Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að 414. mál þingsins, fyrirspurn á þskj. 673, er kölluð aftur.

Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs til þess að varpa nokkrum spurningum til hæstv. utanrrh. sem varða nýjar og merkar upplýsingar sem nýlega hafa komið fram varðandi stöðu EES-samningsins og afstöðu Evrópusambandsins til hans og EFTA-ríkjanna. Þessar upplýsingar koma fram í nýrri skýrslu norsku ríkisstjórnarinnar sem ég vænti að hæstv. utanrrh. hafi kynnt sér vel. Í skýrslunni kemur fram sú skoðun að EFTA-þjóðirnar og Norðmenn sérstaklega hafi orðið undir í næstum öllum málum sem einhverju skipta í samskiptum við Evrópusambandið. Þar kemur fram að norska ríkisstjórnin telur að samningurinn hafi ekki bara veikst heldur telur hún að hann muni veikjast mikið á næstu árum og eru mörg dæmi nefnd um það hvernig norska ríkisstjórnin telur að EES-samningurinn hafi veikst frá 1994. Það sem skiptir máli finnst mér vera, herra forseti, að norsk stjórnvöld hafa ákaflega takmarkaða ef nokkra trú á því að aukin viðleitni EFTA-þjóðanna til þess að hafa áhrif á lög og reglur sem varða örlög þeirra sjálfra muni bera nokkurn árangur og það segir í skýrslunni að þó að vissulega mætti gera betur og þó að vissulega mætti efla mjög fjárveitingar til þess að reyna að hafa áhrif á afstöðu ESB þá séu litlar líkur á því að það beri nokkurn ávöxt. Það segir líka í þessari skýrslu að reynslan sýni að ekki sé um neitt eiginlegt samráð að ræða af hálfu Evrópusambandsins. Herra forseti. Þetta er skelfileg lýsing og þó að hún komi okkur ekki alveg á óvart, sem höfum fylgst með þessum málum, þá er ljóst að hér er um talsvert hrikalegra orðalag að ræða en við eigum að venjast og ég vil spyrja hæstv. utanrrh.: Er hann sammála þessu? Er þetta reynsla Íslendinga? Og miðað við þetta, hvernig telur hann þá rétt að tryggja hag Íslendinga gagnvart Evrópusambandinu á næstu árum?

Herra forseti. Þessi skýrsla sem kom út í Noregi sl. föstudag er í reynd ekkert annað en staðfesting á því sem legið hefur fyrir og við höfum verið að ræða á hv. Alþingi. Í skýrslunni er verið að draga upp ákveðnar staðreyndir. Það er ekki verið að taka afstöðu til þess hvað skuli gert í framhaldi af því þannig að ætlunin með þessari skýrslu Norðmanna er því svipuð og ætlunin hefur verið með því upplýsingastarfi sem utanrrn. hefur beitt sér fyrir hér á landi að upplýsa um mál til þess að það skapi umræðu og á því sé tekið. Það kemur fram í þessari skýrslu að EES-samningurinn hafi ekki það vægi sem honum var ætlað í upphafi og því er ég sammála. Það kemur líka fram í skýrslunni að áhrif Norðmanna á mótun gerða innri markaðarins séu óveruleg og aðkoma að mótun gerða sé ófullnægjandi. Ég er líka sammála því að það eigi við um allar þjóðirnar. Það kemur fram að áhugi Evrópusambandsins á samningnum fari minnkandi sem er rétt og það kemur líka fram að Evrópusambandið haldi áfram að þróast en samningurinn standi í stað. Ekkert af þessu kemur á óvart. Viðbrögð utanrrn. hafa verið þau að þrýsta á um það að lagfæringar yrðu gerðar á samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Hins vegar liggur ljós fyrir sú afstaða framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins að þeir séu ekki tilbúnir í það starf fyrr en að loknu stækkunarferlinu og sú skoðun var síðan staðfest í viðræðum sem ég átti við utanríkisráðherra Danmerkur í síðustu viku í Kaupmannahöfn.

Herra forseti. Eins og hæstv. utanrrh. sagði staðfestir norska skýslan það sem hæstv. ráðherra og reyndar fleiri hafa sagt um stöðu EES-samningsins, að hann uppfylli í raun ekki þær kröfur sem við gerum til Evrópusamstarfsins í framtíðinni. Auðvitað gildir það sama varðandi stöðu okkar Íslendinga gagnvart þessum samningi og gildir um Norðmenn þó að skýrslan fjalli um stöðu Norðmanna. Herra forseti. Hæstv. utanrrh. sagði að þetta kæmi í rauninni ekki á óvart og væri það sama og hann hefur verið að benda á, en við verðum þó, herra forseti, að skoða þessa niðurstöðu og þessa skýrslu í ljósi þess að hæstv. ríkisstjórn hefur nú fengið klárt nei frá Evrópusambandinu við því að uppfæra EES-samninginn. Og þá hlýtur maður að spyrja að því hver verði næstu skref hjá hæstv. ríkisstjórn. Þýða þessar fréttir ekki að endurskoða þarf afstöðuna til þeirrar stefnu sem hæstv. ríkisstjórn hefur gagnvart Evrópusamstarfinu? Hæstv. utanrrh. hóf mjög ágæta vinnu sem m.a. skilaði sér í skýrslu um stöðu Íslands í Evrópusamstarfi sem utanrrn. gaf út. Ég vil spyrja hæstv. utanrrh. í ljósi þeirra tíðinda sem þessi norska skýrsla felur í sér og er ákveðin staðfesting á orðum hans og í ljósi þess að við höfum nú fengið nei við því að uppfæra EES-samninginn: Er ekki kominn tími til að halda áfram þeirri vinnu sem hæstv. utanrrh. hóf og kom fram í skýrslunni um stöðu Íslands í Evrópusamstarfinu og halda áfram þeirri vinnu, skoða kostina sem nú eru í stöðunni? Nú höfum við fengið nei við því að uppfæra EES-samninginn. Við erum líka orðin nokkuð viss um að hann er ekki nægilega tryggur til að halda úti hagsmunum okkar í framtíðinni. Hvað ætlar hæstv. ríkisstjórn að gera í þeim efnum? Á að halda áfram að halda Evrópusamstarfinu niðri eins og ég vil meina að hæstv. forsrh. vilji t.d. leggja til sem hefur margsinnis haldið því fram að hér sé allt í stakasta lagi?

Herra forseti. Það sem markverðast kom fram í máli hæstv. utanrrh. er sú skoðun hans að það gildi líka um Íslendinga að áhrif þeirra séu óveruleg og aðkoma þeirra ófullnægjandi. Það er hæstv. utanrrh. sem talar hér. Herra forseti. Af þessu tilefni er nauðsynlegt að rifja upp að það eru ekki margar vikur liðnar frá því að hæstv. forsrh. kom frá Noregi færandi heim þau tíðindi að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið væri fullnægjandi og hann mundi duga okkur a.m.k. næstu 5--8 árin. Herra forseti. Hæstv. ríkisstjórn verður að tala skýrt. Hver talar fyrir munn íslensku ríkisstjórnarinnar þegar utanríkismál eru annars vegar? Er það hæstv. utanrrh. sem segir núna að aðkoma Íslendinga að reglum og lögum sem varða Ísland séu óveruleg, áhrifin séu alls ekki fullnægjandi eða er það hæstv. forsrh. sem segir að allt sé í stakasta lagi? Hæstv. utanrrh. hefur sagt að það mál sem mestu varðar um samskipti okkar við umheiminn séu tengslin við Evrópu. Samt er það staðreynd sem hér er staðfest í máli hæstv. ráðherra að hann hefur eina skoðun, forsrh. hefur aðra skoðun. Það er ekki hægt að tala út og suður í máli eins og þessu. Hvor þeirra fer með stefnuna í þessum málum, hæstv. utanrrh. sem hefur þessa skeleggu skoðun á EES-samningnum eða hæstv. forsrh. sem telur að samningurinn sé í fínu lagi? Hvor þeirra hefur rangt fyrir sér? Hvor hefur rétt fyrir sér? Verður þjóðin ekki að vita hver stefnan er í þessu máli?

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs til að ræða stöðu mála í þinginu og til þess að mótmæla alveg sérstaklega ómaklegum og ómerkilegum ummælum sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, formaður þingflokks framsóknarmanna, viðhafði í sjónvarpsfréttum í fyrrakvöld og sendi þar stjórnarandstöðunni og reyndar Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði sérstaklega, kveðjurnar. Þessi ummæli hv. þm. voru vond blanda af skítkasti og hroka og ég vísa þeim til föðurhúsanna. Litlu skárri voru ummæli hv. þm. Sigríðar A. Þórðardóttur, formanns þingflokks Sjálfstfl. Herra forseti. Það er alveg ljóst hverjum manni sem hér hefur fylgst með störfum að það eru hæstv. ráðherrar og ríkisstjórn sem bera alla ábyrgð á því hvernig staða mála er í þinginu nú. Það eru hæstv. ráðherrar sem hafa mokað hér inn frumvörpum, illa unnum og umdeildum og mjög mörgum eftir að frestir voru útrunnir. Átti þó þessum hæstv. aðilum að vera það jafnljóst og öðrum að starfsáætlun Alþingis hljóðaði upp á það að ljúka störfum óvenjusnemma á þessu vori. Eða vissi ríkisstjórnin ekki af því? Engu að síður er það svo að mörg stórmál komu inn sólarhringana fyrir þann frest sem tilskilinn er, 1. apríl sl., og ein átta stjfrv. ekki fyrr en komið var langt fram í apríl. Þá liggur það einnig fyrir, herra forseti, að mörg mál hafa tafist í þinginu vegna illdeilna milli stjórnarflokkanna. Þetta veit hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson mætavel. Þetta gildir um byggðamál, sjávarútvegsmál, landbúnaðarmál o.fl. þannig að ég mótmæli því, herra forseti, að reynt sé að skrifa á reikning stjórnarandstöðunnar það ástand sem hér er upp komið þegar 60 mál eru á dagskrá þingsins og þar af tugir af stórum og umdeildum málum sem ríkisstjórnin hefur skóflað inn á síðustu vikum. Það er ekki við þingmenn og þaðan af síður við stjórnarandstöðuna að sakast í þeim efnum. Ég held því að þessir hv. þm., formenn þingflokka stjórnarliðsins, gætu gert eitthvað annað þarfara, herra forseti, en vera með skeytasendingar af þessu tagi. Það er alla vega ekki til að greiða fyrir þingstörfum hér. Svo mikið er víst.

Herra forseti. Stefna ríkisstjórnarinnar í Evrópumálum er mjög skýr. Við höfum EES-samninginn sem er óumdeilt að hefur dugað okkur mjög vel. Utanrrh. hefur talað fyrir því að ákveðin atriði samningsins verði endurskoðuð og það hefur ekki hlotið hljómgrunn hjá Evrópusambandinu. Því hefur alfarið verið neitað af þeirra hálfu að farið verði í að skoða þau atriði sem hæstv. utanrrh. hefur bent á. Þannig standa málin. Hvað snertir það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór með upp hér áðan og gerði athugasemdir við það að við sem erum þingflokksformenn stjórnarflokkanna gerum athugasemdir við að staðið sé í málþófi hér í þinginu, þá vil ég endurtaka og ítreka það sem ég sagði t.d. í DV í morgun. Mér hefur þótt bera á því að hér væri málþóf. Ég hef vitnað í það máli mínu til stuðnings að t.d. á föstudaginn var stóð þingfundur frá kl. 10 og fram að kvöldmat og þar skiptust þingmenn Vinstri grænna á að fara í ræðustólinn. Eins og allir vita telur þingflokkur Vinstri grænna sex þingmenn og mér þykir það í meira lagi undarlegt ef menn geta ekki komið skoðunum sínum á framfæri í málum með öðrum hætti en þeim að þurfa að vera að setja á 2--3 klukkutíma langar ræður. Svo vil ég að sjálfsögðu líka benda á það að mér sýnist að ekki sé nokkur samstaða hjá stjórnarandstöðuþingflokkunum á þinginu um það sem þeir eru að gera athugasemdir við. Eru það einhver sérstök mál sem þeir leggja áherslu á að tefja? Það virðist allt vera út og suður hjá þeim.

Herra forseti. Hér kveinka hv. þm. sér og bera sig illa undan því að þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hafi mikið til málanna að leggja, sama fólk og hleypur út úr þingsalnum þegar óþægileg mál eru hér til umræðu. Herra forseti. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs eru reiðubúnir að sitja hér fram á haust ef það gæti orðið til þess að stuðla að vönduðum og faglegum vinnubrögðum en þá á líka að taka um það ákvörðun og haga þinghaldinu með það í huga. Forsenda þess að Alþingi geti starfað vel og faglega er að þinghaldið sé í föstum skorðum. Að þessu hefur verið stefnt. Að því var stefnt að ljúka þingi 24. apríl. Þess vegna voru settir ákveðnir tímafrestir. Þingmönnum, þar á meðal hæstv. ráðherrum í ríkisstjórninni, var gert að setja mál inn til þingsins fyrir marslok. Þessi tímamörk voru ekki virt. Á síðustu sólarhringum var komið með hvert stórmálið á fætur öðru og eftir að tímafrestur var úti var haldið áfram að setja mál inn í þingið. Við höfum óskað eftir því að stjórn og stjórnarandstaða setjist niður og ræði með hvaða hætti þinghaldið fram undan eigi að vera og þessu hefur verið neitað. Þetta eru staðreyndir málsins og það er mjög ódýrt að koma síðan í ræðustól á Alþingi og saka okkur um óvönduð vinnubrögð. Það er ódýrt.

Herra forseti. Helstu athugasemdir sem stjórnarandstaðan hefur verið að gera við þinghaldið eru kannski ekki þær að við séum að kvarta yfir því að sitja hér nokkrum dögum lengur heldur fyrst og fremst það að þessi lokatörn er orðin ansi löng. Við höfum verið á ansi löngum fundum vikum saman, á laugardögum og alla daga meira og minna fram á kvöld og við höfum vakið athygli á því að sjái menn ekki fram á að ljúka þessu á allra næstu dögum þá eigum við bara að fara aftur í venjulegan vinnugír og vinna hér eins og fólk skikkanlegan vinnudag og vanda kannski um leið svolítið betur vinnubrögðin, herra forseti. Ég vil líka vekja athygli á því, herra forseti, af því að hv. stjórnarliðar hafa verið að kvarta yfir því að stjórnarandstaðan standi í málþófi og komi sér ekki saman um hvaða mál hún vilji fá út. Ég vil vekja athygli á því, herra forseti, að ég hef setið í hv. iðnn. í vetur og þar hefur byggðaáætlun verið frá því, ef ég man rétt, í febrúar, herra forseti. Nánast á hverjum einasta fundi hafa hv. þm. stjórnarandstöðunnar innt eftir því hvort ekki sé kominn tími til að fara að taka það mál út þannig að við gætum farið að ræða það í þinginu. Það hefur aldeilis ekki legið á því, herra forseti, og þetta mál er að koma út úr nefnd fyrst nú og koma fyrst á dagskrá þingsins í dag. Þess vegna vísa ég því alfarið á bug, herra forseti, að það séu stjórnarandstæðingar sem tefji þingið. Ástæðan fyrir því að þingið hefur tafist er einfaldlega sú að hv. stjórnarliðar koma sér ekki saman um þau mál, jafnvel sín eigin mál eins og byggðaáætlun. Þeir hafa ekki einu sinni komið sér saman um hvernig hún eigi að líta út, herra forseti. Hvernig í ósköpunum eigum við þá að geta bjargað því að menn klári sína vinnu á réttum tíma?

Herra forseti. Fyrir þinginu liggja býsna mörg mál. Það er ekki svo að þau séu óunnin, þvert á móti. Þau hafa fengið þinglega meðferð í nefndum, eru fullunnin þar, og þingmenn hafa skilað nefndarálitum og brtt. þannig að samkomulag um störf þingsins og væntanleg lok þinghalds í vor felast í því að menn reyni að ná samkomulagi um það hvernig haga skuli þinghaldinu, hversu lengi þingfundir skuli standa dag hvern og í hvaða röð mál eru tekin og að ná samkomulagi um hversu langan tíma menn ætla sér í að ræða hvert mál. Við erum tilbúin til að ná samkomulagi um þessa hluti og hefur aldrei staðið á því af hálfu stjórnarliðsins.

Jú. Það er rangt.

Það sem hins vegar hefur gerst, herra forseti, er að hluti af stjórnarandstöðunni, þ.e. vinstri grænir, hafa verið að setja saman kröfur um annað en lýtur að því að ná saman um störf þingsins. Þeir hafa verið að setja fram kröfur um að ákveðin þingmál nái ekki fram að ganga og m.a. þingmál sem njóta yfirburðarstuðnings á þinginu en þeir eru á móti. Hvers konar lýðræði er það, herra forseti, ef sex manna þingflokkur ætlar með málþófi í þingsal að fara að koma í veg fyrir það að þingmál nái fram að ganga? Um það snýst málið. Það er þess vegna sem hv. þm. Ögmundur Jónasson er orðinn svona reiður að mönnum er orðið ljóst að það sem vakir fyrir honum og þingmönnum hans er að tala í púltinu tímunum saman, ekki til þess að setja fram skoðanir sínar um það mál sem er til umræðu, þeir eru að gera lítið úr sínum eigin sjónarmiðum í málinu með því að drekkja þeim í málæði. Þeir eru að gera lítið úr málinu sem er til umfjöllunar og þeir eru að gera lítið úr öðrum þingmönnum með því að fara svona með umræðu í veigamiklum málum. Þess vegna finnst mér að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kunni eiginlega ekki að skammast sín þegar hann kemur hér upp.

Hæstv. forseti. Ég vil mótmæla því að menn séu að tala hér um málþóf. Ég veit ekki betur en að það hafi verið talað lengi í einhverjum tveimur málum eða svo í þinginu í vor. Yfir hverju eru menn eiginlega að kvarta? Þetta eru sömu mennirnir og hafa staðið tímunum saman í þingingu og talað um einstök mál fyrr á árum, maður þekkir vel til þess, sem eru að kvarta hér yfir því að einhverjir hafi talið ástæðu til þess að tala ítarlega um eitthvert mál í þinginu. Mér finnst algerlega ástæðulaust að kvarta yfir því. Hitt er annað mál að það er auðséð að allar áætlanir sem hér hafa verið gerðar eru í uppnámi og þar er fyrst og fremst ríkisstjórninni um að kenna. Menn þurfa auðvitað að fara yfir það hvernig eigi að ljúka málum. Það gerist bara ekkert í þessari viku að mál klárist þó að eðlilega sé að þeim unnið. Það þarf að taka miklu lengri tíma ef menn ætla að klára öll mál. Það er alveg ljóst að þá þarf að kalla inn í þingið varamenn, og það þó nokkuð marga, til þess að hægt sé að klára þessi mál ef menn ætla sér að fara þessa götu þannig. Ég veit a.m.k. um það að menn hafa skipulagt sinn tíma þannig, og eðlilega, að það væri nóg að bæta fimm eða tíu dögum við þær áætlanir sem gerðar voru og hafa ráðstafað sér í framhaldi af því. Menn þurfa því að horfast í augu við þetta og ræða það þá hvernig halda eigi áfram með mál í þinginu í ljósi þess að ríkisstjórnin hefur sett öll þessi verkefni fyrir. Ef menn horfa yfir það sem búið er að gera í vor og vetur, þá er auðvitað fáránlegt að halda því fram að eitthvert málþóf setji allt í uppnám. Það er eitthvað allt annað sem er að gerast. Menn hafa bara verið óskaplega lengi að koma frá sér málum og þau liggja fyrir og hafa hrannast upp. Og þó að menn hafi talað í einn eða tvo daga um einhver mál sem þeim eru hjartfólgin þá er ekki hægt að halda því fram að það sé að setja allt hér í uppnám.

Herra forseti. Ég mótmæli ummælum hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar. Það kann vel að vera og má mín vegna vera svo að hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni finnist að ég kunni ekki að skammast mín. En eitt get ég fullvissað hann um að ég mun ekki fara í læri hjá honum til að læra þá list. Ég mundi leita annað til að fá mér fræðslu í þeim efnum ef út í það væri farið. Ég held að ég hafi ekki heyrt ómerkilegri, ómaklegri né vitlausari málflutning hjá formönnum stjórna þingflokka í annan tíma heldur en hjá þeim hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni og Sigríði A. Þórðardóttur. Miðað við allar aðstæður mála hér liggur það gjörsamlega í augum uppi að þessir hv. þm. ættu frekar að taka í hnakkadrambið á ráðherrum sínum og skamma þá fyrir framgöngu þeirra gagnvart þinginu. 9. apríl kemur inn í þingið beiðni ríkisstjórnarinnar um heimild fyrir 20 þúsund milljón króna ríkisábyrgð handa einu fyrirtæki. Svo kemur hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson og telur að mál séu einstaklega vandlega unnin eins og í þessu tilviki. Nei, herra forseti, þetta er að kunna ekki að skammast sín fyrir sig og sína.

Herra forseti. Ég vil mótmæla harðlega málflutningi formanns þingflokks Framsfl. sem segir að ég og aðrir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs höfum komið hér í ræðustól með það eitt í huga að tefja fyrir þingstörfum. Þar vísar hv. þm. væntanlega til þriggja mála, umræðu um Þjóðhagsstofnun sem ákveðið er að leggja niður í einu vetfangi. Í öðru lagi 20 þús. millj. kr. ríkisábyrgð sem er órædd og vanrædd og illa undirbúin. Og í þriðja lagi óútfylltan víxil um stóriðju á Austurlandi. Og þótt menn hafi af því áhyggjur að það mál, þessi óútfyllti víxill sé nú kominn í flokkspólitískan faðm Framsfl. og menn vilji ræða þetta fyrir hönd þjóðarinnar, 

Var þetta umræða um störf þingsins, eða ...?

Tveir síðustu hv. alþingismenn voru að bera af sér sakir.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 61/1981, um steinullarverksmiðju. Nefndin fékk á sinn fund ýmsa gesti eins og um er getið á þskj. 1257.

Ég bið hv. þm. afsökunar. Það er gert ráð fyrir því að atkvæðagreiðsla verði að loknum þingflokksfundum klukkan hálfþrjú.

Þetta er tiltölulega einfalt frv. Lagt er til að iðnrh. verði heimilt að selja eignarhlut ríkisins í Steinullarverksmiðjunni hf. á Sauðárkróki. Það byggir á samkomulagi sem gert hefur verið á milli stærstu eigenda fyrirtækisins og Húsasmiðjunnar hf., BYKO hf. og Kaupfélags Skagfirðinga um kaup á eignarhlut hinna fyrrnefndu í fyrirtækinu. Samkomulagið er háð nokkrum skilyrðum, sem greint er rækilega frá í greinargerð með frv. sjálfu, m.a. samþykki Alþingis og því að samkeppnisyfirvöld banni ekki kaupin eða setji um þau efnisleg skilyrði. Meiri hluti hv. iðnn. leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt. Undir frv. rita eftirtaldir hv. þm.: Ásta Möller, Bryndís Hlöðversdóttir, Pétur H. Blöndal, sem þó hafði fyrirvara, Svanfríður Jónasdóttir, Helga Guðrún Jónasdóttir, Kjartan Ólafsson og Ísólfur Gylfi Pálmason auk þess sem hér stendur. Herra forseti. Þetta er afskaplega einfalt frv. Hv. iðnn. mælir með því að hlutur ríkisins í Steinullarverksmiðjunni verði seldur og byggir það á frumkvæði heimamanna sem hafa miklar hugmyndir um uppbyggingu atvinnulífs í kjölfar þessa. Nefndin mælir með því að frv. verði samþykkt.

Herra forseti. Það vekur athygli í nál. meiri hluta iðnn. hversu fáir hafa verið kallaðir á fund nefndarinnar til þess að fjalla um málið. Það vekur líka athygli í ljósi orða hv. þm. og frsm. að það væri að frumkvæði heimamanna sem málið væri komið í þennan farveg. Ég vil þess vegna spyrja hv. þm.: Kannaði nefndin rækilega hug heimamanna í þessu máli? Hverjir komu á fund nefndarinnar? Í nál. stendur að einungis hafi komið Jón Gauti Jónsson frá sveitarstjórn Skagafjarðar. Hann er ekki einu sinni persónulega ráðinn sveitarstjóri heldur er það samningur við fyrirtæki sem hann er ráðinn hjá. Mér er kunnugt um að það er mikill ágreiningur um þetta mál í héraði. Ég leyfi mér því að spyrja hv. formann iðnn.: Hvers vegna voru ekki fleiri kallaðir til af hálfu heimamanna? Fulltrúar minni hlutans? Ég bendi á að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur ályktað mjög sterkt gegn þessari fyrirhuguðu sölu. Hvers vegna kannaði iðnn. ekki rækilega hug heimamanna? Þessi sala er háð skilyrðum Samkeppnisstofnunar um að hún geri ekki athugasemd við söluna. Hvers vegna var Samkeppnisstofnun ekki kölluð á fund iðnn. úr því að það var ljóst að hún gat hugsanlega haft áhrif á hver afgreiðsla málsins yrði? Hvers konar vinnubrögð eru þetta í iðnn., virðulegi forseti?

Herra forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason gagnrýnir það að sveitarstjórn Skagafjarðar, að mér skilst, skuli ekki hafa verið kölluð á fund. Það er nú einu sinni svo að sveitarstjórnir velja sér talsmann og talsmaður meiri hluta sveitarstjórnar í Skagafirði, hinn opinberi talsmaður hennar, kom og flutti skilaboð sveitarstjórnar Skagafjarðar. Og það er lýðræðislegt að fara eftir þeim sjónarmiðum. Hins vegar get ég bent hv. þm. Jóni Bjarnasyni á það að hefði hann talið eðlilegt að fulltrúi Vinstri grænna kæmi sérstaklega á fund nefndarinnar, eins og hann nefndi hér áðan, þá hefði kannski verið eðlilegt að fulltrúi Vinstri grænna í iðnn. hefði óskað eftir því. Þeir eiga þar sinn fulltrúa. Og ég minnist þess ekki að hann hafi nokkru sinni nefnt að það þyrfti að fá fulltrúa einstakra flokka heldur, eins og eðlilegt er, að talsmaður meiri hlutans komi, talsmaður sveitarstjórnar Skagafjarðar, og það var það sem gerðist. Skilaboðin þaðan eru afskaplega skýr. Þeir vilja selja, þeir hvetja til þess og við fylgjum meiri hlutanum. Enda eru það eins og oft áður átta af níu nefndarmönnum í iðnn. sem hvetja til þess að þetta frv. verði samþykkt.

Herra forseti. Ég vek athygli á þeim orðum hv. þm. áðan um að það væri að frumkvæði heimamanna sem þessi mál væru komin á þetta stig. Þá held ég að iðnn. hafi líka verið ljóst að um þetta var mikill ágreiningur heima í héraði. Ég er hér með t.d. bókun sjálfstæðismanna í sveitarstjórn Skagafjarðar þar sem þeir átelja harðlega vinnubrögð meiri hlutans og sveitarstjóra varðandi fund iðnn. og mun koma nánar að henni í ræðu minni á eftir. Hv. þm. vék sér undan að svara því hvers vegna Samkeppnisstofnun hefði ekki verið kölluð til, hún sem hefur mikil áhrif á það hvort þetta verður lögleitt eða ekki, hún sem fyrir nokkrum árum síðan, eða samkeppnisráð, kvað upp þann úrskurð að samningur um einkasöluleyfi þessara sömu aðila á framleiðslu verksmiðjunnar væri talinn brjóta gegn samkeppnislögum og var hafnað. Sömu aðilar eiga nú að fara að kaupa verksmiðjuna. Það var því fyllilega ástæða til fyrir iðnn. að skoða þetta mál miklu ítarlegar. Til viðbótar er í frv. gert ráð fyrir því að söluandvirðinu, áður en selt er, sé varið til ákveðinna framkvæmda sem eiga að framkvæmast af fjármagni ríkisins á annan hátt, eins og til vegaframkvæmda í héraðinu, það er kveðið er á um það í frumvarpinu. Það er líka á svig við lög um fjárreiður ríkisins. Hvers vegna var þá ekki málið sent til umsagnar fjárln.? Það liggur engin heimild fyrir á fjárlögum um sölu.  Ég tel því að sú vinna sem iðnn. er hér að skila af sér sé alveg fádæma léleg og illa unnin.

Herra forseti. Það er nú ekki í fyrsta sinn sem fulltrúar Vinstri grænna tala um illa unnið mál sem lesist í rauninni, og skilningur þeirra er bara sá, að þeir eru á móti og við erum svo sem orðin vön því. Vert er að draga það fram hér og benda hv. þm. á það að hér erum við að fjalla um það að setja lög og það er Alþingi Íslendinga sem setur lög en ekki einstakar nefndir, þannig að það er í eðlilegum farvegi að fjalla um það með þeim hætti sem hér er gert.  Herra forseti. Málið er nógu vel skoðað en það vekur athygli mína, sérstaklega af því að hv. þm. Jón Bjarnason stýrði því merkilega setri á Hólum og hann fjallaði hér um söluandvirðið og vildi gera svolítið tortryggilegt hvað heimamenn vildu gera með söluandvirði þessa. Það er m.a. ætlunin að byggja upp öflugt vísindastarf á Hólum, á þeim merka stað. Það hlýtur því að skjóta skökku við að heyra fyrrverandi skólameistara á Hólum beinlínis leggjast gegn því að vísinda- og menntastarf á Hólum verði byggt upp. Ja, öðruvísi mér áður brá.

Herra forseti. Ég hefði viljað að hæstv. fjmrh. væri viðstaddur og gæti svarað nokkrum spurningum. Er hæstv. fjmrh. í húsinu?

Nei, hæstv. fjmrh. er ekki í húsinu en forseti mun gera ráðstafanir til þess að fá hann til fundarins.

Þá get ég hafið mál mitt en ég óska eftir því að hann verði sem fyrst í húsi. Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir áliti minni hluta iðnn. sem hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson, þingmaður Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs og fulltrúi í iðnn., skipaði. Málið er þannig að hv. þm. sem á sitt heimili á Akureyri er þar veðurtepptur. Það hefur ekki verið flogið þaðan hvorki í gærkvöldi né í morgun og getur hann því ekki mælt fyrir nál. sínu hér, virðulegi forseti. Þetta nál. er um frv. til laga um breytingu á lögum um steinullarverksmiðju sem er þá Steinullarveksmiðjan á Sauðárkróki. Frv. felur í sér að veita iðnaðarráðherra heimild til að selja eignarhlut íslenska ríkisins í Steinullarverksmiðjunni og að helmingur söluandvirðisins skuli renna til samgöngubóta eða annarra verkefna í þeim sveitarfélögum sem eiga verulegra hagsmuna að gæta vegna starfsemi steinullarverksmiðjunnar, samkvæmt nánari ákvörðun ríkisstjórnarinnar. Þannig hljóðar 1. gr. frv., virðulegi forseti. Með frv. fylgir svo ítarleg greinargerð. Í greinargerð kemur fram að gert hafi verið samkomulag milli stærstu eigenda fyrirtækisins og Húsasmiðjunnar hf., BYKO hf. og Kaupfélags Skagfirðinga um kaup á eignarhlut ríkisins og Sveitarfélagsins Skagafjarðar í fyrirtækinu. Upplýst var á nefndarfundi að samkomulagið væri háð nokkrum skilyrðum, m.a. samþykki Alþingis og því að samkeppnisyfirvöld banni ekki kaupin eða setji um þau efnisleg skilyrði. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt þótt ekki liggi fyrir hvort Samkeppnisstofnun leggi blessun sína yfir þessi viðskipti eða setji um þau efnisleg skilyrði. Minni hlutinn telur augljóst að Alþingi eigi ekki að afgreiða frumvarpið án þess að afstaða Samkeppnisstofnunar liggi fyrir. Minni hlutinn er andvígur sölu ríkisins á eignarhlut sínum í Steinullarverksmiðjunni á Sauðárkróki við núverandi aðstæður og telur slíka ráðstöfun ekki líklega til að leysa fjárhagsvanda sveitarfélagsins til lengri tíma litið. Fjárhagsstaða þess hefur verið slæm og til þess að bæta hana hefur sveitarstjórnin brugðið á það ráð að selja eignir. Rafveita Sauðárkróks hefur verið seld ...

Forseti biður hv. þm. afsökunar en vill svara fyrri beiðni hans um viðveru hæstv. fjmrh. í þá veru að hæstv. ráðherra er upptekinn næsta klukkutímann en getur þá komið til fundarins.

Takk. Þá sé ég til hvernig ég haga máli mínu. En það eru brýnar spurningar sem heyra beint undir fjmrh. og embætti hans sem ég tel að farið hafi verið á svig við í vinnu iðnn. og liggja ekki svör fyrir og óska eftir að hann komi hér áður en ég lýk máli mínu.  Hæstv. forseti. Ég mun þá halda hér áfram með nál. eins og það liggur fyrir hjá hv. þm. Árna Steinari Jóhannssyni, þar sem verið er að rekja, einmitt eins og framsögumaður meiri hlutans kom inn á, að frumkvæðið að breytingum á eignaraðild að Steinullarverksmiðjunni er komið frá sveitarfélagi Skagafjarðar en vegna þess að fjárhagsstaða þess hefur verið slæm og til þess að bæta hana hefur sveitarstjórnin brugðið á það ráð að selja eignir. Rafveita Sauðárkróks hefur verið seld og nú stendur hugur sveitarstjórnarinnar til þess að losa um það fjármagn sem sveitarfélagið á í Steinullarverksmiðjunni. Eins og m.a. má sjá af ályktun sem birt er sem fylgiskjal með áliti þessu eru afar deildar meiningar um málið heima í héraði enda hefur Steinullarverksmiðjan um árabil verið mikilvæg stoð í atvinnulífi Sauðárkróks og Skagafjarðar. Á sínum tíma var tekist hart á um stofnsetningu verksmiðjunnar og ekki síst staðsetningu og það var pólitísk ákvörðun að henni var valinn staður á Sauðárkróki frekar en á ákveðnum stað hér á Suðurlandi. Það var mjög hörð umræða sem fór fram, m.a. hér í þingsölum, um hvar verksmiðjan skyldi vera staðsett og á endanum var það hin pólitíska ákvörðun að hún skyldi vera staðsett á Sauðrárkróki til eflingar atvinnulífi á því svæði í Skagafirði. Steinullarverksmiðjan hefur reynst mikill happafengur fyrir Sauðárkrók og Skagafjörð. Þrátt fyrir nokkra byrjunarörðugleika hefur rekstur hennar gengið vel og hún hefur skilað eigendum sínum drjúgum arði. Hún veitir fjölda bæjarbúa atvinnu, bæði beint og óbeint, og sveitarfélagið hefur af henni umtalsverðar tekjur. Fjárhagur verksmiðjunnar er góður, mjög litlar skuldir hvíla á fyrirtækinu og ekkert bendir til annars en reksturinn geti áfram gengið vel. En skjótt skipast veður í lofti og engin trygging er fyrir því að nýir eigendur verksmiðjunnar hafi jafnmikinn áhuga og núverandi eigendur á því að efla hag hennar á þeim stað þar sem hún er rekin nú. Niðurstaðan gæti orðið brottflutningur starfa og tekjumissir og er þá verr af stað farið en heima setið. Minni hlutinn vill að allra leiða verði leitað til þess að leysa tímabundinn fjárhagsvanda Sveitarfélagsins Skagafjarðar, annarra en að selja drjúgan hluta bestu mjólkurkýrinnar á þeim bæ og setja þar með framtíð Steinullarverksmiðjunnar í algjöra óvissu. Reynist sveitarfélagið hins vegar nauðbeygt til þess að selja hlut sinn í verksmiðjunni telur minni hlutinn að ríkið eigi að leysa þann hlut til sín. Með vísan til framangreinds leggur minni hluti nefndarinnar til að frumvarpinu verði vísað frá með svofelldri rökstuddri dagskrá, sem ég ætla að lesa, með leyfi forseta: ,,Í ljósi þess að áform um sölu Steinullarverksmiðjunnar eru fyrst og fremst til komin vegna bágrar fjárhagsstöðu Sveitarfélagsins Skagafjarðar og þess að um málið eru mjög deildar meiningar heima í héraði leggur minni hlutinn til að málinu verði vísað frá og tekið verði fyrir næsta mál á dagskrá.`` Í athugasemdum með frv. er rakinn nokkuð aðdragandi að stofnun Steinullarverksmiðjunnar á Sauðárkróki. Hann er að vísu nokkuð langur, en með lögum frá 1981 var ríkisstjórninni heimilt til að taka þátt í stofnun Steinullarverksmiðjunnar hf. á Sauðárkróki, eða reyndar í stofnun steinullarverksmiðju, henni hafði þá ekki verið ákveðinn staður. Það var þáv. iðnrh., Hjörleifur Guttormsson, sem hafði einmitt forgöngu um að koma málinu á þennan rekspöl ásamt mjög miklum dugnaði og áhuga heimamanna. Stofnsamningur fyrir Steinullarverksmiðjuna var síðan undirritaður 2. desember 1982 og Steinullarverksmiðjan tók til starfa 1985 á Sauðárkróki. Þá höfðu staðið miklar deilur um hvar hún skyldi staðsett. En sveitarstjórn Skagafjarðar þá var mjög afdráttarlaus og einhuga í því að vinna þetta mál með þeim hætti að steinullarverksmiðjan yrði stofnsett á Sauðárkróki. Það ríkti mikill og sterkur einhugur þá hjá sveitarstjórninni um þetta mál og það ríkti líka mikill og sterkur einhugur meðal þingmanna kjördæmisins á þeim tíma um að vinna að þessu máli. Þarna vann saman við stofnun verksmiðjunnar einhuga sveitarstjórn með öflugan sveitarstjóra, Þorstein Þorsteinsson, sem átti þar drjúgan þátt með víðtækri þekkingu sinni að koma þessu máli svo farsællega í höfn. Þingmenn kjördæmisins þá stóðu saman um að koma þessari verksmiðju á fót. Það var ekki sjálfgefið. Og Sveitarfélagið Skagafjörður lagði mikla fjármuni í undirbúningsvinnu við að koma þessari verksmiðju á, fjárútlát sem það lagði á sig til þess að þetta gæti orðið. Um þetta ríkti sterk samstaða þá. Þrátt fyrir nokkra byrjunarörðugleika hefur þetta fyrirtæki staðið sig afar vel. Rekstur þess er í mjög góðu standi. Meira að segja réðst fyrirtækið á síðasta ári í framkvæmdir til þess að bæta aðstöðu sína fyrir nærri 200 millj. kr., gat samt lækkað skuldir og greitt út arð. Það sjá allir sem vit hafa á eða einhver kynni af rekstri eða mikilvægi slíkra vinnustaða, hvers konar gullmoli þetta er í byggðarlagi úti á landi þar sem verður fyrst og fremst að verja þau störf og þau atvinnufyrirtæki sem blómgast og ganga vel til þess að skapa sóknarfæri fyrir ný og önnur fyrirtæki og verkefni. Þá byrjar maður ekki á því að höggva stoðirnar undan því sem fyrir er á staðnum eins og hér er verið að gera tillögu um. Formaður iðnn. gerði mikið úr því að frumkvæðið hefði komi fram í héraði og þar væri um þetta það mikil samstaða að iðnn. hefði ekki talið ástæðu til þess að fá aðrar upplýsingar en að ráðinn sveitarstjóri eða fulltrúi fyrirtækisins PriceWaterhouseCoopers, Jón Gauti Jónsson, yrði sendur á fund iðnn. til að gera grein fyrir því hvernig mál stæðu. Það er alla vega ljóst að í nál. meiri hlutans kemur ekki fram eða hefur verið kynnt að í Sveitarfélaginu Skagafirði væri ágreiningur um þetta mál. Svo virðist ekki vera, alla vega kemur það ekki fram í nál. að sú skoðun hefði verið túlkuð í iðnn. Ég tel þess vegna að iðnn. hefði átt að vinna þetta mál miklu betur. Það er ekkert kappsmál fyrir ríkið að vera að selja sinn hlut í Steinullarverksmiðjunni þó svo að fjárhagur Sveitarfélagsins Skagafjarðar sé með þeim hætti að þeim finnist þeir vera nauðbeygðir til þess, nauðbeygðir til þess að kikna undan stefnu ríkisstjórnarinnar varðandi málefni sveitarfélaganna, stefnu hæstv. félmrh. í tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga, stefnu hæstv. félmrh. sem er að ganga að hverju sveitarfélaginu á fætur öðru vítt og breitt um landið, knýja þau til þess að selja eignir sínar til þess að standa undir rekstri sínum. Við minnumst umræðunnar um Orkubú Vestfjarða, um stöðu sveitarfélaganna þar, þar sem ríkið knúði á til þess að ná af þeim orkubúum sínum, möguleikum þeirra til framtíðar, knúði á um að sveitarfélögin seldu orkubúin upp í skuldir. Við minnumst líka umræðunnar hér á Alþingi þar sem það sama var upp á teningnum varðandi Rafveitu Sauðárkróks og þar sem ríkið samþykkti að leggja fjármunina fram til Rariks til þess að kaupa Rafveitu Sauðárkróks. Þó að fyrirtækið starfaði bara á afmörkuðum stað var það afar mikilvægt og hafði þjónað sínu byggðarlagi vel. Það kom því ekki á óvart að nú í vetur væri flutt frv. um hlutafélagavæðingu á Rarik, ríkið nýbúið að gefa Rarik peninga til þess að kaupa Rafveitu Sauðárkróks. Hefði ekki verið nær að leyfa Sauðárkróki og Skagafirði að eiga Rafveitu Sauðárkróks og leggja peningana bara beint til þeirra frekar en að láta Rarik fá þá sem verði síðan hlutafélagavætt og selt, ef stefna ríkisstjórnarinnar nær fram að ganga? Nei, það skal pína sveitarfélögin, það skal pína þau í þágu einkavæðingar og þeirra peningasjónarmiða sem reka þessa ríkisstjórn áfram og þau gjalda fyrir það hvert af öðru. Það hefði verið nær að við fjölluðum um frv. af hálfu félmrh. sem kvæði á um hvernig styrkja mætti fjárhag sveitarfélaganna vítt og breitt um landið, úti um hinar dreifðu byggðir, þannig að þau gætu staðið undir þeim verkefnum sem ríkið er stöðugt að fela þeim, færa af sér og yfir á sveitarfélögin. Það hefði verið nær og við hefðum með glöðu geði fjallað frekar um slíkt frv. heldur en frv. um hvernig skapa eigi óöryggi í kringum eitt mikilvægasta atvinnufyrirtækið sem er í heilu byggðarlagi í Skagafirði, sem var umdeilt á sínum tíma og fjölmörg byggðarlög öfunda okkur af að hafa. Það kom heldur ekki fram í nál. eða framsögu meiri hlutans hvort haft hefði verið samband við starfsmenn fyrirtækisins. Mér þætti fróðlegt hvort svo hafi verið. Mér er ekki kunnugt um að þessi væntanlega sala og eignabreyting á fyrirtækinu hafi verið rædd við starfsmenn. Þó er kveðið á um það í frv. að starfsmenn skuli hugsanlega eiga 15% eða eitthvað svoleiðis, án þess að nokkuð hafi verið um það rætt. Eigum við bara að samþykkja hér á Alþingi að svo skuli vera? Hefði ekki verið siðlegt að hv. iðnn. hefði látið svo lítið að bjóða fulltrúum starfsmanna að koma á fund nefndarinnar og gera grein fyrir sjónarmiðum sínum varðandi sölu á þessu fyrirtæki? Nei, það var ekki, það þótti nóg að fá þennan sveitarstjóra eða þetta fyrirtæki sem rekur sveitarstjóra í Skagafirði, því að eftir því sem mér skilst er Sveitarfélagið Skagafjörður með samning við fyrirtækið PriceWaterhouseCoopers sem útvegar því sveitarstjóra og hann starfar á þeirra vegum sem sveitarstjóri Skagafjarðar. Það er sá sem kemur sem fulltrúi Skagafjarðar til þess að greina frá þeirri samstöðu sem hv. þm. var hér að vísa til. Ég vil, með leyfi forseta, lesa bókun sjálfstæðismanna í sveitarstjórn Skagafjarðar frá 17. apríl sl. þar sem til umræðu voru vinnubrögð í kringum sölu á Steinullinni, með leyfi forseta: ,,Sjálfstæðismenn í sveitarstjórn Skagafjarðar átelja harðlega vinnubrögð meiri hlutans og sveitarstjóra varðandi fund iðnaðarnefndar Alþingis sem haldinn var mánudaginn 15. apríl. Sveitarfélaginu var boðið að senda fulltrúa sína á þennan fund en fundarboðið var ekki kynnt sjálfstæðismönnum fyrr en tveim dögum eftir að fundurinn var haldinn. Í ljósi þess að sala hlutabréfa í Steinullinni var samþykkt í sveitarstjórn með naumum meiri hluta hljóta þessi vinnubrögð að teljast ámælisverð. Þannig var sjálfstæðismönnum ekki gefinn kostur á að færa rök fyrir máli sínu gagnvart iðnaðarnefnd.`` Meiri hlutinn sem hv. þm. Hjálmar Árnason var að vitna til, er nú ekki nema sex á móti fimm. Hefði ekki verið ástæða til í svo stóru máli sem svo hafði verið barist fyrir á sínum tíma að ræða þetta ítarlega við heimamenn? Hefði það ekki verið siðlegra en að keyra þetta mál meira og minna bakdyramegin í gegnum þingsali? Það er líka táknrænt fyrir vinnubrögðin, virðulegi forseti, hin breyttu vinnubrögð, að þegar verið var að vinna að stofnsetningu Steinullarverksmiðjunnar þá var mjög náið samráð og haldnir reglulegir fundir, að því er mér hefur verið tjáð, með þingmönnum kjördæmisins um það hvernig vinna mætti þennan sigur eða hvernig mætti sem best vinna til sigurs í að fá Steinullarverksmiðjuna staðsetta og stofnsetta á Sauðárkróki. Mér er ekki kunnugt um, ekki hef ég alla vega verið boðaður á fund þingmanna Norðurl. v. til þess að ræða þetta mál og mér er til efs að nokkur þingmannafundur hafi verið haldinn og tel reyndar ekki svo vera. Þetta sýnir alveg gjörbreytta stöðu þannig að manni stendur bara ógn af því vinnulagi sem hér er boðið upp á. Það væri lágmark að málin yrðu rædd á breiðum grundvelli, fengin fram sjónarmiðin áður en þessi ákvörðun er tekin af hálfu Alþingis og ríkisstjórnarinnar að selja þennan hlut, það væri þá algjört lágmark að það væri rætt því að meiri hlutinn, eins og hv. þm. Hjálmar Árnason fullyrti, er tryggður. En lágmark er að halda þeim vinnubrögðum sem eru sæmandi í stórmálum sem þessum, málum sem skipta heilt byggðarlag gríðarlega miklu eins og framtíð og staða Steinullarverksmiðjunnar á Sauðárkróki. Þannig er allur ferill þessa máls, virðulegi forseti, með þeim hætti að hann að mínu mati er ekki þingtækur og þess vegna hefur fulltrúi okkar í hv. iðnn., hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson, lagt fram frávísunartillögu um málið og talið að það eigi ekki að koma fyrir Alþingi í þeim búningi sem það er nú og svo illa unnið sem það er. Það eru gerðir fyrirvarar, virðulegi forseti, um söluna, m.a. að samkeppnisyfirvöld banni ekki kaupin eða setji um þau efnisleg skilyrði. Hæstv. iðnrh. er yfirmaður samkeppnismála þó að hann sé ekki yfirmaður fjmrn. Það væri fróðlegt að vita hvað líður þessari umsögn eða vinnu Samkeppnisstofnunar. Eigum við að fara að samþykkja lög á Alþingi um sölu á hlut í Steinullinni með fyrirvara um að embættisstofnun eða starfsstofnun eins og Samkeppnisstofnun leggi blessun sína yfir það? Á það ekki heldur að vera öfugt? Er ekki eðlilegra að Samkeppnisstofnun komi fyrst með sínar ábendingar, sína umsögn þannig að Alþingi viti þá hvað verið er að samþykkja en sé ekki að samþykkja hér lög með fyrirvara um að Samkeppnisstofnun leggi blessun sína yfir þau. Ég hef aldrei vitað fáránlegri nálgun í nokkru máli, virðulegi forseti. Það er líka hægt að rifja það upp einmitt í þessu sambandi að Samkeppnisstofnun hefur áður fengið mál Steinullarinnar til umræðu. Það var þegar samkeppnisráð þurfti fyrir nokkrum árum að fjalla um sölusamning á steinull til þessara sömu aðila. Þessi samningur fjallaði um það að Steinullarverksmiðjan gerði einkaleyfissamning við einmitt BYKO og Húsasmiðjuna um dreifingu á steinull þannig að þeir sæju alfarið um dreifingu á steinull fyrir fyrirtækið. Ég mun koma að því síðar í ræðu minni en úrskurður samkeppnisráðs var þessi, með leyfi forseta: ,,Loks segir í ákvörðun ráðsins að með því að setja það skilyrði að einungis byggingarvöruverslanir sem selja almenna byggingarvöru, svo sem timbur, stál, grindarefni o.fl., fái að selja steinull séu Steinullarverksmiðjan og Krókháls að styrkja stöðu BYKO og Húsasmiðjunnar á smásölumarkaðnum fyrir steinull. Skilyrðið sé til þess fallið að hindra aðgang nýrra fyrirtækja að markaðnum þar sem það hljóti að krefjast umtalsverðrar fjárfestingar að koma upp smásöluverslun með alhliða byggingarvörur. Þannig sé t.d. girt fyrir það að nýr aðili komi inn á markaðinn sem hugsanlega vilji keppa með þeim hætti að halda kostnaði og þjónustu í lágmarki en bjóði þess í stað lægra verð. Í ljósi framangreinds telur samkeppnisráð að einkadreifingarsamningur Steinullarverksmiðjunnar við fyrirtæki sem eru í meirihlutaeigu stærstu fyrirtækjanna á smásölumarkaði fyrir steinull hafi skaðleg áhrif á samkeppni.`` Þessum samningi var hafnað en nákvæmlega sömu aðilar eru nú að sækjast eftir því að fá keypta verksmiðjuna. Ég leyfi mér að spyrja hæstv. iðnrh. og ráðherra samkeppnismála hvort hún hafi hugað að þessum þáttum sem áður höfðu farið fram, einmitt um málefni Steinullarverksmiðjunnar, hvað þetta varðar. Það er furðulegt ráðslag ef við hér eigum að samþykkja lög með hugsanlegum fyrirvara um samþykki Byggðastofnunar.

Heimild til ráðherra.

Heimild til ráðherra, segir hæstv. iðnrh. Já, eigum við að fara að stjórna landinu bara á fullkomnum heimildum? Það er svo sem allt að verða í þeim dúr að stjórna bara með heimildum. Hann verður bráðum orðinn þungur sekkurinn hjá hæstv. iðnrh. af heimildum, heimildum sem hæstv. ráðherra kippir svo bara upp úr skjóðu sinni þegar þannig stendur á. Er þetta það form sem við viljum hafa á stjórnun Íslands, að ráðherra gangi bara um með skjóðu fulla af heimildum? Nei, ég held einmitt af og frá að við viljum að hér séu samþykktar opnar heimildir til hins og þessa ráðslags sem ekki styðst við bæði lagastoð og raunveruleika. Herra forseti. Nú hef ég spurningar mínar til hæstv. fjmrh., er hæstv. fjmrh. einhvers staðar í grenndinni?

Nei, eins og forseti gat um áðan er ráðherrann upptekinn á fundum en hafði góðar vonir um að mæta til fundarins klukkutíma síðar. Það er hálftími frá því að það var þannig að hans er tæpast að vænta fyrr en um hálftólfleytið.

Ég legg áherslu á að hæstv. fjmrh. komi, þetta mál heyrir undir hann hvað fjársýslu varðar, og ég tel að þarna sé spurningum ósvarað í atriðum sem hæstv. ráðherra ber ábyrgð á. Ég mun þá halda aðeins lengra áfram, virðulegi forseti, en geri ráð fyrir að hæstv. ráðherra hafi eðlilegar þingskyldur og mun þá óska eftir að fresta máli mínu þegar ég kem að þeim fyrirspurnum sem ég ætla að leggja fyrir hann. Herra forseti. Ég gerði að umtalsefni einmitt fjárhagsstöðu þessa fyrirtækis. Það er, ef við lítum á ársreikninga þess fyrir árið 2001, með í rekstrartekjur um 720 millj. kr. Það er hliðstæð upphæð, aðeins lægri, og gert er ráð fyrir að heildarsöluvirði fyrirtækisins sé. Ég veit ekki hver hefur metið söluandvirði og verðgildi hlutabréfanna, mig minnir að það komi hvorki fram í nál. né að hv. iðnn. hafi talið að hún þyrfti að afla upplýsinga um það hvernig söluverðið hefði verið metið. En rekstrartekjur fyrirtækisisins voru á sl. ári tæpar 720 millj. kr. og arðsemi eigin fjár, þó að það hafi lækkað frá fyrra ári, er samt liðlega 15%. Það hefur að vísu lækkað á undanförnum árum, og hvers vegna ætli það sé? Fyrir einmitt stefnu hæstv. byggðamálaráðherra í byggðamálum því að fyrirtækið er háð því að fá að flytja framleiðsluvörur sínar á markað. Markaðurinn er að stórum hluta hér suðvestan lands þannig að það er mjög háð flutningum og sömuleiðis er stór hluti aðfanganna sem þarf að hafa til að framleiða vöruna líka fluttur að sunnan. Fyrst og fremst þess vegna hefur einmitt rekstrarstaða fyrirtækisins, þó að hún sé áfram mjög góð, heldur versnað á sl. árum, einmitt vegna þess aðbúnaðar og aðstöðu sem stjórnvöld búa fyrirtækjum úti á landi. Arðsemi eigin fjár var samkvæmt ársskýrslunni árið 1999 24%, árið 2000 20% og á síðasta ári, 2001, 15%. Það er því ljóst að framtíð þessarar verksmiðju er í sjálfu sér ekki sjálfgefin nú frekar en var þegar ákvörðun var tekin um að hún yrði staðsett á Sauðárkróki. Þá var tekist á um sömu þættina, hvort hún skyldi vera staðsett í Þorlákshöfn eða á Sauðárkróki. Fyrir atbeina og dugnað heimamanna og það að Alþingi tók þá lokaákvörðun varð niðurstaðan sú að hún yrði staðsett á Sauðárkróki. Við breytinguna á eignaraðild eins og hér er lagt upp með, þar sem hinir nýju eigendur eru BYKO, Húsasmiðjan og fyrirtæki sem þeir eiga auk þess sem Kaupfélag Skagfirðinga kemur þarna inn sem stærri eigandi, er ljóst að verið er að rugga því eignarhaldi sem hefur verið á verksmiðjunni og veitt henni öryggi, 24% hlutur sveitarsjóðs og 30% hlutur ríkissjóðs. Sem sagt, ríkissjóður og sveitarsjóður Skagafjarðar hafa átt liðlega helming, þ.e. 54%, í verksmiðjunni sem hefur gert henni kleift að búa við ákveðið öryggi. Það er dapurlegt til þess að vita, herra forseti, að Kaupfélag Skagfirðinga skuli verða að beita bolmagni sínu til að kaupa út hluti ríkisins í þessari verksmiðju til að freista þess að tryggja stöðu þess að nokkru á heimaslóð. Það er hryggilegt til þess að vita að meðan við horfum upp á það að ríkið fjallar kinnroðalaust um að láta 20 milljarða kr. í eitt fyrirtæki á höfuðborgarsvæðinu, 20 milljarða kr. sem við höfum fjallað um á undanförnum dögum að ríkið ætli að ábyrgjast og vera reiðubúið að inna af hendi, finnist því ástæða til að rugga stöðu fyrirtækis sem hefur gengið mjög vel, mikilvægu fyrirtæki á Sauðárkróki, og fá út úr því kannski 200 millj. kr. Þetta er aldeilis stórmannalega að staðið eða hitt þó heldur. Hér ræðum við í milljörðum og tugmilljörðum kr. um hvað við getum sett aukið fjármagn hér í uppbyggingu á atvinnulífi á þessum svæðum en þegar við komum út í hinar dreifðu byggðir, á litla staði sem verða að halda vel utan um hvert það fyrirtæki sem þeir hafa, þykir ríkinu muna um að rugga því með því að selja það.

Næst eru Hólar.

Já, hv. þm. Pétur Blöndal nefnir Hóla. Það er alveg rétt að Hólar hafa risið og vaxið og dafnað og gera enn með myndarlegum hætti, og eru afar mikilvægir líka fyrir landið í heild, þjóðina alla. Sá nánasarháttur sem verið er að kynna hér --- að Skagfirðingar þurfi að láta selja fyrirtæki sín innan Skagafjarðar til að standa undir lögboðnum fjárframlögum ríkisins, hvort heldur til vegagerðar, uppbyggingar menntastofnana eða annarra atvinnufyrirtækja, verkefna sem við almennt veitum fé til á fjárlögum samkvæmt ákvörðun Alþingis --- er fyrir neðan allar hellur. En menn gorta sig af því að hægt sé að selja eignir innan sveitarfélagsins til að standa undir lögboðnum verkefnum ríkisins.  Tökum Þverárfjallið. Hér er talað um að í það eigi að leggja einhverja peninga sem eru þó bara brot af því sem þarf í þann veg. Hefði ekki verið myndarlegra að Alþingi hefði bara ákveðið að Þverárfjall félli undir stórverkefni og fengi fjármagn á fjárlögum óháð því hvort verið væri að selja þetta fyrirtæki eða hitt? Það er alveg óþolandi ef byggðastefna ríkisins á að vera fólgin í því að pína sveitarfélög og ríkissjóð til að selja hluti sína úti um hinar dreifðu byggðir til þess að leggja þar í mannvirki, verkefni sem ríkið ber annars ábyrgð á. Ég veit ekki, herra forseti, aumari byggðastefnu en þessa nálgun. Endemis aumingjaskapur. Hvers vegna getum við ekki látið fé af fjárlögum í Þverárfjallsveg eins og í aðrar vegaframkvæmdir á landinu? Hvers vegna þarf að fá Skagfirðinga til að selja eigur sínar til þess að koma upp Þverárfjallsvegi? Eru samgrh. og ríkisstjórnin svona slöpp? Er þetta þrautaleiðin? Fyrir utan það, herra forseti, ætla ég síðan að spyrja fjmrh. á eftir þegar hann kemur hvernig hann líti á þá meðferð á fjárlögum og fjármálum ríkisins að einstakir fagráðherrar geti verið úti um borg og bý og lofað þessum og hinum greiðslum til þessara og hinna verkefna án þess að um það hafi nokkuð verið fjallað við fjárlagagerð. Ég minnist tilvika þar sem ýmsir aðrir hv. embættismenn ríkisins hafa verið snupraðir fyrir slíka háttsemi. Herra forseti. Nú er ég kominn að því máli þar sem ég vildi ræða um reglugerð fjmrn. um ráðstöfun eigna ríkisins. Mér finnst óvirðing að því ef hæstv. fjmrh. telur ekki ástæðu til að vera hér. Hann vissi að þetta mál var fyrst á dagskrá og yrði rætt um. Þetta er ráðstöfun og meðferð á fjármunum og eigum ríkisins og mér finnst að hæstv. fjmrh. eigi að vera viðstaddur. Ég gerði kröfu til þess strax í upphafi máls míns. Sú krafa hefur legið fyrir og ég óska eftir því að gera þá hlé. Er annars hv. 1. þm. Norðurl. v. í húsinu?

Hann er í húsinu, já.

Ég óska þá eftir að hann komi hingað þannig að ég geti beint til hans nokkrum spurningum ef það væri hægt.

Forseti mun freista þess að fá hv. þm. Vilhjálm Egilsson til fundarins. En forseti vill árétta það sem hann sagði áðan að hæstv. fjmrh. hafa þegar verið gerð þau boð að hann komi til fundarins. Heppilegra hefði þó verið ef hv. þm. hefði óskað þess fyrir þennan fund þannig að hægt hefði verið að hafa fyrirvara á því. En eins og forseti hefur áður sagt þá væntir hann ráðherra hingað til fundarins um hálftólfleytið. Forseti vekur athygli á því að hv. þm. á þess kost að halda fleiri ræður við þessa umræðu máls.

Virðulegur forseti. Mér bara datt ekki annað í hug en að hæstv. fjmrh. yrði viðstaddur. Þetta mál var klárlega á dagskrá og hér er um sölu á einni af stórum ríkiseigum að ræða og meira að segja líka verið að lofa ráðstöfun á fjármagni til ákveðinna verkefna sem heyra undir fjárln. og hæstv. fjmrh. 
            

Mér finnst nauðsynlegt að eiga ... þagnarbindindi.

Urðu Vinstri grænir kjaftstopp?

Er hv. 1. þm. Norðurl. v. ...?

Þingmanninum ber engin skylda til að koma.

Eins og forseti gat um er verið að hafa uppi á honum. Hann er í húsinu samkvæmt ...

Herra forseti. Ég get í sjálfu sér ekki krafið 1. þm. Norðurl. v. að vera viðstaddan umræðuna. En ég ætlaði aðeins að beina til hans spurningum sem 1. þm. Norðurl. v. því að ég tel að hv. þm. hafi skyldur sem slíkur. Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson er kominn og ég þakka fyrir það.

Kannski ... meiri skyldur heldur en hann.

Ég vil leyfa mér að spyrja hv. 1. þm. Norðurl. v., Vilhjálm Egilsson, hvort nokkurn tíma hafi komið til tals í þessu ferli sölu Steinullarverksmiðjunnar á Sauðárkróki, að kallaður yrði saman fundur þingmanna kjördæmisins til þess að fjalla um málið. Ég hef rifjað það upp í ræðu minni að í aðdraganda stofnunar verksmiðjunnar --- ég hef öruggar heimildir fyrir þessu --- var mjög náið samstarf á milli allra þingmanna kjördæmisins og milli sveitarstjórnarmanna var einhugur um að vinna að málinu. Nú hefur hv. formaður iðnn. upplýst hér að talið hafi verið nóg að sveitarstjórinn kæmi og kynnti stöðu og vilja heimamanna í þessu máli og hvergi er getið í nál. að um þetta ríki neinn ágreiningur. Ég vil leyfa mér að spyrja hv. 1. þm. Norðurl. v., Vilhjálm Egilsson: Var málið kynnt fyrir þingmönnum kjördæmisins á fyrstu stigum málsins þannig að þeir hefðu getað haft áhrif á gang mála á frumstigi og síðar? Í öðru lagi vil ég spyrja hv. þm. hvort hann taki undir þau orð hv. formanns iðnn. að svo full sátt sé um þetta mál að ekki hafi þótt ástæða til að kalla fleiri fyrir iðnn. til þess að gera grein fyrir stöðunni og vilja heimamanna og annarra í þessu máli. Ég vil að hv. þm. svari mér því. Mér er ekki kunnugt um að þess hafi verið óskað. Virðulegi forseti. Ég ætlaði að spyrja meira en mun gera það seinna ef hæstv. fjmrh. er ekki á næstu grösum. Ég óska eftir því að fá upplýsingar um hvort svo sé. En úr því að hv. formaður iðnn. er hér langar mig til að spyrja hann, hv. þm. Hjálmar Árnason: Hvað gerði iðnn. til þess að kanna verðmætamat? Hverjir mátu verð á viðkomandi hlutbréfum og hverjir gerðu það í þessu máli? Hversu ítarleg og góð var vinna iðnn. á því sviði? Ég geri ráð fyrir að hann geri sér grein fyrir því að samkvæmt lögum liggur fyrir hvernig eigi að vinna verðmætamat á ríkiseigum og vil því athuga hvaða aðili eða hvaða fyrirtæki hefði unnið það verðmætamat. Ég óska eftir því að hv. þm. komi með aðra skýringu ef mín er ekki rétt, en ég hef þær upplýsingar að fyrirtækið PriceWaterhouseCoopers hafi unnið þessa úttekt og verðmætamat sem aðilar studdust við. En hv. formaður iðnn. hefur vafalaust farið svo nákvæmlega ofan í málin að hann getur upplýst okkur um það. Ég ætla líka að spyrja hv. formann iðnn., þ.e. sé það rétt hjá mér að PriceWaterhouseCoopers hafi unnið þetta álit og verðmætamat, hvort hann geri sér grein fyrir því að sveitarstjóri Skagafjarðar sem kom fyrir iðnn., er líka starfsmaður og seldur út af sama fyrirtæki. Hversu ítarlega fór hv. iðnn. í gegnum þessi mál? Hann svaraði heldur ekki þegar ég spurði  Virðulegi forseti. Ég á eftir seinni ræðu mína. Ég harma ítrekað að hæstv. fjmrh. telur þetta mál ekki vera þess eðlis að hann þurfi að vera viðstaddur og að hann hafi ekki gert sér grein fyrir mikilvægi þess. Þarna er þó um ríkiseignir að ræða og ákvörðun um sölu á ríkiseignum. Ég tel að miklu mun nær væri að ríkið leysti til sín hlut sveitarfélagsins. Ef það telur sig nauðbeygt til þess að selja hlut sinn í Steinullarverksmiðjunni hefði ríkið átt að leysa það til sín til þess að tryggja stöðu þessa fyrirtækis í héraðinu. Það hefði verið miklu nær að skoða þetta á þeim grunni. Ætli það hafi verið kannað hvort mætti selja einhverjum öðrum þetta? Var öðrum heimaaðilum gefinn kostur á að kaupa t.d. hlut ríkisins? Hverjum var eiginlega gefinn kostur á að kaupa hlut ríkisins? Var þetta allt saman afgreitt undir borðið? Þetta hefur ekkert komið fram hér. Virðulegi forseti. Ég kem að þeim málum sem lúta beint að fjmrh. í seinni ræðu minni. Ég ítreka og rifja upp tillögu hv. þm. Árna Steinars Jóhannssonar þar sem hann leggur til að þessu máli verði vísað frá því það sé ekki unnið með þeim hætti að það sé þingtækt og forsendurnar sem lagðar eru upp fyrir því séu líka rangar. Því beri að vísa þessu máli frá.

Hæstv. forseti. Mér finnst ástæða til þess að hv. þm. fari betur yfir það fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hvaða grundvallarástæður þeir telja að þurfi að liggja fyrir ríkiseignum og spyr hvort þeir telji t.d. að framleiðsla á ýmiss konar byggingarefnum eigi að vera í höndum ríkisins. Hvaða framleiðsla þá? Ætti t.d. steypuefnaframleiðsla og annað slíkt að vera í höndum ríkisins? Hvar ætti ríkið svo sem að eiga þessi fyrirtæki? Nú er frjáls innflutningur á einangrunarefnum. Er það ekki nægileg samkeppni við fyrirtæki sem er að framleiða og selja á þessum markaði? Af því að mér skilst að þessi umræða eigi að vera löng þá óska ég mjög eftir því að fá betur útskýrt hver heildarstefnan sé á bak við það að ríkið eigi að eiga einstök fyrirtæki af þessu tagi. Við þyrftum líka að átta okkur á því hvar á landinu og í hvaða fyrirtækjum ríkið ætti þá að kaupa eignarhluti.

Herra forseti. Ég er ekki talsmaður þess að ríkið taki ótakmarkaðan þátt í uppbyggingu atvinnulífs í landinu með beinni þátttöku í fyrirtækjum. Engu að síður er það þó samt raunveruleiki og getur verið nauðsynlegt, ekki síst t.d. í byggðamálum. Ég vil vekja athygli á því að þessi verksmiðja er til staðar. Ég tel að ríkið eigi ekki að draga sig út úr mikilvægum fyrirtækjum, ég tala nú ekki um út um hinar dreifðu byggðir, og rugga þar með því sem orðið er. Ég tel að það sé töluvert ólíkt hvort við stöndum vörð um það sem fyrir er eða ekki, og metum síðan hverja aðra framkvæmd sem ríkið tekur þátt í. En þarna er um það að ræða að standa vörð um mikilvægt fyrirtæki sem er staðsett og hefur dafnað og starfað í Skagafirði. Það eru nú ekki miklir fjármunir sem ríkið á þarna inni en þeir hafa verið með í því að tryggja stöðu þessa fyrirtækis. Ég vil að svo verði áfram. 
            

Hæstv. forseti. Mér finnst þessi andstaða fyrst og fremst felast í því að leggjast gegn því að sveitarfélagið, sem hefur lagt mikla peninga í þetta fyrirtæki og þarf að losa þá peninga vegna skuldastöðu sinnar, fái að gera það. Andstaðan virðist ganga út á það að það megi ekki gerast. Síðan hefur hv. þm. lýst því yfir í umræðunni að hann vilji að ríkið leysi til sín, svona til þrautavara, eignarhlut sveitarfélagsins. Mér finnst það mjög sérkennileg yfirlýsing. Ég spyr bara: Er ekki fólgin í henni sú afstaða að ríkið eigi bara að ganga í að kaupa framleiðslufyrirtæki? Tekur þessi verksmiðja sig til flugs ef einhverjir aðrir eiga hana en ríkið og sveitarfélagið? Hvert fara menn með hana? Er einhver ástæða til að halda að þessi framleiðsla haldi ekki áfram? Mér finnst skorta heildarrökstuðning fyrir því hvað ríkið eigi að ganga langt í því að taka þátt í atvinnurekstri í landinu þegar menn eru allt í einu öskuvondir og vitlausir út af því að ríkið selji eignarhlut sinn í fyrirtæki eins og þessu.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jóhann Ársælsson hefur ekki skilið málið. Hér er verið að tala um sölu á hlut ríkisins, ekki sölu á hlut sveitarfélagsins.

Það hangir saman.

Nei. Það er misskilningur hjá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni að það þurfi að hanga saman. Þarna er um að ræða tvo sjálfstæða eignaraðila þannig að það er bara misskilningur hjá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni. Hérna erum við að fjalla um sölu á hlut ríkisins og ríkið kom þar ...

... sveitarfélagið selji þá?

Það er þess ákvörðun. Þó ég telji það ranga ákvörðun hjá þeim þá er það þess ákvörðun. En við erum hér að fjalla um ákvörðun ríkisins um að selja sinn hlut, sem mér finnst ranglega rökstudd hér. Samtímis erum við að ræða um að ríkið setji 20 milljarða kr. í stórt og mikið fyrirtæki þannig að ekki er nú verið að ræða hér um einhver prinsippmál. Ég tel að ríkið beri ábyrgð og við þarna sameiginlega og að ástæðulaust sé að ríkið sé að rugga stöðu þessa fyrirtækis með því að draga sig út úr eignarhaldi þess.

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst segja út af rökstuddri dagskrá sem hér er boðuð af hálfu hv. þingmanns Vinstri grænna í iðnn. en þar kemur fram að vegna þess að meiningar heima í héraði séu deildar skuli þessu máli vísað frá. Mér kemur fyrst í hug: Hvaða mál yfirleitt kæmust í gegnum hv. Alþingi ef það væri skilyrði að um þau ríktu ekki deildar meiningar? Vinstri grænir eru á móti öllum málum sem hér eru flutt. Svo vil ég segja í sambandi við málið sem heild að um er að ræða heimild til iðnrh. til að selja og hvað varðar samkeppnisþátt málsins er hann til umfjöllunar hjá samkeppnisyfirvöldum. Það er ljóst að ef þaðan kemur ekki grænt ljós verður ekkert af þessari sölu. Hv. þm. er með útúrsnúninga þegar hann gerir þetta að stóru máli. Af því að hann talaði um Orkubú Vestfjarða rétt einu sinni er það mál þannig vaxið að það var að frumkvæði Vestfirðinga sem farið var út í að kaupa af þeim. Það dugði til að koma fjárhag sveitarfélaganna á réttan kjöl.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra minntist á Orkubú Vestfjarða. Þar keypti ríkið hlut sveitarfélaganna þannig að ef hæstv. ráðherra ætlaði að vera sjálfri sér samkvæm hefði hún í sjálfu sér líka keypt hlut sveitarfélagsins í Steinullinni.

Þú varst á móti því líka.

Ég er að vitna til orða hæstv. ráðherra. En það væri fróðlegt að heyra hjá hæstv. ráðherra hvernig verðmætamat á hlut ríkisins í fyrirtækinu fór fram. Var þar gætt þeirra reglna sem ríkið starfar eftir? Hvers vegna var ekki hluturinn þá boðinn einhverjum öðrum heima fyrir? Hvernig stóð hæstv. ráðherra að þessu útboði á hlut ríkisins í Steinullinni? Það væri fróðlegt að hæstv. ráðherra upplýsti það ásamt því hvernig verðmætamatið fór fram og hver framkvæmdi það.

Hæstv. forseti. Út af því að hv. þm. ber þetta saman við orkubúið vil ég fyrst segja það að í þessu tilfelli tekur sveitarfélagið þá ákvörðun að selja sinn hlut. Þá er það að sjálfsögðu skylda mín sem ráðherra sem fer með þetta mál og fer með eigur ríkisins í fyrirtækinu að hugsa um þau verðmæti sem ríkið á í fyrirtækinu. Hvað hefði verið sagt af hálfu hv. þingmanns og Alþingis ef það hefði ekki verið haft að leiðarljósi í sambandi við málið allt að verja hlut ríkisins, eigur almennings í fyrirtækinu? Um það hvernig mat er framkvæmt er það að sjálfsögðu matsverð. Það er markaðurinn sem ræður, í þessu tilfelli eins og alltaf, hvaða verð fæst fyrir fyrirtæki og eign ríkisins í fyrirtækjum. Hv. þm. ætti að vita það. En sem sagt, málflutningur hv. þm. er alveg með ólíkindum að mínu mati og ég undrast að hann skuli ekki átta sig á aðalatriðunum.

Herra forseti. Ég held að hæstv. ráðherra þurfi að kanna þetta mál betur því að hún segir að markaðurinn hafi ráðið verðinu. Var þetta sett í útboð? Var þetta sett á uppboð? Nei. Mér sýnist hæstv. ráðherra ekkert vita hvað hún er að tala um. Það var bara samið um þetta. Það er hjákátlegt þegar verið er að tala um verðgildi hluta í ríkiseignum, að það eigi að fá sem best verð fyrir þá, því það var ekki gert. Ekkert var kannað. Ég held að það sé eins gott að hæstv. ráðherra viti það hér með. Það var ekkert kannað þannig að hæstv. ráðherra er að fara með algjört fleipur í þessu máli, virðulegi forseti. Því miður.

Herra forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason hefur lokið uppbyggjandi og jákvæðri ræðu. Hann gagnrýndi afskaplega mikið störf iðnn. þó að allir iðnaðarnefndarmenn væru tilbúnir til að taka málið út. Mér þykir ómaklegt af hv. þm. að gagnrýna félaga sinn Árna Steinar Jóhannsson sem kallaði ekkert eftir frekari upplýsingum um þetta mál. Hvað varðar Samkeppnisstofnun hefur því þegar verið svarað. Ef hv. þm. les greinargerð með frv. kemur þar fram að það er eitt af skilyrðunum sem hæstv. ráðherra setti. Þetta er til athugunar hjá Samkeppnisstofnun og þarf að standast þá skoðun. Hvað varðar verð hlutabréfa trúi ég því ekki að hv. þm. ætlist til þess að einstakar þingnefndir setji eitthvert mat á gengi bréfa. Við erum að ræða um heimild. Það tíðkaðist reyndar í Sovétríkjunum áður að þingnefndir tóku ákvörðun, og þingnefndir seldu. Við vitum hvernig sá háttur reyndist. Endanlegt hrun varð í Sovétríkjunum, m.a. vegna þessa. Við erum að ræða um heimild til iðnrh. sem fer með framkvæmdarvald.

Herra forseti. Því miður held ég meira að segja að hv. formaður iðnn. hafi ekki heldur lesið frv. sem hann flytur. Það er ekki verið að ræða um heimild. Öll verð liggja fyrir í greinargerðinni þannig að þegar þetta verður samþykkt er ekki hægt að bjóða upp á neina samninga eftir það. Hvernig var staðið að verðmætamatinu? Hv. þm. upplýsir að hann hafi ekki neitt kannað það, hafi ekki hugmynd um það og hafi ekki einu sinni ætlað sér að kanna það. Mér finnst svona vinnubrögð vera alveg ótæk, virðulegi forseti, af hv. formanni iðnn., og styður enn betur þá tillögu sem hér er um að málinu verði vísað frá og að bæði hæstv. ráðherra og hv. formaður iðnn. lesi frv. áður en þau fjalli hér um það.

Herra forseti. Ég fagna eiginlega þessum síðustu orðum hv. þm. Jóns Bjarnasonar því að þau lýsa eiginlega málefnafátækt hans í þessu máli. Hún kemur ekki á óvart. Vinstri grænir hafa lagst gegn því ef ríkið ætlar að kaupa. Vinstri grænir leggjast líka gegn málum ef ríkið ætlar að selja. Þeir leggjast gegn yfirgnæfandi meiri hluta Skagfirðinga. Þeir leggjast gegn átta af níu í iðnn. Þeir leggjast yfirleitt gegn öllu því sem hér er til uppbyggingar. Þetta er stefnan, að vera á móti, og síðan færa menn það í ýmiss konar búning, gera mönnum upp sakir og gefa sér ýmsar afskaplega hæpnar forsendur eins og heyrðist sérlega vel í ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar áðan. Það kemur mér líka mjög á óvart að hv. þm. skuli leggjast gegn því að Skagfirðingar vilji leggja söluandvirðið, eða hluta af því, til uppbyggingar á vísinda- og menntastarfi á Hólum þar sem Skagfirðingar eru með miklar og skemmtilegar hugmyndir.

Herra forseti. Ráðstöfun fjárins er gerólíkt mál eða hvað ætlar hv. þm. að segja ef ekkert verður af sölunni? Á þá bara að segja að þá sé ríkissjóður laus við allar ábyrgðir, þurfi ekkert að leggja í Þverárfellsveg, þurfi ekkert að leggja í Hóla o.s.frv.? Málflutningur hv. formanns iðnn. skýtur sig rækilega í fótinn. En hann hefur ekki svarað öðru: Kannaði iðnn. hvort öðrum heimaaðilum hefði verið boðið að kaupa hlutinn? Kannaði hún það? Ef ríkið taldi sig nauðbeygt til að selja fyrir þessar 200 millj. kr. vegna þess að fjárhagur ríkissjóðs væri svo bágur hygg ég sjálfur að hægt hefði verið að finna aðra kaupendur heima fyrir, ekki hefði þurft að selja það úr héraði þannig að ég ...

Vill hv. þm. stinga upp á einhverjum kaupanda?

Var þetta kannað? Lögum samkvæmt ber að kanna það en ekki hrista svona mál af hendi sér eins og hér er verið að gera.

Virðulegi forseti. Ég vek athygli á því að hv. þm. Jón Bjarnason var einn af aðstandendum Skagafjarðarlistans og stuðningsmaður hans á sínum tíma, og væntanlega góður kjósandi og dyggur. Hann ber nokkra ábyrgð á því að hafa síðan tekið þátt í því að koma mínum mönnum út úr meiri hlutanum í Skagafirði sem var mikið ólán eins og ég veit að hv. þm. tekur undir. Varðandi spurningar hv. þm. um fund þingmanna kjördæmisins er merkilegt að þeirri hugmynd skyldi allt í einu ljósta niður í koll hans á þessu augnabliki. Það er að sjálfsögðu alveg sjálfsagt að boða þingmenn kjördæmisins til fundar til að ræða um þessi mál og öll önnur sem koma hagsmunamálum þess við. Ef hann óskar eftir því mun ég að sjálfsögðu verða við því hið snarasta.

Virðulegi forseti. Ég hefði búist við svolítið meiri reisn yfir innkomu hv. 1. þm. Norðurl. v. Ég tek fram, til að fyrirbyggja misskilning, að ég var aldrei félagi í Skagafjarðarlistanum. Ég veit ekki betur en að hver og einn sé með sjálfum sér þegar hann kýs, bæði hann og ég, og það kemur ekki Alþingi í sjálfu sér við. Hins vegar er Skagafjarðarlistinn einn af aðilum að sveitarstjórn og gerir sjálfsagt sumt vel og sumt ekki þannig að það var ekki stórmannlegt hjá honum að draga þetta upp. Hann hefði átt að draga upp yfirlýsingu meiri hluta sveitarstjórnar Skagafjarðar sem mótmælir þessum vinnubrögðum og hefur lýst andstöðu við þau. Það hefði verið virðulegra að hv. þm. hefði dregið hana upp og sagt: Ég skal veita ykkur lið. Það hefði verið meiri reisn.

Virðulegi forseti. Það er athyglisvert að hv. þm., sem gaf kost á sér í prófkjör fyrir Samfylkinguna fyrir síðustu alþingiskosningar, skuli núna ekki þora að kannast við að hafa verið stuðningsmaður og kosið Skagafjarðarlistann, og bera mikla ábyrgð á honum. Þetta kemur mér mjög á óvart. Ég hélt að hv. þm. færi ekki að standa hér og þykjast ekki hafa kosið Skagafjarðarlistann í leynilegri atkvæðagreiðslu við síðustu sveitarstjórnarkosningar í Skagafirði. Hvers lags aumingjaskapur er þetta eiginlega, hv. þm.?

Herra forseti. Enn veldur hv. 1. þm. Norðurl. v. mér vonbrigðum, ég verð bara að segja það. Við erum að ræða um sölu á Steinullarverksmiðjunni sem flokksmenn hans í héraðinu hafa ályktað gegn og sent áskorun um að beita sér gegn þessu.

Þú berð ábyrgð á þessu.

Að vera svo að draga allt aðra þætti inn sem skipta ekki máli --- ég fór ekki í prófkjör fyrir Samfylkinguna ef það er málið, ég fór í prófkjör fyrir Alþýðubandalagið á sínum tíma.

Nú, fórstu ekki í prófkjör fyrir Samfylkinguna?

Það er ekki málið. En ég veit ekki betur en hv. 1. þm. Norðurl. v.

Fórstu ekki í prófkjör fyrir Samfylkinguna?

sé kosinn af sjálfstæðismönnum í Skagafirði og þeir hafa sent ályktun sína inn á þing um að þeir mótmæli sölu Steinullarverksmiðjunnar og hvernig að henni er staðið. Það væri myndarlegra ef hv. 1. þm. Norðurl. v., Vilhjálmur Egilsson, stigi hér á stokk og stæði með sínu fólki.

Hann neitar að hafa farið í prófkjör fyrir Samfylkinguna.

Herra forseti. Ég gleðst yfir því að það eigi að selja ríkisfyrirtæki. Ég hef enga trú á að ríkisstarfsmenn þurfi til að framleiða steinull, eða yfirleitt í aðra verksmiðjuframleiðslu, og markaðssetja vöruna og selja. Hins vegar er ég á móti 2. mgr. 1. gr. sem segir að það sé sveitarfélagsins með aðstoð ráðuneytisins að ráðstafa helmingnum af söluandvirðinu. Ég er á móti því vegna þess fordæmis sem það gefur. Ég sé fyrir mér að það eigi að selja Landssímann, Landsbankann, Búnaðarbankann og önnur fyrirtæki sem öll hafa höfuðstöðvar í Reykjavík. Þótt ég sé úr því kjördæmi þætti mér dálítið uggvænlegt ef 20 milljarðar af söluandvirði Landssímans ættu að renna til Reykjavíkur. Ég er bara mjög mikið á móti þessu fordæmi og ég mun greiða atkvæði gegn þeirri grein 

54% í óperuhúsið, meðal annars.

Herra forseti. Sala Steinullarverksmiðjunnar á Sauðárkróki er afar mikilvægt mál fyrir fjárhagslega afkomu Sveitarfélagsins Skagafjarðar en það á tæplega 24% eignarhlut í fyrirtækinu. Sveitarfélagið er eins og fram hefur komið afar skuldsett og verður ekki rekið með viðunandi hætti nema fjárhagsgrunnur þess sé styrktur. Samkvæmt uppgjöri 30. júní 2001 voru skuldir sveitarsjóðs rúmir 1,5 milljarðar kr., en heildarskuldir sveitarsjóðs og fyrirtækja rúmir 2,5 milljarðar kr. Skatttekjur sveitarfélagsins á árinu 2001 voru tæpur milljarður og rekstur málaflokka um 900 milljónir og greiðslubyrði lána og greiddir vextir rúmlega 323 milljónir. Sem sagt, endar náðu ekki saman. Svo getur að sjálfsögðu ekki gengið til lengdar og er sala Steinullarverksmiðjunnar einn síðasti hlutinn af margvíslegum ráðstöfunum sveitarstjórnar til þess að koma skikki á fjármálin. Það hefur reyndar staðið til svo lengi sem ég man eftir og hef ég setið ein 12 ár í sveitarstjórn, að verksmiðjan yrði seld um leið og fært yrði, enda ekki lögboðið hlutverk sveitarfélaga að standa í almennum atvinnurekstri. Ætíð hefur ríkt einhugur innan fyrst sveitarstjórnar Sauðárkróks og síðan sveitarstjórnar Sveitarfélagsins Skagafjarðar um sölu á verksmiðjunni. Ágreiningurinn sem hefur risið nú er ekki um söluna sjálfa heldur snýst hann um verð sem fyrir hana er boðið og það eru einar 10 milljónir sem út af borðinu standa hjá sjálfstæðismönnum. Ég vek athygli á því að bókunin sem vísað var til áðan snýst um vinnubrögð við söluna, ekki um söluna sjálfa. Alþingi hefur í nokkur ár ætlað að selja hlut sinn í Steinullarverksmiðjunni og eins og fram hefur komið eru hlutirnir sem til sölu eru settir fram í einu tilboði, þannig að ef sveitarfélagið á að geta selt sinn hlut verður Alþingi að samþykkja sölu á hlut ríkisins. Nokkuð hefur borið á því að heimamenn séu, algjörlega að óþörfu, hræddir um örlög verksmiðjunnar verði núverandi hlutur eigenda seldur. Undirrituð hefur verið yfirlýsing af hálfu kaupenda um að verksmiðjan verði áfram rekin á Sauðárkróki. Kaupfélag Skagfirðinga mun eiga 25% hlut eins og fram hefur komið og aðrir heimamenn 15%. Þetta er samanlagt meira en heimamenn hafa nokkru sinni átt og ætti eitt sér að tryggja að ekki verði hróflað við staðsetningu verksmiðjunnar. Fulltrúi Paroc í stjórn fyrirtækisins, Leif Korp, tæknilegur samstarfsaðili Steinullarverksmiðjunnar, gerði lítið úr, reyndar blés á möguleikann á að verksmiðjan yrði flutt, þar sem áætlað er að það kosti 1,2--1,5 milljarða að byggja nýja verksmiðju. Þar að auki mundi það þýða hálft ár í vinnslustöðvun á verksmiðjunni og menn leika sér ekki að því að loka slíku fyrirtæki um lengri tíma með því tekjutapi sem óhjákvæmilega mundi fylgja. Auk þess er verið að selja verksmiðjuna á 800 milljónir, þannig að þar með liggur ljóst fyrir um hve mikla fjármuni er að ræða. Heildarflutningskostnaður verksmiðjunnar á ári eru á milli 120 og 140 milljónir og þá er talinn með kostnaður við aðföng, þ.e. kostnaður við flutning á erlendan markað og kostnaður frá verksmiðjunni. Sparnaður í flutningskostnaði við að flytja verksmiðjuna --- ekki til Reykjavíkur því hún verður væntanlega ekki byggð inni í miðborginni, heldur einhvers staðar kannski í grenndinni --- er metinn í mesta lagi 40--50 millj. kr. og þar með liggur ljóst fyrir að raunverulegur flutningur borgar sig alls ekki vegna þess að slíkur arður er allt of óverulegur til þess að standa undir byggingu nýrrar verksmiðju og tekjutapinu sem á sér stað meðan á flutningi stendur og viðbættu kaupverði á núverandi eignum. Það er illa gert að reyna að slá ryki í augu fólks og vekja óþarfaugg um atvinnuöryggi og afkomu með þeim hræðsluáróðri sem settur hefur verið fram. Sveitarstjórn er og hefur ætíð verið einróma samþykk sölu á verksmiðjunni og engin ástæða er til að óttast það að reksturinn verði fluttur úr héraði. Hv. 5. þm. Norðurl. v. spurði áðan hvers vegna fulltrúi Vinstri grænna hefði ekki verið kallaður á fund iðnn. til þess að ræða um málið. Það er nú vandséð að mínu mati hvernig fara hefði átt að því þar sem Vinstri grænir eru ekki til sem stjórnmálafl innan sveitarstjórnar í Skagafirði. Hins vegar er einn og einn aðili starfandi innan Skagafjarðarlistans sem talinn er styðja Vinstri græna, en ég vek athygli á því að þeir hafa ekki lýst neinni andstöðu innan Skagafjarðarlistans við sölu á verksmiðjunni. Þannig að sá ágreiningur sem komið hefur fram innan héraðs er fyrst og fremst vegna þess að sjálfstæðismenn vilja slá sig til riddara núna á síðari stigum þar sem þeir hafa orðið varir við þennan óþarfaótta heimamanna um að breytingar yrðu á rekstri verksmiðjunnar við söluna. En það er líka þáttur sem er alkunnur þegar breytingar verða á eignarhaldi og rekstri fyrirtækja að starfsmenn óttast um hag sinn og það sem rétt er að gera er að upplýsa fólk um hvernig málin raunverulega standa en ekki kynda undir hræðslu í pólitískum tilgangi.

Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um Tækniskóla Íslands. Með lagafrv. þessu er verið að samræma lög um Tækniháskóla Íslands lögum um háskóla, en þau lög kveða á um að sérlög um einstakar háskólastofnanir verði endurskoðuð og efni þeirra aðlagað þeim lögum. Mestur hluti náms við Tækniskóla Íslands hefur verið á háskólastigi og hefur skólinn útskrifað nemendur með viðurkenndar háskólagráður. Jafnframt hefur skólinn átt aðild að samstarfsnefnd háskólastigsins ásamt öðrum háskólum. Með frv. er verið að staðfesta stöðu skólans sem háskóla í skólakerfinu jafnframt því sem skipulag skólans er aðlagað háskólalögum. Ég mæli fyrir nál. menntmn. Nefndin fékk á sinn fund Val Árnason og Hellen Gunnarsdóttur frá menntamálaráðuneyti og frá Tækniskóla Íslands komu Guðbrandur Steinþórsson, Rúnar Pálmason, Grétar Páll Jónsson, Guðlaugur Einarsson, Haraldur Auðunsson og Steindór Haarde. Umsagnir bárust frá Félagi geislafræðinga, Félagi tækniskólakennara, Samtökum iðnaðarins, rektor Tækniskóla Íslands, Iðnfræðingafélagi Íslands, Alþýðusambandi Íslands, Kennaraháskóla Íslands, Bandalagi háskólamanna, Kennarasambandi Íslands, Háskóla Íslands, Reykjavíkurakademíunni, Háskólanum á Akureyri, Tæknifræðingafélagi Íslands og Háskólanum í Reykjavík. Þá barst sameiginleg umsögn frá fimm kennurum verkfræðideildar Háskóla Íslands, þeim Birni Kristinssyni, Bjarna Bessasyni, Guðmundi R. Jónssyni, Jóni Atla Benediktssyni og Sigurði Brynjólfssyni. Meginmarkmið frumvarpsins er að staðfesta stöðu skólans sem háskóla í skólakerfinu og laga skipulag hans að lögum um háskóla. Háskólaráð verður æðsti ákvörðunaraðili innan háskólans nema annað sé ótvírætt tekið fram í lögum og gert er ráð fyrir því að menntamálaráðherra skipi tvo fulltrúa af sex í ráðið. Nefndin telur mikilvægt að fulltrúar þeir sem ráðherra tilnefnir komi úr atvinnulífinu. Ákvæði frumvarpsins um stjórnsýslu háskólans eru í samræmi við lög um háskóla en auk þess eru ýmis ákvæði frumvarpsins sambærileg ákvæðum laga um Háskóla Íslands, Kennaraháskóla Íslands og Háskólann á Akureyri. Með þessu er stuðlað að samræmi á milli þessara háskóla og jafnframt lagður traustari grunnur að auknu samstarfi Tækniháskólans við aðra skóla á háskólastigi. Tækniháskóli Íslands á að vera fagháskóli á sviði tækni og rekstrar sem miðlar sérhæfðri þekkingu á háskólastigi. Tækniskóli Íslands veitir nú menntun á tækni-, iðnaðar-, heilbrigðis- og rekstrarsviðum og hefur mestur hluti námsins verið á háskólastigi. Nefndin tekur undir þá staðhæfingu sem fram kemur í frumvarpinu að ekkert sé því til fyrirstöðu að námsframboð háskólans geti breyst í framtíðinni þótt aðaláherslan verði lögð á tæknimenntun. Nefndin ræddi á fundum sínum þá rannsóknaheimild til handa háskólanum sem fram kemur í 1. gr. Að loknum viðræðum við gesti er það mat hennar að eðlilegt sé að umrætt ákvæði feli í sér heimild en ekki skyldu til rannsókna þar sem slíkt ákvæði gæti verið íþyngjandi fyrir háskólann. Heimildin er þannig höfð opin til þess að háskólinn geti lagað sig að rannsóknarvinnu. Þá leggur nefndin áherslu á mikilvægi þeirrar heimildar sem fram kemur í 14. gr. um gerð samstarfssamninga milli háskólans og annarra stofnana og fyrirtækja sem tengjast starfssviði háskólans. Tækniháskóla Íslands er þannig gert kleift að hafa samstarf við fyrirtæki og rannsóknastofnanir atvinnulífsins á fjölbreyttum grunni sem er mikilvægt til að efla og styrkja starfsemi hans og uppbyggingu til frambúðar. Nefndin telur að hér sé um að ræða lykilatriði í þeim tilgangi að tengja Tækniháskólann við atvinnulífið. Fram kemur í 15. gr. að gert er ráð fyrir að Tækniháskóli Íslands taki við skuldbindingum sem gerðar hafa verið í nafni Tækniskóla Íslands. Í kostnaðarmati fjármálaráðuneytisins kemur fram að halli á rekstri Tækniskóla Íslands nemi nú um 260 millj. kr. Þá er því jafnframt haldið fram að frumvarpið gefi tilefni til nokkurs útgjaldaauka vegna ýmissa atriða. Nefndin lítur svo á að leysa verði uppsafnaðan fjárhagsvanda Tækniskóla Íslands þannig að Tækniháskóli Íslands geti hafið starfsemi með hreint borð. Þá leggur nefndin til brtt. sem fylgja með nál. Það eru breytingar við 1. gr., 9. gr., 11. gr. og 12. gr. og eru þær allar smávægilegar, og við ákvæði til bráðabirgða í stað dagsetningarinnar ,,30. júní`` í 3. málsl. e-liðar komi: 31. júlí. Undir nál. skrifa Gunnar Birgisson, formaður, Sigríður Jóhannesdóttir, með fyrirvara, Þorgerður K. Gunnarsdóttir, Einar Már Sigurðarson, með fyrirvara, Sigríður Ingvarsdóttir, Kolbrún Halldórsdóttir, Kjartan Ólafsson og Kristinn H. Gunnarsson.

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst áður en ég vík að frv. þakka fyrir hversu vel hefur verið unnið að frv. loksins þegar það kom fram í hv. menntmn. Mikil samstaða var innan nefndarinnar um að koma frv. í gegn á þessu þingi og það var unnið fljótt og vel og ég þakka það hversu vel tókst til um starf nefndarinnar að þessu máli. En það þýðir auðvitað ekki að ekki séu áherslubreytingar á því hvað fólki innan hv. nefndar finnst um einstakar greinar, en þær athugasemdir ná þá yfirleitt til þess að ef ætti að breyta því þyrfti að breyta lögum um háskóla sem í gildi eru og verður sjálfsagt unnið að þeim breytingum á næstu árum. Þessi sérstöku lög taka einungis til þess að samræma lög um Tækniskóla Íslands lögum um háskóla og flytja skólann þannig formlega á háskólastig, en á undanförnum árum hefur skólinn að mestu starfað á háskólastigi og ég sé ekki hvað ætti að koma í veg fyrir það úr því sem komið er að þessi lög fari í gegnum hv. Alþingi. Það er meginmarkmið frv. að staðfesta stöðu skólans sem háskóla í skólakerfinu og laga skipulag hans að lögum um háskóla. Eins og ég sagði áður er við nánari skoðun ýmislegt sem þarf að færa til betri vegar í þeim lögum og verður sjálfsagt gert á næstu árum. Til dæmis er rétt að það komi fram að gert er ráð fyrir og eðlilegt að háskólaráð sé æðsti ákvörðunaraðili innan háskólans og það er gríðarlega mikilvægt að þessi skóli, sérstaklega umfram alla aðra skóla, hafi mjög gott samstarf við atvinnulífið. Síðan er gert ráð fyrir að í háskólaráði sitji tveir fulltrúar frá kennurum, einn frá nemendum, rektor og síðan tveir frá menntmrn. Það er ekki formlega kveðið á um það í frv. að fulltrúar atvinnulífsins sitji í háskólaráði. Ég tel að það sé í raun mjög miður og hljóti að verða unnið að því á næstu árum að breyta þessu þannig að í háskólaráði Tækniháskólans sitji fulltrúar atvinnulífsins. Ég tel að það sé mjög mikilvægt. En ákvæði frv. um stjórnsýslu eru auðvitað í samræmi við lög um Háskóla Íslands og auk þess eru þau samhljóða sambærilegum ákvæðum í lögum um Háskóla Íslands, Kennaraháskóla Íslands og Háskólann á Akureyri. Með því á að vera styrktur sá grundvöllur sem þarf að vera fyrir hendi til að milli allra þessara háskóla sé mjög gott og traust samstarf. Ég tel að strax núna hafi verið lagður grundvöllur að slíku samstarfi milli t.d. Tækniháskólans og Háskólans á Akureyri sem vonandi verður eflt til mikilla muna á næstu missirum. Tækniháskóli Íslands er sérstakur fagháskóli á sviði tækni og rekstrar og það hefur nokkuð verið fundið að því af ýmsum aðilum að rekstrardeildir skólans, eða þær sem ekki eru sérstakar tæknideildir, hafi kannski fullmikla áherslu eins og skólinn er rekinn í dag. Ég tel að það sé mjög eðlilegur hlutur og vil benda á að það er ekkert útilokað að fólk sem er komið inn í t.d. rekstrartæknifræði finni sig sérstaklega í faginu og geti þá flutt sig inn í almenna tæknifræði. Slíkt hefur oft gerst og það er mikilvægt fyrir skóla eins og Tækniháskólann að vera aðlaðandi fyrir almenna nemendur líka vegna þess að úr þeim hópi koma hinir frábæru nemendur, hinir sérstöku úrvalsnemendur sem allir skólar eru alltaf að leita að og geta þá ýtt undir og vonandi eflt til þess að þeir geti farið í framhaldsnám í faginu. En eins og allir vita er fólk sem er útskrifað úr tækniháskólum, og ég tala nú ekki um fólk með framhaldsnám á því sviði, einhver verðmætasti starfskraftur sem fyrirfinnst á vinnumarkaði. Það er miklu færra fólk af slíku tagi en þarf í raun til að efla stöðu atvinnulífsins og þetta er sá hluti skólans sem sérstaklega þarf að leggja sig fram um að efla og styrkja á komandi árum. Ég minni á að þegar Tækniskólinn er orðinn háskóli, formlega kominn á háskólastig, verði gert sérstakt átak í að kynna skólann og kynna námið og varið verði til þess fjármunum, þó það sé ekki raunar í þessum sérstaka háskóla, a.m.k. hefur ekki hingað til verið í neinar sérstakar gullkistur að vísa í því skyni. En ég held að skipti höfuðmáli fyrir skólann að hann verði betur kynntur meðal ungs fólks á Íslandi og þær upplýsingar efldar sem eru gefnar um skólann og þær fari mun víðar en nú gerist. Fyrirvari minn og hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar felst einkum í því að þessi skóli hefur á undanförnum árum safnað miklum halla vegna þess að í rauninni hefur ekki nægilega mikið mark verið tekið á kostnaðaráætlunum skólans að mínu viti og sá halli sem núna er borðliggjandi staðreynd mun vera um 250 millj. kr. Þó tekið sé fram í nál. menntmn. að leysa verði þann vanda áður en Tækniháskólinn fer formlega af stað, svo hann geti farið af stað með hreint borð, hefði ég talið æskilegra að mun fastar hefði verið kveðið að orði og betri tryggingar gefnar fyrir því að fjárhagur skólans mætti vera með eðlilegum hætti þegar hann hefur starf sitt á næsta sumri ef allt gengur eins og við vonum. Nokkuð margar umsagnir bárust um frv. Mig langar, með leyfi hæstv. forseta, að fá að vitna í nokkrar þeirra. Sú fyrsta sem ég vitna í er frá rektor Tækniháskóla Íslands, Guðbrandi Steinþórssyni, en hann segir stjórnendur skólans leggja mikla áherslu á að í tengslum við skólann verði áfram rekin námsbraut sem veiti nemendum sérhæft aðfararnám að deildum skólans og vitnar þar í athugasemdir við lagafrv. Ég tek sérstaklega undir þetta. Ég tel mjög mikilvægt vegna sérstöðu þessa náms að áfram verði reknar með fullri reisn þær aðfarardeildir sem hafa verið í skólanum. Það er mikil nauðsyn á þeim og ekki er hægt að vísa þeim inn í nærliggjandi framhaldsskóla vegna þess að hér er um mjög sérhæft nám að ræða og mjög mikilvægt er að skólinn geti með þeim hætti náð í efnilega nemendur í tækniháskólanám. Rektor talar líka um að unnið hafi verið að því að undirbúa þær breytingar sem lögin hafa í för með sér hvað varðar innra skipulag deilda og yfirstjórnar. Það er mjög mikilvægt að slíkt starf skuli hafa farið fram vegna þess að auðvitað er þetta mikil breyting. Guðbrandur Steinþórsson leggur einnig sérstaka áherslu á að formfesta þurfi aðkomu atvinnulífs og fagfélaga að ákvörðunum um námsframboð og fyrirkomulag þess. Ég tel að þessi umsögn hans styðji það sem ég hef hér áður sagt að nauðsynlegt væri í framtíðinni að formfesta það að í yfirstjórn skólans, háskólaráði, sitji fulltrúar frá atvinnulífinu. Það er kannski enn þá mikilvægara ef við horfum til framtíðar en að í háskólaráði sitji fulltrúar frá kennurum og frá nemendum eins og hér er ráð fyrir gert. Að minnsta kosti þyrfti að bæta formlega við, tel ég, fulltrúum atvinnulífsins. Félag tækniskólakennara sendi einnig umsögn og fagna þeir þessu frv. til laga. Þeir benda hins vegar á að nauðsynlegt sé að tryggja skólanum viðunandi fjárhagsgrundvöll og minna á að fjárveiting til rekstrar húsnæðis sem nú er við lýði hrekkur ekki nema að hluta til fyrir þeim kostnaði. Þar munar einhverjum tugum milljóna á ári. Til þessa þarf að líta. Svona getur þetta ekki gengið áfram. Félag tækniskólakennara minnir líka á að við skólann starfi ákveðinn fjöldi kennara sem ekki hefur meistarapróf og þeir telja brýnt að þeim sem hafa hug að auka við menntun sína til að uppfylla skilyrði laganna verði gert það kleift með því að til komi fjárstuðningur frá ríkisvaldinu. Ég tek undir þá ósk þeirra. Hér er einnig umsögn frá Alþýðusambandi Íslands. Í umsögn sinni minnir það á að milli Alþýðusambandsins og Samtaka iðnaðarins ásamt fleiri aðilum hafi myndast ágætissamstaða þegar þeir áttu í umræðum um yfirtöku á rekstri skólans og frekari þróun hans á háskólastigi. Ég tel ekkert því til fyrirstöðu, jafnvel þótt skólinn verði áfram rekinn sem ríkisskóli, að þetta góða samstarf Alþýðusambandsins og Samtaka iðnaðarins geti orðið skólanum til heilla í framhaldinu. Þeir segja að af hálfu ASÍ hafi í þessu starfi verið lögð sérstök áhersla á mikilvægi þess að varðveita ákveðin sérkenni Tækniskólans sem hafi verið ein af meginástæðunum fyrir stofnun hans á sínum tíma. Þeir segja að þessi sérkenni hafi birst á tvennan hátt aðallega, þ.e. að Tækniskólinn hafi laðað að námi fólk sem komi með fjölbreytta menntun og reynslu úr atvinnulífinu og að hann hafi lagt sig sérstaklega eftir að þjóna þörfum þessa hóps. Í þeim efnum hafi frumgreinadeild skólans gegnt mikilvægu hlutverki og Tækniskólinn hafi leitast við að eiga gott samstarf við atvinnulífið og fyrirtækin og lagt sig eftir að mæta þörfum þeirra fyrir starfsmenn með trausta og góða tækni- og rekstrarþekkingu. Þeir telja að frv. styðji kannski ekki alveg nógu vel við þeirra óskir og segja eftirfarandi annmarka vera á frv. Ég tel að jafnvel þó við samþykktum þessi lög núna sé ekkert því til fyrirstöðu að á næstu árum verði gerðar á þessum lögum breytingar ef það hentar til að styðja betra samstarf við atvinnulífið, sem ég legg áherslu á að sé mjög þarft og auðvitað þarf að styðja við þó ég telji að fyrir bestu sé að skólinn sé rekinn sem ríkisháskóli. En þeir segja þessa annmarka vera eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,1. Tækniskóli Íslands er skóli fyrir atvinnulífið. Í samræmi við þetta sitja fulltrúar atvinnulífsins, fulltrúar launafólks og atvinnurekenda í núverandi stjórn Tækniskólans. Í 5. gr. frumvarps um Tækniháskóla er greint frá sex manna háskólaráði. Það skýtur skökku við að ekki er gert ráð fyrir fulltrúum atvinnulífsins, hvorki fulltrúum launafólks eða atvinnurekenda, í háskólaráði. Með því eru útilokuð bein áhrif atvinnulífsins á stjórn skólans. Slíkt skapar hættu á að skólinn einangrist frá atvinnulífinu ...`` Þetta segja þeir og ég get að nokkru leyti tekið undir þetta og tel að á þessu þurfi að ráða bót í framtíðinni. Að öðru leyti segja þeir, með leyfi forseta: ,,2. Tækniskólinn hefur hingað til veitt iðnaðarmönnum og í vaxandi mæli á seinni árum öðrum sem koma úr atvinnulífinu framhaldsmenntun. Aðgengi þessara aðila að skólanum hefur verið tryggt með starfrækslu svokallaðrar frumgreinadeildar við skólann. Í frumvarpinu er ekkert kveðið á um núverandi frumgreinadeild eða með hvaða hætti þjónusta hennar verður leyst af hendi við stofnun Tækniháskólans. Í athugasemdum við frumvarpið segir aðeins: ,,Hins vegar er gert ráð fyrir áframhaldandi rekstri frumgreinadeildar við Tækniháskóla Íslands sem verði byggður á samningi milli háskólans og ráðuneytisins.`` Þessi málsgrein verður að teljast veikur grunnur til að tryggja þjónustu frumgreinadeildar.`` Ég vil segja að ég verð að vona að þetta sé nægilegt vegna þess að ég tel mjög mikilvægt í framhaldinu að þessi frumgreinadeild verði rekin með svipuðum hætti og hingað til. Þó auðvitað hefði verið æskilegt að það hefði verið tryggt betur í frv. verðum við að vona að með því að þessa er getið í athugasemdum á þennan hátt sé áframhaldandi rekstur deildarinnar tryggður. Þeir ítreka að lokum í umsögn sinni að mikilvægt sé að lög um Tækniháskóla feli í sér möguleika á öflugum gagnvirkum samskiptum skólans við atvinnulífið. Undir það tek ég heils hugar. Hér er umsögn frá BHM sem leggur sem endranær áherslu á náið samráð, einnig á undirbúningsstigum mála, við stéttarfélög starfsmanna og vill með þeim fyrirvara lýsa ánægju með sveigjanlega lausn í e-lið ákvæðis til bráðabirgða, enda er gert ráð fyrir að þeirri heimild verði beitt af jafnræði og með formlegum hætti. Að því sögðu vill BHM fagna frv., enda virðist sú menntun sem um ræðir í frv. sett á borð með annarri menntun á háskólastigi og gerir BHM ráð fyrir --- ég vil undirstrika þetta --- að jafnræðis verði sömuleiðis gætt í fjárveitingum til háskólans. Hér er hins vegar ein umsögn sem er svolítið í öðrum dúr. Hún er frá Háskóla Íslands. Þeir eru ekki alveg inni á þeirri hugmynd að reka Tækniháskólann sem sérstakan háskóla og segja í umsögn sinni m.a., með leyfi forseta: ,,Háskóli Íslands telur skynsamlegt að hugað verði að öðrum kostum en þeim að setja á laggirnar nýjan háskóla og vill benda á eftirfarandi hugmyndir sem þyrfti að að kanna og ræða miklu betur en gert hefur verið: 1. Tækniskólinn verði sjálfstæð deild í Háskóla Íslands með sérstakri áherslu á að styrkja hagnýtar rannsóknir í verklegum og tæknilegum efnum. 2. Tækniskólinn verði að sérstakri skor innan verkfræðideildar Háskóla Íslands.`` Einnig er í sérstakri tillögu sem send var frá Háskóla Íslands til hæstv. menntmrh. árið 1999 lagt til að iðnfræðinám verði flutt til Borgarholtsskólans. Iðnfræði er fimm anna viðbótarnám fyrir iðnmenntað fólk. Í öðru lagi benda þeir á að frumgreinadeild verði starfrækt við Borgarholtsskólann í Reykjavík og muni veita tæknistúdentspróf. Þessi viðhorf Háskóla Íslands fengu ekki miklar undirtektir innan hv. nefndar sem telur mikla nauðsyn fyrir bæði það nám sem er í boði í Háskóla Íslands og einnig það nám sem hefur verið í boði í Tækniskólanum, nú Tækniháskólanum. Þarna er mikill munur á. Ég minni t.d. á heilbrigðisdeildir í Tækniháskólanum sem eru mjög nauðsynlegur þáttur í íslenska menntakerfinu. Ég sé ekki ástæðu til að raska því sem verið hefur. Ég tel hins vegar ástæðu til að efla þessar deildir og efla samstarf þeirra í framtíðinni. Reykjavíkurakademían veitir umsögn um frv. til laga um Tækniháskóla Íslands og gerir ekki sérstakar athugasemdir við efnisatriði frv. en fagnar megintilgangi þess um að gera háskólann sjálfstæðari og laga skipulag hans og starfsemi að almennum lögum um háskóla. Jafnframt segir í umsögn Reykjavíkurakademíunnar að markmiðin sem skólanum eru sett í frv. mættu e.t.v. vera skýrari. Tæknifræðingafélag Íslands fagnar þeirri meginhugmynd frv. sem er að staðfesta stöðu Tækniskóla Íslands sem háskóla í skólakerfinu, jafnframt því sem skipulag skólans er aðlagað háskólalögum. Þeir fagna því að aðaláhersla verði lögð á eflingu tæknináms við skólann samkvæmt frv., en sakna þess samt að orðið tæknifræði komi hvergi fyrir í frv. Þeir hafa sérstakar áhyggjur af því að samkvæmt frv. verði ekki séð að fjárveitingar til skólans verði auknar frá því sem nú er og undir áhyggjur þeirra í því máli skal tekið. Þá vilja þeir minna á að á sameiginlegri menntastefnu Tæknifræðingafélags og Verkfræðingafélags Íslands hafi verið ályktað að námi í verkfræði og tæknifræði væri best fyrir komið í einum öflugum háskóla með sameiginlegri stjórnskipan, en aðskildum námsbrautum. Þeir benda á að hugsanlega gæti slíkur skóli orðið hluti af væntanlegum vísindagörðum sem ætlunin er að rísi í Vatnsmýrinni í Reykjavík á næstu árum. Þeir tala einnig um frumgreinadeild og segja að einn af hornsteinum Tækniskóla Íslands hafi verið rekstur frumgreinadeildar. Rekstur hennar hafi laðað til sín fjölda nemenda sem telja má fullvíst að ekki hefðu lagt fyrir sig nám í Tækniháskólanum nema vegna tilveru frumgreinadeildar. Til að tryggja rekstur deildarinnar er nauðsynlegt að hennar sé getið í frv. umfram það sem nú er, segja þeir. Þeir minna á að þörf sé á verulegu markaðsátaki við hinn nýja skóla. Einnig minna þeir á að þörf sé á endurskoðun tæknifræðináms hérlendis til samræmis við þær breytingar sem átt hafa sér stað á Norðurlöndum hin síðari ár. Þau atriði sem þeir horfa til eru eftirfarandi ...  Ég styð það eindregið að þetta frv. til laga verði afgreitt á þessu þingi. Ég vona samt að fjárhagsmál skólans fái betri afgreiðslu en felst í frv. og minni á að í sérstakri umsögn frá fjmrn. eru ákveðin atriði sem ekki gefa sérstakt tilefni til bjartsýni.

Herra forseti. Frv. til laga um Tækniháskóla Íslands hefur nú fengið eðlilega umfjöllun í hv. menntmn. þar sem kallaðir hafa verið til þeir gestir sem nefndin taldi nauðsynlegt að kalla til við umfjöllunina. Nefndin hefur lagt fram á þskj. sameiginlegt nál. vegna frv. og sömuleiðis á sérstöku þskj. nokkrar smávægilegar brtt. Herra forseti. Mér finnst rétt að undirstrika nokkur atriði í nefndaráliti hv. menntmn. Í fyrsta lagi fagnar nefndin því samhljóma að með þeim breytingum sem hér eru lagðar til sé því langþráða marki náð að Tækniskóli Íslands mun með þessu frv. komast á háskólastig og ástæða er til, herra forseti, að undirstrika að þeim áfanga fagnar nefndin samhljóma. Annað atriði, sem ég vil sérstaklega draga fram úr nál. nefndarinnar, er að nefndin telur afar mikilvægt að tryggja tengsl skólans við atvinnulífið og leggur þess vegna beinlínis til í nefndaráliti sínu að fulltrúar þeir sem gert er ráð fyrir samkvæmt frv. að hæstv. menntmrh. skipi í háskólaráðið komi úr atvinnulífinu. Þar hefur nefndin fyrir sér ummæli hæstv. ráðherra en það kom fram í ræðu hans við 1. umr. málsins að hann teldi mikilvægt að tengslin við atvinnulífið yrðu sterk, og þau yrðu tryggð. Hann sagði í ræðu sinni í þeim kafla sem fjallar um háskólaráðið sjálft að hann teldi að það færi vel á því að þeim tveim fulltrúum sem ráðherranum sjálfum væri gert að skipa í háskólaráðið væri gert að hafa mjög náin tengsl við atvinnulífið. Hæstv. ráðherra lagði til að nefndin mundi skoða þetta sérstaklega, og ítrekaði síðan afstöðu sína til málsins. Afstaða hans var sú að tengslin ættu að vera náin. Nefndin fjallaði formlega um málið og komst að þeirri niðurstöðu sem getið er um í nál., hún telur að fulltrúar þeir sem ráðherra tilnefnir eigi að koma úr atvinnulífinu. Þannig hefur menntmn. tekið undir með þeim umsagnaraðilum sem sérstaklega gátu um þetta atriði í umsögnum sínum. Má þar nefna Samtök vinnuveitenda og samtök launafólks, ASÍ. Hér er algerlega skýrt talað af hálfu nefndarinnar. Um þetta var enginn ágreiningur þannig að hér var tekið undir orð hæstv. menntmrh. og ákveðinna umsagnaraðila. Þetta er tillaga menntmn. sem fylgir frv. til lokaafgreiðslu þess. Þriðja atriðið sem ég vil sérstaklega geta um í nál. menntmn. varðar möguleika Tækniháskólans á samstarfi við aðra háskóla. Það var samdóma álit nefndarinnar að samstarf milli þessa háskóla og annarra skóla á háskólastigi yrði mikið, og traustan grunn þyrfti að leggja að því samstarfi. Það er eðlilegt, herra forseti, að slíkur grunnur verði lagður á formlegan hátt þannig að það má ætla að þegar Tækniháskóli Íslands tekur til starfa verði tekið fast á málum sem lúta að samstarfi Tækniháskólans og annarra háskóla á Íslandi. Þar má t.d. nefna verkfræðideild Háskóla Íslands eða Háskólann á Akureyri. Það er alveg ljóst að vilji nefndarinnar í þessum efnum er samdóma. Það þarf að leggja formlegan grunn að þessu samstarfi þannig að það sé tryggt og menn viti eftir hvaða línum slíkt samstarf kemur til með að ganga eða því er gert að ganga. Þá er enn eitt atriði sem ég vil ramma sérstaklega inn varðandi álit menntmn. í umfjöllun um frv. Það varðar rannsóknarþáttinn. Það var nokkuð um það rætt í 1. umr. um þetta mál á Alþingi að ákvæðið sem í frv. fjallar um rannsóknir skólans sé eingöngu heimildarákvæði en um það er getið í 12. gr. frv., herra forseti, þar sem segir að Tækniháskóla Íslands sé heimilt að starfrækja rannsóknarstofnun á eigin vegum eða í samvinnu við aðra sem sinni hagnýtum rannsóknum og þróunarstörfum í þágu atvinnulífsins. Menntmn. var algjörlega sammála um að eðlilegt væri að Tækniháskólinn stundaði rannsóknastörf og var sömuleiðis sammála um að þeim þyrfti að finna ákveðinn formlegan farveg. Hins vegar mótmælti því enginn, herra forseti, í nefndinni að eðlilegt væri að þau skref yrðu tekin, eitt af öðru, þannig að nefndin viðurkennir að háskólinn eða rannsóknastofnun sem rekin yrði við Tækniháskólann komi ekki til með að stökkva fullsköpuð fram á fyrsta degi. Ég tel nefndina líta þarna á afar raunsæjan hátt á þessi mál. Það er vilji nefndarinnar að skólanum verði gert kleift að stunda rannsóknir á sínu sviði og það er vilji nefndarmanna að það gerist á eðlilegan hátt í framhaldi af því að skólinn fari á háskólastig. Þessi hugsun er orðuð þannig í nál., með leyfi forseta: ,,Tækniháskóla Íslands er þannig gert kleift að hafa samstarf við fyrirtæki og rannsóknastofnanir atvinnulífsins á fjölbreyttum grunni sem er mikilvægt til að efla og styrkja starfsemi hans og uppbyggingu til frambúðar. Nefndin telur að hér sé um að ræða lykilatriði í þeim tilgangi að tengja Tækniháskólann við atvinnulífið.`` Heimildin varðandi rannsóknirnar, herra forseti, er opin og eins og segir í nál. er hún það vegna þess að háskólinn þarf að geta lagað sig að rannsóknarvinnu. Hann er ekki rannsóknastofnun í dag þannig að það er í sjálfu sér samþykkt og nefndin sættir sig við að þessi skref verði tekin. Það er samt alls engin ástæða til að ætla það af því sem sagt hefur verið í þessu máli af stjórnvöldum, og þá á ég við hæstv. menntmrh. og þá starfsmenn menntmrn. sem komu á fund nefndarinnar, að menn vilji ekki að af rannsóknastarfi Tækniháskólans verði. Þá er enn eitt atriðið sem ber að fjalla hér um, herra forseti, og það eru fjármál skólans. Það er alveg gífurlega alvarlegt að frv. skuli lagt fram með umsögn frá fjárlagaskrifstofu fjmrn. þar sem hún gerir beinlínis ráð fyrir því að skólinn hagræði í rekstri sínum til þess að hægt sé að halda honum innan fjárlaga og vinna upp uppsafnaðan halla. Ég lýsi því yfir, herra forseti, að álit fjárlagaskrifstofu fjmrn., sem fylgir þessu frv., er algerlega óraunhæft. Í því er þannig haldið á málum að menn sem staðið hafa að samningu þess kjósa að horfa fram hjá veruleikanum í þessum efnum. Veruleikinn er sá, herra forseti, að reiknilíkan það sem Tækniskóla Íslands hefur verið gert að starfa eftir á afskaplega illa við ákveðna þætti í skólanum, m.a. þann þátt sem lýtur að húsnæði þess. Tækniskóli Íslands hefur verið rekinn í leiguhúsnæði. Reiknilíkanið um framhaldsskóla, herra forseti, er afar óhagstætt þeim skólum sem þurfa að reka sig í leiguhúsnæði. Nú skal ég fara um það nokkrum orðum, herra forseti, hvers vegna reiknilíkanið er óhagstætt þessari tegund skóla. Það tekur í sjálfu sér ekki mið af raunverulegu verði á leigumarkaði. Það er lykilatriði, herra forseti. Ef líkanið á að virka fyrir skóla sem leigja húsnæði á markaði er algert skilyrði að líkanið horfi á markaðinn og verð á markaði eins og það er en ekki í gegnum einhver önnur gleraugu. Sannleikurinn er sá að eðlilegt leigugjald á ári sem húseigandi þarf að fá fyrir húsnæði sitt til að hann fari ekki í mínus út úr þeirri ákvörðun sinni að leigja það er talið 12% af matsverði fasteignarinnar á ári. Reiknilíkan menntmrn. fyrir framhaldsskólana sem þurfa að leigja gerir einungis ráð fyrir því að húseigandinn fái 5% af markaðsverði eignarinnar í sinn hlut á ári. Hér munar 7 prósentustigum, herra forseti, og það er algerlega deginum ljósara að meðan þessi munur er á hinum raunverulega leigumarkaði og reiknilíkani framhaldsskólanna söfnum við halla. Það er algert skilyrði í því máli sem hér er um rætt að reiknilíkaninu verði breytt á þann hátt að það henti skólum sem leigja á almennum leigumarkaði en ekki sé miðað við einhverjar allt aðrar staðreyndir í reiknilíkaninu en tíðkast eða þekkjast á hinum almenna leigumarkaði. Þegar þetta mál var til 1. umr., herra forseti, kom fram í ræðu hæstv. menntmrh. að reiknilíkanið væri í endurskoðun. Það kom líka fram í máli hans að hæstv. ráðherrann ætlaði að beita sér fyrir því að þetta yrði skoðað þó að meginatriði í máli hæstv. ráðherra hafi verið að það sé skilyrði að skólar haldi sig innan fjárlaga. Um það eru þingmenn eftir því sem ég hef heyrt, herra forseti, allir sammála. Stofnanir þurfa auðvitað að halda sig innan fjárlaga. Í fjárlögunum verður þá líka að ganga út frá einhverjum raunhæfum markmiðum og áætlunum. Það er fullyrt í eyru menntmn., herra forseti, að hvað leiguþáttinn í húsnæðismálum framhaldsskólanna varðar þurfi að verða breytingar því þar er ekki gengið út frá raunhæfum hlutum. Herra forseti. Að öðru leyti verður að segjast að nefndin lýsti á fundum sínum um málið áhyggjum af uppsöfnuðum halla skólans. Í gögnum málsins kemur fram að uppsafnaður halli sé um 260 millj. kr. og þar er um að ræða bráðabirgðatölur frá Ríkisbókhaldi. Í umsögn fjmrn. er fjallað um að fjárhagsvandi skólans sé ekki síst kominn til vegna fámennra nemendahópa á tæknisviðum og vegna mikils kennslustundafjölda. Þar eru tveir þættir nefndir, herra forseti, sem líka heyra reiknilíkaninu til þannig að við endurskoðun reiknilíkansins verður að skoða þessi mál á raunsæjan hátt. Ef reiknilíkanið kemur illa út fyrir fámenna nemendahópa þarf að gera bragarbót þar á. Það er ekki raunhæft að ætla að Tækniháskólinn geti með handafli fjölgað í nemendahópum sínum. Það er eðlileg og stöðug aðsókn að Tækniháskólanum og því námi sem þar er í boði. Það er jafnvel einhver þörf, virðist vera, úti í samfélaginu fyrir einhverja fjölgum en þá hefur Tækniskóli Íslands ekki fengið það svigrúm sem hann hefur kannski talið eðlilegt til þess að fjölga enda kallar fjölgun í nemendahópum á fjölgun starfsfólks. Hér þarf að taka vel á í endurskoðun reiknilíkansins þannig að við fjöllum um hluti sem eru raunhæfir og að reiknilíkanið standist skoðun. Ég mótmæli þeirri fullyrðingu sem kemur fram í umsögn fjmrn., fjárlagaskrifstofu, að verulegar breytingar þurfi að gera á náminu og endurskipuleggja þjónustuna til að draga úr kostnaði. Ég tel nauðsynlegt á hinn bóginn, herra forseti, að endurskoða reiknilíkanið til þess að búa þannig um hnúta að nám það sem nauðsynlegt er fyrir skólann að veita verði hægt að veita af fullri reisn og af fullum metnaði innan þess reiknilíkans sem í gildi er. Að öðrum kosti bjóðum við upp á fatlað nám, hálfkarað nám, og það er ekki vilji þeirra hv. alþm. sem fjölluðu um þetta mál í menntmn. að þannig verði um hnútana búið að hér verði um ófullkomið nám að ræða. Fólk talaði um það í nefndinni að það vildi standa af fullum metnaði að þessu máli og þar verður að tryggja, herra forseti, að slíkt geti orðið ofan á. Herra forseti. Eftir að nefndin lauk umfjöllun um málið hefur upp hafist í fjölmiðlum nokkur umræða um frumgreinadeildina svokölluðu, þ.e. hið sérhæfða aðfararnám að Tækniháskólanum væntanlega, en eins og kom fram í máli síðasta ræðumanns, hv. þm. Sigríðar Jóhannesdóttur, er getið um það í umsögn með frv. að gert sé ráð fyrir því að sérhæft aðfararnám verði áfram til staðar við Tækniháskóla Íslands þó að það nám sé eðli málsins samkvæmt ekki á háskólastigi. Um það er getið í grg. að frumgreinadeildin sem nú er rekin verði áfram rekin við Tækniháskólann og að sá rekstur verði byggður á samningi milli háskólans og ráðuneytisins. Mikilvægt er að ramma það inn, herra forseti, að nefndin tók undir þann vilja sem kemur fram í grg. með frv. og kom einnig fram í ræðu hæstv. menntmrh. við 1. umr. um málið. Það er alveg ljóst að hafa verður í huga þær áhyggjur sem hafa komið fram í fjölmiðlum núna síðustu vikurnar og m.a. í grein, sem birtist í Morgunblaðinu fyrir tæpum tveimur vikum, þar sem fjallað var um hlut frumgreinadeildarinnar, grein sem skrifuð var af forstöðumanni núverandi frumgreinadeildar, Málfríði Þórarinsdóttur, en þá fjallaði hún um, í þeirri grein sem birtist í Morgunblaðinu 20. apríl 2002, að mjög mikilvægt væri að tryggja verkmenntuðu fólki viðhlítandi undirbúning að námi í sérgreinadeildum skólans og deildin hefði verið valkostur verkmenntaðs fólks og þyrfti að vera slíkur valkostur til staðar áfram. Menntmn. tók í raun og veru undir þessa meginhugsun og ég tel að með yfirlýsingum hæstv. ráðherra við 1. umr. málsins sé það alveg ljóst að ekki eru fyrirhugaðar neinar breytingar á frumgreinadeild. Hitt verður auðvitað að taka til skoðunar, sem vakin hefur verið athygli á í bréfi til alþingismanna frá stjórn Félags tækniskólakennara, að tryggja verður að réttarstaða kennara við frumgreinadeild Tækniskóla Íslands verði tryggð, eða það þarf að greina hver hún er, í kjölfar gildistöku þessara væntanlegu laga um Tækniháskólann. Það kemur fram í bréfi sem stjórn Félags tækniskólakennara ritaði menntmn. Alþingis, eða sendi afrit af til menntmn. Alþingis því að þetta bréf er reyndað ritað til menntmrn. 23. apríl 2002, en þar kemur fram að stjórn Félags tækniskólakennara líti þannig á um tímabundna ráðningu eða skipun frumgreinakennara sem ekki uppfylla hæfisskilyrði háskólakennara að þeim verði boðið sambærilegt starf við þá frumgreinadeild sem rekin verði til Tækniháskóla Íslands samkvæmt samningi milli háskólans og ráðuneytisins. Ég sé ekki ástæðu til annars, herra forseti, en að viðurkenna hér að auðvitað er alveg nauðsynlegt að gengið verði frá því formlega með kennara við frumgreinadeild Tækniskóla Íslands hver staða þeirra verður í nýju umhverfi. Það er eðlilegt að menntmn. fylgist með því hvernig ráðuneytið svarar þessu erindi stjórnarinnar og ef fram þurfa að fara einhvers konar viðræður við ráðuneytið um aðlögun að breyttu starfsumhverfi þeirra kennara sem ekki uppfylla hæfisskilyrði háskólakennara, þá er eðlilegt að hvetja til þess að slíkar viðræður fari fram því annað væri í sjálfu sér ekki í samræmi við vilja menntmn. Hv. þm. Sigríður Jóhannesdóttir fór í nokkru máli í ræðu sinni áðan yfir umsagnir þær sem bárust til menntmn., en að mínu mati, herra forseti, ganga þær fyrst og síðast út á það að fagna því að málið skuli nú loksins vera fram komið. Fólk fagnar því að tækninám á Íslandi skuli á þennan hátt flutt á háskólastig. Ég lét í ljós í ræðu minni við 1. umr. málsins ánægju með að málið skuli vera að fá þessar farsælu lyktir og ég lít svo á að ítrekaðar tilraunir til þess að einkavæða tækninám á háskólastigi hafi í raun og veru verið lagðar á hilluna. Ég lít svo á að með yfirlýsingum hæstv. menntmrh. sjái allir sem sjá vilja að hér er gert ráð fyrir að settur verði á laggirnar ríkisháskóli sem heiti Tækniháskóli Íslands og hæstv. ráðherra hefur ekki gefið okkur að mínu mati í máli sínu tilefni til annars en að ætla að um hann komi til með að ríkja friður og sátt. Ég treysti því, herra forseti, að fullkomin einlægni búi að baki og engin áform séu um það hjá ríkisstjórninni að gera neitt annað en það sem þetta frv. virðist ganga út á, þ.e. að hér verði rekinn metnaðarfullur og öflugur tækniháskóli sem taki við því hlutverki sem Tækniskóli Íslands hefur reynt að sinna eftir fremsta megni hingað til. Ég hef áður getið um framtíðarsýn Tækniskóla Íslands í ræðum mínum í þessu máli, herra forseti. Ég ítreka að þingmenn hafa fengið í hendur skýrslu Tækniskólans um stöðumat hans og framtíðarsýn. Í henni getur að líta metnaðarfullar hugmyndir starfsfólks og kennara skólans þar sem því er lýst á hvern hátt fólk sem starfað hefur í Tækniskóla Íslands sér þessa umbreytingu eiga sér stað. Ég sé ekki annað en hér sé boðuð öflug framtíðarsýn sem geti nýst Tækniháskóla Íslands til bjartrar framtíðar. Eini skugginn sem segja má að beri á er uppsafnaður rekstrarhalli Tækniskólans. Ég ítreka það núna, herra forseti, í lok ræðu minnar að lífsnauðsynlegt er að það fólk sem rekur Tækniskóla Íslands fái öruggt og ákveðið vilyrði fyrir því að rekstrarhalli Tækniskóla Íslands verði ekki heimanmundur sem Tækniháskóli Íslands kemur til með að þurfa að taka við. Það hlýtur að vera alger krafa úr þessum sal að rekstrarhallinn verði afgreiddur, frá honum gengið áður en ný háskólastofnun verður formlega sett á laggirnar. Það er ekki hægt að bjóða því fólki sem á að fylgja hinni öflugu framtíðarsýn um tækninám á háskólastigi inn í framtíðina upp á að það hafi þennan slóða í eftirdragi, ég legg á það mjög mikla áherslu, herra forseti. Ég tel að við getum skilið orð hæstv. menntmrh. á þann hátt að slíkt samkomulag eða slíkur frágangur verði á rekstrarhallanum að ekki þurfi að fylgja Tækniháskóla Íslands. Nú gengur hæstv. menntmrh. í salinn og ég treysti því að hann geti þá fullvissað okkur áfram um að Tækniháskóli Íslands komi til með að byrja starfsævi sína á hreinu borði en ekki með langan skuldaslóða Tækniskóla Íslands á bakinu sem eins og ég hef rekið í máli mínu helgast af ákveðnum göllum í reiknilíkani því sem honum hefur verið gert að starfa eftir. Og ég treysti því líka að hæstv. ráðherra komi til með að staðfesta þær vonir menntmn. sem ég hef getið um í ræðu minni, að hér verði staðið að málum á öflugan hátt þannig að skólastofnunin þurfi ekki að bera neinn kinnroða þegar hún stígur sín fyrstu spor, fyrirheitin um rannsóknaþáttinn séu til staðar og það eigi að standa að baki henni sem rannsóknastofnun. Þó svo við samþykkjum öll að það sé gert skref fyrir skref, þá treysti ég því að hæstv. ráðherra komi til með að staðfesta þær vonir sem mér finnst að hafi ríkt hjá menntmn. Og ég lýsi ánægju minni með þann einhug sem ríkti í nefndinni við alla umfjöllun þessa máls þar.

Herra forseti. Með því frv. sem hér um ræðir er verið að staðfesta stöðu Tækniskólans á háskólastigi og breyta innra stjórnkerfi hans til samræmis við almenn lög um háskóla. Í frv. felst mikil framför frá núverandi starfsumhverfi Tækniskóla Íslands og nauðsynlegt fyrir áframhaldandi uppbyggingarstarf skólans að það verði að lögum nú í vor. Það hefur berlega komið í ljós, bæði af þeim umsögnum sem hv. menntmn. hafa borist vegna málsins sem og af málflutningi gesta nefndarinnar, að almenn sátt ríkir um frv. efnislega. En vissulega hafa menn áhyggjur af þeim fjárhagsvanda sem skólinn hefur átt við að etja á undanförnum árum og er uppsafnaður fjárhagsvandi skólans nú um 260 milljónir sem er mjög alvarlegt mál. En ljóst er að fjárhagsvandi skólans stafar að miklu leyti af óhagstæðum bekkjareiningum, þ.e. fámennum bekkjardeildum, og á það einkum við um bekkjardeildir í heilbrigðisgeiranum. Reynt hefur verið að taka inn nemendur einungis annað hvert ár en gallinn við það er að þeir nemendur sem ætla að hefja nám en fá ekki vegna þess að það hittir ekki á inntökuár skila sér ekki inn síðar heldur leita frekar inn á aðrar námsbrautir. Í Tækniskólanum hefur verið reynt að miða við sjö nemenda lágmark í bekkjardeildir, en í sumar bekkjardeildir, eins og í meinatækni og geislafræði, þarf einnig að beita fjöldatakmörkunum vegna þess að ekki er hægt að koma nema takmörkuðum fjölda nemenda inn í starfsþjálfun á heilbrigðisstofnunum. Með því að setja Tækniháskólanum þessi sérlög er verið að auðvelda honum samstarf við aðra háskóla. Í gildi hefur verið samstarfssamningur á milli Tækniskólans og Háskólans á Akureyri og víst er að það samstarf verður reynt að efla enn frekar sem og að auka enn á samstarf við aðra háskóla. Í 12. gr. frv. er kveðið á um að Tækniháskóla Íslands sé heimilt að starfrækja rannsóknastofnun á eigin vegum eða í samvinnu við aðra sem sinni hagnýtum rannsóknum og þróunarstörfum í þágu atvinnulífsins. Ég tel afar jákvætt að þarna sé um rannsóknaheimild að ræða en ekki rannóknaskyldu. Það er sem sagt ekki verið að skella á skólann lagaskyldu um rannsóknarvinnu sem hann er e.t.v. ekki fær um að sinna í upphafi heldur getur hann eftir efnum og ástæðum þróað sig upp á það stig að efla sitt rannsóknastarf og hann á að hafa fullt sjálfstæði til að fóta sig sjálfur á þeirri braut. Það er ekki endilega samasemmerki á milli aukinna fjárframlaga frá hinu opinbera og rannsóknastarfa heldur eru rannsóknir sem unnið er að innan háskóla oft og tíðum unnar fyrir einkaaðila og þá jafnframt kostaðar af þeim. Stefna ber að því að Tækniháskóli Íslands verði virtur fagháskóli á sviði tækni og rekstrar og nauðsynlegt er að opna skólann fyrir nýjum námsbrautum og svara þannig nútímakröfum atvinnulífsins.

Herra forseti. Hæstv. sjútvrh. hefur ákveðið að kvótasetja norsk-íslenska síldarstofninn í samræmi við úthafsveiðilögin. Samfylkingin hefur haft allt aðra stefnu en meiri hlutinn á Alþingi þegar kemur að úthlutun veiðiréttinda og hefur í samræmi við það margoft lagt til að öðruvísi yrði farið með þennan stofn en að úthluta varanlegum aflahlutdeildum og það án endurgjalds. Hvaða viðmiðunarár meiri hlutinn kýs að nota við slíkar kvótasetningu er ekki grundvallarmál. En stefna meiri hlutans við úthlutun veiðiréttar er óásættanleg og til að undirstrika andstöðu sína greiðir Samfylkin atkvæði gegn þessu máli.

Virðulegur forseti. Hér er verið að afgreiða heildarlög um barnavernd og þingmenn munu greiða atkvæði um mjög margar brtt. Þingmenn Samfylkingarinnar og eflaust allir þeir þingmenn sem unnu að þessu frv. munu greiða atkvæði með þeim tillögum.

Herra forseti. Við greiðum hér atkvæði um afskaplega merkilegt mál, barnaverndarlög, sem mikið var rætt og unnið í hv. félmn. Ég stóð þar að þeim tillögum sem hér eru lagðar til. Þó er geri ég athugasemd við eitt atriði. Ég lagði það til í nefndinni að alls staðar í lögunum yrði rætt um barn sem einstakling en ekki börn sem hjörð. Því var ekki fylgt og ég veit ekki hvernig stendur á því að brtt. og nál. er ekki í samræmi við þennan vilja nefndarinnar. Þrátt fyrir það tel ég að það sé ekki svo veigamikið mál að hafa alls staðar barn sem einstakling og greiði ég þessu atkvæði mitt. En það er með ákveðinni eftirsjá því að ég hefði viljað sjá lögin fallegri að þessu leyti.

Herra forseti. Í þessum brtt. kemur í fyrsta lagi fram að staðið verði við það sem fram kemur í erindisbréfi forsrh. um þetta mál frá 11. júní 2001, um að starfsfólki verði tryggð sambærileg störf hjá þeim stofnunum sem taka við verkefnum Þjóðhagsstofnunar og í öðru lagi að stofnað verði sérstakt hagsvið við skrifstofu Alþingis til þess að staða þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu veikist ekki við þessa breytingu, en þingmenn, ekki síst í stjórnarandstöðu, geti leitað sér aðstoðar hjá óháðum aðila með ráðgjöf, upplýsingar og útreikninga. Það kemur fram í síðari tölulið þessarar brtt.

Herra forseti. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs stóðu að þingmáli sem gerði ráð fyrir vandaðri endurskoðun á starfsemi Þjóðhagsstofnunar. Það þingmál fékk mjög góðar viðtökur hjá umsagnaraðilum en fékkst hins vegar ekki afgreitt út úr efh.- og viðskn. Við svo búið ákváðum við að standa að brtt. ásamt öðrum þingmönnum stjórnarandstöðunnar sem ganga út á tvennt, annars vegar að styrkja Alþingi til upplýsingaöflunar um hagræn efni og hins vegar að sjá til þess að starfsmönnum Þjóðhagsstofnunar verði tryggð sambærileg störf eins og þeim hafði verið heitið. Við viljum að þessi loforð séu lögbundin. Eitt vil ég segja, herra forseti. Af hálfu þingsins og af hálfu stjórnarandstöðunnar verður fylgst með því hvort starfsmönnum Þjóðhagsstofnunar verða tryggð sambærileg störf og sérstaklega þeim sem hafa talað máli starfsmanna frammi fyrir þingnefnd.

Herra forseti. Ríkisstjórnarflokkarnir eru að gera mikil mistök með því að leggja niður Þjóðhagsstofnun. Það styðst hvorki við hagfræðileg né fagleg rök og mun kosta tugi milljóna í aukin útgjöld. Það er því engin skynsemi í þessari leið. Ég mótmæli líka harðlega þeim vinnubrögðum sem viðgengist hafa í öllu þessu máli gagnvart starfsfólkinu. Þau eru ríkisstjórninni til skammar.

Herra forseti. Ég tek undir það með hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni að framganga forsrh. í þessu máli hefur verið furðuleg en því lýsti hv. þm. svo í viðtali við fjölmiðla í mars 2001. Ekki tekur betra við þegar málinu er þjösnað í gegnum þingið með þeim hætti sem raun ber vitni eftir að stjórnarflokkarnir hafa loksins lamið sig saman um málið í bakherbergjum. Hér áðan gerðist sá dapurlegi atburður að ofan í kaupið felldi meiri hlutinn einfaldar brtt. sem hefðu þó lagfært málið, annars vegar gagnvart starfsmönnum og hins vegar tryggt að Alþingi hefði eitthvert bolmagn til að skoða þjóðhagsleg málefni á sjálfstæðum forsendum eftir að Þjóðhagsstofnun væri slegin af. En það er til marks um vinnubrögðin og viðhorfin hjá stjórnarliðinu að ekki einu sinni er léð máls á lagfæringum af þessu tagi, t.d. hvað það varðar að tryggja starfsmönnum sambærleg störf. Það er of mikið í lagt af hálfu stjórnarinnar. Það er því ekki annað hægt, herra forseti, en að lýsa skömm sinni á þessum vinnubrögðum.

Virðulegi forseti. Það er ekkert náttúrulögmál að Þjóðhagsstofnun skuli vera til. Það mun sýna sig að þeim verkefnum sem stofnunin hefur sinnt mun verða fyrir komið með öðrum hætti þannig að fullur sómi er að og þau munu öll verða unnin með vönduðum hætti, hér eftir sem hingað til. Varðandi það sem snýr að starfsfólkinu liggur fyrir að ekki mun verða gert neitt á hlut starfsfólksins. Það verður allt saman eðlilegt, hvernig farið verður með störf þess og stöðu í sambandi við þessar breytingar. Þetta frv. er því hið besta mál og verður spennandi að sjá hvort hagur þjóðarinnar muni ekki bara batna við það að Þjóðhagsstofnun verður lögð niður.

Herra forseti. Skyldi veðrið batna ef við leggjum niður Veðurstofuna? Ég lýsi eindreginni andstöðu við frv. ríkisstjórnarinnar um að leggja Þjóðhagsstofnun niður. Þetta kemur til með að veikja möguleika Alþingis og aðila á vinnumarkaði til að fá aðgang að upplýsingum um efnahagsmál. Þetta er gert á sama tíma og stefnt er að því að styrkja pólitískt framkvæmdarvald í þessu efni. Það má því til sanns vegar færa að þessi ráðstöfun komi til með að grafa undan lýðræðislegri umræðu í landinu.

Herra forseti. Brtt. sem ég flyt við 3. gr. frv. til laga um samgönguáætlun felur það í sér að samgrh. hafi yfirumsjón með gerð samgönguáætlunar, feli hana ekki svokölluðu samgönguráði eins og segir í 3. gr. Enn fremur kveður brtt. mín á um að til samgönguþings sem á að fjalla um stefnumörkun og hugmyndir í samgöngumálum verði ýmsum fulltrúum boðið og kveðið á um víðtækt samstarf við bæði aðila á sviði umhverfismála, náttúruverndar, öryggismála og byggðamála. Brtt. mín fjallar um að hæstv. samgrh. axli ábyrgð á gerð samgönguáætlunar en styðjist við ákveðið form að ráði sér til aðstoðar.

Herra forseti. Þrátt fyrir ýmsa annmarka sem eru á frv. til laga um samgönguáætlun, svo sem að tillaga um að tekið skuli fullt tillit í stefnumörkuninni til umhverfismála, byggðamála, öryggismála og fleiri þátta við gerð samgönguáætlunar, hafi verið felld hefur þeirri skoðun verið komið rækilega á framfæri við meðhöndlun þessa frv. að það að vinna samræmt að samgönguáætlun er virkilega og sannarlega spor í rétta átt. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs styðjum frv. þó að við höfum bent á ýmislegt sem betur mætti fara í því.

Herra forseti. Þetta mál er illa undirbúið innan þingsins, en hvílir án efa í þéttu handsali utan þingsins. Þar horfi ég til hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar. Það er óásættanlegt að Alþingi samþykki ríkisábyrgð upp á 20 þús. millj. kr. án þess að upplýsingar liggi fyrir um skilmálana og eftir að lögum um ríkisábyrgð er vikið til hliðar. Þetta mál er ríkisstjórninni og stjórnarmeirihlutanum á Alþingi til mikillar vansæmdar.

Herra forseti. Með frv. þessu er verið að veita fjmrh. heimild til þess að veita ríkisábyrgð að tilteknum skilyrðum uppfylltum. Ég vil taka það fram að þessari heimild verður beitt af varfærni og í fyllsta samræmi við þær reglur sem gilda um ríkisaðstoð á Evrópska efnahagssvæðinu. Það þarf kannski ekki að taka það fram. Það er svo sjálfsagt mál. 
             Ég vil geta þess jafnframt að kjarni málsins er auðvitað það tækifæri sem felst í máli þessu, það tækifæri til atvinnusköpunar á nýju sviði sem hér er verið að leggja grunninn að. Og það er að sjálfsögðu mjög athyglisvert hvaða aðilar innan þingsins hafa hæst út af þessu máli og reyna að leggja stein í götu þess eftir fremsta megni.

Herra forseti. Það er afar ámælisvert hvernig stjórnarflokkarnir keyra málið með hraði í gegnum þingið án þess að nauðsynleg gögn fáist, eins og mat á gjaldþrotalíkum og viðskiptaáætlun, og það er auðvitað sérlega ámælisvert að ríkisábyrgðalögum er kippt úr sambandi. 20 milljarða ríkisábyrgð til eins fyrirtækis er afar hæpin enda telja margir miklar líkur á því að þessi ábyrgðarveiting gangi gegn jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar og samkeppnislögum. Öll þjóðin er knúin til að taka ábyrgð á gífurlegri áhættufjárfestingu sem margir telja líkur á að muni falla á skattgreiðendur. Það er líka kaldhæðnislegt að Sjálfstfl. skuli vera í forsvari fyrir svona ríkisforsjá og pilsfaldakapítalisma sem ég hafna. Ég segi nei.

Herra forseti. Óðinn má vita með hvaða ráði þeir menn eru sem fyrir þessum málatilbúnaði standa, en með réttu ráði virðast þeir ekki vera. Ég tók sérstaklega eftir orðum hæstv. fjmrh., og fagna þeim, um að hann muni ekki beita þeirri heimild sem hér stendur til að veita honum nema eftir ítarlega athugun og vandlega yfirvegun. Ég geri ráð fyrir því að hann kalli eftir sérstöku mati t.d. á áhættu þessa máls. Ég sé ástæðu til að taka það fram að það verður auðvitað ekkert lagt upp úr því mati ef það verður unnið af hæstv. forsrh. eða spilafélögum hans.

Herra forseti. Í raun og veru ætti að vísa þessu máli frá, alveg óháð og burt séð frá efnislegum ágreiningi um innihald þess. Þetta mál er einfaldlega svo vanbúið og illa reifað fyrir þinginu að það er algerlega fráleitt að standa að verki með þessum hætti. Og það að hæstv. fjmrh. kemur hér upp og reynir að þvo hendur sínar með því að vísa til þess að um heimildarlög sé að ræða og að farið verði varlega með heimildina er eins og til þess að snúa hnífnum í sári Alþingis. Er það þannig sem Alþingi á að standa að verki, herra forseti? 

Ekki er ekki ætlast til þess að menn eigi í orðaskiptum hverjir við aðra þegar þeir kveðja sér hljóðs um atkvæðagreiðsluna heldur að þeir skýri afstöðu sína og ræði um það málefni sem þeir hafa kvatt sér hljóðs um.

Herra forseti. Ég er á móti þeirri stefnubreytingu hjá hæstv. ríkisstjórn að hverfa frá almennum til sértækra aðgerða og meira að segja til eintækra aðgerða því að hér er eingöngu verið að aðstoða eitt fyrirtæki. Í þessu felst mikil áhætta og áhættu á að fjármagna með áhættufé, ekki með lánsfé og alls ekki með ríkisábyrgð. Hv. þm. eru ekki í stöðu til þess að meta þá miklu áhættu sem hér er verið að leggja til og geta þar af leiðandi ekki tekið afstöðu til málsins. Þrátt fyrir þessa fyrirvara mína vona ég að þetta dæmi gangi upp fyrir þjóðina. En ég er eindregið á móti þessu frv. og mun greiða atkvæði gegn því á öllum stigum.

Herra forseti. Síðasti málsliður 1. gr. hljóðar svo: ,,Fjármálaráðherra veitir ábyrgðina að uppfylltum þeim skilyrðum sem hann metur gild.`` --- Punktur. Þetta eru hin tilteknu skilyrði sem hæstv. fjmrh. vísar til og reynir að verja sig með. Hér er verið að setja á borð eins manns, hæstv. fjmrh., einhver þann hroðalegasta kaleik sem ég veit til að nokkrum manni hafi verið skenktur í pólitík. En þó að hlutur hæstv. fjmrh. sé ótrúlegur í þessu máli, þ.e. að standa hér að verki með þessum hætti og ómerkja nýlega sett lög um ríkisábyrgð, þá er þetta mál auðvitað á ábyrgð ríkisstjórnarinnar allrar, allra ráðherranna og allra þeirra þingmanna sem ætla að greiða því atkvæði sitt, þar með talið Framsfl. Þó að hann hafi falið sig í þessari umræðu þá birtist hann hérna í atkvæðagreiðslunni.

Virðulegi forseti. Þetta mál hefur fengið eðlilega umfjöllun í efh.- og viðskn. þingsins. Þau sjónarmið sem menn vildu að kæmust þar að hafa fengið að komast að og verið rædd. Þær uplýsingar sem hægt var að afla komu fram og mér er ekkert að vanbúnaði frekar en meiri hluta nefndarinnar að taka ákvörðun í þessu máli. Að sjálfsögðu felur þetta mál í sér áhættu. Ég tel að það sé áhættunnar virði, að jafnvel þó að allt fari á hinn versta veg, sem maður vonar að sjálfsögðu að gerist ekki, þá muni samt hafa byggst upp á Íslandi mikil þekking á þessu sviði sem er alls óháð því hvort einstakt fyrirtæki lifir eða deyr eða hvernig því vegnar. Þess vegna tel ég einboðið að þetta mál gangi áfram til 3. umr. og verði að lokum að lögum á Alþingi.

Það er ábyrgðarleysi.

Herra forseti. Þetta frv. til laga um Tækniháskóla Íslands er fagnaðarefni. Það er fagnaðarefni að mál Tækniskólans skuli vera komin á þennan rekspöl. Það leit ekki út fyrir það á tímabili í vetur og á undanförnum tveimur árum þegar einkavæðingaræði ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar ætlaði að ganga af Tækniskólanum dauðum. Það átti fella hann inn í aðra einkaskóla á svipuðu sviði eins og hugmyndir voru um. Það er fagnaðarefni að einmitt nú þegar við fjöllum um þetta mál skuli þeim áfanga náð að skólanum skuli í bili a.m.k. hafa verið forðað undan einkavæðingarstraumi og einkavæðingargræðgi ríkisstjórnarinnar og að fram komi sjálfstæð og heildstæð lög um Tækniháskóla Íslands. Það er virkilega fagnaðarefni og ég held að ástæða sé til þess að undirstrika það hér. Samt er ástæða til þess að vera með nokkur varnaðarorð gagnvart fjármálum skólans. Staða Tækniskólans er mjög erfið fjárhagslega. Hann hefur ekki fengið úrbætur á fjárhagslegum grunni sínum eins og rétt og skylt hefði verið þannig að hann fer nú inn í sitt nýja umhverfi án þess að á þessum málum hafi verið tekið. Ég tel óásættanlegt, virðulegi forseti, að svo skuli vera. Það er erfitt fyrir nýja og gamla stofnun sem fer fram undir breyttum og framsæknum markmiðum að eiga jafnframt að búa við það óréttlæti sem hinn almenni framhaldsskóli hefur mátt búa við á undanförnum árum. Virðulegi forseti. Þeir framhaldsskólar sem hafa haft starfsnám, tækninám og verknám innan sinna vébanda eiga nú í miklum erfiðleikum fjárhagslega. Starfsmöguleikar þeirra eru skertir. Þær viðmiðanir sem notuðar eru til þess að skammta þessum skólum fjármagn taka ekki tillit til verknáms, starfsnáms og tæknináms, t.d. ekki varðandi stærð hópa því að eðlilega þurfa þessir skólar og hópar í þessu námi að vera minni en í almennu bóknámi. Til þessa er ekki tekið fullt tillit né nægilegt tillit í þeim fjárhagsramma sem þessum skólum er markaður. Sömuleiðis lendir þetta mál aftur í þeim vandræðum að þó að heimilt sé að vera með kannski 12--16 nemendur í tæknigreinum í verknámi þá er hins vegar gerð sú krafa að þeir séu stærri hópum, 20--26 manna hópum í bóklegum greinum. Þetta gerir þeim skólum sem stíla upp á og hafa hlutverk á sviði verknáms afar erfitt fyrir að rækja skyldur sínar. Hvernig hefur umræðan líka verið á undanförnum vikum og mánuðum? Samtök atvinnulífsins og fleiri aðilar hafa einmitt ályktað á þá lund að tækninám, starfsnám og iðnnám sé það nám sem hafi mest verið vanrækt hér á landi á undanförnum missirum og árum og ef við eigum að eiga möguleika á því að vera samkeppnisfær og halda innan lands tæknimenntuðu fólki og iðnmenntuðu fólki þá verður að gera stórátak í menntamálum á þessu sviði. Þetta eru skilaboðin til ríkisstjórnarinnar frá Samtökum atvinnulífsins. Herra forseti. Það er dapurt til þess að vita að hér skuli hvorki ýjað að því að úr málefnum þessa skóla verði leyst hvað þetta varðar né heldur að ekki skuli heldur liggja fyrir undir þinglok neinar yfirlýsingar af hálfu stjórnvalda um að gert verði stórátak í að efla tæknimenntun, starfsmenntun og iðnmenntun sem svo virkilega er þörf á og atvinnulífið kallar á. Það finnst mér dapurlegt og segja sitt um þær áherslur sem ríkisstjórn Davíðs Oddssonar, ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl., hefur haft í menntamálum á undanförnum missirum og árum, þ.e. að starfsnámið, iðnnámið og verknámið hafi verið vanrækt. Nú hrópar atvinnulífið á átak ef það á að takast að halda menntun og hæfni á þessum sviðum innan lands. Herra forseti. Það er fagnaðarefni að við skulum afgreiða lög um Tækniháskóla Íslands. Ég tel það mikilvægt skref á þessari leið. En enn þá vantar klára stefnuyfirlýsingu og stefnumörkun og aðgerðir af hálfu stjórnvalda í að efla og styrkja tækninám í landinu. Ég óska Tækniháskóla Íslands alls velfarnaðar og fagna því skrefi sem hér er verið að stíga varðandi málefni hans.

Herra forseti. Hér liggja fyrir málsskjöl varðandi frv. til laga um Tækniháskóla Íslands sem sýna að það er mikil samstaða um þetta mál sem ber að fagna því þetta er gott mál og vil ég nota tækifærið til að þakka hv. menntmn. fyrir vel unnin störf. Við 2. umr. málsins var spurt ítarlega um allmörg atriði, þar á meðal það sem hefur verið gert að umtalsefni hér við þessa umræðu en það er fjárhagsstaða Tækniskóla Íslands og með hvaða hætti Tækniháskólinn tekur við. Hér mun ég ekki gera annað en að endurtaka það sem ég sagði við 2. umr. málsins, að hinn nýi Tækniháskóli Íslands þarf að taka af festu á rekstrarmálum sínum. Þar sem starfsemi Tækniskóla Íslands var að mestu leyti á háskólastigi má búast við því að á þeim rekstrarvanda sem upp var kominn fyrir breytinguna þurfi að taka í Tækniháskóla Íslands. Það er hins vegar ljóst að taki Tækniháskóli Íslands af festu á rekstrarmálum sínum og haldi sig innan fjárheimilda mun menntmrn. leggja á það áherslu að skólanum verði gert kleift að takast á við uppsafnaðan rekstrarvanda. Ég vil einnig taka það fram að þau reiknilíkön sem notuð eru nú til viðmiðunar við fjármögnun skólakerfisins eru í mótun. Engum dylst að það þarf að gera á þessum líkönum breytingar til batnaðar, og verið er að vinna í því máli. Hins vegar getur engum dulist að það er ekki hægt að ganga í það mál öðruvísi en að líta á reiknilíkanið sem ramma utan um þær fjárheimildir sem skólarnir fá, og þær fjárheimildir verða skólarnir að virða á hverjum tíma. Síðan er gengið í að endurskoða þetta eftir því sem tilefni gefst til og líkönin eru þannig löguð að raunverulegum vandamálum sem upp koma. Það breytir ekki því að allir hljóta þingmenn að vera sammála um að skólastofnanir eiga allar að halda sig innan fjárheimilda enda vita menn að við það búa allar stofnanir ríkisins. Til þeirra er gerð sú krafa að þær haldi sig innan fjárheimilda.

Virðulegur forseti. Hér erum við að ræða um atvinnuréttindi útlendinga og tökum upp þráðinn þar sem frá var horfið sl. laugardag. Þetta frv. var í nefndinni á síðasta þingi og þá var farið allvel yfir málið. Ég og hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir vorum með brtt. við frv. sjálft, skrifuðum þar af leiðandi undir nál. með fyrirvara en erum sammála því að meginefni til. Það sem er afar gott kannski og jákvætt við þetta frv., miðað við stóra frv. sem kemur vonandi á dagskrá síðar í dag, er hvernig að því hefur verið unnið. Sérstakur vinnuhópur, bæði frá atvinnurekendum og verkalýðshreyfingu, vann í rauninni þessa vinnu og jafnframt þetta frv. þar sem verið er að taka inn talsvert af heimildum vegna EES þannig að það er mjög margt sem horfir til framfara í þessu frv. Umsagnir voru líka tiltölulega jákvæðar. Á síðasta þingfundi þegar þetta mál var til umræðu var rætt um 3. gr., varðandi námsmennina, og ýmsir sem voru með frv. til umsagnar lögðu til breytingar við hana. Þar erum við með brtt. og viljum gjarnan opna það að tímabundið leyfi sé ekki bara veitt atvinnurekanda heldur útlendingnum sjálfum líka. Á þessu eru uppi tvær skoðanir. Atvinnurekendur vilja gjarnan að þetta færist alfarið yfir til útlendingsins sjálfs en verkalýðshreyfing telur að svo eigi ekki að verða, nema þá kannski að gangast við einhverri slíkri tillögu eins og við höfum lagt hér fram, vegna þess að þeim finnst að þeir tryggi betur rétt og séu betur á vaktinni með því fyrirkomulagi sem nú er. Því er uppi þessi umræða og sér ekki alveg fyrir endann á henni en vonandi fer okkur fram hægt og hægt þannig að við sjáum að atvinnuleyfin geti verið hjá útlendingnum eða atvinnurekandanum eftir atvikum, þurfi ekki að vera algilt að þau séu hjá atvinnurekandanum. Við erum með þannig brtt. við frv. Í umræðunni sl. laugardag var einnig rætt um 12. gr., varðandi námsmennina, en þar erum við jafnframt með tillögu þar sem talað er um sex mánuði, ef ég man rétt, og atvinnuleyfi vegna námsdvalar. Ekki á að veita leyfi lengur en sex mánuði í senn. Við vildum hins vegar gjarnan veita leyfið tólf mánuði í senn, og mjög margir eru sammála því. Það er fróðlegt að sjá hvort það verður ekki samþykkt hér í umræðunum. Þetta var samt sem áður sú grein sem ekki voru gerðar athugasemdir við þegar frv. var sent út. Við höfum líka viljað rýmka, ef ég ræði aðeins um 11. gr., óbundið atvinnuleyfi. Þar er talað um eitt ár í stað tveggja. Við sjáum samt að þetta frv. hangir að hluta til með því frv. sem verður rætt síðar í dag, um lögin um útlendinga. Þar er búið að setja inn varðandi búseturéttinn, eins og margir vita, námskeið í íslensku. Því er hins vegar mætt á mjög jákvæðan og fínan hátt í þessu frv. um kennslu og námskeið sem bæði atvinnurekendur og verkalýðshreyfing koma að. Nálgunin í þessu frv. er í rauninni mjög jákvæð. Ástæðan, eins og ég segi, var að við vorum með fyrirvara á þessu vegna þeirra breytinga sem við vildum gera þannig að um það gætu verið einhverjar umræður. Annars voru umræður í nefndinni mjög fínar og fengum við að sjálfsögðu til liðs við okkur ýmsa sérfræðinga og alla þá sem veittu umsagnir um málið. Það er ekki lagst gegn samþykkt þess.

Herra forseti. Ég kem aðallega til að fylgja úr hlaði brtt. sem ég flyt við þetta frv. Ég skrifa undir nál. félmn. með fyrirvara eins og væntanlega hefur komið fram þegar fyrir því nál. var samviskusamlega mælt fyrr í sögu þessa þings. Ástæðan er sú að mér finnast nokkur atriði þessa frv. vera gölluð eða mega betur fara, og ég hef gert tilraun til að lagfæra þá smíði í nokkrum atriðum þar sem mér finnst að sérstaklega mætti fara betur. Það er út af fyrir sig margt sem orkar tvímælis eða er álitamál þegar löggjöf af þessu tagi er sett. Frv. sem slíkt er til bóta að mestu leyti. Það er rétt og skylt að taka fram. Í því eru allmörg nýmæli sem eru eðlileg og sjálfsögð, og þarft að fá inn í löggjöf um þessi efni. Eiginlega væri skrýtið, herra forseti, eins hratt og hlutirnir hafa verið að breytast á þessu sviði ef ekki væru tilefni til að taka á móti þeim breytingum með breytingum í löggjöf. Því til staðfestingar er svo sú staðreynd að fyrir þinginu liggur einnig frv. að nýjum heildarlögum um málefni útlendinga. Sá angi málsins sem fjallað er um í sérlögum og heyrir undir svið félmrn., þar sem um vinnumarkaðsmál er að ræða, þarfnast auðvitað líka endurskoðunar. Að vísu má segja að þau réttindi sem samningar eins og samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið skapa hundruðum milljóna launamanna, ef út í það er farið, dragi úr vægi þessara ákvæða sem að mestu leyti snúa þá að öðrum. Engu að síður skiptir það miklu máli. Og praktískt er það þannig að að uppistöðu til eru þeir menn af erlendu bergi brotnir, sem hér eru tímabundið í störfum, frá löndum sem enn eru utan Evrópusambandsins, hvað sem verður á næstu árum. Það er reyndar annað, herra forseti, sem ég held að við þyrftum að taka til umræðu á hinu háa Alþingi og í þjóðfélaginu, þ.e. þær miklu breytingar sem munu verða á íslenska vinnumarkaðnum með stækkun Evrópusambandsins. Sáralítið er farið að ræða þær hér. Norðurlöndin hafa t.d. sammælst um að veita Eystrasaltsríkjunum strax frá fyrsta degi fullan aðgang að vinnumarkaði á Norðurlöndunum þegar þau koma inn í Evrópusambandið. Finnar hafa að vísu áskilið sér rétt til eins eða tveggja ára aðlögunar en ekki sjö ára eins og nú stefnir í að flestöll önnur Evrópusambandsríki muni gera. Þessi staðreynd ætti að hringja bjöllum hér á Norðurlöndum vegna þess að þetta þýðir á mannamáli að það verða eingöngu Norðurlöndin sem opnast upp sem sameiginlegur vinnumarkaður fyrir þessi lönd þegar stækkunin gengur í gegn. Það verður þá ekki fyrr en jafnvel sjö árum síðar sem sömu réttindi stofnast á öðrum hlutum Evrópska efnahagssvæðisins. Þetta kallar á það að menn fari rækilega yfir það hvernig menn verði í stakk búnir til að takast á við þessar breytingar, bæði hvað varðar löggjöf og aðra slíka hluti. Ég held að eitt í því sambandi sem Norðurlöndin ættu að skoða sé að einhenda sér í að aðstoða Eystrasaltsríkin við að byggja upp skipulag vinnumarkaðsmála sinna áður en að af þessum breytingum verður. Þar er í raun og veru nánast um ekkert slíkt skipulag að ræða eins og við þekkjum það, engin sterk heildarsamtök, annars vegar launamanna og hins vegar atvinnurekenda. Löggjöf er áfátt og annað slíkt sem væri tvímælalaust af hinu góða að hefði verið lagfært eftir því sem kostur er þegar þessar breytingar ganga í gegn. Ég leyfi mér að nota þetta tækifæri, herra forseti, til að drepa aðeins á þetta mál vegna þess að ég hef satt best að segja nánast ekki orðið var við umræður um slíkt hér á landi enn þá, en annars staðar á Norðurlöndunum er þetta talsvert til umræðu og ég veit t.d. til þess að verkalýðssamtök sums staðar á hinum Norðurlöndunum, í Finnlandi, Danmörku og sjálfsagt víðar, eru nú að taka við sér í þessum efnum. Það væri margt vitlausara held ég en að Norðurlöndin sammæltust um átak og sérstakar aðgerðir á sínum vettvangi, að sjálfsögðu þá eðlilega í gegnum Norðurlandaráð eða annars staðar þar sem eðlilegast væri að koma slíku við, um samstarf við þessi lönd í aðdraganda þess að þau verða hlutar af hinum sameiginlega vinnumarkaði frá fyrsta degi gildistöku stækkunarinnar miðað við þetta. Það er mikil breyting frá því sem við höfum búið við hingað til. Nóg um það, herra forseti. Í fyrsta lagi vil ég segja að fyrsta brtt. sem ég flyt á þskj. 1150 lýtur að orðskýringargrein laganna. Það er nú ósköp einfaldlega vegna þess, herra forseti, að það fer svo gríðarlega í taugarnar á mér orðskrípið ,,óbundið atvinnuleyfi``. 4. tölul. 3. gr. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Óbundið atvinnuleyfi: Ótímabundið leyfi veitt útlendingi til að vinna á Íslandi.`` Ég segi: Af hverju má þetta þá ekki heita ótímabundið atvinnuleyfi? Úr því óbundið atvinnuleyfi er ótímabundið atvinnuleyfi, af hverju má það þá ekki heita það? Mér finnst þetta vera afar vandræðalegt, herra forseti, að ekki skuli vera hægt að nota þarna betri hugtök og ég hef ekki sannfærst um að það skapi bara nokkur einustu vandræði að kalla þetta annars vegar ,,tímabundið`` og hins vegar ,,ótímabundið atvinnuleyfi``. Það er um tvenns konar leyfi að ræða, annað er til bráðabirgða, takmarkað í tíma, en hitt ótakmarkað. Og hvers vegna má það þá ekki heita það? Þarna finnst mér menn vera að rembast eins og rjúpan við staurinn við orðskýringar sem eru í raun og veru út í loftið. Og það má segja að ekki þyrfti einu sinni að vera með þetta í orðskýringarkafla. Ég held að Íslendingar séu nú ekki svo illa á vegi staddir enn þá í sambandi við hið ástkæra ylhýra mál að útskýra þurfi sérstaklega í lögum hvað tímabundið og ótímabundið þýðir með orðskýringum í orðskýringagrein. Eru menn nú ekki stundum farnir að sækja vatnið yfir lækinn, herra forseti, í þessum efnum? Mér finnst það einhvern veginn liggja svoleiðis í augum uppi að ótímabundið og tímabundið atvinnuleyfi þýði það sem það þýðir samkvæmt orðanna hljóðan og ekki þurfi að vandræðast neitt með það meir og þetta mætti hvort tveggja fara út úr lögunum, en ef það stendur þarna, þá fái þetta að standa eins og þetta hljómar, ótímabundið annars vegar og tímabundið atvinnuleyfi hins vegar. Nema menn hafi betri uppástungur --- en óbundið atvinnuleyfi finnst mér alveg óskapleg vandræðanafngift, herra forseti. Ekki yrði nú neinn héraðsbrestur held ég þó þau stórtíðindi gerðust að hér yrði einu sinni samþykkt ein lítil tillaga frá minni hlutanum og væri gaman að vita hvað virðulegur forseti vor hefði til málanna að leggja ef hann vippaði sér úr stólnum og brysti á hér í umræðum um þetta mál með okkur, hafandi velt þessu fyrir sér stundarkorn, hvort þetta er nú góð íslenska sem þarna á að fara að lögfesta. Við 8. gr., herra forseti, legg ég til breytingu sem er efnisbreyting, kannski ekki ýkja stór eða lætur lítið yfir sér, en þó held ég að ljóst sé að þar greinir okkur nokkuð á og í reynd er sú breyting sem ég legg til að mörgu leyti hliðstæð breytingu í 3. tölul. á brtt. frá hv. þm. Ástu R. Jóhannesdóttur og Guðrúnu Ögmundsdóttur, þar sem þær leggja til að orðið ,,ríkar`` í 2. línu 8. gr. falli út. Þetta lýtur að því, herra forseti, að í 8. gr. er fjallað um það sem er hin almenna regla laganna að tímabundið atvinnuleyfi skuli liggja fyrir áður en útlendingur kemur í fyrsta skipti til starfa á Íslandi. Þetta þýðir ef við förum yfir í hinar aðstæðurnar að í reynd hafa menn þurft að fara úr landi ef þeir hafa komið hingað án þess að hafa atvinnuleyfi, ætla síðan að fara að vinna vegna þess að aðstæður þeirra hafa breyst eða eitthvað því um líkt, þá hafa þeir í raun og veru þurft að fara úr landi, sækja þaðan fyrst um tímabundið atvinnuleyfi og koma svo inn í landið aftur. Nú má segja að ef þetta er hin almenna regla að menn fái ekki atvinnuleyfi eftir að þeir eru komnir inn í landið, heldur skuli þeir sækja um það áður, þá geti auðvitað þessar aðstæður komið upp. Menn geta sem sagt ekki komið hingað sem ferðamenn og allt í einu ákveðið að fara að vinna hér. Það eru skiljanlegar ástæður fyrir þessu, en það er alveg ljóst að til eru þau tilvik og það er reyndar viðurkennt með undanþægum ákvæðum sem hér eru lögð til, að ærnar ástæður geti verið fyrir hendi til þess að víkja frá þeirri reglu. Þá er það orðað þannig hér í 8. gr. að frá þessu megi þó víkja ef ríkar sanngirnisástæður eru fyrir hendi, einnig ef skilyrði samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sem er um hæli eða bráðabirgðadvalarleyfi, og 3. mgr. 7. gr. eru fyrir hendi. Þarna, herra forseti, finnst mér að menn séu dálítið þrengslalegir í hugsun sinni. Fyrir það fyrsta má velta vöngum yfir því lengi dags hvernig á að meta það hvað séu ríkar sanngirnisástæður. Hvar er kvarðinn, herra forseti? Er ekki bara nóg að tala þá um sanngirnisástæður? Sanngirnisástæður, mér finnst voðalega erfitt að sjá fyrir mér sanngirnishugtakið kvarðað. Er það á skalanum 0--10? Og hefur hæstv. félmrh. upplýsingar um skalann? Eða er þetta kíló eða hvað er þetta? Ég sætti mig ekki alveg við slíka nálgun, herra forseti, og tel að annað tveggja væri rétt að gera eins og hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir og Guðrún Ögmundsdóttir leggja til að þetta orð félli einfaldlega brott, eða hitt að umorða regluna þannig eins og ég legg til í brtt. minni á þskj. 1150, að tveir fyrstu málsliðir 8. gr. orðist svo: ,,Tímabundið atvinnuleyfi skal að jafnaði liggja fyrir áður en útlendingur kemur í fyrsta skipti til starfa á Íslandi. Frá þessu má víkja ef sanngirnisástæður eða mannúðarsjónarmið mæla með því.`` Ég held ósköp einfaldlega, herra forseti, að úr því að menn eru á því á annað borð að þarna eigi að vera einhverjar undanþáguheimildir, þá eigi menn ekkert að vera að reyna að afmarka þær meira en með einhverju svona móti og hitt verði svo að verða framkvæmdaregla sem menn þá móta og eftir atvikum gæti verið reglugerðarefni jafnvel eða annað í þeim dúr. Ég held að þarna eigi bæði að vitna til sanngirnisástæða og síðan mannúðarsjónarmiða. Menn geta sagt að það hljóti þá að flokkast undir sanngirnisástæður, en mér finnst rétt að nefna þetta líka vegna þess að það gætu þá verið sérstakar ástæður ríkisfangslausra manna eða einhverra sem hér döguðu uppi, þar sem mannúðarsjónarmið mæltu sérstaklega með því að þeim yrði ekki gert að hverfa úr landi til þess að hírast þar í einhverjar vikur eða mánuði á meðan sótt væri um atvinnuleyfi og síðan kæmu þeir hingað aftur. Þriðja tillagan er skyld þessari, herra forseti, hún lýtur einnig að því að breyta fyrirbæri þar sem ég tel að menn séu óþarflega strangir á hlutunum. Það eru skilyrðin fyrir því að menn geti fengið ,,óbundið`` eins og það stendur hér því miður, en ætti auðvitað að vera ,,ótímabundið atvinnuleyfi``. Skilyrði þess að heimilt sé að veita útlendingi ótímabundið, ótakmarkað atvinnuleyfi, eru að hann hafi átt lögheimili og dvalið samfellt á Íslandi í þrjú ár, að hann hafi öðlast búsetuleyfi á Íslandi samkvæmt lögum um útlendinga. Og í þriðja lagi að áður hafi verið veitt leyfi samkvæmt 7. gr. Þetta er svo sérkennilegt, herra forseti. Það er ekki nóg --- af því það þarf að uppfylla öll þessi skilyrði --- að útlendingur hafi átt lögheimili og dvalið samfellt á Íslandi í þrjú ár og að hann hafi öðlast búsetuleyfi á Íslandi samkvæmt lögum um útlendinga, til að hann geti þá að þessum tveimur skilyrðum uppfyllt fengið ótímabundið atvinnuleyfi. Nei, það þarf líka að áður hafi verið gefið út ótímabundið atvinnuleyfi. Síðan koma að vísu undanþæg ákvæði að víkja megi frá skilyrðum 1. mgr. ef um er að ræða erlendan maka Íslendings o.s.frv. En ég tel, herra forseti, að eðlilegast sé að fella þennan c-lið niður og hann eigi ekki að vera til staðar í 11. gr., það sé með öllu ástæðulaust. Ef menn uppfylla hin skilyrðin sem eru þó þetta ströng að menn hafi átt hér lögheimili og dvalið samfellt á Íslandi í þrjú ár, og þá náttúrlega án þess að vera hér á vinnuamrkaði, því þá væru þeir komnir með atvinnuleyfi og að viðkomandi útlendingur hafi öðlast búsetuleyfi á Íslandi samkvæmt lögum þar um, þá tel ég að ekki eigi að vera að hengja sig í það hvort hann hafi þar til viðbótar þegar fengið tímabundið atvinnuleyfi. Þessu, herra forseti, hefði ég viljað sjá að menn breyttu einfaldlega. Að síðustu kemur brtt. við 11. gr., b-liður 3. tölul. á breytingartillöguskjalinu er afleiðing af a-liðnum þeim fyrri, þ.e. ef c-liður 11. gr. félli brott, þá mundu undanþæg ákvæði eingöngu lúta að svo sem eins og er í 4. mgr. að skilyrðum 1. mgr. Sem sagt, þá þyrfti ekki að vísa þarna í c-lið, enda væri hann þá enginn orðinn í greininni. Herra forseti. Þetta voru brtt. Um málið að öðru leyti vil ég aðeins drepa á fáein atriði og það eru kannski frekar hlutir sem ég fagna. Ég vil t.d. þar tiltaka þar ákvæðin í 9. gr. um íslenskukennslu og samfélagsfræðslu. Ég tel að þau séu mikilvæg. Það er að sjálfsögðu rétt að taka inn slík ákvæði nú. Ég tel einnig að ákvæði 25. gr. um samstarfsnefnd aðila vinnumarkaðarins sé til bóta. Ég held að slík samstarfsnefnd gæti ef vel tekst til skipt þó nokkru máli og kannski ekki galið að reikna með því að slíkri nefnd yrði falið talsvert hlutverk á þessu sviði. Þá vöknuðu að vísu spurningar um samsetningu hennar, hvort t.d. fleiri af stærstu heildarsamtökum launamanna ættu þá ekki að koma þar með við sögu, fleiri en bara Alþýðusambandið, en það er náttúrlega hlutur sem má skoða í framhaldinu. Þau ákvæði frv. t.d. sem rýmka möguleika nánustu aðstandenda útlendinga til að fá hér tímabundin atvinnuleyfi og annað því um líkt eru að sjálfsögðu af hinu góða og í takt við það sem er að gerast í þessum efnum hér hjá okkur og alls staðar annars staðar í kringum okkur. Sama má segja um möguleika á að veita útlendingum atvinnuleyfi sem hér eru með hælisumsókn í farvegi o.s.frv. Það er eitt atriði, herra forseti, sem ég hefði gjarnan viljað heyra hæstv. félmrh. aðeins fara yfir mér og e.t.v. fleirum til uppfræðslu og það er hvernig farið er með málefni námsmanna og skiptinema eða annarra slíkra sem hér geta verið á einhverjum slíkum forsendum. Þá er ég fyrst og fremst að hugsa um þá sem ekki féllu undir ákvæði 12. gr. um útlendinga sem hér væru í fullu námi, þannig að hægt væri að leggja mat á það hvað væri fullnægjandi námsframvinda og annað í þeim dúr. Það er augljóst mál að hér geta t.d. verið skiptinemar sem eru að einhverju leyti í námi eða að einhverju leyti í starfi og ýmis slík prógrömm, skipti- og gistiprógrömm gætu komið þar við sögu. Ég spyr hæstv. félmrh.: Er þeim málum eða hvernig verður þeim fyrir komið í þessu, er alveg á hreinu að ekki stofnist til neinna vandræða ef gengið er frá málum með þeim hætti sem hér er lagt til að þessu leyti? Ég hefði gjarnan viljað að hæstv. ráðherra færi yfir þetta, enda hygg ég að málið sé honum kunnugt því satt best að segja aðvaraði ég hæstv. ráðherra um það að ég hefði áhuga á því að fá um þetta atriði upplýsingar hér við umræðuna.

Herra forseti. Ég hef að beiðni hv. þm. látið athuga þetta alveg sérstaklega. Hér er verið að rýmka ákvæði frá gildandi lögum. Samkvæmt gildandi lögum þurfti líka, auk þeirra skilyrða sem getið er um í 12. gr. frv., umsögn verkalýðsfélags til þess að heimila atvinnuleyfi handa námsmanni. Það er svo matsatriði hvað sé fullt nám. Ég skal sjá til þess þegar reglugerðin verður sett að þetta verði ekki þrengt frá því sem nú er. Ég lít svo á að fengur sé að því að hafa skiptinema og engin ástæða til þess að setja einhver skilyrði sem hindra þá í að koma til okkar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég spurði ekki vegna þess að ég efaðist um hug hæstv. félmrh., þ.e. að hann væri ekki velviljaður því að lög og reglur væru þannig úr garði gerð að það greiddi götu þess frekar en hitt að ungt fólk geti sótt okkur heim og verið hér sem skiptinemar eða námsmenn á einhverjum öðrum forsendum en þeim að sækja hér reglubundið og fullt nám þannig að það geti uppfyllt þessi skilyrði um fullnægjandi námsframvindu eins og þarna á að gera, samanber orðalagið: ,,enda sé námsframvinda eðlileg``. Það felur út af fyrir sig kannski rýmkun í sér að falla frá því að leitað sé umsagnar verkalýðsfélaga, enda umhendis hygg ég, og tæpast er ástæða til að standa í slíku þegar í hlut eiga erlendir námsmenn sem varla verða það margir að þeir hafi mikil áhrif á vinnumarkaðinn í heild sinni. En ég treysti því, herra forseti, að þannig sé um hnútana búið að ekki þurfi að hafa áhyggjur af þessu atriði og fagna því.

Hæstv. forseti. Ég vil einkum víkja að tveimur atriðum sem koma fram í brtt. hv. þm. Steingrími J. Sigfússonar, þ.e. spurningunni um hvort þarna eigi að standa óbundið atvinnuleyfi eða ótímabundið atvinnuleyfi. Ástæða þess að þetta orðalag er notað áfram í lagatextanum er að þetta er hugtak sem notað hefur verið fram að þessu varðandi þessi leyfi og ekki er talin ástæða til þess að breyta heitinu á leyfinu. Varðandi 8. gr. leggur hann til að orðalagi verði breytt eða ég lít svo á að þarna sé nánast um orðalagsbreytingar að ræða, því þó að í textanum standi ,,ríkar sanngirnisástæður`` þá er, eins og fram kemur í athugasemdum við þessa grein, auðvitað gert ráð fyrir því að tekið sé tillit til þeirra ástæðna sem hann tekur fram í sínum texta, þ.e. að þarna verði um sanngirnisástæður og mannúðarsjónarmið að ræða. Í upplegginu í frv. er hreinlega gert ráð fyrir þessu sem fram kemur í brtt. hans.

Herra forseti. Varðandi fyrra atriðið þá finnst mér það kannski ekki sterk rök í sjálfu sér að þetta orðskrípi hafi verið notað, þ.e. ,,óbundið atvinnuleyfi``. Ég sé ekki að neinn stórkostlegur vandi væri á ferðum þó að menn vippuðu sér einfaldlega þá í að breyta því og töluðu hér eftir um ,,,ótímabundið atvinnuleyfi`` eða notuðu eitthvað annað sambærilegt hugtak. Mér finnst það dálítil íhaldssemi að leggja ekki í að breyta þessu bara af því þetta hafi staðið svona, nema þá að einhver praktísk rök séu þar dulin á bak við eins og þau að þá verði ónýt einhver eyðublöð eða eitthvað því um líkt. Ég veit það ekki. Varla ætti þetta að valda stórkostlegum ruglingi. Um hitt atriðið má segja að það sé, já, kannski eitthvert gagn í því að fara í umsögn um 8. gr. sem væri þá einhvers konar lögskýringargagn. En þar er einmitt talað um að gert sé ráð fyrir þröngri túlkun ákvæðisins og að ,,með ríkum sanngirnisástæðum`` sé m.a. átt við þá aðstöðu að útlendingur fái veitingu hælis hér á landi eða honum veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Mér finnst þetta bara óþarflega þröngt og held að betra væri að tala um að að jafnaði skyldi slíkt atvinnuleyfi liggja fyrir, þ.e. áður en menn koma inn í landið, en að þarna væri bara heimildarákvæði og að það væri svo útfærsla á framkvæmd hvernig farið væri með, vegna þess að það er heldur ekkert endilega víst að við sjáum fyrir þær aðstæður sem gætu komið upp og að við vildum beita þessum ákvæðum. Ég held að allir hljóti að sjá hversu ankannalegt það getur verið að þurfa að fara út í þetta. Ég get tekið dæmi sem ég þekki ágætlega einmitt af skiptinema sem hér hafði verið í eitt ár í landinu. Sú ágæta stúlka frá Suður-Ameríku felldi hér hug til ungs manns, kom svo aftur og dvaldi í um annað ár og ætlaði svo að fara út á vinnumarkaðinn. En þá lenti hún nákvæmlega í þessum aðstæðum, að hún varð að fara úr landi til þess að geta sótt um atvinnuleyfi til að fá að koma hingað aftur.

Hæstv. forseti. Það er auðvitað alltaf teygjanlegt hvað séu sanngirnisástæður og mannúðarsjónarmið. Að mínu mati mætti þetta dæmi sem hv. þm. tók falla undir hvort tveggja, sanngirnisástæður og mannúðarsjónarmið, þannig að það væri nú hægt að nýta greinina til þess að liðka til fyrir þessu fólki. Það er líka rétt að benda á 7. gr. þar sem einnig er gert ráð fyrir því að tekið sé tillit til mannúðarsjónarmiða ef útlendingi hefur verið veitt bráðabirgðadvalarleyfi samkvæmt lögum um útlendinga. Það er því víða tekið á þessu og reynt að huga þannig að þessum málum að ekki sé brotið á neinum það sem menn geta kallað sanngirnissjónarmið og mannúðarsjónarmið. Ég held reynt hafi verið að semja þennan texta með það fyrir augum.

Herra forseti. Það er út af fyrir sig alveg rétt að ef þannig viðhorf verða ríkjandi í framkvæmd þessara mála að þar séu menn mildilegir og túlki orðalag þolendum í vil og reyni að greiða götu fólks en ekki hitt þá kann þetta allt saman að vera brúklegt eins og þetta er. En við höfum enga tryggingu fyrir því að þannig verði um aldur og ævi. Mér finnst, herra forseti, ég verð að segja það alveg eins og er, að maður verði var við vaxandi tilhneigingar einmitt hjá yfirvöldum þessara mála til þess að fara í hina áttina, samanber fréttir núna þessa sólarhringana. Manni bregður dálítið í brún þegar menn tortryggja hér hóp manna sem eru að koma frá Kína á vegum stofnunar sem Íslendingar hafa átt þátt í að setja á fót með uppáskriftum frá sendiráðum Íslands og Danmerkur. Samt telur Útlendingaeftirlitið ástæðu til að vera á svo stífum gormum í þessum efnum að mönnunum er meinað að koma hingað. Maður hrekkur við og spyr sig hvaða viðhorf séu þarna á ferðinni. Eiga menn ekki að njóta vafans? Á að gefa sér að menn hafi eitthvað misjafnt í pokahorninu þangað til þeir eru búnir að þrautsanna hið gagnstæða? Er það viðhorfið sem Útlendingaeftirlitið er farið að vinna eftir, sýslumaðurinn á Keflavíkurflugvelli eða hver sem þetta nú er? Ég verð auðvitað að segja alveg eins og er að í og með er maður að skoða þessi ákvæði út frá því að kannski verða yfirvöldin ekki alltaf svo mildileg í sinni framgöngu, í sinni beitingu þessara ákvæða og reglna. Ég kæri mig ekki um þannig viðhorf í okkar samfélagi og finnst það andstætt því að menn búi hér í opnu þjóðfélagi.

Á að hleypa mönnum inn viðstöðulaust?

Það er svo annað mál, hv. þm. Kristján Pálsson. Við getum farið í þá umræðu alla saman. En við erum að reyna að setja okkur hér einhverjar skynsamlegar reglur og mér finnst ekki rétt að skilja eftir meira til túlkunar í þeim en þörf er þó fyrir, sérstaklega ekki ef hugarfarið kynni að verða á þá leið sem manni félli ekki við.

Herra forseti. Mér fannst ekki mikil sanngirni í því frammíkalli sem ég rétt nam héðan utan úr salnum frá einum hv. þm. sem kallaði fram í mál hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, hvort hann væri því meðmæltur að hleypa öllum inn viðstöðulítið. Þetta er nefnilega síbylja sem maður heyrir í vaxandi mæli beitt gegn okkur sem viljum hafa sanngjarnar og tiltölulega rúmar reglur í þessum efnum. Við skulum ekki gleyma því, og hv. þm. sem frammíkallið átti skal heldur ekki gleyma því, að ástæðan fyrir því að efnahagslíf Íslands er í þokkalegu lagi í dag er ekki bara góðæri eða góð ríkisstjórn þó hv. þm. vildi vafalítið skrifa það einvörðungu á það. Það er ekki síst að þakka því að okkur hefur tekist að nýta framleiðsluþættina mjög rækilega vegna þess að við höfum fengið mikinn fjölda hæfra útlendinga inn í landið. Þetta er reyndar staðreynd sem hæstv. félmrh. hefur oftsinnis bent á. Ástæðan fyrir því að hér ríkti ekki óðaverðbólga og hér ríkir ekki óðaverðbólga í dag er fyrst og fremst sú að við fengum hingað inn í landið mikið af útlendingum sem tóku þátt af ærnum krafti í framleiðslustörfum okkar, framleiðslulífi, og þeir eiga mikla þökk skilda fyrir það. Ég er þeirrar skoðunar að það sem við þurfum að gera varðandi erlent fólk sé að setja skýrar reglur. Ég tel að þær eigi að byggja á þeim viðhorfum sem hafa komið fram af hálfu flokks míns og þær eiga að vera tiltölulega rúmar. En það er algjörlega fráleitt að halda því fram að nokkur sé þeirrar skoðunar að það eigi að vera hægt að hleypa hverjum sem er viðstöðulaust inn í landið. Um það er ekki verið að ræða. Það hafa ekki verið nægilega skýrar reglur í þessum efnum. Það vitum við sem sitjum á hinu háa Alþingi. Fá mál eru jafnátakanleg og einmitt þau mál sem varða innkomu ættingja þeirra útlendinga sem fyrir eru í landinu og rekur stundum á okkar fjörur. Ég verð nú að segja að mér finnst sjálfum sem starfsemi Útlendingaeftirlitsins hafi batnað mikið á seinni árum. Menn eru komnir með hlutina í fastari skorður. Ég rek mig líka á að menn hafa oft getað höfðað til mannúðar og sanngirnissjónarmiða. En á hins vegar ekki að gera upp á milli fólks. Þeir eiga ekki að njóta einhverrar vildar sem hafa aðgang að þeim sem hafa afl til þess að þrýsta. Reglur eiga að vera skýrar. Það er hið jákvæða við þetta frv. sem hér er verið að samþykkja að það er skýrt. Ég er að flestu leyti sammála því. Mér finnst vera mörg jákvæð nýmæli í þessu frv. Það er auðvitað jákvætt líka að fyrir þinginu liggja önnur þingskjöl þar sem verið er að setja skýrar reglur. Ég er ekki jafnsammála þeim og því frv. sem hér er. En hið góða við það er að verið er að setja skýrar reglur. Það skiptir miklu máli. Við skulum hafa það hugfast, eins og ég sagði áðan, að staða efnahagslífs okkar helgast að mörgu leyti af því hvað við höfum fengið margt gott fólk af erlendu bergi brotnu hingað inn í landið. Mér finnst við eigum að gera vel við það fólk og það er ekki verið að gera illa við það í þessu frv. sem hér liggur fyrir. Það eru örfá atriði sem ég vildi í stuttu máli drepa á. Fyrst vil ég segja það, herra forseti, að ég er algjörlega sammála hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni um það málfarsatriði sem hann drap á áðan. Þegar ég hef lesið þetta frv. og reynt að kynna mér það --- lagði fram langt frv. um svipað efni fyrir nokkrum árum --- hefur það tekið mig svolítinn tíma að skilja rökfræðina bak við hugtakið ,,óbundið atvinnuleyfi``. Það liggur fyrir að tvenns konar atvinnuleyfi eru veitt, tímabundin og síðan óbundin atvinnuleyfi. Hvað er óbundið atvinnuleyfi? Það er ótímabundið. Af hverju köllum við þetta þá ekki bundið atvinnuleyfi og óbundið, hvort tveggja jafnógagnsæ orð? Ég er alveg sammála hv. þm. um að við ættum að kalla þetta tímabundið atvinnuleyfi og ótímabundið atvinnuleyfi. Ég er viss um að sú góða málkennd sem blundar í brjósti og höfði hæstv. forseta sem nú situr á stóli hlýtur að taka undir með mér í þeim efnum. Það er engin röksemd fyrir því að viðhalda vondu orði í lögum að vísa til þess að því hafi verið beitt árum saman. Að ýmsu leyti hefur málfar á íslenskum lagabálkum og íslenskum rétti batnað verulega, einmitt vegna þess að menn hafa haft fyrir því að verja málið, verja tunguna, með því að hnika út orðalagi af þessu tagi. Ég mun því greiða atkvæði með því. Sömuleiðis vil ég segja í tilefni af ræðu hv. þm. Guðrúnar Ögmundsdóttur og Steingríms J. Sigfússonar að fyrir mig er ákaflega erfitt að samþykkja orðalag eins og er í 7. og 8. gr. þar sem talað er um rík mannúðarsjónarmið og ríkar sanngirnisástæður. Sanngirnisástæður eru sanngirnis\-ástæður. Punktur, finnst mér. Ég er því hlynntur að þetta fari út. Það er bitamunur samt en ekki fjár. Sammála þessu. Það sem ég vildi ræða er það sem ég átti örlítil orðaskipti um við hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur og hæstv. félmrh. um daginn, námsmenn. Mér líkar ekki að með þessu frv. sé verið að stytta leyfið sem þeir fá til vinnu niður í sex mánuði. Það var áður hægt að veita leyfi í tólf mánuði. Félagar mínir í þingflokki jafnaðarmanna flytja auðvitað brtt. sem ég styð hjartanlega. Ég felli mig líka hvorki við skýringar hv. þm. Arnbjargar Sveinsdóttur né hæstv. félmrh. Mér fannst í máli hv. formanns félmn. --- við ræddum þetta hér fyrir helgi --- gæta nokkurs misskilnings. Hv. þm. vísaði til þess að menn hefðu e.t.v. um of nýtt sér stöðu sína sem námsmenn til að komast á almennan vinnumarkað hér á landi. Ef ég man rétt orðaði hv. þm. það með þeim hætti að námsmenn hefðu átt greiðari leið inn á vinnumarkað en aðrir útlendingar. Nú vil ég segja að ég er þeirrar skoðunar að námsmenn eigi að eiga greiðari leið. Ég er þeirrar skoðunar. Ég tel að við eigum að gera allt sem við getum til að stuðla að því að útlendingar geti komið hingað til náms, framfleytt sér á vinnumarkaði, og síðan hverfa þeir aftur til heimalandsins. Þeir taka með sér íslensk menningaráhrif, íslensk tengsl, íslenska vináttu og oftar en ekki breytist þetta með einhverjum hætti þegar fram líða stundir í menningarsamskiptum millum þjóðanna í einhvers konar viðskipti millum þjóðanna. Herra forseti. Ég var í námi einu sinni í öðru landi. Bara núna í sumar koma sökum þess 19 manns til Íslands sem gera mér heimsókn. Það er dágóður biti fyrir ferðaþjónustu, ég tala nú ekki um vegna þess að hluti þeirra ætlar austur á land í kjördæmi hv. þm. Arnbjargar Sveinsdóttur. Þetta skiptir allt saman máli. Þegar ég var á sínum tíma í námi í Bretlandi á kostnað frú Margrétar Thatcher ríkti mikil deila um þá ætlan hennar og ríkisstjórnarinnar að fella niður námsstyrki. Ástæðan var ákaflega einföld, menn sögðu að þetta gerði það að verkum að námsmenn frá fjarlægum löndum kæmu ekki lengur til Bretlands heldur til annarra ríkja. Þegar þeir fullorðnuðust, kæmu til baka, gengju inn í stjórnunarstöður og þeir og þeirra kynslóð réð samfélögum eins og gerist með allar kynslóðir alls staðar mundu þeir í vaxandi mæli leita til annarra landa en Bretlands, með öðrum orðum mátti líta svo á að þetta væri fjárfesting. Við Íslendingar höfum ekki stundað fjárfestingar af þessu tagi. Við höfum hins vegar með þokkalegum hætti, vegna þess að vinnumarkaðurinn hefur bara boðið upp á það, getað gert námsmönnum kleift að koma hingað og framfleyta sér með vinnu. Nú vill svo til að ég þekki þetta svolítið af eigin raun, bæði vegna þess að ég hef verið tengdur með óbeinum hætti menntastofnun fyrir útlendinga og vegna þess að á heimili mínu hafa líka búið útlendingar úr fjarlægum heimsálfum sem hafa komið hingað beinlínis til að læra. Þetta fólk hefur allt saman með einhverjum hætti, það sem ég hef þekkt til, getað ef á hefur bjátað framfleytt sér með vinnu. Ég þekki hversu erfitt það var fyrir ungt fólk sem kom úr fjarlægum álfum og þekkti lítt til hér að verða sér úti um svona leyfi. Það var alveg með ólíkindum þegar settar voru fram kröfur, og beinlínis bent á það af hálfu starfsmanna viðkomandi stofnunar, að einstaklingurinn þyrfti að bregða sér út fyrir landsteinana. Honum var meira að segja bent á hvert væri ódýrast og hentugast að fara. Það mál sem ég vísa til leystist, sennilega vegna þess að viðkomandi starfsmanni þóttu vera rík mannúðarsjónarmið eða miklar sanngirnisástæður. Það er verið að bæta fyrir það, herra forseti. Ég hjó eftir því að hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir taldi að þetta fyrirkomulag gæfi þessum útlendum námsmönnum fullopna leið inn á vinnumarkaðinn. Það var ekki hægt að skilja málflutning hennar öðruvísi en svo að hún væri þeirrar skoðunar að það væri nauðsynlegt að hafa þetta til þess að veita þeim, fyrsta kastið, sex mánaða leyfi en ég skildi hana þannig að hún væri þeirrar skoðunar að eftir það mætti og ætti að vera hægt að veita þeim tólf mánaða leyfið. Það er ekki svo í þessu frv. Ég vildi því spyrja hv. þm. hvort hún teldi ekki möguleika á því að ná samstöðu um það áður en þetta mál verður endanlega afgreitt frá þinginu að hægt verði, þegar framlengt er og viðkomandi uppfyllir þau skilyrði sem hér eru sett, að veita viðkomandi námsmanni tólf mánaða leyfi. Þessu kem ég á framfæri til hæstv. ráðherra og hv. formanns félmn. Hæstv. ráðherra skýrði þetta að ýmsu leyti vel í máli sínu áðan og líka í umræðunni um daginn. Ég er ekki algjörlega sammála honum um að verið sé að rýmka stöðu námsmanna. Í fyrsta lagi er alveg ljóst að verið er að stytta leyfið sem veitt er hverju sinni, úr tólf niður í sex mánuði. Það er ekki hægt að kalla það rýmkun. Í öðru lagi sýnist mér að verið sé að setja fram nýjar reglur um námsframvindu og ég hafði af því nokkrar áhyggjur. Ég geri engar athugasemdir við að slíkar kröfur séu settar fram vegna þess að þær koma einmitt í veg fyrir það sem hv. þm. óttaðist. Ég hafði hins vegar svolitlar áhyggjur af skiptinemum af því að ég hef af þeim nokkur kynni, og þar er auðvitað um að ræða annars konar nám. Þeir taka þátt í námi af fullum krafti og það má segja að þeir séu í fullu námi, og að því leyti til sé það rangt hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, sem hann sagði hér áðan, að slíkir námsmenn, skiptinemar, féllu ekki undir 12. gr. Ég tel að þeir falli undir 12. gr. Ég tel hins vegar að ef menn ætla að vera á stífum gormum varðandi skilgreiningu á því hvað sé eðlileg námsframvinda er sé auðvitað hægt að koma í veg fyrir að skiptinemar fái nokkru sinni slíkt leyfi. Ég held nefnilega að í langfæstum tilvikum geti þeir skilað afköstum sem því svarar. Ég vil hins vegar segja, herra forseti, af því að ég nefndi þetta í ræðu minni um daginn að ég sætti mig alveg við það sem hæstv. félmrh. sagði áðan. Hann sagði í andsvari við þingmann að hann mundi sjá til þess að þegar reglugerð um þetta mál yrði sett skertist ekki staða skiptinema. Ég sætti mig alveg við þá yfirlýsingu hæstv. ráðherra, herra forseti, og vildi bara láta það koma hér fram að ég tel að í þeirri reglugerð verði að standa skýrum stöfum að þær kröfur sem ella eru gerðar um námsframvindu erlendra námsmanna --- til þess að þeir fái tímabundið atvinnuleyti --- séu ekki gerðar til skiptinema. Ef hæstv. ráðherra ætlar að sjá til þess er ég að öðru leyti bara mjög sáttur við þetta prýðilega frv.

Herra forseti. Það er rétt að hafa í huga að þegar verið var að semja frv. vildi ég hafa sem besta samstöðu um málið, og til samningarinnar voru kallaðir, auk fulltrúa frá mér, fulltrúar frá Vinnumálastofnun, Samtökum atvinnulífsins, Alþýðusambandi Íslands og dómsmrn. Og þetta er niðurstaða af samkomulagi. Það er ekki neinn einn sem skrifar þetta heldur er þetta samkomulag, niðurstaða af samkomulagi aðila sem voru með mismunandi sjónarmið og voru að reyna að varðveita mismunandi hagsmuni. Alþýðusamband Íslands vill ekki opna of mikið, þ.e. vill passa upp á að hér verði ekki offramboð á vinnumarkaði. Samtök atvinnulífsins eru kannski ekki eins upptekin af því atriði. Þannig eru sjónarmiðin mismunandi. Þess vegna er t.d. með orðalagi eins og ,,rík sanngirnissjónarmið`` einfaldlega átt við sanngirnissjónarmiðin. Þau þurfa að vera fyrir hendi, það verður að vera hægt að rökstyðja að það sé sanngjarnt að gera þetta. Ég tel að hér sé um greiðari leið fyrir námsmenn að ræða en í fyrri lögum. Eins og ég sagði áðan þurfti umsögn stéttarfélags til þess að þeir gætu fengið atvinnuleyfi. Sex mánuðir eða tólf mánuðir --- ég geri ekki mikinn mun á því af því að hægt er að framlengja þetta leyfi og yfirleitt eru skiptinemar ekki í vinnu árum saman. Þeir koma hér í öðrum tilgangi. Varðandi ótímabundið eða óbundið geri ég svo sem ekki mikið með það. Málsmekkur manna getur ráðið því hvort þeir eru samþykkir því eða ekki.

Herra forseti. Það er ákaflega skiljanlegt viðhorf hjá Alþýðusambandi Íslands og verkalýðshreyfingunni að reyna að koma í veg fyrir offramboð á vinnumarkaði. Ég held samt sem áður að þátttaka erlendra námsmanna á vinnumarkaði sé þess eðlis að ekki sé mikil hætta á að þeir valdi offramboði. Ég er sem sagt þeirrar skoðunar að þetta skerði nokkuð stöðu námsmanna að þessu leyti frá því sem áður var. Ég held að það sé rangt hjá hæstv. ráðherra að skilyrðin séu rýmkuð að því leyti til að skilyrði um umsögn stéttarfélagsins sé fellt niður. Það gilti einungis áður ef um var að ræða að starfið væri hluti af námi, hafi ég skilið málið rétt. Ég held meira að segja að það standi hérna í greinargerðinni. Ég ítreka að mér þykir það gott ef hæstv. ráðherra ætlar að beita sér fyrir því að í reglugerðinni sé þetta skýrt tekið fram með skiptinemana. Að því er varðar síðan tímalengd í starfi erlendra námsmanna hér á landi er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra líka að yfirleitt eru þeir ekki mörg ár í starfi hérna. Ég þekki þó dæmi þess. Og ég veit auðvitað að það er alsiða þegar skiptinemar og erlendir námsmenn koma hingað til náms --- eru búnir að koma sér niður í málinu --- er æskilegt frá mörgum sjónarhólum að þeir taki þátt í starfslífi þjóðarinnar. Þeir kynnast þjóðinni betur, læra málið fyrr og verða sér úti um fjármuni til að geta lifað. Ég held því, og veit auðvitað dæmi þess, að menn hafi verið hér í nokkur ár og horfið síðan til síns heima. Aðalatriðið er að hér eru skýrar reglur. Það á ekki samkvæmt því sem hér er sett niður að vera hægt að svindla neitt og þess vegna eiga menn ekkert að vera að þrengja að þeim að þessu leyti.

Ég hef, herra forseti, borið þetta spursmál um tímabundið eða óbundið atvinnuleyfi undir íslenskufróða menn sem telja að hvort tveggja geti gengið og hvort tveggja geti verið rétt mál. Þetta er greiðari leið fyrir námsmenn. Þeir eru meðhöndlaðir með öðrum hætti en annar vinnukraftur. Fyrir annan vinnukraft þarf atvinnurekandinn að sækja um leyfi handa viðkomandi. Námsmennirnir geta hins vegar komið til landsins og fengið leyfi eftir á þegar þá lystir að fara að taka þátt í atvinnulífinu. Úr gömlu lögunum var fellt niður að þeir þurfi að leita umsagnar stéttarfélags.

Hæstv. forseti. Það er kannski ekki miklu við þetta að bæta. Þetta er niðurstaða af samráði m.a. aðila vinnumarkaðarins. Það er alveg ljóst að þetta eru ekki það ströng skilyrði fyrir námsmenn að þurfa að endurnýja umsókn sína á sex mánaða fresti eða hvort þeir gera það á tólf mánaða fresti, að ekki sé hægt að lifa við það. Þeir þurfa einungis að sýna fram á að þeir hafi eðlilega námsframvindu og séu innritaðir í skóla. Það er auðvitað svo að verið er að bregðast við því að þarna sé eingöngu verið að nota þessa grein fyrir námsmenn en ekki fyrir þá sem eru að öðru leyti á vinnumarkaði og hafa þá önnur skilyrði sem um þá gilda sem koma hér einungis til þess að stunda atvinnu, og niðurstaðan byggir væntanlega á því að menn þurfi þá að sýna fram á að námsframvindan sé eðlileg. En vegna umræðunnar um þá sem eru hér sem skiptinemar, þá er líka rétt að benda á 13. gr. sem á við um svokallaða au-pair námsmenn, þar sem fjallað er sérstaklega um þá sem koma hér vegna vistráðningar. Það atriði blandast auðvitað hjá sumum sem koma sem námsmenn inn í það hvernig þeir geta verið hér í landinu.

Herra forseti. Nokkur orð um frv. um atvinnuréttindi útlendinga þar sem ég er einn af nefndarmönnum og hef ritað undir nál. með fyrirvara og er 1. flm. að brtt. sem hafa verið hér nokkuð til umræðu, ásamt hv. þm. Guðrúnu Ögmundsdóttur. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu, enda búið að ræða allmikið um þær brtt. sem við erum með á þskj. 1146, en mig langar þó að nefna nokkur atriði sem viðkoma þessum breytingum og það er m.a. að við leggjum til að tímabundið atvinnuleyfi sé veitt fleirum en einungis atvinnurekanda. Við teljum eðlilegt að einnig sé hægt að veita útlendingi tímabundið atvinnuleyfi og gerum brtt. í þeim efnum, bæði sem snýr að 3. gr. og 7. gr. Síðan leggjum við til að í 8. gr. verði fellt brott orðið ,,ríkar``, þar sem segir: ,,Tímabundið atvinnuleyfi skal liggja fyrir áður en útlendingur kemur í fyrsta skipti til starfa á Íslandi. Frá þessu má þó víkja ef ríkar sanngirnisástæður eru fyrir hendi, ...`` Ég held að nokkuð góð rök hafi komið fyrir því að ekki sé ástæða til að hafa þetta áhersluorð hér inni og vonast til þess að stjórnarliðar hafi tekið þeim rökum og séu tilbúnir að samþykkja það að þetta orð falli út, því auðvitað er erfitt að meta það hvenær sanngirnisástæður eru ríkar og hvenær þær eru ekki ríkar. Auðvitað þurfa að vera sanngirnisástæður og það á að standa þannig í lögunum, þannig að ekki þurfi að vera matsatriði hverju sinni hversu ríkar sanngirnisástæðurnar eru fyrir því að tímabundið atvinnuleyfi liggi fyrir áður en útlendingurinn kemur til landsins. Varðandi breytingu á 11. gr. þá langar mig aðeins til að nefna það að nefndin er með brtt. sem við hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir stöndum að þar sem komið er nokkuð til móts við brtt. okkar, en þó teljum við að ganga þurfi lengra, en það er um réttindi, þ.e. atvinnuréttindi útlendinga sem eru í sambúð eða í hjónabandi með Íslendingi, íslenskum ríkisborgara. Í frv. er gert ráð fyrir að hjúskapur þurfi að hafa varað tvö ár eða að viðkomandi útlendingur skuli hafa átt hér lögheimili í tvö ár til þess að hægt sé að víkja frá þeim skilyrðum að hann þurfi að sækja um óbundið atvinnuleyfi. Eins og menn þekkja þá öðlast makar íslenskra ríkisborgara rétt til atvinnu sjálfkrafa en við teljum að þarna eigi aðeins að miða við eitt ár. Dæmi hafa komið upp um að menn bíða annars vegar með að skilja vegna þessara ákvæða og eru þá í hjónabandi lengur til þess að ná þessu markmiði, og við teljum að ástæðulaust sé að halda þarna inni þessum tveimur árum, teljum eitt ár vera nægilega langan tíma. Sama gildir auðvitað ef íslenskur maki útlendings hér á landi sem er hér í vinnu fellur frá, þá missi viðkomandi atvinnuleyfið, sem er mjög hastarlegt í þeim tilvikum. Nefndin leggur reyndar til heimild um að víkja frá þeim skilyrðum við andlát og er það auðvitað til bóta. En engu að síður tel ég eðlilegt að tímabilið sé skemmra, þ.e. eitt ár. Varðandi námsmennina sem hafa nokkuð verið til umræðu hér í dag, þá langar mig til að minnast á það að þetta mál var nokkuð til umræðu í fyrra, á síðasta þingi, því þá var aðalumræðan í nefndinni um þetta þingmál. Þá kom fram að þetta væri ákveðin afturför, verið væri að þrengja réttindi námsmanna með því að stytta atvinnuleyfi þeirra niður í sex mánuði í stað tólf mánaða áður. Meðal annars voru nefnd dæmi um útlenska námsmenn sem vinna með skóla, sem sjá sér farborða með vinnu með námi. Það er verið að gera þeim erfiðara fyrir með því að þurfa að sækja um atvinnuleyfi að nýju eftir sex mánuði. Þeir vinna með skólanum og síðan vilja þeir jafnvel vinna að sumarlagi. Þarna er því verið að þrengja að námsmönnunum hvað varðar atvinnuleyfið og hefðum við þingmenn Samfylkingarinnar í félmn. viljað sjá þarna aftur tólf mánaða ákvæðið. Varðandi orðalagið tímabundið og óbundið þá tökum við undir þá gagnrýni sem komið hefur frá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni og verð ég að segja að ákveðið ósamræmi er í lögunum með því að tala um tímabundið atvinnuleyfi og síðan óbundið. Það er auðvitað rökréttara að segja þá bara ótímabundið, tímabundið og ótímabundið, vegna þess að ekki er samræmi milli notkunar á þessum orðum og hefði ég talið eðlilegt að gætt væri samræmis í orðavali. Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna. Frumvarpið er mjög til bóta þó svo ýmislegt mætti betur fara eins og við höfum bent á í brtt. okkar og snýr fyrirvari minn og okkar þingmanna Samfylkingarinnar í félmn. einmitt að þeim atriðum sem við gerum brtt. við.

Herra forseti. Ég kem í ræðustól til að lýsa stuðningi við þetta mál. Tel ég að það hafi lagast í meðförum nefndarinnar og þær brtt. sem frá nefndinni koma séu flestar til bóta. Þó vil ég lýsa því yfir, herra forseti, að ég tel að þær brtt. sem koma frá hv. þm. Ástu R. Jóhannesdóttur og Guðrúnu Ögmundsdóttur á þskj. 1146 og brtt. frá hv. þm. Steingrími Sigfússyni á þskj. 1150, séu enn frekar til bóta við frv. sem við ræðum og lýsi ég yfir stuðningi við þær tillögur til viðbótar þeim breytingum sem orðið hafa á frv. í meðförum nefndarinnar. Við í Frjálslynda flokknum eigum ekki aðild að hv. félmn. og ég vildi þess vegna eingöngu koma hér upp til þess að lýsa yfir stuðningi mínum við málið í heild. Ég tel að það hafi batnað í meðförum nefndarinnar og í raun og veru sé ekki mjög mikill ágreiningur um það meðal nefndarmanna þó vissulega skrifi þrír nefndarmenn undir með fyrirvara, en hafa lagt fram brtt. sem skýra í rauninni þá fyrirvara. Þess vegna held ég að eins og málið er nú komið ætti að geta náðst um það nokkuð víðtæk sátt á þingi. Ég vona hins vegar að meiri hluti þingsins taki tillit til þeirra brtt. sem hafa verið ræddar. Ég tel að þær séu til bóta og muni enn laga málið. Að öðru leyti lýsi ég yfir stuðningi okkar í Frjálslynda flokknum við málið.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. forseta fyrir að fresta umræðunni um málið en ég er nýkominn úr flugi frá Akureyri, þar var vont veður í morgun og ekki heldur gott veður í háloftunum áðan, þannig að ég er aðeins að ná andanum. Virðulegi forseti. Mér skilst að hv. 5. þm. Norðurl. v., Jón Bjarnason, sé þegar búinn að mæla fyrir nál. mínu þannig að ég ætla aðeins að hafa örfá orð um þetta frv. til laga um breytingu á lögum nr. 61/1981, um steinullarverksmiðju, þar sem iðnrh. er heimilt að selja eignarhlut íslenska ríkisins í Steinullarverksmiðjunni og að helmingur söluandvirðis skuli renna til samgöngubóta og annarra verkefna í þeim sveitarfélögum sem eiga verulegra hagsmuna að gæta vegna starfsemi Steinullarverksmiðjunnar samkvæmt nánari ákvörðun sem ríkisstjórnin tekur væntanlega. Virðulegi forseti. Steinullarverksmiðjan er gríðarlega mikilvægt fyrirtæki fyrir Sauðárkrók og Skagafjörð eins og náttúrlega landið allt og afstaða Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í þessu máli þarf ekkert að koma neinum á óvart. Við höfum lagst gegn því að við núverandi aðstæður sveitarfélaganna í landinu séu þau knúin hvert af öðru til þess að selja eignir til þess að eiga betri möguleika á því að rétta við efnahag sinn. Við tókumst hér á gríðarlega um sölu Orkubús Vestfjarða á sínum tíma og þetta er algjörlega í samræmi við það sem flokkurinn hefur staðið fyrir í þeim efnum. Við lögðumst á sama hátt gegn því og vorum andvíg því að fjárhagsvandi Sveitarfélagsins Skagafjarðar yrði leystur með því að Rafmagnsveitur ríkisins keyptu rafmagnsveiturnar á Sauðárkróki. Þetta er því alveg í samræmi við málflutning okkar eins og við höfum lagt hann fram. Við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum þvert á móti þráfaldlega beðið um það á hinu háa Alþingi að fjárhagsstaða sveitarfélaganan yrði tekin til rækilegrar endurskoðunar. Við vitum vel að hluti af vandamálum sveitarfélaganna hefur verið félagslega íbúðakerfið. Við síðustu fjárlög lögðum við til að stigið yrði fyrsta skref í að leysa þann fjárhagsvanda og lögðum til 1 milljarðs kr. framlag í því skyni, en talið er að vandi félagslega íbúðakerfisins á landsgrundvelli sé um 2,8 milljarðar samkvæmt síðustu gögnum sem sett voru fram. Við erum andvíg sölu ríkisins á eignarhlutanum í Steinullarverksmiðjunni á Sauðárkróki við núverandi aðstæður og teljum að sú ráðstöfun sé ekki líkleg til þess að leysa fjárhagsvanda sveitarfélagsins til lengri tíma litið. Fjárhagsstaðan hefur verið slæm og til þess að bæta hana hefur sveitarstjórnin brugðið á það ráð að selja, eins og ég kom inn á áðan, Rafveitu Sauðárkróks. Hún hefur verið seld og nú stendur hugur sveitarstjórnarinnar til þess að losa um fjármagn sem sveitarfélagið á í Steinullarverksmiðjunni, eins og m.a. má sjá af ályktun sem birt er sem fylgiskjal með þessu áliti sem ég hef dreift sem minnihlutaaðili í hv. iðnn. Ég segi í þessu áliti að á sínum tíma var tekist hart á um stofnsetningu verksmiðjunnar og ekki síst staðsetningu hennar og var pólitísk ákvörðun um að henni var valinn staður á Sauðárkróki. Steinullarverksmiðjan hefur reynst happafengur fyrir Sauðárkrók og Skagafjörð. Þrátt fyrir nokkra byrjunarörðugleika hefur rekstur hennar gengið vel og hún hefur skilað eigendum sínum drjúgum arði. Hún veitir fjölda bæjarbúa atvinnu, bæði beint og óbeint, og sveitarfélagið hefur af henni umtalsverðar tekjur. Fjárhagur verksmiðjunnar er góður, mjög litlar skuldir hvíla á fyrirtækinu og ekkert bendir til annars en reksturinn geti áfram gengið vel. En skjótt skipast veður í lofti og engin trygging er fyrir því að nýir eigendur verksmiðjunnar hafi jafnmikinn áhuga og núverandi eigendur á því að efla hag hennar á þeim stað þar sem hún er rekin nú. Niðurstaðan gæti orðið brottflutningur starfa og tekjumissir og er þá verr af stað farið en heima setið. Minni hlutinn vill að allra leiða verði leitað til þess að leysa tímabundinn fjárhagsvanda Sveitarfélagsins Skagafjarðar, annarra en að selja drjúgan hluta bestu mjólkurkýrinnar á þeim bæ og setja þar með framtíð Steinullarverksmiðjunnar í algjöra óvissu. Reynist sveitarfélagið hins vegar nauðbeygt til þess að selja hlut sinn í verksmiðjunni telur minni hlutinn að ríkið eigi að leysa þann hlut til sín. Ég vil skjóta því inn í að það mundi vera alla vega betri tímabundin lausn ef það yrði gert á þann hátt. Ég legg því til að frumvarpinu verði vísað frá með svofelldri rökstuddri dagskrá, með leyfi forseta: ,,Í ljósi þess að áform um sölu Steinullarverksmiðjunnar eru fyrst og fremst tilkomin vegna bágrar fjárhagsstöðu Sveitarfélagsins Skagafjarðar og þess að um málið eru mjög deildar meiningar heima í héraði leggur minni hlutinn til að málinu verði vísað frá og tekið verði fyrir næsta mál á dagskrá.`` Virðulegi forseti. Frumkvæðið að þessu máli kemur frá sveitarfélagsstjórninni í Skagafirði. Það er alveg ljóst. Hins vegar er þetta nauðvörn sveitarfélagsins og það er alveg borðliggjandi að ef sveitarfélagið hefði ekki verið í fjárhagslegum erfiðleikum þá hefðu menn ekki gripið til þess ráðs heima fyrir að óska eftir sölu verksmiðjunnar. Þær upplýsingar hef ég fengið víða að, að það er samdóma álit manna. Í hv. iðnn. er þetta frv. til laga til komið í raun vegna þess að grunnvinnan hefur verið undirbúin. Söluaðilar eru fundnir, samningurinn er raunar fyrir hendi og menn eru að velta fyrir sér tölum sem við vitum hverjar eru, þar af leiðandi tillögum um að afraksturinn eða afgangurinn eða það sem kemur út úr þessari sölu, þ.e. að þeir peningar verði notaðir til annarrar uppbyggingar á svæðinu og þá í Sveitarfélaginu Skagafirði og þar um kring. Þetta teljum við í hæsta máta óeðlilegt. Af tvennu illu hefði verið betra ef ríkið hefði tímabundið leyst til sín hluta Sveitarfélagsins Skagafjarðar, beðið þar með átekta og e.t.v. komið fyrirtækinu á markað þannig að hægt og rólega mætti selja hlut ríkisins til lengri framtíðar litið. En það á ekki að stíga þetta skref. Virðulegi forseti. Ég tel að engin trygging sé fyrir því að nýir eigendur sem hugsa sér að reka verksmiðjuna geri það endilega til langrar framtíðar. Það er heldur engin trygging fyrir starfsmenn þó það sé sett inn í sölusamninga eins og oft er gert. Þetta fyrirkomulag reyndum við með Rafmagnsveitur ríkisins. Það eru bara almennar yfirlýsingar um að menn stefni að því að halda óbreyttu fyrirkomulagi og að menn þurfi ekki að óttast um sinn hag í bili alla vega. Ég tel málið því allt hið undarlegasta og versta. Ég tel að þetta sé hættulegt fordæmi, eins og raunar sala Rafveitunnar og sala Orkubús Vestfjarða. Við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði teljum þetta ranga leið. Við teljum að ákvarðanir af þessu tagi séu til komnar vegna þess að sveitarstjórnirnar séu komnar í nauðvörn. Við höfum mörgum sinnum farið í gegnum það að það þyrfti að rétta og bæta stöðu sveitarfélaganna í landinu. Eins og ég sagði áðan þá höfum við gert um það tillögur. Svona mál koma ekki upp --- það vitum við öll hér í þessum sal --- nema bara vegna þess að menn telja sig komna í mikinn vanda. Hugur manna stendur ekki til sölu af þessu tagi nema þeir sjái ekki aðrar leiðir. Þá stendur það upp á hið háa Alþingi að gefa mönnum vonir um að breyta eigi rekstrargrunninum fyrir sveitarfélögin og gefa þeim aðra möguleika, þ.e. nálgast málin á annan hátt. Nefni ég þar sem dæmi, sem ég gat um áðan, félagslega íbúðakerfið. Virðulegi forseti. Ég tel að þetta mál með Steinullarverksmiðjuna sé e.t.v. bara eitt af mörgum í röð. Talað er t.d. hástöfum um möguleika á sölu hitaveitna hjá skuldsettum sveitarfélögum. Flokkurinn er algjörlega andvígur því. Jafnvel þó það sé ekki beint komið í lagatexta þá eru nú sumir alla vega farnir að velta fyrir sér sölu á vatnsveitum. Þó er það ekki komið á pólitískt skrið. En við höfum reynslu af því á hinu háa Alþingi að yfirleitt líður ekki langur tími frá því farið er að tala um breytingar á rekstrarformi og þar til eitthvað fer af stað í þeim dúr í einkavæðingarátt hjá hæstv. ríkisstjórn. Allt ber þetta að sama brunni. Við teljum að svona eigi ekki að standa að málum og höfum þess vegna lagt fram þessa frávísunartillögu við þetta frv., virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Ég spurði hv. þm. Jón Bjarnason í andsvari hver stefna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs væri varðandi það sem sveitarfélögin og ríkið ættu að eiga og reka í atvinnurekstrinum, og ef við værum að tala um fyrirtæki af þessu tagi sem framleiðir byggingarefni, hvort þá væri hugmyndin að ríkið eða sveitarfélögin ættu að eiga fyrirtæki sem framleiða t.d. steypuefni, húseiningar, innréttingar eða aðra slíka hluti,  Síðan hef ég aðrar spurningar, t.d.: Hversu mikið eiga sveitarfélögin að eiga í svona fyrirtækjum? Er það einhver tiltekinn hluti? Hversu mikið á ríkið að eiga í svona fyrirtækjum? Er það einhver tiltekinn hluti? Hvað væri eðlilegt að ríkið ætti mikið í þessu fyrirtæki? Nú er verið að tala um að selja 30%. Líta menn þannig á það hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði að ríkið eigi t.d. að grípa tækifærið og kaupa í byggingarfyrirtækjum sem verða til sölu á einstökum svæðum í landinu og hvar þá? Er þetta hluti af byggðastefnu eða er þetta hluti af almennri stefnumörkun flokksins?

Hver er stefna Samfylkingarinnar?

Virðulegi forseti. Ég held að ef hv. þm. Jóhann Ársælsson hefur fylgst með umræðunni þá hafi hann heyrt það hjá okkur í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði að við leggjum megináherslu á að stoðkerfið sé í almannaeign og opinberum rekstri. En við höfum ekkert sett okkur á móti því að seldar séu verksmiðjur af ýmsu tagi. T.d. vorum við ekki andvíg því þegar Kísiliðjan við Mývatn var seld. Það er ekki málið. Málið er hins vegar að sveitarfélagið er knúið vegna vandræða sinna í rekstri til þess að taka þessa ákvörðun núna á þessum tímapunkti og því erum við andvíg. Við erum t.d. heldur ekkert sérlega hlynnt því, og höfum lagst gegn því í málflutningi okkar, að ríkið styðji t.d. við bakið á erfðagreiningarfyrirtæki, líftækni. Við höfum ekki talað fyrir slíku og leggjumst t.d. gegn ríkisábyrgð hvað það varðar og teljum að það sé ekki hlutverk ríkisins að stuðla að því með þeim hætti sem verið var að gera hér um daginn í umræðunni um bakábyrgðir ríkisins. Málið snýst um stöðu sveitarfélagsins í þessu tilviki. Við teljum að staðan hafi verið sú að menn hafi verið neyddir til þess að taka þessa ákvörðun og að hana eigi ekki að taka í þessu ljósi. Af tvennu illu væri betra ef ríkið brúaði þetta bil í bili --- þess vegna er það líka lagt til --- þannig að menn næðu áttum og þannig að bæði ríki og bær færu ekki út úr þessu í einu vetfangi og settu e.t.v. framtíðina í uppnám. Við viljum fara varlega að þessu. Þess vegna er í tillögum okkar sá varnagli sleginn að ríkið kæmi þá frekar inn ef sveitarfélagið teldi sig eindregið þurfa að losa þessa peninga.

Hæstv. forseti. Ég hef einmitt fylgst með þessari umræðu og ég verð að viðurkenna að þess vegna spyr ég. Hv. þm. nefndi það sérstaklega að stefnumörkun þeirra hjá flokknum væri sú að stoðkerfið ætti að vera í eigu opinberra aðila. Væntanlega tilheyrir þessi verksmiðja ekki stoðkerfinu. En hv. þm. sagði líka að þeir væru ekki á móti því að selja verksmiðjur. Nú er hér verið að selja verksmiðju, hlut í henni. Mér finnst svolítið skrýtið að hopa þannig í málinu og segja að úr því að þannig fer að sveitarfélagið selur sinn hlut þá eigi ríkið að kaupa. Hverju er bjargað með því? Ég átta mig hreinlega ekki á því. Svo kallaði hér fram í formaður flokksins: ,,Hver er stefna Samfylkingarinnar?`` Það liggur fyrir. Hún vill að sveitarfélagið og forráðamenn sveitarfélagsins fái að ráða sínum málum, sveitarfélag sem situr uppi með skuldir vegna þess að það hefur fjárfest í atvinnulífinu og vill losa sig við þá eignarhluti. Hvers vegna í ósköpunum á að bregða fæti fyrir það? Ég átta mig bara alls ekki á því. Mér finnst ástæða til þess að það sé útskýrt betur fyrir mönnum ef þannig á að bregða fæti fyrir fyrirætlanir þeirra sem rétt eru til þess kjörnir að stjórna einu sveitarfélagi. 
             Ég tel að full ástæða sé til þess að hlusta gaumgæfilega á það sem hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs eru hér að segja. En mér finnst að töluvert vanti á til að a.m.k. ég átti mig alveg á hver stefnan sé, því svo virðist vera að ríkið, ja, sveitarfélagið númer eitt og síðan þá ríkið í öðru falli eigi að eignast þessa verksmiðju til þess að reka framleiðslu á einangrunarefnum. Það er alla vega ekki stefna Samfylkingarinnar. Það get ég upplýst í þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Það virðist vera erfitt fyrir hv. þm. Jóhann Ársælsson að skilja málflutning minn. Því vil ég benda þingmanninum á að ég held að hann hafi þá ekki mikla jarðtengingu við fólk og sveitarstjórnir í hinum dreifðu byggðum landsins. Höfuðvandinn sem menn standa frammi fyrir og þeir óttast mest er að stór atvinnutæki fara úr viðkomandi byggðarlögum. Af hverju heldur hv. þm. að hvert byggðarlagið á fætur öðru reyni eins og það geti t.d. að halda eignarhlut í útgerðum? Má þar nefna t.d. Skagaströnd og Vopnafjörð. Auðvitað er það vegna þess að fólkið er dauðhrætt um að verið sé að taka undan því þann grunn sem það byggir á í þessum byggðarlögum. Um það snýst málið. Málið snýst ekki um rekstur viðkomandi útgerðarfélags heldur snýst það um þá öryggistilfinningu sem viðkomandi sveitarfélag eða fólkinu þar finnst að það þurfi að hafa. Þess vegna gilda nákvæmlega sömu lögmál um atvinnu af þessu tagi á Sauðárkróki og atvinnu af öðru tagi og þar með útgerðarfélög austur á Vopnafirði eða á Skagaströnd. Auðvitað er þetta viðleitni fólksins til þess að fara ekki með flumbrugangi af stað og eiga á hættu að allt fjari undan því. Þetta eru mjög einföld atriði. Við höfum margsagt það, svo hv. þm. átti sig á því, að við erum ekki sérstakir talsmenn þess að vera í atvinnurekstri af þessu tagi. Málið snýst ekkert um það.

Það gerir það.

Málið snýst um það hvernig farið er í þessa sölu, hvernig hún er framkvæmd, hvernig staðið er að henni og að menn séu knúnir til þess heima fyrir að gera þetta vegna þess að ekki hefur verið farið í aðrar lagfæringar sem nauðsynlegar eru fyrir stöðu sveitarfélaganna í landinu. Um það snýst gagnrýnin.

Herra forseti. Mér leikur nokkur forvitni á að fá nánari skýringar á þeirri afstöðu hv. þm. Árna Steinars Jóhannssonar, að ekki sé rétt fyrir sveitarfélagið að selja hlut sinn í Steinullarverksmiðjunni. Mig langar að biðja hann að útskýra það fyrir okkur hvað hann telji að breytist í rekstri fyrirtækisins við eigendabreytingu, að í stað þess að sveitarfélag eigi hlut í verksmiðjunni eða ríkissjóður, muni aðrir eigendur eignast þessi hlutabréf, þ.e. BYKO og Húsasmiðjan sem hafa hagsmuni af því að selja þessa vöru. Að hvaða leyti telur hann að þessi breyting á eignarhaldi fyrirtækisins verði til tjóns fyrir fyrirtækið? Því það hlýtur að vera mat hans að þetta skaði fyrirtækið úr því hann leggst gegn því að salan fari fram. Ég tók eftir því að hv. þm. sagði að engin trygging væri fyrir því að nýir eigendur rækju fyrirtækið til langrar framtíðar. Ég spyr: Telur þingmaðurinn að tryggt sé að núverandi eigendur reki fyrirtækið til langrar framtíðar án alls tillits til afkomu fyrirtækisins? Ræður það ekki fyrst og fremst því hvort menn reka fyrirtæki eða ekki að það sé hægt með hagkvæmum hætti og að menn hafi arð af rekstrinum? Það kemur fram í nál. hv. þm. að Steinullarverksmiðjan hafi reynst mikill happafengur og reksturinn gengið vel þannig að samkvæmt þessum upplýsingum eru aðstæður mjög góðar. Reksturinn í fínu lagi. Ég spyr: Hvað á að breytast við það að hlutabréf skipti um hendur sem leiðir til þess að hann metur það svo að fyrirtækið er væntanlega að leggja upp laupana innan skamms?

Virðulegi forseti. Heima fyrir segja menn blátt út, eins og komið hefur fram í ræðum á hinu háa Alþingi, að hugur manna standi til þess að selja hlut Sveitarfélagsins Skagafjarðar nær einvörðungu vegna slæmrar fjárhagsstöðu sveitarfélagsins. Fram hefur komið að sveitarfélagið hefur í tekjur u.þ.b. 1 milljarð, reksturinn er eitthvað í svipuðum skala og skuldirnar eru líklega í kringum 1,5 milljarðar. Það sem stendur upp úr númer eitt, tvö og þrjú er að staða sveitarfélagsins knýr menn til þess að taka þessa ákvörðun. Menn vilja losa peninga. Það skil ég ósköp vel. Steinullarverksmiðjan á Sauðárkróki er mjög vel rekið fyrirtæki nú um stundir þó að byrjunarörðugleikar hafi verið. Hluti af velgengni hennar er eflaust hversu vel fyrirtækið er búið að koma sér fyrir. Það er gríðarlega mikið eigið fé í fyrirtækinu og það gerir það að verkum með öðru að fyrirtækið er samkeppnisfært. Það hefur að vísu fengið nýjustu tækni frá Finnlandi eins og fram hefur komið. Þetta er sú staða sem fyrirtækið er í og þess vegna er það samkeppnisfært. Ég ætla engu að spá um það en ég vona sannarlega að ef fyrirtækið skiptir um eigendur þá eigi það langa og bjarta framtíð fyrir sér. En ég segi að þegar menn eru knúnir til þess að taka svona ákvörðun út frá bágri fjárhagslegri stöðu, er það hlutverk okkar á hinu háa Alþingi að taka þessi mál fyrir í víðara samhengi og benda á að þessi ákvörðunartaka og óskir af þessu tagi eru m.a. fram komnar vegna þess hver staða sveitarfélaganna er. Það er nú hin heila og stóra pólitík á hinu háa Alþingi gagnvart sveitarfélögunum sem er að mínu mati stórt mál. Þetta er bara eitt vandræðamálið, að mínu mati, vegna þeirrar stöðu.

Herra forseti. Það fór eins og mig grunaði. Hv. þm. gat ekki fært nein rök fyrir því að breytingin á eignarhaldi hlutabréfa hefðu einhver áhrif á rekstur fyrirtækisins, að sjálfsögðu ekki enda eru slíkar fullyrðingar firra ein og þegar á reynir stendur þingmaðurinn ekki við það að sú breyting sé til tjóns eða skaða fyrir reksturinn og atvinnustarfsemina sem fyrirtækið veitir. Þá stendur eftir hitt sem hann hljóp í máli sínu til stuðnings, þ.e. að sveitarfélagið eigi ekki að selja af því það er skuldsett, af því það verði að losa eignir til að grynnka á skuldum, að þær aðstæður að sveitarfélagið sé skuldsett geri það að verkum að óeðlilegt sé að selja eignir. Ég spyr: Hvað ætlar hv. þm. að leggja til í þeim efnum? Ætlar hann að leggja það til að við breytum hlutafélagalögum þannig að eigendur hlutabréfa megi ekki selja þau ef þeir eru skuldsettir? Hvaða viðmið ætlar hv. þm. að setja? Hvað má sveitarfélag skulda mikið til þess að það megi selja hlutabréf að mati hv. þingmanna Vinstri grænna? Hvaða kríteríur ætlar þingflokkurinn að setja upp í þeim efnum,  Herra forseti. Ég verð að segja að ég hélt að þessi forræðishyggja væri löngu grafin og komin undir græna torfu. En því miður virðist svo ekki vera.

Virðulegi forseti. Mér fannst þetta makalaust andsvar hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni, formanni þingflokks framsóknarmanna. Ég kom inn á það að það er vegna stöðu sveitarfélaganna sem þau fara út í þessar aðgerðir. Ef hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson áttar sig ekki á því þá hefur hann bara ekki tekið púls á sveitarstjórnarmönnum, hvað þá fólkinu í byggðarlögunum í kringum landið. Við getum byrjað á Orkubúi Vestfjarða. Auðvitað var ákvörðunin tekin fyrst og fremst vegna fjárhagsstöðu sveitarfélaganna. Steinullarverksmiðjudæmið er nákvæmlega eins. Rafveitudæmið á Sauðárkróki er nákvæmlega eins. Það að reyna að auka hlutafé í fyrirtækjum í smáþorpum úti á landi, nefnum sem dæmi Vopnafjörð --- þetta er nákvæmlega eins. Þetta er viðleitni fólksins til þess að halda afkomugrunni. Þá kem ég að því sem hefur auðsjáanlega ekki komist til skila frá mér til hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar, þ.e. að við viljum og vildum fara í alhliða aðgerðir til þess að treysta stöðu sveitarfélaganna vegna þess að við vitum að þau eiga mjög erfitt með rekstur mörg hver. Auðvitað kemur þetta verr niður á litlu sveitarfélögum en stóru sveitarfélögunum vegna þess að þau eru flest hver miklu tengdari atvinnurekstri en gengur og gerist t.d. á höfuðborgarsvæðinu. Þessi mál höfum við viljað nálgast í stóru samhengi en ekki endilega draga út fyrir sviga eitt svona dæmi þótt það sé vissulega stórmál fyrir Sveitarfélagið Skagafjörð. Ég tel að með einkavæðingu af þessu tagi séu miklu minni líkur til þess að viðkomandi fyrirtæki verði staðbundið um langa framtíð. Það sanna bara dæmin. Það þarf ekkert að taka á þeim málum öðruvísi.

Herra forseti. Nú hefur heldur betur vænkast hagur okkar í þessari umræðu. Tveir hv. þm. hafa dýpkað hana mjög með þátttöku sinni, þeir hv. þm. Jóhann Ársælsson og Kristinn H. Gunnarsson. Það er athyglisvert að menn skuli koma hér og ræða frv., þingmál, án þess að hafa lesið það, án þess að hafa áttað sig á því um hvað málið snýst. Það var alveg bersýnilegt á máli þeirra beggja hv. þm. Jóhanns Ársælssonar og Kristins H. Gunnarssonar að þeir hafa ekki lesið þingmálið. Þeir vita ekki um hvað það er. Þeir halda að hér sé verið að ræða á Alþingi frv. til laga um að selja hlut Sauðárkróks í Steinullarverksmiðjunni. 

Lestu nefndarálitið.

Það er eins og hv. þingmenn hafi ekki áttað sig á þessu. Það er bersýnilegt. Þar fyrir utan voru furðulegar tilraunir til útúrsnúninga uppi hafðar áðan og er kærkomið að fá tækifæri til að svara þeim aðeins. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson flutti hér þá speki að það sæju nú líklega allir menn að það breytti engu hver ætti hlutabréfin í svona verksmiðju, það yrði sem sagt engin breyting á stöðu þessa fyrirtækis, ef marka má orð þingmannsins, þó sveitarfélagið annars vegar og svo ríkið færu út úr því sem eignaraðilar. Er þetta líklegt? Er þetta trúverðugur málflutningur? Hafa menn þá tilfinningu í Skagafirði að svo sé? Ég held ekki. Gaman væri að vita hvort hv. þm. Jóhann Ársælsson er sama sinnis hvað varðar eignarhlut ríkisins í Sementsverksmiðjunni. Ég skýt því svona hérna inn. Og hvernig ætli hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson heimfæri þetta dæmi t.d. upp á Áburðarverksmiðjuna? Breytti það engu hver átti hlutabréfin, lóðarréttindin og verðmætin sem voru fólgin í Áburðarverksmiðjunni? Hvað tók það nýju eigendurna langan tíma að leggja hana niður? Hvað eru þeir að græða á því að ríkið svo til gaf þeim þessa verksmiðju? Var ekki búið að reikna út að það væru um 700 milljónir sem þeir hefðu fengið á silfurfati með því að kaupa verksmiðjuna, skuldlaust fyrirtæki, með áburð í birgðum upp á um 700 milljónir króna, á 1.100 milljónir, öll réttindi með? Ég held að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson ætti að fara í heimsókn hérna út í bæ, úr því hann er svona illa að sér í þessum efnum, og ræða við nokkra menn sem geta sagt honum sögur af nýjustu íþróttinni á verðbréfamarkaði og í hlutabréfaviðskiptum sem er sú að kaupa innanfeit fyrirtæki og flá þau. Þeir sem eru á höttum eftir skjótfengnum gróða núna og hann er ekki að fá lengur eftir að verðbréfablaðran sprakk, þeir stunda núna þá íþrótt, að reyna að ná sér í innanfeit fyrirtæki og flá úr þeim fituna. Og síðan ræðst það eftir aðstæðum hvað er gert með þau í framhaldinu og þau verða ekki öll mjög gömul eftir að nýir eigendur hafa náð þeim undir sig. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson veit sennilega ekki um átökin sem hafa verið hér, geysað á bak við tjöldin í viðskiptalífinu undanfarin missiri og m.a. allt upp í stærstu olíufélögin verið þar undir, þar sem slagurinn hefur staðið um nákvæmlega þetta, að menn eru á höttum eftir vel stæðum fyrirtækjum sem eru peningalega sterk, eru innanfeit, komast í ráðandi stöðu í þeim, láta þau borga sig sjálf, flá úr þeim fituna og sjá svo til hvað þeir gera við slangið. Og dettur hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni, sem er að baksa eitthvað við byggðamál, er það ekki, er ekki hv. þm. formaður stjórnar Byggðastofnunar --- dettur honum í hug að halda því fram eitt augnablik að eignarhald ríkisins og þess vegna sveitarfélagsins hafi ekki skipt sköpum fyrir þetta fyrirtæki? Það væri ekki til nema vegna þess að ríkið hafði frumkvæði að því að koma því á fót. Og það væri heldur ekki norður á Sauðárkróki nema vegna þess að tekin var um það pólitísk ákvörðun. Að heyra formann Byggðastofnunar koma og tala með þessum hætti hér um hlutina er auðvitað með ólíkindum. Ég held að hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni og þeim framsóknarmönnum væri nær að reyna að manna sig upp í að gera eitthvað í sambandi við rekstrarstöðu sveitarfélaganna í landinu sem eru að kikna, sem hafa verið að safna skuldum undanfarin ár, hverra rekstrarkostnaður hefur á fáeinum árum hækkað úr því að vera 75--77% af skatttekjum að meðaltali eins og þetta var fyrir 6--8 árum, upp í að vera líklega um 85% í fyrra og stefna upp á við. Er þetta ekki vandinn, herra forseti? Er þetta ekki ástæða þess að hvert sveitarfélagið á fætur öðru sér sig núna knúið til þess að selja frá sér verðmætustu eignir sínar? Ég fullyrði að það gera sveitarstjórnarmenn oft algerlega nauðbeygðir vegna þess að menn vita að með því eru þeir ekki að gera góð viðskipti, þetta eru afarkostir sem menn eru oft þarna að lúta, og það skapar iðulega óvissu og óöryggi um framhaldið. Auðvitað er þetta röskun á stöðu Steinullarverksmiðjunnar og skapar meiri óvissu um framhaldið. Að sjálfsögðu vonar maður, gangi þetta eftir samt sem áður, að það fari vel og fyrirtækið verði áfram rekið á staðnum og með fullri drift. En það er algerlega augljóst mál að þátttaka ríkisins í því og áframhaldandi eign ríkisins --- þó ekki hefði verið annað en ríkið hefði sagt sem svo: Ja, við höldum okkar hlut til að tryggja stöðugleika í málefnum fyrirtækisins, það er alveg nóg breyting í senn að sveitarfélagið leysi þá út sinn hlut, þó ríki bæti ekki við að selja sitt líka --- hefði strax skapað ákveðna tryggingu fyrir því að ríkið gat beitt afli sínu, átti aðkomu að fyrirtækinu og ég gef mér að menn hefðu þá viljað stuðla að því að það yrði áfram rekið af myndarskap á Sauðárkróki. Við skulum heldur ekki gleyma því að þó að vel hafi gengið hjá þessu iðnfyrirtæki núna um nokkurt skeið, þá hefur það gengið í gegnum erfiðleikatímabil og það hafa fleiri sambærileg fyrirtæki gert og þá hefur skipt miklu að ríkið væri öflugur bakhjarl að þeim fyrirtækjum. Ætli það hafi ekki sýnt sig á Grundartanga, á Akranesi og víðar að þátttaka ríkisins og eignarhald ríkisins og þar með talið eigendaábyrgð ríkisins, hefur verið mikilvæg baktrygging fyrir fyrirtæki af ýmsum toga sem hafa lent í erfiðleikum, þurft að ráðast í fjárfestingar, fengið fyrir það ódýrari fjármögnun og annað í þeim dúr? Það þýðir auðvitað ekki að ræða þetta öðruvísi en það er, að fyrirtækið er þarna vegna þess að ríkið hafði atbeina um að koma því á fót, eignarhald ríkisins hefur skapað því mikilvæga kjölfestu og það er verið að raska henni með þessu. Menn eru í raun og veru að sæta þeim afarkostum í sveitarfélögunum hringinn í kringum landið að selja eignir upp í vaxandi rekstrarvanda og skuldir og svo koma talsmenn sömu ríkisstjórnar og hafa setið ofan á höndunum á sér gagnvart vanda sveitarfélaganna ár eftir ár eftir ár og horft á stöðu þeirra versna og bregðast ókvæða við þegar bent er á sjálfa undirrót vandans, sjálfa ástæðu þess að menn sjá sig knúna til að fara út í svona hluti. Og jafnvel þó að staðan sé þessi, er engu að síður ljóst að um þetta mál eru mjög skiptar skoðanir heima fyrir. Ég veit ekki betur en að einmitt upp úr þessum hlutum hafi sveitarstjórnir í raun og veru sprungið í Skagafirði, þ.e. hvernig glíma ætti við skuldirnar og hvort ætti að fara út í þá eignasölu sem síðan hefur verið farið í, á rafveitu og síðan nú steinull. Ég vil einnig, herra forseti, fá útlistanir á því frá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni sem taldi að stefna Samfylkingarinnar væri náttúrlega skýr í þessu máli eins og væntanlega í öllum öðrum. Já, Samfylkingin ætlar að styðja málið, er það ekki? Það var varla annað ráðið af nál. meiri hlutans, þar með talin vinnubrögðin sem ástunduð eru við söluna. Fróðlegt verður að hafa það í huga þegar Samfylkingin setur næst á heilagleikaræðurnar um hin vönduðu vinnubrögð, að hún ætlar að styðja það að allar reglur um sölu eigna ríkisins og meðferð þeirra mála eru þverbrotnar í þessu tilviki. Þverbrotnar. Eða hefur hv. þm. Jóhann Ársælsson ekki lesið reglurnar um ráðstöfun eigna ríkisins, lög og reglur um meðferð þeirra hluta? Ég held að hv. þingmenn Samfylkingarinnar ættu að kynna sér það áður en þeir fara að skrifa upp á þessi vinnubrögð ríkisstjórnarinnar. En það er eins og Samfylkingin hafi gaman af því, herra forseti, að hýða sjálfa sig aftur og aftur í hverju málinu á fætur öðru, þar sem hún gengur í vatni fyrir ríkisstjórnina. Í hverju málinu á fætur öðru þar sem vinnubrögðin eru með þessu tagi. Og sannast þá enn hið fornkveðna að sjálfskaparvítin eru verst. Sjálfskaparvíti Samfylkingarinnar eru verst. Látum það vera þó Samfylkingin vilji styðja söluna sem slíka, en að hafa ekki einu sinni fyrirvara á vinnubrögðunum er auðvitað merkilegt. Ég fer því fram á það allra náðsamlegast, herra forseti, að hv. þm. Jóhann Ársælsson sem lýsir eftir stefnu annarra flokka, upplýsi okkur þá örlítið um stefnu Samfylkingarinnar hvað varðar meðferð ríkiseigna og sölu þeirra og vinnubrögð í því sambandi. Og telur Samfylkingin að reglum um það megi bara ýta til hliðar þegar svo ber undir? Það er alveg sjálfsagt mál að gleðja hv. þm. Jóhann Ársælsson með því að fara aðeins yfir stefnu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboð í þessu máli sem öðrum tengdum og skyldum. Alveg sjálfsagt mál og greinilega þörf á því fyrir hv. þm.  Við erum fyrir það fyrsta í grundvallaratriðum andvíg einkavæðingu í velferðarþjónustu. Það liggur alveg fyrir.  Þetta mundi ég segja að væru svona meginlínurnar hvað okkur varðar. Við höfum að vísu lagt til að farið verði í að skoða skipulega með nefndastarfi og kortleggja út frá aðstæðum í nútímanum hvernig meginlínur slíkrar verkaskiptingar ættu að liggja, því þær eru á ýmsan hátt orðnar óhreinar og það hefur verið deilt mjög um þessi mál. Þetta hefur jú verið eitt helsta hitamál stjórnmála á síðustu tveimur áratugum eða svo í vestrænum stjórnmálum, það er nýfrjálshyggjan með einkavæðingarstefnu sinni sem mér finnst hv. þm. Jóhann Ársælsson og flokkur hans alveg kengboginn undir, í anda Tonys Blairs og slíkra manna, sem sumir telja mestu hægri menn í stjórnmálum nútímans, bara dulbúið í þeirri svokölluðu þriðju leið. En staðreyndin er sú að Blair sem margir samfylkingarmenn hafa nú mært hefur gengið lengra á mörgum sviðum einkavæðingar en íhaldið gerði í tíð Thatcher. Ef til vill er það fyrirmyndin sem hv. þm. Jóhann Ársælsson á sér og þá er von að hv. þm. sé á móti stefnu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, því það er alveg klárt að nýfrjálshyggjunni andmælum við og berjumst gegn og við sjáum ekki að hún sé að færa mönnum þjóðfélag jafnaðar og réttlætis, heldur þvert á móti er fylgifiskur hennar alls staðar meiri aðstöðumunur og breikkandi gjá í lífskjörum og aðstöðu. Ég hvet hv. þingmenn til að kynna sér afleiðingar nýfrjálshyggjutilraunanna t.d. á Nýja-Sjálandi, í Bretlandi og víðar þar sem þessari fílósófíu hefur verið fylgt.

En hvað með Kísiliðjuna?

Og væri þá ekki mögulegt að ... óskaplega er þeim órótt hv. þingmönnum undir þessari ræðu,  Síðan kemur að því, herra forseti, að þátttaka ríkisins í atvinnulífinu hér á landi og sveitarfélaga, jafnvel félagasamtaka eins og samvinnuhreyfingarinnar sem einu sinni var til og átti sér málsvara 

Var hv. þm. með væntingar?

Nei, hæstv. ráðherra, ég held að ég hafi komist af í lífinu án þess að fá út á náð Framsóknarflokksins einhvers staðar að sitja í kaupfélagsstjórn. Hef alveg haft nóg með starfskrafta mína og orku að gera og hef varið til þeirra hluta sem ég er mjög sáttur við, helgað mig þjóðmálum á öðrum vettvangi. Hitt er svo annað mál að ég hefði sjálfsagt getað lagt gott til mála einhvers staðar í kaupfélagi ef út í það hefði verið farið.  En síðan er það þetta, herra forseti, sem er þá kannski kjarni umræðunnar, að ríkið er auðvitað af ýmsum þáttum, hefur verið og var þátttakandi í uppbyggingu atvinnulífs á ýmsum sviðum, þar sem í raun og veru var ekki öðrum til að dreifa, þar sem aðrir höfðu ekki bolmagn vegna fjárleysis og fámennis hér í landinu, að koma þeim hlutum á laggirnar. Það er auðvitað meginástæða þess t.d. að ríkið átti Síldarverksmiðjur ríkisins, að fáum aðilum öðrum var til að dreifa sem höfðu bolmagn og getu til þess, ég tala nú ekki um í kreppunni eða á erfiðleikatímum, að ráðast í slíkan atvinnurekstur í stórum stíl. Það er líka ástæða þess að ríkið kemur á fót sementsverksmiðju, áburðarverksmiðju og ýmsum fleiri slíkum stórum fyrirtækjum. Það er sömuleiðis ástæðan að hluta til fyrir því að ríkið er eigandi að Steinullarverksmiðjunni. Þar voru menn í raun að slá margar flugur í einu höggi. Menn voru að koma á fót nýrri iðnaðarstarfsemi í landinu. Menn staðsettu það fyrirtæki í landsbyggðarhéraði sem lið í byggðastefnu og það var í tíð ágætrar vinstri stjórnar og undir forustu Hjörleifs Guttormssonar, þáv. iðnrh., sem þetta var gert. Þetta eru hinar sögulegu ástæður fyrir því að ríkið er inni í þessari verksmiðju en ekki einhverjum öðrum. Að ætla svo að taka menn í próf og alhæfa út frá eignarhaldi ríkisins í þessu fyrirtæki, sem á sér sögulegar og efnislegar ástæður, er ómerkilegt. Eign ríkisins í þessari verksmiðju er staðreynd þó að við getum haft um það meiningar. Það er staðreynd sem við hljótum að ganga út frá. Þannig er það í dag. Ríkið á af þeim ástæðum sem ég hef farið yfir um 30% eignarhlut í þessari verksmiðju. Við getum haldið því fram að þannig eigi það ekki að vera, en það er samt staðreynd. Það er samt þannig, er það ekki? Eigum við ekki þá bara að horfast í augu við það? Svona er staðan og ef við ætlum að breyta því þá skulum við ganga út frá þeim veruleika að svona er þetta en ekki að það gæti verið eða ætti að vera einhvern veginn öðruvísi. Hv. þm. Jóhann Ársælsson má hafa þær skoðanir fyrir mér, alveg hreint linnulaust, að hlutirnir ættu að vera öðruvísi en þeir eru. En ég ætla að halda áfram að ganga út frá veruleikanum í rökræðum um málin og nálgast það út frá þeim staðreyndum sem fyrir liggja, að ríkið á þennan tæpa þriðjung í fyrirtækinu. Fyrir því eru ákveðnar sögulegar og efnislegar ástæður og út frá því skulum við ræða málið. Þá kunna menn að spyrja: Er þetta tímaskekkja, eitthvað sem er óheppilegt og vont og viljum við breyta því? Ég sé ekkert að þessu fyrirkomulagi. Ég sé ekkert að því fyrirkomulagi að ríkið sé þarna þátttakandi í atvinnurekstri ef það þjónar skynsamlegum markmiðum um stöðugleika í rekstri þessa fyrirtækis, tryggir að menn séu í leiðinni að ná ákveðnum byggðapólitískum markmiðum fram. Ég hafna því a.m.k. algerlega að á því sé einhver slíkur ljóður að lífið liggi við að ríkið rjúki út úr þessu fyrirtæki. Ég mundi gera strax greinarmun á því ef menn hefðu kynnt þetta mál og sagt: Sveitarfélagið vill selja sinn hlut og meðeigendurnir eftir atvikum eða nýir aðilar eru tilbúnir til að kaupa það út -- gott og vel --- en ríkið ætlar að fara rólega í sakirnar og ekki auka á þá óvissu og los sem þetta kann að skapa í málefnum fyrirtækisins fyrst um sinn. Ríkið gæti haft sinn eignarhlut síðan mögulega til sölu einhvern tímann á komandi árum  Ég spyr þá um rökin á móti: Hvað væri að því að ríkið hefði þetta svona? Hvað væri að því? Sjá menn einhverja óskaplega meinbugi á því? Hver vill þá kaupa, kallar hér hæstv. iðnrh. fram í og rýkur svo úr salnum? Má þá ekki ríkið bara eiga þetta áfram enn um sinn? Er þetta útsöluhugsunarháttur? Er það þannig að ríkið líti á það sem svo rosalegt happ að geta selt núna að það verði að stökkva á það? Er ríkið svo illa statt að það hafi ekki efni á að láta þessar milljónir liggja þarna inni? Hvað er hér á ferðinni?

Af hverju þarf ríkið að eiga þetta?

Á sama tíma, herra forseti, kaupir ríkið orkubú af sveitarfélögum á Vestfjörðum, vegna þess að þau voru á hnjánum og skuldug og áttu velflest enga aðra verðmæta eign til að selja. Hún er auðvitað rifin af þeim í staðinn fyrir að taka á fjárhagsvanda þeirra. Sama ríkisstjórn og skilur sveitarfélögin í landinu eftir með vanda vegna félagslegs íbúðarhúsnæðis á herðunum, líklega af stærðargráðunni 2,5--3 milljarðar kr., og gerir nánast ekki neitt til að hjálpa þeim við að takast á við vandann, gerir svo samkomulag við þau um að þau borgi þetta sjálf. Ríkið keypti á Vestfjörðum en ætlar svo að rjúka út úr Steinullarverksmiðjunni á Sauðárkróki.

Studduð þið það?

Nei, við studdum það nú ekki, herra forseti. Við studdum það ekki, herra forseti, vegna þess að við vildum og höfum barist fyrir því og flutt um það tillögur að tekið yrði á fjárhagsvanda sveitarfélaganna með almennum aðgerðum og stöðu þeirra komið í skikkanlegt horf. Þannig væru menn sjálfstæðir, gætu tekið sjálfstæðar og hlutlausar ákvarðanir um hvað þeir vildu eiga og hvað ekki. Það er ekki þannig að forsvarsmenn sveitarfélaganna í landinu hafi sjálfræði í þessum efnum þegar þeir eru neyddir til að selja. Sveitarfélögin hafa mörg, þvert gegn því sem vilji þeirra hefði staðið, neyðst til að selja hluti sína, t.d. í útvegsfyrirtækjum, af því að þau hafa engar aðrar eignir átt til að losa, vegna mikils rekstrarvanda eða vegna þess að þau hafi verið að reyna að koma upp íþróttahúsi og skapað í leiðinni mikla óvissu um grundvallaratvinnuhagsmuni í byggðarlögum sínum. Þetta þekkir hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson. Hann veit þetta vel. En hann talar eins og hann talar eftir sem áður af því hann hefur gengið undir það jarðarmen að styðja þessa ríkisstjórn. Framsóknarflokkurinn lætur Sjálfstæðisflokkinn kúska sig í hverju málinu á fætur öðru,  Hvers vegna beitir nú íhaldið þessari taktík, að kvelja sveitarfélögin? Ég held að það séu pólitískar ástæður á bak við það. Íhaldið veit alveg hvað það er að gera. Það veit nákvæmlega hvað það er að gera. Það heldur sveitarfélögunum í landinu í klemmu, í rekstrarlegri og fjárhagslegri spennitreyju. Að mínu mati er það af tveimur ástæðum. Önnur er andúðin á R-listanum í Reykjavík og hin er sú stefna íhaldsins að knýja menn út í einkarekstur, einkavæðingu og einkafjármögnun alls staðar þar sem því verður viðkomið. Íhaldið veit að þeim mun erfiðari sem afkoma sveitarfélaganna er, þeim mun meiri er freistingin, að selja eignir, láta uppbygginguna fara fram á grundvelli einkafjármögnunar, sem verður svo dýrari þegar upp er staðið. En það þjónar pólitískum markmiðum íhaldsins. Lætur Framsókn undan eins og venjulega og horfir aðgerðarlaus á það ár eftir ár að afkoma sveitarfélaganna versnar og versnar. Og hvernig ætlar hv. þm.,  Stjórnarliðar láta eins og þetta sé ekki til og eitthvað skrýtið að við skulum vilja draga þessi mál inn í umræðuna. Ég held að það væri nær og þarfara að nota stundarkorn hér á Alþingi í raunverulegar umræður um þetta. Ég held að þessi slæma staða sveitarfélaganna sé eitt af því versta sem við glímum við í byggðamálunum núna. Þau eru meira og minna að verða máttlaus, svo lestuð eru þau af skuldum og eiga orðið í þvílíkum erfiðleikum með að ná endum saman. Þau geta vart neitt. Útkoman er sú að menn hafa dregið úr öllum fjárfestingum sem þeir mögulega geta. Þá koma menn og hrópa: Skuldirnar eru hættar að aukast. Af hverju eru skuldirnar hættar að aukast? Af því menn geta ekki tekið meiri lán. Þeir eru orðnir svo skuldugir og reksturinn er svo þungur að það er enginn grundvöllur til slíks.

Húsavík er nú ekki dæmi um valt sveitarfélag.

Herra forseti, ég held að við skulum sleppa því kannski að vera að nefna einstök sveitarfélög, nema við séum að gera það undir jákvæðum formerkjum. Ég held við ættum ekki að kalla hér fram í nöfn sveitarfélaga, eða í hvaða tilgangi er það gert? Er það af pólitískum ástæðum sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson kýs að kalla hér framm í nafn eins sveitarfélags í landinu? Það er hugsanlegt.

Ég held að hv. þm. sé vel kunnugur á Húsavík og geti fjallað um málefni þess sveitarfélags af þekkingu.

Ég þekki Húsavík prýðilega. Ég þekki prýðilega til mála á Húsavík. Ég tel að heimamenn þar hafi staðið sig vel og að núverandi meiri hluti á Húsavík hafi staðið sig mjög vel í að fleyta því sveitarfélagi í gegnum mikil áföll. Það var ekki núverandi meiri hluta í bæjarstjórn Húsavíkur að kenna að Kaupfélag Þingeyinga varð gjaldþrota og komst í þrot með rekstur sinn, né ýmsar þær hremmingar aðrar sem það sveitarfélag hefur orðið fyrir. Sé hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson að halda því fram, væri það einstaklega ómaklegt og ómerkilegt af formanni stjórnar Byggðastofnunar. Það skal hann hafa alveg frá fyrstu hendi.

Ég hef ekkert sagt um það.

Nei, það ætla ég að vona. Það ætla ég að vona.

Ég bara spurði.

Ég held, herra forseti, að Steinullarverksmiðjan á Sauðárkróki sé mjög gott dæmi, og þau mættu svo sannarlega vera fleiri, um að það er hægt að gera fleira en reisa risavirkjanir og álver. Steinullarverksmiðjan er einmitt mjög gott dæmi um iðnaðarfyrirtæki af millistærð sem hentaði mjög vel inn í aðstæður þess byggðarlags þar sem það var reist. Það var góðu heilli á Sauðárkróki. Út af fyrir sig hefði verið ágætt fyrir Þorlákshöfn og nágrenni ef fyrirtækið hefði risið þar, eins og líka var til umræðu, en niðurstaðan varð Sauðárkrókur. Það hefur tvímælalaust átt sinn þátt í því að segja má að þar hafi verið blómaskeið í byggðaþróun um alllangt skeið. Ég hygg að það hafi verið, t.d. á 9. áratugnum og jafnvel fram á þann 10., að Sauðárkrókur var eitt af fáum dæmum um byggðarlag í jöfnum og stöðugum vexti sem bjó við svona hagstæða og farsæla þróun.

Og sterkt kaupfélag.

Þar er kaupfélag sem framsóknarmönnum hefur ekki tekist að koma í þrot, það er alveg rétt. Þvert á móti er það glæsilegt dæmi um að hægt er að reka kaupfélög og gera það vel. Þar hafa menn farið aðrar leiðir en í öðrum kaupfélögum. Mönnum hefur tekist að leggja Kaupfélag Eyfirðinga niður á örfáum missirum og breyta því í verðbréfasjóð. Þannig er það mikla kaupfélag eiginlega horfið, orðið að verðbréfasjóði. Annars staðar hafa menn farið þá leið að selja og reyta utan af kaupfélögunum eiginlega alla starfsemi þangað til ekkert stendur eftir annað en ein verslun eða sjoppur. En á Sauðárkróki, í Skagafirði, hafa Skagfirðingar rekið kaupfélag, deildaskipt kaupfélag, undir fullum seglum og frekar fært út kvíarnar heldur en hitt og gert það vel. Það er ánægjulegt. Það hefur að sjálfsögðu líka komið sér vel fyrir þetta byggðarlag. Ég held, herra forseti, að það sé einmitt ástæða til að minna á að Steinullarverksmiðjan er gott dæmi um það sem gerst getur með tilstyrk ríkisins. Það er fínt þegar aðstæður mæla með því og tryggir að menn nái þeim markmiðum fram um atvinnuuppbyggingu í byggðarlegu tilliti og öðru slíku sem menn keppa að. Að sjálfsögðu eiga menn þá líka að fara varlega gagnvart því að hrófla við því fyrirkomulagi sem þarna varð niðurstaðan á sínum tíma og það er með öllu ástæðulaust að ríkið gangi á undan í því að skapa meiri óvissu um hag þessa fyrirtækis en þörf er á. Það er líka fullkomið ósamræmi í framgöngu ríkisstjórnarinnar í hinum einstöku málum af þessum toga um þessi missirin. Ég nefndi kaup ríkisins á eignarhlut sveitarfélaganna á Vestfjörðum í Orkubúi Vestfjarða. Ef sveitarfélagið Skagafjörður þurfti að losa þessar eignir --- við vitum að þar eru þungar skuldir og allt það --- hvers vegna gátu þá ekki Skagfirðingar fengið sams konar móttökur varðandi mál sitt og Vestfirðingar varðandi orkubúið, svona fyrir það fyrsta? Hvers vegna var ekki farið í að skoða hvort aðrir meðeigendur voru ásamt ríkinu tilbúnir að leysa til sín hlut sveitarfélagsins? Það hefði verið lágmarksröskun á högum fyrirtækisins.  Það kemur fram í athugasemdum með frv., herra forseti, að ríkið hafnaði tilboði um kaup á hlut sveitarfélagsins. Ég spurði að þessu við 1. umr.: Hvers vegna var það gert? Það er þess vegna sem málin eru komin í þessa stöðu. Hvað gerðist þarna? Hvað gekk þarna á á bak við tjöldin? Ég hef ekki annað en hinn prentaðan texta fyrir mér. Þar stendur það á íslensku: ,,Af hálfu ríkisins var tilboði um kaup á hlut sveitarfélagsins hafnað.`` Punktur --- það getur varla skýrara verið. Þetta mun vera í nóvember/desember þegar þessi mál voru í uppsiglingu. Herra forseti. Þetta mál er þó náttúrlega eins og dropi í ómælishafinu þegar kemur að ríkisábyrgðinni til fyrirtækisins deCODE. Þá er í lagi að ríkið komi að málum, er það ekki? Heldur betur. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, byggðakóngurinn sjálfur, styður það auðvitað með bros á vör að ríkið leggi 20 þús. millj. kr. í eitt áhættufyrirtæki í Vatnsmýrinni, að sögn.

Ríkið leggur ekki féð beint í fyrirtækið.

Ja, gæti nú farið svo, gæti nú farið svo, hv. þm. Það veit hv. þm. Herra forseti. Þarna voru færar ýmsar aðrar leiðir en þessi kostur, sem ég tel þann versta. Þessi aðferð skapar langmesta óvissu um framtíð fyrirtækisins og eina vitið væri að láta þessa samninga bíða og fara í viðræður á nýjan leik um hvort ekki væri hægt að leysa þessa hluti og láta þá ganga upp einhvern veginn öðruvísi, t.d. þannig að ríkið verði þarna áfram með einhverjum hætti, annaðhvort með óbreyttan hlut sinn, taki að sínu leyti þátt í að leysa hlut sveitarfélagsins til sín, sem mundi þá þýða að það færi upp í 35--40% eignarhlut, eða að það mundi kaupa sveitarfélagshlutinn allan. Allt þetta hefði að mínu mati hefði komið til greina og verið augljóslega mikið betri niðurstaða heldur en sú sem hér á að knýja fram.

Hvað viltu að ríkið borgi mikið fyrir þann hlut?

Herra forseti. Það er þannig að ríkið segir ekki öðrum aðilum fyrir verkum um það hvernig farið er með eignarsölur þeirrar. Ríkið ræður því hvort það kaupir þá á einhverju tilteknu verði. En þegar ríkið selur eigin eignir á að heita svo að ákveðnar reglur eigi að gilda um það, lög og reglur. Svo undarlega bregður hins vegar við að þær eru bara notaðar stundum þegar það hentar pólitískt og stundum ekki. Þetta er að geðþótta að því er virðist. Það er von að aumingja fjármálaráðherrann sé hér lítið, enda er hann auðvitað eins og barinn hundur, hæstv. fjmrh. í þessu máli. Það er iðn.- og viðskh. sem fer með þetta mál á skjön við reglur um sölu eigna ríkisins og bætir svo gráu ofan á svart með því að gefa það út í fjölmiðlum hvernig eigi að nota peningana sem koma inn fyrir söluna, þeir eigi að fara í þennan veg eða eitthvað annað. Þannig er hæstv. iðnrh. allt í einu orðin eins og fjármálaráðherra eða fjárlaganefnd og Alþingi, allt í senn. Það er ekkert smáræði sem pundið hefur þyngst í hæstv. ráðherra núna síðustu vikurnar. Hún er bara komin með allt þetta vald á sínar hendur. Það er þannig að fjmrh., eða Innkaupastofnun ríkisins sem heyrir undir fjmrn., á að annast um sölu á eignum ríkisins. Við sölu á eignarhlut ríkisins í fyrirtækjum ákveða fjmrh. og viðkomandi fagráðherra hvernig staðið sé að slíkri sölu. Það á að gera á grundvelli reglna, laga og reglna, sem þar um gilda. Í fyrsta lagi hefði áætlað söluverð eignarhlutans átt að vera metið af hlutlausum aðila, t.d. löggiltum verðbréfasala eða endurskoðanda. Það má þá ekki vera aðili sem hefur nein minnstu tengsl við viðkomandi mál, það er augljóst, þá kæmu til venjuleg vanhæfisákvæði. Í öðru lagi skyldi eignarhluturinn auðlýstur opinberlega, almenningi til kaups þannig að allir sem áhuga hafa hefðu getað tekið tilboðinu. Hefur það verið gert? Var það gert? Nei. Ég held að færa megi fram rök fyrir því að hvorugt skilyrðanna hafi verið uppfyllt. Það má efast um að hið svokallaða mat hafi verið hlutlaust. Hitt er alveg ljóst að það var ekki staðið að þessari sölu eins og vera ber samkvæmt opinberum reglum. Þeim er þarna ýtt til hliðar. Og það er ekki ætlunin að það sé gert nema sérstakar og mjög ríkar ástæður krefjist að svo sé. Hverjar voru þær? Af hverju mátti t.d. ekki láta á það reyna hvort almenningur, t.d. í Skagafirði, var áhugasamur um að kaupa? Það mátti setja ákvæði, eins og heimilt er í lögum, um hámarkshlut hvers og eins til að tryggja dreifða eign. Það er alls ekki fráleitt að heima fyrir hefði verið talsverður áhugi á að reyna að standa bak við þetta fyrirtæki með umtalsverðri eign almennings í héraði. Sú leið var hins vegar ekki valin. Herra forseti. Heima fyrir er þetta geysilega umdeilt mál og skyldi engan undra. Þeir sem þekkja til sögunnar eru náttúrlega mjög uggandi um hvaða afleiðingar þessar breytingar á stöðu fyrirtækisins kunni að hafa. Það er fullkomlega skiljanlegt að mönnum sé illa við allt sem geti skapað einhverja óvissu um stöðu þessa fyrirtækis eða framtíð þess. Það þýðir ekkert að horfa fram hjá því að það er að gerast í þessu máli. Væntanlegir ráðandi eigendur fyrirtækisins eru viðskiptaaðilar í byggingariðnaði og geta haft blandaða hagsmuni í málinu. Það verður bara að ræða að alveg eins og það er. Það kann að vera að hagsmunir gætu lagst með svipum hætti og í áburðarverksmiðjumálinu. Aðili sem hefur aðallega atvinnu af því að selja einhvern varning getur svo sem alveg eins þénað á að kaupa hann lágu verði af öðrum eins og að framleiða hann sjálfur með sama tilkostnaði, það kemur út af fyrir sig út á eitt ef hagsmunir þess fyrirtækis eru fyrst og fremst fólgnir í álagningunni, umsýslunni um varninginn. Fyrir þessi tvö byggingarfyrirtæki sem til samans ráða nánast byggingarvörumarkaðnum á Íslandi gæti komið eins vel út að flytja þessa steinull inn og leggja dálítið hressilega á hana eins og að framleiða hana sjálf norður á Sauðárkróki. Það er alveg vitað að samkeppnisskilyrði framleiðslufyrirtækja á landsbyggðinni hafa versnað. Það liggur alveg fyrir. Ég efast meira að segja um að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, þó hann verji allt sem þessi ríkisstjórn gerir alveg sama hversu vitlaust það er, reyni að halda því fram að samkeppnisstaða framleiðslufyrirtækja á landsbyggðinni hafi ekki versnað vegna þess hvernig flutningskostnaður og fleira í þeim dúr hefur þróast. Það liggur alveg fyrir. Maður hefur séð útreikninga í iðnfyrirtækjum, t.d. á Akureyri, sem sýna fram á að þessi munur hefur aukist um mörg prósent á örfáum missirum. Það er ástæða þess að ýmiss konar framleiðslustarfsemi á nú mjög undir högg að sækja. Með sameiningu fyrirtækja og öðru slíku fer hún iðulega bakdyramegin í burtu og endar í Reykjavík, af því menn þurfa orðið að flytja aðföngin í slíka framleiðslu dýrum dómum út á land og síðan afurðirnar aftur hingað á markaðinn þar sem 70--80% hans eru, ef um innanlandsmarkað er að ræða. Í raun gildir hið sama þó um útflutning sé að ræða. Upphaf og endir allra ferða, hvort sem um er að ræða ferðamenn eða varning, er hér á suðvesturhorninu. Þannig er nú það. Þetta veit hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson væntanlega eða þyrfti a.m.k. að vita það, sitjandi í stjórn Byggðastofnunar. Forustumenn í framleiðslufyrirtækjum á landsbyggðinni sitja sveittir við að reikna út hvort nokkurt vit sé í að reyna að halda þessari framleiðslu áfram, þrjóskast við það úti á landi, eða hvort einfaldara og ódýrara sé að færa hana bara hingað suður, framleiðsluna. Það að menn eru bundnir eignum sem þeir eiga eða öðru slíku heldur hins vegar í þá. Mér er vel kunnugt um að meira að segja hjá sumum af stóru framleiðslufyrirtækjunum sem enn eru rekin með sæmilegri drift úti á landsbygginni liggja oftar en ekki í skúffum framkvæmdastjóranna áætlanir og útreikningar þar sem þeir hafa borið saman svör við spurningunni um hvort verjandi sé, t.d. út frá hagsmunum hluthafanna sem vilja heimta arð sinn í viðkomandi fyrirtækjum, að þrjóskast við að reyna að reka þau á landsbyggðinni áfram. Halda menn ekki að þar af leiðandi sé eðlilegt að það setji nokkurn ugg að Skagfirðingum, öðrum en innvígðum stuðningsmönnum þessa máls, þegar þessar fréttir berast? Ég held að hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni væri nær að útlista fyrir okkur aðgerðirnar til að jafna þennan aðstöðumun en að láta eins og hann sé ekki til staðar. Hann gufar ekki upp þó að hv. þm. sé í Framsóknarflokknum. Það þarf meira til, greinilega. Ekki sé ég að það sé á dagskrá í drögum að nýrri byggðaáætlun eða öðru slíku, aðgerðir sem hönd er á festandi í þessum efnum. Þessa þætti alla, herra forseti, þarf auðvitað að skoða í samhengi við þetta mál. Steinullarverksmiðjan er að vísu ákaflega skemmtilegur iðnaður sem vinnur úr íslenskum jarðefnum, skeljasandi og basaltsandi, bræðir það í deiglu og blæs það út í steinull. Aðfangakostnaðurinn er ekki stór í þessu dæmi, hvað varðar flutning og annað slíkt. En síðan er framleiðslan rúmfrek. Það kostar auðvitað sitt að koma henni á markaðinn. Þessa útreikninga voru menn með í höndunum á sínum tíma þegar þeir báru saman Þorlákshöfn og Sauðárkrók. Menn geta farið aftur í þau plögg ef þeir vilja átta sig á þeim og glöggva sig á hvernig það mál stóð tölfræðilega þá. Ég fullyrði þó að þá voru þessar aðstæður allar hagstæðari staðsetningu norður í landi. Mér er stórlega til efs að menn gætu brúað þetta bil í dag ef þeir settu niður reikninga af því tagi sem menn geta kynnt sér og skoðað hér í grg. sem fylgdi frv. til laga um steinullarverksmiðju á sínum tíma, sem hér var á dagskrá Alþingis á 103. löggjafarþingi 1980--1981. Þá voru ekki margir þeirra er hér eru viðstaddir þessa umræðu nema líklega man einn virðulegur forseti vor, hv. þm. Halldór Blöndal, þá daga. Munurinn þá var að því er talið var 1--3% ef ég man rétt, á milli Þorlákshafnar og Sauðárkróks. Menn töldu hægt að brúa hann. Sumir hlutir voru hagstæðari Sauðárkróki, aðrir hagstæðari Þorlákshöfn, þar á meðal lá flutningskostnaðurinn augljóslega heldur betur fyrir Þorlákshöfn, sérstaklega gagnvart markaðnum á suðvesturhorninu og einhverju leyti þá gagnvart útflutningi eins og hann var stundaður. En þá voru aðrir dagar. Þá var til fyrirtæki sem hét Ríkisskip. Þá var flutningskostnaði öðruvísi háttað í landinu og staðan mun hagstæðari fyrir landsbyggðina en hún er í dag. Eitt mesta kjaftshögg sem landsbyggðin og sérstaklega sjávarbyggðirnar vítt og breitt á ströndinni hafa orðið fyrir var þegar Ríkisskip voru lögð niður og stóraukinn flutningskostnaður lagðist á herðar landsbyggðarmanna. Við gætum farið yfir það dæmi, herra forseti, við tækifæri. Ég sé sem sagt, herra forseti, engin efni til að standa svona að málum, rjúka til og fara út í þessa sölu á hlut ríkisins. Ég er að verða svolítið leiður á þessum endalausu heimildarlögum sem hæstv. ráðherrar koma hér og verja sig svo með þegar í harðbakkann slær, þetta sé ekki svo alvarlegt af því það sé ekki verið að slá þessu föstu, þetta séu bara heimildalög, 20 milljarðarnir sem við vorum að greiða atkvæði um hér fyrr í dag og svo þetta frv. aftur. Þeir segja að þetta séu bara heimildalög. Þetta mál afgreiðir t.d. hæstv. ráðherra þannig að það sé nú til meðferðar hjá samkeppnisyfirvöldum. En það á að bjóða Alþingi upp á að afgreiða hér óútfyllta ávísun. Heimildalög til handa ráðherranum. Ég fer nú bara að spyrja, herra forseti, vilja ekki bara ráðherrarnir hafa þetta ein heimildalög á ári? Getur ekki bara Alþingi komi saman 1. október og afgreitt eitt frv. og verið búið að því 3. okt., þ.e. bara heimild til ríkisstjórnarinnar til að gera það sem henni sýnist. Punktur. Alþingi heim. Þetta stefnir í það. Menn sulla út heimildum af þessu tagi í allar áttir þó að grundvallarforsendur málanna liggi ekki fyrir. Það er verið að færa fjárlagavaldið og löggjafarvaldið út í bæ, það er hverjum manni ljóst.

Fjárlögin eru nú eiginlega heimildalög.

Sennilega er ekkert dæmi jafnsvakalegt og ríkisábyrgðin til deCODE, þar sem lögunum um ríkisábyrgð, lögum sem Alþingi hefur sett um meðferð þessara mála, er ýtt til hliðar á einu bretti og í staðinn kemur: Hvað? Í staðinn kemur mat eins manns á því hvað teljist nógu gott. Mat fjmrh. á því hvaða forsendur þurfi að vera til staðar til að veita ábyrgðina, til þess að hæstv. ráðherra taki upp pennann og skrifi 20 milljarða ávísun. Nú vill hæstv. ráðherra fá svona heimild hér til að fara svona með eign ríkisins í Steinullarverksmiðjunni. Þannig á ekki að standa að málum. Það er a.m.k. lágmark að hlutirnir séu klárir og kvittir og allar forsendur viðkomandi mála liggi fyrir þegar málin eru endanlega borin inn á Alþingi. Þá er auðvitað hreinlegast að Alþingi taki sjálfa ákvörðunina um hvort hlutur ríkisins í Steinullarverksmiðjunni skuli seldur, ef það er það sem menn ætla að gera, en ekki að það sé heimilt. Það er afsiðandi í samskiptum löggjafarvalds og framkvæmdarvalds að þróa hlutina í þessa átt, endalausar heimildir á óljósum forsendum til að gera þetta og gera hitt, sérstaklega þegar menn fara að eins og raun ber vitni. Tökum dæmi um hvernig ríkið hefur farið með jarðasölu. Það er alveg hreint yfirgengilegt hvernig menn hafa staðið að þeim hlutum núna síðustu árin. Ráðherrar Framsfl. hafa orðið frægir að endemum hver á fætur öðrum í því. Ég ætla að vona að Samfylkingin mæli því ekki bót eins og þessu frv. En kannski gerir hv. þm. Jóhann Ársælsson það. Ef ég man rétt þá hafa þeir nú stundum tekið undir með okkur svona frekar en hitt að það væri ámælisvert hvernig ríkið hefur farið með þessar eignir sínar. En það bregður svo undarlega við ...

Það hafa nú fleiri selt ríkisjarðir.

Já, það hafa nú fleiri gert það sjálfsagt, herra forseti. Það er trúlega rétt hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni.  Hvað gerist gjarnan þegar ríkisjörð er seld einhverjum gæðingi núna, hvort sem hann borgar eitthvað fyrir hana eða ekki? Það er eiginlega alveg reglan, segja heimamenn manni í hinum ýmsum héruðum landsins, að það næsta sem gerist er að það kemur keðja á veginn og spjald hangir neðan í henni þar sem stendur: ,,Einkavegur. Allur aðgangur bannaður.`` Það stórdregur úr möguleikum almennings, íbúa viðkomandi byggðarlaga eða almennings til þess að fara t.d. um það land og njóta þess. Þetta er nú bara hlutur sem heimamenn vita og þekkja hver á sínu svæði. Ég hvet menn til að leggja eyrun við ef þeir halda að það sé mikil framför fyrir hönd almennings í landinu að ríkið sé að selja eigur sínar. Herra forseti. Nú sé ég að þau stórtíðindi hafa orðið hér í umræðunni að hæstv. fjmrh. Geir H. Haarde er mættur til leiks. Ég býð hann alveg innilega velkominn, hjartanlega velkominn.

Kærar þakkir.

Það er okkur mikið gleðiefni að hæstv. fjmrh. skuli vera hér bara tiltölulega glaðlegur á svip og við bestu heilsu. Ég bið þá hæstv. fjmrh. að fara yfir það fyrir okkur í þessari umræðu hvernig staðið var að verki í þessu máli. Vill hæstv. ráðherra vinsamlegast fara yfir það hvers vegna reglum um ráðstöfun eigna ríkisins var ekki fylgt? Hvers vegna var ekki unnið að málinu í samræmi við staðfestar reglur um sölu á eignarhlut ríkisins í fyrirtækjum? Hvers vegna hefur hæstv. iðnrh. allt í einu tekið sé fjárveitingavald og tilkynnir í fjölmiðlum í hvað krónurnar eigi að fara eða a.m.k. helmingurinn af þeim, jafnvel í tiltekna vegarspotta? Það er þá ekki verkefni þingmannahóps kjördæmisins að skipta því vegafé, ekki vegáætlunar eða hæstv. fjmrh. að leggja til hluti í því sambandi í fjárlagafrv. eða fjárauakalagafrv.? Nei, það er hæstv. iðn.- og viðskrh. sem ákvað að reyna að slá pólitískar keilur og gylla málið fyrir Skagfirðingum með því að þeir fengju aura í tilteknar opinberar framkvæmdir, sem venjulega ættu bara á koma á vegáætlun eða sem framvæmd á fjárlögum, fjárveiting á fjárlögum.

Er afbrýðisemi í gangi?

Nei, það er nú ekki afbrýðisemi. En eigum við ekki að tala bara um hlutina eins og þeir eru? Var það ekki nákvæmlega þetta sem þarna var að gerast, þ.e. að í þessu máli sem Framsókn hefur hugsanlega áttað sig á að gæti verið misvel til vinsælda fallið, að steypa þessu fyrirtæki í þessa óvissu, væri rétt að reyna að búa til einhverja gulrót á móti. Þetta er svona svipað og Bandaríkjamenn hafa það gjarnan, að þeir eru með byssuna í annarri hendi og dollarabúntið í hinni og ná oft árangri með slíkum aðferðum. Mér hugnast ekki, herra forseti, og mér finnst það síður en svo setja betri svip á þetta mál, hvernig hæstv. ráðherra ætlaði að kaupa því hylli með þessum undarlegu aðferðum, ég tala nú ekki um þegar í hlut eiga vegaframkvæmdir sem eru á vegáætlun og ætlunin hefur verið að leggja til fé í á næstu árum og framkvæma. Því er auðvitað alveg með ólíkindum að menn skuli ætla að fara út í hluti af þessu tagi. Það finnst mér, herra forseti, mjög sérkennilegt. Ég held að ég geti farið að ljúka máli mínu senn, herra forseti. Það væri auðvitað áhugavert að taka upp margt fleira í þessu sambandi og samhengi þessa máls. En það er nú best að láta öðrum eftir einhvern ræðutíma hér á þessu síðdegi til að ræða málin ef vera kynni t.d. að hæstv. fjmrh. heiðraði okkur með þátttöku í umræðunum. Svo er aldrei að vita nema hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hafi svo mikið við aldrei þessu vant að hann geri meira en að fara í andsvar. Það hefur verið afar athyglisvert að framlag Framsfl. til umræðna hér í hverju málinu á fætur öðru hefur verið andsvör. Kristinn H. Gunnarsosn hefur t.d. séð um þátttöku Framsfl. í umræðum um 20 þús. millj. kr. ríkisábyrgðina með andsvörum og fleiri slík mál hefur Framsfl. dekkað með sambærilegum hætti. Herra forseti. Það er mjög athyglisvert að ef Sjálfstfl. ber fram mál um þessar mundir þá hverfur Framsfl. gjarnan í umræðum um þau. Hann bara gufar upp, er ekki til fyrr en hann kemur hérna töltandi til að greiða þeim atkvæði eins og við sáum í deCODE-málinu í dag. Þá birtist hann okkur allt í einu. En af einhverjum ástæðum virðast ástirnar á kærleiksheimilinu vera þannig um þessar mundir að menn eru svona ekki mikið að ganga í verkin hverjir fyrir aðra og það er ekki bróðurlegur samvinnuandi sem birtist okkur í gagnkvæmri þátttöku stjórnarflokkanna í umræðum um erfið mál. Skyldi það nú ekki vera þannig að Sjálfstfl. sé alveg ótrúlega fjarverandi þegar kemur að umræðum um þetta mál og leyfir Framsókn að baksa hérna með það og puða í þessu. Nú verður fróðlegt að sjá, herra forseti, hversu vasklega t.d. hæstv. fjmrh. gengur þá í vörnina fyrir stjórnarstefnuna í þessu mikla framfaramáli eða hitt þó heldur. Herra forseti. Það standa a.m.k. öll rök til þess að eyða ekki miklu af dýrmætum tíma Alþingis í þetta mál á þessum vordægrum ef menn ætla að ljúka því á eitthvað nálægt þeim tíma sem til stóð. Það mætti a.m.k. að ósekju bíða haustsins. Mér segir svo hugur að þá væri aldrei að vita nema við fengjum það í nýjum búningi hér inn. Ég er eiginlega alveg viss um það. Ef þetta mál verður ekki knúið í gegn núna og þessu þrælað af núna á þessum dögum og fyrir sveitarstjórnarkosningar þá er algerlega óvíst, og reyndar ólíklegra tel ég, að þetta mál sæist hér á nýjan leik í sambærilegum búningi. Ég er eiginlega algerlega viss um að heimamenn hljóta að sjá að sér ef þeir fá bara tækifæri til þess og fara fram á það við ríkið að reynt verði að leysa úr þessum málum þannig að ríkið hverfi ekki frá fyrirtækinu, fyrst um sinn a.m.k., með eignarhlut sinn hvað sem líði þörf sveitarfélagsins fyrir að losa þarna peninga. Enginn maður fær mig til að trúa því að Skagfirðingar allir sem einn, upp til hópa og allir sem einn, mundu ekki frekar kjósa að tekið væri á vanda sveitarfélagsins með öðrum aðferðum, ef þær væru í boði, og almennum aðgerðum sem kæmu jafnsettum sveitarfélögum til góða, heldur en að þeir væru nauðbeygðir til þess að velja þennan kost. Því vil ég fá að trúa þangað til mér er sýnt fram á annað, herra forseti. Annað tveggja verður að gera, fresta afgreiðslu þessa máls eða fella það.

Herra forseti. Margt má segja um þessa miklu ræðu þar sem hv. þm. fór út um víðan völl. Ég vil fyrst svara því sem fram kom hjá honum í upphafi máls hans, að menn væru að blanda saman frv. sem fjallar um sölu á hlut ríkisins í Steinullarverksmiðjunni og fjárhagsstöðu sveitarfélagsins og eignarhaldi þess á hlutabréfum í fyrirtækinu. Ég vitna í nál. minni hluta iðnn. sem hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson skrifar og leggur fyrir Alþingi. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Minni hlutinn er andvígur sölu ríkisins á eignarhlut sínum í Steinullarverksmiðjunni á Sauðárkróki við núverandi aðstæður og telur slíka ráðstöfun ekki líklega til að leysa fjárhagsvanda sveitarfélagsins.`` Hv. þm. blandar í sömu setningu saman því að ríkið selji hlut sinn og fjárhagsstöðu sveitarfélagsins. Í öðru lagi segir líka í þessu nál., með leyfi forseta: ,,Minni hlutinn vill að allra leiða verði leitað til þess að leysa tímabundinn fjárhagsvanda Sveitarfélagsins Skagafjarðar, annarra en að selja drjúgan hluta bestu mjólkurkýrinnar á þeim bæ.`` Það kemur mjög skýrt fram í nál. minni hlutans að þessi mál eru samtvinnuð. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefði nú átt að spara sér hótfyndnina og athugasemdirnar í garð okkar annarra þingmanna um þetta efni. Í öðru lagi skín mjög glögglega í gegnum ræðu hv. þm. vantraust hans á öðrum en hinu opinbera til að eiga og reka fyrirtæki. Í áliti minni hlutans, hv. þm. Árna Steinars Jóhannssonar, kemur hins vegar fram það stöðumat að Steinullarverksmiðjan hafi reynst mikill happafengur, hún hafi skilað drjúgum arði, fjárhagurinn sé góður, litlar skuldir og ekkert bendi til annars en að reksturinn geti áfram gengið vel. Þetta er mat minni hlutans á stöðu fyrirtækisins. Svo kemur hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon segir að nýir kaupendur hafi ekkert annað markmið en að slátra fyrirtækinu.

Herra forseti. Það sagði ég ekki. Ég bið hv. þm. að leggja mönnum ekki orð í munn. Ég sagði ekki að nýir eigendur hefðu ekkert annað markmið en að slátra fyrirtækinu. Ég hélt engu slíku fram. Ég reifaði hins vegar alla þá möguleika sem auðvitað geta orðið uppi í stöðunni og sagði að barnalegt væri að horfast ekki í augu við það að þegar einkaaðilar eiga orðið þetta fyrirtæki alfarið þá meta þeir hagsmuni sína á hverjum tíma og í hverju þeir séu best fólgnir. Þar með talið getur verið, ef svo ber undir, að flá innan úr fyrirtækjum og leggja þau af eða reka þau áfram. Það verður bara kalt viðskiptalegt mat þessara aðila. Jafnvel getur skammtímahagnaðarvon ráðið mestu um það hvort er gert. Þetta er bara að gerast úti á markaðnum allt í kringum okkur. Hv. þm. getur ekki talað eins og hann sé algerlega ótengdur við þann veruleika að fyrirtækjum er stokkað saman og þeim slátrað þvers og kruss í þjóðfélaginu um þessar mundir. Það er eins og ég segi að talað er um það sem hina nýju íþrótt þeirra áhættufíklanna í viðskiptalífinu, þ.e. að reyna að ná tangarhaldi á innanfeitum fyrirtækjum og flá innan úr þeim. Við getum ekki talað eins og við vitum ekki af þeim möguleika. Með því erum við ekki að segja að það verði endilega svo. Þvert á móti held ég að ég eins og allir aðrir hafi tekið það skýrt fram að maður vonar náttúrlega hið besta, verði af þessu, að fyrirtækið verði áfram rekið og verði blómlegt. En tryggingin hverfur sem við höfum fyrir því í gegnum þá kjölfestu sem eignarhald ríkisins og sveitarfélagsins gjarnan líka hefur verið. Það er a.m.k. ljóst. Vill ekki hv. þm. viðurkenna það? Það að það standi í nál. minni hlutans að við séum á móti sölu á eignarhlut ríkisins sannar það sem ég var að reyna að segja, að þetta frv. er um söluna á eignarhlut ríkisins. En það er jafnljóst að ástæða þess að sveitarfélagið vill selja er fjárhagsvandi þess. Er þá ekki eðlilegt að fjalla um það líka í nál.? Það er það sem þarna er gert.

Herra forseti. Ég vil bæta því við það sem fram hefur komið fyrr að fjárahagsstaða sveitarfélagsins var mikið mál hjá hv. þm. í ræðu hans. Ég vil benda honum á að fjárhagsstaða sveitarfélaga hefur verið mjög að batna, sérstaklega á síðasta ári, eins og hann hefur væntanlega lesið í þeim tölum sem fyrir liggja um hallarekstur þeirra á síðustu árum. Í öðru lagi var sú aðgerð ríkisvaldsins að kaupa Orkubú Vestfjarða af sveitarfélögum þar mjög vel fallin til þess að bæta fjárhagsstöðu sveitarfélaga á Vestfjörðum sem var orðin mjög slæm fyrst og fremst vegna fólksfækkunar en ekki almennra skilyrða í þjóðfélaginu, eins og hv. þm. vildi vera láta. Sú aðgerð sem Vinstri grænir voru á móti, eins og vænta mátti, hefur skilað því að sveitarfélög á Vestfjörðum eru nú komin í sóknarhug. Sveitarstjórnarmenn á Ísafirði, í Bolungarvík, á Hólmavík og Vesturbyggð eru í sóknarhug. Þeir eru að kynna fyrir kjósendum sínum þessar vikurnar hvernig þeir ætla að sækja fram til að bæta þjónustu við íbúana vegna þess að ríkisvaldið greip til þessarar aðgerðar. Ég held að ekki sé hægt að gera betur fyrir veikburða sveitarfélög, eins og voru á Vestfjörðum, en einmitt þetta. Herra forseti. Við skulum hafa það í huga að orðalag eins og það að orkubúið hafi verið rifið af sveitarfélögunum er algjör fjarstæða. Sveitarfélögin nutu góðs af aðgerðum ríkisvaldsins og svo hefur það bæst við til viðbótar, sem sannar að fullyrðingar þingmannsins um andstöðu fjmrh. og Sjálfstfl. við aðgerðir í sveitarstjórnarmálum eru fullkomlega rangar, að búið er að leysa þá erfiðu stöðu sem blasti víða við, m.a. á Vestfjörðum í félagslega íbúðakerfinu. Það er búið að gjörbreyta forsendum til að reka sveitarfélögin úti um land og kannski sérstaklega á Vestfjörðum. Ég tek það fram vegna þess að hv. þm. nefndi það svo stíft áðan.

Herra forseti. Mér finnst það ískyggilegt að formaður stjórnar Byggðastofnunar, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, skuli vera á þessu algera blekkingar-afneitunarstigi gagnvart stöðu sveitarfélaganna í landinu. Hv. þm. lætur eins og það skipti engu máli hvernig rekstrarútgjöld sveitarfélaganna hafa þyngst ár frá ári sem hlutfall af tekjum sem skilur eftir sífellt minna svigrúm til fjárfestinga, til að borga niður skuldir eða hvað sem það nú er. Getur hv. þm. skautað svona léttilega yfir þá staðreynd að á 6--8 ára tímabili hafa rekstrarútgjöld sveitarfélaganna sem hlutfall af skatttekjum farið úr 75--77% upp í um 85--90%, eins og þetta stefnir núna í hjá fjölmörgum sveitarfélögum, að meðaltali líklega á bilinu 83--85% á síðasta ári og ört hækkandi? Þetta liggur fyrir og fram hjá þessu kemst hv. þm. ekki. Að sveitarfélögin á Vestfjörðum séu núna í sóknarhug og þeim hafi bæst fjármunir vegna sölunnar á orkubúinu. Skárra væri það nú þó að peningarnir hyrfu ekki líka! En við vitum það, herra forseti, er það ekki, að það er skammgóður vermir að ganga á eignir sínar, að selja þær. Það er aðferð íhaldsins, bæði hjá ríkinu og náttúrlega sveitarfélögunum, að afla sem minnstra tekna, að lifa á því að selja eignir, einkavæða og selja. En hvað á svo að gera þegar eignirnar verða búnar? Hvað ætla sveitarfélög á Vestfjörðum að selja næst ef engar grundvallarbreytingar verða á fjárhagsstöðu þeirra að öðru leyti?  Síðan held ég því fram, af því það er staðreynd, að ríkisstjórnin hefur níðst á sveitarfélögunum algerlega, íhaldið hefur læst kassanum, og framlag ríkisins til lausnar félagslega íbúðavandanum er náttúrlega hraksmán. Eru það ekki um 300--350 milljónir eftir að ríkið er búið að svíkja það sem það þó lofaði, að leggja 50 milljónir á ári í sjóð?

Herra forseti. Ég verð að segja að ég er dálítið undrandi á því hvaða tökum hv. þm. tekur þetta mál og hefur það allt á hornum sér. Hér er framfaramál á ferð. Hér er verið að leysa úr læðingi fjármuni sem ríkið hefur bundið í þessu fyrirtæki og sem ekki þarf lengur að binda vegna þess að einkaaðilar eru tilbúnir að kaupa þennan hlut og þar af leiðandi er hægt að nota peningana í annað. Samkomulag er um það milli stjórnarflokkanna að helmingur af andvirði verksmiðjunnar renni til uppbyggingar á svæðinu samkvæmt nánari ákvörðun ríkisstjórnarinnar og helmingurinn renni til þess sem lagði féð fram í upphafi, þ.e. ríkissjóðs. Hvað er athugavert við þetta? Þetta er mjög eðlileg ráðstöfun, sjálfsögð og eðlileg, og ég heyri ekki betur en að þrír flokkar á Alþingi, eða fjórir jafnvel, styðji þá ráðstöfun. Þingmaðurinn spurði: Hver hefur veitt iðnrh. fjárveitingavald, hvernig stendur á því að iðnrh. er farinn að veita fé? Auðvitað er ekkert um það að ræða. Það sem stendur í frv. er það sem gildir, þ.e. að ákveðið er að ráðstafa helmingi söluandvirðis samkvæmt nánari ákvörðun ríkisstjórnarinnar, og það á eftir að taka ákvörðun um það í ríkisstjórninni með hvaða hætti það verður nákvæmlega gert. Það gerist þá þannig að í frv. til fjárlaukalaga í haust mun koma tillaga um þá ráðstöfun alveg eins og þar kemur greinargerð um þann tekjuauka sem hlýst af sölu þessa fyrirtækis. Þar með kemur það að sjálfsögðu til kasta Alþingis að taka þá ákvörðun endanlega. Þetta veit hv. þm. auðvitað mætavel. En ég verð að segja að mér finnst það skammsýni mikil hjá honum að hanga á því að aðrir geti ekki átt þetta en ríkið og sveitarfélagið. Og auðvitað er eingöngu hér verið að tala um hlut ríkisins. Verið er að veita heimild til að selja hlut ríkisins. Þess vegna er það misskilningur sem kemur fram í dagskrártillögu minni hluta iðnn., að vísa eigi málinu frá vegna bágrar fjárhagsstöðu sveitarfélagsins. Það er annar handleggur á málinu.

Herra forseti. Mér fannst þetta heldur aumleg málsvörn hjá hæstv. fjmrh. þegar hann ætlar að koma loksins og rausnast til þess í heilu andsvari að verja hendur sínar gagnvart þeirri staðreynd að hæstv. ráðherra er í raun og veru gerður ómyndugur á allan hátt í málinu. Hæstv. iðnrh. hefur yfirtekið prókúruna og ekki bara ákveðið söluna þvert á allar reglur, leikreglur þar að lútandi, sem eiga að vera á könnu fjmrh., heldur tekur sér fjárveitingavald líka og ákveður í hvaða vegarspotta peningarnir eigi að fara. Og hæstv. fjmrh. er ekki geðmeiri maður en svo að hann lætur bjóða sér þetta og kemur síðan hér upp og heldur uppi þessari aumlegu málsvörn sem var náttúrlega dapurleg. Ég held að ég verði að draga það aftur, sem ég sagði hér fyrr í ræðu, að hæstv. fjmrh. liti vel út því að ég sé að það er ekkert upplit á manninum, þetta er engin frammistaða. Ég hvet eiginlega hæstv. ráðherra til að gera annað tveggja að reyna betur --- og þá í ræðu, ég held að það dugi ekki andsvar til þess að ná upp um sig buxunum --- eða þá hætta þessu.

Herra forseti. Þetta er svo einfalt mál að það þarf ekki nema andsvar til að útskýra það. Það sem hér er um að ræða er að ríkisstjórnin, samkvæmt tillögu iðnrh., ákvað að flytja frv. um að selja skyldi hlut ríkisins í verksmiðjunni. Ég á að sjálfsögðu fulla aðild að því máli og er mjög ánægður með að það skuli vera niðurstaða ríkisstjórnarinnar. Síðan er aflað heimildar til að gera það með því frv. sem vonandi verður hér að lögum. Þetta er allt saman alþekkt og ekkert afbrigðilegt með neinum hætti. Og það sem meira er: Það er mjög ánægjulegt að málið skuli komið á þetta stig og að það skuli hafa svo víðtækan stuðning á Alþingi og það skuli bara vera fulltrúar forneskjunnar hér í þingsölum sem tala gegn þessu og beita sér gegn þessu. 

Herra forseti. Athyglisvert er að hæstv. fjmrh. vék sér algjörlega hjá því að svara lykilspurningunni. Hvers vegna var ekki farið að reglum um ráðstöfun eigna ríkisins?

Vegna þess að sett eru sérstök lög.

Hvers vegna var þeim ýtt til hliðar? Í öðru lagi gumar hæstv. fjmrh. mjög af miklum stuðningi við málið á þingi. Það kann vel að vera að allir sjálfstæðismenn ætli að láta hafa sig í þetta. En þeir gera það ekki með stuðningi og velvilja sjálfstæðismanna í Skagafirði. Það er algerlega á hreinu. Ég er með í höndunum harðorða ályktun sjálfstæðismanna í sveitarstjórn Skagafjarðar. Öllum er ljóst að þetta er gert í algerri óþökk þeirra. En það kann vel að vera að sjálfstæðismenn, meira að segja úr því kjördæmi, ætli að láta sig hafa það að styðja þetta mál, enda eru sumir þeirra þekktir fyrir það að vilja eitt en gera annað eins og kunnugt er þegar kemur að atkvæðagreiðslum hér á þingi og fara sjálfsagt létt með það í þessu tilviki eins og öðru. Ég held, herra forseti, að ekki séu innstæður fyrir þessum digurbarkalegu ummælum hæstv. fjmrh. hér. Ég neita að trúa því að hæstv. ráðherra sé ánægður með hvernig haldið var á þessu máli. Það talar svo gjörsamlega fyrir sig sjálft að það er fullkomlega óeðlilega að þessu staðið á allan hátt, ef selja átti þennan hlut ríkisins á annað borð, að fara þá ekki að reglum í því efni, auglýsa hann til sölu, láta á það reyna hvaða verð var hægt að fá fyrir hann á markaði og þar fram eftir götunum, hvort almenningur t.d., íbúar byggðarlagsins, hefði áhuga á því að kaupa í fyrirtækinu. Öllu þessu er ýtt til hliðar. Það eru ámælisverð vinnubrögð, herra forseti, og það er algjörlega útilokað að hæstv. fjmrh. geti neitt leiðrétt það.

Herra forseti. Ég vil í seinni ræðu minni um þetta mál fara yfir nokkur önnur þau atriði sem standa út af. Í fyrsta lagi vil ég víkja að þeim ummælum sem hv. formaður iðnn. viðhafði fyrr í dag þegar hann mælti fyrir nál. meiri hluta, að ekki hefði komið fram nein sú andstaða gagnvart málinu að ástæða hefði verið til að færa það inn í nál. og vísaði þar m.a. til þess að sveitarstjóri eða sá sem er talinn fara með verkefni sveitarstjóra Skagafjarðar kom á fund nefndarinnar og gerði ekki athugasemdir við þau atriði. Ég vil í upphafi ræðu minnar koma að andsvörum hv. 1. þm. Norðurl. v. í umræðunum í morgun. Ég vék að því í máli mínu að þegar unnið var að því að koma Steinullarverksmiðjunni á Sauðárkróki á á sínum tíma var það gert með samstilltu átaki bæði sveitarstjórnarmanna og þingmanna viðkomandi kjördæmis og veitti ekki af að vel væri haldið á málum. Það var gert af mikilli einurð og skilaði þeim árangri að verksmiðjunni var valinn staður á Sauðárkróki en ekki í Þorlákshöfn og hefur hún verið rekin á Sauðárkróki allar götur síðan og var mikill búhnykkur að fá þetta fyrirtæki heim í hérað. Eðlilega hefur umræðum um fjárhagsstöðu Sveitarfélagsins Skagafjarðar verið fléttað hér inn og rætt um hvernig núverandi ríkisstjórn með hæstv. félmrh. í broddi fylkingar hefur gengið á fjárhag og stöðu sveitarfélaganna með rangri tekjuskiptingu á milli ríkis og sveitarfélaga svo að tekjustofnar þeirra standa nú engan veginn undir lögboðnum framlögum, lögboðnum verkefnum hjá mörgum þeirra. Þetta hefur Sveitarfélagið Skagafjörður líka mátt þola eins og hér hefur komið fram. Það er vissulega erfitt fyrir sveitarfélögin, hvort sem þau eru á Norðurlandi, Vestfjörðum eða á Austurlandi, að standa frammi fyrir erfiðum fjárhag og að sjálfsögðu er sveitarfélögunum nauðugur einn kostur að grípa til ráðstafana ef ríkisvaldið heldur áfram að beita þau þeirri kúgun sem það hefur gert. Að sjálfsögðu standa sveitarfélög frammi fyrir þeim vanda. En ekki er sama hvernig þar er að staðið. Í haust, eða fyrir jólin við afgreiðslu fjárlaga, fjölluðum við einmitt um fjárhagsvanda Sveitarfélagsins Skagafjarðar og þá var það í umfjöllun um sölu á Rafveitu Sauðárkróks sem var tillaga ríkisstjórnarinnar að gera með þeim hætti að ríkissjóður legði Rarik til fjármagn til þess að leysa til sín Rafveitu Sauðárkróks. Af því tilefni urðu miklar umræður og við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði lögðum til annan hátt á að leysa fjárhag Sveitarfélagsins Skagafjarðar en að hafa af því eignir. Við lögðum hreinlega til að fjármagni yrði varið til þess að rétta við fjárhag sveitarfélagsins en það fengi að halda mikilvægum eignum sínum. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði áttum líka aðila heima í héraði sem höfðu sömu sjónarmið. Ég minni á bréf frá ungum sjálfstæðismönnum í Skagafirði sem sent var þingmönnum kjördæmisins í umfjöllun um Rafveitu Sauðárkróks. Ég vil sérstaklega minna hv. 1. þm. Norðurl. v. á þetta sem stöðu sinnar vegna hefði getað haft vald og stöðu til þess að hafa áhrif á gang mála innan flokks síns og innan ríkisstjórnarinnar. Sjálfstfl. hefur tvo þingmenn í Norðurl. v. og hv. 1. þm. kjördæmisins, Vilhjálmur Egilsson, gegnir líka lykilhlutverki á Alþingi, er formaður efh.- og viðskn., auk þess að vera formaður Verslunarráðs, en það er hann þó ekki í umboði kjördæmis síns.  Herra forseti. Hv. 1. þm. Norðurl. v. hafði ekki merkilegt innlegg fram að færa í umræðunni um hádegisbilið um sölu á hlut ríkisins í Steinullarverksmiðjunni. Hann gat ekki komið inn í þá umræðu efnislega en ég ætla að rifja upp bréf sem barst þingmönnum um Rafveitu Sauðárkróks, sem er grein af sama meiði og hér er á ferðinni. Ríkið er að krefjast eigna sveitarfélaganna upp í rekstrarskuldir þeirra. Með leyfi forseta ætla ég að lesa þetta bréf og vona að hv. 1. þm. Norðurl. v. og aðrir þingmenn Sjálfstfl. í því kjördæmi, jafnvel í Norðvesturkjördæminu einnig svo að þeir viti hvaða hug fólk ber til þessara áforma. Ég hef lesturinn, virðulegi forseti: ,,Hæstvirti þingmaður. Þann 13. nóvember sl. samþykkti sveitarstjórn Skagafjarðar sölu á Rafveitu Sauðárkróks og er Rarik kaupandinn. Á næstunni mun þetta mál verða tekið fyrir á Alþingi og ákvörðun tekin um hvort veita eigi Rarik lánsheimild til þessara kaupa. Í upphafi árs hafði sú ákvörðun verið tekin af sveitarstjórn Skagafjarðar að sameina allar veitur sveitarfélagsins ef það reyndist ákjósanlegt, ef ekki, átti að skoða sölu Rafveitunnar. Við sameiningu hefði orðið til öflugt veitufyrirtæki, sem skilað hefði arði um ókomin ár. Niðurstöður nefndar, sem sett var á fót til þess að kanna hvort ásættanleg hagræðing næðist með sameiningu veitnanna, var sú að hægt hefði verið að lækka skuldir sveitarfélagsins um minnst 370 milljónir kr. Auk þess var mögulegt að hið nýja fyrirtæki keypti áhaldahús sveitarfélagsins á allt að 50 milljónir kr. Allir flokkar voru sammála um að þetta væri hagstæðasta leiðin, er bæði gæti lagað slæma stöðu sveitarsjóðs nú og skilað hagnaði til framtíðar. Þann 7. júlí lagði Framsóknarflokkur óvænt fram tillögu um að fresta sameiningu og skoða til hlítar að selja Rafveituna. Sjálfstæðisflokkur lýsti vonbrigðum sínum yfir þessari tillögu, enda var hún ekki í samræmi við það sem áður hafði verið samþykkt í sveitarstjórn. Sleit þá Framsóknarflokkur meirihlutasamstarfi við Sjálfstæðisflokk. Þetta er eitt heitasta mál sem upp hefur komið hér í Skagafirði og biðjum við ykkur að veita því sérstaka athygli. Hvers vegna liggur meiri hluta sveitarstjórnar svo á að selja Rafveituna núna í haust? Því var hagstæðasta leiðin, sem stefnt hafði verið að frá upphafi árs, skyndilega orðin óhagstæð?`` Virðulegi forseti. Þetta bréf frá ungum sjálfstæðismönnum endar á því að þeir skora á þingmenn Alþingis að beita sér gegn því að fjárhagsvandi Skagafjarðar verði leystur með sölu á Rafveitu Sauðárkróks með þeim hætti að ríkið leggi Rarik til fjármagnið til að leysa hana til sín. Þetta var vilji ungra sjálfstæðismanna í Skagafirði sem þeir sendu þingmönnum sínum. Ég leyfi mér að fullyrða að hefði hv. 1. þm. Norðurl. v., sem reyndar greiddi atkvæði gegn því að þessi leið yrði farin við atkvæðagreiðslu um fjárlögin fyrir jólin, beitt sér af þeim dug sem hann ætti að geta, stöðu sinnar vegna sem 1. þm. kjördæmisins sem og með lykilstöðu innan ríkisstjórnarinnar, hefði a.m.k. orðið meiri umræða um þetta. Þetta hefði þá kannski farið á annan, sveitarfélagið ætti jafnvel sína rafveitu og hefði jafnvel fengið fjárhagsstuðning með öðrum hætti. Það væri að mínu viti nær að hv. 1. þm. Norðurl. v. gerði grein fyrir því hvernig hann hyggst fylgja eftir óskum umbjóðenda sinna í Skagafirði. Eins og fram kemur í yfirlitinu sem ég las, þessu bréfi frá ungum sjálfstæðismönnum, slitnaði meiri hluti sjálfstæðismanna og framsóknarmanna á þeim þáttum sem við erum að fjalla um, fyrst um ráðstöfun á rafveitunni og síðan á hvernig ætti að leysa fjárhagsvandann. Hafi hv. 1. þm. Norðurl. v., Vilhjálmur Egilsson, ekki fengið í hendur erindi sem sjálfstæðismenn í sveitarstjórn Skagafjarðar samþykktu varðandi vinnubrögð við afgreiðslu málsins skal ég hér lesa upp, með leyfi forseta, bókun í byggðaráði 17. apríl: ,,Sjálfstæðismenn í sveitarstjórn Skagafjarðar átelja harðlega vinnubrögð meiri hlutans og sveitarstjóra varðandi fund iðnaðarnefndar Alþingis sem haldinn var mánudaginn 15. apríl. Sveitarfélaginu var boðið að senda fulltrúa sína á þennan fund, en fundarboðið var ekki kynnt sjálfstæðismönnum fyrr en tveimur dögum eftir að fundurinn var haldinn. Í ljósi þess að sala hlutabréfa í Steinullarverksmiðjunni var samþykkt í sveitarstjórn með naumum meiri hluta hljóta þessi vinnubrögð að teljast ámælisverð.`` --- Sjálfstæðismenn greiddu atkvæði gegn þessu í sveitarstjórn. --- ,,Þannig var sjálfstæðismönnum ekki gefinn kostur á að færa rök fyrir máli sínu gagnvart iðnaðarnefnd.`` Hefði ekki verið nær, virðulegi forseti, fyrir hv. þm. Vilhjálm Egilsson að fylgja eftir þessum málum fyrir umbjóðendur sína við hv. iðnn. þannig að sjónarmið bæði meiri og minni hluta gætu komið fram, hver svo sem árangurinn yrði? Mér er kunnugt um að það er gríðarlega mikil andstaða gegn þessu ráðslagi og ósk um að ríki haldi hlut sínum í Steinullarverksmiðjunni.

Eru íhaldið og Vinstri grænir samstiga í Skagafirði?

Varðandi þetta mál, af því að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson kemur að því, er það svo að af þeim ályktunum sem ég er að vitna til virðist svo vera, að sjálfstæðismenn séu þessu andvígir heima í héraði. Það er rétt. 

Ná eignum af sveitarfélögunum?

Ná eignum af sveitarfélögunum.

Þeir eru nú tilbúnir að semja um allt hitt.

Gætu verið tilbúnir að semja um þetta ef einhver hefði burði til þess að leita eftir samningum. En það virðist ekki hafa verið svo að hv. þm. Sjálfstfl., sem ættu að eiga möguleika á því að ná samningum við Framsókn, hafi beitt sér fyrir því, því miður. Allt hefur þetta þannig verið á sömu bókina lært. Ég hefði viljað heyra frá hv. þm. Sjálfstfl. í þessu kjördæmi annað en skæting og útúrsnúninga, hvaða skoðun og hvaða vilja þeir hafa í þessu máli. Hvernig vilja þeir svara óskum og kröfum kjósenda sinna, umbjóðenda heima í Skagafirði í þessu máli?

Þeir flýja bara?

Já, þeir flýja. Það er mjög sérstakt að í nál. meiri hlutans um steinullarverksmiðju er hv. varaformaður nefndarinnar ekki á þeim nafnalista sem afgreiddi málið úr nefnd, hv. þm. Guðjón Guðmundsson. Fróðlegt væri að heyra sjónarmið hans hvað þetta mál viðvíkur. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð á ekki aðild að núverandi sveitarstjórn en hefur engu að síður ályktað um þetta mál. Ég leyfi mér, virðulegi forseti, að vitna til ályktunar frá fundi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs sem haldinn var 2. mars 2002 á Sauðárkróki: ,,Sölu Steinullarverksmiðjunnar á Sauðárkróki mótmælt. Fundur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í Sveitarfélaginu Skagafirði mótmælir harðlega fyrirhugaðri sölu sveitarfélagsins á hlut sínum í Steinullarverksmiðjunni á Sauðárkróki. Jafnframt mótmælir fundurinn þeirri stefnu stjórnvalda að halda sveitarfélögum í landinu í þeirri úlfakreppu að þau telji sig knúin til að selja dýrmætar eignir sínar til að standa undir skuldbindingum sem þau hafa stofnað til. Það var mikið átak á sínum tíma hjá Skagfirðingum að koma verksmiðjunni upp á Sauðárkróki. Auk þess að vera eitt mikilvægasta atvinnufyrirtæki héraðsins hefur hún skilað sveitarfélaginu miklum arði. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð telur að skoða eigi aðrar leiðir til að auka tekjur sveitarfélagsins af Steinullarverksmiðjunni enn frekar, leiðir sem einnig tryggi framtíð hennar í Skagafirði. Með sölu nú setur sveitarfélagið framtíð verksmiðjunnar á Sauðárkróki í óvissu. Svo stuttu fyrir kosningar er eðlilegra að láta nýrri sveitarstjórn það hlutverk eftir að taka stærri ákvarðanir um endurskipulagningu á eignum og fjárreiðum sveitarfélagsins.`` Virðulegi forseti. Þetta er samþykkt frá fundi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í Sveitarfélaginu Skagafirði sem fjallar um þá ákvörðun meiri hluta sveitarstjórnarinnar í Skagafirði að selja hlut þess. En við hér á Alþingi erum að fjalla um sölu á hlut ríkisins. 
            

Það er langt síðan.

Jú, hæstv. fjmrh. Geir H. Haarde er hér mættur og er það vel. Næst væri kannski rétt að víkja aðeins að vinnubrögðunum, meðferðinni hér á þingi og í hv. fjárln. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon rakti hvaða reglum ber að fylgja við ráðstöfun á eigum ríkisins. Í þeirri reglugerð segir m.a. í 5. gr. ...

Var það ekki nógu vel gert af Steingrími?

Hæstv. fjmrh. svaraði ekki nógu vel. Ég held líka, virðulegi forseti, að hv. formaður þingflokks Framsfl. hefði átt að athuga hjá hv. formanni iðnn. hvort hann hafi kynnt sér hvernig ætti að vinna að þessu máli svo löglegt gæti talist, sem ég dreg stórlega í efa, enda gat hv. þm. Hjálmar Árnason ekki svarað því í morgun þegar var spurt um það. Við sölu á eignarhlutum ríkisins í fyrirtækjum ákveða fjmrh. og viðkomandi fagráðherrar hvernig fara skuli með söluna. En þegar eignarhluti ríkisins í fyrirtæki er boðinn til kaups skal eftirfarandi atriðum fullnægt: Í fyrsta lagi skal áætlað söluverð eignarhlutans skal metið af hlutlausum aðila, t.d. löggiltum verðbréfasala eða endurskoðanda. Virðulegi forseti. Hvorki hæstv. fjmrh. né hæstv. iðnrh. hafa svarað því hver stóð að þessu mati. Hver stóð að því að meta þessa hluta til fjár? Hv. formaður iðnn. hafði ekki hugmynd um það og ekki hafa heldur komið fram svör, hvorki frá hæstv. fjmrh. né hæstv. iðnrh., um hvernig staðið var að þessu mati og við hvaða lög var stuðst þegar það fór fram. Í öðru lagi segja þær reglur sem fylgja ber að eignarhluti skuli auglýstur opinberlega almenningi til kaups þannig að öllum sem áhuga hafa á sé kleift að gera tilboð. Vel að merkja. Hvað ætli séu margir eigendur að Steinullarverksmiðjunni á Sauðárkróki? Ætli hæstv. iðnrh. hafi einhverja hugmynd um það? Ég get upplýst það. Eigendurnir eru nálægt 290. Engum þeirra mörgu sem þar eru var gefinn kostur á að kaupa hlut. Hlutnum skyldi ráðstafað til örfárra aðila. Greinin sem ég var að vísa í, um að eignarhlutir skuli auglýstir opinberlega almenningi til kaups þannig að allir sem áhuga hafa á geti gert tilboð, er ein af þeim reglum sem ber að fylgja. Það þarf ríka ástæðu til þess að víkja frá þeim reglum. Slíkar ástæður hafa ekki komið fram. Af því að hv. þm. Jóhann Ársælsson var að velta fyrir sér forsendum fyrir sölu á hlut ríkisins í þessu fyrirtæki og hvernig með skuli farið leyfi ég mér að minnast umræðu á Alþingi um ráðstöfun á ríkiseignum og þar sem hv. þingmenn Samfylkingarinnar gagnrýndu þau vinnubrögð að ríkiseignir væru afhentar yfir borðið án þess að nokkurt formlegt verðmat færi fram né heldur að kannað sé hvort hærra verð fáist. Hv. þm. hafa gagnrýnt það hér og með réttu. Þess vegna er mjög furðulegt að nú þykir allt í lagi, eins og kom fram í andsvörum hv. þm. Jóhanns Ársælssonar, að víkja frá þessum reglum. Mér er spurn: Hvernig ætlar hv. þm. að skýra það? Af hverju eiga ekki þessar reglur að gilda jafnt fyrir alla? Virðulegi forseti. Hv. formaður iðnn. svaraði því heldur ekki hvers vegna fulltrúar starfsmanna hefðu ekki verið kallaðir fyrir nefndina svo að þeir fengju tækifæri til þess að lýsa skoðun sinni á málinu. Mér er ekki kunnugt um að málið hafi verið einu sinni kynnt þeim formlega með nokkrum hætti. Ég hef áður minnst á hlut Samkeppnisstofnunar. Samkvæmt frv. er gerður sá fyrirvari um að þessi sala nái fram að ganga að Samkeppnisstofnun samþykki hana og við erum þá hér að samþykkja frv. með fyrirvara um samþykki Samkeppnisstofnunar. Hefði ekki verið ráð að gera þetta öðruvísi, að Samkeppnisstofnun kæmi fyrst og fjallaði um þau efnislegu skilyrði sem hún mundi setja áður en við samþykkjum þetta frá Alþingi, a.m.k. áður en hæstv. iðnrh. fer að dreifa peningunum? Hvað ef ekkert verður af þessari sölu? Hæstv. iðnrh. kom inn á það áðan að frv. fjallar um heimild til að selja. Að vísu er búið að kveða á um í frv. og greinargerð með frv. hvernig sú sala skuli fara fram og hvernig hlutirnir skuli verðmetnir. Það er allt saman á hreinu. Engu að síður er þetta heimild. En samt er hæstv. iðnrh. farin að dreifa peningunum. Ég tel að ráðstöfun á fjármagni, sérstaklega á fjármagni þar sem björninn er enn úti í skógi sé alveg fádæma aðgerð. Lögum samkvæmt eiga fjárln. og Alþingi að afgreiða fjárlög eða ákveða hvernig fjármunum ríkisins er varið. Hæstv. fjmrh. sagði hér: ,,Svo flytjum við bara fjáraukalög í haust og þá verður þetta endanlega staðfest.`` Já, það er alveg hárrétt hjá hæstv. fjmrh. að heimild á fjárlögum þarf til að selja hluti ríkisins. Þó að sérlög gildi um einstök verkefni þarf heimild á fjárlögum ríkisins.

Það er ekki rétt.

Það er samt svo að það þarf heimild og það þarf að samþykkjast á fjárlögum. Allar fjárráðstafanir verða að samþykkjast á fjárlögum annars fá þær ekki endanlegt gildi. Ég trúi ekki öðru en að hæstv. fjmrh. viti það. Það er svo aftur annað mál hvort hæstv. fjmrh. telji sig hafa þingmeirihluta til að gera hitt og þetta utan þings. En ég trúi því ekki að hæstv. fjmrh. ætli að halda því fram í raun að ekki þurfi að afgreiða fjárveitingar á vegum ríkisins á fjárlögum.

Það er allt annað mál en lagaheimild til að selja.

En engu að síður, virðulegi forseti, er það svo að gjörningurinn verður ekki löglegur fyrr.

Þetta er bara bull. Það er ráðstöfun fjárins sem þú ert að tala um.

Ég er að tala um ráðstöfun fjárins, já. En það þarf líka heimild til sölu.  Í 1. gr. frv. stendur, með leyfi forseta: ,,Iðnaðarráðherra er heimilt að selja eignarhlut íslenska ríkisins í Steinullarverksmiðjunni. Helmingur söluandvirðisins skal renna til samgöngubóta eða annarra verkefna í þeim sveitarfélögum sem eiga verulegra hagsmuna að gæta vegna starfsemi steinullarverksmiðjunnar, samkvæmt nánari ákvörðun ríkisstjórnarinnar.`` Þetta stendur í 1. gr. frv., virðulegi forseti. Þarna eru menn samtímis að sækja heimild fyrir sölu og líka heimild til þess að ákveða ráðstöfun fjárins. Ég er hérna líka með tilvitnanir í hæstv. iðnrh. í fjölmiðlum. Ríkisútvarpið fjallaði um sölu hlutabréfa ríkisins í Steinullarverksmiðjunni á Sauðárkróki. Þar sagði, með leyfi forseta: ,,Eins og kom fram í fréttum í gær leggur Valgerður Sverrisdóttir, iðn.- og viðskrh., til að um 100 millj. kr. verði varið til atvinnuuppbyggingar í Skagafirði í kjölfar sölu á hlutbréfum ríkissjóðs í Steinullarverksmiðjunni. Rætt hefur verið um Þverárfjallsveg í þessu sambandi og velta menn því fyrir sér hve stór hluti af fjármagninu eigi að fara í það.`` Virðulegi forseti. Þurfum við að lesa meir til að sjá að það er verið að ráðstafa fé ríkissjóðs? Þetta vinnulag gengur þvert á þau lög sem við eigum að starfa eftir, lög um fjárreiður ríkisins. Eigum við að horfa upp á það hér að ríkisstjórnin taki sér hverja heimildina á fætur annarri fram hjá Alþingi? Upp á það er okkur boðið, enda hefur einhver nefnt að þetta sé ráðstjórnarríkisstjórn en ekki þingbundin ríkisstjórn. Virðulegi forseti. Við skulum aðeins líta frekar á vinnulagið. Ég vænti þess að hæstv. fjmrh. og hæstv. iðnrh. komi hér á eftir og geri grein fyrir því hvað hæstv. ráðherrar hafa að segja um það vinnulag sem hér hefur verið viðhaft hvað lög og reglur varðar. Það er nefnilega svo, herra forseti, að einhver mun hafa verið fenginn til þess að gera eitthvert verðmat  Ég minntist á það áðan og það kom fram í máli hv. formanns iðnn. að fyrir iðnn. kom sveitarstjóri Sveitarfélagsins Skagafjarðar til þess að gera grein fyrir málinu. Hæstv. forsrh. sagði í sjónvarpsviðtali um sveitarstjóra Sveitarfélagsins Skagafjarðar að hann væri einn dýrasti opinber starfsmaður á landinu. Þá var verið að ræða um kjör forstjóra Landssímans. En þá er nefnilega svo, virðulegi forseti, að þarna er líkt á komið. Alveg eins og Landssíminn gerði samning við alþjóðlega ráðgjafarfyrirtækið PriceWaterhouseCooper um að lána þeim, selja þeim eða leigja forstjóra Landssímans er það svo með sveitarfélagið Skagafjörð að það hefur líka gert samning við fyrirtækið PriceWaterhouseCooper um að annast sveitarstjórn í Skagafirði. Sá sem nú er sveitarstjóri er þá sendur frá því. Þetta er útseld vinna frá fyrirtækinu þannig að viðkomandi sveitarstjóri er ekki persónulega ráðinn sem slíkur heldur er það fyrirtækið PriceWaterhouseCooper sem tekur að sér þessi verkefni, það að ég best veit. Eftir því sem ég best veit kostar þessi sveitarstjóri ,,formúur`` eins og hæstv. forsrh. kom inn á í sjónvarpsviðtali, sjálfsagt einhvers staðar á milli 1.500--1.600 þúsund á mánuði. En hvaða fyrirtæki ætli hafi líka gert þetta verðmætamat eða verið ráðgjafi í þessu máli? Hvaða fyrirtæki ætli það hafi verið? Getum við látið okkur detta það í hug? Jú, við getum látið okkur detta það í hug. Sama fyrirtækið og leigir út sveitarstjórann selur líka þjónustuna í sambandi við þetta verðmætamat. Þetta er sambærilegt við Landssímann. Er þetta trúverðugt? Alla vega uppfyllir þetta ekki þau skilyrði sem ég rakti áðan. Í reglugerð um ráðstöfun eigna ríkisins stendur, með leyfi forseta: ,,Áætlað söluverð eignarhlutans skal metið af hlutlausum aðila, t.d. löggiltum verðbréfasala eða löggiltum endurskoðanda.`` Það skal metið af hlutlausum aðila, t.d. löggiltum verðbréfasala eða endurskoðanda. Var það gert hér? Mér er spurn. Virðulegi forseti. Mér þætti mjög gott að heyra hvort hæstv. fjmrh. og hæstv. iðnrh. finnast slík vinnubrögð vera verjanleg af hálfu ríkisins varðandi verðmætamat á þessum eignarhlutum. Ég vil líka spyrja hv. þm. Jóhann Ársælsson sem hefur blandað sér í umræðuna. Þingmenn Samfylkingarinnar hafa verið ötulir við að benda á það sem miður hefur farið við sölu eigna. Við höfum fengið miklar umræður um sölu jarðeigna þar sem mikill vafi leikur á að fylgt hafi verið þeim reglum sem ber að viðhafa við sölu eigna af hálfu ríkisins. Hér er nákvæmlega sami hátturinn hafður á. Hér er afhent yfir borðið. Herra forseti. Ég get farið að stytta mál mitt. Ég vil enn vísa til þess að þetta fyrirtæki var stofnað á Sauðárkróki fyrir sterkan einhug og atbeina heimafólks, sveitarstjórnarmanna og þingmanna kjördæmisins. Þáverandi sveitarstjóri, Þorsteinn Þorsteinsson, átti þar drjúgan hlut að máli, sérstaklega hvað það varðar hversu vel tókst til. Þess vegna skýtur afar skökku við þegar keyrð er áfram sala á þessu fyrirtæki út úr byggðarlaginu. Þeir eignaraðilar sem stóðu vörð um og veittu þessu fyrirtæki brautargengi eru að láta það af hendi án þess að um það ríki nein sátt. Því fer fjarri. Það ríkir mikil ósátt heima í héraði um þessa ráðstöfun, mikil ósátt, þveröfugt við það þegar verið var að stofna þetta ágæta fyrirtæki. Salan fer þannig fram að ekki er leitað betri kjara. Ekki er kannað hvort heimaaðilar vilji kaupa hlut ríkisins til þess að styrkja stöðu fyrirtækisins þar ef ríkið á að selja hlutinn á annað borð. Það er ekki gert. Hagsmunir sveitarfélagsins, hagsmunir íbúanna eru ekki hafðir að leiðarljósi við afgreiðslu ríkisins á þessu máli. Herra forseti. Það er dapurlegt þegar við erum að fjalla um ríkisábyrgðir upp á tugi milljarða kr. til erlends stórfyrirtækis sem er með dótturfyrirtæki hér á landi --- en ríkisábyrgðin er veitt til hins erlenda aðila --- að þá skuli ríkið ekki vera stærra í sniðum en svo, sálin ekki stærri en svo, að því þykir muna um að selja þennan hlut sinn í fyrirtækinu Steinullarverksmiðjunni á Sauðárkróki og svipta það þar með þeirri kjölfestu sem hefur stutt það áfram í gegnum árin. Fróðir menn sem þekkja til bókhalds þessa fyrirtækis segja mér að eignastaða þess sé mjög góð og reksturinn góður og meira að segja sé eignarstaðan svo góð, virðulegi forseti, að hinir nýju eignaraðilar gætu þess vegna sótt kaupverðið inn í fyrirtækið sjálft með því að lækka niður hlutafé þess og láta það síðan greiða út og skuldfæra sig. Svo góð er eignarstaða þessa fyrirtækis. Því er dapurlegt, herra forseti, að þetta skuli vera það sem ríkisvaldið hefur að leggja til varðandi þetta ágæta fyrirtæki og atvinnuuppbyggingu úti á landi. Ég endurtek svo spurningar mínar, herra forseti, til hæstv. fjmrh. og hæstv. iðnrh. um að þeir svari því hvernig reglum sem ber að fylgja við sölu á ríkiseignum hafi verið fylgt og hvernig staðið hafi verið að verðmætamati á fyrirtækinu. Hvernig hefur verið staðið að því og hvers vegna var ekki öðrum heimaaðilum gefinn kostur á að eignast hluti í fyrirtækinu, þ.e. ef á annað borð ætti að selja það? Herra forseti. Þessi málsmeðferð er ríkisvaldinu ekki til sóma.

Herra forseti. Við ræðum frv. sem gengur út á það að ríkissjóði sé heimilt að selja eignarhlut ríkisins í Steinullarverksmiðjunni á Sauðárkróki. Það hefur svolítið borið á því í dag í umræðunni sem hefur staðið nokkuð lengi að menn hafa verið í því sambandi að tala um söluna á eignarhlut bæjarfélagsins í Steinullarverksmiðjunni. Ég tel að við séum ekki að ræða það mál hér í raun og veru. Það tengist því sérstaklega vegna þess hvernig málið hefur byggst upp frá því að sú ákvörðun var tekin að í ágúst 2001 þegar byggðaráð Skagafjarðar samþykkti að setja í sölu hlutabréf sveitarsjóðs í Steinullarverksmiðjunni hf. En við erum fyrst og fremst að ræða um hvort eðlilegt sé að ríkið taki undir þessum kringumstæðum þá ákvörðun, ég vil leyfa mér að segja skyndiákvörðun, að fara að selja eignarhlut sinn í Steinullarverksmiðjunni. Ég held að ég hafi tekið rétt eftir því, herra forseti, í dag að í stuttu frammíkalli frá hæstv. iðnrh. og viðskrh. var sagt einhvern veginn á þá leið: Hverjum ættum við þá að selja? Mér finnst þetta bera hálfgerðan keim af því að menn séu í einhverri örvæntingu að selja hlut ríkisins eins og sá hlutur ríkisins sé slæm söluvara eða eitthvað sem menn verða að losna við sem allra fyrst. Þá er kannski rétt, herra forseti, með leyfi forseta að lesa upp 3. lið í athugasemdum með frv. sem hæstv. iðnrh. mælti fyrir, en þar kemur ýmislegt fram sem mér finnst áhugavert og vekur upp ýmsar spurningar og vangaveltur. Með leyfi hæstv. forseta hljóðar hann svo: ,,Í ágúst 2001 samþykkti byggðaráð Skagafjarðar að óska eftir formlegum viðræðum við aðra ráðandi hluthafa í Steinullarverksmiðjunni hf. um sölu á hlutabréfum sveitarsjóðs í félaginu. Hinn 5. október sl. var haldinn fundur fulltrúa stærstu hluthafa Steinullarverksmiðjunnar hf. og var tilefni hans að ræða ósk sveitarfélagsins um sölu á hlut þess. Á fundinum kom fram að sveitarfélagið stefndi að því að selja allan hlut sinn og var af hálfu þess lögð áhersla á að sem best sátt ríkti milli aðila hluthafasamkomulagsins frá 1989 `` --- þ.e. þegar fjárhagsleg endurskipulagning fór fram á fyrirtækinu sem tókst ágætlega og hefur síðan leitt til þess að félagið hefur smátt og smátt verið að reka sig með hagnaði og staðið vel og stendur vel í dag --- ,,um framkvæmd sölunnar. Var niðurstaða fundarins sú að sveitarfélagið legði fram nánari hugmyndir um sölu bréfanna og tæki í framhaldi af því upp viðræður við einstaka hluthafa.`` Þetta er um aðdragandann að málinu miðað við það hvernig það er rakið í athugasemdum með frv. hvernig það hafi vaknað. Hér er sem sagt ekki komin upp sú staða að ríkið sé neitt að fara að selja hlut sinn heldur er það bæjarfélagið sem er að hugleiða að selja hlut sinn og vill ræða við aðra hluthafa um það hvort þeir vilji hugsanlega kaupa. Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Í lok nóvember 2001 gerði sveitarfélagið aðilum hluthafasamkomulagsins skriflegt tilboð um að kaupa hlut þess á genginu 3,05. Byggðist tilboðið á mati sérfræðinga á virði Steinullarverksmiðjunnar hf.,`` --- ekki er þess getið hvaða sérfræðingar þetta voru --- ,,en matið var á bilinu 794,6--842,4 millj. kr. Það svarar til gengis á bilinu 2,88--3,05 fyrir hvern hlut.`` --- Sveitarfélagið býður sem sagt hlutinn á hæstu tölunni sem út úr því mati kemur. --- ,,Í bréfinu kom fram að stefna sveitarfélagsins væri að selja bréfin fyrir lok ársins og var þess óskað að svör bærust fyrir 5. desember.`` Síðan segir og kemur þá að hlut ríkisins sem mér finnst vera að mörgu leyti furðulegur eins og hann er rakinn í athugasemdum með frv. hæstv. iðnrh. og vekur upp margar spurningar sem ég vona að hæstv. iðnrh. geti svarað. Hér segir, með leyfi forseta: ,,Af hálfu ríkisins var tilboði um kaup á hlut sveitarfélagsins hafnað.`` Sveitarfélagið bauð ríkinu að kaupa hlut sinn. Ríkið tók þá ákvörðun að hafna því að kaupa hlut sveitarfélagsins sem hefði þó getað orðið til þess að ekkert annað rót kæmi á fyrirtækið en ríkið hefði keypt þennan hlut sveitarfélagsins og þar með hefði sveitarfélagið getað losað um nokkra fjármuni sem vafalaust hefðu svo að stórum hluta aftur runnið upp í skuldbindingar jafnvel til ríkisins. Ég þekki það ekki nógu vel. En það gæti þó alveg verið svo. Nú vil ég spyrja hæstv. iðn.- og viðskrh.: Hvers vegna var þessu hafnað? Ég spyr í ljósi þess að ríkið var áfjáð um að kaupa Orkubú Vestfjarða þegar sveitarfélögin buðu það til sölu. Af hverju? Og hvaða skýringar eru á því að ríkið telur að það geti ekki komið til móts við Sveitarfélagið Skagafjörð varðandi það að kaupa eignarhlut þess í Steinullarverksmiðjunni. Kemur þó fram að fortíð félagsins er með þeim hætti eftir fjárhagsskipulagningu 1989 að félagið er vel statt og vel rekið og hefur góða markaðsstöðu. Eins og segir hér: ,,Markaðsstaða fyrirtækisins er traust og mikil umsvif í byggingariðnaði hér á landi á síðustu árum hafa leitt til þess að efnahagur fyrir tækisins er sterkur. Fyrirtækið hefur staðið vel að viðhaldi og endurnýjun framleiðslubúnaðar og síðasta haust var tekinn í notkun nýr og fullkominn pökkunarbúnaður.`` Annars staðar í athugasemdunum segir að fyrirtækið hafi náð miklum árangri í útflutningi, m.a. til Færeyja, ef ég man rétt, Bretlands og víðar og útflutningur sé traustur. Ég spyr, herra forseti: Hvaða áhætta var í því fyrir ríkið að kaupa eignarhlut sveitarfélagsins? Af hverju var því hafnað og hvaða stefnubreyting hefur orðið hjá hæstv. iðnrh. frá því að hann keypti Orkubú Vestfjarða af sveitarfélögunum þar? Þetta er ein af þeim spurningum sem ég óska eftir að verði svarað skilmerkilega því að mér finnst að hér komi fram alveg ný stefna af hendi ríkisins. Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Í síðari hluta desembermánaðar gerðu GLD`` --- hvað var nú það? Það var sameignarfélag BYKO og Húsasmiðjunnar eftir að þau fyrirtæki höfðu keypt hlutinn af Sambandi ísl. sveitarfélaga sáluga --- ,,heildverslun og Kaupfélag Skagfirðinga sameiginlegt tilboð í 52% hlut sveitarfélagsins og Paroc Group í fyrirtækinu. Ef tilboðinu hefði verið tekið hefði hlutur GLD heildverslunar og Kaupfélags Skagfirðinga orðið tæp 70%. Þegar eftir að ríkinu varð kunnugt um að slíkt tilboð hefði komið fram var óskað eftir fundi með aðilum hluthafasamkomulagsins til að ræða breyttar forsendur sem upp væru komnar og framtíðareignarhald á félaginu.`` Hvaða skelfing var þarna á ferðinni? Var það stórhættulegt eða hvað ógnaði stöðu ríkisins eða eignarhlut þess þegar þetta tilboð hafði komið fram? Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Á fundinum lýstu fulltrúar ríkisins því yfir að þar sem fyrir lægi að Paroc hefði breytt um afstöðu og vildi nú selja hlut sinn í fyrirtækinu þá vildi ríkið jafnframt taka til athugunar að selja sinn hlut.`` Hvaða stefnubreyting kemur allt í einu fram þarna varðandi fyrirtækið og eignarhald á fyrirtækinu? Er það eitthvað sem okkur þingmönnum er ekki ljóst, að þegar fyrirtækið Paroc, sem ég held að sé finnskt fyrirtæki ef ég man rétt, tekur þá ákvörðun að vilja selja, þá allt í einu snýst allt við hjá ríkinu og nú vill ríkið allt í einu fara að selja?

Þetta er sáraeinfalt.

Já, já, ég vona að þetta sé sáraeinfalt því eins og það er skrifað hér er ekki ein einasta skýring með þessu. Tekin er sú ákvörðun að allt í einu vill ríkið fara að selja. Það er eins og menn fari í örvæntingarástand um að hlutur ríkisins sé kominn í eitthvert uppnám. Því svo segir, með leyfi forseta: ,,Jafnframt var því lýst yfir af hálfu ríkisins að það vildi láta á það reyna hvort hægt væri að ná samstöðu um að bjóða bréf ríkisins, sveitarfélagsins og jafnvel Parocs til sölu með sameiginlegu útboði. Af hálfu sveitarfélagsins og Paroc var þeirri leið hafnað.`` Það ferli sem fór af stað með áhuga sveitarstjórnarinnar að selja hlut sinn fer í uppnám hjá ríkinu þegar annar hluthafi, finnskur, tekur líka ákvörðun um að hugsanlega sé hlutur hans til sölu. Og eftir því sem ég skynja miðað við frammíkall hæstv. ráðherra hjá einhverjum ræðumanni í dag sem sagði: Hverjum áttum við þá að selja, ef við gátum ekki selt núna? þá má eiginlega velta því upp hvort það sé álit hæstv. ráðherra að við þær eignabreytingar, ef sveitarfélagið og Paroc Group hefðu farið út, þá væri fyrirtækið eða verðmæti þess í uppnámi. Ég spyr hæstv. ráðherra: Telur ráðherra að veruleg hætta hefði verið á því að eignarhlutur ríkisins í fyrirtækinu, ef þessi sala sveitarfélagsins og Paroc hefði farið fram, hefði rýrnað verulega svo næmi stórum upphæðum? Hvaða áhætta fólst í því að slík staða var komin upp og hvers vegna tók ríkið allt í einu þá afstöðu að auka á þá óvissu sem var í kringum málið þegar svona var komið með því að krefjast þess að fara að selja sinn hlut og helst að ganga inn í samstarfsgrúppu með þessum aðilum? Svo má náttúrlega spyrja í framhaldi af þessum vangaveltum hvort engin stefna sé hjá ríkisstjórinni í atvinnumálum yfirleitt, einkanlega á landsbyggðinni. Það virðist vera einhver stefna, a.m.k. í bili varðandi það hvernig ríkið stendur að atvinnumálum og uppbyggingu á höfuðborgarsvæðinu, samanber deCODE-málið og 54% eignaraðild að því að byggja upp hótelaðstöðu, tónleikahús, óperuhöll og fundaaðstöðu á Reykjavíkursvæðinu. Hvernig svo sem það verður fjármagnað er hlutur ríkisins í því talinn vera 54%, a.m.k. þar til hann verður þá seldur. Mér finnst, herra forseti, að það sé allt önnur stefna í gangi, að vísu stefna sem er sitt og hvað eins og ég gat um áður, varðandi annars vegar söluna á Orkubúi Vestfjarða þar sem ríkið var kaupandi og vildi ólmur kaupa og hins vegar núna þegar ríkið vill endilega selja. Og aðallega af því einhverjir aðrir eru að fara að selja, held ég. Ég les það út úr athugasemdunum. Mér finnst alveg vanta skýringar á því hvers vegna nú er rokið til og aukið á þá óvissu sem upp er komin í Skagafirði varðandi sölu ríkisins á eignarhlut sínum. Ég spyr, herra forseti: Hefði ekki verið skynsamlegra að ríkið ætti eignarhlut sinn og stuðlaði frekar að því að sala sveitarfélagsins gæti þá jafnvel átt sér stað ef sveitarfélagið telur sér ekki annað fært vegna fjárhagsstöðu sinnar, sem er svo auðvitað annað mál og er hluti af stefnumótun ríkisstjórnarinnar þau ár sem ríkisstjórnin hefur setið að völdum? Hefði ekki verið ástæða til að skoða það og ýta undir að það gæti átt sér stað ef nauðsyn krefði frekar en að setja málið allt í óvissu og koma með það á þing í þessum búningi eins og hér hefur verið rætt lengi dags og rakið hvernig standa eigi að sölunni annars vegar og hins vegar hvernig menn ætla að ráðstafa fjármagninu hins vegar? Er önnur stefna í atvinnumálum á landsbyggðinni, herra forseti? Er önnur stefna hjá ríkisvaldinu í atvinnumálum á landsbyggðinni og fyrirtækjum á landsbyggðinni en uppbyggingu fyrirtækja á höfuðborgarsvæðinu? Ég vil fá alveg skýr svör um það, hæstv. iðnrh.  Mig langar líka, herra forseti, að beina annarri spurningu til hæstv. iðnrh. og hún er svona: Nú er eina ferðina enn verið að ráðstafa fjármunum út úr eignasölu í ákveðnum landshluta, í þessu tilfelli Steinullarverksmiðjunni á Sauðárkróki, þ.e. eignarhlut ríkisins. Áður var eignarhluta í Kísiliðjunni við Mývatn, eða hluta af þeim fjármunum ráðstafað í heimabyggð, áður sölu ríkisins á eignarhlut í Hitaveigu Suðurnesja og ráðstöfun á hluta fjármagns af því féll til Suðurnesja til atvinnuuppbyggingar og fleira. Ekki ætla ég að mæla neitt á móti því að þetta geti verið í sjálfu sér ákveðnum svæðum og byggðum til framdráttar eða ýti þar undir ákveðna þróun og gæti verið eðlilegt og sjálfsagt ef menn standa að því í sameiningu og þingmenn kjördæmanna fái að koma að því hvernig slíkum fjármunum er best varið, annaðhvort til samgöngubóta eða annarra sameiginlegra verkefna. Og þá vil ég halda áfram með spurningu mína: Mega Vestfirðingar eiga von á því að ef eða réttara sagt þegar ríkið selur Orkubú Vestfjarða sem það hefur nú fjárfest í, þ.e. með því að kaupa eignarhlut sveitarfélaganna á Vestfjörðum til viðbótar við sinn hlut, þá verði sama hlutfalli og hér er verið að verja, helmingi fjárins, varið til uppbyggingar á Vestfjörðum? Getum við Vestfirðingar treyst því? Sú stefna sem mótuð hefur verið af hæstv. iðn.- og viðskrh. og ríkisstjórninni, þó hún sé svolítið sitt og hvað, virðist samt vera svo að þegar ríkið selur eignarhluta sína í fyrirtækjum sem staðsett eru úti um land er ríkið að verja þeim fjármunum að stórum hluta, og ég held að ég muni það rétt úr þessum hugmyndum hér, um helming fjárins til ákveðinna framkvæmda eða áfanga innan viðkomandi sveitarfélaga. Er þetta stefna hæstv. iðnrh. sem hægt er að treysta? Er hægt að treysta því að þetta sé sú stefna sem verði m.a. uppi ef ríkisstjórnin, á því rúma ári sem eftir er af valdatíð hennar, tekur þá ákvörðun að selja Orkubú Vestfjarða, að þá verði helmingnum af því fé sem fæst fyrir það fyrirtæki varið til uppbyggingar á Vestfjörðum í verkefni sem menn geta náð saman um og eru fjórðungnum til hagsbóta? Eða er þetta hipsumhaps eins og allt annað? Er engin stefna í málunum eða á ég að líta svo á að sala þessara þriggja fyrirtækja sé stefnumótandi, að megi treysta því að ef ríkið ákveður að selja orkubúið komi einhverjir fjármunir til þarfra verkefna á Vestfjörðum? Ekki veitir nú af. Þetta var ein af þeim spurningum, herra forseti, sem ég vildi spyrja. Síðan velti ég því fyrir mér, herra forseti, ég þekki það ekki nægjanlega vel en þar sem Steinullarverksmiðjan hf. er hlutafélag, hvers vegna ekki þarf að leita eftir því að allir hluthafar eigi rétt á að kaupa hluti sem eru til sölu samkvæmt hlutafélagalögum? Kann að vera að einhver ákvæði séu þegar í lögum um Steinullarverksmiðjuna sem gera það að verkum að slíkt sé ekki skylda? Ég hélt þó að það væri almenna reglan. Herra forseti. Mig langar síðan að beina þeirri spurningu til hæstv. iðn.- og viðskrh.: Hvers vegna er ekki leitað forúrskurðar hjá Samkeppnisstofnun um að þetta sölufyrirkomulag standist samkeppnisreglur? Það var gert þegar við vorum að velta fyrir okkur sölunni á Búnaðarbankanum eða sameiningu Búnaðarbankans og Landsbankans og hæstv. ráðherra fékk þá úrskurð um að það stæðist ekki og hætt var við að fara í slíka aðgerð. Hvers vegna er ekki spurt að því núna fyrir fram þannig að menn hafi það svar hvort það sem að er stefnt gangi á skjön við samkeppnislög vegna þess að eignaraðildin færist í ákveðnar áttir þar sem má jafnvel velta því fyrir sér hvort menn hafa þá ráðandi stöðu að einhverju leyti? Þetta er ein af þeim spurningum sem ég vil endilega fá svar við frá hæstv. ráðherra. Herra forseti. Síðan velti ég því fyrir mér hvort ráðherrann sé sannfærð um að við þessa sölu sé Framsfl. að fara eftir stefnu sinni með því að hafa fólk í fyrirrúmi. Er í raun og veru verið að vinna að hagsmunum fólksins í Skagafirði til hagsbóta með þessari sölu? Telur ráðherrann að fólkið í Skagafirði sé í fyrirrúmi þegar sú sala á sér stað? Var nauðsynlegt að fara í það núna að selja hlut ríkisins meðan sveitarfélagið vildi ráðstafa sínum hlut? Var ekki rétt að leyfa sveitarfélaginu þá frekar að klára sín mál og ríkið ætti hlut sinn og ekki væri verið að auka á þá óvissu sem e.t.v. kemur upp varðandi söluna? Þetta er ein af þeim spurningum sem ég vil fá svar við, herra forseti. Finnst hæstv. ráðherra að hér sé verið að fylgja þeirri stefnu sem hún og flokkur hennar hefur gengist undir? 
             Rétt í lokin, herra forseti, vil ég ítreka þá spurningu: Hvers vegna telur hæstv. ráðherra að hún sé sérstaklega með því að fara í þessa sölu núna að verja eign ríkisins? Væri ríkið að tapa stórkostlegum fjármunum eða stórkostlegu tækifæri þó að ríkið hefði ekki tekið þá ákvörðun að þegar aðrir vildu selja þá vildi það selja líka? Eða var þetta einhver stefnumótun sem var tekin í ríkisstjórninni eða var þetta tilviljunarkennd ákvörðun af því að finnska fyrirtækið ákvað að selja? Töldu menn þá að fyrirtækið Steinullarverksmiðjan á Sauðárkróki væri komið í uppnám? Herra forseti. Þetta er aðallega það sem ég vildi láta koma fram hér. Mér fannst það óskynsamlegt, í þeirri stöðu sem upp kom þegar sveitarfélagið í Skagafirði vildi selja eignarhlut sinn, að þá skyldi ríkið fara að rugla það umhverfi allt saman með því að rjúka af stað í sömu veru. Ég held að miklu skynsamlegra hefði verið, herra forseti, að ríkið hefði beðið átekta, reynt að tryggja að rekstur og annað fyrirkomulag héldi áfram og ef ríkið vildi þá síðar selja yrði það selt undir einhverjum þeim skilyrðum að slíkur rekstur yrði sem lengst staðsettur þar sem honum var valinn staður sem ég tel að hafi verið umræddu sveitarfélagi til gæfu á sínum tíma.

Hæstv. forseti. Ég tel að hv. þm. hafi hér verið með efnislegar spurningar og að í sjálfu sér ekki nema eðlilegt að þær komi fram. Í fyrsta lagi tel ég þetta samræmast ágætlega slagorðinu sem við framsóknarmenn höfum tileinkað okkur: Fólk í fyrirrúmi. Um það er að ræða að lýðræðislegur meiri hluti í Sveitarfélaginu Skagafjörður tekur ákvörðun um að selja og ...

Ekki ríkishlutann.

--- ég ætla að fara yfir það. Okkur ber skylda til þess, sem förum með eign ríkisins í þessu fyrirtæki, að verja hagsmuni ríkisins. Í þessu ferli var okkur gert ljóst að finnska fyrirtækið vildi selja líka. Raunar höfðum við haft ákveðnar grunsemdir um að fyrirtækið mundi hugsanlega vilja kaupa af ríkinu en svo var ekki, heldur vildi finnska fyrirtækið selja. Við höfðum, árið 1989, gert hluthafasamkomulag sem skiptir miklu máli í þessu sambandi. Við töldum nauðsynlegt, vegna hagsmuna ríkisins fyrst þessi nýja staða var komin upp, að selja hlut ríkisins í tengslum við sölu sveitarfélagsins og sölu Parocs og það var niðurstaðan. Það er ekki stefna ríkisins að eiga endilega þetta fyrirtæki. Þetta er myndarlegt fyrirtæki sem við vitum að á mikla framtíð og stefna ríkisstjórnarinnar er frekar að selja fyrirtæki en kaupa þau. Þannig samræmdist þetta ágætlega. Hvað varðar forúrskurð þá kemur það ekki til greina vegna þess að lögin, samkeppnislögin, kveða ekki lengur á um að það sé hægt. Það var því útilokað. Í sambandi við Orkubú Vestfjarða vil ég halda því til haga að við keyptum það fyrirtæki af sveitarfélögunum á mjög háu verði og það vita Vestfirðingar.

Herra forseti. Ég verð að segja að ég átta mig ekki enn á því eftir þetta svar hvers vegna ríkisvaldið tók þá ákvörðun að selja hlut sinn. Það skýrir ekkert fyrir mér þó að finnska fyrirtækið hafi ákveðið að selja sinn hlut. Það skýrir ekkert ákvörðun ríkisins. Það skýrir heldur ekki út fyrir mér hvers vegna ríkið vildi komast inn í þessa sölu, á sama tíma og hæstv. ráðherra segir að fyrirtækið sé gott, sterkt og vel rekið og í því sé ágætiseign. Hvaða hætta var á ferðum? Er verið að fela eitthvað hér í umræðunni fyrir hv. alþingismönnum? Varðandi Orkubú Vestfjarða, herra forseti, sem ég heyrði að hæstv. ráðherra taldi að ríkið hefði keypt á einhverju yfirverði, leyfi ég mér að efast um það. Ég er búinn að heyra þessa klisju. Hún var iðulega notuð hér þegar menn voru að ræða málið í þingsölum, að það væri nú verið að gefa Vestfirðingum eitthvað eina ferðina enn. Það væri verið að kaupa af þeim á yfirverði. Sama gamla tuggan. Ef eitthvað er verið að aðhafast úti á landi er verið að færa einhverjum gjafir eða gefa einhverjum eitthvað. Ég vil vekja athygli á því að með sölunni á Orkubúi Vestfjarða fóru nánast öll jarðhitaréttindi og orkuréttindi sem þekkt eru á Vestfjörðum og kortlögð hafa verið, með fyrirtækinu, nema bæjarlækirnir sem bændur eiga. Ég vil leyfa mér að draga í efa, herra forseti, að hægt sé að koma hér með fullyrðingu um að allur þessi framtíðarréttur hafi verið keyptur á ofurverði. Ég held að ráðherrann sé alls ekki dómbær á það.

Hæstv. forseti. Það er svo langt frá því að verið sé að fela eitthvað í þessu máli enda held ég að hv. þm. geti séð það á greinargerðinni, þar sem farið er nákvæmlega yfir þetta ferli, hvernig það átti sér stað. Málið er að við höfum möguleika á því, í samfloti við aðra eigendur, að selja hlut ríkisins á ásættanlegu verði.

Hver mat það?

Það er metið af sérfræðingum  Auðvitað er þetta samkomulag. Því er ekki að neita, þetta er samkomulag og við tökum þessu ágæta tilboði svo framarlega sem það verður ekki stöðvað af samkeppnisyfirvöldum. Hv. þm. heldur því fram að ríkið hafi verið áfjáð að kaupa Orkubú Vestfjarða. Það var reyndar ekki svo. Ríkið vildi hins vegar leggja sig fram um að koma fjárhag þessara ágætu sveitarfélaga á réttan kjöl. Þess vegna brást ríkið þannig við, í því tilfelli. Í málinu sem hér er um að ræða, er ríkið í samvinnu við sveitarfélagið að koma málum svo fyrir að þetta fyrirtæki verði selt ábyrgum aðilum sem hugsa sér að reka það áfram í þessu sveitarfélagi, öllum til hagsbóta. Því skyldi ríkið eiga hlut í þessu félagi, einhvern lítinn hlut --- það er það sem ég átti við þegar ég kallaði hér fram í hér fyrr í umræðunni. Ég sagði: Hverjum átti ríkið þá að selja? Ef við hefum brunnið inni með lítinn hlut þá hefði hann orðið ákaflega verðlítill. Þá hefðu hv. þm. stjórnarandstöðunnar verið tilbúnir til að koma upp í þennan ræðustól og gagnrýna mig, ráðherrann sem fer með hlutabréfið í þessu fyrirtæki, fyrir það að halda illa á hagsmunum ríkisins. Það er fyrst og fremst tækifærismennska sem ræður ferðinni þegar hv. þm. stjórnarandstöðunnar koma hér upp og hafa uppi stór orð. En þá vil ég taka fram að sumir hafa viðhaft stærri orð en hv. síðasti ræðumaður.

Herra forseti. Ég á afar erfitt með að átta mig á þessu og fá út úr orðum ráðherra ásættanlegt svar og skýringar við spurningum mínum. Í fyrsta lagi segir hæstv. ráðherra að selt hafi verið á ásættanlegu verði eftir mati einhverra sérfræðinga. Í annan stað segir ráðherrann að ef ekki hefði verið selt þá hefði hlutur ríkisins orðið verðminni, verðlítil eign. Hvaða samhengi er í þessum svörum?  Ef það er svo að þessi hlutur yrði verðlítill ef hann hefði ekki verið seldur núna hefði náttúrlega ekki náðst samkomulag við nokkurn einasta kaupanda um að kaupa hann. Varla eru þetta nein flón sem eiga viðskipti við ríkið, eða hvað? Þetta svar hæstv. ráðherra dugir mér bara ekki sem skýring. Ég get ekki séð að hlutur ríkisins í fyrirtækinu, sé það vel rekið og vilji aðrir kaupa það og reka, verði allt í einu verðlítill. Mér finnst vanta aðrar skýringar, herra forseti, en að segja að selt hafi verið á ásættanlegu verði. Þeir sem keyptu hafi fallist á að kaupa á þessu verði. Í annan stað er hins vegar sagt að ef ekki hefði verið selt þá hefði hluturinn orðið verðlítill. Hvaða bjánar voru þetta sem ætluðu að kaupa af ríkinu?

Virðulegi forseti. Við fjöllum hér um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 61/1981, um steinullarverksmiðju. Aðdragandi málsins er sá að með lögum nr. 61/1981 var ríkisstjórninni veitt heimild til að taka þátt í stofnun Steinullarverksmiðjunnar hf. á Sauðárkróki. Stofnsamningur fyrir Steinullarverksmiðjuna hf. var undirritaður 2. desember 1982 og lagði íslenska ríkið fram 40% hlutafjár en Steinullarfélagið hf. 60%. Á árinu 1983 ákváðu Kaupfélag Skagfirðinga, Samband íslenskra samvinnufélaga og OY Partek A/B í Finnlandi að gerast hluthafar í félaginu. Steinullarverksmiðjan hóf starfsemi árið 1985 og eins og fram kemur í greinargerð með frv. eru núverandi eigendur verksmiðjunnar ríkissjóður með 30,11%, Paroc Group með 27,68%, bæjarsjóður Sauðárkróks með 23,98%, GLD heildverslun með 12,38%, Kaupfélag Skagfirðinga með 4,92% og aðrir hluthafar eru með 0,93% eignarhald. Virðulegi forseti. Fram kemur í athugasemdum við frv. að rekstur Steinullarverksmiðjunnar var erfiður í byrjun. Erfiðleikarnir stöfuðu annars vegar af tæknilegum ástæðum og hins vegar af mikilli skuldsetningu fyrirtækisins í erlendri mynt á tímum óðaverðbólgu. Fljótlega tókst að leysa tæknileg vandamál við framleiðsluna og afurðir fyrirtækisins urðu fyllilega samkeppnishæfar við afurðir frá öðrum framleiðendum. Það hefur komið fram í umræðunni hér, virðulegi forseti, að með tímanum tókst að byggja upp markað í Færeyjum, Bretlandi og víðar, en útflutningur á afurðum fyrirtækisins hefur gert það að verkum að afkastagetan hefur verið að mestu fullnýtt við þessa verksmiðju. Árið 1989 tóku eigendur, lánadrottnar og starfsmenn höndum saman um fjárhagslega endurskipulagningu fyrirtækisins. Hlutafé var aukið um 90 millj. kr. og jók finnska fyrirtækið Partek, nú Paroc Group, eignarhlut sinn úr 8% í 27,7%. Jafnframt var samið um nokkra lækkun vaxta og lengingu á endurgreiðslutíma lána. Ástæður þess að svo víðtæk samstaða náðist um fjárhagslega endurskipulagningu fyrirtækisins var sú að tekjur fyrirtækisins jukust, fyrirtækið hafði náð góðum tökum á framleiðslunni og afurðir fyrirtækisins reyndust fyllilega standast kröfur markaðarins. Þetta kemur fram í athugasemdum með frv. Enn fremur kemur fram að í tengslum við fjárhagslega endurskipulagningu fyrirtækisins var gert sérstakt hluthafasamkomulag á milli stærstu eigenda þess, þ.e. ríkissjóðs, Partek, bæjarsjóðs Sauðárkróks, Sambands íslenskra samvinnufélaga og Kaupfélags Skagfirðinga. Síðar eignuðust BYKO og Húsasmiðjan hf. hlut Sambands íslenskra samvinnufélaga og stofnuðu þessir aðilar fyrirtækið GLD heildverslun um eignarhluti sína. Þetta kemur fram í athugasemdum með frv., virðulegi forseti. Þær langtímaáætlanir sem lagðar voru til grundvallar hinni fjárhagslegu endurskipulagningu árið 1989 hafa gengið eftir. Fyrirtækinu hefur tekist að þróa nýjar vörutegundir bæði fyrir innanlandsmarkað og til útflutnings. Í þeim efnum hefur fyrirtækið notið góðs af samstarfi við Partek á sviði tækni- og vöruþróunar. Markaðsstaða fyrirtækisins er traust og mikil umsvif í byggingariðnaði hér á landi, sem öllum er kunnugt um, á síðustu árum hafa leitt til þess að efnahagur fyrir tækisins er sterkur. Fyrirtækið hefur staðið vel að viðhaldi og endurnýjun framleiðslubúnaðar og síðasta haust var tekinn í notkun nýr og fullkominn pökkunarbúnaður. Virðulegi forseti. Ég hef það fyrir víst og það hefur komið fram í umræðunni að átök voru á sínum tíma um staðsetningu fyrirtækisins. Tveir staðir komu til greina. Það voru Þorlákshöfn og Sauðárkrókur. Tekin var pólitísk ákvörðun um það á hinu háa Alþingi að Sauðárkrókur skyldi verða fyrir valinu. Ég hef upplýsingar um að aðkoma Finnanna, sem hafa verið svo mikill bakhjarl fyrir þetta fyrirtæki, mun vera til komin vegna þess að mikil samskipti voru milli vinabæjar Sauðárkróks í Finnlandi og Sauðárkróks. Persónuleg sambönd mynduðust og það mun hafa leitt til þess að Finnarnir komu inn í þessa fjárfestingu af fullum þunga. Þó svo að finnska fyrirtækið hafi breytt um eðli á síðustu árum þá var þetta, að mér skilst, og ég hef fengið upplýsingar um það, eins konar byggðaaðgerð af hálfu Finnanna og aðstoð í aðra röndina, ekki bara á viðskiptalegum grunni. Nauðsynlegt er að þetta komi fram vegna þess að talið er að velgengni verksmiðjunanr sé fyrst og fremst því að þakka að njóta þess að fá alla nýjustu tækni frá Finnunum og talið er það hafi átt langstærstan hluta í því að fyrirtækið er eins gott í dag og raun ber vitni og aðkoma Finnanna við endurskipulagningu mun hafa verið á þessum grunni en ekki eingöngu á viðskiptalegum forsendum. Það skýrir ýmislegt varðandi afstöðu Finnanna núna þegar hræringar eru eða menn eru að koma saman þessu söludæmi, að þeir munu hafa sagt sem svo að þeir væru ekki áhugasamir um að vera eigendur að fyrirtækinu ef um breytingu yrði að ræða þannig að ríki og bær færu út. Sú sögulega skýring sem ég er að gefa hér, virðulegi forseti, styður þá kenningu að Finnarnir hafi komið inn í þetta mál á sínum tíma fyrir kunningsskap og velvilja, en ekki eingöngu á viðskiptalegum forsendum --- það mun hafa verið raunin --- og Finnarnir hafi verið í verkefnum af þessu tagi heima fyrir og uppbyggingu á þeim nótum að verið væri að skapa fólki í hinum dreifðu byggðum betri lífsmöguleika þar. Víðar en hjá okkur talsmönnum Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs gætir því þeirrar hugsunar að menn þurfi ekki endilega að fara inn í verkefni af þessu tagi bara út frá hörðum stundarhagsmunasjónarmiðum, heldur séu menn að byggja upp til framtíðar og láti að einhverju leyti önnur sjónarmið ráða þó svo að viðskiptalegir hagsmunir verði að koma þar inn í dæmið. Virðulegi forseti. Í greinargerðinni kemur fram að í ágúst 2001 samþykkti byggðaráð Skagafjarðar að óska eftir formlegum viðræðum við aðra ráðandi hluthafa í Steinullarverksmiðjunni hf. um sölu á hlutabréfum sveitarsjóðs í félaginu. Hinn 5. október sl. var haldinn fundur fulltrúa stærstu hluthafa Steinullarverksmiðjunnar hf. og var tilefni hans að ræða ósk sveitarfélagsins um sölu á hlut þess. Á fundinum kom fram að sveitarfélagið stefndi að því að selja allan hlut sinn og var af hálfu þess lögð áhersla á að sem best sátt ríkti milli aðila hluthafasamkomulagsins vegna endurskipulagningarinnar frá 1989 um framkvæmd sölunnar. Var niðurstaða fundarins sú að sveitarfélagið legði fram nánari hugmyndir um sölu bréfanna og tæki í framhaldi af því upp viðræður við einstaka hluthafa. Síðan kemur fram í greinargerðinni að í lok nóvember 2001 gerði sveitarfélagið aðilum hluthafasamkomulagsins skriflegt tilboð um að kaupa hlut þess á genginu 3,05. Byggðist tilboðið á mati sérfræðinga á virði Steinullarverksmiðjunnar hf., en matið var á bilinu 794,6--842,4 millj. kr. Það svarar til gengis á bilinu 2,88--3,05 fyrir hvern hlut eins og komið hefur fram hér í umræðunni. Í bréfinu kom fram að stefna sveitarfélagsins væri að selja bréfin fyrir lok ársins og var þess óskað að svör bærust fyrir 5. desember. Af hálfu ríkisins var tilboði um kaup á hlut sveitarfélagsins hafnað. Það er sá punktur, virðulegi forseti, sem við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði gagnrýnum harðlega. Við teljum að þetta örþrifaráð sveitarstjórnarinnar í Sveitarfélaginu Skagafirði sé fyrst og fremst til komið vegna fjárhagsþrenginga, þ.e. að menn hafi viljað losa þessi bréf til þess að lækka skuldir. Því er það skoðun okkar að ríkissjóður hefði átt að liðka fyrir um tíma alla vega og kaupa bréf sveitarfélagsins eins og kemur fram í tillögu minni hluta iðnn. sem ég skrifa undir sem fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í iðnn. Eins og ég sagði þá kemur fram í greinargerðinni að af hálfu ríkisins var tilboði um kaup á hlut sveitarfélagsins hafnað. Í síðari hluta desembermánaðar gerðu GLD heildverslun og Kaupfélag Skagfirðinga sameiginlegt tilboð í 52% hlut sveitarfélagsins og Paroc Group í fyrirtækinu. Ef tilboðinu hefði verið tekið hefði hlutur GLD heildverslunar og Kaupfélags Skagfirðinga orðið tæp 70%. Þegar eftir að ríkinu varð kunnugt um að slíkt tilboð hefði komið fram var óskað eftir fundi með aðilum hluthafasamkomulagsins til að ræða breyttar forsendur sem upp væru komnar og framtíðareignarhald á félaginu. Það kemur fram í greinargerðinni að á fundinum lýstu fulltrúar ríkisins því yfir að þar sem fyrir lægi að Paroc hefði breytt um afstöðu og vildi nú selja hlut sinn í fyrirtækinu þá vildi ríkið jafnframt taka til athugunar að selja sinn hlut. Jafnframt var því lýst yfir af hálfu ríkisins að það vildi láta á það reyna hvort hægt væri að ná samstöðu um að bjóða bréf ríkisins, sveitarfélagsins og jafnvel Parocs til sölu með sameiginlegu útboði. Af hálfu sveitarfélagsins og Parocs var þeirri leið hafnað, þ.e. þessa finnska fyrirtækis sem verið er að ræða um. Virðulegi forseti. Nú er það mat margra að finnska fyrirtækið hafi óskað eftir því að draga sig út úr eða selja sinn hlut einvörðungu vegna þess að fyrirhugað væri að bær og ríki drægju sig út úr fyrirtækinu og þá hefðu Finnarnir á grunni nýrra forsendna ekki áhuga á því að vera með. Það er alvarlegur hlutur. Í greinargerðum eða athugasemdum hefur ekkert komið fram um hvort látið hafi verið á það reyna hvort það að ríkið kæmi inn og leysti út bréf Sauðárkróks eða Sveitarfélagsins Skagafjarðar, hefði breytt viðhorfum finnska fyrirtækisins til þess að vera með áfram. Margt bendir til þess að hugarfarsbreyting Finnanna hafi fyrst og fremst verið út af því að setja átti fyrirtækið á almennan markað og losa um tengingu við ríki og bæ. Um það mál hefur ekki verið nægilega rætt. Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið er lagt til í frv. að iðnrh. verði veitt heimild til að selja eignarhluta íslenska ríkisins í Steinullarverksmiðjunni hf. á Sauðárkróki og eins kemur fram greinargerðinni að gert hafi verið samkomulag milli stærstu eigenda fyrirtækisins, Húsasmiðjunnar hf., BYKO hf. og Kaupfélags Skagfirðinga um kaup á eignarhlut ríkisins og Sveitarfélagsins Skagafjarðar í fyrirtækinu. Það var upplýst á nefndarfundi að samkomulagi væri háð nokkrum skilyrðum, m.a. samþykki Alþingis, eins og komið hefur fram í umræðunni í dag, og því að samkeppnisyfirvöld banni ekki kaupin eða setji á þau efnisleg skilyrði. Meiri hlutinn leggur til að frv. verði samþykkt þó ekki liggi fyrir hvort Samkeppnisstofnun leggi blessun sína yfir þessi viðskipti eða setji um þau efnisleg skilyrði. Minni hlutinn telur augljóst að Alþingi eigi ekki að afgreiða frv. án þess að afstaða Samkeppnisstofnunar liggi fyrir. Virðulegi forseti. Það er nú eins og með önnur frv. sem er verið að setja í gegnum þingið á allra síðustu dögum þess, að það hefur hreinlega ekki gefist tími til þess að vinna frv. eins og vera ber og afla þeirra upplýsinga sem þarf. Eftir á að hyggja hafa ekki nógu margir komið til hæstv. iðnn. til þess að gefa upplýsingar. Það skýra bókanir bæjarstjórnarmanna í Sveitarfélaginu Skagafirði því þeir átelja meiri hluta sveitarstjórnarinnar fyrir að hafa sent starfandi bæjarstjóra Sveitarfélagsins Skagafjarðar sem áheyrnarfulltrúa sinn og vilja sem sagt ekki una því að þannig hafi verið staðið að málum. Eftir á að hyggja hefði líka þurft að heyra ofan í starfsmenn í miklu ríkari mæli en gert var og kalla fulltrúa þeirra til fundar og láta skýra málin fyrir nefndinni. Hvað varðar Samkeppnisstofnun þá þyrfti, eins og ég bendi á í minnihlutaáliti mínu, úrskurður Samkeppnisstofnunar að liggja fyrir áður en við veitum þessa heimild. Það er forkastanlegt að við á hinu háa Alþingi skulum ekki hafa tíma til að vinna hlutina þannig að við getum gert okkur grein fyrir því í raun hvert við erum að stefna með slíkri ákvörðunartöku, en það er ekki hægt á þessum grunni. Virðulegi forseti. Fram hefur komið að minni hlutinn er andvígur sölu ríkisins á eignarhlut sínum í Steinullarverksmiðjunni á Sauðárkróki við núverandi aðstæður og telur slíka ráðstöfun ekki líklega til að leysa fjárhagsvanda sveitarfélagsins til lengri tíma litið. Fjárhagsstaða þess hefur verið slæm og til þess að bæta hana hefur sveitarstjórnin brugðið á það ráð að selja eignir. Rafveita Sauðárkróks hefur verið seld og nú stendur hugur sveitarstjórnarinnar til þess að losa um fjármagn sem sveitarfélagið á í Steinullarverksmiðjunni. Eins og m.a. má sjá af ályktun sem birt er sem fylgiskjal með áliti þessu sem ég er að vitna í, þ.e. áliti minni hluta iðnn., eru afar deildar meiningar um málið heima í héraði enda hefur Steinullarverksmiðjan um árabil verið mikilvæg stoð í atvinnulífi Sauðárkróks. Á sínum tíma var tekist hart á um stofnsetningu verksmiðjunnar, eins og ég kom inn á áðan hér í ræðu minni, og ekki síst staðsetningu og það var pólitísk ákvörðun að henni var valinn staður á Sauðárkróki. Það kom fram hér í umræðunni í dag að ekki munaði nema tveimur atkvæðum að Steinullarverksmiðjan yrði staðsett annars staðar, þ.e. á Þorlákshöfn. Það voru gríðarleg pólitísk átök um það hvar þetta fyrirtæki ætti að vera. Virðulegi forseti. Ég benti líka á það í mínu minnihlutaáliti í iðnn. að Steinullarverksmiðjan hefur reynst mikill happafengur fyrir Sauðárkrók og Skagafjörð. Þrátt fyrir þá byrjunarörðugleika sem raktir voru áðan, hefur rekstur hennar gengið vel og hún hefur skilað eigendum sínum drjúgum arði. Hún veitir fjölda bæjarbúa atvinnu, bæði beint og óbeint, og sveitarfélagið hefur af henni umtalsverðar tekjur. Fjárhagur verksmiðjunnar er góður, mjög litlar skuldir hvíla á fyrirtækinu og ekkert bendir til annars en reksturinn geti áfram gengið vel. En skjótt skipast veður í lofti og engin trygging er fyrir því að nýir eigendur verksmiðjunnar hafi jafnmikinn áhuga og núverandi eigendur á því að efla hag hennar á þeim stað þar sem hún er rekin nú. Virðulegi forseti. Ég vil bæta því við þannig að það komi skýrt fram að aðkoma Finnanna við fjárhagslega endurskipulagningu á sínum tíma þar sem þeir komu líka inn með nýja tækni og þess háttar, er að allra mati orsök þess góða árangurs sem hefur náðst á síðari rekstrarárum verksmiðjunnar. Virðulegi forseti. Ég velti vöngum yfir því í minnihlutaáliti mínu að þessi niðurstaða gæti e.t.v. orðið til þess að flytja störf í burtu og leitt til tekjumissis og er þá verr af stað farið, að mínu mati, en heima setið. Ég vil fyrir hönd minni hlutans að allra leiða verði leitað til þess að leysa tímabundinn vanda Sveitarfélagsins Skagafjarðar, annarra en að selja drjúgan hluta bestu mjólkurkýrinnar á þeim bæ og setja þar með framtíð Steinullarverksmiðjunnar í algjöra óvissu. Reynist sveitarfélagið hins vegar nauðbeygt til þess að selja hlut sinn í verksmiðjunni telur minni hlutinn að ríkið eigi alla vega tímabundið að leysa þann hlut til sín með framlagi eða kaupum á vegum ríkisins. Af þessum sökum legg ég til að frv. verði vísað frá með rökstuddri dagskrá sem hljóðar svo: ,,Í ljósi þess að áform um sölu Steinullarverksmiðjunnar eru fyrst og fremst tilkomin vegna bágrar fjárhagsstöðu Sveitarfélagsins Skagafjarðar og þess að um málið eru mjög deildar meiningar heima í héraði leggur minni hlutinn til að málinu verði vísað frá og tekið verði fyrir næsta mál á dagskrá.`` Þetta álit er sett fram 18. apríl 2002. Árni Steinar Jóhannsson ritar undir. Ég vil líka vitna í fylgiskjal með áliti 1. minni hluta þar sem er ályktun frá fundi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í Sveitarfélaginu Skagafirði 2. mars sl. Það varðar sölu Steinullarverksmiðjunnar og hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Sölu Steinullarverksmiðjunnar á Sauðárkróki mótmælt. Fundur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í Sveitarfélaginu Skagafirði mótmælir harðlega fyrirhugaðri sölu sveitarfélagsins á hlut sínum í Steinullarverksmiðjunni á Sauðárkróki. Jafnframt mótmælir fundurinn þeirri stefnu stjórnvalda að halda sveitarfélögum í landinu í þeirri úlfakreppu að þau telji sig knúin til að selja dýrmætar eignir sínar til að standa undir skuldbindingum sem þau hafa stofnað til. Það var mikið átak á sínum tíma hjá Skagfirðingum að koma verksmiðjunni upp á Sauðárkróki. Auk þess að vera eitt mikilvægasta atvinnufyrirtæki héraðsins hefur hún skilað sveitarfélaginu miklum arði. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð telur að skoða eigi aðrar leiðir til að auka tekjur sveitarfélagsins af Steinullarverksmiðjunni enn frekar. Leiðir sem einnig tryggi framtíð hennar í Skagafirði. Með sölu nú setur sveitarfélagið framtíð verksmiðjunnar á Sauðárkróki í óvissu. Svo stuttu fyrir kosningar er eðlilegra að láta nýrri sveitarstjórn það hlutverk eftir að taka stærri ákvarðanir um endurskipulagningu á eignum og fjárreiðum sveitarfélagsins.`` Þarna er einmitt hreyft mikilvægum punkti. Sveitarstjórnarkosningar eru náttúrlega alveg á næstu grösum, 25. maí, og þá veit maður ekkert hvernig samsetning bæjarstjórnar- eða sveitarstjórnarmeirihlutans verður. Ég held að allir geti verið sammála um að það sé nú lágmark að bíða eftir úrslitum þeirra sveitarstjórnarkosninga þannig að nýir aðilar geti komið að málinu. Mér skilst að það verði mikið um breytingar á mannskap í sveitarstjórninni hvernig svo sem hlutföllin verða milli flokka, að aðilar séu að fara út úr sveitarstjórn og nýir koma inn væntanlega. Því er náttúrlega mjög mikilvægt að það fólk sem kemur ferskt inn að þessum málum eftir næstu sveitarstjórnarkosningar eigi einhverja aðkomu að málinu og þurfi ekki að standa frammi fyrir svo afdrifaríkum ákvörðunum sem gjörðum hlut rétt fyrir kosningar. Þetta segi ég sérstaklega vegna þess að maður hefur orðið var við að þetta er gríðarlegt hitamál í héraðinu og gengur þvert á allar flokkslínur, eftir því sem mér sýnist. Eftir þeim viðbrögðum sem ég hef fengið, bæði símleiðis og í pósti, lítur almenningur þetta mjög alvarlegum augum. Ég benti á það í fyrri ræðu minni að svo margt blandast inn í. Fólki finnst að með því að missa forræðið yfir atvinnutækjum --- þetta mótast náttúrlega líka af því að menn hafa staðið frammi fyrir því að missa forræðið yfir útgerðarfyrirtækjum o.s.frv. --- þá lítur allur almenningur á það sem ávísun á óöryggi ef opinberir aðilar missa ítök í atvinnutækjum, sérstaklega í dreifbýlinu. Það leggst mjög illa í almenning og er liður í því að veikja undirstöður hinna dreifðu byggða. Ég hef á tilfinningunni að þetta sé í raun stærsti þátturinn hvað varðar fólksflótta af landsbyggðinni, þ.e. að undireins og mönnum finnst að það hafi ekki á vísan að róa með grunntekjuöflun og starfsemi í viðkomandi sveitarfélagi, jafnvel fólk sem ekki hafi verið að hugsa sér til hreyfings, noti þá tækifærið og komi sér í burtu. Mörg dæmi eru um slíkt. Þetta gerist t.d. þar sem sveitarfélögin eða heimamenn hafa misst forræði yfir útgerðarfyrirtækjum. Þá er það alveg eins og við manninn mælt að fólksflótti brestur á í kjölfarið á svoleiðis uppákomu. Í vissum tilfellum getur verið um huglægt mat að ræða, en alla vega virka hlutirnir þannig á fólk. Mikið hefur verið rætt í þessari umræðu það sem er nú í tísku hér á hinu háa Alþingi og mikill meiri hluti virðist vera fyrir, þ.e sú bylgja að ríkið eigi ekki að vasast í atvinnurekstri eins og það er orðað og heldur ekki sveitarfélög. Samt erum við alltaf að búa til eða setja upp formúlur þar sem ríki og bæir beint eða óbeint koma að gríðarlegum atvinnuuppbyggingaráformum á hverjum tíma. Ríkisábyrgðarmálið til handa deCODE er náttúrlega langstærsta málið í þessum dúr, þar sem menn alveg án þess að blikna samþykkja 20 milljarða ríkisábyrgð til atvinnuuppbyggingar á höfuðborgarsvæðinu, fyrst og fremst væntanlega, ef ekki verðar gerðar athugasemdir við það að slíkt fyrirtæki sé staðsett á höfuðborgarsvæðinu. Þetta er alveg gríðarlegt inngrip og innspýting, ef af verður, í atvinnuuppbyggingu og umsetningu á höfuðborgarsvæðinu. Það gefur augaleið. Ég veit ekki af hverju menn fælast það svona mikið að ríkið komi að undirstöðuatvinnustarfsemi í tiltölulega smáu sveitarfélagi vegna þess að ef við tökum bara gæluverkefni ríkisstjórnarinnar, Kárahnjúkavirkjun og byggingu álvers á Reyðarfirði þá er í raun nákvæmlega það sama uppi á teningnum. Við frumvinnslu Kárahnjúkavirkjunarverkefnisins var ævinlega reiknað með því að það yrði sjálfstæð rekstrareining, það yrði sjálfstætt fyrirtæki, sjálfstætt félag, en e.t.v. með aðkomu Landsvirkjunar og einhverra annarra fjárfesta eins og talað var um. Eftir því sem vinnslu verkefnisins vatt fram var það á örfáum missirum orðið alfarið verkefni Landsvirkjunar að byggja Kárahnjúkavirkjun. Og hvað segir það? Það segir að þar með, með því að setja formúluna upp þannig, er Kárahnjúkavirkjun með óbeina ríkis-, borgar- og bæjarábyrgð, þar sem ríkið er helmingshluthafi á móti Reykjavíkurborg og síðan Akureyrarbær með 5%. Atvinnuuppbyggingaráform á slíkum skala eru að stórum hluta háð þátttöku eða aðkomu ríkisins á óbeinan hátt. Þátttakan er bein þar sem Landsvirkjun sem slík fer inn í þetta en er óbein með ríkisábyrgðum, bæjarábyrgðum og borgarábyrgðum til að baktryggja þetta fyrirtæki. Stundum geta menn verið óskaplega heilagir hvað varðar aðkomu ríkisins að atvinnulífinu, en síðan breytt þvert á stefnu sína bara ef það snýst um nógu háar fjárhæðir, helst tugi og hundruð milljarða. Verkefni eins og við vorum að tala um varðandi Kárahnjúkavirkjun kostar a.m.k. á annað hundrað milljóna hvað varðar Landsvirkjun. Við getum fyllilega réttlætt þá skoðun okkar að til að gera hlutina auðveldari fyrir Sveitarfélagið Skagafjörð hefði aðkoma ríkisins með tímabundnum uppkaupum á bréfum sveitarfélagsins verið heppilegri leið fyrir allra hluta sakir. Þannig, virðulegi forseti, höfum við stillt málunum upp. Þá komum við að heildarsýninni sem við verðum að hafa í þessu sambandi. Þetta er í þriðja skiptið á mjög skömmum tíma sem við stöndum frammi fyrir því að sveitarfélag eða sveitarfélög hafa selt eignir til að geta grynnkað á skuldum og gert einingar sínar rekstrarhæfar. Sem dæmi um þetta er salan á Orkubúi Vestfjarða, í öðru lagi salan á Rafveitu Sauðárkróks og í þriðja lagi þessi sala. Við höfum viljað stilla þessum málum upp í allt öðru ljósi. Við viljum taka á fjárhagsvanda sveitarfélaganna, sem er margbrotinn og stafar af mörgum þáttum. Fólksfækkunin skiptir miklu í því sambandi. Þar af eru vandræði vegna félagslega íbúðakerfisins mjög stór þáttur. Samkvæmt skýrslu sem hæstv. félmrh. birti er hann talinn um 2,8 milljarðar. Það er ekkert vafamál að staðan væri allt önnur varðandi þessi sölumál og e.t.v. stæðum við ekki frammi fyrir þessu máli ef tekið væri almennt á stöðu sveitarfélaganna og þau þyrftu ekki að taka ákvarðanir á þeim grunni sem þau neyðast nú til. Í umræðunni í allan vetur --- raunar þau ár sem ég hef verið á þingi --- hafa menn tekist mjög á um stöðu sveitarfélaganna og hún hefur alltaf farið á verri veg vegna ýmissa aðstæðna. Minna hefur verið gert í að taka á málum sveitarfélaganna og manni virðist af því sem gert er að hæstv. ríkisstjórn finnist best að gera það í gegnum Jöfnunarsjóð sveitarfélaganna. Menn þurfa síðan að sækja í þennan sjóð til að geta lifað í staðinn fyrir að byggja traustan grunn fyrir sveitarfélögin þannig að þau geti höndlað mál sín stolt og af virðingu. Ég ætla að láta það verða mín síðustu orð að staða sveitarfélaganna er stórhættuleg fyrir lýðræðið í landinu. Það er ekki spennandi að taka að sér að bjóða sig fram í sveitarstjórn víða um landið og taka við þeim fjárhag sem mörg sveitarfélaganna búa við. Margir sem kallaðir eru til sögunnar hugsa sig tvisvar um áður en þeir gefa sig í þá vinnu. Það er niðurdrepandi að hafa ekkert fé eða olnbogarými til að gera nokkurn skapaðan hlut sem til framfara horfir. Auðvitað eykur þessi staða enn á vanda sveitarfélaganna og á fólksflóttann. Virðulegi forseti. Umræðan um Steinullarverksmiðjuna á Sauðárkróki hefur gengið lengi dags. Ég held að það sé ljóst hver hugur okkar í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði er í þessu máli og ég læt máli mínu lokið.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér um breytingu á lögum nr. 61/1981, um steinullarverksmiðju. Ýmislegt hefur borið á góma í þessari umræðu en mér hefur aðallega fundist hún snúast um hvort skynsamlegt og hollt sé fyrir þá sem stjórna bæjarmálum í Skagafirði að fá að ráða málum sínum sjálfir. Þar hafa menn komist að þeirri niðurstöðu, reyndar fyrir löngu síðan, að þeir vildu selja hlut sinn í Steinullarverksmiðjunni. En það er margt skondið í pólitíkinni þessa dagana. Sjálfstæðismenn í Skagafirði, sem árum saman höfðu það á stefnuskrá sinni að selja verksmiðjuna, hafa allt í einu komist að þeirri niðurstöðu að það eigi ekki að selja hana. Þetta gerist á sama tíma og sjálfstæðismenn á Alþingi og ríkisstjórn komast að þeirri niðurstöðu að veita eigi ríkisábyrgð á stórfyrirtæki, 20 milljarða, þvert á þá stefnu sem þeir hafa haft um langt skeið. Náttúrlega veit enginn hvaðan á hann stendur veðrið þegar um er að ræða stefnu Sjálfstfl. í svona málum. En það bregður svo við að sjálfstæðismenn í Skagafirði hafa eignast bandamenn, vinstri græna. Þeir hafa af mikilli hörku komið til umræðu um þetta mál og komist að þeirri niðurstöðu að í fyrsta lagi eigi sveitarfélagið alls ekki að selja sinn hlut og í öðru lagi að ef sveitarfélagið þurfi endilega að selja sinn hlut eigi ríkið að kaupa hann og að ríkið eigi alls ekki að selja sinn hlut. Ég skil þetta ekki nógu vel. Þess vegna langar mig að fara dálítið yfir það sem sagt var hér fyrr í dag og þau viðbrögð sem urðu eftir andsvör mín við hv. þm. Jón Bjarnason og Árna Steinar Jóhannsson. Ég var þá að reyna að komast að því hver væri stefna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs varðandi það hvaða atvinnurekstri ríkið ætti að taka þátt í og með hvaða hætti ríkið ætti að koma að atvinnumálum í landinu. Ég vil taka það fram að við hjá Samfylkingunni erum ekki á móti því að ríkið komi að atvinnumálum og taki þátt í þeim og ekki heldur sveitarfélögin, ef um það er að ræða að byggja upp atvinnufyrirtæki og koma til móts við atvinnulífið ef á þarf að halda. Ég hef hins vegar haft á þá skoðun og heyri ekki betur en aðrir félagar mínir í Samfylkingunni hafi þá skoðun líka að þegar sveitarfélög eða ríki komi að slíkum málum sé best að lagt sé hlutafé í fyrirtækið en síðan sé reynt að selja þessa hluti strax og færi gefst. Eðlilegra væri að nota þá peninga síðan til að halda áfram að byggja upp atvinnulíf. Ég hefði frekar viljað sjá það en það sem er talað um í þessu frv., þ.e. að leggja þessa fjármuni til vegagerðar á svæðinu þó að ég hafi út af fyrir sig ekkert á móti því að vegirnir séu byggðir upp. Ég hefði heldur viljað sjá menn leggja fjármunina í atvinnuuppbyggingu á svæðinu, hafi menn á annað borð þá stefnu, sem ég vona satt að segja að ríkisstjórnin hafi, að styrkja og byggja upp atvinnulíf á landsbyggðinni. Ég ætlaði að ræða dálítið um viðbrögð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar og hv. þm. Jóns Bjarnasonar við orðum mínum í dag. Ég verð að segja að mér finnst afstaða Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs dálítið tækifæriskennd í þessum málum. Þeir fóru með miklu offorsi gegn því að ríkið keypti Orkubú Vestfjarða. Rökin í því máli voru þau að sveitarfélögin væru veik og þau væru neydd til að selja vegna þess að ríkið vildi ekki rétta þeim hjálparhönd með neinum öðrum hætti. Ég verð að segja að mér fannst nokkuð til í þeim málflutningi. Mér finnst hins vegar svolítið skrýtið að þeir sem ekki vilja að ríkið eigi slík fyrirtæki skuli vera á þeirri skoðun að ríkið eigi að eiga verksmiðju af þessu tagi, sem framleiðir steinull, byggingarefni. Ég get heldur ekki séð að vá sé fyrir dyrum þó ríkið selji þennan eignarhlut sinn. Mér finnst jafnframt algjörlega ástæðulaust, ef ekki vafasamt og ámælisvert, að menn skuli hræða fólk á þessu svæði með því að miklu meira óöryggi verði um rekstur fyrirtækisins inn í framtíðina þó að það verði selt eins og hér er gert ráð fyrir. Ég get ekki betur séð en að með þessari sölu sé í raun verið að tryggja framtíð fyrirtækisins betur hvað varðar samkeppni á þessum markaði en áður var. Hverjir eru kaupendur að þessu fyrirtæki, samkvæmt því sem hér liggur fyrir? Það eru þeir aðilar sem líklegastir eru til að vera skeinuhættir í samkeppni með sölu á einangrunarefnum í landinu. Er þá trúlegt að þeir aðilar séu líklegastir til að leggja niður þetta fyrirtæki og fara að flytja inn í staðinn? Mundu þeir aðilar, ef þeir hefðu þá trú á framtíð þessa fyrirtækis að það væri hagkvæmara að flytja inn einangrunarefni og selja, kaupa þetta fyrirtæki? Það er fráleitt. Það er gersamlega fráleitt. Auðvitað er framtíð þessa fyrirtækis betur tryggð eftir þessa sölu en fyrir hana af þessum samkeppnisástæðum. Það er að mínu viti ekkert vafamál. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon spurði mig í andsvari, sem ég gat ekki svarað, þ.e. í frammíkalli öllu heldur, hvort ég vildi þá selja Sementsverksmiðjuna líka. Ég hef ekki svo ósveigjanlegar hugmyndir um hvaða atvinnurekstri ríkið á að taka þátt í að ég geti ekki metið það út frá einstökum fyrirtækjum, eftir aðstæðum þeirra. Um Sementsverksmiðjuna er það að segja að innflutningur á sementi er frjáls og hefur verið það lengi. Sementsverksmiðjan hefur aftur á móti fram að þessu búið við þær aðstæður að enginn annar aðili var hér á markaðnum sem veitti henni alvörusamkeppni. Nú hefur það aftur á móti gerst að erlent semtentsframleiðslufyrirtæki hefur sett upp aðstöðu til að selja sement. Komin er á alvörusamkeppni við framleiðslu og sölu á sementi hér í landinu. Það verður að segjast alveg eins og er, að framtíð Sementsverksmiðjunnar er þess vegna í óvissu. Ég er ekki sannfærður um að hægt væri að selja það fyrirtæki á góðu verði í dag. Mér finnst það reyndar ekki líklegt. Þegar Spánverjar vildu kaupa þetta fyrirtæki fyrir nokkrum árum var ekki samkeppni á sementsmarkaðnum eins og er í dag. Það er ljóst að Spánverjarnir höfðu það fyrst og fremst í huga að nýta sér sölukerfi Sementsverksmiðjunnar. Að mínu viti hefðu þeir verið líklegir til að leggja þann rekstur niður vegna þess að þeir voru sjálfir að framleiða sement annars staðar í verksmiðjum sem afkasta margfalt meira en Sementsverksmiðjan á Íslandi. Það er rétt að minna á að Sementsverksmiðjan á Íslandi er fyrirbrigði sem finnst ekki annars staðar í heiminum. Hún framleiðir 120--140 þús. tonn á ári en verksmiðjurnar sem eru hér næstar okkur, m.a. á Norðurlöndunum og þykja ekki stórar, framleiða 3--4 millj. tonna á ári. Sementsverksmiðjan hér er því ekki mjög líkleg til að standast samkeppni við slíkt. Það sem hefur varið hana í gegnum tíðina er að það er mjög dýrt að setja upp sölukerfi fyrir sement. Enginn lagði í það fjármuni fyrr en núna fyrir um þremur árum, að sett var upp sú aðstaða í Helguvík sem nú er. Þetta veldur því að stjórnvöld hér þurfa auðvitað að fara mjög vandlega yfir það mál og huga vandlega að því hvað gert verður varðandi Sementsverksmiðjuna. Ég held því miður að það geti orðið býsna erfiður róður fyrir það fyrirtæki í framtíðinni og skal ekki ræða meira um það að sinni. Ég var svolítið hissa á því hvað hv. formaður Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs var viðkvæmur fyrir þeim orðaskiptum sem urðu milli mín og hv. þm. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs sem höfðu talað á undan. Hann talaði um að Samfylkingin, eins og hann orðaði það, væri að hýða sjálfa sig í þessu máli eins og ýmsum öðrum. Í ræðu sinni hélt hann því fram að við værum að skrifa upp á einhver muggótt vinnubrögð í þessu máli öllu saman. Svo er ekki. Við höfum tekið afstöðu til málsins eins og það liggur fyrir. Ég veit ekkert um hvort standa hefði mátt betur að undirbúningnum en hér liggur fyrir ákveðin tillaga. Við erum að taka afstöðu til hennar. Hún gengur út á þetta: Viljum við eða viljum við ekki standa að því að ríkið selji sinn hlut í þessari verksmiðju? Ég tel að það hafi engin rök komið fram sem bendi til að þessi rekstur verði betur tryggður með aðild ríkisins en með þeim eignaraðilum sem um er talað. Ég sé ekki betur en að það sé nokkuð ljóst að að þessu hafi verið staðið með þeim hætti að við getum treyst því að verðið fyrir þessa hluti sé nokkuð eðlilegt, einfaldlega vegna þess að þeir sem stjórna Sveitarfélaginu Skagafirði, stærstu eigendurnir, hafa farið yfir þetta mál og legið yfir því og komist að þeirri niðurstöðu að þetta verð sé viðunandi og þeir hafa fallist á það. Vildi ríkið ekki standa að þessum kaupum mundi það þar með koma í veg fyrir að sveitarfélagið geti selt hlut sinn. Ég tel að það hafi engin rök komið fram sem geri það að verkum að ég fari að taka þátt í þeim leik að reyna að koma í veg fyrir þessa sölu. Ég ætla líka að leiðrétta það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði um Landssímann og afstöðu Samfylkingarinnar til þess máls. Það hefur alltaf legið fyrir að Samfylkingin lagði til að grunnnetið væri skilið frá. Það var enginn afsláttur í því máli frá okkar hendi, svo það sé ljóst. Ég ætla að gera eina tilraun enn vegna þess að ég geri ráð fyrir því að hv. þm. Steingrímur Sigfússon vilji svara einhverju af því sem ég er hér að segja. Ég vil að hann útskýri það sem hann gerði ekki: Hvaða rekstur er það sem menn hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði telja að ríkið eigi að standa í? Þá er ég ekkert að tala um einhverja stoðþjónustu eða eitthvað slíkt. Ég er að tala um atvinnurekstur þar sem einkaaðilar geta komið að. Hvaða nauðir reka ríkið til að eiga eignarhlut í því að framleiða einangrunarefni? Ég átta mig engan veginn á því. Mér finnst ástæða til að óska eftir því að verða uppýstur betur um það. Eitt af því sem kom fram í umræðunni, sem hv. þm. Jón Bjarnason sagði ef ég man rétt --- ef ég er að fara með rangt mál þá verð ég leiðréttur með það --- en einhver af þeim sem töluðu hér fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs báru þetta saman við það að verið væri að verja eignarhlut í sjávarútvegsfyrirtækjum. Þessu er nú aldeilis ekki saman að jafna. Það er æðimikill munur á öryggisleysinu sem upp kemur gagnvart sjávarútvegsfyrirtækjum og fyrirtæki eins og þessu sem ekki er hlaupið með í burtu. Það er enginn kvóti á ullinni eða hvað? Það hefur ekki verið settur á steinullarkvóti enn þann dag í dag og vonandi verður það ekki. En það vita allir að veiðiheimildir ganga kaupum og sölum. Sameiningar fyrirtækja á sjávarútvegssviðinu hafa valdið mönnum ótta víða um land en það er ekki hægt að bera þetta saman. Eins og ég sagði áðan, og ég ætla að endurtaka það, er ég ekki á móti því að ríkið taki þátt í að byggja upp atvinnurekstur. Það hefur verið gert og mun vonandi gert áfram þegar á þarf að halda. En þegar tækifærin til að draga sig út úr þeim rekstri gefast á að losa þá peninga. Það á að nota þá peninga til áframhaldandi uppbyggingar í atvinnurekstri ef þarf og reyndar er alltaf þörf á því. Hér var nefndur Grundartangi og uppbyggingin þar. Já, ætli ríkið sé ekki búið að leggja fram og tapa í kringum 4 milljörðum á að leggja fram hlutafé í Járnblendiverksmiðjuna á Grundartanga. 4 milljarðar bara í hlutafé. Því fyrirtæki hefur síðan verið selt rafmagn á lægsta verði sem nokkurt fyrirtæki á Íslandi hefur fyrr eða síðar fengið í gegnum tíðina. Það var upphaflega 6,5 mill, þegar um það var samið. Ég veit ekki hve hátt það er núna, það er eitthvað hærra. Ríkið lagði þar í mjög mikinn stuðning við atvinnulífið. Það hefur skilað sér með vissum hætti þótt það hafi gerst mörgum árum seinna. Ég verð að segja að ég tel að vegna þess að ríkið lagði í þennan atvinnurekstur opnaðist möguleiki á því að byggja upp álverið sem þarna er, það hefði aldrei komið annars. Ég hef líka þá trú að við værum þá ekki enn búin að fá göng undir Hvalfjörð, hefði þessi iðnaður ekki orðið til í Hvalfirði. Ég er reyndar sannfærður um það. Það hefði ekki tekist á þeim árum og þau væru ekki komin í dag. Arður af framtaki ríkisins skilar sér því oft ekki fyrr en síðar. Ég vil því ekki útiloka neitt hvað varðar þátttöku ríkisins. Mér finnst menn vera á hlaupum í þessu máli út og suður, eltandi jafnvel Sjálfstfl., sem hefur skipt um skoðun þessa dagana í hverju málinu á fætur öðru. Hann stendur fyrir 20 milljarða ríkisábyrgð á geysilegu áhættufyrirtæki sem er verið að samþykkja hér í þinginu þessa dagana. Á sama tíma hlaupa sjálfstæðismenn í Skagafirði frá samþykktum sínum varðandi sölu á eignarhlut í verksmiðjunni sem hér er til umræðu. Það virðist vera að prinsippin dugi ekki daglangt, menn eru sífellt að skipta um skoðun. Ég held að hollt sé fyrir menn að taka umræðu um þessa hluti. En ég hef þá bjargföstu skoðun að það sé skynsamlegt, bæði frá hendi sveitarfélagsins og ríkisins, að selja sinn hlut í þessari verksmiðju. Ég hef að vísu ekki aðstöðu til að meta verðið. Það verð ég að láta eignaraðilana sjálfa um að gera. Annars vegar ber fjmrn. ábyrgð á hlut ríkisins og hefur lagt hér fram sínar skoðanir á því en ég legg meira upp úr því að þeir sem um véla fyrir hönd sveitarfélagsins hafa komist að þeirri niðurstöðu að þetta sé eðlilegt verð. Það tel ég tryggingu fyrir því að hér sé ekki verið að offra hlut ríkisins fyrir undirverð. Í gegnum tíðina höfum við séð það vilja brenna við. Ég vil svo bara segja til viðbótar að mér varð á að ræða dálítið um þessi máli í þeim dúr sem ég skildi ræðumenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, er þeir settu samasemmerki á milli þess að ríkið samþykkti að selja sinn hlut og hvort sveitarfélagið gæti selt sinn. Ég held að það sé reyndar þannig. Ég held að þetta tilboð sem liggur fyrir standi ekki ef ríkið er ekki tilbúið að selja sinn hlut. Hér hefur hver ræðan eftir aðra verið haldin, þar sem talað hefur verið um að bjarga þurfi fjárhag sveitarfélaganna í landinu til að Sveitarfélagið Skagafjörður geti haldið áfram að eiga hlut í þessari verksmiðju. Þannig hafa ræðurnar verið. Ég verð að segja eins og er að ég á ekki von á að hér labbi menn inn með fjármuni handa sveitarfélögunum sem dugi til að rétta þeirra hlut, þannig að sveitarfélag eins og það sem hér um ræðir getið haft fjármuni af þessu tagi áfram eins og sparisjóð. Því miður. Ég tel það ekki vera þannig. Ég tel að framtíð þessa fyrirtækis verði ekki síður og að mínu viti betur tryggð eftir þessa sölu en fyrir hana. Fyrir vikið mun ég greiða þessu frv. atkvæði. Ég býst reyndar við því að Samfylkingin muni gera það öll í heilu lagi. Ég veit ekki betur. Það skulu vera mín lokaorð hæstv. forseti.

Herra forseti. Það er nú síður en svo að ég sé viðkvæmur fyrir málflutningi hv. þm. Jóhanns Ársælssonar eða Kristins H. Gunnarssonar. Ég geri hins vegar athugasemdir við það þegar mér finnst hv. þm. vera með tilraunir til, næstum að segja, ómerkilegra útúrsnúninga og ætla að fara að alhæfa út frá þeirri afstöðu sem við höfum tekið í þessu tiltekna máli um stefnu okkar á þann hátt sem enginn fótur er fyrir. Þá blanda ég mér að sjálfsögðu í umræðuna og ætti að fá mér eitthvað annað gera ef ég gerði það ekki. Það er náttúrlega merkilegt að heyra hv. þm. halda því fram að við viljum að ríkið eigi þessa verksmiðju af því hún framleiði steinull. Hver hefur sagt það? Af því að framleiðsluvaran er steinull, er það ástæðan? Það hef ég a.m.k. ekki sagt. Það er vegna þess að þetta fyrirtæki er burðarás atvinnulífs síns byggðarlags. Það er vegna þess í öðru lagi að ríkið er kjölfestueigandi í þessu fyrirtæki og hefur verið frá byrjun. Það er vegna þess í þriðja lagi að þetta er framleiðslufyrirtæki á landsbyggðinni sem á að mörgu leyti á brattann að sækja vegna þeirra þröskulda sem þar þarf að yfirstíga og þeirrar óvissu sem það getur skapað fyrirtækinu. Í fjórða lagi eru vinnubrögðin í kringum þetta mál ótæk. Samkeppnisyfirvöld hafa það til umfjöllunar og það er í raun óboðlegt að ætla þinginu að kasta til höndum við afgreiðslu þess eins og hér á að gera. Ég tel ekki, þó menn ræði þá möguleika og þá óvissu sem getur skapast í framtíð fyrirtækisins, að með því séu menn að hræða heimamenn og því megi ekki ræða það. Ég held að það sé ekki hægt að hafa þetta svona. Við verðum að ræða hlutina eins og þeir koma okkur fyrir sjónir og eins og þeir eru, jafnvel þó að einhverjum geti þótt erfitt að heyra. Ég tel að vel megi bera þetta fyrirtæki saman við burðarása atvinnulífs í öðrum byggðarlögum þó svo að það séu sjávarútvegsfyrirtæki. Öryggisleysi fólksins um atvinnu sína er alveg sambærilegt hvort sem vinnuveitandinn er sjávarútvegsfyrirtæki eða iðnfyrirtæki, þegar aðstæður eru þannig að menn eru mjög háðir þeim störfum sem eitt svona fyrirtæki veitir á einum stað. Ég tel að þegar opinberir aðilar koma að svona fyrirtækjum eigi ríki og sveitarfélög ekki að hlaupa frá þeim allt í einu og kasta þeim frá sér út í óvissuna.

Hæstv. forseti. Ef ríkið á að eiga aðild að fyrirtækjum af því að fyrirtækið er burðarás í atvinnulífinu þá gæti nú eignarhald ríkisins farið að breiðast býsna hratt út í landinu. Ég sé ekki ástæðu til þess og tel ekki að það yrði neitt til bóta þó ríkið kæmi inn í fyrirtæki á þeim forsendum að þau væru burðarásar í atvinnulífi á viðkomandi stöðum. Af því að fyrirtæki eru á landsbyggðinni þá ætti það líka að vera ástæða þess að ríkið ætti að eiga hlut í þeim. Ég tel enga ástæðu til þess, nema því aðeins að hlaupa þurfi undir bagga með atvinnulífinu á einhverjum stöðum. Það þarf þá að gerast með almennum hætti. Ef möguleikar opnast til þess að losna út úr slíkum aðgerðum þá eiga menn að grípa þá möguleika. Þannig eiga menn að vinna að þessum hlutum. Mér finnst alveg eðlilegt að menn gagnrýni vinnubrögð. Það hlutverk okkar að gera það hérna. En þegar ég sagði ,,að hræða heimamenn`` þá viðhafði ég það orðalag vegna þess að ég tel fráleitt að halda því fram að samkeppnisaðstaða þessa fyrirtækis versni við þessa sölu. Ég tel að framtíð þess verði tryggari vegna þess að samkeppnisumhverfið í landinu muni ganga í lið með fyrirtækinu með þeim hætti að þeir sem helst eru skeinuhættir fyrirtækinu í samkeppni verða aðaleigendur þess.

Herra forseti. Þá erum við einfaldlega ósammála um þennan þátt málsins og metum hann algjörlega hvor með sínum hætti. Ég hef áhyggjur af hinu gagnstæða. Ég hef áhyggjur af því að ef sá öflugi bakhjarl sem ríkið með eignaraðild sinni hefur verið þessu fyrirtæki fari út --- ríkið skipti nú t.d. heldur betur máli þegar fyrirtækið var endurfjármagnað á sínum tíma --- skapist meiri óvissa um framtíð þess í Skagafirði en ella væri ef ríkið með áframhaldandi eignarhaldi sínu, a.m.k. fyrst um sinn og meðan fyrirtækið er að fóta sig á nýjan leik eftir þær breytingar sem mundu fylgja því að sveitarfélagið færi út, bæti þá ekki þar um betur með því að selja sinn hlut í leiðinni. Menn sæju þá til alla vegana einhver ár og stæðu a.m.k. öðruvísi að þessu. Við getum ekki rætt þetta út frá öðru en því sem eru staðreyndir málsins. Þegar ríkið er eignaraðili af einhverjum ástæðum í svona fyrirætkjum þá er það ein af staðreyndum lífsins og við strikum hana ekki út. Ég fullyrði að t.d. í nágrannalöndunum mundi ekki hvarfla að mönnum að standa svona að verki. Ég hvet hv. þm. Jóhann Ársælsson t.d. til að kynna sér hvernig staðið er að málum í Noregi þegar ríkið er þar að gera breytingar á eignarhlut í fyrirtækjum sínum sem er býsna mikil. Það er býsna mikið um blandaða eign ríkisins á móti öðrum aðilum í ýmsum meðalstórum og stórum norskum fyrirtækjum. Ef til stendur, eins og núna hjá hægri stjórninni í Noregi, að gera breytingar í þá átt að minnka eignarhlut ríkisins í vissum fyrirtækjum þá er það undantekningarlaust gert á grundvelli langtíma\-áætlunar sem liggur fyrir. Það er gert rólega og reynt er að draga úr eignarhlut ríkisins með almennri sölu. Hvers vegna er þetta gert? Jú, það er gert vegna þess að menn vilja ekki trufla markaðinn. Menn vilja standa yfirvegað og skynsamlega og rólega að þessum hlutum, og það hefur gefist vel, en ekki henda hlut ríkisins í heilu lagi út með þessum hætti. Það eru ekki traustvekjandi eða fagleg eða traust vinnubrögð.

Hæstv. forseti. Ég þekki ekki til þess sem hv. þm. var að tala um annars staðar. En við erum að tala hér um 30% eignarhlut ríkisins í þessu fyrirtæki og ég held ekki að himinn og jörð farist þó þessi hlutur verði seldur. Ég er hins vegar viss um að sala ríkisins á sínum hlut er forsenda þess að þær breytingar verði sem menn eru að stefna hér að. Ég tel að þær muni verða til heilla. Ég get ekki séð að framtíð þessa fyrirtækis verði með neinum hætti í meiri óvissu en áður og er sannfærður um að verið sé að tryggja framtíð fyrirtækisins betur með þeim aðgerðum sem þarna eru á ferðinni. En menn geta auðvitað spurt: Erum við þá að afhenda einhverjum einokunaraðilum á markaðnum þetta fyrirtæki? Það eru spurningar sem mætti líka fara dálítið yfir. Við því er það að segja að innflutningur á einangrunarefnum af þessu tagi er frjáls. Hin raunverulega samkeppni við þetta fyrirtæki sem nú er til staðar verður áfram. Menn verða að horfast í augu við þetta. Hins vegar eru aðalkeppinautarnir um innflutninginn orðnir aðaleignaraðilar að þessu fyrirtæki. Það tel ég vera þá tryggingu sem ég var að tala hér um áðan. Aðrir aðilar á markaðnum eru sem betur fer til staðar í samkeppni um innflutning á einangrunarefnunm og við þá verða þeir að keppa sem þarna hafa ákveðið að koma að sem eignaraðilar. Ég ætla að láta það vera mín lokaorð að það er mín sannfæring að hér sé verið að stíga rétt skref og þess vegna hef ég brugðist við og tekið þátt í þessari umræðu. Mér finnst þetta skynsamlegt. Ég tel að það eigi ekki að bregða fæti fyrir þá sem ráða þessu sveitarfélagi þegar þeir vilja taka þá fjármuni sem þeir eiga í þessu fyrirtæki til annarra nota.

Herra forseti. Öllum ætti að vera hér ljóst að verið er að fjalla um sölu á hlut ríkisins í Steinullarverksmiðjunni en ekki hlut sveitarfélagsins í þessu máli, þó svo það blandist óneitanlega inn í umræðuna. Mér kemur það mjög spánskt fyrir sjónir að hv. þm. fullyrðir hér að ríkinu sé stillt upp við vegg og selji það ekki sinn hlut þá hafi sveitarfélagið enga möguleika til þess að selja sinn hlut. Ég hef ekki skilið málið svo, enda væri það óeðlilegt. Ég leyfi mér að spyrja hv. þm. hvort hann telji að þessi undirbúningur, þessi meðferð málsins, samræmist t.d. málflutningi hv. þm. Samfylkingarinnar í fjárln., þar sem þverbrotin eru hér öll lög og reglur sem gilda um hvernig selja skuli eignir ríkisins. Skrifað stendur að verð þeirra skuli metið af hlutlausum aðila. Það hefur ekki verið gert. Að það skuli vera auglýst opinberlega, boðið öðrum til kaups. Það hefur ekki verið gert. Meira að segja veit ég að heimaaðilar, menn á Sauðárkróki og í Skagafirði, höfðu áhuga á að kaupa hlut ríkisins en var ekki gefinn kostur á því. Er þetta það vinnulag sem hv. þm. Jóhann Ársælsson vill skrifa upp á? Öðruvísi mér áður brá miðað við málflutning m.a. hv. þm. og annarra þingmanna Samfylkingarinnar um heiðarlega og rétta framkomu ríkisins við sölu og ráðstöfun eigna sinna, sem alls ekki er þarna á ferðinni. Til viðbótar hefur ekki heldur verið haft samráð við starfsmenn. Ég kem að því seinna.

Hæstv. forseti. Mér sýnist á þeim gögnum sem hér liggja fyrir að tilboðið sem liggur til grundvallar þeim ákvörðunum sem er lagt til að menn taki hér gangi út á það að kaupa hlutinn af þessum aðilum og ef ríkið verður ekki með í því þá muni þetta tilboð ekki standa gagnvart öðrum. Þannig eru nú kaupin. Þau gerast þannig á þessari eyri að þeir sem taka þátt í viðskiptum af þessu tagi hafa fullt leyfi til þess að gera öðrum tilboð og allir aðrir sem fá slík tilboð geta svo tekið sjálfir ákvörðun um hvort þeir séu tilbúnir til að ganga að þeim skilmálum sem þar er boðið upp á. Vel kann að vera að undirbúningur að þessu máli hafi ekki verið nægilega góður. Ég set samt traust mitt á það að þeir sem eiga þarna mestra hagsmuna að gæta að mínu viti, þ.e. þeir sem ráða málum fyrir hönd Sveitarfélagsins Skagafjarðar, hafi vandað til verka sinna. Þeir hafa lagt í þetta vinnu. Þeir hafa legið yfir þessum málum og þeir hafa tekið ákvörðun. Ég tel það ábyrgðarhluta ef við ætlum að bregða fæti fyrir þá og að fyrir því þurfi að vera góð rök. Mér finnst ekki að þau góðu rök hafi komið fram í þessari umræðu.

Herra forseti. Ég ítreka að við erum hér fyrst og fremst að fjalla um sölu ríkisins á sínum hlut. Samkvæmt þeirri grein sem fjallar um það þá er eingöngu verið að fjalla um sölu ríkisins en ekki um sölu annarra. Bara svo það sé alveg ljóst þá stendur það þannig í þessari grein. Ég bið hv. þm. að lesa hana nánar ef það er ekki ljóst. Í öðru lagi er alveg ljóst að mikill ágreiningur er heima í Skagafirði um þennan gjörning og um það hvort ríkið eigi að selja hlut sinn. Ég hef bent hér á m.a. að stór hluti sveitarstjórnar Sveitarfélagsins Skagafjarðar hefur óskað eftir því að fá að koma sínum sjónarmiðum á framfæri við Alþingi í þessu máli. Ætli þeir kunni þetta ekki líka og þekki það? Því hefði verið eðlilegt að þeir hefðu líka fengið að koma fram sjónarmiði sínu til iðnn. Það hefði líka verið eðlilegt að t.d. starfsfólkið hefði fengið tækifæri til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri við iðnn. við umfjöllun málsins. Ég vil vekja athygli á því að framganga þessa máls er líka háð því að Samkeppnisstofnun leggi blessun sína yfir þennan gjörning. Mér er ekki kunnugt um að Samkeppnisstofnun eða fulltrúi hennar hafi verið kallaður fyrir iðnn., hefði þó verið ærin ástæða til. Á öllum stigum þessa máls er það illa unnið af hálfu iðnn. og af hálfu Alþingis. Verði tillaga okkar sem hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson bar fram um að vísa málinu frá ekki samþykkt tel ég eðililegt að málið fari aftur til iðnn. og fái þá rækilegu umfjöllun sem það krefst.

Hæstv. forseti. Menn geta auðvitað verið í þessum hártogunum. Auðvitað snýst málið um það hvort það hægt verði að taka þessu tilboði eða ekki fyrir sveitarfélagsins hönd. Það er bara þannig. Það verður ekkert af þessu ef ríkið verður ekki með líka. Tilboðið gengur út á að kaupa af þessum aðilum. Auðvitað er ágreiningur um þetta. Það vitum við. En hverjir hafa gert mestan ágreininginn? Það eru þeir sem vildu selja fyrir stuttu síðan. Um hvað snýst þá ágreiningurinn? Hann er um verðið. Mér er sagt að það muni heilum 10 milljónum. Það gæti verið 10% og það hefur verið rifist um minna í gegnum tíðina. 
             Ég veit ekki betur en að þeir hafi komið athugasemdum sínum á framfæri. Auðvitað vita menn vel af þessum ágreiningi. Mér finnst hins vegar að enn sé ástæða til þess að minna á að það er alveg öruggt að þetta fyrirtæki er ekki á hjólum. Það er ekki hægt að hlaupa með það hvert sem er. Þeir sem kaupa það bera auðvitað sinn hag fyrir brjósti. Hvernig í ósköpunum dettur einhverjum í hug að menn ætla að kaupa fyrirtæki af þessu tagi fyrir stórfé til að leggja það niður og að það séu helstu samkeppnisaðilar fyrirtækisins í innflutningi? Ef þeir geta drepið þetta fyrirtæki með innflutningi, af hverju gera þeir það þá ekki? Það er vegna þess að fyrirtækið er vel samkeppnisfært. Þeir eru að kaupa það þess vegna, af því þeir vita að þetta er gott fyrirtæki og ástæða er til þess að halda að hægt sé að reka það inn í framtíðina og hafa af því hagnað. Þess vegna vilja þeir kaupa. En tryggingin fyrir því að framtíð fyrirtækisins sé góð og í lagi er einmitt fólgin í þessu.

Herra forseti. Þetta mál er skylt deCODE að ýmsu leyti, eins konar spegilmynd þess máls. Í þessu máli hefur enginn sjálfstæðismaður kvatt sér hljóðs í umræðunni. 

... í þessu máli. Ég átta mig ekki alveg á því.

Við erum með mjög skýra afstöðu. Við höfum verið að vekja athygli á því að það er svolítið undarlegt að allt sem gefur arð, allt sem vel er rekið og gefur samfélaginu arð er selt frá almenningi. En hitt sem er í tapi og vandræðum er látið vera á vegum skattborgarans. Taugaveiklun Samfylkingarinnar í þessu máli er undarleg.

Hún er bara sjálfri sér samkvæm.

Hún er undarleg, taugaveiklun Samfylkingarinnar í þessu máli. Hún ruglar saman ólíkum þáttum. Hún segir: Við eigum að virða vilja sveitarfélagsins til að selja opinberan hlut í þessu fyrirtæki. Það stendur enginn gegn því að sveitarfélagið taki ákvörðun um að selja sinn hlut. Við erum hins vegar að fjalla um allt annað frv., um hlut ríkisins í Steinullarverksmiðjunni á Sauðárkróki. Við erum að tala um að selja hlut ríkisins í verksmiðju sem, samkvæmt ársreikningum fyrir árið 2001, veitir 46 manns atvinnu. Fyrirtækið hefur góða eignarstöðu og góða rekstrarafkomu. Fyrirtækið gat lagt í stofnbúnað tæpar 200 millj. kr. á síðasta ári og samtímis greitt niður áhvílandi lán og greitt út arð. Hlutur ríkisins í þessu pólitíska máli, vegna þess að þetta er fyrst og fremst pólitískt mál --- þar kem ég að samlíkingunni við deCODE --- er athyglisverður. Í þessu máli er verið að reyna að fá Alþingi til að leggja blessun sína yfir gerðan hlut. Varðandi deCODE var handsal utan þingsins og þinginu síðan stillt upp við vegg. Hið sama á við í þessu máli því hér segir í nál. meiri hlutans, Sjálfstæðisflokksins, Framsóknarflokksins og Samfylkingarinnar, með leyfi forseta: ,,Í frumvarpinu er lagt til að iðnaðarráðherra verði veitt heimild til að selja eignarhlut ríkisins í Steinullarverksmiðjunni hf. á Sauðárkróki. Samkomulag hefur verið gert á milli stærstu eigenda fyrirtækisins og Húsasmiðjunnar hf., BYKO hf. og Kaupfélags Skagfirðinga um kaup á eignarhlut hinna fyrrnefndu í fyrirtækinu.`` Samkomulag hefur þegar verið gert 

Er Steinullarframleiðsla stoðkerfisþjónusta?

Þetta er það sem við erum að gera hér. Nei, ég er ekki að segja það að steinullarverksmiðja eða nokkur önnur verksmiðja eða atvinnurekstur eigi um aldur og eilífð að vera á hendi ríkisins.

Nú.

Ég er ekki að segja það. Ég er ekki að tala um það sem einhverja algilda reglu, síður en svo. En ég vil hins vegar að hagsmuna skattborgarans og hagsmuna þess fólks sem starfar við þessa verksmiðju sé gætt. Þetta er mikilvæg atvinnustarfsemi á Sauðárkróki. Það hefur komið fram við umræðuna að þetta er mjög umdeilt mál þar. Margir sem finna af þessu pólitískan fnyk. Pólitískan fnyk. Það sem er að gerast er að verið er að stilla Alþingi upp við gerðan hlut. Ég spyr: Hvernig fór þegar sveitarfélagið fór þess á leit við ríkið að kaupa sinn hlut og aðstoða sveitarfélagið við að létta skuldaklyfjar sínar? Því var hafnað. Það kemur fram í grg. frv. að beiðni sveitarfélagsins var hafnað. Það er þessi málatilbúnaður allur sem við erum að andæfa. Fyrirtækið er ekki á hjólum, segir hv. þm. Jóhann Ársælsson. Það er ljóst að þegar þetta fyrirtæki var sett á laggirnar á sínum tíma var litið svo á að fjarlægðin við hinn stóra markað hér á suðvesturhorninu væri hinn mikli akkillesarhæll þessa fyrirtækis. Menn hafa alltaf haft af því nokkurn beyg ef fyrirtækið kæmist í eignarhald hagsmunaaðila í verslun, að það kynni að taka ákvarðanir sem stríddu gegn atvinnuhagsmunum á Sauðárkróki. Um það snýst þetta mál. Það er verið að selja fyrirtækið dreifingaraðilum afurðar verksmiðjunnar. Framtíð verksmiðjunnar verður undir þeim sömu aðilum komin. Þetta eru staðreyndir málsins. Það er þetta sem fólk hefur nokkurn beyg af og ég skil það mjög vel. Herra forseti. Þetta mál hefur verið allítarlega rætt hér í dag og ég ætla ekki að lengja þessa umræðu þótt full ástæða væri til þess og fjölyrða um hlut Samfylkingarinnar í þessu máli sem hér gengur erinda ríkisstjórnarinnar, sem gengur hér pólitískra erinda. Þetta er fyrst og fremst pólitískt mál. Þetta er ekki efnahagslegt mál. Hún skrifar upp á þennan víxil ríkisstjórnarinnar, að fela í vald hæstv. ráðherra Valgerðar Sverrisdóttur  Það er áhyggjuefni að menn hafa sett ákvarðanir um virkjun á Austurlandi í pólitískan farveg Framsóknarflokksins. Þar er fyrrverandi varaformanni flokksins og fyrrverandi ráðherra falið að annast samninga fyrir hönd íslensku þjóðarinnar. Það er áhyggjuefni hvernig þar er haldið á málum. Það er mikið áhyggjuefni hvernig þar er haldið á málum. Þar talar hæstv. ráðherra sem hefur lýst því yfir að hún nenni ekki að ræða efnahagslegar forsendur málsins.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá meiri hluta allshn. hv. um mál nr. 433, frv. til laga um útlendinga. Við fjölluðum mjög ítarlega um þetta mál og fengum marga góða gesti til okkar, bæði nú og í fyrra. Þetta frv. hefur lengi verið í smíðum. Drög að frumvarpi til laga um útlendinga voru send ýmsum aðilum til kynningar og umsagnar, fyrst árið 1998. Fjölmargar athugasemdir bárust og í ljósi þeirra athugasemda og ábendinga voru gerðar nokkrar breytingar á frv. og það síðan lagt fram aftur til kynningar á Alþingi vorið 1999. Frumvarpið var síðan lagt fram á síðasta þingi og var þá tekið til mjög ítarlegrar umfjöllunar í allshn. eins og hv. þm. í allshn. geta vitnað um. Þá var frv. einnig sent fjölmörgum aðilum til umsagnar og fleira. Frv. var lagt fram á ný á þessu þingi. Þá hafði verið farið yfir þær tillögur og athugasemdir sem fram höfðu komið. Við tókum síðan við þessu ágæta máli í allsherjarnefndinni og fórum í þennan hefðbundna umsagnarfarveg. Sé litið yfir umfjöllun á þessu máli er ekki hægt að segja annað, herra forseti, en að búið sé að fara mjög gaumgæfilega yfir það. Farið var yfir allar umsagnir og við fengum marga góða gesti til okkar. Nefndin fór m.a. í samvinnu við hv. félmn. í ferðalag um Vestfirði þar sem við fræddumst heilmikið, m.a. um aðstæður útlendinga sem þar starfa og búa. Gildandi lög eru að stofni til frá árinu 1965. Þegar maður sér unga hv. þm. eins og Þórunni Sveinbjarnardóttur, sem er fædd árið 1965, má eiginlega segja að þetta séu ekki mjög gömul lög en engu að síður eru þetta lög sem nauðsynlegt er að endurskoða. Ég tel því tel því brýnt að þau komist í gegn á þessu þingi. Að mínu mati er nauðsynlegt að tryggja að frv. fari í gegn m.a. til að sjá fram til þess að framkvæmd mála verði örugg og trygg, þ.e. til að auka réttarvernd útlendinga og til að tryggja að framkvæmdin öll í heild sinni sé í samræmi við stjórnarskrána, við stjórnsýslulögin og alþjóðlegar skuldbindingar sem við höfum gengist undir. Á þessum árum, frá árinu 1965 og fram til dagsins í dag hefur, eins og gefur að skilja, mjög mikið breyst. Að sjálfsögðu er tekið tillit til allra þessara hluta í frv. sem við erum að ræða um í kvöld og þau m.a. höfð að leiðarljósi. Frumvarpið felur í sér heildarendurskoðun á lögum um eftirlit með útlendingum frá 1965 og er ætlað að leysa þau af hólmi. Í því er að finna reglur um réttarstöðu útlendinga hér á landi, við komu þeirra, dvöl og brottför, og einnig er sérstakur kafli um útlendinga sem falla undir samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Jafnframt eru í frumvarpinu settar reglur sem tryggja eiga réttarvernd flóttamanna er leita hælis hér á landi og vernd þeirra gegn of sóknum. Með frumvarpinu hefur verið tekið tillit til almennrar þróunar á löggjöf og viðhorfum til málefna útlendinga, breytinga á stjórnarskránni, skuldbindinga samkvæmt alþjóðasamningum og þróunar á sviði stjórnsýsluréttar og mannréttinda, auk þátttöku Íslands í alþjóðlegu samstarfi. Það má m.a. geta um m.a. flóttamannasamning Sameinuðu þjóðanna, hið norræna samstarf og einnig hið evrópska. Við samningu frumvarpsins var sérstaklega höfð hliðsjón af norrænni löggjöf enda hafa Norðurlöndin um langa hríð haft með sér samvinnu um útlendingamálefni og landamæraeftirlit. Helstu nýmæli frumvarpsins eru þau í fyrsta lagi að finna má sérstakan kafla með ítarlegri ákvæðum en áður um vernd gegn ofsóknum og um flóttamenn, auk þess sem sett eru ákvæði um sameiginlega vernd vegna fjöldaflótta. Þá er lagt til að við tilteknar aðstæður skuli útlendingi veitt réttaraðstoð með skipun talsmanns og að hann skuli njóta túlkaþjónustu. Jafnframt er lagt til að kæruheimildir verði rýmkaðar og settar verði reglur um framkvæmd ákvarðana sem teknar eru á grundvelli laganna. Lagt er til að veita megi útlendingi búsetuleyfi sem er ótímabundið dvalarleyfi. Þá er gert ráð fyrir að lögfestar verði heimildir um rannsóknarúrræði, svo sem að heimilt verði að taka ljósmyndir og fingraför af útlendingum og færa þau í fingrafarabanka. Þá eru reglur um komu- og brottfarareftirlit samræmdar Schengen-reglum. Einnig er í frumvarpinu að finna mun ítarlegri reglur um skilyrði þess að vísa megi útlendingi frá landi og úr landi. Enn fremur eru í frumvarpinu ákvæði um miðlun upplýsinga úr landi og ábyrgð á kostnaði við brottflutning. Þá er lagt til að unnt verði að veita bráðabirgðadvalarleyfi á meðan hælisbeiðni er til meðferðar eða ef endanleg synjun um hæli eða dvalarleyfi kemur ekki til framkvæmda að svo stöddu, en með því er útlendingi gert kleift að afla sér tekna með vinnu sér til framfærslu. Einnig er að finna reglur sem mæla fyrir um heimild Útlendingastofnunar og lögreglu til vinnslu persónuupplýsinga að því marki sem slík vinnsla telst nauðsynleg framkvæmd laganna. Loks er lagt til að Útlendingaeftirlitið fái nýtt heiti, Útlendingastofnun. Frumvarpið er endurflutt frá 126. löggjafarþingi með fáeinum breytingum. Sumar þeirra eru í samræmi við tillögur nefndarinnar en aðrar eru að frumkvæði ráðuneytisins. Helst ber að nefna fyrrnefndar breytingar um útgáfu bráðabirgðadvalarleyfis og heimild til vinnslu persónuupplýsinga. Annað sem ber að nefna eru breytingar á ákvæðum um frávísun við komu til landsins og eftir komu til landsins. Þá skal nefna breytingar á 29. gr. frumvarpsins um rannsóknarúrræði. Þar eru gerðar breytingar á leitar- og handtökuheimild lögreglu og heimild hennar til gera rannsókn á erfðaefni hefur verið felld brott. Þá hefur 15. gr. frumvarpsins um búsetuleyfi verið breytt í heimildarákvæði þannig að útlendingur á ekki lengur rétt á að fá útgefið búsetuleyfi að uppfylltum ákveðnum skilyrðum heldur er heimilt að gefa slíkt leyfi út og eru gerðar breytingar á ákvæðum frumvarpsins því til samræmingar. Einnig hefur refsiákvæðum frumvarpsins verið breytt en aðrar breytingar lúta flestar að því að rýmka ákvörðunarvald stjórnvalda, svo sem við framkvæmd ákvörðunar. Nefndin tók til skoðunar þær margvíslegar athugasemdir sem henni bárust við frumvarpið í umsögnum og frá gestum nefndarinnar. Þau álitaefni sem vöknuðu við umfjöllun nefndarinnar voru að mestu leyti þau sömu og á síðasta þingi en nefndin telur rétt að ítreka eftirfarandi atriði: Athugasemdir eru enn á ný gerðar af hálfu umsagnaraðila og gesta við fjölda þeirra heimilda sem ráðherra hefur í frumvarpinu til að setja nánari reglur í reglugerð og er því haldið fram að það feli í sér valdaframsal sem stangist á við stjórnarskrá. Samkvæmt meginreglum þjóðaréttar hefur útlendingur ekki rétt til að koma til annars lands, dveljast þar eða setjast þar að. Um það gilda lög hvers ríkis og alþjóðasamningar. Stjórnvöld verða því að hafa stjórn á og eftirlit með komu útlendinga til landsins og för þeirra úr landi og er það gert í samræmi við stefnu þeirra á hverjum tíma. Með því fyrirkomulagi sem er í frumvarpinu er verið að fylgja stjórnarskrá þar sem allar efnisreglur eru í frumvarpinu sjálfu. Hvað varðar nánari útfærslu og framkvæmd laganna hefur ráðherra ekki eingöngu heimild heldur líka skyldu til að kveða skýrt á um alla framkvæmd og útfærslu þeirra efnisreglna sem lögin kveða á um. Í þessu sambandi er rétt að geta þess að Norðmenn hafa m.a. farið svipaða leið og valin er hér. Þá er vert að taka fram að þrátt fyrir fjölda ákvæða sem heimila setningu reglna er gert ráð fyrir að fjallað verði um þessi ákvæði í einni reglugerð. Þá leggur nefndin áherslu á að reglugerðin sem ráðherra setur á grundvelli laganna verði ljós og öllum aðgengileg. Rétt er að gera ráð fyrir þýðingu hennar á erlend tungumál og að tryggt verði að hún liggi frammi á sem flestum stöðum, svo sem í opinberum stofnunum eins og sýslumannsembættum, auk þess sem hún verði birt á netinu. Við umfjöllun nefndarinnar var aftur rædd sú leið sem Norðmenn hafa nýlega farið með því að stofna kærunefnd en verksvið hennar er m.a. eftirlit með framkvæmd laganna og reglum á grundvelli þeirra auk þess að úrskurða í kærumálum sem rísa vegna þeirra. Meiri hlutinn telur enn ekki tímabært að taka afstöðu til þess hvort slíks sé þörf hér á landi enda muni reynslan og framkvæmdin leiða það í ljós. Við ræddum þetta atriði töluvert innan nefndarinnar. Ég skoðaði hvernig málum er háttað í Noregi þar sem við erum mjög að líta til Noregs í þessum efnum. Þar er algjörlega sjálfstæð stjórnsýslunefnd, 100 manna batterí, sem sér um þessar kærur. Í því ljósi fletti ég mér til upprifjunar m.a. upp í hinni ágætu skýrslu sem gerð var að frumkvæði forsrh. um starfsskilyrði stjórnvalda. Þar er ágrip og farið yfir helstu tillögur og þá fjallað m.a. um stjórnsýslukerfið og eftirlit með starfsemi stjórnvalda. Þar segir á bls. 147, með leyfi forseta: ,,Minnt var á hve íslensk stjórnsýsla er í raun lítil og fámenn í samanburði við stjórnsýslu hins opinbera annars staðar á Norðurlöndum og að umfang eftirlits með stjórnvöldum verði að vera í ákveðnu samræmi við stærð stjórnsýslunnar. Þyki ástæða til að auka eftirlit með stjórnsýslunni sé því almennt vænlegra til árangurs að endurskipuleggja og styrkja það eftirlit sem fyrir er en að fjölga eftirlitsstofnunum sem hætta er á að verði veikburða.`` Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Í kafla 3.9.2 er vikið að ólíkri stöðu bæði ráðherra og Alþingis gagnvart svonefndum lægra settum stjórnvöldum annars vegar og sjálfstæðum ríkisstofnunum og stjórnsýslunefndum hins vegar. Meginreglan er sú að ráðherrar bera ábyrgð á stjórnarframkvæmdum öllum, sbr. 14. gr. stjórnarskrárinnar. Þetta ákvæði er m.a. byggt á þeirri forsendu að ráðherra fari með yfirstjórn þeirra stjórnarmálefna sem undir ráðuneyti þeirra heyra. Þrátt fyrir framangreinda meginreglu hefur myndast sú stjórnskipunarvenja að löggjafinn geti með lögum komið á fót sjálfstæðum stofnunum og stjórnsýslunefndum sem undanþegnar eru almennum stjórnunar- og eftirlitsheimildum þess ráðherra sem málefni þessara stjórnvalda heyra stjórnarfarslega undir. Stjórnarskráin setur þó löggjafanum vafalítið ákveðin mörk hversu langt verður gengið við að takmarka vald ráðherra með þessum hætti. Þegar komið er á fót slíku sjálfstæðu stjórnvaldi sviptir löggjafinn ráðherra almennum stjórnunar- og eftirlitsheimildum yfir stjórnvaldinu og afléttir um leið þinglegri ábyrgð og ráðherraábyrgð af hlutaðeigandi ráðherra að því er snertir meðferð þessara valdheimilda. Þetta leiðir til þess að ráðherra getur ekki gefið slíku sjálfstæðu stjórnvaldi almenn eða sérstök tilmæli um úrlausn mála, nema hafa til þess lagaheimild. Ráðherra hefur heldur ekki eftirlit með störfum slíkra stjórnvalda, nema svo sé fyrir mælt í lögum. Alþingi getur því ekki dregið ráðherra til ábyrgðar fyrir störf eða starfshætti þeirra stjórnvalda sem undanþegin eru stjórnunar- og eftirlitsvaldi hans.`` --- Líkt og þessi sjálfstæða stjórnsýslunefnd er í Noregi. --- ,,Það sem meira er, nefndarmenn sjálfstæðra nefnda verða heldur ekki dregnir til ábyrgðar af Alþingi þar sem engin samsvarandi ábyrgð hvílir á nefndarmönnum og á ráðherra gagnvart Alþingi, hvorki samkvæmt þingræðisreglunni né samkvæmt lögum nr. 4/1963, um ráðherraábyrgð. Þá er einnig ljóst að því fleiri sjálfstæðum stjórnvöldum sem löggjafinn kemur á fót, þeim mun erfiðara verður fyrir ríkisstjórn á hverjum tíma að stjórna og samhæfa aðgerðir innan stjórnsýslukerfisins. Á síðustu árum hefur sjálfstæðum stjórnsýslunefndum fjölgað mikið án þess að greint verði að heildarstefnumörkun búi því að baki. Sú hætta fylgir, ef stjórnsýslunefndir verða mjög margar, að erfitt verði að manna þær hæfum einstaklingum auk þess sem kostnaður við stjórnsýslu eykst og stjórnsýslukerfið verður flóknara. Miðað við smæð hins íslenska stjórnsýslukerfis gæti verið skynsamlegt að sameina nefndir á ákveðnum sviðum og bæta starfsskilyrði þeirra og gera þær öflugri þyki á annað borð ástæða til að færa vald frá ráðherra til nefndar.`` Svo mörg voru þau orð í þessari góðu skýrslu sem er í dag kennslugagn í lögfræði við lagadeild Háskóla Íslands varðandi sjálfstæði stjórnsýslunefndar. Þrátt fyrir að Noregur hafi þessa stjórnsýslunefnd sem maður getur að mörgu leyti skilið --- þetta er engu að síður stórt og mikið batterí, 100 manna batterí sem kostar mjög mikið. Það er ekki hægt að bera þetta saman við íslenskan veruleika --- tel ég engu að síður rétt að undirstrika það sem við í meiri hlutanum tókum fram, að við teljum enn ekki tímabært að taka afstöðu til þess hvort rétt sé að fara í að stofna hér sjálfstæða kærunefnd eins og umræðan var innan nefndarinnar. Engu að síður má segja að þegar komin verður ákveðin reynsla á þessi lög innan kannski tveggja til fjögurra ára þá verður það að öllum líkindum gert. Það verður farið yfir þessi lög, þetta frv. sem verður væntanlega að lögum, og farið mjög ítarlega yfir það hvernig þau hafa reynst og síðan vegið og metið hvort við höfum virkilega þörf á slíku sjálfstæðu stjórnsýsluvaldi eins og þessi kærunefnd er í Noregi. Samkvæmt 15. gr. frumvarpsins er nú heimilt að veita útlendingi búsetuleyfi að uppfyllt um ákveðnum skilyrðum. Er m.a. gerð sú krafa að umsækjandi slíks leyfis þurfi að hafa sótt námskeið í íslensku fyrir útlendinga. Þá hefur ákvæðinu, eins og að framan greinir, verið breytt í heimildarákvæði. Við umfjöllun nefndarinnar kom í ljós að andstaða við greinina hefur ekki breyst, þ.e. þeirri skyldu að læra íslensku, og lýtur hún nú bæði að breytingunni í heimildarákvæði og að því að útlendingurinn eigi sjálfur að bera kostnaðinn af námskeiðinu. Meiri hlutinn telur að eðlilegt sé að kostnaður af námskeiðunum verði greiddur af útlendingunum sjálfum þar sem íslenskukunnátta sé forsenda þess að þeir geti tekið virkan þátt í íslensku samfélagi. Mikilvægt sé að útlendingur sem hyggst setjast að á Íslandi aðlagist íslensku samfélagi sem fyrst enda hljóti það að vera hagsmunamál fyrir útlendinginn sjálfan sem og þjóðfélagið í heild. Þá leggur meiri hlutinn áherslu á að tryggt verði nægilegt framboð af slíkum námskeiðum í landinu öllu og að gjald fyrir það verði hóflegt. Enn fremur er lagt til að haft verði samráð við menntamálaráðuneytið og aðila vinnumarkaðarins um íslenskukennslu fyrir útlendinga. Mig langar til að bæta því við að ég sé fram á að meðan málum er svo háttað, að útlendingamálefni heyra í rauninni undir tvö ráðuneyti, þá verði að sjálfsögðu um góða samvinnu milli félmrn. og dómsmrn. að ræða eins og verið hefur hingað til. Ég veit að samvinna sérstaklega Vinnumálastofnunar og Útlendingaeftirlitsins hefur verið til fyrirmyndar og gengið afskaplega vel. Varðandi íslenskuna og það sem hefur komið fram í umræðunni sem tengist kröfunni um íslenskukunnáttu, þá hafa margir haft samband við mig og flestir verið mjög jákvæðir í garð þessarar tillögu. Fram hafa komið ábendingar um að ekki hafi verið nægilegt framboð af íslenskukennslu fyrir útlendinga. Ég tel einmitt ákvæði sem þetta í lögum styðja það að stjórnvöldum er mikil alvara í því að útlendingar nái sem bestum tökum á íslensku. Um leið er komin ákveðin skylda. Um leið bera stjórnvöld ábyrgð á því að stuðla að því að framboð af góðu námsefni á íslensku verði nægilegt og gott og þá, eins og ég sagði áðan, sérstaklega í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins. Ég kom með ýmsa bæklinga sem m.a. hafa verið gerðir að tilstuðlan félmrn. og Vinnumálastofnunar og Vinnueftirlitsins. Það er verið að gera marga mjög góða hluti og ég held að sú áhersla komi til með að aukast enn frekar með því að lögfesta þetta ákvæði sem við erum að ræða um. Hér er t.d. bæklingur um vinnuvernd á Íslandi á tælensku, víetnömsku, rússnesku, serbnesku, króatísku, ensku og spænsku. Síðan eru hér leiðbeiningar um félagsþjónustu fyrir útlendinga, verið að kynna þeim réttarstöðu þeirra hér og svo má lengi telja. Hér er mikið upplýsingaefni sem er nauðsynlegt til þess að útlendingar geti kynnt sér rétt sinn sem þeir hafa hér lögum samkvæmt bæði á hinum íslenska vinnumarkaði og almennt í samfélaginu. Við fjölluðum aftur í nefndinni um réttarstöðu barna yngri en 18 ára sem kynnu að koma til landsins án foreldra eða annarra forsjáraðila og þá einkum stöðu þeirra sem flóttamanna. Ekki hefur reynt á slík ákvæði hér á landi en ef svo bæri undir bendir meiri hlutinn á að réttarstaða þeirra yrði að sjálfsögðu sú sama og annarra flóttamanna og þeim tryggð sama vernd og öðrum á grundvelli frumvarpsins og alþjóðasamninga. Í slíkum tilvikum mundi auk þess reyna á skyldur barnaverndaryfirvalda samkvæmt þeim lögum sem um þau gilda. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að sjúkratrygging sé skilyrði fyrir útgáfu dvalarleyfis. Í almannatryggingalögum er ákveðinn sex mánaða biðtími þar til menn öðlast rétt samkvæmt þeim. Meiri hlutinn telur eðlilegt að þessi krafa sé gerð um sjúkratryggingu, enda hljóta það að vera hagsmunir útlendingsins sjálfs að njóta verndar til jafns við ákvæði almannatryggingalaganna. Auk þess eru margir útlendingar enn þá tryggðir frá því þeir koma frá heimalandi sínu. Þessa kröfu er auk þess að finna í frumvarpi til laga um atvinnuréttindi útlendinga sem nú er til umfjöllunar hjá þinginu en þar er að finna ákvæði um að atvinnurekandi skuli sjúkratryggja erlendan starfsmann sinn. Samkvæmt upplýsingum frá heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti bjóða íslensk tryggingafélög upp á sjúkratryggingar fyrir útlendinga en meiri hlutinn telur rétt að benda á að ekki er skilyrði samkvæmt frumvarpinu að slíkar tryggingar séu keyptar hér á landi heldur eingöngu að þær séu til staðar. Hvað varðar rétt útlendinga sem falla undir EES-samninginn til dvalarleyfis tekur meiri hlutinn fram að eðlilegt er að þeir leiti eftir leyfinu með umsókn eins og aðrir enda er það í samræmi við viðteknar venjur í öðrum EES-löndum. Þá telur meiri hlutinn rétt að sett verði heildstæð löggjöf um öll málefni er varða dvalar- og atvinnuréttindi útlendinga og þau látin heyra undir eitt og sama ráðuneyti. Við í meiri hluta allshn. ítrekum hér það sem við sögðum í nefndaráliti okkar í fyrra að við teljum afskaplega brýnt að unnið verði að þessu og farið í þetta verk hið fyrsta og að sett verði á hugsanleg samstarfsnefnd á milli þessara ráðuneyta til þess að stuðla að því að þessi löggjöf um málefni útlendinga, þessi mikilvægu málefni, fari undir einn og sama hatt. Við bendum á ótvírætt hagræði af slíku fyrir útlendinga, atvinnurekendur, sveitarfélög og stofnanir. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að við vinnslu persónuupplýsinga sé heimilt eftir þörfum að samkeyra upplýsingar Útlendingastofnunar og lögreglu. Í því sambandi áréttar meiri hlutinn að Útlendingastofnun ber ekki að fá aðrar upplýsingar frá lögreglunni en þær sem eingöngu tengjast umsækjendum um dvalarleyfi og aðeins þær upplýsingar sem eðli sínu samkvæmt geta haft þýðingu við afgreiðslu stofnunarinnar á slíkum málum. Vil ég þá m.a. ítreka það sem segir í greinargerð með frumvarpinu sjálfu. Þar segir að áréttað skuli sérstaklega að vinnsla persónuupplýsinga samkvæmt 1. mgr. 55. gr. sé einungis heimil að því marki sem nauðsynlegt er með hliðsjón af lögbundnu hlutverki Útlendingastofnunar. Við áréttum þetta í nefndaráliti okkar. Þá á lögreglan ekki rétt á upplýsingum frá Útlendingastofnun nema nauðsynlegt sé vegna rannsóknar á tilteknu máli er varðar útlending eða eftirlit með útlendingum. Loks telur meiri hlutinn rétt að geta þess að þeir útlendingar sem öðlast hafa réttindi samkvæmt lögum um eftirlit með útlendingum skulu halda öllum áunnum réttindum. Herra forseti. Við mælum því með því að frv. verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Ég vil ítreka það að mikilvægt er að við samþykkjum þetta ágæta frv. Við fengum margar mjög gagnlegar upplýsingar á fundum nefndarinnar og auðvitað margar sem vekja mann til umhugsunar. Ég er ekki endilega að segja að þetta frv. sé stóra svarið m.a. við þeim ábendingum sem við fengum frá sýslumanninum í Keflavík og því góða fólki sem kom á okkar fund. Það er greinilega unnið mjög öflugt starf og þeir eru í miklu og góðu samstarfi m.a. við Rauða krossinn. Þeir lögðu fram gögn m.a. um það á fundi nefndarinnar og ræddu það samstarf sem ég tel að sé mjög til bóta. Þar komu fram þær upplýsingar að þeir hafa m.a. verið í samstarfi við Íra og sjá hvað Írar hafa verið að gera, enda virðist hafa verið mjög í tísku að líta til Írlands og þeirrar vinnu sem þar er unnin á hinum ýmsu sviðum og m.a. var forvitnilegt að heyra þær tölur sem sýslumaðurinn á Keflavíkurflugvelli upplýsti okkur um. Fyrir um átta árum var Írland að fást við sömu tölur hælisleitenda og Ísland í dag, eða í kringum 50 á ári. Það var fyrir átta árum. Írar sögðu að þetta yrði væntanlega ekki stórvandi eða stórverkefni heldur væri þetta frekar verkefni annarra ríkja því þeir væru eyja og þessi mikli fjöldi mundi ekki koma til þeirra líkt og annars staðar í Evrópu. Síðan breytist þetta snarlega. Á síðustu tveimur árum, sem sagt í ár og í fyrra, leituðu yfir 20.000 manns eftir hæli á Írlandi. Það fjölgaði úr 50 hælisleitendum fyrir átta árum, sem er svipuð tala og á Ísland í dag, í yfir 20.000 á tveimur árum. Það er ljóst að samkvæmt þessum upplýsingum sem við fengum að kerfið á Írlandi er einfaldlega sprungið. Eins og ég kom inn á áðan höfum við einnig rætt um íslenskukunnáttuna. Meiri hlutinn hefur líka lagt fram annað frv. um kröfu um íslenskukunnáttu varðandi frv. til laga um íslenskan ríkisborgararétt. Í frv. sem við erum að ræða hér um búsetuleyfi er krafa um að sækja íslenskunámskeið. Svíar leggja áherslu á þetta til að mynda. Rökstuðningurinn þeirra varðandi sænskuna sjálfa hjá útlendingunum var í fyrsta lagi til þess að hjálpa þeim að aðlagast að samfélaginu, en einnig í öðru lagi að aukin enskunotkun er að breyta hinu sænska málsamfélagi. Á Íslandi tel ég að við verðum einfaldlega að horfa á þetta eins og þetta er og hvað aðrar þjóðir hafa gert. Þær eru ekki að ástæðulausu að tala um að taka upp þessa skyldu að læra málið í löggjöf því menn vilja allt gera til þess að útlendingar einangrist ekki samfélaginu. Við megum ekki láta það gerast meðan við höfum enn þá stjórn á þessum málaflokki að standa í raun frammi fyrir þeim sama vanda og aðrar þjóðir í Evrópu hafa þurft að glíma við á síðustu fimm og tíu árum. Því tel ég þetta tvímælalaust vera mjög til bóta ekki bara fyrir okkur Íslendinga sem erum hér og rekum fyrirtæki og tökum þátt í samfélaginu eins og útlendingar, heldur viljum við fá þennan gífurlega kraft af fullum krafti sem stafar frá útlendingum og kemur frá útlendingum inn í samfélagið. Við viljum ekki að fólk einangrist. Við viljum að það aðlagist okkur. Við viljum læra af þeim og við vonum að þeir geti líka lært af okkur. Að svo komnu máli legg ég til, eins og ég gat um áðan, herra forseti, að þetta frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem getið er um á sérstöku þingskjali.

Virðulegur forseti. Hér er verið að ræða stórt mál sem hefur náð svo langt sem ekki náðist síðast að koma hér til umræðu, en mikil vinna var á síðasta ári í hv. allshn. vegna þessa sama frv. Við höfum lagt fram álit upp á margar blaðsíður og mun ég fara yfir það að einhverju leyti ásamt því að reyna að ræða málið í heild sinni, því hér er um mjög stórt frv. að ræða. Ég fagna því að hv. formaður allshn. sagði hér að eflaust, kannski að einu, tveim árum liðnum, mættum við sjá þá þegar einhverjar breytingar gerðar á þessum lagabálki og það ætla ég svo sannarlega að vona. Ég ætla líka svo sannarlega að vona að við berum gæfu til þess að samhæfa í þessum málaflokki í stað þess að hafa hann á mörgum stöðum sem hefur mikið verið gagnrýnt. Komið hefur fram mjög mikil og málefnaleg gagnrýni á frv. og það er allt að því athugasemd við næstum því hverja einustu grein þessa frv., nema kannski helst um gildistöku eða svona minni háttar greinar. Það hefur komið fram mjög mikil gagnrýni. Ekki hefur verið tekið tillit til hennar nema að örlitlum hluta og þá kannski helst þeirrar sem hefur komið frá lögreglu og Útlendingaeftirliti. Það leiðir svo aftur hugann jafnframt að því sem hv. formaður nefndi aðeins hér áðan um það hvernig Útlendingastofnun ætti í rauninni að starfa. Á Norðurlöndunum eru allir þessir málaflokkar samhæfðir, hvort sem um er að ræða atvinnuréttindi útlendinga eða öll hin almennu réttindi eins og okkar eigin. Þar er þetta yfirleitt allt saman samhæft á einum stað og undir einum ráðherra, ýmist undir innanríkisráðherra, félagsmálaráðherrum eða dómsmálaráðherrum. Þeir hafa hins vegar ekki gengið jafnlangt og við varðandi námskeiðin í íslenskunni. Hins vegar finnst mér rétt að taka það fram að í atvinnuréttarfrv. sem var til umræðu hér fyrr í dag er hins vegar nálgunin öll önnur. Þar er talað um íslenskukennslu og samfélagsfræðslu og þar eiga atvinnurekendur og stéttarfélög að sjá um grunnnámskeið í íslensku fyrir útlendinga, jafnframt samfélagsfræðslu og aðra fræðslu sem fjölskyldunni ber. Það er mjög jákvæð nálgun. Við þekkjum öll umræðuna um vinnutengda íslensku. Hún er mjög góð og ég hefði gjarnan viljað sjá þetta gert með slíkum hætti í þessu frv. en ekki eins og þetta er hér. Mér finnst það alls ekki ganga. Við hörmum að þetta tækifæri skuli ekki hafa verið nýtt og við í minni hlutanum erum ekki ein um að harma það. Ég hygg að allir mundu vilja sjá þetta öðruvísi. Það náðist ekki, hverjum svo sem um er að kenna í því. Fram komu mjög margar ábendingar og við rekjum þær örlítið í nefndaráliti okkar. Í umsögn Samtaka atvinnulífsins segir m.a.: ,,Í athugasemdum um frumvarpið kemur fram að við samningu frumvarpsins hafi verið höfð hliðsjón af norrænni löggjöf og að verulegu leyti stuðst við norsku útlendingalögin. Þyki þau lög heppileg fyrirmynd þar sem Ísland og Noregur séu einu ríkin á Norðurlöndunum sem eigi aðild að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, EES, en ekki Evrópusambandinu, ESB, auk þess sem ríkin hafi hliðstæða stöðu gagnvart ESB innan Schengen-samstarfsins.`` Síðar segir jafnframt: ,,Því vekur athygli að vikið er í verulegum atriðum frá því sem tíðkast á hinum Norðurlöndunum varðandi afgreiðslu atvinnuleyfa fyrir útlendinga.`` Enn segir: ,,Samtök at vinnulífsins telja það bæði skynsamlegt og hagkvæmt að útgáfa dvalar- og atvinnuleyfa útlendinga verði færð á eina hendi.`` Þetta má segja að hafi verið meginþráðurinn í gagnrýni eiginlega allra á þetta frv. Eins og ég sagði áðan búa aðrar Norðurlandaþjóðir einmitt við slíka heildstæða löggjöf og það er synd að við skulum ekki ætla að nýta okkur reynslu þeirra því svo mjög er hamrað á því að við eigum að nýta okkur hana og þá sérstaklega til varúðar og til þess að hindrað fólk í að koma hingað og vera. Ég vil meina að kannski þurfi að setja skýrari ramma um Útlendingastofnun og sérstaka stjórn. Ég fer ekkert ofan af því. Ég held að það mundi bara styrkja þá stofnun verulega. Þar fyrir utan gætu verið kærunefndir og annað. Þetta er nokkuð sem á að skoða og er spurning um framsýni að líta á. Við eigum að nýta okkur allar þessar hugmyndir Norðmanna, Svía og Dana. Ég tel það hins vegar ekki rétt hjá hæstv. formanni allshn. þegar hún nefndi að í sænskum lögum væru ákvæði um málakunnáttuna. Ég er með þau lög hér og vil þá gjarnan vita hvað þau séu, án þess að ég ætli mikið að argaþrasast út í það. Eins og ég segi höfum við haft mjög margt við frv. að athuga. Orðið hafa ákveðnar þrengingar frá síðasta frv. og þar til nú. Áður var búsetuleyfi eftir þriggja ára dvöl réttur. Núna er sagt að veita megi það. Það er því meira eins og heimild. Það er því þrenging og þær eru á fleiri stöðum. Ég harma það. Þetta frv. snýst ekki endilega um réttindi útlendinga heldur meira kannski okkar rétt gagnvart þeim. Ég gerði að miklu umtalsefni í nefndinni réttindi barna yngri en 18 ára og í raun það vandamál sem geysar í allri Skandinavíu, þ.e. sendingu forsjárlausra barna alls staðar að úr heiminum til þessara landa. Ég fer ekki ofan af því að það hefði borið vott um framsýni og verið skref fram á við að setja það sem brtt. inn í þessi lög. Ekki var vilji fyrir því. Tekið var örlítið á því í nefndaráliti en engan veginn nægilega sterkt finnst mér. Ég vil líka benda á að ný barnaverndarlög taka ekki á málefnum erlendra barna. Ég benti á ýmis gögn í þessu máli og vinnuskjöl frá Noregi um hvernig praxísinn er þegar svona mál koma upp. Ég veit auðvitað að þessi faglega vinna er hafin, en hún fór af stað óháð dómsmrn. og það er slæmt. Þessa vinnu verðum við að fara í hvort sem okkur líkar betur eða verr. Mér finnst því réttur barna fyrir borð borinn í þessu máli. Það má alveg hamra á því og kannski getum við hamrað það til hita þannig að við getum beygt það kannski einhvern veginn inn í brtt. á næsta ári, úr því fyrirséð er að þetta mál klárast núna. Ekki er heldur tekið sérstaklega á málefnum kvenna sem hins vegar er gert eiginlega í allri annarri löggjöf í Skandinavíu. Það er meira að segja sérstaklega tekið á því hvernig eigi að leita á kvenfólki við skoðun á tollsvæðum í Norðurlandalöggjöfinni því þau mál geta verið afar viðkvæm og fer það eftir bæði trúarbrögðum og hefðum þaðan sem þessar konur koma. Það er afar mikilvægt að halda því til haga. Svo eru það íslenskunámskeiðin sem þarf að stunda áður en búsetuleyfið er veitt. Þrjú ár er ekki langur tími. Ég hefði viljað, eins og ég nefndi áðan, hafa hina jákvæðu nálgun. Mér finnst þetta mjög neikvæð nálgun. Hún felur líka í sér sérstakan kostnað fyrir útlendinginn. Það er heldur ekki búið að skipuleggja og kortleggja námskeiðin sem eru í boði þannig að mér finnst eiga eftir að vinna alla þá heimavinnu. Síðan gleymist stundum eitt sem tengist annarri umræðu sem verður hér í dag og það er að fyrirtæki eins og Íslensk erfðagreining er með afar mikið af erlendum sérfræðingum á sínum snærum. Í rauninni sjáum við hér það sem er að gerast annars staðar í heiminum, þ.e. við erum komin með erlent vísindasamfélag þar sem enska er aðalmálið. Það þýðir samt ekki að þetta fólk taki ekki virkan þátt í samfélaginu. Þetta er fólk sem nýtur menningar, greiðir sína skatta og skyldur, er hér með börn og fjölskyldur, kaupir jafnvel húsnæði o.s.frv. Mér finnst því afar slæmt að við skulum mæta þessu af þessari hörku. Eins og ég segi kom fram afar mikil gagnrýni á 15. gr. sem hvergi var orðið við. Hún kom frá Toshiki Toma, Alþjóðahúsi, Lögmannafélagi, Rauða krossinum, Mannréttindaskrifstofu, Fræðslumiðstöð --- það var alveg sama hvar var drepið niður fæti, þetta var gagnrýnt. En ekki var hlustað á ein eða nein rök í því sambandi. Mér finnst það í rauninni mjög vanvirðandi því þarna erum við líka að tala um hóp sérfræðinga sem hafa haft þetta viðfangsefni sem sitt sérsvið. Mannréttindaskrifstofan segir t.d. hér, með leyfi forseta: ,,Sjálfsagt er að hvetja útlendinga til að læra íslensku og búa þeim góð skilyrði til þess, sérstaklega börnum og unglingum, en hæpið er að skylda þá til þess. Íslenska er erfitt tungumál og verður ekki lærð á skömmum tíma, því yrði erfitt að finna kunnáttumörk til að miða við.`` Þess vegna segi ég enn einu sinni að nálgunin í atvinnuréttindafrumvarpinu er sú nálgun sem flestallir hefðu viljað sjá, að menn lærðu þá vinnutengda íslensku. Auðvitað snýst það um að gera atvinnurekendur og stéttarfélög virka aðila í þessu samhengi. Börnin eru hið verulega vandamál sem þarf að huga að sem allra fyrst. Þar eiga auðvitað skólarnir að koma að og þar á að leggja inn mestu vinnuna þannig að þau börn blandist sem allra best og við þurfum ekki að horfa upp á það að 100% erlendra barna falli út eftir grunnskóla og mæti ekki í framhaldsskólann. Það er afar alvarleg staða og á því þarf auðvitað að taka með sértækum hætti. Við ákváðum, minni hlutinn, í þessu áliti sem undirritað er af þeirri sem hér stendur, hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni og Guðjóni A. Kristjánssyni --- Ögmundur Jónasson sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur þessu áliti --- að koma ekki með brtt. því það hefði hreinlega þýtt að við hefðum orðið að semja nýtt frv. Það er ekki flóknara en svo. Ég væri alveg til í þá vinnu, að semja nýtt frv. þar sem við samhæfðum þessa hluti. Ég sæi ekki eftir tíma í það. Þar sæi maður líka nánar kveðið á um hlutverk Útlendingaeftirlits og gæti sett meiri skyldur á það. Maður sæi þá kannski líka það sem er að gerast í Skandinavíu. Þar er þetta í rauninni allt samhæft á einum stað og þeir eru meira að segja með samhæfingarprógrömm með sveitarfélögunum um að útlendingar samlagist sem allra best. Það er m.a. verkefni útlendingastofnunar í Noregi, svo eitthvað sé nefnt. Hv. formaður allshn. fór aðeins yfir 55. gr., persónuverndina, sem ég lít mjög alvarlegum augum. Eins og greinin er í lagatextanum sjálfum er heimildin mjög opin. Hreinlega má samkeyra upplýsingar lögreglu og Útlendingastofnunar. Það stangast algjörlega á --- ég minni á frv. um Fangelsismálastofnun og um þær uppýsingar sem þeir vildu fá að vinna. Í rauninni stöðvaðist það í allshn. eftir samræður við Persónuvernd sem gagnrýnir þetta mjög hörðum orðum, vísar í ýmsa alþjóðasamninga og telur að hér sé gengið allt of langt. Það er mér ekki nægjanlegt að meiri hluti nefndarinnar skuli einungis taka örlítið á þessu í nál. Nefndin átti auðvitað að koma með brtt. --- annað eins hefur gerst í þessu frv. --- í samráði við það sem Persónuvernd þykir tilhlýðilegt í þessum málum. En það gerðist ekki, því miður. Í umsögn Persónuverndar um þetta mál, um vinnslu persónuupplýsinga í 55. gr., segir m.a., með leyfi forseta: ,,Nýju ákvæði`` --- því þetta er eitt af nýju ákvæðunum sem bættust inn í frv. þegar það kláraðist ekki síðast --- ,,(55. gr.), um vinnslu persónuupplýsinga, hefur nú verið bætt í frumvarpið. Þar er m.a. kveðið á um heimild Útlendingastofnunar og lögreglu til vinnslu persónuupplýsinga, þar á meðal viðkvæmra, að því marki sem slík vinnsla geti talist nauðsynleg við framkvæmd laganna og að heimilt sé við vinnslu persónuupplýsinga að samkeyra upplýsingar Útlendingastofnunar og lögreglu eftir þörfum. Ofangreint orðalag er að mati Persónuverndar of víðtækt og óskýrt. Minnt skal á að í raun hefur löggjafinn ekki alveg frjálsar hendur um það hvernig hann hagar lagasetningu um málefni sem varða meðferð persónuupplýsinga og friðhelgi einkalífs. Það skýrist m.a. af eftirfarandi: Í fyrsta lagi ber að gæta ákvæða stjórnskipunarréttar. Í 1. mgr. 71. gr. íslensku stjórnarskrárinnar, nr. 19/1944, eins og henni var breytt með stjórnskipunarlögum nr. 97/1995, segir að allir skuli njóta friðhelgi einkalífs, heimilis og fjölskyldu. Í skýringum með stjórnarskrárákvæðinu er lögð á það sérstök áhersla að raunhæft svið þar sem líklegt sé að álitaefni vakni um hvort brotið hafi verið gegn friðhelgi einkalífs sé skráning persónuupplýsinga um einstaklinga. Sé þar fyrst og fremst átt við hversu langt megi ganga í skipulagðri skráningu á lífsháttum manna og högum og meðferð slíkra upplýsinga. Stjórnarskrárákvæði þetta leggur m.a. ákveðnar skyldur á ríkið til lagasetningar. Sú skylda er í meginatriðum tvíþætt, þ.e. annars vegar skylda til þess að veita þessum réttindum manna vernd með ákvæðum refsilaga, sem gera brot annarra einstaklinga á þessum réttindum refsiverð, og hins vegar til þess að binda í löggjöf skýrar reglur um meðferð persónuupplýsinga. Við því hefur verið brugðist og eru nú gildandi almenn lög nr. 77/2000, um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga. Til þess að stjórnarskrárbundinn réttur til friðhelgi einkalífs hafi raunhæft gildi verður að gera þá kröfu til löggjafans að hann virði þennan rétt við setningu sérlaga, svo sem við setningu laga um málefni útlendinga.`` Ég ætla að halda áfram að lesa þessa umsögn Persónuverndar því að ég er að skýra frá viðhorfum hennar, og þau meta allir þingmenn mikils. Áfram segir Persónuvernd: ,,Loks er boðið í 2. og 3. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar að fyrrgreind einkalífsréttindi verði ekki skert nema samkvæmt dómsúrskurði eða sérstakri lagaheimild. Gera verður þá kröfu að slíkar lagaheimildir séu skýrar og afdráttarlausar, þannig að vafalaust sé nákvæmlega í hvaða tilvikum þeim verði beitt. Í öðru lagi verður að hafa í huga að löggjafinn er bundinn af alþjóðlegum skuldbindingum. a. Samkvæmt 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sem lögfestur var á Íslandi með lögum nr. 62/1994, skal sérhver maður eiga rétt á friðhelgi einkalífs síns, fjölskyldu, heimilis og bréfaskipta. Segir og að opinber stjórnvöld megi eigi ganga á rétt þennan nema samkvæmt því sem lög mæla fyrir um og nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi vegna þjóðaröryggis, almannaheilla eða efnalegrar farsældar þjóðarinnar, til þess að firra glundroða eða glæpum, til verndar heilsu manna eða siðgæði eða réttindum og frelsi annarra. Persónuvernd telur að með svo ótakmörkuðum aðgangi sem gert er ráð fyrir í 55. gr. frumvarpsins til laga um útlendinga sé of langt seilst til að ná þeim markmiðum sem tiltekin eru í tilvitnuðu ákvæði sáttmálans og hér eiga við, svo sem að tryggja þjóðaröryggi, almannaheill, firra glundroða og glæpum. b. Íslendingar hafa undirgengist fleiri þjóðréttarlegar reglur á þessu réttarsviði á undanförnum árum, þar á meðal tilskipun 95/46/EB, um vernd einstaklinga í tengslum við vinnslu persónuupplýsinga. Markmið tilskipunarinnar er að tryggja samræmdar reglur og samræmda persónuupplýsingavernd í öllum aðildarríkjum ESB. Þann 25. júní 1999 tók gildi ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar (ákvörðun nr. 83/99) um að fella tilskipun 95/46/EB inn í EES-samninginn. Tilskipunin var síðan lögtekin með setningu laga nr. 77/2000, um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga. Ákvörðun Íslands um að fella þessa tilskipun undir EES-samninginn þýðir að lög um meðferð persónuupplýsinga, hvort heldur er almenn lög eða sérlög, þurfa að vera í samræmi við efnisákvæði tilskipunarinnar. Þar af leiðandi þurfa sérlög líkt og útlendingalög þau sem hér eru til umfjöllunar, að vera í samræmi við umrædda tilskipun.`` --- Persónuvernd telur sem sagt að svo sé ekki. Og ef ég held aðeins áfram: ,,Það er álit Persónuverndar að svo ótakmarkaður aðgangur sem gert er ráð fyrir í 55. gr. frumvarps til laga um útlendinga uppfylli ekki skilyrði laga nr. 77/2000 [þ.e. 6. og 7. gr.]. Með vísun til alls þess sem að framan greinir er lagt til að umræddri frumvarpsgrein verði breytt þannig að tryggt verði að Útlendingastofnun fái ekki aðrar upplýsingar frá lögreglunni en eingöngu þær sem ótvírætt tengjast umsækjendum um dvalarleyfi og aðeins þær upplýsingar sem eðli sínu samkvæmt geta haft þýðingu fyrir afgreiðslu stofnunarinnar á þeim málum. Þá er að mati Persónuverndar óeðlilegt að lögreglan fái, án dómsúrskurðar, aðgang að skrám Útlendingastofnunar um málefni útlendinga, nema slíkur aðgangur sé nauðsynlegur gagngert vegna rannsóknar á tilteknu máli er varðar útlending eða eftirlit með útlendingum. Samkvæmt framansögðu verður sá aðgangur að vera takmarkaður við viðkomandi útlending, og þær upplýsingar um hann sem skipt geta máli varðandi viðkomandi rannsókn.`` Rauði krossinn er líka með álit á þessari grein, sem og auðvitað Mannréttindaskrifstofan. Rauði krossinn segir m.a.: ,,Álitsgjafi telur að meðferð persónuupplýsinga eigi að vera ströng og háð eftirliti. Fyrirhugaða samkeyrslu upplýsinga telur álitsgjafi varhugaverða og þurfi að koma til leyfi Persónuverndar og þá einnig í hvaða tilvikum og með hvaða hætti slík samkeyrsla fari fram.`` Persónuvernd varar mjög við því að þetta sé haft með þessum hætti. Ég á eftir að fá það álit frá Persónuvernd hvort það dugar sem kemur fram í nál. því að auðvitað las Persónuvernd líka greinargerðina með frv. þegar hún gerði þetta álit. Ég hef ekki trú á öðru. Og ég tel að við séum kannski komin á of mikla hættubraut sem beinir huganum að því að kannski þurfum við að setja enn skýrari reglur um Útlendingastofnun eins og ég sagði áðan. Í þessu frv. hefði verið hægt að laga margt og gera spennandi hluti en því miður var það ekki gert. Ég ætla að hnykkja á nokkrum atriðum sem hafa verið gegnumgangandi í gagnrýni á þetta frv., m.a. eftirfarandi: Valdaframsal til dómsmrh. er talið allt of víðtækt og reglugerðarheimildir of margar sem gerir frv. ógegnsætt og erfitt að vinna eftir því fyrir þá sem kanna þurfa réttarstöðu útlendings, hvað þá fyrir útlendingana sjálfa sem þurfa að átta sig á slíku. Rýmka þyrfti undanþágureglur vegna útgáfu og endurnýjunar dvalarleyfis eftir að útlendingur er kominn til landsins. Gagnrýnt hefur verið að krafa um sjúkratryggingu þurfi að vera fyrir hendi fyrir útgáfu dvalarleyfis þar sem ekki hefur verið gerður samningur við Tryggingastofnun. Hins vegar hefur einnig komið fram að auðvitað hafa einstaka tryggingafélög verið með þessar tryggingar en þá eru iðgjöldin náttúrlega afar há og vart hægt að ætlast til þess að fólk kaupi þau sisvona. Hins vegar er auðvitað tekið á því í frv. um atvinnuréttindi útlendinga sem setur þá kröfu á vinnuveitendur að kaupa tryggingar. Það er afar farsælt skref. Það frv. er líka unnið með atvinnurekendum og verkalýðshreyfingunni og lýtur því öðrum lögmálum og er unnið á annan hátt en frv. sem hér er. Ekki verið ljóstrað upp varðandi þetta frv. hvort unnið hafi verið í samráði við einhverja, hvorki á milli þinga né hvort aðrir hafi verið kallaðir til. Það eina sem ég vissi var að nefndin hjá Sameinuðu þjóðunum sem hefur skoðað drög að löggjöfinni benti á að við ættum frekar að horfa nær Svíþjóð en Noregi og gerði ýmsar athugasemdir. En það var fyrir tveimur eða þremur þingum ef ég man rétt og ekki hefur það lagast síðan, því miður. Við fengum náttúrlega hið fræga DNA-ákvæði, sem betur fer. Reynt var að setja það inn aftur en tókst að koma í veg fyrir það og er ég afskaplega fegin því, útlendinganna vegna. Ég er mjög ánægð með að hafa losnað við það. Auðvitað er frv. ekki allt algjörlega alslæmt en heildarramminn finnst mér ekki til færsældar. Eins og með alla nýja heildarlöggjöf þarf alltaf að skoða hana, og þess vegna væri ekki óeðlilegt að einhver ákveðinn vinnuhópur væri skipaður af Mannréttinasamtökum, Rauða krossi, Lögmannafélagi og öðrum sem ynni sérstaklega með það og fyndi út hvernig lögin virka, t.d. hvað þyrfti að laga eftir 1--2 ár. Það væru t.d. fagleg vinnubrögð og til fyrirmyndar ef væri hægt að koma á slíku fyrirkomulagi. Við vildum líka, eins og flestir þekkja, víkka út skilgreininguna á nánum aðstandendum sem geta öðlast útlendingaleyfið. Það var ekki. Við erum búin að tala um þetta með íslenskuna og kannski búin að tala okkur í hel í því máli sem hefur fengið mjög mikinn fókus á meðan 55. gr., sem ég tel ekki síður alvarlega, er vanrækt. Það er svona þegar tekist er á um prinsipp. Við hefðum viljað sjá kærunefnd að norskri fyrirmynd. Við erum ekki að tala um 100 manna stýrihópinn heldur fyrst og fremst stjórn Útlendingastofnunar sem gæti verið skipuð þessum aðilum sem ég nefndi áðan, eins konar millinefnd. Slíkir aðilar mundu sjá um tilnefningar ásamt dómsmrn. og öðrum aðilum, t.d. félmrn., þannig að við sæjum meiri samhæfingu og einnig að þær ákvarðanir væru skoðaðar að útlendingar gætu kært til slíkrar nefndar ef þeir telja á sér brotið í stað þess að þurfa að fara beint til dómstóla. Við hefðum gjarnan viljað láta skýra andmælaréttinn betur og styrkja stöðu hans. Ég var búin að nefna þetta með börnin sem ég harma að ekki skuli hafa verið tekið á. Það er mjög auðvelt að skoða t.d. sænsku lögin sem taka mjög vel á málefnum barna. Ég er með þau hér. Norðmenn og Danir gera það líka að einhverju leyti en Svíar hvað best. Fulltrúi Sameinuðu þjóðanna eða þeirrar nefndar sem skoðaði þetta benti einmitt á að það fyrirkomulag gæti verið farsælt. Það er mikið talað um að við fyrirbyggjum að hér fyllist allt af útlendingum og við þyrftum dálítið að stoppa þá. Hv. formaður allshn. kom inn á Írland þar sem fjöldi þeirra sem óskuðu hælis náði 20.000. Þar eru börnin auðvitað meðtalin og við eigum að taka á því sérstaklega. Hins vegar var kosið að gera það ekki. Ég fer ekki ofan af því að allshn. hefði getað komið með margar mjög góðar brtt. við þetta frv. hefði hún kosið svo. En hún kaus að gera það ekki. Eins og ég segi hefur þarna orðið hugarfarsbreyting á milli ára. Áður var talað um að tryggja réttarstöðuna en nú er búið að lina orðalagið. Ekki er hægt að ráða í, eins og Rauði krossinn hefur m.a. bent á, með öllum þessum reglugerðarheimildum, hvernig þetta kemur til með að líta út. Í fyrra frv. var gert ráð fyrir því að að útlendingar ættu að bera sömu skyldur og aðrir borgarar þessa lands. Ef ég man rétt er það ekki lengur inni. Það er t.d. mjög gaman að dönsku lögin taka mjög á þessum hæfis- og klögureglum. Danir eru auðvitað með flóttamannaráð. Það er auðvitað ein tengingin í viðbót, við erum að tala um félmrn., Vinnumálastofnun, flóttamannaráð, dómsmrn., Útlendingastofnun, lögreglu. Við erum í raun að finna út hvernig við gætum samhæft alla þessa krafta. Það er m.a. gert í atvinnuréttindafrumvarpinu, þar er kveðið á um samráð. Ekki hefði verið óeðlilegt að kveða á um samráð í þessum lögum en svo er ekki. Maður man varla hvað maður er búinn að segja og hvað ekki. Svo mikið hefur verið þvælt með þetta mál. Mér virðist hins vegar að með þessu frv. sé forðast að gefa færi á að við mundum taka á móti miklum straumi flóttamanna. Ég tel ekki þörf á því. Írland er kannski dálítið öðruvísi í sveit sett. Ég óttast málið ekki svo en við sjáum náttúrlega að þau eru dálítið grátbrosleg, eða ég veit ekki hvað á að kalla það, málefni þessara aumingja Kínverja sem fengu í hvatningarverðlaun að fá að fara til Íslands og síðan er allt í stoppi hjá Útlendingaeftirliti, samningur milli utanrrn. og lögreglu og ég veit ekki hverra. Ég vona að það mál leysist farsællega. Ég býst ekki við að þessir 15 ætli ekki að setjast hér að, eins og fólk virðist hvað hræddast við. Við getum auðvitað sagt sem svo að auðvitað breytti 11. september fjöldamörgu, við vitum það alveg. Enginn segir að við eigum ekki að vera á vaktinni, það eigum við svo sannarlega að vera. En ég held að við eigum að nýta okkur enn frekar reynslu annarra en við höfum gert og reyna að taka það besta, ekki hvað síst þetta með að réttur fólks sé skýr og um hann þurfi ekki að vera neitt deilumál. Þess vegna er afar mikilvægt að lögin séu gegnsæ. Samstarf sýslumannsins í Keflavík og Rauða krossins hefur verið mjög farsælt, um það er ekki nokkur spurning. Það er einmitt dæmi um hvernig hugmyndir hafa breyst á síðustu einum eða tveimur árum, hvernig því samstarfi hefur verið háttað. Eins og það er núna, sem ég þekki í gegnum samstarf við Rauða krossinn, er aðbúnaður hjá okkur um margt betri en víðast hvar annars staðar. Því eigum við auðvitað að fagna. Við ættum að leggja meiri áherslu á mýktina og þurrka þennan lögreglustimpil, eða hvað eigum við að segja, af málefnum útlendinga. Þau eru undir dómsmálunum og eru ekki samhæfð heldur hafa þau alltaf tilhneigingu að fá á sig meiri lögreglubrag en þörf er á, a.m.k. þyrfti þessi lögreglubragur að vera með mjög jákvæðum formerkjum. Maður hefði viljað sjá eitthvað í þá veruna. Ég held að ég hafi þessi orð ekki öllu fleiri í bili. Ég veit að nokkrir eiga eftir að tala í þessu máli. Sá tími er að renna upp að þessi lög verði að veruleika. Aðalatriðið er, og því beini ég til hæstv. dómsmrh. og formanns allshn., að það væri óvitlaust að skipa einhvern hóp, faghóp í rauninni, sem væri á bakvaktinni og fylgdist með því hvernig þessi lög virka og hefði fingurinn á púlsinum upp á að þessi mál yrðu skoðuð, kannski eftir eitt, tvö ár. Þau gætu þá orðið útlendingum til gæfu. Vissulega hefur það átt að vera meiningin en ég er sammála gagnrýni frá mörgum samtökum á þetta frv. og ég held að varla sé sú grein í frv. sem ekki hefur verið fjallað um. Umfjöllunin hefur þó kannski verið einna mest um þetta mikla framsal til ráðherra með reglugerðarheimildum sem gera frv. fremur óljóst. Ég tel að svona frv. þurfi einmitt að vera gegnsæ. Ég var ánægð með að hv. formaður allshn. sýndi hér góða bæklinga frá félmrn. sem sú sem hér stendur hefur komið að í mjög ríkum mæli. Það er mjög margt hægt að gera með afar jákvæðum formerkjum án þess að við skikkum útlendinga og setjum þá undir allt of harkalegt eftirlit.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Guðrúnu Ögmundsdóttur fyrir mjög málefnalega umfjöllun þó að við séum ekki sammála um mörg atriði. Ég er reyndar sammála síðustu athugasemd hv. þm., um að það eigi að nálgast þessi mál með jákvæðum hætti. Það er ekki neikvætt þegar reynt er að festa í sessi reglur sem gera okkur kleift að takast á við veruleikann eins og blasir við okkur hverju sinni og hugsanlega nýjum veruleika innan skamms. Það á ekki að segja að það sé neikvætt að við viljum taka á þessum hlutum og líta til annarra landa. Þó að Írland sé langt frá okkur er það eyland líka. Þá grunaði ekki á sínum tíma, fyrir átta árum, með 50 hælisbeiðnir að þeir færu upp í 10 þús. á ári eins og það er núna, 20 þús. á tveimur árum. Þetta eru ekki allt börn. Við vitum það, bæði ég og hv. þm. Varðandi andmælaréttinn vil ég benda hv. þm. á að mig minnir að 1. mgr. 24. gr. sé nokkurn veginn sambærileg 13. gr. stjórnsýslulaganna. Þannig er litið til þeirra laga sem eru ígildi stjórnsýslulaga, til alþjóðaréttar, til flóttamannasamnings Sameinuðu þjóðanna eins og ég hef getið um o.fl. Varðandi Kínverjana þá er þetta vissulega grátbroslegt og má margt um það segja en þegar upp er staðið þurfa þeir engu að síður að uppfylla nákvæmlega sömu skilyrði. Það er ekki verið að gera auknar kröfur til þeirra. Það er einfaldlega farið fram á að þeir gefi upplýsingar, nákvæmlega eins og aðrir útlendingar sem koma til landsins.

Virðulegur forseti. Já, við ættum einmitt að reyna að læra af Írum. Við höfum reynt að gera það í ferðaþjónustu og öllu mögulegu. Þá vaknar spurningin um hvernig löggjöf þeirra var áður og hvernig hún er núna. Varðandi börnin vil ég benda á að foreldrar um allan heim átta sig á að hið norræna samfélag er afar æskilegt fyrir börn. Kannski er það þess vegna að flest þeirra eru send þangað en ekki til Írlands, Þýskalands o.s.frv. Það er kannski vegna þess að réttur barna er mjög sterkur á Norðurlöndunum. Ég hefði viljað, þrátt fyrir andmælaréttinn, þ.e. rætt var um að gott hefði verið að styrkja hann enn frekar, sjá ákveðnar breytingar varðandi persónuvernd og annað. Ég vona að það sem kemur fram í nál. dugi til að koma í veg fyrir að mistök eigi sér stað. Mig langar hins vegar að fá álit hv. formanns allshn. á því hvernig henni litist á milliskoðunarhóp, til að athuga hvernig lögin virka með tilliti til sambærilegra laga á öðrum Norðurlöndum næstu tvö árin, til þess að sjá hvað þarf að bæta.

Herra forseti. Varðandi síðustu spurningu hv. þm. --- ég gerði ráð fyrir því í framsöguræðu minni áðan að þessi lög, þetta frv. þegar það verður að veruleika, komi innan skamms tíma til skoðunar hér á þingi aftur og þá reynum við að vega og meta hver reynslan er. Hverjir koma að starfshópnum, hvernig við vinnum það, ætla ég ekki að segja. Við gerum það einfaldlega í ljósi þeirrar reynslu og þekkingar sem við höfum hverju sinni innan þessa geira, innan útlendingasamfélagsins, og reynum að nýta þekkinguna, hvort sem hún er á vegum Útlendingaeftirlitsins, sýslumanna eða Rauða krossins. Við reynum að nýta og samnýta alla þá þekkingu sem við getum nýtt og notað til að gera þessa löggjöf og umhverfi enn betra. Aðeins um reglugerðarheimildirnar áður en ég hætti, herra forseti. Ég tel mig hafa rökstutt það mjög vel í ræðu minni áðan af hverju þessar heimildir eru svona. Allar efnisheimildirnar eru í sjálfum lögunum. Síðan má í rauninni segja að það eru mörg ákvæði líka í sjálfum lögunum sem beinlínis skylda dómsmrh. til að setja ítarlegri reglur en efnisreglurnar segja til um. Í rauninni má segja á móti að það sé frekar réttaröryggi í því að dómsmrh. beri að setja reglur á grundvelli faglegra sjónarmiða um ákveðin tiltekin málefni. Ég held að ég hafi þetta ekki lengra, herra forseti. Fyrir forvitni sakir langar mig að fá svör hjá hv. þm. um víkkun á aðstandendahugtakinu.

Herra forseti. Jú, það var einmitt þetta með víkkunina --- við vorum t.d. að tala um stjúpbörn og börn sem orðin eru eldri en 18 ára en eru samt sem áður börnin manns þó að þau séu orðin 19, rétt þeirra o.s.frv. Ég veit að formaðurinn man vel eftir þeirri umræðu í nefndinni hvort við ættum ekki að taka það inn. Það var örlítið víkkað í atvinnuréttindafrv. en ekki nægjanlega og eru þá einmitt brtt. þar að lútandi. Þetta lýtur fyrst og fremst að slíkri skilgreiningu --- erum við ekki enn með þetta í feðra... hvernig segir í lögunum? 

Herra forseti. Eins og fram kemur í þinggögnum er ég ekki stuðningsmaður þessa frv. Ég er hins vegar samþykkur áliti minni hlutans en ég á sæti í allshn. sem áheyrnarfulltrúi. Starfi okkar hefur verið verkstýrt af hálfu hv. þm. Guðrúnar Ögmundsdóttur og hefur þunginn af starfinu hvílt á herðum hennar. Fyrst nokkur almenn orð um frv. sem er ekki til umfjöllunar í fyrsta sinn. Það hefur verið lagt fram áður og gerðar á því ýmsar breytingar, sumar til bóta, aðrar ekki. Í sumum tilfellum er um verulegar þrengingar að ræða. Þar sem áður var talað um rétt útlendinga er nú vísað til sem heimilda þeim til handa. Þetta hefur verið gagnrýnt af flestum sem veitt hafa umsögn um frv. Mikil, vel ígrunduð og málefnaleg gagnrýni hefur komið fram á frv. frá þeim sem vel þekkja til þessara mála en í allt of litlum mæli hefur verið tekið tillit til þeirra athugasemda. Við höfum áður bent á það í minni hlutanum að heppilegra hefði verið að standa öðruvísi að samningu frv. og kveðja til aðila sem sinna málefnum útlendinga, aðra en lögreglu og Útlendingaeftirlitið en greinilegt er að fremur hefur verið tekið tillit til þessara aðila en aðila á borð við Mannréttindaskrifstofu Íslands, Amnesty International og flóttamannaráð svo dæmi séu nefnd. Vinnubrögðin við þetta frv. eru þó ekki að öllu leyti slæm. Ég tel að það hafi verið mjög gott og málunum til góðs að fresta afgreiðslu þess sl. vor. Það hefur fengið mjög vandaða umfjöllun í allshn. þótt ég sé ekki að öllu leyti sáttur við þá niðurstöðu sem hér liggur fyrir. Þannig á að sjálfsögðu að vinna málin, ef um þau er mikill ágreiningur, ekki síst ef um er að ræða viðamikla lagabálka eins og þennan. Þá á að gefa málinu góðan tíma. Síðan stendur einfaldlega eftir pólitískur ágreiningur og þá greiða menn á Alþingi atkvæði í samræmi við samvisku sína og skoðanir. Ef menn bæru gæfu til að vinna önnur mál á þennan hátt og gefa þinginu betra tóm til vandaðrar umfjöllunar væri vel en við verðum því miður vitni að því í ýmsum öðrum málum sem liggja fyrir þinginu að áhersla er lögð á að keyra þau í gegn með miklu hraði. Þetta var almennt um lagafrv. og vinnubrögðin. Það sem er einkennandi fyrir umsagnir er gagnrýni á það að ekki sé unnin heildarlöggjöf um málefni útlendinga almennt. Við bendum á það í minnihlutaáliti okkar að hér hefði verið kjörið tækifæri til að móta heildarlöggjöf í málaflokknum sem tæki til flestra mikilvægra þátta er varða stöðu útlendinga sem búa hér á landi og þeirra sem hingað eiga eftir að koma. Við vísum einnig til þess að annars staðar á Norðurlöndunum, í Noregi, Danmörku, Svíþjóð og Finnlandi, hafi verið smíðuð heildstæð löggjöf í málefnum útlendinga. Einnig hefur verið mótuð heildstæð stefna af hálfu stjórnvalda í málaflokknum. Við söknum þess að slíkt hafi ekki verið gert hér og bendum á að slík stefnumótun hafi ekki farið fram af hálfu íslenskra stjórnvalda þrátt fyrir að bæði í frv. til laga um útlendinga, frv. til laga um atvinnuréttindi útlendinga og frv. til laga um flóttamenn sé kveðið á um að tekið sé mið af stefnu stjórnvalda hverju sinni. Aðeins áður en ég vík að þessu nánar langar mig til að botna gagnrýni um skort á heildstæðri yfirsýn með því að vísa í tilvitnun í álitsgerð Alþýðusambands Íslands. Þar segir m.a., með leyfi forseta, um þær mótsagnir sem er að finna í aðskiljanlegum lögum sem snerta þennan málaflokk: ,,Það er skoðun ASÍ að samræma þurfi aðkomu stjórnvalda að þessum málaflokki, annaðhvort með því að fella hann alfarið undir eitt ráðuneyti eða undir sameiginlega undirstofnun þeirra. ASÍ beinir því þeim eindregnu tilmælum til Alþingis að allur þessi málaflokkur verði hafður undir þegar endurskoðun laga á sér stað og að lagt verði í samræmda heildarendurskoðun allra þeirra laga sem við eiga. Markmið þeirrar endurskoðunar verði að tryggja þeim útlendingum sem hingað leita til atvinnuþátttöku eða dvalar um lengri eða skemmri tíma sómasamlega réttarstöðu sem á hverjum tíma sé í samræmi við ákvæði milliríkjasamninga og alþjóðlegra mannréttindasáttmála. Sá vandi sem við er að glíma og innbyrðis ósamræmi í löggjöf og stjórnsýslu í málefnum útlendinga endurspeglast m.a. í 8. gr. frumvarps til laga um atvinnuréttindi útlendinga þar sem óheimilt er að veita útlendingi atvinnuleyfi nema honum hafi fyrst verið veitt dvalarleyfi. Skv. 11. gr. frumvarps til laga um útlendinga þarf útlendingur sem hyggst ráða sig til vinnu hér á landi að sýna fram á að hann geti framfleytt sér, hafi sjúkratryggingu o.fl. og skv. 9. gr. getur hann ekki fengið dvalarleyfi nema hafa jafnframt atvinnuleyfi sem bannað er að veita honum nema hann hafi dvalarleyfi. Lög frá Alþingi Íslendinga er ekki hægt að afgreiða með þessum hætti.`` Þetta var tilvitnun í álitsgerð Alþýðusambands Íslands og ég vitnaði í hana til að sýna fram á mótsagnir sem er að finna í mismunandi lögum sem snerta þennan málaflokk, réttindi útlendinga. Ég geri þetta til að undirstrika að æskilegt hefði verið að gefa sér tíma til að smíða heildstæða löggjöf um þennan málaflokk. Þá vil ég taka undir þær ábendingar sem fram komu hjá hv. þm. Guðrúnu Ögmundsdóttur um rúmar heimildir til hæstv. dómsmrh. Þær er að finna víða í frv., og þarf ekki að fara lengra en í 2. gr. frv. þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Lögin veita heimild til að hafa eftirlit með komu til landsins og för úr landi og með dvöl útlendinga hér á landi í samræmi við stefnu stjórnvalda hverju sinni.`` Í samræmi við stefnu stjórnvalda hverju sinni er hægt að beita þessum lögum þannig að stefnan breytist og réttindin breytast þá að sama skapi. Það er þetta sem við gagnrýnum þegar við vísum í rúmar heimildir sem frv. veitir. Ég held að þetta sé mjög varasamt og afar varasamt í löggjöf sem tekur til mannréttinda. Þetta frv. snertir mannréttindi. Frumvarp um mannréttindi, eða sem snertir mannréttindi, á ekki að hafa rúmar pólitískar heimildir eins og lagt er til í frv. Ég tek undir þá gagnrýni sem sett hefur verið fram um þetta efni. Ég vil víkja sérstaklega að tveimur greinum frv. en að öðru leyti gera að minni þá gagnrýni sem hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir setti hér fram í mjög ítarlegri og greinargóðri ræðu áðan, þ.e. 15. gr. og 55. gr. frv. Í 15. gr. frv. segir á þá leið að veita megi útlendingi sem dvalist hafi hér á landi ,,samfellt síðustu þrjú ár samkvæmt dvalarleyfi sem ekki er háð takmörkunum og sótt hefur námskeið í íslensku fyrir útlendinga búsetuleyfi samkvæmt umsókn ef ekki liggja fyrir ástæður sem valdið geta því að honum verði vísað úr landi``. --- Hér er vísað í heimild til að veita búsetuleyfi. Í frv. eins og það lá fyrir í fyrra var kveðið á um rétt útlendingsins hvað þetta snertir. Það sem ég vildi gera að umræðuefni er skyldan til að setjast á íslenskunámskeið. Ég ætla ekki að leggja í þetta neinn slæman skilning. Ég veit að að baki þessu búa að góðar hvatir. Því hefur verið haldið fram að mikilvægt sé að fólk sem hér sest að læri íslensku og fái þannig aðgang að íslensku samfélagi og undir það tek ég. En ég hefði viljað snúa þessu við og leggja þá skyldu á ríkið að bjóða upp á slík námskeið. Þar á skyldan að vera. Það er ríkið sem á að vera skyldugt að bjóða upp á þessi tækifæri. Ég hef stundum sagt að ágæta vinnureglu sé að finna í gömlum bókum, hugsun sem til er í öllum trúarbrögðum og allri siðfræði: Það sem þér viljið að aðrir gjöri yður, það skuluð þér og þeim gjöra. Ég held að það sé ágætt að setja sig sjálfan í spor aðkomumannsins að þessu leyti. Og við höfum mörg fengið að kynnast því á erlendri grundu sem höfum dvalist í öðrum löndum. Að sjálfsögðu viljum við læra tungumál landsins sem við dveljum í en við viljum ekki láta þvinga okkur til þess. Við viljum gjarnan hafa möguleika á að sækja námskeið og fá fræðslu en það á að vera undir okkur sjálfum komið hvernig við berum okkur að. Þessu hefði ég viljað snúa við og skylda ríkið til að bjóða upp á þessi námskeið. Ég er alveg sannfærður um að fólk mundi almennt þiggja með þökkum að sækja námskeið sem ættu að standa aðkomumönnum til boða þeim að kostnaðarlausu. Mér finnst þetta vera mannréttindamál. Eitt af því sem gagnrýnt var við frv. upphaflega þegar það kom fram var þessi neikvæðni sem víða var að finna í því. Sumir slíkir agnúar hafa verið sniðnir af í þessu frv., ekki síst fyrir ábendingar sem komið hafa frá stjórnarandstöðunni og að sjálfsögð einnig mannréttindasamtökum og öðrum aðilum sem bera hag útlendinga fyrir brjósti. Menn hafa viljað snúa þessari hugsun í frv. við og það skiptir mjög miklu máli. Ég held að þetta skipti reyndar miklu máli í öllum stofnunum, í allri lagasmíð, að þjónustan eða lagatextinn, ef því er að skipta, sé settur fram á jákvæðan hátt og fólki ætlaðar jákvæðar hugsanir en ekki neikvæðar, að nálgast ekki málin eins og hamlandi lögregluvald heldur eigum við að koma fram sem þjóðfélag sem býður aðkomufólki sem hingað vill flytjast og setjast að opinn faðminn. Þetta er atriði sem ég vil leggja áherslu á í því sambandi. Mér finnst fólki ekki tekið opnum örmum með skyldu af þessu tagi. Hin lagagreinin sem ég vildi víkja að og hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir hafði orð á var 55. gr. frv. sem snýr að vinnslu persónuupplýsinga. Hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Útlendingastofnun og lögreglu er heimil vinnsla persónuupplýsinga, þar á meðal þeirra sem viðkvæmar geta talist, að því marki sem slík vinnsla telst nauðsynleg við framkvæmd laganna. Eftir þörfum er heimilt við vinnslu persónuupplýsinga að samkeyra upplýsingar Útlendingastofnunar og lögreglu. Að öðru leyti fer um meðferð persónuupplýsinga samkvæmt lögum um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga. Dómsmálaráðherra skal, að fenginni umsögn Persónuverndar, setja reglur um hvaða skrár skulu haldnar af Útlendingastofnun og lögreglu.`` En hvað skyldi Persónuvernd sem þarna er vísað í í lagatextanum segja um nákvæmlega þetta atriði? Þar segir, með leyfi forseta: ,,Nýju ákvæði (55. gr.), um vinnslu persónuupplýsinga, hefur nú verið bætt í frumvarpið. Þar er m.a. kveðið á um heimild Útlendingastofnunar og lögreglu til vinnslu persónuupplýsinga, þar á meðal viðkvæmra, að því marki sem slík vinnsla geti talist nauðsynleg við framkvæmd laganna og að heimilt sé við vinnslu persónuupplýsinga að samkeyra upplýsingar Útlendingastofnunar og lögreglu eftir þörfum. Ofangreint orðalag er að mati Persónuverndar of víðtækt og óskýrt. Minnt skal á að í raun hefur löggjafinn ekki alveg frjálsar hendur um það hvernig hann hagar lagasetningu um málefni sem varða meðferð persónuupplýsinga og friðhelgi einkalífs.`` Persónvernd vísar jafnframt í ákvæði stjórnarskrár og ýmsar alþjóðaskuldbindingar, svo og samninga sem Ísland er aðili að og telur að þetta ákvæði standist ekki gagnvart þeim samningum. Í lok umsagnar Persónuverndar segir um þessa grein frv., með leyfi forseta: ,,Með vísun til alls þess er að framan greinir, er lagt til að umræddri frumvarpsgrein verði breytt þannig að tryggt verði að Útlendingastofnun fái ekki aðrar upplýsingar frá lögreglunni en eingöngu þær sem ótvírætt tengjast umsækjendum um dvalarleyfi og aðeins þær upplýsingar sem eðli sínu samkvæmt geta haft þýðingu við afgreiðslu stofnunarinnar á þeim málum. Þá er að mati Persónuverndar óeðlilegt að lögreglan fái, án dómsúrskurðar, aðgang að skrám Útlendingastofnunar um málefni útlendinga nema slíkur aðgangur sé nauðsynlegur gagngert vegna rannsóknar á tilteknu máli er varðar útlending eða eftirlit með útlendingum. Samkvæmt framansögðu verður sá aðgangur að vera takmarkaður við viðkomandi útlending og þær upplýsingar um hann sem skipt geta máli varðandi viðkomandi rannsóknir.`` Þetta var tilvitnun í umsögn Persónuverndar um þessa lagagrein, 55. gr. Mér finnst að við eigum að taka ábendingar Persónuverndar alvarlega. Það vildum við í minni hlutanum gera og teljum að enn væri hægt að gera það. Við leggjum reyndar til að svo verði gert. Herra forseti. Það var ekki ætlun mín að halda langa ræðu. Ég vildi fyrst og fremst koma fram með megináherslur. Rökstuðning okkar er að finna í áliti minni hluta allshn. Fyrsti talsmaður okkar hefur þegar gert ítarlega grein fyrir afstöðu okkar. Ég tel að hér sé um að ræða of rúmar heimildir til handa dómsmrh. Ég gagnrýni sérstaklega tvær greinar, 15. og 55. gr. Ég hefði talið og tel enn, í framsöguhætti en ekki viðtengingarhætti, að frv. og þessi löggjöf ætti að bjóða útlendingum opinn faðminn í ríkari mæli en hér er gert.

Hæstv. forseti. Við eigum það sameiginlegt ég og hv. frsm. allshn. að vera fæddar árið 1965, árið sem lögin um útlendinga voru sett á hinu háa Alþingi. Nú um 37 árum síðar er loksins verið að endurnýja þá löggjöf og endurskoða en það er ekki einu sinni búið að samþykkja lögin þegar hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir kemur hér upp og byrjar strax að tala um nauðsynlega endurskoðun eftir tvö, þrjú eða fjögur ár vegna þess að einhver atriði sem hér hafi verið til umfjöllunar hafi verið talin ótímabær, þ.e. ekki nógu þroskuð í umfjölluninni til þess að ná í gegnum allshn. Ég nefni þetta vegna þess að ég tel með öllu óraunhæft að setja þessi mál í þetta samhengi, alla vega ef Sjálfstfl. á áfram að ráða ferðinni í útlendingamálum á Íslandi. Ég verð að segja alveg eins og er, herra forseti, að ég tók þátt í 1. umr. um þetta frv. til laga um útlendinga og ég velti því fyrir mér til hvers meiri hluti allshn. bað yfirleitt um umsagnir við frv. Hér hefur verla verið tekið tillit til nokkurra ábendinga eða athugasemda, sama hversu alvarlegar þær eru. Það er eins og þetta hafi meira eða minna þotið sem vindur um eyru hv. meiri hluta. Hér var lagt upp í heildstæða endurskoðun á þessari mjög svo mikilvægu löggjöf um málefni útlendinga. Ég hefði haldið að meiri hlutinn í nefndinni hefði meiri metnað en þann sem hér kemur í ljós við 2. umr. um frv. því það er varla nokkru hnikað til í frumvarpstextanum frá hinum upphaflega texta. Ef eitthvað er, herra forseti, er málið þrengt og gert erfiðara. Hafi nálgunin verið neikvæð þegar frv. var lagt fram til 1. umr. þá er hún enn neikvæðari í dag. Ég verð að segja alveg eins og er, herra forseti, að það er lítill sómi að því viðhorfi sem lýsir sér í þessu frv. Ég vil taka undir með þeim sem síðast talaði, hv. þm. Ögmundi Jónassyni, þegar hann talaði um að opna faðminn. Hér er ekki verið að opna faðminn. Hér er ekki horft til þess að það gæti verið jákvætt fyrir íslenskt samfélag að útlendingar settust hér að, jafnvel í miklum mæli, herra forseti, jafnvel í meiri mæli en við höfum nokkurn tíma þekkt áður. Það gæti fært okkur menningarlega fjölbreytni, betra atvinnulíf, framþróun, vísindi og þannig mætti lengi áfram telja. Nei, útgangspunkturinn hér er sá að ef fólk vill koma til Íslands og setjast að um lengri eða skemmri tíma þá hljóti það að vera vegna þess að það hafi eitthvað óhreint í pokahorninu og sé hingað komið til að lifa af dásamlegum íslenskum sósíal. Hér er velferðarnetið náttúrlega strengt svo hátt og svo þétt, herra forseti. Hingað hlýtur straumurinn að liggja frá fátækari þjóðum og það vill þannig til að þær eru flestar fátækari en við, herra forseti. En það er ekki þannig. Fólk flyst búferlaflutningum af mörgum ástæðum. Flestir útlendingarnir sem hingað koma til lengri eða skemmri tíma eru hér vegna þess að þeir fengu vinnu, ekki vegna þess að þeir ætli að setjast upp á velferðarkerfið. Svo verðum við líka að hafa það í huga að fólk flyst auðvitað búferlaflutningum af alls kyns ástæðum, herra forseti. Við förum til náms í öðrum löndum. Við störfum um hríð í öðrum löndum. Fólk finnur sér maka í öðrum löndum og sest þar að. Þær eru eins margar þessar ástæður, herra forseti, og fólkið er margt. En það er lítill skilningur á því í þessu frv. að þessi fjölbreytileiki geti auðgað íslenskt samfélag, því miður, herra forseti. Ég verð hreint út sagt að lýsa hryggð minni yfir því að eftir alla þessa vinnu, alla þessa yfirlegu og umræður, framlagningu oftar en einu sinni á hinu háa Alþingi, sé þetta niðurstaðan. Eitt gleður mig þó í því. Hafi ég einhvern tíma verið sannfærð um að það ætti að leggja niður dóms- og kirkjumrn. þá er ég það núna, sem ég stend hér, sameina það félmrn. og búa til innanríkisráðuneyti þannig að þar sé hægt að hafa allt undir einum hatti. Við gætum þá hætt að hafa þetta tiltekna málefni í nokkrum ráðuneytum og stofnunum út um borg og bí. Ekki veitir af. Ég tala ekki um þegar meiri hlutinn verður búinn að samþykkja þessa löggjöf á hinu háa Alþingi. Eins og fram kom í máli hv. þm. Guðrúnar Ögmundsdóttur, frsm. minni hlutans, höfum við gert margvíslegar athugasemdir við málatilbúnaðinn í þessu frv. Í stuttu máli mætti segja að hann byggist á allt annarri lífssýn og allt annarri pólitískri sýn en þeirri sem við í Samfylkingunni stöndum fyrir og byggjum á jafnaðarstefnu og kvenfrelsisstefnu. Hana er ekki að finna í þessu frv. Herra forseti. Farið hefur verið í ítarlegu máli yfir fjölda reglugerðarheimilda. Hv. framsögumaður talaði um að efnisreglurnar væru allar í frv. og það mundi jafnvel auka réttaröryggi borgaranna að hafa reglugerðarheimildirnar sem flestar. Ég er ekki lögfræðingur, herra forseti, en þetta hljómaði eins og öfugmæli í mínum eyrum. Ég hefði haldið að það mundi auka réttaröryggi borgaranna að það væri eins skýr texti og nokkur kostur væri í lagagreinunum sjálfum, í efnisgreinunum en ekki í reglugerðarákvæðum sem hæstv. dómsmrh. hefur heimildir til þess að setja. Hér hafa komið fram, m.a. í máli hv. þm. Guðrúnar Ögmundsdóttur, athugasemdir vegna þess að kærunefnd er ekki höfð inni eða að ekki er gert ráð fyrir kærunefnd þannig að málskots- og andmælaréttur viðkomandi er takmarkaður að því leyti. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir vitnaði í skýrslu forsrh. um starfsumhverfi ríkisstofnana, minnir mig að hún heiti,  Um búseturéttinn hafa hv. þingmenn farið yfir í ítarlegu máli. Það er einfaldlega þannig að ekki er hægt að skylda fólk til að læra tungumál. Það er ósköp einfaldlega þannig. Við verðum að gera ráð fyrir því, herra forseti, að fólk komi hingað vegna þess að það vilji taka þátt í þjóðfélagi okkar. Það kemur hingað til þess að starfa. Það kemur hingað til þess að búa með fjölskyldum sínum, setja börnin sín í skóla, gera það sem við öll gerum í venjulegu samfélagi borgaranna. Hugur minn hvarflaði reyndar til þeirra útlendinga sem búið hafa árum og áratugum saman á Íslandi og lærðu aldrei neitt sérstaklega góða íslensku eins og við viljum skilgreina hana, en eru samt snillingar á sínu sviði og hafa auðgað hér ekki síst menningarlífið, tónlistarlífið. En vel getur verið að þeir kunni ekki að beygja allar sagnir og nafnorð í íslensku. Það breytir því ekki að þetta fólk hefur haft mjög margt fram að færa. Með því að setja svona skilyrði erum við að skjóta fyrir enn einni loku, enn og aftur að setja okkur sem þjóð á stall vegna tungumáls og menningar sem er vissulega mjög merkileg, herra forseti, en ekkert merkilegri en tunga og menning annarra þjóða. Hún er jafnmerkileg en ekkert merkilegri. Herra forseti. Það væri miklu nær að ríkinu væri skylt að uppfræða þá sem hingað koma til búsetu um lengri eða skemmri tíma um uppbyggingu þess samfélags sem við búum í, um lýðræðið og þátttökuna, jafnrétti kynjanna, jafnrétti til náms og allt það sem gerir íslenskt samfélag að því sem við erum stolt af. Ég held nefnilega að það skipti ekki litlu máli fyrir fólk sem kemur hingað og vill búa meðal okkar að við lifum í samfélagi þar sem flestir hafa t.d. jafnt tækifæri til náms þó að ýmislegt hafi horfið til verri vegar í þeim efnum reyndar á síðustu árum. Hvað tryggir betur samfélagslega þátttöku fólks en t.d. kosningarréttur til sveitarstjórna, kjörgengi og kosningarréttur í nærsamfélaginu, í bæjarfélagi þess? Um það mál var fjallað á dögunum á hinu háa Alþingi og við vitum nákvæmlega hver vilji meiri hlutans í því máli er. Þar er líka verið að hindra og þrengja og setja skilyrði sem ekki einu sinni við búum við í öðrum löndum þannig að þar er ekki gagnkvæmninni fyrir að fara heldur. Fólk talar almennt um útlendingavandann. Vissulega hefur fjöldi útlendinga tekið sér búsetu á síðustu árum og áratugum á Vesturlöndum og í hinum ríkari löndum heims. Ég er ekki ein þeirra sem líta á það í sjálfu sér sem vanda að fólk flytjist á milli landa. Það getur hins vegar verið mjög flókið, herar forseti, bæði fyrir þá sem flytjast og hina sem búa fyrir. Það var mjög flókið í nýja heiminum á 18., 19. og langt fram á 20. öld þegar þjóðflutningar urðu frá austri til vesturs. Það er flókið núna í upphafi 21. aldarinnar þegar miklir þjóðflutningar eiga sér stað frá suðri til norðurs. Herra forseti. Við skulum gera okkur fulla grein fyrir því að ójöfnuðurinn sem ríkir á milli landa, heimsálfa, er helsti orsakavaldur þessara flutninga. Við getum ekkert stjórnað þessu þó svo við mundum reisa kínamúr í kringum allt landið. Þessu verður aldrei stjórnað. Ég tek undir með hv. þm. Katrínu Gunnarsdóttur að við eigum að horfast í augu við raunveruleikann eins og hann er. Það þýðir að hingað kemur fólk alls staðar að úr heiminum til þess að búa, til þess að starfa, til þess að ala upp börnin sín og geta, ef vel er á móti því tekið og því búin sæmileg skilyrði og þau sömu og öðru fólki sem býr í þessu landi, auðgað líf okkar og aukið hagsæld á Íslandi til mikilla muna á næstu árum og áratugum. Hinn svokallaði útlendingavandi sprettur hins vegar upp þegar fólk einangrast og útilokast, einangrast frá skólagöngu, útilokast frá því að geta eignast vini. Við höfum horft fram á það hér að varla hefur nokkurt barn úr hópi innflytjenda lokið framhaldsskólanámi. Það er vissulega mjög alvarlegt mál því ef fram heldur sem horfir í þeim efnum erum við að búa til nýja lágstétt ómenntaðra útlendinga á Íslandi. Okkur væri nær að gera allt sem í okkar valdi stendur til þess að tryggja að öll börn og unglingar sem búsett eru hér á landi hvernig sem þau eru á litinn og hvaðan sem þau koma og hvaða móðurmál sem þau hafa fái sömu tækifæri til þess að ljúka námi og ljúka starfsmenntun. Þá fyrst gætum við sagt að hér væri tekið á móti fólki með opnum faðmi. Vissulega eru ábyrgð og skyldur á báða bóga. Því fylgir ekki bara ábyrgð heldur álag að setjast að í ókunnu samfélagi og það á ekki síst við þegar við erum að ræða um þann fámenna hóp flóttamanna sem sest hefur að á Íslandi. Flestir þeirra útlendinga sem hingað koma eru ekki flóttamenn. Það er bara fólk sem kemur hingað til þess að starfa. En svo heyrir auðvitað annar hópur, flóttamennirnir og hælisleitendurnir, undir alþjóðasáttmála um þau mál. Ég verð að segja eins og er, herra forseti, að ég get ekki séð að neitt af því sem hefur breyst á síðustu áratugum í því umhverfi sé í þessu frv. Ekkert er talað sérstaklega um börnin. Það er ekkert talað sérstaklega um konurnar. Það er ekkert talað sérstaklega um ógnir sem stafa t.d. af skæruliðahópum eða því sem á ensku heitir ,,Non State Actors`` sem fólk flýr undan, t.d. í Suður-Ameríku. Það er ekki tekið neins staðar á þeim hlutum sem eru veruleg vandamál víða um heim þótt þau standi kannski ekki á þröskuldi dyranna að Íslandi. Það er ekki verið að horfa heildstætt á hlutina. Samt er talað um að hér sé verið að setja heildstæða löggjöf um útlendinga. Það er eiginlega hálfgerð fásinna. Hér er ekki horft heildstætt á hlutina. Menn hafa í raun og veru glutrað niður, herra forseti, sæmilega góðu tækifæri til heildstæðrar lagasmíðar um réttindi útlendinga á Íslandi. Nálgunin er neikvæð og ég fer ekki ofan af því, herra forseti, að það er eins og meiri hluti hv. allshn. hafi hvorki heyrt það sem sagt var við hana né lesið það sem lagt var fyrir hana. Varla hefur nokkrum hlut verið breytt í þessu frv. á milli 1. og 2. umr. Samt berja menn sér hér á brjóst og telja sig vera að setja einhverja tímamótalöggjöf. Hún hefði eins getað verið sett árið 1951. Herra forseti. Nei, mér finnst þessi vinnubrögð ekki til sóma og ég verð að segja alveg eins og er að ég er hrygg yfir því að þetta skuli vera vinnubrögðin og þetta skuli vera niðurstaðan.

Herra forseti. Ég verð að segja að það var alveg hreint með ólíkindum hvað hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir var neikvæð þegar hún kom hingað upp. Við svona neikvæðni verð ég hálfpartinn smeyk því hún stuðlar að fordómum. Hér gefst okkur tækifæri sem við erum að nýta. Við unnum öll í hv. allshn. af bestu getu og bestu samvisku í ljósi þess að við viljum samfélagi okkar vel og viljum útlendingunum vel sem eru orðnir órjúfanlegur hluti, ánægjulegur hluti íslensks samfélags. Síðan er komið hingað upp og haldið fram að við í meiri hluta allshn. hlustum hvorki né sjáum og höfum ekki hagsmuni landsins og þegnanna, allra þegna --- ég þarf ekki að segja útlendinga eða Íslendinga --- að leiðarljósi. Að sjálfsögðu erum við ekki feimin við að segja að við viljum hafa skýrar reglur. Við viljum taka á því sem þarf að taka á. Ef menn þora ekki að hafa skýrar reglur þá skulu þeir bara segja það. Við viljum læra af bestu samvisku og í einlægni af öðrum þjóðum. Hvað getum við gert til þess að sjá ekki fram á einangrun útlendinga eins og hún hefur átt sér stað erlendis? Að því erum við að vinna í þessu frv. og engu öðru.

Herra forseti. Hv. frsm. allshn. talar um hagsmuni heildarinnar og kemur hér upp og vænir mig um að vera neikvæð í garð útlendinga. Ef þetta væri ekki svona ósatt, þá væri þetta fyndið, herra forseti. Hins vegar hefur hv. formaður allshn., Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, glutrað niður einstöku tækifæri til þess að setja almennilega löggjöf um réttindi útlendinga á Íslandi. Varðandi skýrar eða óskýrar reglur, þá eru reglugerðarheimildirnar til hæstv. dómsmrh. óteljandi. Svo er talað um skýrar eða óskýrar reglur. Það á að skylda fólk til að fara á íslenskunámskeið. Jú, það er mjög skýrt. Það er líka mjög skýrt að lögreglan fær fullkomið leyfi til þess að keyra saman upplýsingar frá Útlendingastofu og lögregluskýrslur. Þetta er allt mjög skýrt, herra forseti. Þetta er ekki til þess gert, herra forseti, að stuðla að auknum og betri réttindum útlendinga á Íslandi. Þetta er ekki þannig fram sett, herra forseti. Þetta er þannig fram sett, herra forseti, og ég fer ekki ofan af því, að það er út frá því gengið að þeir sem hingað komi hafi eitthvað óhreint í pokahorninu.

Herra forseti. Enn og aftur undirstrikar hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir neikvæðni sína gagnvart þessu. Það er fjarri lagi að við höldum því fram að þeir útlendingar sem hingað komi hafi óhreint mjöl í pokahorninu. Hvar hefur því verið haldið fram? Hvergi. Varðandi íslenskunámskeiðin sem hv. þm. hefur verið að benda á þá erum við bara í meginatriðum ósammála um þau. Af hverju eigum við á Íslandi þegar við höfum enn þá tækifæri til þess að taka á móti útlendingum --- við vitum að útlendingum kemur til með að fjölga á Íslandi og það er í góðu lagi. En við viljum gera allt til þess að taka sem best á móti þeim þannig að þeir aðlagist sem fyrst svo til þess þurfi ekki þrjár, fjórar, fimm kynslóðir eins og gerst hefur í Þýskalandi, Frakklandi og á fleiri stöðum. Við teljum að þetta sé ein leiðin, góð leið til þess að sú aðlögun taki sem skemmstan tíma. Af hverju verðum við að fara nákvæmlega sömu leið og allir hinir þegar hún hefur ekki gefist betur en reynslan segir okkur? Ég bara spyr. Sagt var að verið væri að glutra niður góðu tækifæri, herra forseti. Ég vil meina að frv. sem við erum að ræða hér sé mjög til framfara fyrir réttindi og skyldur samfélagsins gagnvart útlendingum og öfugt. Þess vegna styð ég frv. heils hugar.

Hæstv. forseti. Þegar hæstv. dómsmrh. mælti fyrir frv. sem hér er til umræðu vísaði hún til stjórnarstefnu nýrrar ríkisstjórnar í Danmörku, íhaldsstjórnarinnar í Danmörku, og hvernig hún gæti verið leiðarljós við þessa lagasetningu. Í meðferð nefndarinnar hefur Noregur reyndar oftar verið nefndur en það breytir því ekki að hin neikvæða nálgun hefur alltaf verið í forgrunni við þessa umfjöllun. Ég fer ekki ofan af því, herra forseti, að það að skylda fólk til tungumálanáms getur haft þveröfug áhrif. Hvers vegna heldur hv. frsm. allshn. að næstum hver einasti umsagnaraðili hafi mælt gegn þessari skyldu? Telur hún að þetta fólk hafi ekki haft neitt fyrir sér í því? Var ekki leitað til fagaðila, til þeirra sem gjörst þekkja til um málefni útlendinga, um stöðu þeirra á Íslandi, hvernig þeir pluma sig hér í starfi og vinnu og í samfélaginu? Ég fæ ekki skilið hvernig stendur á því að meiri hluti allshn. kemst að þeirri niðurstöðu að skyldan sé besti kosturinn. Við hin erum þeirrar skoðunar að vissulega sé mjög gott að sækja námskeið í íslensku en ábyrgðin eigi að vera ríkisins megin, ekki sé hægt að skylda útlendinginn til þess að borga gjald fyrir að fara á íslenskunámskeið. Á því er grundvallarmunur, herra forseti.

Virðulegi forseti. Það er sannarlega með blendnum tilfinningum sem ég stíg í ræðustól á þessu vorkvöldi. Ég held að ég hljóti að hafa misst af einhverju í þessari umræðu. Hér er hyldýpisgjá milli þess sem meiri hlutinn segir, hefur skilað á nál. og þeirra tillagna sem hv. formaður allshn. hefur mælt fyrir, og þeirrar gagnrýni sem hér hefur verið sett fram. Vörn hv. formanns allshn. er eiginlega á þessa leið: Þetta er einstakt tækifæri sem við viljum nýta okkur vel, við viljum útlendingunum vel og skýrar reglur og við þorum að taka á því sem þarf að taka á og þið eruð bara neikvæð. Þetta eru yfirgengileg viðbrögð á sama tíma og færð eru fyrir því rök að bregðast þurfi nokkuð harkalega við í lagasetningunni vegna þess að við séum stödd á svipuðum stað og Írar voru fyrir tveimur árum eða svo, þegar Írar tóku á móti u.þ.b. 50 hælisleitendum, væntanlega á ári --- ekki kom fram á hvaða tíma en ég gef mér þetta --- og þessi fjöldi sé kominn yfir 20 þús. Ég hlýt að álykta að hér sé m.a. verið að setja lög til að afstýra því að hér flæði inn útlendingar --- með neikvæðum formerkjum --- af ýmsu tagi. Ég get alveg tekið undir orð síðasta ræðumanns er hún sagði svo ágætlega, að frv. væri ætlað að koma í veg fyrir að útlendingar kæmust inn á hinn algóða íslenska sósíal. Þetta þingmál er ekki nokkuð sem metnaðarfullur ráðherra hefur drifið í að láta vinna og skellir inn í þingið, eins og sum þau mál sem virðast hafa kviknað fyrir minna en mánuði, orðið að frv. fyrir þremur vikum, komið inn á þing, farið í gegnum nefnd og orðið að lögum. Nei, þetta er ekki svoleiðis frv. Þessu máli hefur verið beðið eftir í átta ár. Í átta ár er búið að bíða eftir því að þessi gömlu lög, frá árinu 1965, væru látin víkja fyrir nýjum, framsýnum, réttlátum lögum sem skilgreini rétt þeirra sem hingað koma til að skapa sér líf eða hingað leita út af hörmungum heima fyrir. Menn eru undrandi á því að eftir átta ár skuli hafa komið fyrir þingið þessi bálkur sem hér á að gera að lögum. Hann snýst allur um það að verja okkur fyrir einhverjum illa lýstum ósóma. Það er ekki neikvæðni sem birtist í þessu orðalagi heldur gífurleg vonbrigði, vonbrigði yfir hugsunarhætti, vonbrigði með vinnubrögð og vonbrigði yfir að Ísland og Alþingi Íslendinga setji svona lög árið 2002. Það vantar ekki að við höfum verið dugleg að taka á okkur þær skyldur sem okkur ber, t.d. Schengen. Eftir að við ákváðum að verða aðilar að Schengen í framhaldi af evrópsku samstarfi ræddum við um að ekki væri hægt að framfylgja Schengen-samningnum nema setja lög um útlendinga, um erlent vinnuafl, um flóttamenn og hælisleitendur, að Ísland setti sér stefnu, sem hefur vantað. Já, við ræddum það þá. Það átti að koma á eftir. Við fullgildum þessa samninga, hvort sem þeir heita Schengen eða Dyflinnarsamningurinn. Frv. sá ekki dagsins ljós. Menn hafa ekki verið að flýta sér að því. Að mínu mati hefur vantað metnaðinn í þessum málum. Ég spyr: Erum við ófær um að gera góða hluti sjálf? Þarf fólk að sætta sig við að hið góða komi að utan og eina leiðin til að einstaklingum séu tryggð réttindi sé að við gerumst aðilar að alþjóðastarfi sem leggur okkur skyldur á herðar og segir hvernig réttindin eigi að verða? Ég hlýt að spyrja mig að því. Meðan ég var að hlusta á þessa umræðu hvarflaði hugur minn til baka, til þess tíma er ég var ekki komin á þing. Ég sótti þá heim annað land sem að mörgu leyti er líkt Norðurlöndunum. og heitir Kanada. Ég dvaldi skamma hríð í Québec í Montreal. Mjög gott land. Strangt. Strangt fyrir ferðamennina. Strangt fyrir útlendingana. Mjög norrænt að mörgu leyti. Maður fann einhvers konar samsvörun. Svo skrapp ég til Ottawa. Þar sá ég alla sýnilegu útlendingana sem ég sá ekki í Montreal. Þegar ég kom til baka spurði ég hvernig á þessu stæði. Er svona lítið um útlendinga í Québec? Ég fékk svarið: Það er svo ströng löggjöf í Québec að menn vilja ekki útlendinga nema þeir læri frönsku. Ef útlendingur ætlar dveljast eða búa í Québec skal hann læra frönsku. Það var engin sérstök umhyggja fyrir þeim sem komu til að setjast að. Það er bæði töluð enska og franska í Québec. Fluttust menn til landsins með börn sem höfðu gengið í enskumælandi skóla en áttu samt að setja börnin í frönskumælandi skóla um leið af því Québec hafði þessa reglu. Auðvitað var reglan hamlandi. Reglan var sía. Reglan tryggði að fólk kæmi ekki til landsins að óþörfu, illa menntað fólk með takmarkaða grunnmenntun og þar með kannski erfiðleika við að læra ný, framandi tungumál, eins og franskan er fyrir enskumælandi fólk. Að sjálfsögðu var þetta sía. Mér fannst þetta ekki flott og aldeilis ekki norrænt. Síðar fór ég í heimsókn til Kanada og varð vitni að því ung hjón frá Íslandi þurftu að fara með barn á sjúkrahús eftir slys, skelfingu lostin, ekki með réttindi til að fá frí frá vinnu vegna veikinda barna. Þau þurftu að fara í annan bæ til að fara með barnið á sjúkrahús, alein, langt frá öllum öðrum. Ég tók að mér að vera um tíma á sjúkrahúsinu með þessu barni. Það snerist allt um að foreldrarnir gætu sýnt fram á að tryggingarnar þeirra mundu dekka sjúkrahúsvistina hjá beinbrotna barninu. Það snerist allt um það hjá ungu hjónunum sem ætluðu að vera yfir barninu að leita uppi vottorðin um að tryggingin dekkaði kostnaðinn áður en þau kæmust inn í þetta fína kerfi í landinu, landi sem að mörgu leyti virtist líkt Norðurlöndunum. Ég sagði mörgum frá þessu þegar ég kom heim, frá andúðinni sem ég upplifði við þessar spurningar um peninga, kvittun. Þegar tryggingin var komin átti samt að undirrita að ef hún dekkaði ekki allt þá væru þau tilbúin að borga. Ég verð að segja að ég bjóst þá ekki við því að ég mundi standa hér á aprílkvöldi árið 2002, um fimmtán árum síðar, og verða vitni að því að þingmenn, fólk með þá sýn sem ég hélt að Íslendingar hefðu, væri tilbúið að setja þetta tvennt í lög: Ef þú ert útlendingur og kemur og vilt búa hér og dvelja með oss skaltu byrja á því að læra málið. Þetta er ekki hvatning, t.d. að hér ætlum við að bjóða upp á kennslu til að auðvelda þér að fá betri búsetu. Þetta er skylda, krafa. Síðan er það þetta ákvæði sem gerir kröfu um að sjúkratrygging þurfi að vera fyrir hendi fyrir útgáfu dvalarleyfis þar sem ekki hefur verið gerður samningur við Tryggingastofnun ríkisins vegna útlendinga og iðgjöld tryggingafélaga eru allt of há. Sem betur fer eru málin hér enn ekki farin að snúast um einkatryggingar þó að ég óttist að við munu sigla inn í þann hugsunarhátt. Hugsunin er samt þarna. Hugsunin er þarna: Látum ekki útlendingana komast upp með að geta bara komið og fengið eitthvað gratís, ef barn slasast eða hvað það er. Það er ekkert skrýtið að maður verði fyrir vonbrigðum með svona löggjöf. Það er eitthvað rangt við hugsunina í henni. Þar er tilhneiging til að verja sig fyrir útlendingaflóði sem hugsanlega á eftir að verða 20 þús. manns, miðað við ræðuna áðan, sem komi hingað og gangi á gæðin hjá okkur. Þetta er fullkomlega röng hugsun. Ég nefndi áðan að við værum búin að bíða eftir þessari löggjöf í átta ár. Ég ætla því, virðulegi forseti, að minna örlítið á ferli þess máls til staðfestingar orðum mínum. Árið 1994 gerði þáv. utanrrh. tillögu um það í ríkisstjórn að ríkisstjórn markaði sér heildarstefnu í málefnum útlendinga og að fyrsta skrefið í þeirri stefnumörkun yrði að setja hér á laggir flóttamannaráð. Það komst á það sama haust. Flóttamannaráð var stofnað og byrjað var að taka á móti hópum árlega að tillögu flóttamannaráðs. Annars vegar var rætt um að þegar um flóttamenn væri að ræða væri tekið á móti tilteknum hópi árlega, hins vegar sérstökum hópi vegna vanda Bosníu um svipað leyti. Þetta var á árunum 1995 og 1996. Á tímabili þessarar ríkisstjórnar í næstum átta ár, a.m.k. rúmlega sjö, hefur ekkert gerst annað en að endalaust hefur verið komið hingað í fyrirspurnum og umræðum um utanríkismál og innt eftir því hvenær eigi að endurskoða lögin. Það merkilega er að alltaf var gert ráð fyrir því að flóttamannaráðið yrði nokkuð mótandi í endurskoðuninni og þeirri nýju löggjöf sem menn töldu að ætti að koma. Ég vil taka það fram að alltaf þegar staða flóttamanna og nauðsyn á nýrri löggjöf var rædd í tengslum við skýrslu utanrrh. voru mjög góðar undirtektir við það. En forræði málsins var annars staðar. Metnaðurinn sem kallað var eftir lá hjá öðru ráðuneyti. Strax árið 1997 komu fram áhyggjur í flóttamannaherferð Amnesty af því að þjóðir heims væru komnar í hugmyndafræði eins og virðist endurspeglast hér, þ.e. að þjóðir heims vilji loka landamærum og senda þau skilaboð til fólks sem býr við ógnir heima fyrir að það skuli vera heima hjá sér. Amnesty vakti mjög mikla athygli á þessu og hversu mikilvægt væri að tryggja réttláta meðferð ef flóttamenn bæri að garði. Alltaf var rætt um að útlendingalöggjöfin yrði ein löggjöf sem tæki til útlendinga, flóttamanna, hælisleitenda og fólks í leit að atvinnu. Alltaf var verið að endurskoða lögin. Alltaf voru menn á leiðinni. Það var vinna í dómsmrn. Það átti að endurskoða þetta. Í hvert skipti sem eitthvað ömurlegt kom upp hér, eitthvað í sambandi við landamærin, t.d. að fólki var vísað í burtu og blaðaskrif urðu í tilefni þess, þá var frv. alltaf alveg að koma. Handahófskennd vinnubrögð voru alltaf réttlætt með því að verið væri að skoða málið í dómsmrn. og nú kæmi löggjöfin. Í umræðunni vorið 2000, fyrir tveimur árum, þegar kallað var eftir þessum lögum var hafin ný umræða. Mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna hafði gert athugasemd við það að í tengslum við umræðuna um Schengen og Dyflinnarsamninginn væri það rætt með hálfgerðri leynd að menn væru farnir að tengja flóttamenn í ríkum mæli við glæpi, eiturlyfjasmygl eða annars konar smygl og að mannréttindi flóttamanna færu víkjandi fyrir harðri umræðu sem tengdi flóttamenn við neikvæða þætti. Það var ekki eitthvert neikvætt fólk í ræðustól á Alþingi. Þetta kom frá mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna sem vakti þessa umræðu og varaði við því að þetta yrði ráðandi gagnvart þeim breytingum sem væru að verða með Schengen og Dyflinnarsamningnum. Mér er líka mjög minnisstætt þegar umræða var á Alþingi fyrir rúmu ári og í ljós kom að fimm börn höfðu komið með þremur fjölskyldum í septembermánuði en í desember höfðu þessi börn ekki enn þá fengið að ganga í skóla. Ráðuneytin töluðu ekki saman, aðilar í þessu samfélagi sem eiga að tryggja réttindi barna í einu Norðurlandanna þar sem málefni barna eru í öndvegi. Þar eiga að vera í öndvegi fjölskyldan og börnin. Allt annað á að víkja fyrir þörfum þeirra. Þessu var velt á milli. Rauði krossinn hélt fólkinu uppi og engin leið var að fá stjórvöld til að taka á málum eða úrskurða hver bæri kostnað eða tryggði börnum þennan sjálfstæða rétt. Þetta var hér í Reykjavík uppi á Íslandi árið 2001. Það er ekki að furða miðað við alla umræðu um vandann sem hefur komið upp aftur og aftur að þetta þyrfti að laga með fyrirhugaðri löggjöf um útlendinga og að við sem höfum verið að hreyfa þessum málum höfum verið með væntingar um að þessi löggjöf mundi verða vinsamleg, framsýn og réttlát. En það er öðru nær, herra forseti. Ég hafði hugsað mér að fara örlítið yfir gagnrýni Samfylkingarinnar og minni hlutans í nál. þeirra. Það er búið að gera það mjög vel. Það gerist stundum þegar ágreiningur er um stór mál að gagnrýninni er ekki mætt málefnalega og fólk víkur sér undan og hverfur af vettvangi. Það gerist líka nú þannig að í raun er réttmæt gagnrýni að engu höfð. Það hef ég auðvitað séð og heyrt í þessari umræðu þar sem Guðrún Ögmundsdóttir, talsmaður Samfylkingarinnar í þessu stóra máli, fékk mjög hörð og ómálefnaleg viðbrögð við réttmætri gagnrýni sinni. Ég ætla fyrst og fremst, herra forseti, að taka undir það sem félagar mínir hafa sagt um að ekki var hlustað á þýðingarmikla aðila sem gagnrýndu málið. Þetta voru fjölmenningaráðið, Toshiki Toma, Alþjóðahúsið, Lögmannafélagið, Mannréttindaskrifstofa Íslands, Rauði kross Íslands og Fræðslumiðstöð Reykjavíkur. Í öllum þessum tilfellum er lagst gegn því að skilyrði búsetuleyfis sé að útlendingur skuli hafa sótt námskeið í íslensku fyrir útlendinga. Það getur ekki verið að allt þetta fólk sem vinnur að mannréttindamálum, sem vinnur með útlendinga, hafi svona rangt fyrir sér, sé svona óbilgjarnt og ósanngjarnt í gagnrýni sinni eins og viðbrögðin eru gagnvart okkur hér þegar á okkur er hlustað stundarkorn. Um þetta eigum við að halda áfram að tala, þ.e. skilyrðið fyrir búsetunni, hörkuna í mati á útlendingum sem hingað koma, skilningsleysið á þörf fyrir víðtæka löggjöf sem felst í því að verið er að henda hingað tveimur frv. en ekki sett fram sértæk heildarstefna í málefnum útlendinga. Þetta er fullkomlega óásættanlegt. Fyrst og fremst tek ég undir gagnrýni þessara aðila varðandi mannréttindamál en jafnframt varðandi persónuupplýsingar því það virðist eiga að vera miklu auðveldara að fara á skjön við Persónuvernd og kröfur sem þar eru gerðar af því að útlendingar eiga í hlut. Bara það að ætla að leyfa sér að ganga í berhögg við Persónuverndina varðandi útlendinga gerir þann hóp annars flokks í umfjöllun og umræðu. Það er meðferð meiri hlutans sjálfs á málinu, þ.e. hvernig það er sett fram, sem veikir málflutning meiri hlutans sem reynir að telja okkur trú um að hér sé verið að færa fólki réttindi á meðan við hin gagnrýnum það að hér eru settar fram kröfur, útlendingum mætt með neikvæðni og í raun allt öðruvísi en við höfðum reiknað með öll þau ár frá 1994 sem búið er að hreyfa því hvað líði samningu þessa frv., hvenær löggjöfin verði endurbætt og heildarstefna mótuð. Herra forseti. Ég ætla að láta mér nægja þessa yfirferð á málinu. Ég er mjög vonsvikin yfir þessu lagafrv. og ég gagnrýni harkalega hvernig haldið hefur verið á málum. Við erum vön því að ekki sé hlustað á minni hlutann á Alþingi. En að ekki skuli hafa verið hlustað á öll þessi mannréttindasamtök finnst mér bera stjórnarmeirihlutanum vitni sem ekki er auðvelt fyrir hann að búa við.

Herra forseti. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir mælti áðan fyrir áliti meiri hluta allshn. um þetta frv. Eins og kom fram í framsöguræðu hv. þm. mælir meiri hlutinn með því að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem lagðar eru til. Ég er meðal þeirra þingmanna sem standa að þessu áliti og tel að það beri með sér að allshn. lagði öll mikla vinnu í það undir styrkri stjórn formannsins. Í áliti meiri hlutans kemur fram að nokkrar breytingar urðu á frv. milli þinga, margar að frumkvæði nefndarinnar eftir meðferð þess á 126. löggjafarþingi. Eins er í álitinu gerð grein fyrir ýmsum þeim álitaefnum sem uppi voru í nefndinni. Þar er líka gerð grein fyrir afstöðu okkar í meiri hlutanum til nokkurra þeirra. Hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir hefur líka gert hér grein fyrir áliti minni hluta allshn. um þetta frv. Það eru aðallega nokkur atriði sem fram koma í því áliti og annað sem fram kom í ræðu hv. þm. Guðrúnar Ögmundsdóttur sem mig langar að fjalla hér um í örstuttu máli. Í áliti minni hlutans segir m.a. að hann telji nauðsynlegt að viðurkennt sé það fjölmenningarlega samfélag sem er að finna hér á landi og nýttir kostir þess. Þar er líka lögð áhersla á nauðsyn þess að fræða fólk og uppræta fordóma í garð útlendinga, virða mannréttindi og tryggja þeim bestu möguleg réttindi sem völ er á. Ég er fullkomlega sammála þessari skoðun og þessari áherslu minni hlutans sem fram kemur í álitinu og ég leyfi mér jafnvel að halda því fram að það sama eigi við um allan meiri hluta allshn. líka, þ.e. að nauðsynlegt sé að fræða fólk og uppræta fordóma í garð útlendinga, að virða mannréttindi og að tryggja útlendingum bestu mögulegu réttindi sem völ er á, eins og segir í þessu áliti. Ég held því fram að það sé einmitt það sem meiri hluti allshn. trúi að verið sé að gera með þessu frv. og þeim breytingum sem nefndin leggur til að gerðar verði á því. Herra forseti. Ég held því líka fram að munurinn á afstöðu minni til ýmislegs í þessu annars ágæta frv. liggi helst í því að í afstöðu okkar í meiri hlutanum gæti meiri varkárni og ábyrgðar. Við höfum líka leitast við að draga lærdóm af reynslu annarra þjóða í þessum málefnum og læra ýmislegt af því sem aðrar þjóðir hafa litið á sem mistök sín og verið að horfast í augu við síðustu missirin og ekki síst eftir hryðjuverkin 11. september. Ákvæðið sem skyldar útlendinga til námskeiðs í íslensku er einmitt af þeirri rót. Nokkrir erlendir þingmenn sem ég hef rætt þetta ákvæði við eða þessa reglu sem liggur í frv. hafa einmitt eindregið hvatt okkur til að taka þetta upp í löggjöfina, þ.e. að lögleiða þessa reglu. Þeir halda því fram að þetta sé lykillinn að því að útlendingar aðilagist samfélaginu, lykillinn að því að þeir geti uppfyllt skyldur sínar og réttindi eins vel og völ er á því forsenda þess sé sú að útlendingar hafi lágmarksskilning og lágmarkskunnáttu á íslensku máli. Af því að lögð er á það áhersla í áliti minni hlutans að við eigum að gera eins vel við útlendinga og nokkur völ er á getum við líka skoðað í þessu samhengi hvaða völ við eigum. Þrátt fyrir viðleitni okkar síðustu missirin til að tryggja útlendingum túlkaþjónustu og aðstoða þá þegar mest á reynir, sem er undir ýmsum og mismunandi kringumstæðum, er alveg ljóst að miðað við þann fjölda útlendinga sem þegar býr hér á landi ráðum við seint eða aldrei við að tryggja þeim næga túlkaþjónustu til að tryggja að þeir fái örugglega notið allra réttinda sinna hér á landi. Hér á landinu búa þegar útlendingar frá tugum landa. Móðurmálin eru næstum jafnmörg. Í sumum tilvikum getur enginn túlkað eða veitt þessu fólki lið. Ég held því fram að á þessu sviði, eins og mörgum öðrum, þurfum við að sníða okkur stakk eftir vexti. Við þurfum að sníða okkur stakk eftir smæð íslensks samfélags og vera óhrædd líka við að fara ótroðnar slóðir á sama tíma og við leggjum upp úr því að reyna að læra af öðrum, mistökum sem aðrir hafa gert og því sem vel er gert annars staðar. En samhliða því að gera þessa kröfu, þetta skilyrði fyrir búsetuleyfinu að fólk hafi sótt námskeið í íslensku, eigum við líka að leggja mikinn metnað í að tryggja gott aðgengi að gagnlegum íslenskunámskeiðum á sem hagstæðustu verði fyrir útlendinga. Við eigum líka að leggja mjög ríka áherslu á að öll börn, útlend börn sem ekki hafa íslensku að móðurmáli, njóti góðrar og markvissrar kennslu, bæði í íslensku og í sínu eigin móðurmáli líka. En það er lykillinn að því að þeim nýtist grunnskólinn og að þau njóti jafns tækifæris til skóla, frekari náms og til starfa í samfélaginu. Herra forseti. Þeirra viðhorfa til stjórnarmeirihlutans gætti nokkuð í hv. allshn., sérstaklega framan af við umfjöllun um þetta frv., að hann væri allt að því andvígur útlendingum eða að hann ætlaði að bera hagsmuni útlendinga á einhvern hátt fyrir borð og brjóta á þeim réttindi sem okkur með alþjóðasamningum og þjóðréttarskuldbindingum er ætlað að tryggja þeim. Vegna þessa finnst mér rétt að árétta hérna þá meginreglu þjóðaréttar, svo sem fram kom í ræðu hv. frsm. allshn., að útlendingur á engan rétt á að komast til annars lands, dveljast þar eða setjast að, heldur verður hvert og eitt ríki að setja sér þá löggjöf og þær reglur sem um það gilda. En þessi löggjöf okkar verður vitaskuld að vera til samræmis við skuldbindingar ríkisins á þjóðarétti og þá alþjóðasamninga sem ríkið er aðili að. Lög um heimild útlendinga til að koma til landsins og um dvöl þeirra hér ber auðvitað að túlka og beita til samræmis við alþjóðaskuldbindingar okkar. Þessi grundvallarregla gildir auðvitað þó að hana sé ekki að finna í frv. sem hér er til umræðu. Ég er hins vegar á þeirri skoðun að það hefði skapað mun jákvæðara viðmót til frv. hefði verið hægt að lesa hana þar í upphafsgreinunum. Mig langar aftur að vekja athygli á því sem segir í áliti minni hlutans, þ.e. að hann leggi áherslu á að tryggja beri útlendingum þau bestu mögulegu réttindi sem völ er á. Það er einmitt mergurinn málsins því að við ákvörðun okkar um hvaða reglu skuli lögfesta, takast á ýmis sjónarmið og hagsmunir sem við verðum að horfa til og við verðum að velja það að fórna minni hagsmunum fyrir meiri, allt innan þess ramma sem skuldbindingar ríkisins að þjóðarétti skapa okkur. Auðvitað vildum við í meiri hlutanum, eins og mér heyrist á þeim sem standa að minnihlutaálitnu, helst geta gert allt fyrir alla útlendinga og leyst hvers manns vanda. Á hinn bóginn lít ég þannig á að hér hafi um árabil ríkt almenn sátt um þá stefnu að virða til hins ýtrasta réttindi flóttamanna og hælisleitenda. En að frátöldum þeim útlendingum sem heyra til hælisleitenda eða flóttamanna skuli byggt á þörfum atvinnulífsins á hverjum tíma. Við þurfum líka að gæta að því að geta tryggt þeim útlendingum sem hingað koma --- og taka ekki á móti fleiri útlendingum en samfélagið ræður við --- þau réttindi sem við viljum að þeir njóti til jafns við aðra. Ég er þeirrar skoðunar að á því sviði sem snýr að réttindum útlendinga sem hér búa sé mest þörfin fyrir að marka stefnu um það hvernig aðbúnað við viljum tryggja þeim þannig að þeim sé gert sem best kleift að aðlagast íslensku samfélagi. Í álitum minni hlutans og ýmsum þeirra umsagna sem það vísar til hefur mjög verið gagnrýnt að heildstæð löggjöf um útlendinga hefur ekki verið sett. Gagnrýnin virðist öðru fremur beinast að því að áfram er gert ráð fyrir því að málefni útlendinga heyri undir tvö ráðuneyti, þau heyri ekki bara undir félmrn. eða bara undir dómsmrn. heldur heyri áfram undir þau bæði. Í raun geyma þessi tvö frv. heildstæða löggjöf um útlendinga því að þó að það segi hvergi í þeirri útgáfu frv. sem lögð var fram á þessu þingi þá nýtur útlendingur sem hér dvelur löglega allra sömu réttinda og ber sömu skyldur og íslenskir ríkisborgarar nema annað leiði af gildandi réttarreglum. Sérreglur þessara tveggja frv. gilda aðeins um heimild útlendinga til þess að koma til landsins, um dvöl þeirra hér og um atvinnuréttindin. En að öðru leyti gilda um útlendinga allar sömu réttarreglur og um Íslendinga ef lög taka ekki annað fram. Herra forseti. Mig langar loks að víkja að því sem hér hefur komið fram og kemur fram í áliti minni hlutans þar sem segir að frv. fjalli að mestu um útlendinga sem ekki eru frá öðrum Norðurlöndum eða frá Evrópska efnahagssvæðinu. Þar segir að frv. fjalli að mestu um það sem stundum hefur verið kallað ,,sýnilegir útlendingar``. Þessi staðhæfing í áliti minni hlutans gefur fyrst og fremst til kynna að útlendingum sé mismunað með reglum frv. eftir litarhætti og uppruna. Þessi staðhæfing er einmitt til þess fallin að skapa fordóma. Mig langar að árétta vegna þessarar staðhæfingar í fyrsta lagi að útlendingar frá öðrum Norðurlöndum og ríkisborgarar landa Evrópska efnahagssvæðisins geta jafnt verið sýnilegir og ekki sýnilegir útlendingar því að þessar þjóðir hafa árum saman tekið á móti innflytjendum víðs vegar að. Í öðru lagi langar mig að árétta að það er einmitt vegna einnar skuldbindingar okkar að þjóðarétti, vegna EES-samningsins, sem um þessa ríkisborgara gilda aðrar reglur og þess vegna hafa þeir aðra stöðu hérna. Það er vegna EES-samningsins og skuldbindinga hans sem reglur frv. um þessa útlendinga eru aðrar. Raunin er ekki sú að verið sé að mismuna fólki eftir því hvort það eru sýnilegir útlendingar eða ekki eða eftir litarhætti eða þjóðerni. Mér finnst alveg sjálfsagt í þessu samhengi að líta til þess og til þeirra víðtæku og vel þegnu réttinda sem samningurinn tryggir okkur íslenskum ríkisborgurum og öðrum sem búa á Evrópska efnahagssvæðinu umfram þá útlendinga sem búa utan þess. Með þessum ákvæðum erum við að tryggja að þeir sem tilheyra Evrópska efnahagssvæðinu njóti nákvæmlega sömu réttinda hér og þeirra vel þegnu réttinda sem við njótum í þeim útlöndum. Herra forseti. Gildandi lög eru frá 1965. Frv. er ætlað að bæta réttarstöðu útlendinga. Þrátt fyrir þá gagnrýni sem komið hefur fram á frv., held ég að menn geti almennt verið sammála um að löngu tímabært er að setja þessa löggjöf.

Virðulegur forseti. Mig langar til að spyrja hv. þm. hvort hún taki undir þá gagnrýni sem fram hefur komið á að málaflokkurinn heyri undir tvö ráðuneyti eða ekki. Mér fannst það ekki alveg skýrt í máli hennar. Það hefur líka verið alveg ljóst að skilyrði fyrir búsetu, þ.e. þessi þrjú ár og námskeið í íslensku að þeim tíma loknum, á ekki við um norræna borgara og ekki við um EES-borgara. Við erum því að tala um aðra utan þess svæðis þannig að það er ekki jafnræði á meðal útlendinga, svo því sé bara haldið til haga einu sinni enn. Ég vil gjarnan vita hvort þingmaðurinn taki undir þá gagnrýni að við þyrftum heildarstefnumótun undir eitt ráðuneyti eða hvort hún vilji áfram halda málefnunum í tveim, þó að við getum lesið heilt út úr því þó að þau séu tvö.

Herra forseti. Ég vildi draga fram í ræðu minni þá gagnrýni sem hefur komið fram á það að ekki væri verið að setja heildstæða löggjöf um málefni útlendinga. Þrátt fyrir að þetta heyri áfram undir tvö ráðuneyti þá held ég því fram að löggjöfin sé heildstæð vegna þess að að öðru leyti en um þær reglur sem sérstaklega er fjallað um í þessum tveimur frv., þ.e. frv. um atvinnuréttindi og þessu útlendingafrv., gilda um útlendinga íslensk lög alveg eins og þau gilda um Íslendinga nema lög taki annað sérstaklega fram. Hins vegar segir í áliti meiri hluta allshn. að meiri hlutinn telji að málunum væri betur komið með því að þau heyrðu undir eitt ráðuneyti. Mig langar í þessu tilviki að taka fram að í Noregi er þegar verið að vinna gagngera endurskoðun á lögum um útlendinga og ég spái því að á næstu einu til þremur árum verði farið í að skoða hvernig framkvæmdin er á þessu og þá m.a. hver framkvæmdin er á því að vera með þetta í sitt hvoru ráðuneytinu.

Virðulegur forseti. Mér skilst að auðvitað taki þingmaðurinn undir að betur fari á því að þetta sé allt undir einum hatti, þar sem hún er samþykk áliti meiri hluta allshn. Hins vegar er tekið öðruvísi á þessu í frv. um atvinnuréttindi útlendinga. Þar er meira kveðið á um þetta samstarf milli Vinnumálastofnunar, Útlendingaeftirlits og annarra sem að málinu koma. Það er ekki gert hér, en auðvitað hefði mönnum verið í lófa lagið að gera slíkt.

Herra forseti. Ég er aðili að því minnihlutaáliti sem hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir kynnti hér í framsögu og hafði vissulega veg og vanda af að vinna að mestu leyti. Þess vegna vil ég aðeins koma hér upp og ræða þetta mál. Þegar verið er að ræða heildarlöggjöf eins og þessa þá er verkið vandasamt og það ber að leggja mikla og vandaða vinnu í það. Vissulega hefur mikið verið fjallað um þetta mál í hv. allshn. Þegar litið er á tillögur meiri hlutans er hægt að fletta upp á 4. síðu og sjá þar í stuttu máli hvaða efnisbreytingar meiri hlutinn lagði til. Þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Loks telur meiri hlutinn rétt að geta þess að þeir útlendingar sem öðlast hafa réttindi samkvæmt lögum um eftirlit með útlendingum skulu halda öllum áunnum réttindum. Mælir meiri hlutinn með samþykkt frumvarpsins með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Þær breytingar eru auk orðalagsbreytinga:`` Svo kemur upptalningin í tveimur liðum. ,,1. Lagt er til að dvalartími erlendis sem fellt getur niður búsetuleyfi skv. 15. gr. verði lengdur úr tólf mánuðum í átján mánuði.`` Útlendingur tapar sem sagt ekki rétti til að vera hér. Sá tími er lengdur sem hann getur verið erlendis. Það er önnur efnisbreytingin: ,,2. Lagt er til að Flóttamannaráð Íslands geri tillögu um að heimila hópum flóttamanna komu til landsins sem ákvörðun stjórnvalda byggist á.`` Þetta eru efnisbreytingarnar sem koma fram í áliti meiri hlutans. Þrátt fyrir að við höfum lagt í þetta mikla vinnu og að meiri hluti og minni hluti séu ekki sammála um efnistökin og þrátt fyrir fjöldamargar umsagnir sem hér hefur verið gerð grein fyrir og ég ætla ekki að fara að endurtaka --- þær koma fram í minnihlutaálitinu og eru frá Alþýðusambandi Íslands, frá Mannréttindaskrifstofunni, frá fjölmenningaráðinu, frá Toshiki Toma, Lögmannafélagi Íslands, Alþjóðahúsi o.s.frv. Þessir aðilar koma allir með verulegar ábendingar. Einkum eru þeir sammála um að það eigi ekki að vera kvöð að útlendingar skuli sækja námskeið í íslensku heldur eigi að leggja það fram sem valkost sem útlendingar eigi vissulega rétt á. En ekki er talið æskilegt að þetta sé lagt á þá sem kvöð. Það er í raun í samræmi við löggjöfina sem við ræddum fyrr í dag um atvinnuréttindi útlendinga. Undir það sjónarmið vil ég taka. Að öðru leyti ætla ég ekki að hafa langt mál um þetta. Ég hygg að svo vel sem hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir fór yfir þetta mál og vék að þeim efnisatriðum sem við í minni hlutanum teljum að hefði þurft að taka betur á, þá muni ég ekki bæta þar mikið um betur. Ég vil þó geta þess, herra forseti, að ég geri athugasemdir, eins hv. þm. Ögmundur Jónasson, við 15. gr. og 55. gr. Ég tel að málið hefði þurft að vinnast betur og það hefði þurft að taka meira tillit til þeirra umsagna sem okkur bárust í allshn. Eins og fram kemur í minnihlutaálitinu falla þær margar hverjar í sama farveg varðandi þau atriði sem bent hefur verið á að hefði þurft að lagfæra í þessari löggjöf. En þar sem meiri hlutinn féllst ekki á það mælum við í minni hlutanum ekki með samþykki þessa frv.