Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að borist hefur bréf frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu um frestun á því að skriflegt svar berist við fyrirspurn á þskj. 339, um stuðning við frumkvöðla- og nýsköpunarstörf, frá Arnbjörgu Sveinsdóttur. Ástæður tafar eru þær að úrvinnsla gagna er tímafrekari en reiknað var með í upphafi. Því er þess farið á leit við forseta Alþingis að ráðherra verði veittur frestur til 29. nóvember til að svara fyrirspurninni.

Frú forseti. Stundum er sagt að pólitísk gerjun og stefnumótun fari ekki síst fram í ungliðahreyfingum stjórnmálaflokkanna. Þar eru þeir sem eiga að erfa landið. Stundum er sagt að þar sé að finna framtíðarforustumenn í stjórnmálum. Hér hef ég stefnuplagg Sambands ungra sjálfstæðismanna í ríkisfjármálum fyrir árið 2013. Hvað er þar að finna, virðulegi forseti? Þar er samfelldur niðurskurður á verkefnum til samfélagslegra þarfa, alveg sama hvert litið er. Marga starfsemi á að slá algerlega út af borðinu í tillögum ungra sjálfstæðismanna. Þar má nefna starfsemi eins og Lánasjóð íslenskra námsmanna, hún á bara að hverfa. Rannsókna- og vísindastarf við Háskóla Íslands, rannsóknastarfsemi, nám á framhaldsstigi vegna aðstæðna á vinnumarkaði, Ríkisútvarpið, framlög til lista, þar má nefna Þróunarsamvinnustofnun og alþjóðlega þróunarstarfsemi, allt á þetta að hverfa. Hafrannsóknastofnun, mikilvæg vísindastofnun í grundvallaratvinnuvegi þjóðarinnar, á að fara. Að sjálfsögðu vilja ungir sjálfstæðismenn ekki sjá stuðning við landbúnaðinn og Jöfnunarsjóður sveitarfélaga, upp á 15 milljarða, á að hverfa. Þannig mætti áfram telja tillögur ungra sjálfstæðismanna um það sem á að taka út úr fjárlögum ársins 2013. Nú geta menn vissulega sagt: Þetta eru bara ungliðasamtök stjórnmálaflokka sem eru að gamna sér við tillögur af þessum toga. En sannleikurinn er sá að hvað ungur nemur gamall temur. Hér er verið að vísa veginn. Hér er verið að segja ákveðinn hug. Ég óska Sjálfstæðisflokknum til hamingju með hreinskilnina hjá ungum sjálfstæðismönnum en ég óska þjóðinni þess að þessar hugsjónir séu ekki á leið til áhrifa í íslensku samfélagi.

Forseti. Málefni hjúkrunarheimilisins Eirar hafa verið mikið til umfjöllunar síðustu daga. Í því sambandi ber að halda ákveðnum staðreyndum til haga. Í fyrsta lagi er rétt að undirstrika að rekstur Eirar í dag er tryggur og vel er að honum staðið. Í öðru lagi er sá vandi sem um hefur verið fjallað að undanförnu úr fortíðinni kominn og á ábyrgð þeirra sem þá ráku heimilið. Á þessum málum hefur nú verið tekið. Gripið hefur verið til umfangsmikilla ráðstafana til að bregðast við vandanum sem er mikill og getur haft slæmar afleiðingar í för með sér. Hjúkrunarheimilið hefur að hluta verið fjármagnað með opinberum fjármunum í gegnum Framkvæmdasjóð aldraðra með daggjöldum og með lánum frá Íbúðalánasjóði sem óvíst er að innheimtist að fullu ef allt fer á versta veg. Á fjárlögum yfirstandandi árs er gert ráð fyrir útgjöldum til Eirar upp á tæpa 1,5 milljarða kr. Fjárlaganefnd Alþingis ber skylda til að hafa eftirlit með fjármálum ríkisins og hefur því boðað framkvæmdastjóra Eirar til fundar um málefni heimilisins, fjárhagsstöðu þess og um hættuna á því að ríkissjóður eða stofnanir ríkisins glati fjármunum vegna húsrekstrar heimilisins. Það er þó verra ef svo fer að fjöldi einstaklinga muni tapa háum upphæðum á viðskiptum sínum við Eir frá fyrri tíð. Þeir einstaklingar hljóta að eiga samúð okkar allra. Þetta fólk þarf að fá skýr skilaboð um það frá stjórnvöldum og Alþingi þvert á flokka að þeirra mál verði tryggð með öllum ráðum, það geti áfram búið í þeim íbúðum sem það greiddi fyrir í góðri trú og hélt vera sínar. Þau skilaboð þurfa sömuleiðis að vera skýr frá okkur úr þessum sal að Hjúkrunarheimilið Eir muni áfram verða rekið og það muni hér eftir sem hingað til bjóða þá þjónustu sem veitt er í dag. Stjórnvöld geta hins vegar ekki tekið ábyrgð á þeim sem svo illa fóru með rekstur heimilisins sem raun virðist vera á eða fádæma framkomu þeirra gagnvart eldra fólki. Þeir munu sjálfir þurfa að standa skil á þeim gerðum sínum.

Virðulegi forseti. Í dag greiðum við atkvæði um hvort rannsaka eigi einkavæðingu bankanna bæði fyrir og eftir hrun. Margt er á huldu um seinni einkavæðinguna sem verður að upplýsa. Við vitum til dæmis ekki hverjir kröfuhafar föllnu bankanna eru og þar með ekki hverjir eiga Arion banka og Íslandsbanka. Virðulegi forseti. Þingið á að neyða bankana til að upplýsa um eignarhaldið með lagasetningu sem bannar falið eignarhald fjármálafyrirtækja. Almenningur á rétt á að vita hvort seinni einkavæðing bankanna fól í sér hrægammavæðingu bankakerfisins. Við vitum að kröfur í föllnu bankanna voru keyptar af hrægammasjóðum á hrakvirði og við vitum líka að hrægammasjóðir voru einmitt stofnaðir til að firra eigendur sína allri samfélagslegri ábyrgð. Hrægammasjóðir munu því aldrei gefa eftir kröfuna um að fá eignir sínar, þ.e. kröfurnar, að fullu endurgreiddar þó svo þeir hafi aðeins greitt um 4–5% af andvirði þeirra. Hrægammasjóðir eru nú langt komnir með að narta í alla parta hagkerfisins. Þeir hafa eignast fyrirtækin með því að lána þeim með veði í sjóðsstreymi þeirra, þeir hafa keypt upp fasteignir og kröfur af gjaldþrota fólki og fyrirtækjum sem mörg hver eru komin á götuna. Þeir eru tilbúnir að lána ríkinu í von um að verða ráðandi afl í efnahagslífinu. Virðulegi forseti. Við verðum að koma í veg fyrir gríðarlegan landflótta á næstu árum. Það gerum við með því að sýna hugrekki og láta ríkið yfirtaka eignir hrægammasjóða á hrakvirði. Allir munu skilja nauðsyn þess.

Virðulegi forseti. Mig langar að vekja athygli þingheims á frétt Morgunblaðsins í dag um að alvarleg vanskil séu enn að aukast, að þeim einstaklingum sem eru í alvarlegum vanskilum sé að fjölga. Ég held að við hljótum að þurfa að taka það alvarlega að þessi þróun skuli halda áfram þegar margir þingmenn höfðu vonast til þess að ástandið væri farið að skána eitthvað og þessi þróun færi að taka enda. Ég vil í því sambandi benda á að í nefndum Alþingis eru nokkur þingmál, þar á meðal frá Framsóknarflokknum, sem lúta að stöðu heimilanna. Ég tel mikilvægt að koma því á framfæri við þingmenn að við sameinumst um að reyna að fá þau mál afgreidd úr nefnd fyrir jól þannig að eitthvað megi gera til að reyna að bæta þá stöðu sem komin er upp. Þar er um að ræða þingmál sem lúta meðal annars að skuldum heimilanna, þ.e. að skapa svigrúm fyrir þá sem geta greitt af lánum sínum - það eru reyndar ekki allir sem geta það - til að borga höfuðstólinn hraðar niður en gert er núna með því að nota skattkerfið. Hins vegar er það mál sem við höfum nokkrum sinnum flutt hér í þinginu sem varðar verðtryggingu, þ.e. að reyna að koma böndum á hana. Inni í því þingmáli eru ýmis önnur mál, ýmsar aðrar aðgerðir sem hvatt er til að gripið verði til. Hugmyndafræðin í þessu öllu er einmitt sú, sem ég er að reyna að koma á framfæri, að reynt verði að koma til móts við heimilin með einhverjum hætti. Okkur finnst ekki nóg að gert. Fyrir utan þessi þingmál eru fleiri þingmál er lúta að sama máli eða með svipuðum hætti að einhverju leyti. Ég vil því hvetja formenn nefnda til að afgreiða þessi mál eins fljótt og unnt er þannig að hægt sé að grípa til aðgerða sem byggja á þessum þingmálum núna fyrir jól.

Frú forseti. Það er því miður ekkert nýtt að sjúklingar þurfi að dveljast á göngum Landspítalans. En því miður virðist það ekki lengur vera undantekning heldur dvelja fleiri á göngunum og þeir dvelja þar lengur en áður hefur verið. Þeir dvelja þar á öllum árstímum, ekki aðeins þegar um sumarleyfi er að ræða og lokanir deilda þess vegna eða á sérstökum álagstíma. Þetta er ófremdarástand, ekki aðeins fyrir sjúklingana sjálfa heldur einnig fyrir aðstandendur þeirra og fyrir starfsmenn sjúkrahússins. Ég treysti því að ekki þurfi að koma til þess að Slökkvilið og Vinnueftirlit þurfi að loka deildum Landspítalans heldur muni stjórnendur spítalans grípa til þess núna að opna deildir sem eru lokaðar og rýma gangana sjálfir. En það er ljós í myrkri og við fengum líka gleðifregnir í dag af Landspítalanum. Við vitum að í fjáraukanum hefur verið bætt við 150 millj. kr. til tækjakaupa á spítalann og í fjárlögum, sem við fáum til 2. umr. innan skamms, er upplýst að gerð verði tillaga um 600 millj. kr. til viðbótar í tækjakaup á næsta ári sem þýðir að Landspítalinn mun hafa um 900 millj. kr. í tækjakaup á næsta ári. Það eru líka góðar fréttir fyrir Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri sem fær 50 millj. kr. í tækjakaup í fjáraukanum og til viðbótar 70 millj. kr. á næsta ári. Ég hlýt að gleðjast yfir þessu en bendi á að það eina sem vantar nú upp á að við stígum stóru skrefin í þessu er að fara að ljúka formlega undirbúningi í þinginu að nýbyggingu Landspítalans. Ég minni á að inni í áætlun um fjármögnun hans eru 7 milljarðar til tækjakaupa. Það er bara einfaldlega þannig að húsrými á gamla spítalanum stendur því fyrir þrifum. Við þurfum nýjan spítala þrátt fyrir þessar góðu fréttir.

Virðulegi forseti. Það er athyglisvert að sjá og heyra áherslur manna undir þessum dagskrárlið. Eins og oft áður er ýmislegt sem berst til tals. Ég vil byrja á að taka undir það með hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni að við verðum að taka okkur tak í að forgangsraða þeim málum sem snerta beint hag fjölskyldnanna og fyrirtækjanna í landinu. Það er algerlega óásættanlegt að við séum komin þetta langt á þessu þingi og enn séu fjölmörg mál sem lögð hafa verið fram óafgreidd. Það sem meira er, við erum enn í þeirri stöðu að eiga von á frumvörpum frá ríkisstjórninni sem boðuð hafa verið en bólar ekki á. Ég vil nefna boðuð frumvörp sem tengjast tekjuhlið fjárlaga. Við höfum verið að ræða, í þingnefnd sem endurskoðar þingsköp, mikilvægi þess að tekjuhlið fjárlaga liggi fyrir strax í upphafi þings þegar fjárlagafrumvarpið er lagt fram þannig að hægt sé að vinna þau samhliða fjárlagavinnunni. Nú er komið vel inn í nóvembermánuð og hvergi bólar á þessum frumvörpum, t.d. boðuðu frumvarpi um vörugjaldahækkun á bílaleigur sem setur heila atvinnugrein í uppnám. Menn eru að reyna að gera áætlanir fyrir næsta rekstrarár og jafnvel þarnæsta rekstrarár eins og ferðaþjónustan þarf að gera og það eina sem vitað er er að þessi krumla, skattakrumla ríkisins, hangir yfir greininni. Hvergi bólar á útfærslunni, hvergi sér þess stað hvernig útfæra á þessar hugmyndir og hvort þær séu yfir höfuð þannig að hægt sé að útfæra þær. Ég hvet okkur öll til að spýta í lófana og fara að gera hluti sem virkilega skipta máli.

Virðulegi forseti. Fyrst langar mig til að taka undir það sem kom fram í máli hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur hér í gær þegar hún vakti máls á því að við ættum að skoða alvarlega hvort við þyrftum ekki að endurskoða löggjöf um skóla án aðgreiningar. Ég held að þetta sé mjög veigamikið mál þar sem hlutirnir eru ýmist svartir eða hvítir þannig að ég vil taka undir þessa tillögu hennar. Síðan að allt öðru. Virðulegi forseti. Ég veit vel að ríkisendurskoðandi er sjálfstæður og enginn segir honum fyrir verkum. Ég ætla hins vegar að leyfa mér að hafa skoðun á því sem hann gerir og þeirri niðurstöðu hans að Ríkisendurskoðun hafi ekki endurskoðunarumboð vegna uppákomunnar á Eir, ríkisendurskoðun hafi einungis slíkt umboð vegna hjúkrunarhlutans á Eir en ekki vegna öryggisíbúðanna. Samt sem áður, virðulegi forseti, skrifaði Ríkisendurskoðun upp á að hjúkrunarheimilið yrði veðsett til að byggja öryggisíbúðirnar. Í ársskýrslu Eirar kemur fram 140 millj. kr. skuld við hjúkrunarheimilið vegna öryggisíbúðanna. Allur þessi rekstur er á einni og sömu kennitölunni og mér er það gjörsamlega óskiljanlegt að ríkisendurskoðandi telji sig ekki hafa umboð til að fara ofan í hvað þarna er að gerast.

Virðulegur forseti. Við ræddum hér aðeins í gær um forsetakosningarnar í Bandaríkjunum og áhyggjur mínar af því að Sjálfstæðisflokkurinn væri að færast mjög langt til hægri í skattapólitík og niðurskurði í velferðarkerfinu. Það kallaði á ekki færri en þrjá þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem komu upp í ræðustólinn og afneituðu því að vera svo tengdir Repúblikanaflokknum sem áhyggjur mínar voru eða hafa hans skattapólitík eða velferðarpólitík. Það er ástæða til þess að fagna því að undirstrikað sé að Sjálfstæðisflokkurinn á Íslandi standi ekki fyrir það að leggja fyrst og fremst áherslu á að lækka skatta á eignafólk og hátekjufólk. Formaður Sjálfstæðisflokksins tiltók í svari sínu aðeins einn skatt sem hann lagði áherslu á, auðlegðarskattinn, sem væri mikil fátæktargildra. Þá hlýtur maður að spyrja Sjálfstæðisflokkinn hvort það lýsi forgangsröðun hans í skattamálum á næsta kjörtímabili að afnema auðlegðarskattinn. 
             Í öðru lagi var líka fagnaðarefni að heyra hv. þm. Ásbjörn Óttarsson lýsa því yfir að Sjálfstæðisflokkurinn styddi ekki frekari niðurskurð í velferðarkerfinu, hann stæði ekki að frekari niðurskurði í velferðarkerfinu. Ég held að ég hafi heyrt rétt að forusta Sjálfstæðisflokksins hafi haft yfirlýsingar í þveröfuga átt hér á sumrinu. Það væri fagnaðarefni að fá skýrar línur í þessu af hálfu Sjálfstæðisflokksins. En ef Sjálfstæðisflokkurinn hefur horfið frá því að leggja áherslur á skattalækkanir hátekjufólks og eignafólks og horfið frá því að kalla eftir frekari niðurskurði í velferðarkerfinu þá held ég að umræðurnar í þinginu hafi skilað því að við færumst nær hvert öðru og skapað betri grundvöll fyrir víðtækari samvinnu um mál. Ég vona að það sé ekki rétt skilið af ræðu formanns Sjálfstæðisflokksins hér í gær að því sé einmitt þveröfugt farið, að eignafólkið sé í fullum forgangi hjá Sjálfstæðisflokknum, forgangsverkefni hans númer eitt, og að það sem fyrst komi í hugann sé nauðsyn þess að  
            

Frú forseti. Það er full þörf á að ræða skattstefnu þessarar ríkisstjórnar en ekki þeirrar næstu. Varðandi auðlegðarskattinn sem hv. þingmaður hefur mikinn áhuga á þá heyri ég ekki annað en að hann sé að boða framhald auðlegðarskattsins sem er tímabundinn skattur. Ríkisstjórnin lofaði því í upphafi að hann ætti einungis að gilda til næstu áramóta og framlengdi hann síðan. Það er ekki annað að heyra en að stjórnarflokkarnir hyggist framlengja skattinn. Ég hvet þá til þess að taka af skarið með það. Ég sé þarna til fjármálaráðherrans fyrrverandi sem ætti að koma hingað upp og tala fyrir stefnu flokks síns um að framlengja auðlegðarskattinn. Það er talað um að allir þeir sem borgi skattinn hafi til þess góð fjárráð, væntanlega líka þeir fjölmörgu eldri borgarar sem hafa undir 80 þús. kr. í framfærslu á mánuði. Það er talað til allra þeirra sem þannig er fyrir komið og sagt að þeir geti bara selt eigur sínar. Hvað eignir eru það sem þeir eiga að selja? Hver er helsta eign eldri borgara í landinu? Það er húsnæðið sem þeir búa í. Þannig er talað til þessa fólks, þannig er skattstefna stjórnarflokkanna. Þeir hrista hér hausinn hver á fætur öðrum en þannig er veruleikinn. Það er kominn tími til þess að tala í þinginu um atlögu ríkisstjórnarinnar að kjörum eldri borgara í landinu. Það birtist ekki bara í því sem ég hef hér rakið heldur birtist það í svo fjölmörgu öðru, hvernig verðbólgan hefur étið upp kaupmátt bóta eldri borgara, hvernig eldri borgarar voru hraktir af vinnumarkaði með harkalegum tekjutengingum þeirra árið 2009. Hvað sagði í frumvarpinu sjálfu um þá aðgerð? Þar var sagt hreint út: Það er annað fólk sem þarf þessi störf. Við í Sjálfstæðisflokknum tölum fyrir stefnu sem gengur út á það að hjálpa fólki til sjálfshjálpar, að taka ekki möguleikana af fólki til að bjarga sér. Enginn sem er yfir 70 ára aldri er að störfum í dag  
            

Virðulegi forseti. Um langt árabil hefur hlutfall af þjóðarframleiðslu Íslendinga til þróunarmála verið skammarlega lágt þó að uppi séu metnaðarfull og löngu tímabær áform um að stórbæta þá stöðu nú og á næstu missirum. Það var að koma út skýrsla sem sagt er frá í nýju veftímariti um þróunarmál frá samtökunum Save the Children um vaxandi ójöfnuð í heiminum, að hann hafi ekki verið meiri í tvo áratugi og að gjáin milli ríkra og fátækra stækki óðum og bitni mest á börnum. Þá kemur fram í skýrslunni að bilið á milli ríkra og fátækra barna hafi aukist um 35% frá árinu 1990 og í mörgum fátækum ríkjum sé dánartíðni barna tvöfalt hærri en meðal ríkra þjóða. Margt annað fróðlegt kemur fram í þessari skýrslu sem er svo sannarlega verðugt viðfangsefni fyrir Alþingi og kallar á umræður hér í tengslum við ríkisfjármál og ýmislegt annað og stöðu okkar í heiminum gagnvart hinum fátækustu þjóðum. Jafnframt kemur fram í skýrslunni að rannsóknin leiddi í ljós að ójöfnuðurinn gagnvart börnum er ekki bundinn við lágtekjuþjóðirnar heldur eiga börn tekjulítilla foreldra í ríkum löndum við önnur og meiri vandamál að stríða en börn efnaðra foreldra, t.d. varðandi sjón, heyrn, tal og hreyfigetu. Margt annað mjög fróðlegt og sláandi er að finna í skýrslunni en líka þau ánægjulegu tíðindi að Sameinuðu þjóðirnar skipuðu sjálf sérstakan hóp um framtíð baráttumála gegn fátækt og á hann að vera sérstakt viðbragðsteymi sem markar spor til að uppræta fátækt á næstu áratugum. Nokkrar aðrar staðreyndir sem er að finna í skýrslunni eru þær að fimmtungur barna í þróunarríkjunum lýkur ekki grunnskólanámi, 200 milljón ungmenni 15–24 ára í þessum löndum hafa ekki lokið námi og eitt af hverjum átta ungmennum í heiminum er án atvinnu og fjórðungur fastur í láglaunastörfum. Fjöldi annarra mjög fróðlegra og sláandi upplýsinga er að finna í þessari skýrslu 

Hæstv. forseti. Margt hefur borið á góma undir þessum lið og mjög margt sem hægt væri að tala um. Mig langar að beina orðum mínum að skattamálum af því tilefni að hv. þm. Helgi Hjörvar hélt hér mikla ræðu sem byggðist á því hvaða stefnu Sjálfstæðisflokkurinn hefur og vangaveltum um hvað Sjálfstæðisflokkurinn ætli að gera eftir kosningar þegar hann verði kominn í ríkisstjórn, sem er gott og vel. Ég hef áður bent þingmönnum á, og þá sérstaklega hæstv. þáverandi fjármálaráðherra Steingrími J. Sigfússyni, að meðan menn úr Vinstri grænum og Samfylkingunni beina allri sinni orðræðu og snúa öllu sínu máli að því hvað Sjálfstæðisflokkurinn muni gera, hvað Sjálfstæðisflokkurinn ætli að gera eða hvað Davíð Oddsson hafi gert eða hefði hugsanlega ætlað að gera þá láta þeir hinir sömu Sjálfstæðisflokkinn stjórna svolítið pólitík sinni. Ég vil benda fólki á að kannski sé betra að beina augum að því hvað það ætli sjálft að gera. Svo kemur að auðlegðarskattinum. Þessi skattur hét áður eignarskattur og var oft í daglegu tali nefndur ekknaskattur vegna þess að eldri borgarar sem hafa fjárfest í húsnæði og eiga það nánast skuldlaust þurfa að greiða þennan skatt. Þessir sömu eldri borgarar eru ekki með tekjur og til að geta greitt þennan álagða skatt þurfa þeir að selja eignir. Í mörgum tilfellum eru þetta ekklar eða ekkjur sem standa þá frammi fyrir því að þurfa að selja húsið sitt, eignina sína, sem þau hafa eytt allri ævinni í að koma sér upp með maka sínum. Þessi skattur er ekki góður og leiðir hvorki af sér gott andrúmsloft né nokkuð gott að mínu viti. Þess vegna tel ég að afnema beri skattinn. Síðan talaði ágætur hv. þm. Árni Þór Sigurðsson um fjárlagatillögur SUS-ara. Ég verð að segja að það er þörf á því að hver sem er sem hefur 

Forseti minnir á ræðutímann.

Hæstv. forseti. Það er greinilegt að það nálgast prófkjör, forvöl og flokksvöl á ýmsum vígstöðvum þegar þingmenn koma hingað upp og halda ræður eins og hv. þm. Helgi Hjörvar og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson gerðu áðan.  Ég ætla aftur á móti að beina orðum mínum að þeim sem hér sitja og fjalla um málefni sem fellur undir störf þingsins og snertir sama viðfangsefni og hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir vék að áðan í sambandi við skattafrumvörp, gjaldafrumvörp ríkisstjórnarinnar sem við höfum svo sem beðið eftir frá því í september. Það er búið að gefa ýmsar yfirlýsingar út og suður um væntanlegar skattbreytingar sem eiga að fylgja fjárlögunum en ekkert bólar á frumvörpunum. Ég veit ekki hvort nokkur í þessum sal er þess umkominn að svara hvar þau mál standa en ég verð þó að vekja athygli á að það eru næstum því tveir mánuðir síðan fjárlagafrumvarpið var lagt fram. Þegar það var lagt fram hefur ríkisstjórnin væntanlega haft einhver áform um það hvað ætti að vera í þessum skattafrumvörpum og það er því með ólíkindum að ríkisstjórnin skuli ekki enn hafa getað afgreitt þessi frumvörp til þingsins þegar ljóst er að tekjuforsendur fjárlaga byggja á þeim skattbreytingum sem þar voru boðaðar. Ef ríkisstjórnin ætlar hins vegar að falla frá einhverjum af þeim áformum sem boðuð hafa verið er líka mikilvægt að fá það fram og nauðsynlegt að það fái þá umræðu í þinginu. Ég vona að eitthvað sé að marka það sem fram hefur komið hjá einstökum ráðherrum um að ekki eigi að fara jafnbratt í ýmsar 

Virðulegi forseti. Þau eru ýmis málin sem hér eru til umfjöllunar í dag og við í þinginu erum að kljást við. Sum eru þess eðlis að við munum vart leysa þau einn, tveir og þrír. Má þar nefna frið í heiminum, þróunarhjálp eða þá staðreynd, sem kom fram á ráðstefnu um matvæli í gær, að í mat í kvöld verða 250 þúsund fleiri manns en í gær, og er gríðarleg vinna að framleiða mat. Auðvitað getum við lagt okkar skerf af mörkum með atvinnuuppbyggingu og því vil ég skora á formann atvinnuveganefndar og þingið að taka upp mál sem liggja hér inni, til að mynda frá okkur framsóknarmönnum, um sókn í atvinnumálum sem snýr að þessum málaflokkum. Það eru líka ýmis önnur smærri mál sem við getum fengist við í þinginu og klárað svo að sómi sé að. Í gær ræddum við um fjarskiptamál og nauðsyn þess að hringvegur sé opinn á landinu öllu í opinberri eigu. Lýstu allir þingmenn því yfir að það væri skynsamlegasta niðurstaðan og var ráðherra hvattur til að fara í þá veru. Ég held að þetta væri prýðilegt verkefni fyrir þingið að klára, eitthvað viðráðanlegt sem við réðum við, um atvinnuuppbyggingu og jafnræði þegnanna á Íslandi. Annað sem athygli mín var vakin á í morgun er að fyrir einu ári var gefin út ný reglugerð um byggingarmál og gildistökunni frestað til næstu áramóta. Gildistaka þessarar nýju byggingarreglugerðar mun að sögn kunnugra hækka byggingarkostnað í landinu milli 10 og 20%, byggingarvísitöluna með tilheyrandi hækkunum á lánum og verðtryggingu, lánum heimila og fyrirtækja. Ég velti því upp í þessum sal hvort það sé það nauðsynlegasta að fara út í á þessum vetri að hækka byggingarkostnaðinn svona gífurlega mikið, hvort ekki sé skynsamlegt að fresta þessari gildistöku enn um sinn og fara aðeins yfir málið.

Frú forseti. Rösk fjögur ár eru frá því að Ísland fór á hliðina og við þekkjum afleiðingarnar. Rústabjörgunin hefur tekist vel. Ég held að langflestir séu sammála um það þó að enn séu mörg verkefni fram undan við að laga samfélagið að því sem það vill verða. Ég er ákaflega stoltur yfir því að leið jöfnuðar hafi verið valin við að reisa samfélagið aftur við. Þannig á að standa að verki, hlífa þeim efnaminnstu en ganga fremur á þá sem eiga meiri eignir. Það var gert á leið okkar upp úr rústunum og hefur eftir því verið tekið víða um lönd. Nú um stundir leggja menn fram stefnumál sín í upphafi kosningavetrar og er athyglisvert að sjá hvaða leið sjálfstæðismenn vilja fara í þeim efnum. Það er út af fyrir sig virðingarvert að þeir séu þegar búnir að leggja fram hluta af tillögum sínum. Þeir vilja til dæmis að efnameira fólk fái forgang til mennta með því að leggja niður Lánasjóð íslenskra námsmanna. Þeir vilja menninguna meira og minna burt, þeir vilja einungis einkafjölmiðla en afnema almannaþjónustu í útvarpi og sjónvarpi með niðurlagningu ríkissjónvarpsins. Tillögur þeirra, sem hér hafa komið fram með sparibauk á forsíðu, munu þýða um það bil 20 þúsund störf út í hafsauga. Mér reiknast til að þessar tillögur, sem heita Sýn um ráðdeild, kosti um það bil 20 þús. landsmenn vinnuna. Sérstaklega er ráðist á landsbyggðina með því að leggja niður niðurgreiðslur til húshitunar og skógræktar.  Þessar tillögur, sem út af fyrir sig er virðingarvert að leggja fram, munu kosta á þriðja tug þúsunda 

Virðulegur forseti. Mér datt í hug, þegar hv. þm. Árni Þór Sigurðsson fór að ræða fjárlagatillögur Sambands ungra sjálfstæðismanna, hvort þingflokkur Vinstri grænna treystir sér til að bera ábyrgð á ungliðum Vinstri grænna sem vilja afnema eignarréttinn og heimila hústökufólki að taka hús sem það ekki á. Það væri áþekkt því sem hann sagði áðan ef þeir bæru ábyrgð á því og vildu gera þær hugmyndir ungra Vinstri grænna að sínum. Að öllu gamni slepptu held ég að það hljóti að vera fagnaðarefni að loksins á þessu kjörtímabili, þegar tæpir 6 mánuðir eru eftir af ríkisstjórnarveru norrænu velferðarstjórnarinnar, detti þeim ágætu stjórnarþingmönnum sem hér sitja í hug að ræða eldri borgara og lífskjör þeirra. Það er tímabært, virðulegur forseti. Frá því að þessi norræna velferðarstjórn tók við 2009 hefur hún markvisst skert lífeyrisréttindi eldri borgara frá A til Ö. Hún hefur komið með tekjutengingar sem hamla því að fólk geti lifað mannsæmandi lífi. Hún setur á auðlegðarskatt sem kemur einna verst niður á fullorðnu fólki sem býr í skuldlausu eigin húsi. Sá skattur sem vinstri stjórnin taldi að hún væri að leggja á hátekjufólkið í landinu kemur verst við eldri borgara sem búa í eigin húsi. Ég fagna því hins vegar ef norræn velferðarstjórn er að vakna til vitundar um að hugsa þarf um eldri borgara í þessu samfélagi og rétta þeirra kjör. Það er betur að það hefði komið fram fyrr því að þess sér ekki stað í fjárlagafrumvarpinu sem nú liggur fyrir. En kannski verða breytingar á milli 1. og 2. umr. og 2. og 3. umr. Og það yrði þá til bóta.

Virðulegi forseti. Það getur enginn sagt að ekki hafi verið varað við afleiðingu veiðigjaldanna þegar þau voru lögfest síðasta vor. Það gerðu hagsmunaaðilar, sérfræðingar sem atvinnuveganefnd kallaði fyrir sig og það gerðum við líka fjölmargir þingmenn í umræðunni á þeim tíma. Því miður var ekki á það hlustað. Þess vegna stöndum við í þessum sporum nú og ræðum grafalvarlegar afleiðingar þessarar löggjafar og birtist þeim sem við eiga að búa í formi greiðsluseðlanna frægu sem bárust inn um bréfalúgur útgerðanna í september með kærri kveðju frá Steingrími J. Sigfússyni, hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra. Ekki eru miklar deilur um að rétt sé að útgerðin greiði gjald fyrir nýtingarrétt á auðlindinni. Þær deilur voru settar niður fyrir um það bil áratug. Deilurnar núna snúast um þá aðferð sem verið er að beita og þá upphæð sem ætlunin er að innheimta. Því miður var illa staðið að þessari löggjöf. Þrátt fyrir að ætlunin hafi verið að fara inn á nýjar brautir, allsendis óþekktar brautir, við þessa skattlagningu var ekki leitað fanga við undirbúning hjá okkar færasta fólki sem við eigum á að skipa, t.d. á sviði auðlindahagfræði. Undirbúningurinn var pólitískur og sérfræðilegrar ráðgjafar var ekki leitað. Í raun gafst ríkisstjórnin upp á því að beita á fyrsta árinu þeirri aðferð sem ætlunin var að fylgja við álagningu hinna nýju veiðigjalda. Þess vegna var líkt og í skákinni tefldur eins konar biðleikur en að óbreyttu mun hin meingallaða nýja aðferð taka gildi á næsta fiskveiðiári og fara stighækkandi næstu fimm árin. Smám saman mun því sverfa að fleiri útgerðum í landinu. Veiðigjöldin eins og þau eru hugsuð, og kemur fram í löggjöfinni, eru meðaltalsgjöld. Þau taka ekki tillit til stöðu einstakra útgerða, ekki tillit til einstakra útgerðarflokka, ekki til gerðar útgerðanna eða margbreytilegra aðstæðna í svo fjölþættri og stórri atvinnugrein sem sjávarútvegurinn sannarlega er. Þó að hinn yfirlýsti tilgangur sé að heimta gjald fyrir aðgang að auðlindinni er rekstur fiskvinnslu einnig lagður til grundvallar sem mun bitna harkalega á hreinum útgerðum, fyrirtækjunum sem eru rekin af einstaklingum og fjölskyldum, einyrkjunum, nýliðunum eins og allir vita og er óvefengjanlegt. Það er ljóst mál, og við því var varað, að afleiðingar nýju veiðigjaldanna verða aukin samþjöppun í greininni. Hinn nýi skattur mun leggjast þungt á greinina í heild og með ofurþunga á tiltekinn hluta hennar. Það er þannig ljóst að hreinar botnfisksútgerðir verða sérlega illa úti í þessari æfingu ríkisstjórnarflokkanna. Skoðum aðeins tölur. Hlutfall hreinna botnfisksútgerða í úthlutuðu aflamarki er 14% en framlegð þeirra er eingöngu 9%. Blandaðar útgerðir og vinnsla í uppsjávarfiski og botnfiski hafa á hinn bóginn 47% úthlutunarinnar í þorskígildum talið en 59% heildarframlegðar hennar. Það blasir þess vegna við hvernig gjöldin munu bitna með hlutfallslega miklum þunga á hreinum útgerðum botnfiskskipa. Hættan sem við blasir er þá sú að þetta útgerðarform láti undan síga. Það verður sem sagt aukin samþjöppun í greininni. Var það þetta sem að var stefnt? Við sjáum bara á tíðindum síðustu mánaða, eftir að löggjöfin var ákveðin, að þetta er þegar orðin þróunin. Hinir stærri stækka, hinir minni hverfa út úr greininni. Þetta mun svo leiða til mikilla tilfærslna á aflaheimildum á milli byggðarlaga og byggðaröskunar. Og hvað er þá orðið um allt þetta tal um byggðatengingu veiðiréttarins sem við heyrum oft talað um úr ræðustóli Alþingis? Var ekkert að marka það? Það er því miður heila málið með þessa nýju veiðigjaldalöggjöf að hún vinnur þvert gegn þeim markmiðum sem hent er á lofti í umræðunni um aukna fjölbreytni í útgerð, nýliðun, hagsmuni byggða og þar fram eftir götunum. Svo voga stjórnarliðar sér að segja að þetta verði allt saman lagað með leigukvótakerfi ríkisins til eins árs í senn. Ég vek athygli á því sem Steinþór Pálsson, bankastjóri Landsbankans, sem er með langflest sjávarútvegsfyrirtæki í viðskiptum, sagði á aðalfundi Samtaka fiskvinnslustöðvanna í haust. Hann benti á að mikið ójafnvægi hefði myndast í sjávarútveginum, veiðigjaldið leggist þungt á félög í vinnslu og útgerð bolfisks en þyngst þó á hrein útgerðarfélög. Stóru fyrirtækin skuldi minna, eigi meira og skili meiri framlegð. Svo segir bankastjórinn orðrétt: „Vegna veiðigjalds er samþjöppun orðið þvingað úrræði fyrirtækja í erfiðri stöðu.“ Ég spyr: Ætla menn ekki að hlusta? Á stöðugt að berja hausnum við steininn? Annað skiptir líka máli í þessu sambandi. Við vitum að afkoman í sjávarútvegi er ákaflega misjöfn eftir þeim fisktegundum sem menn veiða. Löggjöfin tekur ekki tillit til þess. Nú hafa verið birtir útreikningar sem sýna að þegar veiðigjöldin hafa verið greidd þá er hreint tap á veiðum af fjölmörgum fisktegundum og er þá ekki tekið tillit til fjármagnskostnaðar. Þá er auðvitað sjálfhætt. Sókn í tilteknar fisktegundir leggst af. Þetta gæti átt við veiðar á rækju, veiðar frystitogara á síld, makríl og gulllaxi, veiði línubáta á löngu, blálöngu og keilu. Þetta mun auðvitað stórskaða afkomu okkar allra. Því miður hefur óskaplega óhönduglega tekist til við lagasetningu um veiðigjöldin. Því er full ástæða til að endurskoða þessa löggjöf tafarlaust og miða gjaldtökuna við að sjávarútvegurinn ráði við hana og geti hafið fjárfestingar að nýju.

Frú forseti. Ein stærsta gjöf sem móðir náttúra veitir Íslendingum aðgang að eru fiskstofnarnir á auðugum miðum kringum landið. Sú auðlind er vissulega háð náttúrulegum takmörkunum og hún verður ekki að auðlind nema hvort tveggja sé til staðar, að nýtingu hennar sé skynsamlega stjórnað, hún sé vernduð og hún byggð upp og að sjálfsögðu að einhverjir séu til að nýta hana. Stjórnvöld hljóta eðli málsins samkvæmt að hafa það hlutverk með höndum að stýra nýtingunni, gera nauðsynlegar ráðstafanir auðlindinni til verndar og, í ljósi þess að um það er orðin nokkur rík þjóðarsamstaða að þjóðin á þessa auðlind saman, stjórni því að hvaða marki arður af nýtingu hennar rennur til eigandans, þjóðarinnar. Það má segja að þetta hafi verið undirstrikað með mjög skýrum hætti í þjóðaratkvæðagreiðslu á dögunum þegar 82,5% þeirra sem afstöðu tóku svöruðu spurningunni játandi, spurningunni um það hvort menn vildu að í nýrri stjórnarskrá yrðu náttúruauðlindir sem ekki væru í einkaeigu lýstar þjóðareign. Forsenda veiðigjalda, almennra sem sérstakra, er auðvitað, að minnsta kosti hin sérstaka, að renta myndist við nýtingu auðlindarinnar, að tekjur séu umtalsvert meiri en tilkostnaður að meðtalinni eðlilegri ávöxtun fjármagns. Það fer varla á milli mála, og fyrrverandi sjávarútvegsráðherra getur varla neitað því, að gríðarlega mikil renta hefur myndast í íslenskum sjávarútvegi undanfarin ár. Það eru alger metár að þessu leyti í greininni. Það mun nálgast 80 milljarða kr. ef að líkum lætur, miðað við nýjustu greiningar, sem framlegðin verður á árinu í ár. Það þýðir að yfir 65 milljarða framlegð stendur eftir í greininni þrátt fyrir um það bil 13 milljarða nettóveiðigjöld. Hver var framlegðin á árunum sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson var fyrst sjávarútvegsráðherra? Á verðlagi þeirra ára að vísu var hún 30 milljarðar 2005 og 33 milljarðar 2007. Það verður, með verðlagsmuninn í huga, hátt í tvöfalt meiri framlegð eftir í sjávarútveginum í ár og á næsta ári þrátt fyrir töku veiðigjalda en var árin sem hv. þingmaður var sjávarútvegsráðherra þegar þetta var í miklum botni og í miklum mínus. Engu að síður var sjávarútvegurinn á þeim árum að skuldsetja sig mikið, kaupa veiðiheimildir á himinháu verði þrátt fyrir ekki meiri framlegð en þetta. Hið sérstaka veiðigjald er lagt á á grundvelli afkomu greinarinnar eins og hún er að besta mati, eins nálægt í samtíma og ákvörðunin býður upp á, með framreikningi þeirrar afkomu sem síðast liggur fyrir. Það er líka mjög mikilvægt að formúlan sé næm á afkomu greinarinnar. Það sem ég hef meiri áhyggjur af nú um stundir heldur en því hvort heimilt sé að taka 13 milljarða út úr 80 milljarða framlegð sjávarútvegsins, eins og hún verður líklega á árinu, eru hlutir eins og þeir ef markaðsaðstæður eru að versna, og þar er að þyngja fyrir fæti, og vissulega hitt, sem er rétt, að þetta kemur misjafnt niður. Það þarf að þróa þessa aðferðafræði þannig að andlag veiðigjaldanna, og sérstaklega hins sérstaka veiðigjalds, sé í ríkari mæli mismunandi flokkar útgerða og jafnvel tegunda sem nýttar eru. Það er boðað og kom í greinargerð frumvarpsins þegar það var lagt fram að að þessu er stefnt. Fyrsta skrefið var stigið með lögunum í sumar þar sem lagt er sérstaklega á uppsjávarveiðar og bolfiskveiðar hins vegar. Skuldafrádrátturinn mun gagnast mjög mörgum þeim litlu og meðalstóru bolfiskveiðifyrirtækjum sem eru skuldug vegna kaupa á veiðiheimildum frá undanförnum árum. Nú stefnir í, miðað við greiningu á því, að sá skuldafrádráttur verði meiri en menn áætluðu í vor. Ég held að við þurfum að sjá hver niðurstaðan af því verður og í hve miklum mæli þetta lagar stöðu þeirra fyrirtækja sem ella hefðu átt erfiðast með að bera gjaldið. Veiðigjaldanefndin hefur hafið störf. Hennar hlutverk er meðal annars að vinna greiningarvinnu af þessu tagi, að koma með tillögur um það er gera þarf breytingar á, einhvers staðar að lækka eða fella niður veiðigjald, segjum í rækju, og hún hefur frumkvæðisskyldu í þeim efnum. Hún á lögum samkvæmt að eiga víðtækt samráð við hagsmunaaðila og sérstaka nefnd, ráðgjafarnefnd þingflokka, þannig að ég tel að reynt sé að sjá fyrir því eins vel og kostur er. Varðandi mat greinarinnar sjálfrar á stöðunni nú eftir að veiðigjöldin hafa verið lögð á 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir að taka þetta mál til umfjöllunar og ég tek undir allflest það sem fram kom hjá málshefjanda. Við framsóknarmenn bentum á í vor, og allir umsagnaraðilar, sérfræðingar, sveitarfélög og ASÍ svo nokkrir séu nefndir, að þetta væri vonlaus aðferðafræði, þ.e. þessi meðaltalsaðferðafræði, og hún mundi leiða til gjaldþrota smærri útgerða og samþjöppunar. Á það hlustuðu ríkisstjórnarflokkarnir ekki. Við framsóknarmenn börðumst fyrir því meðal annars að sýndur yrði meiri sveigjanleiki í fyrstu gjalddögunum. Á það var heldur ekki hlustað. En hvað hefur komið á daginn? Nú hafa menn með því að seinka útgáfu reglugerða orðið að verða við því að sýna meiri sveigjanleika í þessum fyrstu gjalddögum. Við framsóknarmenn höfum talað fyrir því að það sé eðlilegt og skynsamlegt að leggja á hóflegt veiðigjald en ekki það veiðigjald sem hér er lagt til. Hæstv. ráðherra segir að það muni verða í framtíðinni, það sé þróun, en verður það ekki fullseint? Í sumar og núna í haust hef ég heimsótt fjölmarga af þeim smærri útgerðaraðilum sem hafa sagt: Hvað á ég að gera þegar gíróseðillinn er kominn? - Í sumum tilvikum var gíróseðillinn þegar kominn. - Á ég að greiða bankanum, sem hingað til hefur tekið allt það sem ég hef áorkað í mínu fyrirtæki, eða á ég að greiða ríkinu? Ef ég greiði ekki ríkinu þá missi ég veiðileyfið og er þar með hættur störfum. Ef ég greiði ekki bankanum þá er bankinn með mig algjörlega í höndunum, enn meira en hingað til. Það hefði auðvitað verið skynsamlegra að setjast yfir þetta áður en menn lögðu af stað í þessa vegferð og finna út réttu aðferðafræðina. Við þessa smærri útgerðaraðila vil ég einfaldlega segja: Reynið að þrauka veturinn, þessu verður breytt.

Virðulegur forseti. Okkur Íslendingum eru miklar gjafir gefnar. Á land eru dregin um tíu kíló af fiski á hverjum sólarhring fyrir hvern íbúa landsins. Það er auðvitað undirstaða efnahagslegrar  
             Okkur á Alþingi hefur ekki tekist að vinna á þeim ágöllum sem fylgdu kvótakerfinu í að verða 30 ár. Ég tel að meginástæðan fyrir því hafi verið sú að menn voru alltaf að reyna að leysa tvö vandamál í senn. Annars vegar eðlilega kröfu um hlutdeild í arðinum af veiðunum og hins vegar ágallana á fiskveiðistjórnaraðferðinni sjálfri. Þessi tvö stóru álitaefni hafa menn aldrei haft þrek til að leysa bæði í senn. Ég fagna því þess vegna að við höfum leyst úr arðsvandanum með því að láta sjávarútveginn greiða eðlilegt framlag í ríkissjóð. Það mun auðvelda okkur að fást við fiskveiðistjórnarhlutann vegna þess að núna eru það orðnir ríkir hagsmunir alls almennings, og jafnvel enn ríkari en fyrr, að í breytingum á fiskveiðistjórnarkerfinu sé staðinn vörður um arðsemina í kerfinu til þess að greinin geti staðið undir nýjum fjárfestingum í atvinnulífi, háum launum eins og hún gerir og myndarlegu framlagi í almannasjóði. Ég held að það sé næsta verkefni stjórnmálanna að ljúka við skynsamlegar breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu sem tryggja arðsemi og áframhaldandi uppbyggingu í íslenskum sjávarútvegi og að hann skili, já, þessum hvað 

Frú forseti. Ég þakka þessa umræðu, hún er brýn og þörf eins og svo oft áður. Veiðigjöld verða að sjálfsögðu að vera hluti af breytingum á kvótakerfinu í heild sinni og úthlutun aflaheimilda. Ekki er hægt með neinni skynsemi að aðskilja það. Hvað varðar veiðigjöldin verðum við líka að horfa á að hvergi er eðlileg verðmyndun neins staðar í fiskveiðigeiranum eins og hann leggur sig. Og það að hafa einhvern stærsta og mikilvægasta geira efnahagslífsins óverðlagðan með öllu gengur ekki. Heimildirnar sem slíkar eru ekki verðlagðar á markaði, aflinn úr skipi í hús er ekki verðlagður á markaði, aflinn sendur úr landi eða fullunnin vara er ekki verðlögð gagnsætt. Það gengur augljóslega ekki að hafa svona kerfi viðvarandi enda hefur það komið í ljós á undanförnum árum hvað hefur verið gert við arðinn úr þessari grein. Gegndarlausar óráðsíufjárfestingar í flestu öðru en í greininni sjálfri og ég tala nú ekki um, sem að vísu hefur komið í höfuðið á mönnum aftur, persónuleg þyrlukaup og slíkur leikaraskapur í þeim anda. Það gengur ekki að hafa allan sjávarútvegsgeirann án eðlilegrar verðmyndunar. En það er heldur ekki hægt að ætlast til þess að hann borgi eitthvert verð fyrir aflaheimildirnar sem hann ræður ekki við. Þá kemur að því að láta útgerðina einfaldlega greiða það verð fyrir heimildirnar sem hún telur sig geta með uppboði á aflaheimildum. Það tryggir að ekki er greitt meira fyrir heimildirnar en menn geta. Í framhaldinu þarf svo að sjálfsögðu allur afli að vera seldur á markaði, á fiskmörkuðum. Arðurinn af uppboðunum þarf náttúrlega að renna til sjávarbyggðanna þar sem veiðarnar eiga sér stað en ekki beint í ríkissjóð, því að samhliða þessu tala menn um að efla þurfi byggð í landinu og það er ekkert sem mun efla  Ég leyfi mér að benda á í lokin 

Virðulegi forseti. Það var ömurlegt að hlusta á hæstv. atvinnu- og nýsköpunarráðherra áðan, ömurlegt að hlusta á samkvæmisleikreglurnar sem hann fjallaði um í sambandi við sjávarútveg Íslendinga, fjöregg íslensku þjóðarinnar. Það er ótrúlegt að hæstv. ráðherra skuli leyfa sér og sýna af sér þann kjark að sitja í þingsal án þess að verða dreyrrauður af skömm yfir þeirri stefnu sem hann framfylgir í sjávarútvegsstefnu þjóðarinnar.  Veiðigjaldinu er stillt upp núna, það er fallöxi á sjálfstæði í fjármálastöðu íslensku þjóðarinnar. Það er leitt að gamalgrónir kommúnistar kunni ekkert annað en að búa til höft og vandamál þegar kemur að því að hugsa til framtíðar og vinna inn í framtíðina. Sú stefna sem ríkisstjórnin fylgir er illa ígrunduð í skjóli pólitísks bögglauppboðs með tómum pökkum þegar að er gáð. Það er sérkennilegt að ríkisstjórnin skuli leyfa sér að halda áfram á þeirri braut þegar allir hagsmunaaðilar til sjós og lands, auk allra sérfræðinga úr háskólageiranum og víðar, hafa eindregið varað við áformum ríkisstjórnarinnar. Heift ríkisstjórnarinnar í garð landsbyggðarinnar er skemmdar- og hryðjuverk og á ekki að líðast, ætlunin er að draga landsbyggðina niður í svaðið. Ríkisstjórnin metur landsbyggðarfólk sem annars flokks fólk, þræla. Íslenskur sjávarútvegur mun ekki standast samkeppni við aðrar þjóðir og þá verður eymdin ekki bara hjá landsbyggðinni heldur þjóðinni allri. Virðulegi forseti. Þá verður auðvelt að gera okkur að hreppsómögum 

Forseti vill hvetja hv. þingmann til að gæta orða sinna í ræðustól Alþingis.

Þingmaðurinn gætir ávallt orða sinna. Þetta er … mál.

Virðulegur forseti. Það er eitt sem undrar mig og hefur oft gert í umræðum um sjávarútveg, bæði sem fyrrverandi starfsmaður þar, var í þeirri grein í aldarþriðjung, hvað mönnum er tamt að tala niður til greinarinnar. Tala illa um hana, tala illa um sjávarútveginn, ætla honum alltaf allt hið versta. Þetta á sannarlega ekki við um alla, ég er ekki að segja það, en í þessum þingsal hefur oft verið talað illa um sjávarútveginn. Hann talaður niður til dæmis í dag. Um hvað hefur verið rætt? Um að útgerðin ráði ekki við að standa undir lágmarksgjaldi vegna nýtingar á sameiginlegri auðlind. Að veiðar af tilteknum tegundum muni leggjast af. Að tiltekin útgerðarmunstur muni leggjast af. Að yfir vofi gjaldþrot, jafnvel þjóðargjaldþrot. Og verið sé að fremja hryðjuverk, stjórnvöld séu að fremja hryðjuverk á íslensku þjóðinni. Hvernig leyfa menn sér að tala svona til aðal- og mikilvægustu atvinnugreinar þjóðarinnar? Hvers konar framkoma er þetta gagnvart greininni? 

Þú heyrir vitlaust …

Menn hafa verið sér til skammar í þessari umræðu í dag, margir hverjir, þó ekki allir, ég tek það fram. Ég vil ekki trúa því að menn séu að tala frá eigin brjósti heldur sé þeim ekki sjálfrátt þegar þeir tala á þennan hátt. Og þeir taki það til sín sem vilja. Menn eiga að láta af slíku tali. Algjörlega. Það er gríðarleg fjárfesting í íslenskum sjávarútvegi, hefur aldrei verið meiri. Frá miðju ári 2011 hefur íslenskur sjávarútvegur fjárfest fyrir á bilinu 30–40 milljarða kr. Er það framtíðarsýn greinarinnar að hér sé allt að fara fjandans til? Að hún sé að fara á hausinn? Að stjórnvöld séu að fremja hryðjuverk á íslensku samfélagi? Virðulegur forseti. Ég hafna þeim málflutningi, vísa því til föðurhúsanna sem hefur verið sagt í þá veru og hvet hv. þingmenn til að sýna sjávarútveginum virðingu í tali sínu.

Virðulegur forseti. Ég vil hvetja síðasta ræðumann til að fara út í byggðirnar og ræða við fólkið þar. Varðandi veiðigjöld er ljóst að varað var við því að fara þá leið sem ríkisstjórnin ákvað að fara, það hefur komið fram, og alveg ljóst að á það var ekki hlustað. Það var varað við mögulegum afleiðingum. Sumar þeirra hafa gengið eftir eða eru að ganga eftir. Nú er verið að falbjóða minni útgerðarfyrirtæki þeim stærri. Það er samþjöppunin sem varað var við, sú samþjöppun sem við vildum ekki fá. Við vildum ekki að þetta mundi leiða til þess að útgerðir yrðu færri og stærri, en það varð nú samt raunin. Á þetta var bent. Veiðigjaldið er landsbyggðarskattur fyrst og fremst. Þetta er gjald, skattur, sem leggst fyrst og fremst á byggðirnar hringinn í kringum landið, en einnig á höfuðborgina sem er mjög stór útgerðarstaður. Virðulegi forseti. Hér hefur verið talað um hagnað í sjávarútveginum. Á meðan við rekum ekki ríkisstyrktan sjávarútveg verður að verða til hagnaður í greininni vegna þess að hagnaðurinn er að sjálfsögðu notaður til að greiða af lánum, til að fjárfesta o.s.frv. Ef menn vilja hins vegar taka upp ríkisstyrktan sjávarútveg sem er kannski markmið ríkisstjórnarinnar, ég skal ekki segja, halda þeir áfram á þessari braut. En menn verða að hafa í huga að Íslendingar keppa á alþjóðamörkuðum með afurðir sínar. Í langflestum tilvikum keppum við við mjög ríkisstyrktan sjávarútveg á margan hátt. Ég hef bent á, í grein í Morgunblaðinu fyrir skömmu, hvernig þessu er meðal annars háttað hjá Norðmönnum. Núna keppum við við Rússa um ákveðnar tegundir, en þeim hefur farið mjög fram í framleiðslu sinni. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra, sem nefndi markaðsaðstæður, hvort ráðherra hafi íhugað hvernig ríkisstjórnin gæti komið að málum og brugðist við ef fram heldur sem horfir, markaðurinn dregst saman og samkeppnin verður harðari fyrir Íslendinga. Hvernig getur ríkisstjórnin komið að? Mér sýnist 

Virðulegur forseti. Veiðigjaldið er lagt á svo fólkið í landinu njóti arðs af auðlindinni. Þetta er sanngjörn ráðstöfun sem þróa þarf útfærslu á og sníða af vankanta. Flestar hagræðingaraðgerðir í útgerðinni á undanförnum árum hafa einnig haft kostnað í för með sér á öðrum stöðum. Bæjarstjórinn í Vestmannaeyjum benti réttilega á, þegar Eyjamenn stóðu frammi fyrir því nýverið að horfa á eftir útgerðarfyrirtækinu Bergur-Huginn, að sveitarfélagið og íbúar þess bera oftast kostnaðinn við hagræðinguna. Ágóðinn af henni rennur annað. Sú mikla hagræðing sem íslenskur sjávarútvegur hefur ráðist í á undanförnum árum hefur meðal annarra ástæðna orðið til þess að í greininni hefur myndast mikill hagnaður, hagnaður sem er meiri en krafist er af venjulegum rekstri. Hann kemur til vegna sérleyfis til nýtingar á náttúruauðlind í þjóðareigu. Þessi auðlindaarður ætti með réttu að skila sér til íbúa þeirra byggða sem borið hafa kostnaðinn af hagræðingunni. Afrakstur veiðigjaldsins í ár og næsta árs verður nýttur til að flýta samgöngubótum á landsbyggðinni, til eflingar Rannsóknasjóðs og Tæknisjóðs og til sóknaráætlunar landshluta. Nú hafa hins vegar komið fram hugmyndir um að hluti gjaldsins renni beint til sjávarbyggða. Sveitarfélög stofnuðu nýverið með sér félag í þessu skyni og hyggjast ræða við ríkisvaldið um skiptingu á veiðigjaldinu. Þeirri þróun fagna ég. Virðulegur forseti. Taka ætti beiðni Samtaka sjávarútvegssveitarfélaga vel og skoða gaumgæfilega með þeim hvernig íbúum sjávarbyggða væri loks leyft að njóta ávinnings af hagræðingunni. Afleiðingar veiðileyfagjaldsins sem hér er rætt yrðu til þess að bæta búsetuskilyrði og auka þjónustu við íbúa sjávarbyggða.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu, en sérkennilegt var að halda því fram að verið væri að tala niður til sjávarútvegsins þegar menn voru einfaldlega að vekja athygli á afleiðingum aðgerða ríkisstjórnarinnar gagnvart sjávarútveginum. Þegar sjávarútvegurinn hefur brugðist til varnar og bent á þá hluti sem við höfum verið að færa hér inn í umræðuna, er þá sjávarútvegurinn sjálfur að tala niður atvinnugreinina? Auðvitað ekki. Þegar smábátasjómennirnir ályktuðu gegn veiðigjaldinu eins og það er framkvæmt voru þeir að tala niður smábátaútgerðina í landinu, svo dæmi sé tekið? Auðvitað er það fráleitt. Það sem við bentum á er að núna eru að koma í ljós alvarlegar afleiðingar af þeirri löggjöf sem samþykkt var í vor. Þess vegna er eðlilegt að taka þessi mál upp á Alþingi, hér voru lögin sett, og hvetja til þess að þau verði endurskoðuð af einhverju viti. Ég verð að játa að ég átta mig ekki alveg á því, eftir þessa umræðu, hvert sé raun og veru verið að stefna. Annars vegar talaði helsti hugmyndafræðingurinn og kenningarsmiðurinn að þessu máli, hv. þm. Helgi Hjörvar, sem undirbjó málið tæknilega. Hann var sérfræðingurinn sem hæstv. ríkisstjórn leitaði til til að undirbúa málið um að sjávarútveginum væri nú ekki of gott að greiða þessa smáaura í ríkissjóð. Hins vegar talaði hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra um að það væri eðlilegt að andlag veiðigjaldanna tæki mið af mismunandi flokkun. Ég tek undir það, það var hluti af þeirri gagnrýni sem ég var einmitt að setja fram áðan. Þá hefði verið eðlilegt, hæstv. ráðherra, að áður en farið var í stóru kerfisbreytinguna varðandi veiðigjöldin og tekin ákvörðun um að stórhækka þau hefði verið reynt að leita leiða til að útfæra þá hugmynd. Það hefði verið skynsamlegra. Það dugar ekki eingöngu að vísa á veiðigjaldanefnd. Ég veit að henni er ætlað gríðarlega mikið hlutverk. Er þess að vænta, hæstv. ráðherra, að í haust komi fram frumvarp frá ráðherra þar sem tekið verður tillit til þess sem ég var að segja um áhrifin á veiðar einstakra tegunda? Er ætlunin að bregðast við og gera breytingar á löggjöfinni til að koma til móts 

Herra forseti. Ég held að eitt sé ljóst, og mér heyrist við vera sammála um það, a.m.k. ég og hv. málshefjandi, að áframhaldandi hækkun gamla veiðigjaldsins hefði verið ótækur kostur. Það er að sjálfsögðu strax fólgin framför í því að tvískipta því og leggja sérstaklega á uppsjávarveiðar og bolfiskveiðar. En við erum líka sammála um að þróa þarf þá aðferðafræði nánar og að því er stefnt. Ég held að ástæða sé til að minna á það, svo við ræðum þessa hluti ekki í tómarúmi, að ríkisfjármálaáætlun til meðallangs tíma byggir meðal annars á því að þjóðin fái og ríkissjóður fyrir hennar hönd í vaxandi mæli arð eða rentu af auðlindum sínum og það hjálpi til við að gera ríkisfjármálin sjálfbær. Það er til dæmis gert með auknum arðgreiðslum Landsvirkjunar. Það er gert með sérstökum veiðigjöldum. Þau eiga að skila 9–10 milljörðum kr. árlega í ríkisfjármálaáætlunina til ársins 2015. Síðan var tekin sú ákvörðun að að því marki sem auðlindarentan gæfi umfram það yrði öllum þeim fjármunum varið beint í uppbyggingarverkefni, í að flýta samgönguframkvæmdum, Norðfjarðargöngum, í framhaldi af því Vestfjarðagöngum, endurnýja Herjólf, leggja aukið fé í rannsóknarsjóði og leggja aukið fé í sóknaráætlanir landshlutanna. Ég held að það sé allt í lagi fyrir menn að hafa þetta að minnsta kosti með í umræðunni um þessi mál. Það er verið að reyna að ná jöfnuði í ríkissjóði annars vegar og hins vegar að koma af stað brýnum uppbyggingarverkefnum. Ég legg aftur áherslu á það sem ég hef sagt. Það er mikilvægt að fylgjast grannt með þróun afkomu greinarinnar og vinna að því að byggja upp gagnagrunn til að flokka betur sjávarútveginn sem andlag álagningar gjaldsins. Sömuleiðis hljótum við að vakta grannt þróun viðskiptakjaranna og vera tilbúin að bregðast við ef þar sígur á ógæfuhliðina.

Virðulegi forseti. Það er mikið fagnaðarefni að þessi tillaga um rannsókn á einkavæðingu bankanna sé loksins komin til afgreiðslu í þinginu. Það hefur tekið tvö ár og er löngu tímabært, því aldrei hefur verið gerð heildarúttekt á einkavæðingunni með nákvæmri atburðalýsingu og greiningu á ákvarðanatökunni. Það segir átakanlega sögu um stöðu Alþingis á þeim árum að leiðsögn þingsins varðandi markmið, leiðarljós eða aðferðafræði við einkavæðinguna var nákvæmlega engin og rúmaðist í einni stuttri setningu sem hljóðaði svo, með leyfi forseta: „Heimilt er að selja hlutafé ríkissjóðs í Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf.“ Virðulegi forseti. Með samþykkt tillögunnar hillir loks undir að við fáum í eitt skipti fyrir öll heildarmynd af því hvernig stóð á því að stóru ríkisbankarnir voru seldir einkaaðilum án nokkurrar kröfu um þekkingu og reynslu þeirra af bankarekstri og án þess að reistar væru varnir gegn því að framferði nokkurra bankamanna gæti rústað hag heimila og fyrirtækja með þeim ósköpum sem við upplifðum á haustmánuðum 2008.

Virðulegi forseti. Við greiðum atkvæði um hvort rannsaka eigi einkavæðingu bankanna frá 2002. Hér liggur fyrir breytingartillaga frá mér um að við förum samhliða í rannsókn á seinni einkavæðingunni sem átti sér stað 2010 undir stjórn þáverandi fjármálaráðherra, Steingríms J. Sigfússonar. Einnig vil ég árétta að það er hinn mesti misskilningur sem hér hefur komið fram að fyrri einkavæðingin hafi valdið bankahruninu. Ég minni á að Íslandsbanki var einkabanki og féll fyrstur. Því er ekki hægt að segja að einkavæðingin hafi valdið hinu svokallaða bankahruni. Virðulegi forseti. Ég vona að breytingartillaga mín fái hljómgrunn og að hægt verði að fara í hliðstæða rannsókn á seinni einkavæðingu bankanna.

Herra forseti. Við greiðum nú atkvæði um rannsókn á einkavæðingu bankanna, Fjárfestingarbanka atvinnulífsins, Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands hf. og er það löngu tímabært eins og hv. þm. Skúli Helgason sagði hér áðan. Einkavæðing bankanna er af mörgum og jafnvel flestum talin upphafið að ógæfunni, að hruni bankanna með þeim miklu og alvarlegu afleiðingum sem það hafði fyrir heimilin í landinu, fyrir atvinnulífið og fyrir efnahag landsins í heild. Einkavæðingin er og verður sígilt dæmi um spillingu og óeðlilegt samspil stjórnmálaflokka og viðskiptalífs. Ekki mun gróa um heilt í íslensku samfélagi og við munum aldrei geta dregið lærdóm af því sem gerðist hér haustið 2008 nema við höfum heildarmyndina fyrir framan okkur. Þess vegna er mjög mikilvægt að við samþykkjum þá tillögu um rannsókn á einkavæðingu bankanna sem hér liggur fyrir.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það að það er fagnaðarefni að þessi tillaga er nú loks komin hér til afgreiðslu. Það er mjög mikilvægt að heildarmynd sé dregin upp af þeirri einkavæðingu sem átti sér stað 2002 og áhrifum hennar í framhaldinu. Það þarf að ná utan um allar aðgengilegar upplýsingar og gögn sem hvorki fjölmiðlamenn né fræðimenn hafa getað nálgast þar sem þau hafa verið hjúpuð dulúð og leynd. Draga þarf ályktanir og niðurstöður af þessari úttekt sem við fáum vonandi sem allra fyrst í hendur. Sú niðurstaða og skýrsla þarf að vera leiðarvísir fyrir framhaldið sem liggur fyrir að þingið mun taka afstöðu til varðandi frekari sölu á þeim ríkiseignum sem eru í bönkunum í dag. Varðandi breytingartillöguna sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hefur lagt fram þá er það sértæk tillaga, hún er eðlisólík þeirri tillögu sem hér er efnislega til afgreiðslu. Ég get fallist á margt í þeirri tillögu en laga þarf til efni hennar og texta og flytja hana sem sértæka tillögu til að ég geti greitt henni atkvæði.

Herra forseti. Það er í sjálfu sér ágætismál að rannsaka og skoða löngu liðna hluti. Varðandi einkavæðingu bankanna hefur rannsókn nú þegar farið fram og mér hefur þótt talsvert skorta á að menn gerðu grein fyrir því hvaða þættir einkavæðingarferlisins þyrftu að koma til betri skoðunar. En gott og vel. Við höfum verið opin fyrir því að ræða það. Það er hins vegar annað sem mér finnst ástæða til að vekja athygli á hér við þessa atkvæðagreiðslu, sem er býsna alvarlegt mál og mér finnst að þingmenn allir þurfi að huga að. Það er þetta hér: Þegar tillögur hafa komið fram frá stjórnarandstöðunni um rannsóknir á málum sem snúa að ríkisstjórninni hafa þau mál ávallt verið látin daga uppi á þessu þingi eða þeim er vísað frá af einhverjum tæknilegum ástæðum. Þetta er ekki gott mál. Þetta er mjög mikið og alvarlegt umhugsunarefni fyrir þingheim allan. Ef það á að vera þannig að meiri hluti hvers tíma geti komið á fót rannsóknarnefndum um hin og þessi mál en vísað frá sérhverri tilraun minni hlutans til að láta skoða eigin gjörðir þá erum við á villigötum. Hitt er síðan kostnaðurinn. Við erum með tvær rannsóknir, á lífeyrissjóðakerfinu og Íbúðalánasjóði, sem kosta hálfan milljarð 

Virðulegi forseti. Ég tek undir þau orð hv. þm. Bjarna Benediktssonar að í sjálfu sér er ekkert við það að athuga að fram fari slík rannsókn eins og hér er boðuð. Í sjálfu sér má segja að það sé nauðsynlegt, vegna þeirra stóru orða sem svo gjarnan eru höfð uppi, að slík rannsókn fari fram. Ég vil benda á, og það ætti að flýta fyrir þessari rannsókn, að Ríkisendurskoðun hefur á undanförnum árum unnið fjölmargar skýrslur, greinargerðir, samantektir og álit um þær spurningar sem hafa verið einna hæst uppi. Það ætti að flýta fyrir vinnunni og hjálpa nefndinni til að skila sínu áliti hratt. Það er mikilvægt að það sé gert vegna þess að, eins og fram kom í máli hv. þm. Skúla Helgasonar hvað varðar leiðsögn frá Alþingi Íslendinga varðandi sölu á hlut ríkisins í bönkum, að í fjárlagafrumvarpinu er heimild fyrir því að selja banka, að selja hluti ríkisins í bönkunum. Og hvaða leiðsögn liggur fyrir af hálfu þingsins varðandi þá sölu? Það væri þá óskandi að það tækist að fá niðurstöðu þessa eins hratt eins og mögulegt er þannig að hún geti verið gagn í þá umræðu þegar kemur að þeirri sölu.

Hæstv. forseti. Eins og komið hefur fram í máli nokkurra ræðumanna þá liggur auðvitað fyrir ýmislegt efni um þá atburði sem tillagan sem hér er til atkvæðagreiðslu gengur út á. Telji menn nauðsynlegt og telji menn ástæðu til að skoða einstaka þætti þess betur, þeirrar atburðarásar, sé ég ekki ástæðu til að leggjast gegn því. Ég kom hins vegar aðallega upp til að lýsa stuðningi við breytingartillögu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur vegna þess að ég held að hún snúist um miklu meira áríðandi efni. Þar er ekki verið að tala um einkavæðingu sem átti sér stað fyrir 10–15 árum heldur einkavæðingu sem átti sér stað fyrir tveimur árum og hefur miklu meiri áhrif á það sem við erum að fást við hér í dag en það sem löngu er liðið. Ég hefði því talið eðlilegt að taka þann þátt inn í þessa tillögu og afgreiða hann með sama hætti. Ég lýsi þess vegna yfir stuðningi við tillögu Vigdísar Hauksdóttir en fagna því að víðtækari 

Virðulegur forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka 1. flutningsmanni tillögunnar fyrir frumkvæði hans í málinu. Ég held að þetta sé löngu tímabær rannsókn. Vegna orða þingflokksformanns og formanns Sjálfstæðisflokksins vil ég segja að ég var þeirrar skoðunar að rétt væri að fara líka í rannsókn á því sem gerðist í bönkunum eftir hrun. Ég hefði stutt tillögu um það en við umfjöllun meiri hlutans í þeirri nefnd sem með málið fór hefur það af einhverjum ástæðum ekki orðið ofan á heldur er lagt til að að þessu sinni sé aðeins þessi áfangi tekinn. En ég vil árétta að það er óbreytt og óhögguð skoðun mín að ekkert sé því að vanbúnaði að rannsaka það sem síðar fór fram varðandi bankana. Ef um það eru óskir er best að það sé bara gert og andrúmsloftið hreinsað því að þar treysti ég að ekkert sé sem ekki þolir dagsins ljós.

Virðulegi forseti. Það er svo sem ekki mikið um þessa atkvæðagreiðslu að segja, það sem snýr að þessari fimmtán ára gömlu rannsókn sem nokkuð hefur verið farið í. En ég held að það sé algjörlega fráleitt og gríðarleg skinhelgi hjá hv. þingmönnum stjórnarmeirihlutans - og ég trúi því nú ekki fyrr en ég tek á því - að samþykkja það en ekki breytingartillögu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur. Hv. þm. Skúli Helgason nefndi það sem röksemd að lítil leiðsögn hefði verið frá þinginu. Hver var leiðsögnin frá þinginu þegar einkavæðingin hin síðari var, hver var hún? 

Herra forseti. Sumir telja að nóg sé rannsakað og hér telur hv. meiri hluti þingsins að forgangsröðun sé rétt að setja fé í þetta og ég er mjög ánægður með það. Í umræðunni í gær studdi ég þessa tillögu ítarlega. Ég vil að sjálfsögðu að það sé líka rannsakað hvað gerðist eftir hrun, að þetta sé ein samfella sem menn rannsaki og tekið var undir það af þeim sem mæltu hér í gær. Þannig að ég er mjög bjartsýnn á það. Í trausti þess að þau heilindi haldi áfram og hv. nefnd flytji um þetta þingsályktunartillögu strax í næstu viku sem yrði þá samþykkt í hvelli - ég skal stuðla að því - mun ég styðja þá tillögu sem við ræðum hér. Ég mun sitja hjá við tillögu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur en ég treysti því að nefndin muni flytja tillögu um að í gang fari framhaldsrannsókn sem muni fjalla um, bæði samhliða og eftir á, það sem gerðist eftir hrun.

Virðulegur forseti. Það er sjálfsagt mál að ráðast í þriðju stóru rannsóknina á einkavæðingu bankanna sem átti sér stað fyrir 10–15 árum og hlýtur þá að vera gert til þess að læra enn meira af reynslunni, læra enn betur hvernig menn geti hagað málum sem best í framhaldinu. En þá hlýtur líka samkvæmt því að vera óhugsandi að menn á sama tíma hafni því að rannsaka seinni einkavæðingu bankanna enda er þar um að ræða rannsókn á hlutum sem enn standa yfir, hlutum þar sem enn er hægt að nota reynsluna og þekkinguna sem út úr rannsókninni kæmi til að grípa inn í og lágmarka tjón. Þó að bankarnir hafi verið seldir á sínum tíma, fyrir 10–15 árum, á fáeina milljarða, er ljóst að seinni einkavæðingin hefur að öllum líkindum valdið tjóni sem nemur mörg hundruð milljörðum, tjóni sem ekki hvað síst er fjármagnað af skuldsettum íslenskum heimilum. Það er mikilvægt á meðan nokkur kostur er að reyna að bæta það tjón og þá að læra hvað fór úrskeiðis og læra af þeirri reynslu þannig að tjónið megi lágmarka.

Herra forseti. Ég fagna því að við afgreiðum þessa tillögu hér í dag, það er löngu orðið tímabært. Mig langar líka að taka undir tillögu hv. þm. Bjarna Benediktssonar um það að við gætum þess að fara ekki með rannsóknarnefndir af þessu tagi niður í flokkspólitísk hjólför eða hjólför þess meiri hluta sem ræður hverju sinni. Það er mjög vondur bragur á því og verður að galdraofsóknum áður en árið er úti ef við höldum áfram á þeirri braut. Þess vegna langar mig að minna á að Hreyfingin hefur lagt fram tillögu um að fram fari rannsókn á samskiptum Seðlabankans, Fjármálaeftirlitsins, viðskiptaráðuneytisins, fjármálaráðuneytisins og forsætisráðuneytisins í aðdraganda hrunsins. Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis tók aldrei nema lítillega á því máli. Við munum aldrei ganga sátt frá borði hvað hrunið varðar fyrr en það er upplýst hverjir stóðu að hvaða ákvörðunum og með hvaða hætti þau samskipti voru. Mig langar því að hvetja þingheim og hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd til að taka þessa tillögu til vandlegrar athugunar og afgreiðslu áður en árið er úti.

Virðulegur forseti. Það er rétt sem hér kom fram, í máli hv. þm. Péturs H. Blöndals o.fl., að í gær fór fram ágæt umræða um þetta mál líkt og í nefndinni sjálfri þegar þetta var þar til umfjöllunar. Fyrir liggur að breið samstaða er um að fara í þessa úttekt á einkavæðingunni 2002 og líka fullur vilji til þess að menn skoði það sem gerðist eftir hrun. En það liggur fyrir að sú tillaga sem hér hefur verið flutt sem breytingartillaga við tillögu meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar er að mati okkar í meiri hlutanum ekki tæk sem slík. Það þarf að laga hana til varðandi orðalag og ákveðið efni. Það er til dæmis alveg út í hött að vera að tala um einkavæðingu  Það eru ýmsir hlutir sem þarf að laga og það er undir þeim aðilum sem fluttu tillöguna komið hvort þeir vilji fara þá leið eða ekki.

Virðulegi forseti. Það kom einmitt fram núna það sem ég held að búi undir, í orðum síðasta ræðumanns. Það er enginn vilji til að rannsaka nýju einkavæðinguna. Þetta er yfirskin, það er verið að þyrla upp ryki til að ríkisstjórnarflokkarnir geti farið í það sem þeim í raun liggur best fyrir að gera, það er að reyna að stjórna umræðunni og beina henni eitthvert allt annað en að því sem máli skiptir. Það er það sem verið er að gera með þessu máli. Ég get ekki samþykkt að það eigi að fara að velta hér aftur upp og rannsaka 10–15 ára gamalt verk þegar við þurfum að rannsaka það sem er að gerast í dag, ef það á að rannsaka eitthvað á annað borð. Af hverju skoðum við ekki hvernig menn hafa verið að reyna að leysa úr Icesave-málinu sem er líklega eitt það dýrasta klúður sem demba átti yfir íslensku þjóðina? Hvað með einkavæðingu bankanna hina seinni, sem er ekkert annað en einkavæðing? Öll einkenni og allt sem þar var gert var einkavæðing og ekkert annað. Ég hvet hv. þingmenn til að samþykkja tillögu Vigdísar Hauksdóttur svo að hægt sé að ná breiðari samstöðu um allar þær rannsóknir sem hér eiga að fara fram. Herra forseti. Að lokum vil ég segja við hv. þingmenn: Er ekki líka kominn tími til að menn setjist niður og fari vandlega yfir það hvað það er sem allir geta sammælst um að rannsaka og hvað ekki og horfa svo til framtíðar?

Virðulegur forseti. Þetta var akkúrat það sem ég óttaðist og kristallaðist í orðum hv. þm. Lúðvíks Geirssonar í seinni ræðu hans hér fyrir stuttu, að menn ætla ekki að taka á því með hvaða hætti bankarnir voru afhentir að nýju. Menn ætla ekki að skoða hvort þeir sem þá fengu bankana höfðu reynslu af bankastarfsemi, menn ætla ekki að skoða þá heildarmynd sem við blasir. Í ljósi þess, virðulegur forseti, að ég treysti ekki meiri hlutanum til þess að taka tillögu Vigdísar Hauksdóttur og lagfæra hana í þá veru að taka einkavæðinguna eða hvað sem menn vilja taka, svo sem færslu bankanna í seinna sinn, inn þá get ég ekki stutt þá tillögu sem hér liggur fyrir en mun styðja tillögu Vigdísar Hauksdóttur vegna þess að ég treysti ekki meiri hlutanum til þess að fylgja því eftir sem þeir þó segja.

Forseti vill minna þingmenn á að ávarpa þingmenn fullu nafni og með réttum formerkjum.

Herra forseti. Ég vildi nota þetta seinna tækifæri til að taka fram að ég styð breytingartillögu Vigdísar Hauksdóttur og tek undir með þeim sem hafa vakið athygli á mikilvægi þess að sá þáttur yrði jafnframt rannsakaður. Ég vil að það komi líka fram undir þessari atkvæðagreiðslu að ég tel mjög mikilvægt að forsætisnefnd marki þessari rannsókn einhvern ramma, m.a. í ljósi þess sem ég tók fram hér áðan. Menn hljóta að vera svolítið hugsi yfir því að eftir að sett var af stað rannsókn á lífeyrissjóðakerfinu og Íbúðalánasjóði lenti ríkissjóður með tæplega 500 milljóna kostnað  
             Forsætisnefnd hlýtur að þurfa að taka það til skoðunar þegar þessari rannsókn verður hrint af stað, verði hún samþykkt, hvernig hægt sé 

Virðulegi forseti. Orðræða og málflutningur hv. stjórnarþingmanna veldur mér miklum vonbrigðum. Það er ekki sannfærandi að koma hingað og segja að mikilvægt sé að upplýsa mál þegar menn eru á sama tíma ekki tilbúnir að skoða það sem við þurfum virkilega að skoða núna. Það er ekki sannfærandi, virðulegi forseti, og það er ekki sannfærandi að stjórnarmeirihlutinn geri hv. þingmönnum, sem eru að reyna að rækja hlutverk sitt og veita framkvæmdarvaldinu aðhald, erfitt fyrir með því að svara ekki fyrirspurnum og ef svörin koma, seint og illa, þá eru þau út í hött. Um það eru því miður mýmörg dæmi. Núna koma hv. stjórnarþingmenn upp og segja að þeir vilji gjarnan samþykkja tillögu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur, þeir ætli bara ekki að gera það. Það er ekki sannfærandi. Þá erum við komin á þann stað sem nokkrir hv. þingmenn hafa 

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst benda á það að umræða um þetta mál fór fram í þingsal í gær og ég held að það hafi verið fjórir í salnum. Nú hafa allir mjög mikið um þetta mál að segja. Það er ekki furða þó að fólk haldi að við séum eitthvað skrýtin hérna inni. Ég vil líka mótmæla því að þingmenn komi hingað upp og segi: Ég vantreysti meiri hlutanum til að gera eitt og annað. Takk fyrir kærlega.

Já.


            

Sama og þegið.

- Já, sama og þegið. Öll þessi rannsóknarvinna, við þurfum að skoða hvernig við höldum áfram með þetta. Ég get alveg tekið undir það að við eigum ekki að leggjast í rannsóknir á öllu sem upp kemur.  
            

Forseti vill beina því til þingmanna að þeir gæti orða sinna.

Frú forseti. Ég varð fyrir miklum vonbrigðum með einkavæðingu hina fyrri eftir á og ég hef nú þegar miklar spurningar um einkavæðinguna hina síðari. Stofnaðir voru þrír bankar eftir hrun í eigu ríkisins. Tveir þeirra eru ekki nema að litlum hluta í eigu ríkisins nú. Hvað menn kalla það fyrirbæri eða þá þróun, einkavæðingu eða hvað við viljum kalla það, mér er alveg sama. Ég vil engu að síður að þetta verði rannsakað. Og ég vona að það sem hv. þm. Lúðvík Geirsson sagði hér, að þetta væri ekki einkavæðing sem leiddi til þess að það yrði ekki rannsakað, sé ekki rétt. Þrátt fyrir miklar ákúrur í 17 ár og eftir að hafa lent í ýmsu hef ég enn þá traust. Ég ætla að treysta meiri hlutanum og sérstaklega nefndinni til að flytja þingsályktunartillögu strax í næstu viku sem haldi áfram því verki fyrir þá sömu nefnd að rannsaka jafnframt og til viðbótar einkavæðinguna hina síðari.

Virðulegi forseti. Það sem ég vil fá að segja um þessa tillögu er að umtalsverður munur er á afgreiðslu hennar og annarra þeirra rannsókna sem Alþingi hefur samþykkt að fara í. Þegar rannsóknarnefnd Alþingis var skipuð með lögum voru allir sammála því sem afgreiddu málið hér. Það sama gildir um rannsóknina sem var samþykkt varðandi Íbúðalánasjóð, þá var vilji til að ná saman um hvað ætti að rannsaka þar og allir þingmenn sem voru viðstaddir studdu atkvæðagreiðsluna. Síðan er þriðja rannsóknin sem við höfum samþykkt að fara í, þá tóku 63 þingmenn undir að rannsaka ætti sparisjóðina og þegar það var afgreitt frá Alþingi voru allri þingmenn sem voru viðstaddir sammála því að fara í þá rannsókn. Það stefnir greinilega í það að svo verði ekki um þessa rannsókn og það er mjög miður. Ég vil líka minna á að það er önnur rannsókn sem 63 þingmenn samþykktu að fara í, þ.e. á lífeyrissjóðunum, en við erum ekki að afgreiða hana hér í dag.

Virðulegi forseti. Seinni einkavæðing bankanna var framkvæmd án nokkurrar umræðu á Alþingi og án þess að breytingar hefðu verið gerðar á starfsumhverfi banka og annarra fjármálafyrirtækja eða lögum um fjármálafyrirtæki í kjölfar hrunsins. Á haustdögum 2010 var tekin sú ákvörðun að afhenda lánardrottnum Kaupþings og Glitnis umsvifalaust nýju bankana. Þessi ákvörðun var tekin án nokkurs faglegs mats, verðmats eða útboðs. Því verður að fara fram rannsókn á seinni einkavæðingunni samhliða þeirri fyrri. Ekkert er því til fyrirstöðu að þingmenn samþykki þessa breytingartillögu vegna orða stjórnarliða hér í gær, þ.e. ef þeir vilja jafnframt rannsaka seinni einkavæðinguna. Ég ætla að flytja þinginu þær fréttir að nú þegar er verið að vinna þingsályktunartillögu í mínu nafni á nefndasviði og ef þessi tillaga verður felld núna kem ég til með að leggja hana  Ég segi já við þessari tillögu.

Virðulegi forseti. Ég segi já við þessari tillögu því að ég held að ef ráðist verði í þessa vinnu muni hún gagnast okkur núna. Eitt af þeim stóru verkefnum sem við stöndum frammi fyrir er losun á gjaldeyrishöftum. Þessi vinna getur hjálpað til í þeirri vinnu. Ég tel það skynsamlegt og þó að ég geti vel borið virðingu fyrir og skilið sjónarmið varðandi orðalag á þessum hlutum, hvort um sé að ræða einkavæðingu eða ekki, þá er tilgangurinn með flutningi tillögunnar augljós, þ.e. að fara í gegnum þetta, glöggva sig á þessu ferli og fá niðurstöðu í það þannig að það nýtist okkur síðan í vinnunni. Virðulegi forseti. Ef hægt væri að fá þessa tillögu samþykkta legg ég til að nefndinni yrði falið að ráðast fyrst í þetta verkefni, klára það og fara síðan í hina áratugagömlu einkavæðingu bankanna vegna þess að okkur liggur á þessari niðurstöðu en líka vegna þess að það er ótækt fyrir stjórnarliða að sitja undir ásökunum um að eitthvað óeðlilegt hafi átt sér stað. Það er hagur allra að slík rannsókn fari fram og leiði í ljós hvað gerðist nákvæmlega 

Forseti. Efnislega styð ég þessa tillögu en mér finnst hún vera um ólíkt efni, of ólíkt til að hægt sé að skella henni í sömu rannsókn. Einu sinni notaði ég orðið laumufarþegi um breytingartillögu sem var um annað efni og að vissu leyti finnst mér það eiga við hér. Ef flutningsmaður ætlar að flytja tillöguna sérstaklega hef ég áhuga á að taka þátt í því.

Ég þakka fyrir.

Forseti. Vísir menn hafa rakið hrunið, ekki aðdragandann, þá dramatísku daga þegar það varð, heldur með yfirsýn yfir áratugina, til þess að gervieignamyndun varð af breytingum í kvótakerfinu, til þess að einkavæðing bankanna fór fram undir gunnfánum helmingaskipta þeirra tveggja flokka sem mestu réðu fram að hruni og til þess að gömul og góð gildi töpuðust í villtum gróðadansi sem spratt ekki síst af hugarfari nýlíberalismans. Ég fagna því að við skulum að minnsta kosti vera að ráðast í rannsókn á einum þætti þessara orsaka og tel að á síðari tímum muni verða litið til þessarar rannsóknar af mikilli forvitni.

Herra forseti. Ég andmæli þeirri söguskýringu að einkavæðing bankanna hafi eitthvað haft með hrunið að gera. Ég tel miklu frekar að hringferlar fjár sem voru notaðir hér í stórum stíl til að búa til eignir sem ekki voru til hafi valdið hruninu, en það stendur enn. Það er enn þá löglegt, herra forseti. Svo ætla ég að endurtaka að ég treysti á að hv. meiri hluta standi við það sem hann ræddi í gær að það komi fram, helst í næstu viku, tillaga frá hv. nefnd í heild sinni um að rannsaka einkavæðinguna hina síðari, eða hvað menn kalla hana, og sú rannsókn komi til hliðar við og taki við af þeirri rannsókn sem hér er verið að samþykkja. Í trausti þess segi ég já. 
            

Virðulegi forseti. Árið 2005 sagði þingmaður Samfylkingar í þessum ræðustól: „Sala bankanna var að sönnu mjög umdeild á sínum tíma. Hitt er óefað að hún leysti mikinn kraft úr læðingi í atvinnu- og efnahagslífinu. Þetta er hin jákvæða hlið efnahagsmálanna í dag.“ Þetta var þingmaður Samfylkingarinnar 2005. Nú vilja samfylkingarmenn ekki kannast við það að þeir hafi verið mjög hrifnir af því þegar bankarnir voru einkavæddir á grundvelli EES-samningsins sem þeir lögðu svo mikla áherslu á að yrði samþykktur. Það eru fyrst og fremst þingmenn Samfylkingarinnar,  Herra forseti. Ef menn vilja fara enn og aftur í að rannsaka þá einkavæðingu sem þarna varð hljóta menn að efna það loforð sem þeir hafa gefið í þessum ræðustól um að rannsaka einnig það sem hefur gerst á síðustu vikum, mánuðum og árum. Ég tala nú ekki um að styðja okkur sem viljum rannsaka hið óheppilega Icesave-mál og hvernig ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna reyndu að troða mörg hundruð milljörðum ofan í kokið á þjóðinni.

Virðulegi forseti. Nú er verið að greiða atkvæði um að setja á fót rannsóknarnefnd til að rannsaka einkavæðinguna hina fyrri. Stjórnarmeirihlutinn felldi þá tillögu mína að fara jafnhliða af stað með rannsókn á einkavæðingunni hinni síðari, en ég vil vekja athygli forseta og þingmanna á því að hér er verið að fara af stað með rannsókn sem minni hluti þingmanna greiðir atkvæði. 27 þingmenn samþykkja þessa rannsókn en þingmenn eru 63 og reiknið þið nú.

Virðulegi forseti. Ég fagna því mjög að þingheimur er að samþykkja þessa tillögu. Ég get tekið undir með hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur að það hefði verið betri bragur á því ef allir flokkar hefðu getað sameinast um þessa tillögu. Ég vil lýsa því yfir í ljósi umræðu áðan um breytingartillögu Vigdísar Hauksdóttur að ég er fylgjandi því að fram fari rannsókn á því ferli sem átti sér stað eftir hrun og mun styðja það ef slík tillaga verður lögð fram í næstu viku. En það er mikilvægt í ljósi orða sem hér féllu úr munni hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar að það komi skýrt fram að það voru einmitt fulltrúar Samfylkingarinnar í efnahags- og viðskiptanefnd sem lögðu fram tillögu um að dreifð eignaraðild yrði eitt af þeim viðmiðum sem lögð yrðu til grundvallar í einkavæðingu bankanna. Því miður hafnaði stjórnarmeirihluti Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks þeirri tillögu og því fór sem fór.

Herra forseti. Ég vil fagna því að þetta mál er komið til atkvæðagreiðslu. Hér er um að ræða lítið frumvarp sem ég er 1. flutningsmaður að og hef flutt ítrekað allt frá 135. löggjafarþingi, ef ég man rétt. Nú er það loksins að koma til atkvæðagreiðslu við 2. umr. Það felur í sér að tryggja jafnrétti stjórnmálasamtaka gagnvart starfi kjörstjórna, þ.e. yfirkjörstjórna og landskjörstjórnar. Ég fagna þeirri samstöðu sem náðist um málið í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og þakka henni fyrir vel unnin störf og vænti þess að frumvarpið nái nú loks fram að ganga.

Virðulegi forseti. Við greiðum nú atkvæði um heildstæða löggjöf um stjórnsýsluleg málefni innflytjenda. Ekki er um að ræða efnisreglur um réttindi innflytjenda þó að hvatt sé til innleiðingar tilskipana um jafna meðferð manna án tillits til kynþáttar eða þjóðernis og jafna meðferð á vinnumarkaði og í atvinnulífi. Með frumvarpinu er Fjölmenningarsetri á Ísafirði veitt eðlileg lagastoð. Setrið hefur unnið gott starf í um áratug. Í greinargerðinni er minnt á mikilvægi góðs samstarfs um málefni innflytjenda í nærumhverfi þeirra, en það er í raun annað mál því að hér er fyrst og fremst verið að setja löggjöf um stjórnsýsluna. Staðsetning Fjölmenningarsetursins á Ísafirði hefur aðeins verið gagnrýnd. Sú gagnrýni er á ákveðnum misskilningi byggð því að hlutverk þess er fyrst og fremst ráðgjöf í gegnum síma, net og bæklinga og slík starfsemi á vel heima úti á landi. Bein þjónusta við innflytjendur á heima hjá félagsþjónustu sveitarfélaga í samstarfi við ríkið. Málið var afgreitt í fullri sátt út úr velferðarnefnd svo að ég treysti því að góður stuðningur sé við frumvarpið og hvet til þess að það sé samþykkt með þeirri litlu breytingartillögu sem því fylgir.

Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar á þskj. 250, um merkingu á vörum frá hernumdum svæðum Palestínu, sem ég flyt ásamt hv. þingmönnum Álfheiði Ingadóttur, Birgittu Jónsdóttur, Birni Val Gíslasyni, Gunnari Braga Sveinssyni, Helga Hjörvar, Lilju Rafneyju Magnúsdóttur, Margréti Tryggvadóttur, Merði Árnasyni, Ólínu Þorvarðardóttur, Sigmundi Erni Rúnarssyni, Skúla Helgasyni, Valgerði Bjarnadóttur, Þór Saari, Þráni Bertelssyni og Þuríði Backman. Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að grípa til nauðsynlegra ráðstafana annars vegar til að merkja uppruna vara sem framleiddar eru á hernumdum svæðum Palestínu með viðeigandi hætti og hins vegar til að gera Palestínumönnum kleift að nýta sér kosti fríverslunarsamnings EFTA og Palestínu.“ Stjórnmálasamband Íslands og Ísraels á sér nokkuð langa sögu og hafa viðskipti milli þjóðanna farið vaxandi. Þannig hefur innflutningur á vörum frá Ísrael nær tvöfaldast á sl. fimm árum. Samkvæmt tölum frá Hagstofunni nam innflutningur þaðan 562,6 millj. kr. árið 2007 og rúmlega einum milljarði árið 2011 og reikna má með að hann verði ekki minni á árinu 2012. Víða um heim hafa stjórnvöld og neytendur vaknað til vitundar um að hluti útflutningsvara frá Ísrael eigi uppruna sinn ekki að rekja til svæða innan alþjóðlega viðurkenndra landamæra Ísraelsríkis - en þá er miðað við landamæri ríkisins frá 1948 - heldur til ólöglegra landnemabyggða á hernumdum svæðum Palestínu, en þær eru einkum á vesturbakka Jórdanar og í austurhluta Jerúsalemborgar. Þessum byggðum hefur farið fjölgandi undanfarin ár og er íbúafjöldinn í þeim kominn yfir hálfa milljón, enda þótt þær stríði gegn alþjóðlega viðurkenndum landamærum, úrskurði Alþjóðadómstólsins í Haag og fjölda ályktana Sameinuðu þjóðanna. Eins og gefur að skilja hefur þessi þróun skaðað lífskjör Palestínumanna en ekki má heldur vanmeta hversu umdeildar byggðirnar eru meðal ísraelskra borgara. Núverandi stjórnvöld í Ísrael virðast þó fylgja þeirri stefnu að taka aukið land og vatnsból frá Palestínumönnum undir byggðir landnema. Af þeim sökum hafa þær reynst einn helsti þröskuldurinn í vegi frekari friðarviðræðna fyrir botni Miðjarðarhafs auk þess sem reglulega kemur til átaka milli landnema og Palestínumanna sem verða að sjá af ræktarlöndum sínum. Ísland hefur aldrei - ekki frekar en Sameinuðu þjóðirnar - viðurkennt landnemabyggðirnar sem hluta Ísraelsríkis. Það ætti því ekki að viðurkenna Ísraelsríki sem upprunaland þeirra vara sem framleiddar eru í landnemabyggðunum. Nokkur lönd hafa þegar hafið vinnu við samningu reglugerðar þess efnis að upprunamerking þessara vara verði umræddar landnemabyggðir en ekki Ísrael. Í Danmörku birti matvæla-, landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytið reglugerð 5. október sl. um hvernig eigi að merkja vörur frá landnemabyggðum. Í Bretlandi, Suður-Afríku og fleiri löndum virðist málið hins vegar enn vera í undirbúningi og/eða umsagnarferli. Meðal þeirra ásakana sem stjórnvöld í þessum löndum hafa orðið að bregðast við er sú að með þessu sé ætlunin að draga úr viðskiptum við Ísrael. Þessu hefur viðskipta- og iðnaðarráðherra Suður-Afríku, Rob Davies, hafnað og bent á að það sé skylda þarlendra stjórnvalda að framfylgja lögum um neytendavernd með þessum hætti, enda sé í þeim kveðið á um að uppruni vara skuli tilgreindur. Sem meðlimur í Sameinuðu þjóðunum geti Suður-Afríka ekki viðurkennt landnemabyggðirnar sem hluta af Ísraelsríki og því sé ekki hægt að tilgreina Ísrael sem upprunaland vara sem framleiddar eru þar. Í þessu sambandi má geta þess að í Sviss hafa stórmarkaðskeðjurnar Migros og Coop haft frumkvæði að því að sérmerkja vörur frá landnemabyggðum og upplýst að það sé til þess að veita viðskiptavinum fullnægjandi upplýsingar um vörurnar sem í boði eru en ekki til að hvetja þá til að sniðganga ísraelskar vörur. Með þeim ráðstöfunum sem þessi þingsályktunartillaga kallar eftir yrði íslenskum neytendum gert kleift að taka sjálfir ákvörðun um hvort þeir vilja styðja efnahagslíf á ólöglegum landnemabyggðum á hernumdu svæðunum í Palestínu. Ekki er víst að sérmerking slíkra vara muni hafa mikil áhrif á viðskipti Íslands og Ísraels, heldur ættu þær frekar að gera vörur sem skráðar eru sem ísraelskar afurðir síður tortryggilegar. Fríverslunarsamtök Evrópu, EFTA, og Frelsissamtök Palestínumanna, PLO, hafa gert með sér bráðabirgðafríverslunarsamning sem tók gildi 1. júlí 1999 og er samningurinn birtur sem fylgiskjal með þessari þingsályktunartillögu. Tilgangurinn með gerð bráðabirgðasamningsins við PLO var að tryggja jafnvægi milli EFTA-ríkjanna og Evrópusambandsríkjanna í viðskiptum við löndin við sunnanvert Miðjarðarhaf. Þá var samningurinn talinn mikilvægur hlekkur í stuðningi við friðarferlið fyrir botni Miðjarðarhafs. Skemmst er frá því að segja að samningurinn hefur ekki verið virkur sem skyldi og viðskipti EFTA við heimasvæði Palestínu eru takmörkuð. Heildarviðskiptin námu einungis 33,6 milljónum bandaríkjadala árið 2011. Þá hefur því verið haldið fram að Ísrael komi í reynd í veg fyrir að Palestínumenn nái að fullnusta þennan samning og njóta þeirra fríðinda sem honum fylgja því að landsvæði Palestínumanna séu sundurrist af múrum sem koma í veg fyrir að þeir geti yrkt land sitt og eðlilegir vöruflutningar geti farið fram. Þess má gjarnan geta að á vettvangi þingmannanefndar EFTA og á fundum þingmannanefndar EFTA með utanríkisráðherrum og viðskiptaráðherrum EFTA-ríkjanna hefur einmitt fríverslunarsamninginn við Palestínu og þau málefni iðulega borið á góma. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta mál, virðulegur forseti. Ég tel mikilvægt að þessu verði hleypt af stokkunum og ríkisstjórninni verði falið að undirbúa þær ráðstafanir sem þingsályktunartillagan gerir ráð fyrir. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til síðari umræðu og hv. atvinnuveganefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um aðskilnað peningamyndunar, sem í daglegu tali er nefnd peningaprentun, og útlánastarfsemi bankakerfisins. Það er aðeins einn flutningsmaður á þessari þingsályktunartillögu þar sem hér er um að ræða mikilvægt stefnumál sem Samstaða, flokkur lýðræðis og velferðar, hefur sett á oddinn. Ég vil þó geta þess að Frosti Sigurjónsson hefur verið ötull baráttumaður fyrir aðskilnaði peningaprentunar og útlánastarfsemi bankakerfisins og hann hefur haldið kynningarfundi meðal almennings og jafnframt hjá öllum stjórnmálaflokkum, að því er ég best veit, þar með talið Samstöðu. Samkvæmt ályktuninni felur Alþingi hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra að skipa nefnd sérfræðinga sem kanni hvernig hægt sé að tryggja aðskilnað peningamyndunar eða -prentunar og útlánastarfsemi bankakerfisins með því að afnema heimildir bankanna til útlána umfram bundnar innstæður. Með öðrum orðum, virðulegi forseti, gengur þingsályktunartillagan út á að bankar geti ekki lánað meira út en það sem þeir hafa fengið inn á bundna reikninga. Þingsályktunartillagan gerir ráð fyrir því að nefnd sérfræðinga ljúki störfum strax í janúar á næsta ári og að hún skili ráðherra skýrslu sem Alþingi taki síðan til umræðu. Ástæðan fyrir því að skammur tími er gefinn til að vinna skýrsluna fyrir Alþingi og ástæðan fyrir því að ég legg fram þessa tillögu er sú, herra forseti, að ég óttast að ef við höldum áfram með óbreytt bankakerfi sem hefur nánast ótakmarkað leyfi til peningaprentunar munum við leiða yfir okkur annað efnahagshrun. Með öðrum orðum, tilgangur þingsályktunartillögunnar er ekki síst að koma í veg fyrir annað bankahrun. Ég vil árétta í því sambandi að það er ekki nóg að aðskilja viðskiptastarfsemi og fjárfestingarstarfsemi bankanna til þess að koma í veg fyrir annað hrun, það þarf líka að aðskilja peningaprentun og útlánastarfsemi bankanna til þess að tryggja að hér verði ekki annað hrun. Því er nefnilega þannig farið að megnið af peningunum sem eru notaðir í almennum viðskiptum eru rafræn innlán sem bankar hafa búið til með útlánum umfram innstæður. Á mannamáli þýðir þetta að bankar byrja á því að veita útlán sem þeir leggja síðan inn á innlánareikninga. Þannig búa þeir til peninga. Samkvæmt upplýsingum á heimasíðunni betrapeningakerfi.is kemur fram að Seðlabankinn býr til seðla og mynt sem er núna að upphæð um 40 milljarðar en bankarnir búa hins vegar til rafrænar óbundnar innstæður sem nema núna um 1 þús. milljörðum. Það er því gífurlegur munur á peningaprentun bankanna og prentun Seðlabankans í núverandi kerfi. Hvernig fer þessi aðskilnaður fram milli peningaprentunar og útlánastarfsemi? Jú, hann fer fram með því að Alþingi samþykkir lagabreytingu sem heimilar Seðlabankanum einum að búa til peninga. Þá skiptir ekki máli hvort peningarnir eru í pappírsformi, úr málmi eða á rafrænu formi. Með slíkri lagasetningu mundi Alþingi tryggja að hreinar vaxtatekjur, þ.e. vaxtatekjur af útlánum umfram innlán, færu til ríkisins í gegnum Seðlabankann en væru ekki hluti af hagnaði viðskiptabankanna eins og er í dag, en þessi tekjuuppspretta viðskiptabankanna er gífurleg. Aðskilnaðurinn mun ekki einungis auka tekjur Seðlabankans og þar með ríkisins heldur mun hann líka gefa Seðlabankanum betra tæki til að hafa stjórn á peningamagni í umferð. Hann getur annaðhvort með því að minnka eða auka peningamagn í umferð komið í veg fyrir að bankar búi til eignabólur með útlánastarfsemi sinni. Það var einmitt það sem gerðist í bankakerfinu fyrir hrun. Bankarnir byrjuðu að lána í gríð og erg til fasteignakaupa og voru mjög tilbúnir að lána fólki sem hafði hvorki viðunandi veð né greiðslugetu. Það leiddi auðvitað til þess að bólan sprakk þegar kom að gjalddaga hjá þeim hópi sem aldrei hafði haft greiðslugetu til að borga af þessum stóru lánum. Þegar aðskilnaðurinn fer fram breytist hlutverk viðskiptabankanna því að þeir munu ekki lengur liggja inni með það sem kallað er lausar innstæður, en það eru peningar sem viðskiptavini vilja hafa á reiðum höndum eða eiga auðvelt með að ná í. Slíkar lausar innstæður þarf að leggja inn í Seðlabankann þannig að bankarnir munu bara taka við innlánum sem fólk leggur inn á bundna reikninga, reikninga sem ekki er hægt að taka út af nema eftir einhvern ákveðinn tíma. Þessi bundnu innlán geta bankarnir síðan notað til að lána viðskiptavinum sínum til ýmissa fjárfestinga eða til neyslu. Það verður auðvitað þannig að bundnir reikningar verða uppsegjanlegir með ákveðnum fyrirvara og lausir eftir ákveðinn tíma eins og er í dag, og bankarnir munu bjóða fólki misháa vexti eftir því hvað það vill hafa innlánin bundin í langan tíma. En það er sem sagt ekki nóg að breyta skipulagi eða verkefnum Seðlabanka og viðskiptabankanna, það þarf líka að koma á sérstakri peningamagnsnefnd. Sú nefnd mundi að vissu leyti líkjast peningastefnunefnd, í henni sætu sérfræðingar sem væru algjörlega óháðir framkvæmdarvaldinu. Hlutverk peningamagnsnefndar væri að meta reglulega hvort þörf væri á að auka peningamagnið í umferð. Hún fengi ákveðna mælikvarða, samkvæmt lögum um nefndina, til að byggja ákvörðun sína á, mælikvarða eins og hagvöxt og atvinnustig í landinu. Þessa tvo mælikvarða hefði nefndin til hliðsjónar við ákvarðanatöku um hvort auka þyrfti peningamagn í umferð eða ekki, með það að markmiði að tryggja stöðugleika. Það yrði líka að setja í lögin bann við því að nefndin tæki ákvörðun um að auka peningamagnið til að fjármagna ákveðnar fjárfestingar eins og t.d. byggingu nýs Landspítala. Nefndinni væri ekki heimilt að taka slíkar ákvarðanir því að þá mundi markmiðið um efnahagslegan stöðugleika falla um sjálft sig. Segjum að peningamagnsnefnd komist að þeirri niðurstöðu að nauðsynlegt sé að auka peningamagn í umferð til að tryggja 2% hagvöxt. Verg landsframleiðsla er á föstu verðlagi um 1.200 milljarðar og þá eykur nefndin peningamagnið um 24 milljarða. Þeir eru lagðir inn á reikning ríkissjóðs hjá Seðlabankanum og eru þá til fyrir ríkissjóð til fjárfestingar eða til að nota í aðra uppbyggingu sem ríkisstjórnin telur nauðsynlega til að tryggja hagvöxtinn. Þetta er í raun mjög lýðræðisleg leið til að koma nauðsynlegu peningamagni í umferð þar sem það eru lýðræðislega kjörnir fulltrúar sem sitja í ríkisstjórn sem taka ákvörðun um það hvernig auknu peningamagni er varið en ekki einkabankar eins og staðan er í dag. Virðulegi forseti. Hugmyndin um aðskilnað peningaprentunar og útlánastarfsemi bankanna er gömul. Hún kom fyrst fram upp úr kreppunni miklu í Bandaríkjunum. Ýmsir hagfræðingar byggðu á þekkingu sinni á því sem gerðist í kreppunni miklu og veltu fyrir sér hvernig hægt væri að breyta bankakerfinu þannig að ekki yrði aftur jafnmikil kreppa og bandaríska hagkerfið fór í gegnum á fyrsta hluta síðustu aldar. Á bak við hugmyndir hagfræðinganna um nauðsynlegar breytingar á peningakerfinu voru ekki neinar rannsóknir heldur byggðu þeir tillögur sínar á reynslugögnum. En nýlega fóru nokkrir sérfræðingar hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum að kanna hvaða kostir og gallar væru við aðskilnað peningaprentunar og útlánastarfsemi. Merkilegt nokk, þeir komust að því að slíkur aðskilnaður skilar þeim ávinningi sem hagfræðingurinn Irving Fisher fullyrti að kæmi fram, samkvæmt módelum sem þeir notuðu til að meta þessar breytingar. Fisher taldi ávinninginn vera fjórþættan og sérfræðingar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins staðfestu að sá fjórþætti ávinningur mundi nást með slíkum breytingum á núverandi peningakerfi. Í fyrsta lagi mun aðskilnaðurinn bæta stjórn á hagsveiflum, ekki síst stjórn Seðlabankans á hagsveiflum og koma í veg fyrir skyndilega aukningu eða samdrátt í útlánum. Eins og ástandið er núna hefur verið töluvert um að bankar hafi aukið útlán sín gífurlega og dregið síðan saman eftir að hafa orðið fyrir áfalli eins og gerðist hérna eftir 2008. Í öðru lagi mun aðskilnaðurinn varna öðru bankaáhlaupi og í þriðja lagi mun hann jafnframt minnka opinberar skuldir þar sem það verður Seðlabankinn sem prentar peninga. Seðlabankinn getur notað peningaprentunina til að fjármagna halla ríkissjóðs eða fjárfestingar ríkissjóðs. Í fjórða lagi mun aðskilnaðurinn draga úr skuldsetningu einstaklinga vegna þess að Seðlabankinn eða ríkið mun hafa það mikið fjármagn á milli handanna að ríkið getur keypt upp skuldir heimilanna 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um bann við útiræktun á erfðabreyttum lífverum. Auk mín eru hv. þingmenn Birgitta Jónsdóttir, Ólína Þorvarðardóttir, Þór Saari, Þráinn Bertelsson og Guðfríður Lilja Grétarsdóttir meðflutningsmenn að þessari þingsályktunartillögu sem hljóðar svo: Alþingi ályktar að fela umhverfis- og auðlindaráðherra að skipa starfshóp er vinni að breytingum á lögum og reglugerðum í þeim tilgangi að banna útiræktun á erfðabreyttum plöntum eigi síðar en 1. janúar 2014. Greinargerðin er ekki löng, hæstv. forseti, svohljóðandi: Þingsályktunartillaga sama efnis var flutt á 140. löggjafarþingi en náði ekki fram að ganga. Með tillögu þessari er lagt til að starfshópur sérfræðinga á vegum umhverfis- og auðlindaráðherra undirbúi breytingar á lögum og reglugerðum sem varða ræktun á erfðabreyttum plöntum, þ.e. um afmarkaða notkun erfðabreyttra lífvera og sleppingu eða dreifingu út í umhverfið miðað við íslenskar aðstæður. Í tillögunni felst að slík ræktun fari í kjölfarið einungis fram inni í lokuðum gróðurhúsum eða tilraunastofum þar sem hægt verði að hafa stöðugt eftirlit með henni og tryggt sé að erfðabreytt efni sleppi ekki út í nærumhverfi ræktunarsvæðis. Þau lög sem málið varðar og þarfnast endurskoðunar, a.m.k. sum hver, eru lög um erfðabreyttar lífverur, nr. 18/1996, og eftirfarandi reglugerðir: nr. 493/1997, um sleppingu eða dreifingu og markaðssetningu erfðabreyttra lífvera, nr. 68/1998, um ráðgjafanefnd um erfðabreyttar lífverur, nr. 583/2000 um innflutning, ræktun og dreifingu útlendra plöntutegunda, nr. 275/2002, um afmarkaða notkun erfðabreyttra örvera, og nr. 276/2002, um afmarkaða notkun erfðabreyttra lífvera, annarra en örvera. Meðfylgjandi viðaukar þessara laga og reglugerða þarfnast einnig endurskoðunar, til að mynda viðauki um aðgreiningu erfðabreyttra lífvera eftir áhættuflokkum, sérstaklega með tilliti til niðurstöðu nýrra vísindalegra rannsókna á viðkomandi fræðasviðum. Að mati flutningsmanna er nauðsynlegt að leggja af útiræktun á erfðabreyttum plöntum til þess að vernda hreinleika íslenskrar náttúru og með tilliti til siðferðislegrar skyldu núlifandi kynslóðar til að koma í veg fyrir að einkenni hennar glatist. Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins lagði til árið 2010 að einstökum aðildarríkjum yrði heimilað að takmarka eða banna slíkra ræktun innan eigin landamæra, ekki eingöngu vegna áhrifa á heilsu og umhverfi heldur einnig af félagsfræðilegum og efnahagslegum ástæðum. Væri það enn fremur í samræmi við varúðarregluna og alþjóðlega samninga á borð við Cartagena-bókunina um líföryggi, Codex Alimentarius og Árósasamninginn. Vaxandi áhugi er í ríkjum Evrópu á að skilgreina lönd eða svæði sem laus við erfðabreytta ræktun og má í því sambandi vísa til ályktunar þings Evrópuráðsins um notkun erfðabreyttra lífvera í landbúnaði frá 11. mars 2011. Mörg ríki innan Evrópusambandsins gera nú kröfu um að geta bannað ræktun erfðabreyttra lífvera, að hluta eða öllu leyti. Hæstv. forseti. Við flutningsmenn erum með þessari þingsályktunartillögu að fylgja eftir þróuninni í Evrópu. Það er ekki að ástæðulausu sem framkvæmdastjórn Evrópusambandsins og Evrópuráðið hafa ályktað, sett reglur um þetta efni og hvatt til þess að löndin sinni þessum málum, enda fer það eftir kröfu margra Evrópusambandsríkja. Ég tel að við eigum að vera í þeirra hópi. Þetta er ekki eingöngu út frá erfðaefnum og umhverfi, heldur ekki síður af félagsfræðilegum og efnahagslegum ástæðum. Við höfum verið að markaðssetja Ísland sem hreint land. Náttúra landsins hefur verið aðalaðdráttarafl ferðamanna hingað til. Menning landsins dregur einnig að. Við mundum undirstrika hreinleikann enn frekar með því að setja á bann við útiræktuninni og taka þátt í þeirri hvatningu og þróun sem er í mörgum Evrópuríkjum. Hæstv. forseti. Að umræðu lokinni óska ég eftir því að málinu verði vísað til umhverfis- og samgöngunefndar. Það skiptir máli að málið fari núna til umsagnar og meðferðar í nefndinni og það skiptir máli að það verði síðan afgreitt á þingi.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um skilgreiningu auðlinda. Meðflutningsmenn mínir eru hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson. Þessi tillaga var lögð fram á 139. löggjafarþingi og 140. löggjafarþingi og flyt ég hana nú óbreytta í þriðja sinn og vonast til að málið fái brautargengi í þinginu vegna þess að aldrei er brýnna en nú að við skilgreinum auðlindir okkar. Mikil umræða hefur farið fram um auðlindir þjóðarinnar meðfram umræðu um að við þurfum að gera breytingar á stjórnarskránni þannig að nú er réttur tími til að við komum saman og skilgreinum auðlindir okkar og hvernig beri að nýta þær. Þessi tillaga er raunverulega frekar einföld þó að hún sé efnismikil í útskýringum og því langar mig að lesa efnisgrein tillögunnar, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela forsætisráðherra að fá færustu sérfræðinga á sviði auðlindaréttar til að semja frumvarp sem skilgreinir með tæmandi hætti hvað flokkast til auðlinda hér á landi og hverjar auðlindir Íslands eru.“ Hér er lagt til að þetta fari í þann farveg að kallaðir verði saman okkar færustu auðlindaréttarsérfræðingar og þeim falið að smíða frumvarp sem kemur til með að mynda lagaumgjörð um auðlindirnar sem eru núna óvarðar. Ég er ekki síst að leggja þetta fram vegna þess að aðildarumsókn liggur inni hjá Evrópusambandinu. Evrópusambandið gerir ekki kröfu um að ríki skilgreini auðlindir sínar og hefur einungis samkvæmt samningum aðgang að þeim auðlindum sem eru ekki varðar með lögum hjá viðkomandi ríki. Við höfum fiskveiðiauðlindina okkar varða með lögum. Það má segja að hún sé nánast eina auðlindin sem er varin gagnvart ágangi Evrópusambandsins. Þrátt fyrir að við teljum að sjávarútvegsauðlindin okkar sé varin með lögum ásælist Evrópusambandið hana samt, eins og við vitum, og er sjávarútvegskafli umræðnanna mjög þungur í skauti, bæði fyrir Evrópusambandið og okkur sem þjóð. Segjum sem svo að Íslendingar væru gengnir í Evrópusambandið og við stæðum hér með allar okkar auðlindir óvarðar samkvæmt lögum, þá fengju Evrópuríkin sjálfkrafa nýtingar- og ráðstöfunarrétt á öllu hér á landi. Þess vegna er mjög mikilvægt að farið verði af stað með það ekki síðar en strax að setja ramma utan um þessar auðlindir. Ég ætla ekki að lesa alla þingsályktunartillöguna. Ég skipti henni í nokkra kafla, virðulegi forseti, og ætla bara að lesa kaflaheitin. Þau eru Auðlindaréttur sem fræðigrein, Almennt um náttúruauðlindir, Hugtakið auðlind, Eignarhald á auðlindum, Auðlindir án eiginlegs eignarréttar, Leiðir til auðlindastjórnar, Hagfræðileg álitaefni og Gjaldtaka náttúruauðlinda hér á landi. Þetta eru átta kaflar og þar flyt ég rök fyrir því máli mínu að þetta sé brýnt. Oft og tíðum er auðlindahugtakið mjög takmarkað í ræðu og riti og þá er yfirleitt bara talað um sjávarútvegsauðlind og mannauð og eitthvað slíkt en í þessari þingsályktunartillögu er tafla sem var fyrst birt í auðlindaskýrslu árið 2000 og ber hún heitið Um jarðrænar auðlindir og framtíðarnýtingu þeirra. Þar kemur til dæmis fram að land til beitar er auðlind sem og land til nýbygginga, jarðorkulindir, jarðvegur, land til urðunar og móttöku úrgangs, námur, friðlýst land, land til skógræktar, land til útivistar, villt dýr, örverur, ómengað vatn, vatnsból, vatnsföll, útivist, efni á hafsbotni og neðan hans, hafið sem viðtaki úrgangs, andrúmsloftið sem viðtaki útblásturs, nytjastofnar, siglingaleiðir, sjávarföll, hreint loft, rafbylgjur til fjarskipta, vindorka, vistkerfi, erfðaefni og svo mætti lengi telja. Þess vegna eru auðlindir okkar svo ofboðslega margar og víðfeðmar. Það er í því ljósi sem ég legg fram þessa þingsályktunartillögu, að auðlindum okkar verði búinn sá lagarammi að þær séu varðar með lögum, sér í lagi fyrir ágangi annarra þjóða. Í öðru lagi varðar hún aðgang almennings að auðlindunum ef við ætlum einhvern tímann að stofna hér auðlindasjóð þannig að rentan af auðlindunum renni til ríkisins. Í þriðja lagi er sú staðreynd að það eru alltaf að finnast nýjar auðlindir sem við höfðum áður ekki yfirsýn yfir og er því mikilvægt að í framhaldinu, þegar komin verður lagaumgjörð um auðlindirnar, verði hægt að bæta við nýjum auðlindum sem verða þá varðar samkvæmt lögum. Þar sem þetta mál er lagt fram í þriðja sinn í þinginu legg ég mikla áherslu á að það fái nú þinglega meðferð. Í þessu felst að verði þessi þingsályktunartillaga samþykkt eigi að færa frumvarpsvaldið til sérfræðinga okkar á sviði auðlindaréttar sem semji frumvarpið. Virðulegi forseti. Oft var þörf en nú er nauðsyn. Ég vísa þingsályktunartillögunni að lokinni umræðu hér til hv. umhverfis- og samgöngunefndar og vona að hún fái þar góðar móttökur og að hægt verði að ljúka þessu máli fyrir þinglok í vor.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir afskaplega áhugaverða ræðu um mjög áhugavert efni. Hér stendur að skilgreina eigi „með tæmandi hætti“. Ef menn hefðu rætt saman fyrir hundrað árum um auðlindir þá hefði nánast ekkert af því sem í dag telst auðlind flokkast undir auðlind þannig að auðlindir virðast koma og fara, aðallega koma. Jökulárnar voru til dæmis til bölvunar í hverri sveit hér áður fyrr og sjávarútvegurinn krafðist mannfórna á hverju einasta ári, 2008 var fyrsta árið án mannfórna. Það er varla hægt að tala um hann sem auðlind. Það er ekki fyrr en að mannvitið og mannauðurinn kemur og breytir einhverju náttúrufyrirbæri, eins og sjávarútvegi, í auðlind og það er eiginlega fyrst og fremst takmörkunin sem veldur verðmætasköpuninni. Takmörkun á því að aðrir komist í einhverja hagsmuni. Ef ekki hefði verið tekið upp sjávarútvegskerfi 1984 hefði fiskurinn klárast, það er trú mín og fleiri, og sjávarútvegurinn væri engin auðlind. Það er sem sagt fyrir atbeina ríkisins sem þetta varð auðlind, þ.e. með því að takmarka. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort það sé ekki of takmarkandi að tala um að skilgreina þetta „með tæmandi hætti“. Svo finnst mér vanta inn í þetta kolefnislosun, þ.e. markaði með kolefnislosun. Þegar menn fara að reyna að hamla gegn hitnun jarðar með því að láta borga fyrir að menga þá myndast um leið auðlind eins og vatnsorkan sem verður margfalt verðmætari á Íslandi þegar farið verður að skattleggja kolefnislosun um allan heim.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir andsvar hans. Rétt hjá honum, auðlindir koma og fara. Dæmi um nýjar auðlindir er makríllinn sem synti inn í lögsögu okkar nú fyrir skemmstu. Hann gæti hæglega synt burt þannig að þá væri hann dæmi um auðlind sem kom og fór á mjög skömmum tíma. Annað fór frá okkur vegna ofveiði, t.d. geirfuglinn, kúluskíturinn í Mývatni er að hverfa, síldin fór o.s.frv. Á sama tíma taka við nýjar auðlindir eins og opnun siglingaleiða á norðurslóðum, hugsanleg olía á Drekasvæði o.fl. Það má vel vera að orðalagið í tillögugreininni sé ekki nógu lýsandi og það er þá hv. umhverfis- og samgöngunefndar að breyta því, þegar ég tala um „með tæmandi hætti“. Það sem ég var að hugsa með því að setja þetta þarna inn var að skilgreint yrði með tæmandi hætti hvað væru auðlindir hér á landi þegar frumvarpið yrði smíðað og þá væri hægt, eins og ég fór yfir í ræðunni, að bæta við nýjum auðlindum um leið og þær mundu birtast eða koma til okkar. Varðandi losunarkvótann er auðlindaréttur mjög skemmtileg fræðigrein og gaman að ræða um auðlindamál yfir höfuð. Það er rétt sem hv. þingmaður fór yfir að sumar auðlindir verða ekki að verðmætum fyrr en þær eru takmarkaðar og nefndi hann þar kvótakerfið. Við getum líka talað um kvótakerfi í mjólkuriðnaði og akkúrat losunarheimildarkvótann sem var búinn til. Ég vil benda á að hérna er sérkafli um hvað auðlindir eru, á bls. 3, og þar inni er ég með andrúmsloftið, andrúmsloftið sem viðtaka útblásturs sem myndar þá verðmætu auðlind sem er nú komin á Evrópumarkað, í það minnsta í formi losunarheimilda 

Frú forseti. Nú er mikil umræða um auðlindir og í nýrri stjórnarskrá er einmitt sérákvæði um auðlindir. Þess vegna tel ég mjög mikilvægt að þessi tillaga til þingsályktunar verði samþykkt til að menn viti hvað þeir eru að tala um. Mjög margir tala um auðlindir og margir hafa ekki einu sinni gert sér grein fyrir hvað auðlind er, t.d. að auðlindin í sjávarútvegi er takmörkunin en ekki fiskurinn. Svipað er með tíðni rafsegulbylgna sem eru notaðar til að setja gögn yfir í síma og tölvur og annað slíkt. Ef ekki væri takmörkun mundi þetta lenda allt í einni kássu og ekki væri hægt að nota rafsegulbylgjurnar til að flytja gögn nema með takmörkun ríkisins. Þá er það líka auðlind hverjir fá aðgang að þessu kerfi og hvernig það er gert og það skiptir þá verulegu máli að rafsegulbylgjur eða aðgangur að þeim verði ekki leyfður nema til ákveðins fjölda ára. Það gilda því um það kerfi sömu reglur og um annað sem er í gildi. Ég vildi gjarnan að hv. þingmaður svaraði því hvað gerist með svona takmarkanir því að þær eru nefnilega, merkilegt nokk, eignarréttur eða mynda verðmæti. Takmarkanir annarra en mín að íbúðinni minni eru til dæmis merki um eignarrétt minn. Takmarkanir hvort sem þær eru á fiskstofnum, íbúð, lóð eða hvaðeina búa því til eignarréttinn. Ég vildi spyrja hv. þingmann hvort hún hefði kynnt sér þetta, hún hefur greinilega kynnt sér mjög margt, og hversu langt það gengur inn í auðlindahugtakið hver hefur leyfi til að takmarka.

Virðulegi forseti. Ég er alveg sammála hv. þm. Pétri H. Blöndal um að margir ræða auðlindir og vita ekki hvað felst nákvæmlega í því hugtaki. Þetta mál er þess vegna lagt hér fram til að hægt sé að mynda heildstæða yfirsýn yfir hugtakið auðlind, hverjar þær eru og hvernig ber að nýta þær. Það er áhugavert að þingmaðurinn fór akkúrat yfir þá hugsun að við takmörkun auðlinda myndast verðmæti og svaraði ég því lítillega hér áðan, eins og þegar kvótakerfið í fiskveiðum var sett á þá var það gert vegna ofveiði. Auðlindirnar verða að vera varðar fyrir ofnýtingu á þann hátt að ríkisvaldið grípi inn í með því að takmarka nýtingu af þeim og gefa þá út einhvern nýtingarrétt sem byggist á reynslu, t.d. veiðireynslu í tilfelli sjávarútvegskerfisins, mjólkurinnleggsreynslu í málefnum kúabænda og loftslagskvóta sem við vorum hér með og takmörkuðum með íslenska ákvæðinu og var byggður upp á mengunarreynslu, þ.e. sá kvóti sem við fengum fyrir utan íslenska ákvæðið sem var sérstaklega samið um vegna þess að við erum með stóriðju sem mengar lítið. Ég kom því ekki að í svarinu áðan en það var akkúrat þetta íslenska ákvæði sem ríkisstjórnin gaf eftir til Evrópusambandsins vegna þess að umsóknin að Evrópusambandinu liggur nú inni. Árið 2007 reiknaði ég út hve verðmætt íslenska ákvæðið væri fyrir íslenskt þjóðarbú og þá voru það 15 milljarðar. Nú væri gaman fyrir stærðfræðinginn hv. þm. Pétur H. Blöndal að uppreikna það til dagsins í dag. Takmörkunin skapar þessi verðmæti sem við köllum í daglegu tali í auðlindarétti „nýtingarrétt“ og myndar 

Virðulegi forseti. Hér er hreyft gríðarlega mikilvægu máli. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmönnum, flutningsmönnum þessarar þingsályktunartillögu, fyrir þetta mál. Því miður er hugtakið auðlind, sem er mikið notað hér í umræðunni, nokkuð illa skilgreint. Hvað er nákvæmlega átt við með auðlind, auðlindarentu o.s.frv.? Sérstaklega hefur borið á þessu hugtaki nýverið í umræðu um fiskveiðiauðlindina. Nú blandast engum manni hugur um að um er að ræða auðlind þegar horft er til fiskstofnanna á Íslandsmiðum. En hvað er auðlindarenta? Það hugtak er nátengt auðlindahugtakinu og þar er uppi ákveðinn vandi. Þegar við ræddum um stofn til auðlindagjalds var sú nálgun sem birtist í því frumvarpi sem hér var lagt fram og varð að lögum mjög á reiki, illa útfærð og illa skýrð og bar vott um, að mati fræðimanna á því sviði, grundvallarmisskilning á eðli hugtaksins auðlindarenta, því miður. Virðulegi forseti. Fyrir örfáum dögum voru fréttir af því hversu miklu verðmætari þorskveiðarnar á Íslandi væru miðað við þorskveiðarnar í Noregi. Hvers vegna er munur þar á? Jú, að hluta til kann hann að vera vegna þess að fiskimiðin sjálf séu gjöfulli ef horft er á hverja sóknareiningu og ef menn gefa sér það að sóknareiningin hér sé sambærileg við sóknareiningu í Noregi megi rekja ákveðinn hluta til auðlindarinnar sjálfrar. Með öðrum orðum, ef beitt er sömu tækni og sömu aðferðum við nýtingu á auðlind og um er að ræða tvær auðlindir og ef mismunur er á rentunni án þess að það sé nokkur mismunur á því hvernig þær eru nýttar þá ber það merki um að auðlindarenta sé mismunandi. En það er mjög erfitt að greina þarna á milli. Augljóst má vera að sú tækni sem verður til við nýtingu auðlindanna, vegna þess að einstaklingar og fyrirtæki þeirra fjárfesta í tækni, taka áhættu með þeim fjárfestingum til að lækka kostnaðinn við nýtinguna og auka framleiðnina, er ekki hluti af auðlindarentu. Það er renta sem skapast vegna ákvarðana þeirra einstaklinga sem nýta auðlindina. Þá er mjög hættulegt, virðulegi forseti, ef skilaboðin frá ríkisvaldinu eru þau að á grundvelli býsna óljóss eignarhalds, svokallaðrar þjóðareignar, kasti ríkið eignarhaldi á stóran hluta af þeim viðbótarafrakstri sem myndast vegna þeirra fjárfestinga sem einstaklingar og fyrirtæki þeirra leggja í til þess að auka hagkvæmni í nýtingu auðlindarinnar. Það er hættulegt vegna þess að það sendir röng skilaboð. Það sendir skilaboð til þeirra sem nýta auðlindirnar um að áhættutakan sem felst í því að kaupa nýjar vélar, prófa nýja tækni því að það er áhætta, verði í raun meiri vegna þess að ef vel gengur þá muni ríkið taka stóran skerf til sín en ef illa gengur, ef mat manna var rangt á þeirri tækni sem var lagt upp með að nota, þá sitja einstaklingarnir og fyrirtæki þeirra uppi með allan skaðann. Virðulegi forseti. Fyrir okkur Íslendinga er þetta gríðarlega mikilvægt mál vegna þess að hagkerfi okkar byggir svo mikið á nýtingu auðlinda. Fiskveiðiauðlindin er sú stærsta, orkuauðlindin og síðan landið sjálft til nýtingar í landbúnaði, ræktunar og ég leyfi mér að fullyrða líka í ferðamennskunni. Allir þessir þættir hafa með auðlindanýtingu að gera og reyndar margir fleiri. Síðan skiptir auðvitað máli, og þá kem ég aftur að þessari tillögu, að átta sig á hvað auðlind er. Ég tala nú ekki um ef niðurstaðan er sú að allar auðlindir sem ekki eru nú þegar í einkaeigu eigi að verða eign ríkisins og fara í umsjón ríkisins. Þó að það sé fegrað með orðinu þjóðareign er eins gott að það sé næmur og djúpur skilningur á því hvað er átt við með auðlind. Ef það hugtak er togað og teygt fram og til baka þá færir ríkisvaldið sig lengra og lengra. Ég er þess fullviss, virðulegi forseti, að með því að fara þá leið sem núverandi ríkisstjórnarmeirihluti hefur því miður lagt upp með, að eðlilegt sé að ríkið kasti eign sinni á allar auðlindir, erum við að draga úr sköpunarmætti og þrótti í hagkerfinu. Virðulegi forseti. Hver er hvatinn ef einstaklingarnir vita að ef þeir uppgötva nýjar auðlindir, finna upp tækni og leiðir til að nýta það sem áður var ekki nýtt, óþekktar auðlindir, og það gengur upp, slík fjárfesting skilar sér og það verða til verðmæti þá komi ríkisvaldið og segi: Þetta er eign ríkisins! - en ef illa gengur, ef mistekst, það gerist miklu oftar, þá sitja einstaklingar og fyrirtæki þeirra uppi með skaðann? Ég fagna þessari tillögu þeirra hv. þingmanna Vigdísar Hauksdóttur, Sigurðar Inga Jóhannessonar og Gunnars Braga Sveinssonar vegna þess að þetta er mjög þarft mál. Það er mjög þarft mál að við köllum fram bæði umræðu og greiningu á þessu hugtaki. Það er eiginlega furðulegt að við höfum farið í gegnum alla umræðuna um fiskveiðistjórnarkerfið og auðlindarentuna af fiskveiðum án þess að hafa í raun og veru farið í gegnum þessa vinnu. Er það ekki dæmigert? Er það ekki dæmigert fyrir flumbruganginn og ofsann sem var í því máli öllu og lýsti sér best í því þegar hæstv. utanríkisráðherra lýsti tilraunum þáverandi sjávarútvegsráðherra til þess að leiða fram málið á þingi sem bílslysi? Mat allra þeirra sem veittu umsögn um það frumvarp sem varð að lögum um auðlindarentuna, allra þeirra sem gáfu umsögn og þekktu til þessa máls, höfðu að baki sérfræðimenntun eða sérfræðiþekkingu á málinu, var að grundvöllur alls málsins, sama hvort um var að ræða þau gögn sem voru lögð til grundvallar útreikningi á gjaldinu eða þau grundvallarhugtök sem voru notuð, væru röng, jafnvel merkingarlaus. Þannig var farið fram gagnvart aðalatvinnuvegi íslensku þjóðarinnar þegar mestu máli skipti að sú atvinnugrein hefði svigrúm til að nýta fjárfestingargetu sína, byggja sig upp og halda sínu í alþjóðlegri samkeppni og halda áfram að tryggja góð lífskjör á Íslandi. Að hluta til má rekja þá vitlausu lagasetningu til þess að menn höfðu ekki nægan skilning og skilgreiningu á hugtakinu auðlind og þá auðlindarentu. Virðulegi forseti. Ég mun styðja þetta mál og vona að það gangi nokkuð hratt fyrir sig. Fram undan eru umræður um breytingar á stjórnarskrá, auðlindaákvæði í stjórnarskrá, og þá held ég að það skipti máli fyrir okkur, til þess að sú umræða verði bæði merkingarbær og vitræn, að búið verði að vinna einhverja svona vinnu sem gæti orðið hv. þingmönnum til nokkurs gagns við þá umræðu.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Illuga Gunnarssyni fyrir góða yfirferð yfir auðlindir þótt hann hafi kannski takmarkað sig dálítið við sjávarútveg. Það var mjög athyglisvert sem hann sagði, að þegar fólk notar mannauðinn til þess að bæta auðlindina þannig að hún verði miklu verðmætari þá segir auðlindarentan í rauninni að taka eigi það af mönnum þar sem mannauðurinn er notaður sem fjárfesting til að bæta auðlindina. Ég benti á áðan í andsvari mínu að það væri engin auðlind án mannauðs. Fallvötnin væru ekki virkjuð. Sjávarútvegurinn kostaði enn mannslíf eins og hann gerði og án mannauðs gæti hann ekki veitt nema til hálfs við það sem hann gerir í dag. Það eru akkúrat verkfræðingar, tæknifræðingar, markaðsmenn og aðrir slíkir sem hafa gert sjávarútveginn að auðlind. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hver er hlutur takmörkunarinnar? Um leið og aðgangur er takmarkaður að einhverju af illri nauðsyn, t.d. rafsegulbylgjum, ef þú mundir ekki takmarka eða skipuleggja aðganginn að þeim færi það allt saman í eina kássu. Og ef ekki hefði verið takmarkaður aðgangur að sjávarútveginum hefði hann sennilega klárað þorskinn með öllum þessum mannauði og við sætum uppi án auðlindar. Það er spurning hvort sá aðili sem takmarkar, þ.e. ríkið, sé ekki á vissan hátt eigandi þeirrar rentu sem myndast vegna takmörkunarinnar. Ég mjög hlynntur því sem hv. þingmaður sagði um að mjög margir taki sér orðið þjóð í munn til þess að sölsa undir ríkið alls konar gæði. Þeir nota sem sagt þjóðina til þess að sölsa undir ríkið sem þeir sjálfir stjórna.

Virðulegi forseti. Hér hreyfir hv. þm. Pétur H. Blöndal við grundvallarþætti þessa máls sem er takmörkunin en hún er auðvitað grundvallaratriði í auðlindanýtingu, þ.e. ef um er að ræða takmarkaðar auðlindir. Ég er þeirrar skoðunar og það er svar mitt við spurningu hv. þingmanns: Þar sem um er að ræða nýtingarsögu á landi eða á hafi úti sé sú nýtingarsaga, og þar með þær fjárfestingar og sú áhætta sem einstaklingar og fyrirtæki þeirra hafa tekið við að búa til þessa auðlind, þ.e. gera hana verðmæta, lögð til grundvallar. Nýtingarrétturinn verði þá í höndum þeirra sem eiga slíka sögu. Forræðið yfir auðlindinni sjálfri, ef við tökum sem dæmi hvað varðar sjávarútveginn, ákvarðanir um heildarafla, stýringu veiða á grundvelli veiðarfæranotkunar og annars slíks, getur áfram verið hjá ríkinu sem hefur yfirráðarétt yfir auðlindinni en nýtingarrétturinn sé einstaklinganna. Hins vegar getur verið um að ræða auðlindir þar sem nýtingarsagan er í raun og sanni ríkisins eins og varð niðurstaðan varðandi orkunýtingu á Íslandi. Það var reyndar ekkert sjálfgefið að ríkið mundi leika jafnstórt hlutverk og það hefur gert en þannig er sagan. Þar af leiðandi eru rök fyrir eignarhaldi ríkisins í þeim málaflokki á þeim auðlindum, rétt eins og olíuauðlindir Norðmanna eru í eigu ríkisins vegna þess að nýtingarsagan er þannig. Hvað varðar auðlindir sem hafa verið ónýttar en ríkið þarf síðan að afmarka, ef ekki er nein nýtingarsaga til staðar er eðlilegt að ríkið grípi þar inn í. Ef þetta eru þekktar auðlindir meðal annars vegna uppgötvana sem hafa orðið fjarri Íslandsströndum og hafa ekkert með okkur Íslendinga að gera og það liggur fyrir að hægt sé að fénýta þær auðlindir með því að nota tækni sem til er. Ég tel að þegar um ræðir til dæmis þær bylgjur sem 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Mér finnst þetta mjög áhugaverð umræða. Ef enginn hefði gert neitt 1984 og sjávarútvegurinn og þeir sem nýttu auðlindina hefðu haldið sínu fram og fiskurinn klárast hefði ekki verið nein auðlind, engin eign, ekki neitt. Það var takmörkun ríkisins sem skapaði auð. Það er einmitt spurning hvort ríkið eigi ekki að fá eitthvað fyrir sinn skerf fyrir að hafa takmarkað aðganginn. Ég er ekki að segja að hann eigi að fá allt en hann á að fá sinn skerf. Mér finnst svona almennt liggja í loftinu að menn vilji að „þjóðin“ fái auðlindarentuna. Það er spurning hvort það eigi ekki að gefa takmörkuninni ákveðið gildi. Og svo komi nýtingarrétturinn til viðbótar. Hann einn og sér hefði bara keyrt þetta allt í rúst. Það er takmörkunin sem býr til auðlindina, þegar aðrir fá ekki aðgang. Ég nefndi áðan að það væru til alls konar takmarkanir, t.d. er hv. þingmaður hindraður í því að fara inn í íbúðina mína. Eignarrétturinn takmarkar aðgang að henni nema ég leyfi. Hann getur endilega komið sem gestur. Það er akkúrat takmörkunin sem gefur eignarréttinum gildi. Þegar nauðsynlegt er að takmarka aðgang með atbeina ríkisins er spurning hvort ríkið, ég mundi nú segja þjóðin, eigi ekki að fá sinn skerf. Þarna komum við kannski að kjarna málsins. Ég vil fá hv. þingmann til að ræða hvort það séu bara þeir sem voru að veiða sem eiga að njóta takmörkunarinnar en ekki sá sem kom 

Virðulegi forseti. Takmarkanir til dæmis í landbúnaði byggja á því að hver og einn bóndi á sína jörð, leigir jörð, eða hvernig sem það nú er, þannig að öðrum er ekki heimiluð nýting á jörðinni. Sú takmörkun byggir ekki á því að bóndinn geti með vopnavaldi fælt aðra frá heldur að ríkisvaldið tryggi að ef einhver brýst inn á hans jörð til þess að slá gras eða planta einhverju niður til þess að uppskera sjálfur síðar sé það stöðvað. Hvers vegna gerir ríkið það? Með öðrum orðum takmarkar þetta, af því jarðnæðið er takmarkað. Vegna þess að almannahagsmunir eru að baki slíkri takmörkun. Vegna þess að auðlindirnar fá gildi og verðmæti ef við beitum eignarréttinum með þessum hætti. Við sköpum eignarréttinn. Vandinn hefur auðvitað verið sá hvað varðar fiskveiðar á Íslandsmiðum að menn hafa verið í vandræðum með það hvernig ætti að skilgreina slíkan eignarrétt. Það er auðvelt á landi. Það er erfiðara hvað varðar sjósóknina. Aflahlutdeildarmarkskerfi var komið á til þess að búa til slíka skilgreiningu. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að rétt eins og ég tel að ríkisvaldið eigi ekki að heimta af bændum sérstaka auðlindarentu vegna notkunar þeirra á jarðnæði, og liggur þó fyrir að það má halda því fram að Ísland sé sameign íslensku þjóðarinnar ef menn vilja tala með hátíðlegum hætti, sé það eins með fiskveiðarnar á Íslandsmiðum. Það séu þeir sem hafi með fjárfestingum sínum og vinnu í gegnum árin og áratugina sem eigi að hafa sóknarréttinn rétt eins og bændurnir hafa nýtingarréttinn. Það að ríkisvaldið takmarki sé í sjálfu sér ekki grundvöllur fyrir auðlindarentutöku.  
            

Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið en þetta er að verða mjög áhugavert. Nýting bænda á jörðum sínum byggir á allt öðru sjónarmiði en nýting sjómanna á hafinu. Bændur njóta eignarréttarákvæðis stjórnarskrárinnar, nákvæmlega eins og ég með bílinn minn og húsið mitt o.s.frv. og innstæðuna mína, ég nýt eignarréttarákvæðis stjórnarskrárinnar. Við höfum búið til ríki til að framfylgja því að það eignarréttarákvæði sé haldið. Til þess höfum við lögreglu, til þess höfum við dóma og slíkt. Þetta er eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar. Bændur rækta sínar kartöflur, og ég má ekki taka þær upp. Ég má ekki ganga inn á lönd bænda og slátra fé eða uppskera gras. Þetta er eignarrétturinn. Hins vegar er nýtingarrétturinn á auðlind sjávar sem menn byggja reyndar á veiðireynslu, eins og hv. þingmaður sagði, afleiðing af takmörkun sem ríkið stóð fyrir. Ríkið ákvað að takmarka aðgang að sjávarauðlindum á Íslandi - hefði getað látið það vera - til að þetta yrði ekki allt verðlaust. Ef ríkið hefði ekki takmarkað með kvótakerfinu 1984 hefði þetta allt orðið verðlaust. Sú er alla vega trú margra. Með þeirri takmörkun urðu til verðmæti sem ekki voru endilega háð því hvað menn höfðu lagt mikið í að búa til betri skip o.s.frv., heldur vegna takmörkunarinnar. En svo gerast merkilegir hlutir og nú fer þetta að verða mjög skemmtilegt, frú forseti. Þegar búið er að takmarka aðganginn og einhverjir hafa aðgang eftir einhverjum reglum og þeir hinir sömu fara að beita hugviti til að bæta arðinn enn meira þá vaknar þessi spurning: Er það vegna takmörkunarinnar sem sú renta verður til, eða er það vegna mannauðsins sem settur er í þetta og vegna fjárfestingarinnar? Þetta verður mjög áhugavert. Við ræddum í dag um veiðigjald sem á að vera eins konar greiðsla fyrir auðlindarentuna, en stór hluti af þeirri rentu er einmitt mannauðurinn sem menn hafa lagt í þessa grein. Menn vita kannski ekki, frú forseti, að í sjávarútvegi á Íslandi er óskaplega mikill mannauður, mikið sérfræðivit og sérfræðiþekking. Vandamál okkar til framtíðar er að ákvarða hve stór hluti af arði sjávarútvegsins er vegna auðlindarinnar sem helgast af takmörkuninni og hve stór hluti vegna þess sem búið er að leggja í atvinnugreinina, sem allt eykur arðinn. Það sama á við um allar aðrar atvinnugreinar eins og verslun o.s.frv., þar eru menn stöðugt að setja inn mannauð til að auka hagnaðinn. Þetta er vandinn. Ég er alveg sammála því sem hv. þm. Illugi Gunnarsson sagði með fiskveiðistjórnarkerfið, það er náttúrlega kapítuli út af fyrir sig. Mér skilst að menn hafi gleymt afskriftum í kerfinu. Eiginlega er gert ráð fyrir að ríkið skaffi skipin, allar byggingarnar og netin og ég veit ekki hvað, allt það þarf að sjálfsögðu að afskrifa. Það er risastór veila í kerfinu fyrir utan það að kerfið er eitt fyrir alla, meðaltalskerfi, sem mun valda því að eftir á að giska hálft ár verður komin sérregla um karfa og sérregla fyrir þorsk og ufsa, vegna þess að menn treysta ekki markaðnum til að búa til verðið. Það er ráðuneytið sem býr til auðlindarentuna. Þá vil ég minna á frumvarp sem ég flutti um að dreifa kvótanum á þjóðina og býr til algjöran markað alls staðar.

Virðulegi forseti. Nú er það svo að sú röksemdafærsla er þekkt í stjórnmálasögunni að það sé óeðlilegt og jafnvel siðferðislega rangt að einstaklingar geti nýtt eða njóti afraksturs af auðlindinni, þ.e. auðlindarentunni, þeir eigi að fá að njóta afrakstursins af því sem þeir sjálfir hafa lagt fram, það er það sem hv. þm. Pétur H. Blöndal rakti svo ágætlega í ræðu sinni hér áðan, mismunurinn á því sem kalla má með sanni auðlindarentuna og hins vegar það sem verður til vegna rentu sem verður til vegna fjárfestinga, tækniframfara og annars slíks. Að baki þessum hugmyndum er svokallaður georgismi meðal annars sem grundvallaðist af þeirri hugsun á sínum tíma að akkúrat þetta væri rangt, að þeir sem ættu jarðir fengju jarðrentuna svokölluðu og líka rentuna sem myndaðist vegna þeirra eigin jarðabóta. Hugmyndin gekk út á það að þrátt fyrir eignarréttinn á jörðunum væri eðlilegt að með skattheimtu tæki ríkið til sín þessa svokölluðu auðlindarentu af jarðnæðinu en skildi eftir fyrir eigendur jarðanna, bændurna, þann hluta rentunnar sem varð til vegna þeirra eigin jarðabóta. Ég hefði áhuga á því að heyra frá hv. þingmanni afstöðu hans til þessarar hugsunar.

Frú forseti. Þetta verður sífellt áhugaverðara. Nú er það þannig að sumir líta á landið sem eign þjóðarinnar. Það geri ég ekki. Ég lít á landið sem eign þeirra sem eru þinglýstir eigendur. Þetta er afmarkað. Þetta er girt. Það er hægt að finna nákvæmlega út hvaða skika hver á. Þannig að ég lít svo á að menn eigi þetta nákvæmlega eins og menn eiga bara eitthvað annað, íbúð eða bíl eða hvað það nú er, menn eigi það óskorað. Það er engin hugsun um það að þjóðin eða ríkið eigi á einhvern hátt landið. En að sjálfsögðu geta menn haft deildar meiningar um það. Sumir geta haft þá skoðun eins og kommúnistar að ríkið eigi í raun allt landið og bara eigi yfirleitt allt, bílinn líka og húsið. Ég er ekki á þeirri skoðun. Ég virði eignarréttinn mjög mikils og er ánægður með að í nýjum drögum að stjórnarskrá er einmitt óbreytt ákvæði um eignarréttinn. Þannig að ég tel að bændur eigi sína jörð og ekkert múður með það, frú forseti, ef ég má orða það þannig. Þetta er aðgreint og allt mjög greinilegt hvað þeir eiga og hvað þeir eiga ekki. Það er annað með auðlindir sjávar, vegna þess að nauðsyn bar til þess að takmarka þann aðgang. Vandamálið sem við stöndum frammi fyrir í dag þegar við förum að meta auðlindarentuna er hve stór hlutur af henni er vegna takmörkunarinnar og hve stór hluti er vegna tækniframfara sem atvinnugreinin sjálf er búin að búa til.

Virðulegi forseti. Nú er langt um liðið frá því land var numið. Ég tel rétt að rifja upp hvaða reglur giltu um landnám. Þar var einmitt um að ræða takmarkanir á því hversu stóra hluta menn gætu sölsað undir sig vegna þess að jarðnæði var takmarkað og ekki hægt að leyfa einstökum mönnum að gína yfir öllu því svæði sem þeir gjarnan vildu. Með öðrum orðum eru það takmarkanir sem síðan eru venjuhelgaðar með nýtingu sem verða grundvöllur að eignarrétti. Þetta gerðist fyrir margt löngu og síðan hafa jarðir gengið í arf, verið seldar, gengið kaupum og sölum. Í sjálfu sér var það að gerast varðandi fiskimiðin á Íslandi sem gerðist fyrir svo margt löngu varðandi nýtingu jarðnæðis að svo var komið að of margir voru orðnir um hituna og því varð að grípa til sambærilegra ráðstafana og gert var við landnám, þ.e. það var afmarkað og öðrum meinað, settar takmarkanir. Það er gert með hagsmuni heildarinnar að leiðarljósi til að tryggja að nýting auðlindanna verði sem best og sem mestur arður fáist af þeim. Mjög margir hafa þá skoðun að Ísland sé í eigu íslensku þjóðarinnar en síðan sé þessi réttur, sem ég og hv. þingmaður erum mjög sammála um, eignarréttur bænda á jörðum sínum sem helgast af nýtingarsögu þeirra til margra alda. Áfram er samt uppi sú spurning hvort ekki séu enn uppi þau sjónarmið að hin eiginlega jarðrenta, rentan vegna auðlindarinnar sjálfrar, sem er orðin til vegna jarðarinnar sjálfrar, eigi ekki að vera í eigu þjóðarinnar, renna til ríkisins, en bændurnir eigi síðan að njóta þess 

Frú forseti. Nú ætla ég að vona að hv. þingmaður ætli ekki að fara að bakka með landnám Íslands  Í mínum huga er þessi eignarréttur mjög skýr og klár, eignarréttur ákveðins bónda á ákveðinni jörð, og hvað bóndinn má gera. Vandamálin snúast um það hversu langt upp eignarrétturinn nær  Þessi eignarréttur er mjög klár. Hann stafar ekki lengur af takmörkun sem ríkið þarf að setja til að koma í veg fyrir ósköp af einhverju tagi. Það gerðist í sjávarútveginum. Það mun gerast í rafsegulbylgjunum. Takmörkunin býr þar til verðmæti og segja má að sá sem takmarkar, þ.e. ríkið, eigi kannski að eiga einhvern hlut í því. En svo stöndum við eftir með þann vanda hve stór hluti af rentunni er til kominn vegna hagræðingar og mannauðs.

Virðulegi forseti. Þetta er áhugaverð umræða og snýr að grundvallaratriðum. Ég vil segja, bara til að ljúka þessum þætti málsins af minni hálfu, að ef þær röksemdir gengju upp að það væri einhvers konar þjóðareign skiptir í sjálfu sér ekki máli hversu langt er um liðið frá því að eignarréttinum var komið á eða takmörkunin sett. Þegar takmörkunin var sett í árdaga hvað varðar nýtingu landsins sjálfs með því að takmarka og skilgreina eignarrétt manna á ákveðnum svæðum lá ríkisvald að baki með einhverjum hætti, sameiginlegar reglur í lögum. Ef menn vilja skoða þetta í þessu samhengi hefur ríkisvaldið þar með, þó að langt sé um liðið, á grundvelli þeirrar takmörkunar sem varð hér fyrir meira en þúsund árum, áfram tæki, möguleika og réttlætingu til að grípa utan um þann hluta rentunnar sem lýtur að jarðræktinni, beitarlandi og öðru slíku. Það var bara miklu seinna sem það gerðist með sjávarútveginn en grundvallarhugsunin er hin sama. Mig langar að víkja aðeins að öðru en þakka reyndar fyrst hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir þessa umræðu. Mér þykir í umræðu um auðlindir sem við missum stundum sjónar á hvað um er að ræða, bæði hv. þingmenn og aðrir. Ég ætla að taka dæmi: Hvað er hið mikilvæga í þessum málum? Hið mikilvæga er að við búum til sem mest verðmæti úr auðlindunum. Ég er einn þeirra hv. þingmanna sem hafa verið mjög á móti strandveiðifyrirkomulaginu. Af hverju hef ég verið á móti því, virðulegi forseti? Jú, vegna þess að hér er um að ræða auðlind, fiskveiðiauðlindina, og það sem gert var í því fyrirkomulagi var þess eðlis að heildarverðmætið minnkaði, mismunurinn á milli kostnaðar við að sækja þessa auðlind og teknanna af henni, þ.e. afraksturinn. Hvers vegna segi ég það? Jú, vegna þess að þegar við innleiddum þetta strandveiðikerfi fjölgaði ekki fiskunum sem dregnir voru á land. Áfram var sami heildaraflinn en það sem breyttist var að bátunum fjölgaði, við sendum fleiri skip á sjó, fleiri menn voru til að draga sama afla úr sjó, meiri olía var notuð o.s.frv., aðallega fleiri skip og fleiri menn. Virðulegi forseti. Þjóðir verða ríkar við það að þær lágmarka kostnaðinn við nýtingu auðlindanna og reyna að hámarka tekjurnar. Síðan geta menn skipt afrakstrinum. Við Íslendingar stöndum frammi fyrir því með okkar auðlindir að við getum valið að segja: Heyrðu, við skulum hafa óhagkvæman sjávarútveg, reyna að hafa sem flest skip á sjó, sem flesta smábáta og sem flesta menn. Þar með gerum við fiskveiðiauðlindina verðminni, en hvað mun það þá þýða? Það mun þýða að við höfum minna til skiptanna, það verða lélegri lífskjör í landinu, launin verða lægri hjá þeim sem eru að vinna þessa vinnu vegna þess að heildartekjurnar aukast ekki en kostnaðurinn gerir það. Það þýðir fyrir ríkisvaldið sem innheimtir síðan skatt af þessari auðlind að það verður minna til skiptanna til að reka menntakerfið, heilbrigðiskerfið, tryggingakerfið og allt það sem við viljum svo gjarnan geta boðið upp á þannig að við séum í fremstu röð í heiminum þegar kemur að þessum málum. Þetta er val. Virðulegi forseti. Tilgangurinn með auðlindanýtingunni er ekki fjöldi starfanna, heldur verðmætið. Ef við nýtum auðlindirnar rétt og búum til verðmæti verða nefnilega til enn fleiri störf. Þau verða ekki endilega akkúrat við það að nýta auðlindina með hefðbundnum hætti. Horfum á fiskveiðiauðlindina og sjáum fyrirtæki eins og Marel og önnur tæknifyrirtæki sem verða til í tengslum við auðlindanýtinguna. Þau byggja á þekkingu, vísindum og rannsóknum um það hvernig við getum nýtt auðlindina betur. Fleiri slík dæmi er hægt að nefna og það gerist vegna þess að við nýtum auðlindina eins skynsamlega og við getum þannig að afraksturinn verður sem mestur. Það er lykilhugtak þegar kemur að því að skilja - og það er það sem við erum að ræða hér - hvað er auðlind sem er síðan grundvöllurinn að því hvernig við hugsum um auðlindir og nýtingu þeirra. Það er svo mikilvægt, virðulegi forseti, að við höfum þessi hugtök sæmilega á hreinu og hvernig við eigum að nálgast þá nýtingu á þessum grundvallarþætti í okkar 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Illuga Gunnarssyni fyrir ræðuna. Hann talaði um landnám og að fara aftur í tímann. Það voru reyndar settar reglur um landnám, að mér skilst. Kona þurfti að leiða kvígu og svo var eldur fyrir karlmenn, þetta var mismunandi eftir kynjum, dálítið merkilegt. Menn gátu farið eftir þeim reglum og helgað sér land. Svo var ekki þegar kvótinn var settur á. Það var ekki vitað fyrir fram hvaða reglur mundu gilda um það landnám. Ég hugsa að mjög margir hefðu farið af stað og náð sér í veiðiréttindi ef þeir hefðu vitað að til stæði að taka upp þá takmörkun sem bjó til þennan auð. Hv. þingmaður talaði mest um fiskveiðistjórnarkerfið á Íslandi en við erum náttúrlega að tala um auðlindir almennt. Það er svo merkilegt að sennilega er engin atvinnugrein í heiminum eins mikið bundin lögum, reglum og alls konar skilyrðum og sjávarútvegur á Íslandi. Þetta eru ótrúlega miklar takmarkanir og það er stöðugt verið að breyta þessu. Af hverju, frú forseti? Það er vegna þess að stjórnmálamenn - ég ætla bara að segja það - nota kvótann til að kaupa sér atkvæði. Þeir nota hugtakið þjóð til að segja: Þjóðin á auðlindina, þess vegna ætla ég að taka upp strandveiðar. Og þeir verða þá vinsælir úti um allt. Hins vegar er afraksturinn nákvæmlega eins og ef við segðum við bændur: Þið megið ekki heyja með vélum, þið eigið að heyja með orfi og ljá, þá verður líf í sveitunum. 
            

Virðulegi forseti. Þetta er hárrétt sem hv. þingmaður benti á varðandi landnámið og þær reglur sem voru settar um þá nýtingu og það hversu mikið menn máttu sölsa undir sig. Hvað varðar það þegar kvótakerfið var sett á held ég að ég sé ekki sammála hv. þingmanni um röð atburða. Þegar kerfið var sett á 1983–1984 tóku við nokkuð mörg ár þar sem menn gátu valið á milli kvóta og sóknarmarks, gátu þess vegna verið fyrir utan kvótakerfið og búið sér til veiðireynslu. Það voru alls konar möguleikar á því þannig að menn gátu farið inn í kerfið þegar lá fyrir að það yrðu einhvers konar takmarkanir. Það var samt sem áður opið í annan endann, var það reyndar mjög lengi. Síðar tóku við alls konar kerfi um minni bátana, dagakerfi, krókakerfi og annað slíkt þannig að það var svo sannarlega opið inn í kerfið, og það mjög lengi. Í mínum huga er áfram sama staða uppi. Hvort sem menn eru að ræða um skóglendi, jarðnæði almennt, fiskimið, veiðar á villtum dýrum eða hvað það nú er hvílir grundvöllur eignarréttarins á nýtingarsögunni. Það er sú nálgun sem heimspekingar eins og John Locke og fleiri lögðu til grundvallar, þ.e. nýtingarsagan, að nýtingarsagan myndaði grundvöll að eignarréttinum. Sú vinna sem menn hafa lagt í auðlindina átti að verða grundvöllur eignarréttar, þar ætti hann uppruna sinn, þaðan sprytti hann og því ekki frá ríkisvaldinu. Ríkisvaldið getur síðan vegna hagsmuna sinna og heildarhagsmuna þjóðarinnar gripið til slíkra takmarkana á grundvelli nýtingarsögunnar en ekki farið þvert gegn henni eða látið eins og hún hafi ekki átt sér stað. Með öðrum orðum gat ríkið ekki með málefnalegum hætti úthlutað þessum veiðiréttindum til einhverra allt annarra 

Frú forseti. Auður getur myndast á margan hátt, t.d. vegna skipulags í borgum. Þá geta allt í einu einhverjar jarðir orðið gífurlega verðmætar fyrir atbeina yfirvalda þannig að það er flóknara mál að átta sig á því hvað er einkaeign og hvað afleiðing af gerðum opinberra aðila. Þegar menn fóru í að takmarka veiðarnar var það meira aðgerð til að hindra eitthvert hrun. Það var ekki eins og þegar Ísland var numið og menn sögðu fyrir fram: Sá sem gengur í kringum landið með kvígu í eftirdragi má eiga það land sem hann afmarkar. Þá lá það alveg fyrir, þá lá fyrir hvert menn stefndu. Það lá ekki fyrir í sjávarútveginum þegar kvótakerfið var tekið upp til bráðabirgða - fyrst var það til bráðabirgða - vegna þess að menn voru ekki komnir með endanlegt skipulag kvótakerfisins á teikniborðið. Þeir eru ekki einu sinni komnir með það enn, frú forseti. Það er enn verið að breyta kerfinu, taka upp strandveiðar, búa til potta og taka af þeim sem hafa fengið veiðiréttindi áður, þannig að kerfið er ekki fullmótað. Ég vildi gjarnan að hv. þingmaður svaraði því hvers vegna svona óskaplega mikið regluverk er í kringum sjávarútveginn og hvort ekki væri miklu betra að nota markaðinn til að ákvarða verð eins og á öðrum sviðum, ákveða verð á veiðiheimildum og einstökum fisktegundum, þannig að hæstv. sjávarútvegsráðherra þurfi ekki að vandræðast með það hvort það borgi sig að veiða þessa fisktegund eða hina.

Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að það sé best að láta markaðinn ákveða þetta sem mest. Það gerist einmitt ef fyrir liggur skilgreining á eignarrétti og hún sé skýrt fram sett. Það auðveldar markaðnum að finna hið svokallaða rétta verð svo maður noti tungutak hagfræðinnar. Við erum sammála þar, við hv. þm. Pétur H. Blöndal. Ég hjó eftir einu sem fram kom í máli hv. þingmanns, akkúrat þessari spurningu: Hvernig á með að fara ef um er að ræða jarðnæði í nágrenni bæja eða borga sem allt í einu fær gríðarlegt verðgildi vegna þess að stjórnvöld taka ákvarðanir um skipulagsmál og mynda þar með mikil verðmæti vegna staðsetningar þeirrar jarðar? Við höfum fjölmörg svoleiðis dæmi. Eins og hv. þingmaður benti réttilega á er eignarrétturinn varinn og þar af leiðandi hagnast sá einstaklingur sem á jörðina sem er í nábýli við borg eða bæ. Þannig höfum við haft það og það er vegna aðgerða ríkisvaldsins. Erum við kannski þeirrar skoðunar að það ætti ekki að vera þannig og ef slíkt gerist ætti að taka slíkar jarðir eignarnámi? Mundi okkur hugnast það á þeirri grundvallarforsendu að ríkið hafi með aðgerðum sínum myndað verðmætin og eigi þess vegna rétt á að taka þetta til sín? Það er stigsmunur, ekki eðlismunur, á því hvernig við námum land og hvernig við höfum síðan búið til eignarrétt varðandi fiskimiðin. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að kerfið hefur verið óljóst o.s.frv., en þó þannig að það hefur allan tímann stefnt í áttina að því að takmarka nýtingarréttinn. Og ég endurtek þetta: Sú takmörkun gat aldrei orðið öðruvísi en svo að ríkið horfðist í augu við að það væri nýtingarsaga og að þeir sem ættu nýtingarsöguna 

Virðulegi forseti. Ég er hingað kominn til að mæla fyrir þingsályktunartillögu sem hljóðar á þessa lund: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa starfshóp sem kanni þá skattahvata sem erlend ríki hafa innleitt til að styrkja vaxandi fyrirtæki innan hugverkageirans og skoði hvort taka megi þá hvata upp hér á landi í samræmi við reglur EES um ríkisaðstoð. Starfshópurinn verði meðal annars skipaður fulltrúum atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis, fjármála- og efnahagsráðuneytis og Hátækni- og sprotavettvangs. Starfshópurinn skili Alþingi skýrslu ekki síðar en 1. maí 2013.“ Tillaga þessi var áður lögð fram á 140. löggjafarþingi. Hún er hugsuð í þeim anda sem kemur til dæmis fram í mjög fróðlegri skýrslu sem nýlega kom út og heitir upp á enska tungu Charting a Growth Path for Iceland, eða í lauslegri þýðingu að styrkja vegvísi vaxtar á Íslandi, og er unnin af ráðgjafarfyrirtækinu McKinsey í Skandinavíu. Þar er ítarlega fjallað um þá vaxtarmöguleika sem íslenskt hagkerfi á og hvernig við getum eflt verðmætasköpun og lífskjör til framtíðar. Helstu niðurstöður skýrslunnar eru að áhersla á auðlindagreinar, fisk, orku og ferðamenn muni ekki skila okkur nægum verðmætum til að skapa störf eða verðmæti til að viðhalda góðum lífskjörum. Þess vegna þurfi að leggja áherslu á alþjóðlega geirann, þekkingargeirann eða þann hluta atvinnulífsins sem byggir á hugviti starfsfólks og á möguleika til að selja vörur sínar og þjónustu erlendis. Það sé besta leiðin til að efla hagvöxt á Íslandi. Þorra landsframleiðslu hér á landi eða lífskjörum er haldið uppi af löngum vinnudegi starfsmanna. Þannig skyggir hátt vinnuframlag á lága framleiðni víðast hvar í atvinnulífinu. Íslensku hagkerfi er hætta búin þegar neysla fer að aukast en fjárfesting ekki því að þá myndast viðskiptahalli, þ.e. við Íslendingar eyðum meira en við öflum og förum að safna skuldum á nýjan leik. Það er niðurstaða skýrslunnar að helsta hindrun Íslands á veginum til hagvaxtar á næstu árum eru fjármagnshöft og hár fjármagnskostnaður fyrirtækja sem um leið stendur í vegi fyrir fjárfestingum. Að mati ráðgjafarfyrirtækisins felst lausnin í því að styrkja til muna alþjóðlega geirann með betra rekstrarumhverfi fyrirtækja sem geta sótt á erlenda markaði og byggja viðskiptalíkur sínar á hugviti starfsfólks. Eins og dæmin sanna hefur okkur ekki tekist mjög vel upp í þeim efnum. Össur, Actavis og Marel eru dæmi um fyrirtæki sem hafa nú þegar flutt lykilþætti starfsemi sinnar úr landi og vöxtur annarra fyrirtækja er mikið til utan Íslands í þessum geira. Stóriðjan, sjávarútvegurinn og fjölmörg önnur alþjóðleg fyrirtæki hafa nú þegar sagt skilið við krónuna, þ.e. gefist upp á háum fjármagnskostnaði hennar og gera nú upp í erlendum myntum. Það er ljóst að stóru alþjóðlegu fyrirtækin eru að gefast upp á Íslandi, sama í hvaða geira þau eru, sérstaklega í áðurnefndum þekkingargeira. Ég vil leggja á það áherslu að nú þurfa stjórnmálamenn úr öllum flokkum að sameinast um að styrkja þekkingargeirann, auka vægi menntunar og rannsókna og breyta rekstrarumhverfi þeirra fyrirtækja sem skapa hagvöxt hér á landi. Við þurfum að styrkja nýsköpunardrifið hagkerfi því það er ljóst að auðlindadrifið hagkerfi þar sem við leggjum áherslu á sjávarútveg, rafmagnsframleiðslu og ferðaþjónustu mun ekki geta vaxið með þjóðinni og skapað næg störf eða næg verðmæti. Þess vegna þurfum við að marka nýja atvinnustefnu í anda þess sem áðurnefnd skýrsla ráðgjafarfyrirtækisins víkur að og í þeim anda er þessi tillaga flutt. Það eru 18 þingmenn með mér á þessu máli og við leggjum til að farið verði ítarlega yfir þá möguleika sem okkur gefast innan EES-samstarfsins og hvernig við getum breytt skattumhverfi okkar til að styrkja áðurnefndan vaxtargeira. Þessi fyrirtæki hafa næstum ótakmarkaða vaxtarmöguleika enda byggja þau tilvist sína á hugviti starfsmanna öfugt við aðrar útflutningsgreinar. Þessi fyrirtæki stunda óefnislega alþjóðlega nýsköpun, hafa mikla vaxtarmöguleika, þurfa minna fjármagn til fjárfestinga í upphafi, launakostnaður er mjög samkeppnishæfur og fjarlægðir skipta minna máli. Þess vegna geta fyrirtæki héðan, þrátt fyrir að þau komi frá landi lengst norður í ballarhafi, átt mikla möguleika á alþjóðlegum mörkuðum. Við getum nefnt dæmi um hugverkaiðnað, t.d. leikjaiðnaðinn á Íslandi, en fyrir tíu árum var sá geiri varla til hér á landi. Í dag teljast til hans tíu fyrirtæki á mismunandi vaxtarstigum. Þau velta um 8–9 milljörðum kr. og skapa nærri 500 störf og tvö stór og öflug fyrirtæki starfa nú innan þessa geira, Betware og CCP. En betur má ef duga skal. Okkur stendur ógn af því að fjölmörg önnur lönd bjóða í þessi fyrirtæki og bjóða kjör og kosti sem gerir erfitt fyrir fyrirtækin að réttlæta það fyrir þeim sem hafa fjárfest í þessum fyrirtækjum að opna ekki útibú eða flytja höfuðstöðvar utan þar sem t.d. skattumhverfi og rekstrarumhverfi er mun betra en við getum boðið upp á hér á landi. Reyndar tel ég prívat og persónulega að helsta ástæða þess að við náum ekki að búa nógu vel að þessum fyrirtækjum sé hin íslenska króna og sá hái fjármagnskostnaður sem henni fylgir, en við erum ekki að taka á því máli með þessari þingsályktunartillögu heldur er markmiðið með henni fyrst og fremst að athuga hvort við getum endurskoðað með einhverjum hætti skattstefnu okkar til að styrkja vaxandi rannsóknar- og tæknifyrirtæki. Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að rekja hvað Kanadabúar hafa gert í þessum efnum. Í Quebec-fylki í Kanada er sérstakur skattfrádráttur sem er ætlaður til að styrkja tölvuleikjaiðnaðinn þar. Þá er Quebec-ríki einnig með skattfrádrátt fyrir erlenda starfsmenn innlendra fyrirtækja og þá er sérstaklega horft til starfsmanna sem vinna á sviði rannsókna og þróunar. Þeir geta fengið 100% afslátt á tekjuskatti fyrstu tvö árin í starfi en svo lækkar skattafslátturinn smátt og smátt. Þetta gerir fyrirtækjunum kleift að vera samkeppnishæf í launum, samanborið við önnur alþjóðleg fyrirtæki, og að bjóða til sín starfsmönnum sem hafa kunnáttu, þekkingu eða sérhæfingu sem er nauðsynleg fyrir uppbyggingu fyrirtækjanna. Það væri sérstaklega hentugt ef við Íslendingar gætum horft til einhvers í þeim dúr. Í Nova Scotia fylki í Kanada er í boði endurgreiðsla á hluta launakostnaðar fyrirtækja sem setjast að eða stækka í fylkinu en endurgreiðslan er reiknuð út frá efnahagslegu framlagi fyrirtækisins til svæðisins en er svo greidd út árlega fyrstu fimm árin. Mörg Evrópuríki hafa tekið upp skattfríðindi sem sérstaklega eru ætluð til að styrkja ákveðnar atvinnugreinar. Í Frakklandi geta til dæmis fyrirtæki sem hanna tölvuleiki með sérstakri skírskotun til menningararfsins fengið allt að 20% skattafslátt af þróunarkostnaði. Þá hafa fjölmörg ríki innleitt reglur um skattafslætti til erlendra starfsmanna sem hafa til að bera sérstaka hæfni eða menntun sem erfitt er að öðlast í heimaríki fyrirtækisins. Mín ályktun er sú að stjórnvöld eigi að beita sér fyrir aðgerðum til að gera íslenskum fyrirtækjum í hugverkaiðnaði kleift að vaxa hér á landi en þannig er hægt að skapa sjálfbæran hagvöxt til framtíðar. Við eigum í harðri samkeppni um þessi fyrirtæki en fjölmörg þeirra hafa nú þegar höfuðstöðvar sínar eða starfsstöðvar erlendis og fjölmörg önnur hafa fengið tilboð um að gera slíkt hið sama. Þess vegna tel ég áríðandi að stjórnvöld kanni til fulls hvaða möguleikar felist í skattalegum hvötum til að styrkja við helsta vaxtarbrodd íslensks atvinnulífs. Ég legg þar tvö markmið sérstaklega til grundvallar, annars vegar að skapa fyrirtækjunum hagfelldan grundvöll til frekari uppbyggingar og hins vegar að gæta að því að þau flytji ekki úr landi vegna þess að umhverfið er hagstæðara erlendis. Ég er í fararbroddi 18 þingmanna, við erum 19 þingmenn alls sem leggjum til að nú verði skipaður starfshópur sem fari yfir þá möguleika sem okkur gefast til að breyta skattkerfinu svo við getum sérstaklega hugað að helsta vaxtarbroddi íslensks atvinnulífs.

Virðulegi forseti. Þetta er sannarlega myndarlegur hópur þingmanna sem lætur sig varða starfsskilyrði í atvinnulífinu og gerir sér grein fyrir því að skattar og skattlagning hafa áhrif á skilyrði til rekstrar. Tillaga þessi lýtur hins vegar að skattaívilnunum og við þær hef ég sitthvað að athuga. Ég tel farsælast og hef talið það hingað til að skattbyrðinni sé dreift jafnt á alla en að skattar séu um leið lágir og raunhæfir, í það minnsta með tilliti til skattheimtu. Ég vil víkja að nokkrum atriðum sem koma fram í greinargerð með tillögunni, nokkrum áhugaverðum punktum og vel umræðunnar virði, tel ég. Það kemur fram strax í upphafi greinargerðarinnar að núverandi ríkisstjórn hafi beitt sér fyrir breytingum á skattkerfinu til að efla innlenda atvinnustarfsemi. Ég tel að þetta hljóti að vera einhver mistök. Það kemur líka fram í greinargerðinni að þetta er gömul tillaga til þingsályktunar, en það er auðvitað ekki rétt fullyrðing, þvert á móti. Þessi ríkisstjórn hefur beitt sér fyrir breytingum á skattkerfinu sem hafa haft allt önnur áhrif en þau að efla innlenda atvinnustarfsemi. Má þar auðvitað nefna skattahækkanir á einstakar atvinnugreinar og almennar skattahækkanir í atvinnulífinu. Í öðru lagi geri ég athugasemdir við þetta hugtak, hugverkaiðnaður. Hér er vísað til hans sem eins helsta vaxtarsprota íslensks atvinnulífs og vissulega teljast þær greinar sem hér eru taldar upp svo sem leikjaiðnaður og hönnun til helstu vaxtarsprota í íslensku atvinnulífi en um leið er auðvitað verið að viðurkenna hér að vaxtarsprotarnir eru fleiri. Ég vil benda á að þessi tillaga, eins og aðrar tillögur um skattaívilnanir, er til þess fallin að draga fram einstakar atvinnugreinar en skilja aðrar eftir. Þá vil ég líka gera athugasemd við þau ummæli sem koma fram í greinargerð með tillögunni að aðrar útflutningsgreinar byggi ekki á hugviti starfsmanna heldur byggi beint eða óbeint á takmörkuðum auðlindum. Ég held að allir viðurkenni í dag að til dæmis sjávarútvegurinn byggir að verulegu leyti á hugviti og mér finnst ekki við hæfi að viðhafa slík ummæli í greinargerð með tillögunni. Þá velti ég því fyrir mér því sem kemur fram í greinargerðinni um að þær sérstöku greinar sem tillagan lýtur að þurfi minna fjármagn til fjárfestingar í upphafi og launakostnaðurinn sé samkeppnishæfur. Það kemur líka fram að hugverkaiðnaðurinn sem svo er kallaður hafi vaxið um 36% á ári. Því segi ég: Þetta gerist allt þrátt fyrir að ekki hafa verið fyrir hendi nokkrar sérstakar skattaívilnanir. Því spyr ég: Er einhver sérstök þörf á þessu? Er sérstök þörf á að hrófla við því sem lítur út fyrir að vera í ágætu horfi í dag? Ég fagna því að þingmenn geri sér grein fyrir mikilvægi skatta fyrir skilyrði í atvinnulífinu og ég vil síst af öllu draga þrótt úr þeim þingmönnum sem bera fram tillöguna hvað það varðar og hvet þá til að velta þessum málum áfram fyrir sér. En ég velti því fyrir mér hvort við eigum ekki að sameinast um að búa öllum hagfelld skilyrði í atvinnulífinu í stað þess að taka út einstakar atvinnugreinar eins og þessi tillaga virðist ganga út á og búa þannig til einhvers konar sigurvegara og skilja aðra eftir.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sigríði Andersen fyrir innlegg hennar í þessa umræðu. Við erum ekki algerlega sammála um þetta mál en hins vegar er þroskandi og gott að taka umræðu um það. Ég óska eftir því að á vettvangi nefndarinnar verði sömuleiðis farið „grundigt“ yfir málið og það skoðað frá öllum hliðum, t.d. hvort menn telji að orðalag eða annað eigi að vera með öðrum hætti. Markmiðið er hins vegar algerlega skýrt. Hér höfum við ákveðna vaxtargrein í íslensku atvinnulífi sem hingað til hefur vaxið mikið utan landsteinanna. Það er sá vöxtur sem við erum fyrst og fremst að horfa á í greinargerðinni. Vöxturinn hefur verið mjög mikill en hann hefur átt sér stað erlendis. Hann hefur verið hér á landi. Fyrst var það mjög svo sterkt gengi krónunnar sem háði vexti þessara fyrirtækja hér á landi og svo var það hrunið og kreppan sem fylgdi í kjölfarið. Við sjáum hins vegar að með sértækum aðgerðum getum við hjálpað ákveðnum atvinnugreinum, t.d. bendi ég á þann skattafslátt sem þessi ríkisstjórn hefur staðið fyrir og lýtur að kvikmyndagerð. Það ætti enginn að efast um að það þurfti að leita í allar matarholur í kreppunni og ríkisstjórnin tók þá ákvörðun að gæta jafnvægis á milli þess að skera niður og afla tekna. Þá þurfti að fara í allar matarholur og þess vegna höfum við þurft að breyta rekstrarumhverfi fyrirtækja og heimila í gegnum skattkerfið. Hins vegar höfum við gætt að því að hlífa þeim sem veikast standa eins og þrepaskiptur tekjuskattur er gott dæmi um. En ég vil leggja áherslu á að ég tel það klóka leið til að nýta takmarkaða fjármuni sem við höfum úr að spila að reyna að veita þeim í þann farveg þar sem mestir möguleikar eru til að vaxa og skapa verðmæti sem geta runnið til baka aftur. Við getum ekki breytt skattkerfinu í heild fyrir alla en getum kannski hlúð sérstaklega að vaxtargreinunum með samþykkt þessarar tillögu.

Virðulegi forseti. Mér þætti gaman að vita af hverju við getum ekki breytt skattkerfinu í heild fyrir alla. Mér finnst felast einhver uppgjöf í því. Í greinargerð með þessari tillögu er vísað í átakið Allir vinna sem er ágætt dæmi til að hugleiða vegna þess að það er mikilvægt að skoða það með tilliti til samkeppnisaðilanna. Sérhver atvinnugrein er í samkeppni við aðrar atvinnugreinar, t.d. um starfsfólk. Átakið Allir vinna, eins og kemur fram í greinargerð með tillögunni, var sett á laggirnar til þess meðal annars að draga úr svartri atvinnustarfsemi. Þetta tel ég varhugavert. Með þessu eru menn að viðurkenna að það hafi verið einhver svört atvinnustarfsemi á tilteknu sviði og í stað þess að komast að rót þess vanda er farið í að verðlauna þá sem hafa stundað svarta atvinnustarfsemi, það má líta á það þannig. Þarna eru einhverjar iðngreinar sem hafa fengið skattaívilnanir en eftir sitja margar aðrar iðngreinar. Ég nefni hárgreiðslukonur. Hvers eiga þær að gjalda, eða snyrtifræðingar eða aðrar starfsstéttir sem svo sannarlega urðu fyrir áföllum eftir hrunið? Ég hvet hv. þingmann, flutningsmann þessarar tillögu, til að hugleiða aftur hvort ekki sé heillavænlegra að skoða skattkerfið í heild þannig að allir 

Virðulegi forseti. Grunnhugsun mín er sú að það sé gríðarlega kostnaðarsamt að veita öllum fyrirtækjum í landinu skattafslætti. Vegna þess að ríkissjóður er í svo slæmri stöðu um þessar mundir og í stað þess að keyra okkur á lánum og eiga ekki fyrir öllum útgjöldum ættum við að reyna að takmarka afslættina og horfa sérstaklega á þann hluta atvinnulífsins sem hefur mestu vaxtarmöguleikana og einbeita okkur að því að láta hann vaxa. Það er hugsunin með þessari tillögu. Hvað snertir átakið Allir vinna er það öðrum þræði gert til þess að nýta fjármagn sem er bundið á bankareikningum og finnur sér ekki farveg í atvinnulífinu í kreppuástandi eins og við höfum upplifað. Það var góð leið til að hvetja fólk til að nýta það fjármagn sem það átti aflögu, ef það átti eitthvað aflögu, til að ráðast í endurbætur eða viðhald á húseignum sínum eða öðru. Það skilaði mjög góðum árangri og hélt uppi ákveðinni veltu í byggingargeiranum sem fór illa í hruninu. Ég tel að við eigum að hugsa svona dæmi víðar. Maður getur ímyndað sér að það gæti verið hagfellt fyrir okkur að hvetja fjármagn sem liggur í bönkunum til fjárfestingar í atvinnulífinu. Væri skattafsláttur til hlutabréfakaupa í rannsóknar- og þróunarfyrirtækjum leið til þess þar sem fólk gæti annaðhvort beint eða í gegnum sjóði fjárfest í sprotafyrirtækjum, nýsköpunarfyrirtækjum, tækni- og rannsóknarfyrirtækjum sem eru helsti vaxtarbroddur íslensks atvinnulífs? Við getum þá með einhverjum hætti hvatt til þess að fólk veiti fjármuni sína í þann farveg með því að veita því skattafslætti. Vonandi aukum við þá um leið tekjur ríkisins til lengri tíma litið.

Virðulegi forseti. Ég gef mér að hv. þingmaður geri sér grein fyrir því hvílíkri skekkju svona skattaívilnun veldur á markaði. Meira að segja skattaívilnun til hlutabréfakaupa er ekkert annað en stýring, með því er verið að stýra fjárfestingum manna. Ég tel þannig verið að stýra vexti í atvinnulífinu með óeðlilegum hætti. Hv. þingmaður nefndi að ekki væru til peningar fyrir frekari skattaívilnunum. Hvernig réttlætir hann þessa skattaívilnun í einni grein gagnvart öðrum greinum sem eru í samkeppni við þær greinar, t.d. um mannafla? Hverju ætlar hann að svara ferðaþjónustunni, eða menningunni sem er líka vaxtarsproti í íslensku atvinnulífi? Á hún bara að sitja eftir og horfa á það að ákveðin grein fái skattaívilnun? Ég tel að þetta gangi ekki upp heldur skapi óréttlætanlegt misvægi í atvinnulífinu.