Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg þarf ekki að fara mörgum orðum um þetta frv. Get látið mjer nægja að vísa til aths., sem frv. fylgja. Háttv. Ed.samþ. árið 1911 áskorun til stjórnarinnar um að rannsaka þetta mál og leggja fyrir þingið frv. til laga um persónulegan og fjárhagslegan myndugleika. Þáverandi stjórn leitaði til lagadeildar Háskólans og samdi prófessor Lárus H. Bjarnason frv. og fjellst lagadeildin á till. hans. Aðalbreytingarnar, sem frv. þetta ber með sjer, er að lögaldur er lækkaður úr 25 árum í 21 ár, og jafnframt er hálfræði afnumið. Hjer á landi hefir lögaldur lengst af ekki verið bundinn við eins háan aldur og nú hefir tíðkast um hríð, og sú ósk hefir oft komið fram á Alþingi, að fullræðisaldur yrði lækkaður. Jeg fyrir mitt leyti er því meðmæltur. Og víst er um það, að þetta er í fullu samræmi við löggjöf flestra annara þjóða. Í Danmörku er lögaldur hærri, en víðast hvar annarsstaðar er hann bundinn við 21 árs aldur. Raunar skiftir þetta ekki miklu máli í viðskiftum, en þó getur hlotist af því nokkur bagi. Það hefir t. d. komið fyrir, að Íslendingar, sem búsettir voru í Bandaríkjunum og þar höfðu algert fullræði, gátu ekki tekið arf, sem þeim tæmdist á Íslandi, fyllilega í sínar hendur. Yfirleitt er þetta í samræmi við almennan Evrópurjett og til talsverðra bóta. Hálfræði það, sem hjer hefir tíðkast, er naumast mikilsvert. Þeir menn eru margir, sem hafa ekki orðið meðráðamannsins mikið varir frá 18 ára aldri til 25 ára. Að öðru leyti leyfi jeg mjer að vísa til aths. við frv., og vænti þess, að hv.Alþ. taki vel í málið. Skoðanir manna hafa helst verið skiftar um það, hvort fullræði eigi að vera bundið við 20 ára eða 21 árs aldur, og hvort afnema skuli hálfræði. Jeg fyrir mitt leyti hallast að því að binda fullræði við 21 árs aldur og afnema hálfræði. Jeg vil gera það að till. minni, að málinu verði vísað til allsherjarnefndar.

Forsætisráðherra (J. M.) Þetta mál er gamalt. Árið 1891 kom fram frv. frá stjórninni um að borga mönnum, er voru leiddir sem vitni í opinberum málum. En sje ástæða til þess að gjalda vitnum í opinberum málum, þá virðist hún ekki vera síður er um vitni í einkamálum er að ræða. Vitanlega er ekki ætlast til þess að ávalt sje borgað, heldur eingöngu er dómaranum sjálfum finst ástæða til þess. Og sjálfsagt virðist, að vitnið hafi rjettinn til þess að krefjast gjalds. Og ástæðan er að því leyti meiri fyrir því að borga vitnum í einkamálum, að segja má, að það sje fremur borgaraleg skylda manna að bera vitni er um sakamál eða önnur opinber mál er að ræða, þar sem oft er um það teflt að koma upp glæp, heldur en bera vitni fyrir einstaka menn. Jeg held því, að sjálfsagt sje, að vitni fái borgun fyrir ómak sitt, ferðakostnað og töf, ef þau krefjast þess sjálf. Gjaldið, sem ákveðið er í frv., er ef til vill nokkuð lágt; minna má það að minsta kosti ekki vera. Mjer hefir oft gramist að sjá fátæka verkamenn tekna frá vinnu sinni og ef til vildi bíða meiri hluta dags við vitnaleiðslu. Komið hefir það fyrir, að menn hafa verið teknir tvisvar frá starfa sínum til þess að bera vitni í sama málinu, án þess að nokkuð verulegt hafi verið í húfi. Jeg leyfi mjer að leggja það til, að málinu verði vísað til allsherjarnefndar.

Forsætisráðherra (J. M.) Það hefir komið í ljós, að sjúkrasamlögin hafa ekki getað borið sig, þrátt fyrir að tillagið úr landssjóði hefir verið hækkað. Þó hafa þau leitað sjer tekna á ýmsan hátt, svo sem með tombólum, gjöfum og happdrætti. En samt hefir því farið svo fjarri, að sjúkrasamlögin hafi getað safnað fje í varasjóð, að tekjurnar hafa ekki hrokkið fyrir gjöldunum. En það er skoðun manna, sem vit hafa á þessu máli, að það sje mjög mikilsvert, að þesskonar fjelagsskapur geti þrifist hjer á landi, og hefir ráðuneytið einnig verið þeirrar skoðunar. Þetta frv. er því fram komið eftir tillögu Georgs hagfræðings Ólafssonar, er hefir aðstoðað stjórnina um málið. Farið er fram á það í frumvarpinu, að landssjóður borgi ¼ hluta sjúkrahússkostnaðarins, því að í honum eru aðalútgjöldin vitanlega fólgin. Þá er annað aðalatriðið í frv., að fjelagar gjaldi sjálfir fyrir ¼ hluta lyfja, er þeir nota utan sjúkrahúss. Eins og mönnum er kunnugt eru lyf mjög dýr um þessar mundir og lyfjakostnaðurinn því þungur á samlögunum. En menn hafa þóst verða þess varir, að ýmsir hlífðust lítið við að heimta lyf, er þeir komast hjá að greiða fyrir þau sjálfir. Er því ástæða til að ætla, að auðveldara verði að hafa hemil á mönnum í þessu efni, ef frv. næði fram að ganga. Jeg álít, að þó að hjer sje um fjármál að ræða, eigi þetta mál helst heima hjá allsherjarnefndinni. Jeg ætla þó ekki að gera það að till. minni, að því sje vísað til hennar, að svo stöddu, því að jeg sje, að beðið hefir verið um orðið, og þá aðrar till. ef til vill væntanlegar.

Á 32. fundi í Nd., mánudaginn 13. ágúst, var útbýtt Frumvarp til laga um þóknun til vitna, eins og það var samþ. við eina umr. í Ed. (A. 423).

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg hefi í sjálfu sjer ekkert á móti því, að kosin verði sjerstök nefnd í þetta mál. En mjer hefir skilist svo, að tilgangurinn með fastanefndunum í þingsköpunum væri sá, að komast sem mest hjá lausanefndunum. Hygg jeg, að sparnaðurinn með fastanefndunum verði næsta lítill, ef kjósa á lausanefndir í öll mál, sem samkyns eru að einhverju leyti. Annars skal jeg ekki blanda mjer í það, hvernig háttv. deild fer með þetta, en skil ekki, að allsherjarnefndin geti ekki tekið við málinu.

Hannes Hafstein Jeg leyfi mjer að styðja till.háttv.þm. Snæf. (H. St.). Heilbrigðismálin eru svo merkileg mál, að næg ástæða virðist vera til þess að skipa sjerstaka nefnd til þess að athuga þau. Og mig furðar á því, ef sjálfur höfundur þingskapanna er því mótfallinn. Þó að sjerstök nefnd væri kosin í þetta mál, væri það ekkert fordæmi um, hvernig fara skuli með önnur mál.

Magnús Torfason Jeg er því sammála, að þetta mál er mjög mikilsvert, og full ástæða til þess að nota þá krafta, sem þessi háttv. deild hefir á að skipa og sjerstaklega geta komið að haldi í líkum málum. Á jeg þar sjerstaklega við háttv. þm Snæf. (H. St.). En, ef jeg man rjett, þá er sá háttv.þm. (H. St.) í fjárhagsnefndinni, og legg jeg til að vísa málinu til þeirrar nefndar.

Halldór Steinsson Ástæða mín fyrir því að vísa málinu til sjerstakrar nefndar var sú, að nefndin gæti þá jafnframt fjallað um öll heilbrigðismál, er fyrir deildina kynnu að koma. En annars geri jeg þetta fyrir mitt leyti ekki að neinu kappsmáli.

Forseti: Jeg vil byrja á því að þakka háttv. 1. landsk.þm. (H. H.) þau orð, sem hann talaði. Jeg veit til þess, að fyrir þetta þing kemur eitt stórt og mikilsvert heilbrigðismálefni, og því vil jeg heldur ráða háttv. deild til að kjósa sjerstaka nefnd í þetta mál, sem svo líka fái það mál til meðferðar.  (K. D: Hvaða stórmál er það?)  Það er um bæjaskipun á Íslandi. Mjög merkilegt stórmál, og hefir Guðmundur prófessor Hannesson samið það frv.

Forseti: Það hefir verið stungið upp á að vísa málinu til allsherjarnefndar, enn fremur hefir verið stungið upp á að kjósa sjerstaka nefnd, og í þriðja lagi hefir verið stungið upp á að vísa málinu til fjárhagsnefndar. Hjer er þá um þrjár venjulegar till. að ræða, og þar sem það nú er höfuðspursmálið, hvort kjósa skuli sjerstaka nefnd eða vísa málinu til fastanefndar, þá vil jeg leyfa mjer að bera fyrst undir atkv., hvort vísa skuli málinu til sjerstakrar nefndar eða ekki.

Forseti: Hjer er um tvær till. að ræða. Þessar tvær till. eru hliðstæðar, önnur er sú að vísa málinu til allsherjarnefndar, hin að vísa því til fjárhagsnefndar. Um þessar till. er hægt að greiða atkv. í einu lagi, þannig, að þeir, sem vilja vísa málinu til allsherjarnefndar, segi já, og þeir, sem vilja vísa málinu til fjárhagsnefndar, segi nei.

Kristinn Daníelsson Það hefir jafnan verið venja hjer, að það hefir fyrst verið gengið til atkvæða um það, hvort ætti að vísa máli í nefnd eða ekki, en síðan, er nefnd var samþykt, ákveðinn fjöldi nefndarmanna, eða annað, er að nefndunum laut. Jeg verð að skilja atkvgr. áðan svo, að samþ. hafi verið að setja málið í nefnd.

Hannes Hafstein Jeg skil það ekki svo, að hjer sje um neitt val að ræða. Vjer, sem vildum ekki setja málið í nefnd, viljum ekki senda það til neinnar fastanefndar. Vjer viljum alls ekki setja það í nefnd á þessu stigi.

Forseti: Háttv. þingbræður! Það hefir oft orðið til mikils baga á Alþingi Íslendinga, að hjer hefir aldrei verið tekin upp hin svonefnda »úrvalsaðferð«, sem oft er langhentust og fljótlegust. Meinið er, að við höfum aldrei vanist þeirri ágætu aðferð. Jeg sje því ekki annað fært en að nota þá gömlu, óhentugu aðferð, að bera till. upp hvora um sig. Jeg ber þá fyrst upp þá till. að vísa málinu til allsherjarnefndar.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Svo er um þetta frumvarp, sem stjórnin hefir lagt fyrir þingið, að það er nýkomið út, og hafa þingmenn því lítið kynt sjer það að líkindum. En þar eð það er nú að eins til 1. umr., þarf lítið um það að ræða, enda fylgir allgóð greinargerð fyrir ástæðunum, vegna hvers það er, fram komið. Í frv., þessu er safnað saman ýmsum eldri lagaákvæðum, er mál þetta snerta. Þau ákvæði eru sjö að tölu eða rúmlega það. Aðalkosturinn við frv., ef það nær fram að ganga, er sá, að þá verður hægra að leita að því, er hjer skiftir máli. Að þess sje full þörf sjest best á því, hve oft hefir verið fjallað um málið. Jeg sje enga ástæðu til þess að fara út í einstakar greinar frv. að þessu sinni. Geta má þess, að breytingin er ekki mikil, sem af því mundi leiða. Markverðustu ákvæðin eru um lendingasjóði og lendingagjald. En, eins og jeg hefi tekið fram, er nægur tími til þess að athuga þetta síðar. Stjórnarráðið áleit, að nauðsyn bæri til, að frv. þessu líkt næði fram að ganga. Vil jeg gera það að tillögu minni, að frv. verði vísað til sjávarútvegsnefndar.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Þetta er lítið frv. og er fram komið fyrir óskir úr ýmsum sveitum, þar sem slík kornforðabúr til skepnufóðurs eru til, sem hjer ræðir um. Í lögunum, sem þessi viðauki á við, eru ekki sömu ákvæði og í öðrum lögum um forðabúr. Því er slept, að landssjóður veiti styrk til þeirra. Búnaðarfjelagið hefir beint þessu máli til stjórnarinnar, og hún hefir ekkert sjeð athugavert við það og talið þetta frekar til bóta. Vera má, að háttv. Alþingi virðist ástæða til þess að athuga forðabúrsmálin yfirleitt nánara, en þetta frv. gefur ekkert sjerstakt tilefni til þess. Ætlunin er sú ein að gera þessum kornforðabúrum jafnhátt undir höfði og öðrum forðabúrum. Er líklegt, að frv. geti orðið til þess, að kornforðabúrum fjölgi, ef það nær fram að ganga. Að öðru leyti vænti jeg, að frv. fái að fara til 2. umr., og að því verði vísað til landbúnaðarnefndar.