Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Samkomulag er um lok þessarar umræðu. Einn ræðumaður frá hverjum þingflokki talar og hefur allt að 10 mínútur til umráða. Andsvör eru ekki leyfð.

Hæstv. forseti. Ríkisábyrgðin vegna lána Breta og Hollendinga til Tryggingarsjóðs innstæðueigenda vegna Icesave-reikninga Landsbankans er stærsta einstaka fjárhagslega skuldbindingin sem íslenska ríkið hefur tekið á sig. Icesave-deilan er eitt erfiðasta mál sem íslensk stjórnvöld hafa tekist á við á síðari tímum, ekki síst vegna þess að skuldbindingin á rætur sínar í óábyrgri starfsemi einkarekinnar íslenskrar bankastofnunar á erlendri grund. Í Icesave-málinu eru miklir hagsmunir í húfi fyrir Íslendinga. Það hefur lagst þungt á þing og þjóð og reynt á þolrifin í okkur öllum. Eins og vænta mátti hafa kostir samninganna við Breta og Hollendinga lítt verið ræddir og meira verið dvalið við meinta galla þeirra og oft verið málað í sterkum litum. Fjölmörg atriði hafa þó verið skýrð og rædd þannig að enginn ágreiningur er lengur um þau og vissulega veita lánasamningarnir Íslendingum ráðrúm til að ná kröftum sínum á ný áður en til endurgreiðslu kemur. Það er afar mikilvægt að Icesave-samningarnir hafa verið lagðir fram sem opin bók fyrir þingmenn og almenning í landinu og ég fullyrði að aldrei áður hefur verið slíkt gagnsæi í alþjóðlegum samningum á vegum ríkisins. Icesave-málið hefur verið prófsteinn á opna og lýðræðislega umræðu í landinu og ég tel að við höfum þegar á heildina er litið staðist þá áraun. Þeir fyrirvarar sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að bætt verði við frumvarp ríkisstjórnarinnar gera það að verkum líkt og ég benti á þegar í upphafi að við þurfum í kjölfarið að ræða við Breta og Hollendinga um framhald málsins. Ríkisstjórnin mun að sjálfsögðu virða niðurstöðu Alþingis og gera allt sem í hennar valdi stendur til að ljúka málinu farsællega. Íslensk stjórnvöld munu freista þess að sannfæra Breta og Hollendinga um að skynsamlegt sé að þeir fallist á forsendur Alþingis fyrir ríkisábyrgðinni eins og þeir koma fram í lögunum. Þetta verður verkefni ríkisstjórnarinnar í kjölfar samþykktar laganna, samanber breytingartillögu við 1. gr. laganna þar sem segir nú, með leyfi forseta: „Það er skilyrði fyrir veitingu ríkisábyrgðarinnar að breskum og hollenskum stjórnvöldum verði kynntir þeir fyrirvarar sem eru settir við ábyrgðina samkvæmt lögum þessum og að þau fallist á þá.“ Ég er allvongóð um að þetta takist. Hvorki ég né aðrir ráðherrar höfum þó fullvissu í því efni enda höfum við ekki talið rétt að standa í formlegum viðræðum á meðan Alþingi hefur verið að fjalla um málið. Samskiptin undanfarið hafa því fyrst og fremst takmarkast við upplýsingamiðlun. Ég dreg þó enga dul á að við munum þurfa á öllum okkar sannfæringarkrafti að halda en þar búum við að hinni gríðarlega ítarlegu yfirferð sem málið hefur fengið í fjárlaganefnd og öðrum þingnefndum. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka þingmönnum, starfsmönnum þingsins og Stjórnarráðsins og öllum þeim fjölmörgu sem koma að þessu máli fyrir þrotlaust starf á þessu sumri. Eftir 10 vikna umfjöllun er nú komið að því að Alþingi afgreiði málið fyrir sitt leyti. Allt hefur sinn tíma og það er von mín að þegar upp er staðið eftir þessa löngu sumarsetu snúi alþingismenn bökum saman og tryggi málstað Íslands framgang sem einn maður. Sú breiða pólitíska samstaða sem náðst hefur á Alþingi um málið er okkur ákaflega dýrmæt og hún er það veganesti sem við reiðum okkur á í framhaldinu. Virðulegi forseti. Frá mínum bæjardyrum eru fyrirvarar frumvarpsins þríþættir. Í fyrsta lagi eru ákveðnar forsendur fyrir veitingu ríkisábyrgðar þar sem orðaðir eru hlutir sem fullyrða má að hafi verið óskrifuð forsenda við samningagerðina og hafa að sumu leyti verið staðfestir af hálfu allra aðila eftir að henni lauk. Þessar forsendur lúta meðal annars að óskoruðu forræði yfir náttúruauðlindum og því að tilteknar nauðsynlegar eignir ríkisins verði út frá fullveldissjónarmiðum undanþegnar aðför. Þá er því einnig slegið föstu að lánasamningarnir verði túlkaðir í samræmi við Brussel-viðmiðin svokölluðu og að samningsaðilar verði við rökstuddri og málefnalegri beiðni Íslands um endurskoðun samninganna samkvæmt ákvæðum þeirra. Í öðru lagi er um hin svokölluðu efnahagslegu viðmið að ræða þar sem sett er tiltekið þak á greiðslur á hverju ári vegna ríkisábyrgðarinnar er tekur mið af hagvexti. Það er lánveitendum í hag að við höfum bolmagn til að rísa undir skuldinni og því ætti þetta að vera vel ásættanlegt. Það ætti ekki að skipta þá sköpum þótt þetta kunni að leiða til þess að greiðslur verði lægri í byrjun en aukist svo þegar líður á seinni hluta lánstímans. Komi til þess að við náum ekki að greiða upp skuldina á 15 árum er lögð áhersla á að viðræður muni fara fram tímanlega milli aðila. Eins og fram kom í máli framsögumanna meiri hluta fjárlaganefndar og 1. minni hluta fjárlaganefndar í gær yrði það svo ákvörðun Alþingis eftir slíkar viðræður hvort ríkisábyrgðin verði framlengd. Með samþykkt þessarar breytingartillögu er Alþingi að lýsa því yfir að ríkisábyrgðin verði á þessu stigi ekki veitt lengur en til 15 ára. Allar líkur eru á að lánið verði að fullu uppgreitt á þeim tíma. Ef svo ólíklega fer að það takist ekki verður það verkefni Alþingis þegar þar að kemur að taka sérstaka ákvörðun um framlengingu ríkisábyrgðar vegna þess sem út af stendur. Á þeim tímapunkti mun liggja ljósar fyrir en nú hvort forsendur samninganna hafi haldið og ýmiss konar óvissu um lagalegar skuldbindingar Íslands verði eytt. Í þriðja lagi er um hin svokölluðu lagalegu viðmið að ræða. Annars vegar er þar fjallað um hvort Ísland hafi yfir höfuð verið lagalega skylt að veita ríkisábyrgð á skuldbindingum tryggingarsjóðsins og afleiðingar þess ef annað kemur í ljós. Aðrar Evrópuþjóðir féllust ekki á að það væri neinn lagalegur vafi á ferð en mætir lögfræðingar íslenskir hafa verið á öðru máli. Hins vegar lýtur fyrirvarinn að því eftir hvaða reglum verður úthlutað úr búi Landsbanka Íslands. Viðsemjendur okkar lögðu þunga áherslu á að gætt yrði jafnræðis milli tryggingarsjóðsins og sjóða Bretlands og Hollands. Okkar sérfræðingar á þeim tíma töldu þetta vera í góðu samræmi við íslenskan rétt. Síðar var það dregið í efa og því taldi fjárlaganefnd rétt að setja fyrirvara um þetta efni enda kunna að vera miklir fjárhagslegir hagsmunir í húfi. Virðulegi forseti. Ég hef áður sagt og ítrekað að þessir fyrirvarar eru í stórum dráttum þess eðlis að hvert þjóðþing mundi telja sér fært að setja sambærileg öryggisákvæði til að leggja áherslu á að ekki megi skerða fullveldi þjóðar sinnar og tiltekna grundvallarhagsmuni eins og framtíðarefnahag þjóðarinnar. Þess vegna leyfi ég mér að vera vongóð um að Bretar og Hollendingar sýni málinu í þeim búningi sem það fer nú fulla sanngirni og skilning. Það er það sem við förum fram á við þessar þjóðir nú í kjölfar samþykktar þessara laga. Það er alþekkt úr sögu evrópskrar samvinnu að þjóðþing eða dómstólar setji fyrirvara þegar verið er að afgreiða mikilvæga milliríkjasamninga. Eins og áður segir er verkefnið nú að sannfæra viðsemjendur okkar um að við séum ekki að hlaupast undan ábyrgð heldur þvert á móti að axla ábyrgð en með þeim hætti að við fáum örugglega undir henni risið. Virðulegi forseti. Að endingu þetta. Fáum blandast lengur hugur um að lausn Icesave-málsins er forsenda fyrir því að Íslendingar komist áfram með áætlanir um endurreisn efnahagslífsins eftir banka- og gjaldeyrishrun. Hlutverk okkar stjórnmálamanna er að velja þá leið sem við teljum farsælasta fyrir íslenska þjóð jafnvel þótt allir kostir sem úr er að velja séu slæmir og þungbærir. Niðurstaða Alþingis er í sínum kjarna eins og að var stefnt af hálfu ríkisstjórnarinnar, Ísland mun standa við alþjóðlegar skuldbindingar sínar og Alþingi mun ábyrgjast Icesave-lánin að uppfylltum ákveðnum skilmálum. „Að bera eitthvað þungt - það er að vera“, sagði skáldið. Við skulum snúa okkur að því að hleypa krafti í íslenskt efnahagslíf þannig að engar byrðar verði svo þungar að þær sligi okkur á næstu 15 árum.

Virðulegi forseti. Senn líður að atkvæðagreiðslu um frumvarp ríkisstjórnarinnar um ríkisábyrgð vegna Icesave-lánasamninganna með þeim breytingum sem þingið hefur gert á málinu. Það dylst væntanlega engum lengur sem í upphafi vildi kannski hafna því að horfast í augu við það. En eftir þá umræðu sem farið hefur fram dylst vonandi engum lengur að hér er ekki á ferðinni sama málið og ríkisstjórnin lagði upp með. Ég held að það sé rétt hjá hæstv. forsætisráðherra að eflaust erum við að fjalla um eitt stærsta mál sem þingið hefur þurft að fást við, a.m.k. er það rétt ef horft er til þeirrar skuldbindingar sem verið er að binda ríkissjóð í í krónum talið. Það er ekki hægt að komast að annarri niðurstöðu í þessu máli en að ríkisstjórnin féll á þessu prófi. Með því að leggja það fyrir þingið að við féllumst á ríkisábyrgð án fyrirvara fyrir þeim gríðarlegu skuldbindingum sem um var að ræða féll ríkisstjórnin á prófinu. Hún tryggði ekki einu sinni meiri hluta innan sinna eigin raða. Hvorki var einhugur í ríkisstjórninni né heldur hjá stjórnarflokkunum. En það er kannski ekki ástæða til að staldra sérstaklega við það vegna þess að þingið tók völdin í málinu og er við það núna að leiða málið til lykta í miklu betri farvegi en upphaflega stóð til. Ég get ekki tekið undir með hæstv. forsætisráðherra þegar sagt er að gallar málsins hafi verið málaðir allt of sterkum litum. Það er ekki hægt að taka þá galla sem við erum að ræða um og mála þá of sterkum litum. Staðreyndin er sú að gallarnir eru þess eðlis að það þurfti meira og minna að snúa öllu málinu á hvolf. Málið fer út úr þinginu á eftir á röngunni þegar það er borið saman við upphaflegt frumvarp. Var þetta mál prófsteinn á lýðræðið eins og hæstv. forsætisráðherra talaði um? Ég held að við eigum að láta þetta mál og önnur mál sem minnihlutaríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingar og ríkisstjórn sömu flokka frá því eftir kosningar hefur haft á dagskránni verða okkur einmitt umhugsunarefni hvað lýðræðið snertir. Hvernig var þetta aftur með stjórnarskrárfrumvarpið sem kom frá minnihlutaríkisstjórninni? Var einhver tilraun gerð þar til að ná breiðri sátt og samstöðu áður en málið var lagt fram í jafnrisavöxnu máli og þar var á ferðinni? Nei, það átti að þvinga fram niðurstöðu án breiðrar sáttar og samstöðu sem alltaf hefur verið leiðarljósið við breytingar á stjórnarskránni. Hvernig er með stór mál eins og t.d. orkumálin sem við Íslendingar munum þurfa að taka stórar ákvarðanir um á komandi missirum? Voru stjórnarflokkarnir tveir sammála fyrir kosningarnar um grundvallarákvarðanir í þeim málaflokki? Nei, þeir greiddu atkvæði í sitt hvora áttina í jafnstóru máli og þar var á ferðinni. Hvernig var það með Evrópusambandsmálið sem kom inn á þingið frá sömu ríkisstjórn? Það var engin samstaða innan stjórnarflokkanna tveggja um það hvernig halda ætti á því máli og aldrei leitað eftir breiðri samstöðu heldur kylfa látin ráða kasti á þinginu. Og þvert á hin fögru orð sem virðast vera notuð helst á tyllidögum um að við þurfum á þessum erfiðu tímum að efna til mikillar samstöðu um stórar ákvarðanir, var vaðið áfram af krafti og yfirgangi af þessari sömu ríkisstjórn. Þannig var það líka með Icesave-samningana að án þess að nokkur samstaða væri um þá í þinginu ætlaði ríkisstjórnin að ná sínu fram. Þetta eru auðvitað gríðarlega mikil hættumerki vegna þeirra stóru mála sem bíða okkar á vetri komandi, t.d. við fjárlagagerðina. Ef þetta eru vinnubrögðin sem ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingar ætlar að viðhafa við gerð fjárlaganna fyrir komandi ár, þá stefnir í enn frekara óefni á þinginu. Ef þetta eru vinnubrögðin og verklagið sem á að beita við að leysa úr skuldavanda heimila og fyrirtækja, þá stefnir ríkisstjórnin í enn dýpra fen og meiri vandræði en hún hefur séð á þeim fáu vikum sem hún hefur starfað frá kosningum. Ríkisstjórn sem hagar sér svona rís auðvitað aldrei undir því að vera ríkisstjórn Íslands. Hún verður aldrei annað en valdabandalag Samfylkingarinnar og Vinstri grænna. Það verður ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingar í ólíkum munstrum eftir því hvaða mál eru á dagskrá hverju sinni og svo verður treyst á skynsemi stjórnarandstöðunnar við að leysa úr erfiðustu vandamálunum. Ég held að íslenska þjóðin eigi annað og miklu betra skilið á þeim erfiðu tímum sem við lifum núna. Ég ætla að óska þess að ríkisstjórnin láti þennan leiðangur jafnilla og hann hefur farið af stað og þau stóru mál sem ég hef snert á verða áminningu um það hvernig best væri að halda á þeim málum sem fram undan eru, hvernig skynsamlegra væri að nálgast lausn á stórum, erfiðum viðfangsefnum á jafnviðkvæmum tímum og við lifum núna. Ég ætla við lok þessarar umræðu ekki að fara nákvæmlega yfir allar þær efnislegu breytingar á frumvarpinu sem eru í farvatninu og við förum að staðfesta í atkvæðagreiðslu á eftir. Ég ætla einungis að vekja athygli á því að þingið er að setja öryggisnet í mál þar sem ríkisstjórnin var tilbúin til að taka áhættu. Það kom ekki aðeins fram í frumvarpinu sjálfu að þær skuldbindingar sem verið var að fara fram á við þingið að veitt yrði ríkisábyrgð fyrir væru háðar gríðarlega mikilli óvissu í framtíðinni heldur lá það efnislega í tillögunni sem ríkisstjórnin kom með í þingið að hún var tilbúin til að taka þá áhættu. Meðvitað var horft fram á það að þrátt fyrir þá gríðarlegu áhættu sem var verið að setja þjóðina í lagði ríkisstjórnin það til að sú áhætta yrði tekin, það átti að gambla með þetta mál. Þingið sagði nei. Þingið sagði: Það kemur ekki til greina. Og það sjónarmið sem þingið hefur komið inn í málið, t.d. um það að við fáum efnahagslegt öryggisnet í þetta mál, eru auðvitað sjónarmiðin sem ríkisstjórnin átti að halda uppi í viðræðunum við Breta og Hollendinga og ef ekki náðust samningar á skynsamlegum nótum sem taka tillit til þarfar okkar til að endurreisa efnahagskerfi okkar átti að sjálfsögðu aldrei að gera neinn samning. Ég held að það sé meginniðurstaðan eftir þessa umræðu að það er eðlilegt að samningarnir verði endurgerðir. Það er hárrétt hjá hæstv. forsætisráðherra að þessi niðurstaða hlýtur að leiða til þess að viðræður verði teknar upp við Breta og Hollendinga og að mínu áliti væri eðlilegt að þær viðræður mundu leiða til þess að samningarnir yrðu aðlagaðir að þeim skilaboðum sem eru að koma héðan, þannig að samningurinn endurspegli samkomulag á milli aðila um efnisatriði en séu ekki í reynd einhliða kröfur viðsemjenda okkar sem við höfum fallist á en veitt síðan stórkostlega takmarkaða ríkisábyrgð fyrir. Það er ekki þannig sem menn eiga að komast að niðurstöðu í jafnstóru máli og þessu. Ég ætla líka að leyfa mér að taka undir með hæstv. forsætisráðherra þegar hún segir: Bretar og Hollendingar eiga að horfast í augu við það að kröfurnar sem Alþingi er að gera eru sanngjarnar og eðlilegar og þeim beri að fallast á þær. Það er með engu móti hægt að réttlæta það að taka að nýju upp kröfu um að Íslendingar fallist á ábyrgð á þessum lánasamningum án tillits til þess hvernig efnahagslífið þróast næsta áratuginn eða svo. Það er með engu móti hægt að gera það. Ef það verður krafa Breta og Hollendinga eftir það sem á undan er gengið, þá segi ég skýrt og skorinort: Þá verðum við að fá úr því skorið fyrir hlutlausum dómstólum hverjar skuldbindingar okkar eru á grundvelli Evróputilskipunarinnar eins og hún er rétt túlkuð. Ekki eins og Evrópuþjóðirnar vilja túlka tilskipunina þegar mest ríður á að þeirra sjónarmið verði ofan á. Við munum styðja breytingartillögur sem liggja fyrir í málinu en ábyrgðin á þessu máli eins og það er vaxið og vegna órjúfanlegra tengsla ríkisábyrgðarinnar og samninganna sjálfra mun ríkisstjórnin sjálf og stjórnarflokkarnir þurfa að bera málið uppi.

Frú forseti. Fyrirvararnir við Icesave-samningana sem nú eru til umræðu styrkja vissulega stöðu okkar og breyta málinu til mikilla muna en þeir eru afleiðing tíu mánaða þrotlausrar baráttu gegn þeirri niðurstöðu sem lengst af stefndi í. Það er ekki langt síðan ríkisstjórnin féllst yfir höfuð á að gera nokkra fyrirvara við þessa samninga. Upprunalega, á meðan þúsundir mana mættu á Austurvöll til að gera verulegar athugasemdir við allt í þessu máli, var lögð fram tillaga að fyrirvörum sem ekkert hald var í. Það var brugðist hart við því og fyrirvararnir smátt og smátt löguðust og reynslan hefur verið sú að í hvert skipti sem málið er skoðað betur, ef menn gefa sér bara tíma til þess að fara aðeins betur yfir það, finna þeir nýja og nýja galla. Eftir 2. umr. benti Framsóknarflokkurinn á að það væri mjög óljóst hvort lagalegir fyrirvarar mundu yfir höfuð halda. Flokkurinn fékk úr sumum áttum gagnrýni fyrir að vera ekki með í samstöðunni. Það er ekki hægt að mynda samstöðu um óásættanlega niðurstöðu og nú hefur komið á daginn að sú niðurstaða sem þá stefndi í var algjörlega óásættanleg. Og enn berast ábendingar um gallana á þessum samningum. Síðast í nótt var ég að ræða við menn sem voru búnir að finna enn fleiri galla og enn fleiri hættur, m.a. mann sem vinnur hjá stórum bandarískum banka. Hann tók upp á því hjá sjálfum sér, eins og svo margir í samfélaginu, að skoða samningana vegna þess að hann treysti ekki stjórnvöldum fyrir verkefninu. Hann fann á þeim verulega galla og telur þá svo stóra að við ættum að fresta umræðunni í dag. Hér er ekki svigrúm til þess að fara yfir þær ábendingar, hér ekki svigrúm til þess að fara yfir neinar af þeim fjölmörgu ábendingum sem komið hafa á síðustu dögum og það svigrúm var ekki einu sinni gefið í nefndinni þrátt fyrir fyrirheit þar um. Þess í stað hefur þetta mál verið keyrt í gegn af svo miklum ákafa að það er ekki einu sinni einn einasti maður með menntun í enskum lögum búinn að lesa samningana yfir eða fyrirvarana sem Alþingi er að gera. Það er ekki einn einasti maður með menntun í þeim lögum sem eiga að gilda um samningana búinn að skoða þá fyrir Alþingi og það er ætlast til þess að við göngum frá samningunum við þessar aðstæður. Ég veit fyrir víst að það unnu margir í alla nótt við að leita leiða til þess að laga samninginn nú á lokastundinni. Það er ekki víst að gefið verði færi á því hér og þar af leiðandi tel ég að eina raunhæfa lausnin sé sú að fella þessa tillögu að ríkisábyrgð svo taka megi upp þráðinn að nýju, gera nýjan, bærilegan samning, því að allt í þessu máli hefur verið rangt, vinnan í upphafi, kynningin, fullyrðingarnar síðan þá og hugarfarið og nú stefnir í að niðurstaðan verði röng líka. Strax er byrjað á því að reyna að endurskrifa söguna þó að öllum sé enn í fersku minni hvernig þetta mál kom inn í þingið og allir viti af því og muni eftir umræðunni um að þingmenn áttu ekki einu sinni að fá sjá samningana, hvað þá almenningur. Nei, nú er reynt af alveg ótrúlegri óskammfeilni að halda því fram að alltaf hafi staðið til að gera lagfæringar á þessum afleitu samningum. Það stóð svo sannarlega ekki til og það þurfti mikla baráttu, m.a. innan úr ríkisstjórninni, til að það tækist. Þessir samningar standa engu að síður áfram ef þetta verður niðurstaðan og þeir hafa verulegar afleiðingar. Tölur eins og þær sem við erum að tala um hér hafa miklar félagslegar afleiðingar og jafnrisavaxnar tölur og birtast í Icesave-samningunum munu hafa miklar félagslegar afleiðingar á Íslandi. Þess vegna er lagt í þessa miklu baráttu og þess vegna höfum við talað um þetta mál svona lengi þó að margir séu eflaust orðnir leiðir á því. Ég hef nefnt til samanburðar niðurskurðinn í lögreglunni þar sem einungis 13 klukkutíma vextir af Icesave-samningunum í niðurskurði í lögreglunni hafa sett þar allt á annan endann. Það leiðir hugann líka að því að afleiðingarnar ná miklu lengra því að hér er um að ræða útgjöld í erlendri mynt sem margfaldast í áhrifum á hagkerfið. Lögreglumaður sem ekki fær launin sín þarf að fara á atvinnuleysisbætur. Hann getur þá kannski ekki keypt skólabækur og því er hætta á því að einhver sem seldi skólabækurnar, skrifaði þær eða prentaði þær missi vinnuna. Afleiðingarnar af því að útdeila hundruðum milljarða kr. fyrir ekki neitt eru verulegar og miklu hærri en upphæðin gefur til kynna. Þetta er eitt af því sem hefur ósköp lítið verið skoðað í þessari umræðu. Annað sem lítið hefur verið skoðað er möguleikinn á skuldajöfnun, sem kom reyndar aðeins til umræðu á síðustu stigum málsins. Bent var á að að sjálfsögðu ættu Íslendingar að halda á lofti þeim rétti sínum að skuldajafna við Breta, því að við skulum hafa það í huga að hér er ekki um það að ræða að Íslendingar séu að fara að endurgreiða innstæðueigendum í Bretlandi og Hollandi. Það er búið að endurgreiða allar þær upphæðir sem stendur til að greiða þar. Hér stendur til að borga breska og hollenska ríkinu, borga sama breska ríki og beitti Íslendinga hryðjuverkalögum sem höfðu óumdeilanlega í för með sér tjón upp á hundruð milljarða kr. Íslendingar hafa ekki reynt að verja sig hvað það tjón varðar. Nú er tækifæri til þess, það tækifæri virðist eiga að fara forgörðum eins og svo mörg önnur tækifæri í þessu máli og til hvers? Til þess að fá einhver viðbótarlán, halda áfram skuldsetningunni, þeirri skuldsetningu sem búin er að koma þjóðinni í þann vanda sem hún er í nú. Það er mikill misskilningur ef menn halda að þeir geti endurheimt traust með því að játa á sig sakir umfram tilefni. Menn fá ekki klapp á bakið með því að lúta í gras, ekki frekar en barn á skólalóð, sem niðurlægir sig til þess að reyna að ganga í augun á eldri nemendum, kemst nokkurn tíma í þeirra hóp. Íslendingar ættu að þora að standa á rétti sínum, einungis þannig getum við verið upprétt í margumtöluðu alþjóðasamfélagi og einungis þannig verðum við tekin alvarlega. Það sem við höfum séð í þessu máli eru ekki bara vinnubrögð sem eru algjörlega óásættanleg af hálfu löggjafarþings, við höfum líka séð hættulega þróun í hugarfari. Dyggðum er snúið á hvolf. Það má ekki lengur tala um stolt, það er frekar reynt að gera lítið úr fyrri afrekum þjóðarinnar til þess að gera aumingjaskapinn nú bærilegri. Sagan er endurskrifuð, sagt að aðstæður hafi verið allt aðrar hér áður fyrr. Í sjálfstæðisbaráttunni hafi þetta ekki verið svona erfitt vegna þess að þá voru utanaðkomandi aðstæður öðruvísi, jafnvel þorskastríðin hafi verið miklu auðveldari en þetta vegna þess að utanaðkomandi aðstæður hafi verið öðruvísi. Þetta er sögufölsun og einungis til þess gerð að menn geti betur sætt sig við þann aumingjaskap sem þeir sýna í málinu núna. Ég ætla ekki að taka þátt í að gera lítið úr afrekum þjóðarinnar í fortíðinni til að gera aumingjaskap núverandi ríkisstjórnar bærilegri. Við ættum frekar að líta til þeirra afreka sem þessi þjóð hefur við miklu erfiðari aðstæður en nú náð fram. Íslendingar voru ekki nema á bilinu 50–70 þúsund á 19. öldinni þegar þeim þótti sjálfsagt að landið yrði sjálfstætt ríki þó að í heiminum væru ekki nema u.þ.b. 20 sjálfstæð lönd, hvert þeirra milljóna stórríki. Þá þótti 50 þúsund Íslendingum ekkert sjálfsagðara en að við fengjum sjálfstæði og þeir voru tilbúnir að berjast fyrir því og taka mikla áhættu og jafnvel tilbúnir að vitna í 600 ára gamla sáttmála máli sínu til stuðnings. Ætli einhverjum þætti ekki hallærislegt núna ef farið væri að vitna í 600 ára gamla sáttmála? Þess þarf ekki. Það nægir að vitna í núgildandi lög Íslands og Evrópusambandsins en menn eru ekki einu sinni tilbúnir til þess. Árið 1918 þegar þjóðin fékk loksins fullveldi voru hér innan við 100 þúsund manns. Margir höfðu afskaplega litla trú á því að 100 þúsund manns hefðu nokkuð við sjálfstæði að gera og áhættan sem því fylgdi væri allt of mikil. Ef það hugarfar sem hefur verið ríkjandi af hálfu meiri hluta ríkisstjórnarinnar í þessu máli hefði ráðið för væri Ísland ekki enn orðið sjálfstæð þjóð. Ég veit að það má líklega ekki tala um þorskastríðin en ég ætla samt að nefna þau vegna þess að það hefur verið gert frekar lítið úr þeim til þess að réttlæta gjörðirnar nú, en ætli áhættan hafi ekki verið töluverð þá þegar menn fóru í stríð við eitt mesta herveldi heims og langstærsta útflutningsmarkað Íslands? Ætli efnahagsleg áhætta hafi ekki verið mikil svo ekki sé minnst á líf og limi? Menn létu sig hafa það vegna þess að þeir höfðu stolt og ætluðu ekki að lúta í gras. Nú virðist því miður um stund úrtölufólk, sem alltaf hefur verið til í gegnum þessa sögu sem ég rakti, ætla að verða ofan á. En það er einungis þegar slíkar raddir hljóðna sem Íslandi vegnar fram á veginn. Þörfin fyrir að kveða niður slíkar raddir hefur sjaldan verið jafnmikil og nú.

Frú forseti. Ég ætla að hefja mál mitt á því að færa þakkir þeim nefndarmönnum og þingnefndum sem sumar hafa lagt mikla vinnu á sig í þessu máli. Þar hefur mest mætt á fjárlaganefnd og ég endurtek að sjaldan, ef nokkru sinni, hefur þingnefnd fengið stærra og umfangsmeira mál í hendur og lagt jafnmikið á sig við að reyna að vinna það vel og af samviskusemi fram til farsællar lausnar. Það eiga allir sem þar hafa lagt hönd á plóginn þakkir skildar, fulltrúar bæði meiri hluta og minni hluta, og auðvitað ekki síst formaður nefndarinnar sem og þeir nefndarmenn aðrir í utanríkismálanefnd og efnahags- og skattanefnd sem einnig lögðu mikla vinnu í þetta mál. Þetta er vissulega stórt og erfitt mál og engu okkar gleðiefni sem að því hefur þurft að koma. Hér hafa fallið mörg stór orð, og miklar túlkanir og söguskýringar hafa verið uppi hafðar. Það er athyglisvert að þær hafa aðallega verið um lánasamninginn og tilraunir til að leysa úr málinu en minna um vandamálið sjálft. Orka manna hefur farið, að því er virðist, mjög í það á lokasprettinum að færa umræðuna, athyglina og sökina af vandamálinu sjálfu, þeim sem bjuggu það til, þeim sem bera á því ábyrgð, pólitíska, efnahagslega og með störfum sínum, sérstaklega í viðkomandi banka, yfir á þann hluta ferlisins sem hefur miðað að því að leysa málið. Ég tel ekki að sú söguskýring muni halda lengi, að gera þá að sökudólgum í þessu máli sem hafa að því komið að reyna að leysa það. Að sjálfsögðu má deila um það og gagnrýna hvernig þar hefur tekist til, allt frá byrjun, allt frá því að hrunið varð og menn urðu við ógnarerfiðar aðstæður að bregðast við og taka ákvarðanir sem eftir á að hyggja hefðu kannski mátt vera öðruvísi, en það tökum við ekki upp. Liðið er liðið. Við færum klukkuna ekki til baka, hversu mikið sem við vildum. En það er að sínu leyti ánægjulegt að umræðan hér hefur þróast þannig eins og heyra mátti í ræðum áðan og í gær að flestir telja sig hafa náð miklum árangri, að málið hafi verið betrumbætt og að stjórnarandstaðan, jafnvel Framsóknarflokkurinn sem ekki hefur þó staðið að breytingum á málinu, telur sig hafa náð miklum árangri með málflutningi sínum og störfum. Það er gott. Þá geta væntanlega flestir verið ánægðir ef þeir telja að þeir hafi náð að leggja gott af mörkum með störfum sínum og flestir séu jafnvel orðnir einhvers konar sigurvegarar í málinu - nema náttúrlega ég, að allir séu í raun og veru sigurvegarar í þessu nema ég. Og þá skal því lýst yfir hér að ég tek það hlutskipti að mér með glöðu geði að vera eini maðurinn sem ekki er sigurvegari í þessu ferli. Og verður mér þá hugsað til Holta-Þóris og veislunnar forðum þar sem stefndi í mikið óefni með að raða mönnum eftir tignarröð til sætis, en þá var það hann gamli Holta-Þórir sem leysti vandann því að hann settist ystur virðingarmanna, eins og það var orðað í bókinni, og þótti þá öllum gott að sitja þar sem þeir voru. Ég skal vera Holta-Þórir þessa máls og setjast fjærst háborðinu ef það gleður aðra. Og eru þá allir sáttir við sitt hlutskipti. Mér hefur aldrei gengið neitt annað til í þessu máli en eitt, að leysa það. Það verður að gera, undan þessu komumst við ekki og það hefur legið fyrir lengi að verkefnið væri að leita að skástu mögulegu lausninni á þessu vandamáli þannig að það væri úr vegi og við kæmumst áfram með okkar endurreisnarstarf. Það er eðlilegt að þetta mál sé umdeilt og erfitt og það gat aldrei orðið annað, það gat aldrei komið heim lítill og sætur samningur til að leysa stórt og vont mál. Þannig er um hnútana bundið. Það er ástæðulaust að ætla nokkrum þeim sem að þessu hefur komið að hafa gert það á öðrum forsendum en þeim sem hann taldi best í þágu íslenskra hagsmuna. Ég kvarta undan engu sem um mig er sagt í þessum efnum, en það eitt sárnar mér þegar reynt er að gera saklausa fjarstadda embættismenn og fulltrúa Íslands í þessu erfiða máli að sökudólgum með ómaklegum hætti, fólk sem ekki er hér til að bera hönd fyrir höfuð sér úr ræðustóli á Alþingi og hefur ekkert annað gert en að vera fulltrúar stofnana sinna og ráðuneyta eða stjórnvalda í erfiðu viðfangsefni og reyna að gera þar sitt allra besta. Það er ekki uppbyggilegt og þjónar engum tilgangi að draga þessa hluti upp þannig eins og þetta væri kúrekamynd í vestrinu, að í þessari mynd séu tvenns konar leikarar, góðir menn og vondir menn, þjóðhollir menn og aðrir sem eru það þá væntanlega ekki, hetjur og aumingjar og skúrkar hinum megin. Þannig er myndin ekki og ég held að smátt og smátt muni ræðuhöld byggð á þeim grunni dæma sig sjálf. Hér er eitt mjög mikilvægt sem við verðum auðvitað að hafa að leiðarljósi umfram aðra hluti, raunsæi. Það þýðir ekkert annað en að horfast af raunsæi í augu við aðstæður okkar og þann vanda sem okkur hefur borið að höndum og horfa af raunsæi á möguleikana til að greiða úr þeim hlutum. Óskhyggja kemur okkur ekkert áleiðis í þeim efnum, málflutningur sem byggir á því að veruleikinn sé einhvern veginn öðruvísi en hann er eða að við séum stödd einhvers staðar annars staðar en við erum. Þessu breytum við ekki. Úr okkar aðstæðum verðum við að vinna af raunsæi og í viðurkenningu þess að við erum hér og nú stödd þar sem við erum, þessum mánuðum eftir hið skelfilega hrun, og þurfum að vinna úr þeim hlutum áfram. Alþingi fól framkvæmdarvaldinu í desember að leiða þetta mál til lykta með samningum. Þá þegar höfðu menn gengist undir það að ekki var annað í boði en pólitískt samkomulag sem leið út úr þessu máli og henni er verið að landa hér á þann besta hátt, að ég tel, sem aðstæður bjóða upp á. Og það skal vera alveg skýrt af minni hálfu að ég tel að sú umgjörð sem Alþingi er hér að setja utan um þetta mál sé til bóta, hún styrki stöðu okkar, sérstaklega þegar eða ef á það reynir að virkja þurfi endurskoðunarákvæði samninganna, þá sé það styrkur að við höfum sett þessa hluti í efnahagslega og að hluta lagalega umgjörð sem er málefnaleg og sanngjörn, sem á að vera hægt að útskýra og réttlæta gagnvart viðsemjendum okkar. Það verkefni bíður og við verðum bara að vera vongóð um að menn hafi skilning á því að það er svona sem Alþingi Íslendinga og íslensk stjórnvöld telja að við getum staðið við skuldbindingar okkar í þessum efnum. En það er auðvitað framtíðin sem öllu skiptir. Við getum rætt lengi, mörg sumur þess vegna, um liðna atburði og það sem við erum að fást við dag frá degi, en það er framtíðin sem skiptir öllu máli. Þar vonum við auðvitað að við séum að efna til farsællar lendingar í þessu máli sem og að búa okkur í haginn til að takast á við allt það annað sem við er að glíma og ég spái að muni nú fanga athygli þjóðarinnar mjög á næstum vikum, mánuðum og missirum og umfram þetta mál. Það eru erfiðleikar yfirstandandi, við höfum orðið fyrir miklu áfalli, við höfum verk að vinna í þeim efnum, það eru erfiðir tímar fram undan, það er erfiður vetur fram undan - en framtíðin er líka björt. Framtíðin er líka björt á Íslandi. Hún er það vegna þess að við höfum alla möguleika, alla burði og öll efni til þess að vinna okkur í gegnum erfiðleikana. Það er rétt sem hér var sagt, ef við skoðum núverandi aðstæður og erfiðleika í sögulegu samhengi og berum það saman við ýmislegt sem þjóðin á erfiðum tímum á umliðnum áratugum og öldum stóð frammi fyrir er okkur auðvitað engin vorkunn nú með öll þau efni sem við höfum, úrræði og möguleika, að vinna okkur í gegnum þetta. Engin vorkunn. Með okkar ríku auðlindir, uppbyggða samfélag, sterku innviði, góðu menntun og dugnað og þor er okkur ekkert að vanbúnaði að halda nú áfram að afloknu þessu máli og takast á við erfiðleikana af fullum krafti, vonandi í sem mestri samstöðu, að sjálfsögðu, því að hver óskar sér ekki hennar ef hún er í boði? Á hinn bóginn skulu sjálfstæðismenn og aðrir ekki hafa neinar áhyggjur af því að það er ríkisstjórn í landinu sem er fullfær um að takast á við þessi verkefni og ætlar sér það, en hún er að sjálfsögðu þakklát fyrir alla aðstoð og stuðning og skilning sem hún fær í verkum sínum.

Frú forseti. Er réttlætanlegt að ríkið taki að sér að axla ábyrgð á einkaskuld sem getur ef illa fer skert lífsgæði allra sem hér á landi búa? Er hæstv. forseti meðvitaður um þann skaða sem hljótast mun af þeirri ákvörðun að samþykkja samninginn? Gámarnir bíða í hrönnum eftir búslóðum þeirra sem geta ekki réttlætt það fyrir sér að búa hér lengur ef þetta verður samþykkt. Fólkið sem er að fara er fólkið sem getur farið. Fólkið sem er að fara mun sennilega ekki koma aftur, ef fer sem fer. Fólkið sem er að fara ætlar að taka fyrirtækin sín með sér, menntun sína, starfsreynslu sína, börnin sín, framtíðarskatttekjur. Innra með mér er uggur því að ég veit að þetta er dropinn sem fyllir mælinn, þetta er dropinn sem fær fólk til að bregðast við. Þetta snýst nefnilega ekki bara um góðan eða vondan samning, þetta snýst um grundvallaróréttlæti, um grundvallarsjálfsvirðingu þjóðar sem er orðin örmagna af fréttum um spillingu og krosseignatengsl viðskipta, þingheims, fjölmiðla, þetta snýst um að nokkrum mönnum tókst með aðstoð sofandaháttar heils stjórnkerfis að hneppa þjóðina í fjötra fátæktar og bágra lífsgæða. Þetta snýst um sundraðar fjölskyldur og mannslíf. Þetta snýst um sjálfsvirðingu þjóðar. Það að láta undan þeirri kúgun sem við erum beitt af hálfu breskra yfirvalda með því að samþykkja þó svo breyttan nauðungarsamning þar sem skuldum einkaaðila er velt yfir á alla landsmenn að þeim forspurðum er óásættanlegt. Fólk upplifir þetta sem hina algjöru niðurlægingu. Sá óttaáróður sem hefur viðgengist í kringum þetta mál hefur haft sín áhrif á marga þingmenn sem munu greiða atkvæði með málinu og samþykkja með því að það sé réttlætanlegt að almenningur taki á sig skuldir einkaaðila. Sumir halda því fram og trúa því að þessar skuldir hverfi eins og dögg fyrir sólu eftir sjö ár. Sumir ráðherrar hafa talað um töframenn þegar þeir hæðast að þingmönnum fyrir að vilja allsherjaraðgerðir fyrir heimilin í landinu. Þessir sömu ráðherrar hafa látið það í veðri vaka að Icesave-skuldbindingin hverfi - manni verður oft hugsað til galdrakarlsins í Oz þessa dagana þegar maður horfir upp á þær sjónhverfingar sem viðgangast á þessum ágæta stað. Frú forseti. Láttu ekki blekkjast þó að sumarið hafi verið rólegt úti á Austurvelli, réttláta reiðin vex að nýju þegar myrkrið hefur innreið sína á vetrarmánuðum. Reiðin hefur farið stigmagnandi eftir því sem það hefur orðið deginum ljósara að sumarþingið snerist fyrst og fremst um ESB og Icesave en ekki neyðaraðgerðir fyrir almenning. Í dag hefði ég viljað spyrja ríkisstjórnina hvað hún ætlar að gera fyrir þá sem eiga ekki fyrir mjólk, fyrir þá sem geta ekki farið í skóla vegna fátæktar, fyrir þá sem sjá engan tilgang með því lengur að borga í svartholið sem engan enda virðist ætla að taka. Í dag hefði ég viljað sjá vonarneista til handa þjóðinni minni, ég vona með sanni að þegar þessi ríkisábyrgð verður samþykkt glati fólk ekki voninni, heldur muni að það er alltaf dimmast fyrir dögun. Það sem hefur fengið mig til að sjá smávon í þessu Icesave-svartnætti er að þingheimi tókst að vinna saman að því að gera vondan hlut betri. Þingmenn hófu sig ofar flokkapólitík og lögðu á sig gríðarlega mikla vinnu til að tryggja samstöðu um fyrirvara á þessum handónýta samningi sem samninganefndin færði þjóðinni. Hann er sannkallaður köttur í sekknum. En gleymum því ekki að þessir fyrirvarar eru nauðvörn, þessir fyrirvarar ættu að fella samninginn ef allt væri hér með felldu og það vona ég svo sannarlega að þessir fyrirvarar muni gera. Það þarf nefnilega að senda fólk út að semja sem getur valdið því. Ég legg svo til og mæli með, frú forseti, að næst verði Buchheit fenginn til verksins ef hann er enn fáanlegur til þess. Frú forseti. Ég get ekki undir nokkrum kringumstæðum samþykkt þennan nauðasamning þó að ég muni heils hugar styðja þá fyrirvara sem hér verða lagðir fram. Mér finnst sú vinna sem átti sér stað við gerð fyrirvaranna mikilvægur grunnur að nýju samkomulagi. Ef við fáum bestu mögulegu samningamenn til að semja upp á nýtt held ég að við getum átt von á því að geta staðið uppi með glæsilega niðurstöðu, niðurstöðu sem tryggir að þeir sem efndu til þessarar skuldar verði einir látnir axla ábyrgð á því fjárhagslega tjóni sem þeir hafa valdið þjóðinni. Sú vinna sem þingmenn lögðu á sig mun nýtast og er vonandi upphafið að breyttum vinnubrögðum á þinginu þar sem fólk úr öllum flokkum hefur einsett sér að nýta sér þá þekkingu, fagmennsku og yfirsýn sem má finna innan allra flokka. Gleymum því ekki að við erum alltaf fyrst og fremst að vinna að þjóðarhag þó að áherslur okkar séu oft mjög ólíkar. Með þeirri þverpólitísku vinnu sem átti sér stað í kringum Icesave-nauðvörnina höfum við sýnt að á ögurstundu er hægt að finna flöt á samvinnu sem við þurfum að viðhalda í kringum þau erfiðu mál sem eiga eftir að koma fyrir þingið á næstunni. Vinnan í kringum Icesave er fyrsti vísir að þeirri þjóðstjórn sem ætti að vera sett saman til að vinna þjóðina upp úr þeim erfiðleikum sem hún stendur frammi fyrir. Ég vil nota tækifærið og þakka öllum þeim sem hafa lagt á sig mikla vinnu innan þings sem utan til að hægt væri að finna sem breiðasta sátt um fyrirvarana sem, eins og ég áður nefndi, eru mikilvægur grunnur að nýjum samningi. Frú forseti. Mig langar að lokum að minna þjóðina okkar á að gefast ekki upp þrátt fyrir að ríkisábyrgðin verði samþykkt í dag. Við megum ekki gefast upp sama hvað er í gangi í kringum okkur. Segja má að við séum í sjálfstæðisbaráttu sem er rétt að byrja og við þurfum á ykkur að halda til að veita þinginu aðhald, til að berjast gegn þeim ofuröflum sem hafa hafið innreið sína inn fyrir landsteinana, þar verður okkur án efa AGS skeinuhættastur og hætt við, miðað við hvernig hlutirnir eru að þróast, að við glötum auðlindum okkar í hendurnar á alþjóðafyrirtækjum sem eiga sér langa sögu í arðráni hjá knésettum þjóðum. Þessi orrusta er kannski töpuð, en þær blikur eru á lofti að orrusturnar verði fleiri og því skora ég á ykkur að gefast ekki upp, heldur beita ríkisvaldið þrýstingi, að það standi við gefin loforð um lýðræðisumbætur og alvöruuppgjör á þessu hruni. Haldið á lofti kröfunni um réttlæti, að heimilin fá alvörustuðning en ekki bómullargjaldþrot og tilsjónarmenn. Það er kominn tími á að ríkisstjórnin setji heimilin á oddinn, búi til það umhverfi og þær aðstæður að fleiri fyrirtæki rúlli ekki. Það er kominn tími á að hefja endurreisnina.

Virðulegi forseti. Samkvæmt því sem fjármálaráðherra óskaði í upphafi þessa máls hef ég skoðað Icesave-samninginn á raunsæjan hátt og litið hann „real-pólitískum“ augum, allt eins og beðið var um. Ég hef haft ærinn tíma til að skoða þennan nauðungarsamning sem nú liggur fyrir ásamt fyrirvörum sem á síðustu vikum hefur verið klambrað saman af bestu meiningu. Mín niðurstaða er sú að Icesave-samningurinn sem lausn á vandamáli sem vissulega er til staðar sé verri lausn en vandamálið sjálft í rauninni. Því mun ég segja nei við þessum samningi ásamt öllum hinum vel meintu breytingartillögum og fyrirvörum þar að lútandi.

Forseti vill geta þess að að loknum atkvæðagreiðslum um fyrsta dagskrármálið verður gert stutt fundarhlé í tíu mínútur en síðan hefst fundur að nýju með atkvæðagreiðslum.

Virðulegi forseti. Mætir menn hafa haldið því fram að íslenska þjóðin eigi að borga skuldir sínar, það vefst ekki fyrir mér eða öðrum þingmönnum Framsóknarflokksins. Okkur finnst hins vegar erfitt að kyngja því að okkur sé gert að greiða skuldir sem ekki eru okkar, hvað þá að fá ekki að njóta þess sjálfsagða réttar að láta reyna á ágreining. Við höfum haft það að markmiði að eðlilegast og skynsamlegast væri að leggja samninginn til hliðar og semja upp á nýtt. Við komum með breytingartillögur okkar að þeirri tillögu felldri og vonumst til þess að þær verði samþykktar. Þær ganga lengra en fyrirvarar meiri hlutans. 

Virðulegi forseti. Nú við upphaf þessarar atkvæðagreiðslu finnst mér rétt að minnast stuttlega á að sá valkostur var til staðar fyrir Sjálfstæðisflokkinn og aðra stjórnarandstöðuflokka að leyfa þessu vandamáli að hvíla hjá ríkisstjórninni og flokkum hennar, segja einfaldlega nei vegna þess hversu slæmir samningarnir voru. Við töldum að við gerðum íslensku þjóðinni meira gagn með því að eiga samstarf við alla þá sem voru okkur sammála um þá efnislegu galla sem voru í málinu. Við höfum í gegnum 2. umr. og síðan í fjárlaganefnd, fyrir 3. umr., unnið að breytingartillögum sem við munum styðja. Við munum styðja þær breytingartillögur sem eru til gagns þó að málið í heild sinni hljóti að vera á ábyrgð ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Við erum hér að ljúka erfiðu máli sem hófst með því að ríkisstjórnin gerði samning sem allir vita að er algjörlega óásættanlegur fyrir landsmenn. Við sjálfstæðismenn áttum nokkra valkosti. Við tókum þann kost að gera það sem hægt var að gera, þrátt fyrir að vera í stjórnarandstöðu, til að bjarga því sem bjargað verður. Á það hefur verið bent að ekki er venjan að stjórnarandstöðuflokkur hagi sér með þeim hætti. Alla jafna reynir stjórnarandstaðan að koma höggi á stjórnina en í þessu máli er enginn vafi í mínum huga að við vorum að gera þjóðinni gott með því að vinna eins og við gerðum, það var þjóðinni til heilla.

Hæstv. forseti. Þetta mál sem við göngum nú til atkvæðagreiðslu um hefur verið þjóðinni erfitt. Þetta mál hefur verið Alþingi erfitt, ekki bara vegna þess hve risavaxið það er heldur vegna þess að það hefur sundrað okkur sem erum í þessum sal. Ég hef verið einn talsmanna þess að við tækjum á málinu ekki sem stjórn og stjórnarandstaða heldur sem alþingismenn, sem fulltrúar íslensku þjóðarinnar. Það hefur tekist, það hefur myndast breið samstaða í þessum sal. Ég sannfærðist um það innra með mér að þetta mál mundi aldrei falla vegna þess að í stjórnarandstöðu er að finna marga þingmenn sem  
            

Virðulegi forseti. Þær breytingartillögur sem 2. minni hluti framsóknarmanna leggur til eru allar þær marki brenndar að þær styrkja og skýra þá fyrirvara sem meiri hlutinn hefur og mun samþykkja hér á eftir. Ekki er gengið sérstaklega langt en það er alveg öruggt að hagsmunum Íslendinga er betur borgið ef breytingartillögur 2. minni hluta verða samþykktar. Ég vil taka það fram að á tímabili var meiri hluti á Alþingi fyrir því að þessar breytingartillögur yrðu samþykktar. Sú samstaða rofnaði, því miður. Ég mun segja já við þessari breytingartillögu og harma að hún muni verða felld.

Frú forseti. Sú breytingartillaga sem við fjöllum um í a-lið er innifalin í breytingartillögu sem hv. þingmenn Guðbjartur Hannesson, Kristján Þór Júlíusson, Björn Valur Gíslason, Ásmundur Einar Daðason, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Ásbjörn Óttarsson og fleiri flytja, auk þess sem sú tillaga er nákvæmari og ítarlegri þannig að ég segi nei.

Hæstv. forseti. Varðandi þá breytingartillögu sem hér liggur fyrir er það hárrétt sem fram kom hjá hv. þm. Pétri Blöndal áðan varðandi a-liðinn, um gildistökuna, hún er mjög afdráttarlaus í breytingartillögum meiri hlutans. Hins vegar má halda því fram varðandi b-lið þessarar tillögu sem lýtur að vaxtagreiðslum, að við tilteknar aðstæður skipti ekki nokkru einasta máli hverjar vaxtagreiðslur af þeim skuldbindingum kunna að verða sem af þessu máli leiða. Það er einfaldlega vegna þess að virkni hinna efnahagslegu fyrirvara sem settir hafa verið í breytingartillögu meiri hlutans skuldbinda viðsemjendur og lánveitendur til þess að innheimta ekki hærri kröfur en tiltekna krónutöluupphæð á hverju ári. Að auki má nefna að það er beinlínis gert ráð fyrir því að fara inn í samningana sjálfa og ef við ætluðum okkur þá leið væru miklu stærri atriði sem ég vildi vinna að í þeim efnum. Nægir í því sambandi að nefna skaðleysið sem Bretum er tryggt þó að ekki væri nema í 8. gr. viðkomandi lánasamnings. Ég greiði þessari tillögu ekki atkvæði mitt.

Virðulegi forseti. Það skortir á varðandi a-lið þessarar tillögu að útskýrð sé þýðing þess að fella út orðin „með þeim fyrirvörum sem fram koma í lögum þessum“ úr breytingartillögu sem kemur frá meiri hluta nefndarinnar. Ég tel mikilvægt að fram komi að ríkisábyrgðin stendur að baki höfuðstól og vöxtum lánasamninganna með þeim fyrirvörum sem fram koma í lögunum. Þess vegna tel ég skynsamlegra að tillaga meiri hluta nefndarinnar, eins og hún er í a-liðnum, verði samþykkt frekar en þessi því að ég tel að þessi orð, sem setja hlutina í samhengi, séu mjög mikilvæg.

Virðulegi forseti. Hér er lagt til að vaxtagreiðslur miðist við gildistöku Icesave-samninganna 27. júlí 2009 í stað dagsetningarinnar 1. janúar 2009. Þarna er Íslendingum gert að greiða vexti umfram skyldu upp á 25 milljarða. Ég vil benda á að það rúmast vel innan samninganna. Það skiptir ekki máli þó að settir hafi verið efnahagslegir fyrirvarar vegna þess að við munum alltaf greiða ákveðna upphæð af auknum hagvexti sem mun verða hér á næstu árum. Í þessu ákvæði 

Frú forseti. Það mál sem við ræðum er um ríkisábyrgð og eingöngu um ríkisábyrgð. Alþingi er að veita ríkisábyrgð sem er reyndar hluti af skelfilegum samningi. Hér er verið að grípa inn í samninginn og ef menn ætla að gera það er fjöldi atriða, nánast öll atriði í samningnum, sem ég mundi vilja breyta. Ég er innilega á móti þessari breytingu þar sem verið er að grípa inn í samninginn. Ég vil halda mig við það að Alþingi sé að veita ríkisábyrgð og sem betur fer er Alþingi að veita ríkisábyrgð ef allar tillögur verða samþykktar með verulega miklum fyrirvörum. Ég segi nei.

Frú forseti. Það er undarlegt þegar menn eru farnir að hafa áhyggjur af því að breytingartillögur grípi inn í samningana. Er það ekki einmitt það sem við erum að gera? Eru ekki allir að verða sammála? Að minnsta kosti er andstaðan í þessu máli til marks um að þetta eru fullkomlega ómögulegir samningar. Er það ekki áhyggjuefni ef breytingarnar hafa ekki áhrif á samningana? Þess vegna eigum við að samþykkja breytingartillögur sem eyðileggja þessa samninga. Til þess er leikurinn gerður. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Við í 2. minni hluta lögðum til að ríkisábyrgðin mundi stoppa 5. júní 2024. Þá væri þjóðin búin að greiða nóg. Hins vegar leggur meiri hlutinn til að það verði gert með fyrirvörum. Ríkisábyrgðin stoppar með fyrirvörum - og hvað þýðir það? Það þýðir að enn á ný er verið að blekkja almenning til að trúa því að ríkisábyrgðin eigi að falla niður á þessum tíma. Hún gerir það ekki vegna þess að í fyrirvörunum kemur sérstaklega fram að það á, eins og í öðrum ákvæðum, einfaldlega að ræða við Hollendinga og Breta. Það er það sem þessi breytingartillaga snýst raunverulega um. Við framsóknarmenn greiðum ekki atkvæði með þessari breytingartillögu.

Frú forseti. Hér er verið að skerpa á gildistíma ríkisábyrgðarinnar, eins og stendur í þeim tillögum sem eru í gildi: „Ábyrgðin tekur til höfuðstóls lánanna eins og hvor um sig mun standa að sjö árum liðnum frá undirritun samninganna, 5. júní 2016, auk vaxta af lánsfjárhæðinni.“ Svo er bætt við í breytingartillögu: „með þeim fyrirvörum sem fram koma í lögum þessum og gildir til 5. júní 2024“. Hér er komið alveg á hreint að ríkisábyrgðin gildir frá 1. júní 2016 til og með 5. júní 2024, hvorki fyrr né síðar þannig að gjaldfelling á láninu eins og menn hafa talað um getur ekki komið til greina fyrr því að þá er engin ríkisábyrgð og ekki heldur á tímanum sjálfum því að þá er hámark samkvæmt efnahagslegu fyrirvörunum. Gjaldfelling sem menn hafa talað mikið um getur því ekki átt sér stað. Ég segi já við þessari ágætu tillögu.

Virðulegi forseti. Við erum að fjalla um býsna viðkvæmt atriði málsins sem lýtur að því hvort fyrirvararnir sem vísað er til í ákvæðinu opna á það að með viðræðum verði ríkisábyrgðin einhvern veginn framlengd eða gerð víðtækari en frumvarpið að öðru leyti segir til um. Það er alveg skýrt af hálfu þeirra sem standa að þessari breytingartillögu að svo er ekki. Þegar vísað er í fyrirvarana sem fram komu í lögunum er ekki vísað til ákvæðisins sérstaklega sem fjallar um að menn eigi með sér viðræður ef eitthvað stendur út af í lánasamningunum vegna þess að þær viðræður geta aldrei leitt til annars en þess sem snýr að efni samninganna sjálfra. Það segir skýrt í áliti 1. minni hluta fjárlaganefndar og ég veit að sú skoðun er samhljóma áliti meiri hlutans, að Alþingi eitt 

Frú forseti. Við 2. umr., og jafnframt þá 1., kom fram mikill efi um að þeir fyrirvarar stæðust sem við værum að setja, og meira að segja í mínu hjarta greip um sig efi. Þá kom fram mjög snjöll tillaga frá Indefence-hópnum sem ég vil við þetta tækifæri þakka fyrir mjög óeigingjarnt og mjög gott starf í þágu þjóðarinnar. Það er sú tillaga sem við erum að greiða atkvæði um og hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Það er skilyrði fyrir veitingu ríkisábyrgðarinnar að breskum og hollenskum stjórnvöldum verði kynntir þeir fyrirvarar sem eru settir við ábyrgðina samkvæmt lögum þessum og að þau fallist á þá.“ Þetta síðasta er mjög veigamikið. Ef þau ekki fallast á þessi skilyrði er engin ríkisábyrgð. Þetta finnst mér mjög snjallt og ég segi hjartanlega já við þessu.

Frú forseti. Fyrrnefndur Indefence-hópur hefur nú sent frá sér yfirlýsingu þess efnis að í raun hefðu einu skynsamlegu málalyktirnar verið þær að þingið vísaði þessu máli frá. Ég er sammála þeirri niðurstöðu en tek þó undir að við þær aðstæður sem upp voru komnar, óvissu um hvort fyrirvarar héldu, er þetta eðlileg viðbót. Hins vegar verðum við að hafa í huga að með þessu er verið að gera fyrirvarana að nýju samningstilboði. Það er ætlast til þess að Bretar og Hollendingar staðfesti tilboðið frá Alþingi Íslendinga og þá verðum við að spyrja okkur hvort tilboðið sem lagt er fram sé ásættanlegt. Það er það svo sannarlega ekki.

Virðulegi forseti. Með þessari breytingartillögu er í rauninni komin staðfesting á því sem framsóknarmenn óttuðust. Meirihlutatillögurnar sem voru til umræðu við 2. umr. voru ekki nægilega sterkar. Það liggur fyrir. Ef við gerum breytingu þess efnis að Hollendingar og Bretar þurfi að samþykkja það sem við gerum á Alþingi Íslendinga, eins ankannalegt og það hljómar, hlýtur að vakna spurningin: Hefði ekki verið eðlilegast og skynsamlegast að leggja samningana til hliðar og semja upp á nýtt? 

Frú forseti. Þeir efnahagslegu fyrirvarar sem við erum að fjalla um ganga út á það að þjóðin greiði ákveðið hlutfall af vexti landsframleiðslu, þ.e. af hagvextinum frá 2008. Hugsunin var sú að miðað við þær forsendur sem Seðlabankinn gaf sér yrði reiknað út hvaða prósentu af þessari aukningu hagvaxtar þyrfti að greiða til að við greiddum alla skuldina - ef það yrði hagvöxtur. Niðurstaðan varð 3,85% gagnvart Bretum og 1,94% gagnvart Hollendingum. Í þeirri miklu baráttu sem hinn veiki og viðkvæmi meiri hluti Alþingis átti í við ríkisvaldið um að ná fram breytingum á þessum hræðilega samningi með því að takmarka ríkisábyrgðina var fallist á að nota 4% og 2%. Ég virði það samkomulag en get ekki greitt því atkvæði vegna þess að mér finnst skynsamlegra að nota þær tillögur sem hér eru lagðar til. Því sit ég hjá.

Virðulegi forseti. Ég á mjög erfitt með að skilja af hverju þessi tillaga er felld, mjög erfitt. Alveg eins og hv. þm. Pétur Blöndal benti á eru þetta tillögur sem miðast við útreikninga Seðlabankans. Hverjum dettur í hug að auka greiðslubyrði Íslendinga um 3 milljarða? Ég bendi á að þetta er sú fjárhæð sem ríkisstjórnin skar niður til aldraðra og öryrkja fyrir nokkrum vikum. Þessi litla prósentubreyting hafði í för með sér svo mikla aukningu á greiðslubyrði þjóðarinnar að hún nemur þeirri skerðingu sem aldraðir og öryrkjar þurfa að sæta. Ég hefði talið fyllilega eðlilegt að þetta yrði samþykkt vegna þess að það var eitt sinn meiri hluti fyrir því að hafa þessa prósentutölu 3,85 og 1,94. 
             Ég segi já við þessari tillögu.

Virðulegi forseti. Formaður Sjálfstæðisflokksins kom upp í ræðupúlt áðan og sagði að það væri gríðarlega mikilvægt að þetta ákvæði væri skýrt. Hér er árétting á því að ríkisábyrgðin falli niður 5. júní 2024. Ég bendi á að í næstu atkvæðagreiðslu koma einmitt fram þeir fyrirvarar sem meiri hlutinn leggur til að verði settir. Og hvað segir þar? Þar segir: „Nú virðist á einhverjum tíma stefna í að lánsfjárhæðin ásamt vöxtum verði ekki að fullu greidd í lok lánstímans vegna hinna efnahagslegu viðmiða og skulu aðilar lánasamninganna þá tímanlega eiga með sér viðræður um meðferð málsins …“ Hvað þarf að ræða ef ríkisábyrgðin fellur raunverulega niður? Þar liggur blekkingin. Þar liggur stóra blekkingin, ef eitthvað gerist 

Ekki tala hagsmuni Íslendinga niður.

Frú forseti. Hér er raunverulega verið að staðfesta skuldabréf. Þar af leiðandi hljótum við að vilja lágmarka áhættuna sem í því felst. Hvernig telja menn að brugðist verði við að þessu tímabili loknu verði ekki búið að greiða alla upphæðina sem augljóst er samkvæmt efnahagslegu fyrirvörunum að verður þá ekki að fullu greidd? Telja menn að Bretar og Hollendingar láti þá bara málið niður falla? Er ekki betra að hafa það skýrt frá upphafi svo óvissan sé ekki enn aukin sem leiðir af þessu gríðarlega stóra skuldabréfi, hafa það skýrt í upphafi að málinu verði lokið á þessum tímapunkti? Það er óskiljanlegt að menn skuli ekki vilja styðja þessa breytingartillögu en ég segi svo sannarlega já.

Virðulegi forseti. Þegar ég gekk í sæti mitt eftir síðustu atkvæðaskýringu kallaði hæstv. heilbrigðisráðherra til mín og sagði að ég ætti ekki að tala hagsmuni Íslendinga niður.

Þú átt ekki að gera það.

Síðan sagði hann í kjölfarið: „Þetta á að halda.“ Á að halda? Eigum við ekki að vera algjörlega viss um að þetta haldi? Eigum við, þó að ekki sé nema pínulítill vafi, eigum við þá ekki að gera það öruggt að það haldi?

Hver er þín …?

Eigum við ekki einfaldlega að hafa það öruggt? Af hverju setja menn fyrirvara um eitthvað sem á að vera öruggt? Af hverju gera menn það ef raunverulegur vilji er til þess að ríkisábyrgðin falli niður 5. júní 2024?

Vegna þess að við treystum Alþingi Íslendinga þegar þar að kemur.

Forseti biður þingmenn um að vera ekki með samtöl í sal.

Virðulegi forseti. Ég er sammála þeim þingmönnum sem hér koma upp og telja líklegt að það muni reyna á fyrirvarana í þessu máli. Þess vegna skiptir öllu að það sé skýrt hvað þingið á við með þeim breytingum sem verið er að gera á frumvarpinu og ég tel að það sé orðið alveg skýrt. Ég tel að þær breytingar sem urðu núna á milli 2. og 3. umr. hnykki sérstaklega á þessu mikilvæga atriði, þ.e. að ríkisábyrgðin er eitt og hún gildir bara í takmarkaðan tíma og hún er háð efnahagslegum og lagalegum fyrirvörum, samningarnir eru annað. Í þessari breytingartillögu er fjallað um þá stöðu sem er háð mikilli óvissu í dag og við eigum að afgreiða með þeim hætti að óvissuna þurfum við að viðurkenna og þess vegna er ekki loku fyrir það skotið að aðilarnir þurfi að eiga með sér viðræður en þær munu einungis snúast um samningana sjálfa, ekki ríkisábyrgðina. Hvergi í þessari grein 

Frú forseti. Það er aðall sérhverrar lagasetningar að hún gerir ráð fyrir öllum möguleikum og spurningin er sú: Hvað á að gera við afganginn? Ef hagvöxtur verður minni en spáð var eða endurgreiðslur úr eignum Landsbankans verða minni eða gengi pundsins hækkar óeðlilega verður að gera einhverjar ráðstafanir. Þá verður forsendubrestur, brestur á þeim forsendum sem Bretar og Hollendingar hafa samþykkt því að annars gildir ekki ríkisábyrgðin. Þá setjast menn niður og benda væntanlega á Brussel-viðmiðin og á það að þeir hafi fallist á þessar forsendur. Þá er alveg í lófa lagið hvort Íslendingar greiði yfirleitt nokkuð meira. Ég geri ráð fyrir því að þá muni menn benda á bæði Brussel-viðmiðin og það að Bretar og Hollendingar hafi fallist á þessar forsendur og líka á fordæmalausa stöðu Íslands. Ég reikna með því að þá muni menn ekki greiða neitt, þetta falli bara niður. En það þarf að gera eitthvað við það og þess vegna finnst mér þetta nauðsynleg viðbót. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Hér er eingöngu um að ræða styrkingu á breytingartillögu meiri hlutans. Hún gengur einfaldlega út á það að fáist úr því skorið fyrir þar til bærum úrlausnaraðila, þá eigi einfaldlega að ganga á ný til viðræðna við Hollendinga og Breta. Hér er áréttað að sami fyrirvari eigi við ef betri réttur skapast á sviði Evrópulöggjafar, hún skýrist, eða ef lagaleg skylda til að ábyrgjast innstæður minnkar eða á annan hátt liggur fyrir að ríkisábyrgð sé ekki til staðar. Ég óskaði eftir því að Stefán Már Stefánsson lagaprófessor kæmi fyrir fjárlaganefnd til að skýra þennan lið. Því var hafnað. Ég hef rætt við færustu lögmenn, þar á meðal hér úr hópi þingmanna, sem segja að breytingartillögur meiri hlutans séu það rýrar 

Virðulegi forseti. Þessi breytingartillaga kallast á við breytingar sem gerðar hafa verið á frumvarpinu á fyrri stigum þar sem Alþingi var tryggð sú staða að þingið gæti gert frekari takmarkanir á ríkisábyrgðinni ef þessi atvik mundu koma upp í framtíðinni. Ég verð að segja um þá breytingartillögu sem við greiðum nú atkvæði um að hún er ekki fullkomin. Jafnvel þó að maður væri efnislega sammála henni er orðalagið þannig að það er ekki hægt að fallast á hana. Til dæmis þar sem segir: „Fáist síðar úr því skorið fyrir þar til bærum úrlausnaraðila að ríkisábyrgð gildi ekki, …“ Að ríkisábyrgð gildi ekki? Við erum að setja ríkisábyrgð á bak við samningana. Álitaefnið snýst ekki um það hvort ríkisábyrgðin gildi ekki, lagalegi ágreiningurinn hefur snúist um skylduna til þess að veita ríkisábyrgð. Það hefði því átt að orða þetta þannig að íslenska ríkinu bæri ekki skylda 

Virðulegi forseti. Hér er lagt til að ef í ljós kemur að skaði hafi hlotist af aðgerðum breskra og hollenskra stjórnvalda fyrir þrotabú Landsbanka Íslands, eigi íslenska ríkið að njóta þess þegar kemur til útgreiðslu úr þrotabúi Landsbanka Íslands hf. Þetta ákvæði er sett með það í huga að mjög líklegt er að einhverjir kröfuhafar láti reyna á það hvort Bretar hafi beitt hryðjuverkalögunum ólöglega gagnvart Landsbankanum. Mér finnst það ankannalegt í ljósi þeirrar umræðu sem fór fram í 3. umr., þar sem fyrir fjárlaganefnd komu Þorsteinn Einarsson hrl. og Þórhallur Þorvaldsson og bentu á að sambærilega við þetta ákvæði gæti hugsanlega reynt á skuldajöfnuð. Við erum að tala um hagsmuni upp á tugi ef ekki hundruð milljarða. 

Virðulegi forseti. Ragnar H. Hall hæstaréttarlögmaður benti á að það væri afar óeðlilegt ákvæði í lánasamningunum sem segði að breski innstæðutryggingarsjóðurinn stæði jafnfætis við útgreiðslu á fjármunum úr þrotabúi Landsbankans. Það er breytingartillaga þess efnis hjá meiri hlutanum ef innstæðutryggingarsjóðurinn eigi að höfða dómsmál. Við leggjum einfaldlega til að það verði látið á það reyna fyrir slita- og skiptastjórn þrotabús Landsbanka Íslands hvort kröfur hans gangi við úthlutun framar öðrum hluta krafna vegna sömu innstæðu. Þetta er lykilatriði til þess að rétturinn til að fara í dómsmál stofnist. Ég vil taka það fram vegna þess að hér komu þingmenn Sjálfstæðisflokksins áðan og sögðu að þeir vildu ekki ganga inn í samningana. Meiri hlutinn er með breytingu í svipaða veru einmitt um að ganga inn í samningana. Við erum að breyta ósanngjörnu ákvæði samninganna og það er einmitt það sem næsta atkvæðagreiðsla 

Virðulegi forseti. Ég nefndi áðan í ræðu að á margan hátt væri verið að blekkja almenning með þeim fyrirvörum sem meiri hlutinn er að flytja. Hér leggur Framsóknarflokkurinn til að til að fyrirbyggja greiðslufall ríkissjóðs falli ríkisábyrgðin niður ef hlutfall erlendra skulda þjóðarbúsins af vergri landsframleiðslu fer yfir 240%, hlutfall erlendra skulda opinberra aðila af skatttekjum fer yfir 250% o.s.frv. Meiri hlutinn ákvað að setja þetta ákvæði inn í nefndarálitið. Af hverju var það gert? Jú, vegna þess að þá dregur verulega úr gildi þess. Ef raunverulegur vilji er að hafa svona ákvæði inni í fyrirvörunum ber þingmönnum að segja já við þessari tillögu okkar framsóknarmanna 

Hæstv. forseti. Eins og komið hefur ágætlega fram í umræðu um þetta mál hafa þeir fyrirvarar og skilyrði sem Alþingi vill setja ríkisábyrgðinni verið geirnegldir inn með þeim breytingartillögum meiri hlutans sem hér liggja fyrir. Því er rangt að halda því fram að með þeim fyrirvörum sé verið að blekkja almenning. Það stendur ekki til og hefur ekki staðið til og vonandi verður það ekki svo í framtíðinni heldur. Hér er á ferðinni tillaga sem er í rauninni ekkert annað en skilgreining, frekari skilgreining á því hvað átt er við með viðráðanlegri fjárhagsbyrði. Eins og kom fram hjá hv. þingmanni áðan er þess getið í greinargerð meiri hlutans þar sem hún liggur fyrir og þar er um að ræða túlkun á því ákvæði í lögunum sem ríkisábyrgðinni eru sett. Það er gott, en ég greiði hins vegar ekki þessari tillögu atkvæði mitt.

Forseti. Það er ekki ofmælt að hér sé á ferðinni eitt stærsta og erfiðasta viðfangsefni sem Alþingi hefur fengist við um langt skeið. Það er engu okkar gleðiefni að þurfa að vinna úr þeim hörmungum sem efnahagshrunið sl. haust orsakaði en það verkefni er hins vegar óhjákvæmilegt og lausn þess máls sem hér er til afgreiðslu er þýðingarmikill áfangi á þeirri vegferð. Nú er brýnt að horfa fram á veg og við sameinumst í að vinna okkur út úr erfiðleikunum og byggja upp efnahags- og atvinnulíf okkar. Við höfum alla burði til þess og við eigum að líta björtum augum til framtíðar. Ég segi já.

Frú forseti. Nú þegar við 63 alþingismenn á Alþingi Íslendinga greiðum atkvæði um eina stærstu skuldbindingu sem verið er að setja á herðar íslenskri þjóð er mikilvægt að vel hafi verið staðið að allri vinnu innan dyra. Við framsóknarmenn höfum verið sakaðir um að hafa málað okkur út í horn í þessari umræðu þrátt fyrir að eiga marga fylgismenn úti í samfélaginu sem síðast í gær bentu á að margt megi betur fara í vinnubrögðum Alþingis í þessu máli. Í samræmi við þá sannfæringu mína að ekki sé búið að vinna þetta mál nægilega vel af hálfu Íslendinga segi ég tvímælalaust nei við þessu í þessari atkvæðagreiðslu og ég hvet aðra félaga mína á þingi að gera slíkt hið sama.

Virðulegi forseti. Við lokaafgreiðslu málsins stöndum nú við frammi fyrir frumvarpi sem á ekkert skylt við það frumvarp sem ríkisstjórnin tefldi fram fyrr í sumar. Þingið hefur komið að hverri einustu grein þessa máls og breytt og aðlagað að þeim kröfum og umræðum sem verið hafa í þinginu. Nú eru greidd atkvæði um mál sem fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd hafa átt stóran þátt í að mynda. Þannig er málið eins og umræðan hefur sýnt, allt öðruvísi vaxið en til stóð. Það breytir því ekki að ríkisábyrgðin sem verið er að greiða atkvæði um er nátengd samningunum sem ríkisstjórnin skrifaði upp á og hún hefur, með því að láta undir höfuð leggjast að gæta hagsmuna okkar 

Frú forseti. Í þessu eina stærsta máli Íslandssögunnar byggi ég ákvörðun mína í þessari atkvæðagreiðslu á þrem þáttum: Í fyrsta lagi tel ég að óvissa sé um hvort við eigum almennt að borga eða standa undir ríkisábyrgð samkvæmt tilskipuninni. Í öðru lagi, ef við samþykkjum greiðsluskylduna sem pólitíska lausn tel ég að alger óvissa sé um hversu mikið við eigum í raun og veru að greiða. Í þriðja lagi tel ég, þrátt fyrir mikla umræðu á þinginu, algera óvissu um hvort þessir fyrirvarar haldi og hvort þeir séu nógu góðir og því segi ég nei.

Hæstv. forseti. Við erum að taka til lokaafgreiðslu erfitt og þungt mál sem verður vonandi leitt hér til lykta. Í meðförum þingsins hefur sú ríkisábyrgð sem verið hefur til umfjöllunar lotið miklum og öflugum fyrirvörum sem við verðum síðan að fylgja eftir. Það er Alþingi sem setur þessa fyrirvara og það er Alþingi sem mun fylgja þeim eftir. Við treystum á að þeir haldi og höfum fullvissu fyrir því. Málið er þungt en krafðist lausnar og niðurstöðu og ég treysti á að sú niðurstaða fáist. Ég vísa öllum ummælum um að einhver blekkingaleikur hafi verið í gangi eða að hér sé einhver feluleikur á ferð út í hafsauga og segi já.

Virðulegi forseti. Við erum, eins og fram hefur komið, að greiða atkvæði um eitthvert stærsta mál sem komið hefur fyrir Alþingi væntanlega fyrr og síðar varðandi skuldbindingar upp á tugi eða hundruð milljarða af íslenskri þjóð til framtíðar. Það skiptir öllu máli að við séum alveg klár á því hvað við erum að samþykkja. Ég fæ ekki séð að alþingismenn séu yfirleitt alveg klárir á því hvað þeir takast á hendur með þessum samningum. Hér þarf að skýra málið betur. Eigum við yfirleitt að borga? Það er stór spurning. Við höfum ekki fengið því svarað. Að mínu viti er verið að kúga íslenska þjóð af öðrum þjóðum til að taka á sig skuldbindingar sem henni ber ekki að taka á sig. Hversu mikið munum við borga? Við vitum það ekki heldur. Þessir samningar eða lagafrumvarp, sem verður væntanlega samþykkt, þarfnast miklu meiri umfjöllunar og yfirferðar og það lýsir sér best í því, svo ótrúlegt sem það er, að enginn sérfræðingur í breskum lögum hefur lesið þetta fyrir Íslands hönd. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Við framsóknarmenn höfum barist fyrir því í allt sumar að upplýsa um hversu slæmir samningarnir voru. Við háðum t.d. harða baráttu fyrir því að samningarnir yrðu birtir, að leynigögn yrðu gerð opinber, við spurðum ítrekað hvort öll gögn í málinu væru komin fram. Við fengum þau svör að svo væri. Við reyndum að höfða til réttlætiskenndar alþingismanna vegna þess að Íslendingum ber ekki að greiða þessar skuldir. Við reyndum líka að höfða til skynsemi manna á Alþingi vegna þess að það er skynsamlegast og hreinlegast að leggja samningana til hliðar og semja upp á nýtt. Enn, þrátt fyrir 

Frú forseti. Þeir fyrirvarar sem settir hafa verið við frumvarpið teljast mjög góðir og ég vona að þeir haldist og gagnist ekki bara okkur heldur einnig að þeir geti orðið ný og sanngjarnari viðmið í samningum skuldsettra þjóða um víða veröld. Ég lít á fyrirvarana sem nýtt samningsboð. Þeir breyta því þó ekki að það er fáránlegt að skella tapi einkafyrirtækis á þjóðina og því segi ég nei við þessu frumvarpi.

Virðulegi forseti. Samningarnir um Icesave-skuldbindingarnar eru veigamikill hluti af endurreisnarferli því sem nú er unnið að. Það markmið að afgreiða ríkisábyrgðina, sem gerir samningana gilda, í sem mestri sátt náðist í meðförum þingsins. Breytingartillögur þær sem hér hafa verið samþykktar eru afrakstur samvinnu allra stjórnmálaflokka með góðu innleggi fjölda gesta sem komu fyrir þær nefndir sem unnu með málið. Við teygðum okkur öll í átt að lausninni enda mikilvægt fyrir íslenskt samfélag að slíkt mál fari ekki frá þinginu í ágreiningi eða ósætti. Ég segi já.

Frú forseti. Fyrirvararnir eru vissulega til bóta vegna þess að þeir rýra vonandi að einhverju leyti gildi samningsins. Ég taldi að þegar lagt var af stað í þessa fyrirvaravinnu væri það fyrst og fremst til að sýna fram á að samningarnir væru óásættanlegir en ekki til að gera samningana ásættanlega fyrir Breta og Hollendinga. Þess vegna finnst mér umræðan um þetta allt saman búin að vera mjög undarleg og enn á ný í dag hefur komið í ljós að þeir sem að þessu standa skilja þetta allt hver á sinn hátt. Það er algerlega óljóst hvernig þetta verður allt saman, hvort verður ofan á á endanum samningurinn, sem enn fleiri virðast nú halda fram að eigi að halda gildi sínu, eða fyrirvararnir, sem augljóslega eru ekki samræmanlegir samningnum. Þetta nær náttúrlega ekki nokkurri átt og er, frú forseti, orðið eitt allsherjarrugl. Það er algerlega óásættanlegt að við þessar aðstæður þar sem þessi óvissa ríkir og málið er unnið með þessum hætti, að ekki skuli einu sinni fengnir nægilega fróðir sérfræðingar til að fara yfir málið. Það verður algerlega óásættanlegt að þingið afgreiði þetta mál og samþykki. Ég segi nei, nei, nei.

Virðulegi forseti. Að frávísunartillögu okkar framsóknarmanna felldri við 2. umr. höfum við áfram haldið að reyna að bæta frumvarpið, frumvarp ríkisstjórnarinnar, og þrátt fyrir mikla vinnu og talsverðan árangur en einnig allnokkra samstöðu í þinginu um að gera fyrirvara við ríkisábyrgðina við þennan vonda, vonlausa samning sem er óásættanlegur fyrir land og þjóð tel ég enn best að setja samninginn til hliðar og hefja samningaviðræður að nýju við Hollendinga og Breta. Fyrirvararnir eru sannarlega miklu betri en frumvarpið eins og það kom fram fyrst en um það gilda margir óvissuþættir eins og hér hefur komið fram, bæði í umræðum á síðustu dögum og vikum, en einnig við atkvæðaskýringar. Ég segi því nei og legg til að við göngum að nýju til samninga við Breta og Hollendinga.

Virðulegur forseti. Það er ekki breið samstaða í Icesave-málinu, hér er ekki 63:0. Nú þegar hafa þingmenn úr þremur stjórnmálaflokkum greitt atkvæði gegn þessum samningi. Framsóknarmenn telja eðlilegast og heiðarlegast að hafna því að veita ríkisábyrgðina og setjast þess í stað að samningaborðinu að nýju og freista þess að ná sanngjarnari niðurstöðu. Komið hefur í ljós að þjóðarbúið er mun skuldsettara en þegar samningurinn var undirritaður. Fyrirvararnir sem hafa verið ræddir eru til bóta en þeir ganga ekki nógu langt að okkar mati. Fram hefur komið að hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra hafi sagt að samningunum verði ekki raskað með þessum fyrirvörum, þetta rúmist allt innan samninganna. Bretar og Hollendingar munu ekki fara gegn þeirri niðurstöðu sem hér er að verða því að hér er þjóðþing fámennrar þjóðar sem stendur í efnahagslegu fárviðri að taka ákvörðun í mjög óréttlátu máli. Niðurstaðan sem hér er að verða er röng. Réttara er að vísa ríkisábyrgðinni frá 

Frú forseti. Ég segi já, í fyrsta lagi vegna þess að ég treysti því að hér sé að verða til efniviður í eins farsæla lausn á þessu máli og í boði er. Ég segi já í öðru lagi vegna þess að ekki verður undan því komist að leysa þetta mál. Við eigum ekki val í þeim efnum, það hverfur ekki. Og ég segi já í þriðja lagi vegna þess að þetta mál hefur staðið og mundi óleyst standa í vegi fyrir fjölmörgum mikilvægum verkefnum sem verður að vinna og tengjast úrvinnslu efnahagshrunsins sem hér varð og nauðsynlegrar endurreisnar í íslensku efnahagslífi og íslenskum þjóðarbúskap. Ég segi því já með góðri samvisku vegna þess að það er ekkert annað skynsamlegt að gera. Ég segi já, jafnvel þótt fyrr hefði verið.

Virðulegi forseti. Sú samstaða sem er búið að ræða hér um í þessum samningum og þessu frumvarpi er ekki til staðar, það sýnir nú þegar atkvæðagreiðslan hér í dag. Hér er verið að ríkisvæða einkaskuldir, hér er um dæma- og fordæmalaust mál að ræða. Um málið ríkir gríðarleg lagaóvissa og engin trygging er fyrir því að fyrirvararnir haldi fyrir breskum dómstólum. Þjóðin á að njóta vafans í þessu máli. Það eitt að ákvæði er um það í fyrirvörunum að fullveldisréttur þjóðarinnar, friðhelgi og óskoruð yfirráð Íslands yfir náttúruauðlindum sínum sé þar inni er viðurkenning á því að þetta var ekki í samningunum og þessi réttur var fyrir borð borinn. Þetta eru neyðarsamningar sem hér liggja fyrir. Ég segi nei.

Virðulegur forseti. Hér er Alþingi að greiða atkvæði um mál sem kom handónýtt frá framkvæmdarvaldinu. Alþingi tók völdin. Það er því skref í rétta átt hvað þingræðið varðar á Íslandi í þessu máli. Þingið hefur unnið vel og gert margar mikilvægar breytingartillögur við þetta frumvarp og þær styð ég. Hér er hins vegar líka verið að velta skuldum einkafyrirtækis yfir á almenning í landinu, skuldum sem stofnað var til í siðspilltu og óréttlátu viðskiptaumhverfi sem stofnað var til þar sem líka þreifst siðspillt stjórnmálaumhverfi. Því get ég ekki greitt þessari ábyrgð atkvæði mitt.

Frú forseti. Það hillir undir lok á afar erfiðum og löngum pólitískum vetri hér á landi. Það þing sem Íslendingar kusu 25. apríl fékk það hlutverk að reisa land og þjóð úr rústum bankahrunsins. Það krefst erfiðra, umdeildra og jafnvel þungbærra ákvarðana eins og þeirra sem hér er verið að greiða atkvæði um. Það er okkar hlutverk að reisa efnahagslíf Íslands við, það er okkar hlutverk að taka erfiðar ákvarðanir, það er okkar hlutverk að gefa fólki von um framtíðina - og þess vegna segi ég já, frú forseti.

Virðulegi forseti. Þegar sú læknismeðferð sem stendur til boða er bæði hættulegri og kvalafyllri en sjúkdómurinn sjálfur er sjúklingurinn í verulegri hættu staddur. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um samþykki til frestunar á fundum Alþingis samkvæmt 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Tillagan er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 27. ágúst 2009 eða síðar ef nauðsyn krefur til 1. október 2009.“ Tillagan skýrir sig sjálf.

Virðulegi forseti. Það er ljóst að mikið hefur mætt á þinginu í sumar en það mæðir enn meira á heimilum og fyrirtækjum landsins. Það er því ekki augljóst að fresta beri þinginu. En í trausti þess að nefndir þingsins muni starfa áfram að málefnum heimila og fyrirtækja mun ég styðja þessa ályktun en geri það þó með semingi.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 162/2006, um fjármál stjórnmálasamtaka og frambjóðenda og um upplýsingaskyldu þeirra. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ágúst Geir Ágústsson frá forsætisráðuneyti. Þá barst nefndinni minnisblað frá Ríkisendurskoðun. Með frumvarpinu er lagt til að við lögin bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða sem heimilar Ríkisendurskoðun að taka við og birta upplýsingar um framlög til stjórnmálasamtaka og frambjóðenda þeirra aftur í tímann ef þeir óska eftir því. Frumvarpið er byggt á viljayfirlýsingu stjórnmálasamtaka sem fulltrúa eiga á Alþingi auk Frjálslynda flokksins en markmið þess er að endurskapa traust sem nauðsynlegt er að ríki um starfsemi stjórnmálasamtaka í landinu. Nefndin ræddi um þá heimild sem Ríkisendurskoðun er falin til að taka við og birta upplýsingar að ósk stjórnmálasamtaka og frambjóðenda. Hún felur í sér að frumkvæði þarf að koma frá stjórnmálasamtökunum og frambjóðendunum sjálfum. Þá ræddi nefndin nokkuð um ákvæði frumvarpsins um birtingu upplýsinga um fjárframlög en í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að allir styrkir frá lögaðilum sem ekki hafa krafist trúnaðar séu birtir en ef um einstakling er að ræða þurfi birting ætíð að byggjast á samþykki einstaklingsins. Nefndinni voru kynntar upplýsingar þess efnis að Persónuvernd teldi æskilegt, að teknu tilliti til persónuverndarsjónarmiða og ákvæða um friðhelgi einkalífs, að miðlun upplýsinga um fjárframlög einstaklinga til Ríkisendurskoðunar byggðist einnig á samþykki einstaklinganna. Af því tilefni beinir nefndin því til stjórnmálasamtaka og frambjóðenda að áður en upplýsingar eru sendar Ríkisendurskoðun til birtingar verði samþykkis viðkomandi einstaklinga fyrir þeirri málsmeðferð afdráttarlaust aflað. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt. Vigdís Hauksdóttir og Unnur Brá Konráðsdóttir skrifa undir þetta álit með fyrirvara. Ásmundur Einar Daðason, Birgir Ármannsson og Róbert Marshall voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en auk þeirrar sem hér stendur skrifa undir álitið Atli Gíslason, Valgerður Bjarnadóttir, Vigdís Hauksdóttir, með fyrirvara, Unnur Brá Konráðsdóttir, með fyrirvara, og Þráinn Bertelsson.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í máli framsögumanns skrifaði ég undir nefndarálitið með fyrirvara. Það var fyrst og fremst af tæknilegum ástæðum frekar en vegna efnis frumvarpsins. Eins og þingmenn vita er ekki hægt að setja lög sem gilda afturvirkt. Þess vegna er smálýðskrumslykt af þessu því að raunverulega er bara verið að fela það vald til þingmanna að þeir megi senda Ríkisendurskoðun bókhald sitt og að ríkisendurskoðandi megi taka við því. Þetta afturvirka ákvæði heftir mjög frumvarpið miðað við það sem farið var af stað með í byrjun og ríkisstjórnin kynnti en lagatæknileg atriði urðu til þess að ekki var hægt að fara fram með málið í þeim búningi. Ég vildi að það kæmi fram. Á fundum nefndarinnar kom einnig fram að það væri engin skylda hjá þingmönnum að gera þetta af því að lögin eru ekki afturvirk og margir stjórnmálamenn - því að þetta á náttúrlega við um alla stjórnmálamenn, ekki bara þingmenn - væru því búnir að henda bókhaldinu. Þetta væri kannski til þess fallið að æsa fjölmiðlamenn upp í að komast í bókhald stjórnmálamanna en það verður hver og einn þingmaður að gera þetta upp við sig. Þetta frumvarp er lagt fram af öllum formönnum stjórnmálaflokkanna og ég og Framsóknarflokkurinn munum greiða þessu frumvarpi atkvæði okkar en ég vildi koma þessum tæknilegu atriðum til skila.

Frú forseti. Það hefur verið skoðað undanfarna daga hvort þetta mál þurfi nauðsynlega að hljóta afgreiðslu hér og nú. Það er langt liðið á sumar og styttist í að þing komi saman að nýju þar sem venju samkvæmt verður lagt fram fjáraukalagafrumvarp og leiðréttar lántökuheimildir eða aflað þeirra heimilda sem talið er þurfa innan ársins. Sú skoðun leiðir í ljós að ekki er nauðsynlegt að afgreiða þetta mál nú vegna þess hvernig áform um lántökur hafa þróast. Þá mun ekki reyna á það a.m.k. fyrr en fyrri hluta vetrar að fullnýta þær heimildir sem ætlunin var að afla með þessu frumvarpi. Sömuleiðis hefur verið kannað að Landsvirkjun sér ekki fram á að hún þurfi á þeim heimildum að halda nú í septembermánuði a.m.k. sem henni voru ætlaðar í þessu frumvarpi. Niðurstaða af þeirri skoðun er því að taka megi þetta mál af dagskrá en ekki er hægt að útiloka að í staðinn verði að afgreiða heimildir með skjótum hætti í upphafi þings í októbermánuði.