Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Með frv. þessu er lagt til að hækka ábyrgðarheimild úr 200 millj. í 350 millj., þannig að fjmrh, sé heimilt að ábyrgjast fyrir hönd ríkissjóðs greiðslu lánanna allt að 350 millj. Með lögum nr. 5 1956 var fjmrh. heimilað að ábyrgjast fyrir hönd ríkissjóðs greiðslu lána allt að 200 millj. kr. vegna 10 ára raforkuáætlunarinnar, en eins og kunnugt er, hafa orðið miklar verðbreytingar síðan, og nægir þessi upphæð ekki til þess að ljúka 10 ára áætluninni, enda er þessi heimild að mestu notuð. Þykir því nauðsynlegt að hækka heimildina upp í 350 millj., og er þá ætlað, að það nægi til ársloka 1963, eða sem næst að ljúka tíu ára áætluninni. Ég legg til, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér í sambandi við þetta frv. að beina þeirri fsp. til hæstv. landbrh., hvort meiningin sé með þeirri lánsheimild, sem hér er farið fram á, að taka ef til vill eitthvað af þeim lánum erlendis. Það er tvímælalaust rétt, að það er allmiklu dýrara nú að framkvæma tíu ára áætlunina en upphaflega var hugsað og fjár þess vegna tvímælalaust þörf til þess. En það hlýtur að valda allmiklu um afstöðu Alþingis í svona málum, hvort meiningin sé að taka erlend lán til þeirra framkvæmda, sem hér eru fyrirhugaðar. Ég geng út frá, að sú lánsheimild, eins og eðlilegt er, sem þarna er talað um, sé einvörðungu vegna tíu ára áætlunarinnar, og við vitum öll, að tíu ára áætlunin er raunverulega fyrst og fremst svo að segja þjóðfélagslega nytsamt fyrirtæki á sama hátt og spítalar eða skólar, en ekki fyrst og fremst fjáraflafyrirtæki, sem stendur undir sínum rekstri. Ég vildi leyfa mér að biðja hæstv. ráðh. að upplýsa, hvort þetta sé meiningin. Í öðru lagi vildi ég beina þeirri fsp. í sambandi við þetta mál til hæstv. ráðh., þar sem ég þykist vita, að hér sé einvörðungu átt við tíu ára áætlunina eg fé til hennar, hvort ríkisstj. hafi þegar tekið nokkrar ákvarðanir viðvíkjandi þeim framhaldsvirkjunum, sem orðin er alveg óhjákvæmileg nauðsyn á. Það hefur undanfarið í sambandi við öll okkar raforkumál verið svo, að við höfum allt of seint og raunar þá um leið ráðizt í allt of lítið, og hver dráttur, sem á ákvörðunum um slíkt verður, er þjóðfélaginu mjög dýr. Nú er það svo, að mér ætti kannske að einhverju leyti að vera kunnugt um þessi mál, af því að ég á sæti bæði í þeirri Sogsvirkjunarstjórn, sem hingað til hefur haft með virkjanir að gera, og í raforkuráði. En við stöndum nú í okkar raforkumálum á þeim tímamótum, að Sogið er fullvirkjað hvað snertir vatnsföllin í því og aðeins hægt að bæta þar við vélum, þannig að sú næsta virkjun, sem verður að leggja í á Íslandi, er virkjun, sem enn þá er ekki ákveðið með lögum, hvaða aðili skuli leggja í. Sogsvirkjunarstjórninni ber ekki samkvæmt lögum að sjá um það, og það hefur ekki enn þá verið flutt neitt frv. af hálfu hæstv. ríkisstj. um, hvernig þessum málum skuli skipað í framtíðinni, hvort þar skuli höfð svipuð samvinna milli ríkisins og Reykjavíkurbæjar og verið hefur viðvíkjandi þessum allstóru virkjunum í Soginu eða hvort ríkið eitt á að vinna að þeim framkvæmdum. Það væri nauðsynlegt, að ríkisstj. og Alþingi kæmust fljótlega að niðurstöðu um þessi mál, helzt áður en þessu þingi lýkur, því að öll töf í þessum málum er okkur svo dýr, að það er illt að verða að súpa seyðið af því seinna. Þess vegna væri ákaflega æskilegt, ef hæstv. ráðh., þó að honum beri engin skylda til þess í sambandi við þetta mál beint, gæti gefið upplýsingar um, hvernig það mál stendur.



Herra forseti. Þessar fyrirspurnir og aths. hv. 3. þm. Reykv. eru ekki nema eðlilegar og sjálfsagt, að menn fari að gera sér grein fyrir framvindu þessara mála yfirleitt, og alveg rétt, sem hann sagði, að það ber að hraða athugunum og framkvæmdum í þessu efni. Í sambandi við fyrstu fsp., hvort meiningin sé að taka erlent lán til þess að geta staðið við tíu ára áætlunina, þá er því til að svara, að erlend lán verða því aðeins tekin, að ekki sé mögulegt að afla nægilegs innlends fjármagns í því skyni. Ríkisstj. telur, að það beri að standa við tíu ára áætlunina, og til þess þarf mikið fé, og að sjálfsögðu verður reynt að útvega svo mikið innlent fjármagn í því skyni sem unnt er. En ef á það vantar og það, sem kynni að vanta þar á, verður að fá erlendis frá. Ég get ekki svarað þessari fsp. á annan hátt, að það verður vitanlega ekki tekið meira fé erlendis í þessu skyni en brýnasta nauðsyn krefur, og æskilegast væri, að við hefðum yfir nægilegu innlendu fjármagni að ráða. Ríkissjóður ábyrgist samkv. þessu frv. eingöngu lán vegna tíu ára áætlunarinnar og einskis annars, enda felur frv. það í sér. Í þriðja lagi er spurt um það, hvort ákvarðanir hafi verið teknar viðvíkjandi framhaldsvirkjunum. Þá er því til að svara, að það hefur ekki enn verið gert. En ég vil upplýsa, að það er nokkuð að birta til í þessu efni, því að á s.l. hausti gerði raforkumálastjóri áætlun um, að það mundu kosta 40 millj. kr. rannsóknir á vatnasvæðum Hvítár og Þjórsár, til þess að unnt væri að gera sér grein fyrir því, hvað ætti að virkja og hvernig hagkvæmast væri að standa að þessum málum. Ef kostnaður væri 40 millj. kr., tæki óhjákvæmilega nokkur ár að komast að þessari niðurstöðu. Nú hefur aðeins verið varið 4 millj. á ári í þessu skyni, og þá tæki tíu ár að fá fullnaðaráætlun. Og það er víst, að ég og hv. 3. þm. Reykv. erum sammála um það, að við höfum ekki efni á að bíða svo lengi. Það var einu sinni, að mig minnir, á raforkuráðsfundi í vetur, að við vorum að tala um, að það væri æskilegt að tvöfalda þessa upphæð eða meir, þannig að þessi rannsókn tæki ekki nema 4–5 ár. Það er einnig allt of langur tími, og það munum við einnig vera sammála um. Fyrir stuttu hef ég rætt við raforkumálastjóra og Eirík Briem um þetta, og þeir telja, að það muni vera mögulegt, jafnvel um næstu áramót, að gera sér fullnaðargrein fyrir því, hvaða stórvirkjun gæti orðið næst. Það er ekki 100% öryggi í því enn, en það er 90% öryggi, að það verði Búrfellsvirkjun, sem ætlað er að gefi 175 þús. kw. Ef það kæmi í ljós við næstu áramót, að Búrfellsvirkjun væri hagkvæm með 175 þús. kw., þá er það ábyggilega miklu betra en við þorðum að vona í vetur, þegar við vorum að tala um þessi mál. Ég get upplýst það, að raforkumálaskrifstofan vinnur að þessum málum nú af fullum áhuga og þeim flýti, sem mögulegt er. Það er rétt, sem hv. þm. sagði hér áðan, að Sogið er fullvirkjað, og það líða ekki ýkja mörg ár, þangað til það verður raforkuskortur, og þess vegna megum við ekki halda að okkur höndum í þessu efni. Vissulega væri hagkvæmt að geta gert tvennt í senn, að virkja nóg til hinnar venjulegu notkunar og einnig í leiðinni nægilega mikið til stóraukins iðnaðar, sem gæti aflað þjóðinni gjaldeyris. En að sjálfsögðu hefur ekki verið tekin ákvörðun um þetta. Hv. fyrirspyrjandi hefur sérstaklega góða aðstöðu til þess að fylgjast með í þessu, þar eð hann er bæði í Sogsvirkjunarstjórn og raforkuráði, en eins og ég sagði áðan, það er eðlilegt, að menn spyrji og hugleiði svo mikið hagsmunamál sem þetta.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir hans upplýsingar. Það er viðvíkjandi því að taka erlend lán til þess að fullkomna tíu ára áætlunina. Það er engum efa bundið, hvað tíu ára áætlunin út af fyrir sig er nytsamlegt og gott fyrirtæki fyrir þá, sem hennar njóta. En við verðum að gá að því, þegar við hugsun um fyrirtæki eins og tíu ára áætlunina, að þetta eru fyrst og fremst kjarabætur, sem við erum að skapa. Það er fyrst og fremst að búa betur í haginn fyrir fólk, til þess að það geti lifað á þeim stöðum, þar sem það er að vinna. Það er það, sem við verðum fyrst og fremst að hafa í huga. Þetta er þjóðfélagsleg ráðstöfun til þess að reyna að jafna aðstöðuna milli þegnanna í þjóðfélaginu. Það er fyrst og fremst slík mannréttindaráðstöfun. Það, sem þurfti frá upphafi að fylgjast að í rafmagnsmálunum, var, að jafnhliða því, sem við gerðum slíkar ráðstafanir til þess að bæta kjör almennings og gera ekki hvað sízt líf þeirra, sem búa í dreifbýlinu, viðunandi, þá þurfti af stórhug að ráðast í þær stórvirkjanir, sem áttu að bera uppi iðnaðinn í landinu, og það er það, sem alltaf hefur verið vanrækt og er enn. Hér er lagt til að bæta við 150 millj. kr. lántökuheimild. Er út af fyrir sig gott að verja því til nytsamlegra og nauðsynlegra kjarabóta. En það þurfti fyrir löngu að vera búið að gera áætlanir um stórhuga framkvæmdir um leið, sem þýddu veruleg fyrirtæki, sem stæðu undir þjóðarbúinu, sem aldrei hefur fengizt og ekki liggur enn þá fyrir. Það, sem olli því fyrst og fremst, að ég spurði viðvíkjandi útlendu lánunum í þetta, er, að ég varð einnig var við það í sambandi við nokkuð, sem hér var rætt um, vegalagningu, og það var jafnvei hugsað um að taka erlent lán til mikilla vegalagninga á Íslandi. Samtímis kemur það fram, að það er jafnan talað um það svo að segja í flimtingi, að svo framarlega sem t.d. verkamenn í landinu fái kjarabætur, þá verði að fella gengi krónunnar. Það eru til menn, sem eru svo ábyrgðarlausir, að þeir láta sér svona um munn fara. En á sama tíma er talað um að taka erlent lán til vegalagningar og til nauðsynlegra kjarabóta eins og tíu ára áætlunarinnar. Það er aðeins þetta, sem ég vildi minnast á. Þetta megum við ekki gera. Annaðhvort verðum við að sníða okkar framkvæmdum í þessum efnum stakk eftir okkar innlendu getu eða við verðum að ganga þannig frá, að það sé ekki beitt þeim aðferðum í annarlegum tilgangi að lækka gengi krónunnar hvað eftir annað og valda því þannig, að fyrirtæki eins og Sogsvirkjunin t.d. núna og áburðarverksmiðjan og slík verði að fara að borga upp aftur og aftur sömu skuldirnar. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir hans svör viðvíkjandi útlitinu um framtíðina viðvíkjandi stórvirkjunum. Ég tók að vísu ekki eftir, að hann kæmi inn á, hvort hæstv. ríkisstj. hefði nokkuð athugað um rekstrarform á þessum hlutum enn þá, en eðlilegt væri, að það færi sem fyrst að birta þannig til, að við hefðum hugmynd um, hvað eðlilegt væri að ráðast í næst, fyrst allur undirbúningur hefur gengið 15 árum of seint í þessum málum. Ég ætla ekki að öðru leyti að gera þetta að umtalsefni nú, en það væri ákaflega æskilegt, að við við tækifæri ræddum þessi mál, þegar hæstv. ríkisstj. væri til þess reiðubúin, áður en þingi lýkur.

Ágúst Þorvaldsson Hæstv. forseti. Frv. það, sem hér um ræðir, gerir ráð fyrir aðstoð við sjávarútveginn með þeim hætti, að stofnað er til sérstakra lánveitinga til útgerðarmanna og til þeirra fyrirtækja, er hafa með höndum fiskvinnslu. Þessar ráðstafanir, sem ég tel nauðsynlegt að gera þessum gamla og þýðingarmikla atvinnuvegi til viðreisnar, eftir að „viðreisn“ hæstv. ríkisstj. var búin að stöðva hann, eiga að verða sjávarútveginum og þeim, sem þar eiga hlut að máli, til eflingar og þar með þjóðinni allri til gagns. Ég er þessu fylgjandi, að þessi þýðingarmikli atvinnuvegur sé á þennan hátt studdur, og hef því ekki kvatt mér hljóðs til þess að finna að því, heldur til þess að láta í ljós, að ég er málinu fylgjandi. Hins vegar álit ég, að í þessu frv. hefði átt að vera gert ráð fyrir víðtækari aðstoð, þannig að þar hefði báðum hinum fornu höfuðatvinnuvegum þjóðarinnar verið gert jafnhátt undir höfði, sjávarútvegi og landbúnaði. Ég hef ekki dregið það í efa, að útgerðarmenn og þeirra fyrirtæki séu illa á vegi stödd og hafi safnað skuldum nú á s.l. ári, en mér er kunnugt um, að þetta sama hefur átt sér stað hjá bændum og kannske hlutfallslega í enn stærra mæli. Ég hygg, að þeir bændur séu fleiri en hinir, sem á s.l. ári söfnuðu lausaskuldum, og margir eru þeir áreiðanlega, sem eiga nú í erfiðleikum með að fá nauðsynlegar vörur til heimila sinna vegna skuldabyrði, sem þyngdist stórkostlega vegna vaxta og verðhækkana á árinu, sem leið. Þetta er engin furða, þegar þess er gætt, að flestar vörur, sem bændur þurfa til rekstrar búa sinna, hækkuðu á s.l. ári frá 30 og upp í 60%, en tekjurnar hafa svo að segja staðið í stað. Hvernig á nú slíkt að geta gengið í nokkrum atvinnuvegi? Landbúnaðurinn er svo þýðingarmikill og stór þáttur í þjóðarbúskap okkar Íslendinga, að hann verður að fá stuðning frá löggjafarvaldinu nú, svo að hann komist yfir erfiðleikana og geti þróazt áfram á eðlilegan hátt. Ég tel þess vegna höfuðnauðsyn nú fyrir bændurna og landbúnaðinn í heild, að lausaskuldum bænda verði breytt í alllöng hagstæð, föst lán. Hv. 1. þm. Norðurl. v. (SkG), frsm. minni hl. fjhn., hefur gert um þetta till. á þskj. 421. Er ég bæði þeirri og öðrum brtt. hans samþykkur og mun greiða þeim atkvæði mitt. Ég vil taka undir það, sem hv. 1. þm. Norðurl. v. sagði hér um þessi mál, og það, sem í nál. hans stendur um það, hversu nauðsynlegt er að hjálpa bændum eins og útgerðarmönnum til þess að koma lausaskuldum þeirra í föst lán með viðráðanlegum vöxtum. Ég vil þá ekki heldur leyna því, að þegar rætt er um þessi mál, verður mér hugsað til þess, að bændur á Suðurlandi, þar sem ég er búsettur, eiga í erfiðleikum með fleira en sínar eigin lausaskuldir, sem hjá þeim söfnuðust hverjum einum á s.l. ári. Það kemur einnig til, að hið nýreista og stóra mjólkurbú þeirra á Selfossi hefur ekkert lán fengið enn til langs tíma með hagstæðum kjörum. Eru nokkrir milljónatugir af byggingarkostnaði mjólkurbúsins á yfirdráttarhlaupareikningsláni í Landsbankanum, og vaxtabyrðin ein af slíku láni jókst á s.l. ári hjá þessari stofnun, Mjólkurbúi Flóamanna, um 2 millj. kr. vegna vaxtahækkunarinnar, sem gerð var á árinu. Það eru gerðar harðar kröfur af hálfu heilbrigðisyfirvalda og neytenda til bænda um hollar og góðar vörur. Bændur telja sér skylt að verða víð slíkum kröfum, enda á það, þegar til kemur, að vera þeirra hagur. En það þarf miklu til að kosta, svo að þetta geti orðið. Á Suðurlandsundirlendinu eru um 1200 bændur, sem eru aðilar að byggingu mjólkurbúsins á Selfossi, þar sem öll aðstaða er til að meðhöndla og vinna úr mjólkinni með hinni fullkomnustu tækni, sem nú er kunn. Það er að mínu áliti engin sanngirni og ekkert vit í því, að ein kynslóð bænda borgi slíka stöð niður, því á að dreifa á fleiri kynslóðir. En ef það á að ske, að slík vinnslustöð og aðrar, sem hafa verið eða verða reistar annars staðar, eiga að borgast niður á einum eða tveimur áratugum, þá má þó varla minna vera en lánin, sem á þeim hvíla þennan stutta tíma, séu með þolanlegum kjörum. Bændurnir á Suðurlandi hafa fyrir alllöngu samþykkt, að tekinn sé ákveðinn hluti af mjólkurverði þeirra upp í bygginarkostnaðinn, til þess að hægt sé að borga skuldirnar fljótt niður. Ég tel, að það hái þeim mjög við búskapinn, hve mikill hluti af þeirra lágu teklum verður að fara árlega í þetta. Hitt er þó kannske enn verra, að ofan á þetta skuli bætast hinir gífurlega háu vextir, sem voru þyngdir stórkostlega á s.l. ári, og þótt nú hafi verið aftur dregið nokkuð úr því, þá er vaxtabyrðin svo ægilegar klyfjar á bændum, að fjöldi þeirra mun áður en langt liður sligast undir þeirri byrði, ef ekki verður fljótlega að gert og undir baggann lyft. Um leið og ég hér hef minnzt á Mjólkurbú Flóamanna á Selfossi í sambandi við þetta mál, vil ég einnig minnast á dreifingar- og sölusamtök bændanna, sem þeir reka hér í Reykjavík, Mjólkursamsöluna. Sú stofnun verður vitanlega að nota lánsfé til rekstrar síns, og ég veit, að lausaskuldir há mjög þeirri stofnun og þjarma að þessu fyrirtæki bændanna, sem þó er ómissandi fyrir lif íbúanna í höfuðstaðnum og hér í nágrenni hans. Þótt ég hafi hér talað um bændur á Suðurlandi fyrst og fremst, vegna þess að þar er ég kunnugastur, og þeirra fyrirtæki, þá veit ég, að svipað er til staðar um allt land, því að bændur hafa staðið í því núna á undanförnum árum og standa enn að því að byggja upp sláturhús og mjólkurbú og koma vinnslu afurða sinna í nýtízkuhorf, sjálfum sér og þjóðinni allri til gagns. Ég legg því áherzlu á það, að bændastéttin fái svipaða fyrirgreiðslu sinna mála á þessu sviði og frv. þetta gerir ráð fyrir, sem hér er til umr., til handa útgerðarmönnum, að bændastéttin fái sams konar fyrirgreiðslu sinna mála. Brtt. þær, sem hv. 1. þm. Norðurl. v. hefur lagt fram, leysa þennan vanda, ef þær yrðu samþ., og þess vegna mæli ég eindregið með því, að svo verði gert.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér er til 2. umr. og er frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til þess að selja eyðijörðina Þorsteinsstaði í Grýtubakkahreppi í Suður-Þingeyjarsýslu, var flutt í hv. Ed. og hefur verið afgreitt þaðan einróma. Landbn. þessarar hv. d. hefur kynnt sér frv. og mælir með samþykkt þess. Fyrir liggja umsagnir um málið frá landnámsstjóra og stjórnarráðsfulltrúanum í jarðeignadeild ríkisins, og báðir telja þeir eðlilegt, að jarðarsalan verði heimiluð. Þessi jörð, sem hér um ræðir, er nú í eyði. Þetta er lítið býli, upphaflega hjáleiga frá prestssetrinu Laufási, ræktað land er þar lítið og jörðin nú með öllu húsalaus, og eru engar líkur taldar til, að býlið komist aftur í ábúð, enda mun vera svo, að enginn hefur sótt um ábúð á býlinu. Hins vegar vantar hinar jarðirnar báðar, sem nefndar eru í frv., Áshól og Yztuvík í þessari sömu sveit, ræktunarland, og kemur sér þá að sjálfsögðu vel fyrir þær, að landi Þorsteinsstaða verði skipt á milli þeirra, svo sem ráð er fyrir gert í frv. Landbn. Ed. flutti brtt. við frv., sem var samþykkt þar í hv. d. Hún var fólgin í því, að þeim viðauka var bætt við frv., við 1. gr. þess, að ríkissjóður skuli eiga forkaupsrétt að jörðinni, komi aftur til sölu. Þetta mun ekki vera vanalegt, þegar um það er að ræða að selja ríkisjarðir einstaklingum, en ástæðan fyrir því, að þessi brtt. var flutt, er sú, að jörðin Áshóll, sem er nýbýli, mun vera í erfðaábúð, og til þess að tryggja það, að viðbótin frá Þorsteinsstöðum verði ekki aftur tekin af nýbýlinu, var þetta ákvæði samþykkt í hv. Ed. Við í landbn. þessarar d. föllumst á þetta sjónarmið, og sem sagt leggjum við til, að frumvarpið verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Iðnn. þessarar d. flutti í vetur frv. um bryta og matreiðslumenn á farskipum og fiskiskipum. Einstakir nm. áskildu sér þá rétt til þess að hafa óbundnar hendur um afstöðu til málsins. En síðan hefur n. tekið málið til frekari athugunar og orðið á eitt sátt um að mæla með frv. með breyt., sem n. gerir till. um og prentaðar eru með nál. á þskj. 417. Frv. um þetta sama efni hafa nokkrum sinnum áður verið flutt hér á Alþ., en ekki náð fram að ganga. N. hafa borizt umsagnir um málið frá eftirtöldum aðilum: Matsveina- og veitingaþjónaskólanum, Félagi framreiðslumanna, Félagi bryta í Reykjavík, Matsveinafélagi Sjómannasambands Íslands, Félagi matreiðslumanna, skipaskoðunarstjóra, Eimskipafélagi Íslands, Sambandi ísl. samvinnufélaga og Skipaútgerð ríkisins. Tilgangur þessa frv. er að tryggja það, að á öllum skipum af þeim stærðum, sem í 1. gr. frv. er tilgreint, sé skylt að hafa matreiðslumenn, sem sérstaklega hafa til þess starfs lært. Ætti það að stuðla að öryggi áhafnar og farþega og hagkvæmni í rekstri, að þeir, sem matreiðslu og brytastörf annast, kunni sitt verk. Samkvæmt lögum um matsveina- og veitingaþjónaskólann er ætlazt til, að eins vetrar nám þar geri nemendurna færa um að gerast matsveinar og framreiðslumenn á fiskiskipum og flutningaskipum. Í bréfi frá skólastjóra matsveina- og veitingaþjónaskólans til n. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Matsveina- og veitingaþjónaskólinn hefur haldið námskeið fyrir fiskiskipamatsveina siðan árið 1951. Aðsókn að fyrstu námskeiðunum var mjög góð, en hefur nú hin síðustu ár verið sáralítil þrátt fyrir stöðugan skort á mönnum til þessara starfa, og tel ég aðalástæðuna fyrir því vera, að menn vilja ekki eyða tíma og fé í nám, sem ekki gefur þeim nein sérréttindi til starfsins að námi loknu, enda hafa margir hætt við þátttöku í námskeiðunum, þegar þeir hafa fengið þær upplýsingar, að þeir fengju engin réttindi, þótt þeir hefðu lokið 8 mánaða matreiðslunámskeiði. Ég tel því mjög aðkallandi, að frv. til laga um bryta og matreiðslumenn á farskipum og fiskiskipum verði sem allra fyrst samþ. af hinu háa Alþ: Ef frv. þetta verður að lögum, má ætla, að bót verði ráðin á þessu, sem skólastjórinn bendir á. Eins og þm. sjá, eru ásamt nál. prentaðar nokkrar brtt. frá n., en þær eru byggðar á leið beiningum ýmissa þeirra aðila, sem sent hafa umsagnir um málið. Fyrst er orðalagsleiðrétting á 1. gr. samkv. ábendingu skipaskoðunarstjóra. Að athuguðu máli þótti 2. mgr. 1. gr. óþarflega strangt ákvæði, og lagt er til, að lögin segi aðeins, að skylt sé, að þau skip, sem eru 50 rúmlestir eða stærri, verði skyld til að hafa matsveina. En í frv. óbreyttu er miðað við 25 rúmlesta lágmark. Þá gerir n. brtt. við 4. gr. Ástæðan fyrir því er ósamkomulag, sem verið hefur milli framreiðslumanna og matreiðslumanna um efni 4. gr., eins og hún er prentuð í frv. Þar er framreiðslumönnum lögð á herðar lengri starfsskylda til að geta öðlazt réttindi en matreiðslumönnum. Á þetta hafa framreiðslumenn ekki viljað fallast. En nú hafa fulltrúar þessara stétta komið sér saman um lausn á þessum ágreiningi, og kemur hún fram í þeirri brtt. við 4. gr., sem nefndin hefur tekið upp. Þar er fellt niður skilyrðið um starfsskyldu tiltekinn tíma til að fá réttindi. Í 5. gr. frv. er ákvæði, sem tryggja á rétt þeirra, sem eru við störf í þeim greinum, sem frv. fjallar um, til áframhaldandi starfa. Leggur n. til, að sú heimild verði rýmkuð, þannig að þeir, sem þegar hefðu öðlazt reynslu í starfi, gætu fengið rétt til þess, þótt þeir stundi það ekki í bili, þegar lögin taka gildi, ef starfstíminn hefur verið eitt ár eða meira. Í 6. gr. er undanþáguákvæði, sem beita mætti, ef skortur yrði á mönnum til starfa, sem uppfylli þau skilyrði, sem lögin setja. Með tilliti til þessara brtt., sem raktar hafa verið, og leiðbeininga þeirra, sem ætla má að bezt þekki þessa hluti, hefur n. að athuguðu máli talið rétt að leggja til við hv. þd., að frv. verði samþ.

Forseti (JóhH): Ég vil geta þess af því tilefni, að hv. frsm. nefndi aðila þá, sem umsagnir hafa borizt frá, að forseta Nd. barst í dag umsögn um þetta mál frá Landssambandi ísl. útvegsmanna. Umr. um þetta mál verður því frestað, þannig að n., ef henni finnst ástæða til, hafi tóm til þess að tjá sig um þá umsögn, svo og öðrum hv. þdm.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir til 2. umr., um löggildingu bifreiðaverkstæða, var flutt snemma á þessu þingi. Það er stjfrv., flutt af hæstv. dómsmrh., sem jafnframt er iðnmrh., og eins og segir í grg. fyrir frv., þá er það undirbúið af Iðnaðarmálastofnun Íslands og í samráði við Félag bifreiðaverkstæðaeigenda og Félag bifvélavirkja. Þessu frv. var vísað snemma á þinginu til hv. allshn., og hefur það verið þar til meðferðar síðan, en að það hefur legið svo lengi í meðförum n. og verið rætt á svo mörgum fundum, eins og segir frá í nál., stafar af því, að málið er mikið ágreiningsmál, bæði innan n. og meðal þeirra manna, sem hlut eiga að máli í landinu og þetta mál snertir. Eins og kunnugt er, hefur á undanförnum árum verið flutt inn ákaflega mikið af bifreiðum, bæði fólksbifreiðum og vörubifreiðum, og samkvæmt skýrslu, sem fylgir þessu frv., voru 1. jan. 1959 til í landinu 18807 bifreiðar. Það svarar til þess, að hér á Íslandi sé til bifreið á hverja 9 íbúa landsins. Í Noregi er ein bifreið á hverja 12 menn, í Danmörku á 10 menn og Svíþjóð 7 memn. Það er þess vegna augljóst og raunar öllum mönnum kunnugt, að það að viðhalda og annast viðgerðir á bifreiðum hér í okkar landi er orðinn stórkostlegur atvinnuvegur, vandasamur og hefur mikla þýðingu í öllum samgöngumálum þjóðarinnar. Nú er það svo, að tilgangurinn með þessu frv. er, eins og á því er auðsætt, að koma betri skipun á þessi mál, koma því til leiðar, að þeir menn, sem stunda viðgerðir bifreiðanna, læri betur og hafi betri aðstöðu til þess að sinna sínum verkum á fullkomnari máta en verið hefur. Með þessu frv. er farið fram á það, að dómsmrn. sé gefin heimild til þess að löggilda bifreiðaverkstæðin sums staðar á landinu eða jafnvel alls staðar, eftir því sem ástæða þykir til. Með þessu er náttúrlega ekki sagt það, að það sé tilgangurinn að banna öllum öðrum en þeim, sem fá löggildingu, að gera við bifreiðar, enda mundi það ekki ná neinni átt. En í fyrsta lagi er að geta þess, að gera má ráð fyrir, að þau verkstæði, sem fá löggildingu til þessara starfa, hafi fullkomnari áhöld, fullkomnari húsakost og þess vegna sé líklegt, að allir, sem til þeirra þurfa að sækja, óski frekar að snúa sér til hinna fullkomnari verkstæða heldur en hinna, sem hafa verri aðstöðu. Eins og sést á nál. bæði meiri og minni hl. allshn. hefur n. ekki orðið sammála um þetta frv. Meiri hl. leggur til, að það verði samþykkt, en áskilur sér þó rétt til að flytja eða fylgja brtt., er fram kynnu að koma, en minni hl., hv. 11. landsk., hefur, eins og nál. ber með sér, lagt á móti frv. og leggur til, að því verði vísað til ríkisstj., en einn nm., hv. 4. þm. Sunnl., var ekki staddur á fundi, þegar málið var afgreitt, og hefur þess vegna ekki tekið afstöðu til nál. Nú er það svo, eins og fram er tekið í nál. okkar, sem skipum meiri hluta í hv. n., að við mælum með samþykkt þessa frv. á þeim grundvelli, að heimildin, sem ætlazt er til að dómsmrn. fái, verði framkvæmd frjálslega, þannig að það verði ekki gerðar of miklar kröfur eða skapaðir of miklir örðugleikar fyrir þau verkstæði, sem hér eiga hlut að máli, svo að það verði ekki hætta á því, að hér skapist hvorki á einum stað né öðrum nein einokunaraðstaða, sem geti gefið tilefni til okurstarfsemi á þessu sviði. Okkur er alveg ljóst, að nái þessi heimildarlög lagagildi, er allt undir því komið, hvernig þau eru framkvæmd, eins og á sér stað um heimildarlög almennt. En samkv. þeim upplýsingum, samkv. þeim umsögnum og samkv. öllum þeim rökum, sem n. hefur fengið til stuðnings við þetta mál, viljum við láta reyna þetta og prófa, hvort það getur tekizt að bæta á þann hátt þau verk, sem þarna er um að ræða og eru ákaflega nauðsynleg, eins og öllum mönnum er að sjálfsögðu ljóst, sem hafa kynnt sér þessi mál. Eins og sakir standa, hafa ekki verið lagðar fram neinar brtt., og þess vegna ekki þörf fyrir hv. dm. að taka afstöðu til neins slíks. En sem sagt, við í meiri hl. allshn. leggjum til, að frv. verði samþ., eins og það liggur fyrir. Ég sé ástæðu til að minnast á eitt atriði í þessu sambandi, og það er, að sumir aðilar hafa lagt á það áherzlu að fella út úr 1. gr. þessa frv. orðin „gegn greiðslu“, en ég held, að mér sé óhætt að segja, að enginn í hv. allshn. sé samþykkur því. Það mundi hafa í för með sér, að það yrðu að koma undir þetta öll þau verkstæði, sem hafa með það að gera að inna af höndum viðgerðir fyrir einstök félög og fyrirtæki og ekki er ástæða til að okkar áliti að fella undir þessi lög. Nú skal ég ekki að sinni hafa um þetta fleiri orð, en vænti þess, að frv. geti að þessari umr. lokinni gengið til 3. umr.



Herra forseti. Frv. til laga um löggildingu bifreiðaverkstæða er að mörgu leyti sérkennilegt og að mörgu leyti einstakt í sinni röð. 1. gr. frv. kveður svo á um, að dómsmrn. sé heimilt að ákveða, að á tilteknum stöðum á landinu eða á landinu öllu megi ekki inna af hendi viðgerðir eða viðhaldsstörf á bifreiðum eða bifhjólum gegn greiðslu, nema á verkstæðum, sem öðlazt hafa til þess löggildingu bifreiðaeftirlits ríkisins. Aðrar greinar frv. eru svo beint framhald af 1. grein. Svo er um 5. gr., en hún kveður á um breytingu eða setningu reglugerðar, sem ráðherra setur. Þar skal kveða á um, hvaða skilyrði löggilt bifreiðaverkstæði skuli uppfylla, og eru nokkur þeirra upp talin í 5. gr. Við lestur frv. sést, að undanþegnir lögunum skuli þeir aðilar vera, sem reka verkstæði fyrir eigin bifreiðar. Gildir það jafnt um félög sem einstaklinga. Orðin „gegn greiðslu“ í 1. gr. taka af allan vafa, hvað við er átt. Ég tel rétt að athuga, hvaða fyrirtæki það muni vera, sem ekki eiga að falla undir lögin. Það eru m.a. Strætisvagnar Reykjavíkur, Landleiðir h/f, Norðurleiðir h/f, Olíufélagið Skeljungur h/f, Olíufélag Íslands, vegagerð ríkisins og fleiri slíkir aðilar og yfirleitt allir, sem hafa sjálfir verkstæði eða koma til með að hafa verkstæði til viðgerðar eigin bifreiðum. Allshn. hafa borizt rökstudd mótmæli frá Félagi bifvélavirkja, Iðnaðarmálastofnun Íslands og samtökum bifreiðaverkstæðaeigenda á móti þessu ákvæði 1. gr. Í aths. við frv. er sagt, að frv. sé samið í iðnmrn. að fengnum tillögum Iðnaðarmálastofnunar Íslands, Félags bifreiðaverkstæðaeigenda og Félags bifvélavirkja. Ekki virðist nú samt hið háa ráðuneyti hafa farið í öllu eftir till. nefndra aðila. A.m.k. hafa þessir aðilar mótmælt því ákvæði 1. gr. að undanskilja þau viðgerðaverkstæði, sem vinna að viðgerðum eigin bifreiða. Í grg. er þess getið, að framangreind samtök hafi notið tæknilegra upplýsinga og leiðbeininga norska verkfræðingsins Johans Meyers, sem dvalizt hafi hér á landi s. I. vetur á vegum Iðnaðarmálastofnunar Íslands. Ég vil geta þess hér, að það var fyrst núna rétt áðan, sem ég fékk að sjá skýrslu frá þessum norska vélaverkfræðingi. Hvernig sem á því stóð, lá þessi skýrsla ekki fyrir hjá allshn. Það var fyrst nú í dag, að einn þm. afhenti mér skýrsluna og sagði, að þessi skýrsla hefði verið send sér, og gaf engar skýringar á því, hvernig á hefði staðið, að þessi skýrsla hefði ekki verið send allshn. Nd., sem hafði málið til meðferðar. Vitanlega hefur mér ekki gefizt tækifæri til þess að lesa þessa skýrslu, en ég sé þó þar ýmislegt á annan veg en frv. gerir ráð fyrir. - Annars er rétt að benda á það að það hefur færzt mjög í vöxt á Íslandi nú á síðustu tímum að fá til landsins alls konar sérfræðinga, og það má segja, að það virðist vera einhvers konar tízkufyrirbrigði að fá sérfræðinga til að kenna Íslendingum hitt og annað eða leggja þeim réttara sagt lífsreglurnar. Sumir af slíkum sérfræðingum koma beinlínis óbeðnir og telja sig ráða yfir alls konar vísdómi og þekkingu, sem þeir vilja af hjartans lítillæti, ef svo mætti að orði komast, láta hinum fáfróðu Íslendingum í té. Náttúrlega ætlast þeir til þess að fá hæfilega þóknun þar fyrir. En dvöl sumra þessara sérfræðinga hefur endað með sérkennilegum hætti, sem ég mun ekki fara hér inn á. Því fer víðs fjarri, að ég vilji amast við því, að hingað til lands séu fengnir menn með sérþekkingu. Það er svo allt annað mál, að hve miklu leyti rétt er að fara í einu og öllu eftir tillögum hinna erlendu sérfræðinga. Ég held t.d., að hinn norski sérfræðingur - með fullri virðingu fyrir hans miklu þekkingu á þessum málum - hafi bent á yfirleitt mjög fátt í þessu máli, sem hér liggur fyrir, sem Íslendingar hafa ekki sjálfir verið búnir að sjá og vitað um. Það má vel vera, að bifreiðaverkstæðaeigendum hafi þótt það betra að fá erlenda sérfræðinginn til að mæla með löggildingu bifreiðaverkstæðanna og skammta sér þar með betri aðstöðu til þess að fá komið á nokkurs konar einokunaraðstöðu, jafnvel í blóra við hinn erlenda sérfræðing. Það ætti að geta orðið mjög góður árangur af því fyrir hin stóru bifreiðaverkstæði í landinu að fá slíka einokunaraðstöðu til viðgerðar yfir 20 þúsund bila, sem að sjálfsögðu á eftir að fjölga stórlega á komandi tímum. Í kjölfar þessarar aðstöðu mundu svo að sjálfsögðu koma háværar kröfur um hækkun á viðgerðartöxtum undir því yfirskini, að hin löggildu verkstæði þyrftu svo miklu til að kosta vegna innkaupa á nýjum verkfærum, vélum, stærra og betra húsnæði og fleira þess háttar. Mér er nær að halda, að þeir menn, sem nú beita sér fyrir samþykkt þessa frv., þar með meiri hl. hv. allshn., hafi ekki gert sér fyllilega grein fyrir, hvert er stefnt með frv. Annars er það mála sannast, að meiri hl. n. er mjög hikandi í stuðningi við frv. Það sést bezt á því, að a.m.k. 2 af 3, sem skipa meiri hl., hafa áskilið sér rétt til að fylgja eða vera með brtt., sem fram kynnu að koma við frv. Menn ræða mikið um skúraverkstæði og finna þeim flest til foráttu. Sannleikurinn í því máli mun nú samt vera sá, að bifreiðaeigendur telja sig í mörgum tilfellum fá þar ágæta þjónustu og fyrirgreiðslu. Í bréfi frá Félagi íslenzkra bifreiðaeigenda er því t.d. haldið fram, að við lauslega rannsókn, sem félagið hafi látið gera á þessum málum, hafi komið í ljós, að bifreiðaeigendur telji sig fá góða fyrirgreiðslu á hinum smáu verkstæðum og allt að því 50% ódýrari viðgerðir en á hinum stóru verkstæðum. Að sjálfsögðu hef ég ekki haft aðstöðu til að rannsaka, hvað hæft er í þessum upplýsingum frá Félagi íslenzkra bifreiðaeigenda, en ýmislegt bendir þó til þess, að hér sé farið allnærri sannleikanum. Mér er t.d. vel kunnugt um það, að úti um allt land eru mörg smáviðgerðaverkstæði, sem veita ágæta þjónustu með viðgerð á bifreiðum og öðrum vélknúnum tækjum. Þessi litlu verkstæði eru beinlínis undirstaða þess, að hægt sé að eiga bifreiðar og önnur vélknúin tæki í strjálbýlinu. Það gæti orðið alldýrt fyrir eigendur slíkra tækja að þurfa að fara með bílana sína eða bilaðar landbúnaðarvélar langan veg, máske í aðra sýslu, til viðgerðar, en á því væri beinlínis hætta, ef frv. þetta verður að lögum og ákvæðum þess vel að merkja beitt á þjösnalegan hátt. Ég er ekki með þessu að halda því fram, að l. yrði beitt þannig, en ég bendi á þetta sem hugsanlegan möguleika, sem vert er að hafa í huga, þegar málið er rætt. Viðgerð á bifreiðum og öðrum vélknúnum tækjum er orðin mjög stór atvinnurekstur og á sjálfsagt fyrir sér að vaxa stórlega frá því, sem nú er. Það er því ekki óeðlilegt, þó að þetta mál allt í heild verði vandlega athugað og um það yrðu allmiklar umr. Hitt er svo allt annað mál, hvort það frv., sem hér liggur fyrir, leysir þann vanda, sem fyrir hendi er. Mitt álit er, að málið þurfi miklu meiri og betri undirbúning en nú er fyrir hendi. Í þessu sambandi vil ég leyfa mér að benda á, að það frv., sem hér liggur fyrir, hefur ekki verið sent til umsagnar neinum aðila utan Reykjavíkur. Það má máske segja og það með töluverðum rétti, að allshn. eigi þar á mesta sök. Hvað sem annars má um það segja, er það staðreynd, að frv. hefur ekki verið sent út á land til umsagnar til þeirra aðila, sem koma til með að falla undir lögin. Ég tel því algerlega óforsvaranlegt að afgr. frv. nú á þessu þingi. Mönnum verður að gefast kostur á að kynna sér efni þess og láta í ljós skoðanir sinar á málinu. Í bréfi frá Landssambandi vörubifreiðastjóra er því haldið fram, að flestri þjónustu varðandi þann rekstur, sem framkvæmdur er á bifreiðaverkstæðunum, sé mjög ábótavant. Talið er, að aðalorsök þessa sé fyrst og fremst, að verkstæðin hafi yfir mjög lélegum verkfærakosti að ráða, og svo hitt, sem sé enn alvarlegra, að vinnukraftur sá, sem verkstæðin hafi upp á að bjóða, sé mjög misjafn og í mörgum tilfellum illa hæfur til þeirra verka, sem ætlazt er til að fagmenn leysi vel af hendi, enda sé það ljóst mál, að kennslu í bifvélavirkjun á verkstæðunum sjálfum sé mjög ábótavant, auk þess sem kennslu í iðnskólunum í því fagi þurfi að taka fastari og betri tökum en nú sé gert. Í sambandi við þessi ummæli sambandsins má geta þess, að í þeirri skýrslu, sem ég gat um hér áðan og hinn norski verkfræðingur samdi, kemur hann einmitt inn á þetta atriði, að kennsla í bifvélavirkjun sé á mjög lágu stigi hér og þurfi stórkostlega úr að bæta frá því, sem nú er. Hins vegar vil ég taka það fram, að ég tel mig ekki dómbæran á það, hvort hér sé rétt með farið. En þess má þó vænta, að menn, sem mikið hafa þurft að sækja til bifreiðaverkstæðanna, þekki allvel til slíkra hluta og sé því byggt á reynslu. Í frv. er gert ráð fyrir, að bifreiðaeftirliti ríkisins verði veitt vald til löggildingar bifreiðaverkstæða. Með tilkomu bifreiðalaganna hafa skapazt mjög mörg ný viðhorf í sambandi við umferðarmál og útgerð bifreiða almennt. Við það hefur starf bifreiðaeftirlitsins aukizt stórlega frá því, sem áður var. Spurningin er þá sú, hvort bifreiðaeftirliti ríkisins hafi verið sköpuð skilyrði í samræmi við breyttar aðstæður. Ég dreg mjög í vafa, að svo hafi verið gert. Að minnsta kosti er það álit margra, sem til þekkja, að bifreiðaeftirlitið vanti menn með fullkomna þekkingu, svo að það geti orðið þeim vanda vaxið, sem því er ætlað að framkvæma og sjá um. Ég vil á engan hátt gera lítið úr viðleitni þess opinbera til að auka öryggi í sambandi við viðgerð bifreiða. Aukið öryggi á vegum úti byggist fyrst og fremst á því, að farartækin séu í öruggu og góðu ásigkomulagi og sá, sem farartækinu stjórnar, sé allsgáður og kunni allar umferðarreglur og fari eftir þeim í einu og öllu. Það er eitt aðalverkefni bifreiðaeftirlitsins og vegalögreglunnar að sjá um, að svo sé. Það veltur því á miklu, að þeir menn, sem valdir eru til slíkra starfa, séu vandanum vaxnir. Margir eru þeirrar skoðunar, að aðalupphafsmenn þessa frv. séu eigendur hinna stóru verkstæða og það sé undan þeirra rót runnið, að þetta frv. sé flutt. Ég gat þess áðan og skal samt ekkert fullyrða um, hvað rétt er í því efni, en ýmislegt bendir þó til þess, að ef slík aðstaða skapast sem frv. gerir ráð fyrir, þá mundi ekki líða á löngu, þar til fram kæmi krafa um það, að bifreiðaverkstæðunum yrði heimiluð meiri álagning á viðgerðir en nú er. Með hinum mikla innflutningi bifreiða til landsins hafa vissulega skapazt vandamál varðandi viðgerðir bifreiða. Þessi vandamál munu stórlega aukast, ef hin smærri verkstæði eru látin hætta starfsemi sinni og aukið á einokunarhættuna. Landssamband vörubifreiðastjóra hefur í bréfi til allshn. bent á það sem sína skoðun, að það telji eðlilegt og jafnvel æskilegt, að verkstæði, sem eingöngu væru starfrækt í sambandi við eftirlit á aðalöryggistækjum bifreiða, svo sem bremsum og stýrisgangi, væru löggilt og þá af öryggiseftirliti ríkisins, sem áður hefði fengið í þjónustu sína sérfróða menn í meðferð og viðgerð bifreiðanna, og að slíku verkstæði eða verkstæðum væri heimiluð aukaálagning frá því, sem nú á sér stað. Ég hef nú að nokkru rætt þetta frv. og komizt að þeirri niðurstöðu, að það sé ekki tímabært að samþykkja það á þessu þingi. Aðalágallann á frv. tel ég vera í fyrsta lagi, að frv. er ekki ætlað að ná til nema nokkurs hluta viðgerðarverkstæðanna. Undanskilin skulu vera öll þau verkstæði, sem aðeins eru rekin fyrir eigin bifreiðar fyrirtækja og einstaklinga og selja því ekki út vinnu. Þessir aðilar eiga og gera við stærstu og fyrirferðarmestu bifreiðarnar. Er mest í húfi, að þær séu í góðu og fullkomnu legi. Hér er því um mikið öryggismál að ræða, og svo framarlega sem löggilda á bifreiðaverkstæðin, þá á vitanlega að löggilda þau verkstæði, sem koma til með að hafa á hendi viðgerðir á stærstu og um leið hættulegustu farartækjunum. Þetta atriði var mikið rætt í allshn., en svo einkennilegt sem það kann að virðast, var meiri hl. n. ófáanlegur til þess að fallast á breytingu á 1. gr. frv. um þetta efni. En ég verð að segja það, að mér er slíkt algerlega hulið, af hverju það getur verið, að meðlimir allshn. skyldu ekki vilja fallast á, að frv., svo framarlega sem það yrði að lögum, næði yfir þá, sem eiga stærstu bifreiðarnar og þurfa að láta gera við þær. Fyrir því komu engin rök fram. Í framsöguræðu hv. frsm. hér áðan kom hann ekki með nokkur rök, sem mæltu á móti því, að frv., svo framarlega sem það yrði að lögum, næði jafnt til þeirra, sem eiga hin stóru tæki, sem hinna. Frv. veitir þeim verkstæðum, sem verða löggilt, einokunaraðstöðu, útilokar alla samkeppni á milli verkstæðanna og stefnir því að stórhækkun á öllum viðgerðartöxtum. Ekkert atriði er í frv., er tryggi frekar nú en áður aukna og betri fagþekkingu bifvélavirkja, og engar nýjar kröfur eru gerðar til þeirra verkstæða, sem taka iðnnema í læri, sem tryggi betur nú en áður lærdóm iðnnemanna. Engin hliðstæða er til í íslenzkum lögum, þar sem atvinnurekendum er veitt slík aðstaða og gert er ráð fyrir að bifreiðaverkstæðin fái, ef frv. verður gert að lögum. Ýmislegt fleira mætti benda á, sem mælir á móti því, að frv. verði samþykkt á þessu þingi. Ég vil því leggja eindregið til, að því verði vísað til hæstv. ríkisstj. til frekari athugunar.



Herra forseti. Ég var ekki viðstaddur á þeim fundi í allshn. d., sem afgreiddi endanlega þetta mál. En ég hafði sótt alla aðra fundi, sem margir voru með n. um það, og fylgdist því vel með. Í þessu máli, sem er ákaflega viðurhlutamikið, er margs að gæta. Það eru aðeins örfá atriði, sem ég ætla hér að minnast á. Framsögumenn, bæði meiri hl. og minni hl., hafa farið inn á nokkur þessara atriða, en þó ekki öll. Mér skilst í fljótu bragði, þar sem hér er um algert nýmæli að ræða, að þetta mál þarfnist meiri undirbúnings en fram kemur. Ég skal ekki lasta þann undirbúning, sem þegar hefur átt sér stað, hann hefur nokkur farið fram. En vegna þess, hversu málið er mikilsvarðandi, sé ég ekki og hef ekki séð ástæðu til þess að flýta því svo sem meiri hl. allshn. sýnist vilja og ætlar sér. Að slíkri löggjöf sem þessari mun lengi verða búið, þegar hún kemst á. Hins vegar ætti ekki mikið tjón að verða, þó að eitt, jafnvel tvö ár féllu úr, áður en löggjöf, sem væri þá eins fullkomin og auðið er að koma á laggirnar, væri komin í framkvæmd. Það eru ýmiss konar umsagnir, sem hafa borizt nefndinni, og mér sýnist, að það megi mjög líta til umsagna þeirra aðila, sem eiga að njóta þjónustunnar, sem er mikilvæg og á að búa svo vel um. Við skulum taka t.d. umsögn frá Fél. ísl. bifreiðaeigenda. Í niðurlagi hennar, - hún er nokkuð löng, og ég tel ekki ástæðu til að lesa hana alla, - segir: „Lögin (það er að segja frv.) teljum við því sennilega óþörf, áreiðanlega ótímabær og gildi þeirra takmarkað. Við álítum það tæplega verjandi fyrir hið háa Alþingi að samþ. lögin eins og sakir standa. Við mælum því gegn því, að frv. verði samþ.“ Þetta er afar stór hópur manna, sem hefur hér uppi umsögn, sem fer alls ekki á milli mála og er auðskiljanleg hverjum sem les eða heyrir. Þegar svo er komið, að slíkur félagsskapur í landi hér hefur þessa umsögn uppi um þetta frv., sem hér er um að ræða, þá tel ég það ekki vera réttlætanlegt að staldra ekki lítillega við og athuga betur málið, er þannig er í pottinn búið. Þá er annar hópur manna í þessu landi, sem þjónustu á að njóta í sambandi við viðgerðir á bílum. Það eru vörubifreiðastjórar. Landssamband þeirra hefur sent sína umsögn, og hún er mjög á sömu leið og ég las upp áðan frá Félagi íslenzkra bifreiðaeigenda, að stjórn þessa landssambands, Landssambands vörubifreiðastjóra, getur með engu móti fallizt á, að slíkt frv. sem þetta verði samþ. í því formi, sem það nú er. Hvor tveggja þessi félagsskapur hefur ekki á móti löggjöf um þetta efni að sjálfsögðu, síður en svo, en hann vill forma hana betur og sem tryggilegast. Þessar og slíkar athugasemdir frá þeim mönnum, sem njóta þjónustunnar, tel ég að beri að staldra við og athuga nánar. Þá er eitt atriði enn, sem ekki hefur verið drepið á í þessum umr. Það er ekki endilega víst, að það gildi hið sama í þessu efni um sveitir og þéttbýli. Ég skal taka til dæmis, að það eru í mörgum sveitum, einstökum hreppum, verkstæði, sem fjalla um viðgerðir á bifreiðum og enn fremur og kannske öllu fremur fjalla um nauðsynlegar viðgerðir á landbúnaðarvélum. Þessi litlu verkstæði í sveitum úti eru þess eðlis, að mér finnst, að það beri að vernda þau að nokkru og láta þau ekki gjalda þeirrar spennu, sem kann að vera á milli stærri verkstæða í þéttbýlinu og hinna minni. Þetta er eitt atriði, sem athuga þarf og við höfum ekki nægilega gert okkur ljóst. Þá má minnast á eitt. Það er ekki endilega víst, að það sé fulltryggilegt varðandi þjónustuna og verkstæðin sérstaklega, að ákveða með reglugerð nauðsynleg lágmarksskilyrði þess að mega reka verkstæði. Það getur verið gott og gilt að hafa slíkt í reglugerð, en alla vega munum við á einu máli um, að það þarf ekki að vera eins tryggt og ef lögfest væri. Þá má enn fremur geta þess, að það er ekki síður viðurhlutamikið mál, sem snertir varahluti bifreiða og annarra véla. Ég tel einmitt, að það málsefni sé alveg við hliðina á máli eins og þessu, sem við nú ræðum. Mér er vel kunnugt um það, að bifreiðaverkstæði, sem inna af hendi ágæta þjónustu að öðru leyti, eiga ákaflega erfitt með það vegna skorts á varahlutum. Hefur svo lengi verið, og ég er ekki fjarri því að álíta, að hið opinbera eigi með löggjöf eða reglum að reka á eftir að því er varðar varahluti og vera nokkuð kröfuhart. Við vitum, að með nýrri bifreiðalöggjöf er mjög gengið eftir því, að ástand bifreiða í öryggisefnum sé sem tryggilegast og bezt, og þarf þannig að vera. Til þess að fylgja slíkum fyrirmælum bifreiðalaga sem bezt fram þarf að vera séð svo um, að varahlutir séu til staðar og svo að hinu leyti öll vinna við bifreiðar sé í sem fullkomnustu lagi. Og ég er alveg viss um, að í sambandi við það mál, sem hér um fjallar, eigi löggjafinn að láta sig verulega skipta varahlutamálin. Þessi atriði, sem ég hef dregið hér fram og ekki hafa verið svo mjög til umræðu hér í hv. deild, taldi ég rétt að leggja nokkra áherzlu á, og ekki sízt þegar ég í upphafi máls míns hafði haldið því fram, að ég teldi ekki ástæðu til þess að hraða þessu máli sérstaklega og alls ekki ástæðu til þess að afgreiða það á þessu þingi. Við vitum um, að það er veruleg samkeppni og hún er mjög hörð á milli minni verkstæða og stærri, aðallega í Reykjavík, og ég skil ákaflega vel afstöðu hinna stóru verkstæða, sem verða að bera þungan kostnað, þó að minna sé um þjónustubrögð hjá þeim heldur en öðrum minni. Þessi spenna er eðlileg og öll hófleg samkeppni, bæði á þessu sviði og mörgum öðrum. En öllu verður að skapa fast og tryggilegt horf, og í þessu efni er það einmitt á öryggisleiðum, sem við viljum halda okkur, og þess vegna verðum við að vanda hér allt sem allra bezt má verða og rasa ekki um ráð fram. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að lengja mál mitt öllu fremur, en ég vil fylgja þeirri till., sem uppi er, að málinu verði skotið til hæstv. ríkisstj. til nánari athugunar og umsagnar þeirra manna, sem eiga að njóta þjónustunnar, og leita enn fremur út fyrir þéttbýlið til umsagnar. Og ég tel, að af þeirri afgreiðslu, að skjóta málinu til ríkisstj., mundi ekkert tjón hljótast, en verða til góðs fyrir málið, og það er fyrir mestu, að málið leysist í sem beztu og öruggustu horfi.



Herra forseti. Það dylst víst engum, sem hafa kynnt sér þau gögn, sem hér liggja fyrir, að hér er um allmikið vandamál að ræða. Í allri minni þingtíð hef ég ekki orðið var við, að nokkur nefnd hafi verið í jafnmiklum vanda að skila máli og hv. allshn. þessarar deildar, því að það má segja, að meiri hluti hafi verið í vandræðum með að skila málinu, eftir þó að hafa haldið marga fundi um það, eins og segir í nál. Og það voru einmitt nokkur atriði í framsöguræðu hv. frsm. meiri hl., sem gáfu mér tilefni til þess alveg sérstaklega að ræða þetta mál nú við þessa umr., því að mér skilst á þeim orðum, að hv. meiri hl. skilji alls ekki málið eins og það liggur fyrir, ef taka má mark á því, sem hann sagði hér í sinni framsöguræðu. En áður en ég kem að því, vildi ég mega benda á, að við 1. umr. þessa máls minntist ég á það, hvort hæstv. dómsmrh., sem flytur málið, hefði nokkuð á móti því, að hv. nefnd, sem fengi þetta mál til athugunar, tæki til gaumgæfilegrar athugunar, hvort ekki væri hægt að tengja betur saman hin væntanlegu löggiltu verkstæði og bifreiðaeftirlitið sjálft, til þess m.a. að gera hvort tveggja í senn, að skapa miklu meira öryggi í sambandi við bifreiðaeftirlitið og miklu minni útgjöld í sambandi við bifreiðaeftirlitið. Hæstv. ráðh. svaraði því þannig, að hann hafði ekkert við það að athuga, að nefndin tæki þetta mál til athugunar og bryti það til mergjar. Ég sé nú hvorki í framsöguræðu hv. meiri hl. né minni hl. eða í nál., að minnzt hafi verið á þetta atriði í nefndinni. Þrátt fyrir það að um málið hafi verið haldnir margir fundir, þá kemur ekkert fram um það, að þetta atriði, sem vakið er máls á hér í upphafi, hafi yfirleitt verið athugað á einn eða annan hátt. Nú er það svo, að bifreiðaeftirlitið kostar í dag yfir 2½ millj. kr., og okkur er það ljóst, sem látum skoða bifreiðar okkar þar, að það er hvergi nægjanlegt eftirlit til þess að fullnægja öryggi í akstri bifreiða. Þangað koma bifreiðar ef til vill ekki nema einu sinni á ári, en það þarf ekki 12 mánuði til þess að koma bifreið úr ökufæru ástandi, og það var vegna þess, sem ég einmitt lagði til, að þau verkstæði, sem kynnu að verða löggilt, fengju umboð til að yfirfara bifreiðarnar, skoða ástand þeirra og gefa skoðunarvottorð um bifreiðarnar og létta þannig á störfum bifreiðaeftirlitsins sjálfs, minnka kostnaðinn og auka öryggið. Þessu sýnist hv. nefnd alveg hafa gengið fram hjá. Ég vil í sambandi við þetta benda á, að slíkt fyrirkomulag á sér stað m.a. í Bandaríkjunum. Þar eru það bifreiðaverkstæðin sjálf, sem gefa út skoðunarskírteinin á sína ábyrgð, enda hafa þau fengið löggildingu um að skoða bifreiðar. Þegar við komum að hinu atriðinu, hvort það sé rétt að samþ. þetta frv., eins og það liggur fyrir, þá vildi ég mega spyrja hv. frsm. meiri hlutans, hvað hann meinti með þeim orðum, sem hann sagði hér í sinni ræðu, að ekki hefði verið ætlazt til þess að banna öðrum að gera við bifreiðar. Mér sýnist, að frv. þurfi að taka allverulegum breytingum, ef ekki einmitt er með frv. ætlazt til þess að banna öðrum verkstæðum að gera við bifreiðar en þeim, sem eru löggilt. Þau mega að vísu gera það án greiðslu, þ.e.a.s. gera við sínar eigin bifreiðar, en fyrir almenning mega þau ekki gera við bifreiðar. Og það veltur sannarlega á fylgi mínu við frv., hvernig þetta er skýrt við þessa umr. Verði frv. að lögum og heimildin notuð, er það minn skilningur, að ég sem þjóðfélagsþegn geti ekki fengið gert við mína bifreið, hvað sem mér liggur á, nema á löggiltu verkstæði, nema því aðeins að einhver vilji vera svo velviljaður að gefa mér viðgerð. Þetta sýnist vera alveg augljóst. Og ef þessi skilningur er rangur, þá óska ég að fá skýringu á því frá hv. frsm., sem sagði beinlínis þessi orð, að ekki væri ætlazt til þess að banna öðrum að gera við bifreiðar, þó að þetta væri samþykkt. En mér sýnist, að ákvæði 1. gr. frv. kveði alveg á um það, að það megi ekki aðrir en löggilt verkstæði, eftir að lögin hafa náð gildi, gera við bifreiðar gegn greiðslu, og ef það er réttur skilningur á málinu, þá vildi ég mega spyrja: Er það hugsað að löggilda bifreiðaverkstæði m.a. í öllum kaupstöðum og þorpum landsins og þá kannske fleira en eitt og á öðrum stöðum eða á leiðum, þar sem vel geta komið fyrir slys? Sé minn skilningur réttur, að það megi ekki fá viðgerð á bifreið nema hjá löggiltu verkstæði og svo sé t.d. ekki nema eitt eða tvö verkstæði löggilt, svo að ég taki t.d. Vesturland, þar sem ég á að gæta hagsmuna minna umbjóðenda, þá mundi ég spyrja: Er það til öryggis í akstri, ef ég er staddur vestur í Tálknafirði, þar sem ekki væri löggilt verkstæði, og fyndi sjálfur út eða með mönnum, sem ég leitaði til, að stýrisgangur bifreiðarinnar væri í ólagi, þyrfti viðgerðar og það væri mjög hættulegt fyrir mig og þá farþega, sem ég væri með, að fara yfir heiðarnar til næsta verkstæðis, sem væri löggilt, - er þetta til öryggis eða á ég þá að brjóta lögin og fá einhvern til þess að gera við það, sem þarf að gera við, sem ég kannske ekki get gert, af því að hann vill ekki vera mér sammála um að brjóta lögin til þess að tryggja öryggi minnar bifreiðar? Þetta er ákaflega mikið atriði í þessum málum. En sé þessí skoðun rétt hjá hv. frsm., eins og hann sagði áðan, að það sé ekki verið að banna öðrum að gera við bifreiðar, þá þarf að breyta 1. gr. áreiðanlega til þess að taka af öll tvímæli. Þá vil ég aðeins benda á, að mér hefði þótt mjög eðlilegt, áður en þetta frv. væri samþ. að það lægi nokkurn veginn fyrir, hvernig væri hugsuð reglugerðin í sambandi við frv. Er reglugerðin hugsuð þannig, að hvert eitt einasta bifreiðaverkstæði, sem hefur að forstjóra mann með fulla þekkingu, eigi kröfu á að vera löggilt? Þetta er stórt atriði. Eða á það aðeins að vera á valdi hæstv. dómsmrh. hverju sinni, hvort löggilt sé eitt verkstæði, en neitað öðru, sem hefur sömu aðstöðu eða meiri? Og það er einmitt þetta, sem hv. meiri hl. n. finnur, þegar hann segir í sínu nál., að þessu megi misbeita. Það er það, sem hann finnur, því að hann segir hér ákveðið í nál., með leyfi hæstv. forseta: „Félag íslenzkra bifreiðaeigenda og Landssamband vörubifreiðastjóra mæla gegn því, að frv. nái fram að ganga, og færa ýmis rök máli sínu til stuðnings. Láta þeir í ljós ótta um það, að af samþykkt þess muni leiða einokunaraðstöðu vissra stórra verkstæða og á einstökum stöðum.“ Svo segir meiri hl. nefndarinnar: „Þetta er hugsanlegt, en þarf alls ekki að verða.“ En það er þó möguleiki. Svo er sagt síðar: „Það fer allt eftir því, hvernig framkvæmdin verður á þeirri heimild, sem frv. gerir ráð fyrir. Þessu væri hægt að beita harkalega, en það er hægt að beita því frjálslega, svo að ekki verði ofvaxið eigendum verkstæðanna að fylgja kröfunum.“ Að síðustu segir meiri hlutinn: „Við, sem mælum með því, að frv. verði samþ., treystum því, að dómsmrn. beiti heimild sinni frjálslega, svo að engin hætta sé á, að um einokun eða okur vissra aðila verði að ræða á viðgerðum bifreiða og annarra aflvéla.“ Þeir mæla með því í því trausti, að ávallt, ekki einungis nú, heldur ávallt um allan tíma, sem lögin gilda, sitji frjálslyndir, heiðvirðir, sanngjarnir menn í dómsmálaráðherrastöðunni. Ég held, að þessi afstaða meiri hl. n. hafi markazt af því, að í henni situr í dag slíkur maður. Ég held, að þessi afstaða hv. meiri hl. hafi markazt beinlínis af því og það hefði ekki verið sagt, ef í henni hefði setið maður, sem ekki væri búinn slíkum eiginleikum. Ég segi fyrir mína parta, að ég læt ekki afstöðu mína til mála, sem eiga að gilda um langan tíma og varða alla þjóðina, markast af því hvort með þau mál fara góðir og heiðvirðir og réttlátir menn á þeim tíma, sem lögin eru samþ. Það geta vel komið hér aðrir menn, sem hafa allt aðra eiginleika, allt aðra skapgerð og allt annan skilning á réttu og röngu heldur en þessi ágæti dómsmrh. sem nú situr hér, svo að mér sýnist, að þetta bendi til þess, að hv. meiri hl. hafi verið í hreinustu vandræðum að afgreiða málið og hann geri þetta af því, að hann treysti svo vel hæstv. dómsmrh., sem ég einnig geri, en læt það bara ekki vera nægilegt til þess að fylgja málinu án þess að hafa bent á þessa ágalla. Ég vildi gjarnan spyrja hv. frsm. meiri hl., sem ber ábyrgð á till. sinni til okkar, sem eigum að greiða atkv., hvað er hugsað um þá landshluta, sem ef til vill fá engin löggilt verkstæði. Hvað er hugsað um þá? Hvernig hugsa þeir sér þjónustuna þarf? Er hugsað, að þeir verði allir saman að leita til þéttbýlisins, þar sem sjálfsagt miklu fleiri en eitt verkstæði fengju löggildingu? Eða er hugsað, að þeir eigi bara að draslast á sínum bifreiðum, þangað til þeir geti komizt þangað, sem löggilt verkstæði eru fyrir, eða senda bifreiðarnar til viðgerðar með annaðhvort skipum eða með öðrum bifreiðum? Samkvæmt 1. gr. mega ekki aðrir gera við bifreiðar, nema því aðeins að þeir vilji gera það án endurgjalds, og það vitum við að er ekki almennt nú á tímum. Og ef það er ætlunin, þá er bezt að setja ákvæði um það inn í frv., hvernig skuli fara með, þegar svo stendur á, svo að enginn vafi sé um það, að þeir þegnar,sem búa í þeim héruðum, viti, hvernig þeir eigi að haga sér hér að lútandi. Og hvað er svo um þá aðila, sem flytja inn bifreiðar? Nú er það svo, að svo að segja hver einasti bifreiðaframleiðandi gerir það að ófrávíkjanlegri kröfu, að hans umboðsmaður hafi þjónustu á bifreiðunum, þeim sem hann flytur inn, og að sú þjónusta sé látin ganga fyrir öðrum bifreiðum. Ég þekki töluvert þetta mál, því að ég hef dálítið sjálfur verið í þessum viðskiptum. Hvað er um þá aðila? Eiga þeir kröfu á að fá löggildingu, jafnvel þótt viðgerðir séu ekki framkvæmdar í neinum stórum höllum, heldur í einhverjum smærri húsakynnum?. Eiga þeir að fá löggildingu, eða eiga þeir að sækja viðgerðirnar undir samkeppnisinnflytjendur sína? Þetta er stórt atriði. Og það þarf sannarlega að taka miklu nánar fram um það í lögunum sjálfum. En það get ég upplýst hv. nefnd um, að það er ekkert létt fyrir innflytjanda, sem flytur inn ákveðna bifreið, að eiga að sækja til annarra innflytjenda bæði að stilla bifreiðarnar og gera við þær, hafa í þær varahluti o.s.frv.; innflytjenda, sem eru hans samkeppnismenn. Það er síður en svo, að það sé létt. Og það verður að vera lágmarkskrafa, að hver og einn einasti innflytjandi, sem hefur leyfi til að flytja inn bíla, fái löggildingu fyrir þær bifreiðar. Og þá er bezt að setja það inn í lögin. Þá vil ég mega spyrja hv. frsm. meiri hl.: Er gert ráð fyrir, að þessi löggjöf auki kostnaðinn við bifreiðaeftirlit? Um það er ekkert sagt, hvorki í nefndarálitunum né í framsöguræðu. En þó er minnzt á það hér á einum stað, að að sjálfsögðu verði bifreiðaeftirlitið að hafa sérfræðinga til þess að líta eftir bifreiðaverkstæðunum, sem búið er að löggilda. Og hvað er sá kostnaður þá mikill? Hvaða hringrás er raunverulega verið að skapa með þessu: fyrst að löggilda verkstæðin og svo að setja aðra löggæzlumenn yfir þá til þess að sjá um, að þeir geri verkin eins og þeir eiga að gera? Allt þetta finnst mér að þurfi miklu nánari athugunar við og það svo miklu meiri, að ég treysti mér ekki til þess hér við 2. umr. að koma með brtt. við frv. Ég vildi því mega mælast til þess, að hæstv. forseti frestaði þessari umr. og málið yrði aftur tekið til nánari athugunar í nefndinni, hún héldi um það enn nokkra fundi, m.a. til að athuga þau atriði, sem ég hef hér bent á og ég benti á í upphafi, og ef ekki nefndin fengist til þess að breyta neitt frv. frá því, sem það nú er, þá að tími gæfist til þess á milli 2. og 3. umr. að semja brtt. við frv. Hv. 4. þm. Sunnl., sem talaði hér síðast, minntist nokkuð á varahlutaspursmálið. Í því sambandi þykir mér rétt að upplýsa hér, að það er verið að reyra þetta atriði í hreinan dróma og það er vegna hámarksálagningarákvæðisins. Það er komið svo nú í sambandi við álagningu á bifreiðavarahluti, að það vill enginn bifreiðainnflytjandi liggja með slíka varahluti, og þess vegna tekur það orðið nú oft og tíðum marga mánuði fyrir menn að fá varahluti. Þá er reglan þessi: maður verður fyrst að panta varahlutina og senda pöntunina út, svo þegar varan kemur inn, verður að leggja inn ákveðinn hluta af greiðslunni í banka og halda honum þar geymdum í 1–2 mánuði, eftir því sem bankinn óskar, - á meðan getur eigandi bifreiðarinnar ekki ekið henni, - og svo þegar loksins er búið að greiða þetta út og borga alla tolla, sem tekur kannske fimm, sex, sjö mánuði, er varan fyrst laus til afhendingar. Ég veit um tilfelli, þar sem viðkomandi maður hefur þurft að bíða nærri heilt ár eftir slíkum hlutum, af því að fyrirkomulagið er eins og það er í dag, því að það er ekkert létt atriði fyrir menn að hafa miklar birgðir bifreiðavarahluta og greiða af þeim upphæðum 10–12% vexti og taka áhættuna um að þurfa að kasta eftir nokkurn tíma kannske helmingnum af því, sem inn er keypt. Menn breyta um bifreiðar og breyta um módel, svo að engin trygging er fyrir sölu allra varahluta. Vegna hámarksákvæðis er útilokað, að innflytjendur eða verkstæði geti haldið miklum varahlutaforða, eins og nauðsynlegt er til þess að veita þá þjónustu, sem allir þurfa að hafa, bifreiðaframleiðendur gera kröfur um í öllum hinum menntaða heimi að menn hafi og ekki er hægt að gera í þessu landi, vegna verðlagsákvæðisins. Þess er náttúrlega ekki að vænta, að neinn innflytjandi taki það á sig að panta vöru og taka áhættuna um það að verða að sitja uppi með hana eða selja fyrir sama sem ekki neitt, einhvern hluta hennar kannske eftir fimm, sex eða tíu ár, og greiða síðan 12% í vexti af þeim hluta, sem ekki er hægt að selja. Ég vildi mega endurtaka það til hv. frsm., hvort hann vildi fallast á að taka málið aftur til frekari athugunar í nefndinni, og ef ekki, þá til hæstv. forseta að fresta þessari umr. og gefa tækifæri til þess að gera brtt.



Herra forseti. Ég vil taka undir það með hv. 1. þm. Vestf., að hvorki þetta frv. né annað getum við afgr. með það fyrir augum, að okkur geðjist vel að þeim hæstv. ráðh., sem með málin kann að fara á hverjum tíma. Ég vil ekki heldur ætla hv. meiri hl. það, að afstaða hans hafi verið slík, þó að það megi að nokkru ráða af því, sem kemur fram í áliti meiri hl. allshn. á þskj. 424. Ég vil segja það, að ég er ekki að lýsa neitt áliti mínu á hæstv. núverandi dómsmrh., þó að ég haldi því fram með fullum rökum, að hann hafi enga sérþekkingu á viðgerðum bifreiða. Þannig mun verða um fleiri dómsmrh., þó að þeir séu vel hæfir til þess að gegna því embætti, þá er sérþekking þeirra á þessu ekki til staðar, og verða þeir þess vegna að fara eftir till. bifreiðaeftirlitsins, en ekki sínu eigin áliti. Eins og fram hefur komið í þessum umr., hefur bifreiðum fjölgað mjög á síðari árum. Þetta veldur því, að bifreiðaverkstæðum hefur einnig fjölgað. Það veldur því einnig, að slysin í umferðinni hafa líka farið vaxandi. Það er því fullkomin ástæða til að gefa þessu gaum, gera allt það, sem verða má, til þess að auka öryggið í umferðinni. Sum af þeim slysum, sem átt hafa sér stað í sambandi við bifreiðar, eiga rót sína að rekja til bifreiðaverkstæðanna, vegna þess að sú vinna, sem þar hefur verið framkvæmd, hefur ekki verið nógu vel unnin og samvizkusamlega, og slys hefur hlotizt af. Ekki mun það þó alltaf hafa átt sér stað hjá þeim smærri verkstæðum, að þannig hafi til tekizt. Þess vegna er ekki nema eðlilegt, að það komi fram hér á hv. Alþ. frv. um að hafa eftirlit með bifreiðaverkstæðum. Hér eru stofnanir, sem vegna þeirra verka, sem þær inna af hendi, geta valdið slysum og dauða á mönnum, og við eigum að sjálfsögðu að gera allt til þess að koma í veg fyrir það. En ég er ekki sannfærður um, að með þessu frv., eins og það liggur fyrir nú, sé nógu mikið öryggi skapað í þessum málum eða það sé búið að leggja nóg niður fyrir sér, hvernig hægt er að koma fyrir í löggjöf eftirliti með bifreiðaverkstæðum, sem til öryggis mætti verða. Þegar ég las 1. gr. og sá orðin „gegn greiðslu“, þá leit ég svo á, að það væri átt við það, að mér væri sem bifreiðareiganda heimilt að gera við mína bifreið. En eins og þetta er túlkað í nál., að undanþegin þessu ákvæði væru t.d. bifreiðar Landleiða, strætisvagnar Reykjavíkur, bifreiðar vegagerðarinnar, olíufélaganna, þá finnst mér vera komið langt út fyrir það, sem ég get sætt mig við. Og ef höfuðtilgangur frv. á að vera sá - sem ég hélt vera - að skapa öryggi fyrir líf og limi þeirra manna, sem með bifreiðum ferðast, þá finnst mér hér skorta mikið á, enda get ég ekki skilið, að það sé með rökum hægt að halda því fram, að verkstæði, sem rekin eru af vegagerð ríkisins, Landleiðum eða strætisvögnum, vinni ekki verk sín gegn greiðslu. Þó að þau geri aðeins við bifreiðar þess fyrirtækis, sem rekur verkstæðið, þá er auðvitað í reikningshaldi fyrirtækisins færð fram greiðsla fyrir viðgerð. á þeim bifreiðum, sem þar eru til viðgerðar í það og það skiptið. Þess vegna vil ég segja það, að ég get ekki skilið, að þessi skilningur sé réttur. En það yrði að vera fullkomlega ljóst, áður en slík löggjöf yrði sett, hvort aðalfyrirtæki, sem farþega flytja út um landið, eins og langferðabifreiðarnar, mættu gera við þær á verkstæðum, sem ekki væru löggilt. Það væri að fara mjög aftan að siðunum, ef þannig væri hægt að túlka orðin „gegn greiðslu“. Það væri því með öllu óverjandi fyrir Alþingi að ganga þannig frá þessu atriði. Og ef slíku væri ekki mótmælt hér á hv. Alþingi við afgreiðslu málsins, þá mætti ætla, að sá skilningur yrði látinn ráða. Þess vegna vil ég taka skýrt fram, að það kemur ekki til greina, að slíkur skilningur geti verið réttur í sambandi við þetta frv. Því er þá ætlað annað hlutverk en ég hafði hugsað mér, þegar það var lagt fram hér á hv. Alþingi. Ég leit svo á, að það væri fyrst og fremst öryggi, sem ætti að tryggja, en ekki að skapa einu eða öðru verkstæði einhverja sérstaka aðstöðu. Þetta vil ég láta koma fram hér í þessum umræðum og legg á það mikla áherzlu, að Alþingi getur ekki gengið svo frá málinu, að sá skilningur sé ríkjandi gagnvart þessu atriði, að þar sé átt við heil verkstæði, að þau séu undanþegin bara vegna þess, að þau gera ekki við aðrar bifreiðar en eigin bifreiðar. Hitt álít ég, að með ákvæðinu „gegn greiðslu“ væri átt við það, að einstaklingur mætti gera við sína einkabifreið. Hins vegar, ef hann fer að reka bifreiðar, t.d. sérleyfisbifreiðar, þá yrði hann auðvitað að láta gera við þær á slíkum verkstæðum. Þá verð ég að segja það út af því atriði, sem hv. 1. þm. Vestf. drap hér á um 1. gr., að það hefur dómsmrh. á valdi sínu, þannig að hann gæti kveðið svo á um, að það væri aðeins eitt verkstæði á þessum stað, við skulum segja í Borgarnesi eða Stykkishólmi eða eitt verkstæði í Mýrasýslu, sem mætti gera við bifreiðar eftir venjunni. Hins vegar sýnist mér að hann þyrfti ekki að segja, að það mætti ekki gera við bifreiðar nema á þessu eina löggilta verkstæði, en það leiðir af sjálfu sér, að framkvæmdin hlyti að verða á þá leið, að þetta löggilta verkstæði sæti fyrir um allar viðgerðir. Það þarf ekki orðum að því að eyða, að á síðari árum hefur dreifing á vélknúnum ökutækjum orðið geysileg um landið allt, og þeirra vegna hafa viðgerðarverkstæði dreifzt um allt land. Þess vegna, þegar farið væri að hafa eftirlit með þessum verkstæðum og skapa þar meira öryggi, þá yrði að gera það með verulegri varúð og án þess að um nokkra stökkbreytingu væri að ræða til þess að komast hjá auknum kostnaði og gera það að verkum, að margir þeir, sem til slíkra verkstæða hefðu stofnað, yrðu fyrir verulegu tjóni. Ég lít því svo á, að þetta mál, sem er lagt hér fyrir Alþingi í fyrsta sinn í vetur, sé svo umfangsmikið, að það sé rétt að láta það fara aftur til hæstv. ríkisstj. og leita umsagnar hjá fleiri aðilum en enn hefur verið gert, kynna málið betur og reyna að samræma þau sjónarmið, sem hér hafa komið fram, og gera málið þannig betur úr garði. Ef ég man rétt, þá skildist mér það á hæstv. dómsmrh., þegar hann flutti framsögu fyrir þessu máli hér í hv. deild, að þá væri það ekkert kappsmál frá hans hendi, að þetta mál yrði afgreitt í vetur, en umfram allt, að það yrði athugað vel og reynt að ná um það samstöðu. Ég held, að við getum ekki afgreitt þetta frv. frá hv. Alþingi í vetur eða gert það að lögum, svo að vel fari. T.d. vil ég benda á það, sem hv. 1. þm. Vestf. drap hér á áðan um þau bifreiðaverkstæði, sem fengju þau réttindi að verða löggilt, að eðlilegt væri, að lagðar væru þær skyldur á þau að hafa eftirlit með bifreiðum og létta bifreiðaeftirlitinu að nokkru af bifreiðaeftirliti ríkisins. Ef það ætti að gera, þá yrðu að koma hér inn líka sektarákvæði gagnvart þessum bifreiðaverkstæðum, ef þau brytu skyldu sína. Ef inn á slíka leið ætti að fara, þarf að undirbúa það betur en hægt væri að gera hér á milli umræðnanna. Þess vegna vildi ég nú mega vænta þess, að hv. allshn. tæki þetta mál aftur og sameinaðist um þá till., sem hv. 11. landsk. flytur hér, að fresta þessu máli og vísa því til hæstv. ríkisstj., enda sýnist mér á þeim rökum, sem hv. meiri hluti beitir í málinu, að þau séu það veik, að hann sé það mikið í vafa, að skynsamlegri leið væri að láta málið bíða afgreiðslu til næsta þings, enda yrði það þá betur búið og hægt að sameina þau sjónarmið, sem eiga að vera höfuðtilgangur frv., að auka öryggi í umferðinni án þess þó að gera um of erfitt fyrir um framkvæmdirnar. Og ég vildi mjög mælast til þess við hv. n., að hún tæki þetta til athugunar á nýjan leik.



Herra forseti. Ég skal nú ekki mjög mikið lengja þessa umr., sem hér hefur farið fram, því að ef ég ætti fyrir nefndarinnar hönd að fara að svara öllu út í æsar, sem hér hefur verið spurt um og talað um, þá gæti það orðið nokkuð löng ræða. En ég ætla þó að gera nokkrar athugasemdir út af því, sem fram hefur komið í ræðum þeirra manna, sem hér hafa talað, sem eru víst orðnir fjórir. Í ræðum minna meðnm., hv. 11. landsk. þm. og hv. 4. þm. Sunnl., kom ekki neitt nýtt fram umfram það, sem um hafði verið rætt í n., og aðallega það, sem fram hefur komið í nál. hv. 11. landsk. En það upplýstist þó við ræðu hv. 4. þm. Sunnl., að hann er samþykkur till. hv. 11. landsk. um að vísa þessu frv. til hæstv. ríkisstj. Hv. 11. landsk., minni hluti n., kom inn á það, sem fleiri ræðumenn hafa og vikið að, að þeirra andstaða gegn frv. sé í rauninni aðallega sprottin af því, að það gangi ekki nógu langt, því að þeir leggja allir áherzlu á, að það verði að afnema þessi orð úr 1. gr. frv.: „gegn greiðslu“, og það yrði skilyrðislaust að taka undir ákvæði frv. þau viðgerðarverkstæði, sem ýmis stór fyrirtæki halda uppi til þess að gera við eigin bifreiðar, sem eru reknar á þeirra vegum, svo sem vegamálastjórnin, Landleiðir, olíufélögin, Strætisvagnar Reykjavíkur o.s.frv. Þetta atriði var mjög mikið rætt í n., og eins og hv. 11. landsk. skýrði réttilega frá, var ekkert samkomulag um að taka þessi orð: „gegn greiðslu“ - út úr frv., og það er ekki í neinu ósamræmi við það, sem nefndin að öðru leyti hefur látið í ljós. Hv. 11. landsk. lét það í ljós, sem við vitum allir að er rétt, að það er víða góð þjónusta, bæði hér í höfuðstaðnum og víðs vegar úti um land, á viðgerðarverkstæðum, svo að það er mikil furða, hvað þessum verkstæðum þrátt fyrir óhæga aðstöðu hefur tekizt að koma sinni starfsemi í fullkomið horf. En það er þó öllum ljóst, að ýmsu er ábótavant á þessu sviði, og aðaltilgangur þessa frv. er að koma því til leiðar, að menn geti átt völ á að snúa sér til verkstæða, sem hafa hin fullkomnustu verkstæði, góðan húsakost og eru í sem fullkomnustu lagi. Hins vegar er vert að geta þess, sem hv. 11. landsk. vék að, að það væri farið fram á það af ýmsum, að það væri hækkað verð á þessari þjónustu. Nú er það kunnugt, að viðgerðir bifreiða eru undir verðlagseftirliti. Og því er ekki að leyna, að þeir aðilar, sem mest mótmæla þessu frv., telja, að það mundi gefast betur að hækka bara álagninguna á vinnuna og hugsa ekkert um löggildingu, ef vinnan væri seld nógu dýrt, þá mundi allt komast í bezta lag. Þetta er ein aðalröksemdin hjá þeim, sem mæla mest á móti frv., og á því geta menn séð, hvað álitsgerðir þessara manna stangast hver við aðra. Krafan er einmitt sú frá þessum mönnum, að það sé um að gera að hækka þessa þjónustu í verði sem allra mest, þá komist allt í gott lag. Meiri hl. hv. allshn. er ekki þessarar skoðunar, því að það er ekki nein vissa fyrir því, að það sé öruggt, að þjónustan verði þeim mun betri sem verðhækkuninni á henni nemur. Þar gildir sama regla og ég hef oft heyrt talað um í launamálum ýmissa stétta, að það sé alveg víst, að þær vinni betur, ef þær fá nógu mikið hækkuð laun. Við höfum margfalda reynslu fyrir því, að þetta er ekkert öruggt atriði. Hv. 11. landsk. vék að því, að það yrði að sjá um, að þeir, sem stjórna bifreiðum, væru allsgáðir og með réttu ráði. Ég verð nú að segja það, að hvað fullkomin sem verkstæðin verða og hvað sem líður öllu okkar bifreiðaeftirliti, þá getum við aldrei ætlazt til þess, að það verði á þeirra verksviði að sjá um það, að menn séu allsgáðir og með réttu ráði. Það er óviðkomandi þessu máli, því að það er lögreglumál og lagamál, eins og allir vita um. Hv. 4. þm. Sunnl. vék að því, að það væri mjög mikil ástæða til að ætla og væri raunar víst, að aðstaðan í þessum efnum væri gagnólík úti á landi við það, sem hún er hér í höfuðstaðnum og í þéttbýlinu. Þetta vitum við allir að er rétt. Þess vegna er samkv. þessu frv., 1. gr. þess, alls ekki víst, þó að dómsmrn. hafi heimild til að löggilda einhver verkstæði, að það yrði gert alls staðar á landinu. Það er talað um, að það megi gera á vissum stöðum, þó að það sé ekki gert á öðrum. Að nefndin hafi eitthvað vanrækt í því að senda ekki frv. þetta til athugunar út um allt land, það get ég ekki fallizt á. Hér eru svo stór og þekkingarmikil félög í höfuðstaðnum, sem hafa fjallað um þetta mál, að þeirra álit á að geta gilt nokkuð öruggt fyrir alla, eins þótt þeir séu úti á landi. Þá minntist hv. 4. þm. Sunnl. á varahlutaspursmálið, og það er náttúrlega alls ekki að ófyrirsynju, að minnzt sé á það, en það er bara allt annað mál með þann mikla vanda, sem þar er um að ræða. Við vitum, að það hefur verið mjög mikill hörgull oft og einatt á því að fá varahluti flutta inn, og þeir hafa verið seldir mjög háu verði, jafnvel hlutfallslega miklu hærra verði en svarar til verðs á bifreiðunum nýjum. Það vita allir, að það er nauðsynlegt og áríðandi að fá sem bezt úr þessu greitt, að það sé sem allra óhindraðastur innflutningur á varahlutum, bæði í bifreiðar, traktora og aðrar aflvélar, sem notaðar eru víðs vegar um okkar land. Og það er ekkert til fyrirstöðu varðandi afgreiðslu þessa frv., að það sé ekki jafnmikil nauðsyn á því eftir sem áður, þó að það verði samþykkt. Aðeins vil ég segja nokkur orð við minn góða vin, hv. 1. þm. Vestf. Hann byrjaði sína ræðu á því að láta það í ljós, að sér sýndist, að allshn. skildi ekki málið, skildi ekki, hvað þetta frv. ætti við. Ég vil nú segja það, að ef ég þekkti ekki þennan þm. sem greindan og glöggan mann, þá mundi ég hafa haldið það eftir ræðu hans, að hann hefði aldrei lesið frv. og því síður að hann skildi það, því að hann talaði um þetta eins og þetta ættu að vera ákvarðandi lög um öll þau atriði, sem hann minntist á og spurði um. Þess vegna vil ég segja það, að það lítur út fyrir, að hann hafi ekki lesið t.d. 5. gr. frv., sem ákveður, að framkvæmdin í þessu máli á að ákveðast með reglugerð. Það er ekkert um það í þessu frv., hvernig á að vera framkvæmdin á því í einu eða neinu, annað en það, að það er heimilt fyrir dómsmrn. að löggilda ákveðin verkstæði, sem hafa fullkomna aðstöðu í húsakosti, vélum og öðru, sem nauðsyn ber til þess að geta gert við bifreiðar á þann hátt, svo að í lagi sé. Þá var þessi hv. þm. að tala um það, að hann hefði rætt hér við 1. umr. um nauðsyn þess eð sameina bifreiðaeftirlitið og starfsemi þeirra verkstæða, sem yrðu samkv. þessu frv. löggilt, og var með ásakanir í garð hv. allshn. fyrir það, að hún skyldi ekki hafa tekið neina afstöðu til þessa máls. Þetta er alveg frjálst og því fremur frjálst, ef frv. verður samþykkt, eins og það liggur fyrir. Það er ætlazt til þess, að það verði bifreiðaeftirlitið, sem hefur aðalframkvæmdina á þessum lögum, og það er ætlazt til þess, að það sé bifreiðaeftirlitið, sem hefur mest úrskurðarvald við að undirbúa þá reglugerð, sem ætlazt er til að dómsmrn. setji um framkvæmd þessa máls, sem er aðalatriðið. Hér er ekki fyrir þessari hv. deild neitt frv. til reglugerðar um það, hvernig framkvæmdin á að vera á þessu máli. Hér er bara um að ræða heimild til þess að setja reglugerð, og á henni veltur framkvæmdin, og það er þess vegna alveg ótvírætt og óumdeilanlegt, að það er rétt, sem ég tók hér fram áðan, að hvort þetta mál verður til góðs eða ills, ef þetta frv. verður samþykkt, það fer alveg eftir framkvæmdinni, alveg eins og yfirleitt gerist um öll heimildarlög. Það fer eftir því, hvernig sú heimild verður notuð, sem heimildarlagafrv. gefur, sem samþ. yrði á Alþ. Þá er það atriði, sem hv. 1. þm. Vestf. vék að. Hann var að tala um, að sér sýndist sönnun fyrir því, að við hefðum ekki skilið frv. í hv. allshn., að við gerðum ráð fyrir því, að það væri hægt að framkvæma þetta þannig, að þeim verkstæðum, sem ekki fengju löggildingu, væri ekki bannað að gera við bifreiðar. En þetta er einmitt það atriði, sem við tökum alveg greinilega fram í okkar nál., og okkur sýnist, að það þurfi ekki að gera neina brtt. við frv. sjálft til þess, því að það er nóg, að meiri hl. nefndarinnar, sem mælir með frv., gerir ráð fyrir því, að reglugerðin, sem sett verður, og framkvæmdin á þessu máli verði á svo frjálslegan máta, að það verði löggilt nokkuð mörg verkstæði hér í höfuðborginni og hvarvetna annars staðar, þar sem þess þætti þörf eða nauðsynlegt eða hægt, og svo geti menn, sem þurfa á viðgerðum að halda, alveg valið um það að snúa sér til annarra verkstæða, sem ekki hefðu fengið löggildingu, enda þótt þau væru með ófullkomnari aðstöðu. Það er út af fyrir sig nokkuð til í því, að það, sem aðallega er á móti þessu, er það, að hætt væri við því, að þegar væri búið að löggilda einhver ákveðin verkstæði sem fullkomin, þá þætti öllum bifreiðaeigendum og bifreiðastjórum svo mikið eftirsóknarmál að sækja til þessara löggiltu verkstæða, að hin, sem ekki hefðu fengið löggildingu, dæju út alveg sjálfkrafa. En þetta er engan veginn víst, og það mundi velta algerlega á því, hve mörg bifreiðaverkstæði verða löggilt og hvað miklar líkur væru til, að þau gætu fullnægt þeirri eftirspurn, sem um er að ræða. Þá var hv. 1. þm. Vestf. að spyrja, hvort ætti að löggilda verkstæði úti um allt land. Það fer alveg eftir framkvæmdinni eins og annað í þessu máli. Það fer eftir því, um hvað samkomulag verður hjá dómsmrn. og bifreiðaeftirlitinu. Hann var líka að tala um það, þessi hv. þm., hvað bifreiðaeftirlitið væri dýrt. Og það er satt, það er dýr stofnun, og það þarf ekki að búast við öðru en með meiri starfsemi fari eins hjá þeirri stofnun og öllum öðrum ríkisstofnunum, að eftir því sem meira verk er lagt í þeirra hendur, eftir því verði hærri þeirra rekstrarkostnaður. En ég sný ekki að neinu leyti aftur með það, sem fram er tekið í okkar nál. og ég tók fram líka áðan, að ég ætlast til þess og við í meiri hl. allshn., að þegar reglugerðin er samin og frá henni gengið og ákveðið um það, hvernig framkvæmd þessa máls verði, þá verði það gert á frjálslegan máta, en alls ekki harkalega. Hv. 1. þm. Vestf. var að tala um, að það liti út fyrir, að nefndin hefði gert þessa samþykkt af því, að hún hefði gott traust á núverandi hæstv. dómsmrh. og byggist við því, að það yrði alltaf góður maður í því embætti. Ég skal nú ekki leyna því, að ég hef ágætt traust á núverandi dómsmrh. og treysti honum til alls þess bezta í þessu sem öðru, sem hann starfar að. En ég er ekki svo svartsýnn, að ég búist við því, þó að skipt verði um dómsmrh., að það fari nokkurn tíma maður í það embætti, sem beiti sínu starfi til þess að gera mönnum til ógagns eða bölvunar, bara til þess að þjóna sinni lund. Ég ætlast til þess, að þegar reglugerð er sett, sem á að ákveða algerlega um framkvæmd þessa máls, þá verði hún þannig útbúin, að það sé frjálslega frá því gengið.Og eins og ég áðan tók fram, þá veltur alveg á framkvæmdinni í málinu, og framkvæmdin á að ákveðast í reglugerð, en alls ekki með þessum lögum. Það hefði orðið nokkuð hörð deila og langt mál, ef hefði átt að fara að ákveða í þessum lögum, hvernig framkvæmdin öll yrði. Það er ætlazt til þess, að það sé gert með reglugerðinni. Hv. síðasti ræðumaður, 3. þm. Vesturl., gat um það, sem alkunnugt er og er eitt aðalatriði, sem stendur til grundvallar fyrir þessu frv., að margar viðgerðarstöðvar bifreiða bæði hér í höfuðstaðnum og hvarvetna úti um land eru ekki svo fullkomnar, að það sé alltaf hægt að treysta því, að viðgerðin á bifreiðinni sé algerlega örugg. Og þessi hv. þm. vék að því, sem er líka kunnugt, að einmitt vegna þeirra hluta, að það er ekki svo öruggt sem skyldi, að viðgerðirnar á biluðum bifreiðum séu alltaf í fullkomnasta lagi, þá er á því nokkur hætta, að það geti stundum stafað slys eða árekstrar af þeim orsökum. Og einmitt öll viðleitni, sem hafin hefur verið af þeim mönnum, sem hafa undirbúið þetta frv. og ætlazt til þess, að það verði gerð ný gangskör að því að bæta þarna úr, þá er það þeirra tilgangur auðvitað, að úr þessu verði bætt sem allra víðast á landinu, að það sé betur en verið hefur fært fyrir alla aðila að treysta þeim, sem fást við það vandasama verk að gera við bilaðar bifreiðar. En mér er kunnugt um það, og ég veit, að mörgum hv. þm. öðrum er það kunnugt, að þeir menn, sem fást við þetta starf, þeir sem hafa fengið lærdóm í því að vera bifvélavirkjar og starfa á verkstæðum og sumir utan verkstæða, hafa aldrei frið fyrir ásókn, því að bilanirnar á öllum þeim þúsundum bifreiða, 18–20 þús. bifreiðum, sem reknar eru hér í landinu, bilanirnar eru svo algengar og tíðar, að eins og sakir standa hefur það verið svo, að þeir menn, sem fást við viðgerðirnar, hafa ekki við ásókninni. Það kom fram hjá hv. 3. þm. Vesturl. eins og þeim, sem höfðu talað á undan honum, að það virtist svo sem honum fyndist, að frv. gengi ekki nógu langt, af því að það væri ekki alveg skylt að taka undir það þau verkstæði, sem væru rekin eingöngu til að gera við bifreiðar þeirra fyrirtækja, sem þau reka, eins og t.d. vegagerðar ríkisins, Strætisvagna Reykjavíkur o.s.frv. En n. gat alls ekki fallizt á, að það yrði svo langt gengið í þessu máli, og vill heldur mæla með því, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir, í því trausti, að sú reglugerð, sem er aðalatriðið og á að setja samkvæmt frv., verði þannig úr garði gerð, að það sé hægt að gera ráð fyrir því, að frá málinu verði vel gengið. Varðandi þá till., sem fram kom frá hv. 1. þm. Vestf., að þessari umr. verði frestað og því vísað til allshn. aftur, þá er það mál, sem hæstv. forseti auðvitað algerlega ræður, hvernig meðferðin verður. Ég sé ekki neina ástæðu til þess, þó að umr. verði frestað og jafnvel þótt málið verði tekið af dagskrá og aldrei tekið á dagskrá aftur, þá sé ég enga ástæðu til að vera að vísa því til n., fyrr en þá á milli 2. og 3. umr., en það getur auðvitað komið til mála, ef það eru einhver viss einstök atriði, sem væri þá talin ástæða til að hv. n. tæki til athugunar. En ég er hræddur um, að það væri nokkuð tafsamt, ef það ætti að fara inn á að ræða það, hvort það væri í allshn. eða annars staðar hér í hv. Alþingi, hvernig ætti að vera skipunin á þeirri reglugerð, sem á að ákveða framkvæmdir í þessu efni. Ég skal svo ekki fjölyrða meira um þetta vandamál, og enda þótt ég búist við því, að ýmsir aðrir taki hér til máls aftur, þá býst ég við, að fyrir hönd meiri hl. n. sé ekki nein ástæða til að ræða þessa hluti meira við þessa umr.



Herra forseti. Ég fór við umr. hér áðan fram á það við hv. frsm. n. að óska eftir, að þessari umr. yrði frestað, og ef hv. frsm. vildi ekki verða við því, hvort hæstv. forseti vildi ekki fresta umr. og gefa tækifæri til þess að semja brtt. við frv. Nú sé ég, að hæstv. forseti hefur ekki viljað verða við þeim tilmælum, því að hann skýrði hér frá því, að umr. um þetta væri lokið, og mér skilst, að það sé af því, að hæstv. forseti vilji þá ekki verða við þeim tilmælum að fresta þessari umr., svo að það gefist tími til þess að athuga málið nánar, áður en það gengi til 3. umr. Vildi ég gjarnan heyra álit forseta um það, því að annars held ég áfram minni ræðu. 
            



Herra forseti. Um alllangt árabil hefur verið um það rætt meðal þeirra, sem fjalla um landbúnaðarmál hér á landi, á hvern hátt hentugast sé fyrir þjóð okkar að tryggja sér nægilegan fjölda af hámenntuðum mönnum til þeirrar starfsgreinar. Svo hefur farið í landbúnaði eins og öðrum atvinnuvegum, að þörfin fyrir vel menntaða menn á ýmsum sérsviðum fer vaxandi ár frá ári. Þótt fjöldi slíkra manna verði aldrei mikill á Íslandi, er engu að síður brýn nauðsyn, að þeir séu fyrir hendi. Þetta mál komst það langt áleiðis 1958, að búnaðarþing gerði um það ályktun eftir allmiklar umr., bæði á þinginu það ár og næstu búnaðarþingum þar á undan. Var þá talin brýn þörf á, að kennsla í búvísindum hérlendis yrði efld og aukin frá því, sem nú er, stofnaður yrði fullkominn búnaðarháskóli hér á landi og hann staðsettur á Hvanneyri. Snemma árs 1959 skipaði þáverandi menntmrh. þriggja manna n. til að semja frv. til laga um búnaðarháskóla á Hvanneyri í samræmi við þessa ályktun. Nefnd þá skipuðu Steingrímur Steinþórsson búnaðarmálastjóri, sem var formaður, Benedikt Gröndal og Guðmundur Jónsson skólastjóri á Hvanneyri. N. þessi vann árlangt að málinu, leitaði upplýsinga víða um lönd og kynnti sér aðstæður allar heima og erlendis. Niðurstaðan varð frv., sem flutt var á síðasta þingi, en seint og fékk því ekki afgreiðslu. Nú hefur farið svo að þessu sinni, að frv. var ekki borið fram fyrri hl. þings, og því tók ég mér fyrir hendur sem einn af nm., er undirbjuggu frv., að flytja það og geri það með vitund og samþykki hæstv. landbrh. Tilgangurinn með flutningi frv. á þessu stigi er fyrst og fremst að fá um það áframhaldandi umr., því að svo virtist á síðasta þingi sem þeir, er þá fjölluðu um það í n., vildu hugsa málið frekar, og er sjálfsagt, að það hafi þann gang, sem hv. Alþ. telur sjálft þörf á. Ég sé ekki ástæðu á þessu stigi til þess að rekja nákvæmlega efni frv., en vil taka fram, að grundvallarhugmyndin er, að sú framhaldsdeild, sem um nokkurt árabil hefur starfað við bændaskólann á Hvanneyri, fái að þróast áfram, eftir því sem efni og aðstæður leyfa, þannig að hún fái aðstæður til þess að mennta flesta eða alla þá menn, sem landbúnaðurinn þarf með meiri menntun en bændaskólarnir veita á því sviði. Það er ekki hugmynd þeirra, sem að þessu máli hafa staðið, að samþykkt þessa frv. þýði, að það verði þegar í stað að setja upp umfangsmikla og dýra stofnun með dýrum byggingum, enda þótt ekkert skorti á, að ýmsir þeir, sem hafa stutt þetta mál á hinum ýmsu sviðum, hafi sínar hugsjónir og láti sig dreyma um það, að í framtíðinni verði hér myndarlegur búnaðarháskóli, þar sem jafnframt fari fram allmikið af rannsóknum í þágu landbúnaðarins, sem mun mjög vel geta verið samhliða kennslunni. Ég mun svo ekki hafa fleiri orð með þessu frv., en vil, herra forseti, leggja til, að því verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Eins og hv. flm. þessa frv. vék lauslega að, hefur starfað að Hvanneyri í Borgarfirði um nokkurra ára skeið framhaldsdeild í menntun í búvísindum. Þegar Bjarni heitinn Ásgeirsson var ráðherra á árunum 1947–49, var það eitt af hans verkum að koma þessari framhaldsdeild á stofn. Á þeim árum var sú starfsemi að byrja, að ræktunar- og búnaðarsambönd voru að fá sér starfsmenn til að leiðbeina bændum bæði í ræktun og búvísindum, og skorti þá mjög menn til þess. Framhaldsdeildin á Hvanneyri, sem nú hefur starfað á annan áratug og hefur útskrifað nokkra tugi manna, hefur komið að góðu liði í sambandi við þessa starfsemi. Flestir þeir menn, sem útskrifazt hafa frá henni á þessu tímabili, hafa orðið starfsmenn við búnaðar- og jarðræktarsambönd. Deildin hefur því bætt úr mannaskorti, sem þarna hefði orðið, og er því nú þegar búin að vinna mikið og gott starf í þágu íslenzks landbúnaðar. Það hefur verið hugsun þeirra manna, sem að þessu stóðu í upphafi og síðar hafa að því unnið, að framhaldið yrði það, að hér yrði stofnsettur landbúnaðarháskóli eða menn þeir, sem stunduðu búfræði, ættu kost á því að læra landbúnaðarvísindi við þann skóla. Um það hefur hins vegar verið deilt, hvort rétt væri að halda áfram á þeirri braut, sem hafin er á Hvanneyri fyrir meira en áratug, eða hvort slík deild ætti að vera stofnsett við háskólann hér í Reykjavík. Báðir þeir aðilar, er um þetta hafa deilt, hafa leitt fram sín rök, og ég hef ekki enn þá fundið rök fyrir því, að ástæða væri til að breyta frá þeirri þróun, sem í upphafi var hafin með stofnun framhaldsdeildarinnar á Hvanneyri. Það hafa ekki komið fram neinar skýringar, sem réttlættu það að breyta frá þeirri stefnu, er þá var tekin. Eins og hv. flm. tók hér fram, var þetta mál undirbúið af milliþn. og var lagt hér fram á síðasta hv. Alþ., þá af landbn. þessarar hv. d., að tilhlutan hæstv. landbrh. Ég verð að segja það, að ég bjóst við því, að þetta mál yrði lagt hér fyrr fyrir á þessu þingi, og það kom mér mjög á óvart, þegar ég sá, að það var flutt hér af einum hv. þm. úr stjórnarliðinu. Ég gerði ráð fyrir því, að hæstv. landbrh. mundi hafa forustu um að flytja þetta mál hér á hv. Alþ., ef einhver von ætti að vera um, að það næði fram að ganga. Nú vildi ég því spyrja um það hjá hv. flm., sem að vísu tók fram, að hæstv. ráðh. væri kunnugt um það, að hann flytti þetta frv., hvort á flutning hans á málinu bæri að líta á þann veg, að hæstv. ráðh. hefði ekki talið ástæðu eða haft áhuga fyrir því að flytja málið hér á hv. Alþ. Ef svo er, virðast mér ekki góðar horfur um góðan byr fyrir þessu máli hér á hv. Alþ. og teldi þá heppilegra, að það hvíldi sig um sinn, heldur en að Alþ. gengi af því dauðu, ef útlitið væri á þann veg. En ég vildi gjarnan fá að heyra álit hv. flm. á því, hvort áhugaleysi ráðherrans hefði komið til, að hann sá ekki um flutning málsins, eins og eðlilegt hefði verið, og að hv. þm. tók það að sér þess vegna.



Herra forseti. Ég skýrði frá því í framsöguræðu minni, að málið væri flutt með vitund og samþykki hæstv. landbrh. Þetta hefur verið annatími í stjórnmálunum á þingi. Bæði í landbúnaði og á öðrum sviðum hefur mikill fjöldi mála kallað að. Þess vegna var það, að þegar leið á þingið og ég sá ekki, að þetta mál hefði komið á ný fram á sama hátt og í fyrra, spurði ég ráðherra að því, hvort ekki væri sjálfsagt, að þetta kæmi fram. Hann gaf samþykki sitt til þess, að ég sem einn af nm. þeim, sem höfðu undirbúið málið, flytti það, og get ég ekki túlkað það, að hans undirtektir hafi sýnt annað en áhuga á málinu. Ég lít því svo á, að það séu einhverjar aðrar ástæður fyrir því, eins og með sum önnur mál, sem varða landbúnaðinn og hafa sínar fjárhagshliðar o.fl., að hann hefur ekki tekið upp frumkvæði á þessum vetri. Ég geng út frá því, að við megum vænta þess, að stuðningur ráðh., sem kom fram, er hann hafði frumkvæði um flutning málsins í fyrra, sé óbreyttur. Hins vegar eru fordæmi fyrir því hér í þinginu, að þm., sem setið hafa í n., sem hafa undirbúið mál, hafa til þess að vekja athygli á máli og halda því vakandi flutt það sjálfir. Það er hið eina, sem hefur gerzt að þessu sinni, og von mín er sú fyrst og fremst að fá landbn. til að ræða þetta mál allýtarlega, sem hún gat ekki gefið sér tíma til að gera í fyrra, svo að það komi fram, eins og hv. 3. þm. Vesturl. sagði, hver hugur manna er, og er þá hægt að sjá til um framgang málsins.



Herra forseti. Út af því, sem hv. 5. þm. Vesturl. (BGr) sagði um annríki hæstv. landbrh., að það hefði staðið í vegi fyrir því, að hann hefði beitt sér fyrir, að þetta mál væri flutt hér á hv. Alþ. eða ríkisstj. hefði flutt það, þá má vel vera, að svo sé, þó að ég telji, að hæstv. ráðherra sé sá dugnaðarmaður, að hann mundi hafa haft möguleika til þess að ýta úr höfn máli, sem þegar var tilbúið. Um það ætla ég hins vegar ekki að fara að karpa neitt hér í hv. d. Það sýnir sig, hvort svo hefur verið. En ef önnur sjónarmið, eins og fjárhagssjónarmið, hefðu ráðið gerðum ráðherrans, þá kemur að því, sem ég tók fram hér áðan, að vonlítið er um afgreiðslu málsins. Það mun rétt vera, að fordæmi eru fyrir því, að einstakir nm. hafi flutt mál, sem þeir hafi unnið að í n., en ég hygg, að venjulega hafi þó svo farið, að þau mál hafi átt lítinn byr hér á hv. Alþ. Ég vona samt, að það fari ekki svo um þetta mál og því megi skila áfram hér í hv. d., þó að ég geti ekki neitað því, að ég sé trúlítill, fyrst fæðinguna bar að með þeim hætti, er hér hefur átt sér stað.