Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Jeg ætla, að jeg hafi getið þess áður, að jeg mundi flytja þetta frumvarp nú á þinginu. Jeg ætla mjer ekki að hefja neinar umræður um það nú. Tillaga mín er sú, að frumv. verði vísað til nefndar þeirrar, sem um tollmálin á að fjalla.

Ráðherra: Jeg býst ekki heldur við því, að jeg muni þreyta háttv. þingdeild með löngu máli í þetta sinn. Annars skal jeg játa það, að jeg bjóst við því, að háttv. flutnm. (B. J.) mundi mæla mörg og fögur orð með frumvarpi sínu, fyrst hann er því hlyntur, að tollur sje miðaður við verð, en ekki þunga. Jeg skal ekkert fara út í það, hvor stefnan muni heppilegri. En benda vil jeg á það, að svo er að sjá sem þetta frumv. sje mjög laklega undirbúið. Mun háttv. flutnm. (B. J.) líklega hafa tekið upp óbreytt frumv. það um verðtoll, sem lá fyrir þinginu 1912; en með þarf að hin almennu tolllög hafa breytst síðan, þá hefði háttv. flutnm. átt að taka það til greina; svo er það og óviðkunnanlegt, að sjá vitnað til lagaheimilda, sem eigi eru til. Því má auðvitað svara, að þess konar agnúa megi laga í nefnd. Jeg skal ekki fara út í einstök atriði, en benda vil jeg á það, að ekki mun frv. þetta hafa verið mikið hugsað í sumum atriðum. Skal jeg nefna sem dæmi, að tollurinn af gulli virðist vera settur óhæfilega hátt eftir frumvarpinu. Tökum t. d., að banki flytti inn í landið ½ miljón króna í gulli. Eftir frumv. ætti hann að greiða í toll 15 þús. kr. Þetta er að eins einstakt dæmi, og má búast við, að það verði athugað ásamt öðru, sem finna má að frumvarpinu. Annað mál er það, að vera má., að heppilegra sje að ýmsu leyti, að leggja toll á verð en þunga. Þó telja skattfræðingar miklu örðugra eftirlit með verðtolli. Það er satt, að í sumum löndum er hafður, eða hefir verið til skamms tíma, verðtollur, en mjög hafa sumir látið illa yfir þeim tolli, vegna eftirlitsins. En svo jeg snúi aftur að stefnu þeirri, sem frumvarpið hvílir á, þá skilst mjer svo, að ef miðað er við verðmæti, þá hækki tollurinn eftir því, sem varan hækkar í verði. Tökum t. d. dýrtíð, eins og nú; nú eru kolin 100% dýrari en í fyrra. Eftir frumv. skilst mjer, að tollurinn hækki að sama skapi. Þetta atriði er vert að athuga. Það leynir sjer ekki, að frumv. er . mjög lítið undirbúið, og er ilt að flytja á þingið frumv. svo óvandlega gjört. Þingið getur ekki á svo stuttum starfstíma, sem það hefir, afgreitt jafnmikilsvert mál. Þess vegna held jeg, að þótt mörgum sje ekki vel við vörutoll, þá sje betra að bíða við í bráðina, heldur en að hleypa í gegn svo algjörlega óundirbúnu frumvarpi.



Það er rjett hjá hæstv. ráðherra, að frumv. er ekki undirbúið af mjer. Jeg tók það upp, eins og það lá fyrir til 3. umr. á þinginu 1912. Höfðu þá margir lögfróðir menn um það fjallað, svo jeg taldi ekki hætt við því, að nefnd gæti ekki tekið það til meðferðar, og hirti jeg því ekki um að laga á því þá galla, sem á væru frá mínu sjónarmið. Hafði jeg hugsað mjer, að geyma allar umræður um frumvarpið þangað til nefnd hefði fjallað um það, og mjer og öðrum, þar meðal hæstv. ráðherra, gefist kostur á, að gjöra tillögur til breytinga. Það atriði, sem hæstv. ráðherra tók fram, að tollurinn hækkaði þegar verð vörunnar hækkaði, er að vísu rjett. En óvenjulega verðhækkun er rjett að skoða sem óhapp, og þess er einnig að gæta, að tollurinn lækkar, þegar varan lækkar í verði, og er það að skoða sem happ. Jeg veit ekki, hvort menn vilja leggja mikið upp úr þessu frumvarpi, en engum mun þó dyljast það, að grundvallarreglan, sem í því felst, að leggja á verð en ekki vog, er miklu rjettlátari og nær skynsemi. Yfirleitt tel jeg alla tolla rangláta., hverju nafni sem nefnast, nema verndartolla, þegar alveg sjerstaklega stendur á.

Magnús Kristjánsson : Jeg býst ekki við, að það verði sagt, að við háttv. þm. Dal. (B. J.) og jeg höfum ætið verið sammála. En nú vill svo til, að skoðanir okkar falla saman að vissu leyti. Jeg hefi frá því fyrsta verið verðtollsmaður, og tel óyggjandi rök fyrir því, að sá tollur sje miklu rjettlátari en vörutollur. Eins og kunnugt er, voru vörutollslögin samþykt út úr neyð, og ekki var þar langur undirbúningstími, svo að eigi síður mætti heimfæra það upp á þau lög, sem hæstv. ráðherra finnur að þessu frumv., að þau væru illa undirbúin, því að þau voru flaustraverk. Og þó er annað verra í efni. Svo hefir litið út, sem einstöku menn hafi skoðað vörutollalögin sem eins konar helgan dóm, sem ekki mætti hagga. Að vísu voru lögin bætt 1913, en á þingi 1914 var þeim aftur breytt til hina lakara. Nú sje jeg ekki, að fært sje að breyta þeim enn af nýju, enda eru flestir sammála um það, að þau eigi að hverfa, og í annan stað fer mjög illa á því, að vera alt af að hringla til með lögin, því það leiðir til þess, að menn eru í vafa um, hvað gildir. Þess vegna eru það orð í tíma töluð, að byggja nú tollana á annari undirstöðu, sem að mínu áliti og margra annarra er miklu eðlilegri og rjettlátari. Hæstv. ráðherra fann það til foráttu frumvarpinu, að tollurinn hækkaði og lækkaði í hlutfalli við verð vörunnar á hverjum tíma sem er. Mjer finst auðvelt að finna ráð við því. Ekki þarf annað en að hafa ákveðið hundraðsgjald fyrir t. d. hvert fjárhagstímabil, þó svo, að stjórnin geti breytt því lítið eitt, ef nauðsyn krefði, einkum ef varan kæmist í geipiverð, og yfirleitt á að sníða lögin eftir þörfum landsins. Þess er líka vert að gæta, að það er örsjaldan, að verð verði svo breytilegt sem nú. Jeg verð því að telja frumv, stefna í rjetta átt; hitt er annað mál, að frumv. má laga, og enn fremur, hvort þinginu líst að taka upp þessa stefnu nú þegar. Dæmi því, er hæstv. ráðherra tók um gullinnflutning, gjöri jeg ekki mikið úr. Úr því að honum hefir hugkvæmst þetta svo snemma, þá er hægur nærri að laga það. Jeg vona að mönnum skiljist það, að það er stefnan, sem nú er um að ræða, en ekki einstök atriði, því þau má alt af laga.

Ráðherra : Háttv. þm. Dal. (B. J.) vildi halda því fram, að frumv. mundi allvel undirbúið, með því að það hefði legið áður fyrir þinginu. En það er sannast að segja, að hvort sem hann eða aðrir góðir menn hafa lagt sig mikið eða lítið í bleyti með frumv., þá er það mjög laklega undirbúið, eins og nú horfir við. Jeg vil benda á það, að í 8. gr. er ekkert mark tekið á síðari tolllagaviðaukum við lög nr. 54, 11. júlí 1911, t. d. lögum nr. 43, 2. nóv. 1914. Þessa hefði þó háttv. flutnm. (B. J.) átt að gæta, sem sjálfur átti þátt í þeirri lagasetningu. Á hinu er háttv. flutnm. (B. J.) ef til vili ekki gefandi sök, að vísað er til reglugjörðar, sem annaðhvort er ekki til, eða verður afnumin mjög bráðlega. Jeg nefni þetta að eins sem dæmi upp á undirbúning frumv., en að einstökum atriðum í frumv. má jeg ekki snúa mjer við þessa umræðu. Mjer virðist það tilgangur þeirra háttv. þingmanna, sem talað hafa, að búin sjeu til lög, sem standi, en ekki lög, sem alt af þurfi að vera að káka við. En ef það hefir verið tilgangur þeirra, þá hefðu þeir átt að sjá um, að frumv. hefði hlotið betri undirbúning. Þetta er þó raunar ekki nýstárlegt, heldur má það heita alltítt hjer á þingi, einkanlega hin síðari ár, að málin eru flutt fram með lökum undirbúningi í trausti til alviturra nefnda og þau síðan afgreidd í graut og ólagi. Þetta vita allir, sem þurft hafa að nota lögin. Það er ekki svo að skilja, að jeg vilji á nokkurn hátt andmæla þessari stefnu, verðtollinum, en mjer finst, að allir þeir, sem hlyntir eru þeirri stefnu, hefðu átt að athuga málið vandlega, og jafnvel skora á stjórnina, að undirbúa málið, heldur en að leggja frumv. svona lagað fyrir þingið, sem svo þarf að káka við ár frá ári, ef að lögum yrði. Stöðugur hrærigrautur og kák í samfeldri lagasetningu er allajafna til ills, en einkanlega á þetta við um skatta- og tollalöggjöf, bæði fyrir innheimtumenn og gjaldendur. Og jeg vil benda á annað atriði í sambandi við þetta. Mundi það ekki vera óheppilegt fyrir lánstraust landsins, að sífelt sje verið að breyta tollunum? Munu ekki útlendingar digna við að leggja fje í fyrirtæki hjer, ef þeir eiga það á hættu, að sí og æ sje verið að breyta og bylta tolla- og skattalöggjöf landsins? Háttv. þm. Ak. (M. K.) virðist vera sammála mjer um það, að ranglátt sje, að tollurinn hækki og lækki í hlutfalli við verð vörunnar. Tökum dæmi. Setjum svo, að kaffipundið kosti nú 1 kr., eftir frumv. yrði þá tollur þar af 3 aur., næsta ár yrði svo pundið 2 kr. og tollur þá 6 a., án þess að kaupandi væri í nokkru færari um að greiða þetta gjald, síður en svo. Háttv. þm. (M. K.) vildi bæta úr þessum sveiflum vöruverðsins, með því að láta ákveða hámark tollsins um ákveðinn tíma. En hverjum ætlar hann að ákveða þetta? Framkvæmdarvaldinu eða löggjafarvaldinu ? Ef framkvæmdarvaldið ætti að ákveða það, þá er ekki víst, að mönnum þætti það rjettlátlega gjört, því að framkvæmdarvaldið hefir innheimtu á tekjum landsins með höndum, og mundi að sjálfsögðu láta sjer annast um það, að sem mest væri fjeð í sjóði landsins; því mundi hætt við, að þá mundi hámarkið sett ofhátt. En ef löggjafarvaldið til tæki gjaldið, þá gæti það ekki sett það fyrir skemmri tíma en 2 ár minst, og þarf ekki langt að rekja til þess, að mjög getur vöruverð breytst á skemmri tíma en 2 árum. Ef gjaldið væri t. d. ákveðið með taxta nú fyrir árin 1916 og 1917, þá er engum hægt að segja um það, hvort það sje sett óhæfilega hátt eða lágt; menn vita aldrei, hvað verða kann. Ef frumv. þetta yrði að lögum, býst jeg við, að landssjóði væri sjeð fyrir nægilegum tekjuauka. Jeg þykist vita, að háttv. flutningsm. (B. J.) hafi athugað nákvæmlega, hverjar tekjur landasjóði mundu koma af þessum tolli. Ef vjer lítum á verslunarskýrslurnar síðustu frá 1912, mundi tollupphæðin nema um 450 þús. kr. Auðvitað mundi tollupphæðin fara eftir verði, t. d. í ár mundi hún verða mjög há, en færast niður aftur, ef vöruverð lækkaði. Að öðru leyti má jeg ekki við þessa umræðu fara nánar út í einstök atriði frumv. Jeg býst við því, þótt ekki sje það tekið fram í frumv., að háttv. flutningsmaður (B. J.) ætlist til, að óbreyttir haldist sjertollar, eins og kaffi- og sykurtollur o. s, frv.

Einar Jónsson : Jeg get verið háttv. flutningsm. (B. J.) samþykkur um eitt atriði, sem sje það, að hver tollalög, sem eru, geti aldrei verið svo útbúin, að öllum geðjist að þeim. En hinu er jeg mjög ósamþykkur, að koma nú fram með þetta frumv. á þeim erfiðu tímum, sem nú standa yfir. Eins og hæstv. ráðherra hefir tekið fram, þá er verðtollurinn miklu órjettlátari nú á tímum en vörutollurinn. Hann hefir fært rækileg rök fyrir þessu, og jeg er honum fullkomlega samdóma um það. Háttv. þm. Ak. (M. K.) talaði um heimildarlög, en jeg hygg, að það yrði síst heppilegra fyrirkomulag, ef stjórnin ætti að hafa leyfi til að hringla með þetta, eftir því sem á stendur í það og það skiftið. Jeg sje ekki betur en að vörutollurinn komi sanngjarnara niður, eins og stendur. Það liggur í augum uppi, að 100 pund af mat hafa jafnmikið notagildi í dýrtíð eins og á góðum verslunarárum, en samkvæmt verðtollsfrumv. yrði tollurinn þó mun hærri í dýrtíðinni. Jeg verð yfir höfuð að álíta, að óbeinir skattar sjeu miklu órjettlátari en beinu skattarnir. Maður þekkir dæmi þess, að efnaður maður kemst af með 3–4 menn í heimili, en fátækur maður eða efnalítill þarf oft og tíðum að fæða 10–15 manns. Þegar þessir menn kaupa inn nauðsynjar sínar, geldur fátæki maðurinn miklu meiri skatt heldur en sá efnaði. Það liggur því í augum uppi, að óbeinu skattarnir koma miklu órjettlátar niður. Fátæki maðurinn þarf að nota alt sitt til að komast af, en sá efnaði leggur til hliðar það, sem hann þarf ekki að nota., og getur því átt stóreignir fyrirliggjandi, t. d. fje í sparisjóðum, sem hann geldur alls engan skatt af. Efni og ástæður hvers eins manns eiga að liggja til grundvallar fyrir því, hve mikið hann á að gjalda til opinberra þarfa. Jeg skal nú ekki segja meira að sinni, því að jeg býst við, að þetta frumvarp komi til mín og minna meðnefndarmanna, svo að jeg mun þá fá tækifæri síðar til að segja álit mitt um það. En jeg lít svo á, að ekki beri að afnema vörutollslögin að svo stöddu, en fresta því að minsta kosti þangað til yfirstandandi dýrtíð ljettir af.