Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Eiríkur Einarsson) : Herra forseti. Það verður ekki annað sagt en að þetta frv. sé sæmilega undirbúið. Það hefur, eins og skýrslan og grg., sem því fylgir, bera með sér, verið rækilega athugað. Það er samið af samgmn. beggja deilda og vegamálastjóra með heildaryfirlit fyrir augum. Eftir því sem mér er bezt kunnugt, hefur einnig verið reynt að samræma í þessu frv. sem mest skoðanir einstakra hv. þm., sem flutt hafa frv. og brtt., sem lúta að nýjum þjóðvegamálum, og hygg ég óhætt sé að segja, að vel hafi orðið ágengt um að samræma þetta frv. við vilja þeirra aðila í ákvæðum frv., eins og það liggur fyrir nú. Vegna þessa, sem ég hef nú tekið fram, ætti að vera hægt að vona að þetta frv. fái vinsamlega meðferð í hv. d., sem nú er komið hingað til 2. umr. Það voru samgmn. beggja d., sem höfðu þetta mál til meðferðar, þ. e. samvinnun. samgöngumála, sem hefur haft þetta frv. með höndum, og það hefur orðið til þess, að betra yfirlit hefur fengizt, og eru því góðar horfur til samkomulags um alla meðferð málsins. Ég skal taka það fram strax, að af hálfu samgmn. þessarar d., sem hefur skrifað hér örstutt nál., af því að hún taldi ekki frekara álits þurfa við, af því að greinilegar skýringar eru prentaðar með frv., og frv. liggur nú fyrir óbreytt fró, því sem hv. Nd. gekk frá því og sendi hingað. Ég vænti þess vegna, að engu verði bætt við þetta frv. hér í hv. d., því að ef steinn færi að falla úr skriðunni, mundi það leiða til þess, að fleiri færu á stað, sem yrði helzt til ógagns. Það eru hér tvö meginatriði, sem ég tel að horfi mjög verulega til réttarbóta og öryggis í vegamálum landsins og eru nýmæli í þessu frv. Annað er það, að mörg héruð fá óskir sínar uppfylltar í því efni að koma nýjum vegaköflum í þjóðvegatölu, og hefur verið nokkuð langt gengið í þeim efnum, þó að auðvitað sé, að þar hefur ekki öllu verið fullnægt, sem óskir hafa komið fram um. Vegamálastjóri hefur beitt sér fyrir þessu, og má segja, að stórt spor sé þarna stigið, því að eins og frv. ber með sér, þá eru það allmargir vegir, sem bætt er inn í þjóðvegakerfið með þessu frv. Það er ætlunin, að þetta frv. skoðist sem heildarendurskoðun á vegalöggjöfinni og að þær breyt., sem settar eru í þetta frv., verði vegal., ef það verður samþ., í staðinn fyrir hina eldri löggjöf. Þskj., sem liggja fyrir, eru tvö, þskj. 330, og svo nokkrar brtt. á 2. gr. l., sem prentaðar eru á þskj. 480, en þær komu fram við síðustu umr. í hv. Nd., og er þar um nýja vegi að ræða, sem á að stefna að með frv. Að öðru leyti er frv. óbreytt, eins og það er á þskj. 330 og er því eins og gengið var frá því. Það er aðeins upptalning 2. gr., sem breytist og prentuð er á sérstöku þskj., sem kemur í staðinn fyrir 2, gr. upphaflega frv. Að vera að telja upp þessa nýju þjóðvegi væri nú aðeins til þess að tefja tímann, en það er óþarft. Það er hver sínum hnútum kunnugastur, og skjöl þau og grg., sem liggja fyrir, segja til vegar. En þarna er um mikla aukningu þjóðvega að ræða. Þá er það hitt atriðið, sem ég tel skipta allmiklu máli, það er hvað frv. rýmkar myndarlega til um aðstöðu til handa þjóðvegum, getur maður sagt. Því að það er öllum kunnugt, að vegabótaþörf, sem sýslurnar hafa átt að standa straum af, hefur verið harla mikil og tekjuliðirnir fátæklegir heima fyrir til þess að leggja slíkar fjárhæðir fram. Það er víst að vegamálastjórn og vegamálastjóri hafa skilið þetta til hlítar. Og þó að fyrir nokkru hafi verið rýmkað um þetta með fjárframlögum úr ríkissjóði, þar sem sýsluvegasjóðirnir eru komnir, þá er einmitt séð fyrir þessari þörf í þessu frv. Og er þess að geta, sem er aðalatriðið, að þar sem hámark framlags úr ríkissjóði var helmingur kostnaðar, þá er það nú til nýrra vega 3/5, og til viðhalds þeirra er gert ráð fyrir hálfu framlagi gegn hálfu annars staðar frá. Það sézt hér glöggt, að hér er um ríflega aðstoð að ræða og framrétta hönd ríkisvaldsins, sem stjórnað er af skilningi fyrir þörf héraðanna, og ef þetta mál verður að l., sem ég efa ekki, verður þetta þakksamlega þegið. Svo eru hér ýmsar smáar breyt., sem enn fremur koma til greina hér og í raun og veru er óþarft að vera að telja upp. Ég vil aðeins minnast á það, að þar sem fjárveitingar ríkisvaldsins eru nú þetta miklar, þá er vegamálastjóra veitt heimild til þess að leggja samþ. sitt á um upptöku nýrra þjóðvega. Þetta virðist ekki nema eðlilegt og sjálfsagt í raun og veru til þess að tryggja, að samræmis sé gætt og vel að öllu farið, og þetta á að vera til tryggingar, en ekki til þess að veikja þessa góðu aðstöðu til framgangs þeirra mála. Og það er líka í fleiri atriðum, sem slíkt samþykki kemur til greina, og ég þykist vita, að það sé samkomulagsatriði milli vegamálastjórnar og vegamálastjóra, þó að ég hafi ekki vissu fyrir því, en mér þykir líklegt, að það þyki hentugra að hafa þetta svo. Þá er líka að geta þess, að það, sem veitt er til sýsluvega til frambúðar, þá verður þar að vísa til þess, sem veitt er af fjárl. hverju sinni, og er það ekki nema réttlátt, að svo sé og gefur það aðhald og betra yfirlit en ef svo væri ekki. Þá er líka þess að geta, að sveitirnar og sýslufélögin grípa inn í þetta sama og framlag þeirra til þess að standa straum af sínum bróðurparti um fjárframlög til veganna. Þá hefur persónugjaldið verið svo hlægilega lágt, ef það er miðað við gildi peninga nú, og hefur þetta verið hækkað þannig, að til sýsluvega er gert ráð fyrir, að það verði sem svarar einu dagsverki, sem kæmi á hvern karlmann frá 20–60 ára. Þá hefur einnig verið gert ráð fyrir, að karlmenn 20–60 ára greiði í hreppsvegasjóð 20 kr., en þó er hreppsnefnd heimilt að ákveða, að fengnu samþykki sýslunefndar, að það skuli vera allt að einu dagsverki fyrir hvern. Það sýnist ekki nema smávægilegt og sjálfsagt að hjálpa héruðunum á þennan hátt, að þeir, sem starfhæfir eru, geri eitthvað til þess að létta undir með þessum þýðingarmiklu framkvæmdum. Þá er hér einnig um það að ræða í þessu frv., sem ekki er nema sjálfsagt, að fyrir jarðrask og annað þar sem um vegagerð er að ræða, þá skal ríkissjóður greiða fyrir þær bætur eftir nánari reglum, sem settar verða þar um. Það mætti náttúrlega gera grein fyrir ýmsu fleiru, sem til bóta horfir, en ég hef hér ekki stiklað nema á því stærsta, sem ég tel, að mestu máli skipti. Af hálfu vegamálastjórnarinnar hefur með þessu frv. verið sýndur áhugi og skilningur á þeirri knýjandi þörf, sem er fyrir bættar samgöngur hér á landi. Og frá mínu sjónarmiði og ég veit margra annarra er það svo, að ef sveitir landsins eiga ekki að falla í auðn, þá er það eitt fyrsta atriðið, sem þarf að tryggja, að vegakerfi og samgöngur landsins sé sem fullkomnast. Við vitum, hvað samgönguleysið hér á landi hefur oft reynzt okkur erfitt og þungt í skauti, og það eru vegirnir, sem fyrst og fremst geta dregið úr þeirri einangrun, sem við þekkjum, Íslendingar. En til þess að íslenzkt sveitalíf megi blómgast og Íslendingar eigi ekki allir að verða borgarbúar, þá þurfa allir að skilja það, að vegakerfi landsins þarf að komast í sem fullkomnast horf. Ég skal þá ljúka máli mínu með þeirri ósk, að þetta frv., eins og það liggur fyrir, nái samþykki hv. d. og verði vísað síðan til 3. umr. Ég treysti því, að nefndarstörfum megi verða lokið, þ. e. a. s. að það komi ekki eftir þetta neitt nýtt fram, í það minnsta ekki neitt verulegt, sem gæfi ástæðu til frekari umr., og allra sízt, að það gæti valdið deilu.

Forseti (ÞÞ) : Útbýtt er í deildinni brtt. á þskj. 567. Mun ég nú leita afbrigða hennar vegna, svo að hana megi taka til meðferðar á fundinum.



Herra forseti. Ég hef verið að líta í þetta frv., og ég er dálítið hissa á ýmsum ákvæðum þess. Alveg sérstaklega er ég hissa á því, að það lítur út fyrir, að ekki hafi verið hugsað um það af þeim, sem undirbjuggu frv., að láta nöfn veganna halda sér hin sömu í öllu frv. Hér og þar er vitnað í vegi, sem ekki eru til. Þar sem talað er um vegi á Vesturlandi, er talað um Borgarfjarðarbraut. Hún heitir það og liggur frá Vesturlandsvegi hjá Haugum um Stafholtstungur yfir Hvítá hjá Kláffossi, um Reykholtsdal og Hálsasveit að Lambá. Þá er Bæjarsveitarvegur, af Vesturlandsvegi nálægt Hesti, um Bæjarsveit, um Reykjadalsárbrú hjá Kleppsjárnsreykjum að Reykholtsdalsvegi. Reykholtsdalsvegur er ekki til. Bæjarsveitarvegur liggur á Borgarfjarðarbraut í Reykholtsdal. Svona er þetta víða í frv. Vegirnir eru látnir heita allt öðru nafni en l. standa til og eru skírðir upp eftir þeim sveitum, sem þeir liggja um í það og það skiptið. Þetta er sjálfsagt að leiðrétta. Það þarf aðeins ofurlitla vinnu að leggja í það, og ég geri ráð fyrir, að það verði gert. Ég vildi benda n. á að athuga þetta milli 2. og 3. umr. Hins vegar geri ég ráð fyrir, að þetta skiljist, en mér finnst óviðkunnanlegt, úr því að veginum er gefið eitt sameiginlegt nafn, að vera þá að búa til ný nöfn á parta og parta af veginum án þess að taka það fram, hvaða partar það eru. Það, sem aðallega gaf mér tilefni til þess að standa upp, er hinn svokallaði Hvalfjarðarferjuvegur. Þennan veg álít ég alrangt að taka upp í frv. Vegamálastjóri hefur alltaf verið á móti honum. Hann kostar tæpar 2 milljónir kr. fyrir utan ferjurnar, og það, sem vinnst með honum, er aðeins það, að það styttir veginn fyrir bíla, sem fara frá Reykjavík annaðhvort vestur eða norður á land. Ég tel, að þetta sé ákaflega misráðið. Ég skal ekki fara út í það, hvernig þessi vegur er til kominn, en ég tel, að það sé ófyrirgefanlegt af ríkisstj. að ráðast í fyrirtæki, sem kostar 2 millj. kr., utan við fjárl. og án þess að bera það undir Alþ. Þetta mætti þó réttlæta með því, að það væri verið að vinna á öðrum þjóðvegi, sem sé Akrafjallsvegi. Þó að þessi vegur sé að vísu orðinn dýrari en ella hefði orðið vegna þess, hve breiður hann er, og uppfyllingin meiri en ef hann hefði verið gerður fyrir minni umferð. Nú vil ég láta skera úr um það hér í hv. d., hvort hv. þm. vilja láta ráðast í þetta fyrirtæki, að byggja ,veg og bryggjur, sem kosta fullar 2 millj. kr. Í upphafi skal endirinn skoða. Ég er ekki með því, að það verði ráðizt í þetta fyrirtæki. Ég lít svo á, að þegar sú aðstaða er komin á Akranesi, að skip geta lagzt við bryggju þar í sömu veðrum og þau geta þar, sem hugsað er að hafa ferjuna, þá sé það miklu réttara að fá skip t. d. eins og ferjurnar, sem fara yfir Stórabelti eða milli Kaupmannahafnar og Málmeyjar, til þess að fara hér á milli. Það mundi kosta um 2 millj. kr., eða líkt og vegagerðin er áætluð, og mun hún þó ekki fullnægja samgönguþörfinni og lítið verða notuð. Ég mun ekki við þessa umr. koma með brtt. á þessu, en ég geri það við 3. umr. Ég kem ekki með brtt. núna, af því að ég vil, að menn átti sig alveg á því, hvort þeir vilja byrja þarna á vegagerð, bryggjum og ferjum, sem kosta á 2. millj. kr., eða hugsa sér aðrar leiðir í málinu, áður en þetta er samþ. Ef þetta er samþ., verð ég að líta svo á, að þeir séu ákveðnir í að halda áfram með þetta verk og koma veginum þarna yfir og áfram. Annað vil ég benda á hér, sem ég mun bera fram brtt. um fyrir 3. umr. Það er viðkomandi kafla C, 17. tölul. Þar er Hegranesvegur látinn enda á Ríp, sem ég tel ástæðulaust. Ég vil láta hann enda hjá Eyhildarholti, þar sem þar eru tvær lögferjur, bæði austur yfir og vestur yfir. Þá er hann kominn í samband við þjóðveginn, bæði til austurs og vesturs. Ég mun þess vegna koma með brtt. um, að í staðinn fyrir „að Ríp“ komi: um Ríp að Eyhildarholti. Ég skal ekki fullyrða, hvort ég kem með fleiri brtt. Ég ætla að tína saman brtt. um nöfn. En við nánari yfirlestur gæti ég kannske fundið fleiri staði, sem ég vildi gera brtt. um. En það, sem gerði það sérstaklega að verkum, að ég stóð upp, var Hvalfjarðarferjuvegur, sem ég tel óverjandi að taka í vegalög nú.



Herra forseti. Eins og hv. þdm. hafa séð á nál. á þskj. 550, þá hef ég verið einn af þeim nm., sem hef skrifað undir nál. athugasemdalaust. Það kann þess vegna að þykja skrýtið og jafnvel óviðfelldið, að ég sé að bera fram brtt. við þetta frv., af því að ég hef lagt til, að það verði samþ. óbreytt. En ástæðan til þess, að ég flyt þessa brtt. á þskj. nr. 567, er sú, að hæstv. menntmrh., 1. þm. S-M., mæltist til þess í gær, að ég flytti þessa brtt., ekki eiginlega sem brtt., heldur miklu frekar sem leiðréttingu við veg, sem hér er tekinn upp í frv. Brtt. er um 20. tölul. í D-kafla frv., sem er um Austurland. Þar stendur í frv. „Mjóafjarðarvegur: Af Fagradalsbraut sunnan við Köldukvísl um Eyvindardal, Slenjadal og Mjóafjarðarheiði að Firði í Mjóafirði.“ En ég legg til, að í stað orðanna: „að Firði í Mjóafirði“ komi: að Brekku í Mjóafirði. Ég er að vísu ekki kunnugur í Mjóafirði. En ég hygg, að sú lenging, sem leiða mundi af samþykkt þessarar brtt., sé ákaflega óveruleg. Ég hygg, að það sé stutt leið frá Firði í Mjóafirði að Brekku, og þess vegna sé hér ekki um nema smáræði að ræða. En hitt veit ég, að meðan útgerð var í Mjóafirði, mun hún aðallega hafa haft bækistöð sína á Brekku, og þess vegna hygg ég, að brýn ástæða sé til að ákveða endamark þessa vegar frekar hjá Brekku en hjá Firði. - Ég hafði sjálfur hér í þessari hv. d. flutt tvær brtt. við vegal., eftir að aðrir höfðu riðið á vaðið og flutt brtt. hér, og önnur þessara brtt. hefur verið tekin upp í hv. Nd. og er komin inn í þetta frv., eins og það liggur hér fyrir nú. Ég hefði gjarnan óskað þess, að báðar þessar brtt. mínar hefðu verið teknar til greina, og það var vitanlega auðvelt að flytja brtt. hér. En ég er hv. frsm. sammála um það, að það sé ekki rétt að gera margar brtt. hér, þar sem búið er að samþykkja nokkuð af brtt. í hv. Nd. og það gæti verið hættulegt afgr. frv., ef brtt. væru samþ. verulegar hér í hv. d. nú. En ég mælist til þess, að þessi smávægilega brtt., sem ég hef hér flutt samkv. tilmælum hæstv. núverandi menntmrh., 1. þm. S-M., verði tekin til greina og samþ. Ég ætla ekki að leggja neinn dóm á það, sem hv. 1. þm. N-M. sagði um Hvalfjarðarferjuveginn. Mig vantar algerlega kunnugleika til þess. En ég get verið honum sammála um það, að ef svo er, sem ég hef ekki heyrt fyrr en nú, að þessari nýju Hvalfjarðarferju og veginum í sambandi við hana fylgir svo feikna mikill kostnaður sem hann sagði, þá geti verið full ástæða til að athuga það mál betur, áður en lögfest eru ákvæði um það mál. En þetta er mér ókunnugt mál. Og hvað, sem vera kann, hefði ég ekki trúað því, að þessi kostnaður gæti verið svona mikill, því að þeir, sem hafa athugað veginn um Hvalfjörð, vita, að vegurinn að ferjustaðnum báðum megin er ákaflega stuttur, svo að mér þykir þetta vera merkilegar upplýsingar, ef vegurinn kostar svona mikið.

Frsm. (Eiríkur Einarsson) : Herra forseti. Ég skal taka fram viðvíkjandi brtt. þeirri, sem hv. þm. N-Þ. flytur hér, að það virðast vera smávægilegir hlutir, sem þar er um að ræða, sem vel má vera, að færðir séu til betri vegar með breyt. Mér þykir þetta vera svo, að óathuguðu máli. En þegar málið er búið að sæta meðferð í hv. Nd. og er komið til samþykktar hv. Ed., og þó að ekki sé nema um smábreyt. að ræða á frv., þá á að gera sér grein fyrir því, hvað á að leggja sig í líma um að gera smábreyt. á frv. og tefja þar með fyrir frv. með því að endursenda það hv. Nd. með þeim afleiðingum, sem slíkt kann að hafa. Ég segi þess vegna um þessa brtt.,, sem ég er á þessu stigi málsins hvorki með eða á móti, að ég vil stuðla að því, að hún, ásamt öðrum brtt., sem fram kunna að koma, verði tekin til athugunar í samgmn. og það sé gert þar að álitamáli, hvort ástæða sé til að samþykkja þessa brtt. og endursenda frv. til Nd. Ég vil að öðru leyti segja það við hv. 1. þm. N-M. og um hans málefni, sem hann hreyfði hér, sem sumt var stórbrotnara en brtt. hv. þm. N-Þ., að ég vil leggja til, að það verði gert að álitamáli í samgmn. á sama hátt og brtt. hv. þm. N-Þ. Hv. 1. þm. N-M. ræddi sérstaklega um Hvalfjarðarferjuna, og það er nú svo, að þær aðgerðir virtust fá nokkurn stuðning í aðgerðum hæstv. Alþ. í gær. Það er hins vegar alls ekki sönnun fyrir því, að hér sé ráðizt í hyggilega hluti. Og mér þykir ekkert undarlegt, þó að einhverjir hv. þm. verði til þess að gera þetta að álitamáli. En bæði um þetta atriði og eins um hina ýmsu þjóðvegi, sem gæti vel verið, að eitthvað betur mættu fara lagaákvæði um hér en fram er komið - og á ýmsum stöðum getur verið álitamál, hvað eigi að skíra vegina 



Herra forseti. Út af þeim ummælum, sem hér hafa farið fram í sambandi við Hvalfjarðarferjuveginn, þykir mér rétt að gefa nokkrar upplýsingar hér til samgmn., sem eru komnar frá vegamálastjóra og samgmrn., um þetta mál. Kann það að skýra málið nokkuð fyrir hv. samgmn., ef hún hefur ekki verið kunnug málinu í heild, sem mér skildist á hv. þm. N-Þ., að hann væri ekki. - Málið liggur þannig fyrir, að áður en aðalþingi sleit í fyrra, var borin fram þáltill. frá hv. þm. Borgf. um heimild til þess að verja ákveðnu fé til þess að gera þessar framkvæmdir. Þessi þáltill. var ekki afgr., vegna þess að komið var að þingslitum, þegar hún kom fram. Þess vegna hafði hv. þm. Borgf. fengið undirskriftir allra hv. þm. í fjvn. að undanskildum form. n. til meðmæla því, að þetta yrði gert, þó að þetta væri ekki samþ. á Alþ. Málið hafði ekki verið tekið fyrir í fjvn. sem slíkri. En ég taldi ekki rétt að vera á þessari braut, að skrifa þannig undir slík tilmæli. Ég áleit það ekki rétta stefnu, enda var málið óupplýst í n. En þetta hefur orðið til þess, að byrjað hefur verið á framkvæmd verks í sambandi við þessa ferju, m. a. gert við veginn að norðanverðu, og einnig verið unnið að hafnarmannvirkjum, sem þó voru hugsuð þannig, samkv. bréfi frá fyrrv. hæstv. fjmrh., að hann hefur leyft að verja þessu fé í þessar framkvæmdir með því skilyrði, að Akraneskaupstaður tæki sinn þátt í þessum hafnarmannvirkjum, eins og það væru hafnarbætur eftir venjulegum reglum, þ. e. að hafnarsjóður Akraness greiddi 40‰ af kostnaði, sem stjórn hafnarsjóðs Akraness hefur svo ekki fallizt á. En þó skilst mér, að búið sé að vinna fyrir nokkur hundruð þús. kr. að umbótum á vegum að ferjustöðunum. Nú hefur þessi staður ekki verið hugsaður sem lendingarstaður fyrir Akranes sérstaklega, heldur væri þessi Hvalfjarðarferja gerð til þjóðarafnota. Eru lendingarbætur víðar unnar fyrir vegafé, eins og bryggjan á Arngerðareyri. Gert er ráð fyrir, að lendingarbæturnar einar muni kosta um 2 millj. kr. Síðan er gert ráð fyrir, að vegurinn kosti um hálfa millj, kr., svo að þetta er áætlað einhvers staðar á þriðju milljóninni, allur þessi kostnaður. Hér liggur fyrir bréf frá vegamálastjóra í sambandi við þetta mál, sem hv. þm. geta fengið að lesa hjá mér, ef óskað er. Þar segir: „Þegar nánar var athugað, kom í ljós, að óhjákvæmilegt var að gera allmiklu meiri vegabætur, ef þarna ætti að verða vegur fullfær bifreiðum alla tíma árs. Síðari hluta ágúst fór fram ýtarlegri rannsókn á vegarstæðinu norðan fjarðarins og mæling. Er því talið nauðsynlegt að leggja nýjan veg að miklu leyti frá Akranesveginum rétt utan við brúna á Urriðaá að ferjustaðnum hjá Katanesi. Er vegarlengd þessi 5.6 km, og er hér af nú þjóðvegur 3,4 km.“ - Ég vil ekki, að því sé blandað saman, að sú fjárveiting, sem samþ. var í gær við afgreiðslu fjárl., er veitt til þess að gera við þennan kafla, sem er nú þegar þjóðvegur, og er þess vegna ekki játning á því, sem hér liggur fyrir um Hvalfjarðarferjuna. Svo segir í bréfinu í áframhaldi af því, sem ég áðan las: „en 2,2 km er nýr vegur frá ferjustaðnum út á þjóðveginn hjá Klafastöðum,“ - það er allt svo nýr vegur - „sbr. viðfestan uppdrátt. Eru nauðsynlegar vegabætur á þjóðveginum áætlaðar að kosta um 265 þús. kr.“ - og það voru, að mig minnir, samþ. 235 þús. kr. einmitt til þessa vegarkafla, en ekki neitt ákveðið til ferjuvegarins, eins og ég tók sérstaklega fram við atkvgr., þegar nafnakallið fór fram - „en á ferjuveginum 135 þús. kr., eða samtals um 400 þús. kr.“ Þetta eru vegabæturnar að norðanverðu eingöngu. Og þegar búið er að gera þennan veg, er ætlazt til þess, að verði þjóðvegur vestan við Akrafjall út í kaupstaðinn, en sunnan Akrafjalls sé innansveitarvegur um Innri-Akraneshrepp, og er ætlazt til, að hægt verði að fara hringferð í kringum Akrafjall, sem er ekki óeðlilegt. Vegurinn frá Klafastöðum að Katanesi er raunverulega vegurinn, sem kemur þjóðveginum í samband við sjálfa ferjuna, og hana mundi koma hvort sem væri. Ef á að breyta þessu, þá þarf að breyta fleiru en hv. 1. þm. N-M. gat um. Þá er syðri Hvalfjarðarvegurinn hjá Eyri í Kjós lítill spotti, sem gengur frá þjóðveginum niður að Eyri, sem er gert ráð fyrir, að mig minnir, að muni kosta um 30 þús. kr., í till. vegamálastjóra. - Ég skal svo aðeins benda á, hvað vegamálastjóri segir um þetta. Hann segir hér, með leyfi hæstv. forseta: „Jafnframt vil ég taka fram, að ég hef jafnan talið hæpið, sérstaklega vegna stofnkostnaðar og ekki síður rekstrarkostnaðar ferjanna, að leggja í framkvæmdir þessar. Krókurinn inn fyrir Hvalfjörð, sem sparast, er um 47 km á landi, og tekur aksturinn nú um 1½ klst. Með ferjunni má vænta, að sparist um ½–3/4 klst., meðan vegurinn er ekki betri en nú. Komi menn að ferju, þegar hún er nýfarin, hverfur þessi tímasparnaður og jafnvel enn meir. Hins vegar fylgir nokkur sparnaður í aksturskostnaði þá 47 km, sem landleiðin styttist um. Tefjist bifreiðar vegna biðar, minnkar tímasparnaður að sama skapi. Í þessu sambandi má og hafa í huga, að áður en langt um líður, verður vegurinn um Svínadal og Dragháls bættur svo, að margir munu kjósa frekar að leggja leið sína þar um, í stað þess að fara út fyrir Hafnarfjall, og styttist leiðin fyrir Hvalfjörð þá um 20 km. Ég geri ekki ráð fyrir, að nokkur teljandi upphæð sparist í viðhaldi Hvalfjarðarvegarins, ...“ Þetta eru orð vegamálastjóra. Hins vegar hefur hæstv. samgmrh. lagt mjög mikla áherzlu á, að þetta yrði framkvæmt, og talið, að þetta yrði til stórbóta á samgöngukerfinu milli Suðurlands og Norðurlands og Vesturlands, og að þetta sé ekki mál Akraneshrepps að neinu leyti, heldur sé þetta fyrir þessa tvo landshluta, Norðurland og Vesturland. Og hann hefur því lagt mjög mikla áherzlu á, að þessar framkvæmdir verði gerðar. Hann mun væntanlega skýra það frá sínu sjónarmiði, svo að það sé til athugunar fyrir hv. samgmn. En mér þótti rétt að láta þetta koma fram fyrir n. til athugunar, og þessi gögn, sem ég hef hér frá vegamálastjóra, getur samgmn. fengið að athuga. Þær áætlanir, sem gerðar hafa verið um kostnað við lendingarbætur þarna, geta hvergi nærri staðizt að mínu áliti, heldur álít ég, að þurfi miklu meira fé til þess að koma þeim upp en gert var ráð fyrir í fyrstu. Um rekstrarkostnaðinn ætla ég ekki að ræða. Hv. n. getur séð áætlun um það efni í þessari grg. og reynt að gera sér grein fyrir, hvort menn geta notað ferjurnar með þeim kostnaði, sem við þær verður, svo að þær geti borið sig. Það er nefndarinnar að rannsaka þetta. Skal ég ekki um það atriði deila. - Ég hefði haldið, að þegar því er nú marglýst yfir hér í sameinuðu þingi, að hér sé allt að fara norður og niður í fjármálunum, þó að það sé stórkostlegur ábyrgðarhluti að halda uppi hér þeim ræðuhöldum, þá máli menn ekki alla hluti jafnsvart, því að sumir hv. þm. vilja nú leggja tvær millj. í fyrirtæki, sem sé Hvalfjarðarferjuna, sem vegamálastjóri leggur á móti og mér er ekki kunnugt um, að neinn hv. þm. sé verulega fylgjandi, nema hæstv. samgmrh., sem að sjálfsögðu hefur sett sig mjög inn í þetta atriði, og svo hv. þm. Borgf. Ég hygg, að það séu ekki aðrir menn í þinginu, sem hafa virkilega sterkan áhuga fyrir þessu máli, en þessir tveir hv. þm. En þeir hafa vitanlega sett sig betur inn í málið en aðrir þm. Þó hefði ég haldið, að það mætti eitthvað taka tillit til þess, sem vegamálastjóri hefur sagt í sambandi við þetta mál. En það vill brenna við hér á hæstv. Alþ., að hv. þm. vilja nota hans meðmæli til framdráttar málum, ef þeir sjálfir hafa áhuga fyrir framgangi þeirra, en telja svo, t. d. stundum um skiptingu brúafjár, að það sé ekkert að marka till. vegamálastjóra, ef þeir sömu hv. þm. hafa ekki fengið óskir sínar uppfylltar viðkomandi samgöngubótum, sem vegamálastjóri hefur ekki tekið með í till. sínar.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að leiðrétta það, sem hv. 2. þm. Árn. sagði, þegar hann vildi benda á það, að atkvgr. í gær um fjárl. og fjárveitinguna, sem þar er talin til Hvalfjarðarferju, sýndi, hvað þingið vildi í þessu efni. Því var haldið þar fram af hv. þm. Barð., að þessi fjárveiting væri alls ekki ætluð til ferjunnar, heldur til Akranesvegar, og margir þm. hafa trúað því, að það, sem á að vinna í sumar fyrir þessa fjárveitingu, sé á Akrafjallsveginum. Það er hins vegar ekki rétt, að það þurfi að breyta öðrum leiðum, þó að þessi liður félli niður, því að 10. liður B. hljóðar svo: „Af Akranesvegi hjá Litlu-Fellsöxl, fyrir Akrafjall, hjá Klafastöðum og Innra-Hólmi á þjóðveginn ofan við Akraneskaupstað.“ Það mætti þess vegna segja, að fjárveitingin, sem veitt var í gær, eigi að vera í Hvalfjarðarveg, eftir að komið er fram hjá Klofastöðum. Hins vegar er þetta aukaatriði. Aðalatriðið er það, að menn geri sér ljóst, að með þessu er verið að binda Alþ. um kostnað, sem nemur ca. 2 millj. kr., og slá því föstu, að þarna eigi framtíðarleiðin því að liggja, en það er rangt. Við eigum ekki að slá því föstu. Við eigum að fá skip, sem eru góðar ferjur, og ég segi, að með þeim hafnarskilyrðum, sem nú eru komin á Akranesi, þá sé hægt að lenda þar stærri skipum en Laxfoss er nú, t. d. ferju eins og er á Stórabelti, í því veðri, sem hægt er að ferja yfir Hvalfjörð. Það er alltaf hægt að lenda á Akranesi, þegar fært er yfir Hvalfjörð, og það er framtíðin, en ekki að henda 2 millj. í ferju, sem eftir 2–3 ár er svo ófullnægjandi. Þess vegna á þessi vegur að falla úr frv., og mun ég koma með brtt. um það við 3. umr.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Mér hefur verið sagt, að hér hafi farið fram allmiklar umr. um það, sem hér er kallað Hvalfjarðarferjuvegir, og hef ég heyrt nokkuð af þeim síðustu ræðum, sem um þetta hafa verið fluttar. Ég hef einnig heyrt það hér, að menn eru sumir mjög vantrúaðir á gagn og nytsemi þessarar samgöngubótar. Hér þykir leitt, að ég er ekki undir það búinn hér að skýra frá þeim upplýsingum, sem fyrir liggja í þessu máli, og get þess vegna ekki skýrt það eins og ég hefði viljað og mundi gera síðar, ef þess væri óskað. Mér skilst, að hér sé um 2. umr. að ræða, svo að það mætti sjálfsagt við 3. umr. eða framhald þessarar gera það betur. En ég vil aðeins í stórum dráttum segja frá því, sem fyrir mér vakti við undirbúning málsins, og hvað lá til grundvallar fyrir þeim aðgerðum, sem í því hafa þegar verið gerðar. Hv. þm. Barð. sagði, að það væru tæplega fleiri en tveir menn hér í þinginu, sem áhuga hefðu fyrir þessu máli, nefnilega ég og hv. þm. Borgf. Mér kemur þetta nokkuð spánskt fyrir sjónir, því að upphaf þessa máls er það, að mér berst bréf frá hv. fjvn., undirritað af öllum fjvnm. nema einum, þar sem þeir fara fram á, að hafizt verði handa um framkvæmdir utan fjárl. á árinu 1946. En eins og þeir menn vita, sem setið hafa í fjvn. þingsins undanfarin ár, hafa ýmis mál verið afgr. til framkvæmda þannig. Má kannske segja, að þetta sé ófyrirgefanlegt, en þetta hefur viðgengizt í ótalmörgum tilfellum. Það má sem sagt slá því föstu, að 8 af 9 mönnum í fjvn. óskuðu eftir því, að málið yrði tekið upp. Samtímis hafði það gerzt, að Akraneskaupstaður hafði keypt tvær ferjur, sem hann hugðist nota til þessara flutninga. Málið stóð þá þannig, að ferjuskipin voru til og mikill meiri hl. fjvn. sendi mér áskorun um það að hefjast handa um framkvæmdir, til þess að hægt væri að nota þessi ferjuskip á þann hátt, sem til var stofnað í upphafi. Samtímis þessu barst mér frá þáverandi bæjarstjóra á Akranesi ýtarleg grg. um það, hvernig þessum rekstri yrði bezt hagað og hvernig líkur væru til, að afkoman gæti orðið. Hann hafði kynnt sér þetta mál mjög ýtarlega og komizt að þeirri niðurstöðu í sínu áliti, að þessi rekstur gæti orðið bæði fjárhagslega arðsamur og um leið mikil samgöngubót. Fyrir mér vakti ekkert annað en það að reyna að athuga, hvort með þessu móti yrði ekki greitt úr og bætt sambandið milli Reykjavíkur og Suðurlandsins annars vegar og Vestur- og Norðurlandsins og Austurlandsins hins vegar. Eftir þeim gögnum, sem fyrir lágu, virtist mér svo sem þessi aðferð, að setja fasta ferju á Hvalfjörð að utanverðu, mætti takast mjög vel, þannig að það ynnist bæði við það tími og peningar. Þannig lá málið fyrir mér á öndverðu eða miðju árinu 1946. Ég leitaði þá samráðs við fjmrh. um þetta, og hann setti sig einnig inn í málið og kynnti sér þau gögn, sem lágu fyrir, og það varð sameiginleg niðurstaða okkar, að það skyldi hafizt handa um framkvæmdir. Það lá þá fyrir áætlun frá vegamálaskrifstofunni og vitamálaskrifstofunni um kostnað við þær. Ég man ekki, hvernig tölurnar voru, en það voru hvorki 2 eða 3 millj. kr., eins og hv. 1. þm. N-M. leyfir sér að fullyrða, það var innan við 1 millj., sem áætlað var 1946, að verkið kostaði. Það lá þá fyrir áætlun frá vegamálaskrifstofunni, og vegamálastjóri mælti ekki á móti því; að þessi vegagerð yrði hafin. Það hefur þá komið til síðan. Það lágu einnig fyrir áætlanir frá vitamálastjóra um nauðsynleg hafnarmannvirki. Vegagerð þarna getur orðið með nokkuð misjöfnu móti vegna þess, að til og frá lendingarstað að norðanverðu eru akfærir vegir, sem vel má nota til að byrja með, þó að þeir séu ekki fullkomnir. Það er gengið út frá því, að þeir verði notaðir fyrst, en fullkomnari vegir komi síðar. Að sunnanverðu, við Eyri í Kjós, er vegarlengdin frá þjóðveginum að ferjustaðnum örstutt, nokkur hundruð metrar, og getur það ekki kostað of fjár, og kemur mér því á óvænt, þegar nefndar eru 3 millj. í þessu sambandi. En ég hefði viljað mælast til þess á þessu stigi málsins að mega kynna mér betur en ég hef haft tækifæri til þær nýju upplýsingar, sem virðist hafa komið fram í þessu máli, og vildi vænta þess, að þetta mál yrði ekki tekið til afgreiðslu á þann hátt, að vegurinn yrði tekinn úr vegalögum, því að það held ég, að væri nokkuð fljótræðislegt. Á Alþ. 1945 kom fram, eins og hv. þm. muna, þáltill., sem er svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: “Alþingi ályktar að heimila ríkisstj. að verja úr ríkissjóði allt að 800 þús. kr. til lendingarbóta og vegagerðar í sambandi við væntanlega ferju í Hvalfirði.“ Og í framhaldi af þessari þál. mun það hafa verið, sem mér barst þetta bréf frá fjvn. En á því stigi, sem málið var lagt fyrir mig 1946 um vorið, þá lá fyrir grg. með upplýsingum frá bæjarstjóranum á Akranesi, eins og áður er sagt, sem er mjög ýtarleg, um ferðalög og ferðafjölda á þessari leið ásamt kostnaðaráætlun og ýmsu öðru í sambandi við þetta mál að öðru leyti. Sömuleiðis lá fyrir bréf frá félagi sérleyfishafa, sem undirritað er af form. þess, þar sem saman eru dregnir kostirnir við þessa samgöngubót, og eru þeir taldir þannig í þessu bréfi, með leyfi hæstv. forseta: 1. Styttir allar áætlunarleiðir um Vestur- og Norðurland um 1½ klukkustund og gerir það mögulegt að láta Akureyri og væntanlega leiðirnar einnig til Siglufjarðar og Ísafjarðardjúps fara í einum áfanga til Reykjavíkur. 2. Stórkostlegur sparnaður á sliti á bifreiðum, gúmmíum, olíu, benzíni og erlendum gjaldeyri. 3. Sparnaður á viðhaldi á hinum erfiða og hættulega vegi fyrir Hvalfjörð. 4. Meira öryggi fyrir farþega. 5. Öruggari ferðir með tilliti til snjóa og ófærðar á Hvalfjarðarleiðinni. Þessir kostir, sem formaður félags sérleyfishafa talar um í þessu bréfi, sem hann sendi sem fskj. með þáltill. 1945, voru í mínum augum og augum þáverandi fjrh. það veigamiklir, að við töldum ekki forsvaranlegt að láta málið afskiptalaust. Og þó að ekki lægi fyrir til framkvæmda önnur leið en þessi, sem hv. 1. þm. N-M. taldi nú óafsakanlega og ófyrirgefanlega í alla staði, þá var hún farin, því að önnur leið var ekki fær til að hefja framkvæmdir, og við töldum víst, að meiri hl. Alþ. stæði á bak við fjvnm., sem undir bréfið skrifuðu. Ég tel nú, að ég , hafi með þessu lýst nokkuð aðdraganda málsins, hvernig stóð á því, að til þessara framkvæmda var stofnað, og það er síður en svo, að ég hafi sannfærzt um, að það hafi ekki verið rétt. Ég tel, að með þessum hafnarmannvirkjum hafi verið yfirunninn stór þröskuldur á samgönguleiðinni til Norðurlandsins og að þessar framkvæmdir muni auðvelda mjög frá því, sem nú er, þessar ferðir. Hitt er svo annað mál, að ef hv. 1. þm. N-M. vill fá sér eina Stórabeltisferju til þess að fara beint frá Reykjavík til Akraness, þá má athuga það mál. En á því, hygg ég, að séu, ýmiss konar erfiðleikar og miklu meiri og verr yfirstíganlegir en lausn málsins á þessum grundvelli. En á þessu stigi málsins tel ég óráðlegt, að þessi vegur yrði tekinn út. Það eru þegar hafnar framkvæmdir á þeim grundvelli, sem lagður var í fyrra af vegamálastj. og vitamálastj., og ég vona þess vegna, að þetta mál geti fengið að halda áfram óátalið, þangað til þetta samband er komið á, svo að það geti þá fengið að sýna sig.



Herra forseti. Ég vil í fyrsta lagi vænta þess, að hæstv. ráðh. setji sig inn í málið fyrir 3. umr. Þá vil ég einnig biðja hann að athuga áætlun, sem liggur fyrir, frá vegamálastjóra, um það, að bryggjurnar kosti 1.600 þús. kr., og einnig athuga áætlun vegamálastjóra um það, að vegurinn fyrir norðan fjörðinn kosti 680 þús. kr. Svo er ekkert annað en leggja saman tölurnar. Að öðru leyti mun ég svara honum við 8. umr., en vænti þá, að hann verði við og hafi sett sig inn í málið.



Út af ræðu hæstv. ráðh. vil ég leyfa mér að gefa nokkrar skýringar. Hann hefur haldið því fram, að það hafi komið bréf frá fjvn., undirritað af 8 nm. Ég skal ekki deila um það, hvort nokkur munur er á því, að fjvnm. fyrir utan fjvn.fund koma sér saman um að senda út bréf í nafni fjvn. En það er hægt að sjá það í bókun fjvn., að þetta mál hefur ekki verið afgr. frá n., og ég minnist þess ekki, að þetta mál hafi verið til athugunar í n. vegna þess, að þáltill. kemur svo seint fram í n., að hún hafði ekki tækifæri til að rannsaka málið og gera um það ályktun. Hins vegar er mér kunnugt um það, að hv. þm. Borgf. tjáði sig fylgjandi þessu máli, en ég tel það nokkuð annað en að meiri hl. Alþ. hafi verið með þessu máli, og eins og menn muna þá hafa komið fram gögn í þinginu um það að óska eftir, að þetta mál verði rannsakað og lagt fyrir að nýju. Það má benda á það, að sex þm. eru á till., en till. hefur samt sem áður ekki fengið þinglega meðferð. Þessari till. var útbýtt á Alþ. 17. apríl í fyrra, og er óhætt að fullyrða, að frá 17. apríl og þar til fundum var slitið, kemur þetta mál ekki til meðferðar í fjvn. Ég skal hins vegar í sambandi við málið benda á upplýsingar, sem hér eru gefnar og undirritaðar af bæjarstjóranum á Akranesi, og geri ég ráð fyrir, að hann fari þar með rétt mál. Þetta er kostnaður við Hvalfjarðarferju, lendingarbætur og vegi. Geri ég ráð fyrir, að hann hafi þetta frá vegamálastjóra og vitamálastjóra. Hér segir hann, að þessi mannvirki kosti samanlagt 620 þús. kr. Þá liggur málið þannig fyrir fjvn., eða þeim mönnum, sem tóku á sig þá ábyrgð að taka málið upp, að kostnaður allur er áætlaður 620 þús. kr., það er meginatriðið. Og þegar þeir undirskrifa þessa beiðni, þá ganga þeir út frá því, að kostnaðurinn verði ekki annar en þessar 620 þús. kr. En það er allt annað upp á teningnum nú, því að í bréfi frá vegamálastjóra til fjvn. 11. nóv. 1946 óskar hann eftir 815 þús. kr. í lendingarbæturnar einar, og hann segir í þessu bréfi, að þetta sé rúmlega 200 þús. kr. hærra en hann hafi gefið samgmn. upp á sínum tíma, því að þá hafi verið áætlað, að þetta mundi kosta 615 þús. kr., eða 620 þús. kr. eins og hér er tekið fram á þskj. 860 frá 64. löggjafarþingi. En þá vantar vegagerðina, því að hér er talað um sameiginlegan kostnað, og nú fær vegamálastjóri upplýsingar um vegagerðarkostnað upp á 500 þús. kr., og er þetta þá í allt komið upp í 1500–1600 þús. kr. Hann segir hins vegar, að vegurinn kringum Akrafjall komi hvort sem er og þess vegna sé engin ástæða til að lengja þetta mannvirki út af fyrir sig, en í þeim vegi liggi mesti kostnaðurinn. Kostnaður við vegagerð í sambandi við ferjurnar er áætlaður 30 þús. kr. að sunnanverðu, en 160 þús. kr. að norðanverðu. Ég geri því ráð fyrir því, að þó að aldrei verði hugsað um að setja þessar ferjur, þá verði þessi vegagerð til þess að koma á frekara vegasambandi að innanverðu í sveitinni, og hef ég fulla samúð með þeirri vegagerð. Hins vegar hef ég ekki fengið nægileg gögn enn í þessu ferjumáli til þess að geta greitt atkv. um það, hvernig eigi að verja þessu fé, og ég hygg, að hæstv. ráðh. hafi heldur ekki lengið slík gögn í hendur. Það liggja ekki fyrir þau gögn í málinu, að það sé verjandi að fara nú að setja hundruð þúsunda kr. í þetta mál. Það liggur ekkert annað fyrir en þessar áætlanir. Það liggur ekkert fyrir um það, hvernig þessi rekstur komi til með að bera sig. En ef strax byrjar með það, að stofnkostnaður sé ekki nema 1/3 af útgjöldunum, þá má vænta þess, að eitthvað verði athugavert við rekstrarkostnaðinn. En ég þykist hafa fært sönnur á, að stofnkostnaður hafi breytzt frá því í fyrra úr 620 þús. kr., sem sagt er, að sé sameiginlegur kostnaður, upp í 1400–1500 þús. kr. En í sambandi við þetta vil ég spyrja hæstv. ráðh. Hvað hefur verið gert til að uppfylla það skilyrði, sem fjmrh. setti í sambandi við þetta mál? Mér er tjáð, að hann hafi sett það skilyrði, að Akranesbær legði fram 40% kostnaðar í þessar lendingarbætur og ríkissjóður þyrfti ekki annað en ábyrgjast 60%, en mér er tjáð, að Akranesbær hafi ekki uppfyllt þetta skilyrði. En ef það er rétt, að þetta skilyrði hafi ekki verið uppfyllt, þá vantar mig að fá að vita, hvernig hæstv. samgmrh. hefur getað látið framkvæma þetta, nema aðrir samningar hafi verið gerðir. Ég vil í sambandi við það, sem hæstv. samgmrh. sagði, segja það, að jafnvel þó að fjvn. öll hefði verið sammála um þetta, þá voru t. d. á síðasta Alþ. fjöldamargar till. felldar fyrir fjvn., svo að það er ekki neinn mælikvarði á vilja þingsins, þó að fjvn. leggi eitthvað til. Ég held því fast fram, að aldrei hafi verið gengið út frá því hér á Alþ., hvort ríkið taki á sig kostnað vegna ferju á Hvalfirði. Ég mun ekki greiða atkv. gegn því, að fé verði veitt til vega þeirra í sýslunni, er um ræðir, en hitt er aðalatriðið, hversu miklu fé eigi að verja til ferjunnar. Það mál er engan veginn nægilega rannsakað. Rekstur ferjunnar mun geta orðið allt að 200 þús. kr. á ári, og spursmál, hvort ekki þarf að fá aðra ferju. En það er þó engan veginn útreiknað, hve mikið rekstur þessara ferja getur kostað, enda er málið í heild, eins og ég hef áður sagt, alls ekki nægilega rannsakað.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Það má náttúrlega alltaf deila um, hvenær mál sé fullkomlega rannsakað. En þegar ég fékk þetta mál til meðferðar, þá mæltu sterk rök með því, að hefja mætti framkvæmd þessa máls. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Barð., að þó að 8 menn úr fjvn. sendi ráðh. álit sitt, þá er það ekki þar með sagt, að meiri hluti alls þingsins sé á sama máli. Enn fremur er munur á, hvort þeir gera það sem meðlimir fjvn. eða sem venjulegir þingmenn, ,en ég hygg, að í bréfinu hafi staðið „fjárveitingarnefndarmenn“, og bendir það á nokkur tengsl við fjvn. fremur en þeir hafi sent álitið sem venjulegir, almennir þingmenn. En ég hef haft það á tilfinningunni - það er rétt að segja ekki meira -, að málið hefði fylgi í þinginu og atkvgr. í gær sýndi, að fyrir því var mikill meiri hluti. Hv. þm. Barð. minntist á skilyrði, sem sett hefðu verið bæjarstjórn Akraness. Þau voru einmitt sett vegna þess, að okkur fjmrh. kom saman um, að grundvöllur þingvilja fyrir málinu væri ekki nógu traustur. Var því bæjarstjórn Akraness tilkynnt það skilyrði, að ef Alþ. ákvæði annað, þá yrði Akranes að vera við því búið að leggja fram 3/5 kostnaðarins og eiga síðan mannvirkin, og gekk bæjarstjórnin inn á það. Ef Alþ. hafnar að veita fé til hafnarmannvirkjanna, þá er það úr ábyrgð Alþ. og ríkisstj. Hér hefur mjög verið talað um, að kostnaðurinn hafi farið fram úr áætlun og áætlunin hafi ekki verið nógu traust. Það er nú engin nýlunda, að áætlanir standist ekki nákvæmlega á þessum breytingatímum, og ekki auðvelt að segja með litlum fyrirvara nákvæmlega um það, hvað svona mannvirki muni kosta. Ég tel þó ekki þær upplýsingar, sem ég hef fengið um vega- og hafnargerðarkostnaðinn, sem er 800–900 þús. kr., stangast mikið við það, sem áætlað er á þskj. 860 frá 1945, en þar er gert ráð fyrir að verja 800 þús. kr. til hafnar- og vegagerðar samanlagt. Síðan var svo gerð grein fyrir vegagerðarkostnaðinum. Nú hefur því verið haldið hér fram af hv. 1. þm. N-M., sem bað mig að reyna að setja mig inn í þessi mál, bara ögn, að kostnaðurinn yrði 2–3 milljónir kr. Hvernig fær hann þessar tölur? Það er upplýst af hv. þm. Barð., að endurskoðuð áætlun vitamálastjóra gerir ráð fyrir um 800–900 þús. kr. kostnaði við hafnarmannvirki. En til vegagerðar hins vegar telur vegamálastjóri þurfa 450 þús. kr., en þar af fara 250 þús. kr. í veg, sem þarf að leggja, þótt engin ferja kæmi, þannig að framlag til vega vegna ferjunnar er aðeins 200 þús. kr. Hv. 1. þm. N-M. virðist fara mjög einkennilega með tölur og ég vildi spyrja þennan hv. þm., hvernig hann leggur saman 200 þús. og 815 þús. og fær út 3 millj.

Tölurnar verða athugaðar fyrir 3. umr.

Frsm. (Eiríkur Einarsson) : Herra forseti. Svo sem kunnugt er, varð samkomulag um það, að vegabótafrv. tvö, frv. til vega- og brúalaga, skyldu flytjast sitt í hvorri þd., og kom það í hlut Ed. að flytja þetta frv. til brúalaga. Um breyt. á brúalögunum, eins og á vegalögunum, er það að segja, að þær eru ráðgerðar af vegamálastjóra, sem undirbúið hefur frv. Það er ráðgert að fjölga brúnum allmikið, en allar þær brýr, sem gert er ráð fyrir, að teknar séu inn í l., eru í þann veginn að komast á þjóðvegi, eða þá að þeir vegir, sem þær tengja saman, eru í þann veginn að verða þjóðvegir. Það er allmikil aukning á brúm, sem fella á inn í brúakerfið, eða 33 víðs vegar um landið, en þó flestar í Vestfirðingafjórðungi, því að þar eru margar ár, sem nauðsynlegt er að brúa, en Vestfirðingafjórðungur hefur helzt farið varhluta undanfarið. Allir fjórðungar fá þó nokkuð og flestar sýslur. Það er óþarfi að fylgja þessu frv. úr hlaði með langri ræðu, því að skilgreining vegamálastjóra, sem fylgir því, skýrir það nægilega. Frv. snýst að kalla ekki um annað en, hvaða brúm skuli bætt inn á brúalögin, og er í frv. farið eftir till. vegamálastjóra. Þó er að geta þess, að eftir að hann var búinn að kynna sér málin nánar, og enn fremur samvinnunefnd samgöngumála og samgmn. Ed., þá var bætt 2 brúm inn í frv. eftir sérstökum meðmælum vegamálastjóra. Þá tel ég rétt að geta þess, að í 1. gr. frv. er mikilsvert atriði, sem ég tel mig ekki geta gengið þegjandi fram hjá. En það er, þar sem segir, að brýr á sýsluvegum megi gera að öllu af ríkisfé. Mun hér vera miðað við, að brýrnar séu þó ekki minni en 10 metra langar, þótt ekki sé það beint tekið fram. Þetta er mikið hagræði, og mega menn fagna þessu, þar eð geta sýslufélaganna til brúargerða er næsta takmörkuð. Það gæti verið athugandi, hvort taka ætti skýrt fram, að ríkið kostaði ekki minni brýr en 10 metra á sýsluvegunum og þá, að það væri skylda ríkissjóðs að kosta að öllu þær, er stærri væru, eða að hafa ákvæði 1. gr. eins og þau eru nú; en þetta má athuga undir næstu umr. N. treystir því, að því kerfi, sem hér er lagt til, verði ekki raskað, ekki af því, að ekki sé alltaf álitamál, hvar brúa skuli, heldur af því, að hlutaðeigendur hafa lagt sig í líma til þess að koma þessu saman og gert sitt bezta. Í trausti þess, að frv. fái greiðan framgang, sé ég ekki ástæðu til þess að ræða það nánar, en óska, að því verði vísað til 2. umr. að þessari umr. lokinni, en sé ekki ástæðu ti1 að vísa því sérstaklega til n., þar sem það er flutt af samgmn., og hún er fús að taka það til nánari athugunar.



Herra forseti. Ég flutti í byrjun þingsins nokkrar brtt. við brúalögin, þar sem ég óskaði eftir nokkrum brúm í Barðastrandarsýslu. Nú sé ég, að töluvert mikið af þeim hefur verið tekið inn á þetta frv., og er ég n. þakklátur fyrir það. Hins vegar hafa verið felldar niður 5 brýr, og skilst mér á grg. vegamálastjóra, að það sé vegna þess, að þær nái ekki 10 metra lengd. Ég mun sætta mig við þetta og ekki flytja brtt., en mig grunar, að síðar kunni að sannast, að þessar 5 brýr séu yfir 10 metra langar. En með þeim skilningi á málinu mun ég fella mig við þetta. En í sambandi við þessar mælingar má geta þess, að þær voru ekki gerðar, þegar vatnsmagnið var mest. T. d. var gert ráð fyrir 12 metra langri brú á Haukadalsá, en í leysingum þarf að sundríða af þeirri brú til lands. Sama er að segja um breyt. á III. tölulið. Ég geri ráð fyrir, að leggja beri þann skilning í þá grein, að þetta verði byggt af ríkisfé og ríkið beri þá allan byggingarkostnaðinn, er ráðuneytið hefur samþ. bygginguna, en þetta verði ekki af ríkisins hálfu kostað að helmingi á einum stað, þremur fjórðu hlutum á öðrum og að öllu leyti á hinum þriðja, heldur skilst mér, að ef ráðuneytið samþykkir brýr á sýsluvegi, þá kosti ríkið þær að öllu leyti, hvort sem þær eru minni eða stærri. Ef ríkisstj. samþykkir brýr, þá legg ég þann skilning í þetta, að ríkið greiði þær að öllu leyti, en ekki að þremur fjórðu hlutum, og með þeim skilningi greiði ég atkv. með þessari gr.

Frsm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur rætt þetta mál ýtarlega á nokkrum fundum, og er hún öll sammála um, að nauðsyn beri til, að það nái fram að ganga á þessu þingi, og væntir þess, að hv. dm. fallist á brtt. hennar og samþykki þetta frv. Eins og þetta frv. er nú, er ætlazt til, að ríkið veiti sveitarfélögum óafturkræft framlag til að koma upp vatnsveitum eða til að standast kostnað af stofnæðum eða aðalæðum, og eru þar með taldir vatnsgeymar, dælur og jarðboranir, en ekki er ætlazt til aðstoðar ríkisins við dreifingu vatnsins um bæjarkerfi. Nú er það ljóst, að þannig hagar til á sumum stöðum, að kostnaður við byggingu geyma, boranir og aðalæðar er ef til vill hverfandi lítill, en kostnaður við dreifingu vatnsins um götur og inn í húsin er ef til vill meginkostnaðurinn við vatnsveituna. Þegar svo hagar til, er eðlilegt, að sveitarfélagið greiði sjálft kostnað við aðalæðar eða stofnæðar, en þó að ríkið gerði það, en veitti enga aðstoð við dreifingu vatnsins um bæjarkerfi, er hætt við, að dreifingin á þessum stöðum kæmist ekki í viðunandi horf svo fljótt sem æskilegt væri. Þess vegna vill n. fá þessu breytt í það horf, að ríkið veiti ekkert óafturkræft framlag til stofnæða vatnsveitna, heldur lán, allt að helmingi stofnkostnaðar við stofnæðar, vatnsgeyma, dælur og jarðboranir, ef nauðsyn krefur eða sannað þykir, að vatnsveitan standi ekki undir sér sjálf með hæfilegum vatnsskatti. Má veita lánið vaxtalaust og afborgunarlaust fyrstu 10 árin, en eftir þann tíma skal það endurgreitt á 20 árum með jöfnum afborgunum og 4% ársvöxtum. Auk þessa er ríkisstj. heimilt fyrir hönd ríkissjóðs að ábyrgjast lán, er sveitarstjórn kann að taka til að koma upp vatnsveitu, að svo eða svo stórum hluta dreifingarkostnaðar vatnsins, en þó má vaxtalaust lán til stofnæða og ríkisábyrgð á dreifingarkostnaði í bæjarkerfum aldrei fara samanlagt yfir 85% af stofnkostnaði allrar veitunnar, og er í þessu sambandi miðað við hliðstæður í l. um rafveitur og raforkuver. N. leggur áherzlu á það, að áður en slík aðstoð sé veitt, verði látin fara fram fullkomin kostnaðarrannsókn eða áætlun um það hvort fyrirtækið muni bera sig fjárhagslega. Og ef það sýnir sig, að það muni bera sig, veiti ríkið ekki neitt lán, svo framarlega sem ábyrgðin ein dugar og er nægileg aðstoð. Sé hins vegar sjáanlegt, að slík fyrirtæki muni ekki bera sig, þá verði farið inn á þá braut að veita vaxtalaus lán. N. þótti ekki ástæða til, að í þetta frv. yrðu sett ákvæði um það, hvernig haga skuli undirbúningi vatnsveituframkvæmda, eins og hv. Nd. tiltók, vegna þess að slík fyrirmæli hafa þegar verið sett inn í vatnalögin, og þar er tekið fram allt, sem máli skiptir um slíkan undirbúning. Þá þótti n. rétt, að fjárhagsleg aðstoð ríkisins næði til allra sveitarfélaga, sem komið hafa upp vatnsveitum síðan 1942, ef vitað er, að þau eiga í fjárhagsörðugleikum vegna þeirra framkvæmda, og loks þótti n. rétt að aðstoða sveitafélög við kaup á vatnsveitum í eigu einstakra manna eða félaga innan sveitafélagsins, þótt sumpart séu þessar veitur ef til vill aðeins fyrir einhvern hluta af viðkomandi þorpi. Og til þess að ekki sé unnt að koma í veg fyrir, að þær séu endurbættar og stækkaðar, svo að þær nái ekki aðeins til alls þorpsins, heldur sé og gert ráð fyrir stækkun þorpanna, þarf ríkið að aðstoða sveitarfélög við að eignast þessar veitur, og náist ekki samkomulag við eigendur um sölu þeirra, er heimilt að beita eignarnámi. N. hefur á því fullkominn skilning og leggur áherzlu á, að lífsnauðsyn sé fyrir bæi og þorp að hafa vatnsveitur í lagi og nægilegt og gott vatn fyrir alla íbúa sveitarfélagsins, bæði með tilliti til hreinlætis og þæginda, lífs og heilsu íbúana. N. leggur því áherzlu á, að sem flest sveitarfélög njóti aðstoðar við framkvæmdir í þessu efni, ef þau þurfa á aðstoð að halda, og heldur því fram, að með breyt. þeim, sem hún leggur til, að gerðar verði á frv. frá því, sem Nd. gekk frá því, verði aðstoðin við sveitarfélögin sjálfum þeim notadrýgri en jafnframt áhættuminni fyrir ríkið. N. leggur því til, að frv. verði samþ. með eftirfarandi breyt., sem ég skal nú drepa á : Við 1. gr. Þeirri gr. er breytt þannig, að ríkissjóður veitir fjárhagslega aðstoð í stað styrks. Við 2. gr. Þar er gert ráð fyrir, ef sveitarfélag vill koma upp vatnsveitu og fá til þess fjárhagslega aðstoð úr ríkissjóði, að sveitarstjórn leiti samþykkis ráðh. til framkvæmdanna að loknum undirbúningi, eins og fyrir er mælt í 28. gr. l. nr. 15 20. júní 1923, því að í þessari lagagr. þykir n. skýrar tekið fram, hvernig öllum undirbúningi skuli háttað, en í 2. gr. frv. á þskj. 371. Við 4. gr. Þessi gr. er umsamin. Er þar komið inn á, að ríkið veiti fjárhagslega aðstoð, ef vatnsveitan í ær ekki nægilegar tekjur af vatnsskatti, vaxtalaust og afborganalaust lán fyrstu 10 árin, er endurgreiðist eftir þann tíma á 20 árum með jöfnum afborgunum og 4% vöxtum. En ef sýnt er, að vatnsveitan muni standa undir sér fjárhagslega, þykir engin ástæða til aðstoðar í því efni. Við 5. gr. Þessi gr. er einnig orðuð um, og fjallar hún um það, að ríkinu sé heimilt að ábyrgjast allt að 85% allrar veitunnar, og nær það einnig til dreifingarkerfis vatnsins, þar eð hjálpin er ekki alls staðar nægileg, ef aðeins er átt við stofnæðar eða aðalæðar. Við 6. gr. Þar er sett inn það fyrirmæli, að aðstoð ríkisins skuli einnig ná til vatnsveitna, sem sveitarfélög hafa eignazt síðan 1942, ef þau fyrirtæki geta ekki staðið undir sér fjárhagslega, enda uppfylli þau fyrirmæli l. að öðru leyti. Á eftir 6. gr. komi ný grein, þar sem svo er fyrir mælt, að ríkið veiti sveitarfélögum fjárhagslega aðstoð til að kaupa vatnsveitur, ef þau óska þess. Samþykki ráðh. slík kaup, nýtur sveitarfélag í slíku tilfelli sama réttar til fjárhagslegrar aðstoðar og fyrir er mælt í 4. og 5. gr., og einnig er veitt heilmild til eignarnáms, ef sveitarfélag kemst ekki að samkomulagi við eigendur um kaup á veitu. Þá var gerð sú breyting á 7. gr. í Nd., frá því sem sú gr. var áður, eins og segir á þskj. 361 með leyfi hæstv. forseta : „Til þess að standa straum af kostnaði við vatnsveituna skal sveitarstjórn heimilt, ef vatn er eigi selt eftir mæli, að heimta vatnsskatt af öllum húseignum, er vatnsins njóta.“ N. þótti sem þetta orðalag gæti valdið misskilningi og það gæti valdið togstreitu í þá átt, að menn gætu neitað að leiða inn vatn hjá sér og þættust ekki skyldugir til þess né að greiða vatnsskatt. N. óskar því eftir, að gr. sé orðuð öðruvísi, að í stað orðanna „er vatnsins njóta“ komi: á veitusvæðinu - og verður þá ekki deilt um, að leyfilegt sé að leggja vatnsskatt á hvert hús á veitusvæðinu, og hverfur þar með sá möguleiki til togstreitu, að einhverjir gætu neitað að notfæra sér vatnsveitu sveitarfélags. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða þetta nánar, en vænti þess, að allar brtt. heilbr.- og félmn. verði samþ. Um þetta mál var enginn ágreiningur í n., allir nm. hafa undirritað nál. og eru samþykkir því, að frv. verði afgr. með þessum breyt.