Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Landbn. hefur nú farið höndum um frv. þetta og komizt að niðurstöðu um afstöðu sína til þess. Eins og nál. á þskj. 520 ber með sér, þá hefur meiri hl. landbn. orðið á það sáttur að leggja til, að frv. verði samþ. með lítils háttar breyt., sem skráðar eru á því þskj. Aftur á móti hefur einn nm. gert minnihlutaálit, þar sem hann að vísu mun virðast samþykkur því, að stefnt sé að því marki að reisa áburðarverksmiðju, en hefur sérstöðu um stærð hennar og það, sem þar af leiðir, og gerir ráð fyrir að flytja brtt. við frv. En það er víst alveg nýbúið að útbýta hans nál. á þskj. 536. Að ræða mikið um þetta frv., þó að það sé harla stórbrotið, álít ég á þessu stigi harla tilgangslítið, þó að það í sjálfu sér skipti ákaflega miklu máli um þetta mál, að rétt sé að farið að öllu leyti, því að um þetta mál hefur mikið verið rætt á Alþ. frá því er það fyrst kom fram, og þar á meðal nú fyrir skömmu í hv. Nd., þar sem frv. þetta var flutt og því skilað þaðan og hingað til þessarar hv. d., eins og það nú horfir við. Það hefur orðið í hv. Nd., eins og fram mun hafa komið hér, nokkur ágreiningur um það, hve hásiglt skuli vera í framkvæmdum að byggingu þessarar áburðarverksmiðju, sem og greina má af afstöðu hv. minnihlutamannsins í landbn. þessarar hv. d. nú. Ég vil taka það fram, að þó að meiri hl. landbn. í þessari hv. d. fallist á það, að miðað verði við - ef svo mætti kalla - hin smærri hlutföll við þá verksmiðjustofnun, sem hér er um að ræða, þá kemur þar margt til greina, sem réttlætir það annars vegar, og hins vegar er það og maklegt, að framtíðaraðstaðan sé tekin til greina á sérstakan hátt, þegar á þetta mál er litið. Ef við það er miðað, að áburðarverksmiðjan nú fyrst um sinn nærist af afli Sogsins, þá mun ekki vera blöðum um það að fletta, að sú orkulind er tæmanleg, til þess að geta fullnægt öllum þeim, sem orkunnar þurfa. Hjá þeim fræðimönnum, sem að þessu hafa unnið og eru í þessum efnum möguleikunum kunnugastir, mun lítið bera á milli um það, að miðað við þróun, bæði um almenningsraforkunotin til venjulegra ljósa og hitunar og til iðnaðar, þá hækka þau notahlutföll með hverju árinu sem líður. Að vísu virðist það svo, að miðað við byrjunarþörf verksmiðju þessarar, þá virðist raforkan til hennar vera tiltölulega rífleg fyrir hendi með fyrirhuguðum notum Sogsorkunnar. En miðað við hitt, að almenna rafmagnsþörfin eykst ár frá ári, sem maður verður að gera ráð fyrir og vonar, að verði, að sú þörf aukist ár frá ári, þá mætti svo fara, að sá orkugjafi reyndist, áður en langt líður, ófullnægjandi til þess að fóðra bæði þessa áburðarverksmiðju og fullnægja einnig hinni almennu og vaxandi rafmagnsþörf, því að ef við gerum ráð fyrir að standa í stað eða hrökkva til baka með þörf á raforku til almennra nota, þá spáir maður nýju miðaldamyrkri yfir Íslandi. Við vonum, að þær spár rætist aldrei. En þó að svo kynni að verða, og eftir því, sem lætur að líkum, að Sogið með áframhaldandi virkjun sem þetta frv. byggist á - endist til hvors tveggja nú nokkur ár, t.d. í allt að tvo áratugi, þá verður að horfast í augu við það, að það reynist ekki nóg orka í landinu til þess að fullnægja þessu hvoru tveggja, sem ég hef nefnt, nema um nokkurt skeið, og þá verður að hugsa til nýrra ráða. Og nú liggur fyrir, að hv. þm., bæði úr landbn. beggja d. og fleiri hv. þm. hallast að því, að virkjað verði í langtum stærri stíl en frv. gerir ráð fyrir og þar með ráðizt í sérstaka vatnsvirkjun við annan ríflegri orkugjafa og þar, sem miðað sé við önnur, langtum stærri hlutföll. Ég tel líklegt, að þar komi, að þetta verði orð í tíma töluð. En ég tel líka, - og mér virðist meiri hl. hv. landbn. þessarar hv. d. vera á þeirri skoðun, - að vegna þessa væri réttari afstaða í málinu að hraða málinu með gát, ef svo mætti að orði komast. Ég hygg, að eftir þeirri fræðslu frá sérfróðum mönnum, sem við þetta mál hafa fengizt, þá sé vert á það að benda, að þó að Sogsorkan með þeirri viðbótarvirkjun, sem fyrir höndum er, reynist nægja bæði til hinna almennu þarfa fyrir rafmagn og til þarfa áburðarverksmiðjunnar fyrst um sinn - og þannig skuli miðað við og áburðarverksmiðjan reist -, þá þurfi lítið að fara forgörðum, þó að breyting verði síðar á þessu. Ég ætla, að á bak við þetta, sem ég nú segi, liggi sú skoðun frá fræðimönnum, að verksmiðjan, sem hér kemur til greina, verði ekki reist á orkugjafastöðvunum sjálfum, heldur verði flutt orkan. En miðað við það, þá ætti önnur ný virkjun, sem tæki í taumana, þegar orðið væri of þröngt um það allt í heild, sem orku þyrfti frá Soginu, að geta notazt áframhaldandi, þannig að Sogið og öll sú raforka, sem það gefur, kæmi í góðar þarfir, miðað við þróunina, þó að verksmiðjan leitaði nýrra orkustöðva, þegar nauðsyn krefði. Kostnaður við byggingu þessarar verksmiðju gildir háar og óvenjulegar upphæðir eftir íslenzkum mælikvarða, sem að vísu er ekki að hræðast, því að menn gera sér bjartar hugmyndir um þessa verksmiðju. Ef t.d. kostnaðaráætlunin er miðuð við hámark það, sem hér er sett, eitthvað yfir 40 millj. kr., þá skiptir það miklu strax við þetta tilraunaspor til þessara merkilegu aðgerða, þar sem í mikið er ráðizt, að þar verði að öllu vel farið, bæði í undirbúningi og síðan í framkvæmd. En hin mikla virkjun, sem hugir manna stefna nú að viðkomandi framtíðinni, hvort sem þar verður um að ræða Urriðafoss eða annan orkugjafa, hún náttúrlega kostar miklu, miklu meira. Það er engin fordæming í því fólgin, en það er í því ljós bending fólgin, að það þarf vel að vanda, sem lengi á að standa. Og undirbúningi að miklum framkvæmdum veitir vissulega ekki af tímanum. Og ég vil af minni hálfu undirstrika það, að það verður að virkja meira af þeirri ástæðu, að fyrirhuguð er þessi áburðarverksmiðja. Og ef hugsað er til þess með alvöru af hæstv. Alþ. eða ríkisstj. eða hverjum öðrum sem er, þá tel ég, að það veiti lítt af tímanum, senn hvað líður, að fara að hugsa sér útfærslu þeirra mála frá sjónarmiði þeirra, sem vilja taka þetta áburðarverksmiðjumál alvarlega, og það vona ég, að allir hv. alþm. vilji gera. Það mundi ekki fara hjá því, ef ætti að samþ. lög nú, þar sem miðað sé við enn stærri hlutföll, eins og kemur fram hjá hv. minni hl. landbn., þá mundi yfirleitt áburðarverksmiðjan koma ákveðinni tímalengd síðar að notum eða taka til starfa heldur en þó er ætlað. - Sem sagt, ég tel, ef miðað er við þarfir íslenzkra bænda, þá sé vel fyrir þörfum þeirra séð, ef farið er eftir þeim till., sem gerðar eru af hálfu meiri hl. landbn., og miðað við 10 þús. smálesta framleiðslu á ári. Hitt er svo allt annað mál og er mjög gott að leita sér fræðslu um, hvað heppilegt eða gerlegt sé, og miða þá við íslenzkan áburð til útflutnings. Hvað borgar sig í þeim efnum? Það fer eftir eftirspurninni eftir þessari framleiðslu, sem víða er nú keppzt um að auka, og eftirspurnin fer eftir því, hve hagkvæmt við getum framleitt, og margt þarf að athuga. Það hefur verið rætt um Urriðafoss í Þjórsá sem aflgjafa, en enginn er þó svo bundinn við þann stað, að ekki sé hægt að líta á aðra. Það er fjarri mér að leggja hér nokkurn dóm á sökum þekkingarleysis, en ég veit til þess, að Þjórsá hefur það til að stíflast í jakaburði ekki langt frá Urriðafossi, en hvort það er svo þýðingarmikið, treysti ég mér ekki til að dæma um, en það spillir ekki að hafa þann möguleika til athugunar. Ég skýt þessu svona inn, þó að það komi tæpast til greina. Þetta er allt vandasamur viðbúnaður, sem krefst síns tíma. Ég tala nú ekki um fjáröflun til þess háttar hluta, það þarf tugi milljóna. En ég vil ítreka, að ég álít, að stefna beri að þessu, því að Sogsvirkjunin fullnægir ekki bæði þörf áburðarverksmiðjunnar og rafmagnsþörf bæja og sveita hins vegar nema um nokkurt skeið. Viðbúnaður þarf að byrja fyrr en seinna, ef á að stefna að þessu í alvöru. Það sést glögglega á skýrslum um Sogsrafmagnið, að þörfin og notin aukast með ári hverju, og nú vantar viðbótarvirkjun í Soginu. Frá ári til árs hefur orðið sú þróun, að ljós og hiti og iðnaður heimta Sogsrafmagnið, og það kemur að því, þó að það verði ekki á svo nálægum tíma, að Sogið fullnægir ekki hvoru tveggja, Reykjavíkurbæ og sveitunum annars vegar og áburðarverksmiðju hins vegar. Og í sjálfu sér væri ákaflega gaman að hugsa til þess, að þessi tími yrði fremur styttri en lengri, þ.e.a.s. hagnýting rafmagnsins yrði sem fyrst almenn. Ég vil láta þess getið, að af bænda hálfu eða búnaðarþings hefur komið fram vilji í þá átt, að frv. um verksmiðju með líkum hætti og hér er gert ráð fyrir nái samþykki Alþ. Bændastéttin veit, hvað henni hentar. Sú orka, sem fæst úr Soginu, að viðbættri fyrirhugaðri viðbótarvirkjun, á að vera fullnægjandi fyrir áburðarverksmiðju af þessari stærð og sveitir og kaupstaði um nálægan tíma, þó að árlega bætist við raforkunotkunina. Eitt á að vera víst í þessu, og Það er það, að þótt Sogsfossarnir verði fullvirkjaðir og þar komi, að virkja verði annars staðar í stærri stíl vegna áburðarverksmiðju, þá ætti fullvirkjun Sogsins aðeins að vera gleðilegt tímanna tákn. Meiri hl. landbn. hefur lagt til, að frv. þetta verði samþ. í öllum aðalatriðum eins og það kom frá hv. Nd., aðeins með smávægilegum breytingum, og skal ég nú minnast á þær. Það er fyrst brtt. við 5. gr. frv. Þar segir, að stjórn verksmiðjunnar ákveði að fengnu samþykki landbrh., hvenær og hvar hún skuli reist. Það var víst svipað þessu í hinu upphaflega stjfrv., sem hv. Nd. breytti, en það er víðtækari aðild og fróðari, sem hér er treyst til staðarvals, og jafnframt hlutlaus í því efni, og má þá vænta þess, að traustara verði frá því gengið. Það hefur borizt í tal, hvort ekki ætti að fella staðinn inn í lögin, en þegar við ræddum það, þótti það á engan hátt gerlegt að láta eitt teningskast eða atkvæðagreiðslu á Alþ. ráða endanlega í því efni. Það er betra að athuga allt vel, svo að undirstaðan geti orðið hagkvæm. 2. brtt. n. er um það, að lögin öðlist þegar gildi. Þetta vantaði í frv., en við töldum réttara að ákveða þannig um gildistöku laganna, og þá einnig með tilliti til þess, að stjórn verksmiðjunnar á að kjósa, er lögin öðlast gildi, og er þá hægt að kjósa stjórnina sem fyrst, enda varð samkomulag um það í n. að skeyta aftan við lögin ákvæði til bráðabirgða þess efnis, að kosning verksmiðjustjórnarinnar fari fram á þingi því, er setur lögin, og gildi til ársloka 1952, og því er miðað við árslok 1952, að rétt þykir, að umboð stjórnarinnar fylgi almanaksári. Við töldum ekki rétt að hafa þetta óákveðið í lögunum, því að tíminn líður og menn spyrja: Eftir hverju er verið að bíða? Þá vil ég taka fram viðvíkjandi ákvæðum frv. um laun handa stjórn verksmiðjunnar, að landbn. taldi eðlilegt og sjálfsagt, að verksmiðjustjórnin taki ekki laun samkvæmt 4. gr. fyrr en störf hefjast og farið er að reisa verksmiðjuna og allt er komið í gang. En meðan á formlegum undirbúningi stendur og ekki er byrjað á verklegum framkvæmdum, fái verksmiðjustjórnin meiri eða minni þóknun eftir því, hvort hún vinnur meira eða minna, og eftir því, hve viðbúnaður hennar er mikill. Það liggur hér fyrir brtt. frá hv. 1. þm. Reykv. á þskj. 412, þar sem hann stingur upp á því, að ríkisstj. heimilist að leita þátttöku félaga og einstaklinga til stofnfjárframlaga, þannig að stefnt sé að hlutafélagsstofnun um verksmiðjuna. Þótt e.t.v. væri hægt að örva til stofnunar fyrirtækisins á þennan hátt og gera fjáröflun léttari af hálfu ríkisins, sá n. sér ekki fært að mæla með þessari brtt. eins og málið liggur fyrir. Það er talað um 7% arð. Ójá, ég vildi óska, að það yrði svo arðvænlegt fyrirtæki og að allt gengi vel og að reksturinn væri ódýr og mikill arður, en það svífur nú í óvissunni enn þá. Sem sagt sá n. sér ekki fært að taka þessa brtt. til greina. Það vekjast nú væntanlega aðrir til umsagnar um þetta mál, og sér maður þá, hvað þeir segja. Ég get látið máli mínu lokið og legg til fyrir hönd n., að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem ég hef nú lýst.



Herra forseti. Eins og nál. bera með sér, varð landbn. ekki að öllu leyti sammála um afgreiðslu málsins. Málið var nokkuð fljótt afgr. í n., eða á fyrsta fundi hennar um það, og þótt áburðarverksmiðjunefndin sæti fundinn líka, taldi ég ástæðu til nánari athugunar. Þó var enginn ágreiningur um það, hvort reisa ætti verksmiðju, allir voru sammála um, að áburðarverksmiðju þyrfti að reisa. Ágreiningurinn var um það tvennt, hve stór verksmiðjan ætti að vera og hvort rétt væri að ætla verksmiðjunni rafmagn frá Soginu, þótt ekki væri hún stærri, en gert er ráð fyrir í frv. Um þetta var ágreiningurinn, því að ég álít, að verksmiðjan eigi að vera miklu afkastameiri en frv. gerir ráð fyrir. Hins vegar er ég samþykkur brtt. meiri hl. n. og tel þær til bóta. Mál þetta hefur verið rætt mikið hér í þinginu í vetur, og árangurinn er þó sá, að gert er nú ráð fyrir nokkru stærri verksmiðju, en upphaflega var gert. En sú stækkun útheimtir að sjálfsögðu aukið rafmagn, og er varla nóg tillit tekið til þeirrar staðreyndar. Áburðarverksmiðjumálið er langt frá því að vera nýtt af nálinni. Það kom fyrst fram hér á Alþ. á árunum 1939–37 og var fyrst athugað til hlítar af skipulagsnefnd atvinnumála, sem starfaði á þeim árum og átti að koma atvinnulífi landsmanna á skynsamlegan grundvöll. Hún fékk erlendan verkfræðing sér til aðstoðar og skilaði allýtarlegu áliti og tillögum í þessu máli. En þá var ekki gert ráð fyrir svipaðri framleiðslu og nú er þó gert ráð fyrir, heldur aðeins mjög lítilli verksmiðju, en síðan hefur reynslan leitt í ljós, að hefði verið farið svo smátt af stað, hefði framkvæmdin reynzt ónýt eða því sem næst. Þá var líka aðeins gert ráð fyrir að framleiða eina tegund áburðar, en það veit bóndinn einn, hve gott er að hafa allar áburðartegundir fyrir jörðina. Þetta liggur svo í láginni þar til 1944. Þá var flutt stjfrv. um, að ríkið skyldi reisa verksmiðju til að framleiða ammóníumnítrat eða ammóníumsaltpétur, sem þá var nýlega farið að nota í Ameríku, og var þar ekki gert ráð fyrir stærri verksmiðju en svo, að hún væri þegar orðin allt of lítil. Þessu frv. var þá vísað frá með þeim rökum, að ekki væri nægilegt rafmagn fyrir hendi, og enn hefur reynslan sýnt, að þau rök voru rétt, því að þótt síðan hafi verið reist 7.500 kw. eimtúrbínustöð hér við Reykjavík og kölluð varastöð, þá hefur hún alltaf þurft að vera í gangi, og ekki er að tala um afgangsrafmagn. Þá mun einhverjum hafa dottið í hug að reisa áburðarverksmiðjuna á Akureyri, en þar er þegar orðið allt of lítið rafmagn. [Frh.]



Herra forseti. Þetta frv. hefur orðið síðbúnara en skyldi, og kemur í ljós í athugasemdum, hvað valdið hefur. Eins og kunnugt er, lögðu útgerðarmenn áherzlu á, að stofnaður yrði aflatryggingasjóður, þegar verið var að ráða fram úr erfiðleikum sjávarútvegsins í vetur. Markmiðið með þessari sjóðsstofnun var að forða útveginum frá að þurfa að leita á náðir ríkisvaldsins, þegar illa gengi. En eins og kunnugt er, hefur það verið þrautalendingin, og þó að ég telji, að um of mikið fljótræði hafi verið að ræða, þegar gripið var til þess fyrst, eða á árinu 1945, þá hefur það verið óhjákvæmilegt síðar. Upphafsmaður að þessum ráðstöfunum mun hafa verið þáverandi atvmrh., og vil ég segja, að hann hafi farið nokkuð geyst á stað, en ræði það ekki frekar hér. Kostnaður hefur mikið vaxið undanfarið við útgerðina og einkum þó við hina stærri báta. Þetta hefur valdið því, að áhættan í útgerðinni er meiri en hún hefur áður verið og þó einkum hjá eigendum stærri bátanna. Það má að vísu segja um þessa stærri báta, sem flestir eru Svíþjóðarbátar, að þeir séu góð skip, en einkum á það þó við, ef um verulega síldveiði er að ræða, því að á þorskveiðum afla þeir litlu betur en smærri bátar og skila þar af leiðandi miklu lakari afkomu, vegna þess að þeir eru dýrari í rekstri. Þegar síldveiðin nú hefur brugðizt í nokkur ár og hins vegar dýrtíðin eykst, þá horfir ekki vænlega fyrir þessum bátaútveg, og er fyrirsjáanlegt kreppuástand, ef ekki rætist úr. Í þessum erfiðleikum hefur verið stungið upp á því að stofna þann hlutatryggingasjóð, sem hér liggur fyrir frv. um. Hugmyndina munu Bolvíkingar eiga, en eins og kunnugt er eru þeir mjög framarlega í flokki hvað við kemur hagsýni og myndarbrag í bátaútgerð. Hins vegar er vitað, að 5. þm. Reykv. (SK) flutti frv. um aflatryggingasjóð á 3 þingum, en það frv. fékk ekki afgreiðslu. Aftur á móti var veitt heimild til stofnunar hlutatryggingasjóða 1943, en sú heimild mun ekki hafa verið notuð nema í Bolungavík. Þótti því sýnt eftir reynslunni frá 1943, að ekkert yrði úr slíkum tryggingum, nema sett yrðu lög um málið og aðilar skyldaðir til að taka þátt í slíkum tryggingasjóði. Þetta atriði var til umræðu, þegar vandamál útvegsins voru rædd í vetur, og lofaði ríkisstj. þá að hrinda málinu í framkvæmd, en hins vegar var ekki rætt um einstök atriði, nema helmingur af eignaraukaskattinum skyldi í þennan sjóð renna og var það skv. l. 128 1947. Samkvæmt þessu fól því sjútvmrn. Fiskifélagi Íslands og Landssambandi ísl. útvegsmanna að semja frv. til laga um sjóðinn, en það frv. mætti mikilli andstöðu og þótti byggt upp sem hér væri um styrktarsjóð að ræða, en ekki tryggingasjóð eins og hugmyndin hafði verið. Þegar sýnt var, hverjar undirtektir frv. þetta fékk, fól rn. alþingismönnunum Birni Kristjánssyni, Hannibal Valdimarssyni og Sigurði Kristjánssyni, ásamt þeim Gunnari Þorsteinssyni hæstaréttarlögmanni, Þorvarði K. Þorsteinssyni stjórnarráðsfulltrúa og Óla Valdimarssyni forstöðumanni reikningaskrifstofu sjávarútvegsins, að semja nýtt frv. um sjóðinn, og hafa þeir samið frv. það, er hér liggur fyrir. Þó ber þess að geta, að Gunnar Þorsteinsson hafði sérstöðu við afgreiðslu málsins og lagðist gegn nokkrum greinum frv. og taldi sig ekki geta samþ. það í heild. Í frv. var gert ráð fyrir, að í sjóðinn rynni 2% af óskiptum vertíðarafla bátaflotans, og ákveðið, að framlag úr ríkissjóði yrði hliðstætt þar á móti. Rn. færði þennan hundraðshluta niður í 1% og hafði þá hliðsjón af því, að útvegsmönnum yfirleitt þykir nú alveg nóg á sig sett af gjöldum í margs konar prósentum og útflutningsgjöldum, t.d. af sjávarafurðum, og þeir stynja undir tryggingunum, sem þeir verða að greiða vegna hásetanna. Þeir eru yfir höfuð í vanskilum með tryggingarnar af skipunum sjálfum. Og með tilliti til þess fannst mér varla gerlegt að leggja til í fyrstu meðferð, að þessi hundraðshluti væri hærri en eins og rn. hefur sett hann í frv. Og var þessu þess vegna breytt af rn. frá því, sem hv. n. hafði lagt til. Um þetta má náttúrlega deila. Og það er vitaskuld á valdi hins háa Alþ. að gera breyt. á þessu eins og öðru við meðferð málsins. Og svo er framlag ríkissjóðs. Það munar ríkissjóðinn strax mikið, hvort hann þarf að leggja tvær millj. eða fjórar millj. kr. árlega fram í þessu skyni. Önnur breyt. var á þessu gerð fyrir mitt tilstilli, að leggja til, að dálítill tími gæfist til þess að safna í tryggingasjóðinn, áður en lögin kæmu til framkvæmda sem venjuleg tryggingalög. Og þetta var eiginlega afleiðing af því fyrra, sem ég nefndi, að ég hefði lagt til að breyta, því að þegar maður leggur til, að farið sé hægar í fjárútlátum til þess að koma þessum sjóði á fót, þá er nokkuð rökrétt að leggja til að láta og líða einhvern lítinn tíma, þangað til tryggingin tæki til starfa. Ég held þess vegna, að það sé hér eðlilegt, að ráð sé fyrir því gert, að sem tryggingabótastofnun taki þessi sjóður ekki til starfa þegar í stað, heldur safnist í sjóð þessarar stofnunar eitt ár fyrst. Yfir höfuð er það sjálfsagt þarft og gott að stofna tryggingasjóð slíkan sem þennan. En ég vil samt sem áður við þetta tækifæri benda á það, að afkoma sjávarútvegsins verður aldrei tryggð, hvorki með þessum sjóði né með neinum öðrum sjóðum, heldur aðeins með því, að staðið sé að útgerðinni bæði með dugnaði og hagsýni og með því að bæði ríkisvaldið og einstakir útgerðarmenn og sjómenn komi sér saman um vinnubrögð og starfsaðferðir í þessum hlutum, sem skapa skilyrði til þess, að slíkur atvinnurekstur geti borið sig. Sá háttur hefur komizt á hér á undanförnum árum, að útgerðarmenn, sem ráða menn á skip, þurfa að tryggja þeim visst kaup, hvernig sem aflast, svokallaða hlutartryggingu eða kauptryggingu. Það má náttúrlega ákaflega margt gott segja um ráðstöfun eins og þessa, meðan henni er haldið innan skynsamlegra takmarka. En þegar út í það er komið, að sjómenn ráði sig á skipin eiginlega aðallega með aflatryggingu fyrir augum, þá er verkunin af þessari ráðstöfun farin að vinna á móti heilbrigðri afkomu skipanna. Það hefur hér frá fornu fari verið þannig, að sjómenn og útvegsmenn hafa orðið að treysta mest á sitt eigið framlag til þess að afla lífsins gæða á þann hátt. Og við það hefur þessi þjóð lifað í mörg hundruð ár. Og þó að segja megi, - og það er ekki efi á því, - að það sé til mikilla bóta, að nokkur trygging sé fyrir því, að þeir, sem ráða sig á skipin, gangi ekki alveg slyppir frá, hvernig sem fer, þá er áreiðanlegt, að tryggingafyrirkomulag í þessum efnum verður að vera innan vissra takmarka, ef atvinnutækin, bátarnir og þeir, sem að þeim standa, eiga að hafa þá tiltrú hjá lánsstofnunum, sem lána til útvegsins, að þeir komist af stað með sín atvinnufyrirtæki. Mér hefur virzt í seinni tíð bóla nokkuð mikið á því, að menn eiginlega einblíni á kauptryggingar, en gefi hinu minni gaum, hvað gera þurfi til þess að gera afkomu bátanna hagstæða bæði fyrir sjómenn og útgerðarmenn. Ég tel þá, að ég þurfi ekki án sérstaks tilefnis að hafa um þetta lengra mál. Þetta frv. er sett fram sem grundvöllur undir því að innleiða eða lögfesta almennar hlutatryggingar fyrir bátaútveginn. Og eins og n., sem vann að því, hefur skilað því af hendi, þá var það miklu nær því að verðskulda það nafn að heita tryggingafrv. heldur en eins og því var skilað frá Landssambandi íslenzkra útvegsmanna og Fiskifélagi Íslands. Varðandi breyt. á þessu frv. er ég vitanlega til viðræðu, og mundi í mörgum tilfellum hafa tilhneigingu til þess að styðjast við álit þeirra manna, sem starfað hafa að undirbúningi málsins fyrir rn. Og að öðru leyti vona ég, að meðferð þess hér í þessari hv. d. geti orðið þannig, að málið fái góðar undirtektir. Ég mælist til þess, að því verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.