið eins og við erum að gera. Menn hafa líka verið að ræða um þann leiðara sem m.a. birtist í Financial Times um að það væri kannski litla Ísland, litla, stóra, fallega landið okkar, sem væri að stuðla að því að sú rangláta regla í rauninni sem hefur verið við lýði í alþjóðaheiminum gagnvart fátækari löndum, þegar þeim hefur verið lánað, Ísland væri að stuðla að breytingu í þá veru að þau ríki sem tækju lán greiddu bara í samræmi við það sem þau gætu. Að við getum bara greitt í samræmi við greiðslugetu okkar. Það væri í rauninni stórkostlegur árangur ef það mundi nást. Það væri líka stórkostlegur árangur ef þessi leið okkar hér í þinginu - ekki ríkisstjórnarinnar, þetta er ekki leið ríkisstjórnarinnar heldur þingsins, það er þingið sem er að umbreyta þessu - að þessi leið okkar, sem hefur vakið alþjóðaathygli, að við ætlum bara að greiða í samræmi við það sem við getum til 2024 og ekki lengur, mundi stuðla að breytingu í umheiminum. Það voru ekki forustumenn í ríkisstjórninni sem stuðluðu að þessari hugarfarsbreytingu. Þau höfðu ekki kjark eða þor til þess að standa í lappirnar gegn Hollendingum og Bretum, allt af ótta við að við fengjum þennan samning í hausinn. Þau voru ekki að hugsa um reisn þingsins, þau voru ekki að hugsa um reisn þjóðarinnar til lengri tíma litið. Menn eiga að taka því fagnandi hvernig þingið er búið að taka á þessu og veita þinginu þann tíma sem þingið þarf á að halda til að gæta að íslenskum hagsmunum. Menn eiga að taka þessu fagnandi og ekki að vera að reyna að setjast á menn í bakherbergjum til þess að klára málið eins og upp var lagt með í morgun, að klára málið bara á morgun, bingó, búið á morgun. Það gengur ekki. Til þess erum við búin að fá allt of miklar og sterkar ábendingar að þingið getur ekki unnið með þeim hætti. Ég vil ítreka það sem ég sagði áður að fjárlaganefnd verður að hnykkja á því sem m.a. forsætisráðherra hefur sagt, að ríkisábyrgðin gildi þá eingöngu til ársins 2024, það er ekki nægilega skýrt tekið á því eins og staðan er í dag. Þá ætti mönnum að vera það að meinalausu að setja það algjörlega hreint og klárt inn í fyrirvarana að þetta gilti til 2024. Það sama er varðandi fyrirvarana sem slíka, við verðum að fá alla hugsanlega ráðgjöf, hvort sem hún er erlend eða innlend, til að tryggja að þessir fyrirvarar haldi. Ég sagði það í dag og ég held að ég tali fyrir hönd okkar allra sjálfstæðismanna: Ef við fáum ekki vissu fyrir því að þessir fyrirvarar haldi munum við ekki ljá þeim atkvæði okkar við 3. umr. Á þessum forsendum erum við núna að fara eftir korter í atkvæðagreiðslu. Við treystum því og trúum að þessi samstaða um vinnubrögð, ný og betri vinnubrögð hér inni á þingi haldi, að fjárlaganefnd fái það svigrúm og þann tíma sem þarf til þess að taka enn betur á þeim fyrirvörum sem við höfum verið að gera, þá þeim breytingum til að þjóna fyrst og fremst íslenskum hagsmunum og íslenskri þjóð.

Hæstv. forseti. Komið er að lokum 2. umr. um hið gríðarlega stóra mál sem er ríkisábyrgð varðandi þetta fræga Icesave-mál. Þetta mál hefur tekið mikinn tíma í umfjöllun í nefnd og kom inn í þingið í vikunni, hefur hlotið ítarlega og góða umræðu og ýmsar ábendingar hafa komið fram þar sem fólk hefur óskað eftir því að málið verði skoðað betur. Það hefur náðst breið sátt um það í allri vinnunni og þingið á heiður skilinn fyrir þá vinnu. Ég mun óska eftir því að málið fari aftur í fjárlaganefnd til frekari umfjöllunar og við munum taka þann tíma sem þar þarf til að vinna úr þeim atriðum sem hér hafa komið fram í umræðunni sem þarf að skoða betur og taka þann tíma sem til þarf til að viðhalda þeirri breiðu sátt sem hér hefur náðst. Ég fagna því að þetta er komið til afgreiðslu og óska þinginu til hamingju með að hafa komið þessu máli svona langt.

Virðulegi forseti. Við lok 2. umr. erum við með frumvarpið um ríkisábyrgðina í þeim búningi að þó nokkur vinna er fram undan fyrir fjárlaganefnd til að betrumbæta málið enn frekar. Vinnunni við þetta mál er hvergi nærri lokið. Nú liggja fyrir þinginu breytingartillögur sem við göngum til atkvæða um. Sjálfstæðisflokkurinn hyggst styðja þær breytingartillögur sem stafa frá meiri hluta fjárlaganefndar en þær duga þó engu að síður ekki til að afla stuðnings við málið í heild sinni þannig breytt. Það þarf að ganga lengra, það þarf að taka bæði lagalegu og efnahagslegu fyrirvarana og þétta þá og koma til móts við þær athugasemdir sem fram hafa komið í umræðunni. Sjálfstæðisflokkurinn teflir ekki fram breytingartillögum á þessu stigi málsins heldur hefur kosið að vinna að þeim athugasemdum sem við höfum haft fram að færa í nefndinni. Það þarf að halda því áfram. Við teljum ekki rétt að vísa málinu til ríkisstjórnar meðan það er enn í vinnslu þingsins.

Virðulegi forseti. Ef það er eitthvað sem liggur ljóst fyrir eftir 2. umr. er það að sú breiða sátt sem menn vonuðust eftir reyndist tálsýn. Eftir að hafa hlustað á marga þingmenn tjá sig um málið er ljóst að menn líta það mjög mismunandi augum og engin samstaða er um hvernig eigi að túlka fyrirvarana. Ég tek undir það að mikil vinna er fram undan. Við framsóknarmenn höfum lagt fram frávísunartillögu okkar sem greidd verða atkvæði um á eftir og við vonumst til þess að hún verði samþykkt. Varðandi breytingartillögurnar þá eru þær skref í rétta átt en það liggur fyrir, það er staðreynd að þær verður að skýra betur og ganga skrefinu lengra til þess að þær dugi og til þess að þær þjóni hagsmunum landsins.

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði rétt áðan er óvissan það eina sem liggur fyrir í málinu. Menn átta sig engan veginn á því hvernig Bretar og Hollendingar munu bregðast við og má í rauninni segja að menn séu að kasta Icesave-málinu, einhverju stærsta hagsmunamáli Íslands, út í óvissuna. Þannig vinna ekki ábyrgir þingmenn. Mér þykir miður, mér sýnist að frávísunartillagan sé felld. Það hefði verið hreinlegast og skynsamlegast að vísa málinu frá og semja upp á nýtt við Breta og Hollendinga.

Virðulegi forseti. Að frávísunartillögu okkar framsóknarmanna felldri köllum við allar breytingartillögur okkar aftur.

Virðulegi forseti. Hér var í rauninni verið að greiða atkvæði með ríkisábyrgðinni á Icesave-samningunum. Við höfum talið eðlilegast að það yrði skoðað í þaula hvort við gætum sett sterkari fyrirvara og við hörmum að þetta sé lendingin, að það eigi að samþykkja Icesave-fyrirvarana eftir alla þá miklu vinnu sem hefur verið unnin og allt það slæma sem hefur komið upp á yfirborðið með Icesave-samningana. Við munum samt sem áður vinna að því að styrkja þá fyrirvara sem liggja fyrir og vonandi verður vel tekið í tillögur okkar vegna þess að þær styrkja þessa ríkisábyrgð.

Virðulegi forseti. Með þessari breytingartillögu voru stigin jákvæð skref. Í meðförum fjárlaganefndar, sérstaklega undir lokin, má segja í rauninni að allt bit hafi verið tekið úr þessum efnahagslegu fyrirvörum. Til að mynda höfum við talið eðlilegt að ef eftirstöðvar væru árið 2024 þá félli ríkisábyrgðin niður. Einnig voru viðmið Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um skuldastöðu Íslands sett inn í greinargerð. Breytingartillaga okkar gengur út á að þau komi skýrt fram í frumvarpinu sjálfu til að þau hafi eitthvert gildi. Við greiðum ekki atkvæði með þessari breytingartillögu.

Virðulegi forseti. Það er sama með þennan fyrirvara og þann síðasta, þetta er skref í rétta átt, svo sannarlega. En hann er einfaldlega þannig úr garði gerður að orðalagið er það óljóst að harla ósennilegt má telja að það sem hér er lagt til verði að veruleika. Við leggjum til að þessi fyrirvari verði styrktur til mikilla muna þannig að það verði mun líklegra að hann muni þjóna hagsmunum Íslendinga að endingu.

Virðulegi forseti. Ef eitthvað er mikilvægt þá er það að eftirlit Alþingis sé algerlega skýrt og það liggi fyrir hvernig Alþingi ætlar að haga eftirliti með samningunum. Það er einfaldlega of mikið í húfi til að við vöndum okkur ekki eins og okkur ber að gera. Framsóknarmenn greiða því ekki atkvæði með þessari breytingartillögu.

Frú forseti. Þessi grein eða breyting ætti í rauninni að vera óþörf með öllu, enda er það hlutverk þeirra sem fara með þrotabú Landsbankans að hámarka endurheimtur og endurheimta allt það fé sem hægt er þar. Og einnig er það hlutverk ríkisstjórnarinnar eða stjórnvalda hverju sinni að tryggja að þeir sem raunverulega bera ábyrgð sæti þeirri ábyrgð. En það er full ástæða í ljósi aðstæðna til að skerpa á þessu og ástæðulaust að leggjast gegn því að það sé gert í frumvarpinu. Við segjum því já.

Virðulegi forseti. Ég vil beina því til fjárlaganefndar sem fær málið svona breytt til sín að taka þessa grein aftur til skoðunar vegna þess að ég tek undir með þeim sem hér mælti síðast, það er alveg á mörkunum að þetta atriði eigi heima inni í frumvarpi um ríkisábyrgð vegna Icesave-samninganna. Það væri nær að fjalla um þá efnisþætti sem hér er um að ræða í sérstakri þingsályktunartillögu eða einfaldlega að kalla fram yfirlýsingu frá ríkisstjórninni um að hún ætli að beita sér fyrir því sem þarna er verið að fjalla um. En það er alveg á mörkunum að þetta eigi heima í frumvarpi um ríkisábyrgð vegna Icesave-samninganna.

Virðulegi forseti. Icesave-samningarnir ganga út á það að íslensku þjóðinni er gert að taka á sig skyldu sem ríkir alger óvissa um hvort eigi að setja á íslenskt þjóðfélag. Ekki nóg með það heldur segja samningarnir einnig að íslenskur almenningur þurfi að þola það á næstu árum að borga kannski um 350 milljarða umfram það sem þjóðin er hugsanlega skyldug til að borga - 350 milljarða. Í því dæmi verðum við að átta okkur á því að áðan var samþykkt aukning á skuldabyrði þjóðarinnar