Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og fram kemur í aths. við lagafrv. þetta var samningur Norðurlanda um stofnun Norræna fjárfestingarbankans undirritaður í Kaupmannahöfn hinn 4. des. s.l. Samningurinn hefur nú verið lagður fram á öllum þjóðþingunum til fullgildingar. Norska Stórþingið hefur þegar veitt fullgildingarheimild og á öðrum þingum Norðurlanda er talið að málið hljóti endanlega afgreiðslu einmitt um þessar mundir. Á aukaþingi Norðurlandaráðs í Stokkhólmi í nóv. 1975 var samþykkt með miklum meiri hl. að mæla með stofnun bankans og greiddu allir fulltrúar Íslands því atkvæði. Hér á landi virðist því almenn samstaða um þetta mál, enda bendir flest til þess að starfsemi bankans verði íslendingum sérstaklega til hagsbóta, auk þess gildis sem hann mun hafa til þess að efla efnahags- og stjórnmálasamvinnu norrænna þjóða. Eins og kunnugt er, er hugmyndin um stofnun norræns fjárfestingarbanka ekki ný af nálinni. Hún hefur verið til umr. annað veifið í meira en tvo áratugi, allt frá því samningar um norrænt tollabandalag hófust. Af Íslands hálfu hefur ætíð verið áhugi á stofnun slíks banka, en það er fyrst nú að hugmyndin er að verða að verur leika. Þetta framfaraspor í norrænni samvinnu á sér ákveðnar forsendur í efnahagslegu og stjórnmálalegu umhverfi Norðurlanda um þessar mundir. Í fyrsta lagi er nú um öll Norðurlönd þörf fyrir mikið fé til framkvæmda til þess að auka framleiðslu og útflutning, ekki síst vegna ríkjandi aðstæðna í orkumálum. Er því afar mikilvægt að tryggja sem hagkvæmasta fjáröflun til þessara framkvæmda. Í öðru lagi er um þessar mundir sterkur pólitískur vilji til þess að hrinda hugmyndinni um stofnun samnorræns fjárfestingarbanka í framkvæmd. Á fundi forsrh. Norðurlanda, er ég sótti í Osló fyrir rúmu ári, var tekin stefnuákvörðun í málinu. Ríkisstjórnir Norðurlanda hafa þannig haft frumkvæði að endurupptöku málsins nú. Í þriðja lagi verður norrænn fjárfestingarbanki mikilvægur hlekkur í norrænu efnahagssamstarfi og hefur gildi sem tákn um öfluga og raunhæfa norræna samstöðu. Í fjórða lagi mun lánastofnun, sem er sameign Norðurlandanna fimm og með jafnmikið stofufé og hér um ræðir, hafa sérstaklega gott lánstraust á alþjóðalánamarkaði og felur beinlínís í sér hreina viðbót við samanlagða lántökumöguleika landanna fimm og mun án efa gefa kost á hagstæðari lánskjörum en ella. Forsenda lánhæfis á alþjóðamarkaði er vitaskuld að lánastarfsemi bankans verði rekin með eðlilegum vaxtakjörum og lánsféð skili hæfilegri ávöxtun. Þessar forsendur sýna glöggt rökin fyrir stofnun bankans. Samnorrænt framtak á einmitt að skila ríkulegri árangri en næst þegar hvert land leitar lausnar eitt á bát fyrir sig. Þetta mun ekki síst hafa gildi fyrir íslendinga, einkum þegar þess er gætt að á fundi ráðherranefndar Norðurlanda í Stokkhólmi 19. júní 1975 urðu menn sammála um svo hljóðandi bókun um sérstöðu íslands: „Ráðherranefndin gerir enn fremur ráð fyrir því, að tillit verði tekið til sérstöðu Íslands vegna einhliða atvinnulífs og fjármagnsskorts.“ Við meðferð málsins á vettvangi Norðurlandaráðs fékk sérstaða Íslands almenna viðurkenningu. Það er því full ástæða til að binda vonir við að starfsemi bankans geti átt mikilvægu hlutverki að gegna í íslensku atvinnulífi og muni stuðla að efnahagsframförum hér á landi. Ég tel fullvíst að norræn lánastofnun, sem einbeiti sér að samnorrænum framkvæmdum og fyrirtækjum, sé til þess fallin að hvetja til samnorræns framtaks. Þegar bankanum hefur verið komið á fót mun hann vekja upp hugmyndir og framtak sem annars hefðu ekki komið til framkvæmda vegna fjármagnsskorts. Með þessum hætti verður norræni fjármagnsmarkaðurinn aukinn og efldur og þar með hagvöxtur á Norðurlöndum. Ég tel fyrir mitt leyti að stofnun bankans geti boðið möguleika til hagkvæmari fjármögnunar en annars væri kostur til þróunar orkufreks iðnaðar á Íslandi í samvinnu við norræn fyrirtæki. Bankinn gæti einnig átt hlutverki að gegna á öðrum sviðum framkvæmda hér á landi. Íslendingar hljóta því að telja stofnun bankans mjög tímabæra. Ég mun nú fara nokkrum orðum um stofnfé bankans, stjórn hans og staðsetningu, en vísa að öðru leyti til sjálfs stofnsamningsins og samþykkta bankans, sem eru fylgiskjöl með frv., og aths. sem því fylgja. Samkvæmt 2. gr. Samþykkta fyrir Norræna fjárfestingarbankann skal stofnfé hans vera 400 miljónir sérstakra dráttarréttinda (SDA) eða rúmlega 80 milljarðar ísl. kr. á núgildandi gengi. Sérstök dráttarréttindi skulu skilgreind í samræmi við þá skráningu sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn ákvað frá 1. júlí 1974. Af stofnfé bankans er hluti danska ríkisins 88 millj., finnska ríkisins 64 millj., íslenska ríkisins 4 millj., norska ríkisins 64 millj. og sænska ríkisins 180 millj. sérstakra dráttarréttinda. Samkvæmt þessu verður hlutur Íslands í stofnfénu um 800 millj. kr. miðað við núverandi gengi, en hver samningsaðila leggur fram 1/4 hluta stofnfjárframlags síns til bankans með þrem jöfnum greiðslum 2. 14 og 26 mánuðum eftir gildistöku samþykktanna. Greiðslur fara fram eftir kröfum bankans og yrði greiðsluhluti íslendinga væntanlega um 70 milljónir kr. á þessu ári og síðan sama fjárhæð hvort ár 1977 og 1978. Gert er ráð fyrir að bankinn afli sér lánsfjár á Norðurlöndum og utan þeirra. Innborgað framlag verður einnig notað til lánveitinga. Í stjórn bankans sitja tveir menn frá hverju aðildarríki. Aðildarríkin munu skiptast á um formennsku í stjórninni. Bankastjóri ásamt nauðsynlegu starfsliði mun sjá um daglegan rekstur. Aðsetur bankans verður í Helsingfors, en þar er engin samnorræn stofnun fyrir. Nú er að störfum sérstök nefnd sem vinnur að undirbúningi stofnsetningar og upphafs starfsemi bankans. Gert er ráð fyrir að n. þessi skili till. sínum til ráðherranefndar Norðurlanda fyrir 15. maí n.k., en á fundi ráðherranefndarinnar í þeim mánuði er ráðgert að taka endanlegar ákvarðanir um stofnun bankans. Forsenda þessa er að sjálfsögðu að þjóðþingin hafi veitt fullgildingarheimildir. Herra forseti. Að endingu vil ég mælast til þess að þetta frv. fái skjóta meðferð, enda er ég þess fullviss að það nýtur stuðnings alls þorra þingmanna. Leyfi ég mér að leggja til að frv. þessu verði vísað til 2. umr. og fjh.- og viðskn. deildarinnar.



Herra forseti. Sjútvn. hefur haft þetta mál til meðferðar. Á fundi n. mættu fulltrúar sjútvrn., Þórður Ásgeirsson deildarstjóri og Jón B. Jónsson fulltrúi. Sömuleiðis mætti þar til umr. um þetta mál og reyndar fleiri Kristján Ragnarsson frá Landssambandi ísl. útvegsmanna. Menn eru sammála um að hér sé fyrst og fremst um nokkurs konar hreingerningu að ræða eftir þá miklu breytingu sem gerð var á sjóðakerfi sjávarútvegsins og í þessu frv. séu engin efnisatriði sem valdið geti deilum. Varð n. einróma sammála um að mæla með samþykkt þessa frv. eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Sjútvn. hefur fjallað um frv. þetta og kemur álit hennar fram á þskj. 469. N. er sammála um að mæla með þessu frv. en leggur til tvær breytingar sem þar koma fram. Fyrri breytingin er nánast og raunar eingöngu leiðrétting, þ.e. í 4. gr., fyrir „skal tekin í skriflegum úrskurði“ koma: „skal tekin með skriflegum úrskurði“. En jafnframt taldi n. eðlilegt að bæta við nýrri grein sem heimill sjútvrh. að setja með reglugerð nánari ákvæði um framkvæmd þessara laga. Á fundi n. mættu frá sjútvrn. Þórður Ásgeirsson deildarstjóri og Jón B. Jónsson fulltrúi. Frá Hafrannsóknastofnuninni Jakob Jakobsson aðstoðarforstjóri stofnunarinnar og Ingvar Hallgrímsson fiskifræðingur. Einnig mætti á þeim sama fundi Kristján Ragnarsson frá L.Í.Ú. Um þetta frv. var allmikið rætt. Kom fram á þessum fundi að frv. þetta er raunar flutt af - við getum sagt: þeirri illu nauðsyn að taka upp langtum harðara eftirlit og stjórnun á fiskveiðum okkar landsmanna, ekki síst með tilliti til þess ástands sem fiskistofnarnir eru nú í. Einnig er vert að vekja athygli á því, að nauðsyn slíks frv. kom mjög fram á s.l. sumri þegar síldveiðar voru því miður stundaðar af ýmsum bátum töluvert umfram það sem heimilað var. Þá voru 16 aðilar kærðir fyrir ólöglegar síldveiðar og munu þau mál ekki vera til lykta leidd. Í þessu sambandi kom fram að framkvæmdin mun verða í samvinnu við Framleiðslueftirlitið, en samtals munu starfa hjá ráðuneytinu um 10 manns í sambandi við slíkt eftirlit, en að vísu ekki nema fáir fullan tíma, flestir starfa aðeins hluta af degi. Kom fram hjá fulltrúa L.Í.Ú. að þeim þykir vald rn. með þessu frv. æðimikið; en hins vegar lagði Kristján Ragnarsson áherslu á að reynslan sýndi að slík heimild yrði að vera fyrir hendi. Fram kom hjá fiskifræðingunum, sérstaklega Ingvari Hallgrímssyni, að slíkt mat á ólöglegum afla sem gert er ráð fyrir í þessu frv. er ákaflega erfitt gagnvart rækjunni. Þar er um að ræða að sjálfsögðu milljón einstaklinga í afla einnar veiðiferðar og verður ekki metið á sama máta og gert er með fisk. Ekki síst með tilliti til þessa var talíð rétt að bæta við þeirri grein sem ég lýsti áðan, sem heimilar rn. að setja með reglugerð nánari ákvæði um framkvæmd laganna. Það er fyrst og fremst gagnvart slíkum afla sem slík ákvæði virðast vera nauðsynleg. Ég tel rétt að geta þess hér að á fundi n. kom fram hjá ýmsum nm. sterkur vilji til þess jafnvel að skylda skip að koma með allan afla að landi, og töldu ýmsir að það mundi hafa jákvæð áhrif í þá átt að skip stunduðu ekki slíkar veiðar. Niðurstaðan var hins vegar sú að slíkt ákvæði ætti ekki heima í þessum lögum og ætti þá fremur að takast upp í sambandi við endurskoðun laga um fiskveiðar innan íslenskrar fiskveiðilögsögu eða fiskveiðilögin svonefndu sem fljótlega verða til umr. á hv. Alþ. Einnig er rétt að það komi fram, að á það var bent að í sumum tilfellum getur þetta verið vafasamt þar sem undirmálsafli, t.d. smárækja, sem sorteruð er með vélum um borð og fer aftur til sjávar, er lifandi og þá er það að sjálfsögðu betra en að flytja hana að landi. Einnig var á það bent að eftirlit með slíku ákvæði getur verið erfitt. Ég tel rétt að minnast á þetta hérna þó að niðurstaðan væri sú að það eigi ekki heima í þessum lögum, því að svo mjög var á þetta minnst á fundi nefndarinnar. Ég vil svo segja fyrir mitt leyti að mér sýnist ástæða til þess að hugleiða það mikla umfang sem orðið er á vegum eins rn. og fer ört vaxandi í sambandi við sjávarútvegsmálin. Þetta er að sjálfsögðu nauðsynlegt, þ.e.a.s. ill nauðsyn sem þar rekur á eftir. En það er að mínu mati ákaflega mikil spurning hvort slík framkvæmd á að vera beint undir rn. Ég tel það vafasamt og kannske óæskilegt að sá háttur sé á hafður. Rn. á að sjálfsögðu að vera þarna æðsti aðili og á að hafa síðasta úrskurðarvald, en er með þessu móti komið í sjálfa framkvæmdina jafnvel í smáatriðum. Og ég vil varpa hér fram þeirri hugmynd að rétt væri að skoða hvort ekki þurfi að koma hér á fót einhvers konar starfsemi eins og er í Noregi og kallast þar Fiskeridirektorats, þ.e.a.s. stofnun sem að sjálfsögðu heyrði undir viðkomandi rn., en hefði með að gera framkvæmdaratriði á þessu sviði, því að mér þykir ljóst að slíkar framkvæmdir muni mjög fara í vöxt á næstu árum. Það verður óhjákvæmilegt, eins og ég sagði, með virkri stjórn á okkar sjávarútvegi. Ég endurtek því, þar sem ég sé að hæstv. ráðh. er kominn hér inn, að það þyrfti að fara að hugsa um hvernig þessum miklu umsvifum verður best skipað í okkar stjórnkerfi.



Herra forseti. Sjútvn. hefur fjallað um frv. þetta og mælir einróma með samþykkt þess eins og fram kemur í nál. á þskj. 470. Á fundi n. mættu frá rn., frá Hafrannsóknastofnuninni og frá Landssambandi ísl. útvegsmanna Þórður Ásgeirsson deildarstjóri, Jón B. Jónsson fulltrúi, Kristján Ragnarsson, L.Í.Ú., Jakob Jakobsson og Ingvar Hallgrímsson frá Hafrannsóknastofnuninni. Menn voru allir á einu máli um það, að lög sem þessi væru nauðsynleg. Er þar einnig vísað til þeirrar reynslu sem fékkst á s.l. ári í sambandi við veiðar í Norðursjónum. Ljóst er jafnframt að með útfærslu fiskveiðilögsögu væntanlega allt í kringum okkur verður nauðsynlegt, m.a. vegna hugsanlegra milliríkjasamninga um slíkar veiðar, að einhver aðili geti haft öruggt eftirlit þar með. Því mælir n., eins og ég sagði, einróma með því að frv. þetta verði lögfest.