Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mér finnst hlýða að fara nokkrum orðum um málið almennt, sérstaklega vegna þess, hve fáir voru við í fyrradag, þegar við, ég og hv. 2. þm. Árn., ræddum um málið. Ég vil nú leyfa mér að minna fyrst á það, að 1946 var rætt um það hér á Alþingi að setja útflutningsgjald á sjávarafurðir, og varð það að lögum 1947. Það frv. var flutt í neðri deild af sjútvn. eftir beiðni þáv. sjútvmrh., Jóhanns Jósefssonar. Þá var lagt visst prósent á allar útfluttar sjávarafurðir, og því var varið til ýmissa fyrirtækja, sem sjávarútveginum við kom og 1/8 hluti af því var látinn ganga til að byggja hús yfir Fiskifélagið og starfsemi þess, en það átti þá milli 20 og 30 ára gamalt hús, sem var að verða of lítið. Þetta gjald var síðan hækkað, bæði 1948 og 1957, smáhækkað og alltaf hluta af því varið til þessa húss. Enginn mælti þá á móti þessu. Enginn þm. mælti eitt orð um, að það væri óréttlátt að taka gjald af öllum útfluttum sjávarafurðum og verja því til að byggja við hús félagsins, enda þótt það væri ekki nema á milli 20 og 30 ára gamalt. Nú hefur þetta hús risið af grunni og risið af grunni sem framtíðarhús, því að til tíu ára eru tvær og hálf hæð í húsinu leigð - með tíu ára samningi. En fyrir það sama, af því að það hefur leigt það út til svona langs tíma fyrir ákveðið gjald, Fiskifélagið, þá hefur það fengið í gegnum þá leigu bæði fé til þess að standa undir viðhaldi hússins og gera því sjálfu miklu ódýrara að búa í því. Nú er alveg á nákvæmlega sama hátt farið fram á það af bændanna hálfu að fá að leggja á sig gjöld, sem tekin séu alveg á sama hátt og þetta gjald af seldum landbúnaðarvörum, ekki bara útfluttum, heldur seldum landbúnaðarvörum, - það er sá munur, það er rétt: Fiskifélagið hefur fengið prósentur af útfluttum sjávarafurðum, en hér er ætlazt til, að það sé greitt af öllum seldum landbúnaðarvörum og það er ætlazt til, að það sé ½%, eða ekki eins hátt og núna er lagt í húsíð til Fiskifélagsins af útfluttum sjávarafurðum. Munurinn er líka sá, að þegar var ákveðið á Alþingi á sínum tíma að leggja svona til hússins handa Fiskifélaginu, þá lá ekki fyrir neitt um, að sjávarútvegurinn bæði um það. Það var bara sjútvmrh., sem flutti frv. og mun hafa stuðzt við almennt álit þeirra manna, sem að sjávarútveginum störfuðu, án þess að nokkuð sérstakt lægi fyrir um, að það væri þörf á því. Núna aftur á móti liggur fyrir í fyrsta lagi, að meðan Fiskifélagshúsið var ekki nema 20–30 ára gamalt, þegar það þurfti að byggjast upp, eða réttara sagt byggja við það, því að það stendur enn og er notað, - en nú er Búnaðarfélagshúsið nærri sextugt, ekki alveg sextugt, þegar talað var um að byggja það upp. Og meðan starfsemi Fiskifélagsins var öll í húsi þess, þegar ákveðið var að láta það hafa fé til að byggja það upp eða við það, þá er starfsemi Búnaðarfélagsins núna í leiguhúsnæði á þrem stöðum úti um bæ fyrir utan Búnaðarfélagshúsið. Það er búið að vaxa meira frá sínu gamla húsi, Búnaðarfélagið, heldur en Fiskifélagið, þegar enginn mælti á móti þörf þess til að fá fé til að byggja hús sitt upp. Þar að auki er Búnaðarfélagshúsið búið að vera lengi á döfinni. Um svipað leyti og byrjað var á að leggja fé í Fiskifélagshúsið, var byrjað að ræða um að byggja Búnaðarfélagshúsið. Þá var öllum búnaðarfélögum landsins skrifað og skýrt frá þessari hugmynd og spurt um, hvort bændur vildu leggja fé í það. Því var yfirleitt tekið prýðilega vel af miklum meiri hluta búnaðarfélaganna, - ekki þó alveg öllum, - og þau töldu sig mörg vera fús til þess að gera það. En mörg af þeim sögðu: Þar sem málið er ekki komið lengra áleiðis, en bara er farið að tala um það, þá viljum við ekki gefa nein ákveðin loforð um að leggja fram hlutafé eða samskotafé, en það hvort tveggja var orðað í því bréfi, sem þeim var þá skrifað. Það mun hafa verið 1946. Nú lenti í ýmiss konar vafstri, eins og gengur, þegar á að fara í framkvæmdir. Þarna varð að gera teikningar, það þurfti að fást lóð. Ríkissjóður gaf lóð, hún þótti of lítil, og skipulag bæjarins vildi helzt ekki láta byggja þar. Og endirinn á því öllu saman, sem tók nokkur ár, varð sá, að Búnaðarfélagið fékk lóð við Hagatorg, en þar er aftur á móti ætlazt til þess eftir skipulagi bæjarins að komi stórhýsi. Það er ætlazt til, að það verði eitt glæsilegasta torg bæjarins með stórhýsum í kring. Það var víst hugmyndin reyndar kannske, að það verði álitið glæsilegra torg hérna, þar sem við stöndum, ef það yrði úr, sem hugsað er, að ráðhúsið verði byggt út í tjörnina og öll hús frá því og að Austurvelli fjarlægð og sett stórt og mikið torg hér, sem ég veit ekki, hvort verður nokkurn tíma af, þó að það sé hugsað af sumum. Það er kannske hugsað, að það torg verði enn þá glæsilegra en Hagatorg, en annars er það ætlað fyrir mikið athafnasvæði, og eiga að vera við Hagatorg stórhýsi allt í kring. Nokkru áður en þetta var, var búnaðarfélögunum skrifað aftur um málið. Það mun hafa verið árið 1951. Þá var búnaðarfélögum landsins öllum skrifað aftur um málið og heyrðar þeirra undirtektir og þá lofuðu mörg að leggja fram fé, þegar að því kæmi, að þyrfti að byggja húsið. Og alls staðar voru undirtektirnar góðar. Það liggur þess vegna alveg hreint fyrir, að þá, á þeim árum, þegar var verið að skrifa búnaðarfélögunum um þetta, þá voru þau yfirleitt með því, að það hús væri byggt, og sum af þeim lofuðu fjárframlögum í það, þegar að því kæmi, en öðrum þótti ekki tímabært að taka neinar slíkar ákvarðanir. Nú er horfið að því í staðinn fyrir að fara samskotaleiðina til búnaðarfélaganna, sem reyndar var nú nokkuð upplagt að fara að einhverju leyti eftir þær undirtektir, sem þau höfðu gefið, - þá er horfið að því ráði að fara sömu leið og hafði verið farin með Fiskifélagshúsið, heimila, að lagt væri gjald á bændur, jafnt á þá, eftir því, hve mikla vöru þeir hefðu að selja, ½% af seldum vörum þeirra, til þess að fá fé til húsbyggingarinnar, og áætlað, að það þyrfti þó ekki að vera lengur, en fjögur ár. Um þetta var flutt frv. í fyrra, sem þá varð ekki útrætt og dagaði uppi í Nd. Áður en það frv. var flutt, hafði búnaðarþingið, en á því sitja bændur kosnir af búnaðarsamböndunum, - þá hafði það tekið málið fyrir og talið þessa leið langheppilegasta og mælt ákveðið með því, að svona lög yrðu sett. Tveir menn á því voru þó á móti því af 25, sem þar eiga sæti. Kosið var síðan til búnaðarþings árið eftir, og það er ekki að sjá, að þeir bændur, sem voru með því að leggja þetta gjald á bændurna, hafi á nokkurn hátt misst atkvæðafylgi við það. Í einu kjördæminu, Austur-Húnavatnssýslu, kom það mjög greinilega fram, þar sem annars vegar var Hafsteinn Pétursson í framboði, sem var einn ákveðinn fylgismaður þess, að þetta gjald væri lagt á bændur og húsinu komið upp, og hins vegar Halldór Jónsson, sem var ákveðinn á móti því, - og sigraði Hafsteinn með miklum meiri hluta, hér um bil tvöföldu atkvæðamagni á við það, sem Halldór fékk. Bændurnir þar sögðu því alveg ótvírætt til um það. Annars staðar mun það ekki hafa borið neitt verulega á góma og kannske ekki haft nein áhrif á kosninguna. Vera má, að svo hafi líka verið í Austur-Húnavatnssýslunni, þó að öllum væri kunn afstaða þessara tveggja manna til málsins þar, þegar kosið var. Nú er spurningin, hvort þetta Alþingi og við hér í þessari hv. d. viljum vera með því að samþykkja þetta frv. Við í meiri hl. leggjum það til. Stéttarsambandsfundur bænda, sem haldinn var í sumar í Bifröst, hafði málið til meðferðar, enda er ætlazt til, að bústaðurinn sé fyrir bæði þessi félög, Stéttarsambandið, sem er sá vettvangur, sem bændurnir sækja sín baráttumál í gegnum, og Búnaðarfélagið, sem er það faglega samband bændanna í búnaðinum. Og stéttarsambandsþingið, sem á sitja 2 menn úr hverju sýslufélagi og þar að auki einn frá Vestmannaeyjum, 47 menn alls, og það var alveg setið, - það samþykkti með 39:8 atkv. að mæla með því, að lögin væru samþykkt. Þannig liggur það fyrir alveg ótvírætt í fyrsta lagi, að meðan talað var um málið dálítið óákveðið og verið að leita fyrir sér, hvort bændur vildu með samskotum leggja í það fé, annaðhvort sem beint framlag eða sem hlutafé, þá var mikill meiri hl. búnaðarfélaganna í landinu, mjög mikill meiri hl. búnaðarfélaganna í landinu með því, að byggt væri, og sum lofuðu þátttöku í kostnaðinum. Eftir að horfið var frá þessu ráði og horfið að hinu ráðinu, að reyna að innheimta það hlutfallslega jafnt hjá öllum bændum eftir því, hve miklar afurðir þeir hefðu að selja, þá liggur fyrir, að samtök bændanna, bæði þau faglegu gegnum búnaðarþingið og þau beint félagslegu gegnum stéttarsambandsþingið, eru með því að miklum meiri hl. Hins vegar er náttúrlega ekki vafi á því, að einhverjir bændur eru á móti því. Það er ekki vafi á því. Það er nákvæmlega sama og þegar við erum að leita álits í verkalýðsfélögunum. Þó að t. d. alþýðusambandsþingið, sem við ættum að skoða sem sambandsþing verkalýðsfélaganna í landinu yfirleitt, sé með einhverju og ákveðið með einhverju, þá er náttúrlega ekki víst, að einstök verkalýðsfélög séu með því og því síður víst, að einstakir menn séu með því, sem yfirstjórn þess gerir eða samþykkir. Eins getur verið hér. En ég verð að halda því fram alveg ákveðið, að þegar yfirþing eða stofnun margra félagssamtaka er með einhverju, þá verði að skoða það sem vilja samtakanna yfirleitt, a. m. k. mikils meiri hluta þeirra. Ég vil halda því ákveðið fram. Og ég held, að það sé ekki hægt annað en að gera það. Einn nefndarmaðurinn, 2. þm. Árn., vill samþykkja frv. um eins árs skeið, til þess að hægt sé að koma byggingunni áfram, en mér skilst, að hann vilji svo reyna að fá í millitíðinni álit búnaðarfélaganna, - honum nægi ekki þetta, sem fyrir liggur um heildarsamtökin, stjórn heildarsamtakanna, bæði þeirra faglegu og eins þeirra sérhagsmunalegu, heldur vilji hann fá álit hvers einstaklings. Allir bændur landsins eru í búnaðarfélagi, en honum er ekki nóg að vita álit þeirra, hann vill vita vilja hvers bónda. Þetta er alveg nýtt. Það hefur aldrei komið fyrir áður í þingsögunni, að það hafi verið spurt um það, hvort einstakir gjaldendur að þessu eða hinu gjaldi, sem Alþingi hefur samþykkt að leggja á menn, væru með því. Það dettur engum í hug að spyrja um það, þegar lagt er útflutningsgjald á sjávarútvegsvörurnar. Það er ekki imprað á því af nokkrum manni og það mælti enginn í móti því 1946. Það var flutt af sjútvn. í Nd., þar hafði Jóhann Hafstein framsögu og urðu ósköp stuttar umræður og var samþ. með samhljóða atkvæðum. Hingað í deildina kom það svo og var flutt hér af núv. ráðherra, Guðmundi Í. Guðmundssyni, sem hafði framsögu í því, og voru því allir samþykkir hér í deildinni líka. Ég benti á, að það ætti að vera dálítill annar háttur þá á þessu máli, en á búnaðarmálasjóðnum, sem þá var líka til meðferðar á þessu sama þingi, þar sem ýmsir sjálfstæðismenn vildu setja hann undir stjórn, sem bændurnir réðu ekki yfir, heldur ríkisstj., - en að öðru leyti var ég með málinu og aðrir, sem hér töluðu. Og það varð að lögum. Og núna veit ég ekki betur en 2. þm. Árn. flytji frv. um að leggja 5 kr. gjald á alla menn í landinu, til þess að mynda, - ja, annar meðflutningsmaður að því vildi kalla það sparisjóð, - ég kallaði það banka um daginn, - til þess að geta lánað hreppsfélögunum, ef þau gætu ekki fengið lán í bönkunum, sem fyrir eru í landinu. Og ég hef ekki heyrt nokkurn mann minnast á, að það ætti að bera það undir almenning, hvort þeir vildu borga þetta gjald eða ekki, ekki hið minnsta. Og þar er þó ekki verið að tala um gjald til fjögurra ára. Það er náttúrlega ekki hátt. Sveitafólkið núna er ekki nema kringum 29 þús. í landinu, svo að 5 kr. á mannsbarn þar eru ekki há upphæð á ári, samanborið við það, sem hér er um að ræða, því að hér er - miðað við, hvað það var 1957 - um að ræða 1 millj. og 600 þús. kr. á ári. Það var það fyrir árið 1957. Hvað þetta muni verða fyrir árið 1958, veit ég ekki. Það verður sjálfsagt eitthvað hærra og þó ekki mikið, - jú, eitthvað hærra, því að mjólkin hefur vaxið og kjötþunginn var meiri í haust, sem stafar að nokkru leyti af því, að sauðfénu var aftur fækkað vegna minni heyja. Ég hef ekki heyrt neinn mann minnast á það, og ég hef aldrei heyrt minnzt á það hér í Alþingi, að t. d., - ja, ég man ekki, hvað það eru mörg skattafrv., sem við erum búnir að framlengja, - það hefur engum manni dottið í hug að fara að spyrja þá, sem eiga að borga skattana, hvort þeir væru með því eða ekki, - ekki nokkrum lifandi manni dottið það í hug. En þegar þetta mál kemur fram, þá dettur mönnum það í hug, og þó er það skattur, sem lagður er á, ekki til ríkisins beint og þó reyndar óbeint til ríkisins - en ekki til ríkisins beint, því að það á að renna til húss, sem Bændasamtökin eigi á eftir, enda þeir einir, sem í það fórna. En óbeint er það fyrir ríkið samt sem áður, því að mikill hluti, ákaflega mikill hluti af þessum stofnunum báðum, Búnaðarfélagi Íslands og Stéttarsambandinu, er vinna, sem Alþingi eða ríkisstj. yrði að láta gera, ef þessi félög væru ekki, t. d. útreikningur allra jarðabótanna og mæling á þeim, sem Alþingi hefur lagt á Búnaðarfélagið að gera, t. d. að hafa umsjón með eyðingu refa og minka, sem Alþingi hefur lagt á Búnaðarfélagið að gera, t. d. að mæta á öllum búfjársýningum, sem Alþingi hefur lagt fyrir Búnaðarfélagið að gera. Og hvað Stéttarsambandið snertir, þá hefur það útreikning á öllum niðurgreiðslunum, sem annars væri allt hjá ríkisstjórninni. Þetta hús verður þess vegna að töluvert miklu leyti óbeint notað af ríkisstj. eða starfsemi, sem hún yrði að gera, ef þessi félagsskapur væri ekki til og væri ekki viðurkenndur og falið að vinna þetta og þetta starf fyrir ríkisstj. Það er talað um, að þetta hús, sem á að byggja, sé stórt. Það er mikið rétt, en það er Fiskifélagshúsið líka. Það hefur sem sagt byggt það við vöxt og það hefur séð, að það þarf ekki að halda á öllu húsnæðinu fyrr, en eftir a. m. k. 10 ár, því að í 10 ár hefur það leigt 2½ hæð til annarra. Bæði félögin eiga sammerkt í því, annað að hafa byggt húsið sitt við vöxt og fengið til þess fé að þessari leið, nákvæmlega sömu leiðinni og hér er farin og hitt ætlar sér að gera það. Ég sé þess vegna ekki mun á því, sérstaklega ef menn viðurkenna þörfina á því að byggja hús yfir starfsemi Búnaðarfélagsins. En hvort menn viðurkenna það, fer mikið eftir því, hvort menn álíta rétt, að Búnaðarfélagið fari með þau mál, sem það núna fer með eftir sérstökum lögum í umboði ríkisstj. Ég veit vel, að það eru til menn, þó að það hafi ekki komið fram hér í Alþingi, ekki mér vitanlega a. m. k. og ekki í efri deild, en það eru til þeir menn, sem álita að það sé vitleysa að haga þessu svona, það rétta sé að hafa það eins og það er orðið í nágrannalöndum okkar, að fara með það beint í stjórnarráðið og vera ekki að fela Búnaðarfélagi Íslands að fara með þessi störf, gera ráðunautana, sem eru núna hjá Búnaðarfélagi Íslands, beint að ríkisráðunautum, og láta meginið af allri þeirri starfsemi fara fram í gegnum stjórnarráðið og á ríkisstjórnarskrifstofunum. - „Det kongelige Selskab for Danmarks Vel“, sem var á sínum tíma fyrirmynd að Búnaðarfélagi Íslands og starfaði á sínum tíma nákvæmlega eins og Búnaðarfélag Íslands, byrjaði á tilraununum, byrjaði á sýningunum, byrjaði á ráðunautunum o. s. frv. Það stendur núna eftir eins og gamall steingervingur, hefur sína stjórn, sínar litlu tekjur frá félagsmönnunum og ekkert starf úti um landið, það er allt komið beint undir ríkið. Þeir menn, sem vilja þetta skipulag á hlutunum, og ég skal viðurkenna, að ég hef nú töluverðan „tendens“ í þetta skipulag, en það hefur aldrei haft neinn byr, þegar rætt hefur verið um það, neins staðar hjá íslenzkum bændum eða íslenzkum mönnum yfirleitt, og hefur það þó dálítið verið rætt, - en þeir menn, sem vilja láta Búnaðarfélag Íslands og Stéttarsambandið fara áfram með þau mál, sem í eðli sínu heyra til ríkisstj., þeir geta ekki annað en verið með því að leyfa bændunum að byggja það á þennan hátt, sem þeir nú fara fram á, eins og Fiskifélaginu á sínum tíma. Þó gætu verið til menn, sem segðu, og það má rökstyðja það sjónarmið töluvert: Ja, Búnaðarfélag Íslands - eftir þess lögum út af fyrir sig - hefur ekkert að gera með þetta húsnæði. Það þarf þetta húsnæði, af því að það vinnur fyrir ríkið, og það er þess vegna eðlilegast, að ríkið byggi húsið og kosti það að öllu leyti. - Þessir menn gætu verið til, og þetta sjónarmið mætti að nokkru leyti réttlæta. En ég held nú ekki, að menn vilji það, og sú krafa er ekki komin fram. Búnaðarfélag Íslands hefur aldrei sett skilyrði fyrir neinu slíku, þegar því hefur verið falið þetta eða þetta starf með sérstökum lögum, sem annars að eðll sínu heyrir undir ríkisstj., og ég held, að það sé ekki ástæða til þess, enda hefur enginn talað fyrir munn þessara manna hér á Alþingi. En það gæti ég þó skilið, svona sjónarmið gæti ég skilið. Ég held þess vegna, að málið liggi það ljóst fyrir, að það sé alveg, - ja, ég vil nú eiginlega kalla það skyldu Alþingis eftir því, hvernig það hefur snúizt við byggingu Fiskifélagshússins, og eftir því, hvernig það hefur snúizt við að láta önnur félagssamtök hafa húsnæði, þar sem þeim er leyft að taka íbúðarhúsnæði í Reykjavík undir félagsstarfsemi. Ég man ekki betur, en það væri leyft tveimur félögum í fyrra, og ég held það séu annaðhvort ein eða tvenn lög, sem eru hér líka í gangi á þessu þingi, kannske búið að samþykkja þau. Að öllu athuguðu sé ég ekki annað en það sé eiginlega ekki hægt með nokkurri sanngirni að vera á móti því. Ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar, en ég vona, að frv. verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Ræða sú, sem hv. 1. þm. N-M. hefur nú flutt hér, gekk í svipaða átt og sú ræða, sem hann flutti hér í fyrradag í sambandi við þetta mál. Mér þykir rétt vegna þess tilefnis, sem hann drap einnig á í byrjun sinnar ræðu núna, að fara nokkrum orðum um málið, sem verður þá á svipaðan hátt og ég gerði í fyrradag, þegar ég flutti mína framsöguræðu og mælti fyrir minni brtt. við frv. Hv. frsm. landbn. lagði áherzlu á tvennt í þessu máli í þessari ræðu sinni. Það var í fyrsta lagi, að bændasamtökum þeim, sem hér um ræðir, væri þörf á húsnæði, nýju húsnæði, auknu húsnæði, og í öðru lagi lagði hann áherzlu á það, að óþarfi væri að spyrja þá, sem vegna þessa ætti nú að skattleggja, hver afstaða þeirra væri til málsins, vegna þess að það væri ekki síður, þegar hv. Alþingi legði á skatta og ákvæði gjöld, að vera að spyrja þá, sem gjalda ættu, heldur réði Alþingi fram úr því máli án þess að vera að spyrja. En hv. þm. var þó búinn að segja það áður í sinni ræðu, að búnaðarfélögin hefðu verið spurð. Af hverju voru þau þá spurð, ef það var óþarfi? Hv. þm. hefur tjáð mér, að hann hafi á fundum í sínu kjördæmi einmitt rætt þetta mál við sína kjósendur þar. Hann sagði síðar við mig, að hann hefði gert það sem þingmaður, en það er alveg sama. Þetta sýnir bara það, að í þessu tilfelli hefur honum þótt rétt að skýra bændum frá þessu máli og heyra álit þeirra um það. Ef hann hefði álitið það vera algerlega óþarft að tala við bændurna um þetta, þá hefði hann vitanlega aldrei gert það. Þá leggur hann líka áherzlu á það, að Stéttarsamband bænda hafi samþykkt þetta gjald með miklum meiri hluta atkvæða. Þetta er alveg rétt hjá hv. þm. En það má benda á, að síðan hafa komið fram mótmæli úr ýmsum áttum og það allhörð, bæði frá samtökum bænda úti um land og einstaklingum, þar sem þeir mæla harðlega á móti þessu gjaldi. Hv. þm. minntist í þessu sambandi á frv., sem hv. þm. S-Þ. og ég flytjum um bjargráðasjóð. Hann segir, að þar leggjum við til, að tekið verði gjald af bændum, og spyr, hvort þeir hafi verið nokkuð spurðir um það. Þetta er nú náttúrlega nokkuð annað mál. En ég veit ekki til, að það hafi enn sem komið er komið nein mótmæli fram á móti þessu frv. Það getur skeð, að þau eigi eftir að koma, en þau hafa ekki komið enn. Það er nauðsyn á auknu húsnæði fyrir bændasamtökin. Ég lýsti því í minni framsöguræðu um þetta mál, að ég viðurkenndi það. Auðvitað er það öllum kunnugt, að þetta er sjálfsagt, og ég viðurkenndi það líka, að úr því sem komið væri, þá væri ekki annað að gera, en að halda áfram við byggingu á þessu stóra húsi, sem byrjað er á, sem ég sýndi einnig fram á að ekki er byggt svona stórt vegna þarfa bændasamtakanna, sem að því standa, heldur vegna þess, að það er byggt á þeim stað, þar sem skipulagið ákveður, að svona skuli byggt og öðruvísi ekki. Þetta er staðreynd. En ég viðurkenndi einnig, að það væri ekki um annað að gera héðan af en að halda þessu áfram. En það, sem spurningin stendur um frá mínu sjónarmiði, er þetta, að þegar spurt er um, hvað húsið sé komið langt á leið, hve mikið fé sé til, til þess að halda áfram að byggja, þá hlýtur það að vera undir því komið, hvað þá kemur í ljós, hvort nauðsynlegt sé að leggja 1½millj. kr. til 2 millj. kr. á ári í næstu 4 ár á bændur með beinum skatti af söluvörum þeirra til þess að koma húsinu áfram. Stöðvast það, ef þetta gjald verður ekki innheimt? Það er þetta, sem mér finnst vera aðalspurningin í þessu máli, eins og nú stendur. Og hvað kemur svo í ljós, þegar spurt er um það, hvað búið sé að byggja mikið af þessu húsi? Það kemur í ljós, að búið er að byggja kjallara og fyrstu hæð, að til eru í byggingarsjóði um 2 millj. kr., fyrir utan ýmislegt af byggingarefni, sem til er, að von er á tekjum á þessu ári frá Búnaðarfélagi Íslands og Stéttarsambandinu. Þetta venjulega tillag, sem þessi bændasamtök leggja í byggingarsjóð á hverju ári, það er von á því, en hvað það er mikið, hef ég ekki fengið vitneskju um. En þegar þetta liggur fyrir, þá verður maður að halda, að það hafi ekki nein úrslitaáhrif á framgang byggingarinnar, hvort þessi nýi skattur verður innheimtur. Húsið mun ekki stöðvast vegna þess. Nú veit enginn enn þá, hve mikil fjárfestingarleyfi verða gefin fyrir þessu húsi í þetta sinn. Ég hef það frá áreiðanlegum heimildum frá því í gær, að það hefur ekki verið veitt fjárfestingarleyfi fyrir húsinu enn þá, það er ekki búið að afgreiða það. Nú veit enginn um það enn, hvað fjárfestingarleyfið verður hátt, e. t. v. ekki nema fyrir þeirri upphæð, sem til er núna. En nú vil ég ekki gera neitt til þess, að byggingin stöðvist, þó að ég viðurkenni það, eins og ég segi, að húsið þarf að komast áfram, og það þýðir ekki, úr því sem komið er, að reyna að breyta því. Mín tillaga er því sú til þess örugglega að stöðva ekki bygginguna vegna fjárleysis á þessu ári að innheimta þetta gjald, 1½ millj. kr., í eitt ár. Að því loknu verði athugað frekar en, enn hefur verið gert, hvort nauðsyn verði á að framlengja þessa skattheimtu. Þá verði málið lagt fyrir búnaðarfélög landsins á næsta sumri, svo að álit þeirra geti legið fyrir á aðalfundi Stéttarsambands bænda á næsta hausti. Ég álít vera rétt að spyrja búnaðarfélögin um álit þeirra á þessu máli. Ef í ljós kemur, að meiri hluti þeirra gefur jákvætt svar við því, að gjaldið skuli innheimt, eða svarar ekki, þá skal ég ekki vera á móti málinu. En því verður ekki neitað, að eftir minni till. stöðvast húsið ekki, þ. e. a. s. ekki byggingin þetta ár, og ef til vill ekki einu sinni næsta ár, einkanlega ef yrði farið eftir því, sem ég benti á í framsöguræðu minni og hv. 1. þm. N-M. benti líka á í sambandi við Fiskifélagshúsið, að það hefur verið leigt og að mér skildist leigt fyrir fram og þeir peningar notaðir til þess að halda áfram að byggja. Þetta var einmitt það, sem ég benti á í minni framsöguræðu, að þetta væri leið, sem ætti að fara í þessu tilfelli. En þó að þetta yrði ekki gert, þó að húsið haldi áfram, eins og nú er, og verði byggt fyrir það fé, sem til er og von er á, á þessu ár, og einkanlega að viðbættri þessari 1½–2 millj. kr., ef mín till. yrði samþykkt, þá er alveg öruggt, að það tefst ekki nokkurn skapaðan hlut. En með því að fara og spyrja búnaðarfélögin, leggja þetta fyrir búnaðarfélögin, er hægt að koma í veg fyrir það leiðindaþref, sem orðið er um þetta mál, bæði hér á hæstv. Alþingi og eins úti um land. Þá er það algerlega slegið niður. Ég sé ekki, að ég þurfi að hafa um þetta fleiri orð, en ég vænti þess, að hv. dm. sjái þetta og skilji, hvað fyrir mér vakir. Það vakir fyrir mér að binda ekki þetta gjald á bændurna í fjögur ár, ef það skyldi vera óþarfi. En ég stöðva ekki málið með minni brtt., að gjaldið skuli innheimt á þessu ári og féð verða þess vegna handbært til þess að halda áfram að byggja alveg stanzlaust þetta ár og e. t. v. eitthvað fram eftir næsta ári og kannske alveg næsta ár, án þess að þetta gjald sé framlengt.



Herra forseti. Hv. 1. landsk. bar hér fram nokkrar fsp. í d. um daginn viðvíkjandi frv. um breyt. á póstlögum. Ég ritaði póst- og símamálastjóra þessar fsp. og óskaði eftir því, að hann svaraði þeim, þar sem þær voru eingöngu faglegs eðlis. Nú vil ég leyfa mér að lesa svörin við þessu frá póst- og símamálastjóra. Það er tekið fram, að þau eru skrifuð af Magnúsi Jochumssyni póstmeistara, vegna þess að símamálastjóri var farinn af landi brott í embættiserindum. En svörin eru þannig: Við 1. spurningu: „Í alþjóðapóstsamningum eru engin bein ákvæði um eignarrétt póststjórnar á álímdum frímerkjum á eyðublöðum þeirra, því að það þykir svo sjálfsagður hlutur, þar sem flutningur póstsins er greiddur með frímerkjum. Slíkir gervipeningar eru og víða notaðir á öðrum sviðum, t.d. við vissa sjálfsala, og dettur víst engum í hug að nota fyrst peninginn og krefjast svo afhendingar á honum. Þá mætti nefna farmiða í strætisvögnum, járnbrautum o.fl. Í 101. gr. starfsreglugerðar, sem fylgir núgildandi alþjóðapóstávísanasamningi, er mælt svo fyrir, að póstávísanir skuli gefnar út samkv. eyðublaði af gerð MP 1, sem hér fylgir sýnishorn af. Þetta gildir þó ekki um póstávísanir landa, er nota svonefnt listakerfi, þar sem ávísanaspjöld eru ekki gefin út af upprunapósthúsinu, heldur aðeins listi. Yzt til hægri á því er eyða, sem er ætluð fyrir frímerki, sbr. áritunina: „hér skal setja frímerki:.“ Aftan á þessum hluta eyðublaðsins er kvittun viðtakanda, sem pósturinn á að halda eftir og geyma samkv. alþjóðapóstsamningnum tiltekinn árafjölda, eftir því sem póststjórnin ákveður að sé. Hér er reglan tvö ár, enda fsp. leyfðar innan þess tíma, sbr. 66. gr. alþjóðapóstsamningsins. Þess má geta, að á alþjóðapóstþinginu í Washington 1897 bar póststjórn Lúxemborgar fram till. um að setja í alþjóðapóstsamninginn ákvæði um eignarrétt póststjórnar á nefndum merkjum, og var sú ástæða færð fram, að þetta væri æskilegt til þess að kveða niður rifrildi um eignarrétt frímerkja hjá þeim, sem ekki skildu eðli málsins. Þetta þótti öðrum löndum óþarft og þar sem nauðsyn þætti til, væri innanlandslöggjöf rétti vettvangurinn. 2. Ákvæði um eignarréttinn var fyrst sett í póstlög hér 1940, en hins vegar giltu áður nákvæmlega sömu reglur um þetta. Er skemmst af að segja, að á meðan póstmálin hér heyrðu undir póstmálastjórnina í Danmörk, var þessi regla gildandi og hefur verið það síðan. Ástæðan til þess að setja þetta inn í póstlögin var fyrst og fremst hin sama og hjá Lúxemborg 1897 eða að losna við óþarfaþjark og til samræmis við tilsvarandi löggjöf nágrannalandanna.“ Síðan kemur hér útdráttur úr dönsku reglunum, sem eru mjög svipaðar og þær íslenzku. „3. Samkv. alþjóðapóstávísanasamningnum og tilheyrandi reglugerðum, ber að geyma eyðublaðskvittunina óskerta þann tíma, sem póststjórnirnar ákveða. Er það gert vegna fyrirspurna, endurskoðunar og rannsókna. Hér eiga kvittanir að geymast, í vörzlu póstsins óskertar með frímerkjum og stimpli í tvö ár og er póst og símamálastjórninni ekki kunnugt um, að þetta sé brotið. Fyrst eftir hinn tilskilda geymslutíma eru frímerkin klippt af kvittanaeyðublaðinu og svo seld sem kílóvara. 4. Hin stimpluðu frímerki af eyðublaðskvittuninni geta gefið margs konar upplýsingar, bæði við endurskoðun á því, hvort póstmenn hafi reiknað burðargjald rétt, og veitt þeim þar með aðhald, svo og við rannsóknir. Þegar kærur koma fram, er þá bæði hægt að sjá, hvað upphæðin hefði átt að svara til burðargjaldsins, ef um mistök við bókun kynni að hafa verið að ræða, svo og af stimplinum, upplýsingar um stað og tíma o.s.frv. Það er því ekki hægt að vera án nefndra stimplaðra frímerkja nema þá með því að taka upp aðra aðferð til þess að fá sama aðhald og upplýsingar, svo sem notkun sérstakra véla til burðargjaldsástimplunar, en þær eru mjög dýrar, eða með því að nota önnur álímd burðargjaldsmerki, en frímerki eða með því að skrá upplýsingar um burðargjaldið á kvittunareyðublaðið. Þá eru yfir höfuð ekki notuð nein frímerki, en hinar aðferðirnar eru yfirleitt dýrari og ekki eins öruggar. 5. Eignarréttur póststjórnar á nefndum frímerkjum var, eins og áður er sagt, fyrir hendi frá ómunatíð og löngu áður, en póstmannasjóður var stofnaður. Og ákvæði um hann voru sett inn í póstlög hér án nokkurs tillits til póstmannasjóðs, en eingöngu til þess að forðast óþarfaþras um sjálfsagðan hlut. Hins vegar hefur hér sem í ýmsum löndum verið talið æskilegt, að tekjur af sölu hinna notuðu frímerkja gengju til styrktar póstmönnum til þess að örva þá til að stimpla greinilega og fara vel með frímerkin, því að þá fengjust annars vegar skýrari gögn við endurskoðun svo og rannsóknir á kærum, en hins vegar meiri verðmæti af sölu frímerkjanna. Póst- og símamálastjórnin telur ekki heppilegt að afla tekna með yfirverði á frímerkjum, því að það virðist ekki vinsælt hér á landi, eins og t.d. sýnir sig við hina tregu sölu á „Skálholtsmerkjunum“. Ég vona svo, að hv. fyrirspyrjandi, 1. landsk. þm., geti sætt sig við þessi svör frá póst- og símamálastjóra. Þar sem fsp. voru eingöngu tæknilegs eðlis, taldi ég sem frsm. eðlilegt að lesa hér upp bréf frá póst- og símamálastjórninni.



Herra forseti. Ég þakka hv. samgmn. fyrir að hafa aflað svara við þeim fimm spurningum, sem ég beindi til hennar fyrir nokkrum dögum, og formanni n., hv. þm. Seyðf., fyrir að hafa lesið upp þessi svör hér í hv. d. Svörin verð ég að telja eftir atvikum fullnægjandi, einkum þegar þess er gætt, að þau eru samin af fulltrúa póststjórnarinnar. En hún getur engan veginn talizt óvilhallur aðili í þessu máli. Ég skal ekki fara mörgum orðum um svarbréf póstmeistara, aðeins benda á örfá veigamikil atriði, sem málið varða. Í alþjóðapóstsamningum eru engin bein ákvæði um eignarrétt póststjórna á álímdum frímerkjum á eyðublöð þeirra. Þannig segir orðrétt í svari póststjórnarinnar, og leiðréttir hún þar með fyrri ummæli sin í grg. til hv. samgmn. Það er lofsvert að viðurkenna yfirsjón sína. Á alþjóðapóstmótinu í Washington 1897 kom fram till. um að setja slíkt ákvæði í alþjóðasamninga, en till. náði ekki fram að ganga, og skil ég það vel. Það eru engin ákvæði í alþjóðapóstsamningum um eignarrétt póststjórna á notuðum frímerkjum. Þetta er upplýsing um mikilsvert atriði, máske það mikilsverðasta í þessu máli öllu. Þá er það einnig athyglisverð upplýsing, að hið umdeilda ákvæði um eignarréttinn á þessum notuðu frímerkjum komst fyrst inn í íslenzka löggjöf árið 1940. Fyrir þann tíma höfðu viðtakendur póstsendinga verið árum saman sviptir frímerkjum sinum án lagaheimildar. Var þá stuðzt við einhvers konar reglugerð í u.þ.b. tvo áratugi, en sú reglugerð átti enga stoð í lögum. Þegar jörðin tók að brenna undir fótum póststjórnarinnar í þessu efni og til þess að losna við óþarfaþjark, eins og það er orðað í svarbréfinu, þá fékk póststjórnin ákvæðinu laumað inn í landslög árið 1940. Ég segi laumað inn í landslög, og marka það af því, að samkv. alþingistíðindum er hvergi í umr. minnzt á þetta nýja og hæpna ákvæði, hvorki í framsöguræðu né síðar í meðferð málsins. Er engu líkara, en þessu ákvæði 17. gr. póstlaga, hafi beinlínis verið smyglað inn í lögin. Þetta atriði segir líka sína sögu um gæði málstaðarins. Loks kemur það skýrt fram í svarinu, að frímerkin eru póststjórninni ekki nauðsynleg vegna endurskoðunar póstreikninga, en því var haldið fram í fyrri grg. hennar. Nú er meira að segja bent á, að unnt sé að taka upp aðrar aðferðir, og ekki nefndar færri, en þrjár. Batnandi manni er bezt að lifa, og má það segja um póststjórnina í þessu máli. Óneitanlega hefði þó verið viðkunnalegra, að hún strax í upphafi hefði gefið hv. samgmn. undanbragðalaust réttar upplýsingar um meginatriði þessa máls. Það gerði hún ekki, og á því kemur hún líklega til með að hagnast. Hv. n. mun ekki hafa í hyggju að breyta afstöðu sinni til samræmis við það, er sannara reynist. Hún hyggst varpa áhyggjum sínum á hæstv. ríkisstj., og máske er henni það ekki láandi. Það reynist okkur öllum erfitt að kryfja hvert mál til mergjar, og því freistumst við stundum til að byggja skoðanir okkar um of á umsögnum annarra. Ég hef nú talað tvívegis við þessa umr. og læt máli mínu senn lokið. Ég flutti þetta frv. eingöngu vegna þess, að ég tel efni þess réttlætismál. Það snertir tvo aðila og er hagsmunamál beggja. Annars vegar er póststjórnin, sú virðulega stofnun, sem á hér sinna hagsmuna að gæta og hefur allt að því sérstöðu að vera dómari í eigin máli. Hins vegar eru hinir einstöku viðtakendur póstsendinga, viðskiptavinir póststjórnarinnar, en þeir eru dreifðir og samtakalausir. Til þeirra er ekki leitað um álitsgerð, enda ekki hægt um vik, en þó er hér einnig um þeirra hagsmuni að ræða. Næst þessum aðila málsins stendur efalaust Félag frímerkjasafnara. Hefur það félag fylgzt af áhuga með þessu máli, og í janúar s.l. var það rætt á fundi þess. Að loknum þeim umr. var samþykkt með shlj. atkv. að skora á hið háa Alþingi að samþykkja frv., sem hér liggur fyrir. Þessi fundarsamþykkt er svo hljóðandi, með leyfi forseta: „Fundur í Félagi frímerkjasafnara, haldinn í Tjarnarcafé 12. jan. 1959, skorar á yfirstandandi Alþingi að samþykkja frv. Alfreðs Gíslasonar alþm. um breyt. á póstlögunum, er varðar eignarrétt á frímerkjum á innlendum fylgibréfum og póstávísunum. Fundurinn telur, að það sé rétt og sanngjarnt, að frímerki af öllum innlendum póstsendingum falli til viðtakenda.“ Þetta er samþykkt Félags frímerkjasafnara. Þótt hún kunni að mega sín lítils gegn álitsgerðum hinnar voldugu póststjórnar, þá mun hún vera í fullu samræmi við óskir og vilja þeirra mörgu, sem viðskipti eiga við póstmálastofnun ríkisins. Og að lokum þetta: Hér er um að ræða togstreitu um hagsmuni. Styrkur annars aðilans er fólginn í því að eiga innangengt hjá þingi og stjórn, en styrkur hins er réttur málstaður. Hvor skyldi sigra að lokum?