Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (BF): Áður en lengra er haldið dagskránni, vil ég leyfa mér að vekja athygli hv. alþm. á því, að þótt nú sé liðinn mánuður af þingtímanum, er ekki enn þá komið til nefndar í sameinuðu þingi nema eitt mál. Ég vil leyfa mér að mælast til betri samvinnu við hv. alþm. um það að koma málum til n. í sameinuðu þingi, án þess að ég vilji þó gera annað, en að minna menn á þá góðu og gömlu dyggð að vera stuttorðir og gagnorðir.

Forseti (BF): Svo hljóðandi bréf hefur borizt: Reykjavík, 10. nóv. 1964. Guðlaugur Gíslason, 3. þm. Sunnl., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og verð fjarverandi næstu vikur, leyfi ég mér, með skírskotun til 138 gr. l.. um kosningar til Alþingis, að fara þess á leit, að 1. varamaður Sjálfstfl. í Suðurlandskjördæmi, Ragnar Jónsson skrifstofustjóri, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um, að þér látið fram fara í sameinuðu þingi rannsókn á kjörbréfi varamanns. Sigurður Bjarnason, forseti neðri deildar. Til forseta sameinaðs Alþingis.“ Ragnar Jónsson hefur að vísu áður mætt á Alþingi, en þá sem landsk. þm. og mætir nú í fyrsta skipti sem varamaður fyrir kjördæmiskjörinn þm. í Suðurlandskjördæmi. Þarf því að fara fram rannsókn á kjörbréfi hans. Vildi ég leyfa mér að biðja hv. kjörbréfanefnd að taka kjörbréfið til athugunar. Á meðan verður gert fundarhlé. - Fundarhlé.



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur haldið fund til að rannsaka kjörbréf Ragnars Jónssonar skrifstofustjóra í Reykjavík, sem er 1. varaþm. Sjálfstfl. í Suðurlandskjördæmi, en þess hefur verið óskað, að hann taki nú sæti á Alþingi í fjarveru Guðlaugs Gíslasonar, hv. 3. þm. Sunnl. N. finnur ekkert athugavert við kjörbréfið og leggur einróma til, að það verði samþ. og kosning Ragnars Jónssonar skrifstofustjóra verði tekin gild.



Herra forseti. Það eru nú liðnir allmargir dagar síðan umr. var frestað hér um þetta mál, en þá hafði ég kvatt mér hljóðs til þess að gera hér stutta aths. út af ummælum, sem hv. 5. þm. Reykv. lét hér falla um það, sem ég hafði sagt um mál þetta. En það er nú svo, þegar þannig stendur á, að langt er um liðið frá umr., þá er næstum að segja þörf á því að fara að rifja upp mikið af því, sem áður hafði verið sagt, til þess að menn megi skilja samhengið í málflutningi. En aðalatriðið í því, sem hv. 5. þm. Reykv. hafði sagt í tilefni af ummælum mínum, var, að hann taldi, að mínar aths. væru í rauninni á misskilningi byggðar, vegna þess að ég hefði ekki gætt þess, að í rauninni væri jafnmikil þörf á því að veita lán til þeirrar framleiðslu í landinu, sem sparar landsmönnum gjaldeyri, eins og til hinnar framleiðslunnar, sem er til gjaldeyrisöflunar fyrir landið. Og hann vildi því telja, að það væri jafneðlilegt út af fyrir sig, að Seðlabankinn veitti lán til hvers konar smáiðnaðar, sem rekinn er í landinu, eins og t.d. út á framleidda útflutningsvöru, sem hann lánar eftir föstum reglum út á, eins og mönnum er kunnugt um. Þeir, sem tala á þessa lund sem hv. 5. þm. Reykv. gerði, gera í rauninni engan mun á því, hvaða starfsemi seðlabanki á að hafa og aftur aðrir viðskiptabankar. Þeir virðast líta þannig á, að banki sé banki og það verði að gilda nákvæmlega sömu almennu reglurnar um alla banka. En þessu er ekki svona farið. Mér er það alveg ljóst, að það væri vitanlega á sama hátt hægt að segja, eins og rétt þykir, að Seðlabankinn veiti lán með þeim hætti, sem hann gerir nú út á framleiddar útflutningsvörur sjávarútvegsins, að jafnmikil þörf væri á því, að Seðlabankinn lánaði útgerðinni lán t.d. til þess að kaupa sér veiðarfæri, kaupa olíu til rekstrarins og annað þess háttar. Auðvitað verður útgerðin ekki rekin, nema fé sé til staðar, til þess að kaupa þessar nauðsynjavörur og ef sá, sem annast útgerðarreksturinn, á ekki nægilegt fé til sjálfur til þess að leggja í það að kaupa þessar nauðsynlegu vörur, þá þarf vitanlega reksturinn að fá lán í þessu skyni. En engum manni hefur vitanlega komið til hugar að setja upp þá kröfu, að seðlabanki landsins færi að lána útgerðinni í landinu til þess að kaupa þessi veiðarfæri eða til þess að kaupa olíu. Með slíka lánsbeiðni snúa menn sér til viðskiptabankanna, af því að það er þeirra verksvið að annast um slík lán. Hins vegar er það verksvið Seðlabankans að lána öðrum bönkum, miðla fé í vissum tilfellum eða að lána ríkissjóði stutt lán, sem öruggt má telja að ríkissjóður geti aftur endurgreitt, venjulega á sama ári eða þá að Seðlabankinn lánar stutt lán út á gjaldeyrisvöru, sem framleidd er og nokkurn veginn er tryggt með sölu á og skilar sínu andvirði í hendur Seðlabankans innan tíðar. Þessa starfsemi á Seðlabankinn að hafa með höndum með eðlilegum hætti. Hins vegar er það hlutverk viðskiptabankanna í landinu að lána til hvers konar annarrar starfsemi eða framleiðslu í landinu, sem aðallega gengur þar manna á milli. Það er enginn ágreiningur, eins og ég hef sagt hér áður, á milli mín og hv. 5. þm. Reykv. um, að það geti verið mikil þörf á því að útvega lán handa innlendum iðnaði og ég efast ekkert um það, að ýmsar iðngreinar okkar þurfa á auknu lánafé að halda. Og ég vil standa með honum í því að gera kröfur um það, að úr þessu verði bætt. En mér dettur hins vegar ekki í hug að koma fram með þá kröfu, að það skuli verða hlutverk Seðlabankans út af fyrir sig að leysa úr slíkri lánafyrirgreiðslu. Það er óeðlilegt. Það stenzt ekki. En þegar þannig stendur á hjá iðnaðarfyrirtækjum, að þau framleiða vöru til útflutnings, sem tryggð er sala á, þá eiga þau að hafa nákvæmlega sama rétt eins og t.d. sjávarútvegurinn til þess að njóta lánanna úr Seðlabankanum. Ég tók líka eftir því, að hv. 5. þm. Reykv. sagði hér, að Seðlabankinn gæti vel veitt þessi endurkaupalán til iðnaðarins, vegna þess að það væri búið að draga inn svo mikið af sparifé landamanna og binda í Seðlabankanum. Ég skal taka undir það með honum, að þegar það er gert, að sparifé landsmanna er dregið inn í Seðlabankann, þá skapar það Seðlabankanum aðstöðu til þess að geta farið að taka að sér almenn viðskiptalán, það er rétt. En nú veit ég, að hv. 5. þm. Reykv. er eins og ég á móti þessari sparifjárbindingu og leggur til, að henni verði hætt,og sá, sem er á móti þessari sparifjárbindingu og leggur til, að henni verði hætt, getur ekki á sama tíma komið fram með till. um, að það verði farið að efna til lánveitinga úr Seðlabankanum einmitt í krafti þessarar lánsfjárbindingar. Slíkt er vitanlega ekki hægt heldur. Í þessum efnum verður maður að vera samkvæmur sjálfum sér og halda sér fast við efnið. Ég veit, að það er rétt, að það er uppi sú tilhneiging nú að fara einmitt inn á þessa braut og það kom í fyrsta skipti fram á síðasta þingi. Þá kom einmitt fram hér till. á vegum hæstv. ríkisstj. um, að þessi einkennilegi háttur yrði hafður á, að það yrði aukið við sparifjárbindinguna í Seðlabankanum, væri dregið þangað inn meira fé og það var rökstutt með því, að síðan ætti Seðlabankinn að taka að sér að lána m.a. innlendum iðnaði eða öðrum slíkum aðilum. En þá er að mínum dómi farið að snúa hlutunum við og haga þeim hér á landi á allt annan veg, en þekkist í öllum öðrum löndum. Sparifé og önnur söfnun, sem getur átt sér stað og á að koma auðvitað inn í viðskiptabankakerfi landsins, á að nota til þess að lána almenn rekstrarlán og til að greiða fyrir ýmiss konar framleiðslu. En það er ekki neinum til góðs að fara að hafa þann hátt á að draga fé með valdi inn í Seðlabankann og ætla svo að láta Seðlabankann fara að taka að sér almenn viðskiptabankastörf. Ég þarf í rauninni ekki að gera frekari athugasemd við það, sem hér var sagt. Ég veit það, að við hv. 5. þm. Reykv. skiljum vel hvor annan og ég er næstum viss um það líka, að flestir alþm. hafa skilið meginatriði þessara mála. Mín afstaða er þessi: Ég vil í fyrsta lagi gera mikinn mun á því, þegar rætt er um íslenzkan iðnað, hvaða iðngreinar eiga í hlut. Ég vil ekki leggja allan íslenzkan iðnað þar undir ein og sömu ákvæði. Ég vil ekki skylda neinn banka í landinu til þess, að hann skuli lána öllum íslenzkum iðnaði, hverrar tegundar sem hann er, ákveðin framleiðslulán. Ég geri t.d. í þessum efnum mjög mikinn mun á því, hvort á að veita lán til okkar mjög svo þarfa járnsmíðaiðnaðar eða t.d., eins og ég hef nefnt hér áður til sælgætisgerðar. Ég vil ekki leggja þetta að jöfnu. Ég vil ekki skylda neinn banka til þess að kaupa framleiðsluvíxla hvors um sig eftir sömu reglum. Og í öðru lagi er það afstaða mín, að það sé mikil þörf á því að leysa úr lánaþörf ýmissa iðngreina og það sé hægt að gera það. En ég vil ekki heldur gera það með því að leggja kvaðir á Seðlabankann, sem augljóslega leiða til þess, að hann fer að binda til sín sparifé með þeim hætti, sem gert hefur verið eða kæmi hér á fót óeðlilegri bankastarfsemi. Og ég vil ekki heldur reka þetta mál á þann hátt að halda því fram, að sjávarútvegur okkar njóti í þessum efnum varðandi Seðlabankalánin nokkurra sérstakra hlunninda fram yfir aðra atvinnuvegi landsins, því að það gerir hann ekki. Það mundi hvergi sýnast mikið, þó að hægt sé að fá lán til nokkurra mánaða úr seðlabanka út á framleidda útflutningsvöru og þegar selda, eins og nú er gert. En þeir, sem flytja málefni iðnaðarins á þeim grundvelli, sem hér hefur að talsverðu leyti verið gert, eru raunverulega að taka þátt í því að grafa undan því, að sjávarútvegurinn t.d. fái haldið þeim lánum, sem hann hefur í þessum efnum, en oft og tíðum einmitt heyrist á það minnzt, að hann njóti þarna sérstakra hlunnindalána, sem vafasamt sé að veita honum. Allar aðrar starfsgreinar landsmanna geta notið hins sama, ef eins stendur á fyrir þeim, að þær eru að framleiða vöru, sem þegar er seld fyrir erlendan gjaldeyri. Um vörur, sem seldar eru hér almennt á innanlandsmarkaði, gildir allt anna, og það er í rauninni hlutverk viðskiptabankanna að sjá um rekstrarlán í slíkum tilfellum. Þetta er sem sagt í aðalatriðum mín afstaða í sambandi við þann málflutning, sem hér hefur komið fram hjá flutningsmönnum þessarar till.



Herra forseti. Till. þá til þál., sem er hér til umr., flutti ég einnig á síðasta Alþingi, en hún hlaut þá ekki afgreiðslu. Ég vil nú freista þess að flytja hana á ný í þeirri von, að betur gangi, því að hvað sem segja má um þá stefnu, sem mörkuð er í till., þá mun engum hv. alþm. blandast hugur um, að þar er hreyft við mikilvægu máli, sem verður að fá farsæla lausn, eftir hvaða leiðum eða í hvaða formi sem það verður. Hér er að mínum dómi um að fjalla eitt brýnasta nauðsynjamál sjávarútvegsins í dag og á komandi tímum og ég er sannfærður um, að með hverju ári, sem líður án þess að hér sé hafizt handa um margþætta og vel skipulagða leiðbeininga- og tilraunastarfsemi í þágu fiskveiða, þá sé ótöldum milljónatugum varpað á glæ og jafnframt látið hjá líða að afla í þjóðarbúið verðmæta, sem kynnu að nema mjög háum upphæðum. Ég varð þess greinilega var, eftir að ég flutti þessa þáltill. í fyrra, að meðal sjómanna og útvegsmanna er mikill og vaxandi áhugi á þessum málum. Ég vil því mega vænta þess, að hv. Alþingi, sem nú situr, gefi þessu máli hinn fyllsta gaum og afgreiði það á jákvæðan og farsælan hátt. Það þarf í rauninni ekki að fara um það mörgum orðum, að grundvöllur framfara og bættra lífskjara í nútímaþjóðfélagi er aukin þekking, aukin tækni, sem ekki hvað sízt hlýtur að byggjast á umfangsmikilli upplýsinga- og rannsóknarstarfsemi. Það er staðreynd, að framleiðni í íslenzkum sjávarútvegi er mikil, ekki aðeins miðað við aðra íslenzka atvinnuvegi, heldur einnig miðað við atvinnuvegi í háþróuðum löndum. Magn og verðmæti sjávarafla hefur að undanförnu vaxið mjög verulega ár frá ári. Að langmestu leyti má þakka þetta bættum skipakosti og nýrri veiðitækni. Einkum liggur þetta í augum uppi að því er varðar síldveiðarnar, þar sem nú aflast með ágætum við aðstæður, sem fyrir nokkrum árum hefðu þýtt algeran aflabrest á síldveiðum. Á hinu leikur hins vegar enginn vafi, að framleiðni í sjávarútvegi má enn aukast stórlega og það telst ekki neitt vanmat á öðrum atvinnuvegum í því, þótt staðhæft sé, að afkoma okkar og möguleikar til að lifa góðu lífi hér á landi í náinni framtíð sé að ákaflega miklu leyti undir því komin, að hér verði stundaðar fiskveiðar og fiskiðnaður á grundvelli fullkominnar tækni, verkmenningar og vísindalegrar þekkingar. Miðað við mikilvægi sjávarútvegsins skortir enn ákaflega mikið á, að leiðbeininga- og rannsóknarstarfsemi í þágu hans sé nægilega mikil og fjölþætt. Að því er sjálf fiskiskipin snertir skortir enn mjög á, að fram hafi farið skipulegar rannsóknir á hæfni þeirra og hagkvæmni við hinar ýmsu veiðar, sem stundaðar eru eða stundaðar kunna að verða hér við land. Þetta gildir bæði um stærð skipa, gerð þeirra og útbúnað. Að sjálfsögðu leitast útgerðarmenn við að laga sig eftir því, sem reynsla sjálfra þeirra og annarra kennir þeim. En stundum verður sú reynsla nokkuð dýrkeypt og oft og tíðum miklu kostnaðarsamari einstaklingunum og þjóðarbúinu í heild, en þurft hefði að vera. Jafnvel það eitt, að föst stofnun hefði með höndum skýrslugerð og miðlun upplýsinga um það, hvaða gerðir og stærðir fiskiskipa skiluðu beztum og hagfelldustum árangri við hinar ýmsu tegundir veiða, jafnvel þetta eitt gæti komið að verulegum notum. En jafnframt þyrfti slík stofnun að hafa bolmagn til þess að aðstoða útgerðarfélög og einstaka útgerðarmenn, sem vildu gera tilraunir með álitlegar tækninýjungar á sviði skipagerðar og skipaútbúnaðar hvers konar. Þá er það ekki síður nauðsynlegt, að fiskveiðiþjóð eins og við Íslendingar komi sér upp tækni- og rannsóknarstofnun, sem hafi með höndum prófun og upplýsingastarfsemi um veiðarfæri og fiskleitartæki. Á hverju ári koma á markað veiðarfæri úr nýjum gerviefnum eða veiðarfæri með nýju sniði. Framleiðendur og seljendur slíkra veiðarfæra og fiskleitartækja hafa að sjálfsögðu tekið sölutækni nútímans í þjónustu sína og hver um sig heldur fram sinni vöru og gæðum hennar. En meðan hér er engin föst stofnun, sem hefur það sérstaka hlutverk að fylgjast með nýjungum á þessu sviði og kanna þær með tilliti til íslenzkra aðstæðna, þá eiga útgerðarmenn oft úr vöndu að ráða. Þeir vilja að sjálfsögðu fylgjast sem bezt með og hinir framsæknustu leggja oft í áhættusamar og dýrar tilraunir. Þeir eru að prófa sig áfram með nýjungar bæði að því er varðar skipin, eins og ég sagði, veiðarfæri og fiskleitartæki. Þetta er vitanlega ágætt, svo langt sem það nær og hefur átt ríkan þátt í þeim tækniframförum, sem hér hafa orðið við sjávarsíðuna, t.d. við síldveiðarnar. En útgerðarmenn og sjómenn þurfa í þessu efni að hafa traustan bakhjarl, eins og tæknistofnuninni er ætlað að verða samkv. þáltill. minni. Nú fá útvegsmenn t.d. í einstökum tilfellum opinbera aðstoð til að prófa álitlegar nýjungar, sbr. tilraunir með síldardælur og ýmislegt fleira. Í öðrum svipuðum tilfellum er engu slíku til að dreifa og þá yrðu það stundum margir aðilar, sem leggja út í áhættusamar tilraunir samtímis alveg leiðbeininga- og skipulagslaust af opinberri hálfu. Slíkt getur kostað stórfé, án þess jafnvel að árangur verði, eins og nefnd eru dæmi um í grg. fyrir þessari till. Og loks er það vafalaust, að hingað berast ekki fyrr en þá seint og um síðir ýmsar erlendar nýjungar, sem sjálfsagt væri að prófa hér. Þær berast hingað ekki af þeirri ástæðu, að enn er enginn aðili til, sem hefur það verkefni sérstaklega að fylgjast stöðugt með framvindu þessara mála með öðrum fiskveiðiþjóðum og miðla um þau efni fræðslu, veita tæknilega aðstoð og gera rökstuddar till. um fjárhagsstuðning af opinberri hálfu til styrktar tilraunum og endurbótum í sambandi við skip og veiðar. Það eru mörg atriði, sem nefna mætti sem dæmi um verkefni slíkrar tæknistofnunar, sem hér er lagt til að sett verði á fót. Ég vil aðeins nefna veiðarfærarannsóknir, rannsóknir á hentugustu stærðum og gerðum skipa til mismunandi veiða, tilraunir og prófanir í sambandi við bætta tækni við löndun á síld og öðrum fiski, tækniaðstoð í sambandi við geymslu hráefnis o.s.frv. Verkefnin eru að heita má óteljandi. Þetta hafa flestar aðrar fiskveiðiþjóðir séð, sumar fyrir löngu og því hafa þær komið sér upp slíkum leiðbeininga-og tilraunastofnunum og ég hygg, að þær hafi yfirleitt gefið mjög góða raun. Ég tel mig naumast þurfa að færa að því fleiri rök, hver nauðsyn okkur er á að taka þessi verkefni miklu fastari tökum, en gert hefur verið fram að þessu. Hins vegar vil ég, áður en ég lýk máli mínu, fara um það nokkrum orðum, hvort hagkvæmara muni vera, að sérstakur aðili hafi þetta verkefni með höndum, eins og ég legg til, eða hvort réttara sé að fela það einhverri þeirri stofnun, sem fyrir er á sviði sjávarútvegsins. Fyrir nokkrum árum samdi milliþn. mikið lagafrv. um rannsóknir í þágu atvinnuveganna. Það frv. hefur verið lagt fram hér tvívegis á hv. Alþingi, en ekki náð fram að ganga. Nú hefur það verið lagt fram á ný í upphafi þings og er þess að vænta, að það verði að þessu sinni tekið hér til rækilegrar meðferðar og hljóti nú afgreiðslu. Í þessu frv. er ráð fyrir því gert, að hluti þeirra verkefna, sem ég legg til að heyri undir tæknistofnun sjávarútvegsins, skuli vera eitt af mörgum viðfangsefnum hafrannsóknadeildar. Þetta fyrirkomulag yrði sjálfsagt til einhverra töluverðra bóta frá því, sem nú er. En að mínu viti er það alls ekki fullnægjandi. Hér er um að ræða svo sérstætt og margbrotið starfssvið, að sjálfstæð stofnun, sem hefði töluvert starfslið og allmikið eigið rekstrarfé, er að mínu viti langlíklegust til að skila verulegum og nauðsynlegum árangri. Hitt kynni aftur á móti að koma mjög til greina, að ákvæðum um tæknistofnun sjávarútvegsins væri bætt inn í frv. um rannsóknir í þágu atvinnuveganna, en þó því aðeins að slík stofnun yrði þá algerlega sjálfstæð deild, jafnrétthá fyrirhugaðri hafrannsóknastofnun og rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, þ.e. að hún yrði sjálfstæð ríkisstofnun með sérstökum forstjóra og sérstakri stjórn. Ég er ekki í neinum vafa um, að slík stofnun gæti á mjög skömmum tíma sannað tilverurétt sinn eftirminnilega með því að stuðla að miklum umbótum og örum framförum á sviði íslenzkra fiskveiða. Hún mundi bæði spara okkur mikið fé og hún mundi auka gjaldeyrisverðmætin stórlega. Herra forseti. Ég skal ekki lengja mál mitt meira. Ég legg til, að umr. um þessa þáltill. verði frestað og till. verði vísað til hv. allsherjarnefndar.

Flm. (Óskar Jónsson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt nokkrum þm. Framsfl. í Suðurlands- og Austfjarðakjördæmi að flytja, hér í Sþ. till. til þál., sem er á þskj. 26, um akvegasamband um Suðurland milli Austfjarða og Reykjavíkur, er hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta svo fljótt sem auðið er athuga til hlítar aðstöðu til þess að gera samfelldan akveg um Skaftafellssýslur og hraða þar framkvæmdum við vega- og brúagerðir með það fyrir augum að tengja akvegasamband um Suðurland milli Austfjarða og Reykjavíkur.“ Í grg., sem fylgir þáltill. þessari, er að nokkru bent á helztu rök fyrir nauðsyn þess, að hraðað verði, svo sem tök eru á, að fullgera samfelldan akveg um Skaftafellssýslur, er opna mundi vegasambandið milli Austfjarða og Reykjavíkur um Suðurland. Þetta er engan veginn nýtt mál hér á hv. Alþingi. Á nokkrum undanförnum þingum hafa þm. úr Austfjarðakjördæmi og einnig úr Suðurlandskjördæmi flutt þáltill., er hníga í sömu átt í einni eða annarri mynd, er sannar áhuga og þörf fólksins á þeim landssvæðum, er þessir hv. þm. voru og eru umbjóðendur fyrir, um það, að umræddum vega- og brúagerðum verði komið í framkvæmd í Skaftafellssýslu. Því ber að fagna og þakka, að málflutningur þessi hefur vissulega þokað allvel áfram með lagningu Suðurlandsvegar um Skaftafellssýslu, einkum þegar á það er lítið, að á þessu landssvæði er við margar og miklar torfærur að glíma, sér í lagi hin rammefldu jökulfljót og miklar vegalengdir. Þó er bót í máli, að aðstaða til vegagerðar er víða allgóð, yfir slétta og langa sanda að fara, þar sem ekki þarf að óttast holklaka, er víða spillir vegum og gerir viðhald þeirra kostnaðarsamt. Í Austur-Skaftafellssýslu hafa á síðari árum verið byggðar allmargar og kostnaðarsamar brýr. Er nú svo komið, að ekki er eftir þar í sýslu nema ein stórá óbrúuð. Það er Jökulsá á Breiðamerkursandi. Samkv. upplýsingum vegamálastjóra er nú áætlun fyrir hendi um byggingu brúar yfir það fljót, sem mun verða hið mesta stórvirki. Auk þess eru nokkrar minni ár og lækir í austursýslunni, er brúa verður og eru helztar þeirra Fellsá í Suðursveit og í Öræfum Hrútá og Kotá og Svínafellsá. Að vísu er verið að vinna að undirbúningi brúar á Kotá. Er þess að vænta, að ár þessar verði brúaðar samhliða Jökulsá, svo að full not verði þess mikla mannvirkis, er því er lokið. Það er von þeirra, sem um þessi mál fjalla, að þessum framkvæmdum verði lokið innan 3–4 ára. Má þá segja, að Suðurlandsvegur frá Almannaskarði að austan að Skeiðarársandi að vestan sé lagður og í nothæfu ástandi og þar með rofin einangrun Öræfasveitar hvað vegasamband snertir að austan. En þá er eftir að leysa þann vanda, sem þáltill. er sérstaklega beint að, en það er vega- og brúargerð yfir Skeiðarársand. Samkv. samþykkt Alþingis frá 20. des. 1962 var ríkisstj. heimilað að festa kaup á skriðbíl sem hentað gæti til ferðar um torleiði á landi og sem ferja yfir vötn og reyna slíkt tæki á jökulvötnum og aurum Skaftafellssýslu til þess að fá úr því skorið, hvort á þann hátt yrði opnuð samgönguleið fyrir Skaftfellinga og ökufært yrði á léttum bílum umhverfis landið. Ríkisstj. framkvæmdi þessa heimild. Vatnadrekinn, eins og þetta tæki hefur verið kallað, kom til landsins hinn 24. maí 1963. Nokkrar breytingar þurfti á honum að gera og eftir það var hann reyndur á Skeiðarársandi seint í ágúst og aftur í sept. það ár. Á liðnu sumri voru enn gerðar tilraunir á Skeiðarársandi með vatnadrekann. Eftir þeirri reynslu, sem fengizt hefur, er sýnt, að dreki þessi mun koma að mjög takmörkuðum notum sem ferja yfir allan Skeiðarársand, bæði vegna kostnaðar við rekstur og ýmissa tæknilegra örðugleika, einkum í þungum vatnsstraumi. Þó mætti hugsa sér hann sem bráðabirgðaferju yfir Skeiðará um stundarsakir, þegar vegasamband er komið að henni beggja vegna frá, a.m.k. fyrir smábíla. Tilraun þessi með vatnadrekann var vissulega virðingarverð og sannar áhuga og vilja til að opna vegasamband yfir Skeiðarársand og getur ef til vill komið til ómetanlegra nota í neyðartilfellum, en hún bendir ótvírætt í þá átt, að huga verður í alvöru að vega- og brúagerð yfir Skeiðarársand. Um Skeiðarársand renna nú þrjár höfuðár: Núpsvötn með Súlu, Sandgígjukvísl með Sigurðarfitjarál og Blautukvísl og Skeiðará. Samkv. áliti verkfræðinga vegagerðar ríkisins mun, eins og nú er, engum alvarlegum vandkvæðum bundið að brúa Núpsvötn og Sandgígjukvísl. Hins vegar mun ekki hafa farið fram veruleg athugun um brúargerð á Skeiðará. Það, sem fyrst og fremst hefur dregið úr og stöðvað aðgerðir og framkvæmdir á Skeiðarársandi, eru jökulhlaup þau, er venjulega á um 10 ára millibili geysast fram sandinn og upptök sín eiga í Vatnajökli. Hin miklu jökulhlaup, sem fyrirfarandi hafa ruðzt yfir meginhluta Skeiðarársands, eiga tvö meginupptök: Grænalón, sem liggur bak við Eystrafjall í Núpsstaðalandi. Lón þetta hefur myndazt þannig, að stór jökultunga hefur gengið austan og norðan úr Skeiðarárskriðjökli og stíflað vatnsrennsli úr jöklinum norðan Eystrafjalls. Er vatnið hefur vaxið mjög, hefur það sprengt jökultunguna og hlaupið fram og þá mest í Súlu og Núpsvötn. Voru þetta oft hin mestu hlaup og að mörgu lík hinum miklu jakahlaupum, sem komu í Jökulsá á Sólheimasandi fyrir nokkrum árum, en nú eru að mestu horfin, því að jökultangi sá, er þau myndaði, er nú horfinn. Og nú er sem betur fer sama sagan að gerast við Eystrafjall. Jökulruðningurinn þar hefur gengið mjög saman og líkindi eru til, að Grænalón hverfi fljótlega úr sögunni, ef svo horfir með eyðingu jökla sem hefur verið undanfarin ár. Það virðist því þverrandi hætta á, að hlaupin á vestanverðum Skeiðarársandi komi að verulegri sök, að því er kunnugir segja. Þessi þróun ýtir mjög á, að gerlegt sé að brúa þessi vötn, sem oftast láta fremur lítið yfir sér. Upptök Skeiðarárhlaupa eiga sér hins vegar upptök í Grímsvatnagíg. Úr þeim mikla geymi koma oft stórhlaup, er fara vítt um Skeiðarársand. Við þessar náttúruhamfarir verður vitanlega vandi að glíma. Nú er talið, að von muni slíks hlaups mjög bráðlega, að kunnugra manna dómi. Mun þá sjálfsagt að láta athuga að því loknu og jafnvel meðan á því stendur, hvers konar brýr mundu henta bezt við slíkar aðstæður. E.t.v. álíta menn sem svo, að vonlaust sé að hugsa um að brúa slíkt torleiði. Þannig var líka hugsað, áður en síminn var lagður yfir Skeiðarársand. En reynslan hefur sýnt og sannað, að ótrúlega litlar skemmdir hafa í símanum orðið og mönnum lærzt að ganga þannig frá honum, að skemmdir hafi orðið mjög litlar, þó að hlaup hafi komið. Gera menn sér því vonir um, að sama mundi koma á daginn með vel og hentuglega gerðar brýr. Nú er það áhugamál allra þeirra, er eygja þann möguleika, að opna megi vegasamband Suðurlandsvegar um Skaftafellssýslur, að allt verði gert, sem unnt er, til að hraða þeirri framkvæmd svo sem verða má og spara hvorki fé né fyrirhöfn til að finna þau úrræði, er hagkvæmust verða talin. Því er ekki að leyna að mjög þarf að endurbæta brúakerfið á Suðurlandsvegi, auk þess sem brúa þarf og leggja veg yfir Skeiðarársand. Má þar til nefna, að ýmsar brýr í Vestur-Skaftafellssýslu eru orðnar gamlar og úr sér gengnar og þurfa endurbóta við, svo sem á Hverfisfljóti og Brunná. Þær brýr eru síðan 1912 og sjá allir, að þær munu ekki fullnægja þeirri umferðarmenningu, sem nú er orðin. Það mætti einnig telja upp nokkrar fleiri brýr á Suðurlandsvegi, sem vissulega er þörf á að endurbyggja sem fyrst og er vonandi að, að því verði unnið vel og ötullega, svo sem raunar hefur verið gert á undanförnum árum. Að sjálfsögðu kosta þessar framkvæmdir mikið fé og þörfin kallar víða að. En þegar litið er til þess, hversu stórkostlega þýðingu opnun Suðurlandsvegar til Austfjarða mundi hafa í margföldum skilningi, svo sem fyrir hina strjálu byggð í Skaftafellssýslu, sem með þessum aðgerðum kæmist í þjóðbraut, svo og fyrir hinn ört vaxandi útgerðarbæ í Hornafirði, að ég tali ekki um þá stórbrotnu leið, sem opnaðist öllu skemmtiferðafólki, bæði innlendu og erlendu, þá er hér um brýna nauðsyn að ræða. Einnig má á það minna, að í ráði mun vera að gera Skaftafell í Öræfum að þjóðgarði, þar með Bæjarstaðaskóg. Mun margan fýsa að koma þar í framtíðinni, því að efamál er, að á nokkrum öðrum stað á landinu eigi fólk þess kost að virða fyrir sér á einum stað, stórbrotnari andstæður er náttúra Íslands geymir í skauti sínu, en þar. Hinn mikli og ört vaxandi síldarútvegur á Austfjörðum kallar á greiðari og styttri landleið við höfuðborgina. Það er því augljóst mál að opnun Suðurlandsvegar, þegar hana kemur til nota, mun verða stórkostleg lyftistöng fyrir byggðir Austfjarða svo og þau landssvæði, er hann liggur um. Þá má á það minna, að þessi þjóðvegur mun, ef að líkum lætur, örugglega skjóta stoðum undir nokkurn þéttbýliskjarna á syðsta og einum byggilegasta hluta landsins, sem ekki hefur enn verið sett fram af þeim, er till. hafa gert um þau mál. Eftir athugun og umsögn þaulkunnugra manna um aðstöðu alla á Skeiðarársandi höfum við, sem að þessari þáltill. stöndum, trú á því, að framkvæmanlegt sé og réttmætt frá þjóðhagslegu sjónarmiði að brúa vötnin á Skeiðarársandi og tengja þannig saman akvegakerfið um Suðurland til Austfjarða og þar með hringveg kringum landið. Ég vil mega treysta því, að allir hv. alþm. styðji þetta mál, svo og hæstv. ríkisstj. og sérstaklega hæstv. samgmrh. geri allt, sem frekast er unnt, til að skila þessu máli í höfn sem allra fyrst. Herra forseti. Að umr. þessari lokinni vil ég óska þess, að umr. verði frestað og málinu vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Ég hef flutt till. hér á tveimur þingum áður um sama mál og þessi þáltill. fjallar um, sem hér liggur nú fyrir til umr. Í fyrra skiptið flutti ég þáltill. um þetta mál ásamt með Karli Guðjónssyni, sem þá átti hér sæti á Alþingi, en aftur flutti ég þessa till. á síðasta þingi og ég hef nú leyft mér að endurflytja þessa till. í þriðja skipti. Ég fagna því út af fyrir sig, að það skuli nú vera fleiri að bætast hér í hópinn, sem virðast hafa mikinn áhuga á þessu máli. All myndarlegur hópur framsóknarmanna hefur nú tekið sig saman um að leggja hér fram till. um þetta mál, sem þeir virðast ekki hafa haft mikinn áhuga fyrir, fram til þessa, a.m.k. hafa þeir ekki tekið undir þá till., sem ég hef flutt um málið og við, en nú var það gert á mjög myndarlegan hátt af frsm. málsins. Ég hef þrátt fyrir það, þó að hér sé tekið undir meginmál það, sem við höfum hér flutt áður, afráðið að flytja mína fyrri tili. aftur, vegna þess að ég tel, að orðalag þeirrar till., sem við höfum hér flutt áður um málið, sé betra og eðlilegra. En þó vil ég ekki gera úr því meginatriði og mundi glaður samþykkja þá till., sem þeir framsóknarmenn hafa hér flutt, ef á því stæði að ná samkomulagi um afgreiðslu málsins. En í þeirri till., sem ég hafði staðið að því að flytja áður um þetta mál, var lögð megináherzla á, að þannig yrði staðið að framkvæmdum í þessu máli, að við það yrði miðað að opna þessa leið á næstu 2 árum. Mér þykir miklu miður að tala um það í áskorun til ríkisstj., að hún láti fara fram athugun á máli eins og þessu svo fljótt sem auðið er, því að það hefur alla jafna þótt býsna langur tími, þegar um stórmál er að ræða. Því verður ekki neitað, að hér er um stórmál að ræða. Það er skoðun mín, að það eigi ekki að leika neinn vafi á því, að það er hægt að gera veg þá leið, sem hér er rætt um. Vegagerðin yfir sandana er tiltölulega auðveld og við höfum þegar fengið fulla reynslu í vegagerð á hliðstæðum svæðum. Og þó að þar þurfi að fara yfir allmargar vatnakvíslar, þá er það síður en svo meira en það, sem við höfum áður gert á öðrum hliðstæðum stöðum. En það er hins vegar rétt, að þegar kemur til brúargerðar á þeim stöðum á leiðinni þar sem hin miklu jökulhlaup hafa ruðzt fram á undanförnum árum, þá eru mjög miklar líkur til þess, að ekki þyki ráðlegt, a.m.k. fyrst í stað, að gera þar brýr með sama hætti og almennt hefur verið gert, úr varanlegu efni og því er það, sem við í okkar till. bendum beinlínis á það, að á slíkum stöðum verði gerðar brýr aðallega úr timbri og hreinlega reiknað með því, að þær geti farið, þegar mestu hlaupin eiga sér stað. Hins vegar er það dómur kunnugra manna, að þessi jökulhlaup hafi breytzt svo mjög hin síðari ár, að það séu miklu meiri vonir til þess, að sæmilega gerðar brýr geti staðið í flestöllum tilfellum, heldur en áður var haldið um þessa leið. Ég álít því, að það eigi að gera ráð fyrir því í þeirri athugun á þessu máli, sem beinlínis er tekið fram í till. minni, að það sé í fyrsta lagi rannsakað, hvað kosta mundi að gera brýr á þessari leið á þann hátt, sem mætti telja varanlegar brýr og fullkomnar brýr, en einnig eftir hinni leiðinni, þar sem um er að ræða ófullkomnari gerð af brúm og hreinlega reiknað með því, að það gæti orðið um endurbyggingu á þeim að ræða. Ég skal svo ekki að þessu sinni fara mörgum orðum um þetta mál að öðru leyti. Ég tek undir það, sem frsm. málsins hefur sagt. Hér er um stórmál að ræða, ekki aðeins fyrir þær sveitir, sem kæmust beint í akvegasamband hér, en eru einangraðar nú, heldur er hér um stórmál að ræða fyrir allan Austfirðingafjórðung og í rauninni fyrir landið allt, því að hringvegur um landið mundi vissulega verða mikið notaður. Rök fyrir því að ráðast í þessa framkvæmd eru mörg og ég mun víkja nánar að því, sem ég vil einkum leggja áherzlu á í þeim efnum, þegar sú till. kemur hér til umr., sem ég stend að flutningi á um þetta sama mál. Ég sem sagt lýsi fylgi mínu við þessa till. út af fyrir sig, þótt mér hefði fundizt eðlilegra, að flm. hennar hefðu haft samráð við þá, sem eru nú búnir að flytja þetta mál tvívegis áður, meðan þeir mundu ekki eftir málinu.



Herra forseti. Mig langar aðeins til að rifja upp í örstuttu máli nokkur atriði í forsögu þessa máls, þó að það væri að vísu gert að nokkru af báðum þeim hv. ræðumönnum, sem hér hafa talað á undan. En ég vil minna á það, að á Alþingi 1961 fluttum við allir þm. Austurlands till. til þál., sem samþykkt var hér á hv. Alþingi, um rannsókn á skilyrðum til samgöngubóta á eyðisöndum Skaftafellssýslu. Þar var m.a. fyrsti liður hennar um rannsókn á brúarstæði á Jökulsá á Breiðamerkursandi. En það mál er nú komið svo áleiðis, að telja má, að það komist í höfn. Í öðru lagi um að athuga nýjar tegundir samgöngutækja, sem kynnu að geta hentað á Skeiðarársandi. Og í þriðja lagi, ef um einhverjar tæknilegar nýjungar væri að ræða til brúargerða á jökulvötn Skeiðarársands. Næst er það, að við afgreiðslu fjárl. fyrir jólin 1962 flutti ég ásamt tveim öðrum þm., Sigurði Ó. Ólafssyni og Eggert G. Þorsteinssyni, heimildartill. um að kaupa vatnadreka, sem þá stóð til boða að fá frá Ameríku. Og eins og hv. alþm. er kunnugt og fram kom einnig í ræðu frummælanda hér, var þessi dreki keyptur og reyndur lítillega þá næsta sumar. Á síðasta Alþingi fluttum við einnig nokkrir þm., - það var ég, Ragnar Jónsson, Páll Þorsteinsson og Sverrir Júlíusson, - till. um það að skora á ríkisstj. eða beina því til samgmrh. að láta reyna betur þennan vatnadreka, sérstaklega með það fyrir augum, hvort það væri hagfræðilegur grundvöllur að nota hann. Mátti telja, að það væri reynt, að tæknilega væri það mögulegt. Þeirri till. var vísað til ríkisstj. á síðasta Alþingi. Á síðasta sumri var svo gerð nokkur tilraun með þennan dreka, að vísu ekki jafn víðtæk, ef svo mætti segja og við hefðum kosið og okkar till. fór fram á, en hins vegar tilraun, sem var nokkurs virði og m.a. vegna þess, að í henni tóku þátt verkfræðingar frá vegagerðinni, sem notuðu þá jafnframt tækifærið einmitt til þess að athuga aðstæður til brúargerða þarna á söndunum yfir þessi vötn, sem hingað til hafa verið talin mundu vera mjög erfið viðureignar til brúargerða. En þetta þykir mér rétt að láta koma hér fram. Ég skal aðeins drepa á það, að eftir því sem ég veit bezt um álit verkfræðinganna við þessa fyrstu rannsókn, þá mun þeim ekki hafa vaxið svo mjög í augum með brúargerðir á vestari vötnin á Skeiðarársandi, en hafa hins vegar ekki viljað tjá sig neitt enn um sjálfa Skeiðará. En eitt hafa þeir þó látið í ljós og það er, að það sé nauðsynlegt að rannsaka gaumgæfilega, þegar hlaup kemur þarna á sandana, en það er talið, bæði af kunnugum mönnum, sem þarna eru í nágrenninu og enn fremur mun það vera álit jarðfræðinga, að hlaups sé að vænta nú í vetur, vor eða á næsta sumri í síðasta lagi. Og bæði hlaupið sjálft og þær afleiðingar, sem það hefur, telja þeir, svo sem raunar mjög skiljanlegt er, æskilegt og mikilvægt að geta rannsakað. En ég hef viljað árétta þetta og láta þetta koma fram hér og benda enn fremur á það, að enda þótt það kunni að fara svo, að þessi vatnadreki, sem aflað var samkv. heimild í fjárl. frá 1963, komi ekki að þeim notum, sem kannske vonir stóðu til og máttu standa til, þá er það ómótmælanlegt, að einmitt sú útvegun og sú reynsla, litla reynsla, sem gerð hefur verið með hann síðan, á áreiðanlega mestan þáttinn í því að skapa þann áhuga, sem nú er vakinn svo að segja um allt land fyrir því að fara að sigra þessi vötn og opna samgönguleiðina að sunnan og mynda þannig hringleið um landið. Þessi áhugi og þessar vonir hafa að vísu alltaf verið til í næsta nágrenni Skeiðarársands, en hins vegar vitum við það, að þeir, sem fjær hafa verið, hafa litið á þetta - a.m.k. í næstu framtíð - sem óyfirstíganlegan þröskuld. Það er of snemmt að vísu að fella dóm um það, hvernig gengur að sigra hann. Mér finnst þó allt benda til þess, að það sé nær en við kannske margir ætlum og ég er sannfærður um það, að þegar ekki verður eftir nema Skeiðará, þá verður hún einnig sigruð á einhvern hátt. Ég vil þess vegna undirstrika það, sem komið hefur fram hjá báðum þeim hv. ræðumönnum, sem hér hafa talað á undan, að hér er um mjög mikilvægt mál að ræða, sem snertir ekki einasta byggðirnar, sem næstar eru, heldur landsmenn alla.



Herra forseti. Ég fagna þeim undirtektum, sem þessi þáltill. hefur fengið hjá hv. þm., sem hér hafa talað um þetta mál og ég vænti, að það bendi til þess, að þingið taki vel á þessum málum og ýti þeim áfram í höfn. Ég vil aðeins segja hv. 5. þm. Austf. það, að við framsóknarmenn höfum ekki alltaf verið tómlátir um þetta mál, því að þegar Karl Guðjónsson var með það hér á sínum tíma, þá studdi ég hann eindregið og ég held, að mér sé óhætt að fullyrða, að þm. Framsfl. hafi haft fullan áhuga á og séð nauðsyn þess, að þetta stóra mál kæmist áfram, því að þetta er stórmál. Það er ekkert minna mál að fá vegasamband gegnum Skaftafellssýslu við Austfirði heldur en fyrir Vestfirðinga eða Vestmanneyinga eða aðra að fá skip. Það er alls ekki minna mál fyrir þá, og þess vegna er það, að það ber vissulega að fylgja því fast eftir. Það má deila um það, hvernig brýr eigi að byggja á Skeiðarársandi, en ég vil bara benda á það, að 1922 var byggð brúin á Jökulsá á Sólheimasandi úr steinsteypu með steinsteypustöplum og síðan hafa komið þar mörg og stór hlaup, einkanlega fyrst eftir að brúin kom. Hún hefur staðið þetta allt af sér, það hafa aldrei orðið neinar skemmdir á henni, því að yfirleitt munu það hafa verið frekar litlir jakar, sem komu í þessum hlaupum, ekki gríðarlega stórir, heldur smáir og þeir skaða ekki vel gerða steinstöpla. Ég hef svo ekki fleira um þetta að segja, en þakka hið góða hljóð, sem þetta mál fær, og vænti, að þingið afgreiði það frá sér á raunhæfan hátt.



Herra forseti. Ég vil aðeins segja hér nokkur orð vegna þeirrar þáltill., sem hér er til umr. Eins og menn kannske vita, eru rannsóknir á vegastæði og brúargerð á Skeiðarársandi þegar hafnar. Verkfræðingar frá vegagerðinni voru þarna s.l. sumar að byrjunarathugunum og mælingum. Það hefur til skamms tíma verið talið ómögulegt að brúa árnar á Skeiðarársandi og þáltill., sem kom fram hér á Alþingi 1961 og flutt var af öllum þm. Austf., bendir einmitt til þess, orðalag hennar bendir til þess, að jafnvel þá hafi verið talið illmögulegt að brúa árnar á Skeiðarársandi, því að till. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj.: 1) Að láta rannsaka til hlítar brúarstæði á Jökulsá á Breiðamerkursandi og gera kostnaðaráætlun um brú þar. 2) Að láta athuga - með sérstöku tilliti til samgangna á Skeiðarársandi - nýjar tegundir samgöngutækja til samgangna um torfærur á landi með hliðsjón af reynslu á slíkum tækjum erlendis. Síðan skal gera tilraunir með slík samgöngutæki á Skeiðarársandi, ef ætla má að athugun lokinni, að þau muni reynast hæf til samgöngubóta þar. 3) Að láta fylgjast sem bezt með tæknilegum nýjungum við brúargerðir, er kynnu að gera kleift að brúa jökulvötnin á Skeiðarársandi.“ En þetta er nú breytt, jafnvel á svo stuttum tíma sem frá árinu 1961. Það er álit fróðra manna, að Núpsvötnin og Súla muni jafnvel vera hætt að hlaupa, en í þessum vötnum hafa verið mikil og stór hlaup oft undanfarið. Sandgígjukvísl, sem er stórt vatnsfall á miðjum Skeiðarársandi, er nú orðið í föstum farvegi og ekki hætta á því, að hún brjótist út á sandinn. Hlaupin í Skeiðará hafa ekki verið stór síðan 1934, að mig minnir. Þau hafa verið miklu smærri, þau hlaup, sem komið hafa síðan, heldur en þau gerðust áður. Eftir því sem kunnugir menn telja, eru því orðnir miklir möguleikar til þess, að takast megi að brúa þessar ár á sandinum og virðist vera aðeins um fjárhagsspursmál að ræða. Ég átti kost á því s.l. haust að fara yfir Skeiðarársand með vatnadrekanum, sem hér hefur verið minnzt á. Og ég tel eftir þá reynslu, sem fékkst í þeirri ferð, að það sé vel mögulegt að nota hann við Skeiðará, - ef búið væri að brúa vötnin vestar á sandinum, Núpsvötn, Súlu og Sandgígjukvísl, þá væri vel mögulegt að nota þennan vatnadreka til þess að ferja bíla á yfir Skeiðará til bráðabirgða. Annar möguleiki væri líka fyrir hendi, og það væri að hafa drekana tvo, annan vestar á sandinum, sem ferjaði yfir Sandgígjukvísl sem er austust af vatnsföllunum, vestur á sandi og svo hinn við Skeiðará. En það er satt bezt að segja, að drekinn er seinfær og hann er ekki vel fallinn til flutninga á landi, ef um langan veg er að ræða, en aftur á móti virðist hann komast yfir hvaða vatnsfall sem vera skal. Ég held, að brýr á sandinum séu það, sem koma skal. Og eins og einn hv. ræðumaður tók hér fram áðan, þá finnst mér það ekkert ógurlegt, þó að brú á Skeiðará yrði að endurnýjast á 10–20 ára fresti, vegna þess að þessi samgönguleið er það mikilvæg, að brú mundi borga sig á örstuttum tíma. Við vitum það, að nú eru vörubílar í flutningum milli Reykjavíkur og Austfjarðanna allra og alla leið suður á Hornafjörð alla tíma ársins, þegar fært er en leiðin fyrir sunnan jökla styttir þennan veg um nálega 500 km. Auk þess er þetta snjólaus leið meiri hluta ársins, eins og við þekkjum hér á Suðurlandi. Ég er því sannfærður um, að það verður fast sótt á um að fá þessu mikla hagsmunamáli þokað áleiðis, ekki aðeins fyrir Austur-Skaftfellinga og Austfirðinga, heldur fyrir landsmenn alla. Ég vil lýsa stuðningi mínum við hverja þá tilraun, sem miðar að því að greiða fyrir því, að þessi vegur komi sem allra fyrst.



Herra forseti. Hv. 1. flm. þessarar till. hefur nú gert svo skýra grein fyrir þessu máli, að í raun og veru er litlu við það að bæta og allir þeir, sem tekið hafa til máls, hafa látið í ljós áhuga sinn á því, að lausn fengist á samgöngumálum hér um suðurland og er það vissulega vel farið. En það hefur komið fram í þeim ræðum, sem hér hafa verið fluttar, að menn hafa farið að rifja upp það, sem áður hefur verið lagt fram í þessu máli hér á hv. Alþingi, en vegna þess að í þeim samanburði gleymdist upphafið, þá þykir mér rétt að segja um þetta örfá orð. Það var strax á árinu 1956, að þetta mál - efnislega sama máið og hér er til umr. - kom fyrst fram hér á hv. Alþingi. Það var með till. til þál., sem ég bar fram í sameinuðu þingi. Og er hún svo hljóðandi, efni ályktunarinnar er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta í samráði við vegamálastjóra athuga nýjar tegundir samgöngutækja til samgangna um torfærur á landi með hliðsjón af reynslu, sem fengin er af slíkum tækjum erlendis. Síðan skal gera tilraunir með ný samgöngutæki á eyðisöndum Skaftafellssýslu, ef ætla má að athugun lokinni, að þau muni reynast hæf til samgöngubóta þar. Kostnaður, sem leiðir af athugun þessari og tilraunum með ný samgöngutæki, greiðist úr ríkissjóði.“ Þessari till. var á þinginu 1956 vísað til fjvn. og hún átti góðum skilningi að mæta hjá hv. fjvn., því að n. skilaði áliti um till.; sem er dagsett 18. marz 1957, samhljóða áliti, þar sem hún lagði til, að till. mín yrði samþykkt óbreytt, enda var hún afgreidd sem ályktun frá sameinuðu Alþingi á því þingi. En nál. fjvn. 1956 er örstutt, og ég ætla - með leyfi hæstv. forseta - að lesa það. Það er svo hljóðandi: „Nefndin telur, að mikil þörf sé á, að athuganir séu gerðar um það, á hvern hátt verði unnt að yfirstíga þá miklu farartálma, sem eru á aðalþjóðvegakerfi landsins í Skaftafellssýslu. Margt bendir til, að ný tækni geti komið þarna að liði og því er nauðsynlegt, að yfir því sé vakað, að fylgzt sé með þeim nýjungum, sem þar gætu komið til greina. N. mælir með því, að till. verði samþykkt “ Og undir þetta álit skrifa Karl Guðjónsson; Halldór Ásgrímsson, Sveinbjörn Högnason, Halldór E. Sigurðsson, Magnús Jónsson, Karl Kristjánsson, Jón Kjartansson, Áki Jakobsson og Pétur Ottesen. Þetta gerðist áður en hv. 3. þm. Austf. gekk inn í þennan sal og áður en hv. 5. þm. Austf. flutti þá till., sem hann var að vitna hér til. Nú má segja, að í þessari ályktun Alþingis 1956 hafi ekki beinlínis verið rætt um brúargerðir, heldur fremur aðrar leiðir. En til þess liggja alveg augljósar ástæður, því að þá var eftir að leysa af hendi svo mörg önnur verkefni í Skaftafellssýslu, sem að allra manna dómi, bæði verkfræðinga og hinna kunnugustu manna, þar búsettra, hlutu að sitja í fyrirrúmi fyrir framkvæmdum á Skeiðarársandi vegna aðstöðunnar og hvers eðlis verkefnin eru. Ég minni á það, að þegar hér voru sett lög um, eða lagabreyting var gerð á vega- og brúarlögum á þingi 1943, þá var tæknin í þessu landi ekki lengra komin en það, að þáv. vegamálastjóri, Geir Zoëga, sem var reyndur verkfræðingur og hafði mikla lífsreynslu í starfi, hann taldi vafa á, að það væri hægt að brúa Hornafjarðarfljót og þá var gerður sérstakur fyrirvari í l. um, að sú brú skyldi því aðeina reist, að rannsókn væri áður látin fara fram á því, hvort það væri kleift. Síðan hefur þetta þróazt stig af stigi. Með aukinni tækni hefur verið hægt að leysa af hendi stærri og stærri verk. Jökulsá í Lóni var brúuð 1952, eitt af stórvötnum Skaftafellssýslu. Það var lokið við brú á Hornafjarðarfljótum 1961. Brú á Fjallsá á Breiðamerkursandi, sem er nærri 140 m á lengd, var byggð 1962, brú á Steinavötn smíðuð 1964. Og nú er, eins og hér hefur komið fram hjá fyrsta flm. þessarar till., verið að gera áætlun og teikningar af brú að Jökulsá á Breiðamerkursandi og við vonum, að það eigi ekki langt í land, að sú brú verði byggð. Öll þessi verkefni hlutu að ganga á undan brúargerðum á Skeiðarársandi og þess vegna var það alveg eðlilegt, að 1956 væri ekki verið að stefna að því að gera samþykktir um það hér á hv. Alþingi, heldur aðra úrlausn mála. Nú er aftur búið að leysa af hendi hin stóru verkefni, sem ég hef talið upp og það má segja, að nú hillir undir það, að það sé alveg tímabært að fara í alvöru að huga fyrir brúargerðum á Skeiðarársandi. Ég man nú ekki betur - en að því má náttúrlega gæta í Alþingistíðindum - en ég tæki hér í þingræðum mjög jákvæða afstöðu með till. þeirri, sem Karl Guðjónsson og Lúðvík Jósefsson fluttu og enn er fram borin hér á þingi. Mín skoðun hefur alla tíð, síðan ég kom til starfa í þessari stofnun, verið óbreytt um það að vinna að því að bæta samgöngur í Skaftafellssýslu og tengja svo fljótt sem auðið er akvegasambandið um Suðurland. Við framsóknarmenn höfum yfirleitt staðið saman um þá stefnu. Og sem betur fer hefur mér virzt vera almennur skilningur á þessu máli og vitna ég þar enn til samstöðunnar, sem fjvn. hafði strax um hina fyrstu till. í þessu efni, sem kom hér inn á þingið og það gleður mig sannarlega, að þær umr., sem hér hafa farið fram, virðast benda til þess, að slík samstaða sé enn fyrir hendi og að almennur skilningur sé á þeirri nauðsyn, sem fyrir hendi er í þessum efnum.

Lúðvík Jósefsson Hæstv. forseti. Ég vil nú ekki verða til þess að tefja fyrir því, að þetta mál fái að komast til n., heldur gera aðeins örstutta aths. En hún er sú, að hér hefur komið upp allbroslegur metingur um það, hverjir hafi lagt tiltekið mál hér fyrir þingið og hverjir hafi fyrst staðið að því og líklega hefur það sært menn nokkuð, sem ég sagði í þeim efnum. En það, sem komið hefur hér fram í þessu máli í sambandi við þessa tilburði manna til þess að reyna að eigna sér till. um þetta má,. hefur allt sannað það, að fyrstu till., sem komu hér fram um það að leggja veg yfir sandana og leysa samgöngumálin þannig, komu fram hjá mér og Karli Guðjónssyni. Hinar till. voru um allt annað, voru um það að kaupa tæki til þess að selflytja þarna yfir í ákveðnum vandræðum og rannsaka um brúarstæði yfir Jökulsá á Breiðamerkursandi og hér urðu m.a. umr. á Alþingi um það, hvort ætti að leggja meiri áherzlu á að fara þá leið, sem við bentum á, að leysa stór og mikil vegamál og brúargerð eða hverfa að því að kaupa þetta selflutningstæki. En sem sagt, þetta skiptir mjög litlu máli. Við erum allir sammála um aðalatriði málsins og þurfum því að reyna að vinna að því, að málið sjálft verði leyst.

Fyrirspyrjandi (Jón Skaftason) : Herra forseti. Hin tíðu umferðarslys, sem hafa orðið á götum landsins á undanförnum árum, hafa að sjálfsögðu vakið fólk til umhugsunar um, hvort ekki væri hægt að gera öryggisráðstafanir, sem til þess væru fallnar að draga úr þessum hörmulegu slysum. Á árinu 1958 voru sett hér á landi ný umferðarlög. Mér er kunnugt, að við undirbúning þeirra laga var leitað ráða og álits hinna færustu manna og sú n., sem undirbjó þetta frv., eyddi í það talsverðri vinnu og tíma. Í 83. gr. umferðarl., nr. 26 frá 1958, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Kennsla í umferðarreglum skal fara fram í barna- og unglingaskólum. Menntmrh. setur reglugerð um tilhögum kennslunnar og prófkröfur.“ Í samræmi við þetta var svo á árinu 1960 sett reglugerð nr. 51 um umferðarkennslu í skólum landsins. Í 3. gr. þeirrar reglugerðar segir þannig: „Í barna- og unglingaskólum skal umferðarfræðsla vera einn þáttur skyldunámsins.“ Og enn fremur í 9. gr. sömu reglugerðar segir: „Í Kennaraskóla Íslands og Íþróttakennaraskóla Íslands skal umferðarfræðsla vera skyldunámsgrein.“ Enn fremur: „Halda skal námskeið fyrir kennara, sem réttindi vilja öðlast til að kenna börnum og unglingum umferðarmál.“ Að sjálfsögðu var ákvæðum laganna og ákvæðum reglugerðarinnar, sem ég var hér áðan að lesa, fagnað mjög af öllum almenningi, sem taldi, að kennsla í umferðarmálum væri vel til þess fallin að reyna að fyrirbyggja hin tíðu umferðarslys. Lögin út af fyrir sig og reglugerðin, sem sett hefur verið á grundvelli þeirra, er að mínu viti mjög skýr og góð og tel ég, að þar þurfi engu að breyta. Hins vegar eru menn ekki á eitt sáttir um framkvæmd þessara ákvæða og því er borin fram sú fsp., sem hér er rædd og er í tveim liðum. En fyrri liður hennar hljóðar þannig: „Hvernig hefur verið framkvæmt ákvæði 83. gr. umferðarl., nr. 28 frá 2. maí 1958, um kennslu í umferðarmálum í barna- og unglingaskólum landsins?“ Og b-liður: „Hversu miklu fé hefur verið varið úr ríkissjóði til þessarar fræðslu, frá því að lögin tóku gildi?“ Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þessa fsp.

Menntmrh. (Gylfi Þ. Gíslason) : Herra forseti. Sívaxandi umferð hefur valdið stórauknum vandamálum á síðari árum, vandamálum, sem eiga eflaust enn eftir að vaxa með vaxandi umferð og aukinni bifreiðaeign hér á landi. Umferðarslysum hefur því miður einnig farið fjölgandi hin síðari ár og er þar skemmst að minnast alvarlegra slysa nú fyrir skömmu. Með hliðsjón af þessu vil ég taka fram, að ég tel hér vera um mikið og alvarlegt vandamál að ræða, sem ég tel skólana eiga að eiga eins mikinn þátt í að vinna gegn og unnt er. Þess vegna tel ég í alla staði eðlilegt, að þessi fsp. sé komin fram og skal leitast við að svara henni sem ýtarlegast. Umferðarl. eru frá 2. maí 1958. Í 83. gr. l. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Kennsla í umferðarreglum skal fara fram í barna- og unglingaskólum. Menntmrh. setur reglugerð um tilhögun kennslunnar og prófkröfur.“ Með bréfi menntmrn. 13. júní 1958 var þess óskað, að umferðarlaganefnd semdi drög að reglugerð um þessa kennslu. N. tók þetta verkefni að sér og skilaði frv. að reglugerð 13. nóv. 1959. Með bréfi menntmrn. 4. des. 1959 var reglugerðin send fræðslumálastjóra til umsagnar, og felst álit hans í bréfi, dags. 28. febr. 1960. Að fenginni umsögn frá fræðslumálastjóra gerði menntmrn. smávægilegar breytingar á reglugerðinni og sendi hana síðan dómsmrn. til umsagnar. Svar þess barst 31. marz og var reglugerðin síðan gefin út 8. apríl 1980. Í reglugerðinni er tekið fram, að tilgangur umferðarfræðslu í skólum sé: 1) Að gera nemendum ljósa þá hættu, sem af umferð stafar. 2) Að kenna umferðarreglur þær, sem gilda á hverjum tíma og skuli fræðslunni hagað í samræmi við þroska hinna ýmsu aldursflokka nemenda. 3) Að kenna nemendum að fara eftir settum reglum og notfæra sér fræðslu um þessi efni, þannig að þeir valdi ekki sér eða öðrum óþarfa hættu. Einnig er tekið fram, að á barnaheimilum, í leikskólum og smábarnaskólum skuli börnum leiðbeint um einföldustu reglur, sem fótgangandi fólki ber að fylgja. Á fræðslan einkum að beinast að því, að börnin fái hugmynd um þá varúð, sem þeim ber að sýna, þegar þau eru á ferð eða að leik á almannafæri. Er ákveðið, að forráðamönnum stofnana þeirra, sem að framan eru nefndar, beri að sjá þeim fyrir nauðsynlegum gögnum til kennslunnar. Í barna- og unglingaskólum skal umferðarfræðslan fara fram sem einn þáttur skyldunámsins. Fræðslu þessa fyrir börn á aldrinum 7–9 ára annast bekkjarkennari þeirra, eða sá kennari, sem skólastjóri kveður til þess. Á fræðslan að fara fram bæði innanhúss og utan. Innanhúss umferðarfræðslan á að vera samtvinnuð öðrum námsgreinum, eftir því sem við verður komið. Ber sérstaklega að brýna fyrir börnum hættu, sem stafar af umferð, bæði almennt og sérstakar hættur í því byggðarlagi, sem um er að ræða. Skal börnunum gerð grein fyrir þeirri skyldu að sýna varúð og taka tillit til annarra, læra að þekkja helztu umferðarmerki og helztu reglur um umferð fótgangandi manna. Utan húss skal fræðslan einkum beinast að því að kynna börnum umferðarreglur, bæði á afmörkuðum svæðum og alfaravegum. Skal það gert bæði með æfingum og munnlega. Verja skal nokkrum kennslustundum árlega til umferðarfræðslu utanhúsa. Þær kennslustundir skulu eigi vera færri en 6 fyrir börn á aldrinum 8–9 ára. Börn 10–12 ára skulu aftur á móti njóta kennslu í umferðarreglum og umferðarmenningu 2 kennslustundir á mánuði til jafnaðar, meðan skóli starfar. Í kaupstöðum og annars staðar, þar sem löggæzlumanna er kostur, skal sérþjálfaður lögreglumaður eða bifreiðaeftirlitsmaður annast æfingakennsluna utanhúss. Í gagnfræðastigsskólum skal umferðarkennsla fara fram í 1. og 2. bekk. Við brottfararpróf úr barnaskólum í kaupstöðum og annars staðar, þar sem því verður við komið, skulu nemendur ganga undir umferðarpróf. Einnig skulu nemendur í 2. bekk gagnfræðaskóla ganga undir slíkt próf. Í Kennaraskóla Íslands og Íþróttakennaraskóla Íslands skal umferðarfræðsla vera skyldunámsgrein. Á að halda námskeið fyrir þá kennara, sem réttindi vilja öðlast til þess að kenna börnum og unglingum umferðarmál. Þeir, sem sótt hafa slík námskeið og sýnt, að þeir séu hæfir til kennslu, skulu öðrum fremur hafa hana á hendi. Skulu námskeið þessi haldin, þegar þurfa þykir og vera undir yfirumsjón fræðslumálastjóra. Þá er Ríkisútgáfu námsbóka ætlað að gefa út námsbækur í umferðarmálum. Loks er heimilað í reglugerðinni, að menntmrh. ráði sérfróðan mann um stundarsakir til að hafa yfirumsjón með umferðarfræðslu í skólum landsins í samráði við fræðslumálastjóra og til þess að stjórna námskeiðum þeim, sem áður voru nefnd. Menntmrn. fór þess á leit 12. maí 1960 við n. þá, sem starfar samkv. l. nr. 48 1958, þ.e. nefnd þá, sem skylt er að bera undir ráðningu nýrra opinberra starfsmanna, að hún féllist á, að ráðuneytið réði sérfróðan mann til þess að hafa umsjón með umferðarfræðslu í skólum. Nefndin sá ekki ástæðu til að mæla með ráðningunni, en kvaðst fús til að taka málið upp að nýju, áður en skólar hæfust haustið 1960. Fékkst svo samþykki n. 15. sept. 1960 til að lausráða mann fyrst um sinn til reynslu til þessara starfa. Hinn 20. okt. 1960 var Jón Oddgeir Jónsson fulltrúi síðan ráðinn til þess að hafa umsjón með umferðarfræðslu í skólum í samráði við fræðslumálastjóra og til að stjórna námskeiðum í umferðarfræðslu í Kennaraskóla Íslands og Íþróttakennaraskóla Íslands. Gilti ráðningin frá ársbyrjun 1961 til 3 ára og var miðað við, að þetta væri hálft star, og launað samkv. því. Voru launin fyrst ákveðin samkv. 7. flokki launalaga 1955, meðan þau giltu, en síðar samkv. 17. launaflokki kjaradóms frá 3. júlí 1963. Frá ársbyrjun til vors 1961 vann Jón Oddgeir Jónsson að því að semja og búa undir prentun kennslubók í umferðarmálum, þar sem slík bók var nauðsynlegur liður í því, að mögulegt væri að hefja kennslu í umferðarmálum í barna- og unglingaskólum landsins. En einnig lét hann gera filmræmur og kvikmyndir til notkunar við kennsluna. Haustið 1961 kom svo umferðarbókin út á vegum Ríkisútgáfu námsbóka og er hún seld á 25 kr. til nemenda. Alls mun hafa verið dreift um 8.000 eintökum af bók þessari í barna- og unglingaskóla, einkum þó til barnaskóla. Annað upplag bókarinnar kom út á s.l. ári í stóru upplagi. Vetrarmánuðunum 1962–63 var varið til þess að halda námskeið með starfandi kennurum í öllum barnaskólum og nokkrum unglingaskólum í mesta þéttbýli landsins, þar sem þörfin er mest, þ.e. í Reykjavík, Kópavogi og nágrenni. Vorið 1964 var haldið próf í umferðarreglum í þessum skólum samkv. því, sem ætlazt var til í reglugerðinni. Á þessu ári hafa verið haldin námskeið með kennurum í mörgum kaupstöðum landsins og mun því verða haldið áfram, þannig að unnt verði að láta próf í umferðarreglum fara fram a.m.k. í 12 ára bekkjum barnaskóla í öllum kaupstöðum landsins vorið 1965, þ.e. næsta vor. Eins og áður var sagt, hefur höfuðáherzla verið lögð á að halda námskeið með starfandi kennurum. En auk þess var námskeið haldið í Kennaraskóla Íslands og eru nú að hefjast þar námskeið, sem ráðgert er að halda á hverjum vetri í 4. bekk og stúdentadeild. Í Íþróttakennaraskóla Íslands hafa verið haldin námskeið í umferðarfræðslu fyrir kennaraefni. Þá hefur Jón Oddgeir Jónsson haldið erindi um þessi efni á tveim skólastjóraþingum og útvegað sænskar og enskar umferðarkvikmyndir til kennslu. Í lok þessa árs mun koma út handbók í umferðarkennslu fyrir smábarnakennara og fóstrur og hefur Jón Oddgeir Jónsson einnig tekið þá bók saman og búið undir prentun. Þess má geta, að vorið 1962 var tilbúið handrit að annarri kennslubók, sem einkum var ætluð til náms í unglingaskólum, svo og leiðarvísir fyrir almenning í umferðarmálum. Var þá ákveðið að bíða um tíma með prentun bókarinnar, þar til reglugerðir, sem kváðu á um nánari atriði í þessum málum, kæmu út og unnt yrði að fella þau ákvæði inn í efni bókarinnar. Þær reglugerðir, sem beðið var eftir, birtust á s.l. sumri, og er nú hafinn undirbúningur að prentun bókarinnar. Með þessu yfirliti vænti ég, að ég hafi veitt fullnægjandi svar við fyrri lið till., þ.e. hvernig framkvæmd hafi verið ákvæði 83. gr. umferðarlaga frá 1958 um kennslu í umferðarmálum í barna- og unglingaskólum landsins. Að því er snertir síðari lið fyrirspurnarinnar, hversu miklu fé hafi verið varið úr ríkissjóði til þessarar fræðslu, frá því að lögin tóku gildi, er því til að svara, að beinn kostnaður við umferðarfræðsluna hefur ekki verið annar, en hálf laun Jóns Oddgeirs Jónssonar fullrúa, og hafa þau numið sem hér segir: 1961 39.352 kr., 1962 44.648 kr., 1963 46.820 kr. og 1964 um það bil 60.000 kr. Auk þess er svo vitanlega í hinum almenna skólakostnaði allur sá kostnaður, sem af því leiðir, að umferðarkennsla fer fram innan hins almenna skólakerfis, þó að þar sé eigi unnt að tilgreina ákveðna tölu. Að lokum skal ég láta þess getið, að ég tel æskilegt að auka umferðarfræðsluna frá því, sem verið hefur og mun verða unnið að því, að Jón Oddgeir Jónsson, sem gegnt hefur þessu starfi með prýði um hríð, fái aðstöðu til að gegna því sem fullu starfi.

Fyrirspyrjandi (Jón Skaftason) : Herra forseti. Jafnframt því sem ég vil þakka hæstv. ráðh. þær upplýsingar, sem hann gaf við fsp. minni hér áðan, langar mig lítillega að geta þeirrar ástæðu, sem lá til þess, að ég bar þessa fsp. fram. Ég sagði áðan, að það færi tvennum sögum af framkvæmd þeirra lagaákvæða, sem ég rakti úr umferðarlögunum frá 1958 og reglugerð frá 1960. Einmitt þetta kemur vel fram í grein, sem rituð var í septemberhefti Samvinnunnar af Baldvin Þ. Kristjánssyni, sem ég hygg að sé mjög vel kunnugur framkvæmd þessara mála vegna starfs síns um fjölda ára, en við lestur þeirrar greinar er ekki hægt að draga aðrar ályktanir en þær, að framkvæmdin um kennslu í umferðarmálum í barna- og unglingaskólum landsins sé meira og minna í molum. Með leyfi hæstv. forseta, langar mig til að lesa upp úr þessari grein, sem birzt hefur í opinberu blaði og getur þess vegna ekki talizt neitt leyndarmál, - blaði, sem lesið er af þúsundum landsmanna, og ég hef ekki orðið var við, að nein leiðrétting kæmi fram af opinberri hálfu á því, sem staðhæft er í þessari grein. Baldvin Þ. Kristjánsson segir í grein þessari m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Hvað mundi nú líða framkvæmd þessara merku fyrirmæla,“ þ.e.a.s. fyrirmælanna, sem ég rakti hér áðan úr umferðarlögunum og úr reglugerðinni um umferðarkennslu í skólum landsins, - „hvað mundi nú líða framkvæmd þessara merku fyrirmæla á undanförnum árum og enn í dag? Það getur ekki heitið, að viðkomandi skólar viti af þeim nema fyrir afspurn. Þeir hafa ekki móttekið nein fyrirmæli opinberra aðila í áframhaldi af og til samræmis við þessi grundvallandi reglugerðarfyrirmæli. Það mun t.d. ekki finnast stakt orð, sem farið hefur skriflega á milli skólanna og fræðslumálastjórnarinnar í tilefni af setningu hinna nýju umferðarlaga og reglugerðar, þar sem ný skyldunámsgrein er þó fyrirskipuð. Hvað vilja menn nú hafa það betra og hvað geta þeir þá getið sér til um sjálft lífið og starfið að baki? Þetta er með öllu ótrúleg, en dagsönn saga. Í orði er fyrir mörgu séð, en sárafáu í framkvæmd. Þannig er allt í molum um gengi laga og reglugerðar í sjálfu því mannlífi, sem á að þjóna. Ég meira en efast um, að nokkur lagafyrirmæli frá upphafi Íslandsbyggðar hafi verið svo lengi og ferlega fótum troðin sem þessi og áreiðanlega engin með viðsjárverðari afleiðingum.“ Ég tel rétt, að þetta komi fram hér á hv. Alþingi í sambandi við þær umr., sem þegar hafa orðið út af þeirri fsp., sem ég bar fram og við höfum nú verið að ræða.



Herra forseti. Ég tel mig ekki geta komizt hjá að segja, að þau ummæli, sem hv. þm. las úr tímaritsgrein eftir tilgreindan mann, séu mjög orðum aukin og vægast sagt nálgast það að vera sleggjudómur, eins og allir þm. geta dæmt um með hliðsjón af þeim upplýsingum, sem ég veitti og eru fyrir hendi samkv. opinberum skjölum. Þegar hliðsjón er höfð af því, að sérstakur maður hefur haft það sem hálft starf undanfarin 3 ár að annast umferðarkennslu samkv. gildandi lögum og reglugerðum og hann verður með engu móti talinn hafa slegið slöku við sitt starf, heldur þvert á móti unnið það af prýði, fyrst og fremst með því að halda námskeið fyrir kennara í barnaskólum og unglingaskólum og enn fremur með því að halda námskeið fyrir kennara við Kennaraskóla Íslands og Íþróttakennaraskólann, þá finnst mér það vera harður dómur og ósanngjarn um hans verk og hans yfirmanna, ef þarna er talið hafa verið um vítaverða vanrækslu að ræða. Og það er auk þess ekki alveg víst, að menn, sem gegna öðrum og alveg óskyldum störfum, geri sér ljóst það starf, sem fer fram innan sjálfra skólanna og þá fyrst og fremst barnaskólanna. Með því getur að sjálfsögðu enginn fylgzt nema sá, sem ber ábyrgð á hlutaðeigandi barnaskóla, eða þeir, sem eiga börn í hlutaðeigandi barnaskóla. En í þeirri skýrslu, sem ég gaf áðan, kom fram, að umferðarkennslu hefur verið haldið uppi í barnaskólum, þó alveg sérstaklega hér í þéttbýlinu á Suðvesturlandi, fyrir forgöngu þessa trúnaðarmanns ríkisvaldsins um umferðarkennslu í skólum. Hefði þeirri kennslu ekki verið haldið uppi, jafnvel, þó að hann hefði haldið sín námskeið, eins og hann hefur gert, mætti segja, að málinu væri mjög ábótavant. En kennararnir sjálfir hafa sem lið í sínu almenna skólastarfi haldíð slíkri kennslu uppi og með því tel ég að grundvallarhugsuninni í gildandi lögum og reglugerð hafi verið framfylgt. Hitt er annað mál, að ég skal fúslega á það fallast, að þessi kennsla mætti og ætti að stóraukast frá því, sem verið hefur. Hins vegar er það engin nýlunda, að jafnalgert nýmæli og hér var lögtekið 1958 og ekki tókst að setja reglugerð um fyrr en 1960, komi ekki til fullra framkvæmda þegar, við skulum segja á fyrstu 5 árunum, sem nýmælin eru í gildi. Það er áreiðanlega ekkert einsdæmi. Auðvitað verða menn að gera sér ljóst, að umferðarkennsla í skólum fellur að sumu leyti utan við venjulegt námsefni skólanna, utan við venjulegan verkahring kennaranna og ég tel það alls ekki ámælisvert, tel það ekki ástæðu til ámælis, hvorki í garð kennarastéttarinnar né heldur í garð þess umsjónarmanns, sem þessa umsjón hefur annazt, þó að framkvæmd málanna sé ekki orðin eins fullkomin og ég játa fúslega að hún ætti að vera og þarf að vera. Varðandi það, að engin almenn fyrirmæli hafi borizt frá fræðslumálastjóra til skólanna um þetta efni, bréfleg eða munnleg, er það að segja, að fræðslumálastjórnin fól sérstökum fulltrúa að hafa framkvæmd þessara mála með höndum, Jóni Oddgeiri Jónssyni og að því hefur hann starfað í 3 ár og var það að sjálfsögðu miklu líklegra til árangurs, en að skrifa skólastjórunum bréf.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið. Ég get tekið undir það með hæstv. ráðh., að hér hefur verið farið að mínum dómi vel af stað, þegar á það er litið, að um algert nýmæli er að ræða og sömuleiðis það, sem hann sagði, að hér stendur margt til bóta. Ég fagna þeim ummælum hæstv. ráðh. að vilja vinna að því, að starf þess manns, sem að þessum málum hefur unnið, skipulagningu umferðarkennslu í skólum, skuli eftirleiðis gert að fullu starfi. Ég tel þess fulla þörf og mikið öryggi fyrir því, að þessi mál fái áfram að þróast í rétta átt. Eitt atriði vildi ég aðeins minnast á í þessu sambandi, því að ég held, að það skipti miklu máli, þegar um framkvæmd laga um umferðarkennslu í skólum er að ræða og það er sá losarabragur, sem enn er á kennslu og kennslutilhögun í þessum málum í skólunum. Mér skilst, að umferðarkennsla í skólum sé ekki nema að einhverju örlitlu leyti sett sem föst námsgrein á námsskrá, það sé um of lagt á vald einstakra kennara, hvernig þessi kennsla er rækt. Þeim er sem sé, að nokkru leyti a.m.k., ætlað að kenna umferðarreglur með hinum og öðrum námgreinum, meira eða minna óskyldum þessu máli. Þetta er óheppilegt og ég vil aðeins benda á það hér, að það er full þörf á því, einmitt til þess að bæta úr því, sem enn kann að fara aflaga, að koma þessu máli, kennslu í skólunum, í fastara og ákveðnara horf, þannig að um verði að ræða skyldunámsgrein á borð við hverja aðra. En ég vil um leið taka það fram, að ég er andvígur því, að hér verði búin til ný námsgrein til viðbótar öllum öðrum og til aukins álags fyrir börnin í skólunum. Hér verður að synda milli skers og báru, afnema eitthvað, sem hægt væri að afnema og koma þessari þörfu kennslu í fast horf í staðinn.

Fyrirspyrjandi (Jón Skaftason) : Herra forseti. Ég get ekki látið hjá líða að mótmæla þeim misskilningi, sem kom fram í ræðu hæstv. ráðh. hér áðan, þar sem hann talaði um það, að greinarhöfundur, Baldvin Þ. Kristjánsson, væri í grein þeirri, sem ég las upp úr örstuttan kafla áðan, að ráðast sérstaklega á Jón Oddgeir Jónsson eða kennarastétt landsins, eins og hann vildi túlka það. Þvert á móti er það auðséð öllum, sem þessa grein vilja lesa, að greinarhöfundur ber hið mesta lof á Jón Oddgeir Jónsson og kennarastéttina, en deilir aðeins á, að Jóni Oddgeir sé ekki veitt sú starfsaðstaða af hálfu hins opinbera, sem hann þyrfti að hafa til þess að geta sinnt þessum málum, svo að nægjanlegt megi teljast. Þessu til sönnunar langar mig til þess að lesa upp úr sömu grein örstuttan kafla, þar sem þetta kemur ákaflega skýrt fram. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Það breytir engu um kurfshátt og vesaldóm viðkomandi stjórnarvalda, að til þessa hálfsdagsjobbs valdist einn hæfasti og áhugasamasti slysavarnamaður landsins, sem auk þess er þekktur að röskleik og dugnaði. En starfskröftum sínum heilum og óskiptum var honum ekki af hálfu ríkisvaldsins búin aðstaða til þess að fórna á altari öryggis í umferðarmálum, þó að algerlega óframkvæmd, víðtæk umferðarlöggjöf, ný af nálinni, biði örlaga sinna, eins og telja má þó víst að þeim manni hefði verið harla ljúft. Þegar svo til viðbótar þessari óhrjálegu staðreynd leggst ömurleg starfsaðstaða þessa manns á vegum hins opinbera í þjónustu eins mikilvægasta velferðarmáls þjóðfélagsins, mun nú sennilega flestum hugsandi mönnum finnast mælirinn sæmilega fullur.“



Herra forseti. Hér er spurt um framkvæmd á allþýðingarmikilli löggjöf, löggjöf, sem hefur mörg nýmæli að flytja og löggjöf, sem hefði mikla þýðingu, ef hún væri vel framkvæmd. Eftir spurningunni að dæma og upplýsingum, sem fyrirspyrjandi hefur gefið, mætti ætla, að framkvæmdin sé slök og í molum. Eftir skýrslu hæstv. menntmrh. mætti ætla, að hér væri allt í himnalagi. En það, sem mestu máli skiptir, er ekki það, hvort hægt er að gefa snotra skýrslu um framkvæmdina, heldur hitt, hvernig hún er í skólum landsins. Ég hygg, að það hefði mátt segja sér það fyrir fram, að það væri miklu meira en hálfs manns starf að heimsækja alla skóla landsins og koma á kennslu í umferðarmálum sem algeru nýmæli, þegar þeirri námsgrein er þá ekki ætlað rúm á námsskrám skólanna. Ég hygg, að það sé sanni nær, að þessi framkvæmd sé lítils virði, ef nokkurs, ekki vegna þess, að maðurinn hafi vanrækt sitt starf, því að honum er ekki ætlað annað en að sinna þessu hálfan vinnudag og hann á að heimsækja alla skóla landsins og annast þar kennslu, því að með því að ætla sérstökum kennara þetta, verður það til þess, að kennarar skólanna og skólastjórar geta ekki haft þetta með höndum og þetta dettur niður á milli. Ég mundi vilja spyrja hæstv. menntmrh. að því, hvað er búið að heimsækja marga skóla af þessum sérstaklega ráðna umferðarkennara í umferðarmálum. Hvað er búið að heimsækja marga skóla, hve margir hundraðshlutar eru það af skólunum og hve langt mundi verða, þangað til hann mundi verða búinn að heimsækja alla skóla landsins? Hefur þessi kennari rétt til þess að grípa inn í kennslu og taka við kennslu af kennurum skólanna eða skólastjóra, þegar hann kemur í heimsókn, eða þarf hann að fara bónleiður til búðar hjá skólastjórum og kennurum, ef þeir vilja ekki þoka með sína kennslu fyrir hans kennslu? Og er búið að koma nokkru lagi á það, að kennararnir við skólana annist kennsluna sem þætti í kennslu sinna námsgreina? Er nokkurt skipulag komið á það? Er nokkur von til þess, að kennararnir víki úr sinum kennarastól og fái umferðarkennaranum tíma, ef engin orð hafa komið um það frá fræðslumálastjóra? Ég held ekki. Það væri sannarlega ekki of mikið, þó að það kæmi annaðhvort bréf frá menntmrh. eða fræðslumálastjóra um það, að fulltrúi fræðslumálastjórnarinnar í þessum málum skuli hafa rétt til þess að taka til kennslu, þegar hann kemur og önnur kennsla skuli þá þoka fyrir kennslu hans á meðan. Ég er afar hræddur um, að hér sé of mikil sjálfsánægja á ferðinni hjá hæstv. menntmrh. og það sé þá ætlazt til þess, að menn uni því, að það taki 15–20 ár að koma þessari kennslu í framkvæmd. En það er ég ekki ánægður með.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður sagði, að af þeirri grein, sem annar hv. þm. las eftir Baldvin Þ. Kristjánsson um þetta mál. virtist mega draga þá ályktun, að allt væri ómögulegt á þessu sviði. Hins vegar mætti e.t.v. draga þá ályktun af skýrslu minni, að allt væri í himnalagi í þessum efnum. Ég tel skýrslu mína bera vott um það, að ef það væri satt, sem ég vil nú ekki um segja, sem Baldvin Þ. Kristjánsson hafi sagt, því að ég hef ekki lesið hans grein, en ef af henni mætti draga þá ályktun, að hann teldi allt vera ómögulegt á þessu sviði, þá væri það sleggjudómur og mjög ranglátur dómur um það starf,sem unnið hefur verið hér s.l. 3–4 ár. Hins vegar vil ég mælast alveg undan þeirri túlkun á minni skýrslu, að ég telji allt vera í himnalagi í þessum efnum. Ég sagði þvert á móti í upphafi minnar skýrslu, að hér væri um mikið vandamál að ræða og í niðurlagi hennar, að ég teldi brýna þörf á að gera hér mun betur, en gert hefði verið hingað til og lauk máli mínu með því, að ég mundi beita mér fyrir því, að starf Jóns Oddgeirs Jónssonar, sem að þessum málum vinnur, yrði framvegis fullt starf, þegar ráðningartíma hans sem hálfs dags starfsmanns lýkur nú í lok þessa árs, ef ég man rétt og hygg mig þar fara rétt með. Ég vil enn fremur minna á, í þessu sambandi, að það var upphaflega tilætlun menntmrn., að starf hans yrði heilt starf, og fram á það farið við þau yfirvöld, sem um það mál fjalla, þegar nýir opinberir starfsmenn eru ráðnir. Þá komst málið hins vegar ekki lengra en það, að hans starf skyldi vera hálft starf. Nú tel ég reynsluna af starfi hans í hálfu embætti þessi 3 ár tvímælalaust vera þannig, að starfið eigi að auka og það eigi að búa betur að því en hingað til hefur verið. Hins vegar vil ég segja það til afsökunar þeirri nefnd, sem ekki vildi fallast á, að starfið yrði nema hálft starf í byrjun, að hér var um algert nýmæli að ræða og það er oft hyggilegt að fara varlega af stað, þegar um nýmæli er að ræða og stofna ekki til meiri kostnaðar eða meiri fjölgunar embættismanna en bráðnauðsynlegt er. N. taldi gagnstætt því, sem við töldum í menntmrn., að hér væri ekki um að ræða nema hálft starf. Nú tel ég og mínir embættismenn í menntmrn. reynsluna hafa sannað, að hér sé um fullt starf að ræða, hér geti verið um fullt starf að ræða, að fullum starfskröftum eins manns væri vel varið með þessu móti. Þess vegna lauk ég skýrslu minni áðan með þeim orðum að, að því mundi verða unnið, að starf þessa manns yrði gert að fullu starfi. Hv. 5. þm. Vestf. spurði, hvað hann væri búinn að heimsækja marga skóla og hvort kennurum væri skylt að víkja eða láta honum í té hluta af sínum kennslutímum, ef hann óskaði eftir því, þegar hann heimsækti skóla. Ég hef því miður ekki á reiðum höndum hér skýrslu um það, hversu marga skóla Jón Oddgeir Jónsson hefur heimsótt, en ég veit, að þeir eru margir og ég veit ekki betur en hann sé einmitt nú um þessar mundir á ferðalagi til heimsókna í skóla. Mér er ekki kunnugt um það, að nokkru sinni hafi komið til ágreinings milli hans og kennara varðandi það, hvernig umferðarkennslunni skuli hagað. Ég veit ekki betur, en kennarar og skólastjórar, hafi verið mjög samvinnuliprir við Jón Oddgeir Jónsson varðandi tilhögun kennslunnar og þess er ég fullviss, að ef einhvern tíma hefði komið til ágreinings milli umferðarkennarans eða námskeiðshaldarans annars vegar og skólastjóra eða kennara hins vegar, hlyti vitneskja um það að hafa borizt til fræðslumálastjóra og þá væntanlega einnig til mín. Um slíkan ágreining er mér ekki kunnugt. Að síðustu vil ég undirstrika það, að þó að því fari víðs fjarri, að ég telji allt vera í himnalagi í þessum efnum, allt vera orðið eins og það gæti bezt verið, þá vil ég samt undirstrika, að mikið hefur verið gert. Það hefur þegar verið samin kennslubók í umferðarmálum. Það var auðvitað forsenda þess, að hægt væri að hefja kennsluna og henni hefur þegar verið dreift í 8.000 eintökum í skólana. Og með þessa bók að handbók hefur umferðarkennsla átt sér stað meira eða minna í flestum skólum landsins. Enn fremur hafa verið haldin í 3 ár námskeið með starfandi kennurum, þannig að þeim sé kleift að annast kennsluna sjálfir, eins og gert er ráð fyrir að eigi sér stað á skólaskyldualdrinum. Þegar á s.l. vori var haldið próf í umferðarreglum í öllum barnaskólum og nokkrum unglingaskólum í mesta þéttbýli landsins, Reykjavík, Kópavogi og nágrenni, þannig að það mikilvæga atriði reglugerðarinnar, að próf skuli haldið, kom til framkvæmda á s.l. vori og enn fremur er unnið að því núna, að slíkt próf verði haldið í öllum 12 ára bekkjum barnaskóla í öllum kaupstöðum landsins á næsta vori. Með því að undirstrika þessi atriði vona ég, að hv. alþm. sannfærist um, að ekki hefur verið sofið á verðinum í þessu efni. Það er ekki um svo mikla vanrækslu að ræða eins og kann að mega álykta af þeirri grein, sem hér hefur verið vitnað til. Síðustu orð mín skulu enn vera þau að viðurkenna fúslega, að hér er um mjög brýnt úrlausnarefni að ræða, og það mun ekki standa á menntmrn. að standa sem fastast á því, að gildandi lögum og reglugerðum í þessu efni verði framfylgt.



Herra forseti. Mér þykir strax betra að heyra það, að hæstv. menntmrh. er ekki sannfærður um, að málið sé í himnalagi, því að ef hann væri ánægður með það eins og það er, væri lítilla umbóta von. En úr því að hann er það ekki, hygg ég, að það standi vonir til þess, að hann gefi þessu máli gætur. Þó að ábyrgðinni sé skotið á einhverja nefnd um að hafa ráðið til þessa starfs hálfan mann, þá vil ég segja það, að þar hefur verið farið öfugt að, því að það hefði gjarnan þurft tvo menn til þess að byrja á starfinu og geta svo dregið úr því, eftir að búið var að gefa út kennslubækur, semja þær, dreifa þeim og þjálfa kennarana, eftir það þurfti ekki annað en halda kennslunni við og sjá um, að hún væri innt af hendi af einhverjum aðila, t.d. þjálfuðum kennurum í skólakerfi landsins. Þá væri þetta miklu minna verk. En til að byrja með máttu allir sjá, að þetta væri miklu meira en hálfs manns starf. Það verður því ekki undan því vikizt, að þarna hefur verið farið mjög öfugt að. Starfið er auðvitað viðamest og vandasamast í byrjun og kannske þýðingarmest, hvernig af stað væri farið. Ég er, eins og ég áðan sagði, mjög hræddur um, að meðan svona er að þessu búið, að þetta skuli vera hálfs manns starf, þá sé starfið lítið rækt, án þess að um vanrækslu sé að ræða af þess manns hendi. Við vitum það sjálfir, þegar við gegnum þremur eða fjórum hálfs manns störfum, að það verður eitthvað að verða út undan og gjarnan þá helzt það, sem liggur ekki næst okkar vinnustað, það, sem ætti að rækja með heimsóknum út um land. En hér mun vera um það að ræða, að viðkomandi maður hafi 3, ef ekki 4 hálfs manns störf. Ég held því, að það, sem þurfi sérstaklega að gera, sé a.m.k. að helga einum manni þetta starf og gera þær línur skýrar, hvort hann hefur rétt til þess að ráðstafa kennslustarfinu í hinum einstöku skólum á hendur þess kennara, sem hann teldi bezt til þess færan að inna það af hendi, svo að það sé ekki lauslega á hendi hvers skólastjóra að sjá um, að einhver af kennurum víki að þessu máli einhvern tíma í sinni kennslu, því að þá dettur það niður á milli alveg og verður ekki gert og að það sé alveg ljóst, hvort skólarnir eiga að inna kennsluna af hendi eða hvort þeir eiga bara að bíða eftir því, að umferðarkennarinn komi. Ég er alveg sannfærður um það, að við marga skóla, a.m.k. smærri skóla úti um land, er í sumum tilfellum enginn kennari fær um að inna þessa kennslu af hendi, svo að gagn sé að. Og þá bíður hún eftir því, að umferðarkennarinn komi, og taki hann sér viku í hverjum skóla, - minna hygg ég að dygði ekki, - þá veit ég það, þó að hann slægi ekki slöku við og ætti engu öðru að sinna, þá verður hann í mörg ár að heimsækja alla skólana.

Fyrirspyrjandi (Jón Skaftason) : Herra forseti. Fsp. á þskj. 47 hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Hvenær verður innansveitarsíminn í Hafnahreppi tengdur sjálfvirka símakerfinu á Suðurnesjum?“ Nú munu liðin um 3 ár, síðan sjálfvirka símakerfið var lagt um Suðurnes, rétt við hreppamörk Hafnahrepps í Gullbringusýslu. Í 3 ár hafa hreppsbúar í Hafnahreppi beðið eftir því, að sími þeirra yrði tengdur sjálfvirka kerfinu við Suðurnesin, en af því hefur ekki orðið til þessa dags. Hreppsbúum leikur því nokkur forvitni á að vita, hvenær af þessari framkvæmd verður. Því er þessi fsp. borin fram.

Landbrh. (Ingólfur Jónsson) : Herra forseti. 1960 var samin áætlun um að koma upp sjálfvirkum síma í kaupstöðum, kauptúnum og hinum þéttbýlli sveitum. Þessi áætlun náði yfir 6–7 ár. Eftir þessari áætlun hefur verið unnið, en nokkrar tafir hafa stundum komið, vegna þess að afgreiðsla á efni hefur ekki ávallt staðizt áætlun. Hefur það stundum verið 6–10 mánuðum seinna, en áætlað var, sem efni hefur komið til landsins. Það má eigi að síður gera ráð fyrir því, að árið 1968 verði allir kaupstaðir, flest kauptún og hinar þéttbýlli sveitir búnar að fá sjálfvirkan síma. Skapar það mikil aukin þægindi og hagkvæmari rekstur. Það, sem spurt er að í þessu sambandi er, hvað hefur tafið, að sjálfvirkur sími hefur ekki komið í Hafnir, þar sem 3 ár eru liðin, síðan sjálfvirka símakerfið kom á Suðurnes. Því er til að svara, að búnaður til þess að koma upp sjálfvirkum síma í Höfnum var pantaður árið 1961 og efni kom til landssímans í marz 1963, en hafði bilað í flutningi og varð að panta nýtt í staðinn. Í ágúst yfirstandandi árs var allt komið til uppsetningar búnaðarins, en sérfróðir menn til hennar hafa síðan verið bundnir á öðrum stöðvum, en gert er ráð fyrir, að uppsetning í Höfnum geti hafizt í þessum mánuði. Það hefur ekki verið ásetningur að setja Hafnabúa útundan, og það þarf ekki að vera óeðlilegt, þótt þeir hafi ekki fengið sjálfvirkan síma á sama tíma og t.d. Keflavík. Það er þó nokkur vegalengd til Hafna og það er með þetta eins og annað, að það verður ekki allt framkvæmt á einu ári. En ég hygg, að hv. fyrirspyrjandi láti sér nú nægja þetta svar, að í næsta mánuði verður byrjað á uppsetningu, og það mun ekki taka langan tíma að ljúka verkinu.

Fyrirspyrjandi (Jón Skaftason) : Herra forseti. Fsp. er í tveim liðum. A-liður hljóðar þannig: „Hvenær er áætlað, að lokið verði við að steypa Keflavíkurveginn nýja?“ B-liður: „Hefur verið ákveðið um varanlega gatnagerð á Vesturlandsvegi frá Reykjavík og sé svo, hvenær hefjast þá framkvæmdir?“ Fsp. þessar eru ljósar og gefa ekki tilefni til þess, að þeim sé fylgt úr hlaði með sérstakri ræðu.

Landbrh. (Ingólfur Jónsson) : Herra forseti. Spurt er að því, hvenær er áætlað, að lokið verði að steypa Keflavíkurveginn nýja. Því er til að svara, að ráðgert hefur verið og er enn að ljúka lagningu Reykjanesbrautar frá Engidal við Hafnarfjörð að bæjarmörkum í Keflavík á næsta ári, svo að hægt verði að taka allan veginn í notkun. Í skýrslu um framkvæmd samkv. vegáætlun 1964 er frá því greint, að í lok þessa árs eða byrjun næsta árs verði lokið allri undirbyggingu vegarins að undanskildum 1.4 km kafla í Ytri-Njarðvík, en þar þurfti að færa úr vegarstæðinu mikið af síma- og rafmagnsstrengjum og er því verki nú að mestu lokið. Á vori komanda verður því aðeins eftir að setja varanlegt slitlag á 22 km kafla. Er nú unnið að lokaáætlunum um það verk. Má því reikna með, að Reykjanesbrautinni í því formi, sem ætlað er að byggja hana, verði lokið á næsta sumri, árinu 1965, eins og alltaf hefur verið ráðgert. B-liður fsp. er: „Hefur verið ákveðið um varanlega gatnagerð á Vesturlandsvegi frá Reykjavík, og sé svo, hvenær hefjast framkvæmdir?“ Því er til að svara, að mælingum og rannsóknum varðandi framtíðarlegu Vesturlands- vegar frá Reykjavík og inn að Kollafirði var lokið á s.l. sumri. Hefur endanleg lega vegarins nú verið ákveðin í samráði við hlutaðeigandi sveitarfélög og skipulagsyfirvöld. Áætlunum um kostnað við lagningu þessa nýja vegar sem hraðbrautar er enn ekki lokið. Hvenær hægt verður að hefja framkvæmdir við lagningu vegarins, er ekki enn ákveðið, en það mál mun koma til kasta Alþingis við afgreiðslu á vegáætlun fyrir árin 1965–1968, vegáætlun, sem afgreidd verður á þessu þingi og till. verður borin fram um næstu daga