Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv., sem fyrir liggur á þskj. 153, er flutt af allshn. til staðfestingar á brbl., sem gefin voru út 1. sept. 1958, og stendur sú bráðabirgðalagaútgáfa í sambandi við hina nýju reglugerð um útfærslu fiskveiðilandhelginnar. Af hálfu nefndarinnar var ekki við 1. umr. sérstaklega gerð grein fyrir frv., þar sem um brbl. var að ræða, sem áður voru kunn. En nú milli umræðna hafa nefndinni borizt tilmæli frá sjútvmrn. um að flytja brtt. við frv. Sú brtt. er þess efnis, að ráðherra skuli vera heimilt samkv. till. fiskideildar atvinnudeildar háskólans og að fengnum meðmælum Fiskifélags Íslands að veita fiskirannsóknarskipum og vísindamönnum leyfi til að nota botnvörpu eða flotvörpu í rannsóknarskyni innan fiskveiðilandhelgi Íslands, enda sé leyfið tímabundið. Þessi breyting er tekin upp á þskj. 171, en jafnframt gerðar formsbreytingar á frv., sem eftir atvikum þótti eðlilegt að gera. Um þetta atriði, sem ég nefndi áðan, um heimildina til þess að veita fiskirannsóknarskipum og vísindamönnum leyfi til þess að nota botnvörpu eða flotvörpu í rannsóknarskyni innan fiskveiðilandhelginnar, hefur nefndin rætt við forstöðumann fiskirannsókna í atvinnudeild háskólans og fiskimálastjóra. Þeir mæltu báðir með því, að þessi brtt. væri flutt, tóku fram, að þetta væri í samræmi við það, sem tíðkazt hefði á undanförnum árum, að vísindamönnum, bæði innlendum og erlendum, hefði verið leyft samkvæmt tillögum fiskideildarinnar að gera rannsóknir á þennan hátt innan þeirrar fiskveiðilandhelgi, sem þá var, og töldu eðlilegt og æskilegt, að þetta væri áfram leyft. Eftir að hafa fengið þessar upplýsingar taldi nefndin sjálfsagt að flytja þessa brtt., sem ég hef nú gert grein fyrir.



Herra forseti. Forstöðumenn Farmanna- og fiskimannasambands Íslands og forstöðumenn nokkurra annarra stéttarfélaga í Reykjavík hafa farið þess á leit við hv. þm. Snæf. og mig, að við flyttum þetta frv. Efni frv. er það, að styrktarsjóðum Farmanna- og fiskimannasambandsins, Vélstjórafélags Íslands, Skipstjóra- og stýrimannafélagsins Öldunnar, Mótorvélstjórafélags Íslands, Félags íslenzkra loftskeytamanna, Skipstjórafélags Íslands, Stýrimannafélags Íslands, Skipstjóra- og stýrimannafélagsins Ægis, Reykjavík, Félags bryta, Kvenfélagsins Keðjunnar og Kvenfélagsins Hrannar verði heimilað að taka húseignina Bárugötu 11 í Reykjavík til afnota fyrir félagsstarfsemi sína. Þannig stendur á, að þessi félagasamtök hafa húsnæði, mörg þeirra, svo og sjómannablaðið Víkingur, víðs vegar um bæinn, en telja það vera sér óhagstætt og að ýmsu leyti ófullnægjandi, einkanlega vegna þess, að mörg þessara félagasamtaka hafa sameiginlega launaða starfskrafta og kemur því miklu betur, að félagsstarfsemi þeirra geti farið fram undir sama þaki. Nú eiga þessi félagasamtök kost á að kaupa íbúðarhúsið Bárugötu 11 í Reykjavík, sem er einbýlishús, sem Kornelíus heitinn Sigmundsson byggingameistari átti, og auk þess hyggjast þau nota kjallarahæð hússins fyrir húsvarðaríbúð og innrétta efstu hæð hússins, sem fram til þessa hefur verið óinnréttuð, en hafa síðan aðalstarfsemi sína á tveimur efri hæðum hússins. Þarna er því um að ræða, að húsnæði, sem þessi félög hafa notað víðs vegar um bæinn, losnar, en til þessara nota fyrir þessi mörgu stéttarfélög er tekin ein íbúð, eitt íbúðarhús, sem var byggt upphaflega sem einbýlishús. Ein fjölskylduíbúð verður þó í húsinu, sem sé íbúð húsvarðar. Við teljum, fim., að þó að vissulega verði að gæta varúðar um það að taka íbúðarhúsnæði hér í Reykjavík til annarra nota, meðan skortur er á íbúðarhúsnæði, þá sé þó hér svo brýn nauðsyn fyrir hendi, að því er snertir þessi félög, að það beri að líta á þessa nauðsyn og veita þeim heimild til að búa um sig fyrir starf þessara félaga í nefndu húsi og heimila þeim þannig notarétt af því til annars en íbúðar, að öðru leyti en því, sem ég hef þegar sagt um íbúð húsvarðar, sem þarna verður. Þetta hús þykir samtökunum líka hentugt sér vegna þess, að það liggur nærri höfninni, en Farmanna- og fiskimannasambandið og félög, sem í því eru, eiga daglegt samstarf við skip og höfn, og að því leyti hentar húsnæðið þeim einnig vel. Til þess má vitna, að Alþ. hefur áður í tveimur tilfellum veitt sams konar frávik frá gildandi lögum, og átti Vinnuveitendasamband Íslands hlut að máli í öðru tilfellinu og styrktarsjóðir Múrarafélags Reykjavíkur og Félags íslenzkra rafvirkja hlut að máli í hinu tilfellinu, og er hér mjög svipað ástatt, að fjölmenn og víðtæk félagasamtök fara fram á það að fá afnotarétt af húsum, sem byggð voru til íbúðarhúsnæðis, til sinnar starfsemi. Ég hygg, að flestir fallist á, að hér sé nokkuð rík nauðsyn að baki þessu frv. og svipað ástatt og í hinum tveimur tilfellunum, sem ég nefndi. Ég legg til, að málinu verði að lokinni umr. visað til hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Ég er ekki á móti því, að þessi félagasamtök, sem hér um ræðir, fái rétt til þess að kaupa íbúðarhúsnæði til notkunar fyrir starfsemi sína. En mér finnst til of mikils ætlazt, að Alþ. sé látið samþykkja lög í hvert skipti, sem slík félagasamtök óska eftir að eignast íbúðarhúsnæði til sinna þarfa. Þess vegna finnst mér, að rétta leiðin hjá hv. flm. hefði átt að vera sú að koma með breyt. á l. og fela það á vald ráðh. að gefa þessa undanþágu, sem hér er um að ræða. Við skulum ekki ímynda okkur, að þetta verði síðasta lagafrv., sem flutt verður í þessu skyni, ef heimild verður ekki gefin eða breyt. verður ekki gerð á l. frá því, sem þau eru nú. Ég sé ekki, að Alþ. eigi auðvelt með að neita öðrum félagasamtökum um slíka heimild eftir þau fordæmi, sem þegar hafa verið gefin í þessu efni. Ég vil þess vegna skora á hv. flm., að þeir breyti þessu frv. sínu á þann veg, að gefin sé heimild í l. til ráðh. að ákveða um þetta atriði.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Reykv. bar fram þau tilmæli til okkar flm. að breyta frv., sem hér liggur fyrir til umr., á þann veg, að ráðh. yrði heimilað að taka húsnæði, að mér skildist til afnota fyrir félagasamtök, taka það til annarra nota en íbúðarhúsnæðis. Hann taldi, að það væri að gera Alþ. of mikið ómak af lítilli ástæðu, litlu tilefni að flytja frv. sem þetta. Ég hygg, að slík mál séu engin hégómamál. Ég hygg, að það hafi varðað Vinnuveitendasamband Íslands nokkru að fá helmild til þess að nota það íbúðarhúsnæði, sem það fékk til sinnar félagsstarfsemi, og að Alþ. hafi stundum fengizt við óþarfari verk, en að greiða fyrir jafnfjölmennum samtökum og Vinnuveitendasambandinu og Múrarafélagi Reykjavíkur og rafvirkjafélaginu, en þessi félög fengu áheyrn hjá Alþ. undir sams konar kringumstæðum á síðasta þingi. Þegar svo litið er á hina hliðina, hvort eigi að rýmka mjög um enn til þess að heimila að taka íbúðarhúsnæði í Reykjavík til annarra nota en íbúðar, þá verður a.m.k. öllum ljóst, að þar er ekki um smáatriði að ræða. Það var svo, að það voru teknir tugir íbúða, ef ekki hundruð, á ári hverju þrátt fyrir tilfinnanlegan skort á íbúðarhúsnæði í Reykjavík, til skrifstofuhalds og verzlana á undanförnum árum, og stóðst hvergi við, hvernig sem byggt var í Reykjavík, húsnæðisleysið hélt sífellt áfram. Þetta, að það var lagt bann að lögum við því að taka íbúðarhúsnæði til annarra nota en til íbúðar, það varð einn liðurinn í því að fá tök á þessu máli, að íbúðarhúsnæðið í Reykjavík rynni ekki úr greipum þeirra, sem áttu að fá íbúðarhúsnæði, þegar hér var verið að byggja hús. Það voru engu síður gömlu húsin, sem fóru til alls annars, en íbúðarhúsnæðis, og húsnæðisbölið hér hélzt við og virtist vera ólæknandi. Ég held, að þó að nokkuð hafi úr rætzt í þessu efni að undanförnu, þá sé enn full ástæða til þess að fara mjög varlega í það að opna gáttir til þess að auðvelda að taka íbúðarhúsnæði til annarra nota. Ég óskaði þess ekki, meðan ég gegndi störfum félmrh., að hafa undanþáguheimildir í l. til þess að mega víkja frá þessu í einum og öðrum tilfellum, og ég veit ekkert um það, hvort núverandi félmrh. teldi það æskilegt að standa fyrir þeirri skothríð undanþágubeiðna, sem hann mundi fljótlega standa frammi fyrir, ef gerðar væru breyt. á l. nú, þótt það kunni að koma að því síðar annaðhvort að gera breyt. á þeim eða afnema þau, ef tekst að lækna það húsnæðisböl, sem hér hefur ríkt, og tel ég rétt, að hann segi frekar til um það. Ég mun ekki gerast flm. að því að opna neinar gáttir til þess að auðvelda að taka íbúðarhúsnæði í Reykjavík til annarra nota, eins og sakir standa, þó að málið hafi nokkuð lagazt á síðustu árum. Ég held, að Alþ. megi vel una því að taka um það ákvörðun, hvenær það telji ástæðu til að leyfa í einstökum tilfellum með lagasetningu að taka íbúðarhúsnæði í borginni til annarra nota en íbúðar, og tel það vera varfærnislegustu leiðina í þessu efni, eins og sakir standa, og fulla þörf á því enn þá að hafa nokkrar gætur á því, að íbúðarhúsnæði í borginni sé ekki hrifsað til hinna og annarra nota, nema rík ástæða sé til.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að taka undir það, sem fram kom hjá hv. 2. þm. Reykv., að sá háttur, sem hér er á hafður og hefur í einstökum tilfellum áður verið á hafður, er mjög óviðkunnanlegur, að það þurfi að leita til Alþingis um sérstaka löggjöf í hverju tilfelli, ef húsnæði, sem áður hefur verið notað til íbúðar, á að notast til annarra þarfa, og þá oftast nær og í öllum tilfellum, sem við höfum dæmi um, hefur hér verið um ákveðin félagasamtök að ræða og væntanlega afnot þeirra af eigin húsnæði. Það er ekki sama, hvernig Alþ. hagar störfum sínum og hvernig með löggjafarvaldið er farið, og ég held, að með engu móti verði réttlættur þessi háttur, ef menn athuga það nánar. Það eru sett um það lög árið 1956, bráðabirgðalög um haustið, sem svo eru staðfest aftur, eins og venja er til, á þinginu, um afnot íbúðarhúsa í kaupstöðum. Og það er tekið fram í þessum lögum, að íbúðarhúsnæði, sem nánar er skilgreint í ., gr. l., megi aðeins nota til íbúðar. Í þessum lögum er svo viss undanþáguheimild í 3. gr., þar sem segir, að félmrh. sé heimilt að undanþiggja kaupstaði ákvæði laga þessara, ef fyrir liggur ósk hlutaðeigandi bæjarstjórnar um það og ekki er þar um að ræða skort á íbúðarhúsnæði. Þessi undanþáguheimild, sem hérna er, er næsta óeðlileg, að það sé í fyrsta lagi komið undir ósk hlutaðeigandi bæjarstjórnar, hvort félmrh. sé heimilt að veita undanþágur, og þá aðeins, ef ekki er um að ræða skort á íbúðarhúsnæði í viðkomandi kaupstöðum. Í sjálfu sér má sjálfsagt oft um það deila, hvort skortur sé á íbúðarhúsnæði eða ekki. En ég fullyrði, að það hafi verið gert allt of mikið úr því hjá hv. síðasta ræðumanni, 7. þm. Reykv., að þessi löggjöf hafi haft einhver veruleg áhrif til þess, að íbúðarhúsnæði væri ekki misnotað, eins og hann vildi vera láta. Ég tók svo eftir, að hann talaði um, að íbúðir í hundraðatali hefðu þannig verið misnotaðar, og ég hygg, að það fái ekki staðizt, þegar það mál er nánar athugað. Og dæmin, sem við höfum nú fyrir okkur um undanþágurnar, eru sárafáar, tvær áður og þetta er víst sú þriðja, að ég hygg. Það kann hins vegar að vera, að það séu fleiri félagasamtök, sem vildu hafa notað sér að fá undanþágur, ef það væri auðveldara, en raun ber vitni. En sannleikurinn er sá, að það er ekkert refsivert við það, ef þessi félög hafa eignazt þetta húsnæði, að láta það standa ónotað. Það er bara, ef það er notað til þeirra félagsstarfsemi, að þá er þetta orðið refsivert og sektarákvæði stórkostleg fyrir notkunina. Og í ýmsum tilfellum er það svo, að þó að skortur sé á íbúðarhúsnæði, þá er kannske húsnæði, sem hægt er að nota til íbúðar, ekki fullnýtt, þó að það sé hins vegar ekki notað til ýmiss konar annarra þarfa og félagsstarfa, eins og hér er um að ræða. Ég er því mjög sammála því, sem fram hefur komið, að það er bæði óeðlilegt efnislega séð og einnig formlega að hafa lög frá 1957, 18. febr.1957, um afnot íbúðarhúsa í kaupstöðum, þar sem beinlínis er bannað að nota þau nema til íbúðar, en svo fáum við einstakar lagasetningar, - nú held ég þá þriðju í röðinni, - þar sem vissar heimildir eru leyfðar fyrir félagasamtök til þess að nota eigið húsnæði, sem þau ætla að festa kaup á og áður hefur verið notað til íbúðar, til sinnar félagsstarfsemi. Í sjálfu sér væri þá hitt sýnu nær, að löggjöfinni um þetta fortakslausa bann gegn annarri notkun íbúðarhúsnæðis frá 1957 og upphaflega 1956 í bráðabirgðalögunum hefði verið breytt og felldar inn þessar heimildir í breytingar á löggjöfinni. En aðalatriðið held ég sé það að taka þetta mál til nýrrar meðferðar. Ég segi alveg eins og hv. 2. þm. Reykv.: ég hef ekkert að athuga við það, að þetta mál nái nú fram að ganga, og það er þannig, eftir því sem mér hefur verið tjáð, í pottinn búið, að það getur skipt nokkru máli fyrir þessi félagasamtök að fá málið fljótt afgreitt, og sjálfsagt yrði nokkru umfangsmeira að taka upp annan hátt í þessu máli. Mér finnst það geti bæði komið til greina, eins og vikið hefur verið að, að það séu almennar undanþáguheimildir fyrir framkvæmdavaldið í landinu, framkvæmdastjórnina, að ráðherrann, sem fer með félagsmál, veiti þessa undanþágu eða þá húsnæðismálastjórnin, sem eftir l. um íbúðarhúsnæði hefur með höndum yfirstjórn húsnæðismálanna í landinu, eins og þar er ákveðið. Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð nú, en ég vildi ekki láta hjá líða að taka undir þá skoðun, sem hér hefur komið fram, að þetta mundi ekki verða síðasta undanþágubeiðni í þessu efni og það væri æskilegra og hentaði betur, að þetta mál yrði tekið til almennrar athugunar og komið í annað form en nú er.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Ekki er ég sammála hv. 5. þm. Reykv. um, að neitt óeðlilegt sé við það, að það sé fyrst og fremst í höndum bæjarstjórnar viðkomandi bæjarfélags, hvort þessar hömlur séu á um notkun íbúðarhúsnæðis eða ekki. Það er venjulega svo, að þegar húsnæðisskortur sverfur að, skortur á íbúðarhúsnæði verður tilfinnanlegur, þá ber þau mál mjög fljótlega að bæjarstjórninni. Og bæjarstjórnin verður þá oft og tíðum að ráða fram úr miklum vanda, að svo miklu leyti sem henni reynist það þá fært. Ég held, að það sé því mjög eðlilegt að láta það í vald bæjarstjórnanna, hvort þær vilji hafa hömlur á þessu eða telji ástæðu til þess í viðkomandi bæjarfélagi eða ekki. Það hefur nú farið þannig, þótt þetta stæði opið bæjarfélögunum, að mér er ekki kunnugt um, að umsókn hafi borizt, nema þá frá einu bæjarfélagi, um það, að lögin skyldu þar ekki hafa gildi. Það var frá bæjarstjórn Akureyrar, sem slík beiðni barst út af ákveðnu tilfelli, einu húsi, sem bæjarstjórnin þá á tímabili hafði hug á að taka til annarra nota, en að nánar athuguðu máli hvarf bæjarstjórnin frá því að vilja fá þessa heimild á hendur, og er mér því ekki kunnugt um, að neitt bæjarfélag hafi notfært sér það að vera laust við þessa lágaheimild. Annað atriði, sem ég ætlaði að segja örfá orð um viðvíkjandi andspyrnu við þetta frv., er það, að það var vefengt af hv. 5. þm. Reykv., að það hefðu verið nokkrir tugir eða nokkur hundruð íbúða á ári hverju, sem hér í höfuðborginni hefðu verið hrifsuð til annarra nota en íbúðar. Hygg ég, að það styðji nokkuð mitt mál, að einmitt á þeim dögum, sem lögin voru sett, kom í ljós, að það voru margir tugir íbúða, sem fólk var þá á flugstig með að taka frá íbúðarhúsnæðisnotkun til annarra nota. Það voru nokkur stórhýsi hér í borginni með tugi íbúða hvert um sig, sem þá var verið að taka frá því að vera íbúðarhúsnæði, eins og þau höfðu verið teiknuð til þess að verða, og átti að taka þau til skrifstofuhalds og verzlunarrekstrar, sem er að vísu nytsamleg notkun á húsnæði. Það höfðu verið fengnar lagalegar heimildir til þess, að þetta húsnæði yrði íbúðarhúsnæði, en var sýnilegt, að taka átti það til annars, og reyndist svo. Það voru tugir íbúða í einu, tveimur eða þremur stórhýsum, sem löggjöfin hindraði í því að halda fram þeirri stefnu, nema þá með því að komast undir allþung viðurlög. Á þessum sömu dögum var Vinnuveltendasamband Íslands líka að taka íbúðarhúsnæði og Múrarafélagið og rafvirkjafélagið og margir fleiri aðilar, og nægir þetta eitt til þess að sýna, að þarna voru margir tugir íbúða bara þessa dagana, þegar lögin voru sett, á leiðinni að hverfa úr notkun íbúðarhúsnæðis og til annarra nota. Ég held, að það geti enginn með góðri samvizku, sem þekkir til hér í Reykjavík, neitað því, að þetta var óþolandi. Það var verið að taka íbúðarhúsnæði, sem var mikill skortur á, til margvíslegra annarra nota, og það réðst engin bót á húsnæðisskortinum, hvernig sem byggt var. Eg játa, að það getur vel komið svo, að viðhorf breytist á þann veg, að ekki sé ástæða til að hafa slíkar hömlur á eignarrétti manna um íbúðarhús, og er æskilegt, að það ástand skapist. En ég álít, að það sé ekki öruggt enn. Þeir, sem hafa áhyggjur af húsnæðisskorti fólks hér í Reykjavík, ættu ekki að flýta sér um of til þess að taka lokur frá og gera það auðveldara, að hið fyrra ástand komist á, á ný. Mér er vel kunnugt um það, að meðan ég gegndi störfum félmrh., þá dundu á mér einmitt fyrstu vikurnar og mánuðina, eftir að þessi lög voru sett, tugum saman alls konar beiðnir um að fá undanþágu frá l., og það var min bezta hlíf, að það var engin undanþáguheimild til í l. önnur, en í því formi, að ef engin húsnæðisþröng væri í bæjarfélagi, þá gæti bæjarstjórn viðkomandi bæjarfélags tekið á sig ábyrgðina, á því að hleypa lokum, algerlega frá. Og það hefur enginn notað.



Herra forseti. Ég vil aðeins bæta hér litlu við það, sem ég áður hef sagt. Ég lagði áherzlu á, að það mundi hafa verið gert allt of mikið úr því af hv. 7. þm. Reykv., að þessi lög hefðu komið í veg fyrir, að íbúðarhúsnæði, sem áður hafði verið þannig notað, væri notað til annars. Hann dregur nokkuð úr núna, og það, sem í fyrri ræðunni var talið í hundraðatali, er að vísu talið í tugum núna. En þó eru dæmin, sem við höfum fyrir okkur, sárafá. Sannast að segja geri ég rá0 fyrir og er kunnugt um það, að þetta hefur oft verið í þeim tilfellum, sem menn hafa haft hug á þessu, þar sem íbúðarhúsnæði er orðið gamalt og óhentugt, og það má m.a. segja um það húsnæði, sem nú er verið að ræða um í þessu frv., þar sem eru mjög stórar íbúðir og ekki sem hentugastar til íbúðar. Og þegar við höfum það í huga, að á þessum árum, frá því að þessi lög voru sett, hefur verið lokið við 8-9 hundruð íbúðir í Reykjavík, sjáum við, hvað þetta hefur sáralitla þýðingu. Og ég endurtek það sem ég sagði áðan: að mínum dómi er þetta algerlega óraunhæft í sambandi við það, hvort með þessu sé stuðlað að því að koma í veg fyrir húsnæðisskort eða ekki eða draga úr húsnæðiseklunni í bænum. Þetta er í svo fáum tilfellum og oft og tíðum þannig, að einmitt íbúðarhúsnæði, sem leitað er eftir að breyta, liggur miðsvæðis í miðjum bænum og er orðið miklu síður hentugt, en áður var af þeim sökum og öðrum til þess að notast til slíks, en miklu fremur og eðlilegra, að það væri notað til skrifstofustarfa eða til félagsstarfsemi einstakra samtaka, eins og hér er um að ræða. Hins vegar vil ég leiðrétta það, að það hefur ekki verið, hvorki af minni hálfu né 2. þm. Reykv., andspyrna gegn þessu frv., því að báðir tókum við það fram, að við mundum ekki spilla fyrir því á nokkurn hátt, að það næði fram að ganga, en vildum hreyfa þessum sjónarmiðum, og það má segja, að það hafi hver þingmaður í hendi sinni að athuga þau mál nánar. En ég held, að það væri farsælla fyrir alla, að það yrði fundinn nýr háttur á meðferð þessara mála, miðað við það, sem verið hefur að undanförnu.