Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. því á þskj. 13, sem hér er tekið til meðferðar, var vísað til sjútvn. í byrjun þings. Er það lagt fram á Alþ. til staðfestingar brbl., er ríkisstj. gaf út 6. ágúst s.l., um aðstoð við togaraútgerðina á árinu 1954. Það eru gildar ástæður fyrir því, að brtt. og nál. sjútvn. er ekki lagt fram fyrr en nú, eins og ég veit að mörgum hv. alþm. er kunnugt. Samkvæmt þál. 13. apríl 1954 ákvað Alþingi að kjósa með hlutfallskosningu 7 manna nefnd til þess að athuga hag togaraútgerðarinnar. Eftir ósk sjútvn. hefur mþn. í togaramálinu látið n. í té till. þær, ásamt skýringum, sem allir meðlimir mþn. voru sammála um. Með leyfi hæstv. forseta, vil ég leyfa mér að lesa hér upp úr áliti mþn. Þar segir: „Nefndin hefur rætt um það, hvaða ráðstafanir væri hægt að gera til þess að bæta rekstrarafkomu togaraflotans. Nefndinni er ljóst, að slíkar ráðstafanir verði að gera eins og komið er, sökum þess að þjóðarbúið þolir ekki til lengdar algera stöðvun stórvirkustu atvinnutækjanna. Hitt er svo annað mál, að miklir erfiðleikar eru á því að útvega flotanum þann tekjuauka, sem hann þarfnast, án þess að slík fjárútvegun verki truflandi á verðlagsmálin almennt. Verður ekki á allt kosið í því efni, og verða því ýmsir að taka á sig þá byrði, sem leiðir af lausn málsins, en nefndin hefur miðað tillögur sínar við það, að þær hafi ekki mikil áhrif á framfærslukostnaðinn í landinu.“ Það eru hér átta tillögur, sem nefndin leggur fram í þessu sambandi, og vil ég leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa þær: „1) Að stofnlán skipanna verði lengd um tvö ár. Þeir, sem ekki hafa greitt áfallna afborgun 1953, fái henni og afborgun 1954 frestað, aðrir fái afborgun 1954 og 1955 frestað. Tilsvarandi frestur verði veittur á afborgunum þeim, sem togaraeigendur eiga að greiða ríkissjóði vegna nýkeyptra togara. 2) Að ríkisstjórnin hlutist til um að útvega bráðabirgðalán handa þeim útgerðarfélögum, sem þess þurfa með til þess að halda áfram eðlilegum rekstri, og verði þeim lánum varið til greiðslu á aðkallandi skuldakröfum. 3) Að togaraútgerðinni verði tryggð stofnlán til þess að koma á fót fiskvinnslustöðvum eða eignast þær, sem þegar eru fyrir hendi, svo að togaraútgerðarfélögin hafi sjálf aðstöðu til að vinna úr öllum afla sínum. 4) Að gerðar verði ráðstafanir til þess að lækka stofnlán nýjustu togaranna, þannig að telja megi líklegt, að þeir geti risið undir stofnlánum sínum. 5) Að vátryggingariðgjöld lækki um allt að 10% með útboðum eða hóptryggingum. N. áætlar, að sparnaðurinn á þessum lið muni geta numið kr. 20000.00 á ári á togara. 6) Að olíuverð til togaranna lækki a.m.k. um 30 kr. á tonn frá núverandi verði. N. áætlar, að sparnaður með þessu mundi nema kr. 55000.00 á ári á togara. 7) Að vextir af rekstrarlánum togaranna verði hinir sömu og nú eru á hliðstæðum lánum til bátaflotans, 5% fyrstu 6 mánuðina og síðan 51/2%. N. áætlar, að sparnaður á þessum lið mundi nema kr. 20000.00 á ári á togara. 8) Að farmgjöld af frystum fiski til útlanda lækki um 10%, enda komi sú lækkun öll fram í hækkun fiskverðs til togaranna. N. áætlar, að tekjur af þessum lið mundu nema um kr. 60000.00 á ári á togara.“ Því miður hefur enn lítill árangur náðst í sambandi við umleitanir togaraeigenda við þá aðila, sem hér eiga hlut að máli og óskað er eftir að komi til móts við togaraeigendur og þar með létti að nokkru undir með taprekstri útgerðarinnar. Er þess þó vænzt, að enn verði hart gengið eftir í þessum efnum, því að það má öllum vera ljóst, að leiðir verða að finnast til að tryggja hallalausan rekstur þessara stórvirku atvinnutækja. Frá því á miðju ári 1952, að brezkir útgerðarmenn ákváðu að setja löndunarbann á ísvarinn fisk íslenzku togaranna, hefur mestur hluti af afla togaranna verið settur á land á ýmsum höfnum hér á landi, bæði sem saltfiskur eða til frystingar eða herzlu, og þar með valdið stórkostlegri atvinnuaukningu. Jafnframt má fullyrða, að verðmæti togaraaflans hefur aukizt að miklum mun við það, að hann á þennan hátt er fluttur fullunninn á erlendan markað. Að sjálfsögðu er það áríðandi fyrir Íslendinga að hafa ríkt í huga, að bezt mun það reynast að flytja afurðir okkar sem mest fullunnar á erlendan markað og þar með skapa meiri og öruggari atvinnu fyrir vinnandi fólk og stórauknar gjaldeyristekjur. Hræddur er ég um, að það mundi valda mikilli atvinnutruflun hjá verkafólki, ef tekinn væri upp aftur sá háttur að flytja mestan hluta af afla togaranna ísvarinn á erlendan markað. Ég tel rétt að hafa þetta í huga, þegar rætt er um nauðsyn þess, að löndunarbanninu verði af létt í Bretlandi. Hæstv. ríkisstj. sá nauðsyn þess, að létt yrði undir með togaraútgerðinni, og gaf í því sambandi út brbl. 6. ágúst s.l. Í 1. gr. l. er kveðið á um tekjuöflun, sem er leyfisgjald af innfluttum bifreiðum, allt að 100% af fob-verði þeirra. - Í 2. gr. segir: „Gjald það, sem innheimt er samkvæmt 1. gr., skal renna í sérstakan sjóð, sem er eign ríkisins. Úr sjóði þessum skal greiða togaraútgerðinni rekstrarstyrk á árinu 1954. Eigi má greiða hverjum einstökum togara meira fé úr sjóðnum en nemur kr. 2000.00 fyrir hvern dag, sem skipinu sannanlega er haldið úti til veiða á tímabilinu 1. ágúst til 31. des. 1954. Sjútvn. hefur rætt frv. á mörgum fundum og átt viðræður við fulltrúa frá Félagi íslenzkra botnvörpuskipaeigenda um vandamál togaraútgerðarinnar og um hugsanlegar leiðir til að bæta hag hennar. Hefur n. lagt fram nál. á þskj. 275, sem hún stendur öll að. Hv. 11. landsk. (LJós) hefur þó áskilið sér rétt til að flytja eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma við frv. Sé ég, að hann hefur nú lagt fram brtt. á þskj. 280. Þá hefur n. lagt fram brtt. á þskj. 276, sem ég, með leyfi hæstv. forseta, vil leyfa mér að lesa hér upp: „1. Við 1. gr. Greinin orðist svo: Ríkisstjórninni er heimilt til ársloka 1955 að innheimta sérstakt gjald af innfluttum bifreiðum. Má gjald þetta nema allt að 100% af fobverði bifreiðarinnar, og innheimtir innflutningsskrifstofan það, sbr. þó 5. gr. Ef fob-verð er ekki tiltekið, miðast gjaldið við tollmat bifreiðanna, að frádregnu flutningsgjaldi og vátryggingargjaldi.“ Á 1. gr. er sú breyting, að í stað þess að í brbl. var gert ráð fyrir, að þau giltu aðeins til 31. des. n.k., þá er nú gert ráð fyrir, að þau gildi til ársloka 1955. „2. Við 2. gr. a. Fyrir orðin „á árinu 1954“ í 1. málsl. síðari málsgr. kemur: á árunum 1954 og 1955. b. Fyrir orðin „1. ágúst til 31. desember 1954“ í lok síðari málsgr. kemur: frá 1. ágúst 1954 til 31. des. 1955.“ Það er sem sé gert ráð fyrir, að þetta framlag til togaraeigenda, 2000 kr. á dag á hvern útgerðardag skipanna, gildi einnig árið 1955, en í brbl. var aðeins gert ráð fyrir, að það gilti frá 1. ágúst til 31. des. 1954. „3. Á eftir 5. gr. kemur ný grein, svo hljóðandi: Veita skal tveggja ára greiðslufrest á afborgunum lána, er stofnlánadeild sjávarútvegsins við Landsbanka Íslands hefur veitt til kaupa á togurum, og lánstíminn lengjast samkvæmt því. Fresturinn telst frá gjalddaga hverrar afborgunar, einnig þó að um áfallnar, en ógreiddar afborganir lána þessara sé að ræða. Sama gildir um afborganir af lánum, er ríkissjóður hefur veitt til kaupa á nýjum togurum.“ Hér er tekin upp ein af þeim till., sem hv. mþn. í togaramálum lagði til og sjútvn. telur að sé á færi Alþ. að kveða á um með löggjöf. Hitt eru meira þau mál, sem snerta útgerðina og er eðlilegast að eigendur hennar beri fram með tilstyrk ríkissjóðs eða hæstv. ríkisstj., án þess að kveðið sé á um þær kjarabætur útgerðinni til handa með löggjöf. Það er mjög aðkallandi, að þetta frv. verði afgr. héðan úr d., helzt í dag, bæði við 2. og 3. umr., sökum þess að það verður að telja nauðsynlegt, að það verði afgr. sem l. frá Alþ., áður en Alþ. frestar fundum sínum. Vil ég biðja hæstv. forseta að hafa það í huga. Ég tel óþarft að fara fleiri orðum um frv. eða nál. og brtt. að þessu sinni, nema tilefni gefist til undir umræðunum.



Herra forseti. Fyrir rúmlega ári urðu hér á Alþ. allmiklar umr. um rekstrarafkomu togaraflotans. Það kom hér glöggt fram þá, að margir alþm. gerðu sér ljóst, að þannig væri komið með rekstur togaranna, að það yrði ekki haldið þar áfram við óbreyttar aðstæður, og allt benti orðið til þess, að samdráttur yrði í rekstri skipanna vegna mikils taprekstrar og jafnvel leiddi þá bráðlega til beinnar stöðvunar. Ríkisstj. var bent á þetta af mönnum hér úr mörgum flokkum. En þrátt fyrir aðvaranir frá hálfu togaraeigenda og margra alþm. fór það nú svo, að ríkisstj. ýtti málinu fram af sér og aðhafðist ekkert, en togararnir héldu að vísu flestir áfram rekstri, en héldu hins vegar áfram að tapa. Í þinglokin á síðasta þingi, eða í byrjuðum aprílmánuði, var þessum málum þó komið svo langt, að ríkisstj. sá, að það var ekki hægt að ætla sér að skjóta sér með öllu undan þessum vanda, og þá flutti hún hér till. á Alþ. um það, að skipuð yrði mþn. til þess að rannsaka rekstur og afkomu togaraútgerðarinnar. Þegar þetta var gert, þá var líka svo komið, að nokkur skip höfðu beinlínis hætt rekstri og lágu hér óstarfrækt í Reykjavíkurhöfn. Mikið hafði þá borið á því, að skipverjar gengju í land af skipunum, vegna þess að það var alveg vitað mál, að það þurfti að bæta launakjör togaramanna, en hins vegar hafði dregizt að verða við óskum þeirra, vegna þess að allir vissu, að afkoma togaraútgerðarinnar var ekki þannig, að hún gæti beinlínis risið undir verulega bættum kjörum. Mþn. í togaramálum starfaði svo s.l. sumar og skilaði allýtarlegri grg. um þetta mál til ríkisstj. Till. sendi hún ekki, eins og hér hefur verið upplýst áður í umr. á Alþ. Till. sendi n. ekki beinlínis frá sér, og hefur ríkisstj. sjálf skýrt frá því, hvernig það vildi til, þótt hins vegar jafnframt hafi verið upplýst og nú skriflega frá nefndarmönnum, að n. hafði þó komið sér saman um allmargar till til úrbóta í málefnum togaranna, en var hins vegar ekki fullkomlega sammála um allar þær till., sem þar höfðu legið fyrir. Niðurstöður togaranefndarinnar voru í sem stytztu máli þessar: Hún bendir á, að samkvæmt rekstrarreikningum yfir 30 togara fyrir árið 1953 var meðalrekstrartap það ár á togara rúmlega 400 þús. kr. án allra afskrifta. N. bendir einnig á, að eftir því, sem hún bezt gat rannsakað þessi mál, þá bendir allt til þess, að rekstrartapið hafi þó árið 1953 raunverulega verið heldur meira en 400 þús., eins og reikningar skipanna bentu þó til, og stafar það fyrst og fremst af því, að þó nokkrar tekjur koma inn á reikningum margra skipanna árið 1953, tekjur, sem stafa frá rekstri ársins 1952, en árið 1952 varð alveg óvenjuhátt verð á saltfiski, og allmiklar uppbætur á þeirri vöru komu svo til reiknings aftur árið 1953, sem raunverulega gerðu reikninga skipanna það ár betri en rekstrarafkoma ársins sjálf sagði til um. N. lauk grg. sinni til ríkisstj. með orðum á þá leið, að það yrði ekki komizt hjá því að bæta hag togaranna sem næmi a.m.k. 400 þús. kr., sem væri sannanlegt tap á meðalskipi, og auk þess um 250 þús. kr. vegna nokkurra afskrifta, þó minni en almennt eru reiknaðar af þessum skipum. Einnig taldi hún, að alveg óhjákvæmilegt væri að reikna með því, að launahækkanir til skipverja yrðu á hvern togara a.m.k. 300 þús. kr. eða að samtals yrði að hækka tekjur hvers togara um 950 þús. kr. Undir þessa niðurstöðu skrifa allir nm. úr fjórum stjórnmálaflokkum. Það mátti því vera fyllilega ljóst eftir þessa athugun, sem þarna hafði farið fram, að það var engin uppgerð, sem fram hafði komið hjá togaraeigendum, að svo var nú komið, að það var orðinn verulegur halli á rekstri skipanna og að þessu gat ekki haldið áfram á annan veg en þann, að skipin smám saman stöðvuðust öll. En auk þessa, sem fram kom í niðurstöðu n., var svo það, sem nú liggur fyrir, að hún hafði orðið sammála um 8 till., sem hún taldi að allar horfðu til þess að lagfæra nokkuð rekstur togaraútgerðarinnar. Nú hefur hér verið gerð nokkur grein fyrir þessum till., og ég skal ekki fara að telja þær upp sérstaklega. En ég fullyrði það, að ef þessar till., sem n. bendir á, næðu fram að ganga, og áreiðanlega er auðvelt að láta þær ná fram að ganga, ef ríkisstj. vill gefa þeim lagagildi eða ýta þeim fram á annan hátt, þá mundi það skipta allverulegu máli um rekstrarafkomu skipanna. En ríkisstj. hefur ekki enn þá treyst sér til þess að koma þessum till. í framkvæmd, engri þeirra. Hún hefur athugað þær, hún hefur skilað þeim aftur til togaraeigenda sjálfra og óskað eftir því, að þeir reyndu sjálfir að koma fram lækkun t.d. á olíuverði, lækkun á vöxtum, lækkun á frögtum og lækkun á vátryggingu o.fl., og taldi eðlilegast, að togaraeigendur sjálfir leituðu eftir samningum við þessa aðila um það, að þeir féllust góðfúslega á að lækka verð á þessari þjónustu fyrir útgerðina. Niðurstaðan hefur auðvitað orðið sú, að hver þessara aðila um sig hefur neitað. Olíufélögin hafa svarað ósköp einfaldlega: Við getum ekki lækkað olíuna, og við getum ekki orðið við ykkar óskum. - Vátryggingafélögin segja einnig: Við getum ekki lækkað okkar iðgjöld. - Þeir, sem hafa flutt afurðir sjávarútvegsins á erlendan markað, skipafélögin, Eimskip og Sambandsskipin og aðrir slíkir, - þessir aðilar hafa svarað á sömu lund: Við megum ekki hafa knappari rekstur en við höfum. Við getum engu skilað til baka. En ríkisstj. hefur hins vegar vikið sér alveg undan því að nota það vald, sem hún hefur í þessum efnum. Hún hefur auðvitað lagalega heimild til þess að fyrirskipa verðlækkun á olíu, ef hún telur, að það væri hægt að koma slíkri verðlækkun við, og hún hefur líka aðstöðu til þess á tiltölulega auðveldan hátt að knýja skipafélögin, sem annast vöruflutninga til landsins og frá landinu, til þess að lækka nokkuð sínar háu fragtir. En þessar till. frá mþn. hafa enn ekki borið neinn árangur. Ein var sú till., sem mþn. ræddi allmikið, og það var till. þess efnis, hvernig væri tiltækilegt að afla tekna í því skyni að verðhækka fisk togaranna eða bæta þeim upp á annan hátt, hækka tekjur þeirra, þannig að lagður yrði á skattur í einu eða öðru formi í þessu skyni, án þess að ríkissjóður þyrfti sjálfur þar að leggja fram fé. Í því efni var rætt allmikið um það í n. að leyfa innflutning á bifreiðum, sem þá virtist nú liggja orðið fyrir að mundi verða gripið til, en nota hins vegar hina miklu eftirsókn eftir bifreiðum til þess að leggja þar á allverulegan bifreiðaskatt, en láta hins vegar togaraútgerðina njóta góðs af þessum nýja skatti. Hins vegar varð n. aldrei alveg endanlega sammála um það, hvernig skyldi koma fyrir þessari tekjuöflun, og ríkisstj. tók málið af mþn., áður en hún hafði gert þetta mál upp endanlega. Þetta einstaka atriði leysti svo ríkisstj. á þann hátt, sem nú er kunnugt, að hún ákvað að innheimta af allverulegum bifreiðainnflutningi 100% gjald af fob-verði bifreiða og mynda þannig sérstakan stuðningssjóð fyrir togaraútgerðina og greiða frá ágústbyrjun til ársloka hverju skipi 2 þús. kr. rekstrarstyrk á dag fyrir hvern sannaðan úthaldsdag skips. Eftir því sem áætlað var um bifreiðainnflutning eða leyfisveitingar, þá var talið, að þessi skattur mundi gefa í tekjur í kringum 18 millj. kr. af þeim bifreiðaúthlutunum, sem fram fóru nú á þessu hausti. Hins vegar var nokkurn veginn sýnilegt mál, að styrkur til togaraútgerðarinnar samkvæmt þessari leið mundi ekki geta orðið fram að áramótum hærri upphæð en 10–11 millj. kr. Það var því nokkurn veginn gefið mál, að um áramót mundi verða eftir í þessum sjóði nokkur fúlga, sem þá væri óráðstafað, því að þessi bráðabirgðaráðstöfun ríkisstj. átti ekki að ná nema fram að áramótum. Í ágústbyrjun í sumar, þegar togaraeigendur höfðu gert samninga við sjómannafélögin um ný kjör á togurunum fyrir háseta og sú deila, sem þar hafði staðið um hríð, var að fullu leyst og þegar ríkisstj. gaf út sín brbl., sem hér liggja nú fyrir til staðfestingar, um þennan stuðning við togaraútgerðina, þá hófu flest skipin rekstur að nýju, eftir að hafa þá legið, sum rúmlega 5 mánuði, en flest þeirra um 2–3 mánaða tíma, og því er ekki að neita, að togaraútgerðarmenn gerðu sér þá vonir um það, að þegar Alþ. kæmi saman, yrðu þessi mál öll tekin til nýrrar athugunar, þar sem sýnilegt var, að ríkisstj. leysti málið aðeins til bráðabirgða rétt fram að áramótum, og þá yrði nú væntanlega þetta mál leyst fyrir togaraútgerðina þannig, að segja mætti, að það væri einhver rekstrargrundvöllur fyrir togaraútgerð á Íslandi. En það hefur gengið seint með afgreiðslu þessa máls, eins og alþm. vita, og nú hefur þessu máli ekki þokað lengra áleiðis en svo, að ætlunin er að framlengja þá bráðabirgðaráðstöfun, sem ríkisstj. leysti málið með í ágústbyrjun s.l. sumar, að framlengja ákvæðin um bifreiðaskattinn og ákvæðin um það að greiða hverju skipi 2 þús. kr. rekstrarstyrk á dag út næsta ár, og einnig er nú bætt við að veita formlegan frest á afborgunum skipanna til stofnlánadeildar sjávarútvegsins. Á það hefur verið bent, að þessi 2 þús. kr. rekstrarstyrkur á dag geri lítið betur en að vega upp á móti þeim launahækkunum, sem um var samið á s.l. sumri til togaraháseta, og má því segja, að rekstrarafkoma skipanna sé álíka illa stödd eftir þessar bætur eins og mþn. í togaramálum hafði lýst að rekstur skipanna væri raunverulega, miðað við afkomuna 1953. En auk þess er svo rétt að benda á það, að reynslan af árinu í ár, 1954, sýnir það alveg ótvirætt, að afkoma skipanna nú á þessu ári er lakari en hún var árið 1953, sem mþn. lagði til grundvallar sinni athugun. Það er því skoðun mín, að þessi bráðabirgðalausn, sem hér er gert ráð fyrir að framlengja nú að nýju, leysi þann mikla vanda, sem hér er við að stríða, ekki á neinn hátt. Hún vitanlega dregur nokkuð úr hinu mikla tapi, sem á skipunum er, en þessi úrlausn tryggir það á engan hátt, að skipunum verði haldið út allt næsta ár. Ég veit, að það er álit togaraeigenda, að það geti ekki farið öðruvísi en svo, að ef ekki eigi annað til að koma heldur en þessar ráðstafanir, þá muni skipin á næsta ári eins og þessu ári, sem nú stendur enn yfir, byrja strax á vetrarvertíðinni að tinast úr leik og leggjast. og síðan leggjast þau öll, þegar kemur fram á sumarið. Ég hélt satt að segja, að hæstv. ríkisstj. og Alþ. væri búið að fá nóg af því að sjá fram á það, hvernig gengur með þennan þýðingarmikla þátt í atvinnulífi landsmanna, til þess að ekki væri óskað eftir því, að til nýrrar rekstrarstöðvunar hlyti að draga. Ég hef því tekið þá afstöðu í sjútvn., sem hefur haft þetta mál til athugunar, að ég að vísu lýsi mig samþykkan till. n. um framlengingu á því, sem verið hefur í þessum efnum, og þeirri litlu viðbót, sem þar kemur fram. Ég tel, að eins og sakir standa sé réttmætt að skattleggja bifreiðainnflutninginn og verja þeim skatti, sem þannig fæst, til þess að halda togaraútgerðinni í gangi, fyrst ekki getur orðið samkomulag um neinar aðrar leiðir til úrlausnar þessu vandamáli, en hins vegar tel ég rétt að leggja hér fram till., sem ná mun lengra að því marki að leysa þetta vandamál. Ég hef því flutt hér nokkrar brtt. á þskj. 280. Fyrsta brtt. mín felur það í sér, að auk þessa Bifreiðagjalds, sem nú hefur verið lagt í sérstakan sjóð til þess að styðja togaraútgerðina, skuli einnig renna í þann sjóð dýrtíðarsjóðsgjald, sem innheimt er af bifreiðum samkvæmt l. nr. 112 frá árinu 1950. En eins og hv. alþm. er kunnugt, þá er innheimt enn þá svonefnt dýrtíðarsjóðsgjald af bifreiðum, sem nemur 35% af fob-verði bifreiða. Þetta gjald var á sínum tíma lagt á til þess að standa undir greiðslum ríkissjóðs vegna sjávarútvegsins, en ríkissjóður hefur haldið þessu gjaldi enn, þó að hins vegar greiðslur úr ríkissjóði til stuðnings útgerðinni séu horfnar. Ríkissjóður hefur að vísu á nokkrum undanförnum árum sáralitlar tekjur haft af þessu gjaldi, vegna þess að um lítinn bifreiðainnflutning hefur verið að ræða. En nú, þegar sú leið er valin til þess að styðja togaraútgerðina að leyfa allverulegan innflutning á bifreiðum, þá fær ríkissjóður, með því að þetta ákvæði er enn í gildi, á þennan hátt verulega auknar tekjur. Það virðist ekki vera nein ástæða til þess, eins og fjárhag ríkisins er komið, þó að sú leið sé nú valin til þess að styðja togaraútgerðina að skattleggja innflutning á bifreiðum, þá hagnist ríkissjóður á gömlum lagaákvæðum stórlega við það, að þessi leið er valin. Það virðist því vera fyllilega eðlilegt, að ríkissjóður gefi eftir þetta gjald og láti það renna í þennan sjóð, sem á að ganga til styrktar togurunum, og að um leið verði ákveðið, að styrkurinn til togaranna verði hækkaður. Í till minni geri ég ráð fyrir, að dýrtíðarsjóðsgjald, sem innheimt er árið 1954, þ.e. á yfirstandandi ári, á næsta ári, 1955, og þar næsta, 1956, renni allt í þennan sjóð. Ég hef miðað þetta við þessi þrjú ár vegna þess, að dýrtíðarsjóðsgjaldstekjur falla nær eingöngu til á þessu ári, 1954, í lok ársins, af þeim bifreiðainnflutningi, sem þá var samþykktur, eftir að var ákveðið að gripa til þessarar leiðar í sambandi við lausn á togaramálunum. Þær dýrtíðarsjóðstekjur, sem yrðu á næsta ári, 1955, yrðu líka allar vegna bifreiðainnflutnings, sem beinlínis hefur orðið til vegna þessara ákvæða. En ég tel rétt að hafa árið 1956 einnig með, af því að dýrtíðarsjóðsgjaldið er alltaf innheimt nokkru seinna en leyfin eru gefin út, og ég býst við því, að leyfi til innflutnings á bifreiðum verði veitt fram eftir næsta ári, en þær bifreiðar koma ekki allar til landsins fyrr en á árinu 1956, og tel því rétt að ákveða það líka, að þetta dýrtíðarsjóðsgjald renni allt í þennan styrktarsjóð togaranna. Ég áætla, að dýrtíðarsjóðsgjaldið af þeirri bílaúthlutun, sem ákveðin var nú á þessu hausti og ráðgert er að leyfa aftur á næsta ári, - en það er a.m.k. jafnmikill innflutningur á bifreiðum og nú var samþykktur í haust, - muni nema allt að 12 millj. kr. af þessum innflutningi. Í beinu framhaldi af þessu legg ég svo til, að í staðinn fyrir þau ákvæði í frv., sem nú liggur hér fyrir, þar sem ákveðið er að greiða hverjum togara 2 þús. kr. rekstrarstyrk á dag, þá verði ákveðið að greiða hverju skipi 3 þús. kr. rekstrarstyrk á dag, og það er því að mínum dómi fyllilega öruggt, að hægt á að vera að greiða hverju skipi úr sjóðnum þessa upphæð, án þess að til þess komi, að ríkissjóður þurfi að leggja nokkurn hlut fram í þessu efni til stuðnings togurunum. En það er rétt, að ríkissjóður missir auðvitað þann möguleika, sem hann hefur nú til þess að afla sér þessarar nýju tekjulindar, sem l. heimila honum enn. Ég vil benda á það, að þó að þessi till. mín yrði samþykkt, þá mundi tekjuhækkun togaranna samt sem áður ekki ná því marki, sem mþn. í togaramálum taldi óhjákvæmilegt að ná, ef ætti að tryggja sæmilega afkomu skipanna. Þá hef ég á þessu sama þskj. lagt til, að lögbundin yrði nokkur lækkun á olíuverði til togaranna, og ég miða till. mína við það, að fyrirskipuð yrði lækkun um 50 kr. á tonn af þeirri olíutegund, sem togararnir aðallega nota. Mþn. í togaramálum hafði fallizt á fyrir sitt leyti að leggja til, að olíuverðið yrði lækkað um 30 kr. á tonn, en 30 kr. á tonn var einmitt sá afsláttur, sem sum olíufélögin veittu togurunum á s.l. ári. Eitt olíufélagið veitti 30 kr. afslátt, en aðeins í því formi, að það greiddi þennan afslátt í skuldabréfum, sem eru til langs tíma og koma því skipunum ekki til góða núna í yfirstandandi rekstrarörðugleikum þeirra. Hin tvö olíufélögin greiddu hins vegar til baka 20 kr. á hvert tonn, en þessi niðurstaða olíufélaganna sannaði það alveg ótvírætt, að þau gátu veitt nokkurn afslátt af því verði, sem þau hafa skráð á olíum. Ég fyrir mitt leyti er alveg sannfærður um það, eftir að hafa athugað allvel reikninga þá, sem olíufélögin hafa lagt fyrir, og það, sem hægt hefur verið að afla sér annars staðar frá um möguleika til þess að lækka olíuverðið, að það mundi veitast olíufélögunum létt að standa undir þessari lækkun, þó að ákveðin væri 50 kr. lækkun á hvert tonn af togaraolíum, en slík lækkun mundi þýða minnkuð rekstrarútgjöld hjá hverjum togara um 100 þús. kr. á ári. Þá legg ég einnig til, að ákveðið verði, að vextir af afurðalánum sjávarútvegsins verði lækkaðir í 21/2%. Þessir vextir eru nú 5 og 51/2%. Ég hef áður fært rök fyrir þessu hér á Alþ. og skal nú ekki endurtaka það nema að litlu leyti; en þó benda á þá staðreynd, að annar þeirra banka, sem nú eiga aðallega viðskipti við sjávarútveginn, tekur að vísu að forminu til af sínum viðskiptamönnum 5% vexti af þeim afurðalánum, sem hann veitir þeim, og 51/2% þegar um framlengingu er að ræða, en þessi banki - þetta er Útvegsbankinn - endurselur þessa afurðavíxla samstundis til Landsbankans og verður að greiða honum 41/2% í vexti af þessum víxlum. Útvegsbankinn fær því fyrir að veita afurðalánin, fyrir alla sína vinnu í sambandi við að veita þau,innheimta þau og bera ábyrgð á þeim, 1/2% í sinn hlut. Hann stendur undir þessu með miklum sóma og hefur ekkert kveinkað sér undan því, en hins vegar hagnast seðlabankinn alveg stórkostlega á þessari starfsemi og hrúgar nú upp gróða árlega vegna þessara háu vaxta, sem hann heldur á afurðalánunum. Það virðist engin ástæða vera til þess að leyfa þetta lengur, og það er alveg vitað mál, að ef þarna yrði slakað til á þessum vaxtagjöldum, þá væri hægt að hækka fiskverð allt í landinu, bæði til báta og til togara, að verulegum mun frá því, sem nú er, því að vextirnir af þessum geysilega háu afurðalánum eru tilfinnanlegir. Þá legg ég einnig til í till. mínum á þskj. 280, að ákveðið verði að lækka farmgjöld íslenzkra skipa á framleiðsluvörum sjávarútvegsins um 20% frá því, sem þau voru árið 1954. Ég veit, að það er öllum alþm. vel ljóst, að skipafélögin, Eimskipafélagið og Sambandsskipin, en það eru þau, sem skipta hér langmestu máli, hafa búið við verulega hagstæða afkomu á undanförnum árum. Það er ekki að efast um það, að Sambandið, sem hefur nú drifið upp mjög myndarlegan skipastól á tiltölulega stuttum tíma án þess að þurfa að kalla eftir verulegum fjármunum frá meðlimum sínum, hefur ekki getað gert þetta nema af því, að þeir hafa haft góðan rekstur, og þeir hafa ekki þénað á öðru en því að flytja vörur til landsins og að flytja afurðir landsmanna á erlendan markað. Eimskipafélagið hefur líka sýnt, að það hefur grætt verulega mikið. Ég tel því, að þegar svo stendur á um afkomu sjávarútvegsins eins og kunnugt er, að framleiðslutækin eru almennt rekin með tapi, þá sé full ástæða til þess að skylda þessa aðila a.m.k. í eitt ár til reynslu til þess að lækka nokkuð sín háu farmgjöld og skapa á þann hátt möguleika til þess, að hægt væri að hækka fiskverðið. Mér er það ljóst, að þó að þessar till. mínar yrðu allar samþykktar, þá er það enn ekki tryggt, að rekstur togaranna sé orðinn hallalaus, en það mun þó láta nokkuð nærri því, að það megi búast við, að meðalskipið sé búið að ná jöfnuði í sínum rekstri, og ég held, að væru þó stigin þessi skref í þessa átt, þá mætti fyllilega búast við því á eftir, að vandamál togaraútgerðarinnar yrðu tekin þeim tökum, að búast mætti við því, að þau væru leyst til nokkurrar frambúðar. Í þessu efni þykir mér rétt að benda á það, að togaraeigendur hafa nýlega gert samþykkt um að stöðva allan togaraflotann um næstu áramót, ef þeir hafi ekki fyrir þann tíma fengið samkomulag við stjórnarvöld landsins um viðhlítandi rekstrargrundvöll fyrir skipin. Till. um þetta efni hefur verið borin undir allar togaraútgerðir í landinu, og þær hafa staðfest þetta. Það er þó alveg vitað mál, að það grípur enginn til þess að þurfa að stöðva rekstur skipanna nema alveg til neyddur, því að það er miklum vandkvæðum bundið að ráðast í slíkt. Hitt er líka alveg augljóst mál, að ríkisheildin þolir það ekki nema tiltölulega stuttan tíma, að togarafloti landsmanna leggist allur. Framleiðsla togaranna hefur á undanförnum árum numið álíka hárri gjaldeyrisupphæð fyrir þjóðarheildina eins og framleiðsla alls bátaflotans. Það er því alveg augljóst mál, að verulega stöðvun í rekstri togaranna geta landsmenn ekki þolað. Ég óttast það að nokkru, að ýmsir hv. alþm. haldi enn, að margir togaraeigendur beri sig um of illa í þessu efni og vilji nú ganga eftir því við ríkisvaldið, að það styrki togarareksturinn eins og ríkið verði að styrkja ýmsan annan rekstur í landinu, og þeir haldi, að það sé hægt að komast af, eins og oft er sagt, með minni fjárhæðir en eigendur skipanna sjálfir leggja til. En það er alveg óhjákvæmilegt eins og nú er komið, að þeir alþm., sem efast í þessu efni, leggi það þá á sig að kynna sér þessi mál. Hér á Alþ. hefur verið kosin 7 manna n. úr öllum flokkum til þess að rannsaka málin. Athugun n. liggur fyrir, og afkoma togaranna hefur sannarlega sagt til sín hverjum sjáandi manni í landinu. Það er þó síður en svo, eins og ég ætla að flestir hafi þegar áttað sig á, að togaraútgerðin sé í sjálfu sér nokkur vandræðarekstur fyrir þjóðarbúið. Ástæðan til þess, að togararnir búa við þetta knappan rekstur, er sú, að togararnir fá fyrir sinn fisk 85 aura fyrir kg af þorskinum t.d., þegar bátaútvegurinn fær kr. 1.35-1.40 fyrir hvert kg, þó að hvert kg af togarafiski sé selt á sömu markaði og fyrir sama verð og í sömu umbúðum og eins unnið á allan hátt og fiskur bátanna. Það er enginn greinarmunur gerður á þessum fiski á hinum erlenda markaði. Hvor tveggja aflinn er þar seldur á sama verði. En bátaflotinn hefur hins vegar verð, sem samsvarar kr. 1.35–1.40 fyrir hvert kg, en togararnir aðeins 85 aura fyrir kg. Þessi gífurlegi mismunur hlýtur að koma fram í því, að togararnir ná ekki saman endum með rekstrargjöld og tekjur. Ég skal svo ekki hafa þessi orð mín öllu lengri. Ég hef lýst því, að ég er að vísu fylgjandi þeim brtt., sem sjútvn. sem heild leggur til að gerðar verði á frv. Þær eru vissulega til bóta, en þær eru ófullnægjandi, eins og ég hef lýst. Ef það væri áð vísu meining hæstv. ríkisstj. í þessu máli að gera nú fyrir þinghléið aðeins bráðabirgðalausn á málinu, en hins vegar væri það alveg skýlaus yfirlýsing hennar, að hún ætli sér að taka þetta mál til fyllri lausnar strax að þinghléinu loknu, þá vitanlega kemur til mála að láta biða að bera upp sínar viðaukatill., en hugsi ríkisstj. sér, að málið sé leyst með þessari leið, sem hér liggur fyrir, frá hennar hálfu, þá er það mikill misskilningur, það getur ekki leyst þann vanda, sem þjóðarheildin stendur frammi fyrir í sambandi við rekstur togaraflotans.



Herra forseti. Þetta mál, sem hér er til 2. umr., var lagt fyrir þessa hv. d. í upphafi þings, og það hefur þess vegna tekið rúma tvo mánuði eða tvo og hálfan mánuð að þoka málinu þetta áleiðis. Þær breytingar, sem hv. sjútvn. gerir á frv. ríkisstj., eru hins vegar ekki mjög veigamiklar. Það er sú aðalbreyting þar, að 2000 kr. styrkurinn, sem settur var á með bráðabirgðalögum á miðju þessu ári, er framlengdur til ársloka 1955, og síðan er tekið upp eitt atriði úr till. milliþn., sem sjútvn. fékk til athugunar, en n. virðist ekki hafa séð sér fært að taka upp úr þeim fleiri till. en þá, sem hér er nefnd og fer í þá átt að fresta stofnlánagreiðslum togaraeigenda um tvö ár. Till. milliþn. voru hins vegar allmiklu fleiri, eins og lýst var hér við 1. umr. þessa máls, og skal ég ekki fara frekar út í að telja þær upp. En ég er þeirrar skoðunar, að meðal þeirra till. séu ýmis atriði það þýðingarmikil, að það hefði vissulega verið athugavert fyrir n., hvort hún hefði ekki getað tekið upp einhverjar fleiri af þeim till. Ég er alveg sammála hv. síðasta ræðumanni, sem hér talaði, hv. 11. landsk. þm., um það, að þessar till., sem hv. sjútvn. gerir, koma hvergi nærri að fullu gagni. Þær nægja ekki til þess að rekstrarjöfnuður fáist á reikningum togaranna. En ég vil leyfa mér að skoða þær till., sem hér eru bornar fram, sem byrjunaraðgerðir í málinu og að það muni fleira á eftir koma. Það eru sumar af þeim till., sem milliþn. hafði til meðferðar á sínum tíma í sumar, þannig vaxnar, að þeim kannske verður hrundið í framkvæmd án lagasetningar, með því að ríkisstj. beiti sér fyrir vissum aðgerðum, ef hún þá gerir það, og mætti e.t.v. segja, að árangurinn yrði ekki lakari fyrir því, þó að lagasetningarformið væri ekki notað, heldur áhrifum ríkisstj. beitt til þess að koma málinn fram á annan hátt. Og ég leyfi mér að skilja þær till., sem hér eru uppi, á þann veg, að þær séu byrjun á öðrum og meiri aðgerðum, bæði kannske lagalegum og framkvæmdum á annan hátt, sem hæstv. ríkisstj. hafi þá í huga að gera í framhaldi af því, sem hér er borið fram. Um afkomu togaranna almennt skal ég ekki fara að ræða aftur nú. Ég gerði það við 1. umr. þessa máls, og þeir, sem talað hafa hér á undan mér, hafa vikið nokkuð að því, svo að það er engin ástæða til þess. En ég vil þó aðeins nefna, að ettir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið um þetta mál, þá virðist svo sem sú rekstrarafkoma, meðaltals rekstrarafkoma, sem mþn. komst að að væri fyrir hendi þegar hún starfaði, fyrir árið 1953, hafi enn versnað á árinu 1954. Við gerðum í n. lauslega athugun á afkomu nokkurra skipa, örfárra, mig minnir rúmlega 10 skipa, á þeim tíma ársins, sem liðinn var þegar n. starfaði, og komumst að þeirri niðurstöðu þá, að afkoman fyrir þetta tímabil væri sýnu lakari en hún hefði verið á árinu 1953. Við þetta bætist svo sem kunnugt er sú hækkun, sem orðið hefur á launakjörum þeirra manna, sem vinna á skipunum, sem er lágt metin á 300 þús. kr. og sennilega nær, þó frekar hátt, á 400 þús. kr., þegar öll kurl eru þar komin til grafar. Þetta er náttúrlega enn ein ástæðan til þess, að hraða verður þeim aðgerðum, sem gerðar verða til þess að koma hlutunum aftur á réttan grundvöll. Ég er alveg sammála því, sem hv. síðasti ræðumaður sagði í lok sinnar ræðu áðan, að ekki væri óeðlilegt, að það væri tekið eitthvað til athugunar það kerfi, sem byggist á því að borga fyrir sömu vöruna 85 aura til togaranna, en kr. 1.35– 1.40 til bátanna. Ég flutti á sínum tíma till. til þál. á þskj. 35 um nokkra aðstoð við togaraútgerðina. Ég sé, að hv. sjútvn. hefur tekið upp eitt af þeim atriðum, sem þar er minnzt á, og ég er henni út af fyrir sig þakklátur fyrir það, þ.e.a.s. frestun á afborganagreiðslum af stofnlánum togaranna. 4. till. á því þskj,., sem ég flutti, snertir vissan flokk togaraútgerðarinnar, sem mér virðist hafa orðið harðara úti en aðrir venjulegir togarar. Þegar við erum hér að tala um afkomu togaranna, þá er venjulegast átt við þá togara, sem fyrstir komu hingað til landsins að styrjöldinni lokinni, 33 að tölu, sem þá voru fengnir, og afkoma togaraflotans er þá jafnan miðuð við þá. Hins vegar voru síðar fengnir hingað 10 togarar, sem urðu mjög miklu dýrari en þeir fyrri, og það hefur af þeim sökum gengið miklu verr að láta endana ná saman hjá þeim heldur en þeim eldri, vegna þess að vaxtabyrðin hefur þar verið þyngri, vátrygging hærri og ýmis önnur útgjöld, sem hafa komið til, eru þyngri í skauti útgerðarmanni þeirra togara heldur en hinna eldri. Þar við bætist svo, að sú tekjutind, sem átti að vega á móti þessum auknu útgjöldum, fiskimjölsvinnslan um borð í skipunum, hefur gersamlega brugðizt og það svo, að teknar hafa verið, eftir því sem ég bezt veit, flestar eða allar fiskimjölsverksmiðjurnar í land úr togurunum og hætt að nota þær. Ég leyfði mér þess vegna að flytja sem síðustu till. í þessari þáltill. minni í haust sérstaka till. um það, að reynt yrði að greiða götu þeirra manna, sem þannig hafa orðið harðar úti en nokkrir aðrir, þeir sem togararekstur hafa stundað, og lagði þá til, að ríkisstj. yrði heimilað að lækka eitthvað söluverð þessara skipa með hliðsjón af því, að fiskimjölsvélarnar hefðu brugðizt, og yrði þá verð þeirra og ýmis annar kostnaður, sem við þær var bundinn, lagður þar til grundvallar. Á hvern hátt þetta yrði gert, skal ég ekki segja, en vísast yrði það að vera á þann veg, að þetta yrði að koma sem hreint framlag ríkissjóðs. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta að svo stöddu. Ég er samþykkur þeim till., sem hér hafa verið lagðar fram, bæði frá sjútvn. og eins frá hv. 11. landsk. En mig langaði í sambandi við þetta eina atriði, sem ég minntist á nú síðast, afkomu nýjustu togaranna, til þess að leggja hér fram skriflega brtt., sem mjög svipar til þeirrar till. nr. 4, sem fólst í till. mínum á þskj. 35. Brtt. er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Á eftir 5. gr. komi ný grein, svo hljóðandi: Ríkisstj. er heimilt að lækka söluverð nýjustu togaranna með hliðsjón af því, að ekki hefur tekizt að nota fiskimjölsvélar þeirra.“ Eins og ég segi, skil ég það svo, að ef aðeins verða samþ. í þessu máli till. sjútvn. eða svipaðar eða lítið eitt auknar aðeins, þá þýðir það það, að hæstv. ríkisstj. telji þetta aðeins sem byrjun á aðgerðum í málinu, því að mér er ljóst, að þær einar duga ekki til þess að halda togaraflotanum gangandi, þótt útgerðarmenn séu þar allir af vilja gerðir. Ég vil svo leyfa mér að biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir þessari skriflegu breytingartillögu.



Herra forseti. Hlutverk togaranefndarinnar var fyrst og fremst það að kynna sér rekstur togaraútgerðarinnar og gefa um það greinilega skýrslu, hvernig hag hennar væri komið nú, eftir þeim gögnum, er nefndin gæti í hendur fengið í þeim efnum. Svo var hitt hlutverk hennar, ef hún teldi sér það fært, að leggja fram till. til úrbóta, til þess að rétta við reksturinn, sem þá stóð svo höllum fæti, að við lá, að togaraútgerðin yrði að hætta rekstrinum; enda stöðvuðust margir togarar um skeið meðan málið var í rannsókn. Það álit, sem n. hefur látið frá sér, er nú orðið opinbert plagg, og allir eiga aðgang að því, sem vilja kynna sér málið. Hinn liðurinn í hlutverki hennar, að skila till., er hins vegar ekki opinbert plagg. En eins og komið hefur fram, bæði í ræðu og riti, ræddi n. talsvert mikið um till. til úrbóta og gat komið sér saman um nokkrar tillögur í þeim efnum, en ekki varð samkomulag um allar tillögur, sem fram komu. Þessar till. hafa ekki verið gerðar opinberar, en hins vegar hafa þær verið sendar ríkisstj., henni til athugunar og leiðbeiningar, ef hún kysi að fara eftir þeim. Eins og fram kemur í skýrslunni, taldi n., að árlegt meðaltap togaranna mundi vera um 950 þús. kr. Ég hygg, að eftir því sem um er að gera, muni sú niðurstaða n. um afkomu togaranna vera eins rétt og yfirleitt er hægt að búast við af slíkri rannsókn eftir þeim gögnum, sem fyrir liggja. Það ár, sem var lagt til grundvallar, eins og kunnugt er, var árið 1953. Ég efast ekki um, að niðurstaðan sé í aðalatriðum rétt. Menn verða að gera sér það ljóst, að sú tala, sem hér er átt við, er meðaltala. Töpin hjá sumum skipum eru langt fyrir ofan meðaltölu og hjá öðrum langt fyrir neðan, eins og gengur. En það er ekki hægt að bera fram álit á öðrum grundvelli í slíkum málum sem þessu. Meðalrekstrartap, eins og hv. 11. landsk. (LJós) gat um í sinni ræðu, taldi n. að mundi vera 400 þús. kr. á ári. Við það vildi hún svo bæta fyrningu, 250 þús. kr., vegna þess að hún taldi, að ef skip gætu ekki reiknað sér fyrningu í rekstri sínum, þá væri ekki um heilbrigðan rekstur að ræða. Hér var þó ekki um að ræða nema 250 þús. kr. fyrningu á skip á ári,. sem verður að teljast lág fjárhæð, a.m.k. af nýjustu togurunum. Til viðbótar þessu taldi svo n., að ekki yrði hjá því komizt að hækka laun skipverja, enda var ástandið þá orðið svo á togurunum, að ekki var hægt að koma skipunum út nema með harmkvælum, ef svo mætti segja, og einstök skip urðu að liggja í landi vikum saman vegna þess, að háseta skorti á skipin. Það eru þá þessir þrír meginliðir, sem renna undir tapið, sem n. áætlaði, 950 þús. kr., þ.e. meðalrekstrartap 400 þús. kr., fyrning 250 þús. kr. og kauphækkun skipverja 300 þús. kr. Nú hefur það farið svo, eins og kunnugt er, eftir þá athugun, sem ríkisstj. hefur gert á þessu máli, að hún hefur ákveðið að tryggja skipunum 2000 kr. rekstrarstyrk á dag þá daga, sem skipunum er haldið úti. Ef ég man rétt, þá reiknaði n. með því, að fjöldi úthaldsdaga á skipunum væri 310 dagar. Með því að reikna skipunum 2000 kr. á dag í styrk, þá er þar tryggt af ríkisstj. rúmlega 600 þús. kr. á skip, ef talið er, að skipunum sé haldið úti um 300 daga, eins og gera má ráð fyrir að sé, ef sæmileg aflaskilyrði eru og ekkert sérstakt, sem truflar reksturinn. Ríkisstj. hefur þá lagt fram um 600 þús. kr. af þeim 950 þús. kr., sem n. áætlaði að væri meðalrekstrartap á skipunum. Nú má deila um það, og ég hef orðið var við, að sumir halda því fram, að ekki sé ástæða til þess, að ríkið eða það opinbera sé að greiða skipunum fyrningu, því að það sé í sjálfu sér tölulegt tap, sem þar komi fram. Að vísu verð ég að segja, að ég get fyrir mitt leyti ekki samþykkt það, að hér sé algerlega um tölulegt tap að ræða, vegna þess að á ákveðnum fresti verða þessi skip að fara til viðgerðar. Þegar þau fara til meginviðgerðar, í klössun, kostar það stórfé. Ef skipin hafa ekki til þess fé fyrir hendi, verða þau að taka það að láni hjá lánardrottnum sínum. Að öðrum kosti verður ekki skipið dæmt sjófært. En ef nú fallizt er á þá staðhæfingu þrátt fyrir þetta, að líta mætti á þetta sem tölulegt tap, þá skortir þó enn 100 þús. kr. á það, að náð sé þeirri tölu, sem n. taldi að væri meðaltap. En þetta mál, eins og nú er komið, er þó ekki alveg eins einfalt og það lítur út fyrir með þessum tölum, sem ég nú nefndi, að á skorti 100 þús. kr. að viðbættu fyrningargjaldinu. Ef svo væri, mætti ætla, að ekki væri frágangssök fyrir togaraflotann að halda áfram rekstri og treysta þá guði og lukkunni, að tíðarfarið væri sæmilegt og afli góður. En það eru tvö meginatriði, sem enn koma til greina, atriði, sem hafa komið fram að verulegu leyti síðan n. samdi áætlun sína. Í fyrsta lagi er það, að við hásetana var samið á hærri grundvelli en n. gerði ráð fyrir. N. gerði ráð fyrir því, að ekki mundi þurfa að fara lengra í kjarabótum til háseta eða skipsmanna en næmi 300 þús. kr. á skip. Það hefur ekki verið gert upp nákvæmlega, hvað sú hækkun er mikil, sem um var samið, en ég hef heyrt mjög glögga útgerðarmenn fullyrða, að hún sé ekki undir 450 þús. kr. á skip. Sumir vilja halda fram, að hún muni geta unnið um 500 þús. kr. á skip, þessi kauphækkun, sem samþ. var eftir að n. gaf út sitt álit. Ef þetta er rétt, þá munar þarna 150200 þús. kr. frá þeirri áætlun, sem n. gerði á sínum tíma. Annað meginatriði, sem þarna kemur til greina, er það, sem að vísu verður ekki mælt með tölum, en ég hygg að ekki verði á móti mælt, að árið 1954 hefur verið miklu óhagstæðara fyrir togaraútgerðina heldur en það ár, sem n. lagði til grundvallar, 1953. - Það er kannske aðallega tvennt, sem þar kemur til greina, fyrir utan það óhagræði, sem stafaði af manneklu í byrjun ársins, en það eru lélegri aflabrögð að verulegu leyti og stirðari veðrátta, sérstaklega síðari hluta árs. Allir útgerðarmenn, sem ég hef talað við - þó að rétt sé að taka það með nokkurri varúð, því að hér eru þeirra eigin hagsmunir, sem koma til greina, - telja óhikað, að afkoman sé mjög miklu verri á þessu ári en hún var 1953. Ef þetta er rétt, þá er að vísu skiljanlegt, að útgerðarmenn beri síg nokkuð illa nú, eins og sakir standa. Þó er ekki ástæða til þess að leggja mælikvarðann á það, hvernig útgerðin gengur hálft eða jafnvel heilt ár, því að vel getur brugðið til hins betra á skömmum tíma. En ég get skilið, að togaraútgerðarmenn beri sig illa, þegar ofan á raunir þeirra árið 1953 bætist svo mjög miklu hærra kaup á skipunum á þessu ári og lélegri afli. Hins vegar verð ég að viðurkenna, að það er erfitt fyrir ríkisstj. við þetta að eiga, - eða hvaða yfirvald sem væri, er ætti að bæta úr þeim erfiðleikum, sem hér er við að stríða. Það er erfitt fyrir hana að gera ráðstafanir, sem yrðu að breytast með stuttu millibili. Enginn er kominn til að segja, að það ástand, sem verið hefur á þessu ári, verði einnig á því næsta. Það getur vel verið, að afkoman verði miklu betri á næsta ári, og þess vegna er erfitt að gera ráðstafanir sitt á hvað, eftir því sem vindurinn blæs. Hins vegar sýnir þetta, hversu mikið vandamál þetta er í eðli sínu, og það sýnir einnig, hvað útgerðin stendur nú orðið höllum fæti eftir langvarandi rekstrartap. Hún getur ekki lengur tekið á móti neinum áföllum. En ef sníða ætti mælikvarðann eftir þeirri stundarafkomu, sem nú er, þá mundi ríkisstj. verða að láta aðra rannsókn fara fram til þess að gera sér grein fyrir, hvernig afkoman hefur verið á þessu ári, sem svo mjög er kvartað undan. En slík rannsókn verður ekki gerð fyrir jól, það er öllum ljóst. Hins vegar verður ekki hjá því komizt, til þess að sú aðstoð geti verið í gildi, sem ríkisstj. með brbl. hefur veitt togaraútgerðinni, að samþykkja þessi brbl. fyrir nýár. Ég veit, að öllum hv. þm. er það ljóst. Hins vegar get ég ekki séð, að það útiloki, að aðrar ráðstafanir verði gerðar eftir nýárið, ef sýnilegt er, að ekki verði hjá því komizt. Ég vildi mæla með því, að till. sjútvn. verði samþ. eins og þær liggja fyrir og að ekki verði aðrar brtt. samþykktar að svo stöddu. Ég sé, að hún hefur tekið eina till. milliþn. inn í sitt álit, og er það vel farið. Og ég er henni sammála um það, að mjög er vafasamt, að hún hefði getað tekið aðrar till. n. inn í lagafrv. Þess vegna segi ég einnig, að ég tel ekki, að þær till., sem hv. 11. landsk. ber fram á þskj. 280, geti komizt inn í þetta frv. Þær eru ekki þannig vaxnar, að það sé hægt að knýja þær fram með lagasetningu. Með því að samþykkja, að aðstoðin hækki um 1000 kr. á dag, þarf ríkisstj. að sjálfsögðu að sjá sér fyrir tekjum á móti. Það hefur oft verið deilt um verð á olíunni og haldið fram, að olíufélögin geti lækkað verðið á olíunni frá því, sem nú er. Það er kunnugt, að þau hafa árið sem leið greitt í uppbætur 20-30 kr. á tonn til viðskiptamanna sinna, og við það miðaði nefndin, þegar hún áætlaði, að 30 kr. lækkun á olíutonninu gæti orðið að raunveruleika. Það getur að vísu orðið enn, og eftir því sem mér skilst, eru líkindi til þess, að olíufélögin muni gefa afslátt af olíunni um áramótin, eins og gert var á síðasta ári. Um vexti af afurðalánum sjávarútvegsins, að þeir skuli ekki vera hærri en 21/2%, þá verð ég að segja það sem mína skoðun, að ég álít ekki, að þingið eigi nokkurn tíma að taka fram fyrir hendurnar á þjóðbankanum um það, hvaða vextir eigi að vera gildandi almennt í landinu, og ekki um vexti framleiðslunnar heldur. Hins vegar eru ýmsir möguleikar á því að koma slíkum málum fram með vingjarnlegum samningum milli stjórnarvaldanna og þjóðbankans. Sama er að segja um flutningsgjöld á íslenzkum skipum. Mér finnst, að það væri of langt gengið, ef ætti að fara að setja það í lög, að þau skyldu lækka um ákveðinn hundraðshluta. Ég er þeirrar skoðunar, að sá styrkur, sem togararnir fá nú, sé ekki nægilegur og að skipunum verði ekki haldið úti með 2000 kr. styrk á úthaldsdag. Ég er þeirrar skoðunar, að það verði ekki hjá því komizt þegar eftir nýárið að gera einhverjar raunhæfar ráðstafanir. Ég kalla það að vísu raunhæfar ráðstafanir, sem gerðar hafa verið, þó að þær séu að vissu leyti bráðabirgðaráðstafanir, en ég tel, að ekki verði komizt hjá því eftir nýárið að gera frekari ráðstafanir gagnvart togaraútgerðinni, svo að hún geti fengið nokkurn veginn öruggan starfsgrundvöll, ef við getum kallað nokkurn grundvöll öruggan í þessu landi fyrir atvinnugreinarnar eins og nú horfir við. En ég vænti þess, að ríkisstj. taki þetta mál til athugunar, eins og ég veit að hún mun gera. Þetta er mál, sem snertir alla þjóðina. Við eigum erfitt með að lifa í þessu landi, ef stórvirkustu atvinnutæki okkar geta ekki starfað, vegna þess að þau hafa ekki starfsgrundvöll til þess að standa á.



Herra forseti. Ég hef í sjálfu sér ekki neinu þýðingarmiklu við það að bæta, sem hér hefur verið sagt af hendi hv. meiri hl. sjútvn., og get einnig að mestu leyti gert ummæli hv. síðasta ræðumanns, hv. 3. þm. Reykv., að mínum ummælum. Kjarni þessa máls er sá, að í lok siðasta Alþ. er skipuð hér af Alþ. n. til að rannsaka hag útvegsins og gera tili. um úrræði til úrbóta fyrir útveginn, ef nefndin telur, að rannsókn leiði í ljós, að þess sé þörf. Í þessa nefnd veljast menn, sem flestir hafa mjög staðgóða þekkingu á högum útgerðarinnar og alla aðstöðu til að rannsaka það, sem rannsaka þarf í þeim efnum, m.a. þrár hv. alþm., sem allir eru meira og minna við útgerð riðnir og gerkunnugir högum útgerðarinnar, og á ég þar við hv. 3. þm. Reykv., Björn Ólafsson, hv. 5. landsk., Emil Jónsson, og hv. 11. landsk., Lúðvík Jósefsson. Þessi nefnd hefur, svo sem öllum hv. þm. er kunnugt, rannsakað málið, að því er þeir töldu til hlítar, eftir því sem atvik leyfðu, og gert ákveðnar till., sem nú eru orðnar heyrinkunnar, um úrræði til viðréttingar á hag útgerðarinnar. Þegar svo stjórnin vindur snögglega við og gerir þessar ráðstafanir, er vart búið að hleypa þeim af stokkunum, áður en upp rísa nýjar raddir og nýjar kröfur um ný úrræði og aukin framlög úr ríkissjóði til handa þessum atvinnurekstri. Nú endurtek ég það, sem ég hef áður sagt hér í deild, að það vænir mig að sjálfsögðu enginn um það, að ég hafi ekki löngun til að halda á lofti réttindum togaraútgerðarinnar. Hitt er svo annað mál, að þegar jafnfróðir menn eins og ég hér nefndi - og hef þá sleppt nöfnum annarra manna, sem einnig hafa mikla þekkingu og eru valinkunnir heiðursmenn - bera fram till., þá getur enginn gert ráð fyrir því, þó að nokkrum mánuðum seinna komi aðrar skýrslur frá útgerðarmönnum sjálfum og meðan þær skýrslur hafa ekki verið krufðar til mergjar, annaðhvort af ríkisstj., þessari nefnd eða öðrum þar til færum mönnum, að stjórnin leggi þær til grundvallar fyrir sínum till. um ný og betri úrræði til framdráttar hagsmunum útgerðarinnar heldur en þessir hv. útgerðarmenn í n. sjálfir hafa gert. Ef hv. 11. landsk., sem hér er að bera fram sérstakar till. um hækkaðan styrk, hefur ekki talið þörf á þessum styrk í ágústmánuði, þá getur hann ekki með rökum komið hér og staðið á þeirri kröfu, enda þótt honum takist að sýna fram á, að nokkrir mánuðir, sem liðnir eru frá því að hann gerði sínar till., hafi verið enn þá lélegri en mánuðirnir, sem hann miðaði við, m.a. vegna þess, að öll hans reynsla á útgerð og öll okkar reynsla á útgerð, sem höfum lengi við hana fengizt, er sú, að ef við ættum að bíða eftir þriðja tímabilinu núna, þá gæti vel verið, að það tímabil sannaði, að við ættum að fella niður allan styrk, sem hér er verið að fjalla um. Ég tek undir það, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði, með allri minni samúð með útgerðinni og velvilja í hennar garð, að það er ekki hægt að hringla með þetta eftir því, hvernig vindurinn blæs. Það er ekki hægt, vegna þess að ótíð hefur verið í haust og kannske einhver lélegri aflabrögð en vant er, eins og alltaf er annað veifið, - það er ekki hægt af þeim ástæðum að segja: Það er ekkert að marka það, sem þessir reyndu og valinkunnu útgerðarmenn sögðu í ágústmánuði. - Ég segi þess vegna, að mig skortir grundvöll undir það að bera fram eða styðja aðrar till. en útgerðarmennirnir Lúðvík Jósefsson, Björn Ólafsson og Emil Jónsson ráðiögðu mér að bera fram í ágústmánuði, enda þótt útgerðarmenn hafi nú sýnt aukið tap með því að miða sína reikninga við eitt ár, sem er ekki almanaksár, heldur ár frá 1. júlí 1953 til 1. júlí 1954. Ég veit vel, að það ár kemur verr út en árið 1.953, og það getur vel verið, að þetta kæmi þó enn verst út, ef haustið í haust væri tekið sérstaklega. En ég get ekki af þessum ástæðum, þó að útgerðarmenn geti lagt fram slíka reikninga, sem ég ekki einu sinni hef haft neitt tækifæri til að endurskoða, látið sem Lúðvík Jósefsson og Björn Ólafsson og Emil Jónsson hafi ekkert vit á útgerð og till., sem þeir hafa verið að gera til mín, séu eintóm endaleysa. Það er ekki hægt að hringla með svona frá degi til dags. Þessir menn sýndu sinn góðvilja í garð útgerðarinnar, - góðvilja, sem ríkisstj. lagðist á sveif um að gera að veruleika með því m.a. að gefa það út í bráðabirgðalögum, að styrkur ríkisins útgerðinni til framdráttar væri miðaður við fyrningu. Ég er ekki alveg viss um það, þrátt fyrir þekkta kröfuhörku mína, sem sumir vilja halda á lofti, að ég hefði haft kjark í mér til að fara fram á í fyrsta skipti, sem togaraútgerðin nýtur styrks, að hún fengi fyrningu greidda úr ríkissjóði. Ég viðurkenni alveg, að það er ekki heilbrigður atvinnurekstur, ef arður af atvinnurekstrinum megnar ekki að fyrna skipin, því að annars lendir í feninu. En ég segi hitt, að meðan reynslutími fellur á um þetta, meðan ekki er útséð um, hvort nýir tímar færi útgerðinni betri afkomu, þá er ég í vafa um, að ég hefði haft kjark til þess að bera fram þessa kröfu. En ég undirstrika það, að ríkisstj. tók undir góðvilja Lúðvíks Jósefssonar, Björns Ólafssonar og Emils Jónssonar í garð útgerðarinnar með því að taka þessa till. um fyrningargjald úr ríkissjóði til greina, þegar hún ákvað styrkinn úr ríkissjóði. Hitt er svo annað mál, að í þessum till. nefndarinnar var miðað við, að útgerðin væri sjálf bær um að afla sér vissra fríðinda frá öðrum aðilum, og þau fríðindi áttu að nema milli 200 og 300 þús. kr. á ári, ef ég man rétt. Aðalliðurinn í þeim fríðindum var hækkun á karfaverði, og það er nú meira fyrir atbeina ríkisstj. heldur en fyrir framtak og dugnað útgerðarmannanna, að þeirri ósk hefur fengizt framgengt. Það er meira fyrir harðfylgi leynt og ljóst frá ríkisstj., að það tókst að hækka karfaverðið, heldur en útgerðin hafi gengið skelegglega fram í því. Og ég hygg, að sumir togararnir hafi þar fengið bætur, sem nema jafnvel allt að 100–150 þús. kr., þó að ég dragi í efa, að það sé meðaltalsupphæðin, sem má reikna með. Ég hygg, að hún væri nú kannske nær 70–80 þús., án þess að ég þori að staðhæfa um það. Styrkur til togara úr ríkissjóði verður árlega 620–630 þús. kr. með 2000 kr. framlagi á útgerðardag. Við skulum segja, að karfinn geri 100 þús. Það eru 730 þús. af þeim 950, sem talið var þurfa, og þar af voru 250 þús. kr. fyrningargjaldið. Útgerðinni var svo sjálfri ætlað að reyna að semja um að fá lækkun á farmgjöldum á hraðfrystum fiski, sem kæmi útgerðinni til framdráttar, - reyna að fá lækkun á vátryggingum, sem þessir reyndu útgerðarmenn, Björn Ólafsson, Emil Jónsson og Lúðvík Jósefsson, töldu að útgerðin gæti fengið. Ég var nú orðinn svo gamall í hettunni, svo gamaldags og svo fjarri raunveruleikanum, að ég trúði aldrei á, að hægt væri að lækka vátryggingargjaldið með þessum úrræðum, sem á var bent. En þeir vissu betur, sem nú eru í þessu. Reyndin af því hefur að vísu ekki enn þá sannað þeirra dóm, heldur minn kvíða, en látum það liggja á milli hluta. Staðreyndin er, að ríkisstj. ætlaði með sínum aðgerðum að leggja á ríkissjóð að taka þátt í fyrningargjaldi upp á 250 þús. kr. á ári af þessum skipum. Það er fyrsta staðreyndin. Önnur staðreynd er, að eins og nú standa sakir verður að viðurkenna, að útgerðarmenn sjálfir hafa ekki verið bærir um að útvega þá lækkun, sem þeim var ætlað að útvega. Ég endurtek, að af þeim 700 þús., sem með þarf, ef fyrningargjaldið er dregið frá, hefur ríkisstj. lagt til, að ríkið leggi fram 630 þús., og átt mikinn þátt í, að 100 þús. kr. hafa fengizt fyrir hækkað karfaverð. Þetta eru staðreyndirnar, og ég dreg ekki í efa, að um mig sé trúað, að ég hafi mikla löngun til þess að draga fram hag þessarar útgerðar, eftir því sem rök standa til og geta leyfir. En ég tel ekki, að í dag hafi ég nægjanlegar sannanir til þess að segja, að það, sem Lúðvík Jósefsson, Emil Jónsson og Björn Ólafsson sögðu mér fyrir þremur mánuðum, standist ekki vegna breyttra kringumstæðna. Og enn siður hef ég rök til þess að segja við þjóðina, að hún eigi að borga í nýjum sköttum þessa smávægilegu viðbót, sem þarna þarf, en er þó 1000 kr. á dag handa hverjum togara, þ.e.a.s. 315 þús. sinnum 43, eða yfir 13 millj. kr., sem þar þyrfti í viðbót. Mig skortir rök til að biðja þjóðina að leggja þetta fram í dag. Það getur vel verið, að þegar búið er að rannsaka þetta að nýju, þá verði ég neyddur til að biðja menn að vera með mér í nýjum kaffitolli eða sykurtolli, eða hvar þið viljið nú helzt leggja þetta á. Hitt eru náttúrlega engin úrræði, að gefa út lög og segja: Olían skal lækka - eða gefa út lög og segja: Fragtirnar skulu lækka. - Mig skortir líka rök fyrir því, að það sé hægt. Útgerðarmennirnir hafa sjálfir sagt mér, ýmsir þeirra, - að þeir hafi verið að rannsaka olíuverðið og ekki séð sér fært að rannsökuðu máli að standa á slíkri kröfu, Ég hef sjálfur fengið gögn í hendurnar frá sumum þeim félögum, sem flytja fiskinn, og þau færa sterklega fram þeirra sjónarmið, án þess að útgerðarmenn hafi hrakið þau rök. Ég vil svo aðeins benda á það, að till. hv. 11. landsk. um, að dýrtíðarsjóðsgjaldið falli í þann sjóð, sem á að standa undir þessum greiðslum til togaranna, skipta að því leyti ekki meginmáli, að dýrtíðarsjóðsgjaldið af bílainnflutningnum gefur, ef allir atvinnubílstjórar eru undanþegnir gjaldinu, ekki nema um 2 millj. eða rúmar 2 millj. á ári. Og það verður ekki það, sem sker úr. Ég vil einnig segja þessum hv. þm., hv. 11. landsk., að þær tölur, sem útgerðarmenn hafa flutt mér frá honum, eru á misskilningi byggðar. Ég get sýnt honum þær skýrslur, sem fyrir liggja frá innflutningsskrifstofunni, um, hvað tekjurnar af þessum nýja skatti verði, og því miður er ekki auðið að líta jafnbjörtum augum á þá tekjuliði sem hann gerir. Ég verð þess vegna að lokum að segja það sem sjútvmrh. og maður gerkunnugur og velviljaður togaraútveginum, að mér þykir ríkisstj. hafa sýnt fullan skilning og mikinn velvilja í garð útgerðarinnar, og sem sjútvmrh. vil ég að menn viti, að það eru ekki frekar mínar till. heldur en annarra manna í ríkisstj., sem þarna hafa náð fram að ganga útveginum til framdráttar. Stjórnin hefur öll sýnt velvilja og mikinn skilning í þessum efnum. Ég vil í öðru lagi segja, að þar til frekari gögn eru lögð á borðið en enn hefur verið gert, enda þótt ég sjálfur viti, að útgerðin gengur illa, tel ég mér hvorki fært að bera fram né samþykkja aðrar till. en þær, sem nú eru fluttar af hv. meiri hl. sjútvn. í samráði við ríkisstj. og til viðbótar við hennar frv. Og ég minni enn og að lokum á það, að menn mega ekki láta það villa sér sýn, þó að stund og stund, mánuð og mánuð eða ársfjórðung gangi verr en ella. Og ég endurtek það, sem ég áðan sagði, að alveg eins og útgerðarmenn telja, að seinustu mánuðir kalli á hálfrar annarrar milljónar styrk á ári, miðað við, að árið þar á undan kallaði ekki nema á 900 þús., þá gæti svo farið, að aukinn fiskafli, betra tíðarfar og hækkað verðlag gæti sýnt eftir næstu þrjá mánuði, að við þyrftum engan styrk. - Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð. Ég vona, að þetta frv. megi ná fram að ganga nú áður en þingfresturinn verður, og skal því ekki tefja málið með frekari skýringum.



Ég verð nú fyrst að segja það, að ég verð alltaf fyrir allmiklum vonbrigðum og allmjög hissa, þegar ég heyri hæstv. forsrh. tala um þessi mál. Hann tekur það að vísu jafnan fram, að það væni sig enginn hér um það, að hann vilji ekki togaraútgerðinni allt hið bezta, og það þurfi enginn að efast um það, að hann dragi yfirleitt fram öll hennar rök í málinu og vilji, að hennar hagur verði sem beztur, enda gætu menn nú haldið það, með þá sögu, sem hann á að baki í þeim málum. En ég fullyrði það, eftir að hafa hlustað á hann ræða um þessi mál nú nokkrum sinnum, að hann þarf alveg tilfinnanlega að kynna sér þessi mál, og hann þarf að ganga í skóla til einhverra manna, sem hafa komið nærri þessum málum nú um hríð og öðlazt þar mikla þekkingu fram yfir það, sem hann hefur nú í dag um afkomu togaranna.

Ég efast nú um, að hv. þm. þekki þetta betur en ég.

Það er alveg greinilegt mál. Og það er nú alveg glöggt, sem ég skal nú víkja svolítið frekar að, að hæstv. forsrh. veður hér verulega í villu og svima um það, hvernig ástandið er raunverulega.  Meginuppistaðan í ræðu hæstv. forsrh. var það, að hann vildi leggja út af því, að ég og tveir aðrir þm. hefðum gefið ríkisstj. skýrslu í ágústmánuði, sem ríkisstj. hefði yfirleitt orðið við að öllu leyti, en svo kæmu útgerðarmenn síðar með aðra skýrslu og byggðu kröfur sínar á því. Hvernig víkur nú þessu við? Auðvitað var hæstv. forsrh. ekki hér við fyrri hluta þessarar umr. Hann var ekki hér við, þegar ég flutti mína ræðu, að ég hygg. Það kom a.m.k. ekki fram í hans ræðu, að hann hefði tekið neitt eftir þeim málflutningi, sem ég hafði hér. Ég byggði öll mín rök og byggi enn á þeirri skýrslu, sem milliþn. í togaramálum sendi frá sér. Ég sem forsvarsmaður togaranna að sumu leyti byggi allar mínar óskir og kröfur á niðurstöðum þeirrar nefndar, en engum síðari skýrslum frá togaraeigendum. Ég veit ósköp vel, að það eru ýmsir togaraeigendur, sem álíta, að hin raunverulega afkoma togaranna hafi verið öllu lakari en niðurstaða mþn. í togaramálum sagði til um. Ég hins vegar held mér algerlega við hana, og ég skal koma nánar að því, hverjar niðurstöður n. voru, en svo virðist vera sem hæstv. forsrh. hafi alls ekki gert sér það fyllilega ljóst. Hann túlkar málið þannig nú, að m.a. vegna þess, að það hafi verið ótíð í haust, séu menn nú með einhverjar aukakröfur í þessum efnum. Þetta er mesti misskilningur. Mþn. í togaramálum sagði, að reikningar togaranna fyrir árið 1953 hefðu sýnt það frá 31 skipi af 43 samtals í landinu, að það hefði verið beint rekstrartap 407 þús. kr. að meðaltall á skipi án allra afskrifta. Hins vegar benti n. á, að samkv. nánari athugun, sem hún hafi gert, hafi raunveruleg afkoma ársins 1953 verið lakari en þessi reikningsniðurstaða fyrirtækjanna sýnir, og hún skýrir það líka, af því að hún athugaði þetta vel, að inn á reikninga skipanna fyrir árið 1953 komu óeðlilega miklar tekjur af verðuppbót á saltfiski, sérstaklega frá árinu 1952. Nú vildi ég gjarnan fallast á það út af fyrir sig, af því að ég hef aldrei haft trú á því, að Alþingi færi svo nákvæmlega í þessi mál í sambandi við stuðning við togarana, að þessum mismun yrði sleppt og gert ráð fyrir því, að rekstrarhallinn að meðaltali hafi verið þessar 407 þús., þó að togaraeigendur segi með réttu, og ég veit það vel og öll mþn. viðurkennir það líka í grg. sinni, að árið 1953 skoðað eitt út af fyrir sig hafi af þessum ástæðum raunverulega sýnt lakari afkomu en reikningarnir fyrir það ár sýna. Mþn. bætir því að vísu við, að henni þætti ekki óeðlilegt að reikna með 250 þús. kr. í afskriftir. Hæstv. forsrh. virðist nú vilja líta alveg fram hjá þeirri upphæð, eða að mestu. Það er þó að verulegu leyti rangt, vegna þess að útgjöldum togara er þannig háttað, að þar koma til útgjöld í sambandi við fyrningu, eðlileg útgjöld, sem eru geysilega há á vissra ára fresti, þegar klössun fer fram, og þeirri upphæð verður einhvers staðar að dreifa niður. Árið 1953 gat ekki sýnt þetta nema að sáralitlu leyti. Það hafa kannske verið eitt eða tvö skip, sem hafa lent í klössun þá. Og af þeirri ástæðu var vitanlega eðlilegt og nauðsynlegt að taka tillit til þessarar tiltölulega mjög lágu afskriftarupphæðar, 250 þús., sem nefndin taldi rétt að taka tillit til. En nefndin gerði ekki aðeins ráð fyrir útgjöldum upp á 650 þús., sem tekjur vantaði fyrir, heldur benti nefndin einnig á, að það verði að gera ráð fyrir því, að útgjaldahækkun verði hjá skipunum, sem nemi a.m.k. 300 þús. kr.  Ég gat þess, að n. hefði bent á það, að óhjákvæmilega yrði að gera ráð fyrir því, að útgjöld skipanna mundu vaxa a.m.k. um 300 þús. kr. vegna nýrra samninga, sem þá stóðu fram undan fyrir skipshafnir, og þannig fékk n. út, að það yrði að hækka tekjur hvers skips um 950 þús. Nú vildi hæstv. forsrh. taka þessa tölu, 950 þús., draga að vísu frá henni afskriftina, sem ég hef vikið að áður, og fá þannig út um 700 þús. kr. og segja: Við höfum raunverulega látið togarana hafa þetta, og þetta er því óþarfa rex, sem þeir eru að koma með núna og hlýtur að stafa af því, að það hefur verið ótíð í haust eða þá að útgerðarmenn eru að hlaupa frá því, sem aðrir útgerðarmenn í n. höfðu áður lagt til. - Þetta var meginefni máls hæstv. forsrh. En þar hleypur hann fram hjá þeirri staðreynd, að auðvitað gat mþn. ekki gert annað á sínum tíma en að áætla það, hver útgjöldin mundu verða af nýjum kjarasamningum. Hún hagaði því orðum sínum þannig, að hún reiknaði með því, að útgjöldin yrðu varla undir 300 þús. Nú liggja hins vegar fyrir upplýsingar um það, að þessir kjarasamningar hafi þýtt útgjöld um ekki 300 þús., heldur, eins og hv. 3. þm. Reykv. (BÓ) sagði hér að hann hefði eftir fróðum útgerðarmönnum, að þetta mundi nema 450–500 þús. Ég hygg, að heildarútgjaldahækkunin í þessu efni sé ekki fjarri því að vera 500 þús. Ég veit, að margir útgerðarmenn halda því fram, að þetta sé meira, en það fer nokkuð eftir því, á hvaða úthald skipunum er haldið, á hvaða rekstur skipunum er beitt, en ég hygg, að það sé nokkuð nærri lagi að áætla, að þetta sé 500 þús. Þó að við tækjum nú aðeins 450 þús., sem er ábyggilega lægsta tala, sem menn halda fram um þetta etni, þá hækkar talan 950 þús., sem n. gaf frá sér, um 150 þús. og er þá komin upp í 1100 þús., þótt við tökum þá lægstu. En til viðbótar við þetta var svo mþn. sammála um það, að togararnir þyrftu að fá fram ýmsar till., sem hér hefur borið á góma og nefndin mat um 300 þús. kr., eða að heildarupphæðin gæti þá numið á þennan hátt 1400 þús. kr. Þetta er allt miðað við þau rök, sem mþn. lagði fram á sínum tíma, og þær beinu staðreyndir, sem liggja fyrir síðan og ekkert koma við ótíð eða mismunandi áliti útgerðarmanna. En hvað hefur svo ríkisstj. gert? Jú, hún hefur samþykkt þennan 2000 kr. styrk, sem getur numið yfir árið í kringum 600 þús. Hæstv. forsrh. vildi nú halda hér fram, að þetta mundi nema nokkru hærri upphæð, en það skiptir engu máli, það munar svo tiltölulega litlu. Hann vildi leggja til grundvallar 315 úthaldsdaga. Nefndin fór hæst í sínum áætlunum upp í 306 útbaldsdaga. Hins vegar sýndi reynslan það, að meðal-úthaldstíminn á skipunum var ekki nema rúmlega 260 dagar.  (Grípið fram í: Hvaða ósköp hefur n. verið fáfróð.)  Nei, n. var ekkert fáfróð. Ég var t.d. á þeirri skoðun, að þó að meðalúthaldstími hafi verið 1953 aðeins 260 úthaldsdagar, þá sé það óeðlilegur úthaldstími, sem kemur að nokkru leyti fram af því, að togararnir bjuggu við svo lök kjör, að þeir lágu óeðlilegan tíma af árinu. Og ég fyrir mitt leyti tel það ekki eðlilegt, að togararnir geti ekki haft að meðaltali hartnær 300 úthaldsdögum. En allt sem er teygt sig upp fyrir 300 úthaldsdaga, þá er engin von til þess, að meðal-úthaldstími togaranna verði lengri. Ég álít því, að 2000 kr. styrkurinn geti aldrei numið meiru en 600 þús. kr., og þá vantar eftir þessu reikningsdæmi um 800 þús. kr. á hvert skip. Að vísu eru þá taldar með fyrningarafskriftir, 250 þús. Þótt fyrningarafskriftum sé nú alveg sleppt, þá sér hæstv. forsrh. það, að mikill halli er á hverju skipi þrátt fyrir þetta. Við það bætist svo það, sem ég sagði áðan og hefur hvergi verið reiknað inn í þessar tölur, að raunveruleg afkoma ársins 1953 var lakari en n. færði upp tölur um, og enn fremur hitt, sem líka hefur verið bent hér á, að heildarafkoman árið 1954, yfirstandandi ár, er enn þá lakari en árið 1953, sem nefndin lagði til grundvallar, svo að tapið er alveg óumdeilanlega mikið, en ekki eins og mér skildist á hæstv. forsrh. að hann héldi fram, að tapið væri raunverulega vegið upp með þeim stuðningi, sem ríkið hefur þegar samþykkt; það er mesti misskilningur. Og það var það, sem ég meinti, þegar ég sagði, að ég áliti eftir því, hvernig hæstv. forsrh. flytti sitt mál í þessu efni, að hann þyrfti að kynna sér þessi mál miklu nánar og betur en hann hefur gert, þegar svona geysilega miklu skakkar frá réttu í sambandi víð hans fullyrðingar. Þá vil ég líka minna hæstv. forsrh. á það, að það er síður en svo, að ríkisstj. hafi látið togarana fá 600 þús. kr. á ári í styrk enn þá. þessi styrkur, sem hér var um að ræða, var aðeins frá 1. ágúst til ársloka og gat ekki numið meiru að meðaltali á skip en í kringum 300 þús. kr. Árið 1954 leið þannig, að styrkurinn frá ríkinu var aðeins 300 þús. kr. á skip, svo að afkoman nú í dag er ekki betri. Hins vegar er það, að nú stendur til að framlengja þetta allt næsta ár, og þá yrði það vitanlega skárra árið 1955 heldur en árið 1954 hefur gefið, því að stuðningurinn á árinu 1954 náði aðeins 300 þús. kr. á skip, en ef þetta verður samþ., sem hér liggur fyrir, þá mundi þó stuðningurinn næsta ár ná 600 þús. Ég vil því undirstrika það, að það, sem við í mþn. sögðum í ágústmánuði, stendur að fullu og öllu enn þá. Við víkjum ekki frá því á neinn hátt, og ég fyrir mitt leyti byggi engar till. frá minni hálfu á neinum breytingum frá því, öðrum en þeim, sem eru beinar staðreyndir, eins og það, að þeir kjarasamningar, sem gerðir voru síðar, sýna nokkru hærri útgjaldalið hjá skipunum en n. vildi láta koma fram í sínu áliti eða áætlaði áður en samningarnir voru gerðir. Þá minntist hæstv. forsrh. á það, að togararnir hefðu fengið nokkra hækkun á karfaverði, og vildi telja, að það gæti munað í kringum 100 þús. kr. á skip. Það er rétt, að það varð í ágústbyrjun, eftir að hinir nýju samningar voru gerðir við Rússland, 5 aura hækkun á karfanum frá því, sem hafði verið um hríð. En það er líka fjarri því, að hægt sé að halda því fram, að þetta séu 100 þús. kr. að meðalta]i á skip. Samkvæmt skýrslunni frá mþn., sem er byggð á skýrslum frá Fiskifélagi Íslands, var árið 1953 þannig, að meðaltalsafli af karfa á togara á allan togaraflotann var 898 tonn yfir allt árið, og það gerir með 5 aura hækkun á kg 44900 kr. Nú var það svo, að árið 1953 var veitt geysilega mikið magn af karfa, af því að það voru hagstæðir samningar þá fyrir um afskipun á karfa, og engar líkur til þess, að við förum langt yfir það mark, nema einhverjar sérstakar ráðstafanir hafi verið gerðar. Hitt er alveg rétt, að það verður alltaf svo, að einstök skip fái í þessu efni allmiklu meira magn og mundu ábyggilega komast í 100 þús. kr. uppbót vegna þessa liðs, en önnur skip fá enga hækkun vegna þessa, t.d. skip, sem stunda saltfisksveiðar allan tímann eða sigla á erlendan markað. Þar kemur þessi hækkun ekki til greina. Ég veit um ýmis skip, sem ekki hafa notið neinnar hækkunar í tekjum af þessum ástæðum vegna þessarar hækkunar, sem varð á karfaverði hjá frystihúsunum nú í ágústmánuði s.l., - skip sem ekki hafa haft fyllilega aðstöðu til þess eða ekki hafa talið sér það hagkvæmt af öðrum ástæðum að fiska karfa fyrir frystihúsin. Þessi liður var því líka áberandi of hátt reiknaður hjá hæstv. forsrh. í sambandi við þær tekjur, sem skipin hefðu fengið. Svo kemur þetta, sem heyrzt hefur áður frá hæstv. ríkisstj., að útgerðarmönnum hafi verið ætlað að útvega sjálfir ýmis fríðindi sér til handa og að það sé óeðlilegt að flytja till. um það, t.d. eins og að ákveða nokkra lækkun á olíuverði, lækkun á vöxtum og lækkun á frögtum o.fl., og að ríkisstj. hafi haft ástæðu til að skjóta sér undan þessu og segja við útgerðarmenn: Þið eigið að fá þennan afslátt sjálfir, þetta er ykkar mál, og við reiknum bara með því, að þið fáið þetta, við tökum þetta þannig, að þið hafið fengið þessar 300 þús., sem þarna var bent á, og það er þá ykkur að kenna, ef það ekki fæst. - Þetta er vitanlega ákaflega villandi málflutningur. Það er alveg gefið mál, að togaraeigendur hafa litið vald yfir olíufélögunum hér um að knýja þau til þess að lækka alíuverðið. Þeir hafa sáralítið vald til þess. Hins vegar vita það allir, að ríkisstj. hefur bæði lagalegt vald og vald á annan hátt til þess að koma þessu í gegn. Ríkisstj. þarf t.d. ekkert annað að gera en ákveða það, að togaraolían skuli falla undir verðlagsákvæðin, en núna er frjáls verðlagning á togaraolíunni, hún fellur ekki undir hámarksverðsákvæði eins og aðrar ollur. Ef ríkisstj. ákveður þetta, þá getur hún um leið ákveðið olíuverðið. Hún hefur skotið sér undan þessu, ekki óskað eftir því að gera þetta. Ríkisstj. getur líka látið fara fram virkilega athugun á því, framkvæmda af mönnum, sem hún trúir fyrir því, hvort olíufélögin geta ekki mætt þarna nokkurri verðlækkun. Ég fyrir mitt leyti hef oft lýst því hér, að ég álít, að þau geti það vel, og ég álít meðal annars, að sá. afsláttur, sem þau hafa fært mönnum til reiknings á nokkuð sérstæðan hátt með því að vilja endurgreiða það í skuldabréfum til margra ára, hafi sannað, að þau geta t.d. samkvæmt sínu eigin bókhaldi fært verðið niður um 30 kr. á tonn, og það er vel hægt að skipa þeim að gera það, - það er einfalt mál, - það hafa þau viðurkennt að þau geti. En ég reisti nú ekki mína till. hærra en svo að fara svolítið upp yfir þetta, sem þau hafa á óbeinan hátt viðurkennt sjálf, og fer fram á, að það verði ákveðið, að þau lækki olíuna um 50 kr. í eitt ár. Ég er alveg sannfærður um það, að ríkisstj. á mjög auðvelt með að koma þessu í kring, jafnvel án þess að lögbinda það, en þar að auki hefur hún lagaheimild til þess að fyrirskipa það. Eins er um hina liðina, að það er vitanlega tómt mál að tala um að segja við togaraeigendur: Farið þið til Eimskipafélagsins og farið þið til Sambands ísl. samvinnufélaga, sem eiga þau skip öll, sem annast flutninga til landsins og frá landinu, og fáið þið þessi félög til þess að lækka taxtana. - Út úr því hefur ekkert komið og kemur aldrei neitt. En ég er líka alveg sannfærður um það, af því að ég veit um það í öðrum tilfellum, að ríkisstj. hefur notað sitt óbeina og beina vald yfir þessum aðilum til þess að fá þá til þess að lækka taxta sína stundum, - ríkisstj. hefur gert það, hefur haft áhrif á það. Þetta gæti hún eins gert í þessum tilfellum, því að það er alveg óumdeilanlegt mál, að þessir aðilar hafa hagnazt vel á undanförnum árum, bæði sýna þeir það á reikningum sínum, og Sambandið hefur byggt upp stóran skipaflota á nokkrum árum án þess að kalla ettir fjárframlögum frá meðlimum sínum. Þetta gera þeir aðeins vegna þess, að reksturinn er hagstæður. Það er því í mesta máta rangt, eins og ég hef sagt, að taka allar þessar till. mþn., sem voru metnar á um 300 þús. kr., og víkja þeim til hliðar og segja: Þetta útvega útgerðarmenn sér sjálfir. - Það er algerlega rangt, ríkisstj. getur útvegað það, og það er það, sem var mín meining og margra fleiri í mþn., að fyrir milligöngu ríkisstj. yrði þetta að fást fram, og við álítum, að þetta væri hægt. Og það vil ég minna hæstv. forsrh. á, sem hefur lýst hér tiltölulega góðu áliti sínu á mþn., sem ég álít líka að hafi yfirleitt unnið heldur vel, að mþn. var öllsömun sammála um það, upp á hvern einn og einasta mann, að það væri tiltækilegt að koma þessum viðbótarákvæðum í gegn, það væri engin goðgá að skipa olíufélögunum að lækka verðið um 30 kr. á tonn. Þau gætu það. Öll nefndin stóð að þeim till. að fá þetta í gegn, en ríkisstj. hefur hins vegar kveinkað sér undan því að þurfa að knýja þetta í gegn og vísað þessu til útgerðarinnar. Þá kom hæstv. forsrh. að því, að það væri rangt hjá mér að halda, að það munaði nokkuð um að taka í þennan stuðningssjóð togaranna dýrtíðarsjóðsgjaldið af bifreiðum, sem nemur 35% af fob-verði bifreiða. Og hann sagði, að þegar þetta gjald væri gefið eftir af bifreiðum, sem gengju til atvinnubílstjóra, þá gæti þetta ekki numið nema í kringum 2 millj. á ári. Nú vil ég aðeins benda hæstv. forsrh. á það, hver sem hefur upplýst þetta, að aukagjaldið af bifreiðum, sem lagt er á vegna togaranna, er 100% af fob-verði þeirra. Og við höfum verið upplýstir um það, að það muni af 1200 bifreiðum nema í kringum 18 millj. kr., og af því er áætlað að komi inn fyrir áramót um 15 millj. kr., en í kringum 3 millj. verði enn úti um áramót, vegna þess að bifreiðarnar séu ekki komnar. Nú sé ég það í hendi minni, að þegar lagt er á 35% gjald á sama stofn, á fob-verðið, þá er það ákaflega nærri því að vera um þriðjungur af þessu gjaldi. Og það er mesti misskilningur að halda því fram, að þetta muni ekki gefa nema 2 millj. kr., þó að bifreiðar til atvinnubílstjóra séu undanþegnar þessu gjaldi. Það er algerlega rangt með málið farið, og ég held að það sé rétt að láta reikna það upp á nýtt aftur. En hitt aftur minntist hæstv. forsrh. svo ekkert á, hvort það væri ekki eðlilegt mál, að þetta dýrtíðarsjóðsgjald rynni einnig í þennan styrktarsjóð togaranna, þegar það er athugað, eins og ég minntist hér á, vegna hvers þetta gjald var lagt á á sínum tíma. Þetta var lagt á til þess að standa undir greiðslum úr ríkissjóði með útfluttum afurðum sjávarútvegsins. Á sínum tíma var þetta lagt á þannig En þetta ákvæði stendur enn eftir í lögum. Á undanförnum árum, líklega tveimur eða þremur, hefur þetta gjald ekki gefið ríkissjóði neinar teljandi tekjur, vegna þess að bifreiðainnflutningurinn hefur nálega enginn verið eða sáralítill á gjaldeyrisleyfum. En nú, þegar þessi leið er valin til þess að leysa vandamál togaranna, að flytja inn mikið af bílum, þá vitanlega vaxa tekjur ríkissjóðs samkv. þessu lagaákvæði allverulega. Það kom greinilega fram í mþn. í togaramálum, sem starfaði í sumar, að það virtist enginn ágreiningur vera í n. um það, að sjálfsagt væri, að dýrtíðarsjóðsgjaldið af bifreiðum rynni í þennan sjóð, sem hún þá talaði um á sínum tíma, ásamt nýjum bifreiðaskatti, sem á yrði lagður. En eins og ríkisstj. hefur framkvæmt þetta mál, þá hefur það tekið þá sköpun á sig, að ríkissjóður á að græða á því verulega frá því, sem verið hefur, að þessi leið er valin. Því er það, sem ég legg til, að það verði ákveðið, að þessi gjaldahluti renni í þennan sjóð til stuðnings við togaraútgerðina, en dagstyrkurinn verði jafnframt hækkaður, eftir því sem talið er að hækka megi hann, miðað við væntanlegar tekjur af þessu. Ég held, að mín áætlun í þessu sé varleg. Ég get vel gert grein fyrir því, hvernig mér telst til, að þetta komi út. Og við höfum verið upplýstir um það, að heildartekjurnar af þessum nýja bifreiðaskatti mundu verða vegna úthlutunarinnar, sem fram hefur farið núna fyrir áramótin, í kringum 18 millj. kr., kæmi að vísu ekki inn fyrir áramót nema 15 millj., en 3 millj. kæmu síðar. Heildarútgjöldin geta alls ekki orðið yfir 12 millj. kr. fram að áramótum. Þetta vorum við líka upplýstir um, enda auðreiknað.  Nú hef ég viljað reikna með því, að innflutningur á bifreiðum yrði á næsta ári a.m.k. jafnmikill og hann hefur verið leyfður núna á þessu hausti, og þótti mér þá varlegt að reikna með því, að 100% skatturinn mundi gefa vegna úthlutunar á næsta ári aðrar 18 millj. kr., og þá eigum við til, með því, sem geymt var, þessum 6 milljónum, 24 millj. kr. En svo reiknaði ég hins vegar með því, að ef dýrtíðarsjóðsgjaldið yrði tekið vegna allra leyfanna, sem veitt eru á þessu ári, og vegna allra leyfa, sem veitt verða á næsta ári, þá mundi dýrtíðarsjóðsgjaldið nema um 12 millj. kr. samtals, eða að heildartekjur sjóðsins yrðu þá um 36 millj. kr., en það ætla ég að sé nægilegt til þess að borga hverju skipi 3000 kr. á dag í rekstrarstyrk. Verði það sannað, að áætlun mín í þessu efni sé of há, þá skal ég gjarnan fallast á það að lækka dagstyrkinn sem því nemur, því að ég hef ekki reiknað með því, að ríkissjóður þyrfti að greiða neitt af sínum föstu tekjum í þetta. Ég held því, að það standi að öllu leyti, það sem ég hef sagt um þetta mál og það sem mþn. í togaramálum hefur sagt um það, að þörfin er alveg greinilega fyrir hendi að ganga mun lengra en ríkisstj. hefur gengið. En hitt tel ég mestu fjarstæðu, þegar það jafnvei gægist fram hjá jafnreyndum manni í þessum málum og hæstv. forsrh. er, að hann lauk máli sínu á þá lund, að það gæti jafnvei farið svo, bara með betra tíðarfari og einhverjum auknum afla, að togararnir þyrftu ekki á frekari stuðningi að halda. Ég held, að þetta segi enginn maður, sem hefur rannsakað þessi mál niður í kjölinn, að það séu nokkrar líkur til þess, að það sé hægt að hætta á það einu sinni enn, og ef það yrði gert, þá mundi svo fara sem ég sagði hér í minni fyrri ræðu, að togararnir hlytu að leggjast upp, eins og fór s.l. ár, og rekstur þeirra yrði á allan hátt miklu minni en æskilegt væri fyrir þjóðarheildina. Ég skal svo ekki hafa þetta lengra, en vildi annars að lokum segja það, sem ég sagði líka hér í minni fyrri ræðu, - en ég hygg, að hæstv. forsrh. hafi ekki heyrt það, - að ef það er meining hæstv. ríkisstj., að sú lausn, sem hér verði gerð nú á þessu mikla vandamáli, sé aðeins bráðabirgðalausn, og hún er ákveðin í því að taka þetta mál fyrir að nýju strax eftir þinghlé, af því að henni sé það ljóst, að það þurfi að gera eitthvað frekar í þessum málum, þá get ég vel fallizt á það fyrir mitt leyti að draga til baka mínar till. og láta þær koma til athugunar í þeirri athugun, sem þá yrði gerð. En sé það hins vegar meiningin, að ríkisstj. geri sér verulegar vonir um það eða búist við því, að afgreiðsla málsins í því formi, sem hún nú styður, sé endanleg afgreiðsla í málinu, þá vitanlega held ég mér við mínar till., sem ég álít að þurfi allar að samþykkjast, ef það eigi að vera von um að tryggja rekstur togaranna á mæsta ári. Eitt atriði var það, sem kom hér fram fyrr í umr., m.a. frá hv. 5. landsk. þm.; það var ákvæði í sambandi við nýjustu togarana, þessi tíu nýjustu skip, sem búa við nokkra sérstöðu. Mþn. í togaramálum lagði til, að ríkisstj. léti athuga sérstaklega, hvernig ætti að fara með hinn háa stofnkostnað þeirra skipa. Ég er fyllilega samþykkur þeirri till., sem hv. 5. landsk. hefur lýst hér varðandi þetta mál, en ég vildi um leið mega skjóta því m.a. til hæstv. forsrh. og ríkisstj. í heild, að nýjustu skipin, sem óneitanlega búa þarna við dálítið sérstaka aðstöðu, hafa auk þess þurft að búa við þau vandkvæði nú að undanförnu, að þau hafa ekki einu sinni fengið ríkisstyrkinn greiddan nema að litlu leyti. Þessum ríkisstyrk, 2000 króna dagstyrk, hefur verið haldið eftir hjá þeim. Fjármál þessara skipa hafa ekki verið að öllu leyti í lagi við ríkissjóð, og ríkissjóður hefur ákveðið það, að þau skyldu ekki fá þennan styrk nema að litlu leyti greiddan. Þau eru því enn þá af þeirri ástæðu núna verr sett en nokkur önnur skip í togaraflotanum, og það minnsta, sem þyrfti að gera í þessu efni, er þó að kippa til bráðabirgða þessu í lag og láta þau fá þennan styrk að fullu greiddan, og vildi ég nú mælast til þess, að það yrði athugað, þó að um bráðabirgðalausn á málinu yrði nú að ræða.



Herra forseti. Ég skal nú reyna að vera fáorður, því að eins og kunnugt er, þá er nú ekki mikill tími til stefnu. Hv. 11. landsk. (LJós) hélt því fram, að mín orð hefðu borið vitni um það, að mig skorti mikið þekkingu á þessum málum og mér veitti ekki af að leita upplýsinga hjá honum eða öðrum þar til hæfum mönnum til að bæta þessa vankunnáttu mína. Ég veit, að hann trúir því sjálfur, hvað sem hann segir, að ég sé nokkuð kunnugur útgerðinni, og félag, sem ég hef verið viðriðinn, á og rekur tvo af þessum nýsköpunartogurum. Og þó að ég fylgist þar ekki með daglegum störfum, þá hef ég náttúrlega aðstöðu til að afla mér upplýsinga frá því félagi og raunar fleirum, ef ég óska eftir því, og hygg, að það skorti ekki svo mjög á mína þekkingu um þetta. Mér fannst hins vegar, að þær upplýsingar, sem hv. þm. gaf, og þær tilraunir, sem bann gerði til að leiðbeina mér og bæta úr minni vanþekkingu, væru ekki þess eðlis, að ég gæti mikið af þeim lært. Hann sagði m.a., að hans óskir og kröfur byggðust allar á því nál., sem hann er aðill að og mþn. í þessum málum afhenti ríkisstj. í ágústmánuði, ef ég man rétt. En mér fannst honum skjótast nokkuð, þegar hann var að gera grein fyrir því nál. Hv. þm. komst að þeirri niðurstöðu, að samkv. nál. bæri mér að skilja, að togararnir þyrftu jafnvel allt að 1400 þús., og gat um, að nál. teldi fyrst fram 950 þús., en síðan gerði það ráð fyrir kauphækkunum, sem næmu 300 þús. Það væru 1250 þús., en auk þess kæmu enn til greina 150 þús., sem þá væntanlega er það, sem hann telur að farið hafi til kjarabóta umfram 300 þús. Mun það ekki vera þannig rétt skýrt? Nú vil ég benda þessum hv. þm. á, að í þessum 950 þús., sem hann í ágúst taldi hæfilega aðstoð, eru einmitt innifaldar kjarabæturnar. Það er þess vegna mikil skekkja, þegar hann tvitelur þá upphæð. Það stendur þess vegna alveg óhaggað, sem ég hef sagt í þessum efnum, og ber það vott um, að ég þekki málið betur en hann, þó að hann sjálfur hafi verið í nefndinni. Hv. þm. vildi skjóta sér undir það, að afkoma togaranna væri verri en þeir reikningar bæru með sér, sem n. byggði á. Um það skal ég ekkert dæma, hvort menn hafa þar getið ranga reikninga vísvitandi eða óafvitandi. Hitt getur auga leið um, að et þessi hv. þm. telur reikningana, sem útgerðarmenn gáfu, hafa verið ranga, þá bar honum sem reyndum útgerðarmanni að benda á það og leggja aðrar tölur til grundvallar fyrir tillögum sínum heldur en þær 950 þús., sem hann lagði til að hagur útgerðarinnar væri bættur um, ýmist með framlögum úr ríkissjóði eða með niðurfærslu á kostnaðarliðum. Þar er aftur skekkjan hans megin, en ekki mín megin. Það er rétt, sem hv. þm. sagði, enda hafði ég um það getið, að ef um er að ræða lengra tímabil, þá er sá atvinnurekstur óheilbrigður, sem ekki getur sjálfur staðið undir fyrningu sinna framleiðslutækja. Um það erum við sammála, og hann getur ekkert sett út á það, sem ég sagði um það. Og ég verð yfirleitt á grundvelli þessara upplýsinga, sem ég nú hef gefið, að leyfa mér að staðhæfa, að ef um er að ræða, að einhver vaði í villu og svima um það, sem hér er um að ræða, þá er það hann, en ekki ég. Ég vil enn fremur segja honum það, að nú alveg nýverið hafa sumir af stærstu útgerðarmönnunum sagt mér, að það orkaði a.m.k. nokkuð tvímælis, hvort það væri mikið yfir 300 þús., sem varið hefði verið til kjarabóta. Ég get ekki dæmt um það eftir öðrum upplýsingum en þeim, sem ég hef frá útgerðarmönnum. Hv. 11. landsk. nefndi þar 450–500 þús. Ég vil ekkert frekar vefengja hann en aðra. Mér þykir þó heldur ólíklegt, þegar svo ágætir menn sem hann og hans líkar eru í þessari n. og telja hæfilegar kjarabætur sjómönnum til handa vera 300 þús., að þá semji útgerðarmenn um 500 þús. Ég tel þá eiga að þekkja sína hagsmuni svo vel og þá ekki heldur vera það vinveittari sjómönnunum en sjálfum sér, eða það vinveittari sjómönnunum heldur en hv. 11. landsk. er, að þeir borgi fyrir það 500 þús. til sjómanna, sem hann telur hæfilegt að greiða 300 þús. fyrir. Ég verð að segja það, að ef það væri rétt, sem hv. 11. landsk. segir, að þörf sé á 800 þús. útgerðinni til handa í viðbót við þær 630 þús., sem stj. ætlar að leggja fram, þá er það náttúrlega lítil úrbót, sem hann stingur upp á, því að hann stingur aðeins upp á 1000 kr. uppbót á dag og miðar við 300 útgerðardaga, og hefur þá ekki verið rausnarlegri eftir þessari sinni þekkingu á málinn heldur en að ætla að skammta útgerðarmönnum 300 af þeim 800, sem hann telur vanta. Varðandi uppbætur á karfa, þá hef ég það eftir nefnd frá útgerðarmönnum, að það megi áætla það eins og ég sagði í minni fyrri ræðu, og jafnvel nefndu þeir nú hærri tölu, jafnvel yfir 150 þús. Ég skal ekki um það deila. Ég gerði ekki heldur í minni ræðu ráð fyrir, að það mætti reikna að meðaltali meira en 80 þús., því þó að þeir nefndu, að togarar hefðu kannske um 3 þús. tonn á ári af karfa, þá þótti mér það nokkuð hátt reiknað, a.m.k. ef miðað væri við meðaltal. Hins vegar finnst mér of lítið rúm 800 tonn, eins og hv. þm. nefndi, því að það eru þá ekki nema svona þrjár veiðiferðir á ári, og ég hygg, að með hliðsjón af því, að margir af togurunum stunda karfaveiðar um nokkuð langan tíma ársins, þá sé það allt of lítið. Ég skal svo ekki fara út í sparðatíning, þó að nokkur ástæða væri til þess; nefni aðeins sem dæmi, að hv. þm. hafði um það allmörg orð, að á árinn 1954 næmi styrkurinn ekki nema 300 þús., en ekki 600 þús. Það er náttúrlega ekki þess að vænta, að stjórnin fari að greiða langt aftur í tímann, þegar sú nefnd, sem um þetta fjallar, hreyfir ekki einu sinni þeirri tillögu, og það gerði hv. 11. landsk. ekki. Varðandi olíuverðið, sem hann talaði nokkuð mikið um, sagði n., sem um þetta fjallaði, eða einhverjir menn úr henni, stjórninni frá því, að í rauninni væri olíuverðslækkunin fram komin nú þegar, vegna þess að menn fengju nú 20–30 þús. kr. afslátt á ári á olíunni, án þess að sá útgerðarsparnaður kæmi fram í þeim reikningum, sem lagðir voru til grundvallar, þegar niðurstaðan varð, að útgerðin þyrfti að fá um 950 þús. kr. uppbætur, þannig að sú olíuverðslækkun, sem þá var um að ræða, var í raun og veru fengin, og þess vegna má bæta þeim lið við þær kjarabætur, sem útgerðin hefur fengið með hækkun á karfaverðinu. Ég nefni svo vátryggingarnar, sem ég áðan gat um. Það er ekki stjórnin, sem á að hafa forgöngu um það, hvort útgerðarmenn bjóða saman öll skip sín á erlendum markaði til vátryggingar og geta með því sparað eitthvert fé, því að þeim ber auðvitað að hafa um það alla forgöngu sjálfum, þó að ég segi hins vegar, að ég hef ekki haft mikla trú á, að það geti út af fyrir sig valdið því, að við fengjum bætur í þessum efnum. Eftir minni þekkingu á því hygg ég, að stór vátryggingarfyrirtæki eins og Lloyds í London muni ekki lækka kjörin, hvort heldur eru boðnir fram í einn lagi 15 togarar eða 30 til vátryggingar. Ég árétta enn, að útreikningar hv. þm. um tekjur af bílaskattinum eru rangar eftir þeim upplýsingum, sem innflutningsskrifstofan getur okkur. Ég hef skriflega frá henni fengið þær upplýsingar, að gjaldið af innfluttum bílum -þetta togaragjald, sem kallað er - muni nema 29 millj. og 500 þús. á báðum árunum 1954 og 1955, en útgjöldin, miðað við 2000 kr. á dag, muni nema 39 milljónum. Það er þess vegna augljóst, að þó að bílainnflutningur verði meiri en n. gerði ráð fyrir, þegar hún gaf frá sér þessa skriflegu umsögn, þá er full þörf fyrir þær tekjur. Ég skal sundurliða, að það er búizt við, að útgjöldin verði á þessu ári 12 millj. úr þessum uppbótarsjóði, en á árinn 1955 munn þau verða 1.7 millj., en sem sagt tekjurnar um 30 millj. Þá vil ég enn upplýsa, að þær upplýsingar, sem hv. þm. gaf varðandi dýrtíðarsjóðsgjaldið, eru á misskilningi byggðar. Sá misskilningur stafar af því, að dýrtíðarsjóðsgjaldið hefur aldrei verið tekið af sendiferðabílunum. Og nefndin heldur því fast fram enn að athuguðu máli, að það sé ekki ástæða til að ætla, að það gjald mundi nema meiru en ég áðan nefndi, svona rúmum 2 millj. kr. Ég sé ekki, að ég þurfi að árétta fleira í þessu. Í aðalefnum sýnist mér að mínar tölur standi óhraktar, ég þurfi þess vegna ekki að leita upplýsinga hjá hv. 11. landsk. um þetta og frekar það gagnstæða, að hann ætti að kynna sér nánar þær tölur, sem ég hef nefnt, og mundi þá kannske standa fastari fótum í þekkingu sinni á málinu og því betur að vígi í umræðunum um það. Hv. þm. bauðst til að taka aftur sínar till., ef hér væri ekki um endanlega afgreiðslu málsins að ræða. Ég vil ekki gefa nein fyrirheit um það, að það eigi að fara að taka þetta mál upp til endurnýjaðrar yfirvegunar. Þetta er eins og öll önnur mál, sem við fjöllum um, að engin lausn er það, sem við köllum endanlega lausn á málinn. Það getur vel verið, að ef kringumstæður breyttust þannig, að það væri talið, að togaraútgerðin þyrfti ekki þennan styrk, sem hún hefur nú fengið fyrirheit um, þá væri ástæða til að breyta því. Og það er ekki hægt að gera mig neitt spaugilegan með því að segja, að breytt aflaverð, breytt aflamagn og betri tíð geti skapað aðra og betri afkomu fyrir togarana. Ég er búinn að vera meira og minna við togaraútgerð riðinn og hef fylgzt með henni frá því að hún hófst hér á landi, og ég hef oft séð mjög snöggar breytingar í þessum efnum. Það má kannske segja, að það séu ekki miklar líkur til, að stórbreytingar verði á næstunni, en það skyldi enginn staðhæfa um of í þeim efnum. Við skulum taka lítið dæmi. Það var sent skip til að leita að karfamiðum með aðstoð hins opinbera. togarinn Jón Þorláksson. Hann fann ný mið, og þessi nýju mið urðu þess valdandi, að aflinn glæddist ákaflega mikið. Það er tilgangur okkar í ríkisstj. að halda áfram slíkri leit í vaxandi mæli. Við gerum ráð fyrir að geta varið til þess á næsta ári 700 þús. kr. og jafnvel fyllilega það, et í það færi. Það getur vel verið, að sú leit gæti borið þann árangur, að hún gæti að verulegu leyti bætt hag útgerðarinnar. Ég nefni þarna aðeins eitt dæmi af ýmsum, sem geta valdið breyttri aðstöðu fyrir útgerðina. Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð að svo komnu máli og endurtek það, að ég legg meiri áherzlu á, að málið geti orðið afgreitt, heldur en hitt, að hrekja hvert minni háttar atriði, sem fram kynni að koma.



Herra forseti. Út af ummælum, sem hæstv. forsrh. hafði hér áðan, vil ég leyfa mér að upplýsa eftirfarandi: Samkvæmt sameiginlegu áliti beggja aðila í samninganefnd um kjör togarasjómanna voru þær kjarabætur, sem fengust til togarasjómanna, taldar nema tæpum 400 þús. kr., miðað við þær upplýsingar, sem fyrir lágu. Eftir var þá og er enn að semja um kjör og kjarabætur til yfirmanna á togaraflotanum. Hvað sú upphæð nemur hárri upphæð, er ekki hægt að fullyrða neitt um, fyrr en þeim samningum hefur verið lokið, en ekki er varlegt að áætla þær kjarabætur lægri en 100–150 þús. kr. Eftir þessu eru upplýsingar, sem hv. 11. landsk. gaf hér áðan, réttar um þetta mál. - Ég vil svo að lokum bæta því við, að þessi útreikningur liggur fyrir, og getur hver fengið að sjá hann sem vill.



Það var aðeins örstutt athugasemd. Ég hef ekki miklu við að bæta í tilefni af ræðu hæstv. forsrh., vildi aðeins segja það, að það gleður mig að heyra frá honum, að það standi til að eyða fé á næsta ári, allt að 700 þús. kr., í sambandi við leit að nýjum fiskimiðum. Ég er sannfærður um, að það getur lagað mikið fyrir togurunum, og sú fjárveiting mun vissulega margfalt borga sig. Um þau atriði, þar sem hann gerði athugasemdir við mína ræðu, þá sé ég nú ekki ástæðu til að fara í neinar endurtekningar. Ég fann það, að hann hafði að einhverju leyti misskilið minn útreikning. Það kann að vera, að ég hafi ekki haldið sem skýrast á því, en þó held ég, að það hafi verið alveg fyllilega ljóst, að mþn. í togaramálum hafði gert ráð fyrir því, að meðaltogari þyrfti að fá bættar tekjur, sem samsvara 950 þús. kr., og ég held, að það hafi líka verið skýrt, af því að þar vitnaði ég til álits hv. 3. þm. Reykv. (BÓ), að hann hélt því fram í sinni ræðu eins og ég, að kauphækkanir hefðu orðið a.m.k. 150 þús. kr. meiri en n. gerði ráð fyrir í sinni áætlun, og þannig erum við komnir í 1100 þús. alveg óumdeilanlega. Auk þess var svo það, sem ég minntist á og kemur mjög greinilega fram í nál. mþn., að hún segir, að raunveruleg afkoma árið 1953 er a.m.k. 100 þús. kr. lakari en þessar 400 þús. á reikningunum sýna. Þetta stendur greinilega í nál. frá mþn. í togaramálum, og þannig erum við alveg óumdeilanlega komnir í 1200 þús. kr. Auk þess eru svo þær fríðindatill., sem n. lagði fram og mat ekki sérstaklega til fjár, en ég vildi telja um 200 þús. kr., og eru þá komnar þessar 1400 þús. Það er alveg rétt, að það er vitanlega hægt að deila um það, hvort þetta er heldur ofáætlað hjá mér eða vanáætlað. Það getur ekki skipt neinu verulegu máli, hvort hefði komið út úr mínu dæmi, að það vantaði enn 700 þús. eða 800 þús. En það sýnir aðeins það, sem ég vildi að kæmi fram í þessu, að það er fjarri því, að þær ráðstafanir, sem ríkisstj. hefur enn gert, fullnægi þeim óskum, sem mþn. taldi að þyrfti að verða við í þessum efnum. Ég vildi aðeins segja það í sambandi við athugasemdir hæstv. forsrh., að það er ekki rétt túlkað af honum að halda því fram, að mþn. í togaramálum og ég þar með talinn - við höfum ekki ætlazt til þess, að launabætur til skipverja yrðu meira en 300 þús. Við höfðum auðvitað enga aðstöðu til þess á þessum tíma að segja til um það með neinni nákvæmni, hvað þessi útgjöld yrðu mikil. Það var bent á það réttilega í n., að það væri ekki réttmætt, að þessi nefnd færi t.d. að slá því fram, að það væri líklegt, að launabæturnar yrðu 500 þús., því að þá yrði beinlínis því haldið fram í væntanlegum samningum, að opinber nefnd væri búin að áætla þetta 500 þús. Hins vegar komst n. svo að orði, því að það var alveg augljóst mál, að minni kjarabætur var ekki um að ræða, að það yrði ekki um lægri upphæð að ræða en 300 þús. Ég vil ekkert segja um það fyrir mitt leyti, að í þeim samningum, sem fram fóru á milli Félags íslenzkra botnvörpuskipaeigenda og sjómannafélaganna og ég áætla að hafi leitt til 450 þús. kr. útgjaldahækkunar, hafi togaraeigendur gengið lengra en þeir hefðu getað. Og ég álit, að mín umsögn í nál. hjá mþn. sé ekki á nokkurn hátt í mótsögn við þessa niðurstöðu. En það er staðreynd, að við tókum ekki inn í okkar heildartölu, inn í þessi 950 þús., nema 300 þús. vegna þessa, en hins vegar er það jafnframt staðreynd, að þessi tala hefur orðið í framkvæmd 450 þús., og af því ber að hækka töluna 950 þús. sem því nemur. það, sem mestu skakkar í sambandi við það, sem ég hélt fram og hæstv. forsrh. nú segir, er í sambandi við áætlaðar tekjur af bilainnflutningi. Hann heldur því fram samkv. upplýsingum frá einhverri n., að það sé ekki hægt að áætla, að tekjurnar af bilaskattinum verði nema 29.5 millj. kr. fyrir bæði árin 1954 og 1955. Ég hef séð útreikning frá þessum sömu aðilum, þar sem þeir gerðu ráð fyrir því, að úthlutun bílanna í haust mundi gefa í kringum 18.1 millj., en af þeirri upphæð kæmu ekki inn fyrir áramót nema 15 millj. kr. Hitt er svo alveg augljóst mál, að það renna allir blint í sjóinn um það, hvað má áætla mikinn bílainnflutning á næsta ári. Sumir segja: Það er óvarlegt að áætla nema 500 bíla og skatt af því. - Aðrir segja: Það er óhætt að áætla 1500 bíla. - Ég fyrir mitt leyti hef viljað halda mér við það að áætla, að bílainnflutningur á næsta ári eða ný leyfi veitt á næsta ári mundu jafngilda a.m.k. þeim leyfisveitingum, sem fram fóru núna á þessu hausti, og að kaupmarkaðurinn hér þoli það. Það er vitanlega hægt að deila um það, hvort þetta er ofmetið eða ekki. Ef þessi áætlun mín væri rétt, þá mundi þetta gefa aðrar 18 millj. í tekjur, þegar allt kemur til alls. Ég er sannfærður um, að hæstv. forsrh. viðurkennir, að það getur enginn sagt með neinni vissu, hvað muni koma inn af þessum skatti. Ég álít, að þessi áætlun, sem hér liggur fyrir, að þetta verði 29.5 millj., sé allt of lág. En það getur líka verið, að mér missýnist í því. Eins er það með útgjöldin. Ég er alveg sannfærður um það fyrir mitt leyti, að útgjaldahliðin í þessu efni, sem hæstv. forsrh. minntist á, er teygð alveg til hins ýtrasta. Það er gert ráð fyrir því, eftir því sem hann las nú upp, að útgjöldin með 2000 kr. dagstyrk verði á næsta ári 27 millj. kr. Svona getur styrkurinn ekki orðið mikill, nema lagt sé til grundvallar, að hvert eitt og einasta skip í flotanum af 43 hafi a.m.k. 315 úthaldsdaga. En reynslan er nú sú, að það fer alltaf svo, að allmörg skip heltast úr lestinni um nokkra mánuði á hverju ári, og það eina, sem væri eðlilegt í þessu efni, er að miða við reynslu um úthaldsdaga að verulegu leyti, og þá hygg ég, að mín tala væri miklu eðlilegri, að reikna þarna með, að útgjöldin yrðu ekki 27 millj., heldur um 23-24 millj. í hæsta lagi. Þá var það þessi aukatekjulind, sem ég hafði minnzt á, sem sagt, að dýrtíðarsjóðsgjaldið, 35% gjaldið, rynni í sjóðinn til viðbótar og þannig mætti hækka nokkuð fjárveitingarnar til skipanna. Mér er sagt það að vísu, og ég hef orðið þess var í einstaka tilfellum, að ríkisstj. hefði verið að gefa eftir þennan skatt, og mér er nú spurn: Hvaðan kemur sú heimild? Ég hef ekki rekið mig á það, að það sé nokkur heimild til í lögum um að vera að gefa einstökum mönnum þetta eftir. Mér er sagt t.d., að einn nokkuð stór bilakóngur hér í bænum hafi fengið núna á þessu hausti 1/4 millj. kr. eftirgefinn í sambandi við þennan skatt. Mér þykir það heldur lagleg eftirgjöf. En þessi skattur er af fólksbilum yfirleitt 8–10 þús. kr., þegar hann er greiddur. En ef ríkisstj. gefur mörgum aðilum þennan skatt eftir og gefur t.d. þetta eftir af öllum sendiferðabílum, en fjöldi fólksbila er nú orðið fluttur inn undir heitinu sendiferðabíll, þó að það sé auðvitað glögglega fólksbíll, þá getur þessi skattur auðvitað molnað niður í það að verða sáralítill. En ég held, að það sé engin ástæða til þess. Og alveg eins og ég fyrir mitt leyti gat samþykkt að leggja allháan innflutningsskatt á bila til stuðnings togaraútgerðinni, þegar þannig standa sakir, eins er ég á því, að eftirgjöf á þessum skatti verði að fara varlega fram og sé engin ástæða til þess að skera hann svona hrottalega niður eins og þessi áætlun bendir til. Ég sé nú ekki ástæðu til þess að draga aftur mínar till. í tilefni af því, sem hér hefur komið fram í þessum umræðum. Hæstv. forsrh. sagði, að hann vildi ekki gefa hér nein fyrirheit um það, að þetta mál yrði tekið fyrir til frekari afgreiðslu síðar, og vildi, að mér fannst, enn gera ráð fyrir því, að sérstök höpp gætu komið fyrir, t.d. í sambandi við aukinn afla og fleira, þannig að það væri enn ekki vonlaust um það, að togararnir gætu komizt af með þennan stuðning. En þó að tekið sé tillit til alls hins bezta, sem leyfilegt er að áætla í þessum efnum, þá er ég alveg sannfærður um það, að enn vantar mikið á, að það megi búast við því, að togararnir geti sloppið. Þess vegna tel ég, að það þurfi að auka við stuðninginn eins og mínar till. benda til. Mér þykir það miður, að ríkisstj. vill ekki lofa því á þessu stigi málsins, að þetta verði tekið til frekari athugunar eftir þinghléið. Ég hafði satt að segja nokkra ástæðu til að halda, að það væri ætlunin, mér hafði heyrzt það meira að segja á ýmsum, sem með þetta mál hafa að gera, og ég er ákaflega hræddur um, að yfirlýsingar um hið gagnstæða, að engin fyrirheit verði gefin um það, muni beinlínis ýta á, að togaraflotinn stöðvist, eins og togaraeigendur hafa nú gert samþykktir um. En því verður ekki neitað, að togaraeigendur eru orðnir nokkuð langþreyttir í þessu, því að þeir eru almennt sagt heldur illa haldnir. Ég get svo að lokum ekki varizt að minnast á það, að í einu tilfelli hefur ríkisstj. sjálf gripið beint inn í rekstur togara nú að undanförnu. Hún setti einn bæjarfélagi þau skilyrði, að bærinn hætti að annast um rekstur sinna skipa og setti valinkunna menn, að sínum dómi eflaust, stjórn síldarverksmiðja ríkisins, til þess að reka þessi skip. Reikningar þeirra liggja alveg greinilega fyrir. Og þar með hefur ríkisstj. fengið trúverðuga menn til þess að sýna sína reikninga og hvernig þessi beini ríkisrekstur á togurunum hefur síðan komið út. Það er ekkert launungarmál, að rekstrartap á fyrstu 9 mánuðunum, sem þessi nýja stjórn gerði út þau tvö skip, var hartnær 2 millj. kr. án allra afskrifta. Ég er líka alveg sannfærður um það, að þegar ríkisstj. lætur nú til leiðast á eðlilegan hátt og lofsverðan hátt vil ég segja - að aðstoða ýmis byggðarlög úti á landi til þess að fá togara til atvinnuaukningar þar, í fátæk byggðarlög, sem búa ekki yfir neinni sérstakri reynslu með rekstur þessara skipa, þá mun það sannarlega koma í ljós, að ríkisstj. kemst ekki undan því að færa þeim á eftir í rekstrarstuðning stórar fjárfúlgur. Enn fremur mun það koma í ljós, að verði þau frv. samþykkt, sem hér liggja nú fyrir frá stuðningsmönnum ríkisstj. um að hefja beina ríkisútgerð á togurum til atvinnujöfnunar, þá hygg ég, að ríkisstj. fari að sannfærast um það betur og betur að fenginni reynslu, að kvartanir frá hálfu útgerðarmanna eru sannarlega ekki að ástæðulausu í þessu efni og að það þarf að taka þessi mál til frekari úrlausnar heldur en gert hefur verið.



Herra forseti. Mér skildist á hv. 11. landsk., að hann vildi láta nokkuð liggja á milli hluta, hvor hefði á réttu að standa, hann eða ég, um það, sem á milli ber, og ég get að sjálfsögðu ekkert við því sagt. Ég hef áður sagt, að ég tel mig nokkuð kunnugan þessum málum, og mér fannst á hans ræðu, þ.e.a.s. miðræðu hans, að mín þekking sé ekki síður haldgóð en hans. Hv. þm. vildi nú fullyrða, að það væri óumdeilanlega sannað, að kauphækkanir til handa sjómönnum hefðu verið nær 500 þús. Ég vil ekki gera mig að dómara í því, en ég efast ekki um, að hann trúir því, að ég segi það rétt, að sumir af stærstu útgerðarmönnunum hafa sagt mér, að þetta væri rangt. Það væri enn ósannað, hvort það væri nokkuð verulega fram yfir 300 þús. Hv. þm. segir, að þeim hafi verið ljóst í milliþn., að raunveruleg afkoma skipanna var 100 þús. verri á skip en reikningarnir báru með sér. Ef svo er, þá tel ég, að þeir hefðu átt að leggja til aðra tölu heldur en þessi 950 þús., sem við var miðað, og er varla við mig um það að sakast. Út af tekjuliðunum eða út af þeim kjarabótum, sem ætlað var að fengjust við niðurfærslu á tilkostnaði og uppbótum á verðlagi á fiski, vil ég aðeins segja það, að ef ég man rétt, þá var heildarupphæð niðurfærslnanna á tilkostnaði ekki meiri en 155 eða 165 þús. Karfaverðið hefur fengizt hækkað, og eins og ég gat um, þá er olíuverðið nú þegar lækkað í samræmi við þessar till., og þá eru aðeins eftir svo sem 100–120 þús. af þeim till., sem nefndin var að fjalla um, en ekki hefur fengizt framgengt enn þá og fæst kannske ekki, en það eru þá ekki nema 40–45% af sjálfri fyrningarupphæðinni, sem á að vera innifalin í 950 þúsundunum. Ég get hugsað, að þessi ágreiningur okkar um, hverra tekna sé að vænta af bilaskattinum, stafi kannske nokkuð af því, að innflutningsskrifstofan hafði verið eitthvað bjartsýnni um þetta í öndverðu heldur en hún er nú, þegar nokkur reynsla er fallin á um þetta. En ég endurtek, að samkvæmt skriflegri yfirlýsingu frá skrifstofunni má ekki reikna með, að hennar viti, meira en 30 millj. kr. tekjum af bílaskattinum á árunum 1954 og 1955. Ég leiði aðeins athygli að því, að það er viss tegund bíla, sem hefur t.d. orðið að fella undan bílaskattínum, svokallaðir Rússabílar. Þeir reyndust ekki seljanlegir, og enginn vildi kaupa þá við því verði, sem á þeim var, og eru víst ekki heldur seldir enn þá, þó að skatturinn hafi verið felldur niður af þeim. Það lækkar að vísu tekjur þessa sjóðs um 1.2 millj., ef ég man rétt, miðað við það, sem orðið hefði, ef bílarnir hefðu selzt. En það vildi, eins og ég sagði, enginn kaupa neinn af þeim bílum, og er enn þá vandséð, hvort þeir seljast, þó að þeir séu nú orðnir skattfrjálsir. Ég vil aðeins upplýsa það, að ég hef út af bæði tekjuhlið sjóðsins og líkum fyrir útgjöldum nú í kaffihléinu borið mig saman við þá menn, sem eiga um þetta að fjalla, og allt það, sem ég nú segi, er af þeim staðfest. Varðandi útgjaldahliðina skal ég enn árétta, að það þykir lítill vafi á því, að hún verði 12 millj. á þessu ári. Á árinu 1955 er miðað við, að hún verði 27 millj. Hv. 11. landsk. telur það nokkuð hátt áætlað. Það má vera, að það muni 1 millj. eða 2. Það er, eins og hann segir, miðað við 43 togara í 315 daga, sem eru rúmar 27 millj. Það skeikar aldrei miklu. En meginatriðið er, að hans tekjuáætlun stenzt ekki, því að hann reiknar með 18 millj. á árinu 1954, dregur af því þá ályktun, að úr því að 18 millj. komu inn af þessum skatti 1954, muni aðrar 18 millj. koma inn 1955. Þannig fær hann 36 millj., í stað þess að innflutningsskrifstofan áætlar 30 millj. En ég get tekið undir með honum um það, að það sé kannske ekki vert að staðhæfa endilega upp á milljón, hvað getur komið inn af þessum skatti. Úr því sker reynslan. En ég verð að sjálfsögðu að halda mér að því, sem innflutningsskrifstofan segir um þetta. Þetta munar 6 millj. Í viðbót við þetta segir svo hv. þm., að ef því fáist framgengt, að dýrtíðarsjóðsgjaldið af bílunum verði látið renna í þennan sjóð, þá falli þar sjóðnum nýjar 12 millj., 6 millj. af gjaldinu 1954 og 6 millj. af gjaldinu 1955. En þetta er, eins og ég sagði honum áðan, mikill misskilningur, sem stafar, eins og ég sagði, af því, að þetta dýrtíðarsjóðsgjald hefur ekki verið tekið af atvinnubílstjórum, og því hefur verið lýst yfir hér í þinginu, að heimild, sem um þetta er, yrði notuð, að gefa öllum atvinnubilstjórum eftir þetta gjald. Hann nefndi einn stóran aðila, sem átti að hafa fengið 250 þús. sem eftirgjöf í þessum efnum. Mér er ekki kunnugt um, við hvern hann á. En ef það er einhver bilastöð, sem það hefur fengið, eða bílastöðvareigandi, þá er það af því, að hann feilur undir þetta ákvæði um atvinnubílstjóra. Ríkisstjórnin getur náttúrlega ekki sagt við einn aðila: Þú skalt fá afsláttinn sem atvinnubílstjóri - en við annan: Þú færð hann ekki. - Varðandi aftur dýrtíðarsjóðsgjaldið á sendiferðabílunum, þá hefur það aldrei verið lagt á og aldrei tekið frá öndverðu. Ég held þess vegna, að þó að þetta gjald fyrir árin 1954 og 1955 félli sjóðnum, þá mundi það ekki nema að óbreyttri framkvæmd nema um 4–41/2 millj. kr. Ég vona, að mér hafi tekizt að gera grein fyrir, hvað okkur ber á milli í þessum efnum, og árétta það enn, að ég hef í þessu stuðzt við þær skýrslur, sem innflutningsskrifstofan hefur látið stjórninni í té um þetta. Menn verða þess vegna að horfast í augu við það, að ef þeir vilja bæta togurunum annað og meira heldur en gert er ráð fyrir í frv. stjórnarinnar, þá verða þeir að vera reiðubúnir til þess að leggja nýja skatta á þjóðina. Innflutningsskrifstofan ætlar, að tekjurnar verði 30 millj. og útgjöldin 39 millj., þ.e.a.s.: það er 9 millj. kr. halli þarna. Að einhverju leyti vona ég að sá halli vinnist upp við það, að bilainnflutningurinn verði meiri en gert er ráð fyrir, og að einhverju leyti gæti skapazt jöfnuður við það, að útgerðardagarnir yrðu færri, þótt það sé nú ekki æskilegt út af fyrir sig. Ég vil ekki staðhæfa, að útgerðardagarnir séu endilega 315 frekar en 290 eða 300 eða 306, eins og nefndin ætlaði í sínum útreikningum. En ef á að bæta þarna við 1000 kr. á dag til hvers togara, þá mun það nema, eins og ég áðan sagði, um 13 millj. í viðbót. Og menn verða að athuga það vel, hvort þeir telja fært að leggja á þjóðina nýja skatta sem þessu nemur, og þá jafnframt, hvort þeir telja það óumflýjanlega nauðsyn. Ég er meðal þeirra aðila, sem eins og hv. þm. njóta góðs af því, ef togararnir fá meiri styrk. En ég er líka meðal þeirra aðila, sem eins og hv. þm. eiga að bera ábyrgð á því að leggja nýja skatta á þjóðina. Ég hef valið þann kostinn á þessu stigi málsins að veigra mér við að leggja á nýja skatta, út frá þeirri bjartsýni minni, að hægt verði að komast af með þann styrk, sem togararnir nú fá. Ég játa með honum, að ef við þyrftum að horfast í augu við það, að togararnir lægju bundnir í stað þess að sækja á miðin, þá er það náttúrlega dýrasta lausnin í málinu. En ég efast ekkert um það, að hann og aðrir togaraeigendur muni gera það, sem í þeirra valdi stendur til þess að freista til hins ýtrasta að forða þjóðinni frá því böli, sem stöðvun togaranna er og ævinlega hlýtur að vera, og muni meta það við ríkisstj., að hún hefur fylgt hans till., svo langt sem þær náðu, í aðalefnum og auk þess ákveðið að leggja af mörkum verulega aukið fé til þess að leita að nýjum fiskimiðum í því skyni að reyna með þeim hætti að bæta hag útgerðarinnar. Ég dreg það ekki í efa, að það, sem hv. þm. sagði um afkomu Siglufjarðartogaranna, sé rétt. Ég veit líka, að hann getur vel bent á skip, sem á sama tíma hafa haft arð, en ekki tap. Ég hygg, að Siglufjarðartogararnir hafi, að því er varðar stjórn þeirra í landi, verið reknir á heilbrigðum grundvelli, en lánið hefur ekki fylgt þeim, eins og við vitum, frekar en ýmsum öðrum. En það dæmi eitt getur ekki sannað neitt um afkomu heildarinnar, að minnsta kosti ekki svo, að það verði ákvarðandi um, hverjar ráðstafanir verða gerðar.



Herra forseti. Það skal ekki verða langt, því að ég skal ekki blanda mér neitt verulega í umræðuetni þeirra hæstv. forsrh. og hv. 11. landsk. um það, hvor þeirra hafi meiri þekkingu á togaraútgerðarmálum. Ég veit, að þeir eru báðir mjög fjölfróðir um þau efni, og skal mér ekkert í það blanda. En hitt vil ég fullyrða og benda á, að okkur nefndarmönnum öllum úr milliþn. ber saman um það, að meðtöldum hv. 3. þm. Reykv., sem var formaður n. og hér talaði áðan, að það framlag til aðstoðar útgerðinni, sem hér er rætt um, muni engan veginn nægja. Það má svo aftur að einhverju leyti sjálfsagt deila um það, hvað mikið vanti á og hvernig ætti að taka það, ef út í það yrði farið. Eins og hæstv. forsrh. minntist hér á áðan, þá er ekki gott að leggja nýja skatta á þjóðina til þess að ná þessu upp. En ég vil benda á eitt atriði í þessu sambandi, sem er mjög athyglisvert. Það vill þannig til á síðustu vertíð, að mótorbátarnir fiskuðu verulega miklu meira en þeir gerðu á undanförnum vertíðum. Við það vex sú aðstoð, sem þeir fá. Samkvæmt þeim athugunum, sem við gerðum í vor í mþn. um togarana, leit út fyrir, að bátagjaldeyririnn mundi hækka á þessu ári, 1954, úr um 75 millj. upp í 100 millj, kr., miðað við þær upplýsingar, sem við höfðum þá, en að vísu voru ekki endanlegar tölur. En þetta kemur allhlálega út, þegar þegjandi og hljóðalaust er hækkaður um 25 millj. styrkurinn til mótorbátanna, vegna þess eins, að afli þeirra hefur vaxið, en samtímis má ekki hugsa sér að bæta svipaðri upphæð við togarana, samtímis því sem þeirra afli hefur minnkað. Á þessu tvennu tel ég vera höfuðmun, hvort það sé ástæða til að láta styrkinn til útgerðarinnar, hvort sem það eru nú bátar eða togarar, vaxa þegar aflinn vex og afkoman batnar, eða láta hann vaxa þegar aflinn verður lélegri og afkoman þar með náttúrlega lélegri. En ég hef nú ekki heyrt það nefnt, að það hafi valdið neinum sérstökum örðugleikum eða umþenkingum hjá hæstv. ríkisstj. að hækka bátagjaldeyrisálagið á þjóðina um þessar 25 millj., sem talið er líklegt að það muni vaxa um á þessu ári, vegna þess að mótorbátarnir bættu við sig allverulegum afla á vertíðinni. Þetta er annað atriðið, sem ég vildi leyfa mér að benda á. En hitt atriðið er út af því, að mér hefur verið mjög hugleikið í þessu sambandi að bæta afkomu nýjustu togaranna í samanburði við þá eldri, sem er, eins og ljóslega hefur komið fram hér í umræðunum, lakari vegna hins hærra kaupverðs. Mér hefur verið tjáð, að hæstv. ríkisstj. hafi haldið eftir styrknum til þessara skipa, 2000 kr. á dag á skip, á nýju skipin. Ef það er gert til þess að mæta ófullnægðum skuldbindingum við ríkissjóðinn, þá vil ég vænta þess, að þessu verði nú hætt, þegar komin er fram till., að því er virðist með samþykki hæstv. ríkisstj., um .að fresta þessum greiðslum svipað og stofnlánum, eða það hefur mér skilizt, og ætti þá ekki að vera ástæða til að halda þessum 2000 kr. eftir nú, þegar greiðslufrestur verður veittur á lánunum um tvö ár. Það, sem mig þess vegna langar til að spyrjast fyrir um, er þetta: Verður haldið áfram að halda eftir þessum 2000 kr., sem nýjustu togararnir eiga að fá, eða verður þeim greidd þessi upphæð eins og öðrum?



Það er aðeins út af því, sem hv. 5. landsk. sagði í sambandi við bátana. Ég get ekki staðhæft neitt um það á þessu stigi málsins, hvað mikill bátagjaldeyririnn verður á næsta ári og hvort því fyrirkomulagi, sem þar hefur ríkt, verði haldið óbreyttu. Það mál er nú í athugun og rannsókn af hendi þeirra manna, sem f.h. ríkisins fara með það. Það væri mjög ótímabært, ef ég færi að vera með staðhæfingar í þeim efnum, og ég treysti mér a.m.k. alls ekki að staðhæfa nú, að kjör bátanna verði óhreytt á næsta ári. - Þetta vildi ég aðeins upplýsa. Mér er hins vegar ekki kunnugt um hitt atriðið, sem hann var að tala um, að haldið væri eftir greiðslum til vissra togara. En ég man, að það barst í tal í ríkisstjórninni á sínum tíma, að það væru ýmis mál, sem væru óafgerð á milli núverandi eigenda togaranna og ríkissjóðs og eigendur hefðu ekki einn sinni fengizt til þess að ræða um, hvað þá heldur að skrifa undir þær skuldbindingar, sem raunverulega á þeim hvíla. Að öðru leyti er mér ekki kunnugt um það mál.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. 5. landsk., vitamálastjóranum, að flytja hér frv. á þskj. 274, sem fjallar um það, að heimild til lántöku fyrir landshöfn í Keflavíkur- og Njarðvíkurhreppum verði hækkuð úr 15 millj. upp í 25 milljónir. Um þessi efni voru í öndverðu sett lög á árinu 1946, og þá var þessi lántökuheimild ákveðin 10 milljónir. Þessum lögum var breytt með lögum nr. 55/1950 og lántökuheimildin hækkuð upp í 15 millj. Nú er svo komið, að kostnaðurinn við þessa höfn er kominn upp í 15 milljónir, og það verður þess vegna ekki hægt að halda því verki áfram, nema Alþingi heimili breytingar á 1. gr. l. frá 1950 á þá lund, sem hér er farið fram á. Eins og stendur í hinni stuttu grg., sem þessu frv. fylgir, er nú mikil aukning í útgerðinni frá þessari höfn, sem að sjálfsögðu stendur að nokkru leyti í sambandi við aukna trú manna á afkomu bátaútvegsins vegna friðunarráðstafana, og eins og segir í grg., þá er talið líklegt, að á þessari vertíð, sem nú fer að hefjast eftir áramótin, verði gerðir út frá þessari verstöð 40 bátar í stað þess, að í fyrra voru þar aðeins 25 bátar, og það er einnig gert ráð fyrir, að þróunin að óbreyttum kringumstæðum verði hröðum skrefum áfram í þessa sömu átt. Það gefur svo auga leið um það, að slík vaxandi útgerð kallar á aukið afgreiðslupláss, og það er af þeim ástæðum, sem hv. 5. landsk. og ég höfum leyft okkur að fara fram á þessa hækkun á ábyrgðarheimildinni, til þess að hægt verði að halda áfram mannvirkjagerð í þessari höfn, sem nú hefur svo veigamikla þýðingu fyrir atvinnulíf landsmanna í heild. Hækkunin á ábyrgðarheimildinni er 10 millj., þ.e.a.s. úr 15 og upp í 25 millj. Tekjur þessarar hafnar fara ört vaxandi, að sama skapi sem útgerðin eykst, og hafa orðið á s.l. ári 11/2 millj. kr. Þessi höfn er nú orðin önnur tekjumesta höfn landsins, þ.e.a.s. hin tekjuhæsta utan Reykjavíkur, og það er dómur kunnugustu manna, þ. á m. vitamálastjórans og hafnarstjóra landshafnarinnar, að það séu allar líkur til, að höfnin geti staðið undir öllum sínum skuldbindingum, svo að þessu ætti ekki að fylgja nein veruleg áhætta. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð, af því að ég veit, að þetta frv. mun ekki eiga neinni andstöðu að mæta hér í hv. d. eða á hv. Alþingi, - eða vil ekki gera ráð fyrir því að órannsökuðu máli a.m.k., - og leyfi mér að leggja til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. sjútvn.