Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

- Afbrigði samþ. með 27 shlj. atkv.



Herra forseti. Það er rétt, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði hér áðan, að það hefur ekki áður verið gerð tilraun til þess að setja upp tölur um hugsanlegan greiðslujöfnuð við útlönd fyrir komandi ár á þessum árstíma með þeim hætti sem hér er gert. Hins vegar þá vara ég við því að menn slái því föstu að þar með þekki þeir árið 1986 út í hörgul. Það hefur nefnilega áður gerst að lánsfjáráætlanir hafi ekki staðist ákaflega vel, m.a. lánsfjáráætlun ársins 1985 sem var samþykkt í júní með erlendum lántökum upp á 4,6 milljarða kr. Niðurstaðan í desember, fimm mánuðum seinna, reyndist vera 7,1 milljarður kr. Ég held því að það væri varlegt fyrir menn að hæla sér um of fyrr en þeir sjá niðurstöðu næsta árs í ljósi þess hvernig áætlanagerð stjórnarliðsins hefur tekist til þessa. Ég vil hins vegar, herra forseti, vekja sérstaka athygli á þessu fskj., sem meiri hl. var svo vinsamlegur að dreifa, sem ber yfirskriftina Greiðslujöfnuður við útlönd 1984-1986. Þar kemur fram viðskiptajöfnuður á árunum 1984, 1985 og 1986. Það var eins og kunnugt er eitt meginmarkmið ríkisstj. að draga úr erlendum lántökum og stuðla að viðskiptajöfnuði. Niðurstaðan liggur hér fyrir á meðalgengi hvers árs. Hún er sú að árið 1984 var viðskiptajöfnuðurinn neikvæður um 4,1 milljarð, 1985 um 5,2 milljarða, 1986 um 5,5 milljarða. Samtals á þessum tíma sýnist mér viðskiptajöfnuður á verðlagi þessa árs, 1985 hafi verið neikvæður í þrjú ár um 15 milljarða kr. Það er full ástæða til að vekja athygli á þessu, frá þeirri ríkisstj. sem ætlaði sér að keyra niður erlendar lántökur, ætlaði sér að stuðla að viðskiptajöfnuði. Þannig er fjármálasnilldin ákaflega skýr á þessu þskj. hér, viðskiptahalli upp á 15 milljarða kr. sem er auðvitað ekkert annað en ávísum á auknar erlendar lántökur. Hér eru afar fróðlegir hlutir á ferðinni og mér þykir vænt um að meiri hl. fjh.- og viðskn. skuli hafa verið svo hugulsamur að leggja fram hér þessa ótvíræðu sönnun við 3. umr. málsins, þannig að ekkert þurfi að fara á milli mála um þá fjármálasnilld sem ráðið hefur ríkjum í ríkisstj. Steingríms Hermannssonar í þrjú ár. Ég hef hins vegar ekki, herra forseti, hugsað mér að ræða um þessi mál í einstökum atriðum við þessa umræðu, heldur ætla ég að rifja hér upp nokkrar spurningar sem ég bar fram við 2. umr. málsins til nokkurra ráðherra. Fyrst til hæstv. félmrh. Gert er ráð fyrir því að veita 200 millj. kr. til sérstakra ráðstafana í húsnæðismálum 1986 skv. yfirlýsingum ráðherrans. Engar upplýsingar liggja fyrir um það hvaðan þessa peninga á að taka. Engar upplýsingar liggja fyrir um það að ríkisstj. ætli að leggja á sérstaka skatta í þessu skyni á árinu 1986 og þess vegna hlýt ég að spyrja hæstv. ráðh.: Hvaðan á að taka þessar 200 millj. kr.? Hvaða liðir í útgjaldaáætlun Húsnæðisstofnunar ríkisins eru það sem á að skera niður á næsta ári? Í annan stað vil ég beina fsp. til hæstv. félmrh. og hv. 2. þm. Norðurl. e., hins virðulega skrifara deildarinnar. En þannig er að hann hefur nokkuð látið til sín taka í svokölluðum húnæðissamvinnufélögum. Og á nefndarfundi í fjh.- og viðskn. um níuleytið í gærmorgun vorum við nefndarmenn upplýstir um að það væri meiningin að lána til húsnæðissamvinnufélaga á næsta ári og félmrh. hefði tekið um það ákvörðun. Þetta gladdi auðvitað mitt hjarta að hæstv. félmrh. skyldi hafa tekið á sig rögg og tekið fram fyrir hendurnar á einum aðaltalsmanni ríkisstj. í húsnæðismálum, hv. þm. Halldóri Blöndal. Ég vil fullvissa hæstv. ráðherra um það að við munum gera okkar besta, alla vega við Alþýðubandalagsmenn, til þess að standa við bakið á hæstv. ráðherra í þessu máli. En engu að síður er óhjákvæmilegt að fá það skýrt hvort hér er um að ræða ákvörðun sem tvímælalaust verður staðið við. Og það var þess vegna sem hv. 2. þm. Norðurl. e., Halldór Blöndal, lagði fram nokkrar fsp til húsnæðismálastjórnar í gær og spurði um þetta mál. Í svari Húsnæðisstofnunar ríkisins kemur fram að húsnæðis- og búsetafélög hafa sótt um leyfi til að byggja 234 íbúðir á næsta ári. Stjórnir verkamannabústaða hafa sótt um að byggja á því ári 358 íbúðir. Sótt hefur verið um að byggja 66 leiguíbúðir sveitarfélaga og Félagsstofnun stúdenta hefur sótt um leyfi, ásamt námsmannasamtökum, til þess að reisa 100 íbúðir. Þá hafa Samtök aldraðra í Reykjavík óskað eftir því að fá að byggja 8 íbúðir á vegum Byggingarsjóðs verkamanna. Í svari Húsnæðisstofnunar ríkisins kemur fram að lánveiting til Búseta byggist, að mati Húsnæðisstofnunar, á tilteknum lagagreinum eða eins og segir í bréfi Húsnæðisstofnunar, með leyfi forseta: "Lánveitingin til Búseta er í samræmi við 58. gr. laga nr. 60/1984 og 24. gr. reglugerðar nr. 89/1985, þar sem kemur m.a. fram að aðilum, sem byggja leiguíbúðir skv. c-lið 33. gr., er heimilt að selja leigutaka eignarhlut í íbúð með ákveðnum kvöðum." Síðan segir: "Þeir aðilar sem nefndir eru hér að framan" - og ég hef áður talið upp - "hafa allir lagt inn umsóknir. Enginn þeirra er kominn eins langt í undirbúningi og Búseti eða hefur lagt inn önnur gögn sem eru í samræmi við gildandi lög um Húsnæðisstofnun ríkisins." M.ö.o., Húsnæðisstofnun telur að engar umsóknir sýni að menn séu komnir eins langt og byggingarsamvinnufélagið Búseti í þessu efni. Og engar aðrar umsóknir séu í samræmi við lögin. Þetta sé í raun og veru eina gilda umsóknin sem fyrir liggur fyrir árið 1986. Þess vegna er ekki að furða þó hæstv. ráðh. hafi tekið ákvörðun um það að þessir aðilar hlytu að komast þarna inn þar sem þeir eru í samræmi við lög en aðrir ekki að mati þeirrar stofnunar sem hann stýrir. Síðan segir hér, með leyfi forseta: "Húsnæðismálastjórn samþykkti á fundi 30. október s.l. að heimila Búseta að byggja 15 íbúðir með 15 mánaða framkvæmdatíma að uppfylltum skilyrðum sem sett hafa verið af húsnæðismálastjórn og staðfest af ráðherra." Hér er m.ö.o. komið að því deilumáli sem oft hefur verið rætt hér á milli stjórnarflokkanna þar sem Framsfl. hefur alltaf látið beygja sig í þessu máli, hann hefur látið undan ofríki Sjálfstfl, eins og hv. þm. Ingvar Gíslason og hæstv. forseti deildarinnar kallaði það, látið undan ofríki íhaldsins í þessum málum, þangað til nú að fyrir liggur að hæstv. félmrh. hefur skrifað bréf og tekið ákvörðun. Og ég er að halda þessa ræðu hér til að heita félmrh. stuðningi mínum í þessu efni. Hins vegar teldi ég ástæðu til þess að aðalmálsvari Sjálfstfl í húsnæðismálum í þessari deild, hinn virðulegi skrifari deildarinnar, tjái sig nokkuð um þetta mál til þess að heyra megi hvort hann hafi skipt um skoðun í málinu og látið sannfærast af þeim fortölum og þeim rökum sem hér hafa verið flutt, m.a. af okkur Alþýðubandalagsmönnum og sérstaklega hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni. Það var þetta, herra forseti, sem ég vildi nefna varðandi húsnæðismál. Síðan kem ég að Lánasjóði ísl. námsmanna. Ég ræddi þau mál nokkuð í dag og ætla ekki að endurtaka það hér en ég hafði tvær spurningar að leggja fyrir hæstv. ráðh. sem eru eitthvað á þessa leið: Hefur ráðherra tekið ákvörðun um að skerða lán Lánasjóðs ísl. námsmanna um 30% eins og Fjárlaga- og hagsýslustofnun telur nauðsynlegt ef miða á við töluna 1,2 milljarða, eins og hún mun vera í lánsfjárlögunum núna? Ef hann hefur tekið ákvörðun um að skerða lánin um 30%, þýðir það þá ekki það að þar með væri komið aftan að íslenskum námsmönnum sem hafa fengið yfirlýsingar um full lán á síðari hluta námsársins 1985-1986? Ef aftur á móti hvorugt gerist þá er ljóst að ráðherrann hlýtur að gera ráð fyrir tekjuöflun í Lánasjóð ísl. námsmanna og hann hugsi sér að leita til fjmrh. með 300-500 millj. kr. aukafjárveitingabeiðni þegar kemur fram á árið 1986. Ef svo er þá væri auðvitað hreinlegast að leiðrétta þessa tölu strax vegna þess að hún er bersýnilega markleysa hvernig sem hlutirnir eru skoðaðir. Ef hins vegar ráðherra lætur það gerast að úthlutun fari fram með venjulegum hætti á fyrri hluta ársins 1986 þá er sjóðurinn tómur í júní 1986 og ekki króna eftir til þess að veita lán til íslenskra námsmanna úr lánasjóðnum á síðari hluta ársins 1986. Þessar athugasemdir vildi ég láta hæstv. ráðh. menntamála heyra og inna hann eftir því hvernig hann sér fyrir sér framkvæmdina á þessum niðurskurði. En úr því að ég er að tala við hæstv. menntmrh. og er svo gæfusamur að hafa hann í salnum, þegar ég er hér að halda eina stutta tölu, og vegna þess að málið snertir fjármál og vegna þess að það snertir menntmrn. þá verð ég að leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh. um það hverju það sæti að hann kaupir hús hér í bæ. Þannig mun vera að hæstv. menntmrh. hefur keypt hús Mjólkursamsölunnar. Mér er ekki kunnugt um að það sé stafur um það hér í lánsfjárlögum eða fjárlagafrv. og mér er ekki heldur kunnugt um það að fjvn. hafi frétt af því að hæstv. menntmrh. væri að kaupa hús. Nú er það vafalaust svo að Þjóðskjalasafnið er vel að húsi komið, það dreg ég ekki í efa. Hitt kynnu einhverjir að hafa talið að úr því að fé var aflögu í ríkissjóði þá hefði kannske verið fullt eins skynsamlegt að hraða verulega Þjóðarbókhlöðunni með þeim fjármunum, þar sem það mun og vera svo, að mér er fortalið, að fyrir Þjóðskjalasafnið hafi verið tekið á leigu húsnæði fyrir nokkrum mánuðum og að í fjárlagafrv. fyrir árið 1986 séu peningar til að innrétta það húsnæði. Ég bið hæstv. menntmrh. að svara því hverju það sæti að hann, við þessar aðstæður þegar þing situr, fjárveitinganefnd er að störfum sólarhringum saman, lætur sig hafa það að kaupa, svo að segja einhendis, hús Mjólkursamsölunnar fyrir Þjóðskjalasafnið. Og ég vil einnig spyrja hæstv. ráðh., ef það er ætlun hans að kaupa þetta hús og samningar eru jafnvel frágengnir, hvort það sé ekki meiningin að leggja þetta mál fyrir Alþingi þannig að það verði tekin afstaða til þess við afgreiðslu fjárlaga? Það hlýtur auðvitað að vera þannig en ég vil spyrja vegna þess að ég verð var við það að þetta kom mörgum þm. á óvart. Í dag spurði ég svo hæstv. forsrh. um það hvað liði áformum um flutning Byggðastofnunar til Akureyrar. Ég vildi gjarnan að hæstv. ráðh. greindi mér frá stöðu þess máls við þessa umræðu líka þar sem hér er á dagskrá umræða um Byggðastofnun og fjárveitingar til hennar.



Herra forseti. Ég bið hv. þm. velvirðingar á því að ég gat ekki svarað þessu við 2. umr. En þetta mál stendur þannig að stjórn stofnunarinnar ákvað að kanna flutning Byggðastofnunar til Akureyrar og fól sérstökum starfsmanni að gera úttekt á því bæði hjá starfsliði stofnunarinnar og einnig að ræða við Akureyringa um það mál. Ég hef ekki séð niðurstöður af þeirri könnun og mér er ekki kunnugt um að henni sé lokið. Þetta er sem sagt í athugun og niðurstaða liggur ekki fyrir eftir því sem ég best veit. En af því að hv. þm. kom að nokkrum öðrum atriðum í ræðu sinni í dag vil ég fara örfáum orðum um þau. Hann ræddi m.a. um að það væri lítil breyting að Byggðastofnun er orðin sjálfstæð stofnun. Ég hygg að í ljós muni koma að þetta er töluvert mikil breyting. M.a. hefur Byggðastofnun nú til ráðstöfunar miklu meira fé en nokkru sinni fyrr. Ég hygg að samtals muni það vera um 530 millj. kr. sem Byggðastofnun hefur til ráðstöfunar. Að sjálfsögðu er ekki búið að ákveða hvernig því verður skipt en ég veit að stjórn stofnunarinnar er m.a. með í athugun að ráðstafa töluverðu fé til aðstoðar við fiskvinnsluna í landinu, til lengingar lána o.s.frv. Hv. þm. gat þess réttilega í dag að það er illt að sá rannsóknarsjóður sem settur var á fót á s.l. ári og fékk 50 millj. kr. til ráðstöfunar er óbreyttur að krónutölu nú. Ég er hv. þm. mjög sammála um að þetta er hið þarfasta mál og hefur þegar hleypt verulegu lífi í ýmiss konar rannsóknir og tilraunir sem hér eru í gangi á ýmsum nýjum greinum. Þetta mál er til athugunar hjá ríkisstj. :að þarf að setja lög um þennan sjóð í raun og veru til að hann fái vissan "status", ef má orða það svo, vissa stöðu. Og m.a. í því sambandi er ég að kanna hvort unnt muni vera að afla honum fjár eftir öðrum leiðum með sérstökum tekjum, en það er skammt komið enn. Loks, ef ég man rétt, þá gat hv. þm. þess að fyrir lægi skýrsla frá fiskeldisnefnd. Þar er aðeins um að ræða áfangaskýrslu. Ég er sammála hv. þm. að þetta er mjög vel unnið verk og ítarlega unnið en nefndin er ekki komin það langt að hún hafi skilað lokaskýrslu og því liggja ekki fyrir neinar tillögur frá henni um það hvernig þessum málum skuli í framtíðinni skipað hjá okkur. Þær tillögur, sem liggja fyrir, eru í fyrsta lagi frv. til l. um fisksjúkdómadeild að Keldum. Nefndin taldi þetta mikilvægasta málið á þessu stigi og nauðsynlegt að hrinda því í framkvæmd. Það hefur verið rætt í ríkisstj. og ákveðið að standa að því að efla fisksjúkdómarannsóknir að Keldum. Sömuleiðis gerir nefndin ráð fyrir því að fjármagni, sem nú er merkt af Framkvæmdasjóði, verði ásamt jafnvel nokkru auknu fé af ráðstöfunarfé Framkvæmdasjóðs varið í þessu skyni og umsóknir sem inn berast verði metnar af ákveðinni matsnefnd. Ég tel þetta athyglisverða hugmynd og hún mun verða vandlega skoðuð. En ég endurtek, og ég er hv. þm. sammála, að vitanlega þarf að skipa þessum málum í ákveðinn farveg, en niðurstöður frá nefndinni eða tillögur eru ekki komnar um það. Hv. þm. gat þess réttilega að það er vissulega nýtt og mjög athyglisvert að fá nú yfirlit yfir greiðslujöfnuð þjóðarbúsins, sem fylgir með skjali fjh.- og viðskn., og ég er hv. þm. fullkomlega sammála um að það er allt of mikill viðskiptahalli áætlaður á næsta ári, 3,8% af landsframleiðslu. Þetta er þó lækkun frá því sem er í ár, þegar viðskiptahallinn mun verða um 4,7% af landsframleiðslu, og ef ég man rétt var hann árið 1984 5,1%. Við getum farið aftur til ársins 1981, sem var eitt besta aflaárið sem við höfum haft hér á landi, þegar viðskiptahalli varð 8% vergrar landsframleiðslu en 10% af þjóðarframleiðslu. Það er alveg rétt að það er óafsakanlegt fyrir þjóð eins og okkur að búa við svo mikinn viðskiptahalla. Leiðin til þess er að draga úr útgjöldunum, láta tekjur og útgjöld haldast í hendur. Langsamlega stærsti liður þjóðarútgjalda er einkaneyslan, eða um 60%, og ég held það verði að segjast eins og er að einkaneysla hér er of mikil, sparnaður ekki nægilegur. Það er búið að skera mjög niður fjárfestingar og verður varla lengra farið á þeirri braut. Þetta er einmitt það mál sem ríkisstj. er að fást við nú, m.a. með þeirri ríku áherslu sem hún leggur á að hafa hallalaus fjárlög og draga úr erlendum lántökum. Ýmsir hafa lagt á það áherslu að þarna þurfi að ganga miklu lengra og vitanlega er það rétt með tilvísun til viðskiptahallans. En ríkisstj. treystir sér þó ekki til þess á þessu stigi m.a. með tilvísun til þeirrar áherslu sem hún leggur á fulla atvinnu í landinu. En ég vek athygli á því að erlendar skuldir, sem eru þarna áætlaðar rúmlega 54% vergrar landsframleiðslu, - áætlað er að þær fari lækkandi sem slíkar á næsta ári, að vísu mjög lítið - hafa aukist mjög mikið á undanförnum árum. T.d. jukust þær úr rúmlega 27% af vergri landsframleiðslu 1981 upp í yfir 40% í lok ársins 1982, og það er langsamlega mesta stökk sem erlendar skuldir hafa tekið og stafa vitanlega af þeim mikla viðskiptahalla sem þá varð. Á þessari braut verður ekki lengur gengið, það er alveg ljóst, og ríkisstj., eins og fram kemur í þjóðhagsáætlun, stefnir markvisst að því að erlendar skuldir fari lækkandi á næstu árum.



Herra forseti. Vegna fyrirspurnar hv. 3. þm. Reykv. um hagi Lánasjóðs ísl. námsmanna vil ég taka það fram að það var auðvitað mitt fyrsta verk í nýju embætti að kynna mér ástæður sjóðsins. Ég lagði mjög mikla og ríka áherslu á það við stjórnendur hans og þá sem við það fást að gera úttekt á högum hans að mér yrðu hið fyrsta staðin skil á allri stöðu og innviðum sjóðsins, starfsemi hans og áætlunum vegna framtíðarstarfsemi. Ég lagði áherslu á að slíkar upplýsingar yrðu komnar í mínar hendur í desembermánuði með tilliti til þess að hægt væri að mynda sér ákveðna skoðun um fjárþörf sjóðsins við afgreiðslu fjárlaga. Þetta tókst ekki og ég gagnrýni engan þess vegna af því sem augljóst er að þetta er viðamikið starf og til þess þarf mjög að vanda. Ég geri mér hins vegar vonir um að um miðjan janúarmánuð muni ég hafa fengið þau gögn í hendur sem gera mér kleift að mynda og móta afstöðu til þessa viðamikla, mikilvæga máls. Því miður eru staðreyndirnar þessar. Ég hef engar ákvarðanir tekið eða ríkisstjórnin, lokaákvarðanir í þessu máli. Ég legg þó áherslu á að það verður auðvitað leitast við að koma ekki aftan að námsmönnum með nýja skipan mála sem mundi mjög hrugga við áformum þeirra á námsbrautinni. Ég hef þó séð ýmislegt það í starfsemi sjóðsins sem ég tel að gagngerðra úrbóta krefjist og fyrir því mun ég beita mér. Ég fullyrði að okkur mun gefast kostur á, áður en þessu þingi lýkur, að gera okkur fyllstu hugmynd um og afla okkur fullrar vissu um stöðu málsins, þannig að ef til einhverra ráðstafana þarf að grípa gefst okkur ráðrúm til þess. Eftir sem áður verður það megintilgangur þessa sjóðs að jafna aðstöðu ungs fólks til náms, það er meginundirstaðan. Ég bendi hins vegar á, og það hefur komið fram í umræðum t.a.m. á ráðstefnu sem ég sat á laugardaginn var, að það er ætlun háskólamanna að hið stórvaxandi hlutfall fólks sem hefur háskólanám en hættir því svo, og þá gjarnan mjög snemma á námstímanum, eigi rætur sínar að rekja til þess hversu auðveldan aðgang það á að fjármunum Lánasjóðsins. Þetta er milljarða sjóður og ekkert undarlegt við það þótt mönnum þyki smátt skammtað miðað við þær áætlanir sem uppi eru. En ég hef fyrir mér ástæður til þess að leggja ekki mjög mikið upp úr þeim áætlunum sem af hálfu þessa sjóðs hafa verið gerðar. Það hef ég án þess að hirða um að rekja það frekar, en að því mun verða komið síðar. Þetta vildi ég segja um Lánasjóð ísl. námsmanna. Það þarf að endurskoða alla starfsemi hans, en ég legg hins vegar áherslu á að við gefum okkur nægjanlegan tíma til þess að bera ráð okkar öll saman um þetta því að þessu má ekki kasta höndum. Á það hefur raunar líka verið bent að við þurfum mjög að skoða okkur um bekki áður en við göngum fram í því að taka stórfelld erlend lán til þess arna, en ég hef nú skýrt frá því sem ég hef um þetta að segja á þessu stigi málsins. Menn verða að virða mér til vorkunnar þótt ég hafi ekki komist lengra áleiðis af því sem að ég kom ekki fyrr til verka en þetta, en ég get þess þó að fyrirrennari minn hafði undirbúið málið. Vegna fyrirspurnar hv. 3. þm. Reykv. - hann má heyra mál mitt - um kaup á húsnæði Mjólkursamsölunnar í Reykjavík vil ég segja þetta: Á einhverjum fyrstum dögum sem ég sat í hinu nýja embætti menntmrh. gerði ég mér ferð að líta á aðstöðu Þjóðskjalasafnsins. Nú þarf engum orðum að fara um þær ástæður. Þær eru með þeim hætti að enda þótt Landsbókasafn rýmdi það húsnæði og flytti í hina nýju Þjóðarbókhlöðu - slíkt skammarmál sem það er raunar orðið þegar fyrir þá sem gáfu og ég ætla ekki að fara fleiri orðum um - liggur alveg ljóst fyrir að það húsnæði hvorki hentar né nálægt því nægir til þess að sjá safninu farborða á næstu árum. Til þess að víkja sér undan söfnun skjalanna, varðveislu og nýslu og nýtingu, hafði verið tekin ákvörðun um að lengja skilafrest gagna upp í 30 ár. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um þessa nauðsyn sem á því var að Þjóðskjalasafnið fengi húsrými vegna þess að ég held að þar skilji okkur ekki á og ég veit að á því hefur hv. fyrirspyrjandi skilning, en ég hins vegar lít svo á að hann hafi verið að spyrja um aðferðina og málsmeðferðina einvörðungu vegna kaupanna. Þá er frá því að segja að samkvæmt nýjum lögum var skipuð ný stjórn og ég fól formanni þeirrar stjórnar, Sverri Kristinssyni, sem hefur til að bera mikla þekkingu á slíkum málum, að svipast um ef þess væri kostur að finna lausn á þessum mikla vanda. Þar kom hans athugunum að hann bar niður þar sem húsnæði Mjólkursamsölunnar er og hafði verið um hríð til sölu. Gagngerð rannsókn og úttekt fór fram á húsinu og mat. Að því búnu gerði ég tilboð í húsið og verð að játa það að ég gerði tilboð sem ég satt að segja gerði mér ekki háar vonir um að mundi verða tekið, því að allmiklu lægri fjárhæð gerði ég tilboð um en mat stóð til og enn fremur önnur greiðslukjör, svo sem eins og að ekkert fellur til greiðslu fyrr en á árinu 1987. Húsið var, eins og ég segi, rannsakað af hinum hæfustu mönnum og töldu þeir að með ólíkindum - og ég orða það eins og það var orðað við mig - mætti telja gerð hússins, hversu vel hún hentaði til síns brúks. Ég gerði kaupsamning með fyrirvara um samþykki hæstv. ríkisstjórnar og bar upp þetta málefni á fundi ríkisstjórnarinnar á þriðjudaginn er leið. Hún féllst á þessa gerð mína og - svo ég endi á því sem hv. fyrirspyrjandi lauk máli sínu á - þetta mál kemur fyrir Alþingi til afgreiðslu með afgreiðslu fjárlaga áður en þeim málum lýkur hér á hinu háa Alþingi.



Herra forseti. Vegna ítrekaðra fsp. frá hv. 3. þm. Reykv. þykir mér rétt að ég komi aðeins inn í þessa umræðu og reyni að svara þeim spurningum sem hann bar fram. Ég sé hann ekki í salnum, en hann er hér í hliðarstúku. Eins og fram hefur komið áður í umræðum um þessi mál á hv. Alþingi er það ljóst að ríkisstjórnin hefur samþykkt tillögur milliþinganefndar í húsnæðismálum þar sem gert er ráð fyrir að á næsta ári fari 200 milljónir í sérstök viðbótarlán, eða lán til þess að koma til móts við vanda húsbyggjenda, og er það ákveðið. Eins og fram hefur komið í breytingum á fjárlögum og lánsfjárlögum hefur sú fjárhæð sem á að fara til lánveitinga á næsta ári hækkað úr 2 milljörðum og 50 millj. kr. í 2 milljarða og 500 millj. kr. í byggingarsjóði ríkisins. Uppistaðan í þessari hækkun er fyrst og fremst vegna kaupa lífeyrissjóðanna af Byggingarsjóði ríkisins sem er gert ráð fyrir að hækki um 230 millj. kr. eða upp í 1150 millj. kr., og er þar komin næg staðfesting á því að ríkisstjórnin hefur þannig útvegað fjármagn til umræddra viðbótarlána. Hv. þm. las upp úr áætlun Húsnæðisstofnunar ríkisins sem hann taldi óyggjandi. Ég vil aðeins upplýsa það að Húsnæðisstofnun ríkisins hefur ekki enn fjallað um neina útlánaáætlun fyrir árið 1986 og gerir það ekki fyrr en fjárlög og lánsfjárlög hafa verið samþykkt. Það er af eðlilegum ástæðum og ósköp skiljanlegt að það er ekki gert því hún getur það ekki fyrr en þessar tölur hafa verið staðfestar. Hins vegar las ég upp fyrir hv. þm. fyrir nokkru á fundi um þessi mál þá greiðsluáætlun fyrir 1986 sem Húsnæðisstofnun eða starfsmenn hennar höfðu sent milliþinganefnd í sambandi við meðferð hennar á þeim tillögum sem hún gerði. Þar var fjárhæðin að vísu 2 milljarðar og 405 millj. kr. sem var skipt þannig að til F-lána, þ.e. nýbyggingarlána, áttu að fara 1220 millj. kr., til G-lána 750 millj. kr., til orkusparandi lána 50 millj. kr., til framkvæmdalána 130 millj. kr., til annarra lána 50 millj. kr. og til viðbótarlána, þ.e. til þess að leysa úr sérstökum greiðsluvanda fólks, 200 millj. kr. Þessar tölur eru óbreyttar frá starfsliði Húsnæðisstofnunar til nefndarinnar og eru að sjálfsögðu áættunartölur sem stjórn stofnunarinnar eða stofnunin sjálf sem slík er ekki farin að taka afstöðu til. En um leið og þær tölur sem koma fram í lánsfjárlögum og fjárlögum verða samþykktar hér á hv. Alþingi mun Húsnæðisstofnunin og stjórn hennar að sjálfsögðu taka til við, í samráði við félmrn., að gera nákvæma útlánaáætlun fyrir árið 1986 eins og venja hefur verið til. Og að því er varðar þann lið sem hv. þm. vildi fá svör við, lán til húsnæðissamvinnufélagsins Búseta, er rétt að svara honum því að um þetta mál hefur verið styrr eins og allir vita, en skv. c-lið 33. gr. um félagslegar byggingar er heimilt að lána til þeirra sem byggja leiguíbúðir fyrir öryrkja, námsmenn og aldraða. Húsnæðissamvinnufélagið Búseti breytti sínum lögum til að geta fullnægt þessum ákvæðum og geta þannig byggt leiguíbúðir fyrir þá félagsmenn sína sem væru öryrkjar, námsmenn og aldraðir. Þessar samþykktir voru frágengnar og formlega fram settar og samþykktar af stjórn Húsnæðisstofnunarinnar til útlána en takmarkað við 15 íbúðir á næsta ári. Ég þarf ekki frekar að ræða um þetta, en þetta er upplýst hér með og stendur óhaggað þar sem Húsnæðisstofnunin hefur samþykkt það.



Herra forseti. Ég vil við afgreiðslu lánsfjárlaga leggja áherslu á að í framhaldsnefndaráliti er lögð áhersla á að það liggi fyrir sem fyrst hvernig þeim 200 millj. kr., sem verja á til meiri háttar viðgerða og endurbóta á skipum í skipasmíðastöðvum hér innanlands, verði varið. Þessar 200 millj. kr. koma til viðbótar þeim lánum sem veitt eru eftir almennum reglum úr Fiskveiðasjóði og eru sama eðlis og þau lán sem veitt eru úr Útflutningslánasjóði til annars konar iðnaðar. Skýringin á því að skipasmíðastöðvarnar eða skipasmíðaiðnaðurinn er ekki inni í Útflutningslánasjóði er einfaldlega sú að þar er um svo háar og miklar fjárhæðir að tefla að sá sjóður hefur ekki treyst sér til að ráða við það verkefni og hefur þess vegna orðið nauðsynlegt að leita annarra ráða. Eins og sakir standa nú virðist liggja beint fyrir að Byggðasjóður fái þetta fé nema um mjög breyttar útlánareglur verði að ræða í fjárfestingarlánasjóðunum þar sem slík lán til viðgerða, meiri háttar viðgerða samrýmast ekki venjulegum reglum fjárfestingarlánasjóða. Svavar Gestsson, hv. 3. þm. Reykv., spurði mig að því hvort ég væri sáttur við þá samþykkt sem húsnæðismálastjórn gerði 30. október 1985 varðandi lánveitingar skv. c-lið 33. gr. til stofnana eða félagasamtaka vegna byggingar leiguíbúða fyrir námsfólk, aldraða og öryrkja, og ég gat ekki betur heyrt á hv. þm. en hann væri alls hugar feginn þeirri samþykkt og hugsaði sem svo að frekari flutningur frv. hér á Alþingi til þess að rétta hlut eða tryggja sess Búseta væri óþarfur. Ég leit svo á að í ræðu sinni teldi hann að húsnæðissamvinnufélagið Búseti eða sú hugsjón sem þar liggur á bak við hafi fengið þvílíka viðurkenningu í húsnæðismálastjórn að algjörlega hafi verið óþarft hjá Steingrími J. Sigfússyni hv. 4. þm. Norðurl. e., hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, Kristínu S. Kvaran og Guðrúnu Agnarsdóttur að flytja hér frv. um húsnæðissamvinnufélög og búseturétt, nánast frumhlaup eins og máli væri komið, enda væri búið að sauma svo að mér að það sem ég hefði sagt um þessi mál heyrði nánast forsögunni til og málið hefði verið afgreitt hjá hæstv. félmrh. og frekari atbeini löggjafarvaldsins þyrfti ekki til að koma. Nú er ég auðvitað afskaplega ánægður yfir því að hv. þm. skuli vera þessarar skoðunar og vildi gjarnan spyrja 1. flm., hv. þm. Steingrím J. Sigfússon, hvort hann líti þessum sömu augum á þetta mál, að Búseti sé kominn í höfn, Húsnæðisstofnun sé búin að samþykkja það með staðfestingu hæstv. félmrh. og ekki þurfi frekar vitnanna við. Nú er það svo um samþykkt húsnæðismálastjórnar að í henni felst stefnumarkandi ákvæði varðandi það hversu með skuli fara byggingar leiguíbúða fyrir námsfólk, aldraða og öryrkja, og ég get ekki neitað því að ég varð fyrir nokkrum vonbrigðum. Kannske fyrst og fremst vegna þess að ég er þeirrar skoðunar að leiguíbúðir fyrir námsmenn eigi að vera á vegum Bandalags íslenskra sérskólanemenda og Félagsstofnunar stúdenta og annarra slíkra aðila og tel ekki að Húsnæðisstofnun eigi, eins og húsnæðismálum nemenda innan þessara samtaka er fyrir komið, að veita öðrum forgang. Ég skil því ekki þessa samþykkt húsnæðismálastjórnar og ég skil ekki að nokkur alþm. skuli fagna því að Húsnæðisstofnun skuli láta aðra aðila en Stúdentagarðana, en Bandalag íslenskra sérskólanemenda, sitja fyrir varðandi lánafyrirgreiðslu úr Byggingarsjóði verkamanna. Ég vil líka segja það varðandi þær umsóknir sem fyrir liggja frá Samtökum aldraðra að hér liggja fyrir umsóknir um 30 íbúðir. Það liggur jafnframt fyrir að aðilar eins og Hrafnista í Hafnarfirði hafa verið látnir byggja þjónustuíbúðir fyrir aldraða með verri kjörum en veitt eru úr Byggingarsjóði verkamanna, hafa ekki sætt sömu lánafyrirgreiðslu og þar er veitt. Ég vil líka segja það að ég er þeirrar skoðunar að samtök eins og Hrafnista í Hafnarfirði og önnur þau samtök sem hafa getið sér á löngum tíma orð fyrir mikla vinnu, fórnfúst starf fyrir aldraða, eigi að sitja fyrir þegar takmarkað fé er í ríkissjóði til þess að byggja íbúðir fyrir aldraða. Ég vil segja í þriðja lagi að ég ber litla virðingu fyrir því ef menn ýta til hliðar Öryrkjabandalaginu eða samtökum fatlaðra, Sjálfsbjörg, þegar kemur að því að byggja yfir öryrkja. Og ef það á að vera stefnumótandi fyrir Byggingarsjóð verkamanna að ýta til hliðar Stúdentagörðunum, ýta til hliðar Bandalagi íslenskra sérskólanema, ýta til hliðar Öryrkjabandalaginu, ýta til hliðar Sjálfsbjörg, ýta til hliðar Blindrafélaginu og ýta til hliðar Hrafnistu í Hafnarfirði og samtökum aldraðra víðs vegar um land, verð ég fjandmaður þeirrar stefnumörkunar.



Herra forseti. Þau gefast tilefnin til að ræða ýmsa hluti bæði í framhaldi af ummælum hæstv. ráðherra og hv. þm. Ég vil fyrst spyrja hvort hæstv. menntmrh. núverandi sé nálægur. Hann viðhafði þannig ummæli um ákveðna stofnun utan þingsala, Lánasjóð íslenskra námsmanna, að ég held ég verði að fá að eiga við hann svolítinn orðastað, herra forseti.

Það verður reynt að ná í hæstv. ráðherra.

En ég get snúið mér, á meðan þetta verður kannað, að hv. skrifara - ég held að það sé skynsamlegt  Ég ætla, herra forseti, að spara mér það að fara út í ítarlegar umræður um húsnæðismál þó að hv. 2. þm. Norðurl. e. og virðulegur skrifari deildarinnar hafi sannarlega gefið tilefni til þess. Það er alltaf nokkuð gaman að því þegar hann kemst í sinn ham og tekur þetta tiltekna mál, Búseta, upp á arma sína af miklum þrótti og er þá orðinn slíkur talsmaður verkamannabústaðakerfisins, Öryrkjabandalagsins, Félagsstofnunar stúdenta og yfirleitt allra annarra aðila í þjóðfélaginu sem nokkurn tíma hafa byggt hús að það er með endemum og skín af honum ástúðin og kærleikurinn til þessara aðila allra. En það er auðvitað ein meinloka í öllum málflutningi hv. þm. og hún er sú að hann getur aldrei opnað augu sín fyrir öðru en því að áframhaldandi skömmtun verði á fé og áframhaldandi neyðarástand í húsnæðismálum á Íslandi. Allur málflutningur hv. þm. gengur út á það að slegist verði og barist og bitist um hverja einustu krónu sem hægt verði að fá að láni til húsbygginga. Hann sér sjálfan sig sem skömmtunarstjóra, fullan af mannúð og gæsku auðvitað, sem deilir þessari krónu til Öryrkjabandalagsins og annarri krónu til Félagsstofnunar o.s.frv., en undirstaðan undir öllum hans málflutningi er sú að það verði mikill skortur og þess vegna sé verið að taka eitthvað frá einum og láta annan fá það. Hann sér það sem sagt ekki fyrir sér að það rofi til í húsnæðismálunum á næstu árum og þess vegna talar hann svona eins og raun ber vitni, hv. þm. Þetta er auðvitað sorgleg framtíðarsýn og bágt til þess að vita að svona svartnætti skuli ríkja á stjórnarheimilinu, að helsti talsmaður Sjálfstfl. í húsnæðismálum sér allt biksvart um ókomin ár í húsnæðismálum og það verður ekki hægt að gera neitt fyrir neinn nema að taka það undan nöglunum á einhverjum öðrum, slíkur er nú málflutningur hv. þm. En hæstv. menntmrh. situr hér nær mér, eins og hann mundi kannske orða það, og ætla ég þá að beina máli mínu til hans lítillega. Hæstv. ráðh. sagði ákveðna hluti um Lánasjóð ísl. námsmanna sem ég var mjög hissa á, herra forseti. Maður á því ekki að venjast að það sé nánast verið með dylgjur í garð slíkra stofnana án þess að það sé þá rökstutt. Hvað er það sem hæstv. ráðherra er að fara þegar hann segir að hann hafi ýmislegt fyrir sér í því að það sé ekki mark takandi á áætlunum frá þessum sjóði, ekki nema svona mjög í hófi? Allt sem frá honum komi sé einhver vitleysa. Hann sagði að ýmislegt í starfsemi sjóðsins þyrfti gagngerra úrbóta, krefðist gagngerra úrbóta. Ég óska skýringa á þessum ummælum hæstv. ráðherra. Á hann við starfsemina sem slíka? Á hann við reksturinn? Hefur verið farið illa með fé þarna? Vinna þarna einhverjir óþokkar? Er verið að sólunda þarna fé? Hvað er á ferðinni, hvers vegna notar hæstv. ráðherra þessara mála svona orðbragð hér án þess að skýra það nánar? Ég óska þess, herra forseti, að við þurfum ekki að hlusta á það að stofnanir eins og Lánasjóður ísl. námsmanna sitji undir slíku ámæli án rökstuðnings. Ég skora á hæstv. ráðherra að falla frá þessum ummælum eða skýra út fyrir okkur ella hvað hann eigi við. Það kemur nokkuð sérkennilega út að hæstv. ráðherra lýsir því hér yfir og harmar það að hann hafi ekki fengið nein þau gögn sem hann geti notað til þess að mynda sér skoðun um ástand sjóðsins. En hverjir eru að setjast í dómarasætið aðrir en hæstv. ráðherrar og ríkisstjórn með því að skera niður fjárveitingabeiðnir sjóðsins við trog? Þá vita þeir allt í einu nóg til þess að gerast dómarar. Ég hefði talið rökréttara í framhaldi af því sem hæstv. ráðherra sagði um upplýsingaskort sinn að hann hefði tekið þær skástu fáanlegu upplýsingar sem fyrir liggja, sem eru frá Lánasjóðnum, gildar og látið þær gilda á meðan hann hefur ekki annað haldbetra í höndunum. En að síðustu, herra forseti, þá er náttúrlega óhjákvæmilegt að halda hér uppi svolitlum málsvörnum fyrir hæstv. fyrrv. menntmrh. þann er næstur sat á undan þessum sem nú er, því þetta voru auðvitað hreinar árásir á hæstv. fyrrv. menntmrh. Hér kom hæstv. ráðherra í stólinn og talaði eins og landnámsmaður í menntmrn. Þar hefði bara verið numið land þegar hann kom þar inn úr dyrum. Þar hefði ekkert verið gert áður og hann væri í slíkum önnum að kynna sér hlutina og fara ofan í saumana á þessu. Það hefur verið dálaglegt ástandið, herra forseti, í þessu ráðuneyti sem virðulegur forseti mun einnig nokkuð kunnugur. Þetta voru ekki fögur lýsingarorð. Það hefur ekki verið vel unnið í þessu ráðuneyti ef maður á að taka mark á málflutningi hæstv. núv. menntmrh. Nei, ég held nú að hæstv. ráðh. verði einnig að skýra nokkuð hvað hann átti við með þessum ummælum svo menn þurfi ekki einnig að sitja undir því að samráðherrar og hæstv. ráðherrar í ríkisstjórn fái yfir sig svona gusur hér. Menn verða að hafa það þá svart á hvítu. Það er náttúrlega ekkert óvenjulegt að talsmenn Sjálfstfl. gangi fram í málefnum Lánasjóðs ísl. námsmanna með eitthvað svipuðum hætti og hér hefur gerst og ég frábið mér öll ræðuhöld um það að auðvitað eigi þessi sjóður að stuðla að jafnrétti til náms og annars slíks á sama tíma og það er verið að skera getu hans til þess niður við trog. Auðvitað þýðir þetta beint að möguleikar sjóðsins til að sinna lögbundnu hlutverki sínu minnka sem því nemur sem hér er af honum tekið. Það liggur ljóst fyrir. Ég held að það hafi ekki verið staðið þannig að lánsúthlutunum, hæstv. menntmrh., til 1. árs nema - eins og menn vita þá hafa þeir barist í bönkum eins og það var kallað á síðasta ári vegna aðgerða sem hæstv. fyrrv. menntmrh. greip til - og ég hef enga ástæðu til að ætla að það hafi sérstaklega ýtt undir menn um að streyma inn í nám sem lánshæft er frá Lánasjóði ísl. námsmanna. Það er auðvitað mjög alvarlegt, herra forseti, og ég hugsa að það sé vegna þess að hæstv. menntmrh. kom alveg að sviðinni jörð, þurfti að nema land upp á nýtt og engar upplýsingar lágu fyrir í þessu ráðuneyti þegar hann kom þangað, það hefur sennilega ekki verið til þar bók hvað þá annað. Hann veit sjálfsagt ekkert um þá sögu sem að baki liggur, þá miklu vinnu sem í það var lögð á sínum tíma að ná samkomulagi milli námsmannahreyfinganna í landinu og stjórnvalda um tilhögun þessara mála. Ég ætla þá að fræða hæstv. ráðh. ofurlítið um það, hugsanlega er ég ofurlítið fróðari en hann. Eftir miklar og langvinnar viðræður þessara tveggja aðila, stjórnvalda og námsmannahreyfinganna, náðist um það samkomulag fyrir nokkrum árum síðan að herða verulega endurgreiðslureglur við Lánasjóðinn gegn því að stjórnvöld sæju sjóðnum fyrir 100% brúun umframfjárþarfar eins og það var kallað og má heita enn. Þ.e. stjórnvöld ábyrgðust þá í staðinn að þau sæju Lánasjóði ísl. námsmanna fyrir nógu fé til að standa fyllilega, 100%, hæstv. ráðherra, í sínu lögboðna hlutverki með námslán. Undir þetta gengust fulltrúar námsmanna á þeim tímum, að skrifa upp á samkomulag þar sem endurgreiðslureglurnar voru verulega hertar. Þetta mun skila sér í betri eiginfjárstöðu sjóðsins í framtíðinni, að vísu tekur það nokkurn tíma eðli málsins samkvæmt. Hér er því auðvitað verið að gera aðeins einn hlut, hæstv. menntmrh., það er verið að brjóta þetta samkomulag, koma aftan að námsmönnunum, vegna þess að þetta samkomulag er brotið með þessum aðgerðum. Sé það ekki að koma aftan að mönnum mörgum árum eftir að samkomulag er gert og eftir að námsmenn eru farnir að borga samkvæmt þessu nýja og herta endurgreiðslukerfi, þá veit ég ekki hvað er að koma aftan að mönnum. Ég held að hæstv. ráðherra ætti að kynna sér hlutina betur áður en hann sest í dómarasætið og tekur þátt í því í ríkisstj. að skera niður fjárveitingar til Lánasjóðsins. Það er auðvitað svo að Lánasjóður ísl. námsmanna er og verður alltaf að verulegu leyti félagslegur sjóður. Það liggur í hlutverki hans og það á ekki að gera kröfur um að hann beri sig. Það er alveg nauðsynlegt að þeir átti sig á því sérstaklega, hv. sjálfstæðismenn, að það samrýmist ekki hlutverki Lánasjóðsins að hann beri sig. Að ætla t.a.m. að yfirfæra þessa þjónustu yfir í bankakerfið, eins og maður hefur stundum heyrt úr þessum herbúðum., væri mjög óskynsamlegt, hæstv. ráðherra, og ég vona að það komi aldrei til þess að hæstv. núverandi menntmrh. gerist talsmaður þeirra hugmynda, vegna þess að Lánasjóður ísl. námsmanna er og á að vera og þarf að vera í eðli sínu félagslegur sjóður og hann á að tryggja jafnrétti allra þegnanna til náms. Það getur hann þá og því aðeins að hann sé það öflugur að mismunandi efnahagur námsmanna eða aðstandenda þeirra ráði engu um það hvort þeir geta stundað nám eða ekki. Það er alveg ljóst að ef þessi mikli niðurskurður á að bitna að mestu leyti á útlánum á síðari hluta komandi árs þá verður hann svo harkalegur að nýir námsmenn munu í stórum stíl ekki geta hafið nám, svo að ekki sé minnst á þá tilhögun sem viðhöfð er nú á greiðslum lána til 1. árs nema. Þetta mun einnig þýða að það verða ekki nema einstöku efnamenn sem komast til náms erlendis. Ef niðurskurðurinn verður látinn bitna hlutfallslega jafnþungt á þeim og á öðrum þá er þar um verulegar fjárhæðir að ræða. Það er ekki óvanalegt að yfirfærsla á hvoru misseri til námsmanna, sem stunda nú nám í Bandaríkjunum og greiða þar full skólagjöld, sé talsvert á annað hundrað þúsund krónur. Það vitum við sem erum umboðsmenn fyrir slíka aðila. Og ef 30-40% niðurskurður verður á slíkum fjárhæðum þá gefur auga leið að þar munar um. Nei, ég held að hæstv. ráðh. ætti ekki að vera alveg svona dómharður fyrr en hann hefur þá einhverjar upplýsingar í höndunum og er búinn að fá þessi gögn, sem hann talaði um, í janúar. Ég held nefnilega að það hefði verið alveg skaðlaust að gera ráð fyrir því að sjóðurinn gæti átt aðgang að meiri fjármunum. Ef svo gleðilega vildi til að hann þyrfti þess ekki þá yrði það væntanlega ekki mikið vandamál fyrir hæstv. ríkisstjórn. Ég hef það einhvern veginn á tilfinningunni að hún kæmi því í lóg ef Lánasjóður ísl. námsmanna þyrfti ekki allar þær lántökuheimildir sem honum væru ætlaðar. Ég held nefnilega, herra forseti, að undanfarin ár hafi fjárveitingabeiðnir sjóðsins staðist nokkuð vel, það er a.m.k. mín niðurstaða eftir að hafa skoðað þær nokkur undangengin ár. Reynslan hefur hins vegar verið sú að ef stjórnvöld hafa ætlað að stytta sér leið þá hefur það komið þeim í koll og þau hafa neyðst til þess að veita Lánasjóðnum aukafjárveitingar. Þetta hefur ítrekað gerst á undanförnum árum, einmitt vegna þess að áætlanir sjóðsins um útlán hafa ekki verið teknar trúanlegar og það hefur ekki verið gert ráð fyrir nægum fjárveitingum til þeirra. Herra forseti. Ég ætlaði satt best að segja ekki að taka þátt í þessari umræðu en sit ekki þegjandi hér í þingsölum þegar hæstv. ráðh. koma hér í ræðustól og láta frá sér fara slík ummæli og slíkar einkunnir til aðila út í bæ án þess að skýra það þá eitthvað nánar. Þess vegna óska ég þess að hæstv. menntmrh. verði svo góður að koma hér upp og standa ofurlítið nánari skil á þessum ummælum.



Herra forseti. Ég orðlengi nú ekki mjög um þetta sem fram kom hjá hv. þm. Steingrími Sigfússyni. Og ég veit ekki hverjum verður greiði gerður með því nú og hér að ég fari að nefna dæmi sem rökstyðja minn málflutning. En það er eins og mig minni að frá Lánasjóði ísl. námsmanna hafi komið áætlun eigi alls fyrir löngu um fjárþörf á næsta ári upp á u.þ.b. 1850 millj. kr. En ég tók áreiðanlega rétt eftir því að í gærmorgun á fundi fjh.- og viðskn. hafi sjóðurinn komið með áætlun upp á 1660 millj. kr., eða þar um bil. Ekki er þetta nú nákvæm áætlanagerð. Ég skal nefna annað dæmi um ónákvæma áætlanagerð. Í nóvembermánuði s.l. barst mér beiðni frá Lánasjóðnum um aukafjárveitingu upp á rúmlega 181 millj. kr. vegna fjárþarfar námsmanna á tveimur síðustu mánuðum ársins 1985. Við hæstv. fjmrh. urðum sammála um að síðast á árinu kæmi ekki til greina að koma aftan að námsmönnum með því að verða ekki við þessari aukafjárveitingarbeiðni. Og við þessari beiðni var orðið, svo gott sem. En hvort það hafi liðið hálfur mánuður eða hvort það voru nær þrjár vikur þangað til ég fékk neyðarkall frá Lánasjóðnum um 50 millj. í viðbót, man ég ekki alveg enda skiptir það ekki máli. Og af hvaða ástæðum? M.a. þeim að það hafði gleymst að taka með í reikninginn greiðslu vaxta og afborgana á milli 20 og 30 millj. fyrir áramót. Háttvirtur fjármálaspekingur Steingrímur J. Sigfússon má kalla þetta góðar reiður og skynsamlegar áætlanir og traustvekjandi ef honum svo sýnist. Að mér steðjar ótrúlegur grúi ungra námsmanna sem hafa kvartanir og klaganir daginn langan að bera upp við mig vegna starfsemi þessa sjóðs. Og það má undarlegt vera ef það hefur ekki borist til eyrna fleiri. Ég ætla ekkert að setja mig í dómarasæti um réttmæti þessara klögumála, það get ég ekki. Og vafalaust segir það unga fólk mér ekki alla söguna og það kunna að vera ýmis atriði sem þau draga undan í skýrslum sínum en ég sé þó lánsloforðin í höndum þeirra. Það er of snemmt fyrir mig að setja á langar tölur um þetta efni. Og þegar hv. þm. er svo óvandaður í málflutningi að kalla það gagnrýni á forvera mína þegar ég er að tala um að ég þurfi að setja mig inn í málin og kynna mér þau, sem ég hef ekki haft nema örfáar vikur til, þá er það náttúrlega málflutningur sem er ekki sæmandi. Ég þarf að mynda mér skoðanir á þessu og koma þeim til stjórnarflokkanna og hins háa Alþingis. Og þá með nýjar tillögur ef mér sýnist, að kynningu og rannsókn lokinni, að nauðsyn beri til. Það er þýðingarlaust að gera mér upp einhver orð vegna þess að ég tók fram að ég mundi leggja mig fram um að koma ekki aftan að ungum námsmönnum. Vafalaust er of smátt skammtað. En ég sagði líka að þessi kurl yrðu komin til grafar áður en við slitum þessu þingi þannig að þá mætti finna ráð ef nauðsyn bæri til. En það er ekki nokkur minnsti vafi á því að standi ég sjóðinn, sem fer með fé sem nemur milljörðum, að óreiðustarfsemi og lausung þá mun ég taka afar fast á því í tillögum mínum til breytinga og bóta. Þetta mega menn ekki misskilja eða túlka öðruvísi en það er sagt. Og ef menn svo vilja vera láta að ég sé með þessu að taka ákvörðun um að breyta til þannig að um yrði að ræða stórfellda röskun á högum námsmanna, t.a.m. erlendis, þá þeir um það. En þannig er ekki komið sögu enn þá frá mínum bæjardyrum af því mér hefur ekki gefist kostur á að mynda mér skoðanir þar sem ég hef ekki fengið þær upplýsingar sem ég tel nauðsynlegar um alla starfsemi og hagi þessa sjóðs. Svona standa sakir. Því miður gat ég ekki gert þessu máli fyllri skil og því er ég ekki við því búinn að fylgja einhverjum öðrum fjárhæðum eftir en hér er lagt til. En reglu og reiðu verðum við að hafa á þessu. Meira vil ég ekki segja þótt af ýmsu kynni að vera að taka, vegna þess að ég vil að þeim sem ábyrgðina bera á starfseminni gefist kostur á því að ræða við mig og verja hendur sínar, gefa skýringar áður en ég hef hér uppi pólitískar þrætur við menn um þessi málefni. Og það verð ég að biðja hv. fyrirspyrjanda að skilja. Mönnum er ekki greiði gerður með því að toga þá og teygja sem í umræðunni eiga þess ekki kost að bera hönd fyrir höfuð sér fyrr en að öll kurl eru komin til grafar. Þessi pólitíska árás, sem verið er að gera vegna þessa sjóðs, hún er of snemma á ferðinni, þetta tal hv. þm., sem var fullt með útúrsnúninga um orð mín og afstöðu, á þessu stigi máls. Það er ekkert nema pólitískur hráskinnaleikur engum til góðs. Og það er vonandi að hv. þm. átti sig á því að þetta er ótímabær árás og það kynni að vera að hann ætti að geyma sér það til betri tíma ef eitthvað kemur fram í málinu sem verður bitastætt til að vega að mönnum fyrir.



Herra forseti. Hér í kvöld hafa þrír hæstv. ráðh. svarað nokkrum fsp. frá mér um ýmis mál, Lánasjóð ísl. námsmanna, Byggðastofnun og húsnæðismál. Ég ætla hér að víkja aðeins að þeim svörum sem ég hef fengið um leið og ég þakka ráðherrunum fyrir þær tilraunir sem þeir hafa gert í þessa veru. Það er þá fyrst í sambandi við Lánasjóð ísl. námsmanna. Hvað er hér um að ræða? Hér er um það að ræða, herra forseti, að fyrir liggur að til Lánasjóðs ísl. námsmanna á að verja á næsta ári 1265 millj. kr. Það liggur fyrir að mati fjmrn., ekki Lánasjóðsins. Það er ekki við Lánasjóðinn að sakast heldur Þorstein Pálsson hæstv. ráðh. Það er hann, hæstv. ráðh., sem gefur hér út í dag töluna 1657 millj. kr. og að í sjóðinn vanti 355 millj. kr. segir ráðuneyti hans. Að vera að veitast að starfsliði og skrifstofufólki Lánasjóðsins fyrir feilreikninga í þessum efnum, það er ekki sæmandi. Úr því að hæstv. ráðh. er hér að kenna þm. mannasiði þá er best að það verði einnig gerð tilraun til kennslustundar í þeim efnum. Það er ekki sæmandi að ráðast að þessu starfsliði fyrir þessa feilreikninga. Eða ætli hæstv. núverandi menntmrh. sé rétti maðurinn til þess að gagnrýna fyrir feilreikninga? Var hann ekki iðnrh. á þeim tíma þegar síðasti samningur var gerður við Alusuisse, þegar reikningarnir og töflurnar sýndu það að þetta nýja samkomulag myndi gefa hærri tekjur en nokkru sinni fyrr og aldrei lægra en hið gamla samkomulag? Þegar þessi gjörð núverandi menntmrh. er lögð fyrir þingið kemur í ljós að þetta er tóm vitleysa, allar forsendurnar tómt rugl. Og niðurstaðan verður sú að reiknivélin hafi bilað á hnjánum á starfsmönnum Seðlabankans. Svo koma menn hér upp og vaða fram með slíkar árásir á starfsmenn Lánasjóðs ísl. námsmanna. Ég held að það þjóni engum tilgangi. Það sem liggur fyrir er auðvitað það að hér vantar inn í dæmið tæplega 400 millj. kr. að mati fjmrn. Það er það sem liggur fyrir. Og úr því að hæstv. ráðh. vildi taka einhverja tölu, af hverju tók hann þá þessa tölu, 1256 millj. en ekki 1667, 1131, 944 eða hvað það nú er? Hvaða speki og vísindi eru á bak við þessa tölu, 1256 millj. kr.? Úr því að allir útreikningar eru rugl, tóm endileysa, tóm vitleysa, af hverju tók hann þá bara þessa tölu? Fyrir því eru engin rök, ekki nokkur skv. málflutningi hæstv. ráðh. Menn eru að skjóta sér á bak við þá staðreynd að það er ekki hægt að koma fjárlögunum saman. Lánsfjárlögin eru rugl. Þar vantar allar meginforsendur. Og til þess að koma fjárlögunum og lánsfjárlögunum saman búa menn sér til einhverja tölu á Lánasjóð ísl. námsmanna og kenna reiknimeisturunum á kontórunum þar um að þeir reikni vitlaust. Þetta er aðferðin sem ríkisstj. notar í þröngri stöðu til þess að koma fjárlögunum saman. Ekki er það hraustlega gert að ætla að kenna öðrum um ríkisfjármálastjórn þeirrar ríkisstj. sem hæstv. menntmrh. ber auðvitað fulla ábyrgð á. Lánasjóður ísl. námsmanna er áreiðanlega ekki yfir gagnrýni hafinn og eðlilegt að farið sé ofan í saumana á hans fjármálum. Það er hlutverk menntmrh. að tryggja það og ég vil styðja hann í því fyrir mitt leyti. Ég tel eðlilegt að það sé ævinlega farið rækilega í saumana á svona stórum fjárlagaliðum eins og hér er um að ræða. Ég held að það ætti að fara mjög rækilega og vandlega í fleiri liði. En ég tek það fram að ég tel að slíkir liðir og slíkir þættir í ríkisbúskapnum eigi alltaf að vera til skoðunar. En það á ekki að skjóta sér á bak við starfslið Lánasjóðs ísl. námsmanna í þessu efni. Og ég get ekki neitað því að það hvarflaði að mér, eins og hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni hér áðan undir ræðu menntmrh., hvílík aðkoman hafi verið eftir hæstv. ráðh. Ragnhildi Helgadóttur. Óskaplega hefur þetta verið erfitt að taka við að hæstv. ráðh. Ragnhildi Helgadóttur. Allt í tómri vitleysu. Áætlanir óskiljanlegar og ómarktækar og í raun og veru óbrúklegar að öllu leyti. Þess vegna er ekkert annað að gera en að setja þarna inn í lánsfjárlögin einhverja slumptölu frekar en ekkert því að menn vilja auðvitað ekki skila auðu. Ég bið ráðherrann forláts á því að ég skuli hafa látið mér detta þetta í hug. En mér kom það þó til hugar undir ræðu hans. Þannig var hún sett upp. Það liggur fyrir samkvæmt yfirlýsingum hæstv. menntmrh., sem er í mínum huga kannske aðalatriði málsins, að það verður ekki komið aftan að mönnum miðað þau fyrirheit sem gefin hafa verið. Það þýðir að það verður staðið við lánsloforð á fyrri hluta ársins 1986. Það er ljóst. Þar með er hann búinn að eyða um 1000-1200 millj. kr. úr Lánasjóðnum. Þá er eftir seinni hluti ársins 1986. Ráðherrann sagði í ræðu sinni áðan að það væri bersýnilega of naumt skammtað. Ráðherrann ætlar með öðrum orðum að knýja á um viðbótarframlag í sjóðinn á næsta ári. Ég held að það væri hreinlegast að segja það fullum fetum. En þessar yfirlýsingar ráðherrans liggja fyrir og þær eru betri en ekkert. Ef maður les töluna og ekkert annað þá þýðir þetta 30% niðurskurð á lánum til íslenskra námsmanna. Það er ekki vegna þess, herra forseti, að menn hafi gaman af því að standa í einhverjum pólitískum skætingi að þeir taka þessi mál upp, þó að það sé yfirleitt heldur ánægjulegt að eiga orðastað við hæstv. menntmrh., ég viðurkenni það, heldur vegna þess að það er skylda stjórnarandstöðunnar að spyrja mjög vandlega út í svona hluti og fá upplýsingar um það hvaða forsendur eru á bak við málin. Sú þinglega skylda hvílir á stjórnarandstöðunni og ef hún rækir hana ekki þá er hún ekki að rækja sitt hlutverk. Þá eru þeir þm., sem skipa sér í stjórnarandstöðusveit, ekki að gegna því alvarlega hlutverki sem kjósendur þeirra hafa falið þeim. Þess vegna erum við að fara yfir málin með þeim hætti sem við höfum gert. Ég lagði ákveðnar spurningar fyrir hæstv. menntmrh. í dag og í kvöld. Þeim hefur verið svarað og ég ætla ekki að orðlengja um það frekar. Varðandi Mjólkursamsöluhúsið, sem ég spurði um, þá skýrði hæstv. menntmrh. frá því að það mál yrði lagt fyrir fjárveitinganefnd, kæmi síðan hér inn í þingið og ekki nema gott eitt um það að segja. Ég var að gagnrýna aðferðina en ekki það að teknar voru snaggaralegar ákvarðanir um að leysa húnæðisvandamál Þjóðskjalasafnsins. Ég fagna því að slíkar ákvarðanir skuli hafa verið teknar og ég vona að þær verði til góðs fyrir Þjóðskjalasafnið. Um það veit ég hins vegar ekkert því ég hef aldrei séð húsið eða skoðað. 

Við höfum boðað saman fagnaðarerindið þar.

Já, við höfum haldið þar vissar samkomur, það er rétt. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svör hans. Ég ætla ekki að fara að rökræða neitt við hann sérstaklega. Ég ætla aðeins að víkja að þessum umræðum um erlendu skuldirnar. Hann er oft að tala um þær og það er gott. Hann segir að ríkisstj. stefni markvisst að því að minnka erlendar skuldir og reka ríkissjóð hallalaust. Hann sagði það líka hér áðan. Hér er verið að afgreiða fjárlög með með nokkur hundruð millj. kr. halla. En hann heldur sig samt við það að ríkisstj. eigi sér þá hugsjón að hafa þetta í jafnvægi. Hann vitnaði til þess að erlendar skuldir hefðu verið 27% af þjóðarframleiðslu 1981 og 40% 1982. Það lá í orðum hans að farið hefði verið mjög geyst í erlendar lántökur á milli þessara ára. Nú vill svo til að við sátum báðir, ég og hæstv. ráðh., í þeirri ríkisstjórn sem þá bar ábyrgð á hlutunum. Það er dálítið sérkennileg tilhneiging hjá hæstv. forsrh. að gagnrýna þessa stjórn og þar með Framsfl. í fortíðinni og öll þau verk sem hann hefur unnið.  Ég vildi síðan vekja athygli á því sem fram kom hér í máli hæstv. félmrh. og hv. þm. Halldórs Blöndals. Mundi vera hugsanlegt að þeir væru hér viðstaddir þessir ágætu menn, einkum og ekki síst Halldór Blöndal, en ekki væri nú verra að hafa ráðherrann líka, þannig að þeir væru tveir?

Það verður athugað.

Hv. 2. þm. Norðurl. e. sagði að samkvæmt mínum orðum hér fyrr í kvöld væri óþarfi að flytja lög um húsnæðissamvinnufélög og ég væri í rauninni að snupra félaga minn hér, Steingrím J. Sigfússon, fyrir að hafa staðið að flutningi slíks frv. Ég veit að hv. þm. veit að þetta er ekki rétt hjá honum. Auðvitað er frv. um húsnæðissamvinnufélög ekki um neitt annað en að festa lagareglur um það form húsnæðis hér á landi. Það sem hins vegar hefur gerst er að hæstv. félmrh. hefur tekið af skarið og ákveðið lán til húsnæðissamvinnufélaga og þannig skákað hv. þm. Halldóri Blöndal út í horn, og var vissulega tími til kominn að mati okkar flestra hv. alþm., gæti ég trúað. Hv. þm. Halldór Blöndal sagði hins vegar: "Ég er á móti húsnæðisstefnu sem úthýsir Bandalagi íslenskra sérskólanema. Ég er á móti húsnæðisstefnu sem úthýsir Félagsstofnun stúdenta. Ég er á móti húsnæðisstefnu sem úthýsir Blindrafélaginu. Ég er á móti húsnæðisstefnu sem úthýsir Öryrkjabandalaginu. Ég er á móti húsnæðisstefnu sem hafnar Samtökum aldraðra." Ég veit ekki við hvern hv. þm. var að tala. Var hann að tala við félmrh.? Er hann á móti fötluðum, öldruðum og sjúkum alveg sérstaklega? Eða hvað? Ég skil ekki hvað þessar árásir á hæstv. félmrh. eiga að þýða og ég vildi gjarnan spyrja hv. þm. hvort hann vildi ekki segja okkur af tilraunum sínum til þess að fá hæstv. félmrh. til að taka undir málefni fatlaðra, sjúkra og aldraðra. Vill hann ekki segja frá þeirri baráttu sem hann hefur háð í ríkisstjórninni og stjórnarflokkunum til þess að leiða hæstv. félmrh. af villu síns vegar, þetta hroðamenni sem er vondur við aldraða, fatlaða og sjúka? Það væri fróðlegt að vita um þær orrustur sem hæstv. félmrh. og hv. þm. Halldór Blöndal hafa háð um húsnæðismál fatlaðra, öryrkja og aldraðra. Það væri fróðlegt að vita hvenær þær hafa staðið þessar orrustur. Ég skil ekki þessar árásir hv. þm. Halldórs Blöndals öðruvísi og ég vil taka undir með honum: Ég er á móti húsnæðisstefnu sem hafnar þessu fólki og er reiðubúinn að taka þátt í því að berjast gegn slíkri stefnu eins og hv. þm. greindi hér frá áðan.

Þá skaltu bara tileinka þér mína stefnu og þá leysist þetta.

Hitt er fjarstæða að sú stefna sem hv. þm. hefur barist fyrir sé nokkuð sem hægt er að taka undir, enda er hann í minni hluta á Alþingi í þessu efni, sjóðandi minni hluta, og nú hefur hæstv. félmrh. tekið af skarið og lýst því yfir að hann ætli að framkvæma þá stefnu í húsnæðissamvinnufélagamálum sem meiri hluti þingsins stendur að. Þar með er hv. 2. þm. Norðurl. e. settur út í horn og er vissulega tími til kominn og það fagnaðarefni, herra forseti. Og svo að allra síðustu þetta. Hæstv. félmrh. rakti hér nokkrar tölur um Byggingarsjóð ríkisins. Þær voru svona: Í lánsfjárlagafrv. eru 2050 millj. kr. í Byggingarsjóð ríkisins í lánveitingar. Sú tala hefur verið hækkuð upp í 2500 millj. Þar með er búið að gera ráð fyrir þessum fjármunum til sérstakra ráðstafana í húsnæðismálum upp á 200 millj. kr. En þetta er ekki rétt hjá hæstv. ráðherra vegna þess að inni í þessari tölu er verðlagshækkun og hún ein gleypir 322 millj. kr., þannig að ráðherrann hefur bersýnilega ekki enn þá svarað því hvaðan á að taka þessar 200 millj. kr. Þetta er sönnun þess, sem ég gat um hér í ræðu minni í dag, að í rauninni vantar hér nokkur hundruð milljónir króna til þess að lánsfjárlög varðandi húsnæðismálin gangi upp. Þess vegna eru þessi lánsfjárlög vanburða og ófullkomin að flestu leyti og þess vegna eina rökrétta afstaðan að þingið vísi þeim frá eins og lagt var til hér í dag.



Herra forseti. Ætli hæstv. menntmrh. sé oss einvers staðar nær? Ég ætlaði aðeins að bæta við leiðbeiningar mínar til hæstv. menntmrh.

Það verður reynt að ná í hæstv. menntmrh.

Herra forseti. Ég ætlaði aðeins að eiga örfá orð í viðbót við hæstv. menntmrh. þó ég skildi hæstv. ráðh. reyndar svo að hann væri heldur að biðjast undan því að ræða þessi mál mjög ítarlega hér af einhverjum ástæðum og teldi það ekki tímabært að eiga mikil orðaskipti um Lánasjóð ísl. námsmanna. Ég kemst þó ekki hjá því að benda á hver það var sem upphóf þær með ákveðnum ummælum hér. Það var ekki ég og hefði gjarnan mátt kyrrt liggja mín vegna, en ég kom hér upp vegna ákveðinna orða sem hæstv. ráðherra lét falla og bað um skýringar á þeim. Þær skýringar voru nú svona og svona, herra forseti. Það er nú þegar komið fram hjá hv. 3. þm. Reykv. að ein aðalákúran, sem hæstv. ráðherra ætli að veita Lánasjóðnum hér, hún beindist í aðra átt, skeytið tók á sig beygju og hitti fyrir hæstv. fjmrh. og hans ráðuneyti og ganga nú gusurnar í ýmsar áttir frá hæstv. menntmrh. og verða þá bæði hæstv. fyrrv. menntmrh. og hæstv. fjmrh. og formaður flokks hans fyrir. Ég er þó alveg tilbúinn til þess að skoða það og ræða að ýmislegt mætti betur fara með rekstur Lánasjóðs ísl. námsmanna og reyndar þó ekki kannske ekki svo mjög reksturinn heldur skipulagið og úthlutunarreglur. Ég er í sjálfu sér mjög til í að ræða það að hægt sé að breyta þeim til betri vegar og gera þær sanngjarnari og hugsanlega einfalda þær eitthvað. En ég vil segja það við hæstv. ráðherra í fullri hreinskilni og honum til leiðbeiningar, vegna þess að ég tel mig hafa nokkra þekkingu á málefnum Lánasjóðs ísl. námsmanna, sem viðskiptavinur hans fram undir síðustu ár og sem umboðsmaður fjölmargra námsmanna, að það sem stendur að mínu viti mest fyrir þrifum skilvirkri starfsemi sjóðsins, það er mannekla og það eru ótryggar greiðslur, það óöryggi sem sjóðurinn hefur sífellt mátt búa við varðandi fjármagn. Þess er skemmst að minnast þegar íslenskir námsmenn erlendis máttu bíða í sex vikur umfram venjulegan skilafrest eftir sínum lánum. Áttu varla orðið fyrir mat sumir hverjir. Þetta var í tíð fyrrv. hæstv. menntmrh. Ragnhildar Helgadóttur. Auðvitað á að taka hart á því, hæstv. menntmrh., ef óreiða og lausung með fé á sér einhvers staðar stað, hvort sem það er hjá Lánasjóði ísl. námsmanna eða annars staðar, það er ekki skoðanamunur um það hér á hv. Alþingi og óþarft að ræða það frekar. Ef slíkt sannast á að sjálfsögðu að taka hart á því. En það er líka alvarlegur hlutur að halda nokkru slíku fram og jafnvel að taka sér þau orð í munn nema menn hafi verulega rökstuddan grun um að eitthvað slíkt sé á ferðinni og þess vegna held ég að orð hæstv. ráðherra hér áðan hafi í besta falli verið ógætileg og óheppilegt að nefna þessa hluti, óreiðu og lausung með fé, í sömu andrá og þessa stofnun. Það sem ég ætla að reyna að útskýra hægt og rólega og vandlega fyrir hæstv. menntmrh. er hvernig hann kemur aftan að námsmönnum. Ég er ekki að segja að hann muni ekki reyna að standa við sín orð gagnvart þeim námsmönnum sem þegar hafa fengið lánsloforð frá sjóðnum. En ég verð að benda hæstv. menntmrh. á það að í raun er verið að koma aftan að allri námsmannahreyfingunni í landinu sem gerði samkomulag við stjórnvöld um ákveðnar gjörðir, þ.e. hinar nýju og breyttu endurgreiðslureglur, gegn því að sjóðnum yrði tryggt fullnægjandi fjármagn til að veita full lán. Stjórnvöld eru einhliða að brjóta þetta samkomulag nú. Það var reyndar brotið með því að tefja um tvö ár að fjárveitingar til sjóðsins færu í það horf að hann gæti lánað 100% en það tókst þó í tíð forvera hæstv. núverandi menntmrh. Hæstv. ráðherra Ragnhildur Helgadóttir náði þó þeim árangri og það hef ég áður tekið fram að ég met við hana að í hennar tíð komust útlán í 100% í fyrsta sinn. En sú sæla virðist eiga að verða skammvinn og hæstv. núverandi menntmrh. ekki búinn að vera nema nokkrar vikur í þessu ráðuneyti þegar hann leggur í rúst alla þessa gjörð forvera síns í ráðuneytinu. Nei, það er fyrst og fremst þetta samkomulag, hæstv. menntmrh., sem ég tel að stjórnvöld, með slíkum niðurskurði á fjárveitingum til Lánasjóðsins, brjóti einhliða og komi þar með aftan að námsmönnum og þá liggur það vonandi alveg ljóst fyrir hvað ég átti við með því. Ég held að hæstv. menntmrh. gæti litið í þá vinnu sem forveri hans t.d. var búinn að leggja í gagnvart Lánasjóðnum. Hann veit það sjálfsagt, hæstv. ráðherrann, að það var keypt vinna af einkafyrirtæki - ég held að það sé í Kópavogi - sem gerði úttekt á Lánasjóðnum og það er ekki nema ársgömul skýrsla eða svo. Ég er ekkert sérstaklega að mæla með henni, ég held reyndar að hún hafi verið meingölluð og tiltölulega vitlaus, þannig að ég tek nú hæstv. ráðherra frekar vara við því að fara mikið eftir henni, en þetta var þó hæstv. fyrrv. menntmrh. að gera og vafalaust veit arftaki hans í ráðuneytinu það. Síðan var það nokkuð skondið að hæstv. menntmrh. skyldi einmitt taka dæmi um aukafjárveitingar sem hann hefði láta renna til Lánasjóðs ísl. námsmanna nú í haust. Hvað þýddi þessi aukafjárveiting, hæstv. ráðherra, annað en það að sjóðnum hafi ekki verið séð fyrir nógu fé við afgreiðslu fjárlaga og lánsfjárlaga á síðasta ári og hefur hæstv. ráðherra einhverja ástæðu til að ætla að þetta fari öðruvísi en einmitt svona ef hann sker niður áætlanir sjóðsins um mörg hundruð milljónir? Nei, auðvitað þýðir það annað af tvennu að námslánin verða skorin niður við trog næsta haust, um helming eða svo af því sem þá lifir eftir af fjárlagaárinu, eða að stórfelldar aukafjárveitingar, og það er það sem mér þykir sennilegra, verði veittar fyrir haustúthlutun Lánasjóðsins á árinu 1986. Það er auðvitað hreinn skrípaleikur, herra forseti, og ég veit að virðulegur forseti mælir ekki með að standa þannig að hlutunum. Ég treysti auðvitað á að það verði þó gert og menn verði ekki látnir á kaldan klaka með sín mál næsta haust. Mér sýnist líta vel út með það að hæstv. menntmrh. muni næsta haust fá aftur erindi frá Lánasjóðnum og þá verður ekki beðið um 181 millj., heldur verður beðið um svona 6-800 millj. í aukafjárveitingu. Vafalaust mun hæstv. menntmrh. veita þær, að langmestu leyti, eða ég ætla a.m.k. að vona að hann geri það. En þetta er auðvitað hreinn skrípaleikur.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 384 við frv. til laga um breytingu á lögum nr. 75 frá 14. september 1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Þetta er álit meiri hluta fjh.- og viðskn. Nefndin hefur rætt þetta frv. og leggur meiri hlutinn til að það verði samþykkt. Minni hluti mun skila sérliti. Undir þetta skrifa Páll Pétursson, Halldór Blöndal, Ólafur G. Einarsson og Friðrik Sophusson og með fyrirvara Svavar Gestsson og Guðmundur Einarsson. Hér er um að ræða frv. til laga um vexti og frádrátt fyrir vaxtagjöld.



Herra forseti. Með 3. gr. þessa frv. er lagt til að skattfrelsismörk til eignarskatts verði lækkuð og á þannig að hækka eignarskatt af eignum umfram launahækkanir. Alþýðuflokkurinn telur þetta ranga stefnu og hefur lagt til að þessi skattfrelsismörk verði þvert á móti hækkuð og mun byggja brtt. sínar við frv. til fjárlaga 1986 á því. Minni hlutinn leggur því til að 3. gr. frv. verði felld en mælir með samþykkt frv. að öðru leyti.



Herra forseti. Ég skrifaði undir þetta nál. með fyrirvara og ástæða hans er sérstaklega ákvæði til bráðabirgða 1, breyting á ákvæðum skattalaga um tillag til fjárfestingarsjóða og varasjóða. Að öðru leyti styð ég þetta frv. vegna þess að þar er komið að nokkru til móts við óskir milliþinganefndar í húsnæðismálum. Ég vil þó láta þess getið, sem er galli á framlagningu málsins af hálfu ríkisstjórnarinnar, að það liggur ekki fyrir hversu mikil útgjöld þetta hefur í för með sér. Fulltrúi Fjárlaga- og hagsýslustofnunar treysti sér ekki til að svara þeirri spurningu. Hins vegar mun það hafa komið fram í ræðu hæstv. fjmrh. er hann mælti fyrir málinu að sú breyting á eignarskattsmörkum sem gert er ráð fyrir í frv. gæti haft í för með sér nokkurn tekjuauka fyrir ríkissjóð upp í það tekjutap sem hlýst af öðrum greinum frv. Ég vildi, herra forseti, gera hér grein fyrir þessum fyrirvara mínum.



Herra forseti. Það má að sjálfsögðu deila um það hvort skattfrelsismörk vegna eignarskatts hafi verið of há eða lág á þessu ári. En ef við viljum ganga út frá því að eignarskattsmörkin séu sambærileg milli ára og átt sé við hinn almenna borgara, allan fjöldann, þá er vitaskuld eðlilegt að skattgjaldsvísitala eignarskatts breytist í samræmi við fasteignamat fremur en tekjubreytingar milli ára. Það er misskilningur hjá hv. 5. þm. Reykv. að þessi grein feli í sér að skattfrelsismörk til eignarskatts verði lækkuð í þeim skilningi að menn eigi að greiða hærri eignarskatt á næsta ári heldur en því sem nú er ef við miðum t.d. við íbúðarhúsnæði. Þessi brtt. lýtur að því að miðað við sömu eign í íbúðarhúsnæði sé greiddur sambærilegur skattur. Hins vegar er það rétt ef um annars konar eignir er að ræða, ef eign viðkomandi samanstendur t.d. af mikilli og dýrri bifreið eða öðrum slíkum eignum, þá felur þetta í sér þyngingu eignarskattsins, en miðað við það sem hv. þm. hefur áður sagt hér í deildinni þá held ég að hugsun hans sé alls ekki sú að hlífa slíkri eignasöfnun. En ég vil leggja áherslu á þetta: Það er misskilningur að þetta breytta ákvæði feli í sér þyngingu á eignarskatti miðað við sambærilegt íbúðarhúsnæði á árinu 1985 og árinu 1986. Þvert á móti markar þetta þá stefnu að eignarskattur vegna íbúðarhúsnæðis verði sambærilegur frá einu ári til annars, en það er gagnstætt því sem yrði ef við miðuðum skattfrelsismörk eignarskattsins við launaþróun í landinu.



Herra forseti. Ég hef áheyrnaraðild að hv. fjh.- og viðskn. og vil lýsa skoðun minni á þessu frv. þar sem ég stend ekki að neinu nál. Í athugasemdum við lagafrv. segir, með leyfi forseta: "Milliþinganefnd um húsnæðismál, sem falið var að kanna greiðsluvanda íbúðareigenda, skilaði áliti sínu hinn 7. desember s.l. Í niðurstöðum nefndarinnar er lögð áhersla á að gerðar verði ýmsar lagfæringar á ákvæðum laga um tekju- og eignarskatt er lúta að vaxtafrádrætti vegna lána til öflunar eigin íbúðarhúsnæðis." Síðan eru till. nefndarinnar í þessum efnum raktar og mun ég ekki lesa þær en vísa til athugasemdanna. Ríkisstjórnin hefur nú ákveðið að koma til móts við þessar till. að svo miklu leyti sem hún sér sér fært. En ég vil undirstrika að það er alveg ljóst að í milliþinganefndinni fór þegar fram málamiðlun og töldu fulltrúar Kvennalista, Alþýðuflokks og Alþýðubandalags að till. væru í rétta átt en gengju ekki nógu langt. Síðan hefur orðið enn frekari málamiðlun þegar frv. þetta er lagt fram. Fyrsta grein frv. er til bóta og er í samræmi við till. milliþinganefndarinnar. Önnur grein frv. er sömuleiðis til bóta og auðvitað er hún réttlætismál en í raun óverulegt hagræði. Þriðja greinin kemur ekki því fólki, sem nú er í vanda vegna húsbygginga eða íbúðarkaupa, beint til góða og ég tel vafasamt að lækka skattfrelsismörk þannig að þau nái til verulega lítilla eigna, jafnvel þó að verið sé að binda skattfrelsismörk eignarskatts við raunvirði fasteigna. Fyrirvari minn gagnvart þessu frv. byggist fyrst og fremst á því að mér finnst það ekki nógu myndarlegt en þó miðar það í rétta átt og því mun ég greiða því atkvæði mitt.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir áliti meiri hluta en hann mynda auk mín Friðrik Sophusson, Ólafur G. Einarsson og Halldór Blöndal. Í nál. á þskj. 387 segir svo: "Nefndin hefur athugað frv. og rætt við Markús Sigurbjörnsson skiptaráðanda. Það er álit nefndarinnar að rannsóknarnefndin eigi að hafa samráð og samvinnu við skiptaráðendur." Það er meining okkar að rannsóknarnefndin eigi að starfa þannig að með engum hætti truflist starf skiptaráðanda, sem er að sjálfsögðu mjög mikilvægt, en fylgi síðan eftir ef henni þykir ástæða til eða sýndist að skiptaráðandi vildi ljúka málinu áður en öll kurl væru komin til grafar. Við leggjum áherslu á að þarna verði samvinna á milli og teljum að með því verði best tryggð vönduð rannsókn þessa máls. Ég þarf ekki að taka það fram að við getum ekki fallist á þá brtt. sem koma frá minni hlutum um málið.



Herra forseti. Það hefur löngum verið kunnugt að rannsókn þessa máls á vegum skiptaráðanda fer fram innan settra og lögbundinna marka. Þess vegna er það mín skoðun að það hefði af öllum ástæðum verið mun skynsamlegra og eðlilegt að Alþingi hefði kosið sérstaka nefnd á vegum þingsins svo sem 39. gr. stjórnarskrár gerir ráð fyrir undir slíkum kringumstæðum. Ég met það hins vegar svo að það sé fullreynt að fyrir því sé ekki meirihlutavilji hér á Alþingi. Það er hins vegar sameiginleg krafa allra sem þetta mál þekkja að gera beri allt sem unnt er til þess að rannsaka til hlítar hvort um óeðlilega viðskiptahætti var að ræða í samskiptum ríkisbankans og skipafélagsins. Menn kunna að bera fyllsta traust til þeirra embættismanna sem hafa fengið það hlutskipti að rannsaka þetta mál á vegum skiptaréttar. Það breytir ekki því að það eru margir aðrir þættir málsins sem eðlilegra hefði verið að þingnefnd fjallaði um og þingnefnd ein hefði getað rannsakað á viðhlítandi hátt. Ég árétta enn þá andstöðu mína við það að Hæstarétti sé blandað inn í þetta mál á þessu stigi þar sem fyrir því eru mjög veigamikil rök og reynsla að málum, sem af þessari rannsókn kunni að leiða, verði til hans vísað. Hins vegar vil ég meta það í nokkru að frv. stjórnarliða hæstv. ríkisstjórnar hefur tekið nokkrum breytingum til bóta í meðferð Ed. þar sem nokkurt tillit hefur verið tekið til þýðingarmikilla atriða sem fram hefur verið haldið af hálfu stjórnarandstöðunnar í þessu máli. Með þessum fyrirvörum vil ég að svo stöddu fallast á að frv. verði samþykkt, þó að þeir hlutir kunni að gerast í málinu síðar að við áskiljum okkur allan rétt til þess að beita okkur enn fyrir því að þingið láti þetta mál til sín taka.



Herra forseti. Á þskj. 396 hef ég skilað svofelldu nál. sem 3. minni hl. fjh.- og viðskn.: "Stjórnarmeirihlutinn á Alþingi þorir ekki að fallast á opna rannsókn Hafskipsmálsins. Hann hefur að vísu neyðst til að koma til móts við stjórnarandstöðuna og almenning í landinu með nokkrum lagfæringum í efri deild. Þar er hins vegar of skammt gengið og því flytur undirritaður brtt. á sérstöku þskj." Sú brtt. sem ég flyt er á þskj. 397 og er á þessa leið: "Á eftir 4. gr. komi ný grein svohljóðandi: Sameinað Alþingi kýs sex alþm. samkvæmt tilnefningu þingflokka til að fylgjast með rannsókn þessari. Hafa þeir rétt til að hlýða á yfirheyrslur og kynna sér gögn málsins." Hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir og Kristín Halldórsdóttir hafa flutt brtt. á þskj. 398 sem er nokkurn veginn samhljóða þeirri brtt. sem ég er með, en þó með því fráviki að í þeirra tillögu er ekki gert ráð fyrir því að þeir alþm., sem kosnir yrðu samkvæmt tilnefningu þingflokka, fylgist með rannsókn þessari og hlýði á yfirheyrslur, eins og gert er ráð fyrir í minni tillögu. Fari svo, mót vonum mínum, að tillaga mín yrði felld, þá mun ég styðja tillöguna á þskj. 398.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. sem er á þskj. 394 og hljóðar svo, með leyfi forseta: "Mál Hafskips hf. og Útvegsbankans hafa verið mjög til umræðu að undanförnu. Spurningar, sem hefur verið varpað fram, hafa varðað (1) hreina viðskiptaþætti, (2) siðferði og árekstra hagsmuna í embættisfærslu og stjórnmálum, og (3) flokkspólitísk áhrif í bankakerfinu. Undirritaður telur að Alþingi hafi sérstöku hlutverki að gegna við eftirlit með ríkisstjórn og framkvæmdavaldi. Í samræmi við þá skoðun er undirritaður einn flm. að frv. um rannsóknarnefnd Alþingis vegna framangreinds máls. Rökin, sem hafa verið borin fram gegn þingnefnd, eru aðallega tvenns konar: Í fyrsta lagi er því haldið fram að Alþingi tengist málinu þegar vegna kosninga í bankaráð og setu alþm. þar og sé því vanhæft. Í öðru lagi er því haldið fram að pólitísk uppþot af hálfu þm. til að koma höggum á einstaka menn eða flokka muni ónýta störf þingnefndar. Um fyrri rökin er það að segja að vissulega eru fyrir hendi óheppileg og skaðleg tengsl Alþingis og framkvæmdarvaldsins. A það hefur BJ margsinnis bent. Undirritaður er engu síður þeirrar skoðunar að Alþingi geti, og raunar eigi, að rannsaka það mál sem hér um ræðir. Vegna tengsla við bankaráðin, jafn skaðleg og röng sem þau eru, er enn meiri ástæða til vandvirkni og varúðar. Þeir sem hafna rannsóknarnefnd þingsins alfarið vegna tengslanna við bankaráð hljóta þá að styðja nú og í framtíðinni tillögur um að þingið hætti að kjósa í ráð og stjórnir framkvæmdarvaldsins, þar á meðal bankaráð. Því verður ekki trúað að þeir uni vanhæfni þingsins til rannsóknar á framferði ríkisstjórna og stofnana þeirra. Seinni rökin eru athyglisverð, þ.e. að þingið sé vanhæft til að rannsaka málið vegna væntanlegra pólitískra skrípaláta. Morgunblaðið hefur notað þessi rök í Reykjavíkurbréfi og hluti þm. virðist sama sinnis. Því er hins vegar ekki hægt að trúa að óreyndu að meiri hluti þm, telji sjálfa sig og kollega sína svo óábyrga að þeir valdi ekki rannsóknarverkinu. Slíkt væri í rauninni yfirlýsing um miklu almennara vanhæfi þingsins og mundi einnig ná til almennra löggjafarstarfa. Það er nefnilega ekki hægt að gera minni kröfur til þingsins í löggjafarstarfi en í rannsóknarstarfi. Undirritaður telur að þingið eigi að kjósa rannsóknarnefnd. Það fyrirkomulag rannsóknar, sem tillaga er gerð um í þessu frv., er alls ófullnægjandi. Undirritaður mun greiða atkvæði gegn frv." Hér hef ég, herra forseti, lýst afstöðu minni til þessa frv. sem hér um ræðir. Þetta frv., um nefnd til að kanna viðskipti Útvegsbanka og Hafskips og að Hæstiréttur tilnefni þrjá menn, er til komið sem svar ríkisstjórnarinnar við þeirri almennu kröfu að þetta mál sé rannsakað, ekki einungis hvað varðar viðskiptahætti og hugsanleg refsiverð brot í sambandi við það, heldur verði einnig athuguð siðferðileg mál og hugsanlegir hagsmunaárekstrar í sambandi við þetta. Með hliðsjón af því að málið er til komið vegna óska um rannsókn held ég að það sé skynsamlegt að athuga þessa tvo kosti sem fyrir eru, þ.e. annars vegar að þingið láti þessa rannsókn fara fram og hins vegar að fundin sé einhver önnur leið til þess, eins og ríkisstjórnin hefur fundið með þessu frv. til l. um nefnd til að rannsaka viðskiptin. Ég legg á það áherslu að það hafa ekki komið fram nein haldbær rök í þessu máli, að mínu mati, til að hafna rannsóknarnefnd á vegum þingsins. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir slíkri nefnd eða fyrir slíkri rannsókn í stjórnarskrá. Og hvað sem mönnum kann að þykja um líkur á pólitískum uppþotum eða skrípalátum, eins og ég segi í þessu nál., þá er það nú einu sinni bara það þing sem hér situr og menn eru að tala um sjálfa sig og kollega sína. Ef menn treysta sjálfum sér og öðrum ekki til þessara rannsóknarstarfa vegna þess að pólitísk uppþot skemmi þar fyrir, þá hlýtur að vera að menn séu um leið að lýsa yfir vanhæfni þingsins til almennra starfa, eins og ég hef tekið fram. Það er ekki hægt að gera neitt minni kröfur til þm. hvað varðar almenn löggjafarstörf heldur en þessi rannsóknarstörf sem rannsóknarnefnd mundi hafa með höndum. Þetta er, eins og ég segi í nál., annar flokkur rakanna sem borin eru fram gegn rannsóknarnefnd. Hinn flokkurinn er sá að menn telja að Alþingi tengist málinu nú þegar vegna kosninga í bankaráð og setu alþm. þar og þess vegna sé þingið vanhæft. Ég tek undir að tengsl þingsins og bankaráðanna eru skaðleg og mundu valda vissum erfiðleikum ef rannsóknarnefnd þingsins ætti um að fjalla. Það eru þó ekki næg rök til þess að hafna rannsóknarnefndum þingsins. Menn yrðu bara að gera sér grein fyrir þessum vanköntum og halda þá þannig á málum að tengslin við bankaráðin yrðu rannsókninni ekki til skaða. En ég legg líka ríka áherslu á það - og beini þeim orðum mínum sérstaklega til talsmanna Sjálfstfl. sem við ýmis tilefni í þessu svokallaða Hafskips- og Útvegsbankamáli hafa notfært sér það að Alþingi tengist bankaráðum á þennan hátt, hafa notfært sér það til þess að tala ákaft á móti rannsóknarnefndum þingsins - að ef það er trú þeirra að Alþingi sé vanhæft til að rannsaka Útvegsbankamálið vegna þessara tengsla þá hlýtur að vera hægt að álykta út frá því að þeir telji að þessi tengsl þingsins við bankaráð og önnur ráð og stjórnir framkvæmdarvaldsins beri að slíta. Því það getur ekki verið vilji þessara talsmanna Sjálfstfl. að Alþingi sé vanhæft til að rannsaka allar þær stjórnir og öll þau ráð sem þingið kýs í, vegna þess að ef þessi rök eru notuð áfram þá væri Alþingi vanhæft til þess að rannsaka Sementsverksmiðju, það væri vanhæft til þess að rannsaka Síldarverksmiðjur ríkisins og það væri vanhæft til þess að rannsaka öll þessi dýrðarinnar kompaní sem Alþingi kýs stjórnirnar fyrir. Ég trúi því ekki að talsmenn Sjálfstfl. uni því, að þeir uni þessu almenna vanhæfi þingsins til rannsóknarstarfa á framferði framkvæmdarvaldsins. Af því tilefni bendi ég á að ég lagði fram lagafrv., sem voru brtt. við viðskiptabankalög, þar sem Sjálfstfl. er, eins og reyndar öðrum þm., gefinn kostur á að merkja sig í þessu máli. Þ.e. það frv. gengur út á það að Alþingi hætti að kjósa í bankaráð. Það verður mjög fróðlegt að sjá afstöðu fulltrúa Sjálfstfl. í fjh.- og viðskn. þegar þeir skila áliti um það frv. en það hefur þegar verið afgreitt úr nefndinni. Menn bíða þess nú að sjá nál. í því máli. Ég held að þessu máli eigi að fylgja eftir og ég mun fyrir mitt leyti fylgja því eftir með því að leggja fram brtt. við lög um Síldarverksmiðjur, um Sementsverksmiðju og önnur þessi "drottinsdýrðarkompaní", sem Alþingi telur sér skylt að kjósa í, breytingar sem gera ráð fyrir að viðkomandi ráðherrar skipi í þessar stjórnir. Það hlýtur að vera eina ráðið. Nema menn telji það eðlilegt að Alþingi verði að beygja sig og geti ekki látið fara fram fyrir eigin tilverknað sjálfsagðar rannsóknir á högum þessara fyrirtækja. Á grundvelli þessara vangaveltna, herra forseti, leggst ég gegn þessu frv. til laga um nefnd til að kanna viðskipti Útvegsbanka Íslands og Hafskips. Það er leið ríkisstj. til þess að komast hjá því að taka á þessu máli eins og þinginu ber samkvæmt stjórnarskrá. Ég uni ekki þessari leið vegna þess að ég tel að þinginu sé vanvirða að því að láta segja sér það og samþykkja það yfir sig, að það sé vanhæft til þess að láta þessa rannsókn fara fram sjálft og verði þess vegna að kalla til Hæstarétt. Það er biti sem ég fyrir mitt leyti ætla ekki að kyngja. Þó að ég hafi við ýmis tækifæri látið ýmis orð falla um ýmsa siði og ýmsan skikk sem viðgengst innan þessara veggja þá tel ég að hér sé um ákveðið grundvallaratriði að ræða. Ég fel að þeir þm., sem hafna rannsóknarnefnd þingsins og taka þennan kost sem hérna býðst, séu að játast undir þann dóm að þeir séu annaðhvort af vanhæfi eða af tilhneigingum til pólitískra skrípaláta óhæfir til þess að láta fara fram eðlilega rannsókn skv. 39. gr. stjórnarskrárinnar. Þess vegna, herra forseti, legg ég áherslu á að þingnefnd er hin rétta leið í þessu máli. Allt annað er undansláttur og því greiði ég atkvæði gegn þessu frv.



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður. Ég er einn þeirra sem skrifa undir nál. meiri hl. og styð að sjálfsögðu þetta frv. sem hér er til umræðu. Ég vil hins vegar að það komi skýrt fram að það er ekki vegna þeirra raka sem hv. síðasti ræðumaður nefndi, að ég treysti ekki þm. fyrir nefndarstörfum, hvort sem það er í rannsóknarnefndum eða öðrum nefndum, eða haldi að þm. séu með pólitísk skrípalæti. Þær röksemdir hafa ekki komið fram frá mér eða öðrum sjálfstæðismönnum á þingi að ég best veit. Það er hins vegar bent á að það geti verið óeðlileg og seinfær leið að 14 þm. úr öllum stjórnmálaflokkum sitji í slíkri rannsóknarnefnd. Hafa skiptaráðendur tekið það skýrt fram að slíkt geti skaðað rannsóknina sjálfa, enda kom fram í ræðu hv. síðasta ræðumanns að það væri aðili utan þingsins sem hefði bent á þessa röksemd. Ástæðan fyrir því að við viljum ekki notast við 39. gr. stjórnarskrárinnar er sú að sú grein hefur örsjaldan verið notuð, gefur takmarkaðan möguleika. Slík nefnd hefur verið kosin 1911, 1955 og 1956 og þeir, sem hafa kynnt sér þau mál sem þá voru til umfjöllunar, vita að slíkri nefnd er settur æðiþröngur rammi og þarf ekki annað en að vitna til þessara þriggja mála. Meira að segja hv. varaþm. Ólafur Ragnar Grímsson sagði á sínum tíma að hér væri á ferðinni úrelt lagaákvæði. Það var 1978 þegar hann flutti tillögu um rannsóknarnefnd sem átti að vera kosin af Sþ. Síðan - og það er nú aðalástæðan fyrir því að ég kem hér í ræðustól - sagði hv. síðasti ræðumaður að sjálfstæðismenn hefðu aðallega beitt þeirri röksemd fyrir sig að þeir vildu ekki kjósa rannsóknarnefnd vegna þess að hér væri verið að rannsaka m.a. samskipti þm. við aðila utan þingsins. Ég held að sá maður, sem hafi fyrst og fremst notað þessa röksemd, hafi einmitt verið hv. síðasti ræðumaður sem sagði í útvarpsræðu sinni, hinni síðari þegar þetta mál var til umræðu, þ.e. tillaga Alþýðuflokksmanna o.fl. um að kjósa rannsóknarnefnd, orðrétt, með leyfi forseta: "Þetta fyrirkomulag" - og ég skýt því hér inn í að átt er við það fyrirkomulag að ráðherra skipi bankaráðsmenn, en hv. síðasti ræðumaður hafði flutt frv. þess efnis hér á þinginu - "að ríkisstjórn og ráðherrar beri ábyrgð á fyrirtækjum ríkisins eins og ríkisbönkum er forsendan fyrir því að þær (þ.e. rannsóknarnefndirnar) geti virkað vegna þess að við t.d. sjáum nú að þegar við erum að tala um að setja rannsóknarnefnd til þess að rannsaka starfsemi bankaráðs Útvegsbankans og við erum að tala um að setja þingnefnd, þá er þingið á vissan hátt að tala um að rannsaka sjálft sig." Þetta er ekki úr ræðu sjálfstæðismanna, þetta er úr ræðu hv. síðasta ræðumanns í útvarpsumræðum sem þjóðin hlustaði á fyrir nokkrum dögum. Það er hann fyrst og fremst sem beitir þeim rökum að það sé forsendan fyrir því að slík rannsóknarnefnd geti virkað, að það sé fyllilega skilið í sundur á milli löggjafarvaldsins og eftirlitsvaldsins og framkvæmdarvaldsins hins vegar. Þetta eru æðisterkar röksemdir en hann verður að taka það fram, hv. síðasti ræðumaður, að það er BJ og þó einkum og sér í lagi hv. 4. landsk. þm., sem hafa beitt þessari röksemd sem er æðisterk, gegn því að kjósa rannsóknarnefnd skv. 39. gr. stjórnarskrárinnar.



Herra forseti. Í sambandi við það sem hefur verið vísað til útvarpsumræðna þá vék ég að þessu máli í báðum ræðum mínum þar. Ég átti þess kost að tala þar í tveimur umferðum. Ég sagði - ég hef nú því miður ekki þessar ræður hérna fyrir framan mig - í fyrri umferð efnislega það sem ég sagði hér áðan, sem sé að þessi tengsl valdþáttanna, sem við höfum gert að umræðuefni hér í kvöld, gerðu þessari rannsókn erfiðara fyrir en ég teldi samt - enda var ég meðal flm. frv. um rannsóknarnefndir þingsins - að við hefðum engan annan kost en að láta þingið rannsaka þetta mál, en að þessi tengsl legðu okkur þær kvaðir á herðar að við yrðum að gæta þess sérstaklega að tengslin skemmdu ekki rannsóknina. Og síðan í seinni ræðunni þar sem ég tala um forsendur þá er ég að vísa til þess - eins og ég segi hef ég þessa ræðu ekki, hvorki úr þingtíðindum né úr mínum gögnum vegna þess að ég flutti hana blaðalaust - þegar ég er að tala um forsendur þar þá meina ég það nákvæmlega, hv. þm., að þetta er forsendan fyrir því að þetta eftirlitskerfi gangi áfallalaust. Þetta er forsendan fyrir því að þetta eftirlitskerfi gangi áfallalaust og án vandræða. Ég geri mér fullkomlega grein fyrir þeim erfiðleikum sem eru á því að láta svona þingnefndarrannsókn fara fram við þessar aðstæður sem eru núna. En eins og ég sagði í ræðu minni í útvarpsumræðunum, og eins og ég hef sagt hér í kvöld, þá tel ég engu að síður að við höfum ekki og eigum ekki annan kost betri. Og forsendan, ef ég hef valið það orð þá er mér það í hug að það er auðvitað forsendan fyrir því að slíkar rannsóknir geti farið fram áfallalaust og án þeirra erfiðleika sem þau tengsl sem nú eru augljóslega valda okkur. Þá er ég ekki síður að hugsa til framtíðar, vegna þess að það virðist vera fyrir því talsverður áhugi innan þingsins að þingið ræki þetta eftirlits- og rannsóknarhlutverk sitt betur en það hefur gert. Herra forseti. Síðan varðandi það hverjir hefðu notað þessi rök. Ég er ekkert að dylja það að ég hef haft af því áhyggjur og hef af því áhyggjur í þessu máli, að þessi tengsl milli valdþáttanna myndu gera eða hefðu gert svona rannsókn af hálfu þingsins erfiða. Ég hef ekkert leynt þeirri niðurstöðu minni. Hins vegar held ég að ég muni það rétt að í ræðum talsmanna Sjálfstfl í þessum sömu útvarpsumræðum var ýjað að þessum vandkvæðum þó að ræðumenn tækju það ekki eins skýrt fram og ég gerði. Herra forseti. Ég ítreka þá skoðun mína að sú leið sem lögð er til með þessu frv., þ.e. að kjósa eða fá nefnd frá Hæstarétti, sé ekki viðunandi. Ég tel að þingið hafi engan annan kost en að taka á þessu sjálft þó að aðstæður gætu og hefðu átt að vera betri.



Herra forseti. Það hafa þegar komið fram hér á Alþingi ýmsar hugmyndir um það hvernig standa beri að rannsókn þeirra viðskipta sem Hafskip hf. hefur átt við Útvegsbankann og aðra aðila. Ég er fylgjandi þeirri hugmynd að skipa nefnd alþm. til þess að kanna málið, skv. ákvæðum 39. gr. stjórnarskrárinnar, og var þess vegna meðflm. að þáltill. ásamt Jóhönnu Sigurðardóttur og fleiri hv. þm. í Nd. um það efni. Það stjfrv., sem hér er til umræðu og leggur til að Hæstiréttur tilnefni þriggja manna nefnd til að kanna viðskipti Útvegsbanka Íslands og Hafskips hf., er að mínu viti lakari kostur og óskynsamlegri fyrir margra hluta sakir. Ekki síst vegna þess að ég tel að slíkt fyrirkomulag muni ekki að fullu eyða tortryggni og grun manna um að verið sé að hylma yfir eða stinga einhverju undan. Enn fremur tel ég rangt að blanda Hæstarétti í málið á þessu stigi þar sem hann kynni að þurfa að taka á því síðar. Hins vegar hefur þetta stjfrv. tekið verulegum breytingum til batnaðar við meðferð í hv. Ed. og er það vel. Þó var felld í Ed. mikilvæg brtt. frá þremur þm. stjórnarandstöðunnar sem hefði getað gefið Alþingi beina aðild að því að fylgjast með rannsókn málsins. Það fyrirkomulag er að vísu ekki hið ákjósanlegasta en miðað við aðstæður það eina sem gefið gæti Alþingi kost á því að sinna eftirlitshlutverki sínu þó að takmörkuðu leyti sé. Ég hef því leyft mér, ásamt hv. þm. Kristínu Halldórsdóttur, að endurflytja þá brtt. sem flutt var í Ed. En til þess að auka líkur á því að hún verði samþykkt þá er hún flutt í breyttu formi, þar sem réttur alþm. til að hlýða á yfirheyrslur hefur verið felldur brott, og er það ekki síst vegna ummæla skiptaráðanda á fundi hv. fjh.og viðskn. um málið. Brtt. er því svohljóðandi: "Á eftir 4. gr. komi ný grein svohljóðandi: Sameinað Alþingi kýs sex alþm. samkvæmt tilnefningu þingflokka til að fylgjast með rannsókn þessari og hafa þeir rétt til að kynna sér gögn málsins." Hógværari og lítillátari getur þessi tillaga ekki orðið sóma Alþingis vegna og því tel ég ekki hægt að sniðganga hana.