Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fyrirspurn á þskj. 651, 456. mál þingsins, er kölluð aftur. Hún var til sjútvrh. um nýsköpunarkvóta.

Um klukkan fjögur í dag fer fram umræða utan dagskrár um sameiningu sjúkrahúsanna í Reykjavík. Málshefjandi er hv. þm. Jónína Bjartmarz. Hæstv. heilbrrh. Jón Kristjánsson verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Hæstv. forseti. Ég legg hér með fram til umræðu skýrslu verkefnisstjórnar um 1. áfanga rammaáætlunar. Með vaxandi orkuþörf samhliða ótta um loftslagsbreytingar vegna losunar gróðurhúsalofttegunda verður endurnýjanleg orka verðmætari. Æskilegt verður að nýta slíkar orkulindir svo fremi það sé gert á sjálfbæran og vistvænan hátt. Jafnframt vex þörf manna fyrir útivist og tilvist ósnortinnar náttúru sem mótvægis við þéttbýlt manngert umhverfi. Með virkjun jarðhita til húshitunar og vatnsafls og jarðgufu til raforkuframleiðslu hafa Íslendingar náð að draga verulega úr notkun eldsneytis og geta nú státað af einu hæsta hlutfalli endurnýjanlegra orkugjafa í orkubúskap iðnvæddra þjóða. Samt er verulegur hluti vatnsafls og jarðhita enn óvirkjaður. Fáar þjóðir eiga jafnmikið óvirkjað af þessum orkulindum. Við höfum hins vegar svigrúm til að velja þá kosti sem best henta frá sjónarhóli hagkvæmni og umhverfisverndar. Árið 2002 nam raforkuvinnsla úr vatnsafli um 7.000 gígavattstundum en tæknilega hagkvæm orkugeta í vatnsafli er talin um 37.000 gígavattstundir raforku á ári. Meiri óvissa er um tæknilega hagkvæma orkugetu jarðhita til raforkuframleiðslu en hún er talin að lágmarki um 30.000 gígavattstundir á ári. Árið 2002 nam raforkuvinnsla úr jarðhita 1.400 gígavattstundum. Í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar ,,Á leið til sjálfbærrar þróunar`` skipaði umhverfisráðherra árið 1993 starfshóp um umhverfismál, iðnþróun og orkumál. Honum var falið að skilgreina sjálfbæra þróun í þessum málaflokki og setja honum markmið til skemmri og lengri tíma. Jafnframt var honum falið að gera framkvæmdaáætlun í umhverfis- og þróunarmálum til aldamóta. Starfshópurinn skilaði áliti sínu í mars 1995. Þar var lagt til að gerð yrði rammaáætlun til langs tíma um nýtingu vatnsaflsins í samræmi við samhæfða stefnu í umhverfis-, orku-, iðnaðar- og efnahagsmálum. Þessi starfshópur var einn af sjö en hinir tóku á samsvarandi hátt fyrir aðra málaflokka. Í árslok 1995 setti umhverfisráðherra á fót starfshóp sem fékk það verkefni að setja saman drög að framkvæmdaáætlun sem yrði samþykkt af ríkisstjórn og byggð á skýrslum hópanna sjö. Niðurstaða faghópsins var lögð fyrir umhverfisþing 1996 þar sem hún var rædd og farið yfir athugasemdir í fjórum starfshópum. Að teknu tilliti til athugasemda var samin framkvæmdaáætlun sem samþykkt var í ríkisstjórn í febrúar 1997 og nefnd ,,Sjálfbær þróun í íslensku samfélagi. Framkvæmdaáætlun til aldamóta``. Þar var gert ráð fyrir að iðnaðarráðherra, í samráði við umhverfisráðherra, láti gera rammaáætlun til langs tíma um nýtingu vatnsafls og jarðvarma í samræmi við samhæfða stefnu í umhverfis-, orku-, iðnaðar- og efnahagsmálum. Í henni verði sérstaklega fjallað um verndargildi einstakra vatnasvæða og niðurstöður færðar að skipulagi. Í því sambandi verði sérstaklega könnuð áhrif smárra virkjana. Samkvæmt fyrrgreindri samþykkt ríkisstjórnarinnar hófst iðnaðarráðherra í samráði við umhverfisráðherra handa við undirbúning áætlunarinnar. Málið snerti þó fleiri ráðherra, svo sem forsætisráðherra vegna byggðamála og málefna þjóðlendna, samgönguráðherra vegna samgangna og ferðamennsku, landbúnaðarráðherra vegna landnota og menntamálaráðherra vegna menningararfleifðar. Stefna og verklag voru mörkuð með greinargerð iðnaðarráðherra Maður -- nýting -- náttúra, dagsett 8. mars 1999 og málið kynnt í ríkisstjórn. Í greinargerð iðnaðarráðherra segir, með leyfi forseta: ,,Markmið rammaáætlunarinnar er að leggja mat á og flokka virkjunarkosti, jafnt vatnsafls og háhita, meðal annars með tilliti til orkugetu, hagkvæmni og annars þjóðhagslegs gildis, samhliða því að skilgreina, meta og flokka áhrif þeirra á náttúrufar, náttúru- og menningarminjar svo og á hagsmuni allra þeirra sem nýta þessi sömu gæði. Með þessu móti sé lagður grundvöllur að forgangsröðun virkjunarkosta með tilliti til þarfar þjóðfélagsins hvað varðar atvinnustarfsemi, varðveislu náttúrugæða, styrkingu landsbyggðar og hagsmuna allra þeirra sem nýta þessi sömu gæði með sjálfbæra þróun að leiðarljósi.`` Skipulag undirbúningsvinnu að rammaáætlun var í senn hugsað þannig að innan þess rúmaðist fagleg vinna sem best yrði unnin í faghópum en auk þess almennur samráðsvettvangur almennings og allra þeirra sem eðlilegt væri að kæmu að málinu. Enn fremur var nauðsynlegt að öflug heildarstjórn mótaði áætlunina og skipulag hennar og beindi hinni faglegu vinnu í réttan farveg en stæði jafnframt fyrir samráði og kynningu með skipulegum hætti. Samkvæmt þessu var skipulagið þríþætt, verkefnisstjórn, faghópar og samráðsvettvangur. Í verkefnisstjórn, 1. áfanga, sátu 16 manns. Á vegum hennar störfuðu fjórir faghópar og í hverjum þeirra voru átta til fjórtán manns. Í allri vinnu var viðhaft opið samráðsferli. Landvernd annaðist samráðsvettvang verkefnisstjórnar, faghópa, stofnana, fyrirtækja, samtaka og almennings, með heimasíðu um verkefnið, kynningu á opnum fundum, útgáfustarfsemi og upplýsingamiðlun til fjölmiðla. Þegar verkefnisstjórnin hóf störf vorið 1999 setti hún sér það markmið að ljúka 1. áfanga rammaáætlunar í ársbyrjun 2003 með mati og samanburði á 20--25 virkjunarkostum vatnsafls og jarðvarma. Þar yrði fjallað um helstu kosti á virkjun vatnsafls í jökulám á hálendinu og jarðvarma á háhitasvæðum nærri byggð. Eitt fyrsta verkefni stjórnarinnar var að hrinda af stað gagnaöflun fyrir matsferlið, bæði um virkjunarhugmyndirnar sjálfar og náttúrufar viðkomandi svæða. Í tengslum við það verkefni tók Náttúrufræðistofnun að sér að vinna tilraunaverkefni sem miðaði að því að þróa aðferðir til að skrá og meta náttúruverndargildi fyrirhugaðra virkjunarsvæða. Áður en vinna við mat á mismunandi virkjunarkostum hófst snerist starf verkefnisstjórnar og faghópa um þróun aðferða sem beita mætti í matinu og um val á viðföngum og viðmiðun. Áhersla var lögð á skýrt og gagnsætt verklag og vinnureglur. Opin umfjöllun um aðferðafræðina var víðtæk með opnum málþingum og sérstökum fundum með orkufyrirtækjum og stofnunum sem málið varðar sérstaklega. Lýsingu á aðferðafræði faghópa er að finna í skýrslu verkefnisstjórnar og viðaukum við hana. Gögn um virkjunarkosti voru lögð fyrir fjóra faghópa verkefnisstjórnar. Þeir mátu gögnin hver frá sínum sjónarhóli og skiluðu niðurstöðum til verkefnisstjórnar. Einn faghópur fjallaði um náttúrufar og minjar, annar um útivist og hlunnindi, sá þriðji um þjóðhagsmál, atvinnulíf og byggðaþróun og sá fjórði um hagkvæmni og arðsemi virkjunarkosta. Aðferðafræðin við mat á virkjunarkostum er nýmæli hérlendis. Við mat á náttúrufari er byggt á alþjóðlegum aðferðum og viðmiðum, en aðferðafræðin þróuð og staðfærð í faghópum rammaáætlunar. Verkefnisstjórnin samþætti niðurstöðurnar og flokkaði innbyrðis. Leggja ber sérstaka áherslu á að mat og flokkun eru gerð með samanburði einstakra virkjunarkosta, en ekki er lagður sérstakur mælikvarði á hvern virkjunarkost. Vinnu við 1. áfanga áætlunarinnar er nú lokið og hefur niðurstöðum verið skilað í skýrslu verkefnisstjórnar og viðaukum. Aðferðafræði og vinnulag við skýrsluna er tvímælalaust fallin til að stuðla að upplýstri umræðu og sátt um val virkjunarkosta og þar með um mikilvægar forsendur í viðkvæmri þjóðmálaumræðu, eins og til var stofnað þegar ríkisstjórnin ákvað að hefja vinnu við rammaáætlun. Niðurstöður skýrslunnar leggja einnig til forsendur sem ekki hafa áður verið aðgengilegar til að kanna heildstætt marga kosti samtímis við undirbúning nýrrar virkjunar. Á grundvelli mats faghópa hefur verkefnisstjórnin í 1. áfanga flokkað 35 virkjunarhugmyndir til raforkuframleiðslu í fimm flokka A--E eftir umhverfisáhrifum, aðra fimm eftir heildarhagnaði og fimm eftir arðsemi. Um þessa flokkun eru gerðir fyrirvarar vegna takmarkaðra gagna, einkum um umhverfisáhrif, en einnig um heildarhagnað og arðsemi þar sem frumáætlanir um tilhögun eru skammt á veg komnar. Ætla má að virkjanir sem falla undir flokka A og B í umhverfisáhrifum verði síður umdeildar. Þar má nefna jarðvarmavirkjanir, svo sem í Bjarnarflagi, á Hellisheiði og á Reykjanesi. Af vatnsaflsvirkjunum má nefna Núpsvirkjun, Urriðafossvirkjun og Hólmsárvirkjun, hins vegar má gera ráð fyrir meiri ágreiningi um virkjanir í flokkum umhverfisáhrifa D og E. Nefna má jarðvarmavirkjanir á Torfajökulssvæðinu og vatnsaflsvirkjanir í Jökulsá á Fjöllum og Markarfljóti. Telja verður eðlilegt á grundvelli niðurstöðu skýrslunnar að undirbúningur nýrra virkjana beinist á næstunni að virkjanakostum sem falla undir flokka umhverfisáhrifa A--C. Ekki er þó hægt að útiloka nýtingu virkjanakosta sem falla í flokka umhverfisáhrifa D og E þegar til lengri tíma er litið. Ákvörðun um nýtingu þeirra kosta verður ekki tekin án frekari gagnaöflunar og rannsókna. Hæstv. forseti. Niðurstöður rammaáætlunar koma að margvíslegu gagni. Þær nýtast t.d. stjórnvöldum sem grunnur að stefnumörkun í orku- og náttúruverndarmálum, iðnrh. við að marka stefnu um frumrannsóknir ríkisins í orkumálum og við útgáfu rannsóknar- og nýtingarleyfa nýrra virkjana, umhvrh. við gerð náttúruverndaráætlunar sem hann skal lögum samkvæmt leggja fyrir Alþingi á fimm ára fresti, í fyrsta sinn í vetur, stjórnvöldum við mat á umhverfisáhrifum skipulagsáætlana, stjórnvöldum og sveitarfélögum við skipulagsvinnu af ýmsum toga, orkufyrirtækjum og Orkustofnun til að velja vænlega virkjunarkosti, stjórnvöldum, orkufyrirtækjum og öðrum til rannsókna á umhverfi og náttúru landsins í framtíðinni með aðferðum sem Náttúrufræðistofnun Íslands þróaði í vinnu vegna rammaáætlunar. Áætlað er að heildarkostnaður við 1. áfanga rammaáætlunar verði 555 millj. kr., þar af hefur um 280 millj. kr. verið varið til rannsókna á náttúrufari og háhitasvæðum. Orkusjóður greiðir stærstan hluta heildarkostnaðar, en kostnaður er að öðru leyti borinn upp af fjárveitingu til Orkustofnunar og Náttúrufræðistofnunar Íslands. Auk þess hafa orkufyrirtækin Landsvirkjun, Rafmagnsveitur ríkisins, Orkuveita Reykjavíkur og Hitaveita Suðurnesja lagt verkefninu til gögn, vinnu og fjármuni. Herra forseti. Með þessum niðurstöðum hefur verkefnisstjórn náð því markmiði sem henni var falið að leggja grundvöll að, 1. áfanga í forgangsröðun virkjanakosta. Hafa verður þó í huga að þekking á virkjunarkostum sem teknir voru til skoðunar er í mörgum tilvikum ekki fullnægjandi. Það var því mikilvægt að afla frekari þekkingar um þessa virkjunarkosti og endurmeta þá. Þá eru fjölmargar virkjunarhugmyndir sem enn hafa ekki verið kannaðar en nauðsynlegt er að taka inn í myndina til að fá heildstætt yfirlit yfir möguleika til orkuöflunar með vatnsafli og jarðvarma. Í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar verður áfram unnið að frekari rannsóknum á virkjunarkostum sem koma til álita nú, en of lítið er vitað um og mörgum öðrum ókönnuðum kostum sem nauðsynlegt er að fjalla um í 2. áfanga um rammaáætlun. Aðferðafræði og verklag hafa verið mótuð í 1. áfanga rammaáætlunar. Því er gert ráð fyrir að vinna við 2. áfanga verði einfaldari í framkvæmd og henni verði stýrt af nýrri, fámennari verkefnisstjórn.

Virðulegi forseti. Ég er mjög ánægð með að við ræðum hér rammaáætlun um virkjun vatnsafls og jarðvarma og finnum til þess tíma mitt í jólaönninni í þinginu vegna þess að þetta er eitt af stóru málunum í mati á virkjunarkostum, en stóra málið er hvaða stöðu þessi skýrsla á að fá. Hvort ríkisstjórnin gefur henni það vægi í ákvarðanatöku sem er svo mikilvægt að hún fái. Það er stóra málið í umræðunni um þessa skýrslu. Það eru ríkar ástæður til að fagna skýrslu um 1. áfanga rammaáætlunarinnar. Í fyrsta lagi vegna þess að með skýrslunni fæst í fyrsta sinn heildstætt yfirlit þar sem er að finna samanburð á mörgum virkjunarhugmyndum, þar sem bæði er litið til arðsemi, en fyrst og fremst til áhrifa á umhverfið. Yfirlit sem án efa mun stuðla að upplýstri umræðu um virkjanir og náttúruvernd og sem vonandi verður til þess að betri sátt geti náðst um val á virkjunarkostum í framtíðinni. Í öðru lagi ber að fagna því að í þessari skýrslu er á vissan hátt sýnilegur árangur af leiðtogafundinum í Rio de Janeiro 1992, og jafnframt af störfum nefndar sem Gro Harlem Brundtland stýrði og skilaði skýrslu sem lagði grunninn að hugmyndum um sjálfbæra þróun. Í kjölfar ráðstefnunnar í Ríó, sem svo sannarlega markaði tímamót í umræðum um umhverfismál, voru settir á laggirnar fjölmargir starfshópar hér á landi, eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra, til að móta hugmyndir um aðgerðir til að ná þessum markmiðum. Meðal annars var nefnd sem umhvrh. skipaði 1993, sem ég tel að hafi verið formaður Samf. Össur Skarphéðinsson miðað við ártalið, og skilaði niðurstöðu árið 1995 þar sem hugmyndir um rammaáætlun litu fyrst dagsins ljós. Í þriðja lagi vil ég lýsa ánægju minni vegna þess að vinna við rammaáætlun hefur leitt til þess að nú hefur með kerfisbundnum hætti verið leitast við að kortleggja íslenska náttúru og með þeim vinnubrögðum hefur náðst heildstæðari sýn á náttúrufar landsins. Og ég vil enn á ný minna á hve mikil áhersla var lögð á það á umhverfisþingi hér í haust að við ættum að leggja alla áherslu á kortlagningu landsins og kortagerð við vinnuna til framtíðar á öllum sviðum umhverfisstarfanna. Samfylkingin hefur mörg undanfarin ár mælt fyrir vinnubrögðum af þessu tagi og þessi skýrsla bæði undirstrikar og staðfestir að sú stefna er farsæl. Það er vissulega margt óunnið í þessum efnum, en mér sýnist augljóst að nú verði ekki aftur snúið og með tíð og tíma eignumst við afar gagnlegt yfirlit yfir náttúru landsins. Ég er líka ánægð með yfirlýsingu umhvrh. og iðnrh. um að eðlilegt sé að beina undirbúningi nýrra virkjana á næstu árum að þeim kostum sem samkvæmt niðurstöðum 1. áfanga rammaáætlunar hafa minnst umhverfisáhrif. Það er mjög mikilvægt. Ég ætlast til þess að orkufyrirtækin í landinu hafi þetta í huga þegar þau undirbúa frekari aukningu í rafvæðingu landsins. Ég vil árétta að það verður að líta til fyrirvara sem gerðir eru í skýrslunni við virkjunarkosti eins og Skaftárveitu, Brennisteinsfjöll og Grændal. Við verðum að standa saman um að skoða þessa þætti sérstaklega. Hæstv. ráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, nefndi það í umræðunni að ekki væri hægt að útiloka kosti í D og E matinu, en ég segi: Við verðum að láta framtíðinni það eftir að meta þá viðkvæmu kosti vegna þess að það er mjög breytt hugarfar í dag frá því fyrir 10 árum, fyrir 20 árum, og við í nútímanum megum ekki rasa um ráð fram. Þó skýrsla um 1. áfanga sé vissulega gagnlegt skjal, er vinnu við rammaáætlun ekki lokið. Eins og fram kemur í skýrslunni þarf að afla betri upplýsinga um ýmsa kosti sem komi til skoðunar í þessu mati. Enn eru fjölmargir kostir sem ekki hafa verið metnir. Í ljósi reynslunnar af 1. áfanga tel ég augljóst að vinnu við verkefnið verði haldið áfram. Ég hvet því bæði iðnrh. og umhvrh. til að hefja þegar undirbúning að því að hægt verði að byrja rannsóknir og undirbúning sem eru forsenda þess að hægt verði að ljúka við 2. áfanga rammaáætlunarinnar. Og vinnu af því tagi sem hér er lýst á að sjálfsögðu að viðhafa jafnframt við mat á umhverfisáhrifum, en það er mál sem við erum með fyrir þingið núna og erum með til skoðunar í umhvn. Við Íslendingar höfum lengi látið í veðri vaka að orkuauðlindir okkar væru svo að segja óþrjótandi. Vissulega sýnir skýrslan að verulegir möguleikar eru til að auka raforkuframleiðslu í landinu og jafnframt taka ríkt tillit til náttúruverndarsjónarmiða. Niðurstöður rammaáætlunar benda til þess að hugsanlega megi tvöfalda raforkuframleiðsluna án þess að gengið verði á þau svæði þar sem orkuvinnsla veldur mestum skaða á náttúruverðmætum og möguleikum til útivistar. En mér finnst skýrslan einnig leiða í ljós að jarðvarma- og vatnsorkuauðlindirnar eru ekki óþrjótandi. Það verður því að gæta varfærni og sýna hóf við nýtingu þeirra, eins og annarra takmarkaðra auðlinda. Ekki síst ef við viljum standa vörð um aðra og ekki síður mikilvæga auðlind þjóðarinnar, nefnilega lítt snortna náttúru og víðerni á hálendi landsins. Skýrslan er ágætur vísir á virkjunarkosti sem líklega má nýta án þess að skaða náttúru og landslag og útivistarhagsmuni. Í mínum huga er skýrslan einnig vísir á svæði sem augljóslega eru svo verðmæt að þau ber að vernda frá framkvæmdum sem gætu spillt þeim. Á hálendinu beinir skýrslan athyglinni sérstaklega að verndargildi Jökulsár á Fjöllum, Markarfljóts og Torfajökulssvæðinu. Í grennd við höfuðborgina, í sjálfu landnámi Ingólfs, sýnist mér augljóst að taka verði til gaumgæfilegrar athugunar hvort ekki sé ástæða til að treysta verndun svæða eins og Brennisteinsfjalla og Grændals. Virðulegi forseti. Að lokum sé ég ástæðu til að þakka þeim stóra hópi fólks sem í liðlega fjögur ár hefur lagt sig fram svo ljúka mætti þessum áfanga. Ekki síst vil ég þakka formanni verkefnisstjórnar, Sveinbirni Björnssyni, sem hefur stýrt þessu vandasama verkefni í höfn með svo ágætum árangri. Ekki má heldur gleyma hlutdeild Landverndar í þessu viðfangsefni, en samtökin hafa undanfarin fjögur ár skapað vettvang samráðs og umræðu um rammaáætlun, en það tel ég vera forsendu þess að hægt sé að ná sátt um verkefni af þessu tagi.

Forseti vill geta þess að áformað er að atkvæðagreiðsla fari fram um kl. hálftvö.

Herra forseti. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir hefur farið vel yfir málið af hálfu okkar samfylkingarmanna og benti á það að hér hefur orðið sýnilegur árangur af Ríó-fundinum og vinnunni undir stjórn Gro Harlem Brundtland og benti á það að Samfylkingin hefur margoft talað fyrir vinnubrögðum eins og hér hefur verið beitt og lagði áherslu á það að beina sjónum sínum að kortum sem hafa sem minnst umhverfisrask eða umhverfisáhrif. Herra forseti. Náðst hefur frábær árangur með þessum niðurstöðum í 1. áfanga rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma, því hér er komin aðferðafræði eða tæki til að vinna með til að raða nýtingunni. Þarna er ekki á ferðinni endanlegt mat á verndargildi eða áhrifum virkjunar, heldur er hér um röðun að ræða og ef einn kostur fer út úr röðinni, þarf að vinna áætlunina að nýju þannig að röðunin breytist. En tækið til þess er hér komið og ég fagna því. Það er mjög mikilvægt. Við höfum í fyrsta sinn nú með þessari rammaáætlun tök á að ná heildarsýn yfir þessi mál. Við auðveldum með því stefnumótun og undirbúning á náttúruverndaráætlun eins og hæstv. ráðherra benti hér á. En spurningin er auðvitað þessi: Hver verður staða þessarar rammaáætlunar, hvaða stöðu á hún að hafa? Það er auðvitað pólitísk spurning. Noregur fór þessa leið fyrir 20 árum og í kjölfar þess friðuðu þeir ár sem röðuðust þannig. En nú er umræðan um að ýmsar áætlanir um framkvæmdir fari í umhverfismat og í ljósi þess ætti þá ekki þessi rammaáætlun að fara í umhverfismat? Væri það ekki eðlilegt? Hér erum við bara með 1. hluta áætlunarinnar og vinnunni er alls ekki lokið eins og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir benti á. En aðferðafræðin er fyrir hendi og ætti ekki að nota sams konar aðferðafræði, þ.e. að fá tölulegar niðurstöður við t.d. að meta umhverfisáhrif? Þetta er mjög athyglisverð aðferð og ástæða til þess að kanna hvort við getum ekki notað þessa sömu aðferð til þess að meta umhverfisáhrif. Herra forseti. Tími minn er senn á þrotum, en ég vil ljúka máli mínu á því að þakka þessum stóra hópi sem vann þetta góða verk kærlega fyrir þeirra störf og ítreka það að hér erum við komin með mjög mikilvægt tæki. En pólitíska spurningin er: Hvaða stöðu á þessi rammaáætlun að hafa?

Herra forseti. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir svo, með leyfi hæstv. forseta. ,,Að lokið verði við rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma þannig að heildstætt yfirlit fáist yfir nýtingarmöguleika landsmanna á þeim miklu verðmætum sem felast í beislun orku. Orkulindir hvers landsvæðis verði nýttar af skynsemi til að byggja upp atvinnu og efla mannlíf. Áhersla verði lögð á að saman fari nýting orkulindanna og náttúruvernd. Stefnt skal að frekari áföngum í vetnisvæðingu þjóðarinnar og að í framtíðinni byggist orkunotkun landsmanna á endurnýtanlegum orkugjöfum og verði þannig sjálfbær.`` Í dag ræðum við niðurstöður 1. áfanga rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma, en sú vinna hófst í apríl 1999. Markmiðið með þessari áætlun er að leggja mat á og flokka virkjunarkosti til raforkuframleiðslu, bæði á sviði vatnsafls og háhita með tilliti til orkugetu, hagkvæmni og annars þjóðhagslegs gildis, samhliða því að skilgreina, meta og flokka áhrif þeirra á náttúrufar, náttúru og menningarminjar, svo og hagsmuni allra þeirra sem nýta þessi sömu gæði. Á undanförnum árum hafa orku- og virkjanamál verði í brennidepli í íslenskri þjóðmálaumræðu og nú standa yfir við Kárahnjúka mestu framkvæmdir í sögu þjóðarinnar. Nýting orkulinda landsins veitir heimilunum yl og rafmagn og er grunnurinn að verulegum vaxandi útflutningsiðnaði. Íslensk náttúra verður líka sífellt mikilvægari í efnahagslegum skilningi þar sem hún er helsta aðdráttarafl erlendra ferðamanna sem sækja landið heim. Blómlegt efnahagslíf á grunni þessara auðlinda ásamt skynsamlegri nýtingu auðlinda hafsins hefur gert okkur kleift að byggja upp hér á landi öflugt nútímavelferðarþjóðfélag sem stenst fyllilega samanburð við það besta sem þekkist í veröldinni í dag. Okkur Íslendingum þykir vænt um landið okkar. Við erum meðvituð um hve viðkvæmt það er fyrir hvers kyns áhrifum sem fylgja þeim umsvifum sem landsmenn standa fyrir á hverjum tíma. Íslenska þjóðin hefur í gegnum aldirnar verið mjög háð náttúru landsins, veðurfari, hitastigi, hafstraumum, fallvötnum og vindum. Segja má að það sé fyrst á síðustu öld sem við höfum eignast tækni og verkþekkingu til að beisla þá orku sem býr í náttúru landsins og þá um leið gert það að verkum að okkur finnst við ekki eins háð henni eins og áður var. Þegar grannt er skoðað ber þó allt að sama brunni, áfram verðum við háð duttlungum náttúruaflanna. Jarðskjálftar, eldgos, snjóflóð og ástand fiskstofnana minnir á þetta. Okkur er trúað til þess að nýta landið, gögn þess og gæði, og skila því til komandi kynslóða í ekki verra ástandi og helst betra en þegar okkar kynslóð tók við. Sjálfbær þróun er og verður eitt aðalmarkmið í umhverfismálum hér á Íslandi og um víða veröld. Við þurfum að hafa í huga að umhverfismál í veröldinni allri hafa áhrif á okkur hér á Íslandi. Nægir í því sambandi að nefna loftslagsbreytingar sem mikið hafa verið til umræðu að undanförnu. En sýnt er að áhrifa þeirra mun fyrst gæta á norðlægum slóðum. Við eigum því mikið undir því hér á landi að aðrar þjóðir sinni umhverfismálum af kostgæfni. Við erum hluti af hinu alþjóðlega umhverfi hvað þetta snertir og þurfum þess vegna að vanda okkur líka. Nýting auðlinda og umhverfismál hafa orðið eitt helsta viðfangsefni ríkja heimsins á undanförnum áratugum. Maðurinn hefur nú víðtæk áhrif á helstu undirstöður lífríkisins og efna- og orkuhringrás jarðarinnar. Röskun veðurfars og vistkerfa kann að hafa ófyrirsjáanlegar afleiðingar og skapa erfiðan vanda fyrir komandi kynslóðir. Við Íslendingar erum lítill hluti af stórri heild og það skiptir okkur óendanlega miklu máli hvernig aðrar þjóðir standa að verki í þessum efnum. Það sem gerist annars staðar á jörðinni hefur svo sannarlega áhrif á náttúru og veðurfar hér hjá okkur. Náttúruverndaráætlun 2004--2008 hefur verið lengi í undirbúningi. Hún verður væntanlega lögð fram á Alþingi áður en þingstörfum lýkur núna fyrir jólin. Það er mikilvægt að skoða saman hvernig staðið skuli að náttúruvernd og nýtingu auðlinda landsins. Þess er að vænta að mat og samanburður rammaáætlunar á náttúrufarsverðmætum tiltekinna svæða geti gagnast við gerð næstu náttúruverndaráætlunar. Samspil umhverfislegra, félagslegra og hagrænna þátta gera það að verkum að mikilvægt er að staðarvals- og umhverfisrannsóknir og skipulagsmál á líklegum iðjusvæðum verði unnin í samræmi við áform um orkunýtingu. Í skýrslunni um rammaáætlun kemur skýrt fram að upplýsingar um virkjunarsvæði og tilhögun virkjunar sem byggt var á við mat í 1. áfanga, voru mjög mismunandi og þekking á virkjunarkostum sem teknir voru til skoðunar eru í ýmsum tilvikum ekki fullnægjandi. Þetta verður að hafa í huga og jafnframt að efla rannsóknir til þess að á hverjum tíma sé byggt á bestu fáanlegum upplýsingum þegar teknar eru ákvarðanir um næstu skref í virkjanamálum. Það er mikið fagnaðarefni að vinnu við 1. áfanga rammaáætlunar er lokið og niðurstöður þeirra liggja fyrir í þeirri skýrslu sem hér er til umræðu. Þessi vinna mun nýtast á margvíslegan hátt sem grunnur fyrir mat á umhverfisáhrifum í frumáætlun virkjana, bæði hvað snertir helstu umhverfisáhrif þeirra og hagkvæmni. Stjórnvöld geta nýtt niðurstöðurnar sem grundvöll í áframhaldandi stefnumótunarvinnu og forgangsröðun verkefna. Ég nefndi fyrr í ræðu minni að þessi vinna nýtist einnig við mat á náttúrufarsverðmætum tiltekinna svæða við gerð næstu náttúruverndaráætlunar. Niðurstöðurnar nýtast líka stjórnvöldum við mat á umhverfisáhrifum skipulagsáætlana og margs konar skipulagsvinnu ríkis og sveitarfélaga. Áætlunin gefur vísbendingar um hagkvæma virkjunarkosti og náttúruverðmæti sem gagnast munu sveitarfélögunum við ákvarðanir um nýtingu lands. Aðferðir Náttúrufræðistofnunar sem hún hefur þróað í þessu vinnuferli nýtast við rannsóknir á umhverfi og náttúru landsins til framtíðar. Orkufyrirtækin og Orkustofnun munu nýta sér upplýsingarnar með margvíslegum hætti. Að lokum, herra forseti, legg ég áherslu á að rannsóknir verði auknar með það í huga að aukin þekking skili sér í þá veru að staðið verði að orkunýtingu á skynsamlegan og sjálfbæran hátt. Rammaáætlun er tímamóta- og undirstöðugagn í þeirri vinnu sem fram undan er.

Herra forseti. Ég vil þakka þær umræður sem hér fara fram og þá skýrslu sem hér hefur verið lögð fram um niðurstöður 1. áfanga rammaáætlunar og sú skýrsla hefur nú verið gefin út í þingskjali og er það vel. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs höfum ævinlega hvatt til þess að fagmannlega sé staðið að vinnu við rammaáætlun ríkisstjórnarinnar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma og ég fagna þeirri niðurstöðu sem hér liggur fyrir. Hún er afar vönduð og ég held að sú vinna sem unnin hefur verið við að finna upp þessa aðferðafræði sé ómetanleg. Og ég fagna því að hæstv. iðnrh. skuli hafa tekið hvatningu okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs sem fólst í því að óska eftir utandagskrárumræðu um málið um leið og við sáum að skýrslan var komin, þakka hæstv. ráðherra fyrir að hafa tekið þessari hvatningu og að hún skuli hafa lagt þetta fram í þinginu með þeim hætti sem hún hefur nú gert og fylgt þessu máli úr hlaði. Vikið hefur verið að því að hér sé í raun og veru um að ræða ákveðið áframhald í vinnu stjórnvalda sem hefur leitt af stóru umhverfisverndarráðstefnunni sem haldin var í Ríó 1992 og það er alveg rétt, þetta er þáttur sem við getum ekki slitið frá því ferli, grundvallaratriði í því að búa til stefnumótun um sjálfbæra þróun í samfélagi okkar. Það er kannski ekki allt gott sem hér er á ferðinni, því hvorki í ræðu hæstv. ráðherra né í þingskjalinu sem fylgir skýrslunni, þskj. 648, eru gefin fyrirheit um eiginlegan status þessarar vinnu, þ.e. formlega stöðu rammaáætlunar ríkisstjórnarinnar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Það er ekki ljóst hvort niðurstöðurnar eru hugsaðar sem bindandi viðmiðanir fyrir stjórnvöld eða orkufyrirtæki, það virðist miklu frekar standa einhvers konar vilji til þess að rammaáætlunin verði leiðbeinandi plagg sem hafa megi til hliðsjónar þegar stjórnvöldum passar. Þessi afstaða er að mínu mati nokkur vonbrigði. Hér er búið að leggja gífurlega vinnu í að finna aðferðir til að meta virkjanakosti. Fjórir faghópar hafa lagt mikið af mörkum og án þess að rýrð sé kastað á nokkurn held ég að faghópur I sem mat náttúruverðmætin hafi unnið þarna þrekvirki og ég hef, eins og ég sagði áðan, lýst ánægju með það að hér hafi verið faglega unnið í alla staði. En nú virðist stefna í það sem ég óttaðist að þær niðurstöður sem hér liggja fyrir eigi ekki að vera bindandi á nokkurn hátt fyrir stjórnvöld. Það er sannarlega ekki í samræmi við fyrirmyndina að þessari rammaáætlun en við höfum sótt fyrirmyndina til Noregs því þegar Norðmenn lögðu í þessa vinnu sína, að búa til rammaáætlun fyrir sig, þá fóru þeir aðra leið en hér virðist eiga að fara. Norðmenn gáfu sinni skýrslu og sínum niðurstöðum mikið vægi. Niðurstöðurnar fengu afar vandaða og mikla umfjöllun í norska Stórþinginu. Þar var fjallað um niðurstöðurnar á afar vandaðan hátt og á endanum voru þær endanlega gerðar lagalega bindandi fyrir norsk stjórnvöld. Þar var niðurstöðunum skipt upp í fjóra flokka. Í fyrsta lagi flokk virkjanakosta sem mátti bjóða í sem talið var að væri ásættanlegt út frá öllum sjónarmiðum. Í öðru lagi flokkur sem var settur til hliðar vegna þess að ónóg gögn voru til staðar til að taka um það ákvarðanir. Í þriðja lagi kostur sem mögulega mætti virkja í fjarlægri framtíð en væri alls ekki til reiðu fyrr en gengið væri verulega á það sem var í flokki eitt. Loks var fjórði flokkurinn friðlýsingar. Virðulegi forseti. Ég hefði viljað sjá slíkt hér. Ég hefði viljað sjá það að við hefðum getað fylgt Norðmönnum alla leið. Því ef við gerum það ekki, þá sé ég ekki annað en ákveðin hætta sé á því að þessi rándýra, mikla, vandaða og mikilvæga vinna sé unnin fyrir gýg. Ég lýsi t.d. vonbrigðum mínum með að þegar hæstv. umhvrh. leggur fram náttúruverndaráætlunina sem kynnt var á umhverfisþingi nýverið, þá er okkur tilkynnt að lagt sé til að friðlýsa 14 svæði í nánustu framtíð samkvæmt þessari áætlun. Það vekur óneitanlega athygli að ekkert þeirra 14 svæða snertir á nokkurn hátt hagsmuni orkufyrirtækja. Ég spyr og tel að stjórnvöld þurfi að svara okkur því: Er ætlunin að rammaáætlun ríkisstjórnarinnar verði einungis höfð til hliðsjónar þegar það passar stjórnvöldum? Og ef það passar ekki stóriðjusinnuðum stjórnvöldum eins og nú ráða ríkjum á Íslandi, þá verður þetta plagg bara upp á punt. Ég bið, virðulegi forseti, um að svo verði ekki. Eitt af því sem vekur sérstaka athygli þegar skýrslan er skoðuð er hversu fátæklegir kostir eru eftir til að virkja í vatnsaflinu. Ég nefndi stóriðjustefnu stjórnvalda rétt áðan og sannleikurinn er sá að stóriðjustefnan hefur orðið til þess að einungis tvö umtalsverð vatnsföll eru eftir á listanum yfir óvirkjaðar ár, þ.e. Jökulsá á Fjöllum og Hvítá í Árnessýslu. Ég spyr: Ætla menn að virkja þær? Ég sé ekki betur en hérna sé um að ræða talsvert minna magn, minna orkumagn í vatnsafli, en menn hafa talið hingað til. Við skulum fara aðeins yfir þetta. Við erum búin að virkja 7.000 gwst. í lok árs 2002. Við erum með á bls. 41 í skýrslunni samanburðarvirkjanir svokallaðar sem eru þær virkjanir sem nú eru í pípunum. Þær eru með orkugetu upp á 6.140 gwst. á ári og síðan erum við með metið í 1. áfanga á sömu blaðsíðu í skýrslunni, bls. 41, virkjanir upp á 10.474 gwst. á ári. Þetta gera samtals 23.614 gwst. Síðan er gert ráð fyrir að skoðað verði í 2. áfangaramma áætlunarinnar sem getið er um á bls. 73 í skýrslunni virkjanir upp á 7.000 gwst. og þá erum við að tala um í heildina 30.000 gwst. í virkjanlegu vatnsafli á Íslandi. Og má ég þá benda á að í þeim pakka er Jökulsá á Fjöllum með 4.000 gwst., Hvítá í Árnessýslu með 2.000 gwst., þannig að ef við drögum þær 6.000 gwst. frá þessum 30.000, þá eigum við bara eftir 24.000. Ef maður tekur síðan frá þessum 24.000 gwst. Jökulsá á Fjöllum og Hvítá í Árnessýslu, þá eru kannski í heildina eftir til ráðstöfunar mögulega 11.000 gwst. Þetta er miklu, miklu lægri tala en talað hefur verið um hingað til að væri eftir óráðstafað í vatnsafli. Við höfum hingað til talað um 20.000--30.000 gwst. Ég sé ekki annað en þegar rýnt er í skýrsluna að það sé mikið ofmat bæði hjá hæstv. iðnrh. og hv. þm. formanni umhvn. sem hér talaði áðan, að umtalsvert magn sé eftir af óráðstöfuðu vatnsafli. Það er ekki svo. Eða hvaða ár eru þetta sem um er að ræða t.d. í 2. áfanganum ef á að skoða hann sérstaklega? Þá er verið að skrapa saman ám sem geta gefið okkur afl upp á um 60 gwst. á ári, 100, 270 er algengt. Þetta eru smáár og á þessum lista eru helstu laxveiðiár Íslands. Hérna er t.d. Selá í Vopnafirði. Hér er líka Eystri-Rangá, Vatnsdalsá í Forsæludal og Hvítá í Árnessýslu, bæði efri og neðri hluti. Ég spyr því, virðulegi forseti, hversu raunhæft er þetta afl sem hér er ævinlega talað um að við eigum eftir óvirkjað í vatnsaflinu? Og svo gengur hæstv. iðnrh. hér um og stærir sig af vetnisáætlun ríkisstjórnarinnar. Hv. þm. Hjálmar Árnason gerir það bæði hér á landi og í útlöndum, talar um að fara að flytja út orku með jarðstreng. Hvar ætla menn að fá orkuna í þann útflutning? Hvað er það sem menn eru búnir að ráðstafa í stækkun álvers í Straumsvík, stækkun álvers á Grundartanga, stækkun járnblendiverksmiðju á Grundartanga? Nei, virðulegur forseti, hér er ekki allt sem sýnist. Ég sé að tíma mínum er lokið en átti mjög margt eftir ósagt. Orkulindir okkar eru sannarlega ekki óþrjótandi, en það er samt þörf á að þakka þá vinnu sem framkvæmd hefur verið og hvetja hæstv. stjórnvöld til að taka það alvarlega sem hér stendur.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir umræðuna sem hefur verið einstaklega jákvæð. Það er mér mjög mikils virði að hv. þingmenn hafa tekið þessari skýrslu vel og þeirri vinnu sem lögð hefur verið fram af vísindamönnum okkar. Það segir okkur að við eigum mikilhæfa vísindamenn og ég er einstaklega þakklát því fólki sem hefur lagt á sig mikla vinnu til að niðurstaða hafi náðst og þá alveg sérstaklega vil ég nefna formann verkefnisstjórnar, Sveinbjörn Björnsson, fyrrverandi háskólarektor, sem hefur haldið utan um þetta starf. Þessi vinna er í raun einstök á heimsvísu og hún gefur okkur svo miklar upplýsingar sem nýtast á margan hátt eins og ég nefndi í ræðu minni áðan. Það að við getum farið út í svona vinnu frekar en aðrar þjóðir er vegna þess að við eigum svo margt og mikið óvirkjað. Norðmenn fóru í svipaða vinnu miklu síðar miðað við hvað þeir voru búnir að virkja. Þess vegna er það ekki alveg sambærilegt sem við höfum verið að gera og það sem gert var í Noregi. En það er rétt sem fram hefur komið að sú vinna var mikið til umfjöllunar í þinginu og endaði með því að ákveðnir kostir voru í raun afskrifaðir sem virkjanakostir. En ég vil hins vegar taka undir með hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur sem sagði að við ættum að láta framtíðinni eftir að meta kosti D--E og ég tel ekki að við sem sitjum á Alþingi núna eigum í rauninni að taka ákvörðun til allrar framtíðar hvað þessi mál varðar. Umhverfismál fá meiri athygli og lögð er meiri áhersla á þann málaflokk nú en áður og þannig mun það eflaust þróast áfram. En hins vegar verðum við Íslendingar alltaf að hafa það í huga að þetta er ein af okkar auðlindum sem hefur gert það að verkum að við erum sú þjóð sem er á meðal ríkustu þjóða heims og velmegun er hér mikil. Það er ein af ástæðum þess að okkur hefur tekist að byggja upp þjóðfélag okkar eins og raun ber vitni, okkur hefur lánast að nýta orkuauðlindir okkar. Hvað er eftir óvirkjað? spurði hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir og henni finnst það vera miklu minna en kannski mörgum öðrum. Þarna verður áfram ágreiningur. En hins vegar er sú skýrsla sem liggur fyrir grundvöllur að meiri sátt í sambandi við þennan viðkvæma málaflokk að mínu mati og ég held að við getum öll verið sammála um það vegna þess að þarna liggja fyrir gríðarlega miklar upplýsingar. Hv. þm. nefndi vetnið og þá miklu möguleika sem við sjáum fyrir okkur í sambandi við vetnisvæðingu og nú er Ísland orðið á meðal þjóða sem eru að vinna að framtíðarmarkmiðum í þeim efnum og það er mikils virði. Þó að við séum að reisa núna Kárahnjúkavirkjun vegna ákveðinnar starfsemi er enginn kominn til með að segja það og fullyrða að við munum halda áfram að framleiða ál um alla framtíð. Það er ekki víst. Það má alveg hugsa sér að breytingar geti orðið þegar við horfum til áratuga í þá átt að ál verði ekki lengur framleitt á Íslandi, heldur verði sú orka sem fæst með Kárahnjúkavirkjun og mörgum öðrum virkjunum nýtt á allt annan hátt. Samningar sem gerðir eru við þau fyrirtæki sem framleiða ál eru tímabundnir og útiloka það svo sannarlega ekki að sú orka verði nýtt á annan hátt til framtíðar. Ég vil að það komi fram. Þetta er tímamótaplagg sem hér liggur fyrir og gefur okkur gríðarlegar upplýsingar til að vinna úr til framtíðar og ég fór yfir það í ræðu minni áðan á hvern hátt það gæti verið m.a. og það skiptir ekki litlu máli. Einnig var lögð áhersla á að vinna yrði hafin við næsta áfanga og það verður gert. Einnig á eftir að afla frekari upplýsinga í sambandi við þær virkjanir sem eru til meðferðar í þessari skýrslu eins og fram kemur, því það er gerður fyrirvari um ýmsar niðurstöður vegna þess að viðbótarupplýsingar þurfi til þess að kveða þar upp einhvern lokadóm. En ég þakka umræðuna.

Virðulegi forseti. Allshn. hafa borist 26 umsóknir um ríkisborgararétt á 130. löggjafarþingi, en skv. 6. gr. laga um ríkisborgararétt nr. 100/1952, veitir Alþingi ríkisborgararétt með lögum. Nefndin leggur til að 19 einstaklingum verði veittur íslenskur ríkisborgararéttur að þessu sinni og vísa ég um nöfn þeirra til þingskjalsins sem liggur frammi. Nefndin leggur til að öllum þeim sem þar eru taldir upp, sem eru 19 talsins eins og áður segir, verði veittur ríkisborgararéttur.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á tollalögum, nr. 55/1987, með síðari breytingum, frá landbn. 1. gr. verði þannig, með leyfi forseta: ,,Við 1. mgr. 6. gr. laganna bætist nýr töluliður er verður 3. tölul., svohljóðandi, og breytist röð annarra töluliða samkvæmt því: Af landbúnaðarvörum sem bera magntoll (A1-tollur) samkvæmt viðauka I við lög þessi og sendar eru tímabundið hingað til lands til aðvinnslu samkvæmt nánari skilyrðum þessa töluliðar. Vörurnar skulu endursendar úr landi að lokinni aðvinnslu eigi síðar en sex mánuðum eftir komudag flutningsfars til landsins. Landbúnaðarráðherra getur veitt lögaðilum, sem stunda umfangsmikla fullvinnslu í atvinnuskyni á innfluttum landbúnaðarvörum til endurútflutnings, heimild til tímabundins innflutnings landbúnaðarvara samkvæmt þessum tölulið. Verði vara ekki flutt úr landi innan tímafrests skv. 1. mgr. þessa töluliðar skal innflytjandi greiða toll af vörunni eins og mælt er fyrir um í viðauka I með lögum þessum. Leyfishafi skal greiða kostnað við tolleftirlit með vörum sem fluttar eru tímabundið til landsins samkvæmt þessum tölulið. Landbúnaðarráðherra skal afturkalla leyfi skv. 2. mgr. þessa töluliðar fari leyfishafi ekki að fyrirmælum um framkvæmdina. Landbúnaðarráðherra skal með reglugerð kveða nánar á um skilyrði tímabundins innflutnings til aðvinnslu samkvæmt þessum tölulið, m.a. um það hverjir geti sótt um undanþágu, aðgreiningu innflutts hráefnis til vinnslu fullunninna vara fyrir innanlandsmarkað og til útflutnings, nýtingarhlutfall hráefnis við vinnslu, lágmarkskröfur um bókhald leyfishafa og upplýsingagjöf leyfishafa til landbúnaðarráðherra og tollyfirvalda. Hann getur gert það að skilyrði lækkunar eða niðurfellingar að lögð sé fram fullnægjandi trygging fyrir greiðslu aðflutningsgjalda.`` 2. gr. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Lög þessi öðlast þegar gildi.`` Herra forseti. Á undanförnum árum hefur komið upp sú krafa að erlent landbúnaðarhráefni sem ber magntoll, A1-toll, verði flutt til landsins til aðvinnslu eingöngu og að lokinni aðvinnslu verði varan, sem unnin hefur verið úr hráefninu, flutt úr landi. Tilgangur slíkrar starfsemi er að flytja inn hráefni til fullvinnslu og skapa þannig verðmætaaukningu með því að auka gæði vörunnar og viðskiptavirði. Starfsemi af þessu tagi mun ekki raska því kerfi sem starfrækt er á grundvelli laga um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum þar sem innflutningur fyrir innanlandsmarkað mun áfram verða háður gildandi reglum sem eiga að tryggja að jafnræði ríki í samkeppni milli innlendrar og innfluttrar framleiðslu. Þá er innflutningur landbúnaðarafurða samkvæmt frumvarpinu háður almennum reglum sem gilda á hverjum tíma um innflutning landbúnaðarafurða, svo sem reglum um varnir gegn dýrasjúkdómum og varnir gegn því að sýktar afurðir berist til landsins. Við gerð frumvarpsins var höfð hliðsjón af ákvæðum í norskum tollskrárlögum um sama efni, sbr. c-lið 10. tölul. 14. gr. í almennum kafla tollskrárlaganna, nr. 2107 frá 1985 og reglugerð nr. 27 frá 1999. Herra forseti. Með frumvarpinu er lagt til að tímabundinn innflutningur á hráefni og efnivörum sem flokkast sem landbúnaðarvörur og bera magntoll, A1-toll, til aðvinnslu verði heimilaður. Heimildin er bundin því skilyrði að hinar innfluttu landbúnaðarvörur verði fluttar úr landi að aðvinnslu lokinni. Í greininni er áskilið að endurútflutningur afurða, sem unnar hafa verið úr innfluttu hráefni samkvæmt þessari grein, skuli eiga sér stað innan sex mánaða frá komudegi flutningsfars til landsins. Gert er ráð fyrir að landbúnaðarráðherra veiti tilteknum lögaðilum leyfi til tímabundins innflutnings samkvæmt ákvæðinu, þ.e. þeim sem stunda í atvinnuskyni umfangmikla fullvinnslu á innfluttum landbúnaðarafurðum til endurútflutnings. Með þessu skilyrði er leitast við að tryggja að þeir sem njóti undanþágu samkvæmt ákvæðinu stundi stöðuga starfsemi og reglulegan útflutning. Leyfi samkvæmt ákvæðinu skal ekki veitt til tímabundins innflutnings stakra sendinga eða vegna tímabundinnar starfsemi. Verði vara ekki flutt úr landi innan sex mánaða frá komudegi flutningsfars skal tollur greiddur af vörunni eins og mælt er fyrir um í viðauka I með tollalögum með sama hætti og að um innflutning eftir almennum reglum hafi verið að ræða. Málið snýst um að flytja vöruna inn og flytja hana aftur út innan tiltekins tímafrests sem er sex mánuðir. Eftir það taka við almennar reglur varðandi innflutning, þ.e. fullur tollur samkvæmt tollskrá. Lagt er til að landbúnaðarráðherra verði veitt heimild til þess að afturkalla leyfi samkvæmt þessari grein fari leyfishafi ekki að fyrirmælum um framkvæmd leyfisins. Í greininni er veitt undanþága frá meginreglum um greiðslu tolls af innfluttum vörum og þess vegna ber að skýra skilyrði hennar þröngt. Það er mælt fyrir um að landbúnaðarráðherra skuli með reglugerð kveða nánar á um skilyrði tímabundins innflutnings landbúnaðarhráefna til aðvinnslu og endurútflutnings. Skilyrðin lúta m.a. að aðgreiningu innflutts hráefnis fyrir innanlandsmarkað og hráefnis til útflutnings og lágmarkskröfum til bókhalds leyfishafa, m.a. með bókhaldslega aðgreiningu í huga, og upplýsingagjöf hans til landbúnaðarráðuneytis og tollyfirvalda. Þessi skilyrði miða að því að unnt verði að staðreyna það magn landbúnaðarhráefna sem flutt er inn tímabundið til aðvinnslu og það magn sem flutt er úr landi aftur. Það er einungis útflutt magn sem nýtur undanþágu að teknu tilliti til eðlilegs úrgangs sem fellur til við framleiðsluna. Þá skal landbúnaðarráðherra setja fram viðmiðunarreglur varðandi eðlilegt magn úrgangs miðað við hlutaðeigandi aðvinnslu. Í reglugerðinni skal einnig kveðið á um önnur framkvæmdaratriði við inn- og útflutning, svo sem viðeigandi skýrslugjöf til tollyfirvalda vegna inn- og útfluttra sendinga. Jafnframt er landbúnaðarráðherra veitt heimild til þess að setja það skilyrði fyrir lækkun eða niðurfellingu aðflutningsgjalda að lögð sé fram fullnægjandi trygging fyrir greiðslu þeirra. Þá er það gert að skilyrði leyfisveitingar að leyfishafi greiði kostnað af nauðsynlegu tolleftirliti vegna starfsemi hans. Herra forseti. Ég legg til að málinu verði vísað til 2. umr.

Virðulegi forseti. Þetta frv. um breytingu á tollalögum á að snúa alfarið að mjög afmörkuðu verkefni, afmörkuðu máli sem var flutt á síðasta eða næstsíðasta þingi, þ.e. í fyrravetur og laut það að innflutningi á ákveðnu magni af hreindýrakjöti frá Grænlandi til þess að það mætti vinna og svo selja á erlendum mörkuðum. Þetta kjöt átti ekki að fara á innlendan markað. Þetta átti ekki á neinn hátt að tengjast sölu á hreindýrakjöti á íslenskum markaði. Þetta var hreinlega bara iðnaðarmál þannig vaxið að flytja inn kjöt frá Grænlandi, vinna það og selja það svo áfram bæði til þess að njóta þeirra tollfríðinda sem hv. frsm. Drífa Hjartardóttir. gerði hér grein fyrir og einnig til þess að uppfylla lög sem lúta að heilbrigðismálum og innflutningi á hráu kjöti. Síðan kom í ljós að þessi lög, sem voru unnin á mikilli hraðferð fyrir ári síðan undir lok þings, voru fjarri því að vera tæknilega nægilega vel unnin og á það var bent í þeirri umræðu, enda hefur það komið á daginn. Þess vegna er verið að flytja þetta frv., fyrst og fremst til þess að árétta þá beinu tæknilegu galla sem voru á frv. sem var samþykkt fyrir ári. Efnislega á þetta frv. því ekki að taka til neinna nýrra þátta, heldur leiðrétta tæknigalla sem voru á afgreiðslu þess. Það vil ég að komi alveg skýrt fram, að þetta frv. á ekki að færa í sér neinar auknar eða nýjar heimildir hvað þetta varðar heldur að leiðrétta tæknigalla á samþykktum lögum. Ég vil vekja athygli á því sem stendur í 1. gr., 2. málsl.: ,,Vörurnar skulu endursendar úr landi að lokinni aðvinnslu eigi síðar en sex mánuðum eftir komudag flutningsfars til landsins.`` Sem sagt. Það er skýrt kveðið á um það að vörurnar eiga ekki að fara á innlendan markað. Það er forsendan fyrir allri þessari lagasmíð. Þess vegna er það svolítið út úr kú að setja næstu grein. Þar stendur, með leyfi forseta: ,,Verði vara ekki flutt úr landi innan tímafrests skv. 1. mgr. þessa töluliðar skal innflytjandi greiða toll af vörunni eins og mælt er fyrir um í viðauka I með lögum þessum.`` Að mínu mati eiga þessi ákvæði í raun ekki við, vegna þess að það á skilyrðislaust að flytja þetta úr landi en ekki greiða af því toll. Þetta er því plástur ofan á plástur án þess að á málinu sé beint tekið. Eitt vil ég líka benda á í þessu varðandi tollameðferðina. Það sem þarf að taka á, sé kjötið búið að vera ákveðinn tíma í landinu og ekki farið úr því aftur, þá skulu falla niður þessi tollfríðindi og þá skuli greiða af því toll. Engu að síður skal kjötið síðan fara úr landi. En þá er jafnvel búið að vinna kjötið, það er orðið unnin kjötvara. Þá er það komið í annan tollaflokk og í rauninni orðið önnur vara en þegar það var flutt inn til landsins. Þess vegna finnst mér mikilvægt að sú lögskýring fylgi með, helst í texta, að tollameðferðin lýtur að vörunni í því formi og þeim tollaflokki sem hún var í þegar hún kom inn til landsins, en það verði ekki breyting á tollaflokknum þó að það sé búið að vinna vöruna, úrbeina hana og annað þvíumlíkt. Varan sé í sama tollaflokki og þegar hún kemur inn til landsins til þess að við séum ekki enn að flækja þetta mál. Ég bið hv. þm. Drífu Hjartardóttur, framsögumann landbn., að kanna hvort hnykkja þurfi eitthvað frekar á því orðalagi svo að varan fari ekki að skipta um tollaflokk bara við það að lenda í þessari bið. Virðulegi forseti. Þarna eru gríðarleg vandkvæði á ferðinni. Það var skilningur á því sjónarmiði að það mætti flytja inn kjöt frá Grænlandi með þessum hætti, vinna það og selja áfram á erlenda markaði, þar væri um iðnað og atvinnustarfsemi að ræða sem var fullur skilningur á, en að þetta ætti ekki að fara með í samkeppni við innlent hreindýrakjöt hér á landi, ætti ekki að laumast aftan að þeim markaði né heldur að brjóta aðrar reglur sem lúta að innflutningi og neyslu á hráu erlendu kjöti. Inni í þessu fyrirtæki má búast við að verði bæði vinnsla á grænlensku kjöti og innlendu kjöti. Það er því mikilvægt að finna góðan aðskilnað á því. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð, en það þarf að tryggja að markmiðinu með þessum lögum sé fylgt. Ætlunin er að það sé heimild til að flytja inn ákveðið magn af hreindýrakjöti frá Grænlandi, það njóti þeirra tollfríðinda að vera að koma inn í landið til vinnslu og sé flutt úr landi sem unnin vara. Það fari úr landi en ekki inn á innlendan markað eða að hægt verði að komast aftan að íslenskri tollalöggjöf hvað varðar innflutning á matvörum. Ég vona svo að þetta gangi upp hjá Húsvíkingum.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni að málið varðar mjög tæknileg atriði sem er útfærsla á þeim heimildum sem landbrh. voru fengnar sl. vor með breytingum á tollalögum og hvernig á að útfæra heimildina til vinnslu hér og skylduna til að flytja hráefnið út. Meginmarkmið með þessu frv. er að tryggja, undir reglugerðarákvæði, að hægt sé bæði að veita leyfið og fylgjast vel með þessu. En það er alveg ljóst að ef varan verður ekki flutt úr landi innan þess tímafrests sem gefinn er, sem er sex mánuðir, þarf innflytjandi að greiða tolla samkvæmt tollskrá. Þannig er það ef um hreindýrakjötið er að ræða, sem við erum að ræða hér þó það sé ekki nefnt í frv., sem er flutt inn til vinnslu og út aftur. En ef það verður ekki gert þarf innflytjandinn að greiða 30% verðtoll og 1.014 kr. á hvert kíló. En almenna reglan er sú að það er öllum heimilt að flytja inn kjöt og aðrar landbúnaðarvörur ef uppruni og heilbrigðisvottorð er fullnægjandi með fullum aðflutningsgjöldum samkvæmt tollskrá. Aðalatriði þessa máls er að þarna er verið að veita heimild til þess að vinna úr hreindýrakjötinu til fullvinnslu og það á að flytja það kjöt út aftur, það á ekki að koma á innanlandsmarkað.

Herra forseti. Til glöggvunar á þessu máli, eins og kom fram hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni, varðandi atriðið um innflutning og útflutning og að reglugerð væri í þá veru að ekki væri að rugla hér saman reytum annars vegar innanlandsmarkaður og það sem er flutt út aftur, segir í greinargerðinni, með leyfi forseta: ,,Það er mælt fyrir um að landbúnaðarráðherra skuli með reglugerð kveða nánar á um skilyrði [er] lúta m.a. að aðgreiningu innflutts hráefnis fyrir innanlandsmarkað og hráefnis til útflutnings. [...] Þessi skilyrði miða að því að unnt verði að staðreyna það magn landbúnaðarhráefna sem flutt er inn tímabundið til aðvinnslu og það magn sem flutt er úr landi aftur. Það er einungis útflutt magn sem nýtur undanþágu að teknu tilliti til eðlilegs úrgangs sem fellur til við framleiðsluna.`` Það liggur því alveg ljóst fyrir að ef þetta er ekki flutt út aftur er lagður tollur á heildarþunga vörunnar án þess að hún hafi verið úrbeinuð eða unnin, sem er líklega rúmlega 50% sem fellur til. Hv. þm. Jón Bjarnason er því hér með þankagang um að þetta haldi ekki nógu vel, en það er hins vegar alveg skýrt tekið fram í greinargerðinni að tollar eru það miklir á þessa vöru og leggjast á þunga hennar svo að það svarar ekki kostnaði að vinna þetta innan lands með þeim hætti sem hér er skýrt kveðið á um.

Virðulegi forseti. Við skiljum þetta nokkuð rétt og eins, ég og hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson. Málið er einfaldlega það að þetta snýst ekkert um hvort upphæð á tollunum sé að vernda, hvetja eða stöðva inn- eða útflutning á þessari vöru, þetta snýst um að lögin séu sjálfum sér samkvæm, taki á því sem á að taka og ætlunin er að taka á. Þetta snýst fyrst og fremst um það. Ef það þarf ekki að hnykkja á þessu með frekari orðum eru það skilaboð til landbrh. varðandi reglugerðina og hvernig flutningsmenn skilja málið að ætlunin er að þetta fari þessa tæknilegu leið. Upphæðir á tollum eða krónum og aurum í því sambandi skipta þar ekki máli. Lögin eiga að vera skýr og reglugerðin á að vera skýr svo að það séu engin áhöld um framkvæmd þessa máls.

Hæstv. forseti. Ég kem hér eingöngu til þess að lýsa yfir stuðningi og ánægju minni með það að hv. landbn. og flm. landbn., hv. þm. Drífa Hjartardóttir, skuli flytja þetta frv. til laga sem er, eins og hér hefur komið fram, til þess að tryggja eða skjóta frekari stoðum undir reglugerðarákvæði gagnvart því að flytja inn landbúnaðarvörur til úrvinnslu, að öllum þeim skilyrðum sem sett eru fyrir innflutningi, til þess að vinna úr því og flytja aftur úr landi og skapa þar með vinnu og skjóta frekari stoðum undir þau fyrirtæki sem hafa með þetta að gera. Það hefur komið fram, virðulegur forseti, að það sé verið að tala um hreindýrakjötið sem við töluðum um fyrir ári síðan sem verið er að flytja inn frá Grænlandi til þess að vinna það á Húsavík og flytja út aftur. Ég styð því þetta frv., með þeim fyrirvörum sem venja er að hafa fyrir máli sem flutt eru í fyrsta skipti. Ég á ekki sæti í landbn. en er áhugamaður um þetta og studdi frv. fyrir ári síðan og er áfram áhugamaður um að þetta sé hægt, að við skjótum frekari stoðum undir það og gefum fyrirtækjum á þessu sviði, eins og á Húsavík, kost á því að flytja inn vöru, í þessu tilviki hreindýrakjöt frá Grænlandi eins og ég sagði áðan, og vinna úr því til útflutnings. Þess vegna styð ég þetta frv. með þeim fyrirvörum sem ég áskil mér en þakka landbn. fyrir að hafa tekið málið upp og flutt það hingað inn.

Herra forseti. Hér er verið að leggja fram frv. um breytingu á tollalögum sem snýr að því að gera fyrirtækjum í matvælavinnslu möguleika á því að fullvinna matvæli úr hráefni sem kemur erlendis frá og senda það svo unnið úr landi aftur. Það er gengið út frá því að þetta sé gert til þess að auðvelda fyrirtækjum eins og fyrirtækinu á Húsavík sem er byrjað að fullvinna hreindýrakjöt sem veidd eru í Grænlandi, flutt til Húsavíkur, unnið þar og flutt úr landi. Þetta tel ég af hinu góða. Til þess að auðvelda þessa vinnu og koma upp þessari atvinnustarfsemi er það kjöt sem flutt er inn og út aftur ekki tollað. Það er vinnslan sem við erum að horfa til og sem virðisauka hér á landi. Hér er líka gert ráð fyrir því að öll vara skuli vera flutt úr landi innan sex mánaða, en verði hún ekki flutt úr landi eigi að tolla hana og auk þess að leggja á hana ákveðið gjald. Það kemur ekki skýrt fram í þessum lögum, það heyrir undir önnur lög hversu mikið magn af ákveðnum vörutegundum, landbúnaðarvörum, megi flytja inn undir ákveðnum tollnúmerum. Þetta á við um m.a. villidýrakjöt og hreindýrakjöt í ákveðnu magni. Það kemur ekki fram í þessu frv., en þar sem það er talað opið um þetta hér vil ég benda á það að á Austurlandi hefur verið að byggjast upp töluverð atvinna og það mikilvæg atvinna á svæðinu sem snýr að hreindýraveiðum, það þarf leiðsögumenn, það þarf bílsjóra og það þarf töluverða þjónustu í kringum þessar veiðar. Veiðarnar sem eru stundaðar hérna, villtar veiðar, er ekki hægt að líkja saman við slátrun á þeim dýrum í Grænlandi sem hér er verið að flytja inn, þar sem eru ræktuð dýr og raunar farið með þau eins og sauðfé. Því hlýtur íslenska hreindýrakjötið alltaf að vera dýrt kjöt. Ég vil koma því inn í þessa umræðu að það sé skoðað mjög vandlega og alltaf haft í huga að við séum ekki að hleypa inn í landið hreindýrakjöti í harðri samkeppni við þann markað sem við búum við í dag og muna eftir því að við viljum stunda vandaðar veiðar, við viljum hafa leiðsögumenn, við viljum að það sé farið eftir þeim lögum og reglum sem hafa verið settar um veiðarnar. Það er hætta á því, tel ég, að ef það verður samkeppni á markaðnum við ódýrara innflutt kjöt, fari menn að fara fram hjá núgildandi reglum og reyna að gera veiðarnar ódýrari. Það kemur þá niður á þeirri fagmennsku sem nú er viðhöfð við veiðarnar.

Herra forseti. Ég vil aðeins ítreka að verið er að byggja upp betri stoð undir reglugerðarsmíði hjá ráðuneytinu, þannig að hægt sé að fylgjast betur með þessari vinnslu og að hún geti farið fram. Þetta er eingöngu til þess að flytja inn kjötið til úrvinnslu og til útflutnings aftur en þar fyrir utan er, eins og kom fram hjá hv. þm. Þuríði Backman, ákveðinn tollkvóti sem er fyrir slíka vöru og það er boðið í hann. Mig minnir að það séu 12 tonn á ári. Þetta er alls ekki sett til höfuðs þeirri mikilvægu og merkilegu atvinnustarfsemi sem er á Austurlandi og snýr að hreindýraveiðimönnum og öllu því sem fylgir þeim veiðum, því það er mjög mikilvægt að hún fái að blómstra og sé látin í friði þannig að þetta á ekki að trufla hana neitt.

Herra forseti. Hv. sjútvn. hefur haft til umfjöllunar frv. til laga um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða sem er að finna á þskj. 598. Í frv. eru aðallega þrjú efnisatriði. Í fyrsta lagi er lagt til að taka upp svonefnda línuívilnun með þeim hætti sem þar er kveðið á um. Í öðru lagi eru lagðar til breytingar á fyrirkomulagi byggðakvóta. Í þriðja lagi eru breytingar á ákvæðum gildandi laga um tegundatilfærslu. Nefndin hefur farið ofan í öll þessi atriði og skilað af sér áliti og verður gerð grein fyrir því af hálfu meiri hluta og væntanlega einnig af hálfu minni hluta nefndarinnar. Ég vil taka fram áður en lengra er haldið að umrædd línuívilnun er breyting sem gerir þeim kleift sem róa með línu beitta úr landi að veiða þá viðbót til veiða umfram þær heimildir sem þeir hafa um 16%. Áætla má áhrifin af þessari breytingu þannig að í þorski séu þau um 3.375 tonn á ári sem veiðin muni aukast, í steinbít um 1.000 tonn og í ýsu um 1.500 tonn. Þetta eru því tæplega 6.000 tonn af fiski eða liðlega 5.000 þorskígildi. Þetta er rétt liðlega 1% af þeim aflaheimildum sem úthlutað er til veiða á tegundum á Íslandsmiðum, en það munu vera liðlega 400.000 þorskígildi sem eru til ráðstöfunar að jafnaði á ári hverju. Breytingin er því ákaflega lítil mæld sem hlutfall af heildinni þannig að ljóst er að hún raskar í engu því fyrirkomulagi sem er með aflamarkskerfinu. Í öðru lagi er rétt að taka fram að árlegar breytingar á því magni sem veiða má úr hverri tegund sem er kvótabundin eru margfalt meiri en umrædd línuívilnun, þannig að þeir sem velta því fyrir sér hvaða áhrif það kunni að hafa að taka upp línuívilnun á þá sem hafa starfað í kerfinu sjá með þessu að þau eru ákaflega lítil. Áhrifin sem skapa óvissu um rekstrarforsendur fyrirtækja í aflamarkskerfinu eru fyrst og fremst hinar árlegu breytingar á því magni sem veiða má úr hverri tegund. Þannig má segja t.d. að þegar ákveðið var að draga saman veiðar á þorski um 30.000 tonn þá hafi það verið sex sinnum meiri breyting á afkomu og stöðu þeirra fyrirtækja sem studdust mjög við veiðar á þorski heldur en sú breyting sem hér er lögð til. Það sama má segja þegar ákveðið var að auka við veiðar á þorski á þessu fiskveiðiári um 30.000 tonn þá fólst í því mikill ávinningur fyrir þau fyrirtæki sem í hlut eiga. Ávinningurinn nemur því miklu hærri fjárhæðum en því sem kann að hafa áhrif með línuívilnun, eða a.m.k. sex sinnum meira. Síðan má nefna breytingar á öðrum botnfisktegundum eins og ýsu. Búið er að auka veiðiheimildir á ýsu mjög mikið og efnahagslegur ávinningur af þeirri breytingu er margfaldur á við þann ávinning sem á sér stað með línuívilnun gagnvart þeim sem hennar njóta. Ég vil því leggja áherslu á að breytingin sem slík er smávægileg í heildarkerfinu og ávinningurinn er mjög hóflegur í samanburði við það sem gerist þegar menn breyta árlega því magni sem veiða má samkvæmt bestu upplýsingum hverju sinni. Þetta vildi ég taka fram, herra forseti, þannig að menn gætu sett þessar breytingar í rétt samhengi. Mönnum hættir stundum til í umræðu um sjávarútvegsmál að gera meira úr hlutum en efni standa til og ég neita því ekki að mér hafa fundist ýmsar yfirlýsingar sem gengið hafa á opinberum vettvangi um þetta mál af hálfu þeirra sem eru andsnúnir breytingunni bera það með sér að þeir eru að gera þýðingu hennar miklu meiri en nokkur efni standa til. Á hinn bóginn er engin ástæða til að draga fjöður yfir það eða gera lítið úr því að öll breytingin hefur töluverð áhrif til góðs fyrir þá sem njóta hennar og til þess er tillagan auðvitað lögð fram. Menn vilja styrkja þetta form, menn vilja beina útgerð í ríkari mæli en verið hefur með þessum tiltekna hætti af því að fyrir því eru rök eins og ég gat um í ræðu minni við 1. umr. málsins og óþarfi að endurtaka þau nú. Meiri hluti sjútvn. gerir ekki breytingar á efnisatriðum frv. sem lúta að línuívilnun og leggur til að þau verði lögfest í þeim búningi eins og sést í frv. Þá vil ég víkja að byggðakvótunum. Í frv. er gerð breyting á fyrirkomulagi þeirra frá því sem er í gildandi lögum. Það eru þrjú lagaákvæði sem hafa að geyma ákvæði um byggðakvóta. Í fyrsta lagi 1.500 tonna ákvæði í bráðabirgðaákvæði í lögunum sem færir Byggðastofnun heimild til að úthluta 1.500 tonnum árlega í sjö ár og af þeim eru fjögur ár liðin og fimmta yfirstandandi. Í öðru lagi eru ákvæði í 9. gr. laganna um 2.300 tonna heimildir til krókaaflamarksbáta í ýsu, ufsa og steinbít. Í þriðja lagi er einnig að finna í 9. gr. laganna 1.500 tonna ákvæði til sjútvrh. Ef við leggjum þetta saman eru þetta samtals 5.300 tonn í þremur mismunandi fiskveiðitegundum, nokkru minna í þorskígildum mælt. Lagt er til í frv. að allar þessar heimildir fari inn í 9. gr. laganna og reiknist af þeim en ákvæði 9. gr. hafa að geyma í fyrsta lagi fyrirmæli um að sjútvrh. sé heimilt til að mæta aflabresti í einstökum tegundum að ráðstafa af þeim 12.000 tonnum sem þar er greint frá til að jafna þær sveiflur. Í frv. er síðan lagt til að til viðbótar hafi ráðherra heimild til að verja eftirstöðvum til minni byggðarlaga og til byggðarlaga sem hafa orðið fyrir óvæntri skerðingu. Meiri hluti sjútvn. gerir tillögu um að breyta þessu ákvæði frv. þannig að þegar 9. gr. er skoðuð í samhengi eru okkar tillögur þannig að í 9. gr. verði kveðið á um það að hæstv. sjútvrh. verji þessum 12.000 þorskígildum sem þar eru til tveggja atriða. Í fyrsta lagi til að mæta áföllum sem fyrirsjáanleg eru vegna verulegra breytinga á aflamarki einstakra tegunda og í öðru lagi til stuðnings byggðarlögum í samráði við Byggðastofnun, annars vegar til minni byggðarlaga sem lent hafa í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi og háð eru veiðum eða vinnslu á bolfiski og hins vegar til byggðarlaga sem orðið hafa fyrir óvæntri skerðingu á heildaraflaheimildum fiskiskipa sem gerð hafa verið út og landað hafa afla í viðkomandi byggðarlögum og sem veruleg áhrif hefur haft á atvinnuástand í byggðarlögunum. Efnisatriði 9. gr. verða tvíþætt og jafnrétthá þannig að ljóst er að þýðing byggðaúthlutunar hefur verið styrkt í 9. gr. með brtt. meiri hluta sjútvn. Ef við skoðum málið í samhengi að teknu tilliti til þessara tillagna, má segja að þær aflaheimildir sem menn hafa til umráða til þess að mæta áföllum í byggðarlögum, munu ekki verða minni en eru í gildandi lögum heldur meiri. Miðað við að undanfarin ár hefur liðlega 5.000 þorskígildum verið varið árlega til þess að mæta aflabresti, þá verða tæplega 7.000 tonn eftir í 9. gr. til þess að ráðstafa til byggðarlaga sem eru um 1.500 tonnum meiri heimildir í þorskígildum talið en í þeim heimildum sem verið er að leggja til að verði lagðar niður. Mögulegt er að því gefnu að engu þurfi að verja til aflabrests, ef við horfum til framtíðar er ekki hægt að útiloka að það ástand geti komið upp þó að við vitum það ekki, en gerist það einhvern tímann að ekki þurfi að verja neinu til þess að mæta aflabresti í einstökum tegundum, þá eru til ráðstöfunar til byggðarlaga 12.000 tonnin öll, sem eru þá aukning frá gildandi ákvæðum 9. gr. um 10.500 tonn, en er í gildandi lögum takmörkuð við 1.500 tonn af þessum heimildum 9. gr. Þannig gæti mesta mögulega ráðstöfun til byggðarlaga verið um liðlega 5.000 þorskígildum meiri en við höfum í dag í gildandi ákvæðum laga. Það er því alveg augljóst mál að eftir þessar breytingar sem meiri hluti sjútvn. gerir á frv. þá er verið að auka það magn sem er til ráðstöfunar til að verja til byggðarlaga, a.m.k. 1.500 tonnum og allt upp í 5.000 tonn við þau skilyrði sem ég gat um að gætu komið upp þó að það sé auðvitað ekki fast í hendi. En niðurstaðan er sú að breytingin hvað varðar byggðakvótana er jákvæð, það er ekki verið að draga saman seglin í þeim efnum, heldur þvert á móti skapa svigrúm til þess að geta aukið við þær úthlutanir. Í öðru lagi leggur meiri hluti sjútvn. til við ráðherra að stofnaður verði sérstakur starfshópur, með aðild m.a. Byggðastofnunar og fulltrúa úr þeim byggðarlögum sem hafa treyst mjög á byggðakvóta, sem muni undirbúa málið fyrir hæstv. sjútvrh. og gera tillögur um fyrirkomulag úthlutunar á byggðakvótum. Þannig að það á að vera alveg ljóst að menn koma að þessu máli og það er einbeittur ásetningur meiri hlutans að þessi kerfisbreyting leiði ekki til neinna breytinga á því sem verið hefur að öðru leyti en því að þegar almennar aðstæður breytast geta úthlutanir auðvitað breyst eins og alltaf hefur legið fyrir. Það er því ekkert nýtt í því. Þannig að þegar allt er lagt saman held ég að menn geti verið nokkuð vissir um að þær breytingar sem verða muni verða til aukningar og leiða til þess að styrkja stöðu byggðarlaga. Í þriðja lagi er ákvæði um tegundatilfærslur. Lagt er til í frv. að rýmka þær í einstökum tegundum, úr 2% og gætu farið upp í 5% eins og er almenna hámarkið í gildandi lögum, og meiri hluti nefndarinnar leggur ekki til breytingar á þessu ákvæði frv. og leggur til að það verði samþykkt. Þó er nauðsynlegt að taka fram að okkur þykir rétt að fylgjast með framvindu á því hvernig þetta ákvæði verður notað. Hugsanlega kann að verða nauðsynlegt að grípa í taumana og reisa skorður við því hversu miklu verður breytt í einstakar tegundir, því það er augljóst mál að gefið er út heildaraflamark í hverri og einni tegund út frá því hvað talið er að heimilt sé eða skynsamlegt að veiða úr viðkomandi stofni og þá er ekki gott að hafa svigrúm til þess að menn geti veitt umtalsvert magn umfram það því það gengur þá auðvitað á forsendur þeirrar ákvörðunar. Því áskiljum við okkur rétt til þess að fylgjast með þessu og að leggja til að gripið verði inn í þessa heimild til takmörkunar ef okkur sýnist að tegundatilfærslan ætli að leiða til þess að veiðar í einstakri tegund verði verulega umfram það sem lagt er til eða ákveðið á hverju ári. Herra forseti. Ég hef þá farið yfir helstu atriðin í áliti meiri hluta sjútvn. og það er að öðru leyti að finna á þskj. 663. Til viðbótar við þá brtt. á 9. gr. laganna eða 2. gr. frv. sem ég hef kynnt eru tvær aðrar brtt. sem ég tel rétt að geta um og gerð er grein fyrir í nál. Þær eru meira til þess að skýra ákvæðin frekar og koma í veg fyrir misskilning. Sú fyrri varðar 2. gr. frv., staflið a, þar sem segir: ,,Til minni byggðarlaga sem lent hafa í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi og háð eru veiðum á bolfiski.`` Þar leggur meiri hlutinn til að skjóta inn orðunum ,,eða vinnslu`` þannig að ákvæðið hljóði þá svo: ,,Til minni byggðarlaga sem lent hafa í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi og háð eru veiðum eða vinnslu á bolfiski.`` Okkur þykir þetta rétt til þess að taka af öll tvímæli um skilning á ákvæðinu svo ekki komi til þess að einstök byggðarlög, þar sem vinnsla á bolfiski er ríkur þáttur í atvinnulífinu en veiðar eru kannski ekki fyrir hendi eða ákaflega lítill þáttur, verði undanskilin við ákvörðun byggðakvóta, sem auðvitað er ekki meiningin og því er þessi tillaga flutt svo ekki komi til misskilnings hvað það varðar. Í öðru lagi leggjum til að fella brott úr 3. gr. frv., staflið b, sem fjallar um línuívilnunina sjálfa, þrjú orð sem er að finna í næstsíðasta málslið stafliðar b, en þar segir með leyfi forseta: ,,Þá getur ráðherra með sama hætti ákveðið hámark á heildarmagn ýsu og steinbíts til línuívilnunar ...`` Við leggjum til að orðin ,,með sama hætti`` falli niður, þannig að það orðist þá svona, með leyfi forseta: ,,Þá getur ráðherra ákveðið hámark á heildarmagn ýsu og steinbíts til línuívilnunar ...`` Því það er ekki gert ráð fyrir því að þetta fyrirkomulag verði með nákvæmlega sama hætti og því ekki eðlilegt að vísa til þess með þessu orðalagi. Herra forseti. Ég held ég fjölyrði ekki meira um þetta nál. Undir það rita auk mín Einar K. Guðfinnsson, Guðlaugur Þór Þórðarson, Kjartan Ólafsson og Guðjón Ólafur Jónsson.

Frú forseti. Við ræðum hér frv. til laga um stjórn fiskveiða og það línuívilnunarfrumvarp sem hér hefur verið á dagskrá. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, formaður sjútvn., hefur gert grein fyrir nál. meiri hluta nefndarinnar. Ég á eftir að ræða þetta mál í ræðu minni á eftir, en hér í stuttu andsvari langar mig til að spyrja hv. þm. út í nál. meiri hlutans, vegna þess að í því segir á einum stað, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt frumvarpinu takmarkast ívilnunin við dagróðrabáta sem beita línu í landi og er þeim heimilt að landa 16% umfram þann afla í þorski, ýsu og steinbít sem reiknast til aflamarks þeirra.`` Þarna les maður út úr þessu að 16% séu ekki eingöngu í þorski heldur líka ýsu og steinbít. Annars staðar segir hins vegar í nefndarálitinu: ,,Ekki eru hins vegar sett takmörk á afla í ýsu og steinbít en þó mælt fyrir um heimild ráðherra`` o.s.frv. Hvort atriðið er það í nál. meiri hlutans sem fara á eftir gagnvart lögskýringum seinni tíma?

Herra forseti. Það á að fara eftir þeim báðum. Það er eðlilegt. Í fyrsta lagi varðandi 16%. Þar er kveðið á um það hversu miklu menn mega landa umfram aflamarkið í hverri veiðiferð. Í öðru lagi vísar seinni tilvitnunin til þess að ráðherra er heimilt að setja hámark á það magn sem þannig er heimilt að veiða umfram aflamark, en það er átt við heildina hjá öllum þeim sem njóta ákvæðisins en ekki einstaka útgerðarmenn.

Frú forseti. Þetta andsvar og svör hv. formanns sjútvn. mun ég ræða betur á eftir og fara betur í þegar meiri tími gefst til. En á þeirri mínútu sem ég á hér eftir þá vil ég spyrja hv. þm. út í það vegna þess að honum er tíðrætt um það og reynir að telja okkur trú um það að byggðakvótaákvæðið sé styrkt í þessu þrátt fyrir að það fari út úr lögunum. Þess vegna vil ég spyrja hv. þm.: Hvað gerist ef sjútvrh. þarf að úthluta fljótlega stórum hluta af hámarkinu skv. 9. gr. vegna aflabrests í einhverri tegund eins og gerst hefur einmitt núna í Breiðafirði, er þá gulltryggt að restinni verði ekki úthlutað strax til þeirra samkvæmt aflamarki?

Herra forseti. Ákvæðin eru bæði jafnrétthá. Þannig að þegar talin er þörf á að nýta þau bæði verður það gert og það verður ekki gengið á úthlutun byggðakvóta umfram þörf. Við höfum tilteknar forsendur fyrir okkur. Menn hafa verið að ráðstafa 5.300 tonnum í þessa veru og menn munu úthluta því magni meðan aðstæður eru með þeim hætti sem rökstuddi úthlutunina í upphafi. Auðvitað úthluta menn ekki byggðakvótum til byggðarlaga þegar þær forsendur eru fallnar brott sem gera það að verkum að menn telja nauðsynlegt að úthluta þangað kvótum. En meðan þær standa verður farið í meginatriðum eftir því sem við höfum stuðst við. Þannig að það er engin ástæða til að ætla að gengið verði á þessa úthlutun. Hv. þm. er kannski að velta fyrir sér hvað gerist ef eitthvað óvænt verður um einstakar fisktegundir þannig að þörfin fyrir úthlutun til bóta vegna aflabrests eykst skyndilega mikið, en þá er því til að svara að við því verður að bregðast sérstaklega, menn verða þá að taka sérstaka ákvörðun í þeim tilvikum til þess að bregðast við þeim nýja vanda.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson talaði hér fyrir nál. meiri hluta sjútvn. og lagði til í sinni ræðu að frv. yrði lögfest í þeirri mynd sem það hefur nú verið lagt fram. Það eru ekki ýkja margir dagar síðan sami hv. þm. lagði fram tillögur í sjútvn. um sama mál sem voru allt öðruvísi en þær tillögur sem sjútvrh. leggur fram í frv. sínu hér. Tillögur hv. þm. gengu mun lengra en fram kemur í frv. í flestum greinum og því verð ég að spyrja þingmanninn: Er það virkilega svo að hann sé ánægður með það frv. sem hér liggur fyrir? Ég leyfi mér að kalla það drullumall. Hér er verið að malla saman byggðakvóta, tegundatilfærslu og línuívilnun og með þeim hætti að það er mjög erfitt að gera sér grein fyrir hver verða örlög byggðakvótans, hvernig verður þessi línuívilnun, en allir sjá hver tilgangurinn er með tegundatilfærslunni. Því verð ég að spyrja hv. þm.: Er það virkilega svo að hann sé ánægður með frv. eins og það liggur fyrir? Og telur hann að lengra verði ekki gengið?

Herra forseti. Ég er nú ekkert viss um það að lengra verði ekki gengið einhvern tímann síðar. Við skulum ekki útiloka það að menn haldi áfram að skoða hluti af þessu tagi. En í þessari lotu er þetta ágætur áfangi. Ég lýsti því strax og frv. kom fram að ég teldi það ásættanlegt hvað þann þátt frv. varðar sem lýtur að línuívilnun. Það er ekki svo mjög frábrugðið þeim tillögum sem ég hafði lagt fram í sjútvn. Fyrst og fremst eru það lægri prósentur, 16% í stað 20 sem er megintillagan í því. Herra forseti. Ég vil segja að það er verulegur ávinningur af því að fá þetta fram. Það er ávinningur fyrir þann hóp útgerðarmanna og þá staði sem menn voru að hugsa um þegar þeir voru að berjast fyrir þessu máli í upphafi. Það á sér langan aðdraganda. Sveitarfélög á Vestfjörðum tóku þetta mál upp á sína arma og gerðu samþykkt um það í mars árið 2002. Þeirra samþykkt var að ívilnun yrði 20% á allar tegundir. Það verður að segjast eins og er að munurinn á þeirri tillögu og niðurstöðunni í frv. er ekkert ýkja mikill. Það er ekki slíkur munur að ástæða sé til að standa ekki að málinu. Í öðru lagi hafa samtök smábátasjómanna barist fyrir þessu máli með 20% ívilnun á þorsk og 50% á aðrar tegundir. Þetta eru þau sjónarmið sem menn hafa haft í þessu máli og flokkarnir tóku upp sem standa að ríkisstjórninni. Ég vil því segja hvað þetta mál varðar að þetta er ásættanleg niðurstaða og það sagði ég strax.

Virðulegi forseti. Það er gott að það kemur fram með skýrum hætti hjá hv. þm. að hann sætti sig við frv. eins og það er núna og ekki sé von á neinum breytingartillögum við það milli 2. og 3. umr. og hér séum við því í umræðunni á eftir að ræða um endanlega mynd frv., þá endanlegu mynd sem menn leggja til að Alþingi samþykki og verði að lögum. Þingmaðurinn talaði um að þetta mundi gagnast vel þeim útgerðum og stöðum þar sem línuívilnunin yrði notuð. Ég verð að spyrja hv. þm.: Veit hann í raun miðað við efni frv. og þau tök sem eru á línuívilnun í frv. hvar þessi afli mun lenda? Miðað við að opnað er á allar stærðir báta og að í raun geta allir farið í þetta kapphlaup um línuívilnunina, hefur þingmaðurinn þá í raun nokkra hugmynd um hvort þessi línuívilnunarkvóti muni lenda á Vestfjörðum, Austfjörðum, Suðurnesjum, eða einhvers staðar annars staðar? Eins og þetta er lagt upp í frv. get ég ekki séð hvernig í ósköpunum þeim markmiðum verður náð með þessu frv. sem hv. þm. hefur lýst og talað fjálglega fyrir, þ.e. að styrkja byggð á Vestfjörðum og hjálpa þar smábátaflotanum og ég lýsi undrun minni á því að menn leggi fram svona frv. sem sagt er að eigi að ná ákveðnum markmiðum, en það er engin trygging í frv. sjálfu að það geti náð markmiðunum.

Herra forseti. Enginn getur sagt með vissu hvar þessi aukning lendir nákvæmlega eftir stöðum. Menn geta stuðst við fortíðina og reynt að gera sér grein fyrir því hvernig aflinn hefur dreifst samkvæmt sóknarmunstrinu sem þá var og spáð síðan um hvað líklegt er að verði. Miðað við fortíðina er ljóst að tillagan hefur aldrei verið bundin við staði. Hún hefur verið bundin við veiðarfæri og það er eina afmörkunin sem menn hafa haft í málinu að afmarka ívilnunina við veiðarfæri, ekki við staði og ekki við stærð báta og ekki við veiðislóðir. Menn vita hins vegar hvar línuveiði er öflug á landinu og geta því áætlað að líklegra sé að ávinningurinn lendi þar en annars staðar. Það landsvæði sem líklega mun njóta mest góðs af þessari breytingu eru Suðurnes. Það getur hv. þm. kynnt sér. 
             Í öðru lagi er líklegt að Vestfirðir njóti mjög góðs af þessu. Í þriðja lagi eru það Snæfellsnes og Eyjafjörður. Þessi fjögur svæði standa upp úr þegar maður skoðar dreifingu á línuafla hjá þeim sem ekki hafa róið með beitningavélar. Mér finnst líklegt að þessi ávinningur lendi á þessum stöðum. En auðvitað geta menn breytt sínu útgerðarmunstri. Menn sem hafa til þessa gert út á önnur veiðarfæri geta ákveðið að fara að róa á línu vegna þessarar breytingar. Við getum engu spáð um hvernig sú þróun verður.

Virðulegi forseti. Þetta frv. eins og það kemur úr nefnd af hálfu meiri hlutans staðfestir það sem við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum sagt, að vandinn er ranglátt fiskveiðistjórnarkerfi og það þarf að vinna upp frá grunni. Við höfum lagt fram tillögur um hvernig það megi gera þannig að það treysti bæði atvinnuveginn, atvinnuöryggi fólks og gæði vinnslunnar og efli trausta útgerð. Þetta er hreinn bótasaumur á gallað kerfi. Ég vil spyrja hv. þm. Kristin H. Gunnarsson: Er það ekki rétt skilið hjá mér að heildarbyggðakvótinn eða kvótinn samanlagður sem bæði ráðherra og Byggðastofnun hafa til úthlutunar til að grípa inn í, þ.e. annars vegar sértækar aðgerðir gagnvart veiðum eða vinnslu eða þá vegna náttúruhamfara sem slíkra, sé í dag 12 þús. plús 1.500 plús 1.500 tonn, eða samtals 15 þús. tonn? Er það ekki rétt skilið hjá mér að það sé þannig í dag að þetta sé til úthlutunar, að heimildin hljóði upp á það? Og er það ekki líka rétt skilið hjá mér að að tveimur árum liðnum verða þessar heildaraflaheimildir sem eru núna 15 þús. tonn komnar niður í 12 þús. tonn? Er það ekki rétt skilið hjá mér að þessar heimildir sem við erum þarna að tala um, 12 þús. plús 1.500 plús 1.500, samtals 15 þús. tonn í byggðakvóta, verði komnar niður í 12 þús. tonn til úthlutunar eftir tvö ár samkvæmt frv.?

Herra forseti. Það sem hv. þm. Jón Bjarnason flaskar á í samlagningu sinni er að í þeim 12 þús. þorskígildum í 9. gr. sem hann er að gera ráð fyrir þá hefur stærstum hluta þess verið úthlutað til aflamarksbáta, ekki varið til aflabrests og ekki varið til byggðaúthlutunar. Á því verður breyting og sú breyting gerir það að verkum að heildaráhrifin verða jákvæð í þeim skilningi að það magn sem menn hafa til ráðstöfunar til úthlutunar til byggðakvóta mun aukast. Það er meginbreytingin á því sem meiri hluti sjútvn. leggur til. Eins og hv. þm. kannski man þá setti ég fyrirvara við málið og reyndar fleiri úr mínum þingflokki eftir fyrstu skoðun því mönnum sýndist að svo gæti farið að byggðakvótinn mundi minnka ef farið yrði að tillögu frv. Eftir athugun málsins og breytingartillögur sem við flytjum mun það ekki gerast heldur hið gagnstæða, þ.e. það magn sem ráðstafað er til byggðakvóta mun aukast. Þess vegna er það grundvallarbreyting hvað þennan þátt málsins varðar. Ég vil að öðru leyti taka undir það sem fram kom hjá hv. þm. Við erum í tilteknu kerfi sem er mjög gallað og að mínu mati meingallað. Alvarlegar afleiðingar hljótast af því. Auðvitað eru ýmsir kostir í því líka. Við skulum ekki horfa fram hjá því. En það eru alvarlegir gallar á því og menn eru að velta fyrir sér hvernig eigi að taka á þeim göllum. Ég hef viljað miklu róttækari leiðir til þess að komast fram hjá þessum ágöllum og inn í skaplegra kerfi. Það er ekki stuðningur við það í þjóðfélaginu í dag að skipta um kerfi í fiskveiðum. Þess vegna hef ég valið að reyna að vinna að því að breyta gildandi kerfi, reyna að bæta það þannig að við tökum á þessum ágöllum og gerum þá þolanlegri. Það má kalla bótasaum. Ég hef svo sem gert það stundum líka, sagt að þetta væri eins og að bæta götótta flík. En það er þó til bóta, herra forseti.

En gatið er áfram undir.

Virðulegi forseti. Gatið er áfram undir þó menn bæti bót ofan á bót. Það breytir því ekki og ég tek undir það með hv. þm. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson staðfesti það sem ég sagði, að heimildin nú til úthlutunar er 15 þús. tonn þó svo að 12 þús. tonnin séu með ákveðnum reglum skert til ákveðinna verka. En heildarheimildin hljóðar upp á 15 þús. tonn í dag. Hv. þm. staðfesti það og það verður skorið niður í 12 þús. tonn á tveimur árum og jafnframt verður úthlutunarreglum eða möguleikum til ráðstöfunar breytt. En niðurskurður á byggðakvóta í heild eða heimildinni liggur fyrir og ég vil benda hæstv. forseta á að þetta gengur þvert á það sem framsóknarmenn lofuðu. Þeir lofuðu aukningu í heimildum til byggðakvóta. Það var heldur ekki í kosningaloforðum Sjálfstfl. að taka upp línuívilnun á kostnað heimildar til byggðakvóta.

Herra forseti. Mér er nú eiginlega um og ó að fara að kenna gömlum skólameistara einfalda samlagningu í reikningi. Ég ætla þó að gera eina tilraun á 50 sekúndum. Í gildandi lögum eru 1.500 tonn í bráðabirgðaákvæði. Það eru 2.300 tonn í 3. mgr. 9. gr. Svo eru í öðrum ákvæðum 9. gr. 1.500 tonn. Samtals eru þetta 5.300 tonn í ýmsum tegundum. Seinni 1.500 tonnin eru hluti af 12 þús. pottinum sem hv. þingmanni verður tíðrætt um. Þar segir að við megum aldrei verja meira en 1.500 tonnum af þessum 12 þús. til byggðaaðgerða. Þess vegna höfum við hámark í gildandi lögum upp á 5.300 tonn. Eftir breytingarnar þá er það hámark sem við megum nota til byggðaúthlutunar 12 þús. allur potturinn. Þar sem ráðstafað er samkvæmt tveimur ákvæðum báðum jafnréttháum þá er það sem við höfum til byggðaúthlutunar miðað við aflabrest síðustu ára tæplega 7 þús. tonn. Við erum því að auka byggðakvótann um 1.500 tonn, herra forseti, með þessari breytingu.

Hæstv. forseti. Sjútvn. hefur lokið umfjöllun sinni um hið svokallaða línuívilnunarmál og afraksturinn af þeirri vinnu er hér lagður fram. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hefur farið yfir nál. meiri hlutans en ég fer yfir nál. minni hlutans í málinu. Nefndin leitaði upplýsinga eftir föngum um áhrif þeirra breytinga sem felast í frumvarpinu á þeim stutta tíma sem gafst til umfjöllunar um málið. Rætt var við fulltrúa sjávarútvegsráðuneytisins og Hafrannsóknastofnunar. Nefndinni gafst ekki sá tími sem hefði þurft til að hafa samráð við hagsmunaaðila. Við umfjöllun í nefndinni kom þó mjög skýrt í ljós að málið er afar illa undirbúið af hendi sjávarútvegsráðuneytisins. Þegar fulltrúar helstu hagsmunaaðila komu á fund nefndarinnar var þeim gert að tala fyrir máli sínu að viðstöddum öðrum hagsmunaaðilum sem hafa mjög andstæðar skoðanir á málinu. Þetta er nýjung í starfi sjávarútvegsnefndar sem féll í fremur grýttan jarðveg hjá fulltrúum Landssambands íslenskra útvegsmanna, Sjómannasambandsins, Farmanna- og fiskimannasambandsins og Vélstjórafélagsins sem allir gengu af fundinum í mótmælaskyni og mótmæltu því að vera settir í þá aðstöðu að þurfa að ræða þessi mál í stórum hópi, vildu fá að ræða beint við nefndina. Hv. formaður nefndarinnar vildi ekki fallast á að gert yrði fundarhlé til að reyna að lægja þær öldur sem þarna risu strax. Nefndin ræddi síðan við þá sem eftir sátu sem voru fulltrúar Landssambands smábátaeigenda og dagabáta. Þá komu á fund nefndarinnar fulltrúar frá Alþýðusambandi Íslands, Sambandi fiskvinnslustöðva og Landssambandi fiskvinnslu án útgerðar. Allir hagsmunaaðilar sem nefndin ræddi við og fékk umsagnir frá lögðust gegn því að málið yrði afgreitt, að frátöldum fulltrúa ASÍ sem tók ekki afstöðu til þess en sagði skoðanir skiptar hjá sínu fólki. Við umfjöllun nefndarinnar um einstakar greinar frumvarpsins kom í ljós að meiri hlutinn hugðist taka málið óbreytt út úr nefndinni að undanskilinni einni orðalagsbreytingu auk þeirrar breytingar að gera jafnsetta ráðstöfun 9. gr. vegna aflabrests og atvinnuvanda í byggðarlögum vegna skorts á veiðiheimildum. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson fór yfir sinn skilning á því hvað þarna hefði verið gert í ræðu sinni áðan. Ég held að full ástæða sé til að óska eftir því að hæstv. sjútvrh., sem ég vona að heyri mál mitt, fari yfir það á eftir hvort hann hafi nákvæmlega sama skilning á því hvernig fara eigi með aflaheimildir 1. gr. eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson gerði grein fyrir í ræðu sinni. Það er skoðun minni hlutans að málið sé allt vanreifað og stórgallað. Hleypa á af stað kapphlaupi vegna línuívilnunar í þorski fjórum sinnum á ári. Ráðherra á svo að ákveða hvort ástæða þykir til að hafa sama hátt á vegna annarra tegunda í ívilnuninni. Það er sem sagt allt saman óljóst, allt í óvissu um það hvernig verði farið með aðrar tegundir og menn gætu svo sem staðið frammi fyrir því að það yrði einhvers konar boðhlaup eða kapphlaup um þær tegundir með sama hætti og þorskinn. Þetta er allt sett í hendur ráðherra, eins og reyndar allt sem í frv. er, að þar er verið að setja alla hluti í hendur hæstv. sjútvrh. Byggðakvóti yrði lagður af á tveim árum samkvæmt frumvarpinu. Í stað hans yrði öllum aðgerðum vegna vanda sjávarbyggða beint inn í 12.000 tonna pott skv. 9. gr. laganna um stjórn fiskveiða og öll framkvæmd sett undir yfirstjórn sjávarútvegsráðherra sem hefur reyndar lýst sig almennt andvígan byggðakvóta. Það sem helst hann varast vann, varð þó að koma yfir hann. Það er álit minni hlutans að veruleg hætta sé á því að aflaheimildir sem falla undir byggðakvóta nú glatist úr byggðarlögum sem hafa þurft sárlega á þeim að halda. Við fengum umsögn frá forstjóra Byggðastofnunar um málið. Ég sé ástæðu til þess, með leyfi hæstv. forseta, að fara yfir hana ef ég finn hana í gögnum mínum. Ég ætla ekki að lesa hana alla, en með leyfi forseta, að vitna í hana þar sem stendur: ,,Byggðastofnun hefur haft til ráðstöfunar svokallaðan byggðakvóta frá árinu 1999. Í samræmi við heimild í lögunum um stjórn fiskveiða hefur Byggðastofnun úthlutað byggðakvóta á rekstraraðila í 11 byggðarlögum víðsvegar um landið. Þrjú þessara byggðarlaga eru á Vestfjörðum, tvö á Norðurlandi og sex á Austurlandi. Samdar voru sérstakar reglur um val á þeim byggðarlögum sem til greina komu við úthlutunina. Reglurnar voru þannig úr garði gerðar að þær tryggðu sem best að þau byggðarlög sem lent höfðu í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi fengju byggðakvóta til samræmis við vanda þeirra. Það er mat Byggðastofnunar að áhrif þess byggðakvóta sem stofnunin hefur haft til ráðstöfunar séu almennt séð jákvæð. Einkum á þetta við í þeim sveitarfélögum þar sem náðst hefur bærileg samstaða um úthlutun heimildanna. Það má þó vissulega finna dæmi þar sem ekki hefur tekist jafn vel til. Það er þó ljóst að þar sem hér er einungis um að ræða 1.500 þorskígildistonn þá vega þau ekki þungt í heildaratvinnusköpun á landsbyggðinni. Áætluð margfeldisáhrif þessarar úthlutunar eru þre- til fjórföld ef miðað er við þá samninga sem gerðir voru og reynsluna af þeim. Umboðsmaður Alþingis hefur gert nokkrar athugasemdir við aðferðir við úthlutunina en það er álit Byggðastofnunar að þær séu smávægilegar og auðvelt að laga úthlutun að þeim.`` Og svo segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Að svo miklu leyti sem úthlutun byggðakvóta er hugsuð sem byggðaaðgerð er það álit undirritaðs [þ.e. forstjóra Byggðastofnunar] að eðlilegt sé að stofnunin hafi hana með höndum. Til þess á hún að hafa öll verkfæri og upplýsingar undir höndum, auk reynslu af framkvæmdinni. Það er einnig álit undirritaðs að eftirsjá verði að þeim heimildum til úthlutunar byggðakvóta sem stofnunin hefur haft í ljósi dæma um augljós jákvæð áhrif af úthlutun hans. Að lokum skal það enn og aftur áréttað að stofnunin hefur ekki haft ráðrúm til þess að gera faglega úttekt á þýðingu einstakra þátta frumvarpsins ...`` Ég verð að segja alveg eins og er að það er ekki gaman fyrir hv. þm. Kristin H. Gunnarsson, fyrrverandi formann stjórnar Byggðastofnunar, að þurfa að bera það hér inn í hv. Alþingi að taka byggðakvótann af Byggðastofnun og fela hann í hendur þeim manni sem hæst hefur haft gegn byggðakvóta og gera hann að aðalpáfanum í því hvernig farið verður með þau mál í framtíðinni, þ.e. hæstv. sjútvrh. Afnám byggðakvótans og skerðing, ég kalla þetta afnám byggðakvótans vegna þess að eðlisbreyting 9. gr., sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson lýsti hérna áðan, er öll undir þeim formerkjum hversu mikið verði til ráðstöfunar þegar saman eru lögð þau vandamál sem steðja að byggðarlögunum vegna kvótaskorts og þess vanda sem verður vegna aflabrests og sá vandi getur orðið býsna stór. Það hafa menn séð í gegnum tíðina. Þess vegna var potturinn 12.000 tonn og ekki minna, vegna þess að menn reiknuðu með því að það þyrfti á verulegum aflaheimildum að halda. Og þó að hv. þm. sé að gera sér vonir um að einhver afgangur verði til staðar, þá veit það enginn maður í dag. Sú óvissa sem verður til með þeim breytingum sem hér er lagt í er greinilega verulega mikil. Afnám byggðakvótans og skerðingar á aflaheimildum krókabáta sem felast í frumvarpinu virðast á ýmsum stöðum geta orðið umtalsvert meiri en hugsanleg línuívilnun miðað við veiðar á síðustu árum. Við höfum tölur sem sanna þetta. Það er t.d. um að ræða 360 tonn í krókaaflamarkspottinum til Bolungarvíkur á síðustu árum. Það eru 400 tonn til Tálknafjarðar á síðustu árum. Ef þessir staðir mundu veiða svipað á línu núna í framhaldinu eins og þeir hafa gert á síðustu árum, þá munu þeir ekki fá upp í þá skerðingu sem verður vegna bara þessa potts. Ekki er með nokkru móti hægt að átta sig á því hvernig áhrifin verða af þeim potti, því það getur enginn séð fyrr en farið verður yfir málin í heild, fyrr en fyrir liggur hvað verður mikið sem þarf að nota út af aflabresti, hvað það verður mikið sem hægt verður að nota vegna byggðavandamálanna og hvernig það dreifist. Það getur enginn svarað því núna að sú skerðing sem kemur á Bolungarvík eða Tálknafjörð verði bætt nokkurn skapaðan hlut. Hver treystir sér til að fullyrða það á grundvelli þeirra gagna sem liggja hér fyrir? Ég er alveg sannfærður um að það getur enginn. Á meðan málið hefur ekki verið skýrt betur virðist staða byggðarlaga sem hafa haft byggðakvóta eða umtalsverðar veiðiheimildir í byggðapotti krókaaflamarksbáta í algeru uppnámi. Það er sérstök ástæða til að gagnrýna að ekki skuli liggja fyrir upplýsingar um hvaða heimildir verða til ráðstöfunar fyrir einstök byggðarlög sem hafa þurft að treysta á úrræðin sem nú á að leggja af. Þá bendir minni hlutinn á að bátar sem nota beitningatrektir fá ekki ívilnun þótt slíkar veiðar séu í raun mjög sambærilegar við aðrar línuveiðar og mikil spurning er hvort jafnræðis sé gætt með því að sniðganga þann flokk báta fyrst línuívilnun er á annað borð komið á. Ástæða er til að minna á að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson lagði til í þeirri tillögu sem hann lagði fram í sjútvn. að þeir bátar yrðu með í þessu. Það er eitt af því sem hv. þm. hefur orðið að gefast upp við, að koma því á. Því er nú verr og miður. Ekki er tekið á málefnum dagabáta í frumvarpinu en skerðing á veiðirétti þeirra er nú þegar mikil. Bátarnir höfðu 23 daga áður en 19 nú og stefnir hratt í að útgerð margra þeirra leggist af á næstu árum. Slíkt hefði mikil byggðaleg áhrif vegna þeirrar staðreyndar að engin nýliðun er í útgerð fiskiskipa við Ísland. Samkvæmt frumvarpinu yrði ráðherra gefin heimild til verulegrar aukningar á svokallaðri tegundatilfærslu sem felst í því að útgerðarmenn mega breyta einni fisktegund í aðra. Þetta er afar umdeilt fyrirkomulag. Auk þess hafa úrræði til að koma með aukaafla að landi verið rýmkuð nýlega með svokölluðum hafróafla. Nýting tegundatilfærslu hefur stundum orðið til þess að ákveðin tegund hefur ekki verið fullnýtt og einnig hefur hún leitt til þess að meira hefur verið veitt af einstökum tegundum en Hafrannsóknastofnunin hefur ráðlagt. Þarna virðist sem LÍÚ-forustan hafi fengið eitthvað smávegis fyrir sinn snúð eins og venjulega þegar eitthvað er gert hér á vegum hæstv. ríkisstjórnar í sjávarútvegsmálum. Ég veit ekki betur en að í nefndinni hafi verið mikil samstaða um það á sínum tíma að draga úr þessum hundakúnstum og sjónhverfingum að breyta einni fisktegund í aðra með þeim hætti sem þarna er verið að gera. Og svo eru verulegir möguleikar til staðar og sveigjanleiki í kerfinu, fyrir utan viðskiptin með aflaheimildir sem eru galopin. Ríkisstjórnarflokkarnir lofuðu línuívilnun í aðdraganda síðustu kosninga. Sjávarútvegsráðherra lýsti því margsinnis yfir í sumar að hann þyrfti drjúgan tíma til að undirbúa málið. Þrýstingur frá starfandi formanni sjávarútvegsnefndar Alþingis virðist hafa valdið því að ráðherrann kastar nú algerlega vanbúnu máli fram til umfjöllunar á Alþingi. Minni hlutinn átelur harðlega þessi vinnubrögð við undirbúning málsins og leggst gegn samþykkt þess. Það var í raun og veru enginn annar kostur fyrir okkur í minni hlutanum eftir að hafa farið yfir málið í nefndinni en að leggjast gegn því. Það kom enginn á fund nefndarinnar, ekki einn einasti aðili sem var ekki á móti málinu, nema aðilinn frá ASÍ sem lýsti því að skiptar skoðanir væru þar hjá þeirra fólki. Allir sem hafa sent okkur umsagnir hafa lagst gegn málinu. Og meira að segja þeir sem hafa barist fyrir línuívilnun, þ.e. Landssamband smábátaeigenda, leggjast gegn málinu í þeirri mynd sem það liggur hér fyrir. Þarf meira til þess að sanna fyrir mönnum að hér hafi ekki verið starfað nógu vel að því sem á að gera? Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst ýmislegt benda til að þessi ákvörðun um línuívilnun geti farið illa, að þeim sem á að hygla með þessu, úr því verði miklu minna en menn ætla. Sú knappa úthlutun í þorski til línuívilnunar sem liggur fyrir að verði mun örugglega þýða að mikið kapphlaup verður um veiðar á línu undir þessum ákvæðum. Þar mun tapast mikið fjármagn í raun og veru. Það verður tap af því að hafa þá samkeppni með þeim hætti sem þarna er verið að efna til. Síðan eigum við alveg eftir að sjá hvernig hæstv. sjútvrh. muni útfæra þetta, því það er allt í hendi hans gagnvart öðrum tegundum. Hann getur tekið ákvörðun um að setja eitthvert hámark á hinar tegundirnar líka og búa þess vegna til einhverja aðra startdaga til að stoppa veiðar af þar. Þetta er allt saman í hinu mesta skötulíki og ég óttast að við sitjum uppi með það í þeim byggðarlögum sem menn hafa verið að bjarga á undanförnum árum með þessu byggðabixi öllu saman, þessum pottum og því sem hefur verið í gangi, að fara þurfi í nýjar björgunaraðgerðir, niðurstaðan verði bara þannig. Línuívilnunin fari eitthvert allt annað. Skerðingin, það vita allir hvar hún lendir. Hún lendir hjá þeim sem eru með pottana, það vita menn þó alveg. En hvert línuívilnunin fer, það veit enginn. Og þó svo að menn hafi veitt mikið á línu sums staðar, þá getur vel verið að einhverjir aðrir blandi sér í leikinn þegar kvóti er kominn í spilið og stórir og afkastamiklir bátar geta komið þar við sögu. Og sá pottur yrði fljótur að fjúka. Mér finnst, hæstv. forseti, að hér hafi menn ákveðið að standa við orð sín með nokkuð sérkennilegum hætti. Ég held að það hafi ekki verið þetta sem menn voru að biðja um sem börðust fyrir línuívilnun. Ég held að Hvatarkonur í Reykjavík hafi ekki áttað sig á því að þetta væri það sem þær voru að berjast fyrir þegar þær studdu tillögu á fundi Sjálfstfl. í vor eða vetur leið, þegar Guðmundur Halldórsson bar fram tillögu sína og fékk við hana stuðning. Ég held að Guðmundur, sem væri nú fróðlegt að fá umsögn hjá um þetta mál, hljóti a.m.k. að verða fyrir vonbrigðum með þennan afkomanda sinn sem lítur dagsins ljós hér á Alþingi í dag. Ég ætla ekki að hafa þessi orð mín fleiri, hæstv. forseti. Sú línuívilnun sem hér er til umræðu er því miður með því bragði að mjög erfitt er að átta sig á hverjum hún mun koma til góða, en það eru verulegir váboðar á lofti gagnvart þeim sem hafa þurft á aðstoð að halda á undanförnum árum.

Herra forseti. Hv. þm. Jóhann Ársælsson beindi til mín einni spurningu, hvort ég og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, starfandi formaður sjútvn. og frsm. nál. meiri hlutans, værum sammála varðandi byggðakvótann. Ég átti þess reyndar ekki kost að heyra alla ræðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar, en það sem ég heyrði af henni og það sem hann sagði um byggðakvótana var í fullkomnu samræmi við nál. Og ef ég leyfi mér að draga þá ályktun að annað sem hann sagði hafi verið það líka, er ég fullkomlega sammála honum í því efni. Ég vil bæta því við, vegna þess sem kom fram hjá hv. þm., að með því að leggja til samþykkt þessa frv., er ekki ætlunin að setja eitthvert brot í þá aðstoð sem við höfum verið að veita hinum veikari byggðum. Þvert á móti er ætlunin að styrkja þær betur en áður og það er algjörlega ástæðulaust fyrir þær byggðir sem hafa notið þessarar aðstoðar að hafa áhyggjur af því að þeirra hlutur verði ekki skoðaður með sama velvilja og áður hefur verið gert og reynt að koma til móts við þær að teknu tilliti til breyttra aðstæðna. Ég geri mér vonir um að þegar frv. hefur verið samþykkt munum við vera með öflugri byggðir, þá er ég að tala um þær byggðir sem hafa verið til umræðu í þessu samhengi. Þær verði sterkari, atvinnulífið verði sterkara, sjávarútvegurinn verði sterkari og þær muni eiga bjartari framtíð fyrir sér en menn hafa almennt talið að þær hefðu fram til þessa.

Hæstv. forseti. Það er út af fyrir sig ágætt að hæstv. ráðherra skuli staðfesta að skilningur hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar á því sem stendur í frv. sé réttur. Það segir mér það að þeir hljóti að hafa talað saman um þetta mál og ég vonast til þess að eitthvað annað komi ekki í ljós. Ég fagna því að hæstv. sjútvrh. skuli finna til ábyrgðar sinnar með nýjum hætti. Hann er farinn að tala allt öðruvísi um byggðakvóta og úthlutanir á aflaheimildum vegna vanda í byggðarlögum en hann hefur gert og gerir sér greinilega grein fyrir því að hann hefur tekið að sér vandasamt og mikilsvert hlutverk, að reyna að bjarga byggðarlögum sem þetta kerfi sem hann styður með öllum ráðum er að leggja í rúst. Það er auðvitað umhugsunarefni að það skuli vera þannig og ætti a.m.k. að vera fleirum umhugsunarefni en það virðist vera og hefur verið í gegnum tíðina í sölum hv. Alþingis.

Herra forseti. Það vakti athygli mína í ræðu hv. þm. að hann var ekki tilbúinn til þess að styðja frv. og lagði sérstaka áherslu á forsenduna fyrir því að hann var ekki tilbúinn til þess, hann teldi málið vera illa undirbúið og að ekki hefði gefist nægur tími til þess að vinna málið í nefnd. Þrátt fyrir það var hv. þm. tilbúinn til þess að styðja það og lýsti því yfir að hann mundi styðja það og sagði að hann teldi tryggt eða öruggt 

Bíddu nú við, nú ertu ómálefnalegur.

Hæstv. forseti. Ég held að það geti ekki komið hæstv. sjútvrh. á óvart þó Samf. sé á móti þeirri stefnu sem er rekin í sjávarútvegsmálum. Það höfum við verið alla tíð. Hæstv. ráðherra vísar til þess að ég sagði á einhverri stundu að ég reiknaði með því að það gæri verið að Samf. mundi styðja þingmál frá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni. Ég hef útskýrt það. Kristinn H. Gunnarsson var með því frv. greinilega að leita stuðnings hjá stjórnarandstöðunni við hugmyndir um einhverjar breytingar í þessa áttina. Ég reiknaði alltaf með því að við fengjum tækifæri til þess að fjalla um málið og hafa áhrif á það við umfjöllun þess ef við ættum að styðja það. Það kom aldrei til þess, því hæstv. ráðherra óttaðist það mjög og kom inn í þingið með sitt frv. eftir að hitt hafði verið lagt fram. Allir vita framhaldið. Þegar við förum að fara yfir frv. í nefndinni og hlusta á hagsmunaaðila og heyrum hvernig þetta er allt saman. Það týnast mál út úr þessu frv. Það bólar ekkert á dagabátum í þessu frv. Það bólar ekkert á því að menn sem nota beitningatrekt fái að vera með í þessari línuívilnun. Það kemur bara í ljós að byggðakvótinn er lagður niður og Framsfl. gleypir það. Hæstv. sjútvrh. er orðinn byggðakvótamálaráðherra Framsfl. og situr uppi með það. Það á eftir að koma í ljós eftir yfirlýsingar hæstv. ráðherra hversu vel hann reynist í því hlutverki. En það er sannarlega hlutverk sem maður hélt ekki að hann hefði mjög mikinn áhuga á eða ánægju af að taka að sér, miðað við yfirlýsingar hans um þau mál á undanförnum árum. En við bíðum og sjáum.

Herra forseti. Ég vil gera athugasemd við það sem fram kemur í nál. minni hluta og kom fram í ræðu hv. þm. varðandi nýjung í starfi sjútvn. sem er talin vera sú að nokkrir aðilar voru boðaðir saman inn á fund sjútvn. til að gefa álit sitt á málinu. Þarna var um að ræða sex aðila í útgerð sem voru boðaðir saman og síðan var ákveðið að boða saman þá aðila sem eru í vinnslu og tengjast henni. Þetta er ekki nýjung. Ég vil bara árétta það. Það hafa oft áður verið boðaðir saman á fund sjútvn. fleiri en einn aðili. Ég skal ekki segja hvort þeir hafi verið sex saman, ég hef ekki gáð að því, en þetta er ekki nýjung. Í öðru lagi get ég bent á reynslu annarra nefnda, t.d. efh.- og viðskn., þar sem margir umsagnaraðilar hafa verið boðaðir saman til að gefa sína umsögn og ræða um tiltekin umdeild mál. Þessu hefur verið beitt sérstaklega þegar um er að ræða umdeild mál, umsagnaraðilar gefa sitt álit og aðrir umsagnaraðilar geta brugðist við því. Mér finnst einkennilegt að finna að því, því þeir umsagnaraðilar sem þarna eru sérstaklega tilgreindir hafa ekki verið feimnir við að segja sína skoðun á frv. opinberlega. Það getur því ekki verið að þeir hafi ekki viljað að einhverjir væru inni meðan þeir segðu sitt álit. Það er bara fráleitt, enda geta umsagnaraðilar ekki ráðið því hvort þeir fá að hitta sjútvn. saman eða hver í sínu lagi. Það er ekki þeirra að ákveða það. Þeim gefst kostur á að koma fyrir nefndina og gera grein fyrir áliti sínu og auðvitað verða þeir að standa fyrir því og rökstyðja það.

Hæstv. forseti. Það sem ég sagði um þetta mál og stendur í greinargerðinni er það að þetta er nýjung í starfi sjútvn. Ég man ekki eftir því að þessum aðilum hafi verið steypt saman. Og ég segi líka og sagði að þessi nýjung féll í fremur grýttan jarðveg hjá fulltrúunum og þeir gengu af fundinum. Er eitthvað um það að þræta? Þetta tókst sem sagt ekki vel, varð til þess að sjútvn. gat ekki rætt við þessa aðila. Það stendur eftir. Ég er ekkert að halda því fram að þetta hafi ekki verið gert hér í þinginu í öðrum nefndum, en ég hafði hins vegar fyrir mitt leyti efasemdir strax og ég sá hvernig hópurinn var samansettur sem kom inn að það yrði svona sæmilegur friður til að fara yfir málið með þessum hætti. Það fór eins og það fór. Það er búið að prófa það og ég tel að það sé engin ástæða til þess að reyna það neitt aftur, en ég harma það að menn skyldu ekki fá betra tækifæri til að tala við þá aðila sem þarna voru mættir. En svona fór sem sagt um sjóferð þá.

Herra forseti. Það er einfaldlega ljóst að það var ekki vandinn hversu margir aðilar voru saman komnir, það var ekki vandinn að sex aðilar væru saman komnir, enda gengu þeir fjórir saman út. Það hefur því ekki verið fjöldinn sem setti þá út af sporinu. Þess vegna vil ég andmæla því að það hafi á einhvern hátt verið óeðlilegt að standa þannig að málum í sjútvn. að boða saman alla þá aðila sem tengdust útgerð til að gefa sitt álit á þessu máli. Fleira vil ég ekki segja um það mál. Varðandi ummæli hv. þm. um að það væri mitt hlutskipti að leggja til að taka af Byggðastofnun þann 1.500 tonna kvóta sen hún hefur haft til úthlutunar, þá er það misskilningur. Það var lögfest í ákv. til brb. XXVI fyrir nærri tveimur árum að færa forræði þess kvóta yfir til sjútvrh. Það mun gerast í lok fiskveiðiársins 2005/2006 að óbreyttu ákvæði. Þannig að það var búið að taka þá pólitísku ákvörðun að færa forræði úthlutunarinnar til sjútvrh. á öllum þessum kvótum og það var gert með þeim rökum að hann væri ráðherra málaflokksins og eðlilegt væri að hann bæri ábyrgð á úthlutun og sæi um það, en til þess að tryggja þau sjónarmið sem þurfa að liggja að baki úthlutun til byggðarlaga, er kveðið á um það að haft verði samráð við Byggðastofnun um það mál. Í þriðja lagi langar mig að vísa til þess sem fram kom í máli þingmannsins varðandi aflabrest. Það eru 12.000 tonn í 9. gr. sem eiga m.a. samkvæmt tillögu meiri hlutans að mæta aflabresti og vissulega getur hann stundum orðið mikill og við þekkjum það að fyrir löngu síðan var aflabrestur í loðnu sem var bættur upp með 12.000 tonnum af þorski, sem reyndar varð síðan varanlegt og var aldrei skilað aftur. En ég hygg að ef menn skoða lagaákvæðið sjái þeir að það er sniðið að minni háttar aflabresti og ef upp kemur síðar aflabrestur í uppsjávarfisktegundum eins og loðnu, þá þurfi sérstakar ráðstafanir til að bregðast við því.

Hæstv. forseti. Það væri ráð að menn reyndu þá að skilgreina betur hvað þeir eiga við með meiri háttar aflabresti því það skiptir mjög miklu máli. Það er nefnilega svo að ef menn ætla sér að nota stóran hluta, eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson er búinn að vera að lýsa hér, af þeim heimildum sem eru í 12. gr. til þess að styrkja byggðarlög, þá er ekki hægt að gera það með þeim hætti að það sveiflist eitthvað verulega til milli ára, það verður að vera mögulegt að horfa til lengri tíma. Og þess vegna er það sem þessir byggðapottar hafa verið ákveðnir til tiltekins árafjölda að menn hafa ekki séð að það gengi öðruvísi ef ætti á annað borð að ganga í lið með þessum byggðarlögum. Og þess vegna hljóta menn að þurfa að fá þessa skilgreiningu á hreint. Ég er reyndar á þeirri skoðun að það þurfi bókstaflega að skoða það vandlega, ef þetta á að virka með þeim hætti sem menn hafa talað hér um þetta, að skipta þessum 12.000 tonnum með einhverjum hætti þannig að það sé ljóst hvert lágmarkið sé vegna byggðarlaganna og að menn verði hreinlega að horfast í augu við það að skerðingar vegna aflabrests sem fara yfir ákveðin heildarmörk verði að bæta með öðrum hætti. Ég held að menn verði að fara yfir þetta því það svigrúm sem nú er til staðar getur fokið á auga lifandi bragði. Það voru, eins og hv. þm. hélt fram í sinni ræðu áðan, ekki eftir nema 1.500 tonn til viðbótar við það sem var áður í byggðapottunum ef þannig er reiknað. Og hvað þarf að gerast til þess? Við erum áfram með skerðinguna á aflaheimildum vegna hörpudisks og gætum við ekki fengið á okkur einhverjar álíka skerðingar í einhverri annarri tegund?

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir brtt. ásamt hv. þm. Jóni Bjarnasyni við frv. til laga um breytingar á lögum nr. 38 frá 15. maí 1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Við bætist ný grein er verði 1. gr., svohljóðandi: 2. málsl. 2. mgr. 6. gr. laganna orðast svo: Leyfilegir sóknardagar hvers fiskveiðiárs verði aldrei færri en 23, og skal þeim fjölgað um einn fyrir hver 20 þúsund tonn leyfðs heildarþorskafla á fiskveiðiárinu umfram 230 þúsund tonn.`` Hæstv. forseti. Ég stend að minnihlutaáliti sem komið hefur fram um þetta frv. en ég neita því ekki að það kemur manni spánskt fyrir sjónir, svona nýgræðingi sem kemur hér og er búinn að vera bara í nokkra daga við störf á þinginu, að frv. um línuívilnun, um byggðakvóta, um tegundatilfærslu, ég hefði haldið að þetta ætti að vera í þremur frv. en ekki einu. Það er dálítið ruglingslegt fyrir okkur sem erum blautir á bak við eyrun í þessum störfum hér að fást við þetta. En þetta frv. er raunverulega um þrjú óskyld mál, þó svo auðvitað megi alltaf tengja þetta saman og ég er kannski að bæta við því fjórða með breytingartillögunni. En, herra forseti, á fund sjútvn. komu fulltrúar allra hagsmunasamtaka í sjávarútvegi og hafa komið á fundi nefndarinnar út af þessu, ekki bara í gær, en þeir voru allir óánægðir og allir höfnuðu frv. eins og það lítur út nú, hvort sem það voru dagabátakarlar, Landssamband smábátaeigenda, útvegsmenn, sjómannasamtökin, Sjómannasambandið, Farmanna- og fiskimannasambandið, Vélstjórafélagið og þess vegna finnst manni dálítið sérkennilegt að menn skuli vera að keyra málið í gegnum þingið núna svona illa úr garði gjört. Í mínum huga er þetta ekkert stórmál. Þarna er ekki um mikinn afla að ræða. Þetta er ekki það að hægt sé raunverulega að setja allan sjávarútveg í stríð út af þessu. En það er kannski verið að reyna að leiða athyglina frá öllum öðrum málum í sjávarútvegi eins og sjálfu fiskveiðistjórnarkerfinu, sem er auðvitað það sem við þurfum að hafa verulegar áhyggjur af, að afhenda fáum útvöldum auðlindina gefins, að afhenda 500 milljarða til handa fáum og skilja byggðirnar hringinn í kringum landið án veiðiheimilda, án atvinnu, í verðlausum húsum og í hálfgerðum átthagafjötrum. Fólkið kemst jafnvel ekki burtu þó að það vilji fara, færa sig á mölina, færa sig á höfuðborgarsvæðið. Þetta er auðvitað miklu meira mál og verra og það er það sem við þurfum að beita okkur fyrir í framtíðinni og breyta sem fyrst.

Herra forseti. Það er út af fyrir sig alveg rétt hjá hv. þm. að menn eru með þrjú atriði í frv. sem öll að vísu tengjast saman gegnum löggjöfina um stjórn fiskveiða en eru hvert af sínu tagi. Og tillaga hans bætir hinu fjórða við. Það er ekkert að því, herra forseti. Mér finnst það bara eðlilegt og sjálfsagt að menn taki þau atriði upp til umræðu sem tengjast þeim lögum sem eru undir hverju sinni. Þannig að það er engin ástæða til að gera athugasemdir við það. Ég vil bara aðeins geta þess að málefni dagabátasjómanna hafa verið mikið til umræðu innan sjútvn. og innan meiri hluta hennar og það var niðurstaða okkar núna í tengslum við umræðu um þetta frv. því það mál var til umræðu síðustu daga að ekki væri unnt að þessu sinni að leggja fram tillögu frá meiri hluta sjútvn. um framtíðarskipan í málefnum dagabátaeigenda. Þannig að það verður ekki tekið upp af okkar hálfu að þessu sinni en unnið áfram að því og við leggjum áherslu á að því máli verði hraðað þannig að niðurstaða megi liggja fyrir sem allra fyrst í þeim efnum. Ég vil svo nota þetta tækifæri og þakka hv. þingmönnum og öðrum þingmönnum í stjórnarandstöðunni fyrir samvinnu í sjútvn. á þessu hausti. Vinnan hefur gengið vel og þó að við höfum fengið stórt mál eins og línuívilnun og unnið það á stuttum tíma, þá gekk það ákaflega vel og ég hygg að það sé mjög vel unnið af nefndinni. Ég vil þakka fulltrúum stjórnarandstöðunnar fyrir þeirra framlag í því.

Hæstv. forseti. Það er alveg ljóst að það hefði verið og er lítið mál að bæta inn og ég vona það að stjórnarþingmenn sjái að sér og styðji breytingartillögu mína við frv. Þetta er floti sem hefur verið afskiptur og hefur mest átt undir högg að sækja í fiskveiðistjórnarkerfinu. Maður hefur alltaf haft það á tilfinningunni að þetta sé sá floti sem stjórnvöld vilji helst losna við. Þarna eru menn á sókn eins og allir aðrir ættu að vera við íslenskar fiskveiðar, með sama móti og Færeyingar gera sem eru að ná góðum árangri í sinni fiskveiðistjórn, sennilega þeirri bestu í heiminum í dag. Við erum alltaf að minnka okkar hlut í svona sóknardagakerfi. En það væri betur að við tækjum það upp í fiskveiðistjórnarkerfinu okkar.

Herra forseti. Ég vil bara láta það koma fram að mér er mjög annt um dagabátakerfið. Á sínum tíma þegar Valdimarsdómurinn féll í desember 1998 var ég formaður sjútvn. og þing var kallað saman í janúarbyrjun 1999 til þess að bregðast við dóminum. Þá var lagt fram frv. frá ríkisstjórninni sem gerði það að verkum að allar veiðar færu undir aflamarkskerfi. Við eyddum miklum tíma í janúarmánuði 1999 að ná samstöðu um aðra útfærslu fyrir handfærakerfið og það tókst að ná samkomulagi um það og útkoman varð það dagabátakerfi sem menn þekkja síðan. Reyndar voru fyrstu tillögur um að árleg fækkun daga ætti að vera 25%, en það tókst að fá því breytt þannig að það er aðeins 10%. Mér finnst ástæða til þess að halda þessu til haga til þess að draga það fram að stjórnarflokkarnir komust að þeirri niðurstöðu að þeir vildu frekar hafa handfæraveiðarnar í þessu kerfi en undir aflamarkskerfi. Og það er mikill vilji til þess innan stjórnarflokkanna að reyna að ná samkomulagi um breytingar á kerfinu sem geti gert það að verkum að menn geti búið við það í því formi sem menn hafa unnið á undanförnum árum.

Hæstv. forseti. Ég fagna því og þess vegna geri mér kannski meiri vonir um að fá stuðning við þessa breytingartillögu mína þannig að það geti orðið að lögum núna að botn hjá dagabátunum verði sá að þeir verði aldrei með færri en 23 sóknardaga.

Hæstv. forseti. Með þessu frv. er stigið stórt skref í þá átt að bæta kjör öryrkja.

Gott að heyra.

Fyrir Framsfl. er þetta hins vegar dapurlegur vitnisburður um svikin kosningaloforð. Á þeirri forsendu að samningurinn sem gerður var við Öryrkjabandalag Íslands er svikinn og hann ekki efndur með þessu frv. getum við ekki veitt því stuðning okkar og munum sitja hjá við atkvæðagreiðsluna.

Herra forseti. Eins og komið hefur fram fögnum við í Samf. þeirri kerfisbreytingu sem felst í þessari aldurstengdu örorkubót sem er ákveðin kjarabót fyrir öryrkja. Hins vegar teljum við og ekki einungis við heldur mýmargir aðilar í þessu samfélagi að ekki sé verið að uppfylla það samkomulag sem gert var við Öryrkjabandalagið. Þess vegna munum við sitja hjá.

Hæstv. forseti. Með samþykkt þessa frv. er verið að tryggja öryrkjum þessa lands mestu réttarbætur sem þeir hafa fengið í áratugi. Hér stendur stjórnarandstaðan enn einu sinni berstrípuð í þessu máli eftir allt lýðskrumið og treystir sér ekki til þess að samþykkja þessar miklu réttarbætur. Það er gott og hollt fyrir öryrkja þessa lands að vita það. Ég segi já.

Framsókn á að skammast sín.

Virðulegi forseti. Það er athyglisvert að fylgjast með stjórnarandstöðunni í þessu máli. Þeir tala hér réttilega um að þetta séu einar bestu bætur ef ekki þær mestu sem öryrkjar hafa nokkurn tímann fengið. En ef allir greiddu atkvæði eins og stjórnarandstaðan hér í dag þá fengju öryrkjar engar bætur og ég vek athygli á því. Þingmaðurinn segir já.

Virðulegi forseti. Við ræðum frv. til laga um breytingar á lögum nr. 38 frá 15. maí 1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Þetta er í raun í annað skiptið á stuttum tíma sem lagt er fram frv. til breytinga á þeim lögum, en í gær samþykktum við einmitt breytingar á lögum um stjórn fiskveiða hvað varðaði hinn svokallaða hafróafla. Ég er nýr á Alþingi og hef ekki vanist þeim störfum sem hér eru nema að litlu leyti enn þá, en það verður þó að segjast alveg eins og er að þegar við ræddum frv. til laga um breytingu á lögum hvað varðaði hafróaflann, þá leist mér ákaflega vel á hvernig sjútvn. starfaði. Það frv. og þau frumvörp sem við vorum að ræða þar saman fengu ákaflega vandaða málsmeðferð og við kölluðum til okkar fjölda aðila til að leita álits þeirra á því frv. sem fyrir lá og einnig sendum við frv. út til enn þá fleiri til að fá umsagnir þeirra um hvernig þeim litist á þær breytingar sem þar voru lagðar fram. Síðan ræddi nefndin þau frv. í þaula og komst að sameiginlegri niðurstöðu á nefndaráliti sem lagt var fyrir hér í gær og búið er að greiða atkvæði um núna og sú breyting verður að lögum. Hvað það mál varðar sem við ræðum nú, svokallað línu\-ívilnunarfrumvarp, þá er allt annað mál uppi. Málið var lagt fram á Alþingi 6. desember fyrir rétt um sex dögum. 1. umr. fór fram 10. desember, ekki í gær, heldur daginn áður. Það var í fyrradag sem við byrjuðum að ræða þetta mikla mál sem fjallar um línuívilnun. Framsögumaður meiri hluta sjútvn. gerði grein fyrir nefndaráliti meiri hlutans og tók sérstaklega fram að málið hefði fengið mjög vandaða og ítarlega meðferð í nefndinni. En miðað við reynslu mína af nefndarstörfum og því að taka þátt í samstarfi hóps manna þá er ég algjörlega ósammála hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni um að málið hafi fengið vandaða umfjöllun í sjútvn. Það hljóta allir að sjá að mál sem lagt er fyrir á þingi 6. desember, kemur til 1. umr. og er vísað til nefndar í fyrradag getur ekki undir neinum kringumstæðum hafa fengið vandaða umfjöllun í nefndinni. Enda urðum við minnihlutamenn fljótlega varir við það í sjútvn. að það stóð ekki til, hæstv. forseti, að ræða málið mikið vegna þess að eins og upplýstist í 1. umr. voru stjórnarflokkarnir búnir að semja um það sín í milli, þeir voru búnir að semja um það sem ég hef leyft mér að kalla drullumall sem þeir leggja hér fram, og því minna sem um það yrði rætt, þeim mun betra. Við munum öll aðdraganda þessa máls. Línuívilnun er tiltölulega nýtt orð í íslensku. Það var ekki fyrr en einhvern tímann í kringum síðustu kosningar sem þetta orð kom upp og var mikið notað, línuívilnun. Maður heyrði þetta klingja síðustu dagana fyrir kosningar sí og æ og ég verð að viðurkenna að í fyrsta skipti sem ég heyrði þetta orð þá áttaði ég mig ekki almennilega á hvað það þýddi. En fljótlega gerði ég mér þó grein fyrir því vegna þess að þeir sem voru að bjóða sig fram í nafni Sjálfstfl. og Framsfl. gengu mjög digurbarkalega fram, sérstaklega í Norðvest., og lýstu því fjálglega hvað þetta orð þýddi, hvað línuívilnun þýddi. Hún þýddi það að þeir bátar sem væru með línu, reru á línu --- það talaði enginn um þá sem beittu í landi eða beitningatrektir eða eitthvað slíkt, heldur bara báta sem væru með línu, gerðu út á línu, að kvóti þeirra ætti að verða drýgri en kvóti annarra báta. Út á það gekk málið. Fljótlega fengum við skýringu á því að þorskur ætti ekki að vera alveg eins drjúgur og aðrar tegundir. Í raun ætti fimmti hver þorskur sem kæmi á línuna ekki að teljast til kvóta en í ýsu og steinbít var allt annað uppi. Þar var boðið til veislu, þar átti bara annar hver fiskur sem á línuna kæmi að teljast til kvóta, að því gefnu, svo við höldum öllu til haga og förum rétt með, að þeir væru jafnþungir og jafnstórir sem á krókana kæmu. Síðan var kosið. Við munum öll þá miklu umræðu sem varð eftir kosningar um hvort ætti að standa nokkuð við þetta kosningaloforð frekar en önnur kosningaloforð stjórnarflokkanna. Efnt var til stórra og mikilla funda og aftur var það í Norðvest., og verður nú einhver hissa, að efnt var til stórs fundar á Ísafirði undir fororðinu ,,orð skulu standa`` og þar var gengið eftir því hvort eitthvað væri að marka þetta loforð stjórnarflokkanna fyrir kosningar. Eftir því sem maður heyrði í fréttum, af því ég komst nú ekki á þann fund sjálfur, var niðurstaða þess fundar að standa ætti við þetta. Síðan þekkjum við öll sem erum hér í salnum þann hráskinnaleik sem hófst. Menn fóru að velta því fyrir sér hvort strax í haust þýddi þetta haust eða næsta haust og menn fóru að velta því fyrir sér hvort nokkur ástæða væri til að standa við þetta loforð nú á þessu ári eins og stjórnarflokkarnir höfðu þó lofað fyrir kosningar. Hæstv. sjútvrh. sagði það í mörgum viðtölum og var vitnað til þess ítrekað í 2. umr. að hann sagðist ekki ætla að leggja fram frv. á þessu þingi heldur yrði frv. lagt fram síðar og þessi ívilnun, sem hann reyndar hafði áður sjálfur lýst sig andvígan, tæki gildi 1. september á næsta ári. Það væri eiginlega ekki hægt að standa í því að vera breyta svona reglum á miðju fiskveiðiári. Ekki voru allir stjórnarliðar mjög ánægðir með þær yfirlýsingar hæstv. sjútvrh. Og fljótlega kom upp orðrómur um að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson úr Norðvest. ætlaði sér að koma fram með eigið frv. um þetta ef hæstv. sjútvrh. hlýddi ekki og kæmi með frv. eins og hann hefði lofað. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson var það heppinn eða lánssamur að ráðherra lagði fram frv. um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða, frumvarpið sem ég minntist áðan á í upphafi máls míns um hafróafla. Þar með var búið að opna leið fyrir hv. þm. til að viðra hugmyndir sínar um línuívilnun án þess þó að þurfa að leggja fram sérstakt frv. um það. Í sjútvn. komu tillögur. Tillögur komu til breytinga á frv. sem lagt var fram um hafróafla. Þær brtt. snerust ekkert um hafróaflann. Þær snerust ekkert um verkefnasjóð sjávarútvegsins. Nei, tillögurnar sem komu frá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni snerust um þrennt. Þær snerust um svokallaða línuívilnun, þær snerust um dagabátana og þær snerust um með hvaða hætti skyldi vigta óslægðan afla af dagabátum. Ég held að rétt sé til að halda til haga hvað menn voru að ræða  ,,Afli dagróðrabáta, sem veiða með fiskilínu, telst aðeins að hluta til aflamarks, enda er línan beitt eða stokkuð í landi.`` 20% línuívilnun lagði hv. þm. til. Og einnig lagði hv. þm. til að allir bátar sem beittu línu í landi eða stokkuðu línu í landi og væru með trekt á sínu fiskiríi, fengju þessa ívilnun. Hann vildi líka bæta við, með leyfi forseta: ,,Þorskur telst að 80% til aflamarks eða krókaaflamarks en aðrar fisktegundir að hálfu.`` Þarna kemur kosningaloforðið sem við vorum að tala um áðan. 20% línuívilnun í þorski en allar aðrar tegundir sem á línuna kæmu 50% ívilnun. Síðan heldur tillagan áfram: ,,Ráðherra er heimilt að hækka hlutfallið í einstakri tegund, ef nauðsynlegt er talið með ákvörðun skv. 3. gr. að lækka heildarafla í viðkomandi tegund eða að draga úr heildarveiði á línu, en þó verði hlutfallið aldrei hærra en 80%.`` Ég hef þurft að lesa þessa setningu nokkrum sinnum til að skilja hana, en í stuttu máli snýst hún um það að ef hæstv. sjútvrh. litist þannig á að 50% línuívilnun væri of mikil í hinum tegundunum, þá gæti hann lyft þessu hlutfalli upp í 80% eins og í þorskinum, að það væri ekki nema 20% ívilnun. Þarna var hv. þm. að efna kosningaloforð. Þarna var hv. þm. að leggja fram tillögu um línuívilnun akkúrat eins og hún var rædd í kosningabaráttunni og akkúrat eins og hún var skýrð eftir kosningar af þeim sem höfðu farið fram með það loforð. En það var fleira sem hafði verið lofað í kosningabaráttunni. Svokölluðum dagabátum hafði verið lofað að það kæmi gólf í lágmarksfjölda daga. Þeir þyrftu ekki að una við það ástand sem þeir væru í nú. Þannig að þingmaðurinn leggur fram tillögu um breytingu við 6. gr. sem ég les, með leyfi forseta: ,,a. í stað 1.--5. málsliða 2. mgr. komi: Leyfilegir sóknardagar skulu vera 23. Ráðherra er heimilt að takmarka vélarafl handfærabáta í því skyni að heildarsóknarmáttur vaxi ekki frá því sem nú er. b. við 4. mgr. bætist nýr málsliður svohljóðandi: Heimilt er að flytja allt að 20% af sóknardögum báts frá einu fiskveiðiári yfir á það næsta.`` Þarna kemur fram tillaga um að sett verði gólf í dagabátana og þeir fái að róa 23 daga á ári. Það vill svo til að hv. þm. Grétar Mar Jónsson og hv. þm. Jón Bjarnason eru með brtt. við frv. við þessa umræðu um akkúrat það sama, þ.e. að sett verði gólf í dagabátana, að þeir megi róa í 23 daga, og ég mun, hæstv. forseti, fylgjast með því með mikilli athygli hvernig hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson greiðir atkvæði þegar sú tillaga kemur til atkvæðagreiðslu. Til að eyða ekki tíma þingmanna ætla ég að sleppa því að lesa tillöguna sem hv. þm. var með um vigtun á óslægðum afla en það gæti að einhverju leyti snúist um ísprósentu eða slíka hluti og kem ég að því síðar í ræðu minni. Hvað varðar frv. sem liggur fyrir eins og það var lagt fram til umræðunnar, þá vita allir sem hér eru og tóku þátt í umræðunni um hvað það snýst og er kannski óþarfi að fara yfir það í neinum smáatriðum. En það sem er öðruvísi í frv. sem hæstv. sjútvrh. lagði fram er það að áður en kemur til úthlutunar á afla til báta í aflamarkskerfinu, þá dregur hann frá væntanlegan afla í línuívilnun. Í tillögum hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar var gert ráð fyrir því að þessi afli bættist við og yrði, eins og oft hefur verið sagt og margoft haldið fram, þar af leiðandi ekki tekinn frá neinum öðrum. En hvað birtist svo í frv. hæstv. sjútvrh. til laga um breytingar á stjórn fiskveiða með það í huga að koma á línuívilnun? Það eru stórkostlegar breytingar á byggðakvótanum. Farið er að blanda saman loforði stjórnarflokkanna um línuívilnun við ákvæðin um byggðakvótann. Og, hv. þingmenn, þetta er ekkert lítil breyting sem verið er að leggja til. Það er í raun verið að leggja það til og staðfesta það að allir svokallaðir byggðapottar færist frá Byggðastofnun og sjútvrh., það sem hann hafði þar og úthlutaði í samráði við Byggðastofnun, það færist í raun allt undir sjútvrh. og verði hluti af þeim 12.000 tonnum sem 9. gr. hefur kveðið á um að hann mætti ráðstafa til báta sem verða fyrir sérstöku áfalli vegna skerts aflamarks í einhverri tegund. Hingað til hefur ráðherrann haft samkvæmt þessari grein 12.000 tonn til þessara nota. Þar hafa líka verið eyrnamerkt 1.500 tonn sem nota ætti sem byggðakvóta. Með þeim tillögum sem hér liggja fyrir er lagt til að hætta að eyrnamerkja byggðakvóta. Á tveimur árum verður hætt að eyrnamerkja sérstaklega einhvern ákveðinn fjölda tonna í byggðakvóta. Og ég verð að segja alveg eins og er, hæstv. forseti, miðað við þær umræður sem ég hlustaði á fyrir kosningar og miðað við þær umræður sem ég hef hlustað á eftir kosningar, milli framsóknarmanna og sjálfstæðismanna, um að ekki kæmi til greina af hálfu framsóknarmanna að draga úr eða minnka að einhverju leyti hinn svokallað byggðakvóta, þá er maður algjörlega kjaftstopp þegar maður sér í þessu frv. lagt til að byggðakvótanum eins og við höfum þekkt hann sé nánast eytt með öllu. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sagði í framsögu sinni fyrir nál. að þessu væri öfugt farið, verið væri að auka við byggðakvótann. Það væri í raun með því frv. sem hér er verið að auka við byggðakvótann. Í nál. sem hv. þm. talaði fyrir segir, með leyfi forseta: ,,Samhliða upptöku línuívilnunar til dagróðrabáta er lagt til að aflaheimildir sem ráðherra hefur haft til úthlutunar til krókaaflamarksbáta sem gerðir eru út frá sjávarbyggðum sem að verulegu leyti eru háðar veiðum krókaaflamarksbáta, skv. 3. mgr. 9. gr., verði skertar í tveimur áföngum og loks aflagðar í lok fiskveiðiársins 2005/2006. Með sama hætti er lagt til að aflaheimildir sem Byggðastofnun hefur haft til ráðstöfunar til að styðja byggðarlög sem lent hafa í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi verði aflagður í tveimur áföngum.`` Þarna stendur þetta á skýrri íslensku að skerða skuli byggðakvótann sem ráðherrann hefur haft og leggja skuli af byggðakvótann sem Byggðastofnun hefur haft, enda vitnaði hv. þm. Jóhann Ársælsson í ágætri ræðu áðan einmitt í umsögn Byggðastofnunar þar sem þeir lýstu yfir áhyggjum sínum af því að þetta væri að færast í það horf sem hér segir. Þegar maður las yfir nál. meiri hlutans varð maður svolítið hissa og, virðulegi forseti, hissari og hissari, eins og krakkarnir segja stundum, eftir því sem leið á lesturinn. Því sumt af því sem þarna kemur fram eru hrein öfugmæli og annað eru orðalagsbreytingar sem í raun innihalda engar breytingar. Hér segir, með leyfi forseta: ,,Verði ákvæði frumvarpsins samþykkt óbreytt getur sú staða komið upp að engar eða litlar aflaheimildir verði til ráðstöfunar til að mæta vanda byggðarlaga af öðrum orsökum. Meiri hluti nefndar innar leggur því til breytingartillögu sem ætlað er að treysta stöðu minni byggðarlaga sem lenda í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi og háðar eru veiðum og vinnslu á bolfiski. Breytingartillögunni er enn fremur ætlað að styrkja byggðarlög sem orðið hafa fyrir skyndilegum skerðingum á aflaheimildum sínum.`` Hverju er meiri hluti sjútvn. að breyta þarna? Jú, í 9. gr. sagði samkvæmt því frv. til laga sem lagt var fram hér að ráðherra hefði þessi 12.000 tonn sem hefur verið margrætt um hér og þar var talað um að ráðherra hefði heimild til að ákveða að ráðstafa eftirstöðvum af aflaheimildunum þegar hann væri búinn að úthluta til bátanna sem lent hefðu í sérstökum vandræðum vegna skerðingar á aflamarki, þá hefði hann heimild til að ráðstafa í samráði við Byggðastofnun hluta af þessum heimildum til stuðnings byggðarlögum og síðan var það skilgreint með hvaða hætti það ætti að vera. Það sem meiri hluti sjútvn. er í raun að leggja til varðandi þessi 12.000 tonn sem eiga að innihalda allan byggðakvótann líka, og ég margspurði einmitt út í þetta atriði á fundum sjútvn., ég spurði hv. þm. Kristin H. Gunnarsson að því hvort það væri réttur skilningur hjá þeim sem hér stendur að sjútvrh. hefði 12.000 tonn og hann mundi nýta hluta af þessum 12.000 tonnum eða þau öll til þess að bæta bátum aflamarksskerðingar vegna sérstakra áfalla, og þá gæti sú staða komið upp að það yrði ekkert eftir í byggðakvótanum. Það var nú frekar fátt um svör en þó, eins og þetta lá þá, gat sú staða komið upp. En með þessari breytingartillögu sem meiri hlutinn er með hér, þá stillir hann upp, jafnsettu, heimild sjútvrh. til þess að bæta mönnum skerðingu á aflamarki vegna sérstakra áfalla og heimild sjútvrh. til að bæta byggðunum áföll sem byggðirnar hefðu orðið fyrir, en það er ekkert sem segir hve stór hluti fer í hvort verkefni. Ég innti sérstaklega eftir því á fundum nefndarinnar hvort ekki væri verið að ræða um að setja í þetta einhvers konar gólf eða þak á hvora ráðstöfun fyrir sig en því var svarað að það stæði ekki til. Það stæði ekki til að eyrnamerkja hluta af þessum 12.000 tonnum sem byggðakvóta. Því er mér það algjörlega óskiljanlegt að meiri hluti sjútvn. haldi því fram að þær tillögur sem hér eru fram settar styrki byggðakvótann eins og við þekkjum hann. Öfugmælin sem koma fram í nál. meiri hlutans, með leyfi forseta, en þar segir: ,,Markmið línuívilnunar með þessu frumvarpi og með breyttu fyrirkomulagi byggðakvótans er að styrkja og efla útgerð og fiskvinnslu í sjávarbyggðum, þ.m.t. þeim byggðum sem hafa fengið sérstaka úthlutun í formi byggðakvóta.`` --- Með því að taka af þeim byggðakvótann, með því að skerða byggðakvótann og taka hann af þeim er verið að styrkja sérstaklega stöðu þeirra með því að gefa þeim séns á því að taka þátt í kapphlaupi um línuívilnun. --- ,,Með breytingartillögunni vill meiri hlutinn styrkja grundvöll byggðakvótans og gera hann markvissari.`` --- Hvernig leggur meiri hlutinn til að byggðakvótinn verði styrktur? Jú, með því að skerða hann og með því að leggja hann niður. Hvernig leggur meiri hlutinn til að byggðakvótinn verði markvissari? Með því að færa hann alfarið undir sjútvrh. sem hefur heimild til að ráðstafa honum til byggða. Vegna þess að í breytingartillögu meiri hlutans segir: ,,Á hverju fiskveiðiári skal ráðherra hafa til ráðstöfunar aflaheimildir sem nema allt að 12.000 lestum af óslægðum botnfiski í þorskígildum talið sem hann getur ráðstafað þannig:`` --- Og síðan kemur að hann geti ráðstafað þessu til báta sem orðið hafa fyrir breytingu á aflamarki og byggðarlaga. Það stendur að hann geti ráðstafað þessum kvóta, það segir ekkert um að hann skuli ráðstafa þessum kvóta. Og ef hv. meirihlutamenn í sjútvn. meina eitthvað með því sem þeir eru að segja, þá hlyti að standa þarna í breytingartillögunni að sjútvrh. skuli nota þessar 12.000 lestir til þess að bæta bátum upp verulegar breytingar á aflamarki, eða til að bæta byggðum upp þær breytingar sem þær verða fyrir vegna samdráttar í aflaheimildum. Ég fór í upphafi máls míns yfir málsmeðferðina eins og hún var í nefndinni. Hv. þm. Jóhann Ársælsson fór yfir það þegar fulltrúar frá Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Sjómannasambandinu, Vélstjórafélaginu, Farmanna- og fiskimannasambandinu, Landssambandi smábátaeigenda og Landssambandi dagabáta, komu allir til okkar í einum hóp, var öllum boðið að borðinu til okkar í einum hóp, og þar áttu þessir aðilar, sem hafa í flestum málum hvað þetta varðar kannski misjafnar skoðanir á því sem fram var lagt, að fara að lýsa fyrir nefndinni og hver öðrum áliti sínu á því frv. sem fyrir lá. Ég held þó miðað við þær umsagnir sem okkur bárust í gærkvöldi og í morgun og miðað við þau orð sem við höfum heyrt höfð eftir forsvarsmönnum þessara samtaka, eigi þau þó það sameiginlegt að þau eru öll á móti frv. eins og það liggur fyrir. Öll, hvert einasta samband, hver einasti hópur sem hefur vit og þekkingu á því sem hér er lagt fram, er á móti þessu.

Ekki ASÍ. Ekki starfsmenn ...

Fulltrúi ASÍ kom á fundinn til okkar. Það kom kippa til okkar, fulltrúi frá ASÍ, Samtökum fiskvinnslustöðva og Samtökum fiskvinnslu án útgerðar, þessir þrír komu til okkar í einu. Samtök fiskvinnslu án útgerðar voru algjörlega andvíg þessu. Samtök fiskvinnslustöðva vöruðu okkur eindregið við að leggja út í þetta forað og Arnar Sigurmundsson sem kom til nefndarinnar sagði: ,,Í guðanna bænum, hv. þm., hafið vit á því að afgreiða þetta ekki fyrir jól, andið djúpt, takið ykkur tíma og skoðið þetta í alvöru hvaða áhrif þetta hefur.`` 

Ég vil minna hv. þm. á að ræðumaður skal jafnan víkja ræðu sinni til forseta eða fundarins, en eigi ávarpa nokkurn einstakan þingmann. Kenna skal þingmann við kjördæmi hans eða nefna hann fullu nafni.

Hæstv. forseti. Ég biðst velvirðingar á því að hafa ávarpað hv. þm. beint, en okkur sem komum ný til alþingisstarfa er ekki orðið tamt enn þá að rífast við mann sem situr úti í sal á móti manni í gegnum mann sem situr fyrir aftan mann eða tala beint til fundarins þegar viðkomandi þingmaður er beint fyrir framan mann. En ég skal reyna eins og ég mögulega get að fylgja þessum þingsköpum.

Hér má læra háttvísi.

Í andsvari áðan þegar hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson kynnti okkur nál. meiri hluta sjútvn., lýsti hv. þm. því yfir að hann væri ánægður með drögin að frv. sem lægju fyrir eða frv. til laga með þeim breytingum sem sjútvn. hefði gert og lagði til að þingheimur samþykkti frv. eins og það lægi fyrir án þess að á því yrðu gerðar nokkrar breytingar. Nú vil ég, með leyfi forseta, fá að vitna í og lesa upp úr viðtali við hv. þm. Kristin H. Gunnarsson, sem birtist í Fréttablaðinu í gær, 11. desember, og lái mér hver sem vill þó ég átti mig ekki alveg á hvernig hlutirnir liggja, þegar ég fer yfir og les það sem haft er eftir þingmanninum í Fréttablaðinu í gær og hlusta svo á hv. þm. daginn eftir leggja til í þingsal Alþingis í raun allt aðra hluti en hann talaði um í gær. Með leyfi forseta, fyrirsögn og millifyrirsögn er: Framsóknarmenn standa vörð um byggðakvótann. Kristinn H. Gunnarsson með nokkra fyrirvara við frumvarp um línuívilnun. Óvíst að sjávarútvegsráðherra nái málinu í gegn vegna andstöðu í báðum stjórnarflokkunum. Í greininni segir, með leyfi forseta: ,,,,Ég mun standa vörð um byggðakvótann,`` segir Kristinn H. Gunnarsson alþingismaður Framsóknarflokks um boðað frumvarp sjávarútvegsráðherra um að tekin verði upp 16% línuívilnun á afla dagróðrabóta.`` Ég mun standa vörð um byggðakvótann. Ég minni hv. þm. á það sem ég sagði áðan um byggðakvóta. Áfram með tilvitnun, með leyfi forseta: ,,Kristinn segir að skerðing byggðakvóta gangi ekki upp, því eins og komi fram í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar eigi að auka byggðakvótann samhliða því að taka upp línuívilnun. Þá vitnar hann til þeirra orða Halldórs Ásgrímssonar formanns Framsóknarflokksins, í Fréttablaðinu í sumar, að það væri brot á stjórnarsáttmála að fella niður byggðakvóta.`` Hæstv. forseti. Ég var að lesa upp úr nál. þar sem segir með hvaða hætti skuli skerða byggðakvótann og með hvaða hætti skuli leggja niður byggðakvótann. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson segir akkúrat öfugt við það í viðtali í Fréttablaðinu í gær. Áfram með tilvitnun úr grein Fréttablaðsins, með leyfi forseta: ,,Þingflokkur framsóknarmanna var með fyrirvara um byggðakvótann. Þá tel ég að línubátar sem róa með beitningartrekt verði einnig að fá línuívilnun.`` Í gær taldi hv. þm. að línubátar sem reru með beitningartrekt þyrftu líka að fá línuívilnun. Í dag stendur hv. þm. í ræðustól Alþingis og leggur til að menn samþykki frv. sem hann talar fyrir og segist vera ánægður með að öllu leyti og ekki sé að vænta neinna breytinga milli umræðna á því frv. sem hér liggur fyrir. En í gær var ekki hægt að samþykkja svona frv. ef trektarbátarnir eða bátarnir sem nota beitningartrekt væru ekki inni í þessu. Lái mér hver sem vill þó ég sé hálfringlaður í því hverju skal trúa. Áfram úr grein Fréttablaðsins, með leyfi forseta: ,,,,Loks verður að leysa vanda dagabátanna sem hafa verið skertir svo mjög að grundvöllur til reksturs þeirra er brostinn,`` segir Kristinn sem segist að því gefnu`` --- þ.e. að það sé staðið vörð um trektarbátana, dagabátana og byggðakvótann --- ,,muni styðja frumvarp sjávarútvegsráðherra.`` Því er ekki undarlegt, hæstv. forseti, þó spurt sé: Megum við vænta þess að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson styðji frv. sjútvrh. þegar það kemur til atkvæða væntanlega síðar í dag, þar sem ekkert af þeim atriðum sem hann talar um í Fréttablaðinu í gær koma fram í frumvarpinu. Annar hv. þm. Framsfl., Hjálmar Árnason, hefur einnig tjáð sig í blöðunum um línuívilnun.  Kínverjar gerðu línuívilnun óþarfa, er fyrirsögnin á grein hv. þm. Áfram, með leyfi forseta: ,,,,Þökk sé Kínverjum að línuívilnun til styrktar byggð er óþörf. Eftir að markaðir fyrir sjófrystan fisk hrundu fáum við 70 þús. tonn af fiski til vinnslu í landi,`` segir Hjálmar Árnason þingflokksformaður Framsóknarflokks um þá breyttu stöðu í sjávarútvegi sem er vegna þess að Kínverjar hafa valdið verðfalli á freðfiskmörkuðum. Afleiðingin hefur orðið sú að útgerð frystitogara hefur orðið harkalega úti og fjölda togara hefur verið snúið til ísfiskveiða. Hjálmar hefur lýst sig andsnúinn línuívilnun og talaði gegn henni á þingflokksfundi Framsóknarflokks á föstudag þegar kynnt var samkomulag forsætisráðherra og Vestfjarðaþingmannanna Einars Odds Kristjánssonar og Einars Kristins Guðfinnssonar um að tekin verði upp 16% línuívilnun.`` Þetta segir hv. þm. í samtali við Fréttablaðið þann 9. desember, fyrir örfáum dögum, að hann styðji ekki línuívilnun og telji hana óþarfa. En það er annað sem kemur fram í viðtalinu við hv. þm. Hjálmar Árnason. Ég spurði einmitt um það atriði í 1. umr. og fékk engin svör, hvorki frá hæstv. sjútvrh. né hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni. En hér segir í viðtalinu við hv. þm. Hjálmar Árnason, með leyfi forseta: ,,Baksamningur þeirra félaga`` --- þ.e. Vestfjarðaþingmanna og hæstv. forsrh. --- ,,var ekki kynntur en hann gerir ráð fyrir að 4% til viðbótar náist með því að auka úr 3% í 7% það hlutfall sem draga má frá lönduðum afla vegna íss.`` Þarna, hæstv. forseti, dúkka allt í einu upp þessi 4% sem vantar upp á 16%. Þarna dúkka allt í einu upp uppbætur í einhvers konar baksamkomulagi til þess að ívilnunin geti orðið 20% fyrir línubáta hvar sem er á landinu ef þeir beita í landi. Hv. þm. heldur áfram, með leyfi forseta: ,,Ég vil sjá hver samfélagsleg áhrif af þessu verða,`` segir Hjálmar. Undir mynd af hv. þm. stendur: ,,Er andvígur línuívilnun og telur hana ekki hafa neina sérstaka þýðingu fyrir landsbyggðina.`` Svo mörg voru þau orð. Það eru fleiri hv. stjórnarþingmenn sem lýst hafa afstöðu sinni opinberlega í þessu máli. Hv. þm. Guðjón Hjörleifsson úr Suðurk. talaði á bæjarstjórnarfundi í Vestmannaeyjum ekkert alls fyrir löngu og ræða hans var birt í Fréttum, netmiðli í Vestmannaeyjum, þar sem hann eggjar félaga sína í bæjarstjórn lögeggjan að berjast fyrir því að ekki verði tekin upp línuívilnun. Hann lýsir sig algjörlega andvígan því að tekin verði upp svona ívilnun. Á þessum netmiðli er meira að segja hægt að hlusta á ræðu hv. þm. eins og hún var flutt á bæjarstjórnarfundinum, því þeir taka upp ræðurnar þar og var hún spiluð í Útvarpi Vestmannaeyja. Ég verð að segja alveg eins og er að þegar ég hlustaði á hv. þm. leist mér vel á það sem ég heyrði. Þarna talaði maður af sannfæringu. Þarna talaði maður af tilfinningahita. Og þarna talaði maður af sannfæringarkrafti við félaga sína um að nú skyldu þeir allir standa saman og verjast þessari vá sem verið væri að kokka með þessari línuívilnun. Það verður jafnframt fróðlegt, hæstv. forseti, að fylgjast með því hvort hv. þm. Guðjón Hjörleifsson tekur þátt í umræðum um þetta mál á hinu háa Alþingi, eða með hvaða hætti ...

Ég vil spyrja hv. þm. hvort komið sé að lokum ræðu hans?

Virðulegi forseti. Ég get lokið ræðu minni á tveimur til þremur mínútum. Ég var kominn þar í ræðu minni að ég sagði að það yrði fróðlegt að fylgjast með því hvernig stjórnarþingmenn sem hafa tjáð sig opinberlega í blöðum og öðrum miðlum greiða svo atkvæði þegar þeir koma hingað og setjast í stólana sem alþingismenn. Með því verður fylgst. Ég fór yfir það í upphafi máls míns að allir þeir sem sendu okkur skriflegar umsagnir um þetta frv. voru á móti því. Nánast allir sem töluðu við nefndina voru líka á móti því. Hæstv. forseti, ég minni á að frv. kemur fram 6. desember, fyrir tæpum sex dögum, og fór til 1. umr. þann 10. desember, því skil ég ekki þennan flumbrugang og á hverju liggur, því við höfum óskað eftir því í nefndinni að farið væri yfir og reiknað út hvaða áhrif þessi breyting hefði á einmitt þessar byggðir á Vestfjörðum sem hv. þm. segjast sérstaklega vera að gæta hagsmuna fyrir, hvaða áhrif frv. sem hér liggur fyrir hefði á þær. En það má ekki gefa því tíma að skoða það og reikna það út og reyna að komast að því svo að menn taki ákvörðun með opin augun um hvort þetta sé það sem þeir vilja eða ekki. Hæstv. forseti. Ég hef möguleika á að koma hér aftur síðar í umræðunni og mun væntanlega nýta mér þann rétt.

Herra forseti. Skýrsla Ríkisendurskoðunar um sameiningu sjúkrahúsanna í Reykjavík geymir úttekt Ríkisendurskoðunar á rekstri og árangri af sameiningu Sjúkrahúss Reykjavíkur og Ríkisspítala sem endanlega var ráðist í á vormánuðum árið 2000. Sú niðurstaða skýrslunnar að fjárhagslegur ávinningur hafi ekki orðið hefur vakið mesta athygli og verið slegið upp í fyrirsögnum. En ef skýrslan er lesin kemur í ljós að megininntak hennar eru ábendingar um hvað megi bæta svo kostir sameiningarinnar nýtist til fulls og hvað sé óunnið við að nýta þá möguleika sem hið nýja fyrirkomulag gefur. Í skýrslunni sjálfri segir að henni sé ætlað að veita ábendingar um hvað þurfi að leggja áherslu á í áframhaldandi uppbyggingu Landspítala -- háskólasjúkrahúss. Margt af því sem bent er á er vissulega þegar að finna í framkvæmd, annað er vel á veg komið og sumt jafnvel á lokastigi, t.d. kostnaðargreining læknisverka, en annað á langt í land og kallar á stórauknar fjárheimildir Alþingis. Þörfin fyrir að endurskilgreina hlutverk og verksvið Landspítala -- háskólasjúkrahúss er eitt af því sem bent er á í skýrslunni. Lögð er áhersla á að móta stefnu fyrir spítalann þar sem helstu spurningum um framtíð hans sé svarað og á þörfina fyrir að skilgreina hlutverk hans innan heilbrigðiskerfisins í heild. Sjúkrahúsið þarf að vera hlekkur í samfelldri og heildstæðri þjónustu við sjúklinga þar sem sérhver aðili innan kerfisins hefur skýrt verksvið og sinnir því sem hann er hæfastur til. Vinnu við þessa stefnumótun og hlutverk innan heilbrigðisþjónustunnar hefur hæstv. heilbrrh. þegar hrundið af stað með aðkomu fulltrúa stjórnar- og stjórnarandstöðuflokka hér á þingi. Í vinnu að endurskoðun heilbrigðisþjónustulaganna ætla ég að m.a. verði horft til samþættingar og samstarfs innan og á milli heilbrigðisstofnana og skilgreiningar og þjónustu heilsugæslunnar annars vegar og sérfræðiþjónustunnar hins vegar. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar er auk annars áréttuð nauðsyn þess að forsendur fyrir aðstreymi sjúklinga séu skýrar og að liður í því sé að skýra hlutverkaskiptingu dag- og göngudeildar Landspítala -- háskólasjúkrahúss og sjálfstætt starfandi sérfræðilækna. Sumir þeirra eru því miður enn beggja vegna borðsins, bæði starfandi á sjúkrahúsum og á stofum úti í bæ. Því skapast oft hagsmunaárekstur þegar ákvörðun er tekin um hvert sjúklingi er beint auk þess sem þetta getur leitt til þess að afkastageta Landspítalans sé vannýtt á tilteknum sviðum. Í ljósi þess hversu mikilvægt er fyrir aukna hagkvæmni í rekstri sjúkrahússins að geta fært sem mest af rekstri legudeilda á dag- og göngudeildir er sérstaklega mikilvægt að stjórn þess hafi meiri áhrif á hvaða verkefni berast til þessara deilda. Framleiðslumælingu og kostnaðargreiningu er í skýrslunni gefinn mjög góður gaumur. Til grundvallar ákvörðunum um verkaskiptingu þurfa í hverju tilviki að liggja málefnalegar ástæður, þar með talin gæða- og hagkvæmnisrök, en forsenda þeirra er kostnaðargreining einstakra verka og þjónustu á heilbrigðissviði. Undanfarin ár hefur verið unnið á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi að því að kostnaðargreina öll læknisverk með svokallaðri DRG-greiningu og sér brátt fyrir endann á þeirri vinnu. Þessi kostnaðargreining hefur margþætt gildi, m.a. má nota hana til að greina hvaða læknisverk eru unnin á hagkvæman hátt og hver ekki, og líka til að bera skilvirkni og kostnað á Landspítalanum saman við önnur sjúkrahús auk þess sem hún er nauðsynleg forsenda mats á hagkvæmni og ákvörðunum um hverjum skuli falið að vinna verk og veita heilbrigðisþjónustu. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar er lögð áhersla á að þessi vinna nýtist vel við ákvarðanir um verkaskiptingu í heilbrigðiskerfinu. Þar segir jafnframt að tryggja þurfi að öll þjónusta á sjúkrahúsinu og í heilbrigðiskerfinu í heild sé kostnaðargreind, ekki aðeins læknisverk á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi. Herra forseti. Um árabil hefur staðið til að byggja upp rafræna sjúkraskrá og samtengja skráningu upplýsinga í heilbrigðiskerfinu en undirbúningur þessa verkefnis hefur farið fram innan ramma íslenska upplýsingasamfélagsins auk þess sem Landspítalinn og Heilsugæslan í Reykjavík hafa unnið að undirbúningi hvor á sínu sviði. Ég ætla að óumdeilt sé að mikið hagræði verði af slíku kerfi fyrir skráningu, miðlun og nýtingu upplýsinga. Það er auk þess til þess fallið að koma í veg fyrir tvíverknað, tryggja öruggari, betri og greiðari þjónustu við sjúklinga og auka alla skilvirkni innan heilbrigðisþjónustunnar. Við uppbyggingu slíks kerfis þarf auðvitað að tryggja, eins og oft hefur verið rætt á hinu háa Alþingi, öryggi sjúklinga og takmörkun aðgangs með tilliti til persónuverndarsjónarmiða. Slíkt kerfi innan Landspítala -- háskólasjúkrahúss, segir í skýrslu Ríkisendurskoðunar, er ein forsenda þróunar kerfisbundinna gæðamælikvarða sem hafi orðið útundan á Landspítalanum á undanförnum árum en þó sé nauðsynlegur þáttur í upplýsingagjöf sjúkrahússins að geta sýnt fram á gæði þjónustunnar með reglubundnum hætti. Það sem helst hindrar þetta eru ófullnægjandi rafræn upplýsingakerfi sjúkrahússins og heilbrigðiskerfisins í heild. 
             Herra forseti. Skýrsla Ríkisendurskoðunar er betri grundvöllur fyrir málefnalega umræðu um heilbrigðismál en yfirleitt stendur til boða. Mig langar að spyrja hæstv. heilbrrh. hvernig hann ætli að fylgja henni eftir.

Herra forseti. Umræðu um Landspítala -- háskólasjúkrahús ber að fagna og ég þakka formanni heilbr.- og trmn. Alþingis fyrir að taka málið upp með þeim hætti sem hér er gert. Hér er fjallað um skýrslu Ríkisendurskoðunar um sameiningu spítalanna sem nú eru Landspítali -- háskólasjúkrahús. Hún er um margt merkileg, mest fyrir þær sakir að hún sýnir að spítalinn er almennt séð góð stofnun. Þar starfar afar hæft starfsfólk sem veitir góða þjónustu, langtum betri þjónustu en veitt er til að mynda í Bretlandi sem að mestu er tekið til samanburðar. Í umræðum um skýrsluna, sem fram að þessu hafa verið takmarkaðar, hefur borið mest á að sameiningin hafi ekki verið nægilega vel undirbúin. Það má færa rök fyrir þeirri skoðun en það má líka færa gildari rök fyrir að kominn hafi verið tími til að hætta að tala um sameininguna, láta af skýrslum með úttektum og láta verkin tala. Það er það sem gert var. Allar skýrslurnar, álitin og allar hugmyndir sérfræðinganna sem rannsökuðu kosti og galla sameiningar sögðu það sama: Það ber að sameina spítalana. Með sameiningunni hafa sérgreinar styrkst, spítalinn stendur sterkari en áður í faglegum skilningi. Það er ekki vafi í mínum huga um að til framtíðar höfum við lagt grunn að góðum spítala sem veitt getur sjúklingum þá þjónustu sem við Íslendingar gerum kröfu til. Við höfum einnig lagt grunninn að öflugri kennslu- og rannsóknastofnun. Við höfum lagt grunn að landspítala sem getur borið sig saman við sambærilegar stofnanir í öðrum löndum, spítala sem veitir góða þjónustu og tryggir að við getum boðið sérhæfðum heilbrigðisstarfsmönnum upp á krefjandi aðstæður. Það kemur í veg fyrir að við missum okkar besta fólk til annarra landa. Virðulegi forseti. Spurt er hvernig heilbrrh. hyggist fylgja skýrslu Ríkisendurskoðunar eftir. Eins og fram kom í ræðu hv. þm. hefur nefnd þegar tekið til starfa sem á að skilgreina hlutverk spítalans í heilbrigðisþjónustunni. Henni er gert að skila áliti sínu eftir fimm mánuði. Í henni eru alþingismenn, sérfræðingar og fulltrúar spítalans, svo einhverjir séu nefndir. Sú nefnd fer m.a. ofan í öll þau atriði sem koma fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar og þarfnast nánari skýringa eða skilgreininga við. Landspítali -- háskólasjúkrahús er ekki eyland þó að hann sé þungamiðja þjónustunnar við þá sem eru alvarlega sjúkir. Hann er ekki eyland af því að það sem gerist annars staðar í heilbrigðisþjónustunni hefur vitaskuld áhrif á umfang starfseminnar á spítalanum. Á þetta bendir Ríkisendurskoðun í skýrslu sinni. Þjónusta heilsugæslunnar dróst t.d. tímabundið saman á höfuðborgarsvæðinu. Það jók auðvitað álagið á spítalann. Vaxandi þörf fyrir hjúkrunarrými aldraðra hefur komið niður á spítalanum og því sem kallað hefur verið fráflæðisvandi hans og fjallað er um í skýrslu Ríkisendurskoðunar. Virðulegi forseti. Við höfum tekið á mörgum þeim þáttum sem nefndir eru í skýrslunni. Stórátak hefur verið gert í því síðustu missirin að bæta þjónustu heilsugæslunnar og beina mönnum þangað enda æskilegt að þar sé fyrsti viðkomustaðurinn í heilbrigðiskerfinu. Samningur hefur verið gerður við Læknavaktina og þjónusta hennar efld. Átak hefur verið gert í heimaþjónustu, í uppbyggingu hjúkrunarrýma fyrir aldraða og þannig mætti lengi telja. Á næsta ári verjum við heilum milljarði í þrjár nýjar stöðvar heilsugæslunnar, allt til að létta á spítalanum og beina fólki frá bráðadeildum inn í heilsugæsluna með það fyrir augum að fínstilla það viðkvæma gangverk sem við köllum heilbrigðiskerfi. Stefnumótunarvinnan sem Ríkisendurskoðun lýsir eftir er hafin og hefur algjöran forgang. Það þarf að efla dag- og göngudeildarþjónustu spítalans enn frekar og er unnið af fullum krafti í að skipuleggja húsnæðismál spítalans til framtíðar. Kostnaðargreining er í mikilli framsókn á vettvangi hans og á að ljúka árið 2005. Herra forseti. Því er ekki að leyna að veikleiki heilbrigðisstofnana mörg undanfarin ár felst í því að stjórnendum þeirra gengur illa að halda rekstrinum innan fjárheimilda sem við á Alþingi ákveðum. Þetta gildir líka um Landspítala -- háskólasjúkrahús, eins og ég hef áður gert að umtalsefni í þessum stól. Launaþróunin og lyfjakostnaður veldur miklu þar um. Á tímabilinu 1998--2003 voru fjárheimildir til launahækkana í heilbrigðiskerfinu í heild 54%. Samkvæmt reikningi varð raunin 62% hækkun launa á tímabilinu. Launavísitala opinberra starfsmanna og bankamanna hækkaði á þessu tímabili um 50% og neysluverðsvísitalan um 24%. 

Herra forseti. Það er fagnaðarefni að við skulum ræða skýrslu Ríkisendurskoðunar um Landspítala -- háskólasjúkrahús. Það er einnig fagnaðarefni að hæstv. heilbrrh. skuli hafa skipað nefnd til að fara yfir þessi mál og skilgreina hlutverk spítalans í heilbrigðiskerfinu. Segja mætti að tími hafi verið til kominn og hefði mátt gera fyrir löngu. Herra forseti. Fæst af því sem fram kemur í skýrslu Ríkisendurskoðunar er nýtt. Það hefur blasað við mörgum mjög lengi. Hæstv. ráðherra minntist á að algengt væri og regla við afgreiðslu fjáraukalaga að afgreiddir væru fjármunir til þessarar stofnunar. Herra forseti. Það lá ljóst fyrir þegar við afgreiddum fjárlög fyrir næsta ár að þannig yrði það. Það kemur þess vegna engum á óvart að nú skuli boðaður niðurskurður á spítalanum. Það mun að sjálfsögðu skerða þjónustu stofnunarinnar. Þess vegna má vænta þess að fjáraukalög fyrir næsta ár fari að sjá dagsins ljós á fyrstu dögum næsta árs, þ.e. hvað í þeim verður. Því verður ekki trúað að allar þær tillögur sem fram hafa verið lagðar verði látnar fram ganga. Það er einnig ljóst, herra forseti, að hæstv. heilbrrh. hafði skýrslu Ríkisendurskoðunar undir höndum þegar hann fór í lokaslaginn vegna fjárlaganna fyrir árið 2004. Því miður var ekki hljómgrunnur fyrir því í ríkisstjórnarmeirihlutanum að bregðast við því sem allir sáu og allir vissu að þyrfti að gera. Herra forseti. Það er auðvitað fagnaðarefni að nú sé komin enn ein nefndin til að skoða þetta mál. Við skulum vona að sú nefnd starfi stutt en skili árangri sem duga muni lengur en flestar tillögur sem komið hafa frá öðrum nefndum um þetta mál.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér utan dagskrár sameiningu sjúkrahúsanna í Reykjavík. Eftir árið 1991 var farið að ræða ýmsar leiðir til að auka skilvirkni sjúkrahúsa á höfuðborgarsvæðinu. Var þá velt upp ýmsum möguleikum og rætt um hvað ætti að sameina og hvernig. Það kemur fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar að undirbúningur hafi ekki verið nægilega markviss. Hvorki var gerð tímasett framkvæmdar- né kostnaðaráætlun og ekki voru sett markmið um hverju ætti að ná fram með sameiningunni. En viljinn var fyrir hendi og í verkið var ráðist. Með sameiningu spítalanna varð til stærsti vinnustaður landsins, með um 5 þúsund starfsmenn, starfsmenn sem hafa það að markmiði að þjóna sjúklingum á sem skilvirkastan hátt. Spítalinn er á heimsmælikvarða hvað gæði þjónustu snertir. Ljóst er að ýmsar aðgerðir sem tengdust sameiningunni voru til þess fallnar að lækka kostnað. Lagðar hafa verið af vaktir, störfum fækkað með sameiningu deilda og dregið úr yfirvinnu. En þrátt fyrir þetta þá kemur fram í skýrslunni að gæði þjónustunnar eru meiri en í Bretlandi. Sjúkrahús í Bretlandi voru til samanburðar. Þess var vænst að sameiningin leiddi til sparnaðar. Það hefur enn ekki tekist en sameiningin gefur sjálfsagt ýmis sóknarfæri til sparnaðar. Það eru aðeins þrjú ár síðan þetta verkefni hófst. Virðulegi forseti. Meginhugmyndin um sameiningu var að færa á einn stað sambærilegar deildir sem nytu góðs af því að kraftar þeirra væru sameinaðir. Hins vegar má spyrja hvort öll sú starfsemi sem nú fer fram innan sjúkrahússins eigi heima á hátækni- og bráðasjúkrahúsi eins og spítalinn skilgreinir sig.

Herra forseti. Sameining Landspítala og Borgarspítala var og er enn umdeilanleg. Nú hefur Ríkisendurskoðun skilað af sér góðri skýrslu um hvernig til hefur tekist á mismunandi sviðum og hvað vantar á að sameiningin skili tilætluðum árangri og sé erfiðisins virði. Mikil orka og kostnaður hefur farið í að sameina sjúkrahúsin. Þeir þættir voru frá upphafi vanmetnir og hefur það því miður komið niður á almennri þjónustu sjúkrahússins. Sameiningin er sögð hafa styrkt þjónustu við sjúklinga og eflt kennslu- og rannsóknarstarf. En hún leiddi ekki til sparnaðar eins og vænst hafði verið. Sameiningin, eins og ég sagði, kostaði sitt. Ríkisendurskoðun kemst einnig að því að afköst spítalans hafi ekki aukist frá 1990--2002 en starfsmönnum hafi fækkað um 250. Talað er um að framleiðni á hvern starfsmanna hafi aukist. Það má einnig orða svo að álag á hvern starfsmann hafi aukist. Ég tel mikilvægt, herra forseti, að fylgst sé grannt með því hvort álag sé ekki orðið of mikið á ákveðnar starfsstéttir og deildir. Nokkurt jafnvægi virðist vera að komast á starfsemi sjúkrahússins því að afköst hafa aukist á þessu ári. Talið er að svo hefði orðið áfram ef fjárframlög til sjúkrahússins hefðu tekið mið af rekstrarafkomu þessa árs og fjárþörf sjúkrahússins miðað við óbreytta starfsemi. Stjórnendum spítalans er gert að spara það háar fjárhæðir að frekara aðhald í rekstri nægir ekki til að láta enda ná saman. Skerðing á þjónustu er því eina leiðin sem þeir geta farið og hafa stjórnendur brugðist hratt við og lagt fram tilögur um hvernig þeir telji hægt að halda rekstri innan fjárlaga án þess að skerða bráðaþjónustuna. Samkvæmt fréttum hafa bæði hæstv. heilbrrh. og fjmrh. samþykkt áætlunina. Hvert á sú heilbrigðisþjónusta að fara sem veitt hefur verið fram til þessa á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi og á nú að taka út úr rekstrinum? Verður hún lögð niður? Verður hún færð yfir á sveitarfélögin, á önnur sjúkrahús eða einkareknar stofnanir? 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka málshefjanda, hv. þm. Jónínu Bjartmarz, fyrir að færa þetta mál til umræðu á Alþingi. Sameining spítalanna hefur ekki enn skilað þeirri fjárhagslegu hagræðingu sem vænst var. Launakostnaður hefur aukist um tæpa 4 milljarða kr. frá því sem var er sjúkrahúsin störfuðu hvort í sínu lagi. Sé annar kostnaður tekinn með í reikninginn kemur í ljós að rekstur sjúkrahúsanna hefur samtals aukist um 7 milljarða kr. Hins vegar er rétt að taka fram að svo virðist sem gæði þjónustunnar sem Landspítali -- háskólasjúkrahús veitir séu meiri en þjónustu sjúkrahúsa í Bretlandi sem notuð eru til samanburðar í skýrslu Ríkisendurskoðunar. Verulegt áhyggjuefni er þó, herra forseti, að fjárheimildir Landspítala -- háskólasjúkrahúss eru í engu samræmi við útgjöld og stjórnendur spítalans eru ekki öfundsverðir af því að standa frammi fyrir því á hverju ári að endar nái ekki saman í rekstrinum. Þau ráð sem grípa þarf til eru ávallt þau sömu, fækkun starfsfólks og lokun deilda. Þessar aðgerðir bitna vitanlega helst á þeirri þjónustu sem sjúklingar þarfnast. Herra forseti. Hver er þá ávinningurinn af sameiningunni eins og staðan er í dag? Hafa þau markmið náðst sem stefnt var að? Þeim spurningum er vandsvarað þar sem svo virðist sem markmiðin fyrir sameiningu hafi ekki verið sett nægjanlega skýrt fram áður en hafist var handa. Stefnumótunin á að vera á ábyrgð stjórnvalda og hún verður að vera skýr, ekki síst þegar jafnmiklir fjármunir eru í húfi og í heilbrigðiskerfinu. Ég er þess fullviss að Landspítali -- háskólasjúkrahús getur bætt starfsemi sína á ýmsum sviðum frá því sem nú er. Ég tel að útfærslan á stefnumótuninni, þ.e. forgangsröðun og framkvæmd hennar, ætti að vera í höndum fagaðila innan heilbrigðiskerfisins sjálfs. Uppi hafa verið hugmyndir um einkavæðingu á þessu sviði. Við í Frjálsl. tökum ekki undir þau sjónarmið að einkavæðing leiði sjálfkrafa til hagkvæmni í rekstri.

Herra forseti. Landspítali -- háskólasjúkrahús geldur þess stundum að vera endastöðin í heilbrigðisþjónustunni, spítalinn sem tekur við því sem aðrir gera ekki, spítalinn sem ávallt tekur við því sem vísað er á hann, spítalinn sem við gerum kröfu til að sinni bæði kennslu og rannsóknum. Það liggur í kröfunum sem við gerum til spítalans og í stöðu og skilgreiningu hans í heilbrigðisþjónustunni að það er nánast útilokað að áætla í upphafi árs útgjöldin sem falla þar til. Þess vegna verður hann oft fyrir ómálefnalegri gagnrýni. Ég segi ómálefnalegri vegna þess að ég veit að starfsfólk og stjórnendur spítalans standa sig oft vel og er kunnugt um þann góða árangur sem menn hafa náð víða á spítalanum. Með því að halda á lofti faglegum ávinningi af sameiningu sérgreina er ég ekki að drepa umræðunni um fjárhagsvanda á dreif, fjarri því. Við verðum alltaf að hugsa um hvernig við verjum því fé sem við höfum til ráðstöfunar. Herra forseti. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar kemur fram það mat að ávinningur og áhrif sameiningar hafi ekki komið fram nema að hluta. Bent er á að sóknarfærin séu til staðar, bæði hvað varðar þjónustu og starfsemi almennt og einnig í hagræðingu í rekstri sjúkrahússins. Við verðum einnig að hugsa um hvernig ástandið væri ef spítalarnir hefðu ekki verið sameinaðir. Ég er ansi hrædd um að við mundum þá horfa upp á enn verri stöðu en nú er uppi.

Herra forseti. Við umfjöllun um sameiningu sjúkrahúsanna ber að hafa í huga að úttektin var gerð á þeim áður en sameiningarferlinu var að fullu lokið. Breytingaferlið stendur í raun enn yfir, samanber þau átök sem nú eiga sér stað vegna banns við starfsemi á einkastofu samhliða yfirlæknisstöðu. Undirbúningur sameiningarinnar var ekki markviss, bæði vantaði tíma- og kostnaðaráætlun og aldrei var áætlað fjármagn til að standa straum af breytingum sem óhjákvæmilega fylgja sameiningu. Í skýrslunni kemur fram að teknar hafi verið upp nýjungar í gæðastjórnun, svonefnd DRG-flokkun, til að meta starfsemi og þjónustu sjúkrahússins og hvernig fé verði best varið innan þess. Fær sjúkrahúsið sérstakt hrós frá erlendum matsaðilum fyrir hve vel hefur til tekist. Kerfið er nýkomið í notkun en mun væntanlega skila sér með tímanum. Landspítalinn fær einnig háa einkunn fyrir góða þjónustu og sjúklingum þess reiðir í flestum tilfellum betur af en sjúklingum á bresku háskólasjúkrahúsunum sem til viðmiðunar voru. Við endurskoðun og stefnumótun fyrir sjúkrahúsið hljótum við að spyrja okkur hvað þröngar skorður, sem heilbrigðisstofnunum víða um land eru settar, þýða fyrir rekstur Landspítala -- háskólasjúkrahúss. Þær þurfa að draga saman seglin og loka deildum tímabundið. Það hefur í för með sér að sjúklingar leita til Reykjavíkur, oft í dýrari þjónustu og sjúkrarými en fyrir hendi eru á heimaslóð. Skýrsluna er hægt að nýta á uppbyggilegan hátt en á meðan unnið er að endurskipulagningu starfseminnar er ábyrgðarhluti að skapa stofnuninni ekki tækifæri og skilyrði til að veita landsmönnum þá þjónustu sem þeir þurfa.

Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda, hv. þm. Jónínu Bjartmarz, fyrir að taka þetta mál upp. Ég held að það hafi ekki farið fram hjá neinum sem fylgst hefur með umræðum um þessi mál að rekstrarkostnaður Landspítala -- háskólasjúkrahúss hefur aukist verulega á undanförnum árum. Rekstrarkostnaður fyrirrennara þess spítala var um 19 milljarðar kr. árið 1999 en árið 2002 hafði sá kostnaður hækkað um 7 milljarða kr., var kominn í 26 milljarða kr. Einnig er þekkt vandamál, ekki bara hjá þessum spítala heldur í heilbrigðiskerfinu öllu, að aðilar þar eiga erfitt með að haldast innan fjárheimilda. Það fer ekki fram hjá neinum og er mikilvægt að halda því til haga í umræðunni að menn eru almennt sammála um að við eigum gott heilbrigðiskerfi. Hér er um að ræða góðan spítala. Það má því segja að sá vandi sem við okkur blasir sé af betra taginu, ef þannig má að orði komast. Það liggur hins vegar fyrir ef við skoðum þessa þróun framlaga til heilbrigðismála að þau hafa frá árinu 1970 farið úr 3,2% af vergri landsframleiðslu í 8% nýlega. Ef við skoðum opinber heilbrigðisútgjöld á mann, hækkunina frá árunum 1980--1998, þá hafa þau hækkað um 61%. Það verður að hafa í huga þegar þessar tölur eru skoðaðar að við erum ung þjóð og að öllum líkindum mun þessi kostnaður aukast, bæði vegna þess að þjóðin eldist og sem betur fer er endalaus eftirspurn eftir útgjöldum til heilbrigðismála út af tækniframförum. Það skiptir hins vegar máli að við höldum vel á spöðunum og tökum á þessum málum eins og öðrum. Í þessu máli er mikilvægt að kaupandinn, við sjálf, ríkið, hafi eitthvert val, alveg eins og þeir sem þjónustunnar njóta. Í því sambandi er einkarekstur ekkert bannorð. 

Virðulegi forseti. Skýrsla Ríkisendurskoðunar um sameiningu sjúkrahúsanna í Reykjavík sýnir að það er ekki endilega stærðin sem skapar rekstrarhagkvæmni heldur getur hún verið háð öðrum atriðum. En þarna er unnið vandað og gott starf. Hv. þm. Jónína Bjartmarz spurði hæstv. heilbrrh. hvernig hann hygðist fylgja eftir þeirri skýrslu sem nú liggur fyrir. Það er von að hv. þm. spyrji. Einmitt þessa dagana, jafnvel þessa stundina, eru haldnir neyðarfundir, bráðafundir á Landspítalanum um hvernig megi bregðast við fjárvöntun starfseminnar. Þar er skoðað hvaða þætti er hægt að skera burt af þessari góðu starfsemi og hvað er hægt að hafa áfram. Þegar málefni Landspítala -- háskólasjúkrahúss voru til umræðu og umfjöllunar í fjárln. lagði ég ríka áherslu á að fjárveitingar til Landspítalans yrðu auknar miðað við það fé sem forstjórinn kvað þurfa til að halda óbreyttri starfsemi. Þá var nefnt að 1.400 millj. kr. þyrfti til að halda óbreyttri starfsemi á næsta ári. Þegar fjárlög voru afgreidd úr fjárln. taldi ég fullkomlega óábyrgt að afgreiða fjárlög með þeim hætti að skilinn yrði eftir óafgreiddur pakki sem lægi fyrir og allir vissu um. Ég mótmælti því og greiddi atkvæði gegn því að fjárlög væru afgreidd af nefndinni af því ábyrgðarleysi sem meiri hluti nefndarinnar sýndi undir stjórn framsóknarmannsins, hv. þm. Magnúsar Stefánssonar, og sjálfstæðismannsins, varaformanns fjárln., hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar. Það er mjög eðlilegt að framsóknarmaðurinn, hv. þm. Jónína Bjartmarz, spyrji: Hvernig á að fylgja málinu eftir? Hún hefði getað spurt mig strax í fjárln. og stutt þá tillögu sem ég lagði þar fram. Þá stæðum við ekki frammi fyrir þessum vanda, neyðarfundum á spítalanum þessa dagana.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram og þeim hv. þm. sem tekið hafa þátt í umræðunni. Síðast en ekki síst þakka ég hæstv. ráðherra fyrir góð svör. Það er alveg ljóst að þau sóknarfæri sem koma fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar verða ekki nýtt nema með atbeina Alþingis og stuðningi þingsins við þær leiðir sem skýrslan bendir á til að fullkomna þetta, þ.e. gera Landspítala -- háskólasjúkrahús að þeirri stofnun sem stefnt var að. Þessi skýrsla er að mínu mati betri grundvöllur fyrir málefnalega umræðu um heilbrigðismál en oftast er til staðar. Ég tel að þeirri vinnu sem í hana var lögð, tvö heil ársverk eða svo, verði að stærstum hluta kastað á glæ ef menn ætla alltaf að láta við það sitja í umræðunni að kasta því fram að fjárhagslegan ávinning af sameiningunni skorti. Hvað varðar fjárhagslegan ávinning af sameiningunni megum við ekki gleyma því að meginmarkmiðin með henni á sínum tíma voru að stemma stigu við þeim kostnaðarhækkunum umfram fjárheimildir sem voru árvissar hjá sjúkrahúsunum tveimur, Sjúkrahúsi Reykjavíkur og Ríkisspítölunum. Ástæður þeirrar hækkunar á sínum tíma hafa ekkert breyst, þ.e. fjölgun sjúklinga, aukin eftirspurn, stöðug fjölgun fólks á höfuðborgarsvæðinu, hærri meðalaldur, hærra lyfjaverð, ný tækni og framfarir í læknavísindum. Margt af þessu var, er og verður áfram viðfangsefni í heilbrigðiskerfinu. Að viðbættum þeim vanda sem þá var við að etja fóru launahækkanir langt umfram það sem stjórnvöld gerðu ráð fyrir að yrðu áhrif kjarasamninga. Svo ég taki dæmi þá var gert ráð fyrir því að laun lækna mundu hækka um 30% en raunin varð sú að laun þeirra hækkuðu um 43% samkvæmt skýrslunni. Gert var ráð fyrir því að laun hjúkrunarkvenna mundu hækka um 18% en þau hækkuðu, hvert ársverk í hjúkrun, upp í 33%. Það er náttúrlega ljóst að launahækkanir umfram mat á kostnaðaráhrifum kjarasamninga hljóta að leiða af sér vandamál við rekstur stofnunar eins og Landspítalans.

Herra forseti. Fyrst af öllu vil ég þakka ágæta umræðu og málefnalega um þetta stóra mál. Í öðru lagi vil ég taka fram að sameiningin er langt komin. Afköst spítalans hafa aukist á þessu ári og ég er viss um að sameiningin fer að skila sér í sparnaði, sem hún hefur ekki gert enn. Hún hefur fram að þessu haft í för með sér kostnað en hún mun skila sér í sparnaði. Varðandi fjárhagsstöðu spítalans um þessar mundir vil ég leiðrétta þann misskilning að verið sé að skera niður til spítalans. Við bættum 1.100 millj. kr. til spítalans á yfirstandandi ári, umfram verðlagsþróun, við bættum 500 millj. kr. inn í grunninn fyrir næsta ár. Við lögðum til 2.330 millj. kr. aukafjárveitingu til spítalans 2002 og erum með 1.900 millj. kr. aukafjárveitingu til spítalans á þessu ári. Þetta gera 5.800 millj. kr. síðan 2002. Ef þetta er niðurskurður þá veit ég ekki hvað niðurskurður er. Hitt er annað mál að það er við vandamál að glíma. Menn skyldu hafa í huga það sem ég og fjmrh. höfum sagt um þessi mál þessa dagana, að það er misskilningur að við stimplum tillögur. Við höfum sagt: Þið verðið að laga ykkur að þessari fjárveitingu á tveimur árum. Þess vegna er stjórn og framkvæmdastjórn spítalans að leita leiða til að hagræða án þess að stefna þjónustu spítalans í voða, til að laga sig að þessum fjárveitingum á tveimur árum. Það er kjarni málsins. Spítalinn er fimm þúsund manna vinnustaður með útgjöld upp á 25 milljarða kr. Menn verða að hafa þessar stærðir í huga þegar talað er um málefni spítalans.

Forseti vill geta þess að ekki er gert ráð fyrir fleiri atkvæðagreiðslum í kvöld. Eitt mál er eftir á dagskrá, stjórn fiskveiða. Til stendur að ljúka þeirri umræðu í kvöld. Fundur hefst samkvæmt áætlun í fyrramálið klukkan tíu.

Virðulegi forseti. Frv. sem við ræðum hér við 2. umr. hefur fengið nafnið línuívilnunarfrumvarpið þó að það taki til annarra óskyldra mála eins og tegundatilfærslu. En línuívilnun og byggðakvótar eru hins vegar skyld málefni og hægt að ræða þau saman í þessu samhengi. Það er einmitt það sem ég hyggst gera í þessari umferð og rifja upp málið eins og það kom upp í einum spreng núna á síðustu dögum þingsins fyrir jól. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson lagði fram brtt. við frv. í meðförum hv. sjútvn. og sýndi þar ákveðnar tillögur í þessa átt. Það varð til þess, að manni virðist, að hæstv. sjútvrh. lyfti litla putta, svo notuð séu orð hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar sem sagði í blaðaviðtali að sjútvrh. hefði ekki gert svo lítið sem lyfta litla putta til að vinna að undirbúningi þessa máls. Það er auðvitað mjög skrýtið en athyglisvert og jafnframt dálítið skemmtilegt að ég lagði fyrir fulltrúa sjútvrn. á nefndarfundi --- sem ég ætla að gera að umtalsefni á eftir --- spurningu um hvenær undirbúningur að því frv. sem hér er hafi hafist í sjútvrn. Svarið við þessari spurningu þótti ástæða til að setja feitletrað á blað, í mars árið 2003. Virðulegi forseti. Vafalaust geta verið skiptar skoðanir um hvenær vinna hefst við frumvarp. Vinna getur að sjálfsögðu hafa hafist við frv. á landsfundi Sjálfstfl., þegar Guðmundur Halldórsson frá Bolungarvík var búinn að flytja tillögu um línuívilnun á landsfundi Sjálfstfl., tillögu sem var flutt í sjávarútvegsnefnd landsfundarins og felld þar, að því er sagt er eftir töluvert langan umþóttunartíma fram að atkvæðagreiðslu vegna þess að það þurfti að safna saman landsfundarfulltrúum inn í nefndina til að greiða atkvæði. En þá endurflutti þessi mikli baráttujaxl frá Bolungarvík tillöguna á landsfundinum sjálfum. Þar var tillaga um þetta samþykkt. Sumir landsfundarfulltrúar Sjálfstfl. hafa sagt að tillagan hafi hlotið samþykki kvenfólksins á landsfundinum og nokkrum landsfundarfulltrúum úr sjávarbyggðum Vestfjarða. En, virðulegi forseti, sá sem hér stendur getur ekki útlistað það sem gerist á landsfundi Sjálfstfl. nema það sem landsfundarfulltrúar hafa sagt frá og maður hefur lesið um í blöðum. Það var mjög skrýtið að fylgjast með þeirri umræðu og hvernig þurfti að endurflytja málið á landsfundinum sjálfum til að koma því í gegn. Að mér skilst var mikill ágreiningur í Sjálfstfl. um þetta mál. Þetta var einn af þáttunum í sjávarútvegsumræðu kosningabaráttunnar í apríl og maí. Þessi tillaga var notuð í ákveðnu kjördæmi, veifað fyrir framan menn að það ætti að taka upp línuívilnun fyrir dagróðrabáta þar sem línu væri beitt í landi o.s.frv. Þessu var aðallega veifað í umræddu kjördæmi og viti menn. Töluvert margir bitu á þá línu, þó að hún væri handbeitt á landsfundi Sjálfstfl. og þar á undan á landsfundi B-deildarinnar, eða Framsfl., var víst búið að samþykkja þetta líka.  Á næsta fundi hæstv. forsrh., formanns Sjálfstfl., var sjávarútvegsumræðan töluvert mikil. Sá fundur var haldinn í Vestmannaeyjum. ,,Á ferð um landið`` minnir mig að fundaherferðin hafi verið kölluð. Þar var hæstv. forsrh. og lofaði að það yrði tekið til endurskoðunar að festa í sessi forkaupsréttarákvæði sveitarfélaga á kvóta. Það var líka sett í stjórnarsáttmálann. En það er ekkert verið að ræða um það núna. Hins vegar hafa fulltrúar nokkurra sveitarfélaga rætt við ýmsa ráðherra í ríkisstjórn Íslands um þetta forkaupsréttarákvæði. Eins og áður hefur komið fram eru nokkur sveitarfélög í mikilli vörn við það að halda meirihlutavaldi á hlutabréfum í viðkomandi fyrirtækjum heima í héraði, vernda störfin, vernda fyrirtækin og halda þeim áfram gangandi í viðkomandi byggðarlagi. Í þessu sambandi nægir að nefna hetjulega baráttu sveitarstjórnarmanna í Vopnafirði. Það sveitarfélag hefur staðið í því upp á síðkastið að kaupa til baka ákveðinn fjölda af hlutabréfum fyrir rúmar 1.000 millj. kr., fyrir rúman 1 milljarð kr. Það er ekki lítið mál, virðulegi forseti, fyrir lítið sveitarfélag sem þarf að búa við þá tekjustofna sem sveitarfélögum í landinu eru skammtaðir í dag og nægja engan veginn fyrir venjubundnum rekstri, hvað þá að taka þátt í sjávarútvegsspilinu. Þetta vildi ég aðeins rifja upp í upphafi, virðulegi forseti, enda er þetta aðdragandinn að því að nokkrir stjórnarþingmenn ganga fram af miklum krafti og fá ríkisstjórnina til að standa við gefin loforð og stjórnarsáttmála. Auðvitað ber að taka ofan af fyrir hv. þingmönnum sem það gera.  Virðulegi forseti. Það eru auðvitað mikil vonbrigði að málum skuli þannig háttað. En þetta sýnir náttúrlega í hnotskurn hvernig menn þurfa að umgangast þennan mikilvæga lagabálk um stjórn fiskveiða. Það er erfiðleikum bundið og ljóst að deilur eru í þjóðfélaginu um þennan málaflokk. Það er auðvitað mjög slæmt mál, að í höfuðatvinnuvegi þjóðarinnar skuli alltaf vera svo miklar deilur um þetta. Það hvernig þetta kom út í hv. sjútvn. í gær endurspeglaði vel hvað hér er um að vera. Ég ætla ekki að lengja umræðuna með því að fara í það. Virðulegi forseti. Ég sagði áðan að þetta frv. væri mikil vonbrigði og því ekki hægt að styðja það á neinn hátt, eins og fram kemur í nál. minni hlutans sem ég skrifa upp á ásamt öðrum. Fyrir því eru margar ástæður. Ein ástæðan er sú að hér hefur hæstv. sjútvrh. tekist að koma byggðakvótunum, sem þarna voru inni, fyrir kattarnef, þ.e. með því að þeir leggist niður og fari inn í 9. gr. eins og hér er gert ráð fyrir. Krókaaflamarkspotturinn verður líka lagður niður og eftir stendur 9. gr. með þau 12 þús. tonn sem þar voru áður. Þau tonn í hinum ýmsu fisktegundum sem verið hafa í þessum tveimur byggðapottum og krókaaflamarkspottinum falla niður. Einmitt þar held ég að hæstv. sjútvrh. fagni sigri. Virðulegi forseti. Það hefur allt of oft komið í ljós að Sjálfstfl. hefur ekki viljað neina byggðakvóta eða byggðapotta. Sjálfstæðismenn hafa margir hverjir, með hæstv. sjútvrh. í broddi fylkingar, ekki verið óánægðir með að í nokkrum sveitarfélögum hafa orðið miklar deilur um úthlutun á byggðakvóta. Þannig hefur það verið, en það er lítið rætt um þá staði þar sem mikil og góð sátt hefur verið um úthlutun á byggðakvótum, þessum fáu tonnum sem þar eru inni. Nægir t.d. að nefna Breiðdalsvík, Ólafsfjörð og Þingeyri þar sem sátt hefur verið um úthlutun á byggðatengdum kvóta. Sá kvóti hefur verið notaður til að tvöfalda og jafnvel meira en tvöfalda það aflamark sem kemur að landi frá aðilum sem þar fiska og vinna á viðkomandi svæðum. Það hefur auðvitað verið mikil lyftistöng fyrir þessi litlu byggðarlög. Mér er ákaflega minnisstætt, virðulegi forseti, þegar sveitarstjóri og oddviti sveitarstjórnar Breiðdalsvíkur komu á fund þingmanna Norðaust. í kjördæmavikunni. Þeir lýstu því þá hvernig byggðakvótinn, sem verður lagður niður núna samkvæmt þessu frv., var algjör guðsgjöf fyrir sjávarútveginn sem þar er stundaður. Mér er líka mjög minnisstæð, og nefni til stuðnings máli mínu andstöðu sjálfstæðismanna við byggðakvóta og að þeir vilji helst sjá hann fara, óánægja hv. þm. Halldórs Blöndals á þeim fundi þar sem fulltrúar Breiðdalsvíkur lýstu því hve mikil sátt var um þetta og hvað þetta hefði gengið vel. Hv. þm. spurði strax út í byggðarlög þar sem deilur voru um úthlutun á byggðakvóta. Því miður er byggðakvótinn farinn úr þessum lagatextum, þau ákvæði sem um hann giltu, hvort sem það voru bráðabirgðaákvæði eða önnur ákvæði. Hæstv. sjútvrh. er ekki skyldugur til að úthluta þessu eins og gert hefur verið undanfarin ár heldur er þetta í 9. gr. Eins og komið hefur fram á fundum sjútvn. er búið að úthluta öllum kvóta skv. 9. gr. fyrir þetta fiskveiðistjórnarár. Það er ekkert eftir til að bregðast við atvikum á hinum ýmsu smærri stöðum við sjávarsíðuna. Það er ekkert eftir af honum. Það er búið að deila honum öllum út. Ef þetta verður framtíðin, þrátt fyrir fögur orð í nál. meiri hlutans, þá óttast ég hana. Ég treysti ekki Sjálfstfl. og hæstv. sjútvrh. til að meðhöndla þennan kvóta gagnvart hinum minni byggðum sem treysta á byggðakvóta. Það er aumt að þetta frv. hafi komið fram til þess að stúta þeim möguleikum sem ég hef gert að umtalsefni og ætla að fara aðeins betur yfir. Virðulegi forseti. Samkvæmt 3. mgr. 9. gr. fiskveiðistjórnarlaganna er ákveðin heimild í reglugerð um ráðstöfun til krókaaflamarksbáta, þ.e. allt að 1.000 lestum af ýsu, 1.000 lestum af steinbít og 300 lestum af ufsa. Hvað verður um þennan pott, virðulegi forseti, eftir samþykkt frv.? Þessi pottur verður lagður niður. Hverjir tapa, hverjir hafa haft úr þeim potti á því fiskveiðistjórnarári sem nú er hafið? Við skulum fara yfir það lið fyrir lið. Ein af þeim spurningum sem ég lagði fyrir fulltrúa sjútvrn. var um þennan pott. Það var beðið um útlistingu á þessu. Virðulegi forseti. Vegna flýtimeðferðar, kapphlaupsins um þetta kappróðrafrumvarp, gafst sjútvrn. ekki tími til að svara þessu eins vel og ég býst við að þeir hefðu viljað gera. Hvað þetta varðar höfum við t.d. ekki sundurliðun á þeim tegundum sem ég nefndi áðan. En við höfum heildarúthlutunina í þorskígildum. Förum yfir þau byggðarlög sem munu tapa þessum heimildum: Bakkafjörður fékk úthlutun fiskveiðiárin 2001/2002 og 2002/2003 en hefur einhverra hluta vegna ekkert árið 2003/2004. Bolungarvík, sá góði staður. Krókaaflamarksbátar þar fá tæp 360 tonn á þessu fiskveiðiári. Hafa haft 400 tonn undanfarin tvö. Bolvíkingar munu missa þessi 360 tonn. Breiðdalsvík mun missa 3,3 tonn úr þessum potti. Það er ekki mjög mikið en Breiðdalsvík missir 181 tonn úr byggðastofnunarpottinum. Förum á Drangsnes sem mun tapa úr pottinum rúmum 88 tonnum, Flateyri mun tapa 361 tonni vegna þessa, Ísafjörður mun tapa 62 tonnum, Ólafsvík 200 tonnum, Sandgerði 4,8 tonnum, Stöðvarfjörður mun tapa tæpum 30 tonnum, Suðureyri hefur ekki fengið úthlutun þetta ár en Tálknafjörður er með 400 tonn. Förum næst, virðulegi forseti, yfir þá spurningu sem ég lagði fyrir ráðuneytið. Hún var um úthlutun aflaheimilda samkvæmt bráðabirgðaákvæði XXVII laga um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, þ.e. um byggðastofnunarúthlutunina ef svo má að orði komast. Við reynum að skilgreina þetta svona, seinna kem ég að svokölluðum ráðherrakvóta. Bakkafjörður mun tapa af 72 tonnum vegna þess að greinin mun falla niður og þetta mun fara í 9. gr. Og áfram, virðulegi forseti, er ég að tala í þorskígildum. Borgarfjörður eystri tapar 112 tonnum, Breiðdalsvík 181 tonni, eins og ég sagði áðan, Fáskrúðsfjörður mun tapa 113 tonnum, Grímsey 92 tonnum, Hofsós 114 tonnum, Kaldrananeshreppur 63 tonnum, Seyðisfjörður 67 tonnum, Stöðvarfjörður 94 tonnum, Vesturbyggð 205 tonnum og á Þingeyri munu 387 tonn hverfa af byggðastofnunarkvótanum vegna þess að menn eru, ja ég vil segja að fikta í þessu öllu og út úr því verður sá óskapnaður sem þetta frv. er orðið. Þetta er mikill ókostur við frv. að mínu mati en ekki sá eini. Ef við förum aðeins yfir þetta, virðulegi forseti, og tökum dæmi þá tapar Bolungarvík eins og ég sagði áður 360 tonnum frá krókaaflamarksbátunum og Bolungarvíkurkaupstaður mun tapa 66 tonnum úr svokölluðum ráðherrakvóta, byggðakvótanum sem tengdur er við ráðherrann og við köllum stundum ráðherrakvóta, þar eru 66 tonn. Ef við förum yfir það, virðulegi forseti, hvað Bolvíkingar veiddu á síðasta ári á línu, ég held ég fari örugglega rétt með ef ég verð ekki lengi að finna þau blöð að Bolvíkingar hafi veitt á línu á síðasta fiskveiðistjórnarári 1.739 tonn af þorski. Þeir munu með öðrum orðum, virðulegi forseti, tapa þeim afla og hafa rétt til þess að fara í kappróðurinn til að ná í 16 prósentin. Upp á móti því sem þarna hverfur verða þeir að hefja þá kappróðra sem verða leyfðir með 16% hámarkinu í þorski, sem ég ætla að koma að síðar hvernig sett verður niður, hvernig það kapphlaup verður sett niður og skipt eftir ársfjórðungum. Þingeyri og Ísafjörður tekin saman munu tapa í byggðastofnunarpottinum 387 tonnum. Það er sem sagt úthlutað úr byggðastofnunarpottinum til Þingeyrar. Ráðherrakvótinn á Ísafjörð og Þingeyri er 118 tonn. Krókaaflamarkshlutinn er 62 tonn eins og áður hefur komið fram gagnvart Ísafirði. Þarna eru samtals 570 tonn sem hverfa burt úr umræddu sveitarfélagi vegna þess að byggðastofnunarpottarnir tveir, krókaaflamarkspotturinn einn, eru lagðir niður í þessu dæmi. Á Tálknafirði verða þetta 415 tonn, í Grímsey 96 tonn. Ef við förum aftur yfir í Norðvest., þýðir þetta að í Vesturbyggð munu tapast 281 tonn. Á Breiðdalsvík tapast 210 tonn, Borgarfirði eystri samtals 131 tonn, Stöðvarfirði 123 tonn samtals og svona má lengi halda áfram. Þetta er sem sagt það sem menn þurfa að fórna til að koma frv. í gegn og línuívilnunarhugtakinu, að festa það í fiskveiðistjórnarlögin. Ég sagði áðan, virðulegi forseti, að í svörum við nokkrum spurningum sem ég beindi til ráðuneytisins er því miður ekki að hafa þá sundurliðun sem óskað var eftir og geri ég í raun og veru ekki athugasemdir við það vegna þess hve tíminn var skammur, en ein af þeim spurningum sem ég lagði fyrir var svohljóðandi: Hver verður skipting á þeim 3.375 tonnum sem er þakið í þorskkvótanum eftir ársfjórðungum, þ.e. vegna þess að í frv. segir: ,,Línuívilnun í þorski skal á hverju fiskveiðiári takmarkast við 3.375 lestir af óslægðum þorski og skal það magn skiptast innan hvers fiskveiðiárs á fjögur þriggja mánaða tímabil frá 1. september að telja, hlutfallslega með hliðsjón af þorskveiðum línubáta á árinu 2002.`` Svar ráðuneytisins er eftirfarandi: Í september til nóvember verða veidd 27,7% af þessum afla, eða 936 tonn. Í desember, janúar og febrúar verður hlutfallið 34,1%, eða 1.151 tonn. Í mars, apríl og maí verða veidd 24,7%, eða 835 lestir. Og í júní, júlí og ágúst 13,4%, eða 453 tonn. Þetta er ansi athyglisvert, virðulegi forseti, miðað við það sem ég hef áður sagt og nefnt byggðarlög á Vestfjörðum, Norðurlandi og fyrir austan og það borið saman við þessi tímabil þegar við höfum það í huga að ekki gefur alltaf á þessum stöðum yfir vetrarmánuðina til að fara á sjó. Hverjir verða þá möguleikarnir í kapphlaupinu um 16 prósentin á hverjum ársfjórðungi? Hverjir verða möguleikar hinna ýmsu útgerðarstaða til að ná í ,,sinn hluta`` af 16 prósentunum? Í desember, janúar og febrúar verður stærsti hlutinn veiddur eða 1.151 tonn. Það mun þá væntanlega verða þannig að 1. desember mun sjútvrh. ræsa þessa kappróðra með því að slá niður flaggi eða flauta til leiks eins og á sjómannadaginn þegar kappróður hefst og síðan munu menn fara að róa og róa og eflaust mun veðrið spila þar inn í og hamla sjósókn hjá mjög mörgum aðilum. Segjum sem svo, virðulegi forseti, að veður verði vond fyrir vestan og fyrir norðan en gott fyrir sunnan sem oft gerist nú í desember, janúar og febrúar, og það hamli sjósókn á þessum svæðum en áfram verði hægt að róa annars staðar frá landi þar sem veður er gott, þá verður það frekar ójafnt hlutskipti eftir landsfjórðungum að ná sér í þessa 16% ívilnun. Það mun með öðrum orðum, virðulegi forseti, vera þannig að veðurguðirnir munu stjórna töluvert miklu um þá sjósókn og hverjir eigi möguleika á að njóta ávaxtanna ef svo má að orði komast. Það er því, virðulegi forseti, ákveðin hætta á að sjómenn í Bolungarvík, Þingeyri og Ísafirði, Tálknafirði, Grímsey og Vesturbyggð geti ekki stundað sjóinn vegna veðurs á við aðra sjómenn annars staðar á landinu. Það gæti orðið þannig að þegar sjútvrh. flautaði næst og segði að hámarkinu væri náð á tímabilinu, hefðu sjómenn á þessum svæðum jafnvel ekkert komist á sjó og þessi pottur verði bara búinn. Þá gætu menn bara sagt: Sorrý, sorrý. Hæstv. sjútvrh. getur sagt að hann stjórni ekki veðurfarinu, sem betur fer náttúrlega, og hann geti ekki stjórnað því hvenær menn fari á sjó. Þannig mun þetta spilast út. Með öðrum orðum, virðulegi forseti, er verið að taka upp ákveðið sóknardagakerfi og þetta mun líka geta haft alvarlegar afleiðingar í för með sér fyrir hinar ýmsu stærðir af bátum þar sem þeir stærri geta farið á sjó þegar þeir minni þurfa að vera eftir í höfn og komast ekki vegna veðurs. Og það getur líka verið, virðulegi forseti, að ýmsir sjómenn á minni bátum muni hefja róður og fara í róður til að taka þátt í kapphlaupinu um 16 prósentin, taka því kapphlaupi að ná í sinn hluta úr pottinum, og þá ætla ég rétt að vona, virðulegi forseti, að þeir komi allir aftur. Nægir í þessu sambandi, virðulegi forseti, að nefna dæmi um dagabátana áður en sú ágæta breyting var gerð sem ég studdi, að breyta yfir í klukkustundir, að það gerðist að bátar sem voru farnir á sjó og voru komnir fram yfir þrjár klukkustundir og gátu ekki meldað sig til baka, að veður breyttist en menn héldu áfram að reyna að nýta daginn, róa og fiska. Sumir bátar, a.m.k. man ég eftir einu tilviki, komu ekki aftur í höfn. Sem betur fer varð mannbjörg. Það er ákaflega mikilvægt að rifja þetta upp, virðulegur forseti, vegna þess að ég tel að sú breyting sem var gerð á þessu dagakerfi, sama hvaða skoðun menn hafa á því, hafi verið réttlát aðgerð, að breyta því yfir í klukkutíma eins og gert var, þó ekki væri nema bara út af umræddu atviki. Ég sé ekki ástæðu til að fara í gegnum önnur atriði, virðulegi forseti, í þeim spurningum sem við fulltrúar Samf. lögðum fram á fundinum vegna þess að sum svörin voru þannig að ekki er hægt að lesa þau upp. Það þarf að reikna þau svolítið út, eins og t.d. um leiguverð og söluverð á þessum 3.375 tonnum, af þessari 16% ívilnun, vegna þess að auðvitað er það ákveðin hætta eða möguleiki, betra að kalla það bara möguleika, að vegna þessara 16% muni aðilar taka sig til og taka þátt í lotteríinu, í þessu lottóspili, sjávarútvegsspili. Það gefur mönnum auðvitað möguleika á að selja burt frá sér kannski 10%, 15%, jafnvel 16% af kvóta sínum og treysta á að þeir geti aflað jafnmargra tonna með því að taka þátt í því sjávarútvegsspili. Virðulegi forseti. Ég held að farið hafi verið yfir allar umsagnir og heimsóknir á fundi sjávarútvegsnefndar og það verður að segjast alveg eins og er að þetta frv. fékk mjög slæmar móttökur. Allir sem komu á fund nefndarinnar lögðust gegn frv. Og mér er það ákaflega minnisstætt þegar fulltrúar frá Landssambandi smábátaeigenda komu á fundinn og formaður félagsins las upp úr tölvu sinni bréf það sem hann hafði skrifað til nefndarinnar. Það er mjög eftirminnilegt, ég ætla ekki að lesa það bréf upp hér. Og af því ég heyrði áðan að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, formaður sjútvn., talaði um að ASÍ hefði ekki lagst gegn frv., það getur vel verið að það megi túlka það þannig, en ASÍ lýsti því svo að þeir tækju ekki slíka afstöðu en vissu að það væru deildar meiningar innan sambandsins. Það er heldur ekki hægt að segja að þeir hafi lýst yfir stuðningi en það má kannski segja að það sé rétt, virðulegur forseti, að þeir hafi ekki verið jafnharðir í afstöðu sinni og aðrir sem komu á fund nefndarinnar. Svo er líka með umsagnir frá öðrum aðilum eins og Byggðastofnun og fleirum að það verður bara að segjast alveg eins og er, virðulegur forseti, að það var alveg með ólíkindum hvað þetta frv. fékk slæma einkunn. Ég vil líka taka undir með hv. þm. Jóhanni Ársælssyni, sem gerði grein fyrir nál. minni hluta sjútvn., að mér þótti það mjög miður, og það er náttúrlega dæmi um hvernig málið var unnið og hve tíminn var lítill, að því skuli hafa verið hagað þannig í sjútvn. að fjölmargir fulltrúar ólíkra hagsmunasamtaka, skulum við segja, áttu að koma á fundinn á sama tíma. Og það er bara svo, virðulegi forseti, þó að það takist vafalaust í mörgum öðrum nefndum að menn vilji vinna sér í haginn og taka marga umsagnaraðila inn á einum og sama fundinum, þá var það ekki hægt á þessum fundi, enda kom það á daginn að fulltrúar Landssambands íslenskra útvegsmanna gengu af fundi án þess að sjútvn. gæti heyrt álit þeirra á frv. Sama var um fulltrúa frá Sjómannasambandinu og Farmanna- og fiskimannasambandinu, að vísu fór sá ágæti formaður síðastur, og frá Vélstjórafélagi Íslands en Helgi Laxdal lét þau orð falla að þarna ættu þeir allir samleið. Ég hefði mjög gjarnan viljað fá að eiga viðræður og heyra álit fulltrúa Landssambands íslenskra útvegsmanna á þessu frv. og á ýmsu öðru sem er að gerast í íslenskum sjávarútvegi í dag. Á ég þá auðvitað sérstaklega við markaðsmál og það sem er að gerast á markaðnum úti í heimi gagnvart íslenskum sjávarútvegi í samkeppni við margumræddan Kínafisk eða önnur lönd sem sum hver eru með, eins og fram hefur komið, ríkisstyrktan sjávarútveg. Ég vil segja það enn einu sinni, ég sagði það við 1. umr., virðulegi forseti, að sú vá sem í raun og veru steðjar að íslenskum sjávarútvegi er töluvert mikil frá mörkuðum erlendis, frá Kínafiskinum sem er jafnvel veiddur á Íslandsmiðum, seldur heill til Kína, unninn þar og fluttur aftur inn á Evrópumarkað í samkeppni við okkar afurðir í nákvæmlega eins umbúðum og verið er að selja okkar íslenska fisk, en aftan á pökkunum er sex punkta letur eða eitthvað svoleiðis sem aðgreinir hvort hann kemur frá Íslandi eða annars staðar frá. Og ég sagði það líka hér, virðulegi forseti, að ef svo fer að Rússar og Evrópusambandið gera nýjan tollasamning þá er ég mjög hræddur fyrir hönd íslenskra fiskútflytjenda í þeirri samkeppni, vegna þess að þessi Rússafiskur sem fer til Kína og er unninn þar kemur þó með tollum þar inn en er samt miklu ódýrari. Þetta segi ég vegna þess að þetta hefur verið á fleygiferð og mikið að breytast síðustu misseri og er stöðugt mikið að breytast. Þetta atriði hefði sjútvn. auðvitað þurft að ræða á formlegan hátt við og fá lýsingu á frá þeim sem standa í þeirri grein, sama hvort það er Landssamband íslenskra útvegsmanna þar sem félagsmenn þeirra, margir hverjir, eru farnir að selja fisk sinn beint sjálfir, eða fiskútflytjendur, eins og við fengum reyndar að heyra í nefndinni frá minni fiskútflytjendum, þeirra sem eru án útgerðar, hvernig þeir lýstu því hve þar væri margt að breytast, þá er það auðvitað mjög alvarlegt mál og full þörf á því að á hinu háa Alþingi, í sal Alþingis eða í sjútvn., verði tekin upp umræða sem allra fyrst um þetta mál og það kynnt og komið á fundi með þeim aðilum sem það varðar. Ég vil segja það í lokin, virðulegi forseti, að ég vil hvetja hv. þm., formann sjútvn., Kristin H. Gunnarsson, til þess að stuðla að því að slíkur fundur verði haldinn í sjútvn. þar sem við gefum þessum aðilum kost á að koma til fundar og kynna fyrir okkur þau atriði sem þeir eru að fjalla um og þau atriði sem þeir hafa verið að ræða um á sínum fundum sem ég hlustaði á með athygli, m.a. á aðalfundi Landssambands íslenskra útvegsmanna þar sem ég var eini þingmaðurinn sem mætti, eða á fundi sem útgerðarmenn á Norðurlandi héldu á Akureyri sem var mjög fjölmennur, sem var líka ákaflega fróðlegur. Ég segi þetta aðeins, virðulegi forseti, vegna þess að ég hef gert í því að sækja þessa fundi sem nýr maður í sjútvn. og til að kynna mér þessa hluti frá öllum hliðum. Ég hvet hv. formann sjútvn. vegna þess að hann situr hér, sem ég auðvitað þakka fyrir, að hv. þm. skuli sitja yfir þessari umræðu allri, að fylgja sínu máli eftir, ég hvet hann til þess að efna til slíks fundar vegna þess að ég hygg að sjávarútvegsnefndarfólk allt hafi mjög gott af því að fá fyrirlestur og fá lýsingu á þessu eins og það er, vegna þess að það er ákaflega mikilvægt að vera vel meðvitaður um það sem þar er að gerast og fá að fylgjast með þeim hlutum sem eru að breytast mjög hratt og eru á fleygiferð, sem getur kannski verið mesta ógnin fyrir íslenskan sjávarútveg, fyrir utan ýmislegt annað sem steðjar að eins og heitur sjór fyrir norðan og hræðsla um að loðnuveiðar muni ganga illa o.s.frv. Virðulegi forseti. Ég hef gert grein fyrir nokkrum atriðum, kannski í töluvert löngu máli, fyrir því að ég get ekki stutt það frv. sem hér er lagt fram. Á því eru miklir vankantar sem ég treysti mér ekki til að styðja og gerð hefur verið grein fyrir hér að við styðjum ekki.

Herra forseti. Það liggur fyrir og þarf kannski ekki að fara yfir það í löngu máli að stuðningur við línuívilnun er mjög víðtækur í þjóðfélaginu. Hún er baráttumál hjá þeim samtökum sem hv. þm. nefndi til sögunnar eins og Landssambandi smábátaeigenda. Hún er baráttumál sveitarfélaga á Vestfjörðum og línuívilnun er samþykkt tveggja stjórnmálaflokka. Það þarf því enginn að velkjast í vafa um að það er verulegur stuðningur við þetta mál. Ég get verið sammála þeim sem benda á að sá málflutningur sem stjórnarflokkarnir höfðu uppi skiptir verulegu máli, einmitt vegna þess að þetta atriði nýtur stuðnings. Það þýðir því lítið að reyna að breiða yfir þessa staðreynd með því að nefna það að einstakir umsagnaraðilar geri athugasemdir við einstök atriði málsins. Það breytir því ekki að stuðningurinn við málið í heild eða það að taka upp línuívilnun er mjög mikill. Ég vil aðeins nefna það sem fram kom hjá hv. þm. vegna breytinga á fyrirkomulagi um byggðakvóta að lögin eru almennt heimildalög. Nánast allt í lögunum er þannig ákveðið að mælt er þannig fyrir um að ráðherra hafi heimild, eins og 10. gr. sem er aðalgrein laganna, hún er eingöngu heimild. Hún veitir heimild til þess að undanskilja hluta af aflamarki og undirmáli. Hún veitir heimild til að veiða umfram aflamark upp að 5% o.s.frv. En í 9. gr., sem verður sú grein sem ber uppi þessar sérstöku aðgerðir, er aftur á móti kveðið á um skyldu. Sú grein mun hefjast á því að á hverju fiskveiðiári skuli ráðherra hafa til ráðstöfunar, þannig að þar er hið gagnstæða upp á teningnum einmitt til að undirstrika alvöru málsins.

Virðulegur forseti. Ég dreg ekki þá ályktun að þessi hugmynd stjórnarflokkanna hafi víðtækan stuðning. Þó svo að stjórnarflokkarnir hafi getað skóflað til sín eitthvað af atkvæðum út á þessi loforð sem voru fjölmörg í kosningabaráttunni og eins og ég hef áður sagt spilað ýmsu út til vinstri og hægri og fram fyrir sig og aftur fyrir sig í atkvæðakaupum, þá er ég ekki svo viss um að þetta sé eins víðtækur stuðningur og menn halda, þó svo víðtækur stuðningur hafi vafalaust orðið til þess að skila fleiri atkvæðum í kassann hjá sjálfstæðismönnum og framsóknarmönnum e.t.v. í Norðvesturkjördæmi. Það er svo aftur alveg hárrétt, virðulegur forseti, ég vildi segja það hér vegna þess að ég gleymdi því áðan, að mér þótti það mjög merkilegt í kosningabaráttunni, af því að ég gerði hér að umtalsefni samtök, að Landssamtök íslenskra útvegsmanna og fleiri hjóluðu nú ekki mikið fyrir kosningar í gagnrýni á þessa hugmynd stjórnarflokkanna um línuívilnun, sem var náttúrlega mjög sérstakt mál. Ég dreg því í efa hvað áhuginn er mikill, e.t.v. er það rangt hjá mér, en ég er alveg viss um að það er ekki mikill áhugi í þeim sjávarbyggðum sem ég hef hér gert að umtalsefni og farið yfir, kvóta sem þar eru, hvort sem það er byggðakvóti Byggðastofnunar, ráðherrakvótinn eða krókaaflamarkskvótinn, ég er ekki svo viss um þegar allt kemur til alls að það sé eins mikill áhugi, á þeim stöðum sem missa mest, fyrir þessari línuívilnun eins og hún er hér sett upp með þeim takmörkunum sem þar eru. Og með byggðakvótann ætla ég að ítreka það sem ég sagði áðan, vegna þess að ég hygg að ég og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson höfum í gegnum tíðina haft töluverðan áhuga á byggðakvóta og þeim aðgerðum sem þar eru gerðar, sem hafa verið sérmerktar og ekki hægt að selja frá sér heldur nýttar á staðnum, að ég treysti ekki núv. hæstv. sjútvrh. til þess að úthluta byggðatengdum kvótum miðað við 9. gr. að þeir fari hér út, sama hvort það er heimildarákvæði eða hvað sem hefur verið nýtt undanfarin ár.

Herra forseti. Ákvæði núgildandi laga um hvenær grípa skuli til úthlutunar sérstakra veiðiheimilda eru afar fátækleg. Þar segir bara almennum orðum við þær aðstæður þegar byggðarlög hafa orðið fyrir samdrætti í sjávarútvegi og það hefur skapað vanda. Í frv. og tillögu meiri hlutans er að finna miklu nákvæmari skilgreiningar á því hvenær grípa eigi til þessara aðgerða og við hvaða atriði eigi þá að styðjast við það mat. Ég tel að þessar breytingar séu mjög til bóta, skýri málið, þannig að menn viti miklu frekar að hverju þeir ganga. Ég er því ekki sammála þingmanninum í því að við séum að stíga eitthvert skref aftur á bak, þvert á móti erum við að styrkja þetta. Við erum að styrkja það að menn geti vænst þess að fá veiðiheimildir við þær aðstæður sem skilgreiningin nær til. Ég vil svo aðeins segja vegna þess sem fram kom í máli hv. þm. varðandi heimsókn fjögurra hagsmunasamtaka sem kusu að flytja mál sitt í mjög stuttu máli. Það er ekki í sjálfu sér, eins og þingmaðurinn orðaði það, að vinna sér í haginn að hafa marga umsagnaraðila samtímis inni. Það er gert til þess að þeir geti hlýtt hver á annars mál og brugðist við því og komið á framfæri athugasemdum sínum og leiðrétt málflutning annars aðila ef þeir telja að þess þurfi við. Þetta er nauðsynlegt að gera í málum sem eru mjög umdeild, sem þetta mál er, meðal hagsmunaaðila. Ég taldi því algjörlega nauðsynlegt að þessir útvegsmannahagsmunahópar væru samtímis inni þannig að hver gæti talað að hinum áheyrandi.

Virðulegi forseti. Það er bara gagnvart þessu síðasta, það er engu við það að bæta. Það var miður að Landssamband íslenskra útvegsmanna og verkalýðsfélögin sem komu á nefndarfund gengu á dyr og ekki var hægt að hlusta á málflutning þeirra og röksemdafærslu fyrir þessu frv. Þau voru náttúrlega á móti því. Ég ítreka það sem ég sagði að ég held að það sýni okkur að það mun ekki vera hægt að gera þetta svoleiðis, vegna þess að þannig hagsmunir eru í húfi gagnvart þessum aðilum, það ólíkir, að menn vilja stundum eiga samtöl í nefnd þar sem rætt er beint og í trúnaði við nefndina, ekki að öðrum viðstöddum. Ég sagði áðan og ítreka það að þrátt fyrir góðan vilja hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar um byggðakvóta, sem ég held að við eigum sameiginlegan, er hér stigið skref til baka þar sem farið er út úr þessu atriði, tekið út úr lögum eins og það er og hefur verið þó allt of lítið sé, það verður ekki hægt þannig. Við erum því háð ýmsum duttlungum hæstv. sjútvrh. hvernig þetta verður gert, skilgreiningunni, hvernig á að úthluta þessu o.s.frv. Mér finnst miður eins og kom fram í ræðu minni, að svo sé. Hv. þm. sat í stjórn Byggðastofnunar, að mig minnir, þegar byggðastofnunarkvótanum var úthlutað sem var gert til fimm ára, en er nú samt sem áður úthlutað í hvert skipti, t.d. 387 tonnin sem hafa verið undanfarin fimm fiskveiðiár á Þingeyri, að menn þurfa ekki nema bara hugsa til þess staðar og þeirra erfiðleika sem þar voru á sínum tíma. Byggðakvótinn sem þar var settur niður var mjög mikilvægur og hefur algjörlega snúið málum þar til betri vegar. Við höfum enga tryggingu eftir það að hæstv. sjútvrh. úthluti slíkum kvótum í framtíðinni á staði eins og Þingeyri og aðra sem eiga við erfiðleika að etja í atvinnulífi.

Virðulegi forseti. Hér er til 2. umr. frv. til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, sem lýtur að ákvæðum annars vegar um svokallaða línuívilnun og hins vegar um svokallaða byggðakvóta. Ég vil leyfa mér í upphafi að vitna til orða hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar frá því í dag í andsvari við mig þar sem hann viðurkenndi að að hans mati væri núverandi fiskveiðistjórnarkerfi meingallað, á því væru miklir annmarkar þó svo að á því fyndust reyndar líka nokkrir kostir, og viðurkenndi að frv. sem hér er verið að fjalla um mætti líta á sem bót á göt þessara meingölluðu laga um stjórn fiskveiða. Ég held að þessi staðfesting hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar segi kannski meira en margt annað um það sem hér er verið að gera. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur lagt fram mjög skýra stefnu í sjávarútvegsmálum. Hún leggur til að í grundvallaratriðum sé breytt frá því kerfi sem nú er. Það gengur ekki og skapar stöðugt ósætti að setja bót ofan á bót á kerfi sem er vitlaust í grunninn eins og það kerfi sem við búum við. Það er ranglátt í grunninn og tekur ekki á þeim grundvallaratriðum sem það á að taka. Þess vegna höfum við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði lagt fram tillögur um stjórn fiskveiða. Þær kveða í fyrsta lagi á um að tryggja í verki sameign þjóðarinnar á fiskstofnunum og réttláta skiptingu afrakstursins og að gera grundvallarbreytingar á núverandi fiskveiðistjórnarkerfi sem komi til framkvæmda í áföngum á næstu 20 árum t.d. til að hafa sem viðmiðun. Aðalatriðið er að taka ákvörðun um kerfisbreytinguna og koma henni af stað. Við viljum bæta umgengni og stuðla að sjálfbærri nýtingu auðlindarinnar og efla vistvænar veiðar. Við viljum skapa forsendur til að treysta búsetu við sjávarsíðuna, tryggja atvinnuöryggi og kjör fiskverkafólks og sjómanna og stuðla að betra jafnvægi og réttlátari leikreglum í samskiptum við helstu aðila innan sjávarútvegsins, þ.e. útgerðar, fiskvinnslu, verkafólks, sjómanna, sjávarbyggða og samfélagsins alls. Það er, virðulegi forseti, ekki hægt að taka út einn aðila úr þessum hópi og láta hann hafa vald til þess að véla um atvinnuöryggi fólks og þessa auðlind okkar. Við viljum standa að nauðsynlegum kerfisbreytingum og aðgerðum þannig að stöðugleiki verði tryggður og hæfilegur aðlögunartími gefist. Þetta eru okkar markmið til að vinna út frá. Því leggjum við til að veiðiheimildunum verði deilt út í áföngum. Þriðjungur komi til byggðanna og verði tengdur byggðunum og ráðstafað þaðan, þriðjungur geti farið á almennt uppboð til þess að tryggja endurnýjun og tryggja aðgang markaðarins að því að koma að nýtingu þessarar auðlindar, hluti veiðiheimildanna er líka á hafsvæðum sem ekki er heldur hægt að binda beint við ákveðna byggð, og þriðjungur verði tengdur þeim flota sem nú hefur þær og fyrir þær komi hóflegt gjald. Þetta gerist í áföngum, hægt en ákveðið, þannig að allir fái haldið sínum hlut og aðlagi sig þeim breytingum til að tryggja bæði stöðugleika, öryggi og hagkvæmni í greininni. Virðulegi forseti. Í umræðum um stefnu okkar hefur það einmitt komið fram, ekki síst í kosningabaráttunni í vor, í umræðunni sem þá var um sjávarútvegsmál, að menn voru ekki allir hlynntir þessu, sumir vildu fá að halda þeim heimildum sem þeir hafa núna og halda óbreyttu kerfi og færðu fyrir því rök, öðrum fannst þessar tillögur okkar ganga of hægt, en einróma var samt sagt að þetta væri framkvæmanlegt og þetta mundi ekki valda neinum kollsteypum, þetta væri kerfi sem hefði sínar forsendur og væri alveg fullkomlega framkvæmanlegt. Það er út frá þessum sjónarmiðum, út frá þessum stefnumiðum okkar sem við metum þær tillögur sem fram koma í fiskveiðistjórnarmálum. Ég vil líka benda á það, virðulegi forseti, að í umræðunni um vistvænar veiðar og um sjálfbæra nýtingu auðlindarinnar, um bætta umgengni við hráefnið og hvernig það berst að landi sem ferskast, höfum við lagt áherslu á að efla strandveiðiflotann. Við leggjum til í okkar tillögum að tekið sé tillit til veiðarfæra í útdeilingu á aflaheimildum, þannig að hæst standi afli tekinn á handfæri, næst komi afli á línu og þá afli í önnur kyrrstæð veiðarfæri og svo afli í veiðarfæri sem dregin eru eftir botninum. Þannig er eðlilegt að okkar mati að veiðiaðferðir fái sinn veiðistuðul. Við teljum að að því eigi að stefna. Þetta er í okkar stefnuskrá og hefur verið, virðulegi forseti. Því miður liggja ekki fyrir tölulegar upplýsingar eða rannsóknir um áhrif hinna mismunandi veiðarfæra á lífríkið, meðferð fisksins og umgengnina við náttúruauðlindina. Það verður bara að segjast hér að ég harma það hve lítið hefur verð unnið að veiðarfærarannsóknum. Það hafa komið fram tillögur um það á Alþingi. Ég minnist mjög ítarlegrar tillögu sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson flutti á sínum tíma varðandi veiðarfærarannsóknir, en allt of lítið hefur verið gert af því að rannsaka þetta. Þegar við í sjútvn. fengum til okkar forstöðumann Hafrannsóknastofnunar í gær og spurðum hvað lægi fyrir innan stofnunarinnar sem mætti byggja á, tölulega séð, varðandi áhrif hinna mismunandi veiðarfæra, varð hann að upplýsa að það lægi ekkert tölulega fyrir, menn væru með mat og sæju ýmislegt og skynsemin segði og reynslan segði að við hinar og þessar aðstæður skemmdu veiðarfærin hitt og þetta, bæði fisk og umhverfi. En tölulegt mat, sem þyrfti að vera til grundvallar til þess að taka vísindalegar og vel grundaðar ákvarðanir, lægi því miður ekki fyrir. Þetta tel ég vera mikinn veikleika á okkar stærsta atvinnuvegi, sjávarútveginum, okkar stærstu auðlind, að þessar rannsóknir skuli ekki vera komnar lengra á veg. Ég vil leggja áherslu á að þetta er að mínu mati eitt af forgangsatriðum, að rannsaka áhrif veiðarfæra á lífríkið, á auðlindina, á hráefnið, nýtingu þess og meðferð, alla þætti sem að þessu lúta og þær veiðiaðstæður sem þar gætu verið á hverjum stað, við gætum því í raun beitt veiðiaðferðum til skýringar í þá veru ef þetta lægi fyrir. Frv. sem hér liggur fyrir um að taka upp línuívilnun og skerða á móti og breyta þeirri umgjörð sem hefur verið í kringum úthlutun á byggðakvótum, er svo sem ekki mikið að segja um. Þetta er ekkert gríðarlegt stórmál í sjálfu sér. Þarna eru eitthvað um 3.375 tonn, mjög nákvæmt lagt til, sem má færa yfir í þessa línuívilnun. Það er ekki stór aflahluti ef maður lítur annars vegar á heildarveiðiheimildir upp á liðlega 200 þúsund tonn í þorski, ellegar ef maður lítur á þá ónákvæmni sem er varðandi mat og mælingu á þeim afla sem berst að landi. Við heyrum um bolfisk sem berst í stór troll á kolmunnaveiðunum, þar eru menn að nefna hærri tölu en hér er um að ræða, það er annað mál, virðulegi forseti, við höfum engar tölulegar upplýsingar eða rannsóknir um það hvað er að berast í gegnum þessi troll. Menn giska á að það sé ekki undir 3.000--4.000 tonnum á ári, en þar liggja heldur engar óyggjandi tölur fyrir. Svona má áfram telja. Óöryggið sem liggur að baki þessum aflatölum eða mælingum á þeim afla sem berst að landi er gríðarlega mikill. Þess vegna er þessi tonnafjöldi stórmál í heildinni hvað það varðar. Hins vegar þegar farið er að grípa inn í stjórn fiskveiða með þessum hætti að hreyfa til innan flotans, eins og hér er verið að gera, og hreyfa til byggðakvóta, fer ekki hjá því að það hljóti að geta snert einstök byggðarlög, bæði breytingar á reglum um úthlutun á byggðakvótanum og lækkun á heildarheimildum byggðakvóta og einnig hvar þessi línuívilnun kæmi niður, hvar hún mundi nýtast og hvar hún mundi valda skerðingu á móti. Ég gagnrýndi það í sjútvn. að það væri allt of lítið athugað og allt of illa unnið hvernig þessi breyting kæmi niður því þótt hún sé ekki stór í heildina skiptir það minni byggðarlögin vítt og breitt um landið gríðarlegu máli hvernig hvert og eitt þeirra kemur út úr þessu. Og það fannst mér einmitt, virðulegur forseti, að hefði átt að skoðast í nefndinni og að nefndinni hefði borið skylda til þess að kanna það mjög ítarlega áður en hún legði fram þessar breytingar sem hér er verið að tala um. Þetta gagnrýndi ég og tel þetta einn af stórum veikleikum þessa frv. að menn vita ekki og hafa ekki reynt að leggja neitt sérstakt mat á hverjar afleiðingarnar eru eða hvernig þetta kemur út. Einnig er vert að minnast á að þarna er ekki tekið heildstætt á bátaflotanum sem nánast hefði átt að vera skylda nefndarinnar að gera þegar verið er að taka þetta atriði fyrir, að taka þennan bátaflota heildstætt sem við erum að fjalla um og stundar strandveiðar. En því miður eru dagabátar, bátar sem eru á sóknarmarki, skildir út undan í þessum aðgerðum, og verra en það því eins og nú horfir með reglur um þá er verið að skera þá niður við trog. Þeir eru að fara úr 23 dögum og eiga að vera komnir niður í 18 daga næsta haust ef þær reglur gilda áfram sem nú eru og sá afli sem þar tapast eða það sem rýrnar er kannski nokkuð jafnt á við það sem nú er að færast inn í línutvöföldunina eða línuívilnunina. Þessi bátafloti stendur því frammi fyrir því að hann sé að þurrkast út, því framtíðin er ótrygg, veðhæfni þessarar útgerðar minnkar þegar dögunum fækkar þannig að staða hennar er mjög ótrygg. Ég tel það styrk í fiskveiðum okkar að vera með sem fjölbreyttastan flota, svo fremi sem það er hagkvæmt og hentugt að sækja þessa auðlind. Fjölbreytni í flotanum og margbreytileiki og að sem flestir eigi þar aðgang að til þess að veiða tel ég að sé styrkur. Eftir því sem veiðiheimildirnar færast á færri hendur á einsleitnari flota, þeim mun viðkvæmari verðum við fyrir sveiflum og öryggi byggða og atvinnuvegarins minnkar. Mér finnst þetta vera annar aðalljóður á því frv. sem hér er verið að flytja. Það er einmitt ágætt að vitna til umsagnar Landssambands smábátaeigenda sem maður gæti haldið að frv. hefði fyrst og fremst átt að höfða til, að þeir gagnrýna hvernig að því er staðið. Þeir telja reyndar að ekki eigi að bæta þeim afla sem settur er í línuívilnun ofan á heildaraflaheimildirnar, heldur eigi hann að koma til frádráttar sem er alveg eins og tillaga eða mjög lík þeirri sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson og formaður sjútvn. lagði fram sem sína tillögu inn í sjútvn. Ég skil það sjónarmið sem þar liggur til grundvallar og þeir gagnrýna að þetta skuli ekki vera gert og einnig þessar sérkennilegu reglur sem lúta að beitningu. Ef menn eru að taka upp vistvænni veiðar og telja að veiðarnar sjálfar stuðli að betri umgengni við auðlindina og menn komi með betra hráefni að landi, eru það í sjálfu sér ekki rök að vera að takmarka hvað varðar beitninguna. Þetta gagnrýna þeir hjá Landssambandi smábátaeigenda og skilja ekki beint rökin á bak við það. Þá gagnrýna þeir afar harðlega að ekki skuli vera tekið á dagabátunum í þessum aðgerðum og þeir gjörsamlega skildir eftir nánast í verri stöðu en áður. Síðast en ekki síst er líka gagnrýnt að línuívilnun sé að koma í staðinn fyrir byggðakvótann og ráðstöfun hans. Að vísu er verið að færa og rýmka heimildir á þeim 12.000 tonna byggðakvóta eða ráðstöfunarkvóta sem var hjá sjútvrh. en þeir kvótar sem annars voru og ætlaðir til byggðaaðgerða eru skornir niður í áföngum þannig að heildarheimildin minnkar. Þetta er þvert á kosningaloforðin sem þessir flokkar, Sjálfstfl. og Framsfl., gáfu fyrir kosningar. Sjálfstfl. lýsti því yfir að línuívilnunin ætti ekki að koma á móti og ætti ekki að verða á kostnað byggðakvótanna og í kosningaloforðum Framsfl. og í stjórnarsáttmálanum stendur að þær breytingar sem gerðar verði á fiskveiðistjórnarkerfinu eigi að auka byggðakvóta. Það eru önnur atriði sem voru líka í viðkomandi stjórnarsáttmála og væri fróðlegt að vita hvað líður en það var hvernig ætti að tryggja forkaupsréttarákvæði sveitarfélaga og lögaðila að aflaheimildum til að styrkja stöðu sveitarfélaganna, því ef eitthvað er í þessu frv. þá er verið að færa það vald eða þau verkefni sem bæði Byggðastofnun hafði í byggðalegu tilliti og eins sveitarfélögin í gegnum byggðakvótana, þ.e. ráðstöfun á þeim kvótum. Það er verið að færa þetta algjörlega undir ráðherra þó svo að í breytingartillögum sé gert ráð fyrir að Byggðastofnun komi þar að sem umsagnaraðili. En þarna er í rauninni verið að færa þær byggðaheimildir sem voru annars vegar til ráðherra og hins vegar yfir á línubátana. Og þetta er í rauninni þvert gegn þeirri stefnu sem þeir hafa haft í frammi sem hafa verið að halda fram hlut byggðakvóta. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð leggur áherslu á að þær aðgerðir sem komi í fiskveiðistjórn verði til að treysta byggð og að tengja eigi við byggðina hluta af þeim aflaheimildum sem hægt er að losa úr fiskveiðistjórnarkerfinu. Við höfum útfærðar tillögur en við getum líka fallist á að hafa skilning og sjónarmið fyrir áföngum í þessum efnum. Það sem við leggjum áherslu á er að fiskveiðistjórn sé beitt til styrkingar búsetu og hún verði að fela í sér byggðatengingu auðlindarinnar og kröfu um að aflinn fari til vinnslu í byggðunum sem njóta þessara réttinda. Með því að efla strandveiðiflotann og auka fiskvinnslu og bæta nýtingu þess hráefnis sem veitt er og kemur að landi, treystum við búsetu í sjávarbyggðunum og þannig getum við einnig stuðlað að bættri umgengni við auðlindina og notkun vistvænni veiða. Línuívilnun getur verið einn liður í endurskoðun til vistvænni veiða, eins og kemur fram í okkar stefnuskrá, sem ég hef kynnt áður, en það er mikilægt að sú aukning veiðiheimilda verði byggðatengd og verði til að skapa aukið öryggi hjá íbúunum í landi, fiskvinnslufólkinu og íbúunum sem eiga allt sitt undir þessari auðlind, en sé ekki falin bara í hendur eiganda viðkomandi útgerðar eins og hér er einmitt lagt til. Það er ekki byggðavænleg aðgerð. Aðgerðirnar verða að stuðla að auknu atvinnuöryggi sjómanna, beitningamanna og annars landverkafólks, og svo fiskvinnslunnar í viðkomandi byggðarlögum. Virðulegi forseti. Ég hef vitnað til umsagnar Landssambands smábátaeigenda. Allar umsagnir sem bárust til nefndarinnar voru á þann veg að mál þetta væri of illa unnið til þess að fara út úr nefndinni, á því væru miklir meinbugir í útfærslu, það væri hroðvirknislega unnið og ýmis önnur atriði sem menn gátu ekki fallist á eins og að þarna væri verið að skipta á línuívilnun og byggðakvótum og útfærslan á línuívilnuninni væri líka óásættanleg. Vissulega mun þessi útfærsla sem hér er verið að leggja til af hálfu meiri hlutans koma einhverjum bátum til góða og það liggur alveg fyrir. En það er ófyrirsjáanlegt enn þá hvernig þetta kemur út í heild sinni. Það sem mér sýnist vera mjög mikilvægt í framhaldinu, verði frv. samþykkt á Alþingi, er að fylgjast með hvaða afleiðingar þetta hefur. Það er augljóst að það eru miklar deilur um málið þótt það sé ekki stórt í sniðum hvað varðar heildarveiðiheimildir á þorski. Engu að síður hefur það valdið miklum deilum og má nánast líkja því við að menn séu að setja á svið leikrit í þeim efnum, því það er fjarri því að þetta frv. sé að steypa einhverjum stórútgerðum. Það er fjarri því, þannig að leiksvið stórútgerðanna í þessu máli er mjög ósannfærandi og hefði verið skynsamlegra að mínu mati hjá þeim að draga eitthvað úr hástemmdum leikrænum tilburðum í þessum efnum. Það passar ekki, þetta er ekki af þeirri stærðargráðu að það gefi tilefni til þess. Þeir leikrænu tilburðir sem þeir hafa haft í frammi passa því engan veginn inn í þessa umræðu og sýnir kannski bara á hvaða plani umræðan er af þeirra hálfu. En útfærslan á þessu skiptir hin einstöku litlu byggðarlög máli. Breyting á byggðakvótum og ráðstöfun þeirra og einnig tilfærsla innan flotans, skerðing á krókaaflamarksbátunum og staða dagabátanna, hvaða áhrif þetta hefur á strandveiðiflotann og veiðar og vinnslu og atvinnuöryggi hinna einstöku byggða. Það er það sem skiptir mestu máli í því sem við erum að fjalla um og ég tel að málið hefði átt að vinnast miklu betur og sjá hvert menn væru að stefna til þess að það væri tækt til áframhaldandi umræðu í þinginu.

Herra forseti. Ég vil taka undir það sem kom fram undir lok ræðu hv. þm. að þetta mál er ekki af þeirri stærðargráðu að það steypi undan stórútgerðinni eins og hv. þm. orðaði það. Ég lagði einmitt áherslu á umfang málsins í framsögu minni, að draga það fram svo að mönnum mætti vera ljóst að hér er ekki um stórvægilega hluti að ræða í heildina tekið sem verið er að fjalla um í þessu frv. þó svo að menn séu meðvitaðir um að það munar um það hjá þeim sem þess njóta. Ég vil aðeins bregðast við því sem fram kom áður í ræðunni að verið væri að skera dagabátana niður við trog. Til þess að taka af allan vafa svo ekki verði misskilið, þá er í þessu frv. ekki verið að grípa til neinna aðgerða gagnvart dagabátum. Í því felast engar aðgerðir sem skaða hagsmuni þess flota. Þvert á móti tekur meiri hluti sjútvn. fram að það sé ekki komin niðurstaða um tillögur um framtíðarskipulag veiða hjá þessum flota og hvetur til þess að málinu verði hraðað. Í því felst einmitt sú afstaða að menn gera sér ljóst að það fyrirkomulag sem er getur ekki verið til frambúðar og að verið er að leita að samkomulagi um breytingar sem geta skapað stöðugleika fyrir þennan flokk útgerðarinnar því hann er mjög mikilvægur sem hluti af viðbragðskerfi sem við setjum í lög til að bregðast við slæmum afleiðingum af kvótakerfinu.

Virðulegur forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þm. að dagabátarnir eru ekki hluti af þessu frv. enda sagði ég líka einmitt að svo væri. Hins vegar lagði ég áherslu á að við erum að fjalla um strandveiðiflotann í þessu frv. og möguleika hans og dagabátarnir eru mikilvægur hluti af honum. Og fari fram sem horfir, óbreytt ástand eða óbreytt ákvæði hvað viðvíkur dagabátunum, er verið að gera þeim nánast mjög örðugt með að halda úti sínum rekstri áfram, því stöðugur niðurskurður á dögum þýðir náttúrlega bara aukið rekstraróöryggi og minni hagkvæmni. Þannig að ég tel það skylt að við hefðum átt að taka á þeim líka og þess vegna flyt ég ásamt hv. þm. Grétari Mar Jónssyni brtt. við þetta frv. sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Leyfilegir sóknardagar hvers fiskveiðiárs verði aldrei færri en 23, og skal þeim fjölgað um einn fyrir hver 20 þúsund tonn leyfðs heildarþorskafla á fiskveiðiárinu umfram 230 þúsund tonn.`` Þannig tryggjum við áfram hlut dagabátanna og að verði aukning í fiskveiðiheimildum þá eigi þeir þar líka möguleika á að styrkja sinn hlut sem er réttlætismál. Ég tel því, virðulegi forseti, að það sé mjög mikilvægt þegar við vinnum að málum sem snerta strandveiðiflotann í heild, að við eigum og okkur beri skylda til að taka á málum hans ekki hvað síst hvað varðar dagabátana. Þess vegna legg ég áherslu á að þessi tillaga komi hér inn og verði samþykkt.