Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Einar K. Guðfinnsson, 3. þm. Vestf., Ingi Björn Albertsson, 5. þm. Reykv., Rannveig Guðmundsdóttir félmrh., Sólveig Pétursdóttir, 6. þm. Reykv., Þorsteinn Pálsson sjútvrh.

Eftir ósk hv. 4. þm. Austurl., sem hann bar fram í gær á þingfundi, raunar tvívegis, er rædd var till. til þál., sem hann er 1. flm. að, um kosningu rannsóknarnefndar til að rannsaka embættisfærslu umhvrh. í svokölluðu veiðistjóramáli, þá vill forseti, sá sem hér stendur, segja eftirfarandi: Samkvæmt 44. gr. þingskpa er það reglan að flutningsmaður þáltill. hefur við fyrri umræðu 15 mín. ræðutíma tvisvar. Aðrir þimgmenn og ráðherrar 8 mín. tvisvar. Frá þessari reglu eru tvær undantekningar. Annars vegar ef fyrir liggur rökstudd beiðni þingflokks og hins vegar ef tillaga fjallar um tiltekna málaflokka. Ósk eða beiðni um frávik frá þeim ræðutíma sem í greininni stendur þarf að liggja fyrir áður en umræða hefst og ef á hana er fallist þá gildir almenn regla 55. gr. um umræðuna, þ.e. engin tímamörk. Samkvæmt 72. gr. má þó ákveða ræðutíma sérstaklega eða hve lengi umræða má standa með samþykki allra þingflokka, þ.e. semja um umræðuna eins og það hefur verið kallað. Úrskurður forseta í gær um að ráðherra, umhvrh. í þessu falli, skyldi hafa jafnlangan ræðutíma og flm., þ.e. 15 mín., hefur því ekki fordæmisgildi við túlkun 44. gr. þingskapa eins og hún er nú. Á hitt ber að líta, eins og sá forseti sem stjórnaði þingfundinum í gær raunar tók fram, að tillagan sem til umræðu var er óvenjuleg. Í greinargerð með henni eru alvarlegar ásakanir í garð ráðherra. Það var því naumast sanngjarnt, þrátt fyrir skýr ákvæði þingskapa, að ráðherrann hefði aðeins 8 mín. til að svara, helming af tíma flutningsmanns. Við þessum aðstæðum var sá forseti sem sat á forsetastóli augljóslega að bregðast. Í ljósi þessa telur forseti að þetta atriði þingskapanna þurfi að koma til athugunar við endurskoðun þeirra, annaðhvort að forseti hafi almenna heimild við umræðu til að víkja frá tímamörkum til rýmkunar ef sérstaklega stendur á, svo sem í tilvikum sem þessum, eða að ráðherra sem málið varðar hafi jafnan rétt og flm. við fyrri umræðu um þáltill.

Hæstv. forseti. Ég tel nauðsynlegt að gefa hv. þingheimi skýrslu um það sem gerðist hér í gær. Fyrir dagskrá fundarins lá óvenjulegt mál, svo óvenjulegt að ég minnist ekki í minni þingtíð að annað því líkt hafi legið fyrir, en það var till. til þál. um skipun rannsóknarnefndar til könnunar á embættisfærslu eins ákveðins hæstv. ráðherra, í þessu tilviki umhvrh. Þegar leið að umæðunni kom hæstv. ráðherra til mín og hafði þá verið að átta sig á því að hann fengi einungis 8 mín. til að svara hv. 1. flm., hv. 4. þm. Austurl., og óskaði fyrir hönd þingflokks Alþfl. að með tilliti til þessa óvenjulega máls yrði honum úthlutað 15 mín. eins og 1. flm. Forseti, sem í því tilviki var ég, kannaði síðan 44. gr. þingskapa og þykist vera sæmilega læs en þar stendur á bls. 18 í þingskapalögum breyttum skv. lögum frá 1993. Þetta ákvæði var reyndar í fyrri þingskapalögum. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Við fyrri umræðu má hver ræðumaður tala tvisvar, flutningsmaður allt að 15 mínútum og aðrir þingmenn og ráðherrar allt að átta mínútum í senn. Þá er þessari umræðu er lokið er leitað atkvæða hvort umræðan eigi að ganga til síðari umræðu og nefndar.`` Síðan segir: ,,Forseti getur ákveðið frávik frá þessari málsmeðferð ef fyrir liggur rökstudd beiðni þingflokks þar að lútandi. Hver þingflokkur hefur rétt til að bera slíka beiðni fram við forseta einu sinni á hverju þingi.`` Ég gerði hæstv. ráðherra grein fyrir því að þar með hefði Alþfl. fyrirgert öðrum rétti til slíkrar beiðni og féllst hann á það. Hæstv. forseti minntist hér áðan á að það væri sjálfgefið að hvenær sem vikið væri frá þessu þýddi það að gilda skyldi hin almenna regla. Þetta er að mínu mati rangt. Vegna þess að síðar í 44. gr. er grein um allt annað en hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Forseta er heimilt að láta ákvæði 55. gr. gilda [þ.e. almenn umræða, ótímabundin] við fyrri umræðu um þingsályktunartillögur, er fjalla um`` --- og ég bið menn að hlýða á mál mitt --- ,,stjórnskipun, utanríkis- eða varnarmál, staðfestingu framkvæmdaáætlana, alþjóðasáttmála eða milliríkjasamninga, liggi fyrir ósk um það.`` Ég taldi ekki að þetta mál væri af þeirri stærðargráðu að svo langt þyrfti að ganga og taldi mig þess vegna fullkomlega bæra um . . . 

Frú forseti. Ég var sú sem vakti athygli á þessu í gær og vil ég lýsa því hér að ég er algjörlega sammála þeim úrskurði sem forseti las hér úr ræðustóli. Ég get tekið undir bæði það sem kemur fram í hennar úrskurði og það sem kom fram í máli hv. 14. þm. Reykv. að það gat verið sanngirni í því að leyfa ráðherra að tala lengur en við verðum auðvitað að fara að settum reglum. Það er það sem skiptir höfuðmáli. Þess vegna vil ég lýsa því yfir að ég er sammála úrskurði forseta að þetta hafi ekki neitt fordæmisgildi og að það þurfi auðvitað að fara að settum reglum. Það getur hins vegar verið alveg rétt, og ég get tekið undir það, að það getur þurft að endurskoða ákvæði þingskapa hvað þetta varðar. En ég vara samt við því að sú endurskoðun feli það í sér að forseti hafi einn almenna heimild til að veita undanþágur frá þingsköpum heldur sé það þá í samráði við þingflokka eða þá að það sé eftir skýrum reglum þannig að ekki sé hægt að víkja frá ákvæðum þingskapa nema þá að það sé mjög greinilegt í hvaða tilvikum það eigi að gera. En eins og ég segi enn og aftur ég er sammála úrskurði forseta í þessu máli.

Virðulegi forseti. Hér á Alþingi hafa í áratugi tíðkast þær siðareglur að stjórn og stjórnarandstaða sameinast um að vísa málum til nefndar þótt menn kunni að vera þeim efnislega ósammála. Þannig hefur t.d. stjórnarandstaðan í vetur hvað eftir annað stuðlað að því að hægt væri að vísa málum ríkisstjórnarinnar til nefndar vegna þess að svo fáir stjórnarliðar voru mættir. Stjórnarandstaðan hefur þess vegna talið það eðlilegt í siðuðu þingi að stuðla að því að mál fengju þinglega meðferð og að ágreiningur, efnislegur ágreiningur, kæmi fram í atkvæðagreiðslu annaðhvort við síðari umr. eða 2. umr. Ég held ég muni það rétt að það sé aðeins eitt dæmi frá fyrri áratugum um það að komið hafi verið í veg fyrir að mál fengi eðlilega meðferð í nefnd og þá varð sú skipting ekki milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Ég kvaddi mér hljóðs vegna þess að ég hef verið að heyra það hér í salnum að það hafi verið tekin ákvörðun um það af hálfu ríkisstjórnarflokkanna að í atkvæðagreiðslu um það mál sem nú á að greiða atkvæði um ætli ríkisstjórnarflokkarnir hér á Alþingi að koma í veg fyrir að málið fái þinglega meðferð með því að greiða atkvæði gegn því að málið komi til síðari umr. og verði vísað til nefndar. Enginn gat um slíka áætlun í umræðum um þetta mál hér í gær.  Ég trúi því í raun og veru varla að slíkt sé að gerast hér. Þá er kannski meiri efniviður í þessari tillögu heldur en margir hafa viljað vera láta, ef hún má ekki einu sinni fá þinglega meðferð. 

Hæstv. forseti. Ég vil svara fyrir mína parta að ég hef fyrir mitt leyti ákveðið að greiða atkvæði gegn því að tillagan gangi til síðari umr. og nefndar. En það breytir ekki því að stjórn og stjórnarandstaða hafa hjálpast til við að koma sínum málum áfram. Það er hinn venjulegi gangur  hafi verið Ólafur Jóhannesson sem á sínum tíma beitti sér fyrir svipaðri málsmeðferð. Þannig að það er ekkert óvenjulegt hvað það varðar við svipaðar aðstæður. 

Virðulegur forseti. Það ætlar að leggjast heldur lítið hér fyrir meiri hlutann á Alþingi ef það er rétt að hann ætli að fylgja hæstv. forsrh. í því að koma í veg fyrir að þingleg tillaga fái efnislega umfjöllun á Alþingi, þar á meðal í þingnefnd. Ég hafði ekki grun um að það væru áform uppi um að koma í veg fyrir eðlilega málsmeðferð eftir fyrri umr. málsins sem fór fram í gær. Það var ekkert sem kom fram við þá umræðu sem vísaði til þess að stjórnarliðið þyrði ekki að láta þessa tillögu fá efnislega umfjöllun hér í þinginu, ganga til nefndar og koma til síðari umr. og það reyndi þá í kjölfarið á það hver væri afstaða til tillögunnar. En vegna orðróms sem ég heyrði hér um hádegisbilið að það væru ráð uppi um það meðal stjórnarliða að koma í veg fyrir þetta og fékk það staðfest hjá þingflokksformanni Alþfl. þegar ég spurði hann að því hér rétt áðan hvort þetta væri rétt, þá liggur það nú fyrir sem yfirlýstur ásetningur þó ég vænti þess að hv. þingflokksformaður Alþfl. hafi fyrir því að gera grein fyrir máli sínu hér fyrir atkvæðagreiðsluna. Þetta er ekki hægt að kalla öðru nafni en launráð sem hér er verið að vinna, ekkert annað en launráð, þar sem meiri hluti á Alþingi er að bindast höndum um það í laumi að koma í veg fyrir eðlilega þinglega meðferð mála hér í þinginu. Þetta eru algjörlega nýir siðir sem hér er verið að innleiða a.m.k. þann tíma sem ég man eftir hér á Alþingi Íslendinga og ég kvíði satt að segja því fordæmi sem hér er verið að innleiða á Alþingi Íslendinga með þessu. Ég kvíði því gagnvart eðlilegu þinghaldi hér, eðlilegri málsmeðferð og möguleikum þingsins á því að rækja eðlilegt eftirlitshlutverk sitt með framkvæmdarvaldinu. Ég mótmæli þessum áformum, virðulegur forseti.

Hæstv. forseti. Mér finnst yfirlýsing hæstv. forsrh. mikil tíðindi. Ég held að það hljóti að vera einsdæmi að hæstv. forsrh. á einhverjum tíma hafi beitt sér með þessum hætti í þinginu. Það hlýtur að liggja mikið við. Hvað er það sem liggur við? Það er verið að óska eftir því að könnuð verði embættisfærsla ráðherra vegna samskipta við starfsmenn veiðistjóraembættisins. Það liggur fyrir að það er búið að grípa til örþrifaráða til að lægja öldur út af þessari embættisfærslu. Það er búið að stofna nýtt embætti við Háskóla Íslands í þeim tilgangi að lægja þessar öldur. Er ekki ástæða til að skoða þetta mál? Er þetta mál svona stórhættulegt að það megi ekki fara til nefndar og það megi ekki fjalla um það með eðlilegum hætti? Er það virkilega þannig að menn óttist að niðurstaða nefndarinnar verði sú að leggja til að þetta verði samþykkt, að nefndin sem fái þetta til sín leggi til að tillagan verði samþykkt um skipun rannsóknarnefndar? Það getur varla verið annað en það sem menn óttast. Ef menn telja að nefndin leggi til að fella tillöguna þá ættu menn ekki að óttast um niðurstöðuna hér í atkvæðagreiðslu í hv. Alþingi. Það hlýtur að vera eitthvað annað. Ég segi alveg eins og er að mér finnst þetta fráleitt og ég tel að það verði Alþingi til mikls vansa ef það má ekki láta hreinsa þann hæstv. ráðherra sem tillagan fjallar um af þeim ásökunum sem í henni felast. Og það verði ekki hægt að leggja það út á annan veg en þann að menn treysti því ekki að sú rannsókn hreinsi ráðherrann af málinu og það sé þess vegna sem eigi að fella þessa tillögu, að hún fari til eðlilegrar meðferðar í þinginu. Ég mótmæli þessu, hæstv. forseti.

Hæstv. forseti. Ég vek athygli á því að hér fyrr á fundinum var það fyrrv. hæstv. forseti sem vakti athygli á því að þetta mál væri afar sérstaks eðlis og kvað upp úrskurð sem byggðist á sanngirnisrökum sem ég hef fullan skilning á. Og hvers konar mál er þetta? Þetta mál er í eðli sínu lítt dulbúin vantrauststillaga á ráðherra. Vantrauststillögum er aldrei vísað til nefndar. Þær eru annaðhvort samþykktar eða felldar.

Frú forseti. Ef satt er að menn ætli að koma í veg fyrir það að tillaga fái efnislega umfjöllun, ef það er rétt þá þykir mér það mjög alvarlegt. Mér finnst það mjög alvarlegt mál að meiri hluti Alþingis ætli að koma í veg fyrir að vísa tillögum til nefnda ef farið er fram á það eða til síðari umræðu. Við verðum að athuga það að með því að greiða atkvæði um þessa tillögu hvort vísa eigi henni til síðari umr., þá er ekki verið að taka neina efnislega afstöðu til málsins. Ég er búin að greiða atkvæði fjórum sinnum hérna í dag um það hvort eitt frv. og þrjár þáltill. eigi að fara til 2. umr. og síðari umr. Ég var í því ekki að taka neina efnislega afstöðu til málsins. Í þau ár sem ég er búin að vera hér á þingi held ég að það hafi aldrei komið fyrir að ég hafi greitt atkvæði gegn því að mál farið milli umræðna. Og þá skiptir engu máli hversu illa mér er við málið eða hversu mikið ég er á móti því. Það eru mörg mál þess eðlis að ég hef greitt atkvæði gegn þeim. En að koma í veg fyrir eðlilega þinglega meðferð, það þykir mér mjög alvarlegt mál. Og það er það sem mér þykir alvarlegt og þá er það algerlega óháð því hvers eðlis málið er. Hér finnst mér menn vera að blanda því saman hvort í þessu felist vantraust á ráðherra eða ekki. Það hefur ekkert með málið að gera. Tillagan er jú um að athuga embættisfærslu umhvrh., en í dag erum við ekki að greiða atkvæði um það. Við erum ekki að greiða atkvæði um tillöguna. Mér þykir þetta svo alvarlegt mál ef þetta er það sem mun gerast hérna í dag, þetta er það alalvarlegasta sem ég hef heyrt um. Mér finnst þetta vera tilræði við þingræðið ef ekki er hægt að láta tillöguna ganga til síðari umr. og nefndar ef tillaga er um það. Við erum núna ekki að gera annað en það, eins og venja er, að tala um að tillagan gangi til síðari umr. Og það er enginn þingmaður hér, þó hann greiði atkvæði með því að tillagan fari til síðari umr., að taka efnislega afstöðu til málsins. Alls ekki. Ég tel heldur ekki að í því að vísa tillögunni til nefndar felist nokkur efnisafstaða. Ég lýsi því yfir hér og nú að mér þykir þetta eitt af því alvarlegasta sem ég hef nokkurn tíma orðið fyrir ef þetta verður niðurstaðan og ég trúi því ekki enn þá.

Virðulegi forseti. Hæstv. forsrh. hefur staðfest það hér með sínu orðalagi að ríkisstjórnarflokkarnir hafa tekið ákvörðun um það að hindra að þessi tillaga um embættisfærslu umhvrh. fái eðlilega þingmeðferð. Hæstv. forsrh. segir að rökin séu fólgin í því að þetta sé efnislega vantraust á ráðherra. Tillagan er ekki um það. Tillagan er um að þingið geti kallað fram athugun á embættisfærslu ráðherra. Er hæstv. forsrh. virkilega að skapa það fordæmi hér í þinginu að þingið eigi ekki að geta með sjálfstæðum hætti kannað tilteknar og mjög afmarkaðar embættisfærslur ráðherra sem viðurkennt er í öllum þjóðþingum í lýðræðisríkjum að sé sjálfsagður réttur þjóðþings og í Evrópu og Bandaríkjunum er algengt að gert sé án þess að því sé ruglað saman við vantraust á viðkomandi ráðherra? Ef hér á að koma í veg fyrir að hægt sé með eðlilegum, þinglegum hætti að fjalla um tillögur sem snúast um mjög afmarkaðar embættisfærslur ráðherra, í þessu tilviki flutning á einu embætti af fjölmörgum sem heyra undir ráðherrann, þá er í raun og veru verið að segja að bannað sé af ríkisstjórn Sjálfstfl. og Alþfl. að kanna hér á Alþingi embættisfærslur ráðherra. Alþfl. hældi sér af því, hæstv. utanrrh., að hann hefði ekkert að fela. Alþfl. vísaði embættisfærslum hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar til Ríkisendurskoðunar og hældi sér af því að þar væri svo stórt og mikið gert að allt embætti Ríkisendurskoðunar ætti að kanna þær embættisfærslur. Og Alþfl. hefur líka vísað embættisfærslum hæstv. utanrrh. til sérstakrar rannsóknar hjá Ríkisendurskoðun þó að sú skýrsla sé ekki komin enn. En nú ætlar Alþfl. að standa að því hér að knýja Sjálfstfl. með sér til að koma í veg fyrir að afmörkuð tillaga um eina embættisfærslu umhvrh. fái þinglega meðferð. Svo mikið er í húfi að það á að rjúfa áratuga hefð hér í þinginu til að koma í veg fyrir þinglega meðferð á þessu máli. Mér þykir leitt að fornvinur minn, hæstv. umhvrh., skuli ekki vera hér í salnum. Það má segja mér það ekki bara einu sinni heldur tvisvar og jafnvel þrisvar að hæstv. umhvrh. sem sagst hefur ekkert hafa að fela í þessu máli standi líka að því að koma í veg fyrir að þessi tillaga fái þinglega meðferð. Eða er þetta kannski gert að honum forspurðum til þess að setja hann í vont ljós? Hver er skýringin á því að hæstv. umhvrh. er ekki viðstaddur hér og nú? 

Hæstv. forseti. Sú tillaga sem hér stendur til að greiða atkvæði um hefur ekkert efnislegt innihald. Hún er ekkert annað heldur en persónuleg árás á hæstv. umhvrh.  hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur vegna sanngirni sem hún sýndi hérna í umræðunum í gær. Mér finnst þetta vera þeim hv. þm. til skammar sem hér hafa talað í þessu máli og rengt þá hugsanlega niðurstöðu sem hér gæti fengist. Mér er ekkert að vanbúnaði til að taka afstöðu til málsins þegar í stað.

Virðulegi forseti. Örlítið fyrst vegna þess að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson spurði um fornvin sinn, hæstv. umhvrh., þá þurfti hann að fara af landi brott í embættiserindum nú um hádegisbilið og er því ekki hér í dag.

Er umhvrh. samþykkur þessari málsmeðferð?

Ég hef orðið, hv. þm., er það ekki rétt skilið, forseti?

Það er rétt.

Hv. þm. Kristín Einarsdóttir sagði áðan í ræðustól að flutningsmenn tillögunnar tækju ekki afstöðu heldur snerist málið um að vísa því til síðari umr. og óska eftir rannsókn sérstakrar nefndar á þessu máli. Ég vil hins vegar benda á að á bls. 3 í greinargerð flutningsmanna stendur, með leyfi forseta: ,,Flutningsmenn þessarar tillögu fá ekki betur séð en að umhvrh. hafi í málafylgju sinni gagnvart starfsmönnum veiðistjóraembættisins beitt mikilli valdníðslu auk þess að brjóta gegn óskrifuðum lögum um mannleg samskipti.`` Ef þetta er ekki að taka afstöðu, þá veit ég ekki hvað er að taka afstöðu.  
            

Ekki frammíköll.

Virðulegi forseti. Hins vegar er alveg ljóst og öllum ljóst og ekki síst 1. flm. þessarar tillögu að þessi tillaga er vantrauststillaga á hæstv. umhvrh., enda sagði hann það beinum orðum í sjónvarpsviðtali skömmu eftir að tillagan var lögð fram. Hann sagði að líta mætti á þessa tillögu sem vantrauststillögu. Það vita allir þeir sem vilja vita. Alþfl. getur ekki sætt sig við það og mun að sjálfsögðu ekki samþykkja vantraust á umhvrh. sem hefur beitt sér mjög farsællega í umhverfismálum á þessu kjörtímabili.

Virðulegi forseti. Ég tel eins og ýmsir aðrir sem hér hafa talað að hér sé mjög alvarlegt mál á ferðinni.

Vantraust er alvarlegt mál.

Hér er ekki verið að ræða um vantraust. Hér er verið að ræða um það að vísa máli til nefndar. Ég tel að ef það verður ekki gert í dag, þá sé hér um að ræða atlögu að þingræðinu. Það er verið að koma í veg fyrir lýðræðislega meðferð á þáltill., tillögu hér á Alþingi sem sex þingmenn hafa lagt fram. Ég vil bara benda hv. þingmönnum á það ef þeir skyldu vera búnir að gleyma því að við erum að ræða í sérstakri nefnd á vegum Alþingis um að breyta mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar. Ég tel að hér sé verið að brjóta mannréttindi ef þingmenn sem leggja fram tillögur fá þeim ekki vísað á eðlilegan hátt til nefndar. Það er bara það sem málið snýst um. Og ég vil leiðrétta hv. 7. þm. Norðurl. sem hér sagði áðan að hv. þm. Kristín Einarsdóttir hefði verið að taka efnislega afstöðu til þessarar tillögu. Hún talaði ekkert um það í sínu máli. Hun sagðist ekki hafa tekið efnislega afstöðu til þeirra tillagna sem hún hafði verið að enda við að greiða atkvæði með að færu til síðari umr. og nefndar þannig að það er allt annað mál sem þar er verið að tala um.

Hæstv. forseti. Ég er einn þeirra þingmanna sem áttu kost á því að skrifa upp á þessa þál. en gerði það ekki og við lokaafgreiðslu þessa máls veit ég ekki nema ég greiði atkvæði gegn því. En hér er ég nú kominn upp samt vegna þess að ég undrast ummæli hæstv. forsrh. sem lítur á þáltill. sem hreina vantrauststillögu á ráðherra þegar menn eru að vísa til stjórnarskrárinnar og biðja um athugun á embættisfærslu ráðherrans gagnvart starfsmönnum. Ég fellst á það sem þingmaður og tel eðlilegt sem þingmaður að þetta mál, eins og svo mörg önnur, fái hina þinglegu meðferð og ég tek undir það með hv. þingmönnum að hæstv. umhvrh. verður grunaður um að það séu maðkar í mysunni ef þetta mál fær ekki hina þinglegu meðferð og fær ekki að fara hina réttu leið í þinginu og kemur síðan fullbúið, hæstv. forsrh., úr nefnd þar sem vonandi liggur fyrir að hæstv. umhvrh. verður sýkn saka og málinu þá vísað frá í fyllingu tímans. Við erum alþingismenn á löggjafarsamkomu þjóðarinnar og verðum að bera virðingu fyrir því að sitt sýnist hverjum. Hér er svo, hæstv. forsrh., að einhver hópur hv. þingmanna telur að brotið hafi verið á starfsmönnum og biður um rannsókn sem þeir eiga fullan rétt á samkvæmt stjórnarskránni og þingsköpum. Hví skyldum við berja þá niður áður en málið hefur verið skoðað? Svo er einnig um einhvern hluta þjóðarinnar, að hún mun taka undir skoðunina með þessum þingmönnum og segja: Valdið var notað enn einu sinni á Alþingi Íslendinga til þess að fela sannleikann. Það er vond ríkisstjórn sem fer þessa leið.

Hæstv. forseti. Það sem þessi þáltill. fjallar um er að það verði kannað hvort sönn sé sú ásökun sem komið hefur fram á hæstv. umhvrh. að hann hafi ekki staðið rétt að annars ágætri ákvörðun um flutning á embætti veiðistjóra norður á Akureyri en ég hygg að flestir hv. alþm. séu sammála um að sú ákvörðun út af fyrir sig er góð. En það undrar mig að hér skuli koma fram sú skoðun að ekki megi athuga og koma í ljós sannleikur í þessu máli og því hlýt ég að verða fyrir vonbrigðum með þá afstöðu.

Hæstv. forseti. Ég fæ ekki betur heyrt en að hv. stjórnarliðar rugli hér stanslaust saman tveimur óskyldum hlutum, þ.e. annars vegar efni þessarar tillögu og afstöðu sinni til hennar, en hins vegar þeirrar prinsippatkvæðagreiðslu sem fer fram hér á eftir um þinglega meðferð þingmáls og það er afar hvimleitt að svo sé gert. Staðreyndin er sú að ef hv. stjórnarliðar kjósa að líta á þessa tillögu sem vantrauststillögu á hæstv. umhvrh. og vilja fella hana, þá eiga þeir að greiða fyrir þinglegri meðferð málsins og leggja sitt af mörkum til þess að það geti komið sem fyrst hér til efnislegrar atkvæðagreiðslu. Felli meiri hluti þingmanna það hér á eftir að málið fái að koma til nefndar og til síðari umr. er meiri hlutinn ekki þar með að fella tillöguna. Það er grundvallarmisskilningur. Þá kemur aldrei til þess að á Alþingi Íslendinga birtist efnisleg afstaða til málsins þannig að auðvitað liggur það þannig að vilji stjórnarliðar greiða fyrir því að þessi tillaga komi til atkvæðagreiðslu í því skyni að fella hana, þá ber þeim öðrum mönnum fremur að leggjast á árar til þess að flýta framgangi málsins hér í þinginu. Og eðlilegast væri þá að leita eftir samningum um að allri meðferð málsins yrði hraðað þannig að síðari umræða og atkvæðagreiðsla gæti farið fram sem fyrst. Það er út af fyrir sig eðlilegt að stjórnarliðar vilji ekki hafa þetta mál hangandi yfir hæstv. umhvrh. ef þeir hafa valið þann kost að líta á þetta sem vantrauststillögu á hæstv. ráðherra sem ég tel á hinn bóginn enga ástæðu til að gera. Í öðru lagi er þetta, hæstv. forseti, mjög alvarlegt ef það gerist hér að tillaga um rannsókn á máli, sem því miður eru afar litlar hefðir fyrir á Alþingi Íslendinga en alsiða er erlendis að þjóðþingin beiti sér fyrir rannsókn til að upplýsa mál, fær ekki að koma til efnislegrar umfjöllunar hér í þinginu, tillaga sem flutt er með vísan til ákveðinnar greinar í stjórnarskrá sem gefur mönnum þann rétt að leggja til að rannsóknarnefnd sé skipuð. Ef menn ætla sér að fara með meiri hluta sinn á þinginu með þeim hætti að það sé meira að segja hindrað að það fái að koma til skoðunar í þinginu hvort tilefni sé til að setja á laggirnar slíka rannsóknarnefnd. Hv. meiri hluti virðist horfa fram hjá þeim möguleika að þingnefndin kynni að komast að þeirri niðurstöðu að ekki væri ástæða til rannsóknar, er það vegna þess að meiri hlutinn sé fyrir fram sannfærður um að það sé ekki þorandi að það fái að líta dagsins ljós. Ég held að hér sé verið að gera mikil mistök, innleiða vonda siði í samskiptum stjórnar og stjórnarandstöðu í sambandi við þinglega meðferð mála en verst er þessi niðurstaða tvímælalaust fyrir hæstv. umhvrh. sjálfan. Verði þetta gert, þá mun það hanga í loftinu yfir hæstv. ráðherra allan hans feril sem ráðherra eða þingmanns að það hafi ekki mátt fara ofan í saumana á þessu máli og upplýsa það og þannig er hæstv. umhvrh. í reynd neitað um tækifæri til þess að hann verði hreinsaður af þessu máli.

Virðulegi forseti. Til einhvers er það væntanlega að það er í þingsköpum að það séu greidd atkvæði um mál eftir 1. umr. og þingmenn hljóta að þurfa að vega og meta í hverju tilviki hvort málið sé þannig vaxið að það eigi að halda áfram í þinginu eftir þá umræðu. Það er að sjálfsögðu hin langalgengasta niðurstaða og sem betur fer að málin fara yfirleitt fram. En það getur komið upp sú staða að einstökum þingmönnum finnist mál vera svo vitlaus eða þannig vaxin að þau eigi ekki að halda áfram og mér finnst að menn eigi að taka atkvæðagreiðslu um það og hætta þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Öllum hv. alþm. er kunnugt um ,,ánægju`` mína á stjórnarsamstarfinu við Alþfl. Þrátt fyrir þessa ánægju hef ég nú aðeins lýst því yfir að ég sé tilbúinn að greiða vantrautstillögu á einn hæstv. ráðherra atkvæði úr þeim flokki, hæstv. utanrrh. Ég lít ekki á þessa tillögu sem vantrauststillögu. Ég mun greiða henni atkvæði.

Virðulegi forseti. Það er vissulega verið að innleiða hér nýja siði. Ég er satt að segja alveg undrandi á þessari niðurstöðu stjórnarmeirihlutans. Er það skoðun hans sem fram kom í máli hv. þm. Vilhjálms Egilssonar að atkvæðagreiðsla eftir fyrstu umræðu mála sé efnisatkvæðagreiðsla máls? Er það afstaða ríkisstjórnarflokkanna að svo sé, að það sé efnisatkvæðagreiðsla eftir fyrstu umræðu máls, þegar mál fer til annarrar umræðu? Það er mjög athyglisvert og það er rétt að hafa það í huga núna næstu daga þegar menn ætla sér að fara að afgreiða ýmis þingmál. Hefur ríkisstjórnin ekki fullan hug á því að fá hér ýmis þingmál afgreidd? Ber okkur í stjórnarandstöðunni þá að taka þessar yfirlýsingar sem merki um það að við eigum að innleiða hér alveg ný vinnubrögð líka? Stjórnarliðið hefur þurft að fara bónarveg að stjórnarandstöðunni í mörgum málum og afgreiðslu þeirra á undanförnum mánuðum og stjórnarandstaðan hefur vikist vel við. Hér á að fara að innleiða algjörlega nýja siði og ég er gáttaður á stjórnarforustunni í þessu máli. Ég er gáttaður á henni. Enn þá sérkennilegra væri það nú, hæstv. forseti, ef það gerðist í atkvæðagreiðslu hér á eftir að þeir sem sitja í forsætisnefnd fyrir stjórnarliðið styðji vinnubrögð af þessu tagi. Það er alveg ótrúlegt, satt að segja ef forsætisnefndin ætlar ekki að standa vaktina fyrir þingræðið betur en svo í þessu máli og verður fylgst grannt með því, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Hér á landi hefur verið mikil umræða að undanförnu um siðferði í íslenskum stjórnmálum, m.a. var nýlega heilt málþing um þau mál uppi í Háskóla Íslands. Einn angi af þeirri umræðu er sá að hér á landi leyfist ráðherrum ýmislegt sem annars staðar mundi leiða til afsagnar. Hér er núna verið að ræða um þáltill. þar sem embættisfærsla eins ráðherra er til umræðu. Það er rætt um það að koma í veg fyrir að tillagan fái efnislega umfjöllun og þar fer sjálfur forsrh. fremstur í flokki. Ég hef ekki mjög langa reynslu hér á Alþingi en þessi umræða fær mig til þess að álykta að ríkisstjórnin telji að hér ríki bananalýðveldi. Hér er ekki um vantraust að ræða heldur tillaga um rannsókn á máli og í þingræðismáli ber slíkri tillögu að fá efnislega umfjöllun. Annað er grafalvarlegt mál og ekki til að bæta siðferði í íslenskum stjórnmálum.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingheimi fyrir að sýna fram á það á svo eftirminnilegan hátt að hér er um allsérstætt mál að ræða og því ekki að undra þó forseti kynni að taka óvenjulegar ákvarðanir um fundarstjórn. Hér var minnst á það áðan hvort það væri efnisleg afstaða að vísa máli til nefndar. Auðvitað er það það. Atkvæðagreiðsla um að mál fari til nefndar er um það hvort ástæða sé til að málið fari til nefndar eða eins og segir í sömu 44. gr. þingskapalaga sem hér var vitnað í áðan, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þá er þessari umræðu er lokið er leitað atkvæða um hvort tillagan eigi að ganga til síðari umræðu og nefndar.`` Ég vænti þess að hv. þingheimur viti það að um það eru greidd atkvæði hvort málið eigi að fara til nefndar. Það hefur auðvitað verið hefð, lýðræðisleg hefð mjög svo, að þingmenn láti mál almennt ganga til nefndar svo að nefnd fái tækifæri til að fjalla um það. En það er auðvitað fráleitt að það sé ekki í valdi þingmanna sjálfra hvort þeir sjái ástæðu til að mál gangi til nefndar. Hitt er annað mál að auðvitað hefur það verið skynsamleg afstaða að láta öll mál ganga til nefndar og ég lýsi fyrir mitt leyti minni skoðun á því að ég tel það afar óviturlegt af hæstv. ríkisstjórn og stjórnarflokkunum að koma í veg fyrir að mál af þessu tagi gangi til nefndar. Ég held að það sé einungis til að skapa vandræði og ég get lýst því yfir að ég mun styðja það að málið fari til nefndar. Ég hef fylgt þeirri reglu síðan ég kom á þing og mun gera það áfram og má mikið á ganga áður en ég sé ástæðu til þess að neyta atkvæðisréttar míns til þess að hindra það að mál gangi til nefndar. En ég vil biðja menn að ræða hér ekki um það eins og þeir hafi aldrei lesið lög um þingsköp að það sé ekki efnisleg afstaða að afgreiða mál til nefndar. Vitaskuld er það það.

Virðulegi forseti. Ég hafði ekki heyrt um það að það ætti að greiða atkvæði gegn því að vísa þessari tillögu til nefndar fyrr en frá þingmanni Alþb. sem hóf þessar umræður. Ég minnist þess ekki í þau 32 ár sem ég hef setið á Alþingi að ég hafi nokkru sinni greitt atkvæði gegn því að vísa máli til nefndar þó ég hafi verið mjög andvígur mörgum málum sem hafa fyrir nefnd komið. Ég tel það ekki vantraust á hæstv. umhvrh. Össur Skarphéðinsson að þessi tillaga fari til nefndar. Ég er öruggur um að það er sama til hvaða nefndar tillagan fer, þá muni meiri hluti þeirrar nefndar komast að þeirri niðurstöðu að Össur Skarphéðinsson hafi hvorki í þessu máli né öðru gerst brotlegur við það sem þessi tillaga í raun og veru fjallar um. Ég er sérstaklega andvígur ýmsu í greinargerð þessarar tillögu og ég get sagt það hér og nú að ég mundi greiða atkvæði gegn þessari tillögu ef hún kæmi hér til afgreiðslu. Ég ber fyllsta traust til Össurar Skarphéðinssonar umhvrh. og tel hann með bestu ráðherrum í núv. ríkisstjórn. 

Hæstv. forseti. Aðeins vegna þess að mér heyrist að menn hafi misskilið mál mitt hér áðan. Atkvæðagreiðsla um hvort mál skuli fara til nefndar eða ekki felur auðvitað í sér það hvort þingmönnum þykir málið þess virði að um það sé fjallað í nefnd. Svo einfalt er málið og það er auðvitað efnisleg afstaða á sinn hátt. Ég sagði aldrei að í því fælist hvort menn væru samþykkir því sem í tillögunni sjálfri fælist. En það er hægt að hugsa sér að mál séu með þeim endemum að þingmenn telji ekki verjandi að málið fái afgreiðslu í nefnd. Það er til og ég vil aðeins minnast á að einu sinni kom það fyrir að forseti, í því tilviki sú sem hér stendur, hafnaði þingmáli og bar það síðan undir þingheim, en það var fyrirspurn sem fjallaði um það hvort starfsmenn Seðlabankans gerðu ekkert annað en naga blýanta. Forseta þótti þetta ekki mál sem vert væri að ræða og hafnaði fyrirspurninni. Sem betur fer studdi síðan þingheimur þann úrskurð þannig að vel má hugsa sér að mál séu ekki þess virði að fara til nefndar. En um það erum við að greiða atkvæði hvort okkur þyki ástæða til að málið fari til nefndar svo að það sé alveg skýrt hvað ég átti við. Og eins og ég hef áður lýst, þá tel ég að þetta mál eigi að sjálfsögðu að fara til nefndar.

Eru ekki allir blýantar uppétnir?

Virðulegur forseti. Í umræðum um þessa atkvæðagreiðslu hefur komið fram að hér er á ferðinni einstætt mál á Alþingi í samskiptum stjórnar og stjórnarandstöðu og í störfum þingsins um áratugi. Hér er við atkvæðagreiðslu með ákvörðun forustumanna stjórnarliðsins verið að koma í veg fyrir það að þingið geti með hlutlægum hætti kannað embættisfærslu tiltekins ráðherra í ákveðnu máli. Hér er verið að ganga gegn því sjálfsagða hlutverki Alþingis að geta verið skjól fyrir þegnana í landinu ef ástæða er til að ætla að á þeim hafi verið brotið. Þessi afstaða forustumanna stjórnarliðsins hér er ólýðræðisleg í eðli sínu. Hún gengur gegn réttaröryggi þegnanna og hún er mjög hættuleg fyrir störf Alþingis og orðstír. Ég harma það að svona er gengið að verki. Ég fordæmi þessi vinnubrögð og ég tel í raun óhjákvæmilegt að ef það verður niðurstaða meiri hlutans hér að fella þinglega meðferð þessa máls með því að vísa því frá hér að lokinni fyrri umr., að koma í veg fyrir að málið fari til þingnefndar og komi hér til umræðu, verði það niðurstaðan, þá sé óhjákvæmilegt að draga fram með opinberum hætti, á opinberum vettvangi atriði sem ekki var hugmyndin að draga hér fram í sambandi við umræðu um þetta mál. Þar eru því miður efnisatriði sem ekki er rétt að liggi í þagnargildi ef menn meta það svo að það þoli ekki ljós hér á Alþingi Íslendinga og í rannsókn sérstakrar nefndar. Ég segi já, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Með þessari atkvæðagreiðslu virðist svo sem meiri hlutinn hér á Alþingi ætli að koma í veg fyrir það að hægt sé að afgreiða þessa tillögu með eðlilegum hætti. Þetta er auðvitað á margan hátt mjög alvarlegt. Í fyrsta lagi er það mjög alvarlegt að ekki skuli vera möguleiki á því að athuga embættisfærslur einstakra ráðherra, að það skuli þykja svo alvarlegt mál að kanna það hvort embættisfærslur ráðherra séu með eðlilegum hætti eða að það skuli vera litið á það sem vantraust. Mér finnst það mjög sérkennilegt. Það er númer eitt. Hins vegar finnst mér þó sýnu alvarlegra það tilræði við þingræðið sem í þessu felst, þ.e. að ekki skuli vera hægt með eðlilegum hætti að afgreiða tillögur sem hér koma fram. Ég lýsi því yfir að með því að vísa málum til nefnda og milli umræðna sé ég ekki að taka efnislega afstöðu til málsins. Og ég segi þess vegna já, virðulegur forseti, vegna þess að mér þykir mjög alvarlegt ef þessi tillaga kemst ekki til síðari umr. og eðlilegrar umfjöllunar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á refsiákvæðum nokkurra skattalaga. Um er að ræða breytingar á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda og lögum um virðisaukaskatt. Áður en ég fjalla um efnisatriði frv. vil ég gera nokkra grein fyrir ástæðum þess að þetta er flutt og hvaða markmiðum er stefnt að með þeim breytingum sem lagðar eru til með frv. Í skýrslu nefndar um umfang skattsvika sem skipuð var af fjmrh. í nóvember 1992 og skilaði áliti sínu í september 1993 voru gerðar allmargar tillögur um tilteknar ráðstafanir til þess að draga úr skattsvikum. Ég tel ástæðu til að gera þingheimi grein fyrir því hvað af þessum tillögum hefur komist í framkvæmd og fagna því að örfáir þingmenn skuli vilja sitja undir þeirri ræðu nú. Í skýrslunni gerði nefndin grein fyrir 11 leiðum sem hún taldi að gætu orðið til þess að draga úr umfangi skattsvika og ég mun rekja þær aðgerðir sem ég hef talið ástæðu til að gangast fyrir í því skyni og stemma stigu við skattsvikum. Í fyrsta lagi mun ég fjalla um hert skatteftirlit og auknar skattrannsóknir en á starfstíma skattsvikanefndarinnar flutti ég frv. til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, um aðskilnað skattrannsókna frá endurákvörðunarvaldi opinberra gjalda. Varð embætti skattrannsóknastjóra gert að sjálfstæðri stofnun er nefnist nú Skattrannsóknastjóri ríkisins en hafði áður verið hluti af embætti ríkisskattstjóra. Með þeim aðskilnaði hefur skattrannsóknastjóri einbeitt sér að alvarlegri skattsvikamálum og mér sýnist að margt bendi til að það starf hafi skilað árangri. Samtímis var skattstjórum landsins falið skatteftirlit og heimildir þeirra auknar hvað það varðaði. Jafnframt var störfum við skatteftirlit fjölgað um 20 í landinu öllu og á stærstu skattstofunum settar á fót sérstakar eftirlitseiningar sem sinna skatteftirliti eingöngu. Í öðru lagi kom fram hjá skattsvikanefndinni að breyta þyrfti skipulagi og starfsháttum skattyfirvalda. Ég er sammála skattsvikanefndinni um að þörf sé á þessari breytingu og nú er unnið að því að taka upp staðlað skattframtal rekstraraðila og ég tel að brýn þörf sé á að slíkt sé gert í samráði við löggilta endurskoðendur og aðra sem atvinnu hafa af framtalsgerð. Hefur fjmrn. hlutast til um að undirbúningur þessa verkefnis er þegar hafinn. Þá hef ég lýst vilja mínum til að unnt verði að taka upp einfalt skattframtal einstaklinga og hafa ýmsir aðrir tekið undir þá skoðun. Alþingi Íslendinga hefur m.a. veitt Fasteignamati ríkisins sérstaka fjárveitingu til að gera skrár sínar nákvæmari en verið hefur en sú aðgerð er grundvallaraðgerð í þessu sambandi. Þess má vænta að af þessari breytingu muni verða á næstu árum en það tekur talsverðan tíma að undirbúa slíka breytingu sem mundi þá fela í sér að skráðar yrðu á framtalsblaðið þær upplýsingar sem koma frá opinberum aðilum, jafnvel frá öðrum aðilum sem yrðu tölvutengdir við skattstofuna, og síðan gætu langflestir framteljendur skrifað undir skattframtalið eða gert á því viðkomandi breytingar og mundi þá niður leggjast það sem er aðalstarf flestra þeirra sem telja fram, að leggja saman tölur frá opinberum aðilum og atvinnurekendum og mesta hættan er á að um samlagningarvillur sé að ræða. Slíkt er auðvitað óþarfi á þeirri tölvuöld sem nú hefur gengið í garð. Í þriðja lagi vil ég benda á að ég skipaði í ársbyrjun 1993 nefnd sem samdi frv. til bókhaldslaga og laga um ársreikninga sem lögð voru fram á Alþingi nú í haust og urðu að lögum skömmu fyrir jól. Í þau frv. vantaði viðurlagaákvæði en þau ákvæði voru ekki fyrirliggjandi fyrr en á síðustu dögum þingsins fyrir jólaleyfi. Nú er efh.- og viðskn. Alþingis hins vegar að undirbúa lagafrv. til breytinga á lögum um ársreikninga og bókhald með nýjum viðurlagaákvæðum sem fjmrn. hefur unnið að. Í fjórða lagi hefur verið lagt fram af hálfu dómsmrh. frv. til breytinga á almennum hegningarlögum þar sem stórfelld skattsvik verða gerð refsiverð samkvæmt almennum hegningarlögum. Það frv., viðurlagahluti bókhalds- og ársreikningalaga, og síðan það frv. sem ég er að mæla hér fyrir eru öll hluti af heilsteyptu og skilvirku átaki löggjafans gagnvart skattsvikum og bókhaldsbrotum. Í fimmta lagi fjallaði skattsvikanefndin um aukna notkun refsiákvæða í skattalögum. Hún taldi í þessu sambandi helst koma til greina að lögfesta lágmarksrefsingar við skattsvikum þannig að refsivistarákvarðanir yrðu skyldubundnar og lágmarksfésektir væru við skattalagabrotum. Frv. það sem ég mæli hér fyrir gerir ráð fyrir slíkum lágmarksrefsingum. Í sjötta lagi fjallaði skattsvikanefndin um átak gegn svartri atvinnustarfsemi. Í febrúar 1994 stóð fjmrn. fyrir því að sérstakri skrifstofu hjá embætti skattrannsóknastjóra ríkisins væri komið á fót og hún hefði að aðalstarfi að vinna gegn svartri atvinnustarfsemi. Var það í samræmi við ákvörðun mína um fjölgun á stöðugildum hjá skattrannsóknastjóra úr 12 í 17 þar sem öll aukning mannafla var ætluð í vinnu gegn svartri atvinnustarfsemi. Auk almennra rannsókna á skattsvikum í duldri atvinnustarfsemi hafa starfsmenn skrifstofunnar og embættisins í heild sinni sótt fjölda funda hjá hagsmunaaðilum og fleiri þar sem þetta málefni hefur verið á dagskrá. Þá hefur skattrannsóknastjóri lagt fyrir ráðuneytið tillögur um stefnumótun gegn svartri atvinnustarfsemi og hefur ráðuneytið þá tillögu nú til athugunar. Í sjöunda lagi benti skattsvikanefndin á að hækka þyrfti reiknað endurgjald hjá sjálfstætt starfandi einstaklingum. Ákvæði laga um tekjuskatt og eignarskatt hvað varðar reiknað endurgjald kunna að þarfnast endurskoðunar eins og kom fram hjá nefndinni. Þess vegna skipaði ég nefnd á árinu 1993 sem hefur m.a. unnið að endurskoðun á gamalli reglugerð um tekjuskatt og eignarskatt. Þegar hefur verið gefin út reglugerð sem byggð er á áfangaskýrslu nefndarinnar. Gert er ráð fyrir að reglugerðarnefndin muni starfa áfram og þá m.a. taka fyrir reiknað endurgjald. Má vel fallast á að tímabært sé að ákvæðum um reiknað endurgjald þeirra sem eru sjálfstætt starfandi verði tekið til endurmats. Í áttunda lagi kom fram hjá skattsvikanefndinni að ástæða væri til þess að skýra reglur um rekstrarkostnað. Í þeirri reglugerð sem ég nefndi áður í mínu máli og ég vísaði til, þ.e. reglugerð nr. 483/1984, um frádrátt frá tekjum af atvinnurekstri eða sjálfstætt starfandi starfsemi, er tekinn af allur vafi um fjölmörg atriði er tengjast rekstrarkostnaði fyrirtækja. Ætti mun minna að reyna á mat skattyfirvalda á ýmsum kostnaði fyrirtækja svo sem starfstengdum kostnaði og fleira. Í níunda lagi fjallaði skattsvikanefnd nokkuð um hugarfarsbreytingu hjá þjóðinni og taldi brýnt að vinna að breyttum viðhorfum til skattsvika hjá þjóðinni. Undir þetta geta flestir tekið. Hins vegar er ljóst að erfitt kann að vera að finna réttar leiðir til að móta viðhorf almennings til alvarleika skattsvika. Hafa mál þessi m.a. verið rædd á fundum ráðuneytisins og þeirra stofnana þess er hafa skattframkvæmd með höndum. Ráðuneytið hefur enn fremur haft til umfjöllunar tillögur um hvernig sé heppilegast að standa að fræðslu og áróðri hvað þetta varðar. Þegar hefur verið gefinn út bæklingur sem fylgdi öllum skattframtalseyðublöðum þegar þeim var dreift til landsmanna í lok síðasta mánaðar en frekari aðgerða um þetta er að vænta. Það má ekki gleyma í þessu sambandi að það er afar mikilvægt fyrir ríkisvaldið að sýna skattgreiðendum að reynt er að ná eins mikilli hagkvæmni í ríkisrekstri og kostur er. Hagkvæmur ríkisrekstur er ein árangursríkasta leiðin gegn skattsvikum því ef fólk hefur skilning á því að ríkisreksturinn sé með eðlilegum hætti er auðveldara að fá fólk til að borga til sameiginlegra þarfa og hin hliðin á þessu máli er sú að þegar fólk sér að opinberu fé er sólundað þá réttlætir það í hugum margra, auðvitað ranglega, að ástæðulaust sé fyrir þann tiltekna einstakling að greiða til samfélagsins en sá böggull fylgir því skammrifi að hugsa þannig að þar með er vandanum ýtt yfir á aðra sem greiða verða brúsann. Í tíunda lagi fjallaði skattsvikanefndin um opinbera birtingu refsidóma. Með aukinni fjölmiðlaumræðu má segja að birting refsidóma hafi verið tíðari en áður. Ráðuneytið hefur að undanförnu haft þessi mál til athugunar en ákvarðanir hafa ekki verið teknar. Hér er að sjálfsögðu um vandmeðfarið mál að ræða og framkvæmd á þessu atriði gæti verið á ýmsan hátt viðkvæm. Ég tel nauðsynlegt að þetta atriði verði kannað nánar og að ekki sé gengið inn á þessa braut nema að vandlega athuguðu máli. Fyrst þarf að styrkja greinar í lögum sem varða viðurlög og fá nokkra reynslu af slíku áður en til birtingar refsidóma kemur en auðvitað er það alls ekki útilokað til að fæla menn frá alvarlegum bókhaldsbrotum og brotum á skattalögum. Í ellefta og síðasta lagi var fjallað í skattsvikaskýrslunni um aðgerðir með þátttöku fleiri aðila en stjórnvalda. Í því sambandi var skipuð nefnd til að skoða árangur útboðsstefnunnar og benda á úrbætur og m.a. að fjalla um hvernig hægt sé að treysta útboðsstefnu ríkisins til að koma í veg fyrir misnotkun á útboðum. Á undanförnum árum hefur borið á því í æ ríkari mæli að lægstbjóðendur í opinberar framkvæmdir standi ekki í skilum með opinber gjöld eða greiðslur til undirverktaka. Á þessu sviði er þörf útbóta og ræðir nefndin hvernig hægt sé að draga úr því að lægstbjóðendur í opinberum útboðum standi ekki í skilum. Hér er oft um að ræða einnig undirverktaka hjá verktökum sem taka að sér opinber verk. Það er auðvitað erfiðara að ná til þeirra. Skoða þarf sérstaklega hvernig hægt er að bregðast við því þegar þeir sem boðið hafa lægst og fengið verkefni við opinberar framkvæmdir standa ekki í skilum, fara á höfuðið en mæta síðan í næsta útboð með nýja kennitölu og lægsta boð. Þetta er auðvitað mikilvægt mál sem er nauðsynlegt að tekið sé á af festu. Endanleg greinargerð nefndarinnar verður kynnt mér seinna í þessum mánuði. Í þessu sambandi má geta þess að hér er ekki einungis um mál að ræða sem snýr að hinu opinbera heldur er þetta líka samkeppnismál því það er auðvitað útilokað að þeir sem stunda eðlilegan og heiðarlegan rekstur og borga það til samfélagsins sem þeim ber séu í samkeppni við aðila sem svíkja bæði undan skatti og svíkjast um að greiða lögboðin gjöld eða umsamin til annarra aðila eins og t.d. til verkalýðsfélaga. Auk þeirra aðgerða sem að framan hefur verið lýst hef ég nýlega skipað framkvæmdanefnd þriggja manna sem ætlað er það hlutverk að yfirfara tillögur skattsvikanefndar og aðrar tillögur sem ráðuneytinu hafa borist og kanna möguleika á nýjum aðgerðum. Er framkvæmdanefndinni þannig ætlað að koma með sjálfstæðar tillögur og að fengnu samþykki ráðherra hrinda þeim í framkvæmd. Skipun nefndar af þessu tagi er nokkur nýjung hérlendis og bindur fjmrh. vonir við störf hennar. Framkvæmdanefndin hefur þegar lokið við fyrstu verkefni sín sem er samning frv. þess sem ég mæli hér fyrir og þeirra frv. sem því tengjast. Þá lét framkvæmdanefndin í samráði við fjmrh. og skattstjóra landsins dreifa bæklingi til landsmanna eins og áður hefur verið minnst á þar sem fjallað er um skaðsemi skattsvika. Formaður framkvæmdanefndarinnar hefur tjáð mér að áfangaskýrsla nefndarinnar sé væntanleg um næstu mánaðamót. Þar mun m.a. verða gerð grein fyrir nýrri skoðanakönnun á viðhorfi almennings til skattsvika en samkvæmt þeirri könnun telja 90% aðspurðra að skattsvik séu alvarlegt þjóðfélagsvandamál hér á landi. Ég tel, virðulegi forseti, eins og ég hef lýst í mínu máli að mjög hafi verið unnið markvisst í tíð þessarar ríkisstjórnar til þess að draga úr umfangi skattsvika og unnið að mörgum nauðsynlegum verkefnum. Þetta frv. sem ég mæli hér fyrir er einn liður í þeirri starfsemi og mun hv. nefnd ræða það og vonandi afgreiða á þessu þingi. Þetta frv. er liður í heildarendurskoðun viðurlagaákvæða í skattalögum og bókhaldslögum. Annars vegar er um að ræða breytingar á eldri lögum, þ.e. frv. þetta til laga um breytingar á refsiákvæðum nokkurra skattalaga en hins vegar er um nýmæli að ræða. Ber þar fyrst að nefna frv. dómsmrh. um 262. gr. almennra hegningarlaga sem er nýtt að því er skattsvikaþátt hennar varðar en verulega breytt og eflt að því er bókhaldsþáttinn varðar. Í þessu sambandi vil ég geta þess að einmitt núna í dag var þetta frv. dómsmrh. sent til hv. allshn. og ég vil fara fram á það við hv. efh.- og viðskn. að nefndirnar verði samferða um afgreiðslu þessara mikilvægu mála enda er breytingin á almennu hegningarlögunum nánast forsenda fyrir þeim breytingum sem hér er verið að gera annars vegar og breytingum sem verið er að gera á bókhalds- og ársreikningalögum hins vegar. Þá eru til umfjöllunar í efh.- og viðskn. ný ákvæði um viðurlög og málsmeðferð í bókhalds- og ársreikningalögum. Með öllum þessum ákvæðum sem unnin voru saman er stefnt að heilsteyptu og skilvirku átaki löggjafans gegn skattsvikum og bókhaldsbrotum. Í frv. þessu felast breytingar á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda og lögum um virðisaukaskatt eins og ég gat um hér áðan. Óþarft er að gera breytingar á lögum um tekjustofna sveitarfélaga sem um þetta efni vísa til laga um tekjuskatt og eignarskatt né heldur lög um tryggingagjald sem vísa til laga um staðgreiðslu opinberra gjalda. Meginbreytingar þessa frv. lúta að nýskipan refsimarka í tengslum við hið nýja ákvæði 262 gr. almennra hegningarlaga sem gerð er tillaga um í frv. dómsmrh. Í hegningarlagafrv. er gert ráð fyrir að brot gegn tilteknum ákvæðum í skattalögum gætu talist meiri háttar brot samkvæmt 262. gr. almennra hegningarlaga að uppfylltum tilteknum viðbótarskilyrðum þess ákvæðis. Umrædd ákvæði skattalaga eru talin upp í 1. mgr. 262. gr. hegningarlaga og auk þess er í viðkomandi ákvæðum þessa frv. vísað beint eða óbeint til 262. gr. Ef brot telst meiri háttar samkvæmt þessu varðar það varðhaldi eða fangelsi allt að 6 árum og heimilt er að beita margfeldissektum til viðbótar refsivist. Ef háttsemi telst ekki meiri háttar brot varðar það yfirleitt margfeldissekt allt að tífaldri þeirri skattfjárhæð sem um er að ræða hverju sinni en minnst tvöfaldri þessari fjárhæð. Felst veigamikil breyting í þessu ákvæði um lágmarkssektir. Nokkur ákvæði frv. hafa vægari refsimörk að geyma eins og fram kemur í athugasemdum um einstakar greinar. Í frv. er lögð áhersla á að skipa efni ákvæða með nýjum hætti þannig að flokkað sé saman það sem saman á og skýrar sé greint á milli mismunandi efnisatriða en gert er í núgildandi lögum. Í frv. þessu er byggt á sömu saknæmisskilyrðum fyrir refsiábyrgð og í gildandi lögum, þ.e. ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi sem stundum er kallað gáleysi. Framsetning verknaðarlýsinga er í stórum dráttum sú sama. Fullframning athafnabrota er við það miðuð að skattskyldur maður hafi skýrt rangt eða villandi frá einhverju því er máli skiptir um tekjuskatt hans og eignarskatt. Í þessu felst að sök hins brotlega þarf að ná til þess að koma fram rangri álagningu sér í hag og baka þannig hinu opinbera tjón. Hins vegar er það ekki skilyrði laganna að tjón hafi hlotist af háttseminni. Með þessu fæst betri refsivernd fyrir ríkissjóð og aðra gjaldkrefjendur, t.d. bæjar- og sveitarfélög, heldur en ef tjón væri áskilið í einstökum tilvikum. Sama tilhögun er í öðrum ákvæðum frv. um athafnabrot að breyttu breytanda. Í mörgum ákvæðum frv. er aftur á móti á því byggt að brotið sé fólgið í athafnaleysi. Í þeim tilvikum kann aðstaðan að vera sú að athafnaleysið verði lagt að jöfnu við athöfn, t.d. þegar vanrækt er að telja fram til skatts. Er þá skilyrði að með slíku athafnaleysi sé stefnt að undandrætti skatts og með því valdið tjóni eða þá að stórfellt gáleysi standi til slíkrar afleiðingar sem stundum er kallað óbeint athafnaleysi. Sú fræðilega tilhögun ákvæðanna sem ég hef rakið hér er að mestu leyti sú sama og í gildandi lögum en hér er stuttlega reifuð til glöggvunar og til þess að gefa heildarmynd af uppbyggingu refsiákvæðanna. Í athugasemdum við frv. eru efnisatriði einstakra greina rakin ítarlega og gerð nákvæm grein fyrir hvað einstök atriði hafi í för með sér og gerð grein fyrir því hvaða breytingar er verið að leggja til og hvað breytist frá gildandi rétti. Ég tel ekki ástæðu hér við 1. umr. málsins að fjalla frekar um einstök atriði frv. en vísa til athugasemda við það varðandi frekari skýringar á efni þess. Mér er það ljóst að hér er um mikilvægt mál að ræða sem nefndin hlýtur að kanna mjög rækilega í sínu starfi og ég veit að innan hv. nefndar er mikill skilningur á þessum málum og það kann þess vegna að vera að einhverjar smávægilegar breytingar verði gerðar, ekki síst ef um þær koma uppástungur frá mönnum sem vinna að þessum málum í þjóðfélaginu og nefni ég þá sérstaklega til sögunnar löggilta endurskoðun. Virðulegi forseti. Ég tel ekki ástæðu til að fjalla frekar um þetta frv. sem hér er til umræðu og legg til að því verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Virðulegi forseti. Frv. það sem hér er til umfjöllunar um breytingar á refsiákvæðum nokkurra skattalaga er flutt af hæstv. fjmrh. Eins og kom fram í máli hans áðan þá var það um síðustu áramót að gott samkomulag tókst um það í efh.- og viðskn. að skilja eftir refsiákvæði bókhaldslaganna og ársreikningalaganna og taka á þeim sérstaklega á þessu þingi. Um þetta var samkomulag. Hér eru komnar fram ýmsar fleiri breytingar á refsiákvæðum einstakra laga og ég tel að það sé af hinu góða. En eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra, þá er forsenda fyrir því að allar þessar breytingar nái fram að ganga að gerð verði breyting á 262. gr. almennu hegningarlaganna og það er frv. sem hæstv. dómsmrh. hefur mælt fyrir svo að það þarf að skoðast í samvinnu þessara tveggja nefnda, hv. efh.- og viðskn. og allshn., og ljúka því máli á sama tíma. Einnig voru samþykkt fyrir áramót ný lög um hlutafélög. Það nýmæli er inni í þeim lögum að gerðar eru verulegar breytingar á refsiþætti eða refsikafla þeirra laga, sérstaklega er snýr að þeim er gjaldþrota verða. Ég tel að sú lending sem varð í því máli hafi bætt verulega þann kafla sem var í upphaflegu frv. með það í huga að þar var eins og frv. lá fyrir viss hætta á því að þeim væri refsað sem alveg með heiðarlegum hætti verða gjaldþrota og geta oft ekki ráðið þeirri atburðarás. En í þessu samhengi vil ég minna á við þessa umræðu að við framsóknarmenn höfum flutt frv. til laga um heimildir til þess að dæma menn í tímabundið atvinnurekstrarbann. Það felur það í sér að þá einstaklinga, sem verða brotlegir í atvinnurekstrinum, hvort sem þeir brjóta skattalög eða önnur lög er snúa að atvinnurekstri og ítrekað brjóta af sér, sé hægt að dæma í tímabundið atvinnurekstrarbann, 5 ár hið lengsta. Þetta á sérstaklega við í þeim tilfellum þar sem sömu einstaklingarnir ástunda þá iðju sífellt að breyta um kennitölu í sínum rekstri, færa reksturinn yfir á annan lögaðila og skilja síðan eftir hjá þeim fyrri stórkostlegar skuldir og fara þannig illa með önnur fyrirtæki, aðra lánardrottna, bankastofnanir eða hverja þá aðila sem hafa lánað til viðkomandi starfsemi. Þannig er í raun og veru verið að skekkja mjög samkeppnisstöðu einstakra fyrirtækja sem starfa með sambærilegum hætti og á sambærilegum markaði. Ég er þeirrar skoðunar að þetta sé eitt af mörgum þeim málum sem hér þurfi að gera að lögum til þess að gera refsiákvæði skattalaganna, bókhaldslaganna, hlutafélagalaganna og ársreikningalaganna virk. Ég tek þó undir það með hæstv. fjmrh. að það sem hér er verið að leggja til er til mikilla bóta og ég held að í hv. efh.- og viðskn. sé býsna góð samstaða um að koma þessum málum fram og þau verði hér að lögum áður en Alþingi fer heim. Það er rétt eins og fram kom hjá hæstv. fjmrh. að það er mjög mikilvægt að skapa samstöðu með þeim aðilum sem mest um þessi mál fjalla, þ.e. atvinnufyrirtækjunum og þeim aðilum sem skattalögin, bókhaldslögin og ársreikningalögin liggja einna þyngst á. Það eru löggiltir endurskoðendur. Þeir hafa komið á fund í hv. efh.- og viðskn., voru þar með athugasemdir við einstök atriði í fyrirliggjandi frumvörpum þar, en mér finnst að það sé hægt að ná samstöðu um það við nefndina og milli þeirra aðila sem sömdu frumvörpin og löggiltra endurskoðenda að menn nái til að skapa heildstæðan og skynsamlegan ramma um þennan viðurlagakafla. Til þess að menn geti í raun og veru talað um og reynt að koma í veg fyrir skattsvik eins og menn hafa verið að burðast við að undanförnu, og það skal viðurkennt að vissir tilburðir hafa verið í þá átt hjá hæstv. fjmrh. á undanförnum árum og það ber að þakka, þá þurfa menn að hafa tvennt í huga: 1. Skattkerfið þarf að vera einfalt en það er þó því miður þannig að í tíð þessarar ríkisstjórnar hefur henni tekist að flækja skattkerfið alveg óskaplega og unnið að vissu leyti nokkur skemmdarverk á því. En forsendan fyrir því að menn geti haft betra eftirlit með skattgreiðslunum, kerfið sé einfalt í framkvæmd og það sé skilvirkt, þá er það frumskilyrði að menn byggi upp skattkerfi sem sé með einu skattþrepi og sé einfalt til eftirlits. En mikilvægur þáttur í því að gera skattkerfið og eftirlit með skattsvikum virkt er að refsiákvæðin séu til staðar þannig að einstaklingarnir sem brjóta af sér hafi í raun og veru ekki hag af því að geta eyðilagt gögn, komið í veg fyrir að skattrannsóknastjóri geti sannað skattsvik á viðkomandi einstaklinga og þar af leiðandi hafi einstaklingar og fyrirtæki oft hag af því að eyðileggja sönnunargögnin eins og nú er þar sem refsingar eru allt of vægar við slíkum brotum. Ég tel að með þessu frv. og öðru því sem lagt hefur verið til í þessum efnum þá séu menn mjög verulega að styrkja þennan viðurlagaþátt bókhaldslaganna, ársreikningalaganna og skattalaganna og tel það vera af hinu góða og menn séu á réttri leið í þeim efnum og mikilvægt að menn nái því fram á þessu þingi að þessi frumvörp verði að lögum.

Virðulegi forseti. Ég tel það mjög ánægjulegt að frv. í þessa veru skuli koma fram á hinu háa Alþingi þó að stuttur tími sé eftir til þingloka, en allt um það, þá er þetta frv. búið að líta dagsins ljós og sýnir það að ríkisstjórnin hefur þá fullan vilja á því að taka á þessum skattsvikamálum. Vissulega get ég tekið undir það með hæstv. fjmrh. að það hefur ýmislegt verið gert í tíð þessarar ríkisstjórnar til þess að taka á þessum málum, m.a. verið lögð aukin áhersla á það með fjárlögum að setja aukna fjármuni til þessara mála og það hefur raunar skilað sér mjög vel aftur í auknum tekjum. Einnig hefur ýmislegt verið gert til bóta í sambandi við lagasetningu. Það hefur verið komið á embætti skattrannsóknarstjóra og ýmislegt slíkt mætti nefna. Það var einnig rætt fyrir jólin í tengslum við nýja lagasetningu um bókhald og ársreikninga að frv. í þessa veru mundi koma fram þar sem tekið væri á refsiákvæðum nokkurra skattalaga og bókhaldslög yrðu í samræmi við það. Með þessu frv. er verið að breyta lögum um tekjuskatt og eignarskatt, lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda og lögum um virðisaukaskatt þannig að það er tekið á öllum stærstu skattalagaþáttunum. Ég ætla ekki að fara í neina frekari efnisumræðu um þetta frv. Ég hygg að flestir á Alþingi og bara allir þingmenn fagni því að þetta sé hér komið fram. Efh.- og viðskn. fær þetta mál til meðferðar og ég efast ekkert um að hún mun leggja sig fram við það að fara yfir það. En að öðru leyti mun ég geyma mér að fjalla frekar um þetta frv. þangað til það kemur til 2. umr. ef svo fer á þessu þingi. Um framtíðina getur svo enginn sagt.

Virðulegi forseti. Með frv. til laga um vörugjald af olíu er verið að leggja til grundvallarbreytingu á tekjuöflun til vegagerðar. Lagt er til að tekið verði upp nýtt skattkerfi í stað núverandi þungaskatts þar sem gjaldskyldan er færð frá bifreiðaeigendum yfir til þeirra sem selja olíuna. Olíugjaldi er ætlað að leggjast á sömu aðila og þungaskatturinn gerir, þ.e. eigendur skráningarskyldra ökutækja sem knúin eru dísilolíu. Olíugjald er í grundvallaratriðum frábrugðið þungaskatti hvað álagningu og innheimtu verðar. Í stað þess að byggja skattlagningu á álestri af ökumælum er öll olía sem notuð er á ökutæki skattlögð nema sérstök undanþága sé gerð þar frá í lögum. Með olíugjaldi er gjaldtaka af dísilbifreiðum og bensínbifreiðum samræmd. Gjaldtakan breytist frá því að vera gjald á ekna kílómetra yfir í að vera gjald á notað eldsneytismagn. Bifreiðaeigendur munu greiða gjaldið jafnóðum við eldsneytiskaup í stað þess að greiða 2--3 stórar fjárhæðir á ári. Eftirlitið verður fyrst og fremst bókhaldslegt og beinist að gjaldfærslu og notkun eldsneytisins í stað eftirlits með ökumælum. Til þess að vinna að breytingu skipaði ég á sínum tíma starfshóp sem m.a. átti að kanna hvort rétt væri að leggja niður núverandi þungaskattskerfi og taka þess í stað upp skattlagningu á orkugjafann sjálfan, þ.e. olíuna. Starfshópurinn skoðaði einkum þrjár leiðir til skattlagningar á notkun dísilbifreiða. Í fyrsta lagi að viðhalda núverandi kerfi en gera á því endurbætur, í öðru lagi að taka upp olíugjald með litun olíu, sem ekki á að bera gjaldið, og í þriðja lagi að taka upp olíugjald án litunar. Hópurinn skilaði skýrslu í september sl. þar sem meiri hluti hans lagði til að núverandi þungaskattskerfi yrði lagt niður frá og með 1. júlí 1995. Á sama tíma verði tekið upp olíugjaldskerfi án litunar dísilolíu. Áfram verða þó skoðaðir möguleikar á litun olíu með það í huga að taka upp slíkt kerfi síðar ef ástæða þykir til með hliðsjón af reynslu af endurgreiðslukerfi hér á landi og litun í öðrun löndum. Í tilefni af þessu skal tekið fram að nokkur þróun hefur átt sér stað í litun á olíu til þess að merkja olíuna, ef svo má að orði komast, og vera kann að á næstu árum komi fram aðferð sem gerir þá aðferð aðgengilegri en í dag. Ef það verður hægt þá verður allt eftirlit miklu auðveldara, um það er ekki deilt eins og ég mun síðar víkja að, án þess að um verulega kostnaðaraukningu sé að ræða. Í framhaldi af áliti starfshópsins ákvað ég að skipa nefnd til að semja síðan lagafrv. um olíugjald og endurbúa upptöku þess 1. júlí 1995. Nefndin sem skipuð var í lok september á sl. ári átti í meginatriðum að fara að tillögum fyrrnefnds starfshóps en huga sérstaklega að þeim frávikum og sértilvikum sem vakin er athygli á í skýrslu starfhópsins og leita viðunandi lausna á þeim en í því efni átti nefndin að miða einkum og sér í lagi við eftirfarandi: Tryggt verði að upptaka olíugjalds íþyngi ekki búrekstri og verði olíugjald vegna hans endurgreitt eða það bætt með öðrum hætti. Sérleyfishafar og eigendur almenningsvagna fái olíugjald endurgreitt eða starfsemi þeirra verði styrkt á annan hátt, t.d. með beinum framlögum sem þá geta tekið mið af þörf fyrir slíka aðstoð. Auðvitað kæmi í þessu sambandi til greina að beita lækkun annars staðar í tekjukerfi ríkisins, t.d. í vörugjaldi svo dæmi sé nefnt. Nefndin átti að taka mið af auknum rekstrarkostnaði vegna vinnuvéla og að honum yrði mætt t.d. með lækkun gjalda á aðföng og eftir atvikum með tímabundnum endurgreiðslum. Gjald af olíu til húshitunar átti að endurgreiða samkvæmt stöðluðum reglum. Útgerð sem notar gasolíu á fiskiskip verði gert kleift að kaupa olíu án gjalds eða fái endurgreiðslur án óeðlilegrar fjárbindingar. Það skal tekið fram að stór hluti þeirrar olíu sem notuð er í fiskiskipum og reyndar í öðrum skipum einnig, stærri skipum, er þeirrar gerðar að hún er vart nothæf í bíla. Sér í lagi svartolía en einnig ýmis grófari, minna unnin olía sem farið er að nota í skipum og skipavélar og meira en áður tíðkaðist. Loks átti að kanna hvort rétt væri að hafa auk olíugjalds fast gjald á þyngstu dísilbifreiðar. Olíugjaldsnefndin hóf starfið með því að leita til Danmerkur um upplýsingar um danska olíugjaldskerfið og fór hluti nefndarmanna utan til viðræðna við danska embættismenn. Danir eru með kerfi þar sem gjald er lagt á orkugjafann en það er síðan endurgreitt í gegnum virðisaukaskattskerfið til þeirra sem ekki er ætlað að bera það. Þó heimila þeir gjaldfrjálsa sölu í vissum tilvikum, t.d. til millilanda- og fiskiskipa. Danir hafa ekki tekið upp litun gjaldfrjálsrar olíu en munu þurfa að gera það vegna samræmingar við önnur lönd Evrópusambandsins. Við undirbúning frv. hefur nefndin rætt við fulltrúa ýmissa aðila og samtaka sem olíugjald mun hafa áhrif á. M.a. var rætt við fulltrúa olíufélaga, Samtaka landflutningamanna, Félags vinnuvélaeigenda, Samtaka iðnaðarins, Strætisvagna Reykjavíkur og fleiri. Þá var einnig rætt við fulltrúa ýmissa ráðuneyta. Frv. er byggt upp með hliðsjón af dönsku lögunum varðandi álagningu, undanþágur og endurgreiðslu olíugjaldsins. Endurgreiðslur verða þó nokkru víðtækari samkvæmt þessu frv. því Danir endurgreiða almennt ekki gjald af olíu sem nothæft er sem vélaeldsneyti. Það er rétt að hafa þetta í huga, t.d. varðandi húshitun og ýmsa aðra þætti sem hingað til hafa verið gjaldlausir af okkar hálfu. Rétt er að taka fram að með frv. þessu er fyrst og fremst verið að leggja til formbreytingu á tekjuöflun til vegagerðar, m.a. vegna óskilvirkni og veikleika í þungaskattskerfinu. Orku- og umhverfismarkmið liggja ekki sérstaklega þar að baki en skattlagning sem þessi er í ýmsum nágrannaríkjum okkar notuð til að ná fram slíkum markmiðum. Í þessu sambandi er ástæða til að minna á það að stefnan sem tekin er í þessu frv. er sú að það verði nánast nákvæmlega þeir sömu sem greiða skattinn til vegagerðarinnar hér eftir sem hingað til þó að örlítil breyting verði auðvitað á milli aðila. Það er svo önnur ákvörðun, sem ekki er verið að leggja til hér en gæti auðvitað komið til álita síðar, hvort breyta eigi því hverjir greiða eigi gjaldið og hvort taka eigi tillit til umhverfissjónarmiða við álagningu slíkra gjalda. Margt bendir til að undanskot séu mikil í þungaskattskerfinu. Samkvæmt ökumælaskrá er algengt að stórum vöruflutningabifreiðum sem notaðar eru í atvinnurekstri sé ekki ekið meira en sem svarar notkun á einkabifreið. Allmikið er um að ekki sé komið með bifreiðar til álestrar á tilsettum tíma og þá er algengt að ökumælar bili en erfitt er að sannreyna ástæðurnar og færa sönnur á vísvitandi skemmdarverk þó ýmislegt bendi til slíks. Það skal taka fram í þessu sambandi að það er nánast orðið útilokað og mjög erfitt að fá ökumæla í bíla til þess að mæla keyrslu fyrir þungaskattskerfið enda eru afar fáar þjóðir sem viðhalda slíku kerfi ef nokkur. Það eitt út af fyrir sig hefur auðvitað líka áhrif á ákvörðun í þessum málum. Opinberar álestrartölur sýna að yfir 70% bifreiðanna er ekið innan við 20 þús. km á ári og 90% bifreiðanna er ekið innan við 40 þús. km á ári. Þessar tölur virðast ótrúverðugar í ljósi þess að hér er oft um að ræða mjög dýrar atvinnubifreiðar sem þarf að aka mikið til þess að fjárfestingin beri sig. Í raun eru þetta ótrúlegar tölur. Ég ætla ekki hér og nú að halda því fram að um svik sé að ræða, en tölurnar eru svo ótrúlegar þegar maður skoðar þetta með tilliti til þess t.d. hvernig sams konar tæki eru notuð erlendis þar sem þau eru nánast í notkun daga og nætur. Þá sjá allir að 20 þús. km akstur er kannski 2--3 mánaða akstur en ekki heilsársakstur við slík skilyrði. Það er auðvitað nauðsynlegt til að hægt sé að ná fram fullri hagkvæmni af jafndýrum fjárfestingum og stórir bílar eru. Miklar kröfur eru gerðar til sönnunar á brotum vegna þungaskatts og erfitt að ná fram refsingu. Auk þess er flókið og seinvirkt að áætla akstur og beita viðurlögum gagnvart þeim sem gerst hafa brotlegir. Það hefur verið talinn helsti kostur álagningar á þungaskatti að gjaldtakan tengist betur sliti á vegum en t.d. olíugjald. Með afslætti frá gjaldskrá er verulega dregið úr þessum áhrifum og jafnframt er ljóst að þetta á ekki við um fastagjaldið því reiknað sem gjald á kílómetra lækkar það auðvitað við aukinn akstur. Álagning og innheimta þungaskatts er flókin. Margir aðilar tengjast framkvæmd skattsins jafnt við álestra, álagningu, innheimtu og eftirlit sem og við ísetningu og viðhald mæla. Af þessum sökum er erfitt að tryggja örugga framkvæmd og eftirlit. Stjórnskipuleg uppbygging núverandi kerfis er óheppileg og ófullkomin að ýmsu leyti og ekki í samræmi við uppbyggingu annarra gjaldakerfa ríkisins. Þannig eru innheimtumenn ríkissjóðs í hlutverki álagningaraðila auk þess að innheimta skattinn. Þeir taka ákvörðun um áætlanir og beitingu viðurlaga vegna brota á reglum um ökumæla. Kærur á ákvörðun þeirra fara ekki hefðbundna leið innan skattkerfisins heldur beint til fjmrn. Þannig má sjá að þungaskatturinn hefur verið nokkur ,,anomalía`` í skattkerfinu og öðruvísi farið með þau mál en önnur tekjumál sem ríkið innheimtir. Þungaskattur er verulegur kostnaðarliður við rekstur dísilbifreiða. Hætta á undanskotum er því mikil. Undanskotin brengla samkeppnisstöðu aðila í rekstri skilvísum aðilum í óhag. Í núverandi kerfi fá gjaldendur greiðslukröfu ýmist tvisvar eða þrisvar á ári og er þá um verulegar fjárhæðir að ræða. Eykur það hættu á vanskilum og væru jafnari gjaldskil heppilegri. Innheimta vanskila er erfið, mikill kostnaður við aðfarargerðir og þær tryggingar sem fást við fjárnámi í bifreiðum eru oft verðlitlar. Þungaskattur á einkabíla er óheppilegur. Val eigenda fólksbifreiða með dísilvél stendur á milli fasts gjalds, sem er dýr kostur ef akstur er ekki þeim mun meiri, og gjalds samkvæmt ökumæli sem er mjög hátt og því fylgir verulegt umstang. Í báðum tilvikum falla greiðslur til í stórum fjárhæðum. Afleiðingin er sú að fjölgun dísilfólksbifreiða hér á landi hefur verið mjög hæg þrátt fyrir miklar framfarir í gerð dísilvéla fyrir litla bíla og þrátt fyrir að slíkar vélar séu umhverfisvænni en bensínvélar. Það er auðvitað vegna þeirrar ástæðu að olíuvélarnar, dísilvélarnar, brenna mun minna eldsneyti heldur en bensínvélar. Með frv. þessu tel ég að sparneytnar dísilbifreiðar verði raunverulegur kostur við val á heimilisbifreið. Þar sem dísilolía er ekki eingöngu notuð á ökutæki heldur einnig aðrar vélar og tæki verður að gera sérstakar ráðstafanir eigi að koma í veg fyrir að gjald á hana valdi auknum kostnaði hjá aðilum sem ekki hafa greitt þungaskatt. Þungaskattur er ekki greiddur þegar olía til eftirfarandi nota: Í fyrsta lagi á skip og báta, í öðru lagi á vinnuvélar, í þriðja lagi á búvinnuvélar og dráttarvélar, í fjórða lagi fyrir iðnfyrirtæki og orkuveitur, í fimmta lagi til húshitunar og hitunar sundlauga og í sjötta lagi á varaaflsstöðvar. Þar sem gjaldtöku er beint að þeim sem áður greiddu þungaskatt, þ.e. að notendum vegakerfisins, verður með einhverjum hætti að gæta þess að gjaldið leggist ekki á fyrrgreinda notkun, annaðhvort með endurgreiðslum eða undanþágu eða öðrum jafngildum hætti. Í framkvæmd eru eftirfarandi leiðir færar til þess: Í fyrsta lagi er hægt að endurgreiða virðisaukaskattsskyldum aðilum olíugjaldið um leið og uppgjör til virðisaukaskatts fer fram. Það má gera með því að bæta nýjum frádráttarreit fyrir olíugjaldið á virðisaukaskattsskýrslu eða með sérstakri endurgreiðsluskýrslu. Skattstjórar hefðu umsjón með endurgreiðslum og eftirlit með olíugjaldi félli að núverandi virðisaukaskattseftirliti. Með þessu væri nýtt sérþekking starfsmanna skattkerfisins í kerfi sem er til staðar. Í öðru lagi er mögulegt er að veita undanþágu frá olíugjaldi við sölu dísilolíu til ákveðinna aðila. Hér er fyrst og fremst spurning um hvort tæknilega er unnt að ganga þannig frá málum að misnotkun geti ekki átt sér stað. Í þriðja lagi er unnt er að vera með sérstakar endurgreiðslur, beinar eða óbeinar, til óskattskyldra aðila og aðila sem ekki eru með atvinnurekstur. Til greina kemur að láta skattstjóra annast endurgreiðslu til þessara aðila samkvæmt reikningum. Önnur leið er að endurgreiða þeim samkvæmt reiknaðri meðalnotkun, t.d. vegna hitunar húsnæðis. Í olíugjaldskerfi, sem ekki er algerlega án endurgreiðslna eða undanþága, er sem fyrr segir nauðsynlegt að beina eftirliti skattyfirvalda að notkun gjaldfrjálsrar olíu. Til þess eru tvær meginleiðir færar. Annars vegar að lita alla þá olíu sem afhent er til gjaldfrjálsrar notkunar og gæta þess við eftirlit að sú olía sé ekki tekin til annarra nota, þ.e. þessi litunarleið sem svo hefur verið kölluð. Hins vegar að leggja gjaldið ávallt á við sölu olíunnar en endurgreiða þeim aðilum sem ekki er ætlað að bera það, þ.e. endurgreiðsluleið. Einnig er hægt að hugsa sér blöndu af þessum aðferðum, þ.e. olía til tiltekinna nota sé lituð og seld án gjalds en gjaldið sé lagt á aðra olíu og tilteknir kaupendur fái gjaldið endurgreitt. Þess ber að geta að litunaraðferðin er kotnaðarsamari eftir því sem fleiri fá afhenta litaða olíu. Litunaraðferðin byggist á vettvangseftirliti og eftirliti með skoðun ökutækja, en endurgreiðsluaðferðin byggir að mestu á bókhaldslegu eftirliti. Til að koma upp um svik í litunarkerfi geta yfirvöld hvenær sem er stöðvað ökutæki og með einfaldri athugun komist að því hvort notuð hafi verið gjaldfrjáls (lituð) olía á ökutækið. Bókhaldslegt eftirlit með endurgreiðslum krefst þess hins vegar að skattyfirvöld fái nákvæmar upplýsingar frá gjaldenda um notkunina sem endurgreiðslur byggjast á og kanni hvort þær séu réttar. Nauðsynlegt er í slíku kerfi að setja skýrar reglur um bókhald og skráningu á olíunotkun. Þá er einnig nauðsynlegt að hafa strangar refsingar við öllum svikum sem kunna að verða í reynd í nýju gjaldkerfi. Þannig væri æskilegt að lögbinda háar lágmarkssektir vegna afbrota, t.d. í formi margfeldis af þeirri fjárhæð sem reynt er að draga undan og við ítrekuðu broti lægi fangelsisvist. Flestar Evrópuþjóðir sem tekið hafa upp olíugjald notast við litunarkerfið, en það er mjög kostnaðarsamt því að byggja þarf upp sérstakt dreifikerfi til viðbótar því sem fyrir er. Líklegt er að sá kostnaður leiði til hækkunar olíuverðs. Hjá þeim kostnaði er hægt að komast með því að fara endurgreiðsluleiðina, en þeirri aðferð er sem fyrr segir beitt í Danmörku. Við undirbúning frv. þessa var athugað í samráði við olíufélögin hvað mundi kosta að koma á litunarkerfi. Niðurstaðan varð sú að dreifikerfi fyrir litaða olíu yrði að vera algerlega aðskilið frá núverandi dreifikerfi fyrir ólitaða olíu. Bent var á fjórar aðferðir, en til lágmörkunar á kostnaði mælt með einni þeirra. Hún felur í sér að öll dísilolía sem á að lita yrði lituð í innflutningsbirgðastöðvum en ólituð olía, þ.e. olía með gjaldi, yrði flutt til strandbirgðastöðva og geymd þar í sem fæstum birgðastöðvum. Ekki væri gert ráð fyrir að lituð olía væri til sölu í venjulegum afgreiðslustöðum olíufélaganna. Dreifing litaðrar olíu frá innflutningsbirgðastöðum yrði með sérstökum bifreiðum öðrum en notaðar eru til að dreifa ólitaðri olíu frá strandbirgðastöðvum. Með þessari aðferð væri þó ekki hægt að tryggja öllum sem ekki er ætlað að bera gjaldið kaup á litaðri olíu vegna óhagræðis við dreifingu. Verktakar og bændur sem byggju á afskekktum stöðum gætu því þurft að kaupa gjaldskylda olíu en fá olíugjaldið endurgreitt. Áætlað er að nauðsynlegur fjárfestingarkostnaður við þá aðferð sem mælt var með mundi nema um 400 millj. kr. Nálega helmingur þeirrar upphæðar er vegna fjárfestingar í nýjum tankbifreiðum. Kostnaður við rekstur kerfisins á ári að meðtöldum afskriftum er áætlaður um 160 millj. kr. Um 100 millj. kr. af rekstrarkostnaðinum er vegna tankbifreiðanna. Í þessar tölur vantar kostnað vegna eftirlits, en það felst m.a. í því að taka sýni af eldsneyti bifreiða á vegum úti og kanna hvort í því finnist litunarefni. Reikna má með að það eftirlit verði yfirgripsmeira en núverandi eftirlit með ökumælum. Sýni prófun á staðnum að litarefni er í eldsneyti verður að senda sýni til rannsóknar þar sem magn litarefnisins er ákvarðað nákvæmlega. Ekki hefur verið áætlaður kostnaður þeirra notenda dísilolíu sem mundu þurfa að koma sér upp nýjum eldsneytistönkum vegna þess að þeir nota bæði gjaldskylda og ógjaldskylda olíu. Hér er einkum um að ræða bændur og ýmsa verktaka. Að mati starfshópsins er litunaraðferðin virkara eftirlitskerfi, ekki síst þar sem hún hefur meiri fælingaráhrif. Hins vegar sé ekki hægt að réttlæta þessa leið miðað við þann viðbótarkostnað sem hlýst af rekstri litunarkerfisins að óbreyttu, enda nemi hann um 8% af tekjunum sem eftirlitið snýr að. Auk þess væru veikari forsendur fyrir litunarleiðinni ef taka þyrfti upp endurgreiðslur að hluta til. Því var lagt til að farin væri endurgreiðsluleiðin eins og fram kemur í þessu frv. Meginástæður og helstu rök fyrir því að taka upp olíugjald án litunar eru þess vegna þessi: 1. Framkvæmdin er ódýrari en litunarkerfi, bæði í bráð og lengd. Eins og ég hef sagt áður í minni ræðu þá geta þær aðstæður þó skapast í framtíðinni að auðveldara verði að nota litunina, kannski í takmarkaðra mæli og nota þess vegna blandaða aðferð. Þá er ljóst að auðveldara er að færa sig yfir í litunaraðferðina eftir að búið er að færa gjaldið úr mælum yfir í orkugjafann sjálfan. 2. Endurgreiðslur og eftirlit er að stærstum hluta hægt að fella inn í núverandi virðisaukaskattskerfi. Eftirlit í því kerfi beinist bæði að tekjum og gjöldum og því getur eftirlit með endurgreiðslum til þessara aðila auðveldlega fallið inn í reglubundið skattkerfi. Hagræði er að því að nýta þekkingu og reynslu starfsmanna í skattkerfinu. 3. Olíugjald án litunar er heppilegur aðdragandi að upptöku olíugjalds eins og ég hef sagt og ef það verður tæknilega hægt síðar. 4. Mögulegt er að taka upp olíugjald án litunar með skömmum fyrirvara og nýta við það danska lagaumgjörð og fengna reynslu af framkvæmd olíugjalds þar í landi. 5. Þrátt fyrir að litur sé talinn hafa mikil áhrif til fælingar frá undanskotum getur hún ekki að öllu leyti komið í veg fyrir undanskot og hefur komið í ljós við framkvæmd erlendis að sönnun fyrir misnotkun litaðrar olíu er í ýmsum tilvikum erfið. Við breytingu á gjaldtöku frá þungaskatti í olíugjald er eðlilegt að miða við að kostnaður skilvísra gjaldenda breytist sem minnst og heildartekjur sömuleiðis. Þá verður að gæta þess að olíuverð verði ekki hærra en bensínverð. Gert er ráð fyrir að þungaskattur hafi skilað ríkissjóði 2,1 milljarði kr. á sl. ári. Olíufélögin áætla að um 60 millj. lítrar af olíu fari í ökutæki sem bera þungaskatt. Gera má ráð fyrir að endurgreiða þurfi sérleyfishöfum og rekstraraðilum almenningsvagna um 150 millj. kr. og auk þess verður að gera ráð fyrir auknum kostnaði vegna eftirlits og framkvæmdar. Olíugjald yrði því að skila fast að 2,3 milljörðum kr., en það svarar til 38--39 kr. á lítra miðað við áætlaða olíusölu til notkunar á ökutæki. Að teknu tilliti til alls þessa er lagt til að olíugjaldið verði 38,50 kr. í þessu frv. Með því næst sú niðurstaða að í flestum tilvikum er gjaldbyrði skilvísra greiðenda áþekk því sem verið hefur eða lægri. Tekjur til vegagerðar haldast sem mest óbreyttar eða hækka og verð á olíu stenst samanburði við bensín. Eins og fram kemur í athugasemdum með frv. er ljóst að miðað við algengan akstur mismunandi tegunda bifreiða verður gjaldbyrði af olíugjaldi yfirleitt áþekk eða lægri en gjaldbyrðin af þungaskatti. Þessi niðurstaða er fengin að gefnum ákveðnum forsendum, ég tek það fram, að gefnum ákveðnum forsendum um olíueyðslu sem fyrr segir. Taka verður fram að raunveruleg eyðsla margra dísilbifreiða sem nú er ekið hér í landi getur verið hærri en reiknað er með í frv. Hins vegar ber að leggja áherslu á að í olíugjaldskerfi er innbyggður hvati til kaupa og rekstrar á sparneytnari bifreiðum og ástundun sparneytni við akstur. Þetta þarf að undirstrika því að það er ljóst að samsetning á ýmsum stærri bifreiðum hér á landi er með þeim hætti að um tiltölulega eyðslufrekar bifreiðar er að ræða því að það skiptir tiltölulega litlu máli hver var eyðslan þegar skatturinn lagðist fyrst og fremst á aksturinn samkvæmt ökumælum. Fjmrn. hefur sent ýmsum aðilum frv. þetta til umsagnar og hafa því borist ýmsar og mjög gagnlegar ábendingar sem það hefur til athugunar. Ráðuneytið mun að sjálfsögðu taka saman greinargerð um þessar ábendingar og senda hana ásamt umsögnum til hv. efh.- og viðskn. Það er rétt að taka fram að ýmislegt af því sem kemur fram í umsögnum fjölmargra aðila er ákaflega gagnlegt og hefði verið betra að slíkar ábendingar hefðu komið áður en frv. var lagt fram, en við töldum nauðsynlegt í fjmrn. að frv. kæmi fram en áfram yrði unnið að slíkri gagnaöflun þannig að auðveldað væri nefndinni starfið. Mér er þó ljóst að nefndin á heilmikið starf eftir, en ég get lofað því að starfsmenn ráðuneytisins og þeir sem hafa undirbúið þessa löggjöf eru tilbúnir til að leggja sitt af mörkum til þess að þetta frv. geti orðið að lögum á yfirstandandi þingi. Virðulegi forseti. Ég tel ekki ástæðu til að fjalla frekar um þetta frv. að svo stöddu eða um einstakar greinar þess, það er hægt að gera við 2. umr. En ég legg til að að lokinni 1. umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Virðulegur forseti. Ég þarf í sjálfu sér ekki að hafa hér langa ræðu um þetta mál eða mína afstöðu til þess. Ég er margsinnis á þessu kjörtímabili búinn að lýsa því yfir við hæstv. fjmrh. að ég telji algera nauðsyn á að gera þessa breytingu, að færa olíugjaldið úr mælagjaldinu og yfir í eldsneytisgjald. Fyrir því liggja mörg rök sem hæstv. ráðherra tíundaði í sjálfu sér hér áðan. Það eru síðan að sjálfsögðu í þessu ákveðin álitamál varðandi gjaldtökuna, upphæð gjaldsins, endurgreiðslu, heimildir og annað slíkt, sem nefndin verður að skoða í meðferð sinni. En ég get lýst því yfir sem skoðun minni að ég teldi mjög æskilegt að við gætum afgreitt málið á þessu þingi þó að fáir dagar séu eftir. Litunarkerfið var að mínu mati kostur sem er bæði dýr og tímafrekur. Það tekur nokkurn tíma að koma því kerfi í framkvæmd og hefur ákveðna galla. Ég vil nefna einn galla sem ég sá þegar ég fékk í hendurnar skýrslur sem voru unnar og komu frá bændasamtökum í nágrannalöndum okkar. Í norskum skýrslum var bent á að það léki grunur á því að lituð olía væri ekki mjög heilsusamleg og þau efni sem notuð væru í litunina hefðu sýnt sig í að geta verið heilsuspillandi og ofnæmisvaldandi með meiru. En út af fyrir sig væri gott að geta losnað við þann þáttinn. Auk þess sem það sýnir sig þegar farið er að skoða málið er að ekki þarf að lita alla olíu sem er gjaldfrí því meginhluti flotaolíunnar, þ.e. svokölluð flotaolía, er þeirrar gerðar að hún verður ekki notuð á önnur ökutæki einfaldlega vegna þess að hún storknar við það lágt hitastig. Hún er ónothæf á vélar og þann búnað fyrir eldsneytisgeymslu sem er í vinnuvélum eða venjulegum bílum og hefur auk þess þá eiginleika að vera ekki nothæf á slík tæki. Hins er vegar nauðsynlegt að nefndin fái í hendurnar þær hugmyndir sem kunna að vera uppi, nánari útfærslu á endurgreiðslunum, m.a. varðandi olíu til búrekstrar og vinnuvéla sem eru kannski tveir erfiðustu þættirnir hvað þetta snertir. Sem bílaáhugamaður get ég tekið undir þau rök sem komu fram í ræðu hæstv. ráðherra að það kerfi sem við höfum í dag dæmir okkur úr leik varðandi dísilvélar í minni bíla, fólksbíla og léttari jeppa. Þetta er þó það svið vélaframleiðslu, bílhreyflaframleiðslu, sem hefur verið mest þróun í á síðustu árum og merkilegt nokkuð, a.m.k. fyrir þá sem rekur minni til dísilvéla á fyrri árum sem voru iðulega þannig að úr púströri slíkra bíla stóð svartur mökkurinn, eru dísilvélar í dag þær vélar sem menga umhverfið minnst og nýjar háþróaðar dísilvélar menga ekki nema brot af því sem bensínvélar gera. Margt mælir því með notkun þeirra og að mínu mati henta þær á margan hátt vel hér á landi, bæði hvað snertir gangöryggi og ekki síst fyrir þá sem þurfa að ferðast um langan veg. Ég ætla ekki að rökstyðja það frekar. Þá ætla ég að nefna einn þátt í því sambandi sem ég tel að þurfi að breyta samhliða ef einhver breyting á að verða á því að hér fari menn að flytja inn að einhverju leyti léttari dísilbíla. Það er gagnvart vörugjaldinu. Vörugjaldið á einkabíla er miðað við rúmmál vélar og var einfaldað fyrir tveimur árum og fært niður í fjóra flokka og hækkað frá 45% og upp í 75% vörugjald og fer hækkandi eftir rúmtaki. Hæsti flokkurinn er 2,5 lítra vélar og stærri. Gallinn við þetta er sá að eðli dísilvéla er þannig að miðað við sams konar bíl eru þær yfirleitt stærri að rúmtaki. Auk þess eru dísilvélarnar dýrari en það á að vinna sig upp hvað snertir hagkvæmari rekstur. En ef ekki verður breytt viðmiðunarmörkunum varðandi vörugjaldið varðandi rúmtakið sé ég reyndar ekki að það mundi neitt breytast varðandi þennan þátt þannig að ég held að það þurfi að skoða og að mínu mati þarf að hækka mörkin gagnvart dísilbílunum. Ekki þarf aðra breytingu en að þau verði í hverju tilfelli hærri sem nemur 0,2--0,3 lítrum á bílvél. En þetta er hægt að skoða samtímis og er í sjálfu sér mjög einföld breyting ef menn væru sammála um að koma þessu á. Eftir því sem ég hef heyrt í þeim flutningaaðilum og öðrum þá finnst mér að sú skoðun sé nánast einróma að þessa breytingu eigi að gera og hún er náttúrlega háværust hjá þeim sem greiða skilvíslega samkvæmt mæli sínum. Nú vil ég alls ekki gera því skóna að það sé ekki þannig að það geri allur obbi þeirra sem reka dísilbíla. Ég held reyndar að svo sé en það er jafnóþolandi að einhverjir komist upp með að skekkja samkeppnisstöðuna með því að víkja sér undan að greiða þessi gjöld. Það eru til þess ýmsar leiðir, það eru til fleiri leiðir heldur en að falsa mælaálestur. Það er til að mynda þekkt að menn hafa átt gamla bíla og keyrt út úr þeim og hent þeim síðan á haugana þegar því er lokið. Til skamms tíma --- það er reyndar búið að breyta því núna --- var ekki hægt að sækja þessi gjöld til manna því ekki var hægt að taka annað en viðkomandi ökutæki upp í þetta. Því er reyndar búið að breyta. En að öllu samandregnu, virðulegi forseti, er það skoðun mín að þetta sé löngu tímabær breyting, þó ekki væri fyrir annað en það sem kom fram í ræðu ráðherra að líkur eru á því að við stöndum allt í einu uppi með það að við getum ekki lengur fengið mæla ef svo væri komið að við værum eina þjóðin sem væri með þetta kerfi. Eðli málsins samkvæmt eftir því sem færri nota vöruna, sem eru mælarnir í þessu tilfelli, verða þeir dýrari og erfiðara að halda þeim við. Ég hlýt hins vegar að lokum, virðulegi forseti, að harma það að hæstv. ríkisstjórn skyldi ekki koma þessu máli fram fyrr. Það eru ekki margir dagar eftir í þinginu en ég geri mér hins vegar vonir um að það kunni að vera hægt að vinna málið þannig að það komist fram, m.a. vegna þess að einstakir nefndarmenn og ég veit reyndar að ráðuneytismenn hafa líka búið sig undir það að takast á við þetta mál í vetur og unnið nokkra forvinnu þó svo að ekki væri búið að mæla formlega fyrir málinu.

Hæstv. forseti. Ég fagna þessu frv. og lýsi mig í megindráttum hlynntan því. Ég hef lengi verið áhugamaður um að breyting af þessu tagi næði fram að ganga, þ.e. að innheimta þungaskatts færðist yfir í þetta form að gjaldið yrði lagt á við sölu olíu í stað þess að leggja það á sem fastagjald eða kílómetragjald. Ég er þeirrar skoðunar að takist sæmilega til með útfærslu á þessari framkvæmd eigi að vera hægt að tryggja mjög skilvirkari innheimtu á gjaldinu og í raun og veru réttlátari þar sem báðar hinar aðferðirnar eru í raun ósanngjarnar í vissum tilvikum og ekki að öllu leyti heppilegur mælikvarði á það hvernig byrðum af gjaldtöku af þessu tagi sé dreift. Ég held að það eigi að geta orðið til góðs að færa þennan gjaldstofn yfir á eldsneytið eins og er með bensín. Því ætti að fylgja hvatning til þess að nýta þessa orku vel og nota hagkvæmar og sparneytnar bifreiðar til aksturs að þessu leyti eins og öðru og margt fleira kemur þar til. Ég vil enn fremur lýsa því yfir að ég held að sú útfærsla sem hér er lögð til sé í grófum dráttum sú skynsamlegasta. Það hefur margt verið skoðað í þessum efnum á undanförnum árum og hæstv. ráðherra fór yfir það að nokkru leyti í framsöguræðu sinni, þ.e. hugmyndir um að byggja upp tvöfalt dreifikerfi fyrir dísilolíu og selja hana annars vegar með álögðum skatti og hins vegar án og þá annan flokkinn litaðan en hinn ólitaðan. Tæknilega er þetta að mörgu leyti mjög þróuð aðferð og auðvelt að útfæra hana þannig að í henni felist möguleikar til þess að hafa eftirlit þannig að óyggjandi sé hvort fært sé þarna á milli. En það er alveg ljóst að hún er dýr, henni yrði samfara mikil fjárfesting bæði hjá einkaaðilum, olíudreifingaraðilum og öðrum. Ég sannfærðist um þegar ég skoðaði þessi mál fyrir nokkrum árum og enn frekar nú að það væri of dýrt og ástæðulaust að leggja út í slíkt nema sýnt væri fram á að engin önnur aðferð væri nothæf í þessum efnum. Ég held að flestum þyki nóg um að vera með meira og minna þrefalt eða fjórfalt bensín- og olíudreifingarkerfi uppbyggt í landinu þó að það yrði ekki tvöfaldað með því að öll félögin þyrftu hvert fyrir sig að byggja upp dreifikerfi sem annars vegar væri fyrir litaða dísilolíu eða hins vegar ólitaða. Sama ætti auðvitað við um fjölmarga notendur því að ýmsir þeirra kæmust ekki hjá því að nota hvoru tveggja. Ég held að sú aðferð að byggja á álagningu gjaldsins á olíusöluna en endurgreiða það svo í þeim tilvikum þar sem menn eiga ekki að bera skattinn, eða ekki nema að hluta til, með þeirri undantekningu þó að gjaldið sé fellt niður gagnvart flotanum, sé skynsamlegasta leiðin og sú sem er í skástu samræmi við aðstæður í landinu. Ég held að það sé rétt að niðurfellingu gagnvart útgerðinni eða flotanum sé að ræða vegna þess að væru menn þar að byggja á endurgreiðslukerfi rúlluðu þar í gegn mjög háar fjárhæðir auk þess sem tæknilega er það orðið svo að sú olía sem þar er notuð er ekki nema að litlu leyti sambærileg við það sem notað er í landi. Út af fyrir sig mætti hugsa sér að einhvers konar löggildingarkerfi yrði sett á laggirnar til eftirlits með þeim þætti málsins en satt best að segja hef ég ekki miklar áhyggjur af því að veruleg hætta sé á misnotkun á þeim enda, þ.e. að dísilolía af skipum og bátum verði notuð til annarra óskyldra nota en ætlunin er. Hitt er auðvitað miklu erfiðara að útfæra reglur sem eru sæmilega heldar gagnvart því að aðilar í atvinnurekstri, svo sem í iðnaði og landbúnaði og öðru slíku og eiga ekki að bera þennan skatt að ekki geti orðið um einhver brögð af því að ræða að orka frá þeim aðilum lendi til notkunar á tæki sem ættu að bera skattinn. En þá verða menn auðvitað fyrst og fremst að glíma við það að setja þar reglur sem séu sæmilega heldar og sanngjarnar í þessu efni og menn geta í öllu falli huggað sig við það að fyrirkomulagið eins og það er í dag er síður en svo gallalaust þannig að menn eru ekki að hverfa frá neinu sem mikil eftirsjá er í í þeim efnum. Þrátt fyrir tækniframfarir og endurteknar tilraunir til þess að betrumbæta innheimtu þungaskatts hafa menn í raun jafnoft orðið fyrir vonbrigðum því menn hafa jafnoft fundið upp einhverjar aðferðir til þess að komast dálítið á svig við það kerfi að sagt er. Allt er það svo sem meira og minna ósannað en það hlýtur að mega, hæstv. forseti, fara svona með það hér sem er almannarómur að á því séu talsverð brögð. Ég er því ekki feiminn við að leggja það til að menn helli sér í þá vinnu, m.a. vegna þess að mér er mætavel kunnugt um að það fyrirkomulag sem ríkir í þeim efnum í dag er meingallað. Ég held að skattlagning í gegnum olíuna verði líka að breyttu breytanda sanngjarnari á ýmsan hátt. Því verður varla á móti mælt að a.m.k. hvað ökutækin snertir þá er eðlilegt að menn greiði nokkurn veginn skatt í samræmi við notkun sína á vegunum og ökutækin eru jú þar. Eldsneytisnotkunin hlýtur að endurspegla að miklu leyti aksturinn þó auðvitað sé til í dæminu að einhverjir aðilar fari illa út úr því vegna þess að þeir nota talsverða orku án þess að um mjög mikinn akstur sé að ræða, þ.e. að tækin gangi í kyrrstöðu o.s.frv. Mismunandi vélastærðir og annað spila þar að sjálfsögðu inn í en það verður aldrei róið fyrir hverja vík í þessum efnum og ekkert kerfi mun finnast sem ekki hefur í sér fólgna einhverja slíka ágalla. Komi það í ljós að svona skattlagning verði bersýnilega ósanngjörn fyrir einhvern notandahóp má líka alltaf hugsa sér að hægt sé að finna einhverja leiðréttingarformúlu sem væntanlega yrði að vera í formi endurgreiðslna til slíkra hópa. Hvort sem það væru einhverjir sérhæfðir notendur ökutækja, þungaflutningatækja eða annað því um líkt, eða vinnuvélaeigenda eða annarra slíkra aðila. Varðandi endurgreiðslureglur almennt séð þá tel ég að það sé fyrst og fremst mikilvægt að hafa þar að leiðarljósi að í þeim felist hvati til þess að nýta orkuna vel. Hverjar þær reglur sem settar verða um þetta mega ekki verka á þann veg að þær ýti undir sóun á þessari orku. Það er alveg sérstakt markmið og keppikefli að mínu mati að hafa það að leiðarljósi. Það er rétt og skylt af ýmsum ástæðum, þjóðhagslegum og umhverfisverndarsjónarmiðum o.s.frv. Á hinn bóginn þurfa reglurnar að mínu mati samt að vera þannig að þær séu ívilnandi eða hvetjandi til notkunar á dísilolíu. Það er að mínu mati til skammar hversu óhagstætt það hefur verið að reka dísilbifreiðar á Íslandi í gamla kerfinu og bæri náttúrlega að stefna að því að sú notkun stórykist á næstu árum á kostnað bensínvéla og koma þar ýmsir hlutir til. Hæstv. ráðherra nefndi hér suma eins og orkusparnað og umhverfissjónarmið. Það mætti nefna margt fleira. Það er gangöryggi, viðhald og fleira sem þar kemur til sögunnar og ég held að mæli allt frekar með aukinni notkun á þeirri hlið. Að þessu leyti til er smíði þessara uppgjörs- og endurgreiðslureglna talsvert vandaverk og ég vona að menn leggi í það þá vinnu sem nauðsynleg er til að gera það sem best úr garði í fyrstu umferð. Síðan verður náttúrlega reynslan og framkvæmdin að einhverju leyti að skera úr um hvernig til tekst og menn verða að ganga að því með opnum huga að sjálfsagt finnast ekki einhlítar reglur um þetta í fyrstu tilraun og að einhverju leyti verður sjálfsagt óhjákvæmilegt að laga þetta til í ljósi þess hvernig til tekst og hvernig reynslan af þeim verður. En það er einfaldlega verkefni sem ég held að menn eigi að skella sér í og hella sér út í með uppbrettar ermar og vera ekki neitt kjarklausir gagnvart því þó þeir rekist þar á einhverja erfiðleika sem þurfi að leysa og eru til þess að leysa þá. Hæstv. forseti. Ég er jákvæður í garð þessa frv. og segi að ég vildi gjarnan sjá að okkur ynnist tími til að koma því í gegn á þessu þingi og hrinda þessari breytingu í framkvæmd. Ég held að hún sé löngu tímabær og þörf. En það verður þó að metast út frá því hversu þroskað málið er og hvort það sé komið á brúklegt form og menn nægjanlega vel undirbúnir sem um framkvæmdina eiga að véla til þess að hægt sé að láta þetta ganga í gildi með skaplegum hætti á þessu ári. Ef ekki þá er í sjálfu sér engin sérstök ástæða til að afgreiða lagafrv. hér því það má eins vinna í því áfram samtímis því að framkvæmdin er undirbúin.

Hæstv. forseti. Mig langaði að bera fram fyrispurn til hæstv. fjmrh. áður en þessi umræða byrjar ef hæstv. fjmrh. gæti aðeins hlýtt á. Það kom fram í upphafi umræðu um þetta mál að það byggist á breytingu á áfengislögum, eins og til hefur verið vitnað. Síðan lagði hæstv. dómsmrh. fram frv. til breytinga á áfengislögunum í samræmi við það frv. sem hér er til umræðu. Það frv. hefur ekki enn þá verið tekið á dagskrá eða mælt fyrir því. Ég vil því spyrja hæstv. fjmrh. hver ætlunin sé af hans hálfu með því að halda áfram umræðu um þetta mál meðan hitt frv. hefur ekki verið tekið fyrir. Það er ljóst að það þýðir lítið að afgreiða frv. fjmrh. nema sú breyting nái fram að ganga eða hver eru áform hæstv. fjmrh.? Ætlar hann að reyna að fá þessi frv. afgreidd sem lög þó hæstv. dómsmrh. mæli ekki fyrir sínu frv. sem er forsendan fyrir því að þessi frv. hafi eitthvað að þýða?

Virðulegi forseti. Það mál sem hér er til umræðu var tvívegis ætlunin að yrði til umræðu fyrir jól. Í fyrra skiptið fórst það fyrir vegna þingskapaumræðu sem hv. þm. hóf, ef ég man rétt, og ástæðan fyrir því að ég féllst þá á að þetta mál yrði ekki tekið til umræðu þann daginn, sem mig minnir að hafi verið 6. des. fyrir nákvæmlega tveimur mánuðum, var að ekki var fram komið frv. dómsmrh. Það hafði fyrir mistök ekki verið lagt fram á Alþingi. Það frv. var lagt fram örstuttu síðar, tveimur eða þremur dögum síðar, og þá hófst umræða um þetta mál og var henni frestað eftir skamma hríð en þó man ég að hv. þm. ræddi málið í löngu og ítarlegu máli. Mín ætlan er, ef guð og Alþingi lofar, að fá þessi frv. sem ég mæli fyrir afgreidd á þinginu en mér er mætavel ljóst að sú afgreiðsla þarf að vera samferða afgreiðslu á frv. hæstv. dómsmrh. og hann mun að sjálfsögðu mæla fyrir því frv. um leið og hann hefur tækifæri til þess en hæstv. dómsmrh. er ekki við í dag eins og ég veit að hv. þm. veit. Það er með þetta mál eins og svo mörg önnur að þau þurfa að fara saman í gegnum þingið. Ég vil minna á sambærilega stöðu sem upp hefur komið t.d. í máli sem var verið að ræða fyrr á þessum fundi og snýr að refsiviðurlögum skattalaga að það er nauðsynleg forsenda fyrir því að það frv. geti orðið að lögum að frv. til breytinga á 262. gr. almennra hegningarlaga verði samþykkt en það frv. er einnig í höndum dómsmrh. og fer þar af leiðandi til allshn. en ekki efh.- og viðskn. Þetta veit ég að mjög þingreyndur maður eins og hv. 2. þm. Suðurl., fyrrv. forseti sameinaðs þings, þekkir mun betur en ég sem var lærisveinn hans hérna sem ritari á sínum tíma og ég held að hann hljóti að skilja að þetta eru eðlileg og þingleg vinnubrögð.

Hæstv. forseti. Það er einmitt vegna þess að ég tel mig skilja framgang mála á Alþingi að ég orða þetta því hæstv. dómsmrh. hefur mælt fyrir mörgum öðrum málum hér síðan þetta frv. hans kom fram en það hefur ekki verið sett á dagskrá. Þess vegna spurði ég hæstv. ráðherra að þessu. Ég held að þeim sem eru búnir að sitja nokkuð á Alþingi hljóti að vera ljóst að jafnumdeilt mál og róttæk breyting á áfengislögunum, það má segja að það eigi að kollvarpa því kerfi sem hér hefur verið við lýði, að harla litlar líkur eru til þess að sú breyting nái fram að ganga þegar ekki hefur verið mælt fyrir frv. og örfáir dagar eru til þingloka.

Hæstv. forseti. Ég hlýt að lýsa nokkurri óánægju minni með það einnig að það eigi að taka þetta mál á dagskrá og ræða það við þær aðstæður, eins og áður var búið að benda á, að ekki hefur verið mælt fyrir því frv. sem eðlilegast væri að tekið væri fyrst fyrir og breytir grundvallarstefnunni í þessum málum, frv. sem hæstv. dómsmrh. eðli málsins samkvæmt hlýtur að flytja og tala fyrir úr því að ríkisstjórnin valdi ekki þá leið sem hún hefur haldið mikið upp á, að flytja um þetta bandorm, þannig að hæstv. forsrh. fengi heiðurinn af því að flytja bandorm fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Þá hlýtur þetta að vera þannig. Ég held að það væri eðlilegt að byrjað væri á frv. hæstv. dómsmrh. Í öðru lagi óska ég eindregið eftir því að hæstv. heilbrrh. verði hér viðstaddur því það er náttúrlega algjörlega viðurkennt að þessi mál eru ekki síst heilbrigðismál og eðlilegt að stefna ríkisstjórnarinnar í heilbrigðismálum sé jafnframt til umfjöllunar því þetta er óaðskiljanlegur hluti af henni og viðurkennt, m.a. af þessari ríkisstjórn, ekki síður en öðrum, að svo sé að tilhögun á sölu og dreifingu áfengis sé hluti sem varði heilbrigðisstefnu viðkomandi landa. Trúi hæstv. fjmrh. því ekki þá getur hann flett upp á fyrirvara Íslands í samningnum um EES sem varðar fyrirkomulag á áfengiseinkasölu en þar er það sérstaklega tekið fram að af hálfu ríkisstjórna Norðurlandanna hyggist þær verja þetta fyrirkomulag á grundvelli þess að það sé hluti af þeirra heilbrigðisstefnu. Við þær aðstæður að nú á að fara að leggja til að breyta þessu, að mínu mati að tilefnislausu, þá tel ég alveg ómögulegt, hæstv. forseti, að fara í þessa umræðu nema hæstv. heilbrrh. sé jafnframt viðstaddur og einnig að eðlilegra væri að byrjað væri á máli hæstv. dómsmrh. Ég vil ítreka það hvort ekki sé unnt að verða við því að fresta þessari umræðu og taka frekar fyrir önnur mál á dagskrá sem mér skilst að sé nóg af og gott ef ekki önnur mál sem undir hæstv. fjmrh. heyra. Ef svo er ekki þá hlýtur maður að fara að trúa því að hér sé um alveg sérstakt hugarfóstur og uppáhaldsmál hæstv. fjmrh. að ræða.

Dagskrá hefur verið útbýtt og á þeirri dagskrá er ekki það frv. sem hv. þingmenn hafa verið að óska eftir að verði tekið fyrir og þar að auki er hæstv. dómsmrh. með fjarvistarleyfi, staddur erlendis eftir því sem forseti best veit. Forseti hyggst því halda áfram umræðu um það mál sem þegar hefur verið tekið á dagskrá og hefur gert hæstv. heilbrrh. viðvart um að hans sé óskað. Það er kunnugt að hæstv. heilbrrh. er í sínu ráðuneyti en hann hlýtur að geta komið innan tíðar.

Hæstv. forseti. Ef ég má vitna í samtal úti í salnum, þá færir hæstv. fjmrh. það fram sem alveg sérstök rök að þetta mál þurfi að komast til nefndar og fagna ég mjög þeim sinnaskiptum sem orðið hafa hjá hæstv. ríkisstjórn að nú sé það hið brýnasta mál að mál komist almennt til nefnda. Auðvitað er ég sammála því. Hæstv. forseti. Ég verð að játa að ég tel þetta ekki vera eitt af forgangsmálum sem ástæða væri til að eyða miklum tíma í núna þegar fáeinar vikur eru eftir af þinghaldinu og tel að því fyrr sem hæstv. fjmrh. verður það ljóst að það sé í raun tímasóun að vera að þrasa um þetta þeim mun betra. En ég að sjálfsögðu skorast ekki undan því að taka þátt í umræðum um þetta og koma mínum sjónarmiðum á framfæri úr því að hæstv. ríkisstjórn leggur svona mikla áherslu á að þetta komist á dagskrá og gangi til nefndar. Í fyrsta lagi vil ég segja, hæstv. forseti, að ég tel að þetta mál sigli að nokkru leyti undir fölsku flaggi vegna þess að það hefur verið látið að því liggja, gott ef það er ekki í greinargerð, þó man ég það ekki svo glöggt, að mál þetta tengist að einhverju leyti samningnum um Evrópskt efnahagssvæði. Verð ég að segja alveg eins og er að mér finnst þá leggjast lítið fyrir hina sömu ríkisstjórn og gekk frá þeim samningum og þar á meðal sérstökum fyrirvara Íslands, sem er samhljóða fyrirvara annarra Norðurlanda um, að við áskildum rétt til þess að viðhalda okkar fyrirkomulagi á útsölu áfengis sem hluta af okkar heilbrigðisstefnu þrátt fyrir samkeppnisákvæði samningsins um Evrópskt efnahagssvæði ef menn ætla að leka niður á því máli strax fáeinum missirum eftir að frá þessu var gengið í samningnum. Ég hygg að hér sé málið að hluta til sett fram undir fölsku flaggi og hér sé fyrst og fremst á ferðinni áhugi frjálshyggjuliðsins í ríkisstjórninni að einkavæða þessa starfsemi. Er þá græðgin farin að færast heldur betur upp í bekkinn þegar það á að hleypa einkarekstri í ágóðaskyni líka inn í sölu á vímuefni eins og hér á í hlut. Ég er algerlega andvígur slíku og tel að með sama hætti og ríkið, samfélagið, situr uppi með útgjöldin af vandamálum sem tengjast ofnotkun áfengis þá eigi að sjálfsögðu samfélagið eða opinberir aðilar, þeir sem bera útgjöldin, að njóta góðs af þeim tekjum sem dreifing þessarar vöru getur haft í för með sér. Það er ljóst að það er nauðsynlegt til þess að stemma stigu við ofnotkun þessara efna að þau séu höfð dýr. Það er sú leið sem flestar þjóðir velja og nú orðið eru aðeins fáar þjóðir í heiminum svo ábyrgðarlausar í þessum efnum að þær leyfi sölu á vínanda án þess að á hann séu lögð einhver gjöld til þess gagngert að reyna að stemma stigu við neyslunni og draga úr henni. Mjög víða og þar á meðal á Norðurlöndunum sem að öðru leyti þykja skara fram úr eða hafa þótt skara fram úr í þessum efnum eru þessi gjöld umtalsverð, mörg hundruð eða jafnvel þúsund prósent. Reynslan sýnir samt sem áður að ekki veitir af í baráttunni við þessi vandamál. Það er enginn vafi á því að með stefnu af þessu tagi hafa menn náð að hafa áhrif á áfengisnotkun og þar með líka á þau vandamál sem ofnotkun áfengis eru samfara. Tölur tala mjög skýru máli um það. Hjá Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni, sem er sú stofnun heimsins sem mest sinnir þessum málum, eru Norðurlöndin gjarnan tekin sérstaklega fyrir sem dæmi um það hvernig megi með markvissum aðgerðum stjórnvalda og skynsamlegri stefnu, aðhaldssamri stefnu í þessum efnum ná miklum árangri. T.d. er sá markverði árangur Svía að draga umtalsvert úr áfengisnotkun, þ.e. vínanda á mann, eins og þeim hefur tekist á undanförnum árum, gjarnan tekið sem dæmi um það þegar verið er að ræða þetta á alþjóðavettvangi hvaða árangri sé unnt að ná. Þessum árangri gætu menn fórnað með þeirri breytingu sem hér er að ástæðulausu verið að leggja til. Það er alveg sama hvað menn munu segja með það að reynslan sýnir okkur að það er öruggasta og skilvirkasta aðferðin í þessum efnum að ríkið eða opinberir aðilar haldi utan um meðferð þessara mála, þar með talið dreifinguna. Það hefur alls staðar orðið niðurstaðan og alls staðar orðið reynslan af þeirri ósköp einföldu ástæðu að um leið og einkaaðilum er heimilað í ágóðaskyni að standa að einhverju leyti fyrir dreifingunni kemur til sögunnar viðbótarhvati fyrir þá að auka sölu á þeim vörum sem þeir fara með og nota til þess ýmsar aðferðir, bæði leyfilegar og óleyfilegar, eins og öllum er kunnugt um að ýmiss konar óleyfileg kynning eða auglýsingastarfsemi á sér stað og kannski erfitt að sporna við því að öllu leyti. Þó manni finnist skörin vera farin að færast upp í bekkinn upp á síðkastið, samanber auglýsingar í blöðum og annað því um líkt þá mun taka steininn úr í þeim efnum ef tugum ef ekki hundruðum einkaaðila verður gert frjálst að standa fyrir dreifingu og sölu á þessari vöru t.d. til allra vínveitingastaða í landinu. Auðvitað gefur það auga leið að þar með muni um leið koma til sögunnar stóraukinn hvati fyrir þessa aðila til þess að auka söluna á sínum tegundum. Sá hvati mun finna sér farveg í formi einhverra aðgerða sem menn komast til að gera. Ég hlusta því ósköp einfaldlega ekki á órökstuddar fullyrðingar og sleggjudóma um það að með því einu að hafa bara gjald áfram á vörunni þá sé það jafngilt að þetta sé í höndum ríkisins. Það er ekki svo og hefur hvergi reynst svo. Niðurstaðan af því þar sem þessu hefur verið breytt hefur alls staðar orðið sú sama. Neyslan hefur aukist og skýrustu dæmin um það má finna til að mynda í samanburði milli fylkja í Bandaríkjunum þar sem þetta er mismunandi. Í mörgum fylkjum Bandaríkjanna er ströng og aðhaldssöm löggjöf í þessum efnum og opinberir aðilar hafa einkarétt á dreifingunni en í öðrum er þetta frjálst og þar hefur niðuðstaðan án undantekninga, a.m.k. í alveg yfirgnæfandi fjölda tilvika, orðið sú sama að neyslan vex og samanburðurinn er frá áfengisvarnasjónarmiði séð óhagstæður þeim aðilum þar sem opinberir aðilar sleppa hendinni af þessu máli. Það er þetta ekki síst, hæstv. forseti, sem ég hafði hugsað mér að fá að ræða við hæstv. heilbrrh. Er það svo að það sé til marks um gerbreytta stefnu ríkisstjórnarinnar í áfengisvarnamálum að leggja til þessa breytingu? Ef svo er ekki og menn eru að blekkja sjálfan sig til að halda að í þessu felist engin breyting, þá fullyrði ég að það er misskilningur. Hæstv. heilbrrh. verður þá að fara heim og lesa betur. Ég er viss um að það verða einhverjir góðhjartaðir menn til þess að gauka að honum upplýsingum um það mál. Það er algerlega borin von að horfa fram hjá því að breyting af þessu tagi er í fullkominni andstöðu við til að mynda ákvæði frv. sem hæstv. núv. heilbrrh. sýndi á þinginu veturinn 1991--1992. Í frv. til laga um áfengisvarnir og aðrar vímuefnavarnir var gert ráð fyrir því að ríkið héldi utan um þessi mál og menn rækju mjög aðhaldssama stefnu í sambandi við dreifingu og aðgengi manna að áfengi og öðrum vímuefnum. Hvar er sú stefna nú? Hefur orðið einhver grundvallarbreyting á viðhorfum hæstv. heilbrrh. og hæstv. ríkisstjórnar í þessum efnum? Ég spyr. Það er auðvitað kostulegt að á þessu þingi flutti einn af núv. hæstv. ráðherrum í ríkisstjórninni frv. til laga um breytingu á áfengislögum sem gengur algerlega þvert gegn þessari stefnu. Þar er verið að tala fyrir allt öðrum viðhorfum, þ.e. þeim að vara enn betur við hættum sem kunna að vera samfara þessari notkun. Er þá hæstv. félmrh. búinn að skipta algerlega um skoðun eða er hún gengin úr ríkisstjórninni eða hver er afstaða hennar til þessa stjfrv.? Eða eru menn enn að blekkja sig til að halda að þetta skipti engu máli, þetta sé bara einhver saklaus, einföld kerfisbreyting sem hafi engin áhrif á stefnu stjórnvalda í áfengisvarnamálum? Það er þá mikill misskilningur. Sama mætti segja um fleiri þingmál og afstöðu sem birst hefur á undanförnum árum að auðvitað væri þetta gagnger stefnubreyting og grundvallarstefnubreyting í þessum efnum. Ég hélt satt best að segja að það væri sæmilega þverpólitísk samstaða um það að hér á Íslandi eins og á hinum Norðurlöndunum vildu menn reka aðhaldssama stefnu í þessum efnum og veitir nú ekki af eins og þróunin hefur því miður orðið, til að mynda stóraukin unglingadrykkja og að drykkjan hefur sannarlega samkvæmt könnunum færst niður í yngri aldurshópa. Því miður hafa þá sannast varnaðarorð þeirra sem mæltu gegn því hvernig bjór var lögleiddur hérna á sínum tíma, að í kjölfarið mundi sigla þróun af þessu tagi eða öfugþróun og það hefur því miður orðið raunin á. Er þá ástæða til að bæta við breytingu af þessu tagi og taka áhættu af henni? Ég held ekki. Menn gætu sagt sem svo að ef við hefðum náð t.d. jafnmarktækum árangri í þessum efnum og Svíar náðu á árabili að við hefðum frekar efni á því að taka einhverja áhættu af því að kerfisbreyting af þessu tagi væri gerð ef einhver önnur rök mæltu með henni sem ég tel reyndar ekki vera, en því er ekki að heilsa því miður. Er það ekki þvert á móti þannig, hæstv. forseti, að það standi yfir sérstakt átak í þjóðfélaginu gegn unglingadrykkju, svo dæmi sé tekið, og það sé verið að reyna að safna saman aðilum til að leggja kraftana saman í það að sporna gegn þeirri skelfilegu þróun sem þar er í gangi, að við höfum á skömmum tíma, á stuttu árabili, horft á meðalaldurinn þegar áfengisneyslan hefst færast niður um kannski 1--1,5 ár? Ég meina, hafa menn engar áhyggjur af því? Er það bara til nota á sunnudögum að standa fyrir einhverju átaki gegn unglingadrykkju en vera svo með breytingar af þessu tagi í farvatninu sem ganga í þveröfuga átt að allra mati sem um þessi mál fjalla? Ég fullyrði það að hæstv. fjmrh. eða hæstv. ríkisstjórn finna engan einasta aðila sem hefur komið að áfengisvarnamálum, hvorki hér innan lands í áfengisvarnaráði, heilbrigðisstéttum eða annars staðar né heldur erlendis hjá Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni sem mælir ekki gegn breytingu af þessu tagi. Ég held að það sé alveg sameiginlegt yfir línuna að það hafi verið afstaða þeirra manna sem þessum málum sinna, eru að kljást við vandann sjálfir, að það eigi að reka þessa aðhaldssömu stefnu. Og það er sorglegt ef Norðurlöndin sem hafa fram að þessu haft kjark í sér, ég vil segja manndóm í sér, til þess að þora að standa á sinni stefnu í þessum efnum ætla að leka niður í þessu tilviki og jafnvel án þess að láta þá a.m.k. á það reyna fyrst fyrir þessum fínu dómstólum sem búið er að setja upp samkvæmt EES, ESB eða hvað það nú er, að þeim sé þá ekki stætt á því að hafa sjálfstæða stefnu í þessum efnum. Það segir svo sína sögu um battaríið sem menn eru gengnir í ef það yrði niðurstaðan að það yrði dæmt ólöglegt fyrir Íslendinga, Norðmenn og Svía til að mynda að reka sjálfstæða heilbrigðisstefnu að þessu leytinu til og við skyldum vesgú taka hér upp að þessu leyti til fyrirkomulag og siðu annarra þjóða sem ekki hafa gefist vel í löndum þar sem allt önnur viðhorf ríkja í þessu efni eins og í sunnanverðri Evrópu. Ég segi alveg eins og er að ég skora á menn a.m.k. að láta fyrr reyna á þennan fyrirvara og láta ganga dóm og það koma í ljós hvort fyrirvarar Norðurlandanna halda í þessu efni eða ekki hvað varðar þann þátt málsins auk þess sem ég sé ekki annað en setja mætti undir þann leka með öðrum aðferðum. Aðfinnslur þeirra aðila, sem eru með þessi samkeppnismál og ákvæði EES og Evrópuréttarins á heilanum, hafa meira snúið að því að fyrirkomulagið sem slíkt mætti ekki mismuna aðilum og e.t.v. yrði að breyta þeim reglum sem hafa gilt um innkaup, val á tegundum og annað slíkt til að tryggja þar fullkomið jafnræði. Gott og vel. Því er hægt að breyta með einföldum hætti þannig að ekki sé á nokkurn hátt lengur á valdi hins opinbera söluaðila eða dreifingaraðila hvaða tegundir eru á boðstólum og allir hafi þar jafnan rétt frá öllum löndum ef svo ber undir ef mannréttindin felast nú orðið í því að geta fengið hvaða tegund sem vera skal. Því er auðvelt að breyta án þess að leggja niður þetta grundvallarfyrirkomulag sem við höfum byggt á og hefur verið hluti af áfengislöggjöf okkar í gegnum tíðina. Síðan kemur aðeins að því, hæstv. forseti, að ég held að menn þurfi líka aðeins að átta sig á rekstri þessa fyrirtækis sem menn hafa verið með í höndunum og hverju menn væru að fórna í því sambandi. Nú er það svo að áfengisvandamál kosta stórkostleg útgjöld í samfélaginu, bæði bein og óbein. Það er auðvitað ljóst að hið opinbera, sérstaklega ríki og einnig sveitarfélög, hafa milljarða útgjöld sem leiða beint af áfengisvandamálum. Óbeini kostnaðurinn er síðan umtalsverður til viðbótar úti í samfélaginu, hjá fyrirtækjum, opinberum aðilum vegna vinnutaps og annað því um líkt og svo ekki sé minnst á hjá einstaklingunum sjálfum. Upp í þennan kostnað hafa menn þó verið sammála um að taka allan hagnaðinn af dreifingu þessarar vöru í landinu og þau gjöld sem á hana eru lögð til að hafa áhrif á notkunina. En það er að mínu mati alveg ljóst að í kjölfar breytingar af því tagi sem verið er að leggja til mundi sigla þróun sem hefði í för með sér að hundruð milljóna eða jafnvel þúsundir mundu tapast út úr kerfinu og ganga til annarra aðila en þeirra sem sitja uppi með útgjöldin. Ég er alveg sannfærður um að það yrði þróunin. Á skömmum tíma, fáeinum árum, mundi blómgast hér umfangsmikill einkapraxís sem færði auðvitað til gjalda allan kostnað sem hægt væri að heimfæra upp á starfsemi þeirra og menn yrðu að beygja sig fyrir því að svigrúmið til að leggja á gjöld til ríkissjóðs minnkar að sama skapi miðað við einhverja fasta verðviðmiðun í útsölu. Þannig mundi það vera. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. fjmrh. að bera á móti því. Ætli áhugi þeirra aðila sem eru auðvitað sólgnir í að komast inn í rekstur þeirra stafi af því að þeir eigi sér það að hugsjón að selja brennivín? Nei, ég er ekki viss um það. Mig grunar að það sé vegna þess að þeir eigi von á því að hagnast á því. Ég held að það geti verið. Ég er svo illa innrættur og þenkjandi að mér dettur þetta í hug. En það er auðvitað alveg ljóst að ýmsir aðilar úti í þjóðfélaginu eru banhungraðir í það að komast inn í umsvif á þessu sviði, naga þröskuldinn hjá hæstv. fjmrh. til þess að komast inn fyrir og fara að höndla á þessu sviði. Það er ástæðulaust held ég og væri sorgleg afturför og uppgjöf ef menn gæfust upp á slíku. Ég held að það eigi því ekki að gera þessa breytingu á verslun ríkisins með áfengi og tóbak. Það eigi að reka Áfengis- og tóbaksverslunina eins og hún hefur verið rekin og það eigi að ráðstafa öllum hagnaðinum af henni til samfélagsins til að mæta þeim útgjöldum eða hluta þeirra útgjalda sem þessum málum eru samfara. Hæstv. fjmrh. vann m.a. það afrek snemma á ferli sínum að afhenda einhverjum einkaaðilum framleiðsludeild Áfengis- og tóbaksverslunarinnar. Það hefur síðan verið reiknað út að hún fór fyrir lítið eins og fleira sem hæstv. ráðherra hefur einkavætt og ég er viss um að þó að hæstv. ráðherra hafi orðið að löngun sinni að selja Búnaðarbankann á hálfvirði hefði það verið betri bisness en út úr því kom þegar hann afhenti framleiðsludeild ÁTVR með öllum þeim vörumerkjum og þess vegna getum við sagt viðskiptavild og öllu sem þar var á ferðinni fyrir einhverjar 15 millj. kr. ef ég man rétt, upphæð af þeirri stærðargráðu. Það kemur svo auðvitað í ljós að hagnaðurinn af þessari deild var umtalsverður á hverju ári, einar 6--8 millj., auk þess sem hún lagði verulega af mörkum í sameiginlegan kostnað hjá fyrirtækinu. Mig minnir að það hafi verið talið að samtals legði deildin með sér upp í sameiginlegan kostnað og í hagnað 17 millj. á ári síðustu árin sem hún var rekin, en svo er þetta allt afhent á einu bretti einkaaðilum fyrir 15 og það fannst mér satt best að segja alveg ákaflega dapurleg ráðstöfun. Með því er verið að veikja nokkuð þetta fyrirtæki án þess að ég sjái að það þjóni nokkrum tilgangi. Það gat verið sjálfstætt mál út af fyrir sig og allt í lagi með það eins og reyndar var búið að leyfa að einkaaðilar gætu spreytt sig við framleiðslu á þessu sviði og allt í góðu lagi með það, sérstaklega ef þeir gætu flutt eitthvað af því út, komið því ofan í aðra en hitt var allt annað mál og alveg ástæðulaust eftir sem áður að afhenda þessa framleiðslu sem Áfengis- og tóbaksverslunin hafði haft með höndum. Ég held að það sé alveg ljóst að ef af þessari breytingu yrði þá yrði Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins ekki nema svipur hjá sjón og svo gott sem komist stærsta skref í að leggja hana niður og færa þetta í formi einfaldrar innheimtu inn í ríkissjóð og það held ég að væri mikil afturför. Hæstv. forseti. Það hefði nú verið ástæða til þess að fara að fá fréttir af því hvernig þeim líður, hæstv. dómsmrh. og hæstv. heilbrrh., því að ég tel það ekki ganga að umræðan eigi að halda áfram endalaust án þess að orðið verði við óskum um að þeir verði kallaðir til fundar.

Forseti vonar að sjálfsögðu að þeim líði vel en sá forseti, sem nýlega yfirgaf staðinn, upplýsti að búið væri að koma boðum til þeirra og þeir beðnir um að koma hingað. Frekari upplýsingar hefur forseti ekki.

Hæstv. forseti. Ég get út af fyrir sig fallist á að ljúka minni . . .

Forseti vill biðjast afsökunar. Hæstv. fjmrh. hefur upplýst að hæstv. dómsmrh. muni vera í leyfi í dag þannig að það er hæstv. viðskrh. sem kemur hingað væntanlega innan tíðar.

Hæstv. heilbrrh., já. Það er mjög slæmt, hæstv. forseti, og ég vona þá í öllu falli að þessari umræðu ljúki ekki áður en hæstv. dómsmrh. kemur úr leyfi sínu og getur komið hér og tekið þátt í umræðunni og mælt fyrir því frv. sem honum mun vera ætlað að flytja sem hluta af pakka ríkisstjórnarinnar og ég tel það í raun og veru ekki ganga að málin séu þannig tætt í sundur að þessir hæstv. ráðherrar verði ekki hér að einhverju leyti viðstaddir umræðuna að þeir geti svarað spurningum. Ég skal fallast á að ljúka ræðu minni núna í þessari umferð og leggja þá mínar spurningar fyrir hæstv. heilbrrh. þegar hann kemst til fundar eða einhvern tíma síðar en ég tel að alveg nauðsynlegt sé að fá það fram og í raun og veru eðlilegt að á því væri byrjað að fá þá einhverjar upplýsingar um stefnu hæstv. ríkisstjórnar í þessum málum. Ég tel að hún hafi ekki af svo miklu að má hvað frammistöðu snertir á þessu sviði að á það sé bætandi að hún ætli að enda feril sinn með því að reyna að troða þessu í gegnum þingið. Hæstv. heilbrrh., þeir hafa víst verið fleiri en einn í þessari ríkisstjórn, þeir hafa reynst skammlífir sumir og hæstv. núverandi var að koma á heimaslóðir á nýjan leik við svona misjafna hrifningu þjóðarinnar að endurheimta hann sem heilbrrh. í það starf. Eftir stendur það að ég man nú ekki til þess að það hafi verið mikið aðhafst eða gert sem tíðindum sætir á þessu sviði í tíð ríkisstjórnarinnar nema ef það á að vera þetta, að þetta eigi að vera minnismerki um stefnu ríkisstjórnarinnar í áfengisvarnamálum að afnema einkarétt ríkisins til sölu og dreifingar á áfengi í tengslum við hið opinbera átak um að stöðva unglingadrykkjuna. Það væri öllu nær, hæstv. forseti, að við værum að fjalla um einhverja áætlun eða tillögu frá hæstv. ríkisstjórn, til að mynda hæstv. heilbrrh., um aðgerðir í þessum efnum þar sem menn væru til að mynda að ákveða að ráðstafa einhverjum umtalsverðum fjármunum í sérstakt átak á þessu sviði og menn stæðu hins vegar saman um að verja rétt Íslands til þess að reka sjálfstæða löggjöf eftir okkar þörfum og á grundvelli okkar viðhorfa og þeirra sem ríkt hafa og annars staðar á Norðurlöndunum í gegnum þykkt og þunnt og menn sneru þá bökum saman um að láta þá fyrr dæma það fyrirkomulag ólöglegt en gefa það upp fyrir fram. Einhver verkefni verða þessir fínu dómstólar þarna að hafa. Fróðlegt væri, hæstv. forseti, að heyra svo betur um það frá hæstv. ráðherrum hvernig þeir hafa hugsað sér ef þessi breyting ætti að ná fram að ganga að fylgjast með því fyrirkomulagi varðandi sölu og dreifingu á áfengi sem þá tæki við. Það er nú frægt að Íslendingar eru allra manna duglegastir við að ná sér í umboð fyrir vörur og fleiri tugir heildsala og heildsölufyrirtækja og jafnvel einstaklinga hér á landi sem hafa umboð fyrir mismunandi tegundir áfengis. Það er alveg ljóst að ef þessi breyting verður getur hver einasti maður í þessum hópi og allir þeir til viðbótar sem geta þefað úti í löndum uppi einhvers staðar eitthvert merki á áfengi, hafið innflutning á þessum vörum og farið í það að reyna að koma þeim á framfæri við vínveitingastaði, veitingahús og aðra. Við skulum segja að í þessum hópi yrðu um 300 aðilar. Við skulum bara segja það, hæstv. heilbrrh. Og þeir væru akandi um bæinn með sýnishorn af sinni framleiðslu að reyna að koma þessu á framfæri. Hvernig ætlar hæstv. ríkisstjórn að hafa eftirlit með þessu kerfi? Hefur hæstv. ríkisstjórn engar áhyggjur af því að þetta geti orðið svolítið laust í reipunum og erfitt að ná utan um hvernig staðið yrði að framkvæmdinni? Auðvitað er það alveg morgunljóst að menn væru búnir að missa meira og minna öll tök á því að hafa eftirlit með þessu þegar svo væri komið og stigsmunur en ekki eðlis á því að gefa þá bara söluna á þessu endanlega frjálsa og þetta gæti verið hvar sem er á boðstólunum. Það er næsti bær við, það er þannig. Menn verða bara að ræða þessa hluti eins og þeir eru. Það eru auðvitað sjónarmið út af fyrir sig að ekkert sé hægt að halda utan um þessi mál að þessu leyti og það eigi bara að gefa þetta allt frjálst eins og það er kallað því að alltaf er það nú frelsið sem er mönnum svo ofarlega í huga, líka frelsi til þess að fara sér að voða einhvers staðar. Það er vissulega sjónarmið sem hægt er að hlusta á að í staðinn eigi stjórnvöld að einbeita sér að því að reka grimman áróður gegn misnotkun á þessu sviði og halda uppi öflugri fræðslu o.s.frv. En er þá frammistaða okkar í þeim efnum trúverðug? Höfum við verið að undirbúa akurinn fyrir breytingar af því tagi ef það væri meiningin? Tala tölurnar sínu máli um það? Er það ekki þannig að reykingar eru að stóraukast í skólunum á nýjan leik, hjá þeim aldurshópum sem eru í skólum? Er það ekki þannig að drykkjan er að stóraukast meðal unglinga og færast niður í yngri aldurshópa? Bendir það til þess að við höfum efni á því að slaka á á einhverju sviði þar sem hægt er að hafa eitthvert aðhald og halda utan um þessi mál? Ég held ekki. Frammistaðan er auðvitað þannig í þessu efni að hún gefur því miður okkur Íslendingum ekki nógu góða einkunn og við höfum að nokkru leyti sannarlega dregist aftur úr hinum Norðurlöndunum, að undanskildum Dönum sem hafa lengi verið á öðru róli í þessu en við, og hafa náð miklum árangri. Auðvitað er engin tilviljun að þar er ástandið verst, þ.e. í Danmörku og í Grænlandi sem er með sömu áfengislöggjöf og Danmörk sjálf og þarf ekki að fara um það fleiri orðum hvernig afleiðingar þess hafa orðið fyrir þá aumingja þjóð. Ég skora á hæstv. ríkisstjórn að velta því nú alvarlega fyrir sér hvort hún hafi ekki eitthvað þarfara að gera á síðustu vikum þinghaldsins heldur en vera að nudda með þessi mál. Það er alveg ljóst að þetta er mjög umdeild breyting, hæstv. fjmrh., og ég get fyrir mitt leyti hafi það ekki skilist hingað til í ræðu minni lýst mig þegar algerlega andvígan henni og hef mikinn áhuga á því að koma í veg fyrir að hún nái hér fram að ganga svo vægt sé til orða tekið. Ég held að þetta sé ekki neitt framfaraspor sem með þessu væri verið að stíga og mig grunar að svo verði um fleiri þingmenn og þá fer þetta að verða spurning fyrir hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstjórn hvort ekki sé hægt að sameinast um það að reyna að gera eitthvað sem þarfara megi teljast. Við vorum til að mynda að ræða um mál áðan sem væri miklu æskilegra og þýðingarmeira að gera ef við gæfum okkur tíma til að vinna vel í því. Það varðaði tilhögun á innheimtu þungaskatts á olíu og það er svo um fleiri mál sem hér liggja fyrir þinginu að það væri æskilegt þó margt sé misjafnlega gáfulegt sem hefur verið flutt á þessum vetri, sérstaklega frá hæstv. ríkisstjórn auðvitað, þá er innan um og í bland margt sem væri þarft og áhugavert að kæmist fram á þessum skamma tíma sem er til stefnu. Ég vil segja kost og löst á þeim hlutum og hef lýst mig samþykkan ýmsu, þar á meðal þessu síðasta frv. sem var hér til umræðu en ég get ekki undir nokkrum kringumstæðum fallist á að það sé eitthvert forgangsmál eða brýnt eða þarft að nuddast áfram með þetta í fullkominni andstöðu við alla þá aðila í landinu sem eru að sinna áfengis- og vímuvarnastörfum, í andstöðu við heilbrigðisstéttirnar, í andstöðu við starfsmenn Áfengis- og tóbaksverslunarinnar og í andstöðu við marga þingmenn hér sem ég hygg að eigi eftir að koma í ljós. Okkur væri því náttúrlega fyrir bestu að ná saman um það að víkja þessu máli út af dagskrá sem allra, allra fyrst. Út af fyrir sig er allt í lagi að það fái að fara til nefndar því að það er náttúrlega sjálfsagt réttlætismál í sjálfu sér ef tíminn leyfir og vinnst til að málið fái þinglega meðferð. Sem betur fer var skynsemin hinu gagnstæða yfirsterkari í dag og í frægri atkvæðagreiðslu var það samþykkt að umdeilt mál fengi þó í öllu falli þinglega meðferð og ég ætla svo sannarlega ekki að fara að leggjast gegn því í þessu tilviki þó að ég sé algerlega andvígur málinu og mun þess vegna greiða því atkvæði að það fari til 2. umr. og nefndar, mér dettur ekki annað í hug. En það felur ekki í sér að ég sé að samþykkja það, að sjálfsögðu ekki, að fallast á innihald þess. Það er svo væntanlega hér næst á dagskránni, hæstv. forseti, fylgifrv. þessa máls sem út af fyrir sig var ekkert óeðlilegt að tengist í umfjölluninni því að í kjölfar afnáms einkaleyfis Áfengis- og tóbaksverslunarinnar, sem hér er verið að leggja til og þarf reyndar þó fyrst og fremst að taka í gegn með breytingu á áfengislögum, koma breytingar sem verður að gera á tilhögun þessara mála. Þá er ljóst að það er ekki lengur hægt að taka allar tekjur og alla álagningu á áfengi inn í gegnum rekstrarhagnað Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins eins og gert hefur verið og hefur í raun og veru verið afar einföld aðferð til þess að skattleggja þessa vöru að á hana hefur verið lagt hátt gjald sem Áfengis- og tóbaksverslunin innheimtir við sölu og skilar svo í formi hagnaðar í ríkissjóð og er einfalt og skilvirkt fyrirkomulag sem ég veit ekki til að neinir meinbugir hafi verið á. Þetta er að sjálfsögðu ekki hægt ef tugir eða hundruð einkaaðila færu að annast um dreifingu þessarar vöru. Ekki yrði nú auðfenginn í ríkissjóð hagnaðurinn af þeirra atvinnustarfsemi hygg ég enda ætlunin önnur. Menn ætluðu auðvitað út í þetta til þess að græða á því. Þá yrði að nota aðrar aðferðir, sem sagt væntanlega þær að leggja gjald á vöruna við innflutning eða sölu sem skilað væri í ríkissjóð og þar með mundi náttúrlega innheimtumönnum ríkissjóðs fjölga til mikilla muna og ný sveit, vínhöndlararnir, bætast við. Ég sé enga framför í því og get ekki séð að það sé neitt réttlætismál í neinu tilliti, hvorki frá atvinnufrelsislegum sjónarmiðum séð né samfélagslegum viðmiðunum að menn eigi einhvern rétt á því að gera sér þessa starfsemi að féþúfu. Öðru nær finnst mér það vera heldur svona ógeðfellt, ég verð að segja það alveg eins og er, heldur ógeðfellt þegar komið er út á þetta svið að það sé yfir höfuð verið að innleiða þar viðhorf og lögmál einkarekstrar í hagnaðarskyni. Og ég er almennt þeirrar skoðunar að í velferðarkerfinu og á viðkvæmum sviðum eins og þessum eigi slík sjónarmið ekki heima, starfsemi sem beint er rekin í þágu samfélagsins vegna slíkra viðfangsefna eða þegar um er að ræða vandasamt jafnvægi af þessu tagi þar sem menn hafa út af fyrir sig orðið sammála um að á því sé ekki stætt eða menn telja það ekki samrýmast nútímalegum viðhorfum eða hvernig það skal nú orðað að banna notkun þessarar vöru en á hinn bóginn viðurkennt í flestum samfélögum heims að um þá notkun verða hins vegar að gilda strangar reglur þá má segja að við séum á ákveðnu gráu svæði með áfengi sem liggi á milli vímuefna sem eru bönnuð, þ.e. hverra notkun er bönnuð, og hins sem ekki er talin ástæða til að hafa sérstakar áhyggjur af þó að í því geti falist einhver óhollusta eða annað því um líkt. Þá held ég að það sé að mörgu leyti skynsamlegasta niðurstaðan að opinberir aðilar hafi þá slíka starfsemi með höndum, enda er nóg annað fyrir athafnasama einkarekstrarmenn að gera og mikið væri það ánægjulegra ef maður sæi þessa orku beinast að því t.d. að finna ábatasama möguleika til útflutnings og aukinnar verðmætasköpunar í landinu heldur en þá græðgi sem manni birtist í baráttu sumra aðila fyrir því að komast inn í atvinnustarfsemi sem tengist því að flytja þessa vöru inn og dreifa henni hér innan lands. Og ef menn gætu með einhverjum hætti sameinast um að beisla þá orku í jákvæðari farveg og samfélagslega heppilegri heldur en þetta þá væri það vel til vinnandi. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð í þessari umferð en ítreka það að ég óska eftir því að umræðunni ljúki ekki fyrr en þeir ráðherrar sem ég hef beðið um komi til umræðunnar þannig að hægt verði að leggja spurningar fyrir þá, hæstv. ráðherra í ríkisstjórninni sem sannarlega fara með mál á þessu sviði, þ.e. annars vegar hæstv. dómsmrh. sem er ástæða til að svari fyrir þetta mál á ýmsa lund, líka hvað eftirlitsþáttinn snertir og fleira þar fram eftir götunum en síðast ekki síst hæstv. heilbrrh. sem ber ábyrgð á þessum málum út frá heilbrigðis- og hollustusjónarmiðum séð. Það er auðvitað alger óhæfa að ljúka þessari umræðu eða í raun og veru halda henni mikið áfram án þess að sá hæstv. ráðherra komi hér til fundar.

Hæstv. forseti. Því miður verður ekki hægt að svara öllu því sem kom fram í ræðu hv. þm. en mér sýnist að hérna sé verið að reyna að koma í veg fyrir það að mál fari til nefndar. Það er í fyrsta lagi vegna þess að það er beðið um tvöfaldan tíma í tveimur málum sem eru nákvæmlega á sama meiði þannig að í raun og veru er umferðin fjórföld, það er fjórfaldur tími má segja. Þriðja frv. sem er nákvæmlega sama efnis á svo eftir að ræðast líka. Ætli þar verði ekki tvöfaldur tími þannig að hérna er auðvitað verið að beita tæknilegum bolabrögðum til þess að koma í veg fyrir að málið fari til nefndar. Í öðru lagi vil ég taka fram að það að nefna unglingadrykkju í þessu sambandi hélt ég að væri fyrir neðan virðingu hv. þm. Það vita allir og þeir sem þekkja til þess vandamáls að þar er fyrst og fremst á ferðinni brugg en ekki áfengi sem selt er í Áfengisverslun ríkisins sem veldur mestum usla. Það er engin breyting að eiga sér stað í áfengisstefnu Íslendinga því að smásalan breytist ekkert og gjaldið verði það hátt að það verður ekki um verðbreytingar að ræða. Þá vil ég geta þess að þrátt fyrir fyrirvara sem gerðir voru á sínum tíma við EES þá hefur dómur fallið út af finnsku einokuninni. Svíar hafa breytt hjá sér og Norðmenn eru líklega að breyta líka þannig að það eru að verða breytingar hjá þeim þjóðum sem við höfum sótt fyrirmynd til, stórkostlegar breytingar í þessum efnum án þess að nokkur héraðsbrestur sé þar. Forstjóri Áfengisverslunarinnar hefur tekið þátt í þessu starfi þannig að það er ekkert verið að fara á bak við starfsmenn eða stjórnendur þar og loks við ég segja að dómsmrh. mun að sjálfsögðu koma til leiks þegar hann mælir fyrir sínu frv. Það eru til svo íhaldssöm sjónarmið í þessum efnum og það verða margir hissa þegar maður minnist á að það eru örfá ár síðan að afnuminn var einkaréttur ríkisins af verslun með eldspýtur á sama tíma og menn gátu hvar sem er kveikt kveikjara hér á landi. Og því miður, eins og hér hefur heyrst, virðulegi forseti, þá eru fulltrúar þess tíma enn þá að tala á hinu háa Alþingi.

Hæstv. forseti. Það kom nú í ljós hvað það hefur upp sig að reyna að ræða málefnalega við hæstv. fjmrh. um þetta efni. Það kom mjög vel í ljós í síðustu orðum hæstv. ráðherra og það er þess vegna ekkert ný lífsreynsla fyrir ræðumann að það hefur svo sem ekki mikið upp á sig að reyna að fjalla með málefnalegum hætti um þessa hluti og þá jafnvel ekki viðkvæm mál af þessu tagi, þegar stráksskapurinn kemur upp í hæstv. fjmrh. og hann talar um rugl og útúrsnúninga og ætlar svo að afgreiða menn á einu bretti með því að öll þeirra röksemdafærsla byggist á einhverjum úreltum sjónarmiðum og tengir það við einkarétt á eldspýtum. Ætli það sé ekki þannig að það sé Sjálfstfl. sem hafi meira og minna verið í flestum ríkisstjórnum áratugum saman og haft meirihlutasamstarf hér á þingi og samt var þessi einkaréttur með eldspýturnar í lögum þannig að hverjum er það þá að kenna að hann er ekki fyrir löngu afnuminn, hæstv. fjmrh.? Ætli það geti ekki verið að meira að segja hæstv. ráðherra sjálfur hafi verið búinn að sitja ár eftir ár á þingi án þess að hreyfa við þessum eldspýtum og koma svo með svona málflutning inn í mál af þessu tagi er náttúrlega svoleiðis neðan við allar hellur, það er svo ræfilslegt af hæstv. fjmrh. að það tekur engu tali. Það er auðvitað vegna þess að hæstv. fjmrh. þorir ekki að ræða um það sem hér er á ferðinni. Það er verið að reyna að selja mönnum það að hér sé engin breyting á áfengisstefnu Íslendinga að gerast. Það er rangt. Það þýðir ekkert að tala svona. Ef dreifingaraðilum fjölgar upp í fleiri tugi eða hundruð sem hafa rétt til þess að flytja inn áfengi og annast sjálfir milliliðalaust dreifingu þess til allra vínveitingastaða í landinu, þá er náttúrlega þvílíkt endemisrugl að reyna að selja það nokkrum hugsandi manni að í því felist ekki grundvallarbreyting frá núverandi ástandi að það gengur bara ekki upp, hæstv. fjmrh. Og íhaldssemi og íhaldssemi. Það er sérkennilegt að heyra hv. íhaldsmennina sjálfa tala um það sem alveg sérstakt skammaryrði. Er það þá svo að það sé eitthvert ljótasta orð sem til sé í heiminum, það sé íhaldssemi? Ég bið fyrst og fremst um að menn ræði þessi mál með rökum og ég frábið mér útúrsnúninga af því tagi sem hæstv. fjmrh. var með sérstaklega í sínum síðustu orðum. En ég er tilbúinn til að ræða við hæstv. ráðherra með rökum.

Virðulegi forseti. Ég hef rætt við hv. þm. með rökum, gerði það bæði fyrr og nú. Málið er það að það er engin breyting að verða í verðstefnu á áfengi hér á landi. Smásölustöðum fjölgar ekkert við þetta. Við höfum í dag umboðsmannakerfi, umboðsmenn eru að kynna sínar áfengistegundir nú þegar. Við höfum áfengi fyrirliggjandi á frísvæði en munurinn er bara sá að þar verður ríkið að veita alltaf eitthvert leyfi til þess að taka þetta áfengi út. Þetta hefur verið að breytast annars staðar, í nágrannalöndum okkar, vegna þess að það er ekki lengur á færi ríkisins að vera að velja og hafna hvað Íslendingar eiga að drekka frekar en ríkið á að gera það annars staðar. Það er ekki þar með sagt að það eigi að fara hella áfengi ofan í hvern mann meira heldur en góðu hófi gegnir, það er ekki verið að leggja það til í þessu frv. Það eru útúrsnúningar. Og þegar menn eru að verja þetta gamla ,,system`` þá getur vel verið að þeir verði mjög hrifnir þegar þeir eru sagðir vera íhaldsmenn en kannski hefði átt að nota orðið afturhald þegar ég var að lýsa þeim viðhorfum sem komu fram hjá hv. þm. Ég vil bara benda á að hér er um að ræða breytingu sem er eðlileg breyting. Það er ekkert sjálfsagt að ríkið sjái um alla hluti alla tíð þótt það hafi verið það kerfi sem við höfum búið við. En ég er alveg sammála hv. þm. að við eigum að snúa okkur að því að koma í veg fyrir unglingadrykkju og koma okkur af fullri alvöru í að koma í veg fyrir ofdrykkju hér á landi. Það getum við gert og orðið sammála um en það getum við ekki gert ef menn halda að leiðin til þess sé sú að ríkisvaldið hafi einkaleyfi á því að flytja inn áfengi. Það er engin vörn í því. Það getur meira að segja gefið falskar hugmyndir um það að einhver vörn sé í því af hálfu ríkisins.

Hæstv. forseti. Það er aldrei jafnyndislegt að heyra menn úthúða ríkinu og allt sem ríkis er, eins og þegar þeir eru sjálfir ráðherrar og fara með völd ríkisins og hafa haft mestalla ævi sína framfæri hjá hinu opinbera eins og hæstv. fjmrh. hefur haft. Og auðvitað dálítið furðulegt að menn skuli þvert gegn sannfæringu sinni um hið illa vald samfélaganna, ríkið, vera að kássast upp á það og vinna hjá því. Ég veit ekki til þess að neinn maður hafi neytt núv. hæstv. fjmrh. til þess að vera ríkisstarfsmaður alla sína ævi. Hæstv. ráðherra talar stundum eins og þetta séu ill örlög. Auðvitað þýðir ekkert að mæla á móti því, hæstv. ráðherra, að þetta er grundvallarbreyting hvað fyrirkomulag snertir. Ríkið annast um dreifinguna í dag. Ríkið jafnar flutningskostnaðinn. Þetta hverfur allt úr sögunni og þessir aðilar fá sjálfir frelsi til þess að fara með þetta um og falbjóða þetta hverjum einasta aðila sem áfengisveitingaleyfi hefur. Það stendur skýrt í frv. og fylgiskjölum eða útskýringum með því þannig að hæstv. ráðherra getur ekki neitað því. Og ég skýt því að í leiðinni, ég fékk þær upplýsingar hér úti í salnum, að það mun hafa verið núv. forstjóri Tryggingastofnunar, fyrrv. hv. þm. Karl Steinar Guðnason, sem frelsaði eldspýturnar en ekki Sjálfstfl. Það var mikið baráttumál Alþfl. um árabil að frelsa eldspýturnar og það hafðist eftir áralanga glímu. En mér er ekki kunnugt um að Sjálfstfl. hafi komið nokkurs staðar nærri því máli. Þetta fer því að verða hið versta mál sem hæstv. fjmrh. var að rifja upp með eldspýturnar. Varðandi EES-dóminn sem hæstv. ráðherra nefndi áðan þá hélt ég nú að þessi fyrirvari hefði verið settur inn og veit það reyndar að hann var settur inn gagngert til þess að styrkja hugsanlega málflutningsstöðu Íslands ef til dómstólameðferðar kæmi. Það stendur í skýringum með fyrirvaranum sem var lagður fram af Íslands hálfu og hinna Norðurlandanna, að þetta væri gert til þess að styrkja stöðu Norðurlandanna ef Evrópudómstóllinn eða EFTA-dómstóllinn færi í að fella dóma um það hvort þetta fyrirkomulag stæðist samkvæmt samkeppnisákvæðum Evrópuréttarins. Ætla menn þá bara að gefa það upp á bátinn fyrir fram? Má ekki einu sinni láta á það reyna? Hvers konar aumingjaskapur er þetta?

Virðulegi forseti. Þetta frv. sem við erum að ræða, um að breyta lögum um verslun ríkisins með áfengi og tóbak, er að mínu mati, eins og ýmissa sem hér hafa talað, mjög ótímabært. Það er auðvitað ekki rétt sem hæstv. fjmrh. hefur sagt hér að það verði engin stefnubreyting á þessum málum við þetta frv. og önnur þau sem því munu fylgja, enda er hann ekkert sérstaklega að hugsa um það hvort það verður einhver stefnubreyting. Það er ekki málið því í 1. mgr. í athugasemdum með þessu lagafrv. kemur fram hvað er fyrst og fremst verið að stefna að. Það er í samræmi við fyrirheit í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um að draga úr ríkisumsvifum. Það er einkavæðingarstefnu ríkisstjórnarinnar sem hér er verið að framfylgja fyrst og fremst og það er lítið hugsað um hverjar afleiðingarnar geta orðið. Ég hygg að það væri rétt að minna á minnisblað frá Starfsmannafélagi ÁTVR, sem barst mér í hendur hinn 6. des. sl., þar sem þeir taka fram ýmis atriði sem þeir óska að verði gerð að umtalsefni þegar þetta frv. verður rætt. Það er þá fyrst til þess að taka þar sem hér er um hæstv. fjmrh. að ræða, sem leggur fram þetta frv., að mér finnst það einnig skjóta nokkuð skökku við þær athugasemdir sem starfsmannafélagið gerir hér, að tekjurnar sem nú eru í hendi í sambandi við Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins muni lækka um 50 millj. kr. Og af því að hæstv. heilbrrh. er einnig kominn í salinn þá mætti kannski minnast á það að hann er að koma á tilvísunarkerfi til þess að spara 100 millj. kr. að hans sögn. En hér ætlar hæstv. fjmrh. að leggja fram frv. sem skerðir tekjur ríkisins um 50 millj. kr. Þannig að það virðist vera að önnur höndin viti ekki hvað hin gerir í þessari ríkisstjórn. Það eru ýmsar ábendingar sem koma fram hjá starfsmannafélaginu og m.a. það að verið sé að vitna í það að þessa breytingu þurfi að gera vegna EES-samningsins, vegna þess að EES-nefndin hefur úrskurðað í þessa veru, að það verði að breyta þessu. En hins vegar er svo einnig hægt að benda á það að Norðmenn hafa ekkert gert í þessum málum enn þá og eru ekki að gera neitt í því að breyta þessu. Starfsmannafélagið bendir hér á ákveðna lausn um breytingu á einni grein í lögunum sem hægt væri að gera til þess að koma til móts við þennan úrskurð EES-nefndarinnar, til þess að það væri hægt að fullnægja samningi. Það er því ekki rétt hjá hæstv. fjmrh. að það sé verið að gera þessa breytingu til þess að fullnægja EES-samningnum. Hann er aðeins notaður sem skálkaskjól til þess að koma fram einkavæðingarstefnu ríkisstjórnarinnar. Ég vildi líka spyrja hæstv. ráðherra að því hvernig hann ætlar að koma fram t.d. einhverri verðstýringu í sambandi við áfengissölu. Nú er það viðurkennt að áfengis- og tóbaksneysla er heilbrigðisvandamál og nýlega lagði hæstv. heilbrrh. fram frv. um tóbaksvarnir þar sem áætlað er að hækka verð á tóbaki á næstu árum um 10% umfram aðrar vörur. Það er m.a. notað í þeim tilgangi að með verðstýringu megi hugsanlega draga úr sölu og notkun á tóbaki. En hefur hæstv. fjmrh. hugsað það dæmi, hvort hann hafi nokkur tök á því að stjórna eða hafa einhverja verðstýringu í sambandi við áfengi, allra síst með því að losa um einkasölu ríkisins? Eftirlitið hlýtur einnig að verða miklu erfiðara, að hafa eftirlit með því hvort menn eru að selja löglega innflutt áfengi eða ekki. Í dag er t.d. allt áfengi sem selt er veitingahúsum merkt sérstaklega og meira að segja hægt að merkja áfengið hverju húsi fyrir sig. Þetta gerir ÁTVR í dag í samráði við lögreglu og skattayfirvöld og þannig er hægt að fylgjast vel með því hvort smygl eða brugg sé á boðstólnum eða ekki. En það kemur ekkert fram í þessu frv. að þetta eftirlit verði haft því það virðist eiga að hætta öllu slíku eftirliti eftir gildistöku þessa frv., ef það verður að lögum. Það á ekki lengur að merkja áfengi sem er selt veitingahúsum. Það mætti einnig spyrja að því hver á að fylgjast með því að umboðsmenn selji þá eingöngu til veitingahúsa en ekki til almennra neytenda? Hvernig verður yfirleitt eftirlitið háð eða verður það bara alls ekki neitt? Það mætti auðvitað halda áfram að tala margt og mikið um einkavæðingarstefnu ríkisstjórnarinnar, en hvað snertir þetta sérstaka mál þá er ekki hægt að komast hjá því að minna á það að um mitt ár 1992 seldi fjmrh. framleiðsludeild ÁTVR og tók þá ákvörðun raunverulega einn og sér eða það þurfti a.m.k. ekki að gera neinar lagabreytingar til þess að hann gerði það. Það hefur hins vegar ekki verið fjallað neitt sérstaklega um þessa sölu annað en að þetta var tekið fyrir í skýrslu Ríkisendurskoðunar sem fjallaði um einkavæðingu og sölu ríkiseigna. Það væri fróðlegt fyrir þingmenn að skoða það sérstaklega í þeirri skýrslu hvaða afleiðingar þessi sala hefur haft fyrir ríkissjóð. Salan á framleiðsludeildinni var boðin út og samið við hæstbjóðanda, en samkvæmt kaupsamningi sem var gerður þá fengust rúmlega 15 millj. kr. án virðisaukaskatts fyrir framleiðsludeildina. Og áður en kaupsamningurinn var gerður þá lá fyrir álit yfirmanns framleiðsludeildarinnar um það að þetta væri of lágt verð. Það álit var virt að vettugi og greinilegt að það átti að selja framleiðsludeildina hvað sem það kostaði, rétt eins og aðrar eignir sem ríkisstjórnin tekur ákvörðun um að selja eða gefa, alveg sama hvort hún fær eitthvað sanngjarnt verð fyrir þær eða ekki. Í þessum útboðsgögnum komu fram tölur úr framleiðslubókhaldi frá ÁTVR. Fyrir árið 1990 kom fram að framleiðsludeildin skilaði hagnaði upp á tæpar 6 millj. kr. og að auki rúmlega 12 millj. upp í fastan kostnað hjá fyrirtækinu. Eftir söluna tapaði ÁTVR auðvitað þessum hagnaði og situr uppi með fastakostnaðinn við reksturinn. Það er því óhætt að segja að tekjutapið var þarna líklega í kringum 17 millj. kr. og söluandvirðið var í raun og veru þá ekki einu sinni fyrir tekjumissi eins árs. Þannig að þá sjáum við hversu hagstæð salan á þessu hefur verið þar sem salan var ekki nema 15 millj. kr. Það er því flest á eina bókina lært með þessa einkavæðingarstefnu ríkisstjórnarinnar og sölumál í framhaldi af því. Ég vil þó fyrst og fremst leggja áherslu á þá breytingu sem hér verður á áfengisdreifingunni, sem ég tel að sé mjög hættuleg. Að breyta því skipulagi sem verið hefur, sem hefur gefið góða raun og hefur orðið til þess að hægt er að fylgjast vel með áfengissölunni. Það er alltaf hægt að vita það hvort um er að ræða áfengi sem flutt er inn á vegum Áfengisverslunarinnar eða hvort hér er um brugg að ræða, enda tekst þá í miklu meira mæli, held ég, að koma í veg fyrir brugg og sölu á því. En með því að opna þetta, þó ekki sé verið nema að opna fyrir innflutninginn, þá tel ég að hér sé verið að fara inn á ranga braut. Ég er ansi hrædd um að hér sé bara verið að opna í hálfa gátt og í framhaldi af því verði síðan smásalan gefin frjáls líka. Við vitum að það er alltaf tilhneiging til þess að halda þessu áfram þegar byrjað er á þessu. Ég get ekki annað en sagt nokkur orð um það sem hæstv. fjmrh. sagði áðan, að þingmenn vildu viðhalda einokun og hefðu haldið lengi við einokunarinnflutningi á eldspýtum. Ég verð að segja að mér finnst verðmætamat hæstv. fjmrh. nokkuð einkennilegt ef hann leggur að jöfnu hvort innflutningur á eldspýtum er frjáls eða hvort innflutningur á áfengi er frjáls og tel ég þar engu saman að jafna í þeim efnum, um ólík mál er að ræða. Það er einnig ástæða til þess að gera athugasemd við það að þessi frv. sem eru hér frammi um breytingu á áfengislögum og verslun ríkisins með áfengi og tóbak, sem óneitanlega hanga nokkuð saman, skuli hér komin fram áður en mælt er fyrir breytingu á áfengislögum, nr. 82/1969, því að í þau er vitnað í frv. um breytingu á lögum nr. 63/1969 og nánast ekki hægt að ræða þetta frv. nema í tengslum við breytinguna á áfengislögunum sem fyrirhuguð er í tengslum við þetta. Það er mjög sérkennilega að þessu farið að leggja þessi frumvörp fram til umræðu en áður en mælt er fyrir hinu frv. Ég tel það einsýnt eins og ég sagði og þarf svo sem ekki að hafa um það mörg fleiri orð að ég tel að ríkisstjórnin sé fyrst og fremst að uppfylla sína einkavæðingarstefnu. Hún hugsar ekki um heilbrigðismál í þessu sambandi. Mundi hún gera það þá held ég að hún færi varlegar í þessar sakir. Það er alveg ljóst að þessi opnun er aðeins undanfari annars meira, á því tel ég ekki nokkurn vafa og ég vara eindregið við því að þessi frumvörp verði afgreidd hér þó að sjálfsögðu verði þeim vísað til nefndar en ég tel að við þurfum ekki að hraða okkur við það að afgreiða þessi frumvörp og ég leggst eindregið gegn því að þau verði afgreidd sem lög frá þessu þingi.

Forseti vill upplýsa að hæstv. fjmrh. er nauðbeygður til að fara héðan kl. 5.30 og því hefur verið farið fram á að þessari umræðu verði þá frestað.

Virðulegi forseti. Þetta frv. sem hér liggur fyrir er með þeim hætti að það er full þörf á því að það sé rætt nokkuð rækilega. Hér er satt að segja á ferðinni stóralvarlegt mál sem er eins og hv. þm. Steingrímur Sigfússon rakti skilmerkilega fyrr í dag kannski heilbrigðismál. Það er dálítið sérkennilegt að hafa hér uppi umræðu um þetta mál án þess að hafa viðstaddan hæstv. heilbr.- og trmrh.

Forseti vill upplýsa að hæstv. heilbr.- og trmrh. er í húsinu og hann mun koma hér.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir. Þetta er fyrst og fremst heilbrigðismál og þannig er það, mér liggur við að segja með flestum siðuðum þjóðum, að heilsufarsvá áfengis er látin ráða úrslitum um það hvernig sölu og meðferð áfengra drykkja er yfirleitt háttað. Stofnun eins og Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur fjallað um þessi mál mjög rækilega á þingum sínum og Heilbrigðisstofnun Sameinuðu þjóðanna og Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin WHO hefur lýst því yfir að neysla áfengis sé meðal alvarlegustu heilsufarsvandamála á Vesturlöndum. Það er nokkuð mikið sagt í raun og veru. Það liggur einnig fyrir samkvæmt upplýsingum sem teknar hafa verið saman að áfengisvandamál eru hvergi hrikalegri á norðurhveli jarðar en í þeim löndum þar sem ekki er áfengiseinkasala heldur er um að ræða frjálsa sölu á áfengi t.d. í Danmörku og ég tala nú ekki um á Grænlandi. Af þessum ástæðum er það t.d. þannig að Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin sem hefur kjörorðið Heilsa handa öllum árið 2000 telur að megin- og helsta aðferðin til að ná þessu markmiði sé sú að reyna að skera niður neyslu áfengis um 25%. Og það verður að viðurkenna það að þessu miðar mjög hægt en þetta segir engu að síður sína sögu um þann veruleika sem blasir við. Landssambandið gegn áfengisbölinu hefur sent okkur þingmönnum áskoranir og bréf út af þessu máli og ég hef hér í höndum bréf sem skrifað er 12. des. 1994 af Herði Zóphaníassyni, formanni Landssambandsins gegn áfengisbölinu, en Hörður er jafnframt einn af virtustu forustumönnum Alþfl. í Hafnarfirði um áratuga skeið. Ég vil satt að segja nota þetta tækifæri til að inna eftir því ef einhver slíkur mætti heyra mál mitt hvort Alþfl. hafi fjallað um þessar alvarlegu aðvaranir sem hafa komið frá Herði Zóphaníassyni, formanni Landssambandsins gegn áfengisbölinu, og ég spyr vegna þess, hæstv. forseti, að ég hef grun um það og mig rámar í það reyndar úr umræðunni um bjórinn á sínum tíma að það þótti í raun og veru ekkert mjög merkilegt sem kom frá þessum samtökum, Landssambandinu gegn áfengisbölinu eða áfengisvarnaráði og ég man eftir því að þegar við vorum að lesa upp umsagnir frá þessum aðilum, m.a. í þessum ræðustól eða í efri deild þar sem ég átti á sæti, þá töldu menn það ekki mjög mikið innlegg í málið vegna þess að þarna væri um að ræða fólk sem í raun og veru hefði ekki rétta sýn á þennan vanda af einhverjum ástæðum. Ég held að okkur sé skylt að sýna því fólki sem stýrir þessu landssambandi fulla virðingu ekki síður en öðrum landsmönnum og það er einnig rétt að víkja að því í þessu samhengi að það er til lögformleg stofnun sem á að ráðleggja stjórnvöldum í þessum málum. Hún starfar samkvæmt lögum. Það er ekki stofnun eða samtök áhugamanna sem hafa tekið sig saman og sagt sem svo: Við höfum áhuga á því að berjast gegn áfengisbölinu. Nei, áfengisvarnaráð er annars konar stofnun vegna þess að hún byggist á lögum, hún byggist á ákvörðunum sem teknar eru í þessari virðulegu stofnun. Nú verður að segja það eins og er að það er eðlilegt að menn ræði nokkuð um hlutverk og vinnuaðferðir áfengisvarnaráðs og ég tel að það ætti kannski að gera það við tækifæri að fara aðeins yfir hina almennu stefnumótun í áfengismálum. Því miður hefur það ekki fengist gert. Meðan ég fór með heilbrrn. skipaði ég nefnd sem hafði það hlutverk að gera tillögur um mótun í stefnu hins opinbera í áfengismálum yfirleitt. Sú nefnd skilaði mjög myndarlegu áliti til þáv. forsrh. sem síðar tók við. Það var á árinu 1985 sem þáv. forsrh. Steingrímur Hermannsson tók við því áliti og það verður að segja það eins og er að það var ekkert gert með þetta álit. Það var unnið af alls konar fólki. Það var ekki einungis Landssambandið gegn áfengisbölinu, áfengisvarnaráð, sem kom þar við sögu heldur fjöldi annarra aðila eins og fulltrúar allra stjórnmálaflokkanna. Ég held að það sé af þessum ástæðum, vegna þess að við höfum ekki breytt lagastoð áfengisvarnaráðs, sem við verðum hvort sem mönnum líkar það betur eða verr að hlusta á það sem áfengisvarnaráð hefur verið að segja. Áfengisvarnaráð hefur sent frá sér sérstakt bréf vegna þeirra frumvarpa sem voru til umræðu á þessum fundi og þar segir m.a. svo, með leyfi forseta: ,,Rökstuddar ástæður eru til að vara við því að tugum eða jafnvel hundruðum innflytjenda verði heimilað að selja áfengi beint til yfir 300 áfengisveitingastaða. Hætt er við að sala ólöglegs áfengis, smyglaðs eða bruggaðs, aukist stórum og það því fremur ef hætt verður að auðkenna þetta vímuefni með nafni ÁTVR. Að sama skapi munu tekjur ríkisins af áfengisgjaldi dragast saman.`` Ég hef fylgst með þessari umræðu sem hér hefur farið fram í dag og ég hef einnig lesið þau gögn sem fram hafa komið frá hæstv. ríkisstjórn um þetta mál. Ég hef ekki séð satt að segja að hún svari þessum athugasemdum sem er þó aðeins 1. tölul. í þessum athugasemdum sem okkur bárust með sérstöku bréfi frá áfengisvarnaráði sem dags. er í desember 1994. Er hæstv. fjmrh. ósammála því að það sé hætt við því að sala ólöglegs áfengis, smyglaðs eða bruggðas, aukist stórum ef þessu er sleppt út úr ríkiskerfinu? Hefur hann einhver önnur rök? Aðalrök áfengisvarnaráðs eru þau að þar með verður hætt að auðkenna þetta vímuefni með auðkenninu ÁTVR. Þar með verður í raun og veru ekkert sérstakt landsþekkt og landsviðurkennt auðkenni á þessu sérstaka vímuefni, aðeins það vörumerki ef um er að ræða venjulegt áfengi sem notað er í hverju tilviki. Síðan segir hér í athugasemd áfengisvarnaráðs að tekjur ríkisins af áfengisgjaldi muni dragast saman. Rökin eru þau að það verði margir aðilar sem verði með þetta. Fjmrh. vísar því á bug og segir að það verði enginn vandi að ná þessu gjaldi. Málið er ekki alveg svona einfalt. Hvað er hæstv. fjmrh. að eltast við mikið af skattsvikum á hverju ári? Hvað er hann að eltast við mikið? Hann er að eltast við 11 milljarða kr. sem vantar í ríkissjóð vegna skattsvika, vegna þess að peningar skila sér ekki í framtölum. Halda menn að það verði eitthvað auðveldara að eiga við tekjur af áfengi ef kannski mörg, mörg hundruð aðilar eru farnir að flytja þetta inn og enn mörg mörg hundruð aðilar farnir að keyra þetta út um allar koppagrundir, m.a. hér í Reykjavík þar sem eru 200--300 áfengisveitingastaðir? Halda menn að það verði eitthvað auðveldara að halda utan um þessi mál? Staðreyndin er sú að það verður dýrara fyrir ríkið að halda utan um þetta og það verður minna sem kemur í kassann. Það er tvöfaldur mínus sem þarna er um að ræða þannig að ég segi fyrir mitt leyti að ef ég væri fjmrh. þó það væri ekki nema bara af þessum ástæðum og burt séð frá heilsufarsástæðunum þá mundi ég víkja þessu máli frá mér vegna þess að hér er um tvöfalt tap að ræða. Í öðru lagi bendir svo áfengisvarnaráð á það að þetta frv. gengur eins og hér segir í áliti áfengisvarnaráðs þvert á stefnu frv. til laga um áfengisvarnir og aðrar vímuefnavarnir sem Sighvatur Björgvinsson, hæstv. heilbr.- og trmrh., sem nú gekk í salinn, lagði fyrir á Alþingi á 115. löggjafarþingi 1991--1992. Það frv., stendur hér, var afar vel undirbúið eins og sjá má af greinargerð sem því fylgir, segir áfengisvarnaráð. Ég vil spyrja hæstv. heilbrrh.: Er þetta rétt? Er hann sammála þessari skoðun áfengisvarnaráðs og hvað er áfengisvarnaráð gagnvart heilbrrh.? Áfengisvarnaráð er aðalráðgjafi heilbrrh. í þessu málum samkvæmt lögum. Hvað segir hann um það að þetta frv. gangi þvert á stefnu frv. til laga um áfengisvarnir og aðrar vímuefnavarnir? Í þriðja lagi segir hér í áliti áfengisvarnaráðs og því verður hæstv. ráðherra að svara líka: ,,Frv. þetta er í beinni andstöðu við frv. til laga um breyting á áfengislögum, nr. 82 2. júlí 1969, með síðari breytingum, sem núv. félmrh. Rannveig Guðmundsdóttir og Petrína Baldursdóttir lögðu fram á þingi því er nú situr.``

Nú verður forseti að trufla ræðu hv. þm. Um það var talað að fresta þessari umræðu um kl. 5.30 og ég vil spyrja hv. ræðumann hvort hann telur sig eiga mikið eftir af ræðu sinni.

Nokkuð svo, forseti.

Verði því ekki mótmælt þá hlýtur forseti að biðja hv. ræðumann að fresta ræðu sinni.

Má ég kannski spyrja hæstv. forseta hvenær ætlunin er að halda umræðunni áfram.

Ekki hygg ég að það geti orðið fyrr en þá á morgun eða á næstu dögum.

Ég geri þá hlé á ræðu minni.

Virðulegi forseti. Frv. það sem ég mæli fyrir er lagt fram á Alþingi í þriðja sinn. Það var upphaflega lagt fram á 116. löggjafarþingi 1992--1993 og þá var það lagt fram til kynningar og sá sem hér stendur lagði það fram. Síðan lagði ég það aftur fram á 117. löggjafarþinginu árið 1993. Þann 1. júní sl. færðust hins vegar málefni er varða hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, þar með talin matvæli, til umhvrn. frá heilbrrn. Frv. er nú lagt fram að nýju að mestu óbreytt, en þó hafa verið gerðar nokkrar breytingar á því með hliðsjón af umsögnum sem bárust til heilbr.- og trn. þegar málið var til meðferðar hjá nefndinni á síðasta löggjafarþingi, auk þess sem gerðar eru nauðsynlegar breytingar á frv. með tilliti til þess að það er nú umhvrh. en ekki heilbrh.- og trmrh. sem fer með yfirstjórn málaflokksins. Frv. þetta var upphaflega samið af nefnd sem Guðmundur Bjarnason, þáv. heilbr.- og trmrh., skipaði í ársbyrjun 1989 og var nefndinni falið að gera tillögur að nýjum matvælalögum sem áttu að koma í stað laga nr. 24/1936, um tilbúning og dreifingu matvæla og annarra neyslu- og nauðsynjavara, svo og annarra síðar tilkominna laga er tengjast framleiðslu, dreifingu, sölu og eftirlits með matvælum. Nefndinni var sérstaklega ætlað að hafa hliðsjón af löggjöf annarra Norðurlanda og Evrópubandalagsins um matvæli. Meðan nefndin starfaði urðu miklar umræður um matvælalöggjöf, ekki síst í tengslum við samning um Evrópskt efnahagssvæði, en óvíða hefur hann meiri áhrif en einmitt á þessu sviði. Því var ákveðið að nefndin stæði þannig að málum að frv. til nýrra matvælalaga tæki fyrst og fremst mið af reglum Evrópusambandsins. Frv. sem hér er mælt fyrir gerir það í öllum megindráttum. Ég sé ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um aðdraganda frv., hvað þá heldur um þróun matvælalöggjafar og matvælaeftirlits, en vísa í staðinn til framsöguræðu fyrrv. heilbr.- og trmrh. er þeir mæltu fyrir frv. á 117. löggjafarþingi 21. okt. 1993 og á þinginu þar áður, sbr. 85. mál, þskj. 88 frá 21. okt. 1993. Helstu nýmæli frv. eru: 1. Yfirstjórn matvælalöggjafar er samræmd og eftirlitið verður á vegum þriggja ráðuneyta og stofnana þeirra. 2. Meðferð matvæla á einkaheimilum fellur utan laganna nema þar fari fram framleiðsla matvæla til dreifingar utan heimilisins og er það í samræmi við ákvæði í löggjöf Evrópusambandsins. 3. Ákvæði um þekkingu og fræðslu með tilliti til þess að framleiðendur og dreifendur beri ábyrgð á eigin vöru og að vandað sé til framleiðslu og meðferð þeirra eru ný. Jafnframt er það nýmæli að heimildir eftirlitsaðila til að gera kröfur um heilsufarsskoðun starfsfólks sem starfar við framleiðslu og dreifingu matvæla eru samræmdar. 4. Sett eru ákvæði um sérfæði, m.a. fæðu sem ætluð er börnum og er það í samræmi við ítarlega löggjöf Evrópusambandsríkjanna þar að lútandi. 5. Sett eru skýr ákvæði um ábyrgð eiganda eða umráðanda flutningstækis sem flytur matvæli, en slík ákvæði eru ekki í gildandi lögum og teljast mjög brýn þegar matvæli eru flutt langar leiðir, t.d. með vöruflutningabílum. 6. Ákvæði um umbúðamerkingar eru ítarlegri og taka mið af þeirri áherslu sem lögð er á góðar umbúðamerkingar í löggjöf annarra ríkja og má nefna Evrópusambandslöndin og Bandaríkin í því sambandi. 7. Ítarlegri ákvæði eru um fræðslu til almennings en mikilvægt er talið að ná markmiðum bættrar framleiðslu og meðferðar matvæla með því að auka þekkingu og skilning neytenda. 8. Ákvæði eru um tilkynningarskyldu þegar ný framleiðslutækni er tekin í notkun. 9. Ákvæði er um samræmingu á starfsemi eftirlitsaðila sem miða að því að koma í veg fyrir skörun verkefna. 10. Í frv. gætir nýrra viðhorfa um eftirlit þar sem lögð er áhersla á innra eftirlit framleiðenda og dreifenda, auk þess sem fjallað er um faggildingu. 11. Segja má að gjaldskrárheimildir séu þær sömu fyrir allar þær ríkisstofnanir sem tilgreindar eru sem eftirlitsaðilar í lögunum og er þar skírskotað sérstaklega til ákvæða laga nr. 81/1988, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, þar sem fjallað er um gjaldtökuheimildir heilbrigðiseftirlits sveitarfélaga. 12. Heimildir lögboðinna eftirlitsaðila til afskipta eru samræmdar, enda nauðsynlegt að þessir aðilar starfi á grundvelli sömu heimilda og hafi samráð um aðgerðir. Valdsvið og þvingunarúrræði eru þannig samræmd. Sama gildir um málsmeðferð, úrskurð og viðurlög og skiptir ekki máli hvort eftirlitsstofnun starfar á vegum umhvrn., landbrn. eða sjútvrn. Ég vil vekja athygli á að eina efnislega breytingin sem hefur verið gerð á frv. frá því það var síðast til umræðu hér, ef frá eru taldar breytingar sem byggjast á umsögnum sem bárust heilbr.- og trn. og tilfærslu málaflokksins milli ráðuneyta, sbr. það sem áður segir, er ákvæði 1. mgr. 15. gr. þar sem fram kemur að matvælaumbúðir skulu merktar með nafni og heimilisfangi framleiðenda eða dreifenda með aðsetri á Evrópsku efnahagssvæði. Er það í samræmi við þær skuldbindingar sem Ísland hefur undirgengist í tengslum við Evrópskt efnahagssvæði. Virðulegi forseti. Eg hef farið hér nokkrum orðum um frv. til laga um matvæli og leyfi mér að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og meðferðar í umhvn. Jafnframt vil ég lýsa þeirri skoðun minni að ég tel óþarft að leitað verði umsagna um frv. þar sem þeirra var leitað á vegum heilbr.- og trn. þegar frv. var til umræðu á síðasta Alþingi, enda tel ég að ástæðan fyrir því að frv. náði ekki fram að ganga þá hafi verið sú fyrst og fremst að til stóð tilflutningur málaflokksins milli ráðuneyta. Ég tel mjög brýnt að frv. nái fram að ganga á yfirstandandi Alþingi, enda er um að ræða frv. er tengist samningnum um Evrópskt efnahagssvæði er tók gildi um síðustu áramót. Ég hef lokið máli mínu, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Með frv. þessu er lagt til að sett verði ný heildarlöggjöf um leigubifreiðar í stað gildandi laga um leigubifreiðar frá árinu 1989. Á síðasta löggjafarþingi var lagt fram frv. til breytinga á lögum um leigubifreiðar en varð ekki útrætt. Þetta frv. er efnislega svipað hinu fyrra að öðru leyti en því að breytingarnar hafa verið felldar inn í meginmál laga nr. 77/1989 og lagt fram frv. til nýrra heildarlaga um leigubifreiðar. Frv. þetta er samið í samgrn. og leitað hefur verið álits hagsmunaaðila. Tilgangur þess er einkum að gera nauðsynlegar breytingar til samræmis við niðurstöður Mannréttindadómstóls Evrópu vegna kæru leigubifreiðarstjóra á hendur íslenska ríkinu vegna ákvæðis í lögum um leigubifreiðar um félagsskyldu. Dómurinn taldi þau ákvæði fara gegn mannréttindasáttmála Evrópu. Helstu breytingar frv. eru þessar: Gerðar eru nauðsynlegar breytingar í framhaldi af dómi Mannréttindadómstóls Evrópu og afnumin skylda bifreiðarstjóra til að vera í einu og sama stéttarfélagi á þeim svæðum þar sem heimiluð hefur verið takmörkun á fjölda bifreiða í leiguakstri. Lagt er til að sama regla varðandi hámarksaldur gildi um alla atvinnubifreiðarstjóra sem lög þessi taka til, þ.e. jafnt til fólks-, sendi- og vörubifreiðarstjóra á takmörkunarsvæðum sem utan þeirra og verði í því efni miðað við lok 70 ára aldurs. Í ákvæði til bráðabirgða er lagt til að þeir sem stunda akstur leilgubifreiða við gildistöku laganna haldi atvinnuréttindum sínum óskertum til 1. jan. 1996. Eftir þann tíma rennur heimild allra bifreiðarstjóra sem stunda akstur leigubifreiða samkvæmt lögum þessum út við lok 70 ára aldurs þeirra. Þessi aðlögunartími tekur til þeirra bifreiðarstjóra sem reglan um hámarksaldur hefur ekki þegar náð til. Samhliða þessu frv. er lagt fram frv. til laga um breytingu á lögum um vöruflutninga á landi og lögum um skipulag á fólksflutningum með langferðabifreiðum. Þau frumvörp mæla fyrir um sams konar reglu hjá bifreiðarstjórum flutningabifreiða og hópbifreiða. Með samþykkt þessara frumvarpa verður í þessu efni komið á jafnræði milli allra þeirra sem stunda akstur bifreiða að atvinnu samkvæmt þessum lögum. Í 3. gr. frv. er lagt til að allir bifreiðarstjórar í leiguakstri verði að uppfylla sömu skilyrði til að stunda slíkan akstur. Fram til þessa hafa einungis fólksbifreiðarstjórar í leiguakstri á svæðum þar sem takmörkun hefur verið ákveðin þurft að uppfylla slík skilyrði. Allir fólksbifreiðarstjórar í leiguakstri verða að uppfylla skilyrði þessi til að fá útgefið atvinnuleyfi. Sama gildir um alla sendi- og vörubifreiðarstjóra sem stunda leiguakstur. Skilyrði þau sem hér er kveðið á um eru efnislega í samræmi við 8. gr. laganna. Þau eru einnig í samræmi við þau skilyrði sem sett hafa verið öðrum bifreiðarstjórum í framhaldi af aðild Íslands að samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði, sbr. lög um skipulag á fólksflutningum með langferðabifreiðum og lög um vöruflutninga á landi. Í 4. gr. frv. er fjallað um heimildir til að takmarka fjölda leigubifreiða, en þetta á við um fólksbifreiðar í leiguakstri, vörubifreiðar og sendibifreiðar. Þróun mála hefur orðið misjöfn eftir því um hvaða flokk bifreiða er að ræða. Nú er í gildi takmörkun á svæðum fimm fólksbifreiðarstjórafélaga, 28 vörubifreiðarstjórafélaga og þriggja sendibifreiðarstjórafélaga. Í 4. gr. frv. er miðað við að ákvæði um heimild til takmörkunar verði efnislega samhljóða gildandi ákvæðum 5. gr. laganna og samgrn. verði heimilt að takmarka fjölda allra leigubifreiða. Verði slík takmörkun ákveðin er miðað við að um hana gildi II. kafli laganna verði frv. þetta að lögum. Fjöldi fólksbifreiða í leiguakstri er nú takmarkaður á fimm stöðum á landinu, á höfuðborgarsvæðinu, Suðurnesjum, Akureyri, Ísafirði og Selfossi. Takmörkunin er framkvæmd með útgáfu atvinnuleyfa til einstakra leigubifreiðarstjóra sem sérstakar umsjónarnefndir annast. Þetta atvinnuleyfakerfi hefur nú staðið í áratugi og er orðið mjög fast í sessi. II. kafli frv. er í meginatriðum í samræmi við IV. kafla gildandi laga að öðru leyti en því að uppsetningu kaflans hefur verið breytt. Þá er það nýmæli að allir fólksbifreiðarstjórar í leiguakstri þurfi atvinnuleyfi. Fram til þessa hafa einungis verið gefin út atvinnuleyfi á þeim svæðum þar sem heimiluð hefur verið takmörkun á fjölda bifreiða en utan þeirra hefur ekki verið krafist sérstaks leyfis, hvorki frá samgrn. né viðkomandi sveitarstjórnum. Í 1. mgr. 5. gr. frv. kemur fram sú grundvallarregla að allir bifreiðarstjórar sem stunda leiguakstur fólksbifreiða þurfa til þess atvinnuleyfi. Eins og áður hefur komið fram hafa slík atvinnuleyfi aðeins verið gefin út á takmörkunarsvæðum. Þetta tekur þó ekki til þeirra bifreiðarstjóra sem leysa leyfishafa af tímabundið samkvæmt reglum um það. Þeir bifreiðarstjórar þurfa hins vegar eftir sem áður að uppfylla skilyrði laganna. Byggt er á því að svokallaðar umsjónarnefndir úthluti atvinnuleyfum þar sem kveðið hefur verið á um takmörkun á fjölda bifreiða, en utan þeirra fari eftir reglugerð sem samgrn. setur. Í ákvæði til bráðabirgða er þeim sem stunda leiguakstur fólksbifreiða þar sem ekki hefur verið kveðið á um takmörkun á fjölda bifreiða veittur kostur á að uppfylla skilyrði laganna og sækja um atvinnuleyfi fyrir 1. jan. 1996. Í 3. mgr. 5. gr. frv. er kveðið á um það nýmæli að bifreiðarstjórar, jafnt leyfishafar sem launþegar, þurfi að hafa í bílnum skilríki um að þeir hafi heimild til að stunda leiguakstur með fólk. Tekur þetta ákvæði jafnt til þeirra sem hafa atvinnuleyfi á takmörkunarsvæðum sem utan þeira. Þykir þetta horfa til öryggis fyrir þá sem nýta sér þjónustu leigubifreiða. Í 3. mgr. 7. gr. frv. er lagt til að samgrh. geti falið umsjónarnefnd eða félögum bifreiðarstjóra að setja reglur um undaþáguveitingar og annast framkvæmd þeirra. Hið svokallaða innra eftirlit verði því hér eftir á hendi annars þessara aðila, þar á meðal að fylgjast með að þeir sem aka í forföllum leyfishafa uppfylli skilyrði laga og reglna um leigubifreiðar. Miðað er við að sá aðili sem hefur þetta með höndum geti gert allar nauðsynlegar ráðstafanir til að annast þetta eftirlit og falið það sérstökum eftirlitsmönnum eftir því sem nánar verður ákveðið í reglugerð. Jafnframt eiga bifreiðastöðvar að hafa eftirlit með að reglum þessum sé fylgt. Í 2. mgr. 10. gr. er lagt til að samgrh. geti þrátt fyrir ákvæði II. kafla veitt tímabundið og skilyrt atvinnuleyfi til reksturs eðalvagna og til bifreiðarstjóra þegar hann er jafnframt leiðsögumaður samkvæmt reglum sem um það gilda. Ég sé ekki ástæðu til þess, hæstv. forseti, að rekja frekar einstakar efnisgreinar frv. en vísa til greinargerðar þess. Ég dreg enga dul á að það er uppi mikill ágreiningur um það á Alþingi hvort rétt sé að miða við 70 ára hámarksaldur eða ekki. Eins og lögin eru nú þá mismuna þau bifreiðarstjórum eftir því hvar þeir búa á landinu eða hvers konar bifreiðum þeir aka. Menn mega verða áttræðir þess vegna ef þeir aka, hópferðabifreið, áætlunarbifreið, vörubifreið, sendiferðabifreið eins og nú standa sakir eða aka leigubifreið utan þeirra fimm svæða sem ég áður get um. Auðvitað gengur ekki að mismuna mönnum með þeim hætti og ég er þeirrar skoðunar að Alþingi verði að kveða upp úr um að hvaða reglur eigi um þetta að gilda. Það er öldungis ljóst að ef meiri hluti alþingismanna er með því að nema aldurshámarkið úr lögum þá verður það niðurstaðan og þá verða menn að gera það upp við sig hvaða önnur regla komi til greina. Svo má auðvitað hugsa sér að hverfa aftur í fyrra farið að leigubifreiðarstjórar geti þess vegna orðið 85 eða 90 ára gamlir. Eins og fram kemur í þessu frv. tel ég eðlilegt að miða við 70 ára hámarksaldur og legg það því til. Að svo mæltu legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. og samgn.

Virðulegi forseti. Á síðasta þingi flutti ég ásamt hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni frv. til laga um breytingu á lögum um leigubifreiðar þar sem gert var ráð fyrir breytingu á 10. gr. gildandi laga um leigubifreiðar og um það efni er fjallað í 8. gr. þess frv. sem hér liggur fyrir. Það er sú grein sem fjallar um umsjónarnefnd fólksbifreiða og í greinargerð frv. er sérstaklega farið yfir efni hennar. Þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Nú eru starfandi umsjónarnefndir fólksbifreiða á þremur svæðum, þ.e. á höfuðborgarsvæðinu, Suðurnesjum og Akureyri. Þær eru allar þriggja manna, þ.e. einn frá bifreiðarstjórafélögum, einn frá sveitarfélögum og þann þriðja skipar ráðherra án tilnefningar. Frv. gerir ráð fyrir því að fleiri en eitt félag geti verið starfandi á svæðum þar sem takmörkun á fjölda bifreiða hefur verið heimiluð. Með hliðsjón af því er hér lagt til að hlutaðeigandi sveitarfélag eða sveitarfélög sameiginlega tilnefni einn mann og bifreiðastöð eða bifreiðastöðvar sameiginlega tilnefni einn mann og samgrh. skipi formann án tilnefningar.`` Í þeirri brtt. sem við fluttum á síðasta þingi, ég og hv. 4. þm. Norðurl. e., segir svo, með leyfi forseta: ,,Hlutaðeigandi stéttarfélag fólksbifreiðarstjóra tilnefnir einn nefndarmann, annan tilnefnir sveitarfélag eða sveitarfélög sameiginlega á félagssvæði og hinn þriðja skipar ráðherra samkvæmt sameiginlegri tillögu viðkomandi sveitarstjórnar eða sveitarstjórna og hlutaðeigandi stéttarfélags fólksbifreiðarstjóra. Nefndin kýs sér sjálf formann.`` Eins og menn sjá á þessu þá er munurinn á þessum tillögum sá að annars vegar gerir tillaga ráðherrans ráð fyrir því að það verði viðhaft óbreytt fyrirkomulag þannig að ráðherra ákveði einn og án tillits til annars hver verði formaður í þessari sérstöku nefnd. Í tillögu okkar er gert ráð fyrir því að viðkomandi sveitarstjórn og viðkomandi leigubílstjórafélag þurfi að koma sér saman um það hver þriðji maðurinn er. Ég tel algerlega óeðlilegt að ráðherrann ráði svona málum einn vegna þess að þarna þarf að taka tillit til víðtækari hagsmuna. Hér er verið að úthluta takmörkuðum gæðum og það er alveg greinilegt að á atvinnuleysistímum eins og við upplifum nú er gríðarleg ásókn í þá vinnu að fá leigubílaréttindi og vonlaust eða vonlítið, a.m.k. mjög erfitt, fyrir ráðherra að úthluta þessum gæðum þannig að það sé alltaf sanngjarnt og ég tel að það ætti að vera grundvallaratriði í allri stjórnsýslu að ráðherrar séu eins langt frá því að úthluta takmörkuðum gæðum af þessu tagi og mögulegt er. Nú viðurkenni ég að oft verður það að vera þannig að ráðherra komi að málum af þessu tagi en ég tel að grundvallaratriðið ætti að vera það að ráðherrar séu eins langt frá þessari niðurstöðu og mögulegt er. Þess vegna nefni ég þetta hér, hæstv. forseti, að ég vil fara þess á leit að þau sjónarmið sem við fluttum í frv. frá í fyrra verði líka rædd í hv. samgn. um leið og þetta frv. frá hæstv. ráðherra. Ég ætla ekki að fjalla um efnisatriði frv. hæstv. ríkisstjórnar að öðru leyti. Ég get þó sagt það varðandi aldurstakmörkunina sem gert er ráð fyrir í ákvæði til bráðabirgða að mér finnst nauðsynlegt að þess sé gætt að ekki sé hægt að halda því fram að það sé verið að taka þessa stétt út úr. Það verður að vera þannig að það gildi svipaðar reglur um þá sem aka leigubifreiðum og þá sem t.d. aka langferðabifreiðum þannig að ekki sé hægt að halda því fram að bílstjórum sé mismunað eftir því hvaða tegund af bifreið þeir taka atvinnu sinnar vegna. Þetta er afar viðkvæmt atriði en þetta er mjög mikilvægt mannréttindaatriði og sanngirnismál og þess vegna hvet ég til þess að það verði rækilega farið yfir það í hv. samgn. um leið og ég þakka fyrir það að málið skuli vera út af fyrir sig tekið hér til meðferðar. Ég legg á það megináherslu að þetta atriði með umsjónarnefndina verði skoðað sérstaklega. Það frv. sem við fluttum á síðasta þingi, ég og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, var flutt í framhaldi af viðtölum við fjöldann allan af leigubílstjórum á Reykjavíkursvæðinu sem voru og eru afar ósáttir við það fyrirkomulag sem verið hefur á úthlutun þessara sameiginlegu gæða sem hér er um að ræða, ekki síst í seinni tíð. Nú þekki ég út af fyrir sig ekki í einstökum atriðum hvernig þetta hefur verið að undanförnu, ég kann það ekki, þ.e. að hve miklu leyti þetta hefur verið gott eða gagnrýnisvert hjá núv. hæstv. ráðherra. Í raun og veru kemur það málinu ekkert við. Það sem kemur málinu við er að faglegar reglur séu í heiðri hafðar og að þeir sem hér eiga um að véla séu sáttir við leikreglurnar. Það er aðalatriðið og þess vegna nefni ég þetta atriði í þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Mér finnst það augljóst að ef samgrn. kemur ekki að umsjónarnefndinni þá hljóti hún að starfa á ábyrgð viðkomandi sveitarstjórnar og þá er auðvitað óhjákvæmilegt að breyta frv. með hliðsjón af því ef sú verður niðurstaðan.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt, hæstv. ráðherra, og það er auðvitað mikið álitamál hvað ráðherrarnir eiga að vera að blanda sér í mál af þessum toga eða hvort viðkomandi sveitarstjórnir eiga að hafa með þau að gera eftir einhverjum lögformlegum reglum sem eru settar í samvinnu við félög bifreiðarstjóra. Það er satt að segja fullkomið álitamál hvort ráðherrar eiga að þurfa að vera að garfa í málum af þessu tagi af því að þeir hafa enga aðstöðu til þess að gera upp á milli manna varðandi það hver á að fá réttindi til leiguaksturs og hver ekki.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir að leggja þetta frv. fram í þeim búningi sem það er nú. Ég tel að það hafi tekið stakkaskiptum frá því að málið var lagt fyrir á síðasta þingi og þær breytingar sem gerðar hafa verið á frv. séu mjög til bóta. Ég vil láta það koma fram, hæstv. forseti, í þessum umræðum að svo er komið málum varðandi þetta mál á vettvangi Evrópuráðsins að hvað eftir annað hefur verið fundið að því við fulltrúa Íslands að Alþingi Íslendinga hafi ekki breytt þeim lögum sem í gildi eru varðandi atvinnuréttindi leigubílstjóra. En dómur féll í máli sem snertir þessi lög frá 1989 hjá Mannréttindadómstólnum og samkvæmt ákvæðum stofnsáttmála Evrópuráðsins ber okkur að laga íslenska löggjöf ef dómar falla á þann veg hjá Mannréttindadómstólnum að það er talið að íslenska löggjöfin brjóti í bága við mannréttindasáttmála Evrópu og það var talið í þessum dómi sem féll á árinu 1993. Það er því má segja komið í eindaga fyrir okkur hér að afgreiða þetta mál og búa þannig um hnúta varðandi þessa löggjöf að hún standist almennar kröfur sem settar eru í mannréttindasáttmála Evrópu sem við höfum þar að auki lögfest hér á landi. Á síðasta þingi þegar þetta mál kom fram flutti ég brtt. við frv. varðandi aldursmörk og rétt manna til þess að aka leigubifreiðum. Í þessu frv. hefur þessum ákvæðum verið nokkuð breytt. Þar er fallið frá þeirri mismunum sem er í gildi í þeim meingölluðu lögum sem enn gilda um þetta mál varðandi atvinnuleyfi eftir búsetu manna og var mismunandi eftir búsetu hvort menn misstu leyfið við 70 ára aldur eða ekki. Áður en hin meingölluðu lög, sem enn eru í gildi voru sett á árinu 1989, var það regla í íslenskum lögum að menn gátu haldið atvinnuleyfinu til 75 ára aldurs. Í fyrra þegar þetta mál var til umræðu, sem kláraðist ekki eins og við vitum enda hefði þetta frv. ekki þurft að koma fram ef við hefðum lokið málinu á síðasta þingi, kom fram brtt. varðandi aldursákvæðin frá sjálfstæðismönnum í samgn. Alþingis. Í ljósi þeirrar brtt. og umræðna sem fram hafa farið um þetta mál þá hef ég ekki flutt brtt. að þessu sinni en ég lít þannig á að ákvæðin um aldursmörkin muni koma til afgreiðslu í þingsalnum eftir að samgn. hefur fjallað um þetta mál. Ég vona það að hún muni skoða málin með svipuðum hætti og fram kom í nefndinni á síðasta þingi þar sem brtt. sem fram kom frá nefndarmönnum gekk út á það að atvinnuleyfið í raun féll ekki úr gildi fyrr en við 75 ára aldur enda uppfylltu menn ákveðin skilyrði sem nefnd eru í brtt. Ég hefði kosið að hæstv. ráðherra hefði tekið mið af þessu í frumvarpssmíð sinni núna og orðað lokamálsgrein 7. gr. á þann veg að atvinnuleyfið félli úr gildi við lok sjötugasta og fimmta árs aldursleyfishafa og hefði talið það vera í góðu samræmi við það sem gilti allt fram til þess að þessi óheillalög voru sett árið 1989 sem hafa orðið okkur til vansæmdar á alþjóðavettvangi þar sem þau brutu í bága við mannréttindasáttmála Evrópu. Nú er fyrir mannréttindanefnd Evrópu kæra út af þessum lögum frá 1989 vegna þess að ýmsir leigubílstjórar telja að í lögunum hafi falist óbærileg mismunun vegna þessara aldursákvæða sem enn eru í gildi. Það hefur ekki verið tekin afstaða til þessarar kæru af annréttindanefnd Evrópu en niðurstöðu í því máli ætti að vera að vænta nú má segja á næstu vikum. Ef mannréttindanefndin kæmist að þeirri niðurstöðu að málið sé þess eðlis að ástæða sé til að höfða mál fyrir Mannréttindadómstólnum yrði það í annað sinn sem mál kæmust fyrir þann dómstól vegna þessara óheillalaga eins og ég leyfi mér að kalla lögin frá 1989. Ég tel sem sé, hæstv. forseti, nauðsynlegt að áður en þetta mál er afgreitt frá þingi verði tekin afstaða til þess hvort þessi aldursmörk eigi ekki að verða eins og þau voru fram til 1989 og það hljóti að koma hér til álita og það hljóti að koma til álita í nefndinni sem um þetta mál fjallar enda fjallaði hún um málið í fyrra og gerði ákveðnar brtt. í því efni.

Hæstv. forseti. Það verður að segjast eins og er að það er afar slæmt að þetta mál skuli ekki koma fram fyrr á þessum vetri. Það er mjög skammur tími til loka þingsins og þessi mál hafa legið fyrir og menn hafa þekkt þetta vandamál sem er aðalundirrótin að því að þessar breytingar eru hér til umræðu. Auðvitað hefði verið full ástæða til að taka á þessum málum þó ekki hefði sú ástæða komið til. Ég er á þeirri skoðun að það aldurstakmark sem verið er að innleiða hjá bílstjórum sé í sjálfu sér ekki samræming á atvinnuréttindum eins og menn vilja vera að láta. Það er auðvitað hægt að tala um alls kyns sambærileg réttindi eins og það að aka bílum, langferðabílum, leigubílum eða vörubílum. Ég tel að það þurfi að taka samræmt á þessum hlutum þannig að allir sem stjórna atvinnutækjum sem eru hættuleg og þarf sérþjálfun og sérpróf til að stjórna eigi að sitja við sama borð. Það er mín skoðun að það eigi að koma á möguleikum til þess að taka hæfnispróf sem þessir aðilar geti tekið ef þeir vilja halda áfram að nýta sína þekkingu og vilja vinna lengur en aldurstakmark sem þarf að setja segir til um. Ég held að út af fyrir sig geti menn miðað við 70 ára aldurstakmark ef það er mögulegt að fara í hæfnispróf fyrir þá sem vilja halda áfram að starfa. Mér finnst það óásættanlegur hugsunarháttur að dæma menn frá því að sinna störfum við 70 ára aldur. Það eru margir í fullu fjöri og hraustir á þeim tíma og þó þjóðfélagið í dag sé kannski þyrst eftir atvinnutækifærum vegna atvinnuleysisins þá hefur það ekki alltaf verið svo og vonandi verður það ekki alltaf svo. Þess vegna tel ég að menn eigi að skoða þessi mál betur. Ég tel hins vegar að úr því sem komið er þá verði samgn. að gera hríð að því að reyna að klára þetta mál og koma því frá fyrir þinglokin til þess að sú óvissa sem er núna verði ekki áfram. En ég segi það með þeim fyrirvara að ég tel að það eigi að taka þessi mál til áframhaldandi skoðunar. Ég ætla ekki að fara að ræða þetta mál efnislega meira að þessu sinni. Ég lýsi því bara yfir vegna þess að ég á sæti í samgn. að ég vil gjarnan starfa að því að þessu máli verði lokið fyrir þinglok, hvort sem ég verð ánægður með niðurstöðu málsins eða ekki einfaldlega vegna þess að það þarf að létta þessari óvissu. Ég segi það með þeim fyrirvara sem ég endurtek að menn muni síðan í framhaldinu taka á því að skoða þessi mál heildstætt. Þá er ég ekki að tala eingöngu um þá hópa sem eiga hlut að máli í þeim frv. til laga sem núna liggja fyrir heldur alla sem nýta eða eru með sérstök próf eða sérstaka þjálfun til að starfa með hættuleg tæki. Það er ekki fyrr en þá sem búið er að gera mönnum jafnhátt undir höfði hér á hv. Alþingi.

Virðulegi forseti. Hér er verið að mæla fyrir frv. til laga um breytingar á lögum um leigubifreiðar. Þar sem ég á sæti í hv. samgn. finnst mér rétt að nefna það hér að á síðasta þingi var mikið rætt um þessi mál en raunverulega var því vísað til þessa þings sem nú er yfirstandandi að taka frekar á málinu. Það eru uppi ýmis sjónarmið í því hvort miða skuli við 70 ára aldurstakmark í sambandi við rétt til að aka leigubifreiðum og öðrum atvinnubifreiðum eða hvort sú skoðun hafi meira fylgi að menn gangi undir hæfnispróf eftir 70 ára aldur. Við höfum hlustað á nokkra þingmenn ræða þessi mismunandi sjónarmið. Ég verð að lýsa þeirri skoðun minni að ég tel að leigubifreiðastjórar þurfi að sætta sig við svipuð lögmál og gilda á hinum almenn vinnumarkaði, að menn hætta störfum að öllu jöfnu um 70 ára aldur. Hvort hægt er að skoða það sérstaklega að einhverjar undanþágur séu gefnar er ég svo sem opin fyrir að skoða í því sambandi en ég held þó að 70 ára aldurstakmarkið í þessu eins og öðrum starfsgreinum sé það sem eigi að gilda. Hér hefur nú verið mælt fyrir fyrsta frv. en fyrir liggja þrjú frv. sem eru sama eðlis, þ.e. að það gangi eitt yfir leigubifreiðastjóra og síðan einnig langferðabifreiðastjóra og vöruflutningabifreiðastjóra. Það er einmitt það sem vantaði á síðasta þingi að þetta væri rætt í samhengi, rætt heildstætt út frá því að sama gilti fyrir og gengi yfir alla. Þess vegna lýsi ég yfir ánægju með það að þessi þrjú frv. skuli hafa komið fram öll í einu. En það er mjög leitt til þess að vita að þau skuli ekki hafa komið fram fyrr því það hefði vissulega þurft mikla umfjöllun um þetta. Það þarf að fara vel og rækilega yfir þetta mál og hlusta á sjónarmið þeirra sem málið snertir og gefa sér til þess góðan tíma. Ég held að það verði orðinn lítill tími til þess að gera þetta á þann hátt sem æskilegt er því ég tel að þetta sé mál sem þarf að skoða mjög vel. Að öðru leyti ætla ég ekki að tjá mig um þetta á þessu stigi málsins þar sem ég hef aðstöðu til þess í hv. samgn.

Hæstv. forseti. Ég vildi fá leyfi til að taka til máls að nýju vegna þess að misskilja mátti orð mín áðan þegar ég talaði um aldursmörkin eins og þau voru fram til laganna 1989. Það hefði mátt skilja þau þannig að þá hefði verið hámark 75 ára aldur en lagaákvæðin fram til 1989 voru á þann veg að ekkert aldurshámark var í lögum. Vildi ég leiðrétta þetta þannig að það væri ekki misskilningur um þetta atriði. Það sem gerðist árið 1989 var að það voru sett inn í lögin ákvæði um 75 ára hámarksaldur varðandi nokkra menn en meginreglan síðan mótuð sú að eftir að það tímabil rynni út þá yrði hámarksaldurinn 70 ár. Mitt meginerindi í þessar umræður er það að ég tel að þessi 70 ára regla sé ekki einhlít í þessu efni og menn geti ekki litið á þessa atvinnu eins og hverja aðra því hér er um sjálfstæðan atvinnurekstur að ræða og mætti frekar líkja þessu við störf sjálfstæðra kaupmanna eða bænda. Spurningin er fyrst og fremst hvort viðkomandi einstaklingar séu hæfir til að stunda þessi störf frekar en að hægt sé að tala um að þeir eigi að lúta sömu reglum og þeir sem eru í fastri vinnu hjá atvinnurekendum. Það meginsjónarmið tel ég að við megum ekki hundsa þegar við ræðum þetta og veltum þessu fyrir okkur. Menn geta komið með ýmis rök fyrir því að setja 70 ára aldursmörkin. Ef þau lúta að öryggismálum og umferðaröryggi þá höfum við umferðarlöggjöfina sem mælir fyrir um það hvaða skilyrði menn þurfa að uppfylla til þess að geta stundað akstur. Það er hægt að nálgast þetta mál með ýmsum hætti og ég hvet hv. samgn. til að gera það. Varðandi tímamörkin þá held ég að þetta mál sé það ítarlega kannað og rætt og sjónarmið skýr og glögg orðin að ef vilji stæði til að klára málið núna fyrir þinglok þá væri það vel unnt og mundi ekki skaða málið neitt efnislega og formlega tel ég mjög brýnt að þetta mál klárist á þessu þingi vegna stöðu okkar gagnvart Evrópuráðinu þar sem ýtt er á það að við uppfyllum þær skyldur sem okkur ber samkvæmt sáttmála þess. Fyrir okkur sem gamalgróið lýðræðisríki er mjög mikilvægt finnst mér gagnvart því samstarfi öllu að það verði ekki unnt að saka okkur um að draga úr hömlu að gera lagabreytingar vegna ábendinga frá Mannréttindadómstólnum. Evrópuráðið hefur verið að stækka mjög mikið og þar eru nú 34 ríki, mörg nýfrjáls ríki og ríki sem eru að feta sig áfram á lýðræðisbrautinni og fyrir einstaklinga þar skiptir mjög miklu máli að unnt sé að benda á hollustu eldri ríkjanna við ákvæði mannréttindasáttmálans og þær reglur sem þar hafa verið settar. Ég vildi síður sjá Ísland notað sem skálkaskjól fyrir einhverja sem vilja skirrast við að laga lög sín að þessum grundvallarsáttmálum sem snerta mannréttindi og lýðréttindi í Evrópu allri.

Hæstv. forseti. Þetta frv. er flutt til samræmis við hið fyrra frv. sem fjallar um aldurshámark leigubifreiðarstjóra. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um það að sömu rök hníga að því og ekki síðri að bifreiðarstjórar á langferðabifreiðum, hvort sem við tölum um langferðabifreiðar eða hópferðabifreiðar, þurfa að vera á góðum aldri, a.m.k. ef þeir aka að vetrarlagi milli fjórðunga og ekki síður ástæða til að fara gætilega í þeim efnum varðandi hæfni bifreiðarstjóra og aldur þegar um slíkan akstur er að ræða. Ég vil minna á að auðvitað eru það ekki aðeins hagsmunir bifreiðarstjóranna sem koma að þessum málum heldur einnig þeirra sem eru farþegar og almennt öryggi í umferðinni. Hæstv. forseti. Ég legg til að málinu verði vísað til 2. umr. og samgn.

Herra forseti. Hér er hið þriðja frv. sem að hluta til lýtur að hinu sama að aldur bifreiðarstjóra sem aka í atvinnuskyni skuli bundinn við það að þeir verði ekki eldri en 71 árs og skal ég ekki rekja það. Því til viðbótar er það að segja að með lögum um vöruflutninga á landi, nr. 47/1994, voru settar reglur sem nauðsynlegar voru í framhaldi af aðild Íslands að samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði. Í þeim lögum er fjallað um vöruflutninga á milli landa innan Evrópska efnahagssvæðisins og svokallaðra gestaflutninga. Með gestaflutningum er átt við heimild til að stunda vöruflutninga innan lands í öðrum aðildarríkjum Evrópska efnahagssvæðisins. Þau lög mæla hins vegar ekki fyrir um sérstakt leyfi til flutninga íslenskra aðila hér á landi með flutningabifreiðum. Í 2. gr. frv. er lagt til að leyfi þurfi til að stunda vöruflutninga hér á landi á sama hátt og til að stunda flutninga milli landa innan Evrópska efnahagssvæðisins og gestaflutninga. Verði þetta frv. að lögum verða þeir sem stunda vöruflutninga með flutningabifreiðum að afla sér leyfis og uppfylla skilyrði laganna um óflekkað mannorð, fjárhagsstöðu og starfshæfni. Það eru sömu skilyrði og nú gilda um hópbifreiðarstjóra og lagt er til að gildi um leigubifreiðarstjóra. Ég sé ekki ástæðu til að rekja efni frv. frekar og legg til að því verði vísað til 2. umr. og samgn. og vil taka undir orð Björns Bjarnasonar, hv. 3. þm. Reykv. um að það er mjög brýnt að þessi mál verði afgreidd á þessu þingi. Það eru skiptar skoðanir um efnisatriði en ágreiningurinn liggur ljóst fyrir og er skýr þannig að Alþingi ætti að geta látið hendur skipta um það hver niðurstaðan verður. Ég legg til að málinu verði vísað til 2. umr. og samgn.