Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Áður en gengið er til dagskrár vil ég leyfa mér að minnast Jóhanns Hafsteins fyrrv. alþm. og ráðh., sem andaðist aðfaranótt uppstigningardags, 15. maí, 64 ára að aldri. Jóhann Hafstein var fæddur á Akureyri 19. sept. 1915. Foreldrar hans voru hjónin Júlíus Havsteen, síðar sýslumaður Þingeyinga, og Þórunn Jónsdóttir fræðslumálastjóra og alþingismanns Þórarinssonar. Æskustöðvar Jóhanns voru á Húsavík, en hann fór ungur til langskólanáms, lauk stúdentsprófi á Akureyri 1934 og lögfræðiprófi í Háskóla Íslands 1938. Veturinn 1938–1939 var hann í London við framhaldsnám í þjóðarétti. Jóhann Hafstein hóf ungur afskipti af stjórnmálum og var lengi í sveit forustumanna. Hann var einn af stofnendum og fyrsti formaður Vöku, félags lýðræðissinnaðra stúdenta, árið 1935, var formaður Heimdallar, félags ungra sjálfstæðismanna 1939–1942 og formaður Sambands ungra sjálfstæðismanna 1943–1952. Erindreki Sjálfstæðisflokksins var hann 1939–1942 og framkvæmdastjóri flokksins var hann 1942–1952. Hann átti lengi sæti í miðstjórn Sjálfstæðisflokksins, í stjórn Fulltrúaráðs sjálfstæðisfélaganna í Reykjavík og í stjórn Landsmálafélagsins Varðar. Hann var varaformaður Sjálfstæðisflokksins 1965–1970 og formaður flokksins og jafnframt þingflokksins 1970–1973. Jóhann Hafstein var kennari í þjóðarétti og almennri lögfræði við Viðskiptaháskóla Íslands 1939–1942. Árið 1946 var hann kosinn alþm. Reykvíkinga og átti sæti á Alþingi til vors 1978, er hann dró sig í hlé sökum vanheilsu. Alls sat hann á 35 þingum. Hann var forseti Nd. Alþingis 1959–1961 og 1962–1963. Árið 1946 var hann einnig kosinn í bæjarstjórn Reykjavíkur og átti sæti í henni til 1958 og var jafnframt í bæjarráði 1946–1954. Bankastjóri Útvegsbanka Íslands var hann 1952–1963. Hann átti sæti í bankaráði Framkvæmdabanka Íslands 1953–1966, allan starfstíma bankans, og var tvívegis formaður bankaráðsins. Haustið 1961 varð hann dóms- og kirkjumálaráðherra, heilbrigðismála- og iðnaðarráðherra í forföllum og gegndi þeim störfum til loka þess árs. Síðla árs 1963 tók hann fast sæti í ríkisstjórn Bjarna Benediktssonar og tók þá við sömu ráðherrastörfum og 1961. Í júlímánuði 1970 varð hann forsætisráðherra, en lét af ráðherrastörfum í júlí 1971. Auk alls þessa gegndi Jóhann Hafstein ýmsum nefndarstörfum, var í lýðveldishátíðarnefnd 1944 og síðar í stjórnarskrárnefnd, var fulltrúi á Allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna, á þingi Evrópuráðsins og á fundum Þingmannasamtaka Atlantshafsbandalagsins. Jóhann Hafstein helgaði flokki sínum starfskrafta sína vel og lengi. Hann barðist oft hart fyrir málstað sínum og samherja sinna í þjóðmálum, en honum var jafnframt lagið að miðla málum og leita sátta þegar þess þurfti við. Jafnan kvað mikið að honum í þjóðmálaumræðum meðan heilsa hans leyfði. Honum voru hugleikin landhelgismál Íslendinga öryggismál og þátttaka í vestrænni samvinnu. Í ráðherradómi hans ber einna hæst margvíslegar umbætur í iðnaðarmálum, og hann beitti sér einarðlega fyrir stóriðju á Íslandi. Snögglega varð það hlutskipti hans að taka við forustu í ríkisstjórn og flokksformennsku. Að þremur árum liðnum varð hann að láta af formennsku flokks síns vegna bilaðrar heilsu. Hann hélt þó áfram að vinna flokknum það gagn sem hann mátti. Ég vil biðja hv. alþm. að minnast Jóhanns Hafsteins með því að rísa úr sætum. - 
            



Herra forseti. Samkomulag það, sem þessi þáltill. fjallar um, fylgir till. sem fskj. Er texti samkomulagsins birtur bæði á íslensku og norsku og báðir jafnréttháir, eftir því sem venjulegt er. Texti samkomulagsins skýrir sig sjálfur. Get ég því að mestu vísað til hans. Ég tel þó rétt að láta nokkrar aths. fylgja til frekari glöggvunar, ekki hvað síst vegna missagna sem fram hafa komið. Samkomulagið hefst með inngangi þar sem upp eru taldar viðurkenndar staðreyndir sem samkomulagið byggir á, þ. á m. 200 mílna efnahagslögsaga okkar. Þar er um fyrirvaralausa viðurkenningu að ræða á þeirri staðreynd að við höfum ákveðið 200 sjómílna efnahagslögsögu. Þetta er glögg viðurkenning. En auk þess koma auðvitað til skýringar á þessu ákvæði, hvernig það er til komið, með hvaða hætti það komst inn í formálann og viðræðurnar allar, sem taka af allan efa þessu efni. Mér þykir ólíklegt að Íslendingar vilji fara að vefengja þá viðurkenningu. Ég ætla a. m. k. ekki að gera því skóna að fyrra bragði. 1.–3. gr. samkomulagsins fjalla um stjórnun á fiskveiðum og um fiskvernd. Þar er í 1. gr. ákvæði um náið samstarf á milli þessara aðila um fiskveiðimál. Í 2. gr. er ákvæði um stofnun fiskveiðinefndar svokallaðrar. Og í 3. gr. er ákvæði um hvaða verkefni það eru sem fiskveiðinefndin á fyrst og fremst að fjalla um. Eins og ég sagði áðan er ákvæði í 2. gr. um fiskveiðinefndina. Þar er líka ákveðið að hún geti kvatt sér til aðstoðar ráðgjafa og sérfræðinga og enn fremur að hún geti sett niður vinnuhópa sérfræðinga, sérkunnáttumanna, þar sem slíkt á við og hún telur ástæðu til. Um verkefnin er svo kveðið á í 3. gr. eins og ég sagði. Það er reglan að þessi fiskveiðinefnd hafi aðeins tillögurétt í þeim málefnum sem hún á að fjalla um. Frá því er þó sú undantekning gerð í 3. gr., að ef um einróma samkomulag er að ræða í nefndinni og tillögur hennar byggjast á því skuli hún binda aðila meðan henni er ekki andmælt innan tveggja mánaða. Þetta ákvæði tel ég ekki hættulegt þar sem ég tel aðilum, hvorum sem væri, ekki ofætlun að mótmæla innan tveggja mánaða ef þeir ekki vilja fallast á samhljóða tillögur þessarar nefndar. 4. og raunar 5. gr. og 1. mgr. 6. gr. hafa að geyma ákvæði sérstaklega varðandi loðnuveiðar. 4. gr. hefur að geyma ákvæði sem við teljum mjög mikilvæg að því er varðar loðnuna. Það skal reynt að ná samkomulagi um hámarksafla á loðnu, en takist það ekki ráða Íslendingar og ákveða einir hámarksaflamagnið. Þetta er óvenjulegt ákvæði og vafasamt að fordæmi finnist um að ríki leyfi öðru ríki að ákveða hvað hið fyrrnefnda megi veiða innan sinnar lögsögu. Ég efast satt að segja um að hægt sé að benda á slíkt fordæmi. Þegar rætt var um þessi mál í fyrra ítarlega í landhelgisnefnd og settar fram hugmyndir kom þessi hugmynd ekki fram þar. Svo langt datt mönnum þá ekki í hug að ganga að Íslendingar ættu einir að ákveða hámarksaflann sem veiða mætti bæði á Íslandsmiðum og á Jan Mayen-miðum. Það var mjög eðlilegt, þegar Norðmenn gengu inn á slíkt ákvæði sem þetta, að þeir teldu sér nauðsynlegt að hafa nokkur öryggisákvæði, nokkrar neyðarútgöngudyr. Þessa öryggisvent(a fyrir Norðmenn er að finna í 2. og 3. mgr. 4. gr. Í 2. mgr. er kveðið á um að ef í ljós kemur, að leyfilegum hámarksafla loðnu á veiðitímabilinu hefur verið breytt með tilliti til þessa veiðimagns sem hlutdeild Noregs í aflanum var byggð á, skal sú hlutdeild breytast til samræmis við það á sama eða næsta veiðitímabili. M. ö. o.: Ef farið er fram úr því veiðimagni, sem ákveðið hafði verið í upphafi, eiga Norðmenn að fá uppbót á það. Þetta er sanngjarnt ákvæði. Það getur enginn verið á móti ákvæði sem þessu. Við getum ekki haldið því fram að við ætlum að snuða einn eða neinn í viðskiptum, en það værum við að gera ef við ætluðum að fara þá leið sem þarna er sett undir. Íslendingar töldu 2. mgr. nægja og þess vegna þyrfti ekki á 3. mgr. að halda. En Norðmenn lögðu áherslu á 3. mgr. og töldu sér það nauðsynlegt til að fengist samþykki fyrir málinu í Noregi. Íslensku samninganefndarmennirnir hefðu viljað vera án þessarar mgr. Ég tel hana þó ekki hættulega. Hún kemur aðeins til greina ef ákvörðun Íslendinga er bersýnilega ósanngjörn. Mundu Norðmenn að sjálfsögðu ekki njóta hagræðis samkv. 2. mgr. ef þeir teldu sig af þessari ástæðu óbundna af samkomulaginu. Ég tel ákaflega ólíklegt að til þess komi að 3. mgr. 4. gr. verði notuð. A. m. k. getum við ekki haldið því fram að við ætlum að taka ákvörðun í þessu efni sem er bersýnilega ósanngjörn. Það er útilokað fyrir okkur að halda því fram að við ætlum að haga okkur þannig. Það getur ekki verið ætlun okkar að fara að beita því valdi, sem okkur er falið í 1. mgr. 4. gr., á þann hátt að um misnotkun sé hægt að tala eða að því sé beitt á óheiðarlegan hátt. 5. gr. kveður á um að Norðmenn skuli fá 15% loðnunnar á Jan Mayen svæðinu. Það voru skiptar skoðanir um þetta ákvæði. Íslendingar töldu hlutfallið of hátt, en Norðmenn töldu það of lágt. Upphafleg krafa Norðmanna var 160 þús. tonn eða 25%, en Íslendingar vildu setja hámarkið við 10%. Mættust aðilar með því að ákveða það 15%. Ég bendi á í þessu sambandi að þegar rætt var um aflatölurnar í fyrra sumar - þá var raunar aðeins um að ræða það sumar og veiðar það sumar - var nálega orðið samkomulag um að Norðmenn fengju að veiða 90 þús. tonn af 600 þús. tonna heildarafla. Norðmenn viðurkenna að vísu ekki að hafa samþykkt 90 þús. tonn. En hvað um það. Íslendingar voru þá reiðubúnir að semja um 90 þús. tonn af 600 þús. og það er sama prósenttala og hér er um að tefla eða nákvæmlega 15%. Ég endurtek að þá var að vísu aðeins um þetta eina sumar að ræða. Þá er það annað atriði í 5. gr. sem var ágreiningsefni, en það er hversu lengi þessi hlutfallsskipting skyldi standa án endurskoðunar. Hún er í samkomulaginu ákveðin fjögur ár. Norðmenn vildu aðeins binda þetta hlutfall við eitt eða tvö ár. Íslendingar vildu hins vegar halda sig við að það ætti að gilda í fimm ár. Niðurstaðan varð fjögur ár. Hlutfallið verður þá endurmetið, en tekið er fram í samkomulaginn við hvað þá skuli miða það endurmat, eins og nánar segir í 5. gr. og ég hirði ekki um að lesa upp. Það á sem sagt að reyna að ná samkomulagi um endurmat. En síðan segir: „Náist ekki samkomulag, skulu ríkisstj. beggja landanna fjalla um stöðuna, með það markmið fyrir augum að ná fram lausn sem gætir þeirra sjónarmiða, sem báðir aðilar hafa lagt til grundvallar við gerð samkomulags þessa.“ Menn spyrja hvað verði ef ekki næst samkomulag, þ. e. eftir hvaða hlutfallstölu verði þá farið. Sumir láta sér detta í hug að þá ákveði Norðmenn sjálfir sína hlutdeild, sinn hámarksafla. Ég tel slíkt misskilning. Ef svo færi að ekki næðist samkomulag og á meðan ekki næst samkomulag gilda reglur þjóðarréttarins um hvernig eigi að leita leiða til að finna lausn á slíkum ágreiningi. En það er mín skoðun að þangað til nýtt samkomulag hafi verið gert verði menn að halda sig við gömlu skiptáregluna. Þeir, sem vilja breytingu, verða að fara þær leiðir sem til boða standa eftir reglum þjóðaréttarins til að fá þar breytingar á. Í fyrri mgr. 6. gr. er Íslendingum heimilað að taka samsvarandi magn loðnu og fellur í hlut Noregs af leyfilegum hámarksafla á Jan Mayen svæðinu. Í 2. mgr. sömu greinar eru ákvæði um aðra flökkustofna en loðnu. Þar var sjónarmið Íslendinga það, að þeir vildu skipta aflanum jafnt. En sú er ekki niðurstaðan. Það verður að segjast eins og er að fiskifræðingar okkar töldu vandkvæði á því að setja fram slíka helmingaskiptareglu fyrir fram. Það er að vísu ekki um margar fisktegundir þarna að ræða, einkanlega kolmunna og síld, en þeirra hættir eru þó talsvert aðrir en loðnunnar. Þar er gert ráð fyrir að koma þurfi til samninga um þessar fisktegundir og það muni þurfa að koma til samninga á milli fleiri ríkja. T. d. er það með kolmunnann, að hann kemur mikið frá Skotlandi, og síldin varðar fleiri ríki en þau tvö sem gera þetta samkomulag. Verði um að ræða kvótaskiptingu í þessum efnum verður það á milli landa, en ekki á svæði. Þá getum við fiskað það, sem í okkar hlut kemur, að vild, hvort sem við viljum á Jan Mayen svæðinu eða við Íslandsstrendur, sem oftast mundi þó vera betra og hagkvæmara. Það fékkst sem sagt ekki helmingaskiptaregla né ákveðin skiptaregla fram í þessu samkomulagi að því er varðar aðra flökkustofna en loðnu. Að sjálfsögðu erum við óánægðir með að ekki skyldu um þá sett nánari mörk, en þó er þess að gæta að í 2. mgr. 6. gr. segir: „skal tekið sanngjarnt tillit til þess, hve Ísland er almennt háð fiskveiðum, svo og fiskveiðihagsmuna Íslands á Jan Mayen svæðinu.“ Þetta er a. m. k. ákveðin stefnuyfirlýsing. Auðvitað væri það samningsrof ef ekki væri tekið neitt tillit til stefnumiða sem sett eru fram með svo skýrum hætti sem þarna er gert. 7. gr. skýrir sig sjálf og ég þarf ekki að hafa um hana nein orð. Í 8. gr. segir að nauðsynlegt kunni að vera að ráðgast við önnur lönd um verndun og nýtingu flökkustofna og samræma fiskveiðiráðstafanir. Ég býst við að flestir taki undir að þetta sé út af fyrir sig nauðsynlegt. Eigi að síður hefðum við viljað hafa 8. gr. öðruvísi en hún er og hafa hana í öðru formi en hún er. Hinu er ekki að leyna, að niðurlagsákvæði 8. gr. eru afar þýðingarmikil fyrir okkur Íslendinga. 8. gr. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Aðilar viðurkenna að nauðsynlegt kunni að vera vegna raunhæfrar verndunar og skynsamlegrar nýtingar flökkustofna að ráðgast við önnur lönd og samræma fiskveiðiráðstafanir hlutaðeigandi landa, þ. á m. ákvörðun leyfilegs hámarksafla og skiptingu hans, í samræmi við 63. gr. texta hafréttarráðstefnunnar og ákvæði samkomulags þessa.“ Ég tel að með þessari viðbót, sem komst inn eftir nokkuð miklar þrengingar, sé hagsmunum okkar sæmilega borgið. - Reyndar kom það fram á elleftu stundu að einn samningamaður Norðmanna fékk nokkurn bakþanka af þessu orðalagi og taldi að jafnvel gæti í því falist að Norðmenn væru að fela Íslendingum umboð fyrir sína hönd til að semja við Efnahagsbandalagið og önnur ríki um þessi málefni. Ég svaraði því strax til, að Íslendingum hefði að sjálfsögðu aldrei komið í hug að þeir fengju umboð til að semja fyrir Noreg við Efnahagsbandalagið eða önnur ríki, þá yfirlýsingu gæti ég gefið þar og þá og hana mætti færa inn í fundargerð. Önnur yfirlýsing var ekki gefin og hefur ekki verið gefin og stendur greinin því algerlega óbreytt eins og frá henni var gengið og hafa ekki komið frekari andæfingar gegn henni af hálfu Norðmanna. Ég hef a. m. k. engar orðsendingar um það fengið, enda er náttúrlega ekki hægt að tala um andæfingu af hálfu Norðmanna þó að einn einstakur nm. setji fram sínar sérskoðanir, og mundum við varla vilja gangast undir það af Íslands hálfu að telja okkur bundna af því sem einn einstakur nm. kynni að setja fram sem sína skoðun, hvort heldur væri á viðræðufundi eða annars staðar. Svo verða kaflaskipti í þessu samkomulagi. Í 9. gr. er farið að fjalla um landgrunnið. 9. gr. ákveður að fjalla skuli um afmörkun landgrunnsins á svæðinu milli Íslands og Jan Mayen í framhaldsviðræðum. Við hefðum að sjálfsögðu kosið að skipta landgrunninu strax á þessum fundi. Við vorum þó - og það verður að játa - að sumu leyti ekki í stakk búnir til að fara að draga línur á kort hvar skilja skyldi á milli Íslands og Jan Mayen - auðvitað um 200 mílna efnahagslögsögu Íslands. Þess vegna varð að lokum samkomulag um að setja skyldi nefnd til að fjalla um þetta mál. Það, sem er að mínum dómi mikilvægasta atriðið um þessa sáttanefnd, er að henni eru settar vissar forskriftir. Í 3. mgr. 9. gr. segir: „Hlutverk nefndarinnar skal vera að gera tillögur um skiptingu landgrunnssvæðisins milli Íslands og Jan Mayen. Við gerð slíkra tillagna skal nefndin hafa hliðsjón af hinum miklu efnahagslegu hagsmunum Íslands á þessum hafsvæðum, svo og landfræðilegum, jarðfræðilegum og öðrum sérstökum aðstæðum.“ Undir þessa upptalningu tel ég að öll þau rök falli sem við höfðum á oddi í viðræðunum, sem sagt að það mætti ekki jafna Íslandi og Jan Mayen saman vegna þess hve Ísland væri háð fiskveiðum og efnahagslegir hagsmunir þess algjörlega ósambærilegir við hagsmuni þá sem Norðmenn hefðu í sambandi við Jan Mayen að þessu leyti. Þarna kemst einnig undir það sem við lögðum mikla áherslu á, að ólíku væri saman að jafna vegna þess að fjarlægðin á milli Íslands og Jan Mayen væri um helmingi minni en á milli Jan Mayen og Noregs. Enn fremur er stærðarmunurinn á Íslandi og Jan Mayen geysilega mikill. Jan Mayen er lítil eyja sem vafasamt væri að ætti að fá lögsögu utan sinnar 12 mílna lögsögu, a. m. k. mjög takmarkaða, og enn fremur er Jan Mayen, eins og ég sagði, lítil óbyggð eyja og óbyggileg undir öllum venjulegum kringumstæðum. Byggð þar getur því ekki byggst á sjálfstæðu efnahagslífi á eyjunni. Ég tel að þau ákvæði, sem eru sett í 9. gr., rúmi öll þau rök sem við höfum haft á oddi í þessu máli. Og vissulega væri það brot ef nefndin tæki ekki tillit til þessara sjónarmiða. Tillögur nefndarinnar eru ekkí bindandi fyrir aðila, jafnvel þó að hún nái fullu samkomulagi, en nái nefndin samkomulagi tel ég allar líkur til þess að tillögur hennar yrðu samþ. af aðilum. Miða skal að því að nefndin ljúki störfum og skili tillögum innan fimm mánaða frá því að hún var skipuð. Sá frestur er settur með það fyrir augum að hún geti skilað tillögum og málið verði þá hugsanlega leyst að fullu áður en til þess kemur að Norðmenn færa út efnahagslögsögu við Jan Mayen, en þeir ætla aðeins að færa út fiskveiðilögsögu nú. Verður lagt fram bréf frá utanrrh. Noregs ef og þegar þetta samkomulag verður staðfest, þar sem hann lýsir yfir að fiskveiðilögsögu við Jan Mayen verði ekki breytt í fulla efnahagslögsögu fyrr en eftir árslok 1980. Ekki er sagt með þessu að þeir breyti lögsögunni þarna strax eftir árslok 1980, en það er skuldbinding um, að þeir geri slíkt ekki fyrr, og þar með gefst ráðrúm til að koma sáttagerð í kring. Ef svo fer að aðilar fallast ekki á tillögur nefndarinnar heldur málið áfram og aðilar, ríkin tvö og ríkisstj. beggja landanna, halda áfram að fjalla um málið, en þá er þeim líka sett sú forskrift að taka sanngjarnt tillit til tillagna nefndarinnar og verða þá auðvitað að hafa hliðsjón af 2. mgr. 9. gr. Þessi grein varðandi landgrunnið er ekki svo úr garði gerð sem æskilegast hefði verið að mínum dómi. Það er sem sagt ekki beint ákvæði um hvernig og hvað eigi að koma til grein ef aðilar koma sér að lokum alls ekki saman um þessa skiptingu. Þá verðum við að fara inn á þær leiðir sem okkur standa til boða samkv. reglum þjóðaréttar. Þetta hefði að mínum dómi og sjálfsagt að dómi allra nm. verið æskilegt að hafa með ákveðnari hætti. Ég vil þó taka fram, að ég hafði sett á blað tillögur um að koma skyldi til kasta gerðardóms þegar svona væri komið eða ef svona skyldi fara. Sú tillaga hlaut ekki byr hjá íslensku nefndinni. 10. gr. hefur svo að geyma ákvæði um mengun og umhverfisvernd. Þessi grein er mjög mikilvæg. Hún er auðvitað miklu mikilvægari fyrir Ísland en Noreg, vegna þess að við eigum mikið undir því að lífríki hafsins sé ekki spillt, hvorki með tilraunaborunum né vinnslu. Vissulega hefðum við viljað hafa þetta ákveðnara en þarna er. Við hefðum viljað hafa það svo, að tilraunaboranir og vinnsla náttúruauðæfa úr landgrunninu gætu ekki átt sér stað nema báðir aðilar samþykktu og nægilegar mengunar- og umhverfisvarnarráðstafanir hefðu átt sér stað, þannig að hvor aðili um sig hefði neitunarvald. En lengra varð ekki komist en raun ber vitni. Norðmenn voru ófáanlegir til þess að fallast á að hvor aðili um sig hefði slíkt neitunarvald, en samþykktu hins vegar að náið samráð og samstarf skyldi eiga sér stað. Þetta er skuldbinding af Norðmanna hálfu. Ef ekki væri tekið tillit til hennar væri um samningsrof að tefla. Ég segi, að það sé ólíkt betra að hafa þetta ákvæði í 10. gr. um mengunarvarnir, þótt ófullkomið sé, það skal játað, en að hafa ekkert slíkt ákvæði. Ég tel samkomulagið í heild miklu betri kost en ekkert samkomulag. Það hefur fengist mikið fram af því sem Íslendingar höfðu sett á oddinn, þ. á m. viðurkenning á fullri 200 mílna efnahagslögsögu Íslands, skipting á loðnunni samkv. þeim kröfum, sem Íslendingar gerðu á s. l. ari, og loks það meginatriði, sem þá var ekki talað um svo ég viti til, að Íslendingar ákveða hámarksaflann á loðnunni einir. En þeir verða að gera það með heiðarlegum hætti. Og þó að ákvæðin um skiptingu landgrunnsins séu ekki fullkomin er ótvírætt að í ákvæðunum felst viðurkenning á því, að við eigum þó einhvern rétt á landgrunninu. Sá réttur byggist á þeim rökum sem tekin eru fram í 3. mgr. 9. gr., og það er ekki lítils virði að mínum dómi, þó að ég geti sagt að ég hefði viljað sjá þessa skiptingu áður en gengið væri frá samkomulagi. En segja má að með þessu ákvæði sé sjálfri skiptingunni, þó að rétturinn sé viðurkenndur, skotið á frest, þó um takmarkaðan tíma. Síðast en ekki síst er í samningnum að finna mikilvægt ákvæði um mengunarvarnir, þótt ekki sé það eins fullkomið og æskilegt væri. Í þessu samkomulagi eru engin uppsagnarákvæði. Um varanleik þess fer því eftir reglum þjóðaréttar um samninga án uppsagnarákvæðis. Þar með er auðvitað ekki sagt að slíkt samkomulag haldi gildi um alla framtíð án tillits til breyttra aðstæðna. En ekki verður betur séð en að fullnægt sé óskum, sem fram voru settar varðandi frambúðargildi, með því að það eru engin uppsagnarákvæði í samkomulaginu. Gildistökuákvæði er svo í 11. gr. og þarf ekki að fjölyrða um það, en í samræmi við það er leitað samþykkis Alþingis á þessu samkomulagi. Alþingi stendur hér andspænis tveimur valkostum. Annar er sá að samþykkja það samkomulag sem hér liggur fyrir, hinn aftur á móti sá að hafna því og vera þá án allra samninga og standa andspænis útfærslu Norðmanna í 200 mílur við Jan Mayen. Alþingi er í sjálfsvald sett hvorn kostinn það velur. Samkomulagið er óundirritað, engar skuldbindingar hafa verið gefnar sem bindi hendur Alþingis. Frá mínum bæjardyrum séð getur valið ekki verið vandasamt. Annars vegar er þetta samkomulag. Þar er mjög gengið til móts við óskir og viðhorf Íslendinga, þó að við hefðum að sjálfsögðu viljað hafa það á aðra lund í ýmsum greinum ef við hefðum einir mátt ráða. En það er einu sinni eðli samninga að hvorugur aðili fær sjaldnast allt sitt fram, heldur verða aðilar að sætta sig við málamiðlun. Hins vegar er svo það, að um ágreininginn séu engir samningar gerðir og að Norðmenn færi einhliða út efnahagslögsögu við Jan Mayen í 200 mílur. Þá hefðum við ekki viðurkenningu fyrir 200 mílna efnahagslögsögu okkar. Þá væri eftir sem áður ágreiningur um hið svokallaða „gráa svæði“. Þá hefðum við ekki rétt til að ákveða hámarksafla á loðnu sem væri bindandi fyrir Norðmenn. Þá hefðum við ekki lagalegan rétt til að veiða á Jan Mayen svæðinu og Norðmenn gætu þá veitt það sem þeim sjálfum sýndist og aðstæður leyfðu. Þá höfum við heldur enga viðurkenningu fyrir því að eiga neitt tilkall til landgrunns utan efnahagslögsögu okkar. Þá höfum við ekkert ákvæði um mengunarvarnir og umhverfisvernd. Norðmenn geta þá farið sínu fram um olíuleit og olíuvinnslu, óbundnir af öðru en reglum þjóðaréttarins þar um, sem ég held að séu vægast sagt heldur ófullkomnar í því tilliti. Auðvitað mundum við þá mótmæla útfærslu Noregs. Af því mundi spretta mikil deila á milli landanna tveggja sem stæði skemmri eða lengri tíma. Ég skal engu spá um lyktir slíks ágreinings eða deilu. Ég vil ekki gera lítið úr þeim rétti sem við Íslendingar kynnum þar að eiga. Við Íslendingar yrðum þá að leita réttar okkar eftir þeim leiðum sem til boða kynnu að standa. En eitt er víst, að slík deila mundi eitra andrúmsloftið á milli landanna og spilla sambúð þessara nágranna- og frændþjóða um lengri eða skemmri tíma. Það er slæmur kostur að mínum dómi. Ég tel góða sambúð milli þeirra mikilsverða. - Þeir eru til sem tala af nokkurri lítilsvirðingu um Norðurlandasamvinnu. Ég er þeim mönnum mjög ósammála. Ég held að við höfum ekki efni á að tala af lítilsvirðingu um þá samvinnu. Það ætla ég ekki að rökræða hér nánar, en það er atriði sem ég tek tillit til þegar ég met þá valkosti sem fyrir hendi eru. Ég vænti þess, að vel takist til um framkvæmd þessa samkomulags. Það skiptir að sjálfsögðu miklu máli og verður seint hægt að fullyrða um það fyrir fram. Dómur reynslunnar og sögunnar mun á sínum tíma skera úr um kosti og galla þessa samkomulags. Sá dómur verður ekki byggður á þeim orðum sem kunna að falla í þessum umræðum. Ég leyfi mér að mæla með þessu samkomulagi og samþykkt þeirrar þáltill. sem hér liggur fyrir. Ég legg svo til, herra forseti, að umr. verði frestað, þegar þeir hafa lokið máli sínu sem óska að taka til máls, og þáltill. verði vísað til utanrmn.



Herra forseti. Við höfum nú hlýtt á ræðu hæstv. utanrrh., þegar hann fylgir úr hlaði till. sinni til þál. um heimild fyrir ríkisstj. að staðfesta samkomulag milli Íslands og Noregs um fiskveiði- og landgrunnsmál. Það vekur auðvitað athygli að þessi till. til þál. um svo mikilvægan milliríkjasamning skuli vera flutt af utanrrh., en ekki af ríkisstj. í heild. Á borðum okkar þm. liggur í dag till. til þál. um fullgildingu á alþjóðasamþykkt varðandi samstarf um framkvæmd alþjóðlegra reglna á sviði vinnumála. Þar er öðru máli að gegna. Ríkisstj. stendur öll að flutningi þeirrar till. Það er eðlilegt að menn staðnæmist við þetta mikilvæga atriði sem er meira en formsatriði - í raun efnisatriði. Hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. hafa opinberlega látið það eftir sér hafa í fjölmiðlum, að skýringin á þessu sé sú, að einn stuðningsflokka ríkisstj., Alþb. og þm. Alþb., treysti sér ekki að fylgja þessu samkomulagi og þess vegna sé þessi háttur hafður á varðandi flutning þáltill. Nú segir það sig sjálft, ef slíkur þverbrestur er í stjórnarsamstarfinu að ríkisstj, getur ekki komið sér saman um svo mikilvægt mál sem samning við Norðmenn um Jan Mayen, fiskveiðiréttindi og landgrunnsréttindi, að það er vitnisburður um að slík ríkisstj. er ekki til stórræðanna fallin, er ekki fær um að stjórna landinu. Sú reynsla, sem fengist hefur af starfi þessarar ríkisstj. síðustu þrjá mánuðina, staðfestir og þessa skoðun. 

Ef hv. þm. treystir sér ekki til þess að þola almennar reglur og hefðir við umr. í þinginu ætti hann að taka sér hvíld.

Ef hv. þm. treystir sér ekki til að koma í ræðustól og skýra málstað sinn ætti viðkomandi þm. að ganga út úr þingsal. Varðandi flutning þessarar þáltill. vildi ég vekja athygli á því og láta þá skoðun mína í ljós, að ríkisstj. er í nokkrum vanda. Ef þessi þáltill. er samþykkt felur hún í sér heimild fyrir ríkisstj. í heild að staðfesta samkomulag milli Íslands og Noregs. Nú hefur hæstv. forsrh. skýrt frá því, að það sé samkomulag milli stuðningsmanna ríkisstj. að afgreiðsla mála í ríkisstj. fari ekki fram með atkvgr. Af þessu leiðir að ráðh. Alþb. hafa neitunarvald varðandi nýtingu þeirrar heimildar sem hér er um að ræða ríkisstj. til handa. Ef ráðh. Alþb. notfæra sér þennan rétt og þetta neitunarvald er auðvitað spurningin hvað hæstv. utanrrh. gerir, hvort hann sættir sig við slíka meðferð á till. sinni eða aðrir ráðh. sem styðja þetta samkomulag. Vilja þeir halda slíku stjórnarsamstarfi áfram og láta kúga sig með þeim hætti? Það er þeirra að svara því þegar þar að kemur. Við skulum taka hinn möguleikann, að ráðh. Alþb. lyppist niður og beiti ekki neitunarvaldinu, þrátt fyrir stóru orðin um hve hættulegt þetta samkomulag sé hagsmunum Íslands, og þá verði þessi heimild nýtt að fengnu samþykki Alþingis. Spurningin er þá: Sitja Alþb.-ráðh. áfram í ráðherrastólunum eftir sem áður og ómerkja gagnrýnisorð sín varðandi þessi samkomulagsdrög? Reynslan á eftir að sýna hvorn kostinn Alþb. velur, en það má geta nærri að ráðh. Alþb. meina ekkert það sem þeir segja þegar þeir gagnrýna þetta samkomulag. Þm. Alþb. munu væntanlega styðja ráðh. áfram í ráðherrastólunum og ómerkja þannig orð sín varðandi þennan samning. Það eru fordæmi fyrir því, að Alþb. ráðh. hafi farið þannig að, að þeir hafa talið einhverja bókun nægja í fundargerð ríkisstj. og setið sem fastast á hverju sem gengur. Menn muna lengingu flugbrautarinnar í Keflavík, svo dæmi sé nefnt. Menn muna í raun afstöðu þeirra til varnarsamningsins við Bandaríkin í þeim ríkisstj. sem Alþb. hefur stutt og setið í. Því er yfirhöfuð lítið hald í orðum þeirra Alþb.-manna og lítið að marka hvað þeir segja þegar möguleiki á valdastólum er annars vegar. Þeir meta meir ráðherrastólana en að fylgja eftir orðum þeim sem þeir telja tjá skoðanir sínar og hugsanir. Orðagjálfrið er eingöngu til að slá ryki í augu fylgismanna sem reyndar - spái ég - verða þreyttir á þessari tvöfeldni og tvískinnungi Alþb. manna. Það er alveg nauðsynlegt að vekja athygli á þessari tvöfeldni Alþb.-manna. Það er alveg nauðsynlegt að vekja athygli á þessum veikleika ríkisstj., ekki síst vegna þess að það skýrir líka að meðferð þessa máls, bæði af hálfu núv. ríkisstj. og þeirra ríkisstj. sem hafa setið frá hausti 1978, er gagnrýnisverð. Ég vil þegar í upphafi máls míns lýsa því yfir, að þingflokkur sjálfstæðismanna mun standa að samþykkt þessarar þáltill. Þótt þm. Sjálfstfl. séu engan veginn alls kostar ánægðir með þessi samkomulagsdrög er það lokaályktun þeirra að þó sé betra að staðfesta þennan samning en hafa engan samning. Eins og kunnugt er fluttu þm. Sjálfstfl. þrjár þáltill í upphafi þings 1978. Það voru 1., 2. og 3. mál þess þings. Það var í fyrsta lagi till. til þál. um rannsókn landgrunns Íslands, sem hljóðaði svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að ráða nú þegar íslenska og erlenda sérfræðinga til að afla sem ítarlegastra upplýsinga um landgrunn Íslands og afstöðu til landgrunns nálægra ríkja.“ Það var í öðru lagi till. til þál. um samninga við Norðmenn um réttindi landanna á Íslandshafi, svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að taka nú þegar upp samninga við Norðmenn um fiskveiðiréttindi og hagnýtingu auðæfa landgrunnsins utan 200 mílna efnahagslögsögu Íslands í Norðurhöfum, umhverfis Jan Mayen.“ Og í þriðja lagi var það till. til þál. um landgrunnsmörk Íslands til suðurs, svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að mótmæla nú þegar öllum tilraunum Breta til að reyna að slá eignarhaldi á klettinn Rokk (Rockall). Alþingi lýsir því jafnframt yfir, að ákvörðun ytri landgrunnsmarka Íslands til suðurs miðast við, að engri þjóð beri tilkall til Rokksins.“ Fyrsta till. var afgreidd sem ályktun Alþingis 22. des. 1979, annarri till. var vísað til ríkisstj. sama dag með meðmælum frsm. utanrmn. og þriðju till. var vísað til ríkisstj. nokkuð breyttri þennan sama dag einnig. Hins vegar er það gagnrýnisvert, að ríkisstj. þær, sem setið hafa síðan þessar þáltill. hlutu afgreiðslu Alþ., hafa ekki unnið að efnislegri meðferð þessara mála sem skyldi. Það kom t. d. fram í ræðu hæstv. utanrrh. áðan, að sendinefnd Íslands, viðræðunefndin sem fjallaði um samningana í Osló á dögunum, hefði verið vanbúin til að gera tillögur um afmörkun landgrunnsréttinda Íslendinga og Norðmanna á Jan Mayen svæðinu. Ég tel að ástæðan til þess hafi m. a. verið sú, að fyrsta till. okkar sjálfstæðismanna til þál., um rannsókn landgrunns Íslands, sem samþ. var sem ályktun Alþingis 22. des. 1979, hefur ekki verið framkvæmd sem skyldi. Ég vænti þess, að hæstv, ríkisstj. láti hendur standa fram úr ermum og hraði þessari rannsókn sem Alþ. hefur kveðið á um að fram skyldi fara. Veturinn 1978–1979 komu þessi mál oft til umr. hér á þingi og vænti ég að hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson, sem var 1. flm. þeirra þáltill. sem ég hef hér getið um, mundi rekja þau mál nánar, þannig að ég mun ekki gera þau frekar að umtalsefni. En það var í raun og veru ekki fyrr en sumarið 1979 sem menn tóku við sér og fóru alvarlega að hugsa um þessi mál og gera eitthvað í þeim. Í raun og veru var frumkvæði Eyjólfs Konráðs og Matthíasar Bjarnasonar í upphafi þings 1978 talið vera að vissu leyti þýðingarlítill tillöguflutningur og menn úr öðrum flokkum tóku hann ekki alvarlegar en svo, að sumir höfðu þennan tillöguflutning í flimtingum þótt um væri að ræða mikilvæg hagsmunamál, eins og komið hefur á daginn. Það var sem sagt í raun og veru ekki fyrr en s. l. sumar, þegar loksins tókst að fá fram samningaviðræður við Norðmenn um Jan Mayen málið, að menn fóru að gera sér ljóst að hér var um alvarlegt mál að ræða sem sjálfstæðismenn áttu frumkvæði að að flytja inn í þingsalina. Og þá er það sem hv. þm. Matthías Bjarnason, fulltrúi okkar í landhelgisnefnd, lagði fram ákveðna punkta varðandi samningaviðræður við Norðmenn, drög sem fara skyldi eftir í þeim samningaviðræðum. Höfuðatriði þeirra punkta, sem Matthías Bjarnason lagði fram á fundi landhelgisnefndar 23. júlí 1979, voru fyrst og fremst að leitað yrði eftir við Norðmenn að Norðmenn og Íslendingar stæðu sameiginlega að útfærslu annaðhvort efnahagslögsögu við Jan Mayen eða fiskveiðilögsögu. Ef það næðist ekki fram fólst það í till. Matthíasar Bjarnasonar að Norðmenn færðu einir út efnahagslögsögu eða fiskveiðilögsögu við Jan Mayen, enda væru réttindi Íslendinga í fyrra tilvikinu, ef um útfærslu efnahagslögsögu væri að ræða, tryggð bæði hvað snertir landgrunnsréttindi og fiskveiðiréttindi og í seinna tilvikinu, ef eingöngu væri um útfærslu fiskveiðilögsögu að ræða, jafn réttur Íslendinga til fiskveiða. Það hefur verið sagt að sjálfstæðismenn gætu ómögulega samþykkt þessi samkomulagsdrög vegna þess að þessum skilmálum væri ekki fullnægt. Ég tel að vísu að það vanti töluvert á að jafn réttur Íslendinga sé tryggður samkv. þessum samkomulagsdrögum, en tel þó engri loku fyrir það skotið að með áframhaldandi samningaviðræðum og viðleitni okkar Íslendinga til að ná árangri megi komast mjög nálægt því marki. Nú er gert ráð fyrir að um útfærslu fiskveiðilögsögu verði að ræða að svo stöddu af Norðmanna hálfu. Samkv. samkomulagsdrögunum er það svo, að jafn réttur okkar er tryggður hvað loðnuveiði snertir og það er á okkar valdi að ákveða hámarksafla loðnu. Ég er sammála hæstv. utanrrh. um að það er heldur ósennilegt að Norðmenn geti nokkru sinni borið fyrir sig, að um bersýnilega ósanngjarna ákvörðun Íslendinga verði að ræða hvað heildarafla loðnu snertir, þegar af þeirri ástæðu að við Íslendingar erum ekki kunnir að því að ákveða heildaraflamagn í lægra lagi og síst af öllu lægra en fiskifræðingar mæla með og almennt viljum við ekki vera ósanngjarnir. Að þessu leyti tel ég því þennan fyrirvara Norðmanna ekki hættulegan okkur Íslendingum, þótt ég á hinn bóginn taki fram að ég tel 15% aflahlutdeild Norðmanna í það hæsta sem viðunandi sé. Þetta ákvæði vil ég líka túlka sem nokkurt fordæmi þegar út í þá sálma verður farið að ræða við Dani, Grænlendinga eða Efnahagsbandalagið varðandi loðnuveiðar á miðunum við Grænland, að í því felist það fordæmi að Íslendingar, sem mestra hagsmuna hafa að gæta varðandi nýtingu loðnustofnsins, hafi eðli málsins samkv. rétt til að ákveða hámarksafla loðnu. En sannleikurinn er sá, að oftar mun loðnan veiðast Grænlands megin, hvort heldur um er að ræða miðlínu á milli Grænlands og Jan Mayen eða miðlínu milli Íslands og Grænlands, en jafnvel á Jan Mayen svæðinu sjálfu. Varðandi aðra fiskstofna en loðnu er því miður ekki í samkomulaginu tryggt að við höfum jafnan rétt á við Norðmenn, en þó er heldur ekkert sagt sem kemur í veg fyrir að svo geti farið og því marki verði náð í áframhaldandi samkomulagsviðræðum við Norðmenn og samskiptum sem þessi samningur kveður nánar á um. Varðandi aðra fiskstofna en loðnu er líka tillit til þess að taka, að þar eiga væntanlega fleiri þjóðir en Norðmenn og við um málið að fjalla og því e. t. v. erfiðara að ákveða skýr aflamörk eða hlutföll hvað þá fiskstofna snertir. En ég ítreka: ég skil samninginn svo, að hér sé ekki loku skotið fyrir að við Íslendingar höldum fast við þann skilning okkar að við eigum jafnan rétt á við Norðmenn varðandi nýtingu þeirra fiskstofna sem veiddir eru á Jan Mayen svæðinu. Þar sem ekki er um það að ræða á þessu stigi málsins að færa efnahagslögsöguna út má segja að landgrunnsmálin séu ekki eins brýn og ella hefði verið. En ljóst er þó að Norðmenn hyggjast færa efnahagslögsöguna út í kjölfar útfærslu fiskveiðilögsögu, og þótt þeir hafi skuldbundið sig til að fresta því fram yfir næstu áramót a. m. k. er nauðsynlegt að hyggja að landgrunnsréttinum. Ákvæði þar um er í því samkomulagi sem við erum að ræða. Það fer auðvitað eftir niðurstöðu þeirrar nefndar og frekari umfjöllun málsins hvaða árangri við Íslendingar náum á þessu sviði, en ég sé ekki heldur að hvað þennan þátt málsins snertir sé neitt sem komi í veg fyrir eða hindri að við getum haldið fast á þeirri skoðun okkar og stefnu að landgrunnsréttindin séu a. m. k. að hálfu leyti okkar miðað við Norðmenn á þessu svæði. Ég gat um að fáir hefðu gert sér ljósa grein fyrir mikilvægi Jan Mayen málsins þar til á s. l. sumri, og það er ástæðan til þess að stjórnvöld hafa því miður minna sinnt þessum málum en skyldi. En þegar Matthías Bjarnason lét bóka þau drög, sem ég hef lítillega gert hér að umræðuefni og leggja skyldi til grundvallar í viðræðunum við Norðmenn, tók fulltrúi Alþb., hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, nokkurt viðbragð og skrifaði tillögur Matthíasar Bjarnasonar upp að nýju. Sumir sögðu að hann hefði notað nokkurs konar kalkipappír. Var ekkert nema gott um það að segja að hann notaði ráð sér reyndari manna og lærði af þeim, og ágætt var fyrir Matthías Bjarnason og aðra, sem hugsuðu um þessi mál, að fá liðsmann til framfylgdar þeim tillögum sem Matthías hafði borið fram í landhelgisnefndinni. En þá skeði það, að hæstv. þáv. forsrh., núv. hæstv. utanrrh., fannst eitthvað að sér þrengt, og það var ekki alveg laust við að hann færi í yfirboð við þá Matthías Bjarnason og Ólaf Ragnar Grímsson og taldi nú alls ekki viðunandi að taka í mál að sætta sig aðeins við svo sem helming af landgrunnsréttindum á Jan Mayen svæðinu, heldur ættum við Íslendingar langtum frekari rétt. Svipuð ummæli hef ég heyrt frá hæstv. núv. forsrh. Gott er til þess að hugsa að þessir hæstv. ráðh. eru svo bjartsýnir á niðurstöðu varðandi framkvæmd samkomulagsdraganna um skiptingu landgrunnsréttinda, ella væru þeir sjálfsagt ekki meðmælendur þessara samkomulagsdraga, að þeir telja líklegt að við fáum mun meiri rétt á landgrunninu en Norðmenn. A. m. k. álykta ég svo af fyrri ummælum þessara hæstv. ráðh. og vona einlæglega að skoðanir þeirra megi í reynd verða að veruleika. En í öllu þessu máli hygg ég að við Íslendingar hljótum að gera okkur grein fyrir því, að við verðum í fyrsta lagi að gera upp við okkur, hvort Jan Mayen hefur sjálfstæð réttindi til útfærslu fiskveiðilögsögu og/eða efnahagslögsögu, og í öðru lagi, hver er handhafi þess réttar ef hann er fyrir hendi. Við Íslendingar höfum haldið því fram og vísað til framsýnna ummæla og fyrirvara Jóns heitins Þorlákssonar forsrh. á sínum tíma, og reyndar Jóns heitins Magnússonar forsrh. einnig, að Íslendingar áskildu sér sama rétt til nýtingar Jan Mayen og hver önnur þjóð. Á þeim grundvelli byggjum við ekki síst kröfu okkar og samningsstöðu í viðræðunum við Norðmenn að við eigum jafnan rétt til nýtingar fiskveiðiréttinda og landgrunnsréttinda. En hins vegar hef ég ekki heyrt þá kröfu borna fram í þessum sölum að við Íslendingar ættum að lýsa Jan Mayen sem eign okkar eða að því marki draga í efa eignarhald Norðmanna á eyjunni. Og spurningin er einmitt hvort staða okkar Íslendinga er ekki sterkust með því að viðurkenna eignarhald Norðmanna á Jan Mayen og rétt þess, er hefur yfirráð yfir eyjunni, til að færa út fiskveiðilögsögu og efnahagslögsögu að því tilskildu að við slíka útfærslu gæti Norðmenn þess að taka sanngjarnt tillit til þeirra réttinda sem við Íslendingar höfum á þessum slóðum. Ég er eindregið þeirrar skoðunar, að það hafi verið misskilningur, svo ekki sé sterkara að orði kveðið, hjá Norðmönnum og andstætt þeirra eigin hagsmunum að samþykkja ekki þá aðaltillögu sem við sjálfstæðismenn gerðum, nefnilega að Norðmenn og Íslendingar færðu út efnahagslögsöguna við Jan Mayen sameiginlega. En það var þegar ljóst eftir samningafundina í fyrra að um það var ekki að ræða, og þá vorum við sjálfstæðismenn á því að taka upp aðra þá valkosti sem getið var um í tillögum Matthíasar Bjarnasonar í landhelgisnefnd. Ég ítreka, að ég tel að þessi samningsdrög séu ekki fullnægjandi vegna þess að þau tryggja ekki þau réttindi sem við Íslendingar teljum okkur hafa í þessum efnum á Jan Mayen svæðinu, en hins vegar skjóta samningsdrögin ekki loku fyrir að við getum með áframhaldandi viðræðum, með því að vinna áfram að framgangi réttinda okkar, náð viðunandi marki að þessu leyti. Það er svo alvarlegur þáttur í þessum málum öllum, þær fregnir sem borist hafa um útfærslu Dana norðan 67. breiddarbaugs og ekki síst annars vegar þær fyrirætlanir að virða að engu sem grunnlínupunkt varðandi efnahagslögsögu okkar Íslendinga Kolbeinsey og hins vegar að ætla sér fullá 200 mílna útfærslu í átt til Jan Mayen. Ég hef þegar getið um að í þessu geti falist að Danir séu að slá eign Grænlendinga eða auka réttindi Efnahagsbandalagsins yfir mikilvægum loðnumiðum með þessum hætti. Okkur ber að bregðast við af fullri einurð og ákveðni og andmæla þessum fyrirætlunum Dana. Ég tel að við hljótum að snúast á sveif með Norðmönnum og mótmæla annarri skiptingu milli Jan Mayen og Grænlands en miðlínuskiptingunni. Hvað snertir vefengingu Kolbeinseyjar sem grunnlínupunkts hljótum við að vitna til þess, að mér vitanlega hafa ekki komið fram mótmæli gegn Kolbeinsey sem grunnlínupunkti af Dana hálfu sem ég tel þess eðlis að gild séu. En þar að auki er e. t. v. ástæða til að beita sanngirnisreglunni, þegar um skiptingu hafsvæða milli tveggja landa er að ræða þar sem minni fjarlægð er á milli en 400 mílur, frekar en miðlínunni. Það er ljóst að á austurströnd Grænlands er lítil sem engin byggð, gagnstætt því sem er hér á Íslandi, og hagsmunir þessara þjóða því ólíkir hvað snertir hagnýtingu hafsvæðisins á milli Grænlands og Íslands, að ég tali nú ekki um ef ekki á að nýta þessa auknu fiskveiðilögsögu Grænlendinga í þágu Grænlendinga sjálfra, heldur annarra þjóða sem fjær búa og fleiri kosta eiga völ. Ég tel nauðsynlegt að taka þessi mál mjög ákveðið til meðferðar, og bar það raunar á góma á fundi sem haldinn var í utanrmn. á þriðjudagsmorgun er var. Ég tel ekki ástæðu, herra forseti, til að fjölyrða frekar að sinni um till. þá til þál. sem hér er til umr., enda mun það verða gert af öðrum af hálfu þingflokks sjálfstæðismanna, auk þess sem við munum í utanrmn. og í seinni umr. um till. fjalla, eftir því sem ástæða er til, um það sem máli skiptir og fram kemur í þessum umr.



Herra forseti. Þegar við metum kosti og galla þess samnings, sem meiri hl. samninganefndar Íslendinga í Osló ákvað að mæla með að Alþ. samþ., er nauðsynlegt að meta þann samning fyrst og fremst á grundvelli þeirrar stefnu sem íslensk stjórnvöld, stjórnmálaflokkar og ríkisstjórnir, hafa haft í þessu máli. Það er nauðsynlegt vegna þess að samkv. mínum skilningi er í þessum samningi að finna afneitun á flestum þeim grundvallaratriðum sem Íslendingar hafa byggt sókn sína í Jan Mayen málinu á. Sú saga er orðin nokkuð löng þótt hún hafi einkum verið viðburðarík á síðustu misserum. Jón Þorláksson, forsrh. Íslands 1927, hafði framsýni og stórhug og djúpan skilning skömmu eftir fullveldi þjóðarinnar til að setja fram, strax þegar Norðmenn ætluðu að hasla sér völl á Jan Mayen, kröfu um að samkv. sögulegri hefð og almennum rétti áskildi íslensk þjóð sér jafnan rétt á Jan Mayen til nýtingar auðlinda þar á við hverja aðra. Þessi yfirlýsing Jóns Þorlákssonar forsrh. felur í raun og veru í sér vefengingu strax í upphafi á því, að Norðmenn hafi ótvíræðan eignarrétt yfir eyjunni. Þótt Noregur, sem þá var og enn er miklu öflugra land að öllum styrkleika en Ísland, gæti í rás sögunnar styrkt sig í sessi á Jan Mayen var samt sem áður ljóst að forsrh. Íslands, samstundis og norska veðurstofan ætlaði að festa sig í sessi og hefja landnám á Jan Mayen, setti fram fyrirvara um að slík aðgerð gæti leitt til þeirra réttinda sem að jafnaði fylgja ótvíræðum eignarétti á eyjunni. Grunntónninn í kröfugerð Íslendinga frá upphafi hefur þannig verið vefenging á því, að Norðmenn hefðu venjubundinn eignarrétt yfir þessari eyju, - eignarrétt sem fæli í sér að þeir gætu ákveðið einir út af fyrir sig hvernig farið væri með þær auðlindir sem eyjunni eru tengdar. Það er einmitt þessi beina og óbeina vefenging eignarréttarins sem hefur verið grunntónninn í kröfugerð og stefnutillögum íslenskra stjórnvalda. Norðmenn hafa aftur á móti haldið þannig á þessu máli að tryggja að við lok samningsgerðar lægi fyrir texti sem tæki af allan vafa um að Íslendingar hefðu viðurkennt „sovereignitet“, alþjóðlegan eignarrétt, Noregs á Jan Mayen, ekki aðeins eyjunni, heldur einnig því gífurlega stóra hafsvæði sem til hennar megi teljast samkv. þróun hafréttarmála á undanförnum árum. Ég vil því strax í upphafi, líkt og síðasti ræðumaður, þó ég vilji halda lengur áfram og hærra á lofti merki Jóns Þorlákssonar í þessu máli en mér fannst hann vilja gera, byrja mitt mál með því að minna enn á ný á og láta hér standa sem grunntón málflutnings míns tilvísun í bréf forsrh. Íslands frá 1927. Í ágætum og skýrum og greinargóðum upphafsorðum núv. utanrrh. í viðræðunum, sem fóru fram í Reykjavík í aprílmánuði s. l., er einmitt vitnað rækilega í þennan fyrirvara íslensku ríkisstj. frá 1927. Lok þessa fyrirvara eru á þessa leið: . . . að því marki sem hún telur nauðsynlegt, en að því leyti sem til greina gæti komið að nýta eyjuna í þágu annarra hagsmuna óskar ríkisstjórn Íslands að áskilja íslenskum ríkisborgurum jafnan rétt á við borgara hvaða annars ríkis sem vera skal.“ Ég vil skjóta því inn hér, þótt ekki sé staður og stund til að rifja upp ítarlega þær röksemdir sem fóru á milli viðræðunefnda Norðmanna og Íslendinga í þeim samningum, að það er til marks um hvers konar hártogunum frændur vorir og vinir beittu í þessum viðræðum, að þegar þeir afneituðu gildi þessa texta var það m. a. á þeim grundvelli að þeir teldu að þarna væri átt við aðra en Norðmenn, þótt öllum megi vera ljóst að það votu Norðmenn og Íslendingar einir sem á þessu sögulega augnabliki voru að fást við þetta mál. Aldagamall sögulegur réttur Íslendinga til auðlinda Jan Mayen svæðisins hefur mjög rækilega verið rakinn í riti sem utanrrn. gaf út fyrir skömmu og er eftir prófessor Sigurð Líndal og nokkra starfsmenn rn. og aðra einstaklinga og ber heitið „Ísland og det gamle Svalbard“. Ég ætla ekki að rekja efni þessa rits hér, en eingöngu minna á og vitna í þær ítarlegu röksemdir sem þar koma fram. Ég harma mjög að í viðræðum við Norðmenn hafa þeir aldrei verið fáanlegir til að viðurkenna þennan sögulega rétt Íslendinga til Jan Mayen svæðisins, heldur eingöngu viljað byggja viðræðurnar annars vegar á eigin yfirráðum óumdeilanlegum og hins vegar sanngirni þeirra í Íslands garð út frá almennum frændsemissjónarmiðum, almennum utanríkispólitískum sjónarmiðum og með nokkru tilliti til efnahagslegrar stöðu Íslands. Við verðum þess vegna að horfast í augu við það, að með því að samþ. þann samning, sem hér liggur fyrir, er hugsanlegt að verið sé að ógilda þann mikilvæga fyrirvara sem Jón Þorláksson forsrh. setti fram af mikilli framsýni. Og ég vil lýsa því yfir hér, að ég tel að sá fyrirvari gildi áfram. Ég tel að aðgerðir íslensku ríkisstj. 1927 séu enn í fullu gildi og okkar sögulegu röksemdir þótt Norðmenn hafi að sinni ekki viljað fallast á þær. Ég sagði í upphaf að þennan samning bæri fyrst og fremst að meta á grundvelli þeirrar stefnu sem Íslendingar hafa haft í málinu. Kostir hans og gallar verða að mínum dómi dæmdir í ljósi þess, hvað við höfum sett fram. Ég er þeirrar skoðunar, að í meðferð utanríkismála sé það ríkari skylda en í meðferð innanríkismála að vanda mjög stefnugerð og tillöguflutning. Óhyggjuleg stefna og ábyrgðarlaus stefna á sviði utanríkismála getur haft mjög alvarlegar afleiðingar fyrir þjóðina og sjálfstæði hennar, efnahagslegt sjálfstæði og pólitískt sjálfstæði. Enn fremur er nauðsynlegt, að þegar þjóð setur fram við aðra þjóð kröfur telji hún sig bæði hafa rétt og einnig aðstöðu til að fylgja þeim kröfum eftir, vegna þess að það skapar lítt virðingu í rás tímans fyrir slíkri þjóð ef aðrar þjóðir reyna hvað eftir annað að þær tillögur, sem fram eru settar, reynast í viðræðum heldur marklitlar og hopað er frá þeim öllum á skömmum tíma. Það er hins vegar eðlilegt og að hætti hygginna samningamanna að setja fram í upphafi máls ítarlegri kröfur en þeir hafa e. t. v. von til að fram nái að ganga. Þess vegna er það rétt, sem komið hefur fram í máli þeirra tveggja - held ég - sem á undan mér hafa talað hér, að stefnumótun íslenskra stjórnmálaflokka og stjórnvalda í þessu máli hefur verið byggð á meginkröfum, aðalkröfum, grundvallarkröfum og síðan varakröfum sem við værum reiðubúnir að ræða ef Norðmenn sýndu okkur þá ósanngirni að vilja ekki taka tillit til aðalkröfugerðar okkar. Ef niðurstaða samninga er hins vegar á þann veg, að hvorki aðalkröfur né varakröfur hafa náð fram að ganga, er tvennt sem blasir við: annaðhvort hafa þær í upphafi verið settar fram á óhyggilegan hátt vegna þess, að að baki þeim hafi hvorki staðið réttindi né aðstaða þjóðarinnar til að fylgja þeim eftir, eða þá að menn hafi á síðasta sprettinum hvikað frá flestu eða öllu því sem þeir áður töldu grundvallaratriði. Ég held að það sé mjög mikilvægt að lítil þjóð eins og Íslendingar, sem á eðlilega undir högg að sækja í veröldinni, vandi svo vel stefnumótun sína á sviði utanríkismála að við hér á Alþingi og þeir, sem á eftir okkur koma, séu ekki að gera sér leik að því að setja fram ítarlegar tillögur sem kröfugerð gagnvart öðrum þjóðum - tillögur sem hæstv. utanrrh. sagði alveg réttilega fyrr í dag, að gætu hugsanlega leitt til átaka milli þjóðanna ef á þær verður ekki fallist, - að við gerum okkur ekki leik að því að setja fram tillögur sem við teljum okkur svo ekki getað staðið á. Ég held þess vegna, og segi það í fullri vinsemd og með virðingu gagnvart þeim sem ég hef átt samstöðu með á undanförnum misserum að móta tillögur í hinu svonefnda Jan Mayen máli, að ef það er dómur manna nú að réttur Íslendinga sé svo lítill og aðstaða Íslendinga hafi verið svo veik að þær kröfur hafi lítt eða ekki verið mögulegt að knýja fram, þá skulum við frekar í framtíðinni gæta hófs í tillögu- og kröfugerð gagnvart erlendum þjóðum en setja á oddinn slíkar kröfur að önnur ríki reyni það hvað eftir annað að Íslendingar tali stórkarlalega á löggjafarþinginu og í upphafi samningaviðræðna, en þegar kemur að viðræðum við þá á alþjóðlegum vettvangi séu þeir fljótir að hopa. Ég held að slík stefnumótun á sviði utanríkismála og slík framganga á sviði utanríkismála sé ekki farsæl leið fyrir litla þjóð í þeirri veröld sem við búum í nú. Því miður verð ég að segja að ef sá texti, sem hér liggur fyrir, er dæmdur á þeim grundvelli sem lagður var í landhelgisnefnd á sínum tíma og ég mun aðeins gera að umræðuefni hér á eftir, þá sé ég ekki að neins staðar í þessum samningi fáist fullnaðarviðurkenning eða örugg viðurkenning á neinni af þeim grundvallarkröfum sem við höfum sett fram. En það er vissulega rétt, sem fram hefur komið hér, bæði hjá hæstv. utanrrh. og eins formanni Sjálfstfl., að í þessum samningstexta má finna ýmsar setningar sem þoka málinu í áttina að því sem við hefðum kosið. Vandinn er hins vegar sá að mínum dómi, að í þessu er hvergi það traustatak að við getum beitt því ef reynslan yrði sú, að Norðmenn túlkuðu þennan texta í reynd á hinn óhagstæða hátt fyrir okkur. Ef svo yrði stæðum við frammi fyrir því að meta hvort efna ætti til nýrra deilna, nýrra átaka við Norðmenn eða þá líta í eigin barm og skoða uppgjöf málsins í gráum hversdagsleikanum eins og hún mundi þá blasa við. En ég mun víkja nánar að því undir lok ræðu minnar. Ég tel, - eins og kom reyndar fram hjá hæstv. utanrrh., mér fannst hann leggja þetta mál að mörgu leyti hreinskilnislega fyrir hvað það snertir, gat þess hvað eftir annað, - að í þessum texta séu á fleiri en einum stað og fleiri en tveimur og fleiri en þremur möguleikar á alvarlegum samningsrofum ef Norðmenn túlka hann fyrst og fremst í þágu þröngra norskra hagsmuna. Þá blasir við íslenskum stjórnvöldum sú spurning, hvað skuli þá gera. Spurningin er nefnilega sú, hvort þessi samningur leysir yfir höfuð nokkurn vanda, hvort hann sé ekki svo almennt orðaður, svo óljós í alla staði að við stöndum eftir sem áður í víðtækum deilum við Norðmenn ef við viljum halda áfram að fylgja fram okkar fyllsta rétti bæði í fiskveiða- og landgrunnsmálum. Að því hefur verið vikið hér, og formaður Sjálfstfl. reyndi að gera það að nokkrum gamanmálum, en ég tel það þó hafa verið mjög jákvæðan þátt í þessu máli, að í júlí- og ágústmánuði 1979 náðu Sjálfstfl. og Alþb. saman um ákveðna stefnu í þessum málum. Upphaf þess máls var að Matthías Bjarnason lagði fram í landhelgisnefnd 23. júlí 1979 hugmyndir að viðræðugrundvelli Íslendinga og Norðmanna. Í þessum hugmyndum voru sex meginefnisatriði, sem hann raðaði að vísu ekki í forgangsröð, en augljóslega textanum samkvæmt fólu í sér aðalkröfur og varakröfur Íslendinga gagnvart Norðmönnum. Þar var krafist sameiginlegra yfirráða hvorki meira né minna - Norðmanna og Íslendinga bæði hvað snertir nýtingu hafs og hafsbotns. Þessi krafa gekk að mínum dómi lengst. Þetta var krafa sem fól í sér efasemd um afdráttarlausan yfirráðarétt Norðmanna á eyjunni Jan Mayen - krafa sem gaf til kynna að Íslendingar hefðu ekki fallist í eitt skipti fyrir öll á „sovereignitet“ Norðmanna á eyjunni og teldu sig eiga kröfu til sameiginlegra yfirráða, m. a. með tilvísun til þeirra sögulegu og lagalegu raka sem hefur áður verið vikið að í þessari umr. Önnur krafan fól í sér sameiginlega fiskveiðilögsögu umhverfis Jan Mayen, þar sem báðar þjóðirnar færu með stjórn á lögsögunni og nýtingu þeirra auðlinda sem innan hennar væru. Þriðja krafan fól í sér, að þótt Norðmenn lýstu yfir efnahagslögsögu á Jan Mayen svæðinu ættu báðar þjóðirnar rétt til að nýta að jöfnu auðlindir hafs og hafsbotns utan 12 sjómílna. Og fjórða krafan byggðist á því, að eingöngu væri um fiskveiðiútfærslu að ræða og þær ættu þá báðar rétt til að nýta að jöfnu auðlindir hafs og hafsbotns utan 12 sjómílna. Og fjórða krafan byggðist á því, að eingöngu væri um fiskveiðiútfærslu að ræða og þær ættu þá báðar rétt til að nýta að jöfnu allan þann afla sem á svæðinu fengist og þá ekki bara loðnu. heldur einnig alla aðra fiskstofna sem þar væri að finna. Til viðbótar þessum aðal- og varakröfum voru einnig settar fram tillögur um að Norðmenn og Íslendingar gerðu með sér samning um að útiloka veiðar annarra þjóða, nema samþykki beggja kæmi til, og jafnframt yrði tilgreint í samningnum það hlutfall sem Færeyingar ættu að hljóta í heildarveiðinni. Það þarf ekki að eyða löngu máli í að útskýra að bókstaflega ekkert af þessum efnisatriðum er í þessum samningi að finna. Hér er ekkert um sameiginleg yfirráð, hér er ekkert um sameiginlega fiskveiðilögsögu, hér er ekkert um jafna nýtingu auðlinda hafs og hafsbotns, hér er ekkert um jafnar veiðar á afla og hér er ekki um útilokun annarra þjóða að ræða. Ég vil segja það í fullri vinsemd við formann Sjálfstfl., sem var að reyna að lesa inn í þann texta samkomulagsins, sem hér liggur fyrir, að hann væri þeirrar skoðunar að þarna væri um jafnan rétt að ræða og hann ætti áfram að liggja til grundvallar í þeim texta sem okkur er ætlað hér að samþykkja, að þeirri kröfu er gagngert neitað af hálfu Norðmanna. Það verður því miður að horfast í augu við það, að þótt Norðmenn viðurkenni, að Íslendingar hafi af almennum sanngirnisástæðum einhver ítök í öðrum stofnum en loðnu á Jan Mayen svæðinu, og geri við þá samkomulag um loðnuveiðar til skamms tíma og setji af stað ákveðna aðferð til að ákveða landgrunnið, þá verður Sjálfstfl. að horfast í augu við að engin krafa, hvorki aðalkrafa né varakrafa, af þeim sem Sjálfstfl. setti fram og hældi sér síðan fyrir - og að nokkru leyti með réttu - að hann hefði haft forustu um stefnumótun Íslendinga í þessum málum, - engin af þessum kröfum hefur náð fram að ganga. Það er rétt að á grundvelli þessara tillagna, þótt ekki væri þar um kalkipappírsaðferð að ræða, lagði ég fram í landhelgisnefnd 10. ágúst 1979 tillögur frá Alþb. Þar voru annars vegar þrjár megintillögur sem fólu í sér: sameiginlega fiskveiðilögsögu umhverfis Jan Mayen, í öðru lagi jafna nýtingu á auðlindum hafs og hafsbotns og í þriðja lagi jafnmikinn afla. Var þá annar og þriðji liður miðaður við efnahagslögsögu eða fiskveiðilögsögu. Til viðbótar hinum þremur meginþáttum, sem leggja átti til grundvallar í viðræðum, voru fimm atriði sem fólu í sér samning um sameiginlegar fiskverndaraðgerðir sem útilokuðu veiðar annarra þjóða, að tiltekið væri hlutfall Færeyinga, að samið væri m. a. með tilliti til norsk-íslenska síldarstofnsins, og að íslenska landhelgisgæslan fengi aðgang að Jan Mayen svæðinu til að tryggja að við hefðum eftirlit með framkvæmd þessara ákvæða. Einnig verður að segjast að því miður hefur ekkert af þessu fengist fram í samningnum. Þegar þriðju viðræðurnar blöstu við eftir aprílviðræðurnar hér í Reykjavík var ljóst, að Norðmenn höfðu fyrir sitt leyti neitað sögulegum rétti Íslendinga til Jan Mayen svæðisins eins og hann var grundvallaður á yfirlýsingu ríkisstj. Jóns Þorlákssonar. Það var ljóst, að Norðmenn höfðu neitað sameiginlegum yfirráðum landanna yfir svæðinu, þeir höfðu neitað sameiginlegri lögsögu, þeir höfðu neitað sameiginlegri nýtingu og þeir höfðu einnig neitað að gera samkomulag um heildarlausn sem fæli í sér, eins og hæstv. utanrrh. gerði grein fyrir áðan, að gengið væri fullkomlega frá skiptingu landgrunnsins um leið og samið var um önnur atriði. Við höfðum sett kröfur okkar fram af fullum þunga, af fullri alvöru og af fullri samstöðu allra íslenskra þingflokka. Ég vil einnig segja það hér, að málið var flutt af mikilli einurð af þeim báðum utanrrh., hv. þm. Benedikt Gröndal og núv. hæstv. utanrrh. Ólafi Jóhannessyni, bæði í fyrri og síðari viðræðunum í Reykjavík. Þar hafði kröfugerð Íslendinga verið sett fram bæði í ítarlegum inngangsorðum og eins í ítarlegum rökstuðningi þar sem þeir ásamt sjútvrh. Kjartani Jóhannssyni, hv. þm., og núv. hæstv. sjútvrh. höfðu haft meginorð fyrir Íslendingum. Þessar meginkröfur höfðu verið fluttar af ráðherrum okkar fyrir hönd nefndanna við bæði tækifærin af fullri einurð og mikilli festu og með ítarlegri tilvísun til þeirra margháttuðu raka sem við höfum sett fram. Ég tel það mikla ósanngirni af hálfu Norðmanna og skapar ekki vonir um að þeir muni í framtíðinni sýna okkur þá sanngirni sem orðuð er í þessum texta, að engin af þessum kröfum okkar, ekkert af þessum sjónarmiðum okkar fékk hljómgrunn í þeirra eyrum. Og þá stóðum við frammi fyrir því að reyna að finna millileið sem hægt væri að fá Norðmenn til þess að fallast á og tryggði höfuðatriði sem við legðum mesta áherslu á þótt okkur væri ljóst að þeir hefðu neitað aðalkröfum okkar. Og mér finnst það sýna þann vilja, sem minn flokkur, Alþb., hafði til að reyna að ná samningum í þessari deilu, að við værum reiðubúnir að leggja fram drög að slíkri millileið áður en síðasta samningalota hófst í Osló. Það gerðum við með tillögum sem lagðar voru fram á fundi viðræðunefndarinnar 5. maí s. l. Þar voru að meginhluta fimm efnisatriði: 1) Óskertar 200 mílur af landhelgi Íslands. Norðmenn hverfi algerlega frá fyrri kröfum sínum. 2) Að veiðar á loðnu, kolmunna, rækju og öðrum tegundum, sem veiddar eru á Jan Mayen svæðinu, verði að jafnaði byggðar á helmingaskiptareglu þjóðanna. 3) Að réttindi Íslendinga til auðlinda hafsbotnsins á Jan Mayen svæðinu verði tryggð með afdráttarlausri skiptingu, sem tilgreind verði í samningi, og Norðmenn fallist á að færa ekki út efnahagslögsögu við Jan Mayen fyrr en slíkur samningur hefur verið staðfestur af báðum aðilum. 4) Að olíuboranir á Jan Mayen svæðinu verði háðar samkomulagi beggja þjóðanna. 5) Að samningarnir verði ótímabundnir og óuppsegjanlegir. Það er e. t. v. til marks um það, hve lítill samkomulagsvilji Norðmanna var í þessu máli, að þegar þessar tillögur voru birtar í Noregi og um það fréttist í norska utanríkisráðuneytinu, þá hefur komið fram að norska viðræðunefndin hugleiddi alvarlega að aflýsa viðræðunum. Svo fráleitar fundust þeim þessar hugmyndir um millileið sem hæstv. utanrrh. hefur þó tekið fram með réttu að bæði á Íslandi og eins í Noregi voru ekkert nýjar og eru ekkert nýjar, heldur fólu í sér þann lágmarksgrundvöll sem íslenska samninganefndin öll taldi að hægt væri að byggja samkomulag á. En jafnvel þessar millikröfur, sem settar voru fram í kjölfar af röð af aðalkröfum sem allir íslensku flokkarnir höfðu haft samstöðu um, náðu ekki fram að ganga í viðræðunum í Osló, nema e. t. v. sú fyrsta þeirra, sem ég mun koma að á eftir. Fyrsta dag viðræðnanna í Osló kom greinilega fram að Norðmenn voru fyrir alvöru farnir að hugleiða samninga við Efnahagsbandalagið um veiðar á þessu svæði og vildu koma óbundnir til þeirra samninga af samningum við Íslendinga. Þessi afstaða þeirra var svo fráleit að okkar dómi að við hugleiddum í alvöru að hverfa við svo búið frá Osló. Þegar norska ríkisstjórnin sá fram á það breytti hún um stíl í viðræðunum og fór að ræða ýmis þau atriði sem þarna voru tilgreind, en þó með þeim hætti að þar var hvergi hægt að festa hönd á þannig að við gætum sagt að íslenska samninganefndin hefði með tvímælalausum hætti tryggt um aldur og ævi eða ákveðinn tíma viss grundvallarréttindi. Norska viðræðunefndin kappkostaði að hafa orðalagið alls staðar og alltaf með þeim hætti að Norðmenn gætu túlkað það sér í hag ef þeim þætti nauðsynlegt að beita Íslendinga í framtíðinni hörku. Texti samkomulagsins, sem okkur var sýndur hvað eftir annað, fól þannig sífellt í sér skort á þeim tryggingarákvæðum sem að mínum dómi ein duga í samningum við Norðmenn. Nú er það vissulega rétt, að Norðmenn eru miklir frændur vorir og vinir, en Norðmenn hafa líka sýnt, að þeir eru harðir samningamenn, og þeir hafa sýnt það með veiðum á síldarstofninum, að þeir eru harðir veiðimenn. Þeir hafa sýnt það með kröfugerð sinni nú í loðnustofninn, að þeir ætla sér stóran hlut, miklu stærri hlut en hingað til, í veiðum á Norður-Atlantshafi. Þeir taka í því sambandi lítið tillit til þess, þótt Íslendingar eigi fyrst og fremst afkomu sína undir fiskveiðum. Í framtíðarviðskiptum við svo harða nágranna hefði ég talið grundvallaratriði að Íslendingar hefðu í höndum afdráttarlaus tryggingarákvæði, einkum og sér í lagi vegna þeirrar reynslu sem þessi samningalota í Jan Mayen málinu hefur kennt okkur. Við höfum sett fram hvert sjónarmiðið á fætur öðru, sem að okkar dómi væri rétt og sanngjarnt, en Norðmenn hafa ekki fallist á þau. Við höfum komið með hugmyndir um veiðar sem þeim hafa fundist fráleitar. Við höfum fundið að sterkur þrýstingur er í Noregi hjá ýmsum samtökum og hagsmunaaðilum á að knýja norsk stjórnvöld nú og í framtíðinni til að taka stærri hlut af veiðunum en þeir hafa haft. Við fundum greinilega undirtóninn í þeirri kröfu, að þar sem Jan Mayen væri að þeirra dómi algerlega norsk, jafnríkulegur hluti af konungsríki Noregs og trén í garði kóngsins, ætti hún að hafa fulla 200 mílna efnahagslögsögu í kringum sig. Þegar horft er til þeirra aðstæðna hjá Norðmönnum sjálfum efast ég um að jafnvel þótt ríkisstj. í framtíðinni í Noregi hefði í sjálfu sér góðan vilja til að túlka þau sanngirnisákvæði, sem kveðið er á um í þessum samningi, á hinn besta veg eða hinn betri veg a. m. k. fyrir Íslendinga, þá séu aðstæður allar þannig heima fyrir að henni yrði það kleift. Ég tala nú ekki um ef sú ríkisstj. byggði fylgi sitt að verulegu leyti á stuðningi þeirra héraða sem telja sig frá byggðasjónarmiði hafa mestra hagsmuna að gæta gagnvart veiðum í Norður-Atlantshafi. Ég ætla ekki hér, enda tel ég það þjóna litlum tilgangi, að rifja upp þau ítarlegu blaðaskrif sem orðið hafa um þetta mál hér á landi á undanförnum misserum. Ég vil þó minna á það, líkt og síðasti ræðumaður gerði, geri það í fullri vinsemd, en tel þó að nauðsynlegt sé að fram komi, að þegar við Matthías Bjarnason höfðum myndað samstöðu í landhelgisnefnd á sínum tíma sagði hæstv. þáv. forsrh. að sú hugmynd okkar Matthíasar, að Íslendingar ættu að krefjast helmingaskipta á hafsbotninum, væri alger barnaskapur, vegna þess að við ættum miklu meiri rétt á hafsbotninum þar, ekki aðeins landgrunninu, heldur öllum hafsbotninum í kringum Jan Mayen. Bæði í viðtali við Vísi 22. ágúst og einnig í viðtali við Tímann 16. ágúst koma þessi sjónarmið skýrt og greinilega fram. Tíminn hefur eftir þáv. forsrh., með leyfi hæstv. forseta: „Fellst ekki á helmingaskipti botnsins, segir forsrh.“ Enn fremur finnst mér rétt, fyrst talsmenn Sjálfstfl. leggja svo mikið upp úr því, bæði hér og einnig utan þings, að í þessum samningi felist viðurkenning á 200 mílunum íslensku, að benda á að það hefur verið þeirra skoðun þangað til síðustu daga að slíkt atriði væri ekki einu sinni til umræðu við Norðmenn, hvað þá heldur að fyrir það ætti að gefa eitthvað í samningum. Það hefur verið samdóma álit íslensku samninganefndarmannanna yfirleitt, að 200 mílurnar okkar fullar í átt að Jan Mayen væru svo sjálfsagðar að það kæmi ekki til greina að skoða þær sem einhvers konar skiptimynt í samningum. Í leiðara Morgunblaðsins 10. ágúst 1979 er þessi stefna orðuð á þennan hátt m. a.: „200 mílna lögsaga Íslands á Jan Mayen svæðinu er óumdeilanleg og ekki til umræðu við Norðmenn. Þar er hvorki um að ræða grátt svæði né umdeilt svæði, eins og sumir íslenskir fjölmiðlar hafa sagt, bersýnilega af þekkingarleysi.“ Hér er í örfáum orðum, í leiðara Morgunblaðsins 10. ágúst 1979, lýst þeirri grundvallarafstöðu sem Sjálfstfl. og aðrir flokkar hafa jafnan haft, að þessi réttur væri svo sjálfsagður að hann væri ekki umræðuatriði gagnvart Norðmönnum. Það kemur m. a. fram í grein hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar, sem hann skrifaði í Morgunblaðið á sínum tíma, þar sem hann réttilega hælir þáv. utanrrh. Benedikt Gröndal fyrir að hafa algerlega „snúið niður“ - held ég að sé orðalag greinarinnar - allt tal Norðmanna um að draga í efa 200 mílurnar íslensku gagnvart Jan Mayen. Það má vera rétt, þó ég dragi það nokkuð í efa, en skal ekki ræða það ítarlega hér, að í þessum texta hafi Norðmenn horfið frá fyrri afstöðu sinni til íslensku 200 mílnanna. En ég vil minna á tvennt í þessu sambandi. Það fyrra er, að það var ávallt afstaða allra íslensku samninganefndarmannanna að fyrir slíkt bæri ekki að gefa eitt einasta atriði í samningum við Norðmenn, vegna þess að það væri réttur sem ekki væri til umræðu, eins og sagt er í fyrrgreindri grein. Hitt atriðið, sem ég vil minna á, er að Norðmenn höfðu áður í reynd eða „de facto“ viðurkennt 200 mílurnar íslensku, bæði með því að gefa skipun um það í fyrra að sigla ekki inn á svæðið og eins með annarri almennri umfjöllun um málið. Það var alveg ljóst, að það voru fyrst og fremst samningahagsmunir Norðmanna í Barentshafi sem gerðu það að verkum að þeir vildu ekki skrifa lögformlega upp á afnám miðlínukenningarinnar, en alls ekki að þeir teldu að þeim héldist það uppi til lengdar að ætla að tileinka sér eitthvert „grátt svæði“ milli Íslands og Jan Mayen. Ég hef hér minnt á nokkur meginatriði í þeim stefnugrundvelli sem Íslendingar, bæði þingflokkarnir og stjórnvöld, hafa haft í þessu máli. Þessi stefnuatriði koma mjög vel fram í þeirri ágætu inngangsræðu núv. hæstv. utanrrh., sem ég vitnaði í áðan og hann flutti við upphaf seinni viðræðnanna í Reykjavík, eins og í þeim drögum að ræðu sem fyrrv. hæstv. utanrrh. Benedikt Gröndal hafði ætlað sér að flytja þegar viðræðurnar stóðu fyrir dyrum s. l. haust, en voru síðan afturkállaðar, og hann birti í Alþýðublaðinu 10. maí 1980. Lokaorð þeirrar inngangsræðu hv. þm. Benedikts Gröndals eru að mínum dómi ágætur kjarni í þeirri meginhugsun og þeirri meginafstöðu sem við höfum haft í þessum málum. Þau eru á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Með hliðsjón af framansögðu og fleiri atriðum er íslenska þjóðin þeirrar skoðunar, að hún eigi a. m. k. helmingsrétt til stjórnunar og nýtingar auðlinda Jan Mayen svæðisins utan 12 mílna landhelgi, í sumum tilvikum meiri.“ Mér finnst þarna í fáum orðum orðuð vel sú meginhugsun sem kröfugerð okkar hafði verið byggð á. Ég vil einnig benda á, þó að ég telji ástæðulaust að rekja það hér, þann ítarlega rökstuðning fyrir þessari niðurstöðu sem fram kemur í þeirri ræðu sem hv. þm. Benedikt Gröndal hafði ætlað sér að flytja þegar viðræðurnar stóðu fyrir dyrum s. l. haust. Ég vil enn fremur minna hv. þingheim á atriði í inngangsræðu núv. hæstv. utanrrh., þar sem hann segir 14. apríl s. l., með leyfi hæstv. forseta: „Í þessu sambandi ber að geta þess, að það er matsatriði hvort Jan Mayen á að fá nema 12 mílna lögsögu á sjó að viðbættu mjög takmörkuðu landgrunnssvæði. Dæmi eru til þess, að slík eyja hafi aðeins fengið viðurkennt 1 mílu landgrunn. Af Íslands hálfu er lögð áhersla á það, að ef ekki væri um að ræða kröfugerð vegna Jan Mayen fengi Ísland yfirráð yfir öllu landgrunnssvæði sínu.“ Þetta eru stór orð. Þetta er afdráttarlaus yfirlýsing um hvað utanrrh. Íslands telur Jan Mayen hafa lítinn rétt þegar til samninga eigi að ganga um skiptingu auðlinda hafs og hafsbotns á þessu svæði. Þessi skoðun er studd mörgum öðrum rökum í þessum inngangsorðum. Þar er vikið að lífshagsmunum Íslendinga, þar er vikið að því að Jan Mayen sé lítil og óbyggð og án sjálfstæðs atvinnulífs, og þar er vikið að fyrirvörum íslensku ríkisstj. frá 1927. Það er þess vegna miður að mínum dómi, að nú skuli hafa verið lagður fyrir Alþ. texti að samkomulagi sem hefur þá grunnhugsun innbyggða að Jan Mayen sé eiginlega jafngilt ríki á við Ísland hvað öll réttindi snertir. Út á þetta sker, þennan klett, sem við köllum eyju og er algerlega óbyggð, hefur aldrei haft neina byggð og við höfum haldið fram að væri á íslensku landgrunni, ætla Norðmenn sér nú slík yfirráð á Norður-Atlantshafi að þegar þau bætast við þeirra fyrri yfirráð hafa þeir meiri yfirráð yfir hafi en allt Efnahagsbandalagið til samans. Við erum með þessum samningi að gera Noreg að stórveldi í hafsdrottnun á Norður-Atlantshafi, og við gerum það aðeins nokkrum vikum eftir að utanrrh. Íslands hefur dregið í efa að Jan Mayen ætti rétt á nema kannske l mílu landgrunni og ekki nema 12 sjómílna lögsögu. Sú grunnhugsun gengur í gegnum þetta samkomulag, að Jan Mayen sé jafnríkulegur hluti af Noregi og trén í skógum landsins og þær auðlindir aðrar sem á meginlandi Noregs eru. Í þessum texta er yfirráðaréttur Norðmanna með beinum eða óbeinum hætti viðurkenndur. Það tel ég að samrýmist ekki grundvallarsjónarmiðum okkar Íslendinga í þessu máli. Við hljótum til frambúðar að halda fram þeirri skoðun, að hvað sem framtíðin kunni annars að bera í skauti sér sé það óeðlilegt ástand að þessi litla mannlausa eyja eigi að skerða svo framtíðarréttindi Íslendinga sem gert er með þessu samkomulagi - réttindi sem við höfum haldið fram og ég hef hér verið að rekja í stefnumótun þingflokka, í yfirlýsingum utanrrh. tveggja ríkisstjórna, að við hefðum ótvíræðan rétt til. Ef litið er á þann samning, sem hér liggur fyrir, vil ég ítreka það sem ég sagði í upphafi, að hann ber að mínum dómi fyrst og fremst að dæma á grundvelli þeirrar stefnumótunar sem Íslendingar hafa sett fram áður. Það ber ekki að dæma hann eins og hann detti niður úr skýjunum úr einhverju sögulegu tómarúmi og sjá kost og löst eingöngu í textanum sjálfum eins og hann kemur fyrir, heldur með tilliti til þess, hvers við höfum vænst og hvers við höfum krafist. Ég hef áður gert tvíþættar aths. við þau meginrök, að samningurinn feli í sér stóran feng hvað snertir 200 mílna efnahagslögsögu Íslendinga. Bæði hefur það verið stefna okkar, að slíkt væri ekki skiptimynt í samningum við Norðmenn, og hins vegar lá slík „de facto“ viðurkenning í reynd fyrir áður. Ég hef þegar vikið að því, að ekkert af þeim grundvallarstefnumiðum, sem Íslendingar hafa sett fram, næst í þessum samningi. Ég sagði það í íslensku samninganefndinni og skal segja það hér, að ef einhver þeirra hefðu náðst, þó ekki öll, hefði ég verið tilbúinn að hugleiða í fullri alvöru að standa að slíkum samningi, vegna þess að þá hefði náðst að mínum dómi viðspyrna gegn hugsanlegri ósanngirni, hugsanlegum órétti Norðmanna í framtíðinni. En það, sem fyrst og fremst tekur af skarið gagnvart minni afstöðu hér og nú, er það, að við höfum ekki náð slíkum tryggingum. Ég orðaði það í sjónvarpi í viðræðum við utanrrh. kvöldið sem við komum heim, að það væru engir stálvírar í þessum samningi sem bæru uppi réttindi Íslendinga. Hann viðurkenndi að það væri alveg rétt. Ég tel, eins og ég sagði áðan, að í heiðarlegri greinargerð fyrir þessum samningi í upphafi þessarar umr. hafi komið mjög rækilega fram hve miklum vafa undirorpin nánast öll veigamestu ákvæði þessa texta eru. Og mat manna, sem mæla með samningnum, hvílir fyrst og fremst á þeirri skoðun, að það sé betra að hafa þetta en ekkert. Það er röksemd sem ég mun víkja að undir lok máls míns. Það hefur þegar komið fram á opinberum vettvangi, hvernig ýmsar greinar þessa samnings hafa opnað útgöngudyr fyrir Norðmenn og skortir tryggingarákvæði fyrir okkur. Ég víl aðeins hlaupa á þeim hér vegna þess að ég reikna með, enda kom það fram í ræðum þeirra tveggja sem hér töluðu áðan, að þessir gallar samningsins séu flestum allljósir. Sú nefnd, sem fjallað er um í 2. gr. að setja á fót og kveðið er á um starfsvettvang og starfsaðferðir í 3. gr., á ekki að vera nefnd fiskifræðinga, eins og ég les þennan texta, heldur fyrst og fremst nefnd embættismanna eða stjórnmálalegra fulltrúa sem eiga síðan að koma á fót starfshópi fiskifræðinga í tengslum við nefndina. Ég tel því að sá möguleiki sé fyrir hendi, að önnur þjóðin eða báðar setji í nefndina starfsmenn sem telja sig á einhvern hátt vera skuldbundna þeirri ríkjandi stjórnmálastefnu sem gildir gagnvart fiskveiðum í viðkomandi landi og það sé ekki trygging fyrir því að nefndin starfi fyrst og fremst á faglegum grundvelli. Þar að auki er á 3. gr. sá vankantur, að það eru eingöngu samhljóða tillögur nefndarinnar sem eru bindandi. Ef annar aðilinn gerir ágreining, og ég bendi aftur á hvernig nefndin gæti verið saman sett af embættismönnum eða pólitískum fulltrúum, eru tillögur ekki bindandi. Þarna er um að ræða möguleika á neitunarvaldi Norðmanna, sem ekki hefur mikið verið vikið að í þessum umræðum, en ég tel þó að standi í þessum texta. Í 4. gr., um ákvörðun heildaraflamagnsins, er ákvæði sem mjög ítarlega hefur verið rætt um í tengslum við þessa samninga. Þótt Íslendingar eigi að ákveða heildarmagnið eru Norðmenn óbundnir af því. Ég vil hins vegar lýsa þeirri skoðun minni, að ég óttast þá yfirlýsingu, sem flutt var á lokamínútum viðræðnanna af Jens Evensen, einum af þremur aðalsamninganefndarmönnum Noregs í þessum viðræðum frá upphafi og jafnframt þeim sem reyndist okkur erfiðastur í þessari glímu, og reikna ég ekki með að neinn trúnaður sé brotinn þó það sé sagt hér. Hann lýsti þeirri skoðun samkv. minni bókun fyrir hönd norsku samninganefndarinnar, - ekki sem sinni einkaskoðun, heldur fyrir hönd norsku samninganefndarinnar, - að lokaorðin í 8. gr., þar sem kveðið er á um að samningur þessi skuli vera bindandi í viðræðum við Efnahagsbandalagið, gildi ekki um 4. gr. Vonandi er þessi skilningur minn rangur. Vonandi verður það þannig, að í viðræðum við Efnahagsbandalagið reynist Norðmenn bundnir af þessum texta. En ég tel þó að reynsla okkar af samningaviðræðunum fyrsta daginn og þessi yfirlýsing, sem þarna var flutt, og samræður við norsku fulltrúana gefi fyllilega tilefni til þess, að íslensk stjórnvöld - þeir sem styðja þennan samning - fari strax að íhuga hvað skuli til bragðs taka ef kemur í ljós að þessi yfirlýsing Jens Evensens hefur ekki bara verið nokkur orð mælt af einum manni í samninganefnd, eins og talað var um áðan, heldur raunverulegur boðskapur um hvað Norðmenn ætluðu sér að gera í reynd. Ef þau reynast raunverulegur boðskapur erum við hér að gera loðnuveiðisamning til þriggja vikna, þá erum við að láta Norðmönnum í té viðurkenningu á 200 mílna fiskveiðilögsögu við Jan Mayen gegn loðnusamningum til þriggja vikna, sem þurfi að taka upp frá grunni þegar Efnahagsbandalagið er komið inn í myndina, sem Norðmenn töluðu um allan fyrsta dag viðræðnanna. Við skulum gera okkur grein fyrir því, að í þeim samningum hafa Norðmenn miklu meiri möguleika til að skipta við Efnahagsbandalagið á öðrum fisktegundum, eins og t. d. makríl, eða gera við þá olíusamninga gegn því að fá í staðinn viðbótarloðnuveiði við Austur-Grænland, þannig að hlutur Norðmanna af loðnuveiðinni verði ekki eingöngu þau 15%, sem kveðið er á um í 5. gr. og Norðmenn eru ófáanlegir til að takmarka við svæðið utan efnahagslögsögu Íslands, heldur geti þeir bætt við þessi 15% jafnvel öðrum 15%, kannske minna, kannske meira, við Austur-Grænland. Kannske stöndum við frammi fyrir því í sumar eða næsta sumar að Norðmenn séu farnir að taka 30% eða jafnvel meira úr loðnustofni sem við höfum alltaf talið íslenskan loðnustofn fyrst og fremst og byggt okkar efnahagslíf að verulegu leyti á og þeir veiddu ekki neitt af fyrir nokkrum árum og hafa aldrei veitt nema örfá prósent af. Það yrði verulegt efnahagslegt áfall fyrir Íslendinga ef 30% eða jafnvel meira af loðnustofninum væru komin í hendur Norðmanna eftir slíka baktjaldasamninga við Efnahagsbandalagið. Það eru þess vegna í þessum samningi verulegar hættur. Og ég tel að það sé nauðsynlegt, þótt okkur greini á um þennan samningstexta, að við séum þó sammála því mati að ekki megi útiloka að slík verði reyndin, það megi ekki útiloka að Jens Evensen, sem Knut Frydenlynd gaf orðið sérstaklega á síðustu mínútum viðræðnanna, hafi ætlað sér einhvern sérstakan tilgang með yfirlýsingu sinni annan en þann að koma sjálfum sér á framfæri. 5. gr. hefur þar að auki þann galla, að eftir fjögur ár er ekki samkomulag um neitt hlutfall. Menn greinir á um hvernig túlka eigi hvað taki þá við. Þeir, sem bjartsýnastir eru fyrir Íslands hönd, telja að Norðmenn verði þá af siðferðilegum eða almennum lögfræðilegum - óljósum þó - ástæðum bundnir við þessi 15% ef samningar takast ekki. Þeir sem svartsýnastir eru, og ég er í þeirra hópi, telja að þessi texti feli ekki í sér neinar slíkar tryggingar og að Norðmenn muni telja sig hafa algerlega óbundnar hendur af þessu hlutfalli að fjórum árum liðnum. Mér er kunnugt um að túlkun sérfræðinga norsku stjórnvaldanna var á þann veg einnig. Hvað 6. gr. snertir ber að hafa í huga að íslenska samninganefndin hefur ávallt og allt til síðasta dags gert kröfur um að ekki yrði eingöngu viðurkenndur réttur okkar á loðnuveiðunum, heldur yrði einnig viðurkenndur tvíþættur annar réttur sem við ættum til veiða á Jan Mayen svæðinu: í fyrsta lagi réttur til veiða á öðrum flökkustofnum, eins og kolmunna og síld, og ákveðið yrði um það hlutfall þar sem við héldum helmingaskiptareglunni til streitu, og í öðru lagi að viðurkenndur yrði réttur okkar til staðbundinna fiskstofna við Jan Mayen. Hvorugt af þessu næst fram í þessum texta, heldur er eingöngu með óljósu orðalagi talað um að „sanngjarnt tillit skuli taka til“ og við megum svo veiða sanngjarnan hluta í þessu sanngjarna tilliti á Jan Mayen svæðinu, - almennt orðalag sem góðviljug norsk ríkisstjórn gæti kannske túlkað okkur í hag, en ríkisstjórn, sem bundin væri af stjórnmálalegum hagsmunum norskra fiskimanna og íbúanna í þeim héruðum Noregs þar sem veiðarnar eru mikilvægastar, mundi auðvitað túlka á þann veg að Íslendingar fengju lítið sem ekkert af þessum stofni. Og þó að það sé út af fyrir sig rétt, sem hæstv. utanrrh. sagði áðan, að þegar úthlutað verður kvótum af stofnum eins og kolmunna verði það fyrst og fremst gert til þjóða eða landa, hygg ég þó að í þeirri úthlutun verði ekki eingöngu tekið tillit til þess, hvað þjóðirnar hafi veitt áður af slíkum stofnum, enda yrði þá hlutur okkar í kolmunnanum frekar lítill, heldur yrði einnig tekið tillit til þess, hver er yfirráðaréttur þjóðanna á þeim svæðum sem flökkustofninn fer um. Það er einmitt á þessum grundvelli sem við höfum talið mikilvægt að fá viðurkenningu fyrir því, að við ættum helmingsrétt í öðrum flökkustofnum sem fara um Jan Mayen svæðið, til þess að þegar til skiptingar kæmi á þessum stofnum í framtíðinni væri hlutur Íslands byggður bæði á þeim hluta, sem fer um núverandi íslenska efnahagslögsögu, og einnig þeim hluta, sem fer um Jan Mayen svæðið. Í 7. og 8. gr. er skýrt tekið fram að önnur lönd eiga að koma inn í þessa samninga, gagnstætt því sem var upphaflega stefna okkar í þessum efnum. Ég hef áður vikið að þeim fyrirvara sem Jens Evensen hafði fyrir hönd norsku samninganefndarinnar varðandi lokaorðin í 8. gr. Þegar komið er að 9. gr. um landgrunnsskiptinguna, ber að hafa fjögur atriði í huga: Í fyrsta lagi er þarna fjallað um svæðið milli Íslands og Jan Mayen, þ. e. svæðið frá fjörðum Norðaustur-Íslands og ströndum þess til Jan Mayen, en ekki fjallað um svæðið frá efnahagslögsögu Íslands til Jan Mayen. Þess vegna liggur það að mínum dómi í orðanna hljóðan hér, að líkur séu á að norskir hagsmunir túlki þetta samkomulag þannig að það eigi að reikna inn í hlut Íslands við þessa skiptingu allt það sem nú þegar er innan fullrar 200 mílna efnahagslögsögu Íslendinga. Það er atriði sem mjög mikilvægt er að hafa í huga. Það á ekki að skipta svæðinu frá íslensku 200 mílunum til Jan Mayen, heldur frá ströndum Íslands. Í öðru lagi er nauðsynlegt að nefndin skili samhljóða tillögum, norski fulltrúinn í henni, íslenski fulltrúinn og þriðji fulltrúinn, en þó hefur norski fulltrúinn í þessari umræðu möguleika á neitunarvaldi ef skiptingin er ekki samkvæmt hans vilja. Og mér þykir það líklegt, ef dæma má af reynslu og eðli slíks starfs, að þeir fulltrúar, sem verða fyrir hönd Íslands og Noregs, muni hafa náið samstarf við ríkisstjórnir beggja landanna. Mér er til efs að fulltrúi Noregs í slíkri nefnd mundi samþykkja tillögur að skiptingu sem norsk ríkisstjórn teldi sér ekki stjórnmálalega óhætt að samþykkja. Þá skulum við hafa það í huga, sem við fundum greinilega fyrir, samninganefndarmennirnir í Osló, að kosningar eru í nánd í Noregi. Þessi ferill skiptingarinnar mun eiga sér stað með kosningarnar yfirvofandi og þá almennu kröfu, a. m. k. einhvers hluta norsks kjósendahóps, þegar komin er full viðurkenning Íslendinga á 200 mílna fiskveiðilögsögunni við Jan Mayen, að Íslendingar viðurkenni þá einnig eða Norðmenn knýi Íslendinga einnig til að viðurkenna fulla 200 mílna efnahagslögsögu við Jan Mayen og við stöndum upp, eins og og hæstv. utanrrh. réttilega sagði að möguleiki væri á, án þess að nokkurt slíkt samkomulag væri á borðinu og við þyrftum að stefna í nýja deilu við Norðmenn með því að færa hafsbotnsréttindin út fyrir 200 mílur. Í þriðja lagi kemur það fram, að tillögurnar eru ekki skuldbindandi. Það urðu mér mikil vonbrigði, að það bréf, sem talað var um að norski utanrrh, ritaði hinum íslenska, fól ekki í sér yfirlýsingu um að útfærsla 200 mílna efnahagslögsögu við Jan Mayen væri bundin því að samkomulag hefði tekist milli Íslendinga og Norðmanna, heldur er það eingöngu, eins og hæstv. utanrrh. gerði grein fyrir áðan, bundið við tímabilið til áramóta. Til viðbótar öllu þessu verðum við svo að trúa því, að Norðmenn vilji taka sanngjarnt tillit enn á ný til skoðana okkar hvað snertir olíuboranir og aðrar aðgerðir á Jan Mayen svæðinu sem kunna að valda röskun á lífríki svæðisins, ef illa fer, og stofna fiskveiðum okkar í hættu. En ég held að það sé rétt að minnast þess, þegar menn vega og meta hvert hald er í slíku ákvæði, að norsk stjórnvöld höfðu ákveðið olíuboranir úti fyrir ströndum Norður-Noregs gegn mótmælum íbúa Noregs sjálfs, gegn hörðum mótmælum byggðasamtakanna og íbúasamtakanna í Norður-Noregi. Er líklegt að ríkisstj., sem hlítir ekki samhljóða mótmælum eigin byggðarlaga, komi til með að hlíta mótmælum okkar þegar ákvæðin eru jafnóljóst orðuð og hér er? Við skulum hafa þá reynslu í huga þegar við vegum og metum hvert hald kann að vera í þeirri grein textans sem fjallar um mengunarvarnir. Ég held því að sé nokkuð ljóst, að í þessum samningi hafi ekki náðst fram neinar af þeim meginkröfum sem Íslendingar hafa sett á oddinn. Það er einnig ljóst, að í þessum samningi felast margir möguleikar á óhagstæðri túlkun Norðmanna á honum, eins og hæstv. utanrrh. vék að hvað eftir annað í máli sínu þar sem hann við umfjöllun sína um hverja greinina á eftir annarri reifaði ýmsa möguleika og benti á að ef það gerðist væri um samningsrof að ræða og þá væri ekki staðið við þau ákvæði sem hér væri að finna, enda held ég að það sé rétt mat - a. m. k. hef ég ekki heyrt neinn mann lýsa sig ánægðan með þennan samning. Þeir, sem hér hafa talað, og þeir, sem um hafa fjallað á opinberum vettvangi, hafa flestir á einn eða annan hátt viðurkennt að hér væri um slæman samning að ræða. Lokaröksemd stuðningsmanna samningsins felst hins vegar í því, að það sé betra að hafa þennan samning en ekkert. Ég vil að lokum gera það að umtalsefni. Sú röksemd að segja, að samningurinn sé betri en ekkert, felur í sér þá innbyggðu forsendu að hann sé í eðli sínu slæmur, enda hefur það komið fram hvað eftir annað. En við skulum þá hugleiða hvað hefði tekið við ef meiri hl. íslensku samninganefndarinnar hefði ekki ákveðið að leggja þennan samning í núverandi formi fyrir Alþingi. Mín tillaga var sú, og það er enn mín tillaga, að Íslendingar héldu áfram samningum við Norðmenn. Við skulum hugleiða að þessi texti verður til á tæpum einum og hálfum sólarhring frá því að Norðmenn fóru á annað borð að hreyfa sig. Það er mat, þar sem enginn getur sannað af eða á hver hafi rétti fyrir sér, hvort þessi eini og hálfi sólarhringur hafi dugað okkur eða enginn annar möguleiki hafi verið fyrir hendi. Ég benti á það úti í Osló og ég bendi á það hér, að enn er nægur tími til stefnu til að halda áfram þessum viðræðum og til að knýja á um að við fáum inn í þennan samning þau tryggingarákvæði sem ég held - a. m. k. vona - að við séum allir sammála um að þyrftu helst að vera í honum. Þess vegna var það tillaga mín í Osló að við færum heim, boðaður yrði svo nýr viðræðufundur eða haldið áfram að skiptast á tillögum. Ég met stöðu Íslendinga sterka í þessu máli hvað snertir réttindi okkar. Báðir utanrrh. okkar - núv. og fyrrv. - hafa lýst hvað eftir annað og ítarlega rökstutt í viðræðum um málið að aðstaða okkar væri mjög sterk hvað snertir nauðsyn Norðmanna á að semja við okkur og koma í veg fyrir átök milli Íslendinga og Norðmanna, - aðstaða okkar væri sterk, vegna þess að ef við mótmælum útfærslu Norðmanna við Jan Mayen og virðum hana ekki verður lítið hald í þeirri útfærslu og í slíkri atburðarás mundum við ná fram sterkari samningi, traustari samningi, og Norðmönnum, ef þeir þyrftu að horfast í augu við það kalt og rólega í ljósi sögunnar, í ljósi röksemda Íslendinga, í ljósi þeirra grundvallarþátta sem einkenna samskipti þjóðanna, væri ekki stætt á því að standa upp frá samningaborðinu og stefna kannske í óleysanleg átök milli þjóðanna. Ég held þess vegna að það sé vanmat á aðstöðu okkar að halda að við hefðum staðið veikir eftir ef við hefðum sagt við Norðmenn og ef við segjum enn við Norðmenn, því að enn er ekki öll nótt úti í þessu máli: Við viljum halda áfram og knýja á um að inn í þennan texta, sem að vísu er í áttina, en dugir þó ekki, þurfa að koma traustari ákvæði. - Jafnvel þótt þeir færðu út í millitíðinni held ég að það skipti litlu máli, vegna þess að við mundum tilkynna þeim að við munum ekki virða það, Danir munu ekki virða það og aðrar þjóðir á þessu svæði munu ekki virða það. Það mun bókstaflega enginn virða þá útfærslu Norðmanna, enda vil ég minna á að Knut Frydenlund, utanrrh. Norðmanna, hefur sagt hvað eftir annað að forsenda þess, að Norðmenn gætu fært út við Jan Mayen, væri að Íslendingar mótmæltu því ekki og helst viðurkenndu það. Ef við þeim blöstu mótmæli Íslendinga við slíkri útfærslu væri staða Norðmanna veik. Það var okkar stóra tromp í þessum samningi. Það var það tromp sem við gátum að mínum dómi haldið á lengur og traustar til að fá í okkar hendur þær tryggingar sem gæfu okkur rétt til varanlegra loðnusamninga á þessu svæði, ákveðinn og skýran rétt til veiða á öðrum tegundum á þessu svæði, afdráttarlausari viðurkenningu fyrir skiptingu landgrunnsins og afdráttarlausara tryggingarákvæði um að olíuboranir og aðrar aðgerðir í þessu umhverfi, sem gætu stofnað lífríki þess í hættu, væru háðar samþykki okkar. Ég tel koma til greina, og mun reifa það í utanrmn., að fluttar verði hér á Alþingi tillögur um að samningum við Norðmenn verði haldið áfram og þar verði ákveðnar meginkröfur Íslendinga lagðar til grundvallar og við óskum eftir nýjum viðræðufundi og áframhaldandi viðræðum við Norðmenn eða óskum eftir ákveðnum tilteknum breytingum á þessu fyrirkomulagi. Í þriðja lagi tel ég rétt að við hugleiðum það öll, sem hér erum, hver svo sem afstaða okkar er til þessa samnings, hvað við ætlum að gera ef í ljós kemur í fyrsta lagi, að í samningum við Efnahagsbandalagið reynast Norðmenn haga sér þannig að þeir séu algjörlega óbundnir af þessum texta, og í öðru lagi, að landgrunnsskiptingin verður okkur bersýnilega svo í óhag að við verðum til að efna til nýrra átaka við Norðmenn. Því miður er það þannig að mínum dómi, að þessi samningur, þótt samþykktur yrði hér, felur ekki í sér neina tryggingu fyrir því að átök þjóðanna um þetta mál séu þar með úr sögunni. Ég held þvert á móti að hann sé svo opinn að það séu miklu meiri líkur á því, að átök þjóðanna um þetta mál haldi áfram, en staða okkar í þeim átökum verði veikari vegna þess að við séum búin að spila út okkar stærsta trompi, þ. e. viðurkenningunni á 200 mílna efnahagslögsögu Norðmanna við Jan Mayen. Ef það er réttur spádómur, það er að vísu spádómur, en ef hann reynist réttur, að efnisgrundvöllur málsins og samningsins sé sá, að deilur muni halda áfram um fiskveiðarnar og deilur muni halda áfram um landgrunnið, þá er það mitt mat að þessi samningstexti, sem í inngangsorðum felur í sér viðurkenningu á 200 mílna fiskveiðilögsögu Norðmanna við Jan Mayen og væntanlegri efnahagslögsögu þar einnig, veiki málstað Íslendinga í því áframhaldi. Ég vil að lokum, herra forseti, ítreka það sem ég sagði í inngangsorðum mínum, að þeir, sem hafa flutt djarfar tillögur, réttar tillögur í þessu máli á undanförnum misserum, þeir sem hafa sett fram ítarlegar og stórhuga kröfur fyrir Íslands hönd, en ætla nú að hlaupa frá þeim öllum, ættu að hugleiða að það getur verið hættuspil fyrir litla þjóð að gera svo stórar kröfur á alþjóðavettvangi sem hún hvorki hefur svo þegar á reynir rétt eða aðstöðu til að standa við, en lyppast niður og skrifar undir texta sem felur í sér afneitun á öllu því sem hún áður sagði: Ef þannig verður fram haldið með utanríkismál íslenskrar þjóðar í framtíðinni missum við smátt og smátt þá virðingu sem við höfum þó áunnið okkur í samfélagi þjóðanna.



Herra forseti. Eins og hæstv. utanrrh. hefur raunar lýst í ræðu sinni og verið ítrekað af hv. þm. Geir Hallgrímssyni og hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni er ýmislegt í þessum samkomulagstexta sem við Íslendingar hefðum kosið með öðru orðalagi og ákveðnara en þar er. Hins vegar er það einnig ljóst, sem hæstv. utanrrh. sagði, að nú stöndum við á þeim tímamótum, að annaðhvort verðum við að samþykkja það samkomulag, sem fyrir liggur, ellegar afgreiða málið án samkomulags, þannig að útfærsla Norðmanna við Jan Mayen komi til framkvæmda án þess að samningar hafi verið gerðir milli Íslendinga og Norðmanna. Þingflokkur Alþfl. er þeirrar skoðunar, að hann hefði kosið margt í þessum samningstexta með öðrum hætti en þar er, einkum og sér í lagi varðandi fiskveiðarnar. Hann telur hins vegar að það sé okkur mun hagstæðara, þegar útfærslan við Jan Mayen kemur til framkvæmda, að hafa náð samningum við Norðmenn, eins og í textanum er lýst, og því hefur þingflokkur Alþfl. tekið þá ákvörðun að styðja þetta samkomulag hér á Alþ., þó svo að það sé rétt sem hefur komið fram í máli manna hér, að ýmis atriði í þessu samkomulagi hefðu gjarnan mátt vera með öðrum hætti. Ég ætla ekki að eyða ýkjalöngu máli í að ræða efnisatriði samningstextans, því það hefur þegar verið gert. Samningurinn hefur verið birtur í öllum blöðum. Hann hefur verið vandlega skýrður, m. a. af hæstv. utanrrh. og öðrum sem hér hafa talað, og verið sagðir á honum bæði kostir og lestir. Það er að sjálfsögðu rétt, að ýmislegt í þessum samningi er ekki ótvírætt, enda verður seint hægt að gera samning sem er ótvíræður í öllum efnum. Hitt er hins vegar ljóst, og vildi ég láta koma fram að það lá 1jóst fyrir úti í Noregi, hver væri skilningur okkar Íslendinga á þeim atriðum sem eru tvíræðust í þessum samningi. Norðmönnum gafst kostur á að bera fram kröfu um breytingar á texta samningsins þegar skoðun Íslendinga á túlkun hans lá fyrir með yfirlýsingum hæstv. utanrrh. Þeir hurfu frá því að krefjast slíkrar breytingar. Þeir hurfu frá því að krefjast, eins og þeir upphaflega höfðu ráðgert, að Íslendingar gæfu skriflegar yfirlýsingar sem gengju þvert á túlkun íslensku samninganefndarinnar. Þessa afstöðu Norðmanna tel ég vera ákaflega þýðingarmikla fyrir okkur Íslendinga. Við getum þá haldið því fram, að þeim hafi verið ljóst, áður en viðræðunum var lokið, hver var túlkun okkar á ýmsum atriðum samningsins, sem m. a. hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hefur gagnrýnt. Þeim gafst tækifæri til þess að krefjast breytinga á samningstextanum og hætta við samkomulagið ef slíkar breytingar yrðu ekki gerðar. Þeir gerðu það ekki og með því tel ég að við höfum mjög sterk rök til að halda því fram, ef ágreiningur verður síðar um þessi atriði, að Norðmönnum hafi verið skilningur Íslendinga ljós frá upphafi og þeir hafi ekki þegar á átti að herða krafist breytinga á samkomulaginu og með þeim hætti raunverulega tekið undir og staðfest skilning Íslendinga sem réttan. Þetta vil ég láta koma fram, því það hefur auðvitað mikið að segja í þessu sambandi. Staða okkar er miklu sterkari vitandi það og hafandi í höndunum að þessi ólíki skilningur á ákveðnum atriðum sáttmálans kom fram í dagsljósið áður en viðræðunum lauk. Öllum tilraunum af hálfu Norðmanna til að gera breytingar á samkomulaginu til að staðfesta skilning þeirra var vísað á bug og ekki haldið til streitu af Norðmönnum. Tilraunir Norðmanna til þess að fá utanrrh. Íslanda til að gefa skriflegar yfirlýsingar gagnstæðar túlkun Íslendinga á samkomulaginu runnu út í sandinn. Að Norðmenn skyldu ekki fylgja þeirri afstöðu sinni eftir er tvímælalaust styrkur fyrir okkur og við getum tvímælalaust túlkað það þannig, að þeim hafi verið ljóst hver afstaða Íslendinga var til þessara umdeildu atriða, þeim hafi gefist tækifæri til að mótmæla þeirri túlkun með því að hætta við samkomulagið ef breyting yrði ekki gerð á textanum, þeir hafi ekki tekið það ráð og því fallist á að túlkun Íslendinga á þessum umdeildu atriðum væri rétt. Ég vil fara í nokkrum orðum út í þær aðstæður sem við blöstu þegar samningaviðræðurnar fóru fram í Osló. Lengi vel var það skoðun íslensku samninganefndarinnar, og menn höfðu talsverð rök fyrir sínu máli, að Norðmenn mundu ekki grípa til útfærslu við Jan Mayen í andstöðu við Íslendinga, m. ö. o.: Íslendingar þyrftu ekki að flýta sér í gerð neins samkomulags við Norðmenn, við værum þar ekki í neinu tímahraki þar sem Norðmenn mundu ekki færa út lögsögu við Jan Mayen nema að gerðu samkomulagi við Ísland. Þessar aðstæður breyttust mjög mikið þegar Danir tóku þá ákvörðun að færa út landhelgi við Austur-Grænland. Okkur var tilkynnt ákvörðun Dana nú í vetur, síðla vetrar, og jafnframt var okkur tilkynnt, að útfærslan við Austur-Grænland mundi koma til framkvæmda 1. júní n. k. Ýmsir í íslensku samninganefndinni sögðu þá, eins og menn muna, að það væri ekkert að marka ráðagerðir Dana, þetta væru aðeins hótanir sem ekki mundu verða framkvæmdar og við þyrftum engar áhyggjur af þeim að hafa. Ég held að ferð íslenskra embættismanna nýlega til viðræðna við Dani úti í Kaupmannahöfn, þar sem Danir raunverulega hafna því með öllu að ræða sérstaklega við Íslendinga um þessi mál, hafi sannfært menn um að hér var ekki um að ræða neina innantóma yfirlýsingu af Dana hálfu, þeir ætluðu sér og væru staðráðnir í því að láta útfærsluna við Austur-Grænland koma til framkvæmda eftir nokkra daga. Þessi staðreynd breytti allri stöðu málsins, því að norska ríkisstj. tjáði þeirri íslensku að hún væri nauðbeygð til að framkvæma útfærslu við Jan Mayen ekki síðar en Danir færðu út við Austur-Grænland til að geta haldið fram kröfu sinni um skiptingu á fiskveiðalandhelgi og efnahagslandhelgi milli Jan Mayen svæðisins og Austur-Grænlands svæðisins. Það voru ýmsir menn, sem gjarnan þola ekki að heyra óþægilegar staðreyndir, sem heldur því statt og stöðugt fram að þetta væri ekkert að marka, sem vildu stinga höfðinu í sandinn eins og strúturinn og láta eins og þessar yfirlýsingar Norðmanna og Dana væru marklaust hjóm, við þyrftum ekki að taka þær alvarlega, þegar á reyndi mundi slík útfærsla ekki koma til framkvæmda. Ég held að það liggi alveg ljóst fyrir eftir þær könnunarviðræður sem nú hafa farið fram, að þessi skoðun er út í hött. Það er órökrétt að búast alltaf við því að þær ákvarðanir erlendra ríkja, sem koma Íslendingum illa, séu aðeins innantómar hótanir. Það er aðferð strútsins að stinga höfðinu í sandinn, en sams konar aðferð er að loka ávallt eyrunum fyrir illum tíðindum. Það hefur ekki verið háttur okkar Íslendinga að gera slíkt, enda mundum við ekki hafa náð þeim árangri, sem við höfum þó náð í landhelgismálum og í öðrum málum í samskiptum við erlendar þjóðir, ef við hefðum ekki ávallt reynt að meta atburði á alþjóðavettvangi af raunsæi og stöðu okkar í samræmi við afstöðu annarra ríkja og þá atburði sem uppi eru og við vitum að eru í vændum. Þess vegna var það, að eftir að tilkynningin barst frá dönsku ríkisstj. um útfærslu við Austur-Grænland mátti okkur ljóst vera - öllum skynsömum mönnum - að Norðmenn mundu grípa til þess ráðs að færa út við Jan Mayen ekki síðar en útfærsla Dana við Austur-Grænland kæmi til framkvæmda. Auðvitað verða Íslendingar sem skynsamir menn að taka tilliti til nýrra aðstæðna, hvort sem þær nýju aðstæður eru þeim að skapi eða ekki. Það þýðir ekki að loka augunum fyrir atburðum sem mönnum eru ekki að skapi. Það er satt og rétt, sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson sagði áðan, að fyrsta dag viðræðnanna í Osló fyrir nokkrum dögum, sem mun hafa verið fimmtudagur, stóð allt fast, m. a. vegna þess að þeir, sem þá tóku aðallega þátt í viðræðunum af hálfu Norðmanna, voru þjóðréttarfræðingar þeirra, sérfræðingar í þjónustu utanrrn. og ýmsir hagsmunaaðilar. Það er ekkert leyndarmál, ég held að ekki sé verið að rjúfa neinn trúnað þó að það sé látið koma fram, að þessir aðilar, þ. e. sérfræðingar Norðmanna og ráðunautar í hafréttarmálum annars vegar og hagsmunaaðilar hins vegar, voru á móti því að samið yrði við Íslendinga á svipuðum grundvelli og gert hefur verið. Vil ég í því sambandi leyfa mér að benda á þær fregnir, sem m. a. hafa komið í íslenskum blöðum, að fulltrúar sjómanna og útgerðarmanna í Noregi, sem klufu sig út úr norsku samninganefndinni og tóku afstöðu gegn gerðum ráðh. sinna, lýsa því nú yfir í viðtölum við blöð í Noregi að þeirra helsta von stefni nú hingað til Alþingis Íslendinga, nú treysti þeir, hagsmunaaðilarnir í Noregi, norskir sjómenn og útvegsmenn, sem tóku afstöðu gegn þessum samningum, á að Alþingi Íslendinga taki þá afstöðu, sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson var að lýsa áðan, og felli þetta samkomulag. Sú furðulega staða er sem sé komin upp, að það er orðið sameiginlegt kappsmál hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar og þeirra aðila í Noregi sem vilja sýna okkur Íslendingum mesta ósanngirni, að Alþingi Íslendinga neiti að staðfesta þennan samning. Ég er ekki að gera hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni og flokki hans upp neinar illar hvatir í þessu sambandi, síður en svo. En þessi staðreynd sýnir okkur að sjálfsögðu svart á hvítu hvaða augum þeir aðilar í Noregi, sem eru ósanngjarnastir í garð okkar, líta þetta samkomulag. Þeirra von er sú, að Íslendingar felli það. Það er rétt, eins og ég sagði áðan, að fyrsta dag viðræðnanna í Osló var allt strandað vegna þess að það voru sérfræðingar og hagsmunaaðilar sem fyrst og fremst réðu ferðinni í þeim samningaviðræðum sem þá stóðu yfir. Það var fyrst og fremst ræðst við um fiskiveiðimál milli undirnefnda sem í sátu fulltrúar hagsmunaaðila og þjóðréttarfræðingar beggja landa. Og það er líka rétt sem hefur komið fram hér, að við í íslensku viðræðunefndinni ræddum þá í fullri alvöru um að þessar viðræður væru tilgangslausar og rétt væri af okkur að halda heim að óbreyttu. Ég vil einnig geta þess, sem raunar hefur komið fram annars staðar, að á sama tíma og þetta var voru viðræður um launamál og launasamninga á milli fulltrúa Alþýðusambands Íslands annars vegar og norska alþýðusambandsins hins vegar og í þessum viðræðum bar Jan Mayen málin m. a. á góma. Ég vil einnig láta það koma fram, að hjá hinum norsku og íslensku fulltrúum alþýðusambandanna, sem ræddust þar við, en það voru æðstu menn þessara sambanda hvorra um sig, forseti Alþýðusambands Íslands og forseti norska alþýðusambandsins, ásamt ýmsum helstu forustumönnum beggja sambandanna, var mikill áhugi á því og gagnkvæmur að Jan Mayen deilan yrði leyst með samningum. Ég er ekki í nokkrum minnsta vafa um að áhrif íslensku verkalýðsleiðtoganna og þeirra norsku, þegar málin stóðu svona að loknum fyrsta degi viðræðnanna, áhrif þessara aðila á afstöðu norsku ríkisstj. höfðu talsvert að segja um þá breyttu afstöðu sem kom fram hjá norsku ríkisstj. og norsku viðræðunefndinni þegar daginn eftir. Þetta er mér mætavel kunnugt um og þetta veit ég t. d. að þeir fjórir aðilar frá Alþýðusambandi Íslands, sem voru staddir úti í Osló og tóku þátt í þessum viðræðum, væru fúsir til að staðfesta ef eftir því væri leitað. Það var þannig fyrst eftir þennan dag og eftir að hæstv. utanrrh. Ólafur Jóhannesson hafði látið afstöðu íslensku samninganefndarinnar koma fram við kollega sinn í Noregi að breyting varð á afstöðu norsku viðræðunefndarinnar, sem leiddi síðan til þess að sá samningur var gerður sem hér greinir frá. Ég vil að lokum í þessu sambandi rifja það upp, að meginatriði málsins, eins og það er nú vaxið og eins og það var lagt fyrir okkur og eins og það er lagt fyrir Alþ., er ekki hvort eigi að halda áfram viðræðum í þeim tilgangi að reyna að ná samningum fyrir útfærslu Norðmanna við Jan Mayen, sem verður ekki síðar en 1. júní n. k. Meginatriði málsins er að um miðjan dag á laugardag, síðasta daginn sem viðræður fóru fram í Osló milli íslensku og norsku nefndanna, komu utanrrh. Íslands og utanrrh. Noregs að máli hvor við sína sendinefnd með texta þess samkomulags sem hér liggur fyrir. Báðir ráðh. lögðu málið þannig fyrir, hvor í sinni sendinefnd og sameiginlega á fundum nefndanna, að þeir sögðu: Við teljum að þetta sé það samkomulag sem fáanlegt er, sem hér liggur á borðinu fyrir framan okkur. Okkar álit er að tilgangslaust sé að reyna að halda samningaviðræðum áfram ef samningar verða ekki gerðir á þessum grundvelli, og við óskum eftir viðbrögðum viðræðunefndarmanna við því, hvort þeir eru þess fýsandi að veita þessu samkomulagi, eins og það stendur nú, atfylgi sitt eða hvort þeir telja réttara að hætta viðræðunum og þá verði ekki samningar gerðir áður en útfærslan kemur til framkvæmda. - Þannig var málið lagt fyrir af hæstv. utanrrh. Ólafi Jóhannessyni og af norska utanrrh. Það var álit þeirra, að málið væri komið á það stig að samningur lægi fyrir sem menn yrðu að taka afstöðu til játandi eða neitandi. Ég vil taka það fram, að ég er sammála hæstv. utanrrh. Ólafi Jóhannessyni í þessu mati hans. Ég tel að eins og málin stóðu um miðjan dag á laugardag hafi ekki verið von til þess að frekari viðræður skiluðu árangri, m. a. vegna þeirrar staðreyndar, sem var þá orðin augljós, að norska samninganefndin hafði þá þegar klofnað og fulltrúar hagsmunaaðila í norsku samninganefndinni, fulltrúar Norges fiskerlag, voru komnir í andstöðu við sína eigin ráðh. um þann texta sem fyrir lá. Við vissum það líka, þó að það færi ekki hátt, að helstu ráðgjafar norsku ríkisstj. í þjóðréttarmálum, a. m. k. annar af tveimur sem í viðræðunefndinni sat, voru vægast sagt neikvæðir í garð þessa samkomulags. Þess vegna tel ég að það hafi verið rétt mat hjá hæstv. utanrrh. Ólafi Jóhannessyni, sem var staðfest af starfsbróður hans, norska utanrrh., að málin væru komin á það stig sem mál komast ávallt á fyrr eða síðar í samningaviðræðum, að menn yrðu að taka afstöðu til þeirra samningsdraga sem fyrir liggja. Annaðhvort fallast menn á að gera þá samninga, sem fyrir liggja, eða til samninga kemur ekki. Þetta kemur ávallt upp í öllum samningum, hvað svo sem samningarnir eru kallaðir, hvort það eru samningar á milli ríkja, samningar á milli einstaklinga, samningar á vinnumarkaði eða aðrir slíkir samningar. Það kemur ávallt sú stund að menn verða að taka afstöðu til eða frá, með eða móti. Það kemur ávallt sú stund sem frekari viðræður eru ekki taldar skila árangri. Þannig lagði hæstv. utanrrh. málið fyrir okkur. Það var hans skoðun að sú stund væri upp runnin. Ég tek það fram, að ég tel að sú skoðun hans sé rétt. Þetta finnst mér vera meginkjarni málsins í sambandi við þessa samningagerð. Meginkjarninn er ekki sá, hvort eitthvað í samningnum sé þess eðlis að við Íslendingar hefðum kosið að hafa það öðruvísi. Meginkjarninn er sá, að forustumenn beggja viðræðunefndanna voru sammála um að nú væri komið á það stig í samningaviðræðunum að menn yrðu að taka afstöðu og frekari tilraunir væru tilgangslausar. Þetta vil ég biðja þm. að hafa sérstaklega'í huga. Málið er lagt með þessum hætti fyrir okkur, ekki bara af hæstv. utanrrh., ekki bara af meiri hl. íslensku viðræðunefndarinnar, heldur er þessi skoðun studd af yfirlýsingu Norðmanna, bæði í viðræðunefnd og á hinum sameiginlegu fundum. Við töluðum um það í upphafi samningaviðræðnanna, að einkum bæri að hafa þrjú meginatriði í huga í sambandi við viðræðurnar við Norðmenn. Fyrst af þessum meginatriðum var að það yrði að fást skilyrðislaus viðurkenning af hálfu Norðmanna á óskertri 200 mílna efnahagslögsögu Íslands í átt til Jan Mayen. Það er ekkert launungarmál að norsku þjóðréttarfræðingarnir töldu að þeir hefðu lagaleg rök fyrir því að krefjast þess að miðlína milli landanna yrði látin ráða. Við Íslendingar kröfðumst þess hins vegar, að ef Norðmenn teldu sig hafa slík lagaleg rök legðu þeir þau til hliðar og viðurkenndu að fullu 200 mílna útfærsluna í átt til Jan Mayen. Þetta gera Norðmenn í aðfaraorðum samningsins sjálfs. Í öðru lagi lögðum við Íslendingar mikla áherslu á að Norðmenn féllust á að við fengjum réttindi til yfirráða og umsvifa á landgrunninu milli 200 mílnanna íslensku og Jan Mayen. Við lögðum mikla áherslu á að þetta mál yrði leyst í þessari samningalotu og fundin sú regla sem nota ætti til að framkvæma þessa skiptingu. Það tókst ekki, en hins vegar liggur það fyrir í þessu samkomulagi að Norðmenn viðurkenna, og það er okkur mikils virði, að við eigum rétt til þess að krefjast íslenskra yfirráða á þessu landgrunnssvæði. Þetta er viðurkennt í samningunum af hálfu Norðmanna. Réttur Íslendinga í þessum efnum er viðurkenndur. Það er hins vegar eftir að ákveða hann nákvæmlega með samningum á milli ríkjanna. Í textanum eru til þess ætlaðir fimm mánuðir og norski utanrrh. skuldbindur sig til að færa ekki út efnahagslögsögu við Jan Mayen, a. m. k. ekki á árinu 1980. Nægur tími ætti því að gefast til að ganga frá þessu samkomulagi. En meginatriði málsins er þó að í samkomulaginu er tvímælalaust viðurkenndur réttur Íslendinga til að gera kröfu til yfirráða á landgrunninu utan 200 mílna marka Íslands. Þetta tel ég vera mjög mikilvægt atriði og í raun réttri lykilatriði í þessu sambandi að fá viðurkenningu með þessum hætti afdráttarlaust. Þriðja atriðið, sem einkum og sér í lagi hefur verið rætt um og er í þessu samkomulagi, er varðandi fiskveiðarnar. Ég skal fúslega viðurkenna að sá þáttur samkomulagsins er sá þáttur sem við Íslendingar megum vera minnst ánægðir með. En ég vil þó ekki líkja því saman að hafa í samkomulagi þau atriði, sem í þessu samkomulagi eru, t. d. um loðnuveiðarnar, eða hafa enga samninga þegar að því kemur að útfærslan kemur til framkvæmda við Jan Mayen og síðar við Grænland. Ég líki því ekki saman hvað aðstaða okkar í væntanlegum viðræðum við Efnahagsbandalag Evrópu og Dani - eða ég ætti öllu heldur að segja við Dani og Efnahagsbandalag Evrópu - er miklu sterkari, hafandi það í höndunum í fyrsta lagi, að Norðmenn viðurkenna í samningi að sanngjarnt sé að Íslendingar ákveði heildarmagnið á loðnu. Við getum sagt við Efnahagsbandalag Evrópu: Hér er þjóð sem hefur yfirráðarétt á þessu hafssvæði og hefur mikilla hagsmuna að gæta, Norðmenn. Hún hefur viðurkennt í samningum við okkur að Íslendingar eigi að ákveða heildaraflamagnið á loðnu. Hún telur það vera sanngjarnt. - Telja menn slíka stöðu ekki miklu sterkari fyrir okkur Íslendinga í viðræðum við Efnahagsbandalag Evrópu en ef við hefðum ekki slíka viðurkenningu? Og svo er annað. Menn gera mikið veður út af því, að við séum að viðurkenna að Norðmenn eigi 15% af heildarafla loðnu eins og hann verður ákveðinn hverju sinni, - en gleyma menn því ekki þá, að við höfum það líka í höndunum gagnvart Efnahagsbandalagi Evrópu í væntanlegum viðræðum við þá, að Norðmenn viðurkenna í þessu samkomulagi að sanngjarnt sé að Íslendingar hafi 85% af heildaraflanum? Það skiptir okkur hreint ekki litlu máli að hafa slíka viðurkenningu í höndunum í væntanlegum samningaviðræðum okkar við Efnahagsbandalag Evrópu og Dani, að hafa viðurkenningu í höndunum frá þjóð sem á gríðarlega mikilla hagsmuna að gæta og hefur þarna tiltekin yfirráð. Þessi þjóð hefur, þegar við göngum til samningaviðræðna við Efnahagsbandalag Evrópu, í fyrsta lagi viðurkennt, að sanngjarnt sé að Íslendingar eigi að ákveða heildaraflamagn loðnu, og í öðru lagi viðurkennt, að sanngjarnt sé að Íslendingar eigi kröfu á allt að 85% af heildaraflamagninu sem tekið er á þessu hafsvæði. Við skulum gæta mjög vel að því í þeim umræðum, sem fara fram um þetta mál á Íslandi, að hamra ekki svo á hinum veiku atriðum í þessu samkomulagi að við gleymum þeim sem okkur skipta mestu máli og okkur eru hagfelldastir. Það er ekki jákvætt fyrir okkur Íslendinga í væntanlegum viðræðum við Efnahagsbandalag Evrópu og í hugsanlegum deilum við Norðmenn út af atriðum sem við fáum ekki enn þá séð í þessu samkomulagi, en kunna að orka tvímælis. Það er ekki hentugt fyrir okkur í slíkri stöðu, að flestar þær fréttir, sem berast af umræðum héðan, séu fréttir af umræðum um neikvæð atriði. Það er ekkert siður okkar styrkur að hafa viðurkenningu í höndunum frá Norðmönnum um að sanngjarnt sé að Íslendingar veiði 85% af heildaraflamagni loðnunnar sem tekin er af þessu svæði. Það er ekki síður styrkur fyrir okkur að hafa slíkt í höndunum en fyrir Norðmenn, þegar þeir fara að tala við þessa sömu aðila, að hafa í höndunum viðurkenningu frá okkur um að við teljum sanngjarnt að Norðmenn geti tekið allt að 15% af aflamagninu - vel að merkja: ef þeir geta tekið það utan fiskveiðilögsögu Íslands, því að þeir fá ekki leyfi til að sækja svo mikið sem eina loðnu inn fyrir fiskveiðilögsögu Íslands þó að við fáum leyfi til að veiða jafnmikið af loðnu og þeir innan fiskveiðilögsögu Jan Mayen. Ég vil í þessu sambandi leiðrétta tvennt sem kom fram hjá hæstv. utanrrh. áðan þegar hann rakti aðdraganda að þessum samningum. Í fyrsta lagi mátti marka af máli hans, að í viðræðum, sem fram fóru s. l. vor, þar sem rætt var við Norðmenn um að þeim væri heimilað að veiða á því ári 90 þús. lestir af loðnu við Jan Mayen, hafi verið gefin skuldbindandi yfirlýsing af Íslands hálfu um að heildaraflamagnið yrði ekki yfir 600 þús. lestir. Það var ítrekað farið fram á það af hálfu Norðmanna, að Íslendingar gæfu slíka yfirlýsingu, en slík yfirlýsing var aldrei gefin af hálfu Íslendinga. Þetta vildi ég láta koma fram því að það mátti leggja annan skilning í orð hæstv. utanrrh. áðan. Í öðru lagi lét hæstv. utanrrh. svo um mælt, að sú krafa hafi aldrei verið sett fram af opinberri hálfu á Íslandi, að Íslendingar ættu að hafa í sínum höndum alfarið ákvörðunarréttinn um heildaraflamagn loðnu. Þetta er ekki rétt heldur, því að fyrrv, sjútvrh. Kjartan Jóhannsson setti þessa kröfu hvað eftir annað fram, m. a. í viðtölum við norsk blöð. Herra forseti. Það er út af fyrir sig alveg rétt, að íslensku stjórnmálaflokkarnir og fulltrúar þeirra, bæði í ríkisstj. og í landhelgisnefnd, hafa á umliðnum mánuðum iðulega sett fram hugmyndir sínar á prenti í tillögubúningi, eins og hv. síðasti ræðumaður Ólafur Ragnar Grímsson gat um. Þetta gerði hv. þm. Matthías Bjarnason á sínum tíma í nafni síns flokks, þetta gerði hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson líka, og hæstv. núv. utanrrh., þáv. forsrh., gaf ýmsar yfirlýsingar í blöðum í þessu sambandi. Hv. þm., þáv. hæstv. utanrrh., Benedikt Gröndal gerði þetta líka. Hann lagði einnig fram skriflegar hugmyndir á fundi landhelgisnefndar. En þessum hugmyndum og skriflegu tillögum mega menn ekki alfarið jafna saman. Það er ekki mitt hlutverk að skýra afstöðu Sjálfstfl., síður en svo, sjálfstæðismenn geta gert það sjálfir, en menn skulu hafa í huga hvað verið var að gera með þessum tillöguflutningi. Tillögur hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar, sem hann lagði fram á fundi landhelgisnefndar á sínum tíma, voru ekki um hvernig hugsanlegur samningur ætti að líta út. Tillögur Matthíasar Bjarnasonar voru um hvaða mál við ættum að taka upp í fyrstu lotu við Norðmenn. Hann rakti það í einstökum efnisatriðum og raðaði því upp, hvaða tillögur og hvaða lausnir við ættum upphaflega að fara fram á á fyrsta viðræðufundi við Norðmenn að fengist afstaða til. Við ættum að gera tilraun til þess að fá þeim framgengt, taldi hann, hverju atriðinu á eftir öðru, leggja þau fyrir Norðmenn og fá afstöðu til þeirra. Þetta voru tillögur Matthíasar Bjarnasonar. Tillögur Matthíasar Bjarnasonar voru um það, hvað íslenska samninganefndin ætti að leggja fram í upphafi viðræðnanna. Um það var aldrei neinn ágreiningur. Það var aldrei og hefur aldrei verið neinn ágreiningur um það. Það er illt verk að gera meira úr ágreiningi milli Íslendinga í þessu máli en efni standa til. Um þessar upphaflegu hugmyndir um kröfur okkar Íslendinga í upphafi viðræðna hefur aldrei verið ágreiningur. Það, sem hæstv. þáv. utanrrh., Benedikt Gröndal, var hins vegar að gera, var að hann var að reyna að setja á blað, ekki upphaflegu kröfurnar sem við ættum að leggja fram, það lá ljóst fyrir hverjar þær ættu að vera, heldur var hann að reyna að setja á blað það sem hann hélt að væri raunhæf hugmynd um það, til hvaða niðurstöðu samningaviðræðurnar gætu hugsanlega leitt. Síðan lagði hann það álit sitt fyrir fulltrúa flokkanna í landhelgisnefndinni og spurði: Ef viðræðurnar enda hugsanlega svona, gætuð þið þá átt hlut að því að gera slíkan samning? Hv. þm. Matthías Bjarnason var að vinna að upphaflegri kröfugerð okkar Íslendinga á hendur Norðmönnum og tók sérstaklega fram að hann vildi að við legðum þessar kröfur fram, hvert atriðið á eftir öðru, og fengjum viðbrögð við hverju atriði um sig hjá Norðmönnum. Hv. þm. Benedikt Gröndal, hæstv. þáv. utanrrh., var hins vegar að reyna að fá fram mat manna á því, hver væri líkleg niðurstaða í þessum viðræðum og hvort íslensku fulltrúarnir í landhelgisnefndinni gætu sæst á þá niðurstöðu sem hann taldi vera líklega miðað við þá þekkingu, sem hann hafði yfir að ráða, og þær upplýsingar, sem hann hafði í höndunum. Öll þau gögn, sem fram voru lögð á fundum landhelgisnefndar, eru trúnaðarmál. Þannig tel ég mig ekki þess umkominn að lesa upp úr plöggum, sem aðrir hafa lagt fram og árituð voru trúnaðarmál, nema með þeirra leyfi eða leyfi viðkomandi ráðh. Hins vegar hef ég fengið leyfi hv. þm. Benedikts Gröndals til að gera grein fyrir þeim hugmyndum sem hann lagði fram í landhelgisnefndinni 6. ágúst í haust. Og ég minni enn á að þetta var mat hæstv. þáv. utanrrh. Benedikts Gröndals á því, hvaða niðurstaða gæti e. t. v. orðið líkleg af viðræðum Íslendinga og Norðmanna í þessu sambandi. - Ég hef fengið leyfi hv. þm. til að skýra frá inntaki þessa plaggs. Og hvert er inntak þess? Því er lýst í fimm töluliðum. Í fyrsta lagi veiði Norðmenn ekki meira en 90 þús. lestir af loðnu utan íslenskrar lögsögu til áramóta 1979–1980. Þetta var mat hæstv. þáv. utanrrh. á líklegri niðurstöðu af ströngum samningaviðræðum. Og hvað þýðir þetta, ekki fyrir árin 1979–1980, heldur fyrir loðnuveiðarnar í heild? Þetta þýðir, miðað við þær forsendur sem menn þá voru að ræða um, að það var mat hæstv. utanrrh. að það kynni að vera endanleg niðurstaða að loðnukvóti til Norðmanna yrði eitthvað nálægt 15%, eins og samið var um síðar. Í öðru lagi var það niðurstaða hæstv. utanrrh. Benedikts Gröndals þá, að e. t. v. gætu viðræðurnar endað á ákvæði um að fiskveiðihagsmunir Íslendinga á Jan Mayen svæðinu yrðu tryggðir til frambúðar með viðurkenningu á helmingsrétti þeirra til veiða á flökkustofnum. Þetta er niðurstaðan, hæstv. forseti. Niðurstaðan er sú, að það var samið um helmingsrétt Íslendinga til veiða á loðnu. Að vísu ekki helmingsrétt til veiða á öðrum flökkustofnum, en eins og segir í samkomulaginu, að Íslendingar geti tekið á Jan Mayen svæðinu sanngjarnan hluta af veiðum þeirra flökkustofna, auk loðnu, sem um semst að Íslendingar hafi á þessu svæði. Þriðja hugmynd þáv. hæstv. utanrrh. var að e. t. v. yrði sett í samning að stofnuð yrði íslensk-norsk fiskveiðinefnd er gerði tillögur til ríkisstj. um aflamagn, kvóta fisktegunda svo og annað er við kemur fiskveiðum á svæðinu. Um þetta var samið. Fjórða hugmynd hæstv. þáv. utanrrh. var að Norðmenn fengjust til að fallast á núverandi efnahagslögsögu Íslands andspænis Jan Mayen af sanngirnisástæðum. Þetta er í samkomulaginu. Fimmta atriðið í hugmyndum hæstv. þáv. utanrrh., þegar hann var að reyna að leggja raunsætt mat á það sem hann taldi að gæti orðið niðurstaða af samningaviðræðum, var að samið yrði um að Íslendingar áskildu sér allan rétt varðandi hafsbotn á Jan Mayen svæðinu, enda yrði um það samið í samræmi við niðurstöðu hafréttarráðstefnu um þau mál o. s. frv. Þetta var svo samið um. Það er jafnvel gengið heldur lengra í samkomulaginu en þarna er hreyft, vegna þess að umfram það, sem þarna segir, viðurkenna Norðmenn í samkomulagsuppkastinu að Íslendingar eigi þarna kröfu. Ég vil leyfa mér að skýra frá þessu til að varpa nokkru ljósi á að það, sem hæstv. þáv. utanrrh., Benedikt Gröndal, var að gera 6. ágúst í haust, var að reyna að leggja fyrir fulltrúa í landhelgisnefnd - ekki hugmyndir sínar um þær kröfur sem Íslendingar ættu að leggja fram eða um hvaða stefnu Íslendingar ættu að hafa í þessum málum, heldur hugmyndir sínar byggðar á hans mati um hvað væri líklegt að endanlegur texti mundi líta út, svo að menn hefðu það í huga frá upphafi. Hæstv. þáv. utanrrh. vildi fá að vita hver væri afstaða fulltrúa Íslands í landhelgisnefnd til þessara óskuldbindandi hugmynda sinna. Fyrir þetta var hæstv. utanrrh. legið mjög á hálsi í blöðum og málflutningur hans og hugmyndir mjög rangtúlkaðar. Ég segi núna, nokkrum mánuðum síðar: Leyfum atburðarásinni að dæma. Niðurstaðan hefur orðið sú, að sá samningur, sem lagður er hér fram af hæstv. utanrrh. Ólafi Jóhannessyni, fyrrum form. Framsfl., og studdur er af hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni, fulltrúa Sjálfstfl. og Sjálfstfl. væntanlega öllum, er samningur sem er byggður á þeim hugmyndum sem lýst er í skjali Benedikts Gröndals frá 6. ágúst 1979. Það hefur sýnt sig að mat hæstv. þáv. utanrrh., sem hann lagði fyrir landhelgisnefnd 6. ágúst s. l. var raunhæft. Og þegar menn voru búnir að kynna sér málið, eins og þáv. hæstv. utanrrh. hafði gert, búnir að skoða það frá öllum hliðum, búnir að taka þátt í mörgum viðræðum um málið o. s. frv. reyndust menn reiðubúnir til að ganga að samkomulagi sem byggist að öllu leyti á því mati sem hæstv. þáv. utanrrh. Benedikt Gröndal lagði fram óskuldbindandi af sinni hálfu 6. ágúst í haust - enda var það nú svo, að minn ágæti vinur, hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, sem hefur þetta mat í plöggum sínum, þóttist ekki þurfa að ræða ýkjamikið við okkur Alþfl.-menn í þessu sambandi. Hann gerir það e. t. v. síðar. Um afstöðu Alþb. til þessara samninga þarf ekki að hafa mörg orð. Við skulum gera okkur það fyllilega ljóst, sem flestöllum þm. a. m, k. er orðið ljóst, að Alþb. hefur aldrei viljað fallast á neinar samkomulagslausnir í landhelgismálum eða í viðkvæmum deilumálum við nálæg ríki. Alþb. hefur aldrei, allt frá því að þessar deilur uppvöktust, viljað samþykkja neina samkomulagslausn á þeim. Alþb. hefur þá sérstöðu meðal íslenskra stjórnmálaflokka, að það hefur alltaf verið á móti öllum samningum sem gerðir hafa verið í landhelgismálunum. Nú eru samningar misgóðir. Enginn maður með fullu viti mundi halda því fram núna að allir samningar, sem Íslendingar hafi gert frá upphafi í landhelgismálum, séu vondir. Einhverjir af þeim samningum hljóta þó að hafa verið a. m. k. skikkanlegir. En Alþb. hefur alltaf verið á móti. Sérstaða Alþb. er sú, að það er flokkur sem getur ekki undir neinum kringumstæðum fallist á það sjónarmið að menn semji til sigurs í viðkvæmum deilumálum við nálæg ríki. Alþb. hefur alltaf verið á móti slíku samkomulagi, alltaf verið á móti slíkum samningum, ávallt þegar þeir hafa verið gerðir, og það verður alltaf að vera á móti slíkum samningum, hvenær svo sem þeir verða gerðir, og mun verða það. A. m. k. verð ég þeirrar skoðunar þangað til ég sannreyni annað. En það er líka annað sem er alveg ljóst. Þó svo að Alþb. hafi þessa afstöðu er í rauninni ekkert að marka hana vegna þess að Alþb. lætur þessa afstöðu sína aldrei hafa áhrif á afstöðu til þjóðmála. Alþb. hefur verið í ríkisstj. þegar gerðir hafa verið svokallaðir landráðasamningar í landhelgismálinu. Alþb.-menn hafa flutt langar ræður á Alþ. um landsölur o. fl. Þetta var óvanalega hógvær ræða hjá hv. þm. Ólafi Ragnar Grímssyni, en þeir hafa sagt þeim mun meira í blöðum. En þeir hafa alltaf tekið það fram, ef þeir hafa setið í ríkisstj., að jafnvel þó að þeir séu þessarar skoðunar og allir samstarfsmenn þeirra í ríkisstj. séu hinir verstu menn muni skoðun Alþb. að sjálfsögðu ekki hafa nein áhrif á afstöðu þeirra til samstarfsflokka sinna í ríkisstj. eða til setu Alþb. í ríkisstj. Þess vegna má segja að það sé þegjandi samkomulag milli flokka þingsins um að ganga út frá því, ávallt þegar samkomulag er gert um svona mál, að Alþb. sé á móti og það verði að gefa góðan tíma í sambandi við skipulagningu þingsins í umræðum um þessi mál svo að Alþb. geti fengið nógan tíma til að blása út. En það er líka þegjandi samkomulag allra flokka þingsins um það, að þó svo að hvessi svona hjá þeim Alþb.-mönnum og bylji svona hátt í þeim verði að virða leikreglurnar. Samt er ekkert að marka þetta, vegna þess að það hefur engin áhrif á afstöðu Alþb. til samstarfsflokka sinna eða ríkisstj. ef þeir sitja í ríkisstj., enda þurfa menn ekki nema líta upp í ráðherrastólana. Skoðið þið einhvern tíma, hv. alþm., Hjörleif Guttormsson þar sem hann situr þarna í sæti sínu. Láta menn sér detta í hug að Hjörleifur Guttormsson fari að hlaupa úr ríkisstj. fyrir eitthvað svona? Ekki aldeilis! Ég sé á hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni að hann er mér hjartanlega sammála. Auðvitað vitum við þetta allir saman. Hann Hjörleifur á eftir að virkja Bessastaðaá, hann á eftir að byggja sykurverksmiðju, hann á eftir að byggja saltverksmiðju, hann á eftir að byggja aðra sykurverksmiðju. Haldið þið að hann Hjörleifur Guttormsson fari að hlaupa úr ríkisstj. vegna þessa máls? Nei, það gerir ekki Hjörleifur Guttormsson. Hann tekur fram, eins og Alþb. gerir, að auðvitað séu þeir menn, sem Alþb. er í samstarfi við, hinir verstu menn á allan hátt: þeir hafi fórnað hagsmunum Íslands, þeir hafi selt land, þeir hafi brugðist sjálfum sér, þeir hafi svikið stjórnarsáttmálann að sjálfsögðu, þeir hafi svikið kjósendur sína og landið. Þetta er afdráttarlaus skoðun Alþb. En auðvitað taka þeir það jafnframt fram, að þó svo að þeir séu þessarar skoðunar um samstarfsmenn sína og ríkisstj. hafi það að sjálfsögðu ekki nokkur áhrif á afstöðu þeirra til samvinnu við þessa sömu landsölumenn eða á afstöðu til setu Alþb. í ríkisstj. Mér datt í hug áðan mönnum til gamans, því að menn verða að létta sér þessar umr. svolítið, því að það er eitt af því slæma sem verður yfir okkur að ganga á Alþingi Íslendinga þegar svona mál eru til umr. að þurfa að hlusta mikið á Alþb.-menn, - mér datt í hug ein lítil vísa. Það er orðinn siður hér á Alþ. upp á síðkastið að hafa yfir vísur þegar svona umr. standa yfir. Ein lítil vísa getur lýst afstöðu Alþb. til samstarfsmanna sinna í þessu máli. Alþb. hefur þessa afstöðu til samstarfsmanna sinna, sbr. yfirlýsingar þeirra fyrr og síðar. Vísan er svona: Þeir hafa sem hrukkur og blettir á heiður vors þings verið settir. Þessir landráðamenn stunda landsölu enn, og við elskum þá heitar á eftir. Þetta er dæmigerð afstaða þeirra Alþb.-manna í svona málum. Þeir taka skýrt og skorinort fram að auðvitað séu samstarfsmenn þeirra svikarar við land og þjóð, stjórnarsáttmálann, kjósendur sína, fortíð og framtíð sína, en að sjálfsögðu muni sú staðreynd engin áhrif hafa á sambúðina í ríkisstj. Herra forseti. Ég held að ég hafi þessi orð ekki miklu fleiri. Ég tel að það sé ákaflega mikilsvert fyrir okkur þrátt fyrir allt að geta gert þennan samning við þessar aðstæður, ekki bara til þess að binda Norðmenn í sambandi við útfærslu þeirra á Jan Mayen slóðinni, til að fá viðurkenningu á okkar rétti í sambandi við landgrunn og fiskveiðar við Jan Mayen, heldur jafnvel miklu fremur vegna þess að slíkar viðurkenningar af hálfu Norðmanna, eins og ótvírætt eru í þeim samningi, eru ómetanlegt vopn fyrir okkur í þeim viðræðum sem fram undan eru við Efnahagsbandalag Evrópu vegna útfærslunnar við Austur-Grænland, en það útfærslumál er okkur miklu stærra og þýðingarmeira hagsmunamál en þetta Jan Mayen mál. Og það er mikið atriði fyrir okkur og getur ráðið algjörum úrslitum að geta í þeim viðræðum bent á ýmis lykilatriði í þessu samkomulagi, svo sem að Norðmenn telja sanngjarnt og viðurkenna að sanngjarnt sé að Íslendingar ákveði heildarkvóta loðnuveiðanna. Norðmenn viðurkenna að sanngjarnt sé að taka sérstakt tillit til séraðstæðna Íslendinga þannig að Íslendingar fái meiri rétt til yfirráða, bæði á auðlindum hafs og hafsbotns á þessu svæði, en nokkur önnur þjóð. Ég tel að þær yfirlýsingar, sem þó voru fólgnar þrátt fyrir allt af hálfu Norðmanna í þessu plaggi, séu okkur Íslendingum mjög þýðingarmikið og mikilvægt vopn í þeim viðræðum sem fyrir dyrum standa við Efnahagsbandalag Evrópu um útfærslu við Austur-Grænland, vegna þess að þó svo að norskir stjórnmálamenn hafi verið okkur erfiðir í þessum viðræðum held ég að íslensku nefndarmennirnir séu allir sammála um að þakka sínum sæla fyrir að hafa ekki þurft að semja um þessi mál við norsku embættismennina og fulltrúa hagsmunaaðilanna í Noregi. Þeir menn, sem við eigum eftir að mæta hjá Efnahagsbandalagi Evrópu, verða ekki fyrst og fremst stjórnmálamenn. Það verða ekki menn sem láta sig einhverju skipta, hvar Ísland skipar sér í félagi þjóða, eða taka sanngjarnt tillit til íslenskra hagsmuna. Þeir menn, sem koma til með að mæta okkur ef við förum til Brüssel, eru menn eins og Evensen og Amlie. Það eru menn sem hugsa ekki, eins og stjórnmálamenn, um sanngirni og pólitík. Það eru menn sem hugsa í beinhörðum peningum. Og þá er okkur styrkur að því að hafa þær viðurkenningar sem ótvírætt felast í þessum samningi. Þess vegna, e. t. v. framar öðru, mun ég greiða samningnum atkvæði mitt.



Herra forseti. Mér þykir rétt að ég lýsi í örfáum orðum afstöðu minni til þessa samnings, sérstaklega með tilliti til sjávarútvegsins. Ég vil taka það fram, að ég hefði vitanlega viljað að samningurinn væri ákveðnari og meira okkur í hag en hann er, og vil segja og undirstrika: meira okkur í hag, því ég tel að ýmis atriði þessa samnings séu mjög okkur í hag. Mun ég koma að þeim síðar. Ég get hins vegar ekki sagt að ég hafi orðið fyrir verulegum vonbrigðum með þennan samning. Ég tel að eftir ítarlegt og raunsætt mat á hinum ýmsu aðstæðum, sem ég mun nefna, hafi þess varla verið að vænta að við gætum fengið miklu betri samninga en hér liggja fyrir. Ég tek undir þær ýtrustu kröfur sem gerðar hafa verið af okkar hálfu til Jan Mayen svæðisins. Ég tek undir það, að siðferðislega ætti Jan Mayen vitanlega að tilheyra þessu landi. Jan Mayen liggur langsamlega næst Íslandi af byggðum löndum og Jan Mayen er mjög tengd okkur í gegnum fiskveiðar og nokkra nýtingu, þó hún sé ekki mikil. Við eigum þarna að þessu leyti stórra hagsmuna að gæta, eins og greinilega kemur fram í þessum samningi. Við eigum einnig mjög mikilla hagsmuna að gæta á Jan Mayen svæðinu í sambandi við hugsanlegar boranir eftir olíu. Mengun þaðan getur valdið gífurlegu tjóni á grundvallaratvinnuvegi okkar, fiskveiðum. Af þessum ástæðum öllum væri það sannarlega réttlætismál að Jan Mayen tilheyrði Íslandi. En ég verð að segja það, að þegar ég les hin ýmsu gögn, sem fyrir liggja og við styðjumst við í þessu sambandi, hef ég orðið fyrir vonbrigðum. Ég verð að segja t. d. að 121. gr. í drögum að hafréttarsáttmálanum veldur mér vonbrigðum. Sú grein segir alveg skýlaust að eyja skuli hafa rétt til efnahagslögsögu. Eina undantekningin, sem þar er gert, er sú, að klettar, sem ekki geta borið mannlegt líf, skuli ekki hafa rétt til slíkrar lögsögu. Við höfum sagt, og hæstv. utanrrh. flutti það mál með miklum ágætum í upphafi viðræðnanna hér í Reykjavik, að Jan Mayen ætti e. t. v. ekki rétt til efnahagslögsögu. En Jan Mayen er þó 500 ferkílómetra stórt svæði og ég hygg að þar megi viðhalda mannlegu lífi, að vísu með nokkrum aðflutningi. Ég varð einnig fyrir vonbrigðum með 63. gr. hafréttarsáttmálans, sem segir alveg tvímælalaust að þegar um flökkustofna er að ræða skuli þjóðir, sem eiga fiskveiðisvæði sem slíkur stofn gengur um, koma sér saman um veiðar á þeim flökkustofni. Það er ekkert í hafréttarsáttmálanum sem veitir einu ríki rétt umfram annað, þannig að ef ekki tekst samkomulag geta ríkin veitt eins og þeim sýnist. Ég tek undir það, sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson sagði áðan, að Norðmenn eru harðir veiðimenn og virðast ekki fara mikið eftir þeim nauðsynlegu friðunarreglum sem fylgja ber og við Íslendingar a. m. k. höfum sýnt viðleitni til að fylgja. Ég kynnti mér að sjálfsögðu eins og aðrir þm. þau rit sem út hafa verið gefin um sögulegan rétt okkar. Þau eru fróðleg, á því er enginn vafi. En ég verð þó að segja það, að mér þykir það, sem fram er dregið, heldur magurt. Satt að segja hafa Hollendingar haft meiri afnot af Jan Mayen en e. t. v. við, t. d. ráku þeir hvalveiðistöð þar um árabil. Ég held að okkur sé nauðsynlegt að viðurkenna þessi rök, þó að ég undirstriki það sem ég sagði áðan, að af öðrum ástæðum, - legu eyjarinnar o. s. frv., - eigum við, að því er mér finnst, mjög sterkan siðferðilegan rétt. Menn hafa einnig sagt hér að Jan Mayen væri á hinu íslenska landgrunni. Er Jan Mayen á hinu íslenska landgrunni? Síðustu kenningar vísindamanna segja að hryggurinn suður af Jan Mayen sé brot af landgrunni Grænlands, hann sé rek frá Grænlandi í austurátt og það séu önnur jarðlög þar en á hinu íslenska landgrunni og hryggnum þar norður af. Þetta hljómar e. t. v. eins og ég sé hér að verja rétt Norðmanna til eyjarinnar. Það er ég ekki að gera, því ég undirstrika enn einu sinni að af öðrum ástæðum eigum við þarna að mínu mati tvímælalaust mikinn rétt. En þetta eru þó allt ástæður sem nauðsynlegt er að viðurkenna ef við lítum raunsætt á þetta mál. Mér sýndist þess vegna ljóst, þegar við gengum til þessara viðræðna, að þær yrðu erfiðar og mér sýnist af því, sem hér var lesið áðan upp úr því sem hæstv. fyrrv. utanrrh. hafði lagt fram í landhelgisnefnd, að hann hafi haft eitthvað svipað mat. Um einstaka liði, sem fram koma í þessum samningi gagnvart fiskveiðum, vil ég fara örfáum orðum um og skal þó stytta mál mitt. Það kom fram hjá hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni, að í 3. gr. er ákveðið að fiskveiðinefnd sú, sem setja á á fót, skuli vera sammála til þess að tillögur hennar hafi gildi. Hann talar um neitunarvald Norðmanna. En við höfum líka neitunarvald. Á það legg ég mikla áherslu. Þegar kemur að því að endurskoða það, sem Norðmenn mega veiða á svæðinu, vitum við t. d. að Norðmenn munu sækja mjög fast, eins og þeir hafa gert, að fá meira en 15%. Þeir gerðu það nú og þeir munu halda því áfram. Ég tel þess vegna mikilvægt að við höfum neitunarvald í slíku tilfelli. Einnig á þessi nefnd að fjalla um ýmis önnur atriði sem varða fiskveiðar. Í því sambandi getur verið mikilvægt að við höfum einnig neitunarvald. Ég vek athygli á því, að verði nefndin ekki sammála er málunum vísað til ríkisstj., sem eiga að halda áfram samkomulagsumleitunum. Ég fæ satt að segja ekki séð hvernig á annan máta er betur frá málunum gengið með fiskveiðinefndina. Ég held að við hefðum ekki getað fallist á, að meiri hl. fengi að ákveða, og því hafi þetta verið eina raunhæfa lausnin. Ég hef ekki fyrr heyrt aths. við þetta atriði. Ég vil taka undir það sem hér hefur komið fram og harma að í þessum samningi eru í 4. gr. það sem kallaðar hafa verið útgöngudyr fyrir Norðmenn, þ. e. sé bersýnilega um ósanngjarna ákvörðun að ræða geti þeir verið lausir mála. En ég vil vísa sterklega til þess sem hæstv. utanrrh. sagði um það mál. Ég get einnig sagt það hér, kannske meira til gamans en í alvöru, að þegar ég spurði sjútvrh. Norðmanna að því, í hvaða tilfellum gæti orðið um slíkar ákvarðanir að ræða, sérstaklega með tilliti til þess að í 2. mgr. fá Norðmenn uppbót ef við veiðum meira en í upphafi var ákveðið, þannig að þeir eru að þessu leyti varðir. Eina, sem hann gat bent mér á, var það, að við gætum t. d. ákveðið minni veiðar en vísindamenn leggja til. Menn geta allir séð í huga sér hvenær það verður. Það var niðurstaða mín, eftir að mikið hafði verið um þetta þjarkað, að þetta væri nánast formsatriði sem Norðmenn yrðu að hafa til að geta komið þessum samningi í gegnum norska þingið eða utanríkisnefnd norska þingsins. Ég tel að sú viðurkenning, sem er í 4. gr. á því að við megum ákveða heildarkvóta náist ekki samkomulag, og viðurkenning, sem er í öðrum greinum, m. a. í inngangi þessa samnings, á yfirgnæfandi mikilvægi fiskveiðanna fyrir okkur Íslendinga séu svo mikilvægar að það sé satt að segja litlu verði keypt þó að þessar svokölluðu útgöngudyr séu þarna. Ég get tekið undir það, sem hér hefur komið fram, að 15% heildarmagnsins eru of mikið fyrir Norðmenn miðað við þær veiðar sem þeir hafa stundað hér undanfarin ár, t. d. á fimm ára tímabili. Við töldum að 10% væri hóflegt. Þeir kröfðust 25%. Samkomulag varð um 15%, fyrst og fremst á þeirri forsendu að þau 90 þús. tonn, sem ákveðin voru í fyrra, voru 15% af því sem upphaflega var gert ráð fyrir að veiða. Ég tel það mikilvægt í þessari grein að þetta hlutfall er ákveðið til fjögurra ára. Fiskifræðingar okkar og sérfræðingar, sem um þessi mál fjölluðu, lögðu á það ríka áherslu að þessi hundraðshluti fengist ákveðinn til allmargra ara þannig að á hann kæmist hefð. Ég tel það vera mikilvægt, þegar málið er vakið upp að nýju, að svo hefur verið um þetta mörg ár. Ég tel einnig mikilvægt í þessari grein, sem segir í lokaorðum hennar, að við ákvörðun um veiði eftir fjögur ár skuli höfð í huga sjónarmið sem báðir aðilar hafa lagt til grundvallar við gerð samkomulags þessa. Við gerð þessa samkomulags eru lagðir til grundvallar yfirgnæfandi hagsmunir okkar Íslendinga í fiskveiðum, m. a. á Jan Mayen svæðinu, svo ég tel þarna allvel frá málum gengið. En þar er þó atriði - það skal ég fúslega viðurkenna - sem ég hefði viljað hafa á nokkuð annan veg. Við vildum allir hafa þarna inni ákvæði sem segði: Náist ekki samkomulag skal hundraðshlutinn verða óbreyttur. Það náðist ekki, en ég tel sæmilega um hnútana búið eins og greinin er nú orðuð. Gerð hefur verið við það aths., að sá hluti, sem Norðmenn mega veiða, er á Jan Mayen svæðinu einu og menn hafa sagt: Það opnar þeim leið til að semja um viðbótarveiði, t. d. á svæði Efnahagsbandalagsins. - Við skulum aðeins líta á þetta mál. Nú er líklegt að Efnahagsbandalagið fái einhverja hlutdeild í loðnuaflanum, því miður. Vonandi tekst okkur að gera hana sem allra minnsta af því að þeir hafa ekki stundað slíkar veiðar, en það tel ég vera okkar sterkustu rök gagnvart Efnahagsbandalaginu. En ef þeir fá einhvern hluta er okkur að sjálfsögðu nokkuð sama hvort Þjóðverjar veiða hann eða Norðmenn. Ef Norðmenn semja við Efnahagsbandalagið um að fá þann hluta, sem Efnahagsbandalagið kann að fá, skiptir ekki máli að mínu mati hver veiðir hann. En ég legg töluvert upp úr hinu, að þessi 15%, sem Norðmenn hafa leyfi til að veiða, eru á Jan Mayen svæðinu. Þau er mörg árin sem engin loðna gengur á Jan Mayen svæðið, eftir því sem fiskifræðingar segja okkur, og þau ár, sem loðna gengur ekki á Jan Mayen svæðið, hafa Norðmenn ekki leyfi til að veiða þessi 15%, það er alveg ljóst. Að mínu mati var því betra að binda hlutfallið við Jan Mayen svæðið en svæðið allt. Ef það hefði verið bundið við svæðið allt hefði orðið að brjóta samninginn upp í viðræðum við Efnahagsbandalagið. Það hefði krafist þess að sjálfsögðu að fá aðild að samkomulagi um heildarveiðina utan íslenskrar fiskveiðilögsögu. Ég geri mér því vonir um að þau verði mörg árin sem ekkert verði veitt á Jan Mayen svæðinu og þá vonandi sem allra minnst á Efnahagsbandalagssvæðinu, eftir því hvernig okkur tekst að semja um það. Um aðra fiskstofna vil ég segja, að ég hélt því stíft fram fyrir mitt leyti, eins og aðrir í nefndinni, að við ættum að fá helmingaskipti, og hefði fagnað því. En mér virðist þó rétt að hlusta á það sem sérfræðingar okkar á þessu sviði segja um aðra stofna sem þarna er um að ræða. Þarna er um tvo stofna að ræða, þ. e. síldina og kolmunnann. Þessir stofnar ganga í gegnum fiskveiðilögsögu margra þjóða. Samkv. þeim drögum, sem fyrir liggja að hafréttarsáttmála, ber þessum þjóðum öllum að koma sér saman um hve mikið eigi að veiða af þessum fiskstofnum og hvernig eigi að skipta. Við Íslendingar fáum þar ekki það vald sem við fáum með samningum yfir loðnustofninum, því miður, getum við sagt. Okkur verður eflaust úthlutað einhverjum kvóta. Til dæmis hafa menn sagt að eðlilegt hlutskipti Íslands í kolmunnaveiðinni væri 200 þús. lestir. Við erum þar að vísu í stórhættu, því við veiðum ekki nema 10–20 þús. lestir. Það er að vísu allt annað mál, en slæmt að okkur skuli ekki hafa tekist að festa fætur betur í þeirri veiði. - En ef við fáum úthlutað 200 þús. lestum af kolmunna munum við vitanlega leggja áherslu á veiðar hans sem næst okkar strönd, en ekki fara norður í Jan Mayen eftir þessum kolmunna. Ég held því að það hafi ekki eins mikla þýðingu, þó að ég taki undir að það hefur þýðingu sem viðurkenning á okkar rétti, að fá helmingarétt til veiða á Jan Mayen svæðinu. Ég vil segja um 8. gr., að það var e. t. v. ekki síst ég sem stóð í því allan tímann að reyna að fá það viðurkennt að þessi samningur yrði lagður fram í viðræðum við aðrar þjóðir. Vitanlega verðum við að viðurkenna að það verða viðræður við aðrar þjóðir. Þær eru að hefjast við Efnahagsbandalagið. Mér sýnist það ákaflega mikilvægt og tek undir það sem hæstv. utanrrh. sagði, að það fékkst viðurkennt að þennan samning skuli leggja fram ekki síður en hafréttardrögin. Það er mjög mikilvægt. Ef þessi samningur verður samþykktur verður hann vitanlega lagður fram í viðræðum við Dani sem hefjast í næstu viku. Það er ekki lítils virði að geta sagt að þjóð eins og Norðmenn, sem á slíkra hagsmuna að gæta, hafi viðurkennt þann rétt sem við eigum, - meiri rétt til fiskveiða, meiri hagsmuna að gæta og rétt til að ákveða heildarmagn á loðnu, eins og hv. síðari ræðumaður tók fram. Þetta tel ég ákaflega mikils virði. Það er rétt, að einn embættismaður, sem var okkur erfiður, hljóp upp á síðustu mínútu. En ég verð að segja það, að ég lít það þó miklu alvarlegri augum að einn af okkar ágætu nefndarmönnum gerði það sama. Ég hef satt að segja ekki áhyggjur út af einum norskum embættismanni, en ég hefði heldur viljað að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hefði fylgt okkur einhuga í gegnum þennan samning allan. Það var ekki tekið undir athugasemdir Evensens á nokkurn máta t. d. af utanrrh. Noregs. Utanrrh. Noregs hefur fullvissað okkur um að hann muni styðja þennan samning af alefli og kynna hann fyrir Efnahagsbandalaginu. Ég efast ekki um að hann muni gera það. Mér sýnist að hann hafi komið þannig fram í þessum viðræðum öllum að ég treysti honum fyllilega til þess. Ég held því að menn geri allt of mikið úr aths. embættismannsins. Ég ætla ekki að hafa um samning þennan langt mál, enda komið matarhlé. Ég vil segja að lokum að samstarfið í nefndinni í Osló var gott og mér þótti gott að vinna að þessu máli með þeim mönnum sem til þess völdust. Íslensku nm. unnu einhuga að því að skoða þau drög sem komu hverju sinni frá Norðmönnunum. Við gerðum sameiginlegar aths. við þau og bárum þau til baka, áttum sameiginlega fundi með ráðh. sem fulltrúar stjórnmálaflokkanna tóku annað slagið þátt í. Ég held að slík vinnubrögð hafi verið til fyrirmyndar. Ég held að við höfum allir gert okkur grein fyrir því meðan á viðræðunum stóð, að við mundum ekki ná fram öllum okkar ítrustu kröfum. Það var alveg ljóst. Ég mat það hins vegar svo, að við hefðum náð fram verulegum hluta þeirra og mörgum mikilvægum atriðum. Mér heyrðist aðrir nm. meta það svo einnig, eins og hér hefur komið fram. Ég verð því að segja að það veldur mér vonbrigðum að við gátum ekki orðið alla leiðina sammála um að standa að þessu samkomulagi. Það er vitanlega veikleiki hjá okkur að gera það ekki. En ég held að menn hljóti þó allir að viðurkenna, hvar sem þeir eru í flokki, að það er ólíkt betra að hafa þennan samning en engan samning. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson sagði áðan að Norðmenn væru miklir veiðimenn. Með þessum samningi höfum við þó nokkra stjórn á veiði þeirra. Við hefðum enga stjórn ef við hefðum ekki þennan samning. Ég held í öðru lagi að menn hljóti að viðurkenna að það er verulegur styrkur fyrir okkur að hafa þennan samning í væntanlegum viðræðum við Efnahagsbandalagið. Þær viðræður um fiskveiðiréttindi verða miklu erfiðari en þær sem við höfum nú tekið þátt í. Það er von mín að við getum orðið samstiga í þeim.



Herra forseti. Það er eðlilegt að inn í umr. um samkomulag við Norðmenn hafi dregist öll forsaga málsins og skal ég síst ásaka þá Alþb. menn fyrir að rifja aðdragandann upp og meta niðurstöður með hliðsjón af þeirri forustu sem Sjálfstfl. hefur haft í þessu máli. Ég skal fúslega taka þátt í þeirri umr., bæði vegna þess að almenningur á heimtingu á að fá að vita, hvernig á málum hefur verið haldið, og ekki síður af hinu, að mat það, sem við nú leggjum á samningsdrögin, hlýtur að verða að byggjast á því, hvort við teljum að hagsmuna okkar verði betur gætt með því að hafna þeim en samþ. þau. Það mat verður m. a. að byggjast á þeim grunni sem lagður hefur verið við meðferð málsins frá upphafi. Upphaf málsins er það, eins og alþjóð veit, að á fyrsta degi þingsins, hinn 10. okt. 1978, fluttu nokkrir sjálfstæðisþingmenn þrjár þáltill. um hafréttarmálið. Var hin fyrsta um samninga við Norðmenn um réttindi á Jan Mayen svæðinu utan okkar 200 mílna, önnur um rannsókn landgrunns Íslands og hin þriðja um landgrunnsmörk Íslands til suðurs og samvinnu við Færeyinga til að gæta sameiginlegra réttinda landanna. Ekki minnist ég þess að neinn hafi þá hreyft því opinberlega að við þyrftum að hefja baráttu til að tryggja þau réttindi sem þarna var um að ræða. Má því kannske segja að skiljanlegt hafi verið að till. þessar kæmu ýmsum spánskt fyrir sjónir og jafnvel að þær væru hafðar í flimtingum, eins og raunin varð á. Hitt er aftur á móti óskiljanlegt og ófyrirgefanlegt, að það skyldi taka stjórnvöld landsins heilan meðgöngutíma að byrja að skilja hvað hér var í húfi. Og það verður mönnum áreiðanlega enn þá óskiljanlegra þegar fram í dagsljósið verða dregin þau átök sem áttu sér stað bak við tjöldin til að knýja ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar, núv. hæstv. utanrrh., til einhverra aðgerða í málinu. Mun ég nú drepa á örfáa þætti þeirra átaka sem þarna áttu sér stað, en það bíður þó seinni tímans að skrifa þá ljótu sögu sinnuleysis, skilningsleysis og vesaldóms sem einkenndi afskipti eða öllu heldur afskiptaleysi þessarar vinstri stjórar af íslenskum hagsmunamálum á sviði hafréttarmála. Eins og kunnugt er gildir sú regla um umr. í utanrmn., að mönnum er heimilt að greina frá því sem þeir þar hafa sagt, en hins vegar ekki frá sjónarmiðum annarra. Við sjálfstæðismenn ákváðum í þingflokksfundi í gær að greina í nokkrum dráttum, frá nokkrum af þeim sjónarmiðum sem við höfum sett fram í utanríkismálunum, og þar sem það kom oftast í minn hlut að flytja þar sjónarmið flokksins var mér falið að lesa ýmislegt það upp sem ég þar hef sagt, og það mun ég gera eftir því sem bókað hefur verið af orðum mínum á níu mánaða meðgöngutíma málsins, þ. e. frá því í októberbyrjun 1978 og til júníloka 1979. Fulltrúar annarra flokka hafa að sjálfsögðu rétt til að greina frá sínum sjónarmiðum, því sem þeir þar sögðu eða sögðu ekki, og mundi ég raunar skora á þá að gera það ef ég óttaðist ekki að það kynni að skaða hinn íslenska málstað. En raunar ætti menn að renna grun í það, hvernig þessar umræður fóru tíðum fram, af því einu sem eftir mér var bókað. Rétt er þó að geta þess, að það eru einstaklega kurteisir menn úr utanrrn. sem skrifa fundargerðirnar, og skal ég játa að hið diplómatíska orðalag var ekki alltaf nákvæmlega þau orð sem féllu, því að tíðum var mér heitt í hamsi og lái mér það hver sem vill. En nú fá menn sem sagt að heyra nokkrar þessara bókana í utanrrn. Vík ég þá fyrst að 507. fundi nefndarinnar, sem haldinn var 30. okt. 1978. Þar stendur bókað: „Eyjólfur Konráð Jónsson sagði að till. varðandi Jan Mayen væri mjög mikilvæg og tímans vegna yrði að taka afstöðu til hennar strax. Óskaði hann að eftirfarandi væri bókað: Áríðandi er að ríkisstj. óski þegar í stað eftir samningsviðræðum við Norðmenn um réttindi landanna á Íslandshafi á Jan Mayen svæðinu. Legði hann til að helst enginn dagur liði áður en ósk um formlegar viðræður við Norðmenn yrði fram borin. Væri það honum þá ekkert kappsmál að þáltill. um þetta mál væri samþykkt. Hins vegar væri mikilvægt að Alþingi samþ. ályktun um ytri landgrunnsmörk Íslands í suðri, þar sem miðað væri við að Rokkurinn tilheyrði engri þjóð.“ Síðar í þessari sömu fundargerð - miklu síðar, þetta er löng fundargerð, - er bókað: „Eyjólfur K. Jónsson sagðist vilja snúa aftur að þáltill. varðandi Jan Mayen og vildi hann spyrja hvort það væri ekki styrkur fyrir utanrrh. gagnvart Norðmönnum ef nefndin sendi nú ráðh. samhljóða áskorun um formlegar samningaviðræður.“ Og enn síðar: „Eyjólfur K. Jónsson sagði að það væri rétt að ríki ættu að leysa sjálf deilur sínar og notast við sanngirnissjónarmið og væri Jan Mayen og svæðið kringum Jan Mayen glöggt dæmi um það að Norðmenn og Íslendingar ættu að semja. Hann sagðist álíta að deila Rússa og Norðmanna væri ekki sambærileg við kröfu okkar um samninga á Jan Mayen svæðinu. Hann sagði að að sínu áliti væri ekki lengur nokkur vafi á því, að strandríki hefðu rétt á svæðinu utan 200 mílna. Eyjólfur K. Jónsson bætti við í lokin, að þar til fyrir lægju yfirlýsingar frá utanrrh., að hann gæti tryggt að Norðmenn færðu ekki út í 200 mílur við Jan Mayen, yrði hann að krefjast þess að fjallað yrði hér um þáltill.“ Og enn síðar í þessari sömu fundargerð: „Eyjólfur K. Jónsson sagðist vilja endurtaka að nauðsynlegt væri að semja um öll réttindi á Jan Mayen svæðinu.“ Menn getur rennt grun í hvað hafi verið rætt þarna inn á milli.  Þá er það mánudagur 20. nóv. Og þá stendur bókað: „Eyjólfur K. Jónsson sagði í sambandi við till. þrjár, að Norðmenn gætu upp á eindæmi sitt fært út í 200 mílur við Jan Mayen.“ Þetta er bókað svona, en áframhaldið er á þessa leið: „Jan Mayen væri á landgrunni Íslands og Norðmenn gætu ekki krafist fullra réttinda við eyjuna. Nágrannaþjóðir ættu að semja á sanngirnisgrundvelli. Um Rokkinn sagði hann að það væri ekki síður mál Íslendinga en Færeyinga, Íra og Breta. Að mati Guðmundar Pálmasonar væri svæðið ekki „natural prolongation“ Skotlands og Írlands, heldur rekið frá Grænlandi. Við yrðum að gæta hagsmuna okkar í þessu máli.“ Og síðar í sömu fundargerð: „Eyjólfur Konráð Jónsson ítrekaði nauðsyn þess að ræða þessi mál sem fyrst og sem ítarlegast.“ Og enn í sömu fundargerð: „Eyjólfur Konráð Jónsson sagðist vilja láta eitthvað gerast í málinu, þar sem það væri mikilvægt að Norðmenn gætu ákveðið að krefjast 200 mílnanna við Jan Mayen hvenær sem er.“ Og enn síðar: „Eyjólfur Konráð Jónsson kvaðst vilja leggja áherslu á það, að nauðsynlegt væri að samkomulag yrði í nefndinni um afgreiðslu þeirra.“ Og loks: „Eyjólfur Konráð Jónsson sagði að það væri ekkert höfuðatriði hvernig þessar till. yrðu afgreiddar, svo fremi að eitthvað verði gert sem allra fyrst til að hefja samninga við Norðmenn þannig að þeir flytji ekki út í 200 mílur nú strax.“ Þá er komið að fundargerð frá 7. maí og skal ég ekki vera að þreyta menn miklu meir með lestrinum. Mér láðist víst að biðja forseta leyfis, en ég skal stytta þennan lestur. - 7. maí 1979, um það leyti sem þingi var þá að ljúka, stendur bókað: „Eyjólfur Konráð Jónsson sagði að hann hefði nú heyrt hin alvarlegustu tíðindi, sem væru að Norðmenn ætli að taka sér lögsögu við Jan Mayen, þeir ætli að gerast svo djarfir að seilast inn á íslensk landsréttindi algerlega ólöglega. Hann sagðist gera það að tillögu sinni að utanrmn. sendi ályktun þess efnis að slík framkoma þýði fullkominn fjandskap í garð Íslendinga. Hann bætti við að hann teldi það algerlega óafsakanlegt að láta Norðmenn sölsa undir sig íslenskt svæði.“ Og síðar í þessari sömu fundargerð: „Eyjólfur K. Jónsson sagðist leggja til að Norðmönnum yrði sýndur alger samhugur Íslendinga í þessu máli. Hann sagði að Alþ. ætti að gera ályktun, þar sem stæði að það teldi fullkominn fjandskap við Íslendinga ef Norðmenn tækju sér lögsögu við Jan Mayen þar sem þeir hefðu engan rétt, hvorki á hafsvæði né hafsbotni. Hann sagði að Alþingi og nefndin ættu að leggja niður öll önnur störf og leggja nótt við dag til að ná fram fullkominni samstöðu í þessu máli og undirbúa ferð ráðh. á fund Norðmanna. Honum yrði að fá í hendur öll þau vopn er við hefðum yfir að ráða. Alþingi, utanrmn. og formenn allra stjórnmálaflokkanna ættu þegar í stað að koma saman til þess að undirbúa viðræðurnar við Norðmenn.“ Þetta mun hafa verið á mánudegi 7. maí, en þáv. utanrrh. átti að hitta Frydenlund fimmtudaginn í þeirri sömu viku. Menn minnast kannske hvaða framhald varð af þessu máli, að ekkert heyrðist frá utanrmn., en þingflokkarnir tóku þá til sinna ráða og gerðu þennan sama dag eða daginn eftir samþykktir í málinu. - En síðar í þessari sömu fundargerð er bókað: „Eyjólfur K. Jónsson sagðist enn einu sinni vilja taka það fram, að Norðmenn hefðu engan rétt til að taka sér lögsögu. Þeir hefðu engan lagalegan rétt í þessu máli.“ Eins og ég sagði skal ég ekki víkja að fleiri fundargerðum, þótt þær séu fleiri til sem síðar verður áreiðanlega talið fróðlegt að skoða. Á því tímabili, sem hér um ræðir, þ. e. meðgöngutímanum sem ég svo nefni, urðu tvívegis harkaleg átök um málið hér í þingsölunum. Í fyrra skiptið var það hinn 21. des. 1978, á tímabilinu frá kl. 10–12, en spurðist þó ekki - ekki mikið - út fyrir þingsali. Þannig var mál með vexti, að daginn áður hafði náðst um það samkomulag - eða a. m. k. taldi ég svo vera - að á utanríkismálanefndarfundi morguninn eftir yrðu till. þær, sem ég ræddi um í upphafi máls míns, afgreiddar og síðan mundi Alþ. afgreiða þær á síðasta degi fyrir jólafrí eða hinn 22. des. Þetta samkomulag var svikið og þegar þingfundir hófust kl. 10 tilkynnti ég forsrh. að ég og fleiri þm. mundum halda uppi málþófi í öllum málum og hindra m. a. afgreiðslu fjárlaga ef slíkum vinnubrögðum yrði haldið áfram, - en ég skal geta þess, að löngu áður hafði verið lofað að þessar till. yrðu afgreiddar fyrir jól. Um ellefuleytið tilkynnti þáv. forsrh. mér, núv. hæstv. utanrrh., að hann teldi að utanrmn. ætti að afgreiða málin, og skömmu fyrir hádegið var gert samkomulag við þáv. utanrrh., hv. þm. Benedikt Gröndal, og þáv. formann utanrmn., Einar Ágústsson, um afgreiðslu málsins. Þannig tókst að forðast stórhneyksli. Næst urðu harðar umr. um þessi mál utan dagskrár í Ed. Alþingis S. febr. 1979 í tilefni af ummælum þáv. utanrrh. í norska sjónvarpinu, sem menn minnast, og daginn eftir, 6. febr., í Sþ. En einmitt í þeim umr. vekur hv. þm. Stefán Jónsson að gefnu tilefni máls á atburðinum 21. des. 1978 og segir þá orðrétt, með leyfi forseta: „Fallist var á það af hálfu 1. flm. að vísa þessum till. til ríkisstj. Það var sátt af hans hálfu. Það var komið að lokadegi í afgreiðslu fjárlaga. Hann hótaði því þá, hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson, og hafði raunar stuðning þm. úr fleiri flokkum á bak við þá hótun, að ef þessar þáltill. þeirra sjálfstæðismanna hlytu ekki afgreiðslu fyrir jól, vegna þess hversu brýnt væri að afgreiða þær, þá skyldi verða haldið uppi þess háttar umr. um einstaka liði fjárlaga að fjárlagaafgreiðslan drægist fram yfir jól af þeim sökum. Reyndar var þá viðbúið að fjárlagaafgreiðslan drægist fram yfir jól af öðrum sökum. En forustumenn stjórnarflokkanna sömdu um það við 1. flm. þessara þáltill., að þær yrðu afgr. með þessum hætti. Það var það sem kallast á enska tungu „gentlemen's agreement“, sem var á vitorði ég vil segja allra þm. og hann féllst á í því trausti að með till. yrði farið eins og þær hefðu hlotið þinglega meðferð. Þetta vissi hver maður sem var hér í þingsölunum þá.“ Þessar umr. í Sþ. voru um fiskveiðiheimildir Færeyinga, en inn í þær blönduðust landhelgismálin öll og tóku margir til máls. Skylt er að geta þess, að auk hv. þm. Stefáns Jónssonar tóku bæði þm. Jónas Árnason og Gils Guðmundsson fremur jákvæða afstöðu í þessu máli. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hafði í alllangri ræðu sinni aðeins þetta um málið að segja, - hann eyddi sínum ræðutíma í annað og ómerkilegra að mínum dómi, - en hann sagði orðrétt, með leyfi forseta, aðeins þetta: „Mér finnst, án þess að ég ætli að lengja hér umr. um hið svokallaða Jan Mayen mál, að þar séu aftur á ferðinni hin lausu tök, þar hefði ég kosið að fá skýrar og afdráttarlausar fram afstöðu ríkisstj. Íslands, eins og óskað var eftir í Ed. í gær, en komið hefur fram í umr. hér í dag. Ég vil hins vegar taka undir með hv. þm. Stefáni Jónssyni, að þar til annað kemur fram er ég reiðubúinn að túlka þau ummæli, sem hér voru höfð, á þann veg að þetta liggi ljóst fyrir. En formsins vegna og í milliríkjaviðskiptum er formið oft það sem máli skiptir, formsins vegna þyrfti það að liggja miklu skýrar fyrir.“ Hv. þm., sem sæti átti í Ed., tók þar ekki til máls daginn áður. Er því alveg ljóst að þegar hér var komið, í byrjun febr. 1979, hafði enginn áhugi vaknað hjá honum á þessu máli. Hitt vil ég strax taka alveg skýrt fram, að hann var fyrsti maðurinn úr herbúðum stjórnarliða á þessum tíma sem mér fannst skilja hvað í húfi væri, að hv. þm. Stefáni Jónssyni einum undanskildum, en það gerðist hins vegar ekki fyrr en í lok júnímánaðar. Þannig vildi til að við tveir - við hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson - vorum þá valdir af flokkum okkar til að taka þátt í viðræðum við Norðmenn í ráðherrabústaðnum nær fyrirvaralaust. Daginn áður en Norðmenn komu ræddum við hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson saman í síma um málið, og ég hygg að það hafi ekki tekið lengri tíma en 20 mínútur eða svo að gera honum grein fyrir helstu atriðum málsins. - Og segi menn mig bara monta ef ég orða þetta svona, en það var á þennan veg. - Síðan hefur samstarfið við hann í einu og öllu verið hið ánægjulegasta og er skylt að þakka honum það, þótt svo hafi æxlast að hann telji - gagnstætt mínum skoðunum - að hafna beri samkomulaginu við Norðmenn nú. Ekki þarf að taka það fram, að í umr. þeim, sem áður var getið um, heyrðist engin rödd frá Alþfl.-manni til stuðnings hinum íslenska málstað og því síður frá Framsfl., enda minnist ég þess ekki að neinn þm. þessara flokka hafi á meðgöngutímanum opinberlega lagt málinu lið. Ég minnist þess ekki, og það verður þá dregið fram í dagsljósið ef svo hefur verið. Einu afskiptin, sem mér er kunnugt um að þáv. forsrh., hæstv. núv. utanrrh., hafi af málinu haft, eru þau sem ég gat um fyrr, hinn 21. des. 1979, og er ég honum raunar ævinlega þakklátur fyrir hlutdeild hans í því samkomulagi sem þá var gert, þótt það virðist fremur hafa verið sprottið af því að halda saman ríkisstj. en af áhuga á málinu. - Í sambandi við umr. 5. og 6. febr. upplýstist raunar líka að ríkisstj. hafði aldrei rætt málið á tæplega hálfs árs starfsferli. Ljóst er að mikið vandaverk var að marka stefnu Íslendinga í Jan Mayen málinu og hefði sannarlega ekki veitt af samstöðu stjórnmálaflokkanna til að ná þar árangri. Upplýsingar voru líka af skornum skammti. T. d. hefði ekki verið ónýtt að hafa bréf Jóns Þorlákssonar í höndum 10 mánuðum áður en raun varð á, en það merka skjal hefði e. t. v. valdið því að fastar hefði verið staðið í ístaðinu og málatilbúnaður að einhverju leyti kannske orðið annar og heppilegri. Næst gerist það á þingi að Matthías Bjarnason, fulltrúi Sjálfstfl. í landhelgisnefnd, gerði grein fyrir helstu röksemdum Íslendinga í ræðu 7. maí. Var þá fyrir skömmu lokið fundi Hafréttarráðstefnunnar í Genf og ég hafði í samráði við hann afhent þáv. utanrrh., Benedikt Gröndal, grg. um Jan Mayen málið strax daginn eftir að ég kom heim og boðið öðrum fulltrúum stjórnmálaflokkanna að undirrita það skjal. Finnur Torfi Stefánsson neitaði að undirrita það, og úr hömlu dróst að þeir Lúðvík Jósepsson og Þórarinn Þórarinsson skrifuðu undir skjalið, hvað sem kann að hafa valdið. Mun ég nú lesa þetta skjal upp og geta þá allir menn séð, sem sjá vilja, að stefna Sjálfstfl. í málinu hefur verið samfelld allt frá því að till. var flutt um að hefja samninga við Norðmenn, haustið 1978, og til þessa dags. Skjal þetta hefur ekki áður verið opinberlega til umræðu hér í þinginu og rétt að ég fái leyfi forseta til að lesa það upp svo að þm. kynnist því og það verði í Alþingistíðindum sem grundvallarskjal í þeirri stefnumörkun sem varð síðan stefna Íslendinga allra og þar sem taldar eru upp, að ég hygg, allar röksemdir sem við höfum síðan notað, að einni undanskilinni vegna þess að mér var um hana ókunnugt, þ. e. hið merka bréf Jóns Þorlákssonar. En skjal þetta heitir: „Punktar til utanrrh.“ Það var sem sagt afhent 30. apríl 1979: „Fulltrúar stjórnmálaflokkanna á Hafréttarráðstefnunni ræddu Jan Mayen málið mikið í sínum hóp og vilja beina eftirfarandi til utanrrh., ef það gæti orðið honum að einhverju liði í viðræðum við Norðmenn.“ - Ég skrifa þetta í fleirtölu eins og menn heyra, þar sem ég reiknaði með að þetta yrði sameiginlegt álit fjögurra fulltrúa stjórnmálaflokkanna sem mikið höfðu rætt þetta mál í sinum hópi í Genf. „Allt er enn óráðið um réttindi eyja eins og Jan Mayen, þó að ákvæði 121. gr. uppkastsins að hafréttarsáttmála sé Norðmönnum vissulega styrkur í þeirri baráttu sem þeir heyja. Yfirlýsing Norðmanna um að þeir hyggist taka sér 200 mílna efnahagslögsögu er þess eðlis, að við verðum að standa vel á verði og tína saman öll þau rök sem styrkt geta hinn íslenska málstað. Við ýmsu hafa þeir auðvitað gagnrök, en samt er rétt að benda á eftirfarandi: 1) Jan Mayen er á okkar landgrunni. 2) Svæðið heitir á öllum jarðfræðikortum í íslenska hásléttan, „Icelandic plateau“, og dýpi yfirleitt 1–2 þús. m þar sem það er ekki enn þá minna. 3) Úthafssjór er á milli Noregs og Jan Mayen u. þ. b. 3500 m á dýpt. 4) Jan Mayen var fyrst annexía Noregs 1921 og ekki innlimuð fyrr en 1930. Fram að þeim tíma var hún allt eins talin íslensk eins og norsk. 5) Íslendingar sóttu til Jan Mayen rekavið og töldu sér fullheimilt á undan Norðmönnum og hafa ætíð litið svo á að þeim væri heimil hagnýting þessa hafsvæðis. 6) Hafréttarreglur eiga að byggjast á sanngirnissjónarmiðum fyrst og fremst og óbyggð smáeyja, sem fyrir tilviljun var norsk, en ekki íslensk, getur ekki haft sambærilegan rétt við þjóðland. 7) Engar alþjóðareglur hafa myndast um óbyggðar smáeyjar á landgrunni annars ríkis. Fulltrúar Norðmanna hafa verið beðnir um að benda á dæmi um slíka eignatöku, en ekki getað fram til þessa. 8) Efnahagslögsaga Norðmanna við Jan Mayen mundi skerða hafsbotnsréttindi okkar, jafnvel þótt þeir viðurkenndu óskoraða 200 mílna efnahagslögsögu okkar, því að efnahagslögsagan tekur bæði til hafsins og hafsbotnsins. 9) Réttur til efnahagslögsögu einskorðast við þjóðlönd og hefur verið að myndast „de facto“ þar sem ríki hafa tekið sér hann. Engin slík lög hafa myndast um óbyggðar smáeyjar á landgrunni annarrar. Sjálft orðið „efnahagslögsaga“ sýnir að tilvist þessarar nýju þjóðréttarreglu byggist á því að tryggja þurfi hag fólksins sem strandríki byggir, en þessi nýskipan er ekki tekin upp vegna fjarlægra eyja. 10) 121. gr, uppkastsins að hafréttarsáttmála er ekki alþjóðalög fremur en annað sem í uppkastinu stendur. Ekkert af því hefur verið samþ., er því ekki alþjóðareglur að lögum (de jure) og aðeins það sem almennt hefur komið til framkvæmda er réttur í raun (de facto). 11) Norðmenn yrðu fyrstir þjóða til að ryðjast inn á landgrunn annars ríkis vegna óbyggðrar smáeyjar með þeim hætti sem þeir nú hafa tilkynnt að þeir hugsi sér. Að öllu þessu athuguðu hljótum við að standa fast á okkar rétti. Í fyrsta lagi verðum við að halda til streitu óskertri 200 mílna efnahagslögsögu okkar og í öðru lagi að krefjast jafnréttis við Norðmenn að því er varðar réttindi á Jan Mayen svæðinu. Mikilvægt er þess vegna í þeim samningaviðræðunum, sem fram undan eru, að ræða ekki um íslenska efnahagslögsögu og lögsögu við Jan Mayen í einu og sama orðinu áa þess þó að norsk efnahagslögsaga sé meðtalin. Líklegast til árangurs er að ræða um hafsvæðið allt, verndun fiskstofna á öllu Norður-Atlantshafi innan norskra efnahagslögsögu, íslenskrar efnahagslögsögu og á Jan Mayen svæðinu sem aðskilið er frá efnahagslögsögu þessara ríkja. Norðmenn vilja aðeins tala um íslenska efnahagslögsögu og þá lögsögu sem þeir telja sér heimila við Jan Mayen. Það má ekki gera, heldur að ræða um aðstöðu Norðmanna annars vegar og Íslendinga hins vegar á Jan Mayen svæðinu, sem við teljum vera sameiginlegt hagsmunasvæði Íslendinga og Norðmanna. Ef einhver bókun eða samþykkt verður gerð um þetta efni verður að gæta þess rækilega að Íslendingar og íslensk hagsmunasvæði séu annars vegar og Norðmenn og norsk hagsmunasvæði hins vegar, en Jan Mayen sé þar mitt á milli og Íslendingar séu því aðeins til viðtals um einhver afskipti Norðmanna af íslenskri efnahagslögsögu að þeir hafi afskipti Noregs um fiskveiði- og landgrunnsmál. 2760 af fiskveiðimálum innan efnahagslögsögu Noregs. Eðlilegt er að bera þessar kröfur fram, þar sem síldarstofninn er ekki síður mikilvægur en loðnustofninn og við eigum að hafa ítök eða áhrif að því er varðar síldveiðar Norðmanna. Ef Norðmenn fallast ekki á viðræður á þessum grundvelli hljótum við að gripa til harkalegra aðgerða. Rétt er þó að benda á að hugsanleg er bráðabirgðalausn á þeim grundvelli, að Íslendingar og Norðmenn lýsi sameiginlega yfir fiskverndarráðstöfunum á öllu Jan Mayen svæðinu, og jafnvel að fallast á að Norðmenn lýsi formlega yfir útfærslu fiskveiðitakmarka á svæðinu, ef Íslendingar hafa a. m. k. helmingsrétt á móti þeim með bindandi samningum. Þar væri um að ræða svipaðar aðgerðir og Bretar hafa kunngert að því er svæðið út frá Rockall varðar. En aðförum Breta þar um slóðir þarf raunar að mótmæla bæði í orði og verki, t. d. með því að íslensk fiskiskip fari inn á það svæði til fiskveiða, því að aðgerðir Breta þar eru með öllu ólögmætar. Jan Mayen málið er svo erfitt viðureignar og viðkvæmt að ekki kemur til greina að fiskifræðingar einir fjalli um það, heldur hlýtur það að verða málefni stjórnmálamannanna ekki síður en vísindamannanna. Þess vegna leggjum við til, að málin verði ítarlega rædd í utanrmn. og landhelgisnefndinni, og bjóðum fram okkar aðstoð, ef hún gæti orðið að einhverju liði. En niðurstaðan er sú, að Norðmenn munu taka allt það sem þeir geta fengið og við munum glata rétti ef við ekki verðum fastir fyrir og sameinaðir í okkar réttargæslu. Hins vegar er 1jóst að Jan Mayen svæðið þarf að vernda fyrir rányrkju utanaðkomandi þjóða og það ættu ekki síður að vera hagsmunir Norðmenna en Íslendinga.“ - Og hér lýkur þessum lestri. Ég get getið þess að það var einmitt þetta skjal, sem ég las upp í símann fyrir hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson m. a., og við spjölluðum um málið. Mér fannst hann skilja málið til fullnustu um leið og hann hafði heyrt þetta skjal, sem þá var ekki á vitorði nema örfárra manna. Ég hygg, eins og ég sagði áðan, að öll okkar rök, sem síðan hafa verið notuð, hafi þarna komið fram. Þau voru fyrst afhent utanrrh., að sjálfsögðu sem trúnaðarmál, og öðrum þeim sem sérstakan áhuga höfðu. Öll rökin, sem þá var hægt að koma fram með, voru þarna, því að við höfðum ekki hugmynd um bréf Jóns Þorlákssonar, og ég vil undirstrika, að þótt svo færi að þeir Lúðvík Jósepsson og Þórarinn Þórarinsson, sem voru fyrir sína flokka þarna úti, hefðu ekki undirskrifað þetta skjal, þá hygg ég að þeir hafi meira og minna verið sammála því, svo mikið ræddum við um þetta. A. m. k. minnist ég þess, að Lúðvík var mjög ánægður með þetta skjal þegar ég afhenti honum það 30. apríl, en eins og ég sagði dróst úr hömlu að það yrði undirritað, og einn af fulltrúum flokkanna neitaði að skrifa undir, eins og áður er getið. Næst er þar til að taka að norsk stórmenni tilkynna með litlum fyrirvara að Norðmenn séu reiðubúnir að hefja viðræður við Íslendinga og vilji koma til Reykjavíkur, og 29. og 30. júní var hinn sögulegi fundur haldinn í ráðherrabústaðnum. Þessi fundur endaði, eins og kunnugt er, með því að Norðmennirnir lentu í hári saman og deildu innbyrðis allan síðari daginn, þannig að samninganefndirnar naumast hittust. Hins vegar áttu ráðherrar beggja landanna alloft einkaviðræður. Í upphafi þessa fundar var ljóst að Norðmennirnir voru hingað komnir til að fá Íslendinga til að fallast á, að Norðmenn ættu Jan Mayen svæðið, gegn því að við fengjum að veiða eitthvað smávegis á því svæði og Norðmenn takmörkuðu loðnuveiðar sínar þar eitthvað. En það var þó aðeins um að ræða eitt ár sem átti að semja um eða kannske bara einn mánuð eða jafnvel eina viku, því að svo öflugur er loðnufloti þeirra að hann hefði kannske getað aflað þetta mikið á einni viku. Það átti sem sagt að fá okkur til þess, beint eða óbeint, með einhverjum hætti að fórna rétti okkar fyrir nokkrar loðnur í eitt ár. Þegar Íslendingar voru ófáanlegir til að gefa neina yfirlýsingu í þessa átt óskuðu Norðmenn eftir að bóka að þeir mundu grípa til einhliða fiskverndarráðstafana á svæðinu ef þriðja ríki virtist ætla að spilla þeim árangri sem með samkomulagi um loðnuveiðar Norðmanna og Íslendinga átti að nást. Íslendingar neituðu að taka við þessari bókun nema gera samhljóða bókun af sinni hálfu. Raunar komu þrjár tillögur frá norsku samninganefndarmönnunum og við gátum fallist á orðalag þeirra allra út af fyrir sig, en við sögðum alltaf: Við höfum sambærilegt orðalag af okkar hálfu. - Þá og þá fyrst varð Norðmönnum ljóst að Íslendingar hugðust ekki gefa eftir réttindi sin á Jan Mayen svæðinu, heldur standa þar jafnfætis við Norðmenn og hindra að þeir sölsuðu þessi réttindi undir sig. Út af því var allt fjaðrafokið í norsku samninganefndinni, sem að lokum kvaddi og neitaði meira að segja í lokin að einskorða samningana við loðnuveiðar, þar sem tvö ríki veiddu á svæði sem umdeilt væri, þ. e. Jan Mayen svæðinu, utan íslenskra 200 mílna. Þeir vildu ekki undirrita eitt eða neitt nema þeir gætu í leiðinni styrkt rétt sinn til frambúðar og þá liggur mér við að segja: snúið á okkur. Á þessum fundi urðu sem sagt þáttaskil í Jan Mayen málinu, og í framhaldi af þeim atburðum lagði Matthías Bjarnason fram þau drög að umræðugrundvelli við Norðmenn sem mjög hefur borið á góma og voru lögð fram í landhelgisnefndinni hinn 23. júlí eða rúmum þremur vikum eftir að Norðmennirnir fóru. En í framhaldi af þessum tillögum hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar fóru hjólin loks að snúast og ríkisstj. sá að hún gat ekki lengur stungið höfðinu í sandinn. Hinn 7. ágúst, hygg ég að hafi verið, 1979 dreifði þáv. utanrrh., hv. þm. Benedikt Gröndal, tillögum að umræðugrundvelli í ríkisstj., hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson lagði fram sínar hugmyndir í landhelgisnefnd 10. ágúst og ríkisstj. gerði samþykkt um málið hinn 14. ágúst. Ég mun nú, með leyfi forseta, lesa upp „Drög til að leggja fram við framhald samningaviðræðna við Norðmenn“ frá Matthíasi Bjarnasyni, dagsett 23. júlí, eða þessa fimm punkta sem svo mjög hafa verið hér til umr. í dag og í blöðum að undanförnu, því að þeir hafa verið undirstaða aðgerða af okkar hálfu, eins og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson o. fl. hafa á bent, en hann undirstrikar að sínar tillögur hafi verið í samræmi við hugmyndir Sjálfstfl. og er það rétt. Í Morgunblaðinu í gær talar hann um þá „ítarlegu og afdráttarlausu kröfugerð sem Sjálfstfl. setti fram á sínum tíma og Alþb. tók undir og síðar varð uppistaðan í stefnumótun þriggja ríkisstj.“, eins og hann kemst að orði. Nú les ég þessa fimm punkta, - sá sjötti fjallar um heimild til handa Færeyingum og kemur ekki að öðru leyti beint við þetta mál. Fyrirsögn þessa plaggs er: „Drög til að leggja fram við framhald samningaviðræðna við Norðmenn,“ og það hljóðar svo: „Þess verði óskað að framhald samningaviðræðna á milli Íslendinga og Norðmanna verði sem allra fyrst. Íslendingar bjóði að viðræðurnar fari fram í Osló. Þátttakendur frá Íslands hálfu verði undir forustu ríkisstj. og stjórnarandstaðan eigi aðild að viðræðunum. Íslendingar bjóði nokkra kosti til lausnar málsins.: 1) Norðmenn og Íslendingar lýsi yfir að þeir hafi komið sér saman um sameiginlega fiskveiðilögsögu umhverfis Jan Mayen utan 12 sjómílna landhelgi Jan Mayen. 2) Norðmenn lýsi yfir fiskveiðilögsögu á Jan Mayen svæðinu utan 200 sjómílna fiskveiðilögsögu Íslands. Ísland viðurkenni þessa útfærslu, enda verði jafnhliða gerður samningur um að Norðmenn og Íslendingar veiði að jöfnu þann afla sem veiddur er utan 12 sjómílna fiskveiðilögsögu Jan Mayen. 3) Samningur verði gerður á milli Norðmanna og Íslendinga um útfærslu efnahagslögsögu á Jan Mayen svæðinu, sem nær til sameiginlegra yfirráða Norðmanna og Íslendinga bæði hvað snertir nýtingu hafs og hafsbotns. 4) Norðmenn lýsi yfir efnahagslögsögu á Jan Mayen svæðinu utan 200 sjómílna fiskveiðilögsögu Íslands. Ísland viðurkenni þessa útfærslu, enda verði jafnhliða gerðir samningar um að Norðmenn og Íslendingar eigi rétt til að nýta að jöfnu auðlindir hafs og hafsbotns utan 12 sjómílna efnahagslögsögu Jan Mayen. 5) Norðmenn og Íslendingar lýsi yfir sameiginlegum fiskverndaraðgerðum á Jan Mayen svæðinu og verði um það gerður sérstakur samningur sem þar með útiloki veiðar annarra þjóða nema samþykki beggja þessara þjóða komi til.“ Þetta eru sem sagt þessir punktar. Að þessu máli hefur hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson vikið í ræðu sinni í dag, en þó enn þá greinilegar kannske í greininni, sem ég minntist á, í Morgunblaðinu í gær, en þar segir hann, með leyfi forseta: „Vissulega á það rétt á sér að telja að í samningum náist ekki allar kröfur fram. Hinu verður þó ekki trúað, að Sjálfstfl. hafi á sínum tíma gert sér leik að því að setja fram röð af tillögum, aðaltillögum og varatillögum, sem engan möguleika hefðu á að hljóta framgang og viðurkenningu Norðmanna“ o. s. frv. Menn heyrðu hér - þeir sem hlustuðu í dag - þessi rök eða rökleysur. En þessi röksemdafærsla hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar er raunar með því furðulegasta sem ég hef lesið eða heyrt og var undrandi á að hann skyldi setja hana fram. Sjálfstæðismenn afhenda í landhelgisnefnd drög til að leggja fram við framhald samningaviðræðna við Norðmenn, þ. e. að sýna Norðmönnum og bjóða þeim ýmsa kosti. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson lýsir fyllsta stuðningi við þessa stefnu og þessi drög. En þegar Norðmenn fallast ekki umyrðalaust á einn þeirra kosta, sem Íslendingar þannig sameinast um að setja fram, því að Framsfl. og Alþfl. dröttuðust að lokum með, byrjar hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson að tala um aðaltillögur og varatillögur, uppgjöf og svik. Auðvitað er alveg ljóst að enga för þurfti að fara til Noregs ef Norðmenn hefðu getað fallist á einhverja þeirra fimm punkta sem hv. þm. Matthías Bjarnason lagði fram, og auðvitað er og var ljóst að hvorki sjálfstæðismönnum né Alþb.-mönnum gat dottið í hug að Norðmenn mundu möglunarlaust samþ. og fyrirvaralaust eitthvert þessara útspila af Íslendinga hálfu, fremur en að okkur hefði nokkurn tíma dottið í hug að láta ekki á það reyna hve langt væri hægt að teygja Norðmenn þegar þeir sjálfir spiluðu út sínum kortum. Þessi meginvörn Alþb. fyrir þeirri afstöðu sinni að snúast gegn samkomulaginu er auðvitað alveg haldlaus og gegnsæ. En afstaða Alþb.-manna hefur þó það gildi, að hún sannar að þeir eiga erfitt með að gagnrýna samkomulagið efnislega. Er það vissulega ánægjulegt, því að það sýnir þó að margt er gott í því samkomulagi. Tilraunir hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar í dag til að koma með lögskýringar voru mjög bágbornar. Ég hefði e. t. v. getað hjálpað honum m. a. s. til að benda á eitthvað sem kynni að vera veikara í þessum samningsuppkasti en það sem hann var að reyna með alröngum lögskýringum að túlka Íslendingum í sem mestan óhag og Norðmönnum í sem mestan hag, sem gæti auðvitað verið mjög alvarlegt mál, hvort heldur væri í áframhaldandi samningum, sáttanefnd eða gerðardómi. Við skulum láta það liggja á milli hluta, en lögskýringar hans voru auðvitað svo fáránlegar að engu tali tekur. Nú skal ég fúslega játa, að þegar ég sá þessi samningsuppköst á laugardaginn var þótti mér hart við það að búa að við skyldum ekki ná fram ákveðnari og skilmerkilegri samningi og gremja og sárindi blossuðu upp yfir því að dýrmætum tíma skyldi hafa verið sóað, eins og hér að framan hefur verið rakið. Síðan hef ég að sjálfsögðu marglesið samkomulagið á báðum tungumálum og borið saman við margvísleg ákvæði og orðalag í uppkasti að hafréttarsáttmála, auk þess sem ég hef rætt við suma þá sem voru í viðræðunum. Ég hef sannfærst um að þetta samkomulag eigi að staðfesta og í því felist raunar miklu meira en menn gera sér grein fyrir við fyrstu sýn. Hv. þm. Geir Hallgrímsson og fleiri ræðumenn hér í dag hafa gert þessu máli góð skil. Ég þarf ekki miklu við það að bæta, sem formaður Sjálfstfl. hér sagði og vil ekki eyða tímanum í að endurtaka það sem hefur komið hér fram, kannske oftar en einu sinni og oftar en tvisvar. En ég vil undirstrika að þetta er í fyrsta skipti sem Norðmenn viðurkenna formlega og afdráttarlaust að við Íslendingar eigum óafturkallanleg réttindi bæði til fiskveiða og hafsbotnsins á Jan Mayen svæðinu utan okkar 200 mílna. Það hafa þeir aldrei fengist til að gera áður. Sumir segja að vísu að hér sé aðeins um að ræða samning um að semja. En sannleikurinn er sá, að í heilan áratug hafa þjóðir heimsins verið að semja um að semja. Á hafréttarráðstefnu hafa aldrei verið atkvæðagreiðslur, heldur gengur allt starfið út á það að ná samkomulagi og þróa málin í samkomulagsátt. Finnst sumum seint ganga, en þó hefur ótrúlega mikið áunnist. Þótt ekki væri hér um annað að ræða en samning milli Norðmanna og Íslendinga um að semja um réttindi þjóðanna á Jan Mayen svæðinu væri sá samningur ekki lítils virði, því að í honum felst full viðurkenning á því, að við eigum réttindi á þessu umdeilda svæði, - viðurkenning sem aldrei áður hefur fengist eins og ég gat um áðan. En í samkomulaginu felst auðvitað miklu meira en bara þetta, eins og áður hefur komið fram hér í umr. og ummælum manna og ég skal ekki endurtaka. En önnur haldlaus rök andstæðinga þessa samkomulags eru á þann veg, að við ákvörðun hafsbotnsréttindanna og skiptingu þeirra á milli Norðmanna og Íslendinga eigi líka að fjalla um hafsbotninn innan 200 mílna efnahagslögsögu okkar. Þessi falsrök eru út í bláinn, því að það er alveg skýrt tekið fram í drögum að hafréttarsáttmála, í 56. gr., að efnahagslögsagan taki jafnt til hafsbotnsins og hafsins yfir honum. Þess vegna kemur auðvitað hafsbotn okkar innan 200 mílna ekki til álita í þessu sambandi.

Það var nákvæmlega míla, þm., á milli 200 mílna okkar og ...

Já, Jan Mayen.  Það er því auðvitað ekki til neins annars fallið að halda þessum skoðunum fram en að skaða íslenskan málstað í þeim samningaviðræðum eða hugsanlegum úrskurðum sem fram undan eru. Að vísu kannske ekki í úrskurðum, þetta er svo augljóst, en í samningaviðræðum gæti það auðvitað eitthvað veikt málstað okkar þegar slíkum skoðunum er haldið fram hér uppi á Íslandi. Og ég vil mega bera þá ósk fram til hv. þm. allra, að hvað sem afstöðu þeirra kann að líða reyni þeir að forðast ummæli sem nota mætti gegn okkur í hugsanlegum gerðardómi. Eins og ég sagði áðan er því miður orðinn nokkur misbrestur á því. Menn skilja það að vísu, að þegar svona átök verða í þjóðþingum segja menn kannske meira en þeir beint meina, og ég á von á því að það þurfi ekki að skaða okkur þó að slíkt hafi hent hér í dag. En ég vil sérstaklega taka fram, að mér líkaði vel við ræðu hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar fram eftir lengi vel, en svo fannst mér nokkur galsi hlaupa í hann í lokin. Ég held þó að við fyrirgefum það nú. Okkur ber miklu frekar að undirstrika þá þýðingu sem hin ýmsu ákvæði samkomulagsins hafa einmitt lögfræðilega í hugsanlegum dómi og eins raunar í samningum okkur í hag. Þar er t. d. einhliða ákvörðunarréttur okkar um hámarksafla á loðnu m. a. á þessu umdeilda svæði mikilvægur lögfræðilega, lögfræðilegur styrkur. Ég legg miklu minna upp úr því en ýmsir aðrir, hvaða þýðingu það hafi nákvæmlega varðandi loðnuveiðarnar að við höfum þennan einkarétt. Ég held að það skipti ekki öllu máli um framkvæmdina hvort við höfum hann eða ekki. En lögfræðilega hefur þetta gífurlega mikla þýðingu, vegna þess að með því er viðurkennt jafnrétti okkar við Norðmenn á Jan Mayen svæðinu og meira að segja meira en það, því að við getum tekið allan aflann innan okkar 200 mílna ef loðnan fer ekki norður fyrir, en jafnt og Norðmenn ef hún fer norður. Okkar lagalegi réttur er því meiri. Þetta gæti haft mikla þýðingu fyrir gerðardómi vegna þess að þarna er helmingaskiptaregla algerlega viðurkennd og meiri hagsmunir okkar en Norðmanna virtir. Það má einnig benda á að þar sem talað er um „sérstakar aðstæður“, sem þarna um ræði, er alveg ljóst að með því orðalagi er átt við þá sérstöðu sem Íslendingar hafa bent á og upphaflega kom fram í „Punktum til utanrrh.“ sem ég las hér áðan. Af öllu þessu verður sáttanefnd eða dómur að hafa hliðsjón. Um það er beinlínis samið og það felst í þessu samkomulagi og raunar mörgu fleira sem okkur er til styrktar, - t. d. í orðalagi 6. gr., þar sem segir að það skuli tekið sanngjarnt tillit til þess, hve Ísland er almennt háð fiskveiðum, svo og fiskveiðihagsmuna Íslands á Jan Mayen svæðinu. Þegar þessi grein er lesin með hliðsjón af 5. gr. þar sem um helmingareglu er að ræða, er auðvitað stoð í 5. gr. fyrir því að tekið sé sanngjarnt tillit til þess, hve Ísland sé almennt háð fiskveiðunum. Svo er einnig vitnað til 71. gr. í hafréttarsáttmála í inngangi samkomulagsins. Það er auðvitað mikil stoð líka vegna þess að sú grein er, held ég, nánast algjört einsdæmi í uppkastinu að hafréttarsáttmála. Það vita allir að hún er sett inn fyrir eitt land í veröldinni og hún heitir „íslenska greinin“ á allra manna máli, þ. e. greinin um lönd sem byggja afkomu sína mestmegnis á fiskveiðum. Þegar vitnað er í þetta tvennt sýnist mér að sérhver dómari mundi hafa mikla tilhneigingu til þess að meta þessi réttindi okkur svo hagstætt að við ættum líka að hafa þar a. m. k. helmingsrétt á við Norðmenn. Þetta kemur auðvitað allt til álita og mér miklu færari menn munu túlka þetta þegar samningar hefjast og samkomulagsumleitanir og sáttastarf - eða þá ef til dómsmáls kemur. Þá er látinn í ljós ótti um að Norðmenn kunni eftir 1. jan. n. k. að lýsa yfir einhliða efnahagslögsögu, þar sem bréf Frydenlunds gildir aðeins - eða loforð hans í bréfi - til 1. jan. En við því höfum við auðvitað mjög áhrifamikið svar og ég er ekkert hræddur við þetta. Ef það gerist lýsum við samstundis yfir eignarrétti á öllum hafsbotninum. Þá er að vísu komin upp alvarleg deila á milli þessara tveggja ríkja því að þetta væri ósamrýmanlegt, en þá höfum við stoð í samkomulaginu sem hér er til umræðu. Þegar til úrskurðar kæmi eða sáttastarfs hlytu auðvitað að verða miklir árekstrar, en með einhverjum hætti yrði það að leysast. Við höfum sem sagt þarna mjög verðugt svar og áhrifaríkt svar ef til þess kæmi, sem mér dettur ekki í hug að geti gerst, að Norðmenn mundu með þeim hætti stofna til ófriðar. Það væri enn þá verri aðferð en nokkurn tíma það sem ég hef óttast fram að þessu að þeir gerðu vegna skeytingarleysis hér uppi á Íslandi, að þeir flýttu sér og tækju 200 mílurnar. Ég vil segja að það er mikil mildi að þeir skyldu ekki hafa gert það, vegna þess að þá hefðum við auðvitað staðið meira og minna varnarlaus. Það veit enginn á þessari stundu hver muni verða afdrif 121. gr. uppkastsins að hafréttarsáttmálanum í Genf, þar sem jafnvel er gert ráð fyrir atkvæðagreiðslum og þá þurfi ekki nema 2/3 til að samþykkja greinar. En ef svo færi að greinin yrði samþ. óbreytt styrkir það auðvitað málstað okkar að hafa þegar samning um réttindi okkar þarna, því að slíkt ákvæði tæki þá ekki til þessa svæðis sem þegar væri búið að semja um. Það er vafalaust að það hefði verið hagstæðast fyrir báðar þjóðirnar að semja um sameiginleg yfirráð um aldur og ævi. Ég er ekki í nokkrum vafa um það. Og ég held að Norðmenn séu í stöðugt ríkari mæli að gera sér grein fyrir því, að þetta hefði verið hyggilegast. Ég vil benda á að ekkert í þessum drögum útilokar að það geti orðið. Hægt er að framkvæma 9. gr. þannig að ekki verði landfræðileg skipting, heldur t. d. skipt yfirráðunum til helminga, sameiginleg yfirráð eins og við höfum keppt að. Ef við vinnum vel að þessu máli næstu mánuðina má vel vera að það verði hægt að vinna þeirri skoðun fylgi. Þær hugmyndir, sem komu fram í Noregi um sameiginlegt fyrirtæki sem hugsanlega gerði rannsóknir á svæðinu öllu og ynni jarðefni - ef samkomulag yrði um slíkt - eða olíu, gætu vel þróast í það að styðja að því að niðurstaðan yrði þrátt fyrir allt endanlega sú sem við höfum að keppt. Þótt ég sé auðvitað ekki ánægður með samningsdrögin í eina og öllu tel ég engan vafa leika á því, að þau eigi að samþykkja. Auðvitað hefðum við náð lengra ef málið hefði verið tekið föstum tökum strax haustið 1978 í stað þess að láta allt reka á reiðanum og glata dýrmætum tíma. Ég skal ekki eyða frekari orðum að því sem misfarist hefur í fortíðinni, en vil hins vegar undirstrika að mjög margir hafa lagt hönd á plóginn síðustu mánuðina til að vinna málstað okkar fylgi. Í utanrrn. hefur Ólafur Egilsson t. d. unnið mjög gott verk, og sama er að segja um aðra vísindamenn eins og Sigurð Líndal, Pál Imsland og Guðmund Pálmason. Þá hefur að sjálfsögðu verið lagður pólitískur þrýstingur á norsk stjórnvöld og hafa þar margir látið til sin taka. En eitt nafn verð ég sérstaklega að nefna, nafn Björns Bjarnasonar, sem í norskt tímarit um alþjóðamál ritaði merka grein um Jan Mayen deiluna og benti Norðmönnum á, svo að þeir hlutu að skilja, hvaða afleiðingar það gæti haft ef þeir sýndu ekki meiri samningalipurð en þá voru horfur á. Herra forseti. Ég skal ekki tefja tímann frekar en orðið er. Mín skoðun er eindregið sú, að samþykkja beri þetta samkomulag. Vona ég að sem allra flestir hv. þm. geri það. En að lokum þetta: Með samþykkt þessa samkomulags er að sjálfsögðu ekki lokið baráttu okkar fyrir eðlilegum réttindum á Jan Mayen svæðinu. Þvert á móti er einungis um að ræða áfanga í baráttunni. Við sjálfstæðismenn höfum ákveðið að gera við lokaafgreiðslu málsins ljósa grein fyrir þessum sjónarmiðum okkar, þeim að þetta sé aðeins áfangi og við hyggjumst ganga lengra. Æskilegast væri að í utanrmn. verði reynt að ná samstöðu um að gefa slíka yfirlýsingu, helst á þann veg að allir þm. gætu sæmilega við unað og jafnvel yrði reynt á það til þrautar að allir 60 þm. gætu staðið að afgreiðslu málsins. Á þessu stigi er líklega ekki æskilegt að fara lengra út í þessa sálma því að það kynni að spilla tilraunum til samstöðu um áframhaldandi réttargæslu. En málið verður tekið upp í utanrmn. og það strax í fyrramálið.



Herra forseti. Ég skal ekki gerast mjög langorður um þau samkomulagsdrög sem hér liggja fyrir. En ég vil í upphafi fara nokkrum orðum um tvö atriði sem komu fram í málflutningi fyrr í dag og mér þykir rétt að fram komi í réttu ljósi. Hæstv. utanrrh. sagði við upphaf umr., að í fyrra hefði nálega orðið samkomulag um 90 þús. tonna afla Norðmanna við Jan Mayen af 600 þús. tonna heildarafla, og gat þess í leiðinni, að þessi 90 þús. tonn svöruðu einmitt til 15% af nefndum 600 þús. tonnum. Það er auðvitað rétt hjá hæstv. utanrrh., að Norðmenn höfðu samþykkt 90 þús. tonna markið á sig í viðræðunum í fyrra áður en upp úr slitnaði þá og þá af öðrum ástæðum. Hitt er ekki eðlilegt, að tengja þessi 90 þús. tonn við 600 þús. tonna heildarafla, eins og mér fannst hæstv. utanrrh. gera ótvírætt. Það er ekki rétt vegna þess að engar yfirlýsingar voru gefnar af okkar hálfu um að afli yrði í heild einungis 600 þús. tonn. Þvert á móti leituðu fulltrúar Norðmanna þá mjög fast eftir því að fá vitneskju um hve mikinn loðnuafla við Íslendingar mundum taka og þá hvaða heildarafla mundi verða um að ræða. En einmitt um þetta atriði neituðum við staðfastlega að gefa nokkrar yfirlýsingar. Um það sögðumst við fulltrúar Íslands ekki vilja gefa neina yfirlýsingu og engin slík yfirlýsing var gefin. Eru aðrir nm. til vitnis um það. Í þessu sambandi bentum við á að við mundum meta ástand loðnustofnsins síðar á veiðitímabilinu og taka ákvarðanir samkv. því, sem við og gerðum eins og kunnugt er. Þetta er mikilvægt vegna þess að þegar Norðmenn samþykktu 90 þús. tonna markið á sig var þeim þannig ljóst að það var ekki bundið við 600 þús. tonna heildaraflamagn þótt fiskifræðingar hefðu stungið upp á því. Ég vil að þetta komi skýrt fram, nefnilega það, að þegar Norðmenn samþykktu 90 þús. tonnin gerðu þeir það án nokkurra yfirlýsinga af okkar hálfu um 600 þús. tonna heildarafla. Þvert á móti var þeim neitað um staðfestingu á þessu og það beinlínis látið koma fram af okkar hálfu, að heildaraflamagn mundum við ákveða sjálfir síðar, eins og við gerðum. Þeim var því ljóst að þessi 90 þús. tonn yrðu engin 15% af heildaraflamagninu. Þess vegna er auðvitað ekki eðlilegt né heldur rétt að nota þennan samanburð núna. Norðmönnum var 1jóst þá að þeir mundu ekki ná 15%, og þess vegna eigum við ekki heldur að tala um það núna sem einhvern sannleika eða eitthvað sem megi halda fram. En í þessu sambandi er rétt að benda á hvað í rauninni fólst í því af okkar hálfu að neita að gefa yfirlýsingu við þessar aðstæður um fyrirhugað heildaraflamagn. Þessi neitun okkar var ekki síst út frá því og á grundvelli þess, að við höfðum sagt og haldið fast á því að Íslendingar ættu einir að ákveða heildaraflamagnið og að þess vegna mundum við ekki gera það mál að neinu samningamáli og ekki ræða það við aðra aðila og þá auðvitað ekki heldur við Norðmenn. Þetta var grundvallarafstaðan sem við tókum, og á þessari grundvallarafstöðu byggðist það að því var þverneitað að gefa neinar yfirlýsingar um hvert heildaraflamagnið mundi verða. Með því að við héldum á málum með þessum hætti var Norðmönnum beinlínis sýnt fram á að það væri afdráttarlaus stefna okkar Íslendinga að við ákvæðum heildaraflamagnið einir og sjálfir. Og ég vek athygli á því, að einmitt við þessar aðstæður, þegar Norðmönnum var beinlínis sýnt fram á það og haldið var þannig á málum að við einir ákvæðum heildaraflamagnið, samþykktu Norðmenn 90 þús. tonna aflahámarkið á sínar veiðar áður en upp úr slitnaði af öðrum orsökum. Þeir samþykktu því þennan 90 þús. tonna afla sér til handa við þær aðstæður að við einir mundum ákveða okkar afla og þá um leið heildaraflann. Talað var um það hér fyrr, og hæstv. utanrrh. gerði það, að ekki hefðu komið fram hugmyndir um það í landhelgisnefnd í fyrra að Íslendingar ákvæðu sjálfir heildaraflann. Ég skal að vísu ekki fullyrða nákvæmlega um hvað fram hafi komið í landhelgisnefnd, en ég tel að það sé ljóst af þessari málsmeðferð, að sá grundvallarpunktur hafi verið sérstaklega uppi hafður í samningaviðræðunum við Norðmenn. Ég get reyndar bætt því við, að leynt og ljóst og aftur og aftur hef ég og fleiri talsmenn Íslands beinlínis sagt það við norska embættismenn, við norska stjórnmálamenn, norska blaðamenn og fréttamenn, að það væri grundvallaratriði í sambandi við alla samninga að Íslendingar ákvæðu einir heildarafla loðnu. Ég minnist þess sérstaklega að hafa ítrekað sagt ýmsum norskum aðilum, að ef Íslandar hefðu ekki þetta úrslitaorð um heildaraflann væri að mínum dómi ekki samninga að vænta við Íslendinga. Ég tel að þessu hafi verið haldið jafnafdráttarlaust fram og því, að ekki kæmi til greina nein skerðing á 200 mílna efnahagslögsögu okkar í átt til Jan Mayen. Í sambandi við það mál, þ. e. 200 mílna mörk okkar efnahagslögsögu í átt til Jan Mayen, vil ég minna á að þeirri stefnu var fast fram fylgt í reynd af fyrrv. ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar þegar upp komu vangaveltur um svokallað „grátt svæði“ eða umdeilt svæði í þessu samhengi, að þegar í stað var með samþykki allrar ríkisstj. gefin út reglugerðarbreyting af hálfu sjútvrn. sem tók af allan vafa í þessu sambandi og því fylgt eftir með yfirlýsingu um að þar giltu sömu reglur og annars staðar í íslenskri efnahagslögsögu, þ. á m. að því er varðaði landhelgisgæslu. Ég hef með þessum orðum viljað benda á þessar tvær grundvallarforsendur og um leið að þær hafa verið Norðmönnum ljósar frá því í fyrra, - nefnilega að hugsanlegur grundvöllur samninga væri í fyrsta lagi, að 200 mílna efnahagslögsögu okkar í átt til Jan Mayen yrði á engan hátt breytt, og í öðru lagi, að Íslendingar hefðu úrslitaorð um heildarafla loðnu úr íslenska loðnustofninum - þeim loðnustofni sem heldur sig fyrst og fremst innan íslenskrar efnahagslögsögu. Þessari stefnu hefur verið haldið uppi bæði í málflutningi og í athöfnum allt frá því að þetta mál komst á dagskrá. Í þeim samningsdrögum, sem hér liggja fyrir, má segja að þessi grundvallaratriði hafi náðst fram þótt nokkur fyrirvari sé hafður á um annað atriði, - nefnilega ákvörðun Íslands um heildaraflamagn, að það sé ekki bindandi ef slík ákvörðun teljist bersýnilega ósanngjörn. Ég tek undir þau sjónarmið, sem hæstv. utanrrh. bar fram í upphafsorðum varðandi það atriði, því slíkt atriði óttast ég ekki. Þetta er auðvitað ánægjulegt, til réttrar áttar og ber að virða réttilega þótt ýmislegt í formi og innihaldi samningsins sé mér ekki með sama hætti að skapi. Ég get t. d. lagt að ég tel að 15% sé of hátt hlutfall og reyndar að það hefði verið á margan hátt æskilegra að semja um tiltekna tonnatölu frekar en hundraðshluta til handa Norðmönnum. Það eru auðvitað líka vonbrigði að ekki skuli hafa náðst fram skýrara ákvæði um flökkustofna, svo sem kolmunna, og að því er síldveiðar varðar. Á sama hátt eru landgrunnsréttindi okkar samkv. þessum drögum takmarkaðri en maður hefði kosið, og það sama má að sjálfsögðu segja um ákvæðin um mengunarvarnir. Engu að síður er kjarni málsins sá, að samningur samkv. fyrirliggjandi drögum er mun betri kostur en enginn samningur. Það er að vísu svo, að vandséð er hvort þessi samningsdrög eru að ráði betri en það sem kostur var í rauninni á á fyrra ári. Í sambandi við loðnuveiðar virðist svo sem það, sem var innan seilingar í fyrra, verði tæpast talið verra og að sumu leyti betra en það sem þessi samningsdrög gera ráð fyrir. En á hinn bóginn má segja um landgrunnsmálin og mengunarmálin, að þau voru þá ekki komin á blað, voru lítið rædd, en nú hafa náðst inn ákveðin ákvæði um þau efni sem eru nokkurs virði. Þegar litið er til baka sé ég þannig tæpast neinn sérlegan árangur af þeim hvelli sem gerður var út af þessu máli á s. l. ári af hálfu ýmissa aðila, og þá hafa mörg stóru orðin, sem féllu, orðið til lítils. Og ömurlegt er náttúrlega að hugsa til þess að þá voru jafnvel höfð uppi landráðabrigsl af sumum þm. í garð fyrrv. utanrrh., á sama tíma og það hefur sannast að hann mat allar aðstæður rétt og hélt á málunum af festu, sanngirni og skilningi. Mér sýnist það tæpast neitt stórkostlegt atriði þó að menn hafi getað sett fram ýtrustu kröfur sem hæstv. þáv. utanrrh. var reiðubúinn til að fylgja fram, en gera það að stórmáli á sama tíma og menn lýsa því nú yfir að það verði að hafa það að ekki hafi verið á þær hlustað og að grundvöllur, sem hér liggur fyrir, sé ágætur, - grundvöllur sem er í fullkomnu samræmi við þau sjónarmið sem hæstv. fyrrv. utanrrh. lagði fram og mat stöðuna eftir. En hvort heldur hvellurinn hefur skilað árangri eða ekki og þrátt fyrir að við getum verið óánægð með ýmislegt í þessum samningsdrögum er augljóst að betra er að gera þennan samning en að láta það ógert. Það hefur nefnilega með þessum samningsdrögum verið gengið til móts við sjónarmið okkar í ýmsum greinum. Við stöndum betur í landgrunnsmálum og mengunarmálum með samninginn en án hans, en höfum jafnframt engum rétti afsalað í þeim efnum, eins og glögglega má sjá af samningsdrögunum. Í þessu sambandi get ég ekki stillt mig um að mótmæla eindregið þeim ummælum, sem hæstv. sjútvrh. viðhafði áðan, að við eigum engan landgrunnsrétt á þessu svæði. Ég fullyrði að hann túlki þar ekki sjónarmið íslensku þjóðarinnar né heldur nokkurs annars stjórnmálaflokks - og ég hélt reyndar ekki einu sinni eigin flokks. Þessum ummælum hans get ég ekki látið ómótmælt. Í loðnuveiðimálum höfum við tryggt að Norðmenn geti ekki gengið í þennan fiskstofn og eytt honum, og við höfum í reynd fengið viðurkenningu Norðmanna á því að loðnan, sem veiðist hér um slóðir og allt til Jan Mayen, sé íslenskur fiskstofn, - fiskstofn sem Íslendingar eigi að hafa úrslitaorð um hvernig sé nýttur, og reyndar þá um leið að þessi loðnustofn sé ekki eiginlegur flökkustofn. Í þessum samningsákvæðum tel ég að felist viðurkenning norðmanna á því að sá loðnustofn, sem við höfum gert okkur hér svo tíðrætt um, sé ekki eiginlegur flökkustofn, heldur tilheyri fyrst og fremst Íslendingum, sé íslenskur fiskstofn. Í þessu sambandi get ég reyndar ekki stillt mig um að fara nokkrum orðum um ummæli sem hæstv. sjútvrh. viðhafði í sjónvarpi nýlega, þar sem hann tók svo til orða, að ef loðnan væri íslensk væri síldin væntanlega norsk og kolmunninn breskur. Ég tel að þarna gæti mikils misskilnings. Loðnan er íslenskur stofn og hefur nú verið viðurkennd sem slíkur vegna þess að hún heldur sig nær eingöngu innan íslenskrar efnahagslögsögu þó hún fari stöku sinnum út fyrir á stöku stað. Um síldina gegnir allt öðru máli. Þó hún alist upp í norskum fjörðum er vitað um hana að hún flakkar úr einni efnahagslögsögunni í aðra, eða gerði a. m. k. hér fyrrum, og við væntum þess að hún muni gera það aftur. Hún er þannig sameign a. m. k. tveggja eða þriggja ríkja. Kolmunninn er enn frábrugðinn að því leytinu, að hann fer um efnahagslögsögu margra ríkja og reyndar um svæði þar sem engin efnahagslögsaga er. Um þessa þrjá fiskstofna gildir því sitt hvað. Þeim verður ekki jafnað saman og síst af öllu verður það fullyrt, eins og hæstv. sjútvrh. gaf í skyn og sagði í sjónvarpsviðtalinu, að þeir séu sinn af hverju þjóðerninu. Einn er nefnilega íslenskur. Aðrir hafa þá blandað þjóðerni sinn með hvorum hætti. Einmitt þetta atriði, að Norðmenn skuli hafa viðurkennt loðnuna í reynd sem íslenskan fiskstofn sem Íslendingar ráði yfir, er auðvitað sérlega mikilvægt sem fordæmi gagnvart öðrum þjóðum og þjóðlöndum þegar fjallað verður um t. d. loðnuveiðarnar við aðrar þjóðir. Þetta fordæmi er okkur mjög mikilvægt í sambandi við útfærslu fiskveiðilögsögunnar, sem boðuð hefur verið við Grænland, og ég minni á að á því svæði eigum við meiri hagsmuna að gæta en á Jan Mayen svæðinu eins og sakir standa. Og ég vil ítreka að nú þegar verði þrýst á um formlegar viðræður við Dani um þessi mál, eins og þingflokkur Alþfl. gerði sérstaka samþykkt um fyrir 10 dölum. Í heild er ávinningur að gera samning samkv. þessum drögum. Mikilvægustu þættirnir eru þessir að mínum dómi: Í fyrsta lagi viðurkenning á 200 mílna efnahagslögsögu Íslands í átt til Jan Mayen. Í öðru lagi ákvæði um landgrunn og mengun, sem eru ávinningur, en jafnframt er engum rétti fórnað. Í þriðja lagi: Í samningsdrögunum felst í reynd viðurkenning Norðmanna á því að loðnan sem hér um ræðir, sé íslenskur fiskstofn, en ekki sameiginlegur loðnustofn. Þetta skiptir miklu máli í sambandi við samskipti við önnur ríki sem gera tilkall í þennan fiskstofn. Í fjórða lagi: Með samningum samkv. þessum drögum er dregið úr óvissu og komist hjá langvarandi togstreitu sem ekki yrði séð fyrir endann á. Í fimmta lagi: Samningur samkv. þessum drögum er mikilvægur sem fordæmi gagnvart þeim samningum sem fram undan eru við aðrar þjóðir, t. d. um loðnuveiðar og um aðrar fiskveiðar utan efnahagslögsögu okkar, og um veiðar úr öðrum stofnum, sem fara milli efnahagslögsögu okkar og annarra hafsvæða, hvort heldur það er inn í efnahagslögsögu annarra ríkja eða á opnu hafi. Viðurkenning Norðmanna í þessum samningsdrögum á 200 mílum okkar í átt að Jan Mayen getur líka verið gagnleg vegna t. d. yfirlýsingar Dana um útfærslu við Grænland, að ég ekki spyrji að tilburðum þeirra til að viðurkenna ekki grunnlínupunkta okkar, þ. e. Kolbeinsey, og þar með viðurkenna ekki mörk efnahagslögsögu okkar. Þetta atriði, þ. e. viðurkenning á 200 mílum okkar, getur haft þýðingu fyrir okkur í samskiptum okkar við Dani og til að haldi uppi okkar málstað. Eftir því sem ég veit best erum við í raun og veru með þessum samningsdrögum að veita visst fordæmi um það, hvernig útfærsla getur verið á svonefndum sanngirnissjónarmiðum. Mér er ekki kunnugt um að nokkrir samningar hafi fyrr verið gerðir þar sem þau sjónarmið eru í rauninni lögð til grundvallar að einhverju eða öllu leyti. Að lokum þetta: Í landhelgisstríðum okkar fyrrum snerist málið um að reka úr túninu án þess að nokkurt annað ríki gæti með nokkru móti haldið því fram að við værum að seilast inn fyrir túngarðinn hjá þeim. Það kom aldrei til álita í þessum tilvikum, þegar við vorum að færa út landhelgina, að útfærsla okkar næði inn í efnahagslögsögu annars ríkis. En nú eru tímarnir nýir að því leytinu, að við erum komin inn í tímabil þar sem við verðum að tryggja rétt okkar og hagsmuni ýmist á opnu hafi eða á svæðum sem aðrar þjóðir telja innan sinnar lögsögu eða gera á annan hátt tilkall til. Landhelgisstríð okkar voru ströng stríð. Þau unnust með þrautseigju. Nú eru í rauninni fram undan samningastríð sem krefjast ekki síðri þrautseigju. En þau krefjast líka hugkvæmni og árvekni. Ég vona og treysti að við stöndum okkur ekki síður í slíku samningskarpi en í landhelgisstríðunum forðum. Í þeim efnum er mikið í húfi fyrir okkur og að þessum verkefnum hljótum við að snúa okkur af fullri alvöru. Herra forseti. Áður en ég lýk máli mínu vil ég þakka samninganefndarmönnum fyrir störf þeirra, embættismönnum og þeim fulltrúum Alþýðusambandsins sem lögðu lóð á vogarskálarnar í sambandi við þessi samningsdrög. Og ég vil láta í ljós þá von, að fyrirliggjandi samkomulag megi reynast okkur til heilla. Hvað sem ágöllum líður eru yfirgnæfandi rök fyrir því að samþykkja fyrirliggjandi drög að samningi.



Herra forseti. Ég verð að lýsa furðu minni á þeim orðum hv. síðasta ræðumanns, að ég hafi lýst því yfir að Ísland ætti engan rétt til landgrunnsins á Jan Mayen svæðinu, og ég bið hann að lesa ræðu mína, meira að segja áður en hún er leiðrétt að nokkru leyti, og sannfærast um að þetta sagði ég ekki. Ég sagði þvert á móti - ég sagði það þrisvar sinnum a. m. k. - að ég styddi ýtrustu kröfur um rétt á Jan Mayen svæðinu. En ég sagði að það yrði að byggjast á sanngirnis- og siðferðisrökum að mínu mati vegna nálægðar Jan Mayen við Ísland, sem væri það land næst Jan Mayen sem byggt er, vegna mikilla hagsmuna okkar í sjávarútvegi, fiskveiðum og vegna þeirrar áhættu sem í því væri fólgin fyrir okkur ef þarna hæfust olíuboranir. Ég lýsti hins vegar vonbrigðum mínum með þá þróun, sem hefur orðið í alþjóðasamningsgerð að þessu leyti, og nefndi 121. gr. hafréttarsáttmálans, sem ég vona að hv. þm. geti tekið undir með mér að hlýtur að valda okkur Íslendingum vonbrigðum, þar sem eyju, jafnvel þó að hún sé óbyggð út af fyrir sig, eru veitt réttindi til fullrar efnahagslögsögu. Ég verð að segja það - og ég sagði - að ég tel erfitt að halda því fram að Jan Mayen sé klettur. Þetta voru nokkurn veginn mín orð og ég vona að hv. þm. leiðrétti orð sín. Ég skal sjá til þess að hann fái ræðu mína alveg eins og hún var hér flutt.  Við getum eflaust deilt um hvort síldin er norskur eða íslenskur stofn. En við höfum fært þau rök fyrir því, að loðnan væri íslenskur stofn, að hún hrygnir við strendur landsins, hún elst upp við strendur landsins. Og við höfum sagt að hún sé íslenskur stofn að þessu leyti þótt hún leiti út fyrir. Hún leitar árlega, árvisst upp með ströndum Grænlands þó hún fari ekki ætíð á Jan Mayen svæðið. Síldin hrygnir við Noregsstrendur, elst þar einnig upp og hefur t. d. ekki leitað út fyrir síðustu árin. Hún leitar út fyrir í ætisleit á ákveðnu tímabili síns æviskeiðs. Ég hugsa því að samlíkingin sé töluvert meiri en hv. síðasti ræðumaður lét í veðri vaka. - Annars er aðalatriðið það með síldina, að þar koma fleiri þjóðir inn í, t. d. Rússar með mjög sterka kröfu. Kom það greinilega fram hjá Norðmönnum að þeir teldu ekki fært að fjalla um síldina nema ræða við Rússa. Þeir telja sig eiga mikla kröfu til síldveiða, og Norðmenn virðast viðurkenna það. Ég vildi aðeins leiðrétta þessi tvö atriði. Annars verð ég að lýsa ánægju minni með þá viðurkenningu sem kom fram í ræðu hv. þm. Kjartans Jóhannssonar á þessum samningsdrögum og undir þau orð hans tek ég að við stöndum sem best saman um það framhald sem verður og er áreiðanlega erfiðara en þessi áfangi.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja tímann nú á síðkvöldi til að ræða þetta mál mikið. Menn þekkja það. Þessi till. er í fimm liðum. Í fyrsta lagi að Alþ. álykti að fela ríkisstj. að fylgja eftir kröfum samkv. ályktun Alþ. frá 22. des. 1978. Í öðru lagi að mótmælt sé öllum tilraunum Breta og Íra til að teygja hafsbotnsréttindi sín til vesturs út fyrir 200 mílur. Mönnum finnst kannske skrýtið að Írar og Bretar megi ekki fara út fyrir 200 mílur þegar við ætlum okkur það. En það er álit margra jarðfræðinga - kannske flestra - að þarna sé ekki um eðlilega framlengingu að ræða. Eins og áður hefur margsinnis komið fram, bæði hér og annars staðar, er hin upphaflega klofnun við myndun Atlantshafsins einmitt á milli Rockall-hásléttunnar og Írlands og Bretlands, en það land, sem nú er sokkið, var áður áfast Grænlandi og er þess vegna miklu frekar jarðfræðilega á okkar svæði en þeirra og þá líka á Færeyjasvæðinu. Síðan er getið um að lýsa því yfir, að við teljum engin vandkvæði á að leysa mál okkar með samningum við Færeyinga, og er ríkisstj. heimilað að ákveða að setja gerðardóm til að skipta þessu svæði milli Færeyinga og Íslendinga ef Færeyingar vildu það frekar, en reynt verði áður að tala við Íra og Breta og leitast við að ná allsherjarsamkomulagi þessara fjögurra þjóða um málið. Ég vil geta þess, að á fundum, sem haldnir voru í New York, bæði með breskum samningamönnum og írskum, voru þeir, - eins og við var að búast, ekki reiðubúnir að ræða málið efnislega, en ég hygg að þegar slík samþykkt liggur fyrir frá Alþingi muni komast hreyfing á þetta mál. Ég legg svo til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til utanrmn.