Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Í 22. gr. fjárl. fyrir þetta ár er stj. veitt heimild til að verja úr framkvæmdasjóði allt að 5 millj. kr. til að styrkja smíði fiskiskipa samkv. frv., sem þ. samþ. þar um. Samkv. þessari heimild fjárl. er það, að stj. hefur lagt fram frv. það, sem hér er til 1. umr. í dag. Áður en þetta frv. var lagt fyrir Nd., hafði stj. haft samráð við mþn. í sjávarútvegsmálum um þessar reglur og fengið frá n. tvö álit, því að n. klofnaði. Meiri hl. lagði til, að fénu yrði varið fyrst og fremst sem styrkjum, en ef til vill að nokkru leyti til lána, en minni hl. lagði á móti, að nokkru af fénu væri varið til styrkja, heldur eingöngu til lána. Stj. hefur valið þá leið að leggja til með þessu frv., að báðar leiðirnar verði opnar, og er gert ráð fyrir, að verja megi þessu fé til að styrkja menn til að koma sér upp nýjum fiskiskipum, annaðhvort með beinum styrkjum eða lánum. Tel ég fyrir mitt leyti heppilegt, að báðar leiðirnar séu opnar, vegna þess að um svo misjafna aðstöðu er að ræða. Ég geri ráð fyrir, að samið verði um smíði allmargra fiskiskipa í Svíþjóð, og eftir því, sem nú liggur fyrir, er sennilegt, að verð þeirra verði svo hagkvæmt samanborið við það verð, sem nú er á skipasmíðum hér á landi og í Vesturheimi, að vart sé ástæða til að gera ráð fyrir, að verja þurfi þessu fé sem beinum styrkjum til að kaupa þar skip. Hins vegar er ekki gert ráð fyrir, að hægt verði, a.m.k. ekki að þessu sinni, að hugsa til samninga um smíði lítilla skipa eða báta af stærðinni 10–30 tonn í Svíþjóð. Þá verður að smíða hér á landi og verða þá hlutfallslega dýrari en þau skip, sem ráðgert er að smíða erlendis. Af þessum ástæðum tel ég æskilegt, að báðar leiðirnar standi opnar, svo að veita megi lán, þar sem ekki virðist þörf á styrk, en styrkja hina, er erfiðari aðstöðuna hafa. Frv. hefur verið breytt smávægilega í Nd., og eru þær breyt. flestar þess eðlis, að ég tel, að frv. hafi við það batnað, og því engin ástæða fyrir mig að mæla með frekari breyt. á frv: Ég leyfi mér því að mæla með því við hv. d., að hún geti fallizt á frv. með sem minnstum breyt. Sérstaklega vil ég beina því til hv. d., að mikil þörf er á, að þetta mál hljóti afgreiðslu, áður en þingstörfum lýkur að þessu sinni. Ég legg til, að frv. verði vísað til sjútvn. að lokinni þessari umr., og vænti þess með tilvísun til þess, sem ég hef áður sagt, að n. geti orðið fljót að afgreiða málið frá sér til hv. d. aftur.



Ég tel rétt að hreyfa dálítið ummælum um málið á þessu stigi, einkum með tilliti til óska atvmrh. að flýta afgreiðslu málsins, áður en þingi sé slitið. Ég hef kynnt mér þetta mál, og ég veit, að þótt þetta frv. verði samþ. óbreytt, þá verður það þrætuepli ávallt síðar og það verður sífellt verið að breyta því. Það verður óhjákvæmilegt að samrýma það ýmsum ákvæðum gildandi l., og ég tel, að varla muni fást samkomulag um það á því þ., sem nú er. Því vil ég spyrja hæstv. atvmrh., hvort hann geti ekki sætt sig við, að þessar 5 millj. kr. séu látnar renna í Fiskveiðasjóð til afnota samkv. 6. gr. l. nr. 34 frá 2. apríl 1943. Þar var svo ákveðið, að það fé, sem lagt er þar inn, skyldi notað sem styrkur í þá átt, sem farið er fram á í þessu frv., en í a-lið greinir svo, hvernig veita skuli þau lán. Mér skilst, að með þessum hætti mundi nást sama takmarkið, deilulaust, nema ef Alþ. vildi síðar setja ákvæði um, hvað miklum hluta skyldi útbýtt samkv. a-lið og hvað miklu samkv. b-lið. Þess vegna vildi ég hreyfa þessu hér, áður en málið fer til n. Ég sé, að mþn. í sjávarútvegsmálum hefur ekki orðið sammála um nein stórmál, og finnst mér þeim mun nauðsynlegra að fara varlega, þar sem n. hefur klofnað í þrennt. Sumir vilja, að fénu verði bara varið til lána. Ég fyrir mitt leyti er því fylgjandi. Það var deilt um, hvort gefa ætti þessar 2 millj. kr., og varð að samkomulagi að nota ekki það fé framvegis sem gjafafé, en að þær 2 millj. kr., sem búið er að lána, verði notaðar til styrkja án eftirkröfu. Ég á erfitt með að skilja, ef nú á að taka þá stefnu að láta féð út sem gjöf, en ekki styrk, þvert ofan í ákvörðun síðasta þings. Ég álít það óhyggilegt af Alþ. að láta út svona mikið fé sem styrk án þess að setja um það nokkrar fastar reglur, ekki sízt á þessum árum, þegar útvegurinn er aðalundirstaðan að tekjum ríkissjóðs. Þetta mál var nákvæmlega rætt hér sl. ár, og þarf ekki að endurtaka það, sem þá var sagt hér í hv. d. Mér finnst óviðeigandi, að Alþ. kasti frá sér að ákveða, hvort þetta fé sé veitt sem styrkur. Ef það vill halda báðum leiðum opnum til þess annaðhvort að fullnægja því sjónarmiði, sem kom fram í mþn., eða því, sem hér um ræðir, þá ætti að ákveða, hvað mikið er styrkur og hvað mikið lán. Mér finnst hér um of veigamikið atriði að ræða, til þess að Alþ. kasti frá sér að ákveða um það. Eins og ég sagði áðan, þá vill meiri hl. eða tveir menn í mþn., að allt féð sé veitt sem styrkur, en oddamaðurinn segir ekki, hvorri stefnunni hann er fylgjandi. En mér skilst, að með því að hann hefur tjáð sig fylgjandi meiri hl., sem hallast að styrkveitingum, þá sé hann frekar á því, en þó ekki fastbundinn þeirri skoðun. Þetta vildi ég hafa tekið fram þegar á fyrsta stigi málsins. Þá finnst mér í 5. gr. gæta misræmis og ekki sé hægt að framkvæma ákvæði hennar, svo að til gagns sé. Þar stendur, að það megi aðeins lána gegn 2. og 3. veðrétti, svo að auðséð er, að ætlazt er til, að Fiskveiðasjóður láni áfram með 1. veðrétti. Fiskveiðasjóður má lána allt að 50–60% út á 1. veðrétt. Nú væri hægt að fá þannig 150 þús. kr. út á 1. veðrétt eða 1500 kr. á smálest á 10 smálesta bát. En samkv. þessu frv. má ekki lána úr framkvæmdasjóði meira en svo, að lánið verði - með lánum gegn 1. veðrétti - meira en 100 þús. kr. Það má því ekki láta l. verða svona, því að þau mundu verka þannig, að ekki yrði hægt fyrir nokkurn vélskipseiganda að taka lán hjá þessari nýju lánsstofnun. Það er bezt að ganga þannig frá því, að það geti náð tilgangi sínum, en þessar staðreyndir, sem ég hef bent á, stangist ekki á, eða m.ö.o. að veita þetta sem styrk, en ekki lán. Í sambandi við 2. gr., þar sem sagt er, að stj. þurfi að samþ. val og kaup á vélum skipsins, þá tel ég það ákvæði hæpið. Við höfum fengið reynslu í því undanfarin ár, hversu erfitt er að sækja undir slíka aðila, sem veitt er það vald, sem stj. er veitt með þessu ákvæði. Þetta mundi skapa meira öngþveiti fyrir útveginn en svipað fyrirkomulag fyrir bílaeigendur gerði á sínum tíma. Það þarf ekki að segja mér, að þeir ráðh. í núv. stj., sem koma til með að fara með þessi mál og fylgja Framsfl., muni ekki hlúa að sínum mönnum á þessu sviði eins og öðrum. Ég tel óheppilegt að blanda pólitík í þessi mál. - Þá tel ég, að verði ákvæðin í 2. gr. látin halda sér, muni engar stofnanir vilja lána fé út á þessa báta nema sú stofnun, sem hér um ræðir. Annað, sem ég tel óviðunandi, er það, að verði viðkomandi maður gjaldþrota, er ekki hægt að selja skipið nema með leyfi ráðh., sem setur upp, að ákveðin upphæð sé talin gildandi. - Þetta tel ég mjög varhugavert. Þessi ákvæði mundu hvorki gera skipið veðhæft né eigandi. Slíkt ákvæði er bókstaflega ógerlegt að eiga yfir höfði sér í rekstri skipsins, og sá tilgangur, sem l. hafa, mundi ekki nást. Þá tel ég óheppilegt að skipta þessari hjálp í svo marga staði. Mér finnst eðlilegt að hafa allt féð hjá Fiskveiðasjóði. Menn, sem skulda slík lán, munu heldur vilja, að þau séu á sem fæstum stöðum. Ég efa, að 12. gr. sé lögleg, en auk þess er óviðkunnanlegt, að með þessum l. sé gerð breyt. á öðrum l., án þess að tekið sé fram, að svo sé. En 12. gr. er breyt. á l. nr. 34 frá 1943 - og það svo stórvægileg, að ég efast um, að þær breyt. hefðu náð fram að ganga, ef þær hefðu verið bornar fram sem brtt. við þau l. Þessu hefur verið laumað hér inn, en e.t.v. án þess að viðkomandi menn hafi gert sér það ljóst. Ég skil ekki, hvers vegna þeir, sem eiga eftir að taka lán, eiga að sæta miklu óhagstæðari kjörum en þeir, sem þegar hafa tekið sín lán. Það er þegar búið að veita 1300 þús. kr., en 700 þús. eru óveittar. Ég skil ekki, hvers vegna þeir, sem eiga eftir að taka þessar 700 þús. kr., eiga að sæta verri kjörum en hinir. Úr lánadeild er búið að lána aðeins 600 þús. kr., og sýnir þetta, að þriðji hver maður hefur heldur óskað að fá lán til lengri tíma en styrk. Þetta vil ég benda á þegar við 1. umr. í þessari hv. d. og vil, að hæstv. atvmrh. segi, hvort hann sjái sé ekki fært að mæla með því, að fénu verði veitt í Fiskveiðasjóð. En ég hygg, að það þurfi að athuga allar þessar reglur miklu betur en kemur fram hér í þessu frv.



Herra forseti. - Hv. þm. Barð. hefur spurzt fyrir um það, hvort ég vilji ekki fallast á, að ástæðulaust sé að vera með þetta frv., en veita heldur það fé, sem hér um ræðir, beint til Fiskveiðasjóðs. - Það segir sig sjálft, að við neitum. Þess vegna er þetta frv. borið fram, að við teljum heppilegra að hafa þessa meðferð á málunum en þá, sem hv. þm. bendir á. Samþykkt gerð á Alþ. í sl. des. sýnir, að hv. Alþ. ætlaðist ekki til, að sú meðferð væri höfð á þessu fé, sem hv. þm. stingur upp á, því að samþ. var, að þessu fé skyldi varið samkv. þeirri samþykkt, sem Alþ. gerði síðar. Hefði Alþ. verið þess fýsandi að fara þá leið sem hv. þm. bendir á, þá hefði það gert það þá. Ég held því, að þetta frv. sé samkv. þeirri línu, sem Alþ. hefur sjálft markað, og vil því halda mér við það, sem ég sagði fyrr í dag, að mælast til, að hv. d. samþ. þetta frv. óbreytt. Um það atriði, sem hv. þm. bryddi á, að hann væri á móti því, að nokkrar kvaðir væru lagðar á þá, sem vildu fá styrk, eða þeim sett nokkur skilyrði, vil ég segja þetta: Mig undrar þetta nokkuð. Ég tel, að hv. þm. muni yfirleitt vera á því, að sjálfsagt sé, þegar ráðstafanir eru gerðar til hjálpar einhverjum, að einhverjar kvaðir séu lagðar á þann mann fram yfir þá, sem engan styrk fá. Ég held, að ákvæði 6., 7. og 10. gr. séu sjálfsögð, eins og er. En það, að 5. gr. heimili aðeins 100 þús. kr. lán samtals á skip, þá skil ég það ekki eins og hann. Ég skil það þannig, að lán samtals á 1., 2. og 3. veðrétt megi aldrei verða meiri en 85% af byggingarkostnaði og að lán úr þessum sjóði megi aldrei vera meiri en 100 þús. kr. Þá gæti væntanlegur lántaki fengið 190 þús. kr., en ekki 100 þús. kr. Í 2. gr., þar sem ákveðið er, að ekki megi veita lán nema til skipa, sem smíðuð eru samkv. uppdrætti, sem Fiskifélag Íslands hefur mælt með og ráðun. samþ., þá finnst mér það sjálfsagður hlutur, en að ekki komi til mála, að varið sé miklu fé til að hvetja menn til að fjölga fiskiskipum í landinu, nema tryggt sé, að smíði og vélar séu á þann hátt, að æskilegt sé að fá skipin í fiskiflotann. Ef hver mætti ráða sjálfur, þá gætu sum skipin verið svo, að ekki væri neinn fengur í þeim. Þá leyfir hv. þm. sér á miður viðkunnanlegan hátt að dylgja um, að ég sem ráðh. muni misnota embætti mitt til framdráttar flokksbræðrum mínum. Ég veit mig ekki hafa gefið ástæðu til slíks og frábið mig slíkum dylgjum.



Herra forseti. - Út af síðustu ummælum hæstv. atvmrh. vil ég segja, að ég hef hér ekki verið með neinar dylgjur til hans. Ég segi það ekki af neinum persónulegum kala til hans, að hvað langur sem ráðherradómur hans verður, þá standi hann ekki eins lengi og þau l., sem hér eru á ferðum. Hins vegar vil ég benda á, að í tíð ráðh. Framsfl. hér fyrr meir höfum við þá sorglegu reynslu, að viðskiptin voru þannig, að ekki var búandi við þau. Ég get bent á eitt sláandi dæmi. Árið 1935 voru sett .l. um meðferð sláturfjárafurða. Ég veit ekki betur en að tilgangurinn með þeim hafi verið að tryggja allan innanlandsflutning fyrir SÍS. Enginn mátti slátra kind, nema hann væri í kerfisbundnum félagsskap, vitanlega kaupfélagi, en allir vita, að þau eru hluti af starfsemi Framsfl.

Þeir fengu það, ef þeir höfðu haft slátrunarleyfi fyrir 1933.

Síðan voru bændur þvingaðir til að fara inn í kaupfélögin til þess að fá að slátra kindum sínum. Síðan var innflutningi skipt eftir höfðatölu, og jók þetta auðvitað innflutning kaupfélaganna. Þessi dæmi sýna, að ekki er rétt að víkka þetta svið út og koma því þannig fyrir, að stj. ráði yfir því, hvort fiskimenn fái vélar í skip sín.

Ekki þó að sjálfstæðismenn væru í stjórn?

Það er það sama. Ég veit ekki til, að Bernharð Stefánsson væri svo ánægður með bílaeinkasöluna undir stjórn ráðh. Sjálfstfl., og það sýnir, hvernig fer, ef innflutningur er settur undir pólitíska ráðamenn, sem kunna að nota aðstöðu sína á pólitískan hátt. Hvað viðvíkur því, að ekki megi setja kvaðir á menn, þá er það misskilningur, að ég hafi haldið því fram. Það er annað að setja kvaðir á menn eða setja þannig kvaðir á menn, að þeir geti ekki hagnýtt sér þau ákvæði, sem gilda í þeim l., sem eiga að vera þeim til hjálpar. Ef ráðh. ætlast til, að þetta sé skilið öðruvísi, þá á það að koma skýrt fram. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta mál frekar við hæstv. ráðh. á þessu stigi, en mun síðar gera það, ef þörf krefur. Ég hef nú bent á mörg veigamikil atriði í þessu máli, sem vert er að veita athygli. T.d. ber að athuga það, að senn líður að þinglokum og þessu máli verður ekki lokið á einum eða tveimur dögum, þó að engar breyt. verði gerðar. En ekki verður hjá því komizt að gera breyt. á því. Það eru þegar komnar fram rökstuddar ábendingar um ýmis atriði í þessu máli. sem sanna, að margt í því rekst með öll horn og alla kanta á það, sem samþ. var á síðasta þingi. Ég skil ekkert í hæstv. ráðh. að taka svona undir málið, nema það vaki fyrir honum að fá að valsa og galsa með þetta fé. En til þess fær hann aldrei mitt atkvæði. Ég mun gera allt annað en leyfa hæstv. ráðh. að fara með það eftir eigin geðþótta. Á það ber að líta, að þessi stj. hefur ekki nokkru sinni borið gæfu til að fá fylgi þm. til þess að fá leyfi til að sitja í þeim stólum, sem hún nú situr í.



Herra forseti. - Sjútvn. hefur haft þetta mál til meðferðar og borið það saman við gildandi l. um lendingarbætur. Leggur hún til, að frv. verði samþ. með ofur lítilli breyt., eins og tekið er fram á þskj. 104, að við 12. gr. bætist orðin „upphæð vörugjalds“. Ég sé ekki ástæðu til að fara frekar orðum um frv. N. leggur til, að það verði samþ. með þessari breyt.



Herra forseti. Frv. þetta hefur legið fyrir sjútvn. Hefur hún borið það saman við gildandi l. um lendingarbætur og leggur til, að 12. gr. verði breytt þannig, að inn í hana verði bætt orðunum „upphæð vörugjalds“. Vænti ég, að d. samþ. frv. með þeirri breyt.