Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. hefur athugað þetta mál. Málavextir eru þeir, að með bréfi dómsmrh. 20. sept. 1944 var frú Margréti Rasmus, fyrrverandi forstöðukonu málleysingjaskólans, gefið loforð um, að henni yrði seld lóð á horni Þverholts og Stakkholts, 525,5 fermetrar að stærð, en hún hafði haft afnot af þessari lóð undanfarið. Svo var tekið fram í bréfinu, að lóðina skyldi selja eftir mati, og var hún síðan metin á kr. 15.500,00. Ástæðan til þess, að þetta mál er komið hér inn í d., er sú, að hlutaðeigandi ráðh. taldi sig ekki hafa heimild til að selja lóðina eða standa við loforð fyrirrennara síns án lagaheimildar, þó að það hafi að vísu viðgengizt með aðrar lóðir. Eins og málinu er háttað, sá n. ekki annað að gera en að mæla með, að frv. verði samþ. á sama hátt og hv. allshn. Nd. hefur gert. Ég vil því leyfa mér fyrir hönd þeirra nm., sem voru á fundi, að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Frv. þetta, sem er stjfrv., hefur fengið meðferð og afgreiðslu í Nd. með nokkrum breyt. frá upphaflega frv., sem ég mun lítillega minnast á síðar, en tel rétt að öðru leyti að fara um málið nokkrum almennum orðum við þessa 1. umr. í þessari hv. d. Það hefur um nokkuð langt skeið verið áhugi fyrir því, að unnt væri að koma upp áburðarverksmiðju til framleiðslu köfnunarefnisáburðar hér á landi, og hafa nokkrir viðburðir verið sýndir í því máli á undanförnum þingum, og ætla ég ekki að fara langt út í það, því að hv. þm. er það kunnugt. Ekkert hefur þó orðið úr framkvæmdum til þessa, og liggja vitanlega til þess ýmsar orsakir. Það hefur verið þannig um þetta mál, að því oftar sem það hefur verið tekið upp, því stærra hefur það orðið. Fyrst kom fram uppástunga um 3.000 tonna köfnunarefnisverksmiðju. Síðan hafa nokkrum sinnum verið bornar fram till. um áburðarverksmiðju, í þinginu, og þá hefur hún sífellt farið stækkandi, og það er af því, að þessar till. hafa verið miðaðar við hina innlendu þörf og að nokkru leyti við þá getu, sem talin var vera fyrir hendi á hverjum tíma. Eins og frv. liggur fyrir nú, er gert ráð fyrir því, að verksmiðja sem þessi, ef stofnuð verður, geti framleitt frá 7.500–10.000 tonn af hinu hreina köfnunarefni, en ársþörfin nú og undanfarin ár hefur verið talin 2.500 tonn, og samkvæmt útreikningi færra manna á áburðarnotkun í framtíðinni er gert ráð fyrir því, að eftir 3–4 ár, eða um það leyti sem talið er líklegt, að þetta fyrirtæki verði komið upp, verði eðlileg innanlandsþörf orðin 4.000–5.000 tonn af köfnunarefni, og ef verksmiðjan væri reist með það fyrir augum að afkasta 7.500 tonna framleiðslu, þá má búast við því, að fyrstu árin yrði afgangs í kringum 2.500 tonn. En ef stærra sporið yrði stigið og byggð yrði 10.000 tonna verksmiðja, þá má gera ráð fyrir, ef við komum þessari verksmiðju upp á 3–4 árum, að helmingur af framleiðslunni yrði umfram íslenzkar þarfir, m.ö.o., þá þyrftum við að hafa örugga markaði erlendis fyrir allt að helming framleiðslunnar. Hins vegar er það víst, að á næstu árum þar á eftir, t.d. 5–10 árum eftir að verksmiðjan er komin upp, þá má gera ráð fyrir, að hún geri ekki meira, en að fullnægja innanlandsþörfinni, og er því eðlilegt, að í sambandi við þetta komi fram fyrirspurnir um það, hvort líkur séu til þess, ef komið væri upp verksmiðju af þessari stærð, að unnt væri fyrir okkur að selja þennan afgang þau ár, sem framleiðslan yrði svona mikið umfram innlenda þörf. Þar til er því að svara, að það er vitanlegt, að nú um skeið hefur verið geysimikil köfnunarefnisþurrð í heiminum, og það var talið fyrir ári síðan, að hún væri það mikil, að það mundi vanta um eina milljón tonna í heiminum, til þess að hægt væri að fullnægja eðlilegri þörf. Nú er hins vegar vitað, að það eru margar þjóðir, sem hyggja til þess að auka þessa framleiðslu hjá sér, þannig að líkur eru til þess, að á næstu árum verði nokkuð bætt úr þessari þörf, þótt ekki sé líklegt, að fyrstu árin verði þörfinni algerlega fullnægt, þannig að telja má líkur til þess, að við gætum um skeið fengið markað fyrir þessa áburðarframleiðslu okkar. Í því sambandi er rétt að minnast á það, að allmikið af því köfnunarefni, sem framleitt er nú í Evrópu, er ýmist brennisteinssúr stækja eða kalksaltpétur, eins og Noregssaltpéturinn, sem hefur miklu minna köfnunarefnisinnihald en sú áburðartegund, sem hér er hugsað að framleiða, þannig að flutningskostnaður á þeim áburði, sem hér verður framleiddur, yrði t.d. um helmingi ódýrari, en flutningskostnaður á Noregssaltpétrinum, auk þess sem hann er um helmingi köfnunarefnisríkari en sá norski, þannig að líkur eru til þess, að við af þeim ástæðum ættum að standa betur að vígi um sölu og flutning á erlendan markað aðeins af þeim sökum, ef við gætum framleitt með því verði, sem líkur væru til, að sé sambærilegt á heimsmarkaðinum. Samkvæmt þeim rannsóknum, sem liggja fyrir um þetta hér, og það hefur verið aflað eins glöggra upplýsinga um þetta atriði hjá þeim mönnum, sem færastir eru í þessum greinum, eins og frekast er unnt, þá ætti framleiðslukostnaður á þeim áburði, sem hér er hugsað að framleiða, að verða stórkostlega miklu lægri en það verð, sem nú er á þeim áburði, sem við kaupum - svo miklu lægri, að samkvæmt útreikningum nemur það 500 krónum á tonn borið saman við áburðarverð erlendis á sölustað, en þá er ekki reiknað með flutningskostnaði til landsins, þannig að þótt telja megi, að það verð, sem nú ríkir á áburði, sé ekki raunverulegt framleiðsluverð, heldur skapist að nokkru leyti fyrir það, hve eftirspurnin eftir þessari vöru er mikil í heiminum, og þótt gert sé ráð fyrir því, að eftir því sem framleiðslan ykist, þá lækki það verð að nokkru leyti, þá virðist allmikið upp á að hlaupa til samanburðar við það verð, sem nú er, til þess að við getum verið samkeppnisfærir um verðið. Þegar við Íslendingar ákveðum stærð verksmiðjunnar, þeirrar sem við ætlum að reisa, þá er þrennt sem kemur til greina; fyrst innlenda þörfin og í annan stað framleiðsluverð, sem við megum búast við, að verði á þessari vöru, og í þriðja lagi raforkan og fjármagnið, og stærð þeirrar áburðarverksmiðju, sem hér er lagt til, að reist verði, er miðuð að öllu leyti við þetta, við innlendu þörfina, við þá raforku, sem líklegt er, að verði fyrir hendi til þessara starfa, þegar þar að kemur, og fjármagnið, sem líklegt er, að við eigum kost á eða höfum getu til þess að afla til fyrirtækisins. Það er nú vitanlegt, að eftir því sem slíkar verksmiðjur sem þessi eru stærri og hafa meiri afkastagetu og sölumöguleika, þá verður framleiðslan tiltölulega ódýrari, og þess vegna eru takmörk fyrir því, hvað vit er í að leggja út í litla verksmiðju. Hins vegar er vitanlegt, að þó að maður geti hugsað sér það, að því stærri sem verksmiðjan væri og afkastameiri, því ódýrari yrði framleiðslan, þá kemur annað til greina, það er geta okkar til þess að reisa slíkt fyrirtæki og öryggi okkar um að selja framleiðsluna, þannig að við verðum líka að taka tillit til þess, og ég held að með þeirri stærð, sem hér er ákveðin, þá hafi verið nokkurn veginn farið meðalveginn á milli þessara tveggja sjónarmiða. Það er vitanlegt, að fjölda margar verksmiðjur úti um heim, sem framleiða og selja köfnunarefni, eru jafnvel nokkru minni, en sú verksmiðja, sem hér er gert ráð fyrir, og á þann mælikvarða er þetta allstórt fyrirtæki, þó að það geti ekki mælt sig við þau risafyrirtæki á þessu sviði, sem eru sums staðar í heiminum, eins og t.d. í Ameríku. Um möguleika okkar til þess að afla fjár í þetta fyrirtæki er ekki hægt að segja með nokkurri vissu, en ég tel miklar líkur til þess, að í sambandi við þær framkvæmdir, sem fyrirhugaðar eru, og þann stuðning, sem fyrirhugaður er til slíkra framkvæmda í sambandi við Marshalláætlunina, þá munum við geta fengið fjármagn í þetta fyrirtæki. En þó að við séum ekki vissir um að geta fengið fjármagn í þetta fyrirtæki og fleiri, þá virðist þeim, sem áhuga hafa fyrir málinu, einsætt, að nota þetta tækifæri, ef það skyldi vera fram undan. Það hefur verið nokkuð deilt um það í Nd., hvort tryggilegt væri, að fyrir hendi yrði raforka til þess að reka svona stóra verksmiðju með þeim rafmagnsframkvæmdum, sem hér eru fyrirhugaðar, og eftir að hafa athugað það mál allrækilega, tel ég, að fyrir liggi upplýsingar, sem sýni það ótvírætt, að ef við ljúkum þeim framkvæmdum, sem fyrir dyrum eru um aukningu Sogsvirkjunarinnar, þá verði nægileg raforka fyrir hendi til þess að reka verksmiðju af þessari stærð með 7.500 eða 10.000 tonna afköstum. Sú virkjun, sem nú er verið að undirbúa í Soginu, á að geta gefið 32.000 kw. eða 225 milljónir kílówattstunda, og það er hugsað, að framkvæmdir við áburðarverksmiðjuna fari fram samtímis virkjunarframkvæmdum Sogsins, og þegar verksmiðjan er tilbúin að taka til starfa, þá ætti þetta viðbótarrafmagn að vera fyrir hendi. Nú hefur það verið reiknað út, að 10.000 tonna verksmiðja þurfi um 190 milljónir kwst. á ári, og ef hún yrði byggð, þá færi að vísu af þessum 225 millj. kwst. til áburðarverksmiðjunnar allt nema 35 millj. kwst., sem þá er eftir til venjulegra nota og aukningar á rafkerfinu. Má segja, að sá afgangur sé ekki mikill, þar sem, samkvæmt upplýsingum rafmagnsstjórans í Reykjavík, hann gerir ráð fyrir því, að árleg aukning rafmagnsnota til annarra hluta sé um 12.000 kwst. á ári, m.ö.o., þá mundi skapast þarna viðbót fyrir allt að því þriggja ára eðlilegri aukningu með þessari notkun, sem 10.000 tonna verksmiðja þyrfti. Hins vegar, ef ekki væri til að byrja með farið út í nema 7.500 tonna verksmiðju, þá yrði notkun hennar 145 millj. kwst. á ári, og þá er eftir 80 millj. kwst. til annarra eðlilegra nota, og samkvæmt fyrrnefndum útreikningi rafmagnsstjóra er það 6–7 ára aukning, sem þarna yrði fullnægt. Hitt er ljóst, að með því að taka þessa orku til notkunar í sambandi við svona stórt fyrirtæki, þá kallaði það á aukna þörf á því, að flýtt yrði framkvæmd á næstu virkjun, og þá er ágætt að virkja Efra-Sog. Mundi það gefa 28 þús. kw. Síðan er einnig hægt að bæta við Ljósafoss og neðar í Soginu, og yrðu það þá alls 500 milljónir kwst. á ári. Þegar svo 10 þúsund tonna verksmiðjan hefur tekið það af orkunni, sem hún þarfnast, þá eru eftir 280 milljónir kwst. á ári, en það er 21/2, sinnum meira, en notkunin 1948. Það sýnist því óþarfi að óttast, ef Sogið verður fullnýtt, því að eftir þessar virkjanir eiga að vera fullkomnir möguleikar til þess að fá alla orku frá Soginu, sem til þessa þarf, auk annarrar aukningar á orkuþörf um nokkurra ára skeið. Auk þess gæti ég vel hugsað mér, að þó að ekki sé hafizt handa um byggingu á stærri verksmiðju, en 7.500 tonna, þá verði nokkur hluti verksmiðjunnar byggður með það fyrir augum, að hægt sé að bæta við, þannig að afköstin yrðu 10 þús. tonn. Það er gert ráð fyrir því, að þessi verksmiðja verði byggð í þremur áföngum. Hinir tveir síðari verða minni og ódýrari, en aðalkostnaðurinn er við fyrsta áfangann, vetnisvinnsluna, en vetnisvinnslan, það er eini hlutinn, sem hægt er að byggja við smátt og smátt, án þess að það krefjist aukinnar starfsorku, en síðari hlutarnir verða að byggjast í einu lagi, og ef þyrfti að bæta við þá, þá þyrfti að gera það sérstaklega. Ég geri ráð fyrir því, að það væri eðlilegt, að verksmiðjan hæfi starfrækslu með 7.500 tonna afköstum og væri byggð með það fyrir augum, að hægt væri að bæta við, þannig að afköstin yrðu 10 þús. tonn. Það komu fram raddir um það í Nd., meðan frv. var til afgreiðslu þar, að meðal áhugamanna væri það álitið, að hér væri of smátt af stað farið, og töldu það réttara að taka til athugunar stærri verksmiðju við Þjórsá. Þetta væri mjög ákjósanlegt, ef nokkur tök væru að ráðast í slíkar stórframkvæmdir, en ég tel það mjög vafasamt, að við gætum tryggt okkur það fjármagn, sem slíkar framkvæmdir kostuðu. Enn fremur er ekki víst, að við getum tryggt okkur markað fyrir afurðirnar, og síðast en ekki sízt mundi þetta tefja málið um ófyrirsjáanlegan tíma, því að það eru engar líkur til þess, að slíkt fyrirtæki gæti verið komið upp og tilbúið til starfrækslu fyrr en 1958–60, eftir því sem sérfróðir menn telja. En það er hugsanlegt, að eftir 3–4 ár verði hægt að hefja vinnslu í þeirri verksmiðju, sem frv. gerir ráð fyrir, ef samþykkt verður. Mundu þá líða 5–7 ár frá því, að sú verksmiðja, sem í þessu frv. er gert ráð fyrir, hæfi starfrækslu, þangað til slíkt stórfyrirtæki, sem stungið var upp á, að reist væri við Þjórsá, tæki til starfa. Á þessu 5–7 ára tímabili væru miklar líkur til þess, að þessi litla verksmiðja gæti greitt stofnkostnað og um leið skapað grundvöll fyrir hagkvæm áburðarkaup landsmanna. Eins og tekið er fram í greinargerð, þá er þessi stærð miðuð við það, að framleiðslan verði öll notuð í landinu. Það verður því ekki bein gjaldeyrisöflun sem við það skapast, heldur verður um óbeina gjaldeyrisöflun að ræða. Það sparast því jafnmargar milljónir af gjaldeyri og annars hefðu farið til áburðarkaupa, og væri hægt að nota hann til annarra nauðsynja. Það er sem sagt ekki bein gjaldeyrisöflun, sem um er að ræða, heldur gjaldeyrissparnaður. Sömuleiðis er annað mikilsvert atriði, og það er það, að ef við gætum komið upp slíku fyrirtæki, þá er að því ósegjanlegt öryggi að geta, hvað sem kemur fyrir, haft hér í landinu slíka verksmiðju. Það er öryggismál, sem varðar alþjóð. Og það er öryggismál fjárhagslega séð, því að ef við erum þess umkomnir að koma upp slíku fyrirtæki, þá gæti það sparað gífurlega mikinn gjaldeyri, sem hægt er að nota til annars. Þær breyt., sem gerðar voru á frv. við afgreiðslu þess í Nd., voru ekki miklar né stórkostlegar. Þó var gerð allmikil breyting við 2. gr. frá því, sem var, þegar það var lagt fyrir deildina. Það var gert ráð fyrir því í stjfrv., að ef það sýndi sig að vera örðugt fyrir fyrirtækið að standast samkeppni erlendra fyrirtækja, þá væri heimilt að ríkið borgaði vexti af lánum þess. Þetta var tekið út úr, því að það þótti ekki rétt að gefa heimild til slíks. En þetta voru leifar af áhrifum frá fyrri stj., þegar illa gekk og fyrirtæki voru ekki arðbær. Aðrar breytingar voru smávægilegar, nema ákvæði um opinber gjöld, þeim var breytt nokkuð, þannig að þau voru lækkuð. Þá var og gert ráð fyrir því, að stjórn fyrirtækisins væri kosin af Sþ., í stað þess að í upphafi var gert ráð fyrir því, að hún væri skipuð af ríkisstj. Aðrar breyt. voru ekki verulegar, og er óþarfi að vera að fjölyrða um það hér. Ég óska þess svo, að þessu frv. verði vísað til hv. landbn. að þessari umr. lokinni.



Herra forseti. Það kom fram við umr. um þetta frv. síðast, að tveir hv. þm. ræddu um það, að þeim þætti það óviðkunnanlegt, að menn í fjhn. hefðu ekki gefið út nema eitt nál. En ég verð að segja það, að það er ekkert óviðkunnanlegt, þar sem 2 leggja til, að frv. verði samþ., en hinir hafa óbundnar hendur um afgreiðslu þess. Hins vegar gerir hver og einn sér grein fyrir því, hvaða afstöðu hann tekur við atkvgr. um það. Hv. 1. landsk. mælti á móti frv. og lagði til, að það yrði ekki samþ. Mér hefur virzt hv. þm. vera sanngjarn í málum og jafnan vilja hafa það heldur er sannara reynist. Þess vegna má hann ekki láta blinda sig, þó að ráðherra úr hans flokki sé á móti frv., en hann hefur komið þessu í framkvæmd. Ég kalla það hrein glöp, og þegar menn hafa einu sinni gert glöp, þá er það skiljanlegt, að þeir vilji ekki afnema þær reglur, sem þeir hafa sett, og eru glöp, því að þá er verið að sýna, að glöpin eru glöp, og það telja þeir hina mestu óhæfu, að ráðstöfun, sem ráðherra gerði, skuli vera óhafandi. Hv. 1. landsk. vildi halda því fram, að reglur um brottför úr landi hafi verið settar í því skyni að spara gjaldeyri, svo að hann færi ekki í neitt lúxusflakk, eins og hann orðaði það.

Ég vona, að hv. þm. hafi skilið, hvað ég átti við.

Já, já. Ég hneykslast ekkert á orðalaginu, ég veit, hvað hv. þm. átti við með því. Hann átti við óþarfa ferðir. En ég endurtek, að hér er ekki um neinn gjaldeyrissparnað að ræða. Hér er verið að gefa einni n., sem hefur mislagðar hendur, viðskiptanefnd, hér er verið að gefa henni vald til þess að ákveða, hvaða menn megi fara burt af landinu, þó að ekki sé um nein gjaldeyrisútlát að ræða. Menn mega ekki standa á þeim misskilningi, að hérna sé um gjaldeyrissparnað að ræða, því að það er ekki um neinn sparnað að ræða. Hér er um að ræða menn, sem boðnir eru af kunningjum eða venzlafólki, eða menn, sem eru að leita sér að atvinnu erlendis. Það hefur verið upplýst af n., að hún, þ.e.a.s. viðskiptanefnd, fari eftir þeirri reglu, að ef það eru börn, sem eru boðin af foreldrum eða öðrum náskyldum, þá sé veitt leyfi, en annars ekki. Fjarlægir ættingjar eða vinir fá ekki leyfi. Listi, sem fram hefur komið frá n., sýnir það glögglega, af hve miklu handahófi leyfin eru veitt. Hér er ekki um neina afsökun að ræða á því, hvernig n. framkvæmir sitt starf. En það má ekki blanda því saman, að þó að þetta verði nú afnumið, þá er ekki verið að skylda til þess að veita gjaldeyri, ef þetta frv. verður samþ., heldur á aðeins að halda uppi einföldustu og sjálfsögðustu mannréttindum. Hv. 1. landsk. minntist á England í þessu sambandi. En ég vil þá endurtaka það, sem ég hef þegar upplýst, að Englendingar láta hvern mann, sem óskar þess að ferðast erlendis, fá gjaldeyri, sem nemur 35 sterlingspundum, og leyfa hverjum, sem þess óskar, að ferðast úr landinu. Eins er það með Dani, þeir láta menn hafa gjaldeyri fyrir 500 kr., ef þeir ferðast til vissra landa, sem þeir hafa viðskipti við. Menn sjá því vel, að ólíkt er nú aðhafzt. Þó efast ég um, að gjaldeyrisástand Englendinga og Dana sé nokkuð betra, en hér hjá okkur. Af 400 millj. kr. tekjum í erlendum gjaldeyri, sem við höfðum á síðasta ári, þá ættu það að vera nægilega ríflegar tekjur til þess, að ekki sé nauðsynlegt að setja aðrar eins þrælareglur um brottför úr landi. Þetta kemur þar að auki mjög ójafnt niður, og ef þeir halda, að þeir séu með þessu að koma í veg fyrir, að þeir menn, sem eiga gjaldeyri erlendis, geti notað þessa peninga, þá vil ég segja það, að það eru ekki þeir, sem eru útilokaðir frá því að ferðast, heldur kemur þetta harðast niður á þeim, sem umkomulausastir eru. Ég vil benda á það í sambandi við gjaldeyrinn, að farmenn fá greidd 30% af kaupi sínu í höfnum erlendis. Það er siður en svo, að ég sé að segja, að það sé of mikið. En það hefur heyrzt, að þessi gjaldeyrir fari mikið til í ferðalög, ekki sjómannanna sjálfra, heldur annarra. Ég verð að segja það, að mér finnst það afar hjákátlegt, að sjómenn, sem t.d. sigla á England og hafa nóg pláss í skipum sínum, skuli ekki mega taka konur sínar með sér nema með því móti að ganga á eftir nefnd dögum saman til þess að fá leyfi til þess. Að vísu hafa leyfin verið veitt, en til hvers er verið að hafa þetta fyrirkomulag? Til hvers þarf að vera að sækja um slík leyfi? Ég ætla svo ekki að fjölyrða um þetta frekar, enda er ég víst búinn að taka allt fram, en ég vil leyfa mér að vænta þess, að hv. d. sjái sér fært að láta frv. ganga áfram.



Herra forseti. Það hefur ekkert nýtt komið fram í málinu síðan síðast, er það var til umr., og mjög lítið, sem ég sé ástæðu til að svara. - Hv. þm. Barð. sagði við þessa umr., að hér væri um mjög stórt mál að ræða, en hann er á annarri bylgjulengd, en ég, á hvern hátt það er stórt. Ég get ekki skilið það slagorð, að menn séu settir í þrælahald í þessu landi, þó að utanferðir séu háðar takmörkunum. Ég hef alltaf litið svo á, að sá væri þræll, sem væri undir ánauðaroki harðstjóra og kúgaður sem vinnuþræll. En að hafa svo stór orð að segja, að menn séu hnepptir í þrældómsviðjar, þó að ekki sé hægt að fullnægja óskum þeirra í hvert skipti, sem þeim dettur í hug að fara til annarra landa, það verður maður að kalla nokkuð stór slagorð, og ég geri ekki ráð fyrir, að svona slagorð verki á nokkurn mann, því að þau, eiga ekki stoð í sambandi við svona mál. Þá taldi hv. þm. Barð. enn fremur, að andstaða mín gegn þessu frv. væri fyrir þá einu sök, að ég teldi, að hér væri um kaupsýslustéttina eina að ræða, sem hömlur væru settar á, og væri það ekki undarlegt, að hann sagði, því að ég mundi fyrirlíta þessa stétt allra stétta mest. Ég skal gefa þá hreinskilnislegu játningu, að ég er ekki í hópi þeirra manna, sem líta á verzlunarstéttina sem óþarfa stétt í þessu landi og yfirleitt. Að vísu eru til innan þeirrar stéttar menn, sem ekki eru til sóma, en það er í öllum stéttum. Innan þessarar stéttar eru menn, sem hafa unnið fyrir þjóð sína mikið og merkilegt starf sem kaupsýslumenn. Og ég hygg, að ef um einhverjar takmarkanir í sambandi við utanferðir er að ræða varðandi verzlunarmenn, sé það sá hluti verzlunarstéttarinnar, sem telst ekki þarfur sem helzt mundi leita út fyrir landsteinana. Ég verð að segja, að ég geri þar upp á milli manna, hvaða stétt sem þeir tilheyra, hvort heldur það eru verzlunarmenn eða aðrir, og skal ég ekki fara frekar út í það, en vildi aðeins hnekkja þessum ranga dómi, að ég sýni nokkurn fjandskap í garð kaupsýslustéttar þessa lands. Ég vil svo aðeins geta þess, að ég er ekki enn þá farinn að heyra þau rök, sem mæli með því, að l. verði breytt, sérstaklega þegar þess er gætt, að horfur hjá okkur um gjaldeyrisöflun og gjaldeyrismöguleika eru ekki betri, en raun ber vitni um. Ég er á móti því að gefa einstökum mönnum aðstöðu til þess, eins og gert er hér með þessu frv., að eyða erlendis eins og þeim þóknast földum gjaldeyri, e.t.v. illa fengnum. Ég vil alls ekki eiga neinn þátt í að greiða fyrir slíku, að farið verði að rýmka á þessu sviði frá því, sem verið hefur, og er ég þess vegna algerlega á móti því að fara að breyta lögunum nú á þessu þingi.



Herra forseti. Ég vildi standa upp til þess að gera grein fyrir því, hvernig ég mun greiða atkv. í þessu máli, sem er dálítið einstakt og hefur nú verið rætt bæði frá hálfu flm. og annarra þdm. Þegar núgildandi ráðstafanir voru ræddar í ríkisstj., var ég því mjög mótfallinn, að þær kæmust í framkvæmd, og færði þá fram ýmis rök, sem mér virtust liggja beint við, til þess að benda á, að þetta mundi þykja óréttlátt, og í öðru lagi lét ég í ljós fullan efa á því, að það yrði það gagn að slíku banni, sem virtist vaka fyrir mönnum, sérstaklega vegna þess, að bönn yfir höfuð verka oft frekar eggjandi á fólk, og alveg sérstaklega ef bannið er þess eðlis, að það samrýmist ekki því, sem kallað er heilbrigð skynsemi. Ég mun því með atkv. mínu greiða fyrir því, að þetta frv. nái fram að ganga, og er það í fullu samræmi við þær skoðanir, sem ég hef á ferðabanni yfirleitt og lét í ljós, þegar þetta var rætt í ríkisstj. á sínum tíma.



Herra forseti. Út af orðum hæstv. ráðh. skilst mér, að þetta mál hafi einhvern tíma verið tekið til umr. í ríkisstj. á sínum tíma. Vil ég spyrja hann, hvort hann einn ráðh. fylgdi þessari stefnu, að vilja ekki hefta frelsi Íslendinga, og vildi ég heyra, hvort hinir 5 ráðh. hafi allir verið á gagnstæðri skoðun eða hvort fleiri í ríkisstj. hafi verið á hans skoðun um þetta mál. Eins og 4. gr. l. ber með sér, er ekki nema eðlilegt, að upp rísi ágreiningur um það, eins og líka er komið í ljós, hvort hægt sé að beita þessu valdi eins og gert er með reglugerðinni, og hefur verið farið til dómstólanna út af því atriði til þess að fá réttan skilning á því, hvort þetta ákvæði eigi stoð í lögum. Hefur nú fallið í þessu máli dómur í undirrétti, sem hefur verið áfrýjað, og er á því enginn vafi, að beðið verður eftir hæstaréttardómnum með mikilli eftirvæntingu. Í 4. gr. laganna segir: „Einstaklingar, sem búsettir eru hér á landi, skulu við brottför úr landi gera grein fyrir, að þeir hafi aflað sér gjaldeyris til fararinnar á löglegan hátt....“ Er ekki nema eðlilegt, að ákveðið sé í l., að sú skylda hvíli á þeim manni, sem fer með gjaldeyri úr landi. Og svo kemur: ... og jafnframt undirrita drengskaparyfirlýsingu um það að semja ekki við erlenda aðila um að fá erlendan gjaldeyri eða uppihald erlendis gegn greiðslu í íslenzkum gjaldeyri....“ Þetta var ekki heldur neitt óeðlilegt, því að löggjöfin vill hér fyrirbyggja, að hæg sé á þennan hátt að sóa erlendum gjaldeyri í ferðalög. Svo er sagt hér: „.... eða gegn nokkurs konar öðru endurgjaldi, nema samþykki íslenzkra gjaldeyrisyfirvalda komi til.“ Þetta ákvæði má auðvitað teygja á ýmsa vegu. Er t.d. hægt að skilja það þannig, að maður megi ekki vinna sér fyrir daglegum þörfum, ef hann er kominn út fyrir pollinn á annað borð? Ég vil spyrja: Hvaða eðlismunur er á því annars vegar að leyfa manni að fara til útlanda með t.d. 500 kr. í erlendum gjaldeyri og geta ekki komið í veg fyrir, að hann afli sér þeirra tekna, sem honum sýnist, og svo því hins vegar að leyfa manninum að fara út án þess að fá nokkurn gjaldeyri? Hafi það vakað fyrir hv. 1. landsk., sem hefur einn reynt að verja þetta mál, að fyrirbyggja, að hægt sé að eyða öðrum eða meiri gjaldeyri erlendis. en veittur er af gjaldeyrisn., þarf að gera hér miklu víðtækari ráðstafanir, og sé það ekki hægt, sé ég ekki, hvernig á að mismuna íslenzkum þegnum hér. Hv. 1. landsk. sagði, að þetta væri ekki stórt mál. Það er ekki stórt mál, hvort Íslendingar fá að nota eina milljón í ferðalög eða 5 milljónir. En það er stórt mál, hvort ákveðnum aðila í landinu er gefið ótakmarkað vald til að leyfa einum manni að gera það, sem annar maður má ekki gera, þegar hér er ekki um neitt lögbrot eða glæp að ræða. Ég hefði getað skilið þetta, ef hér hefði verið um mikinn fjölda manna að ræða. En eftir því sem mér hefur skilizt, er hér aðeins um tiltölulega fáa menn að ræða, þannig að þetta ætti ekki að geta haft nein áhrif á afkomu, landsmanna. Mér finnst hv. 1. landsk. ekki hafa gert sér ljósa grein fyrir þessu atriði málsins, að hann er hér að halda uppi málsvörn fyrir því, að örfáum mönnum í landinu sé bannað að fara úr landi, án þess að það hafi nokkur raunveruleg áhrif á gjaldeyrismál þjóðarinnar. Og hann gekk enn lengra. Hann sagði, að þessu ætti helzt að beita gegn ákveðinni stétt í landinu, sem ekkert hefði að gera út fyrir landsteinana. Það er einmitt þessi hugsun, sem liggur á bak við: að gefa einhverjum aðila leyfi til þess að stöðva mann, sem hann álítur, að eigi ekkert erindi til útlanda. Sér ekki hv. 1. landsk., að hér er ekki um neitt smámál að ræða? En svo er önnur ástæða. Þetta tal hv. 1. landsk. er ekki annað, en bergmál af því, sem hæstv. viðskmrh. hefur haldið fram í þessu máli, og meginrökin fyrir því, að hann vill halda þessu, er hegningin, sem á að leggja á þá, sem eiga að hafa stolið undan fé og geyma það í útlöndum. Hann hefur lýst því yfir, að það væri einmitt vegna þeirra manna, sem hann vildi ekki leyfa þetta, að þeir gætu fengið tækifæri til að nota þetta illa fengna fé til þess að skemmta sér fyrir eða sér til gagns og gamans. Og hv. 1. landsk. tók undir þetta og sagði, að hann vildi ekki stuðla að því, að þessir aðilar gætu notað þetta fé. En er hann víss um, að þessir klóku menn, sem þannig hafa getað snúið á löggjafann og hafa getað komið sér þannig fyrir, að ráðh. og ríkisstj. geta ekki með nokkru móti klófest fé þeirra, - er hann viss um, að þeir verði sérstaklega fyrir barðinu á þessum lögum? Ég hugsa, að það yrðu fæstir. En hins vegar hafa þessir menn, eins og ég sagði um daginn, gefið þessum lögbrjótum sérstakt tækifæri til þess að selja með tvöföldu verði, svo að ég skil nú ekki, hvers vegna á að halda þessu ákvæði í l. eða fella þetta frv. aðeins í hegningarskyni gagnvart þeim mönnum, sem þessi hv. þm., hv. 1. landsk., hefur stuðlað að, að fengju markað fyrir gjaldeyri sinn með 75% álagi. Ég vildi nú spyrja hv. frsm. annars vegar og hv. fjhn. hins vegar, hvort ekki væri hægt að fá um það samkomulag, ef menn geta ekki komið sér saman um að samþ. frv. í heild, að samþ. þó a.m.k. 1. málsgr. 2. gr., því að það er meginatriðið í lögum þessum: að eigi megi setja reglur samkv. lögum þessum, er banni mönnum að fara til útlanda. Ég get vel skilið, að flm. vilji einnig halda 1. og 3. málsgr. þessarar gr. En jafnvel þó að fórnað yrði því til samkomulags, teldi ég stórt spor stigið í þessu máli, ef ekki mætti setja þessar reglur, því að eins og frsm. hefur tekið fram, er það hreint brot á mannréttindum í landinu og því samkomulagi, sem við höfum gert við aðrar þjóðir. Það fyrirskipar ekki á nokkurn hátt, að veita skuli þessum mönnum gjaldeyri, en það mundi að minnsta kosti forða okkur frá þeirri smán, að við séum að inniloka með löggjöf okkar eigin menn, og það mundi forða gjaldeyrisnefnd frá þeim vanda að vera að meta það og vega, hvort þessi og þessi maður skuli hafa leyfi til að vera frjáls eða hvort það eigi að halda honum í fjötrum hér heima. Það er ekki sæmandi frjálsri þjóð að fara svo með þegna sína, að þeir séu ekki frjálsir ferða sinna. Hitt er svo annars eðlis, hvort þjóðin vill leggja á sig þær kvaðir að skaffa þessum mönnum gjaldeyri til að ferðast fyrir, og má ekki blanda því saman. Hv. 1. landsk. sagði, að hann hefði engin rök heyrt í þessu máli, sem gætu sannfært hann um, að þetta ætti að ná fram að ganga. Ég get vel trúað því. Hann heyrir aldrei nein rök í þessu máli nema fyrirskipanir frá flokksmönnum sínum. Ég er viss um, að ef hæstv. viðskmrh. lýsti því yfir, að hann væri samþykkur þessu, þá væru rökin komin. Þó að honum væri sýnt fram á það dag eftir dag, að þetta ætti ekki svona að vera, mundi hann ekki fallast á það, fyrr en honum yrði skipað af sínum flokksmönnum, og er það ekkert nýtt í þessu máli.



Ég get verið stuttorður. Ég sé nú ekki annað, en að hv. þm. Barð. sé að halda þýðingarlausa ræðu, þar sem hann les hér upp 4. gr. l. eins og hún er nú og hefur eiginlega mjög litið við hana að athuga, en í henni felst ekkert annað en það, sem hann benti á, þ.e. að viðkomandi menn verða að gera grein fyrir því, að þeir hafi gjaldeyri til sinna þarfa á ferðalaginu og á hvern hátt sá gjaldeyrir sé fenginn. Það getur skeð, að þessir menn uppfylli ekki ákvæði 4. gr., en undir því er það komið, hvort leyfi er veitt eða ekki. Þeir eru sennilega fáir, sem synjað hefur verið um fararleyfi, og það er útúrsnúningur, að ég hafi sagt, að það væru þriðja flokks menn. Ég sagði, að innan þessarar stéttar væru annars og þriðja flokks menn, en ég veit ekki, hvort þeir hafa lent í banni. Öll ræða hv. þm. Barð. var út í hött, því að hann er samþykkur ákvæðum 4. gr. Ég tek mér það létt, þótt hann segi, að flokksmenn mínir skipi mér fyrir verkum. Ég veit ekki, hvort því er svo farið með hann, að hann taki skipanir frá sínum flokksbræðrum, en ég get sagt honum, að ég læt ekki skipa mér fyrir verkum. Hitt er annað mál og ekki nema eðlilegt, að mínar skoðanir og skoðanir flokksbræðra minna fara oft saman. En það er ekki lengra síðan en á föstudag, að ég var ósammála flokksmönnum mínum hér. Hvað sem hæstv. viðskmrh. kann að draga að landi í þessu máli, álít ég, að 3. og 4. gr. eigi að vera í gildi áfram, ekki sízt með tilliti til þess, hve mikil misnotkun hefur verið á gjaldeyri.



Herra forseti. Mér skildist á síðustu ræðu hv. 1. landsk., að hægt væri að banna mönnum að fara úr landi samkvæmt ákvæðum 4. gr., en eins og hv. þm. Barð. benti á, er þess eins krafizt þar, að menn geri grein fyrir gjaldeyri sínum. En ef menn hafa nú engan gjaldeyri, hvað þá? Á þá að segja við þá: „Þið farið ekki. Þið eigið stolinn gjaldeyri.“? L. banna mönnum ekki að leita sér atvinnu í öðrum löndum eða fara þangað í boði kunningja sinna og þess háttar. Hv. 1. landsk. talaði um misnotkun á gjaldeyri. Er það kannske ætlunin að koma í veg fyrir það að þeir, sem hafa stolið gjaldeyri, geti notað hann? En hvernig ætlar viðskiptanefnd að fara að því? Á viðskiptanefnd að ákveða, hver á stolinn gjaldeyri, og veita mönnum fararleyfi í samræmi við það? Nei, það er sama, hve lengi þetta er rætt. Ef litið er á málið út frá heilbrigðri skynsemi, er það augljóst, að þetta er óframkvæmanlegt. - Ég ætla svo ekki að ræða þetta frekar, en hæstv. fjmrh. bað mig að skila því til hv. þm. Barð., að hann hefði gefið upplýsingar um sína eigin afstöðu í málinu, en teldi sér ekki skylt að gefa upplýsingar fyrir aðra.



Með tilliti til eftirlitsins treysti ég mér ekki til að greiða atkv. með þessu og segi því nei.



Já, til 3. umr.



Já, til 3. umr.



Já, til 3. umr.