Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Félmn. hefur fjallað um þetta mál og mælir einróma með því, að það verði samþ. frá d. eins og það var afgreitt frá hv. Nd.



Herra forseti. Þetta frv. hefur verið afgreitt frá hv. Nd. og meiri hl. félmn. Ed. hefur orðið sammála um að mæla eindregið með samþykkt frv. Hér er á ferðinni veigamikill áfangi í réttindaaukningu launafólks í landinu, einkum þess hluta launafólks sem lengst af hefur búið við minnst réttindi hvað snertir atvinnuöryggi og einnig tekjuóvissu þegar veikindi ber að höndum. Það er skoðun meiri hl. n., að það frv., sem hér er á ferðinni, sé veigamikið skref í þá átt að skapa á Íslandi það velferðar- og jafnréttisþjóðfélag sem meiri hl. núv. Alþingis, stuðningsflokkar hæstv. ríkisstj., hefur einsett sér að stuðla að því að koma á í náinni samvinnu við samtök launafólks. Það frv., sem hér er á ferðinni, nýtur víðtæks stuðnings hjá fjölmennustu samtökum launafólks í landinu. Það hefði verið hv. Alþ. til sóma og félmn. þessarar d. einnig, ef allir nm. og allir þm. hefðu getað orðið sammála um að stiga þetta skref til að auka jafnrétti í landinu og skapa hinum lægst launuðu atvinnuöryggi og tekjuöryggi þegar veikindi ber að höndum. Mér finnst þó rétt að geta þess, að það frv., sem hér er á ferðinni, er aðeins skref í áttina að því marki sem við margir hverjir viljum stefna að. Lengra þyrfti að ganga ef fullt jafnrétti ætti að nást, því að margvíslegir hópar í þjóðfélaginu - m. á. ýmsir hópar innan launastéttanna - búa við meiri réttindi en hér er áformað að launafólk almennt geti notið. En þrátt fyrir að betur hefði mátt gera teljum við hér á ferðinni eitthvert veigamesta skrefið, sem stigið hefur verið til þess á undanförnum árum að skapa almenna velferð og jafnrétti meðal launafólksins í landinu, og væntum þess eindregið að þetta frv. fái fljóta og góða afgreiðslu hjá hv. deild.



Herra forseti. Hv. félmn. varð ekki sammála um afgreiðslu þessa máls. Við, sem skipum minni hl. n., leggjum til að málið verði afgreitt með rökstuddri dagskrá, svo sem fram kemur í nál. okkar á þskj. 549. Sú rökstudda dagskrá er, með leyfi hæstv. forseta, á þessa leið: „Í trausti þess að félmrh. skipi nefnd, sem í eigi sæti fulltrúar launþega, atvinnurekenda og ríkisvalds, til þess að fjalla um rétt verkafólks til uppsagnarfrests frá störfum og til launa vegna sjúkdóms- og slysaforfalla og að málið verði að þeirri umfjöllun lokinni á ný lagt fyrir Alþ. í byrjun næsta þings, tekur d. fyrir næsta mál á dagskrá.“ Hv. 3. landsk. þm. lét þess getið að þetta mál væri mikið og merkilegt og hefði mikla þýðingu fyrir launafólk í landinu. Ég get tekið undir þessi orð. Það var ekki ágreiningur um þetta atriði í hv. félmn., heldur um vinnubrögð. Hv. 3. landsk. þm. sagði að það hefði verið til sóma ef hv. félmn. hefði verið sammála um afgreiðslu málsins. Mér finnst að það fari eftir því um hvað menn eru sammála, en mestan sóma hafi bæði félmn. og þessi hv. d. af því að gera þetta frv. svo úr garði að það geti sem best náð tilgangi sínum. Og það er einmitt með þetta í huga sem við, sem í minni hl. erum, leggjum til að málið verði athugað betur. Það er ekki að ófyrirsynju að við gerum þetta, vegna þess að aðilar vinnumarkaðarins sem þetta mál skiptir fyrst og fremst, hafa ekki verið leiddir saman til samráðs, eins og við teljum að æskilegt hefði verið. Ég skal ekki fara að ræða þetta mál efnislega, þar sem ég hef lýst því yfir að ég tel það jafnþýðingarmikið og hv. 3. landsk. þm. En það eru aðrar starfsaðferðir sem við viljum að séu viðhafðar við meðferð þessa máls, að leitað sé samráðs við aðila vinnumarkaðarins. Hér er að ýmsu leyti um vandasamt mál að ræða. Það kemur fram í umsögnum um frv. sem hv. félmn. Nd. voru sendar bæði frá Vinnuveitendasambandi Íslands og Vinnumálasambandi samvinnufélaganna. Og þessi mál eru þess eðlis, að ég hygg að það orki vart tvímælis að það sé rétt að kveða þá aðila og launþegasamtökin til samráðs áður en gengið er lengra í afgreiðslu þeirra. Ég hygg að það muni ekki þurfa að valda neinum óeðlilegum óþægindum þó að þessi athugun fari fram, ef þess er gætt, eins og dagskrártillaga okkar gerir ráð fyrir, að hraða málinu svo að það geti komið á ný fyrir Alþ. strax í upphafi þings í haust. Ég vil í þessu sambandi láta það koma fram, að eðlilegast væri að náðst gæti samkomulag um þessi atriði milli aðila vinnumarkaðarins og þetta væri samningsatriði milli aðila vinnumarkaðarins, eins og fjölmörg þýðingarmikil atriði varðandi laun og kjör eru. Ég vil leyfa mér að vonast til þess, ef sú leið verður farin sem ég vænti, að það verði leitast við að hafa samráð við alla aðila vinnumarkaðarins, að þá verði líka athugað hvort hægt sé að koma þessu máli á þann grundvöll að samningar takist milli sjálfra aðila vinnumarkaðarins. Þá mætti líka gera ráð fyrir að þessum málum væri komið fyrir sem best væri og allir aðilar gætu verið ánægðir með það. Ef þetta hins vegar tekst ekki, og ég er ekki að gera því alfarið skóna að það takist, hlýtur málið að eiga að koma aftur fyrir þingið. Þess vegna leggjum við líka áherslu á að það verði gert, svo sem segir í dagskrártill., þegar í byrjun næsta þings.



Herra forseti. Það, sem helst er athugavert við afgreiðslu þessa máls, er það, hversu lengi það hefur verið á leiðinni gegnum þingið. Verkalýðsfélögin, sem væntu þess að fá þessi mál í gegn á tilsettum tíma, þ. e. a. s. skömmu eftir að þau höfðu afsalað sér 3% kauphækkun, hafa orðið fyrir vonbrigðum með hversu löng leiðin hefur verið, hversu langan tíma hefur tekið að koma mábunum í gegn. Ég veit að allur almenningur í landinu, verkafólk sem hefur verið hvað snauðast að réttindum, verður mjög hissa þegar hann heyrir að sendisveinar atvinnurekenda hér á Alþ. halda uppi gagnrýni á þetta frv. og einnig að þeir geri allt það sem í þeirra valdi stendur till að tefja það enn frekar en þeir hafa þó þegar gert, beinlínis leggja til að málið verði látið niður falla nú, en tekið verði upp samráð við vinnuveitendur um þetta mál - við þá vinnuveitendur sem neituðu samt'áði þegar eftir því var leitað. Ríkisstj. hafði óskað eftir samráði við þá um gerð þessa frv. og annars um hvernig bætur kæmu fyrir þau 3% sem launþegar afsöluðu sér, en eftir að hafa mætt einu sinni eða tvisvar til slíks samráðs ákvað Vinnuveitendasamband Íslands að kalla burt fulltrúa sína frá þessu samráði. Því er það þeirra sök að ekki hefur verið haft meira samráð við þá. Þeir hafa ekki viljað það. Því er till. um, að þeir verði aftur knúðir til samráðs, út í hött. Ég vil spyrja hvernig svona samráð eigi að vera. Hvað vilja þeir fulltrúar, sem hér rísa upp og leggja til að málið verði látið niður falla, að komi í staðinn fyrir þau 3% sem launþegar afsöluðu sér í desembermánuði? Vilja þeir láta þau óbætt eða ekki? Ég tek undir það með hv. frsm. meiri hl., að hér er um mikið og merkilegt mál að ræða sem hefur mikla þýðingu fyrir verkafólk. Frv. er til þess að auka réttindi þess fólks sem snauðast hefur verið af þeim til þessa. Þetta er í þá átt að jafna kjörin gera tilveruna bærilegri fyrir þá sem minnst mega sín. Ég skora á hv. þdm. að renna málinu í gegn. Það væri d. til sóma og það væri einungis til sönnunar því að við viljum ekki taka þátt í því að tefja það mál sem í n. og með þófi annars staðar hefur verið tafið.



Herra forseti. Sjálfstfl. hefur löngum haldið á lofti því kjörorði, að hann væri flokkur allra stétta. Það hefur hins vegar komið skýrt í ljós í vetur, þegar til afgreiðslu hafa verið frv. sem stuðla að því að auka réttindi og bæta kjör launastéttanna í landinu, einkum og sér í lagi lægst launaða fólksins í landinu, að Sjálfstfl. er ekki flokkur allra stétta, þá er hann flokkur Vinnuveitendasambands Íslands eða þeirrar þröngu sérhagsmunaklíku sem þar mótar stefnuna. Sjálfstfl. hefur í þessum umr. fylgt afstöðu Vinnuveitendasambandsins í gegnum þykkt og þunnt. Sú rökstudda dagskrá, sem hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson mælti fyrir, er hins vegar örlítill vottur um að þeir ágætu menn, sem gerast hér erindrekar Vinnuveitendasambandsklíkunnar, reyna að tefja fyrir og andmæla réttindaaukningu til handa launafólki í landinu. Þeir eru þó aðeins farnir að skammast sín fyrir gjörning og farnir að fela þá andstöðu í till. um frestanir, nánari athuganir og frekari skoðanir á málinu, án þess að nefna eitt einasta atriði sem þurfi nánari skoðunar við, nema það eitt að það þurfi að leita eftir áliti Vinnuveitendasambands Íslands. Það er eins og hv. þm. Sjálfstfl. sé ekki kunnugt um að Vinnuveitendasamband Íslands hefur lýst yfir að það hafi ekkert við launafólk í landinu að tala. Nýlega kom yfirlýsing frá Vinnuveitendasambandi Íslands um það efni, að Vinnuveitendasambandið vildi ekki taka þátt í neinum viðræðum við samtök launafólksins í landinu um að bæta kjörin í þessu landi. Þess vegna er alveg ljóst að á þeim mánuðum, sem eru fram að byrjun næsta þings, eins og segir í þessari dagskrártill., verður ekki um neinar raunhæfar viðræður að ræða, vegna þess að sá aðili, sem hv. þm. Sjálfstfl. ber einkum fyrir brjósti, hefur þegar lýst yfir að hann er ekki til neinna viðræðna um að bæta kjör launafólksins í landinu. Þetta vita hv. þm. Sjálfstfl. fullvel, en þeir segja það ekki hér vegna þess að tilgangur þessarar till. er að koma í veg fyrir að réttindasnauðasta og lægst launaða fólkið í landinu fái þær réttindabætur og þær auknu tryggingar í sjúkdómatilfellum og veikindatilfellum og það atvinnuöryggi sem þessu frv. er ætlað að veita því. Það er hins vegar mjög gott fyrir okkur hér og fyrir þjóðina, - og þess vegna fagna ég eins og ég gerði fyrr í vetur þegar þm. Sjálfstfl. gerðust í hliðstæðum málum erindrekar forustuklíkunnar í Vinnuveitendasambandinu, - að Sjálfstfl. skuli þó þegar í harðbakkann slær og þegar kemur við budduna hjá Vinnuveitendasambandinu koma hér upp til þess að verja hana. Það er nauðsynlegt að fá hvað eftir annað upp slík ágreiningsmál til þess að launafólkið fái að sjá það svart á hvítu í afstöðu hér á Alþ. hvar Sjálfstfl. stendur þegar kemur að því að bæta kjör lægst launaða fólksins. Þá stendur Sjálfstfl. með allan þingstyrkleika sinn með Vinnuveitendasambandsklíkunni. Ég get fullvissað hv. þm. Þorv. Garðar og aðra talsmenn Sjálfstfl. um að við munum sjá um að þessi afstaða komist til skila. Ekki aðeins nú, ekki aðeins á næstu mánuðum, heldur um áraraðir verður afstaða hv. þm. Þorv. Garðars Kristjánssonar og þessi tillöguflutningur og væntanleg mótatkv. þeirra um þessi réttindafrumvörp láglaunafólksins rifjuð upp. Þau verða rifjuð upp hér í þingsölunum, þau verða rifjuð upp 1. maí, þau verða rifjuð upp í verkalýðsfélögunum, þau verða rifjuð upp alls staðar þar sem einhverjir fulltrúar Sjálfstfl. standa upp og reyna að telja láglaunafólkinu í landinu trú um að hann sé flokkur allra stétta.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Vestf. sagði að það hefði skort á samráð. Það má vera að nokkuð sé til í því. Hitt er annað mál, að þessi frv., þessi félagsmálapakki svokallaði, sem frv. það, sem hér er til umr., er einn liður af, var sýndur atvinnurekendum og það voru haldnir með þeim fundir. Eins og hv. þm. Karl Steinar kom inn á drógu þeir sig út úr samráðsnefndinni og vildu ekki meira við okkur tala um þau mál. Eigi að síður sendu þeir skriflegar aths. til allra þm., til forsrh. og ríkisstj. Það var strax á fyrstu fundunum með þeim tekið tillit til helstu aths. þeirra, sem voru á nokkrum rökum reistar, og það var fyrst og fremst um útvíkkun á staðgengilsreglunni. Aths. þeirra um hana voru teknar til greina. Hún er hvergi aukin frá því sem er í gildandi lögum, nema hvað tveir dagar koma fyrir hvern einn í veikindafríum fyrir hvern unninn mánuð í staðinn fyrir einn fyrir hvern einn mánuð, eins og er í núgildandi lögum. Að öðru leyti er staðgengilsreglan hvergi útvíkkuð. Að hinu leytinu til var tekið tillit til aths. þeirra um svokallað „hlaupafólk“, það fólk sem kæmi inn í 1–2 daga og hlypi í burtu og færi svo í næsta starf, að það nyti ekki uppsagnarréttinda. Það var tekið tillit til þessara aths. og það gert í samráði við launþegasamtökin. Að öðru leyti vil ég minna á að þetta frv. er að öðrum þræði algert réttlætismál. Það er um að ræða að lægst launuðu launþegarnir fái svipuð réttindi, þó ekki þau sömu og í mörgum tilfellum ekki nærri því þau sömu og aðrir landsmenn búa við þegar í dag. Í sjálfu sér hefði því þetta frv. átt að fara í gegn án þess að um væri að ræða neina greiðslu frá launþegasamtökunum. Að hinum þræðinum er frv. uppfylling á loforðum, eins og hér hefur komið fram, sem launþegum voru gefin þegar þeir gáfu eftir 3% af þeirri kaupgjaldsvísitölu sem þeir áttu tilkall til og atvinnurekendur höfðu samið um. Þetta frv. er stærsti liðurinn í því. Ef það yrði tafið núna meira en orðið er væru það hrein svik og þá ættu launþegar kröfu á 3% launauppbót allar götur frá 1. des. Af þessum ástæðum báðum, bæði er hér um að ræða algert réttlætismál og að hinu leytinu uppfyllingu á gefnum loforðum, leggst ég eindregið gegn þeirri rökstuddu dagskrá sem hér er flutt.



Herra forseti. Ég vil með nokkrum orðum gera grein fyrir afstöðu minni í þessu máli, sem skapast fyrst og fremst af því, að ég tel afskipti hins opinbera og ríkisvaldsins af vinnudeilum og vinnumarkaðinum í flestum tilvikum hafa verið óheillavænleg og óheilbrigð á undanförnum árum og ekki orðið til góðs, hvorki fyrir atvinnureksturinn né verkafólkið. Hæstv. félmrh., Magnús H. Magnússon, talaði um að hér væri réttlætismál á ferðinni. Ég er honum innilega sammála. Auðvitað er það réttlætismál að lægst launaða fólkið í samfélaginu og það, sem vinnur erfiðustu störfin, hafi sömu réttindi og aðrir í samfélaginu, og þá ekki síst þeir sem eru í opinberum störfum. Satt að segja verður manni að spyrja, úr því að hið opinbera er að skipta sér af þessu: Af hverju er þá ekki stigið skrefið til fulls og þessu fólki tryggð öll sömu réttindi og t. d. opinberum starfsmönnum?  En hitt er annað mál, að t. d. í þessu tilviki þarf að hafa í huga að staðgengilsreglan getur orðið smáatvinnurekstri ákaflega erfið. Þegar um er að ræða lítil fyrirtæki þar sem starfa 2–3 menn, t. d. litla útgerð þar sem eru 3–4 menn í áhöfn, getur orðið býsna erfitt fyrir menn að greiða þetta. Það hefur líka komið fram við flutning þessa máls, að menn geti keypt tryggingu og tryggt sig fyrir þessu, en það er alger misskilningur. Það er engin tryggingastarfsemi til sem tryggir slíkt sem þetta. Vil ég að komi fram að það er alger misskilningur. Það er síður en svo að ég vilji standa á móti því að verkafólkið fái rétt sinn í samfélaginu. Þar fyrir tel ég að afskipti hins opinbera af þessum málum séu til ills í flestum tilvikum og eigi að forðast þau svo sem kostur er.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. hefur nú talað í þessu máli af stillingu og háttprýði eins op; hans var von og vísa. En ég átti ekki von á slíkum stóryrðum sem voru hér látin falla af hv. 5. þm. Reykn. og þó öllu frekar af hv. 3. landsk. þm. Það liggur fyrir, að ekki er ágreiningur um að reyna að leysa þetta mál, sem varðar mjög launþega í landinu, á þann veg sem best má verða. Það er enginn ágreiningur um slíkt, ég hef hvergi heyrt það. Spurningin er hins vegar sú, eins og ég gat um áður, hvort væri haft nógu mikið samráð við aðila vinnumarkaðarins. Nú þegar lögð er áhersla á að það sé gert heyrir maður að með því sé verið að tefja málið og eins og hv. 5. þm. Reykn. sagði hefði málið verið nógu lengi að fara gegnum þingið. Á hvers ábyrgð er það, ef einhver dráttur hefur verið í þessum efnum? Ég er mér ekki þess meðvitandi, að við, sem stöndum að því minnihlutanál. sem hér er til umr., höfum verið að gera nokkra tilraun til þess að tefja þetta mál. Í þessu sambandi er talað um sendisveina atvinnurekenda á Alþ. og önnur slík köpuryrði eru viðhöfð, og svo hrópar hv. 5. þm. Reykn.: Hvað á að koma fyrir 3% sem launþegar afsöluðu sér í des.? Hv. 3. landsk. þm. kemst í ham og fer að ráðast á Sjálfstfl. í þessu efni og lætur svo sem Sjálfstfl. hafi aldrei verið til viðræðu um að bæta hag launafólksins í landinu. Við vitum allir að hv. þm. er góðum gáfum gæddur eins og hann á kyn til, og auðvitað veit hann betur en þetta. Af því að hann veit betur verður hann svo æstur þegar hann lætur sér um munn fara þessi orð. Þetta er allt tengt við verkalýðsfjandsamlega stefnu Sjálfstfl., eins og það er orðað. Slíkt er algerlega úr lausu lofti gripið. Sjálfstfl. vill vera trúr stefnu sinni, gera allt sem hægt er til þess að leysa þetta mál á sem bestan veg. En það eru bara fleiri en við, sem stöndum að minnihlutaálitinu, sem telja að hér sé ekki rétt að farið. Vegna þess að flíkað hefur verið hér Vinnuveitendasambandinu, held ég, svo að ekki hallist á, að ég leyfi mér að vekja athygli á því sem Vinnumálasamband samvinnufélaganna segir um frv. Ég vænti þess, að menn fari ekki að halda því fram að Sjálfstfl. stjórni því. Með leyfi hæstv. forseta skal ég aðeins lesa upp nokkrar setningar af því sem Vinnumálasamband samvinnufélaganna hefur um frv. að segja, en það hefur skrifað ítarlegt bréf um það. Það, sem ég ætla - með leyfi hæstv. forseta - að lesa, er á þessa leið: „Frv. það, sem hér um ræðir, fjallar um mjög flókin og vandmeðfarin samskiptamálefni á vinnumarkaðinum, auk þess aukna tilkostnaðar sem það hefur í för með sér fyrir atvinnureksturinn. Það er þess vegna mjög misráðið af hálfu ríkisvaldsins að setja fram frv. sem þetta án þess að aðilar vinnumarkaðarins hafi fengið aðstöðu til þess að fjalla um efni þess sameiginlega. Höfum vér áður kynnt félmrh. og samráðh. hans þessi viðhorf og m. a. farið fram á að skipuð yrði nefnd, sem í ættu sæti fulltrúar launþega, atvinnurekenda og ríkisvalds, sem fjölluðu um efni frv. Af þeirri nefndarskipun hefur enn ekki orðið og ítrekum vér hér með ósk vora um að slík nefnd verði skipuð.“ Ég gæti lesið ýmislegt fleira úr þessu bréfi sem liggur fyrir frá Vinnumálasambandinu og er allnokkru ítarlegra en það bréf sem liggur fyrir frá Vinnuveitendasambandi Íslands, en ég sé ekki ástæðu til að gera það. Það liggur líka bréf fyrir sem sent var félmn. Nd. af Alþýðusambandi Íslands. Þar er tekið fram, að það sé einróma álit miðstjórnar Alþýðusambandsins að enda þótt frv. væri ekki í öllum atriðum shlj. till. Alþýðusambands Íslands um þetta efni væri það þess eðlis, að Alþýðusambandið mælti með samþykkt þess. Kemur í mjög stuttri umsögn um þetta frv. fram, að Alþýðusambandið er ekki fullkomlega ánægt með þetta. Svo tala menn eins og það sé einhver goðgá að leggja til að málið verði athugað betur með það fyrir augum að fá sem heppilegasta lausn á þessum flóknu málum, eins og segir í bréfi frá Vinnumálasambandi samvinnufélaganna, reyna að fá sem hentugasta lausn. Í raun og veru er ekki ástæða fyrir mig að fara að svara beint þeim upphrópunum sem komu fram hjá hv. 5. þm. Reykn. og sérstaklega 3. landsk. þm. í garð okkar sjálfstæðismanna. Við þurfum ekki að fyrirverða okkur fyrir afskipti okkar af félagsmálum í þessu landi. Það gæti ekki samkv. þessu farið saman að á undanförnum áratugum, þegar mestar félagslegar framfarir hafa orðið í sögu okkar, hafi Sjálfstfl. á sama tíma haft mest áhrif og lengst á stjórn landsins. En það var ömurlegt að þessir hv. þm. skyldu, um leið og þeir voru að veitast að Sjálfstfl. í þessu efni, minnast á launaafsalið, 3% afsalið í des. Það var sannarlega raunalegt að það skyldi vera gert.  En það hefur verið talað unn hvað ætti að koma fyrir 3%, ef það yrði einhver frestun á þessu frv. Það óhæfilega í þessu máli er, að slík sjálfsögð réttindi sem hér er um að ræða samkv. þessu frv. eða ætlunin er að lögfesta þurfi verkalýðurinn í landinu að kaupa með því að afsala sér samningsbundnum rétti til launa. 



Herra forseti. Ég ætla að hemja málgleði mína við þessa umr., hefði e. t. v. ekki einu sinni kvatt mér hljóðs hefði ekki komið svo berlega fram í ræðum hv. stjórnarandstæðinga um þetta mál að þeir virðast ekki hafa gert sér grein fyrir hversu lengi viðræður hafa staðið yfir um nákvæmlega þetta mál efnislega á milli aðila vinnumarkaðarins. Er þeim hv. og góðgjörnu þm. út af fyrir sig engin afsökun í því, þótt svo virðist sem núv. forsvarsmenn Vinnumálasambands samvinnufélaganna virðist ekki gera sér grein fyrir því heldur. Um þetta mál hefur verið deilt áratugum saman efnislega í öllum kjarasamningum verkalýðshreyfingarinnar og atvinnurekenda á þessu landi. Um þetta mál hefur staðið deila. Um þetta mál hafa verið háð verkföll. Um þetta mál hefur verið deilt jafnvel enn þá lengur en deilt var um rétt sjómanna á togurunum um hvíldartíma á sínum tíma. Um þetta mál hafa verið háð fleiri verkföll. Ég get tekið undir það með hv. þm. Þorv. Garðari Kristjánssyni og hv. þm. Guðmundi Karlssyni, að hið æskilega hefði verið að um þetta atriði næðist samkomulag í frjálsum samningum verkalýðsfélaganna og atvinnurekenda. En þetta hefur verið reynt svo lengi án æskilegs árangurs að eðlilegt er að verkalýðshreyfingin neyti þess nú, að þeir flokkar, sem hún hefur sérstaklega til treyst og sérstaklega hafa orðið öðrum fremur við áskorun verkalýðshreyfingarinnar, sitja nú á stjórnarstólum, og fái þetta fært í lög eins og svo ákaflega mörg réttindamál alþýðu hafa verið færð í lög vegna þess að ekki var hægt að ná þeim fram öðruvísi. Ég hygg að það mundi koma í ljós við athugun á vinnudeilum síðustu þrjá áratugina, að næst á eftir kröfum um lagfæringu launa með tilliti til dýrtíðar hafi þessar kröfur borið einna hæst í þeim verkföllum sem háð hafa verið á því tímabili. Það var enginn að biðja hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson, enda hefði verið ósæmilegt að víkja slíku að honum, um að blygðast sín fyrir afskipti Sjálfstfl. af félagsmálum á landi hér. Þó að honum finnist ekki ástæða til að blygðast sín fyrir afskipti Sjálfstfl. af félagsmálum á landi hér á síðari áratugum, enda hefði hann sennilega gengið úr Sjálfstfl., jafnsómakær maður og hann er, ef honum hefði fundist ástæða til þess að blygðast sín fyrir slíkt, er ekki þar með sagt, að Sjálfstfl. sem slíkur, séu metin mál og málefni sem hann hefur uppi gjarnan í þjóðmálaumr., hefði ekki ástæðu til þess að skammast sín fyrir þessa hluti. Af ákaflega eðlilegum ástæðum minntist hv. þm. Karl Steinar Guðnason á desembersamkomulagið frá því í vetur, þar sem samið var við þessa ríkisstj. sem verkalýðshreyfingin hefur sýnt oftar en einu sinni að hún ber sérstakt traust til. Það var gert óformlegt samkomulagað vísu óformlegt samkomulag eins og gjarnan er gert á milli aðila sem treysta hvor öðrum - um að gegn því að látið yrði kyrrt liggja hvort kæmu fullar verðlagsbætur samkv. samningum á laun eða ekki, fengist ígildi þeirrar upphæðar sem þar var um að ræða, í félagslegum umbótum. Ég hygg að margir úr hópi þeirra, sem fastast hafa staðið í ístaðinu fyrir verkalýðshreyfinguna í kjarabaráttunni síðari áratugina, hafi talið að einmitt þetta atriði, sem frv. það felur í sér sem við hér fjöllum um, vægi mjög þungt upp á móti 3% sem voru síðan bætt að öðru leyti líka með fyrirheitum um lögbindingu annarra félagslegra úrbóta - fyrirheitum sem nú er verið að efna. Það er alveg rétt sem hv. þm. Karl Steinar Guðnason sagði: Þetta mál hefur dregist of lengi. Hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson undirstrikaði að það væri ekki Sjálfstfl. að kenna. Að vísu mun það vera þannig, að Sjálfstfl. óskaði sérstaklega eftir því að afgreiðslu málsins væri frestað. Af eðlilegum þingræðislegum ástæðum var orðið við því. Ég ætla ekki að kalla ábyrgð á atvinnurekendum gersamlega yfir höfuð Sjálfstfl. og allra síst hv. þm. Guðmundar Karlssonar og Þorv. Garðars Kristjánssonar. En hefðu atvinnurekendur verið fáanlegir til þess að fallast í frjálsum samningum á þær kjarabætur, sem felast í þessu frv., hefði verkalýðshreyfingin greinilega orðið að grípa til enn þá hvassari vopna en þeirra sem felast í möguleikanum til þess að gera verkfall til þess að koma slíku til leiðar. Þetta er margbúið að reyna. Hér er um það að ræða, að við lögfestum núna að verkafólkið skuli fá þessi réttindi. Það má ekki dragast hótinu lengur.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr., en það eru nokkur atriði vegna seinni ræðu hv. þm. Þorv. Garðars Kristjánssonar sem mér finnst nauðsynlegt að láta koma fram. Hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson sagði að í þessu frv. fælust sjálfsögð réttindi, sjálfsögð réttindabót fyrir láglaunafólkið í landinu. Á sama tíma benti hann hv. þingheimi á það, sem er vissulega satt og rétt, að Sjálfstfl. hefði allra flokka lengst í sögu lýðveldisins farið með stjórn mála. Ég held að það sé nokkur vitnisburður um það félagslega réttlæti - eða réttara sagt skortinn á því félagslega réttlæti og þann ójöfnuð sem þróast hefur í þessu þjóðfélagi, að það skuli þurfa með löggjöf á því herrans ári 1979 að knýja fram þessi sjálfsögðu réttindi, sem hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson kallaði svo, eftir að Sjálfstfl. hefur lengst allra flokka farið með stjórn þessa þjóðfélags á lýðveldistímanum. Staðreyndin er nefnilega sú, að það hefur þurft flokka launafólksins í landinu til þess að knýja á um þessar réttindabætur hvað eftir annað, annaðhvort með kjarasamningum eða þá með ítökum sínum í stjórn ríkisins. Þau réttindi, sem hér eru á ferðinni, eins og rakið hefur verið í þessum umr., hafa samtök launafólks sett á oddinn í kjarasamningum áratugum saman og ávallt hefur Vinnuveitendasambandið staðið gegn þessum réttindum. Ég sé ekki hvaðan hv. þm. Þorv. Garðari Kristjánssyni kemur sú vitneskja, að allt í einu á næstu mánuðum muni Vinnuveitendasambandið fallast á þessi réttindi, enda hefur það skýrt komið fram af hálfu Vinnuveitendasambandsins að það muni ekki gera það. Vinnuveitendasambandið hefur slegið reikningsstokk á þessi réttindi og áætlað lauslega að þau nemi jafnvirði 18 milljarða kr. á ársgrundvelli. Það er fyrirsláttur einn hjá hv. þm. að það sé einhver von til þess, að þessi réttindi náist fram í betra formi til handa láglaunafólkinu í landinu með því að tefja málið á þann hátt sem hann hefur gert till. um. Það er engin von til þess, vegna þess að það liggur fyrir skjalfest af hálfu Vinnuveitendasambands Íslands, bæði kom það fram þegar þessar hugmyndir litu fyrst dagsins ljós og þeir slógu reikningsstokk á þessi réttindi og nýlega í yfirlýsingum, að Vinnuveitendasambandið sé ekki til viðræðna við samtök launafólksins í landinu um neitt yfir höfuð á næstu mánuðum. Þá liggur náttúrlega alveg ljóst fyrir öllum þeim, sem hafa heilbrigða skynsemi og augu sem vilja sjá, að krafa um að vísa þessu máli til samninga Vinnuveitendasambands og launafólksins í landinu er krafa um að reyna að tefja og koma í veg fyrir að lægst launaða og réttindasnauðasta fólkið í þessu landi fái bætur. Og það er e. t. v. vitnisburður senn rétt er að geyma sér í minni eftir þann langa valdaferil Sjálfstfl. sem hv. þm. gumaði svo mjög af áðan, að það skuli þurfa á Alþingi Íslendinga að knýja fram þær réttindabætur, það atvinnuöryggi, þá tryggingu í sjúkdómstilfellum sem gert er með þessu frv. Það er vitnisburður um að við lifum þrátt fyrir allt í þjóðfélagi þar sem lægst launaða fólkið í landinu tugþúsundum saman hefur jafnlítið atvinnuöryggi, hefur jafnlítið tekjuöryggi í veikindatilfellum og raun ber vitni. Hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson sótti sér röksemdir í álit Vinnumálasambands samvinnufélaganna og taldi sig aldeilis hafa höndlað hamingjuna að hafa fengið liðsmenn í framsóknaríhaldinu í SÍS. Því miður er það skoðun okkar sumra, sem höfum verið - og erum reyndar enn - fylgjandi samvinnuhugsjóninni sem félagslegri aðferð til lausnar á vandamálum í þessu þjóðfélagi, að í ýmsum æðstu stöðum innan samvinnuhreyfingarinnar séu menn sem vegna hagsmuna og þjóðfélagshugsjóna á undanförnum árum hafa gengið í lið með klíkunni í Vinnuveitendasambandinu. Þetta eru sömu menn og unnu á ýmsan hátt gegn síðustu vinstri stjórn. Þetta eru sömu menn og voru bakhjarlinn í stjórnarsamstarfi Framsfl. og Sjálfstfl. á síðustu 4 árum. Þetta eru sömu menn og í þessu ríkisstjórnarsamstarfi hafa hvað eftir annað verið að reyna að knýja fram kjaraskerðingu og nota til þess ríkisstj. Ég kunni ekki við að vera að rifja upp ummæli Vinnumálasambands samvinnufélaga í ræðu minni hér. En ég hef í sjálfu sér ekkert á móti því að þau séu rifjuð upp. Ég lasta það ekkert sérstaklega. En ég vil jafnframt hæla þm. Framsfl. fyrir að þeir skuli fylgja okkur þm. Alþb. og Alþfl. í því að hafa andmæli Vinnumálasambands samvinnufélaga að engu. Það er til vitnis um að e. t. v. kunni í þessu ríkisstjórnarsamstarfi að vera hægt að fá Framsfl. til þess að standa að réttindaaukningum til handa lægst launaða fólkinu í landinu, þrátt fyrir andstöðu þeirrar forustuklíku í samvinnuhreyfingunni sem hefur leitt samvinnuhreyfinguna allt of langt inn í íhaldsherbúðirnar í þessu landi. En ég vil jafnframt upplýsa hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson um það, að mér er kunnugt um að innan samvinnuhreyfingarinnar í dag eru, bæði meðal félagsmanna hennar og ýmissa forustumanna, mjög harðar gagnrýnisraddir á þá íhaldslínu sem forustan í Vinnumálasambandi samvinnufélaganna hefur fylgt á undanförnum árum. Ég bind miklar vonir við að í röðum samvinnuhreyfingarinnar verði smátt og smátt á næstu mánuðum og missirum þau þáttaskil sem gera okkur hinum auðveldara að vinna með þeim mönnum og ganga heils hugar til langvarandi bandalags við þá um þjóðfélagsbreytingar í þessu landi í þágu hagsmuna launafólks í framleiðslunni, í kjaramálunum og í velferðarmálunum. Það eru að gerast breytingar innan samvinnuhreyfingarinnar hvað þetta snertir. Þar gera menn sér grein fyrir að til lengdar felur sú stefna, sem ríkt hefur á undanförnum árum hjá Vinnumálasambandi samvinnufélaga, í sér félagslegan dauða og hagsmunatogstreitu samvinnuhreyfingarinnar við launafólkið í landinu. Þess vegna er það bréf, sem hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson las upp úr áðan, fyrst og fremst til vitnis um skoðanir sem ég vona að séu víkjandi innan samvinnuhreyfingarinnar í þessu landi. Ég vil aftur sérstaklega þakka hv. þm. Framsfl. og ráðh. hans í þessari ríkisstj. að þeir skuli hafa staðið svo dyggilega sem þeir hafa gert - þeir hafa gert það fyllilega og eðlilega - með þessu frv. og öðrum slíkum, þrátt fyrir þær skoðanir sem hv. þm. Þorv. Garðar vitnaði til. Hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson kallaði það stóryrði þegar ég lýsti því með almennum orðum, hversdagslegu máli, að þegar Vinnuveitendasamband Íslands hefur mótmælt frv. til að bæta kjör og réttindi láglaunafólksins í þessu landi hefur Sjálfstfl. á þingi ávallt stutt sjónarmið Vinnuveitendasambandsins og sótt sér röksemdafærslur í umsagnir Vinnuveitendasambands Íslands. Ég sé ekki að hægt sé að draga neina aðra ályktun af því en að þegar hagsmunir alþýðusamtakanna í landinu og hagsmunir vinnuveitendasamtakanna í landinu rekast á hafi Sjálfstfl. á þingi kosið að standa með Vinnuveitendasambandi Íslands. Það er staðreynd. Það er söguleg staðreynd. Og hún breytist ekkert þótt hv. þm. kalli það upphrópanir eða eitthvað annað. En hitt efast ég ekki um, að ýmsum innan Sjálfstfl. líður e. t. v. nokkuð illa að þurfa að vera í þeirri för þar sem forusta vinnuveitendasambandsklíkunnar gengur fyrst og leiðir þm. Sjálfstfl. á eftir sér. En eins og ég sagði áðan - og ásakanir um upphrópanir munu engu breyta í þeim efnum - munum við sjá til þess ásamt hundruðum og þúsundum launafólks um allt land að ekki bara nú, heldur lengi um ókomin ár verði afstaða Sjálfstfl. hér á Alþ. þegar til umræðu voru þessi sjálfsögðu réttindi, sem hv. þm. orðaði svo, fyrir láglaunafólkið í landinu - verði afstaða Sjálfstfl. til þeirra mála rifjuð upp og alþýðu þessa lands falið sjálfri að draga ályktanir af því, hverra hagsmuna Sjálfstfl. vill gæta þegar í odda skerst.



Herra forseti. Umr. hér hafa verið harla athyglisverðar á margan hátt. Ég vil í fyrsta lagi átelja sjálfstæðismenn fyrir framsóknarmennsku í málflutningi - framsóknarmennsku sem var hér helst uppi fyrir 10 árum þar sem menn voru með og móti hverju máli. Þeir tala um það félagarnir Þorv. Garðar Kristjánsson og Guðmundur Karlsson, að þeir séu hlynntir þessu máli, en þó séu þeir á móti því. Þeir flytja till. um að drepa málið algerlega, en samt eru þeir samþykkir málinu og telja sjálfsagt að gera þetta. Ég hygg að þarna séu menn að gegna erindum sem þeir átti sig ekki alveg á hver séu og því takist svo klaufalega til. Þessu var öðruvísi farið í þá tíð er Bjarni heitinn Benediktsson var foringi Sjálfstfl. Verkalýðshreyfingin hafði við hann mjög gott samstarf og verður þess getið að verðleikum í sögunni. Þá var samið um lífeyrissjóðsmálið og margt og margt fleira. Aðrir tóku síðan við. Enn er það, að verkalýðshreyfingin leggur áherslu á að semja um félagsleg atriði við ríkisvaldið - þau atriði sem ekki nást fram í samningum. Á síðustu árum var samið um að gera sérstakar úrbætur í húsnæðismálum. Ekki einu sinni, ekki tvisvar, heldur þrisvar sinnum var samið um að gera þær úrbætur. Í öll skiptin var það svikið af þeim mönnum er nú stýra Sjálfstfl. Samið var um það líka að gera úrbætur í heilbrigðis-, öryggis- og hollustuháttum á vinnustöðum. Það var einnig svikið. Það er fyrst núna sem verið er að renna frv. áfram. Það verður lagt fyrir Alþ. næstu daga. En það mál var svikið af fyrri ríkisstj. - mál sem verkalýðshreyfingin hafði lagt mikla áherslu á, en náði ekki fram vegna þess að í ráðherrastólunum voru menn sem voru fjandsamlegir verkalýðshreyfingunni. Nú eru runnir upp nýir tímar. Nú er rætt við verkalýðshreyfinguna eins og verið sé að ræða við einn bróðurinn. Og nú hefur verið gert samkomulag um að verkalýðshreyfingin taki þátt í því, eftir því sem kostur er, að hefta verðbólgu í landinu og jafnframt að hinum ýmsu réttindamálum, sem verkalýðshreyfingin hefur barist fyrir, verði komið í höfn. Það er ekkert leyndarmál, að þau 3%, sem afsalað var í vetur, á að bæta upp með þeim félagsmálapakka sem verið er að afgreiða. Og verkalýðshreyfingin hefur lýst yfir að hún muni taka því fegins hendi. Hitt er annað mál, að það verður tekið eftir því að nú á síðustu dögum þingsins skuli þm. Sjálfstfl. leggja fram rökstudda dagskrá eða nokkurs konar frávísunartillögu. Þeir leggja þar til að launafólk verði svipt þeim samningum sem það gerði í vetur, að þær þúsundir, sem mundu njóta þess að fá fleiri veikindadaga og bætt öryggi, verði af þeim réttindum. Ég harma að það skuli ske og tel að allur almenningur í landinu muni veita því verðuga athygli að það eru einmitt hinir nýju forustumenn Sjálfstfl. sem láta hafa sig í þessi verk. Ég skora nú á þá að greiða frv. atkv. svo að þeir geti verið með í þessum umbótum, og væri það góð viðbót við gifturíkan feril Þorv. Garðars Kristjánssonar í mótun félagsmálalöggjafar á Íslandi ef hann slægist í hópinn, en yrði ekki dragbítur á þetta mál. Við erum vafalaust allir sammála um það hér, að æskilegast er að aðilar vinnumarkaðarins sjái um samningagerð að fullu og öllu leyti. En þar sem ekki tekst að ná fram sjálfsögðum réttindamálum, þar sem ekki næst samstaða um að bæta úr fyrir þeim sem verst eru settir í þjóðfélaginu verður ríkisvaldið að grípa í taumana og stýra þeim málum. Það er lífsskoðun mín að svo verði að vera. Sagan segir okkur að löggjafinn verður að grípa inn í og hafa forustu um ýmis mál sem aðilar vinnumarkaðarins hafa ekki getað leyst. Svo var vissulega þegar vökulögin voru sett. Svo var þegar lög um rétt verkafólks voru sett. Svo var þegar jafnlaunalög voru sett í kringum 1960. Og svo var og þegar verkalýðshreyfingin gerði samkomulag við ríkisvaldið um að komið yrði á lífeyrissjóðum og afsalaði sér launum til þess að það gæti orðið.



Herra forseti. Sem nýliði í þessari hv. d. hefði ég að öllu jöfnu kosið að láta það mál, sem hér er til umr., fara fram hjá mér án þess að taka til máls, því að ég hef ekki haft tækifæri til að fylgjast með málatilbúninginum á Alþ. í vetur hvað þetta varðar. En nokkrir hv. alþm. - garpar miklir - hafa kastað spjótum sínum á þá sem þeir kalla útsendara atvinnurekendaauðvaldsins. Nú er það svo, að við erum ekki margir hér á þingi nú sem teljumst til hinnar raunverulegu atvinnurekendastéttar, við erum líklega ekki nema tveir hér í þessari hv. d. og erum þar að auki ekki beinlínis útsendarar þessa auðvalds, en líklega vitum við betur en flestir hér inni hvað þessar sjálfsögðu réttindabætur þýða fyrir atvinnureksturinn. Ég er algerlega sammála þeim ræðumönnum sem hér hafa talað um þessi réttindi, að þau eru sjálfsögð upp að ákveðnu marki. Réttur, sem nýttur er til hins ítrasta, verður oft og tíðum óréttur gagnvart öðrum.  „Allt fastráðið verkafólk, sem ráðið hefur verið hjá sama atvinnurekanda í eitt ár samfellt, skal, er það forfallast frá vinnu vegna sjúkdóma eða slysa, eigi missa neins í af launum sínum, í hverju sem þau eru greidd, í einn mánuð.“ Síðan segir áfram að ef viðkomandi hafi unnið 3 ár samfellt skuli hann fá laun greidd í 2 mánuði og hafi hann unnið 5 ár samfellt laun í 3 mánuði. Þetta eru sjálfsögð réttindi. En dómar hafa fallið í Hæstarétti sem útskýra þennan rétt nánar. Rétturinn er sá, að viðkomandi nýtur þessa sjálfsagða réttar í hverju sjúkdómstilfelli, en sjúkdómstilfellin geta verið margs konar, allt frá bakverk eða hausverk upp í lungnaþembu og hvað eina, þannig að einn og sami launþeginn getur verið frá störfum allt árið. Hann getur mætt til vinnu einn dag eða tvo daga og fengið svo eitthvert sjúkdómstilfellið, fengið vottorð út á það og síðan verið frá vinnu. Sá, sem hefur unnið 5 ár eða lengur, þarf ekki á einu ári að hafa nema einhver 4 sjúkdómstilfelli. Þá getur hann verið frá vinnu allt árið. Hugsanlega eru þetta sjálfsögð réttindi. En við þessir litlu karlar, sem enn þá erum í atvinnurekstrinum, berum okkur illa undir þessu:  Sá hv. þm., sem hér hefur mest talað, neitar því reyndar að hafa verið stóryrtur. Hann kvaðst hafa beitt hversdagslegu máli. Ég segi fyrir mig, að ef hann talar svona hversdagslega á ég varla von á því að hann eigi marga áheyrendur. Það skyldi þó aldrei vera að hv. þm. hafi fengið samviskubit - varla er hann samviskulaus - því að hann er fulltrúi fyrir þann flokk sem fyrir tæpu ári talaði sem hæst um „samningana í gildi“. Þeir skipulögðu útflutningsbönn, yfirvinnubönn og fjöruga fundi. Það hefur ekki orðið af neinu slíku í ár. En þessir hinir sömu menn hafa kauprænt almenning nákvæmlega - 3% kauprán sem átti að endurgreiða m. a. með því frv. til l. sem hér er til umr. Ég vil að lokum taka undir það með flokksbræðrum mínum, Guðmundi Karlssyni og Þorvaldi Garðari, að þetta réttindamál er sjálfsagt. En á einhvern hátt þarf að takmarka þann rétt, þannig að ekki verði um leið óréttur gagnvart öðrum.



Herra forseti. Það er aðeins til að leiðrétta þann misskilning, sem kom fram hjá hv. 3. landsk. þm., að við framsóknarmenn í þessari hv. d. séum í andstöðu við samvinnuhreyfinguna þegar við samþykkjum eða styðjum þetta frv. Enda þótt í bréfi því frá Vinnumálasambandi samvinnufélaganna, sem lesinn var stuttur kafli úr áðan og ég hef reyndar ekki séð, kunni að vera bent á einhverja annmarka við samþykkt þessa frv. er það ekki í andstöðu við samvinnuhreyfinguna að bæta kjör eða aðstöðu þeirra sem verst eru settir í þjóðfélaginu. Allir vita að samvinnuhreyfingin er stofnuð til þess að jafna aðstöðu fólks og að því vinnur hún. Það er rétt, að ýmsum samvinnumönnum hefur stundum fundist vera of lítill munur á afstöðu Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaganna við kjarasamninga. Þegar við höfum að því spurt höfum við fengið þá skýringu, að þar sem þeir eðli málsins samkv. sitja sömu megin við samningaborðið komi ekki alltaf fram sá mismunur sem hefur verið á vinnubrögðum þeirra. En þar sem aðrir eiga ekki betri aðgang að því að fá upplýsingar um þá sögu en hv. 3. landsk. þm. veit ég að hann mun fá réttar upplýsingar um hana.



Herra forseti. Ég þakka fyrir að fá að gera örstutta aths., sem upphaflega var ætlað að vera við ræðu hv. þm. Jóns Ásbergssonar. En vegna ræðu hv. þm. Jóns Helgasonar vil ég taka skýrt fram, að orðum mínum var ekki beint gegn samvinnuhreyfingunni. Ég hef alltaf gert skýran greinarmun á samvinnuhreyfingunni í landinu annars vegar og Vinnumálasambandi samvinnufélaga hins vegar. Ég er mér fyllilega meðvitandi um þann eðlismun sem þar er á, sem betur fer. Og ég veit að það er ekki langt á milli okkar hv. þm. Jóns Helgasonar um það, hvert beri að stefna í þessum efnum. Hv. þm. Jón Ásbergsson hefur ekki setið lengi hér í þessari d., en ég hef yfirleitt talið ræður hans fagnaðarefni og vona að hann haldi áfram þann tíma sem hann situr hér í d. og taki sem oftast til'máls. Hv. þm. Jón Ásbergsson hefur ekki enn þá tamið sér - og ætlar kannske ekki að temja sér, og væri það vonandi - þá grímu sem aðrir þm. Sjálfstfl. hafa tamið sér á löngum ferli og ætlað er að dylja hina raunverulegu afstöðu. Hv. þm. Jón Ásbergsson hafði hreinskilni til þess að koma hér upp og segja að það yrði að takmarka þennan rétt launafólksins í landinu, hann mætti aðeins koma upp á borð löggjafa að vissu marki, en þar ætti að gæta þess að réttur launafólksins í veikindatilfellum, í slysatilfellum og hvað snertir atvinnuöryggi væri takmarkaður. Það er vissulega þakkarvert að þessi nýliði Sjálfstfl. hér í hv. d. skuli hafa hreinskilni til þess að segja það sem hinir í raun og veru meina, en eru að fela með fáránlegri till. um rökstudda dagskrá. Það er álíka hreinskilni og þegar þessi ágæti þm. talaði hér í umr. um efnahagsmál, um efnahagsfrv. forsrh., og eftir að hafa gagnrýnt það lýsti hvað það væri sem hann teldi að ætti að taka við. Jú, það var till. um nokkur stykki nýjar erlendar stórverksmiðjur, erlend stóriðjuver í þessu landi, sem ættu að vera á Suðvesturlandi til þess að leysa efnahagsvanda þjóðarinnar, - hann væri nú ekki meiri en svo, að nokkur stykki erlend stóriðjuver á Suðvesturlandi gætu leyst þann vanda. Og mér fannst það skemmtileg söguleg tilviljun að hann skyldi flytja þá ræðu sem varamaður hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar, sem frægur varð fyrst að marki í íslenskum stjórnmálum fyrir boðskap sinn um „20 álverksmiðjur takk“, til að leysa efnahagsvanda íslensku þjóðarinnar.  Munurinn á þessari hreinskilni og annarri afstöðu Sjálfstfl. er að aðrir þm. Sjálfstfl. hafa ekki haft hreinskilni hér í d. til þess að taka umbúðirnar utan af hinni svokölluðu nýju efnahagsstefnu Sjálfstfl., „endurreisn í anda frjálshyggju“, sem þegar hugmyndafræðibúningurinn er tekinn utan af þýðir ekkert annað en aukið erlent forræði í efnahagslífi Íslendinga. Ég vil þess vegna nota tækifærið til þess að hvetja hv. þm. eindregið til þess að taka sem oftast til máls í þessari d., svo að við fáum klárt og kvitt hér í d. og í Alþt. það sem í raun og veru er innan í umbúðunum um stefnumál Sjálfstfl., bæði í efnahagsmálum og gagnvart launafólkinu í þessu landi.



Herra forseti. Hér hefur margt og mikið verið sagt og mig langar aðeins til að leggja orð í belg. Það, sem mig tangar til að segja, er fyrst og fremst það, að mér finnst hálfgert okurkarlabragð að þessu frv. Ég get ekki hugsað mér að eins sjálfsögð réttindi og þessi þurfi að kaupa fyrir umsamin laun. Ég vildi bara segja að dýr mundi Hafliði allur ef í staðinn fyrir þær miklu félagslegu umbætur, sem afgreiddar hafa verið frá þessari d. á undanförnum árum, hefðu átt að koma í hvert sinn bætur frá launþegahreyfingunni í formi lækkaðs kaups. Hvar hefði það endað? Ég get ekki annað sagt en að þetta eru að vísu sjálfsögð réttindi, en þau eru mjög takmörkuð. Það var eins og Jón Ásbergsson sagði: þessi löggjöf, verði frv. að lögum, takmarkar þessi réttindi verkamanna mjög mikið. Það má kannske deila um hvort nú sé nógu langt gengið eða ekki. En ég vil taka það fram, að löggjöf hefur verið í undirbúningi mörg undanfarin ár á vegum fyrrv. ríkisstj., þótt hún hafi ekki lítið dagsins ljós enn þá, og varðandi atvinnusjúkdóma og aðstöðu á vinnustöðum hafa nefndir verið í gangi alllengi til þess að semja slík lög. Hvort það, sem frá þeim nefndum mundi hafa komið, hefði verið í þessu eða svipuðu formi skal ég ekki um segja, en mig langaði aðeins með þessum orðum til þess að vekja athygli á því, að mér finnst of mikið verslunarbragð af þessu frv., mér finnst of mikið okurkarlabragð af því.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja þessar umr. frekar með löngu máli, en mig langar að koma inn á vitnisburð hv. þm. Jóns Helgasonar fyrir Vinnumálasamband samvinnufélaganna. Hann taldi að þeir væru svo okaðir af Vinnuveitendasambandinu að þeir gætu ekki komið að sjónarmiðum sínum. Ég býst við að þessu sé dálítið öðruvísi farið. Það er svo með þá sem stjórna fyrirtækjum fyrir Sambandið, að þeir eru háðir nákvæmlega sömu lögmálum og þeir sem reka frjáls atvinnufyrirtæki úti á landinu. Þeir gera sér grein fyrir að þeir verða að borga fyrir gerðar skuldbindingar og fyrir áunnin réttindi og alla réttindaauka og verða að gera sér grein fyrir hvort fyrirtækin geti greitt þá bagga sem verið er að binda þeim. Annað held ég það sé ekki. En mér finnst satt að segja í sumum tilvikum koma fram hjá stjórnarliðum, að það sé núna verið að leiða verkafólkið í landinu á leiðarenda. Ég held að það sé mikill misskilningur. Menn hafa talað um að deilur hafi staðið um þetta mál í áraraðir og jafnvel áratugi. Þetta er alveg hárrétt. Og deilur munu halda áfram. Þetta er eðli þess lífs sem lifað er úti á landsbyggðinni og reyndar hér í Reykjavík líka. Þessir aðilar hljóta að halda áfram að takast á um réttindi og skyldur. Þar breytir engu um samþykkt þessa frv. Þar fyrir er ég á því, að þarna séu sjálfsögð réttindi á ferðinni. En aðferðin til þess að ná þeim tel ég að sé röng. Eitt er það sem segja má að sé sameiginlegt vandamál vinnuveitenda og verkalýðsforustu. Ákveðinn hópur fólks misnotar áunnin réttindi. Við vitum að læknastéttin á þar í erfiðleikum. Hún er að gefa út alls konar vottorð sem í mörgum tilvikum standast kannske illa. Þetta vita báðir aðilar sem eru þarna í forustu. Það þarf að vinna að því að slík misnotkun verði sem minnst.



Herra forseti. Það eru orðnar lengri umr. um þetta mál en maður hafði gert ráð fyrir af tilefni þeirrar dagskrártill. sem við hv. 5. þm. Suðurl. höfum lagt fram. Ég skal ekki fara að elta ólar við allt sem sagt hefur verið frá því að ég talaði síðast. Hv. 3. landsk. þm. hefur mikinn áhuga á því að hv. þm. Jón Ásbergsson tali sem oftast í þessari d. Ég tek undir með honum. Ég vona að við eigum eftir að heyra hann oft tala í þessari d. En þá verður hv. 3. landsk. þm. líka að vanda sig betur þegar hann svarar vel uppbyggðum og góðum ræðum hans og betur en hann sýndi sig gera áðan. Hv. 3. landsk. þm. gerir sér grein fyrir og margsagði það, að við sjálfstæðismenn, sem stöndum að minnihlutaálitinu, teljum - hann tók. upp mín orð -að hér sé um hið þýðingarmesta mál að ræða. En hv. 5. þm. Reykn. hefur greinilega ekki skilið þessa afstöðu okkar, hvað oft sem við höfum undirstrikað hana. Hann segir orðrétt, að með því að flytja dagskrártill. viljum við drepa málið algerlega. Þetta segir hv. þm. þó að það sé sérstaklega tekið fram í dagskrártill. og lögð áhersla á það, að þeirri athugun, sem við gerum ráð fyrir, sé hraðað svo að hægt sé að leggja málið fram í byrjun næsta þings. Ég þykist vita að þegar hv. 5. þm. Reykn. athugar þetta betur sjái hann hið rétta í þessu, eins og kom líka greinilega fram í máli hans, að hann sá hið rétta í afstöðu Bjarna heitins Benediktssonar til félagslegra mála í landinu. Hv. þm. sá það og taldi ýmis atriði sem var komið í framkvæmd undir stjórn þess ágæta foringja Sjálfstfl. Var það einmitt undirstrikun á því sem ég sagði áðan, að jafnan þegar Sjálfstfl. hefði verið í stjórn hefði einmitt miðað í rétta átt í hinum félagslegu málum. En það, sem er kannske erfiðast við að eiga í þessum umr., ef hægt er að komast svo að orði, er afstaða Ólafs Ragnars Grímssonar, hv. 3. landsk. þm. Mér virðist að hann tali nokkuð öðru máli en - mér liggur við að segja: flestir hv. dm. gera. Þegar hann talar um Vinnuveitendasamband Íslands talar hann í þeirri tóntegund, að maður getur ekki ætlað annað en það sé skoðun hans að best væri að þessi klíka, sem hann svo kallar, væri ekki til, - maður getur ekki ætlað annað, - að það væri ekki Vinnuveitendasambandinu fyrir að fara. Og hann hneykslast á því, að ef Vinnuveitendasambandið kemur með einhverja skoðun geti mönnum þótt rétt að líta á það mál. Það á fyrir fram að dæma allt óalandi og óferjandi sem kemur úr þeirri átt. Svo segir hann að við sjálfstæðismenn séum náttúrlega verkfæri þessara óþurftarsamtaka. En ég held að menn átti sig á því, og jafnvel ýmsir góðir menn í flokki Ólafs Ragnars Grímssonar, að vinnuveitendasamtökin eru mjög mikilvæg og þýðingarmikil samtök í landinu. Þau eru svo þýðingarmikil, að ef þau væru ekki gætum við ekki hugsað okkur heldur að það væru verkalýðssamtök.  Þegar við sjálfstæðismenn metum hvort við tökum tillit til hugmynda sem fram koma hjá atvinnurekendum eða launþegum, þá höfum við þetta í huga. Við teljum hvor tveggja þessi samtök jafnþýðingarmikil og við hikum ekki við að taka tillit til hugmynda og tillagna þessara aðila vinnumarkaðarins, hvort sem er frá Alþýðusambandi Íslands eða Vinnuveitendasambandi Íslands. Við teljum skyldu okkar að vega og meta í hverju einstöku tilfelli hvað skuli gera, hvort í hugmyndum þessara aðila sé eitthvað sem að gagni megi verða. Við erum ekki fyrir fram uppfullir af fordómum gegn öðrum aðilanum. Ef við værum það værum við í raun og veru uppfullir af fordómum gegn því skipulagi sem við búum núna við, hinum frjálsa samningsrétti og hinu frjálsa, lýðræðislega þjóðfélagi. Þetta þurfum við að hafa allt í huga. Ég held að ef hv. 3. landsk. þm. hefur þetta í huga og hefði haft það í huga hefði hann stillt í hóf ýmsu því sem hann beindi að okkur sjálfstæðismönnum í þessu efni. Þetta eru lokaorð mín í þessari umr., og ég vil leggja áherslu á það, sem við sjálfstæðismenn höfum allir gert, að við viljum að þetta mál nái fram að ganga. En við viljum gera tilraun til þess að gera það betur úr garði en hér er. Við fáum ekki orða bundist yfir þeirri óhæfu, að svo sjálfsagt mál skyldi vera gert að verslunarvöru með því að heimta á móti að verkalýðurinn gæfi eftir 3% af umsömdu kaupi í des. s. l.



Herra forseti. Búin er að standa í þessari þd. umr. í hálfan annan klukkutíma, sem ég hef hlustað gaumgæfilega á, og niðurstaðan er sú, að allir virðast sammála um málið. Hér hefur talað hinn ágæti þm. Oddur Ólafsson og sagt að sér fyndust þetta alveg sjálfsögð réttindi, hv. þm. Guðmundur Karlsson að ekki ætti að þurfa að tala um þetta, þetta væru svo sjálfsögð réttindi, og forseti d., Þorv. Garðar, telur þetta alveg sjálfsögð réttindi og skömm að því að vera að gera þau að verslunarvöru. Samt sem áður vilja verkalýðssamtökin þó fá þetta fram í lagaformi og hafa boðið á móti eftirgjöf á vísitölustigum, vegna þess að hvernig sem að málunum hefur verið unnið undanfarið hafa þessi sjálfsögðu réttindi ekki náðst fram. Ég ætla því að vona eftir þá ágætu umr., sem hér hefur farið fram, og yfirlýsingar manna, að öll þd. samþykki þessi sjálfsögðu réttindi.



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður. Ég vil enn ítreka það, að ríkisvaldið gerði hvað eftir annað tilraun til þess að hafa samráð við vinnuveitendasamtökin um samningu þessa frv., en þeir aðilar hlupu frá borði og þar eru þeir í dag. Ég vil og vekja athygli á þeirri dæmalausu hræsni sem kemur fram hjá sjálfstæðismönnum þar sem þeir segjast hver um annan þveran vera samþykkir þessu frv., en þeir séu samt á móti því, þeir vilji bara fresta málinu, þeir vilji bara drepa málið. Þeir vita í raun og veru að ef þetta mál dettur upp fyrir á þessu þingi hlýtur það að kosta andsvör verkalýðshreyfingarinnar og ófrið sem enginn í raun vill fá. Í raun eru þeir innst í hjarta sínu á móti þessum réttarbótum, en þora ekki að vera á móti þeim hér á Alþ. vegna þess að augu verkakonunnar niðri í frystihúsi eða verkamannsins horfa til þeirra manna sem leggja sig í það að reyna að drepa þetta mál. Augu þessa fólks hvíla á þeim mönnum og taka eftir því, hvernig þeir greiða atkv. nú á eftir, hvort þeir muni út þennan fund halda áfram að hræsna eða hvort þeir muni fara að þeim óskum, sem hv. þm. Bragi Sigurjónsson lét í ljós áðan, að allir þdm. sæju sóma sinn í því að vera meðmæltir þessu máli.