Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frumvarp það, sem hér liggur fyrir, felur í fyrsta lagi í sér heimild til handa ríkisstj. til þess að innheimta með viðauka nokkur gjöld til ríkissjóðs, í öðru lagi heimild til þess að fella niður aðflutningsgjöld af nokkrum nauðsynjavörum. Frv. þetta er í rauninni gamall kunningi að því leyti, að sams konar frv. hafa á mörgum undanförnum þingum verið hér til meðferðar. Á síðasta þingi var sú breyting gerð á þessu, eins og kunnugt er, að nokkrum frumvörpum um heimildir til þess að innheimta þessi gjöld með viðauka var þá steypt saman í eitt frv. Eru þær heimildir, sem það frv., sem hér liggur fyrir, felur í sér, samhljóða þeim, er samþykktar voru á síðasta þingi. Þó er það svo, að þetta frv. er að því leyti allmiklu minna að vöxtum en það frv., sem lá fyrir hv. deild á siðasta þingi, að ýmsar af þessum heimildum hafa nú verið staðfestar með öðrum lögum, eins og nánar getur um í grg. fyrir frv. Má þar t.d. nefna það, að nú hafa verið sett sérstök lög um söluskatt. Enn fremur hafa sumar þessara heimilda í þreyttri mynd verið teknar upp í löggjöf þá um efnahagsmál, sem sett var á síðasta þingi, þannig að í 17. gr. þeirrar löggjafar eru nú ákvæði um benzínskatt, í 19. gr. um vitagjald skipa og í 20. gr. um lestagjald af skipum. Enn fremur hefur nú verið lagt fram sérstakt frv. um skemmtanaskatt. Og sömuleiðis er gjaldaviðauki á skipaskoðunargjöld ekki tekinn með í þessu frv., þar sem sett hefur verið reglugerð um þau gjöld. Afgreiðsla frv. í nefndinni hefur orðið sú, eins og nefndarálitið á þskj. 101 ber með sér, að nefndin er sammála um að leggja til, að frv. verði samþykkt, enda hefur ekki verið ágreiningur um það á undanförnum þingum. Tveir hv. nefndarmanna, þeir 1. og 5. þm. Norðurl. e., skrifa þó undir nefndarálitið með fyrirvara, sem ég tel vist að þeir muni gera grein fyrir við umræðuna.



Herra forseti. Ég hef að sjálfsögðu ekkert að athuga við framsögu hæstv. frsm. fjhn., sem talaði hér áðan. Ég hef sem fjárhagsnefndarmaður mælt með frv. þessu, en skrifað þó undir nefndarálitið með fyrirvara. Ég tel rétt út af fyrir sig að samþykkja frv., þar sem vafalaust mun nú ekki af því veita frekar en að undanförnu að afla ríkissjóði þeirra tekna, sem það gerir ráð fyrir. Hins vegar lízt mér þannig á fjármálastefnu hæstv. ríkisstjórnar í heild, að hafa beri gegn henni allan fyrirvara, og þess vegna hef ég skrifað undir þetta nál. með fyrirvara.



Herra forseti. Ég skal hafa aths. svo stutta sem mér er fært. Fátt sýnir e.t.v. betur, í hvaða aðstöðu hæstv. ríkisstj. telur sig sjálfa vera komna, þegar það hefur nú komið í ljós, að hún í stað raka um málið reynir að sprengja það, sem hún heldur sjálf að séu bombur, en ég mun nú sýna fram á að eru gamlar púðurkerlingar. Þessi tilraun til að rétta málstað sinn er gerð á seinasta stigi málsins hér í d., þegar ræðutími þeirra, sem málið flytja, er orðinn takmarkaður, og sýnir það enn hinar drengilegu aðferðir og í hvaða aðstöðu hæstv. ríkisstj. telur sig komna. En það hefur verið. gerð ráðstöfun til þess, að þetta mál verði ekki útrætt hér. á Alþ. með umr. hér í þessari hv. deild. Það, sem ég hef haldið fram og margsannað hefur verið í þessum umr., er, að allir stjórnmálaflokkar hafa marglýst yfir undanfarið, í kosningum, í utanrmn., í blöðum., á Alþ., seinast 5. maí 1959, að aldrei skyldi samið við neina þjóð eða þjóðir um, hvenær eða hvernig við ákveðum fiskveiðitakmörkin. Það yrði að vera komið undir lífsnauðsyn þjóðarinnar og alþjóðareglum. Og í annan stað hefur verið yfir lýst, að þessir samningar sköpuðu hættulegt fordæmi fyrir framtíðina, lokuðu áframhaldandi leiðum til útfærslu einhliða og án samninga. Enn fremur, að við mættum ekki minnka aftur þá fiskveiðilandhelgi, sem við höfum ákveðið, kynnt heiminum að væri okkur lífsnauðsyn og við mundum ekki hvika frá. Þetta væri nauðsynlegt vegna þess og til þess að þjóðin stæði að baki okkur og aðrir tækju nokkurt mark á yfirlýsingum okkar, bæði heima fyrir og erlendis. Umr. um þessi atriði hafa staðið í marga daga. Það hefur reynzt ofraun fyrir hæstv. ríkisstj. að neita því, að þetta væru loforð, þetta væru yfirlýstar stefnur, sem lofað hefur verið að standa við af öllum stjórnmálaflokkum. Og það hefur henni verið ofmun einnig að færa líkur fyrir því, að þessar stefnur í landhelgismálinu séu ekki lífsnauðsyn fyrir þjóðina. Við hvort tveggja hefur hæstv. ríkisstj. gefizt upp. En í stað þess kastar hæstv. utanrrh. hér inn í d., að hann álítur, bombu, sem á að rétta hlutinn, þegar umr. er að verða lokið. Það hefur verið sannað í þessum umr., að nú er verið að rjúfa þá einingu, sem staðið hefur um þetta mál, með broti á þeim reglum, sem þjóðin hefur talið sér lífsnauðsyn að fylgja og flokkarnir á Alþingi hafa lýst yfir að þeir mundu standa að. Þá er gripið til þessara vinnuaðferða: Framsfl. er líka sekur. - Það er ekki verið að verja aðgerðirnar sjálfar, heldur er það vörnin: Framsfl. er líka sekur. Hann, Framsfl., hefur gert þetta 1959. Hann hefur farið út af sporinu og ekki fylgt reglunum. Það væri náttúrlega engin afsökun fyrir hæstv. ríkisstj., þó að Framsfl. hefði misstigið sig í þessu máli. Og ég geri varla ráð fyrir því, að aðgerðir Framsfl. séu svo óskeikular, að þær verði mælikvarði á það, sem hæstv. ríkisstj. a.m.k. telur hið eina rétta. Á þetta minnist ég til þess að sýna fram á, inn á hvaða brautir varnir ríkisstjórnarinnar fyrir gerðum sínum eru komnar. En vitanlega er það ekki þetta fyrst og fremst. Þetta minnir á drauga hinna fordæmdu, sem eru að reyna að draga aðra niður í sína eigin dys. Það er það, sem hér er á seyði. Til þess að sanna, að afstaða ráðherra Framsfl. væri önnur nú en 1958 og að við hefðum þá viljað semja, sagði hæstv. utanrrh., að með samþykki ráðh. Framsfl. hefði verið sent samningstilboð, eins og hann orðaði það núna, kallaði það áður ábendingu, - samningstilboð 18. maí 1958, og ég vek þegar athygli þdm. á þeirri vinnuaðferð hæstv. utanrrh., að hann las ekki símskeytið frá 18. maí, en hann las símskeyti dags 20. ágúst 1958, sem þannig hljóðar, með leyfi hæstv. forseta, - það er út af tilboðum, sem komu frá NATO: „Höfum athugað fram komna tillögu um lausn landhelgismálsins og getum ekki fallizt á hana og ekki borið fram neinar tillögur til lausnar í málinu á þessum grundvelli, en minnum á okkar fyrri tillögu um viðurkenningu á 12 mílum gegn því, að erlendir verði á seinni 6 mílunum um takmarkaðan tíma, enda verði grunnlínum breytt.“ Þetta skeyti las hann og þetta skeyti hefur verið birt a.m.k. í sumum blöðum. Ég vík nú frá þessu símskeyti og símskeytunum báðum, en ég kem ýtarlega að þeim síðar því að hér í liggur sú vinnuaðferð, sem prókúratorar eru stundum meistarar í, en á ekki að koma fyrir svokallaða hæstv. utanrrh. Ég vík að vinnubrögðunum í NATO. Samkv. sáttmála NATO, sem við höfum undirgengizt, reglum frá 1956, sem hæstv. utanrrh. skýrði réttilega frá, ber að leita sátta í ágreiningsmálum, sem bersýnilega eru að koma fram milli NATO-ríkjanna, til þess að reyna að leysa þau, áður en þau fara í hnút. Fyrir NATO-ríkin er fyrst og fremst framkvæmdastjórinn lögboðinn sáttasemjari og milligöngumaður til þess að koma í veg fyrir það, að deilur fari í hnút milli NATO-ríkjanna, þar sem við erum meðlimir. Viðræður við NATO voru því skyldur, sem við undir engum kringumstæðum vildum vanrækja og óskuðum eftir að halda. Viðræðurnar við NATO voru skyldur, sem við höfðum undirgengizt með því að gangast undir sáttmála NATO, eins og hæstv. utanrrh. skýrði frá. Vinnubrögðin í ríkisstj. eru þannig,. að ákvarðanir eru teknar um þessi mál eins og önnur og ráðherra sendir síðan símskeyti til fulltrúans eða fulltrúanna í NATO. Aðdragandinn að því, að símskeytið frá 18. maí, - nú kem ég að því aftur, - var sent, það var sent Henrik Björnssyni, sem hafði verið sendur til NATO til þess að skýra málin og standa í stöðugu sambandi við ríkisstj. fyrir milligöngu utanrrh., aðdragandinn að því, að skeytið 18. maí, sem er grundvöllurinn í þessu máli, sem um er deilt, var sent, var sá, að frá Henrik Björnssyni og í samtölum við utanrrh. og símskeytum komu upp ábendingar um það, að framkvæmdastjóri NATO teldi þá lausn líklega, að NATO-ríkin viðurkenndu rétt okkar til einhliða útfærslu í 12 mílur, ef við vildum gera þetta með þeirri tillitssemi að leyfa erlendum fiskiskipum veiðar upp að 6 mílum í allt að 3 ár. Þessar ábendingar komu til ríkisstj. Utanrrh. og þeir, sem trúðu á það sem vilja NATO, töldu ábyrgðarleysi að leita ekki eftir því, hvort þessi vilji væri til staðar hjá NATO. Og ég vil segja í þessu sambandi: Hvað hefði verið sagt, ef það hefði ekki verið leitað eftir þessum vilja? Ég býst við, að þá hefði komið bomba, sem hefði verið hægt að kalla því nafni, ef það hefði legið fyrir frá skrifstofustjóranum í utanrrn., sem hefði verið fulltrúi hjá NATO og milligöngumaður milli ríkisstj. og Spaaks sáttasemjara, framkvæmdastjóra: Það er nú komin svo að segja fullvissa um það, að við hefðum getað fengið einhliða viðurkenningu NATO á útfærslu í 12 mílur gegn því, að við einhliða til baka veittum tillitssemi eins og nefnd er hér og ég hef talað um. En þessu hefði verið hafnað. Hermann Jónasson og Alþb. hefðu neitað að leita eftir þessum vilja. Hvað átti nú að gera til þess að sannreyna þessa afstöðu NATO, sem utanrrh. og skrifstofustjórinn álitu að væri til staðar, án þess að ganga inn á samninga? Það var ekkert launungarmál og er ekkert launungarmál, að ráðh. Alþb. voru mótfallnir því, að NATO tæki yfirleitt að sér milligöngu í þessu máli, og voru mótfallnir því, að það væri grennslazt eftir því, hvernig afstaða NATO væri, svo að þeir stóðu ekki að símskeytinu frá 18. maí. Alþfl. eða ráðherrar hans trúðu á það, að þessi vilji væri til staðar, og hæstv. ráðh. hefði áreiðanlega - ég geri honum ekki rangt til - kosið, að send væru tilboð og tilboð um samninga. En ráðherrar Framsfl. höfðu ekki mikla trú á jákvæðum aðgerðum NATO. Við vildum ekki ganga inn á samningaviðræður með því að gera tilboð, eins og ég mun sanna fullkomlega síðar í minni ræðu. En við vildum grennslast eftir afstöðu NATO, og niðurstaðan varð símskeytið, sem hæstv. utanrrh. las ekki. Símskeytið var sent skrifstofustjóra utanrrn., Henrik Björnssyni, sem var staddur erlendis, eins og ég sagði áðan. Skeytið frá 18. maí er þannig: „ Ríkisstj. hefur tekið gildandi reglur um landhelgi og fiskveiðitakmörk til endurskoðunar og ákveðið að gera engar breytingar á sjálfri landhelginni, en færa fiskveiðitakmörkin út í 12 mílur og leiðrétta grunnlínur. Reglugerð um þetta verður gefin út 23. maí. Ríkisstjórninni er kunnugt um,“ - þar sem er sú vitneskja, sem ég talaði um áðan, að við hefðum talið okkur hafa gegnum skrifstofustjórann. - „Ríkisstjórninni er kunnugt um, að framkvæmdastjóri NATO hefur orðað þann möguleika, að NATO-ríkin viðurkenni útfærsluna í 12 mílur með grunnlínubreytingum, ef erlend skip fá rétt til að veiða 3 næstu ár á tilteknum svæðum milli 6 og 12 mílna. Vegna þessa tekur ríkisstj. það fram, að ef það liggur fyrir frá framkvæmdastjóra eigi síðar en 20. þessa mánaðar, að þetta sé aðgengileg lausn í málinu, mun hún taka það til athugunar.“ Þetta var það, sem hæstv. utanrrh. kallaði fyrst ábendingu, síðan tilboð og síðast tilboð um samninga. En hér er verið að grennslast eftir afstöðu NATO, hins lögboðna sáttasemjara, sem skrifstofustjóri í utanrrn. og utanrrh. álitu að væri til staðar. En svarið reyndist neikvætt. Og nú komum við að atriðum í þessu máli, sem eru nokkuð þýðingarmikil. Ég skal taka það fram, að ef það svar hefði borizt frá NATO, að við Íslendingar hefðum fullan rétt til þess að færa fiskveiðilandhelgina út einhliða í 12 mílur, en óskað, að við tækjum þau tillit að færa út í áföngum, t.d. í 6 mílur í 3 ár og síðan í 12, hefðum við ekki aðeins athugað málið, heldur svarað: Okkur er það gleðiefni, að NATO-ríkin viðurkenna rétt Íslendinga til einhliða útfærslu. Við höfum ákveðið, eftir að NATO hefur viðurkennt einhliða rétt okkar til útfærslu, að taka einhliða á móti framangreint tillit. - Það er ekki sagt annað en að við skulum athuga málið, en þetta segi ég nú. Þetta voru ekki samningar og ekkert í líkingu við það, sem nú er verið að gera, sem binda okkur í því að færa ekki út síðar án þess að gera á ný samninga. Það var þvert móti viðurkenning þess, að við mættum færa út síðar einhliða, án samninga. Og þó að ég væri ósamþykkur orðalagi utanrrh. á símskeytinu 20. ágúst, þá hefði ég viljað athuga það, eins og í maí, að taka nokkurt tillit, áður en reglugerðin tók gildi, ef yfirlýsing hefði komið frá öllum NATO-ríkjunum, að við hefðum rétt til að færa út með einhliða yfirlýsingu í 12 mílur. Svo mikils virði hefði sú yfirlýsing verið til þess að opna nýjar leiðir, í stað þess að þeim er lokað með tvíhliða samningum, eins og Bretar eru að beygja ríkisstj. inn á. Við skulum nú athuga þessa bombu svolítið nánar. Sannleikurinn er sá, að þetta er eldgömul lumma, bomban er gömul lumma, og ég get sagt við hæstv. utanrrh. eins og nábúi sagði við ríkan bónda: Ja, þú býrð vel, Lárus minn, þú átt gamlar lummur. - Þetta er gömul lumma, því að í kosningahandbók Alþb. er skýrt frá símskeytinu frá 18. maí og það er rökrætt á tugum funda í kosningunum, en er hér kastað fram sem ægilegu leyndarmáli, hræðilegu leyndarmáli, alveg ógurlegri bombu. Og hæstv. fyrrv. sjútvmrh., sem var ekkert sérstaklega velviljaður því, að þetta skeyti væri sent, og ekki eru vanalega gefnar velviljuðustu skýringar á þeim hlutum, sem menn eru andstæðir, einkanlega í kosningabókum, hann kallar þetta símskeyti spurninguna, sem var send NATO. Ég hef nú gert grein fyrir því, að í símskeytinu til NATO, sem ég las, en utanrrh. hæstv. færðist undan að lesa, er eftirgrennslan eftir afstöðu NATO til að framkalla tilboð þeirra um það, að við höfum rétt til þess að færa út einhliða í 12 mílur, enda ber efni símskeytisins frá 18. maí - og þess vegna var það ekki lesið - þetta með sér. Það er reynt að grennslast eftir afstöðu NATO án þess að fara inn á samninga. Ef enn þykir skorta rök, ætla ég nú samt sem áður að leiða vitni, sem ég hygg að flestir menn taki nokkurt mark á. Raunar er þetta vitni um leið dómari, sem hefur þegar dæmt í þessu máli, sem deilt er um. Það kom sem sé skeyti, dags. 20. maí, frá sjálfum framkvæmdastjóra NATO, þar sem hann segir í símskeyti til mín, og ég skal reyna að lesa þetta upp í íslenzkri þýðingu: „Atlantshafsráðið og NATO hefur haldið fund um skilaboð stjórnar yðar 19.“ - þið takið eftir því, að það er „message“, það er skilaboð, það er ekki tilboð, eins og utanrrh. á Íslandi skilur það, - „og rætt málið. Ég finn mig skuldbundinn til þess að láta í ljós þann skilning minn persónulega, sem hér fer á eftir: Ég er sannfærður um, að stjórnir eru áreiðanlega mótfallnar vegna lögfræðilegra ástæðna og vegna meginreglna einhliða útfærslu stjórnar yðar á fiskveiðitakmörkunum.“ Hverju eru þeir að svara? Hann er ekki í vafa um, hvernig hann á að skilja símskeyti ríkisstj. Það er honum ljóst, einum reyndasta stjórnmálamanni í Evrópu, að það, sem ríkisstj. er að reyna að ná í hjá NATO-ríkjunum, er yfirlýsing um það, að við höfum einhliða rétt til að færa út fiskveiðitakmörkin. Þannig skilur hann símskeytið, og þannig svarar hann því. Hann segir: Ég skil, af hverju þér eruð að fara fram á þetta. En þetta get ég ekki. - Ég skal lesa þetta aftur, því að ég hef þetta hér í þýðingu: „Eftir fund NATO, þar sem skilaboð stjórnar yðar 19. maí,“ - skeytið var sent 18. og skilaboðin hafa komið 19. maí, - „voru rædd, tel ég mér skylt að skýra frá eftirfarandi persónulegum skilningi mínum: Ég er sannfærður um, að ríkisstjórnir eru áreiðanlega mótfallnar af lagalegum ástæðum og grundvallarástæðum einhliða ákvörðun ríkisstjórnar yðar í ákvörðun nýrra fiskveiðitakmarka.“ Síðan segir hann, þessi æfði stjórnmálamaður, sem er einn af þekktustu stjórnmálamönnum a.m.k. í Evrópu, - hann segir: „Þetta get ég ekki.“ - Þið getið sjálfir lesið beint það, sem stendur í skeytinu. - En hann stingur upp á annarri lausn. Hann stingur upp á því í löngu máli hér á eftir, að við tökum upp samninga og helzt að það sé höfð sérstök ráðstefna til þess að standa fyrir þeim samningum. Ég sendi ekki Spaak neitt símskeyti og sagði: Ég hef æfðan utanrrh., sem er prókúrator, líka æfður, og hann álítur, að þetta sé alveg rangt hjá yður, Spaak. Hann hafði sent tilboð. Við höfum verið að senda tilboð um samninga. Hvers konar villu eruð þér í, maður? Hvers vegna eruð þér að stinga upp á því og biðja um samninga, þegar við vorum að bjóða þá? - Ég sendi ekki slíkt símskeyti. Og ég varð ekki var við, að hæstv. utanrrh. gerði nokkrar athugasemdir við þennan skilning framkvæmdastjóra NATO, Spaaks, á símskeyti okkar. Þetta mundi nú nægja í sjálfu sér. En það er samt sem áður svolítið meira til. Eins og ég sagði áðan, var þessu símskeyti svarað, þar sem hann fór fram á samninga, og með leyfi hæstv. forseta, ætla ég að lesa þann kafla svarsins, sem um þetta fjallar. Og ég ætla að lesa það hægt, vegna þess að orðalagið er hnitmiðað í samræmi við þetta, að við vildum aldrei ganga inn á samninga: „Í samræmi við stofnskrá Atlantshafsbandalagsins,“ segi ég í svarinu, „og áhuga Íslendinga fyrir góðri samvinnu þátttökuþjóðanna hefur ráði Atlantshafslandalagsins verið skýrt frá fyrirætlunum Íslendinga um útfærslu fiskveiðilandhelginnar. Jafnframt hafa“ - takið eftir - „fyrir atbeina Atlantshafsbandalagsins verið reyndar vissar leiðir til viðurkenningar, en þeim hefur eindregið verið hafnað af hinum þátttökuþjóðunum. Þau úrslit urðu mér mikil vonbrigði. Ég get ekki fallizt á sérstaka ráðstefnu um þetta mál, og tel ég hana ekki líklega til að bæta viðhorfið. Misheppnuð ráðstefna gæti hins vegar hæglega orðið til meira tjóns en bóta, eins og svo mörg dæmi sýna. Að athuguðu máli hefur verið ákveðið efni reglugerðar um 12 mílna fiskveiðilandhelgi, sem verður gefin út 30. júní, en útfærslan taki þó ekki gildi fyrr en 1. september. Tíminn til 1. sept. verður notaður til að vinna að skilningi og viðurkenningu annarra þjóða. Málavextir verða skýrðir nánar fyrir yður.“ M.ö.o.: samningum er neitað. Það er hann, sem stingur upp á samningum. Það erum við, sem krefjumst viðurkenningar fyrir því eða er um að kalla á viðurkenningu fyrir því, að við höfum rétt til þess að færa út einhliða. Hann hefur svo alveg neitað því, eins og við þekkjum. Hann stingur upp á samningum, við neitum þeim. Það voru ekki allir sammála um það. Ég skal ekki nota tímann til að rekja það hér. En þetta er svarið. Þeir, sem eru í vafa um það eftir þetta svar, eftir svar Spaaks sjálfs, eftir orðalaginu á símskeytinu, - þeir, sem eru í vafa um málstaðinn, þeir eru áreiðanlega skilningslitlir. - Þetta er púðurkerling, sem er tilbúin vegna þess, að mennirnir hafa vondan málstað, og hún brennir engan, ef rétt er á henni tekið, ekki einu sinni fingurna. En áður en ég lýk máli mínu, vil ég minnast á annað. Það hefur einu sinni áður verið gerð svipuð árás á mig hér á Alþingi. Það var út af því, að ég átti að hafa haldið leyndum skjölum, sem mér höfðu verið send fyrir styrjöldina. Ég ætla ekki að rekja það í lengra máli, ég býst við, að ýmsir muni eftir því. Það var lesið upp úr bréfum og símskeytum, eins og núna. En það skal viðurkennt, að þegar ég krafðist þess að fá öll símskeytin í hendur, eftir að árásarræðan hafði verið haldin, og öll bréfin í hendur, þá var það núv. hæstv. forsrh., sem lét þingsvein fara til mannsins, sem hafði skjölin, taka skjölin í sínar hendur og afhenda mér þau. Það var siðaðra manna háttur og sá háttur, sem vitanlega tíðkast í öllum þingum veraldar, að ef einhver ráðherra hefur setið í ríkisstj. og er slitið úr samhengi og lesið upp úr bréfum, sem hafa orðið til í hans ríkisstj., þá eru þau afhent. Eftir að ég hafði fengið þessi bréf í hendur, fór málið þannig, svo lítill ræðumaður sem ég er, að málið snerist þannig í höndum þeirra, sem fyrir árásinni stóðu, að ég skal ábyrgjast, að hver einasti þeirra hefði óskað eftir að hafa ekki gert hana. Það þurfti svo lítið til, að ég gat með mínum litlu mælskuhæfileikum hnekkt því svo gersamlega, að mennirnir ætluðu ofan í stólana. Ég get jafnvel nú þegar, þótt ég fái ekki nema þau símskeyti, sem hafa verið lesin, og á þann hátt, sem ég hef þegar gert, hnekkt þessari árás. En árás utanrrh. er svipaðs eðlis og sú, sem ég minntist á áðan. Hann slítur úr sambandi símskeyti, les upp sumt, sem honum líkar betur, vísar til hinna og les þau ekki upp og ætlar að halda þeim leyndum. Hann hefur að vísu orðið við þeirri kröfu, sem hann gat ekki komizt hjá, að afhenda þau símskeyti, sem hann sendi í samráði við mig. En nú veit utanrrh., að ég hef rökstuddan grun um, að hann hafi á laun og bak við þá ríkisstj., sem ég veitti forstöðu, sent til NATO skeyti í landhelgismálunum. Hæstv. ráðh. veit vel, á hverju ég styð þetta mál mitt. Það stóð nefnilega þannig á, þegar þessi skeyti voru send, að raunverulega var ágreiningur milli flokkanna um framhald viðræðnanna. Sjálfstfl. lýsti því yfir, að ég hygg 21. maí, að hann vildi áframhaldandi viðræður, að maður segi ekki samninga, a.m.k. áframhaldandi viðræður og líklega samninga við NATO. Við lýstum því yfir opinberlega þá, að við teldum þá þýðingarlausa. Þessar yfirlýsingar munu allar vera til í prentuðum blöðum og meira að segja í dagblöðum. En þegar við tókum af skarið með það á þennan hátt, Framsfl. og Alþb., þá kemur í ljós það, sem nú er að koma í ljós, þá gerist það, sem nú er að koma í ljós: Mér hafði verið sagt hvað eftir annað, að hæstv. utanrrh. stæði í sambandi við Sjálfstfl. og mundi meira í viðskiptum sínum við NATO taka tillit til hans en ríkisstj. Ég sagði: Þetta er ósatt. Ef ráðh. er í ríkisstj., þá sendir hann símskeyti fyrir ríkisstj., og þar er ekkert persónulegt eða privat til. - Og sannleikurinn er sá, að ef það hefði ekki verið tekið fyrir þetta með skeytinu til Spaaks, framkvæmdastjóra NATO, skeytinu, sem ég las, þá hefði ekki orðið af útfærslu í 12 mílur, ef Sjálfstfl. og hæstv. utanrrh, og flokkur hans hefðu ráðið. En sleppum því. Nú er það þannig, að það hefur verið talið, að ekki mætti birta skjöl, sem fara milli ríkisstj. og NATO. Nú virðist þessu banni aflétt. Nú virðist því aflétt, a.m.k. getur hæstv. utanrrh. birt þau skjöl, sem honum þóknast, og það hlýtur þá að mega birta þau öll. Nú skora ég hér með í þjóðar áheyrn á hæstv. utanrrh. að birta öll þau skjöl, sem farið hafa á milli NATO og þeirrar ríkisstj., sem ég veitti forustu, á hans tíma sem utanrrh. Ef hann gerir þetta, þá hagar hann sér eins og siðaður maður og eins og síður er að ráðherrar hagi sér í löndum, þar sem sæmilegir mannasiðir ríkja. En ef hann gerir það ekki, verður það ekki skilið öðruvísi en sem siðleysi, fullkomið siðleysi, að vega þannig með skjölum, sem hann snýr út úr og birtir, en birtir ekki skjölin í heild og þar á meðal þau, sem ég hef sterkan grun um að séu til og ég hef aldrei séð né vitað af. Og ef ráðh. vill mótmæla þessu strax, því að ég hef ekki tíma til að tala oftar, þá getur hann mótmælt því, sem ég sagði seinast, en þá ætla ég að svara því strax úr ræðustólnum.

Það hafa engin skjöl frá utanrrn. farið til NATO með tilboði eða einu eða neinu slíku, án þess að þáv. forsrh. vissi um.

Með tilboði eða neinu slíku, engin skjöl með tilboði eða neinu slíku. Já, hvað er með skeytið 22. ágúst?

Það hef ég lesið upp.

En þá verð ég að segja frá því, þó að mér þyki það leitt, að hann afhenti mér skjalamöppuna, stóð yfir mér, meðan ég var að lesa hana, og þar kemst ég í skeyti, sem ég hef aldrei haft hugboð um, og hann hrifsar möppuna, þannig að við gátum ekki afskrifað skeytin, og segir: Þetta er skeyti, sem ég hef sent persónulega. - Við Eysteinn vorum þarna inni.

Það var ekki símskeyti til NATO.

Þá er það ágætt, hann hefur ekki sent neitt, þá getur hann birt það allt.  Eitt er ljóst orðið - og ég vil segja það að lokum - af þessum bardagaaðferðum: Hæstv. ríkisstj. er hrædd við sinn eigin málstað. Engir nema rökþrota og hræddir menn beita slíkum bardagaaðferðum, sem ég hef lýst og flett ofan af. Engum nema rökþrota mönnum kemur til hugar að bera saman sem hliðstæður þá leið að reyna með eftirgrennslan að framkalla viðurkenningu NATO á því, að við höfum rétt til einhliða útfærslu, og leið núv. ríkisstj. að semja um minnkun landhelginnar, sem við höfðum ákveðið og barizt fyrir, og það við þá einu þjóð, sem hefur níðzt á okkur, sýnt okkur ofbeldi og hótað meira ofbeldi, ef við ekki semjum, - bera þetta tvennt saman. Fyrri leiðin opnar nýjar leiðir til útfærslu. Hin leiðin lokar þeim nema með samningum og samþykki þjóða. Það var af þessum ástæðum, að NATO-þjóðirnar neituðu skeytinu frá 18. maí, eins og Spaak segir skýrt í svari sínu. En þær heimtuðu hins vegar, að farin væri samningaleiðin, sem hæstv. ríkisstj. er nú að fara, og þó í miklu auvirðilegri mynd, þar sem hún er að semja við eina þjóð, sem hefur sýnt okkur ofbeldi, og segir við hinar: Ég hef ekkert við ykkur að tala. Þið hafið komið þannig fram, að þið hafið ekki sótt inn í landhelgina. - En þeir semja við einu ofbeldisþjóðina í NATO. Hvað er líkt með þessu tvennu? En þetta leyfir hæstv. ríkisstj. sér að bera saman. Hæstv. ríkisstj. lítur sjálfsagt ekki á það sem holla ráðleggingu, sem frá mér kemur. En ég ræð henni áreiðanlega heilræði, þegar ég ræð henni til að snúa af þeirri leið, sem hún er að fara, en í stað þess standa við þær yfirlýsingar, sem allir þingflokkarnir hafa gefið: semja aldrei við ofbeldið, halda fast á rétti Íslands og án afsláttar. Ef ríkisstj. gerir þetta, þá er það alveg fullvíst, að hún hefur þjóðina einhuga á bak við sig í þessu máli. Á þann hátt einan er hægt að tryggja þann sigur, sem unninn er, því að sigur höfum við unnið, eins og hæstv. dómsmrh. hefur oftast tekið fram hér í þessari hv. d. og annars staðar, og til þess að tryggja þennan sigur er það eina leiðin, og þá leið á ríkisstj. að fara.



Herra forseti. Ég skal ekki fara ýtarlega út í ræðu hv. 2. þm. Vestf., enda er ræðutími hans þrotinn. Ég vil aðeins svara lítillega örfáum atriðum. Þessi hv. þm. var með getsakir um það, að ég hafi á laun og á bak við hann sent símskeyti til Atlantshafsbandalagsins varðandi landhelgismálið í vinstri stjórninni 1958. Út af þessu vil ég aðeins taka það fram, að frá mér fór ekkert símskeyti til Atlantshafsbandalagsins eða orðsending til þess á þessum tíma, án þess að það væri áður borið undir forsrh., samið í fullu samráði við hann, og sum skeytin voru beinlínis af honum samin, eins og skeytið frá 18. maí. Mér voru það dálítil vonbrigði, þegar þessi hv. þm. sagði í upphafi ræðu sinnar, að ég hefði kastað hér bombu inn í umr., þegar ræðutíma hans hefði verið lokið, svo að hann hefði átt lítinn kost á að bera hönd fyrir höfuð sér. Með þessu átti hann við frásagnir mínar af símskeytunum frá 18. maí og 22. ágúst. Mér voru það vonbrigði að heyra þennan hv. þm. viðhafa þessi ummæli, því að frá þessu sama skýrði ég í minni fyrstu ræðu í málinu, þannig að ég var ekki að koma með neitt nýtt, og nokkur huggun var það þó í þessum raunum, að áður en þessi hv. þm. lauk að ræða um þetta atriði, þá komst hann að þeirri niðurstöðu, að allt það, sem ég hafði upplýst í sambandi við þessi símskeyti og þessi atriði, væru eldgamlar lummur, sem birtar hefðu verið opinberlega áður, þ. á m. gefin út um það heil bók. En aðalinntakið í ræðu þessa hv. þm. var það, að nú væri það afsökun núv. ríkisstj., að vinstri stjórnin hefði 1958 gerzt sek um það sama, sem við í núv. ríkisstj. værum aðilar að. Hér er algerlega ranglega á málum haldið af hálfu þessa hv. þm. Ég var ekki að segja, að vinstri stjórnin hefði í þessum efnum gerzt sek um nokkurn skapaðan hlut. Ég hafði þvert á móti haldið því fram, að vinstri stjórnin hefði gagnvart bandalagsríkjum sínum og Atlantshafsbandalaginu haldið algerlega rétt á málunum með því að ræða þau innan bandalagsins og með því að senda þær uppástungur um úrlausnir á málunum, sem sendar voru. Ég var ekki að álasa ríkisstj. um að hafa gerzt sek um eitt né annað. Ég var þvert á móti að undirstrika, að hún hefði haldið réttilega á málinu. En ég bætti því líka við, að núv. ríkisstj. væri að gera nákvæmlega það sama og við vorum að gera sumarið 1958, hér væri því um beint framhald að ræða og á sama hátt væri á málunum haldið í bæði skiptin. Og þetta staðfesti hv. 2. þm. Vestf. mjög greinilega með sinni ræðu. og það er kjarnapunkturinn í þeim ágreiningi, sem orðið hefur hér upp á síðkastið í þessum umr. á milli hans og mín út af málinu. Hv. 2. þm. Vestf. viðurkenndi, enda ekki hægt að neita því, að þann 18. maí tilkynnum við Atlantshafsbandalaginu, að ef það vilji viðurkenna okkar 12 mílur, þá skulum við taka til athugunar að leyfa þeim veiðar á seinni 6 mílunum að takmörkuðu leyti um takmarkaðan tíma. Og hv. þm. bætir því við, að ef við hefðum fengið jákvætt svar frá Atlantshafsbandalaginu um þetta, þá mundum við í vinstri stjórninni hafa breytt okkar ákvörðun um að færa strax út í 12 mílur og látið aðeins 6 mílur koma til framkvæmda 1958, en ekki 12 mílurnar allar fyrr en eftir þrjú ár. Þetta viðurkenndi þessi hv. þm. Hann viðurkennir líka, að þó að reglugerðin hafi verið gefin út 30. júní, þá er þetta sama endurtekið við Atlantshafsbandalagið 22. ágúst. Að vísu var svolítið lengra gengið í því skeyti, en ég ætla ekki að fara inn á það hér til þess að rugla ekki málið. En það liggur fyrir sem óumdeilanleg staðreynd, að af hálfu Framsfl. og Alþfl. f.h. vinstri stjórnarinnar er það boðið til samkomulags 1958, bæði áður en reglugerðin er gefin út og eins eftir að hún er gefin út, að ef við fáum okkar 12 mílur viðurkenndar, þá séum við reiðubúnir til að fresta seinni 6 mílunum í þrjú ár. Hvað erum við að gera núna? Hvað er ríkisstj. að gera núna? Hún er að kanna möguleikana á þessu sama. Hún er að kanna möguleikana á viðurkenningu á 12 mílunum gegn því að hnika eitthvað til, án þess að hagsmunir okkar þar með séu skertir. Þannig liggur málið fyrir í dag. Það, sem hv. 2. þm. Vestf. er því nú að deila á okkur í núv. ríkisstj. fyrir, er ekkert annað en það, sem hann sjálfur staðfesti svo greinilega í ræðu sinni hér áðan, að hann hefði verið að gera 1958. Allar þær umbúðir, sem hann hafði fram og aftur í kringum þetta, hirði ég ekki að rekja hér eða deila við hann um. Þær eru aukaatriði. Þetta er kjarni málsins. Ég ætla svo ekki að fara frekar út í þetta eins og er, m.a. vegna þess, hvernig á stendur um tíma hv. 2. þm. Vestf.



Herra forseti. Við höfum heyrt nokkuð oft talað um þá miklu þjóðareiningu, sem hafi verið í þessu máli og hv. stjórnarandstæðingar tala um, að núv. ríkisstj. sé að stefna í voða. Af ræðum hv. 2. þm. Vestf. (HermJ) og hæstv. utanrrh. (GÍG) heyra menn, hvernig sú þjóðareining var í framkvæmd á dögum vinstri stjórnarinnar, og er sannarlega ekki miklu fyrir að fara. Það voru nokkur atriði í þeim stórmerku upplýsingum, sem hér hafa komið fram, sem ég vildi gjarnan fá frekari skýringar á, áður en umr. heldur lengra áfram og áður en allir hv. stjórnarandstæðingar og talsmenn hv. 2. þm. Vestf. hafa talað sig dauða.

Það hef ég nú gert nú þegar.

Já, en hann hefur góða talsmenn og góðan sessunaut, sem ég hygg að sé búinn að kveðja sér hljóðs, og væri þá gott, að hann gæti svarað. Hv. 2. þm. Vestf. sagði hér næstsíðast, er hann talaði, - það var í síðustu viku, að því er ég hygg, - að það gæti verið, að einhverjir sérfræðingar hefðu, áður en útfærslan átti sér stað, látið sér til hugar koma að bjóða fram veiði innan 12 mílna lögsögunnar gegn viðurkenningu. Hann sagði, að það gæti verið, að sérfræðingar og kannske einhverjir aðrir hefðu gert þetta. Þetta var hans yfirlýsing þá að efni til. Nú er fram komið, að því er mér skilst, og ómótmælt, að hann hafi sjálfur sent símskeyti í maí 1958, þar sem þetta tilboð er gert. Hann segir að vísu: Það stóðu ekki til neinir samningar. Hann segir: Gegn einhliða viðurkenningu hinna ætluðum við að gefa út svo og svo einhliða yfirlýsingu. En ég segi: Ef yfirlýsingar eru gefnar gegn annarri yfirlýsingu, þá er það ekkert annað en samningur. Það tjáir ekki að vera með neinn orðaleik um það. Ef ein ákvörðun er bundin annarri, skilyrði er sett eftir viðræður aðila, þannig að önnur ákvörðunin er háð hinni, þá er það að efni til samningur og ekkert annað en samningur. Þetta er þess vegna allt fullkominn orðaleikur hjá hv. þm. En látum vera hans orðaleik í því. Hann sagði, að skeytið, sem nú hefur verið skýrt frá hér í d. að hann sjálfur hafi samið, hafi verið sent í nafni allrar þáverandi hæstv. ríkisstj., enda heyrði ég það með mínum eigin eyrum, þegar hv. þm. las það upp áðan, að sagt var, að ríkisstj. liti svo og svo á. Og hv. þm. sagði, að með sinni vitund og í sínu nafni hefði af hálfu hæstv. þáv. ríkisstj. aldrei verið sent neitt, nema öll ríkisstj. stæði þar á bak við, og hann vitnaði í það sem mun á sér og hæstv. utanrrh., sem hann taldi í einhverju öðru ótilgreindu tilfelli hafa farið öðruvísi að. Nú spyr ég: Var þetta skeyti frá því í maí sent í nafni allrar þáv. ríkisstj., eins og stendur í skeytinu sjálfu og eins og hv. 2. þm. Vestf. hér svo rækilega lýsti yfir, eða var þarna beinlínis brotið á móti vissum hluta þáv. hæstv. ríkisstj., fulltrúum Alþb, í þáv. stjórn? Að því er stendur í Þjóðviljanum í morgun, þá er það tvímælalaust, að þetta skeyti var einungis sent í nafni hluta ríkisstj. Annar hvor fer því hér með ósatt mál, hv. 2. þm. Vestf. eða málsvari hans, Þjóðviljinn, í morgun. Það er mjög nauðsynlegt fyrir þingheim að vita, hvor aðilinn það er, sem hér er að segja ósatt. Annað mjög athyglisvert atriði var í þessu skeyti, sem hv. 2. þm. Vestf. las upp. Hann sagði, - og það er sagt í því skeyti, - ég hygg, að það hafi verið sent 18. maí, - að þá hafi ríkisstj. verið búin að ákveða tiltekna útfærslu landhelginnar og þar með voru nýjar grunnlínur. Hvað varð um þá ákvörðun ríkisstj., þegar sjálf landhelgin var stækkuð með reglugerðinni, sem var gefin út nokkrum dögum seinna, og hvaða ástæður lágu til þess, að þá var grunnlínustækkunin ekki tekin með? Er nokkur skýring önnur á því en að þá hafi það verið vegna þrýstings utan frá, að hæstv. þáv. ríkisstj. féll frá því, sem hún var búin að tilkynna Atlantshafsbandalaginu í þessu skeyti, að skyldi verða gert? Þetta liggur fyrir í þeim sönnunargögnum, sem hv. þm. hefur sjálfur lesið hér upp, maðurinn, sem er að segja, að það megi aldrei taka tillit til þess, sem aðrir aðilar segi, og ef maður byrji að láta undan, þá komi ofbeldið strax á eftir. Var það þá vegna þess, að hæstv. vinstri stjórn guggnaði strax á fyrsta skrefinu, sem ofbeldið hófst 1. sept. 1958? Ég skal ekki segja um, hvort orsakasamhengið er það, en eftir rökstuðningi hv. 2. þm. Vestf. liggur fyrir hans eigin skýring á þessu, orsök og afleiðingu. Það er óumdeilanlegt, að hann er nú hér búinn að leggja fram gögn um það, að hans ríkisstj. er í makki við erlenda aðila um málið og fellur frá einu höfuðatriði máls síns, eftir að þeir eru búnir að heyra mótmæli frá þessum aðilum. Partur af þeim mótmælum var lesinn upp hér áðan. Og það skyldi þó aldrei vera svo, að ástæðan til þess, að þarna hafi verið guggnað, væri sú, að eftir ákvörðun laganefndarinnar frá 1956 var ótvíræður réttur okkar til þess að færa út í 12 mílur, en hv. þm. hafi sannfærzt um, að ekki væri hægt að fara lengra í grunnlínubreytingum nema með samþykki annarra aðila. Er þetta skýringin? Eða hver er skýringin? Það liggur fyrir eftir gögnum þm. sjálfs, að hann hefur guggnað á fyrsta skrefi, sem hann steig.

Má ég grípa fram í?

Já, með ánægju.

Hæstv. ráðh. hlýtur að vita, að það var ekki samkomulag milli flokkanna um annað en þetta.

Var ekki samkomulag um það? Já, hvernig var samkomulagið? Var samkomulag milli flokkanna um skeytið, sem var sent 18. maí? Var samkomulag á milli flokkanna? Hafði Alþb. samþ. það skeyti? Svari hann nú.

Ég skýrði frá því í ræðunni. Ég býst við, að þessi hæstv. ráðh. heyri.

Hvað sagði hann? Ég ætla að bíða. Var samkomulag milli flokkanna eða ekki, stjórnarflokkanna?

Ég skýrði frá þessu í ræðu minni.

Já, var samkomulag innan stjórnarinnar um skeytið eða var ekki samkomulag um það?

Ég sagði frá því í ræðu minni.

Já, var það eða var það ekki? 

Ég skýrði frá því í ræðu minni, og ráðh. gat heyrt það.

Já, en hafði Alþb. samþykkt það eða ekki? Hv. þm., sem fæst ekki til að svara þessu núna, hann sagði, að sér hefði aldrei dottið í hug að senda skeyti í nafni allrar ríkisstj, án samþykkis hennar allrar. Nú þorir hann ekki að svara því,,vegna þess að það liggur fyrir og er alþjóð kunnugt, að Alþb. var á móti því, að þetta skeyti væri sent, En þegar maður byrjar að skrökva, þá þvælist maður alltaf í sínu ósannindaneti eins og þessi orðlausi hv. þm.

Ég efast ekki um, að ráðh. hefur reynslu fyrir því.

Já, ég hef oft horft upp á þennan þm. áður í sama neti, það er satt. Það er engin nýjung. En svo var ákaflega athyglisvert, hvað hv. þm. talaði mikið um þetta að vísu nokkuð loðna og óákveðna skeyti frá því í maí, en vildi lítið segja um skeytið frá 22. ágúst 1958. Það skauzt þó upp úr hv. þm., að hann hefði verið ósamþykkur skeytinu eða orðalagi skeytisins. En ég spyr: Vissi hann ekki um skeytið? Var það þannig, að hæstv. utanrrh. hefði þá í heimildarleysi frá hv. þm. og hans flokki sent þetta skeyti? Já, svari þingmaðurinn. Nei, nú þegir hann líka. Sannleikurinn er sá, að auðvitað var skeytið sent með samþykki hv. þm. Og þar segir stjórnin: „Við minnum á okkar fyrri tillögu um viðurkenningu á 12 mílum gegn því, að erlendir veiði á seinni 6 mílunum um takmarkaðan tíma.“ Þar býður stjórnin fram samninga um viðurkenningu. - Ef hinir vilja láta viðurkenninguna í té, þá ætlar stjórnin af sinni hálfu að breyta reglugerðinni, sem var búið að setja í maí. Hv. þm. sagði á dögunum : Það er allt annað að bjóða eitthvað fram einhliða af sinni hálfu, áður en reglugerðin er sett og ákvörðunin tekin, en það er fáheyrt að ætla að fara í samninga og láta undan ofbeldi eftir á. En hvað er það, sem gerist með tilboði þáv. hæstv. forsrh. 22. ágúst 1958, annað en að ríkisstj. býður að breyta reglugerðinni, sem búið var að setja, gegn því að fá viðurkenninguna? Þá ætlar hún að hleypa þeim erlendu inn, a.m.k. um þriggja ára tímabil. Mér er ekki títt að vera að herma úr einkasamtölum manna um það, sem skeði, en ég man fullvel, að þeir voru margir og það valdamiklir menn í Framsfl., sem sögðu á þeim dögum, að það væru ekki þrjú ár, sem væru síðasta orðið, ef að meginstefnu væri fallizt á þetta tilboð. Það eru allt of margir menn, sem vita það, sem þá var sagt, og heyrðu ýmsa valdamikla menn tala, til þess að það tjái að neita þeirri staðreynd. Þessu tilboði að breyta reglugerðinni, því var hreyft, það var sett fram löngu eftir að Bretar höfðu tilkynnt, að þeir ætluðu að koma með sinn herskipaflota hingað 1. sept. 1958. Það var sett fram undir beinni ógnun um valdbeitingu, þannig að hv. þm., sem hefur ekki átt nógu sterk orð um lítilmennsku þeirra manna, sem nú eru að reyna að finna leiðir til þess að eyða þessari deilu, er sjálfur staðinn að allri þeirri lítilmennsku á fyrsta stigi málsins. Ég hefði ekki talið það lítilmennsku af hv. þm. að geta komið í veg fyrir þessa deilu, frekar en ég tel það lítilmennsku að reyna að eyða henni nú. En það er betra að tala dálítið varlegar, taka minna upp í sig, þegar maður hefur slíkan feril sem þessi hv. þm. Ég er að vísu vorkunnlátur maður, og það má þess vegna vera, að það sé sökum þeirrar minnar skapeigindar, að mér rann til rifja, þegar ég sá hv. þm. hér á dögunum undir ræðu hæstv. utanrrh., af því að aldrei hef ég vitað á minni þingævi nokkurn mann svo innikróaðan eins og þennan hv. þm. Hv. þm. reynir nú að brjótast út úr kvínni með þeim málflutningi, sem ég hef nú nokkuð lýst, og ég vildi nú leggja til, að við veittum undanþágu frá þingsköpum og leyfðum hv. þm. að svara.



Herra forseti. Ég treysti mér ekki til að flytja mál mitt nema hæstv. viðskmrh. sé í d., þar sem ég þarf aðallega að ræða við hann, og óska ég eftir því, að hann verði sóttur ellegar þessari umr. verði frestað að öðrum kosti.  
            



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir til 1. umr., fjallar um stuðning við þá bændur, sem lakasta aðstöðu hafa, frumbýlinga og fátæka bændur, þá bændur, sem hafa orðið fyrir einna þyngstum búsifjum af völdum núv. ríkisstj. Sá stuðningur er fólginn í hagkvæmum lánum eða jafnvel í undantekningartilfellum beinum styrk til þessara bænda til bústofnsaukningar, vélakaupa og til greiðslu þungbærra lausaskulda. Gert er ráð fyrir, að sett sé á fót föst stofnun, sjóður, til þess að annast þann stuðning og fyrirgreiðslu, sem fjallað er um í frv. Ég hygg, að því verði tæplega mótmælt, að efnahagsaðgerðirnar s.l. vetur, efnahagsmálalögin og þeirra fylgifiskar, hafi komið sérstaklega harkalega niður á ungum bændum og frumbýlingum. Kostnaður við bústofnun, hvort heldur er við bústofnskaup, byggingar, jarðræktarframkvæmdir eða véla- og áhaldakaup, hefur af þeirra völdum stórhækkað. Kemur það náttúrlega fyrst og fremst niður á frumbýlingum, en bitnar einnig mjög tilfinnanlega á hinum, sem að vísu voru byrjaðir búskap, en þó nýlega, og áttu að verulegu leyti eftir að koma fótum undir sig, áttu eftir að stækka bústofn sinn, áttu eftir að kaupa nauðsynlegar búvélar og voru rétt að byrja á ræktunarframkvæmdum. Getur það einnig átt við um bændur, sem hafa ekki haft aðstöðu til verulegra jarðræktarframkvæmda fyrr en nú, t.d. vegna samgönguvandræða eða skorts á vinnuvélum, og hafa þá ekki heldur fyrr en nú haft aðstöðu til þess að fá sér búvinnuvélar. Bændur hafa almennt staðið í stórfelldum framkvæmdum undanfarin ár, svo sem hver og einn getur séð, sem ferðast um sveitir landsins. Þeir hafa ræktað, byggt, keypt vélar og áhöld og fengið rafmagn á bæina, þar sem þess hefur verið nokkur kostur. Þessar framkvæmdir hafa kostað mikið fé. Vegna þessara framkvæmda, sem sumar hverjar eru til gagns um fjöldamörg ókomin ár, hafa margir bændur - og þó sérstaklega ungir bændur og hinir efnaminni - safnað miklum lausaskuldum. Sjálfsagt hefðu flestir þessara bænda og allir hinna dugmeiri þeirra komizt klakklaust frá þessum lausaskuldum að óbreyttum aðstæðum, þ.e.a.s. að óbreyttum aðstæðum frá því, er til lausaskuldanna var stofnað. En með hinni gífurlegu vaxtahækkun s.l. vetur var aðstöðu og afkomumöguleikum þessara manna gerbreytt. Eftir hina gífurlegu vaxtahækkun eru lausaskuldirnar orðnar þeim óbærilegar. Um ýmsa þeirra er þess vegna svo komið, að þeir eygja alls engar útgöngudyr frá skuldabaslinu, nema þá helzt þær að gefast upp, selja jörð og bú eða afhenda það upp í skuldirnar og hverfa að annarri atvinnu. Þá hafa þessir menn beðið ósigur. Þá fer margra ára erfiði þeirra fyrir lítið. Þeirra tjón, bæði sálrænt og fjárhagslegt, er því mikið og óumdeilanlegt. Í slíkum tilfellum mundu og óefað lánardrottnar bíða eitthvert tjón, því að þeir mundu ekki fá skuldir sínar að fullu greiddar, ef grípa þyrfti til nauðungarsölu á eignum manna. Það er alkunna, að þegar þannig stendur á, seljast eignir oftast nær undir sannvirði. Og slík öfugþróun, að bændur flosnuðu upp og hættu búskap, samtímis því að frumbýlingum fækkaði, mundi leiða til tjóns fyrir þjóðfélagið. Þá fækkaði sjálfstæðum atvinnurekendum í landinu, og þá fækkaði sennilega byggðum býlum í landinu. Afleiðingin yrði sú, að framleiðsla landbúnaðarafurða drægist saman. Má þjóðfélagið við því? Þörfin fyrir landbúnaðarafurðir hér innanlands fer vaxandi í náinni framtíð vegna fjölgunar fólksins. Það er vert að gefa því gaum, að landbúnaðarframleiðslan má ekki dragast saman, ef við eigum að vera sjálfbjarga í þeim efnum. Hún þarf að vaxa, því að hvernig væri komið okkar þjóðarhag, ef við þyrftum að fara að flytja inn kjötvörur og mjólkurvörur að staðaldri? Slíkt má auðvitað alls ekki koma fyrir. En í þeim efnum er einmitt hættumerki á veginum. Sé ekki að því gaumur gefinn, er hætt við slysi. Þess vegna verður að búa þannig að landbúnaðinum, að hann dragist ekki saman, heldur færist í aukana. Það má ekki hefta framfarasóknina í landbúnaðinum. Það er alveg ómótmælanleg staðreynd, að efnahagsaðgerðirnar hafa valdið því, að aðstöðumunur þeirra bænda, sem búnir voru að koma sér sæmilega fyrir, og hinna, sem voru skemmra á veg komnir, hefur stórlega vaxið. Með frv. því, sem hér liggur fyrir á þskj. 80, um stuðning við bændur til bústofnsaukningar og vélakaupa, er leitazt við að ráða nokkra bót á þeim aðstöðumun og stefnt að því að létta undir með þeim bændum og bændaefnum, sem erfiðasta aðstöðu hafa og sérstaklega hafa orðíð fyrir barðinu af völdum efnahagsaðgerðanna s.l. vetur. Það er stefnt að því að greiða fyrir bústofnsaukningu hjá frumbýlingum og ungum bændum og öðrum þeim bændum, sem of lítinn bústofn hafa. Það er stefnt að því að. greiða fyrir búvélakaupum þeirra bænda, sem eru vantar nauðsynlegar vélar. Og það er stefnt að því að greiða fyrir því, að bændur með óbærilegar lausaskuldir geti fengið hagstæð lán eða stuðning til þess að geta haldið búrekstri áfram. Ég skal ekki fjölyrða frekar um það á þessu stigi hver nauðsyn er á þvílíkri fyrirgreiðslu, en leyfi mér til viðbótar því, sem ég hef þegar um það efni sagt, að vísa til grg. Um efni frv. skal þetta tekið fram: Samkvæmt 1. gr. frv. skal stofna sérstakan sjóð, er nefnist bústofnslánasjóður. Hlutverk hans er að veita frumbýlingum og efnalitlum bændum lán eða styrk til bústofnsaukningar, vélakaupa og til greiðslu bráðabirgðalána og lausaskulda, eftir því sem nánar segir í lögunum. Um stofnfé sjóðsins eru fyrirmæli í 2. gr. Á það að vera 50 millj. kr., þar af 20 millj. kr. í óafturkræfu framlagi ríkissjóðs, sem greiðist á næstu fjórum árum með 5 millj. kr. framlagi á ári. En síðan er gert ráð fyrir, að 30 millj. kr. séu fengnar að láni gegn ríkisábyrgð. Flm. er að sjálfsögðu ljóst, að vel getur svo reynzt, að fé það, sem sjóðnum er hér ætlað, reynist ekki nægilegt til að fullnægja því hlutverki, sem honum er falið. Verður þá að sjálfsögðu að bæta við fé sjóðsins síðar, eftir því sem ástæður leyfa og þörf krefur. Í 3. gr. eru nánari fyrirmæli um, hverjum bústofnslánasjóður veitir lán. Sé ég ekki ástæðu til þess að rekja það nánar. Í 4. gr. frv. eru rakin skilyrði fyrir lánveitingu, og ég sé ekki heldur ástæðu til þess að rekja þau hér, heldur vísa til frv. þar um. Í 5. gr. er kveðið á um það, gegn hvaða tryggingum lán megi veita. Eru þau ákvæði nokkuð frjálslegri en títt er um lánastofnanir, m.a. er gert ráð fyrir því, að lána megi út á vélar, verkfæri og bústofn. Enn fremur er gert ráð fyrir því, að ábyrgð ábyrgðarmanna eða sveitarsjóðs geti verið nægileg trygging. Er einmitt í þessu fólgið mikið hagræði fyrir lántaka. Er sjóðsstjórninni falið að meta, hverja tryggingu skuli taka gilda í hverju einstöku falli. Fjárhæð láns fer hverju sinni eftir ákvörðun sjóðsstjórnar samkvæmt 7. gr. Um vexti og lánstíma eru fyrirmæli í 8. gr. frv., en skv. því ákvæði mega vextir aldrei vera hærri en 5% og lánstími aldrei lengri en 12 ár. Samkvæmt 6. gr. er stjórn bústofnslánasjóðs heimilt að veita lánsumsækjanda styrk úr sjóðnum allt að 30 þús. kr., ef búrekstri hans verður ekki að öðrum kosti komið á heilbrigðan grundvöll að mati sjóðsstjórnar. Bústofnslánasjóður skal vera í umsjá Búnaðarbankans, en lýtur sérstakri stjórn. Eru um stjórn sjóðsins fyrirmæli í 10. gr. frv. Skal hún skipuð fimm mönnum. Skulu fjórir skipaðir samkvæmt tilnefningu þingflokkanna, einn frá hverjum, en sá fimmti, sem á að vera formaðurinn, skal skipaður skv. tilnefningu Stéttarsambands bænda. Ég mun svo ekki ræða frekar einstakar frumvarpsgreinar, en vil að lokum segja þetta: Þrátt fyrir þá miklu árgæzku, sem verið hefur hér þetta ár og bændur hafa auðvitað haft ómetanlegt gagn af, er mörgum bændum áreiðanlega, eins og nú er ástatt, brýn þörf á stuðningi þeim, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, eða einhverri annarri sambærilegri aðstoð. Þeir bændur eru t.d. allt of margir, sem hafa ekki vísitölubússtærð. Þeir bændur geta naumast haft sambærileg kjör við aðrar stéttir. Það verður að greiða fyrir því, að þeir geti stækkað búin, svo að þau svari til vísitölubús. Það er lágmark. Og það verður að stuðla að því, að frumbýlingar og bændur, sem dregizt hafa aftur úr, geti keypt nauðsynlegar vélar. Aðstöðumunur þeirra, sem vélar hafa, og hinna, sem engar hafa, er svo mikill, eins og allir vita, að búskaparaðstaða þeirra er alls ekki sambærileg. Og sannleikurinn er sá, að þeir, sem engar vélar hafa, eru úr leik, þeir geta ekki búið, eins og nú er komið. En efnalítill bóndi hefur enga möguleika til að kaupa t.d. dráttarvél nú með því verðlagi, sem á þeim er. Og síðast, en ekki sízt, verður að stuðla að því, að getulitlir bændur geti fengið sæmilega hagstæð lán í stað lausaskuldanna, sem eru að sliga þá. Ég er alveg sannfærður um, að hið opinbera kemst ekki hjá því til lengdar að sinna þessu máli á einn eða annan hátt. Ég leyfi mér svo að leggja til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til fjhn.