Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá Birgittu Jónsdóttur, 9. þm. Reykv. s., um að hún sé erlendis í opinberum erindagerðum. Einnig hefur borist bréf frá þingflokksformanni Sjálfstæðisflokksins, Ragnheiði E. Árnadóttur um að Ásbjörn Óttarsson, 1. þm. Norðvest., geti ekki sótt þingfundi á næstunni af persónulegum ástæðum. Í dag taka sæti á Alþingi varamenn þeirra, Baldvin Jónsson og Eyrún Ingibjörg Sigþórsdóttir. Þau hafa bæði tekið sæti á Alþingi á kjörtímabilinu og eru boðin velkomin til starfa á ný.

Til svara eru fjármálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, efnahags- og viðskiptaráðherra og umhverfisráðherra.

Frú forseti. Í síðustu viku fékkst niðurstaða í ágreining ríkisins og Landsbankans vegna SpKef um virði eigna sem Landsbankinn tók þar yfir. Niðurstaðan er sú að ríkið þarf að leggja með SpKef um 19 milljarða og hefur okkur verið tjáð það síðustu daga að það verði fjármagnað með skuldabréfi þannig að heildarkostnaður ríkisins verði á endanum um 25 milljarðar. Á fyrri stigum þessa máls þegar það fyrst kom inn á borð ríkisstjórnarinnar sagði þáverandi efnahags- og viðskiptaráðherra, Gylfi Magnússon, að ríkið teldi mögulegt að leysa þann vanda sem upp væri kominn án kostnaðar fyrir ríkið. Síðan leið um það bil eitt ár og í ljós kom að eignir SpKef voru annaðhvort að rýrna eða höfðu verið stórkostlega ofmetnar og okkur var tjáð að skynsamlegt væri að leggja SpKef inn í Landsbankann til að takmarka tjón ríkisins. Tjón ríkisins var þá metið á 11,2 milljarða, ef ég man rétt. Nú er þessi tala sem sagt orðin 25 milljarðar. Það sem átti í upphafi ekki að verða neitt er orðið að 25 milljörðum. Það er þess vegna afskaplega einkennilegt þegar spurningar eru bornar upp og spurt: Hvað varð um eignirnar? Ofmátu menn eignasafnið svona rosalega? Voru það hugsanlega mistök að stofna nýjan sparisjóð. Voru menn með óraunhæfar væntingar um að hægt væri að halda áfram að reka sparisjóð á þessu svæði? Var það óskynsamleg ráðstöfun að láta þann sparisjóð starfa á undanþágu í einhvern tíma? Varð eignabruni yfir þetta tímabil? Þetta eru spurningar sem eðlilegt er að spurt sé og það er ótrúlegt 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu málefni. Jú, það er rétt að niðurstaðan er komin og ljóst er að við þurfum að greiða rúma 19 milljarða sem vantar upp á að við getum staðið við þau fyrirheit og þær yfirlýsingar sem stjórnvöld hafa gefið um að innstæður landsmanna væru tryggðar. Innstæður Suðurnesjamanna og viðskiptavina Sparisjóðsins í Keflavík eru tryggðar eins og innstæður viðskiptavina annarra banka. Því miður var það svo að eignasafnið reyndist ákaflega slæmt. Í fyrstu héldu menn að eignasafnið væri í betra ásigkomulagi en annað kom í ljós. Það var í mjög slæmu ásigkomulagi og því betur sem það var skoðað þeim mun betur kom staðan í ljós. Niðurstaðan er þessi og þetta er sem sagt sá kostnaður sem ríkið þarf að bera til að geta staðið við yfirlýsingar um að allar innstæður landsmanna séu tryggðar. Við eigum von á skýrslu sem rannsakar fall sparisjóðanna. Hún kemur í haust og þá hef ég trú á því að skoðað verði hvernig á því stóð að þetta flaggskip Suðurnesjamanna, þessi 100 ára stofnun fór svo illa sem raun ber vitni.

Frú forseti. Með fullri virðingu, það er eins og ráðherrar í ríkisstjórninni skilji ekki um hvað vandinn snýst. Gleymum því ekki að tekin var ákvörðun um að stofna sparisjóð SpKef. Er verið að segja að stofnaður hafi verið nýr sparisjóður þannig að það vantaði 19 milljarða upp á að eignir stæðu undir skuldum? Er verið að segja það núna 2012? Voru gerð svona hrapalleg mistök í upphafi þegar tekin var ákvörðun um að halda rekstrinum áfram eða rýrnuðu eignirnar? Hvenær byrjuðu þær að rýrna? Var það kannski sú ákvörðun að stofna sparisjóðinn sem voru mestu mistökin? Hver mat eignirnar? Hver tók ákvarðanir? Á grundvelli hvaða upplýsinga voru ákvarðanir teknar, fyrst um að stofna sparisjóðinn, síðan um að leggja hann inn í Landsbankann? Hvernig stóð á því að Landsbankinn sá strax að eignirnar höfðu verið stórkostlega ofmetnar? Það eru spurningar 

Virðulegi forseti. Það er Fjármálaeftirlitið sem veitir fyrirtækjum starfsleyfi og það er einnig Fjármálaeftirlitið sem tekur það starfsleyfi af þeim. Það er stór ákvörðun að taka niður einkafyrirtæki og það er auðvitað ekki gert nema að vel athuguðu máli. Eins og menn hér inni þekkja skoðaði Fjármálaeftirlitið starfsemi bankans ákaflega vel og að lokum var ákveðið að gera það sem gert var og það á örugglega eftir að fara betur yfir þessa sögu hér. Aðalatriðið er þetta: Síðustu starfsár Sparisjóðsins í Keflavík voru teknar ákvarðanir, þar voru útlán ótryggð og þar tóku stjórnendur að því er virðist ákvörðun 

Virðulegur forseti. Hæstv. fjármálaráðherra sagði í svari sínu áðan að það væri stór ákvörðun að taka niður einkafyrirtæki en hafa ber í huga að stofnað var nýtt fyrirtæki. Það var gert á grundvelli laga nr. 125/2008. Telur hæstv. ráðherra að honum hafi á sínum tíma verið stætt á því að nýta sér þau lög til að halda málinu utan við umræðu hér í þinginu í ljósi þess að í lögunum kemur fram að þau skuli endurskoða fyrir árslok 2009? Telur hæstv. núverandi fjármálaráðherra að sér hafi verið stætt á því að nýta þessi lög nú því að endurskoðun hefur ekki farið fram þrátt fyrir að lögð hafi verið fram tillaga um það í þinginu? Í öðru lagi spyr ég hæstv. fjármálaráðherra: Hversu mikið tap var ríkisins af þeim inngripum fjármálaráðherra sem gerð hafa verið á grundvelli þessara laga frá upphafi árs 2010? Þar vísa ég til ýmissa fjármálastofnana í ljósi þeirra upplýsinga sem við höfum nú um tap ríkisins af inngripinu í SpKef. Hversu mikið má gera ráð fyrir að tap ríkisins verði í heild af inngripum fjármálaráðherra á grundvelli laga nr. 125/2008?

Virðulegi forseti. Hvað hefur hv. þingmaður fyrir sér í þeim fullyrðingum sem hann setur fram úr ræðustól Alþingis? Hvað hefur hann fyrir sér í því að fullyrða að tapið sé vegna inngrips fjármálaráðherra? Af hverju stöndum við í þessum sporum? Af hverju erum við að glíma við þennan mikla vanda? Það er vegna þess sem gerðist á árunum fyrir hrun. Tapið er vegna aðgerða sem áttu sér stað á árunum fyrir hrun, af ákvörðunum þeirra stjórnmálamanna og eigenda fjármálafyrirtækja sem þá stýrðu hér. Það er fjarstæða að halda því fram að það tap sem við glímum við núna og sá reikningur sem við erum núna að fá í hendurnar og þjóðin þarf að greiða til að standa við yfirlýsingar stjórnvalda um að innstæður allra landsmanna séu tryggðar, sé vegna inngrips fjármálaráðherra. Hæstv. forseti. Fyrir þessu þarf hv. þingmaður að færa frekari rök og reiða fram gögn hvað þetta varðar.

Virðulegur forseti. Hér er komið áhugavert fordæmi frá hæstv. fjármálaráðherra þess efnis að allt tapið sem orðið hafi af falli bankakerfisins, hruninu svokallaða, sé vegna stjórnenda bankanna en hafi ekkert með viðbrögð stjórnmálamanna eða það hvernig þeir hafa haldið á málum að gera. Ég ítreka samt spurninguna til hæstv. fjármálaráðherra: Hvert verður tapið af þeim fyrirtækjum sem gripið hefur verið inn í af hálfu ríkisins frá upphafi árs 2010 í krafti laga nr. 125/2008? Ég er ekki að spyrja um ástæðurnar fyrir því að hæstv. ráðherra telur að ríkið hafi þurft að grípa í, ég spyr: Hvert verður tapið af þeim aðgerðum sem ríkið beitti þar í krafti laga nr. 125/2008? Ég ítreka líka spurninguna um hvort hæstv. ráðherra telji sér stætt á því að beita þessum lögum í ljósi þess að í þeim segir að þau skuli endurskoðuð 

Virðulegur forseti. Þessum spurningu hv. þingmanns get ég ekki svarað hér og mun ekki svara hér. Þær eru settar fram af þvílíkri ósvífni, leyfi ég mér að segja.

Þú veist ekki svarið.

Síðan heldur hv. þingmaður því fram að þetta sé tap vegna aðgerða stjórnvalda eftir hrun og sé stærsta vandamálið sem við þurfum að glíma við hér, heyrðist mér ef ég hef hlustað nægilega vel á hv. fyrirspyrjanda.

Icesave.

En hv. þingmaður hlustaði hins vegar ekki nægilega vel á það sem sú sem hér stendur sagði áðan. Og fyrst hann minnist á Icesave má velta því fyrir sér hvort þetta sé ekki einmitt okkar innlenda Icesave sem við erum að glíma við hér.

Virðulegi forseti. Við ræðum mál sem við höfum oft tekið upp í sérstökum umræðum, oft tekið upp í hv. viðskiptanefnd og ekki að ástæðulausu. En ef ég skil hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra rétt þá ber hann ekki ábyrgð á neinu sem þar hefur komið fram. Eftir að þessi ríkisstjórn tekur við fóru menn í það að endurreisa þessar fjármálastofnanir eins og aðrar. Ég vildi því spyrja hæstv. ráðherra hver beri til dæmis ábyrgð á lánveitingum til VBS Fjárfestingarbanka og Saga Capital. Hver ber ábyrgð á því að Bankasýsla ríkisins - sem hæstv. ríkisstjórn setti upp til að halda utan um eignarhlut ríkisins og kostaði skattgreiðendur hundruð milljóna króna - fór ekki með eignarhlut í tveim fjármálafyrirtækjum, þ.e. SpKef og Byr? Hver ber ábyrgð á SpKef, sem fór á hausinn nokkrum mánuðum eftir stofnun, og Byr? Hver ber ábyrgð á því að hugsanlega skeikar 14 eða 25 milljörðum, miðað við það mat sem hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og aðrir ráðherrar lögðu upp með, ef ekki ráðherrar í viðkomandi ríkisstjórn? Hæstv. fjármálaráðherra vísaði til þess að þetta snerist allt um innstæðutryggingarnar. En hver ber ábyrgð á því að innstæðurnar hafa aukist verulega í þessum stofnunum frá því að ríkisstjórnin og hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra og núverandi hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hélt utan um þá eignarhluti? Ég vil vekja athygli á því að þessar stofnanir uppfylltu ekki lögbundin eiginfjárhlutföll en söfnuðu samt innlánum og stofnuðu ný útibú, annað þeirra í það minnsta. Og hver ber ábyrgð á því, virðulegur forseti?

Frú forseti. Það er alveg skýrt hver ber ábyrgð í hvaða tilvikum og hv. þingmaður veit það mætavel. Stjórnendur fjármálastofnana bera ábyrgð á þeim þangað til þeir hafa verið sviptir forræði yfir þeim eða þeir hafa sagt sig frá því með því að tilkynna félögin til gjaldþrotaskipta Fjármálaeftirlitið fer með eftirlit með einstökum fjármálastofnunum, veitir þeim starfsleyfi, eftir atvikum undanþágur eða tekur af þeim starfsleyfi ef þau uppfylla ekki lengur kröfur. Hlutverk fjármálaráðuneytisins í þessu hefur á grunni neyðarlaganna allt frá byrjun verið það að vera viðtökuaðilinn ef undirbúa þyrfti stofnun nýrrar fjármálastofnunar til að taka við innstæðunum þannig að hægt væri að efna yfirlýsingu sem fyrri ríkisstjórn og núverandi ríkisstjórn hafa gefið út um það að allar innstæður landsmanna í bönkum og sparisjóðum yrðu tryggðar í gegnum þetta fjármálaáfall. Neyðarlögin eru lagagrunnurinn og strax í fjárlögum fyrir 2009 fær ríkið heimildir til að annars vegar leggja allt að 385 millj. kr. fram í hlutafé í nýja banka og allt að 14 milljarða í sparisjóði. Þetta ætti hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni að vera mjög vel kunnugt vegna þess að hann var settur fjármálaráðherra þegar kom að því að undirbúa þessar ákvarðanir af því að þáverandi fjármálaráðherra, Árni M. Mathiesen, sagði sig frá málinu vegna stofnfjáreignar sinnar í Byr. Guðlaugur Þór Þórðarson var einmitt starfandi fjármálaráðherra í þessu máli þegar það fór af stað á grundvelli neyðarlaganna og heimilda í fjárlögum. Í fréttum sjónvarpsins 21. des. 2008 er því slegið upp að ríkisstjórnin sé að afla sér heimilda til að styrkja banka og sparisjóði um 400 milljarða kr. Niðurstaðan er langt innan við 200 milljarðar, þannig tókst til að lágmarka þennan kostnað. Það er ekki hátt risið á því hjá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni, né þess vegna formanni Sjálfstæðisflokksins eða formanni Framsóknarflokksins, 

Forseti minnir hv. þingmenn á að virða ræðutíma.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að minna á minn hlut í þessu máli og hvet menn til að skoða hvað ég gerði sem hæstv. fjármálaráðherra í málefnum sparisjóðanna. Ef menn hefðu haldið áfram á þeirri braut þá værum við ekki í þeirri stöðu sem við erum í núna. Það er ótrúlegt að hæstv. fjármálaráðherra gengst ekki við því að bera ábyrgð á lánveitingum til VBS og Saga Capital og hæstv. fjármálaráðherra gengst heldur ekki við, þó að það sé á heimasíðu fjármálaráðuneytisins, samningum sem hann gerði við kröfuhafa Byrs. Hann gengst ekki við því. Þetta er allt einhverjum öðrum að kenna, væntanlega stjórnendum fjármálafyrirtækjanna eða einhverri annarri ríkisstjórn. Hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra tók Byr og SpKef og hélt þeim eignarhlutum hjá sér þrátt fyrir að lög um Bankasýsluna segðu að það ætti að vera í Bankasýslunni. Allir hæstv. ráðherrar sem um þetta hafa talað hafa sagt að nauðsynlegt hafi verið og mikilvægt að hafa Bankasýsluna vegna þess að þar 

Forseti vill enn minna á ræðutímann. Hann er ein mínúta í síðari umferð.

Frú forseti. Allt sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sagði um það að ég væri að hlaupast undan ábyrgð var bull. Ég sagði ekkert af því sem hv. þingmaður gerði mér upp. Varðandi hlut Bankasýslunnar í þessu þá var fullt samkomulag milli fjármálaráðuneytisins og Bankasýslunnar, hefur verið allan tímann og það er hægt að fá skjalfest, um að þessu yrði hagað með sama hætti og meðan samið var um endurfjármögnun stóru bankanna, að fjármálaráðuneytið yrði að leiða samninga þar um fyrir  Frú forseti. 

Forseti biður menn um að tímamörkin séu virt og biður hv. þingmenn um að gefa ræðumönnum hljóð til að flytja mál sitt í ræðustól Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég held að ráðherrar þurfi að sofa lengur á morgnana, menn koma mjög úrillir til starfa. Mig langar að beina spurningum til hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra um það málefni sem rætt hefur verið í morgun varðandi SpKef. Engum dylst að að sjálfsögðu bera þeir er stjórna fjármálafyrirtækjum í aðdraganda hrunsins mikla ábyrgð. En ekki liggur síður ábyrgð hjá þeim sem voru við stjórnvölinn í framhaldinu þegar endurreisa átti fjármálakerfið og koma því aftur af stað. Við höfum margsinnis rætt ýmis mistök sem stjórnarandstaðan í það minnsta telur að gerð hafi verið við endurreisn fjármálakerfisins. Ég vil skora á ráðherra og stjórnarflokkana að hlaupast ekki undan því að kannast við það að bera einhverja ábyrgð á því ef eitthvað hefur farið úrskeiðis við endurreisn fjármálakerfisins. Mér finnst margt benda til þess, frú forseti, að mistök hafi verið gerð varðandi SpKef. Þá veltir maður því fyrir sér hvort átt hefði að fara aðrar leiðir sem var, að því er mig minnir, bent á. Menn spyrja sig hvers vegna ekki hafi verið brugðist við á þann veg, hvers vegna ríkisstjórnin, núverandi efnahags- og viðskiptaráðherra, kaus að setja peninga inn í þessi fjármálafyrirtæki, fjármuni sem eru glataðir í dag, þ.e. í Saga Capital, VBS og núna SpKef. Hvað átti þetta að þýða? Ég spyr því hæstv. ráðherra: Hefði ekki verið ódýrara að gera sjóðinn upp og hreinlega að tryggja fólki þá þær innstæður sem það átti í þessum sjóði? Hvernig hefði það farið? Mig langar líka að spyrja ráðherrann hvort eignastofn bankans hafi verið svo stórlega vanmetinn að þessi staða sé komin upp þess vegna. Við hljótum þá að spyrja: Hver ber ábyrgð á því að vanmatið var svona herfilegt ef það er staðan? Úr því að við erum að ræða ábyrgð og ekki ábyrgð, þá langar mig að spyrja ráðherrann beint út: Hvaða mistök voru gerð af hálfu stjórnvalda vegna SpKef?

Frú forseti. Það er alveg málefnalegt að spyrja eins og hv. þm. Bjarni Benediktsson gerði: Hefði verið hægt með öðrum aðferðum á þessum millibilstíma að halda betur utan um eignasafnið, hefði verið hægt að koma í veg fyrir að það rýrnaði hafi það verið að rýrna á þessum tíma eða var það svona ónýtt í grunninn og hefði það litlu breytt? Það er málefnaleg spurning. En það er ómálefnalegt að reyna að færa ábyrgðina af rekstri þessara fyrirtækja, á meðan þau voru sjálfstæð og Fjármálaeftirlitið veitti þeim starfsleyfi eða undanþágur til að starfa, yfir á einhverja aðra en þá sem þá ábyrgð eiga að bera. Það voru engir góðir kostir í stöðunni og það má spyrja sig endalausra spurninga um það, hvernig hefði verið hægt að lágmarka tjónið allt frá því langt fyrir hrun? Hefði ekki verið hægt að draga mikið úr skaða Íslands ef menn hefðu árið 2006 tekið þær aðvaranir sem þá komu upp alvarlega og gert eitthvað? En eitt er ljóst og það er að það eru fáir kostir góðir og engir reyndar í stöðunni þegar svo er komið sem raun ber vitni frá og með bankahruninu í október 2008. Það eru eingöngu spurning um hvað eru illskástu leiðirnar og þær hafa menn reynt að velja í hverju tilviki. Ríkið setti enga nýja fjármuni inn í Saga Capital og VBS og Askar svo því sé nú enn einu sinni til haga haldið heldur reyndi ríkið að gefa þessum stofnunum tækifæri til að vinna úr sínum málum með því að breyta þegar áföllnum kröfum í lán. Það breytti engu um stöðu ríkisins gagnvart þessum stofnunum og enginn hefur sýnt fram á að ríkið hefði komið betur út úr því - og sennilega hefði það komið verr út úr því ef þessi aðgerð hefði ekki verið gerð. Samt er klifað á því að þarna hafi menn sett inn nýja fjármuni þegar hið rétta er, skjalfest, opinbert og sannreynt, að svo var ekki. Þetta er lýsandi, frú forseti, fyrir það í hvaða leiðangri menn almennt eru að reyna að 

Forseti minnir enn á tímamörkin.

Virðulegi forseti. Ég er ekki alveg klár á því hvort hæstv. ráðherra var að svara mér eða hv. þm. Bjarna Benediktssyni en ég kýs þann kostinn að hann hafi verið að svara Bjarna Benediktssyni því að ekki svaraði hann spurningum mínum. Mig langar að spyrja ráðherrann að því hvort ekki hefði verið hægt að fara aðra leið, t.d. að gera sjóðinn upp og tryggja þessar innstæður. Hæstv. ráðherra talar eins og engin önnur leið hafi verið fær og ekki hafi verið hægt að tryggja innstæður fólks með öðrum hætti. Við erum alveg sammála um að það bar að tryggja þessar innstæður fyrst sú yfirlýsing var í gildi sem þá var gefin. En hvernig? Það hefur komið fram að eigið fé þessa sjóðs var jákvætt um 5,4 milljarða 31. mars 2009. Við hljótum því að spyrja enn og aftur: Var eignasafnið stórlega ofmetið? Hefði ekki verið mögulegt að fara aðra leið með því að tryggja þá hagsmuni sem þarna voru? Hvaða mistök voru gerð af hálfu stjórnvalda vegna SpKef?

Frú forseti. Það var margframkvæmt mat á þessu eignasafni, sparisjóðurinn stóð fyrir því sjálfur, Fjármálaeftirlitið hlutaðist til um það að fengnir væru óháðir utanaðkomandi aðilar til að reyna að meta þetta eignasafn. En við höfum eitthvað kynnst því í umræðum hér á Alþingi undanfarin þrjú ár að það er hægara sagt en gert að meta nákvæmlega eignasöfn á óvissutíma af þessu tagi eins og reyndar sést t.d. á muninum sem var á milli mats í höndum ríkisins og mats Landsbankans - Landsbankinn taldi sig þurfa 30 milljarða, niðurstaðan varð 19 en ríkið var með mat í höndunum upp á 11. Það sýnir ósköp einfaldlega óvissuna sem í þessu er. Það var margreynt að meta þetta safn og því miður var það þannig að yfirleitt sýndi hvert nýtt mat verri stöðu en það sem á undan var komið. Í grunninn var það útlánastarfsemin, skortur á tryggingum, gríðarleg áhætta sem greinilega var tekin þarna í rekstri sparisjóðsins og ógætileg stjórnun sem er vandinn. Auðvitað má velta ýmsu fyrir sér eftir á. Hefði verið ódýrara að taka stofnunina niður fyrr í stað þess að gefa henni færi á því að reyna að leysa sín mál eins og heimamenn að sjálfsögðu vildu og báðu um og sóttu um - fresti til að fá tíma til að uppfylla eiginfjárkröfur o.s.frv. Það er auðvelt að reyna að vera vitur eftir á í þessum efnum en það á náttúrlega við um þetta mál allt saman, allt bankahrunið á Íslandi, það er geysilega auðvelt að vera vitur eftir á og sumir eru alveg snillingar í því.

Frú forseti. Ég ætla ekki að vera vitur eftir á heldur fyrir fram. Mig langar til að spyrja hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um eftirfarandi vandamál. Á laugardaginn tókst að bjarga stöðu Spánar. Þetta er ein björgunaraðgerðin af mörgum frá því síðastliðið sumar og margir hafa þá trú að þessi lausn sé ekki til langframa, það þurfi að gera meira. Það er talað um að um 70% af útflutningi okkar fari til ríkja Evrópusambandsins. Við flytjum út fisk og ál til þessara landa og fáum ferðamenn frá þeim. Það er viðbúið að hágæðavara eins og fiskur og nokkuð dýr ferðaþjónusta muni líða fyrir það ef atvinnuleysi og mikil kaupmáttarminnkun verður í þessum löndum. Fyrsta spurning mín til hæstv. ráðherra er þessi: Er ríkisstjórnin með áætlun um hvernig búa megi umhverfi heimila og fyrirtækja þannig að þau ráði við afleiðingarnar af því ef verður mikill samdráttur í útflutningi sjávarafurða og áls og mikill samdráttur í ferðaþjónustu? Síðan er önnur spurning sem beint er til sjávarútvegsráðherra: Lagður er til 40 kr. veiðiskattur eða um það bil á næsta ári í stað 9 kr. núna, sem sagt rúmlega fjórföldun. Því munu fylgja mörg gjaldþrot. Er það gæfulegt þegar uppi er þessi staða í Evrópusambandinu? Taka efnahagsáætlanir hæstv. ríkisstjórnar mið af slíkum breytingum sem kunna að verða á útflutningi okkar til Evrópusambandsins? Hér er hugsað fram í tímann.

Frú forseti. Það eru að sjálfsögðu veruleg tíðindi þegar Spánn hefur séð sig knúinn til að leita eftir aðstoð úr sameiginlegum evrópskum sjóðum til að bjarga bankakerfi sínu og verja efnahagslíf sitt. Ég held að augljóst sé að við vonum að það takist því við mundum að sjálfsögðu verða þolendur þess eins og aðrir ef allt færi á hliðina í þessu fjórða stærsta hagkerfi Evrópusambandsins og þar sem mikilvægir útflutningsmarkaðir okkar liggja, ekki síst fyrir verðmætan saltfisk. Það er lán í óláni að spænska ríkið var ekki mjög skuldugt áður en þessi ósköp dundu yfir og hefur þar af leiðandi eitthvert borð fyrir báru til að skuldsetja sig en á móti kemur að efnahagsástandið er afar bágborið og atvinnuleysið skelfilegt þannig að það sér engan veginn fyrir endann á því hvernig öll þessu reiðir af. Varðandi viðbúnað íslenskra stjórnvalda er svarið já. Við höfum farið yfir það ítarlega á síðasta ári og aftur nú undanfarnar vikur hvaða áhrif þetta gæti haft á Ísland. Að því hafa komið allir þeir sem tengjast samstarfi stjórnvalda um fjármálastöðugleika og viðbúnað við efnahagsáföllum. Reyndar hefur verið beðið um umræðu á Alþingi um það mál þannig að vonandi gefst okkur færi á að taka hana og hafa þá til þess aðeins meiri tíma. En fljótt á litið er Ísland í sæmilegu vari fyrir þessum sviptingum, að minnsta kosti til skamms tíma litið vegna þess að hér eru gjaldeyrishöft, hér eru bankar fjármagnaðir innan lands og ekki háðir aðgangi að erlendum fjármálamörkuðum, þótt auðvitað væri æskilegt að þeir mundu opnast. Ríkið er vel fjármagnað, á fyrir öllum afborgunum. Gjaldeyrisvaraforðinn er stór og fleira mætti nefna sem allt gerir að verkum að íslenska ríkið og íslenskt efnahagslíf er sæmilega varið. En það er augljóst að líklegustu áhrifin og þau sem kæmu fyrst fram eru versnandi viðskiptakjör og það mundi að sjálfsögðu hafa neikvæð áhrif fyrir okkur. En það steðjar ekki nein bráðahætta að því er talið er 

Frú forseti. Hæstv. ráðherra sagði að það væri lán í óláni að spænski ríkissjóðurinn hefði verið skuldlaus. Það var líka lán í óláni eftir stjórnartíð Sjálfstæðisflokksins að ríkissjóður var skuldlaus. En spurning mín til hæstv. ráðherra er: Stjórnast hann af vilja til að leysa þennan sameiginlega vanda þjóðarinnar? Ég gef lítið fyrir stóran gjaldeyrisvarasjóð sem allur er tekinn að láni, ég gef lítið fyrir allar ráðstafanirnar sem og gjaldeyrishöft og annað slíkt ef verðlag á útflutningsvörum okkar og ferðaþjónustu lækkar verulega. Hæstv. ráðherra kom ekki inn á áhrif hækkunar á veiðigjaldinu úr 9 kr. í 40 kr., einmitt í þessari stöðu þegar miklar og skyndilegar breytingar geta orðið á stöðu sjávarútvegsfyrirtækja. Að óbreyttu er gert ráð fyrir að nokkur fyrirtæki muni fara á hausinn, en ef útflutningsverðlagið lækkar enn frekar er spurningin: Er gæfulegt að hækka veiðiskattinn svona mikið?

Frú forseti. Varðandi veiðigjöldin er einmitt lögð mikil áhersla í aðferðafræðinni þar að baki að þau séu mjög næm fyrir afkomu greinarinnar. Ef aðstæður breytast eins og þær að afurðaverð lækkar eða gengi krónunnar styrkist eða annað slíkt gerist sem breytir afkomunni, er formúlan þannig úr garði gerð að hún er mjög næm fyrir því og lækkar gjaldið strax þegar slíkar breytingar verða. Þetta er reyndar mjög mikilvægt og á það hefur verið lögð áhersla því að að sjálfsögðu þarf að taka strax tillit til þess  Mér finnst ógætilega talað um gjaldeyrisvaraforðann og hann í raun talaður niður með orðalagi af þessu tagi. Veruleikinn er sá að í gjaldeyrisforðanum núna eru lán ríkisins upp á 2 milljarða bandaríkjadala, annars vegar til fimm ára og hins vegar til tíu ára. Þetta er löng fjármögnun og vildu sjálfsagt mörg ríki vera í þeim sporum að þurfa ekki mánaðarlega 

Virðulegi forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um framkvæmdaáætlun í málefnum fatlaðs fólks til ársins 2014. Tillagan er unnin samkvæmt ákvæði til bráðabirgða XIII í lögum um málefni fatlaðs fólks, nr. 59/1992, samanber lög nr. 152/2010. Þegar hv. félags- og tryggingamálanefnd vann að breytingum á lögunum frá 1992 í tilefni af því að verið var að flytja málaflokk fatlaðs fólks frá ríki til sveitarfélaga var talsverð umræða í nefndinni um að það vantaði stefnu í málaflokknum og ákveðna framkvæmdaáætlun byggða á þeirri stefnu. Það ber að þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal sérstaklega fyrir hversu árvakur og ákveðinn hann var í að þetta yrðum við að gera. Þetta bráðabirgðaákvæði var sett vegna þess að við ákváðum að það væri ekki nóg að setja bara fram stefnu heldur yrðum við að hafa ákveðna aðgerðaáætlun. Og hér liggur fyrir sú framkvæmdaáætlun til síðari umr. Við byrjuðum að ræða þetta mál í byrjun árs og það hefur síðan verið til meðferðar í hv. velferðarnefnd þar sem við höfum tekið okkur góðan tíma til að skoða það. Við breyttum tillögunni talsvert og fyrir liggur breytingartillaga í sérstöku þingskjali þar sem málið í heild sinni er tekið fyrir vegna þess að við breyttum orðalagi mikið. Mig langar til að byrja á því að fá að lesa tillögugreinina sérstaklega af því að mér finnst hún skipta máli í umræðunni um þetta mál, en hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Framkvæmdaáætlunin taki mið af samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks auk annarra alþjóðlegra mannréttindasáttmála sem Ísland er aðili að. Lögð verði áhersla á mannréttindi og bann við mismunun á grundvelli fötlunar og viðurkennt að fötlun sé hugtak sem þróast og breytist og að fötlun verði til í samspili einstaklinga sem eru með skerðingar, umhverfis og viðhorfa sem hindri fulla og virka samfélagsþátttöku til jafns við aðra. Framkvæmdaáætlunin taki einnig mið af þeirri þróun sem orðið hefur í þjónustu við fatlað fólk og leggi áherslu á einstaklingsmiðun, fjölbreytni og stjórn fatlaðs fólks á eigin lífi. Framkvæmdaáætlun þessi myndi ramma utan um stöðumat og frekari áætlanagerð í málefnum fatlaðs fólks og þjóni mikilvægu hlutverki í samvinnu ríkis og sveitarfélaga um framkvæmd og endurmat í þjónustu við fatlað fólk á Íslandi.“ Það er hluti af þessum flutningi á milli stjórnsýslustiga að á árinu 2014 verður sest niður og ríki og sveitarfélög munu endurmeta hvernig til hefur tekist, bæði faglega og fjárhagslega. Í þeirri tillögu sem lögð var fram var yfirskrift stefnunnar „Eitt samfélag fyrir alla“. Það er svo sannarlega góð og gild yfirskrift en með hliðsjón af umsögnum og í meðförum nefndarinnar var ákveðið að yfirskrift kaflans yrði ekki stefna í málaflokknum heldur meginmarkmið og við mundum taka út fyrri yfirskrift vegna þess að sumir tengja hana við ákveðna hugmyndafræði sem hér var uppi fyrir nokkrum árum. Það má segja að sú hugmyndafræði hafi þróast í þá átt að lögð er mikil áhersla á sjálfstætt líf og á að ýta í burtu hindrunum. Því var ákveðið að við mundum ekki nota fyrri yfirskrift og í raun ekki neina sérstaka yfirskrift. Við breyttum talsvert mikið því sem áður var kallað stefna og við köllum nú meginmarkmið. Mig langar líka til að fá að lesa þann kafla því að hann segir mjög mikið um þann anda sem er í framkvæmdaáætluninni. Þar segir, með leyfi forseta: „Íslenskt samfélag byggist á virðingu fyrir fjölbreytileika og viðurkenningu á fötluðu fólki sem hluta af mannlegum margbreytileika. Tryggt verði að fatlað fólk njóti mannréttinda og mannfrelsis til jafns við aðra og því sé tryggður stuðningur til að njóta þeirra réttinda. Fötluðu fólki verði tryggð mannréttindi og lífskjör á við aðra þjóðfélagsþegna og sköpuð skilyrði til sjálfstæðs lífs. Í því skyni verði barist gegn fátækt og félagslegri útskúfun. Fatlað fólk njóti góðs af öllum almennum aðgerðum stjórnvalda sem eiga að stuðla að jöfnuði, svo sem á sviði húsnæðis-, mennta-, trygginga- og atvinnumála. Stefna í málefnum fatlaðs fólks taki mið af alþjóðlegum skuldbindingum sem íslensk stjórnvöld hafa gengist undir, einkum samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Fatlað fólk komi að stefnumótun og ákvarðanatöku í eigin málum. Rutt verði burt hindrunum, huglægum og efnislegum, sem standa í vegi fyrir því að fatlað fólk geti lifað sjálfstæðu lífi byggt á eigin ákvörðunum. Tryggt verði að fatlað fólk, samtök þess og aðildarfélög þeirra séu ávallt fullir þátttakendur í stefnumörkun og ákvörðunum er varða málefni fatlaðs fólks. Velferðarráðuneytið beri ábyrgð á öflun upplýsinga um þjónustu við fatlað fólk frá sveitarfélögum og því að samhæfðir árangursmælikvarðar á grundvelli laga, stefnu í málefnum fatlaðs fólks og samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks verði skilgreindir svo unnt sé að vakta þjónustuna og meta árangur með tilliti til jafnræðis og mannréttinda. Fatlað fólk njóti fullrar virðingar og fái þann stuðning sem það þarf til sjálfstæðis og lífsgæða sem stuðla að því að það fái notið sín sem fullgildir þegnar samfélagsins á forsendum eigin getu og styrkleika. Þetta á jafnt við börn sem fullorðna.“ Þegar maður vinnur með þennan málaflokk fer ekki hjá því að maður hugsi: Þurfa í raun og veru að vera sérstök lög um málefni fatlaðs fólks? Fatlað fólk er hluti af mannflórunni og dugar þá ekki að hafa sérstök lög um félagsþjónustu þar sem kveðið er á um að allir þegnar samfélaganna eigi fullan rétt á þjónustu þannig að þeir geti lifað fullgildu lífi? Ég held að það sé ekki spurning að þangað viljum við stefna en enn þá, og kannski sérstaklega núna meðan við erum að vinna að því að færa þennan málaflokk milli stjórnsýslustiga, þurfum við að hafa mjög skýr viðmið. Þess vegna erum við enn þá með sérstök lög en ég vona svo sannarlega að það komi að því að við verðum svo langt komin í þróun og þjónustu í málaflokknum að þess þurfi ekki. Þessi ágæta framkvæmdaáætlun skiptist í þrjá sérstaka kafla. Í I. kafla koma fram meginmarkmið eða stefna. Í II. kafla er sett fram framkvæmdaáætlun í málefnum fatlaðs fólks. Í henni eru átta áhersluatriði eða málasvið sem eru eftirfarandi: Í fyrsta lagi aðgengi, í allra víðasta skilningi þess hugtaks, atvinna, félagsleg vernd, sjálfstætt líf, og heilbrigði. Þar kemur fram að huga þarf sérstaklega að heilbrigðisþjónustu við fatlað fólk og að í heilbrigðisþjónustunni sé fólk sem kunni að meta sérstaklega fatlað fólk og þarfir þess og geti rætt við það um heilbrigðisþjónustu. Síðan er það ímynd og fræðsla þar sem lögð er áhersla á að efla meðvitund almennings um málefni tengd fötlun og stöðu fatlaðs fólks. Það sé best gert með þátttöku fatlaðs fólks í samfélaginu. Síðan eru sérstök málasvið um mannréttindi, menntun og að lokum um þátttöku. Í III. kafla áætlunarinnar er síðan farið nánar í þessi málasvið og sérstök verkefni undir þeim tíunduð með viðmiðum um kostnaðarramma og mælikvarða. Það þarf náttúrlega ekki að fjölyrða um það að meiri hlutinn telur þessa tillögu mjög mikilvæga því í henni birtast meginmarkmiðin sem þarf að hafa í heiðri í málefnum fatlaðs fólks og markviss áætlun um hvernig skuli staðið að upplýsingaöflun um stöðuna í málaflokknum og hvernig aðgerðaáætlunin á að byggja á þeim upplýsingum. Þessi tillaga er samstarfsverkefni margra aðila sem koma að málefnum fatlaðs fólks, svo sem Sambandi íslenskra sveitarfélaga, velferðarráðuneytisins og hagsmunasamtaka fatlaðs fólks. Þessi endanlega þingsályktunartillaga er því auðvitað eins og oft er ákveðin málamiðlun þeirra sjónarmiða sem fram komu við vinnu hennar en þeir aðilar sem að henni stóðu standa að sjálfsögðu heils hugar að baki henni. Mig langar til að leggja sérstaka áherslu á að til grundvallar þessari framkvæmdaáætlun liggur samningur Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Í þeim samningi er sá skilningur á fötlun lagður til grundvallar að um margbreytilegt hugtak sé að ræða og fötlun verði til í samspili og samskiptum einstaklinga með skerðingar við umhverfi sitt og við viðhorf sem hindra fulla og virka samfélagsþátttöku. Þessi skilningur hafnar því að fötlun sé einstaklingsbundið vandamál fatlaðs fólks og dregur athyglina að þeim þáttum í umhverfinu sem hindra samfélagsþátttöku einstaklinga. Til grundvallar þessu þarf einnig að tryggja að fötluðum einstaklingum sé ekki mismunað og þeim séu tryggð mannréttindi á við annað fólk. Þess vegna telur meiri hlutinn mjög brýnt að unnið verði markvisst og ákveðið að því að lögfesta samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks og að frumvarp þess efnis verði lagt fyrir Alþingi eigi síðar en á vorþingi 2013, eins og kemur fram í framkvæmdaáætluninni. Í sérstökum lið hennar, F.1, er fjallað um þetta markmið og þar kemur fram að áætluð er ákveðin fjárhæð, samtals 10 milljónir, til að vinna að þessu máli. Við leggjum til ákveðnar breytingar og má segja að þær séu þess eðlis að lögð er sérstaklega mikil áhersla á mannréttindi og stjórn fatlaðs fólks á eigin lífi þannig að hugmyndafræðin um sjálfstætt líf leiki örugglega lykilhlutverk í þessari framkvæmdaáætlun. Til þess að svo megi verða í reynd er nauðsynlegt að unnið sé eftir framkvæmdaáætlun til að ryðja megi á brott hindrunum, huglægum sem efnislegum, sem oft standa í vegi fyrir því að fatlað fólk geti lifað sjálfstæðu lífi. Ég vil leggja á það áherslu að tillagan er fyrst og síðast áætlun um að safna gögnum um stöðuna, um frekari skoðun og rannsókn málaflokksins og áætlanagerð á grundvelli þeirra gagna sem safnað verður. Mig langar að ræða sérstaklega um þau sjónarmið sem komu mjög sterklega fram fyrir nefndinni að gera ætti notendastýrðri persónulegri aðstoð mjög hátt undir höfði og hærra en gert var í framkvæmdaáætluninni. Í því skyni var settur inn sérstakur liður, liður C.1, þar sem er fjallað um að fötluðu fólki bjóðist notendastýrð persónuleg aðstoð ef það svo kýs og frekari útlegging á því. Þess má geta að hv. þm. Guðmundur Steingrímsson sem á sæti í velferðarnefnd á í raun heiðurinn af þeirri miklu áherslu sem lögð er á notendastýrða persónulega aðstoð enda hefur hann stýrt þar ákveðnu tilraunaverkefni í því efni. Í notendastýrðri persónulegri aðstoð felst að notandinn fær greiðslur sem hann getur ráðstafað sjálfur, keypt þá þjónustu sem honum hentar og frá þeim þjónustuaðilum sem hann vill. Hann hefur þannig frumkvæðið að þjónustunni og valdið færist frá kerfinu til notandans sjálfs. Notendastýrð persónuleg aðstoð er mikilvægt tæki til að fatlað fólk geti lifað eðlilegu og sjálfstæðu lífi úti í samfélaginu. Meiri hlutinn leggur áherslu á góða framvindu þess þróunarverkefnis þar sem farið er af stað þar sem NPA er viðurkennd sem mikilvægt form þjónustu við fatlað fólk. Þess má geta að nú stendur einmitt yfir það tímabil í því þróunarverkefni þar sem fatlað fólk getur sótt um að það vilji gera tilraun til að vera með þetta þjónustuform. Það er gert ráð fyrir að sá umsóknarfrestur renni út - fyrst var talað um 1. september en ég veit ekki hvort því verður frestað. Hvað sem því líður er þetta verkefni komið á fullan skrið, komin er út handbók og komnar ákveðnar reglur sem fara á eftir. Það var gagnrýnt dálítið fyrir nefndinni að fatlaðir einstaklingar hefðu ekki haft beina aðkomu að vinnu tillögunnar en stærstu hagsmunasamtök fatlaðs fólks, Öryrkjabandalagið og Þroskahjálp áttu sitt fólk í nefndinni. Við megum ekki gera lítið úr því að í forustu þeirra samtaka er fólk sem þekkir mjög vel til stöðu fatlaðs fólks og að sjálfsögðu er þar einnig fatlað fólk, en fatlaðir einstaklingar voru kallaðir fyrir nefndina og gátu þannig komið sjónarmiðum sínum á framfæri. Talsvert hefur verið komið til móts við hluta af þeim athugasemdum í breytingartillögum meiri hlutans. Hið sama má segja um athugasemdir Rannsóknarseturs í fötlunarfræðum en samkvæmt þeim ábendingum er lagt til að ítarlegri stefna verði unnin í málaflokknum. Þá kom einnig fram fyrir nefndinni að enn er verið að vinna að framtíðarfyrirkomulagi í atvinnumálum fatlaðs fólks í sérstökum starfshópi. Þar er verið að ræða kosti og galla þess annars vegar að atvinnumálin verði öll hjá Vinnumálastofnun og hins vegar hjá sveitarfélögum og við vonum svo sannarlega að þau mál verði leidd til lykta mjög fljótlega. Að lokum má geta þess að við megum ekki gleyma því að þótt málaflokkurinn hafi verið fluttur yfir til sveitarfélaga fer ráðherra enn með yfirstjórn málaflokksins og á m.a. að sjá um stefnumótun. Sveitarfélögin bera að sjálfsögðu hitann og þungann af vinnunni og af hálfu Sambands íslenskra sveitarfélaga komu fram þau sjónarmið að tillaga þessi kallaði á mun meiri kostnað en gert er ráð fyrir í kostnaðarmati hennar. Í greinargerð með tillögunni kemur fram að gert sé ráð fyrir kostnaðarauka fyrir þá aðila sem hafa verkefni með höndum og gert er ráð fyrir heildarkostnaði á þremur árum upp á um 150 milljónir. Í þessu sambandi viljum við árétta enn og aftur að hér er fyrst og fremst um að ræða áætlun um gagnasöfnun og kortlagningu og það er sérstaklega mikilvægt fyrir sveitarfélögin að niðurstaða þeirrar vinnu liggi fyrir áður en kemur að endurmati á framkvæmd og kostnaði við flutning málaflokksins frá ríki til sveitarfélaga árið 2014. Eins og við sem hér erum munum sjálfsagt hafa á síðustu árum verið unnar skýrslur um stöðuna í þjónustu við fatlað fólk og því miður hefur einkunnin ekki verið góð. Má þar minna á skýrslu Ríkisendurskoðunar sem kom út árið 2010 og skýrslu sem félagsvísindadeild Háskóla Íslands vann fyrir velferðarráðuneytið en í þeim kemur í ljós að víða er pottur brotinn. Þetta þurfum við allt að hafa í huga þegar kemur að endurmatinu árið 2014 þannig að við getum forgangsraðað og vitað hvað við viljum gera miðað við þá fjárhagsramma sem við höfum. Meiri hlutinn beinir þeim tilmælum til velferðarráðherra að sett verði af stað vinna að skýrri stefnumótun í málaflokknum sem lokið verði fyrir árslok 2013. Fyrir nefndinni komu fram þau sjónarmið að mjög eðlilegt væri að taka mið af mjög skýrri og hnitmiðaðri stefnu sem Evrópusambandið hefur sett í þessum málaflokki. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að þingsályktunartillagan verði samþykkt með þeim breytingum sem hér liggja fyrir í sérstöku þingskjali og vona ég svo sannarlega að hún verði samþykkt sem allra fyrst þannig að hægt verði að fara af stað í þessa vinnu. Undir nefndarálitið skrifa sú sem hér stendur, Álfheiður Ingadóttir formaður, Lúðvík Geirsson, Guðmundur Steingrímsson, Sigmundur Ernir Rúnarsson og Magnús M. Norðdahl. Þess má geta að þó að hér liggi fyrir nefndarálit meiri hlutans og minni hlutinn sé ekki með okkur á því, þá hefur minni hluti nefndarinnar eins og alltaf áður unnið með okkur af fullum heilindum og staðið við bakið á okkur og þó að þau hafi ákveðnar athugasemdir veit ég að þau standa með okkur að meginhugsuninni hér að baki.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni og nefndinni allri fyrir ágæt störf að úrvinnslu þessa máls í þinginu. Það má að mörgu leyti segja að lagaramminn á Íslandi í málefnum fatlaðra sé ekki meginvandamálið, heldur eftirfylgni laganna og það að þau réttindi sem fötluðu fólki eru í orði kveðnu tryggð séu í veruleikanum tryggð. Áætlunin er byggð á samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks og því vil ég inna hv. þingmann eftir því hvort einhverjir aðrir þættir standi upp á löggjafann eða hvort lögfesta eða breyta þurfi í þinginu áður en hægt er að fara í fullgildingu á sáttmála Sameinuðu þjóðanna. Þegar þessi áætlun hefur verið samþykkt og ef frumvarpið um réttindagæslu fatlaðs fólks sem er á dagskrá síðar í dag verður að lögum er býsna langt um liðið síðan við skrifuðum undir sáttmálann um réttindi fatlaðs fólks. Sennilega var hann undirritaður árið 2006 en hann hefur ekki enn verið fullgiltur. Eru aðrir mikilvægir þættir í löggjöfinni sem þarf að ráða bót á áður en af því geti orðið?

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan erum við með sérstakan aðgerðalið í framkvæmdaáætluninni um samning Sameinuðu þjóðanna. Þar felum við innanríkisráðuneytinu að fara yfir löggjöf á sínu málefnasviði og leggja til breytingar til samræmis við samninginn og jafnframt að íslensk þýðing samningsins verði endurskoðuð. Það er hluti af því verkefni að yfirfara löggjöfina til þess að kanna hvort það séu fleiri atriði sem þarf að skoða sérstaklega áður en þessi löggilding á sér stað. Mælikvarðinn er sá að við vonumst til þess að frumvarp til fullgildingar samningsins verði lagt fram eigi síðar en á vorþingi 2013.

Virðulegur forseti. Ég fagna því að það sé stefnt að því að fá þetta inn á vorþinginu. Yfirferð yfir íslenska löggjöf í tengslum við sáttmála Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks var gerð á vegum félagsmálaráðuneytisins og liggur fyrir. Ég vil nota þetta tækifæri og hvetja hæstv. velferðarráðherra til að leggja fram margboðuð mál um bann við mismunun sem hafa verið á málaskrá ráðherrans, bæði á yfirstandandi þingi og á síðasta þingi, sem er mikilvægt að lögfesta til að hægt sé að fullgilda sáttmálann. Hv. þingmaður vék að því að auðvitað færi best á því að almenn lög giltu um réttindi fatlaðs fólks eins og annarra hópa. Það er algerlega rétt hjá hv. þingmanni en eins og þingmaðurinn gat um erum við því miður enn langt frá því að vera komin í þá stöðu að það dugi til. Það er alveg ljóst að réttarvernd fatlaðs fólks verður best tryggð með sérstökum lögum. Vegna þess að hér var nefnd lögfesting sáttmála Sameinuðu þjóðanna vildi ég inna þingmanninn eftir áliti meiri hluta nefndarinnar. Í umfjöllun um málið í félagsmálaráðuneytinu á sínum tíma kom algerlega skýrt fram af hálfu þess lögmanns sem mesta og besta sigra hefur unnið í mannréttindabaráttu fatlaðra á Íslandi fyrr og síðar að lögfesting sáttmálans yrði ekki til þess að tryggja sem best réttarvernd fatlaðs fólks. Best væri það gert með því að setja íslensk lög sem tryggðu þau réttindi sem kveðið er á um í sáttmálanum. Þannig væri vilji löggjafans skýrastur og auðveldast og best fyrir fatlað fólk að sækja réttindi sín. Sáttmálinn yrði síðan fullgiltur í kjölfarið en ekki lögfestur sem slíkur. Ég vildi þess vegna inna hv. þingmann eftir því hvort nefndin hefði 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir áhuga hans á þessu máli. Ég veit að hann þekkir það mjög vel þar sem hann sat í og jafnvel stýrði þeim hópi sem vann að því á sínum tíma hvað þyrfti að gera til þess að fullgilda þennan samning. Sú vinna verður að sjálfsögðu nýtt áfram. Auðvitað er alveg rétt að það að undirrita alþjóðlega samninga, fullgilda þá og lögfesta er svolítið sem við höfum við miður notað til að spara. Auðvitað er best að við setjum öll þessi réttindaákvæði inn í íslensk lög. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni með það en þetta er ákveðinn áfangi sem við ætlum að vinna. Hagsmunasamtök fatlaðs fólks hafa lagt mjög mikla áherslu á að þessi samningur verði fullgiltur þannig að það er það sem við stefnum á. Í framhaldi af því eða á sama tíma og við gerum það held ég að við tökum umræðu um hvernig við tryggjum fötluðu fólki á Íslandi sem allra best allan þann rétt sem sá hópur á skilið og þarf á að halda til að hagsmunum hans og lífsgæðum verði sem best komið fyrir.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. framsögumanni velferðarnefndar, Jónínu Rós Guðmundsdóttur, fyrir yfirferð hennar á nefndaráliti meiri hlutans. Þó að við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins, sú sem hér stendur og hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir, séum ekki á þessu nefndaráliti er margt þar sem við styðjum og teljum til bóta. Mig langar hins vegar í nokkrum orðum, virðulegur forseti, að fara yfir þessa tillögu alveg frá því hún kom fram, vinnu í nefnd og síðan þær breytingartillögur sem liggja fyrir. Ég vil líka taka undir með hv. þm. Helga Hjörvar sem spurði hvort skoða þyrfti eitthvað í lagarammanum til að tryggja ákveðin réttindi fatlaðs fólks vegna þess að oftar en ekki væru lögin í lagi en það væri hins vegar framkvæmd þeirra og eftirliti með að þeim væri fylgt sem frekar væri ábótavant en að athugasemdir væru við sjálf lögin. Það hlýtur að vera meginmarkmið okkar til lengri tíma litið að í þessu landi, sem og flestum öðrum löndum, ríki ein lög um fólkið í landinu. Við getum væntanlega öll tekið undir það að íslenskt samfélag eigi að byggjast á virðingu fyrir fjölbreytileika og viðurkenningu á mannlegum margbreytileika, ekki þurfi að taka sérstaklega fram að það sé fyrir hönd fatlaðs fólks, það eigi að vera fyrir alla. Þá verðum við kannski pínulítið að velta fyrir okkur hvort svo sé og í því samhengi að sérlög séu sett hvað þetta varðar fyrir fatlað fólk. Við ættum kannski öll sem ekki erum fötluð að líta í eigin barm og velta fyrir okkur hvort virðing okkar fyrir fjölbreytileika og mannlegum margbreytileika sé fyrir hendi. Við viljum að í samfélagi okkar sé borin virðing fyrir þeim margbreytileika sem er, margbreytileika einstaklinganna eins og þeir eru margir, og því sem þeir hafa fram að færa okkur öllum til heilla. Að sjálfsögðu tökum við undir það að virða þarf þetta gagnvart fötluðu fólki, en ég ítreka að það þarf að virða þetta gagnvart öllum. Það sem kom glöggt fram hjá þeim aðilum sem komu fyrir nefndina var að hluta til sláandi. Ýmsir sögðu að talað væri „um“ fatlað fólk en ekki „við“. Ýmis hagsmunasamtök fatlaðra hafa sagt: Ekkert um okkur nema með okkur. Þó ber að geta, eins og fram kom í ræðu hv. þm. Jónínu Rósar Guðmundsdóttur, að hagsmunasamtök fatlaðs fólks hafa vissulega mikla þekkingu á málefnum fatlaðra og þar eiga sæti fatlaðir einstaklingar sem komu að gerð þessarar þingsályktunartillögu. Við erum pínulítið föst í því að tala um fólk en ekki við fólk og vinna fyrir fólk en ekki með fólki. Það er áskorun til okkar sem og annarra að vinna verkin og löggjöfina með þeim sem eiga síðan að halda utan um og vinna verkin fyrir þá sem löggjöfin er. Við erum hér í stóru stríði um frumvarp sem ekki er unnið með fólki heldur kannski fyrir fólk og ólík sjónarmið og ólík hugmyndafræði liggur að baki því hvernig nálgast eigi verkefnið. Mig langar að nefna nokkur atriði, virðulegur forseti. Eins og fram kom í ræðu hv. framsögumanns nefndarálitsins er hér um stefnumótun að ræða um ákveðna framkvæmdaáætlun. Við getum að sjálfsögðu tekið undir það að í byggingarlögum eigi að vera skýrt afmarkað að allar byggingar skuli hafa aðgengi fyrir fatlað fólk, ég tala nú ekki um opinberar byggingar, skóla, allar opinberar stjórnsýslustofnanir, sjúkrahús, heilsugæslu og allt í þeim dúr. Þó að kannski sé ekki hægt að krefjast þess að öll hús sem byggð eru, svo sem einkaheimili, séu með aðgengi fyrir fatlaða þarf engu að síður að taka mið af því. Þar ráða sveitarfélögin för, sem hafa deiliskipulagsvaldið og veita heimildir og samþykkja teikningar og annað í þeim dúr. Þetta þarf að vinna í samvinnu við þá sem fara með það vald. Mig langar að greina frá því hér og nú að í eitt skipti í kosningabaráttu settist ég í hjólastól og fór um sveitarfélag mitt. Það var merkilegast þegar ég kom að hraðbönkum því að það var gjörsamlega vonlaust fyrir mig sitjandi í hjólastól að taka út peninga. Hvar átti að setja inn pinn-númer? Síðan voru valmöguleikarnir svo hátt uppi að það náðist ekki fyrir fatlaðan einstakling í hjólastól að lesa þá. Það eru ýmis svona smáatriði, virðulegur forseti, sem skipta verulegu máli og auðvelda fólki að ferðast um. Ég tek því undir þann þátt. Það kom fram í nefndinni að mönnum þótti notendastýrð persónuleg aðstoð fá ótrúlega lítið vægi í þessari stóru og miklu áætlun. Slík vinna er í gangi og þeim hópi veitir forstöðu hv. þm. Guðmundur Steingrímsson. Notendastýrð persónuleg aðstoð er það sem við viljum sjá og nálgast í náinni framtíð þar sem sá sem þarf á þjónustunni að halda stýrir henni og ræður með hvaða hætti hann nýtur þeirrar þjónustu. Leggja hefði þurft frekari áherslu á það. Ég sagði hér áðan, virðulegur forseti, og stend á því að okkur er gjarnt að tala um fólk en ekki við fólk. Ég held að grundvallaratriðið þegar farið verður að vinna samkvæmt þessari framkvæmdaáætlun og þeim breytingartillögum sem meiri hlutinn leggur til, sem allar eru af hinu góða og eru skynsamleg nálgun á verkefnið, sé samvinnan við hina fötluðu sem eiga að njóta þeirrar þjónustu sem fram kemur í þessari áætlun og að vera virkari. Við þurfum að horfa frekar til þess hvernig þeir sjá lífi sínu best borgið ef við getum orðað það svo. Ef við tökum dæmi á bls. 14, „F.3 Valdefling og notendasamráð“, segjum við: „Að efla og styrkja valdeflingu og notendasamráð í þjónustu við fatlað fólk.“ Við erum alltaf að tala til þeirra. Það hefði mátt fara betur yfir og skoða með hvaða hætti við ætluðum að ná valdeflingu og notendasamráði með fötluðu fólki til að þeirra ákvarðanir um þjónustu sæjust og kæmu fram. En eins og ég sagði áðan ber þessi þingsályktunartillaga þess merki, að mínu mati, að talað er „til“ en ekki „við“. Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð mín fleiri. Ég mun í það minnsta leggja til að þessi þingsályktunartillaga um framkvæmdaáætlun í málefnum fatlaðs fólks verði samþykkt. Ég ítreka það að í vinnslu hennar þurfi þeir sem um hana sjá og með hana vinna að horfa til þess að vinna með þeim sem eiga að njóta þjónustunnar en ekki fyrir þá. Eins og ég sagði í upphafi er lagaramminn ágætur en það er þeirra sem vinna innan lagarammans að tryggja að vilji löggjafans komi glöggt fram í þeirri vinnu sem fram undan er.

Virðulegi forseti. Þegar unnið var að yfirfærslu og samningum milli stjórnvalda ríkisins og Sambands íslenskra sveitarfélaga um yfirtöku sveitarfélaga á málefnum fatlaðra var m.a. í þeim undirbúningi lögð fram skýrsla frá Ríkisendurskoðun þar sem gerð var úttekt á málaflokknum staða fatlaðra. Í þeirri úttekt kom skýrt fram að það skorti alla framtíðarsýn og framkvæmdaáætlun af hálfu ríkisins í þessum mikilvæga málaflokki. Það er því sérstakt fagnaðarefni að nú skulum við á Alþingi vera að afgreiða frá okkur skýra framtíðarsýn og framkvæmdaáætlun í þessum málaflokki sem unnin er í breiðu samkomulagi allra þeirra aðila sem að málinu koma. Lagt er upp með að þróa, bæta og efla þjónustu og styrk og stöðu fatlaðra í samfélaginu. Það er ekki síður mikilvægt að þessi áætlun er sett fram á þeim grunni að hún er hluti af undirbúningi fyrir það endurmat sem mun fara fram í árslok 2014 á fyrstu árum þeirra sem hafa gengið fram í stjórn og stýringu sveitarfélaganna á þessum stóra og mikilvæga málaflokki. Ég fagna því, eins og ég sagði áður, að við skulum vera komin þetta áleiðis með málið. Það fékk ítarlega og góða umfjöllun í velferðarnefnd. Sá texti sem kom þar inn á borð hefur, að mínu mati og okkar í nefndinni, verið betrumbættur. Nefndarmenn hafa lagt áherslu á að setja þetta efni þannig fram að það sé gert á ábyrgan og traustan hátt og um það geti ríkt góð sátt. Ég hef hins vegar orðið var við að það gætir ákveðins misskilnings þegar jafnmetnaðarfullar hugmyndir og áætlanir eru settar fram um að þeir aðilar sem að málum koma eða einstökum málaflokkum innan þessa stóra framkvæmdaramma líti svo á að þetta sé ógerlegt og ekki hægt að sjá hvernig eigi að koma öllum þeim málum í framkvæmd sem um ræðir vegna þess að ekki fylgi stórfelldar fjárhæðir þessari framkvæmdaáætlun. Þá ber að vekja sérstaka athygli á því að framkvæmdaáætlunin er sett fram í nokkurs konar tvöföldu formi. Annars vegar er undirbúningstímabil sem á að fara fram á árunum 2013–2014 og lýtur að því að yfirfara og leggja fram áætlanir um það hvernig menn ætli að ná þeim markmiðum sem hér eru sett fram með margvíslegum hætti og kostnaðarmeta það verkefni. Þar er auðvitað um misstór verk að ræða, en sum þeirra eru æðiumfangsmikil og stórtæk og metnaðarfull og eiga að vera það. Ég bendi í þeim efnum sérstaklega á tvo þætti sem koma fram undir kaflanum Sjálfstætt líf, sem lúta annars vegar að notendastýrðri persónulegri aðstoð sem við erum að fara fram með sem nýtt verkefni núna og 300 milljónir hafa verið settar í í tilraunaverkefni á árunum 2012, 2013 og 2014. Það verkefni er komið vel á veg og nú þegar er búið að auglýsa eftir umsóknum sveitarfélaganna til að fara fram með tilraunaverkefni í þá veru hvert á sínu svæði. Hinn þátturinn sem er kannski fjárhagslega umfangsmestur snýr að vali um búsetu og húsnæðisgerð. Ljóst er að einn stærsti þáttur í því að tryggja sjálfstæði fatlaðra er að tryggja þeim sjálfstæði til búsetu og að val sé um búsetu og búsetuform sem almenningur á alla jafna. Við þekkjum að þar hefur auðvitað orðið umtalsverð breyting á umliðnum árum með tilkomu sambýla í stað þeirra stofnana sem áður voru búsetuform, en sambýli hafa þróast úr herbergjasambýlum í íbúðasambýli. Nú er umræðan fyrst og fremst tengd því að skapa sjálfstæða búsetu með stuðningi. Það er ljóst að hér er um gríðarlega stórt og mikilvægt verkefni að ræða. Kostnaðargreining og undirbúningur fyrir þörf í þessum efnum er það sem þarf að einbeita sér að nú á næstu tveimur árum samhliða því að sveitarfélögin eru búin að taka við þeim húsakosti og þeim íbúðum sem áður voru undir Framkvæmdasjóði fatlaðra og eru að endurmeta og endurskoða þörfina heima í héraði og möguleika á breytingum á húsnæði þar sem sannarlega er brýn þörf á að bæta úr aðstöðu. Ég ítreka enn og aftur, vegna þess að ég hef orðið var við það í máli sveitarstjórnarmanna og ýmissa annarra að menn hafa litið svo á að þær 150 milljónir sem settar eru í undirbúningsferli þessa máls séu heildarframlag í þetta verkefni miðað við þau markmið og meiningar sem hér eru settar fram, að þær 150 milljónir eru til að kosta það undirbúningsferli og þá yfirferð og þarfagreiningu sem á að fara fram á árunum 2013 og 2014. Í framhaldi af því fer fram heildarendurmat milli ríkis og sveitarfélaga á því hvernig til hefur tekist með yfirfærsluna varðandi þjónustu við fatlaða og hvernig stjórnvöld, ríki og sveitarfélög, ætla að kosta til frambúðar þau verkefni og þær endurbætur og þá uppbyggingu sem hér er lagt af stað með í metnaðarfullri framkvæmdaáætlun. Ég treysti því að sú vinna sem þarf að vinna á næstu 24 mánuðum verði unnin af krafti og dug á öllum þjónustusvæðum og við fáum fram þá heildarmynd sem þarf og traust kostnaðarmat til að hægt verði að ná samkomulagi um það hvernig menn ætla að fylgja þessu máli eftir til lengri framtíðar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og fyrir þau atriði sem hann minntist sérstaklega á. Mig langar að koma aðeins inn í þá umræðu varðandi lið C.6 Val um búsetu, en hv. þingmaður tók fram að ákveðins misskilnings hefði gætt um hvað fælist í þeirri áætlun. Mig langaði bara að lýsa því yfir að ég skil þann misskilning fullkomlega. Ég hef haft ákveðnar athugasemdir um heitið á tillögunni þar sem lesa má það út úr því að þetta sé tillaga til þingsályktunar um framkvæmdaáætlun, þ.e. að fara eigi í að framkvæma þetta allt samkvæmt þessari áætlun til ársins 2014. Ég skil því einfaldlega þann rugling sem hv. þingmaður talaði um. Ég hef haft áhyggjur af þessum búsetulið allt frá því að lagt var upp með það að sveitarfélögin tækju yfir verkefnið um þjónustu við fatlað fólk vegna þess að mikið er eftir að gera vaðandi húsnæðiskostinn. Ég hafði áhyggjur af því að ekki væri gengið frá þeim atriðum fyrir fram, þessi kortlagning færi ekki fram áður en yfirfærslan ætti sér stað o.s.frv. þannig að ég skil áhyggjur sveitarstjórnarmanna um að sveitarfélögin muni á endanum þurfa að fara í slíka uppbyggingu á sinn kostnað vegna þess að ekki var gengið frá þessu fyrir fram. En auðvitað vonast ég til að svo verði ekki. En víða er pottur brotinn og sem dæmi má nefna að afskaplega lítið er um húsnæði fyrir fatlað fólk til dæmis í Rangárvallasýslu og einstaklingar þaðan hafa þurft að sækja sér húsnæði og búsetu út fyrir sýsluna og taka sér búsetu til dæmis í Árnessýslu eða í Reykjavík. Það er eitthvað sem við getum ekki horft upp á að sé framtíðarsýn okkar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir athugasemd hennar hvað þetta varðar. Ég hef haft einna mestar áhyggjur af nákvæmlega þessum þætti og ég held að það skipti miklu máli að allir séu á sama byrjunarreit og horfi í sömu átt varðandi næstu ár og framtíð í þessum efnum. Við höfum núna verið að ganga í gegnum mjög miklar breytingar varðandi yfirtökuna þegar sveitarfélögin tóku yfir þann húsakost sem Framkvæmdasjóður fatlaðra hafði áður á sinni hendi. Þar hefur verið tryggt í sambandi við uppbyggingu á húsnæðissjóði jöfnunarsjóðs, sem fékk í raun og veru umtalsverða fjármuni í sínar hendur, að tryggja uppkaup, fjármögnun og rekstur þessa húsnæðis, sem telur hátt í 100 íbúðareiningar vítt og breitt um landið. En það er alveg ljóst eins og hv. þingmaður benti á að auðvitað eru mismunandi aðstæður eftir þjónustusvæðum. Það þarf að jafna þá stöðu og sums staðar þarf að byggja upp meira en á öðrum stöðum. Til framtíðar er líka ljóst, ef við horfum bara á næstu ár og áratugi fram í tímann, að aukin þörf mun verða fyrir uppbyggingu ofan á þann húsakost og þá þjónustu sem er til staðar í dag og það verða líka kröfur um annars konar íbúðarform í sjálfstæðri búsetu frá því sem við höfum horft á í stofnanavæddri þjónustu eða í herbergjaskipan á sambýlum. Það er mjög stórt verkefni fram undan og horfa þarf á heildarmyndina í þessum þætti, hvernig á að tryggja fjármagnið í þetta og hvernig á þá lánsfjármögnun og lánskjörin að vera sem sveitarfélögunum standa til boða til að fara í þessar framkvæmdir.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti efnahags- og viðskiptanefndar á þskj. 1015 um tillögu til þingsályktunar, stjórnartillögu, á þskj. 498, um stefnu um beina erlenda fjárfestingu. Efnahags- og viðskiptanefnd hefur fengið á sinn fund talsverðan hóp umsagnaraðila og umsagnir sömuleiðis en málið var jafnframt til umfjöllunar í hv. atvinnuveganefnd. Er skemmst frá því að segja að umsögn hv. atvinnuveganefndar er öll á einn veg þar sem tillögunni er fagnað og lýst eindregnum stuðningi við efni hennar. Að umsögn atvinnuveganefndar stóðu þau hv. þingmenn Kristján L. Möller, Ólína Þorvarðardóttir, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Sigurður Ingi Jóhannsson, Einar K. Guðfinnsson, Jón Gunnarsson og Þór Saari. Hér er um að ræða eitthvert brýnasta úrlausnarefni okkar Íslendinga í efnahags- og atvinnumálum sem er að draga hingað að landinu og þeim mörgu kostum sem það hefur upp á að bjóða þá erlendu fjárfestingu sem okkur skortir svo sárlega og hefur svo sárlega skort í gegnum efnahagssögu okkar. Stærstur hluti erlendrar fjárfestingar hefur sumpart verið í dollarahagkerfinu á Íslandi, þ.e. í stóriðju sem fyrst og fremst er rekin á forsendum annars gjaldmiðils en okkar eigin en í allt of litlum mæli hefur tekist að laða hingað til landsins fjárfestingu í ýmsum vaxtargreinum og í litlum og meðalstórum fyrirtækjum. Markmið tillögunnar er að ýta undir markvissa starfsemi til að gera bragarbót á þessu og draga hingað að í ríkari mæli erlenda fjárfestingu, fyrst og fremst með markaðs- og kynningarstarfi annars vegar og hins vegar með ívilnunum fyrir erlenda fjárfestingu til að laða hana hingað að sérstökum skattalegum ráðstöfunum eða öðrum þeim ívilnunum sem geta verið til þess fallnar að stuðla að aukinni erlendri fjárfestingu hér. Í tillögunni er lögð rík áhersla á að slíkar ívilnanir og slíkt markaðsstarf fari auðvitað saman við þá atvinnustefnu sem hér er rekin á hverjum tíma og þá styrkleika sem við búum yfir í atvinnulífinu. Það eru auðvitað fjölmargar ástæður fyrir því að okkur hefur illa gengið að laða hingað erlent áhættufjármagn til fjárfestinga í íslensku atvinnulífi. Sannarlega varð okkur ekki skotaskuld úr því, Íslendingum, að fara um víða veröld og sækja hingað erlent lánsfé sem við nýttum síðan til fjárfestinga en það kunni sannarlega ekki góðri lukku að stýra og á að vera okkur öllum umhugsunarefni hvers vegna okkur takist að draga hingað lánsfé en því miður í allt of litlum mæli erlenda fjárfestingu í íslensku atvinnulífi. Þar má meðal annars nefna að í kringum ýmsar slíkar fjárfestingar hafa verið settar girðingar og sömuleiðis hafa þar risið oft og einatt miklar deilur og það stendur auðvitað upp á löggjafann, fyrir utan samþykkt þessarar tillögu og það að efla markaðs- og kynningarstarf og almennar ívilnanir, að taka betur á einkanlega þeim deiluefnum sem hér hafa verið uppi í samfélagi okkar og varða auðlindir lands og sjávar. Ekki er hægt að neita því að þær miklu deilur sem fylgt hafa atvinnustarfsemi og fjárfestingum í auðlindatengdum greinum í sjávarútvegi með þeim hindrunum sem við höfum sett á erlenda fjárfestingu þar fyrir vikið, í orkuiðnaðinum eins og við þekkjum til að mynda úr Magma-málinu og í tengslum við landakaup nú nýverið í tengslum við ferðaþjónustu norður í landi, þær eru auðvitað ekki til þess fallnar að auka erlenda fjárfestingu eða gefa þau skilaboð að hér sé hún velkomin eða jafnvel eftirsótt. Það er hins vegar ekki að ástæðulausu að þær deilur hafa sprottið. Þær spretta af þeirri tiltölulega útbreiddu skoðun almennings að eignarhald almennings og Íslendinga á auðlindum landsins, hvort sem það er land, orkuauðlindir eða fiskurinn í sjónum, sé ekki nægilega tryggt í þeirri lagaumgjörð sem Alþingi hefur búið því til að það geti komið í veg fyrir að tortryggni og ótti skapist við það að með fjárfestingum í sumum af helstu atvinnugreinum landsins og þeim greinum sem er mikilvægt fyrir okkur að vaxi og fái fjárfestingu séu erlendir aðilar að seilast í auðlindir landsins og við séum að missa á þeim yfirráð og eignarhald um alla framtíð. Það er auðvitað löngu orðið nauðsynlegt að Alþingi taki á sig rögg í þessum efnum og skapi þá almennu og víðtæku sátt um lagaramma í auðlindamálum okkar sem tryggir almenningi að forræði yfir auðlindunum og eignarhaldi yfir þeim sé og verði í eigu íslensks almennings og forræði hans og hann njóti af því arðs. Með slíkum lagaramma greiðum við enn frekar fyrir erlendri fjárfestingu í helstu og öflugustu atvinnugreinum landsins. Nú um stundir eru það fyrst og fremst gjaldeyrishöftin sem standa okkur fyrir þrifum í þessum efnum og minnir okkur enn einn ganginn á það í sölum þingsins hversu gríðarlega brýnt er að létta höftunum svo fljótt sem verða má. Það þarf svo sem enginn að segja sér það tvisvar að ef maður er að íhuga fjárfestingu í öðru landi, í erlendu ríki þá er það náttúrlega ekki til þess fallið að laða mann að slíkri fjárfestingu ef í því ríki eru hömlur og takmarkanir á því hvað erlendir menn megi taka með sér af gjaldeyri úr landi eins og tilfellið er hér. Það er náttúrlega til þess fallið að hræða marga frá. Þess vegna er meginverkefni okkar til að ná aftur sjálfstæði í þessum málum, að brjóta niður þessi höft og ná aftur á ný frjálsum viðskiptum með okkar eigin gjaldmiðil sem við svo mörg höfum lengi verið sannfærð um að hafi ekki síst verið hindrun fyrir því að draga hingað að erlenda fjárfestingu því að erfitt hafi verið að fá menn til að hætta verðmætum í eigu sinni í litlum gjaldmiðli sem sætir miklum sveiflum og er tiltölulega lítt kynntur á alþjóðamörkuðum. Meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar og nefndin öll leggur til að tillaga þessi verði samþykkt í þinginu. Þrír þingmenn eru á nefndarálitinu með fyrirvara. Það eru hv. þingmenn Lilja Mósesdóttir, Guðlaugur Þór Þórðarson og Tryggvi Þór Herbertsson en sá sem hér stendur og hv. þingmenn Skúli Helgason, Magnús M. Norðdahl, Lilja Rafney Magnúsdóttir og Sigurður Ingi Jóhannsson erum án fyrirvara á málinu.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í máli hv. þingmanns er nefndin öll samþykk því að þessi tillaga verði samþykkt með einni breytingu. Ef hv. þingmaður hefur farið yfir það hef ég misst af því. Samkvæmt nefndaráliti er lagt til að 4. mgr. tillögugreinarinnar falli brott. Hún orðast svo, með leyfi forseta: „Alþingi áréttar að enginn vafi leiki á að stjórnarskrá, lög og reglur verji eignarréttindi erlendra fjárfesta á Íslandi með sama hætti og eignir íslenskra ríkisborgara.“ Það er sjónarmið sem ég get svo sem fallist á, þ.e. að svona málsgrein eigi ekki að þurfa að vera í svona tillögu. Ég óttast það samt að ef við förum að skilgreina í fleiri málum hvenær stjórnarskráin gildir og hvenær ekki séum við komin út á hálan ís. Hver er ástæða þess að það er lagt til að þetta falli brott? Hver eru rökin fyrir því og hvaða skilaboð getur það sent erlendum fjárfestum sem, eins og hv. þingmaður rakti ágætlega í máli sínu, hafa komið hingað og ekki fengið blíðar viðtökur, svo ekki sé fastar að orði kveðið, þegar þeir sjá í upphaflegu tillögunni að þarna eigi að tryggja þeim öll þau sömu réttindi og íslenskir ríkisborgarar hafa? Nú sjá þeir að það er búið að taka þetta út - getur það ekki falið í sér skilaboð sem væri erfitt að útskýra fyrir þeim?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að halda breytingartillögu nefndarinnar til haga. Það er rétt hjá hv. þingmanni að ástæðan fyrir því að lagt er til að þessi málsgrein falli brott er einfaldlega sú að það var álit allra nefndarmanna að hún væri til þess fallin að skapa misskilning hjá þeim sem ekki þekktu til á Íslandi eða væru að kynna sér Ísland, þ.e. erlendir fjárfestar í þessu tilfelli. Ísland er réttarríki í evrópsku lagaumhverfi og hér leikur enginn vafi á því að eignarréttur manna er virtur og engin dæmi þess að hann sé fyrir borð borinn af íslenskum stjórnvöldum gagnvart erlendum fjárfestum. Það er engin saga um slíkt sem ástæða er til þess að vara sérstaklega við. Sjálfstæðir dómstólar og alþjóðlegar eftirlitsstofnanir fylgja því eftir að slíkum lagaáskilnaði sé fylgt og höfða mál gagnvart íslenskum stjórnvöldum ef einhver vafi leikur á því að rétt hafi verið staðið að málum. Þannig er réttaröryggi fjárfesta ákaflega vel tryggt, bæði í íslenskum rétti fyrir íslenskum dómstólum og eins vegna þess að landið er hluti af hinum evrópska rétti. Eftirlitsstofnun EFTA hefur hér auðvitað eftirfylgni með Evrópuréttinum og margvísleg önnur úrræði sem aðilar hafa hér með alveg sama hætti og í öðrum lýðræðislegum réttarríkjum. Þess vegna er alger óþarfi að hafa uppi fullyrðingu í stefnu um erlenda fjárfestingu af þessu tagi. Ég held að ekkert annað land í okkar heimshluta taki það sérstaklega fram að það virði lög og reglur. Alþingi með sína löngu sögu hefur enga ástæðu til að gera það.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það er ánægjulegt að heyra að með því að fella þetta út sé ekki ætlunin að rýra rétt erlendra ríkisborgara hér á landi. Það er ágætt að tekinn sé af allur vafi með það. Mig langar að spyrja hv. þingmann um annað hér, síðustu málsgreinina í tillögunni þar sem segir að efnahags- og viðskiptaráðherra og iðnaðarráðherra leggi fyrir vorþing 2012 tímasetta áætlun um aðgerðir til að bæta samkeppnisstöðu Íslands og efla markaðs- og kynningarstarf í því skyni. Þá á að móta tillögur um samhæfða stjórnsýslu til að styðja við framangreind markmið. Ég bið hv. þingmann að leiðrétta mig ef mig misminnir en mig rekur ekki minni til að hafa séð þessa áætlun. Nú getum við varla kallað okkur vorþing 2012 lengur, ætli við séum ekki orðin sumarþing 2012? Því spyr ég hv. þingmann hvort ekki væri rétt að gera breytingar á þessari tillögugrein í meðförum Alþingis. Það er tómt mál að tala um að ráðherrarnir leggi fram tillögur um áætlanir á vorþingi 2012 þegar því er lokið eða við það að ljúka. Ég óska eftir að fá svör við þeim spurningum. Aðeins varðandi fyrra atriðið, að það séu engin dæmi um að eignarréttur sé ekki virtur hér og að enginn þurfi að velkjast í vafa um það, verð ég að rifja upp með þingmanninum að ákveðnar þjóðnýtingarhugmyndir í fyrrnefndu Magma-máli komust nú ansi langt í því að vekja að minnsta kosti upp þennan vafa sem hv. þingmaður 

Virðulegur forseti. Það eru orðnir nokkrir mánuðir síðan hv. efnahags- og viðskiptanefnd afgreiddi frá sér það álit sem hér liggur fyrir. Frá því áður en það var hefur verið unnið að þeirri áætlun sem hér er vísað til en hvort það reynist unnt að leggja hana fram á vorþingi 2012 vitum við ekki fyrr en að þessari þingsályktunartillögu samþykktri. Það reynir þá á það hversu lengi vorþingið 2012 stendur hvort tekst að leggja hana fram. Auðvitað mun hún ekki koma til umfjöllunar á vorþingi 2012, ég held að það sé alveg ótvírætt.

Virðulegi forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um stefnu um beina erlenda fjárfestingu. Í þingsályktunartillögunni er tæpt á nauðsyn þess að auka erlenda fjárfestingu og sett fram nokkur markmið í þeim efnum. Reyndar fylgir engin framkvæmdaáætlun um hvernig ná megi þeim markmiðum sem sett eru fram í þingsályktunartillögunni. Í þingsályktunartillögunni segir, með leyfi virðulegs forseta: „Efnahags- og viðskiptaráðherra og iðnaðarráðherra leggi fyrir vorþing 2012 tímasetta áætlun um aðgerðir til að bæta samkeppnisstöðu Íslands og efla markaðs- og kynningarstarf í því skyni.“ Það hljómar ágætlega en nú er þetta hætt að vera vorþing og á leiðinni að verða sumarþing. Nú er komið fram í júní og ekkert bólar á áætlun um aðgerðir til að bæta samkeppnisstöðuna. Það er ekki málið að þingsályktunartillagan hafi ekki verið tilbúin í umræður vegna þess að hún kom úr nefnd 13. mars. Það hefur verið nægur tími til þess bæði að ræða þingsályktunartillöguna og afgreiða hana og það hefði verið hægur vandi að koma fram með þessa áætlun sem er algjört lykilatriði í þingsályktunartillögu. Eins ágætt plagg og þingsályktunartillagan er er ekki hægt að sjá hvaða gagn er að því á næstu mánuðum. Auðvitað væri hægt að gera ráð fyrir að áætlunin yrði sett fram á því sumarþingi sem allt stefnir í að verði, kannski í júlí/ágúst. Ekki mun standa á mér að greiða leið þeirrar áætlunar í gegnum þingið vegna þess að eins og við vitum öll sem fylgjumst með efnahagsmálum er mjög mikil þörf á því að auka hér erlenda fjárfestingar. Fjárfestingar á Íslandi eru í sögulegu lágmarki, þannig hefur það verið alla vega síðustu tvö ár. Eitthvað hafa þó atvinnuvegafjárfestingar tekið við sér, bæði í fyrra og á þessu ári. Það er einkum vegna þriggja framkvæmda. Það er vegna breytinga á álverinu í Straumsvík, og það er gaman að segja frá því að á föstudaginn og laugardaginn var farið í fyrstu breytingarnar í Straumsvík. Þeim er þó engan veginn lokið. Á síðasta laugardag var einnig vígð ný kersmiðja við Fjarðaál á Reyðarfirði. Það er ákaflega glæsileg framkvæmd sem mun bæta aðstöðu fólksins mikið, þ.e. öryggi og vinnuaðbúnað, og auka mjög „rúllunartíma“, ef hægt er að nota það ljóta orð, á því hvernig kerin eru fóðruð í verksmiðjunni. Það mun auka framleiðni og hagnað í verksmiðjunni og styrkja grundvöll hennar og þeirra starfa sem eru í álverinu. Ekki hefur bólað á annarri erlendri fjárfestingu. Það virðist vera að það gangi ekkert of vel að semja um nýja fjárfestingu. Þó hafa heyrst fréttir af og til af verkefnum eins og í Þingeyjarsýslum þar sem hugmyndir hafa verið uppi um að byggja kísilver, en það verkefni er ekki í hendi enn. Vonandi verður af því þannig að hægt sé að byggja upp starfsemina í Þingeyjarsýslum og nýta orkuna af Þeistareykjum til að skapa framleiðslu sem leiðir til hærri útflutningstekna þjóðarinnar og fleiri starfa á því svæði. Ef við förum í þingsályktunartillöguna er erfitt að vera ósammála því sem þar kemur fram. Á þeirri forsendu skrifa ég undir nefndarálitið. Ég geri það þó með fyrirvara en fyrirvari minn snýr að því sem ég hef fjallað um, að þrátt fyrir að hér séu fögur markmið sett á blað gagnist þau ekki neitt nema til komi tímasett aðgerðaáætlun. Ef ég fer yfir stefnu ríkisstjórnarinnar sem varðar þennan málaflokk beint verð ég að segja að það er mikill munur á orðum og efndum. Við sjáum að umhverfi fyrir erlenda fjárfestingu hefur versnað mjög á síðustu þremur, fjórum árum. Það hefur gerst á mörgum sviðum. Þar er sagt að stjórnvöld sækist sérstaklega eftir fjárfestingu sem nýti nýjustu tækni. Ég verð að segja að sú stefna sem rekin hefur verið í menntamálum þjóðarinnar mætir því alls ekki. Það var ágætisviðtal við rektor Háskólans í Reykjavík í fréttum í gær þar sem kom fram að Háskólinn í Reykjavík væri stærsti tækniháskólinn á Íslandi. Jafnframt kom fram að orðið hefði gríðarlega mikill niðurskurður í þeim háskóla, meiri en í ríkisháskólunum, þannig að þarna fara ekki saman orð og efndir. Finnar fóru þá leið að efla hjá sé menntakerfið með það fyrir augum að til yrði ný virðisaukandi framleiðsla sem byggði á hátækni. Menn hafa talað um að það sé æskilegt og gott markmið en stefna þó ekki að því, til dæmis með því að fjárfesta í tæknimenntun. Á aðalfundum þeirra atvinnurekendasamtaka, Samtaka iðnaðarins og fleiri samtaka sem snúa beint að iðnaði sem byggir á hátæknistörfum, hefur sérstaklega verið tekið fram að bæta þurfi tæknimenntun á Íslandi, að við séum að dragast aftur úr öðrum þjóðum hvað það varðar. Það er það sem snýr að menntakerfinu. Að vísu er það fagnaðarefni að í fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar, sem sett var fram fyrir nokkrum dögum síðan, er talað um að Tæknisjóður Rannís verði efldur að mig minnir um einhverjar 500 millj. kr. á ári núna í þrjú ár, en eins og allir þeir sem kynnt hafa sér þá fjárfestingaráætlun byggir hún á óraunhæfum tekjum og er tengd óraunhæfum tekjum. Þær tekjur eru annars vegar sala íslenskra fjármálastofnana og arður sem tekinn verður úr þeim og hins vegar veiðigjöld. Eins og greinilega hefur komið fram í mjög vönduðum umsögnum frá bankakerfinu, sérstaklega frá Landsbankanum, að Landsbankinn gerir ráð fyrir því að veiðigjaldafrumvarpið og fiskveiðistjórnarfrumvarpið leiði til þess að bankinn þurfi að afskrifa allt að 31 milljarð vegna sjávarútvegsfyrirtækja sem fara á hausinn, sem rýrir verðmæti og framtíðartekjur bankans vegna þess að fiskveiðistjórnarkerfið mun taka stakkaskiptum og ekki verða jafnarðsamt. Það mun ekki geta staðið undir jafnmiklum fjárfestingum og þar af leiðandi vaxtatekjum til bankanna. Fjárfestingaráætlunin byggir því á óraunhæfum tekjum þannig að það er erfitt að sjá fyrir sér að hægt verði að hrinda henni í framkvæmd nema að tekjugrunninum verði breytt. Mikil greinargerð fylgir þingsályktunartillögunni. Hún er vönduð og góð. Þar koma fram ýmsar merkilegar staðreyndir. Eitt af því sem erlendir fjárfestar standa frammi fyrir þegar þeir taka ákvörðun um fjárfestingu í einhverju öðru landi er að þeir skoða reglufestuna sem gildir í því landi. Á bls. 27 í greinargerðinni kemur fram að árið 2011 er stjórnmálaleg áhætta á Íslandi, sem væri mælikvarði á reglufestuna, með því mesta sem mælist í heiminum. Þau lönd sem við erum flokkuð með eru Norður-Afríkuríki, Kína, Rússland og önnur slík ríki sem eru þekkt fyrir að fylgja ekki reglufestu heldur hentistefnu í lagasetningu og reglugerðarumhverfi. Það er eitur í beinum erlendra fjárfesta, enda sjáum við að erlend fjárfesting á Íslandi er í sögulegu lágmarki vegna lítils áhuga erlendra fjárfesta á landinu. Þeir erlendu fjárfestar sem þó hafa fjárfest voru hér fyrir, þ.e. stóru álfyrirtækin sem þekkja umhverfið. Þeir verða þó að taka áhættu varðandi þá fjárfestingu sem þeir hafa þegar farið í til að viðhalda samkeppnisstöðu fyrirtækja sinna svo þau verði ekki undir í samkeppni við önnur álfyrirtæki í heiminum. Þá höfum við talað um menntunina og pólitísku áhættuna. Síðan er það skattumhverfið sem hefur sífellt orðið óhagstæðara fyrir erlenda sem innlenda fjárfesta. Stöðugt hefur sigið á ógæfuhliðina. Verið hafa örar og ómarkvissar breytingar á skattkerfinu, sem er sérstaklega slæmt, og svo virðist vera sem það sé meiningarmunur á milli stjórnvalda og erlendu fjárfestanna sem þó eru hér um hvernig túlka beri fjárfestingarsamningana sem stjórnvöld hafa gert við þessi fyrirtæki. Við sjáum til dæmis að það standa deilur um hvernig meðhöndla beri kolefnaskatt. Erlendu fjárfestarnir halda því fram að þessi fyrirtæki hafi gert samkomulag við stjórnvöld um að ekki yrði lagður á þá kolefnaskattur og þess vegna greiddu álfyrirtækin tekjuskatt fyrir fram, en svo virðist vera sem skilningur stjórnvalda sé allt annar. Ég er þeirrar skoðunar að ótvírætt sé að slíkt samkomulag hafi verið gert, en burt séð frá því hvor hefur rétt fyrir sér er þarna óvissa sem verður til þess að aðrir erlendir fjárfestar, sem hafa ef til vill haft áhuga á því að fjárfesta á Íslandi, gera það ekki. Það er afar slæmt. Auk þess hefur tekjuskattur á arð fyrirtækja hækkað og allt reglugerðarumhverfi hefur stífnað. Enn önnur hindrun sem enn hefur ekki verið rutt úr vegi þrátt fyrir að fjöldi virtra hagfræðinga hafi bent á leiðir til þess, eru gjaldeyrishöftin. Gjaldeyrishöftin eiga fjögurra ára afmæli núna í október. Þau voru sett í upphafi til þess að vera í fjóra til sex mánuði. Það er ljóst að gengið hefur afar hægt að afnema gjaldeyrishöftin og það eru litlar eða engar vísbendingar um að það verði gert núna á næstunni. Ég er þeirrar skoðunar að allt of hægt hafi verið farið. Það hefði verið hægt að ryðja þessum höftum úr vegi. Ég tel að sú hræðsla sem menn virðast vera haldnir þegar kemur að því að fjármagn streymi úr landi í kjölfar afnáms haftanna eigi sér varla stoð í raunveruleikanum. Eða hver trúir því til dæmis að ef gjaldeyrishöft yrðu afnumin mundu erlendir fjárfestar, sem núna eiga hér ríkisskuldabréf og alls konar skuldapappíra sem gefa ágætisvexti, rjúka til og selja þessi tryggu bréf sem gefa af sér ágætisávöxtun og kaupa til dæmis ríkisskuldabréf Grikklands eða Spánar eða Portúgals eða þeirra ríkja? Ljóst er að það er mikil áhætta í heiminum í dag og fáir öruggir fjárfestingarkostir. Ísland er að rétta úr kútnum þótt hægt sé og allt of hægt miðað við hvernig hlutirnir hefðu getað gengið ef rétt hefði verið haldið á málum. Ísland er ágætisfjárfestingarkostur þegar kemur að þessum hlutum, en pólitíska áhættan, hræðslan við stjórnvöld, að stjórnvöld breyti lögum og reglugerðum fyrirvaralaust án skynsemi fælir frá. Við höfum séð það undanfarin ár að skynsemi fylgir ekki alltaf reglugerðarbreytingum heldur virðist slíkt fremur stjórnast af bloggsíðum, skoðanakönnunum, illa ígrunduðum fyrirsagna dagblaða og öðru slíku í stað þess að gerðar séu úthugsaðar breytingar á skattkerfinu ef gera þarf breytingar á því. Breytingarnar ættu að vera gerðar til að lagfæra skattkerfi, ekki til að flækja það og koma í veg fyrir erlenda fjárfestingu, eins og við sáum um til dæmis varðandi skattleysi erlendra aðila, en meðferð þess máls fældi erlend fyrirtæki frá landinu og leiddi til þess að ríkissjóður varð af miklum tekjum. Tími minn er að verða búinn. Þrátt fyrir að ég hafi talið upp galla virði ég þá viðleitni sem fram kemur í þingsályktunartillögunni, en ég tek það fram að ég sakna þess mjög að ekki skuli vera staðið við það sem sett var fram í þingsályktunartillögunni, að hæstv. ráðherrar leggi fram tímasetta áætlun á vorþingi 2012 um aðgerðir til að bæta samkeppnisstöðu Íslands.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um stefnu um beina erlenda fjárfestingu. Eins og kom fram í máli síðasta ræðumanns er ákaflega erfitt a.m.k. fyrir þá sem hér stendur að vera á móti slíku plaggi. Við höfum staðið hér og kallað eftir aukinni fjárfestingu, bæði erlendri og innlendri. Til að vera jákvæð í upphafi fagna ég því að komin sé fram þessi stefna um beina erlenda fjárfestingu. Ég verð þó að segja að falleg orð á blaði eru ekki endilega nóg til að hér fari allt í gang. Í athugasemdunum með tillögunni er reyndar rakin mjög vel sú saga sem ég vil leyfa mér að kalla brostinna loforða, sem ríkisstjórnin hefur sett fram, öll yfirlýstu markmiðin, hvort sem þau heita stöðugleikasáttmáli, sóknaráætlun 20/20, yfirlýsing tengd kjarasamningum, skýrslur og úttektir, allt þetta - hversu oft er ekki búið að lofa öllum þessum störfum en eins og við vitum hefur átakanlega lítið orðið um efndir. Þess vegna verð ég að viðurkenna að jafnvel þótt ég greiði atkvæði með tillögunni eða muni gera það þegar hún kemur til atkvæða, að ég bind ekki miklar væntingar við að ríkisstjórnin framfylgi þessu. Það hefur þegar komið fram. Ég spurði hv. þingmann og framsögumann nefndarálitsins, formann efnahags- og viðskiptanefndar, Helga Hjörvar, áðan og hann staðfesti það, að ekki er búið að leggja fyrir þingið eins og segir í tillögutextanum „tímasetta áætlun um aðgerðir til að bæta samkeppnisstöðu Íslands“. Mér finnst hálfkjánalegt að samþykkja eitthvað sem þegar er fallið á tíma. Ég beini því sjónarmiði mínu til þingmannsins hvort væri nú ekki réttara að breyta þessari dagsetningu vegna þess að við sjáum að þetta gengur ekki upp. Og þótt vorþingið standi fram á haust, eins og mér heyrðist hv. þingmaður vera jafnvel að vonast til, finnst mér þetta vera eitthvað sem við ættum í sameiningu að koma fram með breytingartillögu um undir þessari umræðu og klára það og koma með á haustþingi 2012 vegna þess að þessi frestur er runninn út. En það er líka gaman að lesa þetta allt saman. Hér eru þessi fallegu markmið að Alþingi felur stjórnvöldum að sækja sérstaklega eftir fjárfestingu sem stuðlar að fjölbreytni atvinnulífs, styður við verndun og nýtingu umhverfis á sjálfbærum grunni og nýtir nýjustu tækni, skapar hlutfallslega mörg störf og hátt hlutfall verðmætra starfa og þar fram eftir götunum. Í nefndarálitinu er það tiltekið sérstaklega úr skýrslu starfshóps iðnaðarráðherra, sem fylgir með sem fylgiskjal, að styrkleikarnir birtist, með leyfi forseta, „m.a. í endurnýjanlegri orku og hreinni náttúru, sem og vel menntuðu vinnuafli. Aðstæður hér á landi opna því tækifæri til fjárfestingar í ýmsum umhverfisvænum og orkuháðum tækniiðnaði og eru sem dæmi nefnd í athugasemdunum hugbúnaðariðnaður, gagnaver, skapandi greinar, þjónustuiðnaður, heilsutengd ferðaþjónusta og líftækniiðnaður.“ Það er í besta falli hjákátlegt að sjá það hjá ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna sérstaklega að fara eigi að nýta orkuna vegna þess að við vitum hvernig umræðan er. Það má ekki nýta þá orku neins staðar virðist vera af hálfu annars stjórnarflokksins, og er ég þá ekki að vísa sérstaklega til flokks hv. þm. Helga Hjörvars en hann ber ábyrgð á þeirri stefnu sem þar er mörkuð. Við vitum hver staðan er á rammaáætluninni. Við vitum hvað er að gerast í neðri hluta Þjórsá. Og við heyrum núna miklar athugasemdir við heimanágrenni mitt, Reykjanesið. Ég vona svo sannarlega að því verði nú ekki breytt í rammaáætluninni. Við ræddum áðan um þá breytingartillögu sem nefndin leggur fram. Það kom skýrt fram hjá hv. þm. Helga Hjörvar að ekki væri ætlunin að rýra rétt erlendra ríkisborgara með þessari breytingu. Það er samt athyglisvert þegar maður skoðar greinargerðina og athugasemdirnar að þetta ákvæði hefur greinilega verið sett mjög meðvitað inn í tillöguna. Þar er rakið og er kannski í andstöðu við þau orð hv. þm. Helga Hjörvars áðan að enginn vafi sé á því að erlendir aðilar njóti sömu réttinda, en það segir á bls. 6, með leyfi forseta: „Um leið og Alþingi samþykkir stefnumótandi þingsályktunartillögu um eflingu beinna erlendra fjárfestinga er óhjákvæmilegt að taka sérstaklega á þessum áhættuþáttum“ - ég ætla aðeins að skjóta inn í, áhættuþáttum sem varða erlenda aðila, verið er að tala um pólitískar og matskenndar ákvarðanir. Vík ég aftur að tilvitnuninni - „og kveða m.a. skýrt að orði um vernd erlendra fjárfestinga til jafns við innlenda fjárfestingu auk þess að hefja vinnu við að bæta samkeppnishæfni Íslands með því að endurskoða lagaramma beinna erlendra fjárfestinga.“ Þarna er skýringin á því af hverju þetta ákvæði var inni. Það er greinilegt að iðnaðarráðherra sem leggur þessa stefnumótun fram hefur haft áhyggjur af þessu og ég leyfi mér að segja réttmætar, vegna þess að hún byggir væntanlega tillögu sína meðal annars á skýrslu starfshóps um stefnu stjórnvalda varðandi erlenda fjárfestingu. Þetta er starfshópur sem var skipaður af iðnaðarráðherra 13. október 2010 og skilaði af sér skýrslu, ég veit ekki nákvæmlega hvenær það var, en hún er alla vega hér í fylgiskjali. Þar er verið að ræða sérstaklega um nokkur nýleg dæmi sem hafa orðið til þess að letja frekar en hvetja til erlendrar fjárfestingar hér á landi. Þar er meðal annars það mál sem ég nefndi áðan í andsvari við þingmanninn, þ.e. afstaða stjórnvalda til eignarhalds Magma á HS Orku. Ég vil leyfa mér að lesa þetta úr skýrslu starfshópsins. Þetta er á bls. 28 í greinargerð með tillögunni. Þar segir, með leyfi forseta: „Skýrar og strangar reglur um eignarhald á auðlindum og umgengni við þær þurfa ekki að hafa neikvæð áhrif á erlenda fjárfestingu. Hins vegar ýtir umræða um eignaupptöku og aðrar sértækar aðgerðir sem hafa meiri háttar áhrif á rekstrarumhverfi einstakra fyrirtækja undir neikvætt áhættumat. Án þess að afstaða sé tekin til efnisatriða þessa einstaka máls þá bendir starfshópurinn á, að öll umræða um inngrip í einkaréttarlega samninga og eignarnám á einstaka fyrirtækjum hefur mikil og neikvæð áhrif á áhættumat erlendra fjárfesta. Ummæli ráðherra í þá veru að til greina komi að taka HS Orku eignarnámi eru ákaflega skaðleg fyrir beina erlenda fjárfestingu, svo ekki sé sterkar kveðið að orði.“ Það er þetta sem ég var að ræða um áðan. Ég verð eiginlega að hrósa hæstv. iðnaðarráðherra fyrir að birta þessa skýrslu hérna með. Hún er mjög opinská um þá stöðu sem erlendar fjárfestingar á Íslandi eru í og um það pólitíska óþægindaálag sem nú er komið á fjárfestingar á Íslandi af hálfu erlendra lánastofnana og tryggingafyrirtækja. Það er sagt beint út að viðmælendur þessa starfshóps hafi skynjað að landsáhætta sé mjög mikil á Íslandi vegna óstöðugs efnahagslífs og pólitískra óvissuþátta. Það hefur ekki verið svo um alla tíð. Ég minnist þess að mitt fyrsta verkefni að loknu háskólanámi í Bandaríkjunum var að skrifa skýrslu fyrir Fjárfestingarstofu Íslands, Invest in Iceland Agency, sem það hét þá. Þá var í rauninni verið að breyta löggjöfinni í kjölfarið á inngöngu okkar í EES. Viðhorfið var þannig og kom meðal annars fram í þeim bæklingum að allt væri leyfilegt nema það sem væri sérstaklega bannað. Ég skrifaði nokkra bæklinga á þeim árum. Eitt af því sem var flaggað og gerði Ísland að vænlegum fjárfestingarkosti var einmitt pólitískur stöðugleiki, að hér væri hægt að ganga að því vísu að reglur væru virtar, að stöðugleiki væri hér í stjórnmálum og að menn færu ekki í handahófskenndar ákvarðanir og gripu inn í samninga. Nú er þetta orðið mikið áhyggjuefni og er orðið mikið til trafala í erlendri fjárfestingu og í allri fjárfestingu í rauninni. Hún þarf ekki að vera erlend til að menn hafi áhyggjur og dregur náttúrlega úr allri fjárfestingu. Mér finnst þetta vera orðið mjög alvarlegt. Ef þessi þingsályktunartillaga getur orðið til þess að draga úr þeirri áhættu er ég mjög hlynnt henni en hef þann fyrirvara á að ekki er nóg að vera með falleg orð á blaði, heldur er það að sjálfsögðu sú stefna sem ríkisstjórnin fer eftir og sú hegðun sem hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar sýna. Það er ekki nóg að vera með stefnuna klára, heldur þurfa menn að vinna eftir henni. Ég er ekki viss um að þegar hæstv. forsætisráðherra hótaði þessum inngripum í Magma-málinu hafi það verið á grundvelli stefnu ríkisstjórnarinnar, svo að það sé sagt. Virðulegur forseti. Ég legg til að dagsetningunni á þessari tímasettu áætlun verði breytt til að gera hana raunsæja og að þingsályktunartillagan verði ekki úrelt um leið og hún verður samþykkt. Ég ítreka að það er erfitt að vera á móti þessu plaggi. Þetta eru falleg markmið sem ég styð heils hugar og nú er það okkar hér og hæstv. ríkisstjórnar að framfylgja þeirri stefnu sem hér er boðuð. Hv. þm. Helgi Hjörvar sagði að ýmis álitaefni væru uppi um framkvæmd í nýlegu máli, sem við þekkjum, varðandi landakaup erlendra aðila. Ég minnist þess að það eru a.m.k. tvær þingsályktunartillögur, önnur frá hv. þm. Ólöfu Nordal og fleirum og hin frá hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur og fleirum, sem fjalla um og leggja til að gerð verði úttekt, heildstæð úttekt, á lagaumhverfinu og ef um er að ræða einhver atriði þar sem ber að laga, skýra og styrkja, þá verði það gert. Ég sakna þess að í þingsályktunartillögunni sem þetta mál snertir óbeint er ekkert tekið á þeim álitamálum sem hv. þingmaður nefndi réttilega áðan. Það eru líka önnur atriði. Hér hafa gjaldeyrishöftin verið nefnd. Ég ætla ekki að endurtaka það. En það eru önnur heimatilbúin atriði sem hægt er að laga og lagfæra og á ekki að þurfa svona þingsályktunartillögu til, en samþykkt hennar hlýtur að verða til þess að menn setjist yfir þessi mál. Þá vil ég nefna önnur þau atriði sem eru lögð fram sem dæmi úr skýrslu starfshópsins, ég vísa aftur á bls. 28. Þar eru til dæmis virðisaukaskattsmál sem við höfum dæmi um í sambandi við netþjóna í gagnaverum og ýmislegt í tengslum við umhverfismat og skipulagsmál sem geta verið til trafala. Þetta eru hlutir sem við þurfum að laga sjálf. Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að hafa um fleiri orð þetta. Til að draga það saman ítreka ég einu sinni enn að það er erfitt að vera á móti þessu plaggi en ég vildi óska þess að ég gæti samþykkt það í þeirri trú að það mundi breyta einhverju í tilvist núverandi ríkisstjórnar. Það finnst mér hins vegar fullbjartsýnt af mér, en við getum alltaf horft bjartsýn fram á veginn. Ég mun a.m.k. ekki standa í vegi fyrir samþykkt þessarar tillögu.

Virðulegi forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um stefnu um beina erlenda fjárfestingu. Það er að sjálfsögðu fagnaðarefni þegar við ræðum svo mikilvæg mál og mál sem maður skyldi ætla að væru til þess fallin að varpa aðeins skærara ljósi á framtíðina til að vita betur og sjá hvert við ætlum að stefna. Í fylgigögnum með þessari tillögu og athugasemdum, af því að þingsályktunartillagan sjálf er eins og gengur yfirgripsmikil en ekki mikið um útfærslur, er ýmislegt að finna sem er bæði jákvætt og neikvætt og eins eru í nefndarálitinu nokkur atriði sem mikilvægt er að koma inn á. Þar kemur fram að í tillögunni er stjórnvöldum falið að hrinda af stað átaki til að laða að og auka hér veg erlendrar fjárfestingar enda er full þörf á því. Það kemur m.a. fram í þessum gögnum að líklega hefur aldrei verið jafnmikilvægt að erlend fjárfesting sé til staðar og helst í töluverðum mæli, en að sama skapi er því ekki til að dreifa að slíkt hafi gengið eftir hér eins og það er gríðarlega mikilvægt. Með fjárfestingum erum við að sjálfsögðu að styrkja atvinnulífið og fjölga störfum og auka fjölbreytni o.s.frv. þannig að þeir styrkleikar sem Ísland býr yfir fái notið sín, styrkleikar sem eru að sjálfsögðu þekktir eins og umhverfisvæn orka, menntað og hæft vinnuafl, nægt landrými og ýmislegt fleira sem er eftirsóknarvert og er ekki alls staðar nægt framboð af í heiminum eins og góða vatnið sem við eigum hér bæði kalt og heitt. Ég vek athygli á því að mér sýnist allir nefndarmenn vera á álitinu, sumir reyndar með fyrirvara en það er samt gott að almennt hafi menn verið sáttir um það sem þar er sagt. Í nefndarálitinu kemur fram að áhersla sé lögð á aukið markaðsstarf. Það þarf að sjálfsögðu að selja það sem er í boði með einhverjum hætti. Fyrir nokkru vakti það athygli mína á fyrirlestri eða fundi, minnir mig, þar sem við vorum að bera saman starfsemi Fjárfestingarstofu Íslands og sambærilegs apparats á Möltu að þrír til fjórir starfsmenn eru hjá okkur en ég held að þeir séu eitthvað um 50 á Möltu, enda sjáum við í fylgigögnum að umsvifin þar eru töluvert meiri. Ég er ekki að segja að við þurfum endilega að fara upp í 50 starfsmenn en við ættum að gefa því gaum að efla með einhverjum hætti og auka tæki og tól og getu Fjárfestingarstofu til að vinna þau góðu verkefni sem sú stofa vinnur. Ég hef sjálfur átt ágæt samskipti við starfsmenn Fjárfestingarstofu áður en ég kom inn á þing og það er alveg til fyrirmyndar hvernig vinnan þar er og við eigum að efla stofnunina eins og við mögulega getum. Það kemur líka fram í fylgigögnum og nefndarálitinu að ákveðnir óvissuþættir eru til staðar varðandi fjárfestingar á Íslandi og suma þeirra þekkjum við vel til. Líka er bent á hversu mikilvægt er að samkeppnishæfni sé til staðar og að við getum laðað að okkur áhugasama fjárfesta sem vilja koma. Þá þurfum við að hafa sem breiðasta og víðtækasta sýn á hvers konar starfsemi við viljum hafa hér á landi. Ég held að þar eigi í sjálfu sér flest að vera undir. Við höfum getið okkur gott orð þegar kemur að iðnaði, ferðaþjónustu og ýmsu slíku og eigum að leita áfram eftir fjárfestum sem geta nýtt þá yfirburði, ef ég má orða það svo, sem Ísland hefur. Sumir segja að staðsetning landsins sé ókostur. Ég er ekkert viss um að svo sé, auðvitað eru einhver flutningsvandræði og þess háttar en staðsetningin er hins vegar góð að því leytinu til að hún er mitt á milli austurs og vesturs og því stutt í stóra markaði. Í athugasemdum með þingsályktunartillögunni sjálfri stendur, með leyfi forseta: „Um árabil hefur erlend fjárfesting verið lítil hér á landi og umhverfi erlendrar fjárfestingar verið gagnrýnt fyrir að vera flókið og óaðgengilegt. Fjárfesting er lykilatriði fyrir efnahagsþróun hér á landi eftir hrun. Reynsla undanfarinna áratuga sýnir hversu varhugavert það er að reisa efnahagslíf alfarið á erlendu lánsfé. Efnahagslegur ávinningur af erlendri fjárfestingu er mun meiri en af innlendri fjárfestingu, byggðri á erlendri lántöku.“ Þetta er mikilvægt að hafa í huga því að það er að sjálfsögðu betra fyrir efnahagslífið okkar að við fáum hingað fyrirtæki með fjármuni sem lagðir eru í púkkið í staðinn fyrir að við séum að taka erlend lán sem eru yfirleitt veitt í fimm gjaldmiðlum, ef ég man rétt, sem er ákveðin áhætta út af gengi og öðru fyrir okkur. Eitt aðalfylgiskjalið með þessari stefnumörkun eru tillögur starfshóps sem skipaður var af iðnaðarráðherra um þessa tillögugerð. Hópurinn var skipaður að mér sýnist í október 2010. Hann skilaði samantekt og tillögum um hvað þyrfti að gera og hvað mætti bæta. Nokkur atriði má nefna. Eitt atriði sem nefnt er er að Íslendingar eigi að hafa meira frumkvæði í að nálgast erlenda fjárfesta, þá væntanlega í gegnum fyrirtæki eða skrifstofur eins og Fjárfestingarstofu. Fram kemur að við þurfum að hafa skýrari leikreglur og nokkuð ljósa framtíðarsýn. Mikilvægi Fjárfestingarstofu kemur líka fram, frú forseti. Einnig er aðeins fjallað um þá áhættu sem er til staðar á Íslandi. Við komumst ekki hjá því að nefna það að svokölluð landsáhætta er mikil á Íslandi, þ.e. sá pólitíski óstöðugleiki sem virðist vera til staðar á Íslandi er neikvætt merki. Það er í rauninni merkilegt að við skulum ekki gera meira af því að reyna að koma okkur áfram í þeim efnum því að við erum í hópi með Rússlandi, Egyptalandi, Tyrklandi, Kína og Sádí-Arabíu, svo dæmi séu tekin, þegar kemur að þessum áhættuþáttum. Svona til að bíta hausinn af skömminni hefur efnahags- og samvinnustofnun Evrópu, OECD, birt nýlega, eða 2010, uppfærða skýrslu um hvar hindranir erlendrar fjárfestingar eru hvað mestar og þar er Ísland næst á eftir Kína. Það er ekki ákjósanlegt að við séum á þessum stað. Við eigum að mínu viti að vera þokkalega opið land með skýra og einfalda stjórnsýslu án þess að gefa nokkuð eftir af þeim kröfum sem við viljum halda á lofti. Við þurfum ekki að gefa eftir í kröfum til umhverfis eða áhættuþátta og slíks þó að við einföldum laga- og stjórnsýsluumhverfið allt saman. Það kemur líka fram að fyrirtæki sem ætlaði að framleiða hér sólarrafhlöður hætti við vegna þess að það hafði ekki staðfestingu á því að stjórnvöld mundu virða þá tímafresti sem eru varðandi lögboðið umhverfismat. Svona mætti áfram telja. Þetta er held ég eitt af því sem núverandi stjórnvöld, meiri hluti Samfylkingar og Vinstri grænna, hafa brugðist í, þ.e. að gera Ísland að trúverðugum kosti þegar kemur að því að fjárfestar skoði möguleika fyrir starfsemi sína. Einnig kemur fram að kanadískt fyrirtæki hafi farið frá Íslandi og þá væntanlega til Kanada vegna þess flækjustigs sem hér er. Auðvitað þurfum við að fara varlega, en það er fullt af tækifærum fyrir Ísland. Það kemur fram í þessari skýrslu að tækifærin liggja í þeim þáttum sem ég nefndi í upphafi að við þekktum. Tækifærin liggja í umhverfisvænni orku sem á að vera hægt að selja og markaðssetja sem slíka. Hér er landrými, hér er vatn og hér er mannauður. Við liggjum vel við samgöngum. Samfélagslegir innviðir eru mjög sterkir, en við verðum að sjálfsögðu að hafa pólitískan stöðugleika sem er ekki að finna samkvæmt þessum fylgigögnum og er það verulegt áhyggjuefni. Virðulegi forseti. Ég vil að lokum benda á þessu tengt að þingmenn hafa lagt fram á Alþingi ýmis mál sem lúta að því að gera umhverfið fyrir atvinnulíf bærilegra eða auðveldara og áhugaverðara. Þingflokkur framsóknarmanna hefur lagt fram a.m.k. þrjú þingmál um slíkt sem ég veit ekki til að hafi fengið neina umfjöllun í nefndum Alþingis og er það miður því að atvinnumál eru ein þeirra brýnustu mála sem við eigum að vera með uppi á borði þessa dagana. Frú forseti. Ég læt þessu lokið að sinni.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir ágæta yfirferð. Það skrifuðu kannski allir undir þetta nefndarálit, sumir reyndar með fyrirvara, vegna þess að það segir ekkert voðalega mikið. Öll ræða hv. þingmanns var eiginlega eins og á stjórnarfundi hjá stóru hlutafélagi þar sem menn ráðskast með þetta og hitt, nema það vill svo til að við stöndum á löggjafarsamkundu þjóðar en ekki í hlutafélagi. Öll umræðan hjá hv. þingmanni og í nefndarálitinu fjallar um opinbera markaðsstefnu. Ríkið er að markaðssetja Ísland á þessu og hinu svæði á meðan við erum með ágætismarkaðsstarf hjá t.d. sjávarútvegsfyrirtækjum og álfyrirtækjum sem vinna hvert á sínu sviði. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji eðlilegt að á Alþingi séum við að ræða um ál og fisk og markaðsstarf þetta og markaðsstarf hitt í staðinn fyrir að setja ramma utan um atvinnulífið þannig að menn geti stundað markaðsstarf og séu ekki að senda „signal“ út í heim, eins og þegar gert var samkomulag við álverin um að greiða skatta fyrir fram og svo var ekki staðið við það og þegar menn hækka stöðugt álögur á fyrirtæki eins og á sjávarútvegsfyrirtækin núna án nokkurs tillits til þess hvernig afkoman muni verða í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Já, mér finnst opinber markaðsstefna mjög eðlileg, að ríkisvaldið komi með einhverjum hætti að stuðningi við atvinnulífið með því að leita nýrra markaða eða nýrra tækifæra. Ég ber mikla virðingu fyrir þeim árangri sem t.d. álfyrirtækin hafa náð í að selja vörur sínar en það er kannski svolítið öðruvísi en í fiskinum þar sem hlutirnir ganga nánast sjálfkrafa fyrir sig, ef ég þekki það rétt, hjá stórfyrirtækjum úti um heim sem framleiða og selja ál. Ég hef hins vegar, frú forseti, öfundað nokkuð Norðmenn af þeim stuðningi sem ríkisvaldið þar veitir þeim sem selja sjávarafurðir. Þar fara ráðherrar og sendinefndir með til Asíu, til dæmis, til að leggja áherslu á hversu miklu það skiptir að samningar gangi eftir. Ég hefði viljað að íslensk stjórnvöld gerðu þetta, legðust á árar með þessum aðilum til að afla nýrra markaða. Á það hefur skort að mínu viti. Ég nefndi Fjárfestingarstofu áðan, sem er eins konar opinber markaðs- eða söluskrifstofa ríkisins þar sem verið er að laða að fjárfesta til Íslands. Þessi stofnun hefur skipt sköpum þegar kemur að því að fá hingað fyrirtæki sem eru að skoða gagnaver, fyrirtæki sem eru í kísilbransa og þau sem framleiða álþynnur eða aflþynnur eða hvað það kallast. Ég veit að þessi stofa hefur komið að slíkum þáttum, svo ég tali ekki um kvikmyndirnar þar sem þessir aðilar hafa skipt miklu í að búa hér til umhverfi og auglýsa Ísland sem ákjósanlegan kost til að gera kvikmyndir. Ég held því að opinber markaðsstefna og opinber þátttaka með einhverjum hætti eigi vel við. Þar með er ég ekki að segja að hún eigi að yfirtaka einkaaðilana, alls ekki. Þeir eiga að sjálfsögðu að fá að markaðssetja sig og starfa í því frelsi sem þarf 

Frú forseti. Þegar við ræðum miðstýrð markaðskerfi eins og Kína og fleiri lönd í Asíu sem hafa mjög miðstýrt markaðskerfi getur verið eðlilegt að opinberir aðilar snúi sér til annarra opinberra aðila og víli og díli um viðskipti við þá. Ég reikna með því að á Vesturlöndum vilji þeir sem ætla að byggja gagnaver helst hafa samband við aðila sem selja t.d. orku, en hér á landi geta þeir ekki annað en snúið sér til opinberra aðila hvað það varðar. Það er kannski skýringin á því af hverju ríkisvaldið hérna er með þessi markaðsstörf og við erum að ræða á Alþingi um að selja þetta og selja hitt í staðinn fyrir að setja lagaramma utan um atvinnulífið þannig að það geti blómstrað. Það er kannski vegna þess að atvinnulíf á Íslandi er töluvert mikið miðstýrt og skipulagt af ríkinu. Það á bæði við um áliðnaðinn, sem er alfarið í eigu ríkisins, þ.e. sala á raforku sem er undirstaða áliðnaðarins, og eins sjávarútveginn að hann er skipulagður ofan frá með lögum frá Alþingi í bak og fyrir langt umfram eðlilega lagaumgjörð utan um atvinnugrein. Það að við skulum ræða hérna markaðsmál ríkisins og hvernig ríkið getur stýrt markaðsmálum hugsa ég að helgist af því að atvinnulíf hér er að töluverðu leyti í höndum ríkisins. Ég tel það vera mjög slæma þróun sem hefur ágerst alveg sérstaklega eftir hrun því að allar leiðir virðast snúa að því að ríkið skipuleggi þetta og ríkið skipuleggi hitt og skattleggi allt undir drep þannig að frumkvæði einstaklingsins fær varla þrifist lengur.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að við verðum að hafa lagaumhverfi á Íslandi og starfsumhverfi þannig að einstaklingsframtakið njóti sín, þannig að þeir einstaklingar sem eru með fínar hugmyndir geti komið þeim á framfæri, geti stofnað fyrirtæki og það fyrirtæki sé ekki drepið af ríkisvaldinu með einhverjum hætti, ég er sammála hv. þingmanni um það. Ég held hins vegar að það sé ekkert að því að stjórnvöld á hverjum tíma séu með eitthvert stuðningsbatterí til að styðja við atvinnulífið, til að styðja við atvinnugreinar sem þurfa á því að halda eða hugmyndir sem fæðast einhvers staðar. Ég kannast t.d. við eina hugmynd hér í iðnaði sem fæddist úti á landi og farið var með til Fjárfestingarstofu og sagt: Getið þið hjálpað okkur? Verkefnið var sett í ferli sem gerði að verkum að það varð opinberara en ella og ekkert nema gott um það að segja að fá slíka hjálp og aðstoð frá Fjárfestingarstofu. Ég kann ekki að segja hvort Vesturlönd eða fyrirtæki mundu vilja snúa sér beint til einkaaðila án viðkomu hjá ríkinu. Trúlega á það við í einhverjum tilfellum. Ef við værum með alfrjálst stjórnkerfi eða hagkerfi, þ.e. engin ríkisafskipti, engar ríkisstofnanir skiptu sér af einu eða neinu, þá yrði það vitanlega að vera þannig. Ég held að í mörgum nágrannalanda okkar séu stofnanir eða batterí sem styðja við atvinnulífið með einhverjum hætti. Ég verð að viðurkenna, frú forseti, að ég man bara eftir Noregi í svipan en ég ímynda mér að víðar sé verið að aðstoða. Ég tek undir það að við megum passa okkur á að búa ekki til kerfi sem eyðileggur einkaframtakið. Ég tek líka undir það að við megum ekki búa til kerfi þar sem 

Frú forseti. Einkaframtakið er hæft til margra góðra hluta en sá sem hér talar vill ekki hafa allt á hendi einkaframtaksins, enda eru dæmin mörg sem sýna að þar getur farið illa. Ég veit að við hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson deilum þeirri hugmynd enda flutti hann hér ágæta ræðu um að blandað hagkerfi sé sennilega það besta sem gerist í heimi hér. Það hefur dafnað hvað best á Norðurlöndum og aðrir horfa til þess. Ég er talsmaður þess að reyna með öllum hætti að auka fjölbreytni atvinnulífs, auka á fjölbreytni erlendrar fjárfestingar og ég tel að á vissan hátt sé hættulegt að hafa starfsemina alla í sömu körfu. Iðnaður þarf að vera eins fjölbreyttur og hugsast getur, ferðaþjónusta sömuleiðis og aðrir þættir sem við getum fengið erlenda fjármuni í til að styðja við atvinnureksturinn okkar. Eins þurfum við að sækja meira fram í fullvinnslu, bæði í okkar stóra og góða matvælageira, hvort heldur er í landbúnaði eða sjávarútvegi, og einnig í iðnaði ef út í það er farið. Við horfum á áliðnaðinn þar sem varan fer í allt of ríkum mæli tiltölulega lítið unnin til útlanda. Mig langar að eiga orðastað við hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson um þátt erlendrar fjárfestingar í ferðaþjónustunni sem hefur verið til umræðu hér á undanliðnum vikum og mánuðum. Menn hafa horft til hugmynda kínverska fjárfestisins Huangs Nubos um að hefja mikla ferðaþjónustu á Norðausturlandi og líka í Reykjavík í tengslum við hana. Er hv. þingmaður sammála þeirri leið sem þar stendur til að fara, að leigja þessum kínverska fjárfesti hluta úr stórri jörð til að hann geti athafnað sig hér með þeim hætti? Vildi hann gjalda varhuga við fjárfestingu af þessu tagi eða 

Virðulegi forseti. Ég tek fyrst undir með hv. þingmanni um að það er mjög mikilvægt að mikil fjölbreytni sé á Íslandi þegar kemur að atvinnumálum, mikilvægt að öll eggin séu ekki í sömu körfunni eins og hv. þingmaður benti réttilega á. Í dag byggjum við hagkerfi okkar mest á fiskveiðum, iðnaði, ferðaþjónustu og landbúnaði og hefur það dugað okkur býsna vel. Ég held að það verði þannig áfram. Við eigum hins vegar að vera opin fyrir öðrum tækifærum. Úr því að hv. þingmaður spyr sérstaklega um þetta dæmi á Grímsstöðum sagði ég í upphafi að ég skildi aldrei af hverju ekki var talað við manninn þegar þessi hugmynd kom fyrst upp. Ég var ekkert hrifinn af því að selja landið en mér fannst sjálfsagt að heyra hvað þessi ágæti maður vildi hér og hefði fram að færa. Nú er málið komið í annan farveg. Nú stendur til, ef ég skil þetta rétt, að leigja frekar lítinn hluta af landinu til að hann geti fjárfest þarna. Ég verð bara að segja, frú forseti, að ég geri engan greinarmun á því hvort þessi ágæti maður sé frá Kína eða þótt þarna væri Þjóðverji, Frakki eða Norðmaður á ferð. Ef þeir samningar sem verða gerðir eru í lagi, ef þeir uppfylla allt sem er talið eðlilegt og fallist verður á kröfur Íslendinga sé ég ekkert að því að gera samkomulag við þennan mann frekar en einhverja aðra. Erlendir aðilar bæði eiga og leigja lönd hér úti um allar trissur, laxveiðiár og guð má vita hvað. Ef áformin eru trúverðug, ef menn treysta því að þetta gangi eftir og hafa einhverjar tryggingar fyrir því finnst mér ekki að leggja eigi stein í götu þessa verkefnis. Svo endurtek ég það sem ég hef sagt áður í þessum stól, ég treysti líka heimamönnum þarna fyrir norðan og austan til að meta hvort þetta sé þeim í hag. Að því leytinu til get ég bara tekið undir að menn eiga að láta reyna á hvort hægt sé að ná samningum sem eru hagstæðir fyrir báða 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni málefnalegt svar. Ég tel að við séum á sömu blaðsíðu í þessu efni. Við þurfum að horfa til fjölþættrar erlendrar fjárfestingar á sem flestum sviðum til að hjálpa okkur við uppbyggingu atvinnulífs. Þegar kemur að ferðaþjónustunni held ég að við þurfum að horfa til þeirrar framtíðar að auka og bæta dreifingu erlendra ferðamanna yfir árið og yfir landið, nýta betur þau svæði sem eru minnst notuð, t.d. á norðanverðu landinu, Vestfjörðum, Austfjörðum, ef til vill inn til hálendisins líka, vegna þess að álag á örfáa ferðamannastaði er, eins og við þekkjum hér í þessum sal, allt of mikið á meðan við nýtum önnur svæði mun minna og jafnvel svo að segja ekkert þegar kemur að erlendum ferðamönnum. Við þurfum hins vegar að fara með gát í þessum efnum. Ég er sammála hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni um að ef til vill fer ekki vel á því að selja útlendingum stóra hluta úr landi, hvort heldur er Kínverjum, Norðmönnum eða fólki hvaðan sem er úr heiminum. Það er hins vegar allt annað þegar kemur að því að leigja þeim hluta úr landi til ákveðins tíma. Þegar kemur að erlendri fjárfestingu höfum við í flestum tilvikum horft til hennar vegna fyrirtækja, menn kaupa sig inn í ákveðin fyrirtæki eða framleiðsluferli eða annað slíkt, en þegar kemur að þáttum er varða landið okkar og jafnvel stórir hlutar af því eru til sölu kveður við annan tón. Ég spyr: Hvaða varnagla vill hv. þingmaður slá þegar kemur að erlendri fjárfestingu á landi? Eins og ég gat fyrr um í ræðu minni er sitt hvað að leigja land og selja það. Við sjáum hér dæmi um hluta úr mjög eftirsóttum ferðamannastöðum sem eru lokaðir Íslendingum. 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr um varnagla við fjárfestingu á landi. Þetta er flókið mál að mörgu leyti. Í dag búum við við þennan samning um Evrópska efnahagssvæðið og í gegnum hann geta erlendir aðilar keypt hér fasteignir og land. Þar af leiðandi sé ég engan mun á því hvaðan hver erlendur aðili kemur. Ég er hins vegar og hef verið mjög efins um að selja erlendum aðilum landareignir og jörð. Ég hefði helst viljað að sem mest af þessu væri notað undir búskap eða jarðrækt af einhverju tagi. Því miður hafa íslenskir aðilar sem hafa eignast stórar jarðir eða jafnvel aðgang að náttúruperlum einmitt ekkert verið neitt betri í því að hugsa um þær eða jafnvel lokað aðgangi að slíkum svæðum. Það finnst mér ekki heldur gott. Ég held að það eigi annaðhvort að vera hægt að semja einhvers konar lagaramma eða ná samkomulagi við þessa aðila um að aðgangur að náttúruperlum sé til staðar en þá getur verið að ríkið þurfi að mæta þessum einkaaðilum með einhverjum hætti. Þeir sem hafa keypt landareignir eftir lögum á ákveðnum tíma mynda að mínu viti eignarrétt og það þarf að vera hægt að mæta því. Ég held að við eigum að setja mikið spurningarmerki þegar kemur að því að selja einstökum aðilum eða einkafyrirtækjum stór landsvæði. Í það minnsta þarf að tryggja ákveðna hluti að mínu viti. Það þarf að tryggja aðgang að mögulegum auðlindum sem eru mikilvægar fyrir Íslendinga alla ef þær eru til staðar. Það veit ég að hefur verið gert og er hægt að gera. En eins og hv. þingmaður heyrir á þeim 

Virðulegi forseti. Umræður um erlenda fjárfestingu í íslensku atvinnulífi stóðu alla síðustu öld. Það er athyglisvert að á fyrsta hluta 20. aldarinnar átti sér stað hér á landi mjög mikil erlend fjárfesting. Sú fjárfesting fór með beinum hætti inn í atvinnulífið af margs konar tagi. Í þessu sambandi mætti kannski sérstaklega nefna til sögunnar það að Íslandsbanki hinn fyrsti sem stofnaður var á öndverðri 20. öld var fjármagnaður með erlendu fjármagni, a.m.k. að hluta til, og var skráður í kauphöllinni í Kaupmannahöfn. Það má segja sem svo að með hruninu mikla og kreppunni á fjórða áratugnum hafi þessi þróun í raun og veru stöðvast. Ísland var tiltölulega opið land að þessu leyti til að því er virðist þegar maður les í gegnum hagsöguna og það sem menn hafa reitt fram í þeim efnum. En með heimskreppunni urðu gríðarlegar miklar viðhorfsbreytingar, ekki bara á Íslandi, heldur í heiminum öllum vegna þess að þá fóru þjóðfélögin að loka sig af til þess að reyna að verja sig gagnvart áhrifum heimskreppunnar. Það dró úr almennum viðskiptum milli landa og fjárfestingar, erlendar fjárfestingar hér á landi minnkuðu í samræmi við það. Þetta var hluti af erlendri þróun að hluta til, en við Íslendingar tókum illu heilli skrefið enn lengra og það var auðvitað þannig að lengst af eftir þetta urðu miklar deilur hér á landi í hvert skipti sem á því var imprað að hér ætti að hefja einhvers konar erlenda fjárfestingu. Gleymum því ekki þegar deilurnar stóðu, til dæmis um byggingu álversins í Straumsvík eða járnblendiverksmiðjunnar á Grundartanga, snerust þær deilur ekki bara um það hvort rétt væri að virkja og vegna umhverfisáhrifa af því, þær snerust ekki um ýmsa aðra þætti sem við erum nú að ræða um þegar við fjöllum um uppbyggingu á orkufrekum iðnaði á Íslandi, stóriðju, heldur snerust þær ekki síst um það að nú væri verið með þeim fjárfestingum útlendra aðila að hleypa útlendingum í allt of miklum mæli inn í íslenskt atvinnulíf. Í því væri hætta búin fyrir þjóðfélag okkar ef útlend stórfyrirtæki væru að sölsa undir sig atvinnulífið og festa sig hérna í sessi og gætu haft síðan í framhaldinu óeðlileg áhrif innan lands, bæði á þjóðmálin, efnahagsmálin, atvinnulífið og þar fram eftir götunum. Þetta var í raun og veru deilan. Þetta var stóra málið sem menn rifust um hér á Alþingi og úti í þjóðfélaginu. Sú umræða hefur í einhverjum mæli haldið svona áfram. En ég tel að með þeirri tillögu til þingsályktunar, sem mér heyrist núna að allir flokkar geti sætt sig við í meginatriðum, sé verið að setja þessa deilu niður. Það verður ekki lesið öðruvísi í tillögutextann en svo að þeir sem samþykki hann séu að fagna því að erlend fjárfesting aukist á Íslandi. Það er heilmikil breyting frá því sem áður var. Þá getum við sagt að Alþingi sé með þessu að afgreiða dálítið aftur fyrir sig deilurnar sem stóðu hér á sjöunda áratugnum, áttunda áratugnum, níunda áratugnum og kannski lengur á Íslandi, um það hvort erlend fjárfesting yfir höfuð væri æskileg. Það sem nú er verið að segja, með leyfi virðulegs forseta, er þetta: „Alþingi ályktar að bætt samkeppnishæfni Íslands gagnvart erlendri fjárfestingu og markaðssetning byggð á skýrum markmiðum sé sérstakt viðfangsefni sem leggja beri aukna áherslu á.“ Með öðrum orðum er verið er að segja: Við viljum erlenda fjárfestingu, við teljum að hún sé góð og teljum að leggja eigi á hana aukna áherslu. Í rauninni er verið að lýsa algjörri viðhorfsbreytingu í þessu frá þeim sjónarmiðum sem voru borin fram hérna í þjóðfélagsumræðunni og inn á Alþingi á síðustu áratugum síðustu aldar. Það sem er athyglisvert núna í þessu sambandi og ég get ekki stillt mig um að nefna er að þessi tillaga til þingsályktunar er ekki borin fram af nýfrjálshyggjunni, hún er ekki borin fram af Sjálfstæðisflokknum, hún er ekki borin fram af þeim stjórnmálaöflum sem hafa verið orðuð frekar við það að vilja laða hingað erlent fjármagn - hún er borin fram af þeirri ríkisstjórn sem ábyrgðarmenn hennar kalla hina fyrstu hreinræktuðu á Íslandi. Er ekki dálítið sérkennilegt að hugsa til þess, miðað við hvernig allt veltist nú um í heiminum, að þegar við illu heilli fengum yfir okkur fyrstu vinstri stjórnina, þá hreinræktuðu, gerist það með þeim hætti að sú vinstri stjórn afgreiðir eiginlega frá sér aftur fyrir sig gömlu hugmyndirnar um að hérna megi ekki vera erlend fjárfesting því að hún sé vond, ekki eigi að laða hingað erlent fjármagn því það fari að ráða öllu og það megi ekki hafa hérna útlendinga í miklum mæli í atvinnulífinu. Þetta er auðvitað ótrúlega, við skulum segja mjög athyglisvert, svo að ég taki nú ekki dýpra í árinni, að við séum í rauninni í þeirri stöðu að verið sé að reyna að leggja það upp með tillögu til þingsályktunar að við viljum aukna erlenda fjárfestingu, meira erlent fé, áhættufé, inn í íslenskan atvinnurekstur. Svo getum við deilt um það hvort þessi ríkisstjórn vilji þetta í raun og veru. Það er ekki stóra málið. Stóra málið er að ríkisstjórnin er að segja það með þeirri tillögu sem hún leggur fram og efnahags- og viðskiptanefnd þar sem allir flokkar eiga sæti tekur undir í nefndaráliti. Það er alveg rétt sem kemur hér fram að okkur hefur gengið illa að laða til okkar erlenda fjárfestingu. Við höfum verið að fá erlenda fjárfestingu í talsverðum mæli inn í stóriðjuna. Það hefur auðvitað verið forsendan fyrir því að við gætum reist þessi stóriðjuver. Við höfðum ekki fjármuni og höfðum ekki tæknilega þekkingu til að setja slíkt á laggirnar. Tæknilega þekkingin er sannarlega til staðar í dag en fjármagn hefur skort. Þess vegna er það út af fyrir sig áhugavert að hugsa þetta aðeins í stóru samhengi. Að öðru leyti er það þannig að okkur hefur ekki gengið vel almennt talað að fá erlent fjármagn inn í okkar fyrirtæki. Við getum nefnt einstök dæmi en þau eru bara því miður ekki mjög mörg. Það finnst mér vera stóra umhugsunarefnið sem við þurfum að reyna að átta okkur á. Hvers vegna hefur það gerst? Af hverju höfum við ekki verið með meiri fjárfestingu en raun ber vitni í atvinnulífi okkar? Það sem við höfum hins vegar verið að gera í heilmiklum mæli er að Íslendingar hafa verið að fjárfesta í atvinnufyrirtækjum erlendis. Við þekkjum þá sögu að því leytinu til, það sem brást í þeim efnum. Það var fjárfestingin sem fór fram í gegnum stóru fjármálafyrirtækin og í gegnum þá aðila sem tengdust þeim fyrirtækjum, sem voru eigendur í þeim fyrirtækjum, sem síðan notuðu þau fyrirtæki sem þeir höfðu fjárfest í erlendis til að skila aftur peningum í fjárfestingu sem þeir kusu í einhverjum mæli hér heima. Þegar tölurnar eru skoðaðar um fjárfestinguna hér á landi, erlendu fjárfestinguna, hefur hún einmitt átt sér uppruna af þessu taginu. Það varð hins vegar endaslepp saga sem ég ætla ekki að gera að umtalsefni núna. Að öðru leyti vil ég segja að mjög margt af því sem Íslendingar hafa verið að gera í slíkri fjárfestingu hefur bara tekist mjög vel. Við nefnum gjarnan dæmi eins og Actavis og Marel og við nefnum Össur. Þá megum við ekki gleyma því að sjávarútvegurinn okkar hefur verið mjög umsvifamikill í þessu. Gömlu fyrirtækin eins og Iceland Seafood og Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna voru í slíkri fjárfestingu og opnuðu sér leiðir inn á markaðinn og skiluðu þannig ábatanum af þeirri fjárfestingu í betri verðum á okkar fiski sem þannig hríslaðist um samfélag okkar og varð auðvitað mjög til góðs. Þó að slysin hafi gerst í fjárfestingum fjármálafyrirtækjanna á síðustu tíu, fimmtán árum megum við ekki segja sem svo: Nú skulum við hætta þessu, nú skulum við líta þannig á að við séum brennt barn. Það erum við ekki. Á margan hátt hefur þetta tekist prýðilega. Við eigum þess vegna að reyna að halda áfram á þessari leið. Stóra málið er síðan til viðbótar hvernig við getum tryggt að við getum laðað til okkar meiri erlenda fjárfestingu beint inn í atvinnulíf okkar. Mér finnst það vera mikið umhugsunarefni hvers vegna okkur hefur tekist svona illa til. Tvennt hefur verið nefnt öðru fremur sem talið er hafa valdið því að við höfum verið í þeim vanda - erum í þeim vanda öllu heldur núna. Ásgeir Jónsson hagfræðingur, sem skrifaði ákaflega athyglisverða ritgerð sem fylgir með í fylgiskjölum þingsályktunartillögunnar, nefnir tvennt. Hann nefnir annars vegar íslensku myntina sem sé óstöðug og menn vantreysti henni og síðan nefnir hann pólitíska óvissu og pólitíska áhættu sem sannarlega er til staðar í dag. Seinna atriðið hefur hins vegar ekki verið til staðar almennt talað á því tímabili. Við höfum ekki búið almennt talað við pólitíska áhættu, þvert á móti. Þegar stóriðjufyrirtækin hafa verið að koma hingað til lands hafa þau metið það svo að ekki ríkti pólitísk áhætta hér, ekki pólitísk óvissa. Ég man til dæmis þegar verið var að ræða um fyrirtæki sem nú heitir Norðurál á Grundartanga og Kenneth Peterson var að velta fyrir sér þeirri fjárfestingu, þá vó hann saman mögulega fjárfestingarkosti á Íslandi og til dæmis í Venesúela þar sem hann gat fengið ódýrara rafmagn, þar sem vinnuaflið var ódýrara o.s.frv. Á móti kom hins vegar hin pólitíska óvissa. Hún var ekki til staðar á Íslandi og það átti sinn hlut í því að þetta fyrirtæki reis á Grundartanga en ekki suður og vestur í Venesúela. Við getum því sagt sem svo að þessi þáttur, óvissuþátturinn, pólitíski óvissuþátturinn, er nýr af nálinni. Hann hefur komið núna á allra síðustu missirum. Því miður, þrátt fyrir að við séum búin að vera með sömu ríkisstjórnina núna allt of lengi, á fjórða ár, hefur ríkisstjórninni ekki tekist að eyða pólitísku óvissunni. Hún er enn meiri en nokkru sinni áður. Hún birtist auðvitað gagnvart mörgum öðrum atvinnugreinum eins og sjávarútveginum. Hún birtist gagnvart landbúnaðinum í umsóknarferlinu að Evrópusambandinu. Hún birtist gagnvart erlendum fjárfestingum sem hafa verið að koma hingað til lands og hafa fengið heldur betur hraklegar trakteringar, verið hótað með því að ekki sé útilokað að fyrirtæki þeirra og fjárfesting þeirra verði þjóðnýtt o.s.frv. Auðvitað spyrst það út í þeim litla heimi sem er að velta Íslandi fyrir sér sem fjárfestingarkosti. Fyrir vikið hefur orðið minna meðal annars úr fjárfestingum þeirra aðila hér á landi en við hefðum mátt búast við. Það eru margir áhugaverðir kostir við að fjárfesta á Íslandi. Gengi krónunnar hefur lækkað, raunlaun á Íslandi, og það skapar allt aðra stöðu og hefði að öðru óbreyttu að sjálfsögðu átt að laða að erlendar fjárfestingar, en þær komu ekki vegna þess að menn eru hræddir við íslensk stjórnvöld. Síðan er það hitt sem menn nefna og Ásgeir Jónsson nefnir og fleiri hafa verið að segja að íslenska myntin er áhættuþáttur. Það kann að vera. Ég held að það skýri nú samt sem áður ekki alveg þetta mál. Berum okkur saman við annað lítið land sem þó er miklu stærra en okkar í íbúafjölda og að vexti og stærð hagkerfis, þ.e. Danmörku. Þá sjáum við til dæmis í þeim gögnum sem fylgja þingsályktunartillögunni að í Danmörku hefur orðið ótrúlega mikil erlend fjárfesting. Það sem við sjáum þar er að sú fjárfesting hefur orðið á mörgum sviðum. Því þurfum við að velta fyrir okkur: Hver er ástæðan? Ástæðurnar kunna að vera ýmsar. Ég hygg að ein ástæðan kunni að vera sú að við höfum verið með tiltölulega fábrotið atvinnulíf. Við höfum verið með ríkjandi sjávarútveg. Við höfum verið með stóriðjuna, erlenda fjárfestingin hefur orðið þar. Við höfum verið með ferðaþjónustu. Við vorum um tíma með öflugt fjármálakerfi. Og athyglisvert er að það var einmitt á þeim vettvangi sem menn ræddu um að þar gæti orðið erlend fjárfesting. Hún varð í einhverjum mæli þó að í ljós hafi verið að koma að hún hafi kannski verið á ýmsum sviðum hreint plat eins og þetta dæmi frá Kaupþingi og Tchenguiz-bræðrum hefur sýnt okkur fram á. En að öðru leyti er það þannig að við höfum verið með tiltölulega þröngt atvinnulíf, tiltölulega fábrotið. Stóru gerendurnir á þeim markaði hafa verið þessar fáu stóru atvinnugreinar okkar. Við viljum ekki opna fyrir erlendar fjárfestingar í sjávarútvegi, þannig að við getum sagt að sviðið sé þrengra. Stóra verkefnið okkar hlýtur þá væntanlega að vera það að reyna að búa til betri aðstæður hérna heima fyrir, auka fjölbreytni atvinnulífsins með þátttöku erlendra aðila ef verkast vill og reyna þannig að freista þess að auka erlenda fjárfestingu í atvinnulífinu. Með öðrum orðum, það sem mér sýnist vera miklu nærtækara að segja er það að ástæða þess að við erum með tiltölulega litla erlenda fjárfestingu kunni miklu frekar að vera sú að við erum með fábrotið atvinnulíf, þess vegna sé svona minni áhugi á erlendri fjárfestingu. Ég vek líka athygli á í því sambandi að Danir hafa lengst af verið með sína mynt, eru raunar enn þá með sína mynt, þeir eru að vísu búnir að reyra hana við evruna, en hún er engu að síður sjálfstæð mynt. Fyrir þann tíma sem hún var bundin við evruna var erlend fjárfesting í Danmörku. Við hljótum því að skoða það vel hvernig Danir hafa farið að því að gera það sem okkur hefur ekki tekist, þ.e. að laða hingað erlenda fjárfestingu. Ég vek líka athygli á tveimur dæmum í þessu sambandi. Ferðaþjónustan er gríðarlega vaxandi atvinnugrein á Íslandi. Hingað til hefur ekki verið mikil erlend fjárfesting í þeirri atvinnugrein. Erlend fjárfesting er hins vegar mjög algeng í ferðaþjónustu í mörgum löndum, ekki bara Danmörku af því að ég hef verið að nefna það land, heldur mjög mörgum öðrum löndum. Ferðaþjónustan er atvinnugrein sem býður á margan hátt nokkuð vel upp á erlenda fjárfestingu. Sú mikla hóteluppbygging sem hefur orðið fram undir þetta á höfuðborgarsvæðinu hefur gerst að langmestu leyti án erlendrar fjárfestingar. Við sjáum hins vegar ákveðna vísbendingu um að núna kunni að vera að opnast áhugi hjá útlendingum á fjárfestingu á því sviði. Við nágrenni Hörpunnar miklu á að fara að rísa gríðarlega mikið og fínt hótel sem Marriott-keðjan ætlar a.m.k. að reka. Við sjáum þá að þarna er þó alla vega vísir að einhverri erlendri fjárfestingu. Ég hefði talið að í ferðaþjónustunni gæti verið tækifæri fyrir okkur til að byggja upp innviði hennar vel og vandlega þar sem við horfum fram á mikla aukningu í ferðaþjónustunni og möguleika erlendrar fjárfestingar. Í annan stað get ég nefnt dæmi sem hefur líka verið dálítið í umræðunni. Loðdýrarækt er í dag einhver ábatasamasti atvinnurekstur á Íslandi, hvorki meira né minna. Menn höfðu reyndar talið þá atvinnugrein vonlausa fyrir ekki mörgum árum en margt hefur breyst, sem ég hefði gaman af að fara einhvern tímann yfir síðar, sem gerir það að verkum að nú hefur þetta algerlega snúist við. Við verðum vör við það að bændur, loðdýrabændur, eru bókstaflega að kalla eftir því að útlendingar komi og fjárfesti í loðdýrarækt á Íslandi, sem er að mínu mati mjög áhugavert og líka athyglisvert að það skuli vera íslenskir bændur sem kalla núna eftir slíkri fjárfestingu. Þeir telja einfaldlega að það muni styrkja atvinnugreinina í heild ef hún geti vaxið frá því sem nú er og sjá tækifæri í því að útlendingar fjárfesti þar. Almennt talað vil ég segja að ég er áhugasamur um erlenda fjárfestingu. Það hefur verið stefna míns flokks. Eitt af því sem hefur gert það að verkum að ég er sjálfstæðismaður er að ég trúi því að skynsamlegt sé að leita eftir erlendu fjármagni almennt talað og tel skynsamlegt að það séu svona tiltölulega frí og frjáls milliríkjaviðskipti. Ég vil þó draga tvær varnarlínur, ef ég get orðað það þannig, sem skipta miklu máli og menn verða þá að hafa í huga. Í fyrsta lagi er ég þeirrar skoðunar að við eigum ekki að hleypa útlendingum með beina fjárfestingu inn í íslenskan sjávarútveg. Ástæða er auðvitað sérstaða sjávarútvegsins. Hér erum við að nýta okkar mikilvægustu auðlind. Við höfum sett ákveðnar leikreglur sem hafa greinilega virkað mjög vel. Við erum með arðsamari sjávarútveg en flestar aðrar þjóðir. En við erum eina sjávarútvegsþjóðin í heiminum sem ræðir það í fullri alvöru að setja á sérstakan skatt á sjávarútveg af því það sé svo mikil arðsemi. Slíkt dettur engri annarri þjóð í hug, sem segir væntanlega þá sögu að menn eru að meta það þannig að íslenskur sjávarútvegur hafi einhverja yfirburði yfir sjávarútveg annarra þjóða og þoli slíka skattlagningu. Það hefur ekki verið skortur á fjármagni inn í íslenskan sjávarútveg. Menn sem eru þar fyrir hafa kannski ekki viljað endilega fá aukið hlutafé en það er önnur saga. Ég tel því að engin nauð reki okkur til þess að hleypa útlendingum inn í sjávarútveginn með beinni eignaraðild. Ég held að það sé grundvallaratriði fyrir okkur til að geta haft vald á nýtingu auðlinda okkar og tryggt að sú nýting verði sem mest og best í þágu þjóðarinnar að Íslendingar hafi einir rétt til þess að stunda hér fiskveiðar og við breytum ekki þeim lögum sem núna eru í gildi um bann við beinni erlendri fjárfestingu í sjávarútvegi að nokkru leyti frá því sem er. Í öðru lagi ætla ég að nefna annað dæmi sem hefur komið aðeins upp í umræðunni. Það er spurningin um kaup útlendinga á landi. Ég er út af fyrir sig ekki neikvæður gagnvart því að útlendingar kaupi hér jarðir, lönd og svæði. Þeir hafa verið að gera það í einhverjum mæli. En það er eitt sem skiptir mjög miklu máli í því sambandi sem menn hafa stundum ekki haft með í umræðunni og var til dæmis ekki í umræðunni hérna áðan, og það er þetta: Það er gríðarlegur munur á því hvort við erum að tala um kaup heiðarlegra kapítalista eða einstaklinga á jörðum eða landi á Íslandi sem ætla sér að nýta það með einhverjum hætti innan þeirra laga og reglna sem hér gilda, eða hvort um geti verið að ræða einhvers konar framlengdan arm annars ríkis. Það er það sem ég tel að þessi deila til dæmis um Nubo fyrir austan hljóti að þurfa að snúast um. Erum við að ræða um kínverskan kapítalista sem ætlar að fara að fjárfesta á Íslandi, eða erum við að tala um mögulega óbein kaup ríkis á landi annars ríkis? Við mundum aldrei fallast á að Þjóðverjar keyptu Vestfirði eða að Frakkar keyptu Eyjafjörð eða eitthvað slíkt. Við mundum aldrei fallast á það, ekki vegna þess að við værum á móti Frökkum. Það gengur bara einfaldlega ekki upp að eitt ríki kaupi land annars ríkis. Umræðan ætti að mínu mati að snúast um það atriði þegar menn eru að fjalla um Grímsstaði og fjárfestingarnar þar. Erum við að sjá í raun og veru kínverskan kapítalista kaupa land þar? Eða erum við að horfa á það að hann sé einhvers konar framlengdur armur með óskilgreindum tengslum við kínversk stjórnvöld og sé þar með einhvers konar framlengdur armur þeirra með beinum eða óbeinum hætti? Þetta eru þeir varnaglar sem ég vil a.m.k. reka niður í jörðina þegar ég tala um erlendar fjárfestingar sem ég almennt fagna. Á því verða auðvitað að vera tilteknar 

Virðulegi forseti. Hér ræðum við mjög áhugavert mál en maður veltir því fyrir sér hver sé alvaran á bak við það hjá hæstv. ríkisstjórn. Eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson kom inn á er ekki hægt að sjá mikinn trúverðugleika í þessu og maður veltir fyrir sér hvort hér sé enn eitt sýndarmálið á ferðinni og hvort einhver alvara liggi á bak við það. Það þarf svo sem ekki annað en lesa markmiðin í þessari ágætu þingsályktunartillögu um hvernig beri að stefna að beinni erlendri fjárfestingu í íslensku atvinnulífi til að fara að efast um viljann. Hér stendur að það eigi að stuðla að fjölbreytni atvinnulífs, styðja við verndun og nýtingu umhverfis á sjálfbærum grunni, nýta nýjustu tækni, skapa í gegnum framleiðsluferli sem mestan virðisauka innan lands, skapa hlutfallslega eins mörg störf og mögulegt er og hátt hlutfall verðmætra starfa, stuðla að eflingu rannsókna, þróunar og öflun nýrrar þekkingar, leita eftir arðsemi og hlutfallslega miklum skatttekjum og skapa ný tækifæri eða tækifæri sem talin eru æskileg til að styrkja innlenda starfsemi sem fyrir er. Síðan horfum við á það hvernig hefur verið staðið að þessum málum hjá okkur á síðustu árum. Hér hefur skattumhverfið verið mjög ótryggt. Fyrirtæki hafa ekki getað gengið að skattumhverfi sínu vísu á milli ára. Við sjáum hvaða hugmyndirnar eru uppi núna um skatta á sjávarútveginn. Loksins þegar koma góð ár í sjávarútvegi þar sem væri gott fyrir fyrirtækin að byggja upp eiginfjárstöðu sína, stunda meiri fjárfestingar, rannsóknir og uppfylla í raun flest markmiðin sem hér eru sett, kemur ríkiskrumlan með sína óseðjandi skattafíkn og vill fá stóran hluta af arðinum. Við sjáum hvernig komið er fram við álverin og rekstur þeirra. Það var gerður við þau þriggja ára samningur um fyrir fram greiddan skatt vegna þeirra efnahagsáfalla sem við urðum fyrir. Nú eru uppi hugmyndir hjá ríkisstjórninni um að framlengja það einhliða. Erlend stórfyrirtæki voru spurð: Eruð þið tilbúin að borga okkur fyrir fram ákveðinn skatt til þriggja ára til að hjálpa okkur út úr þessu? Við þau var gert samkomulag og þau tóku þátt í uppbyggingu eftir hrunið með þessum hætti og nú á bara að ganga enn lengra. Við sjáum hvað gerðist á Bakka þegar viðræðurnar við Alcoa voru búnar að ganga fram og til baka. Það fylgdi enginn hugur máli af hálfu stjórnvalda. Alcoa gaf ítrekað út yfirlýsingar um að þeir vildu byggja upp alvöruatvinnustarfsemi þar en á endanum gáfust þeir upp á samskiptum við yfirvöld og gáfu út þá yfirlýsingu að þeir væru farnir annað sem þeir og gerðu. Þeir fóru í þessar framkvæmdir annars staðar í heiminum. Við erum nefnilega ekki ein á þessum velli. Hvað gerðist þá? Þá klöppuðu stjórnarliðarnir í þingsal. Þeir klöppuðu fyrir því að bein erlend fjárfesting var að fara frá landinu. Svo kemur hér tillaga til þingsályktunar um stefnu um beina erlenda fjárfestingu og hvernig við getum hvatt til slíkrar fjárfestingar, hvernig við getum laðað hingað erlend áhugaverð fyrirtæki í þeim tilgangi að byggja upp áhugaverða atvinnustarfsemi á Íslandi, skapa verðmæti og útflutningstekjur. En þegar þau hverfa þá er klappað í þingsal. Þetta hlýtur að leiða hugann að því, virðulegi forseti, hver alvaran sé á bak við svona plagg, hvort hér sé ekki enn og aftur um sýndarmennsku að ræða þar sem enginn hugur fylgir máli. Vilja þeir ríkisstjórnarflokkar sem standa á bak við þessa þingsályktunartillögu beina erlenda fjárfestingu? Mér er það til efs því hún verður þá að snúast um, eins og oft er sagt, „eitthvað annað“ en það sem hingað til hefur verið rætt um. Allt skapar þetta mikla óvissu sem fælir erlenda fjárfesta frá landinu í stað þess að hvetja þá til að koma hingað. Þetta skapar gríðarlega óvissu og skekkir alla samkeppnisstöðu okkar gagnvart þeim löndum sem gera þetta af miklu meiri heilindum, standa að svona stefnu með heilindum, skipuleggja sig og undirbúa sig með það í huga að ætla að standa sig vel þegar kemur út í þá baráttu sem er um að laða erlenda fjárfestingu til landsins til að byggja upp verðmætasköpun og atvinnustarfsemi. Svona er öll okkar saga í þessum málaflokki. Það er athyglisvert að lesa um þá baráttu sem hér fór af stað þegar orðið „stóriðja“ fór fyrst að bera á góma í umræðu um atvinnustarfsemi hérlendis. Við höfum verið háð sjávarútvegi. Einhæfni var í raun vandamál okkar. Sjávarútvegurinn eins og við þekkjum í gegnum tíðina er mjög sveiflukenndur. Fiskstofnarnir gefa mismikið af sér, markaðirnir eru í mismunandi ástandi eins og gefur að skilja og þrátt fyrir að okkur hafi gengið vel á því sviði var öllum ljóst að við urðum að auka á fjölbreytni í íslensku atvinnulífi og fjölga þeim grunnstoðum sem byggja upp samfélag okkar. Þá var farið að horfa til virkjana og uppbyggingar stóriðju. Þá þegar var reynt að kasta rýrð á það orð og þeir sem eru andstæðingar orkufreks iðnaðar hafa á þessum áratugum, síðustu 40 til 50 ár, reynt að nota það sem hnjóðsyrði í íslensku máli, svo að það sé eitthvað ljótt að tala um stóriðju. Við getum hugsað um hvað þetta orð stendur fyrir. Stóriðja er auðvitað bara iðnaður á stærri mælikvarða. Hvað leiðir slík starfsemi af sér? Við sjáum það best hvernig þróunin hefur verið í áliðnaðinum og á þeim klasa sem hefur myndast í kringum hann. Fjöldi íslenskra fyrirtækja hvort sem eru verkfræðistofur, vélsmiðjur eða önnur fyrirtæki eru farin að framleiða og vinna á alþjóðavettvangi í þessum geira núna um 40 árum seinna. Þetta skapar okkur miklar tekjur og veitir íslensku ungu fólki sem vill mennta sig mikil tækifæri á því sviði. Þannig var þessi barátta og þegar maður les um sögu hennar má sjá að baráttan er nákvæmlega hin sama og í dag. Það er eiginlega hægt að taka afrit af fyrri baráttu og færa hana til dagsins í dag. Þess vegna er það svo ótrúverðugt að þessi þingsályktunartillaga skuli vera lögð fram af þessu sama fólki. Það er verið að leggja grunn að lífskjarasókn. Sá grunnur var lagður þegar við fórum í að auka fjölbreytni í atvinnulífinu og það hefur tekist sem raun ber vitni. Sem betur fer fyrir íslenska þjóð urðu þau öfl ofan á sem vildu beina erlenda fjárfestingu, vildu laða áhættufjármagn til landsins til að byggja upp stóriðju, vildu virkja orkuna í landinu til að byggja upp og bæta lífskjör og fá til samstarfs við okkur erlenda aðila. En þeirri baráttu er ekki lokið. Ég held að það hafi verið á síðasta ári sem fjárfestingarsvið Íslandsstofu lét Pricewaterhouse Coopers í Belgíu gera fyrir sig skýrslu þar sem metin var samkeppnisstaða Íslands í alþjóðlegu umhverfi í að laða beina erlenda fjárfestingu til landsins. Sú skýrsla gefur okkur ekki góða einkunn. Í fyrsta lagi er hér mikil pólitísk óvissa í landinu, óstöðugleiki og stefnuleysi. Það er óvissa í skattamálum fyrirtækja - þetta eru grundvallaratriði sem þurfa að vera í lagi. Það var komið inn á margt annað í skýrslunni eins og til dæmis skipulagsmál sveitarfélaga og bornar saman aðstæður hér við Svíþjóð og ákveðin svæði í Belgíu og Möltu en þetta eru allt saman lönd og svæði sem hafa leitað mjög eftir beinni erlendri fjárfestingu í atvinnulífi sínu. Í kjölfar þessa var skipaður starfshópur og ákveðin markmið sett fram. Tækifærin eru klárlega til staðar. Tækifæri okkar til að stíga mjög stór skref í þessu eru sennilega miklu meiri en hjá mörgum öðrum þjóðum, stíga skref sem skapa raunverulegan hagvöxt sem er afrakstur framleiðslu og verðmætasköpunar en ekki tímabundinnar neyslu og verðlagsáhrifa eins og við sjáum kannski meira í dag. Það er auðvitað það sem við þurfum. Það skapar hin raunverulegu störf og verðmæti sem hagvöxtur hverrar þjóðar þarf að byggja á. Og í þeirri stöðu sem við erum núna þurfum við að ná í nokkur ár um 4–5% og helst 5% hagvexti til að ná okkur upp úr þeim hjólförum sem efnahagshrunið setti okkur í. Það er sagt að að jafnaði séu um 1.000 störf á bak við hvert 1% í hagvexti þannig að froðukenndur hagvöxtur eða of lítill hagvöxtur skapar ekki störf til lengri tíma eins og við þurfum. Hvar skyldu tækifærin liggja? Þau liggja auðvitað í orkunni, vatninu og aukinni fjölbreytni í atvinnulífinu. Við höfum sjávarútveginn sem mjög sterkan grunn þó að núverandi stjórnvöld reyni með öllum ráðum að veikja þann grunn, veikja þau fyrirtæki og hlusta ekki á þá sem betur til þekkja á þeim vettvangi, hvort sem það eru innlendir sérfræðingar, hagsmunaaðilar eða sveitarfélög í landinu. Það er hreint með ólíkindum og við höfum tekið þá umræðu hér. En við getum bætt við þessari fjölbreytni. Til þess þarf að taka ákvarðanir. Landsvirkjun lagði fram á síðasta ári ákveðna framkvæmdaáætlun þar sem boðið er upp á valkosti um það hvert við stefnum í orkufrekum iðnaði. Sú framkvæmdaáætlun verður að hafa trúverðugleika sem stjórnvöld síðan samþykkja. Framkvæmdaáætlun sem mundi byggja á þessum grunni og væri samþykkt af stjórnvöldum til lengri tíma, eins og gert er ráð fyrir í þeirri áætlun til ársins 2030, getur haft gríðarleg áhrif á traust okkar erlendis og getur verið í raun eitt stærsta skrefið til að laða að beina erlenda fjárfestingu til landsins. Þá erum við búin að svara til dæmis þeirri spurningu hvenær orka verður fáanleg, á hvaða tíma og í hvaða magni. Þetta er algert grundvallaratriði. Það hefur komið fram hjá fulltrúum Íslandsstofu og fleirum sem hafa það verk með höndum að laða hingað erlenda fjárfesta að þeir hafa ekki getað gefið nein svör um þessi grundvallaratriði. Okkar fólk sem er í þessum störfum hefur ekki getað gefið nein svör um það sem eru alveg nauðsynleg til að menn viti að hverju þeir ganga. Svona stefna mundi eflaust líka hafa áhrif á lánakjör okkar, á lánshæfismat landsins. Þessi stefna felur í sér að virkja orkuna með skipulögðum hætti til nokkurra ára, fylgja framkvæmdaáætlun sem felur í sér, eins og kemur fram hjá Landsvirkjun, hátt í tvöföldun raforkuframleiðslunnar á 15–20 árum. Þetta er auðvitað eins og að virkja hverja aðra olíuauðlind, ef við tökum sem dæmi þjóð sem á olíuauðlindir og það á að fara í vinnslu á þeim. Ef til er orðin trúverðug áætlun um framkvæmdir hefur það auðvitað áhrif á lánshæfismat viðkomandi lands, trú manna á að fjárfesta og trú fjármálastofnana á alþjóðlegum vettvangi um að í landinu verði hagvöxtur og betri tækifæri og aðstæður til að fyrirtæki geti staðið við skuldbindingar sínar. Áætlun sem þessi mun líka hvetja ungt fólk til menntunar. Fólk mun sjá tækifæri til menntunar til lengri tíma. Þetta mun ýta undir menntun í raunvísindum eins og við höfum sagt að þurfi að gera hér, það þurfi að efla og fjölga tækifærum fyrir nemendur á því sviði. Þetta er og mun verða stærsti möguleiki okkar til að efla samfélagið og þjóðfélagið sem við búum í, búa okkur til betra menntakerfi, betra heilbrigðiskerfi, vænlegra land og vænlegra þjóðfélag fyrir fjölskyldur að búa í. Við munum laða hingað að Íslendinga sem hafa flutt út til að koma aftur og starfa og sjá tækifærin fyrir sér og hafa trú á því að hér verði gott að búa. En þá horfum við á það að hjá hinum sama hópi og leggur fram þessa tillögu um stefnu um beina erlenda fjárfestingu fylgir ekki meiri hugur máli en svo að í þeirri rammaáætlun sem liggur fyrir er enginn áhugi á að stíga þessi skref. Þar er haldið áfram á þeirri braut sem vörðuð hefur verið í stjórnartíð þessarar ríkisstjórnar á síðustu þremur, fjórum árum þar sem tækifærin eru látin fara hjá. Við getum kallað þessi ár ár hinna glötuðu tækifæra. Þetta er hinn dimmi raunveruleiki sem hvílir yfir þessum hugmyndum og gerir svo ótrúverðugt að hugur þeirra sem leggja þetta fylgi máli. Það er kannski varla pappírsins virði að eyða tíma okkar á Alþingi í að fjalla um þetta. Í tillögunni er fjallað um hvernig hægt sé að efla beina erlenda fjárfestingu, hvað þurfi að gera til þess og hvernig ríkið geti komið að því. Rætt er um að fjölga starfsmönnum hjá Íslandsstofu, auka fjármagn til kynningar erlendis, ákveðnar breytingar þurfi að verða í sambandi við skipulagsvinnu, það þurfi að efla samstarf milli ríkis og sveitarfélaga og svo má lengi telja. Þetta er allt gott og gilt og þetta er allt hárrétt og í algeru samræmi við þá skýrslu sem Pricewaterhouse Coopers í Belgíu gerði fyrir Íslandsstofu og skilað var í hittiðfyrra. Þetta er allt í samræmi við hana En til hvers að fjölga starfsmönnum og verja auknu fjármagni í þetta ef ekki á að búa til þann ramma og þær aðstæður og þá hvata sem þarf til að svona mál geti orðið að raunveruleika? Það er gott og blessað að setja þetta á blað en það er algerlega ástæðulaust að byrja á þeim enda þegar miklu heillavænlegra væri að sýna viljann í verki með því að skapa ákveðinn ramma og búa til framtíðarsýn, trúverðuga framtíðaráætlun um það hvernig við ætlum að byggja upp til dæmis orkufrekan iðnað. Þá mun hitt ekki láta standa á sér. Samkvæmt upplýsingum frá starfsmönnum Íslandsstofu og annarra sem að þessum málum starfa hefur eftirspurnin aldrei verið meiri en á síðustu þremur, fjórum árum fyrir því að koma með beina erlenda fjárfestingu til Íslands. Það er staðreynd. En af því að þessi ríkisstjórn hefur skapað þá óvissu sem raun ber vitni í skattamálum og vegna framkomu hennar við erlenda fjárfesta sem hingað vilja koma hefur ekkert gerst. Ég minni aftur á það þegar þingsalur klappaði þegar Alcoa hvarf af vettvangi. Ég minni á yfirlýsingarnar um skattamálin gagnvart álfyrirtækjunum. Allt þetta gerir að verkum að enginn mun treysta stjórnvöldum. Í grunninn snýst þetta allt um góða sölumennsku og markaðssetningu. Við höfum vöruna, eftirsótta hágæðavöru. Eftirspurnin er miklu meiri en framboðið. En það er stefnuleysi og léleg markaðssetning sem ræður. Ég vil vekja sérstaka athygli á síðustu blaðsíðunni í þessari þingsályktunartillögu þar sem farið er yfir ályktanir og niðurstöður 

Frú forseti. Ég átti þess ekki kost að taka þátt í umræðu um þetta frumvarp til laga um réttarstöðu einstaklinga með kynáttunarvanda þegar það var rætt við 2. umr. og ætla því aðeins að taka fram nokkur atriði. Það er góð samstaða um þetta mál og það hefur verið mjög vel undirbúið á vegum ráðuneytisins, Landspítalans, landlæknisembættisins og ekki síst í góðu samstarf við samtök transfólks. Frú forseti. Kynvitund kemur fram á fyrstu árum í ævi hvers manns. Það er ekki val eða ákvörðun að vera trans, ekki frekar en það er val að upplifa sig sem konu eða karl þegar kynvitundin vaknar. Munurinn er bara sá að transfólk er fætt í röngu kyni, í líkama annars kyns en það sjálft er, kyni sem samræmist ekki kynvitund þess. Með því frumvarpi sem nú er hér til lokaumræða er í raun verið að staðfesta verklag sem hefur þróast á Íslandi á undanförnum tíu árum eða svo í mjög góðu samstarfi þeirra aðila sem ég nefndi áðan. Það er rétt og skylt að færa þeim sem hafa undirbúið þetta mál bestu þakkir fyrir að hafa náð svo góðri samstöðu og samvinnu um málið. Þetta frumvarp lýtur að stjórnsýslu, að meðferð umsókna um kynleiðréttingu og um afgreiðslu þeirra, tímafrestum og öðru en fyrst og fremst tryggir það rétt transfólks og öruggt ferli til kynleiðréttingar. Að þessu frumvarpi er því mikil réttarbót verði það að lögum sem ég vona svo sannarlega því að í hv. velferðarnefnd voru menn sammála um þessa lagasetningu.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir meirihlutaáliti umhverfis- og samgöngunefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um fjarskipti og lögum um Póst- og fjarskiptastofnun, þ.e. CERT sem er ensk skammstöfun yfir tíðniréttindi, rekstrargjald o.fl. Það verður að segjast um þetta frumvarp og vinnu nefndarinnar að hluti af því er mjög tæknilegs eðlis um öryggi í netumferð og varðar þjóðaröryggi. Nefndin fékk góða leiðbeiningu frá þeim fjölda sérfræðinga sem kom fyrir nefndina til að fara yfir þessi mál, hvort sem það var á tæknilegu sviði eða frá lögreglunni eða öðrum sem málið varðaði. Það á einnig við um opinberar stofnanir þar sem miklu skiptir að netsamband og öryggi á netinu sé þess eðlis að mögulegt sé að greina netárásir á einstakar stofnanir eða landið í heild og þá tíðkist það viðbragð hér á landi sem er algengast í nágrannalöndum okkar. Í raun og veru þarf að koma örygginu upp úti um allan heim því að netið á ekki samastað í einu landi. Það er nettenging um heiminn allan og þar af leiðandi er enginn óhultur ef netárásir eru gerðar á einstakar stofnanir eða lönd þannig að á þessu sviði þurfum við að fylgjast með tækniþróun og eins hvað varðar lagaumhverfi og viðbragðsteymi. Eins og ég segi kom fyrir nefndina fjöldi sérfræðinga og þeir sérfræðingar eru tilgreindir í nefndarálitinu. Þar sem þetta er nokkuð flókið mál og tæki drjúgan tíma að fara í gegnum á þessum þingdegi vil ég byrja á því að vísa í ítarlegt nefndarálit og geta þess að það var mjög gott samstarf í nefndinni við vinnslu málsins. Spurningar frá nefndarmönnum voru flestar um að gæta að persónuvernd og samkeppnisstöðu og ganga ekki of langt í gjaldtöku þannig að við gerum núna það sem þarf að gera en geymum til síðari tíma að vinna frekar í nokkrum atriðum. Ég vísa til þessa í upphafi því að ég mun ekki, hæstv. forseti, lesa nefndarálitið orð fyrir orð heldur aðeins hlaupa á nokkrum þáttum þess. Markmið frumvarpsins er að stuðla að auknum fjárfestingum í fjarskiptainnviðum sem leiða eiga til bættra fjarskipta um land allt og bæta öryggi í fjarskiptum og netsamskiptum. Einnig er gert ráð fyrir því að stofnað verði öryggis- og viðbragðsteymi vegna netöryggismála með það að markmiði að draga úr hættu af völdum netárása og annarra öryggisatvika sem og að lágmarka útbreiðslu þeirra og það tjón sem kann að verða af þeim sökum. Af þessu tilefni var skipað fagráð á sviði fjarskipta og það verða breytingar á gildandi lögum þar sem fjarskiptaráð er lagt niður en í staðinn er skipað fagráð. Að því fagráði koma hagsmunaaðilar, fulltrúar Póst- og fjarskiptastofnunar og aðrir. Þar sem þetta frumvarp er nokkuð tæknilegt er í 2. gr. þess kafli með orðskýringum. Í frumvarpinu er talað um CERT sem er ensk skammstöfun fyrir Computers Emergency Response Team. Okkur fannst ekki koma til greina að hafa það sem hugtak í íslenskum lögum og var þessum viðbragðshópi því gefið nafnið netöryggissveit Póst- og fjarskiptastofnunar eða netöryggissveitin en CERT verður notað í samskiptum við erlenda aðila. Hlutverk netöryggissveitarinnar er að henni sé heimilt að óska eftir nafnlausum rauntímagögnum frá fjarskiptafyrirtækjum. Það hugtak þarf að skilgreina nánar. Með nafnlausum rauntímagögnum er átt við tölulegar upplýsingar og kóða sem bjóða upp á rekjanleika fjarskiptaumferðar í IP-fjarskiptanetum. Það er nokkuð fjallað um þjónustuhóp netöryggissveitarinnar en hópurinn mun samanstanda annars vegar af fjarskiptafyrirtækjum sem reka almenn fjarskiptanet og/eða veita aðgang að alnetinu og netþjónustu og hins vegar rekstraraðilum ómissandi upplýsingainnviða sem samkvæmt sérstökum samningi gerast meðlimir í þjónustuhópnum. Hugtakið ómissandi upplýsingainnviðir er skilgreint í 5. tölulið 2. gr. frumvarpsins en með því er átt við upplýsingakerfi sem eru grundvöllur að þjóðaröryggi og almannaheill og eru undirstaða öflunar aðfanga í þróuðu og tæknivæddu þjóðfélagi. Einnig er í 4. gr. kveðið á um eftirlitsskyldu Póst- og fjarskiptastofnunar með sameiginlegum númeragrunni til uppflettingar á númerum og framkvæmdar á númeraflutningum. Í framkvæmd heldur Hið íslenska númerafélag (HÍN) utan um skráningu á númerum í tal- og farsímaþjónustu í miðlægum og rafrænum gagnagrunni. Það var farið vel yfir hvort það stæðist að hafa þennan gagnagrunn og meiri hlutinn telur að svo sé. Einnig telur meiri hlutinn að það eigi að skoða til lengri tíma litið hvort Póst- og fjarskiptastofnun eigi að hafa umsjón með eða eiga þann gagnagrunn þannig að hann sé undir eignarhaldi þeirrar stofnunar. Það er ljóst að ekki eru efni til að gera slíkar breytingar að svo stöddu og því er ekki lögð fram tillaga um það. Hér er farið nokkuð vel yfir öryggi og þagnarskyldu sem er mjög mikilvæg á þessu sviði. Þó að það sé ekki nafngreint og rekjanlegt er verið að rekja magn og sendingar á netinu og um það verða að gilda mjög ákveðnar reglur, þ.e. hvernig eigi að fara með ef öryggissveitin telur sig þurfa að fara inn í persónugreinanlegar upplýsingar. Nefndin fór ítarlega yfir persónuöryggið og verndina og vísa ég til nefndarálitsins þar sem álit meiri hlutans er skilgreint mjög nákvæmlega. Ég geri því ekki frekari grein fyrir því hér. Í 9. gr. frumvarpsins er lagt til bann við allri meðhöndlun búnaðar sem ætlaður er til þess að sniðganga skilyrtar aðgangsstýringar í þeim tilgangi að veita notanda aðgang að þjónustu án þess að hann greiði tilskilið gjald fyrir aðganginn. Nefndin leggur til breytingu á þessari grein með vísan til dómsmáls sem greint er frá í álitinu. Hvað varðar viðurlög og stjórnvaldssektir leggur meiri hlutinn til að ákvæði til bráðabirgða falli brott. Vísað er til dóms Hæstaréttar nr. 458/2006, um að viðurlög og stjórnvaldssektir þurfi að byggja á mjög greinilegum ákvæðum í lögum. Nefndin telur að betur þurfi að vinna að sektarákvæðum í frumvarpinu og leggur því til að ákvæðið falli brott. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim fjölmörgu breytingum sem gerðar eru tillögur um og fylgja í sérstöku þingskjali. Hv. þingmenn Árni Johnsen og Mörður Árnason voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en undir nefndarálitið skrifa auk þeirrar sem hér stendur Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, Ólína Þorvarðardóttir, Róbert Marshall og Atli Gíslason.

Hæstv. forseti. Málið sem hér er um að ræða hefur, eins og fram hefur komið, fengið mikla umfjöllun í umhverfis- og samgöngunefnd í vetur, fyrst fyrir áramót. Varð það niðurstaða meiri hlutans að afgreiða ákveðna gjaldtökuþætti þess fyrir jólin en geyma aðra þætti. Segja má að nefndin hafi tekið nýjan snúning á málinu í janúar og svo fram eftir vori en nefndarálit er frágengið 18. apríl eins og fram kemur hjá framsögumanni meiri hlutans, hv. þm. Þuríði Backman. Ég átti ekki aðild að því nefndaráliti, er ekki í þessum meiri hluta, og vildi skýra það örfáum orðum. Ég vil fyrst taka fram að með þeim breytingartillögum sem lagðar eru til af hálfu meiri hlutans er vissulega komið til móts við ýmsar af þeim athugasemdum sem fram komu við meðferð málsins en sannast sagna mætti frumvarpið í heild töluvert harðri andstöðu frá þorra umsagnaraðila sem töldu of langt gengið á mörgum sviðum og ýmislegt væri óklárt í sambandi við framsetningu. Of langt væri gengið bæði í sambandi við gjaldtöku, í sambandi við heimildir CERT-hópsins og fleiri slíka þætti. Staða málsins er sú að breytingartillögur varðandi þann þátt málsins sem er til afgreiðslu núna eru að jafnaði til bóta af hálfu meiri hlutans. Munar þar mestu að lagt er til að út úr frumvarpinu verði tekin þau ákvæði sem sneru að stjórnvaldsviðurlögum og refsingum og beðið er með þann þátt þar til búið er að vinna vandaðri vinnu við útfærslu þeirra ákvæða. Ég ætla ekki að fara djúpt í það en eins og fram hefur komið voru þessi ákvæði gagnrýnd harðlega, bæði hvað varðar innihald og framsetningu. Má segja að sú gagnrýni hafi verið tekin alvarlega með þeim hætti að tillagna um útfærslu viðurlagaákvæða sé beðið, þ.e. það verður tekið fyrir síðar og er þar af leiðandi ekki hluti af þessu frumvarpi þar sem meiri hlutinn leggur til að 10. og 11. gr., sem eru viðurlagagreinarnar, falli brott reyndar ásamt fleiri ákvæðum. Það er auðvitað jákvætt og skiptir máli varðandi afstöðuna til þessa máls. Þingmönnum til skýringar vil ég geta þess að 10. gr. fjallar um refsingu og 11. gr. um stjórnvaldssektir. Þær voru ekki taldar fullnægjandi miðað við þær kröfur sem gerðar eru til viðurlagaákvæða í lögum, bæði hvað varðar skýrleika en líka varðandi það að gefinn væri upp rúmur viðurlagarammi gagnvart brotum sem í sumum tilvikum væru mjög veigalítil og í öðrum tilvikum veigamikil, og lítill greinarmunur gerður á því í sjálfu sér. Við getum orðað það á þann veg að nefndarmenn höfðu eðlilegar áhyggjur af því að um væri að ræða viðurlagaákvæði sem væru erfið í framkvæmd. Einnig er rétt að geta þess að skiptar skoðanir hafa verið um það að hvaða marki viðurlagaákvæði ættu að vera í lögum af þessu tagi og nokkuð af tíma nefndarinnar fór í að fjalla um mismunandi skilning annars vegar Póst- og fjarskiptastofnunar og hins vegar fjarskiptafyrirtækja á því hvernig réttarástandið væri í öðrum löndum. Það er of löng saga að fara út í það sérstaklega, það er umræða sem bíður síðari tíma og mun þá að öllum líkindum verða verkefni næsta þings að fjalla um þennan viðurlagaþátt. Við þurfum að taka afstöðu til þessa ágreinings, að hvaða marki eiga viðurlagaákvæði að vera í lögum af þessu tagi og hvernig þurfa þau að vera úr garði gerð til að þau standist ef á annað borð er um að ræða refsingar og stjórnvaldssektir í samræmi við þetta. Ákveðnar athugasemdir standa eftir og er þar kannski frekar um að ræða spurningar sem ég vil varpa upp í þessari umræðu enda eru allra stærstu ágreiningsefnin kannski komin út fyrir dagskrána í dag. Ég vildi sérstaklega nefna að enn eru áhöld um hvort nægilega sé komið til móts við athugasemdir sem varða persónuverndarsjónarmið. Um það er að nokkru leyti fjallað í nefndaráliti meiri hlutans. Ef ég má lesa smákafla þaðan, þá segir þar á bls. 2 í 2. mgr.: „Meiri hlutinn leggur til breytingar á 3. mgr. 8. gr. frumvarpsins sem nánar er vikið að hér á eftir. Þar leggur meiri hlutinn til að netöryggissveit sé heimilt að óska eftir nafnlausum rauntímagögnum frá fjarskiptafyrirtækjum. Þykir meiri hlutanum rétt að skilgreina hugtakið nánar. Með nafnlausum rauntímagögnum er átt við tölulegar upplýsingar og kóða sem bjóða upp á rekjanleika fjarskiptaumferðar í IP-fjarskiptanetum, til dæmis þegar um ræðir skyndilega aukningu umferðar …“ Áfram segir: „Um er að ræða gögn sem byggjast á upplýsingum sem fram koma í utanáskrift á haus IP-fjarskiptapakka, en hvergi koma fram upplýsingar um nafn sendanda eða móttakanda. Upplýsingarnar segja til um IP-vistföng, hvers eðlis pakkasendingin er með tilliti til tæknilegra eiginleika, svo sem magns og fjölda gagnapakka, tegund þeirra, þá flutningsaðferð sem notuð er, um hvaða tengihlið umferðin fer o.s.frv.“ Ég held að það sé álitamál skulum við segja í þessu sambandi hvort um er að ræða persónugreinanleg gögn eða ekki. Það má halda því fram að þær IP-tölur sem þarna er vísað til geti verið sambærilegar símanúmerum og í ýmsum lögum er fjallað um símanúmer sem persónugreinanlegar upplýsingar jafnvel þó að fletta þurfi upp í símaskrá eða eitthvað til að afkóða þær. Mér finnst rétt að halda því til haga, vegna þess að persónuverndarsjónarmið koma töluvert við sögu í frumvarpinu, að verði ákvæðið samþykkt eins og það liggur fyrir þá þarf alla vega að fara mjög gætilega í túlkun í þessu sambandi. Auðvitað kann að vera um það að ræða að IP-tölur sé hægt að nýta með sama hætti og persónugreinanlegar upplýsingar, þ.e. í mörgum tilvikum er hægt að rekja hvaðan gögn koma ef IP-tölurnar eru aðgengilegar. Þarna er að mínu mati um að ræða atriði sem getur verið viðkvæmt. Allir eru sammála um að mikilvægt sé að til séu aðgerðir eða viðbragðsáætlanir og möguleikar að bregðast við netárásum, sérstaklega þegar um er að ræða mikilvæg kerfi hvort sem er hjá fjarskiptafyrirtækjunum sjálfum eða öðrum hópum fyrirtækja sem þurfa að vernda upplýsingar o.s.frv. Netárásir eru vaxandi vandamál og raunhæft vandamál og frumvarpið er í heild viðleitni til að bregðast við því og það er jákvætt. En að mínu mati er full ástæða til að stíga varlega til jarðar þegar kemur að þeim þáttum sem telja má að geti varðað við persónuupplýsingar. Það er að mínu mati enn álitamál hvort nægilega er komið til móts við þau sjónarmið í viðkomandi ákvæðum frumvarpsins. Það eru kannski ekki fleiri þættir sem ég vildi staldra við að svo stöddu. Vakin hefur verið athygli á því af hálfu fjarskiptafyrirtækja og fleiri aðila að með 1. gr. frumvarpsins sé gert ráð fyrir að heimilt sé að stofna fagráð, þ.e. ráðherra er heimilt að setja á stofn fagráð með fulltrúum Póst- og fjarskiptastofnunar, hagsmunaaðila og annarra í þeim tilgangi að vera vettvangur samráðs og upplýsingaskyldu á sviði fjarskipta. Allt er það gott og blessað. En í þessu felst jafnframt að verið er að leggja niður fjarskiptaráð sem á að vera samráðsvettvangur í dag milli þessara aðila. Það má segja að hagsmunaaðilar hafi gert athugasemdir við það að í staðinn fyrir að gert sé ráð fyrir því að skylt sé að hafa samráð á slíkum vettvangi þá er það ekki fært í heimildarákvæði til ráðherra. Það má því segja að það verði þá undir ákvörðunum ráðherra komið hvort og þá hvernig slíkum samráðsvettvangi er komið á fót í stað þess að það sé skylt samkvæmt lögum. Það kann að vera að þetta breyti ekki miklu í raun og fram kom í starfi nefndarinnar að af ýmsum ástæðum hefur ekki verið um að ræða mikið starf á þessum samráðsvettvangi síðustu missirin. Ég velti því fyrir mér hvort ekki hefði verið nær lagi að endurvekja fjarskiptaráðið með þeim hætti sem núgildandi lög gera ráð fyrir frekar en að veikja þetta ákvæði eins og þarna kemur fram. En ég vona að þetta muni kannski ekki verða til mikils skaða í praxís, að í framkvæmd muni ráðherra gæta þess að hafa samráð við þá aðila sem starfa á sviði fjarskipta og hafa mikla hagsmuni af því en um leið mikla þekkingu á því sviði sem um er að ræða, það skiptir auðvitað líka máli. Það er rétt að fram komi að hagsmunaaðilar, fyrirtækin á þessu sviði, gera athugasemdir við að hafa ekki verið hafðir með í ráðum eða að ekki hafi verið leitað nægilega til þeirra í sambandi við gerð þessa frumvarps. Þeir vísuðu til þess í umsögnum sínum að hvorki þeir né fjarskiptaráð hafi komið að undirbúningi þessa frumvarps sem annars vegar virðist eiga uppruna sinn í Póst- og fjarskiptastofnun og hins vegar í ráðuneytinu sjálfu. En það er önnur saga. Við vonum nú að verði frumvarpið að lögum í því formi sem það er nú verði engu að síður um það að ræða að stofnuð verði fagráð, eitt eða fleiri, og ráðherra tryggi þar með samráð við hagsmunaaðila og það verði betra en verið hefur á undanförnum missirum. En ég ítreka að það er að mínu mati alger óþarfi að veikja ákvæðið með þeim hætti að breyta því úr skyldu í heimild og ég játa að mér hefur ekki þótt koma fram fullnægjandi rökstuðningur fyrir þeirri breytingu. Varðandi frumvarpið í heild eða kannski þann þátt sem snýr að svokölluðum CERT-hópi, sem kallaður er netöryggissveit í breytingartillögum meiri hlutans. Það er vissulega íslenskun orðsins en velta má því fyrir sér hvort það hefur kannski annan blæ en efni standa til, netöryggissveit hljómar svolítið eins og um sé að ræða einhvers konar viðbragðssveit, svona eins og sérsveit lögreglu eða eitthvað þess háttar. Þetta er ekki alveg þannig. En ég velti því fyrir mér almennt talað hvort hugsanlega sé verið að fara aðra leið en gert er víða annars staðar. Þar eru hinir svokölluðu CERT-hópar einmitt frekar samráðshópar þeirra sem starfa á viðkomandi sviði en síðan eru þá önnur yfirvöld, jafnvel í einstökum tilvikum leyniþjónustur eða einhverjir slíkir aðilar, sem hafa hinar formlegu valdheimildir. Hérna er þessu svolítið blandað saman þannig að þetta verður hópur innan Póst- og fjarskiptastofnunar sem hefur heimildir en starfar hins vegar undir sama heiti og miklu óformlegri hópar víða annars staðar þannig að þetta kann að vera villandi. Nú er ég ekki að leggja til í dag að við breytum þessu með því að setja á fót einhvers konar öryggislögreglu eða leyniþjónustu til að taka að sér hina mikilvægustu öryggisþætti þessarar starfsemi. Það er stærri umræða en svo að við förum út í það en þetta gerir það að verkum að þetta verður með svolítið öðrum hætti en við sjáum í löndunum í kringum okkur. Hæstv. forseti. Ég vil endurtaka það sem ég sagði í upphafi, ég held að meiri hlutinn hafi í flestum efnum lagt til jákvæðar breytingar og komið til móts við margar af þeim athugasemdum sem hafa komið fram. Þar munar mestu um það að viðurlagaköflunum sem voru mjög umdeildir er frestað. Gjaldtökukaflinn sem líka var umdeildur var afgreiddur fyrir jól þannig að hann er ekki til umfjöllunar núna. En af þeim ástæðum sem ég nefndi í máli mínu vildi ég ekki vera á nefndaráliti meiri hlutans og mun ekki greiða atkvæði með frumvarpinu þegar það kemur til atkvæðagreiðslu.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um umhverfisábyrgð. Umhverfis- og samgöngunefnd hefur fjallað um málið og fengið fjölmarga aðila til fundar við sig til umsagna og ráðgjafar. Þetta frumvarp var fyrst lagt fyrir á 139. löggjafarþingi og þá komu fram athugasemdir fyrir þáverandi umhverfisnefnd frá hagsmunaaðilum. Vegna þeirra athugasemda hafa verið gerðar nokkrar breytingar á frumvarpinu og því er það nú lagt fram að nýju. Þáverandi meiri hluti umhverfisnefndar skilaði einnig nefndaráliti sem fylgir þessu áliti í fylgiskjali. Í umfjöllun sinni um málið fjallaði umhverfisnefnd um markmið og gildissvið laganna, um undantekningar frá gildissviði, um lagaskil, skilgreiningar, athafnaskyldu og tilkynningarskyldu, málskot og viðurlög meðal annars. Varðandi markmið og gildissvið laganna er með frumvarpinu lögð til heildstæð löggjöf um umhverfisábyrgð sem byggist á meginreglu umhverfisréttar um að mengunarvaldur skuli að jafnaði bera þann kostnað sem hlýst af því að koma í veg fyrir eða draga úr áhrifum mengunar. Með samþykkt frumvarpsins yrði innleidd tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2004/35/EB, um umhverfisábyrgð í tengslum við varnir gegn umhverfistjóni og úrbætur vegna þess. Tilskipunin byggist á einni af meginreglum umhverfisréttarins, þ.e. greiðslureglunni sem iðulega er nefnd mengunarbótareglan og felur í sér að mengunarvaldur bæti það tjón sem hann veldur í umhverfinu og beri kostnað af því. Nefndin ræddi nokkuð um gildissvið frumvarpsins því hér á landi hafa ekki verið sett almenn lög um skaðabótaábyrgð vegna umhverfistjóns. Þar af leiðandi gilda almennar reglur um ábyrgð á grundvelli sakar þar sem sérákvæðum um hlutlæga ábyrgð sleppir. Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. frumvarpsins ber mengandi atvinnustarfsemi og önnur sambærileg starfsemi sem fellur undir II. viðauka frumvarpsins hlutlæga ábyrgð á umhverfistjóni, þ.e. hvort sem um saknæma háttsemi er um að ræða eða ekki. Á hinn bóginn þegar um er að ræða umhverfistjón á vernduðum tegundum og náttúruverndarsvæðum og yfirvofandi hættu á slíku tjóni á hin almenna sakarregla við. Meiri hlutinn áréttar í þessu sambandi að gildissvið frumvarpsins afmarkast af því hvað telst umhverfistjón, hvernig atvinnustarfsemi er skilgreind og hvaða svæði teljast til verndaðra tegunda og náttúruverndarsvæða. Ég ætla ekki að fara ítarlega í það nefndarálit sem hér liggur fyrir vegna þess að það er öllum þingmönnum ljóst og opinbert á þskj. 1379. Eins og ég sagði var rætt um allmörg atriði í þessari umfjöllun. Ég vil þó aðeins nefna tvö atriði sem ég ætla að staldra við. Það var annars vegar varðandi lagaskil. Meiri hlutinn telur einsýnt að ákvæði í 3. mgr. 4. gr. frumvarpsins tryggi að ekki myndist óvissa um lagaskil, valdheimildir og ráðstafanir stjórnvalda. Síðan er rétt að geta þess að veigamestu breytingarnar sem voru gerðar á frumvarpinu þegar það var lagt fram að nýju eru tvær viðbætur við hugtakið „Verndaðar tegundir og náttúruverndarsvæði“ eins og sjá má í 6. gr. Annars vegar hefur verið bætt við náttúruminjum á náttúruverndaráætlun og hins vegar svæðum í verndarflokki verndar- og orkunýtingaráætlunar samkvæmt lögum frá 2011. Meiri hluti nefndarinnar metur það svo að áætlanir um náttúruvernd og orkunýtingu hafi að geyma ítarlegt og faglegt mat á náttúruminjum og landsvæðum og séu til vitnis um vilja löggjafarvaldsins til friðlýsingar. Meiri hluti nefndarinnar telur að að undangengnu þessu mati sé ekki svigrúm fyrir mismunun og því fagnar meiri hlutinn þessum breytingum. Líka er fjallað um góða verndarstöðu verndaðra tegunda í 3. gr. frumvarpsins. Hugtakið „góð verndarstaða“ er ekki skilgreint í lögum um náttúruvernd, nr. 44/1999. Meiri hlutinn tekur undir athugasemdir sem bárust frá Umhverfisstofnun hvað þetta varðar og leggur til skilgreiningu á hugtökunum „verndarstaða vistgerðar“ og „verndarstaða tegundar“. Enn fremur telur meiri hlutinn rétt að bæta við skilgreiningu á hugtakinu „búsvæði“ og leggur einnig til orðalagsbreytingu á hugtakinu „endurheimt“ í 6. gr. frumvarpsins en þar er ekki um efnisbreytingu að ræða. Þá leggur meiri hlutinn einnig til vegna skilgreiningar á hugtakinu „náttúruauðlind“ í 8. tölulið að við þá skilgreiningu bætist „umhverfi ríkt að náttúrugæðum“. Enn fremur leggur meiri hlutinn til skilgreiningu á hugtakinu „sjálfbær umsvif“ í breytingartillögu við frumvarpið en áréttar að þau ákvæði sem varða tjón á vatni þarf að túlka með hliðsjón um stjórn vatnamála. Nefndin ræddi líka nokkuð um hugtakið „þjónusta náttúruauðlinda“. Mönnum hugnaðist ekki að náttúruauðlindir gætu veitt þjónustu og komust að þeirri niðurstöðu eftir nokkrar umræður, að höfðu samráði við Náttúrufræðistofnun Íslands, að betur færi á því að kveða á um virkni og eiginleika náttúruauðlinda en þjónustu og lögðu til breytingu þar að lútandi. Ég ætla líka aðeins að segja frá umræðum sem urðu um undantekningar frá gildissviði. Nefndin ræddi nefnilega um ábyrgð hernaðaraðila á viðskilnaði þegar hernaðarumsvifum eða starfrækslu herstöðva er lokið á landsvæðum. Meiri hluti nefndarinnar tekur undir það sjónarmið að margs konar mengun geti fylgt hernaði og landvörnum sem örðugt kann að vera að bæta til fulls en engu að síður telur meiri hlutinn fulla ástæðu til þess að þeir sem bera ábyrgð á hernaðarumsvifum, t.d. starfrækslu herstöðva, bæti eftir því sem unnt er umhverfistjón sem hlotist hefur af slíkri starfrækslu eða umsvifum á einstökum svæðum, t.d. á friðartímum. Meiri hlutinn leggur því til að felldur verði brott fyrri hluti ákvæðisins um undanþágu ábyrgðar á tjóni eða hættu á því sem rekja megi til landvarna eða alþjóðaöryggis. Síðan var fjallað um athafnaskyldu og tilkynningarskyldu, um málskot og viðurlög sem ég ætla ekki að rekja nánar hér en vísa til nefndarálitsins. Meiri hluti nefndarinnar sem stendur að þessu nefndaráliti og þeim breytingartillögum sem því fylgja eru hv. þingmenn Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, formaður nefndarinnar, Ólína Þorvarðardóttir, framsögumaður sem hér stendur, Þuríður Backman, Róbert Marshall og Mörður Árnason.

Hæstv. forseti. Eins og fram kom í máli framsögumanns meiri hluta nefndarinnar, hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur, hefur þetta frumvarp fengið allítarlega meðferð í umhverfis- og samgöngunefnd og þar á undan í umhverfisnefnd á fyrra þingi. Ætlunin með frumvarpinu er að innleiða meginreglur á sviði umhverfisábyrgðar í samræmi við tilskipanir Evrópusambandsins og í meginatriðum er ekki ágreiningur um þann þátt, þ.e. um þessa innleiðingu. Auðvitað hafa í meðförum nefndarinnar komið fram ýmsar athugasemdir, m.a. frá þeim aðilum sem tíðast standa að framkvæmdum eða bera ábyrgð á framkvæmdum, svo sem hagsmunasamtökum í atvinnulífi, sveitarfélögum og slíkum aðilum, en þeir bera nokkra ábyrgð á því hvernig framkvæmdin verður og hafa velt fyrir sér hvort hugsanlega væri á stöku stað gengið fulllangt í þessum efnum. Ég ætlaði fyrst og fremst að fjalla um nokkur atriði frá mínum bæjardyrum séð. Í fyrsta lagi er kannski rétt að hafa í huga að þegar horft er til gildissviðs laganna skiptir máli að athuga að í 2. gr. frumvarpsins er talað um að í tilteknum tilvikum gildi það sem kallað er hlutlæg bótaábyrgð, þ.e. undir ákveðnum kringumstæðum er hægt að kalla fram ábyrgð og fá bætur frá aðilum jafnvel þó að tjónið sem verður verði ekki beinlínis rakið til saknæmrar hegðunar af þeirra hálfu. Í ákveðnum tilvikum, þegar álitið er að um sé að ræða starfsemi sem sérstök hætta stafar af eða ástæða er til að gera mjög stífar kröfur, er ábyrgðin því hlutlæg. Ef starfsemin felur t.d. í sér að einhverjum efnum er sleppt í vatn eða eitthvað þess háttar þá ber aðilinn ábyrgð á tjóninu jafnvel þó að það takist ekki að sýna fram á að viðkomandi hafi með einhverjum hætti brotið í bága við það sem telja má eðlilega eða góða hegðun við starfsemi sína. Í II. viðauka við frumvarpið er greint frá hvaða starfsemi getur verið um að ræða. Til að gefa hv. þingmönnum vísbendingu um hvað er á ferðinni er um að ræða starfsleyfisskyldan atvinnurekstur á grundvelli tiltekinna ákvæða um hollustuhætti og mengunarvarnir, í öðru lagi losun efna í vatn sem háð er leyfi eða skráningu, vatnstaka með sama hætti, síðan framleiðsla efna og efnablandna sem snýst fyrst og fremst um hættuleg efni, því næst flutningur hættulegs eða mengandi farms, starfsemi sem leyfi þarf til samkvæmt lögum um erfðabreyttar lífverur og loks flutningur úrgangs. Þetta eru, eins og ég segi, þau atriði þar sem hlutlæg bótaábyrgð á að gilda. Varðandi önnur atriði, eins og greinir í 2. mgr. 2. gr., eiga lögin líka við um umhverfistjón á vernduðum tegundum og náttúruverndarsvæðum og yfirvofandi hættu á slíku tjóni sem rekja má til annarrar atvinnustarfsemi en þeirrar sem fellur undir II. viðauka, eins og ég nefndi áðan, ef tjóni er valdið af ásetningi eða gáleysi. Í þeim tilvikum reynir á það sem kallað er í skaðabótaréttinum sakarábyrgð því að ef tjón verður annaðhvort af ásetningi eða gáleysi getur sá sem á því ber ábyrgð verið bótaskyldur. Rétt er að hafa þann mikla greinarmun sem um ræðir í huga þegar önnur ákvæði frumvarpsins eru lesin. Hin fortakslausa ábyrgð sem er rakin í 1. mgr. 2. gr. á aðeins við á tilteknum sviðum en í öðrum tilvikum er um að ræða hefðbundna sakarábyrgð þar sem sá er látinn sæta ábyrgð sem tjóninu veldur annaðhvort af ásetningi eða gáleysi og ekki er ástæða til að gera athugasemd við það. Í skilgreiningum er vísað til þeirra svæða sem talin eru vernduð svæði, náttúruverndarsvæði o.s.frv. Ég vil staldra sérstaklega við eitt atriði sem er kannski meginástæðan fyrir því að ég taldi mér ekki fært að skrifa undir nefndarálitið með meiri hlutanum. Það er 6. gr., 18. töluliður, þar sem fjallað er um verndaðar tegundir og náttúruverndarsvæði því að þau njóta þarna sérstakrar verndar. Í 18. tölulið eru annars vegar taldar upp þær tegundir sem teljast verndaðar og hins vegar náttúruverndarsvæði. Um þessa upptalningu er ekki margt að segja. Þetta er ósköp eðlilegt. Taldar eru upp verndaðar dýrategundir, friðlýstar lífverur og friðlýst búsvæði þeirra og önnur friðlýst svæði, svo sem þjóðgarðar, friðlönd, fólkvangar og náttúruvætti, og síðan afmörkuð svæði í d-lið á landi og sjó sem njóta verndar samkvæmt sérstökum lögum vegna náttúru eða landslags. Við þau atriði sem talin eru upp í stafliðum a–d í 18. tölulið 6. gr. ætla ég ekki að gera athugasemdir. Ég velti hins vegar fyrir mér hvort hugsanlega sé verið að ganga fulllangt með e- og f-lið. Í e-lið er bætt við að til svæða af þessu tagi teljist náttúruminjar og náttúruverndaráætlun, sem hefur verið samþykkt á Alþingi samkvæmt lögum um náttúruvernd, og í f-lið er talað um landsvæði í verndarflokki verndar- og orkunýtingaráætlunar samkvæmt lögum um verndar- og orkunýtingaráætlun. Ástæða þess að ég geri þessa athugasemd er sú að ég er að velta því fyrir mér hvort það sé fulllangt gengið að veita svæðum sem talin eru upp annars vegar í náttúruverndaráætlun og hins vegar í áætluninni sem við köllum í daglegu tali rammaáætlun sömu stöðu og þeim svæðum sem hafa fengið friðlýsingu. Nú getur mjög vel komið til þess að svæði sem tilgreind eru í náttúruverndaráætlun fái einhverja slíka vernd, friðlýsingu verði breytt í þjóðgarða eða fái með einhverjum öðrum hætti slíka stöðu. Sama á við um landsvæði sem eru tilgreind í verndarflokki rammaáætlunar. Það getur vel verið að þau rök sem notuð hafa verið til þess að færa þessi svæði eða náttúruminjar inn í náttúruverndaráætlun eða inn í verndarflokk rammaáætlunar séu þess eðlis að þau megi jöfnum höndum nota til þess að rökstyðja að þau fái friðlýsingu. Ég vildi vekja athygli á þessu í ljósi þess að þarna er þröskuldurinn, skulum við segja, fyrir því að setja náttúruminjar eða svæði annaðhvort í náttúruverndaráætlun eða verndarflokk rammaáætlunar lægri en fyrir eiginlegri friðlýsingu því að eftir að svæði eða náttúruminjar eru komnar inn í náttúruverndaráætlun þarf að eiga sér stað ákveðið ferli áður en friðlýsing nær fram að ganga með samráði, mati og slíku. Fram til þessa hefur ekki verið gengið út frá því að það sem tilgreint er í náttúruverndaráætlun eða, ef rammaáætlun nær fram að ganga, í verndarflokki hafi sömu lagalegu stöðu og það sem búið er að friðlýsa. Ég minnist þess þegar við ræddum náttúruverndaráætlun á síðasta þingi að þá var því sjónarmiði hreyft sérstaklega, þegar svarað var athugasemdum sem komu fram af hálfu hagsmunaaðila eða sveitarfélaga, að þó að þetta væri tilgreint á náttúruverndaráætlun ætti samráð eftir að eiga sér stað og vinna sem síðar mundi eftir atvikum leiða til friðlýsingar. Ég velti því fyrir mér hvort fulllangt sé gengið með því að veita þessum svæðum og náttúruminjum sem talin eru upp í e- og f-lið sambærilega stöðu og friðlýstum svæðum að lögum. Þetta vildi ég nefna, hæstv. forseti. Ég ætla ekki að staldra lengi við þessa umræðu. Ég ætla þó að nefna að ég velti fyrir mér þeirri breytingartillögu sem kemur fram af hálfu meiri hlutans varðandi 1. mgr. 4. gr. þar sem talað er um að fella landvarnir og alþjóðaöryggi út. Það er álitamál. Á öðrum stað er talað um tjón sem verður vegna hernaðarátaka eða slíks. Ég get í sjálfu sér fallist á að það er töluverður eðlismunur á umhverfisspjöllum sem eru afleiðing hernaðar og þátta sem erfitt er að ráða við og hin venjulegu lögmál eiga kannski ekki við um. Það gegnir kannski öðru máli um starfsemi sem tengist landvörnum og alþjóðaöryggi og á sér stað á friðartímum þar sem ekki eru sömu óvæntu aðstæður eða neyðarástand heldur viðvarandi ástand. Auðvitað eiga menn að eiga möguleika á því að bregðast við því með allt öðrum hætti og koma í veg fyrir tjón með allt öðrum hætti en þegar um er að ræða eitthvað sem gerist á ófriðartímum. Ég velti engu að síður fyrir mér hvort þarna sé hugsanlega gengið of langt. Síðan verð ég að játa það að eftir nokkra umfjöllun í nefndinni standa eftir ákveðnar spurningar í mínum huga varðandi samspil þeirra stjórnvalda sem eiga að fylgjast með á þessu sviði, fyrst og fremst Umhverfisstofnunar og síðan heilbrigðisnefnda. Ég velti fyrir mér hvort þar hefði hugsanlega mátt kveða skýrar að orði, það gæti verið einhver óskýrleiki í því. Að lokum, hæstv. forseti, vil ég nefna að meiri hlutinn stígur ákveðið skref í átt til þess að skýra betur refsiákvæði og er það jákvætt. Lagt er til varðandi 33. gr. að refsiákvæðum verði breytt og eru breytingarnar taldar upp í þremur töluliðum. Í fyrsta lagi er sagt að það geti orðið tilefni til sekta eða fangelsis allt að tveimur árum að fara ekki að fyrirmælum eða vanrækja athafnaskyldu samkvæmt lögum þessum, í öðru lagi að vanrækja tilkynningarskyldu samkvæmt 9. og 10. gr., veita rangar eða villandi upplýsingar eða leyna upplýsingum sem máli skipta o.s.frv. og í þriðja lagi hindra aðgang eftirlitsaðila að lóðum, mannvirkjum og farartækjum þannig að það brjóti í bága við 25. gr. Ég mundi segja að 2. og 3. töluliðurinn væru í ágætu lagi en ég velti fyrir mér hvort 1. töluliðurinn sé nægilega skýr, þar sem aðeins er vísað til þess að fara ekki að fyrirmælum eða vanrækja athafnaskyldu samkvæmt lögum þessum, það er býsna víðtækt orðalag. Þetta vildi ég taka fram á þessu stigi máls, hæstv. forseti. Ég tek það fram að ekki er ágreiningur um meginstefnu þessa frumvarps. Frumvarpið snýst um að innleiða í íslenskan rétt tilskipun Evrópusambandsins sem lýtur að þeirri mengunarbótareglu sem ég hygg að sé orðin tiltölulega óumdeild, þ.e. að sá sem ber ábyrgð á umhverfistjóni þurfi að bæta það. Það er ekki ágreiningur um það, en ég vildi gera athugasemdir við atriðin sem varða útfærsluna á þessu stigi máls.

Herra forseti. Vegna athugasemdar hv. þm. Birgis Ármannssonar um undantekningar frá gildissviði sem lúta að hernaði og landvörnum ætla ég að árétta að samkvæmt b-lið 4. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir því að lögin gildi ekki um umhverfistjón eða hættu á umhverfistjóni vegna vopnaðra átaka, hernaðarátaka, borgarastyrjaldar eða uppreisnar. Við leggjum ekki til neina breytingu á þessu þar sem um er að ræða raunveruleg hernaðarátök. Hins vegar finnst okkur rétt að leggja skyldu á þá sem hafa hernaðarumsvif, eins og starfrækslu herstöðva á friðartímum og hernaðarlegar tilraunir, að skilja vel við land. Þess vegna finnst okkur ekki ástæða til að undanþiggja slíka starfsemi bótum þegar um það er að ræða. Þetta vildi ég árétta umræðunnar vegna.

Hæstv. forseti. Þetta er alveg rétt hjá hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur, ég tók kannski ekki nægilega skýrt til orða hvað þetta varðar í ræðu minni hér áðan. Það er alveg rétt að áfram er gert ráð fyrir því að undantekning um mengunarbótaregluna gildi þegar um er að ræða vopnuð átök, hernaðarátök, borgarastyrjöld eða uppreisn. Eigum við ekki að segja að við slíkar aðstæður sé þetta afleiðing þar sem menn hafa kannski stærri vandamál við að glíma í þessu sambandi en að finna út hver á að borga tjónið af einhverjum umhverfisspjöllum sem verða við þessar aðstæður? Varðandi b-liðinn er orðalagið eins og það er í frumvarpinu sjálfu býsna opið og víðtækt. Þar er talað um að undanþegin sé bótareglunni starfsemi þar sem megintilgangurinn er að þjóna landvörnum eða alþjóðaöryggi. Ég skil mjög vel að meiri hlutinn skuli hafa talið ástæðu til að gera breytingu á þessu vegna þess að það er auðvitað mjög opið hvað þjónar landvörnum eða alþjóðaöryggi. Það er gríðarlega loðið og teygjanlegt ef svo má segja. Þó að ég sé sammála meiri hlutanum um að það hefði mátt endurskoða orðalag þarna er ég ekki endilega sammála meiri hlutanum um að þetta eigi allt að falla brott. Ég játa hins vegar að þetta er ekki stærsta vandamálið í mínum huga enda má segja að b-liðurinn þar sem vísað er til vopnaðra átaka, hernaðarátaka, borgarastyrjaldar eða uppreisnar nái vissulega, eins og meiri hlutinn segir, til óviðráðanlegra atvika fyrir þau stjórnvöld sem fást við málin eða þá aðila sem bera ábyrgð á tjóninu. Þegar um er að ræða hins vegar viðvarandi starfsemi, 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Á fund nefndarinnar komu fjölmargir hagsmunaaðilar sem og aðrir sem láta sig málið varða og gáfu umsagnir um það. Málið var vel unnið að mínu mati og okkar í nefndinni. Það var vel farið yfir það og skipst á skoðunum, enda eru gerðar nokkrar breytingar á frumvarpinu sem koma fram í nefndarálitinu þar sem tekið er mið af þeim ábendingum sem fram komu í meðferð nefndarinnar. Með frumvarpinu er lagt til að skipað verði mengunarvarnaráð hafna sem leysi af hólmi núverandi svæðisráð. Einnig eru lagðar til aðrar breytingar sem eiga að skýra og afmarka hlutverk og verkefni viðbragðsaðila við bráðamengun. Mengunarvarnaráð á að vera formlegur samráðsvettvangur Umhverfisstofnunar og hafna um þau málefni sem varða viðbúnað og viðbrögð við bráðamengun innan hafnarsvæða, stuðla að samstarfi og samhæfingu milli hafna um viðbúnað, samræmingu viðbragðsáætlana og viðbragða við mengun, gera tillögu til Umhverfisstofnunar um uppbyggingu og endurnýjun á bráðamengunarbúnaði í höfnum landsins og koma með ábendingar og tillögur um innihald viðbragðsáætlana. Það er mat meiri hlutans að það sé framfaraskref að setja á fót eitt mengunarvarnaráð sem þjóni öllu landinu og leggja þess í stað niður svæðisráðin. Það svið sem mengunarvarnaráði er ætlað að fjalla um skarast að nokkru leyti við það starf sem hafnaráð hefur hingað til sinnt, en frumvarp liggur fyrir Alþingi um að leggja hafnaráð niður á þskj. 300, um Farsýsluna. Meiri hlutinn áréttar að verkefni mengunarvarnaráðs fjalli eingöngu um viðbúnað og viðbrögð vegna bráðamengunar og sé ætlað að einfalda óskilvirkt kerfi svæðisráða og stuðla að nauðsynlegri samhæfingu og framþróun. Í 4. gr. frumvarpsins er fjallað um tilkynningu um bráðamengun. Þar kemur fram að tilkynna skuli um óhöpp á sjó utan hafnarsvæða til Landhelgisgæslunnar. Meiri hlutinn bendir á að um tilkynningar um óhöpp og slys á sjó gildi lög nr. 41/2003, um vaktstöð siglinga, en meðal markmiða þeirra laga er að efla varnir gegn mengun sjávar frá skipum. Einnig kemur fram í 11. gr. laganna að skipstjóri skips sem siglir um landhelgi eða efnahagslögsögu Íslands skuli, eftir því sem nánar er ákveðið í reglugerð, tilkynna tafarlaust um sérhvert óhapp eða slys sem hefur áhrif á öryggi áhafnar, farþega og skips, ógnar öryggi í siglingum og kann að valda mengun sjávar eða stranda Íslands. Með áherslu á skýrleika og lagasamræmi telur meiri hlutinn mikilvægt að kveða ekki á um tilkynningarskyldu til ólíkra aðila í mismunandi lögum. Slíkt getur haft í för með sér að upp komi vafi hjá tilkynningarskyldum aðilum og að árekstrar verði í störfum stjórnvalda. Meiri hlutinn leggur því til þá breytingu að óhöpp á sjó utan hafnarsvæða skuli tilkynna til vaktstöðvar siglinga í samræmi við gildandi lög. Um aðrar breytingar og annað sem fram kom í vinnu nefndarinnar vísa ég til nefndarálitsins og breytingartillagna sem þar koma fram.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta velferðarnefndar og jafnframt breytingartillögum á frumvarpi til laga um breytingar á lögum nr. 44/1998, um húsnæðismál. Tilefni þessara breytinga á lögum um húsnæðismál er að verið er að bregðast við athugasemdum sem komu fram í niðurstöðu rannsóknar Eftirlitsstofnunar EFTA á starfsemi Íbúðalánasjóðs. Ákvörðun Eftirlitsstofnunarinnar er í formi tilmæla til íslenskra stjórnvalda um að grípa til nauðsynlegra ráðstafana þannig að lánafyrirkomulag sjóðsins sé í samræmi við reglur EES-samningsins. Helstu lykilatriði í breytingartillögunum snúa í fyrsta lagi að hæfisskilyrðum og hæfisreglum um rekstur fjármálafyrirtækja. Þar er lagt til að bæta inn ýmsum nýjum ákvæðum til að tryggja að hæfisskilyrði fulltrúa í stjórn Íbúðalánasjóðs séu í samræmi við þau skilyrði sem gilda í öðrum sambærilegum stofnunum. Eftir yfirferð á málinu leggur meiri hlutinn til í annarri breytingartillögu sinni að bæta sérstaklega við ákvæði um að gerð sé krafa um að stjórnarmenn og forstjóri Íbúðalánasjóðs fari í gegnum sambærilegt hæfismat og Fjármálaeftirlitið gerir kröfur um hjá öðrum fjármálastofnunum. Í öðru lagi er í þessum breytingartillögum horft til breytinga á lánveitingum og lánareglum Íbúðalánasjóðs. Þannig er lagt til að aðeins verði heimilt að veita einstaklingum lán til endurbóta, byggingar eða kaupa á íbúðarhúsnæði. Þá er einnig lagt til að lán frá Íbúðalánasjóði fari ekki yfir 80% af matsverði fasteignar í stað 90% áður. Hér er þó í raun og veru ekki um breytingu á framkvæmd að ræða því að samkvæmt núgildandi reglugerð um lánshlutfall og fjárhæð Íbúðalánasjóðsveðbréfa hefur verið miðað við 80% lánshlutfall frá árinu 2007. Einnig er lagt til að hámarksfjárhæð Íbúðalánasjóðsveðbréfa geti ekki verið lægri en 40% af fasteignamati íbúðarhúsnæðis. Með þessum breytingum verður Íbúðalánasjóði óheimilt að lána til kaupa á fasteign sem er með fasteignamat hærra en 50 millj. kr., en í greinargerð með frumvarpinu og í yfirferð nefndarinnar kom fram að þrátt fyrir þetta ákvæði muni yfir 96% alls íbúðarhúsnæðis á landinu áfram vera lánshæft hjá Íbúðalánasjóði. Annað stórt atriði sem kemur inn í þessar breytingar núna er vegna þeirra aðstæðna sem hafa skapast á fasteignamarkaði eftir hrunið haustið 2008. Íbúðalánasjóður hefur þurft að leysa til sín og taka yfir fjöldann allan af íbúðarhúsnæði vítt og breitt um landið og hefur setið uppi með húsnæði í margvíslegu mismunandi ástandi, sumt tilbúið til notkunar, annað hálfkarað. Sjóðurinn hefur ekki verið reiðubúinn til þess að verðfella þessar eignir með því að setja þær allar beint í sölu á markaði heldur hefur óskað eftir því að geta komið þeim í útleigu. Hann hefur þurft að eiga samskipti og samráð meðal annars við Samkeppniseftirlitið um hvernig slíkum málum sé háttað svo þau standist samkeppnisreglur og -sjónarmið gagnvart öðrum aðilum á þessum markaði. Við höfum tekið þá umræðu meðal annars hér í þingsal hvernig þau mál líta út en hér er lögð til sú grundvallarbreyting að sjóðurinn hafi heimild til þess að eiga og reka leigufélag með þær eignir sem sjóðurinn hefur eignast með fullnustuaðgerðum. Það er ekkert launungarmál að skiptar skoðanir hafa verið um þetta ákvæði og að slík heimild sé fengin fyrir sjóðinn. Nefndin hefur farið ítarlega yfir þau mál og horft til allra þátta í þeim efnum og meiri hluti nefndarinnar telur rétt að árétta í nefndaráliti sínu að hér sé um tímabundna ráðstöfun að ræða og eingöngu til þess að tryggja að hægt sé að halda fullu verðgildi á þessum eignum í stað þess að demba þeim öllum út á markað. Menn hafa tekið undir þau sjónarmið að rétt sé að haga málum þannig. Í öðru lagi áréttar meiri hluti nefndarinnar að leigufélag þetta verði sjálfstætt að því leyti að stjórnarmenn þess séu ekki jafnframt stjórnarmenn eða stjórnendur Íbúðalánasjóðs. Að lokum eru lagðar til í þessu frumvarpi þær breytingar á lánveitingum Íbúðalánasjóðs til leigufélaga að Íbúðalánasjóði sé heimilt að veita sveitarfélögum, félögum og félagasamtökum, sem ekki eru rekin í hagnaðarskyni og hafa það sem langtímamarkmið að byggja, eiga og hafa umsjón með rekstri leiguhúsnæðis, lán til byggingar eða kaupa á leiguíbúðum. Meiri hluti nefndarinnar telur rétt að árétta þann skilning að undir félög sem hafa það að langtímamarkmiði að eiga og hafa umsjón með rekstri leiguhúsnæðis falli einnig búseturéttarfélög og húsnæðissamvinnufélög, enda sé rekstri þessara félaga þannig háttað að hagnaði af rekstri þeirra sé varið í þágu félagsins en ekki til arðgreiðslna. Með þessum breytingum er meðal annars verið að koma í veg fyrir það að menn, eins og þeir hafa gert í ýmsum tilfellum eins og kunnugt er, nýti sér þau kjör sem hafa verið á lánum til leiguhúsnæðis en það leiguhúsnæði hefur svo fljótlega eftir að framkvæmdir hafa farið af stað eða stuttu eftir að íbúðir eru fullgerðar, verið komið í markaðssölu. Lykilatriði er því að tryggja að þessar sértæku lánveitingar renni til aðila sem eru raunverulega að byggja upp leigumarkað. Ég hef farið yfir þetta nánast á hlaupum en þetta eru lykilatriði í þessu frumvarpi ásamt þeim breytingartillögum sem ég hef kynnt um hæfismat. Undir nefndarálit meiri hlutans rita auk þess sem hér talar hv. þingmenn Álfheiður Ingadóttir, formaður velferðarnefndar, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Kristján L. Möller og Björgvin G. Sigurðsson.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir yfirferð yfir nefndarálitið. Mig langar til að spyrja um hvort nefndin hafi rætt þann vanda þegar um er að ræða lánveitingar með öðru láni sem hvílir á eigninni á undan og það lán er með mjög háum vöxtum, af því að ársgreiðslur af lánum eru tengdar vöxtum og upphæð lánsins og að sjálfsögðu lengd lánstíma. Mér skilst að Íbúðalánasjóður kanni að sjálfsögðu upphæð lánsins sem hvílir á eigninni á undan láni frá sjóðnum. Hann fái nákvæmlega sömu ársgreiðslu út til 40 ára með mjög háum vöxtum á undan án þess að lánsupphæðin sé mjög há. Þetta er fyrsta spurningin. Önnur spurningin varðar leigufélög sem eru sjálfseignarstofnanir. Ef byggingameistari er búinn að byggja mikið af íbúðum sem hann þarf endilega að losna við getur hann selt þær félagi sem hann stofnar, sem er sjálfseignarstofnun. Hann selur allar eignirnar á þokkalegu verði, fær lán til þess, en svo fer sjálfseignarstofnunin á hausinn. Hefur nefndin farið í gegnum það vandamál? Svo skilst mér að aðalvandi Íbúðalánasjóðs sé misræmi á milli þeirra lána sem hann veitir og þeirra lána sem hann tekur. Hefur nefndin rætt það að koma á samræmi þarna á milli þannig að það sé uppgreiðslumöguleiki á lánum sem hann kaupir eða tekur á markaði í samræmi við þau lán sem hann veitir? Þau hafa mörg hver uppgreiðsluákvæði, ef menn velja hærri vextina, 4,9%, eða eru með álagi, og hvort það sé þá sambærilegt álag á innlánum því að þarna mynduðust 30 milljarðarnir sem ríkissjóður þurfti að leggja til sjóðsins.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir fyrirspurnir hans. Það er náttúrlega rétt að ítreka að þær breytingartillögur sem hér eru fram komnar eru fyrst og fremst til þess að bregðast við þeim athugasemdum sem komu fram frá Eftirlitsstofnun EFTA varðandi stöðu Íbúðalánasjóðs og samkeppnisstöðu hans gagnvart öðrum fjármálafyrirtækjum sem lána á íbúðamarkaði. Þau atriði sem þingmaðurinn nefndi varðandi fjármögnun og uppgreiðslumáta hjá Íbúðalánasjóði voru ekki til sérstakrar umræðu í nefndinni og ég minnist þess ekki heldur að það hafi verið rætt sérstaklega um lánveitingar sem eru áhvílandi á undan þessum lánum. Við vorum fyrst og fremst að skoða þau atriði sem lúta að því að jafna stöðuna á lánamarkaðnum, setja hámark á útlánsheimildir miðað við fasteignamat og þennan sértæka þátt sem lýtur að leigufélögunum. Þar kom hv. þm. Pétur Blöndal reyndar að því atriði að menn hafi möguleika á því að geta selt sjálfseignarstofnunum leigufélög sín en breytingin sem hér er lögð til er í raun og veru sú að það geti engir aðrir en þeir aðilar sem sannarlega eru „non-profit“ félög í leigurekstri haft aðgang að þessum lánum hér eftir. Það er auðvitað breyting frá því sem var áður þegar sjálfstæðir verktakar eða fyrirtæki gátu sótt sérstaklega um þessi lán á sérkjörum til þess að fara út í byggingu leiguíbúða. Það var gert í stórum mæli á árunum fyrir hrun, en við vitum líka að stærsti hlutinn af þessum íbúðum fór því miður í beina sölu á markaði.

Herra forseti. Fyrst varðandi „non-profit“ félög eða félög sem ekki eiga að skila hagnaði, menn geta að sjálfsögðu stofnað svoleiðis félög. Byggingameistarar geta stofnað þannig félög og þess vegna nefndi ég sjálfseignarstofnanir - þær eru „non-profit“ - og selt þeim. Vandinn er sá hverjir mega selja slíkum stofnunum og hverjum Íbúðalánasjóður er á endanum að lána. Hann er að lána þeim sem selur en ekki endilega þeim sem á eignina. Varðandi kröfur Eftirlitsstofnunar EFTA tel ég að við þurfum að gæta okkar á því að Íbúðalánasjóður sé ekki heldur heftur í samkeppninni. Allir bankar í landinu mundu örugglega meta vextina á áhvílandi lánum á undan, en mér skilst að Íbúðalánasjóður geri það ekki og sé það jafnvel ekki heimilt. Hann taki bara eftirstöðvar með áföllnum vöxtum og verðbótum en ekki hvaða vextir eru áhvílandi á láninu sem geta hækkað upp skuldina til framtíðar. Eins er með útlánin inn og út, ég hugsa að allir skynsamir bankamenn séu með jafnræði þarna á milli eða að minnsta kosti áhættudreifingu á því hvernig inn- og útlánin falla saman. Mér finnst að Íbúðalánasjóður þurfi að hafa slíkt tæki líka í höndunum svo að hann sé ekki verr settur en bankarnir sem hann keppir við að þessu leyti.

Virðulegur forseti. Ég tek heils hugar undir það að rétt er að horfa til þess að Íbúðalánasjóður hafi ekki verri stöðu en þeir sem eru í samkeppni við sjóðinn. Við fengum hins vegar mjög skýr skilaboð frá Samtökum fjármálafyrirtækja inn í okkar umræðu og vinnu í velferðarnefnd. Að þeirra mati var allt of skammt gengið með þessum breytingum og engan veginn verið að mæta þeim kröfum sem Eftirlitsstofnun EFTA hefði sett fram. Það er alveg ljóst að í sumum tilfellum er verið að stíga ákveðin skref í átt að þeim kröfum. Menn hafa fengið ákveðinn aðlögunartíma. Það er ljóst að þörf er frekari viðbragða og endurbóta í þessum málum þegar frá líður. Menn meta það þannig að enn sé verið að reisa fjármálamarkaðurinn við eftir hrun og hann sé ekki kominn í það jafnvægi og þá stöðu að hann geti boðið upp á þá samkeppni og þá valkosti í íbúðalánum sem annars væri hægt við eðlilegt ástand. Þetta eru auðvitað allt matsatriði en það er ljóst að innan þriggja, fjögurra ára munu þessi mál koma til frekari yfirferðar. Ég tel rétt að þau atriði sem hv. þm. Pétur Blöndal nefndi hér verði tekin sérstaklega inn í þá umræðu og menn fari yfir þessi mál á breiðari og ítarlegri grunni en gert er nú í þessari atrennu.

Virðulegur forseti. Örstutt um þetta nefndarálit og frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 44/1999, um húsnæðismál, með síðari breytingum. Eins og fram kom í ræðu hv. þm. Lúðvíks Geirssonar er hér verið að bregðast við þeim athugasemdum sem Eftirlitsstofnun EFTA hefur gert varðandi Íbúðalánasjóð, hvort hann sé í beinni samkeppni og raski samkeppnisstöðu annarra með því. Nú er komið í ljós að eftir þær breytingar sem hér eru lagðar til mun Íbúðalánasjóður engu að síður geta lánað til allt að 96,3% þeirra sem þurfa á lánum að halda. Það hlýtur að segja manni að það sé ríkisstyrktur sjóður sem getur lánað svo mörgum og það hljóti að vera eitthvað athugavert við verkefnið sjálft þegar „samkeppnin“ er eingöngu um 3,7% af þeim sem íhuga að taka lán til íbúðakaupa. Það kom ekki fram í nefndinni hvort sú staða sem nú er komin upp, að Íbúðalánasjóður geti veitt allt að 96,3% allra þeirra sem huga að lántöku lán vegna íbúðarkaupa, standist kröfur Eftirlitsstofnunar EFTA. Ég var ein þeirra sem mæltu gegn því að málið yrði tekið út úr nefnd og ég óska eftir því að málið verði aftur tekið inn til nefndar og það verði kannað með einhverjum sem þekkir vel til Evrópuréttar hvort að með þeim breytingum sem hér eru gerðar sé komið til móts við þær athugasemdir sem borist hafa frá Eftirlitsstofnun EFTA og hvort við stöndumst þær kröfur sem á okkur eru gerðar. Þar að auki hefur oft verið nefnt að Íbúðalánasjóður þurfi að vera starfandi meðal annars vegna þess að bankarnir hafi almennt ekki verið tilbúnir til þess að veita lán til íbúðarkaupa utan höfuðborgarsvæðis. Við höfum kallað eftir því að það væri kannað hvernig sú staða er, hversu mikið af lánum Íbúðalánasjóðs er á landsbyggðinni versus höfuðborgarsvæðið og hversu mikið af lánum bankanna er á höfuðborgarsvæðinu versus landsbyggðin. Þetta hefur ekki fengist enn og væri æskilegt að fá til þess að það komi ljós hvort slíkar fullyrðingar standist. Í öðru lagi, virðulegur forseti, orkar það að mínu mati í það minnsta tvímælis að Íbúðalánasjóður geti stofnað leigufélag, eins og áætlað er, um allar þær íbúðir sem hann á eða hefur tekið til sín með fullnustukröfum, sem eru allt að 2.000 íbúðir vítt og breitt um landið. Ég vil taka það fram, virðulegur forseti, að Íbúðalánasjóður þurfti að leysa til sín æðimargar íbúðir áður en hrunið varð þannig að það er ekkert nýtt í sjálfu sér að Íbúðalánasjóður þurfi að leysa til sín íbúðir, og þær voru víða um land. Það væri gott að vita hvar þessar 2.000 íbúðir eru, eru þær aðallega á höfuðborgarsvæðinu og þá vegna hrunsins, af því að mest var byggt á höfuðborgarsvæðinu á þessum tíma, eða eru þær vítt og breitt um landið? Að heimila Íbúðalánasjóði að eiga og reka leigufélag, virðulegur forseti, hugsanlega í samkeppni við þá sem hann hefur lánað til, er nokkuð sem ég held að við hljótum að þurfa að láta Samkeppniseftirlitið skoða til að athuga hvort þetta sé í raun og veru í lagi. Ég tel að minnsta kosti að það orki verulega tvímælis að ríkið og Íbúðalánasjóður eigi að vera eigendur að slíku fyrirtæki þó svo að það sé dótturfyrirtæki og gert sé ráð fyrir því að þeir sem þar sitja í stjórn séu ekki einnig í stjórn Íbúðalánasjóðs. Í það minnsta, virðulegur forseti, svo að ég noti ekki mjög stór orð í þessari umræðu þar eð við ætlum að reyna að ljúka þessu hið fyrsta, orkar þetta tvímælis í mínum huga. Það kemur fram á bls. 3 í nefndarálitinu að heimilt sé að veita einnig búseturéttarfélögum og húsnæðissamvinnufélögum lán til þess að byggja leiguhúsnæði og ég ætla ekki að fetta fingur út í það að svo komnu máli, virðulegur forseti, en að Íbúðalánasjóður og ríkið sjálft eigi og reki leigu fyrirtæki í samkeppni við þá sem Íbúðalánasjóður hefur lánað til er ekki mér að skapi. Ég óska eftir því að málið verði kallað til nefndar og þetta tvennt skoðað. Gagnrýni mín á þetta frumvarp hefur verið í forgrunni en ég ætla engu að síður að nefna að lokum það sem er jákvætt í því, og það er að inn sé komið ákvæði um hæfisskilyrði og hæfisreglur, hvort heldur er um forstjóra eða aðra í stjórn. Það er af hinu góða. Það er vaninn ef maður gagnrýnir að leita líka þess sem er gott, og þetta er gott, virðulegur forseti.

Virðulegi forseti. Aðeins örstutt í framhaldi af ræðu hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur. Það er sjálfsagt og eðlilegt að verða við því að taka málið inn milli umræðna og þegar hefur verið boðaður fundur í velferðarnefnd um hádegisbil á morgun og ég vænti þess að við höfum þá tækifæri til þess að fara yfir málið þá. En ég vildi bæta því við að fyrir nefndinni kom fram að Samtök fjármálafyrirtækja voru ósátt við að ekki væru stigin stærri skref í því að skerða heimildir Íbúðalánasjóðs til lánveitinga, en það er miðað við 50 millj. kr. þak á fasteignamati. En á sama tíma lá fyrir álit frá Félagi fasteignasala, en félagið taldi að hér væru skilgreiningar allt of þröngar og það mat stefndi í raun og veru í allt aðra átt. Hitt skiptir meira máli að það kom líka fram fyrir nefndinni að þau skref sem væri verið að stíga núna, fyrstu skrefin til móts við þær athugasemdir sem Eftirlitsstofnun EFTA setti fram, væru samþykkt af hálfu eftirlitsstofnunarinnar sem fyrstu skref í þessa átt. Það er rétt að við förum betur yfir það á nefndarfundi, en það kom fram að jafnframt lægi fyrir að eftir tvö ár að hámarki yrði þetta endurmetið og staðan tekin að nýju miðað við það ástand sem almennt ríkti þá á fjármálamarkaði hér.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þskj. 1464 og breytingartillögum á þskj. 1465 frá meiri hluta velferðarnefndar um frumvarp til laga um atvinnutengda starfsendurhæfingu og starfsemi starfsendurhæfingarsjóða. Markmið þessa frumvarps, herra forseti, er að draga úr ótímabæru brottfalli launafólks af vinnumarkaði, draga úr örorkubyrði og draga úr nýgengi örorku. Menn þekkja aðdragandann að þessari lagasetningu. Tilurð frumvarpsins má rekja til kjarasamninga sem gerðir voru á árinu 2008. Vilji ríkisstjórnar var ítrekaður í stöðugleikasáttmálanum á árinu 2009 og í yfirlýsingu hennar í tengslum við kjarasamninga frá 5. maí 2011 kemur fram að stefna ríkisstjórnar sé að lögfesta skyldu allra launagreiðenda til að greiða 0,13% iðgjald til VIRK Starfsendurhæfingarsjóðs og á móti komi samsvarandi greiðsla frá lífeyrissjóðunum og ríkinu. Með þessu frumvarpi er ætlunin að standa við þær yfirlýsingar sem rekja má aftur til ársins 2008. Í þessari rammalöggjöf er tekið utan um starfsemi starfsendurhæfingarsjóða sem bjóða atvinnutengda starfsendurhæfingu. Í fyrsta lagi er fjallað um það hverjir það eru sem eiga rétt á þjónustunni, hverjir eru tryggðir. Almennt má segja að þeir sem eru á vinnumarkaði séu tryggðir með greiðslu iðgjalds frá vinnuveitendum, auk þeirra sem líka eru tryggðir sem fá greiðslur úr nánar tilgreindum sjóðum, svo sem sjúkrasjóðum, Atvinnuleysistryggingasjóði o.fl. Einnig hefur verið gert ráð fyrir því að með sérstökum samningi við ráðherra verði aðilar utan vinnumarkaðarins tryggðir. Að þessu sögðu er rétt að vekja athygli á því að sett eru nokkur skilyrði fyrir þjónustu starfsendurhæfingarsjóða í frumvarpinu almennt hvað lýtur að heilsubresti og þátttöku á vinnumarkaði en einnig þau skilyrði að starfsendurhæfingin sé líkleg til að skila árangri á þeim tíma sem hún er veitt og að einstaklingurinn sem nýtur hennar hafi vilja og getu til að taka markvissan þátt í endurhæfingunni og fylgja eftir áætlun sem sett er fram þar um. Í öðru lagi er með frumvarpinu kveðið á um framlag til starfsendurhæfingarsjóða og það verði þrískipt, eins og menn þekkja, á milli atvinnurekenda, lífeyrissjóða og ríkissjóðs. Framlag ríkisins verði 0,13% af gjaldstofni tryggingagjalds og framlag atvinnurekenda verði 0,13% af stofni til iðgjalds skv. 3. gr. laga um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Ríkið skal greiða sitt framlag eftir á í október ár hvert og það skal skiptast á milli starfsendurhæfingarsjóða á grundvelli hlutdeildar hvers sjóðs í heildarútgjöldum næstliðins árs. Miðað við tryggingagjaldsstofn sem var til grundvallar í fjárlögum ársins 2012 er gert ráð fyrir að framlag ríkissjóðs verði tæplega 1.200 millj. kr. á ársgrundvelli. Í þriðja lagi er fjallað um það hvernig þessir starfsendurhæfingarsjóðir skuli starfa. Þeir skulu vera sjálfseignarstofnanir og að baki þeim standi að lágmarki 10.000 manns. Í fjórða lagi er fjallað um framlag lífeyrissjóðanna, herra forseti, og tekið fram að á árunum 2012–2015 skuli framlag þeirra ekki núvirt við tryggingafræðilega athugun á fjárhæð sjóðanna sem framkvæmd er lögum samkvæmt einu sinni á ári. Með þessu er átt við að þegar slík athugun fer fram sé ekki gert ráð fyrir því að framlögin verði til frambúðar. Ef gert væri ráð fyrir því mundu lífeyrisskuldbindingar sjóðanna aukast umtalsvert sem gæti leitt til skerðingar lífeyrisréttinda. Reynt er að draga úr þeirri hættu með bráðabirgðaákvæði þess efnis að framlög atvinnurekenda, lífeyrissjóða og ríkisins, þessara þriggja aðila sem standa að fjármögnun sjóðanna, verði endurskoðuð fyrir árslok 2014 og þá verði meðal annars kannað hver áhrifin af starfsemi sjóðanna hafi verið á örorkubyrði lífeyrissjóðanna og almannatryggingar og hvort framlög til sjóðanna hafi skilað tilætluðum árangri. Við þetta bráðabirgðaákvæði gerir meiri hluti nefndarinnar breytingartillögu sem ég kem nánar að á eftir og hún felst í því að framlögin skulu vera endurskoðuð fyrir árslok 2014 en áhrifin af starfsemi sjóðanna skuli könnuð fyrir árslok 2016. Það kemur fram í upphafi nefndarálitsins að á fund nefndarinnar komu fjölmargir gestir og margar umsagnir bárust. Meiri hlutinn leggur til nokkrar breytingartillögur eins og ég nefndi áðan, meðal annars til að mæta gagnrýni sem fram kom á frumvarpið. Ég vil fyrst nefna að gerð var athugasemd við það að líklegt væri að með þessu frumvarpi væri komið á tvöföldu kerfi endurhæfingar í landinu. Annars vegar læknisfræðilegri endurhæfingu á vegum heilbrigðisþjónustunnar og hins vegar atvinnutengdri starfsendurhæfingu sem við ræðum hér á vegum starfsendurhæfingarsjóða. Þá voru einnig gerðar athugasemdir við það að tilteknir hópar sjúklinga sem þyrftu á endurhæfingu að halda ættu ekki rétt til atvinnutengdrar starfsendurhæfingar á grundvelli frumvarpsins. Ég minni aftur á að í 11. gr. frumvarpsins kemur fram hverjir eru tryggðir og hvaða skilyrði þarf að uppfylla til þess að njóta þjónustu starfsendurhæfingarsjóðanna. Meðal annars er skilyrði fyrir þjónustu þeirra að viðkomandi stefni að endurkomu á vinnumarkað, en ekki sjúkdómsgreiningin sem slík. Það þýðir að almennt skiptir ekki máli hvað hrjáir viðkomandi við mat á því hvort hann eigi rétt á þjónustu sjóðanna. Aftur á móti eiga þeir einstaklingar sem ekki hyggja á endurkomu á vinnumarkað eða mjög ólíklegt er að snúi aftur á vinnumarkað almennt ekki rétt á þjónustu sjóðanna. Þeir eiga hins vegar hér eftir sem hingað til rétt á viðeigandi þjónustu innan heilbrigðiskerfisins og svo er um hnúta búið að þeim sem leita til starfsendurhæfingarsjóðanna og eiga ekki rétt þar verður vísað til viðeigandi aðila í heilbrigðiskerfinu. Ég ítreka aftur að þeir sem standa utan vinnumarkaðar, þar á meðal þeir sem fá greiddan endurhæfingarlífeyri á grundvelli laga um félagslega aðstoð, örorkulífeyri og þeir sem fá fjárhagsaðstoð frá félagsþjónustu sveitarfélaga, uppfylli þeir að öðru leyti almenn skilyrði, munu geta notið þjónustu sjóðanna, þar sem þeir sem hyggjast standa að stofnun starfsendurhæfingarsjóðs skulu gera samning við ráðherra um þjónustu sjóðsins við þessa einstaklinga. Herra forseti. Við umfjöllun í nefndinni kom fram sá misskilningur að það væru starfsendurhæfingarsjóðirnir sjálfir sem ættu að veita þessa þjónustu í formi atvinnutengdrar starfsendurhæfingar. Í nefndaráliti er áréttað að svo er ekki heldur muni sjóðirnir kaupa þá þjónustu frá þriðja aðila og að á vegum þeirra muni verða starfandi ráðgjafar og sérfræðiteymi til þess að meta þörf einstaklings fyrir starfsendurhæfingu og hvort hann uppfylli skilyrði laganna. Í athugasemdum var bent á að í 13. gr. frumvarpsins segir að að baki hverjum sjóði skuli standa minnst 10.000 launamenn eða þeir sem stunda atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi. Þessi lágmarksstærð sjóðanna gerir það að verkum að almennt verður ekki hægt að starfrækja sérstaka sjóði sem starfa aðeins í tilteknum landshlutum, talan er það há. Nefndin fjallaði ítarlega um þetta og meiri hlutinn telur að þessi lágmarksstærð, 10.000 manns að baki hverjum sjóði, sé nauðsynleg svo hagkvæmt sé að hafa þá yfirbyggingu, fjölda ráðgjafa og fagþekkingu sem er nauðsynleg til þess að starfsendurhæfingarsjóðirnir geti starfað eðlilega. Herra forseti. Nefndin fékk til sín gesti sem sögðu frá hinni miklu uppbyggingu sem orðið hefur í starfsemi starfsendurhæfingarstöðva úti um land og fjallaði mikið um þetta. Auk starfsendurhæfingarstöðva sem hafa sprottið upp víðs vegar um landið eru starfandi endurhæfingarstöðvar sem sinna læknisfræðilegri endurhæfingu, starfa á gömlum grunni, svo sem Reykjalundur, og eru reknar fyrir fjárveitingar frá ríkinu og eru sjálfseignarstofnanir eins og menn þekkja. Að mati nefndarinnar er afar mikilvægt að samþykkt þessa frumvarps hafi ekki neikvæð áhrif á starfsskilyrði starfandi endurhæfingarstöðva, hvort sem um læknisfræðilega endurhæfingu er að ræða eða starfsendurhæfingu. Þá er einnig mikilvægt að tryggt sé að starfsendurhæfingarstöðvar verði starfræktar á landsbyggðinni svo að þeir sem þurfa á starfsendurhæfingu að halda geti sótt þjónustuna í sinni heimabyggð. Leggur meiri hlutinn til breytingartillögu á 10. gr. frumvarpsins þess efnis og áréttar að það er afar mikilvægt að gott samstarf verði milli starfsendurhæfingarsjóða og ráðgjafa og sérfræðinga þeirra og starfsendurhæfingarstöðva. Með samstarfi þeirra aðila sem starfa við atvinnutengda starfsendurhæfingu og þeirra sem borga fyrir þjónustuna má tryggja góða og fjölbreytta þjónustu og jafnframt að fjármunir nýtist sem best. Herra forseti. Í gildi eru þjónustusamningar milli velferðarráðuneytisins og starfsendurhæfingarstöðva víðs vegar um landið. Verði frumvarpið að lögum er gert ráð fyrir því að VIRK Starfsendurhæfingarsjóður taki að mestu leyti yfir þá samninga vegna þeirra einstaklinga sem uppfylla skilyrði samkvæmt lögum þessum. Það er ljóst að ekki munu allir sem í dag njóta starfsendurhæfingar á vegum stöðvanna uppfylla þessi skilyrði. Því er fyrirhugað að setja á laggirnar sérstakt teymi til þess að fara yfir stöðu þeirra og einnig til að taka um það ákvörðun hvort þeir fá þjónustu á grundvelli samninga sem velferðarráðuneytið mun halda áfram að vera með við þjónustuaðila. Eins og ég nefndi áðan er reiknað með að framlög til starfsendurhæfingarsjóðanna verði þrískipt og framlag ríkisins geti numið tæplega 1.200 millj. kr. á ársgrundvelli á verðlagi þessa árs. Þetta þýðir, herra forseti, að verði frumvarpið óbreytt að lögum munu framlög til starfsendurhæfingarsjóða á árinu 2013 nema 3,5 milljörðum kr. Samkvæmt áætlun fyrir árið 2012 munu útgjöld VIRK Starfsendurhæfingarsjóðs nema 750 millj. kr. Auk þess kom fram fyrir nefndinni að VIRK á nú tæpan milljarð í varasjóði. Meiri hlutinn telur að til þess að sjóðurinn geti nýtt þetta mikla fjármagn á markvissan hátt þurfi að liggja fyrir áætlun um starfsemi sjóðsins. Því leggur meiri hlutinn til nokkrar breytingar hvað varðar greiðsluskyldu ríkissjóðs. Greiðsluskyldan komi inn í þremur áföngum en ekki tveimur, og það er gert með því í fyrsta lagi að fresta gildistökunni til 1. október nk. sem hefur þau áhrif að ríkissjóður mun í október 2013 greiða fyrir sem nemur einum fjórða hluta af framlagi á ársgrundvelli fyrir árið 2012. Samkvæmt tillögu meiri hlutans mun greiðsluskyldan fyrir árið 2013 nema þremur fjórðu hlutum. Fyrir árið 2014 mun ríkissjóður greiða fullt framlag og verður kerfið frá og með þeim tíma fullfjármagnað, en ég vek athygli á því að framlag ríkissjóðs greiðist alltaf í október árið eftir. Þessi breyting er sett fram, herra forseti, til þess að að skapa VIRK Starfsendurhæfingarsjóði ákveðið svigrúm til áætlanagerðar svo nýta megi fjármagnið sem best. Í 15. gr. frumvarpsins er kveðið á um skyldu starfsendurhæfingarsjóða til að halda nauðsynlegan varasjóð til þess að mæta sveiflum í rekstri og í athugasemdum kemur fram að varasjóður geti að jafnaði svarað til sex til tólf mánaða útgjalda hlutaðeigandi sjóðs. Eins og ég nefndi áðan hefur VIRK nú þegar um einn milljarð í varasjóði. Árleg velta starfsendurhæfingarsjóðanna getur orðið veruleg og varasjóður gæti því hæglega hlaupið á milljörðum króna. Í athugasemdum, meðal annars frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins, kom fram að það samrýmdist ekki hlutverki sjóðanna að safna svo miklum varasjóði og hafa af honum vaxtatekjur. Meiri hlutinn tekur undir þau sjónarmið og leggur til þá breytingu að 3. mgr. 15. gr., sem fjallar um þessa skyldu til að halda varasjóð, verði felld úr frumvarpinu. Að lokum, herra forseti, leggur meiri hlutinn til, eins og ég nefndi áðan, breytingar sem varða endurskoðun á framlögum og mati á áhrifum eða árangri sjóðsins. Byggjast tillögurnar á því að með því að kerfið verður ekki fullfjármagnað fyrr en á árinu 2015 sé eðlilegt að fyrir árslok 2016, þegar kerfið hefur verið fullfjármagnað í tvö ár, skuli fara fram mat á árangri, þ.e. hvað varðar örorkubyrði og nýgengi örorku. Óbreytt verði að fyrir árslok 2014 muni framlög aðila sem kveðið er á um í 5.–7. gr. frumvarpsins verða endurskoðuð en sú endurskoðun tekur aðeins til fjárhags sjóðanna sjálfra og hvernig framlögum til þeirra hefur verið varið, ekki örorkubyrðinni eða þeim árangri sem ég nefndi áðan. Herra forseti. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem er að finna á þskj. 1465 og ég hef hér fjallað um. Undir þetta álit skrifa auk þeirrar sem hér stendur hv. þingmenn Jónína Rós Guðmundsdóttir, Lúðvík Geirsson, Kristján L. Möller, Björgvin G. Sigurðsson og Guðmundur Steingrímsson. Ég legg til, herra forseti, að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 3. umr.

Herra forseti. Eins og ég gat um í 1. umr. er þetta mjög jákvætt mál og er afleiðingin af löngu starfi meðal annars í Bollanefnd sem ég átti sæti í, ég vildi undirstrika það fyrst. En ég vil spyrja af hverju menn fóru þá leið að nota tvenns konar gjaldstofn við greiðslurnar. Af hverju var ekki notaður annaðhvort gjaldstofn iðgjalda í lífeyrissjóð eða tryggingagjald? Það er á þessu eilítill munur og ég vil fá svar við því. Þegar talað er um að þetta eigi ekki að trufla framtíðarskuldbindingar lífeyrissjóðanna þá er það náttúrlega hugsað þannig að þetta spari lífeyrissjóðunum fé því að öryrkjum fækki og fleiri verði virkir og haldi þá áfram að greiða í lífeyrissjóðina, það ætti nú að koma fram. Síðan er spurningin með það orðalag að þeir einstaklingar sem er þannig ástatt um að þeir hyggja ekki á endurkomu. Er þetta algjörlega sjálfvalið hjá einstaklingum hvort þeir hyggi á endurkomu á vinnumarkað eða ekki? Væri ekki meira atriði að athuga hvort þeir geti komist á vinnumarkað frekar en að það sé eitthvert val einstaklingsins um verða öryrki til æviloka en ekki hvað hann getur? Svo er það spurningin: Er eitthvað í kortunum um að fleiri en einn sjóður verði, því að talað er um tvo? En ég veit að það er ákveðin ástæða fyrir því. Svo er dálítið merkilegt að segja: „Til að koma í veg fyrir óþarfa sjóðsöfnun“ ætli menn að fresta gildistöku. Er eitthvað að uppbyggingunni, er þetta ekki nógu skilvirkt eða ekki nógu skipulagt eða hvað er það? Ég tel að mjög mikilvægt sé að þetta fari í gang þannig að við förum að sjá lægri tíðni nýgengis í örorku og eins að menn endurhæfist í meira mæli en hingað til.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og ég er honum hjartanlega sammála í því að það er gott að þetta fari að komast vel af stað fyrir alvöru á grunni laga. Við væntum þess greinilega bæði að það muni hafa þann árangur að nýgengi örorku muni minnka. Hvað varðar spurningu hv. þingmanns um af hverju miðað er við mismunandi gjaldstofn þegar 0,13% eru reiknuð, þá get ég ekki svarað öðru til en því að útreikningurinn sem slíkur er sá sami. Ég hygg að skýringar sé að leita í lögum um lífeyrissjóðina fyrst og fremst, en fram hefur komið að þetta er nokkurn veginn sama greiðsla frá hverjum hinna þriggja aðila. Ég get ekki svarað þessu öðruvísi en svo, en ég mun sannarlega kynna mér það á milli umræðna. Hvað varðar spurningu hv. þingmanns um þá sem ekki hyggja á endurkomu, já, þá er það svo að það getur verið mat viðkomandi einstaklings að hann einfaldlega treysti sér ekki til þess að fara út á vinnumarkað að nýju. Að lokum: Verða fleiri en einn sjóður? Já, vonandi, því að samkvæmt því ef tíu þúsund manns, launþegar eða sjálfstæðir atvinnurekendur geta verið að baki hvers sjóðs og við erum með um 170 þús. manns á vinnumarkaði þá gætu faktískt orðið 17 sjóðir. En kannski verða þeir nú eitthvað færri.

Herra forseti. Nú gerist það ekki þannig að svona sjóðir spretti bara upp allt í einu, án þess að menn átti sig á því. Ég var að spyrja framsögumann málsins hvort nefndinni hafi borist til eyrna að þeir yrðu fleiri en tveir. Verður einn opinber sjóður og annar ekki opinber o.s.frv.? Ég geri ekki ráð fyrir að svona sjóðir myndist bara allt í einu. Ég vil spyrja um þá sem ekki treysta sér til að vera á vinnumarkaði. Nú er mjög mikill eða nokkuð stór hluti ungs fólks öryrkjar, miklu meira en gengur og gerist annars staðar. Ég hef það stundum á tilfinningunni að það sé allt að því lífsstíll og spurningin er því sú: Á fólk að geta valið það, ungur maður nítján ára eða tvítugur, að vera öryrki? Hann væri með ákveðin einkenni þess og fengi örorkumat, en ætti hann svo bara að geta valið það að hann stefni ekki á endurkomu á vinnumarkað, af því að það er bara ágætislífsstíll að vera í þeirri stöðu? Þetta er hlutur sem menn þekkja mjög vel erlendis þar sem talað er um öryrkja í þriðju og jafnvel fjórðu kynslóð. Ég vil því spyrja hvort menn eigi ekki að skoða það frekar að setja inn í lögin að þeir sem geti skuli stefna á að fara á vinnumarkað.

Herra forseti. Nei, það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að væntanlega spretta þessir sjóðir ekki upp og nei, það var ekki um það fjallað fyrir nefndinni hvernig sjóðir mundu myndast eða spretta upp. Og það kom ekkert það fram fyrir nefndinni sem benti til þess að sérstakur sjóður mundi verða fyrir opinbera starfsmenn og annar fyrir menn á almennum vinnumarkaði. Ég get ekki svarað því öðruvísi. Ljóst er að allt frá árinu 2008 hafa hugmyndir um það kerfi sem við erum hér að lögfesta og starfsemi VIRK Starfsendurhæfingarsjóðs haft veruleg áhrif, því að eins og ég nefndi áðan og kom fram fyrir nefndinni hafa sprottið upp margar missterkar starfsendurhæfingarstöðvar úti um land og það er áreiðanlegt að það er á grunni þeirra væntinga og í þeim sama tilgangi sem þessar áætlanir nú byggjast á. Það er einn stór og öflugur sjóður, VIRK Starfsendurhæfingarsjóður, sem veltir milli 700 og 800 milljónum á þessu ári og velti milli 400 og 500 milljónum á síðasta ári. Ég vænti þess að hann muni eflast og aðrir sjóðir jafnsterkir geti sprottið upp við hlið hans því að þegar kerfið er fullfjármagnað mun það verða með 3,5 milljarða kr. í tekjur á ársgrundvelli miðað við fjárlög ársins 2012. Hvað varðar ungt fólk sem er öryrkjar og ekki er á vinnumarkaði er auðvitað bara tvennt til í því. Það er annars vegar að hjálpa því fólki í nám og inn í skólana og unnið hefur verið sleitulaust að því, vil ég segja, frá hruni að virkja þann hóp. En einnig er í 9. gr. ákvæði um að það skuli samið við ráðherra eða ráðuneytið um þjónustu 

Virðulegur forseti. Við ræðum frumvarp til laga um atvinnutengda starfsendurhæfingu og starfsemi starfsendurhæfingarsjóða. Tilurð þessa frumvarps, að leggja til rammalöggjöf utan um starfsemi starfsendurhæfingarsjóða sem bjóða atvinnutengda starfsendurhæfingu, má rekja til kjarasamninga eins og fram kom hér áðan. Ég ætla í upphafi, virðulegur forseti, að nefna að það er eiginlega svolítið skondið og sérstakt á Íslandi að menn skuli semja í frjálsum samningum einhvers staðar úti í bæ um það að skuldbinda Alþingi til þess annaðhvort að setja lög eða breyta lögum svo að hægt sé að uppfylla samningana sem gerðir eru. Ég held að þetta sé eitt af því sem við þurfum verulega að skoða og hvort rétt sé að gera það í þeim mæli sem gert er. Virðulegur forseti. Með þessu frumvarpi er stefnt að uppbyggingu á atvinnutengdri starfsendurhæfingu til að draga úr ótímabæru brottfalli launafólks af vinnumarkaði og sömuleiðis til að draga megi úr örorkubyrði og nýgengi örorku. Þetta er þarft markmið svo að það sé sagt. Markmiðið er líka að tryggja einstaklingum með skerta starfsgetu vegna heilsubrests í kjölfar veikinda eða slysa atvinnutengda starfsendurhæfingu og að skapa heildstætt kerfi endurhæfingar. Þetta eru markmið laganna. Það vakti hins vegar undrun mína og örugglega fleiri að í umsögnum kom fram að fagfélögum og stofnunum, hverra aðalstarfsvettvangur er innan endurhæfingar þar sem fagþekking er mikil, hafði ekki verið boðið sæti í nefndinni sem bjó til þetta frumvarp né heldur að gera athugasemdir áður en frumvarpið var lagt fram. Þarna held ég að við hefðum getað gert betur og vonandi verður svo þegar til lengri tíma er litið og endurskoða þarf þessi lög, eins og fram hefur komið, og starfsemi starfsendurhæfingarsjóða. Nokkrir umsagnaraðilar gerðu líka athugasemdir við að með frumvarpi þessu væri hugsanlega verið að koma á tvískiptu kerfi endurhæfingar, eins og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir nefndi hér áðan. Annars vegar værum við með læknisfræðilega endurhæfingu og hins vegar atvinnutengda starfsendurhæfingu. Ég veit að hugmyndir eru uppi um að horfa frekar til starfsorku en örorku og horfa frekar til þess sem við köllum bætur í almannakerfinu þannig að tekið sé tillit til starfsorku einstaklingsins en ekki örorku. Það er af hinu góða. Ég hef hins vegar áhyggjur af þessu kerfi og þeim athugasemdum sem fram komu um að kerfið yrði hugsanlega tvískipt því að ég er á þeirri skoðun, virðulegur forseti, að við höfum hvorki fjárhagslega né félagslega efni á því að vera með tvískipt kerfi læknisfræðilegrar endurhæfingar, starfsendurhæfingar hvers konar og atvinnutengdrar starfsendurhæfingar. Menn þurfa að horfa á öll þessi hugtök og velta fyrir sér hvar skörun verður og hvernig við getum sem best komið fólki til starfa eftir veikindi eða slys og metið starfsorku þess í stað örorku. Virðulegur forseti. Ljóst er að með þessu frumvarpi og þeim samningum sem gerðir voru að verið er að færa gífurlegt fjármagn úr ríkissjóði til starfsendurhæfingarsjóða. Ég óttast að hætta sé á því að fjármagn vegna læknisfræðilegrar endurhæfingar, eins og til Reykjalundar, Grensáss, Náttúrulækningastofnunar í Hveragerði og fleiri sjálfstæðra starfsendurhæfingarstöðva, verði skert og þá finnst mér verr af stað farið en heima setið. Það fer ekkert á milli mála að árangur stofnana eins og Grensáss og Reykjalundar er ótvíræður og þær ber að styrkja miklu frekar en að veikja. Þessi tvö kerfi, læknisfræðilega endurhæfingin og atvinnutengda endurhæfingin, verða að vinna saman ef meginmarkmið frumvarpsins um heildstætt kerfi endurhæfingar á að nást. Virðulegur forseti. Það hefur líka komið fram að áhersla umsagnaraðila innan endurhæfingargeirans var að nauðsynlegt væri að setja skilyrði um fagmenntun þeirra sem vinna sem ráðgjafar hjá VIRK eða starfsendurhæfingarsjóðum almennt, þeir væru félagsráðgjafar, náms- og/eða starfsráðgjafar, sálfræðingar, sjúkraþjálfarar, iðjuþjálfarar, þ.e. úr öllum þeim stéttum sem hafa fagmenntun sem gæti komið til góða. Ég tek undir, virðulegur forseti, að það er afar mikilvægt að við leggjum ríka áherslu á fagmenntun því að ljóst er að með þessu frumvarpi, eins og málum háttar nú verði það að lögum, er allri atvinnutengdri starfsendurhæfingu í upphafi stýrt af starfsendurhæfingarsjóði VIRK. Ég verð líka að segja, frú forseti, vegna þess að það er mín skoðun að ég tel hættu á því að með slíkri miðstýringu verði ferlið bæði langt og þunglamalegt, einkum fyrir skjólstæðinga sem falla hugsanlega ekki undir starfsendurhæfingarsjóðinn um þá þjónustu en sækja þangað engu að síður. Virðulegur forseti. Þetta eru þeir skjólstæðingar sem geta hugsanlega ekki tekið þátt í athöfnum daglegs lífs vegna veikinda og þurfa á annars konar aðstoð að halda, eins og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir kom inn á áðan í ræðu sinni, innan félagslegs kerfis sveitarfélaganna eða innan heilbrigðiskerfisins áður en þeir geta í raun og veru hafið atvinnutengda starfsendurhæfingu á vegum starfsendurhæfingarsjóðs. Þó að þessi hópur falli í það minnsta að hluta undir læknisfræðilega endurhæfingu er afar mikilvægt að ríkissjóður tryggi á fjárlögum fjármagn til endurhæfingar sem þessir aðilar þurfa á að halda. Það er samfélagslega nauðsynlegt. Falli þeir ekki undir þá þjónustu sem starfsendurhæfingarsjóður getur veitt er nauðsynlegt að ríkið tryggi fjármagn til þess að efla þá starfsendurhæfingu. Það var líka sagt hér áðan að margir sem þannig er ástatt um og ljóst er að endurkoma þeirra á vinnumarkaði gæti verið ólíkleg í náinni framtíð eiga rétt á viðeigandi þjónustu og þarf að gæta þess að þeir týnist ekki í því miðstýrða kerfi, virðulegur forseti, sem ég tel að hér sé verið að setja á laggirnar. Virðulegur forseti. Það er nauðsynlegt að tryggja góða samvinnu starfsendurhæfingarsjóða og þeirra stofnana og fagaðila sem sinna starfsendurhæfingu. Meginmarkmið allra er að koma einstaklingum alla jafna aftur út í samfélagið eftir slys og/eða veikindi og stuðla að því að þeir sem verða fyrir slysum eða veikjast geti orðið virkir þátttakendur í samfélaginu að nýju og þar með í starfi. Ég tel því að mörkin á milli læknisfræðilegrar endurhæfingar innan og utan stofnana og eiginlegrar atvinnutengdrar endurhæfingar séu ekki alltaf skýr og verði ekki alltaf skýr og því verði að tryggja að þeir sem falla á milli kerfa njóti þjónustunnar. Það verður alltaf ákveðin skörun því að læknisfræðilegri endurhæfingu lokinni er oft en ekki alltaf ljóst hvort raunhæft sé að stefna að atvinnuþátttöku. Þess vegna legg ég áherslu á það sem lagt er til og þarfnast endurskoðunar í kringum 2016 að samstarf verði milli þeirra aðila sem veita einstaklingum þjónustu innan stofnunar sem utan til að tryggja stöðu þeirra sem eiga rétt á þjónustu atvinnutengdrar starfsendurhæfingar hjá VIRK, eins og málin standa í dag, og þeirra sem með einum eða öðrum hætti falla á milli skips og bryggju og þurfa á þjónustu að halda en eru einhvers staðar utan við kerfin.

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu en mig langar að þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir umfjöllun hennar. Ég get tekið undir varnaðarorð hennar um það kerfi sem við erum hér að koma á. Vinna nefndarinnar snerist í raun mikið um viðbrögð við þeim áhyggjum sem menn höfðu, ekki endilega vegna kerfisins sem slíks heldur vegna þess hversu stórt það stefnir í að verða og hversu hratt það átti að gerast. Breytingartillögurnar sem við leggjum hér fram miða að því að draga úr þeim stökkum sem ella hefðu orðið í stærð kerfisins og tryggja að það vaxi hægar og í ákveðnum þrepum þannig að unnt verði að gera áætlanir um þjónustu þess og það hvernig nýir aðilar koma inn í það. Þannig mun framlag ríkisins á næsta ári verða 300 millj. kr. í stað 600, og alltaf er ég að tala um verðlag ársins 2012 í fjárlögum, á árinu 2013 verður það 900 milljónir og á árinu 2014 1.200 milljónir. Þá er það fullfjármagnað af hálfu ríkisins. Þetta eru gríðarlega miklir fjármunir, ég get tekið undir það með hv. þingmönnum. Það er okkar hér í þessum sal, fjárveitingavaldsins, að tryggja að þessi útgjöld ríkisins komi ekki niður á þeim stofnunum sem hv. þingmaður nefndi, Reykjalundi og Grensás - ég get nefnt fleiri staði, ég get nefnt Kristnes - þannig að tryggt verði að ekki verði dregið úr þjónustu við þá sem þurfa á læknisfræðilegri endurhæfingu vegna örorku að halda. Eftir að hafa farið allvel yfir þetta mál með nefndinni og þeim sem þar komu að verð ég að segja að við getum lítið gert annað en að treysta á samhæfingu og samvinnu milli þessara tveggja kerfa. Það er auðvitað ráðuneytisins að tryggja það, þar er bæði sambandið við vinnumarkaðinn, við starfsendurhæfinguna og við heilbrigðisþjónustuna og síðan er fjárveitingavaldið alltaf hér hjá Alþingi. Ég get líka tekið undir það sem hv. þingmaður sagði að það er stundum önugt fyrir fjárveitingavaldið og fyrir þingmenn þegar samið er um útgjöld úti í bæ. En þannig er þetta nú einu sinni að til þess að ná árangri á tilteknum sviðum, til að mynda að halda hér uppi atvinnu, leggur það á ríkið að leggja sitthvað af mörkum og ná samkomulagi. Þannig er það líka í þessum sal að ef menn greinir á um eitthvað þá endar á því að menn verða að setjast niður og ná samkomulagi hvað sem tautar og raular. En ég þakka ekki aðeins hv. þingmanni heldur einnig öðrum nefndarmönnum, sem voru drjúgir við setu hér í þingsal yfir þessu, kærlega fyrir þá vinnu sem allir hafa lagt til þessa máls.

Virðulegur forseti. Mig langar bara örstutt að taka undir með hv. þingmanni um þakkir til velferðarnefndar fyrir störf hennar. Af því að ég gleymdi því í ræðu minni að geta þess sem vel er gert tel ég að þær breytingartillögur sem velferðarnefnd hefur gert á frumvarpinu séu flestar eða allar til bóta. Ég mun styðja þær í komandi atkvæðagreiðslu þó að ég sé ekki búin að gera upp hug minn um það hvort ég sit endanlega hjá við ákvörðun við afgreiðslu frumvarpsins. En ég mun styðja þær breytingartillögur sem hér liggja fyrir.

Virðulegi forseti. Skemmst er frá því að segja að um þetta mál var samstaða í nefndinni. Nefndinni bárust umsagnir um málið frá dómstólaráði og Félagi löglærðra aðstoðarmanna dómara. Ég held að þetta sé mjög gott mál og til bóta en hér stendur, með leyfi forseta: „Í 17. gr. laga um dómstóla er kveðið á um að til aðstoðar héraðsdómurum megi ráða lögfræðinga sem starfi þó ekki lengur en í fimm ár við sama dómstól. Í frumvarpi þessu er lagt til að ákvæði þetta verði gert fyllra og störf aðstoðarmanna afmörkuð með því að kveða á um að dómstjóri geti falið aðstoðarmönnum önnur dómstörf en þau að fara með og leysa efnislega úr einkamálum þar sem vörnum er haldið uppi og sakamálum frá því að þau koma til aðalmeðferðar. Þá er veitt heimild til að endurnýja einu sinni ráðningu aðstoðarmanns dómara.“ Þetta er talið verulega til hagsbóta fyrir störf dómstólanna og nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir þetta rita auk mín hv. þingmenn Þráinn Bertelsson, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Árni Þór Sigurðsson, Þorgerður K. Gunnarsdóttir, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Siv Friðleifsdóttir og Birgitta Jónsdóttir. Skúli Helgason var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Ég legg til þegar þetta mál hefur verið afgreitt gangi það til 3. umr. og þurfi ekki að fara til nefndar aftur.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um viðurkenningu á faglegri menntun og hæfi til starfa hér á landi. Um þetta var mikil samstaða í nefndinni. Hér er lagt til í 2. mgr. 9. gr. laga um viðurkenningu á faglegri menntun og hæfi til að starfa hér á landi að kveðið sé á um að ráðherra setji í reglugerð nánari fyrirmæli um innleiðingu og framkvæmd tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins um viðurkenningu á faglegri menntun og hæfi og viðauka við hana. Við framkvæmd laganna hefur komið í ljós að reglugerðarheimildin nýtist aðeins mennta- og menningarmálaráðherra en ekki ráðherrum annarra málaflokka, svo sem hvað varðar heilbrigðisstéttir og iðngreinar. Talið er eðlilegra að sá ráðherra sem í hlut á, samkvæmt lögum og reglum um skiptingu stjórnarmálefna milli ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands, gefi út þær reglugerðir sem heyra undir hans málefnasvið en þurfi ekki að leita til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra um það. Um þetta var eindregin samstaða í nefndinni og hjá þeim sem við fengum til fundar við nefndina. Í umsögn frá Alþýðusambandi Íslands var tekið mjög eindregið undir þetta sjónarmið. Það er mjög til hagsbóta fyrir starf einstakra greina að reglugerðarheimildin sé í viðkomandi ráðuneyti og leggjum við til að þetta mál verði samþykkt óbreytt.

Frú forseti. Hér er nefndarálit með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota, hækkun hámarksgreiðslna o.fl. Nefndin fjallaði töluvert um málið og bárust umsagnir frá Barnaheillum og Lögmannafélaginu. Hér eru lagðar til nokkrar breytingar á lögum um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota og er um mikið framfaramál að ræða og nauðsynlegt að uppfæra þetta reglubundið þar sem upphæðirnar eru ekki tengdar við neina vísitölu. Um er að ræða fasta upphæð í lögum og því nauðsynlegt að endurskoða lögin með reglulegu millibili. Lögin eiga einnig við um líkamstjón sem leiðir af aðstoð við lögreglu við handtöku, borgaralega handtöku, eða til að afstýra refsiverðri háttsemi. Samkvæmt lögunum eru greiddar bætur vegna líkamstjóns og vegna miska. Í frumvarpinu felast nokkrar breytingar: Lagt er til að hvorki verði greiddar bætur fyrir varanlegan miska nema hann sé að lágmarki 5% né fyrir varanlega örorku nema hún sé að lágmarki 15%. Jafnframt eru lagðar til breytingar á bótafjárhæðum og það var það efni máls sem var kannski mest fjallað um. Annars vegar er lagt til að hámarksbætur fyrir líkamstjón, þar með talið fyrir varanlegar afleiðingar andlegrar og líkamlegrar heilsu tjónþola, verði hækkaðar úr 2,5 millj. kr. í 5 millj. kr. og hins vegar að hámarksbætur fyrir miska verði hækkaðar úr 600 þús. kr. í 3 millj. kr. Lagt er til að við lögin bætist ákvæði sem mælir fyrir um þak á greiðslu útfararkostnaðar að fjárhæð 1,5 millj. kr. Einnig er lögð til sú breyting að ef ríkissjóður á endurkröfu á hendur tjónþola skuli hann draga þá fjárhæð frá bótafjárhæð en þó aðeins ef þau brot sem tjónþoli hefur framið eru ófyrnd samkvæmt ákvæðum hegningarlaga. Þetta á við þegar sá sem sækir um bætur hefur áður verið valdur að tjóni annars einstaklings og hefur myndað ógreidda kröfu. Það er eitt sem við leggjum til að verði tekið út frá því að frumvarpið kom frá hæstv. innanríkisráðherra, það er í 4. gr. þar sem lagt er til að ráðherra setji leiðbeiningar um þóknun til lögmanns og bindi hana við ákveðna fjárhæð. Nefndin taldi og var einhuga um að varhugavert væri að ráðherra bindi þóknun til lögmanna við tiltekna upphæð og leggur til að greinin falli brott. Eins og kemur fram í frumvarpinu er bótanefnd almennt bundin ákvörðun dómstóla um þóknun til lögmanns. Ráðuneytið lagðist ekki gegn þessari breytingu eftir að við höfðum farið í gegnum umsagnarferil og umræður um það í nefndinni. Frá gildistöku gildandi laga fyrir um 15 árum hafa litlar breytingar verið gerðar á fjárhæðum bóta á grundvelli laganna og með frumvarpinu er leitast við að bæta heldur meira tjón fremur en minna. Einnig er ætlunin með frumvarpinu að bæta stöðu þolenda kynferðisafbrota með því að hækka hámarksgreiðslu miskabóta. Þess vegna er um að ræða þetta mikla aukningu á fjárhæðum af því að það er langt um liðið frá því að lögin voru sett. Eins og ég sagði þarfnast upphæðirnar reglulegrar endurskoðunar þar sem um er að ræða fastar fjárhæðir en ekki einhvers konar vísitölutengingar. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeirri breytingu að 4. gr. falli brott. Undir þetta álit ritar öll nefndin. Auk mín eru það hv. þingmenn Skúli Helgason, Þráinn Bertelsson, Magnús Orri Schram, Þuríður Backman, Þorgerður K. Gunnarsdóttir, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Eygló Harðardóttir og Birgitta Jónsdóttir.

Frú forseti. Hér er um að ræða tillögu til þingsályktunar um aðgerðir gegn skipulagðri glæpastarfsemi sem nefndin öll sameinaðist um að flytja fyrir nokkrum mánuðum. Hún hlaut góðan hljómgrunn hér í þinginu þegar ég mælti fyrir henni við fyrri umræðu tillögunnar. Nefndin fjallaði um hana á milli umræðna þó að hún hafi komið til með þeim sérstaka hætti að það var að frumkvæði nefndarinnar sjálfrar og flutt af nefndinni sjálfri, auðvitað í góðu samstarfi við innanríkisráðuneytið í þessu máli eins og mörgum öðrum. Við leituðum umsagna hjá Fangelsismálastofnun ríkisins, Félagi yfirlögregluþjóna, lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu og Mannréttindaskrifstofu Íslands. Í tillögunni leggjum við til að innanríkisráðherra verði falið að undirbúa aðgerðaráætlun gegn skipulagðri glæpastarfsemi hér á landi sem liggi fyrir eigi síðar en 1. október 2012. Til að tíminn sé aðeins rýmri og raunhæfari leggjum við til eftirfarandi breytingu, með leyfi forseta: „Í stað orðanna „1. október 2012“ í 1. mgr. komi: 1. desember 2012.“ Þá er hæstv. fjármálaráðherra falið að tryggja 50 millj. kr. fjárveitingu til lögreglunnar í fjáraukalögum þessa árs til að lögreglan geti starfrækt rannsóknar- og aðgerðarteymi gegn skipulagðri glæpastarfsemi. Við teljum brýna þörf á sérstökum aðgerðum gegn skipulagðri glæpastarfsemi sem og að stemma stigu við vændi og mansali. Við teljum að á því ári sem liðið er frá því að sett var á fót sérstakt teymi innan lögreglunnar til að vinna gegn skipulagðri glæpastarfsemi hafi það svo sannarlega sannað gildi sitt og náð eftirtektarverðum og góðum árangri. Við leggjum því til að fjármálaráðherra tryggi fjárveitingu til að halda þessu sérstaka teymi sem einbeitir sér að skipulagðri glæpastarfsemi og engu öðru þannig að lögreglan geti áfram unnið það mjög góða starf sem hún hefur verið að vinna með innanríkisráðuneytinu í alls konar aðgerðum gegn skipulagðri glæpastarfsemi. Ég vil nota tækifærið og þakka hæstv. innanríkisráðherra og starfsmönnum hans fyrir einkar gott samstarf við allsherjar- og menntamálanefnd í þessum málum. Við funduðum nokkrum sinnum sérstaklega um þessi mál á fundum með ráðuneytinu og aðilum frá EUROPOL o.fl. um kortlagningu þessara mála og mögulegar aðgerðir til varnar. Skapaðist einbeittur vilji í nefndinni að vinna með ráðuneytinu og lögreglunni að öllum tiltækum ráðum, bæði til að afla fjármuna og annarra tóla og tækja til að vinna gegn skipulagðri glæpastarfsemi. Við leggjum til þessa einu breytingu frá fyrri umræðu sem ég nefndi áðan og þann 24. maí, þegar þetta mál var tekið út, rituðu undir álitið auk mín hv. þingmenn Þráinn Bertelsson, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Árni Þór Sigurðsson, Þorgerður K. Gunnarsdóttir, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Siv Friðleifsdóttir og Birgitta Jónsdóttir. Þakka ég þeim öllum fyrir einkar gott samstarf í nefndinni um þessi mál sem og mörg önnur. Við höfum afgreitt mörg mál út, þingmannamál og önnur, sem koma frá þingmönnum stjórnar og stjórnarandstöðu. Þetta spratt upp í nefndinni sjálfri, það var hún sem flutti þetta. Nú er þetta síðari umræða þannig að verði þetta samþykkt hér á eftir er þessi tillaga orðin að veruleika þessu starfi mjög til hagsbóta og góðs.

Frú forseti. Hér er um að ræða annað mál sem er sprottið upp úr starfi nefndarinnar en tilurð þess er ekki frá einstökum þingmönnum eða tilteknu ráðuneyti. Um árabil hefur verið rætt um að setja sérstakan ramma utan um heiðurslaun listamanna og við settum niður starfshóp í nefndinni snemma í vetur sem í sátu ég, hv. þingmenn Þorgerður K. Gunnarsdóttir og Þuríður Backman, og fórum við töluvert yfir málið. Fyrir það fyrsta hvort við almennt teldum að halda ætti úti heiðurslaunum listamanna og niðurstaða okkar varð sú að það væri jákvætt og væri ágætur farvegur til að auka við fjárfestingar og framlög til listgreina. Þetta tæki ekki frá neinu öðru heldur væri hrein viðbót við opinber framlög til lista og menningar sem er fjarri því að vera ofaukið. En við töldum að það þyrfti ramma utan um þetta til að skilgreina það upp á nýtt, auka faglegt mat við val á listamönnum af því að auðvitað koma margir listamenn til álita hverju sinni úr ýmsum listgreinum. Við fengum umsagnir frá Bandalagi íslenskra listamanna, Myndstefi og Rithöfundasambandinu, eftir að hafa tekið ákvörðun um að flytja málið, töluðum okkur niður á niðurstöðu um það hvernig efni máls skyldu vera því að auðvitað sýndist sitt hverjum um það. En ég held að niðurstaðan hafi verið ágæt. Við leggjum til að með frumvarpinu verði sett sérlög um heiðurslaun listamanna sem ákveðin eru í fjárlögum ár hvert og leggjum til að mælt verði fyrir um að þeir einir geti notið heiðurslauna sem hafa varið starfsævi sinni að verulegum hluta hennar til listar og skara fram úr við listsköpun innan lands eða á alþjóðavettvangi. Við gerum ráð fyrir að allsherjar- og menntamálanefnd flytji breytingartillögu við frumvarp til fjárlaga þar sem nöfn þeirra sem njóta heiðurslauna komi fram og skal nefndin leita umsagnar - og það er nýmæli - sérstakrar nefndar sem forseti Alþingis skipi um þá listamenn sem til greina komi að njóti heiðurslauna Alþingis. Lögð er til sú breyting frá því sem nú er að heiðurslaun séu þau sömu og starfslaun listamanna á hverjum tíma en að þau verði 80% af starfslaunum eftir að viðkomandi nær sjötíu ára aldri. Við leggjum til að sú nefnd fari í gegnum það hverjir koma til greina en það er áfram allsherjar- og menntamálanefndar að tilnefna listamanninn. Það er Alþingi sem ákveður þetta, þetta eru heiðurslaun Alþingis en ekki heiðurslaun Bandalags íslenskra listamanna eða eitthvað svoleiðis. Við vorum líka mjög ásátt um að halda þessu inni en auka bakgrunn valsins með þessum hætti Þá er það nýmæli lagt hér til að sá sem nýtur heiðurslauna geti óskað eftir því að afsala sér heiðurslaunum tímabundið sinni hann til að mynda öðru starfi og telji hann sjálfur eðlilegt að afsala sér heiðurslaunum á meðan hann gegnir því, þannig að hann afsalar sér laununum en heldur eftir heiðrinum og sæti á listanum. Meiri hlutinn leggur til tvenns konar breytingar á frumvarpinu, annars vegar á 3. og 4. gr. til að lagfæra orðalag og hins vegar til að við frumvarpið bætist ákvæði til bráðabirgða þess efnis að þeir sem njóta heiðurslauna nú njóti þeirra áfram þrátt fyrir að í 1. gr. frumvarpsins sé kveðið á um að Alþingi veiti allt að 25 listamönnum heiðurslaun. Við höfðum ólíkar skoðanir á því. Mitt viðhorf í upphafi var að listinn ætti að telja fleiri listamenn, jafnvel 30 eða 35, en margir aðrir vildu að þeir væru færri og þetta var niðurstaða, málamiðlun, sem sett var fram til að ná samstöðu um málið af því að forsendurnar fyrir því að nefndin flytti þetta mál væri þverpólitísk samstaða væri því um flutning málsins. Þær breytingar eru lagðar til að þeir einir geti notið heiðurslauna sem hafa varið starfsævi sinni eða verulegum hluta hennar til liststarfa eða skarað fram úr á öðrum vettvangi o.s.frv. Taka skal tillit til skiptingar í hópi heiðurslaunamanna eftir listgreinum og kyni. Forseti Alþingis skal skipa nefnd þriggja manna sem allsherjar- og menntamálanefnd leitar umsagnar hjá um þá listamenn sem til greina komi að njóti heiðurslauna, eins og áður er sagt. Við bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða, eins og áður sagði. Þrátt fyrir ákvæði 1. gr. um að allt að 25 listamenn njóti heiðurslauna skulu þeir sem njóta heiðurslauna samkvæmt fjárlögum fyrir árið 2012 áfram njóta þeirra. Skúli Helgason var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rituðu auk mín hv. þingmenn Jónína Rós Guðmundsdóttir, Árni Þór Sigurðsson, Þorgerður K. Gunnarsdóttir, Ragnheiður Ríkharðsdóttir og Birgitta Jónsdóttir. Ég er mjög ánægður með það að við náðum góðri samstöðu um málið og vona ég að það gangi eftir og verði ágætur rammi utan um þetta fyrirkomulag, sem auðvitað sýnist sitt hverjum um en ég held að eigi fullan rétt á sér áfram.

Forseti. Ég fagna því að þetta frumvarp hæstv. umhverfisráðherra sé nú komið til atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. Frá því var upphaflega gengið úr umhverfisnefnd, sem þá hét, í september á fyrra ári en lenti þá í gíslingu svipaðri þeirri sem mörg mál hafa lent í nú í vor. Þetta er merkilegt mál, evrópskt að uppruna. Með því er leitt í íslensk lög eitt af grunnprinsippum umhverfisréttarins, nefnilega mengunarbótareglan, og ég tel að við eigum öll að fagna því að geta komið þessu máli í höfn.

Virðulegur forseti. Sú sem hér stendur, hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir og hv. þm. Eygló Harðardóttir höfum óskað eftir að frumvarpið verði kallað inn til nefndar á milli 2. og 3. umr. Við gerum það vegna þess að við teljum að eingöngu sé hér um að ræða hænuskref við athugasemdir Eftirlitsstofnunar EFTA og viljum að sérfræðingar í Evrópurétti fari yfir það til að skoða hvort nógu langt er gengið eða hvort við fáum eftir eitt eða tvö ár, eins og fram kom í máli hv. þm. Lúðvíks Geirssonar áðan, endurskoðun á því. Sömuleiðis vegna þess að við teljum að hér sé verið að veita heimild til Íbúðalánasjóðs til að eiga og reka leigufélög sem við höldum að sé ekki af hinu góða og það þarfnist frekari skoðunar vegna samkeppnissjónarmiða. Þess vegna mun ég greiða atkvæði gegn frumvarpinu eins og það stendur og ítreka ósk okkar þingmannanna þriggja um að málið fari aftur inn í nefnd á milli 2. og 3. umr.

Virðulegi forseti. Ég vil árétta það sem fram kom hjá hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur að við teljum eðlilegt að málið fari aftur til nefndarinnar og munum því vera á gulu í þessari atkvæðagreiðslu, þ.e. að greiða ekki atkvæði.

Virðulegur forseti. Þær breytingartillögur sem hér eru lagðar til við frumvarpið eru til bóta og ég mun því greiða þeim breytingartillögum atkvæði mitt og vonast til að þingmenn geri slíkt hið sama. Ég mun hins vegar sitja hjá við heildarafgreiðslu frumvarpsins.

Virðulegur forseti. Það er mjög ánægjulegt að við skulum núna samþykkja að fella ekki niður það átaksverkefni sem átti að standa í um ár, um að berjast gegn skipulagðri glæpastarfsemi, heldur samþykkja sérstaka fjárveitingu í þetta verkefni. Við framsóknarmenn teljum mjög mikilvægt að öryggi borgaranna sé tryggt eins og kostur er. Það er annað mál svipaðs eðlis sem bætir öryggi borgaranna og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson hefur flutt. Það er þingsályktunartillaga sem allsherjar- og menntamálanefnd hefur líka samþykkt samhljóða frá nefndinni og vonandi verður það mál samþykkt hér fyrir þinglok. Það gengur út á það að unnin verði löggæsluáætlun fyrir allt landið. Við framsóknarmenn styðjum því þessa tillögu með mikilli ánægju og segjum já og teljum að peningum verði mjög vel varið í þetta verkefni.

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þm. Siv Friðleifsdóttur að mjög ánægjulegt er að ná að ljúka þessu máli af því að það átti þann sérstaka uppruna frábrugðið mörgum öðrum málum að það var sem sagt flutt af allri nefndinni í afar góðu samstarfi við innanríkisráðuneytið og löggæsluna. Það kom upp sterkur vilji fyrr í vetur um að halda áfram hinu sérstaka átaki sem stofnað var til fyrir ári síðan innan löggæslunnar til að vinna með sérstöku teymi gegn skipulagðri glæpastarfsemi þar sem löggæslumenn gætu helgað sig því verkefni einu og engu öðru. Við í nefndinni ákváðum að það væri mikið á sig leggjandi til að framlengja það verkefni með sérstakri fjárveitingu jafnframt því að fela innanríkisráðuneytinu að vinna sérstaka aðgerðaáætlun gegn þessu. Þá tillögu unnum við frá upphafi til enda í afar fínu samstarfi við ráðuneytið og þakka ég ráðherra og ráðuneytinu fyrir allt það samstarf. Ég sé að málið mun ná fram að ganga og er það mikið ánægjuefni og tek undir hvert orð sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir sagði um það áðan.

Virðulegur forseti. Vissulega hefði ég óskað þess að hæstv. innanríkisráðherra hefði gert ráð fyrir þessu í fjárlögum ársins 2012, að þetta yrði ekki átaksverkefni til eins árs heldur yrði það framlengt vegna þess að ljóst er af þeim upplýsingum sem liggja fyrir að þetta er mikilvægt átak innan lögreglunnar, að fylgjast með skipulagðri glæpastarfsemi á Íslandi. En ég hefði kosið að þurfa ekki að standa hér og óska eftir aukafjárveitingu til þessa verkefnis. Hins vegar í ljósi þess ástands sem er á þessu sviði styð ég það og er flutningsmaður að þessari tillögu innan allsherjar- og menntamálanefndar. Þó að mér sé það þvert um geð að auka útgjöld ríkisins með þessum hætti á miðju ári ítreka ég enn að ég hefði kosið að þetta væri inni í fjárlögum ríkisins, en ég styð engu að síður þessa tillögu.

Frú forseti. Þetta mál á þann hinn sama uppruna og tillagan sem við vorum að samþykkja rétt áðan að það er unnið og flutt af nefndinni sjálfri. Við settum niður undirhóp innan hennar til að vinna að frumvarpi til laga um heiðurslaun listamanna og fórum vel í gegnum það fyrst hvort við teldum að það ætti almennt að halda áfram að veita heiðurslaun listamanna af Alþingi en ekki að fela það einhverjum öðrum samtökum eða leggja það hreinlega niður. Það var niðurstaða okkar sem í nefndinni sátum, mín, hv. þingmanna Þorgerðar K. Gunnarsdóttur og Þuríðar Backman, að áfram ætti að veita heiðurslaun listamanna, þetta væri jákvæð viðbót við framlög og fjárfestingar í listum og menningu og að þeim launum væri mikill sómi en sérlög þyrftu að vera um það. Hér eru lagðar til nokkrar breytingar sem ég hef ekki tíma til að tíunda núna, en ég held að það sé mikið ánægjuefni að utan um þetta fyrirkomulag sé settur sérstakur rammi með faglegum bakgrunni í nefnd sem tilnefnir einstaklinga og listamenn sem til greina koma að launin hljóti.

Virðulegur forseti. Við framsóknarmenn höfum nokkra sérstöðu hér í þinginu gagnvart heiðurslaunum listamanna. Við höfum skilning á því að eðlilegt er að hafa löggjöf um þessar greiðslur ef viðhalda á þeim í því formi sem verið hefur yfirleitt. Við teljum hins vegar að slík heiðurslaun séu barn síns tíma, að óeðlilegt sé að greiða einni starfsgrein sérstök heiðurslaun beint frá Alþingi. Við erum því mótfallin þessu máli. Við viljum hins vegar ekki að þessir peningar gufi upp eða fari út úr listum. Við höfum frekar viljað setja fjármagnið í sjóð til að styrkja unga listamenn. Við erum ekki hlynnt þessari löggjöf og segjum því nei. Við viljum frekar að peningarnir fari til ungra upprennandi listamanna.

Forseti. Ég tel að hér sé hið besta mál á ferð og af tillitssemi við hv. þm. Illuga Gunnarsson ætla ég ekki að þakka nefndarmönnum fyrir að hafa starfað að málinu en ég met það við þá að hafa gert það. Ég er hins vegar enn þá nokkuð hlessa á því að nefndin skuli ætla viðkomandi listamönnum að vera alltaf jafnmargir, hafa fest töluna við 25 að mig minnir, og tel það ráðstöfun sem dregur úr gildi þessara laga og vera til spillis. En heildarlögin eru þó af því tagi að ekki er annað hægt en að segja við þeim já þó að hitt verði lagað síðar. Ég segi sem sé já.

Frú forseti. Án tillits til þess hvaða ágæta fólk er að hljóta þessi heiðurslaun listamanna í dag og listamannalaun yfirleitt minni ég á að í Sovétríkjunum var ríkisstyrkt list höfð í heiðri. Ég er ekki ánægður með það að ríkið sé farið að styrkja list vegna þess að ég tel að listamenn séu einmitt eða eigi að vera hörðustu gagnrýnendur kerfisins og þess vegna segi ég nei.

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp til þess að taka undir orð hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur sem hún flutti hér fyrir stuttu um að þetta mál sé ekki hægt að samþykkja. Ég held að ekki sé rétt að festa það í lög með þeim hætti sem hér er verið að gera. Auk þess höfum við þá skoðun að rétt sé að horfa til þess að styrkja unga listamenn enn frekar en er í dag. Þar af leiðandi greiði ég atkvæði á móti frumvarpinu. Ég held að full þörf sé á því áður en svona langt er gengið að í þinginu fari fram enn meiri umræða en verið hefur um listamannalaun og ýmsa aðra styrki, laun eða hvað við köllum það, sem Alþingi er að veita á hverjum tíma. Þar af leiðandi held ég að það sé tímaskekkja að koma fram með frumvarpið á þessum tíma.

Frú forseti. Eitt nýmæla í sérlögum þessum um heiðurslaun listamanna er það að listamaður geti, kjósi hann svo, afsalað sér laununum tímabundið en haldið heiðrinum og setunni á listanum, og það held ég að sé mjög jákvæð og heppileg breyting. Hitt um fjölda listamanna þá sýndist sitt hverjum um það. Sumir vildu fjölga þeim verulega, aðrir vildu hafa þá heldur færri. Meðalfjöldi listamanna tekinn yfir 10–15 ár er undir 25, þeir eru 27 eða 28 núna, og lagt er til með bráðabirgðaákvæði að þeir haldi að sjálfsögðu launum sínum áfram. Hvort þeir eru 25 eða 30 er ekki aðalatriðið, þetta er yfir meðalfjölda síðustu ára þannig að þetta er hámarkið. Það er ekki þar með sagt að þeir þurfi að vera 25, þeir geta þess vegna verið færri, og Alþingi er í lófa lagið að fjölga þeim síðar sé það viljinn hér. En talið var heppilegt til að ná samstöðu um málið hjá fulltrúum þessara fjögurra flokka sem á bak við málið standa að sætta sig við töluna 25 þó að sumir vildu hafa þá fleiri.