Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Iðnrh. (Sverrir Hermannsson) Hæstv. forseti. Ég þakka forsetanum fyrir það tillit sem hann tekur til beiðni minnar um að fá að mæla fyrir þessu í upphafi fundar, en ég hef sem mest að vinna í neðra við að mæla fyrir frv. þar einnig. En á þskj. 916 á ég frv. til l. um breyt. á lögum nr. 9 frá 13. febr. 1970, um Iðnþróunarsjóð. Með samningi ríkisstjórna Danmerkur, Finnlands, Íslands, Noregs og Svíþjóðar, dags. 12. des. 1969, var stofnaður norrænn iðnþróunarsjóður fyrir Ísland. Stofnun hans skapaði á sínum tíma ný viðhorf varðandi möguleika íslenskra iðnfyrirtækja til að fjármagna uppbyggingu og endurnýjun. Sjóðurinn hefur tekið virkan þátt í margvíslegum verkefnum til eflingar íslenskum iðnaði. Meginviðfangsefnið skv. stofnsamningi var að efla útflutningsiðnað og að auðvelda aðlögun að breyttum markaðsaðstæðum á innlendum markaði vegna tollalækkana við aðild Íslands að EFTA. Ráðstöfunarfé sjóðsins var í upphafi og til ársins 1980 einungis stofnfé hans, sem nam jafnvirði 14 millj. Bandaríkjadala, auk árlegra vaxta og afborgana af veittum lánum. Hinn 29. apríl 1980 var undirritaður viðbótarsamningur við samninginn um stofnun norræns iðnþróunarsjóðs fyrir Ísland. Með þeim viðbótarsamningi voru gerðar tvær breytingar á samningnum. Í fyrsta lagi var sjóðnum veitt heimild til að taka lán til að fjármagna almenna lánastarfsemi og til að endurlána til sérstakra meiri háttar framkvæmda í iðnaði. Var þetta gert með breytingum á 5. mgr. 2. liðs og 2. mgr. 4. liðs. Í öðru lagi voru auknar heimildir skv. 4. lið samningsins til að veita styrki og hagstæð lán til rannsókna á nýjum iðnaði, vöruþróunar, markaðsathugana o. fl. er nam 10% af eigin fé sjóðsins í upphafi árs 1980 og við þá upphæð hafa bæst árlega 10% af rekstrarafgangi hvers árs, í fyrsta skipti af rekstrarafgangi 1980. Var það gert með því að bæta nýjum málslið við 3. málsgr. 4. liðs eins og þar segir. Með frv. þessu, sem ég flyt nú, er lagt til að ríkisstj. verði veitt heimild til að staðfesta af Íslands hálfu nýjan viðbótarsamning við samninginn frá 12. des. 1969, sem felur í sér eftirfarandi þrjár meginbreytingar: 1. Að verksvið sjóðsins verði víkkað. Skv. gildandi samningi er tilgangur sjóðsins að stuðla að tækni- og iðnþróun Íslands við aðild að EFTA og auðvelda aðlögun iðnaðarins í því sambandi. Þar sem aðlögunartímabili vegna EFTA-aðildar er lokið þykir tímabært að skilgreina hlutverk sjóðsins víðtækar en nú er gert. Megináhersla er þó áfram lögð á tækni- og iðnþróun og samvinnu á sviði iðnaðar og viðskipta milli Íslands og annarra norrænna landa. Með breytingum á skilgreiningu tilgangs sjóðsins er fyrst og fremst haft í huga að ekki leiki vafi á að sjóðurinn geti tekið þátt í fjármögnun arðvænlegra framkvæmda sem horfa til nýjunga í atvinnustarfsemi þótt umrædd starfsemi falli ekki undir hefðbundna skilgreiningu iðnaðar. Sama gildir um margvíslega starfsemi er tækniframfarir á tölvuöld munu leiða af sér. 2. Að möguleikar í lánskjörum verði sveigjanlegri. Skv. gildandi samningi eru almenn lán sjóðsins að fullu gengistryggð miðað við Bandaríkjadollar. Með þeirri breytingu, sem lagt er til að gerð verði, mun sjóðurinn hafa möguleika á að taka lán í öðrum gjaldmiðli en Bandaríkjadölum og endurlána í sama gjaldmiðli. Einnig verður unnt að lána fé sjóðsins út í íslenskum krónum með þeim kjörum er stjórn sjóðsins ákveður. Gert er þó ráð fyrir að stofnfé sjóðsins - en það skal endurgreiðast í Bandaríkjadölum - verði lánað út í sama gjaldmiðli. Í þriðja lagi er höfuðbreytingin sú að auknir verði möguleikar sjóðsins til þátttöku í áhættufjármögnun og það er mikilvægast að mínum dómi. Skv. gildandi samningi starfar sjóðurinn að verkefni sínu með því að veita lán og ábyrgðir. Með breytingu þeirri, sem lagt er til að gerð verði, hefur sjóðurinn möguleika á að kaupa og selja hlutabréf í starfandi hlutafélögum og taka þátt í stofnun nýrra. Ætlunin er að slík hlutafjárkaup komi því aðeins til að ekki hafi reynst unnt að afla nauðsynlegs áhættufjármagns eftir öðrum leiðum og sýnt þyki að álitlegu verkefni verði ekki hrundið í framkvæmd nema þátttaka sjóðsins komi til. Gert er ráð fyrir að sjóðurinn eigi hlutafé mjög tímabundið og hlutabréf séu seld strax og aðstæður leyfa og hagkvæmt þykir. Ofangreindar tillögur hafa verið gerðar af nefnd sem skipuð var af mér með bréfi dags. 20. febr. s. l. til að yfirfara lög og samning um Iðnþróunarsjóð. Nefndina skipuðu eftirtaldir menn: Dr. Jóhannes Nordal seðlabankastjóri, formaður, Bragi Hannesson bankastjóri, Guðmundur Malmquist hdl. og Þorvarður Alfonsson framkvæmdastjóri. Tillögurnar voru kynntar og ræddar ítarlega á fundi stjórnar Iðnþróunarsjóðs 14. mars s. l. og kom fram jákvæð afstaða fulltrúa þeirra landa er fundinn sóttu. Þar sem breytingarnar fela ekki í sér nýjar fárhagslegar skuldbindingar fyrir hin löndin virðast þær geta komist í kring með erindaskiptum á milli utanríkisráðuneyta landanna. Ríkisstjórnir allra Norðurlanda þurfa að samþykkja tillögurnar og staðfesta viðbótarsamning við samninginn þar að lútandi. Utanrrn. vinnur nú að því að afla samþykkis ríkisstjórna hinna Norðurlandanna við breytingum þessum. Þykir því rétt að afla nú þegar heimildar Alþingis til þessara breytinga og að veita þeim lagagildi hér á landi. En til þess þarf að sjálfsögðu að breyta lögum nr. 9 frá 1970, um Iðnþróunarsjóð, með áorðnum breytingum, sbr. lög nr. 43 frá 1980, en með þeim lögum var stofnsamningnum og viðbótarsamningnum jafnframt veitt lagagildi á landi hér. Samningurinn öðlast gildi fimm dögum eftir þann dag er öll aðildarríki hafa tilkynnt að uppfylltar hafi verið kröfur sem gerðar eru til gildistöku í hverju landi fyrir sig. Virðulegi forseti. Að þessari umr. lokinni legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og iðnn., en ég vek athygli á að ég hygg að ég mæli ekki um of þegar ég segi að um þetta mál sé ríkjandi samkomulag milli allra flokka á hinu háa Alþingi.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um húsnæðissparnaðarreikninga eins og það liggur fyrir á þskj. 1065. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstj. er vikið að nauðsyn átaks í húsnæðismálum og segir þar m. a. að áhersla verði lögð á fjölbreyttari sparnaðarform fyrir almenning er tengd séu kaupum eða byggingu íbúða. Aukinn sparnaður er þjóðarnauðsyn, en sérstök ástæða er til þess að hvetja þá, sem eignast vilja íbúðarhúsnæði, til forsjálni í fjármálum sínum og til að miða að því að eiga sparifé áður en ákvarðanir eru teknar um byggingu eða kaup á húsnæði. Í byrjun þessa árs var sérstök nefnd skipuð til að fjalla um hvernig taka mætti upp samningsbundin innlán við banka og sparisjóði til að fjármagna lán til íbúðarhúsnæðis. Jafnframt skyldi nefndin athuga með hvaða hætti löggjafinn gæti veitt skattaívilnanir þeim aðilum er tækju upp slíkan samningsbundinn sparnað. Nefnd þessa skipuðu þeir Halldór Blöndal alþm., er var formaður nefndarinnar, Árni Kolbeinsson, er var þá skrifstofustjóri í fjmrn., Eiríkur Guðnason, forstöðumaður hagdeildar Seðlabanka Íslands, Haraldur Ólafsson alþm. og Þórður Ólafsson, forstöðumaður bankaeftirlits Seðlabanka Íslands. Jón Ögmundur Þormóðsson, deildarstjóri í viðskrn., aðstoðaði nefndina í störfum hennar. Nefndin aflaði ýmissa gagna um lög og reglur varðandi skipan húsnæðismála og fjármögnun þeirra í nágrannalöndum okkar. Sérstakur viðauki fylgir aths. við frv. þetta og er þar að finna yfirlit um þá tilhögun sem við er höfð í Danmörku, Finnlandi, Noregi, Svíþjóð, Austurríki, Bandaríkjunum, Bretlandi, Frakklandi, Kanada og Þýskalandi. Ég vil nota þetta tækifæri og þakka nefndinni og starfsmanni hennar vel unnin störf. Meginefni frv. þessa er að verði það að lögum gefst færi á að njóta mikils skattaafsláttar með því að spara. Hér er ekki aðeins um að ræða sparnað vegna kaupa eða viðhalds á húsnæði, heldur einnig um almennan sparnað. Munur er þó þarna á sem greint verður frá. Meginreglur frv. eru þær að reglubundinn sparnaður manna á húsnæðissparnaðarreikningum í bönkum og sparisjóðum skapar rétt til skattaafsláttar er nemi fjórðungi árlegs innleggs. Árlegur sparnaður skal vera minnst 12 þús. kr., en mest 120 þús. kr. og breytast upphæðir í samræmi við breytingar á byggingarvísitölu. Sparnaður skal vera reglulegur og varða vanskil ströngum viðurlögum, þ. e. missi skattaafsláttar og hugsanlega missi annarra fríðinda skv. ákvörðun viðkomandi banka eða sparisjóðs. Sparifé má taka út eftir þriggja ára binditíma ef menn afla sér íbúðarhúsnæðis til eigin nota eða ráðast í meiri háttar endurbætur, en ella er féð bundið í tíu ár, þó aðeins í fimm ár þegar um ellilífeyrisþega og 75% öryrkja er að ræða. Auk hins mikilvæga skattaafsláttar nýtur spariféð bestu ávöxtunarkjara í viðkomandi banka eða sparisjóði og kann að skapa rétt að láni við úttekt sparnaðarins eftir því sem viðkomandi stofnun getur boðið. Þeir sem náð hafa 16 ára aldri geta stofnað til húsnæðissparnaðarreikninga. Samhliða frv. þessu er lagt fram frv. til laga um breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt og geymir það frv. nánari ákvæði varðandi skattaafsláttinn. Virðulegi forseti. Frv. það sem hér er flutt markar tímamót. I því felst hvatning til að efla fornar dyggðir, hvatning til ungs fólks til að leggja eitthvað til hliðar sem það getur síðar lagt fram til þess að eignast þak yfir höfuðið og dregur þar með úr lántöku sem ævinlega þýðir fjárstreymi í annarra vasa. Virðulegi forseti. Ég legg til að frv. þessu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hæstv. fjh.- og viðskn.



Virðulegi forseti. Hæstv. fjmrh. hefur hér lagt fram frv. til l. um húsnæðissparnaðarreikninga. Þessu frv. fylgir annað frv. um hliðstæðar breytingar á lögum um tekju- og eignarskatt í samræmi við efni þessa frv. Ég vil lýsa því yfir að frá sjónarmiði okkar Alþb.manna er það eitt höfuðviðfangsefni íslenskra efnahagsmála að efla innlendan sparnað. Þær skattaívilnanir, sem samþykktar voru á þingi hér í fyrra, höfðu þann mikla ágalla að þær voru fyrst og fremst ívilnanir í þágu þeirra sem fjárfesta í fyrirtækjum og rekstri og því ekki í raun hentugar fyrir allan almenning sem ekki er tengdur atvinnurekstri eða hyggst ekki tengjast atvinnurekstri. Ég lýsti því þá yfir sem skoðun minni að nær væri að taka upp eitthvert það sparnaðarkerfi sem væri í þágu allra þjóðfélagsþegna og allir þegnar ættu jafnan aðgang að og væru líklegir til að taka fullan þátt í og lýsti fylgi mínu við slíkt sparnaðarform. Mér er ánægja að lýsa því yfir hér að ég tel að það frv. sem hér er á ferðinni stefni í þessa átt og ég er því almennt jákvæður gagnvart efni þessa frv. Síðan frjálsir vextir voru ákveðnir með samkomulagi forustumanna Sjálfstfl. og Framsfl. fyrir rúmu hálfu ári hafa miklar breytingar orðið í vaxta- og lánamálum eins og kunnugt er. Það hefur gengið yfir hálfgert vaxtaæði í þjóðfélaginu, vextir hafa hækkað upp úr öllu valdi, bæði bankavextir og vextir á verðbréfamörkuðum, og auðvitað hefur ríkissjóður ekki getað látið sinn hlut liggja eftir og hefur því orðið að sæta því að selja spariskírteini sín með slíkum kjörum að til hreinna vandræða horfir þegar til lengri tíma er litið. Því miður á það eftir að koma ríkissjóði mjög í koll síðar meir að þurfa að standa undir þeim spariskírteinum sem seld hafa verið með 7 og 8% vöxtum en tvöfalda verðgildi sitt á aðeins tíu árum eða jafnvel skemmri tíma. Því miður verður að viðurkenna að opinberir aðilar hafa, þrátt fyrir að þeir hafi boðið þessa háu vexti á spariskírteinum, látið undan síga í þessari samkeppni og æ meira af skuldabréfum á markaðnum hefur færst í hendur verðbréfasala utan hins almenna bankakerfis. Þetta er ekki eðlileg þróun, að mínu viti. Hún er á margan hátt mjög hættuleg og hlýtur auðvitað að skerða mjög möguleika opinberra aðila, bæði ríkis og sveitarfélaga, til að fjármagna sameiginlegt verkefni vegna þess að innlend lánsfjáröflun fer öll úr böndum í samkeppni við hina ýmsu aðila sem alltaf geta yfirboðið bæði banka og opinbera aðila með því að bjóða eitthvað betur en gert er af hálfu ríkis og bankakerfis. En opinberir aðilar - og þá fyrst og fremst ríkið - eiga krók á móti bragði og sá krókur er að bjóða skattaívilnun. Það er einmitt það sem gert er með þessu frv. Það er boðið upp á að þeir sem binda fé sitt til tíu ára í hinu almenna bankakerfi geti notið sérstakra hlunninda í formi skattaívilnunar. Vissulega er óljóst hversu mikil hlunnindi verður hér um að ræða þegar til lengri tíma er litið ef svo fer sem að er stefnt að tekjuskattur verði afnuminn af almennum launatekjum. Það má vera að reikningar af þessu tagi hafi þá ekki það aðdráttarafl sem þeir kynnu að hafa nú. Þó tel ég tvímælalaust rétt að reyna þessa leið og fagna því að þetta frv. er flutt. Það er líka álitamál hversu mikil þessi hlunnindi eiga að vera og hve miklu menn treysta sér til að fórna af fé ríkissjóðs í þessu skyni. Ég áskil mér að sjálfsögðu allan rétt til að athuga þetta frv. nánar við meðferð málsins í nefnd, þau ýmsu framkvæmdaatriði sem á því eru, en er hlynntur þeirri hugmynd sem í því felst.



Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. fjmrh. fyrir að hafa lagt þetta frv. hér fram og þar með hreyft þeirri hugmynd sem þar er fram sett og kannske hefði átt að vera komin til framkvæmda fyrir löngu. Það er ævinlega matsatriði og getur verið deiluefni hvar og hvernig eigi að setja mörk í málum sem þessu, en það gefst tækifæri til að skoða þetta í nefnd, þar sem ég á m. a. sæti, og ég veit að þetta mál mun fá ítarlega athugun og umræðu þar. En hugmyndin er góðra gjalda verð. Ég tel rétt að þetta mál fái, svo sem ég sagði, gaumgæfilega athugun í nefnd. Þetta er vissulega ein af þeim leiðum sem mjög koma til greina til að auðvelda fólki að eignast húsnæði. Á sínum tíma - og það fyrir nokkuð margt löngu - voru sett hér lög um skyldusparnað ungmenna. Nú hirði ég ekki um að tíunda það hér, sem allir vita, hvernig þau lög hafa reynst í framkvæmdinni. En á því er auðvitað afar einföld skýring. Þessi svokallaði skyldusparnaður, sem nú er í gildi og átti m. a. að auðvelda ungu fólki að eignast húsnæði, er nú orðinn neikvæður í rauninni. Þegar þessi lög voru sett á sínum tíma var ekki nema tiltölulega lítill hluti af ungu fólki á þeim aldri, sem lögin um skyldusparnað taka til, í skólum. Nú er þjóðfélagið orðið með allt öðrum hætti. Næstum því öll ungmenni á þessum aldri eru við einhvers konar nám. Það er breyting til bóta. Þess vegna er þessi skyldusparnaður í rauninni enginn skyldusparnaður. Þetta er bara millifærsla á fjármunum, sem síðan eru endurgreiddir, og hefur ekkert nema umstang, erfiði og kostnað í för með sér. Hins vegar eru þessi lög enn við lýði og þarf auðvitað að endurskoða þau í ljósi breyttra aðstæðna. Þannig háttar til nú, að ungmenni, sem stunda skólanám ákveðinn fjölda mánaða á ári, geta fengið og fá, ef þau þess óska, skyldusparnaðinn endurgreiddan. Þegar endurgreiðsla á sér stað er þetta auðvitað ekki lengur frádráttarbært frá skatti. Hins vegar er það svo að ungmenni, sem stundar skólanám, á rétt á endurgreiðslu, en notfærir sér það ekki, heldur lætur skyldusparnaðinn standa óhreyfðan í húsnæðislánakerfinu, fær skyldusparnað sinn ekki dreginn frá skatti. Hér er gloppa í gildandi lagareglum sem verður að lagfæra. Þau ungmenni sem stunda nám í skólum njóta þessa í engu. Þeim er raunar refsað fyrir að láta þennan skyldusparnað sinn liggja inni. Þetta er auðvitað hreint öfugmæli. Þessu vildi ég beina til hæstv. fjmrh. Ég hef einu sinni áður beðið embættismann í ríkiskerfinu að athuga þetta mál sérstaklega en ekki varð neitt úr því, og kannske mér að kenna að hafa ekki haft nægan eftirrekstur í því efni, og ég er svo sem ekkert að sakast við einn eða neinn annan en sjálfan mig um það að hafa ekki rekið á eftir því máli sem skyldi, en þetta er mál sem þarf að leiðrétta, þetta eru kannske ekki mörg tilvik, en áreiðanlega þó nokkur tilvik. Þeim sem sýna aðhaldssemi er þá beinlínis refsað fyrir það. Ég veit að hæstv. fjmrh. mun taka þetta til athugunar. Ég treysti honum fullkomlega til þess. En ég vil að endingu lýsa stuðningi að nýju við þá hugmynd sem felst í því frv. sem hér er nú á dagskrá, og þakka hæstv. fjmrh. fyrir að hafa fleytt þessu máli inn á Alþingi.



Virðulegi forseti. Ég þakka þeim tveim ræðumönnum sem tekið hafa til máls, þeim hv. 3. þm. Norðurl. v. og hv. 5. landsk. þm., fyrir þær jákvæðu undirtektir sem þetta frv. til laga um húsnæðissparnaðarreikninga hefur hlotið af þeirra hálfu. Í tilefni síðustu orða hv. 5. landsk. þm. hvað varðar skattalög þeirra ungmenna sem geyma skyldusparnað sinn hjá því opinbera vil ég lýsa því yfir að ég er fyllilega reiðubúinn til þess ásamt honum að vinna að því að þetta mál verði kannað og mun með ánægju standa að þeim breytingum sem við gætum báðir sætt okkur við á þeim skattalögum áður en næstu fjárlög verða frágengin að fullu ef engir aðrir formlegir gallar á þeirri vinnu koma í ljós.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 75 frá 14. sept. 1981, um tekju- og eignarskatt, með síðari breytingum. Frv. þetta er flutt samhliða frv. til laga um húsnæðissparnaðarreikninga er ég mælti fyrir fyrr á þessum fundi. Hér er um að ræða þær nauðsynlegu breytingar sem gera þarf á lögunum um tekju- og eignarskatt. Gert er ráð fyrir að veittur verði 25% skattaafsláttur af því fé sem menn leggja á tekjuárinu inn á húsnæðissparnaðarreikninga í bönkum eða sparisjóðum. Ég vil vekja sérstaka athygli á því að sparnaður vegna húsnæðisöflunar þarf að vera bundinn samningi við banka eða sparisjóði eigi skattaafsláttur að fást. Verði vanskil á árlegu innleggi samkv. samningi getur skattaafsláttur minnkað eða jafnvel fallið niður. Verði frv. að lögum mun ég gera ráðstafanir til þess að þessi ákvæði verði sérstaklega kynnt þeim sem spara. Áætlanir um tekjutap ríkissjóðs vegna þessa nýja kerfis hafa ekki verið gerðar, enda nær ógerningur að spá um það atriði fyrr en séð verður hvaða undirtektir þessi skipan fær hjá almenningi. Virðulegi forseti. Ég legg til að frv. þessu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hæstv. fjh.- og viðskn.



Virðulegi forseti. Frv. til l. um breytingu á lögum nr. 41 frá 2. maí 1968, um verslunaratvinnu, hefur verið til meðferðar í hv. Nd. Deildin hefur gert á frv. eina breytingu. Þessi breyting er lagfæring á orðalagi til samræmis í ákvæði til bráðabirgða. Í frv. var kveðið á um aðila sem stunda leigu lausafjármuna í atvinnuskyni, en því var eins og kunnugt er breytt í þá veru að nú tekur frv. aðeins til myndbanda. Þess vegna er breytingin sú í ákvæði til bráðabirgða að í stað orðsins „lausafjármuna“ komi: myndbanda. Fjh.- og viðskn. Ed. hefur fjallað um málið og mælir með að þessi breyting verði samþykkt.



Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti fjh.- og viðskn. Ed. um frv. til l. um breytingu á lögum um veðdeild Búnaðarbanka Íslands, en álit fjh.- og viðskn. er á þskj. 1035. Eins og fram kom í framsöguræðu fyrir frv. við 1. umr. þess felur það í sér að Búnaðarbankinn taki ábyrgð á skuldbindingum stofnlánadeildar í stað ríkissjóðs og byggist frv. á samkomulagi ríkissjóðs og bankans. Nefndin hefur rætt frv. og leggur til að það verði samþykkt óbreytt. Egill Jónsson var fjarverandi lokaafgreiðslu málsins. Þess skal getið að Stefán Benediktsson sat fundi nefndarinnar og er samþykkur þessari málsmeðferð.

Menntmrh. (Ragnhildur Helgadóttir) Hæstv. forseti. Þetta er frv. sem var flutt í hv. Nd. Deildin gerði nokkrar breytingar á frv. sem öll menntmn. var sammála um. Rætt var við þá sem standa að rekstri tónlistarskóla um þessar breytingar, bæði fulltrúa sveitarfélaga, ríkis og einnig einkatónlistarskóla. Og um þessar brtt. var enginn ágreiningur. Þetta vildi ég taka fram til að byrja með. Að öðru leyti vil ég segja um þetta frv. að það var unnið fyrir þó nokkru í menntmrn. Það var að mestu leyti unnið í tíð hæstv. forseta Nd. þegar hann var menntmrh. Tilgangur þess er fyrst og fremst sá að auðvelda faglegt eftirlit með þessu skólahaldi. Með þessu eru lögin gerð nokkru einfaldari og gleggri en áður var. Hins vegar felur það ekki í sér neinar grundvallarbreytingar eða kerfisbreytingar. Þetta er frv. sem lætur ósköp lítið yfir sér, en verði það að lögum gerir það starfsemina auðveldari, uppgjörið gleggra og hin faglegu gæði eru betur tryggð. Í raun og veru er það þetta sem þetta mál ,nýst um. Mér er óhætt að segja að það er á engan veg ágreiningsatriði þeirra sem hlut eiga að þessum málum. Þess vegna vænti ég þess að það geti orðið til þess að styðja við þá mikilvægu starfsemi sem felst í rekstri tónlistarskólanna víða um landið og hefur svo sannarlega verið lyftistöng tónlistarlífi um land allt. Ég legg til, hæstv. forseti, að þessu frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. menntmn. þessarar deildar.



Virðulegi forseti. Það er örstutt aðeins. Það er óhjákvæmilegt að koma upp og fagna þessu frv. sem ég held að sé mjög bættur starfsrammi fyrir tónlistarskólana í landinu almennt og nauðsynlegur, eins og hæstv. ráðh. kom inn á, til einföldunar og um margt skýrari framsetningar á ýmsum atriðum sem ágreiningur hefur jafnvel verið um. En um þetta mál ætlaði ég fara almennum orðum af því að tónlistarskólar eru hér á dagskrá. Tónmennt hefur löngum staðið of höllum fæti í okkar skólakerfi og verið talin til þeirra greina, t. d. á grunnskólastigi, sem gjarnan mætti setja til hliðar, gjarnan mætti jafnvel sleppa. Það var a. m. k. ríkjandi skoðun allt of lengi, því miður. Þar hefur mikil og góð breyting orðið á og nú skipar tónmennt víðast veglegan sess. Ég er máske ekki alveg viss um eða nógu viss um að söngnum sem slíkum séu gerð nægileg skil. Þá á ég við hinn frjálsa almenna söng þar sem allir eða nær allir mega njóta sín. Ég vara nefnilega við því að tónfræði, svo góð sem hún er, og nám í hljóðfæraleik, svo ágætt sem það er einnig, yfirskyggi alveg sönginn, hinn lifandi söng sem þarf að óma sem allra víðast í skólunum. Hér ræðum við að vísu um tónlistarskólana alveg sér í lagi. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar og ítreka hana hér að tengja þurfi sem allra best nám í tónmennt við grunnskólann þannig að samstarf sjálfstæðs tónlistarskóla og grunnskóla sé sem allra best. Víða er þetta í lagi, en sums staðar ekki. Mér sýnist sumt í þessu frv. eiginlega knýja á um að eðlilegt samstarf um þetta geti tekist. Ég flutti um þetta till. hér á Alþingi og fékk samþykkta þál. í þá veru þar sem áherslan var reyndar einnig á eflingu tónlistarfræðslu í sérskólum. Nær eins till. kom svo síðar fram frá hv. þáv. þm. Sigurlaugu Bjarnadóttur og var einnig samþykkt hér. Ég ítreka þessa skoðun mína hér, þegar þessi mál eru enn einu sinni til umfjöllunar, og vitna gjarnan til ýmissa staða á landsbyggðinni þar sem þetta hefur gefið góða raun. Hér hefur um margt verið myndarlega á málum tekið og því ber að fagna. En ég ítreka verðugan þátt söngsins í þessari heildarmynd og vona að honum verði ekki gleymt. Ég vitna gjarnan til frænda míns, sem er 12 ára, sem leikur þegar á tvö eða þrjú hljóðfæri mjög þokkalega, en söngur er honum víðs fjarri, aukaatriði sem hann hefur ekki sinnt og ekki verið látinn iðka að neinu ráði. Tónlistaráhugi okkar Íslendinga er sagður mikill. Ég efast ekkert um það. Ég amast síður en svo við æðri tónlist, unnendum hennar og njótendum þó að ég segi það enn að hin almenna þátttaka fólks í söng og tónlist almennt skipti hér mestu. „Blindur er bóklaus maður“ var sagt. „Sárt er sönglaus maður leikinn“ gæti ég sagt sem nokkra hliðstæðu í þessum efnum. Um efnisatriði þessa frv. ræði ég ekki. En mér er kappsmál að þetta fái hér sem skjótasta afgreiðslu og vænti hins besta af samþykkt þessa frv., svo mjög sem þörf er á einföldun og skýrari framsetningu ýmissa þeirra atriða sem hafa verið ágreiningsatriði og mér sýnist leyst hér úr með skaplegum hætti.



Virðulegi forseti. Það er vafalaust alls ekkert ofmælt á undanförnum 10–15 árum hefur orðið gjörbylting á sviði tónlistarmenntunar hér á landi, sem betur fer. Nú fer fram tónlistarkennsla nánast í hverjum einasta þéttbýlisstað. Tónlistarskólar eru víðast hvar starfræktir og mjög víða eru komnar á laggirnar lúðrasveitir. hljóðfæraflokkar ungs fólks og kórar. Það má rétt vera, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að söngmenntin verði sums staðar nokkuð út undan. Þó er það afar misjafnt eftir skólum. Við fjölmarga skóla starfrækja vel menntaðir tónmenntakennarar kóra. En rétt má vera að það sé ekki nægilega víða. En þessu frv. er sjálfsagt að fagna. Það horfir áreiðanlega til bóta um ýmislegt. Það mun væntanlega fá góða athugun í nefnd og skal ekki standa á því að greiða fyrir því að það nái hér fram að ganga. En mér dettur í hug að minnast á það hér áður en ég lýk máli mínu að einn er sá tónlistarskóli hér í landinu sem gegnir í rauninni hlutverki tónlistarháskóla og annast kennslu á háskólastigi nú þegar í tónlistargreinum. Það er Tónlistarskólinn í Reykjavík. Einhvern veginn hef ég á tilfinningunni að staða hans í kerfinu sé einkar óljós með ýmsum hætti. Hann mun vera sjálfseignarstofnun. Þó er mér ekki fullkunnugt um hvernig það er. Ég er ekki að leggja til að hér verði settur á stofn tónlistarháskóla. Við erum ekki nema 240 þús. manns og erum þegar komin með tvo háskóla. Ég held að okkur dugi það alveg og þær greinar aðrar, eins og myndlist og tónlist geti átt heima undir okkar gamla háskólahatti eins og er í fjölmörgum öðrum skólum. Mér fyndist það nú næsta mikil ofrausn ef við værum hér innan fárra ára, Íslendingar, komnir með eins og fimm eða sex háskóla! Ég held að bæði tónlistarfræðsla á háskólastigi og myndmenntun á háskólastigi eigi vel heima í Háskóla Íslands. Ég reikna fastlega með því að ítarlegt samráð hafi verið haft við skólastjóra tónlistarskólanna t. d. um þetta frv., ég á ekki von á neinu öðru, og að um þetta sé gott samkomulag. En ég vildi að þessi ábending kæmi fram varðandi stöðu Tónlistarskólans í Reykjavík sem gegnir hlutverki háskóla á þessu sviði þó hann heiti það ekki.



Virðulegi forseti. Ég tel ástæðu til að fagna þessu frv. og leggja áherslu á það sem hér hefur komið fram um þá þróun sem orðið hefur vítt um land á undanförnum árum í uppbyggingu tónlistar skóla. Fyrir 15–20 árum voru það forréttindi stóru þéttbýlisstaðanna að koma unglingum sínum og börnum í tónlistarskóla, en á síðustu árum hefur þetta breyst á þann máta að nú eru það að miklu leyti orðin forréttindi unglinga eða barna í smærri þéttbýlisstöðum úti um land að stunda eitthvert tónlistarnám. Tónlistarskólar hafa verið stofnaðir, oft og tíðum af áhugafólki, og komið hefur verið á legg nokkurri kennslu við slíka skóla. Nú er svo komið að næstum hvert einasta skólabarn í hinum minni byggðum, sem hefur haft áhuga fyrir því að njóta slíkrar kennslu, hefur átt kost á því. Þetta mun sjálfsagt vera ein af þeim menntagreinum þar sem landsbyggðin stendur betur að vígi en stóru þéttbýlisstaðirnir. Ég vænti þess og veit það að þetta frv. á greiða leið í gegnum Ed. og fagna því að það er komið svo langt áleiðis.

Menntmrh. (Ragnhildur Helgadóttir) Hæstv. forseti. Það eru stundum eins og sólskinsblettir á annasömum og þungbúnum þingdögum. Svo er einmitt nú þegar fjallað er um mál sem e. t. v. er ekki stórt í sniðum en snertir hið fagra og mikla svið, tónlistina. Það er ánægjulegt að verða þess vör hve einlægan stuðning slík mál eiga meðal þm. sem hafa ólíkar stjórnmálaskoðanir. Raunar varð ég vör við svipaða samstöðu í Sþ. í gær þegar fjallað var um aðrar listgreinar. Þessu er sannarlega ástæða til að fagna. Við vitum þó að það eru til þau tjáningarform sem verða til þess að menn með ólíkar skoðanir finna til samstöðu og skilja hver annan. Á því þurfum við vissulega að halda. Ég vildi, hæstv. forseti, sérstaklega víkja að Tónlistarskólanum í Reykjavík, sem hv. 5. landsk. þm. vék að og hefur vissulega sérstöðu sem eins konar móðurskóli hinna og hefur í framkvæmd orðið skóli á háskólastigi. Ég vil geta þess að það hefur verið unnið að sérstakri löggjöf um þennan skóla. Ástæðan til þess að frv. hefur ekki enn verið flutt er að herslumun hefur vantað til þess að frv. væri tilbúið og það er einmitt vegna þessa atriðis að skólinn hefur verið rekinn sem sjálfseignarstofnun, en m. a. til þeirrar staðreyndar hefur hann sótt lífskraft sinn í upphafi. Á bak við Tónlistarskólann eru verðmæti sem eru sköpuð af einstaklingum sem unnu tónlistinni framar öðrum listum og vildu leggja sitt af mörkum, sína vinnu og árangur erfiðis síns til þess að standa undir þessum skóla. Ég hef af því vissar áhyggjur ef þessi andi hverfur úr skólanum. Ég vil ganga svo frá frv. um þennan skóla að tengsl við þennan bakhjarl séu áfram tryggð ef þess er nokkur kostur. Ég vona að það takist fljótlega. Annað atriði, sem menn hafa velt fyrir sér og kann að vera að við séum ekki algjörlega sammála um, hv. 5. landsk. þm. og ég, er það hvort viðurkenna á þá staðreynd í sjálfri löggjöfinni að Tónlistarskólinn er kominn á háskólastig. Ég er þeirrar skoðunar að það sé skynsamlegt að viðurkenna þessa staðreynd og leyfa honum að vera að formi til og opinberlega tónlistarháskóla. Hann er það í raun og ég tel að það ætti að viðurkenna það einnig að lögum. Ég hygg að það muni veita nemendum hans betri möguleika í sambandi við framhaldsnám víða um heim. Ég hef engar sérstakar áhyggjur af því þó að t. d. myndlistarháskóli og tónlistarháskóli séu ekki deildir í Háskóla Íslands. Listaháskólarnir eru svo sérstæðs eðlis að ég tel að þeir gætu alveg staðið sem sjálfstæðar stofnanir en verið samt á háskólastigi. Það gefur vissulega þeim nemendum sem háskólanám vilja stunda fjölbreytilegri möguleika. Það er líka í stíl við þann sess sem verkefni þessara skóla eiga að skipa að viðurkennt sé að þeir séu svona settir og að kennarar listaháskólanna með sína menntun og sína snilligáfu njóti kjara á borð við kennara í Háskólanum. Ég sé ekki nokkurn skapaðan hlut á móti því. Ég tel það þvert á móti skynsamlegt. Það er hins vegar hreint stjórnskipunaratriði. má segja, hvort slíkir skólar séu í heild undir hatti Háskóla Íslands. Það má vel vera að það reki að því einhvern tíma, en á þessu stigi sé ég ekki að það atriði skipti höfuðmáli. Ég tel hins vegar skipta meira máli að okkur takist að setja lög um Tónlistarskólann í Reykjavík sem yrði væntanlega Tónlistarskóli Íslands eða Tónlistarháskóli Íslands ef Alþingi sýndist svo. Ég vil geta þess nú að ég tel að það væri skynsamlegt og er fús til þess að kalla saman nú einhvern daginn. þegar um hægist. þm. úr menntamálanefndum til að kynna þeim þau drög sem þegar liggja fyrir að frv. um Tónlistarskóla Íslands þannig að þeim gefist kostur á að koma að því máli á undirbúningsstigi því að ég tel að þegar þar að kemur skipti miklu máli að samstaða náist um það. Ég sá. hæstv. forseti, ástæðu til að víkja að þessu máli og gefa upplýsingar um hvernig það stæði, en ítreka að ég fagna viðtökum þm. við þessu litla frv. sem hér er til umr.



Virðulegi forseti. Hæstv. menntmrh. fagnaði því að sjá hér eins konar sólskinsblett í heiði þegar menn eru sammála um það sem vel er gert og gott er. En það er nú svo í þessari ágætu deild að hér er yfirleitt samfellt sólskin, að það dregur sjaldan ský fyrir sólu. Það er þá í mesta lagi að það dragi aðeins fyrir, en meira verður það nú ekki. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir þær upplýsingar sem hún gaf. Mér er alveg fyllilega ljóst að þetta er atriði sem menn deila um. Á að vera tónlistarháskóli, á að vera myndlistarháskóli eða ætti e. t. v. að vera listaháskóli? Þó að ég hafi lýst þeirri skoðun hér að þetta gætu sem best verið deildir í Háskóla Íslands og að mér fyndist fullmikið í lagt að við, ekki fleiri en við erum, værum með marga háskóla, þá eru þetta auðvitað mál sem má ræða og verður að skoða og yfirvega í rólegheitum hvað er hagkvæmast, með íhugun og skynsemi. Ég veit ekki hvort það breytir svo ýkjamiklu fyrir nemendur sem ljúka brottfararprófi frá Tónlistarskólanum í Reykjavík hvort það kallast vera á háskólastigi eða ekki. Þegar þessir nemendur fara til framhaldsnáms erlendis þreyta þeir jafnan inntökupróf í skóla. Þá er það kunnáttan, þjálfunin og leiknin sem sker úr. Það er nefnilega orðið svo að því er varðar inntöku í ýmsa æðri skóla að vandaðir skólar erlendis hafa. að ég hygg, tilhneigingu til að taka æ minna mark á prófskírteinum frá skólum sem eru neðar á skólastiginu. Þetta á sér mjög eðlilegar skýringar því að það er orðið svo sums staðar í grannlöndum okkar að stúdentspróf er ekki próf, heldur skírteini. Það er búið að fella niður prófið. Þetta skírteini gefur ákaflega litla vísbendingu um kunnáttu, ástundun eða þekkingarforða þess nemanda sem um ræðir. Það er af þeirri ástæðu sem æ fleiri háskólar hafa tekið upp inntökupróf. Ég held ég fari rétt með að í Noregi sé orðið skilyrði að nemendur taki inntökupróf í nær allar háskólagreinar nema lögfræði og þar mun vera í athugun að taka það upp líka. Ég veit því ekki hversu mikla þýðingu nafngiftin ein hefur. Sjálfsagt er hún í einhverra hugum eitthvert gildi, statustákn. En allt þetta þarf að skoða og ég fagna því að hæstv. menntmrh. ætlar að gera þm. sem sæti eiga í menntamálanefndum tækifæri til að kynna sér þetta frv. nú á meðan það er á umræðustigi. Ég get ekki tekið undir þá röksemd að eitt af því sem valdi því að rök hnígi að því að gera þarna nafnbreytingu sé að það auðveldi að skapa kennurum við tónlistarskóla sömu kjör og háskólakennurum. Ég held að það hljóti að vera unnt að skapa tónlistarkennurum viðunandi kjör án þess að til slíkrar nafnbreytingar komi. Ég þykist nú vita að við séum alveg sammála um það, hæstv. menntmrh., að slíkt á ekki að vera neitt ákvörðunaratriði í þessu máli. - En ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir þær upplýsingar sem hún greindi frá og boð hennar um að menntmn. - menn fengju að kynna sér þessi mál.