Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Þar sem ég get ekki sótt þingfundi á næstunni vegna sérstakra anna leyfi ég mér, með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska þess að 1. varaþm. Framsfl. í Vestf., Ólafur Þ. Þórðarson, frv. alþm., taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Gunnlaugur M. Sigmundsson, 2. þm. Vestf.`` Ólafur Þ. Þórðarson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er hann boðinn velkominn til starfa.

Virðulegur forseti. Umhvn. Alþingis er þessa dagana að halda áfram vinnu við frv. til laga um hollustuhætti, 194. mál þessa þings sem lagt var fram sem stjfrv. á haustþingi. Á fund nefndarinnar í morgun komu þrír stjórnarmenn. Það var aðstoðarmaður landbrh., sem er varaformaður í stjórn Hollustuverndar ríkisins að ég hygg. Og það voru stjórnarmenn úr Hollustuvernd ríkisins, Sigurður Óskarsson og Kristín Einarsdóttir. Þau eru fulltrúar Alþingis í stjórn Hollustuverndar. Þessir stjórnarmenn upplýstu á fundinum, og því var fylgt eftir með greinargerðum sem að hluta til höfðu borist áður til nefndarinnar í aðsendum gögnum, að þeim hefði verið bannaður aðgangur að þessu stjfrv. sem hafði verið unnið að á vegum stjórnskipaðrar nefndar. Ég hef dreift til þingmanna gögnum um þetta frá viðkomandi stjórnarmönnum, Sigurði Óskarssyni, fulltrúa Alþingis í stjórn Hollustuverndar, og Kristínu Einarsdóttur, þar sem þetta kemur fram. Hér er að mínu mati um mjög alvarlegt mál að ræða í sambandi við undirbúning mála til Alþingis. Ég hafði reiknað með að hæstv. umhvrh. væri hér á þingfundi. Ég spurðist fyrir áður en þingflokksfundir hófust hvort hann væri með fjarvist. Það var ekki sagt vera, en forseti upplýsir mig um að hæstv. ráðherra hafi fjarvist. Það gefst þá tækifæri til þess að heyra sjónarmið hans síðar. Þetta er þess eðlis og snertir svo mjög mikilvægt mál að nauðsynlegt er að Alþingi hafi upplýsingar um þetta og því legg ég þetta hér til þingmanna.

Hæstv. umhvrh. hefur fjarvistarleyfi samkvæmt skrá sem forseti hefur hér hjá sér þannig að hann mun væntanlega svara þegar hann kemur aftur til þings.

Herra forseti. Ég vil taka undir og ítreka þær athugasemdir sem hér hafa komið fram. Nefndinni var ekki kunnugt um þau vinnubrögð sem hér er verið að lýsa fyrr en eftir að málið var tekið til 1. umr. og þess vegna gat ég t.d. ekki tekið það upp hér við 1. umr. sem hefði sannarlega verið eðlilegt. En skömmu síðar kom þetta í ljós, þegar nefndinni bárust athugasemdir frá báðum fulltrúum Alþingis. Ég þarf ekki að fara nákvæmlega út í málið því að staðreyndir þess liggja á borðum þingmanna og þeir geta kynnt sér þær. Þarna er að sjá athugasemdir frá fulltrúum Alþingis sem voru tilnefndir og kjörnir samkvæmt samkomulagi á Alþingi. Það er auðvitað grafalvarlegt mál þegar svona er staðið að verki, að sérlegur fulltrúi umhvrh. beiti valdi sínu og umboði til að hindra þingkjörna fulltrúa í því að taka þátt í stefnumótun stofnunar eins og þeir eru þó kjörnir til og þess vegna bið ég hv. alþm. að kynna sér þetta mál og taka afstöðu til þess. Ég tel að þetta sé svo alvarlegt mál að stjórn þingsins hljóti að taka á því og senda frá sér ályktun um það.

Þetta mál er til meðferðar í hv. umhvn. og þessi greinargerð verður vafalaust rædd þar.

Virðulegur forseti. Ég tek undir þau orð sem hv. þm. Kristín Halldórsdóttir mælti hér að það er nauðsynlegt að stjórn þingsins kynni sér þetta mál og fjalli um það. Ég hefði kosið að hæstv. ráðherra væri hér til þess að skýra sjónarmið sín varðandi málið þar sem fulltrúi hans og formaður viðkomandi stjórnskipaðrar nefndar bannar tilnefndum fulltrúa stjórnar Hollustuverndar ríkisins að sýna tilteknum stjórnarmönnum málið, en svo vill til að þeir eru fulltrúar Alþingis í stjórninni. Málið kom þar einu sinni fyrir snemma á starfstíma nefndarinnar í nóvember 1996 en síðan ekki söguna meir. Þá stóð þetta bann gagnvart þessum stjórnarmönnum. Þetta er satt að segja aldeilis óskiljanlegt jafnvel þó að menn átti sig á því varðandi þetta frv. að þar eru álitamálin mjög mörg. Það er ekki vænlegt til undirbúnings þingmála af hálfu ríkisstjórnar að ganga þannig til verka að ætla að útiloka þá sem að eru kannski næst vettvangi, í þessum tilvikum stjórn Hollustuverndar ríkisins og þá fulltrúa sem eru kjörnir í þá stjórn af hálfu Alþingis. Ég vænti þess að málið verði athugað af forustu þingsins. Þetta er áhyggjuefni varðandi þetta mál sem gert hafði verið ráð fyrir að ljúka afgreiðslu á fyrir lok febrúarmánaðar með sérstöku samkomulagi í nefndinni en þar er sannarlega mikill og hár garður fram undan að vinna úr sem ég ætla ekki að taka til umfjöllunar hér. Ég held að undirbúningurinn hefði kannski orðið betri ef þessum dæmalausu vinnubrögðum hefði ekki verið beitt við undirbúning þessa stjfrv.

Forseti hefur heyrt þessar athugasemdir og mun taka þær til athugunar.

Herra forseti. Í desember sl. skilaði ég Alþingi skýrslu samkvæmt beiðni 11 þingmanna. Farið var fram á að flytti Alþingi sjálfstæða skýrslu um rannsókn sem fram fór í kjölfar umræðu á Alþingi um ásakanir á hendur lögreglunni þess efnis að meintur fíkniefnasali starfaði í skjóli hennar. Var þess jafnframt farið á leit að ég skilaði ítarlegri greinargerð og rökstuðningi um atriði sem talin voru upp í átta stafliðum. Í umræddri skýrslu um rannsókn á störfum fíkniefnadeildar lögreglunnar er í ítarlegu máli gerð grein fyrir aðdraganda málsins, niðurstöðum rannsóknar þeirrar sem efnt var til og þeim aðgerðum sem gripið var til í kjölfarið. Þá er þar að finna ítarlega greinargerð og rökstuðning vegna sérstakra fyrirspurna skýrslubeiðenda. Í skýrslunni er gerð grein fyrir forsögu málsins. Helstu málsatvik eru þau að skipaður var sérstakur rannsóknarlögreglustjóri til að annast rannsókn málsins og skilaði hann skýrslu sinni til ríkissaksóknara 11. júní 1997. Í skýrslu þessari er gerð grein fyrir niðurstöðum rannsóknarinnar í samræmi við fyrirmæli í 77. gr. laga um meðferð opinberra mála en þar segir að rannsóknari skuli að jafnaði þegar rannsókn er lokið, senda greinargerð þar sem fram komi samandregin lýsing á atriðum sem hann telji ákæru geta beinst að. Vikið er að helstu niðurstöðum setts rannsóknarlögreglustjóra í skýrslu minni. Ríkissaksóknari tók í kjölfarið málið til skoðunar og tilkynnti settum rannsóknarlögreglustjóra um niðurstöðu sína með bréfi dagsettu 5. sept. 1997. Í stuttu máli komst ríkissaksóknari að þeirri niðurstöðu að ekki væri tilefni til aðgerða af hálfu ákæruvaldsins í málinu. Framangreint bréf ríkissaksóknara er birt í skýrslunni til Alþingis en rétt er að geta þess að það var einnig birt í heild sinni í fjölmiðlum. Ríkissaksóknari fer í bréfi sínu lið fyrir lið yfir öll þau atriði sem kynnu að leiða til saksóknar og kemst að þeirri niðurstöðu í öllum tilvikum að ekki sé tilefni til útgáfu ákæru. Ríkissaksóknari vakti athygli á því með bréfi ráðuneytisins, dagsettu 11. september 1997, að í skýrslu setts rannsóknarlögreglustjóra væri að finna umfjöllun um almennt skipulag ávana- og fíkniefnadeildar lögreglunnar í Reykjavík. Gerði hann síðan grein fyrir meginniðurstöðu setts rannsóknarlögreglustjóra varðandi skipulag innan deildarinnar. Taldi ríkissaksóknari fyrir utan verksvið sitt að hafa afskipti af skipulagi og stjórn einstakra lögreglustjóraembætta og vakti í því sambandi athygli á gagnrýni setts rannsóknarlögreglustjóra á skipulagi ávana- og fíkniefnadeildar. Ráðuneytinu barst einnig bráðabirgðaskýrsla lögreglustjórans í Reykjavík vegna atriða í rannsóknarskýrslu setts rannsóknarlögreglustjóra. Taldi lögreglustjórinn í Reykjavík að skýrsla setts rannsóknarlögreglustjóra gæfi ekki rétta mynd af starfsemi deildarinnar á því tímabili sem var til skoðunar. Ráðuneytinu hafa einnig borist athugasemdir einstakra starfsmanna lögreglustjóraembættisins í Reykjavík vegna atriða sem fram komu í skýrslunni. Í framhaldi af þeirri gagnrýni óskaði ráðuneytið eftir því við Atla Gíslason, sem settur var til að fara með rannsókn málsins, að hann færi yfir þær skriflegu athugasemdir sem borist höfðu. Skilaði hann greinargerð sinni vegna þeirra atriða með bréfi til ráðuneytisins 23. janúar sl. Felur hann ráðuneytinu að meta með hliðsjón af rannsóknargögnum og athugasemdum hans hvort gagnrýni á skipulag ávana- og fíkniefnadeildar lögreglunnar í Reykjavík á þessum tíma hafi verið réttmæt. Eins og fram kemur í skýrslu minni til Alþingis vekja þær upplýsingar sem fram koma í skýrslu Atla Gíslasonar, setts rannsóknarlögreglustjóra, upp réttmætar spurningar um það hvort skipulag og starfsemi ávana- og fíkniefnadeildar lögreglunnar í Reykjavík hafi á því tímabili sem rannsóknin náði til verið í samræmi við þær kröfur sem eðlilegt er að gera til slíkrar deildar. Rétt er að árétta það sem fram kemur í áðurnefndu bréfi ríkissaksóknara, að hann telur að ekki sé um refsiverð brot að ræða í þessum eða öðrum tilvikum. Þá má einnig nefna að ég hef á liðnum árum gert ýmsar athugasemdir við atriði í skipulagi lögreglunnar í Reykjavík sem einnig tengjast heildarskipulagi löggæslu í landinu. Leiddi það m.a. til endurskoðunar á lögreglulögum og í framhaldi af því setningu nýrra lögreglulaga. Róttækar breytingar voru einnig gerðar á skipulagi innan lögreglunnar í Reykjavík, m.a. vegna gildistöku lögreglulaga 1. júlí 1997. Er það mat mitt að þær breytingar sem ráðist hefur verið í hafi leitt til þess að skipulagslega sé stjórn og ábyrgð yfirstjórnar lögreglunnar í Reykjavík nú eðlileg. Eins og áður sagði óskuðu skýrslubeiðendur eftir því að sérstaklega yrði fjallað um og gerð grein fyrir ákveðnum atriðum. Í fyrsta lagi er óskað eftir upplýsingum um hvað rannsókn setts rannsóknarlögreglustjóra hafi leitt í ljós varðandi stjórnskipulag lögreglunnar í Reykjavík. Í skýrslu minni er gerð grein fyrir þessum atriðum, m.a. því að skýrsla setts rannsóknarlögreglustjóra gefi til kynna að hann telji skipulag stofnunarinnar ekki hafa uppfyllt þær kröfur sem gerðar voru til hennar. Árétta verður hins vegar skýrt og greinilega að niðurstaða ríkissaksóknara er sú, varðandi annmarka á skipulagi, að ekki sé um refsiverð brot að ræða hjá núverandi eða fyrrverandi starfsmönnum lögreglu hvað þetta atriði eða önnur varðar. Að öðru leyti vísa ég til þess sem ég hef þegar rakið um breytingar á skipulagi lögreglunnar. Í öðru lagi er spurt um hvort rannsóknin hafi leitt í ljós að lögregla hafi ekki sinnt ábendingum um starfsemi meints fíkniefnasala og hvort rannsóknir á hendur honum hafi verið jafnítarlegar og efni stóðu til. Í skýrslunni er gerð grein fyrir því að ríkissaksóknari hafi komist að þeirri niðurstöðu að rannsóknin hafi hvorki leitt í ljós að lögregla hafi í ákveðnum tilvikum ekki sinnt ábendingum um starfsemi meints fíkniefnasala né að rannsókn hafi í ákveðnum tilvikum ekki verið jafnítarleg og efni stóðu til. Í þriðja lagi er óskað eftir upplýsingum um undanfara þess að Franklín Steiner var veitt reynslulausn, hver hafi tekið þá ákvörðun og hvaða meðferð málið hafi fengið í stjórnsýslunni. Jafnframt var óskað eftir upplýsingum um þær reglur sem um þessi mál giltu á þessum tíma og hvort afgreiðslan hafi verið í samræmi við þær. Í skýrslu minni til Alþingis er ítarleg grein gerð fyrir þessu atriði og kemur þar fram að afgreiðsla stjórnvalda á þessu erindi var að öllu leyti í samræmi við reglur og venjur sem þá giltu. Upplýsingar um afgreiðslu reynslulausnarbeiðna fanga á árunum 1990 og 1991, sem afplánuðu dóma vegna fíkniefnabrota, sýna að afgreiðsla fullnustumatsnefndar og Fangelsismálastofnunar af þessu tagi var algeng. Á þessum tveimur árum fengu 25 fangar sem afplánauðu dóma vegna fíkniefnabrota reynslulausn. Sautján þeirra fengu reynslulausn eftir að hafa afplánað helming refsitíma og átta eftir að hafa afplánað 2 / 3 tímans. Meðal þeirra sautján sem fengu reynslulausn eftir að hafa afplánað helming refsitíma var Franklín Steiner, en hann fékk reynslulausn á 435 daga, eftirstöðvum 29 mánaða fangelsisvistar. Af þessum sautján sem fengu reynslulausn á helming afplánaunar voru fjórir sem höfðu tveggja ára fangelsisdóm eða lengri. Þessar tölur sýna svo ekki verður um villst að afgreiðsla fullnustumatsnefndar og Fangelsismálastofnunar á reynslubeiðni Franklíns K. Steiners virðist hafa verið í samræmi við afgreiðslu mikils meiri hluta beiðna um reynslulausn á þessum tíma. En rétt er að taka fram að hvorki ráðherra né ráðuneytið tóku efnislega afstöðu til þessa erindis. Sú meðferð mála varðandi reynslulausn sem í gildi var á þessum tíma heyrir nú sögunni til. Með reglugerð nr. 29/1993, um fullnustu refsidóma var ákveðið að fanga skyldi að jafnaði ekki veitt reynslulausn þegar liðinn væri helmingur refsitímans ef hann afplánaði refsingu fyrir m.a. meiri háttar fíkniefnabrot eða hann hafi áður afplánað óskilorðsbundar refsingar, tvívegis eða oftar, nema sérstakar ástæður mæli með því, eins og nánar er vikið að í umræddri reglugerð. Umfjöllun fullnustumatsnefndar um reynslulausnarbeiðni gagnvart Fangelsismálastofnun var afnumin en þess í stað mælt fyrir um að kæra mætti ákvarðanir Fangelsismálastofnunar til ráðuneytis. Á því stigi gefur náðunarnefnd nú umsögn. Í fjórða lagi er spurt um rökstuðning ríkissaksóknara fyrir því að ákæra ekki að lokinni rannsókn málsins. Vísa ég í þeim efnum til bréfa ríkissaknsóknara frá 5. sept. og 5. nóv. 1997 sem er að finna í skýrslunni. Í fimmta lagi er óskað eftir upplýsingum um hvort lögregla hafi farið fram á það við ríkissaksóknara eða dómsmrh. að settar yrðu reglur varðandi óhefðbundnar rannsóknaraðferðir. Er því svarað í skýrslunni, en þess má geta að ríkislögreglustjóri lagði til í bréfi til ráðneytisins í lok síðasta árs að sett yrði á laggirnar nefnd sem móta skyldi slíkar reglur. Slík nefnd hefur nú verið skipuð en hlutverk hennar er að fjalla um óhefðbundnar rannsóknaraðferðir lögreglunnar, m.a. að kanna rannsóknir og rannsóknaraðferðir lögreglu í baráttu gegn afbrotum, sérstaklega í nýjum og nýlegum tegundum afbrota, og fara yfir heimildir lögreglunnar til rannsókna og til að beita óhefðbundnum rannsóknaraðferðum. Þá er nefndinni ætlað að gera tillögur um reglur um óhefðbundnar rannsóknaraðferðir og lagabreytingar sem kunna að þykja nauðsynlegar til að lögregla geti á fullnægjandi hátt tekist á við nýjustu afbrotaaðferðir. Í sjötta lagi er óskað eftir upplýsingum um hvort ég hafi á einhvern hátt brugðist við skýrslu setts rannsóknarlögreglustjóra. Í skýrslu minni til Alþingis geri ég grein fyrir því að skýrslu setts rannsóknarlögreglustjóra var beint til ríkissaksóknara í samræmi við lög um meðferð opinberra mála. Að mínu mati er ekki ástæða til að bregðast sérstaklega við þeim upplýsingum sem fram koma í skýrslunni um skipulag og starfshætti ávana- og fíkniefnadeildar lögreglunnar í Reykjavík. Að frumkvæði dómsmrn. höfðu umtalsverðar breytingar þegar verið gerðar á skipulagi, ábyrgð og stjórnun innan lögreglunnar í Reykjavík. Og ég vil ítreka að mat mitt er að skipulagslega sé stjórnun og ábyrgð yfirstjórnar lögreglunnar í Reykjavík nú eðlileg. Í sjöunda lagi er óskað eftir upplýsingum um hvers vegna ekki var skipaður sérstakur saksóknari til að fara með mál þetta. Jafnframt er óskað eftir upplýsingum um hvort ég hyggist nýta mér heimild í 26. gr. laga um meðferð opinberra mála. Ítarlegt svar við þessum spurningum er að finna í skýrslunni. Kemur þar m.a. fram að það er ekki hlutverk ráðherra að meta hvort ríkissaksóknari sé vanhæfur til meðferðar tiltekins máls. Jafnframt er þar upplýst að ég mun ekki óska eftir skýrslu frá ríkissaksóknara vegna málsins fyrir þá sök að sú greinargerð liggur nú þegar fyrir. Það eru heldur ekki forsendur til að leggja tillögu fyrir forseta Íslands samkvæmt 26. gr. laga um meðferð opinberra mála þess efnis að ákvörðun ríkissaksóknara verði felld úr gildi. Í áttunda og síðasta lagi spyrja skýrslubeiðendur um hvort skýrsla setts rannsóknarlögreglustjóra greini frá rannsóknum sem ekki fengu eðlilega framhaldsmeðferð. Í skýrslu sett rannsóknarlögreglustjóra er gerð grein fyrir þeim tveimur málum sem ekki fengu eðlilega framhaldsmeðferð eins og rakið er í skýrslunni. Fram kemur að ríkissaksóknari taldi ekki ástæðu til að gefa út ákæru vegna þeirra mála og er sú niðurstaða rökstudd í bréfi ríkissaksóknara, dagsettu 5. september 1997. Lögreglustjórinn í Reykjavík hefur sjálfur tekið til rannsóknar hvers vegna þau tvö mál sem um ræðir fengu ekki eðlilega framhaldsmeðferð, en ekkert hefur komið fram sem skýrt gæti það með viðhlítandi hætti. Ég hef í stuttu máli gert grein fyrir skýrslu minni til Alþingis um rannsókn á störfum lögreglunnar í Reykjavík. Niðurstaða ríkissaksóknara í máli þessu var ótvíræð. Ekkert gaf tilefni til útgáfu ákæru á hendur lögreglumönnum eða öðrum fyrir brot í opinberu starfi eða önnur lögbrot. Sú niðurstaða er mikilsverð í ljósi þeirrar miklu umræðu sem verið hefur um þetta mál. Skýrsla setts rannsóknarlögreglustjóra leiddi í ljós ýmsa gagnrýnisverða þætti varðandi skipulag lögreglunnar í Reykjavík á því tímabili sem rannsóknin tók til. Ég vil hins vegar ítreka að umtalsverðar breytingar hafa orðið til bóta á skipulagi lögreglunnar í Reykjavík. Við þetta má bæta að í bréfi Atla Gíslasonar, setts rannsóknarlögreglustjóra, til ráðuneytisins frá 23. janúar sl. sem ritað var í tilefni af athugasemdum við atriði í rannsóknarskýrslu hans, segir settur rannsóknarlögreglustjóri að rannsóknin hafi beinst að skipulagi og starfsháttum ávana- og fíkniefnadeildar og yfirstjórn hennar frá ársbyrjun 1988 til vors 1997. Síðan segir orðrétt: ,,Skipulag og yfirstjórn lögreglunnar í Reykjavík hefur síðan, að frumkvæði dómsmrn., tekið gagngerum breytingum og margvíslegar úrbætur séð dagsins ljós með nýjum lögreglulögum, nr. 90/1996. Rannsóknarskýrslan varðar þannig fortíðarvandamál sem tekið hefur verið á. Vil ég ljúka þessari umfjöllun með því að fagna þessum skipulagsbreytingum og úrbótum.`` Kjarni málsins kemur fram í þessum orðum í bréfi Atla Gíslasonar, setts rannsóknarlögreglustjóra. Það var mikilvægt að ráðast í þá rannsókn sem hér hefur orðið tilefni umræðu, ekki síst til að fá fram sannleikann í máli þessu og hreinsa lögreglu af ýmiss konar áburði um ólögmæta háttsemi við rannsókn sakamála. Dómsmrn. og settur rannsóknarlögreglustjóri eru sammála um að úrbætur þær og skipulagsbreytingar sem ráðist hefur verið í að undanförnu hafa gert það að verkum að starfsemi lögreglunnar í Reykjavík hafi tekið stakkaskiptum hvað þau atriði varðar sem gagnrýnin að skipulaginu beindist helst að.

Virðulegi forseti. Ég tel, áður en lengra er haldið í umræðu um skýrslu dómsmálaráðherra um störf fíkniefnadeildar lögreglunnar í Reykjavík, að nauðsynlegt sé að ræða sérstaklega hvernig þetta mál birtist á hinu háa Alþingi og á hvaða forsendum alþingismönnum býðst að ræða það. Í skýrslubeiðni þingflokks jafnaðarmanna var þess farið á leit við hæstv. dómsmrh. að hann flytti Alþingi sjálfstæða skýrslu um rannsókn sem fram fór í kjölfar umræðu á Alþingi um ásakanir á hendur lögreglu þess efnis að meintur fíkniefnasali starfaði í skjóli hennar, en Atli Gíslason hæstaréttarlögmaður var settur sérstakur rannsóknarlögreglustjóri til þess að framkvæma þessa rannsókn og skilaði hann skýrslu um rannsóknina ásamt gögnum þann 11. júní sl. Í beiðninni var þess jafnframt farið á leit við ráðherrann að hann skilaði Alþingi ítarlegri greinargerð um önnur atriði sem þar voru sérstaklega tilgreind, m.a. um afskipti og aðkomu dómsmrn. að þeirri ákvörðun að veita umræddum aðila reynslulausn á helming af afplánun fangelsisvistar í andstöðu við gildandi starfsreglur. Það er mín skoðun að þar sem starfsemi lögreglunnar í Reykjavík var til rannsóknar verði að telja afar óeðlilegt að dómsmrh., sem fer með yfirstjórn lögreglumála í landinu, hafi sjálfdæmi um það hvaða upplýsingar og rannsóknir eru birtar á Alþingi, því sem yfirmaður lögreglu í landinu hljóta embættisfærslur hans einnig að koma til skoðunar við rannsókn sem þessa. Það skýtur að mínu viti skökku við að Alþingi Íslendinga sem hefur m.a. því hlutverki að gegna að veita stjórnvöldum aðhald og eftirlit, þurfi að þola að dómsmrh. skammti því upplýsingar um rannsóknina og alþingismenn verði að ræða málið á þeim forsendum. Ég hefði talið mun eðlilegra að sérstök nefnd innan þingsins hefði farið ofan í saumana á þessari rannsókn og það er mín skoðun að þessi staðreynd sé enn ein sönnun þess að staða Alþinis gagnvart framkvæmdarvaldinu og ráðherrum sé mjög veik þegar kemur að því að Alþingi sinni sínu aðhalds- og eftirlitshlutverki. Í skýrslu hæstv. ráðherra, ef skýrslu skyldi kalla því meginefni hennar er afrit eða útdráttur úr bréfum sem embættismenn hafa ritað, kemur m.a. fram sú skoðun að ekki sé ástæða til þess að birta í heild skýrslu setts rannsóknarlögreglustjóra um sína rannsókn og skipti engu þó alþingismenn eigi í hlut. Ég er ósammála þessari niðurstöðu ráðherra og tel að hann eigi að birta umrædda skýrslu, einkum þar sem embættisfærsla hans sjálfs sem yfirmanns lögreglu kemur að sjálfsögðu óbeint til skoðunar við þessa rannsókn. Það má halda því fram að hann sé vanhæfur til þess að taka ákvörðun um að birta hana ekki. Jónatan Þórmundsson, prófessor í refsirétti við Háskóla Íslands, hefur sjálfur lýst því yfir í viðtali við Morgunblaðið að hann telji að birta eigi skýrslu setts rannsóknarlögreglustjóra, Atla Gíslasonar, og í sama streng hefur settur rannsóknarlögreglustjóri tekið. Virðulegi forseti. Tilefni þess að ráðist var í þessa rannsókn voru ásakanir um að tiltekinn fíkniefnasali nyti sérkjara við starfsemi sína hjá fíkniefnadeild lögreglunnar í Reykjavík. Af þeim takmörkuðu upplýsingum sem fram koma í skýrslu hæstv. dómsmrh. er ljóst að umræddur fíkniefnasali hefur verið í einhvers konar upplýsinga- og/eða trúnaðarsambandi við fíkniefnalögregluna í Reykjavík á því níu ára tímabili sem rannsókn setts rannsóknarlögreglustjóra tekur yfir. Það vekur því sérstaka eftirtekt að lögreglustjórinn í Reykjavík virðist ekki hafa haft neina vitneskju um þetta samband eða hvers eðlis það hafi verið, enda kemur fram í skýrslunni hörð gagnrýni á skipulag lögreglunnar í Reykjavík. Í skýrslunni segir m.a. með leyfi forseta: ,,... að skipulagi lögreglunnar í Reykjavík gagnvart ávana- og fíkniefnadeild, yfirstjórn og starfsháttum deildarinnar sé um margt ábótavant. Umsjón og eftirlit með störfum deildarinnar sé ófullnægjandi. Lögreglufulltrúar deildarinnar, deildarlögfræðingar, aðstoðaryfirlögregluþjónar og yfirlögregluþjónar hafi ekki fylgt gildandi erindisbréfum og starfslýsingum í veigamiklum atriðum. Lögreglustjóri virðist ekki hafa haft vitneskju eða yfirsýn yfir stöðu mála og ekki beitt sér fyrir nauð synlegum úrbótum.`` Hér er á ferðinni mjög harkaleg gagnrýni á störf yfirmanna lögreglu og því nauðsynlegt að fá skýr svör við því frá hæstv. dómsmrh. hvernig hann hyggst bregðast við þessari gagnrýni og jafnframt hvort hann telji að gagnrýnin eigi við rök að styðjast. Í skýrslunni kemur fram að af ferilsskýrslu hins meinta fíkniefnasala hjá lögreglunni í Reykjavík megi ráða að margvíslegar upplýsingar um umfangsmikil umsvif hans í fíkniefnaheiminum sem fíkniefnasala og fíkniefnaneytanda hafi legið fyrir á því tímabili sem rannsóknin tekur til, þ.e. frá ársbyrjun 1988 til 11. júní 1997. Þrátt fyrir það hafi mál hans lítt eða ekki verið rannsökuð, a.m.k. ekki til hlítar. Tvö dæmi eru um rannsökuð mál frá árinu 1988 og 1992 sem hafa ekki hlotið eðlilega framhaldsmeðferð. Þar er átt við svokölluð ,,Furugrundar-`` og ,,Tunguvegsmál``. Hið fyrrnefnda, ,,Furugrundarmálið``, lýtur að því að hinn meinti fíkniefnasali hafi viðurkennt að hafa átt 134 g af hassi og 4 g af amfetamíni sem fundust við húsleit hjá honum í febrúarmánuði 1988. Málið hlaut ekki framhaldsmeðferð og ef marka má skýrslu hæstv. ráðherra virðist að gögn málsins hafi á einhvern óskiljanlegan hátt horfið á meðan á rannsókninni stóð. Það var ekki fyrr en við rannsókn setts rannsóknarlögreglustjóra níu árum eftir upphaf þess að gögn um málið komu í leitirnar en þá finnst mappa með afritum af framburðarskýrslum, úrskurðum, upplýsingaskýrslum og fleiru. En skjöl virðist vanta í númeraröð gagnanna. Frumgögn málsins hafa ekki fundist þrátt fyrir ítarlega leit og athugun leiddi í ljós að málið var aldrei sent til framhaldsmeðferðar. Lögreglustjórinn í Reykjavík hefur lýst því yfir að ítarleg rannsókn sé í gangi á embætti hans á því hvernig þessi mál gætu hafa horfið. Væri mjög fróðlegt ef ráðherra gæti upplýst þingheim við þessa umræðu hvernig sú vinna gengur. Það sem vekur sérstaka eftirtekt er ekki aðeins að mál skuli hverfa á einhvern óútskýrðan og dularfullan hátt heldur einnig hitt að á sama tíma voru til meðferðar í dómskerfinu tvö önnur mál á hendur hinum sama meinta fíkniefnasala. En dómar í þeim málum féllu annars vegar 29. maí 1989 með dómi sakadóms í ávana- og fíkniefnamálum og hins vegar 8. júní sama ár í Hæstarétti. Dómarnir kváðu á um 29 mánaða fangelsisvist samanlagt. Ekki er ólíklegt ef hið svokallaða ,,Furugrundarmál`` hefði verið afgreitt á svipuðum tíma með hinum málunum, eins og eðlilegt hefði verið ef málið hefði ekki týnst í meðförum lögreglu, að fangelsisdómarnir hefðu þá kveðið á um 15 til 20 mánaða lengri fangelsisvist en raun ber vitni. Verður því að segja alveg eins og er að mjög heppilegt var fyrir sakborning í þessu tilviki að umrætt mál skyldi hverfa eða týnast við þessar aðstæður. Varla hefði verið hægt að tímasetja tapið betur. Hitt málið, svokallað ,,Tunguvegsmál``, sem virðist einnig hafa horfið sporlaust með dularfullum hætti úr vörslu lögreglu, laut að því að þann 15. apríl 1992 var meintur fíkniefnasali handtekinn af lögreglumönnum úr almennri deild lögreglunnar. Málið finnst ekki í kæruskrá ávana- og fíkniefnadeildar og verður ekki séð hvort eða hvaða framhaldsmeðferð það hafi fengið. Hvorki finnast í málinu afrit né frumgögn önnur en húsleitarúrskurður og ljósrit efnaskrár en hún sýnir að málinu tengjast u.þ.b. 0,6 g af kannabisefni og u.þ.b. 2,2 g af amfetamíni og er efnaskráin dagsett 21. apríl 1992. Annað finnst ekki í skrám lögreglunnar um málið. Því er full ástæða til að taka undir með leiðarahöfundi Morgunblaðsins frá 3. sept. sl. og gera þær hugleiðingar að sínum þegar hann spyr, með leyfi forseta: ,,Hvað varð um frumrit rannsóknargagnanna? Á að láta staðar numið við svo búið? Rannsaka ber hvað varð um gögnin og hvers vegna þau skiluðu sér ekki til þeirra sem áttu að fjalla um málið. Það er ekki viðunandi að alvarlegt fíkniefnamál gufi upp innan kerfisins eins og ekkert sé. Það hefur verið efnt til rannsóknar af minna tilefni.`` Sú staðreynd að frumrit rannsóknargagna í heilu málunum, sem varða öll sama einstaklinginn, skuli hverfa í hverju málinu á fætur öðru vekur upp margar spurningar. Meðal annars vekur það upp efasemdir um að stjórn og skipulag deildarinnar hafi verið eins og nauðsynlegt er og æskilegt verður að telja. Þá var þess sérstaklega farið á leit í skýrslubeiðni til hæstv. dómsmrh. að hann upplýsti hvers vegna dæmdur fíkniefnasali fékk reynslulausn eftir helming afplánunar --- og ég ítreka það þrátt fyrir ræðu hæstv. dómsmrh. áðan --- í andstöðu við starfsreglur fullnustunefndar sem hún vann eftir á þessum tíma. Eins og ég hef áður rakið fékk hinn dæmdi fíkniefnasali tvo dóma á árinu 1989 sem kváðu samtals á um 29 mánaða fangelsi. Hann hóf afplánun á dómunum 5. maí 1990 en var síðan veitt reynslulausn 8. júní 1991 eftir að hafa afplánað rúmlega 13 mánuði af þeim 29 sem hann hafði verið dæmdur í. Í umræddri skýrslubeiðni var þess farið á leit við hæstv. dómsmrh. að hann greindi frá því hver undanfari hafi verið að því að hinum dæmda fíkniefnasala var veitt reynslulausn eftir tæplega helming refsitímans. Jafnframt var þess farið á leit við hæstv. dómsmrh. að hann upplýsti um hvaða almennar reglur giltu um veitingu reynslulausnar á þeim tíma og eftir hvaða sjónarmiðum hafi verið farið þegar reynslulausn var veitt. Í 2. mgr. 40. gr. almennra hegningarlaga segir að veita megi reynslulausn á helming refsitíma ef sérstaklega stendur á. Í skýrslunni kemur fram að fullnustumatsnefnd fjallaði fyrst um beiðni fangans um reynslulausn 1. mars 1991. Komst hún þá að þeirri niðurstöðu að engin rök mæltu með því að við erindinu yrði orðið. Fangelsismálastofnun hafnaði síðan í framhaldi af því erindi fangans með bréfi dagsettu 4. mars sama ár. Hins vegar kemur ekki fram í skýrslu dómsmrh. að við afgreiðslu á umsögn fullnustumatsnefndar sagði einn nefndarmanna sig frá málinu og tók því ekki þátt í afgreiðslu þess þá. Með bréfi dagsettu 9. apríl 1991 kærir fanginn þá ákvörðun Fangelsismálastofnunar til dómsmrn. til nýrrar ákvörðunar. Þar er verið að kæra ákvörðun lægra setts stjórnvalds til æðra setts stjórnvalds. Ráðuneytið óskaði eftir nýrri umsögn fullnustumatsnefndar með bréfi dags. 28. júní 1991. Með bréfi dags. 4. júlí 1991 er kæranda tilkynnt um að fullnustumatsnefnd hafi að nýju fjallað um málið á fundi sínum 28. júní eða sama dag og bréf ráðuneytisins var sent og þar hafi verið lagt til að beiðnin yrði samþykkt. Því hafi Fangelsismálastofnun ákveðið að veita honum reynslulausn eftir að hafa afplánað helming refsivistar eða þar um bil. Í skýrslu dómsmrh. kemur enn fremur fram það mat hans að síðari umsögn nefndarinnar hafi hvorki verið andstæð lögum né venjubundinni framkvæmd hjá nefndinni á þessum tíma. Það sem vekur í fyrsta lagi sérstaka eftirtekt við afgreiðslu málsins er að dómþoli kærir ákvörðun Fangelsismálastofnunar til dómsmrn. en í stað þess að ráðuneytið afgreiði kæruna eins og eðlilegt hefði mátt telja tekur Fangelsismálastofnun nýja ákvörðun í málinu. Í skýrslunni er ekki að finna neinar viðhlítandi skýringar á þeirri málsmeðferð. Í öðru lagi er ekki að finna í skýrslunni neinn rökstuðning fyrir því að Fangelsismálastofnun skyldi breyta fyrri ákvörðun sinni sem hún hafði tekið um fjórum mánuðum áður og þá með þeim rökstuðningi að engin rök stæðu til þess að veita umræddum fanga reynslulausn eftir að hafa afplánað helming refsivistar. Þá kemur heldur ekki fram í skýrslunni að nefndarmaður í fullnustumatsnefnd, sem sagði sig frá málinu þegar það var fyrst afgreitt frá nefndinni, sagði sig ekki frá málinu þegar það kom að nýju til afgreiðslu í nefndinni og tók þátt í síðari afgreiðslu málsins. Það sem þó vekur kannski mesta athygli við þessa undarlegu afgreiðslu er sú fullyrðing sem fram kemur í skýrslunni að afgreiðsla málsins væri í engu frábrugðin venjubundinni framkvæmd hjá nefndinni á þessum tíma. Í fyrsta lagi er alveg ljóst að meðferð málsins er í engu samræmi við eðlilega afgreiðslu á kæru til æðra stjórnvalds eins og ég hef rakið. Auk þess eru sem samkvæmt mínum upplýsingum engin fordæmi til um að einstaklingur sem hefur hlotið jafnlangan fangelsisdóm og í þessu tilviki sem auk þess átti að baki jafnlangan afbrotaferil fái reynslulausn á helming refsivistar en hann hafði hlotið níu dóma samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef frá árinu 1972 til ársins 1989. Ég fullyrði því að síðari afgreiðsla fullnustumatsnefndar á umsókn um reynslulausn hafi ekki átt sér neitt fordæmi og því hafi afgreiðsla nefndarinnar ekki verið í neinu samræmi við venjubundnar afgreiðslur á þessum tíma þrátt fyrir yfirlýsingar ráðherra um annað. Hafi ég rangt fyrir mér skora ég á hæstv. dómsmrh. að benda á önnur fordæmi. Virðulegi forseti. Sú rannsókn sem settur rannsóknarlögreglustjóri var fenginn til að vinna að laut að því að varpa ljósi á þær ásakanir sem bornar höfðu verið á hendur lögreglu þess efnis að meintur fíkniefnasali hafi fengið sérstaka meðferð af hálfu fíkniefnadeildar lögreglunnar í Reykjavík. Þegar sá útdráttur er skoðaður sem hæstv. dómsmrh. birtir á Alþingi úr rannsókn setts rannsóknarlögreglustjóra er mjög erfitt að komast að annarri niðurstöðu en að margt bendi til að svo hafi verið. Í fyrsta lagi segir settur rannsóknarlögreglustjóri að af ferilsskýrslu, sem liggi fyrir um hinn meinta fíkniefnasala hjá lögreglunni í Reykjavík, megi sjá að fyrir hafi legið margvíslegar upplýsingar um mikil umsvif hans sem fíkniefnasala og fíkniefnaneytanda það tímabil sem rannsóknin taki til, þ.e. frá ársbyrjun 1988 fram á mitt ár 1997. Þrátt fyrir það hafi mál hans lítt verið rannsökuð eða ekki til hlítar. Í öðru lagi leiðir rannsóknin í ljós að tvö mál á hendur hinum meinta fíkniefnasala hverfa eða gufa upp við rannsókn og hvorki finnst tangur né tetur af rannsóknargögnum þrátt fyrir ítarlega leit. Einkum verður að telja merkilegt að gögn í svokölluðu ,,Furugrundarmáli``, sem er nokkuð stórt mál á íslenskan mælikvarða, skuli hverfa á jafnheppilegum tíma fyrir viðkomandi einstakling og raun ber vitni. Í þriðja lagi er varla hægt að skýra það öðruvísi en svo að þegar einstaklingi sem hefur hlotið jafnmarga dóma og raun ber vitni, er veitt reynslulausn á helming afplánunar, hljóti að teljast að mjög sérstök og ívilnandi sjónarmið hafi ráðið för við þá afgreiðslu, einkanlega þegar það er haft í huga að engin fordæmi eru fyrir slíkri afgreiðslu samkvæmt upplýsingum sem ég hef aflað mér. Ég ítreka enn og aftur við dómsmrh. að hann leiðrétti það ef það reynist rangt hjá mér að ekki séu fordæmi fyrir því að einstaklingur með jafnlangan afbrotaferil og jafnmarga dóma á bakinu hafi fengið reynslulausn á helmings refsitíma og jafnlangan fangelsisdóm og í þessu tilviki. Það er því niðurstaða mín að sú sérstaka meðferð sem umræddur einstaklingur virðist hafa fengið hjá fíkniefnadeild lögreglunnar í Reykjavík verði ekki skýrð svo að tilviljun ein hafi ráðið að svona hafi farið. Það þarf veigameiri rök en sett hafa verið fram af hálfu hæstv. dómsmrh. til að sannfæra mig um að meðferð mála hafi verið eins og best verður á kosið og eðlilegt má teljast. Það er því hlutverk hæstv. dómsmrh. að gefa Alþingi ítarlegri skýringar svo komast megi til botns í þeim ásökunum sem bornar hafa verið á lögregluna um að umræddur fíkniefnasali hafi starfað í skjóli hennar. Virðulegi forseti. Ég vil að lokum í fyrstu ræðu minni um þetta mál ítreka þá kröfu til hæstv. dómsmrh. að hann birti umrædda skýrslu. Það er ekki ásættanlegt fyrir Alþingi að fjalla um rannsókn sem þegar hefur farið fram á forsendum sem hæstv. dómsmrh. býr til og leggur fyrir Alþingi. Það er Alþingi ekki sæmandi að sætta sig við slík vinnubrögð.

Herra forseti. Hv. 6. þm. Suðurl. taldi í ræðu sinni að óeðlilegt væri að ráðherra hefði sjálfdæmi um að ákveða hvaða upplýsingar væru birtar í þessu efni. Hér gætir nokkurs misskilnings og vissulega væri staðan allt önnur ef ráðherrann hefði sjálfdæmi um þetta. Ég hygg að flestum þingmönnum sé kunnugt um að ríkissaksóknari er sjálfstæður og óháður embættismaður og lýtur ekki boðvaldi ráðherra. Það er eitt af grundvallaratriðunum í réttaröryggi í landinu. Skýrsla setts rannsóknarlögreglustjóra, greinargerð hans um rannsókn málsins, er afhent ríkissaksóknara og það er ríkissaksóknari einn sem getur tekið ákvarðanir um það hvað birt er af rannsóknargögnum og ráðherra er með öllu óheimilt að hlutast til um hvaða rannsóknargögn eru birt. Með því móti væri hann að brjóta niður það lögbundna sjálfstæði sem ríkissaksóknari hefur og þá réttarvernd sem borgararnir hafa af því að embættið sé sjálfstætt. Það er með öðrum orðum ekki sú staða uppi í málinu að það sé háð pólitísku mati hvaða rannsóknargögn eru birt eða ekki. Þess vegna er á misskilningi byggt hjá hv. þm. að halda því fram að ráðherra hafi sjálfdæmi um hvaða upplýsingar eru birtar. Sú aðstaða er ekki fyrir hendi í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég vil í fyrsta lagi segja að stjórnarskrá lýðveldisins, þar sem fram kemur sú skipting í þrígreiningu ríkisvaldsins sem þar er að finna, ber að sjálfsögðu með sér að Alþingi hefur það hlutverk að veita stjórnvöldum eftirlit og aðhald. Ef það á að vera undir einhverjum einstökum embættismönnum komið hvort Alþingi fái eðlilegar upplýsingar til að geta sinnt því hlutverki þá er það mjög sérstök túlkun á stjórnarskránni. Þegar ég segi að hæstv. ráðherra hafi sjálfdæmi um hvað hann birtir á Alþingi vitna ég til þess að í þeirri skýrslu sem hann setti fram á þinginu er að finna útdrátt úr rannsókn setts rannsóknarlögreglustjóra sem er valinn af hæstv. dómsmrh. til að birta hér. Það er það sem ég á við þegar ég segi að hann hafi sjálfdæmi hvað varðar upplýsingagjöf til Alþingis og það hljóti að teljast eðlilegt. Málum má ekki vera þannig fyrir komið að hann geti ráðið hvaða upplýsingar eru birtar á Alþingi og í öðru lagi þá um leið á hvaða forsendum Alþingi ræðir starfsemi stjórnvalda. Þá um leið er verið að koma í veg fyrir að Alþingi geti rætt og sinnt því hlutverki eðlilega að hafa eftirlit og aðhald með stjórnvöldum.

Herra forseti. Í skýrslu minni eru allar þær upplýsingar sem ráðuneytið ræður yfir í málinu. Skýrsla setts rannsóknarlögreglustjóra sem afhent var ríkissaksóknara er ekki birt í heild heldur er byggt á greinargerð sem ríkissaksóknari birti. Annað hefur ráðherrann ekki heimild til að birta. Alþingi sjálft hefur samþykkt lög um sjálfstæði ríkissaksóknara. Vilji Alþingi breyta þeirri skipan mála og kveða á um að stjórnmálamenn geti ákveðið hvaða rannsóknargögn skuli birt og hvenær verður Alþingi að taka þá afstöðu með því að breyta lögum. Það getur ekki ætlast til að ráðherra fari á svig við þau lög sem Alþingi hefur sjálft sett. Vilji Alþingi breyta þessari stefnu og að teknar verði pólitískar ákvarðanir um birtingu rannsóknargagna þá þarf Alþingi að breyta lögum til þess að svo megi verða.

Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem kom áðan fram að ef þessi skilningur er ofan á er ljóst að Alþingi á mjög erfitt með að sinna því hlutverki sem því er ætlað að sinna samkvæmt stjórnarskrá. Það er alveg kristaltært. Ég lagði áðan til að nefnd á vegum þingsins færi ofan í málið. Það held ég að sé alveg nauðsynlegt til þess að reyna að skýra það. Það er ekki eðlilegt að dómsmrh., sem er yfirmaður lögreglu og tengist því málinu óhjákvæmilega, birti það sem hann virðist hafa sjálfdæmi um, upplýsingar á Alþingi, og á þeim forsendum þurfi Alþingi að ræða málið. Kannski er kjarni málsins að það er illa komið fyrir Alþingi þegar það á í samskiptum við framkvæmdarvaldið og þetta er kannski enn eitt dæmi um hversu staða þess er orðin veik.

Herra forseti. Allir eru sammála um að innflutningur, dreifing og neysla fíkniefna sé einn mesti bölvaldur þjóðarinnar sem Alþingi og framkvæmdarvaldi beri að taka á með fullri hörku. Í skýrslu frá forsrn. til Alþingis í apríl 1996 eru líkur að því leiddar að aðeins sé lagt hald á um 10% þeirra efna sem koma til landsins. Þær ásakanir sem fram hafa komið um að einn umsvifamesti fíkniefnasali landsins hafi starfað í skjóli lögreglunnar sem haldi hlífiskildi yfir honum og að hann hafi fengið sérstaka meðferð í fullnustu refsidóma eru því vissulega mjög alvarlegar. Það vakti athygli mína í máli dómsmrh. hve oft hann taldi ástæðu til að taka fram að starfsemi lögreglunnar hefði tekið stakkaskiptum að því er varðar þau atriði sem gagnrýni hafi beinst að. Nauðsynlegt er að taka fram að það er verið að spyrja um embættisfærslur í málinu áður en breytingarnar voru gerðar og vekur það vissulega athygli hve oft dómsmrh. sér ástæðu til þess að ítreka að eitthvað hafi kannski verið gagnrýnisvert í málinu áður. En það hefur t.d. ekki verið nægjanlega skýrt af hálfu dómsmrh. eins og fram kom í máli málshefjanda hvers vegna dómsmrn. óskaði eftir því við Fangelsismálastofnun í júní 1991 að beiðni sem Fangelsismálastofnun hafði hafnað um reynslu yrði á nýjan leik lögð fyrir fullnustumatsnefnd sem þá breytti úrskurði sínum og samþykkti reynslulausnina. Fróðlegt væri að fá fram hjá hæstv. dómsmrh. hvor um einsdæmi sé að ræða og hvort dómsmrh. hafi áður óskað eftir endurupptöku á reynslulausn sem fullnustumatsnefnd hefur hafnað. Maður veltir fyrir sér hvort það sé rétt sem haldið hefur verið fram að formaður fullnustumatsnefndar hafi hugleitt að hætta störfum í nefndinni vegna málsins en einmitt af því skýrslan er ekki birt í heild sinni eru svona vangaveltur uppi, herra forseti. Þetta mál má líka að vissu leyti rekja til þess að dómsmrh. hefur ekki sett skýrar verklagsreglur um óhefðbundnar rannsóknaraðferðir, t.d. um heimild ávana- og fíkniefnadeildar til að greiða fyrir upplýsingar sem leiða til að upplýst eru stærri brot á lögum um ávana- og fíkniefni. Ég vil spyrja ráðherra nánar um reglurnar en hann kom að í máli sínu vegna þess að hálft ár er liðið frá því að ráðherra fól ríkislögreglustjóra að gera tillögur um slíkar reglur en nú upplýsir ráðherra að ríkislögreglustjóri hafi nýlega sent honum bréf þar sem hann óskar eftir því að ráðherra skipi nefnd í málið. Ég minni á að þetta mál er ekki að koma upp núna, að það þurfi þessar verklagsreglur og minni á að í september 1992 kom eftirfarandi fram, haft eftir Birni Halldórssyni hjá fíkniefnadeildinni, með leyfi forseta: ,,Það er ekkert launungarmál að okkur hefur vantað skýrar vinnureglur til að fara eftir. Okkur skortir enn skýr rannsóknarfyrirmæli um hvenær og hvernig megi beita þessum svokölluðu óhefðbundnu rannsóknaraðferðum. Að sjálfsögðu verðum við að vinna eftir reglum og þess vegna erum við að biðja um skýr fyrirmæli.`` Ég skil ekki af hverju þetta skuli taka svona langan tíma og þetta ferli er viðhaft að fyrst óskar dómsmrh. eftir tillögum ríkislögreglustjóra sem segir hálfu ári síðar við dómsmrh. að hann óski eftir því að skipuð verði nefnd sem geri þessar tillögur. Mér finnst mjög forvitnilegt að vita hvað tefur að hægt sé að setja slíkar vinnureglur. Herra forseti. Mér finnst þetta mál líka vera skólabókardæmi um það sem ég hef oft gagnrýnt á Alþingi sem er veikleiki löggjafarvaldsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. Það er með ólíkindum að hægt sé að koma í veg fyrir að Alþingi geti gegnt eftirlitsskyldu sinni með því að meina löggjafarþinginu um aðgang að öllum gögnum málsins og að dómsmrh. neiti að afhenda þinginu rannsóknarskýrslu setts rannsóknarlögreglustjóra, Atla Gíslasonar, í málinu. Það ýtir auðvitað undir tortryggni og vangaveltur um að ekki sé allt með felldu í málinu. Það eru ótæk vinnubrögð að Alþingi þurfi að búa við það eins og þessi skýrsla sýnir að þurfa að fjalla um málið á grundvelli einhverra valdra kafla úr skýrslunni af hálfu dómsmrh. Það hefði t.d. verið fróðlegt að sjá vitnisburð sem Jónatan Þórmundsson prófessor gaf hjá settum rannsóknarlögreglustjóra en í hann vísar Jónatan Þórmundsson, sem var fomaður fullnustumatsnefndar á þeim tíma sem Franklín Steiner fékk reynslulausn, þegar hann er spurður álits á því af hverju fullnustumatsnefnd breytti úrskurði sínum um reynslulausn til handa Franklín Steiner. Það er einnig álit Jónatans að birta eigi skýrsluna í heild sinni. Það er vissulega líka alvarlegt sem haldið hefur verið fram og fullnægjandi skýring ekki fengist á að a.m.k. tvö mál hafi týnst í kerfinu sem hefðu kostað Franklín Steiner fangelsisvist. Herra forseti. Hér er á ferðinni mál sem Alþingi ætti að skipa sérstaka rannsóknarnefnd til að fara ofan í sem hefði fullkominn aðgang að öllum skjölum og gögnum sem tengdust málinu og gæti kallað til alla þá aðila og vitni sem málinu tengjast. Síðan ætti rannsóknarnefnd að gefa Alþingi skýrslu um málið og tillögur um aðgerðir ef nauðsyn krefur. En því miður er staða Alþingis og þingnefnda til slíkrar rannsóknar nú afar veik. Í 39. gr. stjórnarskrárinnar er ákvæði þess efnis að Alþingi geti skipað nefndir til að rannsaka mikilvæg mál er almenning varða en þingið sjálft þarf að samþykkja tillögu um að slík rannsókn fari fram. Þetta ákvæði stjórnarskrárinnar er nær óvirkt því að margir tugir þingmála hafa verið fluttir gegnum árin um rannsókn á ýmsum málum en Alþingi hefur aðeins samþykkt eina tillögu um mál sem sæta skuli rannsókn þingnefndar. Vitaskuld kallar allt þetta mál Franklíns Steiners á það að Alþingi verði sköpuð staða til að rannsaka slíkt mál. Ekki síst af tilefni þessa máls óska ég eftir því við formann allshn. að þegar verði tekið til umfjöllunar í allshn. frumvarp sem þar liggur fyrir og ég hef flutt ásamt hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni og Ágústi Einarssyni sem kveður á um að fela þingnefndum að eigin frumkvæði víðtækt rannsóknarvald án atbeina þingsins. Frv., ef að lögum verður, er ætlað að skerpa á eftirlits- og aðhaldshlutverki Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldinu og fela fastanefndum þingsins víðtækt umboð og rannsóknarvald í einstökum málum eins og í því máli sem við fjöllum nú um. Mjög víða í erlendum þjóðþingum er að finna slíkar rannsóknarnefndir og eru völd rannsóknarnefndar oft sömu og völd rannsóknardómara. Rannsóknarnefndirnar geta tekið mál og rannsakað jafnvel þó þau séu fyrir dómstólunum á sama tíma. Yfirleitt er gripið til ráðstafana á grundvelli niðurstöðu nefndarinnar og sums staðar er niðurstaða rannsóknarnefndar þjóðþinga send beint til dómstólanna þannig að unnt sé að höfða mál. Hver er ástæða þess að löggjafarþingi íslensku þjóðarinnar er ekki sköpuð aðstaða til að rannsaka mál álíka og þekkist í flestum þjóðþingum í kringum okkur? Því miður tel ég ástæðu til að ætla að eftirlitsnefndin, sem forseti Alþingis hefur boðað til að fara ofan í skýrslu Ríkisendurskoðunar eða umboðsmanns Alþingis sem einnig hafi það verkefni að fara yfir frv. til breytingar á stjórnarskránni, hafi ekki svigrúm eða hið nauðsynlega rannsóknarvald sem ég kalla eftir hér og er víðast í nágrannalöndum. Það verður þó vitaskuld að koma í ljós. Herra forseti. Álit ríkissaksóknara sem fram kemur í þessari skýrslu þarf sérstakrar skoðunar við, þ.e. að m.a. nýju upplýsingalögin komi í veg fyrir að Alþingi geti fengið þessa skýrslu. Hæstv. ráðherra upplýsir að það sé ekki í hans verkahring að ákveða hvort Alþingi fái þessa skýrslu. Af því tilefni spyr ég hæstv. dómsmrh.: Telur hann rétt og eðlilegt, ef löggjöf vantar í því efni, að frv. af hans hálfu eða annarra, t.d. um breyting á lögum um meðferð opinberra mála, opni fyrir aðgang Alþingis að slíkri skýrslu sem hér er um að ræða? Er hæstv. dómsmrh. tilbúinn til að beita sér fyrir slíkri löggjöf? Það þýðir ekki fyrir hæstv. ráðherra að skýla sér bak við það, sem ég efast um að sé rétt, að það sé ekki í hans verkahring að afhenda þessa skýrslu. Við þurfum að fá fram skoðun ráðherrans á því hvort hann telji rétt að Alþingi hafi aðgang að skýrslunni, hvort hann telji það eðlilegt. Í umræðunni hefur komið fram að Atli Gíslason, settur ríkislögreglustjóri, telur eðlilegt að þessi skýrsla verði opinber. Það hefur komið fram að Jónatan Þórmundsson, sem var formaður fullnustumatsnefndar, telur það eðlilegt að þessi skýrsla sé birt. Við hljótum því að kalla eftir afstöðu og skoðun yfirmanns dómsmála hér í landinu, hæstv. dómsmrh., á því, burt séð frá því hvort lög heimila það nú eða ekki. Telur hann eðlilegt að Alþingi fái slíka skýrslu? Telji hann það eðlilegt, er hann þá tilbúinn að beita sér fyrir breytingu á löggjöf þannig að við getum kallað eftir þessari skýrslu og fjallað um málið út frá réttum forsendum? Þar með þyrftu menn ekki að vera með efasemdir og tortryggni varðandi einstök atriði, kannski að óþörfu, af því að þingmenn hafa ekki skýrsluna til að fara eftir. Skoðun mín, herra forseti, er að þetta máttleysi löggjafarvaldsins gagnvart framkvæmdarvaldinu gangi ekki og að úrræði skorti til að Alþingi geti haldið uppi aðhaldi og eftirliti með framkvæmdarvaldinu. Það ætti að vera hægt að kalla eftir nauðsynlegum skýrslum sem hafi slíkt upplýsingagildi að Alþingi geti með fullnægjandi hætti fjallað um mál eins og þetta. En Alþingi eru, herra forseti, hreinlega ekki sköpuð skilyrði til þess af því skýrslan er leyniplagg, sem fáir útvaldir hafa aðgang að. Ég vek athygli á því að rannsóknin í málinu er lokið, a.m.k. samkvæmt yfirlýsingu ríkissaksóknara og dómsmrh. Rannsókn er lokið þannig að það ætti ekki að hafa áhrif á niðurstöðu rannsóknarinnar þó þessi skýrsla væri birt opinberlega svo þingmenn hafi tök á að fjalla eðlilega um þetta mál. Í lokin vil ég segja það, herra forseti, að mér finnst allt í kringum málið, ekki síst sú skýrsla sem hér er til umræðu, gefa fullt tilefni til að ráðuneytið nýti sér ákvæði 26. gr. laga um meðferð opinberra mála sem kveður á um að hægt sé að fella ákvörðun ríkissaksóknara úr gildi og setja sérstakan saksóknara til að fara með málið. Hefðum við það úrræði sem ég nefndi um tafarlausa skipun sérstakrar rannsóknarnefndar í málinu og öll gögn uppi á borði til sérstakrar rannsóknar, þá gætum við fullreynt hvort slíkt væri nauðsynlegt. Ég sé að hv. formaður allshn. er kominn í salinn og áður en ég lýk máli mínu vil ég því ítreka ósk mína um að frv. um að hægt sé að skipa sérstaka nefnd sem hafi víðtækt rannsóknarvald sem liggur fyrir nefndinni komist nú til umfjöllunar og afgreiðslu þar. Frv. var flutt í fyrra og fékk þá ekki mikla umfjöllun í allshn. Við hv. þm. stöndum bara aftur og aftur frammi fyrir því, herra forseti, að okkur vantar nauðsynleg úrræði til þess að geta haldið uppi eðlilegu eftirliti og aðhaldi með framkvæmdarvaldinu. Það hlýtur að vera eðlilegt og sjálfsagt að alþingismönnum séu sköpuð slík skilyrði að þeir geti sinnt starfi sínu vel.

Virðulegi forseti. Fyrir tæpu ári síðan var á Alþingi utandagskrárumræða í tilefni af skrifum í tímaritinu Mannlífi þar sem fjallað var ítarlega um starfshætti fíkniefnalögreglunnar og samskipti við ákveðinn einstakling sem talinn er hafa verið ansi umsvifamikill fíkniefnasali og oft komið, eins og hér hefur áður verið greint frá, við sögu hjá lögreglunni og hlotið fjölmarga dóma. Utandagskrárumræðan var fyrst og fremst vegna þess að hún var óhjákvæmileg eftir þær alvarlegu ásakanir sem fram voru settar í tímaritinu Mannlífi. Alþingi tók málið upp og beindi ákveðnum spurningum til dómsmrh. Í þeirri umræðu lýsti hæstv. dómsmrh. því yfir að hann mundi beita sér fyrir því að láta vinna sérstaka skýrslu um þetta mál og kanna það mjög rækilega. Skýrslubeiðnin er því upphaflega komin frá Alþingi og í ljósi þess hefði mér fundist eðlilegt að margumrædd skýrsla, og ég tek undir þau orð hv. málshefjanda og þakka honum fyrir að hafa tekið þetta mál upp hér, væri birt Alþingi annaðhvort öllum alþingismönnum eða sérstakri nefnd, allshn. Hún hefði fjallað um skýrsluna og farið rækilega ofan í sauma hennar. Hér er lagt fyrir þingmenn, í sjálfu sér ekkert óskaplega merkilegt plagg en þó má segja að þar sé áfellisdómur yfir starfsemi lögreglunnar, fyrst og fremst. Þó fram komi að ýmsu hafi verið breytt í skipulagi og starfsemi lögreglunnar þá má í raun segja að of fátt sé sagt um þær breytingar í skýrslunni. Í fyrsta lagi kemur ekki fram hvað það er í starfsemi lögreglunnar sem helst mátti betur fara og síðan hvernig brugðist hafi verið við þeim athugasemdum. Á fyrstu síðu skýrslunnar segir, með leyfi forseta: ,,Í bréfi setts rannsóknarlögreglustjóra til ríkissaksóknara, dags. 11. júní 1997, segir að rannsóknin hafi leitt í ljós að skipulagi lögreglunnar í Reykjavík gagnvart ávana- og fíkniefnadeild, yfirstjórn og starfsháttum deildarinnar sé um margt ábótavant. Umsjón og eftirlit með störfum deildarinnar sé ófullnægjandi. Lögreglufulltrúar deildarinnar, deildarlögfræðingar, aðstoðaryfirlögregluþjónar og yfirlögregluþjónar hafi ekki fylgt gildandi erindisbréfum og starfslýsingum í veigamiklum atriðum.`` Síðan kemur setning sem lítið fer fyrir en segir þó töluvert: ,,Lögreglustjóri virðist ekki hafa haft vitneskju eða yfirsýn yfir stöðu mála og ekki beitt sér fyrir nauðsynlegum úrbótum.`` Þessi setning er kannski alvarlegasti áfellisdómurinn í allri skýrslunni. Á sínum tíma, í umræðunni um greinarnar í Mannlífi, í viðtölum við þáverandi yfirmenn fíkniefnalögreglunnar kom það margoft fram að þeir hefðu ítrekað leitað til lögreglustjóra varðandi úrbætur um starfsreglur sem þeir sjálfir töldu ábótavant hjá fíkniefnalögreglunni. Þeir vildu fá reglur um þessar óhefðbundnu rannsóknaraðferðir sem beitt hafði verið. Í máli þeirra kom ítrekað fram að þeir hefðu beitt bæði tálbeitum og greiðslum fyrir upplýsingar. Í skýrslunni kemur fram að lögreglustjóri eða aðrir yfirmenn hafi undirritað heimildir fyrir þessum greiðslum. Þá kom fram hjá lögreglustjóra að hann taldi sig vita afskaplega lítið um þau mál sem fjallað var um í þessum greinaskrifum í Mannlífi. Greinarnar voru það viðamiklar að mig minnir að þær hafi tekið yfir 20 síður af því blaði. Áðurnefnd setning finnst mér vera einhver sú alvarlegasta í skýrslunni því auðvitað eru öll störf lögreglunnar á ábyrgð lögreglustjóra. Auðvitað er það þannig. Þannig á það að vera, þannig hefur það verið og þó nú hafi verið sett lög sem taka af öll tvímæli, þá hefur það aldrei átt að orka tvímælis að lögreglustjórinn ber ábyrgð á allri starfsemi lögreglunnar í Reykjavík. Það er alveg klárt. Við getum og megum ekki missa umræðu um þessa skýrslu út í að kannski sé starfsemi fíkniefnadeildarinnar fyrst og fremst um að kenna. Við vitum að fíkniefnalögreglan og sú deild hefur búið við ákaflega takmarkað fjármagn og mannafla og í engu samræmi við þá þróun sem hér hefur verið. Eiturlyfjaneysla, sala og dreifing hefur aukist og þótt við höfum ítrekað rætt á Alþingi um vandamálin sem fylgja þessari auknu fíkniefnaneyslu, bæði unglinga, ungmenna, fullorðinna og jafnvel barna eins og fram kom í skýrslu fyrir nokkrum mánuðum síðan, hefur þessi deild ekki verið efld eins og til þarf. Lögreglustjórinn í Reykjavík skiptir fjárveitingum sínum innbyrðis, þannig að kannski má segja að ábyrgð hans á framlögum til þessarar mikilvægu starfsemi lögreglunnar sé til staðar líka. Engu að síður stingur margt í skýrslunni í augu um framkvæmd þess máls sem þarna var skoðað. Þau atriði snúa auðvitað að fíkniefnalögreglunni, yfirmönnum lögreglunnar og síðan að reynslulausn sem þessi einstaklingur fékk um mitt ár 1991, þegar hann hafði aðeins lokið tæpum helming af þeim dómi sem hann átti að afplána. Á reynslulausnartímanum, líklega um níu mánuðum síðar, er hann tekinn fyrir alvarlegt fíkniefnabrot en öll málsgögn þess máls virðast hafa týnst í meðförum lögreglunnar. Þegar umræddur maður var á reynslulausn tekinn fyrir brot í apríl 1992, þá hefði hann samkvæmt dómi átt að vera í fangelsi í fjóra mánuði til að ljúka afplánun. Sú regla hefur verið viðhöfð hjá Fangelsismálastofnun í flestum tilvikum ef ekki öllum að þegar einstaklingur situr inni fyrir mjög alvarleg fíkniefnabrot fær hann ekki reynslulausn eins og þessi einstaklingur fékk. Ég tek undir þau orð sem fram komu um sama efni hjá fyrsta skýrslubeiðanda, að sú regla hafi verið til fyrirmyndar. Menn hafa tekið mjög hart á afplánun þeirra sem hafa setið inni vegna fíkniefnaafbrota. Ég efast um að þess séu nokkur dæmi að einstaklingur sem tekinn er og dæmdur fyrir svo alvarlegt brot sem þarna er um að ræða og á að baki annan eins afbrotaferil þegar hann fær þennan dóm, að reynslulausn hafi fengist þegar afplánun er ekki einu sinni hálfnuð. Og ég efast um að þess séu einhver dæmi að einstaklingur sem brýtur af sér á meðan á reynslulausn stendur með þeim hætti sem þessi gerði sé ekki umsvifalaust settur í varðhald með þá afbrotasögu sem við þekkjum og getið er um sérstaklega í þessari skýrslu. Það er auðvitað mjög alvarlegt að slíkt skuli gerast og þetta skuli hafa átt sér stað og alvarlegt út af fyrir sig að rannsóknargögn tapist hjá lögreglunni. Það hlýtur líka að vekja upp þá spurningu hvort dómsmrh. sé kunnugt um að slíkt hafi gerst í fleiri tilvikum. Umræðan hér um að málsgögn eða rannsóknargögn hafi tapast hjá lögregluembættinu í Reykjavík í tveimur tilvikum hjá sama einstaklingi er eingöngu til komin vegna þess að farið var fram á að mál þessa einstaklings væru rannsökuð sérstaklega. Þess vegna hlýt ég að spyrja hæstv. dómsmrh. þeirrar spurningar, þegar svona kemur upp og dómsmrn. er kunnugt um að rannsóknarskjöl tapist, hvort hann hafi beint þeim spurningum til lögreglustjóra hvort slíkt hafi gerst í öðrum tilvikum. Við hljótum að fara fram á það ef dómsmrh. hefur þá vitneskju. Hafi dómsmrn. eða hæstv. dómsmrh. ekki spurt þeirrar spurningar hljótum við að fara fram á að hann geri það. Það er á ábyrgð lögreglustjórans þegar rannsóknargögn tapast, það hlýtur að vera á ábyrgð hans. Þess vegna skýtur það svolítið skökku við þegar síðan kemur fram í þessari sömu skýrslu að sá hinn sami lögreglustjóri, sem ber ábyrgð á því að gögnin tapast, ætlar nú að rannaska það sérstaklega hvernig það gerðist. Betra er seint en aldrei. En er ekki eðlilegra að einhver annar sjái um rannsóknina úr því að sofandahátturinn gat verið með þeim endemum að gögn tapist í báðum þessum tilvikum? Ábyrgðin er lögreglustjórans, það verður ekkert frá honum tekið. Það er með öllu óeðlilegt að dómsmrn. láti sér nægja þau skilaboð frá þeim sama lögreglustjóra að nú ætli hann að koma sér í það að rannsaka málið, hvernig standi á því að þessi gögn töpuðust. Það hlýtur að verða farið fram á að ótengdur aðili skoði þessi mál sérstaklega og ekki beðið eftir niðurstöðu frá lögreglustjóranum, sem er kannski kominn með hana nú þegar þó að það komi ekki fram í skýrslunni. Það er auðvitað fleira sem ég hefði viljað koma inn á en tíminn er stuttur. Ég vil þó nefna eitt þar sem mér fannst hæstv. ráðherra taka vel undir það fyrir tæpu ári að þessi skýrsla yrði til, að auðvitað skil ég að vissu leyti að aldrei er hægt að setja öll málsgögn inn á Alþingi til opinnar umræðu, það skil ég. Það liggur hins vegar fyrir frá Jónatan Þórmundssyni, prófessor í refsirétti við Háskóla Íslands, að hann telur rétt og hefur lýst því yfir í viðtali við Morgunblaðið, eins og kom fram hjá hv. málshefjanda, að birta eigi skýrslu setts rannsóknarlögreglustjóra, Atla Gíslasonar. Ég hefði talið að þar sem beiðnin er upphaflega komin héðan þá hefðu það verið eðlileg vinnubrögð. Ef eitthvað er í þeirri skýrslu sem er þess efnis að ekki sé með nokkru móti hægt að birta í þinginu er auðvitað sá möguleiki fyrir hendi að taka það út og þá með sérstökum skýringum. En ég hefði talið það eðlilegt að við fengjum skýrsluna þar sem beiðnin kemur héðan. Í þeirri umræðu sem átti sér stað fyrir ári síðan sagði hæstv. ráðherra einnig að hann mundi kanna hvort að ekki væri rétt að setja þær reglur sem ítrekað hafði verið beðið um af hálfu fíkniefnadeildarinnar, Björns Halldórssonar, sem þá var yfirmaður fíkniefnalögreglunnar, að settar yrðu reglur um hinar óhefðbundnu rannsóknaraðferðir. Í skýrslunni kemur fram að formleg beiðni hafi aldrei borist. Nú skal ég ekkert um segja hvort það hefur verið gert skriflega en ítrekað hefur komið fram frá Birni Halldórssyni að hann hafi rætt það bæði við lögreglustjóra og embættismenn dómsmrn., um að hann telji mjög nauðsynlegt að slíkar reglur verði settar þannig að menn séu ekki eilíflega að starfa á svokölluðu gráu svæði, sem verður kannski alltaf að einhverju leyti, en það væri gjörsamlega óviðunandi fyrir fíkniefnalögregluna. En skýrslan eins og við fáum hana, þau drög að skýrslu og þegar búið er að taka hana svona vel í gegn, er fyrst og fremst með einni lítilli setningu áfellisdómur yfir lögreglustjóraembættinu í Reykjavík, hvernig embættið hefur staðið að verki. Ég tel að full ástæða sé til að fylgja því eftir hjá dómsmrh. að þar verði breyting á starfsháttum.

Virðulegi forseti. Það var þingflokkur jafnaðarmanna sem óskaði eftir því við dómsmrh. að hann flytti Alþingi sjálfstæða skýrslu um rannsókn sem fór fram í kjölfar umræðu á Alþingi um ásakanir á hendur lögreglu þess efnis að meintur fíkniefnasali starfaði í skjóli hennar og að ráðherra skilaði ítarlegri greinargerð og rökstuðningi um atriði sem talin voru upp í átta stafliðum. Það var hv. þm. Lúðvík Bergvinsson sem var fyrsti skýrslubeiðandi og það er hv. þm. Lúðvík Bergvinsson sem hefur fylgt úr hlaði spurningum þingflokksins og brugðist við því hvernig dómsmrh. fylgdi skýrslunni eftir hér á Alþingi. Ég vil taka sérstaklega fram hversu mér fannst þingmaðurinn Lúðvík Bergvinsson gera þetta vel, hvernig hann æsingalaust hefur farið yfir það sem má lesa út úr skýrslunni, enda er þessi skýrsla ekki upphlaupsmál en hún er okkur þingmönnum mikið áhyggjuefni. Það sem þingmaðurinn hefur dregið fram í þeirri umræðu sem hér hefur farið fram er að sjálfsögðu rannsóknin. Ég vek athygli á því, virðulegi forseti, að utandagskrárumræða fór fram á Alþingi 17. mars í fyrra og 19. mars óskar hæstv. dómsmrh. eftir því með bréfi til ríkissaksóknara að rannsókn fari fram til að reyna sannleiksgildi fullyrðinga um að þessi tiltekni einstaklingur stundaði umfangsmikil fíniefnaviðskipti sem varði við refsilög með vitund og samþykki lögreglunnar. Ein fyrsta spurningin sem hlýtur að vakna hjá okkur er: Hvað ef Alþingi hefði ekki tekið þetta mál til umræðu utan dagskrár? Hefði þá ekki verið óskað eftir því að staðreyna sannleiksgildi fullyrðinga sem blómstruðu í þjóðfélaginu í ræðu og riti? Þetta hlýtur að vera fyrsta spurningin sem ég ber upp við hæstv. dómsmrh. Það hefur líka komið fram af okkar talsmanni, að þrátt fyrir það að skýrsla væri unnin í kjölfar umræðu hér, þá hefur hún ekki birst og hún er ekki birt Alþingi. Hæstv. ráðherra segir að það eigi ekki að vera pólitískt mat hvaða gögn eru birt, það sé í höndum dómsvaldsins. Ég hlýt að bera þá spurningu fram við hæstv. dómsmrh., sem reyndar er ekki á þessu augnabliki í salnum en ég vona að hann hlýði á mál mitt og spurningar mínar: Heimila lög að skýrslan sem ekki er birt og ekki kemur fyrir augu Alþingis sé kynnt allshn., sem er sú nefnd sem mál dómsmrh. heyrir undir? Ég óska eftir því að þessari spurningu verði svarað í umræðunni hér á eftir. Einnig var dregið fram af hálfu okkar talsmanns hver veikleiki okkar er, veikleiki Alþingis, veikleiki löggjafans. Það var líka vakin athygli á því af þingmanni okkar Jóhönnu Sigurðardóttur, að við erum að ræða þessi mál á forsendum framkvæmdarvaldsins, við ræðum þau á forsendum ráðherrans, framkvæmdarvaldsins en ekki okkar, ekki löggjafans. Löggjafinn er veikur þegar kemur að þessum málum. Hann getur ekki, eins og í mörgum öðrum þingum, kallað eftir upplýsingum. Þingnefnd getur ekki verið með svokallaða ,,hearing``, ég veit ekki hvernig ég á að orða það, eins og við þekkjum svo oft frá öðrum þingum svo sem hinu bandaríska, og kallað eftir að upplýsingar séu lagðar á borðið þannig að þingnefnd geti lagt mat á hvort að kalla eigi eftir að farið sé í rannsókn eða gögn séu birt. Þetta eru veikleikar Alþingis og tímabært er orðið --- og þessi umræða ætti að færa okkur heim sanninn um það --- að rannsóknarnefnd Alþingis verði sett á laggirnar. Síðan hefur það verið dregið fram efnislega hvort fíkniefnasali eigi sér skjól og þá hvar eða hverra. Það hefur verið nefnt hversu reynslulausn var hæpin og engin fordæmi eru um slíka reynslulausn. Við hljótum að spyrja: Af hverju er málsmeðferð svona? Tvö mál týnd sem gætu hafa haft áhrif á dóm, og skýrsla sem e.t.v. gæti hreinsað mannorð fíkniefnalögreglu, einstakra lögreglumanna, af ákveðnum áburði er ekki birt. Eftir þessu hljótum við að kalla. Ég vil nefna eitt enn sem ekki hefur komið inn í umræðuna og sem mér finnst skipta máli þegar við tölum um okkur sem fagaðila og ræðum ákæru- og dómsvald, afplánun o.s.frv., að auðvitað er það eins og blaut tuska í andlitið á venjulegu fólki, sem fylgst hefur með allri umfjöllun um þetta undarlega mál, að þegar loksins á að sækja einstaklinginn til afplánunar, hvenær er það þá gert? Það er gert á Þorláksmessu. Á þeim tíma á allt í einu að setja einhvern hér í fangelsi þegar í öllum öðrum löndum er verið að leitast við að gera föngum --- sitji þeir ekki inni fyrir því verri og ótíndari glæpi svo sem mannsmorð --- kleift að fara heim yfir jólahátíðina til fjölskyldu sinnar, en þá viðhöfum við þá hætti að sækja fanga til afplánunar á Þorláksmessu. Þess vegna varð það, sem hefði átt að vera alvarlegt mál og alvarleg umfjöllun í þjóðfélaginu, hlálegt á þessum aðfaradögum jólahátíðarinnar. Virðulegi forseti. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um að fíkniefnavandinn er eitthvert stærsta einstaka mál samtíðarinnar. Þetta er eitthvert stærsta mál okkar þingmanna að taka höndum saman um, því að þessi vágestur sem vakir við dyrnar á hverju einasta heimili landsins með eyðileggingu ungmenna í kjölfarið, þar sem ung, efnileg líf eru lögð í rúst, er sú ógæfa sem allir foreldrar óttast að sæki börnin þeirra heim. Þetta er það sem við höfum rætt aftur og aftur og aftur í þessum sal með svo litlum árangri. Með svo litlum árangri. Ég ætla samt örlítið að víkja að því hvað það er sem við þurfum að tryggja og hverju við höfum komið að aftur og aftur í umræðunni. Það er innflutningur og dreifing, það er fræðsla til foreldra og barna, það er meðferð og hjálparstarf og það eru viðurlög. Það er hægt að telja upp í fjórum atriðum hvað það er sem við þurfum að hafa í lagi til að reyna að sporna við þessum vágesti. Og þegar ég nefni viðurlögin þá á auðvitað að taka hart á brotum þannig að hægt sé að afstýra því svo sem unnt er að efni komist inn í landið og í hendur barna og ungmenna. Þegar við ræddum þessi mál síðast, sem ég held að hafi verið í utandagskrárumræðu á Alþingi í desember fyrir rúmu ári síðan, þá lögðum við einmitt mikla áherslu á þetta og hvort að forgangsröðun okkar væri skýr. Þá var bent á að í nágrannalöndum okkar hafi verið tekið af krafti á stórum málum sem snúa að lögreglunni, en jafnframt reynt að sinna ,,litlu málunum`` með sólarhringsvöktum. Ég segi ,,litlu málunum`` í gæsalöppum vegna þess hversu stór þessi ,,litlu mál`` eru. Það væri verið að reyna að sinna þeim með sólarhringsvöktum og góðu samspili þeirra aðila sem eru að fást við hin stærri og smærri verk. Við spurðum hvort við hefðum riðið það öryggisnet sem okkur ber. Höfum við nætur- og helgarvaktir hjá fíkniefnalögreglunni? Ef ekki, stendur til að vinna bót á því? Kostum við til því sem þarf til að taka á stóru málunum og tengja netið? Höfum við ákveðið hvar við staðsetjum fíkniefnaglæpi, innflutning, fjármögnun og sölu, og teljum við þetta til alvarlegustu brota hjá okkur? Í Noregi eru þessi afbrot flokkuð næst á eftir manndrápum og kynferðislegu ofbeldi. Það er mjög erfitt að átta sig á hvar í dómskerfinu á Íslandi við staðsetjum þessi stóru og alvarlegu brot. Það er líka erfitt að henda reiður á hvernig samstarfi þeirra er háttað sem vinna að ólíkum sviðum auðgunarbrota, fjársvikamála og fíkniefnamála sem oft eru mjög samtengd, og hvernig samstarfi tollgæslu, skattyfirvalda, fíkniefnalögreglu og samstarfi landsbyggðar og þéttbýlis sé háttað. Við höfum spurt og spurt og spurt en svörin verið fá og aldrei svo hörmulega slæm og núna. Í mörg ár, ég held alveg frá fyrsta árinu eftir að ég kom inn á þing, hefur þingflokkur Alþýðuflokksins og seinna jafnaðarmanna flutt tillögur um fíkniefnavandann. Við höfum flutt tillögur um fræðslumál og meðferðarmál, en fyrst og fremst um dómsmálin og hvernig skuli taka á innflutningi og dreifingu. Við höfum líka kallað eftir fullgildingu samnings Sameinuðu þjóðanna gegn ólöglegri verslun með fíkni- og skynvilluefni. Og það var loks í fyrra, á 121. löggjafarþingi, sem sá samningur var fullgiltur. Þá höfðu tillögur okkar verið fluttar aftur og aftur frá 113. löggjafarþingi. Ég nefni þetta til að draga fram hve erfitt er að taka á þessum málum. Þarna er ég ekki að tala um stjórn og stjórnarandstöðu, aldeilis ekki, því á þessum tíma, frá 113. löggjafarþingi, höfum við líka verið í stjórn. Á þeim tíma náðist það reyndar að frv. kæmist hingað inn á borð þingmanna sem tók til starfsemi á vegum fleiri en eins ráðuneytis. Það náði ekki í gegn vegna þess að það er aldrei hægt að setja nein lög sem ná til fleiri en eins ráðuneytis því þá er orðinn árekstur. Því er betra og einfaldara að rúlla frv. út af borðinu en reyna að fara í gegnum það og ákveða hvort hægt sé að setja lög sem hjálpa okkur að taka á þessum vanda. Hins vegar hefur ríkisstjórnin notið stuðnings okkar sem störfum í stjórnarandstöðu í þessu máli og við höfum lýst yfir stuðningi við öll verkefnin sem hafa verið sett í gang, m.a. verkefni af hálfu dómsmrh. sem ber yfirskriftina ,,Ísland án eiturlyfja árið 2002``. Við höfum oft kallað sjálf eftir aðgerðum í þessum farvegi og þegar ríkisstjórnin setur sér markmið styðjum við þau og viljum leggja stjórnarflokkunum lið í viðleitninni. En við höfum ekki fengið að koma að þessu stóra máli. Alls ekki. Þá er stjórnarandstöðunni úthýst. Þessi mál komu ekki til þingsins og ég hef velt því fyrir mér hvort þetta góða verkefni ,,Ísland án eiturlyfja 2002`` hafi orðið til þess að vana þingmennina í umræðu hér. Hvort það geri það að verkum að við finnum ekki farveg til að taka mál á dagskrá hér vegna þess að búið er að setja góð markmið undir eina yfirskrift og nú á að taka á málum á fimm árum. Að vísu er eitt ár liðið og við vitum ekki hversu vel hefur gengið en við höfum verið vönuð í umræðunni. Ég óskaði eftir því fyrir einu og hálfu ári síðan að félmn., heilbrn. og allshn. ættu sameiginlegan fund þar sem þeir sem eru að vinna að verkefninu og aðrir í þjóðfélaginu sem koma að fíkniefnavandanum væru kallaðir til og upplýstu þingmenn um það sem verið er að gera. Þá værum við með eins konar ,,hearing`` til að gera okkur meðvitaðri um það sem er verið að reyna að gera og við gætum lagt því lið hvar sem við komum að umræðunni. Þetta var borið upp í félmn. og í heilbrn. Það voru góð áform uppi og formaður heilbrn. var búinn að gera langan lista yfir þá sem yrðu kallaðir til. En stjórnarliðarnir ráða og af einhverjum orsökum verður svona fundur ekki haldinn. Í sjö atriðum hafa stjórnarflokkarnir ákveðið hvernig þeir ætla að reyna að gera Ísland án eiturlyfja árið 2002: Virkja þjóðfélagið í heild í baráttunni, vera með öflugar forvarnir og fræðslu, virkja frjáls félagasamtök, eiga samstarf við foreldrasamtök, beina athyglinni að ungu fólki í áhættu og mynda samstarfshópa á landsvísu og við sveitarfélög gegn eiturlyfjum. Ég veit að margt af þessu er komið í gang þótt ég viti ekki hver árangurinn verður. Ég vona að hann verði góður. Og sjöunda lagi: Snúa sér að toll- og löggæslu. Ég verð að segja að þegar ég fer yfir þessi sjö atriði þá er það síðasta, toll- og löggæsla, ekki það sísta. En umræðan sem við stöndum fyrir hér í dag sýnir okkur svo mikla veikleika varðandi löggæsluna að ég hef áhyggjur. Mig langar að leggja þessu máli lið. Ég hef alltaf verið málefnaleg í umfjölluninni um fíkniefnavandann. En mér finnst þessi umræða leiða í ljós að gera þurfi betur, virðulegi forseti. Þess vegna ætla ég í lokin að endurtaka spurningu mína til dómsmrh. sem ég spurði hann þegar hann var í hliðarherbergi: Heimila lög að skýrslan sem ekki er birt verði kynnt allshn. sem fer með mál á vegum dómsmrh.?

Virðulegi forseti. Ég fagna skýrslunni sem hér er til umræðu. Hún var nauðsynleg eftir utandagskrárumræðu sem fram fór í þinginu í mars sl. Fram hefur komið í umræðunni og kemur skýrt fram í skýrslunni að skipulagi lögreglunnar í Reykjavík gagnvart yfirstjórn og starfsháttum ávana- og fíkniefnadeildar sé eða hafi verið um margt ábótavant, umsjón og eftirlit hafi verið ófullnægjandi. Í skýrslunni kemur fram að hugsanlega hafi lögreglumenn brotið hegningarlög og lög um ávana- og fíkniefni, ekki hafi verið fylgt erindisbréfum og starfslýsingum í veigamiklum atriðum. Lögreglustjóri virðist ekki hafa haft vitneskju eða yfirsýn yfir stöðu mála og ekki hafa beitt sér fyrir nauðsynlegum úrbótum. Allt eru þetta mjög alvarlegar ásakanir og til þess fallnar að skapa tortryggni milli almennings og lögreglu. Þá kemur fram að legið hafi fyrir í ferilskýrslum Franklíns Steiners að hann hafi verið umsvifamikill. En mál hans hafa ekki verið rannsökuð til hlítar. Tvö mál eru rannsökuð án eðlilegrar framhaldsmeðferðar og fram kemur að tveir fyrrverandi lögreglufulltrúar hafi verið í upplýsinga- og trúnaðarsambandi við Franklín Steiner, að því er virðist án heimildar eða vitundar yfirstjórnar. Þetta eru sem sagt mjög alvarlegar niðurstöður sem koma fram í þessari skýrslu, þó svo að þær séu, eins og fram hefur komið hér, skammtaðar af ráðherra til þingsins því hina raunverulegu rannsóknarskýrslu höfum við alþingismenn ekki fengið að sjá. Ríkissaksóknari ákveður að fenginni þessari skýrslu að ekki sé tilefni til aðgerða af hálfu ákæruvaldsins, þ.e. ekki ástæða til að gefa út ákæru. Virðulegi forseti. Ég get ekki skilið skýrsluna öðruvísi en svo að ýmislegt hafi farið úrskeiðis í meðferð þessara mála hjá lögreglustjóraembættinu í Reykjavík, t.d. það að gögn týnast og fleira sem hér hefur komið fram í umræðunni. Furðuleg er því niðurstaða ríkissaksóknara að ekki hafi verið tilefni til ákæru og að skýrslan sjálf skuli ekki birt. Ég vil taka undir það að mér finnst þessi skýrsla að ýmsu leyti vera áfellisdómur yfir starfsemi lögreglunnar. Þá kemur fram í skýrslunni að ráðherra telur að ný lögreglulög hafi kippt þessum málum í liðinn og hann hafi átt fund með yfirstjórn lögreglu þar sem hann hafi lagt áherslu á virkt eftirlit og stjórnun af hálfu yfirstjórnar gagnvart fíkniefnalögreglunni. Um réttmæti ályktunar ráðherra er ekki hægt að fullyrða þar sem skýrslan er ekki birt og ekki ljóst hvaða atriði skipaður rannsóknarlögreglustjóri gagnrýndi. Tryggt þarf að vera að skipulag, eftirlit og stjórnun sé slík að viðunandi sé. Ég vil fagna því að skýrar reglur eru í mótun um óhefðbundnar rannsóknaraðferðir í fíkniefnamálum en jafnframt vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hann geti upplýst nánar um þau atriði sem skipaður rannsóknarlögreglustjóri gagnrýndi. Þó ef til vill finnist rök fyrir því að birta ekki skýrsluna, nefnilega þau að ekki var talin ástæða til að ákæra og ákvörðun ríkissaksóknara um að birta ekki skýrsluna, hefur allt málið valdið tortryggni í garð lögregluyfirvalda og skaðað nauðsynlegt traust á milli lögreglu og almennings. Slíkt er algjörlega óviðunandi að mínu mati, ekki síst þegar um þennan viðkvæma málaflokk er að ræða. Því tel ég annað óviðunandi en að þingnefnd, t.d. allshn. eða sérnefnd, fái nánari upplýsingar úr nefndri skýrslu, helst aðgang að skýrslunni sjálfri með heimild ríkissaksóknara og því vil ég að lokum, hæstv. forseti, spyrja hæstv. dómsmrh. hvort hann geti tekið undir þessa beiðni.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. sem hafa tekið þátt í umræðunni og komið með sín sjónarmið. En því miður get ég ekki sagt annað en að hæstv. dómsmrh. hafi bætt litlu við þá skýrslu sem hann lagði fram á hinu háa Alþingi. Til hæstv. dómsmrh. hefur verið beint nokkrum spurningum og ég ætla einnig að reyna að fá hann til að gera betur grein fyrir málsatvikum í þessu máli en hann hefur gert hingað til. Í fyrsta lagi vil ég taka undir með hv. þm. Margréti Frímannsdóttur þegar hún lýsir því yfir að skýrslan er fyrst og fremst áfellisdómur yfir lögreglustjóranum í Reykjavík, mjög harður áfellisdómur og vitaskuld ber hann fyrst og síðast ábyrgð á starfsemi lögregluembættisins. Þess vegna vil ég beina þeirri fyrirspurn til hæstv. dómsmrh. hvort hann hafi, líkt og hann gerði með sýslumanninn á Akranesi, óskað eftir því við lögreglustjórann í Reykjavík að hann gefi skýringar á því hvers vegna starfsemi hjá embættinu hafi verið jafnbágborin og raun ber vitni og skýrslan ber augljóslega með sér. Ég held að sömu reglur hljóti að gilda og um sýslumanninn á Akranesi sem nýverið fékk boð frá hæstv. dómsmrh. um að skýra sínar embættisfærslur og ég held því að það hljóti að vera að hæstv. ráðherra hafi þá óskað eftir því við lögreglustjórann í Reykjavík að hann skýri þær embættisfærslur sem hér hafa verið gagnrýndar. Í öðru lagi vil ég segja, virðulegi forseti, að þrátt fyrir að lögreglustjórinn í Reykjavík beri vissulega ábyrgð á því hvernig málum er komið hjá embætti hans þá verður ekki fram hjá því litið að dómsmrn. og hæstv. dómsmrh. hafa eftirlit með lögreglustarfsemi í landinu. Því má velta því upp hvort dómsmrn. sjálft hafi sinnt þessari eftirlitsskyldu eins og vera ber. Það er kannski þetta sem ég á við þegar ég segi að óhjákvæmilega kemur starfsemi dómsmsrh. og dómsmrn. til skoðunar í þessu samhengi. Dómsmrh. er yfirmaður lögreglumála á Íslandi. Í þriðja lagi beindi ég þeirri fyrirspurn til hæstv. dómsmrh. hvort hann gæti bent á önnur fordæmi um reynslulausn eins og þá sem ég minntist á í inngangsræðu minni. Hæstv. dómsmrh. á eftir að tala hér á eftir þannig að ég vænti þess að frekari skýringar komi fram. Ég vil nefna það sérstaklega að núverandi reglur, nr. 29/1993, sem fjalla um hvernig og hvenær veita skuli reynslulausn, eru í raun og veru ekkert annað en lögfesting á þeim reglum sem fullnustumatsnefnd starfaði eftir á þessum tíma. Í þeim reglum kemur m.a. fram að ekki skuli veita reynslulausn að hálfnaðri afplánun ef viðkomandi hafi fengið fleiri en tvo dóma. Ef viðkomandi hefur fengið fleiri en tvo dóma skal ekki veita reynslulausn að hálfnaðri afplánun dóms. Því er nauðsynlegt að hæstv. dómsmrh. upplýsi hvort einhvers staðar finnist fordæmi um að veitt hafi verið reynslulausn að hálfnaðri afplánun þegar í hlut á maður með jafnmarga dóma og raun ber vitni. Ég held að það sé mjög mikilvægt. Eins og þetta mál liggur fyrir í skýrslunni er öll málsmeðferðin mjög óeðlileg og virðist benda til þess að dómsmrn. hafi á þessum tíma haft einhver afskipti af málinu þó erfitt sé að festa hendur á því. Dómsmrh. hefur í sjálfu sér haft sjálfdæmi um það hvaða upplýsingar hann leggur fyrir þingið og því mjög erfitt fyrir Alþingi að taka afstöðu til þess. Ég held að það sé nauðsynlegt að hæstv. dómsmrh. reyni að koma í veg fyrir þá tortryggni sem virðist hafa skapast um þetta mál. Í fjórða lagi vil ég enn og aftur taka undir það að nefnd í þinginu, hugsanlega allshn., taki málið til skoðunar. Ég get þó tekið undir með dómsmrh. um að ekki sé æskilegt að rannsóknargögn í málum séu birt. Í umræddri rannsókn kemur hins vegar hæstv. dómsmrh. sjálfur til skoðunar sem yfirmaður lögreglumála og þá er um leið skoðað hvernig hann hefur sinnt eftirlitshlutverki með lögreglustjórum í landinu. Eins er mjög margt sem bendir til þess að dómsmrn. og þá jafnframt hæstv. dómsmrh. hafi á einhvern hátt komið að þessari reynslulausn. Það er a.m.k. óeðlilegt að ráðuneytið hafi ekki afgreitt málið á sínum tíma heldur sent það að nýju til Fangelsismálastofnunar. Ég tel því nauðsynlegt, ef Alþingi á að geta sinnt skyldu sinni og veitt stjórnvöldum verulegt aðhald, að einhvers staðar á Alþingi, í nefndum þess eða annars staðar, verði þingmönnum gefið tækifæri á að fara yfir þetta mál og þá sé ekkert dregið undan. Hvort sem það yrði gert í trúnaði eða ekki segi ég ekkert um en tel að það sé nauðsynlegt að einhverjir alþingismenn eða einhverjar nefndir komi að málinu frekar ef Alþingi á að geta sinnt hlutverki sínu. Ég verð einnig að segja, virðulegi forseti, að mér finnst það ekki stórmannlegt af hæstv. dómsmrh. að reyna að skáka hér í skjóli ríkissaksóknara þegar hann fullyrðir að það sé ekki í sínu valdi að birta þessa skýrslu. Ég veit ekki hvort fara eigi í langt mál um það en ég get tekið undir með prófessor í refsirétti við Háskóla Íslands þegar hann segist telja að það eigi að birta þessa skýrslu. Ég er alveg sannfærður um að hann er fullfær um að meta hvort eðlilegt sé að þessi skýrsla sé birt. Ég vil sérstaklega vekja athygli á því að rannsókn málsins er lokið þannig að það er ekki verið að hafa nein áhrif á rannsóknina sem slíka. Ég vek sérstaka athygli á því að dómsmrh. hefur sagt það úr ræðustóli að hann muni ekki beita sér fyrir því að málið verði tekið upp að nýju. Málinu virðist því endanlega lokið. Í þessu tilviki virðist hæstv. dómsmrh. ætla sér að hafa sjálfdæmi um að ljúka málinu svona. Því er auðvelt að ímynda sér að ástæðan sé sú að eitthvað sé að fela sem hann vilji ekki birta. Að lokum, virðulegi forseti, tek ég undir með þeim þingmönnum sem hér hafa talað og minnst á að nauðsynlegt sé að hæstv. dómsmrh. beiti sér fyrir því að settar verði almennar reglur um svokallaðar óhefðbundnar rannsóknaraðferðir. Ég held að það sé mjög mikilvægt að dómsmrh. beiti sér fyrir því, þar sem það er mjög erfitt fyrir undirmenn að starfa á hinum gráu svæðum sem þeir þurfa að fara inn á við að afla upplýsinga úr fíkniefnaheiminum. Menn þurfa að beita sérstökum aðferðum við þessar rannsóknir og því er nauðsynlegt að undirmenn, í þessu tilviki starfsmenn fíkniefnadeildar lögreglustjórans í Reykjavík, standi föstum fótum þegar þeir eru að vinna sín störf og eigi það ekki á hættu að vera sjálfir dregnir til ábyrgðar í málinu eins og stundum hefur gerst við þessa umræðu. Ábyrgðin er eins og ég sagði í upphafi máls míns fyrst og síðast lögreglustjórans í Reykjavík.

Herra forseti. Ég hef beint ákveðnum fyrirspurnum til hæstv. dómsmrh. sem hann mun væntanlega svara í lokaræðu sinni. Ég hafði ætlað mér að nýta seinni ræðutíma minn til að koma aftur inn á þessi mál eftir því sem svör ráðherra gæfu tilefni til. Er eitthvað í þingsköpum sem kemur í veg fyrir að ég geti nýtt mér síðari ræðutíma minn eftir að hæstv. ráðherra hefur kvatt sér hljóðs í annað sinn?

Forseti vill láta þess getið af þessu tilefni að ekki eru í þingsköpum nein bein ákvæði um þetta álitaefni. Hins vegar er það gömul þingvenja og löng hefð fyrir því að málshefjandi eigi kost á seinasta orðinu í þeirri umræðu sem hann vekur máls á í þinginu. Ég lít því svo á að í þessu tilviki hljóti hæstv. ráðherra, sem er óumdeilanlega málshefjandi, að eiga seinasta orðið. Hann ætti því seinast að eiga kost á að flytja ræðu í venjulegri merkingu þess orðs. Hitt er ljóst að ef eitthvað í ræðu hæstv. ráðherra kallar á viðbrögð af hálfu hv. þm. þá gefst kostur á andsvörum og það ekki aðeins einu sinni heldur tvisvar.

Herra forseti. Ég vil láta í ljós þá skoðun mína að mér finnst þetta fyrirkomulag óeðlilegt. Auðvitað getur í máli hæstv. dómsmrh., sem hefur síðasta orðið, komið fram eitthvað sem gefur tilefni til frekari umræðu þar sem örstutt andsvör duga ekki til. Ég ítreka það að í þingsköpunum sjálfum, þó að hæstv. forseti vísi til hefðar, er ekkert sem segir að þingmenn þurfi að nýta þann 15 mínútna ræðutíma sem þeir hafa tvisvar áður en hæstv. dómsmrh. hefur flutt síðari ræðu sína.

Í tilefni orða hv. þm. verður forseti að vekja athygli þingmanna á því að samkvæmt þingsköpum mega hv. þm. einungis tala tvisvar. Þegar svo stendur á að þingmenn mega ekki taka til máls nema tvisvar sinnum þá liggur það í hlutarins eðli að einhver verði að eiga seinasta orðið og gömul þingvenja segir okkur að það sé málshefjandi. Ég styð mig við það í fundarstjórn að þessu sinni. Ég mun hins vegar að gefnu tilefni telja fulla ástæðu til að málið verði rætt í forsn. og vissulega mætti einnig ræða þetta við þingflokksformenn. Ég viðurkenni að auðvitað getur verið um visst álitamál að ræða en þannig hefur þetta verið og verður að þessu sinni. Því spyr ég að lokum hvort nokkur hv. þm. óski eftir því að taka til máls áður en hæstv. ráðherra kveður sér hljóðs.

Virðulegi forseti. Það er hárrétt að fyrir þessu er löng hefð. Það hefur hins vegar gerst, m.a. á þessum vetri, að við höfum tekið þetta til umræðu hér í þingsal í kjölfar stuttrar utandagskrárumræðu. Það hefur borið á því að ráðherra, þegar hann kemur í lokaræðu sína, eigi það jafnvel til að koma með aðdróttanir sem þingmönnum finnst erfitt að sitja undir og eiga engin tök á að svara. Ég tek því undir það að mikilvægt er að forsn. ræði þetta. Ég minnist þess að hæstv. forseti Guðmundur Árni Stefánsson gaf eitt sinn þingmanni orðið eftir að ráðherra hafði lokið síðari ræðu sinni í utandagskrárumræðu og það var gagnrýnt harðlega. Þetta er ekki brot á þingsköpum heldur erum við að styðjast við hefð. Erfiðast er að þegar þingmaður hefur borið fram margar fyrirspurnir, eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur gert, þá óttast hún að ráðherra muni e.t.v. ekki svara þeim öllum og að stutt andsvör leyfi ekki þau skoðanaskipti sem hún kallar eftir. Sjálf hef ég aðeins kallað eftir svari við einni spurningu svo mér nægja andsvör. Þetta er vandi okkar þingmanna í umræðu sem þessari, virðulegi forseti.

Forseti vill af þessu tilefni taka undir orð hv. 5. þm. Reykn., Rannveigar Guðmundsdóttur, að það gildir almennt um allar umræður í þinginu að sá sem á seinasta orðið verður að gæta hófs. Það ættu allir hv. þm. að hafa í huga í umræðum á Alþingi.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka þeim hv. þm. sem tekið hafa þátt í þessari umræðu. Ég tek undir þau sjónarmið sem hafa komið fram um að mikilvægt sé að þetta mál skuli rætt á Alþingi því það snertir marga mjög alvarlega þætti í starfsemi löggæslunnar í landinu. Ég ætla í seinni ræðu minni að koma að örfáum atriðum sem fram hafa komið í umræðunni og fyrirspurnum. Fyrst vil ég víkja að þeim athugasemdum sem hér hafa verið gerðar varðandi reynslulausnina sem rætt hefur verið um. Ég ítreka að hvorki ráðherra né ráðuneyti tóku efnislega afstöðu til þessa máls. Á þeim tíma giltu nokkuð aðrar málsmeðferðarreglur en eru í dag. Þá var starfandi sérstök fullnustumatsnefnd og hún setti fram álit gagnvart Fangelsismálastofnun áður en slíkar ákvarðanir voru teknar. Um málskot voru engar sérstakar reglur í þágildandi reglum en auðvitað gilti hin almenna óskráða málskotsregla stjórnsýsluréttarins. Með breytingum sem við gerðum snemma árs 1993 voru þessar viðmiðunarreglur hertar. Sú efnislega breyting var gerð þar á að Fangelsismálastofnun tók eftir það ákvarðanir án þess að hafa áður fengið álit nefndar. Náðunarnefnd, sem svo hefur verið kölluð, starfaði í þeim tilgangi að gefa ráðuneytinu álit varðandi reynslulausn sem skotið var með stjórnvaldskæru eftir að það ákvæði var sett inn í reglugerðina um meðferð þessara mála og eins varðandi náðanir. Ég hef í sjálfu sér ekki lagt neinn dóm á það hvort fordæmi séu fyrir því að menn með jafnlangan brotaferil og umræddur maður hafi fengið reynslulausn. Það eina sem ég var að vekja athygli á að á tveimur árum, 1990--1991 fengu 25 aðilar reynslulausn að afplánaðri hálfri refsingu, 17 höfðu framið brot gegn ávana- og fíkniefnalöggjöfinni og fjórir þeirra höfðu fengið tveggja ára dóm eða lengri. Það voru aðeins þessar staðreyndir sem ég var að varpa fram en ekki neitt mat á því hvort þetta væri fordæmislaust varðandi lengd afbrotaferils. Ég vil að það komi skýrt fram. En ég vil ítreka að á þessum tíma var annar háttur hafður á varðandi þessi mál og með reglugerðinni frá 1993 er skýrt kveðið á um málskot til ráðuneytisins. Þá ætla ég að víkja að athugasemdum um þá gagnrýni sem hefur komið fram af hálfu setts rannsóknarlögreglustjóra, Atla Gíslasonar, á skipulag lögreglunnar. Hv. 6. þm. Suðurl. óskaði eftir að skýr svör um álit mitt á þeim og viðbrögð. Þetta hvort tveggja kemur raunverulega fram í skýrslunni. Ég hef tekið undir gagnrýni setts rannsóknarlögreglustjóra á skipulag lögreglunnar á þessum tíma. Ég tel að sú gagnrýni sé réttmæt og það kemur fram í skýrslunni. Ég hafði áður en þetta mál kom upp vakið athygli yfirstjórnar lögreglunnar á því að yfirmenn lögreglunnar hefðu ekki þau afskipti af stjórnun þessarar deildar sem þeir ættu að gera og þetta var eitt af þeim atriðum sem réðu því að ég taldi nauðsynlegt að fara í mjög umfangsmiklar skipulagsbreytingar á löggæslunni í landinu. Þess vegna tel ég að með þeim breytingum hafi verið bætt úr þeim skipulagsannmörkum sem rannsóknarlögreglustjórinn bendir að mínu mati réttilega á. En ég verð auðvitað að taka það fram, sem er í skýrslunni, að lögreglustjórinn í Reykjavík og einn yfirlögregluþjónn við embættið í Reykjavík hafa ekki verið sammála settum rannsóknarlögreglustjóra eða mér um þessi efni og er rétt að halda því hér til haga að þeir hafa ekki fallist á þessa gagnrýni. En ég er henni sammála og taldi þess vegna nauðsynlegt að gera hér á breytingar. Í bréfi frá settum rannsóknarlögreglustjóra, Atla Gíslasyni, sem ráðuneytinu barst núna í janúar kemur fram að hann telur að þessi þáttur sé fortíðarvandi, að búið sé af hálfu ráðuneytisins að bregðast við honum. Þá hafa menn vikið að þeim tveimur málum þar sem málsgögn hafa horfið varðandi rannsóknir á málum Franklíns Steiners. Ég verð að taka undir það sem hér hefur komið fram að það er gjörsamlega óafsakanlegt að slíkt skuli gerast og geta ekki verið nein rök eða neinar afsakanir fyrir því af hálfu lögreglunnar. Ég tel hins vegar mjög eðlilegt að lögreglustjórinn geri athugun á sínu embætti þegar slíkt mál kemur upp. Rannsókn setts rannsóknarlögreglustjóra leiddi ekki í ljós hvað varð um þessi mál. Það var auðvitað hluti af hans rannsókn. En hún leiddi ekki fram hver gat borið á því ábyrgð eða hvað varð um skjölin. Þess vegna var eðlilegt að lögreglustjórinn reyndi að kalla fram skýringar á þessu. Því miður hefur það ekki borið árangur enn. En ég tek undir það að þetta er algjörlega ólíðandi og ekki síst þegar í hlut á brotamaður sem hefur jafnlangan brotaferil að baki. Það liggur alveg í augum uppi. Varðandi sjónarmið um reglur að því er varðar óhefðbundnar rannsóknaraðferðir þá, eins og hér hefur komið fram, hafði lögreglan aldrei hafið máls á því gagnvart ráðuneytinu að hér skorti á reglur. En það hefur verið vitnað í blaðaviðtöl við lögreglufulltrúa sem stýrði ávana- og fíkniefnadeildinni og þetta sýnir e.t.v. þann skipulagsvanda sem var á ferðum í lögreglunni á þessum tíma, að lögreglufulltrúi skuli vera að tala um slíkt í blöðum meðan lögreglan kemur engum slíkum ábendingum til ráðuneytisins. Fyrstu formlegu ábendingar um þetta komu fram í starfshópi um ávana- og fíkniefnamál sem ég skipaði á sínum tíma. Ég fór fram á það við ríkislögreglustjóra á sl. ári að hann setti slíkar reglur. Undir lok liðins árs setti hann fram þá skoðun að betra væri að fá breiðari aðild að tillögugerð í þeim efnum og sérstaklega óskaði hann eftir því að embætti ríkissaksóknara kæmi að þeirri reglusmíð og lagði til að sérstök nefnd yrði skipuð þar sem aðild ríkissaksóknaraembættisins kæmi að og ég taldi það vera eðlilegt og þess vegna hefur nefndin verið skipuð á þeim grunni. Hv. 13. þm. Reykv. spurði hver afstaða mín væri til þess að sett yrðu í lög ákvæði sem heimiluðu birtingu rannsóknargagna eða hvort ég væri reiðubúinn til þess að beita mér fyrir því sjálfur. Í þessu sambandi verð ég að ítreka það sjónarmið mitt sem ég held að lúti að grundvallaratriðum um réttaröryggi, að embætti ríkissaksóknara sé sjálfstætt og óháð pólitískum afskiptum, hvort heldur það eru afskipti ráðherra eða Alþingis. Ég vil minna á að í þessu máli höfðu ekki færri en 40 lögreglumenn og yfirmenn lögreglunnar stöðu grunaðra manna. Og lögum samkvæmt er það ríkissaksóknari sem verður að taka ákvörðun um það hvað birt er af rannsóknargöngum. Hann hefur gert það í mjög ítarlegri skýrslu að birta það sem hann telur vera meginatriði málsins og upplýst bæði alþjóð og Alþingi þar um. En sjálf skýrsla rannsóknarlögreglustjórans hefur ekki verið birt og það hefur verið hans mat að svo eigi ekki að vera með tilliti til þeirra rannsóknarhagsmuna sem eru í málinu. Hv. 5. þm. Reykn. spurði hvort allshn. gæti fengið slíka skýrslu í trúnaði. Ég get ekki tekið slíka ákvörðun frekar en að birta skýrsluna öllum almenningi. Ef ríkissaksóknarinn tæki ákvörðun um að birta skýrsluna þá er það hans ákvörðun sem ráðuneytið mundi engin afskipti hafa af, hvort heldur það væri að birta allshn. hana í trúnaði eða birta hana almenningi. Aðalatriðið er að forræði málsins er ríkissaksóknara og sjálfstæði hans gagnvart framkvæmdarvaldinu og löggjafarvaldinu að þessu leyti samkvæmt lögum sem um embættið gilda, er alveg ótvírætt. Þarna er um mat að ræða. Einhverjir kunna að hafa þá skoðun að ríkissaksóknari eigi að birta rannsóknarskýrsluna og aðrir kunna að hafa þá skoðun að hann eigi ekki að gera það. Ég tel það ekki vera í samræmi við stöðu ráðherra gagnvart þessum sjálfstæða embættismanni að ráðherrann sé að lýsa yfir því hvað ríkissaksóknari eigi að gera í þessu efni vegna þess að það hlyti líka að hafa fordæmisgildi um rannsókn annarra mála. Ég held þá, herra forseti, að ég hafi vikið að flestum þeim athugasemdum sem komið hafa fram í þessari umræðu og vonandi svarað flestum spurningum sem fram hafa komið og vil aðeins að lokum ítreka þakklæti mitt til þeirra hv. þm. sem hafa tekið þátt í umræðunni. Ég ítreka það af minni hálfu að mjög mikilvægt er að ræða málefni sem þetta og ef minnstu grunsemdir eru um að ekki sé trúnaður milli almennings eða löggjafarvaldsins og lögreglunnar í landinu þá ber okkur skylda til að freista þess að taka á því. Við höfum reynt að gera það af fremsta megni og ég tel að komið hafi verið í veg fyrir skipulagslegar brotalamir sem þetta mál leiddi í ljós og vona að þessi saga endurtaki sig ekki. En í þessu máli eru vissulega atriði sem eru algjörlega óásættanleg og var þess vegna full ástæða til þess að rannsaka og kanna til hlítar.

Herra forseti. Mér fannst hæstv. ráðherra ekki svara því hvort hann teldi eðlilegt að Alþingi fengi skýrsluna og hvort hann teldi eðlilegt, ef lög bönnuðu það, að lögum yrði þá breytt til þess að Alþingi hefði aðgang að slíkum skýrslum. Mér finnst reyndar ráðherrann skýla sér of mikið á bak við ákæruvaldið og lögin um ákæruvaldið í því efni vegna þess að í þeim lögum stendur að dómsmrh. hafi eftirlit með framkvæmd ákæruvalds og geti krafið ríkissaksóknara skýrslna um einstök mál. Ráðherrann svaraði fyrirspurn frá hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur varðandi það að allsshn. mundi fjalla um þetta mál. Ég tel það eðlilegt miðað við þessa umræðu og stöðu málsins og mun þegar í fyrramálið á fundi allshn. óska eftir því með vísan til 26. gr. þingskapa sem kveður á um að þingnefnd geti haft frumkvæði að því að taka upp mál og gefið síðan Alþingi skýrslu um það. Ég mun láta reyna á þetta ákvæði strax í fyrramálið í allshn. og láta reyna á það hvort allshn. geti fengið þá skýrslu sem svo margsinnis hefur verið kallað eftir hér. En ég vil líka vitna til þess, herra forseti, að hæstv. ráðherra segir að það sé óafsakanlegt að tvö fíkniefnamál hafi týnst í kerfinu. Engu að síður segir ráðherrann í þessari skýrslu að hann telji ekki ástæðu til þess að ráðuneytið nýti sér 26. gr. laga um meðferð opinberra mála sem kveður á um að hægt sé að fella ákvörðun ríkissaksóknara úr gildi og setja sérstakan saksóknara til að fara með málið þegar ráðherrann á sama tíma lýsir því yfir að óafsakanlegt sé að tvö mál hafi týnst í kerfinu og þurfi að skoða málið frekar. Fyrst ríkissaksóknari taldi ekki ástæðu til þess að aðhafast frekar í málinu þá átti ráðherrann auðvitað að nýta sér 26. gr. laga um meðferð opinberra mála, fella ákvörðun ríkissaksóknara úr gildi og setja sérstakan saksóknara til að fara með þetta mál. Herra forseti. Allt þetta mál er þannig vaxið að nú mun ég láta reyna á hvernig ákvæði 26. gr. þingskapa virka og hvort sú nefnd hafi það vald sem þarf til þess að fara ofan í þetta mál og krefja aðila um umbeðna skýrslu og gögn og gefa síðan Alþingi skýrslu um málið.

Herra forseti. Fyrst varðandi það atriði sem hv. þm. vék að, þ.e. að ráðherra hafi heimildir til þess að fella ávarðanir ríkissaksóknara úr gildi, þá eru vissulega heimildir til þess. En ég vil vekja athygli hv. þm. á því að þessi heimild lýtur að niðurstöðu saksóknara um hvort tilefni sé til ákæru í málinu. Ekkert hefur komið fram í þessu máli sem réttlætir að ráðherra breyti þeirri ákvörðun enda þarf annað tveggja að liggja í augum uppi, að hún hafi verið ólögmæt eða fullkomlega fjarstæðukennd. Ella hefur ráðherra ekki heimild til þess að beita þessu ákvæði og ég tel að sú heimild hafi einfaldlega ekki legið fyrir í þessu efni. Varðandi afstöðu mína til þess hvort heimila eigi pólitískum stjórnvöldum, Alþingi eða framkvæmdarvaldinu, að taka ákvarðanir um það hvort rannsóknargögn séu birt opinberlega þá er ég ekki þeirrar skoðunar að slík lög eigi að vera og tel að sú löggjöf sem Alþingi hefur sett um sjálfstæðan ríkissaksóknara óháðan pólitísku valdi sé skynsamleg og betur fallin til réttaröryggis. Um þau sjónarmið sem hv. þm. reifaði hér um almenna rannsóknarskyldu eða möguleika þingnefnda til þess að taka upp mál og rannsaka, þá á það við um stjórnsýsluverkefni en á ekkert skylt við opinberar sakarrannsóknir eða rannsóknir á því hvort menn hafi gerst brotlegir við refsilög eða ekki þannig að þar er um algjörlega óskylda hluti að ræða sem koma þessari sakarrannsókn ekkert við.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra segir að lög heimili ekki að rannsóknargögn skuli birt en rannsókn í málinu er lokið. Í skýrslunni sem er til umræðu finnst mér hæstv. ráðherra vitna í rannsóknargögnin sem slík. Það kemur fram hvað eftir annað í skýrslunni að verið er að vitna í þessi rannsóknargögn. Mér finnst það því ekki halda sem hæstv. ráðherra segir og það hlýtur að skipta máli hvort rannsókn sé lokið eða ekki þegar verið er að fjalla þannig um málið. Aðalatriðið er þetta: Getur Alþingi fengið eðlilegan aðgang að skýrslum sem skipta máli við umfjöllun máls á Alþingi? Það hefur alls ekki verið hægt samkvæmt því sem við höfum verið að ræða hér. Samkvæmt ákvæði 26. gr., sem ég mun vitna til í fyrramálið á fundi allshn., getur þingnefndin auðvitað tekið upp mál sem er til umfjöllunar á Alþingi og hefur birst í þskj. 685 og hefur fulla heimild til þess að fjalla um málið og gefa Alþingi skýrslu um það. Ég mun láta á það reyna hvort hin sérstaka þingnefnd, allshn., getur fengið þá skýrslu sem hefur verið kallað eftir.

Herra forseti. Það er algjör misskilningur hjá hv. þm. að um einhvern tvískinnung sé að ræða. Að sjálfsögðu byggir skýrsla mín á tilvitnunum í greinargerð ríkissaksóknara. Ríkissaksóknari hefur gert mjög ítarlega og langa greinargerð um rannsókn málsins og niðurstöður sínar og rökstutt niðurstöður sínar í þeirri greinargerð. Það er hans að meta hvað hann birtir af upplýsingum um mál sem hefur verið í rannsókn og það hefur hann gert í greinargerðinni og á þeirri greinargerð hef ég byggt þá skýrslu sem liggur fyrir og hefur verið til umræðu. Það er fullkomlega eðlilegt og ekkert ósamræmi í því. Ég ítreka það sjónarmið mitt að hugmyndir um almennt eftirlitshlutverk þingnefnda gagnvart framkvæmdarvaldi eiga ekkert skylt við það hvort kollvarpa eigi grundvallarreglum í réttaröryggi borgaranna, að ríkissaksóknari sé sjálfstæður og óháður gagnvart hinu pólitíska valdi og taki ákvarðanir um ákæru og birtingu rannsóknargagna án pólitískra afskipta.

Virðulegi forseti. Ég ætla að taka undir tvennt með ráðherranum: Mér finnst mikilvægt að þetta mál var rætt á Alþingi þó mér finnist umræðan ekki hafa varpað nægu ljósi á þetta undarlega mál. Ég ætla líka að taka undir það að ég vona að sú umfangsmikla breyting sem var gerð á skipan lögreglumála verði til þess að stjórnun og ábyrgð verði betri í framtíðinni en áður. Hins vegar hef ég það á tilfinningunni að það sé í mjög mörgum tilfellum sem við höfum sótt fyrirmyndir til Norðurlandanna við lagasetningu og ýmislegt í uppbyggingu lýðræðisríkis okkar. Ég hef á tilfinningunni að það höfum við líka gert varðandi réttarfar. Því spyr ég ráðherra tveggja spurninga: Þekkir hann til þess hvort ríkissaksóknari í hverju Norðurlandanna sé jafnóháður framkvæmdarvaldinu og hann er hjá okkur? Þekkir hann til þess hvort þingnefndum á þjóðþingum Norðurlandanna séu birt gögn í trúnaði eða skýrslur þó að þær hafi ekki verið birtar opinberlega? Síðan tek ég undir það að mér finnst skýrslan hafa fyrst og fremst upplýsingagildi þar sem rannsókn er lokið og því tel ég það rétt viðbrögð hjá hv. 13. þm. Reykv. að óska eftir því á fundi í allshn. að ríkissaksóknari kynni allshn. skýrsluna til að þinginu finnist það hafa fengið upplýsingar, geti lagt mat á að það sé sammála niðurstöðu dómsmrh. og geti tjáð okkur þingmönnum að þeir hafi nú skoðað málið og séu sammála dómsmrh. og við verðum öll sátt.

Herra forseti. Saksóknaraembætti annars staðar á Norðurlöndum njóta svipaðs sjálfstæðis og hér á landi. Ég get ekki sagt um það hvort lögin eru nákvæmlega eins í öllum atriðum en í grundvallaratriðum er þar byggt á sömu réttarskipan. Ég minni á að ég hef staðið að því að birta í allshn. upplýsingar sem ég taldi að væru trúnaðarmál og ég vildi ekki birta á Alþingi og gera heyrumkunnar. Það var fyrirspurn sem hér var lögð fram um vopnaeign lögreglunnar. Ég taldi það vera slíka lögregluhagsmuni að þær upplýsingar væru ekki gerðar opinberar að ég vildi ekki birta þær á Alþingi en ég birti þær í trúnaði fyrir allshn. En hér gildir hins vegar allt annað. Hér er verið að biðja um upplýsingar úr rannsókn á máli þar sem 40 lögreglumenn og yfirmenn lögreglunnar höfðu réttarstöðu grunaðra manna. Þá er það ekki á valdi ráðherra að taka ákvarðanir um hvort rannsóknarupplýsingar eru birtar, það er á valdi hins sjálfstæða ríkissaksóknara að taka ákvörðun þar um. Ég held að það hafi verið skynsamleg niðurstaða hjá Alþingi á sínum tíma að tryggja þetta sjálfstæði gagnvart hinu pólitíska valdi til þess að tryggja réttaröryggi borgaranna. Við erum að tala um tvo ólíka hluti, hvort það eru upplýsingar sem eru á vettvangi stjórnsýslunnar og framkvæmdarvaldsins eða upplýsingar á vettvangi dómstóla eða saksóknaraembættisins.

Virðulegi forseti. Ég ber stöðu saklausra, grunaðra lögreglumanna fyrir brjósti og vil á engan hátt leggja einhvern stein í þann poka sem á þá hefur verið hengdur með rannsókn málsins. En ég minni á hvers vegna við erum að ræða þetta. Við erum að ræða leiðir okkar til að sporna við eiturlyfjavandanum. Við erum að ræða þetta vegna þess að við viljum að það sé tekið hart á þeim sem brjóta af sér í innflutningi og dreifingu. Ef það er svo að allshn. á möguleika á því að fá upplýsingar úr skýrslu sem hefur upplýsingagildi í máli sem rannsókn er lokið í tel ég að það sé gott mál. Ég fer þess á leit, virðulegi forseti, að forseti taki það upp í forsætisnefnd að fá upplýsingar um það hvort þingnefndir á Norðurlöndunum geti leitað eftir slíkum upplýsingum þar. Ég held að við þurfum að læra eins og unnt er af öðrum um framvindu mála hjá okkur.

Herra forseti. Hv. 5. þm. Reykn. þarf ekki að brýna mig á því hversu mikilvægt það er að ganga fast fram í baráttunni gegn fíkniefnabrotum. Ég hef heldur verið gagnrýndur fyrir það að ætlast til þess af dómstólum að herða brot fyrir líkamsmeiðingar og ýmis brot sem tengjast fíkniefnabrotum þannig að ekki þarf að brýna mig í því efni. Við erum fyrst og fremst að tala um spurningar sem lúta að grundvallaratriðum í réttarskipun okkar og ég hef reynt að svara þeim samkvæmt bestu samvisku og samræmi við gildandi réttarreglur í landinu.

Virðulegi forseti. Ég tek undir að fara hefði mátt ítarlegar yfir skýrsluna eða að óska eftir því að fulltrúi ráðuneytisins sæti fyrir svörum hjá allshn. og þá í fullum trúnaði til þess að fara yfir þau gögn sem liggja að baki skýrslunni. Hins vegar held ég að við þingmenn ættum að fara afar varlega í að krefjast þess að rannsóknargögn séu opin og okkur birtanleg þegar um er að ræða að rannsóknin leiðir til þess að kæra er ekki lögð fram. Það er með allt öðrum hætti ef niðurstaðan hefði verið sú að leggja fram kæru. Þá liggja gögnin fyrir opin og hægt er að fylgjast með. Ég held að enginn hafi í sjálfu sér með það að gera að fara yfir rannsóknargögn frá A til Ö þar sem niðurstaða þar til skipaðra embættismanna verður sú að ekki er lögð fram kæra þá er það réttur þess sem varð fyrir yfirheyrslunni að þurfa ekki sem sagt að standa okkur öllum skil á því sem hann sagði. Mig langar til þess að ítreka spurningu mína til ráðherra vegna þess að það má vera að hann hafi svarað, ég heyrði það þá ekki, að það er ljóst að það tapast í tveimur tilvikum gögn sem tengjast ákveðnum sakamanni. Lögreglustjóri hefur ákveðið að leita að gögnunum og betra er seint en aldrei, hann hefði fyrir löngu átt að setja allt á annan endann til þess að leita að þessum gögnum. Er um það að ræða að dómsmrn. hafi vitneskju um að það hafi gerst í fleiri tilvikum að rannsóknargögn hafi týnst í meðförum lögreglu? Hefur hæstv. dómsmrh. beint þeim spurningum til lögreglustjóraembættisins og ef svo er, hvaða svör hafa fengist?

Herra forseti. Það er rétt að mér láðist að svara fyrirspurninni. Ráðuneytið hefur ekki beint þeirri fyrirspurn til lögreglustjóraembættisins hvort þarna geti verið um fleiri mál að ræða og þar af leiðandi ekki fengið svör við því en það er vissulega réttmæt ábending að það kynni að vera skynsamlegt að bera slíka fyrirspurn fram.

Virðulegi forseti. Ég hlýt að fara fram á afdráttarlaus svör vegna þess að ef hæstv. ráðherra hyggst ekki beina þessum spurningum til lögreglustjóraembættisins finnst mér koma til greina að leggja hér fram formlega fyrirspurn til ráðuneytisins um hvort þetta hafi verið kannað því að þarna er um vítavert kæruleysi að ræða, kæruleysi sem á ekki að eiga sér stað, þetta er atburður sem á ekki að eiga sér stað. Við komumst að því vegna þess að þetta mál er tekið upp á þingi og það liggur í hlutarins eðli að við hljótum að fara fram á að það verði kannað hvort um fleiri tvilvik geti verið að ræða. Ég óska eftir því að hæstv. ráðherra gefi mér afdráttarlaus svör: Mun hann leggja fyrirspurnina fyrir lögreglustjóraembættið og birta okkur síðan þau svör sem þaðan koma?

Herra forseti. Hv. 5. þm. Suðurl. mátti skilja svar mitt sem afdráttarlaust en kannski var það ekki orðað nægjanlega skýrt. En ég get tekið það hér fram að í tilefni af þessum athugasemdum verður þeirri fyrirspurn beint til lögreglustjórembættisins í Reykjavík.

Herra forseti. Með frv. því sem hér liggur fyrir er lögð til sú breyting á 84. gr. gjaldþrotaskiptalaganna, að skiptastjóri þrotabús sendi lögreglustjóra tilkynningu, í stað ríkissaksóknara, ef skiptastjóri fær vitneskju í starfi sínu um atvik sem hann telur geta gefið tilefni til rökstudds gruns um að þrotamaðurinn eða aðrir kunni að hafa gerst sekir um refsivert athæfi. Telja verður eðlilegt að þeirri meginstefnu sé fylgt að kærum vegna refsiverðra brota sé beint til lögreglu og að skráning þeirra sé sem mest á einni hendi. Sú skipan horfir til skilvirkari meðferðar þessara mála og er í samræmi við þær skipulagsbreytingar sem gerðar hafa verið á lögreglumálum í landinu að undanförnu. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði, að lokinni þessari umræðu, vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Herra forseti. Í janúar sl. skilaði ég annarri áfangaskýrslu um stöðu umferðaröryggismála til Alþingis. Er það í samræmi við þál. um stefnumótun er varðar aukið umferðaröryggi og framkvæmdaáætlun sem samþykkt var á Alþingi 28. febrúar 1996. Ályktunin er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að á næstu sex árum, eða fyrir lok ársins 2000, skuli stefnt að fækkun alvarlegra umferðarslysa um 20% miðað við meðaltal áranna 1982--92. Þessu takmarki verði náð með sameiginlegu átaki ríkis, sveitarfélaga, vátryggingafélaga og áhugahópa um umferðaröryggismál í samvinnu við ökumenn og samtök þeirra. Opinberir aðilar og fyrirtæki sem starfa að umferðaröryggismálum og sveitarfélög með fleiri íbúa en 1.000 skili til dómsmálaráðuneytisins framkvæmdaáætlun eða tillögum er leiði til aukins umferðaröryggis. Dómsmálaráðherra kynni Alþingi í byrjun hvers árs stöðu umferðaröryggismála og hvernig áætluninni miðar í átt að settu marki. Starfs- og framkvæmdaáætlun verði endurskoðuð árlega.`` Eins og fram kemur í skýrslunni hefur mikið starf verið unnið í umferðaröryggismálum á undanförnum árum, ekki síst á liðnu ári, og er árangur af starfinu að skila sér í fækkun umferðarslysa. Í fyrstu áfangaskýrslu sem dreift var á Alþingi í byrjun mars á liðnu ári voru markmiðin skilgreind á nýjan hátt. Nú er miðað við að alvarleg slys, alvarlega slasaðir og látnir í umferðarslysum, verði færri en 200 fyrir árslok 2000. Með þessari markmiðssetningu er einfaldara og nákvæmara að bera saman tölur á milli ára. Fjölmargir eru þátttakendur í umferðaröryggisstarfinu og er þáttur þeirra allra mikilvægur. Áfram verður lögð áhersla á að samhæfa störf og verkefni aðila til að ná sem bestum árangri. Einnig verða einstök verkefni er tengjast nýbreytni í umferðaröryggismálum styrkt af umferðaryggissjóði Umferðarráðs, Umferðarráði og fleirum eins og undanfarin ár. Lögð verður sérstök áhersla á fá en afmörkuð verkefni eins og á síðasta ári. Á árinu 1998 verða meginviðfangsefnin þessi: Bílbelti og öryggisbúnaður fyrir börn í bílum, ölvunarakstur, ökuhraði og ungir ökumenn. Embætti ríkislögreglustjóra tók til starfa í júní 1997. Tilkoma embættisins gerir unnt að samræma enn frekar störf lögregluembætta á sviði umferðarlöggæslu og jafnframt að vinna að sérstökum verkefnum og hafa frumkvæði að nýjungum. Gerðar hafa verið breytingar á umferðarlögum og lögum um meðferð opinberra mála, auk þess sem tillögur um frekari breytingar verða lagðar fram á Alþingi nú á vorþingi. Með þessum breytingum er ætlunin að auðvelda lögreglu meðferð mála vegna umferðarlagabrota og innheimtu sekta, svo og að gera henni kleift að nota löggæslumyndavélar og ný öndunarsýnatæki til að ákveða magn áfengis í blóði ökumanna. Jafnframt á að auka samræmi, skilvirkni og jafnræði hvað varðar refsingar og önnur viðurlög við brotum á umferðarlögum. Árið 1997 var að mörgu leyti gott hvað umferðaröryggi varðar þótt alltaf megi gera betur. Alvarlegum slysum fækkaði um 19%, úr 254, sem er meðaltal áranna 1991--1996, í 207 árið 1997. Er það nálægt því markmiði sem stefnt er að fyrir lok ársins 2000. Það er markverð þróun því ekki hafa færri slasast alvarlega í umferðinni frá því skipuleg skráning umferðarslysa hófst. Árið 1997 létust 15 í umferðarslysum sem er undir meðaltali áranna 1992--1996, sem er 17, og 12 færri en meðaltal áranna 1980--1990. Þó að um fjölgun banaslysa sé að ræða frá árinu 1996 er breytingin innan tölfræðilegra marka þar sem um svo lágar tölur er að ræða. Tölur um slasaða í umferðinni eru byggðar á skýrslu Umferðarráðs um slys skráð af lögreglu. Það er svo eftirtektarvert varðandi banaslysin á árinu að tæplega helmingur ökumanna og farþega sem létust voru í bifreið þar sem ekki var notaður öryggisbúnaður, þ.e. bílbelti og barnabílstólar. Er þessi niðurstaða dapurleg því öllum má vera ljóst gildi þess að nota bílbelti, barnabílstóla og annan öryggisbúnað í bifreiðum. Þjóðhagslegur sparnaður af fækkun slysa á síðastliðnu ári frá meðaltali áranna 1991--1996 liggur á bilinu 300--600 millj. kr. ef notaðar eru forsendur rannsóknar Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands á kostnaði vegna umferðarslysa. Á árunum 1993--1997 létu 16 lífið í umferðarslysum að meðaltali á ári. Borið saman við önnur Norðurlönd er hér lægst dánartíðni eða 5,9 á hverja 100 þúsund íbúa. Það er vert að geta þess að á Íslandi er nú lægst dánartíðni í umferðinni í heiminum, samkvæmt heimildum PRI, alþjóðasamtaka umferðarráða. Eins og fram kemur í skýrslunni voru verkefni og aðgerðir fjölmargar á árinu. Allmörg sveitarfélög hafa gert sínar eigin umferðaröryggisáætlanir og haldið umferðaröryggisdaga til að vekja athygli á umferðaröryggismálum í sveitarfélaginu. Vegagerðin vinnur eins og kunnugt er eftir eigin umferðaröryggisáætlun auk þess að vinna að mörgum verkefnum í samvinnu við Umferðarráð, sveitarfélög og lögreglu. Áhersla var lögð á samvinnu aðila sem vinna að umferðaröryggismálum því rannsóknir sýna að einir ná menn takmörkuðum árangri. Eitt af höfuðmarkmiðum umferðaröryggisáætlunarinnar er að efla viðurlagakerfið vegna umferðarlagabrota með það fyrir augum að gera það skilvirkara og einfaldara ásamt því að taka upp nýjungar í réttarvörslu vegna framangreindra brota. Auk þessa var og talið að nauðsyn bæri til að herða viðurlög við einstaka brotum og hækka sektarmörk almennt. Með þetta markmið fyrir augum voru á árinu gerðar nokkrar breytingar á umferðarlögum, lögum um meðferð opinberra mála og hegningarlögum sem ætlað er að stuðla að auknu umferðaröryggi. Einnig voru settar nýjar reglugerðir og öðrum breytt. Sett var reglugerð um sektir og önnur viðurlög vegna brota á umferðarlögum og heimildir lögreglustjóra til að beita sektargerðum voru einfaldaðar og rýmkaðar. Punktakerfi vegna umferðarlagabrota var tekið upp, auk þess sem nú er heimilt að refsa og svipta menn ökurétti vegna ölvunaraksturs á grundvelli öndunarsýna. Öll börn yngri en 15 ára eru nú skyldug til að nota hlífðarhjálma við hjólreiðar samkvæmt reglugerð sem tók gildi 1. okt. 1997. Erum við fyrsta landið í Evrópu sem setur reglur um skyldunotkun af þessu tagi. Einnig má nefna að ný reglugerð um ökuskírteini tók gildi 15. ágúst sl. en með henni voru teknar upp samræmdar reglur um ökuskírteini, ökukennslu og ökupróf sem gilda á Evrópska efnahagssvæðinu í samræmi við tilskipun um ökuskírteini. Nýmæli reglugerðarinnar eru þessi helst: Ný samræmd ökuskírteini af greiðslukortagerð voru tekin í notkun, ökuréttindaflokkar endurskilgreindir þar sem fullt tillit er tekið til eldri ökuréttinda og sérstök eftirvagnaréttindi tekin upp, breytingar voru gerðar á aldursmörkum og heilbrigðiskröfur gerðar skýrari. Kröfur um ökukennslu, ökuskóla og ökupróf voru auknar og komið á stigskiptum bifhjólaréttindum sem miðast við afl bifhjóla. Jafnframt hefur verið komið á gagnkvæmri viðurkenningu á ökuskírteinum innan Evrópska efnahagssvæðisins. Eins og kom fram í síðustu áfangaskýrslu álítur umferðaröryggisnefndin að besta leiðin til að ná árangri sé að einbeita sér að fáum lykilatriðum og forgangsraða verkefnum og að unnið sé á breiðum grundvelli með þátttöku allra er vinna að umferðaröryggismálum. Eins og fram hefur komið eru höfuðviðfangsefni nú þessi: Bílbelti og öryggisbúnaður fyrir börn í bílum, ölvunarakstur, ökuhraði og ungir ökumenn. Mikilvægt er að þátttakendur í umferðaröryggisstarfinu séu margir. Umferðarráð mun gera verkefnaáætlun og tímaáætlun yfir einstök verkefni. Leitað verður eftir samvinnu um að einstök verkefni annarra aðila í umferðaröryggisstarfinu falli saman í tíma til að ná fram meiri áhrifum og athygli almennings. Ég vil að lokum árétta að það markvissa starf sem hófst með samþykkt umferðaröryggisáætlunarinnar er farið að bera árangur. Ef litið er til baka hafa öll verkefni sem kynnt voru í þál. verið framkvæmd eða eru langt komin. Þetta sýnir svo ekki er um að villast að unnt er að fækka slysum með sameiginlegu átaki þeirra sem að þessum málum koma. Það er fagnaðarefni og ber að þakka hve margir hafa tekið virkan þátt í átakinu og sýnir glöggt að mikill vilji er fyrir því í þjóðfélaginu að vinna gegn þeim vágesti sem umferðarslysin eru. Ef við lítum til framtíðar þá eru verkefni fram undan sem þarf að móta og gera tillögur um. Í því sambandi hef ég ákveðið að skipa þróunarnefnd til að vinna að nýjungum og framþróun í löggæslumálum. Nefndinni er ætlað að kynna sér nýjungar í löggæslumálum og gera tillögur til ráðherra um mótun löggæslumála á þessu sviði til lengri framtíðar. Einnig mun ég beina því til umferðaröryggisnefndarinnar að hún geri skýrslu um framtíðarsýn í umferðaröryggismálum þar sem stefnu og langtímamarkmiðum eru settar enn strangari kröfur en fram til þessa. Eins og áður hefur komið fram hefur þeim sem láta lífið í umferðarslysum fækkað nokkuð á undanförnum árum. Einnig hefur orðið jöfn fækkun alvarlega slasaðra. Þetta gerist þrátt fyrir að akstur hefur farið lítillega vaxandi og fjöldi bifreiða aukist á sama tímabili. Við getum því sagt að þetta starf sé að skila verulegum árangri og ég vil nota þetta tækifæri til að þakka þeim hv. þm. sem hafa sýnt þessum málum mikinn skilning og unnið ötullega að framgangi margra verkefna á þessu sviði.

Herra forseti. Ég vil fagna framkomu þessarar skýrslu og þakka fyrir hana og þá sérstaklega að hún kemur nú fram eins og samþykkt Alþingis gerir ráð fyrir í upphafi árs og dómsmrh. gerir með henni grein fyrir stöðu umferðaröryggismálanna og hvernig miðað hefur samkvæmt settum markmiðum starfs- og framkvæmdaáætlunar í umferðaröryggismálum. Eins og kom fram er þetta framhald af starfi sem á sér nokkurn aðdraganda frá því fyrst komu fram tillögur á þingi um slíka framkvæmdaáætlun í umferðaröryggismálum. Það var reyndar sá sem hér talar sem lagði sem þingmaður fram þingályktunartillögu um slíka stefnumótun og síðan kom fram sú tillaga sem byggði á starfi nefndar sem hæstv. þáv. og reyndar núv. dómsmrh. skipaði. Ég held að þessi vinnubrögð séu tvímælalaust til bóta og það var vonum seinna að þau væru upp tekin hér á landi. Þau hafa um alllangt skeið verið viðhöfð í ýmsum nágrannalöndunum, til að mynda á hinum Norðurlöndunum þar sem menn standa framarlega í þessum efnum, og hafa tvímælalaust skilað árangri. Ég vil jafnframt lýsa ánægju minni með að þau markmið sem nú er unnið eftir, þ.e. að fækka dauðsföllum og alvarlegum slysum niður fyrir 200 á árinu 2000, eru efnisleg og ákveðin markmið sem eru metnaðarfyllri en þau sem voru lögð til í upphaflegri áætlun. Það markmið að fækka umferðarslysum um 20% miðað við meðaltal áranna 1982--1992 var gagnrýnt á sínum tíma sem of metnaðarlítið í ljósi þess að þar var um gamla viðmiðun að ræða sem tók ekki mið af þróuninni sem í gangi hafði verið. Hér er um að ræða raunhæf, efnisleg markmið sem mundu fela í sér allmikla fækkun alvarlegra slysa frá því sem verið hefur á undanförnum árum, frá og með 1990, eða á þessum áratug. Ég tel að vísu að of snemmt sé að meta hvernig til hefur tekist og þó svo ánægjulega vilji til að á fyrsta ári slíkrar stefnumótunar hafi banaslysum í umferðinni fækkað nokkuð, sé auðvitað of snemmt að gefa sér að þar sé um varanlegan árangur af þessu starfi að ræða. En svo sannarlega vonum við að svo sé og það á reynslan á næstu árum eftir að leiða í ljós. Ég hygg að reynsla þurfi að koma á þessi störf í nokkur ár til að unnt verði að meta árangurinn þannig að hann verði a.m.k. tölulega marktækur. En reynslan erlendis frá af sambærilegum markvissum og skipulögðum vinnubrögðum gefur vissulega tilefni til ákveðinnar bjartsýni í þeim efnum. Herra forseti. Eftir sem áður er ýmislegt í umferðinni sem ástæða er til að hafa áhyggjur af. Ég vil aðeins nefna tvennt eða þrennt. Það fyrsta og kannski það alvarlegasta eru þær upplýsingar sem liggja fyrir um aukinn ölvunarakstur og hefur þeim tilvikum fjölgað þar sem slys verða og áfengi kemur við sögu. Slíkum slysum hefur fjölgað hér á landi á meðan umtalsverð fækkun er á þeim annars staðar á Norðurlöndum. Þetta kemur fram í skýrslunni. Á því er að vísu að einhverju leyti sú skýring að áfengisneysla er á niðurleið á sumum hinna Norðurlandanna. Þar hefur markvisst forvarnastarf og ýmsar aðgerðir skilað þeim árangri að áfengisneysla fer minnkandi en það gerir hún ekki hér. Með aukinni umferð má náttúrlega búast við því að slysum þar sem ölvunarakstur á í hlut fjölgi, þó ég þekki nú ekki hvernig hlutfallstölur standa nákvæmlega í þeim efnum. Þetta gefur sannarlega tilefni til að herða róðurinn og ekki síst vegna þess samhengis sem er milli ölvunaraksturs og slysa þar sem annaðhvort ungir ökumenn eða ungir þolendur eiga í hlut. Í öðru lagi kemur fram, sem er auðvitað alveg svakalegt, að það sem einkennir banaslys á sl. ári er að tæpur helmingur ökumanna og farþega sem létust var í bifreiðum þar sem ekki var notaður öryggisbúnaður, þ.e. öryggisbúnaður eins og bílbelti og barnastólar. Þetta er náttúrlega ákaflega dapurleg niðurstaða og sýnir okkur að þrátt fyrir lög og reglur þá dugar ekkert annað en stanslaus fræðsla og áróður til þess m.a. að tryggja að slík öryggistæki séu notuð. Bílbeltanotkun virðist ekki fara vaxandi hér. Í besta falli stendur hún í stað miðað við kannanir milli ára og það er auðvitað á engan hátt nógu gott. Í síðasta lagi nefni ég unga ökumenn. Það er ljóst að ástæða er til að beina áróðri alveg sérstaklega að þeim og hinni óheyrilega háu slysatíðni á t.d. fyrsta árinu í ævi hvers ökumanns. Það er reyndar eitt af fjórum meginviðfangsefnum sem á að einbeita sér að á nýbyrjuðu ári og það er vel. Ég hef sjálfur haft hugmyndir um að ástæða gæti verið til að gera breytingar á ákvæðum umferðarlaga hvað varðar útgáfu ökuréttinda. Ég tel t.d. að skoða ætti fyrsta missirið, fyrstu sex mánuðina í ferli hvers ökumanns og ástæða væri til að fá sundurliðaðar upplýsingar, greindar niður á mánuði. Reynslan sums staðar annars staðar erlendis þar sem ég hef komist yfir tölur sýnir að slysatíðnin er oft ótrúlega há, t.d. á þriðja, fjórða, fimmta og sjötta mánuði í ferli ökumanns sem bendir til þess að menn fari varlega fyrstu einn, tvo mánuðina en svo sé eitthvað farið að slá á það og þá taki við tímabil sem sé sérstaklega hættulegt. Spurningin er þá sú: Er hægt að bregðast við þessu? Er t.d. hægt að takmarka eða skilyrða ökuréttindin á einhvern hátt fyrsta hálfa til heila árið? Ég hef hugmyndir um að það mætti gera, m.a. með því að gera áskilnað um að reyndari ökumaður væri jafnan í bifreiðinni fyrsta árið á meðan menn væru að þjálfast þannig að í raun væru ökuréttindin einhvers konar áframhaldandi reynsluréttindi fyrsta árið sem menn hefðu bílpróf. Fleira af þessu tagi er sannarlega ástæða til að skoða í tengslum við það mál sem við ræðum. Að lokum, herra forseti, fagna ég þessari skýrslu og þetta starf er alveg tvímælalaust á réttri braut. Ég hvet til þess að unnið verði markvisst og ötullega að þessum málum og vonandi sjáum við þá markmiðin rætast um umtalsverða fækkun dauðsfalla og alvarlegra slysa í umferðinni fyrir aldamót.

Hæstv. forseti. Tæp tvö ár eru frá því að Alþingi samþykkti þáltill. um stefnumótun er varðar aukið umferðaröryggi. Það verður að segjast að framkvæmd og vinnubrögð m.a. með áfangamarkmiðum hafa verið fagleg í þessu efni og hafa reynst árangursrík. Það er mjög til bóta fyrir starf Alþingis að nú skuli vera tekið upp það nýmæli að um umferðarmál skuli vera rætt og verða rætt í framtíðinni reglulega eins og gert er hér í dag. Til stendur að slík skýrsla verði flutt árlega og umræður um hana verði þar á eftir og mun þetta án efa vekja athygli bæði þingmanna og almennings á stöðu mála hverju sinni. Það er einnig gleðilegt til að vita að alvarlegum slysum hefur fækkað um 19%, eins og komið hefur fram, þ.e. að 47 færri hafa slasast alvarlega árið 1997 miðað við meðaltal næstu fimm ára á undan. Með aukinni samræmingu og skipulegri skráningu umferðarslysa hefur tekist að fá glöggt yfirlit um hvar skórinn kreppir og hvernig nauðsynlegt er að forgangsraða verkefnum eða aðgerðum í umferðaröryggismálum eins og fram kemur í þeirri skýrslu sem við ræðum nú. Það er ljóst að enn verður að auka áróður og brýna almenning til að nota nauðsynlegan og lögbundinn öryggisútbúnað. Það er alvarlegt að hugsa til þess að sjö mannslíf hafi glatast á síðastliðnu ári vegna þess að sjálfsagður öryggisbúnaður var ekki notaður. Í skýrslunni kemur ljóslega fram hve samvinna þeirra aðila sem koma að umferðarmálum hefur aukist. Er það afar ánægjulegt og ber að fagna því en hvetja jafnframt til enn aukinnar samvinnu á öllum sviðum umferðarmála og vil ég einkanlega nefna til þess ýmis áhugafélög. Enn fremur er gott til þess að vita að eftir tæplega tveggja ára reynslu megi vænta nú þegar að áætlun um aðgerðir í umferðaröryggismálum muni skila okkur þeim árangri sem að var stefnt í upphafi þessa verkefnis, þ.e. að um verði að ræða 20% fækkun alvarlegra umferðarslysa miðað við meðaltal áranna 1982--1992. Eins og hv. þm. Steingrímur Sigfússon sagði áðan er sú tala sem við höfum nefnt um fækkun alvarlegra umferðarslya á sl. ári ekki gefin til frambúðar og betur má ef duga skal. Við þurfum að halda áfram markvissu starfi og hvetja til þeirra aðgerða sem sannanlega eru nauðsynlegar til að ná settum markmiðum. Ég vil hvetja þingheim til að standa á verði í þessum efnum og taka virkan þátt í umræðum um umferðaröryggisskýrslu þegar hún kemur fram á næsta ári. En ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir góða skýrslu og vonast til þess að hún viti á gott.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. um breytingu á lögum um staðfesta samvist en gert er ráð fyrir því að við 5. gr. laganna bætist ný málsgrein, svohljóðandi: ,,Ákvæði ættleiðingarlaga um að veita megi öðru hjóna með samþykki hins leyfi til að ættleiða barn þess eða kjörbarn gilda um einstaklinga í staðfestri samvist.`` 2. gr. frv. hljóðar svo: ,,1. mgr. 6. gr. laganna verður svohljóðandi: Önnur ákvæði ættleiðingarlaga um hjón en getur í 2. mgr. 5. gr. og ákvæði laga um tæknifrjóvgun gilda ekki um staðfesta samvist.`` Virðulegi forseti. Þetta frv. er endurflutt frá síðasta þingi en þá voru flutningsmenn þeir sömu og nú, en þeir eru úr öllum flokkum. Ég vil stuttlega geta aðalatriða sem liggja að baki frv. Meginatriðin eru þau að tryggja börnum sömu réttindi hvort heldur þau búa á heimilum eða við aðstæður þar sem staðfest samvist er eða samkynhneigðir annast uppeldi og forsjá barnsins. Í lögunum frá 1996 er gert ráð fyrir að samkynhneigðir geti veitt forræði hvort heldur um er að ræða kynforeldri eða ekki, en hins vegar var ekki í því frv. gert ráð fyrir að samkynhneigðir gætu ættleitt börn sem kæmu inn í sambúðina. Hér teljum við flutningsmenn að ekki sé gætt samræmis og það sé í anda þessara laga að stjúpættleiðingin sé líka hluti af þeim réttindum sem samkynhneigðum eru tryggð í samvist sinni. Með þessu móti er mun meiri festa sköpuð í fjölskyldulífi og fjölskyldubönd í samvistinni eru treyst en slíkt er afar mikilvægt. Það er einmitt við slíkar aðstæður, þ.e. þar sem tengslin við kynforeldri sem ekki hefur forræði eru með minna móti, að viljinn til að ættleiða börn kemur fram. Það er einmitt með slíkri festu sem ættleiðingin gæti komið barninu til góða. Ég vil láta það koma fram að lögin, venjur og reglur um ættleiðingu eru mjög takmarkandi og háðar ströngum skilyrðum þannig að ljóst er að ekki verður um mjög marga einstaklinga að ræða, en þó finna þeir einstaklingar að þeirra réttindi eru ekki þau sömu og annarra í þjóðfélaginu. Við flutningsmenn væntum þess að allshn. sem væntanlega tekur þetta mál til umfjöllunar sinni því vel og að málið fái farsælan framgang í meðförum þingsins.