Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Tilgangur fjvn. með flutningi þessarar þáltill. er sá, að fiskniðursuðuiðnaðurinn í landinu geti tekið þeim stakkaskiptum, að framleiðsluvörur vorar í þessari grein standi um gæði, verð og frágang allan á sporði sams konar vörum keppinauta vorra á erlendum mörkuðum, en mikið skortir á, að svo sé nú. Þróun í þá átt að sigrast á erfiðleikum þeim, sem orðið hafa á leið okkar um sölu niðursuðuvara erlendis, hefur verið ákaflega hægfara, og raunar má segja, að þar sé um kyrrstöðu að ræða eins og nú er. Aftur á móti hefur starfseminni í þess stað verið beint að því að nota sem bezt þann markað, sem til er í landinu sjálfu fyrir þessar vörur. Það er því sýnt, að til þess að hafizt geti straumhvörf hér á landi í þessu efni, þarf að leita nýrra úrræða. Fjvn. leggur því til, að ríkisstj. verði falið að kveðja til þess sérfróða menn að leggja á ráðin um það, hvernig þessi atvinnugrein, niðursuða sjávarafurða til útflutnings, verði byggð upp á raunhæfan hátt. Reynsla og þekking í þessu efni mun vera nokkur fyrir hendi hér hjá oss, en því til viðbótar ætti oss engan veginn að vera ókleift að kynnast hinni fullkomnustu tækni á þessu sviði í þeim löndum, þar sem lengst er komin tækniþróunin í þessu efni. En leiðin fyrir Íslendinga til þess að losna úr þeirri sjálfheldu, sem niðursuðuiðnaðurinn að þessu leyti er nú í, er sú ein, að þeir geti náð hagnýtum tökum á tæknilegum rekstri þessarar iðngreinar. Það er alkunnugt, að stórfelldar breytingar hafa orðið á síðari árum erlendis í vélakosti þessa iðnaðar, enda er það svo, að það er mjög undir því komið um rekstrarafkomu slíkra fyrirtækja, að notaðar séu afkastamiklar og sjálfvirkar vélar við hvað eina, sem að iðn þessari lýtur. Það er vafalaust rétt, sem Sigurður Pétursson gerlafræðingur, en hann starfar í fiskiðnaðardeild Fiskifélags Íslands, segir í grg. sinni um þetta mál, að ef Íslendingar eigi að gera sér nokkrar vonir um að selja niðursuðuvörur á erlendum markaði, þá verði afköstin í verksmiðjum hér að vera sambærileg við það, sem gerist í verksmiðjum keppinauta okkar erlendis. Hér er því um annaðhvort að ræða, að verksmiðjur í þessu efni séu búnar nýtízku tækjum, eða að hugsa ekkert um framleiðslu niðursuðuvara fyrir erlendan markað. Þetta er vafalaust rétt, og þetta verður að hafa ríkt í huga, þegar farið verður að vinna á ný að uppbyggingu þessa iðnaðar. Norðmenn, sem byggja sinn stóra niðursuðuiðnað að heita má einvörðungu á útflutningi og hafa nú fasta markaði í 20 þjóðlöndum, hafa byggt iðnað sinn vel upp að vélakosti, vísindalegri starfstilhögun og rannsóknum. Þeir hafa komið á hjá sér í þessum iðnaði landssambandi, sem hefur eigin rannsóknarstöð fyrir iðnaðinn. Þá er og samstarf á milli þessa landssambands og ríkisstj. um mjög strangt gæðaeftirlit með allri niðursuðuframleiðslu í landinu. Þá hefur og verið komið á fót í Noregi skóla, sem veitir fræðslu um allt, sem að iðnaði þessum lýtur. Allt er þetta til athugunar og eftirbreytni fyrir Íslendinga, og vafalaust kemur það í ljós, þegar sérfróðir menn fara að fjalla um þetta mál hér, að margt getum vér lært af Norðmönnum, Þjóðverjum, Bandaríkjamönnum, Kanadabúum og fleiri í þessu efni, en í öllum þessum löndum er rekinn mikill niðursuðuiðnaður. Annar þáttur þessarar þáltill. lýtur að því, að ríkisstj. rannsaki jafnframt, hvernig ríkið geti greitt götu þeirra aðila, einstaklinga eða félaga, sem stofna vilja til slíks iðnaðar. En það er augljóst mál, að endurskipulagning þessa iðnaðar, sem væri í því fólgin að gera hann þannig úr garði, að við getum rutt okkur braut á erlendum mörkuðum, kostar vafalaust mikið fé. Að sjálfsögðu ber að hafa alla gát á um það, í hve mikið er ráðizt hverju sinni, en það, sem í er ráðizt og upp verður byggt, verður í einu og öllu að vera svo úr garði gert, að það svari til kröfum tímans, bæði um vélakost og eftirlit með gæðum framleiðslunnar. Norska stórþingið hefur í ríkum mæli stutt niðursuðuiðnaðinn í Noregi með fjárframlögum og á annan hátt, og gera má ráð fyrir því, að sú þörf verði fyrir hendi hér, þegar hafizt verður handa um úrbætur í þessu efni, eins og stefnt er að með þessari þáltill. Það er reynsla allra framleiðsluþjóða, sem selja vörur sínar á erlendum markaði, að það kostar mikla fyrirhöfn og fjárframlög að afla markaðs fyrir framleiðslu, sem hefur ekki áður verið á boðstólum frá því landi, og þá léttir það ekki gönguna, þegar fyrir eru á markaðnum sams konar vörur, sem þekktar eru orðnar og vel hafa reynzt. Þessir erfiðleikar hafa áður orðið á vegi Íslendinga. Með dugnaði og fyrirhyggju hafa þeir á margan hátt gengið með sigur af hólmi í þessari viðureign. Á saltfiskmarkaðinum hefur þeim vegnað svo vel, að auk þess að selja þar árlega mjög mikið magn, hefur þeim jafnvel á stundum tekizt að selja fiskinn á hærra verði en keppinautar þeirra, og stafar þetta af því, að þar fer saman fiskgæði og sérstök ástundun um vöndun á verkun fisksins. Þá er sókn Íslendinga í sölu hraðfrysts fisks ekki minni. Í því efni hafa Íslendingar tileinkað sér fyllstu tækni í verkun fisks og vaxandi sölu, sem byggist á viðurkenningu kaupendanna víðs vegar um heim á því, að hraðfrystur ísfiskur frá Íslandi sé fyrsta flokks vara þeirrar tegundar. Það er ekki langt síðan Íslendingar fóru að flytja út skreið. Norðmenn voru þar langt á undan þeim. En hvað hefur skeð? Nú hefur skreiðarframleiðslan aukizt á örfáum árum þannig, að hún nam á s.l. ári um 15% af heildarútflutningi aflans, og útlit er fyrir og raunar vitað um, að framleiðsla skreiðar hefur þó aukizt allverulega á þessu ári frá því, sem var á s.l. ári. Þar hefur þó verið við ramman reip að draga, eins og gefur að skilja, í samkeppninni við Norðmenn, sem búnir voru á undan Íslendingum að fá fótfestu á þessum mörkuðum. Hvað snertir sölu saltsíldar hafa Íslendingar unnið sér sterka aðstöðu og síðustu árin ekki getað notað sér til fulls þá sölumöguleika, sem þeim hafa staðið til boða. Sama máli gegnir um sölu fiskimjöls, lýsis og á hrognum, bæði söltuðum og frystum. Hér hafa Íslendingar í fullu tré við keppinauta sína. Eina undantekningin er niðursuðuvörurnar. Þær tilraunir, sem gerðar hafa verið með sölu á niðursuðuvörum og sjávarafurðum, hafa ekki borið árangur, eins og hér hefur áður verið vikið að og jafnframt gerð grein fyrir því, hverjar orsakir liggi til þess. En þetta stendur vissulega til bóta. Þegar þessi iðnaður hefur með vélakosti, skipulagningu framleiðslunnar, vöruvöndun og öðru tekið sambærilegum framförum og sams konar iðnaður, sem bezt og hagkvæmast er rekinn annars staðar, þarf ekki að efast um heilbrigða þróun hans. Íslendingar eiga heimsins beztu hráefni þessarar tegundar. Fjölbreytni gæti orðið mikil í framleiðslunni. Að sjálfsögðu þarf að vanda vel til um staðsetningu slíkra niðursuðufyrirtækja. Það er mjög mikilsvert atriði, að eigi þurfi að verða hlé á starfseminni, og því nauðsynlegra er þetta sem fyrirtækið er stærra og meira fé bundið í því. En þeir staðir eru vissulega til hér á landi, þar sem aflabrögðum er þannig háttað, að allt árið um kring er nægt verkefni jafnan fyrir hendi. Þá getur og niðurlagning kryddsíldar í dósir verið gott viðbótarverkefni að grípa til, ef hlé yrði á nýmetisniðursuðunni, en kryddsíldin, eins og kunnugt er, hefur mikið geymsluþol. Þannig ætti að reynast kleift að sigla fram hjá því skeri hér, sem stundum veldur erfiðleikum í fiskniðursuðunni í Noregi, að hráefni skorti um lengri eða skemmri tíma. Það hníga því öll rök að því, að fiskniðursuða til útflutnings í landi voru geti, þegar vel er í haginn búið fyrir hana orðið þjóðinni giftudrjúg. því að fullvíst má telja. að Íslendingum verði, þegar svo er komið. ekki skotaskuld úr því að finna kaupendur að þessum vörum. svo vel sem þeim hefur orðið ágengt um fisksöluna að öðru leyti. Er þess að vænta, að ríkisstj. bregðist svo vel við um, að ný athugun verði látin fram fara á máli þessu, og að í té verði látinn, ef með þarf, stuðningur og fyrirgreiðsla við framgang þessa máls.



Herra forseti. Ég er sammála frsm. og þeim atriðum í grg. með till., sem benda á, að rétt sé að koma á eftirliti og mati á niðursuðuvörum eins og öðrum framleiðsluvörum okkar. Hinu get ég ekki látið ómótmælt, að allar þær tilraunir, sem gerðar hafa verið hér á landi til þess að flytja út niðursuðuvörur, hafi gefizt illa, því að mér er kunnugt um, að svo er ekki. Það hefur verið soðið niður og flutt út verulegt magn af niðursuðuvörum frá fleiri en einni niðursuðuverksmiðju á Ísafirði, og þær tilraunir hafa gefizt mjög vel, og meginhlutinn af því, sem soðið hefur verið niður af þessari vöru á Ísafirði, hefur verið soðið niður til útflutnings, flutt út og líkað þar vel. Það er bara þetta atriði, sem ég vildi láta koma fram. Ég hef raunar getið um það áður hér í vetur við umr. um svipað mál og þarf því ekki að teygja tímann lengur með því að ræða frekar um þetta nú.



Út af ummælum hv. þm. Ísaf. (KJJ) vil ég geta þess, að ég sagði ekki annað en það, að tilraunir þær, sem hefðu verið gerðar, hefðu ekki borið árangur. Þetta styð ég við útflutningsskýrslurnar, sem fyrir liggja og sýna, að á árinu 1951 voru fluttar út niðursuðuvörur fyrir 2 millj. 631 þús. kr., á árinu 1952 fyrir 1 millj. 660 þús. kr., á árinu 1953 fyrir 940 þús. og á árinu 1954 fyrir 814 þús. Þetta sýnir, að það er öfugþróun í þessum atvinnuvegi, að því er snertir útflutning á niðursuðuvörum, og hér þarf þess vegna vissulega að gera nýtt átak, ef við eigum að geta kippt þessu í lag, sem mikla nauðsyn ber til.



Herra forseti. Það er skoðun flm. þessarar þáltill., að brýn nauðsyn sé að hefjast þegar handa um þau verkefni, sem till. fjallar um. Sjóþorpin á Austur- og Norðurlandi hafa flest dágóða aðstöðu til fiskverkunar, en hráefnaskorturinn háir mjög starfsemi fiskiðjuveranna og veldur því, að atvinna manna í þessum þorpum er ákaflega stopul. Togarar geta nokkuð bætt úr þessu, en það hefur háð mjög þeirri úrlausn, að flest togaramið liggja fjarri þessum landshlutum. Árangur af skyndileitum, sem gerðar hafa verið fyrir skömmu, bendir til þess, að finna megi fleiri togaramið nær Austur- og Norðurlandi en áður hafa þekkzt. Við flm. teljum sem sagt, að það sé mesta nauðsynjamál að hefjast þegar handa um þessa leit og það á myndarlegan hátt. Nú er liðið fast að þinglokum, og ég vil þess vegna ekki tefja tímann með að setja á langar ræður um þetta atriði, en leyfi mér að vísa til þeirrar grg., sem þáltill. fylgdi. Ég legg svo til, að till. verði vísað til síðari umr. að þessari lokinni.



Ég vil aðeins mæla hið bezta með þessari þáltill. Hér er gripið á mjög merkilegu máli, þar sem um er að ræða, að rannsókn fari fram á því að leita nýrra fiskimiða. Það er vitað, að víðs vegar meðfram ströndum landsins munu vera fiskigrunn, sem enn hafa ekki verið fundin og þess vegna liggja ónotuð, a. m. k. fyrir Íslendinga. Ég vildi aðeins í sambandi við þessa till. benda á, að Alþ. gerði fyrir 2 árum ályktun, sem beint var að því að greiða fyrir, að slík leit að fiskimiðum yrði hafin. Á þinginu 1952 komu fram tvær till., sem lutu að þessu efni. Önnur þessi till. var um hafrannsóknarskip og var flutt af mér og hljóðaði svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta athuga, hvernig íslenzka ríkið geti með sem hagkvæmustum hætti eignazt hæfilega stórt og traust skip, er útbúið sé hinum fullkomnustu tækjum til haf- og fiskirannsókna og fiskileitar.“ Sömuleiðis flutti hv. 11. landsk. (LJós) á þessu sama þingi þáltill. um fiskileitarskip á djúpmiðum, sem hljóðaði svo. með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta efna til skipulagðrar fiskileitar með vel útbúnu skipi til veiða á djúpmiðum við Ísland. Fiskileitin fari fram í nánu samráði við starfandi togaraskipstjóra. Árangur af leitinni skal birtur íslenzkum fiskiskipstjórum jafnóðum.“ Þessum till. báðum var vísað þá til fjvn. og sömuleiðis þriðju till., sem fól í sér rannsókn á síldveiðum við Norðurland. Fjvn. sameinaði þessar till. í eina till., sem hún flutti og afgr. var sem ályktun frá þinginu 29. jan. 1953 og hljóðaði svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta athuga, hvernig íslenzka ríkið geti með sem hagkvæmustum hætti eignazt hæfilega stórt og traust skip, er útbúið sé hinum fullkomnustu tækjum til haf- og fiskirannsókna. Jafnframt fari fram á því rækileg athugun, á hvern hátt verði bezt hagað fiskileit á djúpmiðum og við strendur landsins. Að því er tekur til síldarleitar skal sérstök áherzla á það lögð að komast að niðurstöðu um það, á hverjum tíma árs hún sé vænlegust til góðs árangurs. Um þau atriði, sem í ályktun þessari greinir, skal ríkisstj. kveðja sér til aðstoðar sérfróða menn í þessum málum.“ Á grundvelli þessarar samþykktar hefur nú verið unnið að því að gera Ægi þannig úr garði. að hann geti með öðrum fiskirannsóknum einnig tekið þátt í fiskileit eða leit að miðum á hafi úti. Hvað snertir almennar fiskirannsóknir, eru þær nú komnar í fullan gang í Ægi. Hann hefur fengið ratsjá, eins og kunnugt er, og hefur nú svipaða aðstöðu til þess að vinna að fiskirannsóknum og t. d. Norðmenn hafa, og er starfsemi þeirra á því sviði alkunn orðin. Aftur á móti er ekki enn búið að búa Ægi þeim tækjum, sem þarf til þess að leita að miðum á hafi úti, en það er verið að vinna að þessu. Trollspil í skipið mun koma seinni hluta þessa sumars, þannig að Ægir á að vera tiltækur til þess seinni hluta þessa árs að geta einnig innt af hendi þetta verk, að leita að nýjum fiskimiðum. En hér er um svo stórt og þýðingarmikið mál að ræða, að meðan Ægir er ekki tiltækur til þessara hluta, liggur opið við, að ríkisstj. beitti sér fyrir því, að ráðinn yrði togari í þessa miðaleit. Ég viðurkenni alveg fullkomlega, að fyrir Austurland og Norðurland, þar sem nú eykst togaraútgerð, er að sjálfsögðu mjög óhagkvæmt að þurfa að sækja alla veiði, sem lögð er á land á Austfjörðum og á Norðurlandi, hingað suður fyrir land eða út á Halamið, en það eru nú aðalveiðistöðvar togaraflotans. Þess vegna vil ég mæla hið bezta með þessari till., og þess mætti þá vænta, að meðan Ægir getur ekki sinnt þessu mikilsverða hlutverki, verði ráðinn togari til þess að leita að nýjum fiskimiðum. Þetta vildi ég láta koma fram í sambandi við þessa tillögu.



Herra forseti. Ég vil fyrst láta í ljós, að mér finnst ekki hafi verið þörf á því að ákveða tvær umr. um þessa till., því að eins og hún er orðuð, þá er a. m. k. ekki beinlínis farið fram á neinar greiðslur úr ríkissjóði hennar vegna. Og í annan stað er það, að eins og grg. till. ber með sér, þá er hún eins konar afgreiðsla á nokkrum till., sem lengi hafa legið fyrir allshn. þingsins, og mætti því að nokkru leyti skoðast sem nál. um þær till. Þessar till., sem ég á við, eru aðallega um landhelgismál og mál, sem þeim eru mjög skyld. Fyrsta till. af þessum, sem flutt var og vísað til n., var till. til þál. um ráðstafanir vegna vaxandi rányrkju á fiskimiðum fyrir Vestfjörðum. Flm. var Sigurður Bjarnason o. fl. Næsta till. var einnig frá þm. Vestfirðinga. Hún var um stækkun friðunarsvæða fyrir Vestfjörðum. Flm.: Hannibal Valdimarsson og Eiríkur Þorsteinsson. Þriðja till. var um stækkun friðunarsvæða eftir núgildandi meginreglum. Flm. var Karl Guðjónsson. Sú síðasta, sem ég nefni, var till. um vernd á lífi og eignum Íslendinga gegn ágangi Breta. Sumir flm. þessara till. eru kannske óánægðir yfir því, að n. hefur ekki sérstaklega afgreitt hverja þeirra, en ég get upplýst, að það er ekki sökum þess, að n. hafi ekki athugað þessi mál. Hefur hún oft tekið þessar till. til umr. og athugað þær gaumgæfilega, m. a. hafði n. á einum fundi sínum hæstv. forsrh. til viðræðu um þessi mál. N. komst að þeirri niðurstöðu, að eins og sakir stæðu væri það ekki hagsmunum Íslands til framdráttar að samþ. þessar till. eða afgreiða þær. Það er öllum hv. þm. kunnugt, að hæstv. ríkisstj. hefur þessi mál til athugunar og þá sérstaklega í sambandi við þær aðgerðir, sem íslenzka ríkið hefur þegar gert, og n. er kunnugt um það, að ríkisstj. hefur sér til aðstoðar hina beztu sérfræðinga í þessum málum, útlenda og innlenda, og hún mun gera það, sem yfirleitt er hægt að gera, eins og sakir standa. N. hefur því fallizt á það og þar með flm. sumra þessara till., sem sæti eiga í n., að það væri málinu bezt eins og sakir standa að fást ekki frekar við þessar till. á þinginu eða gera háværar till. og yfirlýsingar hér á Alþ., heldur hitt, þegar þar að kæmi, að þing og þjóð stæðu sem bezt að baki hæstv. ríkisstj., þegar til aðgerða kemur. Tvær af þessum till. má segja að fjalli um fleira en landhelgismál, þ. e. fyrsta till., sem ég nefndi, á þskj. 22, og að nokkru leyti líka till. á þskj. 47. Báðar eru út af því ástandi, sem skapazt hefur á Vestfjörðum, meðfram vegna og kannske svo til eingöngu vegna aukinnar ágengni togara á fiskimið Vestfirðinga, sem mun vera að nokkru leyti afleiðing af aukinni friðun eða stækkun landhelginnar, sem gerð var, því að togararnir hafa hörfað t. d. úr Faxaflóa og af Breiðafirði og þangað vestur einmitt vegna þess. N. áleit þó ekki rétt að mæla með þessum till., hvorugri þeirra. Till. á þskj. 47 snertir mjög mikið landhelgismál. Ég hef áður gert grein fyrir því, að n. telur réttast, að þau mál hvíli sig í Alþ., en séu til meðferðar á öðrum vettvangi, og till. á þskj. 22 er einhliða um ráðstafanir vegna Vestfjarða, og að sumu leyti er till. orðin úrelt, síðasta málsgrein hennar a. m. k. Þess vegna er það, að í staðinn fyrir að afgr. þessar till. ber n. fram sérstaka till. til þál. á þskj. 787 um ráðstafanir til atvinnuaukningar, sem fjallar um það, að Alþ. álykti að skora á ríkisstj. að láta fram fara rannsókn á því fyrir næsta þing, hverjar ráðstafanir séu tiltækilegar til þess að bæta úr atvinnuerfiðleikum þeirra landshluta, sem harðast hafa orðið úti vegna vaxandi rányrkju fiskimiða. Ég vonast eftir því, að það geti orðið samkomulag um það að samþ. þessa till. hér í hinu háa Alþ. og að flm. þeirra till., sem ég hef nefnt, geti eftir atvikum sætt sig við þá afgreiðslu.



Herra forseti. Ég er fylgjandi þeirri till. til þál., sem hér liggur fyrir á þskj. 787 frá hv. allshn., en ég hafði hugsað mér að bera fram lítils háttar brtt. við till. og hafði komið henni á framfæri, en hún virðist ekki enn vera komin úr prentun. Ég vil því leyfa mér að leggja hér fram skriflega brtt. um það, að aftan við tillgr. sé bætt fjórum orðum, og vil ég leyfa mér að lesa till. eins og hún yrði, þegar þessum fjórum orðum yrði bætt við, og þarf brtt. þá ekki frekari skýringar við. Till. mundi þá hljóða með áorðinni breytingu á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta fara fram rannsókn á því fyrir næsta þing, hverjar ráðstafanir séu tiltækilegar til þess að bæta úr atvinnuerfiðleikum þeirra landshluta, sem harðast hafa orðið úti vegna vaxandi rányrkju fiskimiðanna eða skorts á atvinnutækjum. Ég tel mig ekki þurfa að fara um efni þessarar brtt. mörgum orðum. Ég tel rétt, að um leið og sinnt er því verkefni, sem till. gerir ráð fyrir, fyrir þá staði, sem þar eru tilgreindir, sé jafnframt athuguð nauðsyn þeirra staða eða landshluta, sem vegna skorts á atvinnutækjum og þá einkum skipum hafa orðið hart úti. Ég vona, að hv. n. geti fallizt á þessa brtt. mína, og vil biðja hæstv. forseta að leita um hana afbrigða.



Herra forseti. Ég vildi aðeins taka það fram í tilefni af þessari till., að ég lít ekki á hana sem neina afgreiðslu á þeirri þáltill., sem ég bar hér fram í upphafi þings um stækkun friðunarsvæðis fyrir Vestfjörðum. Það er alveg laust við það mál, þó að hæstv. ríkisstj. kunni að vera falið að gera einhverjar athuganir á því, hvaða ráðstafanir séu tiltækilegar til að bæta úr atvinnuerfiðleikum í einum eða öðrum landshluta, að það er orðin brýn þörf á því, að færð sé út landhelgislínan fyrir Vestfjörðum, og er mál alveg út af fyrir sig og verður ekki fært í neinar þær voðir, sem breiði yfir það, hvorki gagnvart Íslendingum né öðrum þjóðum. Og annaðhvort er að taka afstöðu með slíkri till. eða á móti. Ef það á að vera einhver fín „taktik“ gagnvart Englendingum, þá er það alveg áreiðanlegt, að það er aldrei hægt að afgreiða það mál án þess, að þeir viti af því, og ég sé ekki, hvað við eigum á hættu gagnvart Bretum í því máli. Þeir eru búnir að setja bann á afgreiðslu á ísuðum fiski í enskum höfnum frá Íslandi, og þeir gera það ekki aftur. Að öðru leyti kemur þeim ekkert við, hvað Íslendingar gera í sínum landhelgismálum. Aðrar þjóðir eru búnar að ákveða hjá sér landhelgi, ýmist 8 mílur, 12 mílur, 16 mílur, 50 sjómílur eða upp í 200 sjómílur, og Bretar hafa ekkert getað gert við því. Þessar þjóðir fara sínu fram um þau mál. Hér er sýnt og sannað, að vegna rýmkunarinnar á landhelgislínunni fyrir öðrum landshlutum hefur rányrkjan aukizt fyrir Vestfjörðum, og ég veit ekki, hvort það er ætlun manna að bíða eftir því, að þessi landshluti leggist í auðn. Það er þörf á að gera þessa breytingu, svo mikil þörf, að það má heita lífsnauðsyn. Á síðustu vetrarvertíð og í fyrra var hver báturinn á fætur öðrum keyrður í kaf af brezkum togurum á Vestfjarðamiðum, af því að vélbátasvæðin eru ekki friðuð. Alþingi daufheyrist þing eftir þing, og ríkisstj. felur sínum þm. að vefja þetta innan í einhvern silkipappír frá ári til árs, og kann ég þeim enga þökk fyrir það.



Herra forseti. Það segir sig sjálft, að n. hefur ekki beinlínis tekið till. hv. þm. N-Þ. (GíslG) til athugunar, þar sem hún er borin fram hér á þessum fundi skriflega, en ég fyrir mitt leyti verð að segja það, að mér finnst hún réttmæt og ekki skemma efni aðaltillögunnar á nokkurn hátt. Skil ég ekki í öðru en að hv. meðnm. mínir fallist á það. Annars verða vitanlega atkv. úr því að skera, og er ég ekki að gera tilraun til að binda þeirra atkv. á neinn hátt um þetta, en mér finnst, að till. megi vel samþykkjast og að þessu verði bætt við þáltill. Út af ræðu hv. 3.landsk. (HV) vil ég aðeins segja það, að að þessari till. á þskj. 204 stendur öll allshn. Sþ., en í n. eiga sæti fulltrúar frá fjórum flokkum þingsins, öllum nema Þjóðvfl., þ. á m. frá flokki hv. 3. landsk. þm. Í öðru lagi vil ég segja það, að meðflm. hans að þeirri till., sem hann flutti hér snemma á þinginu, á sæti í n. og féllst á þessa afgreiðslu. Í þriðja lagi vil ég taka það fram, að bæði af viðtali við hæstv. forsrh. og á annan hátt er n. fullkunnugt um það, að það er verið að vinna að landhelgismálum Íslands eins og hægt er, og viljayfirlýsing Alþ. getur engu breytt, að því er n. álítur, í því efni.



Herra forseti. Eins og menn muna, var þetta mál rætt mikið við fyrri hluta umr. snemma í vetur, og þó að menn greindi þá á um ýmislegt, virtust allir á einu máli um það að gefa innflutning bifreiða að meira eða minna leyti frjálsan. Við þessar umr. kom ýmislegt fram, sem ég skal ekki rekja. Þar á meðal var það, að sumir hv. þm. beindu því til þeirrar nefndar, sem málið færi til, að rannsaka ýmislegt, sem þeir óskuðu upplýsinga um. Það hefur nú lítið orðið um það hjá nefndinni að rannsaka þessi atriði, sem þá var óskað eftir, enda var sumt af því þannig vaxið, að til þess hefði þurft að skipa sérstaka þingnefnd í deild samkvæmt - að því er ég ætla - 39. gr. stjórnarskrárinnar. En eitt af því, sem hv. þm. Barð. minntist þá á, hefði ég getað upplýst þá þegar að nokkru, ef ég hefði tekið til máls. Hann vildi halda því fram, að einn sérstakur bílainnflytjandi mundi fá upplýsingar hjá innflutningsskrifstofunni um, hverjir fengju leyfi, og það yrði honum til hagsmuna, því að með því gæti hann tryggt sér viðskipti. Ég sótti sjálfur um bíl í haust eða seint í sumar. Ég átti ekki von á að fá leyfi fyrir honum frekar en áður; ég hef oftar sótt um slíkt. En svo var það hér í vetur, um það leyti sem þessi till. var til umr., að ég fór að fá einkennileg bréf. Þau voru frá bílaumboðum, og í þessum bréfum voru verðlistar og annað slíkt. Þá fór mig að gruna, að ég mundi fá innflutningsleyfi. Þessi bréf voru ekki frá einum innflytjanda, heldur fleiri. Ég festi kaup á bíl hjá einum þessum innflytjanda, og það var ekki sá innflytjandi, sem hv. þm. Barð. sjálfsagt fyrir fram hefði búizt við að ég verzlaði við, og þykist ég þó vera góður samvinnumaður. Eftir hinar miklu umr. var svo till. þeirri, sem hér liggur fyrir á þskj. 101, vísað til allshn. Sþ. Nefndin tók till. fljótlega til meðferðar og ræddi hana á nokkrum fundum. Fyrir jólin ákvað hún að senda till. gjaldeyrisbönkunum, þ. e. Landsbankanum og Útvegsbankanum, til umsagnar. Útvegsbankinn hefur enga umsögn sent, en Landsbankinn svaraði með bréfi 11. marz, og mælir hann þar frekar á móti og eiginlega alveg á móti samþykkt þessarar till. af gjaldeyrisástæðum og tekur alveg sérstaklega fram, að hann mælir á móti brtt. frá hv. þm. V-Húnv. á þskj. 139. Ég hefði nú lesið hér upp bréfið, ef meiri tími hefði verið fyrir höndum. Þrátt fyrir það að allshn. metur að sjálfsögðu álit Landsbankans mikils, er þó jafnframt á það að líta, að almennur áhugi virðist vera fyrir því, að innflutningur bifreiða verði gefinn frjáls, og þá ekki síður á hitt, að stuðningur ríkisins við togaraútgerðina samkvæmt lögum nr. 114/1954 byggist á innflutningi fólksflutningabifreiða. Yrði lítið úr stuðningi við togaraútgerðina á þennan hátt, ef innflutningur þeirra bifreiða, sem togaraskatturinn er lagður á. væri takmarkaður. Virtist nefndinni því rétt að leyfa frjálsan innflutning þeirra bifreiða og mælir því með till. að því leyti. Hins vegar er það vafalaust, að ef innflutningur allra bifreiða yrði gefinn frjáls, þá mundu menn forðast að flytja inn þær bifreiðar, sem hinn hái togaraskattur er á lagður, og bjargast í staðinn við aðrar bifreiðategundir, sem hægt er að breyta í sæmilegar fólksflutningabifreiðar, eins og t. d. jeppa, en þá er hægt að gera að hinum sæmilegustu farartækjum. Með því móti mundi án efa draga mjög úr þeim skatti, sem togaraútgerðinni er ætlaður til stuðnings. Af þessum ástæðum gat nefndin ekki mælt með till. óbreyttri, þó að hún eða a. m. k. sumir nefndarmenn, þar á meðal ég, hefðu helzt viljað það, heldur leggur hún til í nál. sínu á þskj. 486, að hinn frjálsi innflutningur nái aðeins til þeirra bifreiða, sem togaraskatturinn er lagður á. Síðan nefndin afgreiddi málið, hefur verið lögð fram brtt. á þskj. 505, þannig, að við till. bætist: „Jafnframt sé veittur frjáls innflutningur á vörubifreiðum, sem eru 3 tonn og þar yfir að burðarmagni. Enn fremur á jeppabifreiðum til landbúnaðarins handa þeim bændum, sem hafa ekki fengið leyfi til kaupa á jeppum næstliðin 7 ár. Það skilyrði sé sett, að ef jeppabifreið er seld eða látin af hendi á einhvern hátt til annarra en bænda á næstu 7 árum eftir að hún var innflutt, skuli greiða gjald af bifreiðinni samkvæmt lögum nr. 114 1954.“ Nefndin hefur rætt þessa brtt. á tveimur fundum. Vill meiri hl. nefndarinnar mæla með efni till., en þó bæta í hana frekari varúðarráðstöfunum en þar eru gegn því, að frjáls innflutningur á landbúnaðarjeppum verði misnotaður með því, að bændur kaupi jeppa að forminu til, en láni þá svo til afnota í kaupstöðum eða kauptúnum. Leggur meiri hl. n. því til að umorða till., og er þar bætt við því skilyrði fyrir frjálsum innflutningi landbúnaðarjeppa, að þeir verði hvorki leigðir né lánaðir til afnota í kaupstöðum eða kauptúnum. Í þeim meiri hl. nefndarinnar, sem vill samþykkja till. þannig breytta eða umorðaða samkvæmt þskj. 525, eru auk mín hv. þm. V-Ísf., hv. 2. þm. Skagf., þ. e. aðalþingmaðurinn Jón Sigurðsson, sem þá var hér á þingi og átti sæti í nefndinni, og hv. þm. Snæf. Þessi till. eins og meiri hl. n. vill ganga frá henni, kemur ekki í bága við álit nefndarinnar á þskj. 486, því að vörubifreiðum yfir 3 tonn er ekki hægt að breyta í venjulegar fólksflutningabifreiðar, og frjáls innflutningur landbúnaðarjeppa með þeim takmörkunum og ströngu skilyrðum, sem till. kveður á um eftir till. nefndarinnar, mundi ekki verða til þess að draga úr innflutningi venjulegra fólksflutningabifreiða, sem togaraskattur er greiddur af, því að bændur kaupa lítið sem ekkert slíkar bifreiðar. Hitt segir sig svo sjálft, að verði þessi till. samþ. og framkvæmd, þá þarf ríkisstj. að setja nánari reglur um þennan innflutning. Það þarf t. d. að setja reglur um það, að bændur, sem flytja inn jeppa, verði að sanna, að þeir hafi ekki fengið leyfi til kaupa á jeppum næstliðin 7 ár. Ákveða verður og, fyrir hverjum eigi að sanna þetta og um eftirlit með þessum málum. Ekki sá nefndin þó ástæðu til að gera till. um þessi framkvæmdaratriði, heldur álítur, að það sé ríkisstjórnarinnar að setja reglur um þetta. Um aðrar brtt., sem fluttar hafa verið við þessa till., - ég hef nú ekki aðrar hjá mér og eru kannske ekki aðrar en brtt. á þskj. 172 frá Bergi Sigurbjörnssyni og Gylfa Þ. Gíslasyni um, að við till. bætist, að veittur verði frjáls innflutningur á byggingarefni og ýmsum öðrum nauðsynjum, - er það að segja, að nefndin áleit þetta mál svo óskylt því, sem hún var að fjalla um, sem eingöngu var um innflutning bifreiða, að hún telur, að ekki eigi að blanda því máli hér saman við, og mælir alls ekki með þeirri till. og ekki heldur með till. á þskj. 139 frá hv. þm. V-Húnv. Allshn. afgreiddi þetta mál í byrjun verkfallsins, en þó verð ég að játa það, að hún hafði verkfallið ekkert í huga í sambandi við þetta mál. En auðvitað er það, að þær verðbreytingar, sem verða vegna verkfallsins, og það tap á gjaldeyri, sem af verkfallinu leiddi, getur leitt til þess, að hæstv. ríkisstj. sjái sér ekki fært að framkvæma slíka till., þótt samþ. yrði hér, jafnrækilega og verið hefði á þeim tíma, þegar nefndin afgreiddi málið.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. form. nefndarinnar og frsm. fyrir þær upplýsingar, sem hann gaf í sambandi við fyrirspurn mína á sínum tíma um þessi mál, að svo miklu leyti sem þær uppfylla þá ósk, sem ég þá bar fram. Ummæli hans sanna fullkomlega, svo langt sem þau ná, að ég hafði rétt fyrir mér um það, að innflytjendur hefðu fengið tilkynningar um, hverjir hafi fengið leyfi, áður en viðkomendur sjálfir hefðu fengið það. Og þegar hv. form. komst að þeirri niðurstöðu, eins og hann lýsti hér áðan, þá hefði ekki verið óeðlilegt, að hann hefði rannsakað þetta mál öllu nánar til þess að vita um það, hvort það hefði ekki einnig verið rétt, að stærsti innflytjandinn hefði fengið fyrstur manna vitneskju um slíka úthlutun. Ég skal svo ekki ræða meira þetta atriði. Ég vildi þá leyfa mér að benda hv. þingmönnum á, að mér sýnist, að brtt. hv. meiri hl. allshn. á þskj. 525 sé algerlega þýðingarlaus og sé raunverulega tæplega hægt að samþ. hana. Samkvæmt lögum nr. 33 frá 8. marz 1951 er ákveðið, hverjir eiga að úthluta þeim bifreiðum, sem fluttar verða inn í landið vegna bændanna, og þingsályktun getur engu breytt um þá ákvörðun. Til þess þarf lagabreytingu, og er því sýnilegt, að það er ekki hægt að úthluta þeim bifreiðum, sem um ræðir í brtt., aðeins til þeirra bænda, sem hafa ekki fengið jeppa í 7 ár. Það brýtur algerlega í bága við fyrirmæli laganna, og mig furðar raunverulega á því, að jafnskýrir menn og hér hafa unnið að þessu máli og borið hafa fram þessa brtt. skuli hafa gengið frá þessu þannig í meginatriðum. - Mér þykir aðeins rétt að benda á þetta, úr því að málið er hér til umr. Ég mun því ekki treysta mér til að greiða atkv. með þeirri till., því að ég tel, að hún gangi beint í bága við fyrirmæli laganna.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. - Hv. þm. Barð. fannst, að nefndin hefði átt að rannsaka nánar, hvernig það væri, hvort innflytjendur bifreiða fengju upplýsingar um leyfi og hvort það væri þá ekki stærsti innflytjandinn, sem fengi þessar upplýsingar fyrstur. Eins og ég sagði áðan, rannsakaði nefndin þetta ekki ýtarlega og fór enginn nefndarmaður sérstaklega fram á það. Ég hafði þá þegar þessa vitneskju, sem ég hef gefið. En ég get upplýst hv. þm. Barð. um það, að fyrsta bréfið, sem kom til mín, var frá firmanu Sveinn Egilsson. Ég veit ekki, hvort það er stærsti innflytjandinn, en þaðan kom fyrsta bréfið til mín, og hjá því firma gerði ég pöntun á þeirri bifreið, sem ég á nú von á að sé á leiðinni til landsins með skipi. En ég vil taka það fram, að ég get ekki vel séð, að þó að innflytjendur bifreiða fái þessa vitneskju, ef það gengur jafnt yfir alla, þá sé nokkuð rangt í því. Að veita innflutningsleyfi er opinber ráðstöfun, og ég sé ekki, að það þurfi endilega að vera nokkur leynd yfir því, enda virðist það ekki hafa verið, a.m.k. ekki að því er mig snerti, því að ég fékk ein 4 bréf, þar sem voru verðlistar og tilboð. Að ákvæði till. brjóti í bága við lög, get ég ekki séð. Hún er aðeins áskorun til ríkisstj. um það, hvernig framkvæma beri lögin. Ég hef þau að vísu ekki fyrir framan mig, en það mun vera heimild í lögunum, en ekki fastákveðið um það, að þessi eða þessi skuli fá jeppa eða leyfi fyrir jeppa.



Herra forseti. Þá er til umr. hér till. til þál. um frjálsan innflutning bifreiða og fjöldi af brtt. ásamt nál. í sambandi við till. Mætti sennilega tala langt mál í sambandi við till., ef ástæða þætti til, en það hefur nú nokkuð verið rætt um þessi bifreiðamál og einnig skrifað, og ef til vill er því óþarfi að halda hér langa ræðu. En úr því að tækifæri gefst til, þá held ég, að ég geti ekki á mér setið að segja hér nokkur orð um till. og brtt. ásamt nál. á þskj. 486. Það var snemma á þessu þingi, sem hér var flutt till. til þál. af þremur hv. sjálfstæðismönnum um það að fela ríkisstj. að veita frjálsan innflutning bifreiða. Allshn. sameinaðs þings skilaði nál. og gerði svo hljóðandi brtt., með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að veita frjálsan innflutning þeirra bifreiða, sem innflutningsgjald er lagt á samkv. l. nr. 114 1954, um aðstoð við togaraútgerðina.“ Hv. allshn. hefur sennilega afgreitt till. í þessu formi eftir að hafa móttekið bréf Landsbankans, sem mælti gegn samþykkt till. eins og hún var. En að gefa frjálsan innflutning þeirra bifreiða, sem eru skattlagðar með 100–135%, virðist ekki vera hættulegt, þar sem það hlýtur alltaf að verða mjög takmörkuð eftirspurn á bifreiðunum með því verðlagi, sem á þeim er, og það virðist ástæða til þess að ætla, að eftirspurnin verði aldrei meiri en þörfin fyrir innflutning á þessum tækjum til þess að fá það fjármagn í togarasjóðinn, sem ætlazt er til samkvæmt þeim lögum, sem ég áðan vitnaði í. Ég hef orðið var við gagnrýni hjá einstökum mönnum og jafnvel flokkum, yfir því, að mikið sé flutt inn af bílum, fólksbílum og sendiferðabílum, og það jafnvel frá mönnum úr þeim flokkum, sem stóðu að því að afla togaraútgerðinni fjár á þennan hátt. Hv. alþm. muna það, að á s.l. ári starfaði þingkjörin nefnd til þess að athuga hag togaraútgerðarinnar. Eftir að þessi nefnd hafði setið lengi á rökstólum og aflað sér nauðsynlegra gagna um hag togaraútgerðarinnar, var hún sammála um það, að hvern togara vantaði 800 þús. kr. til 1 millj. kr. á ári, til þess að hægt væri að halda honum úti. Enginn benti á aðra tekjuöflun fyrir togarasjóðinn en þessa. Og þeir, sem stóðu að því að gefa út nál., sem viðurkenndi þörf togaraflotans, en komu hins vegar ekki með neina till. um fjáröflun aðra en bifreiðaskattinn, eða þótt þeir hafi þagað og setið hjá í sambandi við bifreiðaskattinn, þá hafa þessir sömu menn enga aðstöðu til þess að gagnrýna það, þótt bifreiðarnar séu fluttar inn í þessu skyni. Ég minnist þess einnig, að á þessu þingi voru samþykkt lög um aðstoð við togaraútgerðina, sem ganga í þá átt að fá fé í togarasjóðinn með því að flytja inn skattlagðar bifreiðar. Það ætti þess vegna ekki að vera ágreiningsmál með innflutning skattlögðu bílanna, og hvort sem þeir verða gefnir alfrjálsir að kalla eða sama sem frjálsir með því að gefa út gjaldeyris- og innflutningsleyfi nokkurn veginn eftir því, sem beðið er um þá skiptir það út af fyrir sig ekki höfuðmáli. Á s.l. ári voru fluttar inn nokkur hundruð bifreiðar, skattlagðar í þessu skyni, og á þessu ári verður það væntanlega einnig gert nokkurn veginn eftir því, sem eftirspurnin verður, að ég ætla, því að það fer ekki hjá því, að það verði takmarkað magn, sem menn geta keypt af þessum bifreiðum, og þörfin er ekki heldur ótakmörkuð. Þótt það hafi verið takmarkað, sem flutt hefur verið inn s.l. ár af fólksbifreiðum og sendiferðabílum og bílakostur landsmanna farinn að ganga úr sér, þá var þó alltaf nokkuð flutt inn af þessum bifreiðum á síðastliðnum árum og tiltölulega miklu meira en af jeppabifreiðum eða vörubifreiðum, sem innflutningurinn lá algerlega niðri á undanfarin ár, eins og ég get sýnt fram á. Ég er þess vegna alveg samþykkur till. allshn. á þskj. 486 um að gefa hinar skattlögðu bifreiðar frjálsar og tel, að það mundi ekki á neinn hátt eyðast meiri gjaldeyrir, þótt það væri gert, heldur en þó að leyfaforminu væri haldið áfram. Um till. á þskj. 139 frá hv. þm. V-Húnv. þarf ekki margt að segja. Hv. allshn. mælir gegn þessari till. og Landsbanki Íslands einnig, og er ekkert undarlegt við það, þótt Landsbankinn telji ekki ástæðu til að láta bifreiðainnflutning, þótt hann væri talinn frjáls, hafa forgang eða vera rétthærri en aðrar innfluttar vörur, sem eru á frílista. Það þarf ekki að hafa fleiri orð um þessa till. þess vegna. Þá er hér till. á þskj. 525 frá meiri hl. allshn. Það er viðbótartill. við það, sem áður kom fram, sbr. brtt. á þskj. 486. Virðist mér eftir þeirri till. meiri hl. allshn., að hún hafi eitthvað verið farin að sljóvgast eða gleyma bréfi Landsbankans, því að áður hafði þessi sama n. viljað taka nokkurt tillit til þess, sem Landsbankinn hafði að segja í gjaldeyrismálunum. En eftir að þetta bréf Landsbankans var farið að fyrnast, leggur meiri hl. allshn. til, að jeppabifreiðar og vörubifreiðar verði einnig gefnar frjálsar. Ég fyrir mitt leyti hef nú afar mikinn áhuga fyrir því, að þetta sé gert, og mundi vilja stuðla að því, ef þess væri nokkur kostur af gjaldeyrisástæðum. En hv. allshn. og þeir menn, sem hana skipa núna, hafa átt sæti á hv. Alþ. mörg undanfarin ár. Og þeir hafa ekki fyrr en nú talið sér fært að bera fram till., sem gengur í sömu átt og þessi till. Það er sennilega vegna þess, að gjaldeyrisástandið undanfarin ár hefur verið svo miklu verra en það er núna. Og það er vissulega ánægjuefni, ef gjaldeyrisástandið er svona miklu betra núna en það hefur verið undanfarin ár, því að þeir, sem kalla hæst núna á mikinn innflutning vörubifreiða og jeppabifreiða, gleymdu því alveg eða treystu sér ekki til að gera kröfur um neitt slíkt á undanförnum árum. Mörg undanfarin ár hafa hvorki jeppar né vörubifreiðar verið flutt inn. En þörfin hlýtur að hafa verið eitthvað svipuð á þeim árum og í dag, a. m. k. fyrir vörubifreiðar, því að eins og kunnugt er var á s.l. ári flutt inn mikið magn af vörubifreiðum, hátt á fjórða hundrað. Ég er þess vegna sannfærður um, að í dag vantar þjóðina ekki vörubifreiðar, til þess að unnt sé að veita þá þjónustu, sem þarf í landinu. Hitt er svo rétt, að ýmsa einstaklinga og fyrirtæki vantar vörubifreiðar eða hafa áhuga á að kaupa þær. Vörubifreiðar eru dýrar og útheimta mikinn gjaldeyri, því að nú er svo komið, að enginn vill helzt kaupa nema stórar vörubifreiðar með dieselvélum. Og gjaldeyrir, sem þarf fyrir þessar bifreiðar, hverja um sig, er þess vegna frá 60 og upp í 120 þús. kr., þannig að það má gera ráð fyrir, að 100 vörubifreiðar kosti í frjálsum gjaldeyri 7–10 millj. kr. Á s. l. ári var eytt tugum milljóna í gjaldeyri fyrir bifreiðar, enda var þörf á því til þess að vinna upp það tap, sem hefur orðið á þessum nauðsynlegu flutningatækjum á undanförnum árum. Ég býst nú við því, þótt við höfum áhuga á því að flytja sem mest inn af vörubifreiðum og jeppum, að við verðum á þessum tímum eins og undanfarið að játa staðreyndirnar og viðurkenna það hreinskilnislega, að gjaldeyririnn er ekki takmarkalaus núna fremur en hann hefur verið undanfarin ár og að sjálfsagt er að sníða sér stakk eftir vexti hvað þetta snertir nú eins og reynt hefur verið að gera áður. Ég vil þó segja það, að hvað sem verður um þessar till., hvort sem þær verða samþykktar, felldar eða vísað til ríkisstj., að þá mun ég gera það að till. minni, að innflutningur á jeppum verði mun ríflegri en hann hefur verið undanfarið. Ég mun ekki heldur standa gegn því, að eitthvað verði flutt inn af vörubifreiðum á þessu ári, enda þótt það sé ekki brýn nauðsyn til þess vegna þess, hversu vel var úr því bætt á s.l. ári. En það mun samt verða flutt eitthvað inn af vörubifreiðum á þessu ári, þótt engin till. verði samþ. hér í þinginu, til þess að koma á móts við þá, sem telja sig hafa mesta þörfina. Það er fróðlegt fyrir hv. alþm. að gera sér grein fyrir því, hvernig háttað hefur verið innflutningi bifreiða undanfarin ár. Og ég hefði alls ekki trúað því, að þetta hefði verið á þann veg, sem það reynist, ef ég hefði það ekki svart á hvítu frá skrifstofu vegamálastjóra um skrásetningu bifreiða. Það var á árunum 1945 og 1946, sem sjálfstæðismenn byrjuðu á því að flytja inn jeppabifreiðar, eins og flestir muna. Og þá var flutt inn mikið af jeppabifreiðum þessi tvö ár. Svo fellur þetta alveg niður. Það er alveg hætt að flytja inn jeppa. Ef það hefði verið flutt inn á hverju ári, þó ekki hefði verið nema 100–200 stykki, s.l. 10 ár, þá hefði ekki verið meiri eftirspurn eftir jeppum nú en hægt væri að fullnægja. Það var á árunum 1945–47, sem voru fluttir inn samtals um 1400 jeppar. En núna eru eitthvað hátt á annað þúsund jeppar skráðir í landinu. Á árinu 1948 komu aðeins 17 nýjar jeppabifreiðar á skrá, 1949 aðeins 7 stykki, 1950 aðeins 15 stykki, 1951 aðeins 8 stykki og 1952 aðeins 8 stykki, 1953 um 100 stykki, og 1954 komu á skrá um 200 stykki, en það eru jeppabifreiðar, sem voru leyfðar seinni hluta árs 1953 og á árinu 1954. Þær bifreiðar, sem var gefið út leyfi fyrir á árinu 1952 og komu á skrá 1953 og gefið var leyfi fyrir á árinu 1953 og komu á skrá 1954, voru fluttar inn frá Ísrael og voru þess vegna með bátagjaldeyrisálagi og um 10 þús. kr. dýrari en ef þær hefðu verið keyptar frá Bretlandi eða Bandaríkjunum. Ég verð að segja, að það er ekkert til sæmdar fyrir okkur, sveitaþingmennina, hvað við höfum verið hógværir á undanförnum árum í sambandi við jeppainnflutninginn. Við hefðum gjarnan mátt fylgjast betur með þessu og gera hærri kröfur í þessu að undanförnu. En þar sem það hafa verið einhverjar ástæður fyrir því, að við vorum svona hógværir, sennilega þær, að gjaldeyrisástandið hefur ekki verið reglulega gott, þá held ég, að við ættum að vera nokkurn veginn sammála um það núna, að það verði erfitt að fullnægja eftirspurninni eftir það, sem á undan er gengið, á einu ári. Við skulum bæta úr vanrækslu undanfarinna ára. Við skulum reyna að vera sammála um það að bæta úr því og veita nú dálítið ríflegri innflutning á jeppum en áður hefur verið og gera það, sem í okkar valdi stendur, til þess að bændurnir geti fengið þessi ágætu og nauðsynlegu tæki, og stefna að því að gera innflutning á þessum ágætu tækjum frjálsan, eins og t. d. núna er á dráttarvélunum. Nú fá allir bændur dráttarvélar eins og eftirspurnin er, og það er vel, því að dráttarvélin er ekki síður nauðsynleg en jeppinn. Og ég segi nú: Ef bændur vilja eiga hvort tveggja, dráttarvél og jeppa, þá á dráttarvélin að koma fyrst. Hún er nauðsynlegri fyrir þá, sem stunda búskap, heldur en jeppinn, þó að hann sé einnig nauðsynlegur. Ég veit, að við getum allir verið sammála um að bæta úr vanrækslu undanfarinna ára, og samvizkan slær okkur áreiðanlega nokkuð, þegar við sjáum þessar tölur, og við undrumst, hvað við höfum verið hógværir þá. En við verðum að gjalda þess nokkuð og sætta okkur við, að það tekur 2–3 ár að bæta fyrir þessar syndir. Ef við veitum nokkuð ríflegan innflutning á jeppum í ár og næsta ár, þá er ég viss um, að sárustu eftirspurn eftir jeppunum verður fullnægt og kannske alveg að fullu eftir 3 ár. Hvað vörubifreiðarnar snertir er nokkuð svipað að segja, nema þó nokkru verra, og er það alveg óskiljanlegt einnig. Þegar athugaður er innflutningur vörubifreiða undanfarin ár, kemur í ljós, að innflutningur á þessum tækjum hefur ekki aðeins legið niðri, heldur hefur þeim fækkað mjög mikið sum árin. Það hefur ekkert komið í staðinn fyrir þær gömlu bifreiðar, sem hafa ekki fengið skráningu og verið kastað á öskuhaugana. Þannig er það á árinu 1949. Þá fækkar vörubifreiðum um 14 stykki á bifreiðaskránni. 1950 fækkar þeim um 56, og árið 1951 fækkar þeim hvorki meira né minna en um 175. Það er ekkert flutt inn í staðinn fyrir þá rýrnun, sem á þessum tækjum hlýtur að verða. Og árið 1952 fækkar þeim um eina, en á árinu 1953 er farið að flytja inn bifreiðar og þá fjölgar þeim á skránni um 155. Haustið 1953 er veitt leyfi fyrir nokkru magni af vörubifreiðum, og þær koma inn nokkru fyrir áramótin, og um sumarið 1953 hafði verið veitt leyfi fyrir um 50–100 bifreiðum. En árið 1954 bætast á skrá 315, en það er ekki meira vegna þess, að það er ekki allt komið inn fyrir áramótin, sem leyfi hafði verið gefið út fyrir. Það má segja, að á árinu 1954 hafi verið bætt fyrir syndir liðinna ára að verulegu leyti með því að flytja svo mikið magn inn af vörubifreiðum sem þá var gert. Og það var mikill gjaldeyrir látinn fyrir þessar bifreiðar þá. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé nauðsynlegt að flytja árlega ákveðið magn inn af flestum bílategundum til þess að halda stofninum við og til þess að koma í veg fyrir, að verið sé að gera út allt of gamlar og úreltar bifreiðar, sem krefjast óeðlilega mikils innflutnings á varahlutum. Og það er vitanlega sóun á gjaldeyri að vera með þessi gömlu ræksni í rekstri, sem alltaf þarf að vera að gera við, endurnýja að miklu leyti með varahlutum, sem eru tiltölulega margfalt dýrari en þegar bifreiðin er keypt í heilu lagi, og eyða mun meira benzíni en sæmilegar bifreiðar, brenna smurningsolíu o. s. frv. Það er ekkert vit í því frá fjárhagslegu sjónarmiði og gjaldeyrislegu sjónarmiði að viðhalda gömlu bifreiðunum. Og það á þess vegna að vera ákveðin stefna að flytja inn nægilegt magn á hverju ári til viðhalds og eðlilegrar aukningar. Það munu vera núna í landinu um 12 þúsund bifreiðar, og til þess að halda þessum bifreiðum við, til þess að ekki séu í rekstri óeðlilega gamlar og slitnar bifreiðar, þarf að flytja árlega inn á annað þúsund bifreiðar. En sé þetta föst stefna og alltaf flutt árlega inn nægilegt magn, þá verður þetta ekki svo tilfinnanlegt eða stór liður í innflutningnum eins og það var á s. l. ári og eins og það væntanlega verður á þessu ári, af því að verið er að bæta fyrir vanrækslu liðinna ára. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram hér, um leið og ég bendi á, að hv. þm. hafa verið ólíkt hógværari í kröfum sínum um innflutning bifreiða á undanförnum árum en núna. Það er ágætt, það sem er í framför, og ég tel það framför, að hv. þm. hafa gert sér fulla grein fyrir því, að við þurfum, að við eigum að flytja inn hæfilegt magn af bifreiðum. Ég tel það alveg sjálfsagt. Hér er till. á þskj. 172, sem er flutt af hv. 8. landsk. (BergS) og hv. 1. landsk. (GÞG), og þar blanda þeir saman alveg óskyldu efni, eins og hv. frsm. gat hér um áðan, þ. e., að þeir vilja, um leið og till. um bifreiðainnflutning væri samþ., samþ. frjálsan innflutning á byggingarefni og hvers konar öðrum nauðsynjum til íbúðabygginga, öllum hráefnum til iðnaðar, pappír, hjólbörðum, mótorvélum, beltadráttarvélum, rafvélum, saumavélum, hjúkrunarvörum og lækningatækjum. Það er hv. 1. landsk. þm., sem er annar flm. þessarar till. Ég minnist þess, að hann hafi á þessu þingi staðið hér í þessum stól, sem ég nú stend í, og talað um verzlunarhalla og slæmt ástand í gjaldeyrismálum þjóðarinnar. En það hefur áreiðanlega verið áður en þessi till. var flutt, og maðurinn hefur skipt um skoðun, því að þessi till. getur ekki verið flutt af manni, sem þykir verzlunarhallinn of mikill og gjaldeyrisástandið slæmt. En þess ber nú að geta í sambandi við þessa till., að þótt innflutningur byggingarefnis hafi ekki verið á frílista fram að þessu, þá hefur síðustu missirin alltaf verið nóg til af byggingarefni þrátt fyrir hina miklu eftirspurn og miklu framkvæmdir í landinu. Þá ætti þetta ekki að aukast, þó að það væri gefið frjálst, segir hv. flm. Þetta má nú kannske til sanns vegar færa, eins og þetta er í dag, en hv. flm., sem er hagfræðingur og talar hér stundum eins og hann þekki dálítið inn á viðskiptamál, veit þó það, að byggingarefnið, að sementið og timbrið getur ekki í dag verið það, sem kallað er frjálst, vegna þess að við flytjum sementið frá Rússlandi samkvæmt milliríkjasamningum. Það eru clearing-viðskipti. Við flytjum timbrið frá Finnlandi, einnig samkv. clearing-samningum, og þetta er bundið við viss lönd vegna okkar milliríkjasamninga. Það er þess vegna alleinkennilegt, að hv. þm., sem hefur sagt hér sjálfur og látið í það skína, að hann hefði allra manna bezt vit á viðskiptamálum, skuli leyfa sér að koma með svona till. Ég á eftir að fá skýringu á því og get í sjálfu sér ekki sætt mig við annað. Hvað veit svo þessi hv. þm. eða þessir hv. flm. um það, hvað um er að ræða, þegar þeir eru að tala um frjálsan innflutning á hjólbörðum, mótorvélum, beltisdráttarvélum, rafvélum og öðru slíku? Hvað er að segja um hjólbarðana? Erum við ekki að reyna að kaupa hjólbarða frá Ísrael til þess að taka vörur út á fisk, sem við seljum þangað af nauðsyn? Hver mundi kaupa hjólbarða frá Ísrael, ef það væri frjálst að kaupa þá í Bandaríkjunum eða annars staðar, þar sem þeir væru kannske ódýrari og betri? Nei, ég held það sé betra fyrir prófessorinn að reyna að kynna sér þessi mál, áður en hann fer að skrifa á svona till., sem gengur alveg út fyrir efnið og á enga stoð í veruleikanum, Ég held, að það sé nú ekki ástæða til þess að vera að ræða þetta mál öllu meira í dag. Það, sem ég vil segja, áður en ég fer hér úr ræðustólnum, er þetta, að ríkisstj. hefur rætt um innflutning bifreiða á þessu ári og hefur komið sér, að ég má segja, saman um, hversu mikið magn það skuli vera. Og það er þess vegna ekki nauðsynlegt að samþykkja þessa till. Ég get líka sagt hv. þingmönnum, sem mestan áhuga hafa á að bæta fyrir syndir liðinna ára og vanrækslu í innflutningi bifreiða, að ríkisstj. er sammála um að bæta fyrir þessar syndir með því að heimila innflutning á jeppum og vörubifreiðum eftir því, sem gjaldeyrisástandið leyfir. Og ég ætla þá að segja það: Það er ekki nauðsynlegt, að þessi till. verði samþ., til þess að menn fái vilja sinn nokkurn veginn fram. Ég vil þess vegna segja og gera það að till. minni, að öllum þessum till. verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Og ef það verður gert, þá sýnir það sig, að ríkisstj. hefur þó nokkurt traust í þinginu.



Herra forseti. Um það verður ekki villzt, að núverandi ríkisstj. hefur öfluglega unnið að framgangi flestra þeirra mála, er hún lofaði að beita sér fyrir, þegar hún var mynduð síðla sumars 1953. Þá lýsti ríkisstj. yfir því, að það væri höfuðstefna hennar að tryggja landsmönnum sem öruggasta og bezta afkomu. Til þess að því marki yrði náð, taldi stjórnin nauðsynlegt, að sem mest frjálsræði ríkti í viðskipta- og atvinnulífi þjóðarinnar, og skilyrði þess væri, að jafnvægi héldist í efnahagsmálum inn á við og út á við. Þrátt fyrir áframhaldandi síldarbrest, sem aldrei var verri en sumarið 1954, sauðfjársjúkdóma og óhagstæð viðskiptakjör, er samkv. síðustu skýrslum voru nær fjórðungi verri en til dæmis 1946, hefur atvinna almennings í landinu aldrei verið betri en þessi tvö síðastliðin ár. Skýrslur sýna, að lífskjör almennings eru svipuð og í hinum Norðurlöndunum, en hvarvetna er viðurkennt, að þau eru til fyrirmyndar í þessum efnum. Öruggt er þó, að jöfnuður manna á milli er meiri hér en þar eða annars staðar, sem spurnir fara af, og þegar hv. þm. Einar Olgeirsson talaði í gær um auðstétt, gaf hann sjálfur þá skýringu á, að þar með teldi hann þá, er ráða yfir bönkunum og öllum þeim stórfyrirtækjum, sem raunverulega eru almenningseign, svo sem Eimskipafélag Íslands, Samband íslenzkra samvinnufélaga o.s.frv. Allt eru þetta þó launaðir starfsmenn, sem ekki hafa nema brot af því kaupi, sem þeim mundi greitt í kommúnistísku þjóðfélagi. Það liggur einnig fyrir vottorð frá kommúnistum sjálfum um það, hvernig þeir telja að meta eigi lífskjör almennings. Í forustugrein Þjóðviljans 18. jan. stóð, með leyfi hæstv. forseta: „Hinir daglegu sölureikningar, sem starfsmenn mjólkurbúanna fara höndum um, sýna fljótlega, hvernig loftvogin hreyfist á sviði markaðsmálanna, og birgðasöfnunin, sem þegar fylgir í kjölfar lækkandi sölu, verður jafnframt þegar í stað viðfangsefni þessara manna. Hins vegar er það alkunn staðreynd, að þessi loftvog hækkar og lækkar nákvæmlega í réttu hlutfalli við fjárhagsafkomu og kaupgetu alls fjölda neytendanna í bæjum landsins.“ Þetta eru ummæli Þjóðviljans. En útreikningar hagstofunnar sýna, að ef mjólkurneyzla á mann er talin 100 árið 1946, þegar kommúnistar voru í stjórn, er hún 1954 mun meiri en nokkru sinni áður, eða 123. Samkv. hinni nákvæmu loftvog, sem kommúnistar vitna sjálfir til, hefur afkoma almennings því aldrei verið betri en einmitt s.l. ár og nær fjórðungi hagstæðari en meðan kommúnistar voru við stjórn. Hagur þjóðarinnar út á við hefur fyllilega haldizt í horfinu, þó að Marshallframlögin hafi hætt, og hagfræðingar, bæði þeir, sem ríkisstj. fékk til að kanna það mál, og hinir, sem Alþýðusambandið aflaði skýrslna frá, eru sammála um, að kaupmáttur launa hafi haldizt nær óbreyttur frá því í desember 1952, þ.e. allan starfstíma núverandi stjórnar. Vaxandi tiltrú á gildi peninga og staðfestu stjórnarfarsins lýsti sér og í mun meiri sparifjársöfnun en nokkru sinni fyrr. Ýmsar ástæður, sem hér gefst ekki tími til að rekja, hafa þó leitt til þess, að gera hefur þurft ráðstafanir til að afla fjár, einkum frá þeim, er mesta hafa eyðsluna, til viðhalds undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar. Um síðustu áramót reyndist fært að draga úr hlunnindum til bátaútvegsins, og hefði vafalaust mátt halda áfram á þeirri braut, ef ekki hefði verið af henni vikið í því verkfalli, sem nú nýlega er lokið og orðið hefur þjóðinni allri til gífurlegs tjóns og hætt er við að hafi mjög óheillavænleg áhrif á fjármála- og þar með atvinnuþróunina. Örðugleikar atvinnuveganna gera þeim mun eftirtektarverðara, að þrátt fyrir allt skuli hafa tekizt að halda uppi svo almennri atvinnu og velmegun í landinu sem raun her vitni um. Ein af helztu ástæðunum til þess er sú, að stjórnin hefur fylgt þeirri meginstefnu, sem Sjálfstfl. hefur haft að leiðarstjörnu frá upphafi, að hafa sem mest frjálsræði í viðskiptum. Þess vegna var t.d. fjárhagsráð lagt niður og haldið áfram að losa um öll höft, eftir því sem föng hafa verið á. Hér sem ella hefur sannazt, að stefna frelsisins horfir til farsældar, en þvingun og ófrelsi til ófarnaðar og sífellt aukinnar áþjánar. Í fullu samræmi við þetta hefur stjórnin komið fram verulegri lækkun á tekjuskattinum, og þó að endurskoðun skattalaganna sé ekki enn lokið varðandi félagaskattinn, þá hafa félögin fengið töluverða ívilnun frá því, sem áður var, og horfir það beint til uppbyggingar atvinnu í landinu öllum almenningi til gagns. Þá ákvað stjórnin að beita sér fyrir að koma rafmagni sem víðast um landið og ráða bót á því ófremdarástandi, sem ríkt hafði um lán til íbúðarhúsabygginga. Hvor tveggja þessi mál hafa frá upphafi verið mikil áhugaefni sjálfstæðismanna. Það er löngu þjóðkunnugt, að fyrstu tillögumennirnir um allsherjar rafmagnsvirkjun í sveitum landsins voru þeir Jón Þorláksson, þáverandi formaður Sjálfstfl., og Jón alþm. Sigurðsson á Reynistað. Þá kannast og allir þeir, sem fylgzt hafa með stjórnmálum, við áhuga Jóns heitins Þorlákssonar fyrir eflingu veðdeildarinnar, sem því miður hefur verið gerð nær óvirk nú um aldarfjórðungsbil. Okkur sjálfstæðismönnum var það því sannarlega mikið ánægjuefni, að takast skyldu samningar um framgang þessara mikilvægu þjóðþrifamála í sambandi við stjórnarmyndunina, og breytti það engu um áhuga okkar fyrir framgangi þeirra, þó að svo vildi til, að framsóknarmenn fengju til stjórnar þau ráðuneyti, er þessi mál féllu undir. Efuðumst við ekki um eindreginn vilja þeirra nú til að hrinda málunum fram, enda hefur okkur orðið að þeirri skoðun. Hitt er rétt, að svo hefur atvikazt, að þessi mál hafa öðrum fremur komið undir meðferð og ákvarðanir ríkisstj. allrar, og er það í rauninni eðlilegt, þegar íhugað er mikilvægi þeirra og erfiðleikar á að hrinda slíkum stórframkvæmdum af stað í fyrstu. Hygg ég, að þar hafi enginn legið á liði sínu og allir lagt fram það bezta, er þeir gátu, bæði í till. og athöfnum. En til eru þeir, sem ekki una samvinnu tveggja aðalflokka þjóðarinnar um framgang hinna mestu nytjamála, heldur telja svokallaða vinstri stjórn allra meina bót. Til að koma af stað klofningi milli stjórnarflokkanna er því nú haldið fram af hálfu þessara manna, að framsóknarmenn einir hafi um þessi mál fjallað, enda fyllilega gefið í skyn, að við hinir höfum lítinn hug haft á þeim. Í beinu framhaldi af þeim söguburði hefur þess verið getið, að málefni þau, sem við sjálfstæðismenn höfum fjallað um, séu harla lítils virði og mjög hafi skipt um til bóta, eftir að framkvæmd varnarmálanna komst í hendur núverandi hæstv. utanrrh. Eru afrek dr. Kristins Guðmundssonar nefnd til sönnunar því, hvernig framsóknarmönnum hafi tekizt að koma á viðreisn í þeim málum, „er sjálfstæðismenn skildu við í rústum og niðurníðslu“, eins og Tíminn svo fagurlega kemst að orði, og var þá raunar jafnframt skotið ómaklega að fjármálastjórn Jóhanns Þ. Jósefssonar, sem vann ágætt starf við erfiðar kringumstæður. Skil ég ekki þann hugsunarhátt að reyna að gera víni sína mikla með því að gera litið úr fyrirrennurum þeirra í stað þess að láta alla njóta sannmælis og meta hvern eftir hans eigin verkum. Sannleikurinn er sá, að mörg þeirra atriða, er sættu gagnrýni af hálfu þeirra, er töldu sig samþykka vörnum landsins, meðan ég var utanrrh. og fór með varnarmálin, heyrðu ekki undir mig, heldur aðra ráðh., þ. á m. framsóknarráðherra. Eftirmaður minn hefur fengið miklu meiri völd í þessum efnum en ég hafði, því að nú heyra öll þessi mál undir hann. Ég skal ekki ræða um og allra sízt gagnrýna einstakar stjórnarathafnir hans, en auðvitað er það engin nýjung, heldur í fullu samræmi við það, sem fylgt hefur verið um varnarmálin frá upphafi, að stöðugt sé breytt til og lagaðar þær misfellur, sem fram koma ýmist í framkvæmd eða sjálfum samningnum. Það er því síður en svo nokkur ný stefna, þó að ýmsar breytingar hafi á orðið, heldur beint framhald af því, sem áður var upp tekið. Annað mál er, að auðvitað sýnist mönnum ætíð sitt hvað um eðli þeirra breytinga, sem gerðar eru og framkvæmdar hverju sinni, og á það jafnt við nú sem fyrr. Hitt var mér ljóst, ekki sízt eftir úrslit kosninganna 1953, að vinstristjórnarmennirnir innan Framsfl. töldu það sáluhjálparatriði að skamma mig, á hverju sem gengi, og skipti þá minnstu málí, hvernig mér tækist til um stjórnarstörfin. Hina sönnu vinstri stefnu varð að sýna með því að unna sjálfstæðismönnum aldrei sannmælis og þá allra sízt þeim, er fóru með þann málaflokk, sem ella kynni að leiða menn til sameiningar. Fyrir öllu þessu gerði ég nokkra grein í ræðu, sem ég flutti á fundi sjálfstæðisfélaganna í Reykjavík hinn 11. sept. 1953, og færði rök að því, að hyggilegt væri, að Framsókn fengi utanríkismálin í sínar hendur um sinn, þar sem þjóðarnauðsyn bæri til þess að skapa sem mestan frið um meðferð þeirra. Hef ég gert allt, sem ég hef getað, til þess að sá friður héldist, og hef ég þess vegna látið undir höfuð leggjast að leiðrétta missagnir, er fram hafa komið, jafnvel í tilkynningum þeirra, sem betur ættu að vita, varðandi framkvæmd þessara mála áður fyrri, þar sem ég hef balið það skipta meira máli að ná samkomulagi um framkvæmd nytjamála nú en að deila um liðna atburði, sem á sínum tíma verður dæmt um í sögunni eftir þeim ótviræðu gögnum, sem til eru. Mér er nóg, að höfuðáhugaefni mitt hefur náðst. Tíminn hefur þann 15. apríl s.l. berum orðum viðurkennt, „að ekki ætti að þurfa að óttast neinar þjóðernislegar eða menningarlegar hættur í sambandi við dvöl varnarliðsins hér“, eins og blaðið segir. Mér hlær hugur við að hafa fengið höfuðpaur vinstri samvinnunnar til að játa þetta, einmitt með því ráði, sem ég sagði í ræðu minni 11. sept. 1953 að duga mundi. Hitt skiptir mig engu, þó að Tíminn skammi mig dálítið í leiðinni, því ef hann hefur ekki annað, þá finnur hann sér það til, að það sé honum að þakka, en ekki mér, að ég hafi „hætt við ýmis rangindi“, og nefnir þó ekki eitt einasta dæmi þessara hugrenningasynda minna. Slík gamansemi er til skemmtunar í dægurþrasi stjórnmálanna og er alveg sama eðlis og það, sem ég drap á áðan, þegar vinstristjórnarmennirnir halda því fram, að allt hið góða, sem unnið sé í stjórninni, sé verk framsóknarmanna, en við hinir gerum annaðhvort ekkert eða illt eitt. Meðal þess, sem einskis virði er eða til ills, ber þá væntanlega að skoðun þessara umbótamanna, er svo nefna sig, að telja t.d. frv. um stórfellda eflingu fiskveiðasjóðsins, stöðuga viðleitni til að draga úr áföllum þeim, er sjávarútvegurinn hefur orðið fyrir, byggingu sementsverksmiðju, umbætur til handa iðnskólum, eflingu iðnaðarmálastofnunar, endurbætur og nýbyggingu flugvalla, áhrifaríka breytingu hegningarlaganna, mikilsverðar umbætur á reglunum um kostnað við skólahald og nýja löggjöf um almenningsbókasöfn, svo að aðeins séu nokkur dæmi nefnd þeirra mála, sem við sjálfstæðismenn í ríkisstj. beitum okkur nú fyrir framkvæmdum á og undir okkar ráðuneyti heyra. Ef við sjálfstæðismenn létum þessar ýfingar vinstristjórnarmannanna verða til þess að spilla samstarfi okkar við þá mætu menn, sem með okkur eru í ríkisstj. eftir ákvörðun yfirgnæfandi meiri hl. flokks síns, væri náð tilgangi þeirra, er rjúfa vilja þjóðnauðsynlegt samstarf. Við sjálfstæðismenn þekkjum af reynslunni erfiðleikana við samstarf ólíkra flokka og að þeir örðugleikar verða því meiri sem flokkarnir eru fleiri og innbyrðis ósamstæðari. Það var ekki að ástæðulausu, að Churchill sagði eitt sinn við Stalin heitinn marskálk, að stjórnarstörfin væru töluvert auðveldari fyrir hann en þá Churchill sjálfan og Roosevelt, þar sem Stalin hefði aðeins einn flokk að fást við. Því svaraði Stalin svo, að það væri rétt, að reynslan hefði sýnt, að einn flokkur væri til mikilla þæginda fyrir ríkisstj. Við Íslendingar búum ekki við það stjórnarfyrirkomulag, þar sem mest er lagt upp úr, hvað helzt sé til þæginda fyrir ríkisstj. Hér er það hagur almennings, sem meira er miðað við, enda hefur hann úrslitaráðin um stjórn ríkisins við almennar kosningar. Í lýðfrjálsu landi eru fleiri en einn flokkur sjálfsagðir, og tekst þá yfirleitt bezt til um stjórn, þegar meginflokkarnir eru tveir og skiptast á um að fara með stjórn landsins eftir ákvörðun kjósenda hverju sinni. En taka verður staðreyndunum eins og þær eru. Á meðan kjósendur fá engum einum flokki meiri hl. á Alþ., verður samvinna tveggja eða fleiri flokka um stjórn landsins að eiga sér stað. Örðugleikarnir á samstarfi tveggja stórra flokka, sem eru þó sammála um flest grundvallaratriði þjóðmálanna, eru ærnir, og eru þeir þó smáræði, miðað við það, sem verða mundi, ef fjórir eða þótt ekki væru nema þrír og hálfur margklofnir smáflokkar ættu að taka við stjórn undir forustu vinstristjórnarmanna í Framsókn. Klofningurinn á milli stjórnarflokkanna nú er óverulegur, miðað við sundrungina, sem þá yrði, og geri ég þó sízt lítið úr skaðsemi þess stöðuga narts, sem vinstristjórnarmennirnir nú iðka. Slík iðja hlýtur með margvíslegu móti að veikja allt stjórnarfarið. Það er t.d. skiljanlegt, að kommúnistar, sem trúa því, að hugtök eins og réttlæti, sannleikur og siðgæði séu aðeins borgaralegar hégiljur, er yfirstéttin hafi fundið upp sjálfri sér til framdráttar og almenningi til kúgunar, - það er skiljanlegt, að þeir, sem þetta telja, geri sem minnst úr sjálfstæði dómstólanna og segi þá einungis vera verkfæri valdhafanna. Kommúnistar eru og þessari skoðun sinni trúir og fylgja henni svíkalaust fram, þar sem þeir hafa völdin. Við hinir viljum ekki samþykkja, að þau hugtök, sem ég nefndi áðan, séu innantóm blekking. Við viðurkennum að vísu, að allir menn eru ófullkomnir, en við ætlumst til þess, að þeir lífi í anda þessara hugsjóna og reyni að framfylgja þeim. Þess vegna er það stórhættulegt, ekki fyrst og fremst fyrir þann, sem ráðizt er á, heldur fyrir þjóðskipulagið og trú almennings á því, þegar annað helzta málgagn ríkisstj. heldur því t.d. látlaust fram, að dómarar, sem dómsmrh. hefur skipað, séu aðeins handbendi hans. Ef dómararnir gerðu svo lítið úr sér, mundu þeir gera enn þá minna úr ráðherranum, er þeir tækju við fyrirskipunum frá, því að allír mundu þeir brjóta gegn meginreglum réttarins, ákvæðum stjórnarskrárinnar, embættiseiði sínum og heiðri. Dómstólum hér á landi er ekki fremur en í öðrum lýðfrjálsum ríkjum og gagnstætt því, sem er í einræðislöndum, ætlað að fara eftir ákvörðun handhafa ákværuvaldsins eða annarra aðila um úrlausn mála. Að mínu viti er það frumskilyrði þess, að dómsmrh. sé hæfur til að gegna starfi sínu, að hann ekki aðeins geri sér grein fyrir, heldur sætti sig við, að dómstólar dæmi á annan veg en hann hefur ætlað eða viljað, ef þeir sjálfir telja það rétt vera. Enginn er dómari í sjálfs sín sök eða getur með fullu hlutleysi skoðað mál, sem hann er mjög við riðinn. Stundum, þegar óvitrir menn hafa hælzt um yfir því, að ég sem æðsti maður dómsmálastjórnarinnar hafi orðið að lúta í lægra haldi fyrir dómstólum, hefur það verið mér meira en bót í máli, að dómararnir hafa sannað svo skýrt, að ekki verður um villzt, að á Íslandi lúta þeir ekki forsögn dómsmálastjórnarinnar, heldur hlýða fyrirlagi stjórnarskrárinnar um að fara í embættisverkum sínum einungis eftir lögunum, þ.e. sínum eigin skilningi á þeim. Ég sá þess raunar nýlega getið, að ég léti ekki framfylgja sumum dómum, og var talið, að það sýndi m.a., að ég teldi dómara hæstaréttar ekki ætið óskeikula. Þess ætti naumast að þurfa að geta, að enginn maður hefur enn fæðzt, sem sé óskeikull. Einmitt þess vegna eru dómsstig höfð fleiri en eitt, og sumir, einkum hinir æðri dómar, svo sem hæstiréttur hér á landi, hafðir fjölskipaðir. Þrátt fyrir það getur öllum mannlegum dómstólum yfirsézt, þ. á m. íslenzkum dómurum, og efast þó enginn dómbær maður um, að þeir og þá ekki sízt hæstiréttur vilja dæma rétt og geri það svo sem bezt þeir geta. Það er hins vegar alger fjarstæða, að ég hafi kastað rýrð á réttdæmi hæstaréttar með því að framfylgja ekki ætíð dómum hans. Samkvæmt stjórnarskránni hefur dómsmálastjórnin heimild til að náða menn eða gefa þeim upp sakir, og er með því sízt gert lítið úr réttdæmi dómstólanna, heldur er þetta sjálfstæð heimild, sem ýmsar aðrar ástæður liggja til og hvergi hefur reynzt unnt að komast hjá, og sýnir skraf þess efnis furðanlega vanþekkingu á frumatriðum réttarfars og stjórnskipunar. Er þó sjálfsagt ekki um það að sakast, því að í frjálsu þjóðfélagi hafa menn einnig rétt til vanþekkingar, þó að þeir, er þann rétt nota sér um of, ættu helzt ekki að gerast leiðbeinendur annarra. Ásakanir þvílíkra manna eru og ekkert einkamál þeirra, heldur hljóta að eitra út frá sér með margvislegu móti. Veilan í hugum þessara vinstristjórnarmanna sjálfra kemur berlega fram í því, að þeir skuli telja meðal helztu umbótamanna, er umfram allt þurfi að hefja til ríkisstjórnar, einmitt þá, sem leyft hafa sér að láta utanþingsstofnun, Alþýðusamband Íslands, bjóðast til þess að taka að sér forustu um myndun nýrrar ríkisstjórnar. Ætla verður þó, að vinstristjórnarmennirnir viti, að stjórnarskráin segir fyrir um, að það sé Alþingi með atbeina forseta Íslands, sem kveður á um það, hverjir séu í ríkisstjórn, en ekki Alþýðusambandið eða annar slíkur utanþingsfélagsskapur. Tilboð þetta reynist þó enn óskammfeilnara þegar þess er gætt, að þegar það var gert, sat ríkisstj. studd miklum meiri hluta kjósenda. Út yfir tók þó, að ekki var um að villast, að stjórnarmyndun þessa átti tvímælalaust að knýja fram með hinu mikla verkfalli, sem hófst um miðjan marzmánuð. Á meðan það var yfirvofandi, eða hinn 6. marz s.l., segir Hannibal Valdimarsson í hinu illræmda bréfi sínu: „Verkalýðshreyfingin vill gera allt, sem í hennar valdi stendur, til að stuðla að myndun ríkisstjórnar“, sem bréfritaranum líkar. Hér er því ekki um að villast, hver tilgangurinn með verkfallinu var: sá fyrst og fremst að stuðla að myndun hinnar margumtöluðu vinstri stjórnar. Lýðræði og þingræði á Íslandi hefur sjaldan eða aldrei verið sýnt magnaðra tilræði en þetta, og ekki bætir það úr skák, að tiltæki þetta er algert trúnaðarbrot við sjálft Alþýðusambandið. Það á eðli sínu samkv. að vera ópólitísk hagsmunasamtök verkalýðsfélaganna. Engir hafa lagt ríkari áherzlu á það en kommúnistar, sem nú ráða stjórn Alþýðusambandsins. Á stofnþingi Sameiningarflokks alþýðu, sósíalistaflokksins, var hinn 24. okt. 1938 samþykkt ályktun, þar sem m.a. segir: „innan verkalýðsfélaganna ríki fullt og óskorað lýðræði, þannig að allir hafi jafnan rétt til trúnaðarstarfa án tillits til pólitískra skoðana“, og breyta á vinnulöggjöfinni „í þá átt að skapa verkalýðnum meiri réttindi, og samband verkalýðsfélaganna sé fagsamband óháð pólitískum flokkum“. Um þetta birtust síðan fjölmargar greinar í Þjóðviljanum veturinn 1938–39, þangað til sjálfstæðismenn gátu knúið fram, að Alþýðusambandið var gert ópólitískt fagsamband. Það er í samræmi við önnur óheilindi kommúnista, að þeir skuli nú umsnúa öllu því, er þeir hófu hæst við hún, þegar þeir gáfu flokki sínum langa nafnið 1938. Nú vilja þeir ásamt bandamönnum sínum láta útiloka sjálfstæðismenn frá trúnaðarstöðum í Alþýðusambandinu og gera það að pólitísku tæki flokks síns til að kollvarpa löglegri stjórn ríkisins. Eftir að höfuðatlagan mistókst, láta kommúnistar nú svo sem aldrei hafi verið ætlunin, að verkfallið væri pólitískt. Sú blekkingartilraun er þó of seint hafin, enda kemur hrosshófurinn enn berlega í ljós. Þeir vita, að vonlaust er að telja verkamönnum trú um, að þeir hafi hagnazt á verkfallinu. Þess vegna er nú lögð megináherzla á, hve mikill áhugi og eining hafi verið um verkfallsvörðinn. Allir vita, að verkfallsvarðstaðan á vegum úti hafði engin áhrif á lausn verkfallsins önnur en þau, sem af því stöfuðu, að magna óvinsældir þess meðal alls almennings. Gildi hennar fyrir kommúnista var og allt annað. Með henni vonuðu þeir að geta stofnað til árekstra. er síðan kynnu að leiða til alvarlegra átaka. Þessi von brást einnig. En eftir er það eitt, að kommúnistar þykjast þarna hafa getað komið við eins konar allsherjaræfingu í ofbeldisáformum sínum. Auðvitað telja þeir slíkt mikils virði, en spurning er, hvort þeir hafa ekki einnig misreiknað sig í þessu með því að gefa almenningi slíka augljósa aðvörun um fyrirætlanir sínar. Óheilindi og hvers konar umsnúningur staðreynda af hálfu kommúnista kemur engum á óvart. Hitt er merkilegra, að til skuli vera menn, er kenna sig við lýðræði og framsókn, sem telja það til umbóta að komast í stjórnarsamstarf með þessu fólki og lagsbróður þess. Engin afsökun er fólgin í því, þótt sagt sé, að ætlunin sé að semja aðeins við helming Sameiningarflokks alþýðu, sósíalistaflokksins. Kommúnistum er ekkert auðveldara en að kljúfa flokk sinn að nafninu til í tvennt til þess með þeim hætti að kaupa sér inngöngu í ríkisstjórnina. Þeim yrði ekki mikið um þá myndbreytingu, og flugumannahóparnir, sem þeir nú þegar hafa innan allra vinstri flokkanna, gefa nokkra hugmynd um, hvers eðlis þau helmingaskipti yrðu, sem vinstristjórnarmennirnir telja nú að þurfi að verða hjá kommúnistum, til þess að áform þeirra megi blessast. Menn heyrðu glögglega í gær, hver áhrif vinstristjórnartalið hefur haft á hv. þm. Einar Olgeirsson. Þegar hann vitnaði í ummæli tímans um, að einangrun kommúnista væri úr sögunni, minnti hann óneitanlega meira en lítið á púkann á fjósbitanum í Odda, er tútnaði út jafnskjótt og hann heyrði ljótt orðbragð. Hann veiaði þeim Alþýðuflokksmönnum, sem ekki vildu fullkomna einingu flokks síns við kommúnistaflokkinn, og kvað þá varga - í véum og hótaði því, að friði mundi sagt sundur og lög og réttur fótum troðinn í landinu, ef kommúnistar yrðu ekki teknir í stjórn. Almenningur fékk áreiðanlega nóg af orðaflaumi púkans á eldhúsbitanum hér í g ær, enda hafa menn að undanförnu séð í verki virðingu þeirra kumpána fyrir lögum og landsrétti. Tilboð hans um vinnufrið hafa menn heyrt áður. Sanngildi slíkra fyrirheita reyndu menn á tímum nýsköpunarstjórnarinnar. Loforðin fuku þá út í veður og vind, jafnskjótt og kommúnistar sáu í bæjarstjórnarkosningunum 1946, að þeir höfðu ekki haft þann pólitíska hag af stjórnarþátttökunni, sem þeir vonuðu. Þá reyndu þeir strax að rétta hlut sinn með stórverkföllum. Þannig fer um þeirra fögru fyrirheit, enda vita menn nú, að sá friður, er þeir lofa samstarfsmönnum sínum, verður hinn sami, þegar þeir komast höndum undir, og þeir hafa veitt öllum þeim, er leiðzt hafa til að fá þeim úrslitavöld í hendur, og raunar mörgum þeirra eigin foringja einnig, svo sem Trotsky, Bería og hvað þeir heita nú allir, sem nú njóta hins kommúnistíska friðar í gröf sinni. Ég sé að vísu mér til gleði, að hv. þm. Hannibal Valdimarsson reikaði hér um þingsal í dag og situr hér í kvöld, að nafninu til á lífi, en fáir munu öfunda hann af þeirri skuggatilveru, er hann hefur átt að undanförnu, síðan hann gerðist bandingi kommúnista. Hvað sem um það er, kann óábyrgt tal sumra þeirra, er betur ættu að vita um raunverulega möguleika fyrir vinstri stjórn, að vera nokkur afsökun fyrir stjórnarmyndunarfrumhlaupinu í sambandi við verkfallið mikla. Allt þetta vinstristjórnarhjal, einmitt á meðan á undirbúningi hins víðtæka verkfalls stóð, hlaut eðli sínu samkv. að eggja grunnhyggna menn til trúar á möguleika, sem alls ekki eru fyrir hendi. Vinstri samvinna er síður en svo nokkurt nýtt fyrirbæri hér á landi. Það er söguleg staðreynd, að Alþfl. og Framsfl. voru báðir stofnaðir um svipað leyti fyrir beinan atbeina Jónasar Jónssonar í því skyni, að þeir skyldu vinna saman. Síðan klofnuðu bæði Sameiningarflokkur alþýðu, sósíalistaflokkurinn og Þjóðvarnarflokkurinn út úr þessum flokkum. Þannig hafa þessir menu sundrazt, og sundrungin er meiri en flokkafjöldanum nemur, því að sumir þeirra, ef ekki allir, eru margklofnir, eins og við vitum. Allur þessi klofningur og sundrung er engin tilviljun. Annaðhvort hafa flokkarnir sundrazt af málefnalegum ágreiningi eða persónulegri togstreitu. Er nú nokkuð það fram komið, sem geri það að verkum, að þessum mönnum sé málefnalega eða persónulega auðveldara að vinna saman en áður var? Er líklegra, að þeim takist nú að fá unnið samfelldan meiri hluta þjóðarinnar, eftir að þeir af auðsæjum og raunverulegum ástæðum eru margklofnir, heldur en meðan segja mátti, að þeir væru þó samstæð heild? Eða hvernig leizt mönnum á sameiningarviljann, sem fram kom í lýsingu þessara herra í gærkvöld á því, sem keppa hefði átt að í verkfallinu, og gildi þess, sem náðst hefði? Mætti þó ætla, að þeir gætu nokkurn veginn setið á strák sínum, meðan þeir hafa ekki öðru að sinna en gagnrýna það, sem aðrir gera. Nei, sannleikurinn er sá, að allt þetta sameiningartal er innantómt. Það er miklu meira, sem aðskilur þessa flokka innbyrðis, svo margir og litlir sem þeir eru, heldur en aðskilur kjósendur í tveimur höfuðflokkum þjóðarinnar, Sjálfstfl. og Framsfl., og má með þeim hóp raunar einnig telja flesta kjósendur Alþfl. Það er áreiðanlegt, að yfirgnæfandi meiri hluti Íslendinga vill áframhaldandi þjóðlega uppbyggingu í sama anda og nú er unnið. Menn vilja ekki þá kyrrstöðu, sem leiða mundi af valdatöku hinnar sundruðu vinstri hjarðar, heldur stöðugar framfarir landi og lýð til hagsbóta. Hinar miklu framkvæmdir núverandi ríkisstj. eru aðeins liður í þróun, sem halda verður áfram. Efla verður atvinnuvegina og finna fleiri stoðir undir hagsæld þjóðarinnar. Nýta verður öll landsins gæði og stöðugt hafa í huga, að raunverulegar kjarabætur fást bezt með aukinni framleiðslu og hagkvæmari víðskiptum. Í þeim efnum er frelsið, stutt af samtakamætti þjóðarinnar, öflugasta lyftistöngin.



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Af hinni löngu og fremur leiðinlegu ræðu Bjarna Benediktssonar var það ljóst, að það, sem Sjálfstfl. óttast nú mest, er það, að vinstra sinnað fólk í þessu landi kunni að knýja fastar á en verið hefur um myndun vinstri stjórnar. Er það að vonum, að Sjálfstfl. óttist slíkt, því að þá mundi brátt skipta sköpum í íslenzkum stjórnmálum, ef tækist að mynda vinstri stjórn á Íslandi. Að öðru leyti notaði Bjarni Benediktsson ræðutíma sinn til að verja sjálfan sig og stjórnarathafnir sínar með löngu máli og þarf engan að undra, því að til þess munu naumast aðrir verða. Þau ummæli mín í umr. hér í gærkvöld, að stórfelldar verðhækkanir, skatta- og tollahækkanir, ásamt gengisfellingu í einhverri mynd, mundu dynja yfir almenning á næstunni, fengu skjótari staðfestingu af ráðherrunum en ég hafði jafnvel búizt við. Þeir voru ekkert myrkir í máli um það, Ólafur Thors og Eysteinn Jónsson, að vöruverð mundi stórhækka á næstunni og að skattar og tollar hlytu að hækka, eins og þeir orðuðu það. En um gengisfellingu í einhverri mynd komst Ólafur Thors svo að orði, að það væri óráðin gáta, hvað útgerðin gerði til þess að forða stöðvun. Hver skyldi það nú vera, sem á erfitt með að ráða þá gátu, þegar ríkisstj. bátagjaldeyrisbraskaranna fer með völd í landinu? Það er eftirtektarvert, að svo ljós og skýr hafa rök okkar þjóðvarnarmanna verið um stefnu ríkisstj. í efnahagsmálum, að jafnvel Ólafur Thors þorir ekki að fara með blekkingar í þeim efnum, heldur sér sig tilneyddan til að játa það opinberlega, hvert stefnt sé. Íslenzk alþýða veit því nú, hvað biður hennar á næstunni, og getur þess vegna gert það upp við samvizku sína, hvort hún vill áfram fylgja hækkunar- og verðbólgustefnunni, gengisfellingarstefnu og rýrnunar gjaldmiðils eða ekki. Treysti ég því, að hún framkvæmi það uppgjör af manndómi og drengskap. Það var auðheyrt á ræðum þeirra ráðh. Framsfl., hvaða verk sín þeir skelfast nú mest sjálfir gagnvart kjörfylgi í sveitum landsins. Að tilefnislausu í umr. í gærkvöld vörðu þeir mestum hluta ræðutíma sins til að reyna að verja þær skattaeftirgjafir gróðafélaga og hækkanir á vöxtum framkvæmdasjóða alþýðustéttanna, sem Framsfl. hefur mest beitt sér fyrir að undanförnu. Að gefnu þessu tilefni mun ég nú ræða þessi mál nokkuð og skýra frá ýmsum atriðum, sem framsóknarráðherrarnir kjósa að þegja um og vilja, að aðrir þegi yfir. Fyrir nokkru bar ríkisstj. fram frv. um að framlengja á ný þá 20% skattaeftirgjöf handa öllum fjölskyldu- og gróðafélögum landsins, sem hún lét þinglið sitt lögfesta á siðasta þingi. Eysteinn Jónsson sagði í umr. í gær, að þetta hefði stafað af því, að skattstigar gróðafélaganna hefðu verið orðnir allt of háir og að þau hefðu af þeim sökum verið að kikna undan skattaálögum. En í næstu andrá lýsti svo þessi sami Eysteinn Jónsson yfir því, að skattheimta hjá gróðafélögunum hefði alls ekki borið tilætlaðan árangur, vegna þess að þau hefðu skotið sér undan skattinum með því að „skipta sér upp í mörg smáfélög“, eins og hann orðaði það. En hvernig getur það nú farið saman, að gróðafélögin séu bæði að kikna undan of háum skattgreiðslum, en skjóti sér samtímis undan sömu skattgreiðslum með því að skipta sér upp í mörg smáfélög? En þegar frv. um 20% skattaeftirgjöf gróðafélaganna var til umr. hér á Alþ., gaf sami greiðsluhallalausi Eysteinn Jónsson í nafni fjármálastjórnarinnar þó enn þá athyglisverðari yfirlýsingu. Hann lýsti því þá yfir, að hin eiginlega orsök þessarar 20% skattaeftirgjafar handa gróðafélögunum væri sú, að af þeim nær 600 millj. kr., sem ríkissjóður innheimtir árlega með alls konar sköttum, væri svo lítill hluti frá gróðafélögunum, að ríkissjóð munaði ekkert um að gefa eftir 20% af þeim skatti. En hvernig er nú hið rökræna samhengi og heilbrigða skynsemi í þessum þrem yfirlýsingum Eysteins Jónssonar? Hvernig getur það þrennt gerzt samtímis, að gróðafélögin séu að kikna undan of háum sköttum, skjóti sér þó undan að greiða þessa skatta með því að skipta sér upp í smáfélög og að tekjur ríkissjóðs af skattgreiðslum gróðafélaga séu svo litlar, að ríkissjóð muni ekkert um að gefa eftir 1/5 hluta þeirra? Eysteinn Jónsson varði nokkru af ræðutíma sínum í gærkvöld til að bregða upp mynd af baráttuaðferðum og markmiðum Moskvukommúnista. Heilindi hans í því efni voru þó ekki meiri en það, að hann notaði sjálfur í sambandi við skattgreiðslu gróðafélaganna þá reikningslist kommúnista, sem ég gerði grein fyrir í umr. í gær. Í því ljósi skoðað er það e.t.v. ekki undarlegt, þó að Eysteinn Jónsson hafi hingað til talið sig eina mann aldarinnar, sem gæti verið fjmrh. á Íslandi, fyrst hann kann reikningskúnstir kommúnista svona rækilega utanbókar. En hvernig skyldi standa á því, að tekjur ríkissjóðs af sköttum gróðafélaga eru svo litlar, að ríkissjóð munar ekkert um að gefa eftir 1/5 hluta þeirra? Öllum landsmönnum er ljóst, að gróði þessara félaga hefur aldrei verið meiri í sögu landsins en einmitt nú hin síðari ár. Enginn gerir tilraun til að mótmæla því. Skýringin á þessu er ofur einföld. Gróðafélögin njóta þeirra sérréttinda umfram aðra skattgreiðendur að ákveða það sjálf og eftirlitslaust, hve mikinn hluta af tekjum sínum þau telja fram til skatts, og geta á þann hátt ákveðið það sjálf, hve mikinn skatt þau greiða til sameiginlegra sjóða þjóðarinnar. Það mikla traust, sem ríkisvaldið hefur með þessari skipan skattamála sýnt gróðafélögunum, nota þau eða öllu heldur misnota á þann hátt, sem yfirlýsing Eysteins Jónssonar ber með sér. En þegar gróðafélögin hafa þannig sjálf ákveðið að greiða ekki meiri skatta til ríkissjóðs af ofsagróða sínum en svo, að ríkissjóð muni ekkert um að gefa eftir 20% af þeirri upphæð, setur ríkisstj. samt lög um að skila aftur 1/5 hluta af þeirri hungurlús. Ég geri ekki ráð fyrir, að nokkur meðal-vitiborinn maður geti komið auga á skynsemina í þeirri ráðstöfun, enda er skynsemi ekki til að dreifa í þessu efni, heldur hinu, að gróðafélögin leggja þessa 20% skattaeftirgjöf í kosningasjóði Framsóknar- og Sjálfstæðisflokksins með meiru. Ég gat þess í umræðunum í gærkvöld, að önnur höfuðleiðin, sem Verkamannaflokkurinn brezki hygðist beita til að draga úr verðbólguþróun og dýrtíð, væri að hækka skatta gróðafélaga. Þessar umræður hafa leitt í ljós, að íslenzka ríkisstj. hefur auðvitað farið þveröfugt að. Hún hefur að ástæðulausu lækkað skatta gróðafélaganna. Þannig notar hún tækifærið til að draga úr verðbólgu og dýrtið á kostnað hinna ríku. Niðurstöðurnar af þeim samanburði, sem ég hef hér gert og í gærkvöld á viðurkenndum vinstri flokki annars lands og íslenzku stjórnarsamsteypunni, eru þá þessar: Verkamannaflokkurinn brezki segir: Við lækkum álagningu til að draga úr verðbólgu og dýrtíð. Íslenzku stjórnarflokkarnir segja: Við gefum álagningu frjálsa til að auka verðbólguna. Verkamannaflokkurinn brezki segir: Við hækkum skatta gróðafélaga til að draga úr verðbólguþróun. Íslenzku stjórnarflokkarnir segja: Við lækkum skatta gróðafélaga til að auka verðbólguna. Engan þarf að furða á því hyldýpi, sem þessi samanburður leiðir í ljós, þar sem annars vegar er vinstri flokkur þjóðar, sem metur ekki heiður sinn til peninga, en hins vegar stjórnarsamsteypan íslenzka, sem enga hliðstæðu á aðra en íhaldsflokka Mið- og Suður-Ameríku. Eins og kórónu á sköpunarverkið um skattalækkun gróðafélaganna bar svo forsrh., Ólafur Thors, fram frv., einn sér, um að framlengja ennþá algert skattfrelsi til handa Eimskipafélagi Íslands, sennilega sem þakklætisvott fyrir það, að Eimskip keypti fyrir tveim árum gamlar og úr sér gengnar Kveldúlfseignir fyrir 12 millj. kr. Öllum er ljóst, að Eimskipafélagið hefur nú lokið uppbyggingu öflugs farskipaflota eftir stríðslok og notið til þess algers skattfrelsis og margs konar fríðinda af opinberri hálfu, en auk þess safnað gildum sjóði. Þetta var ekki óeðlileg ráðstöfun af hálfu hins opinbera, því að upphaflega var Eimskipafélagið slíkt „óskabarn þjóðarinnar“ og rak svo þjóðnauðsynlega starfsemi, að sjálfsagt var að veita því þau fríðindi, sem frekast var unnt. Hins vegar hefur Eimskipafélagið nú svo góða samkeppnisaðstöðu samkvæmt því, sem frá var greint, og hefur um margt verið mislagðar hendur í seinni tíð, en er auk þess ekki eini aðili, sem annast siglingar og flutninga hér á landi, að það má teljast fullkomlega óeðlilegt, að það njóti betri kjara um skattgreiðslur en allir aðrir aðilar, sem hafa sams konar starfsemi með höndum. Enginn hefur heldur treyst sér til þess að mæla því bót, að Eimskip nyti algers skattfrelsis, né að rökstyðja nauðsyn þess. Af þessum sökum bárum við þm. Þjóðvarnarflokks Íslands fyrst fram þá brtt. við frv. um skattfrelsi Eimskips, að félaginu skyldi þó gert að greiða ríkissjóði í skatta 8% af skattskyldum tekjum ársins 1954. Þessi smátæka brtt. var þó felld við 2. umr. frv. af öllum viðstöddum þm. stjórnarsamsteypunnar að undanskildum hv. þm. N-Þ., Gísla Guðmundssyni, og hv. 2. þm. Rang., Helga Jónassyni. Hægri kratar sátu hjá. Þá bárum við enn fram við 3. umr. frv. þá brtt., að Eimskipafélagið skyldi greiða skatta eftir sömu reglum og nú eru í gildi um samvinnufélög. Buðum við hv. þm. V-Húnv., Skúla Guðmundssyni, að vera meðflutningsmaður að þeirri till., en hann hafnaði því góða boði. Og svo undarlega brá enn við, að jafnvel till. um það, að Eimskip skyldi greiða skatta eftir sömu reglum og skipadeild S.Í.S. greiðir af sínum rekstri, var felld, m.a. af öllum viðstöddum þm. og ráðherrum Framsfl., að undanteknum þeim tveim hv. þm., sem ég gat um áðan. Hægri kratar sátu hjá. Við þm. Þjóðvfl. höfðum þó vænzt nokkurs stuðnings frá Framsfl. í því efni, að Eimskip greiddi skatta ettir sömu reglum og samvinnufélag, þ. á m. skipadeild S. Í. S. Byggðum við þá skoðun m.a. á því, að fyrir kosningarnar 1953 létu framsóknarmenn í ljós opinberlega skoðun sína á skattfrelsi Eimskipafélagsins. Hinn 22. maí 1953 skýrir dagblaðið Tíminn frá því, að hið skattfrjálsa „óskabarn þjóðarinnar“ hafi þá grætt 51.5 millj. kr., og segir svo orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Þjóðin borgaði ofsahá farmgjöld, en Eimskip notaði féð til kaupa á gömlum og úr sér gengnum eignum Thorsaranna.“ 27. maí 1953 segir Tíminn, að Eimskip hafi rænt 125 þús. kr. af bændum landsins í sambandi við einn áburðarfarm, en alls sé gróði þess af áburðarflutningum það vorið 720 þús. kr. Lýsir Tíminn þeirri ljótu sök á hendur Eimskip, að það hafi komið úr landi 600 þús. kr. í sambandi við þessa áburðarflutninga umfram leigukostnaðinn við skipin, sem áburðinn fluttu. Og sama dag kemst Tíminn þannig að orði um skattfrelsi Eimskips, með leyfi hæstv. forseta: „Þá finnst mönnum það lítt skiljanlegt, að Bjarni (Benediktsson) skuli telja það alveg sjálfsagt, að S.Í.S. og Eimskip sæti ekki sömu reglum (um skattgreiðslur).“ Og eins og til bragðbætis hnýtir svo Tíminn við með feitu letri þessum gullvægu orðum: „Framsfl. er eini flokkurinn, sem alltaf tekur ábyrga afstöðu til mála.“ Samvinnumenn og bændur geta svo velt því fyrir sér í rólegheitum, hvað muni hafa valdið því, að þm. Framsfl. felldu till. okkar þm. Þjóðvfl. um það, að Eimskipafélag Íslands skyldi greiða skatta eftir sömu reglum og gilda um samvinnufélög. Þegar ráðh. höfðu lagt þessi skattaeftirgjafafrv. fram á Alþ., bar ríkisstj. fram 3 önnur frv. í réttri númeraröð sakir skipulegrar nákvæmni, og kvað þar nokkuð við annan tón. Þar var ekki aldeilis um lækkanir að ræða eða eftirgjafir né fríðindi, enda áttu engin gróðafélög þar hlut að máli, engir hermangarar né auðstéttir. Þetta voru frv., sem snerta fátækustu stéttir þjóðfélagsins, verkamenn og bændur. Og þá var hæstv. ríkisstj. ekki aldeilis á þeim buxunum að lækka og gefa eftir, ekki einu sinni að láta það óbreytt standa. Þá var talið sjálfsagt, skylt og nauðsynlegt að hækka án tafar og án miskunnar. Þessi 3 stjórnarfrv. voru um það að hækka vexti af lánum þeim, sem veitt eru úr byggingarsjóði verkamanna, ræktunarsjóði Íslands og byggingarsjóði sveitanna, um 60–75% miðað við fyrri vaxtakjör. Vextir af þessum lánum hafa undanfarið verið mjög lágir, enda ákveðnir svo af Alþ. í því skyni að auðvelda verkamönnum og bændum að byggja upp og rækta landið, ekki aðeins fyrir sjálfa sig, heldur miklu fremur fyrir komandi kynslóðir. Af þeim sökum hefur Alþ. alltaf litið svo á, að ekki ætti að nauðsynjalausu að refsa þeim aðilum, sem þessi þjóðnýtu störf vinna, með óhóflegum vaxtagreiðslum, heldur láta þá njóta hinna beztu vaxtakjara, sem hugsanleg væru. Þegar húsnæðismálafrv. ríkisstj. var til umr., var það viðurkennt af talsmönnum stjórnarflokkanna, að vaxta- og greiðslukjör þeirra lána, sem samkvæmt því frv. yrði um að ræða, væru með þeim hætti, að verkamenn mundu ekki geta hagnýtt sér þau lán, enda væri ekki til þess ætlazt. Og þegar þau frv., er ég gat um áðan, voru til 1. umr., lýsti Steingrímur Steinþórsson félmrh. og landbrh. yfir, að þau væru liður í samkomulagi, sem náðst hefði innan ríkisstj. í húsbyggingarmálum þjóðarinnar. Samkvæmt því er það þá yfirlýst stefna ríkisstj. í byggingarmálum að hækka vexti af byggingarlánum og auka þannig á erfiðleika fátæks fólks að byggja og rækta landið. Það hlýtur þá einnig að vera stefna ríkisstj. samkvæmt þessu að draga úr lánsfjárskortinum til byggingarframkvæmda með því að gera slík lán svo óhagkvæm, að verkamenn og bændur geti ekki notfært sér þau, heldur verði það aðeins hinir ríku, sem hafi efni á því að gleypa lánsféð til að komast yfir fasteignir og húsnæði í enn ríkari mæli en verið hefur. Er það í fullu samræmi við þá benjamínsku hagfræðikenningu, að þeir, sem ekki geta borgað okurvexti af lánum, hafi enga raunverulega þörf fyrir lánsfé. Eru ekki vandséðar afleiðingar slíkra ráðstafana, eins og leiguliðafyrirkomulag í sveitum, húsaleiguokur í kaupstöðum o.s.frv. Nú er rétt að hafa það vandlega hugfast, að að því er snertir lán til bygginga og ræktunar í sveitum, er um framkvæmdalán að ræða. Það er af núverandi valdhöfum talið eðlilegt, að allar framleiðslugreinar svo og verzlun fái að bæta lánsfjárvöxtum og vöxtum af eigin fé ofan á verð framleiðslu sinnar og þess, sem selt er, allar nema landbúnaðurinn. Árið 1948 fengu bændur teknar 900 kr. fyrir vaxtakostnað á vísitölubúinu inn í verðlagsgrundvöll afurða sinna. Sú upphæð stendur óbreytt enn. En árið 1948 rökstuddu fulltrúar bænda það skilmerkilega, að þessar 900 kr. svöruðu aðeins til hluta af þeim vöxtum, sem bændur greiddu að meðaltali fyrir lánsfé. Það, sem vaxtakostnaðurinn var umfram þessar 900 kr., urðu bændur því að greiða af persónulegum tekjum sínum, en var ekki viðurkennt sem framleiðslukostnaður. Nú hafa skuldir bænda aukizt um milljónatugi síðan 1948. Alla vexti af þeirri súpu hafa þeir því orðið að greiða af persónulegum tekjum sínum, en tekjur bænda á vísitölubúinu eru, eins og allir vita, miðaðar við kaup Dagsbrúnarverkamanns, sem vinnur 300 daga á ári, 8 stundir á dag. Slíkar tekjur þola ekki miklar vaxtagreiðslur auk alls annars. Þó telur hæstv. ríkisstj. réttlátt, skylt og nauðsynlegt að hækka þessar vaxtagreiðslur. Á hverjum skyldu nú þessar hækkanir koma harðast niður? Það er staðreynd, að af rúmlega 6400 bændum á Íslandi búa um 2000 þeirra við mjög litla ræktun og algerlega óviðunandi húsa- og vélakost. Bústofn þeirra er einnig miklum mun minni en á vísitölubúinu og tekjur þeirra þar af leiðandi mínni en tekjur Dagsbrúnarverkamanns, eða 12–18 þús. kr. á ári. Engir hafa jafnmikla þörf fyrir lán til aukinnar ræktunar, bygginga, vélakaupa og bústofnsaukningar eins og einmitt þessir bændur, fyrir utan frumbýlinga, ungt fólk með tvær hendur tómar, sem hyggst byrja búskap. Að þessu fólki er nú sérstaklega vegið með vaxtahækkun Frams.- og Sjálfstfl. og það svo harkalega, að héraðsbrest mun víða af leiða, ef ekki landsbrest. Þegar þessi vaxtahækkunarfrv. voru lögð fram, bárum við þm. Þjóðvfl. fram þá brtt. við frv. ríkisstj. um 20% skatteftirgjöf handa gróðafélögunum, að sú skatteftirgjöf skyldi felld niður, en skattinum varið til að greiða niður vaxtatöp byggingarsjóðs verkamanna, ræktunarsjóðs og byggingarsjóðs sveitanna. Þessar till. felldu allir viðstaddir þm. stjórnarflokkanna að viðhöfðu nafnakalli, og meira að segja ráðh. lögðu það á sig, sem sjaldan ber við, að mæta í þingsölunum til að sjá um, að svona hættuleg till. yrði felld. Vaxtahækkanir þær, sem ég hef gert hér að umtalsefni, reyndi Steingrímur Steinþórsson að verja hér í gærkvöld með því, að vaxtatöp þessara sjóða væru svo gífurleg, að þeir mundu eyðast á örskömmum tíma þeirra vegna. Það er þó enn ósannað mál, að um nein raunveruleg vaxtatöp sé að ræða hjá þessum sjóðum, nema þá ræktunarsjóði. Steingrímur Steinþórsson sagði í gærkvöld, að vaxtatöp þessara sjóða væru árlega 40 þús. kr. af hverri milljón, en játaði jafnframt, að vaxtatöp þeirra yrðu enn þá 25 þús. kr. af hverri milljón þrátt fyrir vaxtahækkanir ríkisstjórnarinnar, svo að enn þá er því opinn sá möguleiki, að þessir sjóðir eyðist á skömmum tíma þrátt fyrir aðgerðirnar. En með því að samþ. till. okkar þjóðvarnarmanna var þessum möguleika alveg lokið, ef hann var þá nokkurn tíma fyrir hendi, því að við lögðum til, að vaxtatöpin yrðu bætt að fullu. Vaxtahækkun ríkisstj. hefur því enga aðra breytingu í för með sér en að auka á byrðar fátækasta fólksins í landinu og gera því ókleift að verða bjargálna. Þetta er sannleikurinn í þessu máli, Steingrímur Steinþórsson, hvað sem öllum tilburðum ráðherranna til að reyna að verja óverjandi málstað líður. Hér má svo bæta því við, að til að kóróna árásir sínar á landbúnaðinn hefur Framsfl. beitt sér fyrir stórhækkuðu skattmati búfjár í landbúnaðinum, einum allra framleiðslugreina, til að geta skattpínt þá framleiðslugrein meira hér á eftir en hingað til. En það eru til aðilar í þessu landi, sem fá lán með lágum vöxtum og öðrum vildarkjörum. Má þar til nefna fjölskyldufyrirtæki Thorsaranna, Faxaverksmiðjuna, sem ríkið lánaði 678 þús. dollara af Marshallfé, eða rúmar 11 millj. kr., miðað við núverandi gengi, til 30 ára með 21/2% vöxtum og afborganalaust fyrstu 5 árin, en gerði auk þess sérslaka samninga um að gefa þessu fyrirtæki 6 millj. 658 þús. kr. af þessari upphæð, ef Marshalllánið yrði ekki endurgreitt, en ætlun ríkisstj. er að endurgreiða það ekki. Er ekki vitað, að nokkurt annað fyrirtæki hafi fengið slík lánskjör hér í þessu landi. En þá er unnt að lána með lágum vöxtum, og þá er unnt að gefa stórar fúlgur, þegar slíkir eiga í hlut eins og Thorsararnir. - Menn minnast þess svo, að tveir finnskir ráðh. voru dregnir fyrir landsdóm og urðu að hrökklast frá völdum fyrir nokkrum árum fyrir þá sök að hafa lánað gjaldþrota fyrirtæki, sem þeir áttu hlut f, smáupphæð af ríkisfé.



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Það er mjög leiðinlegt, að hv. þm. Gils Guðmundsson hefur ekki lagt það á sig að kynna sér þær miklu umbætur, sem gerðar hafa verið á framkvæmd hervarnarsáttmálans síðan dr. Kristinn Guðmundsson tók við. Aðaládeilan á fyrri framkvæmd var, að allt of náin samskipti væru milli Íslendinga, hersins og erlendra verkamanna; enn fremur, að Hamiltonfélagið prettaði íslenzka verkamenn í kaupgreiðslum. Allir, sem nokkuð fylgjast með, vita, að hermenn og erlendir verkamenn fá nú orðið mjög takmarkaðar leyfisferðir út af vellinum. Vegabréfakerfi hefur verið komið á og kvenfólki bannað að sækja dansleiki inn á völlinn. Gamlar kærur verkamanna á Hamiltonfélagið, um 900 að tölu, hafa verið rannsakaðar og kaup leiðrétt. Allar kærur út af röngum kaupgreiðslum eru leiðréttar jafnóðum og fram koma. Hamiltonfélagið hætti útivinnu um áramót. Íslendingar annast nú allar framkvæmdir á vellinum, sem þeir geta annað. Radarstöðvar úti á landi verða lokaðar. Allt eru þetta staðreyndir, og þær eru sannaðar svo rækilega sem bezt verður kosið. Fyrir fáum dögum birtist stór grein í Þjóðviljanum, þýdd úr amerísku blaði og eftir hermann á vellinum. Hermaðurinn segir, að síðan dr. Kristinn Guðmundsson tók við sé raunverulega lokið sambandi milli Íslendinga og hersins, örfáum sé leyft að fara út af vellinum og kvenfólki bannaður aðgangur, verið sé að girða herinn inni eins og fanga og slíkt talið einsdæmi, skorað er á ameríska þm. að láta þetta ekki við gangast. Í gær bætti hv. þm. Einar Olgeirsson því við, að hermennirnir væru farnir að kæra beint til Washington út af því, hvernig þeir væru einangraðir hér. Ég ætla, að þetta séu nægar sannanir fyrir því, að gerbreyting hefur orðið á framkvæmdum. Í dagblöðum Reykjavíkur í aprílmánuði voru margar fyrirsagnir eins og þessar: 1. „Grimmilegar kylfuárásir á þjóðvegum í fyrrakvöld.“ 2. „Innbrot, íkveikjur, rán og slagsmálaárásir rök auðstéttarinnar.“ 3. „Ofbeldismenn eyðileggja benzín, en kveikja í öðrum birgðum.“ 4. „Árás skítliðs Heimdallar var fylgt eftir með innbroti og íkveikju.“ Svona blaðaskrif sýna mynd af íslenzku þjóðfélagi í verkfalli. Við Íslendingar tökum svona verkföllum um hábjargræðistímann eins og vondum örlögum. Og mönnum virðist varla taka því að reyna að finna orsakir verkfalla og úrræði til að koma í veg fyrir þau. Og þó eru þessi verkföll líklegri til þess en flest annað að brjóta niður framfaraöldu, sem risíð hefur og rísa þurfti enn hærra, og líkleg til þess að leggja atvinnu- og fjármálalíf okkar í auðn. Hvernig mundi bæjarmönnum geðjast að því, ef verkföll yrðu, segjum svona 6 vikur árlega, þegar semja ætti við mjólkurbúaeigendur um gerilsneyðingu og flutning mjólkur til bæjarins? Hvernig mundi bæjarbúum líka það, ef verkföll yrðu flest haust, þegar slátrun ætti að hefjast, meðan bændur væru að semja við frystihúsaeigendur, eða ef öll ræktun stöðvaðist flest vor vegna verkfalla, meðan hændur reyndu að semja við eigendur dráttarvéla og skurðgrafa? Ég býst við, að heyrast mundi hljóð úr horni hjá bæjarbúum. Þeir mundu kalla þetta brjálað ástand og telja afleiðingar þess óþolandi, kjöt- og mjólkurleysi langan tíma árs. Og þó væru þessar vinnustöðvanir í sveitum hliðstæðar því, sem alltaf er að gerast í atvinnulífinu við sjóinn. Hver er ástæðan fyrir því, að framleiðslan í sveitum og við sjó er þannig tveir ólíkir heimar, tvær andstæður? Annars vegar er samvinnukerfið, hin stefnan er samkeppni og gróðahyggja. Ástæðan fyrir því, að aldrei heyrist talað um vinnustöðvun í sveitum, er sú, að félög bændanna sjálfra eiga mjólkurbúin, flest frystihúsin og stórvirku ræktunarvélarnar. Þeir skammta sér því sjálfir rétt verð og þurfa við engan um að deila. Sama regla gildir um verzlun þeirra, kaup og sölu. Vitanlega er útkoman misjöfn eftir því, hvernig félögum bænda er stjórnað og fleiru. Ekkert, sem mennirnir stjórna, er fullkomið, en hugsjónin, samvinnukerfið, er hin rétta lausn. Það getur veitt hverjum manni rétt verð fyrir vinnu og vöru. Þegar bátur kemur að landi í íslenzkri höfn, er fiskurinn eign útgerðarmanna og sjómanna, unz honum er skilað á land. Þar tekur við fiskinum milliliðastarfsemi í óteljandi myndum, unz fiskurinn er kominn til neytendanna. Og áður en báturinn fer í róður, streyma um borð alls konar nauðsynjar til úthaldsins einnig gegnum hendur óteljandi milliliða. Hér eru bátaeigendur, sjómenn og verkamenn eins og smáflugur í köngulóarneti milliliðanna. Þeir kaupa nauðsynjar, selja framleiðslu og vinnu án þess að hafa hugmynd um sannvirðið. Til þess að sjómaðurinn og bátseigandinn væru eins settir og bændur, þyrftu þeir að eiga og stjórna frystihúsunum, söltunar- og herzlustöðvunum og allri annarri slíkri starfsemi, unz fiskurinn er kominn á borð neytandans. En auk þess þyrftu þeir að geta keypt allt til útgerðarinnar gegnum eigið kaupfélag. Afleiðingin af því, að farið er með vinnandi fólk við sjóinn eins og blindingja, er sú, að ef þetta fólk heldur, að hlutur sinn sé fyrir borð borinn, krefst það hærra kaups, og ef á móti er staðið, gerir það verkföll. Hins vegar hefur þetta vinnandi fólk enga aðstöðu til þess að vita um það, hvort kröfurnar eru réttmætar eða framleiðslan þolir þær. En verkamenn og sjómenn hafa ósköp óbrotin rök. Þeir segja bara þetta: Ef framleiðslan getur ekki greitt hærra kaup, má taka það af milliliðunum. En of margir þeirra sýna með áberandi óhófslífi, að þeir hafa meira milli handa en þeim ber. Af þessu, sem nú hefur verið sagt, er augljóst mál, að meðan milliliða- og arðránsstefnan ræður ríkjum, hljóta að verða harðar deilur um skiptingu arðsins og afleiðingarnar sífelld verkföll. Þau eru skuggi gróðahyggju og óhófs. Verkföll eru tilraun verkamannsins til að hrista af sér þessa ófreskju. Nú hefur kaup hækkað. Milliliðirnir segjast ekki geta misst og telja sig nú þurfa að hækka. Hvar endar þetta? spyr hver annan. Og þó finna allir á sér, hvar það endar. Dýrtíðin vex, krónan lækkar, vöruverð og fasteignir hækka, þar með húsaleiga í bæjum, verkalýðsstéttin hefur verkfall að nýju. Leiðin til þess að skapa meiri vinnufrið er sú að skapa sannvirði vinnunnar og trú manna á það, að þeir fái þetta sannvirði. Þessu marki er hægt að ná, ef ríkisvaldið vinnur að því með verkamannasamtökunum. Bændur náðu þessu marki, oft vel studdir, en oft í andstöðu við ríkisvaldið. Meðan þetta gerist ekki, vofa verkfallsóeirðir yfir þjóðinni eins og þrumuský. Milliliðirnir höfðu nokkrar tekjur af verzlun með mjólk og kjöt, áður en kjöt- og mjólkurskipulagið var lögleitt árið 1934. Vegna þess, að milliliðirnir töldu sinn hlut skertan með þessum lögum, setti flokkur þeirra þjóðfélagið á annan endann með mjólkurverkfalli til að reyna að koma í veg fyrir, að stjórn bænda og verkamanna, sem setti lögin, gæti framkvæmt þau. Þessi milliliðagróði var þó aðeins örlítið brot af milliliðagróðanum í sambandi við framleiðslu við sjávarsíðuna. Þar er meginpeningaflóðið og gróðinn í óteljandi myndum, opinber og leynilegur. Þess vegna geta menn reitt sig á það, að á þessu verður aldrei nein breyting, meðan flokkur milliliðanna er í ríkisstjórn. Ef sú breyting væri sett á oddinn, mundi það valda stjórnarslitum, í hvaða stjórn sem milliliðirnir tækju þátt. Þeir menn eru pólitísk börn, sem ekki hefur enn þá skilizt, að flokkur milliliðanna er stofnaður og áhrifum hans og pólitísku valdi viðhaldið og beitt með milljónakostnaði í blaðaútgáfu og áróður, einmitt til þess að vernda gróða milliliðanna. Það er engin tilviljun, að dómsmrh. talaði sig upp í æsing um vinstri stjórn og formaður Sjálfstfl. gerði sér svo tíðrætt í gærkvöld um það, sem ég hef sagt og skrifað um vinstri stjórn. Hann gaf þá m.a. í skyn, að ekki væri hægt að koma fram málum bænda nema með Sjálfstfl. Þetta er auðvitað, eins og sagan sannar, misskilningur. Framgangur landbúnaðarmála á þingi er kominn undir styrk Framsfl., en ekki því, með hvaða flokki hann vinnur hverju sinni. Ef hér væri við völd ríkisstj., sem bændur og annað vinnandi fólk stæði að, mundi sú ríkisstj. verða að heyja baráttu við grimmilegri andstöðu en hér hefur nokkurn tíma þekkzt, ef sú ríkisstj. gerði með löggjöf ráðstafanir, þótt ekki væri nema til að skerða milliliðagróðann, hvað þá afnema hann. En þegar rætt er um úrræði til þess að efla vinnufrið, er bezt að gleyma því ekki heldur, að ýmsir þeir, sem mestu ráða í verkalýðshreyfingunni, hafa þær stjórnmálaskoðanir, að rotnandi arðránskerfi sé æskilegur jarðvegur til að rækta hjá verkalýðnum tortryggni, öfund, hatur og tíðar og langvarandi vinnustyrjaldir, sem skerpi andstæðurnar milli öreiga og auðvalds og búi verkalýðinn undir lokaslaginn. Í augum þessara manna eru umbætur hættulegar, því að þær auka líkurnar fyrir sáttum og friði. Efling kommúnista þýðir fleiri verkföll. Með því að efla flokk milliliða eru kjósendur að kjósa yfir sig verkföll, því að ranglætið í starfi milliliða er uppspretta og orsök verkfallanna. Augljóst er, að til þess að losa þjóðina við skaðsemi verkfalla er eina ráðið að efla þá lýðræðislegu flokka, sem með starfi sínu hafa sýnt það og sannað, að þeir vilja, að hver maður fái réttlát laun vinnu sinnar, enda þá fyrst tryggður vinnufriður. Við framsóknar- og samvinnumenn gerum okkur ljóst, að þróun samvinnukerfisins við sjávarsíðuna tekur það langan tíma, að samvinnan er framtíðarlausn, sem lítils gætir í bráð. Þess vegna samþykkti síðasta flokksþing Framsfl. að fá samþ. á Alþingi, „að Alþýðusamband Íslands og Vinnuveitendasamband Íslands skipi hvort um sig tvo fulltrúa í samvinnunefnd, sem hafi það hlutverk að afla árlega hverra þeirra upplýsinga, sem nefndin telur sig þurfa um afkomu atvinnuvega landsins og hag almennings, til þess að leita megi rökstudds álits nefndarinnar, þegar ágreiningur verður um kaup og kjör eða ætla má, að til slíks ágreinings komi.“ Þessi till. hefur nú verið samþ. á Alþingi og er allt annars eðlis en að samþ. till um líkt efni, þegar verkföll eru að hefjast. Þannig er viðhorf og starf Framsfl. í kaupgjaldsmálum verkamanna hið sama og í kaupgjaldsmálum bænda í áratugi: sannvirði vinnunnar. En fulla tryggingu fyrir sannvirði vinnunnar fær vinnandi fólk þó fyrst, ef bændur og verkamenn hafa löggjafar- og framkvæmdavaldið í sínum höndum, því að það hefur tökin á milliliðastarfseminni beint og óbeint. Ýmsir spyrja: Hvers vegna notuðuð þið ekki verkfallið til þess að stofna til slíkrar vinstri stjórnar? Framsfl. lítur á það sem mjög hættulegt fordæmi að nota verkföll til stjórnarskipta og komi slíkt ekki til mála, nema ef til vill í ýtrustu neyð þjóðarinnar. Það breytir engu um þessa skoðun Framsfl., þótt sjálfstæðismenn og kommúnistar beittu stjórn Framsfl. og Alþfl. tvívegis pólitískum verkföllum, benzínverkfalli 1936, verkfallsuppreisninni í Hafnarfirði 1938. Í annan stað er það öllum vitanlegt, að Framsfl. og Alþfl., þó að Þjóðvfl. kæmi til, hafa ekki meiri hluta og hvorugur flokkurinn telur sér fært frekar en lýðræðisflokkum annarra landa að vinna með kommúnistum. Ég hef aldrei gert ráð fyrir því, að þeir menn í þingmannaliði kommúnista, sem segjast ekki vera kommúnistar, sýndu það í verki með því að segja sig úr flokknum. Af þessu er augljóst mál, að ekki er nema ein leið fær til að mynda vinstri stjórn og hún er þessi, eins og ég hef áður lýst: 1) Að halda áfram að efla Framsfl., sem vann á í síðustu bæjarstjórnarkosningum. 2) Að jafnaðarmenn sættist og Þjóðvfl. og þær þúsundir kjósenda í kommúnistaflokknum, sem ekki eru kommúnistar, en hafa kosið með honum vegna gamalla og nýrra ósætta við Alþfl., sameinist í einn flokk eða kosningabandalag. Þetta er leiðin, sem aðalfundur miðstjórnar Framsfl. markaði skýrt í vetur. Hún stendur lýðræðissinnuðum íhaldsandstæðingum opin, hvenær sem forvígismönnum þeirra auðnast að rækja þá skyldu, sem lýðræðissinnaðir umbótamenn næstum allra landa telja sjálfsagðasta af öllu. Það er að sameinast til baráttu í stað þess að sundrast í marga máttlausa smáhópa, sem slást innbyrðis og tryggja milliliðaflokknum og arðránsstefnunni búrlyklana að þjóðfélaginu til þess að skammta sjálfri sér að vild, en öðrum úr hnefa. Það getur ekki dulizt neinum, að ef lýðræðissinnaðir íhaldsandstæðingar utan raða Framsfl. vanrækja þessa höfuðskyldu sína að sameinast í einhverju formi í næstu kosningum, þá eru það þeir, sem með opin augu og vísvitandi tryggja Sjálfstfl. áframhaldandi völd. Sameinaðir eru þessir hópar vissir með sigurinn, sundraðir dæmdir til ósigurs. Afleiðingar slíkrar sundrungar að öðru leyti eru auðsæjar. Landsmönnum verður ljósara með hverjum degi, að sífelldar verkfallsstyrjaldir milli sterkra verkalýðssamtaka í stjórnarandstöðu annars vegar og ágengrar og þurftarfrekrar milliliðastéttar með ríkisvaldið að baki hins vegar enda á þann hátt, sem allir tæpa á og hvísla um, en enginn þorir að segja. Ég sé ekki, að neitt nema lýðræðissinnaðir íhaldsandstæðingar í stjórnaraðstöðu með Framsóknarflokknum geti héðan af stöðvað þessa skriðu. Það er nauðsynlegt, að þjóðin geri sér það ljóst, að það er þetta, sem er í húfi. Miðstjórn Framsfl. hefur sagt sitt orð skýrt og afdráttarlaust. Nú er beðið eftir svari annarra íhaldsandstæðinga. Verður það sundrung og ósigur eða sameining og sigur? - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Landsmenn hafa nú hlýtt á framsögu flokkanna í þessum umræðum og rúmlega það. Hæstv. ráðherrar hafa rakið hina ýmsu þætti stjórnarstarfanna og greint frá framgangi margra þjóðþrifamála. Hv. stjórnarandstæðingar hafa hins vegar dregið fram gamlar plötur úr pússi sínu. Alþfl. harmar enn horfna tíma vöruþurrðar, svartamarkaðs og hafta. Og hv. 2. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, sem ásamt flokksbræðrum sínum fagnaði því, þegar risinn í austri marði undir járnhæl sínum frelsisunnandi smáþjóðir við Eystrasalt og víðar, talaði enn sem fyrr um íslenzk viðhorf á þann hátt, að fullhraustum mönnum slær fyrir brjóst, en viðhefur að öðru leyti slíkan munnsöfnuð, að furðu gegnir um svo dagfarsprúðan mann. En landsmenn eru farnir að sjá í gegnum grímuna. Feigðarför kommúnista niður hjarnið er hafin, formælingar og fláttskaparmál Einars Olgeirssonar fá þar engu um breytt. Málflutningur stjórnarandstöðunnar byggist nú sem fyrr að miklu á yfirboðum og vanmáttugum tilraunum að breiða yfir það, sem betur hefur tekizt síðustu missiri. Tekjuafgangur ríkissjóðs í ráðherratíð Eysteins Jónssonar hefur verið þeim sár þyrnir í holdi, og enn í gærkvöld er reynt að gera hann tortryggilegan og fjargviðrast um auknar álögur, þótt vitað sé, að engir nýir tekjustofnar hafa verið á lagðir, en beinir skattar lækkaðir. Alþingi afgreiddi í gær lög um ráðstöfun tekjuafgangsins 1954, en hann nemur um 35 millj. og verður varið sem þar hermir: Til ræktunarsjóðs 8 millj., fiskveiðasjóðs 8 millj., lán til veðdeildar Búnaðarbanka 4 millj., til útrýmingar heilsuspillandi íbúða 3 millj., uppbætur á sparifé 11/2 millj., brúasjóður, til endurbyggingar gamalla stórbrúa, 11/2 millj., til skólabygginga og hafnarbóta 3 millj. og til væntanlegra atvinnuleysistrygginga 6 millj. kr. Til viðlíka mála hefur tekjuafgangurinn runnið undanfarin ár, og hver er sá, sem harmar, að fé var fyrir hendi til þessara hluta? Stjórnarandstæðingar segja, að ríkisstj. eyði landsbyggðina, en smali fólki til vinnu á flugvöllinn. Hvað er svo hið rétta í málinu? Jú, enn sem fyrr leitar fólk til höfuðstaðarins og nágrennis, en þar kemur fleira til en varnarframkvæmdir. Ég nefni það eitt, að samtímis því sem fiskigengd hraðvex við Suður- og Suðvesturland vegna áhrifa landhelginnar og vinna í landi við hagnýtingu aflans margfaldast við það, að ísfisksölur stöðvast, samtímis þessu hverfur síldin frá Norður- og Austurlandi og viðvarandi aflabrestur á þorskveiðum háir útgerðinni á Vestfjörðum, Norðurlandi og Austfjörðum. Það sýnir nokkuð, hversu föstum fótum þeir standa í framleiðslulífi þjóðarinnar eða hitt heldur, sem geta gleymt svona hlutum, þegar þessi mál ber á góma. Hvað hefur svo ríkisstj. gert í þessu sambandi? Jú, jafnvægisnefnd er til, skipuð vitrum mönnum og vöskum, þó að enn sé of snemmt að dæma störf hennar. Og það má líka hiklaust segja, að einn snarasti þátturinn í störfum ríkisstj. er einmitt sá að beina fjármagni til framleiðsluaukningar og framkvæmda úti á landi. Tíminn leyfir ekki að fara langt út í þessa sálma. Stjórnarandstæðingar vilja gera lítið úr gagnsemi atvinnuaukningarfjárins svokallaða, og víst er, að þeirrar fjárhæðar sæi lítinn stað, ef henni hefði verið varið til snjómoksturs eða annarrar atvinnubótavinnu í gömlum stíl. Og þó að hér sé um margar milljónir að tefla, já, milljónatugi, hefðu þær hrokkið skammt til að stofnsetja ríkisrekstrarfyrirtæki til framfærslu fólksins úti á landi. En einmitt vegna þess, hvernig fénu hefur verið ráðstafað til stuðnings framtaki áhugamanna í hinum ýmsu byggðarlögum, - einmitt vegna þess hefur það stórmikla þýðingu fyrir vöxt þeirra og viðgang. Þetta skiljum við úti á landi, þar sem nálega hver maður stendur tveim fótum mitt í önn framleiðslunnar. Hv. þm. Bergur Sigurbjörnsson reyndi áðan að vekja tortryggni bænda út af vaxtahækkun hjá sjóðum Búnaðarbankans. Hæstv. landbrh. rakti ljóslega í ræðu sinni í gær ástæður sjóðanna, hversu þeir áttu fyrir sér að tærast upp vegna gífurlegs vaxta- og greiðsluhalla, ef ekki var að gert. En þrátt fyrir vaxtahækkun og aukin framlög úr ríkissjóði standa sjóðirnir höllum fæti að þessu leyti. Þetta eru óvefengjanlegar staðreyndir. Hitt er svo eðlilegt, að samhliða því að draga fram óhagræði vaxtahækkunarinnar sé einnig litið á aðrar aðgerðir stjórnarvalda varðandi landbúnaðinn, svo sem margföldun útlána úr byggingar- og ræktunarsjóði, ný stórfelld fjárframlög til ræktunarsambanda og viðtækar breytingar jarðræktarlaga til hækkunar á þýðingarmiklum liðum, svo að eitthvað sé nefnt. Nart hv. stjórnarandstæðinga út af vaxtahækkuninni fellur um sjálft sig, þegar málin eru skoðuð í heild. En það er dágott sýnishorn af málflutningi þeirra yfirleitt. Fulltrúar Þjóðvfl. fara geyst í umræðum, svo að ætla mætti, að þeir ættu nokkuð undir sér. Það er því ekki úr vegi að skoða ögn þeirra eigin afrekaskrá. Viðbrögð þingfulltrúanna tveggja í hinu pólitíska umkomuleysi í þingsölunum eru stundum smáskrýtin, en jafnan gersneydd þeim þrótti og ljóma, sem ætla mætti að einkenndi æskuár eins stjórnmálaflokks. Skyldleikinn við ástæður þess manns, sem gripur síðasta hálmstráið, leynir sér ekki. Hér er fálmað eftir flotholti. Ég nefni örfá dæmi, tekin af handahófi út þingskjölum. Brotajárnið var þeim hendi næst, svo óvænlegt sem það nú virðist til að fleyta einu né neinu. Um þetta stórmál flutti flokkurinn samtímis þáltill. og lagafrv. í þingbyrjun. En þegar að var gætt, skorti hér allan grundvöll að dómi kunnáttumanna. Þáltill. fékk því kurteislega frávísun og frv. væran svefn í nefnd. Þjóðvarnarmenn hafa flutt frv. um verðlagsmál og gumað af því í umr. hér í gær. Þar er m.a. lagt til að gefa einu stéttarsambandi fullt vald og jafnvel skyldu til að ákveða hámarksverð á nálega öllum vörum og þjónustu, sem ekki lýtur sérstökum lögum. Enginn hefur séð sér fært að ljá málinu liðsinni í þessu formi. Frv. þetta átti að stuðla að verðlækkun, en samtímis flutningi þess einbeitti flokkurinn sér gegn frjálsum brunatryggingum og gegn því, að Reykvíkingar fengju notið þeirrar iðgjaldalækkunar, sem eðlileg samkeppni tryggingarfélaganna bauð þeim. Slíkur var verðlækkunaráhuginn, þegar á reyndi. Kannske varð reisn hins nýja þingflokks aldrei minni en þá, er hann flutti sitt fræga vantraust á hálfan ráðherra, á 1/12 hluta þeirrar ríkisstj., er hann berst gegn, en slíkrar eindæma stórmennsku finnast ekki nokkur dæmi í þingsögunni fyrr né síðar. En eitt sinn átti þó að sigla hátt. Hv. þingmenn, Gils og Bergur, fluttu till. til þál. um stuðning Íslands við fjórveldaráðstefnu. Skyldi ríkisstj. Íslands falið að hlutast til um, að Bandaríkin, Bretland, Frakkland og Rússland efni þegar í stað til ráðstefnu sín á meðal um tiltekið efni. „Það er ófátt, sem mínu elskulega hjarta getur dottið í hug,“ sagði bróðirinn Júst um skjólstæðing sinn, Ólaf Kárason Ljósvíking. En það er ekki laust við, að Þjóðvfl. minni stundum á þá sérstæðu sögupersónu Kiljans, hinn guðs volaða Ljósvíking. Þetta voru örfá sýnishorn af málatilbúnaði þjóðvarnarmanna á Alþingi. Þau skýra mætavel undirrót þess ákvæðis í frv. þeirra sjálfra um breytingar á kosningalögunum, að nöfnum meðmælenda skuli haldið leyndum. Það hefur þótt eðlileg varasemi að leyfa engum að keppa um þingsæti, nema tiltekinn fjöldi kjósenda leggi þar við nafn sitt. Þetta á m.a. að hindra óhlutvanda menn í því að hafa kosningar að fíflskaparmálum og rýrir í engu gildi leyndarinnar á kjördegi. En það er skiljanlegt, að þjóðvarnarmenn óttist, að fólk verði ofur lítið feimið við það í framtiðinni að binda nöfn sín við bjástur af því tagi, sem hér hefur verið lýst. Það er hvarvetna reynsla lýðræðisþjóða, að mikill fjöldi stjórnmálaflokka sé til ills eins. Sums staðar hefur flokkamergðin valdið miklum þrengingum. Þegar sjatna tóku deilur okkar við Dani, hófust þrír landsmálaflokkar á Íslandi um stefnu samvinnu, samkeppni og þjóðnýtingar. Þetta var eðlileg þróun. Síðar efldust kommúnistar til áhrifa í íslenzkum stjórnmálum. Tildrög þess verða eigi rakin hér, en afleiðingarnar eru augljósar. Með pólítískum klofningi verkalýðsins hefur sú fjölmenna stétt orðið meira og minna óvirk í stjórnmálunum. Þetta er óheillaþróun. Sex vikna verkfall er nýafstaðið með stórfelldri sóun verðmæta. Verkalýðssamtökin hefðu vissulega haldið á þeim málum á annan veg, ef þau hefðu verið óháð kommúnistum og ef stjórnmálasamtök verkamanna hefðu átt hlut að ríkisstjórn á sama tíma. Stofnun Þjóðvarnarflokksins er ekki spor í rétta átt, heldur hið gagnstæða. Hún sundrar, en sameinar ekki, og er ferð án fyrirheits, sem enda hlýtur í algerri erindisleysu, nema hún kynni að geta orðið íhaldinu að liði í kosningum hér og þar. Hv. stjórnarandstæðingar deila á Framsfl. fyrir samstarf við íhaldið. En þeir mega vara sig. Barátta stjórnarandstöðunnar síðustu missiri hefur verið neikvæð í hæsta máta. Hin neikvæða afstaða er íslenzku þjóðinni lítt að skapi. Það hefur aldrei þótt björgulegt að koma úr róðri með öngulinn í rassinum. Og það er enginn öfundsverður að mæta fyrir umbjóðendum sínum með pólitískt brotajárn af því tagi, sem þjóðvarnarmenn reiða nú heim með sér af þingi. Framsfl. gengur til stjórnarmyndunar, þegar nauðsyn krefur, þegar hann telur að rétt stefni skútan í höfuðdráttum og að tryggður sé framgangur viðhlítandi margra stórmála þeirra, er hann ber fyrir brjósti. Hitt gefur auga leið, að í samstarfi tveggja ólíkra flokka verða þau mál mörg, er eigi ljúkast og bíða hljóta betri tíma. Í núverandi ríkisstj. fer Framsfl. með fjármál, utanríkismál, landbúnaðarmál, raforkumál félagsmál o.fl. Og hver er árangurinn af stjórnarsamstarfinu? Hallalaus ríkisbúskapur án nýrra tekjustofna. Stórbætt ástand í varnarmálum. Meiri framfarir í raforku og stóriðnaði en nokkru sinni fyrr og framhald stórframkvæmda tryggt. Milljónatugum hefur verið beint til landbúnaðar og útgerðar til uppbyggingar þessara framleiðslugreina. Húsbyggingar við sjó og í sveit fá stóraukna fyrirgreiðslu, og grundvöllur er lagður að raunhæfri framtíðarlausn. Ekki má hætta við hálfnað verk, og framundan bíða æ stærri verkefni óhreyfð. Framsfl. heldur baráttunni áfram, en málefni og aðstæður ráða því, hvort hann stendur að ríkisstjórn og hverjir verða samstarfsaðilar. En það fólk, sem í sannleika vill umbætur og framfarir í þjóðfélaginu, það á ekki að sóa orku sinni í myndun smáflokka. Og það þarf þess ekki.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Forsætisráðherrann ræddi í gærkvöld allmikið um vinstri stjórn. Sama gerðu þeir fjármálaráðherra og Einar Olgeirsson. Í kvöld hafa svo til allir ræðumenn, bæði dómsmrh. hæstv. og þm. Str., rætt um sama efni. Hæstv. forsrh. reyndi að bregða á glens í ræðu sinni, en það leyndi sér ekki, að honum var ekki jafnlétt í skapi og hann vildi láta lita út fyrir. Hann bar sig karlmannlega, fullyrti, að stjórn verkamanna og bænda væri hugarfóstur eitt. Það byggði hann á því, að Þjóðvfl. vildi engan hlut eiga að slíkri stjórn. Kallaði hann allt skraf Framsfl. um hana veiðibrellu eina. Einnig fullyrti hann, að kommúnistar mundu að sjálfsögðu sækja það fast að taka þátt í slíkri stjórn eins og reyndar öllum stjórnum og af sömu heilindum, þ.e. til þess að spilla fyrir stjórnarmyndun, gera stjórninni allt það ógagn, sem unnt væri. Það leyndi sér því ekki, hvar hæstv. ráðh. helzt vænti sér og sínum flokki liðstyrks til þess að sundra röðum andstæðinga íhaldsflokksins og koma í veg fyrir myndun frjálslyndrar umbótastjórnar. Um Framsfl. sagði hann, að hann mundi kunna vel við sig í stjórnarsænginni og ekki hyggja á neinar breytingar. Það væri Hermann einn, þ.e.a.s. hv. þm. Str., sem einhver órói væri í og vildi nú skipta um sæng. Samt var það augljóst mál, að hæstv. forsrh. var alls ekki rótt. Hann fór að lýsa því, hvílíkt skaðræði slík stjórn mundi verða fyrir þjóðina, og dómsmrh. kom honum til aðstoðar nú nýlega, eins og áheyrendur hafa heyrt. Forsrh. líkti slíkri stjórn við kúabólu og rauða hunda, sem hann kvað hafa verið hinar verstu plágur, sem gengið hefðu yfir þjóðina. Í þessu sambandi þykir mér rétt að fræða hæstv. ráðh. um það, að kúabóla og rauðir hundar eru hér ekki lengur neinn þjóðarvoði, ekki lengur taldar hættulegar þeim þjóðum, sem komið hafa félagsmálum sínum í sæmilegt horf. Þar sem almenningur býr við sómasamleg lífskjör og heilbrigðismál og hreinlæti er á svipuðu stigi og hér hjá okkur, stendur ekki lengur nein ógn af þessum sóttum. Nú er það annar sjúkdómur, krabbameinið, sem hægt og hægt læsir síg um allan líkamann frá dulinni meinsemd á einum stað og er ægilegasti voðinn og flestum tortímir og verður að fjörtjóni. Fjárhags- og atvinnulíf þjóðarinnar er sjúkt samkvæmt lýsingu hæstv. forsrh. sjálfs, helsjúkt. Meinsemdin er gróðastefna ríkisstj., stefna hennar í viðskipta- og fjármálum, sem skapar auðstéttum óþarflegan gróða á tapi framleiðslustéttanna. Þar er það krabbamein, sem stig af stigi sýkir þjóðarlíkamann og veikir viðnámsþrótt hans. Af þessum sökum tel ég það fyllstu nauðsyn, þjóðarnauðsyn, að breytt verði um stjórnarhætti og mynduð ný stjórn. Íhaldsflokkurinn hefur að baki sér aðeins 38% af kjósendum samkvæmt síðustu alþingiskosningum. Hinir eru nálega 3/5 hlutar. Samt sem áður er það íhaldsflokkurinn, sem mestu ræður og markar stefnuna. Þar er rót meinsins. Ef unnt væri að sameina nægilega marga af þeim, sem virða lýðræði og telja sig andstæðinga íhaldsins, væru völd þess og áhrif að engu gerð. Beztu stuðningsmenn íhaldsins á undanförnum árum hafa jafnan reynzt vera kommúnistarnir og nú síðast Þjóðvfl. Með því að sundra og dreifa kröftum íhaldsandstæðinga hafa þeir komið í veg fyrir, að nægilegt þingfylgi væri fyrir hendi til þess að mynda stjórn verkamanna og bænda, eins og Alþfl. og Framsfl. gerðu árið 1934. Um svokallaða vinstri stjórn vil ég segja þetta: Slík stjórn verður ekki mynduð fyrir atbeina eða aðgerðir Alþýðusambands Íslands, sem er stéttarfélag verkalýðsfélaga, sem í eru menn af öllum pólitískum flokkum. Það er hlutverk Alþ., það er hlutverk kjósenda landsins og stjórnmálaflokkanna og alþm. að ráða því, segja til um það, hverjir mynda stjórn, hverjir sitji við stjórn á Íslandi á hverjum tíma. Ég tel það þjóðarnauðsyn, eins og ég áðan sagði, að mynduð verði ný ríkisstj., mynduð af þeim mönnum, sem eru í raun og veru fulltrúar verkamanna og bænda, og að sú stjórn marki stefnu sína þannig, að verkalýðurinn, launastéttirnar og fólkið í sveitum landsins ljái henni stuðning og treysti henni, - stjórn, sem hefur það markmið að festa verðgildi íslenzkrar krónu og tryggja undirstöðu atvinnulífsins, stjórn, sem vinnur að réttlátari skiptingu þjóðarteknanna en nú er, stjórn, sem vinnur að því að afstýra vinnustöðvunum í stað þess að egna til þeirra, stjórn, sem stefnir að umbótum og framförum og félagslegu öryggi. Slíka stjórn er ekki hægt að mynda með nægilegu þingfylgi án Framsfl. Það er augljóst mál. Hún verður þess vegna ekki mynduð í náinni framtíð, nema Framsfl. breyti um stefnu, segi skilið við íhaldið og taki upp samvinnu við Alþfl. á svipuðum grundveili og gert var 1934. Vegna klofningsstarfsemi kommúnista og Þjóðvfl. er þó þetta ekki nóg. Alþfl. og Framsfl. hafa ekki nægan liðstyrk á Alþingi nú til þess einir að mynda stjórn, ekki nægilegt kjörfylgi við síðustu kosningar. Fáist hins vegar Þjóðvfl. eða þeir, sem hann hafa stutt við kosningar, til þess að hverfa frá villu síns vegar, hætta að styðja íhaldið með klofningsframboðum og ganga til samstarfs við Alþfl. og Framsfl., þá horfir stórum vænlegar um þingfylgið. Vilji Framsfl. í raun og veru slíta samstarfinu við íhaldsflokkinn og taka upp samstarf við Alþfl. með svípuðum hætti og 1934–37, og ef það er rétt, sem í stefnuskrá Þjóðvfl. segir um innanlandsmál, ætti að vera hægt að finna grundvöll fyrir samstarfi þessara flokka. Væri svo komið, eiga þeir, sem til þessa hafa kosið kommúnistaflokkinn, um tvennt að velja: Annað að segja sig úr lögum við þennan ílokk og styðja lýðræðissinnaða andstæðinga íhaldsins og ganga í samfylkingu með þeim gegn íhaldsflokknum. Hitt er að halda áfram að styrkja íhaldið með áframhaldandi klofningsstarfsemi og einangra sjálfa sig þannig frá pólitískum áhrifum. Ég segi með ráðnum hug: kjósendur kommúnistaflokksins, en ekki kommúnistar, því að mér er vel kunnugt um, að ýmsir þeir, sem fylgt hafa kommúnistum að málum og léð þeim atkvæði sín, eru ekki kommúnistar, eiga ekki heima í þeim flokki og hafa mesta ógeð og fyrirlitningu á undirlægjuhætti kommúnistaflokksins og skilyrðislausri hlýðnisafstöðu hans við erlent stórveldi, sem gleggst hefur komið fram í afstöðu flokksins til utanríkismálanna. Það eru þessir menn, sem verða að gera það upp við sjálfa sig, hvort þeir vilja halda áfram að styrkja og styðja íhaldið með því að sundra kröftunum eða taka upp lýðræðislega baráttu gegn íhaldinu og segja skilið við kommúnistaflokkinn og Moskvalínuna að fullu og öllu. Kommúnistar geta ekki verið þátttakendur eða stuðningsmenn í lýðræðisstjórn, svo að vel fari. Það hefur reynslan sýnt hvarvetna, einnig hér. Þeir, sem hvetja til samstarfs við kommúnista um stjórnarmyndun, vinna því óhappaverk. Þeir vinna gegn því, að slík stjórn komist á og hún geti lifað og starfað fólkinu til gagns. Umbætur, framfarir og friðsamleg þróun er eitur í beinum sannra kommúnista. Friðsamleg þróun sljóvgar byltingaráhugann, en hann telja þeir hið eina sanna hjálpræði. Það er einnig vitað, að allmargir verkamenn og bændur, sem enga samstöðu eiga með þeim, sem ráða íhaldsflokknum og hafa gert hann að sínu einkafyrirtæki, hafa fylgt íhaldinu að málum til þessa og kosið frambjóðendur flokksins. Mér þykir næsta ótrúlegt, að þessir menn geti haldið áfram að kjósa íhaldsflokkinn og fela honum forustu í þjóðmálum eftir framkomu flokksins og ráðamanna hans í sambandi við nýafstaðna vinnudeilu. Ég get ekki skilið orð hæstv. forsrh., Ólafs Thors, í gærkvöld annan veg en þann, að hann vildi fullvissa áheyrendur um, að það væri víst, að krónan mundi smækka svo með eða án nýrrar gengisskráningar, eins og hann orðaði það, að kauphækkun sú, sem fékkst við lok vinnudeilunnar, yrði engin, alls engin, yrði að engu gerð. Til hvers er þá barizt? Þess spyr ég þá menn, sem þátt tóku í verkfallinu og stutt hafa Sjálfstfl. Hvort orð forsrh. eru kölluð hótun eða nefnd öðru nafni, skiptir ekki máli. Niðurstaðan verður hin sama, ef spásögn hæstv. forsrh. rætist, og það gerir hún meðan hann heldur völdum, meðan hann ræður. Hvað segja þeir sjálfstæðisverkamenn, sem nú hafa fengið 10% kauphækkun, um þessa yfirlýsingu hæstv. forsrh.? Ef þeir sjá og skilja sína stéttaraðstöðu, jafnvel þótt þeir aðeins líti á sinn eigin hag, þá virðist mér, að svarið geti aðeins orðið á einn veg. Þeir hætta að kjósa íhaldsflokkinn, skipa sér í raðir andstæðinga hans, styrkja Alþfl. Af þeim ástæðum, sem ég nú hef greint, hefur miðstjórn Alþfl. ákveðið að beita sér fyrir því, að viðræður verði hafnar um möguleika á að koma á samstarfi lýðræðissinnaðra andstæðinga íhaldsflokksins um myndun nýrrar ríkisstj., - stjórnar, sem fulltrúar starfandi fólks við sjó og í sveitum skipa, þ.e.a.s. fulltrúar launþega og bænda. Slík stjórnarmyndun þarf undirbúning. Það er ekki nóg að velja ráðh. og senda þá í stjórnarráðshúsið og Arnarhvol. Fyrst þarf að koma sér saman um málefnin, ná samkomulagi um starfsgrundvöll slíkrar stjórnar og tilhögun samstarfsins, líkt og gert var árið 1934. Að þessu vill Alþfl. vinna af heilum hug. Þess vegna skipaði hann sérstaka nefnd þegar í byrjun febrúar til þess að vinna að þessu máli. Eftir að áramótagrein formanns Framsfl. hafði birzt og með hliðsjón af yfirlýsingu hans við vantraustsumræðurnar taldi Alþfl. tilefni gefið til þess að hefja viðræður um þetta efni. Framtíðin verður svo að skera úr um það, hver árangurinn verður. Alþfl. hefur stigið fyrsta skrefið. Mér hefur þótt rétt að verja svo miklum tíma til þess að gera grein fyrir afstöðu Alþfl. til myndunar svokallaðrar vinstri stjórnar vegna hins mikla umtals um þetta efni, bæði hér á Alþ. og meðal fólks um allt land, alþýðuflokksfólks og fjölmargra þeirra, sem fylgt hafa öðrum flokkum. Ég hef reynt að segja skýrt og greinilega, hvað fyrir mér vakir í þessu efni, án tæpitungu. Þegar um svo mikilsvert mál er að ræða, eiga landsmenn heimtingu á að vita, hver er afstaða stjórnmálaflokkanna og hvers einstaks þingmanns. Þá kemur sú spurning: Er nokkur ástæða til stjórnarskipta? Er ekki núverandi ríkisstjórn framfarasinnuð umbótastjórn? Eru ekki atvinnuvegirnir á traustum grundvelli? Er ekki þjóðartekjunum réttlátlega skipt? Ég mun nú víkja nokkuð að þessu. Þeir, sem hlýddu með athygli á ræðu forsrh. og félmrh. í gærkvöld, munu hafa fengið staðfestingu á því, sem ég oftlega hef haldið fram hér á Alþ. og einnig í útvarpsumræðum. Ræður hæstv. ráðh. voru á þá leið, að Steingrímur Steinþórsson taldi upp allt það, sem gert hefði verið fyrir landbúnaðinn, aukin framlög til byggingarsjóðs, aukin framlög til ræktunarsjóðs, aukin framlög til veðdeildar Búnaðarbankans, aukin framlög til jarðræktar, rafvæðingu sveitanna o.fl., o.fl. Upptalningin var ekki alveg jafnlöng hjá hæstv. forsrh., Ólafi Thors. Hann lagði áherzlu á, að stjórnin hefði afnumið höft og hömlur og innleitt frjálsa verzlun. Hann nefndi að þessu sinni ekki neitt, að hún hefði bjargað sjávarútveginum, hann vildi ekki gera það skop að sjálfum sér nú. Hann talaði ekkert um blessun og bjargráð gengislækkunarinnar, heldur varaði í orði kveðnu við slíku sem þjóðhættulegu. Hvorugur þessi hæstv. ráðh. nefndi með einu orði félagslegar umbætur eða aðgerðir ríkisstj. í þessu efni, er frá var talið það, sem þeir sögðu um húsnæðisfrv. það, sem afgreitt var hér á þinginu í dag og ég ætla jafnvel, ef tími er til, að drepa nokkuð á síðar. Þessi ummæli hæstv. ráðh. sönnuðu það, sem ég hef haldið fram áður, að samvinna þessara tveggja flokka byggist á - jafnvirðiskaupastefnunni, held ég, að það heiti á verzlunarmáli, á ófínu máli hrossakaupum, eins konar helmingaskiptum, þ.e.a.s. Framsfl. fellst á það, að Sjálfstfl. og íhaldsmenn skuli fá fullkomlega frjálsar hendur í viðskiptamálum og fjármálum. Hins vegar fellst íhaldsflokkurinn á það, að framlög til sveitanna skuli aukin og meira fé veitt þangað en áður var gert. Þetta er jafnvirðiskaupastefna. Af þessu leiðir það, að fjármál og viðskipta- og launamálin eru í höndum íhaldsflokksins. Fjárhagsmálefni þjóðarinnar, sem um leið eru líftaug atvinnuveganna, eru í þeirra höndum og yfirráðin yfir bönkunum, þótt svo heiti, að framsóknarmaður í orði kveðnu hafi lykilinn að ríkissjóði og innheimti tekjur hans, sem ekki er vinsælt verk. Þá má ekki gleyma því, að afkoma ríkissjóðs segir ekki til um afkomu þjóðarinnar í heild. Afkoma ríkissjóðs er aðeins einn þáttur þjóðarbúskaparins, ekki sá veigamesti, þó að fjárlögin séu há. Þjóðin getur tapað og fjárhagur hennar verið á heljarþröm, þó að ríkissjóður innheimti 100 millj. kr. á ári umfram fjárlög. Einmitt hin hlífðarlausa skattpíning ríkissjóðsins á stórmikinn þátt í fjárhagsörðugleikum atvinnuveganna og alls almennings í landinu, eins og glögglega hefur verið sýnt fram á af samflokksmönnum mínum fyrr í þessum umr. Með gengislækkuninni 1950 var í raun réttri eignum landsmanna skipt upp að nýju. Þá var ekki mikið verið að hugsa um friðhelgi eignarréttarins. Fasteignaeigendur fengu eignir sínar tvöfaldaðar í verði. Skuldakóngar bankanna fengu skuldir sínar lækkaðar um helming með skjótum hætti. Tugþúsundir alþýðufólks, sem lagt hafði sparifé sitt í bankana, séð þeim þannig fyrir starfsfé og hugðist að safna sér til elliáranna eða til þess að reisa bú og eignast þak yfir höfuðið, urðu að horfa á það án þess að fá rönd við reist, að verðmæti sparifjárins var lækkað með hverjum mánuði. Og þessi töp þeirra sköpuðu gróða fjáraflamanna og skuldakónga. Það, sem af sparifjáreigendunum var tekið, var flutt í hinna vasa. Samhliða gengislækkuninni og í kjölfar hennar voru svo gerðar ráðstafanir til þess að leggja í rúst þær varnir, sem áður höfðu verið reistar gegn ágengni fjármálamanna á pyngju almennings, og allar varnir gegn vexti dýrtíðarinnar. Verðlagseftirlit og hámarksálagning var þegar afnumið, húsaleigulögin og eftirlit með húsaleigu að engu gert, vinnumiðlun lögð niður, vextir hækkaðir, bönkum lokað fyrir þeim, sem leituðu byggingarlána. Svarti markaðurinn var þar með löggiltur, lánastarfsemi okraranna stóraukin og gróðamöguleikar þeirra, eins og nú þegar er viðurkennt af Alþ. sjálfu með skipun okurnefndarinnar nýlega. Engar ráðstafanir voru gerðar til þess að festa eða tryggja hið nýja gengi, engir varasjóðir myndaðir til að mæta sveiflum og festa hið nýja gengi. Þvert á móti, lán var tekið til að auka innflutninginn, feiknum af óþörfum varningi var hrúgað inn í landið; á þeim varningi var mest að græða. Byggingarefnið var skammtað, jafnvel torfengin lóðaréttindi voru gerð að brask- og gróðavöru. Því fór sem fór. Gengislækkunin kom að engu haldi. Þeir, sem átti að bjarga, útvegsmenn, voru jafnilla settir eftir sem áður. Verðhækkun útflutningsvörunnar var étin upp af verðhækkunum innanlands og auknum framleiðslukostnaði. Þá var gripið til bátagjaldeyrisins, nýrrar gengislækkunar, og loks til bílaskattsins, sem nú er fjárhagsgrundvöllur togaraútgerðarinnar, eins og kunnugt er. Þetta er nú traustleiki atvinnuveganna í dag. Svipað var hlutskipti verkafólks og annarra launþega af hálfu hæstv. ríkisstj. Hver kauphækkun varð fljótlega að engu í flóði vaxandi dýrtíðar, sem framfærsluvísitalan, því miður, er ekki fullkomlega réttur mælikvarði á. Ríkisstjórninni nægði ekki að gera nýja skiptingu á eignum landsmanna, einnig tekjuskiptingunni var breytt. Hlutur verkafólks og launastétta af þjóðartekjunum var lækkaður til þess að auka hlut milliliða, gróðafélaganna. Jafnframt þessu var svo, eins og ég fyrr sagði, stöðvuð þróun félagslegra framkvæmda, sem gerðar höfðu verið til þess að tryggja hag almennings og eðlilega aukningu atvinnumöguleika og framkvæmda, ekki aðeins hér við Faxaflóa, heldur um landið allt. Á árunum 1928–48 mátti heita stöðug framþróun í félagsmálum á Alþ. Þá var sett löggjöf um kosningarrétt fátæklinga, afnám fátækraflutninga, lágmarkshvíld á togurum, byggingu verkamannabústaða, byggingarsjóði sveitanna, ný lög um réttindi sjómanna, um iðnnám, um skipulega afurðasölu bænda og útgerðarmanna, um orlof, um öryggisráðstafanir á vinnustöðum, um alþýðutryggingar, um almannatryggingar, um verðlagseftirlit, vinnumiðlun, húsaleigueftirlit o.s.frv. Í þessum efnum fylgdum við á þessum árum fordæmi nágrannaþjóða okkar, ýmist urðum þeim samferða eða jafnvei í stöku atriðum heldur á undan. Kjörum launastéttanna þokaði stöðugt í rétta átt. Raunverulegt kaupgildi launanna fór hækkandi. Stundum kostaði þetta átök. Oft tókst þetta þó með samningum án langra vinnustöðvana. Þessi þróun var stöðvuð árið 1950, þegar framsóknarmenn og íhaldsmenn tóku sameiginlega stjórnartaumana í sínar hendur og áhrif Alþfl. á löggjöf og stjórnarframkvæmdir voru með því að engu gerð. Síðan hefur svo að segja hver till., sem fram hefur verið borin til umbóta á sviði félagsmála, verið svæfð eða drepin. Síðan 1950 hefur Alþfl. borið fram ár eftir ár frv. og till. í þessa átt. Ég skal nefna lengingu hvíldartíma á togurum upp í 12 stundir, þ.e.a.s. fjórskiptar vaktir; hækkun orlofs úr 15 og upp í 18 virka daga eða orlofsfjárins úr 5% upp í 6%; sömu laun fyrir sömu vinnuafköst, hvort sem konur eða karlar áttu hlut að máli; aukin framlög til verkamannabústaða, togaraútgerð ríkisins til atvinnujöfnunar; að ríkið sjálft annist sölu á olíum, sem það kaupir til landsins, en láti ekki olíufélögin græða á henni; að reynt verði að koma fram verðlækkunum og takmarka gróða milliliða og álagningu þeirra með frjálsu samkomulagi, ef unnt er, en ef sú leið ekki reynist fær, þá með löggjöf um verðlagseftirlit, hámarksálagningu á vörum og þjónustu og ákveðnu hámarksverði. Enn fremur höfum við flutt hvað eftir annað till. um stofnun atvinnumálastofnunar ríkisins og um atvinnuleysistryggingar, án árangurs. Allar þessar till. hefur hæstv. ríkisstj. eða hennar stuðningsmenn annaðhvort svæft eða drepið. Eina frv. á sviði félagsmála, sem fram hefur gengið, er húsnæðismálafrv. ríkisstj., sem nefnt var hérna áðan. En um það er það að segja, að það kemur fyrst og fremst eða kannske eingöngu að notum þeim stéttum manna og mönnum, sem eru svo efnum búnir, að þeir geta annaðhvort lagt fram yfir 100 þús. kr. af eigin fé, vaxtalaust, til að eignast íbúð eða eru færir um að greiða yfir 2 þús. kr. á mánuði í húsaleigu, og er þá ljóst, að það er minni hluti þjóðarinnar, sá sem sízt þarf hjálpar við, sem mest not hefur af þessum nýju lögum. Afleiðing þessara stjórnarhátta hefur svo að vonum orðið sú, því miður, að verkalýðurinn hefur neyðzt til að reyna aðrar leiðir en gegnum Alþ., löggjafarsamkomuna, til þess að koma fram ekki aðeins lagfæringum á kaupi, heldur einnig öðrum félagslegum umbótum. Á síðustu 30 mánuðum hafa þrjár umfangsmiklar vinnudeilur verið leystar með umbótum á félagsmálalöggjöfinni, með því að auka við almannatryggingarnar. Fyrst er vinnudeilan í desember 1952. Þá tókst eftir 3 vikur að ná samkomulagi um nokkra niðurfærslu á verðlagi og auknar tryggingar til barna og einstæðra mæðra. Snemma á árinu 1954 var kaupdeila sjómanna og útgerðarmanna leyst með því, auk nokkurrar hækkunar á fiskverði, að hækka dánarbætur til eftirlifandi vandamanna sjómanna, einkum ekknanna, mjög verulega. Og nú 1955 er lausn kaupdeilu, sem kostaði 6 vikna vinnustöðvun, fengin með fyrirheiti um löggjöf um atvinnuleysistryggingar, sem þrásinnis, þing eftir þing, hefur verið neitað af ríkisstj. og hennar stuðningsmönnum að taka í mál að leiða í lög. Eina undantekningin, sem ég veit í vinnudeilum frá þessari reglu, sem ég nefndi, er sú, þegar togaraútgerðarmenn og sjómenn sömdu árið 1954. Sú deila var leyst án lagasetningar. Undirbúningurinn af hálfu þeirra, sem að henni stóðu, sjómannanna, var svo góður, að þeir fengu 30% hækkun og bót á kjörum sínum, án þess að til vinnustöðvunar kæmi. Eitt atriði, sem tekið var upp í þá samninga, var það, að hlutur sjómanna skyldi hækka á þann hátt, að gæðaverðlaun yrðu veitt fyrir meðferð aflans. Það er misskilningur hjá hæstv. ráðh., Ingólfi Jónssyni, sem hann sagði hér í gær, að það væri aðeins á Ísafirði, sem þessi regla hefði verið tekin upp. Hún var tekin upp í samninganefnd 1954, og það eru sem betur fer ýmsir togarar hér í Reykjavík, sem einnig hafa notið kauphækkunar gegnum gæðaverðlaunin. Ég sé, að hæstv. forseti gefur. mér auga, svo að ég verð víst að geyma framhaldið.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Málflutningur ríkisstj. í þessum umr. hefur allur mótazt af því annars vegar að hella úr skálum reiðinnar yfir verkfallsmenn, verkalýðssamtökin og kommúnista, sem þeir virðast oftast telja einn og sama aðilann. Sökin er auðvitað sú, að knúðar hafa verið fram kjarabætur til handa vinnandi fólki þvert ofan í vilja stjórnarinnar, sem vönust er því að undanförnu að hafa verkalýðshreyfinguna í hafti og njóta næðis til að mata gæðinga sína á gróða þeim, sem framleiðslustéttirnar skapa. Það er ekkert óskiljanlegt við það, þótt þeir, sem vanir eru að stjórna með tilskipunum, vakni við vondan draum, þegar þeir finna, að til er í landinu afl, sem er þeim margfalt sterkara, auk þess sem það er þjóðinni þarfara. Þótt Eysteinn Jónsson og Bjarni Benediktsson færu í 6 vikna frí, - þeir mættu hafa alla hina ráðherrana með sér, - þá mundu engin skip safnast fyrir í höfninni, það mundi ekkert rýra framleiðsluna, það mundi ekkert ske og fáir veita því athygli. En þegar verkalýðurinn leggur niður vinnu, þá fer það ekki fram hjá neinum, því að allt byggist á hans starfi, og það væri eðlilegra, að verkalýðurinn eða fulltrúar hans gæfu út lög og reglugerðir en þeir þjónar auðvaldsstéttarinnar, sem nú sitja á ráðherrastólum. Þetta óttast þeir líka að geti orðið og reyna að fara hrakyrðum um viðleitni Alþýðusambandsins til þess að koma á stjórnarsamstarfi, sem ætti rót sína í verkalýðshreyfingunni. Auk froðufellingar hæstv. dómsmrh. reyndi hæstv. forsrh., Ólafur Thors, í gær að telja það fjarstæðu, að hin vinstri sinnuðu öfl í landinu gætu átt samstöðu um stjórn, svo skiptar skoðanir sem í þeim herbúðum séu. Sjálfur hefur þessi ráðh. eitt sinn myndað stjórn með tveimur flokkum, er hafa sósíalistíska stefnuskrá, og mun þar sízt hafa skort ágreiningsefni. Það var þó langsamlega giftudrýgsta ríkisstjórn, sem með völd hefur farið á Íslandi á síðustu tímum. Tilraunum Alþýðusambandsins til þess að kanna grundvöll fyrir verkalýðssinnaða ríkisstj. hefur verið ágætlega tekið, og hafa mörg verkalýðsfélög sent Alþýðusambandinu þakkir sínar fyrir þetta frumkvæði. Ekki eru það sízt verkalýðsfélögin í sveitum landsins, sem hvetja Alþýðusambandsstjórnina til að láta einskis ófreistað um það að sameina vinstri öflin. Það verður ekki á milli séð, hvorir framar standa í ósæmilegri framkomu, flokksmenn forseta Alþýðusambands Íslands, sem varna honum máls í þessum umr., eða íhaldsmennirnir, sem hrakyrða hann fyrir stéttvísa afstöðu í heildarsamtökum alþýðunnar, vitandi það, að hann á þess ekki kost að svara fyrir sig eða samtök þau, sem hann veitir forstöðu. Þetta ber þó ekki svo að skilja, að verkalýðshreyfingin standi ekki jafnrétt fyrir ámælum ráðherranna. Einn þm. stjórnarandstöðunnar, hv. 8. landsk. þm., Bergur Sigurbjörnsson, hefur að vísu gefið ríkisstj. dálítið blóð á tönnina í stríði hennar gegn verkalýðshreyfingunni. Sá hv. þm. stóð fyrir þeirri stefnu, sem flokkur hans tók upp á byrjunarstigi hinnar nýleystu vinnudeilu, að mótmæla kröfum verkamanna og reyna að gera þær tortryggilegar. Héldu þá margir, að fremur væri þar um að ræða flumbruhátt þessa hv. þm. en beina flugumennsku á vegum fjandmanna verkalýðsstéttarinnar, en þegar það bætist nú við, að hann túlkar árangur verkfallsins með hreinum fölsunum, þá sleppur hann ekki undan þeim grun, að aðrir og alvarlegri hlutir liggi að baki hegðun hans en fljótfærnin ein. Þm. sagði, að til þess að njóta allra kjarabótanna, sem verkalýðsfélögin unnu, þyrftu menn allt í senn, að vinna fulla vinnu, vera atvinnulausir og veikir. Það skal til leiðréttingar fram tekið, að sjóður atvinnuleysistrygginganna verður eign verkalýðsfélaganna og 1% greiðslan til að mæta hugsanlegum sjúkrakostnaði greiðist án tillits til þess, hvort um veikindi er að ræða eða ekki. Læt ég svo útmælt um liðveizlu þessa þm. við stjórnina. Hins vegar reynir stjórnin að afsaka gerðir sínar með því, að afkoma manna sé betri nú en nokkru sinni áður og atvinna sé yfirdrifin. Að svo miklu leyti sem í þessu felst sannleikur, þá er það stjórninni að þakkarlausu. Nýsköpunarstjórnin, sem sumir ráðh. þessarar stjórnar telja ekki til þakkarskuldar við, lagði grundvöllinn að því, sem nú er blómlegast í atvinnulífinu, með því að láta að mestu smíða landsmönnum nýjan skipastól og leggja grundvöll margra iðjuvera. Á hinn bóginn hafa Bretar, samstarfsþjóð íslenzku ríkisstj. í Atlantshafsbandalaginu og efnahagssamvinnu Evrópu, með löndunarbanninu þrýst okkur til þess að leita með stóran hluta afurðanna á ágætan markað í Austur-Evrópulöndum, og við tilkomu þeirra viðskipta lifnaði allt efnahagslíf hér úr dái. Þetta er vissulega kaldhæðin staðreynd fyrir ríkisstj., sem hefur léð land okkar til árásarundirbúnings gegn beztu viðskiptavinunum, og er nú augljóst mál, að þann dag, sem viðskiptatengsl okkar við löndin austan tjalds rofna, þá er runnið hér upp geigvænlegt kreppuástand. Velgengni og góðæri er því ekkert, sem ríkisstj. hefur skapað. Lán okkar er í því fólgið, að vinir stjórnarinnar hafa óvart komið fyrir hana vitinu með því að reka í hana hornin. Tilvera íslenzku þjóðarinnar, framtíð hennar, vöxtur og viðgangur byggist á starfi þegnanna, vinnu þeirra með huga og hönd í þjónustu framleiðslu og framfara. Þetta eru svo augljós sannindi, að næsta ólíklegt má telja, að nokkur mótmæli þeim í orði, en íslenzkir valdhafar mótmæla þeim þó í verki með stjórnarathöfnum sínum og löggjöf. Íslenzka ríkisstj. og sá þingmeirihluti, sem hana styður, sanna það, að hugðarefni þeirra eru allt önnur en þau að meta maklega störf íslenzkra þegna eða efla framleiðslu íslenzkra verðmæta. Það er engu líkara en að ríkisstj. telji heill þjóðarinnar og búsæld í landinu helzt byggjast á því, að goldnir séu háir vextir af skuldum, stórverzlunin sé bundin einkarétti og afhent vildarvinum ráðh.; skattar og tollar séu hóflausir á vinnandi fólki, en gróðafélög landsins séu ýmist alveg undanþegin skatti eða þeim gefinn ríflegur greiðsluafsláttur frá því, sem skattreglur í lögum ákveða. Þau atriði, sem hér hafa verið nefnd úr þeirri ávirðingaskrá, sem hæstv. ríkisstj. lætur sögunni eftir sig, eru aðeins örfá óveruleg brot úr heildarregistrinu. En því eru hér ekki fleiri rakin, að tími mun vart til endast, því að dæmi skulu til nefnd um hvert eitt, svo að ljósara verði, að í engu er máli hallað, enda væri það illt verk að bæta ósönnum illmælum ofan á ríkisstj., sem til svo margra hefur unnið með sannindum. Sem dæmi þess, hve óralangt ríkisstj. er frá því að virða heiðarleg störf þegnanna, er vert að athuga þær aðstæður, sem sjómenn búa við í dag. Frá fornri tíð hefur sá háttur verið á hafður, að sjómenn bátaflotans hafa tekið kaup sitt sem ákveðinn og fyrir fram umsaminn hlut af afla. Svo er enn, og samkv. kjarasamningum þeim, er gilda á vélbátaflotanum, eru sjómennirnir eigendur 40–50% alls þess afla, sem vélbátarnir skila á land. Ríkisstj. lætur sem hún viti ekki af þessari staðreynd. Hún telur sig stundum gera ráðstafanir til að styðja hag fiskeigenda, en þess gætir hún jafnan, að þær hagsbætur taki ekki til sjómanna, heldur einungis til annarra fiskeigenda. Gleggsta dæmi um þetta er bátagjaldeyrisreglugerð stjórnarinnar. Þar er vissum stjórnargæðingum, þ.e. stjórn Landssambands ísl. útvegsmanna, fenginn réttur til að selja hluta af gjaldeyri þeim, sem inn kemur fyrir fisk og fiskafurðir bátaflotans, með verulegu álagi. Ágóðinn af þessu á svo að verða til að hækka fiskverð, og hefði nú mátt ætla, að slík verðhækkun ætti að koma öllum fiskeigendum til hagræðis að jöfnu. En sú er ekki raunin á. Gjaldeyrissalarnir og einkavinir stjórnarinnar neita að viðurkenna rétt sjómanna til síns hluta af þessum ágóða og telja sig eina og sína skjólstæðinga eiga hann. En þótt sá kunni að hafa verið tilgangur stjórnarinnar í ráðabrugginu að setja lægra verð á þann fisk, sem goldinn er sjómönnum í kaup, en greitt er fyrir fisk annarra, þá var svo ótryggilega frá ráninu gengið, að dómstólar þeir, sem um það hafa fjallað, hafa á einn veg dæmt, að full hlutdeild sjómanna í bátagjaldeyriságóða sé samkv. kjarasamningum sjómanna í Vestmannaeyjum óyggjandi. Þeir samningar voru í gildi fyrir árin 1951, 1952 og 1953, án þess að sjómenn næðu hlut sínum, og enn hafa þeir ekki fengið uppgjör samkv. rétti sínum, þótt staðfestur sé af hæstarétti. Er nú ekki annað sýnna en að til vinnudeilu muni enn koma vegna þessara samningsrofa, því að vart getur það talizt fær leið að sækja til dóms mál hvers einstaks sjómanns fyrir hvert ár um sig, og þá fyrst í héraði og síðan í hæstarétti. Til að freista þess að forða framleiðslutruflunum, sem af þessu geti leitt, hef ég á tveim þingum flutt þáltill. um, að ríkissjóður taki að sér að inna vangreiðslurnar af hendi til sjómanna og innheimti þær síðan hjá viðkomandi útgerðarmönnum eða útgerðarfélögum. En liðsmenn stjórnarinnar hafa ekki getað á þetta fallizt. Í fyrra töldu þeir rétt að bíða eftir hæstaréttardómi um málið, en nú lá sá dómur fyrir, og varð afsökun þeirra nú sú ein, að þetta mundi valda ríkissjóði nokkrum útgjöldum. Þar með hafa þeir sýnt, hver réttlætiskennd þeirra er, þegar íslenzkir sjómenn eiga hlut að máli. Ef einhverjir aðrir aðilar verða fyrir tjóni, sem að einhverju má rekja til samskipta þeirra við ríkissjóð, þá er þeim yfirleitt bættur sá skaði. T.d. þegar einhverjum braskara mistekst að græða á Súðinni, eftir að hafa keypt hana af ríkissjóði, þá er samþykkt að greiða honum meðlag með því skipi ár eftir ár, og er ein slík meðlagsgreiðsla á fjárlögum yfirstandandi árs, þótt skipið sé löngu komið til fjarlægrar heimsálfu og snúi kjölnum að okkar landi á siglingu sinni. En þótt níðzt sé árum saman á íslenzkri sjómannastétt þvert ofan í lög og rétt og sannað sé, að ríkisstj. hafi sjálf lagt grundvöllinn að rangsleitninni, þá þykir ekki vert að valda ríkissjóði neinum útgjöldum til að bæta sjómönnum þeirra tap. Þar á móti setur stjórnin upp friðarásjónu og fyllist vandlætingu yfir illsku mannanna og þrætugirni, ef sjómenn reyna sjálfir í krafti stéttarsamtaka sinna að ná samningum um sölu á aflahlut sínum þannig, að verðmæti hans nálgist það, sem aðrir fiskeigendur bera úr býtum. Þótt ráðherrar tali fagurlega um sjómannastéttina úr ræðustóli sjómannadagsins, þá sýnir þetta dæmi um ráðstöfun bátagjaldeyriságóðans, hvers stjórnin metur hin þörfustu störf, sem framkvæmd eru í þjóðfélaginu. Hvað gerir svo ríkisstj. til að örva framleiðsluna og búa í haginn fyrir heilbrigða þróun atvinnuveganna? Til þess að fá svör við þessu er vert að skyggnast örlítið frekar um í málefnum sjávarútvegsins. Þótt þegar hafi verið rakið, hvernig gengið er frá því með sérstökum hætti af hálfu stjórnarvaldanna, að verstum kjörum um afurðasölu skuli sjómenn sæta, þá er þó fullkomin ástæða til að ætla, að óbreyttir útvegsmenn fái ekki heldur nema hluta þess verðs fyrir sínar afurðir, sem þeir gætu fengið, ef öll kurl kæmu til grafar. Þetta sést m.a. á því, að Norðmenn borga jafnan hærra fiskverð til sinna framleiðenda en hér er gert, og er þeirra fiskur þó smærri og lélegri en fiskurinn á Íslandsmiðum. Verðmunurinn í Noregi og hér nemur oft mjög miklu, en er dálitið breytilegur frá ári til árs. Í vetur komst fiskverð í Noregi í kr. 2.05 kg fyrir slægðan og hausaðan fisk. Tilsvarandi verð hér til útvegsmanna mun vera kr. 1.70 til kr. 1.80, en kr. 1.59 til kr. 1.63 til sjómanna. Lægra fiskverð hér en í Noregi getur vart stafað af öðru en því, að þeir, sem hafa á hendi útflutning og sölu okkar fiskafurða, en það eru að mestu sérstakir, útvaldir einokunarkaupmenn ríkisstjórnarinnar, eru annað tveggja ekki vandanum vaxnir, þannig að þeir gera lakari sölusamninga en Norðmenn ná, eða hitt, að þá skortir ráðvendni til að koma réttum hluta andvirðisins til framleiðenda, nema hvort tveggja sé. Það er eitt dæmi um vinnubrögð Sambands ísl. fiskframleiðenda, en svo nefnist einokunarhringur sá, sem ríkisstj. hefur falið saltfiskssöluna, að á yfirstandandi ári greiðir hann ítölskum fiskkaupmönnum 37 þús. sterlingspund eða um það bil 7 millj. ísl. króna í skaðabætur fyrir að hafa látið falan til Ítalíu meiri fisk en til reyndist í landinu á s.l. ári, og telja stjórnendur þessa fyrirtækis þetta borga sig betur en að láta fisk af þessa árs framleiðslu upp í það, sem á samninga vantaði í fyrra. Svo mikla verðhækkun telja þeir á saltfiski í ár. En á sama tíma og verið er að greiða þessar skaðabætur til þess að komast hjá því að selja Ítölum nema takmarkað fiskmagn, þá liggur S.Í.F. svo mikið á að láta velja stærsta og bezta fiskinn úr saltfisksframleiðslu s.l. marzmánaðar hér heima handa Norðmönnum, að í aflahrotunni í s.l. mánuði var unnið að því dag og nótt á tímabili að pakka hinum íslenzka úrvalsfiski, sem nú var seldur til Noregs, þar sem Norðmenn fullverka hann og bæta sína framleiðslu með honum, flytja hann síðan út sem norskan fisk og keppa þannig við íslenzka fiskframleiðendur um saltfisksmarkaðina. Ekki hefur annars orðið vart en að ríkisstj. láti sér þessi vinnubrögð vel líka. En sú stjórn, sem hefur þessar staðreyndir fyrir augum og horfir auk þess upp á það, að mestur hluti íslenzkrar útgerðar skilar reikningum, sem sýna mikinn taprekstur, og hefst samt ekkert að, meira að segja telur enga aðra en nefndan einokunarhring koma til mála sem aðila að saltfisksútflutningi, hefur ekki mikinn áhuga á að efla framleiðslu íslenzkra verðmæta. Þetta tvennt, vanmatið á rétti hins íslenzka vinnandi fólks og tillitsleysið við málefni þess atvinnuvegar, sem skapar mestöll gjaldeyrisverðmæti þjóðarinnar, eru atriði, sem ríkisstj. finnast harla góð þann veg, sem þau nú eru. Um þau þarf engin ný lög og engar nýjar reglugerðir að hennar dómi. Hvað er það þá, sem stjórnin gerir um þessar mundir, og að hverju miða athafnir hennar? Til þess að ekki sé nú valið til athugunar af þeim endanum, sem stjórninni kynni að finnast verr gegna, er vert að líta á tvö óskabörn hennar, þ.e. löggjöf yfirstandandi þings í húsnæðismálum og skattamálum. Húsnæðismálin hefur stjórnin haft í burðarliðnum, síðan hún var mynduð fyrir rúmu hálfu öðru ári, en fæðingin var svo erfið og seingeng, að það eru einungis tvær eða þrjár vikur siðan Alþ. gat séð svipmótið á þessu afkvæmi stjórnarinnar, og það þurfti ekki lengi að virða það fyrir sér til að finna á því svipmót foreldrisins. Meginefni þess er sem sagt ekki fyrst og fremst að tryggja hæfilegar byggingarframkvæmdir í landinu, heldur hitt, að tryggja þeim, sem lána fé til bygginga, hærri vexti af fé sínu en áður hafa tíðkazt. Lánadeild smáíbúðarhúsa hefur að undanförnu lánað fé til bygginga með 6% útlánsvöxtum, og lífeyrissjóðir ýmissa starfsmanna hafa einnig lánað út á þeim kjörum. En nú, þegar ríkisstj. Íslands freistar þess að koma upp veðlánakerfi til húsbygginga, þá er það höfuðboðorð þess kerfis að hækka hina almennu vexti lánanna í 7 eða 71/4%. Húsnæðislög stjórnarinnar gera ráð fyrir því, að byggingarlán séu greidd upp á 25 árum í jafngreiðslum. Sá, sem byggir sér meðalstóra nútímaíbúð, þ.e. 350 m3 íbúð, og fær til þess öll lán á þeim kjörum, sem stjórnarlögin móta, hlýtur að horfast í augu við þetta reikningsdæmi: Íbúðin kostar samkv. reykvískum byggingarkostnaði 262 þús. kr., mánaðarleg greiðsla vaxta og afborgana af þeirri upphæð er 1860 kr., rafmagn, hitunarkostnað, opinber gjöld og viðhald er vart hægt að reikna minna en 640 kr. á mánuði, eða húsnæðiskostnað samtals kr. 2500 á mánuði. 2500 kr. mánaðarlegur húsnæðiskostnaður var till. ríkisstj., lögð fram á sama tíma og mánaðarlaun verkamanns fyrir 8 stunda vinnu voru 2976 kr., og fyrir þá íbúð, sem kostar 262 þús. kr., ber á 25 árum að greiða 558 þús. kr., eða með öðrum orðum: Með stjórnarkjörunum á ekki einasta að borga húsnæðisverðið einu sinni og ekki bara tvisvar, heldur nokkuð á þriðja húsverð, þ.e. húsverðið með 112–113% álagi, og er þó miðað við, að ekki verði nein vísitöluhækkun. En með því að nokkur hluti lánanna á að vera með vísitölutryggingu til handa lánveitanda, þá gæti svo farið, að gjöld lántakanda yrðu miklum mun meiri en hér er gert ráð fyrir. Það hlýtur að þurfa mjög harðsoðna stjórnarliða til að kalla það lausn á húsnæðisvandamálunum að gera þeirri kynslóð, sem byggir íbúð, sem standa á í öld eða máske í margar aldir, að borga hana tvisvar og meira en það á aldarfjórðungi. Það, að ríkisstj. skuli leyfa sér að líta á húsnæðislöggjöf sína sem lausn á húsnæðisvandamálunum, sýnir bezt, hvað hún telur sér skylt að leysa. Henni er sama, þótt það fólk, sem skapar verðmæti þjóðarinnar, hafi ekki efni á að búa í húsum. Slíkt er ekki hennar vandamál, heldur aðeins hitt, að eigendur fjármagnsins, sem byggt er fyrir, séu tryggir með að hafa vel upp úr fé sínu. Þegar arður lánveitenda hefur þannig verið hækkaður, gerir stjórnin sér von um, að nokkuð muni rýmka um á lánamarkaðinum og fleiri geti átt þess kost að fá byggingarlán en verið hefur. Þó er stjórnin ekki öruggari en svo um, að þörfinni verði fullnægt, að hún þorir með engu móti að sleppa af þeirri harðpólitísku einokun, sem komið var á um úthlutun smáibúðalánanna, þar sem einungis fulltrúar frá stjórnarflokkunum úthluta lánunum. Hin nýju lán eru því öðrum þræði greinilega hugsuð sem eins konar vinargreiði af hálfu valdhafanna, þótt þau í rauninni séu afarkostir og þeir húsbyggjendur bezt komnir, sem ekki þurfa á stjórnarvináttunni að halda. Í hinu nýja lánakerfi er líka dyggilega fylgt þeirri meginreglu nútímalöggjafar að ætla þeim mönnum, sem búsettir eru utan höfuðborgarinnar, ekki meira en svo sem hálfan þegnrétt. Þeir geta að vísu sótt um lán og sent pappíra sína til Reykjavíkur. En ef að líkum lætur, þá tekst hinum reykvísku skrifstofum að finna einhverja formgalla á fyrstu, annarri og máske þriðju umsókn, svo að afgreiðsla hennar getur dregizt og beðið, meðan þeir aðilar, sem sjálfir hafa aðstöðu til þess að fylgja sínum málum eftir, knýja fram afgreiðslu þeirra. Þegar svo loks fást fram úrslít um aðsenda umsókn, þá verður viðkomandi lántakandi að verða sér úti um umboðsmann í höfuðstaðnum, senda honum umboð og margþætt skilríki til þess að veita lánsfénu viðtöku, eða axla sjálfur skinn sín á heimahlaði og takast ferð á hendur til að nálgast lánið, því að þrátt fyrir öll bankakerfi landsins, póstþjónustu og hvað eina, sem landsmönnum á að vera til hagræðis, þá hefur ríkisstj. ekki uppgötvað möguleika til þess að koma lánsfénu í hendur manna utan Reykjavíkur annan en að láta þá sjálfa sækja það í Landsbankann við Austurstræti. Ríkisstj. hóf bein afskipti af byggingarmálum árið 1947. Siðan hefur sama stjórnarstefna ríkt, en hefur aðeins tekið nokkrum myndbreytingum. Hún byrjaði með því að banna mönnum blátt áfram að byggja. Síðan hefur hún guggnað á því, en torveldar þar á móti byggingar með ýmsu móti og nú síðast með því að færa byggingarlánakjörin til hins mesta óhagræðis. Á hinn bóginn kemst stjórnin ekki hjá að viðurkenna það öngþveiti, sem húsnæðismálin eru nú komin í víða. N. sú, sem rannsakaði þessi mál á vegum stjórnarinnar, telur, að byggja þurfi 900 íbúðir árlega næstu árin. Í öllum blómlegri byggðum landsins er nú húsnæðisskortur, nema þar sem samtök fólksins hafa haft lög stjórnarvaldanna að engu. Þar eru húsnæðisvandamálin næst lausn sinni. Öll reynsla byggingarmálanna á liðnum árum hnígur að því, að Alþ. hefði átt að reka pappíra eins og húsnæðisfrv. ríkisstj. aftur til föðurhúsanna og semja sjálft l., sem miðuðust við húsnæðisþörf fólksins í landinu, en ekki við hagnað peningaeigenda af lánum. Í skattamálum raupar stjórnin stundum af því að hafa lækkað skatta. Ekki verða það talin fullkomlega tilhæfulaus ósannindi, heldur mætti kalla það stjórnarsannleika, en það er nánar til tekið frásagnarmáti, þar sem korn af sannleika er notað til að pretta auðtrúa fólk til að leggja trúnað á miklar fjarstæður. Á síðari árum hafa skattamál stöðugt færzt í það horf, að óbeinu skattarnir, þ.e. tollar, vörugjöld og gjöld af alls konar þjónustu, hafa sífellt orðið meiri og stærri liður í heildarþegnskyldu landsmanna, en tekjuskattur og eignarskattur um leið stöðugt minni hluti gjaldanna. Á síðasta þingi var gjaldstigi hins beina tekjuskatts lækkaður svolítið, en sú lækkun nemur mjög óverulegri upphæð: Þar á móti voru stórlega hækkaðir ýmsir aðrir tekjustofnar ríkisins, sem innheimtast sem skattar af þegnunum, svo sem gjöld fyrir hvers konar leyfisbréf, stimpilgjöld o.fl. En hin raunverulega skattalækkun stjórnarinnar er fólgin í því að sleppa gróðafélögum undan ákvæðum skattalaganna. Á þessu þingi hefur ríkisstjórnarliðið samþ. að undanþiggja Eimskipafélagið alveg frá skattgreiðslum og gefa öllum öðrum gróðafélögum eftir fimmta part af skatti þeim, sem lög gera þó ráð fyrir að þau beri. Skerðir þetta auðvitað tekjur ríkissjóðs um nokkrar millj. kr., sem hinir óbreyttu þegar fá að borga í óbeinum sköttum og hækkuðum vöxtum af skuldum sínum og eftir ýmsum leiðum, sem stjórnarvöldin finna til að draga vinnuarð alþýðunnar til sín. Þau mál, sem ég hér hef drepið á, eru aðeins fá af mörgum, sem vert væri að rekja. En það er næstum sama, hvar á stjórnarathafnir núverandi stjórnar er litið. Alls staðar blasir við sama staðreyndin: Hún miðar gerðir sínar við hag auðstéttarinnar og virðir að engu hin þjóðnýtu störf þegnanna, og þjónusta hennar við framleiðsluna er harla bágborin. Slík stjórn er í hrópandi ósamræmi við hag þjóðarinnar. Hún er þjóðinni fjötur um fót. Hún er óþrifnaður á þjóðarlíkamanum. Það er svo sagt, að um skeið hafi Íslendingar lítt um það fengizt, þótt óværð væri á kroppi þeirra. Þá var gullöld fyrir blóðsugur. Þeir tímar eru nú sem betur fer að baki. En á stjórnmálasviðinu hefur íslenzka þjóðin nú um skeið vanrækt að taka sér þrifabað. En tímabil stjórnmálalegra óþrifa á sér líka takmörk, og nú sjást þess vissulega nokkur merki, að því fari að ljúka. Íslenzk alþýða gerir þá kröfu að fá að njóta þess, sem hún aflar, og það er hennar réttur. En til þess að svo geti orðið, verður yfirdrottnun auðstéttarinnar að ljúka og við að taka stjórn, sem virðir störf þegnanna, virðir vinnu þeirra með huga og hönd í þjónustu framleiðslu og framfara. - Góða nótt.



Herra forseti. Það er tvennt, sem hefur víst átt að vera þungamiðjan í þessu eldhúsi af hálfu andstæðinga okkar sjálfstæðismanna, bæði í gærkvöld og í kvöld: Í fyrsta lagi: Núverandi ríkisstj. er óalandi og óferjandi, hefur skipulagt verðbólgu, vaxandi dýrtíð og hallarekstur atvinnuvega, skattpínt þjóðina, sóað fjármunum hennar, spillt verzlunarháttum, brugðizt í húsnæðismálum, ofurselt landið, stofnað vísvitandi til verkfalla, undirbúið eftir amerískri fyrirmynd það allsherjarhrun, sem blasir alls staðar við. Og síðasti ræðumaður sagði, að stjórnin væri nú að eyðileggja saltfisksmarkaði okkar, enda væri hún óþrifnaður á þjóðarlíkamanum, eins og hann komst að orði. Í öðru lagi: Þar sem stjórnin er svo slæm, verður að skipta um stjórn. Og þá hefur manni skilizt, að eina ráðið sé að sameina hin góðu öfl hv. stjórnarandstöðu, sem reyndar er ekki nóg. Til viðhótar verður annar hinna voðalegu stjórnarflokka, Framsfl., að sjá að sér, sem formaður hans, Hermann Jónasson, virðist reiðubúinn til, þegar hið sundraða lið vinstri aflanna er reiðubúið til að safnast undir væng hans. Þá á „renessansinn“ eða endurfæðingin í íslenzkum stjórnmálum að vera fram undan með myndun hinnar margumtöluðu vinstri stjórnar. Lítum á fyrra atriðið, getsakirnar, sem ríkisstjórn og stuðningsflokkum hennar eru gerðar. Emil Jónsson reið á vaðið og aðrir stjórnarandstæðingar fylgdu á eftir og staðhæfðu, að í tíð stjórnarinnar hefðu Íslendingar sett heimsmet í dýrtíðarhækkun. Vísítalan var 159 stig í septembermánuði 1953, þegar núverandi stjórn tók við. Hún er nú 162 stig í aprílmánuði 1954. Þetta eru staðreyndirnar. Ríkisstj. hefur beitt sér fyrir úrræðum til að sporna við hallarekstri bátaútvegs og togaraútgerðar og andstæðingarnir ekki bent á önnur úrræði, en rekstur atvinnuveganna hefur að öðru leyti verið mjög blómlegur. Andstæðingarnir segja, að stjórnarsinnar hafi skattpínt þjóðina. Þvert á móti hafa orðið straumhvörf í skattamálum í tíð núverandi stjórnar, eins og bæði forsrh. og fjmrh. minntu á. Er það framhald af ályktun þingsins um endurskoðun skattalaga eftir till. sjálfstæðismanna og var eitt af samningsatriðum við stjórnarmyndunina. Allt að 29% lækkun á beinum sköttum almennings afgreidd á siðasta þingi, skattfrelsi sparifjár lögleitt og spariféð ekki framtalsskylt. 20% lækkun til bráðabirgða á sköttun félaga og atvinnurekstrar, en framhaldslausn í undirbúningi fyrir næsta þing. Fjármunum hefur verið sóað, allt of mikilla tekna aflað handa ríkissjóði, er sagt. Hreinn greiðsluafgangur ríkissjóðs á s.l. ári, sem er eina heila reikningsár núverandi stjórnar, var 35 millj. kr. Honum er nú ráðstafað eins og Vilhjálmur Hjálmarsson gerði grein fyrir hér áðan. Eru aðalatriðin þannig, að varið er 8 millj. til ræktunarsjóðs, 8 millj. til fiskveiðasjóðs, 4 millj. til veðdeildar Búnaðarbankans, 3 millj. til útrýmingar heilsuspillandi íbúða á árinu 1955, og 6 millj. eru lagðar til hliðar upp í framlag ríkisins til atvinnuleysistrygginga. Af þessu mega menn sjá sóun fjármunanna. Hefur stjórnin spillt verzlunarháttunum, eins og sagt hefur verið ? Það ætti þá að felast í því að halda áfram þeirri stefnu að gefa verzlunina frjálsa, sbr. lög frá síðasta þingi um skipan innflutnings-, gjaldeyris- og fjárfestingarmála, – eða felst það kannske í því að hafa ekki innleitt aftur vöruskömmtunarkerfi, biðraðir og svartan markað, sem því miður voru ein höfuðeinkenni fyrstu stjórnar Alþfl. á Íslandi í verzlunarmálum? Alþýðan man enn þá tíð. Menn óska ekki afturhvarfs. Enda þótt hámarksverðlag láti vel í munni, er það almennt lítils virði, þegar varan fæst ekki á því verði, en svartur markaður ræður verðmyndun, eða vöruna skortir með öllu. Nægjanlegt vöruframboð með þar af leiðandi samkeppni verður neytandanum hagkvæmast til heilbrigðrar verðmyndunar, ef hann aðeins hirðir sjálfur að hagnýta sér kosti hinna frjálsu viðskipta. Stjórnarandstæðingar eru ókvæða yfir aðgerðum ríkisstj. og flokka hennar í húsnæðismálunum, hafa meira að segja setið hjá eða greitt atkvæði á móti löggjöf ríkisstj. á þessu þingi um veðlán til íbúðabygginga o.fl. Karl Guðjónsson, síðasti ræðumaður, var einn þeirra, sem greiddu atkvæði á móti löggjöfinni, og hafa hlustendur nú heyrt í honum tóninn. Sannarlega sór þessi hv. þm. sig í ætt við hina neikvæðu niðurrifsstefnu kommúnista. Af hverju stafar andstaðan? Hún er vegna þess, að hér er nýmæli til umbóta, en slíkt er kommúnistum þyrnir í augum. Það eru mér ný sannindi, að það sé verra en ekki að fá 7% lán til 25 ára til íbúðabygginga. Þeim, sem nokkur kynni hafa haft af þessum málum á undanförnum árum, finnast þetta harla einkennileg sannindi, og mega kommúnistar sannarlega verma sig við eldinn af slíkum vísdómi. Ríkisstjórnin og flokkar hennar byrjuðu á því nokkrum mánuðum eftir að stjórnin var mynduð að afnema fjárhagsráð og innleiða byggingarfrelsi til íbúðabygginga. Á s. l. ári var lánadeild smáíbúða aflað 20 millj. kr. til aukinna útlána. Nú hafa verið samþykkt lög um varanlegar úrbætur, sem ég skal ekki rekja að öðru leyti en því, að í þeim felst margra tuga milljóna króna aukið lánsfé til íbúðabygginga, grundvöllur lagður að varanlegu veðlánakerfi, stuðlað að umbótum í byggingariðnaði og ákveðin opinber framlög til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis. Afleiðingarnar eru þegar fyrir hendi. Hið aukna byggingarfrelsi með afnámi fjárhagsráðs varð upphaf nýrra átaka í byggingarmálunum af hálfu framtakssamra og dugmikilla einstaklinga, sem biðu þess með óþreyju að fá óhindraðir að glíma við erfiðleikana. Fjárhagsráð hafði ráðgert fjárfestingu í íbúðabyggingum á árinu 1954 140 millj. kr. Fólkið byggði íbúðir á s. l. ári fyrir 245 millj. kr. Um nýtt lánsfé peningastofnana var þá aðeins að ræða 25 millj. til smáíbúða, sem ég gat um áðan. Í árslok 1954 voru í byggingu á öllu landinu 2342 íbúðir, og er það langtum meira en nokkru sinni áður. Í Reykjavík einni voru í byggingu 1343 íbúðir 31. marz s. l. Íbúðir, sem lokið var við í Reykjavík á árinu, jukust um 43%, miðað við árið áður, og nærri 80%, miðað við árið 1951. Það mátti líka heyra á Emil Jónssyni, sem talaði hér í gærkvöld, að honum ofbauð öll þessi framtakssemi, þegar hann sagði orðrétt: „Hin öra fjárfestingarstarfsemi sker úr um stjórnarstefnuna“ - þ. e. a. s. ófarnað hennar, að hans dómi. Bæjarstjórn Reykjavíkur færði sér í nyt gefin fyrirheit um aukið lánsfé til íbúðabygginga, hófst handa þegar á s. l. ári með víðtækum áformum í trausti þess, sem verða vildi. Nú launar sig sú fyrirhyggja. Skipulagt hefur verið raðhúsahverfi með allt að 200 íbúðum, mest fjögurra herbergja. Fyrstu 45 íbúðirnar eru senn fokheldar, verið að bjóða út til viðbótar 58 íbúðir, einnig undirbúnar framkvæmdir íbúðabygginga í fjölbýlishúsum, fyrst um sinn 48 tveggja og þriggja herbergja íbúðir. Þannig hafa hinar nýju fyrirætlanir í lánsfjármálum gert kleift að hefjast handa um byggingu og undirbúning 150 íbúða af hálfu bæjarstjórnar Rvíkur, sem fyrst og fremst eru miðaðar við að uppfylla þau fyrirheit, að hægt sé að útrýma herskálum á næstu fimm árum og aðstoða aðra, þar sem þörfin er mest aðkallandi. Samkv. áætlun bæjarstjórnar og nýsettri löggjöf ættu að vera til ráðstöfunar hér í Reykjavík á næstu fimm árum til útrýmingar heilsuspillandi íbúðum allt að 25 millj. kr., framlög ríkis og bæjarsjóðs samanlagt, og kostur lánsfjár í sama skyni allt að 50 millj. kr., eða alls 75 millj. kr. Hér er myndarlega áformað til þeirra framkvæmda, sem einna sárast kalla að, að rifnir verði allir herskálar og heilsusamlegar íbúðir byggðar þeirra í stað. Ómerkja þessar staðreyndir sleggjudóma margra stjórnarandstæðinga í þessum umræðum, að engin viðleitni sé sýnd til þess að hjálpa hinum efnaminni. Enn fremur fær ekki staðizt það, sem fullyrt hefur verið, að alveg hafi verið skilin eftir byggingarstarfsemi verkamanna. Í 7. gr. hinna nýju lánalaga eru ákvæði um það, að byggingarsjóði verkamanna verði lánað aukið starfsfé úr hinu nýja veðlánakerfi. Mun reynslan skera úr því. En tilgangur þess sjóðs er einmitt að lána þeim lægst launuðu. Þarf að vísu að tryggja betur en verið hefur, að svo sé, því að eftir lánareglum byggingarsjóðs er um að ræða stórkostleg hlunnindi, sem líkja má við beina styrki til þeirra, sem þeirra njóta. Ef ríkissjóður t. d. legði byggingarsjóði 10 millj. kr. og þyrfti að afla þess fjár með 7% vöxtum, og enda þótt það væri til 42 ára, gæti sjóðurinn ekki endurgreitt með sinum lánareglum - 42 ára lán, 2% vextir - nema 48% lánsins og aðeins 62% lánsins með 3½% vöxtum, sem nú eru ákveðnir. Samsvarar þetta því, sem hæstv. landbrh. gerði grein fyrir varðandi vaxtakjör ræktunarsjóðs og byggingarsjóðs sveitanna. Á sama tíma sem þessar staðreyndir liggja fyrir, tala svo þingmenn hér í umræðum um það, að af þessum ógurlegu vaxtakjörum, að hækka vextina um 1½%, á sama tíma sem innlánsvextir og útlánsvextir hafa hækkað miklu meira, frá því að þessi ákvörðun var gerð, - þá tala þingmenn um, að af þessu muni stafa héraðsbrestur, ef ekki landsbrestur, eins og hv. þm. Bergur Sigurbjörnsson komst að orði. Landið hefur verið ofurselt, segja kommúnistar og þjóðvarnarmenn. Hv. 8. þm. Reykv., Gils Guðmundssyni, fannst í senn svo friðvænlegt í heiminum og auk þess tilkoma vetnissprengjunnar slík, að af þessum sökum þyrftum og ættum við ekki að vera lengur í varnarbandalagi vestrænna þjóða. Má vera, að friðvænlegar horfi nú en áður. En hverju er það þá að þakka nema einmitt varnarbandalagi hinna vestrænu ríkja, viðbúnaði Atlantshafsbandalagsins? Í þeirri staðreynd er kjarni málsins fólginn. Menn hafa ekki gleymt útþenslu og landvinningum hinna rauðu herja eftir stríðslok, ekki gleymt leppríkjum, sem hvert af öðru urðu bráð kommúnismans, ekki gleymt átökunum í Berlin, loftbrúnni, sem bugaði áform kommúnista. Menn hafa ekki gleymt Kóreustríðinu. Menn muna, hvert stefndi, og vita, að aðeins aukinn styrkur samstilltra ríkja Vesturálfu hindraði áframhaldandi ofríki kommúnismans. Af þessum sökum er ömurlegt hlutskipti manna og flokka eins og Þjóðvfl., því að ef ráðum þeirra hefði verið fylgt hér og í öðrum vestrænum ríkjum, þá hefði kommúnismanum ekki verið veitt viðnám með afleiðingum, sem ég þarf ekki að útskýra fyrir íslenzkum almenningi. Þessu til viðbótar hefur annar þm. Þjóðvfl. hér í kvöld, Bergur Sigurbjörnsson, sýnt innræti sitt og svokallaðs Þjóðvfl. með því að sletta úr klaufunum í garð Eimskipafélags Íslands, aðallega þó með upplestri lélegustu sorpskrifa Tímans fyrir nokkrum árum um þetta fyrirtæki, sem á sínar djúpu rætur í huga íslenzks almennings. Slíkur málflutningur er ekki til annars fallinn en þess eins að skilja eftir soramarkið á þeim, sem beitir honum. Harmagrát kommúnista yfir því, að landið sé í vestrænu varnarbandalagi og þannig ofurselt, hirði ég ekki að ræða. Þessir menn eru að harma það, að þeim hafi mistekizt þau áform að færa hinum alþjóðlega kommúnisma frelsi landsins á silfurbakka. Hv. 2. þm. Reykv., sessunautur minn Einar Olgeirsson, sagði í gærkvöld: Einangrun sósíalista er nú rofin. - Jæja, hann hefur þá fundið einangrun sósíalistanna. Það var mikilsverð játning. Hitt er því miður ofskynjun þessa hv. þm., þegar hann er kominn í stemningu hér í ræðustólnum, að sú einangrun sé rofin. Þvert á móti mun vaxa einangrun þessa óþjóðlega og óþjóðholla flokks, og hefur hún aldrei verið meiri en nú í lok nýafstaðins verkfalls. Þá kem ég að þeirri fullyrðingu, að ríkisstj. hafi stofnað til verkfallsins. Hvað finnst mönnum um slíkan málflutning? Ég hygg, að hann dæmi sig sjálfur. En hæstv. dómsmrh. og fjmrh. hafa annars gert því máli svo góð skil, að ég þarf ekki að eyða í það tíma. Það var annars broslegt að heyra hv. 4. þm. Reykv., Harald Guðmundsson, halda því fram, að verkamenn ættu að snúa baki við Sjálfstfl., af því að Ólafur Thors hefði varað við, að kjarabætur úr verkfallinu kynnu að verða rýrar. En Framsfl. mega verkamenn víst kjósa, enda þótt Eysteinn Jónsson hafi í sinni ræðu einmitt rökstutt sömu efasemdir og Ólafur Thors. Þá er það að lokum hið margumtalaða allsherjarhrun, sem við á að blasa. Þjóðin á að hafa glatað trúnni á gjaldmiðilinn, krónuna, í tíð núverandi og fyrrverandi stjórnar, enginn þorir að spara, allir vilja eyða öllu, er sagt. Sannleikurinn er sá, að núverandi og fyrrverandi stjórnir hafa endurvakið sparnaðarvilja og sparnaðargetu landsmanna. Á síðustu þremur árum hefur sparifjáraukning landsmanna numið hvorki meira né minna en 442.5 millj. kr. Sjáum við bezt mikilvægi þessarar staðreyndar með samanburði við fyrri ár. Í árslok 1949 námu allar sparifjárinnstæður landsmanna í bönkum og sparisjóðum 563.8 millj. kr., og er það aðeins liðugum 100 millj. kr. meira en sjálf aukningin síðustu 3 árin. Sparifjáraukningin hefur numið þessu síðustu árin: 1950 16.9 millj. kr., 1951 15.8 millj., 1952 94.5 millj., 1953 177.1 millj. og 1954 170.9 millj. kr. Sparifjáraukningin s. l. ár er þeim mun athyglisverðari, þegar haft er í huga, að íbúðabyggingar voru aldrei meiri en þá, varið 245 millj. kr. til þeirra, eða á annað hundrað millj. kr. meira en áætlað var í árslok 1953. Enn fremur voru keyptar til landsins bifreiðar fyrir marga tugi milljóna króna. Eða hvernig horfir við í sveitum landsins? Aldrei verið gert meira fyrir landbúnaðinn en s. l. ár, sagði hæstv. landbrh. Þm. Str., Hermann Jónasson, sagði að vísu, að framgangur landbúnaðarmála á þingi væri kominn undir styrk Framsfl. Ég man nú ekki betur en Framsfl. hafi tapað einum þm. í síðustu kosningum og að núverandi stjórn sé undir forsæti Sjálfstfl., en á sama tíma hefur aldrei verið gert meira fyrir landbúnaðinn, eftir því sem hæstv. landbrh. segir. Héruð landsins breyta um svip hvert af öðru með stóraukinni ræktun og byggingarframkvæmdum. Rafvæðing landsins til sjávar og sveita hefur verið lögfest með tíu ára áætlun, sem nemur um 300 millj. kr., og verið að hefjast handa um lokavirkjun Sogsins. Ný löggjöf hefur verið sett um fiskveiðasjóð á þessu þingi að tilhlutun Ólafs Thors sjútvmrh., og endursköpun og nýbygging bátaflotans hafin samhliða stórfelldum áætlunum um bætta aðstöðu í landi með nýbyggingu fiskiðjuvera og frystihúsa. Veitt voru á s. l. ári lán til 58 nýrra vélbáta, þar af 31 trillubátur. Um áramót voru lánabeiðnir hjá fiskveiðasjóði 51 millj. kr., mest til báta af meðalstærð, 60–70 að tölu. Í sjóðnum var þá handbært fé 18 millj. kr., svo að verða mun mikið átak að rísa undir þessari nýsköpun. Í baksýn þessa alls eru svo stórframkvæmdir eins og sementsverksmiðjan, sem byrjað er að byggja, og virkjanir við Laxá og Sog og áburðarverksmiðja, sem þegar er lokið. Ef til vill er ekki alveg áhættulaust, að við Íslendingar reisum okkur hurðarás um öxl með þeim mikla hraða mikilla framkvæmda, sem nú er á flestum sviðum, en ekki hafa stjórnarflokkarnir sætt ámæli fyrir það í þessum eldhúsumræðum. Nú vildi ég minnast á það, sem við á að taka. Upp úr þessu öllu á að vaxa vinstri stjórn allra íhaldsandstæðinga. Fyrst ættu vinir okkar í andstöðunni að sameina sjálfa sig, síðan gæti komið að því að mynda stjórn. Alþýðuflokkurinn - hvað er hann? Er hann tveir eða þrír flokkar eða bara flokksnefna, eins og nú standa sakir? Sósíalistaflokkurinn - hverjir eru Moskvukommúnistar og hverjir ekki? Framsóknarflokkurinn - vill hann vinstri stjórn eða vill bara formaðurinn og hans fylgismenn vinstri stjórn, aðrir flokksmenn alls ekki? Að vísu verður ekki séð, að Þjóðvarnarflokkurinn, þ. e. Bergur og Gils séu klofnir, en það skyldi þá líka vera, að hvorugur þeirra vildi vinstri stjórn. Í bæjarstjórn Reykjavíkur höfum við fimm minni hluta: þrjá kommúnista, einn Alþýðuflokksmann, einn framsóknarmann, einn þjóðvarnarmann og einn utanflokka. Aldrei hafa svokallaðir íhaldsandstæðingar verið svo smátt saxaðir. Sjálfstfl. vann í síðustu alþingiskosningum fjögur kjördæmi, hlaut 21 þm., og hefur aldrei átt stærri þingflokk. Tilraun til að sundra raðir flokksmanna þá er liðin undir lok, kom m. a. fram í því, að í Reykjavík jók flokkurinn fylgi sitt frá því í júní í alþingiskosningunum 1953 og þar til í janúar í bæjarstjórnarkosningum 1954 um 3397 atkv., úr 12245 atkv. í 15642 atkv. Í mörgum kjördæmum skortir Sjálfstfl. örfá atkv. til að ná þingsæti. Mér sýnast því öll rök hníga að því, að svokallaðir íhaldsandstæðingar muni kannske fyrr en varir eiga þess kost að sameina sig, en það verður ekki í stjórnarsamstarfi, heldur stjórnarandstöðu, eftir að Sjálfstfl. einn hefur náð hreinum meiri hluta í næstu alþingiskosningum.



Herra forseti. Ég vil í upphafi leiðrétta það, að í ræðu minni í gærkvöld, þegar ég nefndi nokkur hernámsfyrirtæki stjórnarflokkanna, kallaði ég eitt þeirra hlutafélagið Kistufell. Það fyrirtæki, sem ég átti við, heitir h/f Tungufell. Hins vegar er hér í Reykjavík ungt fyrirtæki, sem heitir Kistufell. Það fæst eingöngu við vélaviðgerðir og er í engum tengslum við Keflavíkurflugvöll eða hernámsliðið. Bið ég hlutaðeigendur velvirðingar á þessum mistökum. Hv. 9. landsk. þm., Karl Guðjónsson, sagði hér áðan, að Þjóðvfl. Íslands hafi ekki viljað styðja verkamenn til að fá kjör sín bætt. Þeir, sem hafa heyrt mál hv. 8. landsk. þm., Bergs Sigurbjörnssonar, vita vel, að þetta er fullkomið ranghermi. Um hið sama geta þeir borið, sem lesið hafa blað okkar, Frjálsa þjóð. Hitt er rétt, að við lögðum áherzlu á, að verkamenn og aðrar launastéttir fengju raunhæfar kjarabætur, allt yrði gert til þess að knýja fram verðlækkanir, sem verulega munaði um. Þessi hv. þm., Karl Guðjónsson, hefur látið ógert að leggja vinnu í það að skila áliti um frv. okkar þjóðvarnarmanna um lækkun verðlags, en hann á sæti í n. þeirri, sem hefur sofið á því máli í nokkra mánuði. Þetta er þó mesta hagsmunamál alþýðustéttanna, sem legið hefur fyrir þessu þingi. En kommúnistar leggja kollhúfur við því. Það felur í sér raunhæfar kjarabætur, ef samþ. væri. Það vekur nokkra athygli í sambandi við þessar umræður, að hv. 3. landsk. þm., Hannibal Valdimarsson, fulltrúi Alþfl. í fjvn. og forseti Alþýðusambands Íslands, tekur ekki þátt í þeim. Skýringin er þó ekki langsótt. Hannibal er í banni hinnar hægrisinnuðu forustu flokksins og er meinað að tala máli hans samkv. miðstjórnarsamþykkt. Ritari flokksins, hv. 1. landsk., Gylfi Þ. Gíslason, tekur ekki heldur þátt í þessum umræðum. Ástæðan til þess, að einnig hann er útilokaður, mun vera sú, að hann dirfðist að impra á því, að Hannibal yrði leyft að taka til máls. Þannig er þá ástandið á flokksheimili Alþfl. Formaður Alþfl., Haraldur Guðmundsson, hv. 4. þm. Reykv., gaf okkur þjóðvarnarmönnum kost á að ganga í Alþýðuflokkinn. Hann minntist á það hérna áðan. Ég þakka vitanlega fyrir boðið, sem að hans dómi er sjálfsagt hið mesta kostaboð, en getur hann nú láð mér það, eins og högum er háttað á Alþýðuflokksheimilinu, þó að ég hugsi mig um til morguns? Hv. þm. Str. talaði af helzt til miklum ókunnugleika um einangrun hersins, en þar tala staðreyndirnar ótvíræðu máli. Þannig er þess skemmst að minnast, að fyrir fáum dögum neyddist lögregla Reykjavíkur til að gera húsrannsókn í enn einu spillingarbæli hersins við aðalgötu í Reykjavík. Og allir þeir Reykvíkingar, sem á ferli voru um síðustu helgi, geta vitnað um það, að um langt skeið hafa amerískir hermenn ekki verið jafnfjölmennir á götum Reykjavíkur, á veitingahúsum og við bílastöðvar. Hæstv. forsrh., Ólafur Thors, sem talaði hér við umræðurnar í gærkvöld, var óvenju hógvær, mér liggur við að segja af hjarta lítillátur, ef mér gæti dottið í hug, að hann ætti þann eiginleika til. Hæstv. ráðh. var einkar ánægður með núverandi stjórnarfar og taldi ríkisstj. hafa verið duglega að framkvæma áhugamál sin. Um sementsverksmiðjuna sagði hann, að það mál þokaðist áleiðis. Það mjakast, er haft eftir karlinum, en það mjakast hægt. Vissulega ber það vott um nokkurt lítillæti að gera sig ánægðan með núverandi hraða á byggingarmálum sementsverksmiðjunnar. Annars sótti hæstv. forsrh. nokkuð í sig veðrið, þegar hann tók að ræða um Framsfl. og hugsanlega vinstri stjórn. Komst hann eftirminnilega að orði í sambandi við hugleiðingar sínar um utanríkismál vinstri stjórnar. Sagði ráðherrann, að þá yrði Framsfl. að gera það upp við sig, hvort hann ætti að hallast í austur eða vestur. En hvernig væri, herra Ólafur Thors, að hallast alls ekki neitt? Nei, það finnst hæstv. forsrh. óhugsandi, að nokkur vilji standa réttur í afstöðu til erlendra stórvelda. Ráðherranum tókst í þessari einu stuttu setningu að lýsa eftirminnilega utanríkisstefnu gömlu flokkanna. Hernámsflokkarnir snarhallast í vestur, í átt til Bandaríkjanna, kommúnistar í austur, í átt til Rússlands. Þjóðvarnarmenn einir hafa þann metnað fyrir Íslendinga hönd, að þeir standi réttir og hallist í hvoruga áttina. Hér áðan birtist næsta óvænt frammi fyrir hljóðnemanum ný stjarna á stjórnmálahimninum, hv. 2. þm. S-M., Vilhjálmur Hjálmarsson, fylgihnöttur hæstv. fjármálaráðherra. Ekki varð nú séð, að nein pólitísk sól væri á loft runnin, heldur virðist þetta næsta þokuvafinn hnöttur. Helzta erindi þingmannsins upp í ræðustólinn var það að lepja upp ógeðfelldustu óhróðursgreinar blaðsins Tímans um þjóðvarnarmenn og Þjóðvfl. Þó tók hv. þm. Tímanum að sumu leyti fram. Hann reyndi af veikum mætti að gera gys að því, að við þjóðvarnarmenn höfum flutt þáltill. um það, að látin verði fara fram rannsókn á því, hvort ekki muni hagkvæmt að koma hér upp stálbræðslu og hagnýta það járn og stál, sem til fellur hér á landi. Þetta gera aðrar þjóðir með ágætum árangri, og það er ekki annað en ranghermi hjá hv. þm., að sannað sé, að þetta borgi sig ekki. Þm. sagði, að þessi till. hefði sofnað í nefnd. Þetta sýnir, að hann er ekki vandur í meðferð sinni á sannleikanum, þegar Þjóðvfl. á í hlut. Þessi till. kom úr nefnd. Tillögunni var af stjórnarliðinu vísað til ríkisstj., og till. þykir ekki meiri fjarstæða en það, að hæstv. iðnmrh. hefur á Alþ. gefið það fyrirheit, að sú rannsókn skuli látin fara fram, sem till. okkar þjóðvarnarmanna fjallaði um. Ætli það sé ekki sannast mála, að hv. þm. hafi munað eftir brotajárninu vegna þess, að undirvitundin segir honum, að hans eigin flokkur sé að verða pólitískt brotajárn? Foringjar Framsfl. hafa nokkuð lengi þann steininn klappað að breiða út ýmiss konar óhróður um Þjóðvfl. Framsóknarmenn segja ýmist, að við þjóðvarnarmenn séum kommúnistar eða að við séum þjónar íhaldsins, allt eftir því, hvoru vænlegra þykir að skrökva hverju sinni. Nú er áherzlan einkum lögð á þá kenningu, að við séum hjálparmenn íhaldsins og ætlum að efla það til aukinna valda. Það þykir nú flestum óviðeigandi að nefna snöru í hengds manns húsi, og ósköp, fer það illa í munni framsóknarmanna, þegar þeir eru að brigzla öðrum flokkum um þjónustu við íhaldið. Er það ekki Framsfl., sem hefur haft samvinnu við það um ríkisstj. nær óslitið í 16 ár? Er það ekki hann, sem á allra flokka mestan þátt í því, að íhaldið situr nú yfir hlut hvers alþýðumanns í þessu landi? Ég held, að framsóknarleiðtogarnir ættu að leggja niður þann ávana að tala um íhaldsþjónustu annarra flokka, á meðan þeir sjálfir eru stoð og stytta íhaldsins. Nei, við þjóðvarnarmenn verðum aldrei íhaldshækja eins og Framsókn, kommar og kratar hafa verið til skiptis undanfarin 16 ár. Við erum reiðubúnir til þess að leita hverra tiltækilegra og skynsamlegra ráða til að vinna bug á íhaldinu og koma á heilbrigðu stjórnarfari í landinu. Framsóknarmenn láta í ljós þann ótta, að Sjálfstfl. geti við næstu kosningar náð hreinum meiri hluta á Alþingi. Ég held, að sá ótti sé ástæðulaus. Hins vegar skal ég fúslega játa, að slíkt er í meira lagi ógeðfelld tilhugsun. Nú vil ég segja framsóknarmönnum þetta: Íhaldið hefur að baki sér aðeins rúman þriðjung kjósenda í landinu. Engar líkur eru til þess, að það auki þá hlutfallstölu í næstu kosningum. Vonir þess um meirihlutaaðstöðu á Alþingi byggjast allar á ranglátri kjördæmaskipun. Þær byggjast á því, að í nokkrum fámennum kjördæmum geti það í krafti auðs og valda hrifsað fáein atkv. til viðbótar, þar sem mjóu munar, tekið þau helzt frá Framsfl. Sé vilji fyrir hendi, þá er hægt að koma í veg fyrir þetta. Það er ekki aðeins hægt, heldur sjálfsagt, að breyta núverandi kjördæmaskipun og færa hana í réttlátara horf. Það lýðræði er naumast orðið nema skrípamynd, þar sem það er hugsanlegt, að flokkur með aðeins rúman þriðjung þjóðarinnar að baki sér geti haft möguleika á því að ná meiri hluta á Alþingi. Vill Framsfl. koma í veg fyrir hættuna af stórauknu þingfylgi íhaldsins, sem hann stundum talar um, með því að færa kjördæmaskipunina í réttlátara horf? Þjóðvfl. er þeirrar skoðunar, að þetta eigi að gerast, og hann mun ekki skorast undan viðræðum um það, hvaða ráðstafanir þurfi að gera til að halda íhaldinu í skák, meðan verið er að gera nauðsynlega stjórnarskrárbreytingu. Það er nú liðinn heill áratugur síðan Íslendingum var heitið nýrri stjórnarskrá, en það loforð er óefnt enn. Er Framsfl. tilbúinn til að efna það loforð? Er hann tilbúinn til að koma í veg fyrir þann hugsanlega möguleika, að minnihlutaflokkur með þjóðinni geti náð meiri hluta á Alþingi? Það mun sannast, hvenær sem viðræður um slíkt réttlætismál verða upp teknar, að Þjóðvfl. gengur ekki erinda íhaldsins, hvorki þá né endranær. Þegar hæstv. núverandi ríkisstj. var mynduð sumarið 1953, skorti ekki loforðin um að drýgja dáðir og hrinda þjóðþrifamálum í framkvæmd. Hinn sjálfumglaði formaður Sjálfstfl., hæstv. forsrh. Ólafur Thors, steig í stólinn og ávarpaði þjóðina með þrumuraust sinni og gaf mörg og fögur fyrirheit. Þau nærfellt tvö ár, sem liðin eru síðan þessi loforð voru gefin, hafa frá náttúrunnar hendi verið góðæri. Fiskur hefur veiðzt í vaxandi mæli og sala fiskafurða yfirleitt gengið mjög greiðlega. Framleiðsla landbúnaðarafurða hefur verið mikil, miðað við þann takmarkaða liðskost, sem jörðina erjar. Þjóðartekjurnar hafa vaxið, ríkisstjórninni að þakkarlausu, og í ríkissjóð hafa flætt stærri fjárfúlgur en nokkru sinni fyrr. Að óreyndu mætti því ætla, að hæstv. ríkisstj. hafi gengið mætavel að framkvæma fyrirheit sín. Samkv. ræðum hæstvirtra ráðherra í gærkvöld eru sjálfir þeir dável ánægðir með afrek sín. Það kvað vera lélegur kaupmaður, sem lastar sína vöru. En hvort almenningur er eins hrifinn af hæstv. ríkisstj. og hún er af sjálfri sér, það dreg ég mjög í efa. Satt að segja er það ekkert til að hæla sér af, þó að varið hafi verið allmörgum milljónum til ýmissa framkvæmda, sumra gagnlegra. Núverandi hæstv. ríkisstj. og sú, er sat þar á undan, hafa árlega haft 400–500 millj. til að ráðskast með úr ríkissjóði, yfir 1300 millj. samtals af betli- og hernámsfé, og þar að auki aðgang að lánsfé bankanna. Væri hægt að hugsa sér svo dáðlausa ríkisstj., að hún gæti ekki bent á ýmislegt nýtilegt, sem hún hefði látið framkvæma fyrir allt það fé? En þegar maður athugar nokkru gerr, hvar hæstv. ríkisstj. er á vegi stödd um framkvæmd stjórnarsamningsins, þá er vissulega ekki af miklu að státa. Efndir loforðanna láta nokkuð á sér standa. Um sementsverksmiðjumálið er það að segja, að á það hljóp óþægileg snurða, sem enn hefur ekki tekizt að losa af þeim þræði. Hæstv. ríkisstj. virðist hafa komizt í algert þrot við að afla fjár til að koma upp þessu mannvirki, og er þó talið, að sementsverksmiðja á Íslandi muni reynast mjög öruggt fyrirtæki. En það hefur hlaupið snurða á fleiri þræði. Efndirnar á loforðum um bætta framkvæmd herstöðvasamningsins eru alkunnar. Hæstv. utanrrh. hefur fetað þar flestar götur fyrirrennara síns, og þrátt fyrir ýmsa sýndarmennsku hefur árangurinn enginn orðið að heita má nema á einu sviði: Aðstaða íslenzkra hermangara til að græða stórfé á niðurlægingu og ógæfu þjóðarinnar hefur enn batnað. Löggjöf um framtíðarlausn húsnæðismálanna átti að vera eitt af höfuðverkefnum þess þings, sem nú er að ljúka. Mánuð eftir mánuð beið Alþ. aðgerðalítið eftir þeim till., en þær létu á sér standa. Hefðu þær legið fyrir í nóvember eða desember, mátti hæglega ljúka þingi fyrir jól og spara milljónaútgjöld. Loks í aprílmánuði var lausnin fundin, og stjórnarblöðin tóku upp sitt stærsta fyrirsagnaletur, eins og þegar slyngur kaupahéðinn auglýsir miður útgengilegar vörur. Og nú var auglýst af kappi: Stórfelld framlög til húsbygginga. Hið mikla frumvarp ríkisstjórnarinnar lagt fram á Alþingi. - En hér sannaðist hið fornkveðna: Þótt fjöllin hefðu tekið jóðsótt, fæddist aðeins lítil mús. Lánsfé til húsbygginga mun að vísu heldur aukast, en vextir lánanna eru svo háir og lánstíminn svo skammur, að mönnum með lágar tekjur og jafnvel miðlungstekjur verður eftir sem áður allsendis ókleift að koma upp þaki yfir höfuð sér. Hvað líður þá skrautblóminu í loforðakransi hæstv. ríkisstjórnar, rafvæðingu hinna dreifðu byggða landsins? Á Alþingi í fyrra var að frumkvæði ríkisstj. samþ. löggjöf, þar sem ákveðið var, að á næstu tíu árum skyldi varið 250 millj. kr. til að koma upp rafveitukerfi um land allt og rafvæða sveitir og kauptún landsins. Var fullyrt, að fjármagn væri þá þegar tryggt til þessara miklu framkvæmda. 140 millj. yrðu fengnar að láni hjá bönkunum, en 110 millj. lagðar fram úr ríkissjóði, 11 millj. árlega í 10 ár. Við meðferð málsins lét hæstv. raforkumálaráðherra mörg orð falla um þann fagra ásetning ríkisstj. að leiða birtu og yl inn á hvert býli í landinu. Jafnframt þessari nýju raforkumálalöggjöf voru samþykkt lög um tvennar stórvirkjanir, aðra fyrir Austfirði, hina fyrir Vestfirði. Var það nokkur furða, þó að menn í þessum landshlutum, sem telja sig að vonum hafa verið helzt til lengi afskipta um þau þægindi og þá möguleika, sem raforka veitir, gerðu fastlega ráð fyrir, að nú hillti undir lausn þessara mála? Þess eru að vísu nokkuð mörg dæmi frá hinum mörgu samstjórnarárum íhalds og Framsóknar, að samþ. hafi verið lög um framkvæmdir, lög, sem skarta fallega á pappírnum, en hvergi annars staðar. Sum þeirra hafa sjálfsagt aldrei haft annan tilgang en að skarta á slíkum plöggum; önnur eru strönduð sakir þess, að íslenzkt fjármálalíf er sjúkt. Fjármagnið leitar allt til braskara og milliliða, en er ófáanlegt eða nær ófáanlegt til þjóðnytjaframkvæmda. Á ofanverðu s. l. sumri fengu Austfirðingar pata af því, að loforð hæstv. ríkisstj. um skjóta og varanlega lausn á raforkuþörf fjórðungsins mundu ekki gulls ígildi. Bárust þær fréttir austur þangað, að í stað hinnar fyrirhuguðu stórvirkjunar væri nú á hærri stöðum helzt flaggað með því að leysa málið til bráðabirgða með því að leiða þangað raforku frá Laxárvirkjun í Þingeyjarsýslu með nýrri og lítt reyndri aðferð, sem jafnvel var óvíst um, hvernig kynni að gefast. Þetta þótti flestum Austfirðingum næsta hæpin leið, og reis þar upp almenn óánægja með þá snöggu vendingu, sem málið hafði tekið í höndum hæstv. ríkisstj. Var hæstv. landbúnaðar- og raforkumálaráðherra sendur austur til að reyna að friða hv. kjósendur, en fékk fremur kaldar viðtökur og mun hafa orðið að skýra stjórnarbræðrum sínum frá því eftir heimkomuna, að erindislok hafi ekki verið mjög góð. Síðan hefur ekki heyrzt mikið um raforkumál Austfirðinga, nema það helzt, að stjórnarherrarnir beiti öllu flokkavaldi sínu til að fá þá til að hlýða, en þó er eftir að vita, hversu vel Austfirðingar sætta sig við þessa meðferð. Eitt þeirra loforða, sem hæstv. ríkisstj. gaf, var að lækka skatta. Í fyrra var tekjuskattur lækkaður nokkuð, og auglýstu stjórnarliðar það sem mikla hetjudáð. Hversu lítil sú skattalækkun er, sést bezt á því, að hún mun naumast nema hærri upphæð en 14–15 millj. kr., en samanlagðar skattaálögur ríkis og bæja munu nema fast að 600 millj. Er dæmið því auðreiknað. Heildarskattabyrðin hefur við þessar aðgerðir verið lækkuð um rúmlega 2%. En hæstv. ríkisstj. vann á þinginu í fyrra annað afrek, einmitt sömu dagana og hún var að fella till. okkar þjóðvarnarmanna svo og till. annarra stjórnarandstæðinga um mikilvægar umbætur á skattalögunum, - umbætur, sem komið hefðu öllu láglaunafólki og mönnum með miðlungstekjur til góða. Það var samþykkt stjórnarfrv. um gagngerar breytingar á svonefndum aukatekjum ríkissjóðs. Það afrek var ekki básúnað mikið í Morgunblaðinu eða Tímanum, enda naumast við að búast. Með þeirri löggjöf voru hækkuð stórlega flest eða öll þjónustugjöld, sem ríkið tekur af þegnunum við margvísleg tækifæri og bæjarfógetar og sýslumenn innheimta. Var þar um að ræða dómsmálagjöld alls konar, stimpilgjöld, þinglýsingargjöld, gjöld fyrir leyfisbréf og skírteini, skrásetningargjöld og margt fleira. Ég skal nefna eitt dæmi þess, hversu óhófleg sum þessi gjöld eru orðin. Það dæmi er ekki tilbúið, heldur tekið beint úr veruleikanum: Verkamaður í kauptúni úti á landi kaupir lítið hús á 120 þús. kr. Hann fær 50 þús. kr. lán út á húsið. Skuldabréfinu þarf hann að þinglýsa og stimpla það um leið. Afsalið er líka stimplað og þinglesið á hans kostnað, grunnleigusamningurinn einnig. Svo sem lög mæla fyrir, sendi hann sýsluskrifstofunni nefnd skjöl til innfærslu í veðmálabækur og til stimplunar, og eru þau í tveimur samritum. Annað eintakið af hverju þessara þriggja skjala er svo endursent með póstkröfum. Hvað þarf nú kaupandi hússins að greiða fyrir svona dáðmikla stjórnarathöfn? Hvorki meira né minna en 4005 kr. Sannast hér hið fornkveðna, að viða koma Hallgerði bitlingar. Hæstv. fjmrh. lætur ekki að sér hæða, þegar hann kemst í tæri við skattþegninn, en til þess hefur hann óteljandi ráð. Geta menn svo gert sér í hugarlund, hvort þessar og þvílíkar skattheimtur hins opinbera eigi ekki sinn þátt í vexti verðbólgu og dýrtíðar.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Hv. landsk. þm., Bergur Sigurbjörnsson, ræddi hér nokkuð um skattalækkun á félögum. Hann sagði í því sambandi, að ég hefði sagt á Alþingi, að það munaði ekkert um að lækka skattinn á félögunum um 20%, hann væri svo lágur, en svo hefði ég sagt aftur í gærkvöld, að skattarnir væru ofsalega háir á félögum. Bergur Sigurbjörnsson fer hér með algerlega rangt mál. Það, sem ég sagði, var, að frv., sem í var þessi 20% lækkun á sköttum félaga, hefði að geyma aðrar skattahækkanir á móti, sem gerðu það að verkum, að það hafði engin áhrif á heildartekjur ríkissjóðs, hvort frv. var fellt eða samþykkt. Svona er málflutningur hv. þm. Þetta er sýnishorn af honum. En hitt stendur, sem ég upplýsti í gærkvöld, að skattar á félögum eru nú margfalt hærri en þeir voru fyrir stríð, og hér er aðeins um litla leiðréttingu að ræða á sköttum félaga í staðinn fyrir umreikning, sem einstaklingar hafa búið við í mörg ár. Um Eimskipafélagsskattfrelsið er það að segja, að stjórnarflokkarnir sömdu um óbreytt ástand í þessum málum, skattamálum félaga, til eins árs, vegna þess að þeir höfðu ekki komið sér saman um framtíðarskipan þessara mála. Hv. landsk. þm., Bergur Sigurbjörnsson, ræddi hér nokkuð um vexti og gerði þá að miklu rógsmáli. Vextir í ræktunar- og byggingarsjóði verða nú settir í það sama og þeir voru fram að 1946, þ. e. a. s. í 3½% í byggingarsjóði, en í kaupstöðunum verða menn að borga 7% af byggingarlánum. Greiðsluhalli þessara sjóða, sem hér lána, er svo stórfelldur, að af tveimur hagfelldustu lánunum, sem þeir hafa tekið, nemur greiðsluhallinn 26 millj. næstu 15 árin. Það var aðeins um tvennt að velja, áður en langt leið, að lána fáum og lítið hverjum, en með mjög lágum vöxtum, eða lána mörgum og allríflega hverjum með dálítið hærri vöxtum en áður hafði veríð gert, og það ráð var tekið að lána fleirum, þótt vextirnir væru nokkru hærri. Þessi hv. þm. talaði um, að vaxtahækkun kæmi hart niður á fátækum, sem ættu margt ógert, en þingmaðurinn gleymdi að segja frá hækkun jarðræktarframlagsins, sem gerð er á þessu þingi, fyrirhuguðum hækkunum á útlánum úr ræktunarsjóðnum út á jarðrækt og útihúsabyggingar og út á íbúðarhús í sveitum. Og hverjum ætli aukin útlán komi til góða, ef ekki einmitt þeim, sem eru fjárvana, en eiga mikið ógert? Og mundi það vera betra fyrir þá, að haldið væri hinum lágu vöxtum og þeir fengju sáralítil lán, áður en langt um líður? Það gefur auga leið um þetta mál, að allir fulltrúar bænda á Alþingi hafa verið sammála um, að það væri nauðsynlegt að hækka vextina. Þá brá þessi hv. þm. sér í Gróupilsið og upplýsti tvennt: Annað, að lánað hefði verið Faxaverksmiðju mjög stórt lán með afar góðum vöxtum. Þó veit þessi hv. þm., að þetta mál kemur þessari ríkisstj. ekkert við. Það var afgreitt áður en hún kom að völdum. Hitt var, að Framsfl. hefði beitt sér fyrir hækkun á skattmati búpenings. Þetta eru hrein ósannindi. Framsfl. hefur vitanlega engin afskipti haft af þessu máli af þeirri einföldu ástæðu, að það er ríkisskattanefndin, sem ákveður þetta ein og án nokkurra afskipta annarra. Hvorki fjármálaráðuneytið, Alþingi né neinir aðrir hafa nein afskipti af því. Það er ríkisskattanefndarinnar verk að ákveða þessi möt. Þetta veit hv. þm., þó að hann leyfði sér að segja öðruvísi frá. Hv. 9. landsk. þm., Karl Guðjónsson, ræddi hér talsvert áðan um húsnæðismálin og gerði afar lítið úr ráðstöfunum ríkisstj. í húsnæðismálum. Það væri ástæða til að minna þennan hv. þm. á það, hvað kommúnistar gerðu í húsnæðismálum, þegar þeir áttu sæti í stjórn hér á árunum. Þá var meira fjármagn til ráðstöfunar til eins og annars en nokkru sinni hafði áður verið í sögu landsins. En þá var ekkert gert í húsnæðismálunum, bókstaflega, blátt áfram ekki neitt, og þegar þeir hrökkluðust úr ríkisstj., var þannig ástatt í þessum málum, að það þótti stórkostlegt nýmæli, að Framsfl. beitti sér fyrir því, að menn gætu átt kost á 30 þús. kr. láni út á íbúðir í kauptúnum og kaupstöðum. Svo geta þessir herrar sett sig nú á háan hest og sagt, að það sé bara smámál, að þessar 30 þús., sem áður hafa verið lánaðar út á íbúð og voru 30 þús. meira en lánað var þegar þeir voru í stjórn, því að þá var ekkert lánað, - að það sé bara smámál, að þessar 30 þús. verði á næstunni hækkaðar upp í 70–100 þús. kr. á íbúð. Þá minntist þessi hv. þm. auðvitað ekki á það, að í þessum nýju lögum er einnig sérstakur kafli um útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis, og er í honum gert ráð fyrir því, að lagt sé fram fé sérstaklega til þess að útrýma braggaíbúðum og öðru heilsuspillandi húsnæði. Sannleikurinn í þessum málum er sá, að Framsfl. hefur nú á nokkrum árum, síðan framsóknarmenn fóru að fara með stjórn félagsmála, gerbreytt ástandinu í þessum efnum og beitt sér fyrir hverri ráðstöfuninni eftir aðra til þess að koma hér á umbótum. Er þar mest að minnast smáíbúðalánanna, mikilla framlaga til íbúðalána af greiðsluafgangi ríkissjóðs á undanförnum árum og svo loks þetta frv. um íbúðalán, sem nú er að verða að lögum. Auðvitað hefðu menn gjarnan viljað hafa vextina lægri en 7% af íbúðalánum, en það er ekki hægt að hafa vextina lægri nema með því að borga stórkostleg framlög af ríkisfé til þess að lækka vextina, og vegna þess, í hversu mörg horn er að líta, þótti ekki fært að leggja út á þá braut að hafa „styrktar“-vexti á þessum lánum. Þess er líka rétt að geta í þessu sambandi, að vextir af smáíbúðalánunum hafa verið 6½%, þannig að vaxtahækkunin er ekki nema ½% frá því, sem hefur verið, enda þótt lánin eigi að hækka svo mikið sem ráð er fyrir gert. Ég vil þá að þessu sinni nota það, sem ég á eftir af tíma mínum, til þess að minnast nokkuð á varnarmálin. Það hafa verið gerðar miklar endurbætur á framkvæmd varnarmálanna, eins og hv. þm. Str. gat um í þessum umræðum. Það hefur verið breytt um stefnu og samið um, að því sambýli verði lokið, sem áður var á varnarsvæðunum; samið um það, hversu margir varnarliðsmenn og erlendir starfsmenn við varnarmálin skuli hafa orlof á hverjum degi, og stórkostlega dregið úr þeirri tölu frá því, sem áður var. Auk þess hafa verið settar mjög strangar reglur um ferðir Íslendinga inn á varnarsvæðin. Með öllu þessu móti og fleiri ráðstöfunum hefur ástandið í þessum efnum gerbreytzt. Enn fremur hafa framkvæmdirnar verið teknar í vaxandi mæli í hendur íslenzkra aðila. Undanfarið hafa sem sé fundizt úrræði til þess að minnka með margvíslegu móti þau vandkvæði, sem fram komu í öndverðu vegna dvalar varnarliðsins í landinu. Þessar umbætur hafa reynzt þannig í framkvæmd, að enginn, sem til þekkir, leyfir sér að draga gildi þeirra í efa, enda hafa allir mátt heyra, hve máttur er dreginn úr þjóðvarnarmönnum, þegar þeir ræða sambúðarþátt varnarmálanna. Vegna þess, að þjóðvarnarmenn hafa með bættu ástandi þessara mála misst spón úr aski sínum, hafa bæði þeir og kommúnistar orðið að leita að nýjum vígstöðvum í varnarmálinu. Þeir hafa nú upp á síðkastið gripið til þess úrræðis að flytja hinar furðulegustu ævintýrasögur um Keflavíkurflugvöllinn. Tröllasögur um flugvöllinn eru fluttar í Þjóðviljanum og Frjálsri þjóð og svo á þessum vísindum byggður málflutningurinn í þeim umræðum, sem hér hafa farið fram. Kjarni þessara furðusagna er sá, að Keflavíkurflugvöllur sé einn örfárra flugvalla í veröldinni, sem stærð hafi til þess að koma að notum sem árásarflugvöllur í kjarnorkustyrjöld, enda sé stærð hans blátt áfram við það miðuð. Sumir spekingar Þjóðviljans og Frjálsrar þjóðar bæta svo við, að slíkir flugvellir séu hvergi hafðir í hinum stærri menningarlöndum, heldur aðeins meðal frumstæðari þjóða, „þar sem ekki þarf að taka tillit til borgaranna“, eins og hv. 8. þm. Reykv., Gils Guðmundsson, komst að orði í gærkvöld. Í blaðinu Frjálsri þjóð hefur birzt um þetta í viðhafnarsæti blaðsins einn hinn furðulegasti samsetningur, sem hér hefur á prenti sézt langa hríð. En því nefni ég þessa grein, að auðheyrt er, að málflutningur þjóðvarnarmanna og kommúnista er byggður á því, sem þar er fram borið. Þar segir t. d. að engir flugvellir af svipaðri stærð og Keflavíkurflugvöllur séu í námunda við stórar borgir, svo sem London, París og New York, og orðrétt sagt: „Þar eru að vísu flugvellir, en þess hefur verið vandlega gætt, að þeir hefðu ekki hinar löngu, breiðu brautir, sem sprengjuflugvélar þurfa á að halda og einkennandi eru fyrir Keflavíkurflugvöll.“ Á þessum grundvelli er því svo haldið fram blákalt, að Keflavíkurflugvöllur sé einstakur í sinni röð, einn af örfáum nothæfum til árása. Hann sé alls ekki miðaður við þörf farþegaflugs. Það er ómögulegt að gera sér grein fyrir því, hvort meira má sín í þessum málflutningi öllum saman: vanþekkingin eða ófyrirleitnin. Þó held ég, að ófyrirleitnin sé sterkari þáttur, vegna þess að tæplega er leyfilegt að álykta, að menn, sem gera varnarmálin að höfuðmálum sínum og byggja þjóðmálastefnu sína á þeim eingöngu, viti ekki betur. Ég hef í höndum upplýsingar um þessi efni frá íslenzku flugmálastjórninni. Þar segir m. a.: „Á Keflavíkurflugvelli eru fjórar flugbrautir 1700–3000 m langar og 65 m breiðar. Á stórum flugvelli rétt í grennd við New York eru sex brautir frá 2000–3600 m langar og 65 m breiðar. London Airport hefur sex brautir frá 2500–3000 m langar og 100 m breiðar. Orlyflugvöllur við París hefur fjórar brautir frá 2000–2700 m langar og 65 m breiðar. Tveir aðrir flugvellir í Frakklandi hafa brautarlengd allt að 3000 m annar og hinn 3500 m. Um tuttugu flugvellir í Bretlandi hafa svipaða flugbrautarlengd og Keflavíkurflugvöllur. Þá eru þrír flugvellir á Ítalíu af svipaðri stærð og Keflavíkurflugvöllur, þ. á m. flugvöllurinn við Rómaborg sjálfa. 3 km langar flugbrautir, eins og eru á Keflavíkurflugvelli, eru orðnar algengar á stærri millilandaflugvöllum.“ Þetta eru auðvitað engan veginn tæmandi upplýsingar, en meira en nóg til að sýna í réttu ljósi þann blygðunarlausa róg, sem um þessi mál er uppi hafður. Hinar vestrænu þjóðir ráða yfir fjölda flugvalla, sem vegna legu sinnar eru þeim hentari til afnota sem árásarflugvellir en Keflavíkurflugvöllur, ef til styrjaldar skyldi draga, enda hefur Churchill, sem sennilega veit eins mikið um þetta mál og hinir „samvizkusömu“ herfræðingar Þjóðvfl. og kommúnista, nýlega lýst yfir því, að vestrænu þjóðirnar hafi ráð á hundruðum stöðva, sem hægt sé að gera árásir frá, ef til stórstyrjaldar komi. Jafnframt lét hann þess getið, að hann hefði trú á því, að hinar óttalegu vetnissprengjur mundu kenna mönnum að lokum, að enginn gæti framar unnið styrjöld. Þó væri því aðeins von um slíkt, að lýðræðisþjóðirnar væru nógu sterkar. Það væri fróðlegt að vita, í hvers þágu íslenzkir menn flytja þá staðleysu, að Keflavíkurflugvöllur sé ein „aðalbækistöð tortímingartækja“, eins og Finnbogi R. Valdimarsson, 6. landsk. þm., hefur orðað rógsmál sitt í Þjóðviljanum um þessi efni nú fyrir skemmstu. Þessir menn vita þó vel, að auk þess sem Keflavíkurflugvöllur er ekkert veraldarundur að gerð eða stærð, heldur alveg hliðstætt mannvirki öðrum farþegaflugvöllum, þá er þar engan útbúnað að finna til árása, hvað þá til þess að greiða fyrsta höggið í atómstyrjöld. Hvers vegna leggja íslenzkir menn kapp á að útbreiða þau ósannindi, að í þeirra landi sé aðalbækistöð útrýmingartækja? Eitt er víst, að ekki þjóna þeir íslenzkum hagsmunum með slíku háttalagi. Hvaða ályktanir draga svo þessir menn af rakalausum fullyrðingum sínum um, að Keflavíkurflugvöllur sé einn örfárra staða á jörðinni, sem nothæfur sé til kjarnorkuárása? Ályktun þeirra er: Íslendingar segi sig úr varnarbandalaginu, og varnarliðið fari heim. Þá fá Íslendingar að vera í friði, hvað sem á dynur. - Margur mundi þá vilja spyrja þessa spekinga: Á varnarliðið þá að fara með flugvöllinn með sér? Eða halda þeir, að opinn flugvöllur af þessari tegund, sem þeir segja að Keflavíkurflugvöllur sé, mundi einskis freista, ef til átaka ætti að koma? Eða ætti með þessu að bjóða einhverjum öðrum sæti á flugvellinum, ef þeir vildu þiggja það? Eða vildu þeir láta eyðileggja flugvellina hér og gera ófært að lenda hér stórum farþegaflugvélum, enda þótt þeir þykist auðvitað hafa allra manna mestan áhuga á eflingu flugsamgangna? Eða er þetta allt saman einfaldlega samhengislaus þvæla, þar sem eitt rekur sig á annars horn, enda tilgangurinn sá einn að rugla dómgreind manna í málum þessum? Þá segja þessir menn og sálufélagar þeirra um allan heim: Allar varnarráðstafanir eru þýðingarlausar, síðan vetnissprengjan kom. Leggið þær allar niður, opnið allar stöðvar. - Leiðtogar lýðræðisþjóðanna vara sterklega við þessum áróðri. Væri þetta gert, segja þeir, án afvopnunar, mundi árásarþjóð geta leikið þann leik að sölsa undir sig stöðvar og jafnvel einstök lönd í trausti þess, að hvert átak um sig gæti ekki talizt nógu mikið tilefni af hendi lýðræðisþjóðanna til þess að hefja gereyðingarstyrjöld. Má og nærri geta, að lýðræðisþjóðir mundu ekki grípa til slíks fyrr en í síðustu lög. Í þessu sambandi er rétt að minna á, að ekkert hefur um það frétzt, að kommúnistaríkin ætli að leggja niður allan vígbúnað, þvert á móti auka þau hann sem ákaflegast. Íslendingar eiga mikið undir því, að ekki verði styrjöld. Undir því eigum við kannske allt. Við verðum að vona, að það takist að koma á friði í heiminum. Við höfum byggt okkar stefnu í varnarmálum á því, að við eigum samstöðu með vestrænu þjóðunum, enda verður ekki fram hjá þeirri staðreynd komizt. Við þurfum að halda vel á varnarmálunum og fylgjast sem bezt með í þeim efnum, halda fram endurbótastefnunni í framkvæmd þeirra, á meðan við teljum óhjákvæmilegt að hafa varnarlið í landinu, en vænta þess, að svo muni rætast úr í heimsmálunum, að ekki þurfi á slíku að halda.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Ég mun fyrst að gefnu tilefni víkja nokkuð að þjóðvarnarmönnum eða hv. fulltrúum þeirra, sem hér hafa tekið til máls í þessum umræðum. Það er nú svo, að fulltrúar Þjóðvfl. og ræðumenn hans hér á þingi og annars staðar eiga nokkuð erfitt með að skýra hlutverk sitt í íslenzkum stjórnmálum. Af ræðu hv. 8. þm. Reykv., Gils Guðmundssonar, mátti helzt skilja það, að ef tveir tilteknir þm. Alþ. hefðu talað hér í kvöld, þá hefði sennilega ekki verið þörf á að stofna þennan flokk fyrir tveimur árum. Báðir hv. þm. Þjóðvfl. hér á Alþingi flytja langar ræður, sem í orði eru taldar vera á móti íhaldinu og íhaldsöflunum í landinu, og sverja og sárt við leggja, að þeir ætli aldrei að verða íhaldshækjur. En þegar öllu er á botninn hvolft, þá er Þjóðvfl. og hans forustulið öflugustu og sterkustu stuðningsmenn íhaldsaflanna í landinu og þeir menn, sem íhaldið treystir mest á í dag að muni halda áfram að sundra íslenzkri alþýðu. Þess vegna fær maður að heyra, hvað sjálfstæðismenn eru óhræddir við og tala í miklum háðungartón um þann möguleika, sem vafalaust er þrá og ósk mikils meiri hluta íslenzkrar alþýðu, að hér verði mynduð vinstri stjórn, sem berbreyti þeim stjórnarháttum, sem við höfum átt að búa við að undanförnu. En í dag eru sjálfstæðismenn ekki hræddir við það, að þessi stjórn komi bráðlega, af því að þeir eiga öfluga bandamenn innan raða þeirra, sem ættu að standa sameinaðir, og þeir bandamenn komu einmitt fram á sjónarsviðið, þegar öfgaflokkurinn, sem hefur hindrað eðlilegt samstarf og samvinnu alþýðunnar í landinu um langan tíma, var að hníga og falla. Þá komu þeir fram á sjónarsviðið og studdu og styðja í dag að áframhaldandi klofningsstarfi meðal íslenzkrar alþýðu, því miður. Þessir menn hafa í ræðu og riti ekki átt nógu sterk orð til að lýsa því, hvernig forustumenn Alþfl. hafi svikið sínar fyrri hugsjónir og horfið frá upphaflegum baráttumálum flokksins, og séu þeir þess vegna allsendis ófærir um það í dag að veita lýðræðislegum, sósíaldemókratískum flokki forustu. Það er nú eitthvað annað með forustumenn Þjóðvfl. Alþfl. hefur í hartnær 40 ár barizt fyrir flestum, ef ekki öllum þeim umbótamálum, sem hafa verið íslenzkri alþýðu fyrir beztu og lyft hennar kjörum og tryggt gegnum erfiðleika undanfarandi ára og skapað henni þau lífsskilyrði, sem hún hefur í dag. Þegar þeir menn, sem hafa leitt þann flokk, Alþfl., öll þessi ár, eru svo í dag sakaðir um það að vera horfnir frá fyrri hugsjónum og stefnu sinni, sakaðir um það af mönnum eins og ýmsum forustumönnum Þjóðvfl., þá mætti maður kannske spyrja: Hvaðan kemur þessum mönnum sú djörfung að saka aðra um stefnuleysi, þegar vitað er, að í forustuhóp þessa flokks, Þjóðvfl. Íslands, eru menn, sem verið hafa í flestum, ef ekki öllum flokkum á Íslandi, á örfáum árum, sem þeir hafa komið nálægt afskiptum af opinberum málum? Þessa forustumenn á íslenzk alþýða svo að velja, einmitt vegna þess, að aðrir forustumenn, sem reynzt hafa henni vel í 40 ár, eru ekki lengur til þess hæfir. Sannleikurinn er sá um stofnun Þjóðvfl., að hann er stofnsettur af mönnum, sem voru búnir að villast og þvælast milli flokka og eru allra manna sízt stefnufastir og ósveigjanlegir í starfi sínu og stefnu. En þeir inna af hendi í dag það hlutverk í íslenzkum stjórnmálum, sem þeir segjast alls ekki vinna, það hlutverk, sem þeir segja, að aðrir vinni, og það hlutverk er að koma í veg fyrir heilbrigt og nauðsynlegt samstarf vinstri aflanna í landinu til þess að gerbreyta þeim stjórnarháttum, sem við búum við í dag. Við heyrðum hér í gærkvöld og aftur í kvöld, svo að tekið sé eitt dæmi um þau mál, sem þeir eru að berjast fyrir, langar ræður um tillögur þjóðvarnarmanna í verðlagsmálum. Þeir vilja halda verðlaginu niðri, eins og gott og blessað er, tryggja kaupmátt launanna og koma í veg fyrir okur og dýrtíð. Þessi flokkur, sem stofnaður var fyrir þremur árum, talar um það sem algera nýjung og sem sérstakt sitt mál að halda þessu fram fyrir íslenzka alþýðu, en það eru mörg ár, það eru a. m. k. fimm ár síðan bæði Alþýðusamband Íslands og Bandalag starfsmanna ríkis og bæja lýstu opinberlega þeirri stefnu sinni, að þeir teldu það ekki vænlega leið til varanlegra kjarabóta að hækka kaup í krónutali, heldur að halda verðlaginu stöðugu og lækka verðlagið, ef mögulegt væri. Þetta er þess vegna ekki neitt nýtt baráttumál, sem þingmenn Þjóðvfl. koma með hingað inn á Alþingi eða flytja annars staðar. En af hverju er í dag svo mikið rætt um þessi mál? Það er vegna þess, að íhaldsöflin í landinu eru svo sterk, að þau telja sig geta farið gálauslega með þessi mál og gefið okrurunum tækifæri og öðrum gróðamönnum, sem vilja þau nota, til þess að hækka verðlag og græða á íslenzkri alþýðu. En ef Þjóðvfl. hefði ekki klofið íslenzka alþýðu í einn fleiri flokk en hún hafði áður verið í, þá hefðu íhaldsöflin ekki verið eins sterk í landinu og þau eru í dag. Það er svo annað mál, hvernig á að fara að við það að sameina íslenzka alþýðu í traust samtök til þess að vinna að gerbættum stjórnarháttum hér á landi. En eitt það skref, sem íslenzk alþýða verður að taka og það fyrr en síðar, er að snúa baki við þeim ævintýramönnum og flokkaflökkurum, sem veita Þjóðvarnarflokki Íslands forustu í dag. Eins og eðlilegt er í þessum umræðum, hefur verið mikið deilt um það, hversu ágæt stjórnarstefnan hefur verið undanfarin ár. Og þegar rætt er um stjórnarstefnuna í dag, þá er langeðlilegast að taka síðustu fimm ár, sem stuðningsflokkar núverandi ríkisstj. hafa farið með völd og framkvæmd hefur verið heilsteypt og óslitið sama stefnan í meginatriðum. Stjórnarliðar telja árangurinn glæstan og mikinn og framtíðina bjarta. En þegar litið er á þær staðreyndir, sem blasa við í dag, þá eru þær allt aðrar en stjórnarliðar vilja vera láta. Eitt aðalmálið, sem átti að koma í framkvæmd, þegar gengisfellingin var gerð fyrir röskum fimm árum, var að koma á frjálsri verzlun á Íslandi. Ég vil leyfa mér að nefna hér eitt lítið dæmi, sem sýnir, að þrátt fyrir það að nokkuð hafi miðað áleiðis að þessu marki, enda ekki að furða við þær aðstæður, sem stjórnarliðar hafa haft á undanförnum fimm árum, þá er það sorglega skammt, sem komið er að þessu marki, og af sorglega litlu að státa fyrir stjórnarliðið í því efni að koma á frjálsri verzlun á Íslandi. Eða hvort mundu menn kalla það frjálsa verzlun hér eða annars staðar, ef þannig væri málum háttað, að maður keypti hlut, greiddi hann fullu verði, en þyrfti þó að kaupa hann með þeim skilyrðum, að hann mætti ekki leigja, lána eða selja hann um margra ára bil, þó að hann greiddi hann fullu verði og væri löglegur eigandi hlutarins samkv. íslenzkum lögum? En í landi hinnar frjálsu verzlunar, svokallaðrar, sem við búum við í dag, eftir að ¾ hlutar Alþ. undir forustu ágætra manna hafa verið að berjast við að koma á frjálsri verzlun á Íslandi, er ástandið þannig, að hér á Alþ. á morgun verða greidd atkvæði um tillögu um innflutning á vissri tegund bíla, þ. e. a. s. jeppa, sem gert er ráð fyrir, ef samþ. verður, að sala á fari fram með þeim hætti, að sá, sem kaupir, má ekki leigja, ekki lána og ekki selja jeppa um margra ára bil, þó að hann eigi hann. Ég held, að af þessu eina litla dæmi megi sjá, hversu sorglega skammt og hversu mjög svo ótraustum fótum það hagkerfi stendur, sem núverandi stjórnarflokkar hafa verið að reyna að byggja s. l. fimm ár, enda ekki að furða, þegar gerð er tilraun til þess við íslenzkar aðstæður að koma á frjálsri verzlun á þann hátt, að aldrei séu til og aldrei myndist neinir gjaldeyrissjóðir, sem einir geta verið öruggur grundvöllur undir frjálsa verzlun. Og það er athyglisvert, að einmitt í verzlunarstétt eru og hafa verið glöggir menn, sem hafa ekki lagt hinn allra minnsta trúnað á það, að hér mundi verða frjáls verzlun, og hafa lagt þess vegna út í stórkostlegar „spekúlasjónir“ með þann gjaldeyri, sem þeir hafa fengið í gegnum frjálsa gjaldeyrisverzlun, og hrúgað upp birgðum til dæmis af vefnaðarvöru, og vafalaust ýmsum öðrum vörum líka beinlínis í þeim tilgangi að „spekúlera“ með hann og „spekúlera“ í gengisbreytingu, sem þeir töldu líklegt að mundi koma, vegna þess að hinn öruggi grundvöllur, sem þarf að vera undir frjálsri verzlun, hefur aldrei verið settur á Íslandi s. l. fimm ár. Á þessu stigi málsins er ekki tími til, því miður, að nefna fleiri dæmi, en væri það gert, væri auðvelt að sýna, að það hagkerfi, sem ¾ hlutar þings hafa verið að byggja upp á Íslandi undanfarin fimm ár við ágætar aðstæður, gott árferði til lands og sjávar, yfirleitt gott verzlunarárferði, þ. e. a. s. gott hlutfall milli verðs á útflutningi og innflutningi, mikið erlent lánsfé, gjafafé og framlög, stórkostlegar aukatekjur af hernaðarframkvæmdum, - þrátt fyrir allar þessar aðstæður riðar það hagkerfi, sem reynt hefur verið að byggja á Íslandi undanfarin fimm ár. Það riðar mjög völtum fótum í dag, og það er allsendis óséð um það enn þá, hvort hægt er að telja nema í mánuðum þann tíma, sem líður þangað til það verður að gera einhverjar sérstakar meiri háttar ráðstafanir til að bjarga því, sem bjargað verður eftir þessa stefnu.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Hv. 5. þm. Reykv., Jóhann Hafstein, ræddi hér um húsnæðismálin og var mikið niðri fyrir. Hann lofaði mjög ágæti Sjálfstfl. fyrir vasklega framgöngu í húsnæðisvandamálunum. Það má kannske minna hann með örfáum orðum á afstöðu hans og flokks hans til húsnæðismálanna síðustu árin. Sjálfstfl. ræður lögum og lofum í Reykjavík, þar sem húsnæðisvandræðin eru mest. Hvers vegna hefur hann ekki útrýmt braggaíbúðunum hér í Reykjavík? Ekki hafa sósíalistar staðið í vegi fyrir framkvæmdum í þeim efnum, og ekki vænti ég, að bæjarstjórnaríhaldið í Reykjavík þurfi að kvarta undan afstöðu ríkisstjórnar sinnar og ekki undan skilningsleysi eigin flokksmanna í bönkum landsins. Síðan 1946 hafa verið til lög um útrýmingu heilsuspillandi íbúða, en á hverju ári síðan lögin voru sett hefur þessi hv. þm. og flokkur hans rétt upp hendur á Alþ. og samþ. að fresta öllum framkvæmdum um útrýmingu bragganna í Reykjavík. Á hverju ári höfum við sósíalistar flutt tillögur um fjárveitingar úr ríkissjóði í þessu skyni, en alltaf, í hvert eitt og einasta skipti, hefur Sjálfstfl, látið drepa slíkar till. Við sósíalistar höfum flutt till. um að skylda bankana til þess að lána nokkurt fé árlega til íbúðarhúsabygginga. Hverjir hafa drepið þær till.? Sjálfstæðismenn. Við höfum flutt till. um fjárframlög til verkamannabústaða, en íhaldið hefur drepið þær. Það er svo sem von, að íhaldið státi af framgöngu sinni í húsnæðismálunum! Og nú koma ný lög, sagði hv. þm. Lög, sem hækka vexti af íbúðarhúsalánum, lög, sem vafasamt er um að auki nokkuð framlög til íbúðarhúsabygginga almennt, en lög, sem tryggja eiga einum fulltrúa frá íhaldinu og einum fulltrúa frá Framsfl. vald til þess að úthluta öllum íbúðarhúsalánum næstu 6 árin. Ég efast ekki um, að þessi lög eru til ágóða fyrir Sjálfstfl. En hvað viðkemur lausn húsnæðisvandamálanna eða að minnsta kosti vandamála hinna fátækustu, er allt í fullkominni óvissu. Hæstv. fjmrh. sagði hér, að í tíð nýsköpunarstjórnarinnar hefði alls ekkert verið gert í húsnæðismálunum. Samkvæmt opinberum skýrslum var þó byggt þá meira en nokkru sinni fyrr og siðar. Þá hófst nýbyggingarstarfsemi verkamannabústaða, og þá var sett sú byggingarmálalöggjöf, sem íhaldsstjórnir síðari tíma og hæstv. ráðh. hafa neitað að framkvæma nú að undanförnu. Í umr. hér í gærkvöld margendurtóku hæstv. ráðh. þá íhaldskenningu, að ekki væri hægt að bæta kjör vinnandi fólks með því að knýja fram kauphækkun. Þessari kenningu er linnulaust haldið á lofti af ríkisstj., og engu er líkara en að sumir af ræðumönnum hennar séu farnir að trúa þessari fjarstæðu. Hvað þýðir þessi íhaldskenning? Í rauninni jafngildir hún því, að núverandi skipting á þjóðartekjunum sé nákvæmlega réttlát. Hún jafngildir því, að þjóðartekjurnar hafi ekki farið vaxandi á undanförnum árum og að hlutur vinnandi fólks af heildartekjum þjóðarinnar sé jafnréttlátur og sá hlutur, sem milliliðir og aðrir en hið vinuandi fólk taka árlega til sín af þjóðartekjunum. Hvort tveggja er þetta rangt. Heildartekjur þjóðarinnar hafa farið vaxandi á undanförnum árum, án þess að tekjur vinnandi fólks hafi hækkað að sama skapi. En hitt er þó enn þá ljósara, að milliliðir og aðrir aðilar en hið vinnandi fólk hafa dregið til sín miklu stærri hlut af þjóðartekjunum en hóflegt hefði verið. Hæstv. ríkisstj. er ekki um, að rædd sé starfsemi milliliða. Hún veit, að sé kastljósinu beint að háttalagi þeirra, er augljóst hverjum manni, að kenningar hennar um, að ekki sé hægt að veita vinnandi fólki ríflegri hlut í skiptingu þjóðarteknanna, er fjarstæða. Spurningin, sem allt snýst um í þessum efnum, er því einfaldlega sú: Hvort eiga hagsmunir alþýðu eða milliliða og okrara að gilda við skiptingu þjóðarteknanna? Hér skal nú flett upp á nokkrum alriðum þessu til sönnunar. Olíufélögin eru stærstu verzlunarfélögin á Íslandi í dag. Þau selja allar olíur til fiskiskipaflotans og alla olíu til húsakyndingar í landinu. Olíufélögin eru á hægra brjósti ríkisstj., enda eiga forustumenn stjórnarflokkanna þessi félög, að svo miklu leyti sem Íslendingar eiga þau. Eins og nú standa sakir kaupir íslenzka ríkið allar olíur til landsins með sérstökum milliríkjasamningi. Ríkisstj. hefur þó ekki borið sig að því að tryggja landsmönnum olíur með kostnaðarverði. Þess í stað hefur hún afhent olíufélögunum einokunarvald yfir allri olíusölunni og sjálfdæmi um verðlagningu í flestum tilfellum. Olíufélögin selja yfir 200 þús. tonn af olíum á ári. Sé verðlag á olíum hér og í nágrannalöndunum borið saman, kemur í ljós, að þetta olíumagn er selt á 40–50 millj. kr. hærra verði hér en þar. Hvað segja stjórnarvöld landsins við þessari verðlagningu? Telja þau, að útgerðin geti borið hið háa olíuverð? Telja þau, að almenningur geti risið undir hinu háa olíuverði? Stjórnarvöldin segja ekki eitt einasta orð um þetta. Hátt olíuverð er eins og hver annar sjálfsagður hlutur að dómi stjórnarvaldanna. Getur nokkrum manni blandazt hugur um gróða olíufélaganna? Hafa ekki allir landsmenn fyrir augunum tryllingslega fjárfestingu félaganna? Um allt land hafa þau komið upp þreföldu dreifingarkerfi. Hér í Reykjavík og nágrenni hafa þau á stuttum tíma komið upp tugmilljóna geymslustöðvum, stöðvum, sem eru margfalt dýrari og umfangsmeiri en nokkur þörf er á. Hvaðan hefur féð verið tekið til þessarar fjárfestingar? Hverjir eru látnir borga? Trúir því nokkur maður, að þessi félög hafi ekki tekið nema óhjákvæmilegan kostnað við dreifingu á olíunni? Það eru önnur viðbrögð hjá hæstv. ríkisstj. við hækkun á olíuverði en við kauphækkun verkafólks. Ef vinnandi fólk krefst kauphækkunar, ætlar allt af göflunum að ganga. Þá þolir þjóðfélagið ekki kauphækkun, og þá er bent á hallarekstur atvinnuveganna. En hvað gerist, þegar olían er hækkuð í verði? Daginn, sem verkföllin miklu hófust í vetur, hækkuðu olíufélögin olíu til togaraflotans. Á það var hvergi minnzt. Þá var ekki bent á hallarekstur togaraflotans, sem gæti ekki mætt frekari útgjöldum. Um nokkurt skeið hefur legið fyrir krafa olíufélaganna um að hækka olíuverð til húsakyndinga og til bátaflotans um 60 kr. á tonn. Vegna verkfallsins þótti ekki hentugt að skella þessari hækkun á þá. En hver efast um, hvað gert verður við þessa hækkunarkröfu olíufélaganna, eftir að hafa hlustað á hæstv. viðskmrh. í gærkvöld? Hann var augsýnilega að undirbúa þessa olíuhækkun. Og ráð hans var handhægt til afsökunar. Hann kenndi verkfallinu um stóraukin útgjöld olíufélaganna, sem þurft hefðu að greiða stórfé í Liðpeninga fyrir olíuskipin, sem lágu hér í verkfallinu. Og niðurstaðan á svo að verða almenn verðhækkun olíu, sem þegar er margfalt dýrari hér en nokkurs staðar í nálægum löndum. Olíufélögin vita, að þau eru undir vernd ríkisstj. Þau haga sér líka eftir því. Þó kemur fyrir, að græðgi þeirra verður svo mikil, að vernd ríkisstj. hrekkur ekki til. Nýlega hefur eitt þessara félaga verið dæmt af hæstarétti fyrir eitt stórkostlegasta verðlagsbrot, sem heyrzt hefur um hér á landi. Hvað hefur hæstv. ríkisstj. gert til þess að koma í veg fyrir, að slík verðlagsbrot endurtaki sig? Ekkert, nema rætt hefur verið um að sæma hið brotlega félag með því að veita því 50 millj. kr. ríkisábyrgð til þess að kaupa fyrir olíuskip. Okur olíufélaganna liggur eins og mara á sjávarútveginum. En við ekkert fæst ráðið. Einn af þekktustu togaraútgerðarmönnum landsins, kunnur sjálfstæðismaður, sagði fyrir nokkru, þegar rætt var um vandamál togaraútgerðarinnar, að olíufélögin ættu að láta íslenzka togaraflotann fá ókeypis olíur í eitt ár til leiðréttingar á okri þeirra undanfarin ár. Það eru fleiri milliliðir en olíufélögin sem draga til sín óeðlilegan hluta af þjóðartekjunum. Bankar landsins stæra sig af 40–50 millj. kr. gróða á hverju ári. Hvaðan kemur þessi gróði bankanna? Heldur ríkisstj., að hann falli af himnum ofan? Nei, hún veit það ofur vel, að þessi gróði bankanna er tekinn úr atvinnulífi landsins. Hann er ein orsökin til þess, að atvinnuvegir landsins eru reknir með tapi. Hann er ein orsökin til þess, að atvinnuvegirnir eiga örðugt með að greiða hinu vinnandi fólki það kaup, sem því að réttu ber af þjóðartekjunum. Ríkisstj. hefur samþykkt vaxtahækkunarstefnu bankanna. Hún telur hækkandi vexti miða að jafnvægi í efnahagslífinu. Þessu til staðfestingar lætur ríkisstj. hækka alla vexti, með lögum á Alþingi, eftir því sem aðstaða hennar stendur til. Hækkandi vextir af lánum landbúnaðarins eiga að auka á jafnvægið. Hækkandi vextir af íbúðalánum verkamanna eiga að auka á jafnvægið. Og hækkandi vextir sjávarútvegsins eiga að auka á jafnvægið. Hvers konar jafnvægi er það, sem hæstv. ríkisstj. leitar eftir? Er það fólgið í auknum vaxtagróða bankanna og milliliða, en hækkuðum rekstrargjöldum bænda, verkamanna og atvinnuveganna almennt? Þegar verkafólk vill fá kauphækkun, fá ríflegri hluta af þjóðartekjunum, þá er slíkt ekki hægt samkvæmt íhaldskenningu stjórnarflokkanna. En þegar bankar og milliliðir hækka vexti og önnur þjónustustörf, þá er allt í lagi. Það þola atvinnuvegirnir. Þá þarf ekki að koma til vinnustöðvunar í 1½ mánuð. Í hópi þeirra gróðafélaga, sem gæðingar ríkisstj. stefna á atvinnuvegi landsins, eru vátryggingarfélögin. Þau hafa á undanförnum árum rakað til sín gróða. Eitt þessara félaga tilkynnti nýlega opinberlega, að það hefði á þeim 7 árum, sem það hefði starfað, grætt rúmar 20 milljónir. Auðvitað er gróði þessara félaga miklu meiri en þau almennt gefa upp. En með góðu samþykki ríkisstj. innheimta þau sinn skatt af atvinnuvegum landsmanna. Tvö skipafélög annast aðalvöruflutninga að og frá landinu. Stjórnarflokkarnir hafa hvor um sig hreiðrað um sig í þessum félögum. Bæði hafa þessi félög rakað saman gróða á þjónustustarfi sínu fyrir landsmenn. Annað þessara félaga hefur byggt sig upp frá grunni á örfáum árum og á nú 6 millilandaskip. Hvaðan hefur það fjármagn komið, sem byggt hefur upp þennan skipakost? Það hefur allt verið tekið af landsmönnum í okurháum farmgjöldum. Skipafélögin, sem tekið hafa framleiðslu vélbátaflotans og togaraflotans og flutt hann á erlendan markað, hafa rakað saman fé. Þau hafa ekki þurft að lifa á bónbjörgum eins og fiskiflotinn. Þau hafa ekki legið undir hamrinum fyrir vanskil. Þau hafa ekki legið bundin um hásumarið eins og togaraflotinn vegna hallarekstrar. Því er haganlega fyrir komið, því skipulagi, sem lætur fengsælustu fiskibáta veraldarinnar vera rekna með tapi og afkastamestu fiskiskip í heimi, íslenzku togarana, stynja undan hallarekstri, en hrúgar hins vegar upp gróða olíufélaga, banka, skipafélaga, vátryggingarfélaga, ríkissjóðs og heildsala, svo að nokkur dæmi af mörgum séu nefnd. En þetta skipulag er haft á þennan veg að vel íhuguðu máli. Það er hentugt að geta bent vinnandi fólki á tap framleiðslunnar. Það er sterk aðstaða að geta hótað verkafólki og sjómönnum með því, að verði kaup hækkað, þá sé óhjákvæmilegt að hækka allt vöruverð í landinu, skatta og tolla, því að ástand atvinnuveganna sé þannig, að þeir þoli ekki kauphækkun. En hvenær kemur að því, að þessu vopni verði snúið í höndum ríkisstj. og hún rekin til þess af atvinnuvegum landsins og vinnandi fólki að skila til baka milliliðagróðanum? Þjóðartekjur Íslendinga leyfa vissulega kauphækkun, og þær leyfa líka hallalausan rekstur framleiðslunnar, en skilyrði fyrir þessu er, að milliliðagróðinn sé afnuminn, að komið sé í veg fyrir, að okurstarfsemin haldi áfram. Í umræðunum hér í gærkvöld spilaði hæstv. fjmrh., Eysteinn Jónsson, sína gamalkunnu kommúnistaplötu. Kommúnistar komu verkföllunum af stað, sagði hann; þeir ætluðu að steypa ríkisstj. og mölva niður þjóðfélagið. Kommúnistar vildu ekki heyra verðlækkunarleiðina. Þeir vildu, að verkfallið yrði sem allra lengst. Mikið eru nú þessi slagorð orðin gatslitin. Í hvert skipti, sem verkafólk leitar eftir rétti sínum, glymur þetta viðkvæði við: Kommúnistar, kommúnistar. - Allt illt er þeim að kenna. Hæstv. ráðh. læzt ekki vita þá staðreynd, að síðasta Alþýðusambandsþing, fjölmennasta fulltrúaþing, sem verkalýðssamtökin hafa haldið, samþykkti einróma að hefja þessa launabaráttu. Ráðherrann læzt ekki vita, að verkalýðsfélög, sem telja á annan tug þúsunda meðlima, ákváðu á fjölmennum fundum launakröfur sínar. Ráðherrann þykist ekki vita, að það voru þúsundir verkafólks í Reykjavík, á Akureyri og í Hafnarfirði, sem framkvæmdu verkfallið, sem stóðu verkfallsvörð og að lokum ráku hann og ríkisstj. til undanhalds. Alþjóð veit, að þegar hæstv. ráðh. talar um kommúnista, þá á hann við vinnandi fólk í landinu. Það var það, sem ákvað verkfallið, það var það, sem stóð í verkfallinu, og það var það, sem sigraði ríkisstj. Kommúnistar vildu ekki verðlækkunarleiðina, sagði hæstv. ráðh. Hver bauð verðlækkun? Hvar eru tilboð ríkisstj.? Vill ekki hæstv. ráðh. sem ræðumaður íhaldsins, eins og hann venjulega er að undanförnu, skýra frá því tilboði, sem gert var í þessum efnum? Verkalýðssamtökin lýstu yfir ósk sinni um verðlækkun, en ráðh. og ríkisstj. taldi ekki fært að lækka verðlagið, slíkt hefði dregið spón úr aski hennar nánustu. - Kommúnistar eru á eyðimerkurgöngu með verkamenn, sagði fjmrh. Það er aumlegt hlutskipti, sem þessi foringi bændanna í landinu hefur valið sér. Hann hefur manna mest unnið að því að hræra þannig saman flokki bænda og flokki kaupmanna og braskara, að ekki verður á milli greint, hvað er hvað. Það er nú orðið hlutskipti Eysteins Jónssonar að tala á Alþ. fyrir skattalækkun auðfélaga íhaldsins í Reykjavík. Það er hans hlutskipti að boða bændum blessun vaxtahækkunar á lánum landbúnaðarins. Það er hans hlutskipti að halda vörð um sérhagsmuni milliliða og okrara í Reykjavík. Það er hans hlutskipti að verja það skipulag, sem tryggir kaupmönnum Reykjavíkur rétt til frjálsrar álagningar á vörur þær, sem landsmenn kaupa. Eitt sinn barðist þessi hæstv. ráðh. gegn Reykjavíkurvaldi íhaldsins. Eitt sinn tileinkaði hann sér það kjörorð, að allt væri betra en íhaldið. Eitt sinn stóð hann hér á Alþ. og lýsti meinsæri á hendur foringjum íhaldsins. Eitt sinn boðaði hann samstarf verkamanna og bænda. Eitt sinn lofaði hann kjósendum sínum hátíðlega, að aldrei mundi hann samþykkja hersetu í landinu á friðartímum. Mikill umskiptingur er þessi maður orðinn. Hlutskipti hæstv. ráðh. er ekki öfundsvert. Hann hefur manna mest stutt íhaldið til valda, og nú er hann aðaltalsmaður þess, þarfasti þjónn þess, og ef til vill tekst honum að koma íhaldinu í hreinan meiri hluta á Alþingi. Það er engin furða, þó að Eysteinn Jónsson nefni eyðimerkurgöngu. Líklega hvíslar samvizka hans þessu orði að honum, því að er hann ekki sjálfur á sannkallaðri eyðimerkurgöngu með Framsfl.? Sérgrein Eysteins hefur jafnan verið skattheimtan. Íhaldið er orðið sérlega ánægt með hann sem skattheimtumann. Nú er svo komið, að svo til allir skattar og tollar eru innheimtir af almenningi. Gróðafélög íhaldsins bera sáralítinn hluta af skattbyrðinni. Helzt hefur Eysteinn komizt í þrot með nafngiftir á nýja tolla og nýja skatta. Í gærkvöld lofaði hann nýjum tollum og nýjum sköttum í tilefni af verkföllunum, og nöfn voru þegar fundin á nýju skattana. Þeir skulu bera nafn kommúnista, sagði hæstv. ráðherra. Það er mikil furða, hve takmarkalaust vald íhaldið hefur á hæstv. fjmrh. Sjálft hefði íhaldið ekki þorað að boða nýjar álögur til viðbótar 100 millj. kr. rekstrarafgangi ríkissjóðs. En Eysteinn tekur að sér að boða þessi tíðindi. Það er mikill misskilningur hæstv. ríkisstj. að halda, að vinnandi fólk í landinu láti bjóða sér nýjar álögur og hækkað vöruverð án mótaðgerða. Ríkisstj. verður knúin til þess að skerða gróða milliliðanna, ella að víkja.



Herra forseti. Alþm. og aðrir þeir, sem hlýtt hafa á þessar umræður, hafa nú heyrt hinn mikla mun, sem er á málflutningi stjórnarandstæðinga og ríkisstj. og málsvara hennar. Við sjálfstæðismenn höfum nú sem fyrr vitnað til staðreyndanna, skýrt þær og stutt mál okkar með þeim. Almenningur treystir okkur betur en öðrum, m. a. vegna þess, að menn hafa reynt, að það stenzt, sem við segjum og lofum. Andstæðingarnir virða staðreyndirnar lítils, í mesta lagi að þeir bölvi þeim, eins og Vilmundur landlæknir forðum. Í stað þess, sem er raunverulegt og satt, tildra andstæðingarnir upp blekkingum og útúrsnúningum í þeirri von, að slíkt veiti þeim brautargengi. Hvernig halda menn, að þessum herrum mundi takast að stjórna landinu í sameiningu, þegar allt rekst svo á annars horn sem raun ber vitni um, meðan þeir þó eru aðeins í andstöðu og þurfa enga ákvörðun að taka á Alþ., sem máli skiptir? Þeir eru t. d. að vísu allir sammála um, að sjálfsagt hafi verið að gera stórkostlegt verkfall. Um hitt rífast þeir, hverju hafi átt að ná með verkfallinu og hvort það hafi orðið til ills eða góðs. Um varnir landsins segja sumir, að þær eyði atvinnuvegunum og heilum landshlutum; aðrir, að þjóðinni sé haldið uppi með varnarliðsvinnunni. Sannleikurinn er sá, að Íslendingar láta hlutfallslega miklu færri menn til slíkra starfa en nokkur önnur þjóð, og er það í hendi íslenzkra stjórnvalda að láta ekki einum manni fleira til þeirra en þau ákveða og telja atvinnuvegina þola. Hv. þm. Lúðvík Jósefsson lætur nú svo, að þeir, sem báru fram kröfur um kauphækkanir, sem námu a. m. k. 37–50%, hafi raunverulega viljað lækkun á verðlagi. Þannig er samræmið í rökunum. Það er ekki aðeins, að þessir menn séu ósammála hver við annan, heldur stangast allt hjá hverjum og einum. Hv. þm. Einar Olgeirsson vill t. d., að við tökum Dani og Norðmenn til fyrirmyndar í því að fá ekki erlenda menn til varnar landinu. En vill hann lúta fordæmi þeirra um það, að við sjálfir tækjum að okkur hlutfallslega jafnmiklar varnir og þessar þjóðir gera? Ef svo væri, mundi skjótlega óhætt að láta hið erlenda varnarlið hverfa héðan. En svo illa sem Einari er við varnir hinna erlendu manna, er honum þó enn verr við, að Íslendingar komi sér sjálfir upp vörnum. Engum dylst, af hverju þessar mótsagnir spretta. Hv. þm. Einar Olgeirsson þjónar þarna öðrum hagsmunum en íslenzkum. Um varnarmálin læt ég mér annars nægja að vitna til traustsyfirlýsingar þeirrar, sem þjóðin hefur veitt stefnu stjórnarinnar með því að taka jafnfálega undir undirskriftasöfnunina, sem hafin var s. l. vetur eða haust, og raun ber vitni um. Til þeirrar undirskriftasöfnunar var efnt með miklu brambolti. Nú heyrist ekki á hana minnzt, og byrjað er á annarri undirskriftaherferð til að láta hina fyrri hverfa í gleymskunnar dá. Hermanni Jónassyni geðjaðist ekki að því, að við sjálfstæðismenn skyldum skýra nokkuð eðli vinstri samvinnunnar, og reyndi að gefa nýjar skýringar á fyrra tali sínu um þetta. Enn var þó glöggt, hvað hann vildi, - jafngreinilegt og ekki geðjast öllum flokksmönnum hans þær ráðagerðir. Hv. þm. Vilhjálmur Hjálmarsson kom strax á eftir Hermanni og lýsti nokkuð því liði, sem Hermann vill ólmur ná samvinnu við. Var það ófögur lýsing, en því miður sönn. Horfir sannarlega ekki vænlega um þá samvinnu, sem efnt væri til af slíkum hug, fremur en gera virðist um sameininguna t. d. innan Alþfl., ef það er rétt, sem hér hefur komið fram, að orka hans fari nú mest í það að útiloka hver annan frá því að halda ræður. Það er mesti misskilningur hjá hv. þm. Hermanni Jónassyni, að Íslendingar hafi aldrei reynt samvinnuútgerð. Hún hefur verið reynd og því miður ekki gefizt vel. Eins er það alger misskilningur, að verkföll mundu ekki verða við slíka starfrækslu. Ekkert land hefur þroskaðri samvinnu í landbúnaði en Danir, og varð þó með sérstökum ráðstöfunum að hindra, að stórfellt verkbann eða verkfall skylli þar á fyrir fáum vikum. Í Bretlandi hefur ekki orðið minna um verkföll í þjóðnýttum atvinnugreinum en öðrum. Mestur er þó misskilningurinn, ef Hermann Jónasson og aðrir láta sér til hugar koma, að unnt sé að vinna bug á völdum kommúnista í verkalýðshreyfingunni án atbeina sjálfstæðismanna. Sú trú, sem virtist hjá honum koma, að sjálfstæðismenn væru andstæðir verkalýðssamtökunum, er alger staðleysa. Við sjálfstæðismenn skiljum til hlítar nauðsyn frjálsra og voldugra verkalýðssamtaka, en við gleymum því ekki, að blómlegir atvinnuvegir eru undirstaða velmegunar allra, ekki aðeins atvinnurekendanna sjálfra, heldur ekki siður verkamanna og alls almennings. Um leið og allir þessir aðilar, verkamenn, atvinnurekendur og ríkið, eiga að vera hver öðrum óháðir, þá þurfa þeir og að hafa góða samvinnu sín á milli. Við teljum það þjóðarvoða, þegar svo fer, eins og í þjóðfélögum kommúnista, að verkalýðsfélögin eru gerð að tæki í höndum ríkisins, sem um leið er allsherjaratvinnurekandinn, - tæki, sem notað er til áþjánar verkalýðsins, en ekki honum til heilla. Á meðan við höldum frjálsu þjóðfélagi hér á landi, er ekki hætta á þessu. En við sjáum nú þegar, hvað verða vill með þeirri misnotkun kommúnista á verkalýðshreyfingunni, sem þegar er hafin og öll miðar að misbeitingu félaganna í flokksþágu kommúnista. Baráttan gegn þeirri þjóðarhættu, sem stafar af valdráni kommúnista innan verkalýðsfélaganna, mun halda áfram, þangað til henni lýkur með sigri lýðræðismanna, og hún verður vitanlega fyrst og fremst háð innan félaganna sjálfra sem sjálfstæðisbarátta allra frelsisunnandi verkamanna gegn misnotkun kommúnista á þessum nauðsynjafélagsskap. Á þeim vettvangi verður úrslitabaráttan háð. En atvinnurekendur verða og að minnast þess, að stundarsigrar kommúnista innan félaganna eru einnig að nokkru leyti þeirra sök. Völd slíkra skemmdarvarga í verkalýðshreyfingunni eru ekki síður skaðsamleg en mæðiveiki, aflabrestur eða stjórnleysi atvinnufyrirtækja. Atvinnurekendur verða þess vegna sjálfra sín vegna, þó að öllu öðru sé sleppt, að gæta þess að haga ætíð störfum sínum svo, að þeir ýti ekki undir ófögnuðinn eða hvetji verkamenn til að trúa flugumönnum hins alþjóðlega kommúnisma fyrir fjöreggi sínu. Tvískinnungur Alþfl. um samvinnu allra lýðræðisaflanna leiddi beint til þess, að kommúnistar fengu yfirráðin í verkalýðshreyfingunni í haust. Ósigur kommúnista er viss, ef lýðræðisöflin sameinast á móti kommúnistum, og til þess er atbeini sjálfstæðismanna ómissandi. Á þessa staðreynd megnar ekkert skraf um vinstri samvinnu að skyggja. Ég votta að vísu þeim hv. þm. Hermanni Jónassyni og Haraldi Guðmundssyni innilega samúð mína yfir sorg þeirra út af því, að stjórn, sem þeir þrá að ríki hér, skuli vera farin frá völdum fyrir meira en 17 árum, enda var hún mynduð fyrir meira en 20 árum, þ. e. a. s. 1934. Þessir menn eru sem sé 20 árum á eftir tímanum, þeim 20 árum, sem hafa leitt mestar breytingar yfir íslenzku þjóðina. Þessir menn þrá ástand, sem þjóðin er fyrir löngu vaxin frá og hugsar nú til með ömurleika þess ástands, þegar atvinnuleysið þjáði verkalýðinn og kyrrstaðan lá eins og mara á öllu þjóðlífinu. Svo ömurlega tíma vill þjóðin ekki leiða yfir sig aftur. Íslendingar eru fæstir sammála hv. þm. Bergi Sigurbjörnssyni, sem sagði, að Eimskipafélag Íslands hefði lokið uppbyggingu kaupskipaflota síns. Þjóðin lítur ekki svona á. Hún kýs áframhaldandi uppbyggingu; hún kýs framfarir og bjartsýni, stjórn, sem hefur hag allrar þjóðarinnar fyrir augum. Við sjálfstæðismenn erum því vanir, að sundrungaröflin í þjóðfélaginu reyni öll að níða okkur. Slíkt er eðlilegt. Flokkur okkar er einn þeirra meginása, er halda uppi hinni íslenzku þjóðfélagsbyggingu, og er því að vonum, að þeir níðhöggvar, er naga þjóðarmeiðinn að neðan, beiti tönnum sínum einkum gegn okkur. Þeir hafa og lengi sagt fyrir feigð flokksins eða a. m. k. skjóta hrörnun hans. Þær hrakspár hafa ekki rætzt. Sjálfstfl. er öflugasti stjórnmálaflokkurinn á Íslandi, sá flokkurinn, sem staðfastast hefur fylgið, og hinn eini, sem möguleika hefur til að fá stuðning meiri hluta þjóðarinnar. Allur almenningur veit, að Sjálfstfl. er hans öruggasta skjól, og áróðurinn um íhald og sérhagsmunagæzlu flokksins er staðlausir stafir. Enginn efast um, að framfarir hafi aldrei orðið meiri hér á landi en síðustu 10 árin. Allan þann tíma hefur Sjálfstfl. átt fulltrúa í ríkisstj. og er eini flokkurinn, sem það hefur átt öll þessi ár. Hann hefur því ráðið meiru um stjórnarstefnuna en nokkur annar, þó að því sé miður, að hann hefur ekki ráðið nógu miklu. En það er fyrst og fremst Sjálfstfl. að þakka, að þessi tími hefur verið mesti framfaratíminn í sögu Íslands. Á sama stendur, hvert litið er. Alls staðar blasa framfarir og umbætur við. Auðvitað er mörgu ábótavant hér eins og í öllum mannlegum félagsskap, en eðlilegt er, að þeim, sem mestu hefur hrundið fram á liðnum tíma, sé bezt treyst til framkvæmda nú og í framtíðinni. Menn vita, hvað er sterkasta aflið í íslenzkum stjórnmálum. Þeir, sem góðum málum vilja koma fram, leita því eðlilega til Sjálfstfl. Með því styrkja þeir sjálfa sig og greiða fyrir framgangi hinna góðu mála sinna, um leið og þeir efla enn öflugasta flokk landsins og gera honum þar með kleift að hafa heillaríkari áhrif en nokkru sinni fyrr. Þjóðin á um tvennt að velja: Annars vegar vaxandi sundrung, hins vegar vaxandi velmegun undir forustu Sjálfstfl. Það eru fleiri og fleiri, sem gera sér þetta ljóst. Þess vegna eru það ætíð fleiri og fleiri, sem fylkja sér um Sjálfstfl., sjálfum sér og þjóðinni allri til heilla. Að lokum býð ég öllum þeim, er á mál mitt hlýða, góða nótt og árna þeim árs og friðar.



Herra forseti. Hv. 10. landsk. þm. (KGunn) talaði hér áðan og nefndi Þjóðvfl. oft í ræðu sinni. Ég skildi ræðu hans að vísu ekki vel, en helzt virtist mér hann vera á móti Þjóðvfl. Þá veit maður það. Ég er ósköp rólegur yfir þessu og spái því, að Þjóðvfl. lífi það af, þó að hv. þm. sé eitthvað á móti honum. Annars datt mér það einna helzt í hug undir ræðu þessa hv. þm., að mikið hljóti Alþýðuflokksmenn úti um land að vera ánægðir yfir skiptunum að hafa fengið hann hingað inn í umræðurnar í stað forseta Alþýðusambandsins, Hannibals Valdimarssonar. Hæstv. fjmrh. gerði að vonum nokkra tilraun til að svara ádeilu minni á utanríkisstefnu hæstv. ríkisstj. Ráðh. sagði, að breytt hefði verið um stefnu í varnarmálunum. Eins og ég sýndi fram á í gærkvöld, er stefnan óbreytt í öllum þeim atriðum, sem verulegu máli skipta. Og hæstv. dómsmrh. vitnaði um þetta hér í umr. í kvöld. Annars þarf ekki hans vitnisburðar við. Hver maður, sem eitthvað fylgist með, veit, að í svokölluðum varnarmálum hafa engin straumhvörf orðið. Hæstv. ráðh. lagði mikla áherzlu á að sanna, að til væru ýmsir flugvellir með jafnstórar flugbrautir og Keflavíkurflugvöllur. Þetta má rétt vera, en ég vek sérstaka athygli allra tilheyrenda á því, að hæstv. ráðh. dirfðist ekki að neita því, að Keflavíkurflugvöllur sé nægilega stór til afnota fyrir stórar sprengjuflugvélar. Kjarni málsins er sá, að Keflavíkurflugvöllur er í tölu hinna stærstu hernaðarflugvalla veraldar og hefur auk þess þann höfuðkost að vera staðsettur í strjálbýlu landi, sem í augum erlendrar herstjórnar - ég legg áherzlu á það - í augum erlendrar herstjórnar hlýtur óhjákvæmilega að vera hentugur árásarstaður í styrjöld og þá um leið hentugur til að taka á móti holskeflum gagnárásar. Eða fæst nokkur maður til að trúa því, að ameríska herstjórnin meti það ekki meir, ef í harðbakkann slær, að forða milljónum eða tugmilljónum manna af sinni eigin þjóð frá því að tortímast í vetnissprengjuárás heldur en að bjarga 100 þús. hræðum hér á hjara veraldar undan þeim örlögum? Eða þykist Eysteinn Jónsson vera þess umkominn að veita Íslendingum tryggingu fyrir því, að Bandaríkjamenn noti Ísland ekki til þess að taka á móti stærstu holskeflunum í kjarnorkustyrjöld? Það er von, að framsóknarmenn kveinki sér undan gagnrýni á meðferð þeirra á utanríkismálum. Þeir ætluðu að leika sterkan leik, er þeir tóku þau í sínar hendur. Þeir hafa í því sambandi viðhaft alls konar loddarabrögð, eins og ég lýsti í gærkvöld, en þau hafa að litlu haldi komið. Þjóðin sér í gegnum blekkingavefinn. Það stendur enn óhrakið, sem ég sagði hér í gær, að eini teljandi árangurinn af stjórn Framsóknar á Keflavíkurmálum er auknir gróðamöguleikar íslenzkra auðmanna og auðfélaga á hernámsbraski. Áhugi framsóknarleiðtoganna hefur fyrst og fremst beinzt að því að tryggja framsóknarfyrirtækjum sem ríflegasta hlutdeild í ógeðslegasta atvinnuvegi, sem nokkru sinni hefur þekkzt á Íslandi, hermangi. Það er óhrakið, að undir forustu Framsóknar hefur verið haldið í einu og öllu utanríkisstefnu Bjarna Benediktssonar, og afleiðingin er sú, að Íslendingar eru fastara reyrðir í viðjar hernáms en nokkru sinni fyrr. Þau alvöruorð, sem ég mælti í gærkvöld um eðli hinnar svokölluðu vopnaverndar, voru sízt af öllu til þess töluð að vekja ástæðulausan ótta hjá þjóðinni. Því miður er það ómótmælanlegt, að á öld vetnissprengjunnar eiga þeir hættuna mesta yfir höfði sér, sem hafa innan vébanda sinna herstöðvar og stóra flugvelli, sem hægt er að nota í kjarnorkustyrjöld og hinn styrjaldaraðilinn telur sér stafa háska af. Það er ekki skynsamra manna háttur að haga sér eins og strúturinn og stinga höfðinu niður í sandinn. Við Íslendingar verðum því að horfast í augu við staðreyndir, hversu geigvænleg tíðindi sem þær kunna að boða. Tortímingarhættan af völdum herstöðvarinnar á Reykjanesi er enn þá stórkostlegri en flestir Íslendingar hafa gert sér fyllilega ljóst. Það eru ekki aðeins hinar fjölmennu byggðir við Faxaflóa, sem eiga voðann vísan, ef vetnissprengju yrði varpað á Reykjanesskaga, heldur meginþorri þjóðarinnar. Í skýrslu amerísku kjarnorkunefndarinnar, sem birtist 15. febr. s. l., er nákvæmlega lýst áhrifum vetnissprengingar. Þar segir, að sjálf sprengingin taki til svæðis, sem er 40 km í þvermál eða jafnvel enn meira. Á því svæði myljast öll mannvirki og slokknar allt líf. Hins vegar er það komið undir vindátt og veðri, hvert helmökkur sprengingarinnar berst, en hann getur borizt hundruð kílómetra. Hvað segir þetta okkur Íslendingum? Ef vetnissprengja félli nálægt Keflavíkurvelli í suð-suðvestanátt, mundi hinn lífshættulegi geislavirki mökkur berast norðaustur yfir alla Gullbringu- og Kjósarsýslu, Reykjavík og Hafnarfjörð, Borgarfjarðarsýslu, Mýrasýslu, hluta af Dalasýslu og Strandasýslu, báðar Húnavatnssýslur, Skagafjarðarsýslu og Siglufjörð og á haf út norður af Siglufirði. þessu svæði búa um 2/3 hlutar allra landsmanna. Núverandi valdhafar á Íslandi hafa stigið mörg óheillaspor. En óendanlega miklu þyngst er sú sök íslenzkra ráðamanna, að þeir berja enn höfðinu víð steininn á sviði utanríkismála og halda dauðahaldi í þá stefnu, sem haft getur svo geigvænlegar afleiðingar fyrir þjóðina, að engin orð fá lýst. Hvort ástæðan er ólæknandi blinda, alger forherðing eða það, sem líklegast er, skortur þreklundar til að hverfa frá villu síns vegar, það skiptir næsta litlu máli. Hitt er augljóst, að núverandi ráðamenn ætla ekki að bera gæfu til að hafa vit fyrir þjóðinni. Hún verður að hafa vit fyrir þeim. Hvernig er slíkt hægt, fyrr en í fyrsta lagi í næstu kosningum? mun margur spyrja. Það er hægt með því móti, að æ fleiri Íslendingar sameinist um kröfuna um uppsögn herstöðvasamningsins og algert hlutleysi Íslands í styrjöldum. Ef allir þeir, sem þegar skilja nauðsyn þessa, krefjast þess einbeittir og sameiginlega, að íslenzka þjóðin losni úr viðjum hernámsins, þá er hægt að tryggja málinu sigur. Ekkert óttast valdhafar meira en stórfellt fylgistap. Ef þeir finna strauminn nógu sterkan á móti sér, mun svo fara, að einhverjir þeirra að minnsta kosti taka að endurskoða afstöðu sína. Verið þess minnugir, áheyrendur, hvar í flokki sem þið hafið staðið, að baráttan fyrir lausn Íslands úr fjötrum hernámsins er langt um mikilvægari en öll tryggð við gamla flokka. Þar er um að tefla tilveru þjóðarinnar í bókstaflegum skilningi. Sú er vissulega von allra, sem gera sér þess nokkra grein, hversu ægileg tortímingaröfl hafa verið leyst úr læðingi, að þjóðir heims beri gæfu til að skipa málum sínum með friðsamlegum hætti, svo að hrjáðu mannkyni verði forðað frá að tortímast í Surtarloga kjarnorkustyrjaldar. Við Íslendingar erum ekki mikils megnugir og ráðum litlu um þróun alþjóðamála. Eitt er okkur í sjálfsvald sett: Við þurfum ekki að bjóða fram land okkar undir helsprengjustöðvar. Það er siðferðisleg skylda hinnar íslenzku smáþjóðar, bæði gagnvart sjálfri sér og öðrum þjóðum, að leggja sitt lóð á vogarskálina þeim megin, sem betur gegnir, friðarins megin. Ótti gömlu flokkanna við hinn tveggja ára gamla Þjóðvfl. Íslands kemur fram í ýmsum myndum. Þótt flokkurinn eigi engan bakhjarl, hvorki utanlands né innan, annan en áhuga og fórnfýsi flokksmanna, þótt blaðakostur hans sé enn þá lítill og fjárskortur hái öllu útbreiðslustarfi, er enginn gömlu flokkanna óttalaus vegna aukins fylgis Þjóðvfl. og vaxtarmöguleika hans. Þetta hefur komið nokkuð fram hér í þessum umr. Einkum eru foringjar Framsóknar illa haldnir af Þjóðvarnarhræðslu. Þeir komast ekki hjá því að verða þess varir, að æ fleiri frjálslyndir menn hafa megna vanþóknun á íhaldsþjónkun Framsfl., og margir hafa þegar misst trú á, að sá flokkur eigi sér viðreisnar von sem vinstri sinnaður flokkur. En það eru fleiri en Framsfl. sem óttast það, að eigin gerðir komi þeim í koll og sú vantrú, sem þjóðin hefur fengið á stefnu þeirra og starfsaðferðum, muni verða Þjóðvfl. til eflingar. Flestar leiðir hafa verið reyndar til að gera Þjóðvfl. tortryggilegan og varna því, að hann geti kynnt stefnu sína fyrir þjóðinni. Annar landsfundur Þjóðvfl. Íslands var haldinn í Reykjavík í lok nóvembermánaðar s. l. Fund þennan sóttu um 60 fulltrúar úr öllum landsfjórðungum. Störf þessa fundar einkenndust af miklum áhuga, fullkominni eindrægni og vitundinni um það, að flokksins biði mikið hlutverk í íslenzkum stjórnmálum. Markmið Þjóðvfl. er að fylkja liði til nýrrar frelsisbaráttu og vinna að sameiningu lýðræðissinnaðra vinstri manna til baráttu gegn íhaldi og spilltum auðhyggjumönnum. Flokkurinn gerir sér ljósa nauðsyn þess, að myndaður verði nýr vettvangur, þar sem vinnandi fólk þjóðfélagsins, sjómenn, verkamenn, bændur, iðnaðarmenn og aðrar starfsstéttir, geti tekið höndum saman og unnið hlið við hlið að uppbyggingu réttláts og frjáls þjóðfélags, án allrar knékrjúpandi dýrkunar á stórveldum í vestri eða austri. Á öðrum landsfundi Þjóðvfl. var samþ. stjórnmálaályktun, þar sem gerð var ljós grein fyrir eðli flokksins og meginstefnu. Eins og flestum landsmönnum er kunnugt, hefur það jafnan viðgengizt, a. m. k. þegar stjórnarflokkarnir hafa haldið þing sín og landsfundi, að ríkisútvarpið hefur verið notað jafnvel dag eftir dag til að kyrja yfir landslýð öllum samþykktir þeirra. Hafa ekki aðeins verið lesnar stjórnmálaályktanir þessara flokka, heldur hvers konar samþykktir og till. En þegar Þjóðvfl. átti í hlut, var frjálslyndi hins hlutlausa ríkisútvarps ekki meira en svo, að þar fékkst lesin örstutt tilvitnun í stjórnmálaályktunina, einnar eða tveggja mínútna lestur. Annað ekki. Ég vil því leyfa mér að lesa hér örstuttan kafla úr stjórnmálaályktun flokksþingsins, þar sem stefna Þjóðvfl. verður ekki betur kynnt öðruvísi í stuttu máli. Þar segir: „Með stofnun Þjóðvfl. Íslands er gerð tilraun til að fylkja vinstri öflum landsins á þjóðlegum grundvelli utan um kjarna allrar raunhæfrar vinstri stefnu, baráttu fyrir lýðræði, ekki aðeins í stjórnmálum, heldur einnig í fjárhags- og atvinnumálum, til tryggingar hag og heill almennings með því frjálsræði, að svigrúm veitist til að nýta kosti alls í senn, opinbers rekstrar, samvinnurekstrar og einkarekstrar, eftir því sem hentar íslenzkum viðfangsefnum hverju sinni. Þjóðvfl. Íslands er þannig stofnaður í tvíþættum tilgangi: Til þess að taka upp merki hinnar nýju sjálfstæðisbaráttu og til þess að kalla saman á nýjum vettvangi hinar sundruðu fylkingar vinstri sinnaðra og þjóðhollra Íslendinga. Flokkurinn er reiðubúinn til samstarfs og samvinnu við alla þá, jafnt einstaklinga sem félagssamtök, er taka vilja upp þessa baráttu á þeim forsendum, sem hér hefur verið lýst. Söguleg nauðsyn knýr til slíkra stjórnmálasamtaka, því að annað hefur verið reynt til þrautar. Hinn gamli þríklofni meiður vinstri aflanna er fúinn niður í rót og hlýtur að falla. Annar landsfundur Þjóðvfl. Íslands skorar á alla einlæga og þjóðholla vinstri sinna að taka höndum saman við þjóðvarnarmenn í úrslitatilraun til að efla með þjóðinni sterkan vinstri flokk, er sé óháður jafnt austri sem vestri og standi trúan vörð um frelsi og sjálfstæði Íslands í nútíð og framtíð.“ Þetta var úr stjórnmálaályktun Þjóðvfl. Íslands. Þrjú eru þau meginatriði, sem flokkurinn leggur höfuðáherzlu á: Að breytt verði um stefnu í utanríkismálum; að breytt verði um stefnu í atvinnu- og viðskiptamálum, hætt að hlaða undir braskara og auðhyggjumenn, en stjórnað með almannabrag fyrir augum. Og til þess að koma þessu tvennu í framkvæmd: að sameina hin sundruðu vinstri öfl til markvissrar baráttu fyrir róttækum þjóðfélagsumbótum á þjóðlegum grundvelli. Þegar það tekst, en fyrr ekki, mun létta þeirri þoku íhalds og auðhyggju, sem nú grúfir yfir íslenzku þjóðinni.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Hv. 8. þm. Reykv., Gils Guðmundsson, sem var að fara hér úr ræðustólnum, gerði varnarmálin ofur lítið að umtalsefni. Hvernig sem þessi hv. þm. ber höfðinu við steininn, þá er það staðreynd, að með breytingum þeim, sem gerðar hafa verið á varnarmálunum, hefur sambúðarvandamálið tekið þeim breytingum, að það er ekki lengur til í þeirri mynd, sem það áður var. Um þetta getur enginn málefnalegur ágreiningur orðið, þótt hv. 8. landsk., Bergur Sigurbjörnsson, og 8. þm. Reykv., Gils Guðmundsson, og þeir þjóðvarnarmenn berji höfðinu við steininn og vilji ekki viðurkenna þetta. Á þessu sjáum við það í raun og veru, hversu mikið þeir hafa meint með tali sínu um þjóðernisvandamálið. Þeir vilja einskis meta þær endurbætur, sem gerðar hafa verið í þessu efni. Annars minnir tal og afstaða þessara hv. þm. í sambandi við framkvæmd varnarmálanna mest á hesta í hafti. Þeir hoppa stundum, eftir að haftið hefur verið tekið af. Hv. 8. þm. Reykv. gerði hér eina merkilega játningu. Hann játaði hér áðan, að allt það, sem Þjóðvfl. og kommúnistar hafa haldið fram um sérstöðu Keflavíkurflugvallar, að hann væri því sem næst eini flugvöllurinn í heiminum, sem gæti komið til mála sem árásarflugvöllur, væri úr lausu lofti gripið. Hann tók aftur allt það, sem þeir hafa sagt um Keflavíkurflugvöll að þessu leyti. Hann viðurkenndi, að það væru til tugir flugvalla á borð við Keflavíkurflugvöll um alla Evrópu. Með þessu er fallinn áróður sá, sem þessi hv. þm. og aðrir slíkir hafa haldið uppi undanfarið í varnarmálinu. Hann hefur bókstaflega byggzt á þeirri fullyrðingu, sem þeir hafa nú orðið að taka til baka, eða hv. þm. fyrir þeirra hönd. Hv. þm. gerði ekki minnstu tilraun til þess að sýna fram á, hvernig það mætti bægja háskanum frá landinu að hafa Keflavíkurflugvöllinn óvarinn. Ég gaf honum þó gott tilefni til þess að rökræða þetta atriði, en það tækifæri vildi hann ekki nota. Hv. 8. landsk. þm., Bergur Sigurbjörnsson, minntist á það í ræðu sinni í kvöld, að það væru lítilfjörlegar skattalækkanir, sem átt hefðu sér stað. Samt sem áður hefur það gerzt, að einhleypur maður, sem hefur 36 þús. kr. tekjur, borgar aðeins 1160 kr. í skatt. Ekki meira. Í sambandi við tal þeirra þjóðvarnarmanna um skattlagningu á stórgróða, er rétt að upplýsa, að í fyrra, þegar skattalöggjöfin var til meðferðar, lögðu þeir til, að hátekjumenn borguðu minna en stjórnarflokkarnir samþykktu. Menn hafa líka heyrt, hvernig þeir hafa talað hér í þessum umr. um þá till. stj. að lækka um 20% skatt á félögum. Það er rétt að upplýsa, að í fyrra lögðu þeir sjálfir til að lækka skatta á félögum um 10%. Það munar þá sem sé aðeins um 10% á afstöðu þeirra og á afstöðu stjórnarflokkanna eins og hún var í fyrra og eins og hún er í ár, en samt hafa þeir talað um þetta mál eins og stórmál. Hv. þm. Lúðvík Jósefsson minntist aðeins á byggingarnar á nýsköpunarárunum. Hann sagði, að það hefði verið mikið byggt á „nýsköpunarárunum“, sem þeir kalla. Það var talsvert mikið byggt á nýsköpunarárunum, en það voru aðallega „villur“ og „lúxusíbúðir“: Á þeim árum fékk byggingarsjóður verkamanna ekkert fé nema fastastyrkinn á fjárl. Það var ekki fyrr en Framsóknarflokksmenn tóku við félagsmálunum, að verkamannabústöðunum var veitt aukaframlag af greiðsluafgangi. Menn áttu ekki á þessum árum kost á neinum lánum út á íbúðir, nema örfáir menn lánum úr verkamannabústaðasjóðnum af því fasta framlagi. Það var að vísu sett löggjöf á pappírinn um húsnæðismál, en þeir hlupu frá henni, áður en hún komst til framkvæmda, og sú löggjöf reyndist óframkvæmanleg, komst aldrei nema á pappírinn, af því að þeir öfluðu aldrei þess fjármagns, sem þurfti til þess að framkvæma löggjöfina. Kommúnistum gengur illa að viðurkenna, hvernig þeir fóru að í síðasta verkfalli, sem auðvitað var haldið svona lengi áfram til þess að reyna að sýna fram á það, að hér yrði engum skipulegum þjóðarbúskap uppi haldið, nema kommúnistar fengju að ráða, en ekki vegna þess, að upp úr því gæti hafzt fyrir verkamenn að halda verkfallinu áfram umfram það, sem til boða stóð í byrjun. Talsmaður kommúnista spurði hér áðan: Hvar var tilboðið um verðlækkunina, sem hefði getað komið í staðinn fyrir kauphækkunina? - Það tilboð fékkst ekki, vegna þess að því var lýst yfir af fulltrúa verkamanna, kommúnistanum, í viðtali við ríkisstj., að það kæmi ekki annað til mála en að fara hækkunarleiðina. Þess vegna gat verðlækkunin ekki komið til. Það var sem sé ekki hægt að fara upp og niður í senn. Hv. 11. landsk. vildi segja, að það hefðu verið félagsmennirnir í verkamannafélögunum, sem hefðu ráðið því, að verkfallinu var haldið áfram í 6 vikur til þess að ná 2% meiri kauphækkunum. Þetta er alls ekki rétt. Það vita allir, að það var hin kommúnistíska forusta, sem tók að sér að halda verkfallinu fram þrátt fyrir þau boð, sem fyrir lágu. Það er óhugsandi, að kommúnistar geti borið á móti því með rökum, að með örstuttu verkfalli hefði verið hægt að fá litlu minni kauphækkun en þá, sem varð. Ég vil benda mönnum á, að í þessum umr. hefur því ekki verið mótmælt, sem ég hélt fram í gær, að upp úr þessu 6 vikna verkfalli hafðist ekki annað en 3% meiri kauphækkun en ella hefði orðið. En kommúnistar reyna nú að breiða út þá skoðun, að þeir hafi haldið áfram verkfallinu til þess að fá atvinnuleysistryggingarnar. Ekki voru þó atvinnuleysistryggingarnar með í kröfum þeim, sem gerðar voru í verkfallinu. Upp á atvinnuleysistryggingunum var stungið af velviljuðum mönnum, þegar kommúnistar höfðu komið þessum málum þannig með málsmeðferð sinni, teflt þeim svo gersamlega í strand, að engar útgöngudyr voru sjáanlegar eftir þeirra leiðum. Þá voru það aðrir menn, sem stungu upp á því að leysa málið með atvinnuleysistryggingum, og atvinnuleysistryggingar var hægt að fá án verkfalls, ef rannsóknarleiðin hefði verið farin. Annars getum við nokkuð séð málefnalegan áhuga þeirra kommúnista á því, að þeir létu Alþýðusambandið skrifa Framsfl. í vetur um stjórnarmyndun og stungu upp á umræðum um áhugamál verkalýðssamtakanna. Framsfl. tjáði sig reiðubúinn að taka upp viðræður við Alþýðusambandið um áhugamál verkalýðssamtakanna, en varðandi stjórnarmyndunarboðin leyfði Framsfl. sér að spyrja, hvaða þingfylgi stæði að baki uppástungunni um stjórnarmyndunarviðræður. En fyrir þessum umræðum um málefni verkalýðssamtakanna hafði Alþýðusambandið engan áhuga. Það kærði sig ekkert um þessar umræður, og hefur ekkert heyrzt frá þeim um það síðan. Ef ætlunin hefði verið að vinna málefnalega að framgangi áhugamála verkalýðssamtakanna, hví var þá ekki þetta tilboð framsóknarmanna um að taka upp umræður um málefni verkalýðssamtakanna notað til þess t. d. að afla atvinnuleysistryggingunum fylgis? En það var auðvitað ekki gert, því að ætlunin var allt önnur. Það átti aðeins að slá í pólitíska refskák. Á því var áhuginn og engu öðru. Hefðu kommúnistar hér engu ráðið um málefni verkalýðsins, þá hefðu áreiðanlega fundizt leiðir til þess að bæta kjör a. m. k. þeirra, sem lakast voru settir. En kommúnistar þurfa að hafa sínar aðferðir, og því fór sem fór. En nú eru þeir hræddir við það, sem gerzt hefur, og það er áreiðanlega ekki að ástæðulausu. Neyðaróp hv. 2. þm. Reykv., Einars Olgeirssonar, hér í gærkvöld voru því líkust, að hann væri staddur á lekabyttu í reginhafi. Sem betur fer er nú ekki þannig ástatt fyrir honum bókstaflega talað, en pólitískt séð mundi sú samlíking ekki vera fjarri lagi. Ég sýndi fram á það í gærkvöld, að öll verkföll kommúnista væru í raun og veru pólitísk verkföll. Nú vilja kommúnistar ekki viðurkenna þetta. En hvað stendur um þetta í þeirra fræðum? M. a. stendur þetta, að „vinnudeilurnar mega ekki vera neinn leikur með eldinn, heldur alvarleg átök, aflraunir milli stéttanna, sem hafa sín áhrif á alla stéttabaráttuna og alla stjórnmálabaráttuna sem heild“. Og á öðrum stað stendur þetta, að „samband ungra kommúnista eigi að leggja áherzlu á að koma af stað smáverkföllum meðal einstakra hluta verkalýðsæskunnar, til þess þar með að geta dregið aðra hluta hennar með, og leggja áherzlu á að leiða þessa baráttu yfir í pólitíska baráttu og þar með undirbúa hin pólitísku múgverkföll“. Þetta eru forskriftirnar. Og enn stendur í þessum fræðum, að „allsherjarverkföll án nokkurrar vægðar eða tillits til þjóðarbúskapar auðvaldsins, það eru vopnin, sem verkalýðurinn verður að beita nú“. Svo eru þessir hv. þm. eða kommúnistarnir hissa á því, að menn skuli leyfa sér að tala um pólitísk verkföll í sambandi við þær vinnudeilur, sem þeir stjórna. Hér í þessum umr. hefur framsóknarmönnum hvað eftir annað verið legið á hálsi fyrir, að þeir hafa nú alllengi myndað og stutt samsteypustjórnir með sjálfstæðismönnum. Framsóknarmenn hafa aldrei farið dult með þá skoðun, að þeir telja það ástand bæði óeðlilegt og óhagstætt þjóðinni, að ekki sé hægt að mynda meirihlutastjórn án þátttöku sjálfstæðismanna, eins og verið hefur nú allar götur síðan 1939. Það er fjarstæða, sem sjálfstæðismenn hafa haldið fram í þessum umr., að vegna landbúnaðarins geti ekki verið hagfellt að mynda stjórn með lýðræðissinnuðum umbótaflokki eins og t. d. Alþfl., ef bolmagn væri til þess. Það er ekki landbúnaðarstefna Sjálfstfl., sem fylgt er nú og bændur hafa svo mikinn hag af í framkvæmdinni, heldur landbúnaðarstefna framsóknarmanna. Landbúnaðarstefnu sjálfstæðismanna sáu menn og reyndu á árunum 1944–46, svokölluðum nýsköpunarárum, sem menn hafa nú raunar allir orðið í gæsalöppum. Enn fremur sást þessi stefna Sjálfstfl. í algleymingi á árunum 1934–37, þegar framsóknarmenn björguðu landbúnaðinum með afurðasölulöggjöfinni í samvinnu við Alþfl., en íhaldið barðist á móti. Framsfl. mun aldrei taka þátt í neinni stjórn, nema hann ráði stefnunni í landbúnaðarmálum, eins og hann hefur gert, þegar bann hefur tekið þátt í stjórn. Þau mál eru því tryggð, landbúnaðarmálin, með eflingu Framsfl., en ekki með neinu öðru móti, og það þarf ekki á samvinnu við Sjálfstfl. að halda til þess. En hvað veldur því, að íslenzk stjórnmál hafa óneitanlega komizt í hættulega sjálfheldu? Því valda þeir Kolur og Kroppinskeggi. Því veldur sundrungarstarf kommúnista og þjóðvarnarmanna. Þeir halda mönnum þúsundum saman utan við allt jákvætt starf í þjóðmálum, kommúnistar með þjónustu sinni við alþjóðakommúnismann, en Þjóðvfl. er hreinn klofningsflokkur um eitt mál aðeins og í því tengdur kommúnistum. Þeir eru því eins konar lóuþrælar í íslenzkri pólitík. Gætu þeir einhverju til vegar komið, yrði það ekki annað en að efla þá, sem þeir þykjast vera mest á móti, þ. e. a. s. Sjálfstfl. Alþfl. hefur á hinn bóginn einangrazt vegna þess, að kommúnistar hafa veikt hann með undirróðri sínum og klofningsstarfsemi. Undirrót að þessari sundrung allri saman er moldvörpustarfsemi kommúnista. Henni þarf fyrst og fremst að hnekkja. Framsfl. er sterkasti andstöðuflokkur íhaldsins, langöflugasti umbótaflokkur landsins, sá eini þeirra, sem úrslitaáhrif hefur á stjórnmál landsins. Einfaldasta ráðið til þess að styrkja umbótastefnuna í íslenzkri pólitík er að efla og styrkja Framsfl., umbótaflokkinn, sem ekki er smeykur við að taka á sig ábyrgð, sem hefur unnið stórvirki og það jafnvel oft við örðug skilyrði, flokkinn, sem með vaxandi brautargengi er reiðubúinn til þess að vinna enn ný stórvirki í þágu alþýðu manna til sjávar og sveita. - Góða nótt.



Herra forseti. Mér virðast ræður þriggja síðustu ræðumanna bera þess ljósan vott, að liðið sé á nótt, menn orðnir syfjaðir og nokkuð grobbnir sumir. Mæli ég þar til síðasta hv. ræðumanns, hæstv. fjmrh., og ekki síður til míns fróma vinar og hálfskoðanabróður, Gils Guðmundssonar alþm. Við hann vil ég segja þetta sérstaklega: Alþfl. mun ekki spyrja Þjóðvfl. eða nokkurn annan flokk um það, hverja hann velur til þess að flytja mál sitt í útvarp eða á málþingum, og Alþfl.menn munu ekki heldur ráðgast við hann um það, hvort þeir tali við útvarpsumræður eða ekki. Alþfl. mun ekki heldur skipta sér af því, hversu tvímenningarnir í Þjóðvfl., sem allir eru hræddir við, allir skjálfa af ótta fyrir, að því er hv. þm. sagði áðan, skipta með sér ræðutíma. Ég vil líka leiðrétta þann misskilning hjá þessum mínum fróma vin, að ég hafi boðið Þjóðvfl. að ganga í Alþfl. Þetta er hinn mesti misskilningur. Jafnvel svo ágætur maður sem hann er hefði áreiðanlega gott af að taka nokkurn reynslutíma, áður en hann gengi í Alþfl. Það, sem ég sagði, var þetta, orðrétt: Fáist hins vegar Þjóðvfl. eða þeir, sem hann hafa stutt, til þess að hverfa frá villu sins vegar, hætta að styðja íhaldið með klofningsframboðum og ganga til samstarfs við Alþfl. og Framsfl., þá horfir stórum vænlegar um þingfylgi. Með þessu er hv. þm. og hans flokksmönnum boðið upp á samstarf, en ekki að ganga í Alþfl., þótt ég sé fús til að ræða um það við hann á síðara stigi málsins. Honum féllu illa hnútur, sem hann taldi að Kristinn Gunnarsson alþm. hefði kastað til flokksins. Þeim sárindum vildi ég reyna að eyða með því að mega minna hann á það, að það er mikil gleði yfir þeim, sem er á villtum vegi og hverfur til rétts vegar, og að þeim, sem bera hlýjan hug til annarra, hættir til að aga þá og reyna að leiða þá á réttar brautir, og þann veg ber með velvilja að skilja þau ummæli, sem féllu í þeirra garð. Svanasöngur hæstv. dómsmrh., Bjarna Benediktssonar, virtist mér einnig bera vott um það, að hann væri orðinn syfjaður og næsta vonlítill um, að óskadraumar íhaldsins um meiri hluta mundu rætast. Svanurinn syngur fegurst á sinni dauðastundu. Og ég hygg, að þessi orðfagra ræða Bjarna Benediktssonar, hæstv. dómsmrh., hafi boðað, að því sé mjög fjarri, að óskadraumar íhaldsflokksins um meiri hluta eigi að rætast. Hér hefur verið rætt um verkfallið allmjög, og m. a. gerði hæstv. fjmrh. Eysteinn Jónsson það nú í sinni síðustu ræðu. Þetta gefur mér tilefni til þess að geta þess, að það er algert ranghermi í Morgunblaðinu, að Eggert Þorsteinsson hafi framið nokkurt trúnaðarbrot með því að segja frá því, hver flutti fyrst till. um atvinnuleysistryggingar í samningaviðræðunum. Það gerðu hvorki kommúnistar né ríkisstj., það vita allir. Mér er sjálfum kunnugt um, að Emil Jónsson var sá fyrsti, sem hreyfði þessu máli. Hann hafði rætt um það við mig og Eggert Þorsteinsson sama daginn og hann flutti till. um það efni í sáttanefndinni. Ég verð að víkja nokkrum orðum að verkfallinu sjálfu og aðgerðum ríkisstj. í því sambandi. Fyrst er þá að minnast þeirra staðreynda, að kaupgjald Dagsbrúnarmanns með 8 stunda vinnudag var ekki nema 2960 kr. á mánuði, áður en samið var. Það er líka staðreynd, sem allir verða að viðurkenna, að á þeirri upphæð er ekki unnt að lifa mannsæmandi lifi fyrir mann með meðalfjölskyldu hér í Reykjavík. Þessari staðreynd treystir sér enginn að neita. Annaðhvort var þá að gera, að reyna að fá aukið raunverulegt kaupgildi launanna eða að fá launin hækkuð. Um þetta voru verkamenn sammála. Helzt hefðu þeir kosið að fá þessu fram komið án vinnustöðvunar, en fengist það ekki á þann hátt, voru þeir einhuga um, að ekki yrði hjá því komizt að beita verkfallsvopninu. Það er því hin mesta blekking og öfugmæli, sem fram hafa komið í tveimur ræðum hjá Eysteini Jónssyni, hæstv. ráðh., að verkfallið hafi verið kommúnistískt, að þeir hafi einir að því staðið og að sá árangur, sem að lokum náðist, hafi fengizt fyrir þeirra tilverknað. Slík ummæli eru alröng og gera kommúnistum allt of hátt undir höfði og þeirra hlut í þessum málum. Verkfallið var ekki verk kommúnista, það var nauðvörn verkalýðsfélaganna, knúin fram af atvinnurekendum og ríkisstj. Meðlimir verkalýðsfélaganna, sem í hlut áttu, stóðu þar allir að, allir saman, Alþýðuflokksmenn, kjósendur Sjálfstfl., Þjóðvfl., Framsfl. og kommúnistaflokksins. Allir voru þeir sammála um, að eins og komið var, væri verkfallið eina leiðin til að knýja fram bætur á kjörum sínum, alllr sammála um að standa saman, þar til yfir lyki, og láta innri ágreining og skoðanamun, jafnvel um framkvæmdaatriði, ekki koma fram, meðan á deilunni stæði og farið væri löglegar leiðir. Það er því algerlega rangt að eigna kommúnistum niðurstöðuna eða þann árangur, sem að lokum náðist og nú er um deilt. Hitt er rétt, að stjórn verkfallsaðgerðanna sjálfra var í höndum kommúnista einna. Ýmis mistök, sem urðu í sambandi við framkvæmd og tilhögun verkfallsins, mega því skrifast á þeirra reikning. Hversu löng vinnustöðvunin varð og dýr bæði verkfallsmönnum og þjóðinni allri má og án efa skrifast á syndareikning ríkisstj. Tilboð hæstv. ríkisstj. um skipun nefndar til að rannsaka gjaldgetu atvinnuveganna var bersýnilega fyrirsláttur einn, til þess fram borið að tefja tímann. Krafa ríkisstj. um, að kaupgjaldið ætti að miðast við gjaldgetu einstakra atvinnugreina eingöngu, var fjarstæða. Ráðh. hafa á borðum sínum yfirlit og skýrslur um gjaldgetu togaraútgerðarinnar, sem hún hefur látið rannsaka sérstaklega. Samkvæmt niðurstöðum þessara rannsókna hefur stjórnin ákveðið með samþykki Alþ. að veita hverjum togara 2 þús. kr. styrk á úthaldsdag, sem er sú lágmarksupphæð, sem ríkisstj. telur að þurfi að veita sem beinan styrk, til þess að þeir geti haldið áfram rekstri. Hver er gjaldgeta þessara fyrirtækja? Við hvað á að miða kaupgjald þeirra samkvæmt kenningu ríkisstj.? Á að lækka kaup sjómannanna, sem á togurunum vinna, um þessar 2 þús. kr. á dag, þ. e. a. s. 60–70 kr. hjá hverjum manni? Nei, sjálf ríkisstj. segir nei. Hún vill heldur greiða styrkinn, dagpeningana, heldur en að miða við það, sem útgerðin getur borið án styrks. Svipað er ástatt um bátaútveginn. Ríkisstj. lét sér ekki til hugar koma, að hægt væri að miða hlut eða kaup fiskimannanna við gjaldgetu bátaútvegsins eftir „bjargráð“ gengislækkunarinnar. Þess vegna ákvað hún að veita útvegsmönnum bátagjaldeyrisálagið og skattleggja aðra til þess að leggja það fram. Það vita allir, að það er fleira en kaupgjaldið, sem hefur áhrif á afkomu útvegsins og gjaldgetu. Hvað fá útgerðarmenn og sjómenn fyrir fiskinn? Hvað greiða þeir fyrir olíu, fyrir veiðarfæri, fyrir beitu, fyrir viðgerðir, í vátryggingargjöld, í skatta, í vexti, í lóðagjöld, fyrir rafmagn, og svona mætti lengi telja? Hve mikið taka þeir í sinn hlut, sem kaupa fiskinn og selja útgerðinni þessa þjónustu og nauðsynjar, af raunverulegu verði fisksins? Og einnig má spyrja: Hvað taka þeir í sinn hlut, sem fá umráð yfir andvirði aflans, kaupa fyrir hann vörur og selja þær svo til landsmanna og raka saman fé á slíkri starfsemi? Væri ekki þetta fé betur komið hjá útgerðinni, og hver væri þá hagur útgerðarinnar, og hver væri hennar gjaldgeta, ef þetta fé kæmi í réttan stað niður? Það, sem um var deilt, var ekki aðeins skipti einstakra atvinnugreina og verkamanna, heldur heildarskipting þjóðarteknanna milli launastétta og gróðastétta. Eiga eigna- og auðstéttirnar, gróðastéttir þjóðfélagsins, að taka jafnmikinn hluta af afrakstri þjóðarbúsins í sinn hlut og þær hafa gert? Eða á að auka við hlut vinnandi stéttanna, sem verðmætið skapa? Það er það, sem um er deilt. Það er viðurkennt, að hlutur launastéttanna hafi lækkað undanfarin ár hlutfallslega við vaxandi þjóðartekjur. Segjum, að þjóðartekjurnar séu milli 2500 og 3000 millj. kr. Ríkisstj. virðist álita það eins konar guðsdóm eða náttúrulögmál, sem ekki verði haggað, að ekki skuli skerða hlut gróðamannanna af þjóðartekjunum, heldur verði hann að haldast óbreyttur eða aukast ekki minna en í hlutfalli við kauphækkunina. Þess vegna, segir ríkisstj., hljóta kauphækkanirnar að leiða til þess, að krónan smækkar hlutfallslega við það, sem kaupið hækkar. Það er hægt að gera þessa hrakspá að veruleika og ýmsir óska, að hún rætist. Það er hægt með því, að stjórnin láti fyrirtækjum og einstaklingum haldast uppi, eins og t. d. olíufélögunum, að hækka þjónustugjöld sin um 30–40% undir yfirskini kauphækkunar þeirrar, sem verkamennirnir hafa fengið. En hvaða vit er í slíku eða sanngirni? Mér skildist á hæstv. forsrh. í gær, að hann gæfi í skyn, að vörurnar, sem nú liggja á hafnarbakkanum, mundu hækka stórkostlega í verði vegna kauphækkananna. Mér er spurn: Hversu mætti réttlæta slíkt athæfi? Ég sé ekki heldur ástæðu til að leyna því í sambandi við þessi verkfallsmál, að Alþfl. hefur jafnan talið, eins og blað hans hefur röggsamlega gert grein fyrir, að heppilegri og skynsamlegri leið til þess að bæta kjör verkamanna hefði verið að halda áfram stefnunni frá 1952 og knýja fram kjarabætur með lækkun á verðlagi og þar með minnkaðan gróða milliliðanna. Þegar hins vegar sýnt var, að ríkisstj. lokaði þeim leiðum, þá töldu Alþýðuflokksmenn í verkalýðssamtökunum ekki aðra leið færa, eins og ég áður sagði, heldur en að standa með sínum stéttarbræðrum og reyna að knýja það fram, sem fáanlegt var. Ég skal ekki reyna meira á þolinmæði hæstv. forseta, þingmanna og annarra áheyrenda. Þessum umræðum er nú að verða lokið. Ég vil því mega óska þess, að hv. hlustendur vildu af þeim upplýsingum, sem þeir hér hafa fengið, af þeim málflutningi, sem hér hefur verið fram borinn, láta eigin dómgreind ráða, láta hana meta menn og málefni, meta ástand þjóðarinnar í dag og hverjar leiðir eru líklegar til þess úr að bæta. Að svo mæltu óska ég öllum, sem orð mín heyra, árs og friðar.



Herra forseti. „Allir vildu Lilju kveðið hafa,“ var eitt sinn sagt. Eins er nú farið með atvinnuleysistryggingarnar. Allir flokkar vilja nú tileinka sér þetta merkilega mál. Eysteinn Jónsson sagði, að ekkert verkfall hefði þurft til þess að fá samþykktar atvinnuleysistryggingarnar. Ólafur Thors sagði, að tryggingarnar væru framlag ríkisstj. til lausnar á deilunni. Og Eggert Þorsteinsson og Haraldur Guðmundsson sögðu, að Emil Jónsson hefði verið upphafsmaður málsins. Sannleikurinn er þó allur annar. Fjórtán ár eru síðan Brynjólfur Bjarnason flutti frv. um atvinnuleysistryggingar fyrst á Alþingi. Síðan hafa þm. Sósfl. flutt málið á flestum þingum. Alþýðuflokksmenn hafa ekki fengizt til þess að vera með um flutning málsins fyrr en nú í vetur, eftir að Alþýðusambandsþingið hafði ákveðið að mæla með frv. okkar. Þetta margra ára þingmál hefur oftast verið svæft í nefnd, og aðeins einu sinni hefur því verið skilað úr nefnd. Hægri menn Alþfl. hafa alltaf haft gagnstæða skoðun við verkamenn um fyrirkomulag trygginganna. En ósvífnust er þó kokhreysti Eysteins Jónssonar eftir allt, sem á undan er gengið, að halda því fram, að ekkert verkfall hefði þurft til þess að knýja málið fram. Komið var að þinglokum, og málið lá enn óafgreitt. Það var verkfallið og verkfallið eitt, sem kenndi ríkisstj. nauðsyn atvinnuleysistrygginganna. Hv. 4. þm. Reykv., Haraldur Guðmundsson, sagði, að Alþfl. vildi af heilum huga vinna að myndun vinstri stjórnar lýðræðissinnaðra íhaldsandstæðinga. Betur, að rétt væri. En ekki var ræða hv. þm. um vinstri stjórn og afstöðu Alþfl. sannfærandi. Skilyrði þessa þm., formanns Alþfl., fyrir þátttöku hans mikla flokks í vinstri stjórn var, að Sósfl. t. d., sem er sterkasti flokkur verkalýðshreyfingarinnar í landinu, legði sig niður og gengi í Alþfl. Þessi afstaða minnir ónotalega á fyrri afstöðu hægri manna flokksins, - mannanna, sem nú eru að reka þá menn úr Alþfl., sem af heilum hug vilja samstarf vinstri flokkanna, - mannanna, sem neita þeim Hannibal Valdimarssyni, forseta Alþýðusambandsins, og Gylfa Þ. Gíslasyni um ræðutíma í þessum umræðum. Hægri menn Alþfl. hafa alltaf staðið gegn vinstra samstarfi, sem raunverulega byggðist á samstarfi verkalýðsins alls í landinu, og af því eru hægri menn Alþfl. nú að losa sig með öllu við þá flokksmenn sína, sem ítök eiga í verkalýðshreyfingunni. Eitt alvarlegasta vandamál íslenzkra atvinnumála um þessar mundir er látlaus flutningur fólks úr þremur fjórðungum landsins hingað til Reykjavíkur. Ríkisstj. er skilningssljó fyrir þessum vanda. Ár eftir ár höfum við sósíalistar flutt frv. og till. um ríflegar fjárveitingar til skipulegrar atvinnuuppbyggingar úti á landi. En ekkert hefur fengizt samþykkt. Úrræði ríkisstj. hafa verið algert fálm, smástyrkir, starfslaus jafnvægisnefnd, sem á að athuga málið, en dráttur hefur verið á öllum framkvæmdum. Svo rammt hefur kveðið að skilningsleysi ríkisstj. í þessum efnum, að efnt hefur verið til milligöngu um það að ráða fólk utan af landi til hernámsvinnunnar á Keflavíkurflugvelli. Á sama tíma sem knúðar voru fram stórfelldar umbætur á landhelgismálum Suðvesturlandsins, var beinlínis fórnað í hagsmunum annarra landsfjórðunga því, sem auðvelt var og eðlilegt að þar yrði gert til aukinnar friðunar fiskimiða. Í raforkumálum hafa Austfirðingar og Vestfirðingar verið dregnir á efndum árum saman. Og svo þegar framkvæmdir eiga að hefjast, er allt skorið við nögl, því að annað þótti of dýrt. Aukið fjármagn til framleiðslustarfa úti á landi getur stóraukið þjóðartekjurnar, en höftum Reykjavíkurvaldsins og hömlum á öllum sviðum, peninga, verzlunar og atvinnumála, verður að létta af landsbyggðinni. Til stórátaka í þessum efnum þarf nýja ríkisstj. Núverandi stjórn getur ekki og mun aldrei sinna þessum verkefnum. Umræðum þessum er nú að ljúka. Þær hafa leitt það í ljós enn þá skýrar en áður, að núverandi ríkisstj. er stjórn milliliða og braskara, en skilur ekki og vill ekki skilja hagsmuni hins vinnandi fólks í landinu. Þær hafa sýnt, að ríkisstj. viðurkennir ekki þær forsendur, sem voru til þess, að verkafólk krafðist kauphækkana. Ríkisstj. viðurkennir ekki, að 30% verðhækkun á rafmagni s. l. haust hafi ýtt undir þörf launþega til þess að bæta kjör sín. Hún viðurkennir ekki, að hækkandi vextir hækki húsaleigu. Hún tekur hækkandi olíuverði sem sjálfsögðum hlut. Hún telur vaxandi gróða milliliða enga ástæðu til þess, að verkafólk krefjist launahækkana. Það er í samræmi við þetta, sem ríkisstj. segir ekki eitt einasta orð nú, þegar olíufélögin hækka þjónustustörf sín um 35%. Það er út frá þessu sjónarmiði, sem ráðherrarnir lýsa nú yfir, að sjálfsagt sé, að allt vöruverð í landinu hækki og að ríkissjóður með 100 millj. kr. tekjuafgang eigi að hækka tolla, hækka skatta á launamönnum í landinu. Á meðan orsakir kaupdeilnanna eru til staðar, verður ekki hægt að koma í veg fyrir vinnustöðvanir. Og meðan stjórn landsins metur meir hagsmuni afætulýðsins og milliliða en hag hins vinnandi fólks, þá verða verkföllin löng og kosta þjóðarheildina gífurlegar fórnir. Það eru þessi sannindi, sem ekki verða umflúin. Aðstaða Íslendinga er nú á margan hátt betri en nokkru sinni áður til þess að geta bætt lífskjörin í landinu. En til þess að svo megi verða, verður að breyta um stjórnarstefnu. Með breyttri stefnu gagnvart framleiðsluatvinnuvegunum mætti auka framleiðslu togaraflotans um 100 millj. kr. á ári a. m. k. Með aukningu togaraflotans mætti gera enn betur. Á sama hátt má stórauka framleiðslu bátaflotans og auka verðmætasköpunina með stóraukinni vinnslu aflans. En grundvallarskilyrði þessa er að létta milliliðaokrinu af framleiðslunni. Með réttri beitingu á vinnuafli landsmanna væri auðvelt að stórauka útflutninginn. Eitt stærsta skrefið, sem þar þarf að stíga, er að uppræta með öllu hernámsvinnuna og næststærsta skrefið er að gera ókleift fyrir milliliðina að sóa vinnuafli hundraða manna í ónytsamleg gróðabrallsstörf. Í verkföllunum kom samtakamáttur hins vinnandi fólks ljóslega fram. Þá stóðu hlið við hlið Alþýðuflokksmenn og sósíalistar og margir framsóknarmenn. Þá mátti ekki sjá nokkurn mun á afstöðu Alþýðuflokksmanna og sósíalista á Alþingi, og það vakti almenna athygli, að blað Framsfl., Tíminn, stóð meir með verkamönnum en atvinnurekendum í deilunni. Það var eins og Framsfl. fyndi til óþæginda af samstöðunni við íhaldið. Slík samstilling þeirra, sem viðurkenna rétt hins vinnandi fólks sem rétt númer eitt, gæti vissulega fengið miklu áorkað. Ekki er um að villast, að merkileg tímamót eru að verða í íslenzkum stjórnmálum. Sú samvinna gróðamanna og fulltrúa bænda, sem þvinguð hefur verið fram um skeið, er að leysast upp. En hvað kemur í staðinn? Verður það meiri hluti íhaldsins, alræði braskaranna, eða verður það hlutskipti hins vinnandi fólks að knýja fram þá stjórnarstefnu, sem hagsmunir þess krefjast? Svarið veltur á alþýðunni sjálfri til sjávar og til sveita. - Góða nótt.