Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá 9. þm. Suðurk., Magnúsi Þór Hafsteinssyni, þar sem hann afturkallar fyrirspurn sína á þingskjali 338.

Að loknum atkvæðagreiðslum um sex fyrstu dagskrármálin fer fram umræða utan dagskrár um álversáform í Þorlákshöfn. Málshefjandi er hv. þm. Álfheiður Ingadóttir. Hæstv. iðnaðarráðherra, Jón Sigurðsson, verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Frú forseti. Tilefni þess að ég kveð mér hljóðs um störf þingsins eru orð hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar sem hann hefur látið falla um árangur okkar í baráttunni gegn fíkniefnavánni. Það eitt og sér er nægt tilefni til að kveðja sér hljóðs en tilefnið er ekki síst hvernig hann hefur nálgast málið með orðum sínum um Framsókn og fíkniefnamilljarðinn sem hann lét falla í ræðustól þingsins í síðustu viku, orð sem hann endurtók síðan á heimasíðu sinni í gær og Fréttablaðið kaus að taka upp eftir honum á forsíðu sinni. Ég átti ekki tök á að andmæla orðum hv. þingmanns þar sem hann sagði eitthvað á þá leið að við skyldum ekki deila um hvernig framsóknarmilljarðurinn til forvarna í fíkniefnamálum hefði verið svikinn illa og hve mikið í fyrirspurnatíma í síðustu viku. Þar kaus hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson enn á ný að koma að og sá tortryggni um efndir núverandi ríkisstjórnar og framsóknarmanna um milljarð til baráttunnar gegn vímuefnum. Þingmaðurinn reynir þrátt fyrir að hann viti betur að slá ryki í augu kjósenda með því að halda fram að Framsóknarflokkurinn hafi ekki staðið við kosningaloforð sitt frá 1999 um að verja milljarði í baráttuna gegn fíkniefnavánni. Ég segi að hann viti betur vegna þess að margoft hafa komið fram staðreyndir þessa máls. Fyrir kosningarnar 2003 voru teknar saman upplýsingar um þróun fjárframlaga til þessara mála og þá kom fram að á því kjörtímabili voru framlögin til heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins vegna baráttunnar gegn fíkniefnum aukin um 820 millj. kr. Framlögin til félagsmálaráðuneytisins vegna sömu mála á þeim tíma voru aukin um 540 millj. kr. og framlög til dómsmálaráðuneytisins vegna baráttunnar gegn fíkniefnum voru svo aukin um 350 millj. kr. Þá tel ég ekki með aukin útgjöld utanríkisráðuneytisins vegna aukins liðstyrks bæði lögreglunnar og tollgæslunnar þar. Samtals er þetta aukning upp á 1.710 millj. kr. eða 1,7 milljarða kr. Frú forseti. Það er nú sem fyrr virkilega þörf á að setja baráttuna gegn vímuefnum á dagskrá. Það er í sjálfu sér tilefni til að óska hv. þingmanni til hamingju með sæti hans sem oddvita samfylkingarmanna í kjördæmi hans en þá um leið hlýtur maður að gera þá kröfu til þingmannsins að hann axli þá ábyrgð sem athöfnum og orðum oddvita þeirra í kjördæminu fylgir. Við höfum ekki efni á öðru en berjast saman í baráttunni gegn fíkniefnum og þessi málefnafátækt finnst mér ekki vera baráttunni til gagns.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mikilvæga mál upp, en sök bítur sekan. Ef lengi er leitað og farið er yfir allt félagslega kerfið og heilbrigðiskerfið má að sjálfsögðu finna upphæðir sem teygja sig yfir milljarð  Nálgun hv. þingmanns eru að sjálfsögðu útúrsnúningar og settir fram til að drepa mikilvægu máli á dreif. Framsóknarmenn eru að víkja sér undan vandanum sem er vaxandi. Staðreyndirnar tala sínu máli. Milljarðurinn var táknræn tala um átak sem kom aldrei fram. Árangurinn blasir við. Hann er sorglegur samfélagsbrestur, stóraukin neysla á fíkniefnum sem Framsóknarflokkurinn ekki einu sinni getur með talnaleikjum sínum komið sér undan hvernig sem hann reynir. Það á ekki að slá þessum málum upp í talnaleiki eins og Framsóknarflokkurinn er að gera í dag. Þetta er vaxandi og gríðarlegur samfélagsvandi sem hefur aukist stórum skrefum á síðustu árum og verði ekkert að gert mun hann aukast enn.

Hæstv. forseti. Ég hef ekki haft möguleika eða tækifæri til að láta reikna eða fara yfir þær tölur sem fram koma í Fréttablaðinu. Hitt er ljóst að Framsóknarflokkurinn lofaði milljarði í fíkniefnaforvarnir fyrir þarsíðustu kosningar. Hægt er og það á að stuðla að forvörnum sem víðast frá öllum ráðuneytum og draga fram á öllum sviðum ábyrgð í þessu máli. En eftir stendur sú staðreynd að staðan í dag er mjög alvarleg. Á hverjum einasta degi berast okkur fréttir um að ástandið sé stöðugt að versna hjá börnum og unglingum. Neysla harðra efna er að verða meiri og alvarlegri og ljóst að meðferðarstofnanir sem eiga að sinna þeim sem hafa ánetjast fíkniefnum eru sveltar og okkur vantar fleiri úrræði. Þetta er staðreyndin. Sama hvar svo sem hægt er að leita eða finna þennan milljarð sem lofað var árið 1999 í mikilli kosningaherferð. Ég gef þá ekki mikið fyrir kosningaloforðin og ef þetta gamla loforð verður tekið upp aftur verður að fara í miklu markvissari aðgerðir og standa þá við þau framlög núna á fjárlögum og fjáraukalögum, til þeirra stofnana sem sinna þessum málum, Lýðheilsustöð, SÁÁ og öðrum þeim stofnunum sem sinna forvörnum í dag. Látum þá verkin tala núna í fjáraukalögunum og í fjárlögum fyrir 2007.

Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir að taka þetta mikilvæga mál upp. Ég verð að segja eins og er að ég varð fyrir miklum vonbrigðum með ræðu hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar sem augljóslega hefur farið með rangt mál hvað eftir annað. Hann gerði það á heimasíðunni sinni, hann gerði það í Fréttablaðinu og hann gerir það í þingsalnum og hann meira að segja kemur upp og segir að það geti vel verið að hægt sé að finna þennan milljarð en hangir síðan á því að þetta hafi verið svikið. Það er alveg hreint og klárt mál og allir sem það skoða sjá að varið er meira en milljarði í þetta á umræddum árum. Það er algerlega óumdeilt. Ef einhver heldur einhverju öðru fram, þá er hann einfaldlega að skrökva. Svo einfalt er það. Forvarnamál eru eilífðarmál. Við munum aldrei komast á þann tímapunkt að við séum búin að ná einhverjum endanlegum og algerum árangri. Þar kemur miklu fleira að en bara hið opinbera, ríki og sveitarfélög. Það eru fjölskyldur, frjáls félagasamtök, jafningjahópar og annað slíkt. Og það er algert forgangsmál hjá okkur þingmönnum og kjörnum fulltrúum að taka á þessum málum. Ef menn eru með betri hugmyndir og vilja fara aðrar leiðir eiga þeir að ræða það. Ég tek undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa lagt áherslu á frjáls félagasamtök í þessu. Ég hef mikla trú á frjálsum félagasamtökum hvort sem það eru SÁÁ, íþróttafélögin eða önnur slík. En við komumst ekkert áfram og ekkert er unnið með því að segja sama hlutinn aftur og aftur, sama ósanna hlutinn aftur og aftur og vonast til þess að einhver fari að trúa honum. Það eru hrein og klár ósannindi að hér hafi ekki verið staðið við gefin loforð hvað varðar fjárframlög til þessa en síðan er það okkar verkefni, eilífðarverkefni, að reyna að gera betur í þessum mikilvæga málaflokki.

Hæstv. forseti. Þessi mál verða aldrei of oft tekin til umræðu í hv. þingi og ber að fagna því að þau séu tekin upp af hvaða tilefni sem er til að ræða þau. Það getur ekki verið svo að neinn í þessum þingsal átti sig ekki á hversu mikil vá fylgir fíkniefnavandanum hér á landi og að hann hefur farið vaxandi á undanförnum árum. Um það getum við ekki deilt. Við getum heldur ekki deilt um það að auka þarf fjármagn til þessarar starfsemi ef við ætlum að takast á við þetta vandamál sem er því miður vaxandi í þjóðfélagi okkar. Við getum gert það, en þá verðum við líka að forgangsraða ýmsum verkefnum. Við verðum að styrkja starfsemi SÁÁ. Við þurfum að styrkja íþróttahreyfinguna. Við þurfum að styrkja skátastarfið. Við þurfum að styrkja ungmennafélögin. Við verðum að byrja mjög snemma á fræðslu í fíkniefnaforvörnum fyrir unglinga og efla vitund þeirra um hversu hættuleg vegferð fíkniefnin eru. Þetta held ég að við hljótum að geta verið sammála um. Þess vegna ber að fagna því ef þessi umræða er tekin hér upp af hvaða tilefni sem er. Hún verður aldrei of oft tekin upp.

Frú forseti. Við erum enn og aftur að tala um forvarnamál. Rétt til upplýsingar þá hafa fjölmargar rannsóknir sýnt fram á forvarnagildi þess að taka þátt í skipulegu íþrótta- og æskulýðsstarfi. Því meiri þátt sem unglingar taka í slíku starfi, þeim mun ólíklegri eru þau til að neyta vímuefna, áfengis og tóbaks. Um þetta ættum við öll að vera sammála. Fjárlagafrumvarpið er leiðandi fyrir það sem ríkisstjórnin ætlar sér að gera á næsta ári og er því leiðandi fyrir stjórnmálaflokkana og alla stjórnarþingmenn, þar á meðal hv. þm. Sæunni Stefánsdóttur. Í fjárlagafrumvarpinu er því miður hvergi að finna vísbendingar um að ríkisstjórnin ætli sér að auka fé til forvarnamála. Því miður kemur m.a. fram niðurskurður á framlögum til æskulýðsmála og einnig kemur fram niðurskurður á framlögum til íþróttamála. Það er örlítill kafli um æskulýðsmál og þar kemur skýrt fram niðurskurður til Ungmennafélags Íslands, Bandalags íslenskra skáta, um 36% ef ég man rétt, til Landssambands KFUM og KFUK, til Æskulýðsráðs, til Æskulýðsmiðstöðvar KFUM í Vatnaskógi og svo mætti lengi telja. Varðandi íþróttahreyfinguna er skýr niðurskurður til Íþróttasjóðs, Íþróttasambands fatlaðra, Skáksambands Íslands, Skákskóla Íslands, Glímusambandsins, Bridgesambandsins o.s.frv. Frú forseti. Stefna Framsóknarflokksins og hv. þm. Sæunnar Stefánsdóttur í forvarnamálum er skýr. Niðurskurður.

Hæstv. forseti. Fyrir alþingiskosningarnar 1999 gáfu framsóknarmenn það loforð að milljarður yrði settur aukalega til vímuefnavarna á næsta kjörtímabili þar á eftir, á árunum 1999–2003. Ég reyndi að leiðrétta þær rangfærslur hv. þm. Björgvins Sigurðssonar í fyrirspurnatíma í síðustu viku þar sem þingmaðurinn hélt því fram að þetta loforð hefði ekki verið efnt. Núna er hv. þm. Björgvin Sigurðsson á flótta undan yfirlýsingum sínum þá. Eins og fram kom í máli hv. þm. Sæunnar Stefánsdóttur liggur fyrir að þessi eini milljarður var ekki einn heldur nær tveimur milljörðum. Heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið jók framlög sín um 820 millj., félagsmálaráðuneytið um 540 og dómsmálaráðuneytið um 350. Líka má telja með framlög af hálfu utanríkisráðuneytisins um 300 millj. og þá eru enn ótalin ýmis framlög beint frá fjárlaganefnd og sömuleiðis frá menntamálaráðuneytinu. Hv. þm. Björgvin Sigurðsson hefur hins vegar miðað við Forvarnasjóðinn einan sem er bara örlítið brot af öllum þeim fjármunum sem fara til forvarna og vímuvarna hér á landi. Hvað vakir svo fyrir hv. þingmanni? Skyldi þessi málflutningur hans vera liður í baráttunni gegn fíkniefnum? Þetta er auðvitað ómerkilegur málflutningur, hæstv. forseti, og innantómt blaður sem vel getur gengið á Suðurlandi en á ekki heima í sölum Alþingis. 
            

Frú forseti. Það er um margt sérkennilegt en um leið svolítið skemmtilegt að heyra að það hefur lifnað örlítið yfir Framsóknarflokknum enda er mér sagt að það sé nokkuð stutt í næstu alþingiskosningar. Við þekkjum það að rétt fyrir alþingiskosningar lifnar yfirleitt yfir Framsóknarflokknum. Þá fara loforðin að svífa, loforð um hitt og þetta. Loforðið árið 1999 var milljarður til fíkniefnavarna til að eiga við fíkniefnavandann. Það var að sjálfsögðu táknræn upphæð sem þýddi það að Framsóknarflokkurinn ætlaði að tryggja að það næðist árangur í þessum málum. Hvar er árangurinn? Það væri nær að hv. þingmenn Framsóknarflokksins fjölluðu um árangurinn. Því miður hefur árangurinn ekki náðst og um það snýst málið. Við þurfum að ná árangri á þessum sviðum. Það var eðlilegt að hv. þm. Valdimar Leó Friðriksson benti á það að í fjárlagafrumvarpi fyrir næsta ár er skorið niður í mjög mikilvægum málaflokkum sem allir telja mikilvægan í forvarnastarfi. Það er einmitt um það sem þetta snýst, að við náum árangri þar. En ég verð að segja, frú forseti, að það væri stundum betra að ekki væri staðið við öll kosningaloforð Framsóknarflokksins. Við höfum því miður á síðustu mánuðum þurft að þola að ýmis heimili hafa þurft að borga verðbólguskatt sem að stórum hluta til er hægt að bendla við kosningaloforð Framsóknarflokksins sem því miður var staðið við á vitlausum tíma.  Við vitum alveg hvaða málflutningur á heima þar, og hann á líka heima hér. Það er nákvæmlega sami málflutningur sem á heima á Alþingi og á Suðurlandi þrátt fyrir að framsóknarmenn hafi ekki allir áttað sig á því. Kannski þurfum við að eyða einhverjum fjármunum til forvarna í þeim flokki.

Frú forseti. Við erum hér að ræða viðkvæman samfélagslegan vanda sem snertir flestar fjölskyldur eða a.m.k. mjög margar fjölskyldur á Íslandi. Það er mín skoðun og fleiri hér. Ég tek undir með hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni að við mættum eflaust verja meiri tíma í að ræða þennan vanda. En það er náttúrlega ekki sama hvernig það er gert. Ég vara við málflutningi sem stundum má verða vitni að hér, m.a. hjá Framsóknarflokknum þar sem hann gerir þetta að kosningamáli, kemur með einhverja patentlausn eins og felst í heilum milljarði til málaflokksins rétt fyrir kosningar. Þessi málaflokkur á betra skilið en að vera gerður að kosningamáli og að menn rífist um krónur og aura. Þetta er vandi sem við þurfum að taka á með allt öðrum hætti.

Hæstv. forseti. Það vill svo til að þessi málflutningur hv. þm. Björgvins Sigurðssonar gengur alls ekki upp á Suðurlandi. Þar hafa menn tamið sér það að segja satt og kennt ungum stjórnmálamönnum að segja satt. Ungir stjórnmálamenn og drengilegir menn sem lenda í þeirri ógæfu að bera ljúgvitni og fara með rangt mál eiga einfaldlega að biðjast afsökunar. Nú liggur það fyrir staðfest í tölum að framlagið fór umfram það sem sagt var um 1,7 milljarða. Við vitum öll sjálf að í þessari miklu baráttu við lífið sjálft erum við varnarlaus. Við viljum ná tökum á þessum vanda í íslensku samfélagi. Við skulum ekki deila um það. Við skulum taka á því saman. Ríkisstjórnin var t.d. að ákveða það að verja 120 millj. á fjárlögum nú til að gegnumlýsa gáma til að takast á við vandann. Við verðum auðvitað að standa saman í þessum málum. Við eigum að hvetja foreldrana, skólana, sveitarfélögin, ríkisvaldið, lögregluna, til að vinna af festu í þessum málum. Það hefur verið gert. Samt erum við alltaf á eftir þessari hersveit dauðans sem við þurfum að ná tökum á. Þess vegna skulum við ekki gera lítið hvert úr öðru í málflutningi þar sem tölurnar tala sínu máli. Hv. þm. Björgvin Sigurðsson, það fóru 1,7 milljarðar umfram þetta af hálfu ríkisstjórnarinnar frá 1999 til 2003 til þessara mála. Það eitt dugði til einhvers en það dugði ekki til þess að við útrýmdum eiturlyfjum og átökum við þann harmleik sem því fylgir. Þess vegna hvet ég til málefnalegrar umræðu. Við Framsóknarflokkinn þarf ekkert að tala í svikaumræðu og lygaumræðu. Hann hefur staðið fyrir sínum málflutningi í 12 ár í þessari ríkisstjórn. Við búum í framfaraþjóðfélagi sem stjórnarandstaðan öfundar okkur af. Hún hefði ekki náð þessum árangri sem ríkisstjórnin hefur náð, 

Hv. þm. Björgvin Sigurðsson óskar eftir að bera af sér sakir. Hv. þingmenn verða að sætta sig við ýmis ummæli hér í þingsalnum. Forseti varð ekki vör við að þetta væri það mikið svigurmæli að ástæða væri til þess að hv. þingmaður bæri af sér sakir. En þingmaðurinn getur auðvitað komið hér upp og rætt um fundarstjórn forseta ef hann óskar eftir því.

Virðulegi forseti. Ég óskaði eftir að fá að ræða fundarstjórn forseta þar sem ég vildi fá að bera af mér sakir þær sem hæstv. landbúnaðarráðherra bar á mig áðan. Með talnaleikjum og blekkingarklækjum þeim tengdum er Framsóknarflokkurinn á harðaflótta undan sínum gömlu loforðum - sínu gamla lýðskrumi, hæstv. landbúnaðarráðherra, sínu gamla lýðskrumi um milljarð í baráttunni gegn fíkniefnum.  
            

Forseti biður hv. þingmenn að hafa ró í salnum og minnir á að þegar þeir óska eftir að ræða um fundarstjórn forseta ber þeim að ræða um það efni, en ekki um eitthvað annað.

Ég óska eftir því að landbúnaðarráðherra verði víttur.

Virðulegur forseti. Ég kveð mér hljóðs til að vekja athygli þingheims á fyrirhugaðri byggingu álvers og svokallaðs áltæknigarðs norðan Suðurstrandarvegar rétt vestan við Þorlákshöfn. Þar hefur sveitarfélagið Ölfus veitt einkahlutafélaginu Arctus vilyrði fyrir um 150 hektara lóð í þessu skyni og svo virðist sem eitt eða jafnvel fleiri af hinum stóru orkufyrirtækjum okkar hafi veitt vilyrði fyrir orkuafhendingu sem jafnast á við hálfa Kárahnjúkavirkjun, 300 megavött, til verkefnisins. Í viðtölum við sveitarstjórann, Ólaf Áka Ragnarsson, segir að sveitarfélagið og Arctus hafi átt í viðræðum við orkuframleiðendur, ekki sé búið að ganga frá samningum um raforkuverð en komnar séu tölur sem menn telji ásættanlegar. Verkefnið er að fara í umhverfismat þessa dagana. Því á að ljúka á árinu 2009, þá eiga framkvæmdir að hefjast, orkuafhending á að vera til reiðu á árinu 2011, eftir fimm ár. „Fjöldi beinna starfa við orkugarðinn mun skipta hundruðum og fjöldi afleiddra starfa á svæðinu verður síst minni,“ segir sveitarstjórinn í viðtali við Sunnlenska fréttablaðið. Kannast einhver við tóninn? Var einhver að tala um að stóriðjustefnan væri dauð? Sannleikurinn er sá að hún er sprelllifandi þrátt fyrir hástemmdar yfirlýsingar ráðherra um annað, a.m.k. hafa fréttir af andlátinu verið stórlega ýktar. Í fjölmiðlum hefur komið fram að það er stóruiðjunefnd Samtaka sunnlenskra sveitarfélaga sem hefur haft forgöngu um markaðssetningu Þorlákshafnar sem kjörsvæði undir stóriðju. Þar hefur birst á þeirra vegum skýrslan „Sveitarfélagið Ölfus ákjósanlegur kostur fyrir orkufrekan iðnað“ og þessa skýrslu er að finna á heimasíðu sveitarfélagsins. Þar er líka að finna auglýsingabækling um „Suðurland tækifæranna“. Andri Snær Magnason rithöfundur vakti athygli á þessum auglýsingabæklingi í fundaherferð sinni um landið í vor og í sumar og hann gerði það líka sérstaklega á þingi Samtaka iðnaðarins í byrjun október. Andri spurði, sem vonlegt er: Hvaðan á að taka þessa orku? Því er til að svara að á bls. 8 í bæklingnum eru taldir upp þeir virkjunarkostir sem til greina koma, auðvitað allir þeir sem eru í undirbúningi og rannsóknum og vinnslu. Síðan er hér fyrirsögn: „Mögulegir virkjunarkostir“. Þetta er sem sagt Suðurland tækifæranna, Ölfus ákjósanlegur kostur fyrir orkufrekan iðnað. Það er Markarfljót, 105 megavött, Skaftárvirkjun, 140 megavött, Kerlingarfjöll, 75 megavött, Torfajökull, 700 megavött og Krýsuvíkursvæðið, 300 megavött. Þetta er það sem í boði er. Hvaða heimild hefur eitt sveitarfélag til að auglýsa Langasjó, virðulegur forseti, eða Kerlingarfjöll sem tilbúnar orkulindir fyrir orkufrekan iðnað? Iðnaðarráðherra hefur vísað frá sér allri ábyrgð á stóriðjustefnunni og hefur vísað henni yfir á sveitarfélög og orkufyrirtækin. Þetta eru sem sagt nýju fötin Framsóknar sem við erum að horfa hér framan í. Það eru sem sagt sveitarstjórnir í litlum og meðalstórum sveitarfélögum sem eiga að taka upp viðræður við orkufyrirtækin og erlend auðfyrirtæki um uppbyggingu á nýjum álverum. Hverjir skyldu það svo vera sem á að tala við? „Einkahlutafélagið Arctus er tengt fjölþjóðlegum stórfyrirtækjum í álframleiðslu,“ er haft eftir sveitarstjóra Ölfuss. Félagið var stofnað 2004 og er í eigu Jóns Hjaltalíns Magnússonar verkfræðings og fleiri. „Fjársterk risafyrirtæki standa að baki þessu fyrirtæki,“ segir í Sunnlenska fréttablaðinu, og ég vek athygli á því að fyrir aðeins þremur árum var fyrirtæki Jóns Hjaltalíns Magnússonar, eins eiganda Altechs, að 80% hlut í eigu Rusals sem þykir ekki félegur félagsskapur í alþjóðavæðingunni. Af þessu tilefni er spurt, virðulegur forseti: Hefur iðnaðarráðuneytið tekið þátt í undirbúningi þessara framkvæmda, og þá á hvaða hátt? Hafa orkufyrirtækin upplýst ráðuneytið um hvar stendur til að afla 300 megavatta orku í þessu skyni? Hafa erlendir fjárfestar leitað til ráðuneytisins vegna þessara áforma og sérstaklega spurt um aðkomu Rusals að því? Hvar í röð nýframkvæmda telur ráðherra nú heppilegt að setja þetta nýja álver niður?

Hæstv. forseti. Það er greinilegt á ræðu fyrirspyrjanda í þessari utandagskrárumræðu að fyrirspyrjandi, hv. þingmaður, hefur ekki verulegan áhuga á málsatvikum heldur fyrst og fremst á pólitískum uppslætti. Iðnaðarráðuneytinu er kunnugt um að forsvarsmenn sveitarfélagsins Ölfuss og Atvinnuþróunarfélags Suðurlands hafa lengi haft hug á að staðsettur yrði orkufrekur iðnaður í sveitarfélaginu vegna nálægðar við orkulindir o.fl. Stóriðjunefnd Samtaka sunnlenskra sveitarfélaga undir formennsku Kjartans Ólafssonar alþingismanns hefur til að mynda undanfarið ár unnið að markaðssetningu Þorlákshafnar með tilliti til stóriðju og m.a. gefið út kynningarbækling með upplýsingum á ensku til dreifingar. Áltæknigarður við Þorlákshöfn er bersýnilega ein þeirra hugmynda sem komið hefur til álita þarna og er greinilega tilefni þessarar utandagskrárumræðu. Spurt er í fyrsta lagi: Hefur iðnaðarráðuneytið tekið þátt í undirbúningi þessara framkvæmda, og þá á hvaða hátt? Ekkert samband hefur verið haft við ráðuneytið um það verkefni sem málshefjandi vitnar til. Ráðuneytið hefur hins vegar af þessu tilefni aflað eftirfarandi upplýsinga hjá bæjarstjóra sveitarfélagsins Ölfuss og hjá talsmanni Arctuss ehf. Upplýsingar þessara málsaðila eru á þessa leið: Arctus ehf. hefur verið úthlutað um 150 hektara lóð vestan við Þorlákshöfn til 18 mánaða með skilyrðum meðan verið er að kanna grundvöll fyrir byggingu og starfrækslu áltæknigarðs. Arctus ehf. áformar að á lóðinni verði frumvinnsla á áli, endurbræðsla, vinnsla á vörum úr áli, hönnun og framleiðsla á vörum tengdum álvinnslu, endurvinnsla á kerbrotum, nám á háskólastigi tengt málmtækni o.fl. Samstarfsaðilar fyrirtækisins eru fyrirtæki í Asíu og Bandaríkjunum. Markaður fyrir afurðir verksmiðjunnar yrði væntanlega í Asíu og Evrópu. Síðar hafa þeir í ráði að þarna yrði byggt álver á lóðinni með u.þ.b. 60 þús. tonna framleiðslugetu sem framleiða skyldi þá hráál til úrvinnslunnar. Áætlað er að áltæknigarðurinn verði byggður upp í áföngum en ekki er talið nauðsynlegt að stækka höfnina í Þorlákshöfn vegna fyrsta áfanga. Fljótlega verði hafist handa, samkvæmt þessum áætlunum, með mat á umhverfisáhrifum og þess vænst að framkvæmdum við fyrsta áfanga ljúki 2012 svo fremi að nægileg raforka fáist afhent á þeim tíma. Næsta spurning er: Hafa orkufyrirtækin upplýst ráðuneytið um það hvar stendur til að afla 300 megavatta orku í þessu skyni? Engin orkufyrirtæki hafa haft samband við ráðuneytið vegna þessa máls. Í tilefni af spurningunni aflaði ráðuneytið upplýsinga hjá Orkuveitu Reykjavíkur og hjá Landsvirkjun. Orkuveitan upplýsti að forsvarsmenn verkefnisins hefðu átt fund með Orkuveitunni til að kanna möguleika á orkuafhendingu. Af hálfu Orkuveitunnar komu fram þau svör að engin fyrirheit eða vísbendingar hefðu verið gefin enda enga raforku unnt að láta af hendi til viðbótar, m.a. vegna skuldbindinga um raforkuöflun til annarra verkefna. Þá væri frekari orkuöflun háð leyfum til rannsókna og virkjunar. Landsvirkjun upplýsti aðspurð að engar viðræður hefðu átt sér stað um hugsanlega orkuöflun vegna þessa verkefnis. Enn er spurt um erlenda fjárfesta, hvort þeir hafi haft samband. Engir fjárfestar hafa leitað til ráðuneytisins vegna þessara áforma, hvorki það erlenda fyrirtæki sem hv. fyrirspyrjandi nefnir né aðrir. Enn er spurt: Hvar í röð nýframkvæmda í áliðnaði telur ráðherrann æskilegt að þetta nýja álver lendi o.s.frv.? Þessari spurningu er ekki unnt að svara á þessari stundu og það er ekki einhlítt að mat eins aðila ráði öllu um slíkar ákvarðanir í atvinnumálum. Talsmaður Arctuss leggur áherslu á að málið sé á frumstigi, aðeins fyrstu drög að viðskiptahugmynd. Eins og áður segir á iðnaðarráðuneytið enga aðild að þessu verkefni, það er alfarið á vegum annarra aðila og það er í samræmi við þá skipan þessara mála sem nú ræður. Þetta ferli sýnir með öðru að um virka forsjá ráðuneytisins er ekki að ræða og það er í samræmi við almenna skipan þessara mála á síðustu árum eftir að tímabili virkrar stóriðjustefnu íslenskra stjórnvalda lauk 

Hæstv. forseti. Hér berast enn einu sinni nokkur tíðindi úr ráðuneyti iðnaðarmála. Mér sýnist að hæstv. iðnaðarráðherra hafi fengið sér nýtt hlutverk. Hann er ekki lengur ráðherra, hann er sendiboði, hann er einhvers konar skilaboðaskjóða og kemur hér inn á þing með skilaboð frá stórfyrirtækjum, orkufyrirtækjum og öðrum þeim sem fá hugmyndir og hafa hug á að stofna til atvinnurekstrar á Íslandi. Gott og vel, það má vel vera að hæstv. ráðherra líti svo á að þetta sé hlutverk hans, en þetta er svo sannarlega ekki hlutverk iðnaðarráðherra eða umhverfisráðherra sem ætlar að hafa einhverja stjórn á því auðlindakapphlaupi sem farið er af stað á Íslandi, ætlar að setja um það einhverja ramma, lög og reglur um það hvernig nýta skuli sameiginlegar auðlindir þjóðarinnar, með hvaða hætti og í hvaða röð verði farið í þær. Það er greinilegt að hæstv. iðnaðarráðherra lítur ekki á það sem sitt hlutverk. Virk forsjá stjórnvalda er ekki fyrir hendi. Frú forseti. Við þurfum á virkri forsjá stjórnvalda að halda til þess að hér sé hægt að nýta auðlindir til framtíðar svo að það þýði ekki að orkufyrirtækin ráði þeirri för, svo að við höfum einhverja áætlun um það hvernig við ætlum að gera þetta næstu 20, 30, 40, 50 árin - undir virkri forsjá stjórnvalda sem hafa um það stefnu sem byggir á umhverfisvernd og auðlindanýtingu sem skynsemi er í. Sú stefna er hér, frú forseti, í „Fagra Íslandi“, stefnu Samfylkingarinnar í umhverfismálum.

Virðulegur forseti. Það er nú venja, og ég ætla að halda mig við það, að þakka málshefjanda fyrir að taka þessa umræðu en þetta er samt orðið svolítið sérstakt þegar við erum farin að ræða í utandagskrárumræðu um viðskiptaáætlun á frumstigi. Þeir sem taka þátt í þessari umræðu af hálfu stjórnarandstöðunnar reiðast svo, þar sem hér er einungis um slíkt að ræða, að hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir húðskammar hæstv. iðnaðarráðherra fyrir það að reyna að upplýsa málið.  Það liggur alveg fyrir að hér hafa engin orkufyrirtæki gefið nein vilyrði fyrir orku til þessa meinta áltæknigarðs - ja, ekki nema að það séu einhver önnur orkufyrirtæki en Orkuveita Reykjavíkur eða Landsvirkjun. Hér er ekkert sem kallar á það að menn fari að ræða eitthvað sem ég mundi telja allar líkur á að verði aldrei nokkurn tímann. 
             Síðan kemur hér hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir sem var svolítið gaman að hlusta á vegna þess að hv. þingmanni finnst augljóslega gaman að segja orðið „forsjá“. Hún sagði það mjög oft og henni kippir svolítið í pólitíska kynið þar. Hins vegar er talað hér um stefnu Samfylkingarinnar í umhverfismálum. Bara til upplýsingar eru í þeirri stefnu sex svæði sem Samfylkingin vill friða samstundis, sex svæði.  
            

Hæstv. forseti. Það er ekki undarlegt þó að menn taki hér til umræðu atvinnumál vítt og breitt um landsbyggðina. Nýverið var Árni Mathiesen kosinn til að leiða lista sjálfstæðismanna á Suðurlandi, sá maður sem staðið hefur fyrir mestri aðför að sjávarbyggðum þessa lands í gegnum kvótakerfið, og það er ekkert skrýtið þó að þorpin umhverfis landið leiti að einhverjum möguleikum til þess að festa undir byggðina þegar stór hluti atvinnuréttarins hefur farið þaðan burtu. Þetta skyldu menn hafa í huga þegar þeir tala um orkumál og orkunýtingu og atvinnumál almennt. Þau landsvæði sem hafa mikla orku og þar sem orku má að öllum líkindum finna til nýtingar í m.a. stóriðnaði horfa til þess að eitthvað megi koma í staðinn fyrir það sem ráðherrann hefur tekið. Þess vegna er það auðvitað þannig að m.a. í Þorlákshöfn og á Húsavík horfa menn til þess ef orka er nærri sem megi nota í einhverjum tilgangi til þess að byggja undir byggðina. Það þarf enginn að undrast það eins og málum er komið víða á landsbyggðinni. Hitt er svo annað mál að ríkisstjórnin hefur ekki haft neina sérstaka markverða stefnu í þeim málum hvernig eigi að nýta orkuna og hversu margir eigi að fara inn í álframleiðsluna. Er það alveg sjálfgefið að allir sem ætla að fara að nýta orku landsins stefni henni til álframleiðslu og að allir hengi sig á sama markaðinn? Ég tel það varhugavert, hæstv. forseti

Hæstv. forseti. Þessi umræða er hafin í tilefni af því að Framsóknarflokkurinn heldur því fram og hæstv. iðnaðarráðherra þar fremstur í flokki að engin stóriðjustefna sé við lýði. Það skyldi þó ekki vera að ríkisstjórnin væri föst í netinu sem hún sjálf lagði út árið 1995 þegar hún meðvitað markaðssetti Ísland sem vænlegan og fýsilegan orkunýtingarkost fyrir stóriðjufyrirtæki á borð við þau sem við höfum boðið heim upp á síðkastið. Það stendur greinilega enn, það heimboð, þannig að hæstv. ráðherra situr í því neti sem þessi ríkisstjórn hefur lagt út og það verður ekki komist úr því öðruvísi en með róttækum aðgerðum. Ein af þeim aðgerðum er sú sem auðlindanefndin sem nýverið skilaði af sér skýrslu leggur til, að landinu verði skipt upp í orkunýtingarsvæði og verndarsvæði. Hæstv. ráðherra sagði um þessa skýrslu og hugmyndir þær sem í nefndarálitinu voru settar fram að við hefðum náð merkilegum áfanga í mikilvægum málaflokki og að í tillögum nefndarinnar væri fólginn farvegur til þjóðarsáttar. En það er ekki að heyra á hæstv. ráðherra eins og hann talar nú. Og nú verðum við að fá skýrt frá ráðherranum hvað hann meinar með orðum sínum. Hann getur ekki haldið áfram að tala eins og að áform um orkufrekan iðnað lifi í einhverju tómarúmi, óháð nýtingu náttúruauðlindanna. Náttúruauðlindirnar sem um ræðir eru ósnortin víðerni, ár og lækir, fjöll og dalir, fuglasöngur og öræfakyrrð. Hvernig ætlar þessi hæstv. ráðherra að tala á trúverðugan hátt til þjóðarinnar um það að eitthvað verði eftir til að vernda ef hann er hlynntur því að sveitarfélögin haldi áfram þessum nýtingaráformum sem hv. málshefjandi lýsti svo vel í ræðu sinni? Þessi hæstv. ráðherra er ótrúverðugur meðan hann talar á þessum nótum.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi máls míns taka undir með hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni og lýsa því yfir að ég satt að segja skil ekki hvers vegna þessi mál eru tekin til umræðu á hinu háa Alþingi. Það sem liggur fyrir er að einkaaðilar eru að ræða við sveitarstjórn á Suðurlandi um mögulega atvinnuuppbyggingu á því svæði. Hverjar eru staðreyndir málsins? Eins og fram kom hjá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur er það stóriðjunefnd Sambands sveitarfélaga á Suðurlandi sem hefur unnið að málinu og haft forgöngu um það á því svæði. Sveitarfélagið Ölfus vinnur sömuleiðis að málinu og einkaaðilar hafa leitað til einhverra orkufyrirtækja um möguleika á orkukaupum í framtíðinni. Málið er á algerum byrjunarreit og engin orkufyrirtæki hafa haft samband við ráðuneytið eins og fram kom hjá hæstv. iðnaðarráðherra. Þetta er verkefni á vegum einkaaðila án aðkomu iðnaðarráðherra. Að auki hafa engir fjárfestar haft samband við ráðuneytið eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra. Það eru samtök sveitarfélaga sem eru að vinna að málinu ásamt einkaaðilum og það fer auðvitað illa í hv. þingmenn Vinstri grænna vegna þess að heimamenn fá að ráða einhverju í sínum málum Það er auðvitað gamla góða miðstýringin, gamla góða forsjárhyggjan sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon þekkir svo vel og vill auðvitað taka upp í auknum mæli.

Kjaftæði.

VG er á móti orkufrekum iðnaði og það breytist í sjálfu sér ekki hvernig svo sem þessi umræða fer á Alþingi, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Hann er nokkuð grátlegur, flótti Framsóknarflokksins frá því feigðarflani sem stóriðjupólitíkin hefur reynst flokknum og er núna að þurrka hann út.  Það er sjálfsagt að kanna þá kosti sem fyrir liggja, eins og gert var í skýrslu SASS, og það er sjálfsagt að ræða í þinginu þá uppbyggingar- og atvinnulífskosti sem þar koma fyrir, eins og svo mörg önnur stórpólitísk atvinnutengd mál. Það er algerlega sjálfsagt mál og umræðan er þakkarverð og sjálfsögð, enda hefur strax komið fram að Framsóknarflokkurinn er á harðahlaupum frá því að kannast við málið og vísar því öllu heim í hérað, burt séð frá stöðu mengunarkvóta og annarra mjög stýrandi þátta sem að sjálfsögðu stjórna því hvort hér verði reist fleiri iðjuver eða ekki.

Frú forseti. Það fór fyrir mér í þessari umræðu eins og greinilega fleiri hv. þingmönnum að ég velti fyrir mér hvaða tilgangi hún þjónaði. Fyrstu frumdrög, athugun á því hvort hugsanlega væri hægt að byggja úrvinnsluálver, lóðarvilyrði til 18 mánaða. Það er búið að nefna við orkufyrirtækin  
             En þegar leið á ræðu hv. síðasta ræðumanns áttaði ég mig á tilgangi umræðunnar. Tilgangur umræðunnar sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir fyrir Vinstri græna hóf var sá að leiða það fram að Samfylkingin er með tvær stefnur í orkumálum. Hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir var á móti og hv. þm. Björgvin Sigurðsson var með. Ég tek undir með hv. þm. Björgvini Sigurðssyni og tel sjálfsagt að kanna þessa kosti. Mér finnst gott að það skuli vera undir forustu sveitarfélaganna á Suðurlandi og þó að ég vilji hæstv. iðnaðarráðherra allt hið besta finnst mér alveg óþarfi að vera að hengja á hann þann kross að hann hafi eitthvað haft með þetta að gera, a.m.k. í upphafi málsins. 

Virðulegur forseti. Ég þakka ráðherra svörin þó að þau hafi í rauninni bara verið á einn veg: Ég veit ekkert og ég geri ekkert. Tímabili virkrar stóriðjustefnu er lokið. Af hverju er þetta mál tekið hér upp? Hver er tilgangurinn? Er þetta afmarkað lítið mál? Nei, þetta er hluti af mjög stóru máli sem er mjög brýnt að litið sé á heildstætt. Það er ekki verið að tala um atvinnu í sveitarfélaginu Ölfusi. Það er verið að tala um stóriðjustefnuna, um áhrif hennar á umhverfi okkar, á efnahagsmál okkar og atvinnumarkaðinn, það þenslufyllirí sem við erum í hér og sem menn ætla að fara að halda áfram, fá sér einn afréttara á Suðurlandi núna. Við vorum að tala um forvarnir áðan. Ég held að menn ættu að líta til þeirra í þessu. Stóriðjustefnunni er lokið. Það á bara eftir að ræsa á Reyðarfirði, það á bara eftir að byggja á Húsavík, það á bara eftir að byggja í Helguvík, það á bara eftir að stækka í Straumsvík, það á bara eftir að stækka í Hvalfirði og svo á bara eftir að reisa svo sem eins og eitt álver við Þorlákshöfn. Þá allt í einu fara að renna grímur á menn vegna þess að þar er undir Markarfljót sem lenti neðst á lista í rammaáætlun yfir þá virkjunarkosti sem í boði voru. Það er líka verið að veifa Kerlingarfjöllum og það er verið að veifa Langasjó, og fyrrverandi iðnaðarráðherra ber á þessu hvað mesta sök, sú sem hér gekk hjá. Sveitarfélagið sem hér um ræðir varð auðvitað við brýningu hennar á iðnþingi í fyrra þar sem hún sagði, virðulegur forseti: Það hefur tekið heil 50 ár að ná þessum árangri, að þrefalda álframleiðsluna. Endurspeglast þessi árangur hvað best í því að nú hafa sex heimsþekkt 

Hæstv. forseti. Ég er svolítið undrandi á því að vera sakaður um eitthvað þó að ég reyni að gegna þeirri sjálfsögðu skyldu ráðherra að veita upplýsingar þegar eftir er spurt. Það liggur líka fyrir að það er ætlunin að líta heildstætt á þessi mál. Það er verið að vinna úr ágætum tillögum auðlindalaganefndar í því sambandi. Það er rétt að ítreka það sem áður hefur komið fram í svörum mínum, í fyrsta lagi að engin fyrirheit hafa verið gefin eða vísbendingar um viðbótarorkuöflun. Engar viðræður eða málaleitanir hafa átt sér stað við ráðuneytið í tengslum við þetta verkefni sem hér er rætt. Það liggur fyrir og kom líka fyrir í minni fyrri ræðu að eftirlitsstofnanir munu fjalla um það ef þessi lauslegu drög að viðskiptahugmynd verða eitthvað meira en þau eru orðin nú. Þá verður fjallað nánar um það. Þessi sýndarumræða hefur alls ekki fjallað um það mál sem boðað var en hún hefur hins vegar það til síns ágætis, þessi fráleita umræða, að hún afhjúpar afturhald Vinstri grænna og vingulshátt Samfylkingarinnar í málinu.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2006 frá 1. minni hluta fjárlaganefndar. Nefndin hefur haft frumvarpið til athugunar og í því skyni leitað skýringa hjá fjármálaráðuneyti og fagráðuneytum varðandi beiðnir um auknar fjárheimildir. Fyrsti minni hluti fjárlaganefndar gerir 91 breytingartillögu við frumvarpið sem samtals nema 4.888,9 millj. kr. til hækkunar. Einstakar tillögur eru skýrðar í álitinu auk þess sem nánar verður fjallað um þær í framsögu. Þá gerir 1. minni hluti breytingartillögur við sundurliðun 1, tekjur A-hluta, en endurskoðuð tekjuáætlun gerir ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs aukist um liðlega 4,2 milljarða frá áætlun í frumvarpinu. Það er álit nefndarinnar að skoða þurfi sérstaklega heilbrigðismál á milli 2. og 3. umr. fjáraukalaga. Nefndin hefur kallað eftir upplýsingum um stöðu heilbrigðis-, hjúkrunar- og öldrunarstofnana. Nauðsynlegt er að fara heildstætt yfir stöðu viðkomandi stofnana áður en kemur að 3. umr. Þá var einnig ákveðið að fresta afgreiðslu heimildagreina sem falla undir 4. gr. fjáraukalagafrumvarpsins, eða 6. gr. fjárlaga 2006, og fara betur yfir þær heimildir í samvinnu við fjármálaráðuneytið. Hæstv. forseti. Í þessu skjali á eftir nefndarálitinu eru skýringar við einstakar breytingartillögur sem eru 91 talsins, ég ætla ekki að fara yfir hverja og eina þeirra heldur vísa ég í það nefndarálit sem ég reifa hér og búið er að dreifa í þingsal. Fyrsti minni hluti leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem skýrðar hafa verið hér að framan og gerð er tillaga um í sérstökum þingskjölum. Undir nefndarálitið rita Birkir Jón Jónsson, Einar Oddur Kristjánsson, Guðjón Ólafur Jónsson og Bjarni Benediktsson. Hæstv. forseti. Mig langar í örfáum orðum að fara yfir helstu breytingar og þá pólitík sem endurspeglast í því fjárlagafrumvarpi sem hér hefur verið dreift við 2. umr. fjáraukalaga ársins 2006. Ef við horfum til þeirra tillagna sem hér eru lagðar fram til breytinga á milli 1. og 2. umr. þá er lagt til að gjöldin, eins og ég sagði áður, aukist um 4,9 milljarða en tekjur um liðlega 4,2 milljarða. Samkvæmt þessu er afgangur fjárlaga ársins 2006 um 45 milljarðar kr. og breytist ekki mikið á milli 1. og 2. umr. og er þetta því með meiri afgangi sem við höfum séð á síðustu árum ef undan er skilið árið 2005 hvað þetta varðar. Þau útgjöld sem lögð eru til á milli 1. og 2. umr. snerta að helmingi til heilbrigðismál. Það var samdóma álit nefndarmanna að skoða enn frekar málefni heilbrigðisráðuneytisins á milli 2. og 3. umr. Við höfum kallað eftir frekari upplýsingum um stöðu einstakra málaflokka innan ráðuneytisins, um stöðu einstakra stofnana, og við treystum okkur ekki til að koma með endanlegar tillögur er varða heilbrigðisráðuneytið fyrr en við 3. umr. fjáraukalaga ársins 2006. Lagt er til að um 2 milljarðar af þeim 4 sem lagðir eru til í útgjöldum renni til heilbrigðismála. Þar ber hæst að 1 milljarður mun renna til Landspítala – háskólasjúkrahúss til að mæta uppsöfnuðum halla. Við fengum forsvarsmenn Landspítalans á fund nefndarinnar. Við áttum ágætan fund og fórum yfir málefni spítalans. Þar kom fram af hálfu forsvarsmanna hans að Landspítalinn er í eðli sínu endastöð í heilbrigðiskerfinu, tekur á móti erfiðustu tilfellunum og getur í raun og veru ekki vísað neinum frá sér eða vísað sjúklingum annað, því þar er jú, að öðrum heilbrigðisstofnunum ólöstuðum, mesta þekkingin til staðar og þar af leiðandi koma mjög mörg erfið viðfangsefni til úrlausnar á spítalanum og oft ófyrirséð. Því er lagt til við 2. umr. að 1 milljarður renni til Landspítalans þannig að hann geti staðið undir því mikilvæga hlutverki sem hann gegnir. Mun þessi milljarður fara til þess að mæta uppsöfnuðum halla sem myndast hefur á árinu. Það kom líka fram á fundi með forsvarsmönnum Landspítalans að það er mjög mikilvægt að spítalanum verði veitt aukið svigrúm til að geta innleitt breytt vinnubrögð á spítalanum en núverandi lagaumhverfi hamlar því miður forsvarsmönnum spítalans að gera ákveðnar breytingar á rekstri þessa stóra vinnustaðar. Ég minni á að framlög til þessa vinnustaðar eru um 30 milljarðar kr. sem eru um 8–9% af fjárlögum ársins 2007. Því er ljóst að yfirstjórn spítalans verður að hafa í höndum einhver tæki til að geta brugðist við breyttu ástandi innan stofnunarinnar eða breytt ástandi á þann veg að hægt sé að auka gæði þjónustunnar og fara betur með það mikla fjármagn sem fer til reksturs spítalans. Hæstv. forseti. Einnig kölluðum við til forstjóra Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri. Hæstv. ríkisstjórn lagði til að 80 millj. yrðu settar aukalega til fjórðungssjúkrahússins á fjáraukalögum ársins 2006. Við nánari skoðun eftir fund með forstjóra stofnunarinnar var það skoðun meiri hluta nefndarinnar að auka þyrfti enn frekar framlög til Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri sem gegnir lykilhlutverki í þjónustu á sviði heilbrigðismála á landsbyggðinni. Það kom í ljós á fundi með forstjóra stofnunarinnar að sjúkrahúsið hefur verið að stækka og eflast. Þar er verið að sinna fleiri verkefnum þannig að álag á Landspítala – háskólasjúkrahús hefur minnkað sem því nemur. Eftir viðræður við forsvarsmann spítalans ákvað meiri hluti nefndarinnar að auka framlög um 20 millj. til þess að minnka hallarekstur og verja öðrum 20 millj. til þess að kaupa tæki fyrir Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri en það er mjög aðkallandi og brýn þörf á því sviði hjá spítalanum sem hefur verið að reyna að auka tækjakost sinn til að geta sinnt sjúklingum sínum enn betur og veitt betri þjónustu. Við hv. þingmenn þurfum ekkert að fara í grafgötur með hversu mikilvægu hlutverki Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri sinnir í heilbrigðisþjónustu á landsbyggðinni. Það er skylda okkar að hlúa vel að þeirri þjónustu til þess að spítalinn geti sinnt því lögbundna hlutverki sem honum er ætlað og geti í síauknum mæli leyst sín mál, mál sinna sjúklinga á heimavelli, þannig að ekki þurfi að senda fólk í miklum mæli á Landspítala – háskólasjúkrahús. Það er hagsmunamál fyrir landsbyggðina, það er hagsmunamál fyrir þá sjúklinga sem leita til Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri. Hæstv. forseti. Jafnframt er gert ráð fyrir að verja 500 millj. af ónýttum fjárheimildum til að koma til móts við uppsafnaðan rekstrarhalla öldrunarstofnana sem staðsettar eru víða um land. Ég vil segja það í ljósi þessa að ég hef vissar áhyggjur af stöðu öldrunarstofnana í landinu. Við höfum verið að viða að okkur upplýsingum um stöðu þeirra og ljóst er að margar þeirra glíma við viðvarandi rekstrarhalla, jafnvel mörg ár aftur í tímann. Þess vegna er mjög brýnt að við förum yfir það hvað veldur. Er það vegna mikils launaskriðs innan stofnananna? Er reiknilíkanið rétt upp sett hvað það varðar, sérstaklega kannski gagnvart minni stofnunum sem hafa minni nýtingu og þar af leiðandi óhagstæðari rekstrareiningar? Við þurfum að fara betur ofan í þetta. Staðreyndin er sú að margar af þessum öldrunarstofnunum, sérstaklega minni öldrunarstofnanir vítt og breitt um landið, eru reknar af sveitarfélögunum sjálfum. Það segir sig sjálft þegar viðkomandi stofnanir eru reknar ár eftir ár í miklum taprekstri að það hefur óhjákvæmilega mikil áhrif á stöðu viðkomandi sveitarfélaga og mun þar af leiðandi geta leitt til þess í framtíðinni að þessi sveitarfélög eigi erfiðara með að sinna sínum lögbundnu hlutverkum þar sem eigið fé þessara sveitarfélaga fer hugsanlega í það að greiða niður þennan mikla hallarekstur. Ég tel því mjög mikilvægt að við í fjárlaganefnd förum yfir þessi mál. Það getur vel verið að það taki langan tíma að fara í heild sinni yfir öldrunarmálin almennt sem og málefni heilbrigðisráðuneytisins. Það er að minnsta kosti ómaksins vert að við nefndarmenn í fjárlaganefnd förum betur yfir þessi mikilvægu málefni, því að það eru heilbrigðismálin, hvort sem er í hinum dreifðu byggðum eða þéttbýlisstöðunum, sem skipta svo miklu máli, að það sé vel að þeim staðið og að við búum vel að öldruðu fólki. Það er kannski líka þannig sem fólk hugsar þegar það ákveður sér framtíðarbúsetu: Hvernig er heilbrigðismálum sinnt á viðkomandi stað? Þess vegna legg ég mikla áherslu á það, og veit að ég hef stuðning nefndarmanna í hv. fjárlaganefnd til þess, að fara betur ofan í málefni heilbrigðisráðuneytisins almennt. Hæstv. forseti. Einnig var lagt til að verja fjármunum til nokkurra stofnana eftir að búið var að setja stofnanir í ákveðið reiknilíkan sem unnið hefur verið að í heilbrigðisráðuneytinu á undanförnum missirum. Eftir að ákveðnar stofnanir voru settar í það líkan kom fram mismunur á því hvort fjárheimildir væru réttar. Þar sem svo var ekki samkvæmt reiknilíkaninu er lagt til í fjáraukalögum ársins 2006 að ákveðnar heilbrigðisstofnanir verði réttar af í samræmi við það reiknilíkan sem nú hefur verið unnið að. Má nefna að Heilbrigðisstofnun Suðurlands fær tæpar 150 millj. kr. á fjáraukalögum ársins 2006, Heilbrigðisstofnun Suðurnesja um 167 millj. og Heilbrigðisstofnun Austurlands um 94 millj. Varðandi reiknilíkanið fyrir heilbrigðisstofnanir þá höfum við nefndarmenn í fjárlaganefnd lagt vinnu í að fara ofan í þetta reiknilíkan ásamt embættismönnum í heilbrigðisráðuneytinu. Við sjáum að það eru einhverjar brotalamir í því, enda er þetta reiknilíkan á því stigi að búið er að senda það út á heilbrigðisstofnanirnar og heilbrigðisráðuneytið á eftir að fá viðbrögð frá þessum stofnunum. Því var það niðurstaða milli nefndarinnar og embættismanna í heilbrigðismálaráðuneytinu að nefndin og ráðuneytið mundu aftur eiga fund eftir áramót, í febrúar/mars, til þess að fara yfir þessi málefni og þær breytingar sem hafa átt sér stað á reiknilíkani fyrir heilbrigðisstofnanir. Þetta er mjög vandmeðfarið mál og getur haft mikil áhrif á stöðu einstakra stofnana. Því er mjög brýnt að fjárlaganefnd og þingið sé mjög vel meðvitað um þær breytingar sem verið er að leggja til í þessum efnum og það er skylda okkar að vera vel inni í þessum málum. Því var ákveðið á fundi nefndarinnar með heilbrigðisráðuneytinu að við færum sameiginlega ofan í þetta reiknilíkan í febrúar/mars 2007 því reiknilíkanið á endanlega að taka gildi 1. janúar árið 2008 og er því úrlausnarefni í fjárlagagerð fyrir árið 2008. Hæstv. forseti. Einnig voru gerðar nokkuð miklar breytingar í heimildagreinum, m.a. um það að 87 milljarðar verði settir í heimildagrein til að styrkja gjaldeyrisstöðu Seðlabanka Íslands. Mér heyrist að það sé almennt samstaða um að það sé nauðsynlegt að Seðlabankinn hafi þau úrræði í því frjálsa markaðshagkerfi sem við höfum innleitt hér á landi, hafi úrræði til að bregðast við ef óvæntir atburðir gerast á markaði. Við vitum að búið er að gefa út svokölluð jöklabréf eða krónubréf í miklum mæli erlendis og það þarf oftar en ekki mjög lítið til þess að þau fari á mikið skrið og því mikilvægt að við höfum ákveðin úrræði til að bregðast við ef þróunin verður hröð á því sviði. Jafnframt er gert ráð fyrir tæpum 27 milljörðum í lántöku vegna kaupa á hlut Akureyrarbæjar og Reykjavíkurborgar í Landsvirkjun. Það hefði ekki átt að koma neinum þingmanni á óvart. Stjórnarmeirihlutinn á Alþingi hefur lagt fram þá stefnumörkun að það sé æskilegt að ríkið eigi eingöngu Landsvirkjun, m.a. vegna þess að Reykjavíkurborg er nú eigandi að einum stærsta samkeppnisaðila Landsvirkjunar, Orkuveitu Reykjavíkur. Það gengur ekki, og ég held að menn séu sammála um það, að Reykjavíkurborg sé beggja vegna við borðið, bæði sem hluthafi í Landsvirkjun og í Orkuveitu Reykjavíkur. Það er mjög mikilvægt að við fáum skýrt eignarhald á þetta mikilvæga fyrirtæki, sem gegnir mjög mikilvægu hlutverki í atvinnulegu og byggðarlegu tilliti, því að þetta fyrirtæki hefur verið að veita fyrirtækjum og einstaklingum í landinu raforku á mjög góðum kjörum ef við berum okkur saman við þau nágrannalönd sem við berum okkur oftast saman við. 
             Með þessu er ekki verið að stíga skref í þá átt að einkavæða Landsvirkjun eins og hv. stjórnarandstæðingar halda fram - það er stefna Framsóknarflokksins í þessum efnum að Landsvirkjun eigi að vera í opinberri eigu. Við erum þvert á móti að stíga það skref að nú verður eignarhluti ríkisins 100% í þessu mikilvæga fyrirtæki, ef samningar ganga eftir. Þess skal getið í þessari umræðu að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar í nefndinni mótmæltu þeirri málsmeðferð að við værum að veita þessa heimild. Þetta er búið að vera í umræðu innan stjórnarflokkanna. Stjórnarflokkarnir hafa tekið ákvörðun um að Landsvirkjun verði keypt af þessum tveimur sveitarfélögum. Hins vegar er ekkert því til fyrirstöðu að við ræðum þessi mál í fjárlaganefnd á milli 2. og 3. umr., ekkert sjálfsagðara en að við fáum aðgang að þeim pappírum sem snerta söluna og förum yfir þetta í fjárlaganefnd á milli 2. og 3. umr. Hér er allt uppi á borðinu, engin leyndarmál, þvert á það sem hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa bent á. Hæstv. forseti. Ég vil að lokum ræða heildarsamhengið í þessu máli. Ég er búinn að fara yfir helstu atriðin sem við lögðum til í breytingunum og aðalatriðið í þeim tillögum sem ríkisstjórnin og meiri hluti fjárlaganefndar hafa sett fram núna er að styrkja velferðarkerfið. Það er verið að styrkja velferðarkerfið gríðarlega og mæta kröfum margra stofnana á þeim sviðum og tillögurnar endurspeglast í því. Við 2. umr. fjáraukalaga er ekki mjög mikil breyting á afgangi fjárlaga ársins 2006. Ef við setjum þetta í samhengi þá skilar ríkissjóður á þessu ári, að öllu óbreyttu, 45 milljörðum í rekstrarafgang og ef við tökum árið 2005 bætast við samkvæmt ríkisreikningi 112 milljarðar sem ríkissjóður skilar í afgang. Ég fullyrði að nær ekkert þeirra landa sem við berum okkur saman við getur státað af jafnmiklum árangri, tæpum 160 milljörðum í afgang á fjárlögum á árunum 2005 og 2006. Hér er um gríðarlega mikla fjármuni að ræða og það er mjög mikilvægt að við förum vel með þessa fjármuni því að þetta eru fjármunir framtíðarinnar. Í dag borgum við næstum ekki neina vexti. Við fáum meiri vaxtatekjur, íslenski ríkissjóðurinn, en við borgum í vaxtagjöld. Ég vil í þessari umræðu minna á að árið 1998 - og horfi ég nú á hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur sem er mjög umhugað um menntamál - borgaði ríkissjóður sem samsvaraði öllum fjárframlögum til menntamála í þetta. Í dag er þessi jöfnuður jákvæður. Við fáum meira í vaxtatekjur en vaxtagjöld. Þetta er gríðarlegur viðsnúningur og þessir fjármunir sem við höfum verið að ná inn í ríkissjóð á undanförnum árum munu nýtast í því að við getum lagt enn þá meiri áherslu á mennta-, velferðar- og heilbrigðismál í framtíðinni. Staða ríkissjóðs hefur nær aldrei verið eins sterk og hún er í dag. Hæstv. forseti. Það er stefnumið ríkisstjórnarinnar að skila þessari bættu afkomu til almennings í landinu. Bæði fjárlög 2006 og 2007 bera þess merki. Við munum áfram standa vel að heilbrigðis-, mennta- og félagsmálum eins og ég sagði áðan. En við munum jafnframt skila því til almennings í formi skattalækkana, stórhækkaðra barnabóta, stórhækkaðs persónuafsláttar, sem hækkar um 14%, skattleysismörkin verða 90 þús. kr. frá og með næstu áramótum. Þetta eru allt mikilvægir áfangar sem munu stuðla að því að á meðan við stöndum vörð um heilbrigðis- og félagsmálin heldur kaupmáttur almennings áfram að aukast. Hann hefur aukist um 60% frá árinu 1995 og með aðgerðum ríkisstjórnarinnar, m.a. með lækkun matarskattarins sem mun taka gildi á næsta ári, aukum við enn kaupmátt almennings í landinu. Það er vegna góðrar stöðu ríkissjóðs og ábyrgrar ríkisstjórnar sem hefur oftar en ekki tekið mjög erfiðar ákvarðanir, umdeildar ákvarðanir, hvort sem það var að markaðsvæða ríkisfyrirtæki eða sýna aðhald í útgjöldum á ýmsum sviðum.  Er það af mannvonskunni einni sem hv. ríkisstjórn hefur farið í þær aðgerðir til þess að skila ríkissjóði með þeim afgangi sem raun ber vitni? Er það af mannvonskunni einni? Nei, það þarf að vera pólitískur stöðugleiki í efnahagsstjórn landsins og hvað er það sem knýr áfram framfarir í þeim löndum sem við berum okkur saman við?  Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa þessa ræðu mína miklu lengri. Aðalatriðið er að við erum að afgreiða mjög ábyrg fjáraukalög fyrir árið 2006.  Ég bið hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar, eftir fund með forustumönnum Landspítalans, að taka tillit til þeirra óska að Landspítalinn m.a., sem og önnur fyrirtæki í heilbrigðisþjónustu, aðrar stofnanir, geti brugðist við breyttum aðstæðum og geti verið sveigjanleg í rekstri. Því hefur verið kallað eftir því hér að við skoðum sérstaklega lög um starfsmenn hins opinbera. Það er mjög umdeilt mál. En ég hvet þingmenn til þess að fara út í þá umræðu með fordómalausum hætti, því það er mjög mikilvægt að við förum vel með þá peninga sem renna í heilbrigðiskerfið. Að þessu sögðu vil ég þakka hv. nefndarmönnum í fjárlaganefnd fyrir mjög gott samstarf. Við höfum náð mikilli samstöðu í nefndinni, m.a. um það hverja við höfum kallað til, og kannski þess vegna ákváðum við að fresta heilbrigðismálunum fram í 3. umr. til frekari afgreiðslu í nefndinni. En samstarfið hefur heilt yfir verið mjög gott þó að sjálfsögðu greini okkur á í einstökum málum eins og eðlilegt er.

Frú forseti. Ég minni hv. þm. Birki J. Jónsson, framsögumann, á að við erum að tala um fjáraukalög þessa árs. Við afgreiðslu fjárlaga í fyrra var ljóst að meiri hlutinn afgreiddi sjúkrahús, heilbrigðisstofnanir; háskóla, Háskólann á Akureyri og Háskóla Íslands, með allt of lítið fjármagn miðað við umfang. Við fluttum um þetta breytingartillögur og bentum á hvað þyrfti að gera. Nú er dregið í land. Þær voru felldar þá. Svona vinna gengur ekki. Hv. þingmaður minntist á Landspítala – háskólasjúkrahús. Framkvæmdastjórinn kom á fund okkar og sagði: Mönnunarvandinn er númer eitt, vegna þenslunnar. Það er einmitt stóriðjustefna þessarar ríkisstjórnar sem ríður efnahagslífinu á slig. Mönnunarvandinn er alls staðar. 
             Frú forseti. Hv. þingmaður verður að átta sig á um hvað er verið að tala.

Hæstv. forseti. Það er erfitt að koma öllu að á einni mínútu. En hv. þingmaður nefndi að stjórnarandstaðan hefði lagt fram fjölmargar tillögur, útgjaldatillögur sem sagt, í vinnu sinni við fjárlagagerðina í fyrra. En hvernig var það, hæstv. forseti? Stjórnarandstaðan var í þremur liðum í fjárlagagerðinni þá. Vinstri grænir komu með ómældar útgjaldatillögur. Síðar gerðu frjálslyndir annað og Samfylkingin enn annað. Hvernig á að vera hægt að taka heildstætt á tillögum stjórnarandstöðunnar þegar hún er út og suður í tillögugerð sinni? Það er ekki hægt að taka stjórnarandstöðuna alvarlega hvað þetta varðar. Þegar kemur að grundvallarspurningum um atvinnuvegi þjóðarinnar er stjórnarandstaðan síðan út og suður með þrjár stóriðjustefnur. Hvernig á að vera hægt að nálgast tillögur, fjórar eða þaðan af meira því Samfylkingin er með tvær? Það er erfitt að taka tillit til sundurleitra sjónarmiða stjórnarandstöðunnar í fjárlagagerðinni.

Frú forseti. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson fer vítt um og kemur síst að málefninu. Eitt vil ég þó spyrja hv. þingmann um. Síðasta föstudag var á örfáum mínútum afgreitt í fjáraukalagaumræðu 5 milljarða kr. hækkun, heimild fyrir ríkisábyrgð á lántöku Landsvirkjunar vegna uppgjörs ófyrirséðs kostnaðar aðalverktaka Kárahnjúkavirkjunar. Aftur kemur Kárahnjúkavirkjun og henni er þá laumað inn. Um kostnað við hana er umræðan nánast engin. Ég spurði: Hvað er verið að tala um? Hvaða gögn eru á bak við að veita 5 milljarða kr. í aukna heimild til að greiða viðaukakostnað við Kárahnjúkavirkjun? Engar upplýsingar, bara trúarbrögð. Auðvitað er stóriðjustefna Framsóknarflokksins ljós. Ég veit það. Virkjanir alls staðar og álver alls staðar. Álver í hvern fjörð, þau orð voru einhvern tímann lögð í munn hæstv. fyrrverandi iðnaðarráðherra. En rökin fyrir þessum 5 milljörðum kr. Getur hv. þingmaður svarað: Er þetta nóg? Er þetta nóg fyrir Landsvirkjun vegna Kárahnjúkavirkjunar?

Hæstv. forseti. Ég vil minna hv. þm. Jón Bjarnason á að það er frekar stutt til kosninga. Hann hefur síðustu tvö ár verið með sömu klisjuna um að Framsóknarflokkurinn vilji setja álver í hvern fjörð. Þetta fer að verða dálítið útbrunninn frasi hjá hv. þingmanni. Ég hvet hv. þingmann til að finna sér önnur og betri slagorð í þeirri baráttu sem fram undan er. Vinstri grænir eru öflugir í að vilja auka útgjöld til velferðar, mennta- og félagsmála, sem ég er alveg sammála og sem ríkisstjórnin hefur staðið vel að. En á sama tíma berst flokkur Vinstri grænna gegn atvinnuuppbyggingu í landinu. Ég vil minna hv. þingmann á, sem talar í niðrandi tón um þá atvinnuuppbyggingu sem á sér stað á Austurlandi, að sú framkvæmd mun skila milljarðatugum í tekjur fyrir íslenskt þjóðarbú á næstu áratugum. Hvernig ætlar hv. þingmaður að standa undir velferðarkerfi framtíðarinnar?

Frú forseti. Víða var komið við í ræðu hv. þingmanns. Segja má að ýmislegt hefði mátt kyrrt liggja, svo óljós var málflutningurinn að maður áttaði sig varla á því hvert hv. þingmaður var að fara. En til þess að gefa hv. þingmanni tækifæri til að upplýsa okkur um það vil ég spyrja hv. þingmann ákveðinna lykilspurninga. Hv þingmaður fór mikinn í því að komið væri til móts við kröfur margra stofnana. Þá er eðlilegt að spyrja hv. þingmann: Hvaða regla gildir um það þegar komið er til móts við kröfur stofnana? Hvaða reglur gilda um það hjá meiri hluta fjárlaganefndar þegar ákveðið er að klippa hala af stofnunum? Eru það samræmdar reglur eða tilviljunarkenndar? Hvaða reglur gilda um þetta? Hv. þingmaður talaði sérstaklega mikið um heilbrigðiskerfið og taldi sig þurfa meiri tíma til þess. Hann nefndi reyndar líka að sömu gæði væru í menntakerfinu og félagsmálakerfinu. Það væri fróðlegt ef hv. þingmaður gæti í stuttu máli, á þeirri einu mínútu sem hv. þingmaður hefur til þess, farið yfir þessa reglu.

Hæstv. forseti. Það er sjálfsagt að svara hv. þingmanni Samfylkingarinnar um það hvaða reglur við í stjórnarmeirihlutanum styðjumst við þegar við ákveðum fjárlög hverju sinni. Það er regla skynseminnar. Það væri ágætt ef hv. þingmenn Samfylkingarinnar hefðu hana til eftirbreytni. Svo villandi er málflutningur Samfylkingarinnar í mörgum málum, þar eru tvær og þrjár skoðanir á mikilvægum þáttum sem snerta hag þjóðarbúsins. Það er mjög mikilvægt, ef við í þingsal eigum að taka mark á málflutningi Samfylkingarinnar í þessari umræðu, að hún komi a.m.k. heil fram. Við vorum með utandagskrárumræður rétt áðan. Þar komu fram tvær stefnur hjá Samfylkingunni, m.a. í stóriðjumálum. Ég held reyndar að hún skiptist í fleiri parta en það fer einungis eftir kjördæmum. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson er stóriðjusinni á meðan Þórunn Sveinbjarnardóttir vill algera friðun í þessum efnum. Samfylkingin er út og suður í þessu sem öðru.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni sérstaklega fyrir það hversu greinargóð svörin voru um þær reglur sem eru viðhafðar þegar tekið er á vanda stofnana. Það vantaði ekkert upp á að vel væri farið yfir sviðið. Hv. þingmaður kom ekki inn á nokkurt annað mál en það sem spurt var um, enda ekki við öðru að búast. Hv. þingmaður veit nákvæmlega eftir hverju er farið. Það er skynsemin sem ræður í einu og öllu þannig að við eigum von á því að við 3. umr. fjáraukalagafrumvarpsins verði gríðarlegar breytingar á tillögum stjórnarmeirihlutans. Ef skynsemin á að ráða hlýtur það að vera grundvallaratriði að allar stofnanir sitji við sama borð en það sé ekki geðþóttaákvörðun hverju sinni hvað gert er. Við megum þá jafnvel líka búast við að farið verði eftir ábendingum Ríkisendurskoðunar um hvernig eigi að líta á og afgreiða fjárlög og fjáraukalög. Það væri tilbreyting í því ef skynsemin fengi að koma við sögu í vinnunni í fjárlaganefnd. Það er nákvæmlega þannig, virðulegur forseti, að þar hefur skynsemina vantað. Því miður hefur meiri hluti fjárlaganefndar verið keyrður áfram af ráðherravaldinu og virðist engin breyting á því. Ég veit ekki af hverju hv. þingmaður talaði nær eingöngu um heilbrigðismál þegar hann talaði um að komið væri til móts við stofnanir. Skyldi vera framsóknarráðherra í því ráðuneyti?

Hæstv. forseti. Vegna orða hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar vil ég fara yfir það að við höfum tekið miklum framförum í fjárlagavinnunni. Fjárlagagerðin hefur staðist upp á dag síðustu 3–4 árin en áður fyrr dróst hún jafnvel fram yfir áramót. Þegar hv. þingmaður talar um skynsemi stjórnarmeirihlutans held ég að tölurnar tali sínu máli, þegar ríkissjóður er rekinn með hátt í 160 milljarða kr. afgangi á árunum 2005 og 2006. 

Frú forseti. Það kom fram hjá formanni fjárlaganefndar að á fjáraukalögum séu núna ætlaðar 500 millj. til stofnana aldraðra og í ljósi þess að nú er verið að stíga mjög stórt spor í átt til þess að mæta biðlistum aldraðra, þar sem ríkisstjórnin hefur áform um að á næstu tveimur árum verði reist 370 ný hjúkrunarrými fyrir aldraða, tel ég að það sé mjög nauðsynlegt að fjárlaganefndin fari vel yfir daggjaldagrunn þessara heimila sem fyrir eru. Það er alveg ljóst, eins og kom fram hjá hv. þingmanni, að öldrunarstofnanir og hagræðing þess rekstrar er með þeim hætti að 60 rýma hjúkrunarheimili eru þau heimili sem geta staðið undir rekstri. Það er alveg ljóst eins og hv. þingmaður nefndi hér áðan um hin minni hjúkrunarheimili úti á landi að þau geta aldrei staðið undir þeim rekstrarkostnaði sem hlýst af  Þess vegna spyr ég: Ætlar fjárlaganefndin að fara grannt 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa fyrirspurn. Já, við ætlum að fara ofan í málefni þessara stofnana á milli umræðna. Þetta er hins vegar mjög viðamikið verkefni og óljóst hvað við komumst langt í þeirri vinnu. Það er hárrétt sem hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson benti hér á, fastakostnaðurinn er mjög hár þannig að minni öldrunarstofnanir glíma við mjög háan fastakostnað sem er sambærilegur við mörg önnur stærri heimili og þar af leiðandi má segja jafnvel að daggjöldin séu of lág hvað það varðar. Við eigum eftir að fara yfir þessi málefni og það er nefnilega mjög mikilvægt að við fáum botn í þessa hluti áður en átak ríkisstjórnarinnar verður að veruleika, mjög merkilegt átak upp á 370 rými, en þessi mál verða að vera komin á hreint áður en við förum í að stórfjölga hjúkrunarrýmum til viðbótar.

Frú forseti. Ég þakka þetta svar. Það er alveg ljóst að í skýrslu Ríkisendurskoðunar varðandi stöðu hjúkrunarheimila kemur fram sú vangavelta hvers vegna ekki hafi verið gerðir sérstakir samningar við þá sem reka hjúkrunarheimili. Það kemur fram hjá Ríkisendurskoðun að það er talið munu vera dýrara fyrir ríkið að gera samninga við einstakar hjúkrunarstofnanir en ekki. Það er vont mál. Ég tel eðlilegt að heilbrigðisráðuneytið geri samning við þá aðila sem reka hjúkrunarheimili fyrir aldraða til þess að það komi alveg skýrt fram hvaða þjónustu eigi að veita svo að það gerist ekki eins og menn hafa orðið varir við að þjónustan er mismunandi, jafnvel aðilar í einkageiranum sem hafa eiginlega gert viðskiptasamning hafa ekki einu sinni staðið við gerða samninga. Fyrst og fremst er nauðsynlegt að daggjaldagrunnur hjúkrunarheimila sé 

Virðulegi forseti. Ég get ekki orða bundist og hlýt að koma upp í andsvar við hv. þingmann. Hann gumar af hinni miklu kaupmáttaraukningu sem á að hafa orðið á Íslandi undanfarin ár, og er rétt. En þá finnst mér rétt að draga það fram og upplýsa hv. þingmann um að hann verður að fara að horfast í augu við raunveruleikann eins og hann er. Það hefur verið sýnt fram á með verulega góðum rökstuðningi og útreikningi fræðimanna að þessari kaupmáttaraukningu hefur verið gróflega misskipt á milli fólks í landinu. Þau 10% sem hæstar hafa tekjurnar hafa fengið hátt í 80% kaupmáttaraukningu á meðan þau 10% sem lægstar hafa tekjurnar hafa fengið um 26% kaupmáttaraukningu. Þetta er auðvitað gróf misskipting. Virðulegi forseti. Það má líka nefna hér að lagðar hafa verið fram tölur í fjárlaganefnd, mjög vel rökstuddar, sem sýna fram á það að sá þriðjungur eldri borgara sem lægstar hefur tekjurnar hefur eingöngu fengið 16% kaupmáttaraukningu. Þessu, virðulegi forseti, finnst mér mikilvægt að halda hér til haga þegar menn halda innblásnar ræður um það hversu mikið kaupmáttur hefur aukist í landinu.

Hæstv. forseti. Það er nauðsynlegt að setja hlutina í ákveðið samhengi og þó að við séum að ræða hér um fjáraukalög ársins 2006 verðum við líka að horfa til þeirra fjárlaga sem eru fram undan á næsta ári. Þar munu barnabætur hækka um 25% sem munu sérstaklega skila sér til lágtekju- og millitekjufólks, skattleysismörk munu hækka um 14%, fara upp í 90 þús. kr., og grunnlífeyrir mun hækka um 15 þús. kr. sem kemur sérstaklega til góða eldri borgurum og öryrkjum. Ég ætla hins vegar ekkert að draga úr því að það má betur gera í málefnum eldri borgara og öryrkja og við erum sífellt að vinna í þeim málefnum. Ég vil benda á það að á kjördæmisþingi framsóknarmanna í Norðausturkjördæmi sem haldið var fyrir nokkru síðan var afgreidd stjórnmálaályktun sem kvað á um það að aðaláherslan yrði sett á að stórhækka skattleysismörkin í framtíðinni því að það er mjög mikilvægt að koma til móts við þessa hópa.

Virðulegi forseti. Það er vissulega fagnaðarefni að Framsóknarflokkurinn sé að ranka við sér, en það sem verra er er það að hann hefur haft nærri 12 ár til að gera eitthvað í þessum málum. Yfir þetta 12 ára tímabil hefur staða þessara hópa versnað svo um munar og misskiptingin í þessu landi er orðin svo veruleg að venjulegu fólki blöskrar. Þess vegna er ekki boðlegt að Framsóknarflokkurinn og fulltrúar hans á hv. Alþingi komi hér upp alltaf haustið fyrir kosningar og haldi þessar ræður um það hversu mikilvægt sé að gera betur við ákveðna hópa með samúðarfullum svip. Það eru aðgerðir sem skipta máli, en ekki bara talað orð í næstum því 12 ár. Við hljótum að krefjast þess að fara að sjá einhverjar raunverulegar aðgerðir. Miðað við yfirlýsingar hv. þingmanns geri ég ráð fyrir því að á milli 2. og 3. umr. sjáum við sennilega einhverjar leiðréttingar 

Hæstv. forseti. Hafa skal það sem sannara reynist. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir sagði áðan að kjör aldraðra hefðu versnað á síðustu 11 árum. Þetta er sannleikur Samfylkingarinnar í þeim málum. Ég bið hv. þingmann um að finna orðum sínum stað því að hér fer hún með rangt mál. Ég sagði að auðvitað mætti gera betur í þessum málaflokki, og að því er stefnt um næstu áramót ásamt því að verið er að fjölga hjúkrunarrýmum um 370 á næstu árum. Það er mjög mikilvægt að við vinnum á þeim biðlistum. Það tekur að sjálfsögðu sinn tíma en það verður unnið eins hratt að þeim málum og kostur er og við setjum mjög mikla fjármuni í málefni aldraðra á næstu árum. Því fagna ég því að það á að búa vel að öldruðum í okkar samfélagi. Hv. þingmaður getur ekki fundið neitt annað en að við stefnum að því marki að bæta þjónustu við aldraða á komandi árum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2006 frá 2. minni hluta fjárlaganefndar en auk mín eru á þessu nefndaráliti hv. þm. Einar Már Sigurðarson, Helgi Hjörvar, Guðjón Arnar Kristjánsson og Jón Bjarnason. Ég vil í upphafi, í ljósi þeirrar umræðu sem átt hefur sér stað og ræðu hv. formanns fjárlaganefndar, geta þess að mér þykir dálítið merkilegt og hef gaman af því að menn séu farnir að sveigja af þeirri braut að halda því fram að hér ríki efnahagslegur stöðugleiki og farnir að ákalla þjóðina um að kjósa sig aftur vegna þess að það sé svo mikilvægt að hér ríki pólitískur stöðugleiki. Það er sniðugt að setja stöðugleikann svona í nýjan búning vegna þess að það er alveg ljóst að það eru engar forsendur til þess að halda því fram lengur að hér ríki einhver efnahagslegur stöðugleiki. Í rauninni má segja að afleiðingar hins pólitíska stöðugleika, sem hér var lýst svo ágætlega, séu hæsta verðbólga sem við höfum séð hér í fjölda ára, hæstu vextir í heimi og viðskiptahalli sem hefur aldrei verið hærri en akkúrat núna. Þetta, virðulegi forseti, varð ég að nefna í upphafi máls míns vegna þess að þetta hefur auðvitað haft gríðarleg áhrif á heimilin og fólkið í landinu. Ég segi bara: Guð hjálpi okkur frá þeim pólitíska stöðugleika sem hér er verið að boða. Virðulegi forseti. Eins og svo oft áður kemur nú berlega í ljós að lítið er að marka fjárlög ársins. Bæði gjöld og tekjur fara langt fram úr því sem fjárlögin gerðu ráð fyrir. Í frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2006 er lagt til að útgjöld ríkissjóðs verði aukin um rúmlega 14,3 milljarða kr. Að auki eru við 2. umr. og nú í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar lögð til tæplega 4,9 milljarða kr. aukin útgjöld ofan á það. Með samþykkt þessa frumvarps og breytingartillagna aukast fjárheimildir ársins um 19,2 milljarða kr. á árinu 2006 og það nemur um 6% af fjárlögum. Tekjur ríkissjóðs eru líka verulega vanáætlaðar í fjárlögum ársins 2006 og verða mun meiri en gert var ráð fyrir. Þannig er gert ráð fyrir rúmlega 40 milljörðum kr. í auknar tekjur í frumvarpinu og rúmlega 4 milljörðum kr. til viðbótar samkvæmt breytingartillögum 1. minni hluta fjárlaganefndar. Frávikið þarna nemur um 13% af fjárlögum. Virðulegi forseti. Þetta er síður en svo í fyrsta skipti sem málum er þannig háttað og vekur þetta upp spurningar um þær forsendur sem tekjuhlið fjárlaganna er byggð á. Eins og fyrri daginn eru talsverð frávik á milli þeirra forsendna sem lagt var af stað með og þess sem raunin verður. Ekki síst er alvarlegt að sjá hversu mikið viðskiptahallinn hefur vaxið og hefur hann sjaldan verið meiri, enda er útflutningur minni á árinu en reiknað var með en innflutningurinn mun meiri. Til að fara yfir breytingar og frávikin á helstu þjóðhagsstærðum og magnbreytingar á þeim má nefna það hér að fjárfesting er t.d. 7,5% meiri. Þær forsendur sem gert var ráð fyrir við fjárlög árið 2006 voru að fjárfesting yrði 0,8% en áætluð niðurstaða í ár er 8,3%. Þetta er gríðarleg breyting og sýnir sig í þeim halla sem við erum með á viðskiptum. Það er farið yfir fleiri slíkar breytur í þessu nefndaráliti í töflu sem gefur skýra mynd af því. Þetta segir okkur að enn og aftur eru forsendur fjárlagafrumvarpsins brostnar innan árs eftir að þær eru lagðar fram. Þótt það liggi í hlutarins eðli að afla þurfi tekna til að standa undir meiri útgjöldum skiptir máli hvernig skattbyrðin leggst á almenning og fyrirtæki. Rétt er að benda á að mikið af þessum auknu tekjum sem koma til í þessu fjáraukalagafrumvarpi er vegna skatts á einstaklinga. Það er rétt að benda á í þessu sambandi að þær skattalækkanir sem meiri hlutinn á Alþingi hefur ráðist í hafa einungis skilað sér til þeirra sem mestar hafa tekjurnar en ekki til þeirra sem hafa þær lægstar. Aðrir hafa nefnilega orðið fyrir verulega aukinni skattbyrði og þá ekki síst þeir sem lægstar hafa tekjurnar. Í þessu sambandi þykir mér mikilvægt að minna á svar fjármálaráðherra við fyrirspurn hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur um þróun tekjuskatta á einstaklinga og skattbyrði. Þar kemur akkúrat þetta fram þannig að það er ekki hægt að halda öðru fram. Þetta stendur í gögnum frá fjármálaráðuneytinu sem voru lögð fyrir þingið sem svar við fyrirspurn hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur um þróun skatta hér á landi. Það liggur alveg ljóst fyrir og á að vera hverjum manni ljóst að hér hefur skattbyrðin lagst í auknum mæli á þá sem lægstar hafa tekjurnar meðan þeir einu sem hafa fengið einhverjar skattalækkanir eru þeir sem hæstar hafa tekjurnar. Virðulegi forseti. Þessi aukna skattbyrði og þá kannski ekki síst á tekjur eldri borgara - af því að við vorum að ræða þá hér áðan - hefur dregið úr kaupmáttaraukningu til mjög margra hópa og ekki síst þeirra sem lægstar hafa tekjurnar. Það eru þessar aðgerðir sem ráðist var í við skattalækkanir. Þetta skiptir máli fyrir þessa umræðu þar sem staðreyndin er sú að ríkið vanáætlar verulega tekjuskatta á fólkið í landinu. Ég fór yfir tölur áðan um hvernig kaupmáttaraukningunni hefur verið misskipt. Það er kannski óþarfi að endurtaka það hér en mig langar samt að hlaupa á þessum helstu stærðum vegna þess að ríkisstjórnin hefur síendurtekið nefnt að hér hafi verið 50–60% kaupmáttaraukning. Fræðimenn hafa gert úttektir á því og sömuleiðis Félag eldri borgara um hvernig þróun kaupmáttar hefur verið á þeim tíma sem þessi ríkisstjórn hefur setið. Niðurstöður úr þessum úttektum eru þær að þau 10% þjóðfélagsþegna sem hafa hæstu tekjurnar hafa fengið 77,8% kaupmáttaraukningu eftir skatt og þau 10% sem eru lægst hafa fengið 26,6%. Ofan á þetta bætist að á næsta ári er gert ráð fyrir, og þetta erum við með á blöðum frá Félagi eldri borgara, að dæmigert verði fyrir þann þriðjung eldri borgara sem lægstar hafa tekjurnar að kaupmáttaraukningin sé einungis 16%. Þessu verðum við að halda til haga vegna þess að öll umræðan um það hvernig við ætlum að fara í skattalækkanir og hvernig við tökum inn tekjur til ríkisins snertir á þessum þáttum, hún hefur áhrif á kaupmátt fólks í landinu. Virðulegi forseti. Í fjáraukalögum fyrir árið 2006, þeim fjáraukalögum sem við erum að ræða hér, birtist enn og aftur sú lausung sem þessi ríkisstjórn hefur tamið sér í umgengni við lög um fjárreiður ríkisins. Lögð eru til útgjöld sem ekki eiga heima í fjáraukalögum samkvæmt fjárreiðulögum. Í lögum um fjárreiður ríkisins er skýrt kveðið á um tilgang fjáraukalaga. Þar segir í 44. gr., með leyfi forseta: „Valdi ófyrirséð atvik, kjarasamningar eða ný löggjöf því að grípa þarf til sérstakra fjárráðstafana sem ekki var gert ráð fyrir í fjárlögum ársins skal leitað heimilda fyrir þeim í frumvarpi til fjáraukalaga.“ Í frumvarpinu nú eru fjölmargir liðir sem alls ekki falla undir þessa grein fjárreiðulaganna og ættu betur heima í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2007 sem nú liggur fyrir Alþingi. Því miður er það svo, virðulegi forseti, að í fjáraukalagafrumvörpum undangenginna ára og nú í ár eru verkefni sem alls ekki ættu að vera þar og ættu heima, ef vinnubrögð hér væru eðlileg, í fjárlögum fyrir árið 2007 en ekki í fjáraukalögum fyrir árið 2006. Það eru fjölmörg dæmi um þetta í þessu fjáraukalagafrumvarpi og líka í breytingartillögum sem lagðar eru fram hér við 2. umr., breytingartillögum við fjáraukalagafrumvarpið. Má t.d. nefna byggingu reiðhalla sem á að kosta 330 millj. kr.  Virðulegi forseti. Ég er ekki með þessu að leggja neitt mat á þessi verkefni sem slík, alls ekki, þetta eru án efa allt góð og gild verkefni, þetta er bara spurning um vinnubrögð og hvernig þessi meiri hluti fjárlaganefndar umgengst fjárreiðulögin. Engin þessara verkefna sem ég nefndi eða önnur sem er að finna í þessum fjáraukalögum eru einhver neyðarverkefni, einhver sem þarf að bregðast við með það skjótum hraða að ekki megi ræða þau í eðlilegum farvegi, þ.e. í umræðum um fjárlög fyrir árið 2007. Ég held að málunum væri betur fyrir komið ef þau væru rædd með því frumvarpi. Það skiptir máli að við tökum ekki inn í fjáraukalög verkefni sem gætu verið í fjárlögunum. Fjárlögin verða að vera skýr rammi utan um þau verkefni sem ríkisstjórnin vinnur að hverju sinni. Við vitum að fjáraukalögin hafa skekkt þá mynd allverulega á undanförnum árum. Það má einnig nefna dæmi um að í nokkrum tilfellum er verið að bæta uppsafnaðan rekstrarvanda hjá stofnunum ríkisins sem ættu með réttu að koma inn á fjárlög næsta árs ef rétt væri að málum staðið. Fór hv. þm. Einar Már Sigurðarson ágætlega yfir það í andsvari. Er það afar tilviljanakennt hvaða stofnanir fá slíkar leiðréttingar á fjáraukalögum á hverjum tíma. Þetta vinnulag verður auðvitað að laga svo að það sama gildi fyrir allar stofnanir ríkisins og einnig svo að hægt sé að taka heildstætt á málum stofnana sem búa við viðvarandi rekstrarvanda. Meiri hluti fjárlaganefndar hefur samþykkt þessar tillögur ríkisstjórnarinnar til 2. umr. sem sýnir að enn ætlar meiri hluti fjárlaganefndar að samþykkja þessi vinnubrögð og þessa kæruleysislegu umgengni við lög um fjárreiður ríkisins. Minni hlutinn í fjárlaganefnd hefur gagnrýnt þetta ár eftir ár og oft hafa heyrst raddir innan úr stjórnarmeirihlutanum um að vissulega sé rétt að fara að taka á þessu en það er aldrei gerður nokkur skapaður hlutur í því. Þessi vinnubrögð skekkja heildarmyndina. Þegar farið er yfir stöðu einstakra stofnana á vegum ríkisins koma í ljós mikil frávik frá fjárlögum. Ég vil í þessu sambandi vitna í skýrslu Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga fyrir árið 2005 sem kom út núna í lok sumars. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Ríkisendurskoðun hefur ítrekað bent á að fjárlög hvers árs, sem samþykkt eru af Alþingi, feli í sér heimildir sem ráðuneytum og stofnunum beri að virða. Í 41. gr. stjórnarskrárinnar er kveðið á um að „ekkert gjald má greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum“. Þá hefur stofnunin ítrekað bent á að mikil frávik frá fjárlögum ár eftir ár séu til marks um meira agaleysi í fjárlagagerð og framkvæmd fjárlaga hér á landi en tíðkast í löndum sem Ísland er gjarnan borið saman við. Frávikin hafa að meðaltali verið um 15 til 20% undanfarin ár og er fjárlagaárið 2005 engin undantekning. Slík frávik þekkjast ekki í nálægum löndum.“ Við í minni hluta fjárlaganefndar teljum að mikilvægt sé að á þessu verði tekið í eitt skipti fyrir öll. Það er verið að of- eða vanáætla verulega á stofnanir ár eftir ár sem sýnir hversu lítill metnaður er í fjárlagagerðinni. Síðan er endrum og sinnum skotið inn í fjáraukalögin handahófskenndum leiðréttingum á stöðu einstakra stofnana. Þessi vinnubrögð ganga ekki. Ég vil halda áfram að vitna til skýrslu Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga árið 2005. Þar kemur fram að fjárlagaliðir sem farið hafa 4% fram úr heimildum og fjárlagaliðir sem eiga 4% eða meira ónýtt séu um 68%. 68% fjárlagaliða eru með 4% eða meira í frávik og það sem meira er, um þrír fjórðu þessara 68% eru með meira en 10% frávik. Þessi samantekt, virðulegi forseti, varpar skýru ljósi á það hvernig fjárlagagerðin er orðin. Svona eru hlutirnir látnir malla í gegnum árin og meiri hluti Alþingis hefur blessað það með stimpli sínum. Fjárheimildir og uppsafnaður vandi eru látin flæða milli ára þannig að alla yfirsýn vantar og þetta hefur leitt til þess að fjárlög ríkisins eru orðin marklaust plagg í stað þess að vera sá skýri rammi um rekstur ríkisins sem þau eiga að vera. Vegna þessa alls eru fjárlögin auðvitað ónýtt verkfæri við stjórn efnahagsmála. Ríkisstjórnin hefur með þessari kæruleysislegu umgengni sinni um fjárlögin sýnt að það eigi ekki að nota ríkisfjármálin sem eitt af stýritækjunum í efnahagslífinu sem fyrrverandi forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson lýsti þó meira að segja yfir í ræðu á fundi hjá Seðlabankanum. Það er augljóst að þessari stefnu hefur verið framfylgt fyrr sem nú og það er ekki að sjá að neinar stefnubreytingar séu fyrirhugaðar í þeim efnum. Ekki á að nota fjárlögin sem stýritæki í efnahagslífinu. Fjárlögin geta auðvitað ekki orðið almennilegt stýritæki ef heimildir velkjast aftur og aftur á milli ára. Fjárlögin eiga að veita skýrt yfirlit yfir hvert ár fyrir sig svo að vel megi vera. Það er ekki hægt að fara yfir fjáraukalögin öðruvísi en að ræða örlítið um kaupin á hlut sveitarfélaga í Landsvirkjun og hvernig það mál allt hefur komið inn til þingsins. Nú á milli 1. og 2. umr. um fjáraukalög fyrir árið 2006 kemur ríkisstjórnin til fjárlaganefndar og fer fram á heimild, sem núna er lögð fram af meiri hluta fjárlaganefndar, fyrir 26,9 milljarða kr. lántöku vegna kaupa ríkissjóðs á eignarhlut sveitarfélaganna í Landsvirkjun. Áður en þessi ósk um heimild fyrir 26,9 milljarða kr. lántöku kom til var kominn inn í fjáraukalagafrumvarpið, inn í 6. gr. sem er heimildargrein, liður sem felur í sér heimild ríkisins til að kaupa hlut Reykjavíkurborgar og Akureyrarbæjar í Landsvirkjun. Þetta hljóta að teljast afar sérkennileg vinnubrögð vegna þess að samningurinn um kaupin hefur ekki verið lagður fyrir fjárlaganefnd. Hins vegar hefur heimildaróskin verið lögð fram í þinginu en engin gögn hafa fylgt þrátt fyrir að beðið hafi verið um þau. Það hlýtur að teljast sérkennilegt að það er búið að gera samninginn en ekki búið að veita heimildina fyrir kaupunum. Ósk um heimild fyrir lántökunni út af kaupunum kemur eftir á. Þetta er dálítið - ja, hvað á maður að segja? - þetta eru sérkennileg vinnubrögð svo að vægt sé til orða tekið. Auðvitað verða menn að fara með svona stóra samninga í gegnum þingið með eðlilegum hætti þannig að ekki skapist deilur um málið í heild sinni. Auðvitað er það algjörlega óháð því hvort það sé pólitískur ágreiningur um kaupin sem slík. Það er alltaf réttara að samningurinn um kaupin fari rétta leið í gegnum Alþingi áður en lánsheimildir til kaupanna eru afgreiddar í fjáraukalögum. Ég vil líka nefna hvort ekki hefði verið rétt að ræða þetta sem hluta af fjárlögum fyrir árið 2007. Samningurinn á eftir að koma hér til umræðu og heimildin hefur ekki verið fengin. Mig langar í þessu sambandi að tæpa aftur á 6. gr. sem varðar sem sagt heimildarákvæði til ríkisins til að kaupa og selja hina ýmsu þætti. Það er með hreinum ólíkindum hvað þessi grein er ofnotuð af ríkisstjórninni til þess að reyna að lauma risastórum málum bakdyramegin inn í þingið. Það má samt ekki bara skammast og því vil ég taka fram að fulltrúar meiri hlutans í fjárlaganefnd hafa einmitt líka haft á orði að það þurfi að fara að skoða hvernig þessi 6. gr. er notuð. Manni hlýtur að blöskra þegar maður horfir upp á það, eins og hér er lagt til í fjáraukalögum með þessu heimildarákvæði, þ.e. 6. gr. fjárlaga fyrir árið 2006, að þar verði bætt inn heimild til að kaupa hlut Reykjavíkurborgar og Akureyrarbæjar í Landsvirkjun - og svo kemur óskin um fjárheimildina upp á 27 milljarða kr. Annað dæmi vil ég nefna sem stingur í augu og mér finnst ekki eðlilegt. Í fjáraukalagafrumvarpinu er lagt til að heimild verði gefin til þess að leggja hlutafélaginu Matvælarannsóknum til stofnfé. Hvað þýðir þetta? Af hverju koma menn ekki bara með upphæðir inn í fjárlög í staðinn fyrir að koma með þær inn í gegnum fjáraukalög í fjárlög ársins í ár? Það hefði verið miklu eðlilegra að gera það með þeim hætti. Þegar þessari fjárlagavinnu lýkur vonast ég til þess að það verði góð samstaða í fjárlaganefnd um að taka á því hvað menn beita þessari 6. gr., heimildargreininni, frjálslega til að komast hjá því að taka alvarlega umræðu í fjárlaganefnd. Hér eru fjölmörg fyrirséð útgjöld í fjáraukalagafrumvarpinu og í breytingartillögum frá meiri hluta fjárlaganefndar sem voru þekkt þegar við afgreiddum fjárlögin fyrir árið 2006. Hv. þm. Jón Bjarnason kom inn á nokkur þeirra atriða hér áðan. Í þessu frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2006 er óskað eftir 60 millj. kr. fjárveitingu til Háskólans á Akureyri. Minni hlutinn á Alþingi hefur ítrekað bent á að auka þurfi fjárframlög til háskólastigsins og lögðu fulltrúar minni hlutans fram breytingartillögu um framlög til háskóla í umræðum um og við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2006. Ein þeirra tillagna var einmitt hækkun á framlagi til Háskólans á Akureyri um 100 millj. kr. vegna fyrirséðs vanda sem skólinn var kominn í. Ríkisstjórnarmeirihlutinn á Alþingi felldi þá breytingartillögu. Hv. þm. Birkir J. Jónsson kom hér upp áðan og reyndi að drepa þeirri staðreynd á dreif með því að halda því fram að hér hafi stjórnarandstaðan verið eitthvað tvístruð í því máli. Það er bara alls ekki þannig. Ég er hérna með breytingartillöguna  Annað dæmi sem ég vil nefna, virðulegi forseti, er að í frumvarpinu er einnig óskað eftir 240 millj. kr. hækkun á óskiptan lið framhaldsskóla og núna hefur í breytingartillögum frá meiri hluta fjárlaganefndar verið bætt þar við 10 millj. Þessi upphæð, 250 millj., sem núna er óskað eftir kemur manni bara alls ekki á óvart. Fulltrúar minni hlutans í fjárlaganefnd lögðu til við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2006 að þessi liður, Framhaldsskólar, óskipt, yrði hækkaður um 250 millj. kr. Sú tala var ekkert úr lausu lofti gripin vegna þess að það lá fyrir í fjárlögum fyrir árið 2006 að menntamálaráðuneytið vanáætlaði með vitund og vilja nemendafjölda í framhaldsskólum landsins. Þessi vinnubrögð hafa verið algjörlega ólíðandi í gegnum tíðina og þetta er gert ár eftir ár. Þessa breytingartillögu upp á 250 millj. frá stjórnarandstöðunni felldi ríkisstjórnarmeirihlutinn á Alþingi en kemur svo með nákvæmlega sömu upphæð inn í fjáraukalögin. Þetta eru auðvitað ekki vinnubrögð, virðulegi forseti. Maður hlýtur að undrast þegar kemur að framlögum til algjörlega fyrirséðra útgjalda - þetta eru bara tvö dæmi - hvað hæstv. ríkisstjórn og meiri hlutanum hér á Alþingi gengur til þegar skipulega eru vanáætlaðir liðir og síðan er komið með þá inn í fjáraukalög. Við þurfum að fara að fá einhver svör við því. Virðulegi forseti. Það eru fleiri atriði sem ég vil nefna áður en ég lýk máli mínu. Í tillögu ríkisstjórnarinnar nú við 2. umr. um fjáraukalög 2006 er lögð til hækkun um 200 millj. kr. vegna vaxtabóta. Sú fjárhæð er til komin vegna frumvarps fjármálaráðherra sem liggur fyrir þinginu um hækkun á eignaviðmiði sem liggur til grundvallar útreikningi á vaxtabótunum. Með þessari upphæð er ætlað að bregðast við þeirri miklu hækkun sem orðið hefur á fasteignaverði sem hefur leitt til hækkunar á eignarhlut fasteignareigenda í húsnæði. Mér finnst mjög mikilvægt að benda á í þessu samhengi að hér er ekki nóg gert. Það er mjög mikilvægt að benda á að í sumar gaf ríkisstjórnin út yfirlýsingu í tengslum við samkomulag sem varð milli aðila vinnumarkaðarins en í henni var kveðið á um aðgerðir til að bæta launafólki í landinu upp kaupmáttarskerðingu sem það hefur orðið fyrir, m.a. vegna hárrar verðbólgu. Í þeirri yfirlýsingu var lofað úrbótum á vaxtabótakerfinu vegna þeirrar miklu hækkunar á húsnæðisverði sem hafði leitt til mikilla skerðinga á vaxtabótum hjá íslenskum launþegum. Auk þessara miklu skerðinga féllu vaxtabæturnar niður hjá, að því er upplýsingar í fjölmiðlum herma, um 10 þúsund launþegum núna í ár, 10 þúsund launþegar fengu ekki vaxtabætur sem höfðu fengið þær árið áður. Áætlað var á síðasta ári að óbreytt ástand mundi færa ríkissjóði um 700 millj. kr. í auknar tekjur. Síðan kom í ljós þegar álagningarskrár höfðu verið birtar í sumar að um 300 millj. kr. gengu ekki út, 300 millj. sem áætlaðar voru fyrir þetta ár, og standa því eftir á þessu fjárlagaári óráðstafaðar. Núna er sem sagt gert ráð fyrir því að bætt verði við 200 millj. kr. samkvæmt tillögum ríkisstjórnarinnar,  ASÍ hefur mótmælt þessu vinnulagi ríkisstjórnarinnar harðlega og miðstjórn ASÍ ályktar á fundi 18. október um þetta efni. Við höfum ályktunina líka með í nefndaráliti vegna þess að hún skiptir máli og, með leyfi forseta, ætla ég að lesa hana. Þetta er stutt og snörp ályktun sem segir allt sem segja þarf. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta. „Mikil hækkun fasteignaverðs á síðasta ári leiddi til þess að vaxtabætur margra skertust verulega. Í tengslum við endurskoðun kjarasamninga í sumar lofaði ríkisstjórnin að leiðrétta skerðinguna. Jafnframt voru gefin fyrirheit um að haft yrði náið samráð við ASÍ um útfærslu leiðréttinganna. Nú hefur fjármálaráðherra lagt fram á Alþingi frumvarp um breytingar á ákvæðum laga um vaxtabætur án samráðs við ASÍ. Frumvarpið, sem er samhljóða tillögum sem ASÍ hafnaði í viðræðum við ríkisstjórn í sumar, tryggir engan veginn leiðréttingu á þeirri skerðingu sem margir urðu fyrir vegna hækkaðs fasteignaverðs. Miðstjórn ASÍ lýsir furðu sinni á þessum vinnubrögðum og krefst þess að ríkisstjórnin standi við gefin loforð.“ Virðulegi forseti. Þarna er alveg ljóst að ASÍ telur að verið sé að svíkja samkomulag sem gert var um fullt samráð hvað þessi mál varðaði. Það er mjög alvarlegt, og mikilvægt að taka það upp hér þegar við ræðum þær fjárhæðir sem eiga að fara til þeirra breytinga á vaxtabótunum sem lagðar eru til hér í þinginu. Það er alveg ljóst að fyrir utan þær skerðingar sem fólk hefur orðið fyrir út af breyttu eignaviðmiði heldur ríkisstjórnin enn áfram að skerða vaxtabæturnar. Eftir stendur að ríkisstjórnin hefur, þegar og ef þessar 200 millj. verða samþykktar, skert vaxtabætur frá árinu 2003 um 1,2 milljarða kr. á verðlagi dagsins í dag. Í nefndarálitinu bendir 2. minni hluti fjárlaganefndar á að líklega hafi vaxtabæturnar aldrei frá því að vaxtabótakerfið var tekið upp verið mikilvægari fyrir íslensk heimili en nú þegar há verðbólga leggst á húsnæðislánin í gegnum verðtrygginguna. Það hefur þyngt verulega róður íslenskra heimila. Það er mikilvægt að halda því til haga. Ég nefndi áðan tvo liði sem minni hlutinn hafði lagt fram breytingartillögur við við umræðu um fjárlög fyrir árið 2006 sem síðan líta dagsins ljós hér í tillögum meiri hlutans við fjáraukalögin. Mér finnst mikilvægt að halda því til haga að fulltrúar minni hlutans lögðu til við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2006 að vaxtabæturnar yrðu hækkaðar um 600 millj. kr. til að mæta þeirri skerðingu sem var fyrirséð - og menn eru að reyna að bjarga fyrir horn núna með allt of lágum hækkunum á eignaviðmiðinu og í ósamkomulagi við ASÍ. Þetta framlag var bæði ætlað til þess og til þess að hækka aftur og skila þeim til baka með skerðingum sem ríkisstjórnin hefur staðið fyrir á vaxtabótunum á undanförnum árum. Það er leitt til þess að hugsa og leitt um það að tala að hér er ekki um neitt annað að ræða en svik á svik ofan, svik við heimilin í landinu og svik við launþega í landinu. Virðulegi forseti. Það er ýmislegt fleira í þessu frumvarpi sem væri ástæða til að gera athugasemdir við. Þær bíða þó 3. umr. þegar allar breytingartillögur ríkisstjórnar og meiri hluta fjárlaganefndar liggja fyrir og heildarmynd verður komin á frumvarpið. Má þar nefna að stór og mikilvægur kafli stendur eftir algjörlega óræddur sem varðar þá liði sem snúa að fjárframlögum til heilbrigðisstofnana. Meiri hluti nefndarinnar hefur ákveðið, eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson greindi frá áðan, að geyma þá umræðu í nefndinni þar til eftir þessa 2. umr. og þá fyrir 3. umr. þannig að stórir hlutar eru enn þá óræddir. Ég furða mig samt á því að hér hafi engu að síður verið lagðar fram breytingartillögurnar fyrir 2. umr. af meiri hlutanum. Ég vona þó að við eigum eftir að eiga um frumvarpið gott samstarf, að fara í gegnum heilbrigðisstofnanirnar og öldrunarstofnanir og að þar verði gerð góð bragarbót á. Virðulegi forseti. Ég vil segja hér í lokin að margoft hefur verið bent á að til þess að fjárlaganefnd hafi þá yfirsýn sem nauðsynleg er verður að tryggja að við afgreiðslu fjárlaga og fjáraukalaga liggi fyrir áætluð fjárhagsstaða stofnana við lok hvers árs. Á þessu hefur verið mikill brestur og við höfum gagnrýnt það ítrekað og eins og ég kom inn á áðan er mjög tilviljanakennt hvernig og hvort og hvenær þá slíkar upplýsingar eru lagðar fyrir nefndina. Vil ég nefna hér að slíkar upplýsingar ættu auðvitað að vera fylgiskjal með fjárlagafrumvarpi svo að staða allra stofnana liggi fyrir við afgreiðslu þess. Í stað þess að fara tilviljanakennt í leiðréttingar eins og gert er nú á þessi staða auðvitað að liggja fyrir svo að hægt sé að fara heildrænt yfir málin og allar stofnanir sitji við sama borð í þeim efnum og að staða þeirra sé uppi á borðinu þegar menn ræða það mikilvæga frumvarp sem fjárlagafrumvarpið er. Eftirlitshlutverk fjárlaganefndar er gríðarlega mikilvægt. Framkvæmd þessa eftirlits hefur þó verið lítil sem engin og teljum við það allri fjárlagavinnu Alþingis til mikils vansa. Blekkingarleikur með fjárlög hefur einkennt þá ríkisstjórn sem nú situr og því miður hefur meiri hluti Alþingis ekki viljað efla eftirlitshlutverk Alþingis með framkvæmdarvaldinu. Meðan svo er má búast við heldur marklitlum fjárlögum áfram sem einungis er ætlað að bregða upp óraunhæfum glansmyndum af stöðu ríkissjóðs í staðinn fyrir að birta raunveruleikann eins og hann er og ræða raunveruleikann eins og hann er. Það er alltaf mikilvægt. Það er líka mikilvægt, hv. þm. Birkir Jón Jónsson, á kosningaári. Þó að það séu að koma kosningar er mjög mikilvægt að alþingismenn sem bera mikla ábyrgð ræði raunveruleikann eins og hann nákvæmlega er og kippi niður glansmyndunum í stað þess að fara í einhvern skrautbúning rétt fyrir kosningar. Það skiptir máli fyrir fólkið í landinu. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu og hef greint frá nefndaráliti 2. minni hluta fjárlaganefndar. Eins og áður sagði eru auk mín á þessu nefndaráliti þeir hv. þm. Einar Már Sigurðarson, Helgi Hjörvar, Guðjón Arnar Kristjánsson og Jón Bjarnason

Hæstv. forseti. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir fjallaði mikið um þensluna sem er vissulega mikið vandamál í samfélaginu og háa verðbólgu. Það er allt rétt og rétt að minna á að ríkisstjórnin ákvað á sumarmánuðum að fara í viðamiklar aðhaldsaðgerðir til að koma böndum á verðbólguna. Þá stóð ekki á hv. þingmönnum Samfylkingarinnar að gagnrýna aðgerðir ríkisstjórnarinnar, sem miðuðu að því að halda verðbólgunni í skefjum. Hv. þingmaður kemur svo og ræðir um að fjárlög hvers árs séu ekki stýritæki. Þau voru einmitt stýritæki hjá ríkisstjórninni sem er farið að bera árangur í dag. Verðbólga er á niðurleið og árangur ríkisstjórnarinnar frá því á sumarmánuðum er sýnilegur. Meðan hv. þingmaður tönnlast á að þenslan sé mikil í samfélaginu þá er nefndarálitið sem hv. þingmaður kynnti fjarri því að vera í anda þess sem hv. þingmaður talaði fyrir í ræðustól. Hv. þingmaður minntist á að ekki væri nóg að gert í hinum og þessum málaflokkum. Hún boðaði að stjórnarandstaðan mundi koma með stórfelld útgjöld til viðbótar í mörgum málaflokkum. Hin hagfræðilega spurning er hvort þær aðgerðir stjórnarandstöðunnar muni verða til að slá á þensluna. Nei, þvert á móti. Stjórnarandstaðan kemur með óábyrgar tillögur rétt eina ferðina. Ég hef ekki trú á að stjórnarandstaðan muni koma sér saman um sameiginlegar tillögur. Í fyrra var stjórnarandstaðan, eins og ég benti á, með þrjár ólíkar stefnur í fjárlagagerðinni. Það þýðir ekki fyrir hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur að bera annað á borð þótt hún geti hugsanlega fundið eitt eða tvö mál sem 

Virðulegi forseti. Mér þykir merkilegt ef hv. þm. Birkir J. Jónsson, sem jafnframt er formaður fjárlaganefndar, trúir því að ríkisstjórnin hafi notað fjárlögin sem stýritæki í efnahagslífinu þegar staðreyndin er, eins og ég fór ítarlega yfir í ræðu minni, að 68% fjárlagaliða eru of- eða vanáætlaðir um 4% og þrír fjórðu hlutar meira að segja of- eða vanáætlaðir um 10%. Hvernig geta þá fjárlögin verið stýritæki í efnahagslífinu? Í öðru lagi. Hvernig geta fjárlögin verið stýritæki í efnahagslífinu þegar það er staðreynd, eins og við sjáum í fjáraukalögum, að tekjurnar aukast um meira en 13% og gjöldin um 6%. Hvernig geta slík fjárlög verið stýritæki í efnahagslífinu? Virðulegi forseti. Það verður að taka á umgengninni við fjárlög ríkisins. Fyrr en það hefur verið gert geta þau ekki orðið sá rammi sem þau eiga að vera um fjárreiður ríkissjóðs. Enn þá flæða of miklir peningar á milli ára. Að nefna frestun á nokkrum framkvæmdum, virðulegi forseti, það vita allir að það varð aldrei raunveruleg frestun á þessum framkvæmdum. Ég trúi því ekki að hv. þm. Birkir Jón Jónsson trúi því raunverulega að svo hafi verið og að það hafi skipt máli.

Hæstv. forseti. Ríkisstjórnin gerði margar tillögur um að koma böndum á þensluna. Eitt var að fresta framkvæmdum, sem hafði tilætluð áhrif. Annað var að breyta reglum varðandi Íbúðalánasjóð sem hafði áhrif á húsnæðismarkaðinn á þeim tíma. Þær tillögur sem ríkisstjórnin gerði í sumar hafa því vissulega skilað árangri. Hæstv. forseti. Ég vil fara aðeins yfir það þegar hv. þingmaður leggur að jöfnu hvort ríkisstofnanir eru yfir 4% af fjárheimildum eða innan við 4% af fjárheimildum. Það er allt annað mál þegar forstöðumenn ríkisstofnana sýna aðhald í rekstri og safna í sjóði til að mæta óvæntum áföllum í rekstri stofnana sinna. Það er ekki hægt að bera það saman þegar menn keyra umfram fjárlög eða eiga inneignir. Ef Samfylkingin vill þann hvata í kerfinu að forstöðumenn ríkisstofnana eigi alltaf að eyða öllu því fjármagni sem er úthlutað á fjárlögum viðkomandi árs þá er Samfylkingin á villigötum. Síðan vil ég að lokum, hæstv. forseti, af því að hv. þm. Katrín Júlíusdóttir nefndi Háskólann á Akureyri, hafa það á hreinu - hún þarf ekki að minna mig á um hvað málefni Háskólans á Akureyri snerust í síðustu fjárlagagerð - að ég afgreiddi fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2006 með þeim fyrirvara að meiri framlög þyrfti til Háskólans á Akureyri. Þá stóð yfir vinna í ráðuneytum, vegna þess að í Borgum eru fleiri en ein stofnun, við að skoða hvað það mundi kosta að leysa þennan vanda og hvaða áhrif það hefði á einstakar stofnanir í Borgum á Akureyri. 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson gerir að umtalsefni að við skulum taka með í þær tölur um of- og vanáætlanir þá sem eru ofáætlaðir, þ.e. þá sem ekki klára þá fjármuni sem þeir hafa heimild fyrir. Vissulega á að umbuna þeim stofnunum sem eru réttu megin við núllið. Engu að síður er það þannig að ef margar stofnanir í samfélaginu safna miklum sjóðum og koma síðan út í hagkerfið með þá á svipuðum tíma þá kann það ekki góðri lukku að stýra, virðulegi forseti. Það er hluti af því að hafa fjárlögin og nota þau sem stýritæki í efnahagslífinu. Það verður að hafa yfirsýn yfir þessa hluti líka. Þess vegna er fullkomlega eðlilegt að farið sé yfir það hver einustu áramót hvort nauðsynlegt sé að viðkomandi stofnun hafi þá sjóði árið eftir. Þetta skiptir máli ef við ætlum að nota fjárlög sem stýritæki í efnahagslífinu. Það gengur ekki að við missum sjónar á því og síðan komi fjármunirnir inn í hagkerfið með stuttu millibili. Auðvitað hefur það áhrif á þensluna líka. Um það erum við að tala þegar við gagnrýnum þetta. Hv. þingmaður hefur greinilega, samkvæmt ræðu hans, ekki skilið þá gagnrýni Ríkisendurskoðunar sem fjallaði einmitt um þetta. Stjórnarandstaðan er ekki ein um að gagnrýna þessar van- og ofáætlanir heldur hefur Ríkisendurskoðun gert það líka og rökstutt vandlega. Það kom fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar í sumar sem ég fór yfir í ræðu minni. Virðulegi forseti. Auðvitað er það fagnaðarefni að hv. þingmaður sýni málefnum Háskólans á Akureyri áhuga 

Ég bið hv. þingmenn að virða ræðutíma.

Hæstv. forseti. Maður er orðinn ýmsu vanur þegar kemur að Samfylkingunni, umræðum hennar um fjármál ríkisins og efnahagsmál almennt. Það er svo sem kunnara en frá þurfi að segja að einstakir talsmenn flokksins tala oft út og suður, sumir tala fyrir auknum ríkisútgjöldum og aðrir fyrir því að aðhalds sé gætt í rekstri ríkissjóðs og hann notaður sem stýritæki í efnahagslegu tilliti. Það ber hins vegar óvenjuvel í veiði þegar það gerist á einum og sama fundinum á Alþingi að sami þingmaður Samfylkingar tali fyrir báðum sjónarmiðum. Ég verð að hæla hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur alveg sérstaklega fyrir að hefja mál sitt á að tala fyrir því að fjáraukalagafrumvarpið sé ákaflega dýrt og líklega það dýrasta í Íslandssögunni en telja síðan upp útgjaldatillögur sem hún telur að fari betur á að samþykkja í meðförum málsins í þinginu. Er hv. þingmaður stuðningsmaður þeirra tillagna til útgjaldaauka sem gerðar eru í breytingartillögum 1. minni hluta í fjárlaganefnd eða telur hún að betur fari á því að menn haldi sig við upphaflegt fjáraukalagafrumvarp? Hvort vill hv. þingmaður, aukin ríkisútgjöld eða að nýta fjárlögin sem efnahagslegt stjórntæki? Hvernig stendur á því að það er hægt í sömu ræðunni að gagnrýna t.d. hv. formann fjárlaganefndar fyrir að gæta ekki nægilega mikið að hagsmunum Háskólans á Akureyri en tala síðan um að algjör lausung ríki í ríkisfjármálunum, að verið sé að setja peninga út og suður? Hvernig er þetta hægt í einni og sömu ræðunni? 
            

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hefur greinilega ekki hlustað á ræðu mína. Það sem ég var að tala um og fór yfir í ítarlegu máli er umgengni þingsins og ríkisstjórnarmeirihlutans um lög um fjárreiður ríkisins. Ég nefndi dæmi framlög til Háskólans á Akureyri og um óskipta liði framhaldsskólanna, nefndi það sem dæmi. Það eru tillögur frá ríkisstjórninni sem eru að koma inn á borð okkar í fjáraukalögum. Þær breytingar voru fyrirséðar við gerð fjárlaga fyrir árið 2006. Samkvæmt fjárreiðulögunum eiga öll fyrirséð útgjöld að koma inn í fjárlög fyrir viðkomandi ár. Þau á ekki að færa skipulega inn á fjáraukalög, vegna skipulegra vanáætlana á útgjöldum eins og þarna er tilvikið. Hv. þingmaður hefur ekki hlustað vel á ræðu mína vegna þess að um þetta fjallaði ég. Meðan menn nota ekki fjárlögin eins og á að nota þau og fara ekki að fjárreiðulögum þá geta fjárlögin ekki orðið sá skýri rammi sem þau eiga að vera utan um fjárreiður ríkisins. Á meðan menn vanáætla nemendafjölda í framhaldsskóla skipulega, það var eitt dæmið sem ég tók, og geyma þau framlög fram að fjáraukalögum að hausti geta fjárlögin ekki verið það stýritæki sem þau eiga að vera. Um þetta, virðulegi forseti, snerist ræða mín.

Hæstv. forseti. Það vildi svo til að ég hlýddi á ræðu hv. þingmanns og tel mig hafa tekið ágætlega eftir. Hún var efnislega samhljóða mörgu af því sem hv. þm. Einar Már Sigurðarson hefur sagt í framsögu minni hluta fjárlaganefndar á síðustu árum. Ég þekki það ágætlega vegna þess að ég starfaði hér sem þingfréttamaður og man vel eftir þeirri miklu áherslu sem hann lagði á þetta mál. Ég tel að þetta sé í rauninni einkenni á formalisma og engu öðru. Það sem ég nefndi í ræðu minni var að í einni og sömu ræðunni eru þingmenn Samfylkingarinnar annars vegar að tala fyrir auknum ríkisútgjöldum og hins vegar að aðhalds sé gætt. Það er dæmigert fyrir málflutning Samfylkingarinnar, í fyrsta lagi að koma ekki með breytingartillögur í 2. umr. í málinu, sem er þó aðalumræðan bæði þegar rædd eru fjárlög og fjáraukalög. Í öðru lagi er megináherslan alltaf lögð á formsatriði. Samfylkingin er hvorki með eða á móti tilteknum málum og hún hefði viljað fara aðra leið. Aðferðafræðin er ekki rétt, formið er ekki rétt, ekki rétt staðið að ákvörðuninni, en það er aldrei hægt að fá það upp úr Samfylkingunni hvort hún er með tilteknu máli eða á móti. Þess vegna tekst þingmönnum Samfylkingarinnar í einu og sama málinu að tala fyrir auknum ríkisútgjöldum en gagnrýna þau um leið.

Virðulegi forseti. Þegar maður situr í virðulegri nefnd eins og fjárlaganefnd skyldi maður ætla að slík nefnd fari að fjárreiðulögum. Þess vegna þurfum við að ræða það og það er það sem við erum að ræða hér undir þessum lið, um fjáraukalög. Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kallar eftir breytingartillögum frá Samfylkingunni. Ég get eiginlega ekki orða bundist yfir þeirri kröfu hv. þingmanns  
             Virðulegi forseti. Við skulum horfa á afleiðingar efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Hverjar eru afleiðingarnar? Þær eru að við búum  
            

Frú forseti. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir hefur mælt fyrir minnihlutaáliti fjárlaganefndar við 2. umr. fjáraukalaga og vísa ég til framsögu hennar hvað það varðar. Hitt er kannski rétt í upphafi, frú forseti, að vekja athygli bæði þingheims og annarra á innkomu nokkurra framsóknarmanna og þingmanna hér inn í umræðuna þar sem verið er að ræða fjáraukalög til 2. umr. því þeir virðast rugla þessu saman og þetta sé einhver málfundur í framsóknarfélagi í Reykjavíkurkjördæmi suður eða norður.

Ekki ertu að líkja Alþingi við Framsóknarflokkinn?

Nei, ég verð að biðja að það verði aldrei svo, það er alveg hárrétt athugasemd hjá hv. þm. Halldóri Blöndal, megi það aldrei verða svo að við förum að upplifa hér að einstakir þingmenn Framsóknarflokksins fari að reyna að gera þetta að slíkri málstofu.

Það væri nú nær að lesa upp ljóð eftir Jón Arason en að horfa í stefnuskrá Framsóknarflokksins.

Alveg hárrétt innskot hjá hv. þm. Halldóri Blöndal og mæli hann manna heilastur, það væri nær. Þó ætla ég að gera aðeins undantekningu á. 

Hæstv. forseti óskar eftir því að hv. þingmenn gefi ræðumanni frið til þess að halda sína ræðu.

Frú forseti. Ég kvarta ekki undan því að þurfa svara frammíköllum nokkurra þingmanna Framsóknarflokksins, en hitt er alveg hárrétt athugasemd að það á ekki að breyta þessu í einhvers konar málfund í einhverju framsóknarfélagi, það er alveg hárrétt. Nú er það svo, bara svona örstutt til leiðbeiningar, að við erum að fjalla um fjáraukalög við 2. umr. Við höfum nokkuð sem heitir lög um fjárreiður ríkisins, sem ég vil biðja hv. þingmenn eins og hv. þm. Björn Inga Hrafnsson að lesa áður en hann kemur hingað inn með ábendingar um vinnulag annars vegar af hálfu fjárlaganefndar og hins vegar þingsins í meðferð fjáraukalaga. Lög um fjárreiður ríkisins kveða mjög skýrt á um hvernig fjárlög eru undirbúin og síðan fjáraukalög. Í lögum um fjárreiður ríkisins og einmitt hvað lýtur að fjárlagagerðinni er kveðið á um að hér skuli lagt fram frumvarp til fjárlaga fyrir næsta ár, lagt fram af ráðherra eða ríkisstjórn. Síðan fer það til fjárlaganefndar til meðferðar og úrvinnslu, hún skilar því til 2. umr. og það er þá aftur rætt hér og síðan er því aftur skilað til nefndar og síðan til 3. umr. og afgreitt sem lög. Í fjárlögum á að taka til og kveða á um hver skuli vera fjárútgjöld til hinna einstöku stofnana og einstöku verkefna á næsta ári. Þar ber að fara eftir því bæði sem sannast og réttast er og einnig koma þar fram hinar pólitísku áherslur stjórnarflokkanna í fjárlögunum, hvernig skuli varið fjármagni til einstakra málaflokka. Um það er deilt á Alþingi og þar eru ólík sjónarmið flokka, t.d. í velferðarmálum, t.d. í málefnum elli- og örorkulífeyrisþega, í menntamálum o.s.frv., um þetta er deilt. Ríkisstjórnin í krafti meiri hluta síns á Alþingi keyrir samt fram sína stefnu. Minni hlutinn leggur fram sínar tillögur og ábendingar og kemur athugasemdum og ábendingum á framfæri líka til fjárlaganefndar en á Alþingi hefur raunin verið sú undanfarið að tillögur minni hlutans hafa verið felldar. Þetta er afgreiðslan á fjárlögum. Síðan koma lögin um meðferð fjáraukalaga og þar gildir allt annað um og því ætla ég að koma hér að hvert hlutverk fjáraukalaga er. Í lögum um fjárreiður ríkisins stendur í 43. gr., með leyfi forseta: „Ef þörf krefur skal í frumvarpi til fjáraukalaga leitað eftir heimildum til frekari fjárráðstafana en fjárlög ársins gera ráð fyrir.“ Í 44. gr. stendur: „Valdi ófyrirséð atvik, kjarasamningar eða ný löggjöf því að grípa þarf til sérstakra fjárráðstafana sem ekki var gert ráð fyrir í fjárlögum ársins skal leitað heimilda fyrir þeim í frumvarpi til fjáraukalaga.“ Fjáraukalög eru einungis til að taka á þegar koma upp ófyrirséð atvik, kjarasamningar eða einhver ný löggjöf sem krefur á um breytingar í þeim efnum. Það er skýrt kveðið á um það. Ríkisendurskoðun hefur einmitt lagt mjög ríka áherslu á þennan þátt í athugasemdum sínum við vinnu ríkisstjórnarmeirihlutans sem nú situr, að hann hafi ekki virt eða farið á svig við þessar lagagreinar með þeim hætti að koma sér hjá því að samþykkja eða ganga frá eðlilegum og nauðsynlegum fjárheimildum, sem allir vissu um, á fjárlögum, en dragi það svo í land á fjáraukalögum. Fjáraukalög sem við erum nú að samþykkja og komu fyrir þingið í byrjun september eru fjáraukalög fyrir árið 2006 og lúta einungis að þeim fjárheimildum sem má beita á því ári. Árið er að verða liðið. Þess vegna eru þau vinnubrögð ríkisstjórnarinnar gagnrýnd af okkur í minni hluta fjárlaganefndar og hér á Alþingi, að koma sér hjá því að leggja nauðsynlegt fjármagn til á fjárlögum en koma svo með skottið á milli fótanna, eins og hv. þm. Katrín Júlíusdóttir orðaði það svo vel, með vandræðin sem eru orðin uppsöfnuð og verður ekki undan vikist í fjáraukalögum. Þetta heitir að fara á svig við lögin. Ekki er eðlilegt að koma með breytingartillögur við fjáraukalagafrumvarp á síðasta mánuðinum nema eitthvað af þeim tilvikum sem ég nefndi áðan, ófyrirséð atvik, kjarasamningar eða ný löggjöf kveði á um skyndilega afgreiðslu hvað það varðar. Ekki hefði staðið á minni hlutanum ef slík hefði verið ástæðan. En minni hlutinn fer aldrei að taka þátt í að fara á svig við lögin um fjárreiður ríkisins og koma með tillögur á fjáraukalögum sem eiga fyrst og fremst heima á fjárlögum, voru fyrirséðar og væri þá nær að taka tillit til við gerð fjárlaga á næsta ári. Þegar menn taka þátt í þessari umræðu er mjög mikilvægt að menn geri það á efnislegum forsendum. Okkur getur greint á um pólitískar forsendur ýmissa mála en þetta er ekki málfundur, svo einfalt er það. Ég bið hv. þingmenn að hafa það í huga í sjálfu sér. Ekki er verið að víkjast undan því að takast hart á á pólitískum og efnislegum forsendum en menn verða þá að vita hvað er á dagskrá og það eru lögin um fjárreiður ríkisins og hvernig þau eru í framkvæmd í fjáraukalögum við 2. umr. Ég hef einmitt flutt tillögur hér á Alþingi um að það mætti breyta þessu þannig að þetta væri öruggara. Alþingi ber jú ábyrgð á öllum greiðslum sem fara fram af hálfu ríkisvaldsins og ég hef því gagnrýnt þegar ríkisstjórnir eða einstakir ráðherrar gera skuldbindingar á árinu um greiðslur úr ríkissjóði sem ekki eru fjárheimildir fyrir og síðan koma þær inn á fjáraukalögum í árslok. Þetta er að fara á svig við lögin. Alþingi getur samþykkt á þingtímanum ýmis lög sem krefjast útgjalda og þá ber lögum samkvæmt að afgreiða um leið fjáraukalög hvað það varðar, vegna þess að enga greiðslu má inna af hendi úr ríkissjóði án þess að fyrir því sé samþykkt á fjárlögum. Ég hef því, frú forseti, ítrekað lagt til að Alþingi sé skylt, ef nauðsyn ber til, að afgreiða fjáraukalög oftar, að afgreiða fjáraukalög t.d. að vori þegar Alþingi lýkur, fara þá yfir þær breytingar sem gætu hafa orðið, bæði hvað lög varðar og einnig hvað varðar breytingar í forsendum fjárlaga þannig að Alþingi þurfi að taka til þess og þá eigi að ganga frá fjáraukalögum að vori sem taka á þeim breytingum og síðan komi þá fjáraukalög aftur að hausti varðandi þær breytingar sem þá hafa orðið. En númer eitt í þessu sambandi eru ábyrg vinnubrögð af hálfu fjárlaganefndar og Alþingis við gerð fjárlaganna á hverjum tíma og það er það sem hér hefur skort á. Eins og hv. þm. Katrín Júlíusdóttir minntist á þá fluttum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Samfylkingarinnar og Frjálslynda flokksins breytingartillögur við fjárlagagerð í fyrra sem laut að framhaldsskólanum, að Landspítala – háskólasjúkrahúsi, að Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri og að rekstri og uppbyggingu elli- og hjúkrunarheimila. Þessar tillögur fluttum við allar við fjárlagaafgreiðsluna fyrir ári síðan. Þá voru þær felldar af meiri hlutanum hér á Alþingi. Það lá alveg ljóst fyrir að þessar upphæðir yrðu að koma inn, það var enginn vilji til þess að skera niður þjónustu á móti. Nú koma inn upphæðir í fjáraukalögum sem hver og einn vissi að yrðu að koma inn ef ekki átti að koma til mikilla vandræða. Svona á ekki að beita fjárlagavinnunni, svona á ekki að beita lögunum um fjárreiður ríkisins. Fjárlögin eiga að spegla hina nauðsynlegu þörf og verkefni eins og þau eru á hverjum tíma - nema að tekin sé pólitísk ákvörðun um annað. Þessari meðferð á fjárlögum sem hefur viðgengist hér af meiri hluta ríkisstjórnarinnar hefur verið í mörgu mjög ábótavant, þar sem meira hefur verið hugsað um að láta fjárlögin hafa einhverja fallega ímynd meðan verið er að samþykkja þau og síðan dregið í land á fjáraukalögum haustið eftir og þá með orðskrúði eins og hv. formaður fjárlaganefndar Birkir Jón Jónsson viðhafði hér áðan um hluti sem var vitað fyrir ári síðan að yrðu að koma inn. Þetta var bara örstutt um það, frú forseti, á hvaða forsendum fjáraukalög og frumvarp til fjáraukalaga eru í rauninni rædd hérna í þinginu. Ef litið er á helstu atriði sem fjárlaganefnd hefur verið að fjalla um gerði ég athugasemdir bæði í upphafi umræðunnar í dag og einnig í gær um vinnu fjárlaganefndar hvað varðaði fjáraukalagafrumvarpið eins og það kemur nú fram. Síðastliðinn föstudag kom bréf inn til fjárlaganefndar frá fjármálaráðuneytinu, dagsett 10. nóvember, og í því stendur, með leyfi forseta: „Fjármálaráðuneytið fer þess á leit við Alþingi að í 2. umr. um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2006 verði gerðar eftirfarandi breytingar á sjóðsstreymi og lánsfjármálum ríkissjóðs árið 2006.“ Þar er farið fram á að í 3. gr. frumvarpsins verði gerðar eftirfarandi breytingar: „að í stað orðanna „allt að 26,4 milljörðum kr.“ komi allt að 140,3 milljörðum kr. Í öðru lagi að í stað orðanna 45 milljarða kr. við 3. tölulið komi „allt að 50 milljarða kr., sem sagt hækkun um 5 milljarða.“ Þarna var verið að koma með breytingu inn í fjárlaganefnd upp á nærri 120 milljarða kr. á fjáraukalagafrumvarpinu. Þetta var ekkert kynnt í dagskrá og þegar ég innti eftir því í fjárlaganefnd hvaða forsendur lægju að baki þessum tölum og hvaða röksemdir væru fyrir þeim þá var heldur fátt um svör, og þegar ég bað um gögn sem væru á bak við tölurnar voru þau ekki heldur fyrir hendi. Ég fór svo fram á að afgreiðslu á þessu máli, þessu bréfi yrði frestað og að nefndin ynni þetta betur. Hérna er t.d. verið að biðja um lánsfjárábyrgð, ábyrgð á lántöku á allt að einum milljarði evra eða sem nemur 87 milljörðum kr. miðað við gengið um þessar mundir. Lánið væri tekið í þeim tilgangi að styrkja gjaldeyrisstöðu Seðlabanka Íslands. Jú, þetta er vafalaust hið þarfasta mál því að okkur er öllum ljóst að efnahagskerfi landsins er mjög viðkvæmt og þar má ekkert út af bera til þess að þar fari ýmislegt á flot og ég kem að því betur síðar. Hefði nú ekki verið rétt að fjárlaganefnd hefði fengið greinargerð frá ríkisstjórninni eða frá Seðlabankanum inn í nefndina og rætt um þær efnahagslegu forsendur sem hér var verið að reyna að taka á með því að heimila Seðlabankanum að taka lán upp á 87 milljarða kr.? Hefði ekki verið ágætt að hafa umræðu um þetta? Annað sem í þessum tölum er líka fólgið er heimild upp á 26,9 milljarða kr. lántöku vegna kaupa ríkissjóðs á eignarhlut sveitarfélaga í Landsvirkjun. Svo stendur hér: „Kaupverðið er samtals 30,3 milljarðar kr. Kaupverðið greiðist annars vegar með 26,9 milljarða kr. skuldabréfi til 28 ára sem er með jöfnum afborgunum á sex mánaða fresti og hins vegar það sem á vantar með 3,4 milljörðum kr. greitt í reiðufé.“ Þetta er í sjálfu sér ekkert smámál sem hér er á ferðinni. Hér er í rauninni verið að staðfesta eða verið að leita staðfestingar á kaupum ríkissjóðs á Landsvirkjun. Eina heimildin sem að öðru leyti er fyrir kaupum á Landsvirkjun er heimildarákvæði í frumvarpi til fjáraukalaga, þar inni er heimild þar sem segir í heimildargrein að heimilt sé að kaupa hlut Reykjavíkurborgar og Akureyrarbæjar í Landsvirkjun. Er nú ekki verið að fara svolítið aftan að hlutunum að koma inn með þessum hætti? Ég gagnrýndi þetta. Ég vildi fá upplýsingar um hvað ríkissjóður væri að kaupa þarna. Hvert er verðmætið, hver mat verð Landsvirkjunar? Hvar liggur þessi kaupsamningur fyrir? Það er alveg ljóst að það er pólitískur ágreiningur um kaup á Landsvirkjun. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði erum því andvíg að ríkið sé að kaupa Landsvirkjun út með þessum hætti, það er augljóst að þetta er liður í einkavæðingarferli á Landsvirkjun og raforkugeiranum, það hefur legið fyrir um nokkurn tíma. Við höfum heyrt stefnu Sjálfstæðisflokksins varðandi orkufyrirtækin, hún er alveg klár. Það á að einkavæða og selja Landsvirkjun og önnur opinber orkufyrirtæki. Við höfum líka heyrt það frá Framsóknarflokknum að slíkt gæti staðið til. Þeir segja reyndar að það eigi ekki að vera núna. Er þá rétt að kaup á Landsvirkjun séu tekin inn með þessum hætti? Það eru til sérstök lög um Landsvirkjun, sérlög frá 1983. Í þeim er kveðið á um eignarhluta hinna ýmsu aðila sem eiga í Landsvirkjun og hún starfar og er til samkvæmt þeim. Ef það á að breyta þessu væri þá ekki rétt að inn kæmi lagafrumvarp og við ræddum hina lögformlegu hlið hér á Alþingi, áður en komið er með beiðnir um peninga til þess að borga hana? Er ekki verið að fara nokkuð rangt að? Jú, mér finnst það. Þess vegna mótmælti ég þessum vinnubrögðum í fjárlaganefnd, að verið væri að leggja til að kaupa eitt stykki Landsvirkjun, málið afgreitt á tíu mínútum út úr nefnd og ekki komið fram neitt lagafrumvarp um að breyta eigi lögunum, mér finnst þetta vera hálfgerð lögleysa, frú forseti. Fyrir utan það að kannski væri rétt, áður en lengra er haldið, að hafa umræðu um þessa stefnu ríkisstjórnarinnar, einkavæðingarferilinn sem nú er hleypt í gang, kaupum ríkisins á Landsvirkjun af sveitarfélögunum Reykjavíkurborg og Akureyrarbæ. Í beinu framhaldi af þessu hefur iðnaðarráðherra lýst því yfir að það eigi að leggja Orkubú Vestfjarða og Rafmagnsveitur ríkisins eða Rarik hf. inn í þetta sama fyrirtæki. Allt þetta á bara að gera á einhverjum heimildarákvæðum. Það er vanvirða við þingið að láta mál koma inn með þessum hætti og þó að pólitískur ágreiningur sé um þetta mál þá eigum við samt að láta það fara þingræðislega og lýðræðislega í gegnum Alþingi. Eða óttast menn, óttast ríkisstjórnarmeirihlutinn að taka þá pólitísku umræðu? Í þessu bréfi frá ríkisstjórninni sem kom inn til fjárlaganefndar og var afgreitt þar út á örfáum mínútum án þess að nokkur gögn fylgi, stendur líka, með leyfi forseta: „Hins vegar er hlutafélag Eignarhluti ehf.“ - að þarf að setja fjármagn inn í hann - „um eignarhald og umsýslu eignarhluta ríkisins í félögum og fyrirtækjum sem félaginu er falið að fara með og ráðgert er að leggja til félagsins lítinn hlut í Landsvirkjun.“ Hér er meira að segja verið að tala um að leggja fjármagn til hlutafélags sem á að yfirtaka hluti ríkisins í Landsvirkjun og kannski líka í Orkubúi Vestfjarða og Rarik. Eru menn ekki komnir býsna langt fram úr sér hér? Við höfum ekki enn tekið pólitíska umræðu um hvort það eigi að gera þetta. Ég veit a.m.k. að þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs eru á móti frekari einkavæðingu í orkugeiranum, við erum á móti því að Landsvirkjun sé tekin svona upp og verið að búa hana út til að setja hana á markað. Við erum á móti því að Orkubú Vestfjarða sé bara sett inn í púkk Landsvirkjunar til þess að bæta eiginfjárstöðu hennar annars vegar og til þess að taka - ja, þar fara t.d. orkunýtingarréttindi Orkubús Vestfjarða - ef þetta gengur fram - þeim er steypt inn í Landsvirkjun, sömuleiðis er Rarik steypt inn í Landsvirkjun. Er þarna verið að tryggja hag neytenda? Er verið að tryggja að samkeppni í raforkumarkaðnum komi neytendum til góða? Nei. Ef þetta gengur fram er verið að keyra þessi þrjú ríkisfyrirtæki saman í eitt til að þægilegra síðan sé að einkavæða þau og selja. Það sér hver maður. Af hverju tökum við þessa pólitísku umræðu ekki fyrst á Alþingi áður en hér er lagt til á fjáraukalögum hvernig skuli borga þessa hluti sem hér eru til umræðu? Ég mótmælti svona vinnubrögðum. Ég mótmælti svona gerræðislegum vinnubrögðum sem ríkisstjórnin er farin að beita bæði fjárlaganefnd og Alþingi, þ.e. að þetta eigi bara að fara í gegn umræðulaust og án þess að gögn fylgi. Áður en við afgreiðum þetta við 2. umr. vil ég fá gögn á bak við þessar upphæðir sem hér er verið að krefjast til að leggja inn í þetta púkk. Ég vil fá pólitíska umræðu um þetta. Er það vilji Alþingis að setja orkuverin öll, Landsvirkjun, Orkubú Vestfjarða og Rarik, í einkavæðingarferli ríkisstjórnarinnar sem hún núna keyrir á? Hún á bara nokkra mánuði eftir. Af hverju á núna á síðustu mánuðum líftíma hennar að taka fleiri almannaþjónustufyrirtæki og setja þau á einkavæðingar- og markaðsvæðingarvagninn? Væri ekki nær að hún staldraði við og sæi að minnsta kosti til hvort hún fengi umboð til áframhaldandi einkavæðingar eftir næstu alþingiskosningar? Ég held að þjóðin sé búin að fá nóg af einkavæðingu Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins í almannaþjónustunni. Síminn, fjarskiptakerfið um allt land, er í uppnámi. Það átti aldrei að selja Símann. Þáverandi ráðherra gaf hátíðlega yfirlýsingu um það þegar hann var hlutafélagavæddur. En um leið var sett í gang söluferli Símans. Þannig fór um þau orð ráðherra. Eftir að almannaþjónustufyrirtækin eru komin á einkavæðingarvagninn er fátt sem stöðvar hann. Svo hér að lokum í þessu bréfi er farið fram á 5 milljarða kr. heimild fyrir ríkisábyrgð á lántökum Landsvirkjunar vegna uppgjörs á ófyrirséðum kostnaði við aðalverktaka Kárahnjúkavirkjunar. Bíðum nú við. Er ekki eðlilegt að fjárlaganefnd fái einhverjar skýringar? Er ekki eðlilegt að Alþingi fái einhverjar skýringar á því hvers vegna allt í einu þurfi að veita heimild fyrir 5 milljörðum vegna Kárahnjúkavirkjunar? Ég leyfi mér að spyrja, frú forseti: Bíðum við, hvað eru komnar miklar ábyrgðir af hálfu ríkisins gagnvart Kárahnjúkavirkjun? Væri ekki ágætt að fá það upplýst hversu mikið er nú þegar komið af slíkum ábyrgðum áður en við förum hér bara að veita umræðulaust nánast viðbótarábyrgðir vegna Kárahnjúkavirkjunar? Væri ekki líka eðlilegt að spyrja og ég spyr: Er þetta þá nóg? Hver er þessi staða með Kárahnjúkavirkjun úr því að núna þarf bara á örfáum mínútum að keyra inn í þingið beiðni um 5 milljarða vegna Kárahnjúkavirkjunar, vegna umframkostnaðar við Kárahnjúkavirkjun? Er þetta þá nóg? Hver er staðan? Er ekki eðlilegt að við séum upplýst um það hverjar séu ábyrgðir Landsvirkjunar, hverjar séu ábyrgðir ríkissjóðs, hverjar séu ábyrgðir Reykjavíkurborgar og hverjar séu ábyrgðir Akureyrarbæjar vegna Kárahnjúkavirkjunar? Eigum við ekki að fá það upplýst áður en við förum að afgreiða 5 milljarða? Við köllum forstjóra sjúkrahúsa eða skóla á fund fjárlaganefndar ef farið hefur verið umfram 1–3 milljónir. Þá köllum við þá inn og spyrjum: „Hvað, geturðu ekki stjórnað stofnuninni þinni?“ Og það vegna þeirrar ástæðu að ríkissjóður hefur látið hann hafa of litla peninga miðað við þau umsvif sem honum hafa verið falin. En þá köllum við hann fyrir. En þegar 5 milljarðar vegna viðbótarkostnaðar við Kárahnjúkavirkjun koma þá á bara að þegja það fram hjá. Ég krefst þess hér að gerð verði nákvæm grein fyrir hver kostnaður við Kárahnjúkavirkjun sé orðinn, hverjar séu ábyrgðir ríkisins vegna Kárahnjúkavirkjunar og hvað sé enn ókomið inn af ábyrgðum og kostnaði sem mun geta fallið á ríkissjóð vegna Kárahnjúkavirkjunar. Það er alveg eðlilegt að þessar upplýsingar komi óháð því hvort við séum pólitískt með eða á móti þessari virkjun sem var náttúrlega fullkomið glapræði frá byrjun. En það er númer eitt að við höldum hér eðlilegu skikki og séum ekki að fela eða forðast að upplýsa hér um forsendur þess að hér sé beðið um 5 milljarða kr. vegna ófyrirséðs kostnaðar við Kárahnjúkavirkjun. Er það eitthvert feimnismál? Hvort sem svo er eða ekki þá eiga þær upplýsingar að vera hér inni. Ég krefst þess að þessi staða varðandi Kárahnjúkavirkjun, varðandi ábyrgðir ríkissjóðs og kostnað við hana komi inn í þingið áður en þetta er afgreitt. Þetta er jú hin efnislega umræða um fjáraukalögin, þ.e. 2. umræða, og þess vegna mikilvægt að það komi hér inn. Frú forseti. Svo er nú ýmislegt annað. Ég minntist á það áðan í ræðu minni að verið er að fara fram á nærri 90 milljarða kr. framlag til þess að styrkja gjaldeyrisstöðu Seðlabankans og það er vel trúlegt að það sé nauðsynlegt. Það er vel trúlegt að það sé nauðsynlegt. En ég hefði talið eðlilegt að við ræddum það og það væri rætt hér hvers vegna það sé nauðsynlegt og hvort það sé nóg. Ég er með hér útskrift úr Morgunblaðinu 10. nóvember þar sem vitnað er í skýrslu eftirlits- og fjármálamatsfyrirtækisins Fitch. Fyrirsögnin hljóðar svo, með leyfi forseta: „Ísland skuldar mest allra landa sem Fitch metur.“ Svo stendur, með leyfi forseta, að enn sé nokkuð langt í að jafnvægi náist í íslenska hagkerfinu, að mati matsfyrirtækisins Fitch Ratings. Stjórnvöld takist enn á við mikla heildareftirspurn og styrkingu krónunnar að nýju vegna skammtímainnflæðis á fjármagni vegna vaxtamunar við útlönd. Síðan segir að einkaneysla og fjárfesting hafi orðið mun meiri en ráð var fyrir gert. Og það eru ekki fjárfestingar ríkisins beint heldur eru það fjárfestingar fyrirtækja sem heyra undir ríkið eða opinbera aðila, fjárfestingar á vegum Landsvirkjunar, fjárfestingar á vegum Orkuveitu Reykjavíkur, opinberra aðila sem hér er verið einmitt að tala um að hafi verið miklu meiri en æskilegt væri, þ.e. stóriðjuframkvæmdirnar. Þarna er verið að vitna til þeirra. Síðan segir í þessari grein í Morgunblaðinu um efnahagsástandið: „Í matinu viðurkennir Fitch að hrein erlend skuldahlutföll séu lægri þegar tekið sé mið af hraðri eignamyndun erlendis en bendir á að þar sem skuldir námu 357% af erlendum tekjum þjóðarbúsins árið 2005 sé Ísland skuldugast af öllum löndum sem Fitch meti til lánshæfis. „Þessi þrönga staða ...“  En svo segir í þessari grein, með leyfi forseta: „Þessi þrönga staða ásamt miklu ójafnvægi í hagkerfinu gerir landið berskjaldað fyrir ytri áföllum svo sem hækkun vaxta erlendis og/eða skyndilegum breytingum á viðhorfum fjárfesta. Slík framvinda og líkleg viðbrögð við þeim gæti valdið mun dýpri kreppu en því skammvinna samdráttarskeiði sem fylgdi í kjölfar svipaðrar fjárfestingaruppsveiflu á seinni hluta tíunda áratugarins með óhagstæðum afleiðingum fyrir heimili, fyrirtæki og banka sem eru mun skuldsettari nú en áður var.“ Það er alveg hárrétt að skýrslan kemur inn á að vel heppnuð endurfjármögnun bankanna hafi eytt vissri óvissu Hins vegar er jafnframt bent á hve stór hluti fjármálakerfis bankanna sé orðinn af því heildarfjármagni sem er í gangi á vegum íslenska þjóðarbúsins, 

Er ekki lausnin að reka þá úr landi?

Í Morgunblaðinu 3. nóvember síðastliðinn er vitnað í Davíð Oddsson seðlabankastjóra og meira að segja hann varar við mikilli undirliggjandi þenslu og ójafnvægi í íslensku atvinnulífi. Hann segir orðrétt, með leyfi forseta: „Það léttir hins vegar ekki þeirri skyldu“ - þ.e. þó að ýmislegt hafi gengið vel - „af stjórnvöldum að gera það sem í þeirra valdi stendur til þess að draga úr ójafnvægi í þjóðarbúskapnum.“ Það á ekki að gera lítið úr þessum viðvörunum. Þess vegna er verið að leggja til hér að tekin verði um 90 milljarða kr. sérstök fjárveiting til þess að styrkja gjaldeyrisstöðu Seðlabankans, einmitt til þess að styrkja stöðu efnahagskerfisins, ekki síst gagnvart útlöndum. Mér finnst fulltrúar ríkisstjórnarflokkanna skauta óvenjulétt og af ábyrgðarleysi yfir þessa skuldastöðu og ójafnvægi í þjóðarbúinu. Þó að ríkissjóður sjálfur standi nokkuð vel þá er það náttúrlega bara ein sneið af allri þjóðarkökunni þannig að þegar upp er staðið snýst málið um fjárhagsstöðu þjóðarbúsins og heimilanna. Það er til dæmis áhyggjuefni, frú forseti, að í lok síðasta árs voru skuldir heimilanna 1.082 milljarðar  Vissulega hafa nokkrar eignir aukist þarna á móti.  Bara aðeins til þess að átta sig á þessari alvarlegu stöðu vil ég ítreka að áðan vitnaði ég í matsfyrirtækið Fitch sem sá ástæðu til þess að breyta mati sínu á horfum um lánshæfi ríkissjóðs úr stöðugum í neikvæðar. Sérfræðingar Fitch benda á að erlendar skuldir þjóðarbúsins muni hækka í 360% af vergri landsframleiðslu á árinu, sem er meira en þreföld skuldastaða þjóðarbúsins á árinu 2000. Skuldir nema nú 357% af erlendum tekjum þjóðarbúsins og er Ísland því skuldugast af öllum löndum sem Fitch metur til lánshæfis. Hér hefur orðið gríðarleg skuldaaukning á skömmum tíma en árið 2000 stóðu erlendar skuldir þjóðarbúsins í 100% af vergri landsframleiðslu. Skuldir þjóðarbúsins hafa því ríflega þrefaldast miðað við verga landsframleiðslu sem þó hefur aukist mikið á tímabilinu. Greinendur Fitch meta þetta þannig, eins og ég sagði áðan, að þessi þrönga staða ásamt ójafnvægi í hagkerfinu geri landið berskjaldað fyrir ytri áföllum. Erlend staða þjóðarbúsins er nú neikvæð sem nemur þrettánföldum útflutningstekjum og hefur hríðversnað á skömmum tíma eins og þeir leggja áherslu á í skýrslunni. Á árinu 2000 hefði þurft fjórfaldar útflutningstekjur til að greiða upp neikvæða erlenda stöðu og um mitt síðasta ár um það bil sjöfaldar. Það skal því engan undra að erlendir lánadrottnar og matsstofnanir líti málið alvarlegum augum. Það er annað en ríkisstjórnarmeirihlutinn hér gerir. Það hefði því verið fullkomlega eðlilegt að verða við kröfu minni um að við færum í gegnum forsendur, ástæður og stöðu ríkisbúskaparins, þegar verið er að reyna að treysta gjaldeyrisstöðu Seðlabankans um 90 milljarða, í stað þess að fjárlaganefnd afgreiði hana á tíu mínútum til þingsins nánast umræðulaust. Þetta eru ekki ábyrg vinnubrögð. Það er mjög mikilvægt að við áttum okkur á því hver staðan er og hvernig við getum saman tekið á því máli. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum lagt fram þingmál sem lýtur einmitt að því og heitir Aðgerðir til að endurheimta efnahagslegan stöðugleika. Við gerum okkur grein fyrir að þrátt fyrir mikla peninga í umferð, þrátt fyrir að margir telji sig hafa það gott, þá stendur efnahagslífið mjög veikum fótum. Það hefur verið nefnt í því sambandi ógnarjafnvægi í efnahagsmálum. Ég tel eitt brýnasta málið að taka á þessu. Við höfum lagt fram okkar tillögur, í fyrsta lagi mikilvægi þess að verðbólgan nái sem fyrst niður fyrir viðmiðunarmörk Seðlabankans, sem eru um 2,5%, í öðru lagi að stöðugleiki haldist á vinnumarkaði og kaupmáttur launa verði varðveittur. Þegar forstjóri Landspítala – háskólasjúkrahúss kom á fund fjárlaganefndar og lýsti fjárhagsstöðunni og við hvað þar væri að glíma, og hv. formaður fjárlaganefndar, Birkir Jón Jónsson, gerði að umtalsefni hér, þá gat formaðurinn þess ekki hvað forstjórinn lagði mesta áherslu á. Hann sagði að að óbreyttu ástandi yrði mönnunarvandinn mesta vandamál sjúkrahússins. Hvaðan er sá vandi kominn? Hann hefur legið fyrir.  Það er þessi stefna sem nú er að setja atvinnulífið í mikinn vanda. Erlent vinnuafl er jú sótt í mikilli þenslu en því ekki eru einu sinni búin viðhlítandi kjör, hvorki félagsleg launakjör né almenn mannsæmandi kjör hvað varðar aðgengi að íslensku samfélagi, en jafnframt er algjör skortur á fólki, sérstaklega í umönnunarstörfum. Tökum Landspítalann, elliheimilin, hjúkrunarheimilin, leikskólana. Hvað var í fréttum í gær? Leikskólastjórar ná ekki að manna sína leikskóla vegna skorts á fólki. Þess vegna leggjum við til að stöðva þessa þenslu, bæði með tilliti til þeirra efnahagslegu áhrifa sem hún hefur og ég greindi hér frá, að Ísland er orðið skuldugasta land í heimi, og einnig til að koma á jafnvægi svo aðrar atvinnugreinar fái að njóta sín og fái eðlilegt starfsumhverfi. Því að auðvitað hafa ruðningsáhrif þessara stóriðjuframkvæmda komið hart niður á öðrum atvinnugreinum. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði viljum að gefin verði út yfirlýsing nú þegar af ríkisstjórninni um að stöðvaðar verði frekari stóriðjuframkvæmdir og undirbúningur undir frekari stóriðjuframkvæmdir. Eins og nú er er allt á fullu við undirbúning að nýju álveri við Húsavík, allt á fullu við undirbúning að stækkun álversins í Straumsvík, allt á fullu við undirbúning á álveri við Helguvík, allt á fullu við að stækka og meira að segja hefur stækkunum verið flýtt á álverinu við Grundartanga og nú í dag ræddum við um möguleika á álveri í Þorlákshöfn. Mun þessi umræða eða sú vinna sem þarna er í gangi auka á stöðugleikann í efnahagsmálum? Nei. Þess vegna verður nú þegar að stöðva frekari áform um stóriðjuframkvæmdir. Það gerist kannski ekki nema skipt verði um ríkisstjórn því að Framsóknarflokkurinn hefur þetta sem sitt aðalmál. Allir eru sammála um að þetta verði að gera til að koma aftur á jafnvægi í efnahagsmálum þjóðarinnar. Það er þetta sem mér finnst einna brýnast. Það er þetta sem ég hefði viljað ræða í fjárlaganefnd þegar verið er að fara fram á lán upp á einn milljarð króna til að styrkja gjaldeyrisforða Seðlabankans í ljósi þessa ógnarjafnvægis eða gríðarlegu áhættu sem íslenskt efnahagslíf hefur fundið fyrir og ég hefði viljað ræða betur. Frú forseti. Það hefði verið hægt að koma hér með fleiri atriði. Hv. formaður fjárlaganefndar hefur boðað að ákveðnir þættir sem lúta að fjáraukalögunum, eins og heilbrigðisstofnanirnar, skólarnir og fleiri stofnanir sem við vitum að eiga í miklum fjárhagslegum vanda í ár vegna rangra fjárlaga sem samþykkt voru fyrir ári síðan, verði skoðaðir milli 2. og 3. umr. og ég fagna því. Betra er seint en aldrei við að koma til móts við brýnan og alvarlegan rekstrarvanda þessara stofnana og reyndar fleiri sem þarf að taka á. Ég ítreka það, frú forseti, að mér finnast þessi vinnubrögð af hálfu fjárlaganefndar og meiri hlutans á Alþingis að ætla að keyra í gegn umræðu og afgreiðslu á heimild til að kaupa Landsvirkjun, á heimildum til að slá saman Landsvirkjun, Orkubúi Vestfjarða og Rarik í eitt fyrirtæki, fara í gegnum svona heimildagreinar án þess að taka efnislega og pólitíska umræðu á Alþingi um það, vera mikill yfirgangur og alls ekki í takt við lýðræðisleg vinnubrögð, óháð þeirri pólitísku skoðun sem við höfum. Ég ítreka einnig að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur alla tíð varað við markaðsvæðingu raforkukerfisins. Sú markaðsvæðing og einkavæðing sem nú er komin í gang hefur ekki skilað landsmönnum rafmagni á lægra verði eða öruggari afhendingu. Þær aðgerðir sem núna er verið að fara í með einkavæðingu, með því að setja Landsvirkjun, Orkubú Vestfjarða og Rarik á einkavæðingarvagninn, eru að mínu mati alveg örugglega ekki í þágu landsmanna og væri mikilvægt að við tækjum þá umræðu áður en farið er út í að láta málið fara hér í gegn með þessum hætti. Svo ítreka ég aftur spurningar mínar um það hvernig vera megi að hér sé bara í einni og hálfri línu komið inn heimild fyrir ríkisábyrgð upp á 5 milljarða kr. vegna uppgjörs á ófyrirséðum kostnaði til aðalverktaka Kárahnjúkavirkjunar. Ættum við ekki að fá allar upplýsingar um það í raun hvernig staða þess máls er áður en við förum að samþykkja gagnalaust 5 milljarða kr. viðbót vegna umframkostnaðar við Kárahnjúkavirkjun? Óháð því þótt um hana sé pólitískur ágreiningur verður slíkt að vera efnislega unnið. Hvað liggur á bak við 5 milljarða kr. viðbót vegna umframkostnaðar á Kárahnjúkavirkjun? Er það nóg? Hverjar eru heildarábyrgðirnar? Mér finnst frumskilyrði að þetta komi fram hér áður en við ljúkum 2. umr., frú forseti.

Hæstv. forseti. Hér var lengi talað en lítið sagt. Eru það nokkur vonbrigði vegna þess að hér talaði fjármálaráðherraefni stjórnarandstöðuflokkanna. Hv. þingmaður bar sig einkum aumlega undan málflutningi hv. þingmanna Framsóknarflokksins og það var nú líklega það eina sem stóð upp úr í ræðunni. Ég sé það hér á dagskrá fundarins, hæstv. forseti, að 11. liður á dagskránni er þingsályktunartillaga sem hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa lagt fram, um aðgerðir til að endurheimta efnahagslegan stöðugleika. Ég vek athygli á því, hæstv. forseti, að þetta er ekkert grín þó að menn gætu freistast til að halda það. Því miður er það auðvitað svo í þessu máli eins og öllum öðrum að hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs eru að minnsta kosti 12 árum of seinir, vegna þess að hér hefur ríkt stöðugleiki í efnahagsmálum undanfarin þrjú kjörtímabil þó að það hafi farið fram hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni. Stóriðjustopp er stefna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Síðan kom hv. þm. Ögmundur Jónasson fram í fjölmiðlum og lýsti því yfir að reka ætti bankana úr landi. Atvinnugrein sem er orðin stærri en sjávarútvegurinn. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann taki undir þær hugmyndir hv. þm. Ögmundur Jónassonar.

Frú forseti. Það má vel vera að framsóknarmönnum þyki hæfa að gefa ræðumanni einhverja einkunn. Það er eins og gert er á málfundum. Ég veit að menn gefa einkunnir á málfundum í hinum ýmsu framsóknarfélögum. Það er alveg ljóst að það er pólitískur ágreiningur á milli Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Framsóknarflokksins í efnahagsmálum. Það hefur legið fyrir í mörg ár. Ég þarf hins vegar ekkert að vitna til eigin orða þegar verið er að tala um mikið ójafnvægi í hagkerfinu og að það sé berskjaldað fyrir ytri áföllum. Það er búið að leggja áherslu á þetta undanfarin ár. Ég vakti athygli hv. þingmanns á skuldastöðu þjóðarbúsins. Finnst hv. þingmanni hún allt í lagi? Það er þá meira. Ég get lesið hér aftur texta bæði núverandi seðlabankastjóra og fyrrverandi seðlabankastjóra, ég get lesið hér aftur texta alþjóðlega matsfyrirtækisins, sem allir vöruðu við því mikla ójafnvægi sem væri í íslensku efnahagslífi, vöruðu við því hversu tæpt það gæti staðið fyrir ytri áföllum. Það er því miður kannski sérstaklega Framsóknarflokkurinn sem ekki viðurkennir þetta eða sér og stingur höfðinu í sandinn hvað það varðar. Varðandi spurningu hv. þingmanns um afstöðu til íslensku bankanna þá vöruðum við við einkavæðingu bankanna á sínum tíma og að verið væri að afhenda eignir ríkisins með óeðlilegum hætti. Það er alveg rétt. Við vildum einn sterkan þjóðarbanka. Ég held að það kæmi kannski Framsóknarflokknum síst að fara að rifja það upp með hvaða hætti Búnaðarbankinn var afhentur S-hópnum á sínum tíma. Hins vegar krefjumst við þess að 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason er að þessu sinni óvenjuviðkvæmur fyrir gagnrýni á ræður hans. Hins vegar komst hann fimlega hjá því að svara spurningum mínum. Það liggur nefnilega fyrir að hv. þm. Ögmundur Jónasson, þingflokksformaður Vinstri grænna, hefur lýst því yfir að bankarnir mættu fara úr landi hans vegna, atvinnugrein sem skilar tugum milljarða í skatta í þjóðarbúið þannig að við getum sinnt velferðarmálum. Axla bankarnir ekki samfélagslega ábyrgð sína með þeim hætti, með skattgreiðslum í ríkissjóð? Þetta eru fyrirtæki sem hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs ætla að flytja úr landi. Það verður fróðlegt að sjá þegar þingsályktunartillaga Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, um aðgerðir til að endurheimta efnahagslegan stöðugleika - jafnhlægilegt og það heiti er - kemur til umræðu, hvort hv. þingmaður og aðrir í flokki hans ætla að fylgja eftir þeim hugmyndum þingflokksformanns Vinstri grænna. Ég spyr hv. þingmann öðru sinni og ég skal vera mjög skýr og vænti þess að fá skýr svör frá hv. þingmanni: Styður hv. þingmaður Jón Bjarnason þá hugmynd þingflokksformanns Vinstri grænna að senda bankana úr landi?

Frú forseti. Það er makalaust hvernig hv. þingmenn Framsóknarflokksins, sérstaklega hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson, gera sér far um að fara með rangt mál og rangtúlkanir. Það er fullkomlega rangt að Ögmundur Jónasson hafi haldið þessu fram. Hins vegar benti hann á hið gríðarlega launabil og þann tekjumun sem myndast hefur í landinu. Við horfum m.a. upp á hvernig eigendur þessara banka hafa offjár í tekjur. Við höfum krafist þess að þeir horfi til samfélagslegrar ábyrgðar hvað varðar að skapa sér tekjur. Hann benti á það í því sambandi sem hv. þingmaður er að vitna til hve mikilvægt væri að hafa þá hér og að þeir fengju að vaxa sem eðlilegur þáttur í íslensku samfélagi og öxluðu ábyrgð, einnig bankastjórarnir og eigendur bankanna. Hins vegar verður maður að velta því fyrir sér hvort hv. þingmaður vildi ekki, úr því að honum er annt um bankana, láta kanna með hvaða hætti þetta var á sínum tíma  En hitt verð ég áfram fyrir miklum vonbrigðum með, að hv. þingmaður virðist ekki gera sér grein fyrir því að efnahagslegur óstöðugleiki steðjar að íslensku þjóðinni. Það er alvarlegt og við eigum að taka saman höndum um að berjast gegn honum.

Hæstv. forseti. Ég hélt að tilgangur þessa snarpa og skemmtilega umræðuforms í þinginu væri að þingmenn gætu skipst á skoðunum og svarað spurningum hver annars. Hv. þm. Jón Bjarnason leyfir sér í tvígang að koma upp í ræðupúlt Alþingis án þess að svara spurningum hv. þm. Guðjóns Ólafs Jónssonar. Hæstv. forseti. Við erum við 2. umr. um fjáraukalög ársins 2006, aðalumræðu þessara fjáraukalaga. Hér hefur engin tillaga komið fram frá stjórnarandstöðunni við fjáraukalagafrumvarpið. Það er algert ábyrgðarleysi hvernig stjórnarandstaðan umgengst fjáraukalög ársins 2006. Ef við setjum þetta í ákveðið samhengi þá er það rétt sem hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson hefur sagt hér og ég vorkenni öðrum stjórnarandstöðuflokkum að þurfa að eiga samneyti við þingflokk Vinstri grænna. Sá flokkur er á móti og hefur verið á móti nær öllum framförum í íslensku samfélagi á síðustu árum. Þeir hafa verið á móti markaðsvæðingu bankanna. Þeir hafa verið á móti stóriðjustefnunni og öflugri uppbyggingu á Austurlandi. Þeir hafa verið á móti sjávarútvegsstefnunni. En hvað segja alþjóðleg matsfyrirtæki um þann árangur sem íslensk stjórnvöld hafa náð á umliðnum árum? Jú, þau rekja árangurinn til þessara þriggja atriða. Vinstri grænir hafa verið á móti þessu öllu. Þeir koma svo upp með ábyrgðarlaust tal um að auka eigi framlög til menntamála, heilbrigðismála og félagsmála en leggja ekki fram neina trúverðuga stefnu í atvinnumálum. Þau ummæli sem höfð voru eftir hv. þm. Ögmundi Jónassyni um íslensku bankana um daginn eru óábyrg, rétt eins og ummæli margra Vinstri grænna um Kárahnjúkavirkjun, sem kölluðu á hundruð milljarða kr. í skaðabætur. Þessi flokkur er mjög óábyrgur í sínu tali.

Frú forseti. Í fyrsta lagi, varðandi bankana, er óeðlilegt að menn draga inn ummæli eða eitthvað sem hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur skrifað á heimasíðu sinni og hefur ekki síðan þá getað rætt það í þinginu. En það er ljóst sem kemur fram í hans máli og ég skal líka árétta það, að það er af og frá að við viljum að bankarnir fari úr landi. Síður en svo. Við viljum efla þessar stofnanir. En þær verða líka að vinna á heilbrigðum grundvelli alveg eins og aðrar stofnanir. Það skal bara vera alveg klárt. Vöxtur íslensks fjármálakerfis og tekjumöguleikar af því eru í sjálfu sér gott mál. Varðandi hitt atriðið hjá hv. þingmanni þá virði ég það að hann er nýr í starfi sem formaður fjárlaganefndar. En ég að tel mikilvægt að hann átti sig á því hvert er almennt hlutverk fjáraukalaga. Ég hef lagt fram tillögur um að fjáraukalagafrumvarp verði unnið oftar á árinu þannig að Alþingi samþykki útgjöldin áður en þau eru reidd af hendi. Með þessu frumvarpi er Alþingi að samþykkja það sem búið er að ákveða og greiða út nú þegar. Hefur hv. þingmaður gert sér grein fyrir því?

Já.

Já, það er gott. Það er hlutverk fjáraukalaga sem slíkra. Hins vegar vinnum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs eins og aðrir í minni hlutanum. Við viljum vinna ábyrg fjárlög, sem skortir mikið á hjá meiri hlutanum og þar með töldum hv. þm. Birki J. Jónssyni, því að fjárlögin voru á þeirra ábyrgð. Það er miður. En það er samt ekki afsökun fyrir því að hv. þingmaður átti sig ekki á því til hvers 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður þarf ekki að fræða mig um í hverju fjáraukalög ársins 2006 eru fólgin. Hins vegar er mjög athyglisvert að stjórnarandstaðan hefur engar tillögur lagt fram til úrbóta á stöðu einstakra stofnana á árinu 2006. Ætla hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar að sannfæra mig eða almenning í landinu um að málum sé þannig fyrir komið að ýmis óhjákvæmileg atvik á árinu hafi leitt til þess að við þurfum að bregðast við stöðu einstakra stofnana? Heldur hv. stjórnarandstaða að hún geti komið fram og gagnrýnt og gagnrýnt, með yfirboð í öllum málaflokkum, án þess að setja neitt niður á blað um málið? Það er svo óábyrgt sem mest getur verið. Ég held að við verðum að fagna þeirri yfirlýsingu hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni að hann vilji efla íslenskt fjármálalíf, fjármálakerfi og bankana. Öðruvísi mér áður brá. Hvað lagði ríkisstjórnin til á sínum tíma til þess að bæta starfsumhverfi þessara fyrirtækja? Jú, að lækka tekjuskatt þessara fyrirtækja. Vinstri grænir voru algerlega á móti því og trúlega væri málum þannig komið að þessi fyrirtæki væru farin úr landi, eins og mér finnst stundum skína í gegn hjá hv. þingmönnum þess flokks að þeim fyndist allt eins gott, að þessir stóru bankar borguðu ekki tugi milljarða inn í íslenskt samfélag og hagkerfi. Ég minni á, hæstv. forseti, að við erum að afgreiða fjárlög ársins 2005 og 2006 með 160 milljarða í afgang. Íslenskur ríkissjóður er að verða nær skuldlaus og þannig getum við bætt hag almennings í landinu. Við getum stutt við mennta-, heilbrigðis- og félagsstofnanir í samfélaginu. Það gerum við ekki nema við fáum innkomu í ríkissjóð og auknar tekjur en Vinstri grænir hafa engar tillögur í því samhengi.

Frú forseti. Bara til leiðréttingar þá eru þetta ekki réttar tölur hjá hv. þingmanni um tekjuafganginn á fjárlögum á þessu ári. Hann verður líklega nær 50 milljörðum en ekki því sem hv. þingmaður nefndi. En þetta á allt eftir að koma í ljós. Aftur síðan varðandi hlutverk ...

Ég var að tala um 2005 og 2006.

Við erum að ræða um árið 2006, já. En þetta eru fjáraukalög og ég vona, í ljósi orða hv. þingmanns, að hann verði samvinnufúsari við minni hlutann um að afgreiða góð fjárlög fyrir næsta ár, sönn fjárlög en ekki eins og síðast þegar tillögur frá minni hlutanum voru felldar, varðandi sjúkrahúsin, varðandi skólana og það síðan leiðrétt á fjáraukalögum, sem er ekki hin lagalega rétta leið. Ég hef hins vegar áhyggjur af því að formanni fjárlaganefndar skuli finnast allt í lagi að taka inn við efnisumræðu fjáraukalaga t.d. 5 milljarða kr. heimild fyrir ríkisábyrgð eða lántöku Landsvirkjunar vegna ófyrirséðs kostnaðar aðalverktaka Kárahnjúkavirkjunar, án þess að kalla eftir neinum gögnum á bak við þá upphæð, án þess að kalla eftir upplýsingum um hve háar ríkisábyrgðirnar eru gagnvart Kárahnjúkavirkjun.  Mér finnst að þegar jafnumfangsmikil mál koma inn í þingið, sem ég geri mér grein fyrir að verður að gerast, þá eigi að liggja fyrir fullnægjandi gögn og upplýsingar um stöðu þeirra mála sem um er fjallað. Það gerum við um einstaka sjúkrahús og einstaka skóla eins og hv. þingmaður veit, þar sem um miklu lægri upphæðir er að ræða. 

Hæstv. forseti. Við ræðum hér fjáraukalögin og mér fannst rétt áðan koma fram ákaflega merkileg yfirlýsing frá formanni fjárlaganefndar, hv. þm. Birki Jóni Jónssyni, því hann sagði eitthvað á þá leið að hann saknaði - eða ég gat ekki skilið það öðruvísi - tillagna frá stjórnarandstöðunni  Ég segi þetta að gefnu tilefni, hæstv. forseti, vegna þess að reynslan á undanförnum árum er sú að tillögur stjórnarandstöðunnar til breytinga á fjárlögum - og skal ég fara betur yfir það í ræðu minni á eftir um einstök atriði - hafa varla þótt svaraverðar af forustumönnum í fjárlaganefnd, formönnum fjárlaganefndar, hingað til. Ég vona að orðin sé breyting með nýjum formanni að því er þetta varðar og fagna því að hann skuli sakna þess að við skulum ekki hafa komið fram með tillögur í fjáraukanum. Kannski er rétt að rekja það, hæstv. forseti, að það kann nú að vera vegna þess að stjórnarandstaðan á undaförnum árum hefur lagt sig fram um að vera með breytingartillögurnar í fjárlögunum sjálfum við afgreiðslu fjárlaga hvers árs og lagt til breytingar til að reyna að ná þar fram lagfæringum. Yfir það hefur svolítið verið farið í umræðunni og ég mun að sjálfsögðu gera það á eftir, hæstv. forseti, að víkja að atriðum í þá veru. Hæstv. forseti. Það er nokkurn veginn orðin viðtekin venja við afgreiðslu á fjáraukalögum að taka ýmis útgjöld inn í fjáraukalögin sem eftir góðri stjórnsýslu ættu að vera í fjárlögum næsta árs, vegna þess að margt sem nú er tekið inn í fjáraukann var fyrirsjáanlegt við afgreiðslu fjárlaga þessa árs í desember síðastliðnum. Eins og venja er hjá ríkisstjórninni og ég gat um áðan hefur það verið vinnuregla síðustu 15 ár, a.m.k. af þeim sem ég hef fylgst nokkuð vel með í pólitík þó að ég hafi ekki verið á þingi allan þann tíma, að fjármálaráðherrar Sjálfstæðisflokksins, sem flutt hafa tillögur ríkisstjórnarinnar, hafa nánast gefið út um það dagskipun að tillögur stjórnarandstöðunnar skyldu felldar og þannig hefur reyndin verið. Ég held að orða megi þetta þannig, hæstv. forseti, að algjört ráðherraræði sé varðandi afgreiðslu fjárlaga. Það eru ákaflega fáar tillögur sem mig rekur minni til að stjórnarandstaðan hafi komið hér í gegn af þeim tillögum sem hún hefur flutt inn í þingsali, hvort sem það hafa verið flokkar stjórnarandstöðunnar sameiginlega eða einstakir stjórnarandstöðuflokkar. Við í stjórnarandstöðunni bentum á marga þætti fjárlaga fyrir þetta ár, árið 2006, við afgreiðslu þeirra sem ekki gætu dugað til þess rekstrar sem vilji var til að veita af hendi ríkisins, þ.e. þess rekstrar sem landsmenn vænta og ríkið vildi veita og reyndar var að stefnt, bæði með orðum hæstv. fjármálaráðherra þegar mælt var fyrir fjárlögunum og eins í samþykktum fjárlögum ársins. Í nefndaráliti 2. minni hluta segir svo, með leyfi forseta, um lausung í umgengni við fjárreiður ríkisins, og leyfi ég mér að vitna í nefndarálitið: „Í fjáraukalögum fyrir árið 2006 birtist enn og aftur sú lausung sem ríkisstjórnin hefur tamið sér í umgengni við lög um fjárreiður ríkisins. Lögð eru til útgjöld sem ekki eiga heima í fjáraukalögum samkvæmt fjárreiðulögum. Í lögum um fjárreiður ríkisins er skýrt kveðið á um tilgang fjáraukalaga. Þar segir í 44. gr.: „Valdi ófyrirséð atvik, kjarasamningar eða ný löggjöf því að grípa þarf til sérstakra fjárráðstafana sem ekki var gert ráð fyrir í fjárlögum ársins skal leitað heimilda fyrir þeim í frumvarpi til fjáraukalaga.“ Í frumvarpinu nú eru fjölmargir liðir sem alls ekki falla undir þessa grein fjárreiðulaganna og ættu betur heima í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2007 sem nú liggur fyrir Alþingi. Því miður er það svo að í fjáraukalagafrumvörpum undangenginna ára og nú í ár eru verkefni sem ekki ættu að vera þar. Sem dæmi má nefna að í nokkrum tilfellum er verið að bæta uppsafnaðan rekstrarvanda hjá stofnunum ríkisins sem með réttu ættu að koma inn á fjárlög næsta árs ef rétt væri að málum staðið. Er það afar tilviljanakennt hvaða stofnanir fá slíkar leiðréttingar á fjáraukalögum á hverjum tíma. Þetta vinnulag verður að laga svo að það sama gildi fyrir allar stofnanir ríkisins og einnig svo að hægt sé að taka heildstætt á málum stofnana sem búa við viðvarandi rekstrarvanda. Fulltrúar stjórnarflokkanna í fjárlaganefnd hafa samþykkt þessar tillögur ríkisstjórnarinnar inn til 2. umr. sem sýnir að enn ætla þeir að samþykkja þessi slælegu vinnubrögð og þessa kæruleysislegu umgengni við lög um fjárreiður ríkisins. 2. minni hluti gagnrýnir þessi vinnubrögð harðlega eins og undangengin ár.“ Þetta var tilvitnun í nefndarálit stjórnarandstöðunnar við 2. umr. um fjáraukalögin. Hæstv. forseti. Ég sagði í upphafi máls míns að ég skyldi taka nokkur dæmi um mál sem við hefðum flutt um ákveðnar tillögur, t.d. fyrir þetta fjárlagaár. Vona ég að hv. þingmenn Framsóknarflokksins sem hér hafa spurt um ákveðnar tillögur frá stjórnarandstöðunni átti sig á því að þær hafa verið fluttar. Í fyrsta lagi vil ég minna á að við fjárlögin á síðasta hausti, í desember, flutti stjórnarandstaðan tillögu um að veita þyrfti 100 millj. kr. í viðbót til að tryggja eðlilegan rekstur Háskólans á Akureyri fyrir þetta rekstrarár. Sú tillaga var felld af stjórnarþingmönnum og nánast hent gaman að og jafnvel gert grín að tillögu okkar í stjórnarandstöðunni að því er varðaði vanda Háskólans á Akureyri. Hvað gerðist svo núna í fjáraukanum, hæstv. forseti? Og taktu nú vel eftir, hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson. Núna leggur fjárlaganefndarmeirihlutinn til 60 millj. kr. til að taka á sama vanda og stjórnarandstaðan benti á við afgreiðslu fjárlaga á síðasta hausti, og dugar þó varla til í fjáraukanum, hv. þingmaður. Menn munu örugglega þurfa að taka á hluta af þeim vanda sem út af stendur í fjárlögum næsta árs og vonandi verður það gert, hv. þingmaður, vegna þess að þannig á að vinna fjárlögin. Við eigum ekki að skilja eftir mál sem við vitum að þarf að leysa og rekstrarvandi í stofnunum er ekki leystur nema með tvenns konar hætti. Annaðhvort fá þær aukin fjárframlög til rekstrar síns eða að skera þarf niður og draga úr þjónustunni. Ég hygg því miður að Háskólinn á Akureyri sé þegar farinn að draga úr þjónustu sinni miðað við það sem eðlilegt gæti talist og horfði til framtíðar og uppbyggingar þess skóla. Ég spyr þess vegna tvo hv. þingmenn úr Framsóknarflokknum, hv. formann fjárlaganefndar, Birki Jón Jónsson,  Á ég að taka eitt annað atriði fyrir ykkur, hv. þingmenn?  Hvað gerist svo núna í fjáraukanum, hæstv. forseti? Nú leggur stjórnarmeirihlutinn til hækkun í fjáraukalögunum upp á nákvæmlega sömu upphæð, hæstv. forseti, 250 milljónir. Tillaga menntamálaráðuneytisins var 240 milljónir og meiri hlutinn í fjárlaganefnd hafði vit á að hækka hana um 10 milljónir, vegna þess að auðvitað sá hann að tillaga okkar frá síðasta hausti var rétt og dugar varla til miðað við breytingar sem orðið hafa á milli ára. Það liggur því fyrir, hæstv. forseti, að vanáætlað var á síðasta hausti vegna framhaldsskólanna. Í nefndaráliti okkar lýsum við undrun okkar á þessum síendurteknu vanáætlunum ríkisstjórnarinnar. Einnig má benda á, hæstv. forseti, að menntamálaráðuneytið virðist vanáætla nemendafjölda í framhaldsskólum. Ráðuneytið hlýtur því að byggja á einhverjum röngum upplýsingum þegar svona tillögur koma fram, ekki í fyrsta sinn en fer vonandi væntanlega að verða í síðasta sinn. Ég segi því enn og aftur, hæstv. forseti, ég held að stjórnarliðar ættu að fara og horfa í spegil og gera grín að sjálfum sér, horfa á hvernig þeir afgreiddu tillögur stjórnarandstöðunnar í desember síðastliðnum en eru svo að koma með þær inn í fjáraukann á þessu ári til að fá þær afgreiddar og koma svo hér æðandi upp í pontu til að tala um hvað stjórnarandstaðan sé óábyrg. Hvílíkt tal. Ég tek undir orð hv. þm. Jóns Bjarnasonar fyrr í dag, þetta er eins og málfundur í Framsóknarflokknum.  Hæstv. forseti. Nú er í fjárauka verið í lok ársins að skuldsetja ríkissjóð með lántöku og ábyrgðum fyrir yfir 100 milljarða kr. Ef nauðsyn ber til að afgreiða 87 milljarða kr. lántöku með hraði handa Seðlabankanum í fjáraukalögum vaknar sú spurning hvort sú staða sem nú á að bregðast við með þeim hætti hafi ekki verið fyrirséð og hvort ástandið sé svo ótryggt að slík stórmál megi ekki bíða fjárlaga sem væntanlega verða afgreidd héðan innan eins mánaðar fyrir næsta ár, hæstv. forseti. Það er von að við spyrjum því að þetta erindi kom tiltölulega óvænt til fjárlaganefndar þó að vel kunni að vera að ríkisstjórnin hafi verið búin að tala um þetta vandamál í einhvern tíma innan sinna raða. Það virðist samt vera svo að nauðsynlegt sé að afgreiða þetta í fjáraukalögum. Ekki er nú fyrirhyggjan mikil, hæstv. forseti. Samningurinn um kaup ríkisins á Landsvirkjun hefur ekki borist inn í þingsali eða inn í fjárlaganefnd, sem ætti þó að vera forsenda þess að við værum yfirleitt að tala um heimild til þess að fjármagna kaup eins og gert er ráð fyrir í tillögum meiri hluta. Við ættum í raun og veru að vera búin að taka afstöðu til þess og meiri hlutinn að vera búinn að afgreiða tillöguna eða samninginn þannig að fyrir lægi að kominn væri á samþykktur samningur um kaup ríkisins á Landsvirkjun, því að við eigum að afgreiða fjárlög með tilliti til þeirra forsendna sem fyrir eru en ekki öfugt, það á ekki að byrja á að afgreiða stofnunina en tala svo síðar um samninginn sem á að afgreiða út frá. Þetta er ekki í lagi og ég veit ekki hvað hæstv. forseti vill gera í því þegar eðlilegum reglum í meðferð þingmála við afgreiðslu fjárlaganna er ekki fylgt. Hæstv. forseti. Það er svo kannski önnur ella, eins og sagt er, hvort þau kaup sem hér eru að fara fram á Rarik og Orkubúi Vestfjarða og að þau verði síðan sameinuð Landsvirkjun verði til að efla þau markmið sem sett voru í raforkulögum um að efla samkeppni á raforkumarkaði. Það hefur mikið verið rætt um raforkulögin, hvað þeim fylgdi á sínum tíma og hvernig þau hafa komið út. Ég leyfi mér að segja að það hafi ekki verið til hagsbóta fyrir marga landsmenn heldur til kostnaðarauka fyrir marga og þar hefur, að því er ég best veit, hæstv. forseti, verið vegið mjög að hinum dreifðu byggðum. Þetta er algerlega í andstöðu við þá stefnu sem við höfum samþykkt í byggðamálum þar sem við höfum alltaf viljað efla landsbyggðina, standa vörð um að landsbyggðin héldi velli og fólk byggi þar við sömu kjör eða svipuð kjör og annars staðar á landinu. Ég hef miklar efasemdir um það sem nú er verið að gera varðandi Rarik og Orkubú Vestfjarða í sameiningu við Landsvirkjun, hæstv. forseti, að samkeppni í raforkusölu aukist með þessum ráðstöfunum, ég leyfi mér að efast um það. En það er kannski ekki mál sem við tökum langa umræðu um við afgreiðslu fjáraukalaganna. En markmiðið var að auka samkeppni á raforkumarkaði og ég minnist þess að í svörum Valgerðar Sverrisdóttur, þáverandi hæstv. iðnaðarráðherra, var greint frá því að kostnaður vegna raforkulaganna og annarra atriða sem þar fylgdu yrði í mesta lagi 1–2,5% að því er hefði áhrif á verðmyndun á raforkumarkaði. En þessu geta menn auðvitað flett upp í þingtíðindum og skoðað hvort ekki er rétt með farið af minni hendi. Ég er reyndar með nokkrar útskriftir af ræðum hæstv. ráðherra Valgerðar Sverrisdóttur og get upplýst þetta beint, hæstv. forseti. Í ræðu sem flutt var á 62. fundi 27. janúar 2005 stendur, með leyfi forseta: „Fyrst vitnað var í orð orkumálastjóra, að hann hafi talað um að hækkunin yrði 1%–2,5%, þá hefur hann að öllum líkindum verið að tala um þá hækkun sem gæti orðið vegna kerfisbreytingarinnar að jafnaði.“ Það er þá hér með upplýst og þarf ekki að rífast mikið um það á eftir, hæstv. forseti. Nú er það svo að raforkuverð hér á landi eða raforkusala er að mestu leyti háð því að langmest er selt til álfyrirtækja. Yfir 80% af raforkunni fer til álfyrirtækja núna eða á næstunni. Álverðið myndar þann grunn sem gefur okkur raforkuverðið inn í álsamninga, heimsmarkaðsverð á áli, þannig að við höfum svo sem ekki tryggingu fyrir því að álverðið haldist í þeim hæðum sem það er í dag og þar af leiðandi raforkuverð fyrir raforku sem við teljum til áliðnaðarins. Það hefur löngum verið sagt að þó að menn vilji gjarnan fjárfesta í atvinnuvegum þá sé kannski ekki skynsamlegt að setja öll eggin í sömu körfu og það held ég að eigi alveg jafnt við í þessu eins og öðru, hæstv. forseti. Það er oft fróðlegt að líta yfir farinn veg við afgreiðslu fjáraukalaga og ég kíkti í þær upplýsingar sem lágu fyrir um afgreiðslu fjáraukalaga við 2. umr. á undanförnum árum. Þá kom í ljós, eftir því sem ég komst næst, að við 2. umr. fjárlaganna 2004 fórum við 3,4% fram úr fjárlögum þess árs. Við 2. umr. fjáraukalaga 2005 stefndum við í 6,4% viðbót við fjárlög þess árs. Eins og fjáraukinn lítur út núna, en eins og komið hefur fram í ræðum fjárlaganefndar á eftir að fjalla um heilbrigðiskerfið að hluta til og öldrunarstofnanir og væntanlega eiga eftir að koma inn einhverjar hækkanir á milli 2. og 3. umr., þá stefnir í 6% umfram það sem gert var ráð fyrir í fjárlögum þessa árs. Ég hef rakið í a.m.k. tveimur dæmum að við í stjórnarandstöðunni töldum að það lægju fyrir upplýsingar um kostnað sem eðlilegt væri að taka inn í fjárlögin og fjárlagaafgreiðslu þessa árs en ekki láta þann kostnað fara yfir í fjáraukalögin eins og reyndin hefur verið orðin á og eins og ég hef vikið að í máli mínu t.d. varðandi framhaldsskóla og Háskólann á Akureyri. Það má taka fleiri dæmi og reyndar hafa fleiri dæmi verið tekin í dag. Ég held að það hafi verið hv. þm. Jón Bjarnason sem vék að fleiri atriðum í þá veru varðandi tillögur sem við fluttum á síðastliðnu hausti við fjárlögin sem við erum núna að fjalla um í fjáraukanum. Það liggur því fyrir, hæstv. forseti, að þetta á sjálfsagt eftir að hækka eitthvað með tilliti til þess að hvorki heilbrigðismálin né öldrunarmálin eru fullkláruð hér. Almennt er stefnt að því, miðað við það vinnulag sem menn hafa reynt að setja sér og miðað við úttektir Ríkisendurskoðunar á fjárlögum ársins, að halda sér innan 4% skekkjumarka í stofnunum og ráðuneytum á rekstrargrunni varðandi eyðslu eða þá að menn eigi eftir fjármuni sem séu á því bili. Það er sú stýring sem menn vilja a.m.k. reyna að halda sig inni á þannig að fjáraukalögin eru ekki innan þeirra viðmiðunarmarka, innan þeirrar tölu sem ég hef hér rakið. Það er auðvitað umhugsunarefni, hæstv. forseti, að við skulum ekki reyna að setja okkur þau mörk og þá komum við kannski að því að víkja að fjárlagagerð næsta árs eða reyna þó a.m.k. að halda okkur innan þess að breytileikinn í fjáraukalögunum sé ekki umfram 4% sem er sú vinnuregla sem menn hafa verið að reyna að miða við. En til þess þurfum við að vanda betur verkin, hæstv. forseti, og við þurfum að taka raunverulega á þeim dæmum sem við sjáum að út af standa, fara yfir hvað það er og reyna að lagfæra fjárveitingar í þá veru sem við teljum skynsamlegt eða að stjórnvöld verða að beita tillögum til að stofnanir og ráðuneyti skeri eitthvað niður til að reyna að halda sig innan fjárlagarammans. Það hlýtur að vera hlutverk okkar, hæstv. forseti, að reyna eins og við höfum þekkingu til að halda okkur innan fyrirmæla fjárreiðulaganna og bæta fjárlagagerðina. Ég tel að fjárlaganefndin verði að ganga á undan með góðu fordæmi í því að leitast við að lagfæra fjárlagagerðina og draga úr því sem við sjáum að ekki muni standast til næsta árs og muni þá einfaldlega lenda inni í fjáraukalögunum eins og reyndin hefur verið og hefur verið vakið máls á í dag, hæstv. forseti. Ef við skoðum tillögur sem eru í fjáraukanum þá er ýmislegt þar sem vekur nokkra furðu og er ástæða til að vekja athygli á. Við getum t.d. litið á landbúnaðarráðuneytið þar sem koma breytingar núna í fjáraukanum upp á 550 millj. kr., hæstv. forseti, á tiltölulega fáum liðum í landbúnaðarráðuneytinu. Á Veiðimálastofnun, sem reyndar flestallir töldu að hefði verið vitað að væri í rekstri sem ekki stæðist á þessu ári, er lögð til 60 millj. kr. viðbótarfjárveiting í fjáraukalögum. Ef þær tekjur sem Veiðimálastofnun hefur frá ríkinu eru skoðaðar þá eiga þær að vera upp á 51,4 millj. og viðbótin átti að vera sértekjur. Varðandi Veiðimálastofnun erum við því að leggja til 60 millj. núna sem er meira en 100% aukning, hæstv. forseti, nú í fjáraukanum. Ef við skoðum Landbúnaðarstofnun þá er þar verið að auka við um 162 milljarða í fjáraukanum og mér sýnist að það sé eitthvað nálægt 30% aukning miðað við þær 520 millj. sem voru í fjárlagafrumvarpi. Síðan er bygging reiðhallar upp á 330 millj. en ég held að sá liður hafi í fjárlagafrumvarpinu verið tæpar 50 millj., 47 millj. ef ég man rétt, sú upphæð er þá sjöfölduð í fjáraukanum. Ég spyr mig, hæstv. forseti, hvort menn í landbúnaðarráðuneytinu hafi ekki haft neinar hugmyndir um hvert þeir vildu stefna í þessum málum og þess vegna komi þetta svona út að við séum að taka þetta inn í fjáraukann með þessum hætti. Hæstv. forseti. Ég held að láti ég umfjöllun minni lokið að sinni - og þó. Ætli það sé ekki eitt atriði sem rétt væri að vekja athygli á. Það er ekki beinlínis í fjárlögum eða fjáraukalögum en fyrir þinginu liggur frumvarp sem varðar verulega fjármál heimilanna og er rétt að vekja hér athygli á. Það er frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt og lögum nr. 94/1996, um staðgreiðsluskatt, fjármagnstekjur o.s.frv. Í 4. gr. þess er lagt til að verði veruleg breyting á 65. gr. laganna og þar standi 18 ár í stað 16 ár. Hvaða áhrif hefur þetta á tekjur fólks og ráðstöfunartekjur á heimilum? Þá kem ég aftur að byggðastefnunni sem var samþykkt samhljóða á síðastliðnu vori af okkur þingmönnum með þeirri áherslu að efla menntun, sérstaklega á landsbyggðinni. Í 4. gr. þess frumvarps segir, með leyfi forseta: „Í 65. gr. tekjuskattslaga er að finna heimild til lækkunar á tekjuskattsstofni. Samkvæmt 4. tölul. 65. gr. skal skattstjóri taka til greina umsókn manns um lækkun á tekjuskattsstofni ef hann hefur haft veruleg útgjöld af menntun barna sinna 16 ára og eldri. Í samræmi við breytingu á aldursmarki barnabóta er hér lagt til að aldursmarki ívilnunar vegna menntunarkostnaðar barna verði breytt úr 16 árum í 18 ár.“ Hvað skyldi þetta þýða fyrir fjölskyldur á landsbyggðinni sem þurfa að kosta börn sín til menntunar? Hvaða áhrif skyldi þetta nú hafa? Í afar merkilegri samantekt sem við þingmenn Norðvesturkjördæmis og menntamálaráðherra fengum varðandi kostnað fólks í Vesturbyggð við að senda börn sín í framhaldsskóla var sýnt fram á að kostnaður við að senda barn til framhaldsskólanáms af því svæði til Akureyrar væri 614 þúsund á ári, til Ísafjarðar 612 þúsund á ári, til Laugarvatns 400 þús. kr. á ári, til Reykjavíkur 1.068 þús. á ári. Þar inn í var húsaleiga ásamt ferðakostnaði en fyrst og fremst húsaleiga sem lyfti þeim kostnaði upp. Á móti þessu hafa foreldrar á landsbyggðinni fengið vegna barna á framhaldsskólaaldri 92 þús. kr. á önn í kostnað, þ.e. um 180 þús. kr. á ári. Ég vek athygli á þessu, hæstv. forseti, vegna þess að mér finnst þessi tillaga ganga á skjön við stefnu okkar í byggðamálum. Við samþykktum samhljóða að efla menntun á landsbyggðinni. Þetta er algjörlega á skjön við það. Þótt hér sé væntanlega svarað, sem var kominn tími til, beiðni fólks úr Vesturbyggð um að fá framhaldsdeild heima í héraði fyrir þá sem þar búa þá þarf fjöldi ungmenna utan af landi að sækja framhaldsskóla annað en í heimabyggð. Ég átta mig bara ekki á því, hæstv. forseti, með tilliti til þess kostnaðar sem fylgir því að senda barn í skóla milli landshluta hvers vegna lagt er til í stjórnarfrumvarpi að frádráttur í skattalögum vegna námskostnaðar verði felldur niður. Ég fæ ekkert samhengi í þann tillöguflutning með tilliti til byggðaáætlunar og þess sem þar var samþykkt um að leggja áherslu á menntun á landsbyggðinni, og þess máls sem hér var flutt. Það lýtur að því að minnka útgjöld ríkisins og ég taldi því eðlilegt að vekja athygli á þessu við fjáraukalagaumræðuna. Ég mun taka lengri og skarpari umræðu um þetta atriði, hæstv. forseti, í umfjöllun um fjárlög og afgreiðslu laga sem tengjast fjárlögum. Ég hef ekki vikið mikið að skattastefnu ríkisstjórnarinnar. Það væri náttúrlega tilefni til að halda langan fyrirlestur um hana, forgangsröðun ríkisstjórnarinnar í skattamálum undanfarin ár. Eins og allir landsmenn vita var það sett í forgang, algjöran forgang á undan öllu öðru, að afnema hátekjuskatt. Það var byrjað á því. 

Gott, húrra.

Leyfa fólki að vinna.

Síðan tala menn um aukna misskiptingu í þjóðfélaginu og misskiptingu tekna. Ég hef heyrt stjórnarandstöðuþingmenn og ég held einn stjórnarþingmann, hv. þm. Einar Odd Kristjánsson, lýsa undrun sinni á því hvað menn væru að taka sér í laun. Er það ekki rétt?

Jú, alveg hárrétt.

Á sama tíma setur ríkisstjórnin í forgang að létta sköttum af þessu fólki. 

Nei.

Það er nefnilega svoleiðis því miður. Margir hafa sýnt fram á það. Ég veit að hv. stjórnarþingmenn sem hér eru munu mótmæla því hástöfum að málið sé þannig vaxið en það er einfaldlega staðreynd. Ég hef áður gagnrýnt þá skattastefnu ríkisstjórnarinnar að fara í flata prósentulækkun í stað þess að létta skattbyrði fólks með því að velja hækkun persónuafsláttar. Ríkisstjórnin varð hins vegar við þeirri kröfu ASÍ síðasta sumar að breyta skattastefnu sinni um næstu áramót og færa annað prósentið úr flötu lækkuninni yfir í persónuafslátt. Það er auðvitað gott skref þótt lítið sé. Skattleysismörkin munu væntanlega vegna þess fara eitthvað yfir 90 þús. kr. Guð láti gott á vita með þau skref í átt að því að lagfæra stöðu fólks með lægri tekjur og slakari afkomu. Ekki leggjumst við gegn því í stjórnarandstöðunni en vissulega hefðu skrefin mátt vera stærri í átt að því að jafna kjör fólks í þjóðfélaginu. Ég endurtek það í lok ræðu minnar, hæstv. forseti, að ég taldi ástæðulaust að afnema hátekjuskattinn að öllu leyti. Það mátti vel lækka þá prósentu og hugsanlega hækka viðmiðunarmörkin en það var ástæðulaust að stíga þetta skref.

Forseti vekur athygli hv. þingmanna á að það ber að virða 54. gr. þingskapa. Þar er ákvæði sem segir: Ræðumaður skal jafnan víkja ræðu sinni til forseta eða fundarins en eigi ávarpa nokkurn einstakan þingmann.

Hæstv. forseti. Stjórnarandstaðan hefur reynt að kappkosta það í umræðunni að telja fólki trú um hve samstiga hún hafi verið í fjárlagagerðinni almennt. Ég hef bent á að í síðustu fjárlagagerð var stjórnarandstaðan út og suður í málflutningi sínum. Meira að segja þegar hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa fjallað um framlög til framhaldsskóla þá komu breytingartillögur þar að lútandi einungis frá þingmönnum Samfylkingar og Frjálslynda flokksins en ekki frá Vinstri grænum. Þegar maður reynir að átta sig á þessum tillögum frá stjórnarandstöðunni, útgjaldatillögum frá Vinstri grænum upp á 2,5 milljarða kr. Samfylkingin og Frjálslyndir lögðu til aukningu upp á 1,8 milljarða kr. Svo er fjöldinn allur af fallegum breytingartillögum upp á um 2 milljarða kr. frá stjórnarandstöðunni og virðist tilviljun hverjir leggja fram hvaða tillögu. Það er því mjög erfitt að henda reiður á því hvað stjórnarandstaðan hefur viljað í þessum efnum, endalaus yfirboð, loforð um útgjöld og engar raunverulegar áætlanir um tekjur á móti. Nú verður spennandi að sjá hvort stjórnarandstaðan nær saman um útgjaldatillögur vegna fjárlaga ársins 2007. Stjórnarandstaðan var út og suður hvað það varðaði. Það er eðlilegt að við köllum eftir tillögum frá stjórnarandstöðunni í þessum efnum en hv. þingmenn komi ekki upp hvað eftir annað með rakalausan málflutning þar sem málflutningur stjórnarliða er gagnrýndur. En síðan leggja hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar ekkert af mörkum. Þeir tala um að koma í veg fyrir þensluna, eins og hv. þm. Katrín Júlíusdóttir, en leggja til fleiri milljarða útgjaldaaukningu í fjárlagagerðinni í aukningu. Þau tala um þensluna og skilja ekkert í þessu.

Hæstv. forseti. Af því að ég sá og heyrði að hv. þm. Birkir Jón Jónsson, formaður fjárlaganefndar, var með tillögur þá getur hann kannski upplýst mig um það í andsvari númer tvö hvaða tillögur ég flutti - hann var í andsvari við mig - með stjórnarandstöðunni.  
             Hæstv. forseti. Ég vek athygli á því að ríkisstjórnarmeirihlutinn hefur í gegnum tíðina flutt tillögur um mun meiri hækkun á fjárlögum en það sem stjórnarandstaðan hefur flutt, miklu hærri. Ég ætla að leyfa mér að spá því, hv. formaður fjárlaganefndar, að þannig verði það einnig nú. Ég veit ekki hvort það er svo sniðugt af formanni fjárlaganefndar að draga fram hvaða upphæðir við lögðum til, þær eru a.m.k. um það bil helmingi lægri en hjá stjórnarliðum.

Hæstv. forseti. Nú verður hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson að vera samkvæmur sjálfum sér. Ég man ekki eftir því að stjórnarandstaðan hafi sett sig á móti útgjaldatillögum ríkisstjórnarinnar heilt yfir litið, heldur hefur hún komið með viðbótartillögur og eintóm yfirboð. Af því að hv. þingmaður biður mig um að rifja upp hvaða tillögur það voru sem m.a. Samfylkingin og Frjálslyndi flokkurinn lögðu til í fyrra þá var það m.a. hækkun á tryggingagjaldi, sem átti að skila auknum tekjum í ríkissjóð, tryggingagjaldi sem mundi m.a. bitna á fyrirtækjum á landsbyggðinni, t.d. á Vestfjörðum. Það var innlegg stjórnarandstöðunnar, að hækka skatta á fyrirtækin, 

Hæstv. forseti. Ég hygg að það sé rétt hjá hv. þm. Birki Jóni Jónssyni, formanni fjárlaganefndar, að stjórnarandstaðan hafi ekki lagst gegn tillögum ríkisstjórnarinnar ef þær horfðu til bóta og talið nauðsyn á að taka þær inn í fjárlögin. Ég fór yfir það, hæstv. forseti, í ræðu minni að þær tillögur sem við hefðum flutt við fjárlögin á síðasta hausti væru núna komnar í fjáraukalagafrumvarpið. Hafi hv. þingmanni fundist tillögur okkar ábyrgðarlausar og furðulegar þá verð ég að benda honum á að hann er sjálfur búinn að taka þær upp.

Nei, nei.

Ég held að hv. þingmaður ætti að líta í spegil og gera grín að sjálfum sér.

Hæstv. forseti. Þetta er orðin allsérstök umræða um fjáraukalagafrumvarpið. Það vakti athygli mína að heilbrigðisráðherraefni stjórnarandstöðunnar, hv. þm. Sigurjón Þórðarson, gat þess sérstaklega á haustdögum að draga þyrfti stórlega úr ríkisútgjöldum og kallaði Sjálfstæðisflokkinn stærsta félagsmálabatterí landsins. Þess vegna fýsir mig að vita, og óska eftir að hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson svari því, hvort Frjálslyndi flokkurinn og hv. þingmaður ætlar að styðja útgjaldatillögu 1. minni hluta fjárlaganefndar við afgreiðslu málsins við 2. umr. Það er auðvitað það sem skiptir máli. Það er síðan ágætt að geta þess í framhjáhlaupi að hv. þm. Sigurjón Þórðarson, sem væntanlega talar fyrir Frjálslynda flokkinn, lýsti því yfir að hann vildi minnka útgjöld ríkisins til lyfjamála. Hvað þýðir það, hæstv. forseti? Það þýðir að stjórnarandstaðan, með heilbrigðisráðherraefnið í broddi fylkingar, hv. þm. Sigurjón Þórðarson, ætlar að auka lyfjakostnað sjúklinga. Þess vegna verður hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson að svara því skýrt hvort það sé vilji Frjálslynda flokksins að velta lyfjakostnaði yfir á almenning í landinu.

Hæstv. forseti. Það er sérstakt þegar menn komast að svo einkennilegri niðurstöðu á málfundum Framsóknarflokksins,  Hitt er alveg ljóst að við í Frjálslynda flokknum höfum áhuga á því að minnka útgjöld ríkisins til lyfjamála. Ég vona að hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson hafi það líka. Ég veit ekki betur en menn hafi unnið að því á undanförnum árum með ýmsum ráðum að minnka lyfjakostnað. Ég veit ekki til þess að nokkur stjórnmálaflokkur sé á móti því. Ég hygg að stjórnmálaflokkar á Alþingi séu almennt ekki sammála því sem hv. þingmaður var að ýja að, að færa ætti slíkan kostnað yfir á sjúklinga. Menn hafa reynt að ná lyfjakostnaði niður með öðrum ráðum, með því að skoða innkaup lyfja og álagningu og með því að skoða samkeppnina. Þetta veit ég að hv. þingmaður veit mætavel. Ef ég man rétt var Páll Pétursson, fyrrverandi alþingismaður, einmitt að vinna í þessum málum. Ég held að að sumu leyti hafi honum tekist ágætlega upp með sín störf. Ég vona að okkur farnist áfram vel við að ná niður lyfjakostnaði í landinu.

Hæstv. forseti. Það var eftirtektarvert að hv. þingmaður stóð og klóraði sér í höfðinu við að reyna að svara þessari einföldu spurningu um hvort hv. þingmaður og Frjálslyndi flokkurinn ætluðu að styðja útgjaldatillögur ríkisstjórnarflokkanna við afgreiðslu 2. umr. fjáraukalaga á þinginu. Hæstv. forseti. Auðvitað klóra margir sér í höfðinu yfir málflutningi stjórnarandstöðunnar. Þess vegna spyr ég hv. þingmann aftur: Ætlar Frjálslyndi flokkurinn og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson að styðja útgjaldatillögur 1. minni hluta fjárlaganefndar við atkvæðagreiðslu að lokinni 2. umr.?

Hæstv. forseti. Ef ég veit rétt, miðað við þær upplýsingar sem hafa verið gefnar, eiga eftir að koma fram viðamiklar tillögur að því er varðar heilbrigðismál og öldrunarmál við afgreiðslu þessara mála. Ég held ég geymi mér, hæstv. forseti, að taka afstöðu til málsins í heild sinni þar til við höfum skoðað málatilbúnað ríkisstjórnarflokkanna í heild. Vafalaust munum við í stjórnarandstöðunni reyna að móta sameiginlega afstöðu til þeirra tillagna. Sumar eiga rétt á sér og vonandi stendur lagfæringin á fjáraukalagafrumvarpinu til bóta. Að minnsta kosti eru menn að taka inn tillögur sem við lögðum til í fyrrahaust, sem stjórnarliðar felldu og gera að sínum núna. Ég reikna ekki með að við verðum á móti þeim, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Allt frá því að síðasta vinstri stjórn setti á hátekjuskatt hefur Sjálfstæðisflokkurinn af einurð barist gegn honum vegna þess að hann var rangur, óréttlátur og vitlaus skattur sem kom öfugt niður á þjóðfélaginu, hegndi þeim sem lögðu mest á sig, hegndi sjómönnum og skipstjórum og ungu fólki sem var við nám og var að byggja hús. Hann hegndi þeim sem vildu leggja mest á sig. Ég man vel þá daga er ég og hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson vorum samferða í Sjálfstæðisflokknum. Við börðumst einarðlega saman gegn þessum vitlausa skatti. Nú hefur Sjálfstæðisflokknum loksins tekist að hrinda slyðruorðinu af sér, þjóðfélaginu öllu til mesta sóma. Svo segja menn að við séum óréttlátir af því að hátekjuskatturinn var tekinn af. Við börðumst fyrir því, opinberlega var stefna Sjálfstæðisflokksins, kosningar eftir kosningar, að ná þessum vitlausa skatti af. Þannig gerðum við það. Það hefur tekist og við höfum staðið við loforð okkar, eðlilega. Hins vegar hefur það líka gerst að í þjóðfélaginu hafa nýjar atvinnugreinar vaxið mjög hratt, atvinnugreinar sem borga fyrir mikla menntun, þ.e. hátæknifyrirtæki og bankarnir. Það er sagt að bankarnir séu með fólk á svipuðu menntunarstigi og kennarar háskólans. Við erum með nýja atvinnuvegi sem borga fyrir menntun. Þess vegna hefur launabilið aukist hin síðari ár á Íslandi. Það er rétt og satt. Er það vond þróun eða er að góð þróun? Eru menn á móti því eða eru menn með því? Einn hv. þingmaður hefur sagt að hann vildi heldur að allir mundu lepja dauðann úr skel heldur en að einn hafi það betra en annar. En mér leikur forvitni á að vita hvort hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson sé ekki enn þeirrar skoðunar sem við vorum á saman einu sinni, að það væri réttlátt þjóðfélag sem gæfi mönnum kost á að vinna og væri ekki að hegna þeim fyrir það.

Hæstv. forseti. Við hv. þingmaður erum sjálfsagt enn sammála um að fólk eigi að geta unnið hér á landi og haft góðar tekjur. Ég hef sagt það nokkrum sinnum úr ræðustól, hæstv. forseti, og á nokkrum fundum einnig, að þurfi það til til að halda uppi eðlilegri velferðarþjónustu í þessu landi, þ.e. að allir lifi nokkurn veginn mannsæmandi lifi, öryrkjar, aldraðir og lágtekjufólk, að við sem höfum hærri tekjur greiðum hærri skatta þá undirgengst ég það. Ég er þeirrar skoðunar, hæstv. forseti, og hef alltaf verið það, líka meðan ég var forseti Farmanna- og fiskimannasambandsins í 16 ár, að þeir sem hefðu hærri tekjurnar gætu greitt hærri skatta en þeir sem hafa lægri tekjur. Ég vænti þess að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sé ekki ósammála mér um það sem við skipstjórnarmenn gerðum í þá veru fyrir nokkrum árum, þegar staðgreiðslukerfið var tekið upp. Hvað gerðum við? Við samþykktum að sjómannaafslátturinn breyttist úr prósentutölu, sem virkaði sem hærri frádráttur fyrir þá sem höfðu hærri tekjur, yfir í fasta krónutölu. Hvað var það í reynd? Tekjujöfnun. Það var bein tekjujöfnun innan stéttarinnar þar sem tekjur skipstjórnarmanna, vélstjóra og annarra sem voru með aukahlut, lækkuðu hlutfallslega, þ.e. rauntekjur, miðað við hásetana sem höfðu lægri tekjur. Allir drógu sömu krónutölu frá tekjum sínum. Ég hef alltaf gert greinarmun á því að fólk eigi að komast af og að við eigum að veita þjónustu og því að hygla þeim sem hæstar hafa tekjurnar.

Virðulegi forseti. Auðvitað borga þeir sem hafa hærri tekjur hærri skatta. Það hefur aldrei nokkurn tíma farið á milli mála. Um það hafa allir verið sammála, alltaf hreint og engar deilur um það. Hitt er annað mál, að með því að taka af efra þrepið, hátekjuskattinn, er mönnum ekki lengur hegnt fyrir að leggja meira á sig. Mönnum var refsað fyrir að vera skipstjórar. Við töldum það ófært og vildum það ekki. Það var opinber stefna Sjálfstæðisflokksins. Það fer enginn í grafgötur með að kjör Íslendinga hafa hækkað eftir skatta, meira en allra annarra þegna þessa heims og allra þegna í Evrópu. Eru nokkrar deilur um það? Getur einhver bent á annað þjóðfélag þar sem kjörin hafa batnað meira? Hvergi. Hvergi nokkurs staðar er hægt að benda á það. Þetta er réttlátt þjóðfélag. Síðasta skýrsla Sameinuðu þjóðanna um lífskjör heimsins var skýr. Noregur var þar í efsta sæti og Ísland númer tvö.

Hæstv. forseti. Ég held að við náum ekki að ræða þessi má til enda hér en ég ætla að draga fram nokkrar staðreyndir. Svokallaður gini-stuðull sem mælir afkomu fólks og ójöfnuð í þjóðfélaginu hefur greinilega sýnt að ójöfnuður fer vaxandi. Samantekt Stefáns Ólafssonar um skattkerfið hefur greinilega sýnt að þeir sem eru í tveimur lægstu skattþrepunum greiða hlutfallslega hærri skatta en þeir gerðu áður. Það sýnir jafnframt að þeir sem eru í hæstu þrepunum greiða lægri skatta en þeir gerðu áður.

Þetta er fölsun.

Já, já, auðvitað er allt fölsun sem passar ekki við málflutning hv. þingmanns, ég skil það ósköp vel. En það þýðir ekki að tala svona, hv. þingmaður. Staðreyndin er einfaldlega sú að þjóðfélag okkar þróast í þessa átt og það er bara að berja hausnum við steininn - eða réttara sagt að stinga hausnum í steininn, eins og maðurinn sagði - þegar menn láta svona.

Frú forseti. Hún hefur á margan hátt verið athyglisverð, sú umræða sem hér hefur átt sér stað um fjáraukalagafrumvarpið fyrir árið 2006. Hún hefur að vísu verið nokkuð öðruvísi en oft hefur áður því að hér hefur það gerst held ég í fyrsta skipti, a.m.k. í mjög langan tíma, að Framsóknarflokkurinn hefur eiginlega séð um umræðuna fyrir hönd stjórnarflokkanna. Að vísu kom hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson rétt áðan í ræðustól og átti nokkuð nett andsvar en að öðru leyti hafa þingmenn Sjálfstæðisflokksins ekki séð ástæðu til að taka þátt í umræðunni. Það verður að segjast eins og er að ákveðin deild í Framsóknarflokknum hefur séð um umræðuna, yngri kanturinn af hv. þingmönnum Framsóknarflokksins hefur séð um þessa umræðu og þar af leiðandi hefur þátttaka stjórnarflokkanna verið örlítið öðruvísi en við höfum átt að venjast. Hér hafa verið stunduð nokkuð tíð andsvör við ræðum stjórnarandstæðinga. Má segja að andsvörin hafi öll verið nokkuð keimlík og frösum beitt jafnt og þétt í allar áttir en innihald yfirleitt verið frekar rýrt og í flestum tilfellum nokkuð utan við það efni sem hér er rætt. Oft og tíðum hafa þessir ágætu hv. þingmenn Framsóknarflokksins bjargað sér á hlaupum frasanna og farið þá vítt og breitt en, eins og ég segi, ógjarnan rætt um það efni sem hér er til umræðu. Ég þarf ekki að bæta miklu við það sem fram hefur komið í ágætum ræðum hv. þingmanna stjórnarandstöðunnar. Í fyrsta lagi gerði hv. þm. Katrín Júlíusdóttir mjög vel grein fyrir nefndaráliti okkar í stjórnarandstöðunni þannig að við það þarf engu að bæta. Það eru hins vegar nokkrir þættir, fyrst og fremst úr ræðu hv. þm. Birkis J. Jónssonar formanns fjárlaganefndar, sem nauðsynlegt er að fara um nokkrum orðum. Ég gerði tilraun til þess í andsvari við hv. þingmann að fá málefnalega umræðu um það hvaða reglur væru viðhafðar þegar t.d. svokallaðir halar væru klipptir af stofnunum, þ.e. hvort farið væri eftir einhverri reglu. Við höfum nefnilega séð það í minni hluta fjárlaganefndar að þar er engin regla við lýði. Það hefur ekki dugað að við höfum bent á þetta og ekki hefur heldur dugað að Ríkisendurskoðun hefur ár eftir ár farið yfir þessi mál. Það kom mér sannarlega á óvart að hv. formaður fjárlaganefndar virðist ekki hafa áttað sig á málflutningi Ríkisendurskoðunar. Nú hefur hv. þingmaður setið í fjárlaganefnd, ef ég man rétt, í á fjórða ár.

Það er rétt.

Það er staðfest hér af varaformanni nefndarinnar. Þess vegna kemur mér mjög á óvart eftir alla þá umræðu sem átt hefur sér stað, bæði í þingsal þegar margoft hefur verið farið yfir álit Ríkisendurskoðunar og á fundum í fjárlaganefnd þegar Ríkisendurskoðun sjálf hefur farið yfir sinn málflutning, að hv. þingmaður skuli ekki hafa áttað sig á því hvað þessi gagnrýni gengur út á. Það er t.d. mjög skýrt þegar farið er yfir fjárreiðulögin og þessar athugasemdir Ríkisendurskoðunar að þegar talað er um halla einstakra stofnana og tekið á því máli liggur alveg ljóst fyrir að í fjáraukalögum hvers árs á eingöngu að taka á þeim halla sem myndast hefur á því ári sem fjallað er um hverju sinni en ekki fjölda ára aftur í tímann. Það á heima í fjárlögum næsta árs og í því þegar farið er yfir grunn stofnunarinnar og komist að því hvernig stendur á þessum hala og hvað þarf að lagfæra þannig að reksturinn á næsta ári sé settur á réttan grunn. Því miður virðist mér af málflutningi hv. þingmanns þessi þekking alls ekki hafa komist til skila. Það verður því miður augljóslega að fara yfir þetta oftar. Reglan er sem sagt engin. Við sjáum í þessu frumvarpi að þrátt fyrir að ekki sé einu sinni farið að fjárreiðulögum gagnvart því þegar menn taka á halanum heldur er í tillögunum farið nokkur ár aftur í tímann gagnvart nokkrum stofnunum er ekki heldur samræmi í því hvað gert er gagnvart stofnunum. Eins og hv. þingmaður fór nokkuð ítarlega eða a.m.k. oft yfir í ræðu sinni er sérstaklega tekið á heilbrigðisstofnunum þrátt fyrir að meiri hlutinn telji eðlilegt, og ég held að ég geti út af fyrir sig verið sammála meiri hlutanum um það, að fara þurfi nánar yfir það fyrir 3. umr. hvernig menn taka á þeim vanda. Þá höfum við líka fleiri stofnanir og ég ætla ekki að fara að tína þær allar upp, heldur taka einn hóp sem dæmi. Hv. þingmaður talaði um reiknilíkan í sambandi við heilbrigðisstofnanir sem verið væri að þróa. Við höfum séð reiknilíkan gagnvart t.d. framhaldsskólunum í landinu, gagnvart háskólanum út af fyrir sig líka, en hvorugt þessara reiknilíkana hefur verið notað til þess að komast að raunkostnaði við rekstur stofnananna eða við það að veita þá þjónustu sem gert er ráð fyrir að stofnanirnar veiti. Við höfum m.a. séð á reiknilíkönum framhaldsskólanna leiðréttingar á þeim til að reyna að ná betur utan um vandann. Það hefur samt ekki orðið til þess að leysa vanda skólanna sem m.a. hefur myndast vegna skekkju í reiknilíkaninu. Það hefur verið talin ástæða til að leiðrétta reiknilíkanið til að koma til móts við þessa skekkju en það hefur ekki dugað til þess að unnið yrði á uppsöfnuðum vanda. Nei, skólarnir eru látnir sitja uppi með hann áfram þrátt fyrir að þeir hafi haft rekstur sinn í jafnvægi til fjölda ára. Það er ekki verðlaunað á nokkurn hátt, heldur er haldið áfram að hegna stofnununum með hinum gamla uppsafnaða vanda sem í raun er búið að viðurkenna að hafi verið feill í reiknilíkaninu. Samt er ekkert gert til að bæta stöðu þeirra. Þetta er dæmi um það hvernig að þessum málum er staðið, því er nú verr og miður. Það er ekki unnið eftir neinum reglum, heldur virðist það vera algerlega tilviljunarkennt hvað er gert hverju sinni. Það meira að segja kemur fyrir, og ef ég man rétt er það í inngangi núna að fjáraukalagafrumvarpinu, að fjármálaráðuneytið segi að reglan sé sú gagnvart stofnunum sem bættur er uppsafnaður halli að þær þurfi að hafa sýnt jafnvægi í rekstri í nokkur ár. Þessi regla nær hins vegar ekki yfir allt sviðið, heldur gagnvart einstökum ráðuneytum. Það er athyglisvert að það eru, því er verr og miður, æðioft sömu ráðuneytin sem ár eftir ár eru með stofnanir sínar í svipuðum vanda. Og af því að hv. þm. Birkir J. Jónsson tók sérstakt dæmi í ræðu sinni sem var Háskólinn á Akureyri er athyglisvert hvað samræmið er ótrúlega lítið á milli hluta. Í fjáraukalagafrumvarpinu núna er tillaga um 60 millj. kr. til handa skólanum. Hins vegar ef t.d. fjárlagafrumvarpið fyrir næsta ár er skoðað hefur þessi tala sem er fundin út sameiginlega af skólanum og ráðuneytinu og talin full nauðsyn á að setja inn ekki færst yfir á næsta ár inn í grunninn fyrir stofnunina. Síðan væri auðvitað hægt að hafa töluvert mál um það hvernig farið er með hið undarlega húsaleigumál við Háskólann á Akureyri, hið merka hús Borgir, þar sem ríkisstjórnin ber svo sannarlega alla ábyrgð á því að sú leið hafi verið farin við það að byggja þetta hús og þeim samningum sem gerðir voru um leiguna fyrir húsið. Ábyrgðin er að sjálfsögðu öll hjá ríkisstjórninni. Þrátt fyrir það þarf Háskólinn á Akureyri að bera hluta af leigunni í gegnum rannsóknarfé þannig að rannsóknarféð sem á auðvitað að nýtast til rannsókna skerðist sem því nemur. Þessi vinnubrögð eru fyrir neðan allar hellur. Ég veit vel að fjöldi hv. þingmanna í ríkisstjórnarmeirihlutanum hefur allan fyrirvara á þeirri leið sem þarna var farin. Því miður er það samt þannig eins og mörg dæmi hafa verið nefnd um að ráðherravaldið er svo sterkt að þrátt fyrir - sem ég trúi - fullan vilja einstakra hv. þingmanna komast þeir ekki áfram með mál eins og þessi. Við höfum áður fjallað um mál sem tengjast þessu ráðherraræði. Hv. þm. Birkir J. Jónsson fjallaði m.a. um eitt af þeim málum í ræðu sinni, samninginn sem gerður var við Reykjavíkurborg og Akureyrarbæ varðandi hlut þeirra í Landsvirkjun. Nú er held ég efnislega töluverður meiri hluti fyrir því á Alþingi að það sé eðlilegt að ríkið kaupi þessa hluti af sveitarfélögunum. Vinnubrögðin eru forkastanleg, m.a. er núna komið með málið í gegnum fjáraukalagafrumvarpið án þess að samningurinn hafi fengið nokkra efnislega meðhöndlun, án þess að hann hafi svo mikið sem verið sýndur í fjárlaganefnd. Ekki nóg með það, heldur er þetta ekki einstakt dæmi. Við höfum annað nýlegt dæmi um nákvæmlega sömu vinnubrögð þar sem samningurinn um tónlistarhúsið í Reykjavík er meðhöndlaður á sama hátt. Og það þrátt fyrir að í báðum þessum tilfellum hafi komið frá hæstv. fjármálaráðherra loforð um að samningarnir yrðu a.m.k. sýndir í fjárlaganefnd. Það var ekkert gert í þeim efnum, ekki nokkur skapaður hlutur. Það er grafalvarlegt hvernig með þessa hluti er farið. Frú forseti. Ég sagði að ekki væri ástæða til að hafa hér langt mál varðandi áherslur okkar í þessu vegna þess að það er búið að gera það mjög vel hér. Aðeins örstutt varðandi hinn hefðbundna kafla í ræðu hv. þm. Birkis J. Jónssonar sem er um efnahagsástandið og hvað allt sé gott hér og best í heimi og hvernig verið er að hækka allt sem hækka þarf, vaxtabætur, barnabætur, persónuafslátt, allt er verið að hækka og alltaf verið að bæta hlut þeirra hópa sem þessir hlutir koma mest við. En viðmiðið er alltaf valið eins, þ.e. það er ekki byrjað að bera saman við þann tíma þegar skerðingar hófust á þessum þáttum, nei, ekki aldeilis, það er farið í mesta lagi eitt ár aftur í tímann, kannski tvö ef það hentar, og sagt: Við erum alltaf að bæta í, við erum alltaf að gera þetta betra og betra. Samt sýnir allur samanburður og sannar hvað gert hefur verið, þ.e. að búið er að skerða meira en verið er að bæta. Þetta er alkunna. Það er búið að gera þetta til fjölda ára. Jafnframt er hann sérstaklega skemmtilegur, þátturinn í ræðu hv. þingmanns sem er líklega einnig að verða fastur liður, varðandi hókus pókus aðferðina sem notuð var í sumar, þ.e. þegar ríkisstjórnin tilkynnti seinkun framkvæmda víða á landsbyggðinni. Að vísu hafa margir hv. þingmenn ríkisstjórnarinnar sagt að í raun og veru hafi það ekki verið nein seinkun af því að það var hvort eð er ekki alveg undirbúið og þetta breytti svo sem engu. Hv. þingmaður kemur hér engu að síður heilagur í framan og fullyrðir að þessi aðferð hafi bara snúið gjörsamlega við þeim vanda sem við var að etja og nú sé verðbólgan að hverfa og það væri allt þessu að þakka. Ég trúi því að ábyggilega verði farið vítt og breitt um heiminn með þá mögnuðu aðferð sem hefur svona gífurleg áhrif. Þrátt fyrir að seðlabankastjóri hafi verið með ýmsar efasemdir heyrði ég að hv. þingmaður hafði engar efasemdir í málinu, þakkaði hinum pólitíska stöðugleika hvað menn hefðu náð góðum tökum á þessu. Hv. þingmaður passar sig að sjálfsögðu á því að fjalla ekkert um það af hverju hafi þurft að lækka verðbólguna. Það hlýtur að vera vegna þess að verðbólgan hefur hækkað eitthvað, og það skyldi þó ekki vera að aðvörunarorð sem hér voru viðhöfð fyrir ári um það í hvað stefndi hafi verið rétt. Hefði ekki verið vænlegra að grípa strax til aðgerða þannig að verðbólgan hækkaði aldrei? Skuldarar sitja enn þá uppi með þennan verðbólguskatt, sem við getum kallað svo, sem þetta orsakaði. Frú forseti. Það var annar hv. þingmaður Framsóknarflokksins sem kom með merkt innlegg í umræðuna. Það var hv. þm. Björn Ingi Hrafnsson sem sakaði stjórnarandstöðuna að því er mér heyrðist í heild sinni um að vera bara með formalisma í allri sinni umræðu. Og hver var þessi formalismi? Jú, það voru áherslur okkar um það að farið væri eftir fjárreiðulögunum. Þetta þótti hv. þingmanni afskaplega ómerkileg umræða, að fara þyrfti eftir fjárreiðulögum. Nei, það væri bara formalismi sem engu máli skipti, það væri ekkert sem þyrfti að standa í. Það sem máli skipti væri það að hér streymdu peningar þvers og kruss. Vinnubrögð skiptu sem sagt engu máli. Þetta þótti mér afar merkilegt innlegg. Frú forseti. Ég ætla að standa við það að hafa þessa ræðu ekki mjög langa, og enda aðeins á því að segja að því miður eigum við enn þá allt of langt í land til að geta sagt að við sýnum fjárreiðum ríkisins nægilega virðingu.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson gerði að umræðuefni þann vanda sem við er að stríða gagnvart ríkisfjármálunum, þann vanda sem við stöndum frammi fyrir, hversu erfitt það er fyrir hin ýmsu fyrirtæki og stofnanir ríkisins að standast fjárlögin. Það er nauðsynlegt og gott að gera þetta að umræðuefni. En hvað er það á undanförnum árum, virðulegi forseti, sem hefur verið svona erfitt hjá hinum ýmsu ríkisstofnunum? Það liggur alveg fyrir að 70–90% af útgjöldum hinna ýmsu stofnana og fyrirtækja sem við rekum á vegum ríkisins eru laun. Það er launaþróunin í landinu sem hefur verið forstjórum og forustumönnum þessara fyrirtækja ákaflega erfiður ljár í þúfu og þeir eiga mjög erfitt með að fylgja þessu eftir. Og nú spyr ég, af því að ég man ekki: Getur það verið einhvern tíma, virðulegi forseti, að hv. þm. Einar Már Sigurðarson hafi tekið þátt í því að vara við þessari launaþróun? Ég hef oft gert það sjálfur, varað Íslendinga við að fara of geyst í launamálunum vegna þess að ef við færum með launin hraðar en hagvöxtinn, þ.e. verðmætasköpunina í þjóðfélaginu, fengjum við það allt í bakið í formi verðbólgu. Það hefur stundum gerst. Ég minnist þess aldrei að nafni minn, hv. þm. Einar Már Sigurðarson, hafi nokkurn tíma staðið við hliðina á mér þegar ég hef varað við þessu, beðið menn að gæta sín, fara varlega í launaþróunina vegna þess að þetta væri það sem sagan hefði kennt okkur að kæmi sér verst, einmitt fyrir launafólkið, þ.e. ef launaþróunin er of hröð og þá kemur verðbólgan og tekur þetta af þeim aftur, ekki einu sinni heldur jafnvel tvisvar vegna þess að verðtrygging skuldanna kemur og klípur líka af þeim eignirnar. Þess vegna spyr ég hv. þingmann: 

Frú forseti. Það má segja að ég hafi a.m.k. nokkrum sinnum svarað svipuðu andsvari frá hv. þingmanni. Málið er ósköp einfaldlega þetta: Hv. þingmaður hefur stutt launastefnu ríkisstjórnar sinnar og það sem hv. þingmaður lýsir hér er að sjálfsögðu sú launastefna. Ég viðurkenni, frú forseti, að ég hef aldrei haft tækifæri til að standa við hliðina á hv. þingmanni í þingflokki hans þegar hann ræðir launastefnu ríkisstjórnarinnar. Launastefna ríkisstjórnarinnar hefur verið sú sem hv. þingmaður er að lýsa. Ég get alveg tekið undir það að á köflum hefur verið keyrt býsna greitt en það á alls ekki við yfir línuna alla, það bara á alls ekki við. Við skulum ekkert vera að draga úr ábyrgð ríkisstjórnarinnar á þessum þáttum og ég fullyrði það sem ég gerði áðan, að ríkisstjórnin ber auðvitað fulla ábyrgð og mesta ábyrgð á þeirri verðbólgu sem við þurftum að þola fyrri hluta þessa árs.

Virðulegi forseti. Það hefur aldrei farið á milli mála að auðvitað ber ríkisstjórnin ábyrgð gagnvart launaþróun hjá opinberum starfsmönnum. Hið hörmulega í þessu er að okkur hefur ekki tekist þrátt fyrir að margsinnis hafi verið bent á að samræma launaþróun hjá ríkinu og sveitarfélögunum. Þetta hefur margsinnis orðið til víxlverkana sem við stöndum frammi fyrir og ráðum ekkert við. Ég hef hrópað á þetta oft og beðið menn að hætta þessu. Beðið menn að átta sig vel að hvaða hætta væri fólgin í þessu og við mættum ekki gera þetta. Ég minnist þess aldrei að nafni minn, hv. þm. Einar Már Sigurðarson, kæmi og tæki undir með mér. Ég hef líka varað við því að við mættum ekki undir neinum kringumstæðum vera með gylliboð til að blekkja fólk með. Á síðastliðnu hausti stóð þáverandi borgarstjóri í Reykjavík fyrir því að hækka sérstaklega laun. Fékk mikið lof frá ýmsum eins og Morgunblaðinu og fleirum, að þarna kæmi nú loksins konan sem væri að hjálpa hinum lægstlaunuðu. Skipti það engu máli þó að verkalýðsfélagið Efling auglýsti það samdægurs að taxtahækkanirnar næðu upp úr til allra. Það skipti engu máli. Ég minnist þess ekki að nokkur maður úr stjórnarandstöðunni, sem hefur þó svona miklar áhyggjur af þróun ríkisfjármálanna, kæmi og varaði við þessu. Nei. Það var alveg öfugt. Þeir töldu þetta hið besta þjóðráð og þannig ætti að gera þetta. Hældu sér yfir þessu og töldu þetta allt hið besta. Þannig hefur það alltaf verið. Menn í stjórnarandstöðunni hafa alltaf viljað bæði éta kökuna og eiga hana. Alltaf hvatt til útgjalda en verið svo dálítið hneykslaðir yfir því að ekki sé nógu mikið aðhald.

Frú forseti. Hv. þingmaður heldur áfram á sinni venjulegu leið. Það er vissulega að sumu leyti nokkuð til í því sem hv. þingmaður segir varðandi það að við höfum að sjálfsögðu varað við þeirri þensluleið sem ríkisstjórnin hefur farið. Við höfum varað við því að láta útgjöldin vera nær stjórnlaus. Við höfum hins vegar klárlega þá stefnu að auka eigi jöfnuð í landinu. Þar skilur á milli. Það er augljóst mál að ríkisstjórnin hefur keyrt alveg þveröfuga leið í þeim efnum. Við höfum t.d. talið að nota eigi bæði launastefnu og skattkerfi til að auka jöfnuð í landinu. Við teljum að ekki eigi að nota skattkerfið eins og ríkisstjórnin hefur gert, þ.e. að fara þá leið að auka hlut þeirra sem meira hafa og skerða hlut þeirra sem minna hafa. Þetta er leið sem við erum algjörlega á móti. Við erum einnig á móti því að sýna það agaleysi sem er í ríkisfjármálum. Við teljum að nauðsynlegt sé að nota ríkisfjármálin til þess að hafa áhrif í efnahagslífinu. Við teljum að við eigum að beita öllum aðferðum sem við höfum til að koma í veg fyrir að verðbólga vaxi í landinu. Ég endurtek það sem ég hef sagt hér áður, að sú verðbólga sem við sitjum uppi með á þessu ári er að sjálfsögðu alfarið á ábyrgð ríkisstjórnarinnar. Ekki skorti aðvörunarorðin fyrir ári þegar flestir sáu í hvað stefndi. En hv. þingmaður gerði eins og fyrrum, þrátt fyrir að koma oft með ágæt aðvörunarorð, þá endaði það á því að hv. þingmaður fylgdi ráðherralínunni og greiddi atkvæði með fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar.

Frú forseti. Mig langar að víkja að nokkrum atriðum í tengslum við umræður um fjáraukalagafrumvarpið. Það hefur verið mikið rætt í dag. Ég ætla ekki að endurtaka þá umræðu sem hér hefur verið hvað varðar fjárlagagerðina og forsendur hennar og hvernig það hefur farið úr böndunum. Það hafa talsmenn stjórnarandstöðunnar á undan mér gert og ég þarf ekki að endurtaka það. Varðandi fyrirsjáanlega fjárvöntun til opinbers rekstrar - þar sem menn vísvitandi lokuðu fjárlögum fyrir árið á þeim forsendum að það gat ekki gengið upp og annað tveggja hlaut að gerast að viðkomandi stofnanir lentu í miklum vanda og færu fram úr fjárlögum, lentu í hallarekstri og/eða þær yrðu einfaldlega strax í byrjun þessa árs að grípa til örþrifaráða, segja upp fólki eða reyna að draga úr útgjöldum eins og kostur væri - þá verða stjórnarliðar að horfast í augu við að það er munur á því að takast á um pólitískar áherslur, stefnumótun sem eftir atvikum gengur síðan inn í fjárlagagerðina þar sem ríkisstjórn og meiri hluti hennar á Alþingi ákveður sínar pólitísku áherslur og forgangsröðun. Það er munur á þessu annars vegar og hinu sem snýr að hefðbundinni fjárlagagerð og lýtur að forsendum rekstrar sem er lögbundinn eða sem er fyrir fram ákveðinn og ekki er ætlunin að hrófla við eða raska. Þannig er það t.d. með ýmsa starfsemi hins opinbera, að hún er lögbundin. Um hana gilda sérlög. Stjórnendur eru í raun bundnir af því, alveg eins og þeir eru að sjálfsögðu líka bundnir af fjárlögum eða eiga að vera. Þannig geta menn lent milli tveggja elda og stundum er þeim ætlað að gera hið ómögulega, þ.e. menn vísvitandi loka þannig fjárlögunum að ætlast er til þess af stjórnendum, ef á að taka hlutina bókstaflega og alvarlega, að gera það sem ekki er hægt, hvort tveggja í senn að halda uppi óbreyttri þjónustu eða jafnvel auka hana og spara síðan í rekstrinum verulegar fjárhæðir. Við getum sagt að þetta sé mjög skýrt í tilviki framhaldsskólans. Samkvæmt lögum eiga menn rétt á því að komast í framhaldsskóla. Ríkið á að sjá til þess að nemendur á framhaldsskólastigi í landinu geti komist í framhaldsskóla. Það verður þá hins vegar að veita fé til þess að framhaldsskólarnir geti tekið við og skráð inn þá nemendur sem óska eftir inngöngu í framhaldsskóla eða óska eftir því að stunda framhaldsskólanám á hverju ári. Hér hefur einmitt verið minnt á nokkur slík tilvik þar sem stjórnarandstaðan flutti breytingartillögur við fjárlagagerðina í fyrra og reyndi að vekja athygli á að í ákveðnum tilvikum væri verið að loka fjárlögunum þannig að það gæti ekki gengið upp. Það hlyti að hafa í för með sér annaðhvort óumflýjanlegan hallarekstur eða þá að stjórnendur væru settir í vanda, í bóndabeygju, sem í raun væri ekki sanngjarnt og boðlegt að þeir væru settir í. Ég nefni t.d. rekstur ákveðinna stofnana í heilbrigðismálunum, mikilvægustu undirstöðustofnananna þar, eins og Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri, Landspítalans – háskólasjúkrahúss og fleiri slíkra stofnana. Ég nefni háskólastigið, t.d. Háskólann á Akureyri. Það var auðvitað augljóst mál að Háskólinn á Akureyri gæti ekki mætt þeim kröfum sem á honum standa og orðið við þeirri eftirspurn sem er eftir námi í þeirri stofnun og fengið jafnnaumt skammtaða fjárveitingu og honum var ætlað í fjárlögum yfirstandandi árs. Þetta kom á daginn. Við fluttum breytingartillögu um 100 millj. kr. fjárveitingu og manni fannst það talsvert metnaðarleysi. Ég man að ég ræddi það við 2. umr. um fjárlagafrumvarpið seint í nóvember fyrir ári, að það væri alveg merkilegt að metnaðurinn væri ekki meiri þrátt fyrir allt. Þegar kæmi að flaggstofnun í uppbyggingu náms á háskólastigi á landsbyggðinni og eftir atvikum ef við lítum á það einnig sem vel heppnaða byggðaaðgerð, að byggja upp Háskólann á Akureyri, væri metnaðurinn þá ekki meiri en þetta að uppbygging og þróun stofnunarinnar væri að stöðvast vegna þess að menn væru þar að reka sig upp undir þak ónógra fjárveitinga og gætu ekki mætt kröfum sem að skólanum stæði, t.d. um að auka þjónustu á sviði fjarnáms á háskólastigi á landsbyggðinni og einfaldlega taka inn nemendur í samræmi við aðsókn að skólanum. Þetta hefur komið á daginn og nú hrökklast menn hér inn seint á árinu með 60 millj. sem er allsendis ónóg fyrirgreiðsla, þegar stjórnendur eru búnir að glíma við erfiðar aðstæður og hafa jafnvel þurft að grípa til sársaukafullra aðgerða, eins og að draga úr námsframboði, segja jafnvel upp fólki og veita minni þjónustu en þeir hefðu viljað og eftirspurn var eftir. Framhaldsskólarnir. Það er sama dæmið. Það lá algerlega ljóst fyrir að verið var að veita of lítið fé til framhaldsskólastigsins við fjárlagagerðina á síðasta ári. Mig minnir, ég held að það komi meira að segja fram hér, að það hafi verið um 250 millj. kr. sem stjórnarandstaðan lagði til með breytingartillögu að settar yrðu inn í fjárlögin í viðbót við það sem var í frumvarpi á sama tíma fyrir ári. Hvað gerist svo núna? Jú. Nú er óskað eftir 240 millj. í viðbót í framhaldsskólana. Það skakkar 10 millj. kr. Það skakkar 10 milljónum, ekki satt, á því sem meiri hlutinn kemur nú með og leggur til að bætt verði við rekstur framhaldsskólanna á árinu, frá þeirri breytingartillögu sem sami meiri hluti felldi frá stjórnarandstöðunni fyrir ári. Ég lít svo á að þetta sé ekki, nema annað komi á daginn, spurning um ólíkar áherslur í pólitík. Þetta er væntanlega meira einhvers konar þrákelkni eða einhver aðferðafræði meiri hlutans að halda mönnum í slíkri bóndabeygju, þessari klemmu og lina svo þjáningarnar seint og illa með svona fjáraukalagafyrirgreiðslu sem dugar þó ekki til að bæta mönnum fjárhagsvandann að fullu. Af því að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson kom með sína hefðbundnu ræðu um að vandinn væri allur fólginn í launaþróun í landinu, þá er það auðvitað ekki rétt nema að hluta til að stilla málum þannig upp. Vandi skólanna er t.d. ekki í grunninn sá að launaþróun hafi orðið óvænt og launaútgjöld í rekstri skólanna ófyrirséð og það sé þess vegna sem þeir lenda í vandræðum. Það er aldeilis ekki þannig. Það sem kallar á aukin útgjöld og er í raun gleðilegt er að aukin aðsókn er að námi, bæði á framhaldsskólastigi og háskólastigi. Það hefur legið fyrir. Þær forsendur voru líka fyrirsjáanlegar. Algerlega. Það skakkaði nánast engu í áætlun minni hlutans á síðasta ári einmitt í því efni sem snýr að framhaldsskólunum. Vissulega kostar sitt að taka við fjölgun nemenda. Það þarf starfsfólk til þess. En það er fyrst og fremst nemendafjölgunin sem meiri hlutinn hefur neitað að horfast í augu við undanfarin ár og hefur sett háskólana, sérstaklega opinberu háskólana, Háskóla Íslands, Kennaraháskólann og Háskólann á Akureyri, og framhaldsskólana í landinu í spennitreyju. Í sumum tilvikum snýst þetta alls ekki um mjög mikil viðbótarlaunaútgjöld heldur um það að hægt sé að mæta öðrum kostnaði sem fjölgun nemenda fylgir og kallar ekki endilega á svo mikið viðbótarstarfsmannahald. Þetta vildi ég segja almennt um einstaka fjárveitingaliði og samanburðinn við fjárlög yfirstandandi árs og það sem hér var rætt um við fjárlagaafgreiðsluna fyrir ári. Það er alveg ljóst að forsendur fjárlagafrumvarpsins frá því í fyrra hafa brostið í veigamiklum atriðum. Útgjöldin eru verulega meiri. Í fjárlagafrumvarpinu er verið að leggja til 6–8% hækkun á fjárveitingum til opinbers rekstrar eða opinberra útgjalda á árinu. Tekjuhliðin hefur vikið enn þá meira frá áætlunum, m.a. vegna þess að þjóðhagsspá hefur reynst kolröng. Viðskiptahallinn er til muna meiri en hann var áætlaður á árinu. Það skakkar mjög miklu, enda slær hann öll met. Ísland er í rauninni að komast alveg í sérflokk af þróuðum hagkerfum eða þróuðum ríkjum hvað varðar þennan gríðarlega viðskiptahalla, sem verður yfir 20% af vergri landsframleiðslu á árinu. Ég þekki ekki mörg dæmi þess að lönd, sem ekki hafa þá lent í einhverjum meiri háttar skakkaföllum eða hremmingum, a.m.k. ekki þróuð ríki innan Efnahags- og framfarastofnunarinnar OECD, hafi í raun og veru lent í slíkum ósköpum. Þetta þýðir að sjálfsögðu að tekjur ríkissjóðs, m.a. af þessari miklu þenslu og þessum mikla viðskiptahalla, eru miklar. En það er í raun og veru svo með froðutekjur af þessu tagi, því miður, að þær eru ekki vegna eiginlegrar aukinnar verðmætasköpunar þjóðarbúsins heldur vegna þessa gríðarlega jafnvægisleysis sem hér er í hagkerfinu og endurspeglast fyrst og fremst í viðskiptahallanum. Síðan koma inn í þetta frumvarp og nú í breytingartillögu meiri hlutans, eins og hefur þegar verið gert rækilega að umtalsefni í umræðunni í dag, virðulegur forseti, engin smámál og engar smátölur, þar sem allt í einu, rétt áður en taka á þetta frumvarp til 2. umr., efnislegrar umræðu og atkvæðagreiðslu, eins og kom fram í umræðum um störf þingsins í gær, er hent inn í fjárlaganefnd gríðarlega stórum pólitískum málum. Og meiri hlutanum verður ekki flökurt af því að leggja til að þetta sé tekið hér inn og til afgreiðslu þó að engar forsendur og gögn hafi fylgt málum, eins og varðar kaup ríkisins á hlut sveitarfélaganna í Landsvirkjun, eins og varðar ríkisábyrgð á miklum umframkostnaði við gerð Kárahnjúkavirkjunar og fleira í þeim dúr mætti nefna. Varðandi Landsvirkjunarkaupin er það í raun og veru ævintýralegt mál að stjórnarflokkarnir, sem sitja þar báðum megin við borðið - með þeirri einu undantekningu að í staðinn fyrir Framsóknarflokkinn í Reykjavík er Samfylkingin með Sjálfstæðisflokknum í meiri hluta á Akureyri og skrifar upp á hlutina þar - eru að semja við sjálfa sig. Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn í ríkisstjórn eru að semja við Framsóknarflokkinn og Sjálfstæðisflokkinn í Reykjavíkurborg um að kaupa þann hlut og slengja saman í eitt í framhaldinu, því að þetta er allt saman hluti af einum pakka sem liggur fyrir, Landsvirkjun, Rafmagnsveitum ríkisins og Orkubúi Vestfjarða. Með inni í þeim pakka fylgir eignarhlutur Landsvirkjunar í Landsneti. Það er merkilegt að ekki skuli vera meiri umræða um það að sveitarfélögin, svo ég nefni bara Akureyrarkaupstað, séu að láta frá sér eignarhlut sinn í Landsnetinu sem þessum eignarhlut nemur. Eru sveitarfélögin sem eiga í öðrum orkufyrirtækjum, þ.e. Orkuveitu Reykjavíkur og Norðurorku, ekkert hugsi yfir því að búa til þennan einokunarrisa með enn þá rammlegri hætti í höndum ríkisins í gegnum þessa sameiningu og þennan nýja markaðsráðandi einokunarrisa sem þar með er verið að búa til í raforkumálum hér á landi? Það er dálítið umhugsunarefni, frú forseti, að svona skuli hlutirnir gerast og aðrir ekki að þessu kallaðir. Málunum er til málamynda hent inn í fjárlaganefnd eða inn í borgarstjórn eða borgarráð Reykjavíkur. Minni hlutinn fær þar ekki gögn og honum er ekkert annað ætlað en að standa frammi fyrir gerðum hlut, þessum samningum helmingaskiptaflokkanna, og stimpla það eða andæfa því eftir atvikum. Hér eru auðvitað ekkert litlir hlutir á ferð og það liggur alveg fyrir líka í hvaða pólitíska samhengi og pólitíska umhverfi þetta er gert. Draumur stjórnarflokkanna er síðan að hefja undirbúning að einkavæðingu Landsvirkjunar í framhaldinu. Það liggur fyrir, þökk sé m.a. fyrrverandi iðnaðar- og viðskiptaráðherra sem í viðtölum við fjölmiðla var ágætlega hreinskilin í þessum efnum í upphafi árs 2005 þegar þessi áform voru viðruð. Til dæmis sagði Valgerður Sverrisdóttir, þáverandi iðnaðar- og viðskiptaráðherra, í viðtali við Morgunblaðið, föstudaginn 18. febrúar 2005, að svo kynni að fara að t.d. lífeyrissjóðirnir gætu orðið hugsanlegir framtíðareigendur sameinaðs fyrirtækis Landsvirkjunar, Orkubús Vestfjarða og Rafmagnsveitna ríkisins. Hæstv. ráðherra sagði, með leyfi forseta: „Áform eru uppi um að sameinuðu fyrirtæki verði breytt í hlutafélag eftir þrjú ár.“ - Nú er sem betur fer ekki víst að það verði í valdi hvorki þessa ráðherra né þess flokks og þeirrar ríkisstjórnar sem hún er í að stýra því, en þetta voru áformin. - „Á þeim tímapunkti verður að meta hvenær er rétt að opna fyrirtækið fyrir nýjum eigendum,“ segir Valgerður.“ - Eins og stendur hér í endursögn Morgunblaðsins, og heldur áfram: „Það er búið að móta þá stefnu að til þess muni koma.“ - Sem sagt að fyrirtækið verði opnað fyrir nýjum eigendum - „Það er ekki okkar framtíðarsýn að ríkið eitt muni eiga þetta fyrirtæki til framtíðar.“ Þarna er alveg skýr stefna mótuð. Ég hef hvergi séð þetta dregið með formlegum hætti til baka. Þarna var tónninn gefinn og er hann gefinn? Ekki þarf nú að efast um hug Sjálfstæðisflokksins. Aðalvandamálið er væntanlega það að Landsvirkjun, eða þess vegna hið nýja sameinaða fyrirtæki í formi móðurfélags og dótturfélaga og einnar samstæðu, einnar bókhaldslegrar samstæðu, sem hæstv. núverandi iðnaðarráðherra segir að sé ekki sameining og telur sig þar með ekki vera að ganga á bak orða sinna, bara af því að þetta verða móðurfélag og dótturfélög í 100% eigu móðurfélagsins heitir það ekki sameining í hans huga, verður fyrst um sinn ekki mjög söluhæf vara. Það er vegna þess að fjárfestingar Landsvirkjunar á undanförnum árum eru svo gríðarlegar, eiginfjárstaða fyrirtækisins það veik og tvísýnt um arðsemi af þeim fjárfestingum að það er ekki víst að menn verði mjög spenntir að leggja mikla fjármuni í það eða taka áhættuna með því á fyrstu árunum, auk þess sem ótal álitamál hljóta að koma upp eins og hvað eigi að gera með ríkisábyrgðina og í reynd sveitarfélagaábyrgðina á þessum miklu skuldbindingum, sem þyrfti þá væntanlega einhvern veginn að losa undan. Ekki nema menn ætluðu að hleypa meðeigendum inn í fyrirtækið og bera áfram ábyrgðina á skuldbindingum þess sem væri satt að segja nokkuð kúnstug einkavæðing. Það er hins vegar ljóst að það mun kosta mjög mikla fjármuni að leysa upp lánasamningana, borga upp lánin og losa þannig ríkisábyrgðina og eigendaábyrgðina upp eins og hún hefur verið. Þetta kann að flækjast eitthvað fyrir mönnum en pólitíkin er svona, stefnan er þarna. Það er draumsýn ríkisstjórnarinnar og ekki síst Framsóknarflokksins, eins og hún var mótuð af fyrrverandi hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, að hefja undirbúning að einkavæðingu þessa fyrirtækis, breyta Landsvirkjun í hlutafélag, helst á árinu 2008 ef mönnum endist örendi til þess - dótturfélögin eru þegar hlutafélög, Rarik og Orkubú Vestfjarða, og þar með er samstæðan öll sem slík komin yfir í það form - og reyna síðan að selja út úr fyrirtækinu eða taka inn nýja meðeigendur. Frá þessu geta menn auðvitað ekki hlaupið þannig að sú fátæklega málsvörn framsóknarmanna að þetta sé ekki liður í einkavæðingarstefnu ríkisstjórnarinnar er eins og hver annar brandari. Og þó að þeir væru að segja þetta og meina það þá hefur aldrei verið neitt mark á slíku takandi því að það hefur ævinlega verið svikið. Það hefur aldrei neitt staðist sem sagt hefur verið eða lofað í sambandi við þessa einkavæðingu. Það gerði það ekki þegar bankarnir áttu í hlut, ekki þegar Síminn átti í hlut, og allra síst hefur mark verið takandi á Framsóknarflokknum í slíkum hlutum því að hann hefur ævinlega hlaupið frá því sem hann hefur lofað fyrir kosningar í þessum efnum, eins og því t.d. fyrir næstsíðustu kosningar að hann mundi ekki ljá máls á einkavæðingu Símans, a.m.k. ekki að selja hann með grunnnetinu. Hvernig er að fara með Ríkisútvarpið? Einhvern tíma þóttist Framsóknarflokkurinn ætla að standa í lappirnar í því máli, við vitum hvernig það hefur farið, nú er hann búinn að kyngja hlutafélagavæðingu þess o.s.frv. Um Kárahnjúkavirkjun mætti margt segja og þá staðreynd að menn þurfa nú að koma og biðja um 5 milljarða ríkisábyrgð í viðbót á því dæmi. Það mun vera svo að viðbótarkostnaður vegna framkvæmdanna er búinn að éta upp allt sem áætlað var í ófyrirséðan kostnað og það leiðir ekki af að hin upphaflega kostnaðaráætlun standist þar með. Verktakasamningarnir, sem menn flögguðu og hömpuðu mikið í byrjun að væru ákaflega hagstæðir, m.a. vegna hins lága tilboðs svo ekki sé nú sagt undirboðs ítalska verktakafyrirtækisins Impregilo, duga ekki til vegna þess að viðbótargreiðslur vegna verktakasamninganna og verkefna sem liggja utan þeirra eru komnar talsvert á annan tug milljarða króna. Nú veit ég það ekki vegna þess að ég hef ekki haft tíma til að skoða það, hvers vegna beðið er um nákvæmlega 5 milljarða í viðbótarríkisábyrgð núna, en það er vegna umframkostnaðar í einhverjum tilteknum hlutum verksins. Þar hafa tveir þættir fyrst og fremst farið hressilega fram úr kostnaðaráætlun, það er bygging stíflunnar sjálfrar og gerð ganganna. Í báðum tilvikum hefur verktakinn, sem er hinn ítalski, fengið miklar viðbótargreiðslur frá Landsvirkjun, væntanlega vegna þess að Landsvirkjun hefur talið það betri kost en að taka áhættu af málaferlum og skaðabótakröfum eða viðbótarkröfum frá fyrirtækinu á því formi. Svona er þetta að fara og þá er rétt að menn minnist þess og rifji það upp að dæmið var svo tæpt að aðeins 5–10% frávik í framkvæmdakostnaðinum gerði út um alla arðsemi sem reiknuð var inn í það á veikum forsendum. Það þarf sem sagt ekki meira til, þá gufaði hún upp, jafnvel á þeim veiku forsendum og með þá lágu arðsemiskröfu sem Landsvirkjun ætlaði að sætta sig við í verkefninu. Vinnubrögðin í þessum efnum dæma sig sjálf. Það er með endemum að þingnefnd, þess vegna bæði fjárlaganefnd og iðnaðarnefnd, skuli ekki hafa fengið vandaða yfirferð á þessum málum, að tíminn núna í október og nóvember skuli ekki hafa verið notaður til að fara yfir og skoða þessar breyttu forsendur og gögn málsins þannig að hér væri þá með trúverðugum hætti hægt að leggja hlutina upp til ákvarðanatöku. Það hefur ekki verið gert og það er alveg í samræmi við vinnubrögð ríkisstjórnarinnar að þessu leyti. Að menn séu búnir að sitja of lengi við völd má gjarnan marka af því þegar menn fara að hegða sér með hlutina eins og þeir séu þeirra einkamál, eins og það sé algerlega þeirra einkamál hvernig þeir fara með fjármuni ríkisins, hvernig þeir fara með ábyrgðir og skuldbindingar sem þó lenda á herðum skattborgaranna. Það síðasta sem ég ætlaði að gera hér aðeins að umtalsefni, virðulegur forseti, eru efnahagsaðstæðurnar sem við okkur blasa nú þegar við erum að afgreiða þetta fjáraukalagafrumvarp. Auðvitað verða fleiri tækifæri til að ræða það síðar á haustþinginu áður en Alþingi lýkur störfum en mér finnst varla annað hægt en víkja að því nokkrum orðum vegna þess að enn er uppi hinn einkennilegi gorgeir, ég vil kannski ekki segja hroki stjórnarliða þegar þeir ræða þessi mál, en það er furðuleg viðleitni og tilburðir hér uppi til þess að einfalda málin og setja bara á sömu gömlu plöturnar um góðærið, um hinn glæsilega árangur, um hina stórkostlegu hamingju sem mönnum hljóti að hlotnast við að vera þátttakendur í þessu mikla ævintýri sem menn kalla svo, góðærinu og uppganginum og veislunni allri saman. Hvernig er það svo, virðulegur forseti, þegar aðeins betur er að því gáð og skyggnst á bak við tjöldin? Eru traustar forsendur fyrir þeim þjóðarbúskap eða þeim umsvifum í hagkerfinu sem menn dásama og mikla um þessar mundir? Hvað segir yfir 20% viðskiptahalli okkur? Það eru hrikaleg skilaboð sem fólgin eru í því að við séum að reka þjóðarbúið okkar með yfir 20% halla, mælt eða borið saman við heildarverðmætasköpun í landinu. Þetta er ekki 20% halli miðað við fjárlögin. Nei, þetta er 20% halli miðað við verga landsframleiðslu upp á nálægt 1.100 milljarða kr. eins og áætlað er að hún verði á þessu ári, 20,8% held ég að standi núna í þjóðhagsspá ríkisstjórnarinnar sjálfrar. Ætli það geri þá ekki um 230 milljarða kr.? 230 sinnum 1.000 millj. kr. er hallarekstur þjóðarbúsins út á við í viðskiptum við útlönd á þessu eina ári. Það er engin smáræðisaukning á erlendum skuldum þjóðarinnar. Nú mundu menn auðvitað segja að þá skipti miklu máli hvað liggi á bak við viðskiptahallann. Gott og vel. Skoðum það. Eru það fyrst og fremst varanlegar fjárfestingar? Eru það kaup á framleiðslutækjum? Eru það hlutir sem skila sér til baka í formi aukinnar verðmætasköpunar og aukinna gjaldeyristekna þannig að menn þurfi ekki að hafa af þessu neinar áhyggjur? Nei, því miður er það ekki þannig, frú forseti. Einungis um einn þriðja hluta af þessu er hægt að skýra með þeim hætti. Þar vega náttúrlega stóriðjuframkvæmdirnar langþyngst. Þó við drögum það frá, eina 70–80 milljarða kr., þá standa samt eftir tölur af þessu tagi sem eru þá því miður fyrst og fremst viðbótareyðsla þjóðarbúsins. Þær gufa sem sagt ekki upp. Það eru neysluvörur, það er eyðsla, það eru kaup á varningi eða þjónustu, umfram það sem útflutningstekjur okkar fyrir varning og þjónustu skila. Þá draga menn kannski upp síðasta hálmstráið og segja: Já, en hvað með eignaaukninguna á móti erlendis? Er þetta ekki allt í lagi vegna þess að þótt erlendar skuldir þjóðarbúsins séu vissulega að aukast gríðarlega og aðilar eins og Fitch hafi vakið athygli á því að þetta séu hæstu erlendu skuldir hjá nokkru landi sem þeir hafa skoðað, er þá ekki mikil eignaaukning á móti? Þá skulum við bara skoða það. Hvernig er skuldastaðan að þróast ef við tökum bara hreina eign? Það er því miður þannig, frú forseti, að einnig þar sígur svo hratt á ógæfuhliðina að við höfum ekki í annan tíma á örfáum árum séð jafnóhagstæða þróun. Ef við tökum heildarskuldirnar þá eru þær þrefaldar mældar sem hlutfall af vergri landsframleiðslu frá því sem var árið 2000. Góðæristíminn mikli hefur sem sagt skilað þessu, að heildar erlendar skuldir eru orðnar 360% af vergri landsframleiðslu. Talan er trúlega eitthvað um 4.150 til 4.200 milljarðar kr. núna á þessu augnabliki. Það er þreföldun á því hlutfalli frá árinu 2000. Ef við tökum hreinar erlendar skuldir, þá er staðan þannig að þær hafa aukist úr því að vera um það bil landsframleiðslan á árunum 2001–2003 og upp í að vera um 170% núna. Hreinar erlendar skuldir. Ef við drögum eignaaukninguna frá sem menn gjarnan guma af, þ.e. kaup í fyrirtækjum og skuldabréfum erlendis og annað því um líkt, sem menn geta þá huggað sig við að standi á móti aukningu erlendra skulda, þá er staðan því miður sú að hreinar erlendar skuldir eru á þessari leið. Meira að segja hrein erlend staða þjóðarbúsins, allra síðasta hálmstráið, hún hefur, þ.e. þegar áhættufjármagnið er dregið frá, versnað úr um 50% af vergri landsframleiðslu á árunum 1995–1996 til og með 1999 og upp í um 90% núna. Meira að segja hrein staða þjóðarbúsins er að verða neikvæð um eina landsframleiðslu. Ég sé nú að stjórnarliðar tolla ekki í salnum og það er svo sem skiljanlegt, enda eru þetta sérstaklega framsóknarmenn. Þeim þykir þessi lestur ekki skemmtilegur. Ég veit að það eru voðalega fáir sem vilja tala um þetta, frú forseti. Ég hef orðið var við það undanfarnar vikur, mánuði og ár. En það mun engu breyta um það að ég mun fara reglulega yfir þessa hluti og reyna að vekja athygli á hvert er verið að stefna. Það er auðvitað hverjum manni ljóst að það eru því miður ekki innstæður fyrir eyðslustiginu í landinu. Við erum að eyða langt um efni fram. Og fjárfestingin sem þarna kemur á móti eða eignamyndunin erlendis dugar hvergi nærri til. Í besta falli verður einn þriðji af viðskiptahallanum skýrður með kaupum á framleiðslutækjum og fjárfestingum í atvinnulífi sem gæti skilað tekjum á móti. Tveir þriðju eru sem sagt neysla umfram efni. Þegar erlendu skuldirnar eru gerðar upp á þessum grunni, skoðuð er hrein skuldastaða eða hrein staða, þá sígur svona hratt á ógæfuhliðina, eins og raun ber vitni. Enda vara nánast allar erlendar sérfræðistofnanir við því hvert stefni. Það er auðvitað ekki að ástæðulausu að fyrirtæki eins og Fitch, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, OECD, og aðrir slíkir aðilar taka nú sterkara til orða með hverri skýrslunni sem frá þeim kemur um að Íslendingar verði að fara að hugsa sinn gang. En auðvitað passar þetta ekki inn í góðærismyndina. Auðvitað er ekki gaman að þurfa að ræða þetta. Auðvitað hentar það ekki þegar styttist í einar kosningarnar enn og Framsókn þarf að fara að láta sér detta í hug hverju hún eigi nú að lofa. Hverju á hún nú að skreyta sig með? Þó það virðist kannski ekki gagnast henni sérstaklega, ekki enn sem komið er að minnsta kosti, og frekar hinum stjórnarflokknum. En einhverjir verða þó að verða til þess, því miður, að tala um hlutina eins og þeir raunverulega eru. Fyrr eða síðar munu menn líta til þessa tímabils og spyrja sig: Hvað í ósköpunum voru ráðamenn Íslands að hugsa á þessum árum? Var engin umræða um það á Íslandi á þessu gríðarlega skuldaaukningartímabili hvert væri verið að stefna? Ísland keyrir hér algerlega þvert úr leið, borið saman við t.d. hin Norðurlöndin, sem öll hafa verið að lækka erlendar skuldir. Þó við reynum nú ekki að ná glæsilegum árangri Norðmanna sem eru meira en skuldlausir erlendis sem þjóð. Þá erum við ekki bara að tala um ríkissjóð eða opinbera aðila. Við erum að tala um norska þjóðarbúið í heild sinni meira en skuldlaust erlendis. Danir eru komnir mjög vel á veg í þeim efnum líka og skuldir á niðurleið bæði í Svíþjóð og Finnlandi. En hér vaxa þær gríðarlega og þó að það sé í sjálfu sér gott að ríkissjóður,  Það er auðvitað jákvætt. Það er gott, ekki síst frá sjónarhóli okkar sem viljum standa vörð um öflugt velferðarkerfi og ætlum ríkissjóði stórt hlutverk í því að standa undir samneyslunni í landinu og rekstri velferðarkerfisins. En það dugar bara ekki til. Það er ekki hægt að hugga sig bara við það eitt og tala eins og vandinn sé þar með horfinn, bara með því að horfa þröngt á stöðu ríkissjóðs þegar hitt blasir við að aðrar máttarstoðir samfélagsins hafa verið að safna gríðarlegum skuldum. Heimilin, atvinnulífið og sveitarfélögin. Allir þessir aðilar hafa verið að skuldsetja sig gríðarlega undanfarin ár. Kannski að slepptum sveitarfélögunum, sem ég hef nú ekki samanburðartölur um hvernig eru sett samanborið við t.d. sveitarfélög eða sveitarstjórnarstigið í öðrum OECD-löndum. Enda þegar verið að bera slíkt saman er yfirleitt um fleiri stjórnsýslustig o.fl. að ræða. En hitt er alveg ljóst að bæði íslenska atvinnulífið og heimilin eru í raun og veru þau skuldugustu sem þekkjast á byggðu bóli. Enda mundi heildarskuldastaða þjóðarbúsins ekki vera jafngríðarleg og sú mesta sem t.d. matsfyrirtækið Fitch Ratings kemur að því að meta, ef ekki væri vegna skulda þessara aðila. Þannig er nú þetta, frú forseti. Um þetta verður auðvitað að tala þótt það passi ekki inn í pólitískar góðærisræður stjórnarliðanna sem vilja auðvitað eingöngu tala um jákvæðu hliðarnar og merkja sér þær en bera enga ábyrgð á því sem miður fer, að sjálfsögðu. Jafnvægisleysið í íslenska þjóðarbúskapnum, íslenska hagkerfinu, er stórhættulegt. Það mun leiða til mikilla ófara innan skamms tíma ef ekki tekst að fara að snúa eitthvað ofan af því. Hvað segja t.d. láns- og sérfræðimatsaðilarnir? Þeir segja að staða þjóðarbúsins sé orðin mjög viðkvæm hvað snertir breytingar á vaxtakjörum erlendis. Fitch segir t.d. að landið sé í raun og veru berskjaldað gegn ytri áföllum svo sem hækkun vaxta erlendis og/eða skyndilegum breytingum á viðhorfum fjárfesta. Þetta er augljóst mál. Menn eru fljótir að reikna út hvað það þýðir, hvert prósent í vaxtahækkun, ef raunvextir hækka á erlendum skuldastabba þjóðarinnar sem er yfir 4.000 milljarðar kr. Það eru engin smáræðis útgjöld sem þjóðarbúið fær á sig bara með 1% raunvaxtahækkun á heimsmarkaði ef slíkt gerðist á skömmum tíma og annað eins hefur nú gerst, 1% raunvaxtahækkun á yfir 4.000 milljarða skuldum. Þá duga eignirnar ekki endilega mikið vegna þess að þær eru í fæstum tilvikum afsetjanlegar eða bera vexti á móti erlendis, ekki nema einhver lítill hluti þeirra. Það getur myndast gríðarleg gjá af þeim sökum. Hvað er átt við með skyndilegri breytingu á viðhorfum fjárfesta? Til dæmis því að vantrú á greiðslugetu íslenska þjóðarbúsins breiðist út og/eða að aðstæður breytist þannig að það dragi skyndilega úr áhuga manna á alþjóðlegum fjármálamarkaði á því að fjármagna viðskiptahallann við Ísland? Menn segja kannski allt í einu einn góðan veðurdag: Þetta er að verða dálítið dökkt dæmi þarna hjá Íslendingum. Við höfum ekki áhuga á því að taka áhættuna af því að halda áfram að fjármagna þennan viðskiptahalla nema þá að fá miklu hærra áhættuálag, miklu hærri áhættuþóknun á lánin. Þá gætum við lent í verulegum erfiðleikum einnig af þeim sökum. Er ekki Seðlabankinn og ríkisstjórnin í raun og veru að viðurkenna þetta m.a. með því að nú á að stórhækka gjaldeyrisvaraforða Seðlabankans? Hafa bankarnir ekki í raun og veru neyðst til að horfast í augu við þetta og farið í ýmiss konar ráðstafanir til þess að reyna að tryggja sig betur en þeir höfðu áður gert, m.a. í kjölfar mjög harðrar gagnrýni á fyrri hluta þessa árs á það hvernig skammtímafjármögnun þeirra var úr gerði gerð? Þeir fá að vísu hrós fyrir að þeim hafi tekist ágætlega til í þeim efnum. Þeir hafa róið að hluta til á ný mið og orðið þar ágengt eins og t.d. að fjármagna sig í Bandaríkjunum í stað Evrópu o.s.frv. En það breytir engu um hitt að staða þjóðarbúsins í heild er áfram versnandi og lánshæfismatshorfur þjóðarbúsins eru neikvæðar. Þær eru áfram neikvæðar. Það er búist við því að þær versni. Þetta orðalag þýðir að þær séu áfram neikvæðar. Þetta er nú sú hlið málanna, frú forseti, sem ég vildi aðeins gera að umtalsefni þó það sé í sjálfu sér leiðinlegt og ekkert skemmtiefni að vera að fjalla um þetta, þá held ég að það sé nauðsynlegt að einhver geri það. Ekki gera stjórnarliðar það. Svo mikið er víst. Þeir gera allt sem þeir geta til að þegja um þessa hluti. Ég hef reyndar sagt það áður og get endurtekið það að mér hefur fundist sem margir fleiri væru í furðulegu þagnarsamsæri þegar kemur að því að ræða þessa hlið góðærisveislunnar sem menn tala svo mikið um að hér standi eða hafi staðið. Það er auðvitað ekki mikill áhugi á því hjá þeim innan fjármálaheimsins og viðskiptalífsins sem raka saman peningum, gróða sem er sprottinn af þessu ástandi í verulegum mæli, að ræða að það kunni að koma að skuldadögum. Auðvitað vilja allir að þetta haldi áfram eins lengi og mögulegt. Flýtur á meðan ekki sekkur, segja sjálfsagt margir. En það mun ekki gera það endalaust. Skútan mun ekki haldast uppi á yfirborðinu ef hún þyngist og þyngist og lækkar og lækkar í sjó. Það er bara þannig. Þá endar það með ósköpum að lokum. Það er engin einasta leið önnur en að horfast í augu við það að við erum að binda þeim sem á eftir koma, og koma og taka við, að glíma við þennan vanda á næsta og þarnæsta og þarnæsta kjörtímabili, miklar og erfiðar byrðar. Við erum nefnilega að taka lífskjörin út fyrir fram. Við eyðum meiru og látum meira eftir okkur og gerum meira í þjóðarbúinu í dag en innstæður eru fyrir og við sendum þann reikning einfaldlega inn í framtíðina. Það mætti kannski kalla það framtíðarvanda í staðinn fyrir fortíðarvandann sem mikið var rætt um úr þessum ræðustóli eftir stjórnarskiptin 1991. Þá stóð hér m.a. þáverandi hæstv. forsætisráðherra Davíð Oddsson, sem nú er horfinn til annarra starfa eins og kunnugt er, og þandi sig mikið og ræddi um fortíðarvanda. Taldi sig hafa tekið við gríðarlegu erfiðu búi og miklum fortíðarvanda. Talaði um sjóðasukk og hvað það nú var. Það var allur skilningur hans á því sem ríkisstjórnin hin næsta á undan honum hafði haft að glíma við. Þrotabú Sjálfstæðisflokksins frá 1988. En gott og vel. Það má þá kannski segja að það sem við séum hér að horfast í augu við sé á sinn hátt framtíðarvandi. Framtíðarvandi í þeim skilningi að það kemur til kasta þeirra sem bera ábyrgð á íslenskum þjóðmálum og þjóðarbúskap á komandi árum og áratugum að leysa úr honum, þ.e. að borga niður skuldirnar. Mínar áhyggjur eru m.a. þær að hér séu ekki að skapast þær traustu undirstöður í atvinnulífinu og í hagkerfinu sem gjarnan þyrftu að vera til þess að auðvelt verði að ráða við byrðarnar og greiða af þeim á komandi árum og áratugum. Menn horfa t.d. til stóriðjunnar í þeim efnum, ég veit að það eru huggunarorð og lausnarorð stjórnarliðsins, og það er fyrsta svarið sem sérfræðingar erlendra sérfræðistofnana fá þegar þeir spyrja hvernig menn ætli að fjármagna viðskiptahallann og borga af þessu á komandi árum, þá segja menn: Útflutningstekjurnar af aukinni álframleiðslu munu leysa þann vanda. En mun það verða svo? Munu þær duga til? Mun verða mikil hjálp í þeim á komandi árum? Svarið er nei, að minnsta kosti ekki fyrstu 25–40 árin á meðan verið er að borga niður virkjanirnar sem byggðar hafa verið vegna verksmiðjanna o.s.frv. Veruleikinn er sá að stóriðjupakkarnir eiga meira en nóg með sig sjálfir. Þeir munu ekki hjálpa til við að borga af hinum almenna skuldavanda þjóðarbúsins einfaldlega vegna þess að hver króna sem þar kemur inn er bundin í afborganir af lánum eða þá kaupum á hráefnum og arði til eigendanna fyrstu 25–40 árin. Það verður sáralítil hjálp að því fyrir nettó gjaldeyrisöflun þjóðarbúsins fyrr en þá að miklu lengra er komið inn í framtíðina og virkjanirnar og aðrar fjárfestingar, hafnir og annað því um líkt sem ráðist hefur verið í vegna þessara uppbygginga eru orðin afskrifuð. Frú forseti. Ég ætla ekki að þreyta menn með lengri tölu um þessi mál enda sumt af því svo sem gamalkunnugt. Ég viðurkenni það fúslega. Ég hef áður komið inn á ýmsa þætti af sama tagi á undanförnum missirum. En það er þá á sínum stað í þingtíðindunum að þessi varnaðarorð hafa verið flutt hér. Þau hafa verið hér mælt og ekki við mig að sakast, að ég tel, hvort þeir sem hafa hlustað gera eitthvað með þau eða vísa öllu saman frá sem einhverjum órökstuddum fullyrðingum. Ég veit ekki annað en ég hafi farið með hreinar staðreyndir, allt saman tölulegar staðreyndir, sem er auðvelt að fletta upp á, t.d. í ágætum ritum eins og Peningamálum eða í skýrslu efnahags- og framfarastofnunarinnar um Ísland fyrir þetta ár og þar fram eftir götunum. Geti einhver áheyrenda upplýst mig um að ég hafi í einhverju einasta tilviki ekki farið rétt með og vitnað rétt í staðreyndir þá væri ég þakklátur fyrir það. En ég á ekki von á því vegna þess að ég er með gögnin hér í höndunum og þau tala sínu máli. Þau eru staðreyndirnar um þessa neikvæðu og dimmu skuggahlið á efnahags- og atvinnulífi landsmanna um þessar mundir.

Hæstv. forseti. Það má þakka fyrir nokkuð skýra framsetningu hjá hv. þingmanni í ræðu sinni sem er kannski ólíkt því sem hægt er að segja um fjármálaráðherraefni stjórnarandstöðunnar, hv. þm. Jón Bjarnason. Ef ég skildi hv. þingmann rétt heyrðist mér hann bæði vera að vara við þenslu í íslensku efnahagslífi en samtímis að hvetja til aukinna fjárútláta á fjáraukalögunum. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann styðji tillögu 1. minni hluta fjárlaganefndar um aukin útgjöld eins og þeim er lýst í þingskjali og breytingartillögum nefndarinnar. Það liggur fyrir og kom fram hjá hv. þingmanni og hv. þm. Jóni Bjarnasyni fyrr í dag að Vinstri grænir eru á móti stóriðjuframkvæmdunum á Austurlandi. Þeir hafa verið á móti skattalækkunum, ég held að þeir hafi meira og minna verið á móti flestum skattalækkunum sem lagðar hafa verið til á hinu háa Alþingi og auðvitað voru þeir á móti sölu bankanna. Nú ber hins vegar svo við, hæstv. forseti, að þingflokksformaður Vinstri grænna, hv. þm. Ögmundur Jónasson, hefur lagt það til að bankarnir verði beinlínis reknir úr landi og lítil eftirsjá sé í þeim, þrátt fyrir að þeir skili milljarðatugum í ríkissjóð og til íslensks samfélags á hverju einasta ári. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála þeim tillögum viðskiptaráðherraefnis stjórnarandstöðunnar. Telur hv. þingmaður að þetta muni auka tiltrú erlendra aðila á íslenskum fjármálamarkaði eða viðskiptalífi?

Frú forseti. Það vekur athygli mína og ég segi nú ekki kátínu en svona næstum því að stjórnarliðar tala alltaf um ráðherraefni stjórnarandstöðunnar. Það er greinilegt að stjórnarliðið býst við ríkisstjórnarskiptum og er farið að horfa á þá sem koma hér upp og tala fyrir stjórnarandstöðuna fyrst og fremst sem líkleg ráðherraefni  Ég held að Vinstri hreyfingin – grænt framboð í framgöngu sinni hvað varðar ríkisfjármál og efnahagsmál hafi verið algerlega sjálfri sér samkvæm. Við vorum eini flokkurinn sem skar sig úr í því að við töldum skattalækkanir, miklar skattalækkanir á hátekjufólk óskynsamlegar, m.a. vegna þenslu, vegna þess að þær eru olía á eld þenslunnar. En einnig vegna þess, og þar erum við algerlega sjálfum okkur samkvæm, öfugt við suma aðra, að við höfum aldrei verið feimin við að segja: Til að hægt sé að reka öflugt velferðarkerfi, búa vel að öldruðum, öryrkjum, leggja vel til mennta- og heilbrigðismála, þarf tekjur. Það er meiri sómi yfir því, það er meiri reisn yfir því að mínu mati, hv. þingmaður, að þora að standa í lappirnar og vera sjálfum sér samkvæmur hvað varðar grundvallaráherslur í stjórnmálum en útúrsnúningaaðferðir af því tagi sem hv. þingmaður var með áðan, t.d. þegar hann snýr út úr skrifum á heimasíðu Ögmundar Jónassonar og ætlar mér svo að fara að svara fyrir það. Ögmundur Jónasson hefur hvergi sagt að það eigi að reka bankana úr landi. Það er hv. þingmanni til skammar eða minnkunar að reyna að færa umræðuna niður á það plan að við séum að eiga orðastað á grundvelli útúrsnúninga á ummælum manna. 

Hæstv. forseti. Það vakti athygli mína að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði að það þyrfti tekjur til að standa undir öflugu velferðarkerfi. En hvað svo, hæstv. forseti? Þær tekjur mega ekki koma af stóriðjuframkvæmdum og nú mega þær tekjur ekki heldur koma af starfsemi viðskiptabankanna. Fjármálastarfsemi á Íslandi er orðin stærri þáttur í íslensku efnahagslífi en sjávarútvegur. Hver eru þá viðbrögð hv. þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs? Jú, nú eru allir orðnir svo ofboðslega ríkir á fjármálamarkaði. Nú eru allir orðnir þetta fína þotulið sem er að græða peninga og auðvitað má enginn græða peninga. Hver er þá lausnin? Hún er sú að senda eigi bankana úr landi. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon getur ekki hlaupið undan þessum ummælum hv. þm. Ögmundar Jónassonar. Hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði að sér væri engin eftirsjá í bönkunum úr landi. Hingað til hafa menn verið að berjast fyrir því að bankarnir hafi höfuðstöðvar sínar hér á landi. Hvað halda menn að gerist þegar hv. þm. Ögmundur Jónasson, viðskiptaráðherraefni hinnar sameinuðu stjórnarandstöðu, leggur það til að bankarnir flytji úr landi? Ætli það sé gæfulegt fyrir íslenskt efnahagslíf, hæstv. forseti? Hvar ætlar hv. þingmaður þá að ná í tekjurnar ef þær mega hvorki vera af stóriðjunni og heldur ekki af fjármálastarfsemi í landinu?

Frú forseti. Hv. þingmaður var mér svo velviljaður að sanna algjörlega það sem ég var að segja. Hann hélt áfram að snúa út úr ummælum og gera mönnum upp skoðanir. Hv. þm. Ögmundur Jónasson leggur til að bankarnir fari úr landi, sagði hv. þingmaður.  Hins vegar mun hv. þingmaður koma til starfa á nýjan leik í næstu viku og ég legg til að hv. þingmaður ræði þetta við hann.  „Þær tekjur mega ekki koma af stóriðju og þær mega ekki koma úr bönkum.“ Höfum við einhvern tíma sagt að það atvinnulíf sem hér er í landinu, hvort sem það eru bankar, verksmiðjur eða eitthvað annað, eigi ekki að greiða skatta til samfélagsins?  Frú forseti. Hitt er alveg ljóst, hv. þingmaður, að hátækni- og þekkingarfyrirtæki sem stóriðjustefnan hefur rutt úr landi borga ekki skatta hér. Fyrirtækin sem eru farin til Kanada eða Evrópu borga ekki skatta hér. Þau væru kannski að því í staðinn ef ekki hefði verið troðið inn í hagkerfið ofvöxnum stóriðjuframkvæmdum með öllum þeim vaxtarverkja- og þensluáhrifum sem því hafa fylgt og þar með talið einnig jafnvægisleysi á vinnumarkaði. Þetta er ekki annaðhvort eða, þetta er spurning um áherslur. Þetta er spurning um hvers konar atvinnulíf, hvers konar efnahagslíf og hvers konar samfélag þróast í landinu. Aumingja blessaðir þingmennirnir, frú forseti, sem geta ekki annað en rætt þetta í einhverjum svarthvítum litum, ég vorkenni þeim.

Hæstv. forseti. Það er kannski bara í beinu framhaldi af orðum hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar ástæða til að nefna að kannski er betra að horfa á þetta í svart/hvítu en í eintómu svartnætti eins og hefur einkennt málflutning hv. þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hér í dag. Ég ætlaði hins vegar að ræða um nefndarálit frá 1. minni hluta fjárlaganefndar, þær tillögur sem sá minni hluti gerir hér við 2. umr. og fara yfir þær í nokkrum orðum. Ég vil fyrst vekja athygli á því, eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson hefur gert, að þrátt fyrir að í breytingartillögunum séu lagðar til margvíslegar auknar fjárveitingar til heilbrigðismála stendur til að skoða þau mál betur á milli 2. og 3. umr., einkum að því er varðar hjúkrunarheimili og aðrar öldrunarstofnanir. Það kemur fram í tillögum nefndarinnar að lagðar eru til auknar fjárheimildir til menntamálaráðuneytis upp á 743,9 millj. kr. Ég vil í því sambandi sérstaklega vekja athygli á fjórum liðum þar undir, það er í fyrsta lagi gerð tillaga um 10 millj. kr. framlag til Kvikmyndaskóla Íslands. Í öðru lagi er gerð tillaga um 5 millj. kr. styrk til Kolkuóss til uppbyggingar og varðveislu á menningarverðmætum þar á staðnum. Þar er unnið mjög merkilegt framtak og ástæða til að styðja vel við bakið á því. Sömu sögu er að segja um ungmenna- og tómstundabúðir sem Ungmennafélag Íslands hefur rekið á Laugum í Dalasýslu sem er afskaplega merkilegt framtak og nýtur víðtæks stuðnings og er vel sótt af skólum víða um land. Gerð er tillaga um 10 millj. kr. framlag til þeirra búða. Ég vek líka athygli á því, hæstv. forseti, í þessu sambandi að Ungmennafélag Íslands hefur unnið að því ásamt heimamönnum að koma á slíkum tómstundabúðum að Skógum í Rangárvallasýslu. Á næsta ári er 200 ára fæðingarafmæli Jónasar Hallgrímssonar og það er tekið á þeim efnum í tillögum 1. minni hluta þar sem lagt er til að 50 millj. kr. verði varið til afmælishalds, m.a. sýningar eins og nánar er gerð grein fyrir á þskj. 366. Ekki þarf að fara mörgum orðum um þær breytingar sem orðið hafa á Keflavíkurflugvelli á undanförnum mánuðum. Ég vek athygli í því sambandi á því að gert er ráð fyrir 100 millj. kr. til umsjónar með varnarsvæðinu og sömuleiðis 42 millj. kr. til að sinna öryggisgæslu á þessu svæði. Að því er varðar landbúnaðarráðuneytið er gert ráð fyrir að fjárheimild þess ráðuneytis aukist um tæpar 223 millj. kr. og ég vil í því sambandi vekja sérstaka athygli á Veiðimálastofnun þar sem 1. minni hluti gerir tillögu um 60 millj. kr. fjárveitingu vegna uppsafnaðs rekstrarhalla stofnunarinnar. Hér er myndarlega tekið á málum Veiðimálastofnunar sem verður vonandi til þess að rekstur stofnunarinnar kemst í eitt skipti fyrir öll í varanlegt horf. Að því er varðar Landbúnaðarstofnun eru lagðar til 98 millj. kr. til að jafna tap sem varð á þeim stofnunum sem sameinuðust í Landbúnaðarstofnun, þ.e. embætti yfirdýralæknis, Aðfangaeftirlitinu, Yfirkjötmati og veiðimálastjóra. Að því er varðar sjávarútvegsráðuneytið er lagt til að fjárheimild þess ráðuneytis verði aukin um 108,5 millj. kr. og dóms- og kirkjumálaráðuneytis um 114,5 millj. kr. Ég sé í sjálfu sér ekki ástæðu til að fjalla frekar um þær tillögur sem lagðar eru fram af hálfu 1. minni hluta. Fyrsti minni hluti leggur hins vegar til að framlög til Vinnueftirlits ríkisins hækki um 30 millj. kr. Eins og menn vita var Vinnueftirlitið með sérstaka hlutdeild í tryggingagjaldi. Það var afnumið fyrir nokkrum árum og þetta hefur valdið nokkrum vandræðum í rekstri stofnunarinnar en hún er líklega ein af fáum sem rekur útibú í öllum landshlutum og á fjölmörgum stöðum víða um land. Ég vek sömuleiðis athygli á nokkrum minni fjárveitingum sem heyra undir félagsmálaráðuneytið, m.a. framlagi til Stígamóta en þar leggur 1. minni hluti til að framlög til Stígamóta verði hækkuð, þ.e. að það verði aukafjárveiting upp á 1,9 millj. kr. til að mæta halla á rekstri samtakanna. Sömuleiðis vek ég athygli á styrk sem ætlunin er að veita til reksturs sumardvalar fyrir Foreldra- og styrktarfélag Öskjuhlíðarskóla. Mestar breytingar í tillögum 1. minni hluta nefndarinnar felast í málaflokkum sem heyra undir heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið. Eins og fram kemur í þingskjalinu er lagt til að þær fjárheimildir verði auknar um tæpa 2 milljarða kr. Þar munar auðvitað mest um framlag til Landspítala – háskólasjúkrahúss upp á 1 milljarð kr., þ.e. helminginn af þessari fjárhæð, og það liggur auðvitað fyrir að samlegðaráhrif af sameiningu Landspítala og Borgarspítala eru að mestu leyti komin fram. Líklega verður ekki lengra náð í þeim efnum meðan spítalinn er starfræktur í tveimur meginsjúkrahúsum. Ég vek athygli á því að útgjöld Landspítalans hafa ekki hækkað að raungildi þrátt fyrir að íbúum hafi fjölgað um 6,7% frá 1999 þegar sameiningin var ákveðin og á þeim tíma hefur íbúum 70 ára og eldri fjölgað um 11%, ef ég man rétt, og íbúum eldri en 80 ára um 25%. Ég vek líka athygli á 120 millj. kr. framlagi til Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri þar sem m.a. er ætlunin að verja 20 millj. kr. til tækjakaupa og veitir víst ekki af enda er tækjabúnaður spítalans að nokkru leyti orðinn úreltur eða þarfnast a.m.k. endurnýjunar. Það gleður mig sérstaklega að samstaða hafi náðst um það innan nefndarinnar að leggja til 17 millj. kr. framlag til réttargeðdeildarinnar að Sogni. Þar er unnið mjög gott starf við erfiðar aðstæður. Eins og menn vita hafa vistmenn verið þar óvenju margir síðustu mánuði sem m.a. hefur leitt af sér þennan halla sem verið er að leiðrétta eða taka af réttargeðdeildinni. Hv. þm., formaður fjárlaganefndar, Birkir Jón Jónsson fór ágætlega yfir málefni hjúkrunarheimila og öldrunarstofnana. Í tillögum 1. minni hluta er lagt til að 500 millj. kr. verði varið til og skipt niður á hjúkrunarrými þannig að hækkun á hverja stofnun nemur frá 2,4 millj. kr. og upp í 62,5 millj. kr. Þessi mál, eins og ég gat um fyrr í ræðu minni, hæstv. forseti, verða til frekari skoðunar hjá fjárlaganefnd á milli 2. og 3. umr. og ég vek sérstaka athygli á því að í þessum efnum er ekki búið að taka tillit til dvalarheimila aldraðra. Þarna er eingöngu horft til hjúkrunarrýma og hjúkrunarheimila. Það verður auðvitað að segjast eins og er, hæstv. forseti, að þessi mál hafa alls ekki verið í nógu góðum farvegi vegna þess að afkoma hjúkrunarheimila er ekki nógu góð. Það rætist vonandi úr því með auknum fjárveitingum, m.a. í framhaldi af nýju mati á fjárþörf hvers hjúkrunarheimilis. Ég vek sömuleiðs athygli á þremur öðrum heilbrigðisstofnunum sem fá verulega auknar fjárveitingar samkvæmt þessum tillögum 1. minni hluta. Það er í fyrsta lagi Heilbrigðisstofnun Austurlands. Við vitum öll hvernig staðan þar hefur verið vegna mikillar íbúafjölgunar á svæðinu í tengslum við framkvæmdir bæði á Reyðarfirði og Kárahnjúkum. Það eru lagðar til tæplega 100 millj. Þá eru lagðar til 150 millj. til Heilbrigðisstofnunar Suðurlands og tæplega 170 millj. til Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja. Loks eru lagðar til 73,2 millj. sem gangi til St. Jósefsspítala í Hafnarfirði. Það er alveg ljóst að framlög til heilbrigðismála verða aukin gríðarlega samkvæmt þessum tillögum 1. minni hluta og ljóst að þar er verulega tekið á sem sýnir vel velferðaráherslur þessarar ríkisstjórnar og stjórnarmeirihlutans á hinu háa Alþingi. Ég vil, hæstv. forseti, vekja sérstaka athygli á því að stjórnarmeirihlutinn og 1. minni hluti fjárlaganefndar leggur hér til 120 millj. kr. framlag til kaupa á gegnumlýsingarbúnaði. Þetta er ákaflega mikilvægt tæki og menn hafa saknað mjög að slíkt hafi ekki verið til hér á landi. Þetta skiptir öllu máli í tengslum við baráttuna gegn fíkniefnum. Við vitum að lengi hefur verið notuð sú aðferð að smygla hér inn fíkniefnum með gámum til landsins og þetta hjálpar okkur vonandi í þeirri baráttu sem fram undan er. Að því er varðar samgönguráðuneytið er það einkum aukaframlag til stækkunar flugstöðvarinnar á Egilsstöðum sem skiptir mestu máli. Ég sé í sjálfu sér ekki ástæðu til að rekja sérstaklega framlög til iðnaðarráðuneytis, Hagstofu Íslands eða umhverfisráðuneytis en það er vel tekið á þeim málum eins og í öðrum ráðuneytum. Það er ljóst að hér eru lagðar til auknar fjárveitingar upp á rúma 4 milljarða kr. í aukafjárveitingum fyrir yfirstandandi fjárlagaár og maður skyldi ætla að flestir hefðu fagnað því. Ég verð að segja, hæstv. forseti, að ég er svolítið ringlaður eftir þessa umræðu. Mér finnst t.d. óljóst af hálfu stjórnarandstöðunnar og hv. þingmanna hennar hvort þeir séu almennt fylgjandi þessum tillögum 1. minni hluta eða ekki. Það fer eftir því hver talar og hvenær viðkomandi talar. Það er þó eitt sem liggur alveg ljóst fyrir, að stjórnarandstaðan hefur engar tillögur um auknar fjárveitingar við 2. umr. fjáraukalaga, engar tillögur, ekki er ein einasta tillaga frá stjórnarandstöðunni. Stóru pólitísku tíðindin við þessa umræðu, hæstv. forseti, eru þau að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa líklega í fyrsta skipti í 12 ár komið sér saman um sameiginlegt nefndarálit við fjáraukalagafrumvarp. Ég held að mér sé óhætt að fullyrða að það hafi heldur ekki gerst við afgreiðslu frumvarps til fjárlaga á undanförnum árum. Það eru auðvitað stóru pólitísku tíðindin í þessu sambandi. Eins og svo oft áður í umræðum um efnahagsmál og fjármál ríkisins vilja menn heldur komast hjá því að horfa á heildarmyndina, samhengi hlutanna. Þeir halda einhvern veginn að allt gerist af sjálfu sér. Meira að segja hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon neyddist til að viðurkenna í umræðunni áðan að skuldir ríkissjóðs hefðu lækkað og eins og ég gat um við 1. umr. um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2007 hafa skuldir ríkissjóðs lækkað frá árinu 1995 um 77%. Ríkissjóður er nánast að verða skuldlaus, það hefði einhvern tíma þótt merkilegt. Sem hlutfall af tekjum ríkissjóðs eru nettóskuldir sjóðsins núna 6,74%. Þetta þýðir, hæstv. forseti, að ríkissjóður er nánast skuldlaus. Af hverju, hæstv. forseti, skyldi ríkissjóður vera nánast skuldlaus? Af hverju hefur þetta góðæri ríkt í efnahagsmálum þjóðarinnar undanfarinn áratug, af hverju skyldi það vera? Ætli það sé ekki vegna efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar og þess stjórnarmeirihluta sem hér ríkir á Alþingi? Hvað skyldu svo hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar segja um þessa efnahagsstefnu? Það má taka dæmi af hv. þm. Jóni Bjarnasyni, fjármálaráðherraefni hinnar sameinuðu stjórnarandstöðu. Hvað skyldi hann hafa sagt hér fyrir ári síðan í umræðum um fjárlög? Jú, hann kallaði þessa efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar verstu hamfarir af mannavöldum. Það vantaði ekki lýsingarnar, hæstv. forseti, verstu hamfarir af mannavöldum, hvorki meira né minna, það var efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar. Það er efnahagsstefnan sem hefur leitt af sér mesta góðæri í manna minnum, bæði hér á landi og jafnvel þó að dæmi væru tekin annars staðar að. Hæstv. forseti. Það væri freistandi að tala hér til miðnættis ef það mætti verða til þess að koma í veg fyrir umræður um 11. dagskrármálið  Því miður er það þannig, hæstv. forseti, að efnahagsstefna hinnar svokölluðu sameinuðu stjórnarandstöðu blasir við í orðum hv. þingmanna hér í þessari umræðu, og ekki bara í þessari umræðu, hæstv. forseti, heldur í umræðum á þinginu síðustu daga og í ummælum hv. þingmanna. Hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa aðallega kvartað undan málflutningi hv. þingmanna Framsóknarflokksins og talað um að þetta væri eins og málfundur. Ég veit ekki betur en að þingfundur sé málfundur,  Hvernig skyldi svo hin sameinaða stjórnarandstaða standa í þessum efnahagsmálum? Það liggur fyrir að heilbrigðisráðherraefni þessarar sameinuðu stjórnarandstöðu, hv. þm. Sigurjón Þórðarson, hefur lýst því yfir að það þurfi að skera niður fjárveitingar, það þurfi að draga stórlega úr ríkisútgjöldum. Þegar gengið var á hann í þeim efnum nefndi hann sérstaklega lyfjakostnað. Það voru nú öll ósköpin. Hvað ætli lyfjakostnaður sé stór hluti af ríkisfjármálunum? Það liggur fyrir að tveir þriðju hlutar af öllum ríkisútgjöldum fara til menntamála, heilbrigðismála og félagsmála. Hvar skyldi hv. þingmaður ætla að skera niður? Jú, hann ætlaði að skera niður í lyfjamálum. Hvað þýðir það, hæstv. forseti? Það þýðir auðvitað það að lyfjakostnaður mun leggjast af miklum mun meiri þunga á sjúklinga. Þetta er sjúklingaskattur stjórnarandstöðunnar sem felst í hærri lyfjakostnaði. Það þýðir ekki, hæstv. forseti, að segja eins og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson: Við ætlum bara að semja við einhverja um að lækka verðið á lyfjunum. Eða eigum við kannski að semja við læknana um að þeir ávísi ekki jafnmiklu af lyfjum, noti ekki jafnmikið af lyfjum á sjúkrahúsum? Er það það sem við viljum? Auðvitað ekki, hæstv. forseti. Það sem stendur upp úr er það að hv. þingmenn Frjálslynda flokksins þurfa að svara spurningunni: Hvar ætla þeir að skera niður í ríkisútgjöldunum? Hvar ætla þeir að skera niður? Það liggur hér fyrir að hv. formaður flokksins, hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson, getur ekki svarað því hvort Frjálslyndi flokkurinn samþykkir tillögur 1. minni hluta fjárlaganefndar og ætlar að veita þeim samþykki sitt eða hvort hv. þingmenn flokksins ætla að vera á móti þeim. Það hlýtur að vera í samræmi við stefnu Frjálslynda flokksins sem birtist í ummælum heilbrigðisráðherraefnis stjórnarandstöðunnar, hv. þm. Sigurjóns Þórðarsonar. Þá hlýtur auðvitað að vera að Frjálslyndi flokkurinn verði á móti öllum þessum aukafjárveitingum sem 1. minni hluti fjárlaganefndar leggur til hér í þinginu. Það er auðvitað þetta fyrst og fremst, og fyrst og síðast, hæstv. forseti, sem hv. þm. Frjálslynda flokksins þurfa að skýra út, ekki bara hér fyrir þinginu heldur fyrir þjóðinni líka. Við erum búin að fara hér, hæstv. forseti, fyrr í dag yfir ummæli og ræður fjármálaráðherraefnis hinnar svokölluðu sameinuðu stjórnarandstöðu, hv. þm. Jóns Bjarnasonar. Hvert er fyrsta úrræðið sem hv. þm. Jón Bjarnason hefur í ríkisfjármálunum? Jú, það var sama í dag og í 1. umr. um fjárlagafrumvarpið fyrr í haust, stóriðjustopp. Það er það eina sem kemst að. Mér heyrðist á hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni áðan að hann væri bara á móti stóriðju á meðan á framkvæmdum stæði og áður en framkvæmdir væru ákveðnar, en hann væri hins vegar hlynntur stóriðju eftir að hún hefði verið gangsett, það var svona helst að skilja á hv. þingmanni. Ríkisstjórnarmeirihlutinn hefur þurft að axla ábyrgð á atvinnumálum landsmanna á undanförnum áratug, og hefur gert það. Þær framkvæmdir eru auðvitað á ábyrgð ríkisstjórnarinnar. Það er ekki þannig að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar geti á nokkurn hátt eignað sér einhvern hlut í því vegna þess að í flestum tilvikum, hæstv. forseti, hafa þingmenn stjórnarandstöðunnar verið á móti þessum framkvæmdum. Hæstv. forseti. Ég fór yfir það hér fyrr í dag að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur verið á móti öllum stóriðjuframkvæmdum. Vinstri hreyfingin – grænt framboð var á móti sölu bankanna. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur verið á móti flestum atriðum sem snúa að auknu frjálsræði í viðskiptum. Vinstri hreyfingin – grænt framboð var á móti samningnum um Evrópska efnahagssvæðið og Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur verið á móti nánast öllum, ef ekki öllum, tillögum til skattalækkana hér á landi, hvort sem er á fyrirtæki eða einstaklinga. Það er voðalega auðvelt, hæstv. forseti, að vera í stjórnarandstöðu og vera á móti. Það er sáraeinfalt. En jafnvel hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kom inn á það áðan í svari við andsvari mínu að eftir sem áður þyrfti tekjur. Hvaðan ætlar hv. þingmaður að taka tekjurnar? Núverandi ríkisstjórn hefur lagt áherslu á það að atvinnulíf væri sem fjölbreyttast hér á landi, m.a. með traustum sjávarútvegi, traustum iðnaði og nú síðast traustum fjármálamarkaði. Gríðarlegar breytingar hafa átt sér stað á íslenskum fjármálamarkaði á undanförnum árum, svo að ekki sé meira sagt. Bankarnir eru nú að meira og minna leyti orðnir að alþjóðlegum fyrirtækjum, alþjóðlegum fjármálafyrirtækjum sem starfa víða um land og draga, nota bene, til landsins mikið fé erlendis frá. Hvernig bregst svo stjórnarandstaðan við þessu? Það hefur valdið Vinstri hreyfingunni – grænu framboði verulegum erfiðleikum að skýra út ummæli hv. þm. Ögmundar Jónassonar sem er auðvitað, eins og gefur að skilja, viðskipta- og iðnaðarráðherraefni hinnar sameinuðu stjórnarandstöðu. Hver er nú hugur hv. þm. Ögmundar Jónassonar til viðskiptabankanna? Hér hefur verið rætt um grein sem hann skrifaði á heimasíðu sína. Hvað sagði hv. þingmaður þar? Að honum væri lítil eftirsjá í bönkunum þó að viðskiptabankarnir hyrfu úr landi. Hvað halda menn að viðskiptabankarnir yrðu fljótir úr landi ef þessi stefna hv. þingmanna stjórnarandstöðunnar næði fram að ganga og viðskiptaráðherraefnið sjálft yrði orðið bankamálaráðherra landsins? Ætli bankarnir yrðu ekki fljótir að flytja höfuðstöðvar sínar þangað sem skattumhverfið er enn hagstæðara en hér? Það er alveg ljóst og engum vafa undirorpið, hæstv. forseti, að viðskiptabankarnir væru löngu fluttir með höfuðstöðvar sínar úr landi ef ekki hefði komið til þess að ríkisstjórnin lækkaði skatta á fyrirtæki á sínum tíma. Það er ábyrgðarhlutur, hæstv. forseti, að tala svona. Hvaða áhrif halda menn að þetta hafi erlendis þegar aðalgúrú stjórnarandstöðunnar í bankamálum, hv. þm. Ögmundur Jónasson, talar svona? Ætli menn hafi þá meiri tiltrú á íslenskum fjármálafyrirtækjum? Ætli menn hafi meiri tiltrú á íslenskum hlutabréfamarkaði eða ætli menn hafi meiri tiltrú á íslensku viðskiptalífi eða efnahagskerfi í heild sinni? Þetta eru auðvitað algjörlega ábyrgðarlaus ummæli sem okkur gefst vonandi tækifæri til að ræða síðar hér í þinginu. Hæstv. forseti. Ég tel í sjálfu sér ekki ástæðu til að lengja þessa umræðu frekar. Ég tel að frumvarpið muni fara til frekari vinnslu í fjárlaganefnd milli 2. og 3. umr. og að við munum afgreiða hér fjáraukalög sem hv. þingmenn bæði stjórnarandstöðunnar og stjórnarmeirihlutans geta verið stoltir af.

Hæstv. forseti. Mér fannst hv. þingmaður komast á ágætis flug í seinni kafla ræðu sinnar og var eiginlega að vona að hann héldi áfram á þeim nótum sem hann var kominn inn á, að fljúga svona vítt og breitt um ímyndunarheim sinn um stjórnarandstöðuna. Af því að hv. þingmaður sagði fyrr í kvöld að hann gæti talað hérna fram að klukkan tólf þá vil ég nú gefa honum tækifæri til þess, alla vega í svona stuttu andsvari, að bæta svolitlu við fyrir hlustendur úr þeim þekkingarbrunni sem hann jós hér úr svo að menn megi betur næðis njóta. Vonandi hlusta margir á þessa umræðu á morgun. Ég vona að hv. þingmaður geti bætt um betur og aukið svolítið við þá þekkingu sem hann miðlaði um stjórnarandstöðuna sérstaklega, tilurð stjórnarandstöðunnar, markmið stjórnarandstöðunnar og stefnumál stjórnarandstöðunnar. Ég hef svo sem ekkert meira um þetta að segja, hæstv. forseti, en tel virkilega áhugavert að gefa þingmanninum frekara tækifæri til þess að fara yfir þessi mál sem hann var rétt að hefja umræðu um.

Hæstv. forseti. Það er nú ekki oft sem hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar óska eftir því að ég eða aðrir stjórnarþingmenn tali hér lengur. En það er vel, hæstv. forseti, að þingmaðurinn hlýði á. Það er vel og væri nær að aðrir hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar tækju þennan hv. þingmann sér til eftirbreytni. Hins vegar er ljóst af ummælum hv. þingmanns sem sagði að ég hefði farið inn í einhvern ímyndunarheim, að það er stjórnarandstaðan sem býr í ímynduðum veruleika og heldur að hlutirnir gerist einhvern veginn af sjálfu sér og er í afneitun um að það eru aðgerðir stjórnarflokkanna og ríkisstjórnarinnar á Alþingi sem hafa leitt til þessa góðæris sem hér hefur ríkt í efnahagslífi á undanförnum tólf árum. Hæstv. forseti. Þjóðin á rétt á því að fá að vita hvernig hin meinta sameinaða stjórnarandstaða ætlar að skipa málum sínum fari svo ólíklega að hún komist í meiri hluta hér á þingi og myndi ríkisstjórn á næsta kjörtímabili. Þess vegna er sjálfsagt, hæstv. forseti, að upplýsa þjóðina um það hvaða menn koma til með að skipa hvaða ráðherrastóla eftir kosningar. Það er nauðsynlegt fyrir þjóðina og fyrir almenning að fá að vita hvaða holskeflu og hörmungar hún á yfir sér verði þessi hörmung að veruleika.