Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í þessari þál. er í fyrsta lagi lagt til, að hætt verði að veita áfengi í veizlum, sem ríkið og stofnanir þess halda. Ef sú regla er upp tekin, tel ég ekki vonlaust, að aðrir taki sér forstöðumenn ríkisins til fyrirmyndar að þessu leyti. Gæti það orðið til þess að bæta samkvæmislífið yfirleitt, en þess mun vissulega vera þörf. Í till. er í öðru lagi lagt til, að afnumin verði sú regla, sem gilt hefur undanfarið, að einstakir valdamenn í þjóðfélaginu fái keypt áfengi í vínverzluninni án verzlunarálagningar og tollfrjálst. Ég tel það ekki viðeigandi, að einstaklingar njóti á þennan hátt sérréttinda hjá einkasölum ríkisins. Þar eiga allir að búa við sömu viðskiptakjör. Eftir að ég bar fram þessa till., hef ég heyrt, að sömu menn njóti einnig hlunninda hjá Tóbakseinkasölu ríkisins. Ef svo er, tel ég, að þau ætti einnig að afnema, og gæti það komið til athugunar í þeirri hv. n., sem fjallar um málið. Ég tel óþarfa að fjölyrða um þessa till. Finnst mér eðlilegt, að umr. verði frestað og till. fari til allshn. til athugunar.



Herra forseti. Það eru þrjú ár síðan afgr. voru l. um héraðabönn. Þau l. heimila, að fram fari atkvgr. í þeim héruðum, þar sem Áfengisverzlun ríkisins hefur útsölur, og mættu kjósendur á þann hátt ákveða, hvort þeir vildu hafa áfengisútsölu eða ekki. Þær ríkisstj., sem farið hafa með völd síðan, hafa annaðhvort ekki talið sig hafa heimild til eða ekki séð ástæðu til að láta l. koma til framkvæmda. Þess vegna teljum við flm. þessarar till., að ekki sé annað fyrir hendi til að fá l. framkvæmd en að lagt sé fyrir ríkisstj. og henni falið að láta l. koma til framkvæmda. Leggjum við flm. til, að l. komi til framkvæmda 1. júlí 1947. Um það, að l. um héraðabönn komi til framkvæmda, hafa verið gerðar fjölmargar samþykktir í flestum félagasamtökum landsins, og áskoranir hafa verið bornar fram til Alþ. og ríkisstj. um þetta sama efni. Samt hefur þessi ósk ekki verið heyrð. Fyrir þessu þingi liggja nú 4 eða 5 þál., sem allar miða að því að reyna að draga úr áfengisbölinu, sem með ári hverju undanfarið hefur orðið ískyggilegra, og er það nú ískyggilegra en nokkru sinni fyrr. Ég tel víst, að hver þessara till. muni koma að einhverju gagni í þessu máli, og sennilega mundi það verða mest til bóta, ef allar yrðu samþ. En þó er það ljóst, að ekki yrði skorið fyrir rætur áfengisbölsins þrátt fyrir það. Flm. þessarar till. um héraðabönn gera sér vonir um það, að almenningsálitið gegn áfengissölu ríkisins sé það sterkt í ýmsum héruðum landsins, að ef kjósendur fengju þann sjálfsagða rétt sinn í hendur að ákveða, hvort áfengisútsala ætti að vera í viðkomandi héraði, þá mundu ýmsar útsölur vera niður lagðar að afstaðinni slíkri atkvgr. Ég er nokkurn veginn viss um það, að áfengisútsala ríkisins á Ísafirði mundi verða lögð niður samkv. vilja héraðsbúa, ef slík atkvgr. fengi að fara fram. Það þýddi, að Áfengisverzlun ríkisins hefði enga útsölu á Vestfjörðum. Ég tel enga hættu á því, að nokkurs staðar fyndist almenningsálit þar, sem samþykkti, að sett yrði á stofn önnur útsala í staðinn. Af þessu mundi leiða það, að miklu færri menn en nú slagsa inn í vínbúðina á Ísafirði hefðu tök á því að útvega sér áfengi frá aðalútsölunni í Reykjavík. Ef útsalan yrði lögð niður, hygg ég, að áfengisneyzlan yrði ekki eins almenn og hún er þar nú. Bölið af áfengisflóðinu á Ísafirði breiðist yfir alla Vestfirði. Í hvert skipti, sem bátur fer vestur á firði, Þingeyri eða Bíldudal; þá er almennt ölæði í bátunum og vínflutningar.

Hvernig yrði það, þegar Esja kemur frá Reykjavík?

Það má vera, að það yrði sama ástand. En svo mikið er víst, að ef Áfengisverzlun ríkisins þarf að koma þessari vöru ofan í landslýðinn, þá ætti Skipaútgerð ríkisins að duga til þessa. Fyrir kosningarnar í vor hreyfði Stórstúka Íslands enn einu sinni þessu máli, að fá l. um héraðabönn í gildi. Fyrirspurnir voru sendar frambjóðendum um það, hvort þeir vildu beita sér fyrir því, að l. um héraðabönn kæmu til framkvæmda. Um 50 frambjóðendur svöruðu þessum spurningum og nálega allir á einn veg, að þeir mundu vilja stuðla að því, að þessi l. kæmu til framkvæmda. Mjög margir þessara frambjóðenda, sem þannig svöruðu, eiga sæti nú á Alþ. Efast ég ekki um fylgi þeirra við þetta mál. Ég tel, að það muni vera skoðun margra í þessu landi, að það sé ósamboðið íslenzka ríkinu sem menningaríki að reka aðra eins verzlun og Áfengisverzlun ríkisins er. Af þessari verzlun leiðir, að fjöldamargir menn á þroskaskeiði fara í hundana, sumir úr hópi beztu manna þjóðarinnar, - og upp á þetta er horft, ekki aðeins í höfuðborg landsins, heldur í hverjum kaupstað á Íslandi. Vinnuafköst þjóðarinnar eru rýrð með drykkjuskap, en glæpir og sjúkdómar aukast. Löggæzlan verður erfiðari; og settar eru upp ýmiss konar stofnanir til þess að hamla á móti þeirri eyðileggingu, sem ofnautn áfengis hefur í för með sér. - En tekjur ríkissjóðs af þessum ófögnuði munu skipta svo mörgum milljónatugum, að enginn fjmrh. leyfir sér að hafa aðra skoðun en að þetta sé einn af hyrningarsteinunum undir fjárhagslegu sjálfstæði Íslands. Ég býst við, að það yrði erfitt hverri ríkisstj. að sjá af þeim milljónum, sem áfengisflóðið veitir í ríkissjóðinn, allt í einu. En hyggilegt held ég að væri, að Alþ. reyndi að gera fimm eða tíu ára áætlun til þess að reyna að losa sig við áfengistekjurnar og komast hjá því með öðrum ráðstöfunum að þurfa framvegis að byggja afkomuna á þessum blóðpeningum. Það er, því miður, alveg vitað mál, að ríkissjóður verður ekki fyrir því áfalli að missa allar tekjur sínar af áfengissölu, þó að l. um héraðabönn komi til framkvæmda. En það er von mín, að eitthvað mundi kippa úr þessum tekjustofni við það - eitthvað. Ég geri ráð fyrir, að ef l. um héraðabönn kæmu til framkvæmda, við skyldum segja á Ísafirði og þar með á Vestfjörðum, og það gæfi þá raun, að það drægi úr drykkjuskap þar, þá mundi það efla og styrkja almenningsálitið gegn ofnautn áfengis í öðrum kaupstöðum, þar sem áfengisútsölur eru, og ef til vill verða til þess, að þær yrðu með sjálfsákvörðunarrétti kjósendanna smám saman lagðar niður fleiri og fleiri. En að síðustu þyrfti svo vitanlega að stíga það lokaspor að byrgja brunninn, aðaluppsprettuna hér í höfuðborginni, leggja niður alla áfengissölu á vegum ríkisins og innleiða þannig algert bann, því að um það verður ekki deilt, að á þeim tímum, sem bannlögin voru í fullu gildi, var þó áfengisneyzla í þessu landi margfalt minni en nú, og voru þó spádómar þeirra, sem frækilegast gengu fram í því að afnema bannlögin, á þá lund, að áfengisástandið mundi stórum batna, ef áfengissalan yrði gefin laus. Þeir spádómar hafa orðið sér til skammar og sprungið á spámönnunum. Hér var verið að ræða um það áðan, að réttast væri, að vínveitingar á kostnað ríkisins og þess opinbera ættu sér ekki stað, þáltill. um afnám vínveitinga á kostnað ríkisins. Ég tel þá till. miklu meira virði en þess, sem sparaðist að því leyti, sem ríkið sparaði sér þá peninga, sem nú er varið í vín. Það er sjálfsagt ekki stórfé af öllum ríkisrekstrinum. En það, sem af því mundi leiða, ef hver ríkisstj. teldi sér ekki sæma að veita vín af hálfu ríkisins, væri, að það mundi verka á almenningsálitið. Og það er alveg rétt, sem margir segja, þegar einhverjar till. um áfengismál eru til umr.: „Það þýðir ekkert að gera neinar ráðstafanir, það eina, sem nokkuð dugar, er að breyta almenningsálitinu.“ Og það þarf að gerast ofan frá. Þar þarf Alþ. að ganga á undan. En því miður er það nú einn liður í almenningsálitinu, að Alþ. Íslendinga sé eitt versta hreiður óhófseminnar við áfengisneyzlu og áfengisveitingar, og það eru margir sleggjudómarnir upp kveðnir þyngri heldur en þessi. Og meðan æðstu yfirvöld landsins og embættismenn finna ekki, að á sér hvíli þyngri skylda en enn þá virðist vera þeirra álit, er ekki við því að búast, að almenningsálitinu í landinu verði breytt. Meðan svo er, er allt tal um, að breyta þurfi almenningsálitinu í landinu gagnvart áfengisneyzlu, alveg út í hött. Nú er það svo, að það er fyrst og fremst alþýðan í landinu, sem reynir að berjast á móti áfengisbölinu, en fær ekki stuðning um þetta, svo sem vert væri, frá hinum æðstu í þjóðfélaginu, og reynslan er svo sú, að íslenzka þjóðin þjáist undir áfengisbölinu. Ég trúi því ekki, fyrr en ég tek á, að hv. alþm. vilji ekki gera þá tilraun, sem hér er farið fram á, að heimila íbúum héraðanna, þar sem áfengisútsölur eru, að ákveða það með atkvgr., hvort þeir skuli hafa áfengisútsölu hjá sér í héraðinu - ég trúi því ekki, fyrr en ég tek á því, að hv. alþm. tjái sig andvíga því. Þetta ætti ekki, þótt samþ. væri, að skerða neitt vilja þeirra manna í þessum málum, sem vilja hafa sem óheftasta verzlun með áfengi og hafa ekki trú á, að þetta dragi úr áfengisneyzlu, ef t.d. sú yrði raunin á, að þetta drægi ekki úr áfengisneyzlunni, því að yrði raunin sú, þá yrðu a.m.k. þeir, sem hafa trú á þessari leið nú, en vilja útrýma áfengisbölinu, að reyna aðrar leiðir til úrbóta með hliðsjón af þeirri reynslu, sem fengist af þeirri tilraun, sem hér er lagt til, að gerð verði. En svo mikið er víst, að bindindismenn munu aldrei hætta baráttu sinni á móti áfengisbölinu, meðan áfengisböl er fyrir hendi í þessu landi, og þeir verða að reyna að fá reynda hverja þá leið, sem þeir hafa nokkra trú á, að dragi úr áfengisneyzlunni. Ef svo tækist að vinna upp það almenningsálit, að öruggt þætti, að þjóðaratkvgr. gerði mögulega lagasetningu um bannlög í landinu, þá væri það vitanlega lokamarkið. En flestir telja, að nú þurfi að vinna mikið verk áður að því að draga úr áfengisneyzlunni og að styrkja almenningsálitið gegn þessu böli, áður en hægt er að leggja út í lokahríðina um algert bann. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta mál. En ég trúi ekki öðru en Alþ. Íslendinga heimili, að þessi tilraun sé gerð til þess að fá úr því skorið með reynslunni, hvort ekki dragi eitthvað úr vínsölu og drykkjuskap úti um landið, þar sem áfengissala yrði samkv: þessari heimild að eigin vilja kjósendanna lögð niður.



Herra forseti. Í ræðu hv. 1. flm. þessarar till. var dálítið einkennilega að orði komizt, a.m.k. fannst mér það, ef ég hef heyrt rétt það, sem þessi hv. þm. í sinni stúkuræðu var að segja. Ég skildi þennan hv. þm. þannig, að hann segði, að Alþ. Íslendinga væri versta hreiðrið, hvað snerti áfengisneyzlu í landinu. Ja, ég veit nú satt að segja ekki, hvað öðrum hv. þm. sýnist. En ég verð að segja það, eftir að ég er búinn að vera hér sem þm. í rúma tvo tugi ára og hef kynnzt hv. alþm. svona upp og niður, bæði þeim hv. núverandi þm. og einnig mörgum, sem ekki eru hér nú, að hafi ég heyrt þetta rétt, þá sé hér mjög mikið ofmælt. Og ég tel, að þessi hv. þm., sem er nú nýkominn hér á þing, hann þurfi að rökstyðja og sanna slík ummæli, ef hann leyfir sér að halda því fram í alvöru, sem mér virtist hann gera um þetta, því að þegar talað er um Alþ. Íslendinga, þá er með því vitanlega átt við alþm. upp og ofan. Ég á eftir að heyra það sannað af munni þessa hv. þm. og með rökum, að það sé hægt að segja það um alþm. yfirleitt, að stofnun sú, sem þeir byggja upp, hæstv. Alþ., sé gróðrarstía áfengisneyzlu í landinu, eins og mér virtist þessi hv. þm. vilja halda fram. Að því tilskildu, að hv. síðasti ræðumaður hafi meint þetta, krefst ég þess, að hér séu færðar fram þessar sannanir og þau vitni, að óræk séu. Ég vil ekki fyrir mitt leyti sem alþm. taka við svona hroðalegum sleggjudómi frá nýkomnum hv. þm., þó að munnhákur sé. Það er ekki heldur neinn styrkur í því fyrir bindindismálin í landinu, að boðberar bindindisins, hvort sem er utan þings eða innan, hagi orðum sínum þannig, þegar þeir flytja mál bindindisins á landi hér, að þeir sælist eftir því að meiða annaðhvort einstaka menn eða stóran hóp manna. Að vísu munu flestir vera svo þroskaðir að láta ekki málefnin gjalda slíkra ofláta, sem trana sér fram í það að hafa málfærslu á hendi. En hitt er rétt, að það er svo í hverju máli óneitanlega, að málfærslan hefur nokkur áhrif. Nú munu flestir þess fullvissir, að mikil þörf sé á að draga úr áfengisneyzlu í landinu. En það þarf að gera með skynsamlegum ráðstöfunum og á þann hátt, að ekki sé fleygt fram svo hroðalegum ádeilum, að jafnvel það skyggi á erindið, sem verið er að flytja. Ég fer þess vegna fram á það við þennan virðulega hv. flm. þessa máls, að hann færi nokkur full rök fyrir þessari fullyrðingu sinni og þeirri sök, sem hann hér hefur lýst á hendur Alþ. og þar með á hendur öllum þeim, sem á Alþ. sitja. Minna má það ekki vera, þegar svona orðum er kastað hér fram og enginn fyrirvari á því hafður að neinu leyti. - Ég bíð svo átekta að heyra þau vitni, sem þessi hv. þm. færir til þess að sanna það, að alþm. yfirleitt séu mestu drykkjumenn landsins og þar af leiðandi, að Alþ. sé versta gróðrarstía áfengisneyzlu í landinu.



Herra forseti. - Ég var einn þeirra frambjóðenda, sem fékk fyrirspurn í vor um það, hvort ég mundi fylgja þessu máli, og svaraði ég ekki þeirri fyrirspurn, Ekki af því, að ég hefði ekki ákveðnar skoðanir um þessi mál, heldur af því, að ég tel ekki, að þetta verði til þess að þoka þjóðinni nær því takmarki að stemma stigu fyrir ofnautn áfengis í landinu. - Ég var á sínum tíma á móti héraðabönnum, og skoðun mín hefur ekki breytzt í því máli síðan. Og í sambandi við ummæli hv. 3. landsk. þm. vil ég benda honum á, að hann færði í raun og veru rök fyrir því, að héraðabönn kæmu ekki að notum. Vil ég ekki heldur gleypa það hrátt - eins og sagt var nýlega í hv. Ed. um annað mál -, sem hv. 3. landsk. þm. fullyrti um það, að sér væri kunnugt um, að á sérhverri höfn, þar sem djúpbáturinn kæmi á leið frá Ísafirði, og þá þar á meðal á Bíldudal, bæri mikið á drykkjuskap, eftir að djúpbáturinn kæmi þar. En á þessum stöðum eru ekki áfengisútsölur, heldur á Ísafirði. Ég held, að héraðabönn mundu nú ekki lækna þetta ástand, þótt satt væri frá þessu sagt. Því þó að þeir, sem heima eiga á þessum stöðum á Vestf jörðum öðrum en Ísafirði, fengju ekki vín sent frá Ísafirði, mundu þeir fá það flutt til sín frá öðrum stöðum á landinu. - Ég held, að þessi kafli í ræðu hv. 3. landsk. sé skýr rök fyrir því, að héraðabönn kæmu ekki að neinu gagni. - Hins vegar vil ég svo mótmæla þessu sem sannindum. Ég hef hvað eftir annað verið staddur á Bíldudal, þegar djúpbáturinn hefur verið nýkominn þangað, og aldrei orðið var við ölæði það, sem hv. 3. landsk. þm. talar um. En ef þetta væri rétt hjá hv. 3. landsk. þm., væri þá ekki réttast að minnka styrkinn við djúpbátinn eða taka hann af, ef það er starf hans að flytja brennivín milli hafna vestanlands. Ég held, að þessi hv. þm. ætti að leggja til, að styrkurinn verði bara tekinn af þessari brennivínstunnu, sem flytur vín - að hans sögn - á milli hafnanna þarna vestra. Ég vildi svo í sambandi við þetta spyrja hv. 1. flm.: Telur hann, að skólarnir geti ekki haft áhrif í þessum málum, þ.e. til þess að hamla á móti ofnautn áfengis? Hefur hann ekki verið skólastjóri við unglingaskóla í mörg ár? Og hefur honum ekki orðið ágengt í að stuðla að því, að áfengisbölið verði minna í landinu?

Jú, mér hefur orðið ágengt í því.

Væri þá ekki rétt að flytja þennan mann til annars skóla, þar sem hann gæti enn betur notið sín í þessu máli? - Ég hygg, að það verði farsælast fyrir þjóðina, að starf í þeim efnum að vinna á móti áfengisneyzlu í landinu verði rekin í gegnum starfsemi skólanna í landinu. Það hefur einnig verið byrjað á því að setja viðurlög við því, að menn starfi undir áhrifum áfengis, m.a. bifreiðastjórar, og þetta hefur verið fært út til skipstjóra. Það mætti kannske færa þetta yfir til allra stétta þjóðfélagsins, þannig að enginn maður í ábyrgðarstarfi megi vera við starf sitt undir áhrifum áfengis. Ég er ekki viss um, að þetta yrði áhrifaminna en að banna útsölu á áfengi á vissum stöðum, meðan ekki er sett algert innflutningsbann á áfengi. Ég var því mjög fylgjandi, að styrkurinn til stórstúkunnar var tvöfaldaður á fjárl. yfirstandandi árs frá því, sem hann hafði verið. En ég hef því miður ekki séð þær vonir rætast, sem við þá, fjárveitingu voru bundnar, og ég hef því miður fengið staðfestingu á því, að ekki væri vanþörf á, einnig þar, að hreinsa til, ef ætti að fást nægilegur árangur af veitingu þess fjár, sem þar er um að ræða. Höfum við rætt um þetta í n., en ekki fengið fullvissu fyrir því, að vonir þær hafi rætzt, sem bundnar voru við þennan styrk, og ég hef rætt um þetta við menn, sem eru ráðamenn stórstúkunnar. Ég mun fylgja þessu máli til n., en hins vegar ekki samþykkja till. endanlega fyrir mitt leyti, og er það ekki nema áframhald af því, að ég var á móti því á sínum tíma, að samþ. væru l. um héraðabönn.



Það hafa nú þegar heyrzt raddir frá Alþ. því, sem ekki vill heyra það nefnt, að ráðstafanir séu gerðar til þess að sporna á móti áfengisnautn. En raddirnar eru þannig, að það er eins og það sé einhver fugl í hreiðrinu, sem hv. þm. telji sig þurfa að verja. Hv. þm. Vestm. talaði um það, að ég hefði flutt hér stúkuræðu. Það er vitanlegt, að með þessu orði er hann að gera tilraun til þess að niðra góðtemplarasamtökunum í landinu. Stúkuræður eiga að vera auvirðilegri en aðrar ræður eftir hans meiningu. Þetta er nóg til að gefa í skyn anda hv. þm. gagnvart þessu starfi, sem miðar að aukinni menningu í landinu og engum hv. þm. er sæmandi að kasta steini að. Þegar ég segi, að það sé því miður þáttur í almenningsálitinu, að Alþ. sé eitt af áfengishreiðrunum í þessu landi, þá byggi ég það á því, að það hefur löngum verið svo og það er svo, að allt of margir alþm. hafa verið drykkfelldir menn. Það er alveg rétt, sem hv. þm. Vestm. segir, að ég er ekki búinn að vera hér lengi á hæstv. Alþ. En ég er búinn að vera áhorfandi að því samt, að drukknir menn hafi haldið ræður hér í salnum. Þó að alþm. megi, eins og aðrir borgarar, fá sér í staupinu, ættu þeir ekki að geta haldið ræður á Alþ. drukknir. En af hverju snertir það ekki sómatilfinningu nokkurs manns, að þeir gera það? Það er af því, að það er ekki einsdæmi. Einsdæmin eru verst. Það færi ekki hjá því, að Alþ. Íslendinga hefði forystu í því að brjóta niður það almenningsálit, að drykkjuskapur sé fínn og að drykkjuskapur sé sjálfsagður og að ríkinu sé samboðið að verzla með áfengi, ef hv. alþm. væru þessu mótfallnir og það væri fyllilega samboðið alþm. að almenningsálitið í landinu verði andstætt drykkjusiðum og drykkjuskap. En það er síður en svo, að alþm. yfirleitt styrki þetta heilbrigða almenningsálit á þessu máli. Þeir eru fremur, því miður, á bandi hins rangsnúna almenningsálits í þessu efni, og mér duldist ekki, hvorum megin hv. þm. Vestm. var. Það er til gömul og ný reynsla fyrir því, hvernig Alþ. hefur tekið viðleitni bindindismanna í landinu, bæði góðtemplara og annarra. Undirtektirnar hafa verið tregða, og undirtektirnar hafa, því miður, verið andstaða - undir ýmsum yfirskinsástæðum eins og þeim, að þeir hafi ekki trú á, að þetta og hitt dugi. Ef þeim hafði verið alvara um það, að samt sem áður þurfi eitthvað að gera til þess að vinna á móti ofnautn áfengis, hvers vegna hafa þeir þá ekki komið með úrræði, sem duga? - Nei, alþm. hafa ekki beitt sér fyrir því að skapa heilbrigt almenningaálit á Íslandi viðvíkjandi drykkjuskap, og þess vegna hafa. drykkjumenn og drykkjuunnendur í landinu vitað, að þeir hafa átt ekki hvað sízt hauka í horni á Alþ. til andstöðu gegn því, að drykkjuskap yrði útrýmt úr landinu. Ég tel, að það sé ágætur prófsteinn á það, hvort hæstv. Alþ. Íslendinga vill, að drykkjuskapurinn haldi áfram að aukast, eins og hann hefur gert undanfarin ár, eða hvort Alþ. vill, að gerð verði tilraun til þess að draga úr drykkjuskapnum í landinu, hverja afgreiðslu þessar till. fá, sem fyrir liggja nú hér á hæstv. Alþ. varðandi áfengismál. Ef þessar till. verða allar samþ., skal ég vera reiðubúinn til að játa, að nú sé viðleitni hafin á Alþ. til þess að verða við óskum þeirra manna í landinu, sem staðið hafa að þessum till. til þess að vinna að því að útrýma sem mest áfengisbölinu í landinu og áreiðanlega hafa alla bindindismenn í landinu að baki sér. En verði þær felldar, fleiri eða færri - kannske allar -, tel ég, að ég hafi nokkuð fyrir mér í því, að ekki sé ofmælt, að Alþ. Íslendinga hafi reynzt sá haukur í horni, sem um muni fyrir þá menn, sem drykkjuskap unna og vilja, að sá blóðugi ósiður haldist, að þjóðin drekki svo frá sér vit og manndóm sem verið hefur. Hv. þm. Barð. lét í ljós þá skoðun sína, að héraðabönn séu ekki til bóta. Þetta er hans skoðun. Við hv. þm. Barð. og ég erum báðir þannig settir, að við erum hvorugur góðtemplari eða félagsbundnir í þessu máli, en við erum báðir bindindismenn. Og þar sem hv. þm Barð. neytir ekki víns sjálfur, býst ég við, að hann hafi tekið þá ákvörðun og afstöðu af því, að hann hafi ekki talið það sér til gagns eða sóma að drekka sig fullan við og við, þó að sumir aðrir muni álíta svo. Og ég þykist vita, að hann vilji gera á hverjum tíma það, sem hann telur rétt, til þess að draga úr drykkjuskap. Ég vil vænta þess bezta af honum, af því að ég veit, hvaða afstöðu hann hefur til þessara mála. En ég vil þá biðja hann einnig að líta á það, að það er nokkru greiðari aðgangur að víni fyrir drykkfelldan mann, ef hann veit, að vín er fáanlegt innan við næstu dyr, og hann hefur til þess aura að kaupa það, að ganga þá inn í vínbúðina, sem er á staðnum, þar sem hann er staddur, til þess að kaupa vín, svala löngun sinni og eyða fé sínu, heldur en ef hann þarf, áður en hann fer á fyllirí, að bíða í tvær til þrjár vikur eftir víninu, sem hann hefði pantað, sem hann sem Vestfirðingur t.d. yrði að gera, eins og samgöngurnar eru hjá okkur á Vestfjörðum. Ég er alveg viss um, að það yrðu miklu færri, sem legðu á sig þá fyrirhöfn að fara að útvega sér áfengi, heldur en þeir, sem falla fyrir þeirri freistingu að fara inn í búð. Ég er þess vegna alveg sannfærður um, að þótt þetta yrði ekki til að fyrirbyggja drykkjuskap, þá yrðu þeir færri, sem drykkju. Ég vil þó taka það fram, að ég hef alveg sérstaka trú á héraðabönnunum í sambandi við aðra till., till. um skömmtun áfengis. Ég tel, að það ætti að samþykkja þessa till. og jafnframt till. um skömmtun, því þegar menn geta ekki fengið nema tiltölulega lítið af áfengi í einu, ættu þessar till. báðar saman að geta komið að gagni. Þeir, sem hafa góðan vilja í þessu efni og vilja reka slyðruorðið af Alþ., ættu að gera þá tilraun að samþykkja báðar þessar till. - og svo náttúrlega þá till., að hið opinbera standi ekki sjálft fyrir drykkjuskap.  Eitthvað var hv. þm. Barð. að brýna mig með því, að ég ætti að reyna að hafa áhrif í mínum skóla. Það hef ég gert, og ekki alveg árangurslaust. Ég veit, að margir góðir kennarar reyna þetta og þeim verður venjulega ágengt í þessu efni, enda hafa margir þeirra manna, sem berjast gegn áfengisnautn, tekið þessa stefnu í skóla. Hann var að tala um, að æskilegt væri að flytja mig á einhvern stað, þar sem vænta mætti árangurs í þessu efni. Það væri þá helzt að skipta og flytja mig að stærri skóla - og þakka ég honum fyrir það, ef hann meinar eitthvað með því og hefur aðstöðu til þess. En ég sé ekkert réttlæti í því, að jafnframt því, sem skólarnir eru að reyna að draga úr áfengisnautn, hafi ríkið á boðstólum áfengi, sem einmitt er verið að aftra mönnum frá að nota. Í því virðist liggja bein viðleitni til þess að gera þetta starf kennaranna að engu, og mér virðist það fullkomlega réttmætt, að fyrrverandi og núverandi nemendur mínir fái aðstöðu til þess að ákveða með atkvgr., að áfengið skuli hverfa úr bæjarfélaginu. Bindindisstarfsemi gagnfræðaskólans á Ísafirði hefur ekki bundið sig við áfengisnautnina eina. Við höfum reynt að halda uppi bindindi á tóbak. Ég held, að mjög fáir unglingar innan tvítugsaldurs reyki á Ísafirði, og það er einkum tvennt, sem hefur þau áhrif. Það eru skólarnir og íþróttastarfsemin. Og sem betur fer - þótt drykkjuskapur sé mikill á Ísafirði - þá er hann þó minni en víða annars staðar. Í verkalýðsstéttinni er varla til drykkjumaður, vegna þess að verkalýðsfélögin hafa ekki talið það fyrir neðan sína virðingu að vinna gegn drykkjuskap, og ef önnur félagasamtök hefðu gert það sama, er áreiðanlegt, að búið væri að skapa heilbrigðara almenningsálit í þessum málum en enn hefur tekizt. Að því er snertir Alþ., tel ég, að vilji hv. þm. komi bezt fram í atkvgr. um þetta mál, og mun ég veita því athygli, hvernig þeir greiða atkv., og dæma afstöðu þeirra eftir því.

Forseti (JPálm): Mér þykir ástæða til að mótmæla því, að þm. hafi haldið hér ræðu undir áhrifum áfengis. A.m.k. , hefur það ekki verið svo á því tímabili, sem ég hef setið hér í forsetastóli, að nokkur maður hafi verið hér undir áhrifum áfengis. Ég hef ekki verið á hverjum fundi í Nd, en ég held, að þetta hafi ekki átt sér stað þar. Ég veit ekki um þetta í hv. Ed., en þætti æskilegt, að forseti þeirrar d. vildi segja til um, hvort þetta hefur átt sér stað þar.



Það fór sem mig uggði, að hv. þm. yrði ósannindamaður að þeim fullyrðingum sínum, að Alþ. væri mesta gróðrarstía áfengisnautnar í landinu. Það var eftir af þm. að koma með sannanirnar, sem ég lýsti eftir, og undrar mig það ekki. - Það gladdi mig að heyra í ræðu hans, að hann er ekki skipulagsbundinn bindindismaður  Þm. getur ekkert um það sagt, hvort ég er á móti þessari till. eða ekki. Ég hef ekkert um það sagt. Ég hef aðeins vandað um við hann vegna málsmeðferðar hans. Hitt er það, að áfengisbölið er meira en svo, að alþm. yfirleitt séu rétt spegilmynd af því, hvernig áfengismálum þjóðarinnar er komið, því ef svo væri, ef alþm. væru rétt spegilmynd af áfengisnautn þjóðarinnar, væru ekki umr. um þessi mál einu sinni nauðsynlegar hér. En við höfum svo mikið af ræðum úr munni þeirra manna, sem ekki býður við glasi, ef þeim stendur það til boða, og eru með ásakanir í garð annarra, en eru bara sjálfir rétt eins og gerist og gengur. Þessi þm. heldur víst, að við höfum aldrei heyrt talað um áfengi á þingi, fyrr en hann kom hingað. Jú, við höfum heyrt talað um það af viti og sanngirni og án þess að ráðizt væri með offorsi og svívirðingum á sérstaka menn. En það var ekki hans háttur. Hann vill orða það svo, að samkv. almenningsálitinu sé Alþ. gróðrarstía áfengisnautnar í landinu. Þetta er með öðrum orðum frásagnarmáti Gróu gömlu á Leiti og hennar líka, sem hafa það fyrir sið að segja: Ólýginn sagði mér. Menn af hans skúffu hafa það fyrir sið að segja, að fólkið líti svo á, alveg út í bláinn. Þessi þm. leyfir sér að bera það á almenning, að hann álíti Alþ. verstu gróðrarstíu áfengisnautnar í landinu. Það var nógu vont að hafa það fyrir sín orð, en að klína almenning út á því er þó verra. Það getur vel verið, að almenningur hugsi eitt og annað um þm., en að almenningur álíti þá drykkfelldari en aðra menn - það veit ég, að er rangt, og ég veit, að þm. getur ekki sannað, að hann hafi heyrt það. Hann segist hafa séð vín á þm. hér. Þeir eru nú yfir 50, og hann er búinn að dveljast á meðal þeirra síðan í október í haust. Gefur það honum tilefni til þess að bera þetta á alla þm.? Svo vil ég að lokum, án þess að fara frekar út í þetta mál, benda þeim mönnum á það, sem í alvöru hugsa um að bæta úr áfengisbölinu í landinu, að þeir verða að koma fram í málinu á þann hátt, að sýnilegt sé, að frá þeim sé að vænta einhverra umbóta, en ekki bara, að þá langi til að kasta einhverjum óhróðri og skömmum að öðrum og jafnvel heilum hópum manna í landinu. Það var þetta, sem kom svo greinilega fram í ræðu hv. þm., að honum var hin mesta nautn í því að skamma þm. fyrir áfengisnautn. En það er hinn mesti misskilningur hjá honum, ef hann heldur, að þetta geri eitthvert gagn, í fyrsta lagi af því, að þm. þekkja hver annan, og í öðru lagi af því, að þótt hann virðist ímynda sér, að menn geti hér innan þinghelginnar farið með staðhæfingar án þess að sanna, að þeir fari með rétt mál, þá hefur hann nú verið krafinn um sannanir, en hann á eftir að koma með þær.

Þorsteinn Þorsteinsson Hæstv. forseti Sþ. óskaði umsagnar minnar sem forseta Ed. út af framkomu þingmanna vegna áfengisnautnar. Ég vil gefa þá yfirlýsingu, að síðan ég tók við forsetastörfum í Ed., hafa þm. aldrei flutt ræður undir áhrifum áfengis, og hef ég aldrei orðið var við, að þeir væru undir áhrifum áfengis í d. Ég tel mig svo ekki þurfa að hafa um þetta fleiri orð.



Ég skal ekki hafa mörg orð, en ég mótmæli því, að hv. 3. landsk. geti verið nokkur hæstiréttur í fylgi manna við áfengismálið eftir því, hvernig þeir greiða atkv. Ég vil segja, að ég er andvígur héraðabönnum vegna þess, að ég hef komizt að því, hvernig þau verka, en frábið mér hæstaréttardóm hans af þeirri ástæðu. Ég vil segja þetta, af því hann þykist geta flokkað menn eftir því, hvernig þeir greiði hér atkv., en ég er reiðubúinn til að taka höndum saman við þá menn, sem vilja vinna skynsamlega að málinu og hafa kjark til þess að segja nei, þar sem það á við.



Herra forseti. - Þessi till., sem hér liggur fyrir, er um það, að skora á ríkisstj. að láta koma til framkvæmda l. um héraðabönn. Ég vil benda þm. á það, að hvort sem þeir álíta, að þessi l. eigi að koma til framkvæmda eða ekki, þá er það beinlínis skerðing á sjálfsforræði manna að leyfa þeim ekki að koma til framkvæmda. Ef meiri hl. manna á Ísafirði óskar eftir slíku banni hjá sér, þá er það ekki okkar að hindra þá í því að koma því á. Hitt er svo annað mál, hvort ekki er hægt að koma þangað víni og selja í leynisölu, en þar sem menn trúa á þetta og vilja reyna það, þar á að leyfa það. Mér finnst það vera viðbjóður að heyra tvo forseta flytja hér rangt mál. Það er að vísu rétt, að forseti Ed. hefur ekki heyrt menn halda ræðu fulla, en hann hefur horft á mann svo fullan, að það hefur þurft að greiða atkv. fyrir hann, og forseti Nd. hefur horft á mann svo fullan, þó að ekki væri það á þessu þingi, að hann sofnaði í sæti sínu og hrökk svo upp með umli miklu, svo að menn hölluðu sér fram af pöllunum til þess að sjá, hvaðan þessi hávaði kæmi. Svo segjast þessir menn aldrei hafa séð mann undir áhrifum víns í þingsölunum. Ég verð að segja, að mig undrar þetta stórlega, að forsetar segi svo stórlega ósatt.

Forseti (JPálm): Út af þessum síðustu ásökunum síðasta ræðumanns þykir mér ástæða til að ítreka það, að það eru rangar ásakanir, sem hér eru fram fluttar. Ég hef ekki sagt annað en það, að hér í Sþ. hafi enginn þm. flutt ræðu fullur, síðan hann (HV) kom í þingið. Annað sagði ég ekki. Hitt, hvort einhverjir þm. smakka áfengi, kemur þessu máli ekki við. Ég tel óhætt að fullyrða, að í Sþ. hafi enginn maður flutt ræðu undir áhrifum áfengis.



Ég hafði vonazt eftir, að hæstv. forseti mundi láta sér nægja að tvítaka það, að hér hefði enginn maður flutt ræðu fullur síðan í haust, og bjóst við, að hann mundi láta bíða að segja það í þriðja sinn, þangað til haninn galaði. - Ég ætla ekki að fara út í þetta, en æskilegt væri, að forseti bæri sannleikanum, en ekki lyginni, vitni úr forsetastóli. Ég tel það hafa meira að segja, ef þm. flytja ræðu drukknir, heldur en ef alþýðumaður sést drukkinn. Þó eru þeir teknir og fluttir í fangahúsið. Það er ekki samboðið löggjafanum að sinna starfi sínu í sama ástandi og menn eru teknir fastir fyrir og settir í tukthús. Ég vil benda á það, að eins og þm. eiga ekki að mæta drukknir, eins þykir mér það ósamboðið kennara að mæta drukkinn í kennslustund og ósamboðið presti að mæta drukkinn í stólinn. Þetta sýnir það, að ábyrgðin er á fyrirmönnunum, á þinginu. Þetta hafa þeir ekki athugað sjálfir, og framkoma þess forseta, sem vill ekki bera sannleikanum vitni, sýnir, að þm. gera sér ekki ljósa þá margföldu ábyrgð, sem á fyrirmönnum þjóðarinnar hvílir, ef hér á að skapast heilbrigt almenningsálit.



Herra forseti. - þessi þáltill., sem hér liggur fyrir, skýrir sig sjálf og þarf ekki að túlka hana mikið. Það er kunnugt, að á flestum sviðum íslenzkrar löggjafar eru enn þá gildandi mjög gömul lagaákvæði og úrelt og margt stangast á í íslenzkri löggjöf, svo að þeir munu vera fáir í landinu, sem vita það í raun og veru, hvað rétt l. eru á ýmsum sviðum. Hvergi kveður þó eins rammt að þessu eins og í kirkjulegri löggjöf. Þar er fleira af úreltum lagaákvæðum en á nokkru öðru sviði löggjafarinnar. Í grg. með þessari þáltill., sem fer fram á endurskoðun allra kirkjulegra lagaákvæða og ætlast til þess, að saminn verði samfelldur lagabálkur, þar sem hverjum málefnaflokki kirkjulöggjafarinnar eru gerð skil í sérstökum kafla, er á það bent, að í gildi séu l. frá 1275 eða 670 ára gömul. Þá eru og mýmörg lagaákvæði í gildi frá 17. öld, svo sem kirkjuordinantia Kristjáns IV., konungsbréf um aldur presta, alþingissamþykkt um prestsmötu, konungsbréf um legorð presta, dönsku lög Kristjáns V. Þetta eru allt lagaákvæði frá 17. öld, 200 ára eða eldri. Frá 18. öld eru mýmörg lagaákvæði og mörg þeirra, eins og hin fyrri, mjög úrelt. Mætti þar benda á l. um húsvitjanir. Það vita allir, að húsvitjanir presta eru nokkurn veginn lagðar niður, en samkv. þeim l., er prestum gert að skyldu að húsvitja a.m.k. tvisvar á ári hvert heimili í sókn sinni. Þá er þrenns konar lagasetning um confirmation, fermingu. Öll þau lagaákvæði eru löngu úrelt. Nú fer ferming unglinga fram venjulega úr 1., 2, eða 3. bekk unglingaskóla eða gagnfræðaskóla, en kristindómsfræðslunni lýkur í barnaskólum samkv. nýju skólalöggjöfinni, þegar börnin eru 12 ára gömul. Þau má þó ekki ferma, fyrr en þau eru 14–15 ára gömul. Þó má veita undanþágu, þannig að þau séu fermd 131/2 árs. Það væri eðlilegt, að fermingin færi fram undir eins að lokinni barnafræðslunni, og er engin ástæða til að draga það 1–3 ár. Lagaákvæðin um sjúkravitjanir presta eru úrelt, og þannig mætti lengi telja. Auk þess rekast ákvæðin á og stangast hvert gegn öðru. Það er til þess ætlazt, að þeir menn, sem bezt þekkja til þarfa kirkjunnar og að kirkjulegum málefnum standa, verði tilnefndir af ríkisstj. til þess að endurskoða öll þessi lagaákvæði. Ég hygg, að um það verði ekki deilt, að það yrði til bóta, ef samfelldur lagabálkur yrði saminn varðandi þessi málefni, á líkan hátt og skólamálalöggjöfin hefur verið endurskoðuð undanfarin ár. Ég get ekki ímyndað mér, að nokkur ágreiningur verði um það, að ríkisstj. verði falið að framkvæma slíka endurskoðun, og hef því ekki fleiri orð um þetta að segja.



Herra forseti. Það eru allt að 30 ár síðan l. um lögræði voru sett. Þar er gert ráð fyrir því, að hvern þann mann, sem þurfi að svipta sjálfræði og fjárráðum eða lögræði, þurfi að svipta mörgum almennum borgaralegum réttindum, þó að tilefnið sé annaðhvort andleg eða líkamleg bilun að vissu leyti, og virðast því ákvæði l., eins og þau eru nú, ekki framkvæmanleg nema með því að ráðast inn á fjöldamörg óviðkomandi svið borgaralegra réttinda. Hér er lagt til, að lögræðinu verði breytt við gagngera endurskoðun á þann veg, að frjálsræði manna verði ekki skert nema að því leyti, sem minnst verði komizt af með til þess að firra aðra hættum og vandræðum. Landlæknir hefur tjáð mér, að það sé algengt, að svipta þurfi mann sjálfræði, vegna þess að hann gangi með smitandi sjúkdóm. Þess eru og mörg dæmi, að viðkomandi maður vill ekki sjálfur láta leggja sig á sjúkrahús. Til þess að geta komið því í framkvæmd þarf þá að svipta hann sjálfræði, en það er ekki eins auðvelt og ætla mætti. Til þess að koma þessu í kring þarf að fá úrskurð héraðsdómara um sjálfræðissviptinguna, en það er ekkert í l. um það, hver eigi að hefjast handa um sviptingu sjálfræðis. Það eru heldur engin ákvæði í l. um það, hvaða meðferð slík sjálfræðissvipting eigi að hlíta í héraði. En afleiðingarnar af þessu eru þær, að eftir að héraðsdómari hefur kveðið upp úrskurð um sjálfræðissviptingu, eiga stefnuvottar að birta honum úrskurðinn, enn fremur á hann að birtast í Lögbirtingablaðinu. Einnig skal innrita hann í þinglýsingarbókina og lýsa honum síðan í heyranda hljóði á varnarþingi þess, sem sjálfræði var sviptur. Enn fremur er tekið fram, að ef sá, sem lögræði er sviptur, á fasteign eða skrásett skip eða rekur atvinnu, sem getið er í verzlunarskrá, þá skuli þinglýsa úrskurðinum um lögræðissviptinguna á varnarþingi fasteignar eða skips og láta aths. um hana í verzlunarskrána. Þess vegna er það, að þó að brýn nauðsyn sé til lögræðissviptingar, þá kveinka flestir sér undan því að þurfa að gera slíkar ráðstafanir sem þessar langt út yfir það svið, sem þörf heimtar. Eins er þetta t.d. um svo forfallinn drykkjumann, að hann þykir ekki lengur fær um að fara með fjárráð fjölskyldu sinnar. Ef á að koma honum á drykkjumannahæli, honum sjálfum til heilsubótar, en hann fæst ekki til þess, þá er nauðsynlegt að svipta hann sjálfræði. En þetta eitt ætti að vera nóg, að því er þennan veikleika hans snertir, en ráðast ekki inn á önnur svið borgaralegra réttinda hans. Í sumum l., svo sem berklavarnarl., eru sérstök ákvæði, sem heimila sjálfræðissviptingu í tilefni af sérstökum sjúkdómum. Öll slík sérstök ákvæði í einstökum l. ættu að hverfa, og ætti sjálfræðissvipting og lögræðissvipting einungis að vera heimiluð almennt vegna andlegra eða líkamlegra sjúkdóma án þess að tilnefna þá sérstaklega, því að slíkt er vitanlega meiðandi, þegar það er tekið fram í ákveðnum lögum. Ég held það liggi í augum uppi, að þessi l. þurfa endurskoðunar, því að það eru sjálfsagt margir, sem reka sig á það, að gildandi ákvæði eru ýmist allt of víðtæk eða í flestum tilfellum of óhnitmiðuð, til þess að þau eigi við í mörgum tilfellum. L. þarf að endurskoða vandlega, og ég legg ríka áherzlu á það, að til þess séu valdir hinir færustu menn, því að þessi l. fjalla um viðkvæmt málefni, Sjálfsagt er að fá til þess t.d. landlækni og færan lögfræðing, ef til vill dómstjóra hæstaréttar, og að sjálfsögðu sérfræðing í taugasjúkdómum, því að í mörgum tilfellum er sjálfræðisskerðing framkvæmd í sambandi við slíka sjúkdóma. Ég held, að það sé svo rétt, að þessari till. verði að lokinni þessari umr. vísað til allshn., eins og hinu fyrra máli.