Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vildi leyfa mér að gera aths. við 4. gr., en þar stendur í síðustu mgr.: „Héraðsdýralæknir skal leitast við að framkvæma skoðun á slátur- og frystihúsum á þeim tíma, sem gefur nægan frest til úrbóta, ef þörf krefur, fyrir næstu sláturtíð.“ Það eru þessi orð „leitast við að“, ég hefði viljað leggja til, að þau yrðu felld í burtu og það stæði aðeins „skal framkvæma skoðun á slátur- og frystihúsum“. Ég hef ekki haft tækifæri til þess að leggja fram brtt., en ég vænti þess, herra forseti, að ég megi gera það nú.



Herra forseti. Hv. 6. landsk. þm. (RJ) hefur flutt hér brtt. við eina þeirra brtt., sem landbn. flutti við frv. um mat á sláturafurðum og samþ. voru hér í hv. d. í gær. Mér finnst hér vera um svo litla brtt. að ræða, að ég sé ekki ástæðu til þess að vera að fresta málinu hennar vegna. Að sjálfsögðu hefur landbn. ekki tekið neina afstöðu til þessarar till., því að hún var flutt nú á stundinni, en ég geri ekki ráð fyrir því, að landbn. hafi neitt við hana að athuga, og ég legg til, að málið verði afgreitt nú.



Herra forseti. Gildandi barnaverndarlög eru orðin næstum 20 ára gömul. Þess vegna skipaði menntmrn. fyrir nokkrum árum nefnd sérfróðra manna til þess að endurskoða þessi lög og semja nýtt lagafrv. um þessi efni. Þetta lagafrv. sérfræðinganefndarinnar lá fyrir hv. síðasta Alþ. og hafði verið lagt fyrir þessa hv. d. Menntmn. d. fjallaði mjög ýtarlega um málið og gerði ýmsar brtt. við frv., og síðan var frv. samþ. í þessari d. með öllum atkv. nema 1. Hins vegar kom í ljós, þegar málið var rætt í hv. Ed. og þó einkum og sér í lagi menntmn. hennar, að menntmn.-mönnum Ed. sýndist nokkuð sitthvað um veigamikil atriði í frv., eins og Nd. hafði afgreitt það. Var það sérstaklega sú gr., sem er 41. gr., sem menntmn. Ed. hafði mjög ólíka skoðun á þeirri skoðun, sem menntmn. Nd. hafði haft og Nd. hafði staðfest með næstum shlj. atkv. En í 42. gr. er fjallað um vinnu barna og unglinga. Ákvæði frv., eins og það upphaflega hafði verið lagt fyrir, voru nokkru ýtarlegri en ákvæði gildandi laga. Síðan hafði menntmn. Nd. enn hert mjög á ákvæðum frv. um takmörkun á vinnu barna og unglinga. N. í Ed. sýndist hins vegar, að hér væri of langt gengið og mundu ákvæðin, eins og Nd. samþykkti þau, tæpast vera framkvæmanleg. Þessi ágreiningur varð til þess, að frv. var ekki afgreitt á síðasta Alþ. Þess vegna tók ég þann kost á s.l. vori að rita nokkrum menntmn: mönnum í Ed. og Nd. og skipa þá í n. til þess að fjalla um þann ágreining, sem orðið hafði milli d., og freista þess að ná samkomulagi um málið. Skipaði ég í n. þá frú Auði Auðuns, Benedikt Gröndal, Einar Olgeirsson, Ólaf Björnsson og Sigurvin Einarsson, og var Benedikt Gröndal skipaður formaður nefndarinnar. N. vann gott starf og gerði ýmsar breytingar á frv., sem hún varð sammála um, og hafa þær allar verið teknar til greina í því frv., sem hér er nú lagt fyrir. Að því er snertir ágreininginn um 41. gr., þ.e.a.s. ákvæðin um vinnu barna og unglinga, gerðist það, meðan n. var að störfum, að forseti A.S.Í. sneri sér fyrir sambandsins hönd til forsrh. og lét í ljós þá skoðun, að æskilegt væri, að lagasetning um vinnu barna og ungmenna yrði látin vera í vinnuverndarfrv., sem væri verið að undirbúa í samræmi við júnísamkomulagið 1964. Ríkisstj. varð við þeirri ósk, og fól félmrh. vinnutímanefnd með bréfi að taka við þessu verkefni. En ágreiningurinn, sem orðið hafði á milli n. um innihald þessarar gr., hélzt í n., sem ég hafði skipað 24. maí. Ríkisstj. tók þess vegna þann kost að leiða þessa deilu hjá sér við flutning þessa frv. og hafa 41. gr. í þessu frv., sem nú er lagt fyrir, samhljóða gr., sem var í stjfrv. upphaflega, þ.e.a.s. hafa efni gr. eins og sérfræðinganefndin hafði gert till. um á sínum tíma, og þannig er gr. í þessu frv. Þess er hins vegar að vænta, að áfram verði haldið að vinna að ýtarlegri ákvæðum um vinnu barna og ungmenna en felast í þessu frv. á vegum þeirrar n., sem undirbýr vinnuverndarfrv., og Alþ. fái þetta sérstaka vandamál til meðferðar í till. þeirrar n., þ.e.a.s. þegar vinnuverndarfrv. verður lagt fyrir hið háa Alþ. En í þessu frv. felast ýmsar breytingar, sem eru til ótvíræðra bóta á gildandi l. um vernd barna og ungmenna. Teldi ég mjög mikilsvert, ef hv. Alþ. treysti sér til að afgreiða þetta frv. nú á þessu þingi. Málið er þaulathugað og í raun og veru þrautrætt og óhætt að segja, að ekki sé ágreiningur um annað en lagaákvæðin um vinnu barna og ungmenna. En ég teldi mjög miður farið, ef áframhaldandi ágreiningur um þetta atriði þyrfti að verða til þess, að allt málið stöðvaðist enn og þær endurbætur, sem að öðru leyti felast í frv., kæmu þannig ekki til framkvæmda. Það eru þess vegna mjög eindregin tilmæli mín til hv. Nd., og sams konar tilmæli mun ég flytja til hv. Ed., ef málið kemst þangað, að sá ágreiningur, sem í fyrra kom fram um 41. gr., verði látinn niður falla að þessu sinni og úrslit í þeim ágreiningsefnum látin bíða, þangað til vinnuverndarfrv. kemur til meðferðar hins háa Alþ. Að svo mæltu leyfi ég mér að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Frv. þetta. var flutt í Ed. og mun hafa verið afgreitt þaðan, að því er ég held, án ágreinings. Frv. felur það í sér að heimila ríkisstj. að selja Skírni Jónssyni bónda að Skarði í Grýtubakkahreppi í Suður-Þingeyjarsýslu eyðijörðina Litla-Gerði í sama hreppi. Þegar mál þetta kom til landbn. þessarar hv. d., lágu ekki fyrir neinar umsagnir um málið, en yfirleitt er það venja okkar í landbn. að senda mál sem þessi til umsagnar landnámsstjóra og jarðeignadeildar ríkisins, og það gerðum við. Umsagnir beggja þessara aðila eru á þá lund, að þeir mæla með því, að ríkisstj. verði heimilt að selja nefndum bónda þessa jörð, og segir landnámsstjóri í sinni umsögn, að hann telji eðlilegt, að þessi jörð verði sameinuð Skarði, og yrði það til hags fyrir búrekstur þeirra jarðar. Að fengnum þessum jákvæðu umsögnum þessara tveggja aðila leggur landbn. d. einróma til, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Á þskj. 310 hef ég leyft mér að flytja frv. til l. um stofnun fyrirtækis, er beri nafnið Fiskiðja ríkisins. Í stuttu máli er það meginefni frv., að sett verði á stofn Fiskiðja ríkisins, er starfi undir sérstakri, þingkjörinni stjórn, og að ríkið leggi fram fjármagn, svo að unnt sé með einhverri von um árangur að ráðast til atlögu við versta vandamál þessa iðnaðar, markaðsvandamálið. M.a. verði stofnað til sölusambands framleiðenda, er reyni sameinaðir að brjótast inn á frjálsan markað erlendis undir einu auglýstu vörumerki. Í þriðja lagi, að fiskiðjan taki við rekstri niðurlagningarverksmiðjunnar á Siglufirði. Í fjórða lagi, að fiskiðjan reisi nokkrar nýjar verksmiðjur, eftir því sem markaður leyfir, og verði við staðsetningu þeirra einkum haft í huga að bæta atvinnuástand þeirra staða, þar sem vinna er að staðaldri ónóg. Í fimmta lagi, að Fiskiðja ríkisins fái það hlutverk að hafa forustu um hvers konar vísindarannsóknir á þessu sviði, innleiði tækninýjungar og geri tilraunir með nýja matarrétti Og í sjötta lagi, að Fiskiðju ríkisins verði falið að gera ráðstafanir til þess, að Íslendingar eignist fjölmennan hóp sérmenntaðra manna í niðursuðutækni, áhugamenn séu kostaðir til náms erlendis og efnt sé öðru hverju til sérstakra námskeiða fyrir verkstjóra og annað starfslið. Árið 1960 kom hingað til lands á vegum Iðnaðarmálastofnunar Íslands norskur verkfræðingur í niðursuðutækni, Carl Knut Hansen að nafni, og kynnti sér íslenzkan niðursuðuiðnað, sögu hans og þáverandi ástand. Í skýrslu, sem Iðnaðarmálastofnunin gaf út, rekur þessi sérfræðingur upphaf niðursuðuiðnaðar á Íslandi og segir, að árið 1941 hafi framleiðslan til útflutnings verið komin upp í 700 smál. það ár. En næsta árið, segir sérfræðingurinn, hrapar útflutningurinn á niðursuðuvörum niður í 100 tonn, sem sagt, á einu ári úr 700 tonnum og niður í 100 tonn. Sérfræðingurinn er mjög undrandi á þessu mikla hruni í útflutningi niðursuðuvara og veit bersýnilega ekki, hvort hann á að trúa þeirri skýringu, sem hann fær hjá fróðustu mönnum um þessi mál hér á landi. Og honum er vissulega vorkunn. Skýringin, sem gefin er, er sú, að 5 mikilvægum verzlunarsamningum, sem þá voru gerðir, hafi niðursuðuiðnaðurinn gleymzt. Embættismennirnir gleymdu að semja um sölu á niðursuðuvörum. Og það þarf auðvitað engan að undra, að norski sérfræðingurinn setur sögnina að gleyma innan gæsalappa. Þessi dæmalausa gleymska, sem átti sér stað fyrir aldarfjórðungi, er í raun og sanni ákaflega einkennandi fyrir þróunarsögu niðursuðuiðnaðarins á Íslands. Raunverulega eru það engar ýkjur að segja, að til skamms tíma hafi Íslendingar gleymt niðursuðuiðnaðinum við uppbyggingu atvinnuvega sinna. Árið 1957 var 15% af útflutningsverðmæti norskra sjávarafurða ýmiss konar fisktegundir lagðar niður og soðnar niður En sama ár var hliðstæð hlutfallstala á Íslandi aðeins 0.4%. Það er vitað, að norskur niðursuðuiðnaður hefur síðan verið í sókn, en þróun þess iðnaðar hefur verið mjög hæg á Íslandi. Árin 1963 og 1964 var hlutfallstala niðursuðuvara miðað við fiskafurðir enn hin sama, þ.e.a.s. um það bil 0.4%. Framleiðslan hafði að vísu aukizt nokkuð, en þó ekki meira að tiltölu en aflamagnið í heild. Árið 1965 er útflutningsmagnið komið upp í 682 tonn, að verðmæti 32.6 millj., og aukningin í krónutölu frá fyrra ári er um 12 millj. Mestu munar um sölu til Sovétríkjanna og annarra Austur-Evrópuríkja, en sú aukning nemur um það bil 10 millj kr. Búast má við, að útflutningur á niðursuðu- og niðurlagningarvörum muni aukast mjög verulega á þessu ári, fyrst og fremst vegna stóraukinnar sölu til Sovétríkjanna. En rétt er að minnast þess, að þrátt fyrir allmikla aukningu útflutningsins á seinustu árum, er hlutfallstalan, sem ég hef hér nefnt, ekki komin upp í nema 0.6% árið 1965, og talinn í tonnum hafði útflutningurinn enn ekki náð því hámarki, sem útflutt var árið 1941. Þegar spurt er, hver sé skýringin á þessum erfiðleikum niðursuðu- og niðurlagningariðnaðararins, hvernig á því standi, að Íslendingar eru svo langt á eftir Norðmönnum og raunar flestum nágrannaþjóðunum á þessu sviði, er svarið ævinlega það sama: Markaði vantar. Og þetta er að sjálfsögðu alveg rétt. Auðvitað neitar því enginn, að það er erfitt að benda á öruggan markað fyrir þessar vörur. Hins vegar er ekki laust við, að sumir hafi tilhneigingu til að lita á markaðsskortinn eins og einhver óumflýjanleg örlög. Menn standa frammi fyrir þessu vandamáll og segja: Það er enginn markaður til, og við þessu er ekkert að gera. - Menn virðast sem sagt halda, að í þessari einu iðngrein sé markaðsvandamálið nánast óleysanlegt. Þeir virðast ekki gera sér það ljóst, að í raun og veru hefur aldrei verið reynt með stórfelldu og margbrotnu átaki að leysa þetta vandamál, gera ýtarlega markaðskönnun og í kjölfar þess að gera langvinnt og kröftugt söluátak. Ég vil minna á í þessu sambandi, að í raun og veru er ekki ýkjalangt síðan Íslendingar fóru að flytja út skreið. Þá voru Norðmenn langt á undan okkur. En á tiltölulega fáum árum stórjókst skreiðarsala, og Íslendingar komust inn á markaði, þar sem Norðmenn voru áður búnir að ná góðri fótfestu og miklu forskoti. Á s.l. ári munum við hafa flutt út skreið fyrir um 376 millj. kr. Þá vil ég minna á, að á saltfiskmarkaðinum munu hafa verið miklir erfiðleikar á sínum tíma, en með dugnaði tókst framleiðendum að brjótast inn á markaði í harðri samkeppni við aðrar þjóðir, og á s.l. ári fluttu Íslendingar út saltfisk fyrir um 525 millj. kr. Þá er ekki síður ástæða til að minna á erfiðleikana í sambandi við útflutning í hraðfrystum fiski, en á s.l. ári seldum við fryst fiskflök fyrir um 1148 millj. ísl. kr. Flestum mun í minni, að fyrir rúmum 10 árum áttum við í miklum erfiðleikum við að koma út frysta fiskinum, og upprunalega var mesta átakið gert með stórfelldum sölusamningum við Sovétríkin, sem veittu nokkra tryggingu fyrir þessa iðngrein. Síðan hófst harðvítugasti slagur á mörkuðum hér í Vestur-Evrópu og sérstaklega Ameríku, - slagur, sem borið hefur mikinn árangur. Þessi dæmi og mörg önnur sýna það og sanna, að Íslendingar hafa reynzt fullfærir um að brjótast inn á nýjan markað í harðri samkeppni við aðrar þjóðir, þegar þeir hafa reynt af fullum krafti. Þess vegna er ekki óeðlilegt, að niðursuðuvörur og sala á þeim skeri sig algerlega úr í samanburði við útflutning annarra sjávarafurða og prósentutala niðursuðu- og niðurlagningarvara hér á Íslandi miðað við heildarútflutning sé einkennilega lág. Það hefur engin stórfelld sölutilraun verið gerð, og þess vegna hefur engin framför orðið í um það bil aldarfjórðung. Ég sé ekki ástæðu til að tala langt mál um þetta frv., þar sem því fylgir alllöng grg. En ég vil þó fara nokkrum orðum um fáeinar greinar þess, sem lítið er minnzt á í sjálfri grg. Eins og hv. alþm. er kunnugt, er nú verið að reisa í nokkrum áföngum niðurlagningarverksmiðju á Siglufirði. Hún er að vísu ekki hálfbyggð enn þá, en þó það langt á veg komin, að þar er nú þegar hafin nokkur framleiðsla. Þessari verksmiðju hefur alltaf verið ætlað það hlutverk að vera eins konar forustuverksmiðja og tilraunaverksmiðja. Frv. það, sem ég hef lagt hér fram, tekur einmitt mið af þessari verksmiðju, og í því er gert ráð fyrir, að stórefling þessa atvinnuvegar eigi sér stað í framhaldi af byggingu þessarar forustuverksmiðju ríkisins, sem mun verða útbúin með beztu fáanlegum tækjum. Sigló-verksmiðjan hefur átt við nokkra byrjunarörðugleika að stríða, en það mun einungis stafa af markaðsvandræðum, enda virðist frá upphafi hafa verið lítið hugsað um þá hlið málsins. Þessu frv. er m.a. ætlað að reyna að ráða bót á því vandamáli. Í 2. gr. frv. er því slegið föstu, að hafin verði stórfelld markaðskönnun. Þar segir: „Fiskiðja ríkisins hefur forustu um öflun markaða erlendis. Fiskiðjan beitir sér fyrir myndun sölusamtaka, er annast sölu á fullunnum fiskréttum í ýmsum tegundum umbúða og undir einu vörumerki.“ Ég held, að ástæðulaust sé að fjölyrða um þetta atriði. Ég tel, að þarna sé um sjálfsagt mál að ræða og raunar einkennilegt, að þessu verkefni skuli ekki hafa verið sinnt fyrr En ég vil benda á, að orðalagið á þessari mgr. er ekki algerlega fastbundið. Þar er fyrst og fremst bent á tvær leiðir: að fiskiðjan sjálf hafi forustu um öflun markaða og hins vegar þá leið, að hún beiti sér fyrir myndun sölusamtaka, enda ekki ósennilegt, að einmitt sú leiðin yrði gæfulegust fyrir niðursuðuiðnaðinn í heild. En eins og ég sagði áðan, tel ég ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta atriði. Ég mun víst áreiðanlega ekki vera sá fyrsti, sem minni á þetta mál hér í þinginu. Það hefur hvað eftir annað komið fram í umr. um niðursuðumál, að meginástæðan til þess, hve illa hefur gengið með þessa iðngrein, er sú, að enginn aðili hefur haft forustu um sölu vörunnar á erlendum markaði. Í 6. gr. frv. segir, að stjórn fiskiðjunnar skuli skipuð 7 mönnum og jafnmörgum til vara og skuli þeir kosnir hlutfallskosningu í sameinuðu Alþingi. Ég vil taka það fram, að þessi hugmynd er alls ekki ný og alls ekki frá mér komin sérstaklega. Upphaflega, þegar lög voru sett um þessa forustuverksmiðju ríkisins, var ráð fyrir því gert, að sérstök stjórn yrði sett yfir hana, en því var síðar breytt og stjórn síldarverksmiðja ríkisins falið að annast stjórn verksmiðjuna;. Mér er kunnugt um, að í stjórn síldarverksmiðja ríkisins hefur þeirri hugmynd hvað eftir annað verið hreyft, að verksmiðjan yrði sett undir sérstaka stjórn og tekin undan starfssviði síldarverksmiðjanna. Á fundi stjórnarinnar 2. okt. 1963 var samþ. till. þess efnis að mælast til við ráðh., að niðursuðuverksmiðjunni yrði skipuð sérstök stjórn og ákveðið yrði 10 millj. kr. stofnframlag til verksmiðjunnar af ríkisfé. Þessi till. var samþ. með 5 atkv. Undirtektir ráðh. voru þá ekki nægilega jákvæðar, og ekkert varð úr þessum hugmyndum verksmiðjustjórnarinnar. Hér í Nd. eiga nú sæti tveir af stjórnarmönnum síldarverksmiðja ríkisins, þ.e. a. s. hv. 1. þm. Austf. Eysteinn Jónsson og hv. 2. þm. Vesturl., Sigurður Ágústsson. Ég teldi æskilegt að fá upplýsingar um það, hvort afstaða þeirra í þessu efni væri ekki óbreytt frá því, sem áður var. Í 2. gr. frv. er rætt nánar um hlutverk fiskiðjunnar. Það er sem sagt ekki hennar hlutverk að sjá um markaðsöflun. Hún á að hafa forustu um tilraunastarfsemi við frystingu, niðursuðu og hvers konar fullvinnslu matvæla úr síld og öðrum fisktegundum. Ekki er þó gert ráð fyrir, að reksturinn sé einungis bundinn við síldarvinnslu, heldur sé þar um vinnslu á hvers konar fisktegundum að ræða. Einnig skal fiskiðjan hafa samvinnu við rannsóknastofnun fiskiðnaðarins og miðla reynslu og þekkingu til annarra framleiðenda á þessu sviði. Skal að því stefnt, að komið verði á fót sérstakri rannsóknardeild, sem hafi með höndum vísindalegar athuganir í niðurlagningar- og niðursuðutækni. Loks segir þar, að gera skuli ráðstafanir til þess, að nægilega margir Íslendingar hljóti sérmenntun erlendis í þessari iðngrein, og efnt sé öðru hverju til námskeiða hér á landi fyrir verkstjóra og annað starfslið. Mér er kunnugt um, að í Noregi er starfræktur sérstakur skóli í niðurlagningar- og niðursuðutækni. Norskir sérfræðingar, sem komið hafa hingað og sagt hafa álit sitt á framtíð þessa iðnaðar, hafa verið sammála um, að viðtæk fræðslustarfsemi væri alger forsenda þess, að góður árangur gæti náðst. Ég býst við því, að of snemmt mundi vera að stofnsetja nú þegar sérstakan skóla, en ég tel alveg nauðsynlegt, að einhverjum ákveðnum aðila og þá þessum aðila verði falið að sjá um, að menn verði sendir utan á erlenda skóla til að kynna sér þennan iðnað, og efni til námskeiða, þegar þörf krefur. Í 5. gr. frv. er síðan fjallað um fjárhagshlið eða kostnaðarhlið þessarar starfsemi, og er þar gert ráð fyrir, að ríkissjóður leggi fram 8 millj. kr. í 5 ár, samtals 40 millj. kr., til þess að standa undir kostnaði af tilraunum, fræðslustarfsemi og almennri markaðsöflun. Ég vil taka það fram, að þessi upphæð er ekki vandlega útreiknuð. Vel kann að vera, að hún sé of lágt áætluð. Í. 4. gr. er gert ráð fyrir því, að ríkissjóður leggi fram 6 millj. kr. í 5 ár, þ.e.a.s. 30 millj. kr. samtals, til þess að niðurlagningarverksmiðjan á Siglufirði verði fullgerð og til þess að koma upp nokkrum öðrum verksmiðjum til fullvinnslu matarrétta úr fisktegundum. Í þeirri gr. er sérstaklega tekið fram, eins og ég gat um áðan, að við staðsetningu nýrra verksmiðja verði þeir staðir látnir sitja í fyrirrúmi, þar sem atvinna hefur verið ónóg í seinni tíð. Frv. þetta fjallar um skipulagningu niðursuðuiðnaðarins. Fyrst og fremst er þetta till. um, að ríkisvaldið leggi fram nægilegt fjármagn, svo að unnt sé að hefja stóriðju í matvælaiðnaði og gera þennan iðnað að einum af grundvallaratvinnuvegum þjóðarinnar í framtíðinni. Ég vil nefna í þessu sambandi smáatburð, sem gerðist fyrir fáum árum og mér finnst að varpi skýru ljósi á ástand þessara mála, eins og það hefur verið að undanförnu. Það gerðist fyrir nokkrum árum, að íslenzkur niðursuðuframleiðandi, sem á litla verksmiðju úti á landi, fór til Þýzkalands með sýnishorn af framleiðslunni. Hann sýndi kaupendum úti í Þýzkalandi ýmsar tegundir af framleiðsluvörum, og þeim líkaði framleiðslan mjög vel. Síðan gerðu þeir pantanir og bentu á ákveðna tegund, sem þeir óskuðu sérstaklega eftir að fá. Þeir gerðu stórar pantanir, pöntuðu nokkur þúsund kassa af þessari ákveðnu vöru, og framleiðandinn kom hingað til lands aftur mjög ánægður. Hann hafði fengið miklar pantanir, enda hafði varan líkað mjög vel. En þegar til átti að taka, gat hann alls ekki fundið það út, hvað hafði verið í dósinni, sem kaupendunum hafði líkað svo vel. Hann var að leita næstu mánuðina að því sýnishorni, sem hann hafði boðið útlendingunum og þeir höfðu sérstaklega pantað, og hvað eftir annað sendi hann þeim nýjar og nýjar dósir, en alltaf fékk hann sama svarið: Þetta er ekki það, sem við báðum um 1 Þetta er allt önnur framleiðsla 1 - Maðurinn fann aldrei þá vöru, sem þeir höfðu pantað, hann fann aldrei uppskriftina. Ég held, að þetta atvik sé að nokkru leyti dæmigert um það, hvernig ástand þessarar iðngreinar hefur verið að undanförnu. Þetta er dæmi um kákið, sem hefur verið ríkjandi hjá smáframleiðendum og er auðvitað eðlilegt, þegar menn hafa ekki fjármagn í höndunum til þess að vinna að þessum málum með þeim hætti, sem gera þarf. Frv. það, sem hér liggur fyrir, stefnir einmitt að því, að slíkum vinnubrögðum, slíku rassvasabókhaldi, eins og sumir hafa nefnt það, verði hætt og nútímaskipulagning og stórrekstur hefjist í þessum iðnaði fyrir forgöngu ríkisvaldsins. Ég held, að ég hafi ekki þessi orð fleiri, en vil leggja til, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. 3. og 10. landsk. þm. að flytja hér frv., sem ekki er stórt að vöxtum, en hins vegar mjög þýðingarmikið, að hv. þm. fáist til þess að athuga það. Þetta frv. gengur í stuttu máli út á það að fella burt úr l. um húsnæðismálastofnun ríkisins ákvæðið um, að það skuli reikna vísitölu á þau lán og vexti af þeim, sem þar eru ákveðin. Og 2. og 3. gr. fjalla síðan um samninga við lánveitendur til þess að koma þessu á líka fyrir þá, sem þegar hafa orðið að taka slík lán. Það hefur undanfarið verið ákveðin stefna allra stjórnmálaflokka, held ég sé óhætt að segja, að það skuli gera einstaklingum eða fjölskyldum kleift að eignast eigin íbúðir. Og það hefur náðst í þessari viðleitni mjög eftirtektarverður árangur, sem hefur skapað alveg sérstakt ástand hér á Íslandi borið saman við t.d. löndin í kringum okkur. Ástandið er þess vegna þannig nú, að sumar greinar, við skulum segja t.d. ýmsir iðnaðarmenn, þar er það næstum því milli 90 og 100% í þeim stéttum, sem eiga eigin íbúð. Hjá ófaglærðum verkamönnum, t.d. hafnarverkamönnum, er þetta alveg upp í 70-80%, að þeir eigi eigin íbúð, þannig að það er óvenju algengt hér beima, að fjölskyldur hafi getað eignazt eigin íbúðir. Með hverju móti hefur þetta verið hægt? Þetta hefur gerzt með tvennu móti. Í fyrsta lagi með því, að fólk hefur unnið ákaflega mikið að þessu. Það hefur unnið langan vinnutíma, það hefur svo að segja öll fjölskyldan unnið, og menn hafa svo þrælað við að borga þetta niður á þeim stutta tíma, sem lánin eru, yfirleitt til 20-25 ára, og jafnvel hluti af þeim til miklu skemmri tíma. Í öðru lagi er engin spurning um það, að kaupgjaldið hefur nokkurn veginn elt verðbólguna, þannig að það hefur ekki orðið veruleg raunveruleg kaupgjaldslækkun, a.m.k. þegar til lengdar er litið, þannig að kauphækkunin hefur fylgt þar nokkurn veginn með. Verðbólgan hefur sem sagt gert það að verkum, að þetta hefur orðið auðveldara fyrir menn, þegar fram í sótti. Nú eru allir sammála um það, að verðbólguna sjálfa þurfi að stöðva, og það er sérstakt mál, sem ég ætla ekki að fara út í hér. En hvað snertir húsnæðismálin er nauðsynlegt, að menn geri sér það um leið ljóst, að sé meiningin að stöðva verðbólguna, verður að gerbreyta samtímis öllum láns- og vaxtakjörum, ef sú stefna á að halda áfram, að fjölskyldum verði kleift að eignast sjálfar íbúðir. Ef verðbólgan er stöðvuð, þýðir það, að lán verða að lengjast upp í þetta frá 40-70 ár. Þau verða að koma a.m.k. á tvær kynslóðir, ef menn eiga að borga þetta upp, og vextir ættu þá almennt ekki að vera hærri en 2-2 1/2%, svo sem var á verkamannabústöðunum í upphafi, þegar l. um þá voru sett frá 1929. Að öðrum kosti mundu menn ekki rísa undir að geta eignazt sínar eigin íbúðir. Meðan engar svona breytingar eru gerðar á lánum og vöxtum í sambandi við húsnæðismál og meðan ekki er gert neitt raunverulegt til þess að stöðva verðbólguna, er alveg ófært, að það sé farið sérstaklega t.d. gagnvart alþýðu manna að vísitölubinda þessi lán. Menn mega ekki dæma eftir því, að þessi 2 ár, sem þetta hefur gilt, hefur fólk haldið áfram að taka þessi lán. Fólk er í slíkri neyð í sambandi við það að reyna að koma þaki yfir höfuðið, að það neyðist til þess að taka þessi lán, svo að segja hvernig sem þau eru. Og meiri hl. af öllu því fólki, sem tekur þessi lán, gerir sér alls ekki ljóst, að þessi vísitölubinding þýðir það, að jafnóðum sem dýrtíð hækkar, hækka þessi lán. Það er verið að notfæra sér, þegar fólk er látið undirskrifa svona skuldbindingar, þá er verið að notfæra sér trúgirni almennings á heiðarleika yfirvalda. Almenningur gengur yfirleitt ekki út frá því, að það geti verið til yfirvöld, sem bindi honum svona harðvítuga skilmála. Þess vegna mundi mönnum þykja það alveg ótrúlegt; sem við höfum látið reikna út í sambandi við það, hvernig afborganirnar yrðu á þessu, að húsnæðismálalán, sem menn fengju upp á 280 þús. kr., ef dýrtíðin héldi áfram á sama máta og hún hefur gert síðustu 20-25 árin, mundi siðasta afborgunin á 25. árinu af þessu láni vera 199 þús. kr. eða tæpar 200 þús. kr., - síðasta afborgunin af 280 þús. kr. láni. Og þá væri sá íbúðareigandi, sem í hlut ætti, búinn að borga á 3. millj. kr. Fólk, sem undirskrifar núna þessar skuldbindingar, gerir sér ekki þessa hluti ljósa. Það áttar sig ekki á þeim, fyrr en það fer að borga þetta löngu, löngu seinna. Þá reynslu höfum við t.d. í sambandi við gömlu B-lánin í gamla húsnæðislánakerfinu. Þegar verkalýðsfélögin gerðu sína júnísamninga 1964, trúðu verkalýðsfélögin því, að það væri meining hæstv. ríkisstj. að stöðva verðbólguna, og vildu að sínu leyti ýmislegt til þess vinna og leggja fram. Nú sjáum við hins vegar eftir tveggja ára reynslu, að því fer fjarri, að það sé sýnd nokkur veruleg viðleitni í þá átt að reyna að stöðva verðbólguna, og meira að segja núna erum við að ræða mál, þar sem liggur fyrir yfirlýsing frá ríkisstj., að hún ætli að stórminnka niðurgreiðslur og það á almennum nauðsynjavörum almennings, sem þýðir um leið að hækka verulega vísitöluna og hækka um leið t.d. öll húsnæðislán. Bara það, að sjávarútvegurinn eigi að fá í styrk einar 80 millj., sem vel væri hægt að taka með öðru móti, þannig að það kæmi hvergi fram í neinni vísitölu, það á að verða til þess að stórauka þær skuldbindingar, sem íbúðaeigendur eiga að borga á næstu árum. Þess vegna er forsendan fyrir því trausti, sem verkalýðshreyfingin sýndi ríkisstj., þegar júnísamningurinn var gerður 1964, í sambandi við vísitöluákvæðin um húsnæðislánin, þegar brott fallin. Ég skal taka það fram um leið, að það mundi vafalaust ekki standa á verkalýðshreyfingunni í dag að reyna að gera slíka samninga við ríkisstj., að það væri hægt að stöðva verðbólguna, ef hæstv. ríkisstj. sýndi einhverja viðleitni í þá átt. En því fer fjarri og það meira að segja þó að kosningar fari að nálgast, sem venjulega hefði samt frekar valdið því, að ríkisstj. hefði verið heldur smeykari í þessum efnum. Enn fremur var þá um það rætt, að það væru tvennir möguleikar til. Það væri annars vegar sá möguleiki til að taka lán með vísitölubindingu, en hins vegar sá möguleiki að taka lán með hærri vöxtum, svo framarlega sem ekki væri um vísitölubindingu að ræða, t.d. þá með 8% vöxtum. Og sannleikurinn er, að slík lán mundu náttúrlega koma miklu betur út fyrir almenning heldur en lánin með vísitöluákvæðinu koma út, miðað við það, að vísitalan verði látin hækka svona áfram og dýrtíðin látin vaxa eins og gert hefur verið undanfarið. Þess vegna tel ég engan efa á því, að verkalýðshreyfingin mun líta svo á, fyrst hún á annað borð hefur farið inn á þá leið að reyna að hafa nokkur áhrif á, að almenningur og sérstaklega launafólk geti fengið lán til húsnæðisbygginga með sæmilegum kjörum, að nú ætti að taka þetta mál til alvarlegrar endurskoðunar. Hún var búin að sýna svo sitt traust í þessum efnum á loforð ríkisstj., og hún var búin að sýna sinn góða vilja, en þegar dýrtíðin er látin halda svona áfram, er ég mjög trúaður á það, að verkalýðshreyfingin muni krefjast þarna algerra breytinga, og þá verð ég satt að segja að segja það, að ég teldi betur farið, að við hér á Alþ. gerðum þá breytingu, sem er nauðsynleg í þessum efnum, sem sé að fella þetta vísitöluákvæði burt, heldur en þetta yrði máske einn af aðalásteytingarsteinunum í næstu kaupgjaldsdeilum. Ég kynni betur við það, að við breyttum þessu nú, heldur en í júní í sumar, þegar núverandi samningar renna út, verði það einn af skilmálunum, sem verkalýðshreyfingin kæmi til með að setja, að þarna yrði gersamlega breytt um. Ég kann betur við, að Alþ. setji slík lög, heldur en verkalýðshreyfingin sé enn einu sinni knúin til þess að setja lög eða breyta lögum. Ég vil þess vegna eindregið mælast til þess, að hv. þm. athugi þetta mál mjög gaumgæfilega og það geti orðið samkomulag um að gera þarna breytingar á. Ég vil svo leggja til, að að lokinni þessari 1. umr. sé þessu máli vísað til hv. heilbr.- og félmn., og vil vona, að sú n. skili áliti um þetta mál, þannig að við getum tekið þetta mál til alvarlegrar afgreiðslu hér í þinginu.