Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar sett voru hin almennu hafnarlög 1946, voru felld niður öll önnur l. um hafnargerðir og lendingarbætur. Meðal þeirra l., sem úr gildi voru felld, voru hafnarlög fyrir Reykjavík. Við framkvæmd þessara l. kom í ljós, að hin nýju ákvæði hentuðu að sumu leyti ekki vel og að með afnámi sumra ákvæða hinna gömlu sérstöku hafnarl. fyrir Reykjavík höfðu verið felld úr gildi nauðsynleg ákvæði. sem ekki voru tekin upp í nýju almennu hafnarlögin. Sérstaklega eru það tvö atriði. sem hér koma til greina. Fyrst að samkvæmt hafnarl. Reykjavíkur átti Reykjavík lögveð fyrir skipagjöldum. Þetta féll niður í hinum almennu hafnarl., og hefur það orðið höfninni að nokkru tjóni. Þetta ákvæði um veð fyrir skipagjöldum telur hafnarstjórnin í Reykjavík nauðsynlegt að taka upp í l. - Hitt atriðið, sem niður var fellt, var heimild hafnarinnar til þess að taka gjöld af mannvirkjum, sem eru í eigu annarra heldur en hafnarinnar sjálfrar. Hér kom því annaðhvort til greina að flytja frv. um hafnarl. fyrir Reykjavík eða frv. um breyt. á hinum almennu hafnarl. í þessa átt, sem ég nú hef getið, en það þótti að sumu leyti óeðlilegt, því að þá hefðu þessi ákvæði átt framvegis að gilda um hafnir, sem þau hefðu ekki gilt um áður, vegna þess að Reykjavíkurhöfn hafði að þessu leyti haft sérstöðu. Eftir athugun þótti því réttast að flytja frv. til sérstakra l. um Reykjavíkurhöfn, og það frv. liggur nú hér fyrir. Í það eru tekin upp í meginatriðum gömlu hafnarl. fyrir Reykjavík og enn fremur ákvæði hinna almennu hafnarl. Frv. þetta er flutt að ósk hafnarstjórnar Reykjavíkur af mér og sex öðrum hv. þm., sem eru þm. Reykv., sem sæti eiga í þessari hv. þd. Í grg. frv. er lýst ýtarlega þeim breyt., sem hér á að gera, svo að ég álít ekki þörf á að fara út í þau atriði, en óska að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og sjútvn.



Herra forseti. Það er að sjálfsögðu ekki ástæða til þess að tala mikið um þetta mál við 1. umr. En ég vil gera grein fyrir því, að ég er ekki flm. að þessu frv., sem annars er flutt af flestum hv. þm. Reykjavíkurbæjar. Eins og kunnugt er, þá hafði ég um nokkuð mörg undanfarin ár reynt að vinna að því að samræma löggjöfina um hafnargerðir og lendingarbætur í landinu. Það voru til hér eitthvað upp undir 80 sérlög fyrir hafnir og hafnargerðir og lendingarbætur, og var talsvert ósamræmi í því öllu saman. Það varð svo að ráði í mþn., sem ég var í, að sú n. semdi og bæði ráðh. að koma á framfæri frv. um almenn hafnarl., þar sem væri eiginlega gerður rammi fyrir hafnir og lendingarstaði alls staðar á landinu. sem mætti síðan fylla frekar út í með reglugerðum, eftir því sem staðhættir krefðu. Nú, þegar til þess kom að fá flm. að frv. þessu, sem hér liggur fyrir, var mér skrifað og ég beðinn að vera meðflm. að því. Ég var ekki til þess viðbúinn. Ég var ekki í vafa um, að ýmislegt gerði það að verkum, að Reykjavík þurfti að hafa sérákvæði í l. viðkomandi höfninni, en mörg eða margbrotin geta þau alls ekki verið. Og að óathuguðu máli vildi ég ekki opna aftur fyrir sama farganinu. sem hér var að því leyti, að hver einasta lækjarspræna svo að segja á Íslandi heimtaði að hafa sérstök hafnar- eða lendingarlög fyrir sig. Nú vildi ég athuga, hvort ekki væri hægt að leiðrétta þessi mál fyrir Reykjavíkurhöfn með lítilfjörlegri breyt. á almennu hafnarl. eða með reglugerðarákvæðum. sem samræmdust hinum almennu hafnarl. - Af því að ég býst við. að málinu verði vísað til þeirrar n., sem ég á sæti í, get ég látið mínar aths. bíða, þangað til ég ásamt öðrum nm. hef fengið tækifæri til þess að athuga þetta mál.

Flm. (Hermann Guðmundsson) : Herra forseti. Um þetta mál, sem hér liggur fyrir, virðist ekki þurfa að flytja langa framsöguræðu, þó að málið sé mjög nauðsynlegt að mínu áliti og efalaust margra annarra, því að frv. fylgir ýtarleg grg. ásamt skýrslu og áætlun um verksmiðjuna. En mér virðist nokkurn veginn augljóst mál, að í sambandi við ullarframleiðsluna í landinu eru allmargir og miklir annmarkar á þeirri framleiðslu, sérstaklega í sambandi við hagnýtingu ullarinnar. Á hverju ári hefur borið á því, að annmarkar eru á því að fá markað fyrir þá ull, sem ekki er unnið úr í landinu sjálfu. Stundum hefur gengið vel, en stundum hefur líka gengið illa með sölu á þeirri ull, sem hefur orðið að leita markaðs fyrir í útlöndum. Á þessu ári og sérstaklega á síðustu árum hefur ullarþörf landsmanna verið meiri til fatnaðar heldur en áður. Sérstaklega er þetta í augu stingandi nú fyrir okkur Íslendinga, þegar við vegna ýmissa utan að komandi erfiðleika höfum orðið að grípa til þess að skammta ýmsar nauðsynjar og einnig fatnað, að þá skulum við þurfa óbeinlínis að skammta þá vöru, sem við gætum haft nóg magn af, ef framleiðslumöguleikar væru fyrir hendi í þessu efni, og á ég þar við vörur, sem hægt er að vinna úr ull, bæði til innri og ytri fatnaðar. Á síðustu árum hefur heimilisiðnaður Íslendinga ekki verið í því ástandi, sem æskilegast er. Hygg ég, að þar sé ekki því um að kenna, að minni ull sé framleidd heldur en áður, heldur hinu, að í kaupstöðunum hafa verið mjög miklir erfiðleikar á útvegun hráefna, sem nauðsynleg eru til þess að hægt sé að halda heimilisiðnaði uppi. Ástæðan fyrir þessum erfiðleikum hefur verið fyrst og fremst sú, að við höfum ekki möguleika til þess að vinna úr ull þeirri, sem hér hefur fallið til á hverju ári, fjarri því. Það virðist því liggja í augum uppi, að það þurfi að skapa skilyrði til þess að vinna úr þeirri ull, sem til fellur í landinu á hverju ári. En þau skilyrði hafa ekki verið fyrir hendi, svo að fullnægjandi hafi verið. Það hafa að vísu verið gerðar ráðstafanir til þess að auka möguleikana fyrir heimavinnu úr ullinni með því m. a. að stækka Gefjuni. En það er þó ekki nægilegt, til þess að það dugi til þess að koma þessum málum í gott horf. Það er frá mínu sjónarmiði ekki nóg úrræði, heldur álít ég, að það þurfi að koma hér hjá okkur ný og stór ullarverksmiðja. Það getur verið, að menn deili um það, hvort sú verksmiðja eigi að vera reist af einstaklingum, af ríkinu eða bæjum. Ég slæ því föstu, að það eigi að vera ríkisrekstur á þessu fyrirtækt, sem er vegna þess, að ríkið hefur nú þegar tekið í sínar hendur rekstur á framleiðslu á ýmsu því, sem til fellur og úr sjó fæst, svo sem með rekstri á síldarverksmiðjum, niðursuðuverksmiðju ríkisins o. fl. Það virðist því ekki óeðlilegt, að ríkið taki líka í sínar hendur rekstur til þess að hagnýta þessa framleiðsluvöru, sem fæst af landbúnaði, ullina. Í þessu frv. er því slegið föstu, að bygging þessarar verksmiðju og starfræksla fari fram á ákveðnum stað, sem þar er til tekinn, þ. e. Hafnarfirði. Ég geng að sjálfsögðu þess ekki dulinn, að fleiri staðir koma til greina um val á stað til þessa. En að þessi staður hefur verið valinn af mér, er fyrst og fremst vegna þess, að mér virðist, að Hafnarfjörður hafi marga kosti, sem slíkur staður þyrfti að hafa, sem ullarverksmiðju væri komið upp á. Sú orka, sem þarf til þess að starfrækja slíka verksmiðju sem þessa, er þar fyrir hendi. Í öðru lagi er þar vatnsmagn nóg. Og í þriðja lagi virðist mér staðurinn vel á landi settur hvað samgöngur snertir og þá sérstaklega við Suðvesturland. Ég skal viðurkenna fullkomlega. að mig skortir þekkingu og kunnugleika til þess að dæma um hina teknisku hlið þessa máls. Það, sem orsakað hefur það fyrst og fremst, að ég hef fundið mig knúinn til að flytja þetta frv., er að mér virðist ástandið í þessum málum vera svo slæmt, að ekki verði við unað. En vegna þessa skorts míns á þekkingu á hinni teknisku hlið málsins um byggingu þessarar verksmiðju og möguleikunum fyrir því, að hún geti borið sig fjárhagslega í rekstri, þá hef ég leitað til vel fróðs manns í þessu efni, Þorvalds Árnasonar ullarmatsmanns, sem er einn helzti sérfræðingur okkar á þessu sviði. Hans orðum um þetta hefur ekki verið gefinn nógu mikill gaumur frá mínu sjónarmiði séð. Í því áliti, sem hér liggur fyrir sem fskj. með frv., rekur hann, á hvern hátt hægt sé að koma upp þessari verksmiðju, svo og á hvern hátt hægt sé að reka slíka verksmiðju og hvað muni kosta að byggja hana. Hann hefur miðað við tilboð, sem hann hefur eftir umsögn fagmanns. Og niðurstaða hans er, að byggingarkostnaður slíkrar verksmiðju muni verða rúmlega tvær millj. kr., ef byggt er úr steinsteypu, en mun minni, ef byggt er stálgrindahús samkvæmt tilboði h/f Héðins. Verksmiðjuvélar til þessarar verksmiðju, telur hann að muni kosta eftir tilboðum erlendis frá tæpar þrjár millj. kr. Hann gerir ráð fyrir því, að stofnkostnaður við þessa verksmiðju muni verða rúmar fimm millj. kr., ef byggt er úr járnbentri steinsteypu, en annars einni millj. kr. minni, ef byggt er járngrindahús. - Um rekstur verksmiðjunnar er það að segja, að Þorvaldur Árnason gerir ráð fyrir, að þetta fyrirtæki muni geta skilað mjög verulegum hagnaði. Og í þessum rekstrarútreikningi hans, sem hér liggur fyrir, segist hann hafa gert ráð fyrir hærri útgjöldum en reikna megi með, til þess að nokkurn veginn öruggt sé, að þessi áætlun hans geti staðizt. Ég sé svo ekki þörf á að orðlengja frekar um þetta mál, nema sérstakt tilefni gefist til. Ég tel, að hér sé um mjög mikilsvarðandi nauðsynjamál að ræða, sem hv. þm. þurfi að gefa gaum. Hér er ekki um nýtt mál að ræða, heldur er hér um að ræða tilraun til að ráða bót á þeim vanda, sem liggur fyrir hendi að leysa á þann hátt, sem flm. frv. telur haganlegt. Vil ég mælast til þess. að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. iðnn., en vel getur þó verið, að það sé matsatriði, hvort því beri að vísa til þeirrar n. eða hv. landbn., þar sem þetta mál snertir bæði landbúnað landsins og iðnaðinn. Ég tel þó rétt, að því verði vísað til hv. iðnn., vegna þess að hér er fyrst og fremst gert ráð fyrir iðnaði.



Herra forseti. Með frv. þessu er gert ráð fyrir, að ríkið setji á stofn ullarverksmiðju í Hafnarfirði. Gert er ráð fyrir, að þessari væntanlegu verksmiðju verði stjórnað af 5 manna þingkjörinni stjórn og aðrir 5 menn kjörnir til vara, 3 endurskoðendur. einnig þingkjörnir. o. s. frv. Í ákvæði til bráðabirgða, sem fylgir frv., er lagt til, að ríkisstj. verði heimilað að taka lán til framkvæmda samkvæmt lögum þessum allt að 5–6 millj. kr. Ekki hef ég séð það í grg., sem þessu frv. fylgir, hvar eigi að fá þessa peninga að láni. Ég minnist þess, að nú fyrir nokkrum dögum var rætt hér í þinginu um það, að ríkisstj hefði enn ekki útvegað lán til ræktunarsjóðs, eins og henni bar að gera lögum samkvæmt, og ekki heldur lagt fram fé það, sem lög ákveða, að leggja skuli fram til byggingarsjóðs. Mér finnst, að það væri réttara ef hægt væri að ná í peninga til þess að fullnægja þessum lagafyrirmælum sem þegar er búið að setja, að láta það sitja fyrir eða framkvæma það áður en farið er að samþykkja hér lög um nýjar ríkisstofnanir, sem byggja eigi fyrir lánsfé. Ég fæ heldur ekki séð, að það sé þörf fyrir þetta, að ríkið byggi slíka verksmiðju, vegna þess að nú þegar hafa aðrir aðilar það mál í undirbúningi og er verið að vinna að því að stækka mjög þær ullarverksmiðjur, sem fyrir eru í landinu. Það mun hafa verið árið 1929, sem S. Í. S. keypti ullarverksmiðjuna Gefjuni á Akureyri. Og eftir að S. Í. S. eignaðist þá verksmiðju, þá voru mjög aukin afköst hennar. Í stríðsbyrjun eða 1939, mun hafa látið nærri að afköst Gefjunar hafi verið orðin fimmfalt meiri heldur en þau voru. þegar S. Í. S. eignaðist verksmiðjuna. Á næstu árum þar á eftir, á stríðsárunum, minnkaði framleiðsla töluvert í þessari verksmiðju, sem stafaði af því, að erfitt reyndist að fá fólk til vinnu í verksmiðjunum. En síðustu árin hefur framleiðslan aukizt þar töluvert aftur, og mun láta nærri, að hún sé nú fjórum sinnum meiri heldur en hún var, þegar S. Í. S. eignaðist þessa verksmiðju. En auk þessa má geta þess, að S. Í. S. hefur nú byrjað á framkvæmdum til stækkunar á þessari verksmiðju til mikilla muna. Árið 1946 fóru fram viðræður við nýbyggingarráð um nauðsynleg innflutningsleyfi, svo að hægt væri að stækka þessa verksmiðju, og byggingarframkvæmdir eru þegar hafnar hjá þessari verksmiðju á Akureyri. Ég skal geta þess t. d. að Sambandið hefur fyrir löngu fest kaup á nýtízku ullarþvottavélum, og er gert ráð fyrir, að þær komi til landsins nú í vor, og er þegar byrjað að byggja hús yfir þær. Mun vera hægt að þvo í þeim vélum alla ull landsmanna. Auk þess hefur Sambandið þegar fest kaup á alls konar ullariðnaðarvélum, sem væntanlegar eru til landsins smám saman. Þær ráðstafanir, sem búið er að gera um framkvæmdir viðvíkjandi stækkun verksmiðjunnar, eru nægilegar til þess, að hægt verður að vinna þar úr allri þeirri ull, sem til fellur. Það er einnig gert ráð fyrir því og undirbúningur hafinn, að það verði hægt að fá viðbótarvélar í þær aðrar verksmiðjur, sem fyrir eru og geta þær þá unnið úr allri ullinni, þó að framleiðslan aukist frá því sem nú er, ef markaðsástæður verða þannig, að það virðist heppilegra að vinna úr ullinni hér heldur en að flytja hana óunna úr landi eins og gert hefur verið áður. Það er rétt að geta þess, að ullarframleiðslan 2 síðustu ár er minni en áður, og munar það miklu. Hins vegar er þess að vænta, að hún aukist aftur, áður en langt um líður. Með þessu frv., sem hér liggur fyrir, fylgir bréf til flm. um svo kallaða bráðabirgðarekstrar- og kostnaðaráætlun frá Þorvaldi Árnasyni skattstjóra í Hafnarfirði. Segir í grg. frv., að hann sé elzti og fyrsti sérfræðingur okkar Íslendinga á þessu sviði. Ég hef lesið bréfið til flm., og er töluvert af því, sem þar er fram borið, umsögn um einstaka menn og flokka, og fæ ég ekki séð, að sá þáttur sérfræðinnar verði til þess að auka framleiðsluna úr íslenzkri ull. En síðast í þessu erindi frá Þorvaldi Árnasyni segir hann frá því, að nú muni það taka allt upp í 4 ár að fá ullarvélar frá útlöndum, því að eftirspurnin hjá verksmiðjunum, sem framleiða þær, hafi aukizt mikið undanfarið. Þegar nú þetta er athugað, þá virðist mér ljóst, þó að ríkið hefði peninga til að setja þessa verksmiðju upp og þó að þetta frv. yrði samþ. og síðan farið að eins og segir í grg. og gerð fullkomin áætlun um verksmiðjuna, teikningar af henni, ákveðin niðurröðun véla og síðan pantaðar vélarnar og það tæki upp í 4 ár að fá þær, þá er það langur tími liðinn, að þess er að vænta, að löngu fyrir þann tíma verði Sambandið búið að framkvæma þá stækkun, sem nú er unnið að, þannig að þessi ríkisverksmiðja yrði þá með öllu óþörf. Það fé, sem þarf til þess að framkvæma þessa stækkun á verksmiðju S.Í.S., mun vera fyrir hendi, og mun ekki þurfa að leita til ríkisins um það. Aðeins þarf að greiða fyrir málinu með því að veita gjaldeyrisleyfi og nauðsynlegar yfirfærslur í sambandi við þessi vélakaup. Er þess að vænta, að fjárhagsráð geri það eftir því, sem möguleikar eru til. Mér virðist því að þessu athuguðu, að þetta frv. sé að óþörfu fram borið, sem ég geri ráð fyrir, að stafi af því, að flm. hefur ekki kynnt sér málavöxtu, áður en hann flutti frv., eins og hann sagði sjálfur í framsöguræðunni. Það er því ástæðulaust að eyða tíma þingsins til umr. um þetta frv.

Flm. (Hermann Guðmundsson) : Herra forseti. Út af ræðu hv. þm. V-Húnv. vil ég segja það, að ég sjálfur þakka honum fyrir upplýsingarnar, sem hann kom fram með í sambandi við þetta mál. En það er ýmislegt samt í ræðu hans, sem ég get ekki látið ómótmælt. Hann getur um í sambandi við frv., sem liggur hér fyrir, að það sé gert ráð fyrir að binda ríkinu byrði með því að taka lán. 5–6 millj. kr., og að slíkt sé ekki hyggilegt á sama tíma sem erfiðleikar eru á að framkvæma ýmsar lagasetningar, sem búið er að samþykkja. Það hefur verið mjög útmálað fyrir þm., hversu ríkissjóður sé illa stæður og erfiðleikum bundið að framkvæma það, sem honum ber skylda til. Ég á bágt með að trúa því, að það séu ekki möguleikar á að framkvæma það, sem samþ. hefur verið, og að það bindi ríkinu fjárhagslega bagga, ef þetta frv. verður gert að l. Ef sá skilningur ríkti, sem vera bæri, þá væri full geta til þess að leggja út þá upphæð, sem hér er fyrir hendi. Það er nú einu sinni svo, að þar sem viljinn er fyrir hendi, þar er hægt að gera margt, en þar sem hann vantar, þar er minna gert. Hv. þm. V-Húnv. sagðist ekki sjá, að þörf væri fyrir þetta fyrirtæki, þar sem nú sé verið að byggja og stækka ýmsar aðrar verksmiðjur í landinu. Hann gat um í því sambandi, að verið væri að stækka ullarverksmiðjuna, sem Gefjun rekur á Akureyri. Hann sagði einnig í þessu sambandi, að í langan tíma og til þessa hefðum við Íslendingar átt við erfiðleika að etja með að framleiða meiri ull í landinu en það, sem unnið er úr í íslenzkum verksmiðjum. Það má mikið vera, ef þessar verksmiðjur verða það fullkomnar, að þær geti unnið úr allri ull landsmanna. Hv. þm. V-Húnv. gat um það, að nú væri ullarframleiðslan mun minni en áður. Það getur rétt verið, en hins vegar er það ódeilt mál, hvort ekki eru möguleikar til stórkostlegrar aukningar í þeim efnum. Miðað við það þarf stórar framkvæmdir, til þess að hægt sé að vinna úr þeirri ull, sem hægt er að framleiða í landinu. Virðist því eðlilegt og sjálfsagt, að flutt sé frv., sem gerir ráð fyrir úrbótum. Ég geri ráð fyrir, að frv. fari til iðnn., og vænti þá, að hún rannsaki, hvað hæft er í því, sem sagt hefur verið í þessu máli. Hv. þm. V-Húnv. vildi gera lítið úr sérfræðingi þeim, sem hér lagði skoðanir sínar með þessu frv., og sagði, að ýmislegt í því bréfi, sem hér fylgdi með, væri þess eðlis, að það væri ekki til að auka hróður hans sem sérfræðings eða ekki til að auka trúnað á hann sem slíkan. Ég skal fúslega viðurkenna, að ég er ekki kunnugur forsögu þessa máls, sem hér er rakin í þessu bréfi, sem Þorvaldur Árnason sendi mér. Ég hef ekki annað en gott um þann mann að segja, en það er eðlilegt, ef hann er reiknaður mér, að það stingi ýmsa menn, sem hann segir. Það breytir engri sérfræðilegri þekkingu, þó að hann hefji baráttu fyrir ákveðnu hugsjóna- og velferðarmáli. Hann á meiri hlutann af því, sem hann hefur lagt fram sérfræðilega, svo sem um rekstur verksmiðjunnar o. s. frv. Hv. þm. V-Húnv. lauk máli sínu með því að segja, að frv. væri fram komið vegna þess, að flm. væri ekki kunnugur þessu máli, enda hefði hann sagt það í upphafi máls síns. Ég sagði og skal segja það aftur, að ég hef takmarkaða þekkingu á þeirri hlið þessa máls, sem varðar rekstur verksmiðju, og því sem þar að lýtur. Hitt virðist ljóst hverjum manni, þó að hann sé ekki fagmaður, að ástandið hefur verið óviðunanlegt, og verður fljótt að ráða bót á því. Ég er þeirrar skoðunar, að eðlilegt og sjálfsagt sé, að svo fari sem hér er gert ráð fyrir, og því hef ég flutt þetta frv.



Herra forseti. Ég skal ekki hafa langt mál um þetta frv., sem hér liggur fyrir. Ég vil í höfuðdráttum taka undir það, sem hv. þm. V-Húnv. mælti hér, að því þó undanteknu, að mér fannst hann binda um of athugasemdir sínar við Norðurland, því að það er gefinn hlutur, að það verður ekki, svo að vel fari, farið með alla ull í landinu til þvottar eða vinnslu á einn stað. En hann minntist aðeins á, að hér væru tvær verksmiðjur, en það vildi ég skýra nánar. Önnur ullarverksmiðjan. sem er með elztu verksmiðjum á landinu, Álafossverksmiðjan, mun hafa lagt áherzlu á það einmitt að koma rekstrinum á þann nauðsynlega grundvöll að fá þá beztu þekkingu, hvernig eigi að framleiða efni úr ull. Eftir því, sem ég veit bezt, þá hafa tekizt framkvæmdir á því sviði. Það er Pétur Sigurjónsson, sem hefur einmitt lagt sérstaka stund á að framleiða og koma ullarverksmiðjunni á sem öruggastan grundvöll. Þá er mér kunnugt um, að það standa fyrir dyrum einmitt framkvæmdir í þeirri verksmiðju til þess að geta afkastað meira en áður, og svo mun vera um aðrar verksmiðjur, sem hér eru sunnan lands. Ég vil halda því fram, að fyrir þinginu liggi ýmis önnur mál, sem fjárstuðning þurfa og frekar ætti að sinna og hefur verið á það minnzt að nokkru. En ég vildi bara ekki láta þessa umr. fara hjá án þess að láta þetta í ljós, þó að það gefist kostur á að ræða það við 2. umr. betur, því að mér fannst koma einmitt fram, að það gæti orðið styrkur þessu frv., ef það hefði átt að flytja ullina til Akureyrar. Því vildi ég benda á tvö fyrirtæki hér, sem leggja áherzlu á að fá vélar og möguleika til þess að auka sínar framkvæmdir á þessu sviði, einmitt hér í námunda við Reykjavík. Ég vildi benda á, að þetta er jafnnauðsynlegt, og mun það koma til athugunar í n., sem fær málið til meðferðar.



Það hefur verið bent á af tveimur þm., að þetta frv. muni ekki vera tímabært, og ég vil bæta þeim upplýsingum við það, sem þeir hafa sagt, að með þeirri stækkun sem fyrirhuguð er á Gefjuni, munu vera til verksmiðjur í landinu, sem framleiða úr allri þeirri ull, sem til fellur nú af sauðfé landsmanna. og nokkru meira til. Ég hef tekið eftir því, að í fskj I, sem með þessu frv. fylgir, er setning, sem er svona, með leyfi forseta: „Aðalatriðið er, að verksmiðjurnar séu ekki fleiri en hráefnið og aðrar aðstæður gefa tilefni til.“ Ef ríkið setur upp verksmiðju. eins og gert er ráð fyrir í frv., þá mundi vera hægt að vinna úr hálfu meiri ull en til fellur hér á hverju ári, ef við gerum þá ráð fyrir að sú stækkun, sem fyrirhuguð er á Akureyri komi til framkvæmda. Allt ullarmagn, sem til samvinnufélaganna kemur, mun vera um 300 smálestir. Ef gert er ráð fyrir því, að Sambandið haft um 80 af hundraði til sölumeðferðar, þá má gera ráð fyrir því, að magnið verði um 400 smálestir á ári, einmitt það ullarmagn, sem gert er ráð fyrir, að verksmiðjan Gefjun geti unnið úr, þegar stækkun er komin til framkvæmda. Við bætast svo verksmiðjur. sem til eru sunnanlands og með þeim stækkunum, sem fyrirhugaðar eru og búið að gefa leyfi fyrir, munu þær geta unnið úr 200–300 smálestum að auki. Því er séð fyrir á næstu árum, að hægt verði að vinna úr allri ull, sem hér til fellur, ef ekki verða einhverjar stórvægilegar breytingar á ullarframleiðslunni hjá landsmönnum, annaðhvort að sauðfé verði fjölgað að mun eða kynbætur, eins og Þorvaldur Árnason leggur til. Ég skal geta þess út af ummælum hv. 3. þm. Reykv., sem hér talaði að það standa yfir verulega stórar umbætur á verksmiðjunni á Álafossi og ýmsar af þeim vélum eru komnar til landsins eða að verulegu leyti greiddar, þannig að gera má ráð fyrir, að þær komi til afnota sennilega á þessu ári. Þá hefur verið veitt leyfi fyrir verksmiðju til einkafyrirtækis hér í bæ, en ég veit ekki hvað afkastamiklar þær vélar eru. Ef hægt er að standa við þau loforð vegna gjaldeyrisvandræða, sem ég vona, að verði hægt, þá er málið komið þannig að það er búið að uppfylla þau skilyrði sem sérfræðingur flm. hefur talið, að væri aðalatriðið, sem sé að til séu verksmiðjur, sem fullnægi að öllu leyti því ullarmagni sem til fellur, og jafnvel komið lengra en hann telur rétt, að sé því að þær vinna úr meira ullarmagni en fæst hér í landi. Ég skal ekki þreyta þm. á því að fara frekar út í þetta mál. Það er augljóst, að hér er um eitt af þessum sýningarfrv. að ræða, sem þm. Sósfl. bera fram á Alþ. æ ofan í æ. Þetta er ljóst, því að hv. 2. þm. Reykv., sem er sessunautur flm., hefði getað upplýst hann um allt, sem þeir hafa bent á, sem mælt hafa á móti þessu frv. sem algerlega óþörfu og þannig getað forðað honum frá því að verða alveg ber að því að flytja mál, sem eingöngu er flutt til að sýnast, en ekki í öðrum tilgangi. Ég segi fyrir mitt leyti, að ég get fallizt á, að þetta frv. fari til n., því að ég tel rétt, að það komi í ljós nál., sem væntanlega verður lesið upp í útvarpið og sýnir hve mikil fjarstæða það er sem flm. hefur talið sér sæma að færa í grg. þessa frv.

Flm. (Hermann Guðmundsson) : Það kom mér ekki á óvart, þótt eitthvað syngi í hv. þm. Ísaf. Sá góði maður og margir af hans flokki hafa látið þau orð falla hér, þegar frv. er borið fyrir Alþ., að það sé sannarlega ekki fullkomið nauðsynjamál. Sú andstaða hefur verið á þeim forsendum byggð, að hér sé verið að flytja mál, sem ekki sé þörf á. Það er venja hjá þeim, sem mæla á móti þeim málum, sem vitað er, að eru nauðsynjamál að segja, að það sé ekki þörf á þeim því að búið sé að leysa þá annmarka sem á þeim eru. Ég hef heyrt frá hv. þm. V-Húnv. og svo hv. þm. Ísaf. um að hér sé búið að sjá svo fyrir, að ekkí sé þörf á að bæta við meira af ullarverksmiðjum. Mér er kunnugt að samkvæmt því, sem hv. þm. Ísaf. sagði, þá eigi þær verksmiðjur, sem hér eru að geta tekið allmikilli aukningu. Þrátt fyrir þessar upplýsingar, sem hér hafa komið álít ég nauðsynlegt, að frekar sé að gert. Ég læt mér í léttu rúmi liggja, hvort einn eða annar talar um. að hér sé flutt frv. til að sýnast, aðalatriðið er fyrir mig að hér er ráðin bót á þeim vanda, sem fyrir er. Þrátt fyrir þessa aukningu, sem hér er talað um, þá er hún ekki nægileg til þess að framleiða og vinna úr þeirri ull, sem við getum haft á ári hverju. Ég geri ráð fyrir því, eins og hv. þm. Ísaf. gat um, að þær upplýsingar, sem koma fram hjá n. um málið, fari í útvarpið. Ég tel, eins og ég hef alltaf sagt, að hér sé mál, sem er fullkomlega þess virði, að það sé tekið alvarlega og ekki vísað frá í d. á þeim forsendum, að ekki þurfi aðgerða við, heldur verði það látið fara til n. og að þar þá athugun, sem þau mál fá, sem til n. fara. Ég vænti að frv. komi frá n. á þann veg, að hún mæli með því að það verði samþ.



Herra forseti. Það var leiðinlegt fyrir hv. 11. landsk. þm. að taka ekki ráðleggingum mínum áðan, því að það er ekki svo oft, sem ég ræð honum heilt. En út af því. að ekki sé tímabært að gera ullariðnaðinn að opinberum rekstri. þá mun það hafa verið hv. 2. þm. Reykv. ásamt öðrum nýbyggingarráðsmönnum. sem stóð fyrir því að koma í veg fyrir að gera ullariðnaðinn að ríkisrekstri með því að gefa S. Í. S. leyfi til að stórauka sína ullarverksmiðju. En S. Í. S. fer með sölu á um 80% af allri ull landsmanna og þegar S. Í. S. hefur fengið leyfi til að vinna úr allri þessari ull, þá er það ekkert annað en að gera gabb að Alþ. að leggja til, að ríkið reisi verksmiðju til að vinna úr ull, sem ekki er fyrir hendi. Vona ég svo, að hv. 11. landsk. þm. taki við mínum ráðleggingum, þótt síðar verði.



Herra forseti. Ég hef ekki áður skýrt frá því. sem í þessu máli gerðist í nýbyggingarráði, en úr því að það er nú komið hér inn í umr., tel ég mig óbundinn að upplýsa það, hafði og raunar búizt við, að hæstv. fjmrh. yrði hér á fundinum og skýrði þá frá því. Till. kom fram um það í nýbyggingarráði, að ríkið ræki ullarverksmiðju, en um þá till. var nokkur ágreiningur og fer ég ekki nánar út í það. En síðan var ákveðið að gefa þeim félögum, sem reka hér ullarverksmiðjur. þ. e. S. Í. S. og Álafossi, tækifæri til að segja álit sitt um málið. S. Í. S. svaraði á þá leið, að það mundi ekki einungis hætta við fyrirhugaða stækkun, heldur leggja niður sína verksmiðju með öllu, ef til þess kæmi, að ríkið ræki hér ullarverksmiðju. Bæði félögin voru hins vegar reiðubúin til að auka reksturinn stórum. Þegar þetta lá fyrir og, enn fremur leyfisumsókn frá þriðja aðilanum. sem var hér í Reykjavík, þá taldi nýbyggingarráð rétt að veita þessum aðilum öllum gjaldeyrisleyfi vegna rekstrar síns. Annars hafa ýmsir meðlimir í nýbyggingarráði haft áhuga á því, að ríkið ræki ullarverksmiðju, og maður sá, sem nýbyggingarráð sendi utan til að athuga ullariðnaðarmál, var á þeirri skoðun. En nýbyggingarráð veitti sem sagt þessum þremur aðilum gjaldeyrisleyfi í þessu skyni, og ég veit ekki betur, ef ríkisstj. ætlar sér að framkvæma gildandi l., en að þeir ættu að geta fengið nægan gjaldeyri til starfsemi sinnar, en það er fullkomið lögbrot, ef ríkisstj. greiðir ekki tilskilda upphæð á nýbyggingarreikning. Þeir, sem leyfi hafa, hljóta því að geta gengið út frá því að fá gjaldeyri til rekstrar síns. Þetta vildi ég aðeins upplýsa hér, úr því að gerðir nýbyggingarráðs komu hér til umr. Að öðru leyti tel ég rétt, að n. sú, sem fær mál þetta til meðferðar athugi, hvernig þessum málum er nú komið og hvað þeir aðilar, sem hafa hér ullariðnað með höndum, hafa gert til að auka rekstur sinn. Það veitir auðvitað ekki af að hafa eftirlit með þessu, og ef einhverjir þessara aðila eru að ganga úr skaftinu, þá mundi hugmynd sú, sem fram kemur í þessu frv., hafa rétt á sér aftur, sem og hún raunar hefur alltaf haft og ég tel gott að þetta mál er hér fram komið, því að við athugun þess má ganga úr skugga um, hve framkvæmdir til aukningar á ullariðnaðinum eru langt á veg komnar.

Flm. (Hermann Guðmundsson) : Herra forseti. Mér skildist á hv. þm. Ísaf., að það sem okkur bæri á milli, væri það, að hér væri að hans áliti of skammt gengið. Sé það aðeins það, þá er ég reiðubúinn að breyta frv. í það horf, að ullarverksmiðja ríkisins fái alla ull landsmanna til vinnslu, því að það tel ég eðlilegast. Ræða hv. 2. þm. Reykv. var algóð upplýsing um málið og að sumu leyti ný upplýsing fyrir mig um það, hvernig málið nú stendur. Mér finnst eðlilegast, að málið verði tekið til rækilegrar athugunar, og ef það kemur í ljós, að ekki er þörf fleiri ullarverksmiðja, þá það. En skoðun mín er sú, að bæta þurfi við ullarverksmiðjurnar og þá tel ég, æskilegast, að ríkið hafi reksturinn með höndum.



Herra forseti. Ég veit ekki hvernig hv. 11. landsk. þm. hefur misskilið svo hrapallega orð mín. Ég taldi alls ekki rétt, að ríkið setti upp verksmiðju til að vinna alla ull landsmanna ofan á það að veita S. Í. S. leyfi til þess að vinna sama verk. Það hefur aldrei verið skoðun mín, að reisa bæri verksmiðjur til að vinna úr hráefni, sem ekki er fyrir hendi. Ég vil svo að lokum undirstrika þau ummæli hv. 2. þm. Reykv. um það, að frv. ætti rétt á sér, ef ekki hefðu þegar verið gerðar ráðstafanir til að vinna þau verk, sem lagt er til í frv., að gerð verði.