Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég sé, að hv. Ed. hefur breytt lítillega frv. því, sem hér liggur fyrir um lendingarbætur í Hnífsdal. Þau atriði, sem hv. Ed. hefur breytt, eru fyrst og fremst það, að Ed. hefur breytt því ákvæði 5. gr., að í hafnarnefnd skyldu sitja 5 menn, í það horf, að í stað 5 manna skyldu í þeirri n. aðeins sitja 3 menn. Ég vildi aðeins gefa skýringu á því, hvernig á því stóð, að í upphafi var í frv. gert ráð fyrir, að 5 menn skyldu vera í hafnarnefnd þarna eða í þeirri n., sem hefur umsjón með lendingarmálum Eyrarhrepps. Undanfarið hefur hafnarnefnd verið í Hnífsdal, og í henni hafa verið 5 menn. Ég átti svo tal við hreppsnefnd Eyrarhrepps um það, hvort hún óskaði breyt. á þessu í samræmi við það, sem tíðkaðist í öðrum þorpum, þannig að 3 menn skyldu vera í þessari n. En hreppsn. óskaði þess frekar, að þetta væri óbreytt. Nú hefur hv. Ed. breytt þessu og gert ráð fyrir, að 3 menn verði í hafnarn. Vil ég ekki gera þetta að ágreiningsatriði og mun ekki hafa á móti því, að þetta ákvæði standi í l., úr því sem komið er. Þá hefur hv. Ed. samkv. till. sjútvn. þeirrar hv. d. breytt ákvæði 8. gr. frv. um hundraðshluta þann, sem leggja má á brúttó verð afla hvers báts, og lagt til, að í stað 2% komi í frv. 6%. Upphaflega var gert ráð fyrir, að 2% gjald yrði lagt á brúttó verð aflans til þess að standa straum af kostnaði við byggingu og viðhald lendingarvirkjanna, sem var í samræmi við það, sem gilt hefur í hafnarreglugerð, sem í gildi hefur verið á undanförnum árum fyrir þorpið. Það er svipað um þessa breyt. að segja og hina, sem ég gat um, að ég sé ekki ástæðu til að setja mig á móti henni. Og þar sem hér aðeins er um heimild að ræða til handa hreppsnefndinni, þá hygg ég, að á móti þessari breyt. verði ekki haft. Þriðja breyt., sem hv. Ed. hefur gert á frv., er þess eðlis, að þar er frekast um smávægilega leiðréttingu að ræða. Sé ég ekki ástæðu til að gera hana að umræðuefni.



Herra forseti. Þetta frv. er borið fram af 5 þm. og flutt eftir tilmælum mþn. í raforkumálum. Í þeirri n. hefur orðið samkomulag um að hefja fjársöfnun til raforkuframkvæmda. Það er vitað, að þær framkvæmdir, sem væntanlega verður ráðizt í á næstu árum, kosta mikið fé. Við álítum tímann heppilegan til að hefja fjársöfnun. Nú ætti að vera auðvelt að safna talsverðu fé í þessum tilgangi, en vafi leikur á, að það verði eins auðvelt síðar. Í frv. er lagt til, að ríkisstj. verði heimilað að taka innanlands lán handa raforkusjóði, allt að 20 milljónir króna, með útgáfu skuldabréfa, sem yrðu boðin til sölu víðsvegar um land. Þess er að vænta, að áður en langt líður, komi ákveðnar tillögur frá mþn. í raforkumálum og þá verði ákveðið, hvernig framkvæmdum ríkisins í þeim málum skuli fyrir komið. Mikill áhugi er ríkjandi meðal almennings á því að fá rafmagn, og væntum við flm., að enginn ágreiningur verði um málið hér á Alþ. Við treystum því, að frv. nái samþykki Alþ. og að ríkisstj. noti heimildina, sem þingið væntanlega veitir, til þeirra framkvæmda, sem frv. þetta fer fram á.



Af því að ég er í raforkunefnd, langar mig til að greina frá afstöðu minni til málsins. Það er kunnugt, að Reykjavík, Akureyri og Siglufjörður hafa hafið stórfelldar framkvæmdir og fjár til þeirra framkvæmda hefur verið aflað á sama hátt og ætlazt er til með þessu frv. Ef farin er þessi leið, getur það dregið frá nauðsynlegum framkvæmdum, byggingum og þess háttar. Þetta frv. miðar að því að taka fé úr umferð. Afleiðingarnar hljóta að verða minnkandi framkvæmdir. Það blæs ekki svo byrlega um útvegun á efni til raforkuframkvæmda, og er það varhugavert að taka 20 milljón króna lán og greiða af því vexti. Með 4% vöxtum yrðu það 800 þús. á ári, og þykir mér líklegt, að þm. hefðu séð eftir þeirri upphæð, ef um mannúðarmál hefði verið að ræða. Loks sé ég ekki, að erfitt geti verið að útvega fé, þegar þar að kemur, og mun ég því vera á móti frv.

Einar Olgeirsson Mþn. í raforkumálum hefur lagt til, að tekið verði lán innan lands til raforkuframkvæmda að upphæð 20 milljónir kr. Nú er það svo, að þetta er allhá upphæð, miðað við þær framkvæmdir, sem lagt er í hér á landi. Í sambandi við þetta vil ég benda á, að menn verða að gera sér grein fyrir, til hvers á að verja fénu, að hverju á að stefna. Við þurfum að vita, á hvaða efnahagslegum grundvelli á að standa. Ekki er miðað við það, að landbúnaðurinn sem atvinnuvegur geti staðið undir þessum eða öðrum framkvæmdum, heldur er borgað með honum frá öðrum atvinnuvegi. Við því væri heldur ekkert að segja, ef með því væri verið að skapa lífvænlegan atvinnuveg. Það fé, sem ætlazt er til, að lagt verði fram til þessara framkvæmda, er tekið fyrst og fremst frá sjávarútveginum. Undirstaða atvinnulífs bæjanna er sjávarútvegurinn. Það er vitanlegt, að þetta byggist fyrst og fremst á sjávarútveginum og blómgun hans. Síðastliðin fjögur ár hefur meiri gróði fallið Íslendingum í skaut en nokkru sinni fyrr. Ef þjóðinni væri ljóst, hve sjávarútvegurinn á mikinn þátt í þeim gróða, ætti hann að koma miklu sterkari út úr þessari veltu en hann var áður. En hvernig lítur þetta út í reyndinni? Hafa verið samþ. lög um byggingu fiskiflotans? Og nýbyggingarsjóðirnir, - er fé þeirra undanþegið skatti? Það sýnist nærri því smávægilegt að skapa stórfelldan fiskiflota og stórfelldan fiskiðnað á Íslandi eftir stríðið, ef litið er á það fjármagn, sem borizt hefur hér á land. En ég veit ekki til, að það opinbera hafi gert ráðstafanir til að skapa nýjan fiskiflota eða fiskiðnað, ég man ekki til, að það hafi verið samþ. Það opinbera á fyrst og fremst að einbeita sér að nýsköpun á atvinnusviðinu. Ég sé ekki betur en með þessu frv. sé verið að stofna til deilna, að sá aðilinn, sem harðdrægari er, geti dregið til sín svo mikið fé sem hann getur. Ég held, að þetta kunni ekki góðri lukku að stýra. Ég held, að það geti ekki farið vel, ef einstakir menn hér í þinginu koma með sína hít og stinga í hana 10 milljónum í þetta skipti og 20 milljónum í hitt. Ég held, að ekkert vit sé í því háttalagi. - Ég held, að athuga ætti, hvað hátt lán er hægt að bjóða út. Þegar þetta hefur verið athugað, þá á að ákveða, hvernig verja á fénu. Við erum sammála um, að margt þurfi að gera í landinu. Það þarf að smíða fiskiflota, reisa síldarverksmiðjur, áburðarverksmiðjur, og fleira þarf að gera. En við þurfum að koma okkur niður á, hvað eigi að vera nr. 1 af þessu. Við mundum m. ö. o., ef við höguðum okkur eins og skynsamir menn, búa til einhverja áætlun um þessar fjármálaráðstafanir, í staðinn fyrir að gera einhverjar samþykktir hér á Alþ. með „frjálsu samkomulagi innan þings“, baktjaldamakki, klíkuskap og þess háttar. Við ættum að gera fjármálaáætlanir um þetta til þess að áætla, hvernig því fjármagni skuli varið, sem það opinbera treystir sér til að ná ráðstöfunarrétti á. Og ef við við athugun komumst að þeirri niðurstöðu, að í þeim framkvæmdum, sem við þurfum að gera eftir styrjöldina, sé nr. 1 að kaupa fiskiskip, fleiri en við höfðum fyrir síðasta stríð, þannig að ekki væri aðeins hægt að koma upp skipaflota í staðinn fyrir það, sem nú hefur farizt, heldur miklu meira, því að við vitum, að nýbyggingarsjóður, sem nú er til, mundi ekki hafa fjármagn til að sinna því hlutverki til fullnustu, - ef við komumst enn fremur að þeirri niðurstöðu, að næst fiskiskipunum þyrfti að koma hér upp verksmiðjum til þess að vinna úr sjávarafurðum meira en við nú gerum, til þess að við þurfum ekki að flytja þær sem hráefni til annarra þjóða, til þess að þær geti unnið úr þeim, - og ef við síðan álítum við þessa athugun, sem gera þarf, að næst komi t. d. nauðsynin á að koma fram nauðsynlegum raforkuframkvæmdum í landi okkar og þá kannske þar næst að umskapa landbúnað okkar og taka til þess alveg sérstök svæði, t. d. í Ölfusinu og víðar, - ef við komumst að slíkum niðurstöðum og gætum búið okkur til nokkra áætlun um það, hvernig við ættum að ráðstafa því fjármagni, sem ríkið treystir sér til að hafa með að gera, þá held ég, að það væri skynsamlegast, en hins vegar, að illa væri farið, ef við færum nú í flýti að ráðstafa þessu fjármagni kannske þveröfugt við það, sem okkur fyndist eftir á, að rétt hefði verið. Ég er hræddur um að okkur færi þá í síðara tilfellinu eins og segir í sögunni um gulleggið, að við rifum burt þann stofn, sem við þyrftum að byggja þetta á, í bráðlætinu eftir að fá ávextina af því, sem þetta fjármagn á að byggja upp, ef skynsamlega er með farið. Eins og ég hef drepið á áður í sambandi við frv. hæstv. ríkisstj. um greiðslu skulda ríkisins erlendis, álít ég nauðsynlegt, að þessi mál séu tekin til heildarathugunar. Það eru mörg vinsæl mál, sem hægt er að koma fram með till. um, sem þarf að vinna með þjóð okkar. Og við vitum, að það eru til peningar til að framkvæma mikið af nauðsynlegum málum. Við þurfum bara að koma okkur niður á, í hvaða röð heppilegast er að taka þessi mál til að framkvæma þau og í hvaða orsakasambandi þessar nauðsynlegu framkvæmdir standa hverjar við aðra. Og ég er á þeirri skoðun, að 20 millj. kr. lán til handa raforkusjóði sé ekki mál, sem sé það nauðsynlegasta. Þar með vil ég engan veginn segja, að eitthvert lán til handa raforkusjóði gæti ekki komið til mála. Ég vildi gjarnan fá upplýsingar um það, hve mikið er þegar í þann sjóð komið.

Það munu vera komnar í hann eitthvað yfir 10 millj. kr.

. Ef það er rétt, að komnar séu í sjóðinn yfir 10 millj. kr., þá álít ég alls ekki illa að verið af hálfu Alþ. viðvíkjandi þeim sjóði. Það er til sérstakur sjóður, sem heitir framkvæmdasjóður ríkisins, og ef ég man rétt, var komin álitleg fjárupphæð í hann, og á að verja honum til allmargra nauðsynlegra hluta.

Frsm. meiri hl. (Jakob Möller) : Það er nú nokkur ágreiningur um það, hvort í l. frá 13. apríl 1943 felist slík heimild til greiðslna úr ríkissj. samkv. þessum l., sem hæstv. ríkisstj. hefur byggt á. Í þessum 1. er ákveðinn sérstakur skattur, sem ætlaður er samkvæmt beinum ákvæðum laganna til þess að nokkru leyti að standa straum af greiðslum í þessu skyni, eins og þar er tekið fram, og er þess vegna skoðun sumra hv. þm., að fjárveiting samkv. 4. gr. þeirra l. sé þar takmörkuð við þennan tekjuskatt. Nú er vitað, að þessi tekjuskattur fellur niður, ef gr. um hann verður ekki endurnýjuð, og þess vegna er auðsætt, að það verður að fá nýja heimild til þessa. En þar við bætist, að það mætti líta svo á, að í þeirri gr. l., þar sem talað er um, að ríkisstjórnin greiði niður dýrtíðina „með heimild“, þá sé átt við það, að það sé „að fengnu samþykki Alþ.“ En þó að þetta sé svo, að um þetta sé ágreiningur, þá kemur annað til, og ég held, að það sé enginn vafi á því, að meiri hl. fjhn. telur, að meiri hl. Alþ. muni vilja taka ákvörðun um þetta með atkvgr. Þess vegna er það, að meiri hl. fjhn. vill, að þetta frv. verði samþ. eins og það kemur fyrir. Í þessu felst þó ekki það (eins og kemur fram í áliti minni hl.), að þetta sé sama og að meiri hl. sé á móti því, að þessar greiðslur séu inntar af hendi. Það er annað mál. Meiri hl. er sammála um, að það sé komið undir atkvgr. Alþ., hvort greiðslur verði gerðar. Ég geri ráð fyrir því, að ef þetta frv. verði samþ., að þá sé nauðsynlegt að gera ráðstafanir til þess að fá heimild til að halda þessum greiðslum áfram fyrst um sinn, og meiri hl. fjhn. mun taka til máls um það síðar, hvað sem líður afstöðu einstakra nm. til þessa máls.



Herra forseti. Hv. d. er kunnugt um afstöðu ríkisstj. til verðlækkunar innlendra afurða á íslenzkum markaði. Hún telur brýna nauðsyn bera til þess, að verðbólgan haldist í skefjum vegna atvinnuveganna í landinu, sérstaklega sjávarútvegsins. En það er ekki hægt nema með framlögum úr ríkissjóði. Stj. hefur tilkynnt öllum flokkum þ. afstöðu sína í þessu efni. Hér hefur ekki verið farið að með nokkurri leynd. Öllum er kunnugt, hvað verið er að gera. Til þess að standa straum af þessum greiðslum hefur ríkisstj. aflað tekna af tóbaki og áfengi, og verður ekki annað séð en þær tekjur muni standa undir greiðslunum. Stj. hefur gert ráð fyrir því, að þessar ráðstafanir væru teknar fyrir á þingi, en hún er ekki á þessu stigi málsins við því búin að koma fram með neinar till. og verður að láta í ljós undrun sína yfir þeim hraða, sem sumir flokkar krefjast, að hafður verði á um það, að sú eina ráðstöfun, sem gerð hefur verið gegn verðbólgunni, verði látin niður falla. Ef þetta frv. verður samþ., án þess að nýjar ráðstafanir verði gerðar eða nýjar heimildir veittar, þá skilur stj. það svo, að þ. vilji láta niður falla allar greiðslur til þess að lækka verðbólguna, og mun gera ráðstafanir samkvæmt því, undir eins og l. eru staðfest.



Eins og fram kemur í nál., sem fyrir liggur á þskj. 285, hef ég ekki getað orðið sammála meðnm. mínum í fjhn. um frv. Ríkisstj. hefur nú samkv. heimild í dýrtíðarl. frá síðasta þ. lagt fram nokkurt fé í því skyni að koma í veg fyrir vöxt dýrtíðarinnar, sem hefði orðið mikill á þessu tímabili, ef þessar ráðstafanir hefðu ekki verið gerðar. Hér er lagt til að breyta heimild stj. í þessu efni, þannig að hún geti ekki, ef frv. þetta nær samþ., lagt fram fé til þessara dýrtíðarráðstafana, nema hún hafi fengið til þess sérstaka heimild Alþ. Afleiðing þess skilst mér hljóti að verða sú, ef ekki eru gerðar nýjar ráðstafanir, að þessi fjárgreiðsla falli niður og vísitalan hækki til stórra muna. Ég tel, að þetta muni hafa slíkar afleiðingar, að ekki sé hægt að fylgja því. Það liggur í augum uppi, að það er fyrst og fremst á valdi Alþ., hve miklu fé er varið til dýrtíðarráðstafana. Það hlýtur að fara eftir fjárl., hvað mikið fé stj. hefur hverju sinni til að ráðstafa. Þetta hlýtur því að koma til kasta þingsins, þótt ekki sé gert ráð fyrir því í dýrtíðarl. Þá má minna á, að skipuð hefur verið samningan. um niðurfærslu dýrtíðarinnar eftir öðrum og heppilegri leiðum. Þessi n. er að störfum. Enn liggur ekkert fyrir um árangur af starfi hennar. Þess vegna get ég ekki fallizt á þá breyt. á dýrtíðarl., sem lagt er til, að gerð verði í þessu frv. Leyfi ég mér að mælast til þess, að d. afgreiði málið með rökstuddri dagskrá, sbr. þskj. 285.

Frsm. meiri hl. (Jakob Möller) : Það hefur verið sagt af spaugsömum manni, að hæstv. ríkisstj. brysti nokkuð á að hafa til að bera „lipurð hinna æfðu stjórnmálamanna“. Þó að ég hafi ekki dáðst svo mjög að ummælum þessa hv. þm., þá finnst mér, að í þessu máli komi fram nokkur staðfesting á orðum hans, - í því, að hæstv. ríkisstj. skuli hafa gert þetta að deilumáli milli sín og þingsins. Hæstv. fjmrh. sagði, að stj. hefði aflað nýrra tekna til að standa straum af greiðslum vegna dýrtíðarl. Ég vil minna hann á, að þegar hækkuð var álagning á tóbaksvörur og þá jafnframt gefið undir fótinn með hækkun áfengisverðsins, var skýrt lýst yfir því af ríkisstj., að þessum tekjum yrði ekki ráðstafað nema samkv. ákvörðun þingsins. Þess vegna skilst mér ekki rétt, sem hann segir, að þegar ríkisstj. hefur aflað sér þessara tekna, þá hafi hún rétt til að verja þeim eins og hún vill. Það má segja, að þetta eigi eingöngu við tekjurnar af hækkun tóbaksins, því að heimilda hafi ekki þurft til að hækka áfengi. En ég hygg, að meginhlutinn af þessum tekjuauka verði af tóbakinu. Fjmrh. lýsti yfir því, að ef frv. yrði samþ., þá mundi stj. gera ráðstafanir til þess, að horfið yrði frá því að greiða niður verð á þeim afurðum, sem nú er gert. Ég lýsti yfir því fyrir mína hönd og taldi fleiri í fjhn. því fylgjandi, að haldið yrði áfram að borga niður dýrtíðina, eins og það hefur verið nefnt. Og fjhn. er reiðubúin, ef frv. þetta er samþ., að taka upp flutning á málinu á þá leið að heimila slíkar greiðslur. Þarna finnst mér hæstv. fjmrh. skorta „þá leikni, sem æfðir stjórnmálamenn hafa til að bera“. Ef á daginn skyldi koma, að meiri hl. Alþ. fylgi sömu stefnu og meiri hl. fjhn., þá sannar það bara, að Alþ. heldur fast við rétt sinn að ákveða, hvaða stefnu skuli halda. Hv. þm. V.-Húnv. var að lýsa því, hvernig fara mundi, ef þingið veitti ekki stj. heimild til greiðslu. Það þarf enga spádómsgáfu til þess að sjá það. Mér og meiri hl. fjhn. er það jafnljóst og honum, og því síður er þörf á spádómum, þar sem hæstv. fjmrh. var sjálfur búinn að gera grein fyrir því, hvað verða mundi. Að því er hv. þm. V.-Húnv. sagði, þá hefur verið skipuð n. til að leita samkomulags um niðurfærslu dýrtíðarinnar. Ég sé ekki, að það komi þessu máli neitt við. Ef ekki er heimild í l. fyrir þessari greiðslu, þá er sama, hvort það er um langa eða skamma stund, sem greiðslan er gerð án heimilda. Og þó að þessi n. starfi, sem við vitum ekkert, hvenær lýkur störfum, - kannske aldrei, þá kemur það ekki heldur þessu máli við. Ég veit ekki betur en því hafi verið lýst yfir af formælendum allra flokka, að þeir litu þannig á, að í l. frá 14. apríl s. l. feldist ekki heimild til ótakmarkaðra greiðslna úr ríkissj. En eins og ég sagði áður, - að alveg slepptu því að taka tillit til þeirrar deilu, hvort heimild sú er í téðum l., - þá á þingið rétt á því að taka afstöðu til málsins.

Frsm. minni hl. ( Skúli Guðmundsson) : Hv. frsm. meiri hl. telur það ekki koma málinu við, þó að sett hafi verið n. til að reyna að komast að samkomulagi um niðurfærslu dýrtíðarinnar. Mér finnst það koma málinu við og finnst engin ástæða til að breyta dýrtíðarl. frá í vor, fyrr en séð er, hver verður árangurinn af störfum n. Mér finnst, að ríkisstj. ætti að hafa heimildina óbreytta, á meðan n. er að störfum. Þótt þetta sé ekki stærsta atriðið, veldur það því, eitt meðal annars, að ég get ekki fellt mig við frv. Hv. þm. vildi gefa það í skyn, að meiri hl. fjhn. vildi samþ. að gefa ríkisstj. á ný heimild til að verja fé vegna dýrtíðarinnar. Þá fer ég nú að eiga örðugt með að skilja, hver sé vinningurinn við þetta allt saman. Ég get ekki skilið orð hans öðruvísi en svo, að hann - fyrir sitt leyti - vilji ekki fella niður heimildina, en vill þó, að frv. verði samþ., sem felur í sér, að heimildin falli niður. Hvað á það að þýða að taka af ríkisstj. þá heimild, sem hún hefur nú, ef þeir menn, sem að því standa, eru fúsir til að samþ. síðar, að heimildin haldist. Ég skil ekki þýðingu slíkra vinnubragða.

Fjmrh. (Björn Ólafsson) : Út af því, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði, að hv. fjhn. væri reiðubúin að bera fram heimildarendurnýjun, þá verð ég að taka undir það með hv. þm. V.-Húnv., að ég skil ekki þau vinnubrögð. Hv. n. hlýtur þá líka að vera þeirrar skoðunar, að ekki eigi að fella niður greiðslur til verðlækkunar á innlendum afurðum. Ég vil ekki blanda mér inn í þessa deilu, en aðeins leiðrétta það, að stj. - eða ég fyrir hennar hönd - hafi lofað því, að þær tekjur, sem fengjust af hækkun tóbaks og áfengis, yrðu ekki notaðar nema með sérstöku leyfi Alþ. Hér er um missögn að ræða. Þegar frv. um hækkun tóbaksverðs var samþ., gaf ég yfirlýsingu um, að aðeins þær tekjur, sem af tóbakshækkuninni leiddi, skyldu ekki notaðar, nema meiri hl. þm. væri því fylgjandi. Ég skal ekki fara út í það, hvort meiri hl. þ. er því fylgjandi. En það voru aðeins þessar tekjur, sem rætt var um, því að ríkisstj. þurfti ekki heimild til að hækka vínið. Enda benti ég á þetta, þegar fyrst var farið að ræða málið. Það er því ekl~i rétt, að stj. hafi brotið loforð sitt, og ég vil lýsa yfir því nú, að meiri hl. tekna, sem hér ræðir um, er ekki af tóbakinu, heldur víninu.



Þessi l. voru samþ. á síðasta þ. sem grundvöllur, er gilda skyldi, svo framarlega sem samkomulag næðist í 6 manna n., um hlutfall verðlags og kaupgjalds. Vitanlega hafa nm. miðað við, að þetta væri samningsgrundvöllur, sem skyldi standa, ef þeir kæmust að samkomulagi. Og þegar hv. 3. þm. Reykv. segir, að það sé tvímælalaus réttur Alþ. að breyta þessum l., þá er það bara réttur til að rifta því, sem gert var, þegar þessi l. voru samþ. á þ. af öllum nema ég held tveimur þm. Og ef nú er farið að breyta þessu atriði eða öðru því, sem í þeim l. stendur, þá liggur það í augum uppi, að Alþ. er að hlaupa frá þeim loforðum, sem það gaf, að vinna að því, að samkomulag næðist um þetta mikilvæga atriði. Og ef nú er samþ. breyt., sem raskar þessu samkomulagi, gegn vilja margra þeirra þm., þá hljóta þeir sem störfuðu í 6 manna n. á grundvelli þessara l., að telja sig svikna af löggjöfum þjóðarinnar. Þess vegna hlýtur maður að telja, að hér sé verið að grafa undan og leysa upp það samkomulag, sem 6 manna n. komst að, því að ef búið er að leysa upp grundvöllinn að samkomulaginu, þá er það ljóst mál, að samkomulagsgrundvöllurinn er ekki lengur fyrir hendi og þá , hlýtur yfirbyggingin að hrynja. Eg tel það ábyrgðarhluta að skapa á ný deilu um þetta mál með því að kippa burt samkomulagsundirstöðunum, sem meiri hl. Alþ. lagði í þessu máli, sem um mörg ár er búið að vera deiluatriði. Ég tel líka varhugavert af Alþ. að breyta skilyrði, sem það var búið að segja, að gilda skyldi frá þess hendi. Ég tel það samningsrof. Það er augljóst, að hér er farið fram á það, að það megi breyta ákveðnum atriðum, sem eru í þessum l., þrátt fyrir það að fyrirheit hafi verið gefin um það, að þetta verðlag skuli standa til stríðsloka eða á meðan ófriðarástand helzt í landinu. Með öðrum orðum, þeir þm., sem ætla að breyta verulegum atriðum í þessum l. nú, hafa riftað samkomulaginu, sem var gert á síðasta þ. og talið hefur verið nauðsynlegt, að staðið gæti. Það er sannarlega engin hvatning fyrir þá menn, sem í slíkri n. starfa sem þessari vísitölun., að sjá það, að þegar þeir hafa náð samkomulagi, gerir Alþ. breyt. á því, sem það hefur gert að forsendum fyrir þeim samkomulagsumleitunum. Þetta álít ég, að sé það alvarlegasta í þessu frv., að það stefnir að því að rifta því samkomulagi, sem áður hefur verið gert hér á Alþ., svo framarlega sem sex manna n. kæmist að samsiginlegri niðurstöðu, eins og hún gerði, þannig að það lítur út fyrir, að til þess sé ætlazt með þessu frv., að þessu samkomulagi verði öllu umturnað.

Frsm. meiri hl. (Jakob Möller) : Mér fannst ræða flokksmanns þessa hv. þm. vera nógu greinileg, þó að hann færi ekki að bæta þar um. Hv. frsm. minni hl. fann ósamræmi í því, að ég gerði ráð fyrir því, að fjhn. væri reiðubúin til þess að flytja frv. fyrir ríkisstj. um heimild til þessara greiðslna. Þetta leggur svo hv. frsm. minni hl. út á þann veg, að ég háfi lýst yfir því, að fjhn. öll væri reiðubúin til þess að gefa slíka heimild. En þetta getur ekki staðizt. Hv. þm. veit vel, að fjhn. er yfirleitt reiðubúin til þess að flytja frv. fyrir stj. án tillits til afstöðu þm. En ég sagði, að ég gerði ráð fyrir, að meiri hl. fjhn. mundi svo vera fús til þess að leita slíkrar heimildar. En þetta hróflar ekkert við því, að meiri hl. n. er sammála um það, að það þurfi að fá heimild án tillits til afstöðunnar til þess, hvort þessari heimild skuli beitt eða ekki. En ég veit, að hv. þm. skilur, hver munur er á þessu. Hæstv. fjmrh. upplýsti hér, að meiri hl. af tekjuauka samkvæmt verðhækkun víns og tóbaks mundi stafa frá áfenginu. En ég veit ekki betur en þetta sé þveröfugt við það, sem gefið hefur verið í skyn áður. Þó má vel vera, að mig misminni um það, en það skiptir ekki máli, því að aðalatriðið er þetta, að meiri hl. þ. vill fá að taka afstöðu til málsins. Út af því, sem hv. þm. V.-Sk. sagði, vil ég aðeins benda á það, að í l. frá 14. apríl 1943 er engin skuldbinding um það að greiða niður verð á landbúnaðarafurðum. Það er veitt heimild handa stj. til þess, en undir venjulegum kringumstæðum notar stj. ekki slíka heimild, nema hún hafi á bak við sig meiri hl. Alþ. Og í öllu falli getur það alveg eins brugðið til beggja vona, hvort stj. vildi nota þessa heimild. Svo að í þessu felst engin skuldbinding um greiðslu úr ríkissj. í þessu skyni, og í ræðu hv. þm. vantaði grundvöllinn, það aðalatriði, að í l. felist skuldbinding um að borga niður verð á þessum vörum.

Ásgeir Ásgeirsson Hv. þm. V.-Sk. hefur í þessu sambandi talað um samningsrof. Ég var í fjhn. á síðasta þingi, og er mér því nokkuð kunnugt um þessa samninga, og ég þori að fullyrða það, að enginn fjhnm. hefur gert ráð fyrir því, að þetta samkomulag fæli í sér nokkra skuldbindingu um það, að greiða uppbætur á vörum á innanlandsmarkaði til stríðsloka. Ekkert slíkt fólst í samkomulaginu. Þetta verður ekki hvað sízt greinilegt af því, að hér í hv. d. við umr. þessa máls, þá var lögð á það höfuðáherzla af flokksmönnum þessa hv. þm., að greiðsla þessara uppbóta væri engin framtíðarráðstöfun, og sumir sögðu, að það væri varla unnt að leggja út á þá braut og alls ekki undir neinum kringumstæðum nema til stutts tíma. Þetta var hljóðið í flokksmönnum hans þá. Það virðist þess vegna liggja nokkuð í augum uppi, að hér sé tekið nokkuð stórt til orða, þegar talað er um samningsrof. Það hefur nokkuð verið deilt um það, hvaða heimild til handa ríkisstj. felist í núverandi dýrtíðarl., og flestir fjhnm. munu hafa lýst yfir því, að þeir hafi ekki ætlazt til, að þessi heimild gilti öllu lengur en til 15. sept. 1943. Ég skal játa, að þetta atriði bar lítið á góma í fjhn., það var aðallega rætt hér í hv. d. og þá einmitt á þann hátt, að uppbætur á innlenda markaðinum væru, úr því sem komið væri, ekkert bjargráð í framtíðinni. En ég minnist nú þess, að ég fyrir mitt leyti gerði ráð fyrir því, að stj. hefði slíka heimild til þess að nota hana í smáum stíl til þess að lækka dýrtíðina niður úr því, sem búizt var við, að hún gæti orðið samkvæmt l., eða 230–240 stig. Þessi l. voru upphaflega borin fram til þess að koma dýrtíðinni niður, og uppbæturnar voru samþ. í þeim tilgangi, að dýrtíðin kæmist raunverulega niður. Það var búizt við því, að dýrtíðin kæmist raunverulega niður yfir sumarmánuðina, og það mundi gera allt þetta mál auðveldara viðfangs. En svo skeður það, að þær ráðstafanir, sem gerðar höfðu verið samkvæmt l., þær ráðstafanir, sem gerðar voru um afurðaverðið, þær stórhækka dýrtíðina raunverulega, en út í það skal ég ekki fara nánar. En að svo miklu leyti sem ég sem fjhnm. í fyrra, ætlaðist til, að stj. hefði slíka heimild, þá kom mér aldrei til hugar, að heimildin yrði notuð til að verja milljónum, jafnvel tugum milljóna samkvæmt þessari heimild, heldur gæti stj. farið lengra í því að lækka dýrtíðina en dýrtíðarlögin sjálf gerðu ráð fyrir. Meira var aldrei ætlazt til af nm., að fælist í þessari heimild. Þegar nú þetta hefur orðið, að dýrtíðin raunverulega færist upp í stórum stíl og það þarf stórfé til að halda henni niðri, þá þá horfir málið öðruvísi við, og þegar þetta frv. er fram komið, þá gildir það einu um framkvæmdina, þó að það sé samþ., því að ef slíkt frv. hefði ekki komið fram í þinginu, hefði komið fram þáltill. um það, annaðhvort að taka skyldi heimildina af stj., eða gefa henni slíka heimild, svo að þingviljinn hefði komið fram og orðið að gilda. A. m. k. hef ég ekki heyrt stj. tala á þann veg, að hún hefði ekki tekið tillit til þess þingvilja. Hæstv. fjmrh. hefur lýst yfir því, að samstundis og þetta frv. verði samþ. sem l. þá muni stj. hætta að greiða uppbætur, ef ekki sé þá komin önnur heimild til þess að greiða uppbæturnar eftir. Ég hefði nú heldur kosið, að hæstv. fjmrh. hefði haft yfirlýsingu sína á þann veg, að ef ekki kæmu mótmæli frá þ., þá mundi stj. halda áfram að greiða uppbætur, þar til er fjárl. verða afgr. Það verður kannske ekki svo langt þar á milli, og það er því eðlilegra, að þingviljinn komi fram í fjárl. í þessum efnum. Í fjárl. er óhjákvæmilegt að áætla tekjur, sem stafa af hækkun á tóbaki og áfengi, sem nú er búið að gera ráðstafanir til, og á móti því, ef áætlað er að greiða uppbætur, verða að koma þau útgjöld, sem til uppbótanna þarf. Það er eðlilegt, að þingviljinn, eins og hann er í þessu efni, komi fram í sambandi við fjárl., og ég held, að stj. mundi vera alveg óhætt að bíða eftir þeirri afgr. með sínar ráðstafanir.



Herra forseti. Ég er einn þeirra manna, sem standa að þessu meirihl. áliti, þar sem lagt er til, að frv. verði samþ. eins og það kom frá efri deild. Ég vil taka það fram, sem fram kom hjá hv. frsm. n., að í meiri hl. kom aðeins fram það sjónarmið, að þannig sé frá 1. gengið, að stj. verði að sækja um heimild Alþ. í hvert skipti fyrir niðurgreiðslur á dýrtíðinni í sambandi við innlendar afurðir, og er það í samræmi við þá skoðun mikils hluta þm. í fyrra - í sambandi við dýrtíðarl.-, að með þeirri heimild væri stj. ekki gefin almenn heimild til þess, eftir að sex manna n. hefði lokið störfum. Ég vil hins vegar taka það fram, að það er ekki talað fyrir mína hönd, þegar hv. frsm. segir, að meiri hl. n. muni vera tilbúinn að flytja fyrir stj. frv. um heimild til þess að greiða niður dýrtíðina með sama hætti og nú hefur átt sér stað. Ég mundi ekki vera því fylgjandi, af því að ég tel það engar raunverulegar ráðstafanir gegn dýrtíðinni, heldur aðeins ráðstöfun til þess að lækka vísitöluna. Það hefur komið fram hjá hv. þm. V.-Sk., að þetta hafi verið skilyrði fyrir því samkomulagi, sem varð um þessi dýrtíðarl. á síðasta þingi. Þessu hefur verið svarað nokkuð rækilega og sýnt fram á, að það getur ekki staðizt, enda er þetta svo hlálegt, að í blaði Framsfl., „Tímanum“, var því beinlínis haldið fram s. l. sumar, að þarna væri um neytendastyrk að ræða, og bændur hafa verið að gera samþykktir - eftir pöntun frá miðstj. Framsfl. - um það, að þeir kærðu sig ekkert um þessa neytendastyrki. Þess vegna skýtur nokkuð skökku við að halda því fram nú, að það sé brot á samkomulagi, að þingið vilji taka það í sínar hendur, hvenær vörur skuli borgaðar niður. Sannleikurinn er sá, að þetta er hvorki neytendastyrkur né bændastyrkur, eins og nú er komið. Eftir niðurstöðu sex manna n. er ákveðið verðlag á íslenzkum afurðum á innlendum markaði til septembermánaðar næsta ár, og það skiptir bændur engu máli, hvort þeir fá þetta beint frá neytendum eða ríkisstj. Þetta skiptir ekki heldur neytendur neinu, vegna þess að lækki vísitalan, þá lækkar kaupgjaldið að sama skapi, svo að hvorugur þessara aðila græðir á þessari niðurfærslu á vísitölunni. Það eru aftur stóratvinnurekendur, sem græða á þessu, þetta er í rauninni styrkur til þeirra. Það hefur verið reynt að nota þetta til æsinga gegn bæjarfólkinu, að segja, að þetta sé sérstaklega gert fyrir neytendur. Ég álít það mjög illa farið, að verið sé að skapa slíka úlfúð á milli þessara stétta, einmitt þegar þær hafa náð samkomulagi. Það er alveg jafnóréttmætt að kalla þessa niðurborgun bændastyrki eins og að kalla þau neytendastyrki, og það er blettur á þeim samtökum bænda, sem létu hafa sig til þess að gera samþykktir í þessa átt og þannig látið hafa sig að ginningarfífli. Með samkomulagi sex manna n. var raunverulega bundinn endir á það tímabil, þegar þingið ákvað, að verð á innlendum afurðum skyldi borgað niður, og það var beinlínis tilgangur l., að þessar niðurgreiðslur væru bráðabirgðaráðstöfun, og ég man greinilega eftir því, að hjá formælanda Framsfl. í þessari d., hv. 2. þm. S.-M., var því sérstaklega haldið fram í sambandi við umr. um dýrtíðarl., að það væri mjög hæpin ráðstöfun til frambúðar að borga niður dýrtíðina, og það sama kom fram hjá öðrum flokksmönnum hans. Þegar svo ríkisstj. heldur áfram að greiða niður dýrtíðina, eftir að sex manna n. hafði komizt að samkomulagi án þess að leita heimildar Alþ., þá var komin full ástæða til þess, að fram kæmi frv. eins og það, sem hér liggur fyrir. Það er að vísu svo, að dýrtíðarl. má skilja á þann veg, að heimild stj. nái til þess tíma, þegar samkomulag sex manna n. tekur við, og það kom greinilega í ljós, að stj. leit þannig á málið, og það staðfestist með því, að hún sendi bréf til þingflokkanna til þess að spyrja þá um afstöðu þeirra til þess, ef hún héldi áfram þessum niðurborgunum á innlendum afurðum. Hefði stj. verið þeirrar skoðunar, að hún hefði fulla heimild til þess að greiða þessar uppbætur ótakmarkað, þá hefði hún aldrei sent þetta bréf. En svo þegar flokkarnir eru búnir að svara þessu bréfi og meiri hl. svarar þessu neitandi, þá gerir stj. sér hægt um hönd og segir: Við þurfum ekki á samþ. ykkar að halda, við höfum þessa heimild í 1., og með því var hún að gera sín eigin verk að fálmi, sem engin hugsun gat legið á bak við. Annars er það áberandi fyrir stj. hvað hún leggur mikið kapp á það, að færa niður vísitöluna en ekki dýrtíðina, og hún leggur mikið kapp á að færa niður verð á vörum, sem koma aðallega inn á vísitöluna, og það er sýnilega áhuginn fyrir velferð stóratvinnurekendanna, sem ræður sjónarmiðum stj., en ekki það, að lækka dýrtíðina. Ég fyrir mitt leyti álít að það eigi að selja innlendar afurðir við því verði, sem sex manna n. ákvað, og þá vitanlega átt að ákveða vísitöluna í samræmi við það verðlag, sem á þeim er raunverulega. Það er alveg rétt, að það er hátt verð, en það sýnir okkur, hvað landbúnaðurinn er ófullkominn, að það skuli þurfa að vera svona hátt verð á þessum nauðsynjavörum. Það sýnir okkur, að þar þarf að kippa einhverju í lag og gera stórfelldar umbætur á landbúnaðinum. Ég er sannfærður um það, að það muni minna hv. d. á, hvað landbúnaðurinn er kominn langt aftur úr og hvað hann er ófær um að fullnægja þeim kröfum, sem gera þarf til hans, til þess að skapa bændum sambærileg lífskjör miðað við aðrar stéttir þjóðfélagsins. Það mundi einmitt verða til að minna þjóðina á, hverju ábótavant er. Hitt er að stinga höfðinu í sandinn, til þess að þurfa ekki að viðurkenna þá staðreynd, hve verðið er hátt á landbúnaðarafurðum og þarf að vera það, til þess að framleiðslan beri sig. Það er ekki sæmandi þinginu og til stórtjóns fyrir þjóðina. Og þeir, sem vilja fela það, hvað landbúnaðarafurðirnar þurfa að kosta, það eru þeir, sem ekkert vilja gera til úrbóta. Hinir, sem vilja láta landbúnaðinn svara kröfum tímans og framleiða fyrir þolanlegt verð og samræma kjör bænda við kjör kaupstaðarbúa, þeir eru fúsir til að styðja miklar endurbætur og verja stórfé til þess að bæta framleiðsluskipulag hans. Við höfum heyrt, að 15,5 milljónum hafi verið varið í verðuppbætur á landbúnaðarafurðir árið 1942. Það er náttúrlega eðlilegt, að menn undrist yfir þessu og margir horfi til þess með skelfingu, að þetta muni lama atvinnuvegina. Það er rétt. Við vitum, að sjávarútvegurinn er fjárhagslega þýðingarmeiri en landbúnaðurinn, þótt hvorugan atvinnuveginn sé hægt að missa. En þjóð, sem þarf að flytja mikið inn af iðnaðarvarningi og öðru, þarf mikinn gjaldeyri, sem fæst fyrir sjávarafurðirnar. En nú væri ekki svo afleitt að borga þessar áminnztu upphæðir, ef það yrði til þess í eitt skipti fyrir öll að breyta eða gerbreyta skipulagi landbúnaðarframleiðslunnar. En þessu fé er aðeins dreift skipulagslaust út um allar sveitir, og fyrir bragðið munu margir bændur freistast til að leggja í meiri framkvæmdir en þeir koma til með að geta staðið undir í framtíðinni. Þetta verður svo sem ekki til að færa saman byggðina eða til þess að skapa meiri hagsýni í vinnuaðferðum, heldur til þess að viðhalda þúsund ára gömlu skipulagi. Þetta er harmleikurinn, sem er að gerast. Enginn mundi sjá eftir þessu fé ef það hefði orðið til þess að brjóta blað í sögu landbúnaðarins, ef framleiðslan fengist fyrir þolanlegt verð, án þess að bændur þyrftu að skerða tekjur sínar. En eins og þetta hefur verið framkvæmt, verður það aðeins til að viðhalda dreifbýlinu og kotabúskapnum, sem gerir það aftur að verkum, að fólkið flýr úr sveitunum til sjávarins, þar sem það hyggur betri lífsskilyrði. Þetta er sú sorglega staðreynd, sem gerir menn kvíðna. Þetta er aðeins til að skapa óeðlilega bjartsýni hjá kotbóndanum í bili. Hann fer að haga sér í samræmi við þannig fengnar tekjur, og það hlýtur að enda illa. En þeir, sem verja milljónum á þennan hátt, reka þó e. t. v. óafvitandi endahnútinn á kotungsskapinn, þannig að þessar aðgerðir verði til þess, að bændur flosni upp af jörðum sínum, þó að það væri í alla staði óhagsýnna en færa byggðina saman á markvissan hátt. Neyzluvörur landbúnaðarins eru með þessu móti óeðlilega háar. Það er t. d. gremjulegt, að smjör, flutt frá Suður-Ameríku með stríðsfarmgjöldum, skuli vera hér talsvert ódýrara en bændur þurfa að fá fyrir það, ef þeir eiga að geta lifað sæmilegu lífi af framleiðslu sinni. Þetta er ófært. Það er að vísu svo, að sjávarútvegurinn gefur ríkinu stórfé í aðra hönd og hægt er að ganga að því með samtökum tveggja stærstu þingflokkanna og dreifa því sem styrkjum milli kotbýlanna. En strax og tekjur ríkisins minnka, þá stöðvast þessar greiðslur, og þá eru dagar kotanna e. t. v. taldir. Er ekki hyggilegra að hvetja menn til að færa sig saman, svo að þeir geti framleitt ódýrar, og verja fé í því skyni. Væru það ekki réttari aðferðir en bíða eftir því, að kreppan sjálf kæmi til skjalanna með sínum „brutölu“ aðferðum. Það er enginn vafi á því, að þetta væri rétta lausnin, og enginn bæjarmaður mundi vera á móti því. Eitt er víst. Skipulagsbreyting í búnaðarháttum hlýtur að koma. Það er aðeins hægt að tefja hana, en ekki hindra.



Ég get ekki látið hjá líða að undrast þessar umræður. Hv. 3. þm. Reykv. byrjaði með því að segja, að flokksmerki væru svo auðsæ í nál. hv. frsm. minni hl. n., að óþarft væri fyrir mig að bæta þar nokkru við. Ég veit ekki, við hvað hv. þm. á, nema það sé, að við hv. þm. V.-Húnv. viljum standa við það, sem við höfum gert áður, og tel ég það gott flokksmerki. Hv. 3, þm. Reykv. og hv. þm. V.-Ísf. lögðu áherzlu á, að hvorki hefði verið gefin nein skuldbinding í fjhn. í fyrra eða með dýrtíðarlögunum til stj. um óbundnar hendur um fjárgreiðslur. Það hefur enginn haldið því fram. En í 4. gr. stendur: „Þó er ríkisstjórninni heimilt að ákveða lægra ver ð á einstökum vörutegundum gegn framlagi úr ríkissjóði“. Ef þessum grundvelli er kippt burtu, þá er samkomulaginu kippt burtu um leið. Ég hef ekki talað um skuldbindingu, heldur heimild til framkvæmda, ef 6 manna nefndin yrði endanlega sammála. Hér eru jafnt á ferðinni samningsrof, hverjum sem það kemur til góða eða öfugt. Þessu hef ég haldið fram, og ég tel það ómótmælanlegt. Ef einu er raskað, þá má eins raska öllu. Það eru samningsrof, hverjum sem það kemur í hag eða óhag, eins og ég sagði áðan. En það virtist hv. þm. Siglf. ekki skilja, og kem ég nánar að því síðar. Hv. þm. Ísaf. sagði, að dýrtíðarl. svo kölluðu væru engin framtíðarlausn á þeim málum. En til þess er fjárgreiðslnaheimildin í þeim að geta framkvæmt samkomulag 6 manna n., ef hún yrði sammála. Því verður grundvöllurinn að standa, sem starf þeirrar n. byggðist á, ef fara á eftir niðurstöðum hennar. Það er furðulegt hjá hv. þm. V.-Ísf., að um þetta gegni nú öðru máli en þegar l. voru sett á síðasta þingi. En það er annað. Samkomulag 6 manna n. leiddi í ljós, hve óréttmætan áróður flokkur þessa hv. þm. og aðrir hafa rekið gagnvart bændum á undanförnum árum. Það hefur verið stagazt á því, hvað þeir bæru mikið úr býtum fyrir afurðir sínar. Niðurstöður 6 manna n. leiddu í ljós það gagnstæða. M. ö. o., ef rannsókn leiðir í ljós, að eitthvað er óþægilegt fyrir aðila í málinu, þá á hann að hlaupa frá því. Þá vil ég víkja nokkrum orðum að hv. þm. Siglf. Hann sagði, hvílík fjarstæða það væri, að ég álíti hér raunverulega um samningsrof að ræða, þar sem blað flokks míns hafi í sumar kallað þessar fjárgreiðslur neytendastyrki. En við teljum samningsrof, hvort sem við höfum hag af því samningsrofi eða ekki. Ef stórútgerðarfélög hafa hag af þessu, þá er það sama máli að gegna. Og ég er sammála hv. þm. um það, að það sé langt frá því, að bændur græði á þessum greiðslum. Miklu fremur eru þær þeim í óhag. En hér skiptir engu máli, hvort neytendur og stórútflytjendur græða og bændur tapa. Hér gildir að halda gerða samninga. En nú virðist sú hugsun vera farin að skjóta upp kollinum hér á þinginu, að sjálfsagt sé að rjúfa samninga, ef umbjóðendur fulltrúanna hafa hag af því. En fyrst minnzt er á neytendastyrki, þá eru þeir augljósir, því að eins og nú er, fá bændur kr. 6.83 fyrir kjötið, en neytendur fá það á kr. 6.50. Að vísu er ódýrara fyrir bændur að framleiða fyrir sjálfa sig, en fyrir þeim hlunnindum er líka gert í niðurstöðum 6 manna n. með kr. 1.000,00 á frádrætti. En þeim er reiknað með kr. 6.83 upp í kaupgjald, en neytendur kaupa vöruna á kr. 6,50, eins og áður er sagt. Það er því augljóst, að hér er fremur um neytendastyrki að ræða en það komi framleiðslunni til góða. En það skiptir engu, hverjum það kemur í hag eða óhag, eins og áóur er sagt. Þá var hv. þm. Siglf. að tala um sorgleikinn með 15,5 milljónirnar í verðuppbætur frá 1942. Ég verð að segja, að hafi hann nokkurn tíma hitt á rétta orðið, þá var það nú. Þessar tölur benda okkur á mikinn sorgleik í stjórnmálum okkar undanfarið. Ég veit, að hv. þm. skilur, hví þessar tölur eru svo háar. Er þessar verðuppbætur voru samþ. hér á þingi, þá visi enginn fyrir, að vísitalan mundi hækka um helming á því ári. En sú varð raunin á, að flokkur þessa hv. þm. studdi stj. á þessu tímabili, sem tvöfaldaði dýrtíðina. Uppbæturnar voru því ekki aðeins greiddar til bænda. Það fóru áreiðanlega tugir milljóna til verkamanna í kaupgreiðslur vegna hækkunar á vísitölunni. Hv. 2. þm. Reykv. sagði í fyrra, að tekjur verkamanna hér í bæ mundu hafa verið um 100 milljónir það ár. Vísitalan var þá komin upp í 260, svo að rúmur helmingur af þessum kaupgreiðslum til verkamannanna hefur legið í dýrtíðaruppbót, eða rúmar 50 milljónir. Þetta er sami sorgarleikurinn og með verðuppbæturnar, sem urðu svo miklar vegna hækkunar á vísitölunni. Viðvíkjandi því, að þessar verðuppbætur hefði fremur átt að nota til að koma á umbótum. í sveitunum, svo að kreppan léki þær ekki eins hart, þá er ég miklu öruggari um, að þessar 15.5 milljónir hafi bændur notað í því skyni að tryggja framtíðina en verkamenn hafi notað sínar liðugu 50 milljónir til að tryggja framtíð sína hér. En það er alltaf hægt að krefjast þess af einni stétt, að hún byggi upp fyrir framtíðina. En það mætti með sama rétti krefjast þess af öðrum stéttum, t. d., að verkamenn byggðu hér verkamannabústaði. Þá taldi hv. þm. raunalegt, hve landbúnaðurinn væri hér óþroskaður og ófullkominn, og tók því til sönnunar dæmi um smjörinnflutning frá Suður-Ameríku. Ef til vill óskar hv. þm. eftir því, að vinnuaflið sé launað hér eins og þar í landi, þar sem er næstum þrælahald, eftir því sem ég veit bezt, og á ég þá einkum við „litaða“ menn. Vitanlega fer verð vörunnar mikið eftir kaupgjaldinu. Eða t. d. í Japan. Ef til vill óskar hv. þm. eftir svipuðu vinnuhaldi og þar er og lækka laun verkamanna hér í samræmi við kaupgjald þar. Þá væri sennilega hægt að lækka íslenzka smjörið. En veit hv. þm., að smjör frá Bandaríkjunum, sem sennilega notar meiri véltækni í landbúnaði en nokkurt annað land, að það smjör mun kosta jafnmikið og íslenzkt smjör frá hinum. óþroskaða landbúnaði hér. Það er annars furðulegt að hlusta á þessa menn stagast á því, að íslenzk framleiðsla sé ekki samkeppnisfær við erlendan markað, með þeim gerólíku kauptöxtum, sem hér eru, ef borið er saman við önnur lönd, eins og t. d. Japan, þar sem borgað mun vera sem svarar einni krónu á klukkustund. Þetta eru furðulegar blekkingar æ ofan í æ. Hv. þm. hentaði nú að kalla alla íslenzka bændur kotbændur. En það er annað hljóð í strokknum, þegar verið er að tala um alla stórbændurna, sem hirði uppbæturnar. Þetta sýnir ljóslega skilning þessara manna á málefnum bænda. Ef fara á þessa leið, þá eru þm. að brjóta niður samþykkt frá síðasta þ. Með því brjóta þeir skarð í þann garð, sem búið er með ærnum kostnaði að byggja upp.

Forseti (JörB) : Með því að sýnt er, að umr. getur ekki orðið lokið, ætla ég að fresta umr. um þetta mál um stund. Það eru margir á mælendaskrá, og mun ég reyna að taka fyrst mál, sem minni umr. verða að líkindum um.