Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Samgn. hefur haft til athugunar á nokkrum fundum frv. til l. um breyt. á vegalögum sem hér er til umr. Á fundi n. komu þeir Snæbjörn Jónasson vegamálastjóri og Jón Rögnvaldsson yfirverkfræðingur hjá Vegagerð ríkisins. N. er sammála um að mæla með samþykkt frv. með þeim breyt. sem felast í till. hennar á þskj. 136. Við 1. umr. málsins hér í d. ræddi hæstv. samgrh. ítarlega efni frv. og tel ég ekki ástæðu til að fara að ræða mikið um það í heild, en ég vil gera grein fyrir því hvað felst í brtt. nefndarinnar. Í 1. lið till. er gert ráð fyrir því að aftan við 2. gr. frv. komi ákvæði um það, að við skiptingu fjárveitinga til væntanlegra þjóðbrauta á milli kjördæma skuli hafa hlíðsjón af ástandi vega, notkun og lengd í hverju kjördæmi. Sú venja hefur skapast við meðferð vegáætlunar á Alþ. að fjvn. hefur gert till. um skiptingu fjár milli hraðbrauta annars vegar og þjóðþrauta og landsbrauta hins vegar og síðan ákveðið einhverja hlutfallsskiptingu á þjóðbrauta- og landsbrautafé milli kjördæma án þess að bak við þá ákvörðun hafi legið nákvæm athugun. Þegar núverandi hraðbrautir og þjóðbrautir hafa verið gerðar að stofnbrautum, en fjvn. mun gera till. um fjárveitingar til þeirra, verður svo breytileg milli kjördæma notkun, ástand og lengd annarra vega, sem verða í hinum nýja þjóðbrautaflokki, að einhver hlutfallsskipting á fjárveitingu til þeirra er fráleit nema einhver regla liggi þar á bak við. Það er auðvitað álitamál hvað þungt hvert einstakt þessara þriggja atriða: notkun, lengd og ástand, eigi að vega í slíkri skiptingu. En þegar búið er að ákveða það, þá ætti útreikningurinn ekki að þurfa að verða deilumál. Er þetta svipuð regla og notuð hefur verið við skiptingu sýsluvegafjár og hefur gefist vel. Í 2. lið till. er lagt til að breyta 26. gr. vegalaganna þannig að í kauntúnum, sem eru hreppsfélög út af fyrir sig, skuli 3/4 hlutar sýsluvegasjóðsgjalda renna í sveitarsjóð til vegagerðar, í stað þess að þarna hefur verið um að ræða helming áður. Er þetta gert til þess að auka ekki enn á mismun þeirra þéttbýlisstaða sem annars vegar eru enn þá innan sýslufélaga og hins vegar þeirra sem ern orðnir að kaunstöðum. Þetta veldur að vísu nokkurri lækkun á tekjum sýsluvegasjóðs, þar sem samkvæmt reglum frv. er re9knað með að heildarframlag sveitarfélaga verði að lágmarki 123 millj., en að hámarki 143 millj. En eftir þessa breytingu yrði lágmarksupphæðin 102 millj., en hámark 132, reiknað á sama hátt. Á móti kemur svo framlag ríkissjóðs sem nemur 2 sinnum þessum upphæðum. Þrátt fyrir þessa lækkun taldi samgn. óhjákvæmilegt að leggja til að þessi breyt. verði gerð. Þriðja atriði brtt. n. er að aftan við 37. gr. laganna bætist það, að skylt skuli að leita samráðs við vegamálastjóra áður en framkvæmdir eru hafnar við lagningu einkavega utan landareigna lögbýlis. Þó að þarna sé rætt um einkavegi sem viðkomandi aðilar kosta yfirleitt í upphafi, þá vill gjarnan fara svo að það er sótt eftir styrk til þessara vegaframkvæmda og úr fjallvegasjóði eða á einhvern annan hátt, þannig að kostnaður lendir á ríkinu að einhverju leyti. Það er því mjög mikilvægt út frá þessu sjónarmiði og reyndar skipulagssjónarmiði líka og landverndar að slík vegalagning, þó í upphafi séu aðeins ruddar brautir, sé sem skipulegast gerð, og þess vegna er nauðsynlegt að þetta sé gert í samráði við Vegagerðina. Þetta eru þau atriði sem n. leggur til að breytt verði í frv., og sé ég ekki ástæðu til að fara um það fleiri orðum.



Herra forseti. Ég gat þess við 1. umr. að borist hefði ósk til þm. Reykn. um að koma því ákvæði inn í vegalög að settir yrðu fastir gjalddagar á greiðslu þéttbýlisvegafjár. Það hefur til þessa að sögn sveitarstjórnarmanna skort nokkuð á að greiðslur væru inntar af hendi í þessu efni af hálfu Vegagerðarinnar og sveitarfélögin átt inni stórfé á þeirra mælikvarða hjá Vegasjóði af þessum sökum. Á s.l. ári, rétt í þinglokin, kom vegamálastjóri þáv. á fund þm. Reykn., raunar til að ræða annað atriði. Þá var á þetta minnst og kom greinilega fram þar að á þessu væri ekki nógu góð regla. Taldi Vegagerðin sig þá oft ekki fá fullnaðaruppgjör að sínu leyti, annars vegar við ríkissjóð og hins vegar að það skorti á að skilað væri inn skýrslum eða grg. um framkvæmdir af hálfu sveitarfélaganna. Ég hef hins vegar kynnt mér það að þau sveitarfélög, sem hafa skilað inn slíkum grg., hafa þrátt fyrir það ekki fengið sínar greiðslur inntar af hendi. Ég sé að hv. samgn. hefur ekki tekið neitt tillit til þessa og hv. frsm. gat þessa ekki í framsöguræðu sinni neitt frekar. Ég vil því, herra forseti, áskilja mér allan rétt til að kanna þetta mál betur og með tilliti til þess, að ef ástæða verður talin af minni hálfu, að leggja fram brtt. þar að lútandi við 3. umr. málsins.



Herra forseti. Það var aðeins ein athugasemd sem ég vildi koma hér á framfæri, sem ég gleymdi hér við 1. umr. Það er út af athugasemd við 2. gr. frv. sem er á bls. 7 í frv., þar sem segir, með leyfi forseta: „Að lokum skal tekið sérstaklega fram, að n. hefur með ofangreindri till. sinni um breyt. á 12. gr. gengið út frá því að við meðferð vegáætlunar á Alþ. fjalli fjvn. Alþingis í heild um skiptingu fjárveitinga til einstakra stofnbrauta og að ekki verði um þann vegflokk beitt hundraðshlutaskiptingu þeirri milli kjördæma, sem gilt hefur um þjóðbrautir og landsbrautir um nokkurt árabil.“ Ég vil aðeins taka það fram í sambandi við það nefndarstarf sem ég tók þátt í varðandi þetta mál, að við töldum eðlilegt að fjvn., eins og hún á raunar að gera, tæki þetta í heild til athugunar eftir að búið væri að færa þjóðbrautirnar inn í stofnbrautirnar, og okkur datt vitanlega aldrei í hug, ekki einu sinni okkur sem höfum verið hvað frekastir í sambandi við það ranglæti sem okkur hefur verið sýnt í sambandi við hraðbrautirnar, - okkur datt auðvitað aldrei í hug að stofnbrautirnar færu nokkurn tíma inn í þá skiptingu sem nú gildir um þjóðbrautir og landsbrautir. En engu að siður kom það skýrt fram hjá okkur í þessari n., og ég vil taka það fram hér, að það ætti að taka mikið tillit til þess af fjvn. hvernig þessi skipting hefði verið milli kjördæma hvað þann hluta af stofnbrautunum snerti, sem áður hefði verið í þjóðbrautaflokknum og hefur nú verið færður alfarið í stofnbrautaflokkinn. Leit út fyrir á tímabili í n. að þetta yrði nokkurt deilumál í n., hvort við ættum að leggja eitthvað til um þetta eða ekki, gefa einhverja forskrift í þessu efni. Niðurstaðan varð sú, að við létum þetta liggja á milli hluta og eiga sig. En ég hlýt auðvitað að treysta því að þetta verði alís ekki til þess að hlutfall hinna einstöku kjördæma, sem verst eru settir í vegamálum, versni við þetta. Þvert á móti hef ég, eins og ég tók fram við 1. umr., vonast til þess að þarna gæti orðið um einhverja bót að ræða þegar við tækjum bæði hraðbrautirnar og þjóðbrautirnar inn í einu og reyndum að skipta því fé, sem í þann flokk færi, sameiginlega. Þetta vildi ég að kæmi fram vegna þess að þetta var töluvert rætt í n., hvaða forskrift ætti hér að hafa, og þessi málamiðlun var að lokum samþ. af okkur öllum nm. Svo verðum við auðvitað að treysta á það að fjvn. skipti þessu fé sem allra réttlátlegast og svo Alþ. á hverjum tíma.



Herra forseti. Það er rétt hjá hv. 10. landsk. þm. að mér láðist að geta um þessa till. um ákvæði um endurgreiðslur á þéttbýlisvegafénu, en við ræddum það í n. og bárum þetta atriði undir vegamálastjóra og starfsmenn Vegagerðarinnar. Þeir skýrðu okkur frá því að þetta væri greitt samkv. reikningum eftir á og það hefur stundum viljað verða dráttur á því að þessir reikningar bærust. Það er vafalaust misjafnt hve sveitarfélög skila þeim fljótt, en þar sem þetta greiðist eftir á eftir reikningum, en ekki fyrirfram sem hlutfall af heildarfjárveitingunni, þá treystum við okkur ekki til þess að fara að setja inn í vegalögin einhver ákvæði um ákveðna gjalddaga. En ef það kæmi einhver ákveðin till. um það, þá mundi vafalaust vera hægt að athuga það.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að taka undir málflutning hv. 10. landsk. þm. þar sem hann benti réttilega á þau vandamál sem sveitarfélög hafa átt í við Vegagerð ríkisins þegar til innheimtu eða greiðslu úr Vegasjóði til sveitarfélaganna kemur. Hjá Reykjavíkurborg var útlitið þannig að ekki leit út fyrir að Reykjavíkurborg fengi nokkurn skapaðan hlut af þeim 90 millj. kr. sem hún átti kröfu til að fá á þessu ári, en með aðstoð og sérstökum bréfaskriftum fjmrh. sjálfs greiddi Vegagerðin loksins helming af því sem henni bar að greiða til Reykjavíkurborgar á þessu ári, en 45 millj. af þessum 90 millj. koma ekki til greiðslu fyrr en næsta ár. Ég tel að það sé ekki erfiðara að breyta í mánaðargreiðslur greiðslum úr Vegasjóði heldur en þegar breytt var í mánaðargreiðslur til sveitarfélaga úr Jöfnunarsjóði, það eru hliðstæðir sjóðir hvað það snertir. Ég legg mikla áherslu á að þarna verði settar ákveðnar reglur þannig að greiðslur úr Vegasjóði komi til sveitarfélaga mánaðarlega. Það á ekki að vera erfiðara fyrir ríkið eða sjóði þess að standa í skilum heldur en einstaklingana.