Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Steingrímur Jónsson (framsögum.): Getið var um það við 1. umr., í hvaða tilgangi frumv. þetta væri borið fram. Tilgangurinn var, að stemma stigu fyrir ólöglegum vínveitingum og ólöglegri vínsölu, sem aðallega hefur átt sjer stað hjer í Reykjavík. Nefnd sú, er kosin var til að íhuga þetta frv., lítur svo á, að tilgangurinn sje góður og mikilsverður, og varhugavert sje, að fella þetta frumv., þó agnúar væru á því, eins og það kom fram frá Nd. - Ýms atriði voru þannig löguð, að frv. mátti alls ekki verða að lögum, eins og það var þá. Það er erfitt að löggefa um þetta efni, svo að gagni megi koma, og jafnframt án þess að skerða athafnafrelsi manna, og það svo mjög, að hætt er við, að menn vilji fara kring um lögin. - Niðurstaðan hjá nefndinni varð sú, að ráða hinni háttv. deild til, að samþ. frumv. með nokkrum breytingum. Breytingarnar ganga í þá átt, að gera frv. ekki eins hart í garð einstaklinganna, gera það svo, að það krenki sem minst athafnafrelsi manna, en nái þó tilgangi sínum. Slíkar breytingar telur nefndin nauðsynlegar á frv.; þær koma líka vel heim við hina upprunalegu hugsun flutningsmanns. Annar tilgangurinn með breytingum nefndarinnar er, að gera ákvæði frv. ljósari og tilganginn ótvíræðari, sem sje þann, að stemma stigu fyrir ólöglegum vínveitingum og vínsölu, þeim vínveitingum, sem ólöglegar eru eftir lögunum frá 18. nov. 1899, en sá tilgangur er ekki ljós í frv., eins og það kom frá Nd. Fremur virðist það, eins og það var þá, eiga að koma í veg fyrir allar veitingar, og jafnvel alla víndrykkju. Um hinar einstöku breytingartillögur hef jeg ekki mikið að segja. Í frv. var svo kveðið á í 1. gr., að ekkert fjelag má hafa um hönd áfengisveitingar eða áfengisdrykkju innan fjelags nema með leyfi lögreglustjóra. - Þessu vill nefndin breyta, og gera það ljóst, að hjer er að eins átt við fjelög, sem hafa fastan fjelagsskap og föst heimkynni; en ekki fjelagsskap manna, sem t. d. hittast úti á víðavangi. Lögin eru að eins til þess, að koma í veg fyrir, að áfengissala sú sje framkvæmd, sem bönnuð er meðlögunum frá 1899; og tel jeg það jafnvel að mínu leyti vera í harðara lagi. Nefndinni finst og ástæða til, að ákveða hvað skyldi teljast áfengi. Ekkert var ákveðið um það í frumv., og lögin standa ekki í svo nánu sambandi við bannlögin, að þess sje ekki þörf. Menn gætu skilið lögin, eða lagt þau út á þann hátt, að allt sje áfengi, sem áfengisvott inniheldur. En lögin eru ekki framkvæmanleg, ef þau eru skilin á þann hátt. Því vill nefndin ákveða það áfengi, sem inniheldur 21/4% vínanda að rúmmáli, og er það hið sama, sem lagt er til grundvallar í bannlögunum. Þá eru verulegar br.till. við 2. gr., sjerstaklega við niðurlag greinarinnar. Það stendur í frv. frá Nd., að lögreglustjóri megi leyfa áfengisnautn í samsætum einstakra manna. En þar er að líkindum meint, þegar samsætin eru haldin í veitingahúsum, en ekki þegar þau eru haldin í húsum einstakra manna. En þetta kemur alls ekki fram í greininni. Jeg fyrir mitt leyti álít, að sleppa mætti þessari setningu, en nefndin kom sjer saman um, að hafa hana og ákveða, að samþykkis þurfi að leita, ef samsætin eru haldin á opinberum veitingastöðum. Þá fanst nefndinni rjett, að gera ákveðnari sektarákvæði, þannig, að lágmark sekta yrði ákveðið. Þá er breyt.till. við 3. gr. í frv. frá Nd. stendur, að sektir geti fallið á fjelagsstjórnina og þjónustumenn og eftir atvikum neytendur sjálfa. Þetta virtist nefndinni óljóst, og væri það skilið eins strangt og orðin frekast leyfa, væri ákvæðið óþarflega strangt; mætti sem sje dæma þá alla, í stað þess að vanalega yrði að eins einn dæmdur, og þá vanalega veitingamaðurinn eða þá þjónustufólkið. Næðist ekki í neinn af þessum, þá gæti það komið til greina, að sekta neytendurna. Því vill nefndin, að „eða“ sje sett í stað „og“ á tveim stöðum í fyrstu málsgrein greinarinnar. Einnig finst henni viðfeldara, að setja orðið „jafnvel“ í staðinn fyrir „eftir atvikum“. Þá hygg jeg, að ekki sje meira um þetta að segja að sinni. Vænti jeg þess, að deildin samþykki breytingartillögurnar og frumv. í heild sinni, eins og nefndin leggur til.

Forseti: Jeg vil geta þess að það hefur orðið prentvilla á þgskj. 197 þannig, að annar liður í 5. gr. frumv. á þgskj. 130 hefur fallið burtu, og á að bætast aftan við gr. Þetta vil jeg biðja háttv.þm. að athuga; jafnframt hefur skrifstofan verið beðin að laga það.

Jón Jónatansson (framsögum.): Jeg þarf ekki að tala langt mál fyrir frumv. þessu, einkum þar sem hæstv. forseti hefur skýrt frá villu þeirri, er slæðzt hefur inn í þgskj. 107. Eins og allir sjá, á grein sú, er prentuð er á þgskj. 197, aðeins við fyrri málsgrein 5. gr. á þgskj. 130, en ekki hina síðari; annað var aldrei meining nefndarinnar. Annars miðar brtill. nefndarinnar aðeins til þess að gera frumv. skýrara.

Steingrímur Jónsson Frumv. þetta, sem hin háttv.Nd. hefur sent hingað, er um svo þýðingarmikið efni, og svo þýðingarmikið, ef það kemur til framkvæmda, að jeg tel sjálfsagt, að það sje athugað nánar hjer í deildinni, og vil þess vegna leggja til, að frumv. verði, að þessari 1. umr. lokinni, vísað til nefndarinnar um árgjald af verzlun og viðskiftum við útlönd, því jeg áleit, er sú nefnd var kosin, að hún ætti að athuga skattafrumv. þau, er hingað berast frá háttv.Nd. Jeg tel sjálfsagt, að nefndin eigi tal við þá, er einkaleyfi þetta eiga að fá, og álit, að frumv. stafi engin hætta af því, að nefnd sje skipuð í það, það þurfi ekki að seinka meðferð þess til muna.

Ágúst Flygenring Jeg vil að eins skjóta því til væntanlegrar nefndar, hvort eigi væri hægt að fá lækkaða tölu þeirra lotteríseðla, er selja má hjer á landi, því vitanlega er það aðalgalli frumvarpsins, hversu sú tala er há. Það eru svo augljós dæmi þess alstaðar þar sem lotteríseðlasala er tíðkuð, að fátækt fólk eyðir altof miklu fje til seðlakaupa, og hefur mikla tilhneigingu til að treysta á blinda hepni. Að þessu leyti er lotteríseðlasala afar óholl, þar sem mikið er að henni gert, sem einkum á sjer stað í Suður-Evrópu; enda mætti nefna hana þar hreina landplágu, t. d. á Spáni, þó þjóðirnar geti ekki upprætt hana, eða eigi mjög erfitt með það nú orðið, af því ríkin og einstakir menn njóta stórtekna af þessum lotteríum.

Jens Pálsson (flutningsm.): Frumv. þetta er fram borið í þeim tilgangi, að nægilegt gagn verði að þeim mönnum, sem taka sjer fram um það, að koma upp um landhelgisbrot, og þegar brotin sannast, þá sje þeim útveguð vissa um það, að þeir vinni ekki fyrir gíg, þó þeir leggi eitthvað í sölurnar; að mönnum sje gefin hvöt til þess, að hjálpa til eftir megni, að vera á verði gagnvart landhelgisbrotum. Ef ske kynni, að hægt væri með þessu móti, að hvekkja botnvörpunga burtu frá vissum svæðum, teldi jeg miklu áorkað fyrir bátfiskiveiðar. Því hefur verið hreyft við mig af mörgum skýrum mönnum í mínu kjördæmi, að ef haft væri auga á botnvörpungunum úr landi, og ötullega gengið fram í því, að fylgja þeim eftir á sjónum og athuga, hvað þeir aðhafast, er þeir sveima um í bersýnilegri landhelgi, þá mundi veri hægt að afstýra því mikið, að botnvörpungar geri sjer það að venju, að níðast á landhelgissvæðunum. - Fyrir þessu er nokkur reynsla frá einu fiskisælasta miði hjer nærlendis, frá Garðssjó. Það var í hitt eð fyrra mjög mikill afli hjer syðra á tímabilinu júní-júlí; 2 eða 3 mótorbátar fóru þarna daglega um, því að þeir stunduðu fiskiveiðar rækilega. Þeir höfðu auga á botnvörpungunum, sem þar voru á sveimi, og kærðu eitt sinn brot, sem þar var framið. Og með því nú botnvörpungarnir vissu af þeim á þessum slóðum dag og nótt, og vissu, að tekið var eftir þeim, þá fluttu þeir sig burtu og hurfu gersamlega frá, meðan svo stóð. En er mótorbátarnir hættu að vera á þessari slóð, voru botnvörpungarnir óðara komnir og ljetu greipar sópa upp við landssteina. Oft heyrast þar suðurfrá kvartanir um þetta, bæði manna á milli og á fundum, hve illa þetta sje farið, hve hvötin sje einkar lítil til þess fyrir menn, að taka sjer fram og hjálpa til við strandgæzluna, og þannig afla landssjóði tekna. - Komið hefur það fyrir, að menn hafa komið upp um brot; þeir hafa þá þurft að fara út á mið og sanna brotið, og vinna eiða. Alt þetta hafa þeir mátt gera án þess að fá eyrisvirði fyrir. Ef þeim er stefnt til sýslumannsins í Hafnarfirði til vitnisburðar eða eiða, þá hafa þeir þó fengið eitthvað fyrir ómak sitt. En vel getur verið, ef þeir fara að gefa sig við þessu, þá þurfi þeir miklu að sleppa. Ekkert líklegra t. d., en þeir þurfi að sleppa róðri. Jeg hef borið mig saman við háttv. þm Akureyrar, sem er lögreglustjóri norður þar, og álítur hann, að lög sem þessi gætu stutt að því, að landhelgisbrotin þar færu þverrandi. Jeg ætla ekki að fara fleirum orðum um þetta mál. En þar eð jeg álít það mjög einfalt, þá tel jeg ekki þörf á því, að því sje vísað til nefndar. Jeg vona, að háttv. deildarmenn geti áttað sig á frumv. án þess. Annars vona jeg svo góðs af háttv. deild, að hún líti með góðgirni á frumv., og meti tilgang þess og lofi því fram að ganga.

Ágúst Flygenring Jeg vildi aðeins gera stutta athugasemd. Eftir því, sem fram kom í ræðu háttv.þm. Gullbr.- og Kjósarsýslu, þá átti tilgangurinn með frumv. að vera sá, að borga uppljóstrarmönnum þeirra ómak, en þetta álít jeg ekki als kostar rjett, enda þykist jeg vita, að flm. meini ekki þetta. Tilgangurinn með frumv. er auðvitað sá, að koma upp um lögbrotsmennina. Og þótt rjettlæta megi þessa aðferð til þess, sem hjer er farið fram á vegna þess, að við eigum hjer í höggi við prakkara og lögbrjóta, þá tel jeg hana hálfgert neyðarúrræði, sem maður grípur til vegna ófullkominnar strandgæzlu; göfug er þessi aðferð ekki. - En þó nú þetta nái fram að ganga, þá hygg jeg það ekki koma að miklum notum hjer sunnanlands, því botnvörpungar eru vanir að hylja nöfn, númer og einkenni, á meðan þeir eru að veiðum í landhelgi, svo ekki sje hægt að þekkja þá með vissu. Skal og geta þess, að jeg get ekki ætlazt til, að hægt verði að dæma þá eftir framburði landsmanna, þar eð þeir hafa vanalega hvorki tæki nje kunnáttu til að ákveða nákvæmlega staðinn, sem botnvörpungurinn er á. En þeir þurfa að verða sannir að sök, til þess að sakaráburðurinn geti komið að notum. Yrðu það þá helzt síldveiðaskipin fyrir norðurlandi, sem geta komið til mála að ná í með þessu móti. Allir hinir, sem ekki hafa neina fastastöð við land, mundu sleppa eftir sem áður.

Jens Pálsson, (flm.): Getur vel verið, að háttv. 3. kgk. þm. hafi haft rjett fyrir fyrir sjer, er hann sagði, að það kæmi ekki að gagni, að koma upp um botnvörpunga, ef sönunargögn vöntuðu. En það vona jeg, að hafi komið fram í ræðu minni áðan, að með því að koma upp um botnvörpunga, þá hvekki menn þá frá landhelginni. Að engin not verði að slíkri strandgæzlu að get jeg ekki skilið. Vitanlega eru það fáir, sem geta mælt, svo að gagni komi. En oft sópa þeir svo nálægt landssteinum, að enginn vafi getur leikið á því, að þeir sjeu í landhelgi. En það fæ jeg ekki skilið, að hjerlendir menn geti ekki sannað brotið með eiði; að ekki geti dugað sannanir, sem hjer á landi eru látnar duga; að þær hinar sömu hafi ekki gildi gagnvart útlendingum; væri svo, þá væru sannarlega tvenn lög í landi voru. Að þeir stöðugt breiði yfir númer sín, er varla rjett; það er þeim óleyfilegt að gera, og algengt getur það ekki verið, því ella mundu menn ekki hafa getað kært þá eftir númerum þeirra, sem menn þrátt og oft hafa gert, og hefur svo varðskipið náð í þá síðar; þá hafa einatt sannast á þá brotin. Þetta má sanna með mörgum dæmum, og gæti jeg útvegað skýrslur og sönnunargögn um þetta til 2. umr., og sýnt fram á, að landssjóður hefur fengið allmikið sektarfje á þennan hátt.

Jón Jónatansson Tilgangur þessa frumvarps, sem hjer liggur fyrir, er góður, en hitt tel jeg vafamál, hvort sá tilgangur næst, þó þetta frv. yrði samþykt. Jeg skal í þessu sambandi geta þess, að jeg hef átt samtal við ráðherrann út af ágangi botnvörpunga fyrir austan, og var þar einmitt að ræða um eftirlit úr landi eða uppljóstrun landhelgisbrota, en eftir því sem hann ljet í ljósi við mig, verð eg að efast um, að frumvarp þetta komi að liði. Þar sem kveðið hefur töluvert að skemdum af hálfu botnvörpunga fyrir austan, fór jeg þess á leit við ráðherrann, hvort unt mundi verða að láta að óskum manna um það, að varðskipið nú í sumar einhverntíma kæmi við á Stokkseyri og tæki 2-3 menn úr landi og sýndi þeim mið á landhelgislínunni þar úti fyrir. Því ef sjómenn þar vita glögt, hvar landhelgismörkin eru, ættu þeir hægara með, að koma upp landhelgisbrotum. Ráðherra tók máli mínu vel, en sagði, að þetta mundi þó ekki geta komið að neinu liði, þar sem ekki væri hægt, að ná dómi yfir þessum lögbrjótum, nema varðskipið sjálft hremdi þá við ólöglegar veiðar. Það eina, sem unnizt gæti við það, að menn úr landi kæmu upp landhelgisbroti, væri það, að ef varðskipið tekur botnvörpung að ólöglegum veiðum, og hann fær sekt, að þá megi fá hann dæmdan í hærri sekt, ef lögbrotskærur um hið sama skip eru áður fram komnar frá mönnum úr landi. Með þessa skýringu ráðherrans fyrir augum, virðist mjer því, að litlar líkur sjeu til þess, að svona löguð lög komi að nokkru liði. Annars væri jeg fús á, að styðja frumvarpið, ef sjáanlegt yrði, að það kæmi að liði.

Jens Pálsson, (flm.): Jeg held, að hinn h. 2. þm. Árn. hafi ekki tekið eftir dæmi því, er jeg gat um áður í umræðunum, að þegar ísl. fiskibátar eru að veiðum í Garðsjónum, þá hætta botnvörpungarnir þar. Þetta er eitt dæmi. En alment hefur því verið lýst yfir þar syðra, að ef bátur hefur verið úti í því skyni að hafa gát á botnvörpungum og þeir tekið eftir því og grunað, að hann mundi vera á varðbergi til að njósna um aðfarir þeirra, þá hafa þeir venjulega verið varir um sig. Viti þeir, að þessir menn eru tilbúnir að kæra - en hver sjómaður þekkir landhelgislínuna - þá gera þeir minna að brotunum. Annars má ekki gleyma því, að oft kemur það fyrir, að fiskgöngur koma hjer inn á Sviðið og alla leið inn á innri Sviðsbrún, og eru þá miklar líkur til að fiskibátar gætu aflað mikið, en svo er alt eyðilagt af botnvörpungum, er sópa öllu burt á nokkrum dögum. Gæti frumvarpið stuðlað að því, að lögbrjótar þessir færu síður inn í landhelgi, þá væri mikið unnið.

Framsögumaður (Jón Magnússon) Þar sem ekki liggja fyrir neinar br.till. við frv. eins og það var samþykt við 2. umræðu, sé eg ekki ástæðu til þess að fara neinum orðum um það og vil ráða hv. deild til þess að samþykkja það.

Bjarni Jónsson Vegna þess að eg varð of seinn með br.till. sem eg hafði hugsað mér að koma fram með, vildi eg leyfa mér að bera hana undir álit nefndarinnar og spyrja hana, hvort hún hefði nokkuð á móti till., ef hún væri sett inn í E. d. Tillagan fer fram á það, að heimild sé gefin til þess að taka einnig lán til 3. flokks síma, í stað þess að eftir frv. er ætlast til þess, að til þeirra síma sé að eins varið tekjuafganginum af hinum símunum. Hitt yrði að mínu áliti mikið þægilegra fyrir stjórnina og mætti þá verja tekjuafganginum af 1. og 2. flokks símum til þess að borga vexti og afborganir af þessu láni til 3. flokks símanna.

Framsögumaður (JónMagnússon): Út af fyrirspurn hv.þm. Dal. (B. J.), skal eg geta þess, að nefndin mun ekki geta fallist á br.till. hans. Í flokk eru teknir allir þeir símar, sem nokkur von er um að geti borgað sig - og til annara síma þykir okkur ekki fært að taka lán. Hinir verða að bíða þangað til afgangur verður af tekjunum af 1. og 2. flokks símunum.

Ráðherrann (H. H.) Eg vil leyfa mér að leggja það til, að 4. og 5. mál á dagskrá (Frv. um vörugjald og frv. um verzlunargjald) verði rædd samtímis. Þau eru svo náskyld hvort öðru, að erfitt er að ræða annað, án þess að snerta hitt og bera frumsagnir saman. Leyfð voru þessi afbrigði frá þingsköpunum, með nægilegum atkv.fjölda og voru þá rædd í einu þessi tvö frv.: Frv. til laga um vörugjald, og frv. til laga um alment vezlunargjald af aðfluttum vörum.

Framsm. meirihl. (Pétur Jónsson) Þegar eins er háttað og nú, að málum er ekki skotið til nefndar fyr en um leið og þeim er vísað til 2. umr., komast almennar athugasemdir ekki að við 1. umr. Vil eg þess vegna nú gera nokkrar almennar athugasemdir við þetta mál, þar sem þess hefir ekki fyr verið kostur af nefndarinnar hálfu og vona eg að forseti leyfi mér það.  Mismunurinn er því 150 þús. kr sem tekjurnar verða minni af vínfangatollinum þetta yfirstandandi tímabil. Auk þess dreg eg 60 þús. kr. frá af útflutningsgjaldi og óvissum tekjum, af því þetta eru stopulustu tekjurnar. En svo bætist við tekjuauki af hækkuðum kaffi- og sykurtolli, vitagjaldi, aukatekjum og erfðafjárskatti, samkvæmt lögum frá Alþingi 1911. Gerum við þá hækkun 175 þús. kr. Tekjurnar eiga þá að geta orðið 3.536 þús kr. Gjöldin eru samkvæmt fjárlögunum áætluð 3.333 þús. kr. Þar af hafa þegar verið greiddar 52 þús. eins og eg gat um áðan. Eru þá eftir 3.281 þús. kr. En við þá upphæð bætist ýmislegt samkvæmt ýmsum lögum og þar á meðal lögunum viðvíkjandi Reykjavíkurhöfninni. En nefndin gerir ráð fyrir að því tillagi landsins verði skift niður á 10 ár, því að hún sér enga ástæðu til að skella þessum 400 þús. kr. á eitt tímabil. Verða það þá 80 þús. kr. sem koma á þessi tvö ár 1912-'13. Fyrir því höfum við áætlað viðbótina 150 þús. kr. Svo hefir nefndin gert ráð fyrir, að það mundi kosta landssjóð allmikið að hafa að láni alt það veltufé er hann þarf til þess, að standast dagleg útgjöld. Nú hefir hann 600 þús. kr. að láni, eða sama sem ætlar nefndin 30 þús. kr. á ári til þess að standast vexti af slíkum lánum. Þá er eins og venjulega á sér stað, að ýms ófyrirsjáanleg útgjöld geta komið fyrir, bæði umframgreiðslur á fjárlagapóstum og svo aukafjárlög á næsta þingi, og hefir nefndin áætlað til þeirra 75 þús. kr., en lítur þó svo á, að þar verði að spara svo sem hægt er. Þessi útgjaldaáætlun verður því samtals 2.566 þús. kr., eða um 30 þús. kr. hærri en áætlaðar tekjur, og þó hefir hér ekki verið tekið tillit til konungskomunnar. Það er undir hverjum einum komið hvað hann gerir með þessar tölur, menn geta farið með þær eins og þeir vilja. Eg tel ekki líkur til, að útgjöldin verði minni en hér er gert ráð fyrir, en hins vegar tel eg ekki nauðsynlegt að þau fari fram úr áætlun þessari. Ef til vill líta sumir svo á, að samkv. þessu verði þó fjárþröngin ekki svo geysimikil, að þörf sé á að rembast við að semja tekjuaukalög á þessu þingi. En hér er ýmislegt á að líta, sem stendur utan við þessa áætlun og þar á meðal það, er eg benti á, að landssjóður verður að taka að láni alt það veltufé, er hann þarf á að halda, og það er ekki minna en 600 þús. kr. Með öðrum orðum, eign landssjóðs í handbærum peningum á hverjum tíma sem er þyrfti að vera 600-700 þús. kr. En meðan svo mikið fé er ekki laust verður stjórnin neydd til að taka það að láni og gerir oss því á ýmsan hátt háða. Er nauðsynlegt að bæta úr þessu ástandi svo fljótt sem auðið er, og það verður ekki hægt með öðru móti en því, að tekjuafgangur verði og það strax 1913. Þetta hefir nefndin haft fyrir augum, og því leggur hún með því að vörugjaldsfrv. eða verðtollurinn, sem henni kom saman um að kalla það, nái fram að ganga á þessu þingi. Þá má og gera sér von um hagræði fyrir landssjóð, ef lotteríið kæmist á, en þó ekki mikið á það treystandi. Um fjárhag landsins lengra fram eða fyrir árin 1914-'15 hefir nefndin ennþá ekki komist að neinni niðurstöðu. En ef ráða má af líkum mætti geta þess til, að hægt væri að komast af með 250 þús. kr. tekjuauka á ári. Annað mál er það, hvort næsta þing verður svo sparsamt og gætið að láta sér það nægja. En á því ríður samt, að spenna ekki bogann of hátt. Nefndin hefir áætlað að verðtollurinn, 3% at innkaupsverði af innfluttum vörum, sem munu nema um 8-9 milj. kr. á ári, nægi til þess að gefa þenna 250 þús. kr. tekjuauka árlega. Eg vil benda á það, að flutningsmenn þessa frv. hafa ekki hugsað sér að lögin giltu nema til ársloka 1915. Er nefndin því samþykk, að þau skuli reynd þann tíma, og þá numin úr gildi ef þau þykja ekki reynast vel. Eins og eg hefi drepið á, er nokkuð séð fyrir fjárhagnum í bráð með þessu frv. En auk þess liggja fyrir tillögur frá skattamálanefndinni 1908, um að afnema úrelt skattafyrirkomulag, og koma á öðru í þess stað, sem betur er í samræmi við kröfur tímans og líkt því er nú tíðkast með menningarþjóðunum. Ættu þær tillögur að takast til meðferðar á næsta þingi. Ef þetta nýja fyrirkomulag kæmist á, má gera sér vonir um yfir 100 þús. kr. tekjuauka á ári og lengra vildi eg ekki fara að sinni í kröfunum til þjóðarinnar, og það þó að eg ætti þar fult vald á. Þá vil eg víkja máli mínu að sjálfu frv. um verðtollinn. Það sem eg tel honum mest til gildis er það, að þó að hann sé óbeinn skattur nálgast hann mest beinu skattana allra óbeinna skatta og einkum hér á Íslandi, þar sem mestur hlutinn af innfluttum vörum eru neyzluvörur, sem hver maður þarfnast. Þess vegna kemur skatturinn svo jafnt niður og samræmið verður svo mikið. Það er alveg furðanlegt hvað tollurinn í raun og veru fer nálægt því að hitta gjaldþol manna. Það er undir öllum kringumstæðum framkvæmanlegt fyrir mann, sem þarf eitthvað að kaupa og getur borgað það, að borga 3 aura af krónunni að auki og af öllum gjaldstofnum hafa aðfluttu vörurnar breiðasta bakið. Í stuttu máli álít eg að verðtollurinn, ásamt munaðarvörutollum og beinum sköttum, sé heppilegasti tollurinn. Það fyllir svo vel hvað annað upp, einkum ef beinu skattarnir fara í þá átt, er við lögðum til í milliþingaþinganefndinni 1908. Eg skal taka það fram frá mínu eigin brjósti, að eg er ekki með háum verðtolli, og hann verður einmitt ósanngjarn ef hann er hár. Einnig tapar hann miklu af kostum sínum ef vörunum er skift í flokka. Beri menn þetta gjald saman við iðnaðarvörutolla, sem mér finst liggja næst, þá skal eg geta þess fyrir nefndarinnar hönd, að hún getur alls ekki felt sig við þá fyrst og fremst af þeirri ástæðu, að tollgæzlan yrði afardýr með fjölmennu tollgæzluliði, og svo er hitt, sem mér að minsta kosti þykir miklu máli skifta, að með því að hallast að þeim, væri vemdartolla stefnunni komið hér inn. Aðalmótbáran við verðgjaldið er sú hvað framtalið verði örðugt, ilt að ná í ábyggileg gögn og því verði innheimta gjaldsins ómöguleg. Þessu hefir nú verið haldið svo stíft fram af sumum að hlýtur að vera, að þeir hafa eigi athugað nógu vel málið, annars gætu þeir ekki litið svo einsýnt á það. Margir mér skynsamari menn hafa sagt að frv. væri ágætt og aðrir að það væri ómögulegt, þá verður það eins og menn vita að 2 skynsamir menn geta þrætt til hins óendanlega þegar hvor heldur fram gagnstæðum málstað og verður þá sannleikurinn mitt á milli eða einhversstaðar á milli. En eitt er þó öllum ljóst að enginn sá tollstofn eða skattstofn er til í öllum heiminum sem ekki er hægt að víkja undan meira eða minna. Til dæmis er um tekjuskattinn á Englandi, hann er nú álitinn einn merkilegastur skattur þar; því er þannig varið með þann skatt, að þar eru margir vegir til að víkja sér undan, ýmist með því beinlínis að fara kringum sjálf lögin eða þá viðhafa brögð, sem, ef upp kæmust væru beint lagabrot. Annars er það að segja um þetta frv. að eg vil láta reynsluna skera úr með það, og láta málið ryðja sér til rúms sjálft og reyna í því þolrifin. Reynist þetta ekki vel þá er hægt staðar að nema um það eftir þessi 3 ár. Það er alls ekki ráðgert í frumvarpinu að reisa hér upp tollgæzlu eða neitt annað nýtt sem þarf að rífa niður þegar lögin eru úr gildi. Ein mótbáran er sú, að kaupmenn verði einráðir að jafna niður þessum skatti á þjóðina og það sé ekki heppilegt né ráðlegt að leggja þetta á þeirra vald. Um þessa mótbáru hefi eg hugsað vel og vandlega og hefi komist að þeirri niðurstöðu að það muni engir heppilegri til þessa en einmitt kaupmennirnir; eg fyrir mitt leyti, hefi reynslu fyrir því hvernig kaupmenn leggja á vörur sínar, eg hefi fjölda mörg undanfarin ár verið fyrir kaupfélagi en þar eru vörurnar með kostnaðarverði, og samanburður á því við kaupmannaverði, sýnir álagningu þeirra glögt. Eg hefi því margra ára reynslu um það að kaupmenn leggja æfinlega mest á þær vörur sem ekki teljast til lífsnauðsynja. Kaupmannaráðið hér í Reykjavík hefir líka látið það sama í ljósi við nefndina, er hún spurði það að þessu. Með þeirri aðferð er þeim sem veikara hafa gjaldþolið hlýft við gjaldinu, frekar en hitt, því þeir kaupa mest af lífsnauðsynjum að tiltölu. Menn ættu því að geta séð, að það er einmitt kostur að kaupmenn leggi á vörurnar, en alls ekki ókostur. Loks vildi eg óska þess að háttv. 1. þm. Rvk. (L. H. B.), sem var skrifari nefndarinnar og hefir átt einna mestan þátt í frv. vildi gera svo vel að skýra frv. og br.till. í einstökum atriðum af því hann er lögfræðingur; ætti það að verða að mun til skýringar á frv. síðar meir, heldur en ef eg gerði það.

Framsm. minni hlutans (Björn Kristjánsson) Eg er eiginlega ekki vel tilbúinn að tala nú, eg hafði búist við að háttv. flutningsmaður færi nákvæmar út í málið og færði rök fyrir br.till. Eins og háttv. deild hefir séð, þá er nefndin skift í 2 mjög svo misjafna parta, eg einn í minni hluta en 6 í meiri hl., en þar fyrir hefir als ekki verið vont samkomulag í nefndinni. Nefndin hefir rætt þessi mál í bróðerni og eru bæði frv. komin fram eftir samkomulagi til þess að háttv. deild geti skorið úr hvoru þeirra hún vill hafna. Eins og eg gat um við 1. umr. þessa máls, þá er það aðallega þrent sem menn þurfa að hafa fyrir augum, þegar á að leggja á mikla tolla, eins og hér er gert ráð fyrir. Í fyrsta lagi að tollarnir komi áreiðanlega í landssjóð. Í öðru lagi að tollheimtumennirnir hafi sem minst fyrir að innheimta tollinn, af því að þar sem lagður er tollur á alla vöru, þá hlýtur fyrirhöfnin að vera misjöfn eftir því hvernig tollinum er fyrirkomið í lögunum. Í þriðja lagi, að þegar hér eru lagðir á tollar, að ekki séu eltar útlendar hugmyndir og ekki farið eftir útlendu tollfyrirkomulagi, því að landið er stórt og fáment og hér höfum vér enga tollgæzlu. Hér mætti raunar bæta við fjórða atriðinu, sem sé því, að taka tillit til þess hve auðvelt yrði að endurskoða tollreikningana; það finst mér eg hafa tekið nægilega vel fram áður og vil eg í því efni leyfa mér að vísa til nefndarálits míns á þgskj. 174. Báðir partar nefndarinnar hafa stefnt að sama marki, með það að búa til lög, sem miðuðu að því að taka þessi höfuðatriði til greina, en niðurstaðan hefir þó orðið ólík með því að annar hlutinn vill leggja tollinn á eftir þunga vörunnar, en hinn hlutinn vill leggja tollinn á eftir verðmæti vörunnar. Hefi eg bent á í nefnaráliti mínu hversu auðvelt yrði að fara í kring um þessa síðarnefndu aðferð, sem háttv. meiri hluti fer fram á í frv. sínu. Bæti eg því við það, sem stendur í þessu áliti mínu, að sé kaupmaður hygginn, sem gera má ráð fyrir, og sé hann vanur tolleftirliti annarstaðar, þá telur hann það enga óguðlega synd þó hann steli undan tolli, eins og alment tíðkast hjá erlendum kaupmönnum. Þeim þykir sumum hverjum jafnvel syndlaus leikur að fara í kringum tollgæzluna þar sem hún er. Og það eru þegar dæmi þess, að útlendir kaupmenn hér steli undan tolli. Þó að nú t. d. tollheimtumaður skoði faktúru hjá kaupmanni, þá er þó engin sönnun fyrir því að það sé sú rétta faktúra sem honum er sýnd, sakir þess, að kaupmaður getur auðveldlega fengið 2 innkaupareikninga, annan með dýru verði, en hinn með ódýru verði, síðan getur hann auðveldlega sýnt þann reikninginn sem minna verð er á og er ómögulegt að véfengja réttmæti hans þegar tollgæzlumanni er ekki ætlað að opna umbúðir varanna og bera þær saman við reikninginn. Nefndin tók það fram í áliti sínu, að það væri helzt á móti þungagjaldinu, að gjaldið kæmi mest á nauðsynjavörur, en þetta er als ekki rétt. Gjaldið, eða tollurinn, kæmi, eftir báðum frv., jafnt niður á nauðsynjavörur, það yrði, hvort frv. sem samþykt yrði her um bil 1/5 af öllum tollinum, sem legðist á kornvörurnar, ef 25 aura tollur er lagður á hver 50 kílo, en minna ef gjaldið á kornvörum yrði lækkað. Nefndarálit meiri hlutans segir, að falsa megi farmskrá, og véfengir að hún sé ábyggileg, þrátt fyrir þau rök í gagnstæða átt sem eg hefi komið fram með og þrátt fyrir það þótt kaupmannaráðið hér, hafi tvímælalaust sagt farmskrár ábyggilegar. En það getur að eins komið fyrir í Leith, þegar skip eru mjög full, að þar verði eitthvað lítilsháttar eftir sem á farmskrá hefir verið sett, en þetta kemur þó mjög sjaldan fyrir, en vilji það til, þá er tafarlaust símað hingað um það, og vita menn þá, áður en flutningsskipið kemur, hvaða mikið af vörum hefir orðið eftir; þetta er til að sanna það, hve ant mönnum er um það að farmskráin sé rétt og að afgreiðslumaðurinn telur það ekki ábyrgðarlaust að hún sé röng. Það hefir verið talið ástæðulaust af mér, að segja að tollsvik kæmu fyrir, en þess eru þó mörg dæmi, ef menn vilja renna augunum yfir fyrirfarandi ár. Háttv. meiri hluti segir að keppinautar geti orðið hvor öðrum skeinuhættir með að koma upp tollsvikum hvor um annan. Þetta er langt frá því að vera rétt, því að allir vita að það er ekki vani kaupmanna að vera að bekkjast þannig til hver við annan og elta hvern annan þannig uppi. Eg hefi líka tekið það fram í nefndaráliti mínu, að ef kaupmaður hefir náð í sambönd við útlönd og það oftast með mikilli fyrirhöfn, að þá er það mjög áriðandi fyrir hann að geta haldið sínum samböndum leyndum, en eftir fyrirkomulagi háttv. meiri hluta er kaupmaður skyldur að sýna reikninga sína lögreglustjóra, eða ef lögreglustjóri er ekki við, þá umboðsmanni hans eða skrifara. En þetta er þvert ofan í viðurkend réttindi einstaklinga að geta haldið samböndum sínum heimulegum. T.d. er það álitin helgasta skylda allra pósthúsa erlendis, að þegja um það hvaðan maður fær bréf og við hvern menn eiga bréfaskifti; eins er með banka, þeir þegja vandlega um öll viðskifti sem fram fara gegn um þá. Eg benti á í nefndarálitinu um farmtoll, að erfitt mundi verða að heimta inntollinn eftir verðmætisfyrirkomulaginu; til dæmis innheimta þetta gjald frá ca. 130 mönnum, sem fá vörur með einu og sama skipi, og allir eru búsettir í Reykjavík; það yrði afar mikil fyrirhöfn að þurfa að fara til hvers eins og heimta að sjá hjá honum reikninga hans, sem geta verið margir, því reikningarnir eru venjulega miklu fleiri en viðtakendurnir. Síðan á að fara að meta tollinn eftir þessum margbrotnu gögnum, sem ekki er þó einu sinni vist að séu áreiðanleg. En eftir þungavörufrv. er tollheimtumaður alveg laus við alt þetta vastur; þá er ekki annað en að skrifa þegar í stað reikninginn til kaupmannsins eftir farmskránni og er starfið þá þar með búið. Það hlýtur að vera öllum ljóst hve óbrotin og fljótleg síðarnefnd aðferð er. Háttv. meiri hluti nefndarinnar talar um að leggja verðtollinn á innkaupsverð vörunnar. Frá verzlunar sjónarmiði þá geta verðin verið tvö. Annað verð umboðsmanns, sem pantar vöruna fyrir kaupmann, hitt verðið kaupmannsins sem við vörunni tekur. Eftir hvoru innkaupsverðinu á að greiða verðtollinn ? Að br.till. við verðgjaldsfrv. séu til bóta vil eg ekki hafa á móti, en af því að grundvöllurinn er óábyggilegur þá verður frv. þó alt að einu óábyggilegt. Það er t. d. hvergi gert ráð fyrir því í frv. að vörur geti skemst. Oft kemur það líka fyrir að ákafir agentar senda vörur hingað óbeðið og sá sem við á að taka neitar að taka við. Á þá, eftir frv. hv. meiri hluta, að greiða toll af vörunni? Það kemur og fyrir að bankar endursenda vörur, þær sem þeim er falið að innheimta borgun fyrir, af því að viðtakandi getur ekki greitt þær. Þessu er hvergi gert ráð fyrir hjá háttvirtum meiri hluta, en minni hlutinn hefir aftur á móti gert ráð fyrir því. Yfir höfuð verður innheimta mjög erfið eftir þessu frv. (verðtollsfrumv.). Það er altítt, að reikningar koma ekki með vörunum, koma ef til vill ekki fyr en fleiri mánuðum seinna en vörurnar; þá er ekki annars kostur fyrir innheimtumennina en meta vörurnar og láta setja veð fyrir, eins og hv. meiri hluti hefir hefir lagt til í brt. sínum. Þetta er töluvert ómak, sem hjá mætti komast, ef tekinn væri þungatollur. Mig furðar á því að í 7. brt. á þgskj. 188 er kveðið svo á: „Nú þykir verð á vöru óeðlilega lágt, og skal þá meta vöruna á sama hátt sem segir í 3. gr.“ Hvernig á nú innheimtumaður að fá réttmæta ástæðu til að láta mat fram fara þegar hann hefir enga hugmynd um hvers virði varan er? Eg fæ ekki séð annað, en að þetta sé óhafandi ákvæði. Sama er að segja um síðara ákvæðið í sömu brt., „nú sýnist verð í kaupreikningi sett of lágt“.  (Lárus H. Bjarnason: „Sýnist“ er prentvilla fyrir „reynist“)  . Ef það er prentvilla, þá fell eg frá að gera athugasemd um það. Enn fremur er ætlast til þess eftir frv., að pósthúsið annist tollheimtuna; það gerir kostnaðinn margfalt meiri en farmgjaldsfrv. mundi gera hann, auk þess ómaks og kostnaðar, sem stafar af mati og tryggingu sem setja á. Hv. framsögum. (P. J.) var með skýrslu sem átti að sýna, að tollur eftir vigt væri ranglátari en verðtollur. Eg verð að telja þær tölur mjög óábyggilegar. Hann fann að því, að of hátt gjald yrði á sápu og sóda eftir farmgjaldsfrv. En það er athugandi, að enginn verzlar eingöngu með þær vörur. Eg bið að athuga það, að aftan af áætlun minni hefir fallið áætlun um farfavörutollinn; af þeim mundi tollurinn nema um 2500 kr., sem mundi svara til ca. 31/2%. Eftir mínu frv. er gjaldið yfirleitt heldur lægra en verðtollsfrv. á matvöru, kr. 2,50 100 kíló eftir þungatollinum, ef meðaltal er tekið, en kr. 2,88 eftir verðmætisleiðinni. Viðvíkjandi kartöflum er það að segja, að prentvilla er í áætluninni, 1 kr. fyrir 25 á hver 50 kíló, enda er auðséð á útkomunni, að svo er til ætlast, að þar standi 25 aurar. Það er yfirleitt of mikið gert úr því, hvað mitt frv. komi verr niður heldur en hitt, og sagt, að einkum komi það ver niður á nauðsynjavörum. En halda menn þá, að kaupmaður, sem er að leggja verð á vörur sínar, fari eftir því, í hvaða flokki þær eru eftir lögunum og jafni tollálaginu niður eftir því? Ef menn halda það, er það alger misskilningur. Hver kaupmaður mundi jafna niður á vörurnar gjaldinu yfirleitt. Þannig fellur alt hjal í burtu um það, að frv. mitt komi verr niður en hitt. Það hefir nú verið talað um bæði frv. samtímis. Eg vil taka það fram, að mér er mitt frv. ekki neitt kappsmál, en vegna þess að um það frv. hefir verið þráttað allmikið á undanförnum þingum, hefi eg viljað, að það kæmi fram fyrir þingið með nánari skýringu á því, hverning slíkt fyrirkomulag mundi reynast í framkvæmdinni. Eg hefi komið með nokkrar br.till. á þgskj. 174. Fyrst og fremst, að fyrirsögninni sé breytt og því samhljóða alstaðar þar sem kemur fyrir „alment verzlunargjald“, komi „farmtollur“. Þar næst er við 1. gr. lagt til að hækka úr 50 a. upp í 1 kr. toll af öllum öðrum vörum en nauðsynjavörum: kornvörum o. s. frv. Járnvörur hefi eg lagt til að taka í 25 aura flokkinn, það er vegna járnsmiðanna; þeir kaupa svo lítið af öðrum vörum en járni, og kæmi því hið upphaflega gjald of þungt niður á þeim. Það var fundið að því í nefndinni, að of lágt gjald væri á vefnaðarvörum. Eg hefi ekki á móti, að það sé hækkað úr 1 kr. upp í 3 kr. hver 50 kíló, og mætti koma með br.till. um það. Eins væri rétt að létta á útgerðarmönnum, sem borga toll bæði af kolum og salti, svo að þeir t. d. losnuðu við toll af salti. Yfirleitt er eg fús til allra breytinga, sem eru til bóta. Eg vona, að menn sjái að þungatollsfrv. er tryggara. Gjaldið kemur fremur til skila og endurskoðun er ábyggilegri. Eg skal að endingu geta þess, að þyngdin á vefnaðarvörunni er ekki rétt tilfærð í áætlun minni, á að vera rúm 400 þús. kíló, í stað 281020, og tollurinn af þeim því á níunda þúsund, ef miðað er við 1 kr. gjald.

Framsögum. meiri hl. (Pétur Jónsson) Eg vil fyrst benda á það, að í 7. brt. á þgskj. 188 er prentvilla: „Nú sýnist“ fyrir „nú reynist“. Eg sé ekki til neins að ræða útreikning þann, sem gerður hefir verið til að sýna, hvernig farmgjaldið komi niður á einstakar vörur. Það er að eins til að lengja þingtíðindin og trufla menn mjög sem á heyra að vera að þvæla um mjög margar tölur. Eg ætla að eins að drepa á einstök atriði. Mér heyrðist hv. 1. þm. G.-K (B. Kr.) halda því fram, að kaupmenn mundu fremur geta beitt brögðum eða svikið eftir verðtollsfrv. en eftir farmgjaldsfrv. Það getur verið, að sá hugsunarháttur sé kominn inn sumstaðar, að ekki sé synd að svíkja tolla. En eins og tekið er fram í nefndaráliti meiri hl. hefir það hingað til ekki verið alment, að menn hafi viljað vita svik í fari sínu. Innan kaupmannastéttarinnar eru það að eins stöku menn, helzt þeir sem ekki hafa mikla verzlun og ýms aðskotadýr í verzluninni. Eg held að treysta megi kaupmannastéttinni eins framvegis og hingað til. Enda er að líta á það, að þótt lögreglustjóri geti ekki séð í bili, hvort faktúrur eru réttar eða ekki, þá mundu svikin með góðu eftirliti jafnaðarlega komast upp ef þau næmi miklu og menn mundu ekki þora að hafa sverðið hangandi yfir höfði sér vegna þess að hegningin er svo þung. Eg skal kannast við það, að hægara er að fyrirbyggja fals, ef þungagjald er, en möguleikar eru þó til þess að draga undan á ýmsan hátt, þótt ekki kunni það að vera í stórum stíl. Þá hélt hv. framsm. minnihl. (B. Kr.) því fram, að það væri ekki rétt, að farmgjaldið hvíldi þyngra á nauðsynjavörum en ónauðsynlegum vörum. Eg hygg, að honum veitist torvelt að sannfæra nokkurn skýran og skynsaman mann um það, því að það er vitanlegt að flestar nauðsynjavörur eru þungavörur, en þær ónauðsynlegu og miður nauðsynlegu léttavörur, svo sem „galanteri“ vörur o. fl. Sé vörum skift í tvo flokka eftir því, hvort þær eru nauðsynlegar og óhjákvæmilegar eða ekki, þá er það ljóst, að farmgjaldið legst þyngra á þann flokkinn, sem nauðsynjavörurnar eru í. Eg þarf ekki að fara út í neinar tölur þessu viðvíkjandi, það er öllum þeim ljóst, sem verða t. d. að flytja vörur sínar á hestum - og ekki ætti kaupmönnum síður að vera kunnugt um það. Það ber ekki svo mikið á þessu í skýrslu þeirri, er fylgir áliti hv. minni hl., vegna þess að þar er svo mörgum misjafnlega þungum vörum safnað saman í hverjum flokki, og það jafnar svo upp, að fargjaldið fer hvergi yfir 770. En séu einstakar vörur teknar út úr flokknum, þá verður mismunurinn strax auðsær. Ódýrar leirvörur koma til að bera 25-27% og er það hinum miklu umbúðum að kenna. Eg mundi samt ekki fást mikið um það þótt slíkt skakkafall yrði um eina einstaka vörutegund, en eg er hræddur um að skakkinn hitti þær fleiri. Til þess að komast hjá því, yrðu flokkarnir að vera miklu fleiri - eins og þeir voru líka á seinasta þingi. En því hefir háttv. þingm. G.-K. viljað komast hjá, vegna þess að honum hefir verið það ljóst, að ætti að flokka niður þannig að þolanlegur mismunur milli vörutegunda í hverjum flokki ætti sér stað, þá þyrfti að setja á stofn sérstakt tolleftirlit. Hann hefir því kosið að fækka flokkunum eins og rétt var og afleiðingin af því þess vegna eðlilega orðið sú, að gjaldið kemur ranglátlega niður á ýmsum vörutegundum. Hv. framsm. minni hl. (B. Kr.) sagði, að þessar ójöfnur mundu lagast, þegar kaupmennirnir færu að leggja á vörurnar. Það getur verið mikið rétt, að kaupmenn mundu leggja farmgjaldið á vörurnar nokkurn veginn eftir verði, eins og verðtollinn sjálfan, ef allir verzluðu hlutfallslega jafnt með allar vörur. En því er nú svo farið, að verzlun hér á landi er altaf að greinast meir og meir; ýmsir verzla aðallega með sérstaka vörutegund, eða þá mjög fáar, og yrði þá afleiðingin sú, að þær verzlanir, sem aðallega verzluðu með nauðsynjavörurnar, þungavörurnar, yrðu harðast úti og þyrftu að leggja hæst gjald á, en hinar, sem verzluðu með glysvarning og aðra léttavöru, hefðu lítið af gjaldinu að segja. Þeir, sem með nauðsynjavöruna verzla aðallega, geta ekki dreyft gjaldinu yfir á aðrar vörur. Eg skal játa það, að hefðu lík lög verið gefin út á einokunartímanum, eða fyrir 50-60 árum, þegar vanalega var ekki nema einn kaupmaður í hverjum kaupstað og verzlað með allar vörur, sem almenningur þurfti að kaupa, þá hefði það komið í sama stað niður, hvort lögin hefðu fyrirskipað farmgjald eða verðgjald, en nú er komin alt önnur skipun á alla verzlun og því hlýtur að fara svo, að hjá því verður ekki komist að leggja á allar vörur eftir því sem flokkarnir, eða álagningshlutföllin benda til. Að lokum skal eg geta þess, að þótt eg sé sannfærður um, að verðtollsfrv. okkar er bæði réttmætara og betra mál en farmgjaldið, þá lít eg svo á, að ef okkur tekst ekki að sannfæra hv.þm. um það, þá kýs eg samt heldur að farmgjaldsfrv. gangi fram, en að engin ráðstöfun verði gerð til að afla landssjóði tekna. Þess vegna álít eg það mjög óheppilegt, að bæði þessi frv. eru á dagskrá í dag og rædd jafnhliða. Eg hefði heldur kosið að farmgjaldsfrv. hefði verið geymt til seinni tíma og haft til vara.

Framsögum. minni hl. (Björn Kristjánsson) Það er að eins örstutt athugasemd. Hv. þm. sagði, að verzlunin væri altaf að greinast, það getur verið mikið rétt, en enn þá er engin sérverzlun komin upp, og komi það seinna, þá má altaf sníða lögin um. Hann sagði og að tollurinn mundi koma til að hvíla mjög þungt á stórkaupaverzlun, sem verzlaði með einstaka vörutegund, en eg get fullvissað hv.þm. um það, að slíkar verzlanir komast aldrei á fót hér á landi, fyr en tollfrjáls vörugeymsla er stofnuð í landinu. Annað var það ekki, sem eg þurfti að taka fram að sinni.

Ráðherrann (H. H.) Mér er vegna stöðu minnar dálítið vandfarið að taka þátt í þessum umræðum, fyrir þá sök, að hag landssjóðisns er nú þannig komið, að stjórnin verður eiginlega nauðug viljug að sætta sig við hvern þann sæmilegan tekjuauka sem fæst hjá þinginu, hvort sem henni líkar vegurinn til þess betur eða verr. Það er óhjákvæmileg nauðsyn að auka tekjurnar þegar á þessu þingi, og það er nú orðið auðsætt öllum, að þær leiðir, sem eg eftir atvikum hefði talið hepplegastar, verða ekki farnar í þetta sinn, heldur er eina vonin sú, eftir því sem komið er, að það lánist að fá samþykt annað hvort af þessum frumvörpum, sem hin háttv. skattanefnd loks hefir klofnað um, og nú eru hér til umræðu. - Þó að eg sé persónulega óánægður með þau bæði og telji tollafargan það á allan aðfluttan varning, sem bæði frv. fara fram á, varhugaverðan afveg í tolllöggjöf vorri, þá verð eg þó fyrir landssjóðsins hönd, að sætta mig við það frv., sem betri fær byrinn, og get að svo stöddu hvorugu hafnað, þótt mér þyki þeirra talsverður munur, eins og eg síðar mun víkja að. Háttv. framsögumaður meiri hlutans (P. J.), formælandi verðtollsins, vildi nú að vísu draga það í efa, að fjárþörf landssjóðs færi eins mikil eins og af er látið, og leiddi ýms rök að því, að tekjur mundu verða svo miklar á yfirstandandi fjárhagstímabili 1912-1913, að ekki bæri brýna nauðsyn til að „rembast við“ að drífa fram tekjuaukalög á þessu aukaþingi. Eg efast ekki um að hann hafi samvizkusamlega aflað sér þeirra upplýsinga, sem hann gat, en þó er mér ómögulegt að sannfærast af tölum þeim sem hann nefndi, og mun hann ekki geta neitað því, að bæði geta tekjurnar orðið miklu lægri og gjöldin miklu meiri, en hann gizkaði á. Hann, sem áður hefir talið það sjálfsagða varfærnisskyldu að áætla tekjur landssjóðs eftir meðaltali undanfarandi 5 og 3 ára, áætla nú eftir að eins síðasta árs tekjum, og gjöldin jafnvel lægri, en þau reyndust á síðasta landsreikningi. Þó að eg heyrði ekki vel tölu hans, má eg þó fullyrða, að þar vantaði ýmislegt í útgjöldin. Hann tók ekkert tillit til þeirra miklu afborgana af lánum landssjóðs, sem inna þarf af hendi bæði þetta ár og næstu ár, og ekki skil eg, hvernig hann hugssar sér að skifta tillaginu til Reykjavíkurhafnarinnar niður á 10 ár. Fleira virtist mér alt of lágt áætlað, og ekkert tillit var tekið til þeirrar reynzlu undanfarandi 20 ára, að gjöldin hækka ár frá ári umfram fjárlagaveitingar, svo að numið hafa á síðari árum alt að því 18% umfram fjárlagaáætlanir. En þó að nú svo væri, sem öll ástæða er til að rengja, að hægt væri að slampast einhvernveginn af þetta fjárhagstímabil án mjög mikils tekjuhalla, þá þarf alt um það bráðnauðsynlega að fá tekjuaukalög þegar á þessu þingi, því að ella væri, eins og oft hefir verið sýnt, ómögulegt að koma fram með fjárlagafrv. á næsta þingi fyrir árin 1914-1915. - Að háttv.þm. hafi áætlað tekjuaukaþörfina að loknu yfirstandandi fjárhagstímabili alt of lágt, álít eg full sannað og sýnt í álitsskjali milliþinganefndarinnar síðustu, sem eg skírskota til. Hygg eg að þar skakki hjá honum hundruðum þúsunda. Auk þessa er nauðsyn á að safna fé umfram útgjöldin, bæði til þess að hafa veltufé, eins og hann sagði, og af öðrum ástæðum, til þess að standast útgjöldin hefir landssjóður selt erlendis 1/2 miljón af bankavaxtabréfum Landsbankans, sem hann átti að liggja með og ekki mátti hreyfa. Það var aldrei tilætlun alþingis, þegar það veitti heimild til 2 miljóna lántöku til þess að kaupa bankavaxtabréf Landsbankans, að það yrði að eyðslufé, heldur átti með því að útvega veðdeildinni starfsfé, og áttu vextir og afborganir lánsins að greiðast af bankavaxtabréfunum, landssjóði útgjaldalaust. En nú er ekki nóg með það, að þessar vaxtagreiðslur kastast yfir á landssjóðsins bak af þeirri hálfu miljón sem seld hefir verið, heldur er og markaðurinn erlendis fyrir íslenzk verðbréf fyltur með þessum bréfum, sem búist var við að landssjóður geymdi, og hlýtur það að hafa haft spillandi áhrif á sölu annara veðdeildarbréfa Landsbankans þar og þar með á lánskjör almennings hér. Eg hygg því ekki úr vegi að reyna sem fyrst að spara saman fé til þess að kaupa aftur veðdeildarbréf fyrir sömu upphæð og selt hefir verið fyrir, auk þess sem nauðsynlegt er að borga aftur þær 200 þús. króna víxilskuldir, sem landsjóður hefir orðið að setja sig í til daglegra útgjalda, þó ekki væri til annars en þess, að draga ekki þetta fé frá starfsafla bankanna og viðskiftalífinu. Nei, þess verður vissulega ekki dulist, að það er bráðnauðsynlegt að fylla skörð þau, sem höggvin hafa verið í landssjóðstekjurnar, sem allra fyrst, ef stjórnin á ekki að standa með tvær hendur tómar og peninga landssjóðs fastbundna. Eg er þakklátur öllum þeim háttv.þm., er hafa sýnt sig í því að vilja stuðla að því að bæta úr skák, þar á meðal formælendum beggja þessara frv., sem hér standa andvíg, og keppa hvort á móti öðru. En þó að eg fyrir landssjóðsins hönd vilji njóta fylgis og fulltingis aðstandenda frumvarpanna og hvoruga styggja, þá verð eg þó að láta uppi álit mitt um það, hvort frv. heldur beri að aðhyllast, og það jafnvel þótt það álit gangi á móti því frv., sem að svo stöddu sýnist hafa miklu fjölmennara fylgi hér í deildinni, og hefir fyldi 6 sjöundu hluta af háttv. skattanefnd. Eftir þeim skýrslum og upplýsingum sem fyrir liggja, verður að álíta, að bæði frv. mundu gefa landssjóði hér um bil jafn miklar tekur. Að minsta kosti á það ekki að muna mjög miklu. Einnig í öðru meginatriði legg eg þau að jöfnu: þau koma bæði jafn réttlátlega eða réttara sagt: jafn ranglátlega niður á gjaldendur. Í snöggu bragði virðist að vísu svo, að verðtollurinn sé miklu réttlátari heldur en þungatollurinn. Það er mjög svo ígengilegt í svipinn, að þar sem gjaldið sé miðað við verðið, og þannig sé því hærra, sem varan er dýrari, þá komi skatturinn þyngst niður á þeim, sem kaupa dýru vörurnar, en léttast á þeim sem kaupa ódýrustu vörurnar, leggist þannig meir á þá ríku, sem gjaldþolið hafi, en komi létt við þá fátæku. Þegar um einstakar eyðsluvörur er að ræða, sem hverjum er sjálfrátt hvort hann kaupir, þá hefir þetta og mikið til síns máls. En þegar til nauðsynjavörunnar kemur, sem allir þurfa að kaupa, þá hverfur þessi gyllingin, og þá kemur fram annar eiginlegleiki við verðtollinn, miður glæsilegur. Hann er sá, að því dýrari, sem varan verður á útlendum markaði, því hærra verður gjaldið. Hækki kornvaran afarmikið í verði fyrir óáran, eða komist kol, járn, salt eða aðrar nauðsynjar í geypiverð fyrir verkföll eða önnur afhroð, þá hækkar skattgjaldið af þessum vörum hér á landi að sama skapi. Því meiri dýrtíð, því meiri og þyngri verður skattabyrðin. Þetta er nú hliðin sem að almenningi snýr. En að því er kaupmennina snertir víkur þannig við, að því lélegri, rírari og þar af leiðandi ódýrari vöru sem þeir kaupa, því betur sleppa þeir frá gjaldinu, án þess að þessi gjaldsparnaður komi almenningi til góða, því í útsölu fylgja þeir auðvitað hinu almenna verði hér á landi, þó að þeir af einhverjum ástæðum hafi komist að lágu verði á uppboði eða þvílíku. Margt fleira mætti til þess telja, að verðtollur, sérstaklega almennur verðtollur eða prósentugjald á allan varning, er enganvegin eins réttlátt í eðli sínu, sem skattur, eins og í snöggu bragði sýnist. Að því er snertir farmtollinn eða þungatoll af öllum aðfluttum vörum með engri eða mjög lítilli flokkun, stingur það þegar í augun, að þar getur ekki verið um neinn jöfnuð eða réttlæti að ræða að því er snertir samanburð á tollgjaldi einstakra vörutegunda. Pund af silki tollað jafnt og pund af striga, pund af gullstássi jafnt og lítil blýsakka, gullúrið jafnt og jafnþyngd af kartöflum! En þegar að er gætt, kemur það í ljós, að þessar dýrindisvörur, sem sleppa með svo hlægilega lágt gjald í samanburði við aðrar vörur, nema svo lítilli upphæð í vöruumsetning landsins, að þessa mis réttis gætir tiltölulega lítið í heildinni. Flestir kaupa eitthvað af svo mörgum tegundum, að þetta jafnast nokkuð upp. Aðalmisréttið við farmtollinn hefir hann sameiginlegt við almenna verðtollinn, og það er það, hversu ójafnt báðir þessir tollar í heild sinni koma niður á landsbúa yfirleitt. Það þarf ekki að liggja lengi yfir verzlunarskýrslunum til þess að sjá það, að meginið af báðum þessum tollum kemur niður á þungavöruna, nauðsynjavöruna. Þeir vöruflokkar, sem nema mestu verði í verzlunarskýrslunum gefa auðvitað hæst prósentugjald, og sömu flokkarnir nema langmestum þunga, og gefa því hæst farmgjaldið í landssjóðinn. En þessar vörur eru ekki keyptar jafnt um land alt, né heldur tiltölulega meir af hinum efnuðu, heldur en þeim fátækari. Landssjóðurinn fær tekjurnar af báðum þessum tollum án alls manngreinarálits um gjaldþol og frjálsan vilja til að kaupa. Báðir tollarnir koma lang þyngst niður á þeim mönnum og þeim landshlutum, sem mest neyðast til að kaupa af aðfluttri vöru yfirleitt, en það eru kaupstaðirnir og sjávarplássin. Sjávarútvegurinn verður í báðum tilfellum lang harðast úti. Þaðan fær landssjóðurinn bróðurpartinn af tekjufúlgunni, hvort þessara frumv. sem valið er. - Að því er snertir réttlæti gjaldanna frá almennu sjónarmiði finst mér þannig enginn munur gerandi á þessum frumv. En það er fleira sem taka verður tillit til í praktískri löggjöf, og það er fyrst og fremst framkvæmd laganna. Fátt er meira siðspillandi en löggjöf, sem ekki er unt að framfylgja, og leiðir menn til undanbragða og svika. Eg sé ekki betur, en að verðtollslögin séu þess eðlis, að mjög væri hætt við einhverju slíku. Innheimtan yrði erfið, eftirlitið meir en erfitt, reikningaendurskoðunin eftirá, nafnið eitt. Það þarf engum blöðum um það að fletta, hve örðugt er að koma í veg fyrir, að innkaupsverð sé rangt upp gefið; eg legg ekkert upp úr vottorðum frá þeim, sem svíkja vilja á annað borð, og innkaupsreikningunum má ýmislega fyrirkoma. Oft yrði í meira lagi erfitt að ná þeim. Eg vil að eins til dæmis nefna innkaupsreikninga fyrir vörum, sem koma í póstböglum. Að meðaltali koma um 1.000 póstböglar með hverju póstskipi hingað til Reykjavíkur, stundum jafnvel alt að 25 tons af pakkapósti með einu skipi, er svarar til 5.000 póstpakka með fullri þyngd (10 pd. hver). Mér er spurn: Hvernig á lögreglustjórinn að geta elt uppi, hvað verið hefir í hverjum þessara bögla, og hve mikið það hefir kostað? Eg hygg, að hér sé reistur hurðarás langsamlega um öxl. Eftirlitið með því að ekki flyttist meira inn en til er sagt, skilst mér að yrði alómögulegt eftir verðtollsfrumv., nema með afarmiklu tollgæzluliði. Í sama kassanum geta verið margskonar vörur með mjög mismunandi verði; skipsskjöl sýna ekkert um það, sem tollheimtumaður þarf að vita, ekkert eftir að fara nema það vottorð, sem viðtakanda þóknast gefa eftir á. - Endurskoðunin á reikningum tollheimtumanna yrði ekkert annað en samlagningarendurskoðun, athugun á því, hvort rétt er goldið af því sem til er sagt. En endurskoðarinn hefir engin tæki í höndum til þess að rannsaka jafnvel hvort tollheimtumenn skila því, sem þeir hafa tekið á móti, hvað þá hitt, hvort þeir hafa heimt gjaldið af öllu sem fluttist. Hingað til hefir endurskoðunin haft opinberar tollskrár og manifestar skipanna fylgja sem gefið hafa fullnægjandi grundvöll í þessu efni. Um verðtoll eru engin samskonar skilríki fáanleg. Ekkert nema faktúrur, eða reikningar, sem mönnum hefir þóknast að afhenda, eftir því sem hverjum býður við að horfa. Með farmgjaldsfyrirkomulaginu yrði þetta alt framkvæmanlegt og tiltölulega auðvelt. Á manifestunum á að mega sjá alt, sem innflutt er og þyngd þess; á þeim má því byggja innheimtuna og sjá um, að gjald sé heimt af öllu því, sem með skipinu hefir fluzt. Eftir manifesti og öðrum skipaskjölum getur endurskoðunin eftirá sannfært sig um, að öllu sé til skila haldið, þegar ekki þarf að hugsa um annað en þyngd þess, sem innflutt er. Að þessu athuguðu verð eg að hallast að því, að réttara sé að samþykkja tillögu minni hluta skattanefndarinnar, farmtollsfrumvarpið, sem bráðabirgðafyrirkomulag, þrátt fyrir gallana að öðru leyti. Þó verður auðvitað í bráðina að sætta sig við verðtollinn, ef ekki fæst annað skárra.

Lárus H. Bjarnason Þó eg sé nú illa undir það búinn að tala um þetta mál, þar sem eg hefi verið lasinn síðustu daga og er það enn, þá álít eg mér þó skylt að bera hönd fyrir höfuð mér og háttv. framsögumanni. Hæstv. ráðherra (H. H.) sagði fjárhagsástandið mjög bágt, en honum láðist að sanna það, gerði meira að segja enga tilraun til þess. Hins vegar höfum við, hv. framsm. (P. J.) og eg, hvor í sínu lagi athugað fjárhaginn svo nákvæmlega sem kostur var á, að miklu leyti samkv. skýrslum úr sjálfu stjórnarráðinu, og báðir komist að sömu niðurstöðu. Fjárhagstímabilið 1910-11 gaf í rauninni 90.000 kr. tekjuafgang, og 1911-12 er líklegt til að bera sig. Hv. framsögum. telur þó tekjuhalla af því um 30.000 kr., en þó svo yrði, er það ekki teljandi, enda býst eg ekki við þeim halla, komi ekkert óvænt fyrir. Eg býst líka við, að hæstv. ráðherra álíti ástandið ekki eins geigvænlegt og hann lét uppi, hann hefði þá ekki tekið við ráðherraembættinu nauðungarlaust. Fjárhagstímabilið 1914-15 hlýtur aftur á móti að vanta töluvert á að tekjur hrökkvi fyrir gjöldum. Þá má gera tekjurnar um 420 þús. kr. lægri en 1912 -13 vegna áfengisbannsins. Gangi lotterífrv. fram í hv.Ed., mundi það hér í um bil fylla skarðið. En fyrir því er engin vissa, því rétt að gera ráð fyrir öðrum tekjum, enda þó ekki sé bráðnauðsynlegt að skapa þær á þessu þingi, þar sem alþingi kemur saman 1913, en næsta fjárhagstímabil byrjar ekki fyr en með árinu 1914. Nefndin hefir athugað ýmsar leiðir og 6 af 7 orðið sammála um að tollur eftir verðhæð aðfluttrar vöru mundi eftir atvikum vera aðgengilegastur, en þó að eins sem bráðabirgðahjálp, nokkurs konar „Hjálp í viðlögum“, því að frambúðarskattalög verður vitanlega stjórnin að semja. Slíkur verðtollur kemur miklu réttlátar niður en t. d. þungatollur. Hann leggur minna gjald á nauðsynjavörur, matvöru, salt og kol, það eru ódýrar vörur, en þungar, og hann kemur harðast niður á þeim sem, dýrast kaupa. Geri maður ráð fyrir að vörur flytjist hingað til lands fyrir 11 milj. króna á ári, mundi 3% verðtollur einn rúmlega fullnægja þörf landssjóðs. Og við vonum að svo sé um hnútana búið, að tollurinn verði viðunanlegur til innheimtu, en innheimtuörðugleikinn hefir hingað til verið talinn aðal agnúi verðtolls, enda þeirri aðfinningu haldið mest fram af hv. 1. þm. G.-K. (B. Kr.) og eftir honum af hæstv. ráðherra (H. H.) og hv.þm. Ak. (G. G.). Því er haldið fram, að tollinn eigi eingöngu að innheimta eftir kaupreikningi (factúru), en slíkur reikningur sé óábyggilegt heimildarskjal, hann megi hafa rangan og hann komi oft ekki fyr en eftir dúk og disk, en þetta er rangt. Það á aðallega að ákveða tollinn eftir kaupreikningi, en þó ekki nema öðrum þræði, því að mat getur komið í hans stað, en ásamt reikningnum hefir tollheimtumaður hliðsjón af vöruskrá skips (manifesti), tilvísunarbréfum og öðrum skipsskjölum, verzlunarbókum viðtakanda og æru- og samvizkuvottorðum hans og skipstjóra. Það dugar því ekki að falsa reikninginn einan til þess að komast undan tolli, heldur verða allir hlutaðeigendur að vera samtaka um að ljúga og svíkja til þess, og væri gaman að vita undan hvaða lögum ekki mætti komast með slíkum samtökum, það því fremur, sem þung refsing liggur við fölsun verzlunarbóka og vísvitandi röngum æru- og samvizkuvottorðum. Sérstaklega er það kynlegt að hv. 1. þm. G.-K. (B. Kr.) skuli gera sama sem ekkert úr manifestunum, sem hann annars trúir svo mjög á. Hv. þm. lánaði nefnd- inni stórt safn af manifestum, heft saman í bók. Samkv. bók þessari nefna manifestin ekki einungis nafn viðtakanda, heldur og hvaða vara flutt er, stykkjatölu og þunga. Og factúrur þær, sem eg hefi séð, geta, auk verðsins, hins sama. Þessi gögn til samans eru sannarlega ekki lakari heimildir en manifestið eitt til innheimtu farmgjaldsins, enda ekki síður hægt að falsa það en önnur skjöl. Hvaða trygging er fyrir því, að maður sem notar sitt eigið skip t. d. Tulinius eða Ásgeir Ásgeirsson geti ekki flutt meiri vörur eða aðrar vörur með skipum sínum en þær, sem standa á manifesti, vilji hann hafa sig til þess. Hv. framsm. minni hl. (B. Kr.) sagði, að það vantaði í frv. ákvæði um, hvernig fara ætti að ef vara skemdist eða væri endursend, en hvorugt er rétt. Í 5. gr. frv. er vísað til gildandi tolllaga og í 10. og 14. gr. þeirra eru lögð ráð við þessum meinbugum. Hann sagði að það væri mikill ágalli á frv., að ekki ætti að skilja eftir manifest á skrifstofu tollheimtumanns, en úr honum er ofurhægt að bæta með brt., og mun það verða gert við 3. umr. Hann sagði, að pósthús ættu að sjá um innheimtu á tolli af póstsendingum. Það er ekki rétt. Það er einungis sagt að stjómarráðið megi fela póstmönnum innheimtuna. Þá sagði hv.þm. að factúran ætti að vera hulinn leyndardómur kaupmanna. En bæði er þetta rangt, því að samkv. 5. gr. gildandi tolllaga eru kaupmenn skyldir að sýna factúrur. Og í annan stað getur leyndardómur factúrunnar haldist þó að sýnd sé, því að innheimtumaður á að þegja yfir henni, að viðlagðri þungri ábyrgð. Þá sagði hv.þm., að skýrslan, sem við létum prenta um samanburð á vörugjaldi og farmgjaldi, væri óábyggileg, en þeim orðum getur hann ekki fundið stað. Það stendut fast að t. d. á einn poka rúgmjöls, sem vegur 200 pd., mundi falla eftir hans frv. 50 aurar, en eftir verðtollsfrv. ekki nema 42 aurar. Á hvert tonn af kolum koma eftir hans frv. 1 kr. en ekki nema 24 aur. eftir verðtollsfrumv. Á 200 pd. af jarðeplum kæmi eftir hans frv. 2 kr. en ekki nema 15 aur. eftir okkar frv. Svona mætti rekja nærri því endalaust. Eg skal að eins benda á nokkur dæmi af handahófi á bls. 6-7 í nefndaráliti þm. samkvæmt því kemur: Á skipsbrauð 52/10% - jarðepli 6% (á að vera 40%) - nýlenduvörur 4% - kol og kóks 5% - hafra og bygg 31/2% Á sápu og sóda 7% - leir og glerílát 6½% Á eina vörutegund aftur á móti koma ekki nema ½% og það er vefnaðarvara, sú vara, sem „Verzlunin Björn Kristjánsson“ verzlar með. Það nær því engri átt að farmgjaldið komi ekki harðara við menn. Það nær heldur engri átt, að kaupm. leggi farmgjaldið á holt og bolt. Það verður auðvitað gjald eftir flokkum, enda mér svo sagt af kaupmönnum Hins vegar sagði kaupmannaráðið nefndinni, að hundraðsgjaldið mundi ekki verða lagt á matvöru eða kaffi og sykur, því að þar héldi samkepni í.  (Björn Kristjánsson: Eg hefi komið fram með brt.)  . Því meira sem farmgjaldið er flokkað í sundur, því meira missist í innheimtuhægð. Það er nú komið niður í 7 fl., og er að því leyti betra en á seinasta þingi, en þó eru flokkarnir altof margir til þess að gjaldið verði hægt til innheimtu, enda mjög auðvelt að fela vöru úr hærra flokki í lægra flokki. Þá ætla eg að víkja nokkurum orðum að hávttv. þm. Ak. (G. G.) þessum hávaðasamasta sleggjudómara ekki einungis deildarinnar heldur alls þingsins  (Guðlaugur Guðmundsson: Heyr!)  Það má segja um hann, að umbúðirnar eru meira en vætt og innihaldið minna en lóð. Hávaðinn er svo mikill, að þess gætir ekki þó eitthvað kynni að slæðast með af rökum í ræðum hans. Hann var að mæla kolanefndinni sælu bót, en gleymir því, að þeirri nefnd var ekki falið annað en að rannsaka, hvort einokunarleið væri tiltækileg, en alls ekki að negla sig á einokunarlagasmíði. Þm. ætti að skilja, að það er alt annað heldur en hann sagði. Hið einasta af því sem á rökum var bygt í ræðu hv.þm., var það, að í rauninni væri til alt of mikils mælst, að ætla þingi, einkum aukaþingi, að ganga sæmilega frá jafnvandasömu máli og allsendis óundirbúnu af stjórninni. Þetta er laukrétt, og einmitt þess vegna hefði háttv.þm. ekki átt að vera svo harðorður í garð nefndar og flutn.m. sem hann var. Háttv. þm. sagði, að enginn hemill mundi verða á tollsvikum, þar sem engu væri eftir að fara nema factúrunum, og þær mundu sumpart reynast falsaðar og sumpart vanta. Fyrri aðfinningunni er þegar svarað, fölsun factúru, enda ómögulegt að komast hjá tollsvikum. Það hefir verið flutt inn brennivín í steinolíutunnum, tóbak og vindlar í klæðisströngum o. s. frv. Jafn vel þar, sem eftirlitið er bezt, svo sem það mun vera kringum háttv.þm. Ak. (G. G.), býst eg við að tollar séu sviknir meira og minna. Hin aðfinningin er og rakalaus, að oft sé ekki hægt að láta factúru fylgja sendingu. Eða hví skyldi ekki vera jafn auðvelt að senda kaupreikninga yfir tunnur og tunnustafi og salt eins og yfir hvað annað sem er? Og komi ekki factúra fram, á að meta vörurnar til verðtolls. Háttv. frams.m. minni hlutans (B. Kr.) hélt að þetta mat mundi verða örðugt eða jafn vel ókleyft, en það skil eg ekki. Tökum til dæmis verzlun hans - eða verzlun þá sem ber hans nafn - þangað er aðallega flutt vefnaðarvara.  (Björn Kristjánsson: Og krít)  . Mundi ekki vera hægt að meta þá vöru, ef til kæmi. Þyrfti ekki annað en spyrja kaupmenn hér, hvaða verð sé á þeim vörum hjá þeim, og ef þeir gætu ekki gefið fullnægjandi svar, þá mætti spyrjast fyrir í útlöndum, þar sem varan var keypt. Þá kvartaði hv.þm. yfir því að heimild vantaði til að heimta manifest áður en affermt væri, en úr þessu er hægt að bæta, sé ekki þegar heimild til þess samkv. 4. gr. gildandi tolllaga. Háttv. þm. Ak. (G. G.) sagði, að það væri ógreinilegt hvort taka ætti l% í innheimtulaun aukreitis af þeim sem innheimtumaður tæki gjaldið hjá eða af innheimtulaunum sýslumanna, en þetta er ekki rétt. Og hvað sem því líður, þá þótti flestum eða öllum nefndarmönnum svo miklu hlaðið á sýslumenn og bæjarfógeta, að ekki væri sanngjarnt að leggja nefnd umboðslaun á þá, heldur skyldu þau greiðast úr landssjóði. Eg skyldi vel upphaf ræðu hæstv. ráðherra (H. H.) að hann taldi sér vandfarið í þessu efni. En mér fanst hann ekki vera eins varkár í niðurlagi ræðu sinnar, eins og í upphafinu, og hefði þó átt að mega vænta þess, því að það ætti ekki að skifta miklu máli fyrir hann hvaðan féð er tekið eða með hverju móti. Eg hefi í upphafi ræðu minnar leitast við að sýna fram á, að fjárþörfin er ekki jafn mikil og af er látið, og vísa til þess Skal að eins bæta því við, að stjórnin verður að fara varlegar en hing að til í útgjaldatillögum sínum 1914- 1915, ef svo skyldi reynast, að við, hv. framsm. og eg, hefðum gert of lítið úr fjárþörfinni. Ráðsmaður þjóðarinnar verður að fara að eins og skynsamir einstaklingar gera, sníða sér stakk eftir vexti og spara, þegar tekjurnar eru litlar. Hæstv. ráðherra (H. H.) má ekki taka það illa upp, þó að þingið kynni að kynoka sér við að leggja fram mikið fé fyrst um sinn, áður en það sér áætlanir stjórnarinnar svart á hvítu. Stjórnin hefði átt að segja til þurftar sinnar. Það var rétt hjá háttv.þm. Ak. (G. G.) í hinni háværu ræðu hans, að þetta væri verk stjórnarinnar, en ekki þingsins; var eitt af því fáa, sem hann sagði rétt og heföi hann þá átt að setjast niður.  (Guðlaugur Guðmundsson: Og sei-sei)  . En það er svo langt frá að stjórnin hafi gert það, að hæstv. fráfarinn ráðherra (Kr. J.) hefir tjáð mér, að hann sæi ekki þörf á nýjum tekjum í bráðina. Hæstv. ráðherra (H. H.) fann það helst að verðtollsfrv., að innheimta og endurskoðun yrði erfiðari eftir því heldur en eftir farmgjaldsfrv., en úr þessu er alt of mikið gert, enda að miklu leyti bætt úr því með því að gera skipstjóra að skyldu að láta manifest fylgja til tollheimtumanns. En hæstv. ráðherra (H. H.) lét sér ekki nægja þær aðfinningar. Hann taldi nú verðtollinn jafn ósanngjarnan og þungatollinn og lauk máli sínu með því að hann vildi heldur þungatoll en verðtoll, en kvaðst þó taka við verðtollinum, fengi hann ekkert betra. Þetta hól hæstv. ráðherra um farmgjaldið má vera mjög svo ánægjulegt fyrir háttv. 1. þm. G. K. (B. Kr.), því að hann átti því ekki að fagna úr þeirri átt á þingunum 1909 og 1911. En það er jafnframt eftirtektarvert að heyra hv. ráðherra, sem haldið hefir verðtolli fara á vefnaðarvöru í fjármálanefndinni, og marglýst hann réttlátari en farmgjaldið bæði innan þings og utan, nú fordæma verðtollinn bæði í eðli sínu og framkvæmd, og enda er ekkert hægara en að leysa hann af öllum ótta út af verðtollinum. Það er síður en svo að mér sé nokkuð kappsmál að neyða 600.000 kr tekjum upp á ráðherrann, þó að eg hafi borið fram þetta frv. með háttv. 1. þm. Eyf. (St. St.) og háttv. framsögum. meiri hlutans (P. J.), sem fyrstur manna mun hafa haldið þessari hugmynd fram hér á landi. En af því að eg var á móti kolamálinu, áleit eg mér skylt að sýna viðleitni á því að setja eitthvað í í staðinn og það þykist eg hafa gert með lotterífrv. og þessu.  Viðvíkjandi því, hvernig kaupmenn líta á málið, skal eg með leyfi hæstv. forseta lesa nokkur orð. Nefndin leitaði álits kaupmannaráðsins og er það bókað svo í gjörðabók nefndarinnar: „Kaupmannaráðið var spurt um það hvort principið mundi verða aðgengilegra, verðtolls- eða þungatollsprincipið. Kaupmannaráðið er samhuga um það að verðtollur sé sanngjarnari, og álítur meiri hluti kaupmannaráðsins, 4 af 5, viðunanlega tryggingu mögulega með verðtolli, en 1 - einn - álítur þungatollsprincipið með fáum flokkum öruggara.“ Og í dag hefir nefndin fengið bréf, sem tekur í sama strenginn, frá formanni og skrifara kauprnannaráðsins.  „Samkvæmt tilmælum hv. skattamálanefndar neðri deildar alþingis 1912 hefir kaupmannaráðið nánara athugað frumvörp nefndarinnar, þgskj. nr. 19 um vörugjald ásamt br.till. við sama nr. 188, og flgskj. nr. 201. Ennfremur frumv. minni hlutans nr. 40, ásamt nefndaráliti, þgskj. nr. 173 og br.till. nr. 174. Þótt meiri hluti kaupmannaráðsins að því er eftirlitið snertir, telji þungagjaldið tryggara, þá hefir það þó svo mikla ókosti, sérstaklega þá, hve illa og ójafnt þetta gjald myndi koma niður á hinum ýmsu vörutegundum, og er þar nóg að benda til skýrslu meiri hlutans á þgskj. nr. 201 og samanburðartöflu minni hlutans, þgskj. nr. 173, bls. 7, þar sem minni hlutanum telst svo til, að þungagjaldið fyrir vefnaðarvöru, fatnað og leður myndi samsvara 1/3% af verðmæti varanna. Að áliti kaupmannaráðsins eru nýnefndar vörutegundir þó einmitt þær vörur, sem eru bezt færar um að bera nokkrar álögur. Gjalds af þilskipum og bátum telur kaupmannaráðið að sjálfsögðu, að meiri hluti skattamálanefndarinnar ætlist ekki til. Með skírskotun til þess, sem nú hefir verið tekið fram, verður kaupmannaráðið fremur að hallast að vörugjaldsfrumvarpi meiri hlutans, með þeim breytingum, sem greinir á þgskj. 188. Að því er br.till. meiri hl. snertir, þá vildi kaupmannaráðið mega leyfa sér að leggja það til, að í br.till. á á þgskj. nr 188, lið 3, yrði skotið inn orðinu: „innkaupsreikninga“ á undan „verzlunarbækur“ og á undan „viðtakanda“ á heimili eða skrifstofu“. Virðingarfylst Jes Zimsen, p. t. form. B. H. Bjarnason. Til skattamálanefndar Nd. alþingis 1912.“ Þannig lítur þá kaupmannaráðið á málið. Eg heyrði hæstv. ráðherra kasta því fram, að meiri hluti þess væri með farmgjaldinu. En það er ekki rétt haft eftir kaupmannaráðinu, eins og allir sjá, hvort heldur litið er á framburð þess fyrir nefndinni eða bréf þess, að kaupmannaráðið er samhuga um að verðtollurinn sé réttlátari og muni geta orðið viðunanlega tryggur til innheimtu. Það er síður en svo, að mér sé það nokkuð kappsmál að þetta frv. gangi fram. Mér má það í léttu rúmi liggja og eg sé ekki að það sé svo strangnauðsynlegt að úvega nýjar tekjur á þessu þingi, þó að eg hins vegar játi að það væri skemtilegt fyrir hæstvirtan ráðherra að hafa sem mest milli handanna. Farmgjaldsfrv. með 7 flokkum er mér gersamlega óaðgengilegt.

Framsögum. meiri hl. (Pétur Jónsson) Eg get sagt nokkur orð, en ekki alt, sem eg þarf, nema hæstv. ráðherra sé viðstaddur. Háttv. þm. Ak. (G. G.) talaði nokkur stór orð, meðal annars um meðferð nefndarinnar á þessu máli, og hefir nú háttv. 1. þm. Rvk. (L. H. B.) svarað því eins og þörf er á, og skal eg leyfa mér að vísa til orða hans. Þó er eitt atriði, sem eg vildi minnast dálítið nánar á, og það er sá dómur um frv., að það, eins og það nú liggur fyrir, sé til þess að ala upp sviksemi í landinu. Eg mótmæli því, að það sé sérstakt einkenni þess. En þessi lög hafa það sameiginlegt við þau skatta- og tolllög, sem gilda hér og annarsstaðar, að auð- vitað má fara í kring um þau, því að það gildir um öll skatta- og tollalög. Hér hefir verið talað mikið um tollsvik, og víst er um það, að hægt hefir verið að fremja þau, og gert mun það hafa verið, þótt lítið sé, og víst er það líka, að ætti að leggja á þau lög sama mælikvarðann og gert hefir verið við þetta frv., þá ættu þau líka að vera til þess að ala upp svik í landinu. Alkunnugt er það um tíundarlögin, sem hér hafa gilt alla tíð, að þau hafa þann galla, að hætt er við að svikist sé undan ákvæðum þeirra og hefir jafnvel verið gert í miklu stærri stýl, en hér má búast við að gert verði og hefir þó tíund verið í lögum síðan 1096. Í öðrum löndum er það vitanlegt, að oft er farið í kringum skattalög og tolllög, þó tollgæzlan sé betri annarsstaðar en hér, svo að það eru engin sérstök mótmæli gegn frv., þótt það kunni að verða hægt hér. Annars ætla eg að láta tollheimtumennina hér í deildinni leiða saman hesta sína um þetta, þeir eru hvort sem er þeim hnútum kunnugastir. - Ef eitthvað þykir vanta í frv., þá er nefndin fús á að taka góðum bendingum, því hefir hún aldrei haft á móti, séu þær ekki fram settar af þjósti, heldur með lempni, og bent á að þær geti gert eitthvert gagn. Svo beit eg mig fastan í annað, sem hann sagði, sem sé að hér sé ekki gert ráð fyrir neinu eftirliti. Þetta skil eg ekki. Það er gert ráð fyrir nákvæmlega sama tolleftirliti, sem nú er, og meira að segja auknu, eða er hægt að segja að nú sé ekkert eftirlit? Eg ímynda mér hv.þm. Ak (G. G.), sem er lögreglustjóri, líti ekki þannig á stöðu sína, heldur hafi hann framfylgt þessum lögum, eins og öðrum með samvizkusemi og að þótt hann hafi ekki snuðrað eins og tollþjónn, þá muni þó sýslumönnum yfir leitt bæði vera trúandi til þess að hafa nokkurt eftirlit, enda skylda þeirra, úr því að þeir hafa launin fyrir það. Séu þau of lág, þá er ekki annað fyrir, en að hækka þau. Mér fanst hálft í hvoru það koma fram hjá háttv.þm., að tollheimtumenn með svo litlum launum hefðu ekki annað að gera, en að taka við þeira litla tolli, sem þeim bærist og skila honum svo aftur eftir því sem reikningar til vísa, en láta sig engu skifta hvort hann heimtist allur eða ekki. Þetta væri ekki að rækja starfa sinn eins og vera ber. Þá skal eg víkja að því, að hæstv. ráðherra (H. H.) tók nokkuð hvast í litla bendingu út af ástæðum landssjóðs og skil eg ekki að þess hafi þurft. Það var nærri því á honum að skilja, eins og eg vildi leiða menn í villu um það mál. Eg hafði ekki gert annað, en að gefa stutt yfirlit yfir fjárhaginn 1910 og 1911, bygt á tölum frá stjórnarráðinu, enda fann eg ekki að hann hefði neitt út á það að setja. Eg álít að þetta mál eigi að ræða með ró og stillingu, því við verðum að athuga það, að ef nú er hver höndin upp á móti annari, þá kemst ekkert fram til gagns. Eg fann ekki annað, en að okkur greindi lítið á, hæstv. ráðherra og mig, okkur kom saman um að þörf væri á því, að fá talsverðan tekjuauka í landssjóð, og það er ekki heppilegt fyrir úrslit þessa máls, ef þeir, sem eru sammála, fara að rífast um það. Það er aðeins orðamunur hjá okkur. Honum þótti eg fara of mildum orðum um fjárþörfina. Eg hafði haft fyrir mér ýmislegt, þegar eg bjó mig undir að tala um þetta, þar á meðal áætlun milliþinganefndarinnar, og eg sagði ekki það, að ef tekjum landsins 1910 og 1911 væri mælikvarðinn fyrir áætluðum tekjum 1912-1913, þá stæði hagurinn svo eða svo, og eg held að eg hafi tekið það fram, að eg seldi þetta ekki dýrara en eg keypti, það getur hver og einn átt við sjálfan sig hvað hann vill leggja upp úr tölunum. Eg vil, og nefndin líka, fara sem allra varlegast, en ekki vil eg þó gera ráð fyrir minni tolltekjum framvegis, en á næstliðnum árum. Meira að segja geta þær líka aukist, því að nú hefir verið dýrtíð undanfarið og hún náði hámarki sínu um síðastliðin áramót, og mín reynsla er það, að þá aukast vörukaup oftast og þá tolltekjur með, þá flyzt meira inn. Þetta er nú það sem okkur bar á milli, hvernig hagurinn muni standa í árslok 1913. Um gjöldin er nú ákveðið með fjárlögum og öðrum lögum, og þau tilgreindi eg rétt. Honum þótti gert of lítið fyrir gjöldum til hafnarinnar hér. Það getur verið, en það er bygt á því, að hafnargerðin fari fram á ekki skemri tíma en 8-10 árum. Á því var bygt, þegar verið var á næstl. þingi að fá þetta tillag úr landssjóði. Hafi annað búið undir er blekking í málinu. - Eg hafði það líka fyrir augum, að það væri hagkvæmara að fjárframlagið úr landssjóði til þessa stórfyrirtækis skyldi ekki skella á einu eða tveim fjárhagstímabilum og rugla allan fjárhag landsins. Sé nú miðað við 8 ár munar hér um 20 þús. kr., það er því ekki mjög ofsagt þótt eg segi að ekki ætti að verða stór halli 1913. Eg tók ekki á áætlun neitt til kostnaðar við konungskomuna næsta ár, og játa, að fyrir henni virðist ekki neitt standa enn. Hæstv. ráðherra brýndi raustina og spurði hvort stjórnin ætti að standa með tvær hendur tómar og peninga landssjóðs fasta. Eg hefi margsinnis tekið það fram, bæði í fyrra og nú hvílík væri þörf landssjóðs á peningum, svo að þessi áminning getur ekki verið til mín, þótt útvega þurfi peningaforða á ný sem svarar 600-700 þús. kr. þá er ekki sanngjarnt að ætlast til að fá það inn á tveim árum. Það verður þá fyrst um sinn að bjargast á víxlum, meðan þetta er að safnast fyrir, enda hefir stjórnin heimild frá því í fyrra til að taka alt að hálfrar miljón króna lán, og þótt það sé aumt úrræði, þá er hún í gildi enn þá. Það var ekki rétt hjá hæstv. ráðh., að bera saman aðferðina við fjárhagsáætlanir síðustu þinga og þá sem eg hafði nú um árin 1912-13. Þegar búin er til fjárhagsáætlun á fjárlagafrumvörpum, þá eru ekki öll útgjöldin tekin þar til greina. Fjáraukalög og önnur lög sem samþykt eru á þinginu gera umframgreiðslur sjálfsagðar, og svo eru aukafjárlög, sem ekki koma fram fyr en á næsta þingi á eftir, og loks geta altaf einhver óhöpp viljað til. Þess vegna hefir það reynst vel, að gera tekjuáætlunina svo varlega úr garði, að þær hrökkvi móti þessu öllu, eins og reynzlan hefir sýnt, og eg er hæstv. ráðherra þakklátur fyrir það, hvernig hann hagaði þessu á sinni tíð. En ætlun sú sem eg kom með, tekur upp gjöldin nálega öll, eins og þau eru eftir fjárlögunum og öðrum lögum og geri ráð fyrir venjulegum fjáraukalögum, og er það munur. Þess utan er nú hægara að spá rétt um tekjur fjárhagstímabilsins, en ári fyr. Hæstv. ráðherra benti á það, sem galla á verðtollinum, að hann yrði harður þegar dýrtíð er. Það er satt, að þungagjaldið hefir það fram yfir, að tollurinn er jafn t. d. á hverja korntunnu, hvort sem hún er dýr eða ódýr. En þá er að gæta að hinu, hvort gjaldþol manna er yfirleitt minna í dýrtíð, en ella, og það hygg eg að vanalega sé einmitt öfugt. Það er líka algengt, að skattar hækka í dýrtíð og verður við það að sitja. Þá er að minnast á póstböglana. Það er satt, að ef þetta frv. yrði að lögum, þá mundi þurfa að stækka póstbúsið, en þess þarf hvort sem er, og þegar lag er komið á pósthúsið, þá skil eg ekki að örðugra verði að innheimta þetta en annað, ef faktúra fylgir hverjum póstbögli. Það má haga þessu svo, að hver maður. sem fær sendingu, vitji hennar þarna, og ef þar er vel til hagað, þá ætti ekki að vera örðugra um afhendingu þar en annars staðar. Það er mjög algengt, að að póstkrafa fylgi póstsendingu, og verða póstmennirnir að sjá um þetta, þótt það sé nokkuð örðugt, og þar sem mikið er um þær, þá er gjaldheimtan vegna landssjóðs lítil viðbót og aðferðin hin sama. Þá skal eg stuttlega minnast á eitt, sem bæði kemur fram í nefndaráliti minni hlutans og í ræðu háttv. framsögum. Það er oft sagt, að endurskoðunin muni verða miklu erfiðari með þessu móti, og jafnvel ókleif. Eg skil nú ekki að gögnin verði flóknari, eða erfiðari viðfangs um þennan toll en þann sem fyrir er. Þessi tollstofn er í einu lagi og tollhæðin ein og ákveðin og plöggin sem tollreikningi fylgja óbrotin; aðallega vottorð upp á æru og samvizku um að þessu hafi maður tekið á móti, og svo vottorð landsstjórnarinnar þar á um að þetta sé samhljóða sér sýndri factúru. Og sé eitthvað vitlaust í þessu, þá verður enginn rekstur út úr því á endurskoðunarskrifstofunni, hún hefir ekkert með það að gera. Endurskoðunarskrifstofan hefir hvort sem er ekki nein tök á, að rannsaka undandrátt frá núverandi tollgjöldum.

Framsögum. minni hl. (Björn Kristjánsson) Það er að eins sárfátt, sem eg þarf að taka fram út af ræðum þeim, er haldnar hafa verið, því að svo fátt í þeim hefir snert það sem eg hefi sagt um frumvörpin. Hv. framsm. meiri hl. (P. J.) lagði mikið upp úr því að tollur á leirvörum mundi samkvæmt þungagjaldinu verða ca. 26%; eg held nú ekki að hann verði svo hár eftir frumv. En við þurfum ekki að rífast um það, því að nú hefi eg með brt. á þgskj. 215 flutt þennan flokk undir 25 aura flokkinn, og yrði því tollur á honum lægri en upprunalega var ætlast til með frumv. Eg skil ekki að hv.þm. skuli staðhæfa, að hærra gjald verði á nauðsynjavöru eftir þungagjaldinu en verðtollinum. Eg hefi einmitt bent á það, að 3% gjaldið legst þyngra á matvöru þegar meðaltal er tekið. Taki menn 100 kíló af hvorri af þessum fimm korntegundum, rúgmjöl, hveiti, bankabygg, matbaunir og haframjöl, þá verður gjaldið af þessum 500 kíló til samans 250 au. samkv. þungagj., en 288 au. samkv. verðtollinum. Þetta má sjá á skýrslunni á þgskj. 202. Auk þess vil eg benda á, að í minni skýrslu eru tekjur af farmtollinum áætlaðar um kr. 250 þús. kr., en þar af hvílir ekki meir en kr. 47.849, eða tæpur 5. hluti, á kornvöru. Hv. 1. þm. Rv. (L. H. B.) hélt því fram að þegar leggja á verðtoll á vöru eftir factúru þá megi hafa stuðning af farmskránni og sjá af því, hvort ekkert sé dregið undan á reikningunum, því að á báðum standi merki, númer og vigt vörunnar. Það er mikið rétt hjá honum að ef svo væri að vigt vörunnar stæði líka á kaupreikningnum þá mætti hafa stuðning af farmskránni, en að öðrum kosti heldur ekki, og að því er eg veit bezt, þá stendur vigtin nálega aldrei á kaupreikningnum. Eg hefi hér í höndum reikning frá Englandi að upphæð 216 pd. sterl. og á honum er að eins númer og merki vörunnar. Annan reikning frá Þýzkalandi, 9.000 mörk. Þar er engin vigt viðsett. Og loksins einn reikning frá Danmörk, og er þar engin vigt til tekin. Eg veit að vigt á sumum vörum eins og t. d. kaffi og sykri stendur venjulega á reikningunum, en hitt er hið vanalegasta, og þá veitir farmskráin engan stuðning. Þá er hitt atriðið, sem háttv.þm. er altaf að halda fram, að farmskránar sjálfar séu óábyggilegar, eða að ekki sé hægt að treysta því að þau segi rétt til um farm skipsins og þunga hans. Eg hefi kynt mér lítið eitt hvernig aðrar þjóðir líta á farmskrárnar. í „Das Buch des Kaufmanns“, sem er kenslubók í verzlunarvísindum fyrir kaupmenn, iðnaðarmenn og lögfræðinga, segir svo, ef eg má lesa það upp með leyfi hæstv. forseta: „Das Manifest bildet die Grundlage für die Zollbehandlung“, það er á íslenzku: „Farmskráin myndar grundvöllinn fyrir meðferð tollsins“. Hvernig Englendingar líta á þetta, má sjá í M. Cullshc's Commercial Dictionary, þar sem segir á bls. 656, ef hæstv. forseti leyfir að eg lesi það upp: „Enga vöru má flytja inn í hið sameinaða konungsríki eða inn í eyna Mön frá stöðum í hinum megin hafs í nokkru brezku skipi (né nokkurt tóbak í nokkru skipi) án þess skipstjórinn hafi meðferðis farmskrá yfir vörurnar eða tóbakið, er sé undirskrifuð af honum á þeim stað þar sem vörurnar voru fermdar. Taka skal fram á farmskránni nafn og smálestatal skipsins, nafn skipstjóra, heimilisnafnið og nöfn þess staðar, þar sem skipið tók við vörunum og nafn affermingarstaðarins, og skal á henni sundurliða hvern pakka sem fer um borð með merki, númeri og tegund vörunnar eftir beztu vitund skipstjórans.“ - Þetta væri ekki sett í lög, ef farmskrárnar ættu að vera þýðingarlausar, og í annari málsgrein segir, að skipstjóri eigi að afhenda tollstjórninni samrit af farmskránni að viðlagðri 100 sterlingspunda sekt. Í brezka ríkinu er því farmskráin álitin ábyggilegt sönnunargagn þess, hve mikið er í skipinu af vörum, og er notuð sem grundvöllur fyrir meðferð tollsins. Sömuleiðis get eg bent á ákvæði í siglingalögum þeim er fyrir þinginu liggja nú, er miða að þessu sama. Í 38. gr. segir: „Skipstjóri skal kynna sér ákvæði og fyrirmæli um siglingar, er honum ber að gæta á viðkomustöðum á för sinni“. Hann á þá að vita hvað eru lög í landi þar sem hann kemur með farm. Í 42. gr. er sagt, að bóka skuli í leiðarbók hverju skipið er fermt og ásigkomulag farmsins; skipstjóri lætur því bóka allar þær vörur er í skipið fara. Samkvæmt þessari bók eru svo gefnir út „Losse“-seðlar, þegar affermt er, og eiga þeir að vera rétt afrit af henni. Í 67. gr. segir að skipstjóri geti sagt upp í þjónustu sinni, þegar skipið kemur í innlenda höfn, ef hann hefir ekki verið ráðinn til tiltekins tíma, en hann má ekki hverfa frá skipinu fyr en lokið er að afferma það. Hann ber ábyrgð á því að farminum sé skilað í land lögum samkvæmt. Það rétt hjá hæstv. ráðherra (H. H.) að það mundi reynast erfitt fyrir pósthúsið ef það ætti að krefja inn reikninga fyrir og toll af þeim vörum sem sendar eru með pósti, einnig þeim er sendar eru sem gjafir, en þær sendingar eru ekki fáar, því að flestar gjafir frá útlöndum eru sendar hingað með pósti; en þeim fylgir vitanlega enginn reikningur, og ekki getur viðtakandi heldur altaf vitað hve mikils virði gjöfin er. Og hverjum eiga menn að sýna reikningana ? Sennilega ekki póstmeistara sjálfum, heldur þjóninum á pósthúsinu. Og hvaða trygging er þá fyrir því að öll kurl komi til grafar? Því ekki getur hin umboðslega endurskoðun annað gert en tekið við þeim vottorðum sem henni eru afhent, hvort sem þau eru rétt eða röng. Póstkröfusendingar eru auðvitað auðveldar viðfangs, að því undanskildu að póstkrafan felur ekki að eins í sér innkaupsverð vörunnar heldur og allan kostnað við sendinguna, og hvernig á að sundurgreina það? En póstkröfusendingar eru auk þess sjaldgæfar vegna þess, að þær eru að eins sendar til manna hér sem eru óþektir í útlöndum, eða þá miður skilvísra manna. Eg vil biðja hæstv. forseta að skifta 1. brt. á þgskj. 215 tvent í atvæðagreiðslunni, þannig að síðasta línan, frá „og af hverjum 50 kílógr.“, eða sé borið sérstaklega undir atkvæði. Eg býst við að meiri ágreiningur sé um þennan síðasta flokk en hina.

Framsögum. meiri hl. (Pétur Jónsson) Mér skildist hv. frams.m. minni hl. (B. Kr.) vilja sanna með skýrslunum að ekki væri hærra gjald á nauðsynjavöru samkvæmt farmtolli en verðtolli. Eg hygg að hið gagnstæða liggi í augum uppi. Hann hefir reiknað út að tekjur af þungagjaldinu muni nema árlega ca. 250 þús. kr., og nokkuð líkt álít eg að muni fást með verðtolli. Og þar sem nú búist er við að því sem næst jafn miklar tekjur verði af þungagjaldinu og verðgjaldinu, þá er það sýnilegt að þungagjaldið hlýtur að verða hærra á þungavöru en verðgjaldið sem legst jafnt á allar vörur eftir verðmæti þeirra hvort sem þær eru þungar eða léttar. Af þessu leiðir að þungagjaldið verður hærra á nauðsynjavöru, því að hún er þyngri en flest önnur vara. Þungagjaldið getur ekki orðið neðan við 3% af nauðsynjavöru, nema þá að það gefi minni tekjur í sjálfu sér en verðgjaldið. Enda má líka sýna þetta með dæmi. Rúgur er hin mest brúkaða matartegund. Á hver 200 pd. af rúgi legst samkvæmt þungagjaldinu 50 aurar. Síðan rúgur hækkaði í verði hefir hann kostað 5-6 kr. hver 100 pd. Eftir verðtollinum leggjast því á hver 200 pd., 3% af 10-12 kr. = 30-36 aurar. Á dýrustu korntegundum verður aftur líkt um þungagjaldið og verðtollinn. Þá eru leirvörurnar. Háttv. framsm. minni hl. (B. Kr.) hefir nú flutt þær ofan í 25 au. flokkinn, en það álit eg galla á frv. frekar en bót. Eg hefði frekar kosið að halda þessu háa gjaldi á leirvörum en að setja þær í ódýrasta flokkinn, vegna þess að þær eru alt af fluttar í umbúðum, í hálmi í kössum eða kláfum og er því auðvelt að smygla annari vöru inn sem leirvöru, en til þess verður vitanlega meiri freisting ef leirvara er í ódýrasta flokknum. Eg taldi það einmitt kost á frv. hv. minni hl. nú, að það aðgreinir vörurnar ekki eins mikið í flokka eins og eldri frumv. hafa gert, því að það verður því aðgengilegra því einfaldari sem flokkaskipunin er. Að endingu vil eg geta þess, að eg kysi helst að farmgjaldið kæmi ekki til atkvæða nú, vegna þess að þá gæti eg ekki greitt atkvæði með því; en hins vegar kysi eg, ef verðtollsfrv. félli, farmgjaldið miklu fremur en margt annað sem til máls hefir komið.

Skúli Thoroddsen Eg hefi leyft mér ásamt tveim öðrum þingmönnum, að koma með br.till. við frv. Það er aðallega þrent sem hún fer fram á. Í fyrsta lagi fer hún fram á, að verðtollurinn sé hækkaður upp í 4-6%, úr 3%. Við vitum hve örðugur fjárhagur landsins er, og hve þarfir landsins hljóta æ að vaxa, þ. e. þörfin á fjárframlögum úr landssjóði. Eg hefi því talið heppilegt, að heimild sé gefin til þess í lögunum að færa tollinn jafn vel upp í 6%, hafa hann hreifanlegan, 4-6%, eftir því hvað þarfir landssjóðs heimta, og er þá gert ráð fyrir því, að þingið ákveði í hvert skifti, eftir þörfum landssjóðs og gjaldþoli landsmanna, hversu hátt gjaldið skuli vera á næsta fjárhagstímabili. Gjaldið verður því svo kallað hreyfanlegt gjald. Meiri hluti nefndarinnar gerir ráð fyrir því, að innfluttar vörur muni á næstu árum nema ca. 11 miljónum á ári og ættu þá árlegar tekjur af verðtollinum, að geta numið 444-666 þús. kr. á ári. En nú má búast við, að vöruinnflutningur vaxi fremur en minki, einkum ef botnvörpuútgerðin vex, eður og önnur meiri háttar fyrirtæki komast á fót og gæti gjaldið þá orðið en hærra. En auk þess fer breytingartillaga vor fram á það, að hækka verðtollinn, og hafa hann hreyfanlegan, þá fer hún og fram á það nýmæli, að sveitar-, bæjar- og sýslufélögum sé ætlaður nokkur hluti af tollinum, og vænti eg, að þeirri nýung verði vel tekið. Eg er sannfærður um, að í hvaða sveitar- eða bæjafélagi sem er, fær maður sama svarið, spyrji maður einslega að því, hver gjöldin kreppi mest að, - það svarið, að það séu beinu gjöldin, sem lang tilfinnanlegust séu. Tel eg því víst, að því yrði vel tekið, ef beinu gjöldunum yrði að nokkru létt af almenningi á þann hátt, að ætla sveitabæja og sýslufélögum dálítinn hluta af tollgjöldunum. En vildu menn á sumum stöðum engu að síður leggja á sig sömu gjöldin, sem verið hefir yrðu auknar tekjur til þess að knýja fram framfarir í ýmsum greinum. Sé miðað við það, að inn séu fluttar vörur fyrir 11 miljónir, þá er 1/2% af því 55.060 kr., sem - eftir tillögu vorri - ganga til hreppa- og bæjarsjóða, eða geta mest gengið til þeirra, en til sýslusjóðanna gengi þá ¼%, eða 27,500 kr. Samtals yrðu þetta þá 82½% þús. króna, sem geta vaxið, eftir því sem innflutningur fer vaxandi. Eftir síðustu landhagsskýrslum hafa hér á landi alls gengið til fátækraframfæris 173.503 kr. og væri því fyr greindur léttir sízt um of. Sumum kann að virðast of hátt farið, er gjaldið er ákveðið 4-6% af því, er útlenda varan kostar, er hún er komin hingað til landsins; en tæpast mun landssjóðnum af veita, og sízt veitir sveitar-, bæja- og sýslufélögum reyndar af því, að þeim væri ætlað enn meira, en gert er í tillögu vorri, og mætti þá hækka þann hlutann, ef svo sýnist. Að því er það snertir, á hvaða vörutegundir tollurinn komi þyngst niður, þá er örðugt, að spá nokkru áreiðanlegu um það, en þó sennilegast, að verzlunarsamkepnin yrði þess valdandi, að tollurinn kæmi yfirleitt þyngra niður á aðrar vörur, en á nauðsynjavörurnar. Þá skal eg að lokum víkja fám orðum, að tillögu vorri, að því er skiftingu gjaldsins milli sveita-, bæja- og sýslufélaga snertir. - Eins og menn sjá, þá ( er gert ráð fyrir skiftingu gjaldsins eftir íbúatölu, en þó svo, að fámennari sveita-, eða bæja- og sýslufélögin fái sinn hluta hluta reiknaðan á þann hátt, að miðað sé æ við þriðjungi fleiri íbúa en þar eru. - Þetta er bygt á því, að hjálparskyldan er æ ríkari, er í hlut eiga þeir, sem öðrum eru ver settir, og þarf eigi að rökstyðja það frekar. Að svo mæltu vil eg mælast til, að deildin taki br.till. vorri vel, enda má þá og breyta henni við 3. umr. málsins, þyki þess þörf.

Ráðherra (H. H.) Mér þykir þessi tillaga háttv.þm.N.-Ísf. (Sk. Th) æði nýstárleg. Eg hefi heyrt talað um það á þessum síðustu tímum, að landssjóðurinn sé að fara á hreppinn, en aldrei hefi eg heyrt talað um það, fyr en nú, að hrepparnir eigi að komast á landssjóðinn. Í þessu tilfelli verð eg að álita slíka nýbreytni sérstaklega óheppilega. Einn aðalókosturinn á þessum gjöldum, sem hér er um að ræða, er eins og eg hefi tekið fram, einmitt sá, að þau koma svo misjafnt niður á landshlutana, lang mest á kaupstaðina og þá er búa við sjáfarsíðuna. Ef nú á að fara að taka þetta gjald, sem kaupstaðirnir og sjáfarútvegurinn aðallega bera, og skifta því upp milli hreppanna til sveita, þá finst mér skörin vera farin að færast of mjög upp í bekkinn. Sjáfarsíðumenn ættu því ekki að eins að greiða landssjóðsgjöld fyrir landhreppana, heldur líka tillag til sveitargjaldanna þeirra til að hækka hjá þeirn útsvörin. Það virðist mér óþarfa viðbót við misréttið. Enda veitir landssjóðnum sannarlega ekki af þeim gjöldum, sem hann kann að fá af lögum þessum hvort frv. sem verður ofan á. Eg álít alveg tilgangslaust og óþarft fyrir mig að lýsa afstöðu minni til þessa máls frekar en eg þegar hefi gert, og til einkis að eyða orðum að fjárhagsgyllingum sumra háttv.þm., sem talað hafa. Það eitt vil eg segja háttv. 1. þm. Rvk. (L. H. B.), að það er óvarlegt af honum, að láta bera svona mikið á því, að hinar öflugu tilraunir hans til þess að auka tekjur landssjóðs með lotterílögunum, sem hann eignar sér, og og með frv. um factúrutollinn, séu aðallega til þess gerðar að gleðja ráðherrann. Einhver kynni að leggja trúnað á þetta, og því ekki meta að verðleikum umhyggju þá fyrir landi og lýð, sem hann hefir sýnt með sínum alkunna dugnaði í flutningi frumvarpa þessara. Ekki er heldur enn útséð um það, hver ráðherrann verður, sem gleðina hefði af fénu, og skal eg ekki útlista það frekar. En hver sem hann verður, sýnist hættulaust að landssjóðurinn fengi dálítið meiri tekjur en brúka þyrfti í svipinn, því að þingið hefir tök á því, að láta ráðherrann ekki að ósekju sólunda meiru fé, en lög heimla. Háttv. framsögum. meiri hlutans (P. J.) vildi ekki gera mikið úr erfiðleikunum á tolleftirliti og endurskoðun tollreikninga eftir verðtollsfrv, og nefndi til farmskrána, sem ágætt skilríki. En svo góð sem hún getur verið til þess að framfylgja farmgjaldsfrv., eins gersamlega ónýt er hún til þess að sanna verðmæti þess, er flutst hefir í hinum ýmsu vörucolli, sem farmskrá greinir þyngd eða rúmmál á. Þetta þarf enga frekari skýring, að því er mér virðist. Mér virðist auðsætt, að hvorki mundi tollheimtumaðurinn hafa tök á að vita, hvort hann fær gjald af helmingi þess verðmætis sem innfluzt hefir, né landsstjórnin til þess að hafa eftirlit með því, hvort tollheimtumennirnir skila í landssjóð því, sem þeir innheimta.

Framsögum. meiri hl. (Pétur Jónsson) Eg get ekki, fyrir nefndarinnar hönd, talað um breytingartill. á þgskj. 221, en eg, fyrir mitt leyti, vildi óska þess, að br.till. yrði tekin aftur að þessu sinni og látin bíða 3. umr., til þess að nefndin geti þangað til athugað hana og þá sagt álit sitt á henni. Þó eg hafi ekki haft tækifæri til þess að athuga þessa breyt.till. sem þarf, þá vil eg þó geta þess, að aldrei hefi eg hugsað mér svona hátt vörugjald - 6 p. c., eg fyrir mitt leyti álít að vörugjaldið eigi að vera lágt, og sé því að eins réttmætt og sanngjarn skattur. Eg vil einnig geta þess að af nefndarinnar hálfu er þetta frv. til laga um verðtoll að eins hugsað sem bráðabirgðarlög fyrir næstu 3 ár, sem megi hafa áfram ef vel reynist. Því sýnist ekki rétt að taka upp þau ákvæði er ráðgera langa framtíð þessa gjalds, að svo komnu. Eg legg það til að vörugjaldið verði haft lágt, því þegar það fyrirkomulag er komið á, t. d. um beina skatta, sem eg óska að verði einhverntíma bráðum, þá er gott að hafa lágt aðflutningsgjald eftir verðmæti, sem „supleringsgjald“. Legg eg það til að breytingartillagan verði tekin aftur, að öðrum kosti get eg ekki annað en greitt atkv. á móti henni.

Jón Ólafsson Herra forseti! Þegar um þetta gjald er að ræða, þá er þrent að athuga. Í fyrsta lagi, hvort gjaldið sé sanngjarnt. Í öðru lagi, hvort gjaldið sé nægilegt. Í þriðja lagi, hvort gjaldið sé framkvæmanlegt. Hvað 1. atriðið snertir, þá tel eg enga ástæðu til þess að álita gjaldið ósann gjarnt; því er að eins um hin atriðin að ræða. Mig kynjar á því að hæstv. ráðherra (H. H.) gerir svo mikið úr örðugleikunum á innheimtu gjaldsins, því innheimtuna tel eg fremur auðvelda. Það verður heldur ekki með sanni sagt, að eftirlitið eftir þessu frumvarpi verði ekki jafn auðvelt og eftir hinu, því jafn-illmögulegt er að endurskoða farmskrár sem reikninga og jafn-erfitt að hafa eftirlit með því, hvort lögreglustjóri steli, eða ekki. Engin bein trygging er fyrir því í hvorugu tilfellinu, að tollheimtumenn skili öllum tollinum, því að þeir geta skilað því sem þeir vilja. Þar sem farið er fram á að allur verðtollur sé bygður á faktúrunni, þá er hér ekki um neinn eðlismismun að ræða milli hans og farmtollsins. Hvað erfiðleikana á innheimtunni snertir, þá sé eg enga ástæðu til þess að álíta hana ógerning, því að sjálfsagt hefir vakað fyrir nefndinni, að tollheimtumennirnir hefðu eitthvað að gera. Eg ætla að leyfa mér að víkja snöggvast að breytingartill. hv.þm.N.-Ísf. (Sk. Th.) á þgskj. 221, um það, að verðgjaldið yrði hækkað upp í 4-6% og 1/4-1/2% rynni í sveitar- og bæjarsjóði og 1/8-1/4% af verðhæð vörunnar rynni í sýslusjóði. Þó eg telji talsvert vit í þessari tillögu, þá álít eg samt enga nauðsyn bera til þess að samþykkja hana, vegna þess, að þetta frv. er ekki ætlað til frambúðar, heldur að eins tjaldað til einnar nætur, ef svo má segja, og því óþarfi að vera að gera frumv. flóknara, en það þarf að vera lög um lengri tíma. Hæstv. ráðh. (H. H.) sagði, að það tíðkaðist hvergi í heiminum, að hreppar fengju hluta af tollum, sem rynnu í ríkissjóð. Eg vil leyfa mér að benda hæstv. ráðh. á, að það tíðkast í Canada, að nokkur hluti af tolli, sem rennur í sambandssjóðinn, gengur til fylkjanna.  Háttv. frsm. minni hlutans (B. K.) talaði um meðaltal af vöruflokkunum í farmgjaldsfrv., sem reyndar er nú ekki til umræðu. Það er eg hræddur um að geti verið villandi. T. d. að taka meðaltal af kornmat, því að eins og kunnugt er, er rúgmjöl langmest notað, þar næst hveiti og svo koll af kolli. En mikill verðmunur er á pundi af ólíkum kornvörum, t. d. höfrum og sagógrjónum. Svo finst mér það undarlegt á þessari áætlun, að fyrst er talin kornvara, þá bygg, maís o. s. frv. út af fyrir sig, alveg eins og það séu ekki kornvörur.  (Björn Kristjánsson: Það er tekið eftir landhagsskýrslunum.)  Sé svo, þá eru þær mjög vitlausar. Litlu og engu betra er að taka meðaltal af vefnaðarvöru, því að til hennar teljast mjög svo ólíkar tegundir svo sem klæði, sirz, strigi, silki o. s. frv. Því getur enginn neitað með sanngirni, að í sjálfu sér er verðtollurinn miklu sanngjarnari. Það vita allir háttv. þingmenn að eg er enginn verndartollavinur. En eg geng þó ekki svo langt í öfuga átt, að eg vilji verðlauna útlenda vinnu með því að íþyngja innlendri vinnu. Því að eg kalla það að verðlauna útlenda vinnu þegar óunnin vara er tolluð en unnin vara ótolluð, t. d. þegar tollur er lagður á pappír, en bækur undanskildar.  (Björn Kristjánsson: Þetta er svo í báðum frumvörpunum.)  Það held eg ekki, en ef svo er, þá á að breyta því, því að þetta er augsýnilegt ranglæti. - Þá hefir verið gert lítið úr því ákvæði í verðtollafrv. að tollheimtumönnum er heimilað að skoða bækur kaupmanna. Minnir mig að einhver hafi tekið það fram, að eins mætti falsa verzlunarbækur og sölureikninga. En þá vil eg minna á það, að betrunarhúshegning liggur við að færa falskar bækur og munu fáir kaupmenn vilja eiga mannorð sitt undir því. Annars er eg ekki hræddur um undandrátt hjá stærri verzlunum. Það væri helzt hjá smákaupmönnum og einstökum mönnum er vanta vörur. Stærri verzlanir okkar hafa reynzt mjög heiðarlegar og ekki gert sig sekar um tollsvik. Ef verðtollsfrv. yrði að lögum, ættum við kost á að reyna þau í 3 ár. Og reynslan hefir orðið sú, að tilhneigingin til að brjóta lög, vex eftir því sem lögin verða eldri. Því ætti okkur ekki að standa mikill háski af þessum lögum jafnstuttan tíma. En þegar þau hafa gilt í 3 ár, hafa þau náð tilgangi sínum, að afla landssjóði þeirra tekna er hann þarfnast í bráðina. Meira ætla eg ekki að segja um þetta að sinni.

Valtýr Guðmundsson Eg hefi skrifað undir nefndarálit meiri hlutans með fyrirvara, og finn því ástæðu til að segja nokkur orð. Eg ætla þó ekki að ræða málið í heild sinni vegna þess, að búið er að taka það helzta fram á báðar hliðar, og sé eg enga þörf á að taka það upp. Eg vildi að eins gera grein fyrir hvað fyrir mér vakti, er eg skrifaði undir nefndarálitið með fyrirvara, og það var blátt áfram það að eg var í miklum vafa um, hvoru frv. eg ætti að fylgja. Hvorttveggja hefir sína kosti og ókosti. Verðtollurinn kemur réttlátar niður en eftirlitið er miklu erfiðara. Farmgjaldið er óréttlátara en eftirlitið tryggara Eg tók það fram í nefndinni að eg áskildi mér frjálsar hendur í þessu máli, því að eg bjóst við, að þegar það kæmi til umræðu, fengi eg svo miklar og góðar upplýsingar um það, að eg gæti fullkomlega áttað mig á, hvoru frv. eg skyldi greiða atkvæði. En það hefir ekki farið eins og eg bjóst við, því að eg hefi fengið mjög litlar leiðbeiningar hjá deildinni. Umræðurnar hafa mest snúist milli nefndarmannanna sjálfra, auk þeirra hafa þeir að eins talað hæstv. ráðh. (H. H.) og hv.þm. Ak. (G. G.). Hv. þm.N.-Ísf. (Sk. Th.) tala eg ekki um, því að hann talaði að eins um brtill. sína. Einkum bjóst eg við leiðbeiningum frá ráðherrastólnum. Mér finst sjálfsagt að þingið taki mikið tillit til tillagna hæstv. ráðh. því að hann ber ábyrgðina gagnvart þjóðinni og heill landsins. Þess vegna bjóst eg við að fá leiðbeiningar þaðan. Og þess vegna áskildi eg mér að hafa frjálsar hendur, að eg vildi geta stutt þá tillögu, er hann teldi svo góða, að hann vildi taka ábyrgð á henni. Svona haga ráðherrar sér í útlöndum. Þeir taka ekki hverju því sem að þeim er rétt, en segja sem svo: Þessu vil eg taka ábyrgð á, en þessu ekki. Hæstv. ráðh. (H. H.) gat um aðrar heppilegri leiðir, er hér lægju ekki fyrir. Mér er forvitni á að vita hverjar þessar leiðir eru, og svo býzt eg við að sé um fleiri hér í deildinni.  (Jón Ólafsson: Við fáum að heyra það á næsta þingi. Bjarni Jónsson: Hann gat um það áðan.)  Nei hann sagði ekki hverjar leiðirnar væru, en einungis það, að hann vildi fremur aðrar leiðir. Hann taldi mikla örðugleika á eftirlitinu með verðtollinum og fanst mér það er hann sagði hafa við mikil rök að styðjast. En þó var hann fús til að taka ábyrgð á honum ef hann yrði ofan á. Yfirleitt heyrðist mér að hann gæti tekið móti hverju sem væri, bara að svanginn væri fyltur, þá væri hann ánægður. Eg mun við þessa umræðu greiða atkv. bæði með verðtollinum og farmtollinum til 3. umr. Ef til vill tekur hæstvirtur ráðherra þá skarpari afstöðu til einhvers frv. Stjórnin verður um fram alt að vera ákveðin í hverju hún vill taka ábyrgð á, og er þá ekki nema sjálfsagt að þeir þingm. er stjórnina vilja styðja fylgi henni að málum þar sem hún ber alla ábyrgðina. Sem sagt eg mun greiða báðum frv. atkv. mitt til 3. umr.

Skúli Thoroddsen Út af því að hv.þm. S.-Þing. (P. J.) hreyfði því, að við flutnm. brtill. tækjum hana aftur að þessu sinni, og kæmum ekki með hana fyr en við 3. umr., skal eg taka það fram, að við getum ekki orðið við þeim tilmælum hans. Það er hægra að átta sig á málinu, ef atkvæðagreiðsla fer fram nú, og breyta þá til við 3. umr. ef þurfa þykir. Að því er snertir ummæli hv. 2. þm. S.-Múl. (J. Ól.) þess efnis, að hér væri ekki hugsað til annars en að tjalda til stutts tíma, lögunum að eins ætlað að gilda í þrjú ár, þá get eg ekki bygt mikið á því, því að komist faktúrutollurinn einu sinni á, býst eg ekki við öðru, en að hann verði fast gjald. Þekkjast og dæmi þess frá fyrri þingum, að svo hefir farið, að tollálögur hafa orðið að föstum gjöldum, þó að til þess hafi ekki verið ætlast í fyrstu. Nægir í því efni að benda á hækkunina á sykur- og tóbaktollinum fyrir fám árum. Þá kem eg að ræðu hæstv. ráðh. (H. H.). Hann sagði að með tillögunni væri farið fram á það, að setja hreppana á landssjóðinn. En það er misskilningur. Hér er ekki verið að tala um neina fjárveitingu úr landssjóði, heldur á hann einungis að annast innheimtu á gjaldi, sem lögin tiltaka að hrepparnir og sýslurnar eigi að fá. Hvað það snertir, að gjaldið komi harðast niður á sjávarsíðuna, þá hygg eg það rétt vera, að meira muni notað þar en til sveita af erlendum varningi.  (Sigurður Sigurðsson: Það er mikið spursmál.)  En þess er að gæta, að einmitt við sjávarsíðuna er og mest fjölmennið, svo að sá hlutinn af tollinum sem sveitar-, bæjar- og sýslufélögum er ætlaður, rynni þá og mest þangað, og kæmi það því í réttan stað. - En teldu menn sjávarsveitirnar engu að síður borga tiltölulega meira, en sveitirnar, og styrkja þær þannig að nokkru leyti, þá má benda á það, að í fiskileysisárum kemur það oft fyrir, að landsveitirnar verða fyrir allmiklum skellum frá sjávarsveitunum. Þá eru menn, sem í góðum árum hafa fluzt að sjónum, sendir hópum saman á hreppa sína, - til landsveitanna. Hvað það snertir að tillagan sé nýstárleg, þá getur það vel verið; en þó þekti hv. 2. þm. S.-Múl. (J. Ól.) tilsvarandi löggjöf í Kanada, og svo getur viðar verið. Annars kemur það Alþingi Íslendinga ekkert við, hvort þetta þekkist annarsstaðar eða ekki. Æskilegast væri, að íslenzkt löggjafarvald þyrfti ekki altaf að sækja til annara, en gæti og sjálft fundið upp heppilegar nýjungar, er öðrum gætu orðið að gagni eða enda til fyrirmyndar. Annars furðar mig stórlega á því, að hæstv. ráðherra (H. H.) skyldi ekki taka tillögunni betur, en hann gerði. En það er líklega af því, að hann þekkir ekki til erfiðleikanna, sem sveitarútsvörin baka mönnum, enda maður, sem vanur er að lifa við föst laun. - Svo sem dæmi upp á það, hvað peningar eru dýrir hér á landi, má minna á það, að til sveita þykir það tilvinnandi, til þess að þurfa eigi að greiða útsvörin í peningum, að selja þurfamanni fæði, húsnæði og alt, er hann þarfnast, fyrir 60-70 kr. um árið, eða þar um. Eg skal að lokum geta þess, að hvernig sem tillaga okkar fer í þetta sinn, þá er eg viss um, að hún verður vakin upp aftur, og, nær þá fyr eða síðar fram að ganga, enda er hún þess eðlis, að segja má, að hún taki hvern mann í landinu tali. Að öðru leyti er hér og annað að ræða en tilfærslu, - verzlunin látin greiða gjöldin til þess að gera mönnum hægara fyrir. -

Eggert Pálsson Það hafa heyrst raddir um það, bæði utan þings og innan að skattanefndin hafi þurft á löngum tíma að halda til gerða sinna og jafnvel um það líka, að árangurinn af starfi hennar sé næsta lítill. Og ekki varð skilin öðru vísi rödd sú er kom frá hv.þm. Ak. (G. GL), en að hún kvæði við sama tón. Það má að vísu segja að mikið sé nú liðið af þingtímanum, en árangurinn af starfinu er líka farinn að sjást og hann alls ekki svo ýkja lítill eftir kringumstæðum. Það var engan veginn óeðlilegt að skattanefndin þyrfti að verja miklum tíma til starfa. Hv. þm. Ak. (G. G.) tók það fram sem satt var, að undirbúningurinn frá stjórnarinnar hálfu var næsta lítill. Þær tillögur er nefndin hafði frá henni voru þannig lagaðar að hún gat ekki aðhylst þær. Á hinum svokallaða manifactúrtolli var sá annmarki, að ef hann hefði komist á, hefði orðið að setja á stofn svo öflugt tolleftirlit, að það mátti teljast frágangssök kostnaðarins vegna að ráðast í slíkt. Hitt, steinolíufrv. svo nefnda, gat ekki gefið landssjóði áreiðanlegar tekjur, því að í því lá að eins heimild til stjórnarinnar, sem óvíst var að nokkurntíma yrði notuð. Það kom því til að velta á þessum tveimur frv., frv. um vörugjaldið og frv. um farmgjaldið. Eins og menn hafa séð, klofnaði nefndin um þetta tvent. Meiri hlutinn 6 af 7 aðhyltist vörugjaldið, en minni hlutinn 1 af 7 farmgjaldið. Mér finst þegar um skatta er að ræða, þá séu það aðallega tvö atriði sem framar öllu öðru verði að taka tillit til. Fyrst það, hvort skatturinn er í eðli sínu ósanngjarn og óvinsæll eða getur talist vinsæll og sanngjarn eftir hætti. Hitt atriðið er það, hvort líklegt er, að mikil eða lítil undanbrögð verði höfð í frammi, þegar skatturinn er intur af hendi. Eg er nú í engum vafa um það, að vörugjaldið verður margfalt vinsælla en farmgjaldið, og það finst mér vega svo mikið, að eg tel sjálfsagt með tilliti til þess að taka vörugjaldið fram yfir farmgjald. Svo mikið tillit ætti að taka til almennings vilja þegar um skattaálögur er að ræða, að sá skatturinn væri tekinn, sem honum geðjist betur að. Að mönnum falli skár, að gjalda factúrutoll en annan toll er mjög svo eðlilegt, því að í eðli sínu kemur hann margfalt réttlátar niður en nokkur annar tollur. Það er ekki nema eðlilegt, enda öll skattalöggjöf okkar bygð áþeirri reglu, að sá sem talinn er fyrir miklu borgi mikið, og í fullu samræmi við þetta, er það sem hér er ætlast til, að sá sem mikið verzlar borgi hærri toll en sá sem litla verzlun eða umsetningu gerir. Hvað sanngirnina snertir má líka benda á það, að kaupmannaráðið mælir eindregið með vörugjaldinu af þessari ástæðu, og það eru einmitt mennirnir sem vita bezt hvað alþýðunni geðjast og hagar bezt í þessum efnum. Hvað hitt meginatriðið snertir, að undanbrögð verði viðhöfð, þá getur það að sjálfsögðu viljað til um hvorn tollinn sem er.  (Björn Kristjánsson: Nei.)  Ekki getur mér annað virst. En það má sjálfsagt, hér sem annarstaðar, setja einhverjar varúðarreglur gegn því að menn svíkizt undan tollgreiðslunni, og hefir það verið reynt með brt. sem fram hafa komið frá nefndinni. Eg er í engum vafa um, að ef tollheimtumennirnir gæta skyldu sinnar samkvæmt þeim reglum sem settar eru í frv. og br.till., geta þeir hæglega komist eftir því hvort tollurinn er svikinn eða ekki. Þeir hafa mörg meðöl til þess, og þar á meðal, og eigi hvað síst, beinan aðgang að öllum verzlunarbókunum, eins og tekið hefir verið fram. En gangi tollheimtumennirnir aftur á móti með bindi fyrir augum eða hirði ekkert um í að rækja skyldu sína, þá má vitanlega fara í kringum lögin og svíkja tollinn að meira eður minna leyti, eftir því sem hver og einn hefir lyndisfar til. En þetta gildir ekki að eins þennan toll heldur hvern toll sem vera skal. Einhverjum undanbrögðum má jafnan við koma, ef menn á annað borð vilja hafa sig til þess. Hjá því verður ekki komist nema með sterkri tollstjórn eða tolleftirliti, sem flestir eru sammála um að ekkert viðlit sé fyrir okkur að setja á fót. Við verðum því af tvennu illu frekar að sætta oss við það að einhver lítilsháttar undanbrögð verði brúkuð heldur en fleygja svo svo miklu fé til tolleftirlits, sem vitanlega getur aldrei orðið nema kák. Og eg fyrir mitt leyti óttast ekki fyrir að undanbrögðin undan þeirri tollgreiðslu sem hér um ræðir verði svo mikil að nokkru verulegu nemi. Skorðurnar sem við því eru reistar eru svo sterkar, ef br.till. verða samþyktar að eigi þarf að gera svo mjög ráð fyrir þeim, enda um lítinn vinning fyrir hvern einstakan kaupmann að ræða, og refsingin svo ýkja hörð, ef upp kynni að komast, að fáum mun sýnast árennilegt að leggja út í slíkt. Að hvorutveggju þessu athuguðu, að verðtollurinn er margfalt vinsælli en farmgjaldið og örðugleikarnir á innheimtu hans engu meiri en á innheimtu farmgjaldsins, blandast mér ekki hugur um að vér eigum að taka hann fremur en farmgjaldið, og vænti þess, að þeir verði fleiri, sem hallist að þeirri skoðun. Hvað brt. á þgskj. 221 áhrærir, þá get eg fyrir mitt leyti viðurkent að hún hafi við mikil rök að styðjast, og góðra gjalda vert að reyna að afla sýslu- og sveitarsjóðum einhverra annara tekna en hins afar óvinsæla niðurjöfnunargjalds, sem nú má segja að séu hinar einu tekjur þeirra. En þar sem lögum þessum er að eins ætlað að gilda til stutts og ákveðins tíma, eða með öðrum orðum vera nokkurskonar bráðabirgðarlög, þá þykir mér varhugavert að binda hag sýslu- og sveitarsjóða við þau. En komi þau til að standa áfram má alt af koma þessari breytingu við þau að, og þá mundi eg, ef til mín kæmi, ljá því fylgi. En í þetta sinn býst eg ekki við, samkvæmt áðursögðu að geta gefið brt. atkvæði, þótt eg telji hana í eðli sínu sanngjarna og á miklum rökum bygða.

Ráðherrann (H. H.) Háttv. þm. Sfjk. (V. G.) þótti eg vera óákveðinn í þessu máli. Eg verð nú að segja það, að mér þótti hann ekki heldur sem ákveðnastur í sínum tillögum um það. Hann vildi fá að vita hvað eg hefði átt við, er eg sagði að eg teldi aðrar leiðir heppilegri til þess að bæta úr fjárþrönginni, heldur en þær, sem nefndarklofningarnir stinga upp á. Því er auðsvarað, og er mér engin launung á því, að eg álít langheppilegast að nema burtu orsökina til fjárskorts landssjóðs, sem allir vita að er aðflutningsbannið. Vínfangatollur með núgildandi tollgjöldum mundi gefa landssjóði um 750 þúsund krónur á fjárhagstímabili, meir en að hálfu frá útlendingum tekið. En tíminn er ekki kominn enn, til þess að nema bannlögin úr gildi og er ekki til þess hugsandi nú, hvað sem síðar kann að verða. Næst þeim gjaldstofni, áfengistollinum, tel eg árgjöld af einkasölu á kolum og steinolíu, sem heldur ekki hefir komist til atkvæða á þessu þingi, hið fyrnefnda af því að háttv. fráfarandi ráðherra tók til greina mótmæli sendiherra frá öðrum löndum, sem töldu sér og sínum fiskveiðum óhag búinn með þessu, hið síðara af því að hv. skattanefnd hefir setið á frv. til þessa. Mér skildist á hv.þm. að hann vildi láta mig standa og falla með öðruhvoru þessara frumvarpa. En í svipinn tel eg mig eiga annað, sérstakt erindi að reka, sem eg fremur vil standa og falla með, svo að eg nenni ekki að gera það fyrir hann, að gera þetta mál að „cabinets-spursmáli“, og það því fremur, sem eg á ekki neinn þátt í þessum frumvörpum sem nú liggja fyrir. Mér þykir ekki frágangssök að ráða H. hátign konunginum til að samþykkja hvort þeirra sem væri, án þess að eg telji þau neitt afbragð að neinu leyti. Háttv. þm. Dal. (B. J.) var að herma eftir mér nokkur orð, sem eg hefði sagt á fundi norður á Sveinsstöðum um árið. Hann hafði þar skakt eftir mér að eg hefði líkt hreppunum hér í fornöld við ríki. Það voru goðorðin fornu, sem eg talaði um, og hygg eg að það hafi rétt verið, að landið var þá fremur ríkjasamband en lýðveldi. En hrepparnir okkar nú eru engin ríki, er líkt verði við fylkin í Canada.

Valtýr Guðmundsson Hæstv. ráðherra (H. H.) sagði, að eg hefði ekki verið ákveðinn í orðum mínum um þetta frv. Eg skal kannast við það, að eg finn sömu gallana á frumv. sem hann, en þó minni á þessu en hinu (farmgjaldsfrv.). Eg get verið þakklátur hæstv. ráðherra fyrir svör hans um aðflutningsbannið, og er eg honum fyllilega samþykkur í því, að réttast sé að afnema þau lög. Aftur á móti um kolaeinokunina er eg honum ósamþykkur, eins og flestir vita. Viðvíkjandi brt. á þgskj. 201, þá verð eg að taka undir með hv. 2. þm. Rang. (E. P.) um það, að þar sem þetta frv. er að eins til bráðabirgða, er óheppilegt að ætla sýslusjóðum og sveita nokkurt slíkt gjald til tekna. Gagnvart hv.þm. Dal. (B. J.) verð eg að taka það fram, að það er alger misskilningur hjá honum að líkja saman goðorðum og Bandaríkjafylkjum og hreppum hér. Það er tvent ólíkt, og get eg þar talað sem ekki ófróðari maður en hann. Goðorðin voru smáríki, nokkurskonar furstadæmi, og goðarnir einskonar fylkiskonungar, þótt ekki bæru þeir konungsnafn, þar sem hrepparnir aftur á móti eru háðir æðri stjórnarvöldum. Út af orðum hv. 2. þm. S.-Múl. (J. Ól.) get eg þess, að ókunnugt er mér um það, að sveitarsjóðir í Canada fái styrk úr ríkissjóði. Aftur í móti veit eg til þess, að fylkin þar fá tillag úr aðalríkissjóði.

Lárus H. Bjarnason Hv. framsögum. (P. J.) og eg höfum leitt sennileg rök að því, að ekki muni vanta nema jafngildi áfengisteknanna 1912- 13 til þess að tekjurnar 1914-15 hrökkvi fyrir líkum gjöldum og nú, og er þó ótalið alt sem spara mætti og ætti. Og allir vita að alþingi verður háð fyrir næsta fjárhagstímabil. Sé þetta rétt, þá er ekki nauðsynlegt að vera að setja lög nú til þess að auka tekjurnar, enda er ekki ólíklegt, að lotteríið muni þegar á næsta ári gefa af sér 100 þús. kr. og komist það á, gefur það landssjóði a. m. k. 400.000 kr. fjárhagstímabilið 1914-15. Þar að auki er enn þá ónotuð lántökuheimild fyrir 500 þús. kr. Það er þannig engin ástæða til að neyða frv. upp á hæstv. ráðherra. Hæstv. ráðherra hélt því mjög fram, svo sem hv. 1. þm. G.-K. (B. Kr.) hafði gert, að endurskoðun yrði mjög erfið eftir frv. okkar, og væri endurskoðunin þó afarnauðsynleg, ekki að eins vegna gjaldendanna, heldur og vegna lögreglustjóranna, en eg get ekki lagt mikið upp úr henni, ef hún reynist ekki betri en hingað til hefir verið, enda getur engin endurskoðun tekið yfir alt og alla. Það er t. d. ekki hægt að girða fyrir það nú að lögreglustjóri steli undan tollseðli. Hvaða endurskoðun getur fyrirbygt það? „Quis custodiat custodes ipsos?“ Hver á að passa sjálfan endurskoðanda og stjórnarráðið ? Það getur engin endurskoðun hindrað svik, hversu góð sem væri, sízt jafn léleg og endurskoðunin hefir stundum verið hér. Endurskoðunin á útgjaldaliðum landsreikningsins 1910 var ekki betri en það, að flestir þeir liðir voru óendurskoðaðir í febrúarlokin 1912, og landsreikningurinn 1910 þó saminn í árslok 1911. Sumar athugasemdir líktust auk þess meira skáldskap en reikningsaðfinningum. Eg hefi meira að segja heyrt það sagt, að einn stór útgjaldapóstur í landsreikningunum hafi alls ekki verið endurskoðaður, og það með samþykki ráðandi manns í stjórnarráðinu, frá ársbyrjun 1907 og fram á þennan dag. Þetta held eg að sé sannanlegt. Og þegar reynsla okkar í þeirri grein er svona, þá held eg að ekki sé mikið leggjandi upp úr þessari margumtöluðu endurskoðun. Auk þess er það ekki annað en bábilja að endurskoðun verði þýðingarlaus eftir verðtollsfrv. Þar verður nægum blöðum að fletta fyrir endurskoðunina, er hvert styrkir annað: Manifest, skipstjóravottorð, vottorð viðtakanda, lögreglustjóra, matsskýrsla o. s. frv. Eg skil það vel að hæstv. ráðherra, tekur því frv., sem verður ofan á. En fyrst hann álítur bæði slæm, þá hefði hann átt að finna hvöt hjá sér til þess að bera fram eitthvað betra sjálfur. Annars hefir hæstv. ráðherra, eins og kunnugt er, setið í nefnd, er átti að bæta fjárhag landsins, en sú nefnd var sannarlega ekki fundvísari á góð úrræði en Nd. nefndin sem flestir skamma, og hafði þó milliþinganefndin bæði betri tíma og tækifæri til þess að hugsa málið, því að það er alveg rétt hjá háttv.þm. Ak. (G. G.), að það er ekki hægt að ætlast til þess að ein þingnefnd, sem hefir mörgu að sinna, geti fengist við slík stórmál, svo í lagi fari. Eg skal fúslega kannast við, að frv. er ábótavant, það er nokkurskonar „neyðarúrræði“, enda hefir nefndin líka skapað því stuttan aldur. En eitthvað varð að gera, úr því að stjórnin þykist ekki geta lifað án nýrra tekna og kolafrv. sæla varð úti á svo eftirminnilegan hátt. Sé það rétt um verðtollinn, að hann komi hart niður á sjávarsíðumönnum, þá á það enn frekar við kolaeinokun, eða kolatoll, því að svo má nærri að orði komast, að ekki sé brúkaður moli af kolum til sveita. Það er auðvitað, að hvert gjald á útlendum vörum, hlýtur að koma harðar niður á kaupstaðarbúum, því að þeir kaupa meira af þeim vörum en sveitamenn. En í hlutfalli við eyðsluna kemur verðtollurinn jafnt niður á sjávarmenn og sveitamenn. Og verðtollurinn hefir það fram yfir aðra tolla, að hann kemur harðar niður á efnamönnum en fátklingum. Annars hefi eg ekki alveg orðið við tilmælurn háttv.þm. S.-Þing. (P. J.), þegar hann gaf ávísun á mig að tala, því að hann mun aðallega hafa ætlað mér að forsvara br.till. Skal eg nú fara um þær nokkrum orðum. Þær miða allar að því að sverfa af frv. þá hnífla sem menn höfðu sérstaklega rekið sig á, miða til þess að gera frv. aðgengilegra, án þess að stofna aðalinntaki þess í hættu. T. d. hefir ákvæðinu um kyrsetningu, sem er áhrifamikið meðal til þess að knýja fram kaupreikning, verið breytt svo, að kyrsetning á sér ekki fortakslaust stað. Br.till. heimilar nfl. að setja veð fyrir greiðslunni. Þeir sem álíta, að sér verði tjón að kyrsetningu, geta sett veð - og landssjóður tapar engu, því að hann heldur veðinu. Sömuleiðis er það viðtakanda til hagnaðar, að honum er ekki fortaklaust gert það að skyldu að afhenda kaupreikning. Hann er sýkn saka þó að kaupareikningar komi ekki fram, honum verður ekki um það kent og skal þá tollheimtumaður, eða ef viðtakandi kýs það heldur, dómkvaddir menn meta vörur til verðs. Og þetta mat er alls ekki óframkvæmanlegt, svo sem háttv.þm. G.-K. (B. Kr.) hefir haldið fram, því að þótt ekki verði sagt, hvað viðtakandi hefir gefið fyrir vöruna, þá má alt af fá að vita alment gangverð hennar. Ef viðtakanda virðist matið of hátt og geti hann sýnt skilriki fyrir því að svo sé, þá fær hann mismuninn á tollinum endurgoldinn. Alt þetta horfir til bóta á frv. Sömuleiðis 8. br.till. Það getur oft verið erfitt aðstöðu fyrir tollheimtumenn og fyrirhafnar mikið verk þeirra og gefur tillagan því stjórnarráðinu heimild til þess, að fela póstmönnum að hafa á hendi tollheimtu og reikningsskil fyrir tolli af vörum þeim, sem sendar eru sem póstsendingar. Ennfremur heimilar tillagan stjórnarráðinu að setja reglugerð fyrir umboðsmenn tollheimumanna. Og svo mikið held eg að megi segja um allar br.till., að hættulaust sé að greiða þeim atkvæði til 3. umr. Komi fram aðrar br.till. til 3. umr., þá er sjálfsagt að nefndin athugi þær. Mér þykir það óheppilegt að br.till. háttv.þm.N.-Ísf. (Sk. Th.) hefir komið svona óforvarandi inn í deildina og vil styðja þau tilmæli háttv þm. S.-Þing. (P. J.), að hann taki hana aftur við þessa umr. og beri hana fram til 3. umr., svo að nefndinni gefist kostur á að athuga hana. Verði hún borin upp nú, get eg ekki annað en greitt atkvæði á móti henni, en ekki er alveg víst að svo færi, ef nefndinni gæfist kostur á að athuga hana betur, þó að óneitanlega virðist talsvert nýjabragð að henni. Eg vænti þess að hæstv. forseti láti ganga til atkvæða um hvort málið fyrir sig, enda þótt umræðunum um þau hafi verið slengt saman.

Guðlaugur Guðmundsson Eg hefði getað sparað mér að taka til máls, því að mótbárur þær, sem fram hafa komið eru fremur veigalitlar og í raun og veru hefir nefndin orðið að kannast við, að athugasemdir mínar hafi allar verið á rökum bygðar. Það sem háttv. 1. þm. Rvk. (L. H. B.) sagði skárst í ræðu sinni, var það, að eg væri „hinn háværasti sleggjudómari“ hér í deildinni, en þó hefi eg aldrei neinn slíkan „sleggjudóm“ upp kveðið eins og í þessum orðum þm. felst, því nú hefir hann orðið að viðurkenna það, að eg hafi haft rétt fyrir mér í öllum þeim mótbárum, sem hann nefndi „sleggjudóma“ Annars skal eg ekki fara frekar út í ummæli hans, því að hann er nú dauður.  (Lárus H. Bjarnason: Eg rís upp aftur)  . Það, sem eg í fyrri ræðu minni benti á, var það, að það vantaði inn í 1. gr. frv. ákvæði sem væri í samræmi við 3. gr. núgildani tolllaga, að ekki mætti flytja vörur úr skipi fyr en allar skýrslur væru afhentar tollheimtumanni. Eg er þess fullviss, að þótt 5. gr. frv. vísi til tolllaganna, þá verður hún ekki skilin svo, að hún vísi til hinna sérstöku hegningarákvæða, sem beita skal, ef út af er brotið. Þetta er líka viðurkent af nefndinni, enda auðsætt að slíkt ákvæði í frv. sjálfu er mikið skýrara og tekur af allan vafa, sem kannske gæti orðið banamein þessa frv. Láka vil eg benda á, að nauðsynlegt er að orða skýrara 2. lið 5. br.till., svo að þar undir geti fallið þau tilfelli, að eigandi sjálfur flytur vöruna á sínu eigin skipi hingað til lands. Og í þriðja lagi þyrfti að breyta dálítið orðalagi 2. liðs í 8. br.till., svo að greinin verði skýrari. Eg vona að nefndin skilji það, þótt eg gefi þessar bendingar, að eg tel mér ekki skylt að koma fram með br.till. við frv., sem eg ætla mér að greiða atkv. á móti. Eg hefi slegið því föstu - og það verður ekki hrakið - að verðtollur er réttlæti, sem ekki er framkvæmanlegt, en farmtollur er ranglæti, sem hægt er að framkvæma. Og þá rekur að því, sem eg sagði, að bæði frv. hafa þá galla, sem gera það að verkum, að þau eru ekki frambærileg á þingi siðaðrar þjóðar. Ástæðan til þess, að ekki er rétt að samþykkja verðtoll, er skortur á nauðsynlegu eftirliti. Háttv. framsögumaður sagði, að það væru hörð orð að segja að þetta frv., ef það yrði að lögum, æli upp svik í landinu. Eg staðhæfi að þetta er rétt og enginn hefir fært skýrari rök að því en háttv.þm. S.-Þing. (P. J.) þegar hann var að tala um tíundarlögin. Þau hafa verið brotin fram á seinustu tíma og eru brotin enn í sumum héruðum. Það er varla til svo heiðarlegur bóndi, að hann hafi ekki verið vændur um tíundasvik. Og það er einkennilegt, en samt satt, að hér áður fyrri hafa menn, sem öllum er kunnugt um að ekki vildu vamm sitt vita, talið sér enga skömm að því að telja rangt fram. Og það brennur víst við víða enn þá, þó að það hafi mikla áhættu í för með sér. Verkahringur hreppstjóra er ekki stærri en svo að hann á hægt með að vita, hvort rétt eða rangt er framtalið. Og þetta er ekki stærri upphæð en 2-3 álnir, sem menn eru að svíkjast undan. Hv. þm. sagði, að það væri engin mótbára á móti lögum, að hægt væri að fara kring um þau Það þykir mér skrítin kenning. En beri maður nú saman við tíundalögin, sem svo mikið eru svikin og þar sem um svo litla upphæð er að ræða, þessi verðtollslög, sem miklu hægra er að fara í kring um og þar sem veltur á svo geypiháum upphæðum, sem hægt er að draga sér með einföldum undanbrögðum, hvernig ætli raunin verði þá á? Og þegar það er auðsætt að lögin eru svo óframkvæmanleg, að lítil von er um að þau nái tilgangi sínum, því er Alþingi þá að samþykkja þau? Það er ljóst að þau ala upp svik og hagnaðurinn í aðra hönd verður miklu minni en til er ætlast. Eg ætla mér ekki að fara út í neinn samanburð á ærlegum hugsunarhætti bænda og kaupmanna. Bændurnir eru náttúrlega breizkir líka - en mér finst eins og eg tók fram í fyrri ræðu minni, að „Handelsmoralen“ eigi ekki svo miklu fyrir að fara, að löggjafarvaldið ætti að gera tilraun til þess að gera hann ennþá verri. Eg geri ekki mikið úr mótbáru hstv. ráðh. (H. H.) að erfitt verði að hafa eftirlit með umboðsmönnum tollheimtumanna. Eg býst við að stjórnarráðið, eins og lagt er til í 8. brtill. meiri hl, gefi út reglugerð um starf umboðsmanna og innheimtuna, hvaða skjöl eigi að fylgja með og heimtaðar séu fulltryggar upplýsingar um skipsfarma. Alment held eg að verði ekki erfitt að hafa „Kontrol“ með umboðsmönnum. Það getur verið erfitt á einstaka stað, svo sem t. d. á Siglufirði, þar sem skipin koma beina leið frá útlöndum og fara beina leið út aftur, án þess að koma á nokkra aðra höfn. Þar geta heilir skipsfarmar horfið án þess að nokkur hafi hugmynd um. Háttvirtum framsögumanni fanst það vera ofmælt hjá mér að segja að eftir þessum lögum væri ekki trygt neitt tolleftirlit, en eg staðhæfi það enn, að þau tryggja alls ekki tolleftirlit og að því er til manifesta kemur, þá eru þau allsendis ófullnægjandi. Það er ómögulegt að bera þessi lög saman við núgildandi tolllög, af því að hvergi er tvímælalaust tekið fram að skipstjóri sé skyldur að sýna manifest, og þar sem að tollur er nú að eins á örfáum vörutegundum. Tollstjórnin danska lætur tollskrásetja hjá sér allar tollskyldar vörur, en hér á landi er ekkert slíkt fyrirkomulag, sem hægt væri að byggja á tolleftirlitið. Það væri því ástæða til að setja hér sérstök ákvæði inn í lögin um tollskrár. Hér á landi hafa að eins örfáar vörutegundir verið tollaðar og verður naumast sagt að eftirlitið hafi verið nokkuð eða sé nokkuð. Þegar nú búið væri að setja þetta ákvæði um tollskrár inn í lögin, þá má heimta æru- og drengskapavottorð af þeim, sem inn hafa flutt, og bera svo vottorð þeirra saman við tollskrána og ættu þá flestöll kurl að koma til grafar, og ætti þetta eftirlit því ekki að þurfa að vera margbrotið. Vitaskuld fyrirbyggir það eigi falsaða kaupreikninga, en þau svikin hafa alstaðar reynst hættulegust. En þar sem nú lög þessi, eins og þau liggja nú fyrir deildinni, tryggja alls ekki eftirlitið, þá álit eg þau viðsjárverð og eftir þeim hætt við að tollarnir tapist meira en vera þarf. Í öllu falli þarf að koma inn tvímælalaust ákvæði um að skipstjóri sé skyldur að láta af hendi við lögreglustjóra skilríki fyrir því, hvað skip hans hafi að flytja og leggi drengskap sinn og æru við að allir innflytjendur séu þar tilgreindir.

Framsögum. meiri hl. (Pétur Jónsson) Af því tíminn er nú orðinn svo naumur þá skal eg ekki tefja hann nema örstutta stund. Eg get ekki verið hv.þm. Ak. (G. G.) samdóma um að tolleftirlitið sé framkvæmanlegra á þann hátt sem hann hélt fram. Honum fundust ákvæðin um vörumat og löggilding umboðsmanna ófullnægjandi; eg get ekki sagt um fyrir nefndarinnar hönd, hvernig hún tekur þessum og ýmsum bendingum sem fram hafa komið, en eg vil geta þess, að nefndin er þakklát fyrir allar bendingar og tillögur sem miða að því að bæta frumvarpið. Ekki get eg heldur sagt fyrir nefndarinnar hönd, hvað hún gerir úr brtill. þeim, sem fram hafa komið við þessa umr.

Tryggvi Bjarnason Eg býst við því að ýmsir muni halda, að þeir þingmenn, sem ekki hafa staðið upp til að gera grein fyrir atkvæði sínu, muni með ánægju greiða hvoru frv. sem er atkv. sitt. Eg býst við að greiða öðru frumvarpinu atkvæði mitt, en geri það þó sáróánægður. Mér finst það vera neyðarúrræði að tolla allar innfluttar vörur er menn þarfnast, bæði til fæðu og klæða. Eg fyrir mitt leyti hefði orðið margfalt ánægðari með frv. milliþinganefndarinnar um einkasölu á kolum. En af því að það liggur ekki fyrir til umræðu hér, þá skal eg sleppa að fara nákvæmlega út í það. Það má um það mál segja, að ekki hafi verið sparað að sparka í það og reyna að spilla því á allan hátt eftir að nefndin skildi við það; hún hefði auðvitað getað skilið betur við það og svo hefði mátt gera á því ýmsar nauðsynlegar breytingar, og hefði þetta mál verið framkvæmt á réttan hátt, þá má segja að það, að þær tekjur, sem fengist hefðu á þennan hátt, með einkasölufrumvarpi á kolum væru fundnir peningar fyrir landssjóð, en sama verður ekki sagt um tekjur þær, sem fást með þessum frv. En sem sagt þá mun eg, með von um betri leið síðar, greiða öðru frv. atkv. Um brtill. hv. þm, N.-Ísf. (Sk. Th.) skildist mér sem honum findist þetta fundnir peningar fyrir sveita- og bæjafélög. En eg efa að þessi leið til að ná tekjum í sveitasjóði og sýslusjóði verði hagkvæm, því að hreppsnefndir, sem yfirleitt eru mjög vandvirkar og gagnkunnugar innanhrepps skifta gjöldunum niður í samræmi við efni og ástæður hlutaðeigenda, en eg efast um að fátæklingum fyndist skórinn rýmri þó peningum verði á þennan hátt náð í sveita- og bæjasjóði, því að hreppsnefndir hlífa fátæklingum betur við þessum gjöldum til sveitarinnar heldur en verður með þessum beinu sköttum með % gjaldi af allri innfluttri vöru, því að fátæklingarnir þurfa vitaskuld að verzla jafnt bæði eftir sem áður og verzla alt af tiltölulega meira í hlutfalli við efni en hinir ríkari, t. d. fátækir fjölskyldumenn, sem alloft eru búnir að skulda upp á allan sinn verzlunareyri þegar kemur að skuldadögunum, og geta því sama sem enkis notið af því sem þeir framleiða. Með þessari tillögu hv.þm.N.-Ísf. finst mér því væri stigið mjög varhugavert spor ef hún væri samþykt og mun eg því greiða atkvæði á móti henni.

Flutningsm. (Skúli Thoroddsen) Eg hefi lítið um málið að segja þar sem tillagan ber það sjálf glögglega með sér, hvað farið er fram á. En tildrögin til hennar eru þau, að 15 sjómenn í Arnardal hafa skrifað þinginu, og farið þess á leit, að það hlutaðist til um, að landsverkfræðingurinn komi við í Arnardal, er hann á ferð til Vestfjarða og rannsaki lendinguna þar. Skamt fyrir framan landsteinana í Arnardal, þá er sker, eða boðar, sem gera lendinguna mun örðugri og hættumeiri en ella myndi. Sérstaklega bagar það mjög mótorbátum, sem ella eru orðnir algengir við Ísafjarðardjúp. Telja sjómenn, að þetta megi laga með mjög litlum kostnaði, og um nokkurn kostnað frá landssjóðs hálfu er alls ekki að ræða í tillögunni, en að eins farið fram á, að landsverkfræðingurinn komi við í Arnardal, ef hann eigi leið um. Arnardalur er gömul verstöð, sem liggur vel við sjósókn, en sjómenn þar hafa á seinni árum orðið að mun aftur úr öðrum verstöðum, og kenna þeir það eigi hvað sízt lendingunni, svo að mjög æskilegt er því, að hún verði bætt sem fyrst. Eg hefi leitt málið í tal við hæstv. ráðh. (H. H.), og hefir hann tekið vel í það og talið verkfræðinginn vel geta sint þessu, er hann eigi ferð vestur, sem verða muni mjög bráðlega. Eg vil því gera það að tillögu minni, að málinu verði vísað til stjórnarinnar.

Ráðherrann (H. H.) Eg skal með ánægju verða við þessum tilmælum og get skýrt hv. deild frá því, að eg hefi þegar gert ráðstafanir til þessa, sem hér er farið fram á. Eg hefi minst á það við landsverkfræðinginn, Þorvald Krabbe, sem fer vestur nú bráðum. Annars álít eg það óþarft, að málaleitanir eins og þessar komi fram í hátíðlegum þingsályktunum - nægilegt að snúa sér beint til stjórnarinnar, og mun hún þá verða við þesskonar tilmælum eftir því sem frekast er unt.