Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég tel fyrir mitt leyti að miðað við allar aðstæður hafi verið dregnar fram allar helstu staðreyndir þessa máls og engin ástæða sé til þess að setja á mikið meiri umræður, alla vega af okkar hálfu hér í Alþb., um þetta mál í þessari virðulegu deild. Málið á eftir að fá meðferð í hv. Nd. og hver veit nema málin hittist þá þar að lokum, þ.e. sú heildarendurskoðun sem hér hefur verið margboðuð og lofað hefur verið að komi í vetur og svo þetta frv. Ég tel ekki ástæðu til þess af hálfu okkar þm. Alþb. að orðlengja frekar um mál þetta.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um lögreglusamþykktir sem er prentað á þskj. 575. Þetta frv. er samið af nefnd sem ég skipaði með bréfi 16. okt. sl. til að endurskoða gildandi lög um lögreglusamþykktir, en í þessari nefnd sátu þeir Ólafur Walther Stefánsson, skrifstofustjóri í dómsmrn., William Möller, héraðsdómslögmaður og fyrrv. fulltrúi lögreglustjórans í Reykjavík, og Gunnar Eydal, skrifstofustjóri borgarstjórnar Reykjavíkur. Um lögreglusamþykktirnar gilda nú þrenn lög. Eru það í fyrsta lagi lög um lögreglusamþykktir fyrir kaupstaðina frá 1890, lög um lögreglusamþykktir í löggiltum verslunarstöðum frá 1924 og loks lög um lögreglusamþykktir utan kaupstaðanna frá árinu 1985. Nú eru í gildi lögreglusamþykktir settar skv. lögum þessum er gilda fyrir alla kaupstaði og sýslur. Meginástæðan fyrir því að nú er talið brýnt að endurskoða lögin um lögreglusamþykktirnar er sú að eins og vel er kunnugt voru gerðar verulegar breytingar á málefnum sveitarfélaganna með sveitarstjórnarlögunum sem samþykkt voru árið 1986. Nú er málum þannig komið að réttarstaða kaupstaða og hreppa er nánast hin sama. Sýslunefndirnar sem eiga að semja frv. til lögreglusamþykktar fyrir sýslur eins og nú er háttað löggjöfinni verða lagðar niður frá og með næstu áramótum. Þá verður ekki lengur til staðar stjórnvald til að semja lögreglusamþykktir fyrir sýslur og lögin gera eins og nú háttar ekki ráð fyrir lögreglusamþykkt í einstökum hreppum ef undan eru skildir löggiltir verslunarstaðir, en þá aðeins að því er varðar mjög takmörkuð viðfangsefni. Hin fjölmörgu lög um löggildingu verslunarstaða eru auk þess löngu úrelt orðin og hef ég reyndar flutt í hv. Nd. frv. til l. um að fella þau öll úr gildi. Í grg. frv. er þetta frv. skýrt nánar. Ég vildi þó benda á hv. þm. til athugunar að í athugasemdum við einstakar greinar hefur því miður orðið prentvilla þegar vísað er til greina frv. þannig að tvíprentuð er tilvísun í 1. gr. þannig að það þarf að færa til raðtölu allra greina eftir 1. gr. og hækka um einn staf þannig að rétt sé tilvísað. Með þessu frv. er, eins og ég sagði, gert ráð fyrir því að lögreglusamþykkt megi setja fyrir hvert sveitarfélag í landinu og þá er ekki gerður greinarmunur á hvort sveitarfélagið telst hreppur eða kaupstaður eða hversu fjölmennt það er. Af því leiðir að ekki er þörf á fleiri en einum lögum um lögreglusamþykktir og úr gildi falla hin eldri lög. Um efnið, sem kveða á um í lögreglusamþykktum, er fjallað í meginatriðum í gömlu lögunum frá 1890 með ýmsum síðari tíma breytingum. Um mörg þessara atriða er nú fjallað í yngri sérlögum ýmiss konar og eru sum ákvæði gildandi laga því óþörf orðin. Í lögreglusamþykktum þarf að kveða á um ýmis atriði sem varða allsherjarreglu. Í frv. eru þau reyndar talin upp í 3. gr. og eru þau flest í gildandi lögum. Í ljósi breytinga á löggjöfinni frá því eldri lög um lögreglusamþykktir voru sett má nú fella ýmis ákvæði brott. Hafa sérlög og ítarlegar reglugerðir um t.d. umferð, barnavernd, hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, byggingarmálefni, brunavarnir og lögreglumálefni nú leyst af hólmi ákvæði sem staðið hafa í lögreglusamþykktunum um langt bil ára. Eftir sem áður kann þó að vera æskilegt að hafa áfram ákvæði um sum þessara mála í lögreglusamþykktunum, t.d. um umferðarmálin, þótt þau þurfi ekki að vera eins ítarleg og í sérlögunum. Ég tel ástæðu til að vekja athygli á því að eitt atriði er nú tekið inn í frv. sem efnislega hefur til þessa ekki verið kveðið á um í lögreglusamþykktum heldur í sérstökum reglum. Þetta eru reglur um slit á skemmtunum. Með frv. er lagt til að efnisákvæði um þetta verði yfirleitt felld inn í lögreglusamþykktir, enda eiga reglurnar um þetta efni að mínum dómi þar vel heima með ákvæðunum um almenna reglu og skemmtanahald, þar á meðal reglum um opnunar- og lokunartíma veitingastaða. Eins og kunnugt er varða ákvæði lögreglusamþykktanna fyrst og fremst reglu á almannafæri. Með almannafæri er þá átt við það svæði sem almenningur fer um og ætlað er til almenningsnota. Þetta er ekki skilgreint í þessum lögum, en hins vegar gert ráð fyrir því að í lögreglusamþykktunum verði slík skilgreining. Í 2. gr. frv. er líka það nýmæli að þar er gert ráð fyrir að ráðherra setji reglugerð um lögreglusamþykktir og hún verði fyrirmynd að lögreglusamþykktum sveitarfélaganna. Ákvæði í lögreglusamþykktum eru mörg hver samhljóða efnislega, en ýmis tilbrigði um framsetningu, ekki síst eftir aldri samþykktanna, eða upprunalegum aldri þeirra. Það er æskilegt að samræmi sé varðandi efni slíkra samþykkta þannig að sömu eða svipaðar reglur gildi í sömu atriðum um allt land. Til að stuðla að þessu er gert ráð fyrir því að samin verði slík reglugerð sem verði þá sveitarfélögunum til leiðbeiningar að því er varðar samningu sérstakra lögreglusamþykkta fyrir hvert þeirra. Þá er í frv. gert ráð fyrir því að slík reglugerð verði látin gilda sem lögreglusamþykkt fyrir þau sveitarfélög sem ekki setja sér sjálf slíka samþykkt. Er í frv. gert ráð fyrir því að dómsmrn. semji slíka reglugerð sem fyrst eftir að frv. þetta er orðið að lögum. Með því að í gildandi lögreglusamþykktum eru margvísleg ákvæði sem vegna nýrrar löggjafar eiga þar ekki lengur heima þykir rétt að leggja til að hinar eldri lögreglusamþykktir falli allar úr gildi einu ári eftir að slík reglugerð hefur verið birt. Þar með yrðu ákvæði lögreglusamþykktar samræmd og úrelt ákvæði úr gildi felld hvernig sem á stendur með samningu sérstakra lögreglusamþykkta í hverju sveitarfélagi. Eins og segir í 8. gr. frv. skal samræmd reglugerð ekki taka gildi fyrr en sex mánuðum eftir að hún er birt og hinar eldri lögreglusamþykktir falla svo, eins og ég sagði áðan, úr gildi sex mánuðum þar á eftir þannig að sveitarstjórnirnar eiga að hafa góðan tíma til að meta hvort þörf sé á að setja sveitarfélaginu eigin lögreglusamþykkt eða hvort hægt sé að láta reglugerð dómsmrn. duga. Herra forseti. Ég hef gert nokkra grein fyrir frv. til. l. um lögreglusamþykktir. Meginástæða þess að frv. er fram komið eru þær breytingar sem leiðir af gildistöku nýju sveitarstjórnarlaganna og varða fyrst og fremst brottfall sýslunefndanna úr stjórnkerfinu. Jafnframt hefur svo tækifærið verið notað til að endurskoða ákvæði sem í megindráttum hafa staðið óbreytt í tæpa öld. Taka þarf tillit til breyttra þjóðlífshátta og breyttrar löggjafar á öðrum sviðum. Með ákvæðinu um reglugerð dómsmrn. um lögreglusamþykktir er stefnt að því að samræma efni þessara samþykkta, en þó án þess að skerða sjálfsákvörðunarrétt sveitarstjórnanna til að setja sérstakar lögreglusamþykktir í samræmi við aðstæður á hverjum stað. Loks er á það að benda að frv. hefur í sér nokkra lagahreinsun þar sem úr gildi eru felld nokkur eldri lög, en ein og einföld lög koma í þeirra stað. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ég fagna frv. sem hér hefur verið lagt fram. Ég held að það sé í flesta staði til bóta því að í núgildandi lögreglusamþykktum eru mörg ákvæði úrelt og með frv. er að því er mér sýnist verið að taka með samræmdum hætti á þessum málum. En það sem rak mig upp er eitt ákvæði, þ.e. 2. mgr. 6. gr. frv. Þar segir: "Ef kenna má yfirsjón barns skorti á hæfilegri umsjón foreldris eða þess er gengur barninu í foreldris stað skal refsa þeim fyrir yfirsjónina." Ég mundi vilja gera fyrirvara varðandi þetta. Nú er mér ekki fullkunnugt um hvort þetta hefur verið í eldri lögum, en ég held að það sé varhugavert að refsa foreldri fyrir að gæta ekki barnsins með nægilegum hætti. Það eru þannig þjóðfélagshættir hér að foreldrar báðir vinna úti, börn koma kannski heim kl. 2 til 3 á daginn og koma að tómu heimilinu. Verði þau sér kannski eitthvað að skaða við eitt eða annað yrði foreldrinu dæmd refsing eða sekt fyrir að gæta ekki barnsins. Það er ein af grundvallarreglum lögfræðinnar a.m.k. að engum verði til sakar fundið fyrir brot annars manns. Ég held að það skipti ekki máli hvort þarna er um barn að ræða eða annan aðila. Ég minntist, þegar ég las þessa grein, dóms sem gekk fyrir nokkuð mörgum árum og fjallaði um skaðabótaábyrgð. Það var sjö ára drengur sem skaut af boga í auga að mig minnir átta eða níu ára gamals drengs. Foreldrar þess drengs fóru síðan í skaðabótamál við foreldra hins. á því var byggt í málinu að þeir hefðu ekki gegnt þeirri skyldu að sjá um að barnið hefði ekki með bogann að sýsla. Þau voru sýknuð af þeirri bótakröfu. Þar sem það virðist vera gildandi réttur varðandi skaðabótaábyrgð hingað til að foreldrar eru ekki gerð skaðabótaábyrg fyrir vanrækslu á umsjón með börnum held ég að það sé frekar óeðlilegt að þau verði gerð refsiábyrg fyrir því. Þetta er eina ákvæðið, sem ég sé í fljótu bragði, sem ég mundi vilja gera athugasemd við. En þetta kemur til allshn. og ég á von á að þetta frv. hljóti þar jákvæða afgreiðslu, a.m.k. af hálfu minni og míns flokks. Ég tel sem sagt frv. vera til bóta.



Virðulegi forseti. Ég vildi aðeins svara örfáum orðum athugasemd hv. 11. þm. Reykv. varðandi 6. gr. frv. Að því er mér skilst mun ákvæði þetta vera efnislega í samræmi við það sem nú er í gildi. Ég get líka bent á að í raun og veru er þetta efnislega skylt því og segir í inngangi 7. gr. Ef einhver lætur það ógert sem skylda hans er samkvæmt lögreglusamþykkt eða reglum sem settar eru samkvæmt henni má eiginlega sækja hann til þess að efna það til að koma í veg fyrir að vanrækslan valdi tjóni. Ég ætla ekki að fjölyrða um þetta, en tek undir það með hv. 11. þm. Reykv. að ástæða er til þess að hv. allshn. kanni þetta ákvæði sérstaklega og kveðji til höfunda þessa frv. og líti á allar hliðar málsins þannig að það verði í sem bestu samræmi við réttarfar og réttar lagareglur:



Hæstv. forseti. Ég fylgi úr hlaði frv. til l. um breytingu á lögum nr. 19 frá 4. nóv. 1887, um aðför. Það eru tildrög þessa máls að í október sl. flutti hv. þm. Jón Magnússon frv. í Nd. um þetta efni sem prentað er á þskj. 34. Í umræðum um málið í Nd. mælti ég með því að frv. yrði samþykkt að teknu tilliti til þeirra breytinga á því sem réttarfarsnefnd lagði til í umsögn sinni um fyrra frv. hv. þm. Jóns Magnússonar um sama efni sem flutt var á 109. þingi. Tilgangur frv. Jóns og þess frv. sem hv. allshn. í Nd. flytur nú er að draga úr kostnaði og tímasóun við aðfararaðgerðir og laga þær að öðru leyti að nútímaaðstæðum. Hv. allshn. Nd. gerði á þskj. 522 tillögur og ábendingar réttarfarsnefndar um breytingar á hinu upphaflega frv. að sínum og flutti svo nýtt frv. um efnið á þskj. 523. Ég mælti með samþykkt þessa frv. nefndarinnar í Nd. Ég tel að þótt nú standi fyrir dyrum heildarendurskoðun á hinum aldargömlu aðfararlögum sé ástæðulaust að tefja þess vegna einfaldar breytingar af því tagi sem nú eru lagðar til af allshn. Ég mæli fyrir þessu frv. í samráði við hv. formann allshn. Nd. Í tengslum við þær tillögur um aðskilnað dómsvalds og umboðsvalds, sem unnið er að á vegum dómsmrn. þessa daga, hefur verið ákveðið að taka ýmis réttarfarslög, þar á meðal lögin um aðför, til allsherjar endurskoðunar. Sú endurskoðun mun óhjákvæmilega taka nokkurn tíma og eins má gera ráð fyrir því að slík lög tækju ekki gildi fyrr en að nokkrum tíma liðnum frá birtingu þeirra. Sú breyting sem hér er lögð til af hv. allshn. Nd. er einföld og stefnir til hagræðis fyrir fógeta án þess að draga úr réttaröryggi gerðarþola eins og fram kemur í grg. Jóns Magnússonar með hinu upphaflega frv. á þskj. 34. Ég legg því til, virðulegi forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ég vil varðandi þetta frv. eins og það kemur frá allshn. Nd. fagna því. Ég held að þetta sé til mikilla bóta og eins og fram kom hjá hæstv. dómsmrh. held ég að þessar breytingar komi til með að spara mjög verulega tíma fógeta við fjárnám eða aðför eins og það heitir hér og komi á miklu betri reglu varðandi þessi mál. Hingað til hefur þetta verið mjög tímafrekt og kostað mikið bæði fyrir dómstólinn sem slíkan og líka fyrir aðfararþolann þar sem það hefur alltaf lent á honum að greiða að lokum þann kostnað sem á málið fellur hjá þeim sem réttinn á. Ég fagna þessu og lýsi því hér yfir að ég mun styðja þetta og minn flokkur og vonast eftir því að málið fái greiða leið í gegnum allshn. og megi verða samþykkt á þessu þingi.