Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Halldór Stefánsson) Það hefir gerzt, síðan þetta mál var hér fyrst til umr., að tekin hefir verið afstaða til tolllagafrv. og festur gengisviðaukinn á tekjustofnum þeim, sem þar ræðir um. Og þar sem í þessu frv. felst ekki annað en að lögfesta þeim mun hærri skatt á skipum, sem gengisviðaukanum nemur, þá er það hliðstætt við það, sem þegar er búið að ákveða, og vona ég, að þetta frv. fái að ganga áfram til 3. umr. og sé ekki ástæðu til að hafa um það fleiri orð.

Sveinn Ólafsson Frv. þetta er lagt fyrir Alþingi formsins vegna, samkv. 23. gr.stjskr., og er shlj. bráðabirgðal., sem gefin voru 21. sept. síðastl. Þótt varla þurfi að athuga þetta frv. í n., þá vil ég þó samkv. beiðni hæstv.forsrh., sem er veikur og fjarstaddur, óska þess, að frv. verði að umr. lokinni vísað til sjútvn.

Frsm. (Jón Jónsson) Menntmn. hefir athugað þetta frv. og komizt að þeirri niðurstöðu, að það sé fyllilega þess vert, að það verði leitt í lög. Það hefir að geyma ýms nánari ákvæði um þetta efni en í núgildandi lögum er, og að sumu leyti er það breyt. áa þeim lögum, sem gilda nú í þessu efni, það má heita þjóðarsómi, að kirkjugörðum sé haldið vel við og betur en átt hefir sér stað hingað til, og að því munu þessar breyt. stuðla, ef þær komast í framkvæmd. Ég skal þá að nokkru rekja þau ákvæði, sem hér á að breyta frá því, sem hingað til hefir verið. Fyrst er það, að hver maður eigi rétt til legstaðar í þeirri sókn, sem hann er búsettur í, og líka í þeim kirkjugarði, sem hann í lifanda lífi hefir óskað eftir að vera grafinn í, en eftir þeim lögum, sem gilda um þetta nú, sem mun vera Kristinréttur Árna biskups, þá áttu menn ekki rétt til að vera grafnir í sinni sókn, ef þeir önduðust utan sóknar. Meginbreytingin frá núgildandi lögum liggur þó ekki í þessu, heldur er hún viðvíkjandi því ákvæði, sem er í núgildandi lögum, þar sem ákveðið er, að kirkjugarisarnir skuli vera eingöngu safnaðarmál. Safnaðarstj. áttu að sjá um að koma þeim upp , og einnig að útvega kirkjugarðsstæðið. Kostnaðinum átti síðan að jafna niður sem öðrum safnaðargjöldum. Nú á að gera breyt. hér á. Sveitarfélögunum er gert að skyldu að leggja til kirkjugarðsstæðið, þó svo, að þær kvaðir, sem kunna að vera á jörðum og lóðum, þar sem kirkjugarðar eru, haldist óbreyttar. Jafnframt þessu er það ákvæði tekið upp, að gjöldum viðvíkjandi kirkjugörðum verði jafnað niður á sama hátt sem útsvörum, eftir efnum manna og ástæðum, en ekki sem persónugjaldi, eins og verið hefir um öll sóknargjöld. Þetta er ef til vill stærsta breytingin. Þá er ákvæði um það, að þegar nýr kirkjugarður er byggður eða gamall stækkaður, skuli leita álits héraðslæknis viðvíkjandi því og fáa vottorð hans um það, að kirkjugarðsstæðið sé valið samkv. heilbrigðisreglum. Sömuleiðis á að gera uppdrátt af kirkjugarðsstæðinu, sem biskup og kirkjumálaráðuneytið samþykkir. Sama skylda er viðvíkjandi þeim görðum, sem nú eru notaðir. Af þeim á að gera uppdrátt og senda hann til biskups og kirkjumálaráðuneytisins. Þá er í frv. ákvæði um grafkapellur. Sóknarnefnd þarf ekki að leyfa þær nema gegn ákveðnu gjaldi. Getur hún og sett ákvæði um það, hvernig þeim skuli fyrir komið. Þá er ákvæði um líkbrennsluna. Ef menn vilja, geta þeir látið grafa duftið í kirkjugarði eða grafhvelfingu. Annars eru lög um líkbrennslu frá 1915 látin standa óbreytt. Þá er svo kveðið á, að skógræktarstjórn landsins sé skylt að láta af hendi ókeypis trjáplöntur til að prýða með kirkjugarða, sem má búast við, að meira verði gert að hér eftir en hingað til. Heimilt er mönnum að stofna legstaðasjóð og tryggja sér með því viðhald á legstað sínum eða vandamanna sinna. Sjóði þessa skal fela á hönd sóknarnefnd, og er hún þá skyld til að halda legstöðunum við. Sóknarnefnd er heimilt, að fengnu samþykki safnaðar- og héraðsfundar, að koma á samþykkt, sem ákveður, að legkaup skuli greiða. Þá er ákvæði um heimagrafreiti. Þeir eru leyfðir með nánari ákvörðun, helzt því, að sett sé trygging fyrir því, að þeim sé haldið sæmilega við. Loks er um grafreiti utanþjóðkirkjusafnaða, sem hafa sérstakan grafreit fyrir sig. Þeir skulu vera lausir við öll gjöld til grafreita þjóðkirkjunnar. Í því sambandi vil ég geta þess, að n. fannst það álitamál, hvort ekki væri rétt að veita þessum sérstöku söfnuðum rétt til að fá ókeypis kirkjugarðsstæði og önnur þau fríðindi, sem ákveðin eru í þessu frv. til handa þjóðkirkjusöfnuðunum. Í því skyni flutti hún brtt. á þskj. 72. En eftir nánari upplýsingar, sem n. fékk frá safnaðarstjórninni hér í bænum, vill hún taka þetta aftur til frekari athugunar, og tekur því brtt. aftur til 3. umr. Af öllu þessu vona ég, að hv. dm. sé það ljóst, að í frv. eru ýmis ítarlegri ákvæði en áður voru í þessu efni og stuðla að því, að betri hirða verði á kirkjugörðum en verið hefir. Leggur n. því til, að frv. verði samþ.

Halldór Steinsson Við yfirlestur þessa frv. rak ég mig á ákvæði um niðurlagða kirkjugarða. Álít ég, að þar sé ákvæði, sem gengur ekki nógu langt. Í 23. gr. stendur, að þegar 20 ár eru liðin frá því að kirkjugarður hefir verið lagður niður. Þá sé heimilt að slétta yfir garðinn, ef safnaðarfundur og ráðuneytið samþykkir. Í sveitum er nú þegar búið að slétta yfir marga gamla kirkjugarða. Í sama kafla er það einnig ákveðið, hvernig verja skuli slíka garða fyrir skemmdum, sem á þeim kunna að verða. Það er aðallega 25. gr., sem mér finnst ekki ganga þar nógu langt og ekki ná því marki, sem ætlazt er til. Þar stendur svo, - með leyfi hæstv. forseta: „Þar sem sjór brýtur gamla kirkjugarða eða niðurlagður kirkjugarður eyðist af uppblæstri, svo að bein framliðinna koma í ljós, ber prófasti að tilkynna kirkjustjórninni það. Gerir hún fornmenjaverði aðvart, og getur hún þá með ráði hans gert þær ráðstafanir, sem þurfa þykir. Er sóknarnefnd þá skylt, ef þess er krafizt, að láta færa bein framliðinna til greftrunar í kirkjugarði sóknarinnar, á kostnað kirkjugarðsins“. Framkvæmd á þessu finnst mér vera allt of vafstursmikil. Fyrst á að gera prófasti aðvart. Nú getur verið, að hann sé ekki nálægur. Síðan á hann að láta kirkjustj. vita um þetta og kirkjustj. á að gera fornmenjaverði aðvart. Allt þetta vafstur getur tekið framundir ár. Ég vék sérstaklega máls á þessu, af því að mér er kunnugt a. m. k. um tvo niðurlagða kirkjugarða, sem eru að eyðileggjast, bæði af uppblæstri og ágangi vatns. Ég veit til þess, að kirkjugarður, sem er úti á eyju og hefir verið lagður niður fyrir mörgum árum, hefir orðið fyrir svo miklum uppblæstri, að bein hafa komið þar upp úr svo að segja hverju leiði. Um þetta hefir ekkert verið hirt, svo að mér sé kunnugt, en útlendingar hafa flutt þaðan heila hestburði af beinum, sem þeir hafa fengið gefins eða með lágu verði. Ég get bent á annað tilfelli þar vestra, ekki langt þar frá, sem ég á heima. Þar er kirkjugarður, sem var sléttaður út fyrir 10–12 árum, að mig minnir. Vatnsfall rennur þar rétt hjá bænum. Hefir myndazt þar bakki, þar sem garðurinn er, því að vatnið hefir grafið þar allmikið, svo að nú standa út úr bakkanum endar á 8 eða 9 líkkistum. Þetta særir ekki aðeins tilfinningar þeirra, sem eiga þarna jarðaða vini og vandamenn: það særir tilfinningar hvers manns, sem þetta sér. Síðast þegar ég reið þar um mátti sjá kistuendana út úr bakkanum og bein á við og dreif á eyrunum með ánni. Og vegna þess að engin lagaákvæði eru um það, hvernig að skuli fara í svona tilfellum, þá hefir sóknarnefndin og ábúandinn á þessari jörð verið að deila um það, hver bera skuli kostnaðinn við þetta. Slíkt má ekki eiga sér stað. Ég get ekki séð, hvað fornmenjaverði kemur þetta mál við. Ég veit ekki, hvað það á að þýða að fara að gera honum aðvart, þó að úr jörðu komi bein manna, sem ef til vill hafa dáið fyrir aðeins 50 –60 árum. Þar getur ekki verið um neinar fornmenjar að ræða. Þessi grein ætti að vera þannig, að sóknarnefndum væri gert að skyldu að koma beinum látinna manna í kirkjugarð undir eins og þau kæmu úr jörð. Ég vil sérstaklega beina því til hv.n., að hún athugi þessa gr. frv. og reyni að koma á öðruvísi skipulagi um niðurlagða kirkjugarða.

Frsm. (Jón Jónsson) Það má vel vera, að þörf sé á að athuga betur þessa gr., sem hv.þm. Snæf. minntist a. En með þessu frv. er þó gengið lengra í þessa átt en gert er í núgildandi lögum. Í frv. eru skýr ákvæði, hvað gera skuli í svona tilfellum, þó að það sé ef til vill nokkuð vafningasamt. Mér finnst alveg rétt, að fornmenjavörður sé látinn athuga svona leifar. Þær geta verið margra alda gamlar, og er því rétt, að hann athugi þær. Ég hygg, að ef röggsamlega er gengið að þessum málum, þurfi ekki langur tími að fara til þess að gera þeim aðvart, sem tekið er fram í frv., að þetta skuli vera tilkynnt. Ég þarf svo ekki að segja meira að svo stöddu, en hefi ekkert á móti því, að n. athugi þetta til 3. umr.

Frsm. (Halldór Stefánsson) Við flutning þessa máls og grg. þess hafa verið færðar fram ástæðurnar fyrir þessu frv. Frv. hefir nú verið athugað í n., og meiri hl. n. fallizt á það; en einn nefndarmanna var veikur og átti því engan þátt í afgreiðslu þess. Til athugunar í n. kom einnig annað frv. um sama efni að nokkru leyti, frá hv.þm. Ísaf., sem komið hafði fram siðar. Ber að skilja svo, að n. hafi með afgreiðslu þessa frv. einnig tekið afstöðu til frv. hv.þm. Ísaf. Þetta er í sjálfu sér ofureinfalt mál. Það eru einungis tvo atriði, sem tillit þarf að taka til: 1) Hvort rétt sé að setja í samfellda heild þau lagaákvæði, sem að þessu lúta. 2) Hvort rétt sé að festa gengisviðauka þann, sem fylgt hefir tolllogunum nú um hríð, til viðbótar frumtollinum. Gengisviðaukinn var lögfestur á þinginu 1924. Var það gert til þess að hamla nokkuð á móti rýrnun þeirri, sem þá var orðin á peningunum. Hann var settur til bráðabirgða, vegna þess, að ekki þótti sýnt, hvernig fara mundi um gengið og gildi peninganna. Hefir hann svo verið framlengdur alla tíð síðan. Nú má telja útsáð um það, að gengi krónunnar verði raskað frá því, sem nú er. Afstaða þingsins til gengismálsins er slík. Sýnist því rétt að festa gengisviðaukann í sjálfum lögunum og komast með því hjá, tvennskonar ákvörðunum um sama tollinn. Eins og ég gat um aðan, þá kom frv. hv.þm. Ósaf. til umtals í n. - þótt það frv. liggi ekki fyrir til umr. nú, þá eru þó meginrök þess svo tengd þessu frv., að vel má ræða þau í sambandi við það. Um það verður varla deilt, að tollar á óhófs- og munaðarvörum eru einhverjir sjálfsögðustu og réttlátustu tekjustofnarnir. Það er vegna þess, að svo má segja, að þann toll þurfi ekki aðrir að greiða en þeir, sem vilja. Þetta mun mega teljast alviðurkennt. Þess vegna var munaðarvaran sú vörutegund, sem fyrst var tolluð hér á landi sem viða annarsstaðar. Um réttmæti þessa tollstofns eru allir sammála. En um hitt hefir verið og er ágreiningur, hvað telja skuli munaðarvörur. Svo er það t. d. um kaffi og sykur. Sumir telja þær tegundir óhjákvæmilegar nauðsynjavörur. Það er að vísu satt, að þjóðin er nú búin að venja sig á mikla neyzlu á þessum vörum. En á það ber þó að líta, að áður fyrri hafði þjóðin nálega ekkert af þessum vörum að segja og lifði þá engu óheilbrigðara lifi en nú, heldur þvert á móti. - Ýmsir læknar halda því líka fram, að þó að sykur sé í sjálfu sér góð vara og næringarrík, þá sé þó ofnautn sykurs líkamanum skaðleg. Sykrið brennur í líkama mannsins líkt og áfengi, og þá sennilega með líkum verkunum á líkamann. Er þessi skoðun því sennileg. Ég skal þó eigi um þetta dæma til fullnustu. Í ritum Hagstofu Íslands er m. a. skýrsla um sykurnotkun landsmanna tæp síðastliðin 50 ár, eða frá 1880–1928. Fyrsta áratuginn af þessu tímabili var sykureyðslan 7–8 kg. á mann að meðaltali. Vitanlega var hún minni þar áður. Um aldamótin var hún orðin nál. 15 kg. 1928 var hún 38–39 kg. á mann. Af þessum tölum er það auðséð, að mikið af innfluttum sykri er notað sem óhófsvara. Og þótt sykur sé ríkur af næringarefnum, þá má fá sömu næringarefni í öðrum vörum á ódýrari hátt og hollari. Þegar hv.flm. hins frv. bar það fram, þá færði hann sem aðalástæðu fyrir því að lækka sykur og kaffitollinn, að sá tollur væri hærri, miðað við verðmæti, en tollur á skrautmunum. Þetta er rétt. Hv. flm. gat þess einnig og það með réttu, að tollur af kaffi og sykri væri hlutfallslega hærri nú en í fyrra. Þetta hvorttveggja er mjög eðlilegt, þar sem þetta eru þungatollar, sem verða hlutfallslega við verðið því hærri, sem varan, sem hann er lagður á, er lægri í verði. Um sykurtollinn var þetta athugað í mþn. árið 1928, reiknað út eftir verðlagning 1925. Eftir því var hann þá tæplega 30% af kaupverði. Að tollurinn er hlutfallslega hærri nú, sýnir einungis það, að sykur hefir lækkað í verði síðan. En sú er þó bót í máli, að eftir því sem kaupverðið er lægra, eftir því ætti að vera hægra fyrir neytendur að borga tollinn. Hann er einn og hinn sami. Þá vildi sami hv.þm. draga dár að því, hve óheyrilegt og fáránlegt það væri að hafa þessa tolla hærri, miðað við verðmæti, en t. d. á skrautgripum. Það er að vísu nokkuð til í þessu, út af fyrir sig, en ástæðan fyrir því að hafa ekki glysvörutollinn hærri er eingöngu sú, að hætt er við, að hærri tollun á þessum vörum bæri ekki tilætlaðan árangur til tekjuauka. Slíkur varningur er fyrirferðarlítill og auðvelt að koma honum undan skatti með ýmsum undanbrögðum. Ef tollurinn væri settur svo hátt, sem maklegt væri, þá myndi það freista manna um of til tollsvika, og tollurinn yrði ef til vill engu meiri, sem til skila kæmi. - Um kaffi- og sykurtollinn er öðru máli að gegna. Þar er um vöru að ræða, sem erfitt er að koma undan til tollgreiðslu, enda gefur bæði miklar og vissar tekjur, sem segja má, að þeir séu maklegir að greiða, sem nota þessar vörur óhóflega mikið. Ég vil þá líka benda hv.þm. á það, að samkv. frv. hans ætlast hann til, að sykurtollurinn verði 10 aurar á kg. sé nú byggt á útreikningum hans, þá er það þó 60–70% verðtollur, eins og verðlag er nú, nál. helmingi hærri en glysvörutollurinn, sem hann talaði mest um. Háðglósur hans til ámælis stj. og þeim öðrum, sem frv. fylgja, slá hann sjálfan líka. Þessi flekklausi maður í tolla- og skattamálum, sem þykist vera, leggur sjálfur til, að sykurtollurinn sé helmingi hærri en á skrautgripum, miðað við verðmæti ! Þetta með öðru sýnir, að hann flytur þetta frv. sitt og aðrar till. í þessum málum eingöngu til þess að veiða menn í hina veilu röksemdafærslu sína. Þá gerði hv.þm. samanburð við nágrannalöndin á þessum tollum og gat þess, að þeir væru hærri hér en þar, að undanteknu því, að sykurtollurinn er hærri í Noregi en hér. Þetta hefir í sjálfu sér litla þýðingu, þarfirnar eru misjafnar, ástæðurnar einnig og sjónarmiðin, og hvert ríki hagar þessu hjá sér eftir sínum ástæðum. Ég hefi áður minnzt á hina óhóflegu og ef til vill skaðlegu sykurneyzlu. Mér þykir geta komið til mála að tolla hann sérstaklega hátt, beinlínis til varúðar og varnaðar gegn hinni óhóflegu neyzlu. Tollur á kaffi og sykri er nú og eftir till. frv. eins og hann var fyrir stríð og hefir eiginlega dregizt aftur úr öðrum munaðarvörutollum, þar sem gengisviðaukinn hefir verið felldur niður á þessum vörum á einum tíma, sem hann er latinn haldast við á öðrum. Ég hefi þá stuttlega gert grein fyrir ástæðum fyrir till. frv. og leyfi ég mér að leggja til, að að þessari umr. lokinni, verði málinu vísað til 3. umr.

Héðinn Valdimarsson [óyfirl.]: Ég hefi verið veikur undanfarna daga og því ekki getað tekið þátt í afgreiðslu þessa máls. En ég geri ráð fyrir, að það geri ekki svo mikið til, því að það mun fyrir löngu hafa verið ákveðið, hvernig það færi hér í þinginu. Í fyrra voru Framsóknarfl. og Sjálfstæðsfl. sammála á móti Alþýðufl. Er það einkennilegt, að í máli, sem mest er um deilt í heiminum, skuli 2 stærstu flokkarnir vera algerlega sammála, svo, að ekki gengur hnífur á milli. Það eru svo sem ekki mikil deilumál í landinu, þegar fulltrúar þessara flokka eru á eitt sáttir um það, hvernig fara eigi með fjármálin. nú eru þeir fallnir í faðma hv. 1. þm. Skagf. og hv. 1. þm.N.--M. Við Alþýðflokksmenn látum okkur nægja að halda áfram stefnu okkar, að skattar fari eftir getu og gjaldþoli manna, en geti ekki verið ákveðnir eftir neyzlu á þessum og þessum vörutegundum. Ég hygg, að það muni verða barizt nú við næstu kosningar um þetta mál milli flokkanna, þó ekki milli Framsóknarfl. og Sjálfstæðisfl. Er þetta samband viðurstyggilegt. Að öðru leyti ætla ég ekki að tala um kaffi- og sykurtoll, en vona, að tækifæri gefist siðar til að tala um það.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Ég þarf ekki að eyða mörgum orðum til að sýna fram á, að bandalag er með Framsókn og Íhaldi í skattamálum. Ég get ekki neitað, að mér finnst sambúðin vera svo mjög áberandi, að hneykslun valdi. Faðmlögin voru svo heit, að nefndin flytti að afgreiða frv., þegar minni hl. var ekki við. Í öðru lagi finnst mér undarlegt, að þegar fyrir liggja 2 frv. um breytingu á tolllögum, þá skuli annað frv. vera afgreiði, en hins ekki getið að neinu. Í þessu sambandi vil ég spyrja hv. nefnd, hvort hún vilji veita frv. mínu afgreiðslu. Mér er nauðsyn á að vita þetta, því að fái frv. ekki afgreiðslu, þarf ég að vita það tímanlega, og úr því sem komið er, þó að sjálfsögðu æski ég annars, koma með brtt. við frv. stj. fyrir 3. umr. Ég veit ekki betur en að „æskumanna“ Íhaldsfálögin hér hafi gefið út stefnuskrá og eitt atriði í henni sé að afnema tolla. Samflokksmenn þeirra, sem að þessu frv. standa, eru ekki á því. Tolli á kaffi og sykri er ekki í neinu breytt. Hann mun vera um 100–120% af innkaupsverði. Ég minnist þess að hafa heyrt hv.frsm. segja, að slíkar vörutegundir væru vel fallnar til einkasölu, en því leggur hann það ekki til í stað tollhækkunar? Svo vill hv.frsm. halda því fram, að þessar vörur séu vel fallnar til að leggja á þær tolla, því að þetta séu munaðarvörur. Hann var að burðast við að færa rök fyrir þessu, og skal ég jata, að þess var heldur ekki vanþörf. Íslendingar, segir hann, hafa lifað öldum saman án kaffis og sykurs, þar af leiðandi eru það óþarfavörur: Ég held, að kol og olía hafi verið óþekkt á okkar frægu söguöld; það væri því eftir röksemdafærslu hv.þm. hreinasti óþarfi að flytja slíkt inn í landið. Ég tala nú ekki um mótora, það ætti blátt áfram að banna að flytja þá inn. Ekki notaði Ingólfur Arnarson eða Hjörleifur þá. Að færa slík rök sem þessi er að misbjóða virðingu þingsins. Það má eins vel leita til steinaldarinnar, eða enn lengra aftur í tímann. Það verður að lita á þann tíma, sem við lifum á. Ekki er allt óþarfi, sem ekki er bráðnauðsynlegt til að halda í mönnum lífinu. Það, sem hv.þm. telur óþarfa, er það sem veldur því, að mennirnir eru menn en ekki skepnur. Í því liggur menningin, að hagur manna batnar, kröfurnar verða stærri og fleiri. Hv. frsm. sagði, að læknum væri áhyggjuefni, hve mikið flyttist af sykri inn í landið, 3839 kg á mann. 1908, þegar hér var rætt um sykurtollinn, man ég ekki betur, en að 2 læknar, Guðm. Björnson, núverandi landlæknir og annar læknir til, stæðu upp og andmæltu sykurtollinum, því að sykur væri hrein og bein nauðsynjavara. Og sykur er ótvírætt nauðsynlegur öllum og sérstaklega fólki, sem lifir við fábreytt mataræði, en síður því, sem getur veitt sér fjölbreyttari mat. En nú má náttúrlega fá sykur úr öðrum efnum.

Ekki er það ódýrara

. Ég efast um, að þar fari hv.þm. með rétt mal. Hv. þm. sagði, að lítt væri takandi mark á hjali mínu, þar sem ég vildi hafa 10 aura sykurtoll og 40 aura kaffitoll. Ég flutti frv. mitt sem lítið spor í rétta átt, helt, að ef til vill væri hægt að fá þessa litlu lækkun. En ef ég flytti till. um lækkun niður í 1%, væri engin von til þess að fá meiri hl. í d. til þess að samþykkja það. Það er svo að skilja hjá hv.frsm. öðru hvoru, að tollar séu skammarlega háir. Ef hv.frsm. vill gera bandalag við mig um að lækka tolla, þá skal ég taka frv. mitt aftur. Ég verð að segja það, að þótt ekki sé um mikla upphæð að ræða, það munar um minna en að fá 230 þús. kr. lækkun. Í brtt. mínum er farið fram á lækkun, sem alls nemur 2 millj. Ég skal svo ekki orðlengja þetta meira. En ég vildi mælast til, að þessu frv. væri slátrað frá 3. umr. Vænti ég þess, að hv.frsm. láti þess getið, hvort nefndin hyggst að afgreiða mitt frv. eða ekki. Ég þarf að vita það strax.

Frsm. (Halldór Stefánsson) Mér kemur ekki á óvart, þótt hv.þm. Ísaf. sé ekki ánægður með afstöðu meiri hl. n. En ég sé ekki ástæðu til við þessa umr. að vera að halda hér uppi löngum almennum umræðum um tolla- og skattamál. Ég vil þá byrja á, til þess að gleyma ekki að svara því, sem hann spurði um, hvort n. hygist ekki að afgreiða frv. hans um þetta sama efni. Ég hefi þegar áður getið þess, að með því að afgreiða þetta frv., sem hér liggur fyrir, þá væri vitanlega með því tekin afstaða til hins málsins. Ég hefi eiginlega ekki getað gert mér ljóst, hvers vegna hv.þm. hefir borið till. sínar fram sem sérstakt frv., en ekki sem brtt. við þetta frv., því að málið liggur þannig fyrir, að það lá beint við fyrir hv.þm. að bera sínar till. í málinu fram sem brtt. við þetta frv. En vitanlega skal það vera óátalið af mér, hvaða leið hann hefir valið. Hv. þm. gat þess, að hann hefði orðið var við þær skoðanir hjá mér í einkasamtölum, að ég teldi hátollaðar vörur vel fallnar til einkasölu. Ég kannast við þetta og hefi synt það í verkinu með því að hafa orðið hv.þm. sammála um að bera fram frv. um einkasölu á tóbaki. En það vil ég taka fram jafnframt, að ég tel ekki allar hátollaðar vörur jafnvel fallnar til einkasölu. Það kom fram hjá báðum þeim hv.þm. sem töluðu hér á eftir mér, að þeir væru óánægðir með, að ekki var fallizt á þeirra afstöðu í þessum málum. Eins og þeim hafi þurft að koma það svo á óvart! Ég held, að í rauninni hafi þeim ekki komið það svo á óvart eins og þeir lata. Hv. þm. Ísaf. hefir fengið allnáin kynni af mínum skoðunum í þessum efnum. Þetta lýsir því aðeins gremju þeirra yfir því að hafa ekki yfir skoðunum annara að ráða. Út af ummælum þeirra um samvinnu Framsóknarfl. og Sjálfstæðisfl. í tolla- og skattamálum vil ég hjálpa upp á minni þeirra með því að benda þeim á, að við hv.þm. Ísaf. hofum þó orðið sammála um einstök frv. í skattamálum, sem ekki hafa aðrir orðið til þess að fallast á með okkur. Má þar nefna t. d. frv. um einkasölu á tóbaki, sem lá fyrir þinginu í fyrra. Þá skal ég geta þess, að ég hafði heiðurinn af því að afgreiða með hv.þm. Ísaf. eitt skattafrv., sem ekki hefir enn verið lagt fyrir Alþingi, en er í vörzlum. hæstv. stj.

Hvaða frv. er það?

. Það er frv. um verðhækkunarskatt. Annars þykir mér hv.þm. Ísaf. vera óþarflega gleyminn á það úr samvinnu okkar, sem var á betri veginn. Eins og ég hefi synt fram á, þá höfum við verið sammála í sumum þessum máum og í mörgum einstökum atriðum, og mætti hv.þm. minnast þess einnig.

Fjmrh. (Einar Árnason) Ég vil þakka hv.fjhn. fyrir fljóta og góða afgreiðslu þessa máls og jafnframt þeirra annara frv., sem næst eru á dagskránni og fylgja eiga þessu frv. Ég sé að öðru leyti ekki ástæðu til þess að blanda mér inn í þær deilur, sem spunnizt hafa um þetta mál hér í deildinni. Það er um tvær ólíkar stefnur að ræða, sem ekki verða samrýmdar að neinu verulegu leyti, og það verður að ráðast, hvor stefnan verður ofan á við afgreiðslu þessa máls hér í deildinni. Hv. þm. Ísaf. hefir sína sérstöku skoðun á þessu máli, og við því er ekkert að segja. En annars kom ekkert nýtt fram í ræðu hans, enda er þetta mál þrautrætt hér í deildinni, bæði fyrir fáum dögum og á fyrri þingum. Ég mun þess vegna ekki eyða tíma þingsins til þess að blanda mér inn í þær deilur frekar.

Magnús Guðmundsson [óyfirl.]: Mér þótti hv.þm. Ísaf. helzt til grimmur, er hann vildi láta slátra þessu frv. nú þegar. Ég held, að hann hafi ekki gert sér grein fyrir því, hver yrði afleiðingin af því, nefnilega, að þá yrðu tollarnir eins og þeir eru nú, það er að segja eins og þeir eru í frv. Hv. þm. lýsti yfir því, að hann flytti sitt frv. gegn samvizkunnar mótmælum. Getur hann þá ekki ímyndað sér, að svo kunni að vera um fleiri en hann, og menn neyðist til að leggja annað til þessara mála en það, sem þeir hefðu helzt kosið? Það eru fleiri tillit, sem taka þarf á þessum málum, en hæð skattanna; það verður líka að sjá ríkinu fyrir tekjum, en það er skylda okkar alþm., og þess vegna megum við ekki festa augun á því eingöngu, er snýr að gjaldendunum. Úr því að hv.þm. Ísaf. verður að nauðga sinni samvizku í þessum efnum, þá má hann vel skilja það, að fleiri geta verið nauðbeygðir til hins sama. Ég get sagt fyrir mitt leyti, að ég hefði mikinn hug á því að lækka tollana, ef ég teldi það framkvæmanlegt, en ríkissjóðurinn þolir það ekki.

Ef eitthvað kemur í staðinn

. Það er ekki einhlítt að benda á tekjuskatt, eignarskatt og þvílíkt, því að það nægir ekki ríkinu nema í einstöku góðærum ef til vill. Og það er alveg vist, að ef hv.þm. Ísaf. og hans flokkur bæri ábyrgð á fjármálum landsins, þá þyrði hann ekki að bera fram slíka till. Það hefir sýnt sig, að jafnaðarmenn annara landa halda ekki fast í þau princip, sem þeir fylgdu áður í skattamálum, eftir að þeir komast til valda. Beygðir af nauðsyn hafa þeir orðið að þverbrjóta sín fyrri loforð og sínar meginreglur í skattamálum. Og ég get ekki séð, að ríkið þoli verulega lækkun tolla og skatta, eins og fjármálum þess er nú komið.

Ef seð er fyrir öðru á móti

. Ég kalla það ekki, þótt bent sé á að leggja mörg hundruð prócent toll á gull og gimsteina, sem flutt er inn í landið. Vitanlega er sjálfsagt að lækka tollana, ef það er unnt, en þess ber jafnframt að gæta, að okkar þjóðfélag er á því stigi, að brýn nauðsyn er á því að leggja sem mest í verklegar framkvæmdir og umbætur, og þess vegna verður að velja á milli, hvort leggja á höfuðaherzlu á verklegar framkvæmdir eða lækka tollana, sem hvorttveggja er nauðsynlegt og æskilegt, en ekki samrýmanlegt í senn. Það má vel vera, að sú stefna verði ofan á, að draga úr opinberum framkvæmdum í framtíðinni, en þá þótti mér undarlega við bregða, ef það yrðu jafnaðarmenn, sem réðu í landinu þá og tækju upp þá stefnu. Sjálfstæðismenn hafa sýnt það í verkinu, að þeir vilja lækka tolla og skatta, þegar tækifæri gefst til þess, og nægir að benda á lækkunina 1926, þegar núverandi sjálfstæðismenn fóru með völd. Hv. þm. Ísaf. hefir gert mikið úr þessum 5 aura mun á sykurtollinum í hans frv. og frv. stjórnarinnar. Það munar að vísu dálitlu, 21/2 eyri á hverju pundi, en þó er það ekki meira en svo, að verðsveiflurnar frá ári til árs nema oft miklu meiru. Það var helzt á hv.þm. að skilja, að honum stæði nokkur ógn af hinum myndarlega og sívaxandi félagsskap ungra sjálfstæðismanna hér í Reykjavík. Ég get vel skilið, að honum komi það ekki vel, enda býst ég við, að bað verði nokkur bið á því, að honum takist að veiða þessa ungu menn, sem bundizt hafa öflugum samtökum undir merki Sjálfstæðisflokksins.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Því fer fjarri, að mér sé í nöp við þessa hreyfingu ungra íhaldsmanna í Reykjavík. Þeir virðast þó vera mun skárri en þeir eldri, t. d. hv. 1. þm. Skagf.; enda er þá að vísu ekki langt til jafnað. Hitt þótti mér dálitið kynlegt, að hafa lækkun tolla á stefnuskrá sinni, en ætla að ná því takmarki með því að styðja Íhaldsflokkinn! Í þessu felst barnaleg mótsögn, því að Íhaldsflokkurinn berst fyrir háu tollunum, eins og kunnugt er. Annars skal ég engum getum að því leiða, hvernig á þessu stendur; það er kannske innanheimilismál, sem ég hefi ekki leyfi til að blanda mér inn í. Ég get ekki þakkað hv.frsm. meiri hl. svör hans viðvíkjandi mínu frv. Hann sagði, að það væri afgreitt með nál. Því næst spurði hann hv í ég hefði ekki komið fram með brtt. við þetta frv., í stað þess að flytja sérstakt frv. Þetta finnst mér undarlega spurt, því að þeirra frv. gengur einungis út á að lögfesta gengisviðaukann, en í mínu frv. er ekkert slíkt, heldur er þar um gagngerða breyting að ræða á núgildandi lögum. Hv. frsm. sagði, að mér hefði ekki þurft að koma á óvart afstaða hans til þessa máls. Nei, vissulega ekki. Ég hafði aldrei efazt um afstöðu hans né hv. 1. þm. Skagf., þar sem þeir sömdu þetta frv. saman. Þessi orð hv.frsm. eru alveg út í bláinn. Þá reyndi hv.frsm. meiri hl. að mótmæla því, að faðmlög Íhalds og Framsóknar í þessu máli væru eins innileg og ég heldi. Hann sagðist hafa flutt með mér frv. um einkasölu á tóbaki í fyrra, sem hefði fengið slæmar viðtökur. Sömuleiðis höfum við samið frv. um verðhækkunarskatt, en það hefir ekki fundið náð fyrir augum hæstv. fjmrh., enda þótt hann hafi tekið tollafrv. meiri hl. skattamálanefndarinnar upp á sína arma. En þessar röksemdir hv.frsm. sanna ekkert. Hæstv. fjmrh. hefir nú sagt það, sem á vantaði hjá mér til sönnunar því, að stefna Íhalds og Framsóknar í skattamálum sé hin sama. Hann lét svo um mælt, að hér væri aðeins um tvær stefnur að ræða, og á hann þar vitanlega við stefnu okkar jafnaðarmanna, að taka sem mest með beinum sköttum á arði og eignum, og hinsvegar stefnu íhaldsmanna, að taka sem mest með tollum nauðsynja. Stærsti flokkur þingsins, stjórnarflokkurinn, virðist í rauninni enga stefnu hafa, og hefir hér á þingi tekið upp stefnu íhaldsmanna í skattamálum. Þessu hefi ég jafnan haldið fram, og þetta er nú fullsannað með yfirlýsing hæstv. fjmrh. Hv. 1. þm. Skagf. þótti ég grimmur, að vilja láta lóga þessu frv. nú þegar. Ég get nú ekki talið það neina sérstaka grimmd, og sízt umfram maklegleika. Stundum kemur það fyrir, að frv. eru felld frá 2. umr., en þessu frv. hefir þó verið leyft að ganga til 2. umr., og vona ég, að þar með sé saga þess á enda. Það er skakkt, að þetta frv. breyti engu frá því sem nú er, eins og hv. 1. þm. Skagf. hélt fram. Með þessu frv. er verið að lögfesta gengisviðaukann, sem annars fellur niður í árslok 1931. Hv. 1. þm. Skagf. talaði um samvizkubit sitt vegna sinna afskipta af skattamálum. Ég vil ekki bera brigður á það, að hann segi þar satt frá, en mikið má vesalings maðurinn hafa kvalizt af samvizkubiti öll þessi ár, sem hann hefir setið á þingi. En harla lítið hefir hann skipazt við samvizkunnar átölur, og hlýtur samvizkubit hans því að vera orðið krónískt fyrir löngu. Hv. þm. talaði mikið um það, hversu illt það væri að þurfa að leggja svona mikið á nauðsynjavörur almennings, en hjá því yrði ekki komizt, því að ríkið vantaði fé. En hv.þm. neitar að sjá, að bent hefir verið á aðrar leiðir til þess að afla sömu tekna. Ef frv. mín um tekju-og eignarskatt verða samþ., bætist ríkissjóði minnst 1 millj. kr. tekjur árlega. Að vísu getur tekjuskatturinn munað nokkru frá ári til árs, en fasteignaskatturinn er þrautviss og litlum breyt. háður frá ári til árs, nema þá í hækkunaráttina. Hv. þm. hélt því fram, að þar, sem jafnaðarmenn hefðu komizt til valda erlendis, hefðu þeir jafnan brugðizt fyrri kenningum sínum í skattamálum. Hér fer hv.þm. með fleipur eitt. Hvaða land getur hv.þm. bent á, þar sem jafnaðarmenn eru í hreinum meiri hluta, annað. en Rússland? En í Rússlandi eru engir tollar.

Eru það þá jafnaðarmenn, sem raða í Rússlandi?

Heimskulega spurt. Þar ráð kommúnistar. En tollana hafa þeir afnumið engu að síður. Slíkt er til eftirbreytni. Ágreiningur jafnaðarmanna og kommúnista er eigi um skattamál. Annars veit hv.þm. það, að þar sem jafnaðarmenn hafa komizt í stjórn, hafa þeir alstaðar beitt sér fyrir lækkun tolla, t. d. í Danmörku, Englandi og Svíþjóð. Í Noregi hafa þeir verið við völd einungis eina viku, og engu áorkað fyrir þá sök. Annars væri gott, ef hv.þm. vildi sanna mál sitt með dæmum, heldur en fleipra með staðlausa stafi um þessa hluti. Loks sagði hv.þm., að ég legði mikið upp úr þessum 5 aura mun á sykurtollinum. En það eru ekki 5 aurar heldur a. m. k. 230 þús. kr. á ári, sem hér er um að tefla. Auk þess má bæta við 25% álagning verzlana, og verða þetta þá yfir 300 þús. kr. á ári, eða 15 kr. á meðalheimili í landinu, en miklu meira á þau heimili, þar sem lítið er um mjólk og mjólkurafurðir. En muni almenning ekki mikið um þetta, þá munar ríkið því minna um það. Annars væri það eðlilegastur samanburður, hvort réttlatara væri og hagfelldara að taka þessar 230 þús. kr. á þennan hátt eða t. d. með því að koma á einkasölu á tóbaki og eldspýtum og taka sömu upphæð sem heildsölugróða af þeim vörutegundum og létta skattinum á nauðsynjum fólksins sem því nemur.

Magnús Guðmundsson [óyfirl.]: Það er allsendis rangt hjá hv.þm. Ísaf., að sjálfstæðismenn vilji alltaf hækka tollana; reynslan mælir á móti þessu, enda eru þetta staðlaus ósannindi. Hitt er alveg rétt, að við höfum fulla meðvitund um það, að skaffa þarf fé í ríkissjóðinn, og enda þótt við viljum jafnan átelja óskynsamlega meðferð opinberra fjármuna, þá þýðir ekki að neita um að útvega það fé, sem nauðsynlega þarf. Þá var hv.þm. að tala um samvizkubit mitt og fór þar með rangfærslur að vanda. Ég hafði aðeins sagt það, að ég vildi, að skattar og tollar væru lægri en nú er, og var þetta mælt af fullri hreinskilni og alvöru. Annars skiptir mig engu, hvað hv.þm. nefnir það, er menn eru hreinskilnir; má vera, að hann hefði gott af að temja sér þá list meira en hann virðist hafa gert til þessa. Ég lít svo á, að þess sé enginn kostur að afnema tolla að fullu, eins og hv.þm. Ísaf. vildi helzt. En mér virðist eftir atvikum réttast að fara meðalveginn í þessum sökum, og hafa bæði tolla og skatta samtímis, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir. Ég sé ekki aðra heppilegri leið, þar sem betur sé tekið tillit til þarfa ríkisins og getu einstaklinganna í senn. Hitt er annað mál, hvað væri æskilegast; við verðum að beygja okkur fyrir staðreyndunum. Hv. þm. Ísaf. viðurkenndi um daginn, að tekju- og eignarskatturinn væri hærri hér á landi en í öðrum löndum álfunnar, að þeim löndum undanteknum, sem tóku þátt í heimsstyrjöldinni. Þó hafa jafnaðarmenn haft mikil völd víða, t. d. hafa þeir verið við stjórn í tveim af Norðurlöndunum, en alls ekkert gert til þess að fá skattana hækkaða, nema í Danmörku, þar sem eignarskatturinn var hækkaður örlítið í fyrra. Það er þess vegna auðsætt, að hv.þm. Ísaf. er meira í ætt við þá rússnesku en flokksbræður sína á Norðurlöndum. Ég efast um, að þm. jafnaðarmanna í Danmörku viðurkenni, að ekkert beri á milli sócialdemokrata og bolsjevika í Rússlandi nema aðferðin til að ná markinu, því að engir flokkar berast meir á banaspjót í Danmörku en þeir.  Hv. þm. Ísaf. þykist hafa fundið lífselíxir í því að hækka fasteignaskattinn. Ég skal viðurkenna, að hann hefir þennan kost, að hann er innheimtur, meðan fasteignirnar eru óseldar. En svo lengi má halda áfram að hækka hann, að ríkið verði að fara að taka jarðir og hús upp í skattinn. Þá er alveg að því komið, að ríkið taki allar jarðir undir sig. Það er auðvitað það, sem hv.þm. Ísaf. vill. Hann hefir ekki dregið dul á það, jafnvel ekki á fundum í sveitum. Þetta er byrjunin á stafrófi hans. En ég er hræddur um, að ef bændur væru spurðir að, hvort þeir vildu heldur hafa kaffi- og sykurtoll eða gjalda háan skatt af jörðum sínum, þá mundu þeir svara, að þeir vildu heldur hafa það eins og það er. Því að þessi kenning hv.þm. hefir verið sein að vinna fylgi þeirra.

Alltaf að aukast

. Já, það hefir kannske verið einn í fyrra, en tveir núna, svo að aukningin er 100%. sízt væri heldur furða, þó að þeir væru tregir, því að fyrir 1000 árum var annar Haraldur, sem vildi taka af þeim jarðir þeirra og gera þá þannig ánauðuga, en þeir vildu heldur flýja hingað út í eyðisker, sem þeir þá kölluðu Ísland, þegar búið var að taka af þeim eignarréttinn. Það má vel vera, að hv.þm. Ísaf. ætli að ná sama valdi og nafni hans í Noregi, en þá held ég, að íslenzkum bændum sé illa úr ætt skotið, ef þeir láta sér það lynda að vera þannig sviptir sínum forna rétti.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Hv. 1. þm. Skagf. sagði það rangt, að Íhaldsflokkurinn vildi hækka tolla. Ég skil ekkert í þessu. Ég veit ekki betur en að það sé margauglýst stefna Íhaldsflokksins að afla tekna sem allra mest með tollum til þess að hlífa eignum manna og háum tekjum. Það er því alrangt eða a. m. k. villandi, þegar hv.þm. talar í einu um háa skatta og tolla. Því hærri sem tollarnir eru, þeim mun lægri geta beinu skattarnir verið, því að ef hrúgað er sem mestu á innfluttar vörur, er að mestu hægt að komast hjá að leggja á eignir og tekjur. Hér er því bara verið að villa á sér heimildir. Hv. þm. sagði, að útlendir jafnaðarmenn hafi engar tilraunir gert til að hækka beina skatta. Mig furðar á þessu, því að ég veit ekki betur en að breytingar á sköttunum í þá átt hafi alstaðar í nálægum löndum verið bornar fram af jafnaðarmönnum. Svo var það í Danmörku, Svíþjóð og Englandi. Íhaldsflokkurinn lækkaði skatt á stóreignamönnum síðast þegar hann var við völd í Danmörku um nokkrar millj. króna og sömu millj. voru þá dregnar af þeim styrk, sem öryrkjum og gamalmennum hafði verið veittur. Þegar jafnaðarmannastjórnin kom, var það hennar fyrsta verk að hækka ellistyrkinn og bæta aftur um öryrkjalögin. Ég þori ekki að fullyrða, hvort hún hefir enn komið fram frv. sínum um hækkun á tekjuskattinum. - Þetta snertir að vísu ekki toll á kaffi og sykri, en full þörf er að tala við hv. 1. þm. Skagf. um það síðar. Hv. þm. hélt, að með fasteignaskattinum hlytu jarðirnar að verða teknar af bændum. Auðvitað má fleygja svona fullyrðingum fram. Skattur af jörðum yrði eftir mínu frv. 0,8% af matsverði. Ég verð að segja, að þá er ættjarðarðarást og frelsisþrá okkar ágætu „sjálfstæðismanna“ mjög farin að þynnast, ef þeir flýja land vegna þess skatts, þegar þeir fá par að auki linun á tolli sem því svarar. Hinsvegar vil ég ekki draga dul á þá skoðun mína, að bezt sé, að jarðir séu ríkiseign, og að ýmsir menn, jafnvel í kjördæmi hv.þm., séu einnig á þeirri skoðun.

Jóhann Jósefsson Ég ætla ekki að blanda mér inn í deilur milli þeirra manna, sem sæti áttu í mþn. í tolla- og skattamálum. Ég vildi aðeins leiðrétta ummáli hv.þm. Ísaf. um stefnuskrá félags ungra sjálfstæðismann, að þar stæði, að þeir vildu hækka óbeina skatta, sem kæmi niður á neyzluvörum, og ætluðu að ná takmarki sínu með samvinnu við Sjálfstæðisflokkinn. Það er sjálfsagt stefnuskrá félagsins Heimdalls, sem hv.þm. á við. En þótt stefnuskráin sé ýtarleg, er ekki vikið einu einasta orði að þessu, að ungir sjálfstæðismenn vilji skattleggja neyzluvörur, né neina vörutegund sérstaklega. Ég vildi leiðrétta þessi ummæli, þó að hér sé raunar ekki um neitt saknæmt að ræða, þó að þetta hefði staðið í stefnuskránni eða eitthvað, sem hv.þm. hefði getað lagt út þannig, en ummælin eru óviðkunnanleg, þegar þau eiga sér engan stað. Hv. þm. þyrfti að kynna sér stefnuskrána betur en í þetta sinn, áður en hann talar næst um stefnuskrár eldri og yngri sjálfstæðismanna.

Magnús Guðmundsson Hv. þm. Ísaf. sagði, að alstaðar hefðu þm. jafnaðarmanna komið á tekju- og eignarskatti. En rétt áður var hann búinn að segja, að hvergi hefðu þeir komizt í meiri hluta svo að þeir gætu komið málum sínum fram. Tekju- og eignarskattur á sér miklu lengri sögu. Það var ég, sem hér á landi flutti fyrst frv. um hann 1921, og þá fyrst var sá skattur lögleiddur hér. Þó að ég sé vinur hans að vissu marki, sé ég þá galla, sem honum fylgja; hann má ekki ná nema vissu hámarki. Hv. þm. hélt, að bændur mundu ekki flýja, þó að 80 aura skattur væri lagður á hverjar 100 kr. jarðarverðs. Ég sagði aðeins, að hvaða marki sá skattur leiddi, og það er eins gott að koma í veg fyrir það strax eins og síðar. - Sé ég svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um málið.

Frsm. (Halldór Stefánsson) Um þetta mál er sama að segja og um síðasta frv. (breyt. á l. um aukatekjur ríkissjóðs), að í því felst sú breyting ein - að kalla má - að festa gengisviðaukann. Jafnframt eru lögin, sem snerta þetta gjald, tekin saman í eina heild. Ég legg til, að frv. gangi sem greiðast til 3. umr.

Jóhann Jósefsson Á síðasta þingi var, eins og hv.þdm. er kunnugt, komið fram með till. til þál. um miðunarvita frá sjútvn. þessarar deildar, og hljóðaði hún svo, með leyfi hæstv. forseta: „Neðri deild Alþingis ályktar að skora á ríkisstjórnina að láta rannsókn fram fara um hentuga staði og stærð miðunarvita á ströndum landsins og undirbúa framhaldandi byggingu þeirra ásamt vantandi ljósvitum, svo sem fært þykir og vitagjald hrekkur til, meðan á byggingu stendur“. Það varð að samkomulagi á 85. fundi þessarar deildar, að till. var ekki borin undir atkv., með því að hæstv.atvmrh. lofaði að taka vilja n. til greina jafnt og ef till. hefði verið samþ. af deildinni. Hann hefir líka gert það og skipað n. til að rannsaka þessi mál. Áttu sæti í henni Pálmi Loftsson útgerðarstjóri ríkisins, Halldór Kr. Þorsteinsson skipstjóri, Þorsteinn Þorsteinsson skipstjóri, Guðmundur Jónsson skipstjóri og Kristján Bergsson forseti Fiskifélags Íslands, og auk þess var Th. Krabbe vitamálastjóri að sjálfsögðu í nefndinni, og var hann formaður hennar. Þessi n. hefir nú lokið störfum og gert till. í frv. formi viðvíkjandi þessum málum, sem þál. snýst um. En nú ber svo við, að hæstv. stj. leggur hér fram frv. það um vitagjald, sem hér er á dagskrá, en hefir ekki lagt fyrir þingið það frv., sem mþn. samdi. Hinsvegar hefir vitamálastjóri sem formaður n. sent sjútvn. sitt álit og frv. n. Ég skal nú ekki segja, hvað fyrir þessu erindi n. liggur. Sjútvn. hefir ekki ennþá tekið afstöðu til frv. En mér þykir það hálfundarlegt, eins sammála og stj. og þing virtist í fyrra, að nú, þegar n. hefir verið sett til að athuga málið og hefir lokið verki sínu, þá skuli vera lagt fram annað frv. um nátengt mál, en ekki minnzt á frv. n. um þetta mikla áhugamáefni þingsins. Ég segi áhugamálefni, því að mjög sterkar raddir hafa komið um það, að í raun og veru ætti að verja öllu vitagjaldinu til að byggja nýja vita og halda þeim við. Margir þm. hafa borið mikinn áhuga fyrir því, að reistir væru fleiri nýir vitar en átt hefir sér stað á undanförnum árum, og sérstaklega, að svokölluðum miðunarvitum væri komið upp. Og það var sérstaklega með þá fyrir augum, að sjútvn. fór fram á, að skipuð væri þessi n. skipstjóra og annara sérfróðra manna. Hv. frsm. taldi, að hér væri ekki gerð önnur veruleg breyt. en sú, að gengisviðaukinn væri lögfestur. Eftir því ætti ekki frv. n. um vitamálin að þurfa að rekast neitt á þetta stjfrv. Ég minntist á, að það væri álit margra, að vitagjaldinu öllu bæri að verja til viðhalds og bygginga nýrra vita. Og því hefir líka verið haldið fram, að gjaldið væri svo hatt, að við gætum varla varið það fyrir erlendum skipaeigendum, nema því væri öllu varið til að auka öryggi skipanna. Ég er á þessari skoðun, og þegar ég athuga þetta frv., sem samið er af meiri hl. mþn. í tolla- og skattamálum, sé ég ekki betur en þeirri stefnu sé haldið fram og að með frv. sé því sem næst slegið föstu, að vitagjaldinu skuli varið til öryggis fyrir skipin, því að 1. gr. byrjar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Fyrir hvert skip, sem hefir fullkomið þilfar eða gangvel og tekur höfn hér á landi eða haldið er úti frá landinu, skal greiða gjald til vita, sjómerkja og til mælinga siglingaleiðum“ o. s. frv. En í lögunum eins og þeim var seinast breytt 1911 er svo komizt að orði: „Skal greiða vitagjald“, og ekki sagt nánar, til hvers það gangi. Ég tel því, að með nafnbreyt. l. sé fallizt á þá almennu skoðun, að vitagjaldinu eigi að verja til byggingar og viðhalds vita og öðru þar að lútandi. Ég drap áðan á frv. það, sem komið er frá mþn. eða vitamálaskrifstofunni og nú er komið til sjútvn. Ég get ekki séð neinn stefnumun í því og þessu frv. um ráðstöfun teknanna. Og þótt frv. það komi fram frá n., þá get ég ekki séð, að neinn árekstur þurfi að verða milli þess og þessa frv.

Frsm. (Halldór Stefánsson) Ég get engar upplýsingar gefið um frv. það um vita, sem hv. þm Vestm. talaði um. Enda mun hann ekki hafa ætlazt til þess. - En út af því, að rætt hefir verið um það, til hvers vitagjaldinu ætti að verja, þá liggur það í nafninu sjálfu, að það á einkum að ganga til vitamála. Þó er þetta ekki alveg einskorðað, því í frv. er svo ákveðið - og eins er það í gildandi lögum - að gjaldið falli til ríkissjóðs, en ekki ákveðið, að það leggist í sérstakan sjóð. Ég kannast við það frá fyrri þingum, að borizt hafa kvartanir frá útlendingum um það, að vitagjaldið væri hátt. En þeir munu þó hafa sætt sig við það, þegar þeir fengu að vita, að gjaldinu er öllu varið til þess að gera siglingaleiðir öruggari. Enda er það í raun og veru svo, að þótt þetta sé ekki lagalega bundið, þá er það í hugum allra, að gjaldinu beri að verja á þennan hátt. Í frv. þetta hefir því verið bætt, að gjaldinu megi verja til að gera sjómerki og mælingar á siglingaleiðum. Kemur það skipum engu siður að gagni en vitarnir. Mér er ekki vel ljóst, hvernig hlutföllin á milli vitagjalds og kostnaðar við vita o. þ. h. hefir verið áður. En samkv. LR 1929, þá hafa vitagjöldin það ár verið áætluð kr. 320 þús., en hafa orðið kr. 470 þús. Til útgjalda við vita var áætlað sama ár kr. 265 þús., en þau útgjöld urðu kr. 326 þús., eða lítið eitt hærri en tekjurnar voru áætlaðar. - ég hefi ekki athugað fleiri ár og skal því ekki um það dæma að svo stöddu, hvernig heildarhlutföllin hafa orðið.

Sveinn Ólafsson Það eru aðeins örfá orð, er ég vildi segja út af ræðu hv.þm. Vestm. Hann virðist furða sig á því, að þetta frv. var borið fram, en ekki frv. frá vitamálan, En þetta er ekkert undarlegt. Hennar frv. kom ekki í ljós fyrr en á þingsetningardegi og þess vegna of seint til að verða stjfrv. Hitt frv., það sem hér liggur fyrir, var aftur á móti tilbúið löngu áður og lagt fram fyrsta dag þingsins. Ég vil hér staðhæfa, að ekki sé um neinn árekstur milli þessara tveggja frv. að ræða. Að vísu er frv. mþn. víðtækara, þar sem það lýtur að stjórn og framkvæmd vitamálanna, en hér er um einfold skattalög að ræða. Ég vil út af þeim ummælum, að verja beri vitagjaldinu í þágu vitanna og annara umbóta á siglingaleiðum, upplýsa það, að í skýrslu um þetta efni, sem nær frá 1879–1929, sest, að þótt upphæð vitagjalds og kostnaður af vitabyggingum og rekstri vita standist ekki á endum öll árin, þá hefir þó verið varið meiru fé til vita önnur ár en vitagj. nemur. Heildarútkoman verður því sú, að öllu vitagjaldinu á þessu tímabili hefir verið varið í þarfir vitanna, og þó nokkru betur. Umkvörtun um notkun vitagjaldsins til annara ríkisþarfa en vitanna, sem að vísu hefir heyrzt af vörum útlendra farmanna, er því með öllu óréttmæt. Ég taldi einmitt ástæðu til að minna á þetta vegna þeirra óréttmætu umkvartana, sem þinginu hafa borizt um þetta efni. Ég sé svo ekki ástæðu til að segja fleira. Ég vona, að frv. þetta fái góðar undirtektir og að hv.þm. skilji, að það er ekki á neinn veg til fyrirstöðu því, að frv. mþn. í vitamálum geti fengið afgreiðslu á þessu þingi.

Pétur Ottesen Hafi nokkur verið í vafa um það áður, að vitagjaldið ætti einvörðungu að ganga til bygginga vita, umsjónar og hirðingar þeirra, þá hlýtur sá vafi algerlega að vera á burtu rekinn með þessu frv. Í því stendur, að gjald þetta skuli greiða til vita, sjóomerkja og mælinga siglingaleiða. Þetta tekur af allan vafa um það, að vitagjaldið má ekki nota til annara hluta en þessara. Þau atriði, sem upp eru talin, miða öll að því að gera siglingar hér við land öruggari. Hv. 1. þm. S.-M. gat um, að þær kvartanir, sem hefðu borizt um það, að vitagjaldinu væri ekki varið samkv. tilgangi sínum, væru ekki réttmætar. - Ég vil ekki rengja það, að sú skýrsla, er hann vísaði til, sé rétt. Hinsvegar er vist, að það er siður en svo, að þessu gjaldi hafi verið varið á þennan hátt til fulls síðustu árin. Þannig var vitagjaldið 1927 kr. 374902.00. En vitabyggingar, sjómerki, sæluhús o. fl. þar að lútandi kostuðu það ár kr. 322805.00. Mismunur það ár var því um 50 þús. kr. 1928 var vitagjaldið 494340 kr., en gjöldin það ár 246689 kr. Eftir upplýsingum hv.frsm. var vitagjaldið 1929 470 þús. kr., en gjöldin það ár 326 þús. kr. Ég hefi ekki athugað það í frárl.ræðu hæstv. fjmrh., hverju þetta hefir numið 1930. En um samanburð síðustu þriggja áranna þar á undan er það að segja, að með breyttri löggjöf verður það ljóst, að framkvæmdirnar á þessu sviði verða að vera meiri en þau arin. Það er náttúrlega gott að heyra, hvað hv.frsm. segir um þetta atriði. Í grg. frv. er ekki neitt fast ákveðið um þetta. En skýlaus ákvæði frv. upphefja vitanlega grg., ef ekki ber saman.

Frsm. (Halldór Stefánsson) Mér skildist það á hv.þm. Borgf., að hann líti svo á, að n. hefði haft það fyrir augum að breyta allverulega til um ráðstöfun vitagjaldsins. Vegna þess skilnings vil ég upplýsa hv.þm. um það, að það var ekki meining n. að gera nokkrar verulegar breyt. á þeim ákvæðum, sem þar um giltu. Hið mismunandi orðalag í 1. „vitagjald“ og í frv. „gjald til vita“ þýðir eitt og hið sama. í frv. er aðeins bætt við því, að gjaldið er ætlað einnig til að standa straum af kostnaði til sjómerkja og mælinga á siglingaleiðum. Fyrirsögn þessa frv. er: „Um vitagjald o. fl.“. Er það gert til skýringar á því, að ekki er ætlazt til, að allt gjaldið gangi til vita. Í 2. gr. frv. segir, að gjaldið renni í ríkissjóð. Ef meiningin væri sú, að einskorða það, að gjald þetta rynni allt til vitanna, þá væri það látið renna í sérstakan sjóð, er kostnaður af byggingu og viðhaldi vitanna væri greiddur úr. En nú er það svo, að til þessa tíma hefir meira en öllu vitagjaldinu verið varið til kostnaðar við vita. Hafa því hvorki útlendingar né aðrir ástæðu til að kvarta yfir meðferð gjaldsins. Hitt hefir vitanlega ekkert að segja, þótt framkvæmdir einstakra ára verði mismunandi, stundum meiri, stundum minni en vitagjaldið. Það getur allt jafnað sig. Gjaldið rennur í ríkissjóð og er tekið úr honum aftur. Og framkvæmdirnar er ófært að hnitmiða svo, að tekjur og gjöld hvers árs standist nákvæmlega á.

Pétur Ottesen Ég veit ekki, hve skýrsla sú nær langt, sem hv. 1. þm. S.-M. var með.

hún nær til 1928

. Síðan eru þá liðin tvö ár, og fyrra árið a. m. k. var vitagjaldinu ekki öllu varið á þennan hátt. Ekki svipað því. Ég get ekki fallizt á þá skoðun hv.frsm., að ekki sé talsverður eðlismunur á orðunum „vitagjald“ eða „gjald til vita“ o. s. frv., enda þótt gjaldið í báðum tilfellum renni í ríkissjóðinn. Með orðunum „gjald til vita“ hlýtur meiningin að vera sú, að þessu gjaldi eigi einungis að verja til vita og annars þess, sem þar er talið og er sama eðlis. Þó að vitagjaldið sé innheimt með öðrum tekjum ríkissjóðs og renni inn í ríkissjóðinn, þá er alveg jafnréttmætt að ákveða það, að því skuli öllu varið á þennan sérstaka hátt, og eftir orðalagi frv. eins og það er nú, þá er þar tvímælalaust svo fyrir mælt, að þessu gjaldi skuli öllu verja á þennan hátt. Ég held því ekki fram, að árlegar framkvæmdir eiði endilega að miða við upphæð vitagjaldsins t. d. næsta ár á undan. Það getur verið fyllilega réttmætt að verja eitt ár meira, en annað ár minna til þessara framkvæmda. Það fer eftir því, hvað hagkvæmast kann að þykja á hverjum tíma, hvernig þeim framkvæmdum er hattað, sem unnið er að. En þess ber að gæta, þegar öllu er á botninn hvolft, að þá sé a. m. k. öllu vitagjaldinu varið til þessara hluta.

Frsm. (Halldór Stefánsson) Ég skil ekki vel, hvað um er deilt, né heldur hvers vegna hv.þm. Borgf. er svona óánægður. - Ég vil undirstrika það, sem ég sagði aðan, að meiri hl. mþn. í tolla- og skattamálum, sem afgreiddi málið til stj., ætlaði engu að breyta í frv. öðru en því, sem ég hefi þegar tekið fram. „Gjald til vita“ og „vitagjald“ þýðir vitanlega alveg hið sama. Aðeins hefir verið bætt við, að gjaldið skuli líka ganga til sjómerkja og til mælinga á siglingaleiðum.

Pétur Ottesen Ég vil aðeins skýra, í hverju munurinn liggur. Nú eru vitarnir ákveðinn gjaldstofn. Í núgildandi lögum og í þessu frv. eru vitarnir ákveðinn gjaldstofn, þannig, að í skjóli þeirra er vitagjaldið á lagt, en með þessu frv. er það auk þess ákveðið, hvernig vitagjaldinu skuli verja, að því sé varið á þennan ákveðna hátt. Þessi er breytingin.

Flm. (Jón Ólafsson) Þetta mál fer að verða kunnugt í þessari hv.þd. Er það borið fram hér í þriðja sinn, og búast má við, ef það fær ekki þá afgreiðslu nú, sem til var ætlazt, að það verði áfram gestur hér. Af því langt er orðið síðan það var fyrst flutt hér, þá má vera, að sumir séu búnir að gleyma gangi þess, og er því rétt að rifja hann lítillega upp. Árin 1925 og 1926 var vaknaður talsverður áhugi hér í bæ fyrir því að leiða heitt vatn frá laugunum inn í bæinn, til að hita hús og nota afganginn til að hita sundlaug. Um þetta mál voru nokkuð skiptar skoðanir, aðallega fyrir það, að bæði mér og ýmsum öðrum var það ljóst, að töluverður stofnkostnaður mundi að þessu verða fyrir bæjarsjóðinn. Það var því nokkuð dauft yfir þessu máli, þangað til hæstv. núv. dómsmrh. á þinginu 1928 bar fram frv. um sundhöll í Reykjavík. Í þessu frv. er gert ráð fyrir því, að ríkissjóður leggi til helming stofnkostnaðar byggingarinnar, þó ekki yfir 100 þús. kr., en það var af því, að þá lá fyrir teikning og áætlun frá húsameistara ríkisins, og eftir henni var kostnaðurinn talinn 200 þús. kr. Þegar málið kemur svo til menntmn., setur hún inn í frv., að það skuli áskilið, að stj. samþykki áætlun og lýsingu sundhallarinnar. Þar með var búið að slá niður að nokkru leyti þá grundvallarhugsun, sem lá í frv. upphaflega, að því er teikningar snerti. En sá áhugi, sem þessi hv. d. sýndi á málinu, gaf okkur byr í seglin til að byrja á fyrirtækinu, þótt okkur þætti það að sumu leyti viðsjárvert. Hæstv. dómsmrh. fór nokkuð sterkum orðum um nauðsyn málsins og sagði m. a., að þetta væri vafalaust langþýðingarmesta málið, sem hægt væri að gera fyrir Reykjavíkurbæ, bæði með tilliti til heilbrigði og menningar. Þeir, sem sæktu menntun til Rvíkur, áttu að fá ókeypis aðgöngu að þessum stað; og á þessari ótvíræðu nauðsyn byggðist það, að Reykjavík réðst í verkið. Þegar fara átti að semja um málið við hæstv.dómsmrh., kom það á daginn, að húsameistari og borgarstjóri og margir fleiri, sem eitthvert vit höfðu á þessu máli, komust að þeirri niðurstöðu, að ekki væri hægt að notast við þá upphaflegu teikningu, og var það ráð því tekið að láta fara fram rannsókn á málinu á ný, og sigldu því húsameistari ríkisins og bæjarverkfræðingur í þessu augnamiði. Kom þá upp úr kafinu sú staðreynd, að fyrirtækið mundi ekki geta kostað minna en 480–500 þús. kr. Það stóð í nokkru þjarki um þetta við hæstv.dómsmrh. En nú er tilskilið í frumv. með frágangi menntmn., að aðeins þyrfti að fá samþykki viðkomandi ráðh. á lýsingu og kostnaðaráætlun, til þess að framlagið fengist, og ég get ekki betur séð en að ef þessi skilyrði eru uppfylt, þá sé ekki hægt að losna undan því að greiða helming kostnaðarins. Því að þótt í lögunum standi „allt að 100 þús. kr.“, þá er þetta byggt á því, að sundhöllin fari ekki fram úr 200 þús. kr.  Nú horfir málið þannig við, að búið er að setja inn í frv. sem skilyrði fyrir styrknum, að ef samkomulag næðist við dómsmrh. um áætlun og teikningar, þá beri ríkissjóði í rauninni að greiða helming kostnaðar, og þetta samkomulag náðist. Nú er þetta verk, sem Reykjavíkurbær réðst svo fljótt í, vegna góðra undirtekta ráðh. og Alþingis, stöðvað í bili vegna fjárskorts. Það má kannske segja, að úr því muni rætast, en raunar er ekki mikið útlit fyrir, að bærinn geti lokið þessu verki, nema Alþingi hlaupi undir bagga og standi við þau loforð, sem það hefir gefið. Ef ekki er hægt að fá Alþingi til þess, er fyrirsjáanlegt, að verkið muni stranda um ófyrirsjáanlegan tíma. Ég skal viðurkenna, að það er nokkuð mikil fjárhæð, sem hér er ætlazt til, að lögð sé fram. En hún getur ekki talizt ósanngjörn, þegar tekið er tillit til þess, hvað Reykjavíkurbær sækir lítið á um slíka hluti úr ríkissjóði, og hvað hann hefir lagt af mörkum, því að 3/5 hlutar allra tekna ríkissjóðsins koma frá þessu bæjarfélagi  Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta mál, en legg til. að frv. verði vísað til fjhn. að lokinni þessari umr.

Magnús Guðmundsson Það er aldrei skemmtilegt að fá bakreikninga, eins og hér er um að ræða. Það er leitt, þegar fyrir liggja áætlanir eins og hér var, og þær reynast síðar meira en helmingi of lágar. Ég vil nú út af ræðu hv. 3. þm. Reykv. spyrja hann, hvort ég hafi skilið ræðu hans rétt á þann veg, að dómsmrh. hafi samþ. teikningu og áætlun sundhallarinnar með það fyrir augum, að ríkissjóður borgaði helming kostnaðar. Það er atriði, sem skiptir miklu, því að ekki er gaman að þurfa að rifta gefin loforð frá ráðherra. En það má fyrr rota en dauðrota. Á þinginu 1928 var talað um, að sundhöllin mundi kosta 200 þús. kr., en nú sýnir sig, að hún kostar 500 þús. kr. a. m. k. Þetta er í samræmi við ýmsar áætlanir, sem hæstv.dómsmrh. hefir komið með og samþykktir þingsins hafa verið byggðar á. Arnarhváll átti að kosta 200 þús. kr., en 351 þús. kr. er kostnaðurinn þegar orðinn. Sama er að segja um vinnuhælið eða letigarðinn. Lögin takmörkuðu fjárframlög til þess við 100 þús. kr., en þau eru komin á þriðja hundrað þúsund. Ég held, að það sé nauðsynlegt fyrir þingið að athuga dálítið áætlanir frá þessum ráðh., því að það hefir komið í ljós, að þær eru á engu viti byggðar, eða þá að framkvæmdin er þannig, að hún nær engri átt. Það eru svik við þingið að koma með beiðnir um framkvæmdir, sem eiga að kosta þetta og þetta, en svo kosta þær margfalt meira. Ég vil fá nákvæmar upplýsingar í þessu máli, áður en ég læt nokkuð uppi um, hvort ég er með því eða móti.

1632Flm. (Jón Ólafsson) Ég hefi ekki í höndum þær bréfaskriftir, sem fóru milli hæstv.dómsmrh. og borgarstjóra Reykjavíkur. En ég má þó fullyrða, að um þetta varð fullt samkomulag. Ég veit ekki, hvort hæstv. ráðh. hefir gengið inn á að hækka tillag ríkissjóðs til sundhallarinnar, en ég býst við, að það hafi verið látið óumtalað, en þinginu verið ætlað að skera úr um, hver skylda ríkissjóði bæri til þess að hækka tillagið. En það, að þetta fyrirtæki varð miklu dýrara en áætlað var í upphafi, var af því, að hin upprunalega áætlun var samin af algerðu þekkingarleysi um þarfir þessarar íþróttar. Húsameistari og bæjarverkfræðingur voru því látnir sigla. Síðan komu íþróttamenn bæjarins og sögðu þetta og hitt, og þeir höfðu hina „praktísku“ þekkingu á málinu. Allt hefir þetta hjálpazt að til að koma þessu mannvirki í það verð, sem ég hefi nefnt í fyrri ræðu minni og sem er áætlunarverð, sem búizt er við að standist. Og fyrst verið er að ráðast í verkið, er sjálfsagt að gera það svo úr garði, að ekki þurfi að brjóta það niður á næsta ári. En úr því að bæði húsameistari og bæjarverkfræðingur og íþróttamenn eru orðnir sammála um, að svona skuli það vera, þá held ég, að það sé komið í allgott horf. Og ég á bágt með að trúa því, fyrr en ég tek á, að þessi hv. d. standi ekki við sín loforð og þann ádrátt, sem kom inn í lögin frá hv.menntmn. þessarar deildar.

Pétur Ottesen Það hefir atvikazt svo, að báðir flm. eru fjarverandi sökum veikinda, en fyrri flm., hv. 1. þm. Reykv., bað mig að mælast til þess, að málið gengi til allshn. og 2. umr.