Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill ítreka að fyrirspurnum sé beint til eins ráðherra í senn og ekki sé spurt um fleiri en eitt efnisatriði í senn.

Virðulegur forseti. Ég ætla að bera fram eina stutta fsp. til hæstv. forsrh. Telur hæstv. forsrh. það samrýmast góðum stjórnsýsluháttum að gegna samtímis starfi bæjarfulltrúa í Reykjavík og embætti forsrh. Íslands?

Virðulegi forseti. Ég tel ekkert mæla gegn því og í lögum er örugglega ekkert sem mælir gegn því. Ég minni á að seta í sveitarstjórn telst þegnskylda, skylduverkefni hvers borgara ef menn leggja að honum að gegna slíku starfi. Á hinn bóginn er ekki vafi á og ég ligg ekkert á því, að það kunna að fylgja því erfiðleikar að gegna báðum embættunum samtímis. Um leið vek ég athygli á að forsrh. er í þessu tilviki 1. þm. sama kjördæmis og hann er borgarfulltrúi fyrir og mundi þess vegna hafa mjög áþekk sjónarmið í huga sem 1. þm. kjördæmis og borgarfulltrúi. Ég vek líka athygli á að það hefur tíðkast í öðrum löndum að menn séu ekki bara forsætisráðherra eins og Chirac var í Frakklandi, heldur jafnframt borgarstjóri Parísar.

Virðulegur forseti. Eins og fsp. mín bar með sér tel ég að það sé með öllu óeðlilegt og raunar óviðeigandi að sami maður sé í þeim fötum sem hæstv. forsrh. hefur klæðst með því að gegna þessum tveimur embættum samtímis. Satt að segja er ég afar undrandi á því að hæstv. forsrh. skuli kjósa að vera í þeim sporum vegna þess að ég hygg að það geti ekki verið þægilegt fyrir hann að þjóna með þeim hætti tveimur herrum. Ég tel að það sé ekki sambærilegt þingmannsstarfið fyrir Reykjavík og forsætisráðherrastarfið annars vegar og hins vegar spurningin um að sitja í sveitarstjórn í kjördæminu. Ég trúi ekki öðru en hæstv. forsrh. endurskoði sinn gang í þessu efni fyrr en síðar.

Virðulegi forseti. Það eru fjölmörg fordæmi þess að ráðherrar gegni embætti borgarfulltrúa í Reykjavík, bæði gömul og ný. Ég get nefnt tiltölulega nýleg fordæmi. Albert Guðmundsson var fjmrh. en jafnframt borgarfulltrúi í Reykjavík. Hann tók sér hlé um stund frá því starfi en ákvað síðan eftir nokkra reynslu að gerast borgarfulltrúi á nýjan leik. Gunnar Thoroddsen var borgarfulltrúi um nokkra hríð eftir að hann varð fjmrh. og gegndi meira að segja embætti forseta borgarstjórnar eftir að hann lét af starfi sem borgarstjóri og gerðist fjmrh. Ég hygg að ég geti farið enn aftar í tímann en þori ekki að gera það eftir minni. Ég verð að fletta því upp áður en ég held því fram með fullum fetum. En ég hygg að fordæmin séu til og hugsanlega hafi forsrh. áður jafnframt verið borgarfulltrúi.

Virðulegur forseti. Umræða í þjóðfélaginu og þar með einnig á Alþingi Íslendinga á undanförnum árum hefur verið í þá átt, ef ég hef lesið rétt í mál manna, að greina sem skýrast á milli verkefna og stjórnsýslustiga þar á meðal. Ég vek athygli á að þau mál eru auðvitað fjölmörg þar sem um hagsmunaárekstra er að ræða og álitamál milli ríkis og sveitarfélaga. Þau dæmi liggja á borðum manna þessa stundina í sambandi við samskipti ríkis og sveitarfélaga og í sambandi við skattheimtu og skipti í þeim efnum. Hæstv. forsrh. gjörþekkir auðvitað þau efni. Jafnframt ber að líta á það að aðstaða sveitarfélaganna í landinu er afskaplega ólík, eins og allir þekkja. Reykjavík hefur þar nokkra sérstöðu. Það er ekki til að auka traust á landsstjórninni ef sami aðili er fulltrúi þar og jafnframt æðsti maður í ríkisstjórn Íslands.

Hæstv. forseti. Mig langar að eiga orðastað við hæstv. umhvrh. Það er vegna bréfs sem umhvrn. var sent úr Öxarfjarðarhreppi 27. apríl sl. Þar fer bóndi í Sandfellshaga fram á það við umhvrn. að fá leyfi til þess að skjóta grágæsir við kartöflugarða þar sem, eins og stendur hér, með leyfi forseta: ,,Önnur ráð virðast ekki duga til að fæla fuglana burt frá garðlöndunum. Grágæsirnar hirða útsæðið jafnharðan og það er sett niður, jafnvel þó notaðar séu vélar og sett niður til fullrar dýptar.`` Þetta er skrifað 27. apríl sl. Síðan kemur svar frá ráðuneytinu dagsett 9. júní og sagt að ekki sé hægt að leyfa þetta vegna þess, eins og stendur orðrétt, með leyfi forseta: ,,Nefndin leggur til að leyfi af þessu tagi séu ekki veitt eftir 20. maí.`` Með öðrum orðum, þann 9. júní er því svarað að ekki sé hægt að leyfa þetta eftir 20. maí. Erindið er sent þann 27. apríl. Ég spyr hæstv. umhvrh.: Eru þetta eðlileg vinnubrögð og er venjan að það taki þennan óratíma að svara bréfum í því ráðuneyti sem hæstv. ráðherra ber ábyrgð á? Það má bæta því við að þegar svarið barst í júní voru gæsirnar náttúrlega búnar með allt útsæðið í garðinum.

Virðulegi forseti. Þegar spurt er um einstök og bréfuð atriði væri æskilegra að það væri gert í öðrum fyrirspurnartíma en þeim þar sem enginn undirbúningur er til svarsins. Hins vegar skal ég segja hv. þm. það að bréf frá umræddum bréfritara sem barst ráðuneytinu hefur áreiðanlega verið sent til fuglafriðunarnefndar til umsagnar svo sem lög standa til vegna þess að hér var beðið um undanþágu frá gildandi reglum. Ég er ekki nákvæmlega kunnugur því og hef það ekki á takteinum hér og nú undirbúnings- og athugunarlaust, en dreg það ekki í efa að þær dagsetningar sem hér um ræðir séu réttar hjá hv. þm. Vera má að dráttur hafi orðið á að fuglafriðunarnefnd fjallaði um þetta sérstaka erindi og það skal alveg viðurkennt að æskilegt hefði verið að það hefði gerst fyrr. En athugunarlaust get ég ekki sagt öllu fleira um þetta mál.

Hæstv. forseti. Ég býst við að fuglafriðunarnefnd hafi fengið málið til umsagnar en spurningin er þá sú: Hvenær var það sent þangað úr ráðuneytinu? Ég er ekki að spyrja ráðherrann að því, ég er bara að vekja athygli á að það skiptir mjög miklu máli að tekið sé strax á svo brýnum erindum. Það er mjög bagalegt að svara beiðni sem berst fyrir mánaðamótin apríl/maí í júní. Í þessu tilfelli þýðir þetta stórkostlegt tjón fyrir bóndann og vekur kannski upp þá spurningu hjá bændum sem eiga eftir að lenda í svipuðum uppákomum hvort það þýði eitthvað að vera að biðja um leyfi. Mér er kunnugt um að í þessu einstaka tilfelli var um gríðarlegt tjón að ræða sem hefði kannski verið hægt að koma í veg fyrir ef vinnubrögð af hálfu ráðuneytisins hefðu verið sómasamleg.

Hæstv. forseti. Ég beini fsp. til hæstv. fjmrh. og það er smá forspjall að því. Mikil umræða er í gangi vegna fjárlagagerðar fyrir næsta ár, hvernig draga megi úr halla ríkissjóðs. Í því sambandi er staða fyrirtækja og vaxandi atvinnuleysi einnig í umræðunni. Eitt er það þó sem ekki hefur heyrst mikið um til að auka tekjur ríkissjóðs og það er betri skattheimta og það að koma í veg fyrir skattsvik. Heyrst hefur að hér geti verið um allt að 10 milljarða að ræða. Hvað hefur fjmrn. gert til að gera skattheimtu skilvirkari, ná tökum á skattsvikum og koma þannig í veg fyrir svokallaða svarta vinnu?

Virðulegi forseti. Sem svar við þessari fsp. vil ég geta þess að í fjmrn. hafa þessi mál verið til skoðunar að undanförnu. Reyndar er það svo að á hverju ári, í hverjum mánuði og í hverri viku eru ávallt aðgerðir til þess að koma í veg fyrir skattsvik. Síðasta aðgerðin sem fjmrn. greip til er að um næstu áramót verður skylt að hafa öðruvísi lituð númer á svokölluðum virðisaukaskattsbílum en það hefur komið í ljós, að áliti ráðuneytisins, að um not á bílum sé að ræða sem ekki má nota nema í atvinnurekstrarskyni. Þá vil ég enn fremur geta þess að í síðustu kjarasamningum var samið um það að fjmrn., fyrir hönd ríkisstjórnarinnar, ásamt aðilum vinnumarkaðarins settu niður hóp manna til þess að vinna að tillögum um þetta efni og sú nefnd hefur nú hafið störf og mun ljúka þeim fyrir næstu áramót. Að öðru leyti vísa ég til þess að innheimtuárangur hefur heldur batnað hjá ríkinu að undanförnu og að að þessum málum er unnið frá einum degi til annars eins og eðlilegt er þegar um er að ræða svo mikilvægt mál að sköttum sé skilað eins og lög gera ráð fyrir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það er ágætt að heyra að unnið sé vel að þessum málum í ráðuneytinu, en mér fannst rétt að vekja athygli á þessu þegar mesta umræðan í þjóðfélaginu er í þá veru að eltast við einstæða foreldra í sambúð og ná þar því sem þeir hafa, kannski af illri nauðsyn, verið að svíkja undan skatti, eins og kallað er. Sú umræða hefur verið áberandi en minna verið tekið á hinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir að vekja athygli á þessum málum. Ég er hins vegar ekki sammála því sem kom fram í síðari ræðu hv. þm. að ekki sé nauðsynlegt að taka á þessum málum alls staðar. Jafnvel þótt menn grípi til þess að segja að nauðsyn brjóti lög þá er það einu sinni þannig að okkur ber að fara að þeim lögum sem við höfum sett eða breyta þeim ella. Ég held því að það sé eðlilegur hluti skatteftirlitsstarfsins að sjá um að fólk fari eftir þeim lögum sem Alþingi setur. Annað sem ég vil nefna í þessu sambandi og er allt of sjaldan nefnt, er að í öllum skattsvikaskýrslum hérlendis sem erlendis er bent á nauðsyn þess að lækka skatthlutföll og breikka skattstofna. En það er einmitt á stefnuskrá núverandi ríkisstjórnar.

Hæstv. forseti. Ég beini máli mínu til hæstv. sjútvrh. Undanfarna sólarhringa hefur verið mikil veiði af stórri og góðri síld, nánast mokveiði. Það er vissulega ánægjulegt en sá galli er á gjöf Njarðar að svo til öll síldin fer beint í bræðslu. Ef svo heldur áfram sem horfir með veiðarnar mun svo til allur síldarkvótinn klárast á næstu 10--14 dögum, a.m.k. á næstu 2--3 vikum. Þá horfir í það að vinnsluaðilar síldar fái ekki nægjanlegt hráefni til að fullnægja öllum þeim sölumöguleikum sem þeir hafa. Nú stendur þetta mál þannig af sér að verðmæti síldarinnar margfaldast, allt að fjórfaldast til fimmfaldast, við að vinna hana beint í manneldisvöru í stað þess að bræða hana. Á undanförnum árum hefur tekist að stórauka sölu á síld á ýmsa aðra markaði en hina hefðbundnu saltsíldarmarkaði og sölu á öðruvísi hantéraðri síld. Það er þess vegna enginn vafi á því að það er bagalegt, bæði frá markaðslegu sjónarmiði en einnig þjóðhagslegu, ef svo tekst til að síldarkvótinn klárast á næstu vikum eða dögum án þess að við getum fullnýtt alla sölumöguleika á síld til manneldis. Ég vil því spyrja hæstv. sjútvrh. hvort til greina komi af hans hálfu að beita sér fyrir því að tryggt verði að síldveiðinni verði þannig hagað að vinnsluaðilar fái nægjanlegt hráefni til að fylla alla sína sölumöguleika. Í öðru lagi vil ég spyrja hæstv. sjútvrh. hvort hann telji að fullreynt sé með sölu á saltsíld til Austur-Evrópu á okkar hefðbundnu markaði þar í vöruskiptum eða með greiðslum á einhverju öðru formi, svo sem veiðiheimildum í Barentshafi eða einhverjum þeim verðmætum sem kaupendur þar eystra gætu af hendi látið í staðinn fyrir síldina.

Frú forseti. Það er rétt athugunarefni sem hv. þm. vekur athygli á. Síldarútvegsnefnd hefur beint því til ráðuneytisins með sérstöku bréfi sem barst síðla í gær. Strax í morgun var tekin um það ákvörðun að efna til fundar með þeim aðilum sem hér eiga hlut að máli, síldarútvegsnefnd og útgerðaraðilum, til þess að leita leiða til að tryggja þeim sem vilja fá síld til vinnslu og manneldis það hráefni sem nauðsyn krefur. Ég vona að sú viðleitni beri tilætlaðan árangur því að það er vissulega svo að það er mikið keppikefli að sem mest af síldinni fari til söltunar eða frystingar því að með þeim hætti fáum við mun meiri verðmæti úr þessari afurð. Hvort fullreynt er með sölu til fyrrum Sovétríkjanna verður sjálfsagt ekki svarað með neinum óyggjandi hætti. Hitt er alveg ljóst að gengisfall rúblunnar hefur gert það að verkum að það eru afar litlir möguleikar á því að slík viðskipti geti farið fram jafnvel þó að viðskiptasambönd opnist. Síldarútvegsnefnd og aðrir þeir sem áhuga hafa á sölu síldar til Rússlands munu halda því máli vakandi og stjórnvöld eru reiðubúin til viðræðna við sovésk stjórnvöld. Við eigum von á því að sjávarútvegsráðherra Rússlands komi í desembermánuði til sérstakra viðræðna um þessi og önnur samskiptamál á sjávarútvegssviðinu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. þessi svör og ég fagna því að hreyfing er komin á málið í ráðuneytinu. Ég tel ekkert því til fyrirstöðu í raun og veru að tryggja að einhver hluti síldarkvótans verði nýttur til þess að fullnægja hráefnisþörfum vinnslunnar þannig að allir handbærir sölumöguleikar verði nýttir. Auðvitað skiptir líka miklu máli að fá á hreint eftir því sem hægt er hvort einhverjir raunhæfir möguleikar eru á sölu saltsíldar til Austur-Evrópu í formi vöruskipta eða á einhverjum öðrum viðráðanlegum kjörum vegna þess að þá verður að gera ráð fyrir þeirri síld við hráefnisöflun til vinnslunnar. Síldin sem nú veiðist er óvenjustór og falleg og verðmæt og kvótinn upp á 150 þús. tonn af þessum fína matfiski og það er auðvitað grátlegt í öllu tilliti ef ekki er hægt að nýta þennan stofn eins og kostur er til hámarksverðmætasköpunar og til manneldis.

Hæstv. forseti. Ég beini máli mínu til hæstv. umhvrh. Það berast nú alvarlegar fréttir af ástandi rjúpnastofnsins sem virðist vera í lágmarki. Varpið misheppnaðist sl. vor vegna vetrarveðráttu sem skall yfir landið, ekki síst norðanvert landið, um Jónsmessuleytið. Það er fullyrt að mikill hluti af ungunum hafi drepist við þessar aðstæður. Það berast alvarlegar fréttir af fleiru. Minnihlutahópur skotveiðimanna gengur mjög frjálslega um veiðilendurnar alveg eins og villimenn, ferðast um á fjórhjólum með hríðskotabyssur. Þar er það massinn og fjöldinn sem drepinn er sem skiptir máli. Þessar aðferðir eiga ekkert skylt við veiðigleði. Þarna eru hreinir villimenn á ferð. Bændur grípa til veiðibanns á sínum heimalöndum. Þeir óttast að stofninn sé í útrýmingarhættu og ofbýður þessar veiðiaðferðir. Rjúpan hefur verið nytjafugl og með því skal mælt en við ríkjandi aðstæður vakna spurningar hvort ekki beri að minnka sóknina í stofninn, alla vega stöðva þessa bandóðu veiðimenn. Engar rannsóknir liggja fyrir á stofninum hin síðari ár. Menn eru að dútla við að kanna og rannsaka og telja spörfugla en ekki eru til upplýsingar um rjúpnastofninn. Þess vegna spyr ég hæstv. umhvrh. hvort hann muni beita sér fyrir aðgerðum til verndar blessaðri rjúpunni við þessar erfiðu og óvissu aðstæður. Mun hann t.d. þegar þessar upplýsingar liggja fyrir kalla til viðræðna við sig þá sérstöku nefnd sem ráðuneytinu er til aðstoðar um veiðar og friðun fugla?

Virðulegi forseti. Ég held að það hafi verið snemma í septembermánuði sem ég beindi þeirri fsp. til Náttúrufræðistofnunar Íslands hvort ástæða væri til að banna rjúpnaveiðar eða gera einhverjar aðrar sérstakar ráðstafanir til að takmarka veiðina. Að mati sérfræðinga Náttúrufræðistofnunar Íslands var ekki talin ástæða til þess. Það var ekki talin ástæða til þess að banna rjúpnaveiðar. Hins vegar var á það bent að upplýsingar skorti að nokkru leyti um rjúpnastofninn og ástæða væri til að auka rannsóknir á íslenska rjúpnastofninum. Á næsta ári er ráðgert að verja allnokkru fjármagni til að rannsaka æðarfuglinn sem er einn helsti nytjafugl okkar. Það væri vissulega ástæða til þess að verja auknu fjármagni til þess að rannsaka rjúpnastofninn og vonandi kemur að því að slíkt fjármagn verður fáanlegt. Varðandi hitt atriðið sem hv. þm. nefndi, þ.e. villimannlegar aðferðir veiðimanna, munu áreiðanlega dæmi slíks. Þar er um lögbrot að ræða. Það er bannað að nota vélknúin farartæki við að elta uppi bráð. Æskilegt væri að meira fjármagn væri til umráða til þess að stunda löggæslu á þessu sviði og fylgjast með og handsama þá sem þessar reglur brjóta. Ég er ekki viss um að það sé jafnalgengt og útbreitt og hv. þm. lét í veðri vaka en þess eru áreiðanlega dæmi og æskilegt væri ef hægt væri að halda uppi öflugra eftirliti með þeim sem svo villimannlega fara um.

Hæstv. forseti. Þegar ég ræði um rjúpuna á hv. Alþingi, þá fer hæstv. umhvrh. að ræða um óbreyttan æðarfugl. En ég vil samt sem áður þakka honum fyrir þær spurningar sem hann hefur lagt fyrir stofnanir sem heyra undir hans ráðuneyti. En ég held að það væri full ástæða til þess að hann tryggði það að fjármagni verði varið til rannsókna á rjúpnastofninum við þessar aðstæður. Einhver hópur veiðimanna sem fer með glannalegum hætti um veiðilendurnar eins ég rakti hér verður að stöðva, mikilvægt er að sýslumönnum landsins verði sérstaklega gert viðvart um að framfylgja lögum. Því að þetta er auðvitað mjög alvarlegt ástand eins og menn sjá í blöðum fréttir af og á auðvitað við um fleiri tegundir fugla. Við munum eftir harmleiknum vestur í Dölum í sumar. Ég hvet umhvrh. til þess að heita því hér að skoða þessi mál frekar en hann hefur gert.

Virðulegi forseti. Fjárveitingar til áfengismeðferðar verða á næsta ári skornar verulega niður ef marka má það fjárlagafrv. sem nú liggur fyrir Alþingi. Til stendur að Gunnarsholt verði í framtíðinni rekið á vegum trúarsöfnuðar. Þar hafa auk langt leiddra drykkjusjúklinga einnig verið vistaðir geðsjúklingar sem hvergi hafa verið úrræði fyrir innan geðheilbrigðiskerfisins, sumir þeirra einnig drykkjumenn. Margir þeirra þurfa sárlega á að halda öðrum og betri úrræðum en að vera geymdir uppi í sveit án þess að eiga nokkurn kost á endurhæfingu, liðveislu, stuðningi eða meðferð. Því vil ég spyrja hæstv. heilbrrh.: Er það stefna heilbrrn. að beina illa stöddum geðsjúklingum og áfengissjúklingum í auknum mæli til trúarhópa í stað þess að bjóða þeim upp á hefðbundna læknisfræðilega áfengismeðferð og finna viðunandi lausnir á vanda þeirra geðsjúklinga sem nú eiga hvergi höfði sínu að halla nema á geymslustöðum á borð við Gunnarsholt ef þeir eru þá bara ekki á götunni?

Virðulegi forseti. Það eru á milli 20 og 30 aðilar sem hafa tekið að sér og starfrækja meðferð fyrir áfengissjúklinga og þá sem ánetjast hafa ólöglegum vímuefnum. Þessir aðilar hafa allir verið til skoðunar á vegum heilbrrn. og fengið styrk á vegum heilbrrn. til margra ára. Allir þessir aðilar uppfylla þær kröfur sem gerðar eru til slíkrar meðferðar þó að engir tveir noti nákvæmlega sömu vinnubrögðin við þá starfsemi sem þeir starfrækja. Það stendur ekki til að afhenda trúarhópum einhverja meðferð sem þeir ráða ekki við. Margir af þessum aðilum hafa skilað mjög góðu starfi og ég tel ástæðulaust að vera að gera lítið úr góðum árangri margra þessara aðila í umræðum á Alþingi.

Virðulegi forseti. Mig langar þá til þess að spyrja hæstv. heilbrrh. hvort hann viti ekki af þeirri faglegu gagnrýni sem hefur verið á vinnubrögð þar sem beitt er aðferðum trúarhópa. Ég veit að það má alltaf um það deila hvað telst til árangurs og hvað ekki. Ég veit líka að það eru margir aðilar í sjálfboðastarfi sem hafa unnið góð verk og hafa haft fullt og gott samráð við færa fagmenn og boðið upp á mjög fullnægjandi læknisfræðilega meðferð. Ég tel engu að síður þess virði að spyrja hæstv. ráðherra hvort honum sé ekki ljóst að sumt af því sem flokkast hefur undir meðferð teljist ekki til góðra úrræða í slíkri meðferð. Ég vil vekja athygli á því að kirkjuþing og ýmsir innan geðheilbrigðiskerfisins hafa talið ástæðu til að hafa áhyggjur af þessari starfsemi.

Virðulegi forseti. Ég tel ástæðulaust að vera með svona dylgjur hér á Alþingi. Ég óska eftir því að hv. þm. tilgreini hvaða aðilar það eru sem hann telur að ekki fullnægi þeim skyldum sem þeir verða undir að gangast vegna áfengismeðferðar. Ég vil aðeins skýra frá því að á vegum heilbrrn. hefur farið fram á þessu ári skoðun á starfsemi allra þeirra aðila sem hafa fengið stuðning af opinberu fé til slíkrar meðferðar og það hefur ekki verið niðurstaða heilbrrn. að þar séu einhver umkvörtunarefni af því tagi sem hv. þm. nefndi. Ég óska eftir því að menn séu ekki með tilhæfulausar fullyrðingar heldur finni orðum sínum stað og hv. þm. nefni dæmi um þá aðila sem eru að fást við meðferð á áfengissjúklingum eða vímuefnasjúklingum og hv. þm. telur að séu þar að vinna verk sem betur væru falin öðrum og sem ekki séu fullnægjandi frá heilbrigðissjónarmiði. Ég óska eftir því að hv. þm. finni orðum sínum stað með dæmum en ekki tilhæfulausum fullyrðingum.

Virðulegi forseti. Ég tel ekki að hæstv. ráðherra hafi svarað spurningu minni. Ég beini því til hans að kanna þetta og fagna því að eitthvað hefur verið gert í sambandi við það að kanna hvort hér sé fullnægt þeim kröfum sem sjálfsagðar og eðlilegar verða að teljast. Ég vil hins vegar beina athygli hans að því að á nýlegu málþingi um aðstæður þeirra geðsjúklinga sem lengst eru leiddir, m.a. í vímuefnaneyslu og búa á götunni, kom þetta til umræðu og ég tel ástæðu til þess að taka fullt tillit til þess þegar ábendingar koma frá fagfólki og gera eitthvað í því. Ég fagna því ef eitthvað hefur verið gert af því tagi. Ég vil líka vekja athygli á því að það eru ekki tilhæfulausar dylgjur út í loftið sem eru að koma nú frá kirkjuþingi. Ég á ekki von á því úr þeirri átt. Ef ég hef brotið á einhverjum skal ég að sjálfsögðu bera það til baka.

Virðulegi forseti. Ég ítreka að á vegum heilbrrn. hafa verið kannaðar aðstæður allra þeirra sem fengið hafa styrk af opinberu fé til þessarar meðferðar og heilbrrn. taldi ekki ástæðu til þess að hætta við stuðning við neinn þeirra. Ef hv. þm. er að ræða um hvítasunnumenn sem hafa náð miklum árangri í sínum störfum vil ég upplýsa að þeir hafa stuðning bæði af lækni sem þeir vinna með og félagsfræðingi. En ég ítreka það að svona dylgjur þar sem fólk getur ekki nefnt eitt einasta dæmi máli sínu til stuðnings um starfsemi þessara félagasamtaka og trúarhópa sem vinna mjög gott starf hver á sínu sviði, svona ástæðulausar dylgjur eiga ekki erindi í umræðu um þessi mál.

Telur þingmaðurinn virkilega að hann þurfi að bera af sér sakir? Forseti gat ekki heyrt það. 

Virðulegi forseti. Varðandi orð hæstv. forseta vil ég tak það fram að ég tel að það sé full ástæða til að bera af sér sakir þegar maður er sakaður um að vera með tilhæfulausar dylgjur. Ég vildi ekki vera að nefna neina sérstaka til og tel mig hafa fullan rétt til þess að vísa í heimildarmenn og að leggja fram spurningar án þess að vera sökuð um það að vera með tilhæfulausar dylgjur. Það var ekki ætlun mín og sá skilningur hæstv. ráðherra er á hans ábyrgð og ekki mína.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1992 sem er að finna á þskj. 161 og er 140. mál þingsins. Frv. er flutt til að afla heimildar fyrir ýmsum óhjákvæmilegum greiðslum umfram fjárheimildir fjárlaga. Í grg. með frv. er framvinda ríkisfjármála það sem af er ári ítarlega skýrð jafnframt því sem gerð er áætlun um afkomu ársins í heild. Niðurstaða þessa endurmats er að rekstrarhalli ríkissjóðs verði 9,1 milljarður kr. á þessu ári eða 5 millj. kr. hærri en gert var ráð fyrir í fjárlögum. Frávik frá áætlun kemur bæði fram á tekjum og gjöldum. Þannig eru taldar horfur á að heildartekjur ríkisins verði 103 milljarðar kr. í ár eða allt að 2,4 milljörðum lægri en áætlað var í fjárlögum. Þetta þýðir að heildartekjur ríkissjóðs verða nær þær sömu í ár og á síðasta ári metnar á föstu verði. Skatttekjur dragast hins vegar lítillega saman, eða um rúmlega 1% að raungildi. Tekjusamdráttinn má að hluta rekja til erfiðs efnahagsástands, bæði á yfirstandandi ári og árið 1991 sem rýrir tekjur þessa árs. Auk þess hafa ýmis tekjuáform ekki gengið eftir. Samhliða versnandi afkomu fyrirtækja og minnkandi eftirspurn hefur atvinnuleysi farið vaxandi og vinnutími styst en það endurspeglast í minnkandi tekjum hjá ríkissjóði. Þannig er nú gert ráð fyrir að tekju- og eignarskattar verði rúmlega 1 milljarði lægri en áætlað var. Hér munar mestu um að staðgreiðsla tekjuskatts lækkar vegna vaxandi atvinnuleysis og styttri vinnutíma. Þá lækka tekjur af óbeinum sköttum um nálægt 1.100 millj. kr. Það skýrist bæði af meiri samdrætti í innflutningi, einkum í dýrari neysluvörum og því að tekjugrunnur þessa árs varð lægri en miðað var við í fjárlögum. Loks verða tekjur af eignasölu verulega lægri en fjárlög gerðu ráð fyrir en á móti vegur að arðgreiðslur og vaxtatekjur verða meiri. Útgjöld ríkissjóðs eru talin verða 112,1 milljarður kr. og hækka um 2,6 milljarða kr. frá fjárlögum en það skýrist mest af fjórum þáttum. Fyrst er að telja áhrif yfirlýsinga ríkisstjórnar vegna kjarasamninga sl. vor sem valda 700 millj. kr. kostnaðarauka, einkum í útgjöldum til heilbrigðis- og tryggingamála. Í annan stað hefur atvinnuleysi orðið meira en áætlað var í forsendum fjárlaga sem leiðir til 500 millj. kr. viðbótarútgjalda ríkissjóðs. Í þriðja lagi má ætla að eftirhreytur gamla búvörukerfisins kalli á um 900 millj kr. umfram fjárlög. Og í fjórða lagi hafa ýmsir þættir sjúkratrygginga farið rúmlega 500 millj. kr. fram úr fjárlögum. Skýringu á umframgjöldum er þannig í aðalatriðum að finna í sérstökum greiðslum vegna samninga eða þess tekjubrests sem orðið hefur í efnahagskerfi okkar en ekki vegna þess að mistekist hafi að ná fram áformuðum sparnaði fjárlaga. Við framkvæmd fjárlaga var í ár beitt öflugra eftirliti en áður. Það fól m.a. í sér aukna ábyrgð ráðuneyta og stofnana og er ljóst að það hefur skilað árangri. Samkvæmt fjárlögum var stefnt að tæplega 7 milljarða kr. lækkun útgjalda milli ára að raungildi. Að teknu tilliti til þeirra nýju og óvæntu útgjalda sem sótt eru í þessu frv. verður lækkun gjalda milli ára engu að síður 4,5 milljarðar króna. Þetta gerist þrátt fyrir þann innbyggða vöxt sem er í útgjöldum ríkissjóðs og einkum kemur fram í tryggingagreiðslum, menntamálum og heilbrigðismálum. Athyglisvert er að mest lækkun verður í almennum rekstrargjöldum stofnana en þau lækka að raungildi um 2,3 milljarða kr. frá fyrra ári. Þar vegur saman beinn sparnaður í rekstri og áhrif aukinna sértekna. Hins vegar hafa greiðslur ýmissa tilfærslna lækkað minna en að var stefnt. Þar skal fyrst nefna að erfiðlega hefur gengið að hafa hemil á þeirri sjálfvirkni sem er í útgjöldum sjúkratrygginga og er ljóst að áformaður sparnaður í lyfja- og lækniskostnaði næst ekki á þessu ári. Það hlýtur að verða með brýnustu verkefnum ríkisstjórnarinnar að efla áætlanagerð og eftirlit með greiðslum sjúkratrygginga. Að mínu áliti er nauðsynlegt að notendur greiði hlutfallsgreiðslur í stærri stíl til að tryggja ásættanlegan árangur í þessu efnum. Aðrir liðir sem hækka frá fjárlögum eru greiðslur atvinnuleysisbóta og uppgjör samkvæmt eldri búvörusamningi eins og áður er rakið. Greiðslur til viðhalds- og stofnkostnaðar eru í meginatriðum áætlaðar í samræmi við forsendur fjárlaga. Hins vegar er þess að geta að meðalhækkun verðlags milli ára var í fjárlögum áætluð 5,5% en nú bendir allt til þess að hækkun verði innan við 4%. Þetta eykur að sjálfsögðu framkvæmdamátt þeirra fjárveitinga sem til þessa eru ætlaðar. Það kann að vera athyglisvert þegar rætt er um þessi fjáraukalög að skoða það sérstaklega hvernig verðbólguleysið annars vegar og minnkandi viðskiptahalli hins vegar fara með ríkissjóð. Eins og öllum má vera ljóst hefur sá háttur verið á hafður hér á landi að verðbæta aðeins hluta af útgjöldum ríkissjóðs, fyrst og fremst laun og launatengdar færslur ýmiss konar í rekstri, en ekki stofnframlög, viðhald og þess konar greiðslur. Þetta þýðir það að þegar verðbólgan geysar og verður meiri en áætluð var í fjárlögum gerist það að um sjálfvirka skerðingu er að ræða á slíkum liðum sem oftast hefur leitt til þess að framkvæmdamáttur stofnframlaga hefur dregist saman. Nú er þessu öðruvísi varið vegna þess að verðbólga er minni í ár en spáð var en stofnframlög og aðrar slíkur greiðslur, fjárheimildir, eru ekki lækkaðar. Þetta þýðir að framkvæma má meira fyrir þá peninga sem lagðir eru til slíkra þátta. Ég tel fulla áherslu til að leggja áherslu á þetta atriði því að það er nýtt fyrir okkur í okkar áætlanagerð að verðbólga sé lægri en spáð var. Á sama hátt vil ég geta þess hér og tel ástæðu til þess sérstaklega að benda á að viðskiptahallinn í ár verður væntanlega minni en gert var ráð fyrir þrátt fyrir að útflutningur hafi dregist saman. Þetta gerist vegna þess að innflutningur hefur dregist meira saman en nemur samdrætti í útflutningi. Þetta þýðir hins vegar að verulegur samdráttur verður á tekjum ríkissjóðs. Veltusamdráttur leiðir til þess og auðvitað sá samdráttur sem kemur fram í launum en það er einmitt velta í vörum, þjónustu og laun sem eru aðaltekjustofnar ríkissjóðs. Þannig má kannski segja, þó að það sé kaldhæðni örlaganna, að batnandi efnahagsskilyrði hér á landi leiði til versnandi niðurstöðu fyrir ríkissjóð. Þá vil ég nefna að veruleg óvissa ríkir að hve miklu leyti tekjur af sölu aflaheimilda Hagræðingarsjóðs koma til með að skila sér í ríkissjóð strax á þessu ári. Vegna aflaleysis, og kannski má segja aflabrests, er verulega mikið flutt af ónýttum aflaheimildum yfir á nýtt fiskveiðiár sem hófst 1. sept. sl. Þá ber að geta þess að aðeins hafa 800 tonn af 12 þús. tonna veiðiheimildum, sem útgerðinni var boðið að kaupa með forkaupsrétti, selst, en þetta er af aflaheimildum Hagræðingarsjóðs. Þetta er að sjálfsögðu áhyggjuefni, ekki eingöngu fyrir ríkissjóð heldur fyrir landsmenn alla og þó sér í lagi auðvitað útgerðina sem stendur frammi fyrir þessum nýja vanda. Því miður get ég ekki sagt nákvæmlega hve mikið færðist á milli ára en ég hygg að það séu a.m.k. um 20 þús. þorskígildistonn. Ég vil leggja áherslu á þetta, virðulegi forseti, því að þetta þýðir að það kann að þurfa að grípa til sérstakra úrræða á meðan ekki er hægt að selja aflaheimildir Hagræðingarsjóðs til að standa straum af kostnaði við Hafrannsóknastofnun. Í fjárlögum 1992 var hrein fjárþörf ríkissjóðs áætluð 4,4 milljarðar kr. og heildarlánsfjárþörf ríkissjóðs 13,4 milljarðar kr. Gert var ráð fyrir að hún yrði fjármögnuð bæði innan lands og utan. Samkvæmt endurskoðaðri áætlun er hrein lánsfjárþörf nú talin verða 10,8 milljarðar kr en heildarlánsfjárþörfin 19,4 milljarðar. Aukning heildarlánsfjárþarfar frá fjárlögum er því um 6 milljarðar kr. sem skýrist að stærstum hluta af meiri rekstrarhalla ríkissjóðs. Ef samanburður er gerður við síðasta ár kemur í ljós að hrein lánsfjárþörf ríkissjóðs er nú áætluð 4 milljörðum lægri en á síðasta ári. Verulegur árangur hefur þannig náðst í því að draga úr lánsfjárþörf ríkissjóðs. Sama á við um lánsfjárþörf opinberra aðila sem á síðasta ári var meiri en öll aukning peningalegs sparnaðar, eða um 42 milljarðar kr. Hún er nú áætluð 28 milljarðar kr. á meðan nýr peningalegur sparnaður er áætlaður 34 milljarðar kr. Þessi bati kemur enn skýrar fram í lánsfjármögnun ríkissjóðs innan árs. Mestan hluta síðasta árs var fjármagnsþörf ríkisins mætt með um það bil 8--10 milljarða kr. yfirdrætti í Seðlabanka. Á þessu ári hefur dæmið hins vegar snúist við því að ríkissjóði hefur nær alfarið tekist að leysa fjárþörf sína á innlendum lánamarkaði með sölu ríkisverðbréfa. Þrátt fyrir að rekstrarhalli ríkissjóðs hafi aukist, einkum vegna samdráttar í þjóðfélaginu og erfiðleika sem við er að etja í efnahagsmálum, verður að telja að tekist hafi að halda meginmarkmiði fjárlaganna. Þannig hefur tekist að lækka útgjöld ríkisins um 4,5 milljarða milli ára og draga úr rekstrarkostnaði ríkissjóðs. Jafnframt hefur tekist að minnka fjárþörf ríkissjóðs og opinberra aðila verulega frá síðasta ári og með því er skapað betra jafnvægi á innlenda lánamarkaðnum en áður var. Það er enda nauðsynlegt skilyrði þess að sú ákvörðun að láta vaxtaákvörðun á ríkisbréfum ráðast af útboðum á markaði skili þeim árangri sem að er stefnt. Virðulegi forseti. Ég hef hér gert grein fyrir framvindu ríkisfjármála á árinu og horfum til ársloka. Niðurstöðurnar sýna að verulegur árangur hefur náðst í ríkisfjármálum á árinu. Ég tel í sjálfu sér ástæðulaust að lýsa einstökum greinum í frv. sem hér er til umræðu. Það er með hefðbundnu sniði og í athugasemdum með frv. er, að ég held, mjög skýrlega lýst til hvers eigi að nota þær fjárheimildir sem um er beðið. Í flestum tilvikum hafa þær þó þegar verið út greiddar ef um er að ræða breytingar á gjaldahlið frv. Ég mælist svo til þess að að lokinni 1. umr. verði frv. vísað til hv. fjárln. til frekari umfjöllunar og þó áður til 2. umr.

Virðulegi forseti. Hér til umræðu er frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1992. Þegar það kemur til umræðu verður manni fyrst hugsað til þess þegar fjárlög voru lögð fram fyrir um það bil ári síðan. 1. umr. fjárlaga 1992 var 22. okt. 1991. Þá mælti hæstv. fjmrh. svo, með leyfi forseta: ,,Ég tel að það frv. sem hér er til umræðu geti haft veruleg áhrif með þeim aðgerðum sem það boðar. Mestu máli skiptir að allir, jafnt stjórnmálamenn sem almenningur, geri sér grein fyrir þeirri hættu sem okkur sem þjóð er búin ef ekki er spyrnt við fótum. Um það snýst stefna þessa fjárlagafrv. Ef okkur tekst að vinna þessari stefnu fylgi og framfylgja henni verður þetta tímamótafrv. annars ekki.`` Spurningin er: Var fjárlagafrv. fyrir árið 1992 tímamótafrv.? Markaði það tímamót í afkomu ríkissjóðs? Það er eðlilegt að hæstv. fjmrh. tíni það til sem jákvætt er og vissulega hafa ekki allir hlutir farið á verri veg, en það er langt frá því að þetta frv. og fjárlögin fyrir árið 1992 hafi markað nokkur tímamót í ríkisfjármálum. Það var lagt upp með 4,2 milljarða kr. halla þegar fjárlagafrv. síðasta árs var samþykkt sem lög frá Alþingi. Frv. til fjáraukalaga sem nú liggur fyrir gerir ráð fyrir að halli ríkissjóðs verði yfir 9 milljarðar kr.

Hvað er það mikil skekkja í prósentum?

Hv. 1. þm. Vestf. er gamall skólastjóri og ég læt hann um prósentureikninginn.

Hann er ekki við, 1. þm.

Hv. 2. þm. Vestf. Það fjáraukalagafrv. sem nú liggur fyrir sýnir að núv. ríkisstjórn hefur ekki tekist að ná valdi á ríkisfjármálunum. Útgjaldavandi ríkissjóðs hefur ekki verið leystur. Þau átök sem urðu um síðasta fjárlagafrv. hafa ekki skilað ríkissjóði þeim sparnaði þegar á heildina er litið sem til var ætlast. Ljóst er að ekki hefur tekist að ná utan um gjaldavandann í ýmsum málaflokkum. Sú spurning vaknar þegar rætt er um fjáraukalagafrv. sem hér liggur fyrir hve mikla vísbendingu það gefur okkur í raun um endanlega afkomu ríkissjóðs á árinu 1992. Því miður er það svo að mörg sólarmerki benda til þess að halli ríkissjóðs verði enn meiri en þetta fjáraukalagafrv. gerir ráð fyrir. Enn er nokkuð eftir af árinu og sjást teikn um það í frv. að ekki séu öll kurl komin til grafar. Fjáraukalagafrv. gerir ráð fyrir að sala eigna ríkissjóðs gefi 500 millj. í stað 1.000 millj. eða rúmlega það sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Í bréfi til fjárln. þann 20. okt. sl. frá fjmrn. sem svar við fsp. hv. 1. þm. Norðurl. e., Guðmundi Bjarnasyni, er skrá yfir sölu eigna. Þar kemur fram að sala eigna hefur til þess tíma gefið 242 millj. kr. eða um það bil helminginn af þessari upphæð. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. hvaða möguleika sér hann á því að hægt verði að selja fyrir þessar 250 millj. eða rúmlega það það sem eftir er af árinu þannig að markmið þessara fjáraukalaga standist? Á bls. 22 í fjáraukalagafrv. er rætt um afkomu ríkissjóðs og sett almenn markmið. Þar er sótt um greiðsluheimild fyrir geymdum fjárveitingum 720 millj. kr. Á móti eru yfirfærðar skuldir um 234 millj. kr. Fylgiskjal frv. sýnir flutning inneigna og skulda yfir áramótin 1991--1992. Nú er það svo að ég er samþykkur þessari aðferð og tel til bóta að ríkisstjórnin hafi sveigju í því að flytja inneignir og skuldir yfir áramót og sé ekki tilneydd til að eyða öllum sínum heimildum á yfirstandandi ári. Því höfum við fulltrúar Framsfl. í fjárln. verið samþykkir. En á bls. 22 stendur, með leyfi forseta: ,,Almennt er því ekki sótt um viðbótarheimildir til rekstrar nema í sérstökum tilvikum, en þess í stað við það miðað að greiðslum umfram heimildir til einstakra málaflokka verði mætt af heimildum næsta árs. Þetta kann að eiga við um tryggingarbætur, einstaka framhaldsskóla og embætti sýslumanns og dómara. Loks ríkir óvissa um að hve miklu leyti tekjur af sölu veiðiheimilda Hagræðingarsjóðs koma til með að skila sér í ríkissjóð strax á þessu ári.`` Þarna er imprað á að greiðslum umfram heimildir til tryggingabóta verði mætt af greiðslum næsta árs. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. hvað sé þarna að baki. Hafa einhverjar sérstakar ákvarðanir verið teknar um breytingu á greiðslum tryggingabóta á næsta ári umfram það sem við höfum séð í því fjárlagafrv. sem lagt hefur verið fram fyrir árið 1993? Á bls. 12 í fjáraukalagafrv. er fjallað um útgjöld sem varða heilbr.- og trmrn. Í lið 271 er fjallað um Tryggingastofnun ríkisins. Það er svo að þó fjáraukalagafrv. sé ekki komið enn þá formlega til fjárln. hefur hún þó fjallað um málið á einum eða tveimur fundum. Fulltrúar heilbrrn. hafa komið til fjárln. með heilbrrh. í broddi fylkingar til að leggja meiri áherslu á þann málflutning sem þeir höfðu fram að færa. Þar kom fram að hæstv. heilbrrh. fyrir hönd síns ráðuneytis hefur alvarlegar athugasemdir við þetta fjáraukalagafrv. og einkum þann lið sem á bls. 32 um málefni Tryggingastofnunar ríkisins. Þar segir að loks sé talið að greiðslur sjúkratrygginga vegna lyfjakostnaðar verði allt að 300 millj. kr. umfram áætlun fjárlaga. Þau útgjöld mundu koma til frádráttar heimildum næsta árs. Í heilbrrn. og fjmrn. er til skoðunar ýmsar leiðir til lækkunar á lyfjakostnaði ríkissjóðs. Það kom fram í viðtali við hæstv. heilbrrh. að hann telur fráleitt að þessar 300 millj. kr. komi til frádráttar heimildum næsta árs. Hann áréttaði skoðun sína í bréfi til fjárln. Alþingis þann 23. okt. en hann kom á fund til okkar þann 22. okt. Þá eru þessar 300 millj. kr. sem eru í fjáraukalagafrv. orðnar að 400 millj. kr. í því bréfi degi seinna. Þetta gefur því vísbendingu um að ekki séu öll kurl komin til grafar. Í öðru lagi segir í þessu bréfi til fjárln. orðrétt: ,,Í fjáraukalögum er gert ráð fyrir að þessi umframkostnaður á árinu muni koma til frádráttar heimildum næsta árs en ráðuneytið telur það með öllu óraunhæft.`` Nú vil ég spyrja: Hvað liggur að baki þessum texta í athugasemdum við kaflann um heilbr.- og trmrn. í athugasemdum frv.? Hvaða leiðir hafa verið til skoðunar í heilbrn. og fjmrn. til lækkunar á lyfjakostnaði ríkissjóðs? Sér hæstv. fjmrh. einhverjar leiðir í þessu efni sem hæstv. heilbrrh. sér ekki? Í öðru lagi var áætlað í fjárlagafrv. fyrir yfirstandandi ár að Tryggingastofnun ríkisins legði á sértekjur til að greiða þjónustu fyrir krabbameinssjúka hjá Ríkisspítölunum. Þessar sértekjur hafa ekki verið lagðar á hjá Tryggingastofnun ríkisins. Það hefur verið horfið frá því. Ríkisspítalarnir munu þess vegna ekki geta innheimt þessar tekjur. Þær nema 96 millj. kr. á þessu ári. Samkvæmt upplýsingum frá heilbrrn. telur það að sértekjur Ríkisspítalanna séu ofáætlaðar um 96 millj. kr. af þessum ástæðum. Ráðuneytið leggur miklar áherslur á það samkvæmt þessu erindi til fjárln. að þetta verði leiðrétt fyrir árið í ár. Þarna eru ýmis málefni upp á einar 500 millj. kr. sem ýmist ættu að koma sem viðbótarútgjöld á þessu ári eða að dragast frá heimildum næsta árs sem heilbrrn. og hæstv. heilbrrh. eru algerlega ósammála. Ég vildi því biðja hæstv. fjmrh. um skýringar á því misræmi sem kemur þarna fram. Í umræðum um fjárlagafrv. fyrir árið 1992 varaði stjórnarandstaðan sérstaklega við ýmsum atriðum. Var þar einna efst á blaði sú áætlun um tekjur sem reiknað var með af sölu aflaheimilda Hagræðingarsjóðs. Það er komið í ljós að sú tekjuöflun er algjörlega í vindinum. Hæstv. fjmrh. lýsti því í framsöguræðu sinni fyrir fjáraukalagafrv. svo ég þarf í rauninni ekki miklu við það að bæta. Þessar heimildir hafa lækkað í verði og alger óvissa um hvað hægt er að selja af þeim það sem eftir er ársins. Þessi upphæð er hvorki meira né minna en 525 millj. kr. og reiknað var með sem tekjur af þessari sölu. Það á auðvitað eftir að koma til kasta Alþingis áður en árið er liðið hvernig eigi að mæta því tekjutapi sem óhjákvæmilega hlýtur að leiða af þessu. Stjórnarandstaðan varaði eindregið við þessari leið og nú er komið í ljós að þær aðvaranir voru réttmætar. Í útgjaldahlið frv. koma fram ýmsar upplýsingar og beiðnir um viðbótarfjárveitingar. Þar kemur m.a. fram, svo getið sé um það sem er jákvætt og sýndi sig að aðvaranir stjórnarandstöðu voru réttmætar fyrir um það bil ári, að ríkisstjórnin hefur fallið frá því að fresta beinum greiðslum til bænda fram yfir áramót. Er það vel og ber að geta þess sem gert er í því efni. Hæstv. fjmrh. og væntanlega aðrir ráðherrar hafa séð að þetta markmið var óraunhæft og ekki réttlátt. Ber að geta þess. Undir sjávarútvegsráðuneyti í lið 204 er farið fram á 38 millj. kr. til að hefja rekstur Fiskistofu sem stofnuð var með lögum nr. 36/1992. Rekstur þessarar Fiskistofu er nýhafinn. Einhvern veginn minnir mig að í umræðum um þessi mál á Alþingi sl. vetur hafi verið reiknað með því að verkefni mundu færast frá öðrum stofnunum og ekki yrði mikill viðbótarkostnaður við þessa skipulagsbreytingu. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. hvort það hafi ekki verið réttur skilningur og hvort von sé á meiru áður en langt um líður vegna þessa verkefnis? Sannleikurinn er sá að það er nauðsynlegt þegar gerðar eru slíkar kerfisbreytingar að menn sjái fyrir endann á því að þær upplýsingar um kostnað sem gefnar eru upp þegar þær lagabreytingar eru til umræðu og þær byggjast á séu réttar. Það hefur komið í ljós að ein aðalástæðan fyrir auknum halla á yfirstandandi ári á fjárlögum er tekjubrestur sem stafar af samdrætti. Mætti auðvitað ræða lengi um þá samdráttarstefnu sem hér hefur verið. En ég læt nægja að vara eindregið við henni og tel að mikill tími hafi farið til spillis á árinu í að berjast við aukið atvinnuleysi og samdrátt með raunhæfum hætti. Auðvitað kemur þetta fram í liðnum um Atvinnuleysistryggingasjóð. Þar er farið fram á 709 millj. kr. hvorki meira né minna í framlag til hans vegna aukins atvinnuleysis. Í forsendum fjárlaga var gert ráð fyrir 2% atvinnuleysi, segir í athugasemdum. Samkvæmt nýjustu áætlunum stefnir í nálægt 3% atvinnuleysi sem þýðir um 500 millj. kr. viðbótarútgjöld fyrir Atvinnuleysistryggingasjóð. Við gerð kjarasamninga sl. vor var fallið frá áformum um að endurskoða rekstrarfyrirkomulag sjóðsins sem átti að spara 150 millj. kr. Þá er farið fram á 59 millj. kr. vegna ákvæða um eingreiðslur í síðustu kjarasamningum. Nú er spurningin, sem ég hef ekki svar við og væri fróðlegt að vita hvort fjmrh. hæstv. hefur svar við henni: Hvernig er útlitið til áramóta í þessum efnum? Eru líkur á að Atvinnuleysistryggingasjóður geti staðið við skuldbindingar sínar það sem eftir er ársins? Tölur sýna að atvinnuleysi fer mjög vaxandi. Í forsendum fjárlaga fyrir næsta ár er spáð 3,4% atvinnuleysi og það hefur verið viðurkennt í umræðum í fjárln. að skekkjumörk þar munu ekki verða niður á við heldur upp á við. Aðilar vinnumarkaðarins spá miklu hærri tölum í þessu efni, sem vonandi ganga ekki eftir. Ég ítreka spurninguna: Er útlit fyrir að Atvinnuleysistryggingasjóði nægi þetta fjármagn það sem eftir er ársins eða má búast við viðbótarbeiðnum þegar fjáraukalagafrv. verður lagt fram á ný eins og mun áreiðanlega verða áður en árinu lýkur? Kjarasamningur var gerður við aðstoðarlækna á spítölunum árið 1991. Í athugasemdum á bls. 32 og 33 er m.a. farið fram á 25 millj. kr. vegna kostnaðar sem til fellur á Borgarspítala vegna kjarasamnings við aðstoðarlækna sem gerður var árið 1991. Hagræðing samkvæmt bókun með samningnum sem ætlað var að mæta auknum kostnaði hefur enn ekki komið fram. Nú höfum við í fjárln. verið að ræða við forsvarsmenn spítalanna, þar á meðal Borgarspítalans og Landakots, síðast í morgun og spurðum grannt út í þetta atriði, í hverju þessi hagræðing hefði átt að vera fólgin. Það voru sömu viðbrögðin hjá báðum, þeir töldu sig aldrei hafa heyrt á það minnst að þeir ættu að skila einhverri hagræðingu í tengslum við þessa kjarasamninga. Hverju sætir þetta, hæstv. fjmrh.? Ég neita því ekki að maður verður dálítið undrandi þegar eitt rekur sig svona á annars horn. Það er alveg ljóst, hvað sem þessum staðhæfingum líður, að það er ekkert verið að vinna að þessum málum á spítölunum, hvorki á Borgarspítala né Landakotsspítala. Fulltrúar Ríkisspítalanna hafa enn ekki komið en að sjálfsögðu leggjum við þessa spurningu fyrir þá þegar þeir koma til fundar við okkur í fyrramálið. Það væri fróðlegt að heyra frá hæstv. fjmrh. álit fjmrn. á þessu atriði, hvort ekki hefur verið til þess ætlast að þessum samningi fylgdi hagræðing og ef það hefur ekki verið, hvernig þessar setningar í athugasemdunum eru til komnar. Undir fjmrn. er getið um það að farið sé fram á 500 millj. kr. lækkun fjárveitingar og er það fagnaðarefni. Þar er getið um það að vextir af erlendum lánum hafi verið mun lægri en áætlað var framan af árinu. Þetta er vissulega mjög jákvætt og ber að fagna því enda sagði ég í upphafi að það væri ekki allt neikvætt í þessu fjáraukalagafrv. Þetta leiðir hugann að því hvaða þýðingu vaxtakostnaðurinn innan lands hefur fyrir ríkisfjármálin. Ég held það hljóti að hafa töluverða þýðingu fyrir fjárhag ríkisins að reyna að stýra málum þannig að halda vöxtum innan lands niðri. Ég vil aðeins biðja hæstv. fjmrh. að fara yfir það aftur hvaða áhrif það hefur á vextina innan lands að beina lántöku ríkisins eingöngu út á markaðinn. Ég veit að hann telur það jákvætt en ég vil biðja hann að fara yfir þau rök. Undir samgrn. á bls. 34 er rætt um flóabáta og vöruflutninga. Hér er farið fram á 28 millj. kr. viðbótarfjárveitingu til Hríseyjarhrepps vegna reksturs og afborgana skulda hjá Eyjafjarðarferjunum. Hér er breyting fram undan. Vegagerð ríkisins yfirtekur ferjurnar ef lög um það verða samþykkt á Alþingi. Ég ætla ekki að ræða þá kerfisbreytingu í sjálfu sér núna. Ég tel nauðsynlegt að koma rekstri og fjármálum Eyjafjarðarferjanna á ákveðinn grundvöll því þessi mál hafa verið í lausu lofti fram undir þetta. En ég spyr: Eru öll kurl komin til grafar varðandi ferjurnar á þessu ári? Hvað með Herjólf, Vestmannaeyjaferjuna? Þar var verið að kaupa nýtt skip á þessu ári. Eru allar þær skuldbindingar sem til falla á þessu ári varðandi hann komnar til skila eða er von á viðbótarbeiðnum varðandi þennan málaflokk? Ég hef farið yfir nokkur atriði sem ég tel að þurfi skýringa við varðandi þetta fjáraukalagafrv. Ég held því miður að þetta sé ekki tímamótafrumvarp í ríkisfjármálum og það sé langt frá því að vera ljóst hver endanleg útkoma ríkissjóðs verður á yfirstandandi ári. Það er því áreiðanlega þörf á því að breyta nokkuð um vinnubrögð í ríkisfjármálunum, gera áætlanir til lengri tíma en gert hefur verið hingað til um það hvernig menn ráða við þennan útgjaldavanda ríkissjóðs. Það er náttúrlega bráðnauðsynlegt að reyna að fá hjól atvinnulífsins til að snúast því það er undirstaðan undir því að við höfum tekjur og að almenningur hafi tekjur til að standa undir þeirri þjónustu sem ríkið veitir. Það er mál málanna núna og ég gæti auðvitað haldið um það langa ræðu en ætla að bíða með það að sinni.

Virðulegi forseti. Hér erum við að ræða útkomuna úr fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar frá síðasta ári, svo langt sem það nær, þ.e. það á eftir að koma eitt frv. til viðbótar sem sýnir síðustu tölurnar í þessum fjárlögum. Eins og kom fram í máli hv. þm. áðan hafa fjárlög yfirstandandi árs engan veginn staðist og það er raunar búið að koma fram í umræðum um fjárlög fyrir árið 1993. Í stuttu máli gerir þetta það að verkum að gjöld umfram tekjur til viðbótar því sem áætlað hafði verið verða tæpir 5,4 milljarðar kr. en höfðu verið áætluð rúmir 4 milljarðar. Þess vegna verður lánsfjárþörf ríkissjóðs í viðbót við það sem áætlað hafði verið rúmir 6,3 milljarðar kr. Það er alveg ljóst að við framlagningu frv. sl. haust hafa menn ekki tekið hlutina mjög alvarlega, ekki gert ráð fyrir því sem í raun og veru var þó fyrirsjáanlegt, þ.e. að miklu minni umsvif yrðu á næsta ári, að atvinnuleysi yrði meira, að innflutningur yrði minni og þar af leiðandi mundu tekjur ríkissjóðs minnka frá því sem áætlað hafði verið í frv. Með þessu fjáraukalagafrv. sýnir það sig að tekjurnar eru 2,5 milljörðum kr. minni en áætlað hafði verið. Það er hægt að fara yfir það í nokkrum orðum að staðgreiðslan skilaði 1 milljarði kr. minna, innheimta tekjuskatts fyrirtækja varð minni vegna vaxandi erfiðleika fyrirtækjanna, virðisaukaskatturinn skilaði 1,3 milljörðum kr. minna en gert var ráð fyrir og útlit er fyrir að sala eigna skili aðeins hálfum milljarði í stað eins milljarðs kr. Alls lækkar þetta tekjurnar um tæplega 2,5 milljarða. Gjöldin hækka svo um mjög svipaða tölu, um 2,6 milljarða kr. og eru þó ekki öll kurl komin til grafar þar sem enn þá er ágreiningur milli heilbrrn. og fjmrn. um það hvernig taka eigi á lyfjakostnaði Tryggingastofnunar ríkisins. Þar er ágreiningur um 400 millj. kr. sem ekki eru komnar inn í þetta fjáraukalagafrv. sem heilbrrh. vill að fari þar inn en fjmrn. telur að ekki eigi að fara þar inn. Strax er þetta fjáraukalagafrv. því orðið óraunhæft miðað við framlagningu. Í frv. fara útgjöldin um 2,6 milljarða kr. fram úr áætlun og það er fyrir utan sjúkratryggingar sem ágreiningur er um. Heilbrigðismál eru 1,2 milljarðar í allt, auk þessara 400 millj. kr. Þá fara 500 millj. kr. í viðbót til atvinnuleysistrygginga vegna vaxandi atvinnuleysis sem ekki var tekið á með fjárlagafrv. þegar það var lagt fram og samþykkt. Síðan fara til viðbótar 900 millj. kr. til landbúnaðar vegna búvöruframleiðslu og vegna eldri samnings sem í gildi var á árinu og ýmissa annarra liða tengdra því. Hins vegar ber að fagna því að þar sem verðbólgan hefur verið svo lág sem raun ber vitni eru vaxtagreiðslurnar ekki jafnmiklar og áætlað hafði verið. Þar munar um 500 millj. kr. og er auðvitað ástæða til að fagna því að vaxtagreiðslur ríkissjóðs eru þessari upphæð lægri en gert hafði verið ráð fyrir. Það sýnir enn og aftur hversu óraunhæf fjárlög hér var um að ræða að ekki var þar gert ráð fyrir þessu. Menn höfðu reiknað með meiri verðbólgu, meiri umsvifum og betra atvinnuástandi en varð. Þetta fjáraukalagafrv. ber auðvitað keim af þessu öllu saman. Hv. 2. þm. Austurl. Jón Kristjánsson fór mjög nákvæmlega í alla liði og ég veit ekki hversu nákvæmlega ég á að endurtaka það. En ég vil vekja athygli á því að þessi halli veldur auðvitað viðbótarlánsfjárþörf upp á 6,3 milljarða kr. Á það var lögð mjög mikil áhersla á síðasta ári að ekki yrði um mikinn halla á ríkissjóði að ræða og ekki yrði um að ræða auknar lántökur sem búið væri að gera of mikið af á undanförnum árum. Get ég vissulega tekið undir það. Ég ætla að stikla á nokkrum atriðum. Það er t.d. talsverð hækkun, þótt hún sé eins og venjulega falin nokkuð inni á milli línanna í sambandi við þann kostnað sem við tökum á okkur vegna Evrópsks efnahagssvæðis eða þess samnings sem verður hugsanlega samþykktur. Nú þegar er það staðreynd að Alþingi þarf að sækja um 27,5 millj. kr. vegna þess að þinghald hófst sex vikum fyrr en áætlað hafði verið og beinlínis er þarna um 27,5 millj. kr. að ræða í viðbótarkostnað vegna þinghaldsins. Þar að auki sækir utanrrn. um rúmar 30 millj. kr., 24,6 millj., vegna ófyrirséðra útgjalda vegna samningsins, eins og það heitir. Síðan sækir það um 4,6 millj. kr. vegna þess að nýtt skrifstofuhúsnæði var tekið í notkun í Brussel hjá Evrópubandalaginu. Auk þess, eins og segir þar, þurfti að fjölga starfsmönnum en ekki er getið um þann kostnað sem af því hefur hlotist. Það vekur athygli hvað varðar Lánasjóð ísl. námsmanna, sem mikið hefur verið í umræðunni, að farið er fram á 220 millj. kr. lækkun á fjárveitingu til stofnunarinnar og því lýst að ný lög, sem voru sett um sjóðinn í vor, og úthlutunarreglur, sem var breytt í kjölfar þeirra, hafi leitt til þess að um minni fjárþörf sjóðsins sé að ræða en gert hafi verið ráð fyrir í fjárlögum. Það er staðreynd að námsmönnum hefur fækkað mikið og þar af leiðandi mun trúlega verða einhver samdráttur í því sem lýtur að úthlutunum námslána. Þó sýnist mér að þessi tala muni eins vera til komin vegna þess að ekki er um úthlutun haustlána að ræða. Það færist því yfir á næsta ár og þess vegna verður upphæð námslána miklum mun minni á þessu ári en var á síðasta ári og jafnvel enn minni en gert var ráð fyrir. Það er trúlega skýringin á því að lánasjóðurinn þarf ekki þær 220 millj. kr. á þessu ári. Hins vegar er það líka staðreynd að lánasjóðurinn mun þurfa á mjög auknum lántökum að halda í framtíðinni og kemur það fram í frv. til lánsfjárlaga sem hér verður rætt á eftir. Ef ekkert verður gert í þeim málum að lengja lán sjóðsins, en þau eru mörg til mjög skamms tíma, mun sjóðurinn þurfa að taka mjög mikið að láni á næstu árum því ekki er gert ráð fyrir því að framlag ríkisins muni vaxa að sama skapi. Það er því auðséð að sjóðurinn þarf aukið framlag á næsta ári og þarnæsta ári en á sama tíma er verið að fara fram á 220 millj. kr. lækkun á fjárveitingum á fjáraukalagafrv. Þetta stangast nokkuð á. Eitt er það sem ekki hefur skilað sér í tekjuáætlun ríkisstjórnarinnar. Það eru tekjur af sölu kvóta Hagræðingarsjóðs. Það vakti athygli í haust þegar kvóti Hagræðingarsjóðs var auglýstur til sölu að engin keppni var um að kaupa hann. Mér skilst að það sé mest allt óselt af honum enn þá og ekki vitað hvort einhverjar tekjur verða af þeirri sölu. Ekki er því hægt að gera ráð fyrir því að þær rúmlega 500 millj. kr. innheimtist og raunar er búið að lækka þær að mig minnir í rúmar 400 millj. Í fjáraukalagafrv. er aðeins farið fram á 83 millj. kr. til að bæta upp þann mismun sem kvótinn á að seljast fyrir en ekki gert ráð fyrir því að tekjurnar skili sér ekki að öðru leyti þó að það sé mjög óvíst og í raun og veru staðreynd að ekki tekst að selja þennan kvóta. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. hvort hann telji að það hafi orðið og verði sparnaður af því að hefja rekstur Fiskistofu á þessu ári. Því var lýst að tilkostnaðurinn yrði sáralítill eða enginn vegna þess að þarna væri bara verið að sameina stofnanir, flytja verkefni til og ekki yrði um neinn kostnað að ræða. Samt er í fjáraukalagafrv. farið fram á 38 millj. kr. til að hefja rekstur Fiskistofu sem var stofnuð með lögum sem samþykkt voru á síðasta ári. Það virðist því ætla að verða einhver kostnaður við þetta og reynslan hefur sýnt að slíkar stofnanir hafa tilhneigingu til að vaxa samkvæmt Parkinsons-lögmálinu. Ég tel einnig rétt að vekja athygli á ýmsum rekstrarkostnaði sýslumannsembætta. Þar er farið fram á 69 millj kr. hækkun á gjöldum vegna laga um aukatekjur ríkissjóðs. Þessar breytingar virðast allar vera að einhverju leyti vegna nauðungaruppboða, birtingu kvaðninga, undirbúnings aðfararaðgerða og slíks. Það segir manni að talsverður kostnaður sé orðinn við það að óska eftir nauðungaruppboðum, við að auglýsa kostnaðinn eða birta kvaðningar og undirbúa þau að öðru leyti. Þar að auki koma til viðbótar í félmrn. 76 millj. kr. vegna ábyrgðar á launum sem er auðvitað líka vegna gjaldþrota. Talsverður kostnaður er því hjá íslenska ríkinu vegna þessara mála þó að stefnan sé sú hjá hæstv. ríkisstjórn að það leysi nánast allan vanda að láta gjaldþrot eiga sér stað og hagræða með því móti. Það virðist kosta talsvert mikið í beinhörðum peningum fyrir utan alla félagslegu erfiðleikana sem það veldur. Heilbr.- og trmrn. er kafli út af fyrir sig. Þar átti að ná tveggja milljarða kr. sparnaði á árinu en nú er til viðbótar farið fram á 1 milljarð 638,4 millj. kr. og það er ekki tekið á því hvernig á að fara með kostnað Tryggingastofnunar ríkisins sem ágreiningur er um og er allt að 400 millj. kr. Þar með erum við komin upp í 2 milljarða kr. sem áætlað er að þurfi til viðbótar í heilbrrn. en á sama tíma var áætlunin á fjárlögum í fyrra að það ættu að sparast 2 milljarðar kr. Nokkurn veginn sömu upphæð þarf núna til viðbótar til þess að fjárlög standist. Ég ætla ekki að fara nákvæmlega í hvað þetta er. Það gefst aftur tími til að rekja það betur við 2. umr. Nokkuð einkennileg klásúla er frá heilbrrn. hvað varðar viðbótarkostnað sem farið er fram á til nokkurra sjúkrastofnana. Það er sagt að það þurfi viðbótarframlag, m.a. til Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri, Borgarspítalans og St. Jósefsspítala. Alla vega fyrir þessar þrjár stofnanir er farið fram á viðbótarframlag vegna kostnaðar sem hefði fallið til vegna kjarasamnings við aðstoðarlækna sem gerður var árið 1991. Skýringin er sú að hagræðing samkvæmt bókun með samningnum, sem var ætlað að mæta auknum kostnaði, hefur ekki farið fram. Þessi hagræðing virðist vera eitthvert rugl og feluleikur, eins og einn gestur orðaði það í fjárln. í morgun. Það kannast enginn við að hagræðing hafi átt að fara fram samkvæmt einhverri bókun með samningi sem gerður hafi verið og þar að auki upplýsti Borgarspítalinn eða fulltrúar hans að þetta væri ekki allt vegna kostnaðar sem til félli vegna kjarasamnings við aðstoðarlækna heldur væru 2 / 3 hlutar af þessari upphæð vegna sérfræðingskostnaðar. Það er því ekki einu sinni rétt farið með í greinargerð með þessum upphæðum. Ég held að rétt væri að beina því til hæstv. fjmrh. að skoða hvað hér muni vera um að ræða. Þá kom það einnig fram hjá fulltrúum frá St. Jósefsspítala, Landakoti, sem í morgun voru á fundi með fjárln., raunar til að ræða um fjárlög næsta árs en ekki fjáraukalög, að umframkostnaður þeirra á þessu ári muni trúlega verða í kringum 75 millj. kr. Samt eru þeir búnir að hagræða eða að skera niður hjá sér með valdboði að ofan eins og það var gert milli 300 og 400 millj. kr. Þó komast þeir ekki hjá því miðað við þá starfsemi sem í gangi er að fara um 75 millj. kr. fram úr fjárlögum yfirstandandi árs. Þetta er ekki viðurkennt. Sagt er að þeir eigi að taka þennan umframkostnað af fjárveitingum næsta árs. Þrátt fyrir það að þeir hafi fengið tilskipanir um með svo til engum fyrirvara að skipuleggja sitt starf er ekki tekið tillit til þess heldur eiga þeir að færa þetta á milli ára og taka það af fjárframlögum til rekstrar á næsta ári. Aðeins er viðurkennt hér í þessu fjáraukalagafrv. að þeir þurfi 5,7 millj. kr. vegna kjarasamnings við aðstoðarlækna sem hafa verið gerðir. Það liggur auðvitað í augum uppi að miðað við þær aðstæður sem sköpuðust á St. Jósefsspítala á síðasta ári þegar sífellt var verið að kasta þessari stofnun á milli ráðuneyta, á milli hugmyndafræðinga og nefnda. Svo þegar ákvörðunin kom loksins áttu þeir að fara eftir því án þess að hafa neinn tíma til þeirrar endurskipulagningar sem það hlaut að hafa í för með sér. Það er því ekki hægt að búast við því að stofnunin hafi getað náð öllum þeim markmiðum sem sett voru fram við fjárlagagerðina á síðasta ári. Þá vil ég nefna það að í samgrn. er farið fram á 28 millj. kr. til Hríseyjarhrepps vegna rekstrar og afborgana skulda hjá Eyjafjarðarferjunum. Það er í stuttu máli mjög stórt mál. Það er ekki búið að ganga frá því hvernig það verður. Eins og það er orðað er það í endurskoðun og er þessa stundina líklega í skoðun hjá Vegagerð ríkisins sem mun eiga að yfirtaka rekstur flóabáta og ferja um áramót. Þrátt fyrir það að Vegagerðin muni fá þann rekstrarkostnað sem áætlaður verður og kannski í svipuðu hlutfalli og var á yfirstandandi ári er ekki búið að taka á því hvernig komist verður fram úr þeim erfiðleikum sem Hríseyjarhreppur og þeir aðilar standa í sem hafa séð um reksturinn á þessum Eyjafjarðarferjum. Það er óleyst mál og ekki tekið á því í þessu fjáraukalagafrv., þar eru aðeins þessar 28 millj. kr. sem ætlaðar eru til þess sem áfallið er af afborgunum skulda. Þar er því enn eftir óleyst vandamál. Ég vil svo að lokum leggja áherslu á að því miður hafa þau markmið ekki náðst sem ríkisstjórnin setti sér í því að minnka halla á fjárlögum. Það er kannski heldur ekki von til þess vegna þess að þær aðgerðir sem beitt var voru alls ekki raunhæfar. Þær voru ekki nógu vel undirbúnar og ekki var unnið að þeim með langtímasjónarmið í huga. Flatur niðurskurður skilar yfirleitt ekki miklu af því sem ætlast er til. Það sýnir sig með þessu fjáraukalagafrv. að engan veginn hefur tekist að standa við þau áform sem voru um fjárlög yfirstandandi árs.

Hæstv. forseti. Það er kannski ekki miklu við það að bæta sem hér hefur þegar komið fram. Það liggur ljóst fyrir að allar tilraunir hæstv. ríkisstjórnar til að ná niður kostnaði við rekstur samfélagsins hafa að mestu mistekist. Það liggur fyrir að þrátt fyrir það að landsframleiðsla dragist minna saman en gert var ráð fyrir í fjárlögum --- þá var gert ráð fyrir 6% samdrætti þjóðartekna en nú eru taldar horfur á að hann verði aðeins 4% og viðskiptahallinn gagnvart útlöndum verði um 1,5 milljarðar kr. minni á þessu ári en reiknað var með í forsendum fjárlaga eða í kringum 13,5 milljarðar kr. í stað 15 milljarða kr. eins og áætlað var --- þarf ríkisstjórnin samt að biðja Alþingi um 5 milljarða kr. og liðlega það, 5 milljarða 383 millj. 900 þús. til viðbótar við þau fjárlög sem gerð voru fyrir tæpu ári síðan. Það er athyglisvert að afkoma ríkisins er engan veginn eins slæm og spáð hafði verið en eyðslan er meiri en gert hafði verið ráð fyrir. Rekstrarhalli ríkissjóðs verður um 9,1 milljarður kr. á þessu ári eða 5 milljörðum kr. hærri en gert var ráð fyrir í fjárlögum. Menn geta spurt: Af hverju er þetta svo? Í fjárlögum fyrir árið 1992 voru heildartekjur ríkissjóðs áætlaðar 105,5 milljarðar kr. Nú eru hins vegar horfur á að þær verði allt að 2,5 milljörðum kr. minni eða í kringum 103 milljarðar kr. Það leiðir af sjálfu að þegar samdráttur verður á öllum sviðum, atvinnulífinu er haldið í heljargreipum, launum er haldið niðri, þá dregur vitaskuld úr tekjum ríkissjóðs. Það fer ekkert á milli mála. Það sýnir sig einnig að eitthvað er bogið við innheimtu opinberra gjalda. Hún er miklu lélegri en gert hafði verið ráð fyrir og það er augljóst að innheimta virðisaukaskatts gengur ekki eins og gert hafði verið ráð fyrir og er sjálfsagt að fara fram á það við hæstv. fjmrh. að það mál verði ítarlega kannað. Menn hljóta að spyrja: Hafa menn lært nýjar leiðir til að komast hjá greiðslu þessara skatta eða er innflutningur til landsins orðinn slíkur að hann fer mestan part fram sem neðanjarðarstarfsemi? Við vitum öll að fólk flykkist þúsundum saman og gerir innkaup sín erlendis og hefur ekki þurft að borga af því skatta og skyldur eins og aðrir verða að gera. Það væri forvitnilegt ef úttekt yrði gerð á því hverju þetta sætir. En auðvitað verða minnkandi umsvif til þess að alls kyns skattar, veltutengdir skattar, gjaldeyrisskattar, lántökugjöld og fleira dregst saman. Útgjöld ársins 1992 hafa verið endurmetin og það er talið að þau verði nú um 112 milljarðar kr. eða ríflega það. Það er 2,5 milljarða kr. hækkun frá því sem gert var ráð fyrir í fjárlögum. Hvar skyldu nú þessar miklu umframgreiðslur vera? Þær eru nákvæmlega þar sem mest átti að spara. Lífeyristryggingar Tryggingastofnunar ríkisins vantar 163 millj. kr., sjúkratryggingar 530 millj., Atvinnuleysistryggingasjóð vantar 700 millj. og þarf ekki að undrast það þar sem atvinnuleysi virðist verða a.m.k. 2% ef ekki hátt í 3% á þessu ári. Það kemur fram á bls. 24 í því þskj. sem hér liggur fyrir að Lánasjóður ísl. námsmanna er hins vegar skorinn niður um 220 millj. kr. Hann hefur að vísu verið skorinn niður meira vegna þess að minni lántökur en áætlað var valda því að þar hafa unnist 700--800 millj. kr. og jafnframt hafa vextir lækkað umtalsvert vegna lágs gengis dollarans að hluta enda eru vextir hér 500 millj. kr. lægri en gert hafði verið ráð fyrir en það eru vaxtagreiðslur af skuldum ríkisins. Eins og hér hefur komið fram hjá tveim síðustu hv. ræðumönnum er skýringin sú að hér var farið fram af miklu kappi en lítilli forsjá. Það er auðvitað ekki hægt að ryðjast inn í gróin kerfi eins og heilbrigðiskerfi Íslendinga með einhverjum valdboðum ofan úr ráðuneytum án þess að hafa samráð við það fólk sem hefur um árabil verið að þróa þessar stofnanir í það sem þær eru í dag eða voru. Og hvað kemur í ljós? Hver er árangurinn eftir þau umskipti sem boðuð voru og þær breytingar á sjúkrahúskerfinu í Reykjavík þar sem vissulega átti að spara? Mönnum var hent til, deildir lagðar niður, aðrar settar inn í staðinn, læknum sem unnið höfðu áratugum saman á einni stofnun var ýtt yfir á aðrar, heilu deildirnar lagðar niður og ein tegund læknisaðgerða flutt yfir á önnur sjúkrahús og þar fram eftir götunum. Auk þess sem fjölda manns var sagt upp. Hver er svo árangurinn? Ríkisspítalarnir þurfa 120 millj. kr. í viðbót við fjárlög, Borgarspítalann vantar 25 millj., St. Jósefsspítala, Landakot, vantar samkvæmt þessu plaggi 5,7 millj. sem er ósatt. Fulltrúar spítalans voru hjá okkur á fundi í fjárln. í morgun og tilkynntu okkur að spítalann vantaði 75 millj. kr. Skýringin á þessari tölu í þskj. er sú að þessi skuld á að færast yfir á næsta ár og væntanlega dragast frá fjárframlögum þar. Í fjárlagafrv. sem hér liggur frammi fyrir árið 1993 er athyglisverð klausa á bls. 326. Þar segir í lið sem ber yfirskriftina ,,St. Jósefsspítali, Landakoti``, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ekkert varð af áformum, sem sett voru í frv. til fjárlaga 1992, um að koma á samrekstri eða náinni samvinnu Borgarspítala og Landakots en unnið verður áfram að endurskoðun á verkaskiptingu spítalanna á höfuðborgarsvæðinu.`` Hvernig hefði nú verið, hæstv. ráðherra og virðulegi forseti, að byrjað hefði verið á því að ganga frá samvinnu Borgarspítala og Landakots áður en farið var að umsteypa hvoru sjúkrahúsi fyrir sig? Hér hefur ekki verið unnið sem skyldi og ber að harma það. Það liggur fyrir að nú eru uppi áætlanir um að breyta St. Jósefsspítala aftur og setja inn deildir sem af voru lagðar. Það er kannski tilgangslaust að setja á langa ræðu um þetta en það er vissulega sorglegt þegar til stendur að lækka ríkisútgjöld að það skuli gert á þann hátt að að litlu sem engu gagni kemur. Ef litið er til einstakra liða og hinna ýmsu ráðuneyta, sem ég skal ekki eyða miklum tíma í, þá blasir auðvitað við að alls staðar er beðið um nokkra tugi milljóna vegna EES-samninga, Alþingi biður um 27,5 millj. kr. til greiðslu á viðbótarkostnaði vegna umræðna um EES-samning og öll ráðuneytin biðja að sjálfsögðu um tugi milljóna vegna kostnaðar við þennan mikla samning. Og það vakti athygli okkar í fjárln. þegar fram kom sem við ekki vissum, eða alla vega ekki ég sem hér stend, að fulltrúar þriggja ráðuneyta eru þegar komnir í starf erlendis til þess að gæta þessa samnings sem ekki er búið að samþykkja hér á hinu háa Alþingi. Það er kannski hráslagalegt að byrja á menntmrn. á þessum degi vegna þess að í Ríkisútvarpinu í morgun var gerð grein fyrir nýlegri skýrslu nefndar frá OECD um ástand rannsókna- og þróunarmála hér á landi. Þar kom fram, eins og við alþýðubandalagsmenn höfum hamrað á um árabil og ekki síst hv. 4. þm. Austurl., Hjörleifur Guttormsson, að við erum á hraðleið við að dragast aftur úr iðnríkjum heimsins vegna skorts á rannsóknum og vegna lélegra fjárframlaga til rannsókna. Á sama tíma og við fáum þessa einkunn erum við að skera niður Háskóla Íslands þannig að fjöldi námskeiða hefur verið lagður niður þar og nær allar deildir skólans eru í verulegum vandræðum við að halda uppi þeirri kennslu og þjónustu sem þar hefur farið fram, enda hefur innrituðum námsmönnum fækkað um 500 síðan Lánasjóður ísl. námsmanna hóf árásir sínar á námsmenn og skólagjöld voru tekin upp í háskólanum. Það segir sig sjálft að þetta kann ekki góðri lukku að stýra og það er ekki leiðin til að efla rannsóknastarf og þróunarstarf í nokkru þjóðfélagi að hrekja ungt fólk frá námi og væri hægt að eyða löngu máli á það en það verður ekki gert hér, ég hyggst aðeins hlaupa hér á nokkrum meginatriðum. Ég get hins vegar ekki gert að því að segja frá því til gamans að ég átti leið í húsnæði Lánasjóðs ísl. námsmanna fyrir klukkutíma síðan. Það blasir við hverju foreldri og einnig mér að framlög til námsmanna hafa verið skorin alvarlega niður svo til vandræða horfir. Þar er þó ástand ekki verra en svo að verið er að innrétta með miklum mannafla hálfa hæð til viðbótar undir starfsemi Lánasjóðs ísl. námsmanna og það hefur greinilega ekki nægt að mála þær skrifstofur sem fyrir voru. Þar er verið að innrétta að nýju. Ég er ekki að amast við því að það ágæta starfsfólk sem vinnur á þessum stað fái húsrými undir starfsemina. En það var ekki að sjá að þar þyrfti neitt sérstaklega að líta til fjármuna. Ég hirði ekki um að minna á smáatriði sem á árum áður olli oft miklu írafári en hér er farið fram á 6 millj. vegna rekstrarhalla á Listahátíð. Það telst ekki lengur til tíðinda en það gerði það svo sannarlega hér á árum áður þegar vinstri menn fóru með stjórn borgar og ríkis og þóttu mikil tíðindi ef ekki tókst að láta Listahátíð standa undir sér. En ekki skal ég neitt amast við því. Ég tel að þeim fjármunum sé síður en svo illa varið og hef enga ástæðu til að halda að þar sé illa farið með fé. Ef litið er til fjmrn. sjálfs --- og bið ég nú hæstv. ráðherra að geyma sér að ræða við hv. 2. þm. Austurl. þó það sé skemmtilegt að tala við hann --- en varðandi fjmrn. sjálft vil ég segja þetta: Á tímum þegar við reynum að halda í við allar stofnanir og reynum að halda útgjöldum niðri --- og auðvitað erum við öll tilbúin til þess, við í stjórnarandstöðunni erum tilbúin til að benda á það sem við teljum að megi spara, auðvitað erum við það --- þá er á vegum embættis ríkisskattstjóra verið að vinna að umfangsmikilli tölvuvæðingu sem kosta mun ekki minna en 84 millj. kr. Ekki er ég endilega að halda því fram að þetta geti ekki verið hið ágætasta framtak. Ríkisskattstjóri hefur auðvitað notið þjónustu Skýrsluvéla ríkisins og það kemur fram í gögnum frá þeim sjálfum að þeim hefur tekist í góðri samvinnu við SKÝRR að ná þeim árangri að Skýrsluvélar ríkisins og Reykjavíkurborgar hafa lækkað verð sitt fyrir þjónustu um 16,81% nú á milli ára frá árinu 1991--1992 og það nemur hvorki meira né minna en 32 eða nær 33 millj. kr. Sá sparnaður verður auðvitað ekki mikils virði þegar 86 koma í staðinn, en auðvitað er þetta einföldun. Ég er ekki að segja að það geti ekki verið mjög þægilegt fyrir ríkisskattstjóraembættið að hafa einhvern hluta þess sem geymt er hjá Skýrsluvélum ríkisins og Reykjavíkurborgar hjá sér til að geta gengið að því ef sérstaklega stendur á, en er það virkilega svo brýnt að þessum peningum verði að verja í það núna? Það er að vísu búið að hefja þetta verk með einum 10--12 millj. og það er búið að ráða tvo kerfisfræðinga til að vinna við þessi tæki. Það mun að vísu ekki vera stöðuaukning en þó áreiðanlega nokkur kostnaðaraukning. Mér fyndist það umhugsunarefni hvort stofnun eins og ríkisskattstjóraembættið, þar sem yfirvinna er gríðarlega mikill og stór hluti af launakostnaði stofnunarinnar, ég má segja að hann sé um 55 millj., eða um 57% af unninni vinnu í stofnuninni, er þar með að spara. Það hlýtur að vera eðlilegt að spyrja: Eigum við von á að yfirvinna verði minni þegar þessi aukna tölvuvæðing er hafin? Það er ekki verið að ráðast á einn eða neinn þó spurt sé. Auðvitað er það kannski falleg framtíðarsýn að allar stofnanir í landinu sem fást við innheimtu og þurfa að eiga skipti við stóran hóp landsmanna hafi slík tæki, en ég hygg þó að það sé kominn tími til, hæstv. forseti, að stjórnvöld móti stefnu í tölvumálum. Ég held að sumt af þeirri tölvuvæðingu sem á sér stað í landinu sé harla tilviljanakennt. Þarna eru miklir fjármunir á ferðinni og þess vegna held ég að það sé ákaflega nauðsynlegt að reynt sé að hafa eitthvert heildaryfirlit yfir slíkt. Vissulega er ríkisskattstjóraembættið mikivæg stofnun. Það er tollstjóri líka og hans embætti og ótal, ótal margar aðrar stofnanir í landinu sem þyrftu e.t.v. ekkert síður að fá þessi samvinnslutæki sem mér skilst að þau séu kölluð eða alla vega heitir það samvinnsla og þessi tæki eru í sambandi við Skýrsluvélar ríkisins og geta nýtt sér þær upplýsingar sem þar eru því að auðvitað kemur gagnabankinn endanlega þaðan. Ég vildi leyfa mér að benda hæstv. ráðherra á þetta vegna þess að við höfum dæmi, og raunar úr þessari stofnun sem við stöndum í nú, um ranga tölvuvæðingu sem kostaði hið háa Alþingi tugi milljóna og ekkert var svo við að gera annað en henda eftir örfá ár. Þetta er að fara illa með fé. Um það held ég að enginn okkar deili. Ég skal, virðulegi forseti, ekki fjalla mjög ítarlega um frv. til fjáraukalaga nú við 1. umr. Ég á sjálf sæti í hv. fjárln. og hef öll skilyrði til þess að reyna að hafa áhrif á þau mál þar, en það fer ekki á milli mála að ég hygg að okkur finnist mörgum að þau áhrif séu oft mjög lítil og of lítil því að þó að góður vilji liggi til að reyna að koma saman fjárlögum sem okkur getur öllum verið nokkur sómi að, þá er lítt á stjórnarandstöðuna hlustað og menn fara sínu fram eftir íslensku aðferðinni í trausti þess að þetta bjargist einhvern veginn á næsta ári. Það er kannski einmitt þetta sem OECD-nefndin er að ávíta Íslendinga fyrir, að hugsa aldrei til lengri tíma og leggja drög að velferð og framförum þó það sýni sig ekki á næstu dögum. Virðulegi forseti. Ég held að ég láti máli mínu lokið. Ég mun að sjálfsögðu leggja það fram sem ég þykist hafa fram að færa í hv. fjárln. til þess að þetta fjáraukalagafrv. fái afgreiðslu. Um það þýðir auðvitað ekki að deila úr því sem komið er. Skuldir verðum við að borga. En ég vildi að lokum vekja athygli enn og aftur á því við hæstv. ráðherra að íslenska ríkið hefur umtalsverðar tekjur af því gengi sem er á dollaranum á þessu ári og er búið að vera nú um nokkurt skeið og ég vildi spyrja hæstv. ráðherra hvort stjórnvöld hafi á einhvern hátt reynt að nýta sér lágt gengi dollarans, t.d. með lántökum til að greiða lán sem greiða skal í dollurum til jafnvel lengri tíma til þess að nýta sér það gengi sem nú er. Hér er um umtalsverðar fjárhæðir að ræða sem góður hagnaður gæti verið að ef menn fara með fjármuni hins opinbera eins og þeir mundu fara með sína eigin fjármuni. Ég hygg að það sé ekki óeðlilegt að þeir sem skulda reyni að nýta sér það ástand sem er á hverjum tíma til að lækka skuldir eins og þegar hefur fram komið hér í máli mínu að gerst hefur.

Hæstv. forseti. Það fer ekki hjá því að það hvarfli að manni að það þjóni e.t.v. ekki miklum tilgangi að halda uppi umræðum hér við hæstv. fjmrh. um þetta þingmál. A.m.k. er ekki fjölmennt í salnum og áhugi ekki mikill að því er virðist á viðfangsefni dagsins. Ég ætla ekki að lengja umræðuna mikið en hafði hugsað mér að leggja spurningar fyrir hæstv. ráðherra um ein tvö, þrjú atriði ef hæstv. ráðherra vildi vera svo vænn að svara þeim eða e.t.v. koma aðeins skýrar inn á þá þætti sem þar eru á ferðinni. Þetta varðar t.d. sölu veiðiheimilda Hagræðingarsjóðs og sölu eigna og fleira af því tagi. Fyrst verður auðvitað að segjast eins og er að það var mikið mun hógværari hæstv. fjmrh. sem flutti nú framsöguræðu fyrir þessu fjáraukalagafrv., þessu viðhengi hins fyrsta fjárlagafrv. sem hæstv. núv. fjmrh. stóð fyrir og lagði fram hér á Alþingi fyrir um ári síðan. Það var ekki lengur talað jafnfjálglega um tímamótafjárlög sem mundu breyta öllu sem áður hafði farið úrskeiðis og standa eins og stafur á bók, ófallvölt, ekki bara á þessu ári og hinu næsta og í uppgjöri ríkisreiknings heldur um aldur og ævi, sem alveg sérstök tímamót, klettur úr hafinu í þessum óstöðugleika fjárlagagerðar sem verið hefur á Íslandi um langa hríð.  Maður veltir því fyrir sér hvenær þjóðin ætlar að eignast svo skynsaman fjmrh. að hann brenni sig ekki á þessu sama, eins og þeir hafa gert mann fram af manni, að ganga fram með þessum mikla gassagangi í upphafi ferils síns og fullyrða að þeir hafi nú brotið í blað og smíðað þau fjárlög sem lengi muni standa til marks um garpsskap og áreiðanleika og lofa mönnum mikilli betrumbót frá því sem verið hefur. Þetta mun hafa hent fleiri en núv. hæstv. fjmrh., satt best að segja alla þá fjmrh. sem ræðumaður man eftir og sjálfsagt fleiri. En það þýðir ekki að fást um það. Staðan er eins og hún er. Varðandi fjárlög líðandi árs, þá stefnir í hallinn verði miklum mun meiri heldur en gert var ráð fyrir í frv. og sannast þar að ýmsar veilur voru í þeirri fjárlagagerð, þeim undirstöðum og lausir endar sem bent var á að nokkru leyti og gengið hefur eftir. Ekki þarf að fjölyrða um að þetta þýðir ekki bara að stefna hæstv. ríkisstjórnar og hæstv. fjmrh. sé að molna niður hvað varðar fjárlög líðandi árs. Þetta er líka til marks um það, sem og fyrirliggjandi fjárlagafrv., að öll fögru og háleitu markmiðin um að halli ríkissjóðs mundi hverfa með nýrri fjármálastjórn eru út í veður og vind. Þvert á móti er fjárlagafrv. nú sett upp með meiri halla heldur en frv. síðasta árs og ef að líkum lætur er veruleg hætta á því, hæstv. fjmrh., að jafnvel sá halli reynist vanmetinn. Ef notaður er prósentureikningur sem þeir fundu upp fyrir sunnan, eins og segir í Sjálfstæðu fólki og Bjartur sögupersóna segir þar frá því eða honum eru lögð þau orð í munn sem mikil ótíðindi að nú séu þeir búnir að finna upp prósentureikninginn fyrir sunnan . . .  Fljótt á litið, hæstv. forseti, og ég segi fljótt á litið vegna þess að mér hefur ekki unnist tími til að grandskoða þetta mál, þá sé ég ekki annað en alveg sömu endileysurnar gangi aftur í núverandi fjárlagafrv. og hér eru að sanna sig vitlausar. Ég nefni þar sem dæmi tekjur sem menn ætla að hafa af sölu eigna ríkissjóðs sem eru færðar hér upp á háar fjárhæðir og því er gjörsamlega vísað á framtíðina að svara því, hvernig eigi að tryggja að þessar tekjur skili sér. Er það virkilega raunsætt mat á aðstæðum líðandi stundar í efnahagsmálum að það séu lausir fjármunir úti í þjóðfélaginu sem muni koma til og kaupa eignir ríkisins í þessum mæli? Ég held ekki. Það nýjasta sem ég hef heyrt núna er að menn bindi stórkostlegar vonir við að selja ,,aktíur`` í Þvottahúsi Ríkisspítalanna, alveg sérstaklega. Þó ætli ríkið ekki að selja það allt því að það vilji hafa hönd í bagga með línþvottinn. Ég verð nú að segja alveg eins og er, hvað á svona lagað að þýða? Hvaða tilgangi þjónar það í raun og veru að fara að stofna hlutafélag um Þvottahús Ríkisspítalanna sem ég veit ekki betur en sé ágætlega rekið og hafi sinnt sínum verkefnum vel og skilað þvottinum á Landspítalanum sæmilega hreinum á undanförnum árum á viðráðanlegum kostnaði, að fara að stofna um þetta hlutafélag og slá því upp sem einhverju stórmáli að selja hlutabréf í þessu fyrirtæki? Alveg furðuleg hugmynd, verð ég að segja, vegna þess að þessi starfsemi er nú einu sinni þannig að á henni er nánast einokun í þeim skilningi að sá aðili sem hefur þennan þvott með höndum og hefur þann tækjakost, er einráður um þann markað því það eru ekki aðrir sem ráða við hann úti í þjóðfélaginu. Það veit ég að hæstv. núv. fjmrh. þekkir frá því að þessi della kom upp á miðjum 9. áratugnum og menn voru sem betur fer svo þroskaðir þá að þeir hentu þessari vitleysu þegar þeir voru búnir að skoða þetta um stund, að einkavæða þvottinn á líninu á Landspítalanum. Þá vorum við báðir í stjórnarnefnd Ríkisspítala, ég og hæstv. fjmrh., og komumst saman að þeirri gáfulegu niðurstöðu að þetta væri best eins og það hefði verið að Þvottahús Ríkisspítalanna yrði bara rekið áfram og það sæi áfram um þvottinn. En nú er þessi draugur upp vakinn og hann er settur inn sem, að mér skilst, einhver sérstök stórtíðindi í þessum einkavæðingaráfanga og sölu ríkiseigna og á örugglega að skila miklum fjárhæðum inn í þetta fjárlagafrv. En hver er reynslan, hæstv. fjmrh.? Hvað stendur í fjáraukalagafrv. sem hér er á dagskrá? Jú, það stendur að þessi áform frá fyrra ári voru tóm vitleysa. Minnst af þessu gekk eftir. Og ef menn ætla sér enn stórkostlegri hluti þarna, svo ekki sé talað um að selja heila banka, ja, þá er það nú bara slík útópía, segi ég, slík vitleysa, svo miklir draumórar að það er engan veginn boðlegt sem forsendur, sem grundvöllur undir fjárlagafrv. Ég ætla þá í öðru lagi, hæstv. forseti, að koma að anga þessa máls sem er salan á veiðiheimildum Hagræðingarsjóðs. Það er enn verið að nudda með þær. Ég veit ekki betur en í fjárlagafrv. næsta árs eigi að sjálfsögðu að selja veiðiheimildir Hagræðingarsjóðs. Það væri æskilegt að fjmrh. kinkaði kolli ef rétt er. Mér er ekki kunnugt um annað. En hvernig hefur þetta nú gengið á þessu ári? Það eru litlar 525 millj. sem fjárlögin gera ráð fyrir að komi fyrir sölu á veiðiheimildum Hagræðingarsjóðs. Hæstv. sjútvrh. var nú svo raunsær að hann slátraði þessari tölu strax í upphafi með því að verðleggja veiðiheimildirnar lægra en forsendur fjárlaganna gera ráð fyrir þannig að það hefðu nú aldrei getað skilað sér nema eitthvað á fimmta hundrað millj. fyrir söluna á því verði sem fjmrh. gerir ráð fyrir. Útkoman er hins vegar sú að það eru komnar nokkrar milljónir, einhverjir tugir í besta falli, í kassann hjá hæstv. fjmrh. fyrir þessa sölu. Og hann fær ekki mikið meira fyrir áramót. Það er nú mergurinn málsins vegna þess að . . .  Auðvitað er það alveg ljóst að útgerðin er öðrum þræði er að mótmæla þessum skatti ríkisstjórnarinnar með því að kaupa ekki veiðiheimildirnar. Það er alveg ljóst að hér hafa myndast víðtæk samtök meðal útgerðarmanna um að kaupa ekki þessar veiðiheimildir og í því felast ákveðin skilaboð til hæstv. ríkisstjórnar. --- Ég fagna því sérstaklega, hæstv. forseti, að hæstv. sjútvrh. er genginn í salinn og treysti því að hann verði nú fjmrh. til halds og trausts í þessum umræðum sem m.a. snúast um ástandið á Hagræðingarsjóði. En það er sem sagt þannig að peningarnir sem áttu að kosta rekstur Hafrannsóknastofnunar á þessu ári skila sér ekki. Nú er næsta vers í þessum sálmi ríkisstjórnarinnar að halda allsherjaruppboð á kvóta. Samkvæmt gildandi lögum og reglugerðum um Hagræðingarsjóð er það næst til ráðs að taka ef útgerðarmenn kaupa ekki veiðiheimildirnar í fyrstu umferð samkvæmt forkaupsréttarhlutdeild sinni að halda eitt allsherjaruppboð á veiðiheimildunum. Og það verður gæfulegt, segi ég nú bara. Ekki verður það ríkisstjórninni minna til háðungar að standa fyrir þeirri vitleysu heldur en það sem komið er í þessu máli. Það mun sáralitlum viðbótarpeningum skila við þær aðstæður sem nú eru í íslenskum sjávarútvegi. Þess vegna er það að hæstv. fjmrh. í allri sinni hógværð orðar þetta svo á bls. 22 í greinargerð með þessu frv. að loks ríki óvissa um að hve miklu leyti tekjur af sölu veiðiheimilda Hagræðingarsjóðs komi til með að skila sér í ríkissjóð strax á þessu ári, það ríki óvissa um það. Já, það má víst kalla það óvissu. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh.: Hverju gerir hann ráð fyrir því nú hlýtur ábyrgðaraðili ríkiskassans að vera með einhverja áætlanagerð og einhverjar hugmyndir uppi um það hvernig málin standa, hvernig þetta horfir? Hvað þýðir þessi óvissa? Metur hæstv. fjmrh. þetta svo að það muni kannski vanta 100--200 millj. eða kannski 400 millj. upp á það að þessar tekjur skili sér? Og hvernig ætlar hæstv. fjmrh. þá að leysa fjárhagsvanda Hafrannsóknastofnunar? Hafrannsóknastofnun er að vísu rekin úr ríkissjóði með jöfnum greiðslum frá mánuði til mánaðar eftir því sem útgjöld hennar kalla á, sem segir allt sem segja þarf um þessa fáránlegu merkingu söluhagnaðarins við rekstur Hafrannsóknastofnunar sem var auðvitað bara faktúra, bara skriffinnskuæfingar, því auðvitað var þetta fyrst og fremst upptaka á þessum fjármunum í ríkissjóð eins og allir menn sáu. Nei, þetta er náttúrlega alveg fráleit uppsetning og ég satt best að segja skil það ekki að hæstv. ríkisstjórn skuli ekki fara að reyna að bjarga sér í land í þessu máli og hætta þessari vitleysu. Hvað ætla þingmenn stjórnarliðsins úr landsbyggðarkjördæmunum eða sjávarútvegskjördæmunum hringinn í kringum landið að horfa lengi upp á þessa dellu? Það er náttúrlega svo yfirgengilegt að menn skuli þumbast svona við með þessum hætti, það er eins og í þessu sé fólgin einhver sjálfseyðingarhvöt, ríkisstjórnin vilji endilega verða sér til skammar í viðbót og enn frekar í þessu máli. Eða hvað? Til hvers er annars verið að nudda með þetta svona? Það raunsæja væri að afskrifa þessar tekjur vegna ástandsins í sjávarútveginum, viðurkenna að það hefði reynst algerlega mislukkað að ætla sér að selja veiðiheimildirnar á þessu verði við núverandi aðstæður í sjávarútvegi og falla frá þessu eða a.m.k. stórlækka verðið. Það er hægt að endurgreiða þeim fáu útgerðarmönnum sem þegar hafa borgað, senda þeim til baka þær ávísanir sem þeir hafa sent inn. Eða finnst mönnum það t.d. til fyrirmyndar í málinu að nú eru einhverjir smábátamenn búnir að kaupa þessar veiðiheimildir á fullu verði, en það er alveg ljóst að þegar obbinn af útgerðinni hefur hætt við það, að selja kannski afganginn á margfalt lægra verði á uppboði á eftir? Hvernig lítur það út gagnvart þeim fáu aðilum sem keyptu? Þeir sitja kannski uppi með veiðiheimildirnar á tvöföldu, þreföldu verði. Það er það sem getur gerst. Eða hvað segir hæstv. fjmrh. um það? Ef hann fær nú tilboð í allan kvótann á 10 kr. kg, ætlar hann að selja? Er það það sem hann á við með óvissu um þessar tekjur? Og hvernig skilur það eftir þá aðila sem eru búnir að kaupa? Ég man ekki hvort það eru 800 tonn eða hvað það nú er.  En ég mun, hæstv. forseti, af velvilja mínu fylgjast með því hvernig ríkisstjórninni reiðir af í þessu máli, eins og ég hef gert hingað til, og ekki draga það af mér að leggja gott til í umræðum um það.  vitleysu hér á sl. vetri, margbað menn um að hugsa sinn gang hvort þetta væri nú ekki óráðlegt og hvatti við síðustu umræðu um málið mjög til þess að tímanlega fyrir haustið veltu menn því fyrir sér hvort þetta gengi upp. Ég spáði hæstv. ríkisstjórn því að hún væri ekki búin að súpa seyðið af þessari ákvörðun sinni og það hefur svo sannarlega komið á daginn.  Í öðru lagi var ég að spyrja hæstv. fjmrh. um sölu annarra eigna. Þetta er óskaplega losaralegt allt í frv. og svona flúið í það að tala um óvissu og annað þar fram eftir götunum. Hvað getur hæstv. fjmrh. sagt okkur nánar tiltekið um stöðu mála hvað varðar sölu annarra eigna? Væri ekki sanngjarnt að hæstv. fjmrh. færi yfir það hver áformin voru í fyrra sem lágu til grundvallar tekjum upp á, ef ég man rétt, um 1.200 millj. kr. vegna sölu eigna sem núna hafa ekki skilað sér nema að mjög litlu leyti? Hvað hefur brugðist? Hvað hefur gengið eftir? Er það bara Gutenberg sem hefur gengið út vegna þess að þeir fá að prenta þingtíðindin sem er góður bisniss, eins og við vitum, eða er það eitthvað fleira? Í þriðja lagi vil ég spyrja hæstv. fjmrh. --- og ég vona að hæstv. fjmrh. númeri hjá sér spurningarnar og hafi reiður á þessu. --- Í þriðja lagi eru það fjárútlát vegna Atvinnuleysistryggingasjóðs. Er það nóg sem þarna er verið að bæta við? Nú liggur það fyrir að Atvinnuleysistryggingasjóður var orðinn fjárvana á miðju sumri eða svo og hefur þurft að ganga á eignir sínar fram að þessu vegna útgjalda núna á haustmánuðum. Það er auðvitað mjög bagalegt, ekki síst með tilliti til þess hvernig horfir með atvinnuleysi í landinu og það er auðvitað alveg út í hött við þessar aðstæður og vaxandi atvinnuleysishorfur, því miður, á næsta ári að rýra eigið fé Atvinnuleysistryggingasjóðs. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. fjmrh.: Liggja sæmilega traustir útreikningar til grundvallar þessari tölu sem hér er upp á 700 millj. kr. viðbótarfjárveitingu? Í utandagskrárumræðum um atvinnumál hér fyrir nokkru síðan setti ég mig lítillega ofan í stöðu þessara mála og ég hef áhyggjur af því að þetta gæti reynst ónógt vegna þess ósköp einfaldlega að atvinnuleysið hefur vaxið það hratt og það jafnvel núna á allra síðustu vikum að ég hlýt að spyrja: Er ljóst að þetta muni duga? Það má segja að kannski vinnist svolítill tími til að fara betur ofan í það meðan málið er hér til umfjöllunar í þinginu, en mér leikur forvitni á að vita t.d. hversu gamlar forsendur liggja til grundvallar þessari tölu hér um að 700 millj. kr. í Atvinnuleysistryggingasjóð sé nægjanleg viðbót. Staðreyndin er sú að hvert prósentustig í atvinnuleysi kostar um 680--700 millj. kr. samkvæmt útreikningum sem ég gerði á því um daginn. Það eru að vísu mínir útreikningar, ég tek það fram, en prósentustig í atvinnuleysi er um 1.200 manns atvinnulausra og útgjöldin, þ.e. bætur að viðbættum tengdum gjöldum eru einhvers staðar á þessu bili, bæturnar sjálfar milli 500--600 millj. og viðbótarútgjöld hleypa þessu upp í 680--700 millj. Þannig að það sem mér sýnist vera hér á ferðinni er að það er búið að bæta við sem nemur útgjöldum vegna eins prósentustigs aukningar atvinnuleysis og spurningin er: Er það nóg? Í fjórða lagi --- og fer nú senn að ljúka lestrinum, hæstv. forseti, --- stilli ég mig ekki um að spyrja hæstv. fjmrh. aðeins betur um þetta með sparnaðinn í heilbrigðiskerfinu. Hagorður maður orðaði það þannig við mig að hæstv. heilbrrh. hefði náð lágmarksárangri með hámarkserfiði hvað snertir sparnað í heilbrigðismálum, og ég hygg að þetta sé nokkuð vel orðað, að með allri þeirri óskapa armæðu, bægslagangi og fyrirgangi og erfiði sem hæstv. heilbrrh. hefur nú lagt í á undangengnu ári, hafi hann náð lágmarksárangri.  Síðan vil ég að lokum, og það er í fimmta lagi, spyrja hæstv. fjmrh. út í það sem hann sagði hér undir lok framsöguræðu sinnar þar sem hann vitnaði til þess að í nokkrum tilvikum gætu þessir hlutir enn breyst áður en árið rynni út. Getur hæstv. fjmrh. eitthvað aðeins nánar skilgreint það fyrir okkur hvað hann á þá við með því? Eru það einhverjir liðir öðrum fremur sem hann telur ótrygga í þessu enn þá? Kannski kemur það að einhverju leyti fram í svörum við fyrri spurningum mínum t.d. varðandi Hagræðingarsjóð eða annað því um líkt. Það skyldi þó ekki vera að hæstv. fjmrh. sé að átta sig á því að það er eitt af þessum tiltölulega óvissu atriðum. Ég hygg að það sé vægt til orða tekið að það fé sé ekki í hendi, það séu í besta falli fuglar í skógi.

Herra forseti. Það er hægt að gera mönnum grikk með ýmsu móti en eitt af því vinsæla sem virðist vera viðhaft í fjmrn. er að skrifa ræður fyrir fjmrh. sem eru á þann veg að þeir koma fram sem stórar hetjur einn dag í þinginu þegar þeir flytja þessar ræður. Og auðvitað getur það verið gaman að kvöldi dags að hlusta á sjónvarpið birta fréttir af því að nú loksins í fyrsta skipti í sögu íslenska lýðveldisins sé kominn maður til valda í fjmrn. sem vissi hvað hann var að gera og hafði þrek til að framkvæma það. Svo koma margir dagar á milli og aftur þarf að koma fram fyrir þingið. Enn setjast menn niður og semja ræður og enn eru það lofræður. En það hlýtur að vera erfitt að standa hér í ræðustól og flytja lofræðu um sjálfan sig vitandi að það sem ætlunin var að gera hefur mistekist. Að þessu leyti er danska þingið miklu fullkomnara en það íslenska. Það sleppir ráðherrum við þetta. Það er nóg hjá þeim að leggja fram skriflega ræðu. Þeir þurfa ekki að gera sig að athlægi með því að lesa hana upp líka. Þetta er náttúrlega mikil tillitssemi og ég skil satt best að segja ekkert í forsætisnefnd þingsins að taka það ekki fyrir hvort ekki sé rétt að þegar ráðherrar fá svona skriflegar ræður þar sem oflofi er hlaðið á menn sleppi þeir við að lesa þær upp. Þetta er auðvitað sjálfsögð tillitssemi og mundi strax vera mikil framför. Ég veit að hæstv. ráðherra sem nú situr, hv. 2. þm. Reykv., er hinn vænsti drengur. Illmennska er honum yfir höfuð ekki í blóð borin. Hann hefur aftur á móti eins og fleiri orðið að gera fleira en gott þykir þennan tíma sem hann hefur verið ráðherra. En hann stendur nú frammi fyrir því með þessu frv. í fyrsta lagi að hafa eyðilagt fyrir hæstv. menntmrh. aðalrökin í því hvers vegna menntmrh. vildi breyta lögunum um Lánasjóð ísl. námsmanna. Það muna allir eftir röksemdafærslum hæstv. menntmrh. Hann sagði: Lánasjóðurinn er að fara á höfuðið. Nú er aftur á móti kominn menntmrh. sem vill bjarga lánasjóðnum svo að námsmenn framtíðarinnar, börn framtíðarinnar eigi áfram lánasjóð og eigi möguleika í þessu landi. Og það get ég svarið að hæstv. menntmrh. var svo trúverðugur hér í stólnum á tímabili að það lá við að maður tryði honum. Aftur og aftur kom hann fram og flutti þennan boðskap. En hver var sannleikurinn? Sannleikurinn var sá að hann var að hugsa um það að skera niður framlögin í lánasjóðinn, borga Listahátíð í Reykjavík 6 millj., borga Þjóðleikhúsinu um 40 millj. af peningunum sem ætlaðir höfðu verið íslenskum námsmönnum. Það er ekki skrýtið þó hæstv. ráðherra telji skynsamlegt á svona degi að vera fjarverandi og þurfa ekki að standa frammi fyrir Alþingi Íslendinga og gera grein fyrir þessu. Hæstv. menntmrh. hefur náttúrlega engan áhuga á því núna að segja hvers vegna hann flutti þetta frv. Hæstv. menntmrh. gerir sér fullkomlega grein fyrir því að þetta frv. til fjáraukalaga gerir það að verkum að hann er afhjúpaður í málinu. Ef það var satt sem hann sagði að Lánasjóður ísl. námsmanna væri að fara á höfuðið, hvers vegna tryggði hann þá ekki að þessir peningar færu þar inn, ef hann meinti eitthvað með því að hann væri að hugsa um börn framtíðarinnar? Nei. Þetta er merkilegt frv. Það kemur nefnilega í ljós að menntmrn., eitt allra ráðuneyta, eyðir minna fé en Alþingi Íslendinga veitti því heimildir til. Ég hygg að það sé í fyrsta skipti í sögu lýðveldisins sem það hefur gerst að þar komi stór afgangur á þennan hátt, nema þetta fjáraukalagafrv. feli það í sér að það séu rekstrarskuldir ætlaðar um áramót, stórar rekstrarskuldir sem mönnum þykir rétt að sýna ekki strax. Það eigi bara eftir að koma fram. Kannski hefur hæstv. fjmrh. ætlað að sýna Alþingi Íslendinga í áföngum niðurstöðuna af rekstrinum á þessu ári. Kannski er það það sem blasir við. Þá er nú rétt að víkja að þeim stórsnillingi, hæstv. heilbrrh. sem eins og allir vita er fyrrv. formaður fjárveitinganefndar og fyrrv. fjmrh. þessarar þjóðar  Staðan er nefnilega sú að að þessu sinni eru menn að fara yfir fjáraukalög þegar verðbólgan í landinu er sáralítil. Menn eru að fara yfir fjáraukalög þegar vextir af erlendum skuldum eru lægri en gert var ráð fyrir. Og þá leyfa menn sér að halda því fram að það sé hagspeki að minnka yfirdráttinn við Seðlabankann en selja meira á götum úti. Það minnki þrýstingurinn á markaðnum með þessum vinnubrögðum. Ég verð nú að segja eins og er að hæstv. ráðherra hefði náttúrlega þurft að hafa ráðherragengið allt sér við hlið. Það hefði verið sanngjarnt og svo hefði hann staðið upp og sagt: Ég tel eðlilegt að hver ráðherra geri grein fyrir sínu ráðuneyti. Það er nú svo með hæstv. heilbrrh. að þrátt fyrir hans veikleika á sumum sviðum stjórnunarlega séð, þá er það alveg á hreinu að hann hefur talandann í lagi. Það er alveg á hreinu þannig að það hefði náttúrlega ekki verið nokkurt vandamál fyrir hæstv. heilbrrh. að standa hér upp og gera grein fyrir hlutunum. En ekki ætlaði ég að verða til þess að gera þennan dag að döprum degi fyrir hæstv. fjmrh. Mér finnst það ánægjulegt á þessum erfiðu tímum þegar maður sér þó ráðherra koma í salinn sem eru þokkalega glaðlegir á svipinn og ekki eru búnir að tapa allri trú á framtíðina og stundum jafnvel með blik í augum. En ég hafði hugsað mér að leggja fyrir hann eina spurningu og hún er þessi: Hyggst hæstv. fjmrh. leggja fram frv. til laga um fjárgreiðslur úr ríkissjóði? Þetta er raunverulega prófsteinninn á það hvort hæstv. fjmrh. hefur hugsað sér að ná valdi á því verkefni sem hann hefur tekið að sér eða hvort hann hefur hugsað sér að láta skeika að sköptu. Og þar skilur á milli feigs og ófeigs. Það gengur nefnilega ekki að embættismenn hins íslenska ríkis skammti sér sjálfir það fé sem þeir eyða. Það gengur ekki í neinu einasta landi að þannig sé staðið að málum. Það er gjörsamlega vonlaust. Það getur vel verið að það þurfi að setja suma menn af sem settir hafa verið til trúnaðarstarfa, það getur vel verið, en að það verði settur á Íslandi, á sama hátt og gert er annars staðar, einhver varnargarður sem tryggi það stjórnarskráin sé virt í þessum efnum, að ekki sé greitt fé úr ríkissjóði nema heimild sé til þess, annaðhvort í fjárlögum eða fjáraukalögum. Ég bind vonir við það að hæstv. ráðherra hafi hugsað sér að taka sitt starf alvarlega, ég bind vonir við það. En einmitt þess vegna bíð ég spenntur eftir því að fá að heyra svarið. Fjárveitinganefnd lagði mikla vinnu í það undir forustu hv. 4. þm. Vestf., sem þá var formaður nefndarinnar en er í dag hæstv. heilbrrh., að koma saman frv. um þetta mál og nefndin beitti sér fyrir því að núv. ríkisendurskoðandi fór til Norðurlanda til að kynna sér það hvernig staðið væri að þessum málum þar. Því miður voru þeir margir sem trúðu því að best væri að hafa engar reglur í almennum lögum um þessi efni. Því miður voru þeir margir. Og það er búið að þvæla þessu máli hér í þinginu. En engu að síður er það staðreynd að málið var að þokast nær því að menn kæmust að niðurstöðu og nú reynir á hæstv. ráðherra: Er hann reiðubúinn að beita sér fyrir því að flutt verði frv. til laga um fjárgreiðslur úr ríkissjóði sem sé að sjálfsögðu innan þess ramma sem stjórnarskráin setur?

Virðulegi forseti. Fyrst vil ég gera tilraun til þess að svara hv. síðasta ræðumanni en hann beindi til mín þeirri fyrirspurn hvort ég hygðist beita mér fyrir því að flutt yrði hér frv. í vetur um fjárgreiðslur úr ríkissjóði. Ég held að það sé óhjákvæmilegt að það komi fram í framhaldi af ræðu hans að hér á síðasta þingi var flutt slíkt frv. Flm. voru hv. þm. sem sitja í fjárln. þingsins og frv. var flutt eftir að það hafði verið rætt af starfsmönnum fjmrn. og unnið af hv. nefndarmönnum í fjárln. með tilstyrk, vil ég segja, eða aðstoð starfsmanna Ríkisendurskoðunar. Ég vil einnig rifja það upp að það stóð til þá að frv. yrði flutt af ríkisstjórninni en niðurstaðan varð sú að fara þessa leið og ég get eingöngu sagt það hér að ég er fyrir mitt leyti tilbúinn til þess að standa að því að slíkt frv. verði flutt. Ég get ekki á þessari stundu sagt fyrir um það hvort heppilegt eða æskilegt sé að slíkt frv. sé flutt af ríkisstjórninni eða hvort eðlilegt sé að þetta verði þingmannafrv. eins og raunin varð á á sl. vetri. Ég vil þó láta koma fram að það eru nokkur atriði í því frv. sem mér finnst æskilegt að skoða betur og ég minni á að að undanförnu hafa farið fram mjög miklar viðræður í nefndum á vegum fjmrn., Ríkisendurskoðunar, ríkisbókhalds og annarra aðila um bæði fjárgreiðslur og heimildir stjórnvalda til þess að greiða úr ríkissjóði og einnig um það hvernig setja skuli fram ríkisreikninga. Í þessu sambandi vil ég enn á ný benda hv. þm. á sérkafla í fjárlagafrv. sem mig minnir að sé 8. kafli athugasemdanna þar sem mjög ítarlega er greint frá því sem hefur verið að gerast í þessum efnum. Ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir okkur hér að fylgjast mjög rækilega með því hvað er að gerast í þessum efnum annars staðar. Það var minnst á OECD hér fyrr í umræðunni og þannig vill til að á vegum þeirra samtaka er mjög mikið unnið að nýjungum í fjárlagagerð, uppsetningu ríkisreiknings og öðru slíku sem til framfara horfir. Nýsjálendingar hafa til að mynda nýlega breytt sínum ríkisreikningi þannig að það er nú auðveldara að lesa þar efnhagsreikning Nýja-Sjálands, sjá í hvað greiðslur fara, hvort um er að ræða eignaaukandi útgjöld eða hvort verið er að greiða aðeins fyrir rekstur. Ég tel það sjálfsagt að á hverjum tíma fari fram umræða á milli Alþingis, á milli fjárveitingavaldsins, á milli löggjafarsamkomunnar annars vegar og framkvæmdarvaldsins hins vegar um þessi mál. Við megum hins vegar ekki falla í þá gryfju eins og mér sýnist stundum að menn geri, og er ég þá ekki að benda á einn eða neinn í því sambandi, og það er að álíta að það sé og hljóti að eiga að vera einhver togstreita á milli þingsins annars vegar og ríkisstjórnarinnar eða framkvæmdarvaldsins hins vegar. Ég held að slíkt sé óþarfi einfaldlega vegna þess að hér ríkir þingræði en í því felst að ríkisstjórnin á allt sitt undir því að meiri hluti þings styðji hana og verji hana vantrausti. Í framkvæmd er það þannig hér á landi að langoftast hagar þannig til að allir, a.m.k. flestallir ráðherranna eru úr hópi þingmanna og oft þess vegna erfitt að greina á milli löggjafarstarfs þeirra annars vegar og starfs þeirra í þágu framkvæmdarvaldsins hins vegar. Það er nefnilega þannig hér á landi að skilin á milli framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins eru mun óskýrari heldur en víða annars staðar og bendi ég á til að mynda á Bandaríkin og jafnvel Frakkland í því sambandi. Ég ætla ekki að halda hér langa ræðu um annað af því sem kom fram hjá hv. þm. Það koma þá væntanlega svör við því þegar ég ræði um ræður annarra hv. þm. Ég vil þó segja varðandi Lánasjóð ísl. námsmanna að tillögur í fjáraukalagafrv. eru þær að um 2 milljarðar kr. ganga til Lánasjóðs ísl. námsmanna á þessu ári. Til að hafa einhvern samanburð á því fjármagni sem hér er um að ræða var áttu á fjárlögum fyrir 1991 að ganga 1.700 millj. kr., ef ég man rétt, til þessa verkefnis. Munurinn er hins vegar sá að nú er gert ráð fyrir því að þeir sem fá lán úr sjóðnum greiði til baka með fljótvirkari hætti en áður. Þar að auki greiða þeir 1% vexti. Þetta þýðir að fjárframlag ríkisins er miðað við að eigið fjármagn sjóðsins sé það sama eftir sem áður. Við það er miðað og þegar verið er að færa til baka ákveðnar fjárhæðir er það eingöngu gert til þess að færa til samræmis við útgjöld og lán sjóðsins. Þetta vildi ég að kæmi fram því ég held að það sé ekki hægt að gagnrýna hæstv. menntmrh. fyrir það sem kemur fram í þessu frv. eða að honum hafi gengið eitthvað annað til en hann sagði þegar hann flutti frv. til breytinga á lögum um Lánasjóð ísl. námsmanna. Ég vil undirstrika að ég tel að það hafi verið eitt þarfasta frv. sem flutt hefur verið á hinu háa Alþingi í seinni tíð. Umræðan sem hér hefur farið fram ber þess nokkur merki, sem eðlilegt er, að hv. nefndarmenn í fjárln. hafa haft þetta mál til meðferðar að undanförnu. Þess vegna er ljóst að spurningar um tiltekin atriði eiga sér stoð í því að menn hafa verið að fara yfir frv. og ,,yfirheyrt`` tiltekna starfsmenn framkvæmdarvaldsins eða átt viðræður við þá eins og kom hér fram. Hv. þm. Jón Kristjánsson minnti á að sá sem hér stendur hafi á sínum tíma flutt ræðu með fjárlagafrv. og minnst þá á tímamótafrumvarp. Það er vissulega rétt að ég sagði þá að ef við næðum þeim tilgangi okkar sem kom fram í frv. væri hér um tímamótafrumvarp að ræða. Það er auðvitað annarra að dæma um það en ég kemst þó ekki hjá því að segja þrátt fyrir allt að það hlýtur að teljast til tíðinda, ég skal ekki segja tímamóta þó það séu kannski tímamót, að svo kann að fara að útgjöld á þessu ári og reyndar tekjur líka verði lægri en útgjöld og tekjur á sl. ári. Það er alveg nýtt, sama hvort reiknað er á föstu verðlagi eða hvort notaðar eru þær tölur sem eru á verðlagi hvors árs fyrir sig. Á þetta minni ég því það hlýtur að teljast til tíðinda þegar slíkt gerist og vissulega hefur árangur náðst þó ég skuli fyrstur manna viðurkenna að ég hefði gjarnan viljað sjá meiri árangur í þessum efnum. Hv. þm. sagði að sparnaður hefði ekki náðst og þá þarf auðvitað að leggja ákveðna merkingu í orðið sparnaður. Ég tel nefnilega að sparnaðurinn hafi náðst. Rekstrarsparnaðurinn náðist. Um þá gagnrýni sem kom hér fram, m.a. frá öðrum hv. þm., um að flati niðurskurðurinn hafi ekki náðst fram vil ég segja að þvert á allar þessar fullyrðingar tel ég að eitt stærsta afrekið sé þó það að sá sparnaður sem snýr að rekstri hefur náðst. Hins vegar er það rétt sem margoft hefur komið fram að í sjálfvirkum útgjöldum, þeim sem stundum eru kölluð rekstrartilfærslur, vantar enn talsvert á að árangur náist. Sem betur fer er þó sýnt að á næsta ári mun verða um árangur að ræða á landbúnaðarsviðinu. Ég vil taka undir það með mönnum sem hafa bent á að það gerist fyrst og fremst vegna þess að bændur taka á sig verulegan skell. Það þarf að koma fram. Það gerist fyrst og fremst þess vegna og þeir búa ekki við sama öryggi og áður. En við eigum enn eftir að ná tökum á þeim vanda sem fylgir sjálfvirkum útgjöldum á heilbrigðis- og tryggingasviðinu. Enn og aftur vil ég segja að séu menn að tala um svokallaða sænska leið var eitt stærsta einkenni á þeirri leið að taka á velferðarkerfinu sænska. Ég hygg að það hljóti að vera okkar skylda að taka á okkar kerfi. Þetta gefur mér kannski tilefni til þess á einni eða tveimur mínútum að benda á að Svíar og reyndar flest allir aðrir gera mun á tvenns konar útgjaldaaukningu. Það ættum við að gera líka hér á landi. Annars vegar kerfislægum halla og hins vegar halla sem stafar af breytingum í efnahagsástandi. Þeir lögðu mikið upp úr því í sínum niðurskurði að ná tökum á þessum kerfislæga halla, þ.e. þeim vexti sem m.a. skapast af því að þjóðirnar eru að eldast og kostnaðaraukningin er svo mikil vegna gildandi laga og það þarf að draga úr þessum sjálfvirka vaxandi kostnaði. Hins vegar, segja þeir og fleiri og ég hygg að það sé rétt, ber að líta á það sem tímabundið vandamál þegar útgjöld aukast eða tekjur dragast saman vegna ytri aðstæðna sem svo eru kallaðar eða efnahagsaðstæðna. Með öðrum orðum séu aukin útgjöld vegna aukins atvinnuleysis eða minnkandi tekjur vegna veltusamdráttar af allt öðrum toga og allt annars konar vandamál sem leysist um leið og okkur hefur tekist að koma hjólum atvinnulífsins af stað aftur. Á þetta vil ég leggja áherslu því mér hefur stundum fundist í umræðunum eins og það gleymist að greina í sundur útgjaldaástæðurnar. Nokkuð var rætt um það og hv. þm. Jón Kristjánsson og reyndar Steingrímur J. Sigfússon ræddu um það að ekki hefði tekist að selja þær eignir sem að var stefnt í upphafi. Það er alveg hárrétt. Það var stefnt að því á yfirstandandi ári að selja eignir að upphæð 1.100 millj. kr. eða þar um bil. Sú eignasala sem nú þegar hefur átt sér stað, eða frá janúar til september, er 242 millj., þ.e. sala fasteigna upp á 100 millj., Framleiðsludeild ÁTVR, Gutenberg, Jarðboranir og Ferðaskrifstofa ríkisins. Þá er stefnt að því og að því unnið nú að selja hlutabréf ríkissjóðs í Þróunarfélagi Íslands og Íslenskri endurtryggingu. Auk þess er reiknað með að sala Jarðborana gefi meira en komið var í kassann í lok septembermánaðar. Það er því gert ráð fyrir því að það náist um 500 millj. eða þar um bil á þessu ári. Það er rétt að um það bil 600 millj. kr. vantar upp á að sá árangur náðist sem að var stefnt á yfirstandandi ári. Ástæðan fyrir því er kannski fyrst og fremst sú að þá, eins og nú fyrir næsta ár, hafði verið ráðgert að selja lánastofnun sem gæti gefið meira í aðra hönd. Á næsta ári er gert ráð fyrir því að við öflum tekna upp á 1.500 millj. kr. Þar er auðvitað horft til Búnaðarbankans. Sumir halda því fram að það sé erfitt fyrir markaðinn að taka við svo miklu magni af hlutabréfum til sölu en sérfræðingar hafa þó haldið því fram að markaðurinn hér geti tekið við 2--3 milljörðum í hlutabréfum til sölu á ári. Verðbréfamarkaðurinn hér sem er orðinn virkari en áður var sýnir sig að geta tekið við auknu magni þótt rétt sé að benda á að hlutabréfaverð hafi farið lækkandi að undanförnu af ástæðum sem menn þekkja. Þá var nokkuð vikið hér að heilbrigðismálum og ég vil gera tilraun til að gefa skýringar á því sem um var beðið varðandi þann málaflokk. Það var réttilega minnst á að það er enn ekki fullt samkomulag um hvernig taka á á fyrirsjáanlegum 300--400 millj. kr. halla. Við töldum hallann vera 300 millj. kr. en í umræðunni kom fram að heilbrrn. teldi hann vera 400 millj. kr. Ég vil af þessu tilefni taka fram að það er verið að skoða allar leiðir til þess að lækka lyfjakostnaðinn. Þetta snýr fyrst og fremst að lyfjakostnaði Tryggingastofnunarinnar. Þegar þeirri skoðun er lokið verður áætlaður kostnaður ríkisins af lyfjum á næsta ári metinn og að hve miklu leyti megi færa þennan kostnað yfir til næsta árs. Ég vil minna á að í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar vegna kjarasamninganna á sl. vori var gert ráð fyrir að samráð skyldi vera á milli verkalýðshreyfingarinnar og ríkisstjórnarinnar um upptöku hlutfallsgreiðslna neytenda í lyfjakostnaði með það að markmiði að kostnaður ríkisins vegna lyfja yrði innan heimilda fjárlaga. Þær breytingar sem gerðar voru um mitt sumar, reyndar allt of seint að mínu áliti, virðast því miður leiða til óverulegrar lækkunar útgjalda vegna lyfja og þess vegna er þörf á viðbótaraðgerðum. Ég vil taka það fram að frá mínum bæjardyrum séð er augljóst að ekki verður hægt að ná tökum á þessum vanda fyrr en við innleiðum hlutfallsgreiðslur í stærri stíl en við höfum gert á þessu sviði og reyndar á fleiri sviðum heilbrigðisþjónustunnar. Það er einu sinni þannig, og það hef ég sjálfur sagt margsinnis, að stjórnmálamenn geta aldrei náð tökum á þessum útgjaldaflokki fyrr en þeir fá almenning í lið með sér. Almenningur fæst ekki til þess að ganga í lið með stjórnmálamönnum fyrr en hann veit hver kostnaðurinn er, hefur kostnaðarvitund og tekur að sér að greiða hluta kostnaðarins, jafnvel þótt hann fái hann kannski endurgreiddan síðar. Þetta er lykilatriði sem allir stjórnmálamenn gera sér grein fyrir og þess vegna er svo mikilvægt að um gagnsæi sé að ræða í þessum efnum og öllum sé ljóst hvað hlutirnir kosta. Það er fleira sem varðar heilbrigðismálin og vil ég segja það sérstaklega að fjmrn. hafði aldrei fallist á að Tryggingastofnun ríkisins greiddi Ríkisspítölum fyrir þjónustu vegna geislalækninganna. Það er auðvitað mál heilbrrn. að áætla sértekjur Ríkisspítalanna rétt, en það er ljóst að fjmrn. hafði ekki fallist á að sértekjurnar væru fundnar með þessum hætti. Almennt gildir sú regla að stofnanir þurfa að standa við fjárlög. Ef það gerist ekki þá færast umframútgjöldin til næsta árs. Viðkomandi ráðuneyti hefur hins vegar möguleika á fjárlögum næsta árs að leiðrétta fjárveitingar, t.d. fjárveitingar Ríkisspítala, ef ástæða er til. Þetta held ég að sé nauðsynlegt að komi fram varðandi þá umræðu sem hefur orðið vegna heilbrigðismálanna. Það var enn fremur spurt hvernig stæði á því að beðið væri um aukafjárveitingar vegna aðstoðarlækna og frá því sagt að menn í spítalakerfinu könnuðust ekki við þennan samning. Samningurinn var reyndar gerður fyrir mína tíð eða 30. jan. 1991 og er kannski öðrum jafnvel hér í sal kunnugri en mér, en í bókun sem fylgir þessum samningi segir, með leyfi forseta: ,,Samningsaðilar beina því til stjórnar sjúkrahúsa að þær feli yfirlæknum ásamt formönnum læknaráða að endurskoða vinnufyrirkomulag aðstoðarlækna með það að markmiði að vaktir þeirra séu hvorki óhóflega langar né tíðar. Jafnframt skal kannað hvort unnt sé að fækka vöktum aðstoðarlækna með því að sameina vaktir og/eða taka upp gæsluvaktir í stað bundinna vakta. Tekið skal tillit til óhjákvæmilegrar viðveru aðstoðarlækna á hefðbundnum dagvinnutíma vegna þjálfunar þeirra. Niðurstöðum skal skila til stjórnar sjúkrahúsanna fyrir 15. mars nk.`` --- Ég skýt því hér inn í að það er 15. mars 1991. --- ,,Framkvæmdastjórar sjúkrahúsanna skulu hafa samráð við formenn læknaráða og forstöðumenn deilda um breytingar á vinnufyrirkomulagi aðstoðarlækna og skal við það miðað að þær komi til framkvæmda 1. apríl 1991.`` Ég les ekki fleira úr þessari bókun, sem er bókun 1 og fylgdi þessum samningi, en bendi á að með þessari bókun var gengið út frá því að til hagræðingar kæmi og sá kostnaður mundi lækka, m.a. með því að færri aðstoðarlæknar tækju þá hærri laun hver maður. Þetta virðist ekki hafa gengið eftir eins og kom fram í umræðunni og kemur fram í fjáraukalagafrv. Ef það er hins vegar svo að skýringar frá viðkomandi stofnunum koma um að þetta sé aðeins hluti vandans verð ég að segja að erindi koma til fjmrn. með þeim hætti að viðkomandi ráðuneyti skrifa fjmrn. og óska eftir aukafjárveitingum. Það eina sem við gerum ef þær eru teknar til greina og ríkisstjórnin fellst á að hafa þær í fjáraukalagafrv. er það gert og textinn á að fylgja þeim bréfum. Sé vandinn hins vegar annar er annaðhvort eitthvað að í samskiptum viðkomandi stofnana og fagráðuneytis eða eitthvað hefur gerst varðandi samskipti fagráðuneytis og fjmrn. En það kemur mér á óvart ef sagt er að það sem tilgreint er í athugasemdunum sé annað en þar er sagt. Þetta segi ég vegna þess að því var lýst áðan í umræðu að fleiri atriði hefðu komið til en kostnaður vegna aðstoðarlæknanna. Um Fiskistofu get ég verið stuttorður. Það voru reyndar fleiri hv. þm. sem fjölluðu um Fiskistofuna. Það er álitið að hún komi í staðinn fyrir aðrar stofnanir og eigi ekki að auka útgjöld, en hér er hins vegar um flýtingu á fjárfestingu að ræða. Það var gripið til þess ráðs að hefja það starf þegar á þessu ári jafnvel þótt fjárveitingar væru ekki til. Það ætti hins vegar að jafna sig þegar frá líður. Um Hagræðingarsjóðinn, sölu veiðiheimilda hans, hefur talsvert verið rætt í þessum umræðum. Ég vil fyrst segja það að ég viðurkenni að það hefði verið heppilegra að nota aðra aðferð en þá sem niðurstaðan varð. Ég hefði talið eðlilegra að allir þeir sem njóta rannsóknastarfseminnar á Hafrannsóknarstofnun hefðu greitt í þetta púkk. Þá á ég við, auk þeirra sem nú gera það, rækjuna og skeldýrin og fleiri en eins og allir vita eru ekki heimildir til veiða á þessum kvikindum í Hagræðingarsjóðnum. Þetta segi ég vegna þess að ég teldi að það hefði verið réttlátara að dreifa kostnaðinum á alla. Niðurstaðan varð hins vegar önnur af því að ég taldi að sjávarútveginum þætti það þekkilegra að fara þá leið sem valin var. Þetta vil ég að komi fram í fyrsta lagi. Í öðru lagi er ljóst að menn hafa verið að kaupa veiðiheimildir að undanförnu fyrir milljarða króna á misjöfnu verði. Ekki úr Hagræðingarsjóði, heldur hefur það verið gert með því að einn hefur selt öðrum. Þetta er alþekkt. Menn verða að sætta sig við markaðsverð á hverjum tíma. Það var ágreiningur um hvað textinn þýddi þegar talað var um verð á þessum heimildum. Ég féllst á það að miða við markaðsverð á þeim tíma þegar þessar heimildir áttu að koma til sölu. Þess vegna var verðið lækkað því eldri viðmiðun miðaði við markaðsverð þegar lögin voru sett. Nú er ljóst að aflabrestur er mikill og mun meiri en við gerðum ráð fyrir. Ástandið nú er því ólíkt því sem verið hefur á undanförnum mánuðum og missirum. Þess vegna hafa verið flutt, að ég best veit, á milli fiskveiðiáranna líklega ein 32 þús. þorskígildistonn, hvorki meira né minna. Ástæðan fyrir þessu er sú að um aflabrest hefur verið að ræða. Það má gera ráð fyrir því og það vita flestir sem eitthvað fylgjast með sjávarútvegsmálum að þetta getur leitt til þess að afli á yfirstandandi ári verður miklu minni en ráð var fyrir gert í öllum þeim áætlunum sem við höfum staðið frammi fyrir. En við gerum okkur hins vegar vonir um það að sjálfsögðu að afli glæðist á næsta ári og gangi það eftir má búast við því að heimildir Hagræðingarsjóðs verði hægt að selja með góðu móti. Það er enn ekki fullkomlega ljóst hvernig að því verður staðið. Eðlilegast er að gera það á þessu hausti, að bjóða heimildirnar út en það kemur jafnframt til greina að taka lán og þá auðvitað með aðild Alþingis og geyma söluna til næsta vors. Ef það kemur hins vegar í ljós að aflinn er svo lélegur að menn leggja ekki í slík kaup stöndum við frammi fyrir alveg nýrri spurningu og hún er þessi: Kann það að vera að ríkið þurfi að sitja uppi með þennan kostnað sem eins konar fjárfestingu í friðun eða þurfi að halda veiðunum niðri, taka á sig þennan kostnað vegna þess að ljóst sé að engu máli skiptir hvort þessar veiðiheimildir eru gefnar eða seldar, aflinn fæst ekki hvort sem er? Gerist það stendur þessi þjóð frammi fyrir miklu alvarlegri vanda en við höfum haldið hingað til. Þá stendur hún ekki einungis frammi fyrir þeim vanda að við séum að skerða þorskveiðarnar núna til þess að byggja upp stofninn. Þá stöndum við frammi fyrir alveg nýjum vandamálum, sem sé þeim að Íslandsmið gefa ekki af sér það sem við héldum hingað til. Satt að segja get ég ekki hugsað þá hugsun til enda og ég efast um að aðrir hv. þm. geti gert það heldur. Það er mál sem við verðum öll í sameiningu að fygljast með og taka á þegar að því kemur. Um Atvinnuleysistryggingasjóð vil ég einungis segja það að ég tel að þessir fjármunir dugi ef atvinnuleysi verður ekki meira en þau 3% sem nefnd eru. Um það vitum við að sjálfsögðu ekki nákvæmlega en við vitum þó að þetta er nokkurn veginn sú tala sem mun birtast. Það er fylgst með þessu frá einum mánuði til annars, reyndar í hverri viku en svo kann þó að fara í lok ársins að atvinnuleysi verði meira. Þá verður ríkissjóður að greiða þann kostnað og með þessu verðum við að fylgjast þegar frv. er til meðferðar í þinginu, í nefndinni. Það er nú einu sinni þannig og það vita auðvitað allir þingmenn sem hér hafa talað að fjárlagafrv. byggist á áætlunum og meira að segja fjáraukalagafrv., sem lagt er fram um þetta leyti, byggist einnig á áætlunum. Það er ekki fyrr en í lokin, þegar árið er gert upp, sem við vitum hver niðurstaðan verður. Þannig getur enginn búist við því að allar tölur í fjárlagafrv. standist. Þá væri meira en lítið að í þessu þjóðfélagi. Um vexti ræddu nokkrir þingmenn, þar á meðal hv. þm. Jóna Valgerður Kristjánsdóttir og hv. þm. Jón Kristjánsson. Ég vil aðeins taka það fram því mér fannst gæta misskilnings hjá þeim og reyndar einnig hjá hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni að hér væri einungis verið að greiða vexti af erlendum lánum. Svo er ekki því að hér er líka um vexti af innlendum lánum að ræða. Vaxtaþróunin varð sem betur fer á þessu ári þannig að vextir fóru lækkandi og það hefur haft þýðingu hér á landi. Um vexti af lánum í Bandaríkjadölum skal það sagt að langtímavextir í Bandaríkjunum hafa ekki lækkað eins mikið og skammtímavextir. Það er þekkt í bandarísku kosningabaráttunni hvernig þeir hafa verið að lækka skammtímavextina til að fá hjól ativinnulífsins til þess að snúast. Staðreyndin er sú að vextir af langtímaskuldbindingum í Bandaríkjunum hafa ekki lækkað eins mikið. Þetta er athyglisvert og kannski enn athyglisverðara í því ljósi að samkvæmt nýjasta hefti af The Economist, sem ég las í morgun, sá ég að bandarísk heimili hafa verið að greiða niður skuldir sínar að undanförnu þannig að bankakerfið þar hefur talsverða peninga umleikis. Vextir af skammtímaskuldbindingum hafa dottið niður en ekki af langtímaskuldbindingum. Þannig hagar til hjá okkur að við höfum Lánasýslu ríkisins í því frá einum degi til annars að reyna að finna hagstæðustu lánin og það eru blönduð lán. Þótt dollarinn sé góður í dag getur það snarbreyst á morgun ef gengi hans styrkist. Um ferjurnar vil ég segja að það er rétt að þessar 28 millj. kr. gera einungis að laga til fyrir þessum ferjum á yfirstandandi ári. Ég vil láta það koma fram hér að ég hef óskað eftir því að Ríkisendurskoðun taki út þessar ferjur, rekstur og reyndar byggingu á ferjum sem ég held að sé meiri háttar vandamál hjá okkur. Ég hygg að í stórkostlegri vímu rétt fyrir kosningar hafi menn því miður gripið til þess ráðs að fara allt of geyst í sakirnar í þessum efnum og við sitjum núna uppi með timburmennina. Ég tel það eðlilegt að Ríkisendurskoðun skoði þessi mál og komi með sína úttekt áður en ég fer að segja fleiri orð um þetta. Þetta er vandamál sem er orðið og á því verður að taka. Við getum ekki hlaupið frá þessum kostnaði, hver sem hann verður, en við þurfum auðvitað að finna leið til þess að koma í veg fyrir það að kostnaðurinn verði sjálftekinn af rekstraraðilum. Ég hef talsverðar áhyggjur af því þessa stundina. Um sýslumannsembættin vil ég segja að þarna var náttúrlega um að ræða verulega breytingu sem menn sáu ekki nákvæmlega fyrir hvað mundi kosta. Það kemur í ljós að hún kostar heldur meira en við gerðum ráð fyrir en hefur hins vegar ekkert með það að gera sem heitir ríkisábyrgð á launum og er liður í þessu vegna þess að þar var aðeins um eftirhreytur að ræða frá gamla kerfinu og er fyrst og fremst til komin vegna lífeyrissjóða sem gerðu tilkall til ríkisábyrgða á launum og sendu inn sínar kröfur áður en lögunum var breytt fyrr á þessu ári. Það er vonast til þess að með nýju lögunum dugi þeir peningar sem aflast frá fyrirtækjunum til að standa undir þessum málaflokki. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir ræddi um viðskiptahallann og ríkissjóðshallann og taldi, ef ég skildi hana rétt, að minnkandi viðskiptahalli ætti að hjálpa okkur í afkomu ríkissjóðs. Það er nú öðru nær.

Þetta sagði ég ekki.


             Ef svo er biðst ég nú afsökunar á því en það má kannski segja það enn á ný að einmitt minnkandi viðskiptahalli og lág verðbólga eru engir sérstakir vinir ríkissjóðs. Þess vegna er það alveg ljóst að ef við hleyptum verðbólgunni af stað aftur og ef viðskiptahallinn mundi aukast stæði ríkissjóður mjög vel núna. Það er ekki hægt að segja það sama um þjóðarbúið. Um virðisaukaskattinn er eingöngu það að segja að innheimtan hefur ekki verið verri en við var að búast. Hins vegar hefur veltusamdrátturinn orðið meiri en við áttum von á og þess vegna eru skilin minni. Það er staðreynd að við þurfum að breikka stofninn og lækka hlutfallið. Það er öruggasta aðferðin til að koma í veg fyrir skattsvik sem örlítið var minnst á. Nokkur ráðuneyti hafa fulltrúa í Brussel, þar á meðal fjmrn., á sinn kostnað að sjálfsögðu. Það telur sig hafa mjög mikið gagn af því, ekki eingöngu vegna EES heldur vegna framtíðarsamskiptanna, verslunarsamskiptanna milli okkar og Evrópubandalagsins sem eru í mikilli deiglu. Við hljótum að hafa fullt gagn af því hvernig sem niðurstaðan verður og þessi starfsmaður, sem ég þekki reyndar best til af þeim starfsmönnum sem þar eru, nýtist mjög vel fyrir fjmrn. Það er rétt sem hv. þm. sagði um skýrslu OECD. Þeir hafa bent á að á nokkrum og reyndar mörgum umliðnum árum hafi allt of litlu fé verið veitt til rannsókna- og þróunarstarfsemi og nýsköpunarstarfsemi hér á landi. Nú eru horfur á því að þetta breytist. Með fjárlagafrv. er ráðgert að auka stórkostlega þá fjármuni sem í slíka starfsemi eiga að fara. Um næstu helgi verður fundur sem fulltrúar OECD koma á. Því til viðbótar get ég sagt að það er annar hópur að koma frá OECD sem fjallar um efnahagsmálin sérstaklega. Það er reyndar hópur sem kemur einu sinni á ári og þar verður rætt um heilbrigðis- og tryggingamálin en þau mál hafa verið vandamál sem OECD hefur velt fyrir sér árum saman og ég held að nánast allar þjóðirnar í OECD hafi sett áætlun af stað til að draga úr kostnaðinum við heilbrigðis- og tryggingamál. Það má ugglaust læra heilmikið af þeim. Þetta veit ég að fyrrv. heilbrrh. þekkir vel og reyndar kallaði hann hingað aðila sem höfðu komið nálægt slíku í öðrum löndum. Ef ég man rétt voru það Ernst og Young sem er breskt ráðgjafarfyrirtæki, reyndar alþjóðlegt fyrirtæki. Um fjmrn., ríkisskattstjóra og skattinn vil ég segja að það er afar brýnt, að mínu viti, að laga til í skattinum. Það þarf nefnilega að breyta áherslunum. Áherslurnar í skattinum hafa verið þær að fylgjast með framtölum, taka framtöl t.d. opinberra starfsmanna sem svíkja held ég ekki margir undan skatti nema þeir kannski sem hafa tekjur af einhverju öðru, ég veit ekkert um það. Síðan hafa starfsmennirnir verið að gá að því hvort viðkomandi starfsmenn hafi fært rétt af launaseðlunum sínum og yfir í skattframtalið eða hvort þeir hafa fært rétt af fasteignamatsskýrslunni yfir í skattframtalið. Í þetta fer heilmikil orka. Það sem við viljum gera og hægt er að gera er að láta prenta á sjálft skattframtalið. Það eru um 100 þús. framseljendur sem í raun og veru gera ekkert nema þetta, að færa einhverjar tölur á milli og ruglast stundum í því óviljandi og fá þá kæru. Síðan er hægt að senda þetta heim til fólks og ef það sættir sig við það sem þar stendur kvittar það bara undir og þá þarf ekki að hugsa um það meir. Þá getur mannskapurinn snúið sér að því sem skiptir miklu meira máli, það er eftirlit. Þess vegna segi ég: Það er þessi þjónusta sem við þurfum að veita og þetta eftirlit sem við eigum að hafa. Það sem hér er að byrja er liður í því sem við ætlum okkur að gera og ég vonast satt að segja til að skilningur sé á því verkefni hjá hv. þm. Það er rétt sem hv. þm. sagði um tölvuvæðingu, hún hefur verið dýr og mjög mikill leyndur kostnaður í henni. Það eru ekki bara kaup á einhverjum skermum og tökkum heldur er verið að leggja stokka í allt húsnæðið. Þetta er ekki talið með. Það er bara kallaður innréttingakostnaður. En þetta er hluti af öllum tölvukostnaðinum. Þegar farið er að skoða þetta, og það hefur verið gert af fjmrn., er ég sannfærður um að telja megi á undanförnum árum í hundruðum milljóna útgjöld sem í raun og veru eru dulin útgjöld og ættu að flokkast með tölvuútgjöldum en ekki innréttingakostnaði og öðru slíku. Virðulegi forseti. Í lokin vil ég segja vegna spurningar hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. --- Ég geri mér grein fyrir því að ég hef talað nokkuð lengi hér. Ég vona þó að mér verði virt það til vorkunnar. Ég hef verið að reyna að svara eða a.m.k. að ræða um fyrirspurnir og athugasemdir. --- Hann spurði um sparnað í heilbrigðiskerfinu. Ég hef ekki svar á reiðum höndum en ég bendi til að mynda á upplýsingar á bls. 275 í fjárlagafrv. þar sem menn geta borið saman tölur um það hvað hefur verið að gerast í heilbr.- og trmrn. og heilbrigðis- og tryggingamálum. Við verðum samt að hafa í huga að þarna er mesti undirliggjandi vöxturinn. Ég var einnig spurður að því hvort það væri alveg tryggt að fjárlagafrv. stæði fyrir sínu, að ekki þyrfti að gera neitt frekar. Það var hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sem spurði að því. Ég held að það sé alveg ljóst að gera verður fleiri breytingar. Það er einu sinni þannig að hlutirnir breytast frá einum degi til annars. Ég á von á því að við þurfum í nýju fjáraukalagafrv. eftir jól að gera frekari breytingar. Ef þess þarf ekki er það í fyrsta skipti í sögunni, að ég best veit, að ekki þarf að gera þetta upp í lokin. Virðulegi forseti. Ég vonast til að ég hafi komist nokkurn veginn yfir þau atriði sem ég var beðinn um að segja álit mitt á eða svara. Ef svo er ekki mun ég fúslega reyna aftur.

Herra forseti. Ég vona að það sé ekki skylda að koma tvisvar í ræðustól. En ég vil fyrst taka fram að að sjálfsögðu gerir hver einasti þingmaður í salnum sér grein fyrir því að það er bæði verið að tala um innlenda og erlenda vexti. Ég vakti athygli á því að greiðslur vegna erlendra vaxta eru lægri en gert var ráð fyrir. Innlendu vextirnir eru út af fyrir sig einkaböl núv. ríkisstjórnar og hún verður að sjálfsögðu að bera ábyrgð á sínu einkaböli hvað það snertir. Hitt atriðið er það að hæstv. menntmrh. var búinn að fá samþykkt hér fjárlög með ákveðnum greiðslum til lánasjóðsins. Í sínum ræðum fyrir lánasjóðsfrv. kom það hvergi fram að ætlunin væri að stefna að því að taka það fé til baka. Hann er aftur á móti uppvís að því að það var ekki hagur lánasjóðsins sem hann bar fyrir brjósti eins og hann predikaði hér. Hann var að hugsa um ríkissjóð. Auðvitað er það sjónarmið út af fyrir sig en þá hefði líka verið heiðarlegra að gera grein fyrir því.

Hæstv. forseti. Ég held að hæstv. ráðherra hafi misskilið mál mitt varðandi tölvuvæðingu ríkisskattstjóra. Ég held að það geti ekki verið liður í þeirri tölvuvæðingu að útfylla skattskýrslurnar okkar því að það fer ekki fram hjá ríkisskattstjóra og þeim er ekki skilað þangað eins og kunnugt er. Það það hefði verið skiljanlegra ef um væri að ræða Skattstofu Reykjavíkur og annarra sveitarfélaga. En þetta skiptir kannski ekki öllu máli. Ég vildi bara vekja athygli á því að í þeim gögnum sem ríkisskattstjóraembættið hefur lagt fyrir kemur þetta atriði, sem ráðherra minntist á, hvergi inn í fyrirætlanir. Ráðherrann hefur því dálítið misskilið það. Vegna þess að ráðherrann dró í efa að ég hefði skilið hver áhrif samdráttur hefði á tekjur ríkissjóðs get ég fullvissað hann um að svo langt er ég komin á þróunarbrautinni að ég geri mér fyllilega ljóst að minnkandi umsvif í þjóðfélaginu minnka að sjálfsögðu tekjur ríkissjóðs. Það er nefnilega svo einkennilegt að allur samdráttur og niðurskurður veldur minnkandi tekjum ríkissjóðs. Þegar hjól atvinnulífsins, eins og menn kalla það svo gjarnan, hætta að snúast, þegar velferðin í samfélaginu er skorin niður en þetta hangir allt saman, dregst allt saman og allir tapa. Það er nefnilega misskilningur stjórnvalda að niðurskurður í velferðarkerfinu, heilbrigðiskerfinu, menntakerfinu, skólakerfinu og félagskerfinu veiti sjálfkrafa meira fé inn í atvinnulífið. Þetta er alrangt. Hins vegar viljum við heldur veita fé til atvinnulífsins en til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Ég held, virðulegi forseti, að menn ættu að reyna að taka upp þann sið að líta á allt þjóðfélagið í samhengi. Það er ekki hægt að leggja einn þátt þess í rúst án þess að afleiðingarnar sýni sig alls staðar annars staðar.

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi eru skattstofurnar á vegum ríkisins þótt þær séu í mismunandi kjördæmum og ríkisskattstjóri vinnur verk sem er unnið fyrir skattstofurnar í mörgum tilvikum. Það verk sem ég var að lýsa er auðvitað unnið af ríkisskattstjóra en á að koma skattstofunum að gagni þannig að þetta er einu sinni ein samhangandi heild og heyrir undir ríkið, fjmrn. 
             Til viðbótar því sem ég sagði áðan um framtöl einstaklinga þá er enn fremur verið að undirbúa það að við getum tekið í notkun forrit sem gagnast okkur í að leita að misfellum í framtölum á virðisaukaskatti. Það er þetta hvort tveggja sem nú er í undirbúningi. Um það sem hv. ræðumaður sagði að það ætti að líta á allt þjóðfélagið þá er það nákvæmlega það sem við erum að gera. Ef ég hefði eingöngu hugsað um ríkissjóð, þá hefði ég átt að segja: Nú skulum við bara djöfla okkur í að auka viðskiptahallann, flytja sem mest inn og setja verðbólguna á fullt. Ég hefði getað staðið í ræðustólnum, barið mér á brjóst og sagt: Ríkissjóður kemur miklu betur út en nokkur þorði að vona. Þetta gerum við ekki. Það er hins vegar alveg rangt að hægt sé að bjarga einhverju með því að auka eingöngu eða tiltölulega mikið fjárgreiðslur til menntamála, heilbrigðismála o.s.frv., af því þá komi einhver vöxtur fram sem komi öllum að gagni. Það verður að líta á alla þætti eins og hv. ræðumaður sagði og ríkissjóður verður að átta sig á því að hann verður að draga saman seglin og draga úr halla sínum til að lækka vextina því vextirnir eru kostnaður fyrirtækjanna og fólksins rétt eins og skattar, svo annað dæmi sé tekið um kostnað.

Hæstv. forseti. Ég er sammála hæstv. fjmrh. að víst þarf að lækka vexti. Það rekur sig engin atvinnugrein með því vaxtastigi sem nú er. En mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hvað hefur ríkisstjórnin gert til þess að lækka vexti?

Ríkisstjórnin hefur fyrst og fremst gert tvennt: Hún hefur gert tilraun til þess að draga úr lánsfjárþörf hins opinbera og það sést best á stefnu ríkisstjórnarinnar í fjárlagafrv. næsta árs og reyndar í fjárlögum yfirstandandi árs og hefur auðvitað verulega mikla þýðingu. Hitt sem ríkisstjórnin hefur verið að gera að undanförnu og kannski mest á undanförnum vikum og mánuðum er að koma vaxtaákvörðunum út á markaðinn, láta markaðinn ráða. Það höldum við að sé besta tryggingin fyrir því að ekki verði um slíkar vaxtabreytingar að ræða sem urðu hér á sl. ári þegar þessi ríkisstjórn tók við vegna vanrækslu fyrri ríkisstjórna sem hafði mánuðum saman þrjóskast við að setja vextina í það horf sem þeir raunverulega voru.

Er þetta Eimskip-Samskip aðferðin?

Virðulegi forseti. Hæstv. fjmrh. deildi hér á skoðun okkar um flata niðurskurðinn í fjárlögum yfirstandandi árs. Það kann að hafa náðst í sumum liðum að koma fram áformum um flatan niðurskurð en við skulum líka athuga að hluti niðurskurðarins var settur í pott sem ráðherra hafði til ráðstöfunar og kallaðist sá liður: Ráðstafanir vegna rekstrarsparnaðar. Ráðherra gat því deilt því út aftur þannig að mínu áliti verður það mjög misjafnt hvernig stofnunum tekst að ná þessum flata niðurskurði þegar upp er staðið. Ég vil taka það fram að ég tel þetta ekki rétta aðferð til að ná niður halla og það hefur oft sýnt sig. Þetta hefur verið reynt áður og ekki gefist vel. Þetta er mjög erfitt fyrir stofnanir sem eru áður búnar að taka á sig tilætlaðan niðurskurð og reyna að hagræða samkvæmt því og svo á síðustu stundu fá þær yfir sig þennan flata niðurskurð og allt fer úr skorðum sem þær hafa áður verið búnar að áætla. Ég geri ráð fyrir að við getum kastað þessu á milli okkar, en það mun koma í ljós síðar þegar annað fjáraukalagafrv. kemur fram eða a.m.k. þegar endanlegt uppgjör fer fram og ríkisreikningur mun sýna niðurstöðurnar.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. ræðumanni að sýna einmitt fram á að ekki var um flatan niðurskurð að ræða. Við deildum heilmikið um það þegar þessi breyting var gerð. Ríkisstjórnin hélt því fram að þetta væri ekki flatur niðurskurður einmitt vegna þess að talsverðu af upphæðinni var spilað til baka inn í þessa svokölluðu potta og þannig komið í veg fyrir að um flatan niðurskurð yrði að ræða. Það er einmitt þessi aðferð sem notuð var sem reyndist svo vel að í fyrsta skipti hefur tekist að spara tiltekna prósentutölu úr almennum rekstri ríkisins með þeim hætti sem við sjáum nú blasa við m.a. í þessu frv.

Virðulegi forseti. Það er að vísu alveg rétt að þarna var farið inn á nýjar leiðir en ég er ekkert viss um að við hér á hinu háa Alþingi séum mjög hrifin af þessum leiðum þar sem verið er að færa stórar fjárupphæðir á milli, taka þær út af áætluðum liðum sem eru inni á samþykktum fjárlögum og setja þær í pott sem ráðherra hefur til úthlutunar eftir geðþótta og ekki er víst að það sé alltaf þar sem mesta þörfin er. Það getur líka verið að það sé eftir þeim ákvörðunum sem hann persónulega tekur um það hvar mesta þörfin er, það er ekki Alþingi Íslendinga sem tekur þær ákvarðanir.

Hæstv. forseti. Vegna þess sem hv. þm. sagði þá vil ég eingöngu að það komi fram að ég tel það vera skynsamlegt að hafa meiri sveigjanleika í fjárveitingum til einstakra ráðherra og ráðuneyta og að ábyrgð þeirra á niðurstöðunni sé síðan meiri. Þetta eru stundum kölluð rammafjárlög og ég hygg að okkur farnaðist betur ef við hefðum alla ráðherrana í ríkisstjórninni sem fjmrh. yfir sínum hlut. Það er oft þannig að jafnvel á tólf mánuðum breytast aðstæður og það kann að vera skynsamlegt að færa til fjármuni og ég tel að það sé rétt svo fremi sem þingið verði síðan að leggja blessun sína yfir það og þá stendur ráðherrann auðvitað ábyrgur fyrir niðurstöðunni.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjmrh. hefur flutt ræður og svarræður af hófsemi og afar skilmerkilega eins og hans er vandi. Það er fjarri mér í lok þessarar umræðu að fara að ræða frv. sem hér liggur fyrir í einstökum atriðum eða efnislega. Hæstv. fjmrh. greindi hins vegar frá því í svari sínu við fyrirspurn hv. 2. þm. Vestf. um frv. til laga um greiðslur úr ríkissjóði að í fyrsta lagi væri hann hlynntur því að frv. yrði flutt á þessu þingi og í öðru lagi að yfir stæði athugun á vegum fjmrn. á breyttri framsetningu ríkisreiknings og fjárlaga og vitnaði til þess að um það væri sérstakur kafli í athugasemdum með fjárlagafrv. Ég vil taka fram að ég tel þetta afar merkilegt mál og mjög vandasamt verk að stefna að nýrri löggjöf eða breytingum á löggjöf um ríkisbókhald, gerð ríkisreiknings og fjárlaga ef þær breytingar eru sem einhverju nemur. Undir lok þessa kafla í fjárlagafrv. segir, með leyfi forseta: ,,Meginniðurstaða vinnuhópsins er að rétt sé að breyta framsetningu og flokkun tekna ríkissjóðs í ríkisreikningi og fjárlögum til samræmis við þær uppgjörsaðferðir sem notaðar eru á alþjóðlegum vettvangi.`` Ég vænti þess að það muni þurfa verulegrar athugunar við og met mikils þá vinnu sem unnin er í fjmrn. að þessu verkefni. Í kaflanum um þetta efni í fjárlagafrv. kemur hins vegar fram að ýmislegt af því sem þar er nefnt, sem þurfi breytinga við, er þegar í gildandi lögum. Jafnframt kemur fram að þar er mjög tekið undir þá gagnrýni sem ég hef flutt úr þessum ræðustól á undanförnum árum á þann mismun sem er og hefur verið að undanförnu á framsetningu ríkisreiknings annars vegar og fjárlaga og fjáraukalaga hins vegar. Í þessum kafla sem ber fyrirsögn um greiðsluuppgjör og framsetningu fjárlaga segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Lagðar hafa verið fram tillögur um breytta framsetningu fjárlaga til samræmis við ríkisreikning. Í fyrsta lagi er talið nauðsynlegt að sem mest samræmi sé milli ríkisreiknings og fjárlaga. Í öðru lagi er ekki talið fullnægjandi að áfallnar en ógreiddar skuldbindingar ríkissjóðs séu færðar í ríkisreikningi eftir lok fjárhagsársins. Nauðsynlegt er að þær skuldbindingar sem ákveðnar eru eða falla á ár hvert sem hluti eða afleiðing af ríkisstarfseminni komi fram í fjárlögum. Að öðrum kosti næst ekki yfirsýn yfir raunveruleg ríkisumsvif og breytingar þeirra frá einu ári til annars.`` Segja má að það sem hér hefur verið lesið sé endursögn á gagnrýni minni á undanförnum árum. Ég hlýt af þessu tilefni að rifja upp að á síðasta kjörtímabili gagnrýndi ég þáv. fjmrh. stundum æði harkalega fyrir að þessi mismunur á framsetningu fjárlaga og fjáraukalaga annars vegar og svo ríkisreiknings hins vegar leiddi til þess, sem hér er fjallað um í fjárlagafrv. og ég vitna til, að í fyrsta lagi væri mikill mismunur á niðurstöðu þessara gagna og sá mismunur væri lagaður til þess að villa um fyrir, ekki einungis hv. alþm. heldur og einnig ekki síst almenningi í landinu. Þegar tvenns konar niðurstöður eru birtar um afkomu ríkissjóðs, ýmist í ríkisreikningi eða fjárlögum og fjáraukalögum hins vegar. Ég hafði stundum meira að segja leyft mér að kalla þetta feluleik því stórar fjárhæðir sem birtast og koma til gjalda í ríkisreikningi voru ekki færðar til gjalda í fjárlögum eða fjáraukalögum. Ekki þarf að fara mörgum orðum um þetta, ég hef gert það oft og mörgum sinnum og skal ekki lengja þessa umræðu mikið en þessi mismunur birtist t.d. í því að ef ríkissjóður til að mynda keypti húseign fyrir 100 millj. kr., yfirtæki lán sem á húsinu hvíldu fyrir t.d. 50 millj. kr. og gæfi út skuldabréf til fyrri eigenda fyrir 40 millj. kr. en greiddi í peningum 10 millj. kr. þá væru eftir þessu fyrirkomulagi um greiðsluyfirlit ríkissjóðs, sem birtist í fjárlögum og fjáraukalögum þess árs, færðar til gjalda 10 millj. kr. af þessum 100 millj. 100 millj. kr. yrðu hins vegar færðar til gjalda í ríkisreikningi. Þetta tel ég vera ekki einungis óþarft heldur mjög ámælisvert við uppsetningu gagna af þessu tagi og hef farið ofan í það margsinnis. Ég hlustaði á ráðuneytisstjóra fjmrn. í útvarpsþætti einhvern tímann í haust þar sem hann lýsti þessari vinnu og þeim hætti sem hafður væri á um greiðsluuppgjör annars vegar hjá ríkissjóði og rekstraruppgjör hins vegar í ríkisreikningi og hann fór þeim orðum um greiðsluuppgjör ríkissjóðs að það væri líkast tékkheftisbókhaldi. Það eru orð að sönnu. Þetta eru greiðsluhreyfingar ýmist inn eða út úr ríkissjóði sem hefur verið stuðst við þegar hæstv. fjármálaráðherrar að undanförnu hafa lagt í fyrsta lagi fjárlagafrv., fjárlög eru afgreidd, og síðan hafa þeir flutt fjáraukalagafrv. Um þetta hafa staðið deilur og sem ég skal ekki rekja. En vegna þessara setninga sem ég las úr greinargerð fjárlagafrv. um þetta efni þá hlýt ég að benda á að það þarf ekki breytingar á lögum til þess að koma þessu fram heldur einungis að framfylgja lögunum eins og þau eru. Um þetta efni er fjallað í lögum um ríkisbókhald, gerð ríkisreiknings og fjárlaga en þau lög eru að stofni til frá 1966. Lögunum var breytt 1985 og ég man mjög eftir þeirri breytingu vegna þess að breytingin varð m.a. til þess að það þurfti að breyta því fjárlagafrv. sem þá lá fyrir, en þá var ég formaður fjárveitinganefndar. Þá var það m.a. tekið inn í 1. gr. fjárlaga, þar skyldu talin öll endurlán ríkissjóðs. Um þetta segir svo í þessum lögum, með leyfi hæstv. forseta, í 64. gr.: ,,Í A-hluta fjárlaga skal áætla sundurliðuð gjöld og tekjur á rekstrarreikningi. Enn fremur skal áætla allar hreyfingar á innlendum og erlendum lánum ríkissjóðs, ríkisfyrirtækja og sjóða, svo og á lánum endurlánareiknings ríkissjóðs. Þó skal eigi getið lána sem greidd eru að fullu á sama ári og þau eru tekin.`` Þessi lagaákvæði eru því skýlaus um þær breytingar sem hér er fjallað um í athugasemdum með fjárlagafrv. og þarf því ekki lagabreytingar til. Lögin eru fyrir hendi. Enn fremur segir í þessum lögum í 66. gr., með leyfi hæstv. forseta: ,,Fjárlagaárið skal afmarka eftir reglum sem um ræðir í II. kafla og allar sömu meginreglur skulu gilda um efnisskipun og sundurliðun fjárlaga og þær er gilda um ríkisreikning, að svo miklu leyti sem við á. Þó má sundurliðun í fjárlögum vera minni en í ríkisreikningi.`` Í þessari lagagrein er sem sagt algjörlega skýrt kveðið á um að sem allra mest samræmi skuli vera á milli framsetningar fjárlaga og fjáraukalaga annars vegar og ríkisreiknings hins vegar, en ekki sá mikli mismunur sem hefur verið og tíðkast undanfarin ár á milli þessara gagna sem felst í því að annað gagnið er sett fram á svokölluðum greiðslugrunni og hitt á svokölluðum rekstrargrunni. Ég taldi ástæðu til að vekja á þessu athygli í tilefni af því að hæstv. ráðherra vitnaði til þessara kafla í athugasemdum við fjárlagafrv. Þar er m.a. vitnað til þess sem ég gerði nærri því að prófmáli í öllu þessu dæmi sem voru skuldbindingar sem ríkissjóður gekkst undir við yfirtöku á skuldum Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins á sínum tíma þannig að mjög fer þar saman öll sú gagnrýni sem ég hef flutt um þetta efni og það sem hér segir í þessum texta í athugasemdum með fjárlagafrv. og er það vel. Ég vil svo aðeins segja það að ég fagna því að sú vinna er í gangi sem lýst hefur verið. Ef sú vinna á að leiða til þess að breytingar komi fram í verulegum mæli á lögunum um ríkisbókhald, gerð ríkisreiknings og fjárlaga hlýtur það að kosta miklar athuganir og verulega vinnu, það er vandasamt verk. En það er ekki vandasamt verk að framfylgja lögunum eins og þau eru og á það skortir. Á það skorti verulega í tíð fyrrv. hæstv. fjmrh. og ég vonast sannarlega til þess að núv. hæstv. fjmrh. beiti sér fyrir því að við afgreiðslu fjáraukalagafrv., sem hér er til umræðu, verði þetta fært í það horf að ekki þurfi að verða mismunur á milli niðurstöðu í þessu fjáraukalagafrv. og ríkisreikningi. Það er rétt sem hann sagði, þetta er ekki endanlegt mál. Það kunna að verða breytingar til loka ársins en við vonum að við lokayfirferð þess þurfi ekki að vera mismunur á niðurstöðum og því sem standa mun í ríkisreikningi fyrir árið 1992 þegar hann birtist.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pálma Jónssyni fyrir ræðu hans. Þrjú atriði vildi ég þó að kæmu fram í umræðunni. Í fyrsta lagi verður það að koma fram að hugmynd nefndarinnar er sú að hvor tveggja hátturinn verði hafður á. Það kemur skýrt fram í framhaldi af því sem hv. þm. las þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Á þessum forsendum lagði vinnuhópurinn til að framsetningu fjárlaga verði breytt þannig að í stað þess að þau séu eingöngu á greiðslugrunni, eins og verið hefur, verði þau sett fram bæði á greiðslugrunni og reikningsgrunni.`` Síðar segir, með leyfi forseta: ,,Í tillögunum er reynt að halda til haga báðum uppgjörsaðferðum því að þær þjóna hvor um sig ákveðnum tilgangi en breytingunni er ætlað að tengja saman og skýra frávikið milli þeirra. Fullt samræmi verður því milli fjárlaga og ríkisreiknings.`` Þetta var ekki athugasemd heldur bara til fyllingar. Í öðru lagi vil ég benda á til fróðleiks að á bls. 375 er gróf uppsetning á báðum aðferðunum. En loks, og það er kannski til þess að taka af allan vafa, þá er mín athugasemd sú að þrátt fyrir það að fjmrn. og fjmrh. hafi látið birta allt á greiðslugrunni er þó ein undantekning á. Það er um kaup á fasteignum. Ég mátti til af því að ég heyrði að hv. þm. notaði það sem dæmi til þess að skýra sitt mál, þ.e. kaup á fasteignum. Það eru einu dæmin um að greiðslugrunnur sé ekki notaður því það er ávallt svo að kaupverðið er fært til gjalda á kaupárinu og stingur það að sjálfsögðu í stúf við meginregluna um greiðslugrunnsaðferðina.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins segja það um húsið sem ég tók sem dæmi að það var einfalt að nota slíkt dæmi til að skýra mitt mál þó að það sé vafalaust rétt sem hæstv. fjmrh. segir um meðferð þeirra mála. Ég gerði það hins vegar einvörðungu til að lengja ekki ræðu mína um of í lok umræðunnar að fjalla ekki um þetta atriði sem hér kemur fram í uppástungu frá vinnuhópnum um að setja fjárlagafrv. bæði fram á greiðslugrunni og rekstrargrunni. Ég get lýst því yfir að ég er andvígur þeirri aðferð og sú aðferð mun ekki verða til þess að greiða fyrir skilningi fólks á þessum málum eða hafa þetta í því einfaldasta formi sem unnt er. Það er ekkert sem hindrar það að setja frv. eða þessi gögn fram á rekstrargrunni svo sem gert er með ríkisreikning vegna þess að yfirleitt hefur ekki verið fundið að því að erfitt sé að ganga frá ríkisreikningi. Yfirleitt hafa ekki komið fram sterkar athugasemdir við það hvernig ríkisreikningur er settur fram.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna mikið en það var þó eitt atriði í máli hæstv. fjmrh. áðan sem varð þess valdandi að ég ákvað að koma hér inn í umræðuna. Hann viðraði það sjónarmið sitt að æskilegt væri að ráðherrar hefðu meira svigrúm til þess að ráðstafa fjárveitingum, ynnu eftir rammafjárlögum og þá væri hver þeirra fjármálaráðherra á sínu sviði. Þetta er hugmyndafræði sem er ágætt að velta fyrir sér. En sú spurning sem ég ætla að beina til hæstv. fjmrh. er á þá leið hvort sú nýja stefna sem hæstv. ríkisstjórn og hæstv. samgrh. hafa tekið upp varðandi skiptingu á vegafé sé liður í þessari stefnu sem hæstv. fjmrh. var að kynna áðan. Nú bregður svo við að með ákvörðun ríkisstjórnar og samgrh. er farið að bjóða út vegaframkvæmdir án samþykkis Alþingis. Samkvæmt úrskurði Ríkisendurskoðunar stenst það ekki lög. Þar finnst mér að sú stefna, sem hæstv. fjmrh. var að lýsa áðan, sé farin að ganga í eilitlar öfgar og að menn verði að gefa sér tíma til að velta framkvæmdinni fyrir sér og gefa sér tíma til að fá nauðsynlegar lagaheimildir samþykktar áður en farið er af stað með slíka stefnu sem hæstv. fjmrh. var að lýsa í ræðustól áðan og birtist okkur í samþykktum ríkisstjórnar sem hæstv. samgrh. er farinn að framkvæma áður en nokkrar lagaheimildir liggja fyrir. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. hvort hann sé samþykkur þessum vinnubrögðum og hvort þetta sé liður í þeirri nýju stefnu sem hann var að lýsa áðan.

Virðulegi forseti. Ég skal ekki lengja umræðuna mikið. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir svörin sem hann veitti fyrr í umræðunni. Það eru örfá atriði sem ég vil undirstrika varðandi ræðu mína fyrr í dag og einhver atriði sem ég vil spyrja um til viðbótar. Ég vil fyrst segja það varðandi orðaskipti hæstv. fjmrh. og hv. 2. þm. Norðurl. v. að ég var svo heiðarlegur í mínu máli, og er ég þó ekki að bera óheiðarleika á neinn, að ég gat ekki um þá deilu sem hefur verið milli Ríkisendurskoðunar og fjmrn. um uppsetningu fjárlaga. Ég hefði vissulega getað lagt út af því að þessi halli, sem hér er sýndur, væri of lágt metinn upp á 2,6 milljarða kr. Ég man ekki betur og hef það úr mínum minnisgögnum að Ríkisendurskoðun hafi talið svo vera. Þessi mál eru í skoðun í ríkisreikninganefnd og þar eru viðræður í gangi. Þar er reynt að komast að sameiginlegri niðurstöðu. Frv. um fjárgreiðslur úr ríkissjóði hefur ekki verið endurflutt enn og ekki hefur verið gengið frá því í fjárln. enn hvernig og hvenær það verður flutt ef það verður niðurstaðan að fjárln. endurflytji frv. Ég gekk því einfaldlega út frá greiðslugrunni og hef ekki farið yfir frv. á öðrum forsendum og ætla mér ekki að hafa fleiri orð um það. Ég tel eigi að síður nauðsynlegt að fram komi sem allra fyrst niðurstaða í þessi mál, um uppsetningu ríkisreiknings og fjárlaga. Það er mjög bagalegt að deilur standi um það efni. En ég ætla mér ekki frekar í neina samanburðarfræði í þessu efni. Mér er alveg ljóst að fjárlög og ekkert síður fjáraukalög á hverjum tíma byggjast á áætlunum. Það er ljóst með svo viðamikinn rekstur sem rekstur ríkissjóðs og allra þeirra stofnana og fyrirtækja sem hann hefur með höndum. Það væri mikil nákvæmni ef fjárlög gengu upp og þyrfti ekki að bæta þar um. Mér finnst eðlilegt að fjáraukalög séu flutt og það þarf auðvitað að flytja fjáraukalög aftur í lok árs. Spurningin sem ég var að velta fyrir mér var sú hversu miklar viðbótarfjárveitingar fjáraukalög, sem flutt yrðu í lok árs, gerðu ráð fyrir. Sú áætlun að að selja Jarðboranir og Íslenska endurtryggingu segir mér í sjálfu sér ekki mikið um það hve ríkissjóður á von á miklum peningum af sölu þessara fyrirtækja. Allt byggist þetta á áætlunum sem ekki liggja ljósar fyrir. Ég vil spyrja nánar um Eyjafjarðarferjurnar og Herjólf og hvort þessi skoðun Ríkisendurskoðunar eða skýrsla, sem hæstv. fjmrh. gat um, er um allar ferjur eða aðeins Eyjafjarðarferjurnar. Mér fannst það ekki koma fram í máli hans.

Um allar.

Hann hefur þá þegar svarað því. Ég ætla ekki að lengja þá umræðu sem verið hefur um Hagræðingarsjóðinn. Það hefur komið fram svo greinilega í þessum umræðuma að sú aðgerð að ætla að innheimta tekjur með sölu á aflaheimildum Hagræðingarsjóðs hefur mistekist og skoðun hæstv. fjmrh. er sú að allar greinar í sjávarútvegi hefðu átt að borga þessar rannsóknir. Það má í sjálfu sér rökræða þá kenningu. Hins vegar var það þungamiðjan í málflutningi stjórnarandstöðunnar um síðustu áramót að sjávarútvegurinn þyldi ekki þessar álögur vegna rekstrarstöðu hans og það á við um allar greinar. Ég vil benda hæstv. fjmrh. á það í fyllstu einlægni að tala virðulega um rækjuna og kalla hana ekki kvikindi vegna þess að rækjan hefur bjargað miklu í atvinnuástandinu það sem af er þessu ári. Ef það kvikindi hefði ekki látið sjá sig, þá mundi ég nú biðja fyrir þessari ríkisstjórn enn meira en ég geri venjulega. Það hefur einnig komið fram í umræðunni að sparnaður hefur mistekist í heilbrigðiskerfinu. Ég ætla ekki að halda því fram að ekki hafi náðst árangur á einhverju sviði þar en ég tel höfuðmistökin þar að gengið hafi verið of hratt til verks og menn hafi ekki haft yfirsýn yfir allan þennan flókna og margbrotna málaflokk enda kemur það í ljós þegar skrúfað er fyrir einn kranann þá rennur úr öðrum. Það hefur komið greinilega í ljós að ekki hafa náðst tök á heilbrigðiskerfinu og sparaður í heildina tekið hefur ekki náðst. Hvað varðar menntmrn. er það vissulega rétt að þar hefur verið farið fram á lækkun útgjalda. Það er náttúrlega eingöngu vegna lánasjóðsins og ekki er enn séð fyrir endann á því hvaða afleiðingar sú löggjöf hefur. Mætti tala um það langt mál en ég ætla ekki að tefja umræðuna með því. Það hefur verið rætt ítarlega og hv. þm. munu áreiðanlega ekki hafa sagt sitt síðasta orð um það. Eitt atriði áður en ég lýk máli mínu. Við fjárlaganefndarmenn höfum fengið yfirlit um stöðu mála varðandi 6. gr. fjárlaga og ég þakka fyrir það. Það kemur í ljós, þegar litið er yfir þann lista, að heimildir varðandi kaup á ýmsum embættisbústöðum hafa ekki verið notaðar og komið hefur fram að þau mál eru í athugun í viðkomandi ráðuneytum. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. hvað þeirri athugun líður. Eru líkur á því að þessar heimildir verði notaðar? Ég sé varðandi þann lista að heimildir, t.d. um læknisbústaði, prestbústaði og aðra slíka hafa ekki verið notaðar á þessu ári. Er einhver heildarstefna þarna að baki og hvaða líkur eru á því að þær heimildir verði notaðar á yfirstandandi ári, svo og aðrar heimildir í 6. gr. sem ónotaðar eru?

Virðulegi forseti. Ég skal ekki lengja umræðuna mikið. Ég gat því miður af óviðráðanlegum orsökum ekki verið viðstaddur í dag þegar hæstv. fjmrh. flutti framsöguræðu fyrir málinu eða hlýtt á upphaf umræðunnar. Mig langar að gera tvær athugasemdir eða svo við síðari ræðu hæstv. ráðherra og kannski að árétta spurningu eða spurningar varðandi hans mál. Þær fjalla einkum um þann þátt er varðar heilbrigðisútgjöldin í frv. til fjáraukalaga sem hér er nú til umræðu. Það er auðvitað ljóst að ekki hefur tekist að standa við þann sparnað sem áætlaður var í fjárlögum ársins í ár og þarf út af fyrir sig ekki að setja langa ræðu á um það. Þar tala tölurnar skýru máli og reyndar nokkuð sama þó að hæstv. ráðherra reyni aftur og aftur að vitna til þess að sparnaður í rekstri hafi þrátt fyrir allt náðst og útgjöldin sýni það og frv. sem lagt var fram fyrir ári síðan hafi verið það traustasta og besta sem lagt hafi verið fram enda nýjum vinnubrögðum beitt. En niðurstöðurnar eru á blaði fyrir framan okkur og ég ætla ekki, eins og ég sagði áðan, virðulegur forseti, eyða löngum tíma í það. Ég held að það hefði mátt leita annarra leiða sem hefðu gefið meiri sparnað í heilbrigðisþjónustunni en þann sem raun ber vitni. T.d með því að huga ofurlítið að ráðleggingum ráðgjafanna Ernst og Young, sem hæstv. ráðherra minnti okkur á áðan, en hæstv. fjmrh. og hæstv. heilbrrh. gengu reyndar alveg þvert á þær tillögur sem þar voru fram settar um skipulag á rekstri sjúkrahúsa á höfuðborgarsvæðinu, svo dæmi sé tekið og á það minnt nú. Verður sjálfsagt hægt að fjalla um það síðar þegar rætt er um fjárlögin sjálf fyrir næsta ár og hvernig útgjöld hafa þróast á þessu ári við rekstur hinna þriggja stóru sjúkrahúsa á Reykjavíkursvæðinu. Það sem mig langaði að nefna er fyrst það að áætlaður sparnaður í lyfjaútgjöldum hefur ekki náðst fram. Eru fyrir því ef til vill að hluta til þær ástæður að reglugerðir sem hugsað var að beita til þess að koma á hlutfallsgreiðslu í lyfjum tóku síðar gildi en áætlað hafði verið. Ég hygg þó að slíkar tillögur gefi ekki mikinn sparnað í þessum útgjöldum en þær gera hins vegar væntanlega hitt, sem hæstv. fjmrh. nefndi, þær vekja kostnaðarvitund hjá almenningi. Ég er út af fyrir sig hlynntur þeirri stefnu. Ég tel rétt að reyna eftir þeim leiðum sem við höfum tiltækar að vekja kostnaðarvitund hjá almenningi um útgjöld heilbrigðisþjónustunnar. Hins vegar er ég ekki alveg sammála því sem fram kom hjá hæstv. ráðherra að það væri nauðsynlegt að innleiða þessar greiðslur í stærri stíl. Ég mundi a.m.k. vilja vita hvað hann á við þegar hann talar um stærri stíl í því efni, ég held ég hafi skrifað þetta orðrétt eftir honum, því ef það er svo að einstaklingar þurfi að auka svo greiðslur sínar vegna heilbrigðisþjónustunnar að hætta sé á að þeir nýti sér ekki þessa nauðsynlegu þjónustu held ég að við séum komin að hættumörkum. Einnig held ég að það sé óeðlilegt að taka upp á sjúkrahúsunum eða heilsugæslustöðvunum einhvers konar skattstofur þar sem eigi reyna að ná því fram á þeim vettvangi hverjir hafa efni á að greiða og hverjir ekki. Það eigum við að gera í hinni almennu skattalöggjöf. Þar eigum við að leita leiða til þess að láta þá sem geta greitt skatta greiða þá en ekki setja upp skattstofur í heilsugæslustöðvunum, á sjúkrahúsunum eða jafnvel í skólunum, þegar verið er að innleiða þessa kostnaðarvitund eins og við höfum rætt um, en það óttast ég að verði gert ef á að fara að taka upp slíkar greiðslur í stærri stíl, svo ég vitni aftur til orða hæstv. ráðherra áðan. Hæstv. ráðherra ræddi um þann sparnað í lyfjaútgjöldunum sem ekki hefur náðst upp á 300--400 millj. kr. Reyndar ber upplýsingum fjáraukalagafrv. annars vegar og upplýsingum frá heilbrrn. hins vegar ekki alveg saman sem er kannski ekki aðalmálið heldur hvernig það verður meðhöndlað. Hæstv. ráðherra sagði að ekki hefði enn náðst fullt samkomulag um meðferð þessa máls milli ráðuneytanna. Ég tek þá skýringu hans trúanlega og vænti þess að leiðrétting verði gerð á þessu máli í meðferð fjárln. á frv. sem er til umræðu. En ég bendi á að þá hefur eitthvað breyst frá því að frv. var lagt fram. Ef ég má vitna í grg. frv., með leyfi forseta, segir í kaflanum þar sem fjallað er um útgjöld almennt: ,,Enn fremur er áætlað að allt að 300 millj. kr. útgjaldaaukning sjúkratrygginga á þessu ári færist til næsta árs.`` Í kaflanum þar sem sérstaklega er fjallað um heilbr.- og trmrn. og málaflokka þess er þetta sjónarmið áréttað og segir: ,,Loks er talið að greiðslur sjúkratrygginga vegna lyfjakostnaðar verði allt að 300 millj. kr. umfram áætlun fjárlaga. Þau útgjöld munu koma til frádráttar heimildum næsta árs.`` Þessu veit ég að hæstv. heilbr.- og trmrh. hefur mótmælt og talið að þetta væri óframkvæmanlegt. Þó hann hafi gerst mikill baráttumaður fyrir því að reyna að spara og hagræða í heilbrigðisútgjöldunum, stundum að vísu meira af vilja en mætti, þ.e. það hefur ekki allt náðst fram það sem hann hefur lagt til, hefur hann þó séð að í viðbót við það sem fjárlagafrv. fyrir næsta ár gerir ráð fyrir yrði þessum 300--400 millj. kr. ekki bætt við. Það segir okkur líka að hallinn á hallinn á ríkissjóði verður a.m.k. sem þessu nemur hærri en frv. það sem hér liggur fyrir gerir ráð fyrir. Annað sem mig langaði að árétta enn frekar og einnig kom fram í seinni ræðu hæstv. ráðherra áðan er ósk heilbrrn. um lagfæringu á sértekjum Ríkisspítalanna. Ég verð að segja að ég var nokkuð hissa á því sem fram kom hjá hæstv. ráðherra áðan þegar hann lét orð falla á þá leið að ráðuneyti fjármála hafi aldrei fallist á að Tryggingastofnun ríkisins greiddi þessar sértekjur Landspítalans sem spítalanum er ætlað að innheimta og segir síðan að stofnanir verði að standa við fjárlög. Við skulum segja að sú setning út af fyrir sig sé góð og gild ef menn leyfa sér að líta fram hjá því, sem ég tel að hæstv. ráðherra hafi gert, hvernig að málum var staðið. Ég verð aðeins að fá að rifja það upp, virðulegur forseti, að við fjárlagagerðina í fyrra fyrir fjárlög þessa árs var gert ráð fyrir því að Ríkisspítalarnir afli sértekna með ákveðnum hætti. Síðan kemur í ljós að það stenst ekki vegna þess að það er enginn greiðandi af þessum sértekjum. Það er út af fyrir sig hægt að ætla stofnunum að innheimta sértekjur ef menn eru sammála um hvernig eigi að standa að því og hvernig þær sértekjur eigi að innheimtast. Þá er auðvitað eðlilegt að gera kröfu um það að stofnanirnar standi við slíka innheimtu. Það á alveg eins við um rekstrarútgjöld hvers konar. Ef spara á ákveðna upphæð á launalið eða í útgjöldum þá reyna menn að standa við það. En hér var sem sagt ljóst að það var enginn greiðandi að þessum sértekjum upp á 100 millj. kr. og það er viðurkennt í grg. fjárlagafrv. fyrir næsta ár sem nú liggur fyrir. Mig langar, með leyfi forseta, að lesa eina setningu upp úr grg. þess frv. Þar segir: ,,Breytingar til hækkunar frá forsendum fjárlaga 1992 eru annars vegar lækkun sértekna um 123 millj. kr. Þar af eru 100 millj. kr. tekjur sem ofmetnar voru í rekstraráætlun fyrir árið 1992.`` Hér er þetta viðurkennt og þess vegna er sjúkrahúsinu ekki ætlað að innheimta þetta á næsta ári, og skal engan undra, en samt á að gera ráð fyrir því núna þegar skammt lifir af þessu ári að Ríkisspítalarnir standi við fjárlögin hvað þetta varðar. Ég verð að ítreka þá spurningu til hæstv. fjmrrh.: Hvernig hugsar hann sér að Ríkisspítalarnir innheimti þessar sértekjur? Hver á að greiða þessar sértekjur upp á 100 millj. kr. sem búið er að viðurkenna í fjárlagafrv. fyrir næsta ár að enginn greiðandi er að og þess vegna er sértekjuáætlun Ríkisspítalanna lækkuð sem þessu nemur? Ég vonast til þess að menn nái saman um þetta. Ríkisspítalar hafa eins og aðrar stofnanir lagt sig fram um það að standa við fjárlög þessa árs, að vísu með þeim afleiðingum að það hefur þurft að draga úr þjónustunni og deildum verið lokað. Þetta veit almenningur. Þetta vita að sjálfsögðu allir hv. alþm. og hæstv. ríkisstjórn. Samkvæmt forsendum sem fjárlagafrv. gerði ráð fyrir var fyrir löngu ljóst að þessi sérstaka upphæð, 96 millj. kr. í sértekjur Ríkisspítalanna á þessu ári, mundi ekki innheimtast og ekki verið gert ráð fyrir því að það væri neinn greiðandi að þeim sértekjum sem fjárlögin fyrir árið í ár gera ráð fyrir. Þá hlýt ég að spyrja hæstv. fjmrh. hvort honum detti það virkilega í hug, hvort hann ætlist virkilega til þess að enn verði skorið niður um 100 millj. kr. hjá Ríkisspítölunum á þessum fáu vikum sem eftir lifa af þessu ári. Ég trúi því reyndar ekki og ég trúi því ekki að hann sjái ekki og viðurkenni ekki í raun að hér er nánast um óleysanlegan hlut að ræða og geta ekki verið rök fyrir öðru, miðað við það sem ég hef talið fram og fjmrn. reyndar sjálft viðurkennt og samþykkt fyrir næsta ár, en viðurkenna þessa staðreynd fyrir árið í ár. Þetta langaði mig, virðulegi forseti, að árétta sérstaklega í þessum umræðum hér og nú. Það mætti auðvitað sjálfsagt fleira tína til en ég lengi ekki umræðurnar frekar. Ég veit að það hefur verið farið yfir hina ýmsu málaflokka í umræðunum í dag sem ég gat því miður ekki hlýtt á og læt þetta því duga.

Virðulegi forseti. Það eru örfá atriði sem ég tel ástæðu til að nefna. Í fyrsta lagi er það fsp. frá 6. þm. Norðurl. e. sem spurðist fyrir um þau útboð sem farið hafa fram á vegum Vegagerðarinnar. Þau útboð snúa að nokkru leyti að framkvæmdum sem ekki eru á vegáætlun næsta árs. Fram hefur komið að Ríkisendurskoðun hefur fett fingur út í framkvæmdina. Af þessu tilefni vil ég segja þetta: Innan tíðar mun verða lögð fram till. til þál. og í þeirri tillögu verður ráðgert að breyta útgjaldafjárheimildum Vegagerðarinnar á yfirstandandi ári þannig að 50 millj. kr. sem ætlaðar voru til snjómoksturs geti gengið til kostnaðar vegna útboðanna. Sum útboðin eru um framkvæmdir sem eru á vegáætlun og þær framkvæmdir verða að sjálfsögðu greiddar af fjármunum á næsta ári. Hins vegar verður settur sá fyrirvari í samninga við viðkomandi aðila sem taka að sér verkið að greiðslur komi ekki fyrr en fjárlög hafi verið samþykkt. Haft hefur verið samband við Ríkisendurskoðun um framkvæmd málsins og gengið þannig frá málinu að Ríkisendurskoðun sætti sig við. Þetta vildi ég að kæmi fram með þessum hætti og jafnframt verði frá því skýrt að hér er ekki verið að breyta skiptingu á milli kjördæma því þótt boðin séu út verk sem tilheyra vissum kjördæmum mun sú skipting ekki breytast eftir að framkvæmdir fyrir allt næsta ár liggja fyrir. Þetta mál höfum við kannað mjög rækilega í fjmrn. og teljum að hægt sé að una við þessa framkvæmd málsins. Hv. 2. þm. Austurl. ræddi um fjárlög og fjárlagahalla en það mál var nokkuð til umræðu fyrr í dag, ekki síst þegar hv. þm. Pálmi Jónsson ræddi um þetta mál og aðferðir til uppgjörs. Það kann að vera áhugavert að rifja það upp að ef gert hefði verið upp með reikningsaðferðinni á sl. ári hefði hallinn ekki verið 12,5 milljarðar heldur líklega nær 17 milljörðum vegna þess að um talsverðar skuldbindingar var að ræða. Hv. þm. spurði síðan um 6. gr. fjárlaga og þá einkum og sér í lagi heimildir til kaupa á embættisbústöðum. Það er rétt sem fram kom í hans máli að athugun hefur staðið á því hvernig rétt sé að leigja út eða kaupa embættisbústaði og þó fyrst og fremst til að samræma reglur þar að lútandi milli aðila. Það eru fyrst og fremst prestar, læknar, sýslumenn og slíkir sem njóta þessara fríðinda. Þess vegna má gera ráð fyrir því að hægar verði farið í sakirnar að nota þær heimildir sem eru í 6. gr. Alls ekki er útilokað að fleiri bústaðir verði keyptir. Því miður gerðist það að sá starfsmaður ráðuneytisins sem um þetta mál fjallar sérstaklega varð veikur og hefur ekki getað komið til vinnu og einhver bið verður þess vegna á því að skýrsla verði tilbúin. Málið var til umræðu í ríkisstjórninni, það er hlé á þeirri umræðu en vonandi gefst kostur á því innan tíðar að taka málið upp aftur þar til þess að fá skýrari línur í það. Hv. þm. Guðmundur Bjarnason ræddi síðan nokkuð um útgjöld til heilbrigðis- og tryggingamála. Ég vil byrja á því að þakka ýmislegt sem kom fram í hans máli sérstaklega, sem ég reyndar vissi fyrir, hans skilning á því að það þyrfti að neyta margra tiltækra ráða til þess að ná niður útgjöldum og spara í þessum mjög svo dýra málaflokki. Þegar ég var að ræða að það þyrfti í stærri stíl að láta fólk greiða hlutdeild í þeirri þjónustu sem það fær, bæði lyfjakostnað og á öðrum vettvangi, þá á ég við það til að mynda að það mætti hækka hlutfallið. Ég vil láta það koma fram að við gerum ráð fyrir því ef hlutfallsgreiðslurnar hækkuðu úr 25% í 30% að ríkissjóður spari þannig 150 millj. kr. Ég á enn fremur við það að full ástæða er til þess að samræma reglur um gjaldtöku innan og utan sjúkrahúsa, t.d. að inniliggjandi sjúklingar greiði fyrir sömu þjónustu og göngudeildarsjúklingar, þannig að greitt verði fyrir sérfræðikostnað, lyf og rannsóknir. Þetta er auðvitað gert til þess að viðkomandi aðilar, hvorki læknar né sjúklingar, freistist til þess að leggja sjúkling inn á sjúkrahús í því augnamiði eingöngu að komast hjá þeim greiðslum sem viðkomandi hefði greitt ef hann hefði verið sjúklingur á göngudeild. Þetta er vel þekkt og ég veit að ég þarf ekki að skýra þetta frekar fyrir hv. þm. Eins og fram hefur komið fyrr og kom aftur fram hjá hv. þm. er gert ráð fyrir því að 300 millj. kr. færist til næsta árs vegna sjúkratrygginga. Heilbrrn. hefur ekki samþykkt þá ákvörðun en frv. byggir á því eins og réttilega kom fram hjá hv. þm. Við erum nú að leita allra leiða til að ná niður þessum kostnaði. Fjmrn. hefur ekki fallist á að taka þessa upphæð inn á yfirstandandi ári en hefur heldur ekki útilokað það. Þetta er mál sem þarf að skoða mjög rækilega því svo kann að fara að við finnum leiðir til þess á næsta ári að létta af ríkinu kostnaði. Þá er auðvitað sjálfsagt að færa milli ára eins og gert hefur verið við aðrar stofnanir. Um geislalækningar og krabbameinslækningar get ég ekki sagt mikið meira en ég hef þegar sagt. Fjárlagaskrifstofan hefur farið yfir öll sín gögn um málið og það eru einu heimildirnar sem um þetta er að finna í áætlunum sjúkrahússins, en þessar umræddu breytingar komu ekki til umræðna á milli heilbrrn. og fjmrn. og fjárlagaskrifstofan lækkaði ekki útgjaldaáætlun sjúkratrygginga vegna þessa máls enda hefur aldrei verið gert ráð fyrir hækkun útgjalda sjúkratrygginga vegna þess arna í fjárlagavinnunni. Þetta er sú niðurstaða sem kemur frá fjárlagaskrifstofu fjmrn. Ef hér er hins vegar um mistök að ræða þá er að sjálfstöðu ástæða til að líta á það en staða málsins í dag er þessi. Vænti ég þess þá, virðulegi forseti, að mér hafi tekist að svara flestum þeim fyrirspurnum sem til mín var beint.

Virðulegi forseti. Ég skil vel þörfina á því að setja fjáraukalög til þess að ganga endanlega frá svo viðamiklu máli eins og fjárlögin eru en ég skil hins vegar ekki þörfina á því að fara allt í einu að samþykkja aukavegáætlun til þess að fá stimpil Alþingis á geðþóttaákvarðanir ríkisstjórnar og samgrh. í vegamálum. Þetta eru algerlega óþolandi vinnubrögð, ekki síst í ljósi þess að um framkvæmd vegamála hafa skapast afskaplega fastar og ég vil segja farsælar reglur í ráðuneyti og Alþingi með vegáætlun eins og þar hefur verið unnið, m.a. á þann hátt að það séu þingmenn kjördæmanna sem endanlega skipti vegafénu í hverju kjördæmi fyrir sig. Ef á að halda áfram á þessari braut þá veit ég ekki hvað kemur hæst. En að mínu mati er þetta næsta stig við það að ríkisstjórn ætli að fara að stjórna með tilskipunum nánast í öllum málum og ætli síðan að bjarga sér út úr málinu með því að koma með tillögu að einhvers konar aukavegáætlun og taka 50 millj. af snjómokstursfé til undirbúnings þessara útboða. Segja má um þetta, eins og sagt var einu sinni, að kannski er hægt að finna því stað að þetta sé löglegt en ég efast mjög um siðferðið á bak við. Þarna er verið að sniðganga lög á afar vafasaman hátt.

Virðulegi forseti. Ég vil fullvissa hv. þm. um að það hefur verið leitað til Ríkisendurskoðunar þannig að það er ljóst að ekki er verið að brjóta lög. Í öðru lagi vil ég að það komi fram að það þykir afar heppilegt að fara í þessar vetrarframkvæmdir, annars vegar vegna þess að það fæst meira út úr útboðum núna en ella og hins vegar vegna þess að með þessum hætti er komið í veg fyrir atvinnuleysi talsvert stórs hóps manna. Ég held að ef við lítum til allra þessara þátta þá sé ofur eðlilegt að málið komi inn í þingið með þeim hætti sem gert er ráð fyrir. Ég veit að hv. þm. getur þá gert sínar athugasemdir en ég held að langflestir skilji að hér er verið að gera hluti sem eðlilegir, nauðsynlegir og æskilegir eru og þetta breytir í engu skiptingarreglum á milli kjördæmanna eins og glöggt mun koma fram í þeirri þáltill. sem lögð verður fyrir þingið innan tíðar.

Virðulegi forseti. Ég vil benda hæstv. samgrh. á að þetta kemur því ekkert við hvort menn ætli sér að framkvæma eitthvað í vegagerð í vetur. Það eru næg verkefni samkvæmt samþykktri vegáætlun sem hefði verið hægt að vinna við og bjóða út. Ég bendi honum á að ég er ekki að taka neina efnislega afstöðu til þeirra verka sem þarna eru boðin út en ég bendi einfaldlega á að þau sum hver eru ekki einu sinni inni á vegáætlun. Og það eru næg verkefni á fyrirliggjandi vegáætlun sem hefði verið hægt að grípa til til þess að auka vegaframkvæmdir og atvinnu á þessu stigi eins og nú er, enda snýst spurningin ekki um það. Spurningin snýst heldur ekki um það hvort hægt sé að finna eftir á einhverja lagakróka til að bjarga sér í horn. Spurningin snýst um það hvort menn ætli að viðhafa þau vinnubrögð sem hafa verið mótuð á umliðnum árum um framkvæmd vegamála. Það er greinilegt að núv. hæstv. ríkisstjórn ætlar sér ekki að gera það. Hún vill geta búið til sína eigin vegáætlun og fá hana síðan stimplaða eftir á á Alþingi. Það er um það sem málið snýst, hæstv. ráðherra. Það snýst ekki um það hvort ríkisstjórnin er búin að finna sér einhverja lagakróka til að sleppa út úr málinu. Þetta snýst um siðferði og vinnubrögð.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þau svör sem hann gaf við spurningum mínum. Við vitum þá nokkru meira um það nú hvernig hann getur hugsað sér að láta einstaklinga taka meiri þátt í kostnaði við heilbrigðisþjónustuna heldur en í hans fyrri ræðu. Ég vil þó benda á að það að hækka hlutfall einstaklinga í þátttöku við greiðslu lyfja úr 25% í 30% gefur ekki nema 150 millj. Auðvitað eru 150 millj. miklir peningar þannig að ég á kannski ekki að orða það svo að segja ,,ekki nema`` vegna þess að auðvitað munar einstaklingana um það og ef ætti að ná 300--400 millj. kr. út úr þessu, þá sjá menn hvert stefnir því að ég býst við því að þar að auki veiti hæstv. heilbrrh. ekki af að finna einhverjar aðrar leiðir eða hækka hlutfallið enn meira ef hann á að standa við það sem fjárlagafrv. næsta árs gerir ráð fyrir og væntanlega fjárlög þessa árs. Þetta vil ég láta koma fram. En ég vil líka segja við hæstv. ráðherra að mér fannst hann gefa aðeins undir fótinn með að það yrði að skoða betur sértekjumál Ríkisspítalanna og ég fagna því vegna þess að hæstv. ráðherra sagði að ef hér væri um einhvern misskilning að ræða þá yrði að sjálfsögðu að skoða það. Ég held að það hljóti að vera misskilningur þegar stofnun eru ætlaðar 100 millj. kr. í tekjur án þess að gera ráð fyrir því hver eigi að greiða þær eða hvaðan þær tekjur eigi að koma. Ef það væri ákveðið að það ætti að innheimta af inniliggjandi sjúklingum; ef það hefði verið í forsendum þessa fjárlagafrv. þá hefðu Ríkisspítalarnir auðvitað orðið að bregðast við því. Við því væri ekkert að segja. Það er bara ákvörðun stjórnvalda, það er bara ákvörðun hæstv. ríkisstjórnar að standa þannig að málinu og Ríkisspítalarnir, eins og aðrar sjúkrastofnanir, hefðu þá orðið að bregðast við því en það er ekki. Það er sem sagt ekki gert ráð fyrir neinum greiðanda og þess vegna tel ég að það sé einsýnt að það verði að leiðrétta málið.

Virðulegi forseti. Ég vil leita upplýsinga um það hvernig hátta eigi þinghaldi í kvöld. Það hefur engin tilkynning borist til þingflokkanna um að hér eigi að verða kvöldfundur. Við sjáum hins vegar að það er farið að undirbúa borðhald hér niðri sem bendir til þess að það sé ætlun einhverra að halda fundi í kvöld en ég man ekki til þess, alla vega þá vetur sem ég hef setið hér, að hér séu haldnir kvöldfundir án þess svo mikið sem að láta þingflokkana vita af því að slíkt standi til.

Forseti vill taka fram að enn er eigi ljóst hvort kvöldfundur verður. Það verður haldið fram fundi fram á kvöldverðartíma og síðan kemur þá í ljós hvernig málum hefur þokað áfram og hvort þá verður þörf á því að hafa kvöldfund. Ég vil minna á að í starfsáætlun Alþingis er gert ráð fyrir að fundir á þriðjudögum geti orðið langir og e.t.v. kvöldfundir en ég sé ekki fram úr því enn þá hvort af því verður nú í kvöld.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til lánsfjárlaga sem er 145. mál þessa þings. Lánsfjárlög eru nú sem fyrr mótuð af niðurstöðum fjárlagafrv. og þeirri efnahagsstefnu stjórnvalda sem það byggist á. Í upphafi máls míns vil ég vekja athygli á fjórum atriðum sem að þessu sinni eru helstu einkenni frv. til fjárlaga og snerta lánsfjármál. 1. Lánsfjáreftirspurn hefur dregist verulega saman á yfirstandandi ári. Frumstæður verðbréfamarkaður og erfiðleikar í rekstri banka hér á landi hafa einkum orðið til þess að samdráttar gætir ekki nægjanlega í lækkun vaxta. 2. Gangi áætlun frv. eftir mun hrein lánsfjáröflun ríkissjóðs, ríkisfyrirtækja og opinberra lánastofnana lækka enn frekar á næsta ári. Góðar líkur eru á að rúmlega 2 / 3 hluta hennar verði unnt að afla innan lands án þess að það leiði til hækkunar vaxta. 3. Greiðslubyrði vaxta og afborgana af erlendum lánum er vaxandi áhyggjuefni. Á næsta ári fer nálægt helmingi hærri hlutur útflutningsverðmæta þjóðarinnar til þessara greiðslna en árið 1987. 4. Samhliða því að yfirdráttarheimild ríkissjóðs í Seðlabanka fellur niður um næstu áramót hef ég ákveðið að láta vaxtaákvörðun á ríkisverðbréfum ráðast af útboðum á markaði. Með þessu er stigið veigamikið skref frá beinum afskiptum af vaxtaákvörðun í landinu. Betra jafnvægi ríkir nú á lánamarkaði en á undanförnum tveimur árum. Ástæða þess er að verulega hefur dregið úr lánsfjáreftirspurn. Á fyrri hluta þessa árs er lánsfjáreftirspurnin talin hafa aukist um 4,2% eða 27 milljarða kr. í stað 12,9% eða 68 milljarða kr. á sama tíma í fyrra. Samdrátturinn nemur þannig 60%. Lán til ríkisins jukust um 6,5% á fyrri hluta þessa árs samanborið við 20,3% á sama tíma í fyrra. Minni ásókn í lánsfé ætti að öðru jöfnu að leiða til lækkunar raunvaxta. Þessara áhrifa gætti á fyrri hluta ársins og fóru raunvextir þá lækkandi. Á síðustu mánuðum hafa raunvextir sveiflast á verðbréfamarkaði en það er fremur talið endurspegla veikleika hans en breytingar á framboði og eftirspurn. Á síðustu vikum hafa vextir á óverðtryggðum skammtímabréfum þó heldur þokast niður á við. Á undanförnum árum hefur lánsfjárþörf hins opinbera aukist mjög mikið. Hér vegur þyngst lánsfjárþörf húsnæðislánakerfisins og ríkissjóðs. Á þessu ári hefur tekist að hægja verulega á þessari þróun og er útlit fyrir að hrein lánsfjárþörf hins opinbera verði um 12 milljörðum kr. minni á þessu ári en 1991. Þetta sýnir glögglega þann árangur sem náðst hefur í ríkisfjármálum á árinu. Hrein lánsfjárþörf hins opinbera er áætluð röskir 25 milljarðar kr. á árinu 1993 eða um 3 milljörðum kr. lægri en á þessu ári. Áformað er að afla 17,6 milljarða kr. á innlendum markaði nettó en 7,5 milljarða kr. erlendis. Á þessu ári nema hreinar lántökur innan lands 22 milljörðum kr. og erlendar lántökur 6,5 milljörðum kr. nettó. Á áætluðu verðlagi næsta árs hefur lánsfjárþörf hins opinbera lækkað úr ríflega 42 milljörðum kr. árið 1991 niður í 25 milljarða kr. á árinu 1993 eða um 40% ef áætlanir ganga eftir. Samkvæmt endurskoðaðri áætlun Seðlabanka Íslands er talið að innlendur sparnaður verði um 34 milljarðar kr. árið 1992, þar af kerfisbundinn sparnaður um 20 milljarðar kr. eða heldur meiri en á síðasta ári. Aukning frjáls sparnaðar er hins vegar minni en á síðasta ári eða 14 milljarðar kr. Áætlað er að heildarsparnaður verði um 36 milljarðar kr. á árinu 1993 og verði 9,3% af landsframleiðslu. Reiknað er með að kerfisbundinn sparnaður verði um 19 milljarðar kr. en sá frjálsi um 17 milljarða kr. Rétt er að undirstrika að skekkjumörk við þessar áætlanir eru veruleg og því verður að skoða niðurstöðuna með fyrirvara. Lánsfjárþörf hins opinbera sem hlutfall af nýjum, innlendum sparnaði er því áætluð tæplega 70% á árinu 1993. Á árinu 1993 var gert ráð fyrir að nýjar erlendar lántökur þjóðarbúsins til lengri tíma en eins árs verði um 31 milljarður kr. Að afborgunum frátöldum er áætlað að hrein aukning erlendra lána á árinu 1992 verði 7,5 milljarðar kr. sem jafngildir 2% af landsframleiðslu. Hrein aukning erlendra lána þjóðarbúsins á árinu 1992 er áætluð 12,8 milljarðar kr. Til að fá raunhæfa mynd af erlendum skuldbindingum þjóðarbúsins er eðlilegt að skoða það sem kallað er hrein skuldastaða, þ.e. stöðu langra erlendra lána og skammtímaskulda að frádreginni gjaldeyriseign þjóðarinnar. Skuldastaðan sem hlutfall af landsframleiðslu hefur farið hækkandi frá árinu 1987, enda hefur verið stöðugur halli á viðskiptum við útlönd allt þetta tímabil sem fjármagnaður er með erlendum lánum. Árið 1992 eru horfur á að skuldahlutfallið verði nálægt 49% af landsframleiðslu og á árinu 1993 stefnir í 52% eða með því hæsta sem orðið hefur. Þessi skuldastaða hlýtur að vekja okkur öll til umhugsunar um þá hættu sem stafað getur af mikilli erlendri skuldasöfnun. Greiðslubyrði vaxta og afborgana af erlendum lánum þjóðarbúsins stefnir í sömu átt. Í ár er hún talin verða um 8,3% af landsframleiðslu. Það jafngildir um 25% af útflutningstekjum þjóðarinnar. Í áætlun fyrir næsta ár er gert ráð fyrir að greiðslubyrðin þyngist verulega vegna mikilla afborgana af erlendum lánum og fari í 30% af útflutningstekjum. Þetta jafngildir því að allar þorskafurðir landsmanna ganga til afborgana af erlendum lánum þjóðarinnar á næsta ári. Vaxtabyrðin eykst þó minna þrátt fyrir aukna skuldsetningu þar sem á móti vegur áframhaldandi lækkun vaxta á alþjóðamörkuðum. Þannig er talið að meðalvextir af erlendum lánum lækki á þessu ári úr 8% í 6,9% og verði um 6,7% á árinu 1993 ef áætlanir um þessi atriði standast. Í byrjun júní á þessu ári gerði fjmrn. samning við Seðlabanka Íslands um fyrirgreiðslu bankans við ríkissjóð sem takmarkar aðgang ríkissjóðs að yfirdrætti í Seðlabankanum innan ársins. Ákvæði samningsins taka mið af framlögðu frv. til laga um starfsemi Seðlabanka Íslands. Í samningnum er gert ráð fyrir að dregið verði úr fyrirgreiðslu Seðlabankans í áföngum. Þannig er á þessu ári 3 milljarða kr. hámark á yfirdráttarheimild ríkissjóðs en um áramótin fellur yfirdráttarheimild niður. Þetta hefur það í för með sér að ríkissjóður verður að mæta allri lánsfjárþörfinni á markaði. Með þessu er stefnt að því að draga úr þensluáhrifum sem mikill yfirdráttur ríkissjóðs í Seðlabanka gæti valdið. Nauðsynlegur þáttur í þessari nýbreytni er að ríkissjóður eigi jafnan aðgang að lánsfé á lánamarkaði. Því var ákveðið að láta vaxtaákvörðun á ríkisverðbréfum ráðast í útboðum á markaði en fram að þeim tíma hafði vaxtaákvörðunin verið tekin einhliða af stjórnvöldum. Með þessu var stigið veigamikið skref frá beinum afskiptum af vaxtaákvörðun í landinu. Fyrstu verðbréfin sem seld voru með útboði voru ríkisbréf og hafa þau verið boðin út mánaðarlega síðan í júní. Ávöxtunarkrafa ríkisbréfa hefur farið lækkandi með hverju útboði og er meðalávöxtun bréfanna nú 10,6% en var 11,5% í júní. Er sú þróun í samræmi við þá stöðu sem ríkir á peningamarkaði um þessar mundir. Nú hefur verið ákveðið að ríkisvíxlar og spariskírteini ríkissjóð verði seld á sama hátt og ríkisbréfin, þ.e. með útboði. Fyrsta útboð spariskírteina fór fram um miðjan október. Frá og með næstu mánaðamótum verða ríkisvíxlar seldir með útboði. Framvegis mun ríkissjóður þannig hafa meiri möguleika á að stýra samsetningu þeirra lána sem hann tekur, þar á meðal hlutfalli milli langtímalána og skammtímalána en hlutfall skammtímalána hefur verið allt of hátt. Frv. til lánsfjárlaga 1993 nær til allra lána sem ríkissjóður hyggst taka eða ábyrgjast á árinu 1993. Þannig næst heildarsýn yfir ríkisábyrgðir á einum vettvangi. Helsta nýmæli frv. er að í viðauka sem birtist með lagatexta kemur fram hvernig ráðgert er að skipta lántökum einstakra aðila milli erlendra og innlendra markaða. Þó segir að fjmrh. sé heimilt að víkja frá þeirri skiptingu hvað varðar ríkissjóð enda standi sérstaklega á og að höfðu samráði við bankastjórn Seðlabanka Íslands. Að baki liggja tvær meginástæður. Í fyrsta lagi þarf ríkissjóður strax á næsta ári að mæta allri lánsfjárþörf sinni á markaði þegar tekið verður fyrir yfirdrátt ríkissjóðs í Seðlabankanum eins og áður var nefnt. Mikilvægt er að sú breyting valdi ekki óæskilegum sveiflum á peningamarkaðinum. Í öðru lagi taka nýjar reglur um fjármagnsflutninga til og frá öðrum löndum gildi um næstu áramót. Þykir ástæða til að hafa þetta svigrúm verði verulegt fjárstreymi úr landinu. Þá er ákvæði í frv. þess efnis að lögbundin framlög til ýmissa aðila og verkefna skulu ákveðin í fjárlögum 1993. Ég mun nú, virðulegur forseti, víkja að lántökum samkvæmt frv. Í frv. er gert ráð fyrir að heimila ríkissjóði lántöku að fjárhæð allt að 15,8 milljarða kr. á árinu 1992 og er það í samræmi við greiðsluyfirlit fjárlagafrv. Afborganir af eldri lánum ríkissjóðs eru áætlaðar 6,3 milljarðar kr. Hrein lánsfjárþörf ríkissjóðs nemur þannig um 9,5 milljörðum kr. Í ár stefnir hrein lánsfjárþörf ríkissjóðs í u.þ.b. 11 milljarða kr. Af fyrrnefndum 15,8 milljarða kr. lántöku ríkissjóðs er gert ráð fyrir að endurlána 6,2 milljarða kr. til stofnana og sjóða í B-hluta fjárlaga. Þar vega þyngst 3,5 milljarða kr. lán til Lánasjóðs ísl. námsmanna og 1,3 milljarða kr. lán til atvinnutryggingardeildar Byggðastofnunar til að mæta misvægi á greiðslustreymi greiddra og innheimtra afborgana og vaxta. Á móti þessum lánveitingum er gert ráð fyrir að innheimta afborgana af áður veittum lánum nemi um 3,2 milljörðum kr. á árinu 1993. Það sem ég sagði áður um 15,8 milljarðana átti ekki við 1992 heldur 1993 eins og ég býst við að hv. þm. hafi heyrt og skilið. Stærsti hluti lánsfjárþarfar hins opinbera á næsta ári er nú sem fyrr vegna húsnæðislánakerfisins. Í frv. er gert ráð fyrir að heimila Húsnæðisstofnun ríkisins lántöku allt að 21 milljarði kr. eða um 14,3 milljörðum kr. umfram afborganir hennar. Miðað er við að ný húsbréf verði afgreidd fyrir að hámarki 12 milljarða á árinu 1993 sem er sama fjárhæð og í ár. Nýjar lántökur byggingarsjóðanna nema um 9 milljörðum kr. Áætlað er að Landsvirkjun taki lán að fjárhæð allt að 7.450 millj. kr. á árinu 1993. Hrein lánsfjárþörf verður þó ekki nema 730 millj. kr. eða sem svarar til fyrirhugaðra framkvæmda þar sem afborganir af eldri lánum nema 6,7 milljörðum. Þá er í frv. gert ráð fyrir að lántökur opinberra fjárfestingarlánasjóða nemi allt að 4,5 milljörðum kr. en hér vegur þyngst 2,3 milljarða kr. lántaka Iðnlánasjóðs. Í lánsfjárlögum fyrir árið 1992 var ríkisábyrgð afnumin af öllum skuldbindingum sem Fiskveiðasjóður stofnaði til eftir 1. mars 1992. Þannig er ekki sett þak á lántökur Fiskveiðasjóðs í 4. gr. frv. Hins vegar bera lánskjör Fiskveiðasjóðs ótvírætt vitni þess að erlendir lánardrottnar telji að eignarhald ríkissjóðs á sjóðnum jafngildi fullri ríkisábyrgð. Í viðauka frv. er miðað við að lántökur Fiskveiðasjóðs verði ekki hærri en 2,5 milljarðar á næsta ári. Áætlaðar afborganir áðurnefndra fjárfestingarlánasjóða ríkisins nema 6,9 milljörðum kr. þannig að hrein lánsfjárþörf þeirra er því sem næst engin. Í frv. er gert ráð fyrir að ríkissjóður veiti sjálfskuldarábyrgð á lántökum tveggja sjálfstæðra aðila á árinu 1993, samtals að fjárhæð 89 millj. kr. Hér er um lægri fjárhæð að ræða en oft áður. Ríkisábyrgðir hafa verið notaðar ótæpilega á undanförnum árum og hafa menn sopið seyðið af því hvað felst í því að veita ríkisábyrgðir. Þannig hefur þurft að afskrifa verulegar fjárhæðir hjá fjárfestingarlánasjóðunum og aðrar ábyrgðir hafa fallið beint á ríkissjóð. Með aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu er skylt að gera þessi málefni mun gegnsærri en verið hefur. Á vegum ráðuneytisins er verið að skoða hvernig reglum um ríkisábyrgðir verður breytt svo ekki verði gengið eins léttúðlega um þær og til þessa. Vonir standa til að unnt verði að ljúka því verki í vetur. Til greina kemur að lögfesta þá reglu að í stað ábyrgða verði ákveðin framlög svo sem til ferjumála og annarra áþekkra mála þar sem víst er að tekjur af fjárfestingum munu ekki standa undir útgjöldum. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir áformum stjórnvalda um lántöku ríkissjóðs og annarra opinberra aðila sem ríkissjóður gengst í ábyrgð fyrir. Frv. til lánsfjárlaga 1993 tekur mið af þeim árangri sem náðst hefur í ríkisfjármálum á yfirstandandi ári og stuðlar að því að bæta hann enn frekar. Ég mælist til þess að að lokinni 1. umr. verði málinu vísað til hv. fjárln. sem vísi því svo til efh.- og viðskn. til frekari umfjöllunar. En fyrst þarf að sjálfsögðu að vísa því til 2. umr. Ég mun ekki fjalla frekar um frv., greinarnar eru tiltölulega skýrar og hafa legið fyrir í þskj. og í frv. er að finna athugasemdir.

Virðulegi forseti. Þau lánsfjárlög sem nú eru til umfjöllunar byggjast á þeim grunni sem fjárlagafrv. gerir. Á þessu stigi veit maður ekki hversu alvarlega maður á að taka þessi plögg. Ég býst við að nær væri að tala um ,,ekki-frv.`` til fjárlaga og ,,ekki-frv.`` til lánsfjárlaga því aðilar úti í þjóðfélaginu, aðilar vinnumarkaðarins og e.t.v. einhverjir fleiri, eru að vinna að tillögum að aðgerðum í atvinnumálum sem væntanlega gera það óhjákvæmilegt að fjárlagafrv. verði meira eða minna tekið upp frá því sem búið er að leggja fram núna. Hvort það hefur mikil áhrif á greiðsluyfirlit og greiðsluflæði, skv. 1. gr. fjárlagafrv. sem frv. til lánsfjárlaga byggir á, skal ég ekki segja. Ég ætla að koma örfáum orðum að því sem hæstv. fjmrh. sagði um þróun lánsfjármarkaðar og vaxta. Á síðasta þingi hélt hæstv. fjmrh. margar ræður um það að ef tækist að koma böndum á ríkisfjármálin skapaðist aukið svigrúm fyrir atvinnulífið í landinu og þá mundi nánast allt annað leysast að sjálfu sér. Hæstv. ráðherra dró eilítið í land í ræðu sinni áðan þegar hann kynnti okkur þá staðreynd sem legið hefur fyrir um nokkurt skeið, að þrátt fyrir minnkandi spennu á lánamarkaði hafa vextir ekki lækkað í neinu hlutfalli við það. Það skyldi þó ekki vera, hæstv. ráðherra, að þetta dæmi hafi verið flóknara en látið var í veðri vaka á sl. vetri? Það gæti verið að hlutirnir hafi æxlast eilítið öðruvísi. Kannski hefur fleira áhrif á vaxtastigið en eftirspurn ríkisins eftir lánsfé. Hæstv. fjmrh. kenndi ófullburða verðbréfamarkaði hér á landi um að vextirnir hefðu ekki lækkað eins og við hefðum kannski getað reiknað með miðað við minni lánsfjáreftirspurn. Það sem hæstv. ráðherra gleymdi hins vegar að nefna var atriði sem við stjórnarandstæðingar höfum hamrað á í meira en ár á Alþingi að ríkisstjórn á hverjum tíma verður að huga að því hver staða og rekstrarskilyrði atvinnulífsins í landinu eru og það erum við núna að finna út að hefur áhrifaríkar afleiðingar á vaxtastigið. Það er nefnilega þannig að forsvarsmenn bankanna hafa sagt það undanfarið að þeir treysti sér ekki til þess að lækka vexti meðan sú gjaldþrotahrina vofir yfir atvinnulífinu sem nú er. Á meðan svo er að bankar og fjármálastofnanir þurfa að afskrifa stórar upphæðir í töpuðum útlánum helst vaxtamunurinn hár, því eins og eiginfjárstaða bankastofnana á Íslandi er núna geta þær ekki sótt þessa fjármuni annað en í háan vaxtamun. Þetta undirstrikar það að ríkisstjórn á hverjum tíma þarf að huga að meiru en því að fjárlagahallinn sé ekki mikill og að hlutfall ríkisins í þjóðartekjum sé ekki allt of hátt. Ríkisstjórn verður einnig að sjá til þess að ekki fari allt úr böndunum í atvinnulífinu því þá riðlast allt fjármagnskerfið um leið. Það er að renna upp fyrir mönnum að samspilið þarna á milli er miklu nánara og víðtækara en menn hafa ætlað, í það minnsta það sem forsvarsmenn núverandi ríkisstjórnar hafa ætlað. Ég bendi hæstv. fjmrh. einnig á að þær þjóðir sem mestum jöfnuði hafa náð í sínum þjóðarbúskap á liðnum áratugum hafa einmitt unnið eftir þeirri kenningu að þar yrðu allir þættir að spila saman, ríkisvaldið, atvinnulífið og bankakerfið. Þar sem menn hafa ætlað að grípa til patentlausna sem byggja á því að með því að hræra í einum þessara liða lagist annað, hafa hlutirnir ekki gengið eins vel fyrir sig. Það var einnig athyglisvert í ræðu hæstv. fjmrh. þegar hann ræddi --- virðulegi forseti, nú geri ég hlé á ræðu minni meðan menn þinga um það hvernig halda eigi áfram þinghaldinu í kvöld, þar sem, eins og ég benti á áðan, láðst hafði að tilkynna stjórnarandstöðuflokkunum það að til stæði að halda kvöldfund. --- Ég held þá áfram ræðu minni og var kominn þar sem ég vék að ræðu hæstv. fjmrh. þar sem hann var að tala um hlutfall skuldabyrði okkar erlendis af þjóðarframleiðslu og hlutfall greiðslubyrði af útflutningsverðmætum. Nú ætla ég ekki að draga það í efa að þar erum við komin að ákveðnum hættumörkum. Til þess að sýna fram á að skuldabyrðin hafi verið að aukast háskalega á þessum árum, þá greip hæstv. ráðherra til röksemdafærslu sem hæstv. forsrh. ræddi um sem óheiðarlega í sjónvarpi í gær, þ.e. að taka þetta sem hlutfall af þjóðarframleiðslu sem náttúrlega sveiflast verulega. Útflutningstekjurnar sveiflast líka. Þetta nefndi hæstv. forsrh. þegar rætt var um að skattbyrði núv. ríkisstjórnar væri hærri en á síðustu árum sem hlutfall af þjóðarframleiðslu. Þetta er hættulegur útreikningur og er í ætt við það sem einum fréttamanni varð á í gær eða fyrradag þegar hann ræddi um að ef það yrði 15% gengisfelling hækkuðu skuldir okkar erlendis um ótilgreinda milljarða. Það var að vísu í íslenskum krónum en gleymdist að ræða um hvernig það hefði staðið í þeirri mynt sem skuldirnar væru í á hverjum tíma. Ég vil hins vegar ekki draga úr því að þarna erum við komin á hættumörk. Við verðum að snúa af þessari leið og vinna okkur á það stig að við getum farið að greiða af skuldum okkar á næstu árum. Það sem ég sagði um samspil ríkisfjármála, bankakerfis og atvinnulífs, er svo sem ekki nýtt. Ég kom fram með þetta allt saman í utandagskrárumræðu um atvinnumál á fyrstu dögum þingsins. Þá sagði hæstv. forsrh. reyndar að allt væri í lagi, allt væri á réttri leið og við þyrftum ekki að hafa neinar áhyggjur af þessum þáttum. Varðandi samspil ríkissjóðs, bankakerfis og atvinnulífs ætla ég að lokum að koma örfáum orðum að hugmyndum um sölu ríkisbankanna sem á að gefa, ef ég man rétt, 1.100 millj. á næsta ári. Ég spyr hæstv. fjmrh. að því hvers virði ríkisbankarnir verði ef haldið verður áfram á braut aðgerðaleysis í atvinnu- og fjármálum og sú gjaldþrotahrina ríður yfir sem allir ábyrgir aðilar innan verkalýðshreyfinga og atvinnulífs eru sammála um að muni gerast ef ekki verður gripið til aðgerða á næstunni. Þá spyr ég hæstv. fjmrh. einnig að því hvers virði hlutafé í hinum íslensku bönkum verði ef þannig fer. Þetta leiðir hugann að því að nágrannaþjóðir okkar, Norðmenn, Finnar og Svíar að nokkru, hafa verið að læra þá beisku lexíu á síðustu missirum að ekki verður undan því komist að ríkisvaldið beri nokkra ábyrgð á bankakerfinu hvort sem það er í eigu þess eða ekki. Örfá orð um frv. sem liggur hérna fyrir. Þar er ósköp fátt sem vekur upp spurningar. Þetta eru allt gamlir kunningjar að fráskildu einu ákvæði sem er 11. gr., um ráðstafanir vegna fjárlaga 1993. Þessar ráðstafanir voru í bandorminum á síðasta ári og þá í því formi að hver breyting á lögum var þar sem sérstök grein. Ég hygg að svo hafi verið áður þegar bandormurinn var fluttur með lánsfjárlögum eins og þá var gert. Nú hagar hins vegar þannig til að búið er að setja þetta upp þannig að þessar breytingar eru allar saman í einni grein og ekkert tilgreint hvað þær þýða í raun, hver munurinn sé á því sem viðkomandi lög segja til um og því sem stendur í fjárlagafrv. eins og það er í dag. Þessar upplýsingar liggja hvergi fyrir í aðgengilegu formi í þeim gögnum sem við þingmenn höfum fengið. Það er afar sérkennilegt að þetta skuli sett upp á þennan hátt. Ég spyr hæstv. fjmrh. hvaða ástæður liggi að baki því að þetta er gert á þennan hátt. Ég nefni einnig að hér er viðauki sem er nýmæli en þar eru listaðar upp þær heimildir sem eru til innlendrar og erlendrar lántöku hins opinbera 1993. Þar er Fiskveiðasjóður sem þó var ákveðið á síðasta ári að taka út úr lánsfjárlögum. Þetta er túlkað sem skilaboð frá ríkisvaldinu um það að Fiskveiðasjóður fari ekki umfram þessar lántökur erlendis þar sem erlendir lánardrottnar líti svo á eign ríkisins á sjóðnum að hún samsvari ríkisábyrgð. Ég spyr þess vegna hæstv. fjmrh.: Ef frv. væri sjálfu sér samkvæmt ætti þá ekki að vera ákvæði um heimildir ríkisbankanna til lántöku erlendis þar sem með sömu röksemdafærslu væri hægt að benda á að þeir nytu ríkisábyrgðar þar sem þeir eru alfarið í eigu ríkisins? Það væri freistandi að fara út í langar umræður um stöðu atvinnulífsins, þátt ríkisvaldsins í vaxtastigi og öðrum þáttum. Ég hef reyndar eilítið gert það núna en mun ekki fara frekar út í það. Að lokum vil ég nefna eitt atriði í áformum ríkisstjórnarinnar sem tengist mjög fjármálamarkaðnum í heild en það er sala ríkisfyrirtækja. Nú eru þau miseftirsótt en það sem á að vera stóri bitinn er eins og ég nefndi áðan sala á ríkisbönkunum. Nú færði ég nokkur rök að því að ef ríkisstjórnin héldi áfram á braut aðgerðarleysis gagnvart atvinnulífinu, þá væri vandséð hvers virði bankakerfið verður þegar líða fer á næsta ár. Við skulum gefa okkur að það takist að knýja ríkisstjórnina af þeirri óheillabraut sem hún er á og inn á braut skynsamlegra aðgerða, en þá spyr ég enn eins og ég gerði á síðasta ári: Hvernig álítur hæstv. fjmrh. að sala svo stórra eigna ríkisins, sala hlutabréfa í ríkisbönkunum, muni virka á mjög viðkvæman hlutabréfamarkað sem nú er í mikilli lægð? Það er hins vegar brýn nauðsyn fyrir atvinnulífið í landinu að komast á næstunni inn á hlutabréfamarkaðinn, peningamarkaðinn, með því að bjóða út hlutabréf í sínum rekstri. Ég held að við þessar aðstæður hljóti að vera frumskylda ríkisins að hlúa að þeim markaði og trufla hann ekki meira en nauðsynlegt er. Ég er þeirrar skoðunar að það að setja 1.100 millj. kr. í hlutabréfum í ríkisbönkunum inn á þann markað á næsta ári mundi trufla hann mjög mikið. Það er líka hægt að spyrja ýmissa spurninga um einkavæðingu í þessu sambandi því að á stundum sýnist mér að ríkisstjórnin sé að rugla saman einkavæðingu og einokun. Þar höfum við kannski frægasta dæmið um Bifreiðaskoðun ríkisins. Annað mjög svipað dæmi sýnist mér vera í uppsiglingu núna og það er salan á Jarðborunum ríkisins. En við þá sölu batt fjmrh. nokkrar vonir um uppgjör ríkissjóðs á þessu ári. Þar sýnist mér vera um skólabókardæmi að ræða þar sem ruglað er saman einokun og einkavæðingu. Það styð ég með því að fyrir nokkrum vikum vöknuðu Jarðboranir upp við vondan draum og áttuðu sig á því að í landinu var til einn nokkuð öflugur jarðbor sem gæti veitt þeim samkeppni sem á þessu stigi var í eigu þrotabús Ísbors og Byggðastofnun hafði yfirumsjón með. Jarðboranir ríkisins vöknuðu upp við vondan draum og hinar tvær stofnanir, einkavæðingarnefndin og starfsmenn Byggðastofnunar, sömdu um það í snarhasti að Jarðboranir keyptu borinn fyrir slikk til þess að tryggja að þetta nýeinkavædda fyrirtæki þyrfti ekki að standa frammi fyrir nokkurri samkeppni á næstunni og menn gætu í rólegheitum fært starfsemi Jarðborana í landinu í það horf sem var áður en fyrirtækið, sem Jarðboranir komu á höfuðið með bolabrögðum, var stofnsett. Svona er nú ýmislegt í einkavæðingaráformum núv. hæstv. ríkisstjórnar. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um frv. nú. Eins og fjmrh. nefndi áðan reiknaði hann með að frv. færi þá leið að því yrði vísað til fjárln. og þaðan til efh.- og viðskn. eins og gert var á síðasta ári. Reyndar er efh.- og viðskn. búin að þjófstarta eilítið og fór lauslega yfir frv. eins og það liggur fyrir núna í hádeginu í dag.

Virðulegi forseti. Hv. 6. þm. Norðurl. e. innti eftir því áðan hvað yrði um framhald þingstarfa í kvöld. Það eru nokkur mál á dagskrá og flogið hefur fyrir að fyrirhugaður sé kvöldfundur. Mér er fullljóst að í starfsáætlun þingsins er sagt að hægt sé að gera ráð fyrir kvöldfundum á þriðjudögum en í dag hefur kvöldfundur ekki verið tilkynntur og þess vegna hafa fjölmargir þingmenn ekki komið seinni partinn. Ég vildi inna eftir því hvað fyrirhugað er um þau mál sem eftir eru á dagskránni. Mér er fullljóst að þau annarrar umræðu mál sem eru á dagskrá eru samkomulagsmál, en mér er ekki ljóst hvort einhverjir hefðu viljað taka til máls í þeim við 2. umr. Ég legg til að þeim málum sem eftir eru verði frestað.

Það kemur forseta á óvart ef menn hafa ekki gert ráð fyrir því að þessi fundur gæti orðið langur. Eins og réttilega kom fram í máli hv. 2. þm. Austurl. er í starfsáætlun þingsins gert ráð fyrir að á þriðjudögum geti þingmenn notað daginn og kvöldið ef á þarf að halda til þess að ljúka dagskrá þess fundar. Þess vegna hefur verið gert ráð fyrir því að halda áfram þangað til dagskráin væri tæmd. Forseti hafði ekki gert ráð fyrir því að gera kvöldverðarhlé heldur að reyna að komast hjá því að fundurinn yrði langt fram eftir kvöldi og nýta tímann sem best. Forseti hafði þá gert sér vonir um að menn gætu verið lausir fyrr eða milli kl. átta og níu. Eins og hv. þm. vita jafn vel og forseti þá er oft erfitt að áætla hvað umræður verða langar í hverju máli fyrir sig og nú hefur umræðan um fjáraukalögin tekið lungann úr deginum og tekið það langan tíma að við erum rétt að byrja á umræðu um annað málið sem tekið hefur verið fyrir. Þar sem í ljós hefur komið að þingmenn hafa ráðstafað sér annað þrátt fyrir að það sé þriðjudagur hafði forseti gert ráð fyrir því að fresta umræðu um þau mál sem eru á dagskrá, þ.e. 5. og 6. dagskrármálinu auk þess að fresta umræðu um lánsfjárlög héðan í frá, en hafði gert ráð fyrir að mælt væri fyrir nál. í 7. og 8. dagskrármálinu. Nú heyrist forseta að hv. 2. þm. Austurl. sé að fara fram á að þau mál verði heldur ekki tekin fyrir og vill ítreka spurningu sína hvort það sé rétt skilið að hv. 2. þm. Austurl. sé að fara fram á að þau verði ekki tekin fyrir nú.

Virðulegi forseti. Það er vissulega rétt að gert hefur verið ráð fyrir því að á þriðjudögum yrðu nokkuð langir fundir en ég hef litið þannig á að fyrst og fremst væri rætt um kvöldfundi ef þörf væri á þeim. Ég á erfitt með að sjá að það liggi það mikið fyrir í þinginu nú að þörf krefji að við séum hér langt fram eftir kvöldi. Ég er því ekki alveg sammála þessum skilningi forseta. Það kann að vera að eitthvað skorti á samráð okkar í milli því að varðandi 7. og 8. málið sem ætlunin var að mæla fyrir, ég held að ég fari rétt með, að ráðherrann sem málið heyrir undir sé ekki í húsinu. Þó að við, sem sitjum í efh.- og viðskn., höfum öll skrifað undir nál. þá eru atriði þar sem varða framkvæmd málsins og við vildum gjarnan inna hæstv. viðskrh. eftir og ítreka við hann. Við höfum skrifað undir nál. með þeim fyrirvara. Þá vil ég líka benda á að einn heill þingflokkur er ekki í húsinu. Þó mér komi það kannski ekki við, tel ég óeðlilegt að ræða mál þegar heill þingflokkur er fjarverandi vegna fundahalda. Það kann að vera að við hefðum mátt bera bækur okkar svolítið betur saman.

Forseti getur upplýst að hæstv. ráðherra er á leiðinni hingað.

Virðulegi forseti. Ég er að vísu staðgengill þingflokksformanns Framsfl. en hann mun ekki hafa rætt við forsætisnefnd þingsins um kvöldfund. Mér er fullljóst að það er í starfsáætlun þingsins að hafa kvöldfundi á þriðjudögum ef á þarf að halda. Hins vegar er þetta ný regla og það er skilyrði að tilkynna það fyrr því það var alveg ljóst að umræða í dag mundi verða alllöng. Ég hef ekki haft tök á því að kanna hverjir ætla að taka til máls um annarrar umræðu málin. Ég get alveg fallist á að það verði mælt fyrir þessum málum ef menn eru tilbúnir til þess. En ég fer þá fram á að umræðu verði ekki lokið. Ég skil satt að segja ekki ef hér er um samkomulagsmál að ræða að svo knýjandi sé að klára þau í matartímanum.

Þegar rætt var við formenn flokka, formenn þingflokka og í forsætisnefnd var gengið út frá því strax í byrjun að gert væri ráð fyrir löngum fundum á þriðjudögum án þess að semja þyrfti um það sérstaklega. Út af dagskrá eru tekin 5., 6., 7. og 8. dagskrármál. Fleira liggur ekki fyrir þessum fundi. Fundinum er slitið.