Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ráðherra Kr. J. Fyrir síðasta þing var lagt fram frumv. um útrýming fjárkláðans, sem fór í líka átt og þetta frumv. Þetta frumv. var samþ. í Nd., en vísað á bug í Ed. með rökstuddri dagsskrá, þar sem skorað var á stjórnina. að leggja fyrir næsta þing frumv. til laga um skyldu til að baða sauðfje þrifabaði, að minsta kosti einu sinni á ári. Stjórnarráðið bar þessa dagsskrá efri deildar og málið í heild sinni undir dýralækninn í Reykjavík. En hann var þeirri stefnu, er fólst í nefndri dagsskrá, algerlega mótfallinn, og kvað þessi árlegu þrifaböð eigi mundu koma að tilætluðum notum, og eigi nægja til þess, að útrýma fjárkláðanum, sem töluvert hefur brytt á víðsvegar. Með því að ætla má, að hann beri gott skyn á þetta mál, fór landsstjórnin eftir tillögum hans í þessu efni. Tilefnið til þessa frumv. er, að kláði gerir vart við sig víðsvegar um land, eins og jeg drap á, og útrýming hans verður að telja hið mesta nauðsynjamál. En til þess að honum verði útrýmt, er að áliti dýralæknisins nauðsynlegt, að skipað sje fyrir um tvær baðanir með hæfilegu millibili. Jeg vona, að hin háttv. deild geri frumv. að minsta kosti svo hátt undir höfði, að skipa nefnd í það.

Steingrímur Jónsson Jeg leyfi mjer að leggja til, að frumv. verði vísað til nefndar, er þessari umr. er lokið. Af því að málið er mjög mikils vert og leggur sauðfjáreigendum landsins mikinn kostnað á herðar, þarf að íhuga það vandlega. Það mun því ekki veita af, að kosin sje 5 manna nefnd, til að athuga mál þetta.

Ráðherrann (Kr. J.) Eins og kunnugt er komst síðasta alþingi að þeirri niðurstöðu, að auka þyrfti tekjur landssjóðs að miklum mun í næstu framtíð. Því var þá skipuð 5 manna nefnd til þess, að gera athuganir og tillögur um það, hvernig það mætti verða, og nefndi þingið sjálft 4 menn í nefndina, en stjórnarráðið einn. Hún hefir nú starfað mikinn hluta ársins sem leið, og auk þess nokkurn hluta þessa árs, og það eru tillögur hennar, sem hér liggja fyrir í frv. þeim, sem hér er útbýtt í dag. Úr því að nefndin var þann veg tilkomin, sem hún var, hefi eg talið mér skylt að leggja tillögur hennar fyrir þingið, svo að háttv.þm. geti séð og dæmt um verk hennar. Vænti eg þess, að frumvörp hennar verði lögð fyrir nefnd til athugunar. Engum vafa er það bundið, að mikið þarf að auka tekjur landssjóðs, og hvað þetta frumv. snertir sérstaklega, er eg samdóma nefndinni um það, að ekki sé svo mjög varhugavert að leita þar fyrir sér, sem steinolían er, einmitt vegna þess, að nú má svo heita, að einokun sé á henni hvort sem er. Nú mun vera flutt hingað til landsins um 30 þús. föt af henni á ári, og af þeim fáum vér um 25 þús., eða 6/6 hluta hjá einstöku félagi. Það væri því ef til vill ekki svo fjarri, að landsstjórnin tæki sjálf að sér steinolíuverzlunina og leigði hana einhverju félagi, og ef það yrði gert, væntir nefndin 80 þús. kr. tekjuauka af því á ári.

Guðlaugur Guðmundsson Eg vil leyfa mér að stinga upp á 7 manna nefnd í málið að lokinni 1. umræðu. 0566 ATKV.GR.: Málinu vísað til 2. umr. með 16 shlj.atkv. 7 manna nefnd sþ. með 19 shlj.atkv. og í hana kosnir með hlutfallskosningu: Hannes Hafstein, Pétur Jónsson, Lárus H. Bjarnason, Eggert Pálsson, Valtýr Guðmundsson, Björn Kristjánsson, Bjarni Jónsson. Önnur umr., 21. ágúst.

Ráðherrann (Kr. J.) Um þetta : frv. er sama að segja og hið fyrra. Það er sömuleiðis frá nefnd þeirri, er alþingi skipaði í fyrra til þess að athuga fjármálin og er lagt hér fram eins og hún gekk frá því. Það miðar að því, að útvega skýrslur, er komið gætu að haldi, hvort sem yrði ofan á, aukinn tollur á tóbaki eða hitt að landið tæki að sér alla tóbaksverzlum. Eg vona að háttv. deild sýni þessu frv. sama góðvilja og og hinu, og verður því þá væntanlega vísað til sömu nefndarinnar.

Guðlaugur Guðmundsson Eg -vil leyfa mér að leggja það til, að kosin verði sérstök nefnd í þetta mál. Það eru allar líkur til þess, að nefnd sú, sem kosin var til þess að athuga 1. málið á dagskránni fái nóg að gera, þar sem henni verður að líkindum falið að fjalla um öll önnur frv., er beinlínis snerta tolla og skattálögur, en þetta frv. er dálítið annars eðlis, og því full ástæða til að létta því af nefndinni. Eg vil því stinga upp á 5 manna nefnd að lokinni 1. umr.

Ráðherrann (Kr. J.) Saga þessa frv. er hin sama og hinna tveggja; það stafar einnig frá nefndinni, sem síðasta þing skipaði til þess að athuga fjárhagsástandið, og tillögur hennar í því eru þær, að lagður verði tollur á allar aðfluttar vefnaðarvörur og tilbúin föt o. fl. Ætlast nefndin til að á þessu gæti landssjóður grætt alt að því 120 þús. kr. á ári. Frv. er hér eins og það kom frá nefndinni, og nánari ástæður fyrir því, eins og hinum, er að finna í hinu ítarlega nefndaráliti, sem útbýtt hefir verið og vænti eg þess, að það verði látið ganga til nefndar, eins og þau.

Guðlaugur Guðmundsson Eg vil leyfa mér að stinga upp á því, að þessu máli verði vísað til sömu nefndar og 1. málinu á dagskrá.

Ráðherrann (Kr. J.) Þetta frv. einnig samið af fjármálanefndinni, og tillögur hennar eru þær, að leggja skuli útflutningsgjald á síldarolíu o. fl. afurðir, er hingað til hafa verið ótollaðar. Áður hefi útflutningsgjald verið lagt smátt og smátt á allar fiskafurðir með ýmsum lögum, og álítur nú nefndin rétt, vegna samræmisins, að leggja það einnig á þessar afurðir, og virðist því eigi viðurhlutamikið að samþ. þetta frv. Stjórnin leggur það fram eins og það kom frá nefndinni, vísar til ástæðna hennar fyrir því, og væntir að það verði sett í sömu nefnd og hin frv.

Guðlaugur Guðmundsson Þetta mál virðist ekki svo margbrotið, að nefnd þurfi að fjalla um það, og eg vil leyfa mér að benda á það, að hér getur verið nokkuð í húfi, ef málið dregst lengi hér í þinginu. Mér er sem sé kunnugt um það, að nú svo að segja næstu daga mun verða flutt út úr landinu ekki svo lítið af síldarolíu. Hér er um nýja atvinnugrein að ræða, og markmið hennar er að koma síldinni og afurðum hennar í peninga á annan veg, en áður hefir verið gert. Á þessu var fyrst byrjað í fyrra sumar, og síðan hefir verið flutt út allmikið af síldarolíu eða síldarlýsi, sem við köllum það oftast, og fram að þessu hefir útflutningsgjaldið af því verið talið hið sama og af algengu lýsi, sem sé 30 aurar á tunnuna. Enginn efi er á því, að útflutningur á þessum afurðum mun fara mjög í vöxt á þessu ári, því að síðan í fyrra vor hafa risið upp þrjár stórar verksmiðjur og tvær minni, til þess að bræða síldarolíu og búa til fóðurmjöl ekkert málinu til upplýsingar, og áburðarefni. Eg má fullyrða, að til þess að stofna þessar verksmiðjur allar, muni hafa gengið um 800 þús. kr., og má af því sjá, að hér er um allstórskorinn atvinnuveg að ræða. Gjöra má ráð fyrir því, að þær versmiðjurnar, sem reistar voru í vor, muni ekki geta tekið til starfa fyr en eftir nokkra daga, en ein er þegar byrjuð, og ef mikill dráttur verður á málinu hér, þá verður búið að flytja út töluvert af þessum afurðum áður en hin væntanlegu lög ganga í gildi. Engin heimild er til þess áður, að taka nokkurt útflutningsgjald af fóðurmjöli því, er hér er um að ræða, og var þó nokkuð af því flutt héðan út í fyrra sumar. Um verð á því er mér ekki fyllilega kunnugt, en þó hygg eg að það fari ekki fjarri því, að vera 16 aurar pr. kíló. Um áburðarefnin skal eg geta þess, að eg vissi til þess í fyrra að af þeim voru sendir tveir stórir farmar til Suður-Ameríku. Þau skip afgreiddi eg sjálfur, og tek eg þetta fram til upplýsingar. Sem sagt tel eg að nefnd sé ónauðsynleg og gæti valdið drætti á málinu, sem ef til vill bakaði landinu skaða.

Lárus H. Bjarnason Eg vil styðja tillögu hæstv. ráðherra (Kr. J.) um það, að nefnd verði skipuð í þetta mál. í fyrsta lagi vegna þess, að hér er verið að ræða um áframhald á stefnu í tollöggjöfinni, sem að vísu hefir verið fylgt hingað til, sem sé að leggja toll á innlendan iðnað en nokkur vafi getur leikið á um, hvort fylgja eigi framvegis. Ennfremur gæti komið til mála önnur verðhæð á tollinum en áður er í frv. Og loks er allsendis ómögulegt að sjá af skjölum þeim, sem fyrir hendi eru, hve mikill tekjuauki yrði að þessum lögum. Stjórnarráðið vitnar í frv., sem ekki hefir verið lagt fyrir þingið, frv. um einkasölu á kolum. í athgr. stjórnarinnar er við fyrirliggjandi frv., er ekkert málinu til upplýsingar, athgr. einar 2 línur. Og í áliti fjármálanefndar eytt 7 línum til athgr. við frumvarpið Þetta eru allar upplýsingarnar, sem hv; þm. hafa. Eg verð því að álíta það mjög misráðið, ef frv. verður hleypt í gegnum þingið, án þess að nefnd athugi það frekara. Að dráttur verði á máli nú þarf ekki að óttast. Nefndin ætti að geta lokið fljótt störfum sínum. Eg veit dæmi til þess, að stærra máli en þessu hefir verið lokið í nefnd á skömmum tíma - mig minnir á einum stundarfjórðungi. En er eitt ráð til þess að girða fyrir óheppilegar afleiðingar af drætti, og það er að láta lögin öðlast gildi fyrir sig fram. Það er raunar ekki heppileg aðferð, en hún hefir þó verið tekin upp áður, í tolllögunum frá 1911. Sem sagt sé eg enga ástæðu til að svo óundirbúið mál sé látið fara nefndarlaust gegnum þingið.

Valtýr Guðmundsson Eg vil styðja till.hv. 1. þm. Rvk. (L. H. B.) um að nefnd verði skipuð í þetta mál. Bæði er það vegna þess, sem hann tók og fram, að þingið getur enga hugmynd haft um það, hve mikill tekjuauki yrði að lögum þessum, en aðallega vegna þess, að frv. er að mínu áliti mjög áhugavert og miðar algerlega í öfuga átt við þá stefnu, er algengust er í tolllöggjöf allra annara landa. Hér er farið fram á að leggja útflutninggjald á afurðir sem framleiddar eru í landinu sjálfu. Slíkt þekkist ekki í öðrum löndum, nema þá sem neyðarúrræði, eins og t. d. á Bretlandi meðan Búastríðið stóð yfir! Þá urðu Bretar að leggja á kolatoll, en hann stóð ekki nema stutta stund. Líka ber þess að gæta, að hér er um nýjan og óþektan iðnað hér á landi að ræða þar sem verið er að reyna að gera arðberandi meðal annars fiskiúrgang, sem hingað til hefir verið fleygt og einskis virði; og nú á strax að reyna að drepa hann í fæðingunni - eða að minsta kosti - þótt það tækist ekki - þá er hætt við, að þessi aðferð fæli marga framtakssama menn frá því að feta í hinna fótspor. Það er okkur til stórs gróða, að slíkur iðnaður komi upp, því að jafnvel þótt mestur arðurinn gangi ef til vill til útlendinga, þá höfum við og mikinn hag af honum - bæði veitir það mörgum manni atvinnu og einnig koma þessar verksmiðjur til að borga landinu háan skatt og landsmenn græða á að selja þeim afurðir sínar. Eg verð því að álíta það mjög varhugavert, að þjóta undir eins til að leggja toll á þennan iðnað, þegar hann er að fæðast. - Og að samþykkja þetta frv. algerlega óathugað, virðist mér alveg fráleitt. Það er þá ekki hundrað í hættunni, þótt einhver dráttur, sem aldrei yrði mikill, yrði af því, að málið væri sett í nefnd, og þeir, sem byrjað hafa á verkinu, slyppu fyrstu vikurnar. Eg vil því ákveðið ráða hv. deild til þess að skipa nefnd í málið.

Guðlaugur Guðmundsson Eg tla mér ekki að fara að þrátta mikið um þetta mál á þessu stigi þess, en þar sem hv. síðasti ræðumaður var að tala um, að hér væri verið að taka upp skakka stefnu í tolllöggjöfinni, þá vil eg geta þess, að það er nokkuð seint að vakna nú, þar sem þessi stefna hefir ráðið í samfleytt 31 ár. Og eg get satt að segja ekki séð, hvaða ástæða sé til að hlífa frekara þessum afurðum en öðrum. Það gæti verið meining í því að tala um að afnema alt útflutningsgjald af innlendum vörum, en eftir því sem hagur landssjóðs er núna, þá er eg hrddur um að slík tillaga fengi ekki mikinn byr. En meðan þetta er gildandi regla, þá sé eg enga ástæðu til að bregða út af henni í þessu atriði fremur en öðrum, enda veit eg það með vissu, að hlutaðeigendur verða ekkert hissa á þessum tolli, og er eg hræddur um að það yrði jafnvel brosað að okkur, ef við vildum ekki gera okkur þessa atvinnugrein arðberandi eins og aðrar. Eg get heldur ekki séð, að þær upphðir, sem stjórnarráðið stingur upp á, séu svo háar, að þær þurfi að fæla nokkurn frá þessum atvinnurekstri. Að vísu var síldarolía í nokkuð lægra verði síðasta vetur en áður, vegna innflutnings Norðmanna á hvallýsi seinasta vetur, en hvernig þetta verður í framtíðinni, er auðvitað ekki hægt að segja. Þess ber og að gæta, að enda þótt þeir menn, sem reka þessa atvinnu, séu búsettir hér á landi, þá stendur þó útlent fjármagn að baki þeim, bæði norskt og hollenzkt. Og eins og háir tollar voru áður fyr lagðir á hvalveiðarnar, eins virðist rétt að tolla og þessa atvinnugrein, einkum þar sem hvalveiðar hér á landi eru nú að hverfa úr sögunni og landið missir stórfé við það. Þá er ekki óheppilegt að fá eitthvað í skarðið. Það er rangt að liggja stjórnarráðinu á hálsi fyrir það, að það hefir ekki gert áætlun um hve miklu tekjurnar af þessum tolli muni nema, því að enn er engin reynsla fengin fyrir, hve mikið þessar verksmiðjur geta framleitt, en ef afli ekki bregst og þær geta starfað, þá má búast við, að þessi útflutningur verði æði stórfenglegur. Eg hygg, að þá mætti reikna áburðinn og mjölið í þúsundum tonna og síldarolíuna í þúsundum fata - en nákvæmlega verður ekkert um þetta sagt, áður en reynslan er fengin. Nefnd í málið álít eg, eins og eg hefi sagt, alveg óþarfa, en vil þó ekki setja mig upp á móti henni, ef hv. deild virðist það heppilegra.

Framsögumaður (Guðlaugur Guðmundsson). Kjörbrjefanefnd alþingis hefur verið afhent kjörbrjef 2. þm.N.-Múl., Einars prófasts Jónssonar. Form þess er að öllu leyti löglegt, og engar kærur hafa komið fram út af kosningunni. Fyrir því leggur nefndin það til í einu hljóði, að kosningin sje tekin gild.

Á 3. fundi Ed., 18. júlí, ávarpaði ráðherra þingdeildina, áður en gengið var til dagskrár, á þessa leið:

Forseti (M. A.) Eg skal geta þess, að á skrifstofu Alþingis hafa verið ráðnir þessir starfsmenn: Skrifstofustjóri Halldór yfirdómari Daníelsson og skrifarar Einar skrifari Þorkelsson og rithöfundarnir Einar Hjörleifsson og Guðmundur Magnússon. Ræðuskrifarar hér í deildinni hafa þegar verið ráðnir Páll Eggert Ólason og Andrés Björnsson. Sömuleiðis skal eg geta þess, að áður til dagskrár verður gengið mun hæstv. ráðh. ávarpa deildina nokkrum orðum út af stjórnarskrárfrv. síðasta þings.

Ráðherrann. (Kr.J.): Eg skal leyfa mér að ávarpa háttv. deild nokkrum orðum um mál það, er valdið hefir því, að þing var rofið síðast og þetta þing kvatt saman, sem sé stj.skrárfrv. síðasta þings. Landsstjórnin hefir látið prenta þetta stjórnarskrárfrumvarp og býta því út meðal þingmanna, eins og það var samþykt á síðasta þingi. Ennfremur hefir hún, til leiðbeiningar og hægðarauka, í sambandi við þetta frv., látið semja uppköst að þrem öðrum frumv., sem nauðsynleg yrðu, ef þetta frv. kynni að verða samþykt. En ekkert af þessum frumv., og eigi heldur stjórnarskrárfrv. er þó lagt fram sem stjórnarfrv., heldur að eins til athugunar þingmönnum. Verði því málið ekki tekið fyrir af þingmanna hálfu, kemur ekkert stjórnarskrárfrv. fram. - Þessu víkur svo við, að Hans Hátign konungurinn hefir ekki viljað ljá samþykki sitt til þess, að frv., eins og það liggur fyrir frá síðasta þingi, verði lagt fyrir þingið af hálfu stjórnarinnar. Það, sem því olli, var úrfelling ákvæðisins um setu Íslandsráðherra í ríkisráði Dana. Að vísu hafði eg átt tal um þetta við hinn látna konung vorn, Friðrik hinn 8., í fyrra vor, og hafði þá von um það, að hann mundi samþykkja frv.óbreytt, en með vissu fororði, því fororði, að úrfelling ríkisráðsákvæðisins hefði ekki þá afleiðingu, að lög, og mikilsvarðandi stjórnarráðstafanir, er Ísland varða, yrðu ekki borin upp í ríkisráði Dana, en að í þessu efni yrði fylgt sömu reglu eftir sem áður. En nú er hann látinn, og þetta var jafnvel einungis von mín, en ekki vissa. Nú lét hinn nýi konungur vor í ljósi við mig, að hann gæti eigi fallist á úrfellingu ríkisráðsákvæðisins úr stjórnarskránni, nema því að eins, að samtímis væri gerð skipun á hinu ríkisréttarlega sambandi milli Íslands og Danmerkur, með samhljóða ákvæðum hins íslenzka Alþingis og hins danska ríkisþings. Þessa skýrslu hefi eg viljað gefa Alþingi þegar í byrjun þingtímans, og vona eg að hv. deild taki hana til nákvæmrar yfirvegunar.

Lárus H. Bjarnason Eg get verið skammorður eftir að eg hefi heyrt niðurlagið á ræðu hv.þm. Ak. (G. G.). Hann kvaðst ekki vera mótfallinn því, að nefnd yrði sett í málið. Að eins skal eg benda honum á það, að hér er alls ekki verið að tala um, hvort rétt sé að bregða út af gildandi stefnu í tollmálunum, heldur hitt, hvort þinginu leyfist að athuga í nefnd mál, sem er lagt fyrir það af stjórnarráðinu gjörsamlega óathugað.