Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Meginefni þessa frv. er, að íslenzka ríkið fái fullan og óskoraðan umráðarétt yfir landgrunni Íslands að því er tekur til rannsókna á auðæfum landgrunnsins og vinnslu og nýtingu þeirra. Öll slík auðæfi skuli vera eign íslenzka ríkisins og skuli íslenzk lög gilda í einu og öllu í þessu efni. Þessi ákvæði taka til allra þeirra jarðefna, fastra, fljótandi og loftkenndra, sem finnast kunna í íslenzka landgrunninu, og allra annarra auðæfa þess, lífrænna og ólífrænna. Ástæðan til þess, að farið er fram á, að samþ. sé frv. um lögsögu íslenzka ríkisins yfir landgrunninu kringum Ísland, er auðvitað fyrst og fremst sú, að með vaxandi tækni er nú hægt að vinna þær auðlindir, sem í landgrunninu kunna að felast eins og stendur, allt út á 200 metra dýpi, en gera má ráð fyrir, að á næstu árum eða á næstunni verði komizt lengra og hægt verði að nýta þessa hluti, ef til eru, lengra út. En þá má náttúrlega spyrja, hvers vegna það hafi ekki verið ráðizt í það fyrirtæki fyrr að setja löggjöf eins og þessa. En því er til að svara, að eftir Genfarsamninginn 1958, þar sem strandríkjum var heimiluð lögsaga yfir landgrunninu, var það skoðun íslenzku nefndarinnar á Genfarfundinum, að Íslendingar tækju ekki þátt í því eða gerðust aðilar að þessum samningi vegna þess, að þeir vildu hafa hvort tveggja afgreitt í einu, yfirráðin yfir landgrunninu og yfirráðin yfir fiskistofnunum yfir landgrunninu. Annað atriði, sem réði því líka, að menn voru ekkert sérstaklega fíknir í það að setja löggjöf eins og þessa, var það, að almennt hefur verið talið, að í eða undir landgrunninu kringum Ísland mundu ekki finnast nein verðmæt efni að ráði vegna þess, að Ísland væri svo ungt land og þess vegna litlar líkur til, að þar mundu finnast jarðefni, sem eftirsóknarverð væru. Þetta er ástæðan til þess, að ekki hefur verið fyrr hreyft þessu máli, en upp á síðkastið hefur það komið á daginn, að verðmæt jarðefni hafa fundizt, ég vil segja á hinum ólíklegustu stöðum. Það, sem næst okkur er á því sviði, er sá árangur, sem náðst hefur í Norðursjónum. Þar hafa þau lönd fjögur, sem liggja að Norðursjónum, Bretland, Holland, Danmörk og Noregur, skipt upp á milli sín Norðursjávarsvæðinu öllu og hafa hafið þar boranir, sem hafa gefið - ja, ég vil segja merkilega góða raun. Englendingar og Hollendingar hafa fundið þar jarðgas, sem er mjög verðmætt. Það hefur líka fundizt á norska svæðinu, og raunar olía líka, þannig að þar sem menn töldu litlar líkur til, að slík efni fyndust áður, þá hefur það verið afsannað nú með þeim árangri, sem náðst hefur á þessum svæðum. Norðmenn hafa skipt sínu svæði í æðimarga reiti. Þeir eru að mér skilst í kringum 500 ferkm. að stærð hver reitur, og þessir reitir eru nú þegar orðnir 278 og þar af 78 reitir, sem hafa verið leigðir til tilrauna og veittur þar réttur æðimörgum félögum, ég ætla 9 félögum, sem flest eru olíufélög eða í tengslum við olíufélög, áhugamannafélög um þessi mál, sem olíufélögunum eru tengd, og þeir hafa náð þar árangri, sem þeir telja sjálfir eftir þeim upplýsingum, sem fyrir liggja frá þeim, mjög athyglisverðan. Það er talið, að þessi jarðefni, sem þeir hafa fundið þegar, séu að verðmæti til margir milljarðar norskra króna, þannig að þarna eru fjársjóðir, sem áreiðanlega geta í framtíðinni komið að miklu gagni fyrir þá. sem fá aðstöðu til þess að nýta þá, og fyrir landið, sem veitir þessi vinnsluleyfi, sem væntanlega fær þá hluta af arðinum af þessum rekstri að svo miklu leyti, sem ríkið þá ekki vill sjálft taka þetta í sínar hendur. Þetta svæði, sem Norðmenn hafa tekið fyrir að leigja út, nær frá 62. gráðu norðurbreiddar, og erum við þá komnir nokkuð nærri suðurmörkum Íslands, þ.e.a.s. mælt á breiddargráðum, en þetta norska svæði liggur náttúrlega verulega miklu austar heldur en okkar svæði, og nú hafa Norðmenn aftur, árið 1968, boðið út 68 reiti til viðbótar og óskað eftir umsóknum frá mönnum, sem vilja nýta þessa möguleika. Við þetta er að athuga, að þessar rannsóknir allar eru afar dýrar. Það hafa verið boraðar á norska svæðinu að mér skilst eitthvað rétt um 20 holur, sem sumar hafa gefið árangur og aðrar ekki. Þetta er mjög áhættusamt fyrirtæki. En þær, sem hafa gefið góða raun, eru það arðgæfar að því er virðist, að þær réttlæti það, að í þetta sé varið mörgum millj. norskra kr. Það er talið, að hver borun kosti á dag hátt í 200 þús. n. kr., og er þess vegna sýnilegt, að þarna er um geysilegan kostnað að ræða. Hér við Ísland hafa ekki verið framkvæmdar neinar rannsóknir, þannig að við vitum ekki, hvort um nein slík verðmæti er hér að ræða. Jarðfræðingar hafa ekki treyst sér til að láta í ljósi ákveðna skoðun á því, en segja hins vegar, að það sé ekki útilokað, að hér geti verið um eitthvað slíkt að ræða. Ríkisstj. telur þess vegna mjög æskilegt og nauðsynlegt, að þetta sé athugað og að við helgum okkur þessi verðmæti og tryggjum það, að þau lendi ekki á annarra manna höndum. Þessi réttindi, sem Ísland þannig helgar sér eða tryggir sér, eru ekki takmörkuð, hvorki niður á við né út á við. Landgrunnið sjálft er ekki skilgreint með föstum tölum, ákveðnum km-tölum. Það var að vísu á undanförnum árum talið, að það væri eðlilegt, að landgrunnið næði út á 200 m dýpi, og með því hefur verið reiknað í flestum tilfellum, en í Genfarsamningnum frá 1958 er gert ráð fyrir, að mörkin geti verið tvenns konar, annaðhvort 200 m dýptarlínan eða takmörkin fyrir því, sem hægt er að vinna. Og þess vegna eru í þessu frv. sett þau mörk, að landgrunnið íslenzka teljist í merkingu þessara laga ná svo langt út frá strönd landsins sem unnt reynist að nýta auðæfi þess. Þetta er talið öruggara heldur en miða við 200 m mörkin eins og áður var gert vegna þess, að til er komin eða er að koma til svo fullkomin tækni, að hægt er að framkvæma þessar boranir lengra út heldur en út á 200 m dýptarlínu. Fjöldi landa hefur tryggt sér þennan rétt. Eftir 1958 hafa 16 lönd helgað sér sitt landgrunn, sem talin eru upp í grg. frv., og áður höfðu um 20 ríki tryggt sér þennan rétt, og eru þau líka talin upp í grg. fyrir frv. Norðurlöndin hafa öll farið út í að tryggja sér þessi réttindi og búast við að nýta þessi auðæfi, sem þegar hafa fundizt hjá þeim, og eru þegar byrjuð á því. Ég held, að það sé ekki ástæða til, að ég fari um þetta fleiri orðum. Málið liggur ákaflega ljóst fyrir. Þetta eru auðæfi, sem við þurfum að helga okkur, ef til eru. Það er sýnt, að málin bæði, sem fyrst var miðað við, að yrðu samferða, nýting sjálfs landgrunnsins og fiskveiðimarkalínan, geta ekki fylgzt að eins og nú horfir, og verðum við sjálfsagt að láta okkur nægja eins og er að taka það, sem fáanlegt er. Að hinu vinnum við svo í framtíðinni að reyna að tryggja okkur einnig fiskveiðiréttindin á þessu svæði eða yfir þessu landi. Ég vildi svo leyfa mér, herra forseti, að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn. líklega.



Herra forseti. Ég vil láta í ljós ánægju með, að þetta frv. er komið fram og lýsa stuðningi við það. Þetta er stórmál, og yrði vafalaust erfitt úr að bæta, ef mistök yrðu á því að helga þjóðinni landgrunnið. Það er því áreiðanlega tímabært að taka af skarið um yfirráð Íslendinga yfir landgrunninu og því rétt að gera þetta frv. nú að lögum.



Herra forseti. Hér er um að ræða mjög mikilvægt þjóðréttarlegt hagsmunamál fyrir okkur, og því þykir mér rétt þegar við 1. umr. að lýsa yfir því, að þingflokkur Alþb. er fylgjandi þessu sjálfsagða máli. Hins vegar eru vafalaust ýmis atriði, sem vert er að íhuga nánar í nefnd. Það geta komið upp nokkur álitamál, þegar þjóð helgar sér landgrunnið sjálft, en ekki hafið yfir því. Til að mynda sú spurning, hvernig á að meta yfirborð hafsbotnsins. Í 2. gr. er sagt, að ákvæði frv. nái til allra jarðefna, sem finnast kunna í íslenzka landgrunninu, lífrænna og ólífrænna, en í grg. er sagt, að botnföst sjávardýr og þau, sem aðeins hreyfast í föstu sambandi við botninn, mundu heyra undir ákvæði frv. Nú er það alkunna, að það eru notuð ýmis veiðarfæri, sem velta fram og aftur á hafsbotni og skafa botninn, og þá kemur upp það álitamál, hvort ekki sé rétt að hafa í l. ákvæði um, að yfirráðaréttur Íslendinga nái til yfirborðsins á þann hátt, að við getum, að okkar eigin mati, lagt bann við slíkum botnsköfuveiðum á þessu svæði. Þarna er um að ræða mörk, sem vandi er tengdur og sjálfsagt, að þetta atriði verði athugað. Ég vil lýsa ánægju með það, að þarna eru mörk landgrunnsins mótuð á þann hátt, sem gert er. Lengi vel var talað hér um 200 m dýpi sem eðlileg mörk fyrir landgrunninu, en menn hafa mjög verið að fjarlægjast það sjónarmið. Og sé landgrunnið umhverfis Ísland athugað frá landfræðilegu og jarðmyndunarlegu sjónarmiði, eru mörkin raunar á 400–500 m dýpi. Ég tel, að það sé ákaflega mikilvægt, að við tryggjum okkur þann rétt, sem víðastur kann að verða í þessu sambandi. Þetta er auðvitað mjög mikilvægt líka í sambandi við hina fornu stefnu okkar, að við teljum, að það sé þjóðarréttur okkar, að við eigum einnig að hafa lögsögu yfir fiskimiðunum yfir landgrunninu. Sú stefna var mörkuð með landgrunnslögunum 1948, og sú stefna er enn ríkjandi, enda þótt við höfum ekki haft bolmagn til þess enn þá að framkvæma hana nema að nokkru leyti. Hins vegar fyndist mér eðlilegt, að frv. eins og þetta héldist í hendur við eitthvert áframhald á sókn okkar í landhelgismálunum sjálfum. Um þau mál hefur verið verulegur ágreiningur eins og við vitum og skiptar skoðanir á því, hvort tilteknar ákvarðanir á því sviði hafi auðveldað okkur áframhaldið eða ekki. Ég skal ekki fara að rifja upp þau deilumál, en það er enn sem fyrr yfirlýst stefna allra flokka, að okkur beri að stefna að því að ná yfirráðum yfir fiskimiðunum yfir öllu landgrunninu. Ég held, að það sé orðið tímabært, að reynt sé að móta einhverja sóknarstefnu einnig á því sviði, gera einhverja áætlun um það, hvernig við getum náð því marki í fyrirsjáanlegri framtíð. Mér fyndist mjög eðlilegt, að það mál væri íhugað í sambandi við þetta frv., sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Ég vildi nú leyfa mér að þakka þeim hv. þm., sem til máls hafa tekið, fyrir góðar undirtektir við frv. Hitt er mér ljóst, að það geta alltaf verið einstök atriði, sem tvímælis geta orkað, og sjálfsagt, að þau verði rædd og athuguð í þeirri nefnd, sem fær frv. til meðferðar. En út af orðum hv. síðasta ræðumanns um það, að hann teldi eðlilegt, að þetta frv. héldist í hendur við fiskveiðitakmarkamálið, þá er það að segja, að þessi hefur verið stefna okkar á undanförnum árum, að þessi tvö mál fylgdust að. Og það er fyrst nú fyrir stuttu, að við höfum komizt að þeirri niðurstöðu, að það væri ekki heppilegt að binda þau saman. Við gætum leyst annað, þó að við ekki enn séum færir um að leysa hitt. Hitt vildi ég segja líka, að þó að við ekki getum leyst þessi bæði mál samtímis, þá er það alveg óbreytt okkar stefna að vinna að því, að við fáum rétt til þess að njóta einir þeirra auðæfa, sem í hafinu felast yfir landgrunninu, og það hefur allmikið eða allnokkuð, get ég sagt, verið rætt á alþjóðavettvangi, þó að það hafi ekki tekizt að fá um það endanlega niðurstöðu enn þá. En þeim umr. og athugunum verður að sjálfsögðu haldið áfram, þó að þetta frv. verði afgreitt nú, eins og það liggur fyrir. Ég held þess vegna, að það sé enginn skaði skeður, þó að við leysum þetta mál eitt út af fyrir sig, en höldum áfram að berjast fyrir hinu.



Herra forseti. Í frv. því, sem hér um ræðir, er lagt til, að stofnaður verði sérstakur sjóður, svonefndur hagtryggingarsjóður landbúnaðarins, sem hafi það hlutverk að bæta bændum ýmisleg ófyrirsjáanleg og óviðráðanleg tjón, sem þeir verða fyrir af völdum illæris, náttúruhamfara o. s. frv. En svo sem alkunna er, eru ýmiss konar tryggingar tæki nútímaþjóðfélags til velfarnaðar þegnum sínum. Virðist gefa auga leið, að þessu tæki eigi ekki sízt að beita atvinnuvegunum til öryggis, enda hefur hér svo verið gert í talsverðum mæli hvað sjávarútveginn snertir, en hins vegar allt of lítið varðandi landbúnaðinn, en þar treyst meira á beina ríkishjálp, þegar á hefur bjátað. Nú höfum við Íslendingar mörg dæmi fyrir okkur, að landbúnaður er áhættusamur atvinnuvegur fyrir þá, sem hann stunda. Sjúkdómar hafa herjað bústofninn, svo að efnahagur margra bænda hefur beðið mikinn hnekki af. Slæmt árferði, svo sem ill veðrátta, hefur valdið stórfelldum fóðurbresti hjá bændum, og er skammt að vitna til undanfarinna kalára á Norður- og Austurlandi. Þá geta eldgos, jarðskjálftar, skriðuföll og vatnsflóð valdið landbúnaði stórfelldum áföllum, en sjóðsstofnun þeirri, sem hér er gerð till. um, er ætlað það hlutverk að bera þessi blök af bændum að ákveðnum hluta. Lagt er til, að bændastéttin og ríkið byggi þennan sjóð upp eftir ákveðnum reglum, svo sem í frv. greinir, þ. e. að bændur greiði ákveðin gjöld í sjóðinn árlega af hverjum öfluðum heyhesti og keyptri kjarnfóðurlest og áburðartonni, en ríkið leggi jafnt á móti framlagi bænda og Búnaðarbanka Íslands, sem er ætlað lítilsháttar beint framlag, enda hafi sá banki sjóðinn í vörzlu sinni. Lagt er til, að stjórn sjóðsins sé í höndum Stéttarsambands bænda og landbrn., svo sem greint er í 3. gr. frv. Eins og ég drap á fyrr, þá er Ísland áfallasamt til atvinnurekstrar bæði til lands og sjávar vegna misæris. Mundi fátt styðja atvinnuvegi okkar betur en öflugar tryggingar, sem gætu borið verstu áföllin af. Ýmislegu í þá átt höfum við komið á stofn, eins og ég hef áður drepið á, sem gefið hefur góða raun, en betur má, ef duga skal. Ríður þá á miklu, að atvinnuvegirnir sjálfir renni meginstoðum undir hagtryggingar sínar, því að þannig finna þeir, sem þá stunda og reka, mest til ábyrgðar sinnar varðandi það, að vel farnist, eftir því sem föng framast leyfa. Varðandi stofnun hagtryggingarsjóðs landbúnaðarins er bændum ætlað að byggja hann upp að verulegum hluta sjálfum og hafa á honum stjórn að meiri hluta. Takist vel til um stofnun slíks sjóðs og framkvæmd, mætti svo fara, að landbúnaður okkar öðlaðist drjúgum meira öryggi um afkomu en hann býr nú við, jafnframt því sem hann hlyti af því aukna reisn og viðgang að koma á samtryggingu gagnvart ýmiss konar áföllum, en þyrfti sjaldnar og minna að leita til hins opinbera, þó að hallaðist á hesti. Umdeilanlegt er hins vegar, af hvaða einingum skuli reikna tillög til slíkra tryggingarsjóða og hve há slík tillög megi vera, svo að þau ofbjóði ekki þeim, sem atvinnuveginn stunda. Varðandi landbúnaðinn er hér horfið að því ráði að miða framlögin við undirstöðu rekstrareiningar, en ekki framleiðslu. Samkvæmt upplýsingum Hagstofunnar lætur nærri, að á undanförnum 3 árum hafi heyfengur bænda verið um 3.2 millj. hestburða á ári, meðalkjarnfóðursnot yfir sama tíma um 48000 lestir árlega og meðaláburðarnot samkvæmt upplýsingum áburðarverksmiðjunnar reynzt 53000 lestir á ári. Gæfi þetta, miðað við 3 kr. af hverjum heyhesti, 200 kr. af hverri kjarnfóðurlest og 100 kr. af hverju áburðartonni, eins og lagt er til hér í frv., þá gæfi þetta um 25 millj. kr. í árstekjur í hagtryggingarsjóð frá bændastéttinni, 2.5 millj. frá Búnaðarbanka Íslands og loks 27.5 millj. kr. frá ríkinu, þannig að tekjur sjóðsins næmu um 55 millj. kr. á ári, miðað við líkar aðstæður og hér er að framan getið. Gæti sjóðurinn því orðið allöflugur innan tíðar og veruleg baktrygging landbúnaði okkar, ef ekki beinlínis lyftistöng. Nú er einmitt mjög um það talað, að landbúnaðinn þurfi að aðlaga breyttu þjóðlífi, bæði þeim, er stunda hann, til betri lífskjara og allri þjóðinni til meira hagræðis, en slíkt hlýtur alltaf að kosta verulega fjármuni. Rétt þykir að fara örfáum orðum um það ákvæði frv., að Búnaðarbanki Íslands leggi hagtryggingarsjóði landbúnaðarins til nokkurt fé árlega. Í lögum bankans, 2. gr., segir, að tilgangur bankans sé að styrkja landbúnaðinn, og þegar haft er í huga, að verulegur hagnaður var af rekstri bankans s. l. ár, virðist ekki óeðlilegt, að nokkur hluti þess hagnaðar renni í tryggingarsjóð landbúnaðarins. Ætla má og, að umræddur tryggingarsjóður verði innan tíðar umtalsverðir fjármunir, sem bankanum er ætlað að ávaxta, þannig að hann öðlast með sjóðnum aukið fé til umsýslu. Að lokum skal tekið fram, að flm. þessa frv. gengur þess ekki dulinn, að vel kann svo að vera, að tryggingarmálum landbúnaðarins megi betur fyrir koma en í frv. þessu er lagt til, og yrðu allar slíkar ábendingar vel þegnar, enda er þess vænzt, að Alþ. muni bæta um það, sem miður kann að þykja, í meðförum sínum á frv. þessu. Ég leyfi mér svo að leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og landbn.



Herra forseti. Það eru nú aðeins örfá orð í sambandi við þetta frv. Ég álít, að það sé virðingarvert, að þm. reyni að finna leiðir til þess að tryggja hag atvinnuveganna, og það getur auðvitað verið um ýmsar leiðir að velja til þess að koma slíku í kring. En einn höfuðgalli er á öllum sjóðamyndunum nú á þessum árum, og hann er sá, að allir sjóðir étast jafnharðan upp og verða að engu á þessum tíma, þar sem gengisfellingar eru á hverju ári, og þar. af leiðandi verða þeir skattar, sem innheimtir eru af atvinnuvegunum, að litlu gagni til þess að tryggja þeirra hag. Hér er lagður til verulegur skattur á bændur til þess að stofna svokallaðan hagtryggingarsjóð landbúnaðarins. Ég álít, að sú hugsun, sem á bak við þetta liggur, sé að því leyti rétt, að landbúnaðinn vanti slíkan hagtryggingarsjóð. En þó því aðeins kæmi hann að gagni, að gengi peninganna væri nokkuð tryggt. og öruggt. Í fyrra minnir mig að það væri, sem tekinn var nokkur hluti af þeim skatti, sem bændur hafa borgað undanfarið til byggingar bændahallarinnar, og lagður til bjargráðasjóðs í því skyni að efla þann sjóð til þess að styrkja landbúnaðinn fyrir sérstökum áföllum. Það er því um umtalsverða upphæð að ræða, sem landbúnaðurinn leggur nú þegar fram sér til styrktar, þegar út af ber. Með þessu frv., sem hér er til umræðu, er gert ráð fyrir verulegum skatti, og að sumu leyti er erfitt að hugsa sér, hvernig hægt er að innheimta þetta fé, t. d. það, sem á að greiða af hverjum heyhesti, en það er verulegur hluti skattsins, sem mundi koma af hverjum heyhesti, það er gert ráð fyrir 3 kr. Nú er þannig háttað til, að bændur eru hættir að telja heyfeng sinn í heyhestum, eins og var. Nú miða forðagæzlumennirnir við rúmmálið í hlöðunum, rúmmál heysins, þegar þeir ákveða ásetning á haustin, en ekki við heyhest. Það mætti þess vegna vel hugsa sér, að þetta yrði eins innheimt af rúmmáli heyjanna. En þarna er um verulega mikinn skatt að ræða, sem ég hygg að mundi reynast nokkuð erfitt að innheimta. Meðalbóndi í landinu er talinn hafa núna samkvæmt verðlagsgrundvellinum 10 kýr, 2 nautgripi aðra og 180 fjár. Mér sýnist fljótt á litið, að þetta bú mundi þurfa að afla 1000 hesta af heyi, miðað við gamla lagið að telja heyið í hestum, hestburðum. Þess vegna kæmi þarna 3000 kr. skattur á hvern bónda. Það er gert ráð fyrir, að umboðsmenn ríkisvaldsins innheimti þetta gjald. En hver á að ákveða álagningargrundvöllinn, hver á að ákveða það? Ég vildi gera þá fsp. til flm., hver á að ákveða álagningargrundvöllinn, hver á að ákveða, hvað mikið er af heyi hjá hverjum bónda? Ég geri ráð fyrir, að það yrði erfitt að innheimta gjaldið. Þá er það ákaflega mikill skattur líka að bæta við 200 kr. á hvert tonn af kjarnfóðri, sem bændur kaupa. Grundvallarbúið er talið þurfa 8.5 tonn af fóðurbæti. Þarna kemur 1700 kr. skattur á fóðurbæti meðalbúsins, og það, sem er eitt af því allra erfiðasta núna, er einmitt það, hvað fóðurbætir er dýr, og það verður aldrei komizt hjá því, að bændur noti verulegan fóðurbæti hér á landi. Við búum við þannig náttúrufarsskilyrði, að við verðum alltaf, ef við eigum að framleiða nægilega mikið af landbúnaðarafurðum fyrir þá neyzlu, sem þjóðin þarf, þá verðum við ævinlega að nota allmikið af þessari vöru, og þarna finnst mér, að bændum verði íþyngt verulega. Þá kem ég að áburðinum. Samkvæmt verðlagsgrundvallarbúinu er gert ráð fyrir, að meðalbóndi þurfi 4.3 tonn af áburði, og nú hefur áburðarverð farið mjög hækkandi ár frá ári vegna gengisfellinganna, sem eru tíðar, og það er orðið eitt af því, sem bændur eiga verst með að eignast, það er áburðurinn. Í því er falin stórhætta fyrir landbúnaðinn. Ég er sannfærður um, að það þarf að nota miklu meiri áburð fyrir þennan heyfeng, sem gert er ráð fyrir að meðalbúið þurfi að hafa, heldur en þann áburð, sem gert er ráð fyrir í grundvellinum. Ég þekki það dálítið af eigin reynslu, ég er búinn að nota þennan áburð áratugum saman, og ég nota miklu meiri tilbúinn áburð en það bú, sem reiknað er með. Ég geri ráð fyrir, að ég hafi a. m. k. þrisvar sinnum grundvallarbú sjálfur, en ég notaði á s. l. ári á milli 30 og 40 tonn af áburði, en hér er reiknað með 4.3 tonnum á þetta meðalbú. Ég er viss um, að íslenzkur landbúnaður líður mikinn skaða við það, hvað lítill áburður er notaður, og það er fyrst og fremst vegna þess, að bændur hafa ekki bolmagn til þess að kaupa þennan áburð, svo dýr sem hann er. Og nú ætti að bætast þarna á talsverður skattur, að vísu ekki mikill, ég skal játa það, en það munar um allt, og mér finnst, að þessi álagningargrundvöllur, sem hv. flm. hefur fundið og byggir frv. sitt á, hann sé mjög varhugaverður frá mínu sjónarmiði. Ég ætla nú ekki að tefja tímann og tala meira um þetta mál nú, það gefst kannske tími til þess síðar. En ég tel, að sú n., sem fær málið til meðferðar, þurfi mjög vel að athuga um álagningargrundvöllinn og hvort það þyki fært að stofna núna til slíkrar sjóðsstofnunar eins og hér er gert ráð fyrir, á þeim tímum einmitt, þegar bændur búa við mjög erfiða aðstöðu fjárhagslega og eiga þess vegna erfitt með að bæta á sig sköttum, og enn fremur þegar tillit er tekið til þess, að allir sjóðir, sem verið er að basla við að stofna á undanförnum árum, þeir hafa eyðzt upp í eldi óðaverðbólgu og dýrtíðar og gengisfellinga. - Ég ætla svo ekki að hafa um þetta fleiri orð að sinni.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að vekja athygli á því, að í 2. gr. frv., sem ég lýsti hér áðan, er einmitt tekið fram, hvernig ætlunin er, að gjald af heyfeng bænda sé fundið og hvernig það sé lagt á. Stendur í 2. gr.: „Gjald samkvæmt 1. gr. a-lið skulu sveitarstjórnir leggja á bændur ár hvert samkvæmt skýrslum forðagæzlumanna, og skal sú gjaldskrá liggja frammi jafnhliða skrám um opinber gjöld.“ Þarna er tekið fram, hvernig ég hugsaði mér, að þessi gjöld væru fundin og lögð á. Varðandi það, að allir sjóðir hafi brunnið upp í óðaverðbólgu undanfarin ár, þá skal því að vissu marki ekki andmælt. En þó vil ég benda á það, að þeir sjóðir, sem hafa ávaxtað sig í fasteignum, eins og einmitt er gert ráð fyrir að þessi sjóður geri að nokkru leyti, þeir hafa vissulega aukizt og margfaldazt og dafnað vel, og þurfum við ekki annað en að vísa til atvinnuleysistryggingasjóðs, sem er nú öflugasti sjóður, að ég hygg, hér á landi og hefur gert atvinnuvegunum - að minni hyggju og að ég held fleiri - geysilegt gagn. Þess vegna er ég viss um, að svona sjóður gæti gert landbúnaðinum einmitt verulegt gagn, ef tækist að koma honum á fót. Ég tók fram í niðurlagi ræðu minnar, að ég hefði einmitt velt því fyrir mér, hvort gjaldfóturinn væri rétt fundinn, og hann væri vissulega til athugunar. Það má vel vera, að þetta þyki of há gjöld. En á móti því, sem ég hygg að sjóðurinn kynni að veita landbúnaðinum, þá er það álitamál, hvort grundvallarbúið þarf að horfa í það að greiða um 5000 kr. á ári til þess að öðlast þá tryggingu, sem ég hygg að slíkur sjóður mundi veita, þegar hann væri kominn á laggirnar og farinn að starfa af fullum þrótti.



Herra forseti. Það er eiginlega ekki nýtt mál hér á ferðinni, að ræða um það að semja löggjöf til þess að tryggja landbúnaðinn. Það var, held ég, 1963 eða 1964, sem kom hér fram á hv. Alþ. þáltill. um, að það skyldi kosin eða skipuð n. til þess að gera drög að frv. um búfjártryggingar. Þessi n. var skipuð, og í henni áttu sæti ýmsir af þeim mönnum, sem eru hjá Búnaðarfélagi Íslands og Stéttarsambandi bænda. Þeir sömdu frv. að l., og það var tekið fyrir á búnaðarþingi, að mig minnir 1966, og það var samþ. á því búnaðarþingi með dálitlum breytingum. Þetta frv. var sent til allra hreppabúnaðarfélaga landsins til umsagnar. Og ég held, að ég megi segja það, að mikill meiri hluti hreppabúnaðarfélaganna treysti sér ekki til þess að mæla með samþykkt þess, vegna þess að þeim fannst þá vera nógu mikil gjöld lögð á landbúnaðinn, og eins og rekstraraðstaðan var þá, var ekki fært að bæta meiri gjöldum þar við. Á s. l. þingi var lögum um bjargráðasjóð mikið breytt og raunar að allverulegu leyti var þeim breytt þannig, að þetta frv. út af fyrir sig hefur ekki mikla þýðingu þannig lagað. Það væri þá nær að hækka tekjur bjargráðasjóðs á einhvern hátt, því að í sjálfu sér nær það, eins og ég sagði áðan, yfir það að miklu leyti, sem þessi hagtryggingarsjóður ætlast til. Það er alveg rétt, sem flm. sagði, að gjaldið miðað við grundvallarbúið mun verða eitthvað rúmar 5000 kr., en reynsla okkar bændanna er sú, að þetta mundi verða í reynd einhvers staðar í kringum 7000 kr. á meðalbúið eða jafnvel meira. Ég hef spurt um það ýmsa, bæði ráðunauta og aðra, hvað þeir telji, að mikill áburður sé notaður á búi af þessari stærð, sem nú er miðað við, þ. e. a. s. 400 ærgildi, og eftir því mundi það verða yfir 7000 kr., sem grundvallarbúið yrði að borga. Við sjáum, miðað við þá rekstraraðstöðu, sem landbúnaðurinn hefur nú við að glíma, hvort mundi vera fært að bæta því við á þessu ári. Hins vegar ætla ég alls ekki að gera lítið úr því, að það þarf einhvern veginn að tryggja betur landbúnaðinn en er og það þyrfti að finna bjargráðasjóði meiri tekjustofna en hann hefur nú á hverju ári. Það hefur komið í ljós, að á árinu 1967 munu bændur hafa haft í meðaltekjur innan við 100 þús. kr. Það er samdóma álit Hagstofunnar og Búreikningaskrifstofu landbúnaðarins. Eftir gengisfellinguna síðustu hefur það ekki fengizt, að bændur fengju að hækka sínar afurðir að neinu leyti eins og var í fyrra, og það mundi nema um 6.4% á verðlagsgrundvelli, og í raun og veru er þarna verið að lækka um 13% vinnulið verðlagsgrundvallarins, ef þessi hækkun fæst ekki fram. Ef svo á að bæta þessu gjaldi ofan á þessa rekstraraðstöðu, þá veit ég ekki, hvar á að taka fjármuni til þess. Ég veit, að búnaðarþing fer að koma saman, og ég tel sjálfsagt, að sú n., sem fær þetta mál, vísi því þangað og leiti umsagnar þeirra, sem eiga að njóta tryggingarinnar og borga þessi iðgjöld: En ég vil endurtaka það, að eins og rekstraráðstaða landbúnaðarins er nú, tel ég þetta alls ekki réttan tíma til þess að bæta gjöldum á landbúnaðinn, og það verður að finna einhverjar aðrar leiðir til þess að tryggja hann fyrir áföllum heldur en þessa leið.