Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Fjáraukalög, þar sem myndbirting og forgangsröðun ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans í þinginu birtist m.a. í þeim veruleika að varið er 391 millj. kr. til byggingar og endurbóta á sendiráðum úti í heimi á sama tíma og ámóta upphæð er varið til þess að styrkja heilbrigðiskerfið hér á landi, er stjórnarstefna sem ég vil ekki vera aðili að eða taka neinn þátt í að styðja. Þar af leiðandi greiði ég vitaskuld atkvæði gegn þessum fjáraukalögum. Þau eru hneyksli.

Virðulegi forseti. Hér er verið að greiða aðkvæði um að reglur um endurnýjun og breytingu á fiskiskipum verði rýmkaðar. Minni hlutinn styður þær tillögur en vekur hins vegar athygli á því að hann er andvígur því að hér sé rekið tvöfalt kerfi við stjórn fiskveiða við Ísland og bendir á að þessi tvöfaldi rekstur hamlar þróun flotans og ber vætti vantrausti meiri hlutans á núverandi fiskveiðistjórnarkerfi.

Herra forseti. Það sem við erum að leggja til með þessari brtt. er að Alþingi klári þetta mál og gangi skýrt frá því í lagasetningunni hversu lengi takmarkanir á endurnýjun fiskiskipa skuli vera við lýði. Við leggjum til að núgildandi ákvæði, eða væntanlega rýmkuð ákvæði eins og hér verða samþykkt samkvæmt þessu frv., skuli gilda í þrjú ár en falli þá úr gildi og þar með takmarkanir af þessu tagi á endurnýjun fiskiskipa. Við teljum það mikinn galla á málinu eins og það er fram borið af hálfu meiri hlutans því að samkvæmt því mundi ríkja áfram fullkomin óvissa um framtíð þessa takmörkunarkerfis, þ.e. hve lengi það verður við lýði. Til marks um það eru ýmsar, að vísu nokkuð misvísandi yfirlýsingar, sem hér hafa fallið í umræðunni af hálfu þingmanna stjórnarliðsins og hæstv. ráðherra. Við teljum nauðsynlegt að ganga með skýrum hætti frá því að hverju menn eigi að ganga í þessum efnum á komandi árum og nauðsynlegt að Alþingi taki af skarið með brtt. af þessu tagi.

Herra forseti. Með ákvæðum c-liðar 1. gr. frv. er verið að halda út á þá braut í þorskaflahámarkshópi smábátaflotans að innleiða frjálst framsal á hámarkinu, að vísu innan hópsins, en til viðbótar því er heimiluð leiga á veiðiheimildum innan ársins allt að 30% af þorskaflahámarki hvers krókabáts. Við í minni hlutanum höfum lýst miklum efasemdum um þá braut sem þarna er verið að halda út á, að innleiða í raun og veru kvótakerfi með viðskiptum, náskyldum þeim sem eiga sér stað í almenna aflamarkskerfinu, fyrir þennan hluta flotans einnig. Við teljum að það hefði a.m.k. þurft að huga miklu betur að því hvernig að slíku væri staðið og erum í grundvallaratriðum, a.m.k. sá sem hér talar, andvígir því að leiguviðskipti af þessu tagi séu yfir höfuð ástunduð í fiskveiðistjórnarkerfinu. Það á að sjálfsögðu við um þennan hluta flotans eins og aðra þó að í takmörkuðum mæli sé. Ég greiði því atkvæði gegn þessu ákvæði.

Herra forseti. Framsal aflaheimilda er helsti ljóðurinn á annars ágætu fiskveiðistjórnarkerfi okkar Íslendinga. Framsal aflaheimilda hefur leitt til tveggja allsherjarverkfalla sjómanna á örfáum árum og öll helstu heildarsamtök sjómanna hafa mælt með því að framsalið verði afnumið. Ég er andvígur því að innleiða kvótabraskið í smábátakerfið og greiði því atkvæði gegn þessum lið 1. gr.

Virðulegi forseti. Hér er verið að innleiða helstu annmarka kvótakerfisins inn í smábátaflotann. Það er skoðun minni hlutans að ekki sé ástæða til að gera það sökum þess að hér er aðeins um að ræða kröfu af hálfu Landssambands smábátaeigenda um að þetta sé gert svona, en ekki er að finna í þessu neina stefnumótun af hálfu stjórnvalda. Við vörum við svona vinnubrögðum og greiðum atkvæði gegn þessu ákvæði.

Herra forseti. Með lögfestingu þessa ákvæðis er verið að gera grundvallarbreytingar á stjórn fiskveiða er varðar smábáta sem gerðir eru út með þorskaflahámarki. Með þessu er verið að heimila framsal á aflaheimildum smábáta, bæði varanlegt framsal heimilda og einnig svonefnda leigu á heimildum innan fiskveiðiársins. Ég tel að núverandi þorskaflahámarkskerfi hafi gengið vel upp. Útgerðarmenn eru almennt ánægðir með það fyrirkomulag og því erfitt að sjá rök fyrir þessum breytingum. Ég minni á að talsmenn smábátaútgerðarinnar hafa ítrekað gagnrýnt það sem þeir kalla kvótabrask í aflamarkskerfinu en með þessum breytingum er verið að taka upp sama fyrirkomulag hjá smábátaútgerðinni og það að beiðni Landssambands smábátaeigenda. Ég tel að áhrif þessara breytinga verði þau að smábátaútgerð muni dragast verulega saman víða um landið, m.a. á stöðum þar sem smábátaútgerð hefur borið uppi atvinnulíf. Jafnframt er ég þeirrar skoðunar að þessi breyting sé skref í þá átt að smábátar á þorskaflahámarki verði felldir undir aflamarkið. Herra forseti. Þetta er vond breyting sem ég vil ekki bera ábyrgð á og greiði atkvæði gegn ákvæðinu.

Herra forseti. Í þessari atkvæðagreiðslu eru greidd atkvæði um tvær tillögur. Sú fyrri er að heimila framsal á varanlegu þorskaflahámarki á milli báta án þess að þurfa að úrelda þann bát sem selt er frá. Ég tel að sú breyting sé skynsamleg og hún er líka tekin upp að ósk þeirra sem málið varðar, þ.e. smábátaeigenda. Hin tillagan fjallar um að heimila framsal innan ársins, svonefnt leiguframsal, og um það hef ég verulegar efasemdir og tel ekki rétt að setja það inn í löggjöf. Að öllu samanlögðu mun ég því ekki greiða atkvæði með þessum lið og ekki heldur á móti.

Herra forseti. Það er víða svo komið á hinum smærri sjávarútvegsstöðum úti á landi að þar hafa menn misst frá sér veiðiheimildirnar og grundvöllur atvinnurekstrarins eru smábátar. Einn af varaþingmönnum Sjálfstfl. og formaður Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, Guðjón A. Kristjánsson, hefur lýst þessu ákvæði sem við erum að greiða atkvæði um sem einhverju mesta tilræði við þessar byggðir sem hægt er að gera því nú eigi að fara að veifa framan í þessa smábátasjómenn gulrótinni um að selja burt frá sér aflaheimildir sínar sem mundi kippa grundvellinum undan rekstri þessara smástaða. Ég er sammála Guðjóni A. Kristjánssyni og greiði atkvæði gegn þessu ákvæði.

Herra forseti. Þessi málsgrein felur í sér að sóknardögum báta sem stunda veiðar með handfærum eingöngu eða handfærum og línu, er fjölgað nokkuð á þessu fiskveiðiári umfram það sem ella stefndi í eða í 40 annars vegar og 32 daga hins vegar í stað 26 og 20 sem orðið hefði niðurstaðan miðað við afla á síðasta fiskveiðiári. Við styðjum að sjálfsögðu þessa rýmkun sem gengur að vísu mjög skammt en eftir sem áður mun þessum hópi reynast erfitt að skapa sér afkomu og tilverugrundvöll á ekki fleiri dögum en þarna um ræðir auk þess sem það má ljóst vera að þessar kringumstæður í sókn bátanna skapa mikla og margvíslega erfiðleika og jafnvel slysahættu sem erfitt er að forsvara. Hitt er öllu alvarlegra að hér er eingöngu gengið frá þessu ákvæði til bráðbirgða í eitt ár, þ.e. á því fiskveiðiári sem þegar er hafið og þó nokkrir mánuðir liðnir af. Það er óhjákvæmilegt að vekja athygli á þessu um leið og við styðjum þessa rýmkun að sjálfsögðu.

Herra forseti. Við umræður um frv. um háskóla og frv. um kennaraháskóla urðu nokkur skoðanaskipti um ákveðin grundvallaratriði í þessum frv. sem æskilegt er að fara aðeins nánar yfir með hliðsjón af því að 2. umr. er lokið og frv. hefur verið breytt frá upphaflegri mynd jafnframt því sem brtt. stjórnarandstöðunnar hafa verið felldar. Þess vegna er nauðsynlegt, herra forseti, að glöggva sig á nokkrum atriðum í þessum frv. eins og þau standa núna við upphaf 3. umr. Auk þess var það þannig, herra forseti, að ég nefndi það úr ræðustól við 2. umr. að málin fengju meðferð í menntmn. á milli 2. og 3. umr. Ég ítreka þær óskir mínar að háskólasamningurinn sem var undirritaður í næstsíðustu viku, trúi ég það hafi verið frekar en þeirri síðustu, komi til meðferðar í hv. menntmn. eða verði að minnsta kosti kynntur þar áður en frv. sem hér er til meðferðar verður að lögum. Ég er með öðrum orðum að fara fram á að gert verði hlé á umræðunni einhvern tímann í dag þannig að menntmn. geti fjallað um einkaháskólasamninginn sem gerður var í síðustu viku. Um frv. sem slíkt ætla ég að segja að ég tel að allur undirbúningur og aðdragandi að málinu hafi verið slæmur. Ekki var leitað samvinnu við háskólana. Það var ekki óskað eftir því að háskólarnir í landinu kæmu að því að undirbúa málið sameiginlega. Þetta var unnið með þessari venjulegu miðstýringu sem nú tíðkast í menntmrn. eftir að heldur losaraleg þróunarnefnd hafði verið með málin til meðferðar um nokkurt skeið. Því er augljóst að frv. eins og það leit út í upphafi og enn frekar eins og það lítur út núna er afurð stjórnarflokkanna, þetta er ekki afurð háskólasamfélagsins á Íslandi. Hér er um að ræða flokkspólitískt háskólafrv. Það er býsna alvarlegt, herra forseti, þegar grundvallarlöggjöf um þetta skólastig eins og önnur er samin á pólitískum forsendum frekar en faglegum. Það er býsna alvarlegt að standa frammi fyrir þeim tíðindum í lok ársins 1997, svona seint á tuttugustu öldinni, að stjórnvöld sem fara nú með menntamál í landinu, Sjálfstfl. og Framsfl., skuli vilja standa þannig að málum í blóra við háskólasamfélagið í landinu, í fullri andstöðu við háskólasamfélagið í landinu hvert sem litið verður í þeim efnum. Ég held að það sé umhugsunarefni hvert við erum komin með yfirstjórn menntamála á Íslandi ef talið er eðlilegt að vinna svona. Mér finnst líka dálítið umhugsunarvert fyrir okkur í stjórnarandstöðunni þegar staðan er þannig að það virðist ekki vera hægt að koma neinum vörnum við í þessari stofnun. Það tókst að vísu að fresta málinu í fyrravor. En að koma fram breytingum á þeim grundvallarágöllum sem eru á málinu hefur því miður ekki tekist. Auðvitað er það svo í sambandi við þetta mál og önnur að stjórnin og stjórnarliðið eru svo bólgin af velgengni síðustu mánaða að þau hafa ekki vanið sig á að hlusta á þjóðlífið fyrir utan né heldur á stjórnarandstöðuna né þá aðila sem um er að ræða. Stjórnarliðið er svo bólgið af hagvextinum, skoðanakönnununum, bólgið af meiri hlutanum á Alþingi að menn telja sig ekki þurfa að leggja eyrun við ym þjóðlífsins hvað þá heldur þeim röddum sem stjórnarandstaðan kann að láta í sér heyra í þessari stofnun. Þetta er býsna alvarlegt vandamál og snertir ekki bara þetta frv. hér. Það eru fleiri mál sem eru hér til meðferðar núna við lokin rétt fyrir jólin eins og þau mál sem snerta sérstaklega sjúkrahúsin sem eru að vísu ekki á dagskrá hér en þar kemur þetta ákaflega skýrt í ljós þar sem allir viðurkenna að vandinn er upp á hálfan til heilan milljarð en menn fást ekki til að tala um hlutina og ekki til að hlusta á það sem við erum að segja. Í frv. til háskólalaga eins og það lítur út eftir að meiri hlutinn felldi okkar brtt. og samþykktir sínar eru fáein grundvallaratriði sem verður að ræða enn þá einu sinni núna við 3. umr. málsins. Ég ætla að nefna aðallega þrjú efnisatriði í frv. sem ég tel að þurfi umræðu við jafnframt því sem svo kann að fara að í ræðu minni óski ég eftir afstöðu og skýringum hæstv. menntmrh. á þeim. Fyrsta atriðið lýtur að 13. gr. frv. Þar er gert ráð fyrir að menntmrh. skipi allt að tvo fulltrúa til tveggja ára í senn í háskólaráð viðkomandi skóla. Talað er um að það eigi að setja takmörkunarákvæði í þessum efnum, ef til vill í einhver sérlög, en ekkert liggur fyrir um að menntmh. hafi þá grundvallarskoðun að þessir fulltrúar eigi t.d. að tengjast því sviði sem viðkomandi skóli starfar á. Ekkert hefur komið fram í máli hans t.d. um það að því er varðar Kennaraháskólann svo ég nefni dæmi eða Tækniskólann að þeir sem þar eigi að koma inn í háskólaráðin eigi að tengjast viðkomandi sviði. Það er bersýnilegt að það er algjör geðþótti hæstv. menntmrh. sem getur ráðið því hverjir veljast í háskólaráðin eins og þetta er orðað. Ef ekki verður stoppað í það gat í einhverjum sérlögum er alveg ljóst að vald ráðherra er óhæfilega mikið í þeim efnum. Hæstv. menntmrh. rökstuddi þetta mjög frumlega seint í fyrrakvöld þegar við vorum að ræða þetta mál. Hann sagði að það væri eitt af brýnustu verkefnum íslenskra stjórnmála að verja vald stjórnmálamanna. Það væri hættulegt ef vald stjórnmálamann yrði skert. Það væri alveg stórhættulegt ef nokkrum manni dytti í hug að setja inn takmörkunarákvæði í þessa grein af því að það yrði að verja vald stjórnmálamanna. Ég hef satt að segja ekki talið að það væri sá hagsmunahópur sem þyrfti helst að hafa áhyggjur af nú rétt fyrir jólin eða þyrfti að ræða sérstaklega hér, þ.e. að verja vald stjórnmálamanna. Ég hef reyndar verið þeirrar skoðunar að þó stjórnmálamenn og þar með ráðherrar fái vald þá sé aðalatriðið að þeir kunni að fara með það og fara vel með það og að þeir kunni t.d. að deila því með öðrum þó þeir beri hina endanlegu ábyrgð samkvæmt lögum um ráðherraábyrgð. Þegar kemur að hæstv. menntmrh. íslensku þjóðarinnar eins og það sæti er skipað í dag er það talið stórkostlega alvarlegt vandamál að nokkur skuli láta sér detta í hug að takmarka vald ráðherrans. Ég segi eins og er að ég tel að þessi setning í 13. gr. eins og hún lítur út núna sé algjörlega fráleit. Hvaða rök eru fyrir því að þræla þarna inn þessum mönnum frá ráðherranum? Út af fyrir sig er ég ekki að tala um að ráðherrann ætli eingöngu að spyrja um flokksskírteini í Sjálfstfl. en ég vona að mér fyrirgefist, herra forseti, þótt mér detti í hug að einhverjum detti það í hug að þannig sé að hlutunum staðið og þeir hugsaðir þannig. Það verður auðvitað nauðsynlegt að vera vel á verði ef þetta verður að lögum til að fylgjast með því hvernig ráðherrann fer með vald sitt þegar kemur t.d. að lögunum um Kennaraháskólann sem verða væntanlega samþykkt á þessum dögum sem eftir eru fram að hátíðum. Ég held því að það sé óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. menntmrh. að því hér og nú hvernig hann hugsar sér að fara með valdið, á hvaða forsendum hann hyggst velja menn. Ég hefði talið langeðlilegast að það hefði verið þannig að t.d. háskólaráð viðkomandi skóla tilnefndi fjóra eða sex menn sem menntmrh. veldi síðan úr þessa fulltrúa ef menn eru á annað borð með þá hérna inni. En út af fyrir sig sé ég engin sérstök rök fyrir því að vera með þessa fulltrúa eins og hér er gert. Ég viðurkenni að vísu, herra forseti, að það kunna að vera viss rök fyrir þessu að því er varðar ákveðna skóla að skólarnir tengist þannig viðkomandi atvinnuumhverfi. En að því er varðar Háskóla Íslands snýr málið allt öðruvísi að mínu mati. Nauðsynlegt er að fá um það upplýsingar á hvaða forsendum á að velja þessa menn. Hvernig á að velja þessa menn? Á hvaða forsendum verður það gert? Hver er hugur menntmrh. í þeim efnum? Það er nauðsynlegt að fá um það upplýsingar við 3. og síðustu umræðu málsins. Ég held að við verðum að gera okkur grein fyrir að þó þingið hafi mikið að gera þá sólarhringa sem eftir eru þá getum við ekki verið þekkt fyrir að henda frá okkur málum af þessu tagi án þess að vita hvað viss grundvallaratriði í frv. þýða. Við höfum einu sinni þá skyldu að vanda þá löggjöf sem fer héðan. Jafnvel þótt það sé mikill asi á mönnum að afgreiða fjárlögin hér á laugardaginn og komast í jólaleyfi eins og venja er til má það auðvitað ekki verða til að menn kasti höndunum til verkefnis af því tagi sem um er að ræða vegna þess að þetta mun lengi standa. Ég er alveg sannfærður um að ef þetta frv. verður samþykkt svona með atvinnulífsfulltrúaákvæðinu eins og það er kallað þá getur það haft mjög víðtæk áhrif fyrir háskólasamfélagið. Verið er að stíga fyrsta skrefið í þá átt að veikja sjálfstæði skólanna, rannsóknar- og þróunarsjálfstæði skólanna, akademískt sjálfstæði og frelsi. Atlaga að akademísku frelsi háskólanna í landinu er réttnefni á þessum hugmyndum. Herra forseti. Í öðru lagi vil ég víkja sérstaklega að 14. gr. frv. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Menntamálaráðherra skipar rektor til fimm ára samkvæmt tilnefningu viðkomandi háskólaráðs eftir nánari ákvæðum í sérlögum hvers skóla. Skal staðan auglýst til umsóknar. Þann einan má skipa í stöðu rektors sem lokið hefur æðri prófgráðu við háskóla og öðlast hefur stjórnunarreynslu. Óheimilt er að framlengja skipunartíma rektors án auglýsingar.`` Ég tel að því miður hafi menntmrh. náð miklum árangri með því að koma þessari grein svona fyrir eins og hún lítur út þó hún hafi verið löguð dálítið. Ég tel að menntmrh. sé að ná miklum árangri. Ég trúi ekki að skólamenn í stjórnarflokkunum, Framsfl. og Sjálfstfl., samþykki ákvæðin með glöðu geði. Því trúi ég ekki vegna þess að verið er að svipta háskólana því frelsi sem Háskóli Íslands og Kennaraháskólinn hafa haft um að velja sér leiðtoga sína. Það er alveg sama þó málið sé þannig að hér standi ,,menntamálaráðherra skipar rektor til fimm ára samkvæmt tilnefningu viðkomandi háskólaráðs eftir nánari ákvæðum í sérlögum hvers skóla`` er það algjörlega ljóst að skipunarvaldið er komið í hendur menntmrh., hin stjórnskipulega ábyrgð í þessu máli er komin í hendur menntmrh. Það eru ekki lítil tíðindi. Ég geri ekki ráð fyrir að við myndum samþykkja frv. um það til dæmis að félagsmálaráðherra skipaði oddvita í sveitarfélögunum vegna þess að það væri sveitarfélögunum fyrir bestu að félagsmálaráðherra gerði það. Þannig hefur það verið með Háskóla Íslands að hann hefur verið frjáls stjórnunareining samkvæmt lögunum allt frá árinu 1911. Núna eru þvílíkir ofstjórnartilburðir uppi í menntmrn. og settir þannig fram að engu líkara er en menn telji þetta sjálfsagt í stórum stíl þótt allir sjái af samlíkingunni við sveitarfélögin hvað þetta er fjarstæðukenndur yfirgangur gagnvart háskólanum. Fjarstæðukenndur yfirgangur. Það virðast að vísu ekki vera nein takmörk fyrir því hvað mönnum dettur í hug þegar kemur að skólunum í seinni tíð en ég verð að segja alveg eins og er að ég tel þetta afar ljótt ákvæði eins og það lítur hér út. Ég óttast að bæði þetta ákvæði í 13. gr., sem ég var að tala um, og þetta ákvæði í 14. gr., sem ég er nú að tala um, verði til þess að vald færist frá skólasamfélaginu á Íslandi og í vaxandi mæli inn í menntmrn., meðal annars völd yfir einstökum mönnum. Hv. formaður menntmn. hefur skýrt ákvæði 14. gr. þannig að mjög mikilvægt sé fyrir rektorinn að vera sjálfstæður gagnvart starfsmönnum háskólans. Út af fyrir sig er það sjálfsagt alveg rétt en það er ekki aðalatriðið fyrir rektor háskóla að mínu mati. Aðalatriðið fyrir rektor háskóla er að hann sé ekki undir hælnum á stjórnvöldum, að hann sé sjálfstæður gagnvart stjórnvöldum, gagnvart menntmrh. og hafi styrk sinn frá starfsmönnum sínum, til dæmis í allsherjaratkvæðagreiðslu um stöðuna. Ég tel að sú uppsetning mála að búa þurfi til rektor sem er eins konar forstjóri utan frá, sem stjórnar liðinu og er sjálfstæður gagnvart því og hefur styrk sinn í ráðherranum sé röng. Með þessu er verið að segja að ráðherrann sé kominn með sinn mann inn í háskólann. Hann sé búinn að senda flugumann inn í stjórnkerfi háskólans, æðsta manninn og stýri þar í krafti ráðherrans sem hafi þannig sjálfstæði og sterka stöðu andspænis starfsmönnum skólans. Þetta er sjónarmið sem getur gilt um ákveðið fyrirtæki. En þegar um er að ræða stofnun eins og háskólann þar sem það skiptir öllu, ekki bara fyrir háskólann, látum vera með háskólann, heldur fyrir þjóðina, að við eigum sterkan, sjálfstæðan háskóla, er auðvitað alveg ljóst að verið er að stofna þeirri stöðu í hættu og veikja möguleika háskólans á því að vera mótor í framþróun íslensku þjóðarinnar til betri og mannsæmandi lífskjara á komandi árum og áratugum. Það er verið að hægja á og veikja þann kraft sem getur verið í háskólanum, setja hann undir stjórnvöld, gera þennan gjörning að ráðherrann skrifi upp á ráðningu rektors, að mjög mikilvægum tíðindum vegna þess að þar með er verið að binda rektorinn við ráðuneytið, við menntmrh. Það er algerlega fráleit skipan að mínu mati og hörmung til að vita að staðan skuli vera þannig í þessari virðulegu stofnun, Alþingi Íslendinga, að menn skuli ekki fást til að opna augun fyrir því að hér eru kaflaskil í sögu Háskóla Íslands að eiga sér stað. Það virðist vera þannig að menn af ótrúlegu geðleysi, að ég segi ekki hugsanaleti, láti þetta yfir sig ganga. Ég held að menn hafi ekki velt þessu mikið fyrir sér því ég er sannfærður um að allir góðgjarnir og skynsamir skólamenn sjá undir eins hvað það er fráleit og stórhættuleg nálgun fyrir háskólasamfélagið sem um er að ræða. Þriðja atriðið sem ég ætla að nefna, herra forseti, lýtur að 19. gr. þar sem segir með leyfi forseta: ,,Í sérlögum, samþykktum eða skipulagsskrám hvers skóla skal setja reglur um hvernig hátta skuli gjaldtöku af nemendum vegna náms við viðkomandi skóla. Í sérlög hvers ríkisháskóla skal setja reglur um öflun sértekna með gjaldtöku fyrir þjónustu er skólarnir bjóða.`` Við höfum haldið því fram í minni hluta menntamn. að einnig sé um að ræða ákveðin og skýr kaflaskipti þar sem verið sé að opna fyrir það að lögð verði á skólagjöld til að standa undir rekstri skólanna. Ég tel að þetta sé þannig séð atlaga að jafnrétti til náms í landinu og ég segi líka alveg eins og er að ég undrast það ástand sem er í þessari virðulegu stofnun að margir ágætir þingmenn skuli láta þetta yfir sig ganga. Í orði kveðnu vilja menn meina að ekki sé verið að samþykkja skólagjöld en í rauninni er það þannig að andi þessa texta gerir það að verkum að unnt er, því miður, fyrir óprúttin stjórnvöld að knýja fram að tekin verði skólagjöld á grundvelli þessa ákvæðis. Þar með er verið að gjörbreyta háskólasamfélaginu á Íslandi. Allt þetta er með þeim endemum, herra forseti, að náttúrlega væri eðlilegast að ræða þetta mál nánar og fresta því fram yfir hátíðar því að ekkert liggur á að afgreiða háskólalagafrv. vegna þess að hér eru þannig tíðindi á ferð að auðvitað ætti Alþingi að fá miklu lengri tíma til að fara yfir þetta. Ég óttast hins vegar að meiri hlutinn ætli sér að knýja málið fram. Hann felldi allar brtt. sem við vorum með og hefur ekki viljað hlýða á ábendingar okkar. Mér er ljóst að hv. formaður menntmn. hefur lagt sig fram um að reyna að ná um þetta mál skaplegri lendingu en niðurstaðan er engu að síður sú að frá pólitísku sjónarmiði og faglegu fyrir háskólana líka tel ég að frv. eins og það lítur út núna sé algerlega óviðunandi. Ákvæði 13. gr., ákvæði 14. gr., og ákvæði 19. gr. um skólagjöldin eru þannig að þetta er algerlega fráleit lagasetning eins og þetta lítur út. Menn hljóta að velta því fyrir sér mjög vandlega hvernig menn haga atkvæði sínu þegar kemur að því að bera upp málið í heild eins og það lítur út vegna þess að þarna er um það að ræða að verið er að leggja inn á braut sem er ólíðandi að fallast á. Ég taldi nauðsynlegt að koma þessum skilaboðum á framfæri við 3. umr. málsins, herra forseti, og mun síðar í umræðunni ef til vill bæta nokkrum við. Í tilefni af umræðunni og stöðu hennar ítreka ég spurningar mínar til hæstv. menntmrh. Í fyrsta lagi um 13. gr. Á hvaða forsendum mundi hann velja menn í háskólaráðin sem þarna er um að ræða? Þarna er gert ráð fyrir að hann velji og þess vegna tel ég mjög mikilvægt að fá sjónarmið hans upp í þeim efnum. Ég tel að í öðru lagi sé nauðsynlegt að fá að heyra það nú við 3. og lokaumræðu málsins af hverju lagði hæstv. ráðherra svona mikla áherslu á að ráða uppáskrift á rektorinn í háskólunum. Hvað var það sem knúði það fram að meiri hlutinn er búinn að vera að basla með þetta mál síðan í fyrravetur fyrst og fremst til þess að koma því fram að ráðherrann fái þá stöðu að hann geti skrifað upp á rektor háskólans? Eftir hverju er ráðherrann að seilast? Er hann að verja vald stjórnmálamanna, eins og var innihaldið í ræðu hans um kvöldið eða hvað er það? Ég tel nauðsynlegt að Alþingi Íslendinga fái að heyra þetta frá ráðherranum og ekki síst þeir sem ætla að leggja á sig að styðja þessi ósköp án þess að hafa kannski haft allt of mikið fyrir að fara yfir málið. Um þetta vil ég spyrja, herra forseti, um leið og ég lýk máli mínu að sinni um þetta háskólafrv. Ég endurtek óskir mínar um að haldinn verði fundur í menntmn. þar sem einkaháskólasamningurinn verði lagður fram til kynningar áður en málið verður afgreitt.

Herra forseti. Að því er varðar fyrri spurninguna um það hvernig staðið verður að því að velja menn til setu í háskólaráðinu mun það að sjálfsögðu ráðast af hæfni þeirra einstaklinga og starfsemi viðkomandi skóla þannig að einstaklingar geti lagt eitthvað af mörkum til að styrkja viðkomandi skóla í starfi þeirra og ná markmiðum þeim sem þeim eru sett í lögum. Að því er varðar síðari spurninguna, hvers vegna ég tel nauðsynlegt að ráðherra skipi rektor, samkvæmt tilnefningu háskólaráðs, þá tel ég eins og kom fram í umræðunni í fyrrakvöld að það sé nauðsynlegt til að styrkja stöðu rektorsins í stjórnkerfinu samkvæmt íslenskum stjórnsýslulögum. Háskólaráðið mun velja rektorinn, ráðherra mun staðfesta þá niðurstöðu með því að skipa rektorinn og þannig er tryggt að rektorinn fellur að íslenskum stjórnsýslulögum og þeim reglum og úrræðum sem menn geta beitt samkvæmt þeim lögum. Þetta tel ég að sé skýrt og ég hef orðað það svo að með þessu fái rektorinn það stjórnsýslulega öryggi sem nauðsynlegt er til að hann geti sinnt störfum sínum sem stjórnandi jafnöflugrar og mikillar stofnunar og háskólarnir eru hver um sig

Herra forseti. Ég tel að svör hæstv. menntmrh. séu ófullnægjandi. Sérstaklega að því er varðar atvinnulífsfulltrúana, þar sem hann svaraði í engu spurningu minni. Ég lagði á það áherslu að fá um það upplýsingar á hvaða faglegum forsendum hæstv. menntmrh. mundi velja þessa atvinnulífsfulltrúa. Ég held það sé mjög nauðsynlegt að fá það miklu skýrar fram en í svarinu áðan, sem var óhæfilega loðið, óhæfilega óljóst miðað við að verið er að ljúka málinu, miðað við að verið er að gera frv. að lögum, miðað við að í framhaldi af umræðunni verður þetta þannig að menntmrh. getur haft þetta vald í höndum sínum. Ég tel að það verði að koma skýrar fram hvaða faglegar grunnkröfur ráðherrann mun gera að því er þessa atvinnulífsfulltrúa 13. gr. varðar. Svarið um háskólarektor tel ég líka mjög ófullnægjandi, vegna þess að svarið var að tilgangurinn með 14. gr. væri sá að styrkja þyrfti stöðu rektors í íslenska embættismannakerfinu. Fyrsta spurningin er nú sú, hefur rektor beðið um það? Svarið er nei. Rektor Háskóla Íslands hefur óskað eftir að menntmrh. léti ákvæði um rektorskjör í friði. Af hverju? Vegna þess að rektor og háskólinn hafa talið að þessi ákvæði eins og þau líta út hér yrðu til að veikja rektor háskólans en ekki styrkja hann. Þessi ótrúlega umhyggja fyrir samræmingarþörf á stöðu rektors við aðra embættismenn í landinu er alger markleysa, segir ekki nokkurn skapaðan hlut og er engin rök vegna þess að aðalrökin eru bersýnilega þau að ráðherrann vill hafa valdið til að skrifa upp á þann mann sem valinn er rektor.

Herra forseti. Í sjálfu sér kemur mér ekki á óvart að hv. þm. telji svör mín ófullnægjandi. Ég hef svarað þessu með þessum hætti í öllum þeim umræðum sem orðið hafa um frv. og sé ekki ástæðu til að breyta því nú við 3. umr. frv. En ég get ekki svarað á annan veg en ég hef gert. Þetta eru þær ástæður sem ég tel liggja að baki þessum lagagreinum og þannig verður staðið að framkvæmd þeirra. En ef hv. þm. telur um ófullnægjandi svör að ræða, get ég ekki bætt úr því frekar en orðið er.

Það eru náttúrlega, herra forseti, afskaplega alvarlegir hlutir sem Alþingi stendur frammi fyrir í þessu máli. Búið er að gera ótal atrennur að hæstv. menntmrh. til að fá upplýsingar um það á hvaða faglegu forsendum hann mundi velja fulltrúana samkvæmt 13. gr. Oft er hefur verið knúið á um að hann geri grein fyrir því hvers vegna hann heimtar að fá að skrifa upp á rektor Háskóla Íslands. Hann fæst ekki til að svara þessum spurningum með öðru en því sem fram kom í umræðunni í fyrradag, að brýnt væri að verja vald stjórnmálamanna á Íslandi. Hann kvað stöðuna vera þá, eins og hv. formaður menntmn. sagði að í raun og veru þyrfti að halda þannig á spöðunum að rektorinn hefði sem sjálfstæðasta stöðu gagnvart starfsmönnum háskólans. Með öðrum orðum væri þarna verið að setja framlengingu á ráðherravaldið inn í háskólann. Í raun og veru væri ráðherrann að senda mann inn í stjórnkerfi háskólans. Það er ótrúlegt að ráðherra skuli komast upp með að neita að svara spurningum af því tagi sem hér hafa verið bornar fram. Það bendir til þess að ástæða sé til að tortryggja það vald sem hæstv. ráðherra fær ef þetta frv. verður að lögum.

Hv. forseti. Ég tók ekki þátt í 2. umr. um þetta mál en eftir að henni er lokið og búið er að samþykkja þær brtt. sem lagðar voru fram er myndin nokkuð að skýrast og sést hvað hér er verið að gera. Fyrst og fremst eru það tvö atriði sem mig langar að ræða og fá skýringar á. Áður en ég kem að því, þó það reyndar tengist fyrra atriðinu, langar mig til að rifja upp að á undanförnum árum hafa fjárveitingar til háskólanna, sérstaklega til Háskóla Íslands, verið skornar niður þar til á allra síðustu árum. Það leiddi til þess að skera varð niður kennslu og afar lítið hefur verið um nýjungar í starfi háskólanna. Þeim hefur ekki tekist að þróast og innan þeirra verið mjög vaxandi óánægja. Meðal annars urðu talsverð tíðindi í tölvunarfræðum, þar sem erfiðlega hefur gengið að ráða kennara, meðal annars vegna þess að ríkisstjórnin var ekki reiðubúin til að leggja litlar 5 millj. kr. til að koma á mastersnámi í tölvunarfræðum. Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu er 60 millj. króna lagðar til kennslu og reksturs á húsnæði skólans. Síðar voru samþykktar 50 millj. króna til viðbótar við 2. umr. um fjárlög. Samtals 110 millj. króna meðan fyrir liggur að fjárþörf Háskóla Íslands, sem ég er fyrst og fremst að tala um, er miklu meiri. Auðvitað má einnig geta þess að aðrir skólar á háskólastigi hafa verið í svelti um árabil. Þróun undanfarinna ára hefur meðal annars leitt til þess að kennarar við Háskóla Íslands hafa í síauknum mæli tekið að sér störf utan við kennsluna, m.a. í stofnunum háskólans, Félagsvísindastofnun og Hagfræðistofnun háskólans, stofnunar á vegum verkfræði- og raunvísindadeildar. Kennarar hafa tekið að sér æ meiri störf í þessum sérstofnunum og kennslan hefur færst á annarra hendur, oft þeirra sem hafa mun minni menntun og reynslu en háskólakennararnir. Miklar umræður hafa verið um gæði menntunar og hvaða áhrif fjársveltið og þróunin í skólamálum hafi haft á stöðu og gæði háskólans. Þar með kem ég að fyrra atriðinu í þessu frv. sem mig langar til að spyrja hæstv. menntmrh. um í ljósi þess að m.a. kannanir sem gerðar hafa verið á grunn- og framhaldsskólanemum hafa oft og tíðum sýnt slaka útkomu. Spurning mín varðar 4. og 5. gr. þessa frv. og mér skilst að þetta atriði hafi ekki verið rætt mikið við umræðuna. Hvernig hugsar hann sér eftirlitið með gæðum menntunar á háskólastigi? Nú er til stofnun í landinu sem heitir Rannsóknarstofnun uppeldis- og menntamála, sem mér vitanlega hefur fyrst og fremst sinnt grunnskólunum. Kannski hefur hún að einhverju leyti sinnt framhaldsskólunum. Það gefur auga leið að eftirlitskerfi með kennslu á háskólastigi, mat á því sem verið er að gera og að hvaða leyti það er sambærilegt því sem er að gerast hjá öðrum þjóðum verður að vera til staðar. Í lögunum kemur fram að markmiðið með frv. er að íslenskir skólar standist samanburð við sambærilega skóla erlendis. En hvernig er þetta eftirlit hugsað? Það kemur ekki fram í upphaflegu frv. hvernig þessu er háttað. Þar segir einungis, með leyfi forseta: ,,Menntmrh. skal hafa eftirlit með gæðum menntunar sem háskólar veita og að þeir uppfylli ákvæði laga þessara og þeirra sérfyrirmæla sem um þá gilda.`` Í 5. gr. er menntmrh. síðan falið að setja almennar reglur um það hvernig háskóli skuli uppfylla skyldur sínar um eftirlit með gæðum kennslunnar. Innra eftirlit höfum við kallað það þegar skólarnir meta sjálfir sína stöðu og fylgjast með því hvað er verið að gera innan þeirra dyra. Í ytra mati eru skólar bornir saman, að ekki sé nú talað um samanburð við háskóla erlendis. Ýmsar leiðir eru til í þessu og til einnar þeirra hafa menn kannski vísað helst til oft en það er einfaldlega hve vel íslenskir nemendur hafi staðið sig í námi í skólum erlendis. Ég tel að slíkt mat segi nú kannski aðeins hálfa sögu, því skólar erlendis, t.d. í Bandaríkjunum eru afskaplega mismunandi. Og ég spyr: Er í uppsiglingu eitthvert kerfi, til dæmis á hinu Evrópska efnahagssvæði þar sem fari fram skipti nemenda milli skóla og og vaxandi samskipti? Er hugsanlegt að einhverjar rannsóknarstofnanir eða jafnvel OECD fari meira inn á þetta svið? Hvernig er þetta hugsað? Að mínum dómi er ákaflega mikilvægt að við tökum okkur tak, veitum meira fjármagn inn í menntastofnanir okkar og reynum að styrkja þær og byggja upp með tilliti til framtíðarinnar. Eins tek ég undir að auðvitað er mjög nauðsynlegt að samfélagið í heild geri sér grein fyrir því hver staða skólanna er. Hvað er verið að gera þar og uppfyllir námið þær kröfur sem þarf að gera til þess? Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvernig hann hugsar þetta, eða hafa menn áttað sig á hvaða tökum eigi að taka þessi mál. Þetta tengist fleiri greinum hér, t.d. 6. gr. þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Tryggja skal að inntökuskilyrði í háskóla og námskröfur svari jafnan til þess sem krafist er í viðurkenndum háskólum á sambærilegu sviði erlendis.`` Þarna kemur þessi samanburður við háskóla erlendis aftur inn og ég spyr: Hvernig á að framfylgja þessu? Í því samhengi vil ég segja, hæstv. forseti, að mér hefur þótt skorta mjög á stefnu í menntamálum. Ríkisvaldið á hverjum tíma hefur ekki skilgreint hver þörf samfélagsins er fyrir menntun. Ég hef oft nefnt þetta á undanförnum árum en mér finnst ákaflega takmarkaður skilningur á því að einhverja stefnumótun þurfi. Þetta flýtur bara áfram, hér er eftirspurn og samdráttur þar og menn reyna að laga sig að þessu. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að ríkisvaldið eigi að marka stefnu og stuðla að því, með ýmsum hætti, að fólk sæki í þær greinar sem við sjáum að verða greinar framtíðarinnar. Þær greinar verða að fá nauðsynlegan stuðning og fjármagn, ekki aðeins greinar á sviði raunvísinda, tölvunarfræði og slíkt, heldur einnig t.d. kennaramenntun. Hana þarf að styðja og styrkja og reyndar ýmsar grundvallargreinar sem skipta samfélag okkar miklu. Þar nefni ég til dæmis greinar eins og jarðfræði, veðurfræði og ýmislegt sem snertir okkar daglega líf. Með styrkjakerfi mætti t.d. stuðla að því að nemendur sæki í ákveðnar greinar. Stefnumótun af þessu tagi hefur ekki átt sér stað eftir því sem ég best veit. Ég segi þetta meðal annars til að koma því að sem ég nefndi reyndar í umræðunni um Kyoto-fundinn í gær. Ég hitti nýlega einn af prófessorum Háskóla Íslands, sem sagði mér að Írar hefðu nýlega ákveðið ... Nú bið ég hæstv. menntmrh. að hlusta vel. Hæstv. forseti. Írar ákváðu nýlega --- og hæstv. menntmrh. er maður sem fylgist vel með fjölmiðlum og hefur kannski heyrt um þetta og kynnt sér þetta --- að setja jafnvirði 25 milljarða íslenskra króna í uppbyggingu tölvunarfræði í sínu menntakerfi, m.a. til að efla tölvukennslu á öllum skólastigum. Þeir settu skólunum markmið hvað það varðar að fjölga nemendum í þeirri grein. Skólunum ber að stefna að því að fjölga nemendum til þess að samfélagið Írland, írska lýðveldið, verði reiðubúið til að ganga inn í 21. öldina. Þetta eru miklir peningar, en þetta er fyrst og fremst viðurkenning á því að þarna er gríðarleg þörf og þeir sem ætla að standast samkeppni, ætla að vera í fremstu röð á næstu öld, leggja auðvitað höfuðáherslu á þessa grein. Það er stefnumörkun af þessu tagi sem skortir svo sárlega í íslensku skólakerfi og þó að menn eigi alltaf að hafa hina almennu menntun í huga og reyni að mennta alla þegnana sem allra best í samræmi við kröfur hvers tíma, þá þarf líka að átta sig á hverjar þarfir framtíðarinnar eru og hvert stefnir. Menn ættu að setja sig inn í það hvílíkar feiknabreytingar eru fram undan bæði hvað varðar alla upplýsingatækni, vinnumarkaðinn og breytingar á störfum. Skólakerfið og ekki síst háskólinn hlýtur að þurfa að átta sig á því. Hverjar eru þarfirnar? Við erum ekki að tala um miðja næstu öld, við erum að tala um allra næstu ár og áratugi, þar sem stórkostlegar breytingar munu eiga sér stað. Af því að mér hefur orðið tíðrætt um tölvuheiminn og tölvunarfræði, þá er mikið um það talað og miklar áhyggjur eru af því hve mikill skortur er á tölvumenntuðu fólki. Það eru miklar áhyggjur af þessu og nýlega var haldin ráðstefna um það. Ég ætla þá að víkja að hinu atriðinu sem ég vil koma að sem er 13. og 14. gr. frv. Vil ég einnig nota tækifærið og lýsa andstöðu minni við 3. mgr. 19. gr. Ég ætla ekki að gera skólagjöldin að umtalsefni nú. Ég hef marglýst þeirri skoðun minni að ég er á móti því að taka upp almenn skólagjöld. En það eru þær breytingar sem verið er að boða í 13. og 14. gr. frv. sem ég verð að lýsa undrun minni á. Það kemur fram í athugasemdum við 13. gr. að þær breytingar sem verið er að gera, eru í samræmi við tillögur sem þróunarnefnd Háskóla Íslands setti fram. Ég vil reyndar draga í efa að sátt sé um þær tillögur. Það sem ég vil aðallega gera athugasemdir við er að háskólaráði, hvert sem það er, og við hvaða skóla sem er, hér er reyndar um ríkisháskólana að ræða, að talan skuli takmörkuð með þessum hætti, að háskólaráð hvers skóla skuli eingöngu skipað tíu fulltrúum. Þetta þýðir að deildir --- við skulum taka Háskóla Íslands sem dæmi --- munu að einhverju leyti verða að skiptast á um þessi sæti. Þá er hætt við að stærstu deildirnar geri kröfu um að eiga þarna sæti en minni deildirnar verði út undan. Í raun og veru verða þarna tiltölulega fáir fulltrúar deildanna, allt að fimm fulltrúar út hópi kennara skólans, síðan nemendur með tvo og tveir fulltrúar menntmrh. sem þarna eiga að sitja, og svo rektor. Ég spyr einfaldlega um rök fyrir þessari fækkun. Eru þau fyrst og fremst vegna þess að menn telji að betur muni ganga að stjórna háskólanum með minna háskólaráði? Hver er tilgangur háskólaráðs? Hvers vegna er ástæða til að takmarka þann fjölda sem þar situr? Ég geri athugasemdir við þetta, hæstv. forseti. Það er að sjálfsögðu töluverð breyting sem felst í því að tveir fulltrúar, væntanlega atvinnulífsins skuli koma inn í háskólaráð. Þetta er algjör nýjung og ég ætla í sjálfu sér ekki að gera athugasemd við það. Ég held að það geti að mörgu leyti verið skólanum til góðs að þar komi fleiri aðilar að, utanaðkomandi aðilar, en það skiptir auðvitað mjög miklu máli hvernig þeir eru valdir og að til þeirra séu gerðar faglegar kröfur og þarna sé um fulltrúa að ræða sem hafa eitthvað fram að færa í háskólasamfélaginu. En það er fyrst og fremst þessi fækkun sem ég hef áhyggjur af. Það sitja, ef ég man rétt, 16 fulltrúar núna í háskólaráði Háskóla Íslands, en þessi fækkun mun þýða að ekki komast allar deildir háskólans að hverju sinni. Það er nokkuð ljóst. Ég vil líka lýsa andstöðu minni við 14. gr. hvað það varðar að menntmrh. skipi rektor til fimm ára. Þetta er auðvitað í samræmi við þær breytingar sem menn hafa verið að gera í stofnunum ríkisins. Verið er að færa sífellt meira vald til framkvæmdarvaldsins og reyndar er mjög sérkennilegt hvernig sú þróun á sér stað. Um leið og hér er verið að setja fulltrúa atvinnulífsins inn í háskólaráð, þá er nánast alls staðar í ríkiskerfinu verið að henda út kjörnum fulltrúum Alþingis og er greinilega ekki sama hvort það eru fulltrúar utan úr bæ, fulltrúar atvinnulífsins, eða hvort það eru kjörnir fulltrúar fólksins í landinu sem eiga að sitja í hinum ýmsu stjórnum, nefndum og ráðum. Ég verð að segja alveg eins er, hæstv. forseti, að ég átta mig ekki alveg á þeirri stefnu hæstv. ríkisstjórnar. Ég sé enga línu í þessu nema þá að framkvæmdarvaldið er statt og stöðugt að treysta vald sitt, oftast á kostnað Alþingis. Ég veit ekki til þess að það kerfi sem verið er að festa í lög í 14. gr. tíðkist t.d. í háskólum Norðurlandanna, hvað þá annars staðar, að rektorar háskóla séu skipaðir af menntmrh. viðkomandi ríkis. Við höfum fengið okkar hefðir fyrst og fremst frá háskólanum í Kaupmannahöfn og þar eins og víðar í háskólum á Norðurlöndum eru rektorar kjörnir og menn hafa haldið mjög fast við og virt sjálfstæði háskólanna og einmitt litið á þá sem hluta af lýðræðiskerfinu. Það er mikið leitað til háskólanna sem hlutlausra aðila sem beðnir eru um álit þegar leita þarf út fyrir framkvæmdarvaldið eða löggjafarvaldið. Vísa ég þar t.d. til lagadeildar, Hagfræðistofnunar háskólans og Félagsvísindastofnunar sem hafa oftast notið virðingar sem hlutlausir aðilar. Hér er verið að setja háskólann í miklu ríkari mæli beint undir framkvæmdarvaldið og ég harma að þetta skuli gert með þessum hætti. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa lengra mál um þetta en ítreka þá spurningu mína til hæstv. menntmrh. með eftirlitið með starfsemi og kennslu og þeim kröfum sem gera skal til háskólans, hvernig það er hugsað, því ég fæ ekki séð neitt út úr frv. eða skýringum á því hvernig fyrirhugað er að þetta verði því ég lít þannig á að verið sé að styrkja þann þátt í lögunum.

Herra forseti. Að því er varðar eftirlit með gæðum menntunar á háskólastigi, þá er reynsla fengin fyrir því hvernig unnt er að halda uppi slíku eftirliti, bæði varðandi einstakar deildir í Háskóla Íslands, og einnig varðandi kennslu í einstökum háskólagreinum á landinu öllu. Menntmrn. beitti sér fyrir því á síðastliðnu ári að gerð var úttekt á kennslu í viðskipta- og rekstrarfræðigreinum í landinu í fjórum skólum, þ.e. Háskólanum á Akureyri, Tækniskólanum, Samvinnuháskólanum og Háskóla Íslands. Hv. þm. geta kynnt sér hvernig að því var staðið og er til marks um hvernig á að standa að slíkri úttekt og slíku eftirliti af hálfu ráðuneytisins. Því hefur síðan verið fylgt eftir af ráðuneytinu með ábendingum til viðkomandi skóla og óskum um að þeir geri ráðuneytinu grein fyrir því hvernig þeir hyggjast bregðast við þeim ábendingum sem fram koma í skýrslum sem lúta að ytra og innra starfi skólanna. Í vetur er unnið að úttekt á kennaramenntun í landinu á háskólastigi á svipaðan hátt. Þetta er flókið ferli en það liggur alveg fyrir hvernig unnt er að standa fastmótað að þessu. Aðferðafræðin hefur í sjálfu sér ekki verið gagnrýnd þótt menn geti að sjálfsögðu deilt um niðurstöðuna í slíku mati eins og jafnan er. Að því er varðar orð hv. þm. um tölvufræði og upplýsingatæknina, þá vil ég aðeins minna á að menntmrn. hefur eitt ráðuneyta gefið út stefnumörkun um notkun upplýsingatækninnar bæði á sviði mennta og menningar í riti sem heitir ,,Í krafti upplýsinga`` og kom út í mars 1996 þannig að stefnan í þeim málum er alveg skýr af hálfu ráðuneytisins.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. menntmrh. fyrir svörin. Ég minnist þess að hafa heyrt og lesið um þennan samanburð, könnunina á viðskiptagreinunum og er það hið besta mál og verður einnig forvitnilegt að sjá hvað kemur út úr könnuninni á kennaramenntuninni. En þetta er ekki nema hluti af öllu dæminu. Þarna er verið að bera saman skóla innan lands. En hvað með samanburð við erlenda skóla? Það er spurning hvernig hann á að fara fram vegna þess að tekið er fram hérna og er auðvitað sá metnaður sem við eigum og verðum að hafa, að menntun okkar sé sambærileg við það sem gerist hjá öðrum þjóðum. Það er einmitt komið inn á það í 6. gr. Þar er getið um að inntökuskilyrði í háskóla og námskröfur svari jafnan til þess sem krafist er í viðurkenndum háskólum o.s.frv. Í 4. og 5. gr. er vísað til þess að sú menntun sem hér er veitt sé sambærileg þeirri sem þar gerist. Hvernig sér hæstv. menntmrh. fyrir sér að þetta verði? Er hugsanlegt að kalla til erlenda aðila, eða eins og ég nefndi, er einhver slík samvinna í uppsiglingu? Hæstv. forseti. Ég veit að hæstv. menntmrh. hefur verið mikill áhugamaður um tölvur og þá þróun en það sem ég var að tala um er stefna stjórnvalda í menntamálum og að menn setji ákveðnar greinar í forgang m.a. vegna mikillar þarfar. Það er auðvitað gott og blessað að ráðuneytið hafi markað stefnu en spurningin er hvernig henni verður fylgt eftir. Hvernig ætlar ríkisvaldið og sú ríkisstjórn sem hæstv. menntmrh. á sæti í að fylgja stefnunni eftir og sjá til þess að við stöndumst kröfur í þessum efnum og getum fjölgað fólki sem hefur menntun á þessu sviði? Ég veit reyndar að til stendur að koma á meistaranámi við Háskóla Íslands en það er bara byrjunin. Það þarf að taka miklu víðar á til að við getum mætt þeirri miklu eftirspurn og staðist kröfur framtíðarinnar.

Herra forseti. Tölvunámið mun þróast á mismunandi hátt. Samið hefur verið við Verslunarskóla Íslands um Viðskiptaháskóla Íslands, þar sem tölvunarfræðinám og tölvunám er mjög ríkur þáttur. Einnig eru einkaaðilar að láta æ meira að sér kveða. Kvennaskólinn í Reykjavík hefur samið við Rafiðnaðarskólann um kennslu í tölvum og í nýtingu á tölvum. Hér hefur verið farið inn á ólíkar brautir í því skyni að ná sem bestum árangri. Við Háskóla Íslands ætla menn að taka upp meistaranám í tölvunarfræðum o.s.frv. Það er því víða tekið á í þessu efni. Út af orðum hv. þm. fyrr í tilefni þessa frv. að hún væri á móti móti skólagjöldum, þá vil ég nefna að í frv. er hvergi fjallað um skólagjöld og hvergi gert ráð fyrir að þau verði tekin upp. Eins og ég hef margsagt er frv. hlutlaust í þessu efni, og það er oftúlkun á frv. að segja að í því felist áform um að taka upp skólagjöld. Það er ekki og ástæða til að árétta það vegna ummæla hv. þm. Um fækkun í háskólaráði og að ekki verði fulltrúar allra deilda sem eiga rétt til setu í háskólaráði, þá er það vissulega mikil breyting en í sjálfu sér hefur það ekki verið ágreiningsefni við neinn af háskólunum. Þvert á móti held ég að menn átti sig á því að háskólaráðin eiga að starfa eins og stjórnir sem taka ákvarðanir um málefni stofnananna án þess að allar deildir eigi þar endilega fulltrúa. Það er ekki markmiðið heldur að háskólaráðin hafi skýrt mörkuð verksvið og alveg ljóst að ákvarðanir þeirra um málefni viðkomandi stofnunnar eru endanlegar ákvarðanir eins og mælt er fyrir um í 11. gr. frv. Það er meginkjarninn í þessu máli.

Hæstv. forseti. Í 19. gr. þessa frv. er kveðið á um að í sérlögum, samþykktum eða skipulagsskrám hvers háskóla skuli setja reglur um hvernig hátta skuli gjaldtöku af nemendum vegna náms við viðkomandi skóla. Þetta er býsna opið ákvæði og í ljósi reynslunnar, hæstv. forseti, vegna þess m.a. hvernig inntökugjöld hafa verið hækkuð á háskólastiginu og komið var á gjaldi og fallskatti á nemendur framhaldsskólanna, þá tel ég rétt í umræðunni að ítreka að ég er andvíg skólagjöldum. Mér finnst það vera ein af grundvallarreglum okkar samfélags og hefur verið frá því fræðslulög voru fyrst sett hér á landi, að almenn menntun skuli vera ókeypis og greidd úr okkar sameiginlegu sjóðum. Ég tel að sú regla sé eitt af því sem stuðlað hefur að hvað mestum jöfnuði í um áratuga skeið og geri það að verkum að almenn menntun er hér með því skárra eða besta sem gerist í heiminum ef við lítum á heiminn sem heild. Ég tel afar mikilvægt að halda í slíkar reglur og að ekki verði haldið inn á þær brautir að velja inn í skóla þá sem geta greitt fyrir menntun sína.

Virðulegi forseti. Það var ekki ætlun mín að taka til máls nú við 3. umr. þessa máls, þótt vissulega hafi það verið mikil vonbrigði að tillögur okkar stjórnarandstæðinga hafi allar verið felldar við 2. umr. í gær. Málið var að mínu mati fullrætt í menntmn. og ljóst að ekki var lengra komist í því að koma í veg fyrir þá ofstjórnartilhneigingu sem birtist í þessu frv. og nálgast það að vera samræming samræmingarinnar vegna óháð eðli viðkomandi háskóla. Ekki var lengra komist í því að koma í veg fyrir að nú eru engar lagalegar hindranir fyrir því að skólagjöld verði tekin upp í sérlögum eða skipulagsskrám einstakra skóla en öll sérlög um ríkisháskóla þarf að sjálfsögðu að samþykkja á Alþingi. Ég lít þess vegna svo á að sú umræða eigi eftir að eiga sér stað og hún verði tekin upp á Alþingi. Vegna þeirrar ofstjórnartilhneigingar sem birtist í IV. kafla frv. vil ég minna á það sem ég sagði við 2. umr. að við erum ekki eina þjóðin sem horfist nú í augu við að háskólastigið mun vaxa að mikilvægi og umfangi á næstu áratugum vegna þess að ljóst þykir víðast hvar að ræktun mannauðsins mun hafa lykiláhrif á þróun atvinnulífs og hagkerfisins í náinni framtíð. Þetta á ekki síst við á Íslandi þar sem við höfum verið með óvenju einhæft atvinnulíf. Flestar nágrannaþjóðirnar í kringum okkur sjá því fyrir sér vaxandi háskólastig og um leið að til þurfi að koma meira fé frá skattborgurum og um leið hljóta kröfur af hendi stjórnvalda til að hafa áhrif á innra starf háskólanna að vaxa og hafa opinbert eftirlit með notkun fjármagnsins. Þegar ég segi innra starf háskólanna, þá er ég að tala um að það sé ekki óeðlileg krafa að opinberir aðilar vilji sjá til þess að skólastarfið sé að einhverju leyti í takt við þjóðfélagið. Þessi stjórnunartilhneiging og eftirlitsskylda hins opinbera birtist með ýmsum hætti í frv. og ætti ekki að koma neinum á óvart sem fylgst hefur með alþjóðlegri umræðu um þessi mál. Meðal annars birtist hún í því að ráðherra á að skipa rektor og ætlar að skipa tvo fulltrúa í háskólaráð. En, hæstv. forseti, ég vil ekki trúa því að nokkur íslenskur menntmrh. muni misnota vald sitt þannig að akademískt frelsi háskólans verði skert þannig að til skaða verði, en akademískt frelsi er að sjálfsögðu alger lífæð háskóla. Í háskólaráð fær ráðherra nú að skipa tvo fulltrúa af tíu, þannig að ljóst er að ráðherrann getur haft áhrif í háskólaráði en hann mun ekki hafa meiri hluta eða fulltrúar hans, jafnvel þótt þeir verði fyrst og fremst pólitískir eftirlitsaðilar, fremur en raunverulegir þjóðlífsfulltrúar, þó að þau mörk verði sjaldan skýr að mínu mati. Það er of snemmt á þessu stigi að fullyrða um hversu mikil spennitreyja þessi lög munu reynast fyrir háskólana í landinu þar sem sérlög hafa enn ekki birst, fyrir utan sérlögin um Kennaraháskóla Íslands sem hér eru jafnframt til meðferðar. En þessi löggjöf mun ekki koma til framkvæmda fyrr en sérlög fyrir hvern skóla hafa verið samþykkt sem á að gerast innan tveggja ára. Í versta falli verður að endurskoða rammalögin um háskólastigið ef sérlög háskólanna geta ekki fallið að þessum ramma. Ég tel að ekki hafi verið lengra komist með þetta mál að sinni og ég mun sitja hjá við afgreiðslu málsins eins og fleiri aðilar úr stjórnarandstöðunni.

Virðulegi forseti. Ég vil við lok umræðunnar drepa á eitt mikilvægt atriði þessa frv. sem að sönnu hefur lítið borið á góma í annars langri og ítarlegri umræðu um rammalöggjöfina um háskóla. Þar er um að ræða 6. gr. frv. sem lýtur að inntökuskilyrðum og námskröfum og er stórt atriði í ljósi þess hvernig menn vilja skipa æðri menntun sess gagnvart öllum almenningi í landinu. Nú er að sönnu um rammalöggjöf að ræða og í því ljósi ber að hafa skilning á því að texti frv. er að ýmsu leyti opinn og hann má túlka á ýmsa vegu og ætla má að sérlög um einstaka skóla kveði fastar að orði í þessum efnum. Mig rekur þó minni til þess að gildandi lög um Háskóla Íslands séu í stórum dráttum mjög á svipuðum nótum og 6. gr. um háskóla almennt. Mínar vangaveltur lúta fyrst og síðast að því, og þess vegna vil ég leita eftir því hjá hæstv. menntmrh., hvaða sýn hann hefur sjálfur á þá grein frv. Ég er þá einkum og sér í lagi að vísa til þeirrar setningar sem hljóðar þannig, með leyfi forseta: ,,Nemendur, sem hefja nám í háskóla, skulu hafa lokið stúdentsprófi, öðru sambærilegu námi ...`` Þetta er ákaflega skýrt en síðan heldur setningin áfram og hljóðar svo: ,,... eða búa yfir jafngildum þroska og þekkingu að mati stjórnar viðkomandi háskóla.`` Það er auðvitað matsatriði hverju sinni hvernig skuli meta jafngildan þroska og þekkingu til samræmis við stúdentspróf eða annað sambærilegt nám. Til að fá á þetta gleggri heildarmynd les ég áfram, með leyfi forseta, en í 2. mgr. stendur: ,,Tryggja skal að inntökuskilyrði í háskóla og námskröfur svari jafnan til þess sem krafist er í viðurkenndum háskólum á sambærilegu sviði erlendis.`` Þessa 2. mgr. má lesa á tvo ólíka vegu og skiptir veigamiklu máli hvaða gleraugu sett eru upp. Er um að ræða þrengingu á 1. mgr. eða er um að ræða opnun á 1. mgr.? Í fljótu bragði gæti maður ætlað í ljósi 3. mgr. 6. gr. að hér væri um að ræða þrengingu og að skilaboð löggjafarvaldsins til háskólayfirvalda væru að skilgreina það mjög þröngt hver væri jafngildur þroski og þekking á við stúdentspróf eða sambærilegt próf, og einnig að námskröfur og inntökuskilyrði svari jafnan til þess sem gerist í viðurkenndum háskólum á sambærilegu sviði erlendis. En auðvitað er það ekki í öllum tilvikum svo heldur kannski þvert á móti, því það er þekkt, eftir því sem ég best veit og kann, að í háskólum í Skandinavíu m.a. nægir í sumum tilfellum eingöngu að uppfylla aldursskilyrði og þá er nálgun málsins sú að löggjafarvaldið í viðkomandi landi og háskólayfirvaldið lítur þannig til að fólk hafi safnað sér nægilegum þroska og nægilegri þekkingu í áranna rás með lífsins þátttöku, til að geta talist tækt að fá aðild að æðstu menntastofnunum viðkomandi þjóðar. Nú er ekki slíkum aldursskilyrðum til að dreifa í okkar löggjöf eða reglugerðum, eftir því sem ég þekki best. Það kann þó að vera í einhverjum einstökum skólum. En mér finnst það miklu máli skipta, hvaða skilaboð löggjafarsamkunda þjóðarinnar og æðsti yfirmaður menntamála, hæstv. menntmrh., hvaða sýn og skilning hann hefur á þessu ákvæði. Ég vil láta það koma alveg skýrt fram að af minni hálfu, af því ég þekki til nokkurra dæma af þessum toga, og þar hefur túlkun verið nokkuð mismunandi. Bæði hefur túlkunin verið allvíðsýn og menn hafa metið það með jákvæðum hætti þegar fólk hefur lýst sinni starfsreynslu, sem hefur auðvitað verið með ýmsu móti úti í atvinnulífinu eða í lífinu almennt, en einnig hefur maður heyrt af því dæmi og til mín hafa leitað einstaklingar sem hafa fengið heldur kuldalegar viðtökur, ef svo mætti segja, hjá einstökum deildum háskólans og viðkomandi aðilum verið sagt að sækja sér sitt stúdentspróf, jafnvel menn sem hafa haft með höndum stjórnunarstörf í hinum opinbera geira í samfélagi okkar. Ég er svo sem ekki að gera um það tillögu á þessu stigi máls að þessi rammalöggjöf kveði fastar að orði eða eyði einhverjum hugsanlegum efa eða vafa í þessum efnum, en það skiptir miklu máli hvað löggjafarvaldið er hins vegar að meina. Hver er ætlunin hjá því, hver er skilningur þess þegar rammalöggjöf af þessum toga er sett fram og þó einkum og sér í lagi, hvaða sýn hæstv. menntmrh. hefur í þessum efnum, því 3. mgr. er alveg skýr. Þar er verið að gera háskólum það kleift að þrengja mjög möguleika fólks til aðgengis með sérstökum stöðuprófum eða inntökuprófum. Ég vil ekkert útiloka það að í vissum tilfellum geti það verið nauðsynlegt eða það verður ekki hjá því komist, oft og tíðum sökum fjárhagsvanda sem er auðvitað mjög slæmt út af fyrir sig en er óhjákvæmilegt á stundum. En 1. og 2. mgr. eru bæði í eðli sínu opnar en um leið lokaðar. Þess vegna vil ég ekki að þessari umræðu ljúki án þess að hæstv. menntmrh. fari yfir það hér í nokkrum orðum hvaða almennu sýn hann hefur á þetta. Mitt mat er að maður sem hefur verið virkur þátttakandi í lífi og starfi þessarar þjóðar um áratuga skeið, þó hann hafi ekki stúdentspróf að baki, sé fullkomlega gjaldgengur og hæfur til að setjast á skólabekk í Háskóla Íslands, nánast í allar deildir þar. Það er engum blöðum um það að fletta í mínum huga. Prófgráður eru ekki alfa og omega þeirra hluta í því sambandi. Ég ætla ekki að hafa orð mín fleiri, virðulegi forseti. Þetta er auðvitað ákveðið lykilatriði þessa frv. og segir talsvert um það hvaða sýn Alþingi Íslendinga hefur á gildi menntunar fólks á öllum aldri og möguleikum þess til að hefja nám. Ég kann þeim sem að því hafa staðið bestu þakkir fyrir átak í þessum efnum, endurmenntun og námskeiðahald af ýmsum toga. Háskóli Íslands hefur komið þar rösklega til skjalanna. En það svarar ekki til þess að menn geti fullmektugir sest á skólabekk í Háskóla Íslands. Menn þurfa að fá skýrari svör við þessu álitamáli en rammalöggjöfin segir okkur til um.

Herra forseti. Það er ljóst að menn þurfa ekki að hafa lokið stúdentsprófi til að geta hafið nám í háskóla. Það kemur fram í 1. mgr. 6. gr. að unnt er að hafa lokið öðru sambærilegu námi en því sem lýkur með stúdentsprófi. Þar stendur einnig að menn geti búið yfir jafngildum þroska og þekkingu að mati viðkomandi háskóla. Það er því lagt í hendur viðkomandi háskóla að meta það, en það er alveg ljóst að háskólar geta ekki sett það sem skilyrði að menn hafi lokið stúdentsprófi. Síðan er í 2. mgr. tekið fram að skólarnir eigi þó að gera lágmarkskröfur varðandi inntöku nemenda. Þar hafa menn sem viðmiðun, alþjóðlega viðmiðun, eins og fram kemur í greininni. Það er sú viðmiðun sem á að fara eftir. Ekki er hægt að fara nánar út í það því það er bundið við einstakar greinar. Og ef menn telja að háskólar séu að gera of litlar kröfur til nemenda sinna, er hægt að bera það saman við það sem viðgengst í erlendum háskólum í viðkomandi greinum þannig að þetta er eins skýrt og það getur verið, finnst mér, miðað við að menn eru yfirleitt að opna þetta. Það er náttúrlega mjög varasamt, má segja, í fyrsta lagi: Er rétt að opna það á þann hátt sem gert er? Ég tel að úr því að sú leið er farin, sem ég tel að sé skynsamlegt eins og hv. þm. vék sjálfur að, þá þarf að setja öryggisnet og það er gert í 2. mgr. eins og þar segir.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessi svör. Mér var alveg ljóst, enda sagði ég það sjálfur, að hér er ekki gerð afdráttarlaus krafa um stúdentspróf eða sambærilegt próf, heldur er opnað fyrir annars konar mat. Ég hygg þó að hæstv. ráðherra hafi orðið á mismæli þegar hann talaði um að 2. mgr. væri til að þrengja 1. gr. Ég lít alls ekki svo á. Það er 3. mgr. sem þrengir þetta með heimildinni til að setja á inntökupróf eða stöðupróf. Ég nefndi það í mínu innleggi að 2. mgr. má skoða sem þrengingu, en það má líka skoða hana sem opnun með vísan til þess að víða er þróunin sú að háskólar erlendis sem við viljum bera okkur saman við, eru að opna sínar dyr og gættir þannig að ekkert síður má líta á hana sem opnun. Ég fagna þeirri yfirlýsingu ráðherrans að hann skilur og skynjar sinn vitjunartíma á þann veg að háskólinn sé að opna sínar dyr fyrir æ fleirum og það er fagnaðarefni. Ég vil hins vegar spyrja beint þannig að ekkert fari á milli mála: Er það skoðun ráðherrans að til greina komi, til að mynda, að einstakir skólar setji reglur sem geti hljóðað eitthvað á þá leiðina að allir þeir einstaklingar sem hafa náð tilskildum aldri geti fengið aðgang að t.d. Háskóla Íslands svo ég tali sérstaklega um hann, svipað því og ég held og trúi og eftir því sem ég veit best, að gerist í háskólum til að mynda í Danmörku og gott ef ekki í Svíþjóð. Finnst hæstv. ráðherra koma til álita að einstakir skólar geti tekið skref í þá áttina?

Herra forseti. Ég sagði að 2. mgr. 6. gr. veitti tryggingu, hún væri ekki þrenging en veitti tryggingu fyrir því að skólarnir gengju ekki of langt í að opna dyr sínar án þess að setja einhver lágmarksskilyrði. Það er sem sagt unnt að ganga að skólanum og segja: Þið hleypið fólki inn án þess að það taki stúdentspróf. Við hvað miðið þið? Og þá er sett í 2. mgr. viðmiðun sem skólanum ber að hafa í huga og þeir sem veita skólanum eftirlit og aðhald geta líka stuðst við. Ég er ekki þeirrar skoðunar að skynsamlegra sé að fara þá leið að setja inn ákveðin aldursmörk í grein eins og þessa. Ég tel að hún sé með það sveigjanlegu orðalagi að skólarnir hafi það frelsi sem nauðsynlegt er fyrir þá til að geta sinnt þeim óskum nemenda sem til þeirra koma. Það er eitt af megineinkennum þessa frv. að veita skólunum aukið frelsi og aukna sjálfsstjórn miðað við ákveðnar grunnreglur og þess vegna er það mikill misskilningu þegar því er haldið fram að þetta frv. einkennist af sérstökum miðstjórnar- eða miðstýringar- eða ofstjórnartilhneigingum. Þvert á móti er verið að opna dyr skólanna með nýjum hætti eins og fram hefur komið hjá hv. þm. og veita skólunum sjálfum aukið frelsi til að taka ákvarðanir um innri málefni sín.

Virðulegi forseti. Ég fagna því út af fyrir sig að hæstv. ráðherra skuli vera þeirrar skoðunar sem hann lýsti í almennum orðum. Ég skildi hann þannig að hann vildi að háskólarnir væru opnar stofnanir og að ákveðnum skilyrðum uppfylltum væru þeir fyrir alla þá sem þangað ættu erindi eða vildu sækja. Ég vil árétta það sem ég sagði áðan að 2. mgr. 6. gr. er vissulega ákveðin trygging. Það er alveg hárrétt. En hún þarf hins vegar ekki að vera þrenging. Hún getur allt eins verið opnun, með vísan til venju og hvernig gangur mála er í nágrannalöndum okkar. Mínar hugmyndir og mín spurning varðandi aldursmörk var ekki á þann veginn að ég vildi taka allt annað út úr þessum ákvæðum og binda mig eingöngu við aldur. Ég hafði fyrst og síðast í huga að að þessum almennu skilyrðum uppfylltum væru viðbótarákvæði um að þeir sem væru t.d. eldri en 50 ára, eða hvað það nú er, gætu verið nokkuð vissir um að þeir ættu þar með aðkomu að háskóla. Ég endurtek það sem mér hefur verið tjáð að þannig þekkja menn sambærileg skólastig í okkar nágrannalöndum Ég ætla ekki að orðlengja þetta, virðulegi forseti, en ég tek undir það að ég vil sjálfstæði skólanna sem allra mest og ef það á við í þessu tilfelli, sem ég hygg að sé, að þeir njóti hér sjálfræðis, þá er það gott og blessað. Það á að vísu ekki við í öðrum greinum þessa frv. En sjálfdæmi og sjálfstæði skólanna getur einmitt í þessari grein snúist upp í andhverfu sína því það er auðvitað fjárveitingarvaldið sem skapar þessum skólum þann ramma sem þeir eru síðan nauðbeygðir til að fara eftir. Og 3. mgr. veit beint að því að ákveðnar deildir Háskóla Íslands eru nauðbeygðar til að setja á inntökupróf eða stöðupróf, einhvers konar síur, vegna þess að ekki eru nógu margir stólar í viðkomandi kennslustofum og ekki nógu miklir peningar til að halda úti kennslu.

Herra forseti. Ég hef gert ráðstafanir til þess að samningur sá sem undirritaður var á dögunum um einkaskóla og hv. þm. Svavar Gestsson nefndi í umræðunum áðan verði kynntur í hv. menntmn. á fundi síðar í dag og ég vænti þess þá líka að með því geti umræðum um háskólafrv. lokið í dag. Ég tel að ekkert nýtt hafi komið fram í því máli sem réttlæti annað. Auðvitað eru skiptar skoðanir um ýmislegt í frv. en það er nú reyndar ekkert óvanalegt á hinu háa Alþingi. Það hefur verið gott samkomulag um það í hv. menntmn. að ljúka þessu máli fyrir jól, ásamt kennaraháskólafrv. Það var samkomulag sem við gerðum í nefndinni í vor, til að koma til móts við óskir Háskóla Íslands sem vildi fá lengri tíma til að skoða málið. Við 2. umr. voru ítarlega rædd ýmis atriði þessa frv. og ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða mjög um einstök ákvæði þess. Það er alveg ljóst að lengi hefur vantað rammalöggjöf um háskólastigið og eftir henni hefur verið kallað. Það er líka ljóst að almenn ánægja er innan háskólanna um þetta frv. þótt skiptar skoðanir séu um einstakar greinar. Ég vil sérstaklega leggja áherslu á að háskólarnir hafa fagnað framkomu frv. og lýst yfir stuðningi við það. Við teljum í meiri hluta menntmn. að við höfum komið ágætlega til móts við höfuðgagnrýni sem hefur komið frá Háskóla Íslands um 13. og 14. gr. og teljum að við höfum á þann hátt náð ákveðinni sátt um þær greinar. Ég tel að þessi lagasetning tryggi mjög vel faglegt og fjárhagslegt sjálfstæði háskólanna og muni verða lyftistöng fyrir háskólamenntun hér á landi í framtíðinni.

Herra forseti. Ég tel mikilvægt það sem fram kom í máli hv. 3. þm. Reykn. að samningstextinn um einkaháskólann verði kynntur í menntmn. áður en þetta mál verður að lögum. Ég hef skilið það svo að atkvæðagreiðsla um málið muni ekki fara fram í dag, jafnvel þó að umræðunni ljúki í dag og tel að miklu máli skipti að samningurinn liggi fyrir áður en atkvæðagreiðslan fer fram. Ég tel að þar með sé komið til móts við þær óskir sem ég setti fram í ræðu minni fyrr í dag. Varðandi það atriði sem fram kom hjá hv. formanni menntmn. að skiptar skoðanir væru um þetta mál eins og oft gerist, þá er það ekki rétt lýsing á veruleikanum. Það er miklu meiri ágreiningur um þetta mál en ég hygg að flestir átti sig á vegna þess að þetta er ágreiningur sem ekki snertir fyrirkomulagsatriði heldur grundvallaratriði. Og þau grundvallaratriði snerta hið akademíska frelsi háskólans, snerta skólagjöld, aðallega þessi tvö atriði sem birtast í 13., 14. og 19. gr. frv. Ég tel því að háskalegt sé að gera of lítið úr þeim mikla ágreiningi sem upp hefur komið í þessu máli. Ég heyrði ekki betur en hv. þm. Guðný Guðbjörnsdóttir lýsti því hér yfir áðan að hún myndi sitja hjá við atkvæðagreiðslu. Mér finnst það nokkuð athyglisvert vegna þess að miðað við þá stöðu sem hún hefur, þekkingu meðal annars á málefnum háskólans sem bendir tvímælalaust í þá átt sem við þekkjum nú eftir yfirferð á málinu, að miklar spurningar hafa vaknað í öllum háskólunum um þetta frv. Og það er beinlínis rangt að halda því fram að almenn ánægja sé með frv. í háskólanum. Það er beinlínis rangt. Staðreyndin er sú að ekki er hægt að finna þessum orðum neins staðar stað, um þessa almennu ánægju, vegna þess að fram kemur í umsögnum allra skólanna að margar spurningar vakna, í fyrsta lagi í öllum umsögnum og greinargerðum sem hafa komið fram um Háskóla Íslands og frá honum. Í öðru lagi hafa komið fjölmargar athugasemdir frá skólum eins og Tækniskólanum og Háskólanum á Akureyri svo ég nefni dæmi, þó svo að hitt sé alveg ljóst að Háskólanum á Akureyri hentar þessi lagasmíð betur en Háskóla Íslands. Það er líka alveg ljóst, að listaháskólarnir eru að gera sér vonir um að þetta hjálpi þeim til að verða viðurkenndir háskólar. Þannig viðurkenna listaháskólarnir að lögin um þá eins og þau standa í dag séu ófullnægjandi. Gagnstætt því sem stjórnarmeirihlutinn hélt fram á síðasta kjörtímabili þegar þau lög voru sett þá er greinilegt að menn telja að þau séu ófullnægjandi og að styrkja þurfi þau lagaákvæði. Staðreyndin er hins vegar sú að því er varðar listaháskólana að ekkert gerist sjálfkrafa í þeim út af þessu frv. Bókstaflega ekki neitt. Gagnstætt því sem haldið hefur verið fram af stjórnarmeirihlutanum, þá er ekki svo. Segjum að frv. verði að lögum. Þá verður að taka nýjar ákvarðanir í menntmrn. og ekki aðeins þar heldur á Alþingi líka, að því er varðar fjárhag stofnananna, ef þetta frv. á að breyta einhverju þegar það verður að lögum. Þá vil ég koma að því atriði sem hefði þurft að ræða hér mun ítarlegar og það er sá veruleiki að svona frv., þó þau verði að lögum, eru oft verri en ekki neitt fyrir viðkomandi skólastig af því þau eru notuð sem afsökun fyrir fjársvelti. Það er sagt: ,,Já, það er nýbúið að samþykkja lög, nýbúið að samþykkja frv.`` En veruleikinn er á sama tíma sá að allar þessar stofnanir búa við stórkostlegt fjársvelti. Það á alveg sérstaklega við um Háskóla Íslands og reyndar einnig Kennaraháskólann eins og staðan er í dag. Ég vil síðan víkja að þeim umræðum sem fram fóru hér um 6. gr. frv. og hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson nefndi, um inntökuskilyrði í háskólana. Ég vil vekja athygli á því að stúdentaráð Háskóla Íslands, sem því miður hefur ekki mikið verið hlustað á í meðferð þessa máls, varaði sérstaklega við orðinu ,,viðbótarinntökuskilyrði`` sem er í 3. mgr. 6. gr. frv. Að vísu hefur Háskóli Íslands getað sett viðbótarinntökuskilyrði samkvæmt gildandi háskólalögum. En það var greinilegt að stúdentaráð og stúdentar voru hræddir um að þetta orð í þessari grein í þessu rammafrv. yrði notað til að ganga lengra í þessum efnum en verið hefur. Ég segi alveg eins og er og ég tek undir með hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni, að ég vara við því að menn gangi lengra en verið hefur í þeim efnum. Þetta eru þau atriði sem ég vildi láta koma fram að lokum af minni hálfu, herra forseti. Ég endurtek það sem kom fram fyrr í dag að ég tel að hæstv. ráðherra hafi ekki svarað grundvallarspurningunum enn þá. Ég tel að það sé algerlega borin von að hann geri það vegna þess að málið er búið að fara í gegnum margar umræður og hefur þó ekki náðst niðurstaða á eðlilegan hátt í svörum hæstv. ráðherra. Þetta varðar sérstaklega 13. gr. um svokallaða atvinnulífsfulltrúa og hvaða hæfni og hvaða faglegar forsendur þeir þurfa að uppfylla. Og þetta varðar 14. gr. um stöðu rektors, þar sem greinilega er verið að veikja stöðu rektors, eins og greinin er, frá því sem verið hefur, því miður. Það er efni sem ber að harma. Af þeim ástæðum, herra forseti, er það eins með mig og áður hefur komið fram með aðra fulltrúa í minni hluta menntmn. að ég mun ekki geta greitt atkvæði með frv. við endanlega atkvæðagreiðslu þegar hún fer fram, sem verður ekki í dag, heldur væntanlega á morgun eða hinn daginn.

Herra forseti. Ég tel að ágreiningur um þetta mál sé miklu minni en margir vilja vera láta. Það er alveg ljóst að um það greinir okkur á, hv. þm. Svavar Gestsson og mig. Ég vil líka minna á að hér er um rammalöggjöf að ræða sem á að ná yfir starfsemi allra skóla á háskólastigi. Ég ætla að leyfa mér, herra forseti, að vitna sérstaklega, af því Háskóla Íslands hefur svo oft borið á góma í þessari umræðu, í bréf Háskóla Íslands frá 5. maí í vor þar sem segir, hv. forseti: ,,Háskólaráð æskir þess við Alþingi að háskólasamfélagið fái ráðrúm til haustsins til að geta fjallað rækilega um frv. til laga um háskóla.`` Síðar í þessu bréfi segir: ,,Háskólinn er því fylgjandi að lög verði sett um háskólastigið og telur flest atriði frv. fyrir utan IV. kafla þess til bóta fyrir háskóla í landinu.`` Það er alveg ljóst að í öllum meginatriðum hefur verið komið til móts við óskir Háskóla Íslands. Frv. var frestað síðastliðið vor í ágætu samkomulagi í menntmn. Síðan hefur meiri hluti menntmn. lagt fram brtt. sem koma til móts við megingagnrýni Háskóla Íslands við IV. kafla frv.

Herra forseti. Mér finnst þetta vera diplómatískt bréf frá háskólanum frá því í vor, vegna þess að háskólinn lagði í fyrsta lagi til að IV. kaflinn yrði tekinn út. Og þar eru öll aðalatriðin, þar eru öll ágreiningsatriðin. ,,Að öðru leyti``, sagði háskólinn í bréfinu frá 5. maí, ,,er þetta gott frv.`` Það er röng uppsetning og ósanngjörn gagnvart háskólanum að setja hlutina þannig upp að þó að hann hafi skrifað bréf með þessum hætti þá hafi hann verið að fagna þessu máli með orðum sínum frá því í vor. Því fer víðsfjarri. Ég fullyrði að Háskóli Íslands hefði mikið frekar viljað vera laus við þetta frv. en að það yrði afgreitt eins og nú er að gerast vegna þess að þarna er verið að skerða frelsi háskólans og veitast mjög að nemendum hans með skólagjaldaákvæðum 19. gr.

Herra forseti. Eins og fram hefur komið áður styð ég, og við, þetta frv. þar sem gert er ráð fyrir því að sameina fjóra skóla í einn, Kennaraháskólann, Fósturskólann, Íþróttakennaraskólann og Þroskaþjálfaskóla Íslands. Við teljum að þetta séu mikilvæg tíðindi í uppeldis- og kennaranámi í landinu. Það sem ég vildi við 3. umr. málsins fá nánari upplýsingar um eru ýmis praktísk atriði varðandi þessa sameiningu umfram það sem gert er ráð fyrir í ákvæði til bráðabirgða. Í ákvæði til bráðabirgða í frv. er fjallað um ráðningu kennara og skólastjóra og annarra starfsmanna. Ég skil þetta ákvæði svo að allir starfsmenn þessara fjögurra skóla muni verða ráðnir að hinum nýja skóla. Starfandi hefur verið verkefnisstjórn undir forustu starfsmanns fjmrn. sem kynnti okkur í menntmn. ágætlega þá vinnu sem verkefnisstjórnin hefur verið að vinna og er ástæða til að þakka fyrir það. Mér fannst það vera greinargóðar upplýsingar. Því er hins vegar ekki að neita að aðstandendur þessa nýja skóla hafa miklar áhyggjur af ýmsum öðrum atriðum varðandi hann og þar á meðal húsnæðismálum. Ég er þá að hugsa alveg sérstaklega um Fósturskólann sem er með aðstöðu þar sem hann hefur lengi verið, í hinum gamla Laugalækjarskóla. Ég er einnig að hugsa um Þroskaþjálfaskólann sem hefur verið í leiguhúsnæði um skeið. Og ég er að hugsa um þá deilu sem uppi hefur verið í húsnæðismálum og tengist spurningunni um nýtingu á Stýrimannaskólanum þar sem upp hafa komið hugmyndir um að þessi uppeldisháskólastarfsemi flytjist að einhverju leyti í Stýrimannaskólann. Það hefur hins vegar sætt miklum mótmælum frá ýmsum, meðal annars hér í þessari virðulegu stofnun og ekki síst frá hv. þm. flokksbræðrum hæstv. ráðherra. Ég hefði viljað nota þetta tækifæri nú við 3. umr. til að fara fram á það við hæstv. menntmrh. að hann geri okkur grein fyrir því hvernig hann sér þessi praktísku mál fyrir sér varðandi húsnæðismál hins nýja skóla alveg sérstaklega. Í öðru lagi minni ég á að við 2. umr. fjárlaga fluttu tveir þingmenn, ég og hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir, tillögu um að settir yrðu nokkrir fjármunir í að endurskipuleggja þennan nýja skóla og stuðla að betri samvinnu skóladeildanna en kostur er á ella, meðal annars með tækjakaupum og öðru slíku. Ég vil einnig fara fram á það við hæstv. menntmrh. að hann segi okkur frá því hvernig hann sér þau mál fyrir sér því ég óttast að hinn nýi skóli hafi ekki nægilegt svigrúm til að búa sig tækjum, meðal annars kennslutækjum, og tækjum fyrir nemendur, eins og tölvum, sem nauðsynlegt er. Ég vil þá í þriðja lagi og að síðustu nefna Íþróttakennaraskólann á Laugarvatni. Fram hafa komið áhyggjur frá þeim sem þar starfa yfir því að hugsanlega verði skólinn fluttur þaðan og suður. Í hv. menntmn. fengum við mjög athyglisverðar upplýsingar um Íþróttakennaraskólann þar sem það kom t.d. fram að laun kennara voru ívið lægri ef þeir voru að kenna á Laugarvatni en ef þeir kenndu í Reykjavík. Það er nokkuð sérkennilegt. En hvað sem því líður hefði ég viljað heyra hjá hæstv. menntmrh. nú við 3. umr. hvort hann er með einhver áform uppi um það eins og er að flytja íþróttakennarakennsluna, ef svo mætti segja, hingað til Reykjavíkur frá þeim stað sem hún hefur verið um áratuga skeið.

Herra forseti. Ég tel að hér sé komið að lokum í löngu ferli um sameiningu kennaranáms á einu háskólastigi og að með sameiningu þessara fjögurra skóla sem mælt er fyrir um í þessu frv. sé verið að stíga mjög merkilegt skref til að styrkja kennaramenntun í landinu og styrkja innviði Kennaraháskóla Íslands og þá krafta sem þar vinna. Varðandi þau atriði sem hv. þm. vék að, það er að segja húsnæðismálin, tækjakaup og Íþróttakennaraskólann, þá vil ég segja að það verður eitt af fyrstu verkefnum nýs skólaráðs hins sameinaða skóla að fjalla um húsnæðismálin í ljósi þeirrar staðreyndar að skólinn hefur tekið til starfa. Hann er starfandi á fjórum ólíkum stöðum. Hann er starfandi í Kennaraháskólanum, hann er starfandi í Fósturskólanum, Þroskaþjálfaskólanum og Íþróttakennaraskólanum á Laugarvatni. Það er rétt að ég hef hreyft þeirri hugmynd að skólinn fái inni í Sjómannaskólahúsinu sem er í næsta nágrenni við Kennaraháskólann og mundi Sjómannaskólahúsið rýma Fósturskólann og fleiri stofnanir þannig að þær væru þá landfræðilega tengdar á Rauðarárholtinu. Þessi hugmynd hefur mætt mikilli andstöðu eins og vitað er og hún er nú til umfjöllunar í skólanefndum skólanna tveggja, Vélskólans og Stýrimannaskólans með sérfræðingum menntmrn. Ég vil ekki segja fyrir um niðurstöðu þess máls en hitt er ljóst að sérstaklega held ég að húsnæðisvandi Fósturskólans sé brýnn. Húsnæðisvandi Þroskaþjálfaskólans er ekki eins brýnn. Hann hefur verið leystur með viðunandi hætti með viðbyggingu við það hús þar sem skólinn hefur starfað um árabil og ég held að aðstaða þar sé nú þannig að þroskaþjálfaskólanemendur og starfsmenn sætti sig bærilega við þá aðstöðu. Hins vegar hefur enginn einn aðili komið að því að fjalla um það frá sjónarhóli stjórnenda þessara skóla eins og mælt er fyrir um í frv. og þess vegna hef ég litið svo á að það bæri að bíða eftir skipan hins nýja skólaráðs og það yrði viðmælandi ráðuneytisins um þessi mál og síðan yrði að frumkvæði þess og í samvinnu við ráðuneytið farið yfir hvernig best væri að taka á húsnæðismálunum. Fyrir liggur tillaga um deiliskipulag á Rauðarárholti og það er alveg ljóst að þeir sem starfa í Kennaraháskólanum telja mikilvægustu nýframkvæmdina vera að ráðast í þjónustubyggingu og miðstöðvarbyggingar við Kennaraháskólahúsið. Í sjálfu sér get ég fallist á þá forgangsröð enda verði farið yfir málið að nýju af skólaráðinu og það komist að sömu niðurstöðu og gert hefur verið af stjórnendum Kennaraháskólans um það efni. Við höfum því opnað og bent á marga kosti í þessu en við höfum ekki tekið endanlegar ákvarðanir í menntmrn. enda lít ég þannig á að það sé hlutverk ráðuneytisins í samvinnu við nýtt skólaráð að taka þessar ákvarðanir og það beri þá að gefa sér ráðrúm til þess eftir að skólinn hefur tekið formlega til starfa sem verður nú um áramótin, nái frv. fram að ganga. Að því er tækjakostinn varðar hef ég ekki jafnglögga sýn á þau málefni. Það eru málefni sem þarf að skoða og meta og að sjálfsögðu ber að haga málum þannig að þessi skóli fullnægji kröfum að því er tækjabúnað varðar. Í fjárlagafrumvarpinu kemur núna fram að það á að gera átak til að efla til dæmis tölvutækjabúnað í Íþróttakennaraskólanum og ýmis áform eru uppi um að efla slíkan búnað í þessum skólum og til stendur að gera það. Hvað að öðru leyti þarf að gera, vil ég ekki fullyrða á þessu stigi málsins og tel að nýju skólaráði beri að ræða það og fara yfir þau málefni. Varðandi fjárstreymi til skólans, þá mun það ráðast af samningi sem ráðuneytið gerir við skólann á grundvelli laganna eins og menn vita. Þar verður stuðst við reiknilíkan sem á að vera hið sama fyrir alla skóla á háskólastigi. Ég hef aldrei ljéð máls á því í umræðum um hinn nýja kennaraháskóla að starfsemin á Laugarvatni leggist af. Þvert á móti hef ég oftar en einu sinni sagt að ég telji að það sé sérstakur akkur fyrir þennan skóla að hafa aðsetur á Laugarvatni einnig, til að styrkja starfsemi sína. Kennaraháskólinn sem nú er að sameinast hinum þremur skólunum hefur einnig aðstöðu í Varmalandi í Borgarfirði eins og vitað er þannig að þessi skóli mun hafa bækistöðvar á fleiri en einum stað utan Reykjavíkur. Ég hef einnig í hyggju að breyta skipan mála á Laugarvatni þannig að Íþróttakennaraskólabyggingarnar verði óskoraður hluti af Kennaraháskólanum og afskiptum menntmrn. af þeim mannvirkjum ljúki. Fulltrúi ráðuneytisins hefur farið með húsnæðismál á Laugarvatni fyrir skólana en ég tel að hinn nýi skóli verði það öflug stofnun að hann eigi sjálfur að geta séð um húsnæðismálin á Laugarvatni og haft þau algerlega í sinni forsjá og afskipti menntmrn. af því eigi ekki að koma til nema þá með almennum samningi eða verkaskiptasamningi, en ekki að daglegri ráðstöfun á húsakosti á Laugarvatni. Hins vegar hefur einnig verið um samstarf að ræða milli Íþróttakennaraskólans og íþróttahreyfingarinnar og það finnst mér að sé einnig samningsmál milli skólans og íþróttahreyfingarinnar hvernig nýting á þeim húsakosti verður. Það vakir því síður en svo fyrir mér að starfsemin á Laugarvatni leggist af. Þvert á móti, eins og ég hef sagt, tel ég að það sé viss styrkur fyrir þennan skóla að hafa jafngóða aðstöðu á Laugarvatni og raun ber vitni og það hljóti að vera akkur fyrir stjórnendur skólans að tryggja stöðu sína þar frekar en veikja hana.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir þessar upplýsingar. Ég vil í fyrsta lagi segja út af húsnæðismálum skólanna að ég tel að málið liggi þannig að ráðherrann muni, og hver sem kemur að því máli, komast að þeirri niðurstöðu að menn muni ekki fallast á að Sjómannaskólinn verði tekinn undir starfsemi Kennaraháskólans þannig að það þýðir að verið taka og hlýtur að verða tekin ákvörðun um að byggja við Kennaraháskólann eins og gert hefur verið ráð fyrir um langt árabil og það er auðvitað orðið miklu brýnna núna frá og með þessum tíðindum um áramótin en það hefur áður verið. Ég vil einnig fagna yfirlýsingum hæstv. ráðherra varðandi Laugarvatn. Ég tel að það sé mjög mikilvægt og það sem skiptir mestu máli í því er sú afstaða að húsnæði Íþróttakennaraskólans á Laugarvatni verði sett undir Kennaraháskólann og verði ekki undir ráðuneytinu eins og verið hefur. Það hefur verið ólánsfyrirkomulag þar sem menntmrn. hefur verið hálfgerð sveitarstjórn á Laugarvatni og verið að mörgu leyti óheppilegt og erfitt og flókið að ná sáttum manna á milli um einföldustu fyrirkomulagsatriði eins og grindverk og girðingar, svo dæmi séu nefnd. Ég tel þess vegna að svör hæstv. ráðherra séu góð og fullnægjandi miðað við aðstæður og þær spurningar sem fram eru bornar. Að öðru leyti vil ég segja að það skiptir öllu máli að vel verði af stað farið með þennan skóla, hann verði búinn góðum tækjum og búnaði strax í upphafi, því miklar vonir eru bundnar við þennan sameinaða skóla og okkur er skylt að fylgja honum myndarlega úr hlaði.

Herra forseti. Komið er að lokum umræðu um þetta mikilvæga mál sem hér er á dagskrá. Ég ætla að nota tækifærið til að þakka nefndarmönnum í menntmn. fyrir mjög góða samvinnu við umfjöllun um málið í þingnefndinni. Það er líka alveg ljóst að hér er á ferðinni mjög merkilegt mál sem ég veit að á eftir að styrkja kennaramenntun í landinu í framtíðinni og ég get tekið undir það að full ástæða er til þess að standa myndarlega að þeirri breytingu.

Virðulegi forseti. Það var heldur ekki ætlan mín að taka til máls hér við 3. umr. málsins en ég vil vegna umræðunnar hér áðan um háskólafrv. þar sem ákveðið var að kalla saman fund í hv. menntmn. minna á að í gær þegar 2. umr. um þetta mál fór fram sat ég hjá við ákvæði sem fjalla um dómnefndir á þeirri forsendu að það fékkst ekki nógu ítarlega rætt í hv. menntmn. Því vil ég spyrja hæstv. menntmrh. eða hv. formann menntmn. sem hér er stödd hvort mögulegt sé að taka fyrir það atriði á þeim fundi sem nú er fyrirhugaður í menntmn. þar sem málefni dómnefnda voru ekki nægjanlega rædd í nefndinni eins og fram kom í umræðunni í gær. Að öðru leyti vil ég taka undir það að hér er um mjög merka löggjöf að ræða. Stofnaður er nýr Kennaraháskóli, það er að segja að í viðbót við þá góðu stofnun mun koma inn starfsemi Þroskaþjálfaskóla Íslands, Fósturskóla Íslands, og Íþróttakennaraskóla Íslands, og þar með flytjast þessir þrír síðarnefndu skólar á háskólastig, sem ég tel mjög mikið fagnaðarefni. Einnig það að með þessum sérlögum er ákveðið að Kennaraháskólinn verði rannsóknarháskóli áfram að sjálfsögðu. Ég vænti þess að þessi löggjöf verði mikil lyftistöng fyrir uppeldis- og kennaramenntun í landinu. En vissulega er það jafnljóst að þetta er eingöngu grófur rammi og það hvort þetta reynist lyftistöng mun fara eftir því hvernig stefnumörkunin verður ákveðin um kennaramenntunina. Það kom til umræðu í gær að samstarfsnefnd háskólanna hefur meðal annars lagt til að B.Ed.-námið við Kennaraháskólann verði lengt í fjögur ár. Það á auðvitað eftir að koma í ljós hvort nauðsynlegt fjármagn fæst, en það er sannarlega von mín að svo verði og að raunverulegt átak verði gert til að lyfta kennaramenntuninni í landinu.

Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í það hvort menn ræði þetta frekar í hv. menntmn. eða ekki. Ég vil aðeins segja um 3. gr. þessa frv. og dómnefndirnar að þetta er sniðið fyrir Kennaraháskólann en ekki fyrir aðra skóla. Vilji menn taka á þessu öðruvísi í sérlögum fyrir aðra skóla þá er það til athugunar vegna þeirra skóla, en mér finnst að í þessu efni hafi náðst góð samstaða um það og það sé með vilja og vitund þeirra sem í skólanum starfa að þetta sé svona. Mér finnst því málið vera útrætt og að það liggi alveg ljóst fyrir að hér er ekki verið að taka ákvörðun um annað en Kennaraháskóla Íslands. Það er ekki verið að taka ákvarðanir um aðra háskóla í þessu. Menn verða að átta sig á gildi sérlaganna annars vegar og rammalöggjöfinni hins vegar. Hér er verið að útfæra rammalöggjöfina á þennan hátt fyrir Kennaraháskólann sem er að ýmsu leyti næsta einsleitur háskóli. Aðrir háskólar kunna að vera miklu fjölbreyttari og þess vegna þurfi aðrar reglur að gilda þar. Þetta vildi ég segja að gefnu tilefni frá hv. þm. og tel að ekki beri að hrófla við þessu atriði í frv. á lokastigi málsins.

Virðulegi forseti. Mér er fullkunnungt um að hér er eingöngu verið að ákveða um dómnefndir fyrir Kennaraháskólann. En þar sem það fyrirkomulag sem hér er lagt til, og mér er kunnugt að Kennaraháskólinn hefur lagt blessun sína yfir það, er nýtt fannst mér mjög eðlilegt að við í menntmn. fengjum að heyra hvernig fyrirkomulagið hefur reynst í Háskóla Íslands og einnig vegna óskar Kennaraháskólans um að þeir fengju ekki annars konar ákvæði um dómnefndir en aðrir háskólar. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef er ekki líklegt að þetta verði lagt til í Háskóla Íslands. Því fannst mér eðlilegt að þetta mál yrði rætt betur í hv. menntmn.

Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í hvað skuli rætt í hv. menntmn. en vil þó segja skoðun mína. Varðandi orð hv. þm. um Háskóla Íslands, þá er það ekki alveg sambærilegt við þetta. Þar er verið að fjalla um framgangskerfi skólans og þar hafa verið settar fastskipaðar dómnefndir til að fjalla um framgang manna. Hér er þetta með öðrum hætti og er því ekki alveg sambærilegt. Í tilefni af orðum hv. þm. vil ég einnig segja að ég hef margsinnis ritað Háskóla Íslands og spurt hvernig þetta kerfi hafi reynst. Reynslutíminn rennur út nú um þessi áramót en ég hef ekki enn fengið svör frá Háskóla Íslands um það mat sem lagt verði lagt á þetta kerfi. Það kæmi mér mjög á óvart ef öðrum eru veittar upplýsingar um það en menntmrh. sem á einn fulltrúa í þessum dómnefndum í Háskóla Íslands. Ég mun gera hv. menntmn. grein fyrir þeim svörum sem ég fæ við spurningum til Háskóla Íslands um þetta. Ég mun senda þau til hv. menntmn. þannig að hún geti áttað sig á því máli.

Í tilefni af orðum hv. þm. Guðnýjar Guðbjörnsdóttur um dómnefndarákvæði í kennaraháskólafrv. vil ég segja, að ég tel að við höfum rætt þessi mál ítarlega við 2. umr. málsins. Þingmaðurinn hefur lýst sínum áhyggjum mjög skýrt. Hins vegar er alveg ljóst að þeir skólar sem í hlut eiga hafa ekki gert neinar efnislegar athugasemdir við þetta ákvæði. Ég tel því ekki tilefni til að taka málið frekar upp í menntmn. en fagna því hins vegar að menntmrh. hefur lýst því yfir að hann muni láta í té svör við þeim spurningum sem hann hefur beint til Háskóla Íslands um þetta efni og að við fáum þær upplýsingar og þau svör þegar þau liggja fyrir.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frv. til laga um búnaðargjald í fjarveru form. landbn., hv. þm. Guðna Ágústssonar. Álit nefndarinnar, eins og þingskjalið ber með sér, er á þingskjali 560. Ég hygg að hv. alþingismönnum sé ljóst að fyrir ári var gerð breyting á lögum um Búnaðarmálasjóð til þess horfs sem lögin um búnaðargjald kveða á um. Ein meginbreyting þessara laga var að fjmrn. var falin innheimtan í stað þess að Framleiðsluráð landbúnaðarins hafði áður annast þessa innheimtu. Við framkvæmdina kom í ljós að sú innheimtuaðferð sem lögin kváðu á um var ekki sérstaklega hagstæð. Því var fundin önnur leið til að innheimta gjaldið og ætla má að hún verði bæði einfaldari og skilvirkari í framkvæmd. Efnisbreytingin á þessum lögum er ekki að því er varðar gjöld eða ráðstöfun þeirra heldur einvörðungu að á sjálfri innheimtunni. Meginbreytingarnar eru þær að í frv. er lagt til að tekið verði upp annað kerfi við innheimtu búnaðargjalds en gert er ráð fyrir í lögum um búnaðargjald sem taka skuli gildi 1. janúar 1998. Í ljós hefur komið að unnt er að nýta álagningar- og innheimtukerfi fyrir sérstakan tekjuskatt, þ.e. hátekjuskatt, með tiltölulega litlum breytingum. Með breytingunni er gert ráð fyrir að fyrirframgreiðsla búnaðargjalds geti orðið mun einfaldari í framkvæmd en kveðið er á um í lögunum. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þingskjali, en þær eru eftirfarandi: Lagðar eru til breytingar á 1. gr. frv. Í fyrsta lagi er lögð til orðalagsbreyting í fyrri málslið 1. mgr. sem miðar að því að gera ákvæðið skýrara. Í öðru lagi er lagt til að skattstjóri skuli innan hæfilegs frests skera úr um umsókn gjaldanda um breytingu á fyrirframgreiðslu sem honum hefur verið gert að greiða samkv. 1. mgr. 4. gr. laganna. Í þriðja lagi er lagt til að ef fyrirsjáanlegt er að búnaðargjald breytist um sem nemur 25 % en þó að lágmarki 10.000 krónur milli ára, skuli skattstjóra skylt að taka til greina umsókn gjaldanda. Einn nefndarmanna, Sigríður Jóhannesdóttir, var fjarverandi við afgreiðslu málsins, og rétt er að vekja athygli á því að Ólafur Friðriksson, fulltrúi frá landbrn., mætti á fund nefndarinnar. Þannig hefur landbn. skilað þessu áliti frá sér, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti meiri hluta félmn. um frv. til laga um húsaleigubætur. Undir það rita allir nefndarmenn nema hv. þm. Pétur Blöndal sem skilar séráliti. Allnokkrir nefndarmenn skrifa undir með fyrirvara. Félmn. kallaði allmarga aðila á sinn fund til að ræða þetta mál en það bar að með nokkuð skömmum fyrirvara. Fyrir utan fulltrúa ráðuneytisins, fengum við til okkar fólk frá Félagsmálastofnunum Reykjavíkurborgar, Kópavogs, Seltjarnarness og Reykjanessbæjar. Við fengum einnig fulltrúa Leigjendasamtakanna, fulltrúa Sambands íslenskra sveitarfélaga og Félagsstofnunar stúdenta. En hverjir þarna voru á ferð má lesa í nefndaráliti meiri hlutans. Það frv. sem hér um ræðir er að meginstofni byggt á núgildandi lögum um húsaleigubætur þó gerðar séu nokkrar grundvallarbreytingar. Þær helstu eru að nú munu húsaleigubætur ná til allra sveitarfélaga á landinu og að bæturnar munu ná til allra leiguíbúða án tillits til eignarforms þeirra, samkvæmt skilgreiningu á íbúðarhúsnæði í 6. gr. frv. Það voru allnokkur atriði í þessu frv. sem nefndin ræddi mjög ítarlega og kynnti sér sérstaklega. Fyrst er að nefna hvort nauðsynlegt væri að þinglýsa húsaleigusamningum til að þeir gæfu kost á húsaleigubótum. Eftir ítarlega skoðun varð það niðurstaða meiri hlutans að gera ekki breytingu á þessu þar sem þinglýsing samninganna yrði til að tryggja lagaleg réttindi leigjenda og draga úr misnotkun á kerfinu. Nefndin ræddi ítarlega ákvæði 6. gr. um íbúðarhúsnæði og hvort sú skilgreining sem er að finna í 6. gr. væri of takmarkandi. Ég býst við, hæstv. forseti, að þessi grein muni koma allnokkuð til umræðu hér í dag. Niðurstaða meiri hlutans varð að leggja ekki til breytingu á þessari grein. Hún felur í sér að húsaleigubætur eru ekki greiddar vegna leigu á einstaklingsherbergjum ef eldhús eða snyrting er sameiginleg fleirum. Þó var gerð breyting frá gildandi lögum, sérstaklega hvað varðar baðaðstöðu. Reynslan hafði leitt í ljós að víða í gamla bænum hér í Reykjavík er húsnæði með þeim hætti að baðaðstaða er sér, stundum í kjöllurum, þó íbúðir væru fullnægjandi að öðru leyti. Sú breyting var gerð á þessu eftir mikla umræðu um það hvort ástæða væri til að víkka út þennan rétt og fella einstaklingsherbergi undir þennan flokk. Skoðun nefndarinnar leiddi í ljós að engin leið var að gera sér grein fyrir afleiðingunum, hversu margir leigjendur mundu bætast við og hvers konar húsnæði væri þar um að ræða. Þær röksemdir komu fram, meðal annars nefndarmanna sem undirbjuggu þetta frv., að rétt og skylt væri að stefna að því að fólk búi í mannsæmandi húsnæði og undir það beri ýta og styðja að fólk leigi sómasamlegar íbúðir en ekki ófullnægjandi húsnæði eða einstök herbergi. Talið var að forðast bæri að ýta undir að fullorðið fólk, þeir sem náð hafi tvítugsaldri, búi við ófullnægjandi skilyrði. Þetta mun eflaust koma nánar til umræðu en nefndin leggur ekki til breytingu á þessu. Eins voru þau ákvæði 7. gr. sem lúta að markaðsleigu skoðuð en þar kom fram að menn hefðu í hinum ýmsu sveitarfélögum góða tilfinningu fyrir því hver leigan væri, og því eðlilegt að hvert sveitarfélag tæki mið af leigu á hverjum stað. Nefndin leggur ekki til breytingar á þessu, hæstv. forseti. Þá ræddum við einnig nokkuð 8. gr. hvort eðlilegt væri að miða við 20 ára aldur þegar um er að ræða heildartekjur fjölskyldu en þau rök að miða við að flest ungmenni eru í skóla til tvítugsaldurs þóttu okkur í meiri hlutanum sannfærandi og við leggjum ekki til breytingu á þessu. Þá varð einnig nokkur umræða um 9. gr. frv. og um það hvort rétt sé að miða húsaleigubætur við almanaksárið og að það þurfi að endurnýja umsóknir á hverju ári. Það varð niðurstaða okkar að standa við það sem lagt er til. Allt lýtur þetta að því að gera kerfið öruggara og að það sé þá verið að sækja um bætur og leggja fram tilskilin gögn vegna raunverulegrar þarfar og bæri að stuðla að því að eftirlitið með kerfinu væri skilvirkt. Miklu meira vandamál í þessu sambandi er að ákveðinn hluti leigjenda fær ekki húsaleigusamning. Þá varð einnig veruleg umræða um 14. gr. frv. sem lýtur að því hvenær félagsmálanefnd sveitarfélags er heimilt að fella niður greiðslu bóta. Nefndin leggur til þá breytingu að ef um veruleg leiguvanskil leigjenda er að ræða geti félagsmálanefndin fellt niður greiðslu bóta, stöðvað bótagreiðslur, eða eins og segir í brtt.: ,,greiða bætur beint til leigusala, og þá með samþykki leigjanda, ef nefndin fær vitneskju um veruleg vanskil leigjanda.`` Þannig hefur þetta verið gert í raun, meðal annars hjá Reykjavíkurborg, og meiri hluta nefndarinnar fannst rétt að hafa það skýrt í lögunum að þetta væri heimilt. Að öðru leyti leggur nefndin til þrjár brtt., hæstv. forseti, sem tengjast því samkomulagi sem gert var milli ríkisins og sveitarfélaganna en þær eru eftirfarandi, hæstv. forseti: Á eftir 2. gr. komi ný grein svohljóðandi: ,,Greiðsla ríkis til sveitarfélaga vegna húsaleigubóta. Ríkissjóður greiðir árlega 280 millj. kr. í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga sem renna til sveitarfélaga vegna greiðslna húsaleigubóta. Fjárhæð þessi miðast við verðlag í janúar 1998 og breytist 1. janúar ár hvert í samræmi við breytingar á vísitölu neysluverðs.`` Einnig er lögð til breyting á 14. gr. sem ég gerði grein fyrir áðan, hæstv. forseti, en þriðja brtt. er við 20. gr. sem verður 21. gr. en þar bætist við ,,auk ákvæða um upplýsingagjöf sveitarfélaga til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga og um úthlutun úr sjóðnum.`` Þetta eru þau atriði sem setja skal reglugerð um. Hæstv. forseti. Ég skrifaði undir nefndarálitið með fyrirvara en fyrirvari minn lýtur fremur að því sem er utan frv. Það er framkvæmdin á málinu, sem er það atriði að í grunnforsendum málsins er gert ráð fyrir að sveitarfélögin sem hafa leiguhúsnæði á sínum vegum taki upp raunleigu. Ég hef fyrirvara varðandi það að ég vona að sveitarfélögin bregðist þannig við að leiga hækki ekki það mikið að þeir leigjendur sem eru í félagslegu húsnæði hjá sveitarfélögunum verði fyrir kjararýrnun. Í umfjöllun nefndarinnar kom fram að Reykjavíkurborg hefur sett á fót sérstakan hóp sem er að skoða hvernig breytingin kemur við hina einstöku leigjendur. Menn eru nánast að reikna út hvern einasta mann sem er í leiguhúsnæði á vegum borgarinnar og það er stefna núverandi meiri hluta í Reykjavíkurborg að sjá til þess að leigjendur borgarinnar verði ekki fyrir kjararýrnun. Ég vona að önnur sveitarfélög bregðist eins við því að við vitum að sá hópur sem er í leiguhúsnæði á vegum sveitarfélaganna er oftast sá sem verst er settur. Hitt atriðið sem ég vil nefna er skattlagning húsaleigubótanna, og vil beina því sérstaklega til hæstv. félmrh. að hann beiti sér fyrir því að þessar bætur verði undanþegnar skatti. Ég minni á í því samhengi að fram kom í þeim upplýsingum sem við fengum að tveir þriðju hlutar þeirra sem fá húsaleigubætur eru undir skattleysismörkum og það er þá hópurinn sem næstur kemur sem verður auðvitað fyrir skattlagningu og við hljótum að spyrja: Er réttlætanlegt að skattleggja bæturnar? Þetta verður til þess að rýra kjör leigjenda sem eru eins og við vitum og ég hef nefnt fyrr þeir sem iðulega standa hvað verst að vígi í samfélaginu. Áður en ég lýk máli mínu, hæstv. forseti, vil ég geta þess að umræðan í nefndinni um 6. gr. laut ekki síst að nýjum tegundum íbúða, meðal annars á stúdentagörðunum, sem hafa verið skilgreindar sem einstaklingsherbergi. Það eru í raun og veru lokaðar einingar, þar eru tvö herbergi, leigð sitt hvorum námsmanninum en með sameiginlegu eldhúsi og baði. Þetta er íbúð. Munurinn er bara sá að ekki er sameiginlegt svefnherbergi. Við hliðina á þessum íbúðum eru svo aðrar þar sem hugsanlega býr í sambýlisfólk. Jafnvel geta það verið einhverjir sem taka sig saman um að leigja slíka íbúð en hún er skilgreind sem íbúð og fellur undir húsaleigubæturnar. Við ræddum töluvert mikið hvort hægt væri að ná utan um þetta atriði eða túlka greinina öðruvísi en kannski er það einfaldlega Félagsstofnun stúdenta sem verður að breyta skilgreiningunni á íbúðunum og leita eftir því að þeir sem taka þær á leigu fyrir samtals 32.000 kr. njóti húsaleigubóta eins og þeir sem eru í húsnæði sem er skilgreint sem íbúð og fellur undir 2. mgr. 6. gr. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að þessu sinni að ræða um tillögur minni hlutans. Það er rétt að hann fái að gera grein fyrir áliti sínu og brtt. áður en við ræðum þær en ég hef ýmislegt við þær að athuga.

Herra forseti. Mig langar að spyrja formann og frsm. nefndarinnar nánar út í það sem hún kom lítillega inn á og fyrirvari hennar byggist greinilega á og það er framkvæmdin á húsaleigubótunum. Komu engar upplýsingar fram í nefndinni nánar en við ræddum við 1. umr.? Í fyrsta lagi um það hve margir dyttu hugsanlega út, fengju hvorki niðurgreiðslu né húsaleigubætur en það kemur fram í frv. að áætlað er að það sé um fjórðungur, eða um 550 manns, sem þá þyrfti að greiða húsaleigu sem væri kannski 15--20 þúsund krónum hærri á mánuði en greitt er í dag. Er ekkert vitað nánar um hve stór hópurinn er? Hv. þm. nefndi að nefnd væri að störfum á vegum Reykjavíkurborgar. Má vænta að niðurstaða hjá þeirri nefnd liggi fyrir áður en frv. kemur til lokaafgreiðslu við 3. umr.? Mér finnst mjög slæmt, herra forseti, að afgreiða málið með þessum hætti, að ekkert liggur fyrir frekar um þetta en var við 1. umr. og eins líka þann hóp sem einnig var nefndur við 1. umr. Það er sá hópur sem situr uppi með ákveðinn mismun vegna þess að leigan hefur hækkað upp í raunkostnað og húsaleigubæturnar koma ekki fyllilega til móts við raunkostnaðinn. Það er þá undir hverju og einu sveitarfélagi komið hvort það greiðir mismuninn. Hv. þm. nefndi að Reykjavíkurborg hefði lýst því yfir og ég spyr nánar um það að hún ætlaði að tryggja að allir yrðu jafnt settir á eftir. Hvað með önnur sveitarfélög? Liggur nokkuð fyrir um það með önnur stór sveitarfélög, Akureyri, Kópavog, Hafnarfjörð, svo dæmi sé tekið? Mér finnst slæmt að skilja málið svona eftir án þess að við höfum nokkra frekari vitneskju um það hvað margir einstaklingar munu kannski verða verr staddir eftir kerfisbreytinguna en áður.

Hæstv. forseti. Varðandi þetta atriði ná lögin ekki utan um þetta mál. Hér er kveðið á um að ákvörðun bóta er skilgreind á ákveðinn hátt og það hvernig beri að telja tekjur, reiknað út frá tekjum og eignum, en síðan er kveðið á um að félmrh. setur að höfðu samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga, ákvæði í reglugerð um útreikning og fjárhæð bóta, þar á meðal um grunnfjárhæð bóta. Síðan er skýrt í frv. í athugasemdum við ákvæði til bráðabirgða hvernig þær reglur eru núna og reiknað er með því að þær verði með sama hætti á næsta ári. Við getum deilt um það hvort grunnfjárhæðin sé nógu há eða hvort skerðing byrjar of snemma en það hlýtur að vera á valdi sveitarfélaganna hvernig þau haga þessum málum og ég held við hljótum að verða að treysta því að þau sjái til þess að kjör fólks versni ekki. Nú er afar misjafnt hver fjöldi leiguíbúða á vegum sveitarfélaganna er. Sums staðar eru þær mjög fáar. Það kom meðal annars fram að leiguíbúðir á vegum Kópavogsbæjar eru örfáar. Hins vegar kom mjög skýrt fram að það er stefna Reykjavíkurborgar, og við hv. þm. teljumst báðar til stuðningsmanna núverandi meiri hluta, og hljótum að treysta því að staðið verði við þau fyrirheit. Það er því ekki tilgangurinn að kjör þeirra versni sem fá húsaleigubætur eða munu bætast í þann hóp sem eins og ég hef nefnt áður eru oftast þeir sem verst eru settir í samfélaginu. 

Nú er tíminn búinn, hv. þm.

Herra forseti. Ég þakka hv. formanni og frsm. fyrir svörin. Það er ljóst af svörum hennar að nefndin hefur reynt að nálgast þessar upplýsingar en sennilega ekki getað á þeim skamma tíma sem hún hafði til umfjöllunar um málið. Það er alveg ljóst að þótt Reykjavík sé með flestar leiguíbúðirnar og fyrir liggi yfirlýsingar frá henni um að fólk verði jafnsett eftir þessa breytingu er óvissa um önnur sveitarfélög. Það er mjög slæmt að skilja við málið þannig að maður viti ekki hvernig framkvæmdin verður í þessu öllu saman. Auðvitað snýr þetta líka nokkuð að frv., hv. þm. nefndi að þetta sneri ekki að frv. Til dæmis er verið að gera hér brtt. sem kemur í meðförum nefndarinnar um hve háa fjárhæð ríkið ætlar að leggja til húsaleigubótanna, 280 millj. króna, þannig að að hluta til snýr þetta líka að þeirri lagasetningu sem hér fer fram. Ég hef bent á að ég telji að upphæðin, þessar 280 millj., tryggi engan veginn að sveitarfélögin öll geti haldið þannig á málum að ekki sé verið að skera niður bætur eða aðstoð við leigjendur frá því sem nú er. Ég tel þessa upphæð alls ekki tryggja það og minni á í því sambandi að þegar húsaleigubótakerfinu var komið á fyrir tveimur árum var gert ráð fyrir 400 millj. frá ríkissjóði í húsaleigubæturnar. Þá var kerfið ekki eins víðtækt og það á að vera núna með þessari löggjöf, bæði er verið að taka inn leiguíbúðirnar og nú er sveitarfélögunum skylt að greiða húsaleigubætur. Lagasetningin sem slík, þessar 280 millj., getur vissulega haft áhrif á það hvort sveitarfélögin séu þá í stakk búin til að bæta einstaklingum í leiguíbúðum þann mismun sem verður á raunkostnaði og húsaleigubótunum. Það er það sem mér finnst slæmt að þurfa að skilja eftir í lausu lofti.

Hæstv. forseti. Auðvitað er að hluta til verið að færa verkefni frá ríkinu til sveitarfélaga þótt ríkið komi enn inn í með 280 millj. króna. Hv. þm. minnist þess eflaust að stefna ríkisstjórnarinnar var að færa þennan málaflokk yfir til sveitarfélaganna og lendingin er sú að ríkissjóður greiðir árlega 280 millj. króna í jöfnunarsjóðinn sem mun þá meðal annars verða til að jafna stöðu sveitarfélaganna í þessum málum. Síðan verða náttúrlega sveitarfélögin að koma þarna á milli. Við getum ekki sagt sveitarfélögunum skýrar fyrir verkum að mínum dómi. Ákveðið gólf er sett á bæturnar og síðan geta þau bætt þarna við og það verður á valdi hvers sveitarfélags hvernig þau framkvæma þetta. Hins vegar getum við lýst yfir þeim vilja okkar og það er fyrirvari minn um þetta og einlæg ósk mín að sveitarfélögin sjái til þess að þeir sem eru í leiguhúsnæði á vegum sveitarfélaganna verði ekki fyrir kjaraskerðingu. Það er verið að setja ramma utan um þetta mál og það verður sveitarfélaganna að framkvæma. Ekki er einu sinni víst að þau þurfi öll að taka upp raunleigu þótt gert sé ráð fyrir því og það lagt til í upphaflegu frv. Reykjavíkurborg hefur ákveðið að fara þá leið en hún er jafnframt að kanna leiðir til að sjá til þess að við upptöku bótanna verði fólk ekki fyrir skerðingu heldur fái á annan hátt fjárhagslegan stuðning. En við skulum svo sannarlega fylgjast með framkvæmd málsins, hv. þm.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. og brtt. við frv. til laga um húsaleigubætur á þskj. 588 og 589. Á húsaleigumarkaði er ákveðið jafnvægi milli framboðs og eftirspurnar sem endurspeglast í markaðsleigunni. Þegar teknar eru upp húsaleigubætur skekkist þetta jafnvægi og leigan hækkar eða eftirspurnin vex og það verður skortur á íbúðum. Þetta er almennt þekkt úr hagfræðinni og ætti að gilda hér á landi sem annars staðar. Það sem gerist þegar teknar eru upp almennar húsaleigubætur er að fólk sem ella mundi kjósa að búa heima hjá sér, t.d. ungt fólk, fer að huga að því að búa eitt og leigja sér íbúð. Við það vex eftirspurnin eftir íbúðum. Einnig geta þeir sem eru á leigumarkaði leigt sér dýrari íbúðir, fínni íbúðir, og eftirspurn eftir slíkum íbúðum vex og markaðsleigan hækkar. Einnig má skoða eftirfarandi dæmi sem nefnt er í nefndarálitinu ef einstæðu foreldri með tvö börn stendur til boða að leigja algerlega tvær algerlega sambærilegar íbúðir í Fossvogsdal. Önnur er Kópavogsmegin og kostar 35.000 krónur á mánuði, hin er Reykjavíkurmegin og kostar 10.000 krónum meira, eða 45.000 krónur. Nú greiðir Kópavogur ekki húsaleigubætur en Reykjavík greiðir húsaleigubætur, sem þessi fjölskylda ætti rétt á upp á 21.000 krónur. Eftir skatt, ef við gerum ráð fyrir að þessar tekjur lendi í skattskyldu, fær fjölskyldan 13.000 krónur nettó út úr húsaleigubótunum þannig að hún er 3.000 krónum betur sett með því að leigja dýrari íbúðina í Reykjavík. Það þýðir að hún fer og leigir dýrari íbúðina í Reykjavík sem þýðir það í raun að húseigandinn í Reykjavík getur sett á 10.000 krónum hærri leigu. Þannig geta húsaleigubæturnar virkað til að hækka leiguna og eru í rauninni ekki bætur til leigjanda heldur til leigusala. Þetta hefur verið kannað erlendis og þessi tengsl eru mjög áberandi þannig að almenn upptaka húsaleigubóta er í reynd að einhverju leyti styrkur til leigusala en ekki til leigutaka. Á fundi nefndarinnar þegar þetta var rætt kom fram að mikil spenna er á leigumarkaði í Reykjavík og skortur á leiguhúsnæði. Það er spurning hvort það sé nýtt ástand, og hvort það sé að þakka góðærinu sem núverandi ríkisstjórn og fyrri ríkisstjórn hefur leitt yfir þjóðina eða hvort það sé vegna upptöku húsaleigubótanna sem hafa aukið eftirspurn eftir leiguhúsnæði í Reykjavík. Leigan hækkar að sjálfsögðu þegar svona ástand varir og þá eru það ekki leigutakarnir sem fá bæturnar, heldur leigusalarnir. Setja má spurningarmerki við þá stefnu að skylda sveitarfélög almennt til að taka upp húsaleigubætur vegna þess að þau hafa mismunandi félagslega þjónustu. Þau geta haft fá barnaheimili eða mörg barnaheimili, þau geta haft góða öldrunarþjónustu eða slæma, og þau geta haft mismunandi útsvar. Í sjálfu sér er allt í lagi gagnvart jafnræðisreglunni að hafa stöðuna þannig að sum sveitarfélög veiti húsaleigubætur en önnur ekki en þá kemur að því að samkvæmt núverandi reglum borgar ríkið 60% af húsaleigubótunum og það meiðir jafnræðisregluna. Allir verða að borga inn í húsaleigubótakerfið með sköttum en þeir eiga ekki rétt nema þeir einir sem búa í sveitarfélögum sem hafa tekið kerfið upp. Ég tel nauðsynlegt að taka upp almennar húsaleigubætur fyrir öll sveitarfélög vegna þess að ríkið hefur verið látið borga 60% af húsaleigubótunum. Þær reglur um húsaleigubætur sem eru í gangi í dag og stendur til að hafa áfram koma hvergi fram í frv. og er mjög undarlegt að sett skuli vera fram frv. um húsaleigubætur án þess að nokkurs staðar sé þess getið í frv. sjálfu eða lögunum, ef samþykkt verður, hverjar bæturnar eigi að vera að lágmarki. Það kemur hvergi fram. Hins vegar er kerfinu lýst í greinargerð með bráðabirgðaákvæði II og þar getur maður séð að bæturnar eru 7.000 krónur fyrir fjölskylduna, óháð því hvort þar er ein fullorðin manneskja í fjölskyldunni, tvær, þrjár eða fjórar. Til dæmis hjón með eldri foreldra, þau fá 7.000 krónur, nákvæmlega eins og einstaklingur sem býr einn í íbúð, þ.e. fjórir einstaklingar, hjón með báða foreldra annars þeirra, fá sömu bætur og einstaklingur sem býr einn í íbúð. Síðan er tekið tillit til barna sem búa á heimilinu og þá væntanlega barna undir 18 ára aldri, það er skilgreiningin á barni. Fyrsta barn fær 4.500 krónur, annað barn fær 3.500 krónur og hvert barn umfram það fær 3.000 krónur, en 21.000 krónur eru hámark á leigubótunum, sem þýðir að ef börnin eru fleiri en þrjú, fær fjölskyldan ekkert fyrir þau börn sem koma þar á eftir. Þótt fjölskyldan sé með fimm börn, fær hún ekkert hærri bætur en fjölskylda með þrjú börn út af hámarkinu. Þetta kerfi gerir það að verkum, eins og ég gat um, að einstaklingur fær sömu bætur og hugsanlega tveir, þrír eða fjórir fullorðnir í heimili. Fullorðin systkini sem leigja saman íbúð fá sömu bætur og einstaklingur. En þetta er kannski ekki það versta og væri kannski viðráðanlegt og allt að því félagslegt að taka svona mikið tillit til barna. Það sem er ófélagslegt í þessu eru skerðingarnar. Þær eru með ólíkindum. Það er nefnilega gert ráð fyrir því að sama hve fjölskyldan er stór, ef hún hefur samanlagt meira en 125.000 krónur á mánuði, þá byrja skerðingar, og þær ekki litlar. Það eru 24% af tekjunum umfram 125.000 krónur á mánuði sem bæturnar skerðast. Þær falla alveg niður við 155.000 krónur þegar um er að ræða barnlausa fjölskyldu og við 212.000 krónur þegar um er að ræða fjölskyldu með þrjú eða fleiri börn. Þegar litið er yfir hvernig þetta virkar er í raun verið að segja að einstaklingur sem er með jafnvel 150.000 krónur í mánaðarlaun bara fyrir sjálfan sig, til að lifa einn og sér á, hann fær húsaleigubætur, en sex manna fjölskylda sem er með 212.000 krónur samtals fær engar húsaleigubætur. Ég fæ ekki skilið hvernig svo andfélagslegt kerfi er búið til. Framangreindar reglur sem útiloka barnafjölskyldur frá því að fá bæturnar gera það að verkum að tveir þriðju hlutar þeirra sem fá bæturnar í dag er barnlaust fólk. Enda er það svo að barnafjölskylda með þrjú eða fjögur börn verður að hafa meira en 212.000 krónur á mánuði annars bara kemst hún ekkert af. Fjölskyldan sér til þess með geysilega mikilli vinnu fyrirvinnanna að fjölskyldan hafi þessar tekjur en þá fær hún ekki húsaleigubætur. Það skýrir af hverju svo fáar barnafjölskyldur fá bætur. Svo eru frítekjumörkin 125.000 krónur. Einstaklingur með 125.000 krónur fær fullar, óskertar bætur. En einstaklingur með engar tekjur, akkúrat engar tekjur, fær nákvæmlega sömu bæturnar. Hann hefur miklu meiri þörf fyrir þær að mínu mati en sá sem er með 125.000 krónur, bara fyrir sjálfan sig svo maður tali nú ekki um stóra barnmarga fjölskyldu sem er með litlar sem engar tekjur af ýmsum ástæðum. Þetta kerfi kemur illa við stórar fjölskyldur og það kemur illa við fjölskyldur með lágar tekjur. Það kemur illa við fjölskyldur sem ekki eru með hefðbundnu sniði, það er að segja fjölskyldur þar sem eru margir fullorðnir í heimili. Til dæmis eins og ég gat um þrjú systkini eða fólk með aldraða foreldra inni á heimilinu. Þegar litið er til þess að 24% skerðing er á bótunum vegna tekna yfir 125.000 krónum og þegar tekið er tillit til þess að skerðing á barnabótum er 11% af tekjum þegar komið er yfir ákveðin mörk og þrjú börn, þegar tekið er tillit til skattprósentu erum við að tala um að 74% af tekjunum sem fara í minnkun bóta og skattlagningu þannig að jaðarskatturinn er 74%, eingöngu vegna þessara þriggja þátta. Svo getur fleira komið til, eins og endurgreiðsla á námslánum og fleira. Þarna er um að ræða mjög afdrifaríkar fátækragildrur. Þeir sem einu sinni komast inn á þessar bætur fá mjög lítið af þeim viðbótartekjum sem þeir afla sér. Það fer nánast allt í minnkun bóta þangað til bæturnar hverfa. Í lögunum er ákvæði um að 25% af eignum umfram 3 millj. teljist til tekna og litið á það sem tekjur þegar tekjur eru metnar. Þetta þýðir 6% eignarskatt eða jaðarskatt á eignir sem er með því hæsta sem maður sér. Það merkir að á 17 árum er eignin tekin upp í með því að minnka bæturnar. Þetta hugsa ég sé ekki mikið mál og mér þætti eðlilegt að tengingin væri miklu mildari en að hún tæki til allra eigna ekki bara eigna yfir 3 milljónir. Sjálfsagt er að reyna að átta sig á samspili þessara bóta og ýmissa annarra bóta sem eru í gangi í kerfinu og því miður er allt of lítið gert af því. Við erum t.d. með Lánasjóð ísl. námsmanna sem lánar námsmönnum fyrir húsnæðiskostnaði og annarri framfærslu að lágmarki 56.000 krónur á mánuði. Þarna er ákveðið samspil á milli vegna þess að námsmenn geta fengið húsaleigubætur og það kemur í ljós að þriðjungur þeirra sem eru á húsaleigubótum eru námsmenn. Þriðjungur eru námsmenn sem eru og eiga að vera að fullu bættir hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna, líka fyrir húsnæðiskostnaði. Ef litið er á þetta kerfi samanlagt kemur í ljós að námsmaður sem á ríka foreldra og þarf þar af leiðandi ekki að vinna á sumrin fær húsaleigubæturnar algjörlega óskertar. Þær koma ekki til skerðingar á námsláninu og þær koma ekki til tekjuskatts og þær eru á engan hátt skertar. Hann fær því fullar húsaleigubætur.

Þeir taka ekki lengur lán því það er óhagstætt.

Það mundi borga sig fyrir þá að taka lánið og kaupa spariskírteini, það er bara svo einfalt, og þeir sem eru glöggir gera það eflaust.

Þeir gera það ekki.

Þeir borga enga vexti af námsláninu og þurfa hugsanlega ekki að borga það til baka þegar skilyrði eru fyrir því 

Það er hv. 16. þm. Reykv. sem hefur orðið og á að beina orðum sínum til forseta.

Það kemur í ljós að námsmenn fá húsaleigubæturnar til viðbótar við námslánið sem er ætlað til að standa undir framfærslukostnaði þeirra af húsnæði. Herra forseti. Í frv. eru nokkur furðuleg ákvæði um hvað telst til tekna. Þar hafa menn að sjálfsögðu ætlað að vera góðir. Til dæmis er sagt að tekjur barna yfir 20 ára teljist til tekna fjölskyldunnar en væntanlega ekki undir þeim aldri. Það þýðir að fjölskylda 19 ára sjómanns, sem getur haft ansi myndarlegar tekjur samkvæmt nýjustu upplýsingum, hálfa milljón á mánuði að meðaltali, gæti fengið óskertar húsaleigubætur vegna þessara tekna. Sama er með námsmenn sem geta haft sæmilegar tekjur, þær eru ekki taldar með. En þær tekjur sem húsmóðirin fær fyrir skúra gólf á kvöldin vegna þess að fjölskyldan er stór og hún þarf að leggja hart að sér eða tekjur sem húsbóndinn sem þarf að leggja á sig með eftir- og næturvinnu skulu taldar að fullu en það sem krakkarnir hafa til þess að leika sér fyrir er ekki talið með. Mér finnst þetta vera mjög óeðlilegt og eiginlega til vansa að tekjur fullorðna fólksins sem þarf virkilega að leggja hart að sér til að sjá fjölskyldunni farborða skuli taldar að fullu með til frádráttar og skerðingar en tekjur krakka undir 20 ára og námsmanna eru ekki taldar með og að sjálfsögðu getur maður látið krakkana fara í skóla. 
             Síðan er ákvæði um að bætur almannatrygginga teljist ekki með. Af hverju í ósköpunum ekki? Eru það öðruvísi tekjur en þær sem fólk þarf að vinna fyrir? Er virkilega meiningin að þeir sem fá bætur skuli fá húsaleigubætur en hinir ekki, að þeir sem fá ekki bætur úr almannatryggingum fái ekki húsaleigubætur? Þetta er alveg með ólíkindum. Ég get ekki séð af hverju í ósköpunum menn eru að undanskilja tekjur fjölskyldu frá almannatryggingum. Samkvæmt því er munur á fjölskyldum sem eru með nákvæmlega sömu tekjur þar sem önnur fær tekjur úr almannatryggingum að hluta til en hin eingöngu vegna vinnu. Tekjurnar fjölskyldunnar af vinnunni eru taldar að fullu til frádráttar og hún fær ekki húsaleigubætur en tekjur fjölskyldu frá almannatryggingum koma ekki til frádráttar og þar af leiðandi getur hún fengið húsaleigubætur til viðbótar. Ég skil ekki svona hugsun. Herra forseti. Samkvæmt frv. eru gerðar nokkrar kröfur til þess húsnæðis sem fólk má búa í til að hljóta bætur. Það má ekki vera einstaklingsherbergi og ekki íbúð þar sem eldhús eða snyrting er sameiginleg með fleirum. Ýmislegt er við þetta að athuga. Í fyrsta lagi: Hvað kemur ríkisvaldinu eiginlega við hvernig fólk kýs að búa? Hvað er ríkið að kássast upp á það ef einhver einstaklingur vill búa ódýrt? Þessi forsjárhyggja að þvinga alla til að leigja heila íbúð og dýra íbúð, hvort sem þeir vilja það eða ekki er ákaflega undarleg svo ekki sé meira sagt. Það getur vel verið að einhver borgari vilji búa ódýrt, t.d. í einu herbergi hjá frænku sinni eða annars staðar og stunda í staðinn menningu, fara í leikhús eða stunda skíði og annað slíkt, það getur verið að hann vilji það. Hvað er verið að neyða fólk til þess að leigja dýrar íbúðir? Þar fyrir utan er engin trygging fyrir því að íbúðin sé góð þó henni fylgi baðaðstaða og eldhús. Það geta verið kytrur engu að síður og óíbúðarhæft í því húsnæði. Auk þess höfum við lög og reglur til þess að gæta þess að ekki sé í notkun húsnæði sem er ekki íbúðarhæft. Svo er önnur spurning. Því miður eru margir einstaklingar sem hafa stopular tekjur, eru í óreglu, og búa í einstaklingsherbergjum vegna þess að þeir hafa ekki efni á því að búa dýrar, þeir hafa ekki efni á því að leigja sér íbúð. Þetta fólk, sem að mínu mati er kannski mest hjálparþurfi, fær engar húsaleigubætur af því það býr í herbergi, hefur ekki efni á að búa nægilega flott. Þetta er mjög til athugunar og ég get engan veginn fallist á svona kerfi. Herra forseti. Í frv. er gerð krafa um að leigusamningi sé þinglýst. Ég hef ekki fengið nein svör við því af hverju í ósköpunum það er gert nema til að koma í veg fyrir málamyndagerning eða svindl. Nú er það svo að alltaf eru einhverjir sem svindla á kerfinu, einhverjir leigutakar sem búa til málamyndagerning o.s.frv. og honum verður þar af leiðandi ekki þinglýst en mér finnst alltaf slæmt og rangt að refsa meginhluta fólks sem er heiðarlegt og stendur í skilum með allt sitt og láta það hlaupa bæinn á enda og borga kostnað við þinglýsingu vegna nokkurra aðila sem eru að svindla. Mér finnst miklu eðlilegra að þeir aðilar sem sjá um framkvæmd þessara laga komi upp eftirliti sem stuðli að því að skriflegir samningar séu raunverulegir samningar. Það er enginn vandi að gera stikkprufur á því og kanna það. Mér finnst miklu eðlilegra að þeir aðilar sem sjá um framkvæmdina standi í því að kanna það að samningarnir séu réttir. Herra forseti. Það húsaleigubótakerfi sem er í gildi og stendur til að hafa áfram er mjög gallað. Það er andfélagslegt, það oftryggir vissa hópa, t.d. eins að framan er nefnt, einstaklinga með nokkuð góðar tekjur, 140--150 þús. kr. á mánuði eingöngu fyrir sjálfa sig, ekki til framfærslu barna eða annað slíkt. Hins vegar vantryggir það stóra hópa, fólk sem er með börn og fólk sem er með lágar tekjur eins og kom fram áðan hjá hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur um það að fólk hjá Reykjavíkurborg missti bætur. Það er vegna þess að það er með of lágar tekjur til þess að falla undir þessi lög, nýju reglurnar gera bara ekki ráð fyrir því. Það borgar of háa leigu eða fær ekki nægilega stóran hluta af leigunni tryggðan. Það er langt undir tekjumörkunum og fær þar af leiðandi allt of lítið. Kerfið vantryggir því vissa hópa eins og ég gat um áðan, fólk sem er í leiguherbergjum, barnmargar fjölskyldur og fjölskyldur sem ekki detta beint inn í staðalinn að vera foreldrar með börn. Herra forseti. Minni hlutinn leggur því til eftirfarandi breytingar á frv.: Ekki verði gerð krafa um þinglýsingu húsaleigusamnings, sú krafa er óþörf. Lagt er til að húsaleigubætur taki mið af öllum fjölskyldumeðlimum þannig að aldraðir foreldrar skipti ekki síður máli en börn. Þá er ekki gert krafa um að bæturnar nái eingöngu til íbúða með snyrtingu og eldhúsi, samanber rökstuðninginn sem ég kom inn á áðan. Þá er lagt til að 50% þakið á bæturnar verði fellt niður og tekið upp 80% þak. Lagt er til að 2. og 3. mgr. 7. gr. frv. falli niður en þar er fjallað um markaðsleigu sem erfitt er að meta og þar er líka talað um íbúðarmikið og óhóflegt húsnæði sem ,,stóri bróðir`` á að hafa eftirlit með að menn séu ekki að standa í því að leigja svoleiðis og einnig takmörkun á leigufjárhæð félagasamtaka. Þetta er allt óþarft að mínu mati. Þá er lagt til að tekjur þeirra sem eru 20 ára og yngri séu að sjálfsögðu taldar með tekjum fjölskyldunnar og einnig námsfólks og að tekjur fólks frá almannatryggingum séu taldar með til skerðingar nákvæmlega eins og aðrar tekjur. 
            

Forseti biður hv. þm. afsökunar en miðað er við það að ljúka fundi um fimmleytið og einn hv. þm. hefur óskað eftir að veita andsvar við ræðu þingmannsins.

Það er ein mínúta eftir. Þá er gerð smávægileg breyting um að ekki þurfi að bíða eftir því að umsóknin sé afgreidd til þess að fá bæturnar heldur sé þær reiknaðar frá þeim degi sem beiðni er lögð inn um umsóknina enda sé þá réttur til staðar. Svo er ankannalegt ákvæði í 3. mgr. 14. gr. um að réttindi fólks falli niður við andlát. Það er svo sjálfsagður hlutur að undirrituðum finnst óþarfi að taka það fram.

Hæstv. forseti. Það mundi æra óstöðugan að eltast við allar þær rangfærslur sem er að finna í nál. og það liggur bara við að ég mótmæli nál. en ég ætla aðeins að tæpa á nokkrum atriðum. Í fyrsta lagi kom fram í máli gesta, m.a. frá Félagsmálastofnun Reykjavíkurborgar, að það að taka upp húsaleigubætur hefði ekki hækkað leigu og við höfum ekki séð þess merki að leiga hafi hækkað þess vegna en þó fullyrðir þingmaðurinn að húsaleigubætur almennt auki eftirspurn eftir leiguhúsnæði og hækki leigu. Hér er vikið að því að þeir skattgreiðendur sem búa í sveitarfélagi sem hefur ekki tekið upp greiðslu húsaleigubóta og eigi ekki kost á þeim bótum þó þeir fullnægi skilyrðum að öðru leyti greiði bætur hinna með sköttum sínum. Með þessum lagabreytingum er verið að koma á húsaleigubótum í öllum sveitarfélögum sem verður þá til þess að fólki verður ekki mismunað að því leyti. Satt best að segja skil ég ekki þessa setningu. Mér finnst hv. þm. algjörlega hunsa þær upplýsingar sem komu fram í nefndinni um það hverjir eru á leigumarkaði og hverjir leigja. Það er auðvitað endalaust hægt að ,,fabúlera`` um alls konar dæmi en fólk með 220 þús. kr. tekjur á mánuði er ekki á leigumarkaði nema í einstaka tilvikum. Það er nú einu sinni svo, eins og hv. þm. veit, að mikill meiri hluti fólks býr í eigin húsnæði og margvíslega hefur verið reynt að stuðla að því að fólk eignist eigin húsnæði þannig að þessir gallar sem hann er að tíunda eru náttúrlega bara einhvers staðar utan úr loftinu. Samkvæmt klukkunni er tími minn búinn, hæstv. forseti, en ég vil líka mótmæla því sem hér kemur fram um Lánasjóð íslenskra námsmanna og hv. þm. ætti að kynna sér þær reglur. Þar eru veitt lán með vöxtum. Það var tekið upp á síðasta kjötímabili undir forustu þáv. menntmrn. 

Herra forseti. Varðandi það að húsaleigubæturnar hafi ekki hækkað leigu að þá segi ég einmitt í nál. ,,ekki er ljóst hvort það stafar af upptöku húsleigubóta eða af betra efnahagsástandi`` en það kom fram að mikil spenna er á húsaleigumarkaðnum. Ég held að það sé ekki spurning að þeir sem eru að leita sér að leiguhúsnæði í Reykjavík geta sagt sögur af því hve auðvelt er að finna íbúð til leigu þannig að ég stend við þessa fullyrðingu alfarið. Auk þess er þekkt fyrirbæri að inngrip í markað eins og húsaleigumarkaðurinn er með því að breyta verðinu fyrir annan aðilann breytir að sjálfsögðu markaðnum. Það er þekkt. Varðandi jafnræðisregluna þá var það einmitt það sem ég sagði að núna --- ég var að hugleiða af hverju þyrfti að taka upp þessa breytingu --- en ég segi í nál. að vegna þess að jafnræðisreglan sé hugsanlega brotin þar sem allir borga núna 60% af bótunum en ekki nema sumir fá þær þá sé nauðsynlegt að gera þessa breytingu og gera þetta almennt. Þetta var rökstuðningur fyrir því að gera þetta almennt. Það er rétt að fólk á leigumarkaði er yfirleitt með lágar tekjur. Námsmenn eru yfirleitt með lágar tekjur að meðaltali yfir árið þannig að það er ekkert skrýtið að þeir eru þriðjungur af þeim sem taka bæturnar. Varðandi LÍN og vextina. Auðvitað eru vextir af lánum hjá LÍN en þeir eru miklu lægri en markaðsvextir og miklu lægri en á spariskírteinum.

Hæstv. forseti. Ég vona að hv. þm. sé ekki að leggja það til að það verði teknir upp markaðsvextir á námslánum. Menn verða að gera sér grein fyrir í hvaða samfélagi þeir búa. Hverjir eru í námi og hvernig eru aðstæður þeirra? Er hlutverk ríkisvaldsins að reyna að jafna aðstöðu fólks? Hver er tilgangurinn með þessum húsaleigubótum? Hann er að akkúrat það sem segir í 1. gr., að reyna að jafna muninn milli þeirra sem eiga húsnæði og fá m.a. vaxtabætur og lán annaðhvort húsbréfalán eða eru með eldri lán frá Húsnæðisstofnun og svo hinna sem leigja. Það er verið að reyna að jafna þennan mun. Hv. þm. á að vita hverjir eru á leigumarkaði. Eins og hefur komið fram eru tveir þriðju hlutar þeirra sem fá húsaleigubætur undir skattleysismörkum. Af þeim er stærsti hlutinn námsmenn og það eru einhleypar konur og einhleypir karlmenn sem geta auðvitað líka verið námsmenn. Hugmyndir hans og útreikningar eru allsérstæðir. Menn verða að skoða hverja er verið að styðja með þessum lögum. Eins og ég nefndi í framsöguræðu minni má auðvitað deila um upphæð bóta og hverju eigi að bæta ofan á þær og hvenær þær eigi að byrja að skerðast o.s.frv. Vonandi munu sveitarfélögin sjá til þess að þær verði sem réttlátastar. Að lokum, hæstv. forseti, vegna þess að hv. þm. nefndi þann hóp gæti hugsanlega orðið fyrir skerðingu þá hefur það verið eins og hv. þm. á að vita eftir umfjöllun um málið að leiga í leiguíbúðum Reykjavíkurborgar hefur verið afar lág, hún hefur verið langt undir almennu markaðsverði. Með því að færa leiguna upp í raunverð verður auðvitað mikil hækkun á leigu hjá þessu ákveðna fólki og húsnæðisbæturnar vega ekki upp á móti þeirri hækkun. Þess vegna er verið að skoða þessi dæmi sérstaklega og verið að leita leiða til að bæta því fátæka fólki, hv. þm., þessa skerðingu. Við skulum ekki gleyma því að við erum að tala um það fólk sem stendur oft verst að vígi í samfélagi okkar.

Herra forseti. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir hefur ekki enn fært rök fyrir að það séu rangfærslur í nál. mínu eða nál. minni hlutans. Ég óska eftir að hún geri það.

Í ræðu?

Já, í ræðu á eftir. Það eru engar rangfærslur neins staðar sem hún hefur bent á. Það að tveir þriðju séu undir skattleysismörkum getur vel verið og er mjög líklegt. Ég gat um það áðan að einn þriðji er námsmenn og þeir eru væntanlega flestir undir skattleysismörkum og þeir fá bætur þannig að þá er ekki nema einn þriðji eftir sem er undir skattleysismörkum og er vinnandi og hefur af ýmsum ástæðum ekki tekjur þannig að það er mjög eðlilegt. En það sem hv. þm. var að benda á það er akkúrat það sem ég nefndi. Þeir sem eru með 125 þús. kr. í tekjur fá nákvæmlega sömu bætur og þeir sem hafa engar tekjur. Það er vandamálið. Það er vandamálið að ekki er tekið tillit til þeirra sem hafa engar tekjur. Það er ekki tekið neitt tillit til þeirra. Þeir fá sömu bætur og sá sem er með 125 þús. kr.