Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Dómsmálaráðherra (Óli Þ. Guðbjartsson) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 60/1972, um stofnun og slit hjúskapar, sem liggur hér fyrir á þskj. 52. Skv. 44. gr. 1. málsgr. laga nr. 60/1972 um stofnun og slit hjúskapar verður hvorki skilnaður að borði og sæng né lögskilnaður veittur nema leitað hafi verið um sættir með hjónum, og á sáttatilraun að hafa átt sér stað á síðustu sex mánuðum. Gegnir hér einu hvort skilnaðar er leitað hjá valdsmanni eða dómsmrn. eða dómstólum. Skv. þessu ákvæði leitar sáttanefnd um sættir, ,,ef bæði fara fram á það eða hvort heyrir til sínu trúfélagi``. Endranær leitar prestur eða forstöðumaður trúfélags um sættir með þeim. Með lögum nr. 28/1981 voru sáttanefndir lagðar niður. Eftir það hafa hjón leitað til presta í þessu efni. Dómsmrn. telur þetta fyrirkomulag óviðunandi og rétt sé og skylt að tveggja kosta sé völ, sátta hjá presti eða forstöðumanni trúfélags og svo hjá borgaralegu yfirvaldi. Sifjalaganefnd vinnur að heildarendurskoðun laga nr. 60 frá 1972. En þar sem nokkurn tíma mun taka að ljúka því verki telur dómsmrn. nauðsyn bera til þess að breyta 44. gr. 1. mgr. laga nr. 60/1972, sem yrði þó aðeins til bráðabirgða. Hér er lagt til að valdsmaður leiti um sættir í stað sáttanefndar, þ.e. bæjarfógetar og sýslumenn, yfirborgardómari og borgardómarar í Reykjavík og lögreglustjórinn á Keflavíkurflugvelli, en auk þess eftir venju og lögum héraðsdómarar, þar sem þeir starfa, og löglærðir fulltrúar þeirra embættismanna sem nefndir voru. Dómsmrn. fer ekki með störf valdsmanna í þessu sambandi. Að því er varðar heimild hjóna til að leita atbeina valdsmanns, þá er sú breyting fólgin í frumvarpstextanum að þess er getið sérstaklega að þetta eigi við ef hjón standa utan trúfélaga. Er þar lagt til að fræðileg skýring á ákvæði 44. gr. 1. mgr. sé lögfest. Þar sem hér er aðeins stofnað til breytinga á 44. gr. laga nr. 60/1972 til bráðabirgða er frv. einskorðað við óhjákvæmilega breytingu á 1. mgr. greinarinnar. Bíður heildarendurskoðun greinarinnar eftir frv. sem sifjalaganefnd vinnur að, svo sem áður greinir. Ég vil, hæstv. forseti, leggja til að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og allshn.

Unnar Þór Böðvarsson Hæstv. forseti. Hv. þingmenn. Mig langaði að gera örstutta athugasemd við þessa breytingu á frv. til laga um stofnun og slit hjúskapar. Það er talað um í þessari brtt. að áður en mál er höfðað til skilnaðar að borði og sæng eða lögskilnaðar eða beiðst er leyfis til skilnaðar að borði og sæng eða lögskilnaðar skal leita um sættir með hjónum og kanna grundvöll að áframhaldandi sambúð. Prestar leita um sættir með hjónum eða löggiltir forstöðumenn trúfélaga. Nú er annað eða bæði hjóna utan trúfélaga og eða hvort heyrir sínu trúfélaginu og má þá yfirvald leita um sættir. Það er við þetta orðalag sem mig langar til að gera athugasemd. Það er þegar hjón sem hafa valið þann kost í upphafi sambúðar að hafna því að prestur vígði þau eða sem sagt ef þau hafa verið gefin saman af borgaralegu yfirvaldi. Þá held ég í mörgum tilvikum að þau vildu frekar að borgaralegt yfirvald sneri sér að þessum þætti. Til þess að fullnægja þeirri viðleitni að gera þessi lög réttlátari og einfaldari held ég að þarna mætti bæta við til þess að koma til móts við þetta fólk að fólk hefði völ um það hvort það leitaði til presta eða borgaralegs yfirvalds, þó svo það væri í sama trúfélagi, þó svo það væri innan þjóðkirkjunnar. Ég vona að það komi skýrt fram sem ég er að tala um.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegur forseti. Ég ætlaði aðeins að gera hér örstutta athugasemd og snertir hún raunar sama efni og hv. 4. þm. Suðurl. minntist á hér áðan. Það er nú svo að hjónaskilnuðum hefur farið mjög fjölgandi í okkar þjóðfélagi á síðustu árum og það má vera að oft séu sættir um leið ráðgjöf þeirra sem sátta leita milli hjóna. Þar er fjallað bæði um félagsleg, efnahagsleg og tilfinningaleg málefni. Á seinni árum hafa margir prestar farið til framhaldsnáms í fjölskyldu- og hjónabandsráðgjöf. Spurning mín til hæstv. dómsmrh. er varðandi það yfirvald sem hann ætlar þessar sættir skv. því frv. sem hér liggur fyrir, hvort hann telji þessi tilteknu yfirvöld hafa þær aðstæður og þá faglegu þekkingu einmitt á þessum málum, þ.e. sem snerta félagslega og tilfinningalega þáttinn, til að standa í sáttaumleitunum. Það hvarflaði að mér þegar ég sá þetta hvort þetta væri ekki verkefni t.d. fyrir félagsráðgjafa. En ég vildi einnig koma að því atriði sem hv. 4. þm. Suðurl. nefndi hér áðan. Hvað með fólk sem er í trúfélögum? Getur það ekki valið hvort það leitar til borgaralegs yfirvalds? Vil ég í því sambandi benda á að á seinni árum hafa mjög margir látið gefa sig saman hjá borgaralegu yfirvaldi þó þeir séu í sama trúfélagi, hvort sem það er þjóðkirkjan eða önnur trúfélög. Eins og fram kom í máli hæstv. dómsmrh. þá er þetta gert til bráðabirgða vegna endurskoðunar á sifjalögum sem nú fer fram. Ég vildi því spyrja hann að lokum: Hvenær er ætlunin að sú nefnd skili tillögum að frumvarpi til laga um endurskoðuð sifjalög?

Dómsmálaráðherra (Óli Þ. Guðbjartsson) Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur þegar orðið um þetta tiltölulega stutta frv. En eins og ég gat um í upphafi þá er hér einungis um að ræða mjög litla breytingu á 44. gr. laganna nr. 60/1972, um stofnun og slit hjúskapar. Ef ég sný mér fyrst að því að reyna að svara því sem kom fram í máli hv. 4. þm. Suðurl., og raunar einnig í máli hv. 6. þm. Vesturl., um efnisatriðin í þessari breytingu, þá er það rétt að breytingin er í rauninni eins lítil og frekast er kostur án þess að endurskoða alla greinina í heild. Eins og þessi mál eru nú í lögum hljóðar 44. gr. svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Áður en mál er höfðað til skilnaðar að borði og sæng eða lögskilnaðar eða umsókn er afhent um leyfi til skilnaðar að borði og sæng eða lögskilnaðar, skal leita um sættir með hjónum og kanna grundvöll að framhaldandi sambúð. Sáttanefnd leitar um sættir ef bæði fara fram á það eða hvort heyrir til sínu trúfélagi.`` Það er aðeins þessi seinasti liður sem ég las, um hlutverk sáttanefndar, sem lagafrv. hljóðar um að breyta. Síðan segir í greininni eins og hún er nú í lögum: ,,Ella skal prestur leita um sættir með þeim eða löggiltur forstöðumaður trúfélags.`` Brtt. við lögin hljóðar sem sagt ekki um að breyta þessu atriði. Ég get út af fyrir sig alveg fallist á það sjónarmið sem kom fram hjá hv. 4. þm. Suðurl. að þetta mætti gjarnan vera rýmra. Og vitaskuld getur sú breyting einnig komið fram hugsanlega í nefndarstarfi hér í þessari hv. deild og síðar í þinginu. En eins og kom fram í máli mínu áður þá er sifjalaganefnd að vinna að heildarendurskoðun þessara laga og eftir því sem ég veit best þá er gert ráð fyrir að því starfi verði lokið á þessum vetri. En ég get að vísu ekki nánar fullyrt um hvort það tekst.