Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég stend aðeins upp til þess að láta í ljós undrun mína yfir því, að enginn af hæstv. ráðh. skuli sýna þessu stórmáli þann sóma að vera viðstaddur í d., þegar umr. fara fram um það. Þar sem ég tel slíkt alveg ótilhlýðilegt, þá mun ég ekki taka þátt í neinni atkvgr. um málið nú.



Herra forseti. Eftir þær upplýsingar, sem ég fékk í þessu máli við umr. hér í gær, mun ég ekki bera fram brtt. við frv. um að takmarka það framlag, sem látið er til þessara framkvæmda, vegna þess að upplýst var, að framkvæmdum sé að verða lokið, og ég hef einnig fengið upplýsingar um, hversu mikið fé hafi farið til þess, og ekki þess að vænta, að frekar verði óskað eftir stórkostlegum fjárframlögum frá Alþ. til þess að uppfylla ákvæði l. Ég hef hins vegar borið fram á þskj. 836 brtt. við 8. gr., þess efnis, að í stað orðanna „skal afhenda þau fyrirtæki öll með sérstökum samningi hreppsnefnd Egilsstaðahrepps“ í 1. mgr. komi: er ríkisstj. heimilt að selja þessi mannvirki öll með kostnaðarverði og sérstökum greiðsluskilmálum til Egilsstaðahrepps. - Ég tel, að það sé eðlilegt, að mannvirkin séu seld hinum væntanlega hreppi með kostnaðarverði, en hins vegar, að um greiðsluna verði farið eftir sérstökum samningum, þar sem m. a. verði tekið tillit til þeirrar fjárhagslegu aðstoðar, sem öðrum hreppum er veitt samkv. gildandi l. og því frv., sem liggur fyrir um aðstoð við vatnsveitur, og sams konar fjárhagsleg aðstoð verði veitt við kaup á þessum mannvirkjum, þar sem gert er ráð fyrir, að ríkissjóður ábyrgist lán allt að 85% af kostnaði við vatnsveitur og sama í sambandi við rafveitur. Hreppurinn yrði þá sjálfur að standa undir 15%, en ríkissjóður aðstoðaði um ábyrgð og í þessu tilfelli ef til vill lánaði yfir lengri tíma 85% af upphæðinni. Ég tel þetta eðlilegt og sanngjarnt, því að það er ekki vafi, að ef ætti hér að gefa slíkar framkvæmdir eða selja með stórkostlegu tjóni fyrir ríkissjóð, þá yrði þetta ekki eini hreppurinn á landinu, sem gerði slíkar kröfur, heldur kæmu margir á eftir, og mundi verða ofviða fyrir ríkissjóð að standa undir þeim kostnaði, og yrði þá að neita öðrum um sams konar fríðindi og öðrum hafa verið gefin, og teldi ég það ranglátt. Ég hef ekki borið fram neina brtt. í sambandi við söluna á landinu, en ég teldi hins vegar eðlilegt, að hinum nýja hreppi yrði gefinn kostur á að kaupa þessar lóðir, að sjálfsögðu þá ríkinu að kostnaðarlausu, en ef það ekki væri gert og ríkissjóður óskaði eftir að eiga lóðirnar áfram, þá væri leigan af lóðunum sett nokkuð með tilliti til þess, sem lóðirnar kosta og þeirra framkvæmda, sem gerðar hafa verið í sambandi við það, en um það hef ég þó ekki borið fram brtt. nú, tel þess ekki þörf á þessu stigi málsins, en vil mjög óska, að d. geti samþ. brtt., sem ég hef borið fram á þskj. 836.

Frsm. (Páll Zóphóníasson) : Út af umr. hér í gær um þetta mál hef ég leitað eftir þeim upplýsingum, sem hv. þm. Barð. taldi mjög skorta, um kostnað við þessar framkvæmdir. Það er í stuttu máli um þær að segja, að þarna hefur verið byggður læknisbústaður og dýralæknisbústaður. Hjá ríkisbókhaldinu er kostnaður við dýralæknisbústaðinn bókaður á 194263,67 kr., en við læknisbústaðinn eitthvað kringum 400 þús. kr. Ég hef ekki getað fengið að vita hjá vegamálastjóra, hvernig það er með veginn, sem búið er að leggja, sem er kringum 1 km. vegamálastjóri er veikur, og þeir, sem eru á skrifstofunni, vita ekki um það, en mér er nær að halda, en það er ég ekki viss um, að hann hafi verið færður á læknabústaðina, af því að hann liggur eftir endilöngu væntanlegu þorpssvæði og endar við læknabústaðina. Er það þá það, sem gerir þá eins dýra og raun ber vitni. Vatnsveituna er búið að leggja, og til hennar hafa verið útborgaðar 133208 kr. Auk þess mun vera óborgað til Ingólfs Esphólin fyrir pípur 71208 kr., eins og þær kostuðu komnar á Reyðarfjörð, og auk þess pípur af minni gerð, væntanlega fyrir leiðslur milli húsa, 4 þús. kr., sem er ekki búið að greiða, og vera má, að eitthvað fleira sé ógreitt til vatnsveitunnar, svo að hún verði dýrari en þetta. Hjá ríkisbókhaldinu eru færðar aðeins 100 þús. kr. á rafveituna, en rafmagnseftirlitið hefur lagt fram 120 þús. kr., og er búizt við, að þegar búi?i er að fullgera hana, kosti hún 320–330 þús. kr. skólpveita, sem búið er að gera, er ekki nema frá fáum húsum. Hún hefur verið talin með dýralæknis- og læknisbústaðnum, en ekki sérstaklega reiknuð sem framlag. Vegna þess að þessar aðgerðir, sem þarna hafa verið gerðar og ætlazt er til, að ríkið geri, áður en hreppurinn tekur við þessum verkum, eru að nokkru leyti gerðar vegna þeirra opinberu bygginga, sem þegar er búið að gera, og að öðru leyti vegna annarra opinberra bygginga, sem talað er um að gera þarna, svo sem allsherjarmiðstöðvar fyrir símstöð fyrir Austurland, svo sem miðstöðvar fyrir rútubílferðir til og frá og um Austurland, en því húsi er ætluð lóð í horninu á krossgötum, þar sem aðalgöturnar eftir þorpinu skerast og krossgötur héraðsins koma saman, og vegna þess að nokkuð af þessu er talið kostnaður við þær opinberu aðgerðir, þá taldi Jónas Guðmundsson, sem frv. samdi, og hæstv. félmrh., sem það las yfir, að réttara væri að ákveða ekki neitt um það, með hvaða hætti þorpið yfir tæki þessar eignir, heldur yrði samkomulag um, hvað mikill hluti af vatnsleiðslunni yrði talinn vegna kostnaðar við læknabústaðina og hvað mikill hluti af veginum yrði talinn þeim, og þess vegna er gr. orðuð eins og hún er. Með tilliti til þessa þá held ég, að ekki sé ástæða til þess fyrir hv. þm. Harð. að halda till. sinni til streitu. Ég held, að það væri eðlilegra að hafa um það samkomulag, að hvaða leyti þessar framkvæmdir teljast gerðar fyrir þessi opinberu hús, sem þar eru og eiga að koma, og að hvað miklu leyti fyrir þorpið. Þetta verður alltaf matsatriði og samkomulagsatriði, þegar þorpið tekur við þessum verkum. Það er engum blöðum um það að fletta, hvað vatnsveitan kostar. Eins og fyrrv. landbrh. og fjmrh. sagði í gær við mig og hv. þm. Barð., þá þarf miklu víðari pípur en ef vatnsleiðslan hefði aðeins verið fyrir læknabústaðina, en annar yrði kostnaðaraukinn ekki. En á þá þorpið að taka við allri vatnsleiðslunni með kostnaðarverði, eða á það að taka við því, sem hún er dýrari en hún hefði orðið, ef hún hefði verið lögð aðeins fyrir þessi tvö hús, sem ríkissjóður á að sjá um að öllu leyti og hefur séð um að öllu leyti? Þetta er matsatriði, og í frv. er það lagt í hendur ráðh. og hreppsn. að semja um það. Ég held því, að það sé engin þörf að fá brtt. hv. þm. Barð. samþ., nema því aðeins að hann vilji slá föstu, að hreppsn. borgi þessar framkvæmdir allar, hvort sem þær eru vegna opinberra bygginga eða þorpsins í heild, en ég geri ekki ráð fyrir, að hann vilji það. En ef hann hugsar sér það þannig, að dregið sé frá kostnaðarverði það, sem honum finnst sanngjarnt að áætla, að þessar framkvæmdir kosti vegna hinna opinberu bygginga, en hreppurinn taki við hinu, þá erum við komnir að sömu niðurstöðu og hugsað er samkvæmt gr., svo að þar ber hvort tveggja að sama brunni. Ég skal svo ekki orðlengja um málið frekar. Ég vona að mönnum sé ljóst, hvar þetta stendur nú, hvaða fé er í þetta komið og hvernig það hefur verið fært.

Forseti (ÞÞ) : Hv. frsm. er búinn með sinn ræðutíma og hv. þm. Barð. sömuleiðis, og vil ég því biðja menn að vera stuttorða.



Ég skal verða við tilmælum hæstv. forseta að lengja ekki mjög þessar umr. Ég get ekki fallizt á það sjónarmið, sem hv. frsm. hefur rakið hér í þessu máli, og vil ég benda á í sambandi við það, að ég tel mjög eðlilegt, að vatnsveitan öll verði reiknuð hreppnum, eins og hún hefur kostað, en hreppurinn leggi síðan vatnsskatt á þær opinberu byggingar, sem notuðu veituna, og sama er að segja um rafveituna. Um vegagerðina er öðru máli að gegna. Það gæti orðið samkomulagsatriði, hvernig sá kostnaður kæmi niður. Ég held, að það sé miklu heppilegra vegna fordæmis, að mín till. verði samþ., og vænti ég því, að d. fallist á hana, eins og hún liggur fyrir.



Herra forseti. Ég verð að segja það, að ég varð dálítið undrandi yfir frv. því, sem hér liggur fyrir, og vildi ég segja um það nokkur orð. Í frv. er lagt til, að l. frá 1935, um vinnumiðlun, verði breytt á þá leið, að hlutaðeigandi bæjarstjórn skuli kjósa 3 menn af 5 í stjórn vinnumiðlunarskrifstofunnar, en atvmrh. skuli engan mann tilnefna, og er ríkisstj. með því ákvæði alveg svipt þeirri aðstöðu að geta haft nokkur áhrif á skrifstofurnar úti um land. Einn nm. er svo samkv. frv. tilnefndur af verkalýðsfélagi eða fulltrúaráði verkalýðsfélaga innan Alþýðusambands Íslands, og einn skal tilnefndur af félagi atvinnurekenda á staðnum. Nú er svo ráð fyrir gert, að bæjarsjóður beri kostnaðinn við skrifstofuhaldið að 2/3 hlutum, en ríkissjóður greiði 1/3 hluta. Það virðist því ekki vera nema eðlilegt og sjálfsagt, að ríkisstj. eigi einn mann í stjórninni. Með frv. þessu, ef að l. verður, er bæjarstjórnarmeirihlutum fengið einstakt tækifæri til þess að ráða, hvaða menn séu í stjórn skrifstofunnar í hverjum bæ, og hygg ég, að frv. þetta sé fram borið sérstaklega með einn kaupstað í landinu fyrir augum, og á þeim stað á hvorki verklýðsfélagið né félag atvinnurekenda víst að fá tilnefnda þessa tvo menn, sem gert er ráð fyrir í frv. Tilgangurinn með frv. er því aðeins sá, að fá þessu breytt á þessum eina stað til valdaaukningar einum bæjarstjórnarmeirihluta á landinu, og ég gæti ímyndað mér, að þeir, sem nú kynnu að vera samþykkir þessu frv., snerust seinna á móti því. Ég sé enga ástæðu til þess að gera breyt. á þeim l., sem gilda nú um þetta efni, vegna augnabliksástands í einum bæ, og ég get ekki séð, að lagasetning sem þessi eigi við nokkur skynsamleg rök að styðjast, og vænti þess eindregið, að hv, þm. felli þetta frv.