Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. hefur rætt þetta mál allýtarlega og er sammála um, að æskilegt sé, að athugun verði látin fara fram á því, hvort hlutdeildar- og arðskiptifyrirkomulag henti íslenzku athafnalífi. Er það skoðun n., að eðlilegt sé, að mþn. sú, sem nú vinnur að athugun á lengd vinnutíma og fleiri atriðum og úrræðum til þess að bæta sambúð vinnuveitenda og launþega, taki þetta mál einnig til meðferðar. Það er því till. allshn., að till. verði vísað til ríkisstj. í trausti þess, að hún beini því til fyrrgreindrar nefndar að taka efni hennar til athugunar. Allshn. fékk umsögn um till. frá Vinnuveitendasambandi Íslands, Vinnumálasambandi samvinnufélaganna, Alþýðusambandi Íslands, Iðnaðarmálastofnuninni og Fétagi ísl. iðnrekenda. Enda þótt skoðanir þessara aðila séu nokkuð skiptar um till., sumir mæltu með henni og aðrir töldu hana ekki tímabæra, kom þó sú skoðun fram hjá öllum þessum aðílum, að nauðsynlegt sé að freista nýrra leiða til þess að sætta vinnu og fjármagn og koma í veg fyrir árekstra á vinnumarkaðinum. Af hálfu okkar flm. till. leyfi ég mér aðeins að láta þá ósk og von í ljós, að sú mþn., sem fær till. til athugunar, kynni sér þau sjónarmið sem bezt, er fram koma í henni, og rökstuðning þann, sem till. fylgir. Það er að sjálfsögðu skoðun okkar, að margar fleiri leiðir en hlutdeildar- og arðskiptifyrirkomulag í atvinnurekstri megi fara til þess að draga úr þeirri tortryggni, sem ríkt hefur og ríkir enn milli verkalýðs og vinnuveitenda í þessu landi. í því sambandi má t.d. nefna aukna ákvæðisvinnu, stofnun almenningshlutafélaga, samstarfsnefndir launþega og atvinnurekenda, ýmiss konar vinnuhagræðingu og sameiginlega hagstofnun launþega og vinnuveitenda, sem fylgist með greiðslugetu atvinnuveganna og tryggi réttmæta hlutdeild launþega í aukinni framleiðslu. Kjarni málsins er að okkar áliti sá, að ekki megi láta þess ófreistað að leggja út á nýjar leiðir til þess að bæta sambúð verkalýðs og vinnuveitenda og koma í veg fyrir þá óheillavænlegu árekstra, sem sífellt eru að verða milli þessara aðila og kosta þjóðfélagið gífurlegt fjármagn og baka því stórkostlegt tjón. í nútímaþjóðfélagi megum við ekki einblína til liðins tíma, úrræða hans og aðferða. Við megum ekki hika við að fara nýjar leiðir, sem betur kunna að henta og samhæfast breyttum viðhorfum og nýjum tíma. N. mælir með því, að till. verði vísað til hæstv. ríkisstjórnar.



Herra forseti. Við höfum þrír Vestfjarðaþm, leyft okkur að flytja þáltill. á þskj. 279 um bættar samgöngur á sjó við Vestfirði. í henni er lagt til, að Alþingi skori á ríkisstj. að láta fram fara ýtarlega athugun á því, hvernig bezt verði bætt úr þörf Vestfjarða fyrir öruggar og reglubundnar samgöngur á sjó. Skal hraða þessari athugun þannig, að niðurstöður hennar liggi fyrir, þegar næsta reglulegt Alþingi kemur saman. Rökin fyrir þessari till. eru að sjálfsögðu þau, að sjósamgöngur við Vestfirði hafa verið mjög ófullkomnar undanfarin ár og af því hefur leitt margvíslegt óhagræði ag erfiðleika fyrir atvinnulífið og almenning í þessum landshluta. Ég hygg, að það sé ekki ofmælt, að fyrir síðustu styrjöld hafi skipaferðir til Vestf jarða verið fullt eins örar og áreiðanlegar og þær eru nú. Þá héldu 4 skipafélög uppi samgöngum þangað, Eimskipafélag Íslands, Skipaútgerð ríkisins, Bergenska gufuskipafélagið og Sameinaða gufuskipafélagið. Undir lok síðari heimsstyrjaldarinnar hófust svo flugsamgöngur, sem stórkostleg samgöngubót var að. Hafa þær lengstum verið stundaðar með sjóflugvélum. En síðan hætt var að nota þær, hefur flugsamgöngum við Vestfirði aftur hrakað að miklum mun. Er nú svo komið, að ekki er hægt að tala um öruggar flugsamgöngur nema við einn stað á Vestfjörðum, þ.e. Ísafjarðarkaupstað, en þar hefur verið byggður nægilega stór flugvöllur til þess, að hinar stærri flugvélar Flugfélags Íslands geti athafnað sig þar. En önnur kauptún og sjávarþorp á Vestfjörðum mega flest heita flugsamgangnalaus meginhluta ársins. Við það ástand er að sjálfsögðu ekki unandi, og hætt er við því, að langan tíma taki að byggja upp nægilega stóra flugvelli um alla Vestfirði, til þess að tveggja hreyfla flugvélar Flugfélags Íslands geti lent þar. En sem betur fer eru nú horfur á stórfelldri breytingu í þessum efnum, eins og minnt hefur verið á í umr. hér á undan í dag. Hinn ötull brautryðjandi á sviði sjúkraflugs hér á landi, Björn Pálsson flugmaður, hefur nú fest kaup á 16 farþega flugvél, sem hann hyggst nota til áætlunarflugs til og frá Vestfjörðum og e.t.v. til fleiri landshluta. Mun sú flugvél geta lent á flestum þeim flugvöllum, sem gerðir hafa verið í nágrenni kauptúnanna vestra. Að þessari áætlunarflugvél Björns Pálssonar mun verða stórkostleg samgöngubót. Það er því skoðun okkar Vestfjarðaþm., að styðja beri Björn Pálsson eftir fremsta megni til þess að taka upp og halda við flugsamgöngum við Vestfirði. Að sjálfsögðu mun svo Flugfélag Íslands halda áfram sinni flugþjónustu við Ísafjörð og nágrenni eins og áður. En sjósamgöngurnar eru, eins og ég sagði í upphafi, enn þá óleyst vandamál. Er því eðlilegt, að skyggnzt sé um eftir nýjum leiðum til þess að ráða fram úr því. Okkur flm. þessarar till. er kunnugt um það, að nú stendur yfir endurskoðun á allri starfsemi og rekstri Skipaútgerðar ríkisins, þ. á m. fyrirkomulagi strandsiglinga, endurnýjun skipastóls og öflun nýrra og hentugri skipa fyrir fyrirtækið. Við teljum því eðlilegt, að athugun verði látin fara fram á því sérstaklega í sambandi við þessa endurskoðun á starfsemi Skipaútgerðarinnar, hvernig bætt verði úr hinum ófullkomnu sjósamgöngum við Vestfirði, hvort það skuli gert með byggingu sérstaks Vestfjarðaskips, eins og sumir telja að æskilegt sé og hv. 4. landsk. þm. hefur flutt frv. um hér á hv. Alþingi, eða með öðrum hætti. Á öllum Vestfjörðum búa nú töluvert á 11. þús. manns. Þar er geysimikil framleiðsla og þróttmikið athafnalíf. Flutningaþörf er þar því mikil. Samkv. upplýsingum, sem við flm. þáltill. höfum fengið frá Skipaútgerð ríkisins, fluttu skip fyrirtækisins árið 1959 4006 farþega til Vestfjarða, en 4214 farþega frá Vestfjörðum. Þetta sama ár fluttu skip Skipaútgerðarinnar 4197 tonn af vörum til Vestfjarða, en 1383 tonn af vörum frá Vestfjörðum. Viðkomur á 8 aðalhöfnum voru þá 473. Árið 1960 eru viðkomur á þessum sömu höfnum 489, vörur fluttar til Vestfjarða 3965 tonn og frá Vestfjörðum 1148 tonn. Farþegar fluttir til Vestfjarða eru árið 1960 á vegum Skipaútgerðarinnar 3594, en frá Vestfjörðum 3784. Árið 1961, sem er síðasta árið, sem við höfum tölur um þetta frá Skipaútgerðinni, eru viðkomur 475, vörur fluttar til Vestfjarða 4279 tonn, en frá Vestfjörðum 1199 tonn. Farþegar fluttir til Vestfjarða eru þá 3510, en frá Vestfjörðum 3869. Frá Eimskipafélagi Íslands hef ég fengið þær upplýsingar, að á s.l. ári hafi skip félagsins flutt tæp 1000 tonn af vörum til Vestfjarðahafna. Farþegaflutningar á vegum Eimskips eru hins vegar hverfandi litlir. Þá hefur og fyrirtæki Einars Guðfinnssonar útgerðarmanns í Bolungarvík haldið uppi vikulegum ferðum milli Reykjavíkur og Veatfjarðahafna með 160 tonna skipi nokkur undanfarin ár. Hefur það bætt verulega úr flutningaþörfinni og jafnan verið fullhlaðið vörum til hinna ýmsu Vestfjarðahafna alla vetrarmánuðina. Þegar vegir hafa opnazt, hefur hins vegar dregið verulega úr - þessum flutningum. Samtals mun þetta skip, sem ég nefndi og rekið er af fyrirtækjum Einars Guðfinnssonar, hafa flutt um eða yfir 4000 tonn af vörum til og frá Vestfjörðum á ári. Loks mun skipadeild Sambands ísl. samvinnufélaga hafa flutt nokkurt vörumagn til og frá Vestfjarðahöfnum og enn fremur fiskflutningaskip Jökla h/f. Þegar það er athugað, að íbúar Vestfjarða eru töluvert á 11. þús. og þar er mikið athafnalíf og framleiðsla útflutningsafurða, verður ljóst, að flutningaþörf þessa landshluta er mjög mikil. Ýmislegt bendir því til þess, að rekstur sérstaks Vestfjarðaskips gæti borið sig. En um það viljum við flm. þessarar till. þó ekkert fullyrða fyrir fram, en teljum eðlilegt, að nákvæm athugun fari fram á flutningaþörfinni og hvernig skynsamlegast verði úr henni bætt. í þessu sambandi leyfi ég mér að vitna til eftirfarandi ummæla í bréfi frá forstjóra Skipaútgerðar ríkisins til eins af flm. þessarar till. Kemst forstjórinn þar m.a. að orði á þessa leið: „Til hliðsjónar fyrir yður skal þess getið, að m/s Herjólfur, sem er 506 brúttótonn, flutti á s.l. ári 8743 farþega, 9700 tonn af stykkjavöru, 700 tonn af olíu í tönkum og 532 bíla. Rekstrarkostnaður skipsins reyndist 6 millj. 917 þús. kr., en tekjur 6 millj. 570 þús. kr. og rekstrarhalti þannig 347 þús. kr. án afskrifta eða þátttöku í skrifstofukostnaðinum.“ Það er þannig ljóst, að þrátt fyrir það, að Vestmanneyjaskipið Herjólfur hefur á s.l. ári flutt hátt á 9. þús. farþega og nær 10 þús. tonn af stykkjavöru, auk töluverðs annars varnings, þá hefur orðið verulegur halli á rekstri hans á þessu ári. Ég tel rétt, að þessar upplýsingar komi fram og séu hafðar til hliðsjónar, þegar rætt er um það, hvort skynsamlegt sé, að byggt sé sérstakt Vestfjaraskip, sem annist samgöngur, flutninga á fólki og varningi, milli þess landshluta og Reykjavíkur. Ég tel ekki þörf á að fjölyrða frekar um þessa till. Við fim. hennar teljum brýna nauðsyn bera til, að þær umbætur, sem óhjákvæmilega verður að gera á sjósamgöngum við Vestfirði, verði byggðar á sem traustustum grundvelli og feli í sér sem raunhæfasta úrbót á ástandinu eins og það er nú. Vestfirðir hafa búið við skarðan hlut í samgöngumálum. Þeir eru þrátt fyrir miklar umbætur á síðustu árum langt á eftir í vegamálum, og einnig á því sviði er því brýn þörf stórra átaka. Það er von okkar flm., að þessi till. megi verða til þess að ráða fram úr þeim erfiðleikum, sem Vestfirðingar búa nú við um samgöngur á sjó. Ég leyfi mér að óska þess, að till. verði vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 287 till. til þál., svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta fara fram ýtarlega rannsókn á því, hvernig hagnýta megi síldaraflann við Suðurland á sem beztan og verðmætastan hátt, og gera að rannsókn lokinni áætlun um það, á. hvern hátt ríkið geti bezt stuðlað að því, að upp byggist iðnaður, sem vinni sem fullkomnastar vörur úr þessum afla.“ Það getur varla leikið á tveim tungum, að við Íslendingar höfum óvenjugóða aðstöðu til þess að stunda fullkominn matvælaiðnað á grundvelli sjávarafla okkar. Lega landsins hér í Norður-Atlantshafinu mitt á meðal fiskimiðanna skapar okkur möguleika til þess að landa aflanum alveg ferskum, og þá aðstöðu hafa fastar aðrar fiskiðnaðarþjóðir jafngóða. Það er nauðsynlegt, að við nýtum þessa aðstöðu sem bezt með því að framleiða úr sjávaraflanum fullkomna neyzluvöru í fullkomnum neytendaumbúðum og með nútíma frá gangi að öllu leyti. Það var stórt framfaraspor, þegar við tókum upp hraðfrystingu í stórum mæli fyrir 20–30 árum, en síðan er tæpast hægt að ægja, að við höfum tekið upp nýjar aðferðir, sem valdið hafi neinni gerbreytingu í okkar fiskiðnaði. Við höldum áfram að salta aflann og herða hann og frysta hann, eins og við höfum lengi gert. Aðrar þjóðir gera meira í þessum efnum. Þær leggja niður í dósir og sjóða niður, og þær reykja og pakka í margvíslegar neytendaumbúðir og auka þannig verðmætin stórkostlega. Okkar fiskiðnaður er þannig einhæfari en flestra annarra, sem við slíkan iðnað fást, og það á sjálfsagt sinn þátt í því, að íslenzkur fiskiðnaður er tæpast samkeppnisfær við erlendan um hráefni, sem er veitt á íslenzkum miðum. Það er brýnt hagsmunamál að ráða bót á þessu og efla fiskiðnaðinn þannig, að hann framleiði fjölbreyttari og verðmætari vörur. Við getum ekki gert ráð fyrir að geta haldið áfram að draga sífellt meiri afla úr sjónum, heldur verðum við að leggja aukna áherzlu á að auka verðmætin, sem við framleiðum úr þessum afla. Með þeirri fullkomnu veiðitækni, sem hefur rutt sér til rúms á síðari árum, er vandamál okkar í rauninni ekki lengur fólgið í því fyrst og fremst að ná aflanum, heldur hinu, að gera sem mest verðmæti úr honum, og auk þess má, jafnvel telja það nokkuð vafasamt, hve lengi er hægt að halda áfram að ganga á það lagið að auka aflamagnið, og því verður nauðsynin enn brýnni að auka verðmæti hverrar aflaeiningar. Þannig telja t.d. fiskifræðingar okkar, að þorskstofninn við landið sé nærri því fullnýttur og vafasamt að að gera ráð fyrir, að meiri sókn í hann geti verið hagkvæm. Það er að vísu minna vitað um hagi og háttu síldarstofnanna og hversu mikið er óhætt að veiða af þeim árlega, og það er auðvitað hin mesta nauðsyn, að það sé lagt á það mikið kapp að afla fullkominnar þekkingar á því sviði. En með tilkomu fullkominna fiskleitartækja og fullkominna veiðitækja, kraftblakkar, nælonnóta, þá hefur aðataðan til síldveiða gerbreytzt og síld veiðist nú við ýmsar aðstæður, sem áður hefði ekki þurft að reyna að veiða síld við. Þannig veiðist nú síld að vetrarlagi austur með öllu Suðurlandi, og sjómenn og fiskifræðingar hafa látið í ljós þá skoðun, að þessar síldargöngur muni vera árvissar og megi byggja á þeim veiði að staðaldri. Á undanförnum vikum og mánuðum hefur borizt á land í Vestmanneyjum mjög mikið magn síldar. Aðstaðan til vinnslu þar er hins vegar enn þá mjög ófullnægjandi. Frystihúsin geta ekki tekið við nema mjög litlu magni, töluvert er ísað til útflutnings, en langmest fer í bræðslu, til framleiðslu á mjöll og lýsi. Vestmanneyjum er eina síldarverksmiðjan, sem raunar hefur það hlutverk kannske fyrst og fremst að vinna mjöl úr beinum og úrgangi frá frystihúsunum. Það er gert ráð fyrir, að þessi verksmiðja geti brætt um 5000 tunnur síldar á sólarhring, þegar lokið er stækkun, sem nú stendur yfir. í Þorlákshöfn hefur engri síld verið landað á þessum vetri sökum þess, að þar er engin aðstaða til þess að vinna síld með neinu öðru móti en að frysta hana. En þá er það jafnan svo, að það er ekki nema hluti aflans hæfur til frystingar, og þar sem ekki er hægt að gera neitt við hitt, hefur frystihúsið í Þorlákahöfn ekki tekið á móti síld þar í höfninni, heldur keypt frystingarhæfa síld annars staðar og ekið henni til Þorlákshafnar. Í Vestmanneyjum, þar sem bræðsla síldarinnar er næstum eina úrræðið til þess að nýta hana, hefur síldarverksmiðjan ekki nærri haft við að vinna það magn, sem þar hefur borizt á land að undanförnu. Haugar af síld hafa hlaðizt upp á bryggjunum, þar sem allar þrær hafa verið fullar, og af þessu skapast hin mestu vandræði. En alvarlegast í þessu máli er þó það, að með þessum hætti fer langmest af síldinni til bræðslu, og á þann hátt verða framleiðsluverðmætin, sem úr henni fást, allt of lítil. Síldaraftinn á s.l. sumri við Norður- og Austurland, sem fór í bræðslu, nam um 2 millj. mála eða sem svarar 2.7 millj, tunna, og aðeins um 1/2 millj. tunna fór til annarra nota. síldarverksmiðjur ríkisins hafa áætlað, að útflutningsverðmæti bræðslusíldaraflans fob. Frá s.l. sumri muni nema um 450 millj. kr., en það er aðeins um 200 kr. úr hverri tunnu aflans. Þetta er aðeins lítið brot af því framleiðsluverðmæti, sem fæst úr hverri saltsíldartunnu, og enn minna brot af því, sem fæst með öðrum og fullkomnari aðferðum. Þess vegna ber að taka flestar aðrar verkunaraðferðir fram yfir bræðslu, þó a5 auðvitað sé hitt jafnljóst, að alltaf hlýtur eitthvað af aflanum að fá þá meðferð, þótt ekki væri annað en úrgangurinn. Í sambandi við nýjar síldarbræðslur, sem byggðar yrðu, þarf að kanna vandlega, hvort nýjar aðferðir, sem sífellt er verið að reyna að fullkomna erlendis til framleiðslu á betra og fínna mjöli, svokölluðu manneldismjöli, kæmu til greina. Komi slíkar aðferðir til greina fyrir síld, eru þær trúlega líklegri fyrir magra síld en feita. Auðvitað verður að fara varlega í því að taka upp nýjar aðferðir, sem eru ekki fullreyndar, af því höfum við ekki of góða reynslu í íslenzkum síldariðnaði, en megum hins vegar ekki láta það hræða okkur meira en efni standa til. Hér er mikið í húfi, að það megi takast að vinna sem fullkomnastar afurðir úr þessu mikla aflamagni. Suðurlandssíldin er einmitt talin henta mjög vel til ýmiss konar vinnslu, sem nýtur vaxandi vinsælda á mörkuðum, svo sem súrsun, reykingu o.fl., m.a. sökum þess, að hún er magrari en Norðurlandssíldin. Ýmiss konar verkun á síldarflökum kemur einnig mjög til álita, og það eru nú á markaðinum mjög fullkomnar vélar til þess að flaka síld, sem þó kveður enn of lítið að hér á landi. Það hafa ýmsir aðilar sýnt virðingarverða viðleitni til þess að fara inn á nýjar brautir í þessum efnum, en það hefur enn sem komið er verið í frekar smáum atil og á algeru byrjunarstigi. En auðvitað er full ástæða til þess, að nýjar leiðir í þessum efnum séu ekki aðeins athugaðar á Suðurlandi, heldur einnig annars staðar á landinu, en því er það fyrst og fremst nefnt í till., að við stöndum nú frammi fyrir algerlega nýjum viðhorfum í hafnarbæjunum á Suðurlandi, ef síldveiði verður þar árviss atvinnugrein, og þá liggur fyrir að taka afstöðu til þess, á hvern hátt yrði bezt byggður upp iðnaður á grundveili þessa afla. Það væri þá hin mesta nauðsyn, ef hægt væri að skipuleggja þennan iðnað í rauninni frá grunni, til þess að tryggja, svo sem frekast er kostur, skynsamlega uppbyggingu þessa iðnaðar frá byrjun. Sú athugun, sem hér er lagt til að fari fram á þessum málum, verður að vera ýtarleg og umfangsmikil. Það ber þar að kalla til ráðuneytis hina færustu sérfræðinga, ekki aðeins fiskiðnfræðinga og þá, sem kunnugastir eru markaðamálum og færastir á því sviði. Það verður einnig að kalla til fiskifræðinga til þess að meta það, hversu traustur grundvöllur þessar síldargöngur eru fyrir iðnaðaruppbyggingu. og láta í ljós rökstutt álit á því, að stofnarnir þoli árlega veiði, þeir sem þarna eru á ferð. Ég leyfi mér, herra forseti, að óska þess, að till. verði vísað til allshn. og umr. frestað á. meðan.



Herra forseti. Þessi till. gefur tilefni til þess að vekja athygli á þeim ósið, sem mjög færist í vöxt og einkum þm. hv. Framsfl. standa fyrir, að flytja hér á hinu háa Alþingi till., sem eingöngu eru samdar og fluttar í áróðursskyni, en eru að formi til og jafnvel efni þannig, að þær geta varla talizt þinghæfar, og á það við um þessa till., sem hér er flutt. Hér er lagt til, að Alþingi skori á ríkisstj. að láta fara fram almenna athugun á því, hvernig hagnýta megi síldaraflann við Suðurland á sem beztan og verðmætastan hátt, og gera að því loknu áætlun um, á hvern hátt ríkið geti bezt stuðlað að því, að hér byggist upp iðnaður, sem vinni sem fullkomnasta vöru úr þessum afla. Hér er í sannleika sagt ekki um að ræða nein veruleg rannsóknarefni, sem upplýsa þurfi. í atvinnuveginum, sem hér er um að ræða innan sjávarútvegsins, er um að ræða mjög víðtæka þekkingu á þeim vandamálum, sem hér er vakin athygli á. Hvert einasta mannsbarn er um það sammála, að nauðsynlegt er að hagnýta síldaraflann, ekki bara við Suðurland, þar sem þessi hv. þm. ætlar sér að vera í íramboði, heldur við allt land, umhverfis allt landið. Hér er ekki um neitt að ræða, sem neina sérstaka athygli þarf að vekja á. En ef það á að vera kjarni þessarar till., að flm. vilji benda á, að ríkið geri ákveðnar ráðstafanir til styrktar þeim atvinnuvegi, sem hér er um að ræða eða hér þarf að koma á fót, þá er það skylda tillögumanns að benda á, í hverju sá stuðningur á að vera fólginn. Það ætti t.d. að segja alveg skýrum stöfum, ef hann meinar eitthvað með sínu máli annað en einfaldan áróður í sínu kjördæmi, hvort hann t.d. ætlast til þess, að ríkið byggi niðursuðuverksmiðju. Það væri þinghæf till. að leggja til, að Alþingi skori á ríkisstj. að byggja t.d. niðursuðuverksmiðju. Þessi hv. þm. er einn af aðalframkvæmdastjórum stærsta fyrirtækis landsmanna, Sambands ísl. samvinnufélaga. Það fyrirtæki hefur með höndum mikinn og stórvirkan fiskiðnað og á mörgum sviðum, meira að segja einnig á þeim sviðum, sem hann talaði um í sinni framsöguræðu og talað er um í grg., að vanrækt hafi verið. Ef hann meinar það með till., að ríkisstj. eigi að kenna Sambandi ísl. samvinnufélaga eða öðrum, hvernig eigi að reka t.d. niðursuðuverksmiðju, þá er það þinghæf till., en þá á hann að segja það. Ef hann meinar það, að ríkið eigi að styrkja sig eða aðra til þess að reka niðursuðuverksmiðju, er það að vísu ekki þinghæf till., því að það ætti heima í sambandi við fjárlagaumr., en ef hann meinar, að ríkið eigi að hjálpa Sambandinu til þess að fá peninga til að reka niðursuðuverksmiðjur, gæti hann flutt till. um það. Það væri á takmörkum, að sú till. væri þinghæf, því að SÍS ætti að snúa sér að bönkunum, sínum bönkum, sem það hefur góðan aðgang að, og ætti ekki að þurfa hjálp ríkisstj. til þess. Eða ef hann meinar, að ríkið eigi að leita markaða fyrir saltsíld, fyrir niðursuðuvörur, þá á hann að segja það, það væri fullkomlega þinghæf till. M.ö.o.: ef hv. þm. meinar með þessari till., að ríkið eigi að hjálpa hans fyrirtæki, SÍS, eða einhverjum öðrum, sem stunda fiskiðnað, á hann að segja það, og þá á hann að segja, í hvaða formi hann vill að ríkið hjálpi sínu fyrirtæki eða einhverjum öðrum, sem stunda þessa atvinnu eða hafa vanrækt að stunda hana. Sannleikurinn er nefnilega sá, að kjarni í þessu máli er ekki sá, að hér vanti rannsóknir, allra sízt rannsókn á því, sem hvert mannsbarn í landinu veit, ekki sízt í hans kjördæmi, að það þurfi að fullnýta síldaraflann sem bezt. Á þessu þarf enga rannsókn, vegna þess að þar liggja staðreyndirnar allt of augljóslega fyrir. Það, sem hér þarf, eru athafnir, eru framkvæmdir til þess að hagnýta síldaraflann, og við það hafa ýmsir aðilar fengizt, m.a. hans fyrirtæki, en ekki staðið sig nógu vel. Ef að baki till. liggur einhvers konar hjálparbeiðni frá SÍS til ríkisins, vil ég fá að vita, í hverju hjálpin á að vera fólgin. Á hún að vera kennsla? Á hún að vera styrkur? t hún að vera peningar? Á hún að vera markaðsleit? Með því móti væri till. komin í þinghæft form. Í því formi sem hún er núna, er hún eingöngu áróður af lélegasta tagi. Síldin, sem veiðzt hefur við Suðurland undanfarin ár, hefur, eins og allir vita, aðallega farið til bræðslu, söltunar og frystingar. Aðstaða til vinnslu síldarinnar hefur stórlega batnað undanfarið vegna margvíslegra aðgerða útvegsmanna. Sala á saltsíld og frystri síld hefur einnig gengið vonum framar, þegar höfð er hliðsjón af þeirri gífurlegu aukningu, sem hefur átt sér stað, og því, hversu takmarkaðir síldarmarkaðirnir því miður eru. En til þess að sanna það mál mitt, að mikið hefur verið unnið og mikill árangur hefur náðst í aukinni sölu Suðurlandssíldar, skal ég láta þess getið, með leyfi hæstv. forseta, hver söltun Suðurlandasíldar hefur verið undanfarin 4 ár. 1959 var hún 52065 tunnur, 1960 var hún 78550 tunnur, 1961 var hún 109835 tunnur og 1962 var hún 124296 tunnur. Söltun Suðurlandssíldar hefur því meira en tvöfaldazt á s.l. 4 árum. Og þessar tölur bera sannarlega ekki vitni um, að vanrækt hafi verið að vinna að aukinni nýtingu Suðurlandssíldar eða að afla henni markaða. S.l. 5 ár hefur tekizt að afla nýrra markaða fyrir saltaða Suðurlandssíld í samtals 8 nýjum löndum; og á yfirstandandi vertíð hafa verið gerðir samningar um sölu á síldinni til samtals 11 landa. Hún hefur aldrei verið seld til fleiri landa en einmitt nú. Á undanförnum árum hafa verið gerðar nákvæmar athuganir í öllum neyzlulöndum saltsíldar og einnig í fjölda landa utan hins eiginlega neyzlusvæðis saltsíldar á því, hvort ekki sé unnt að finna markaði fyrir nýjar tegundir saltsíldar. Hefur stanzlaust verið unnið að því undanfarin ár að gera tilraunir með verkun Suðurlandssaltsíldar eftir nýjum aðferðum. ilrið 1980 var sérstök tilraunastöð starfrækt í Reykjavík á vegum síldarútvegsnefndar. En það er mjög athyglisvert, að á sama tíma og söltun hefur aukizt hér, hafa öll önnur framleiðslulönd saltsíldar orðið að draga úr söltun sinni. Ein tegund framleiðslunnar hefur því miður orðið útundan í þeirri öru þróun, sem hér hefur átt sér stað undanfarið, og það er niðurlagning á síld. Hér á landi eru þó nokkrar verksmiðjur, sem geta lagt niður síld, en afköst þeirra hafa verið nýtt að mjög litlu leyti. Hér er m.ö.o. um að ræða ónýtta afkastagetu til niðurlagningar á síld, og ber þetta kannske skýrara vitni en allt annað um það, hversu raunhæfan grundvöll vantar gersamlega undir það gaspur, sem hv. þm. flutti áðan í framsöguræðu sinni og er einnig að finna í grg. fyrir till., og um það, hversu fullkominn áróður er um að ræða við flutning till. eins og þessarar. Fyrir nokkrum árum var einmitt með tilstilli hins opinbera og á vegum síldarverksmiðja ríkisins reist mjög fullkomin niðursuðuverksmiðja á Siglufirði. En því miður hafa ekki þær vonir, sem tengdar voru við þá framkvæmd, rætzt, því að sala á framleiðslu hennar til útflutnings hefur gengið mjög illa. Svipaða sögu mun vera hægt að segja af öðrum verksmiðjum, að öflun erlendra markaða fyrir framleiðsluvörurnar hefur gengið mjög illa, hverju sem þar er um að kenna. Kjarni þess máls, sem hér er um að ræða, er því alls ekki sá, að hér sé um að ræða framleiðslugetu í þeirri grein, sem við höfum fyrst og fremst vanrækt. Það sé um að ræða ónotaða framleiðslugetu, vegna þess að þeim, sem þessa framleiðslu hafa stundað, hefur ekki tekizt af einhverjum ástæðum að finna markað fyrir hana erlendis. Ef það er meining hv. þm., - hans aðalmeining með till., að ríkið hefji sérstaka sókn að hjálpa þessum fyrirtækjum til að finna þann markað, sem þau hafa ekki fundið, þá er það út af fyrir sig lofsverður tilgangur, þá ætti hann að segja það. Fyrst hv. þm. gaf mér tilefni til að taka til máls með flutningi þessarar kyndugu till., vil ég ljúka máli mínu með því að beina til hans tveim fsp., sem ég legg mikla áherzlu á að hann svari, þegar hann kemur hér í pontuna á eftir. Hann á að hafa aðstöðu til þess sem einn af helztu framkvæmdastjórum stærsta fyrirtækja íslendinga og eins stærsta fyrirtækis í fiskiðnaði, sem hér er um að ræða. Er það ekki rétt, að Samband ísl. samvinnufélaga hafi fengið tilboð um það frá sambandi sænsku samvinnufélaganna fyrir nokkru að byggja fullkomna niðursuðuverksmiðju annaðhvort á Akureyri eða í Reykjavík eða jafnvel bæði á Akureyri og í Reykjavík? Er þetta rétt, eða er þetta ekki rétt? Ef þetta er rétt, fór þá fram athugun á rekstrargrundvelli slíkrar niðursuðuverksmiðju á Akureyri eða í Reykjavík, á öðrum hvorum staðnum eða báðum, og hvað leiddi sú niðurstaða í ljós? Ég veit, að hv. þm. þekkir þetta mál. Ef minni hans er eitthvað óljóst, skal ég hjálpa upp á það á eftir. En ég vil heldur, að hann svari spurningunni sjálfur. Hvað leiddi þessi niðurstaða í ljós? Og hvernig stendur á því, að Samband ísl. samvinnufélaga hefur ekkert hafzt að í þessu máli? Hver er ástæðan fyrir því? Hvers vegna hefur Samband ísl. samvinnufélaga ekki þegið tilboð sænsku samvinnufélaganna um aðstoð við að koma hér á fót niðursuðuverksmiðju til þess að verka síld? Er um að ræða áhugaleysi SÍS á málinu? Sýndi áætlunin, að um ónógan gróða væri að ræða? Eða var um það að ræða, að erfiðleikar væru á því að selja afurðirnar? Þetta vil ég fá að vita af hálfu hv. þm., flm. tillögu þessarar.



Herra forseti. í grg. þeirrar till., sem hér liggur fyrir, segir, og einnig hefur það komið fram í framsöguræðu hv. flm., 2. þm. Sunnl. (HB), að efni þessa máls beinist nokkuð að aðstöðu Vestmanneyinga í sambandi við síldariðnað. Vestmanneyingar fagna því að sjálfsögðu, ef þeir eignast nýja vini og nýja forsvarsmenn um sín áhuga- og framfaramál, menn, sem áður hefur ekki verið vitað um og áður hafa ekki stungið upp höfðinu. Ég ætla þó að vona, að þetta sé ekki aðeins vegna þess, að kosningar eru fram undan, heldur sé það varanlegt, einnig eftir kosningar, og það jafnframt, þó að flokkur hv. flm. kæmist í stjórnaraðstöðu og yrði ráðandi í ríkisstj. Ég tel þó, að þetta sé nokkur sönnun þess, sem Sjálfstfl. sagði í sambandi við kjördæmamálið, að það mundi auka víðsýni þm., ef þeir kæmust í atærri kjördæmi og fengju stærra athafnasvið og meira um að hugsa, það mundi auka víðsýni þeirra, þeir ekki verða eins staðbundnir í sambandi við hin smærri sérmál einstakra byggðarlaga og þeir áður voru. Ég tel, að með grg. og flutningi till. og framsögu flm. hafi fengizt nokkur staðfesting á því, sem Sjálfstfl. sagði í sambandi við kjördæmabreytinguna, en Framsfl. þá gersamlega neitaði að mundi geta átt sér stað. Það er þó aðallega aðstaða Vestmanneyinga í sambandi við síldariðnað, sem hefur hvatt mig til að taka hér til máls. Sú breyting hefur orðið á hér sunnan- og suðvestanlands og þá að sjálfsögðu ekki síður í Vestmannaeyjum en öðrum verstöðvum á þessu svæði, að við stöndum frammi fyrir því, að ef framhald verður á síldveiðum eins og verið hefur nú síðustu árin, þá erum við að verða öðrum þræði jafnvel meiri síldariðnaðarbær en áður var um þorsk og annan fisk, sem þar veiðist. Þetta skapar að sjálfsögðu mörg vandamál til athugunar og umhugsunar, og hefur það ekki farið fram hjá Vestmanneyingum, hvorki ráðamönnum bæjarfélagsins né atvinnurekendum þar, hver aðstaða þarna er að skapast. Ég get verið alveg sammála flm. um, að það væri æskilegast í alla staði, að íslendingar, ekki einungis í sambandi við síld, heldur í sambandi við sína framleiðslu almennt, gætu gjörnýtt það hráefni, sem hér er aflað, því að ég hygg, að það komi e.t.v. því miður síðar í ljós, að Íslendingar verði að stefna að öðru frekar en auka aflamagnið, heldur verði einnig að fara inn á þá braut að gjörnýta þann afla sem mest, sem á land kemur. En á þessu eru tveir sjáanlegir annmarkar, eins og aðstaðan er í dag. Það er fyrst og fremst í sambandi við vinnuaflið. Vinnuafl er nú ekki til yfirleitt í sjávarplássunum til þess að gjörvinna síld né annan fiskafla, eins og væri æskilegast. Rannsókn á þessu fór fram í Eyjum í sumar, um þessa aðstöðu, hvort þar væri aðstaða til gjörvinnslu á síld, og kom þar greinilega í ljós, að þau atvinnufyrirtæki, sem þar eru, eiga fullt í fangi með að anna og afkasta þeim afla, sem á land berst, í því formi, sem nú er gert. Ég skal viðurkenna, að það væri mjög æskilegt, að þetta gæti á annan veg verið, en við verðum að beygja okkur fyrir staðreyndunum. Þannig er þetta í dag. Einnig kemur annað til greina þarna, ef það þróast í þá átt, að um minnkandi aflamagn verði að ræða og farið verði inn á þá braut að gjörvinna aflann meira en gert hefur verið, þá er það spursmál: Þolir gjörvinnslan hærri kaupgreiðslur til sjómanna og útgerðarmanna en þær aðferðir, sem nú er beitt? Ef gjörvinnsla þolir ekki hærri greiðslur til sjómanna og útgerðarmanna, þá er það atriði, sem mjög væri erfitt viðfangs og erfitt að ráða fram úr. Aðstaða, eins og ég gat um áðan, í sambandi við síldariðnað hefur gerbreytzt hin síðari ár, og er okkur í Vestmannaeyjum það að sjálfsögðu eins ljóst og ljósara en flestum öðrum. Það er bent á það í grg., að þar sé um að ræða eina síldarverksmiðju, sem eftir þá stækkun, sem nú fer fram, muni afkasta um 5000 málum á sólarhring. Þetta er rétt. Bæjarstjórn Vestmannaeyja eða ég fyrir hönd bæjarstjórnar hef rætt við einstaka nm. í stjórn síldarverksmiðja ríkisins um þann möguleika, að ef síldarverksmiðjur ríkisins hugsi um að byggja nýjar verksmiðjur hér suðvestan- eða sunnanlands, þá verði a.m.k. ein þeirra staðsett í Vestmannaeyjum. Að þessu liggja full rök að okkar áliti. Það hefur sýnt sig, og þó alveg sérstaklega nú í vetur, að stór hluti af haust- og vetrarsíld veiðist á svæðinu frá Reykjanesi að Ingólfshöfða. Þegar er búið að landa í Vestmannaeyjum um 172 þús. tunnum af síld og hefur þó farið fram hjá Eyjum mikið magn af síld, ekki veit ég, hversu mikið það er, en það liggur hins vegar fyrir, að þar er um mjög mikið magn af síld að ræða, sem hefur ekki verið landað þar, vegna þess að þar hefur ekki verið verksmiðja til að taka á móti og vinna úr hráefninu. Vestmannaeyjar eru nú í dag, miðað við haust- og vetrarsíldina, að komast í tölu hæstu staða hér við Faxaflóa, og er þar aðeins um að ræða Reykjavík og Keflavík, sem tekið hafa á móti meira síldarmagni en í Vestmannaeyjum hefur verið landað enn. Það liggja því öll rök að því, að ef á að bjarga verðmætum þess afla, sem vitanlegt er að við Vestmannaeyjar er, þá verður að vinda bráðan bug að því fyrst og fremst, að þar verði aðstaða til meiri nýtingar á síld í því formi, sem nú er gert, með því að byggja síldarverksmiðjur og skapa frekari aðstöðu í frystihúsunum til þess að frysta meira magn af síld en enn þá hefur verið gert. Þetta er gagnvart Vestmannaeyjum það sjónarmið, sem liggur fyrir, og það, sem verið er að vinna að, og hefur þetta mál, eins og ég sagði áðan, verið tekið til viðræðna við stjórnendur síldarverksmiðja ríkisins, bæði munnlega og einnig hefur þeim verið skrifað um málið, og okkar grg. liggur hjá þeim til athugunar. Hvað úr framkvæmdum kann að verða, skal ég ekki neitt segja um á þessu stigi, en allt hlýtur þetta að vera til athugunar og yfirvegunar, og vænti ég þess, að tillit verði tekið til þeirra aðstæðna, sem hafa skapazt, með því að fyrir liggur, eins og ég sagði áðan, að verulegur hluti af því síldarmagni, sem veiðist, sérstaklega í desember og fram eftir vertíð, veiðist á svæðinu frá Reykjanesi og að Ingólfshöfða, og hlýtur að verða hagfellt fyrir bátaflotann, hvar sem hann annars á heima, þann bátaflota, sem síldveiðar stundar, að landa síldinni miðsvæðis eða í Vestmannaeyjum. Fyrst ég er farinn að ræða þessi mál, eins og þessi þáltill. gaf mér tilefni til, er rétt, að einnig sé rædd sú breyting, sem fyrirsjáanlega hlýtur að verða á aðstöðu bátaflotans í framtíðinni og að ég held þegar á næstu vertíð. Það hefur kamið í ljós nú í vetur, að Íslendingar eiga ekki nægilegan mannafla á þann bátaflota, sem fyrir hendi er. Þetta hefur í sumum verstöðvum skapað alls konar erfiðleika. Bátar hafa ekki komizt á flot. Þeir hafa stundað veiðar, sem þeir annars hefðu ekki lagt út í, eingöngu vegna þess, að mannafli hefur ekki fengizt til þess að gera út með þau veiðarfæri, sem áður var gert, og á ég þar aðallega við línu- og netaveiðar. Nú er vitað, að fyrir Íslendinga er verið að byggja bæði erlendis og hér á landi tugi af 200–250 tonna skipum, sem hljóta, þegar þau koma í gagnið, að taka til sín verulegan hluta af sjómönnum, sem nú eru á smærri bátum. Ef ekkert verður að gert, hlýtur þessi breyting, sem er að verða á bátaflota landsmanna, og þær breyttu aðstæður, sem nú eru, að verulegur hluti hans er farinn að stunda síldveiðar í staðinn fyrir þorskveiðar áður, að skapa örðugleika, sem fram úr verður að ráða, að ég hygg þegar fyrir næstu vertíð. Ég hygg, að þessi mál hljóti að þróast í þá átt, að bátaflotinn verði látinn stunda þær veiðar, á þeim tíma og á þeim stöðum, sem hagkvæmast er fyrir hann fjárhagslega og útheimtir sem minnstan mannafla miðað við þá afkastagetu, sem hann annars hefur möguleika á. Það er, að ég veit, fyrir marga útgerðarmenn mikið áhyggjuefni sú aðstaða, sem nú hefur skapazt, og þeir horfa með áhyggjum fram á framtíðina. Margir þessara manna eiga ágæta 50–70 tonna báta, sem þeir fyrirsjáanlega geta ekki á næstu vertíð, þegar hinn nýi skipastóli er kominn til landsins, tekið í notkun. Þá geta þeir fyrirsjáanlega ekki með góðu móti stundað þær veiðar, sem áður hefur verið gert, með línu og net, vegna þess að sjómenn eru ekki til í landinu til þess að gera bátaflotann út. Ég vil taka undir það, sem hæstv. viðskmrh. sagði hér, að því miður óttast ég, að sú till., sem hér er borin fram, sé kannske miklu frekar sýndartill. en þar liggi á bak við nokkur alvara, og tel ég það varla sæmandi fyrir hv. 2. þm. Sunnl. (HB) að láta slíkt eftir sig liggja. Ég tel, að þessi mál öll séu allt of viðamikil fyrir þjóðfélagið í heild og allt of veigamikil fyrir Vestmanneyinga, að við eigum að einblína á það að gjörnýta síldaraflann, vitandi það, að við erum þegar í hálfgerðri sjálfheldu og ég vil segja kannske algerri sjálfheldu að vinna þann afla, sem nú þegar berst í land og þar er krafizt að sé tekinn til vinnslu. Ég skal svo ekki fjölyrða meira um þetta, en taldi rétt að gefnu tilefni að vekja athygli á þeirri aðstöðu, sem er að skapast við hinn aukna bátaflota, og þeirri aðstöðu, sem þegar er fyrir hendi og sjáanlega fer vaxandi, að rekstur bátaflotans getur lent í erfiðleikum vegna þess, að ekki eru til nægilega margir sjómenn hér á landi, til þess að honum verði haldið út til þeirra veiða, sem fram að þessu hafa verið algengastar á vetrarvertíð, en það eru línu- og netaveiðar.



Herra forseti. Flutningur þeirrar till., sem hér er til umr., hefur farið í fínu taugarnar á hæstv. viðskmrh. og vakið hjá honum mikla reiði, sem hér fékk útstreymi áðan, eins og hv. þm. hafa séð. Ég kvaddi mér hljóðs, áður en hv. 3. þm. Sunnl. talaði, og hann hefur nú í verulegum atriðum svarað því, sem hæstv. viðskmrh. hafði hér fram að færa. Hv. 3. þm. Sunnl. rökstuddi það, sem haldið er fram í grg. og framsöguræðu að till, minni, að við stöndum frammi fyrir nýjum viðhorfum, sem er fullkomin ástæða til að ríkið taki forustu um að séu athuguð til hlítar. Hæstv. viðskmrh. upplýsti, að á þeim sviðum, sem till. ræðir um, væri mjög víðtæk þekking fyrir hendi og væri þess vegna ekki tilefni til þess að láta sérstakar rannsóknir fara fram á öllum þeim umfangsmiklu sviðum, sem þarna koma til athugunar. Það er að vísu gert ráð fyrir því í till., sem hér er til umr., að ríkisvaldið hafi forustu um að marka þær línur, sem þessi væntanlegi iðnaður þróaðist eftir, eftir að ýtarleg athugun hefði farið fram, og það er sannast að segja meira en lítið kyndugt að heyra hæstv. viðskmrh., einn af aðalleiðtogum jafnaðarmanna, halda því fram, að það sé ekki ástæða til þess, að ríkið hafi einhverja leiðsögn um mál eins ag þessi. Ég veit ekki nema það væri rétt að minna hæstv. viðskmrh. á það í þessu sambandi, að hann hefur nú um 3 eða 4 ára skeið verið að bögglast við að koma saman framkvæmdaáætlun, sem hann öðru hverju tofar að verði lögð fram innan skamms, en enn hefur ekki séð dagsins ljós. Það verður að gera ráð fyrir því, að í sambandi við slíka hluti hafi ríkið látið fara fram athuganir á grundvallarmöguleikum þeirra ýmsu atvinnuvega, sem upp á að byggja, og leggi í slíkri áætlun höfuðlínurnar um, hver framvindan skuli verða á næstunni. Það þarf þess vegna ekki að koma hæstv. viðskmrh. neitt kynlega fyrir sjónir, þó að gert sé ráð fyrir þeirri mátsmeðferð, sem gert er ráð fyrir í þessari tillögu. Ég vil í sambandi við þær spurningar ýmsar, sem hæstv. viðskmrh. beindi til mín og spurði mig um, hvort ég gerði ráð fyrir því með till. minni, að ríkið t.d. færi að byggja niðursuðuverksmiðju, - ég vil segja, að það getur vel komið til mála að athuguðu máli, að ríkið ætti að byggja niðursuðuverksmiðju. ríkið hefur byggt niðursuðuverksmiðju, og ríkið hefur rekið niðursuðuverksmiðju með góðum árangri, og það var hæstv. fyrrv. ríkisstj. Alþfl., sem seldi þá niðursuðuverksmiðju úr höndum ríkisins í stað þess að gera hana af myndarskap að tilraunastöð fyrir nýjan iðnað í landinu. Ég læt hv. þm. það eftir að álykta sjálfir um það, hve smekklegt þeim finnst af hæstv. viðskmrh. að draga hér inn í umr. um málið það fyrirtæki, sem ég starfa hjá. Ég vil láta hæstv. viðskmrh. vita af því, að hann mun vafalaust geta fengið þær upplýsingar hjá því fyrirtæki, sem hann þarf á að halda, og hann raunar upplýsti það hér áðan, að hann hefði fengið þær. Hins vegar mun ég ekki standa hér í neinni yfirheyrstu af hálfu hæstv. viðskmrh. um málefni þess fyrirtækis, sem ég starfa hjá, það mun ég ekki gera. Það eru gerðar ýmsar áætlanir og athuguð ýmis mál. Það er oft neikvæður árangur af slíkum athugunum, hann verður líka oft jákvæður, og jafnvel þótt neikvæður árangur fáist að sinni, er jafnan haldið áfram slíkum athugunum, þangað til gengið er úr skugga um það endanlega, hvort þær geti ekki að betur athuguðu máli reynzt jákvæðar. Ég vil vekja athygli á því, sem mjög greinilega kom fram í ræðu hv. 3. þm. Sunnl., að í sambandi við þessi mál, sem till. mín víkur að, eru einmitt fjölmörg viðfangsefni, sem kannske eru mörg hver æðimikið könnuð, en mér vitanlega hefur ekki verið stillt upp í því ljósi, að myndin af málinu verði heilleg eða fullnægjandi. Og það er vissulega rétt, sem hv. 3. þm. Sunnl, sagði, að við stöndum í þessu sambandi frammi fyrir nýjum viðhorfum í einum aðalatvinnuvegi í stórum landshluta, ef það nú yrði svo, eins og hv. 3. þm. Sunnl. vék að að orðið gæti, að síldveiðarnar á þessu svæði yrðu fullt eins umfangsmiklu atvinnurekstur og þorskveiðarnar hafa verið. Ég sé ekki ástæðu til þess að lengja þessar umr. meira. Ég þykist hafa gert grein fyrir því, af hverju þessi till. er flutt og hverju ég hyggst ná með því, að till. yrði samþ., hverju ég hyggst ná með því til hagsbóta fyrir þessa atvinnuvegi í framtíðinni.



Herra forseti. Hv. þm. sagði með allmiklum þunga, að hann mundi ekki standa hér í neins konar yfirheyrslum gagnvart mér um mátefni þess fyrirtækis, sem hann starfaði hjá. En hann getur samt sem áður flutt hér till. í áróðursskyni - í hreinu áróðursskyni, sem grundvallast á beinum blekkingum, - blekkingum, sem honum sem starfsmanni síns fyrirtækis á að vera kunnugt um, því að hugsunin bak við till. þessa er sú, að ríkisvaldið hafi vanrækt eitthvað í þessum efnum. Það er Sambandið m.a., sem er sekt um þá vanrækslu, sem um er að ræða, ef einhver er. Hv. þm. sagðist því ekki svara mínum fsp. Ég átti von á því, að hann vildi ekki svara þeim. Því sagði ég áðan, að gerði hann það ekki, skyldi ég gera það sjálfur, og það skal ég gera nú. Ég spurði hv. þm., hvort það hefði komið tilboð frá sambandi sænsku samvinnufélaganna til Sambands ísl. samvinnufélaga um aðstoð sænsku samvinnufélaganna til að koma á fót hér á landi fullkominni niðursuðuverksmiðju. Svarið er já. Fór fram athugun á rekstrargrundvelli slíkrar verksmiðju hér á landi? Svarið er já. Ég spurði: Ætlar Sambandið íslenzka að þiggja aðstoð sænska samvinnusambandsins til að koma slíkri verksmiðju á fót? Svarið er nei. Ég spurði: Af hverju ætlar íslenzka Sambandið ekki að þiggja aðstoð sænska sambandsins til að koma slíkri verksmiðju á fót? Svarið er: SÍS taldi sig ekki hagnast nóg á stofnun og rekstri slíkrar verksmiðju. Þetta vil ég sérstaklega undirstrika. Svarið við þessari spurningu, svarið við því, hvers vegna SÍS er ekki búið að þiggja aðstoð sænsku samvinnufélaganna til að koma verksmiðju hér á fót, svarið við því, hvers vegna SÍS hefur vanrækt að koma slíkri verksmiðju hér á fót, er, að rannsókn SÍS sjálfs sýndi, að SÍS hagnaðist ekki nóg á rekstri verksmiðjunnar. Mér finnst hvorki hv. þm. né neinir aðrir geta verið hissa á því, þótt ég hlífi honum ekki við því að skýra frá þessu, þegar hann flytur till. eins og þá, sem hér er um að ræða, og heldur ræðu eins og þá, sem hann flutti hér áðan. Þm. kvartaði undan því, að það væri ósmekklegt af mér að vera að draga það fyrirtæki, sem hann starfar við, inn í þessar umr. Þar færist skörin upp í bekkinn. Hann sjálfur blandar sínu eigin fyrirtæki ekki aðeins inn í umr., heldur inn í grg. fyrir till., því að hér stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Ýmsir aðilar hafa sýnt virðingarverða viðleitni til þess að gera tilraunir með betri hagnýtingu síldar. Samband ísl. samvinnufélaga hefur komið upp tilraunaverksmiðju í Hafnarfirði, sem m.a. fæst við reykingu síldar.“ Þetta endurtók hann í sinni ræðu. Það er ekki ég, sem hef blandað Sambandinu inn í þessar umr., heldur hann sjálfur. Og þá getur hann ekki fyrzt, við, þótt honum sé svarað í sömu mynt og talað um þátt Sambandsins í þessu máli. En ég skal bæta við upplýsingar í grg. nokkru, sem hann þar þegir um. Hann er þar að hæla Sambandinu, skjalla Sambandið fyrir framtak þess í þessu máli. Sannleikurinn er sá, að verksmiðjan í Hafnarfirði hefur nær eingöngu reykt ál og lax, en engan áhuga sýnt á þeirri afurð, sem þessi þm. leyfir sér síðan að flytja heita áróðurstill. um hér á Alþingi. Það hefur Sambandið vanrækt. Þm. hefði átt að snúa sér að sínum yfirboðurum og samstarfsmönnum í Sambandinu og fá þá til að gera skyldu sína, í staðinn fyrir að flytja innantómar áróðurstill. hér á Alþingi. Ég skal enn bæta við, að það er að vísu ekki svo, að Sambandið hafi algerlega vanrækt að stuðla að því, sem till. fjallar um. Till. fjallar um að hagnýta Suðurlandssíldina sem allra bezt. Það er ekki alveg rétt, að Sambandið hafi vanrækt þetta fullkomlega. Sambandið hefur nefnilega reykt ofboðlítið af síld, og það hefur verið flutt út - hvað mikið, haldið þið, af síld frá fyrirtæki SÍS í Hafnarfirði? 50 kg. Hálf tunna. Það er allt framtak Sambandsins til að styðja þann málstað, sem þessi þm. flytur belgingstill. um hér. Allt framlag Sambandsins til þessa er að flytja út hálfa tunnu af reyktri síld. Og þetta er stærsta fyrirtæki Íslendinga. Þm. hefði átt að neita sér um það að vera að draga skjall um sitt eigið fyrirtæki inn í grg. sína og ræðu sína hér. Þá hefði hann ekki orðið sér til þeirrar minnkunar, sem hann því miður er að verða sér. En samtímis því, sem SÍS bregzt því hlutverki sínu varðandi hagnýtingu Suðurlandssíldar og reykir ekki til útflutnings nema hálfa tunnu, flytur einn af þm. Framsfl. till. hér á Alþingi um að skora á ríkisstj. að stuðla að aukinni hagnýtingu á Suðurlandssíld, m.ö.o.: meðan hann sjálfur og hans eigið fyrirtæki bregzt skyldu sinni, reynir hann að leiða athygli frá því með því að skora á aðra að bæta úr. Þetta er það, sem kalla má framsóknarmennsku.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. um launakjör alþingismanna. Þetta hef ég gert m.a. af því, að ég tel launakjör þingmanna orðin ósæmilega lág. Þau hafa hlutfallslega farið lækkandi ár frá ári miðað við önnur launakjör hér á landi, og hafa þau þó einnig farið rýrnandi að raunverulegum kaupmætti á seinustu árum. Um seinustu aldamót hygg ég, að þingfararkaup hafi verið u.þ.b. fjórum sinnum hærra en almennt verkamannakaup var þá. En nú skortir mjög mikið á, að það hlutfall haldist. Þó er þess að gæta, að með tilkomu stóru kjördæmanna eftir síðustu kjördæmabreytingu hefur tilkostnaður þingmanna við þingmannsstarfið margfaldazt, og kemur þar ekki aðeins til aukinn ferðakostnaður, heldur og margt annað. Meðaltal þingfararkaups s.l. 3 ár telst mér til, að hafi verið um 53 þús. kr. á ári. Af því er líka fengin margföld reynsla, að bændur geta ekki sér að skaðlausu farið frá búum sinum til þess að gegna þingmennsku og enn síður embættismenn, sem kaupa þurfa menn í sinn stað til þess að gegna embættinu, meðan þeir sitja á þingi. Þetta geta hvorugir sér að skaðlausu, segi ég, fyrir þau launakjör, sem þm. búa nú við. Það er því staðreynd, að launakjörin geta haft mjög takmarkandi áhrif á það, hverjir yfirteitt hafa efni á því að sitja á þingi. Flestir, sem um þessi mál hugsa, munu fyrir alllöngu hafa gert sér ljóst, að þingfararkaupið yrði að hækka og það allverulega. Ég hygg, að það sé rétt, að fyrir um það bil tveimur árum hafi skrifstofustjóri Alþingla verið beðinn að afla upplýsinga um launakjör þm. í nokkrum nágrannalandanna. Þetta verk mun skrifstofustjórinn áreiðanlega hafa unnið og innt af hendi af nákvæmni og samvizkusemi, eins og öll þau störf, sem hann vinnur, og tel ég æskilegt, að meginefni þeirra upplýsinga, sem hann viðaði að sér, fáist nú gert opinbert hér á hv. Alþingi sem svar við þessari fsp. minni. Það virðist sjálfsagt, að nokkur hliðsjón sé höfð af launakjörum þjóðþingsmanna í öðrum löndum, þegar Alþingi endurskaðar launakjör atbingismanna. Ég hef það fyrir satt, að ríkisstj. hafi fyrir meira en ári skipað nefnd til að semja frv. um launakjör alþm. N. mun hafa samið frv. til l. um þingfararkaup og skilað því frá sér í hendur ríkisstj. á næstseinasta þingi. Mjög var þá látið í veðri vaka, á næstsíðasta þingt. að launakjör þm. mundu þá verða leiðrétt, en við það var ekki staðið að öðru leyti en því, að þingmönnum utan Reykjavíkur skyldi greidd nokkur upphæð upp í ferðakostnað sinn. Nú er mjög áliðið þessa þings, og enn hefur ekki heyrzt, að ríkisstj. hyggist afgreiða málið á þessu þingi. Þess vegna taldi ég tímabært að spyrja forsrh. um það, hvað ríkisstj. hygðist fyrir í málinu á þessu þingi. Ég skal ekki fara í launkofa með það, að ég er þeirrar skoðunar, að leggi ríkisstj. ekki málið fyrir þetta þing, þá eigi alþm. úr öltum flokkum að bera málið sjálfir fram og tryggja því viðunandi lausn með tilliti til launakjara fólks í landinu og með nokkurri hliðsjón af launakjörum þm. í nágrannalöndum. Fsp. hljóðar svo, með leyfi hæstv, forseta: „a) Hvað hyggst ríkisstj. fyrir um lagfæringu á launakjörum alþm. á yfirstandandi þingi? b) Hvaða upplýsinga hefur skrifatofa Alþingis aflað sér, vegna undirbúnings málsins, um launakjör og fríðindi þm, í nágrannalöndunum, og gefa þær upplýsingar vísbendingu um, hvort ástæða sé til leiðréttingar á þingfararkaupi alþingismanna?“ Ég vil vona, að góð og ýtarleg svör fáist við þessum fsp., og tel málið tímabært, eins og sakir standa.



Herra forseti. Hv. 4. landsk. þm, hefur nú gert nokkru fyllri grein fyrir, hvað fyrir honum vakir með fsp. á þskj. 269. Spurt er í fyrsta lagi: „Hvað hyggst ríkisstj. fyrir um lagfæringu á launakjörum alþingismanna á yfirstandandi þingi?“ Ríkisstj. hefur ekki í hyggju að gera neinar till, um það á þessu þingi, svo að það liggi alveg skýrt fyrir. Í öðru lagi er spurt: „Hvaða upplýsinga hefur skrifstofa Alþingis aflað sér, vegna undirbúnings málsins, um launakjör og fríðindi þm. í nágrannalöndunum, og gefa þær upplýsingar vísbendingu um, hvort ástæða sé til leiðréttingar á þingfararkaupi alþm.?“ Um þetta er það að segja, að skrifstofa Alþingis hefur aflað upplýsinga um laun þm. í nokkrum nágrannalöndunum, þ. á m. í Danmörku, Noregi, Svíþjóð og Englandi. Upplýsingar þessar, sem miðaðar eru við launin seint á árinu 1960, voru í aðalatriðum teknar upp í grg. frv. til l. um þingfararkaup alþm., sem samið var snemma á s.l. ári að tilhlutan þingfararkaupsnefndar og í samráði við forseta Alþingis. Frv. þetta var til athugunar hjá ríkisstj., þingflokkunum og þingfararkaupsnefnd seint á síðasta þingi. Af flutningi þess varð, eins og kunnugt er, ekki, en hins vegar fengu allir þm., - ég held, að það sé áreiðanlega rétt, - allir þm. aðrir en ráðh. nokkrar kjarabætur á því ári. Ég hygg þess vegna, að flestir eða allir hv. alþm. kunni skil á þessu máli. En ég skal þó til glöggvunar minna aðeins á höfuðatriðin varðandi launakjör þm, framangreindra nágrannalanda. Hins vegar tel ég ekki ástæðu til að lesa hér upp alllanga grg. frá skrifstofunni um launakjör þm. í nágrannalöndunum, en að sjálfsögðu eiga allir hv. alþm. greiðan aðgang að þeim upplýsingum, og ef það er talið þm. til framdráttar, að menn birti það, þá sé ég ekkert athugavert við það á nokkurn hátt. Þessi meginatriði eru sem hér skal greina, það er um kjör þingmanna: Það er í fyrsta lagi Danmörk, og hér er miðað auk þess, sem áður er greint, við grein í Nordisk kontakt um hækkun launa þm. þar seint á árinu 1961. En í Danmörku fá þm. auk grunnlauna launaviðbót til greiðslu kostnaðar. sem þingmennskan hefur í för með sér. Grunnlaunin eru tæpar 28 þús. danskra kr. og uppbæturnar nema nokkuð mishárri upphæð eftir því, hvar þm. er búsettur, allt frá 4500 og upp í 11000 danskar kr. Í Noregi eru föst laun 26 þús. norskar kr., en auk þess fær þm. dagpeninga eftir búsetu, sem nema frá 20–45 norskum kr. Í Svíþjóð eru föst laun tæplega 26 þús. sænskar kr. á ári. Dvalarkostnaður fyrir þá, sem búa ekki í Stokkhólmi eða grennd, er ýmist 3300 sænskar kr. eða tæplega 4300 eftir búsetu þm. Í Bretlandi hafa þm. í neðri málstofunni £ 1000 á ári og þar að auki 450 vegna kostnaðar við þingmennsku. Þeir í efri deildinni eða lávarðadeildinni fá hins vegar 3 pund fyrir hvern dag, sem þeir mæta til funda í lávarðadeildinni. Eins og ég gat um, eru nánari upplýsingar fyrir hendi um þetta allt saman, en ég held ekki, að við þeir einu, sem þetta snertir beint, eigum að eyða tíma þingsins í að fara að lesa þetta hér upp. Þetta eru einar 5–6 vélritaðar síður og sannast sagna þannig, að ég er ekki viss um, að menn séu neinu bættari, þó að þeir aðeins líti á það, en ég skal tryggja það, að það sé öllum til sýnis, sem þess óska. Þá var spurt í seinni hluta b-liðar fsp., hvort þær upplýsingar, sem fyrir hendi eru, rökstyðji leiðréttingu á kaupi íslenzkra þm. Það er náttúrlega alveg augljóst, að kaup íslenzkra þm. er miklu lægra, eins og þær tölur sem ég gat um, sýna, heldur en annarra þm. En ýmsir af starfsmönnum ríkisins eru einnig miklu verr launaðir hérna en í Danmörku. Ég held, að það sé rétt munað hjá mér, að í skýrslu, sem ég fékk um þetta fyrir 1–2 árum, kom fram, að íslenzkir verkamenn höfðu heldur lægri kjör en þeir í Danmörku. Aftur á móti minnir mig, að t.d. ráðuneytisstjórar hefðu sem næst 150% hærra kaup í Danmörku en hér. Það er þetta sama, sem við eigum við að etja, við verðum að sníða okkur stakk eftir okkar vexti. Við erum fátæk þjóð, sem þurfum margt að gera og ég held, að það sé ekki einhlítt, að okkar menn, sem komast í áríðandi og sumir í valdamikil störf í þágu þjóðarinnar, miði kaupkröfur sínar við það, sem menn í svipuðum stöðum hjá öðrum þjóðum hafa. Og ég verð líka að viðurkenna, að af þeim langa kunnugleika, sem ég hef af þessum mönnum, hefur mér fundizt því mjög fjarri, að einmitt þeir, sem vandasömustu störfin vinna, séu skilningslitlir á þann kjarna, að við lifum í okkar landi, okkar fámenna þjóð og fátæka verður að borga okkur og við getum ekki gert kröfur, sem eru byggðar eingöngu á því, hvað aðrar þjóðir geta greitt sínum valdhöfum og þeim, sem ábyrgðarstörfum gegna.



Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svör hans, svo langt sem þau náðu. Hann viðurkenndi það, að launakjör íslenzkra alþm. væru á engan hátt sambærileg við launakjör þm. í nágrannalöndunum. og vitanlega hafði þó upplýsinga verið aflað um þau launakjör a.m.k. með tilliti til þess að hafa hliðsjón af launakjörum þm. í öðrum þjóðþingum. Og þær tölulegu upplýsingar, sem hæstv. forsrh. gaf um þetta efni, benda til þess, að grunnlaunin í Danmörku séu um 170–180 þús. ísl. kr. á. móts við rúmlega 50 þús. kr. hér. Það eru a.m.k. þrefalt meiri laun, sem þeir hafa, danskir þm., heldur en við höfum. Þm. í lögþinginu færeyska eru og mun hærra launaðir en íslenzku alþm., og er þó starfatími lögþingsins miklu skemmri en Alþingis er nú orðinn. Svíþjóð er að vísu auðugt Land, en þar er líka þingfararkaupið, grunnlaunin bara, á þriðja hundrað þús. ísl. kr. móts við 50 þús. kr. okkar. Skal það játað, að ríkisdagurinn sænski starfar lengur en Alþingi íslendinga, og þannig er um þjóðþing Norðurlanda, þau starfa nokkru lengur en Alþingi. En augljóst er af þeim fáu tölum, sem hæstv. forsrh. nefndi, að launakjör alþm. eru ekkert sambærileg launakjörum þm. í nágrannalöndunum. Mér þótti miður að heyra, að hæstv. ríkisstj. teldi enn ekki ástæðu til neinna aðgerða til lagfæringar á þessu, því að það var gefið mjög í skyn, að á síðasta þingi mundi verða gerð lagfæring á launakjörum þingmanna, þó að ekki yrði af því, enda er enn meiri þörf orðin á því nú. Launakjör hafa bókstaflega gerbreytzt hér á Alþingi, ekki aðeins vegna vaxandi dýrtíðar, heldur vegna hinnar nýju kjördæmaskipunar, sem kostar þm, á allan hátt miklu meira að rækja sitt starf en áður var, meðan kjördæmin voru margfalt smærri. Ég tel því, að fyllsta ástæða sé til þess fyrir alþm., að fengnum þessum upplýsingum hæstv. ráðh, um, að ríkisstj. ætli ekkert í þessum launamálum að gera, að athuga, hvort þeir telji sig ekki tilneydda að taka málið í sínar hendur og bera fram fyrir hönd allra flokka till. um launakjör þm., vafalaust byggðar á þeim upplýsingum, sem fyrir liggja, og e.t.v. á því frv., sem hæstv. ríkisstj. hefur látið semja. Ég teldi það að öllu leyti eðlilegt, því að vitanlega er það ekki hæstv. ríkisstj., heldur Alþingi sjálft og enginn annar, sem á að ákveða launakjör þm.



Herra forseti. Ég skal nú ekki hefja neinar deilur um hálfgerðar aðdróttanir hv. 4. landsk. þm. í garð stjórnarinnar u,m brigðmæti, vegna þess að stjórnin hefur ekki beitt sér fyrir, að flutt væri frv. um kauphækkun þm. Ég segi það nú eins og það er, að ég held, að við bætum okkur ekki á því á þessu þingi að vera mikið að ræða þetta. Mig langar ekkert að tala gegn því, að þm. eigi skilið að fá hærra kaup. Ég skal segja alveg eins og er, að ég hef gert ráð fyrir, að þegar kjaradómur hefur fjallað um það mikla mál, sem hans bíður nú, þá muni þetta mál ekki látið kyrrt liggja.



Herra forseti. Ég skal nú ekki blanda mér í þessar almennu umr. um málið, en tilefnið til þess, að ég vildi segja hér nokkur orð, voru ummæli hæstv. forsrh. í fyrri ræðu hans, þar sem hann orðaði það svo, að þm. hefðu fengið nokkra launauppbót á s.l. ári. Það a.m.k. getur orkað tvímælis, hvort á að nefna það því nafni. Ég vil telja það frekar leiðréttingu á kostnaði, sem þm. þurfa að standa straum af. Annara vegar voru hækkaðir nokkuð svokallaðir uppihaldspeningar þeirra þm., sem búsettir eru utan Reykjavíkur, og hækkunin var miðuð við það, sem hæstv. ríkisstj. hafði þá samið um fyrir nokkru um dagpeninga til nokkurra vinnuflokka, bæði við síma og vegagerð. Það munaði nokkru á þeim samningum, og var ekki farið lengra fyrir þm. en í lægri taxtann. Þetta katta ég í raun og veru ekki launabót, heldur leiðréttingu. Önnur leiðrétting var það, að þm. var ákveðin viss upphæð vegna ferðakostnaðar um kjördæmin. Það hefði mátt segja, að slíkur ferðakostnaður hafi verið réttmætur fyrr en hann var ákveðinn, en það skar náttúrlega úr, eftir að kjördæmin voru gerð svo stór sem nú er. Það var því ákveðið, að þm. skyldu fá vissa upphæð til þess að standa straum af þeim kostnaði, sem þeir þurfa árlega að hafa af að ferðast um sín kjördæmi. Ég hygg, að það hafi verið gengið svo frá þeim málum, að það ha.fi verið heimilt að greiða hverjum þm. slíka fjárhæð án tillits til búsetu. En ég vil fullyrða, að þeir þm., sem eru búsettir utan Reykjavíkur, geti ekki talið þetta launabót, heldur náttúrlega leiðréttingu, eins og ég sagði, á nauðsynlegum, útlögðum kostnaði. Ef nokkrum væri slíkt launabót, þá væru það eðlilega helzt þeir þm., sem hér eru búsettir og eru þm. Reykjavíkur og þurfa þess vegna ekki um eins stór svæði að fara á milli sinna kjósenda. Ég nefni þetta án þess að telja það eftir. En ég sem sagt tel, að þetta sé ofmælt hjá hæstv. forsrh., að það hafi verið um launabót að ræða í fyrra, þegar þessar greiðslur voru auknar að nokkru.



Herra forseti. Mér finnst nú, að menn séu farnir að deila nokkuð um keisarans skegg. Ég sagði nú aldrei launabót, ég sagði kjarabót. En sem sagt, um keisarans skegg held ég, að við eigum ekki að vera deila. Þetta virðist vera orðhengilsháttur og ekki skipta neinu aðalmáli. Að krónutalan var ekki heldur hærri, það get ég skilið, að sumum hafi fallið niður. En ég skal játa, að ein ástæðan fyrir, að ég féllst á þetta, var einmitt, að þessi hv. þm. sótti það altfast, og mér þótti hann hafa mikil lög að mæla. Við erum auk þess góðir vinir undir niðri, þó að við séum að látast vera dálítið alvarlegir, þegar við mætumst, af því að annar er framsóknarmaður og hinn sjálfstæðismaður. Það er sannleikurinn.



Herra forseti. Á árinu 1960 bar ég fram hér í Sþ. till. til þál. um flugbraut í Vestmannaeyjum. Till. var svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta fara fram fullnaðarathugun á skilyrðum til byggingar nýrrar flugbrautar í Vestmannaeyjum og stuðla að aukinni fjárveitingu og öflun lánsfjár til að hefja framkvæmdir verksins.“ Till. þessi náði ekki fram að ganga, og er ekki vitað til, að það mál væri á dagskrá hjá hinu opinbera fyrr en í fyrrasumar. Fyrir frumkvæði bæjarstjórnarinnar í Vestmannaeyjum fékkst þá fyrirheit um fjármagn að láni, svo að flugmálastjórninni þótti tiltækilegt að láta hefja framkvæmd á byggingu 600 m þverbrautar á. núv. flugbraut. Um mánaðamótin janúar–febrúar s.l. hafði verið unnið þar fyrir lánsfé að upphæð 1 millj. 50 þús., og leit þá svo út, að óvíst væri með öllu, hvort um frekari framkvæmdir yrði að ræða að sinni vegna fjárskorts. Af fjárveitingu til flugvalla á fjárl. þessa árs var kunnugt, að miklum hluta hafði verið ráðstafað fyrir fram, svo að augljóst þótti, að af fjárveitingu þessa árs yrði ekki unnt að halda verkinu áfram með þeim gangi, að viðunandi þætti. Í grg. með till. minni, sem að framan er lýst, um þetta mál, er bent á þá algeru sérstöðu, sem Vestmannaeyjakaupstaður býr við meðal byggðarlaga landsins að því er samgöngur varðar. Eins og kröfum fólks er nú háttað um lífsþægindi, leyfi ég mér að telja það verulega annmarka á búsetu í Vestmannaeyjum, hve samgöngur eru erfiðar þar. Þverbraut á Vestmannaeyjaflugvöll mundi vera verulegt spor í rétta átt og því mikil nauðsyn á, að haldið verði áfram við þær framkvæmdir, sem þegar eru hafnar með leyfi og fulltingi flugráðs. Með hliðsjón af því, hve hlutur Vestmannaeyjabæjar og íbúanna þar er mikilvægur í þjóðarframleiðslunni í heild, með hliðsjón af því, að kaupstaðurinn nýtur ekki neinnar hlutdeildar í því fjármagni, sem árlega er varið til vega- og brúagerða, leyfi ég mér að telja, að það sé mjög mikilvægt og eðlilegt, að þessi flugvallargerð haldi áfram, svo sem byrjað hefur verið á. Með hliðsjón af framansögðu leyfi ég mér að bera fram fsp. á þskj. 293 til hæstv. samgmrh., svo hljóðandi: „a) Hvenær er ráðgert að fullgera þann 600 m áfanga af þverbraut á Vestmannaeyjaflugvöll, sem byrjað hefur verið á? b) Hve mikið er áætlað, að sá áfangi þverbrautar kosti? c) Hversu mikið fé er handbært til framkvæmda á þessu ári?“



Herra forseti. Fyrirspurnin, sem hér um ræðir, er í þremur liðum: Í fyrsta lagi er spurt, hvenær sé ráðgert að fullgera 600 m áfanga af þverbraut á Vestmannaeyjaflugvöll. Það hefur nú farið fram athugun á þessu máli allrækileg, og verkfræðingur flugmálastjórnarinnar, Ólafur Pálsson, telur möguleika á því að ljúka, verkinu á næsta ári, sennilega fyrri hluta næsta árs. Þá er spurt að því, hversu mikið þessi hluti þverbrautarinnar muni kosta. Og svar við því er samkv, áætlun Ólafs Pálssonar 4.7 millj. kr., það sem eftir er að vinna, en varið hefur verið til þverbrautarinnar 1 millj., og verður þá heildarkostnaður 5.7 millj. kr. Þá er einnig spurt að því, hversu mikið fé sé handbært til þessara framkvæmda á þessu ári. Því er til að svara, að flugráð hefur ekki enn gert till. um það, hvernig því fé, sem nú er á fjárlögum, skuli varið á þessu ári. Og meðan ekki hefur verið gerð till. um það og ákvörðun tekin um það, þá er ekki hægt að segja um, hversu mikla fjárhæð Vestmannaeyaflugvöllur fær af því fé, sem er á fjárlögum þessa árs. En það mætti kannske huga sér að þoka þessu verki áfram, án þess að það væri unnið að öllu leyti fyrir fjárveitingu á þessu ári. Það er unnt tæknilega að ljúka verkinu á fyrri hluta hæsta árs, og kostnaðurinn er 4.7 millj. kr. Ég tel mjög æskilegt að halda sér að því að ljúka verkinu svo fljótt sem unnt er, m.ö.o. að halda verkinu áfram, þangað til því er lokið. En með tilliti til þess, hversu flugmálastjórnin hefur í mörg horn að líta, þegar um það er að ræða að skipta þeirri fjárveitingu, sem er á fjárlögum, þá verður ekki unnt að halda stöðugt áfram verkinu í Vestmannaeyjaflugvelli með það fyrir augum að ljúka því á fyrri hluta næsta árs, nema taka nokkurt fé að láni í því skyni. Og það tel ég mjög vera tiltækilegt og sjálfsagt að taka til rækilegrar athugunar, og það er óhætt að segja, að flugmálastjórnin hefur haft þetta í hyggju og ákveðið að útvega fé með einhverjum hætti í Vestmannaeyjaflugvöll. Og það, sem sérstaklega rekur nú á eftir að ljúka þessum áfanga, 600 m braut, er, að nú sjáum við möguleika til þess, að þessi braut, þótt hún verði ekki lengri, gæti komið að fullum notum fyrir Vestmannaeyjar. Áður var talað um að byggja lengri braut, sem mundi kosta a.m.k. 20 millj. kr., þar sem Dakotavélar gætu örugglega lent. En nú er Björn Pálsson að kaupa flugvél til landsins, sem getur örugglega lent og tekið sig upp á 600 m braut. Með því er unnt að leysa samgöngumál Vestmannaeyja í bráð með þessum 600 m. Ég hef rætt þetta mál við Björn Pálsson. Ég hef einnig rætt það við Flugfélag Íslands, og það virðist ekkert vera til fyrirstöðu um, að það verði tekin upp samvinna á milli Flugfétags Íslands og Björns Pálssonar um flug til Vestmannaeyja, þegar Flugfélagið getur ekki flogið þangað, og þannig mætti fjölga flugdögum til Vestmannaeyja kannske um helming eða meira. Einmitt með tilliti til þess, að 600 metra braut kemur að fullum notum fyrir Vestmannaeyjar eða miklu meiri notum en áður hafði verið hægt að hugsa sér, á meðan Björn var ekki kominn til skjalanna með sína nýju vél, þá rekur það enn meira á eftir að ljúka þessum áfanga, og ég tel sjálfsagt að ljúka þessum áfanga á næsta ári. En ég vil benda á, að það er margt, sem er í að horfa. Það þarf t.d. ýmislegt að gera við Akureyrarflugvöll á þessu ári, það þarf að gera ýmislegt á Egilsstöðum, að ég nefni ekki Reykjavíkurflugvöll. Á s.l. ári var hafin flugvallargerð á Patreksfirði, og þá var gert ráð fyrir, að sá flugvöllur þyrfti að vera 900–1000 m langur, en viðhorfið hefur breytzt með tilkomu flugvélar Björns Pálasonar. Það má vel vera, að Patreksfirðingar geti látið sér nægja þá 600 m, sem eru komnir þar, með tilliti til þess, að Björn geti flogið þangað. Bíldudalur er að biðja um flugvöll. Þar er sjúkraflugvöllur, og það þarf ekki mikið að gera þar, til þess að Björn geti lent þar einnig. Á Þingeyri er 600 m braut, og þar þarf ekkert að gera, til þess að Björn geti haft þar stöðugar viðkomur. í Önundarfirðinum liggur vel við að gera flugbraut á sléttum bökkum, og ætti ekki að þurfa að kosta mikið, til þess að Björn gæti komið þar. Á Hólmavík er nægilega stór flugvöllur fyrir Dakotavélar, og þarf ekkert þar að vinna. Siglfirðingar eru að biðja um flugvöll. Þar er lítill sjúkraflugvöllur, en það var gert ráð fyrir að gera þar flugvöll fyrir Dakotavélar, en viðhorfið hefur breytzt með tilkomu vélar Björns Pálssonar, þannig að nú mun vera unnt að gera flugvöll á Siglufirði fyrir miklu minna fé en áður var hugsað. í Hornafirði er talið nauðsynlegt að gera nýjan flugvöll til þess að losna við að flytja yfir ósinn, eins og gert hefur verið, og er það mikill kostnaður, sem því fylgir, og óþægindi. Á s.l. hausti var hafizt handa um að gera sjúkraflugvöll fyrir ofan kauptúnið. Það kostar tiltölulega lítið fé að gera þar 600 m braut, og er sérstaklega gott flugvallarstæði þar fyrir stærri vélar. Ég nefni þetta hér aðeins til þess að sýna fram á, hversu verkefnin eru mikil, og þó að fé til flugvalla hafi verið aukið verulega hin síðari ár, um 100% miðað við 4 síðustu árin, þá náttúrlega þyrfti það að vera meira. En ég hygg, að með góðu skipulagi megi gera allmikið og bæta mikið úr samgöngum hinna fjarlægu staða með því að láta sér nægja á hinum afskekktari stöðum 600 m brautir til að byrja með, svo að Björn gæti leyst samgöngumál þeirra staða núna fyrst um sinn, og þannig gætu sparazt jafnvel milljónatugir í flugvallagerð næstu árin, miðað við, að það hefði þurft að byggja flugvelli fyrir Dakotavélar á öllum þessum stöðum, sem ég hef nefnt. Það er alveg óþarfi að endurtaka það, sem hv. fyrirspyrjandi sagði hér áðan um sérstöðu Vestmannaeyja. Hún er vitanlega alveg augljós, að Vestmannaeyjar þurfa að fá betri flugsamgöngur en þær hafa haft. Flugdagar til Vestmannaeyja eru fáir, hljóta að vera fáir, á meðan aðeins er um eina flugbraut að ræða, og flugmálastjórnin hefur gert sér grein fyrir þessu, og þess vegna hefur verið hafizt handa með flugvallargerðina, miðað við, að það þurfi ekki að hætta við það starf, fyrr en verkinu er lokið. Til þess að þessi áætlun geti staðizt, áætlun verkfræðingsins, er ekki svo ýkjamikið, sem þarf til að koma. Það eru tvær jarðýtur, tvær bifreiðar og ein vélskófla og einn stór rafmagnsbor, sem þarf að nota stöðugt við þessar framkvæmdir, til þess að verkinu geti orðið lokið á næsta ári. Og það eru 4.7 millj., sem þarf til þess að ljúka verkinu, og með því að skipta greiðslunni á 3 ár, nota fjárveitingu þessa árs að einhverju leyti og næsta árs að nokkru leyti og jafnvel að taka svo lán fyrir þriðja hlutanum, þá er vel hægt að ljúka þessu, og ég tel, að það verði mögulegt að fá lán, til þess að ekki verði gengið á hlut annarra landshluta með því að taka of mikið af því takmarkaða fé, sem við höfum yfir að ráða, til Vestmannaeyjaflugvallar.



Herra forseti. Ég leyfi mér að þakka hæstv. flugmrh. fyrir greið svör og fyrir þau ummæli hans, að hann teldi sjálfsagt að ljúka þessum áfanga á næsta ári. Og ég vil taka undir þá skoðun hans, að ég held, að það væri sjálfsagt og réttmætt. Hins vegar leyfi ég mér að láta í ljós áhyggjur af þeirri miklu áherzlu, sem mér fannst hæstv. ráðh. leggja á þær miklu þarfir, sem væru annars staðar á landinu til flugvallagerða. Mér er fullkomlega ljóst, ef rétt er það, sem ég hef heyrt, að vísu óstaðfest, að nú þegar væri búið allt að því að ávísa eða taka lán og vinna fyrir fram úti um það bil 9 millj. af þeim 12, sem mun vera varið á fjárl. til flugvallagerða á landinu, þá er augljóst, að það verður ekki mikið til skiptanna, þegar flugmálastjórn fer að skipta þessum aurum, sem eftir verða, niður á ákveðna staði. Spurningin er að meta, hvar mest sé þörf og brýnust að ljúka þeim verkum, sem verið er að vinna að, ekki endilega að dreifa fjármagni á sem flesta staði, þannig að fáir staðir komist í not á þeim tíma, sem e.t.v. væri unnt að fullljúka við verk á fáum stöðum, og að meta réttilega, hvar mest þörf sé á flugbrautum og hvaða brautir komi að mestum notum. Það er sagt, án þess að ég viti það, að flugvöllur, sem kostaður hefur verið og byggður á Norðfirði og nú er verið að keppast við að ljúka, muni e.t.v. koma í sáralitlar þarfir, af því að á þann flugvöll verði yfirleitt ekki flogið vegna erfiðra aðstæðna. Ég vil undirstrika þá skoðun, sem kom fram í þáltill. minni 1960, að réttmætt væri að afla lánsfjár til að fullgera þessa flugbraut, sem byrjað hefur verið á, þessar 4.7 millj., og má kannske segja, að ég hafi hálfpartinn gert mér vonir um, að á þeim tíma, sem liðinn er, frá því að fsp. var lögð fram hér á þinginu, þangað tu henni yrði svarað, hefði kannske verið hægt að fá óyggjandi heimildir, óyggjandi loforð eða vilyrði fyrir því lánsfé, sem til þyrfti og á þyrfti að halda. Ég þakka fyrir greið svör.



Herra forseti. Ég held, að það sé alveg nauðsynlegt með flugvallargerð eins og annað að gera sér glögga grein fyrir staðreyndunum hverju sinni, og það er sannleikur, að þörf á framkvæmdum er mjög víða. Og þótt við gætum verið sammáta um sérstöðu Vestmannaeyja, þá náttúrlega kemur ekki til mála að taka mestan hluta af flugvallafénu á einu ári þangað og sinna ekki neitt þörfum annarra staða. Það var minnzt hér á Norðfjörð. Á s.l. ári var lokið við Norðfjörð. Það mun hafa kostað um 700 þús. kr. að ljúka við Norðfjörð, að setja slitlag á þann völl. Ef það hefði ekki verið gert, hefði fokið í burtu og eyðilagzt mikið af því verki, sem þarna var búið að vinna. Það kom vitanlega ekki til mála annað en ljúka við þetta verk. Það hafði verið hafið, og kostnaðurinn, ég man ekki, hver hann var, hvort hann var 5 eða 6 millj., en það vitanlega kom ekki til mála að láta verkið vera fleiri ár hálfgert og liggja undir skemmdum. Ég hef ekki fylgzt með því, hvað oft er flogið á Norðfjörð, en það hefur nú verið flogið þangað eitthvað talsvert, held ég. Um það, að það hefði verið ástæða til, að Vestmannaeyjaflugvöllur hefði verið kominn lengra á veg eða meira gert, síðan þáltill. var flutt 1960, heldur en raun ber vitni, þá ber að vekja athygli á því, að allt fram á siðasta ár var gert ráð fyrir, að það þyrfti flugbraut, sem kostaði 20 millj. kr. eða meira, til þess að það kæmi að gagni, og meðan féð var svo takmarkað sem raun ber vitni um, átti það mjög langt í land. En eftir að við sáum fram á það, að 600 m kæmu að miklum notum, að ég ekki segi fullum notum í bráð, þá vitanlega var sérstök ástæða til þess að flýta því. Þá, gátum við séð fyrir endann á, því á tiltölulega fáum mánuðum og stuttum tíma, og þess vegna er það, sem þegar hefur verið gerð kostnaðaráætlun og tímaáætlun um að ljúka þessu verki. Það hefði mátt gera tímaáætlun líka með 20 millj. kr. brautina, en það var miklu erfiðara mál. En ég get aðeins endurtekið það, sem ég sagði áðan, að það er ekki ástæða til að ætla annað en þessu verki verði lokið á næsta ári. Það er ekki rétt, sem hv. fyrirspyrjandi sagði hér áðan, að það hefði verið búið að eyða 9 millj. fyrir fram af fjárveitingu þessa árs, af rúmlega 13 millj. eða 13.3 millj., sem eru á fjárlögum. Það er búið að nota milli 6 og 7 millj. fyrir fram til nauðsynlegra framkvæmda. Þetta hefur verið gert mörg undanfarin ár, og það verður vitanlega unnið fyrir fram einnig á þessu ári. Það er eins og með vegaframkvæmdir og framkvæmdir, sem ýtt er mjög fast á eftir, að það er unnið fyrir fram, og við því er vitanlega ekkert að segja. Ég veit, að hv. þm. munu segja sem svo, að það þyrfti að veita meira fé í flugvellina, til flugvallagerða, og er alveg sammála því. En flugvallafé hefur verið hækkað um rúmlega 100% s.l. 4 ár, en byggingarkostnaður aukizt eða hækkað um 45%, þannig að framkvæmdafé til flugvallagerða hefur raunverulega hækkað talsvert, þótt það hefði verið æskilegt, að það væri meira. Ég hef svo ekki meira um þetta mál að segja. Ég tel, að hafi upplýst málið alveg, og ég vona, að hv. þm. skilji, að það er ekki unnt að taka meginhlutann af framkvæmdafénu eitt ár til eins staðar, hvorki Vestmannaeyja né annars, vegna þess að hluti af þessu fé verður alltaf að fara til nauðsynlegra lagfæringa víðs vegar um landið. En Vestmanneyingar sjá nú vissulega fyrir endann á því, að þetta verður lagað mjög mikið frá því, sem verið hefur, með því að Björn Pálsson fer að fljúga til Vestmannaeyja með góðu samkomulagi við Flugfélag Íslands.



Herra forseti. Þær umr., sem hér hafa farið fram varðandi fsp. um Vestmannaeyjaflugvöllinn, gefa mér tilefni til að koma hér að örlitlum aths., eða réttara. sagt: ég get ekki látið þær ganga svo um garð hér á þinginu, að ég geri ekki við þær nokkrar aths. Í fyrsta lagi hefur það upplýstst í þessum umr., að það fé, sem á fjárlögum er ætlað til flugvallagerða, um það liggja ekki fyrir neinar áætlanir frá flugmálastjórninni, hvernig því verður varið á. árinu, og eru þó þegar liðnir tveir mánuðir af árinu, og sjá allir, að hér er um bagalega seinfær vinnubrögð að ræða. - Vil ég í leiðinni endurtaka óánægju mína, sem ég lýsti hér yfir við afgreiðslu fjárlaga, yfir því, að lagður hefur verið niður sá siður, sem ég tel sjálfsagðan, að fjvn. geri með fjárlögum till. um það, hvernig fjármagn til flugvallagerðar í landinu eigi að skiptast frá ári til árs. En sem sagt, frá þessu hefur verið horfið, ag leyfi ég mér að harma það og tel, að hér hafi þegar komið fram, að þetta veldur allt of miklum seinagangi á áætlanagerð um framkvæmdir við flugvallabyggingar í ár. Það er rétt, sem hæstv. samgmrh. sagði hér, að fé á fjárl. til flugvallagerðar hefur hækkað yfir 100% nú á skömmum tíma og er reyndar eina framkvæmdaféð til samgöngumála á fjárl., sem hefur haldið sínu hlutfalli við hækkun fjárl. á síðustu árum. Þeim mun auðveldara hefði átt að vera að standa við þær áætlanir, sem gerðar hafa verið um framkvæmdir á þeim nauðsynlega flugvelli í Vestmannaeyjum. En því miður er mikla sorgarsögu að segja af því. Hv. 3. þm. Sunnl. skýrði frá því heima í Vestmannaeyjum, og var það birt í blaði þar vorið 1960, að hann hefði orð flugmálastjórnarinnar fyrir því, að það hið sama vor yrði byrjað á þverbrautargerð við flugvöllinn í Vestmannaeyjum. því miður reyndist þetta ekki svona í framkvæmd. Það leið allt það ár og allt næsta ár, án þess að hreyfð væri hönd í þá átt að byggja þverbraut á þann flugvöll. Það var ekki fyrr en seinast á árinu sem leið, að hafizt var handa og þá ekki fyrir fé, sem flugmálastjórnin reiddi út til þeirrar framkvæmdar, heldur fyrir lánsfé, sem Vestmannaeyjakaupstaður lagði sjálfur til verksins. En því miður er ekki hægt einhliða að fagna þeirri framkvæmd, vegna þess að hún virðist fyrst og fremst hafa komið niður á. flugvallarviðhaldinu á þeirri braut, sem fyrir er í Vestmannaeyjum, því að það hefur aldrei komið fyrir fyrr en einmitt á yfirstandandi vetri, að sú braut yrði vegna ónógs viðhalds ófær til afnota á miðjum vetri. En það hefur nú komið fyrir í vetur, og virðist sem sagt svo, að þegar flugmálastjórnin fékk af höndum reitt lánsféð frá Vestmannaeyjum til þess að byrja á þverbrautargerðinni, þá hafi hún með öllu vanrækt ekki einasta að leggja fé til þess sjálf, heldur einnig að viðhalda þeirri flugbraut, sem fyrir var, svo að ástandið í flugmálum Vestmannaeyja hefur aldrei verið verra en í vetur, síðan flugvöllurinn var tekinn þar í notkun. Ég vil leyfa mér að vekja athygli á þessu við þessar umr. og alveg sérstaklega beina því til hæstv. flugmrh., að hann gefi þessu gaum og geri ráðstafanir til þess, að hér verði bætt úr. Ég fagna því, ef það reynist rétt, sem hér hefur verið borið í mát, að nú mundi nægja að byggja þverbraut á Vestmannaeyjaflugvöll fyrir 5.7 millj., í stað þess, að áður var ráðgert, að slík braut, ef að notum mætti koma, þyrfti að kosta 20 millj. Það er að sjálfsögðu öllum fagnaðarefni, ef hér hafa orðið þær tæknilegu framfarir, sem tryggja eitthvað svipuð not af 500 m flugbraut og menn töldu áður þurfa miklu lengri braut til að framkvæma áætlunarflug á. Hinu vil ég vekja athygli á, að ég tel vafasama þá leið, sem hæstv. flugmrh. bendir hér á, að upp verði tekin samvinna milli Flugfélags Íslands og einkaflugmanns, Björns Pálssonar, og að slík samvinna geti fullnægt samgöngum við Vestmannaeyjar á þann hátt, að Flugfélagið fljúgi þegar fært er þangað á stórum vélum, an Björn Pálsson fljúgi þangað á sinni vél, þegar ekki er fært á stóru vélunum. Svona einfalt er málið því miður ekki. Og ég vildi nú biðja hæstv. flugmrh. að hugsa sér tilvik, eins og mjög er algengt um Vestmannaeyjaflugið, Flugfélag Íslands kallar út sína farþega í Reykjavík einn góðan veðurdag og þeir stíga upp í flugvél félagsins hér á flugvellinum, leggja af stað til Vestmannaeyja, en þegar búið er að fljúga hluta af leiðinni eða kannske um það bil alla leiðina, þá kemur það upp úr dúrnum, að vindátt hefur breytt sér eitthvað í Vestmannaeyjum, en það er ekki sjaldgæft fyrirbrigði, og það er ekki hægt að lenda þeirri vél, sem þangað er máske komin, og hún verður að snúa aftur til Reykjavíkur. Þá skilst mér, að farþegarnir ættu að fara yfir í flugvél Björns Pálssonar, minni vél. Það er auðvitað hæpið, hvort þeir kæmust þangað allir, sumir ættu kannske að fara heim til sín eða á hótel sín að nýju og bíða betri tíma. En auk þess skýrði ráðh. frá því hér í ræðu sinni, að það væri ekki fyrirhugað, að Björn Pálsson flygi bara til Vestmannaeyja, heldur eru tilnefndir fjölmargir aðrir staðir, sem honum er einnig ættað að fljúga á á einni og sömu vélinni, að því er mér skilst, og mætti þá vel svo fara, að flugvél hans væri æði langt undan og ekki til þess búin að taka við farþegunum, sem ekki gátu lent í hinni stóru véi. Ég vil vekja athygli flugmrh. á því, að það er að sjálfsögðu ágætt að geta hugsað sér ódýrar lausnir á málum, en ég er ekki trúaður á það, að sú lausn, sem hann hér hefur tilnefnt, sé nein raunveruleg lausn á samgönguerfiðleikum Vestmanneyinga, þar þurfi að taka miklum mun fastar á.



Herra foræti. Það eru aðeins örfá orð. - Þetta, sem ég taldi lausn, ég tók það fram í fyrri ræðu minni, að það væri hugsað sem lausn til bráðabirgða, þar til unnt verði að leysa málið betur með lengri braut, ef reynalan sýnir, að þess sé þörf. Það er rétt, að það er hugsað, að Björn Pálsson fljúgi til fleiri staða en Vestmannaeyja. En það þarf ekki endilega að hugsa sér, að hann fljúgi það allt á einni og sömu vélinni, því að ef þessi vél, sem hann nú er að kaupa, reynist vel, enda er fengin góð reynsla fyrir henni erlendis, þá hefur hann í hyggju að kaupa aðra vél, og er varla um annað að ræða, ef hann ætlar að fljúga á alla þessa minni flugvelli, sem nefndir voru hér áðan. Um samvinnuna á milli Björns Pálssonar og Flugfélags Íslands held ég að ekkert þurfi að efast, ég hef rætt bæði við forstjóra Flugfélagsins og Björn Pálsson um þetta, og þeir virðast ekki telja neitt til fyrirstöðu. Og ef vél Björns er ætlað að fljúga til Vestmannaeyja, þegar vafasamt veður er eða slæmt, þá náttúrlega fer Flugfélagið ekki að senda eina af sínum vélum, ef þær eiga á hættu að verða að snúa við, vegna þess að vindur hafi breytzt. Það tekur nú ekki nema 20 mínútur eða svo að fljúga héðan til Vestmannaeyja, í mesta lagi hálftíma, og veðurfregnirnar geta þeir fengið og séð alveg, hvort veðrið er einmitt eða ekki, þannig að ég held, að við getum látið þá um það að koma sér saman um þetta og það þurfi tæplega að valda vandræðum. Það, sem ég legg áherzlu á, er, að með þessu móti verða samgöngumát Vestmannaeyinga leyst fyrr en annars hefði verið, ef við hefðum þurft að hugsa okkur 20 millj. kr. brautina strax sem eina lausn fyrir Vestmannaeyjar. Um það, að viðhaldið hafi verið vanrækt á flugvellinum í Vestmannaeyjum á s.l. ári, það kemur mér alveg á óvart, og ég held, að hv. þm. geri of mikið úr því. Ég minnist þess að hafa heyrt, að það hafi verið ófært einn eða tvo daga, brautin hafi verið ófær einn eða tvo daga, vegna þess að það hafi verið kominn holklaki í hana. En þarf það að vera vegna þess, að viðhaldið hafi verið vanrækt? Skyldi það ekki vera vegna þess, að tíðarfarið hefur verið eitthvað öðruvísi en venjulega? Það hefur runnið þarna til, og um leið og tækifæri gafst til, var þetta vitanlega lagfært, þannig að ég held, að flugbrautin í Vestmannaeyjum sé ekki í neitt slæmu ástandi, eins og nú standa sakir. En ég get fyrirgefið hv. þm. það, þótt hann notaði tækifærið og kæmi þessu að. Það vildi þannig til, að það rann til þarna vatn og það myndaðist holklaki, og það mun hafa verið ófært þarna í einn eða tvo daga í vetur. Varðandi það, að það hafi verið lofað flugvelli í Vestmannaeyjum fyrr og að vinna þarna meira en gert hefur verið, þá vil ég aðeins segja, að það var 1960, sem verkfræðingi flugmálastjórnarinnar var falið að gera áætlun um .heildarkostnað við flugbraut í Vestmannaeyjum, sem þá miðaðist við langa braut og dýra. Það var ekki hafizt handa og byrjað á þessu verki neitt að ráði fyrr en . s.l. ári, og það var vegna þess, að það var ekki fyrr en á s.l. ári, sem möguleikar sáust til þess, að unnt væri að hefjast þarna handa og halda verkinu síðan viðstöðutauat áfram. Það þurfti að flytja jarðýtur út í Vestmannaeyjar og önnur tæki frá flugmálastjórninni, og það þótti ekki hyggilegt að gera það, nema þessi tæki, eftir að þau voru komin þangað, gætu haldið áfram að vinna stöðugt, ekki þyrfti að flytja þau þaðan í burtu eða þau þyrftu ekki að vera þar verklaus. Og svo skal ég viðurkenna það, eins og ég reyndar sagði áðan, að eftir að séð var, að 800 m braut gat verið áfangi, sem kæmi Vestmanneyingum að gagni, þá var lögð enn meiri áherzla á að ljúka þessum áfanga enn fyrr en annars hefði verið. Og ég hygg, að bæði hv. fyrirspyrjandi og hv. 8. þm. Sunnl. geti verið sammála um, að einmitt þetta er mjög ánægjulegt, að það skuli vera unnt í biti a.m.k. að leysa samgöngumál Vestmanneyinga með þessum hætti. Það var eitt, sem hv. 6. þm. Sunnl. leyfði sér að fullyrða hér áðan, og er það út af fyrir sig leiðinlegt fyrir hann, að hann skuli fullyrða það hér, að það sé mjög mikill baggi að því, að flugráð hefur ekki enn gert till. um skiptingu flugvallafjár á þessu ári. Hann vildi fullyrða, að það hefði tafið framkvæmdir. Þetta er alveg út í hött. Það hefur ekki tafið framkvæmdir. Það er hvergi verið að vinna að flugvallagerð nú nema í Vestmannaeyjum og verður ekki byrjað að vinna að flugvallagerð annars staðar í landinu fyrr en með vorinu, þegar klaki fer úr og tíðin batnar. Af þeim ástæðum er enginn bagi að því, þótt flugvallafénu hafi ekki enn verið skipt, og það er leiðinlegt að koma hér upp í ræðustólinn eins og hv. 6. þm. Sunnl. og fullyrða svona út í bláinn það, sem attir sjá að hefur ekki við nein rök að styðjast. Flugráð mun gera till. um skiptingu og ráðstöfun á fénu áreiðanlega nægilega fljótt til þess, að það verði bagalaust, og flugmálastjórnin mun nota þetta fé eins skynsamlega og unnt er. Hitt skal ég taka fram hv. 6. þm. Sunnl. til ánægju, að það er alls ekki mín till. sérstaklega, að hv. fjvn. hætti að skipta fénu. En ég hygg, að flugráð og flugmálastjóri hafi gleggri og betri yfirsýn um það, hvernig þessu fé beri að verja, heldur en jafnvel fjvn. Og fjvn. þyrfti að skipta fénu fyrir áramót, en það liggur jafnvel ljósar fyrir, þegar kemur fram í marz–apríl að vori, rétt áður en verkin skulu hefjast, hvar skórinn kreppir helzt að, hvar hafa orðið skemmdir yfir veturinn. Það hafa t.d. orðið skemmdir í Vestmannaeyjum, það hefur runnið til. í fyrravetur skemmdist talsvert á Egilsstöðum. Það er vitanlega óhjákvæmilegt að taka fé til að gera við það o.s.frv., þannig að það getur verið hægara að ráðstafa þessu fé og úthluta því með góðu móti í marz–apríl heldur en t.d. í desember, ef við legðum nú bara að jöfnu þekkingu og víðsýni hv. fjvn.- manna og flugráðs og flugmálastjórnar. Ég tel, að þetta þurfi að koma hér fram, um leið og sjálfsagt er að mótmæla því, að það sé einhver bagi að því, að flugráð hefur ekki enn gert till. um ráðstöfun á flugvallafénu.



Herra forseti. Hv. 6. þm. Sunnl. gat þess í sinni ræðu, að ég hefði haft það eftir í blaði heima í héraði, að flugmálastjóri hefði tjáð mér, að byrjað mundi verða á byggingu flugbrautar þar árið 1960. Þetta er rétt, ég viðhafði þessi ummæli og gerði það með fullu samþykki og fullri vitund flugmálastjóra. Þegar farið var að líða á það ár og ekki var hafizt handa um verkið, spurðist ég að sjálfsögðu fyrir um það, hvað því ylli, og kom þá í ljós, að undirbúningi verksins hafði ekki verið eins langt komið og flugmálastjóri hafði gert ráð fyrir. Það lá þó ekki aðallega í því frá hans hendi eða skrifstofunnar, heldur hafði það komið fram, að Flugfélagið hafði óskað eftir því, að enn nánar yrði rannsakað með aðstöðu um aðflug og fráflug á þessari fyrirhuguðu braut. Þetta hafði vérið gert nokkrum sinnum í ákveðnum vindáttum, og voru flugmenn ekki fullkomlega ánægðir með þá niðurstöðu og óskuðu eftir aðstöðu til að athuga þetta enn frekar, og var það, að ég hygg, ástæðan fyrir því, að ekki var byrjað þá, þegar flugmálastjóri hafði sagt mér, að byrjað mundi verða. Þetta mál er búið að vera baráttumál Vestmanneyinga um nokkurra ára bil. Ég minnist þess, að einmitt þegar vinstri stjórnin sat hér frá 1956–1958, þá lögðu Vestmanneyingar alveg sérstaka áherzlu á það, að hafizt yrði handa um undirbúning og framkvæmd verkeins og fé áætlað til þess. Það stóð þá þannig á, að hv. 6. þm. Sunnl., sem þá var uppbótaþm. úr Vestmannaeyjum, var þá formaður fjvn., og trúðu menn því í Vestmannaeyjum, að hann mundi gera þetta að sínu baráttumáli og að málinu þar með mundi miða áfram, sem því miður varð ekki frekar en ég vil segja - um önnur áhugamál og framfaramál Vestmanneyja á þeim tíma, að þau sátu þá öll í hreinni kyrrstöðu og fengu hér enga fyrirgreiðslu. Það, sem hæstv. flugmrh. sagði um byrjunarframkvæmdir á 800 m braut og þá lausn, sem hann hefur gert hér grein fyrir, var mér að sjálfsögðu kunnugt um, og tel ég það út af fyrir sig vera áfanga, sem rétt er að stefna að, þó að það hins vegar liggi alveg skýrt fyrir, að Vestmanneyingar munu gera kröfu um, að fullkomnari flugbraut verði byggð í Vestmannaeyjum, þegar aðstæður leyfa. Við teljum það aðeins byrjunaráfaaga til að leysa málið og leysa úr þeim vandkvæðum, sem eru á flugi til Vestmannaeyja í suðlægum og norðtægum áttum, og ekki verður gert með öðru en þverbraut við þá braut, sem nú er. En ég vil undirstrika það, að við teljum það aðeins byrjunaráfanga. Við munum halda okkar kröfu fram um, að í Vestmannaeyjum verði byggð alveg fullkomin flugbraut fyrir þær vélar, sem nú eru notaðar hér innanlands til bæði mannflutninga og vöruflutninga. Við höfum alltaf haldið fram þeim rökum, sem hafa hér komið fram frá fyrirspyrjanda, hv. 1. landsk. (US), að aðstaða okkar væri þannig, að við fengjum ekkert af því vegafé, sem árlega er tekið inn á fjárlög, og það væri raunverulega það, sem við ættum að fá í vegafé, það væri fé til flugvallarbyggingar. Við höfum um margra ára skeið verið með þá hugmynd í Vestmannaeyjum, að þegar komin er fullkomin flugbraut, sem við köllum, bæði sú braut, sem nú er, og eins þverbraut við hana, þá muni geta skapazt aðstaða til að flytja út flugleiðis hinar dýrari tegundir af okkar útflutningsvörum, sem þá eru einna helzt flatfiskur og humar. til þess að svo mætti verða, verður að vera þar a.m.k. 1300–1400 m flugbraut, og væri þetta út af fyrir sig geysilegt skref í þá átt að koma útflutningsmátum Vestmanneyinga í betra horf en áður að sumrinu til. Þetta hefur verið nokkuð rannsakað, eytt bæði fé í það frá bæjarstjórn Vestmannaeyja, gerðar tilraunir með það, og tel ég, að þrátt fyrir það, að sú tilraun, sem gerð var sumarið 1960 eða 1981, - ég man nú ekki alveg, hvort sumarið það var, - ekki gæfi þá raun, sem við kannske fyrir fram höfðum gert okkur vonir um, þá varð þó ljóst, að með því að standa rétt að þessum málum og læra af þeirri reynslu, sem í þeim málum fékkst, muni verða möguleiki á þessu, það megi gera það með miklum hagnaði að flytja út hinar dýrari tegundir af þeim afurðum, sem þar er aflað og þaðan eru fluttar út, með því að flytja þær út með flugvélum, ef aðstaða er til þess hvað flugbrautir snertir. En auðvitað verða flugsamgöngurnar að vera nokkuð öruggar. Þær mega ekki vera háðar því, að vindur breytist, meðan flugvél er á leið til landsins, eða annað slíkt. Og það er kannske þetta, sem er þungamiðjan í því, að við munum halda okkar kröfu áfram um það, að þó að þessi byrjunaráfangi, sem nú er fyrirhugaður, sé lausn á málinu nú í bili, þá verður okkar krafa sú, að haldið verði áfram með byggingu fullkominnar brautar í Eyjum og því máli verði ekki hætt, fyrr en það er komið í það horf, sem við heima í héraðinu teljum fullnægjandi.



Herra forseti. Ég skal ekki blanda mér mikið inn í mál Vestmanneyinga ag flugsamgöngur milli Reykjavíkur og þeirra Vestmanneyinga. En ég veitti því athygli, að hæstv. flugmrh. nefndi í ræðu sinni hér áðan væntanlegt flug Björns Pálssonar og þá staði, sem hugsað er, að hann fljúgi til. Hann nefndi þ. á m. allmarga flugvelli á Vestfjörðum, sem þyrfti að lagfæra, til þess að Björn Pálsson gæti hagnýtt sér hina nýju flugvél. Ég skildi hæstv, ráðh. svo og trúi því, að ég hafi ekki misskilið hann, að hann telji þetta rétta stefnu, að hagnýta sér þá tækni, sem þarna kemur fram, og undirbúa flugvellina undir þetta væntanlega flug. Ég tel, að hæstv. ráðh. hafi hér alveg rétta stefnu og hér sé um mikilsverða nýjung að ræða, sem sé skylt að viðurkenna, og hæstv. ríkisstj. hefur tekið vel undir. Ég flutti á undanförnum þremur þingum í röð þáltill. þess efnis, að rannsakaðir væru möguleikar á því að fá til landsins vél, sem hefur hæfileika til að lenda á stuttum flugvöllum. Þessum till. mínum var alltaf vel tekið, og allar voru þær samþ. Alþingi hefur því alltaf sýnt skilning á því, að það ætti að notfæra sér þessa tækni, þ.e. að taka í þjónustu flugsins flugvélar, sem þyrftu stutta flugvelli. Þetta er ekkert hégómamál fyrir þjóðina í heild. Það sparar ekki millj., það sparar tugi millj., ef vel tekst til um þessar tilraunir. Ég benti á ákveðna flugvél, sem hefur verið framleidd í Bandaríkjunum. Nú hefur Björn Pálsson kamið auga á nýja tegund flugvéla, sem hefur flesta kosti þeirrar amerísku, og hann hefur ákveðið að hefja áætlunarflug, a.m.k. til Vestfjarða, jafnvel til fleiri staða í þessari væntanlegu flugvél, sem kemur eftir örstuttan tíma, og ég skil hæstv. ráðh. svo og bið hann að leiðrétta það, ef það er ekki rétt hjá mér, að hæstv, ríkisstj. muni styðja að því, að þessi tækni verði hagnýtt, og ég kann hæstv. ríkisstj. þakkir fyrir það. Það er kvartað undan því, að Vestmanneyingar hafi ófullnægjandi ítugsamgöngur, og ég skal ekkert rengja það. En hvað mega þá Vestfirðingar segja? Þar er heill landshluti,sem missti allar sínar flugsamgöngur í einu, þegar sjóflugvélarnar lögðust niður, og hefur nú loksins aðeins einn flugvöll og hann með einni braut fyrir sínar flugsamgöngur. Ég vona því, að hæstv. ríkisstj. eða hæstv. flugmrh. haldi áfram í þessa stefnu, sem hann hefur nú lýst, að styðja að því, að þessar nýju tilraunir Björns Pálssonar komi að sem mestum notum og að hinir litlu flugvellir víða á Vestfjörðum og víða annars staðar verði lagfærðir í þessu skyni, því að af því leiðir ekki aðeins þann sparnað, sem er á því að losna við að byggja hina geysistóru og dýru flugvelli, heldur færist flugið út og kemur miklu fleiri héruðum og fleira fólki að gagni, ef þessi tilraun tekst. Þegar það er staðreynd, að aðeins 500–600 m flugbrautir geta fultnægt vél, sem getur flutt 16 manns, þá er þetta ekkert hégómamál fyrir flugsamgöngur íslendinga. Ég vil því fagna því og þakka hæstv. flugmrh. fyrir það, hversu vel hann hefur tekið undir þessa nýju tilraun, og treysti því, að hann hviki ekki frá því að láta hana heppnast að því leyti, sem hann getur við það ráðið, og stuðli þar með að sparnaði í flugvallagerð og aukningu flugsamgangna í landinu.