Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 108, er gamall kunningi hér í hv. Alþ., því að það er búið að flytja það tvisvar áður. Á næstsíðasta Alþ. var það flutt af heilbr.- og félmn. og að tilhlutun heilbrigðismálastjórnarinnar og náði þá samþykki gegnum þessa hv. d., en var ekki afgr. frá Ed., aðallega vegna breyt., sem á því voru gerðar. Á síðasta þingi var einnig samþykkt þessi skipun, sem hér er farið fram á, hér í hv. Nd., en féll með jöfnum atkv. í hv. Ed. En það mikil nauðsyn er á því talin að stofna læknishérað í Höfðakaupstað og þeim sveitum, sem þar eru fyrir norðan, að eftir að Alþ. lauk störfum síðast, þá fengu hreppsnefndirnar þar til sín lækni, sem hefur starfað þar síðan og starfar enn við góðan orðstír. Nú vil ég mega vænta þess, að þetta frv. nái framgangi á þessu yfirstandandi þingi, þannig að þessi skipun, sem þegar er komin á, verði gerð lögformleg, og ég teldi mjög sanngjarnt og eðlilegt, að ríkissjóður greiddi laun þeim lækni. sem nú er þarna starfandi, frá þeim tíma, að hann tók við starfi, enda þótt ég hafi ekki sett það inn í þetta frv. Ég vil svo að lokinni þessari umr. leggja til, að þessu frv. verði vísað til hv. heilbr- og félmn.



Herra forseti. Ég er samþykkur hv. þm. A-Húnv. um það, að nauðsynlegt er, að þetta frv. gangi fram. Það hefur verið hér á þingi áður og samþ. hér í hv. d. í ein tvö skipti, en alltaf dagað uppi. En nú er kunnugt um það, að í haust var að tilhlutan landlæknis afhent ríkisstj. frv. um breyt. á þessum sömu lögum, sem var allvíðtæk og komið í eina heild öllum breytingum, sem búið var að gera á lögunum undanfarin ár, og það er allt saman samræmt. Og þar er einmitt þetta mál, sem þingið er núna með, tekið upp í frv. Nú er enginn við af hæstv. ráðh., eins og svo oft áður, en það er hægt að ná í heilbrmrh. og víta, hvort það er í því frv., sem hjá honum liggur. Ég vil gjarnan vita það nú strax, hvernig það mál stendur, hvort stjórnin ætli sér að liggja á frv. eða hvort það kemur fram. Ég skal bíða á meðan. 

Forseti (SB): Það mun verða orðið við þeirri ósk hv. þm. að flytja fsp. hans til hæstv. ráðherra.



Herra forseti. Frv. á þskj. 101 er nú flutt í fjórða sinn. Fyrst flutti ég það einn í hv. Ed., næst flutti ég það í sömu d. ásamt hv. 4. þm. Reykv. (HG), og á síðasta þingi var málið flutt af öllum þm. Alþfl. í þessari hv. d. Að þessu sinni varð að ráði, að ég flytti frv. ásamt hv. þm. V-Ísf. (EirÞ), sem hafði tjáð mér, að hann væri mér sammála um, að þetta frv. benti á rétta leið út úr vanda, sem ekki hefði verið leystur enn til neinnar hlítar. Vil ég taka fram við þetta tækifæri, að mér þykir vænt um fylgi þessa atorkumikla útgerðarmanns við málið. Vandamálið, sem frv. er ætlað að leysa eða eiga hlut að að leysa, er hið árstíðabundna atvinnuleysi, sem því miður gerir vart við sig á hverju ári á fleiri eða færri stöðum á landinu. Jafnframt er frv. ætlað að stuðla að betri nýtingu og rekstrarafkomu afkastamikilla atvinnufyrirtækja og í þriðja lagi að auka gjaldeyristekjur þjóðarinnar í heild. Nú mundi margur spyrja: Er ekki hægt að gera þetta með einhverju öðru móti? Jú, það hefur vissulega verið leitazt við að gera það, en samt er málið enn þá óleyst. Það hefur verið þráfaldlega reynt að gera þetta með framfærslustyrkjum úr sveitarsjóðunum. Það hefur og verið leitazt við að gera það með svo kallaðri atvinnubótavinnu, sem þá oft hefur lent í því, að verkefnin hafa verið ófrjó, einkum þau, sem hægt var að grípa til á þeirri árstíð, sem þurfti að láta vinna, hvort sem brýn þörf væri fyrir verkið eða ekki, og árangur oft lítill, t. d. klakahögg að mestu leyti að vetri við útivinnu og lítið að hafa þannig sem arð af verkinu í aðra hönd. Nú væri víða í sjóþorpum hægt að bæta úr atvinnuleysi með því að auka vélbátaflota og draga þannig afla að landi, sem yrði síðan grundvöllur fyrir vinnu fyrir hið atvinnulausa fólk í landinu. Þetta er sums staðar hægt að gera, en á öðrum stöðum er það ekki tiltækilegt. Þá er það, sem við stöldrum við þetta úrræði, sem hér er túlkað í þessu frv., að gera þetta með togaraútgerð og þá togaraútgerð í því formi, að ríkið eigi nokkra togara. Í þessu frv. er lagt til, að ríkið kaupi og geri út fjóra togara og útgerðinni sé hagað á þann hátt, að þessir ríkistogarar leggi afla þar á land, sem atvinnuleysið gerir vart við sig og atvinnutæki eru til á stöðunum, sem ekki hafa nægilegt verkefni. Með þessu er hægt að leysa tvenns konar þörf, taka ónotað vinnuafl til notkunar og taka illa hagnýtt atvinnutæki til betri hagnýtingar. En með því móti, að þessir togarar séu reknir af ríkinu, en ekki af einstaklingum eða einstöku bæjarfélagi, er hægt að ætla sama skipi að leggja upp aflann nú á þessum staðnum og svo á hinum, þar sem hann á að leysa úr atvinnuleysisvanda eða hráefnisþörf ónotaðra atvinnufyrirtækja. Það er af þessari ástæðu, og henni einni, að lagt er til, að þessir togarar, sem ættu sérstaklega að afstýra atvinnuleysi, séu í ríkisrekstri, - að það rekstrarfyrirkomulag eitt tryggir þann færanleika atvinnutækjanna, sem nauðsynlegur er til þess að þjóna þessu markmiði. Það er ekki af neinni kreddufestu eða af neinni annarri ástæðu, sem lagt er til, að ríkisrekstur sé hér viðhafður, heldur en þessu, að markmiðið útheimtir þetta rekstrarform, eða m. ö. o., að þetta rekstrarform eitt leysir þann vanda, sem hér er stefnt að að leysa. Ég minnist þess t. d., þegar þetta mál komst til n. í hv. Ed. á sínum tíma og þar var fjallað um málið af fulltrúum flokkanna í sjútvn., að hinn reyndi útgerðarmaður Jóhann Þ. Jósefsson, hv. þm. Vestm., sagði, að því yrði ekki á móti mælt, að til þess að leysa þetta hlutverk, sem hér væri um rætt í þessu frv., væri ekkert rekstrarform, sem hentaði, annað heldur en ríkisrekstur, þess vegna teldi hann þessa hugmynd mjög athyglisverða, og hans till. var sú, að ríkisstj. yrði falið að rannsaka möguleika á slíkri útgerð sem hér væri um að ræða. Málið fór þá til 3. umr. í Ed., en var ekki afgr. úr d., enda þá komið nokkuð nærri þinglokum. En þetta var skoðun þess reynda útgerðarmanns einmitt um þetta atriði, sem menn kynnu kannske helzt að hafa á móti frv., þ. e. a. s. rekstrarformið. Annars skil ég nú ekki í því, að hv. alþm. láti slíkt standa í vegi fyrir því, að þeir fylgi slíku máli sem hér er um að ræða, því að vissulega ættu fordómarnir gegn ríkisrekstri að vera farnir að hjaðna nú, þegar ríkisrekstur hefur verið viðhafður árum og áratugum saman hjá þessu ríki í fjöldamörgum fyrirtækjum og stofnunum. Í sjávarútvegi er opinber rekstur ekki heldur nein nýlunda nú orðið. Hafnarfjarðarbær hefur rekið togara um áratugi í opinberum rekstri, og sú reynsla var á þá lund, að Reykjavíkurbær tók upp bæjarrekstur togara og hefur nú stærsta útgerðarfyrirtæki, sem rekið hefur verið á Íslandi undir því rekstrarformi, Akraneskaupstaður sömuleiðis, og er þar vitanlega um annað form á þjóðnýtingu að ræða. Ég geri því, því ekki á fæturna, að menn snúist til andstöðu við slíkt mál sem þetta eingöngu af prinsipsjónarmiðum, af því að þeir séu á móti opinberum rekstri, móti ríkisrekstri í þessu tilfelli, sem hentar betur en bæjarrekstur, þó að það sé annars annað form þjóðnýtingar. Sama má að vísu segja um samvinnurekstur. Það er í raun og veru þjóðnýtingarform út af fyrir sig, og ættu því samvinnumenn að minnsta kosti ekki að þurfa að kippa sér upp við það að verða að grípa til ríkisrekstrar, þegar það bersýnilega hefði yfirburði yfir önnur rekstrarform til þess að ná ákveðnu þjóðinni nauðsynlegu markmiði. Veigameiri mótbára væri vafalaust að segja: Ja, ríkið stofnar sér í fjárhagslega áhættu með því að hefja rekstur fjögurra togara, eins og þarna er lagt til, - og því verður vitanlega ekki neitað, að stórrekstri í sjávarútvegi - í þessu tilfelli togararekstri - fylgir áhætta, og hún er oft og tíðum stórfelld. En á sama hátt má þá segja, að togararekstri fylgi líka allmiklar gróðavonir, og úr því að þjóðin rekur togara, annaðhvort í einstaklingsrekstri, bæjarrekstri eða með öðru móti af þeirri nauðsyn, sem fyrir hendi er, þá verður að líta svo á, að það a. m. k. gangi upp hvort á móti öðru, áhættan við slíkan rekstur og gróðamöguleikarnir, svo að það sé ekki að fráfælast útgerð togara af þeirri ástæðu einni. Hér er ætlunin sú, að fengin væru nýtízku skip, nýtízku dieseltogarar, til þessa hlutverks, sem ætla mætti að væru ódýrari í rekstri og þar með minni áhætta bundin við útgerðina en eldri skip og afkomumöguleikar betri. En það, sem úr sker í þessu efni, er það, að þrátt fyrir það að áhætta sé fyrir hendi, er áhætta þjóðfélagsins af atvinnuleysinu miklu stórfelldari en öll áhætta í sambandi við rekstur slíkra atvinnutækja. Ef 1000 manns ganga atvinnulausir í 4 mánuði, þá kostar það þjóðfélagið að verðmætum a. m. k. um það bil 12–15 millj. kr. Og það þarf ekkert sérstakt atvinnuleysisár að vera til þess, að það sé staðreynd, að hér gangi um það bil 2000 manns atvinnulausir víðs vegar á landinu flesta vetrarmánuðina, 4–5 mánuði, og þá er þar aldrei um að ræða minna en 25–30 millj. kr. tjón fyrir þjóðfélagið í beinum framleiðsluverðmætum, þó að ekki sé litið á það böl, sem atvinnuleysinu fylgir að öðru leyti. Ég vil svo að lokum aðeins skýra frá því, að fjöldi manna um allt land, sem ég hef haft tal af og hafa skrifað mér út af þessu frv. fyrr og síðar, hefur látið í ljós, að þeir væru sannfærðir um, að atvinnuleysi, einkanlega árstíðabundið atvinnuleysi, víðs vegar um landið yrði ekki leyst eða úr því bætt á áhættuminni hátt en einmitt með ríkisrekstri togara, sem væru færðir til eftir því, sem atvinnuástandið væri hverju sinni. Í einum landshluta getur verið um aflaleysi og atvinnuleysi að ræða að vori til og á öðrum staðnum að haustinu, þriðja staðnum á útmánuðum, og er ekkert því til fyrirstöðu, að ríkisrekinn togari geti yfir vormánuðina bætt úr atvinnuleysi á einum staðnum þá árstíðina og á allt öðrum stað kannske í öðrum landshluta á öðrum tíma árs. Með þessu væru skipin hagnýtt til fulls og vinnuaflið og atvinnutæki í ýmsum landshlutum betur hagnýtt en nú gerist einmitt undir ríkisrekstrarformi slíkra skipa. Atvinnumálanefndirnar í kaupstöðum landsins og víða í sjóþorpum hafa einmitt svarað atvinnumálanefnd ríkisins því, þegar spurt hefur verið, hvað væri hér helzt til úrbóta til þess að fyrirbyggja atvinnuleysi, að það væri, að togari eða togarar kæmu og legðu upp fisk til verkunar nokkra túra. Á ýmsum stöðum hafa þeir sagt: Hér þurfum við frá ári til árs að fá slíka togarafarma á land að vorinu, og á öðrum segja þeir: Hér er það frá ári til árs á haustin, - og á ýmsum stöðum er það á útmánuðum, eins og t. d. var rökstutt í frv., sem lá fyrir þinginu s. l. vetur að því er snerti Húsvíkinga; þar sögðu þeir, að þeir gætu ekki náð til afla á útmánuðum og þá þyrftu þeir að fá þar lagðan á land afla af togurum. Fiskþurrkunarhús eru víða um landið lítt og ekki notuð og þyrftu að fá hráefni til vinnslu. Þegar ekki væri hægt að framkvæma atvinnubótavinnu úti við, sem bæri neinn viðhlítandi árangur, þá væri tilvalið að útvega slíkum vinnustöðum eins og þurrkhúsunum fisk til verkunar og að fólk ynni þar að verðmætisaukningu aflans og skilaði þannig þjóðarbúinu með vinnu sinni auknum þjóðfélagsverðmætum. - Og þannig er það með fiskimjölsverksmiðjurnar og önnur fiskiðjuver, sem ónotuð standa með atvinnulaust fólk í kringum sig. Það er vitanlega óverjandi af þjóðfélaginu að gera ekki ráðstafanir til þess, að þessi tæki ásamt ónotuðu vinnuafli séu hagnýtt betur en gert er. Atvinnumálanefndirnar hafa því mælt mjög fast með því, að annaðhvort væru fengnir togarar, sem eru í einkarekstri, til þess að leggja upp túr og túr á þeim stöðum, þar sem atvinnuleysi herjar, ellegar þá, eins og augljóst er, að ríkið gerði út slík skip og léti þau inna það hlutverk af hendi að draga úr atvinnuleysinu með því að leggja afla á land þar, sem ónotað vinnuafl og ónotuð vinnutæki bíða eftir þörfum verkefnum. Ég vona, að augu hv. þm. séu opin fyrir því, að hér er vandamál á ferðinni, sem þjóðfélaginu ríður á miklu að sé vel og viturlega leyst og ekki hefur verið leyst til þessa, og að hér er bent á leið, sem nú er haldið að hv. þingheimi í fjórða sinn, - leið, sem fleiri og fleiri fallast á að sé sú rétta leið út úr þessum ógöngum. Ég mæli því fastlega með frv. og skora á Alþ. að samþykkja það. Ég legg til, að frv. verði að lokinni umr. vísað til hv. sjútvn.



Herra forseti. Atvinnuvegir Íslendinga eru háðari veðráttu og öðrum geðbrigðum náttúruafla en gerist í flestum nágrannalöndunum. Orsakir þess eru alþjóð kunnar. Framleiðslugreinar þjóðarinnar hafa lengst af verið fáar og einhæfar og lengi vel lítið áberandi aðrar en landbúnaður og fiskveiðar. Síðar, eða aðallega á þessari öld, er svo unnt að fara að tala um sem stórar atvinnugreinar iðnað, verzlun og siglingar, auk margháttaðra starfa, sem skapazt hafa samfara uppbyggingu nútíma menningarþjóðfélags. Frv. það á þskj. 101, er hér liggur fyrir til umr. og við hv. 3. landsk. þm. (HV) erum flm. að, gengur út á það að sjá þeim kauptúnum og kaupstöðum, sem ekki hafa bolmagn til að reka togara sjálf, fyrir nægum fiski til verkunar af togurum, sem ríkið gerir sjálft út, til að jafna atvinnu í þeim á þann hátt, að togararnir leggi þar einkum afla á land, sem atvinnuleysi gerir vart við sig og mest er þörf aukinnar atvinnu hverju sinni. Eins og kunnugt er, hafa hinar stórfelldu framfarir í útbúnaði fiskiskipa valdið því, að fiskurinn hefur gengið til þurrðar í sjónum. Ýmsar góðar verstöðvar eru svo til lagðar niður sem slíkar. Með öllum hugsanlegum veiðitækjum og véltækni nútímans virðast skilyrðin til fiskveiða ætla að þrjóta víða kringum land. Það virðist ekki vera hægt annað en að gera svona máli fullkomin skil hér á hinu háa Alþingi. Á öllum höfnum landsins hafa verið byggð frystihús og víða fiskimjölsverksmiðjur, sem miðast fyrst og fremst við það, að vinnandi fólk sjávarplássanna geti gert sem mest verðmæti úr aflanum, sem berst á land, og jafnhliða hlotið lífsviðurværi sitt þar af. Þó að vertíð vélbáta, t. d. vestanlands, lukkaðist sæmilega, þá stendur hún ekki nema ca. 4–5 mánuði ársins. Þá er ekki neitt fyrir fólkið, sem vinnur að fiskiðnaði, að gera hina 7–8 mánuðina. Yfirleitt eru vestfirzk sjávarþorp ekki svo sterk fjárhagslega, að þau geti risið undir neinum teljandi töpum af rekstri togara, en á rekstri þeirra hafa viljað verða misbrestir um allt land. Ég get því eigi annað séð en að eitthvað, sem haldgott geti reynzt til úrbóta, þurfi að koma hér til framdráttar þessu mikla vandamáli. Um það eru allir þjóðhollir Íslendingar sammála, að kauptúnin við firðina og blómlegar byggðir út frá þeim eigi að haldast í hendur. Þar hefur þjóðin, afar okkar og ömmur, háð baráttuna fyrir lífi sínu allt frá landnámstíð. Í nútíma menningarþjóðfélagi ber að bæta þau skilyrði með raunhæfum aðgerðum þings og þjóðar, sem tæknin í krafti menningarinnar hefur tekið af möguleikum íbúanna við túnfótinn, svo að straumfall lífsins megi þar framvegis eins og hingað til halda áfram að snúa hjóli tímans óhindrað þjóðfélaginu til gagns og uppbyggingar. Ég vildi aðeins gera grein fyrir minni afstöðu til þessa frv., vegna þess að ég kom hér nýr inn í málið. Ég verð að segja það, að ég geri það ekki með flokkinn á bak við mig, heldur á eigin ábyrgð, af því að ég tel, að málið sé rétt.



Herra forseti. Það er ekki sízt vegna þess, að hvorki ég né þeir aðrir samflokksmenn mínir, sem sæti eiga í þessari hv. d., taka þátt í nefndarstörfum d., að ég vil við 1. umr. þessa máls lýsa samþykki mínu við það frv., sem hér liggur fyrir. Hér er vissulega á ferðinni eitt af mestu nauðsynjamálum, sem fyrir þessu þingi liggja. Atvinnuleysinu, sem jafnan er nokkurt og árstímabundið í hinum ýmsu sjávarþorpum víðs vegar á landinu, þarf vissulega að bæta úr. Hv. 3. landsk. (HV), 1. flm. þessa frv., hefur hér í framsögu sinni gert allrækilega grein fyrir því, að það, sem þjóðfélagið hefur hvað minnst efni á, er að láta fólkið ganga atvinnulaust, því að það er nærri óhugsandi, að ríkið gæti tapað eins miklu á togaraútgerð og það hlýtur að tapa á atvinnuleysi, ef um það er að ræða. En ég vil til viðbótar því, sem hv. flm. þessa frv. hér hafa sagt um nauðsyn þess og ágæti, bæta því við, að nú um skeið hefur sá háttur verið á, að sárasta atvinnuleysi í sjávarþorpunum hefur leitt til þess, að allmikill fjöldi manna hefur neyðzt til að yfirgefa íslenzk framleiðslustörf, sem líka hafa koðnað fyrir vaxandi áhrifum þess hers, sem nú situr í okkar landi, og flúið á hans náðir suður á Keflavíkurflugvöll. Þetta ástand getur ekki orðið varanlegt, í fyrsta lagi vegna þess, að íslenzka þjóðin vill ekki vera hernumin þjóð og hún mun segja samningnum við Bandaríkin upp. En jafnvel þó að Íslendingar gerðu það ekki, þá er það trúa mín, að svo muni fara, að þær framkvæmdir, sem Bandaríkjaher hefur á prjónunum þar syðra, séu ekkert eilífðarfyrirtæki, þeir muni ekki vinna þar nema upp að vissu marki, og þá leggst sú atvinna, sem Íslendingar hafa sótt þangað, niður. Þann dag, sem það skeður, þá stendur uppi stór hópur manna, sem ekki hefur neins staðar á vísan að róa um atvinnu. Þetta frv. er einmitt ágætt spor í áttina að því, að íslenzkar hendur geti unnið að íslenzkum framleiðslustörfum og þurfi ekki að sækja lifibrauð sitt í það að undirbúa stríð Bandaríkjamanna suður á Keflavíkurflugvelli eða hvar svo á landinu sem þeir nú helzt eru að hreiðra sig niður. Ég vil alveg sérstaklega taka það fram, að það frv., sem hér liggur fyrir, er að mínum dómi aðeins spor í þá átt, sem ríkisvaldið þarf í miklum mun stærri stíl að hefja á næstunni, en sem skrefi í þá átt lýsi ég yfir samþykki við þetta frv. og þeirri ósk, að það megi fá samþykki þingsins og ganga sem hraðast til framkvæmda.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 104, er samhljóða frv., sem hafa verið flutt af þm. Sósfl. á þremur undanförnum þingum. Frv. hefur verið flutt að tilhlutan verkamannafélagsins Dagsbrúnar, og tel ég vel farið, að það viðurkennda baráttufélag verkalýðssamtakanna hér í Reykjavík skuli hafa haft forgöngu um þetta mikla hagsmunamál íslenzkrar alþýðu, enda hefur félagið notið til þess fyllsta stuðnings verkalýðssamtakanna um allt land. Það hefur m. a. sýnt sig í því, að til Alþingis hafa borizt á hverju ári frá því fyrst að frv. var flutt fjölmargar áskoranir víðs vegar að um það, að frv. yrði að lögum, enn fremur hafa borizt til hv. Alþ. áskoranir frá þingum Alþýðusambands Íslands um sama mál. Frv. þessu fylgir alllöng grg., sem ég vona að hv. þingmenn hafi kynnt sér ásamt frv., og get ég því orðið stuttorðari en ella um málið. Það eru þó nokkur atriði, sem ég vildi í sambandi við þetta mál benda alveg sérstaklega á. Það má fullyrða, að um fá hagsmunamál verkalýðsstéttarinnar sé meiri og almennari eining en að komið verði á lögboðnum atvinnuleysistryggingum. Það má vel vera, að einhver ákvæði séu í þessu frv., sem menn geti deilt um, hvort það ætti að vera á þennan veg eða hinn. Hitt eru meðlimir verkalýðssamtakana sammála um, að hina mestu nauðsyn beri til að koma á atvinnuleysistryggingum. Í heilum byggðarlögum og heilum héruðum á landi voru býr verkalýður bæja og kauptúna við óbærilegt atvinnuleysi í marga mánuði ár hvert. Á það þó aðallega við Norðurland, Vestfirði og í flestum kauptúnum og kaupstöðum á Austfjörðum. Að sjálfsögðu er atvinnuleysi mismunandi mikið eða lítið eftir árferði. Þó fullyrði ég, að t. d. á Norðurlandi hefur verið - og þó máske aldrei meira en nú - stöðugt atvinnuleysi í 4–8 mánuði á ári undanfarin ár. Svo alvarlegt er þetta ástand, að hundruð dugandi manna flytja sig búferlum frá kauptúnunum og kaupstöðunum á Norðurlandi suður til bæja og sjávarþorpa hér við Faxaflóa. Valda þar að sjálfsögðu allmiklu þær hernaðarframkvæmdir, sem nú er verið að framkvæma hér á Keflavíkurflugvelli, og fólkið hefur nauðugt, vil ég segja, orðið að fara og vinna þar við, en það fullyrði ég, að íslenzkar verkamannahendur vildu heldur vinna við framleiðslustörf, sem rekin væru af Íslendingum sjálfum, heldur en að gerast vinnumenn hjá erlendu herliði. Það gefur að skilja, hvernig afkoma þessa fólks muni vera, sem hefur ekki atvinnu nema kannske í hæsta lagi hálft árið og tæplega það. Og engan þarf að undra, þó að dugandi fólk uni ekki slíku fyrirkomulagi og leiti til staða, þar sem einhver von er um betri fjárhagslega afkomu. Hinu má þó ekki gleyma, að brottflutningur þessa fólks er hin mesta blóðtaka fyrir byggðarlögin, sem fyrir brottflutningnum verða. Og ekki nóg með það, heldur flytur þetta fólk í flestum tilfellum sárnauðugt í burtu frá fyrri heimkynnum, enda við margvíslega örðugleika að etja í sambandi við slíka flutninga, svo sem útvegun á húsnæði, koma sér í atvinnu og fleira þess háttar. Mér er það fyllilega ljóst og okkur flm., að atvinnuleysistryggingar geta ekki nema að nokkru leyti bætt upp atvinnuleysisbölið. Sú krafa, sem verkalýðshreyfingin hefur borið fram og mun halda áfram að berjast fyrir, er næg atvinna handa öllum, sem vilja og geta unnið. Þetta er svo sjálfsögð krafa, að enginn mun nú orðið treysta sér til að mæla henni á móti. Hitt er svo annað mál, að fögur loforð stjórnmálaflokkanna fyrir hverjar kosningar um næga atvinnu í þessu eða hinu byggðarlagi hafa reynzt til þessa innantóm orð án athafna í allt of mörgum tilfellum. Ég gat þess áðan, að verkalýðshreyfingin stæði saman um að krefjast þess, að komið verði á atvinnuleysistryggingum. Í þessu sambandi leyfi ég mér að benda á til viðbótar því, sem ég hef áður sagt, að í desemberverkfallinu í fyrravetur var ein aðalkrafa verkalýðssamtakanna um fullkomnar atvinnuleysistryggingar. Þessi krafa fékkst ekki fram, en ég fullyrði, að verkalýðshreyfingin hefur aldrei verið ákveðnari en einmitt nú að koma málinu áleiðis. Stéttasamtök verkafólksins munu berjast fyrir þessari kröfu með festu og einurð og ekki láta staðar numið fyrr en hv. Alþ. hefur séð sóma sinn í því að mæta óskum og kröfum verkalýðssamtakanna í þessu máli. Á hv. Alþ. í fyrravetur var sá háttur við hafður með afgreiðslu þessa máls, að því var vísað til hæstv. ríkisstjórnar. Ekkert hefur heyrzt um málið frá fyrrverandi eða núverandi hæstv. ríkisstjórn. Bendir það ótvírætt til þess, að hæstv. ríkisstj. ætli sér að liggja á málinu og hafast ekkert að. Valdhafarnir mættu þó vera þess minnugir, að verkalýðshreyfingin hefur í hagsmunabaráttu sinni á undanförnum árum látið skilningslausar og þröngsýnar afturhaldsstjórnir ekki stöðva sig í baráttumálum sínum í það óendanlega. Má í því sambandi benda á tólf stunda hvíldartíma togarasjómanna og átta klukkustunda vinnudag í landi. Þau miklu hagsmunamál fengu verkalýðssamtökin í gegn með samningum við atvinnurekendur, vitanlega eftir harða baráttu, sem hefði máske verið hægt að komast hjá, ef hv. Alþ. hefði litið raunhæft á málin og stuðlað að lausn þeirra með lagasetningu eða á annan hátt. Því miður hefur hv. Alþ. ekki séð sóma sinn í því að lögfesta t. d. tólf stunda hvíld við togveiðar, og má það merkilegt teljast, þegar þess er gætt, að engin starfsgrein í okkar þjóðfélagi afkastar meiru en sjómannastéttin, og engin vinnur hættulegri störf en einmitt sjómannastétt þessa lands. Afstaða hv. þingmanna Sjálfstfl. og Framsfl. er hin furðulegasta í þessu máli. Nú á þessu hv. Alþ. gefst þingmönnum enn á ný tækifæri til að mæta óskum og kröfum sjómannanna um að lögfesta tólf klukkustunda hvíld. Í frv. þessu, sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir, að verkalýðsfélögin ráði miklu um það, hvernig tryggingunum verði hagað, þó vitanlega innan þeirra takmarkana, sem lögin ákveða. Mundi slík tilhögun affarasælust, enda aðstæður mismunandi í hinum ýmsu félögum og atvinnugreinum. Ég vil svo að lokum óska þess, að hv. alþm. ljái þessu mikla hagsmunamáli verkalýðshreyfingarinnar brautargengi, og legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og til heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Fyrsta skylda þjóðfélagsins í málum eins og þeim, sem þetta frv. fjallar um, er að reyna að fyrirbyggja atvinnuleysi með atvinnumálaaðgerðum, en meðan þjóðfélagið gerir það ekki, þá er verkamönnunum ein brýnasta nauðsyn að vera tryggðir fyrir böli atvinnuleysisins engu síður en gegn afleiðingum sjúkdóma og slysa. Það er því mjög svo eðlilegt, að hið vinnandi fólk og fulltrúar þess freisti þess að fá þjóðfélagið, svo lengi sem það ekki sér hinu vinnandi fólki fyrir fullnægjandi atvinnu, til þess að sjá því fyrir tryggingu gegn böli atvinnuleysisins. Þess vegna er það, að frv. um atvinnuleysistryggingar er flutt þing eftir þing, og það er víst, að það verður haldið áfram að flytja frv. um atvinnuleysistryggingar, þangað til annað af tvennu hefur gerzt, að þjóðfélagið hefur bætt á sómasamlegan hátt úr atvinnuleysisbölinu eða fallizt á að lögleiða tryggingar til þess að draga út afleiðingum atvinnuleysis. Eins og hv. frsm. tók hér fram áðan, þá klofnaði heilbr.- og félmn. þessarar hv. d. á síðasta þingi, og lögðu fulltrúar Alþfl. og Sósfl. til, að frv. samhljóða þessu yrði samþ., en þó að því er snerti fulltrúa Alþfl. með nokkrum verulegum breytingum, á þann hátt, að atvinnuleysissjóðirnir væru ekki bundnir við einstök bæjarfélög og kauptún, heldur væri skipulagið sentraliserað meira, þannig að atvinnuleysissjóðirnir næðu annaðhvort yfir stærri svæði eða jafnvel væri heildarsjóður yfir landið allt. Það er augljóst mál, að ef atvinnuleysissjóður er myndaður í fámennu kauptúni eða jafnvel í meðalstórum bæ, þá þarf ekki mikið út af að bera, til þess að það fari svo að atvinnuleysissjóðurinn, sem myndaður er af gjöldum frá verkafólkinu og mótframlagi jafnvel frá bæjarfélagi og ríki, sé tæmdur áður en varir, og þá sé ekkert upp á að hlaupa í áframhaldandi atvinnuleysi. Hins vegar gæti á sama tíma verið hið blómlegasta atvinnulíf í öðrum kaupstað og öðrum kaupstöðum og þar safnazt fé fyrir í atvinnuleysissjóðina á sama tíma og þeir væru tæmdir á öðrum, búið væri sem sé að greiða í atvinnuleysissjóði víðs vegar á landinu fé, sem væri ekki notað, jafnframt því að þess væri brýn þörf á þeim stöðum, þar sem atvinnuleysið herjaði. Ég held, að það sé nokkuð augljóst mál, að það er betra skipulag að hafa það t. d. í líkingu við skipulag hlutatryggingasjóðsins, að sjóðurinn væri miðaður við stærri svæði landsins og sá háttur hafður á, að þar sem atvinnulífið væri blómlegast og ekki þyrfti á greiðslum úr atvinnubótasjóðnum að halda, þar gæti það fé notazt á þeim stöðum, sem atvinnuleysið herjaði. Það er í þessa átt, sem Alþfl. hefur haldið fram og heldur fram að þurfi að breyta þessu frv. En meginanda þess og tilgangi er Alþfl. samþykkur. Og ég vona, að það verði aðeins fáir dagar þangað til Alþfl. ber fram tillögur hér á Alþ. um sínar hugmyndir um atvinnuleysistryggingar, og verður það, að því er ég bezt veit, sem kafli í stærri lagabálki um önnur skyld atriði viðkomandi atvinnumálum. Ég vil þó lýsa því yfir fyrir hönd Alþfl., að ef Alþ. gæti ekki fallizt fremur á þær leiðir, sem Alþfl. bendir á í atvinnuleysistryggingamálunum, þá væri það til verulegra bóta að fá atvinnuleysistryggingar lögfestar, jafnvel þó að þær væru í þessu formi, sem hér er, því að það kæmi að einhverju gagni í atvinnuleysistilfellum, þegar ríkið hefði tekið á sig skyldu til að styrkja atvinnuleysissjóðina á hverjum stað og greiða fé á móti framlögum verkafólksins í þá. Ég tel því, að málið eigi skilið að fá hina vönduðustu meðferð og að fá góðar undirtektir, ef Alþ. getur ekki frekar fallizt á aðrar till. í þessu máli, og væri þá hægurinn hjá að bera fram brtt. við þetta frv. En atvinnuleysistryggingar þarf hið vinnandi fólk að fá, meðan ekki eru gerðar neinar viðhlítandi ráðstafanir til að draga úr atvinnuleysinu á Íslandi.

forseti (SB): Þá vildi ég leyfa mér að beina þeim óskum til hv. nefnda, sem málum hefur verið vísað til, að ganga sem greiðlegast að því að skila nál. um þau mál, sem hjá þeim liggja. Hinn 26. okt. s. l. hafði fimm málum verið vísað til hv. allshn., 6 til hv. fjhn., 11 til hv. heilbr. og félmn., 9 til hv. landbn., 1 til hv. menntmn., 3 til hv. samgmn. og 4 til hv. sjútvn. En nál. hafa aðeins verið gefin út um örfá þessara mála. Leyfi ég mér að beina til hv. nefndarformanna, að þeir hlutist til um, að nefndir starfi sem greiðlegast, þannig að þd. þurfi ekki að sitja auðum höndum næstu daga, eins og fullt útlit er fyrir, ef ekki koma nál. á næstunni.