Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Í síðustu viku skrifaði þingflokkur Alþb. forseta Alþingis bréf og óskaði eftir því að skýrsla Ríkisendurskoðunar um söluna á hlutabréfum í SR-mjöli yrði tafarlaust birt. Staðreyndin er sú að þessi skýrsla er til en ríkisendurskoðandi hafði tekið ákvörðun um það að leyna Alþingi upplýsingum og niðurstöðum sem fram koma í skýrslunni. Ástæðan var gefin að einstaklingur hefði höfðað einkamál fyrir héraðsdómi Reykjavíkur. Ég vil í þessu sambandi minna það að á síðasta kjörtímabili úrskurðaði meiri hluti Alþingis að veita skyldi upplýsingar í tilteknu máli þótt sá einstaklingur sem þá átti hlut að máli hefði einnig höfðað mál. Í dag fengum við bréf frá hæstv. forseta Alþingis, Salome Þorkelsdóttur, þar sem hún lýsir því yfir fyrir hönd forsætisnefndar að forsætisnefnd muni ekki hafa afskipti af því hvenær ríkisendurskoðandi skilar fjárln. greinargerð um sölu á hlutabréfum í SR-mjöli sem nefndin óskaði eftir. Ég vil lýsa yfir miklum vonbrigðum með það að forsætisnefnd Alþingis skuli taka þátt í því að upplýsingum sé haldið leyndum fyrir þinginu. Ríkisendurskoðun tilheyrði á sínum tíma framkvæmdarvaldinu. Hún gerir það ekki lengur. Hún heyrir undir Alþingi og löggjafarvaldið. Í bréfinu eru engin rök færð fyrir því hvers vegna forsætisnefnd hefur ákveðið að láta það líðast að upplýsingum sé haldið leyndum fyrir Alþingi. Ég vek athygli á því hve alvarlegt skref það er þegar forsætisnefnd er að skapa fordæmi um það að einn embættismaður, ríkisendurskoðandi, geti ákveðið að halda leyndum skýrslum sem liggja fyrir tilbúnar í málum sem óskað hefur verið eftir, virðulegi forseti, að verði rædd í þingsalnum hvað eftir annað. Ég vil þess vegna mótmæla þessari niðurstöðu forsætisnefndarinnar eindregið. Því miður var fulltrúi Alþb. ekki viðstaddur á þessum fundi vegna veru sinnar erlendis. Það er satt að segja furðulegt ef forsætisnefnd hefur virkilega öll staðið að þessari ályktun og það kemur fyllilega til álita að láta greiða um það atkvæði í þingsalnum hvort skýrslan verður birt eða ekki. Ég óska þess vegna eftir því við virðulegan forseta að við fáum rökstuðning fyrir því hvers vegna forsætisnefnd hafnar því að birta skýrsluna.

Að þessu gefna tilefni vill forseti lesa það bréf sem sent var þingflokki Alþb. en það hljóðar svo: ,,Forsætisnefnd fjallaði um bréf þingflokks Alþb. frá 20. apríl á fundi sínum í morgun. Eftirfarandi samþykkt var gerð á fundi nefndarinnar: Forsætisnefnd mun ekki hafa afskipti af því hvenær ríkisendurskoðandi skilar fjárlaganefnd greinargerð um sölu á hlutabréfum í SR-mjöli hf. sem nefndin óskaði eftir. Forsætisnefnd mun taka upp viðræður við ríkisendurskoðanda um hvernig eðlilegt sé að haga skýrslugerð af þessu tagi í framtíðinni, sbr. bréf ríkisendurskoðanda, dags. 20. apríl 1994. Alþingi, 25. apríl 1994. Salome Þorkelsdóttir, forseti Alþingis.`` Forseti getur bætt því við að þetta var einróma niðurstaða forsætisnefndar, en tveir nefndarmenn voru ekki á fundinum, hv. 14. þm. Reykv. og hv. 2. þm. Norðurl. v.

Virðulegi forseti. Á síðasta kjörtímabili úrskurðaði þáverandi forseti að hún teldi ekki eðlilegt að birtar yrðu upplýsingar sem snertu mál sem þá var til meðferðar við dómstóla. Þá fór fram atkvæðagreiðsla í þingsalnum um það hvort birta ætti upplýsingarnar. Það var samþykkt í atkvæðagreiðslu í þingsalnum að upplýsingarnar ættu að birta. Ég fer fram á það við virðulegan forseta að þessi úrskurður forsætisnefndarinnar verði borinn undir atkvæði í þingsalnum, t.d. á fundi á morgun. Mér finnst það ekki vera hægt að fámenn forsætisnefnd, þegar meira að segja tveir nefndarmenn í forsætisnefnd eru ekki á fundinum, geti ein og sér tekið ákvörðun af þessu tagi og fer hér með formlega fram á það og vísa til fordæmis á síðasta kjörtímabili að það fari fram atkvæðagreiðsla á morgun í þinginu um það hvort birta eigi þessa skýrslu eða ekki svo að það liggi alveg formlega fyrir hvaða alþingismenn vilji halda skýrslunni leyndri og hverjir vilja birta hana. Varðandi seinni hlutann í bréfi forsætisnefndar, þá vil ég einnig vara við því að það verði farið að setja reglur um það hvenær þingmenn geta beðið um skýrslu Ríkisendurskoðunar og hvenær þær verða birtar. Það hefur verið talinn sjálfsagður réttur þingmanna síðan Ríkisendurskoðun var flutt til Alþingis að geta óskað eftir slíkum skýrslum. Það hafa einstaka þingmenn getað gert, það hafa þingflokkar geta gert og það hafa þingnefndir getað gert. Að ætla sér nú að fara að setja skorður við þessum sjálfsagða rétti alþingismanna er einnig mjög hættuleg braut. Ég vil beina því til virðulegs forseta að athuga vel sinn gang áður en settar verða reglur sem hindra það að alþingismenn og þingið í heild sinni geti með eðlilegum hætti óskað eftir athugun Ríkisendurskoðunar. En ég endurtek formlega ósk okkar, virðulegi forseti, að hér fari fram á morgun atkvæðagreiðsla um það hvort þingið vill sætta sig við þessa ákvörðun um leynd yfir þessari skýrslu.

Virðulegi forseti. Aðeins vegna dagskrár. Það er væntanlega ljóst að auk þess að 1. dagskrármálið verður ekki tekið fyrir verður heldur ekki 2. dagskrármálið tekið fyrir á fundinu. Ég held að það sé nauðsynlegt að það sé staðfest af forsetastóli ef það er rétt hjá mér að svo sé vegna þess að mér er kunnugt um að þó nokkrir aðilar hafa heiðrað okkur með nærveru sinni af því að þeir gerðu ráð fyrir því að 2. dagskrármálið yrði tekið fyrir.

Forseta var einmitt ljóst og hafði upplýst hæstv. menntmrh. um að ekki var gert ráð fyrir að 2. dagskrármálið kæmi fyrir, en forseti vissi ekki að 1. fsp. yrði ekki svarað. Það er því ljóst að 2. fsp. verður ekki svarað á fundinum. Aðra skýringu sem varðar 1. dagskrármálið kann forseti ekki.

Virðulegi forseti. Ég vil taka það fram að mér eru það mikil vonbrigði að menntmrh. skuli ekki svara því máli sem hér er undir 2. lið og er þjónusta Ríkisútvarpsins við heyrnarskerta og heyrnarlausa. Ég fékk þá tilkynningu í morgun, að vísu taldi ég það vera mjög stuttan fyrirvara, að fsp. yrði svarað. Mér eru þetta mikil vonbrigði og ég spyr hvort þetta séu eðlileg vinnubrögð.

Nú getur forseti ekki svarað því hver ástæðan er fyrir þessu önnur en sú að svar við fsp. hafi ekki verið tilbúið. Það vissi forseti best og sannast en hvað hefur svo breytt því veit forseti ekki um á þessari stundu. En væntanlega eru þetta eðlileg vinnubrögð því ekki er hægt að svara fsp. nema svarið sé tilbúið.

Virðulegi forseti. Frá því á haustmánuðum hefur geisað mikil umræða um fyrirhugað Hæstaréttarhús en í þann mund sem ráðherra var ætlað að taka fyrstu skóflustungu að húsinu var ákveðið að fresta framkvæmdum í kjölfar mótmæla og skoðanakönnunar sem sýndi mikla andúð Reykvíkinga við fyrirhugað staðarval að baki Safnahússins á lóð sem nú er nefnd Lindargata 2. Sú sem hér stendur hefur fylgst vel með þessari umræðu og er 1. flm. tillögu um breytta staðsetningu fyrirhugaðs Hæstaréttarhúss, en sú tillaga er nú til meðferðar hjá hv. allshn. Það skal tekið skýrt fram að brýnt er að leysa húsnæðisvanda Hæstaréttar og er bagalegt að svo illa tókst til um staðarval því deilurnar um húsið og staðsetningu þess munu tefja verulega að Hæstiréttur fái úrlausn sinna mála. Við könnun þessa máls hafa vaknað margar spurningar í mínum huga um framtíðarþörf Hæstaréttar fyrir húsnæði og þá ekki síst í ljósi þess að þessari mikilvægu stofnun er, samkvæmt þeim forsendum sem lagðar voru til grundvallar við samkeppni um húsið, ætlað að búa til framtíðar í um það bil 1.800 fermetra húsi sem ekki hefur neina stækkunarmöguleika. Hvað segir það okkur um framtíðarhlutverk Hæstaréttar? Hverjir ákváðu þessar forsendur og hvernig telja menn sig geta séð fyrir þörf réttarins fyrir aðstoðarfólk með þeim hætti sem virðist gert? Í upplýsingahefti sem tekið var saman fyrir sýningu þá sem haldin var um fyrirhugað Hæstaréttarhús í febrúar sl. segir, með leyfi forseta: ,,Hæstiréttur fer með endanlegt dómsvald í landinu. Af því leiðir að dómstólnum er ekki ætlað að verða umfangsmikil stofnun með marga starfsmenn og ekki gert ráð fyrir því að hann taki miklum breytingum. Þó verður ekki hjá því komist að á næstu árum verði dómurum fjölgað, fyrst um einn og hugsanlega um tvo til þrjá síðar. Jafnframt þarf að fjölga öðru starfsfólki nokkuð, þó ekki meira en um þrjár til fjórar stöður. Nú þegar er þörf á nýjum fundarsal fyrir þriggja dómara deild og gera þarf ráð fyrir einum fundarsal til viðbótar.`` Þarna þykir mér mikið fullyrt og þá ekki síst um það aðstoðarfólk sem dómurum Hæstaréttar er ætlað að hafa sér við hlið. Naumt er skammtað. Þess eru mörg dæmi úr framkvæmdasögu hins opinbera hér á landi að opinberum stofnunum sé ætlað allt of lítið húsnæði og ekki sé horft nægilega til framtíðar. Eitt besta dæmið um slíkt er Landspítalinn, en teikning Guðjóns Samúelssonar af því fagra húsi var skorin niður um þriðjung á sínum tíma áður en bygging hófst. Enda liðu ekki margir áratugir þar til huga þurfti að viðbyggingum og er enn verið að. Það er erfitt að meta þörf stofnunar fyrir starfsfólk og húsnæði til lengri tíma og því slæmt að skera þeim þann stakk sem ekki verður við bætt. Í þeim gögnum sem ég hef undir höndum kemur ekki fram hvernig þörf Hæstaréttar var metin og á hvaða forsendum þeir sem hafa undirbúið bygginguna geta fullyrt um fjölgun dómara og annað starfsfólk á næstu árum. Því vil ég leyfa mér að beina eftirfarandi spurningu til hæstv. dómsmrh.: ,,1. Hvaða forsendur lágu að baki þegar stærð fyrirhugaðs Hæstaréttarhúss var ákveðin varðandi: a. fjölda hæstaréttardómara, aðstoðarmanna þeirra og annars starfsfólks, b. framtíðarskipan Hæstaréttar, c. þörf Hæstaréttar fyrir húsnæði? 2. Hver eða hverjir mörkuðu þá stefnu sem lesa má út úr stærð og herbergjaskipan fyrirhugaðs Hæstaréttarhúss?``

Frú forseti. Eins og fram kom í máli hv. fyrirspyrjanda þá eru störf Hæstaréttar mjög svo í föstum skorðum og því ekki við því að búast að grundvallarumskipti verði á umfangi þeirra mikilvægu starfa sem Hæstiréttur hefur með höndum þó að málum sem til hans er skotið fjölgi. Þau sjónarmið sem liggja að baki ákvörðunum um það hvaða stærð þarf að vera á nýju húsi fyrir Hæstarétt eru fyrst og fremst þær tillögur sem réttarfarsnefnd hefur unnið að um endurskipulagningu dómstólakerfisins og eru að stærstum hluta til komnar til framkvæmda og þær tillögur sem hún hefur unnið að að undanförnu um endurskipulagningu á áfrýjunarmálum sem að hluta til líka eru komnar til framkvæmda í lögum sem samþykkt hafa verið nýlega frá Alþingi. Jafnframt þarfagreining þar sem dómarar Hæstaréttar ásamt sérfróðum mönnum hafa komið að. Það hús sem ráðgert er að reisa er vissulega þannig úr garði gert að þar er öllu í hóf stillt en felur í sér mjög verulega aukið rúm fyrir starfsemi Hæstaréttar og hægt að fullyrða án þess að nokkur vafi leiki þar á að þar er mjög vel séð fyrir framtíðarþörfum réttarins. Enginn af þeim sem gerst þekkja til starfa réttarins efast um að í þeim teikningum sem fyrir liggja er mjög vel séð fyrir því rými sem ætla verður Hæstarétti í náinni framtíð. Allar efasemdir og öll gagnrýni í aðra átt er ekki á rökum reist. Sú teikning sem fyrir liggur er af myndarlegu húsi sem hæfir mjög vel starfsemi réttarins, rúmar mjög vel störf hans, bæði eins og þau eru í dag og ætla má að þau verði í framtíðinni, en þar er hvergi um neitt óhóf að ræða eða rými sem er langt umfram þarfir. Að stefnumótun um þetta efni komu eðlilega fjölmargir aðilar undir stjórn byggingarnefndar hússins, dómarar Hæstaréttar, Framkvæmdasýsla ríkisins og embætti húsameistara þannig að mjög vandlega var gætt að þeim þörfum sem hér þarf að huga að. Ég ítreka það að þeir sem að þessum málum starfa, hæstaréttardómararnir sjálfir, töldu að hér lægi fyrir þarfagreining sem væri í mjög eðlilegu samhengi við störf og framtíðaráform um uppbyggingu réttarins og á þeim grundvelli voru ákvarðanir teknar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir þessi svör. Ég get tekið undir það með honum að það er hvergi um óþarfa rými að ræða í þeirri teikningu sem nú liggur fyrir en ég hef vissar efasemdir um það hvort með byggingunni eins og hún er fyrirhuguð sé hugað nægilega vel að framtíðinni. Mér verður sérstaklega hugsað til þess aðstoðarfólks sem hæstaréttardómarar hafa sér við hlið en samkvæmt því sem segir í heftinu sem ég vitnaði í áðan er ekki gert ráð fyrir því að um meira en þrjár til fjórar stöður til viðbótar verði að ræða frá því sem nú er. Nú er erfitt að segja fyrir um það hver þróun dómsmála verður og hvort málum muni fjölga enn meira en orðið er. Við vitum alla vega að Hæstiréttur hefur miklu meira en nóg að gera og þarf sannarlega á því að halda að af honum verði létt, eins og reyndar er verið að gera með breytingum á dómskerfinu. En ég held samt að þegar verið er að huga að framtíðarlausn fyrir Hæstarétt megi ekki binda hana við byggingu sem hvergi er hægt að stækka og að við treystum okkur til að segja: Þetta er nóg og rétturinn þarf ekki meira þegar við hugsum til næstu áratuga held ég að sé ekki skynsamlegt. Málið er í biðstöðu núna og óljóst hvað um þetta fyrirhugaða hús verður. Ég vil ítreka það að ég tel mjög brýnt að Hæstiréttur fái úrlausn sinna mála þó að ég sé mjög ósátt við þá staðsetningu sem valin var.

Virðulegi forseti. Eins og kemur fram í þessum fyrirspurnum þá hef ég mikinn áhuga á framtíð Hæstaréttar. Það má að vissu leyti segja að hæstv. dómsmrh. hafi svarað þeirri fsp. sem hér er á ferð en ég vona að hann fari eitthvað ítarlegar út í málið. Ég beini þeirri spurningu til hæstv. dómsmrh. sem er að finna á þskj. 797 og hljóðar þannig, með leyfi forseta: ,,Hver er stefna ríkisstjórnarinnar varðandi framtíðarskipan Hæstaréttar?`` Nú er það grundvallarspurning hvort það sé í verkahring ríkisstjórnar á hverjum tíma að hafa áhrif á eða taka ákvarðanir um skipan dómstóla landsins en að sjálfsögðu getur meiri hluti Alþingis og ríkisstjórnarflokkar, hverjir sem þeir eru, haft skoðun á því hvernig haga beri skipan dómstóla og hvernig að þeim skuli búið. Í réttar- og lýðræðisríki eiga afskipti framkvæmdarvaldsins af dómskerfinu að vera sem minnst en hér á landi eru þau meiri en víða annars staðar og gildir sú regla að það kemur í hlut dómsmrh. að skipa í stöður dómara og beita sér fyrir breytingum á dómskerfinu, samanber nýsett lög um Hæstarétt og þær miklu breytingar sem hér hafa orðið á dómskerfinu á lægri stigum á undanförnum árum. Í ríki eins og Bandaríkjunum eru dómarar á lægri dómstigum kosnir af almenningi í beinum kosningum með öllu því brambolti sem því fylgir en forseti Bandaríkjanna skipar dómara hæstaréttar að undangenginni rannsókn þingnefndar. Dómarar í Mannréttindadómstól Evrópuráðsins eru kosnir af þingmönnum sem sæti eiga á þingi Evrópuráðsins eftir að hæfnismat hefur farið fram. Val dómara er því með ýmsum hætti og er engan veginn víst að sú skipan sem hér tíðkast sé hin endanlega eða besta. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, Velferð á varanlegum grunni, er einungis minnst á húsnæðisvanda Hæstaréttar en ekkert komið inn á skipulag hans. Í ljósi áforma um fyrirhugað Hæstaréttarhús svo og þeirra umræðna sem um það hafa spunnist vaknar sú spurning hvaða hlutverk núverandi ríkisstjórn ætlar Hæstarétti. Reyndar má lesa ákveðna stefnu út úr þeim gögnum sem lögð hafa verið fram vegna fyrirhugaðrar byggingar en engu að síður finnst mér ástæða til að spyrja spurninga af þessu tilefni. Er það t.d. skoðun núverandi ríkisstjórnar að það eigi á ný að koma á fót þriðja dómstiginu og létta þannig á Hæstarétti eins og ég veit að núverandi forseti Hæstaréttar hefur reifað? Eða á að bregðast við mikilli fjölgun mála með frekari fjölgun dómara, eins og nú er verið að gera, og hve langt dugar það? Eru e.t.v. einhverjar aðrar hugmyndir á kreiki í stjórnkerfinu um það hvernig megi gera dómskerfið enn virkara og betra en þegar hefur verið gert? Ég endurtek spurningu mína: ,,Hver er stefna ríkisstjórnarinnar varðandi framtíðarskipan Hæstaréttar?``

Frú forseti. Það vakti nokkra undrun mína að hv. fyrirspyrjandi skyldi draga í efa að ríkisstjórn og Alþingi ættu að skipta sér af skipun dómstólanna í landinu. Þessi skoðun stangast algjörlega á við stjórnarskrá landsins þar sem kveðið er á um það að skipa skuli málefnum dómstólanna með lögum og það getur enginn annar en Alþingi sett lög um dómstóla. Fyrirspurnin að öðru leyti bendir til þess að umræður um málefni Hæstaréttar á þinginu í vetur hafi farið fram hjá hv. fyrirspyrjanda. Alþingi hefur nýlega samþykkt löggjöf um Hæstarétt þar sem m.a. var kveðið á um fjölgun dómara um einn og skiptingu dómsins í deildir. Þar að auki voru samþykktar í tengslum við þá löggjöf breytingar á lögum um meðferð einkamála og breytingar á lögum um meðferð opinberra mála, sem fela í sér skipulagsbreytingar varðandi áfrýjunarmál, sem létta eiga álagi á Hæstarétt og einkanlega að tryggja skjótari meðferð minni háttar mála en um leið að tryggja vandaðri og öruggari meðferð stærri mála sem hafa verulegt fordæmisgildi. Hér hafa því á þinginu í vetur verið teknar ákvarðanir sem marka mjög skýra stefnu um stöðu réttarins og innra skipulag og að því er varðar meðferð áfrýjunarmála. Ég tel að teknar hafi verið mikilvægar ákvarðanir í þessu sambandi á þinginu í vetur og þar kemur mjög skýrt fram hver er stefna ríkisstjórnarinnar í þessu efni sem Alþingi hefur þegar fallist á með samþykkt frumvarpanna.

Virðulegi forseti. Ég fylgdist nokkuð með þeim umræðum sem hér áttu sér stað um Hæstarétt og veit út á hvað þær breytingar ganga. Auðvitað þarf að láta á reyna hvernig þær koma út og hvort þær bera þann árangur sem til var ætlast. En ég vil leiðrétta það sem kom fram í máli hæstv. dómsmrh. að ég var ekki að efast um það að Alþingi hefði rétt til þess að skipa dómsmálum heldur sagði ég að það væri spurning hvort ríkisstjórnir, þ.e. framkvæmdarvaldið, á hverjum tíma ætti að hafa bein afskipti af skipan dómsmála en auðvitað er það Alþingis að setja lög þar um og hver sem er getur komið með tillögur þar að lútandi. Ég skildi svar hæstv. dómsmrh. þannig að nóg sé gjört að sinni og það séu ekki neinar frekari hugmyndir á ferð um verulegar breytingar. Ég vil þó ítreka það, sem ég nefndi í fyrri ræðu minni, hvort dómsmrh. hefur ákveðnar skoðanir á hugmyndum um þriðja dómstigið eða hvort hann telur að þær breytingar sem þegar hafa verið gerðar geri slíkt dómstig óþarft. Ég minni á það að núverandi forseti Hæstaréttar hefur haft slíkar hugmyndir. Þá er það hugsað þannig að þar með verði hlutverk Hæstaréttar afmarkaðra en nú er og það verði ekki eins mikið um það að málum sé vísað til Hæstaréttar og raun ber vitni og hefur reyndar valdið deilum á undanförnum vikum og mánuðum.

Frú forseti. Það liggur í hlutarins eðli að dómsmálayfirvöld, dómsmrn., hefur þær starfsskyldur að fylgjast með framkvæmd dómsmála og hafa frumkvæði að nauðsynlegum endurbótum og nýrri löggjöf eftir því sem tímarnir breytast og Alþingi tekur síðan ákvarðanir þar um og býsna furðulegt að heyra þingmenn halda að önnur skipan eigi að vera á þeim málum í ljósi þess við hvaða stjórnarskrá við búum. Vegna fsp. hv. þm. um það hver sé afstaða mín til þriðja dómstigsins eða millidómstigs milli héraðsdóms og hæstaréttar þá kom það alveg skýrt fram í umræðum um þau mál, sem ég hef áður getið um, á þinginu fyrr í vetur og hv. þm. hefði átt að vita ef hann hefði fylgst með framgangi þeirra mála. Þar kom það mjög skýrt fram að ég teldi ekki rétt að koma á þriðja dómstiginu og jafnframt kemur mjög skýrt fram í gögnum og athugasemdum með frumvörpum sem fyrir liggja, sem þeir vita sem hafa lesið þau frumvörp og þær athugasemdir, að tillögurnar sem samþykktar voru í vetur eru tillögur réttarfarsnefndar sem ekki gerði tillögu um þriðja stjórnsýslustigið og formaður þeirrar nefndar er forseti Hæstaréttar sem hv. fyrirspyrjandi hefur getið hér nokkrum sinnum um.

Hæstv. forseti. Ég leyfi mér að bera fram fsp. á þskj. 980 til landbrh. um niðurgreiðslur á ull. ,,1. Hve miklum fjármunum hefur verið varið til niðurgreiðslna á ull hvert ár frá því að búvörusamningurinn var gerður 11. mars 1991? 2. Hafa aðrir en bændur fengið einhvern hluta þeirra fjármuna sem farið hafa til niðurgreiðslna á ull og ef svo er hverjir og hve mikið?`` Eins og menn rekur minni var búvörusamningurinn undirritaður í mars 1991 og í honum er ákvæði um niðurgreiðslur á ull. Í 5. gr. búvörusamningsins, lið 5.22, stendur, með leyfi forseta: ,,Niðurgreiðslur á ull verði hliðstæðar og verið hefur en tilhögun þeirra endurskoðuð.`` Það er ástæða til þess að fá að heyra hjá hæstv. ráðherra hvort sú endurskoðun, sem segir að geti farið fram, hefur verið gerð og hver niðurstaðan af þeirri endurskoðun er. Það er líka ástæða til þess að spyrja hvort það hafi verið farið eftir VI. kafla samningsins þar sem talað er um endurskoðun í 10. gr., lið 1. Þar stendur: ,,Aðilar samnings þessa geta hvor um sig óskað eftir viðræðum um endurskoðun á einstökum atriðum hans.`` Mig langar til að spyrja: Hefur þessi endurskoðun farið fram? Var samstaða um niðurstöðu ef það hafa orðið breytingar á framgangi við niðurgreiðslur á ull? Ég vona að hæstv. ráðherra geri okkur grein fyrir því hvers konar viðræður og hvers konar undirbúningur hefur farið fram um þessa endurskoðun, sem hljóta að liggja á bak við að það hafa orðið breytingar, eftir því sem ég best veit, á niðurgreiðslum.

Hæstv. forseti. Þær spurningar sem hv. þm. bar fram eru tvær. Sú fyrri hljóðar svo: ,,Hve miklum fjármunum hefur verið varið til niðurgreiðslna á ull hvert ár frá því að búvörusamningurinn var gerður 11. mars 1991?`` Svarið er að á árinu 1992 voru niðurgreiðslurnar 276.565 þús. kr. og á árinu 1993 voru niðurgreiðslurnar 239.385 þús. kr. og á þessu ári er áætlað að niðurgreiðslur muni nema 230.240 þús. kr. Síðari spurningin hljóðar svo: ,,Hafa aðrir en bændur fengið einhvern hluta þeirra fjármuna sem farið hafa til niðurgreiðslna á ull og ef svo er hverjir og hve mikið?`` Allar niðurgreiðslurnar hafa runnið til ullarverksmiðja sem síðan hafa gert upp við bændur. Nokkrir handíðahópar í sveitum hafa fengið niðurgreiðslur beint á þá ull sem þeir hafa notað við vinnu sína en þar er um hverfandi magn og upphæðir að ræða. Ég tók eftir því að hv. þm. bar fram fjölmargar spurningar sem ekki eru lagðar fyrir á þingskjali og raunar snerist málflutningur hans aðallega um þann hluta fyrirspurnarinnar en ekki það sem um var spurt, sem er athyglisvert. Um það er annars að segja almennt að í gangi hefur verið endurskoðun á ullarniðurgreiðslunum við bændasamtökin. Sú breyting hefur á orðið að á þessu ári verður svokölluð sumarull ekki niðurgreidd. Ástæðan fyrir því er einfaldlega sú að hún gefur ekkert af sér. Það er verið að tala um að greiða ull sem er lítils eða einskis virði. Með þessari tilhögun er verið að reyna að stuðla að því að fara betur með þetta hráefni. Jafnframt var tekin ákvörðun um það á sl. hausti að gera ráðstafanir til þess að skinnaiðnaður gæti haldið áfram að þróast í landinu. Þá voru uppi mjög sterkar áþreifingar og hugmyndir um það í kjölfar þess að skinnaverksmiðjan á Akureyri varð gjaldþrota að gærurnar yrðu seldar óunnar úr landi. Það tókst að koma í veg fyrir það og má segja að það sé í aðalatriðum sú breyting sem orðið hefur. Ég hygg að menn séu almennt mjög ánægðir með þá ráðstöfun vegna þess að rekstur skinnaverksmiðjanna hefur gengið vel, verð hefur hækkað og þessi atvinnurekstur skilar góðum hagnaði. Þegar hann stóð með mestum blóma námu gjaldeyristekjur skinnaiðnaðarins um einum milljarði kr. á ári. Það er auðvitað minna núna en fyrirtækin eru að byggja sig upp á nýjan leik.

Hæstv. forseti. Af þessum síðustu orðum ráðherrans hlýt ég að ráða að þá fjármuni sem ætlaðir hafa verið til niðurgreiðslu á ull eigi að nota til niðurgreiðslna á gærum. Mér þykir ástæða til þess að fá það staðfest hjá hæstv. ráðherra að það hafi raunverulega breyst. Ég spyr: Er það ekki brot á 5. gr. búvörusamningsins þar sem það er sagt alveg skýrum stöfum að niðurgreiðslur á ull eigi að vera hliðstæðar og verið hafa en tilhögun þeirra verði endurskoðuð? Það er mikill munur á því hvort greiðslurnar fara til niðurgreiðslna á ull eða til afurðastöðvanna til niðurgreiðslna á gærum. Ég held a.m.k. að ekki séu allir bændur sáttir við þá tilhögun. Ef um það hefur orðið sátt verður það sjálfsagt upplýst af hæstv. ráðherra. En ég hef orðið var við það að sumir bændur a.m.k. eru ekki mjög ánægðir með framgang þessara mála. Það er full ástæða til að það komi skýrt fram með hvaða hætti á að standa að þessu og ef breytingar eru fyrirhugaðar að þær séu þá a.m.k. skýrar og klárar fyrir öllum sem eiga hlut að máli og ágreiningur verði jafnaður með einhverjum hætti.

Hæstv. forseti. Ég veit ekki betur en að það sé sæmilega gott samkomulag um þá framkvæmd sem er á þessum málum. Það er þannig nú að ekki er greitt fyrir lélegustu ullina. Það var send út tilkynning sem var á misskilningi byggð og hefur verið leiðrétt. Á hinn bóginn er hugsanlegt ef bændur senda inn ónýta ull að þeir geti fengið reikning fyrir matinu. Ég hygg að ekki hafi á það reynt. Ég veit ekki betur en þetta sé allt í góðu samkomulagi og eins og framkvæmdin er var lögð áhersla á það að skinnaiðnaðurinn gæti líka verið áfram í landinu sem er mjög æskilegt vegna þess atvinnuleysis sem hér hefur búið um sig.