Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Frv. þetta, sem flutt er af þm. Akureyrarkaupstaðar, fer fram á það, að á Akureyri skuli framvegis vera tveir þjóðkirkjuprestar. Þetta er rökstutt í grg. Kirkjumrn. hefur leitað álits og umsagnar biskups um þetta, og mælir hann með því, að prestum sé fjölgað í Akureyrarprestakalli. Menntmn. hefur haft frv. þetta til meðferðar og leggur einróma til, að það verði samþ.



Herra forseti. Það liggja nú fyrir þrjár brtt. við frv. Í fyrsta lagi á þskj. 458 frá hv. þm. S-Þ., þar sem hann leggur til, að bannað sé minkaeldi í Norðlendinga- og Austfirðingafjórðungi. Þá er brtt. á þskj. 447 frá flm. frv., þar sem lagt er til. að þegar eftir gildistöku laganna skuli ríkisstj. leita álits allra sveitarstjórna í Rangárvalla-. Árnes-, Gullbringu-. Kjósar-, Borgarfjarðar-, Mýra-, Snæfellsnes- og Hnappadals- og Dalasýslum, svo og bæjarstjórna í kaupstöðum á þessu svæði um það, hvort leyfa skuli minkaeldi framvegis. Ef jákvæð svör berast fyrir septemberlok í haust, þá á stj. að hlutast til um, að öllum minkum verði lógað fyrir lok janúarmánaðar 1949. Landbn. hefur á hvoruga þessara till. getað fallizt, en tekið upp meginefnið í till. flm. í brtt. á þskj. 523, sem er brtt. við brtt. á þskj. 447. Það sem n. finnst óaðgengilegt í till. hv. þm. Árn. og hv. þm. Borgf., er tvennt. Fyrst er það, að bara skuli leita umsagnar nokkurra landshluta, sem orðið hafa fyrir barðinu á minkinum, því að vitað er, að ferðir þeirra eru ekki bundnar við eina eða tvær sýslur, og einkennilegt er það, ef leita á umsagnar Dalasýslu, en ekki Húnavatnssýslu. N. leit svo á, að það þyrfti að fá álit allra sveitarstjórna og bæjarstjórna í landinu. Síðan má dæma, hvernig skoðanir skiptast eftir landshlutum. Þá getur n. heldur ekki fallizt á að afhenda löggjafarvald í hendur lítils meiri hluta sveitarstjórna í litlum hluta landsins og telur, að það geti ekki komið til mála. Það er nú ákveðið, að Alþ. komi saman 10. okt., en sveitarstjórnir og bæjarstjórnir eiga að hafa svarað fyrirspurnunum í septemberlok, einmitt um það bil er Alþ. kemur saman. Það er þá hlutverk þingsins að taka ákvörðun í málinu í samræmi við þær upplýsingar, sem fram hafa komið. En landbn. vildi ganga til móts við flm. á þeim grundvelli, er felst í till. n. á þskj. 523. Þar með er um leið skýrð afstaða n. til till. hv. þm. S-Þ., því að það liggur í hlutarins eðli, að ekki er ástæða til að banna sérstaklega minkaeldi í þeim landshlutum, fyrr en upplýsingar liggja fyrir. Ég skal svo ekki orðlengja um þetta, vona að d. hafi skilið, út á hvað brtt. ganga. Ég vil loks geta þess, að n. hefur talað við hæstv. atvmrh., og fellst hann á, að málið sé afgr. á þann hátt, sem n. leggur til á þskj. 523.



Herra forseti. Ég mun hafa talað tvisvar, en vildi leyfa mér að spyrja hæstv. forseta, hvort ég ætti ekki rétt á þrenningu sem fyrsti flm.

Forseti (BG) : Hér er um 3. umr. að ræða. en ég mun þó ekki verða strangur, þótt hv. þm. geri alllanga athugasemd.



Ég veit, að hæstv. forseti tekur frjálsmannlega á því, þótt athugasemd mín verði nokkru lengri en venja er. - Hv. frsm. telur, að landbn. hafi gengið til móts við flm. með till. sinni. og ég efa ekki, að fengizt hefði heppileg niðurstaða. ef n. hefði sýnt viðleitni í þá átt. Hv. frsm. sagði, að n. hefði tvennt að athuga við till. okkar. Að bara væri leitað álits nokkurra landshluta, og ef meiri hlutinn væri málinu fylgjandi, hefði Alþ. afsalað sér löggjafarvaldinu. Hvað það fyrra áhrærir, er það að segja, að okkar till. er byggð á skírskotun til þeirra, er þekkja þessi mál bezt og hafa þessi dýr í nágrenninu. Þeir eiga að kveða upp sinn dóm um það, hvort hafa eigi þessi dýr í eldi eða ekki. Þetta virðist okkur eðlilegast. Hvað hitt atriðið áhrærir, að Alþ. hafi með þessu afsalað sér áhrifum á löggjöfina, er ég á öndverðri skoðun. Með samþykkt till. okkar hefur Alþ. beygt sig undir skoðun þeirra, sem þessu eru kunnugastir, og vill hlíta þeim dómi kjósendanna. Þetta er lýðræðislegt og þannig ætti löggjöf að vera, að meiri hluti þjóðarinnar, er hlut á að máli, sé henni samþykkur, og með hliðsjón af því setjum við lögin. Þetta er ekki óeðlilegt. Það má kannske segja, að stundarfrestur skipti ekki miklu fyrir lausn málsins, en hitt skiptir meira, að eftir till. n. getur það verið komið undir dómi meiri hluta sveitarstjórna, sem málinu eru ókunnugar og vita ekki, hve illt viðskiptis þetta dýr er, og kunna að hafa fengið af því litaðar fregnir. Ég skírskota til þeirrar reynslu, sem fengizt hefur og ég hef áður lýst í umr. Ég vil einntg geta þess, að Guðmundur heitinn Bárðarson, sem var mjög þekktur náttúrufræðingur bæði hér og erlendis, varaði íslendinga við þessum dýrum. En ekkert var úr því gert, og því er komið sem komið er. Dómur þeirra er hafa stundargróða af því að ala þessi dýr, er einskis nýtur. Ég get ekki fallizt á brtt. n. Mér finnst, að n. hefði átt að fallast á að leita álits þeirra aðila. sem um getur í brtt. okkar. Það er varla von, að bæjarstjórn Vestmannaeyja og hreppsnefndir í Grímsey, Flatey á Breiðafirði og Flatey á Skjálfanda geti gefið nokkrar upplýsingar í þessum efnum, þar sem dýrin hafa ekki verið alin á þessum stöðum. Aðrir landshlutar mundu svara af litlum kunnugleik, og sumpart ekki svara. Mér finnst því, að n. hafi missýnzt, og get ekki greitt till. hennar atkv. Ég vona að d. fallist á okkar till., hún er eðlilegust.



Það voru aðeins örfá orð. Ég verð að segja, að ég er undrandi yfir því málþófi, sem hv. 1. flm. beitir hér í þessu máli við hverja umr. eftir aðra. Hann hefur þrjátíu ára þingmennsku að baki, en hann mun ekki geta nefnt eitt dæmi þess, að löggjöf hafi verið sett á þennan hátt. Að leita álits lítils hluta landsbúa og láta löggjöfina velta á því, hvort þar fæst einhver meiri hluti, það væri einsdæmi. Þetta er nóg til þess, að Alþ. getur ekki samþ. till. Af því er í raun og veru ástæðulaust að karpa um þetta. Landbn. lítur ekki á þau svör, sem hlutaðeigandi aðilar gefa, sem dómsorð, heldur sem álit, en hv. þm. Árn. var að tala um dóm í þessu sambandi. Það má um þetta segja, að „skýzt, þó skýrir séu“. Það, sem hlýtur að vaka fyrir hv. flm., er að fá álit þessara aðila, en það er þröngsýni að ætla að binda þetta við nokkra landshluta. Ég veit ekki, hvort hv. þm. Borgf. er sama sinnis um þetta og hv. þm. Árn.

Ég er annar flm.

dá, en hv. þm. Borgf. hefur ekki látið í ljós álit sitt um brtt. landbn. Það er ekkert auðveldara en að skiptast í flokka um þetta mál, þegar upplýsingarnar koma. Hitt er ofstæki að ætla að binda þær við einstaka landshluta. Ég er undrandi yfir því, að hv. þm. Árn. skuli t. d. vilja leita álits um þetta í Dalasýslu, en ekki í Húnavatnssýslum, Skagafjarðarsýslu og Þingeyjarsýslum. Landbn. hefur talið sér skylt að leiðrétta þetta. Mér virðist við hafa komið svo langt til móts við hv. flm. sem mögulegt var, og fæ ég ekki séð, að það spilli neinu, þó að leitað sé umsagnar fleiri sveitarfélaga. Það eru ekki annað en rökþrot, þegar hv. þm. Árn. ætlar að gera það að stórmáli, hvort leitað sé umsagnar Vestmannaeyja og Grímseyjar. Ég sé ekki, að það sé neitt hættulegt. Þetta vil ég taka fram og leyfa mér enn að óska þess, að hv. flm. taki höndum saman við okkur. Svo getur Alþ. afgr. málið, þegar upplýsingar liggja fyrir í byrjun næsta þings. og verður hægt að framkvæma það fyrir þann tíma sem flm. sjálfir leggja til.



Það var aðallega um atkvgr., sem ég ætlaði að tala. Ég þarf ekki miklu að bæta við það, sem hv. þm. Árn. hefur sagt. Ég ætla heldur ekki að ræða við hv. 1. þm. Skagf. um þröngsýnt, ég held að klögumálin gangi á víxl. Það er víst það eina, sem við getum sætzt á. Ástæðuna til þess, að við höfum orðað brtt. svo, hefur hv. þm. Árn. skýrt, að þeir sem orðið hafa fyrir barðinu á þessum dýrum, geta hér bezt um dæmt. Hér er um svo stórt svæði að ræða, að það sæmir Alþ. að taka álit þess til greina, auk þess sem allt minkaeldi er innan þeirra takmarka, sem við höfum sett. Ég vil aðeins minnast í það, sem hv. 1. þm. Skagf. sagði, að það væri fordæmalaust, að löggjöf væri sett á þennan hátt. Við þekkjum ekki svo fá dæmi þess, að lög séu sett, sem taka til liðins tíma, t. d. ýmsar skattaálögur. Hér er bara um það að ræða, að lögin verkuðu nokkuð fyrr en fordæmið er fyrir hendi. Í sambandi við atkvgr. vil ég fara fram á það við forseta, hvort ekki sé hægt að fá samkomulag við landbn. um það, að brtt. sé borin upp sem brtt. við 1. málsl. brtt. okkar. en svo verði sérstök atkvgr. um síðari málsl. Ég vildi mælast til þessa við forseta, því að þá kæmi fram réttari afstaða en ef atkvgr. er látin ná til málsins alls. Ég vildi taka þetta fram, ef hægt væri að hafa þennan hátt á.



Það eru aðeins örfá orð. Hv. frsm. virðist undrast það, að við skulum vilja leita álits um það, hvort leyft skuli minkaeldi framvegis. Ég hygg, að það, sem kom fram hjá okkur, stemmi alveg við raunveruleikann, og hann er ekki fallegri en þetta. Hann segir, að það sé fjarstæða hjá mér að tala um dóm. Til hvers er verið að leita álits? Ef hann er beðinn um álit um eitthvað og hann gefur það, þá felst í því dómur frá hans sjónarmiði. Ef leitað er álits, þá held ég að það eigi að fara eftir því.

Það er ekki þar með sagt

. Nú, það á að hafa álit sveitarstjórna og bæjarstjórna að engu. Því bjóst ég ekki við. Frsm. telur ekki fordæmi fyrir þessu í íslenzkri löggjöf, og hefur meðflm. minn svarað þessu að nokkru. Það er til fordæmi fyrir þessu, og get ég nefnt skattafrv., sem eru svo úr garði gerð, að það er undir áliti stj. komið, hvort þau koma til framkvæmda eða ekki. Með önnur lög einnig hefur það verið, að stj. þurfi að gera sérstakar ráðstafanir til þess að þau gangi í gildi. og það er þá fyrst eftir aðgerðir stj., sem l. öðlast gildi. Dæmi um þetta eru áfengisl. Það var talið, að þau kæmu í bága við samninga við önnur ríki. Stj. átti að breyta þeim samningum. og þegar því væri lokið, átti hún að tilkynna, hvort l. öðluðust gildi. Ég ætla, að brtt. okkar eigi sízt minni rétt á sér en þetta. Ég skal svo ekki níðast meira á þolinmæði hæstv. forseta. en ég teldi æskilegt, ef hægt væri að haga atkvgr. eins og hv. þm. Borgf. (PO) fór fram á.



Herra forseti. Eins og rakið var við 1. umr. þessa máls, eru ástæðurnar fyrir því, að það er fram borið. ýmsar, en þó aðallega tvær, önnur er sú, að í núgildandi hafnarl. er ákvæði, sem nokkur ágreiningur er um, hvernig skilja beri, hvort heimilt sé hafnarstjórn að taka skipagjöld af bryggjum eða hafnarmannvirkjum félaga og einstaklinga. Þetta var skýrt samkvæmt hinum gömlu hafnarl. fyrir Reykjavík, og þótti rétt að fá það lagaákvæði skýrt og tvímælalaust. Hin ástæðan fyrir því, að frv. er fram borið. er sú, að það lögveð, sem Reykjavíkurhöfn hefur haft um langt skeið fyrir skipagjöldum, var fellt niður með hinum nýju almennu hafnarl. Þetta hefur hafnarstjórn Reykjavíkur talið nauðsynlegt að taka upp aftur. Auk þess þótti hafnarstjórn nauðsynlegt að fá ýmsar aðrar breyt. til samræmingar við það, sem var í hinum fyrri hafnarl. fyrir Reykjavík, m. a. um afstöðu bæjarstjórnarinnar og hafnarstjórnarinnar hvorrar gagnvart annarri. Nú hefði mátt segja, að eðlilegast hefði verið að flytja frv. um breyt. á hinum almennu hafnarl. í stað þess að flytja frv. til sérlaga fyrir Reykjavíkurhöfn. Það var hins vegar svo, að óskir höfðu ekki komið frá hafnarstjórnum yfirleitt um, að varðandi aðrar hafnir yrðu teknar upp þær breyt., sem ég hef hér rakið, og er vitað, að frá sumum stöðum mundu koma andmæli gegn því að setja þetta tvennt inn í hin almennu hafnarl., þannig að það gildi fyrir alla staði, vegna þess. að staðhættir eru mjög ólíkir að allri aðstöðu. Auk þess, eins og bent var á við 1. umr. og rakið er í grg., hefur Reykjavíkurhöfn að ýmsu leyti verulega sérstöðu miðað við aðrar hafnir og þá fyrst og fremst um það meginatriði. að ríkissjóður, sem greiðir visst framlag til hafnar- og lendingarbóta í landinu, hefur ekki greitt neitt að ráði til Reykjavíkurhafnar og ekki neitt svipað því, sem gert er ráð fyrir í hinum almennu hafnarl. Þetta vildi ég rifja upp, þó að það væri rakið við 1. umr., því að það er alllangt síðan. Frv. er sem sagt flutt að tilmælum hafnarstjórnar Reykjavíkur. En það, sem er aðalatriði í þessu máli og skiptir höfnina fjárhagslega töluverðu máli, er spurningin um lögveð. Eins og ég gat um áðan, þá fylgdi skipagjöldum til Reykjavíkurhafnar lögveð í skipunum. Þetta féll niður með hinum almennu hafnarl., en með þessu frv. á að taka það upp á ný. Í sambandi við umr. um annað mál, sem hér hefur legið fyrir d. um breyt. á hafnarl., var því haldið fram af hálfu sjútvn., að lögveðsheimildin væri óþörf, og því var andmælt, að rétt væru ummæli mín um það, að Reykjavíkurhöfn hefði beðið tjón af því, að lögveðsheimildin var niður felld. Ég tel þess vegna rétt að fara nokkrum orðum um þetta sérstaka atriði. Spurningin er þá um það, hvort skipagjöldunum eigi eingöngu að fylgja lögtaksréttur eða lögveð. Ef litið er á þetta frá sjónarmiði hafnarinnar. þá er æskilegt, að lögveðið haldist eins og verið hefur í fjölda ára. Það hafa þegar komið fram tvö tilfelli. síðan lögveðsheimildin var felld niður, þar sem Reykjavíkurhöfn tapaði í hvoru tilfelli nokkrum þúsundum króna, vegna þess að lögveðið var úr gildi fellt. Það eru tveir bátar, sem hafa orðið gjaldþrota og verið gerðir upp. og höfnin missti skipagjöld, sem hún átti inni hjá þessum bátum, í stað þess að þau hefðu verið tryggð, ef lögveðsheimildin hefði fylgt. Og það er ekki aðeins um að ræða þessi tvö tilfelli, heldur eru fleiri í uppsiglingu. Með því að hafa lögtaksréttinn einan, þá er ljóst, að ef til gjaldþrots kemur hjá bátaeigendum eða útgerðarmönnum. þá tapar hafnarsjóður þeim skipagjöldum, sem hann kann að eiga hjá fyrirtækinu, ef lögtaksrétturinn einn fylgir, en ekki lögveðsrétturinn. M. ö. o., þetta mundi tapast í öllum tilfellum þegar útgerðin er gjaldþrota. Frá sjónarmiði hafnarsjóðs er því ekki undarlegt, að þetta nýja fyrirkomulag, þessi svipting lögveðsréttarins, skapar höfninni fjárhagslegt óhagræði og hefur þegar í vissum tilfellum orðið henni að tjóni. Ef litið er á þetta frá sjónarmiði bátaeigenda, þá hefur því verið haldið fram af sjútvn. og einstökum þm., að bátaeigendum væri skapað óhagræði með því að láta lögveðsréttinn fylgja. Þetta er á misskilningi byggt. Með því að hafa eingöngu lögtaksréttinn eru bátaeigendum bökuð meiri óþægindi og kostnaður en ella. Framkvæmd þessa máls hefur verið þannig, meðan lögveðsrétturinn hefur fylgt, að yfirleitt hafa útgerðarfyrirtækjum verið sendir reikningar um áramót og ekki gengið fast fram í innheimtu. hafnarsjóður gat tekið það rólega, vegna þess að lögveðsrétturinn var fyrir hendi, án þess að gera bátaeigendum erfitt fyrir. Þegar lögveðsrétturinn var felldur niður, varð að taka upp nýjar og aðrar innheimtuaðferðir. Það verður að elta útgerðarfyrirtækin með lögtökum, sem verða þeim til óþæginda og kostnaðarauka og í mörgum tilfellum til fjárhagslegs tjóns fyrir hafnarsjóð. Ég skal ekki rekja þetta öllu ýtarlegar, en það er staðreynd, sem ég ætla, að verði ekki hrakin, að bæði fyrir hafnarsjóð og útgerðarmenn sé það fyrirkomulag heppilegt að hafa lögveð fyrir þessum umræddu skipagjöldum. Hitt er annað mál, að það eru vissir aðilar, sem vilja heldur, að lögveð fylgi ekki, það eru fyrst og fremst lánsstofnanir, en frá sjónarmiði hafnarsjóðs og bátaútgerðarinnar er augljóst, að lögveð er þægilegt. Ég skal taka það fram, eins og ég hef gert áður, að vitanlega er okkur flm. ekkert kappsmál, að sett séu sérstök hafnarl. fyrir Reykjavíkurhöfn. Við getum fullkomlega sætt okkur við það, að þessar tvær heimildir væru teknar upp í hin almennu hafnarl. Hins vegar vildi hv. sjútvn. ekki á það fallast, og er því sjálfsagt að láta atkv. skera úr um þetta mál, hvort meiri hl. d. er á þeirri skoðun, að svipta skuli Reykjavíkurhöfn þessum rétti, sem hún hefur haft í mörg ár, og skapa henni þar með fjárhagslegt tjón. Eins og hv. dm. sjá, þá hefur ekki komið fram sérstakt nál. varðandi þetta frv., en hins vegar er minnzt á það í nál. um annað frv., um breyt. á hinum almennu hafnarl., að n. sjái sér ekki fært að mæla með þessu frv. Að öðru leyti en þessu, sem ég hef getið um, eru aðallega smábreyt. í þessu frv., sem ekki hafa verulega þýðingu. m. a. eru tekin þar upp takmörk Reykjavíkurhafnar, sem þykir hentara að hafa í l. heldur en reglugerð og nokkur fleiri atriði sem sjálfsagt þótti að leiðrétta, ef sett yrðu sérstök l. fyrir Reykjavíkurhöfn. Ég legg til, að frv. verði vísað til 3. umr.



Ég mun ekki gera það að umtalsefni, að málið er tekið á dagskrá, án þess að fyrir liggi nál. frá meiri hl. eða minni hl. n. né heldur þingleg ósk um það að taka málið fyrir. Annars var skýrt frá því, eins og hv. þm. Snæf. sagði. undir umr. um annað mál, að í sjútvn. hefði ekki fengizt neinn vilji fyrir því að mæla með samþykkt þessa frv. Reyndar var öll n. á því, að ekki væri nein ástæða til að setja sérstök hafnarl. fyrir Reykjavík, þar sem alveg nýverið er búið að safna saman í eina heild ákvæðum fjöldamargra hafnarl., sem áður giltu hér á landi, og setja í lagafrv., sem Alþ. er ekki fyrir löngu búið að afgreiða. Í þetta sameiginlega hafnarmálafrv. hafa verið tekin upp flest þau atriði, sem hæstv. samgmrh., sjútvn. beggja d. þingsins og þinginu sjálfu hefur þótt nauðsynlegt. að yrðu í l. tekin. Einhverju af ákvæðum, sem giltu í einstökum hafnarl., mun hafa verið sleppt. og stafar það af því, að ekki þótti ástæða til annars en að láta sömu l. gilda um allar hafnir á landinu. Á grundvelli þessarar skoðunar taldi sjútvn. ekki rétt að mæla með því, að sett yrði sérstök löggjöf um höfnina í Reykjavík og framkvæmd hafnarmála þar. Hv. þm. Snæf., borgarstjórinn í Rvík, kom ásamt hafnarstjóranum í Reykjavík og öðrum manni til viðtals við sjútvn. og setti fram þau sjónarmið, sem hann hefur nú lýst hér. Benti hann sérstaklega á, að það sem Reykjavíkurbær legði mest upp úr, væri, að tekinn yrði upp aftur lögveðsréttur Reykjavíkurbæjar fyrir hafnargjöldum í skipum, og í öðru lagi, að ákveðið væri alveg skýlaust, að Reykjavíkurbær gæti tekið vörugjöld af vörum, sem um bryggjur einstakra manna fara, jafnvel þótt ekki væri um sambærileg mannvirki að ræða. En í Ed. hafði verið sett inn í hafnarlagafrv. ákvæði um það, að hafnarstjórnir eða sveitarstjórnir gætu ekki tekið hafnargjöld af vörum, sem færu um bryggjur einstakra manna, nema um sambærileg hafnarmannvirki væri að ræða. Nú benti hv. þm. Snæf. á það í viðtali við sjútvn., að nokkur vafi gæti leikið á því. að unnt væri að taka vörugjald af olíu, sem skipað væri upp í Skerjafirði, vegna þess að Reykjavíkurbær ætti ekki sambærileg hafnarmannvirki þar á staðnum. Sjútvn. var að vísu á því máli, að á þessu gæti nokkur vafi leikið, en gekk hins vegar það á móts við hagsmuni Reykjavíkurbæjar, að hún flutti brtt. við l. um hafnargerðir og lendingarbætur, að þetta atriði, sem hv. þm. Snæf. leggur mjög mikla áherzlu á, yrði nú alveg ótvírætt. Þessi breyt. er nú væntanlega komin til 3. umr. í Ed. og hefur verið afgr. héðan frá Nd., og sýnist ekki vera neitt til hindrunar því, að hún verði að 1. á þessu þingi. Mér skildist á hv. þm. Snæf. á sínum tíma, að þessi breyt. á l. gæti haft meiri fjárhagslega þýðingu heldur en hin breyt., sem hann lagði aðaláherzlu á, þannig að sjútvn. virðist hafa gengið það til móts við hv. þm. Snæf. Í því atriði, sem hann taldi, að höfnina og Reykjavíkurbæ gæti varðað fjárhagslega meiri upphæð heldur en hitt atriðið, sem hann talaði um. En hitt atriðið, sem hv. þm. Snæf. lagði áherzlu á, var það, að Reykjavíkurbær hefði lögveð í skipum fyrir skipagjöldum. Það er alveg rétt, að þetta ákvæði var áður í hafnarl., sem giltu fyrir Reykjavik, og enn fremur í nokkrum öðrum hafnarl., en þó ekki mörgum. og þegar núgildandi lög voru sett, þá komu ekki óskir frá neinni hafnarstjórn á landinu um að setja þetta ákvæði inn í 1., og mun það hafa verið af því, að flestar hafnarstjórnir telja sig nægilega öruggar með að hafa lögtaksheimild í skipunum gegn greiðslu hafnargjaldanna. En það er svo mikill aðstöðumunur Reykjavíkur hafnar og annarra hafna á landinu. að það er sízt ástæða til þess, að Reykjavíkurhöfn hafi sérréttindi umfram aðrar hafnir varðandi innheimtuna. N. hefur því lagt á móti því. að þessi háttur sé tekinn upp fyrir Reykjavík, en ef Alþ. teldi það rétt, þá er rétt að setja það inn í l. um hafnargerðir og lendingarbætur. Það má vera, að það hafi einhver óþægindi í för með sér að hafa ekki lögveðsheimild í skipunum, en þegar hægt er að safna saman lögveðskrifum og innheimta þær, þegar illa er komið fyrir einhverju fyrirtæki, þá hlýtur það að spilla mjög veðhæfni skipanna. Mér virðast engin rök réttlæta þessi sérréttindi Reykjavíkurhafnar, og viljum við því ekki mæla með þessu frv. Ég hef tekið það fram, að hér er aðeins um tvö mikilsverð atriði að ræða í þessu frv., og þar sem sjútvn. hefur tekið til greina það atriðið, sem hv. þm. Snæf., borgarstjórinn í Reykjavík, taldi meira máli skipta fjárhagslega og sett það inn í hin almennu hafnarlög, þá höfum við fjórir í sjútvn., sem hér erum staddir, leyft okkur að bera fram svo hljóðandi till. til rökstuddrar dagskrár, sem ég leyfi mér að lesa upp, með leyfi hæstv. forseta: „Þar eð ákvæði frv. þessa eru að mestu leyti samhljóða hinum almennu hafnarlögum, telur deildin eigi ástæðu til að afgreiða frv. og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“

Forseti (BG) : Mér hefur borizt till. til rökstuddrar dagskrár, sem form. sjútvn. hefur lýst, og liggur dagsskrártill. fyrir til umr. ásamt frv.



Herra forseti. Út af þessari dagskrártill. vildi ég segja það, að hún er nokkuð furðulega samin, þar sem hún byggist á því, að frv. sé samhljóða gildandi 1., en það er ljóst af umr., að í frv. er atriði, sem deilt er um, hvort skuli vera í l. eða ekki, þannig að frv. er alls ekki samhljóða gildandi l. Hv. þm. Ísaf. virtist undrandi á því, að málið skyldi vera tekið fyrir án þess, að nál. lægi fyrir. En það er nú svo, að liðnir eru um það bil tveir mánuðir síðan málinu var vísað til hv. sjútvn., og ef lýsa ætti undrun á einhverju, þá er það á því, að n. hefur í tvo mánuði vanrækt að skila áliti. Hitt er svo sjálfsagt, að forseti leyfi sér að taka mál á dagskrá, sem n. ætlar að svæfa með því að skila ekki áliti. Hv. þm. Ísaf. talaði um, að hann vildi ekki veita Reykjavíkurhöfn nein sérréttindi eða forréttindi, en hér er aðeins um það að ræða að taka aftur upp þá reglu, sem gilt hefur í fjöldamörg ár. Þetta er því ekkert nýmæli, heldur á að lagfæra þá réttindasviptingu, sem Reykjavíkurhöfn hefur orðið fyrir. En þegar talað er um forréttindi og sérréttindi, þá má minna á það, að til Reykjavíkurhafnar hefur verið varið milli 22 og 23 millj. kr. og af því hafa aðeins um 400 þús. verið framlag hins opinbera. Hitt hefur verið lagt fram af Reykjavíkurbæ og hafnarsjóði. Hvernig er þetta annars staðar? Hefur nokkur höfn á landinu verið byggð án þess, að mikill hluti byggingarkostnaðar væri greiddur af ríkissjóði? Það skal engan veginn talið eftir, en það er fullkomlega villandi hjá hv. þm. Ísaf., þegar hann talar um að veita Reykjavíkurhöfn sérréttindi, ef á það er litið, að bærinn hefur byggt sína höfn að mestu leyti einn. Ég vil taka það fram, að ég get fallizt á það, að lögveðsheimildin verði sett inn í hin almennu hafnarlög og ef sjútvn. vill á það fallast, eins og mátti skilja á hv. þm. Ísaf. um tíma, þá er vitanlega frá mínu sjónarmiði ástæðulítið að halda þessu frv. áfram, og þá er grundvöllurinn horfinn undan tali hv. þm. Ísaf. um sérréttindi og forréttindi handa Reykjavíkurhöfn. Ég geri ráð fyrir, að frv. um breyt. á hafnarl. komi hingað aftur, og ef þessu frv. verður vísað frá, þá verði ákvæðið um lögveðsréttinn tekið upp við afgreiðslu þeirra laga. Hv. þm. Ísaf. impraði á því, að hann teldi það spilla veðhæfni skipanna, ef lögveðsheimildin fengist sett í l. Þetta er mjög lítið atriði, því að þótt hafnargjöldin séu mikið atriði fyrir höfn, sem hundruð skipa fara um, þá skipta þau ekki miklu máli fyrir hvert skip. Fyrir skipin er það að mörgu leyti til þæginda. að lögveðsheimildin væri tekin upp, og veðhæfni þeirra mundi spillast ákaflega lítið. Skal ég svo ekki fara um þetta fleiri orðum, en ég er undrandi á afstöðu n., og ég held því eindregið fram, að hjá henni sé ekki um hafnar- eða útgerðarsjónarmið að ræða, heldur einhver lánsstofnana- eða bankasjónarmið, og er það kannske ekki svo undarlegt, þar sem form. n. er svo hátt settur í bankamálum þjóðarinnar.



Herra forseti. Hv. þm. Snæf. gerir mikið úr því, hvað það kosti Reykjavíkurhöfn mikið að hafa ekki lögveðsheimildina í 1. Hins vegar gerir hann lítið úr því, að það gæti spillt veðhæfni skipanna. Þetta hvort tveggja getur ekki staðizt. Ef það kostar höfnina mikið að hafa helmildina ekki, þá hlýtur það að kosta skipin mikið, ef heimildin er sett í l. Þótt hv. þm. Snæf. hafi verið góður prófessor, þá virðist hann ekki málfærslumaður að sama skapi. Út af orðum hv. þm. um það, að ég sé hátt settur í bankamálunum, þá er það því miður ekki, en ég vil benda hv. þm. á að honum er kunnugt, að hv. þm. Siglf. hefur í þessu máli sömu skoðun og ég, en varla dettur nokkrum í hug, að afstaða hans fari eftir einhverjum bankasjónarmiðum. Hitt má vera, að við höfum báðir nokkur útgerðarsjónarmið og sem þm. kjördæma úti á landi teljum við, að ekki eigi að veita Reykjavíkurhöfn nein sérréttindi. enda þótt við eigum heima hér syðra. Annars er engin ástæða til svigurmæla fyrir okkur hv. þm. Snæf. í þessu sambandi. Hann vill létta innheimtuna fyrir sína starfsmenn, en við í sjútvn. teljum ekki ástæðu til að veita þau sérréttindi. Ef lögveðsheimildin verður borin upp sem brtt. við hin almennu hafnarlög, þá munum við að sjálfsögðu athuga hana, en ég held ekki, að meiri hl. sé í n. fyrir því að taka hana upp almennt. Hvað viðvíkur vanrækslu n. um að skila áliti, þá er hv. þm. Snæf. svo þingkunnugur, að hann veit, að miskunnsöm afgreiðsla á frv., sem vitað er að hafa ekki meirihlutafylgi, er að svæfa þau í n. Hins vegar er í þessu tilfelli ekki um neina vanrækslu að ræða, því að n. ræddi málið mjög ýtarlega, og mætti hv. þm. Snæf. sjálfur á fundi n. Hv. þm. Snæf. talaði um það, að Reykjavíkurbær hefði orðið fyrir réttindasviptingu. Það er rétt, að Reykjavíkurbær hafði sérréttindi fram yfir aðra og þau voru afnumin, en þegar hv. þm. Snæf. ætlar að færa það fram sem rök, að búið hafi verið að verja 22 milljónum í höfnina og af því hafi ríkissjóður borgað mjög lítið, þá er þetta mjög villandi, því að engin höfn hefur aðra eins aðstöðu, því að í tveimur styrjöldum og löngum þar á milli hefur Reykjavíkurhöfn fengið gjöld af öllum vörum, sem til landsins hafa verið fluttar, bæði er þær komu til landsins og eins þegar þær voru fluttar út á land, þannig að ef reikna á framlög landsmanna, þá hafa þeir ekki goldið til neinnar hafnar eins mikið og Reykjavíkurhafnar. Við stöndum hér fjórir að þessari dagskrártill., hv. þm. Borgf., hv. 2. þm. N-M., hv. þm. Siglf. og ég, og væntum við þess. að hv. þd. sjái, að hún er borin fram af rökum og sanngirni.



Herra forseti. Það er vitanlega rétt, að Reykjavíkurhöfn hefur haft meiri tekjur en aðrar hafnir og af þeirri ástæðu getað kostað sín mannvirki. Hins vegar réttlætir það ekki þá ráðstöfun að gera henni erfiðara fyrir að innheimta hafnargjöldin. Lögveðsheimildin skiptir sáralitlu fyrir hvern bát, en þótt hver maður skuldi lítið, skiptir það miklu fyrir höfn, þar sem hundruð og þúsund skipa fara um. Ég get skilið það sjónarmið að vilja vísa málinu frá, en það er þá betra að gera það á einhverjum öðrum grundvelli en þeim, að frv. sé samhljóða gildandi lögum, þegar deilan stendur um það, hvort ákvæði frv. skuli tekið upp í gildandi lög eða ekki, og vildi ég sóma n. sjálfrar vegna biðja hana að endurskoða þessa dagskrártill. sína.



Herra forseti. Þegar breyt. á 1. um hafnargerðir og lendingarbætur voru til umr., ræddi ég þetta mál nokkuð við hv. þm. Snæf. Hann leitaðist við að rökstyðja, að með afnámi lögveðsheimildarinnar væru réttindi Reykjavíkurhafnar skert, en ég verð að segja, að mér fundust rök hans léttvæg. Við vorum allir sammála um það í sjútvn., að með því að lögfesta lögveðsheimildina væri meiri kvöð lögð á bátana en sem svaraði ávinningi Reykjavíkurhafnar. Þegar búið er að leggja þetta ákvæði á, að skipin falli undir lögveð, þýðir það, að lánsstofnanir sjá, að skipin sem veð eru rýrari en áður, og lána því síður út á skipin. Það má kannske segja, að þetta sé bankasjónarmið, en það er nú svo með útgerðina, að flest eða öll skip verða að treysta á það að fá lán í bönkum, og snertir það því talsvert hag útgerðarinnar, hvernig bankarnir líta á skipin sem tryggingu fyrir láni. Það gæti ef til vill orðið nauðsynlegt að setja lögveðsheimildina á, en það er ekkert meiri ástæða fyrir Reykjavík en aðra staði og hefur hv. þm. Snæf. viðurkennt þetta sjónarmið, en ég segi fyrir mitt leyti, að ég sé ekki ástæðu til að setja þessa heimild í lög, fyrr en rök eru færð fyrir því, að þetta sé höfnunum nauðsynlegt. og ég lagði áherzlu á það við hv. þm. Snæf., að hann færði rök fyrir því, að niðurfelling lögveðsheimildarinnar hefði skaðað Reykjavíkurhöfn. Ég hef verið forstöðumaður Siglufjarðarhafnar í 4 ár án þess að hafa lögveðsheimild, og það, sem höfnin tapaði á því að hafa ekki lögveðsheimild, var svo óverulegt, að ég tel lögveðsheimildina alls ekki nauðsynlega. Þar sem sjútvn. hefur nú gengið svo til móts við hv. þm. Snæf. að taka upp aðalatriði þess frv., sem hann hefur nú fengið forseta til að taka á dagskrá, þá tel ég ástæðulítið fyrir hv. þm. að halda því fram og tel því dagskrártill. okkar fyllilega réttmæta. Hins vegar á hv. þm. Snæf. náttúrlega rétt á því að láta Alþ. skera úr um það, hvort það vill láta Reykjavíkurhöfn fá réttinn til lögveðs eina allra hafna og við í sjútvn. viljum engan veginn hindra það, enda er dagskrártill. miðuð við það, að vilji þingsins geti þegar komið í ljós. Ef lögveðsheimildin verður tekin upp, þá verður það að vera af því, að sýnilegt sé, að höfnunum sé það nauðsynlegt, en það get ég ekki séð að sé, eins og nú standa sakir.



Herra forseti. Í fyrstu ræðu minni gat ég um dæmi þess, að Reykjavíkurhöfn hefði tapað á því að hafa ekki lögveðsheimild, og skal ég leggja gögn um það fyrir n. Nú er frv. til l. um breyt. á hafnarl. til meðferðar og langt komið í Ed. og kemur til meðferðar Nd. aftur. Þá er rétt að athuga, hvort hægt sé að setja skýr ákvæði í almenn hafnarlög varðandi þetta. Það er ekki kappsmál, að sérstök ákvæði gildi fyrir Reykjavík. Ég teldi rétt að fá samkomulag um, að atkvgr. yrði frestað. svo að reyna mætti að fá samkomulag um málið.



Mér skilst, að hv. þm. Snæf. hafi lagt áherzlu á það að fá úr þessu máli skorið. Hann hefur tvisvar fengið það tekið á dagskrá, áður en nál. var til. Ég vil ekki tefja málið meir. Við höfum legið undir ámæli frá honum fyrir að tefja málið. Ég sé því ekki ástæðu til að fresta atkvgr.

Forseti (BG) : Ég vil spyrja hv. þm. Snæf., hvort hann óskar eftir því, að umr. sé frestað eða bara atkvgr.

Það er efalaust réttara að fresta umr.

Ég tel rétt að fresta umr. til næsta fundar, þar sem tiltölulega fáir þm. eru viðstaddir.

Forseti (BG) : Málið verður sent aftur hv. heilbr.- og félmn., og þykir vart gerandi að taka málið fyrir til umr., fyrr en nál. meiri hl. liggur fyrir.

Frsm. (Helgi Jónasson) : Herra forseti. Þetta mál er hingað komið frá hv. Ed. og var flutt þar af heilbr.- og félmn. samkvæmt ósk félmrh. Frv. var breytt nokkuð í Ed. N. fór fram á 3/5 byggingarkostnaðar. en Ed. breytti þessu í 3/4 og 4/5 til að reisa læknisbústaði og sjúkraskýli í læknishéruðum með færri íbúum en 850. Heilbr.- og félmn. þessarar d. fellst á málið eins og það kom frá Ed., vegna þess að nú er orðið svo áliðið þings, en þó er n. ekki alls kostar ánægð með þá afgreiðslu. Ég veit þó ekki nema n. kunni að koma fram með brtt. milli umr., og áskilur hún sér rétt til þess að koma fram með brtt. til 3. umr.