Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þessu þingi og enn fremur á undanförnum þingum hafa einstakir þm. borið fram frv. um stofnun menntaskóla á Vestfjörðum og á Austurlandi og enn fremur um nýjan menntaskóla í Reykjavík. Þessi frv. hafa ekki haft brautargengi hér á hv. Alþ., þó að öllum sé það ljóst, að aukin menntun er óhjákvæmileg og stúdentafjöldinn fer hraðvaxandi. Það er enn fremur ljóst, að húsakynni Menntaskólans í Reykjavík eru orðin allt of þröng, miðað við þann nemendafjölda, sem þar stundar nám. Það er einnig skoðun þeirra, sem hafa beitt sér fyrir, að stofnaðir yrðu menntaskólar á Austurlandi og Vestfjörðum, að það styrki aðstöðu landshlutanna að fá þangað menntastofnanir af þessu tagi. Með þessu frv., sem hér liggur fyrir, hefur ríkisstj. tekið þessi mál upp á þann veg að sameina þau í eitt frv., sem efnislega nær sama marki og þau frv., sem hér er minnzt á. Þetta er vissulega fagnaðarefni, og menntmn. þessarar d., sem hefur fjallað um þetta mál, varð sammála um að leggja til að mæla með því, að frv. þetta verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Á síðasta Alþ. voru samþ. lög um breyt. á lausaskuldum iðnaðarins í föst lán. Í þeim l. er ákveðið, að iðnlánasjóði sé heimilt að gefa út sérstakan flokk vaxtabréfa í þeim tilgangi að breyta í föst lán, lausaskuldum iðnfyrirtækja þeirra, sem skylt er að greiða iðnlánasjóðsgjald samkv. ákvæðum laga þar um og hafa ekki fengið nægileg lán til hæfilegs tíma til þeirra framkvæmda, sem þeir hafa ráðizt í á tímabilinu 1957–1962, að báðum árunum meðtöldum. Þessum lögum var ætlað hliðstætt hlutverk og l. um breyt. á lausaskuldum landbúnaðarins í föst lán og ákvæðum um hliðstæð efni í stofnlánadeildarlögunum að því er laut að sjávarútveginum. Eins og fram kom hjá hæstv. iðnmrh. við 1. umr. þessa máls, hefur síðan verið unnið að samningu reglugerðar og samningagerð við banka og peningastofnanir um þessi efni og hæstv. ráðh. upplýsti það, að reglugerð væri væntanleg nú á næstu dögum. En við undirbúning þeirrar reglugerðar hefur komið í ljós, að þau tímatakmörk, sem sett eru í l. um, hvenær eigi að hafa verið stofnað til þessara skulda, til þess að þeim yrði breytt á þennan hátt, væru óraunhæf og óeðlileg og hefur því verið flutt stjfrv. það, sem hér liggur fyrir, um að fella niður upphafsár tímabilsins, sem ákveðið er í l. 1957, þannig að einnig skuldir, sem stofnað hefði verið til fyrr, gætu komið til greina í þessu sambandi, og einnig að framlengja hitt takmarkið, árslok 1962, til ársloka 1963. Iðnn. hefur athugað þetta frv., sem var lagt fram í Nd. og hefur fengið greiðan framgang gegnum þá d. og samþ. þar shlj. og iðnn. hefur orðið sammála um, að þessi breyting sé eðlileg og leggur til, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Mál þetta, sem um er að ræða, er frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til að ábyrgjast lán til byggingarframkvæmda dráttar– og skipasmíðastöðva. N. hefur samþ. að mæla með samþykkt frv. Þrír nm., Gils Guðmundsson, Helgi Bergs og Hermann Jónasson, hafa áskilið sér rétt til að flytja eða fylgja brtt:, ef fram kynnu að koma. Í frv. segir í 1. gr.: „ Ríkisstj. er heimilt að ábyrgjast lán til byggingar dráttarbrauta og skipasmíðastöðva, allt að 30 millj, kr. samtals, samkv. nánari ákvörðun ríkisstj., þó ekki meira en 60% af kostnaðarverði framkvæmda á hverjum stað, gegn þeim tryggingum, sem ríkisstj. metur gildar.“ Í aths. við frv. segir, að á s.l. ári hafi ríkisstj. haft forgöngu um að kanna fyrirætlanir og ráðagerðir um byggingu dráttarbrauta og skipasmíðastöðva. Eins og kunnugt er, hefur hinn mikli vöxtur skipaflotans undanfarin ár leitt til þess, að stækka verður til muna þær dráttarbrautir, sem fyrir eru í landinu, til þess að geta sinnt viðgerðarþjónustu á fullnægjandi hátt. Ég vil lýsa ánægju minni yfir framkomu þessa frv. Þau fyrirheit, sem í því felast, eru ánægjuleg viðurkenning viðkomandi þeirri viðleitni íslenzkra skipasmiða og dráttarbrautaeigenda að vekja þann skilning þessu máli viðkomandi, sem þeim hefur þótt á skorta s.l. 20 ár. Hefði sá skilningur, sem hér um ræðir, verið fyrir hendi fyrir 20 árum, hefðu íslenzkar skipasmiðar og íslenzkur skipainnflutningur fallið í annan farveg en verið hefur. Ég gæti með rökum bent á tugi eða hundruð millj., sem landið hefði getað sparað í erlendum gjaldeyri og hagnazt á, á annan hátt, ef málum hefði verið fyrr á árum á annan hátt skipað hér, en það skal hér látið ógert. Því er þó ekki að leyna, að þessi iðnaður og þjónusta hefur átt í vök að verjast mörg undanfarin ár og kemur þar margt til greina. Einna hæst ber samkeppni við erlendar skipasmíðastöðvar, lánsfjárskort, óhagstæða tollalöggjöf o.m.fl. Ég geri ráð fyrir því, að þetta frv. verði samþ. óbreytt frá því, sem það nú er, en ég tel það þó aðeins byrjunarlausn þessara mála, en ekki endanlega. Af þeim ástæðum langar mig til, fyrst ég stend hér á þessum stað, að koma með nokkrar ábendingar, sem ég tel að taka beri tillit til í náinni framtíð. Ég vil leggja á það höfuðáherzlu, að lánið verði veitt samkv. framkvæmdaáætlun. Í þessari lánaframkvæmdaáætlun þarf að miða lánin við það, að kleift verði að byggja dráttarbrautir og aðstöðu til viðhaldsþjónustu og nýsmíði fiskiskipa í samræmi við nútímakröfur um tækni og vinnuhagræðingu og skapa skipaiðnaðinum eðlilega samkeppnisaðstöðu við erlenda framleiðslu. Stærð nýbygginga á dráttarbrautum og skipasmíðastöðvum þarf að miðast við skip allt að 400 smálestir. Framkvæmdaáætlun þarf að miða að því, að ný uppbygging fullnægi heildarþörf í næstu framtíð, bæði hvað snertir viðhald og nýsmíði fiskiskipa. Stuðla þarf að skipulegri endurnýjun og aukningu skipaflotans með áætlanagerð og á þann hátt hagnýta að fullu þá innlendu smíðagetu, sem skapast með nýrri uppbyggingu á dráttarbrautum og skipasmíðastöðvum og vaxandi fjölda verkþjálfaðra manna. Ekki teldist það óeðlilegt, að veitt yrði heimild til að greiða alla tolla af efni og vélum í nýskipasmíði með tryggingavíxlum, á meðan smíðin stendur yfir, enda er tollur greiddur til baka, þegar smiði er lokið. Enn fremur teldi ég það ekki óeðlilegt, að Seðlabankinn greiddi fyrir rekstrarlánum til smíði fiskiskipa innanlands með endurkaupum á víxlum, eins og um útflutningsframleiðslu væri að ræða, enda nýtur skipaiðnaðurinn engrar tollverndar. Öll þessi atriði mynda þá heild, sem brýna nauðsyn ber til að koma í framkvæmd til þess að skapa eðlileg skilyrði fyrir íslenzkan skipasmíðaiðnað og viðgerðarþjónustu. Það má gera ráð fyrir því, að mjög fljótlega, eftir að skipulag er komið á þessi mál, getum við sjálfir annazt eðlilegt viðhald og eðlilega aukningu okkar eigin skipastóls. Þegar svo litið er til þeirrar staðreyndar, að eftir að við Íslendingar í mörg ár höfum hagnýtt fiskimið okkar og fiskistofna með óskynsamlegum veiðiaðferðum og verðum knúðir til að leggja niður þá villu að byggja útflutningsverðmæti okkar á magni, heldur snúum okkur að frekari verðmætasköpun hráefnisins hér innanlands, þá verður endurnýjun skipastólsins ekki eins ör og hún hefur verið undanfarin ár. Ég hefði viljað hafa átt þess kost að ræða þessi mál á breiðari grundvelli, en ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar hér um, enda hefur n. orðið sammála um að mæla með samþykkt frv.



Herra forseti. Ég get í upphafi alveg tekið undir þau orð hv. 5. þm. Reykn., sem hann lét falla við 1. umr. málsins, að hann harmaði það, að d. gefst ekki meira tóm, en raun er á, til að fjalla um það mikilvæga og viðamikla mál, sem hér er um að ræða. Eins og nál. menntmn. á þskj. 628 ber með sér, leggur n. til, að frv. verði afgr. til 2. umr., en einstakir nm. hafa þó fyrirvara um einstakar gr. frv. og áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. Ég hygg, að það hafi verið almenn skoðun nm., þegar málið var afgr., að þó að n. harmaði það að vísu, að henni hefði ekki gefizt meiri tími til að athuga málið, þá er hv. þdm. kunnugt um, að þetta er þriðja þingið í röð, sem þetta frv. liggur fyrir og þar sem nauðsyn er, að einhver löggjöf verði sett um þetta efni, kemur vart annað til greina en frv. verði afgreitt nú, þó að n. hafi lítill sem enginn tími gefizt til þess að athuga málið svo sem æskilegt er. N. hafa borizt ýmis erindi og tilmæli um breytingar á einstökum gr. frv. og jafnvel allvíðtækar breytingar, en ekki verður unnt, hvað sem öðru liður, ef málið á að afgreiða á þessu þingi, að koma til móts við slíkt nema að litlu leyti. En n. mun þó á milli 2. og 3. umr. halda fund um þessi mál og athuga, hvaða breytingar kleift muni að gera á frv., þannig að það hindri ekki framgang málsins á þessu þingi. Ég vil ljúka orðum mínum með því að endurtaka það, að ég harma það og hygg, að það sé skoðun okkar allra, sem í menntmn. eigum sæti, hve lítill tími okkur hefur gefizt til að athuga málið og málið hefur ekki fengið þá athugun í n., sem vert væri. En með tilliti til allra aðstæðna töldum við rétt að afgreiða málið á þeim grundvelli, sem ég nú hef gert grein fyrir.



Herra forseti. Þetta mál er mjög margþætt og eins og frsm. hefur tekið fram, gafst menntmn. þessarar d. lítill tími til þess að athuga þetta mál. Eigi að síður eru allir nm, ásáttir um að greiða fyrir því, að málið í heild nái fram að ganga. En í nál. er tekið fram, að einstakir nm. hafi fyrirvara um einstakar greinar og áskilji sér rétt til þess að flytja eða fylgja brtt. Ég vil leyfa mér að lýsa því, að ég ásamt hv. 1. þm. Norðurl. e., Karli Kristjánssyni, hef þann fyrirvara, að við viljum fella úr frv. 45. gr. og 53. gr. þess. Í 45. gr. er mælt svo fyrir, að til greiðslu kostnaðar við Rannsóknastofnun iðnaðarins skuli leggja á og innheimta hjá iðnfyrirtækjum, verksmiðjum og verkstæðum sérstakt gjald, 2o/oo af útborguðu kaupi hvers slíks fyrirtækis til verkafólks og fagmanna. Og í 53. gr. er svo fyrir mælt, að af öllu innfluttu timbri, sementi og steypustyrktarjárni skuli greiða 1/2% aðflutningsgjald og 1/2% framleiðslugjald af sementi, sem framleitt er hér á landi og þessi gjöld renni til greiðslu kostnaðar við starfsemi Rannsóknastofnunar byggingaiðnaðarins. Í þessum gr. eru því ákvæði um nýja og sérstaka skattálagningu í þessu skyni. Þó að þessi ákvæði verði felld niður úr frv., fær löggjöfin staðizt og getur orðið framkvæmd eigi að síður. Breytingin yrði aðeins sú, að bein framlög úr ríkissjóði til þessara mála yrðu hærri sem þessu sérstaka skattgjaldi nemur, ef þau yrði fellt niður. Þar sem þetta er 2. umr. málsins og atkvgr. við 2. umr. er miðuð við, að einstakar gr. séu bornar upp hver í sínu lagi, ef verkast vill, teljum við ekki þörf á að flytja um þetta brtt., heldur mælumst við til þess við hæstv, forseta, að hann hagi atkvgr. þannig, að þessar tvær gr., 45. gr. og 53. gr., verði bornar upp hvor út af fyrir sig, þannig að atkvgr. fáist um þau efnisatriði alveg sjálfstætt.



Herra forseti. Eins og ég boðaði við 2. umr. málsins, hefur fjhn. haft til meðferðar ýmis atriði varðandi þetta frv. milli 2. og 3. umr. og hefur nefndin orðið sammála um það að leggja fram nokkrar brtt., sem hún stendur að í heild. Þar sem ekki hefur gefizt tími til þess að útbýta þessum brtt. sem þskj., ætla ég - með leyfi hæstv. forseta - að lýsa þeim. Í fyrsta lagi flytur nefndin brtt. við 13. gr. laganna, þannig að við hana bætist nýr liður, sem verður f-liður: „Slysadagpeningar samkv. 35. gr. og sjúkradagpeningar skv. 50. gr. laga nr. 40 1963, um almannatryggingar, svo og greiðslur svipaðs eðlis vegna veikinda eða slysa úr sjúkrasjóðum stéttarfélaga.“ Hv. 4. þm. Norðurl. e. hafði flutt brtt, um það að undanþiggja bætur vegna slysa eða veikinda úr sjúkrasjóðum stéttarfélaga tekjuskatti. Við athugun á þessu í nefndinni komumst við að þeirri niðurstöðu, að ef inn á þessa braut yrði farið, yrði ekki komizt hjá því að undanþiggja svipaðar greiðslur á vegum almannatrygginganna tekjuskatti. Hefur hv. 4. þm. Norðurl. e. fallizt á það að draga til baka þann lið brtt. sinna, sem þetta efni varðar. Aðrar brtt. nefndarinnar snerta skattaeftirlitið og miða allar að því að gera það áhrifameira, en verið hefur. Skal ég nú lýsa þeim till. Það er í fyrsta lagi brtt. við 7. gr. Greinin orðist svo: „Við 1. mgr. 51. gr. bætist: Um sektir þær, sem ákveðnar verða skv. 48. gr., gilda þó sömu reglur, að því er innheimtu varðar og um tekjuskatt, eftir því sem við á, þ. á m. um lögtaksrétt.“ Þetta eru brtt. við 7. og 13. gr. Þá er brtt. við 4. mgr. 36. gr. laganna, hún orðist svo: „Vegna rannsókna skv. lögum þessum hefur ríkisskattstjóri, skattrannsóknarstjóri og þeir menn, sem þeir fela rannsóknarstörf, aðgang að bókum og bókhaldsgögnum, þar með talin verzlunarbréf og samningar framtalsskyldra aðila, svo og allra stofnana, félaga og annarra aðila, sem ekki eru framtalsskyldir, þar með taldir bankar, sparisjóðir og aðrar peningastofnanir, enn fremur aðgang að starfsstöðvum og birgðageymslum þessara aðila og svo heimild til þess að taka skýrslur af hverjum þeim, sem ætla má geta gefið upplýsingar, er máli skipta.“ Við 42. gr. laganna, 3. mgr., er þessi brtt. Málsgr. orðist svo: „Við embætti ríkisskattstjóra skal starfa rannsóknardeild, er hafi með höndum rannsóknir skv. lögum þessum, sbr. 4. mgr. 36. gr. og 2. mgr. þessarar gr. Forstöðumaður deildarinnar, skattrannsóknarstjóri, stýrir rannsóknarstarfi hennar í samráði við ríkisskattstjóra.“ Áður var gert ráð fyrir því, að skattrannsóknarstjóri heyrði undir ríkisskattstjóra, en þessu er nú breytt þannig, að hann starfi í samráði við ríkisskattstjórann, eins og það er orðað. Þá er það í þriðja lagi, að 48. gr, skattalaganna orðist svo: „Nú skýrir skattþegn af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi rangt frá einhverju því, er máli skiptir um tekjuskatt hans eða eignarskatt og skal hann þá sekur um allt að tífaldri skattupphæð þeirri, sem undan var dregin. Einnig er heimilt að sekta skattþegn, sem ekki hefur talið fram til skatts, um allt að tífaldri skattupphæð þeirri, sem áætlun var of lág, ef skattur er reiknaður að nýju skv. 2. mgr. 38. gr. Eigi má þó reikna skattsekt sk., þessari mgr. lengra aftur í tímann en 6 ár, sbr. 38. gr. Nú verður slíkt uppvíst við meðferð dánarbús og skal þá greiða úr búinu tvöfalda þá upphæð, er á vantar. Hver sá, sem af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi gefur skattayfirvöldum rangar eða villandi upplýsingar um atriði, sem varða skattframtöl annarra aðila, eða gegnir ekki skyldu sinni samkv. 36. gr., skal sekur um allt að helmingi þeirrar fjárhæðar, sem undan skyldi draga með hinum röngu eða villandi upplýsingum eða fellt var undan að gefa upplýsingar um. Hver sá, sem í atvinnuskyni aðstoðar við ranga eða villandi skýrslugjöf til skattyfirvalda, skal sekur um allt að helmingi þeirrar fjárhæðar, sem undan skyldi draga með hinni röngu eða villandi skýrslugjöf. Fyrir endurtekin og stórfelld brot skv. 1., 3. og 4. mgr. þessarar gr. má dæma menn í allt að tveggja ára varðhaldsvist, enda liggi ekki þyngri refsing við brotum skv. hinum almennu hegningarlögum. Nefnd, er í eiga sæti ríkisskattstjóri, skattrannsóknarstjóri og lögfræðingur, er fullnægir embættisskilyrðum héraðsdómara og ráðh. skipar, ákveður sektir skv. 1., 3. og 4. mgr., nema ríkisskattstjóri eða sökunautur óski, að málinu sé vísað til dómstóla. Ríkisskattstjóri skal vera formaður nefndarinnar. Nefnd þessi ákveður og sektir skv. 25. gr. laga nr. 10 1960, um söluskatt, nema fjmrh. eða sökunautur óski, að máli sé vísað til dómstóla.“ Við 50. gr. skattalaganna flytur nefndin brtt., að við hana bætist ný mgr., sem verður 3. mgr., svo hljóðandi: „Nú er svo ástatt sem í 1. mgr. segir og dagsektir teljast eigi einhlítar til að knýja fram skýrslur eða önnur gögn; er þar greinir og getur ríkisskattstjóri eða skattrannsóknarstjóri þá vísað sökinni til dómara (sakadómara) til meðferðar. Dómari skal taka slíkt mál án tafar til rannsóknar að hætti opinberra mála og er ríkisskattstjóra og skattrannsóknarstjóra rétt að vera staddir við þá rannsókn eða láta fulltrúa sína vera það. Að rannsókn lokinni sendir dómari rannsóknargerðir sínar ríkisskattstjóra, er hlutast til um frekari meðferð máls að lögum.“ Við 54. gr. skattalaganna flytur nefndin enn fremur brtt., að við hana bætist ný gr., sem verður 2. mgr., svo hljóðandi: „Ráðh. getur og í reglugerð kveðið á um sérstakt bókhald, þar á meðal birgðabókhald, skattskyldra aðila og svo um löggildingu þess, færslu og geymslu.“ Þessar till., sem eru samdar í samráði við ríkisskattstjóra og skattrannsóknarstjóra, miða allar að því að auðvelda þessum aðilum það skattaeftirlit, sem þeir eiga að hafa með höndum. Þar sem nefndin stendur öll að þessum till., sé ég ekki ástæðu til þess að rekja þær nánar. Að öðru leyti mun ég ekki fjölyrða um þetta mál að þessu sinni. Ég vil þó leyfa mér að víkja með fáeinum orðum að ræðu hv. 4. þm. Norðurl. e. (BJ) við 2. umr. málsins. Hann ræddi þar nokkuð, svo sem ég hafði gefið tilefni til og grg. þessa frv. raunar gefur líka tilefni til, hin almennu vandamál, sem nú eru fram undan í sambandi við kjarasamninga. Ýmislegt í því, sem hann sagði, kemur mér að vísu öðruvísi fyrir sjónir. Hins vegar ber að mínu álíti mjög að virða, að hann leitast við að líta á þessi mál frá hærri sjónarhól, en almennt hefur verið um verkalýðsleiðtoga fram að þessu og ef aðstæður væru aðrar en þær eru nú, að svo mjög þarf að hraða þeim störfum, sem þingið á eftir, hefði ég gjarnan viljað gera þessu ýtarlegri skil, því að fátt er að mínu álíti gagnlegra í sambandi við þau vandamál, sem hér er við að etja, en málefnalegar umr. um þau, hvort sem er utan þings eða innan. Ég get þó ekki af áðurgreindum ástæðum gert þessu efni ýtarlegri skil. En það var þó aðeins eitt atriði í ræðu hv. þm., sem ég get ekki stillt mig um að leiðrétta. Hann sagði, sem rétt var, að ég hefði farið lofsamlegum orðum um þá viðleitni til þess að gera kjarasamninga á breiðari grundvelli en áður, sem upp var tekin með júnísamkomulaginu á s.l. ári, en taldi það í mótsögn við þá afstöðu, sem ég áður hefði haft í þessum málum, þegar ég hefði gagnrýnt vinstri stjórnina fyrir það samráð, sem hún hefði haft við hagsmunasamtökin á sínum tíma. Þetta vil ég algerlega bera af mér. Ég minnist þess ekki að hafa tekið þátt í því að gagnrýna vinstri stjórnina fyrir það, þó að hún hafi haft samráð um ýmis mál við verkalýðssamtökin og önnur hagsmunasamtök. Það eru aðrir, sem það eiga. Það eina, sem mér er minnistætt, að ég hafi gagnrýnt vinstri stjórnina fyrir í því sambandi, var m.a. það, að þegar hún ákvað vísitöluskerðinguna sumarið 1956, virti hún ekki fjölmenn launþegasamtök, sem ég var þá formaður fyrir og áttu mikilla hagsmuna að gæta ekki síður, en aðrir aðilar í sambandi við það mál, þess að ræða þetta við þau. Nú er það annað mál, að það hefði verið auðsótt mál af minni hálfu að samþykkja þessa ráðstöfun, því að ég leit þannig á, að hún væri nauðsynleg með tilliti til ástands efnahagsmálanna, eins og það var þá og studdi hana bæði innan þings og utan. En mér fannst, að vinstri stjórnin hefði átt að virða þessi samtök, sem að ýmsu leyti áttu, miðað við aðstöðu þá, meiri hagsmuna þarna að gæta en verkalýðssamtökin, þess að ræða, við þau um þetta atriði. Ég hef gagnrýnt vinstri stjórnina fyrir margt annað, en minnist þess ekki að hafa gert það í sambandi við þetta. Varðandi aðrar brtt. frá þeim hv. nm., sem skilað hafa minnihlutaálitum, get ég í meginatriðum vísað til þess, sem ég sagði um þau við 2. umr. Ég tók þá neikvæða afstöðu til þessara till., þó að ég teldi það rétt vinnubrögð af n. að hafa þær áfram til athugunar á milli 2. og 3. umr. Ég get endurtekið það, sem ég sagði þá, að ég tel, að það beri að kanna, alveg eins og gert var á s.l. sumri, þegar kjarasamningar voru gerðir þá, hvaða möguleika ríkisvaldið hefur á því að koma til móts við verkalýðsfélögin og leggja fram fjármuni til þess að auðvelda framgang ákveðinna hugðarefna þeirra, sbr. það, sem gert var á s.l. sumri, þegar 40 millj. kr. voru lagðar fram til húsnæðismála. En ég álít, að það sé skilyrði fyrir því, að slik fjárframlög úr ríkissjóði, - að því leyti sem þau af öðrum ástæðum kunna að vera möguleg, - nái tilgangi sínum, að slíkar fjárhæðir komi eingöngu verkalýðnum og áhugamálum hans til góða, en þetta renni ekki að verulegu leyti til annarra. Einmitt á þessum grundvelli hef ég ekkert breytt um skoðun á því, að ég er andvígur þeim till. minnihlutamanna, sem ganga út á það að lækka tekjuskattsstigana. Það gefur auðvitað auga leið, að ef ríkið á að leggja fram fé í þessu skyni, þá verður með einhverju móti að afla fjár til þess og auðvitað verður að sjá þannig fyrir fjáröfluninni, að ekki sé tekið af verkalýðnum aftur með annarri hendi það, sem gefið var með hinni. Eitt af fleira, sem vitanlega kemur til athugunar í því sambandi, mundi vera, hvort rétt er að hækka félagaskatt eins og hv. þm. leggur til, en allt þarf það mál þó nánari athugunar við, heldur en unnt hefur verið að framkvæma í sambandi við þetta frv. Get ég því ekki lagt til, að till. hans um það efni verði samþ., þótt hitt beri mjög að virða, að hv. þm. bendir á tekjuöflunarleiðir á móti þeim lækkunum, sem hann leggur til að verði framkvæmdar. Aðalatriðið er þó hitt, sem ég benti á í framsöguræðu minni við 2. umr., að það er nú einu sinni þannig, að það, sem eftir er af tekjuskattinum nú, hvílir fyrst og fremst á hátekjum. Það gerir það að verkum, að lágtekjufólki, sem mesta þörf hefur fyrir kjarabætur, verður ekki hjálpað á þennan hátt, en á s.l. ári voru það, eins og ég upplýsti við 2. umr., rúmlega 60% framteljenda, sem alls engan tekjuskatt greiddu og helmingur þeirra skattgreiðenda, sem komst í tekjuskatt, greiddi í mesta lagi 3 þús. kr., þannig að gera má ráð fyrir því, að á móti hverri einni krónu, sem verkalýðurinn kynni að fá við það, að þessi leið væri farin, rynnu 10 kr. eða meira í vasa allt annarra aðila. Ég tel því, að það sé að fara út á blindgötu að ætla sér að fara þessa leið og get því ekki stutt tillögu um frekari lækkun á skattstiganum eða hækkun persónufrádráttar. Athyglisverðari eru hins vegar í þessu sambandi að mínu álíti þær till., sem hv. 4. þm. Norðurl. e. bar fram, í fyrsta lagi um það að heimila frádrátt frá skattskyldum tekjum vegna sjúkra- og slysabóta úr sjóðum verkalýðsfélaga og í öðru lagi till. hans um að veita vissum aðilum sérstakan frádrátt frá tekjuskatti. Eins og ég þegar hef lýst, hefur n. fallizt á fyrri till. hans og flytur hana nú sameiginlega með þeim breytingum, sem nauðsynlegt var að gera á henni. Báðar þessar till. hafa þann kost, að það, sem vinnst með slíku, kemur verkalýðnum eingöngu til góða eða þeim aðilum, sem hjálpa á með þessu móti. Hvað snertir hins vegar seinni till., um sérstakan frádrátt til handa þeim aðilum, sem þar um ræðir, hafnarverkamönnum og fólki, sem vinnur að fiskiðnaði, þá hefur sú till. samt þá galla frá mínu sjónarmiði, að ég treysti mér ekki til þess, - og sú er líka afstaða meiri hluta n., - að mæla með henni. En gallarnir á því að fara þessa leið eru að mínu álíti tveir. í fyrsta lagi kemur þetta að tiltölulega litlu haldi, ef aðeins er um að ræða frádrátt vegna tekjuskatts, vegna þess að mjög lítill hluti af þessu fólki mun yfirleitt komast í það að greiða tekjuskatt. Hitt er rétt, að þetta mundi hafa miklu meiri þýðingu í sambandi við útsvörin. En ég hygg, að með þeim breytingum á útsvarslögunum, sem nú þegar hafa verið ákveðnar í Nd., sé svo hart gengið að sveitarfélögunum, að það mundi ekki vera raunhæft að lækka tekjur þeirra verulega með því að fara þessa leið. Hér gæti aðeins orðið um heimildarákvæði að ræða. En það hygg ég, að muni hv. flm. fullkomlega ljóst, að með tilliti til þess, hvað tekjumöguleikar sveitarfélaganna hafa þegar verið skertir með ráðstöfunum, sem þegar hafa verið ákveðnar, þá er ólíklegt, að a.m.k. á þessu ári mundi slík heimild, þó að fyrir hendi væri, verða notuð sem neinu næmi. Annað kemur líka til og það tel ég jafnvel þýðingarmeira í þessu sambandi, en það er þetta, að hér er ekki um að ræða frádrátt vegna tiltekins kostnaðar, sem þessir aðilar hafa, á sama hátt eins og þegar heimilaður er frádráttur vegna hlífðarfata sjómanna, heldur aðeins um það, að þessar starfsstéttir fái heimild til sérstaks frádráttar, eins og hann er nánar ákveðinn. Nú má að vissu leyti segja, að fyrir þessu sé fordæmi í þeim skattalögum, sem nú gilda, vegna þess að heimilaður er sérstakur frádráttur sjómönnum til handa. En mín skoðun hefur ávallt verið sú, að það hafi verið hið mesta neyðarúrræði að gera þetta á sínum tíma, það hefði átt að fara aðrar leiðir. Hitt er svo annað mál, að þegar þetta einu sinni er komið inn í lög, þá er ekki svo auðvelt að kippa því til baka. En telji maður þessar reglur óheilbrigðar, ber auðvitað að varast að ganga lengra á sömu braut og það, sem skoðanir mínar í þessu efni byggjast á, er þetta, að hér er um það að ræða að leggja tekjuskatta á ekki í samræmi við tekjur manna, heldur eftir því, hvaða starfsstétt þeir tilheyra. Það var að vísu hér áður fyrr, fyrir 200 árum, eða svo, mjög algengt, að skattaálagningin fór eftir stéttum, þannig að bændum var gert að greiða tiltekinn skatt, kaupmönnum tiltekinn skatt, prestum o.s.frv., en þetta brýtur algerlega í bág við þá grundvallarhugmynd, sem tekjuskattinum liggur að baki, að tekjuskatta eigi menn að greiða eftir hæð teknanna, en ekki því, í hverjum störfum teknanna er aflað. Það má auðvitað um það deila, hvort tekjuskatturinn sem skattstofn eigi rétt á sér og hvað háan sess hann eigi að skipa í skattakerfinu. En ég álít þó, að ef lagt er fyrir alvöru inn á þessa braut, að láta tekjuskatt vera mismunandi eftir störfum, þá hlýtur það að leiða til afnáms tekjuskattsins. Nú getur það auðvitað verið álítamál út af fyrir sig, hvort það eigi ekki að gera af öðrum ástæðum, en mér finnst, að það eigi þá að vera á grundvelli annars mats en þessa, sem slík ráðstöfun væri gerð. Af þessum ástæðum sé ég mér ekki fært og það er skoðun okkar, sem að meirihlutaálitinu stöndum, að styðja þessa till. Herra forseti, Ég læt svo máli mínu lokið, en afstaða okkar, sem að meirihlutaálitinu stöndum, er sú, að við leggjum til, að þær till., sem n, sameiginlega ber fram hér við 3. umr., verði samþykktar, en aðrar brtt. felldar.



Herra forseti. í nál. mínu og hv. 1. þm. Norðurl. e.; sem lagt var fram við 2. umr. þessa máls og einnig í framsöguræðu minni fyrir því nál. var þess getið, að það væri skoðun okkar, að mikla nauðsyn bæri til þess að tryggja betur, en gert væri rétt framtöl og eftirlit með þeim. Við lýstum því þá yfir, að við mundum athuga þessa hlið málsins fyrir 3. umr. og það gerði raunar nefndin öll. Þegar við lýstum þessu yfir, höfðum við í huga ýmsar breytingar víðtækari og ekki allar af því tagi, sem þær till. eru, sem nú liggja fyrir frá nefndinni í heild. En þegar það kom í ljós, að í nefndinni gat orðið samstaða um þessar till., sem núna liggja fyrir, þá þótti okkur, að það væri svo mikils virði, að við kusum heldur að standa að þeim till. en að leggja fram till. sjálfir, sem ekki væri samstaða um. Þessar till., sem lagðar hafa verið fram, eru, eins og hv. þdm. hafa heyrt þannig, að þeim er í fyrsta lagi ætlað að auka sjálfstæði skattrannsóknarstjórans og í öðru lagi auka heimildir hans til rannsókna frá því, sem þær hafa verið, í þriðja lagi að samræma og gera skýrari ákvæði um heimildir til að beita sektum gagnvart undandrætti á tekjuskatti, en einnig öðrum sköttum og þessar endurbætur, sem í þessum till. felast, eru, eins og ég sagði, að okkar dómi svo þýðingarmiklar, að við fögnum því, að um þær skuli hafa náðst samstaða, og höfum þess vegna ekki að þessu sinni talið ástæðu til að bera fram frekari brtt. í þessu efni. Hitt verður svo að harma, að vinnubrögðum þingsins skuli vera svo komið nú á seinustu dögum þess, að svona umfangsmiklar till. verði að taka til afgreiðslu í hv. deild við síðustu umr. málsins, án þess að þær hafi fengizt prentaðar eða þeim verið útbýtt. Hér er um að ræða 7 till., sumar mjög efnismiklar, þannig að þær fylla stóran hluta úr vélritaðri siðu sumar þeirra. Og í rauninni verður það að segjast, að það eru næsta hæpin vinnubrögð að afgreiða þær, áður en þeim hefur verið útbýtt. En ég skal þó ekki eins og á stendur gera neinn ágreining um það atriði. Við, sem í nefndinni erum, höfum auðvitað haft tækifæri til þess að kynna okkur þessar till. nánar. En sem sagt, ég vil mæla með samþykkt þessara till., sem fjhn. hefur lagt fram sameiginlega. Og þá vil ég enn fremur minna á það, að við, sem erum í 1. minni hl. fjhn., 1. þm. Norðurl. e. og ég, eigum hér brtt. frá því við 2. umr., sem þá voru teknar til baka til 3. umr. Þessar till. eru tvær: Annars vegar um breytingu á skattstiganum, sem ég gerði grein fyrir við 2. umr. og þarf víst ekki að fara ýtarlegar út í að þessu sinni. Þær voru sniðnar eftir skattstiganum 1960, með umreikningi eftir framfærsluvísitölubreytingum, sem orðið hafa frá árinu 1959 til ársins 1964. Hin till. er um það, að sá umreikningur, sem nú á að taka upp að nýju, sé ekki miðaður við svokallaða skattvísitölu, sem fjmrh. skuli hafa heimild til að ákveða, eins og gert er ráð fyrir í frv., heldur skuli þessi umreikningur miðaður við verðlagsvísitölu tekjuöflunarársins. Ég vil leyfa mér að fara fram á það, að hv. þdm. samþykki þessar brtt. okkar í 1. minni hl. einnig ásamt till. þeim, sem fjhn. stendur einhuga að.



Herra forseti. Ræða hv. frsm. meiri hl. fjhn. gefur mér ekki tilefni til þess að halda hér langa ræðu, og ég sé ekki heldur beina ástæðu til að fara mörgum fleiri orðum, en ég hef þegar gert, um þær till., sem ég flyt hér á þskj. 586 og ég mun flytja allar aftur við þessa umr., að undanskilinni 3. till. á þessu þskj., þ.e.a.s. a-liðnum, sem ég tek aftur, vegna þess, að hv. fjhn. þóknast að taka þá till. upp í ofurlítið öðru formi og með breytingum, sem ég tel að sjálfsögðu fremur til bóta heldur en hitt, þar sem bætt er við þá grein tekjuskattslaganna, sem skyldar, að frádráttur á tilteknum greiðslum sé tekinn til greina, þ.e.a.s. að mín till. er samþykkt með þeirri breytingu, að þarna koma einnig inn í sjúkrabætur og slysadagpeningar frá Tryggingastofnuninni. Ég vil auðvitað lýsa ánægju minni yfir þessum örlitla votti þess, að tekið er tillit til þeirra till., sem byggðar eru á óskum verkalýðshreyfingarinnar í sambandi við afgreiðslu þessa máls. En það verð ég að segja, að minna gat það tæplega verið eða ódýrari vottur um einhvern vilja til þess að koma móti óskum og kröfum verkalýðshreyfingarinnar. Og ég verð að segja það, að af hálfu hv. meiri hl. í nefndinni hefur bókstaflega ekki örlað á neinum vilja til þess að koma að öðru leyti á nokkurn hátt til móts við þau sjónarmið, sem verkalýðshreyfingin hefur haft uppi í sambandi við afgreiðslu þessa máls og það jafnvel um till. eins og þá, sem ég flyt varðandi sérstakan frádrátt vegna þeirra, sem vinna í fiskiðnaði og í hafnarvinnu, jafnvel þó að það liggi fyrir, að á framkvæmd þeirrar till. séu engir tæknilegir örðugleikar. Mér til ánægju lýsti ríkiskattstjóri því yfir á fundinum í dag, að hann sæi enga örðugleika í sambandi við framkvæmd þessarar till. En með ýmsar svona till, sem við þm. Alþb. höfum flutt áður hér á þingi, þá hefur því oft verið borið við, að þetta og þetta væri ekki hægt af tæknilegum ástæðum. Því er þess vegna ekki til að dreifa í þessu tilfelli, og auk þess kemur það til, að ég hafði ástæðu til að ætla, að á þessa till. yrði litið með vinsemd af hálfu ríkisstj. og hafði ríka ástæðu til þess. En þarna hafa ráðið einhver annarleg sjónarmið hjá hv. meiri hl., því að ég get ekki tekið sem góða og gilda vöru þær afsakanir, sem hv. frsm. nefndarinnar hafði frammi sem mótrök í þessu máli. Hann taldi, að hér væri verið að taka upp eitthvert tveggja alda gamalt fyrirkomulag, að menn skyldu greiða skatta eftir því, í hvaða stétt þeir væru, en ekki eftir hæð tekna. Ég vil nú benda hv. frsm. meiri hl. á, að hér er ekki um neina breytingu í þessa átt að ræða. Eftir sem áður borgar það fólk, sem hér á hlut að, sinn skatt og útsvör í samræmi við tekjuhæðina, þó að það hins vegar fái þann sérstaka frádrátt, sem er alveg hliðstæður við það, sem annars staðar viðgengst nú. Þetta eru sem sé engin rök í málinu. Sú röksemd hans, að þetta kæmi að litlu haldi, vegna þess að hér ætti svo fátækt fólk í hlut, að það þyrfti litinn sem engan skatt að greiða, það má vel vera, að þetta hafi nokkuð til síns máls varðandi tekjuskattinn, að það hossi sér ekki hátt í lífsafkomu þessa fólks, hvort það sleppur við tekjuskattinn eða ekki. En ég vil þá benda hv. ræðumanni á það, að þetta hlýtur þá að kosta ríkissjóðinn þeim mun minna sem hér eru meiri fátæklingar á ferðinni og hafa minni greiðslugetu. Og verð ég að segja, að gerð þeirra, sem hafa snúizt gegn þessari till., er þeim mun smásmyglislegri sem þessi röksemd kynni að hafa við meira að styðjast. Önnur röksemdin, sem hann beitti svo gegn þessari till., var sú, að svo hart væri gengið að sveitarfélögunum, að það væri ekki hægt að ganga lengra í þá átt, heldur en gengið hefði verið þegar með brtt. þeim, sem samþ. hafa verið í hv. Nd. varðandi tekjustofna sveitarfélaganna. Við þessa röksemd er það að athuga, að jafnvel þó að mín till. yrði samþ., er eftir sem áður algerlega á valdi hvers sveitarfélags að meta það, hvort fært þyki að veita þennan frádrátt eða ekki og telji eitthvert sveitarfélag það ekki fært, notar það sér vitanlega ekki heimildina. Málið er svona einfalt. Hins vegar er ég sannfærður um það, að mjög víða væri vel fært að nota þessa heimild og þó hvergi auðveldara, en hér í höfuðborginni. En það er kannske ekki hvað sízt hér, sem úrbætur almennt varðandi kjör þeirra, sem vinna í fiskiðnaði og við hafnarvinnu, eru nauðsynlegar. Ég held, að það væri t.d. ákaflega fróðlegt og nauðsynlegt fyrir þennan hv. meiri hl., sem synjar þessari till., að gera sér ferð hérna niður að höfninni einhvern daginn, ef þeir hefðu ekki allt of mikið að starfa, og kynna sér það, hvernig ástandið er hérna hjá hafnarverkamönnunum. En því ástandi er fljótlýst á þann veg, að hver dagurinn getur orðið sá síðasti, sem skipin hérna hafa afgreiðslu. Kjör þeirra, sem vinna hér við Reykjavíkurhöfn, eru orðin slík samanborið við aðrar starfsgreinar, að þó að kjarasamningar hafi ekki runnið út og ekki verið endurnýjaðir, er alger óvissa um það, hvort yfirleitt vinnan fæst framkvæmd við þau skilyrði, sem hún býður nú þeim, sem við hana vinna. Ég vil þess vegna aðvara hv. meiri hl. fjhn. og aðra, sem kynnu að vilja hafa tilheigingu til þess að styðja hann í því að synja um þessa, - ég vil segja sjálfsögðu og nauðsynlegu, leiðréttingu við afleiðingum þess. Hér er um það að ræða að veita þeim, sem vinna lengstan vinnutíma við lægsta kaupgjald, sem þekkist í landinu og að mörgu leyti erfiðustu skilyrði. Það getur vel verið, að það sé rétt hjá hv. frsm. meiri hl., að þetta fólk geti ekki komið með á pappír, að það hafi kostað meira til þessarar vinnu heldur en menn geri í annarri vinnu. En ég vil þá segja það, að það hefur kostað því til, sem kannske er meira virði en það, þó að það hefði þurft að leggja út einhverja peningaupphæð í sambandi við öflun þessara tekna. Það hefur verið að leggja vinnuþrek sitt að veði og leggja á sig meira erfiði og meiri yfirvinnu heldur en yfirleitt þekkist nokkurs staðar á byggðu bóli. Hafnarverkamennirnir hér í Reykjavík vinna hvern einasta dag, jafnt sunnudaga sem virka daga, a.m.k. til kl. 8 á kvöldin og oft og tíðum í næturvinnu einnig. Ég teldi það þess vegna vera alveg fullkomið sanngirnismál, að í þessu tilviki a.m.k. yrði tekið eitthvert tillit til þess, hvernig tekna er aflað. Ég segi: það er ekki sama og á ekki að þurfa að verða sama, hvort t.d. 200 þús. kr. tekna er aflað við beztu skilyrði inni í hlýju húsi við stuttan vinnutíma eða hvort það er lögð nótt við dag árið um kring alla helgidaga og jafnvel næturnar líka.



Herra forseti. Frv. þetta var borið fram í Nd. af þm. úr Norðurlandskjördæmi eystra og úr Austurlandskjördæmi, sem þar eiga sæti. Efni frv. er að fjölga dýralæknisumdæmum um eitt, þannig að eystri hluti Norður-Þingeyjarsýslu ásamt Skeggja- staðahreppi og Vopnafjarðarhreppi í Norður- Múlasýslu verði sérstakt umdæmi, en Egilsstaðaumdæmi og Þingeyjarsýsluumdæmi minnki að sama skapi. Það er þörf á aukinni dýralæknaþjónustu, einkum þar sem mjólkursala eykst og aukin rækt er lögð við mjólkurframleiðslu, en bæði á Vopnafirði og Þórshöfn hafa nú tekið til starfa mjólkurbú og eykst framleiðsla þeirrar vöru allverulega á þessu svæði. Landbn. þessarar d. hefur tekið þetta frv. til athugunar og mælir með því, að það verði samþ. eins og það kom frá hv. Nd. Einn nm., Jón Þorsteinsson, tók þó ekki afstöðu til málsins.

Á 82. fundi í Ed., 6. maí, mælti forseti (SÓÓ): Mér hefur borizt svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 5. maí 1965. Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun ekki geta sinnt þingstörfum næstu vikur, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138: gr. l. um kosningar til Alþ. óska þess, að 1. varamaður Alþfl. í Reykjavík, Katrín Smári húsmóðir, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Eggert G. Þorsteinsson, 12. þm. Reykv. Til forseta Ed.“ Kjörbréf frú Katrínar hefur verið rannsakað áður og tekur hún því sæti hér í d. sem 12. þm. Reykv. Býð ég hana velkomna til þingstarfa. Mér hefur enn fremur borizt þannig bréf: „Reykjavík, 5. maí 1966. Þar sem ég er á förum til útlanda og mun ekki geta sinnt þingstörfum næstu vikur, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþ. óska ég þess, að 1. varamaður Alþb. í Reykjavik, Bergur Sigurbjörnsson viðskiptafræðingur, taki sæti á Alþ. í fjarveru minni. Alfreð Gíslason, 9. þm. Reykv. Til forseta Ed.“ Kjörbréf Bergs hefur einnig verið rannsakað áður og tekur hann því sæti hér í þessari hv. d. Býð ég hann velkominn til þingstarfa.