Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég óska eftir því, að mín brtt. fái að vera varatill. við brtt. á þskj. 591, en að henni samþ. mundi ég draga mína brtt. til baka.



Herra forseti. hv. þm. G-K. hefur borið fram þá ósk, að hin rökstudda dagskrá, sem við hv. þm. Ísaf. höfum leyft okkur að bera fram í þessu máli, verði tekin aftur. Með samþykki meðflm. míns (FJ) vil ég verða við þeirri ósk, en lýsi því jafnframt yfir, að ég mun greiða atkv. á móti þessari málshöfðunarbeiðni.



Það er íhlutunarlaust af minni hálfu, hvort þessir menn höfða mál eða ekki. Hitt, sem snertir beiðni þeirra til deildarinnar, skilst mér, að sé óþarft, þar sem hv. þm. G-K. hefur endurtekið ummæli sín utan þinghelginnar og fimmmenningarnir kæra í bréfi sínu yfir ummælum, sem birtust í Morgunblaðinu. Nú hefur í eitt eða tvö skipti verið óskað eftir sams konar leyfi Alþingis og hlutaðeigandi þá borið fram sams konar óskir og þm. G-K. nú um, að leyfið yrði veitt. Með skírskotun til þessa fordæmis og eindreginna óska hv. þm. G-K. segi ég já við þessari beiðni, en vil jafnframt taka fram, að samþykki mitt er aðeins gefið á þessum forsendum og nær ekki lengra.



Ég vil taka það fram, að ég lít svo á, að þm. G-K. hafi með ummælum þeim, sem óskað er málshöfðunar út af, sett blett á Alþingi, en ég tel ekki, að sá blettur verði afmáður, þó að þm. verði sviptur þinghelgi. Ég tel hins vegar ekki, að þeir ágætismenn, sem þessi ummæli beindust gegn, hafi þeirra vegna beðið álitshnekki, heldur þvert á móti vegna þeirra vaxið svo sem verðskuldað er. Málshöfðunarbeiðni þeirra tel ég því ástæðulausa þeirra vegna, og sé rógur sá, ósannindi og baknag, er þeir hafa orðið fyrir af hálfu hv. þm., borið saman við illgerðir hans gagnvart öllum landslýð, er málshöfðunarleyfið óneitanlega hégómlegt hismi. En yrði nú horfið að því ráði að svipta þm. þinghelgi, gæti farið svo, að það yrði síðar misnotað sem fordæmi og leiddi til þess, að þingmenn ættu á hættu að verða sviptir þinghelgi að ósekju, og segi ég því nei við þessari beiðni.



Með tilvísun til grg. hv. 2. landsk. þm. segi ég nei.



Ég tek mjög nærri mér, ef ég hef meitt viðkvæma sómatilfinningu okkar orðvöru og óvenju prúðu ungfrúar, en það er þá líka hið eina hryggðarefni, sem orðið hefur á mínum vegi, meðan á þessum fróðlegu og sérstæðu umræðum hefur staðið. Ég hef gert glögga grein fyrir viðhorfi mínu til þessa máls og einlægri fyrirlitningu minni á þeim, er beiðnina bera fram. Samt sem áður hef ég óskað, að beiðnin verði samþ., og segi því já.



Ég segi nei með tilvísun til grg. hv. 2. landsk. þm.



Ég tel þessa beiðni óþinglega og borna fram af furðulegum barnaskap og hégómleik, en vegna þess, að hv. þm. G-K. hefur fastlega óskað þess af flokksmönnum sínum, að þeir greiði atkv. með henni, þá segi ég já.



Með tilvísun til grg. hv. 2. landsk. þm. segi ég nei.

Sigurður Kristjánsson Hv. þm. G-K. hefur farið fram á það við flokksmenn sína, að þeir samþykktu þessa málshöfðunarbeiðni, en ég segi eins og verzlunarmaðurinn hjá „Sameinaða“ sagði forðum, þegar hann var beðinn að flagga við skipskomu: „Allt vil ég gera fyrir þig, Ziemsen minn, nema draga upp dönsku duluna“, og segi ég því nei við þessari beiðni.



Með tilvísun til þeirra orða, sem ég hef áður sagt um þetta mál, og vegna þess fordæmis, sem veiting á slíku leyfi sem hér er farið fram á mundi gefa, og auk þess vegna þess, að ég te1 ummæli þau, sem hér voru viðhöfð, ekki ástæðulaus, þá segi ég nei.



Með tilvísun til grg. hv. 2. landsk. þm. segi ég nei.



Ég segi já með tilvísun til grg. hv. þm. N-Ísf.



Ég hef hina megnustu fyrirlitningu á þessu svokallaða kvígumáli, og réttast væri að anza ekki þessari skinhelgisbeiðni, en til að reyna að hjálpa fimmmenningunum í þessu málshöfðunarbrölti segi ég já.



Vegna þeirrar beiðni, sem hér liggur fyrir, skiptir ekki máli, hvort hv. dm. segja já eða nei. Hv. þm. G-K. hefur gefið biðjendum ótakmarkað færi til málshöfðunar án þingssamþykktar. Fyrir vin minn og flokksforingja, sem hér á hlut að máli, vil ég gera margt, en við þeirri beiðni hans að samþ. þessa málshöfðun get ég með engu móti orðið. Sem forseti Alþingis tel ég mig hafa tvöfalda skyldu til að vera andvígur því, að þinghelgin sé leyst upp. Hún verður annaðhvort að gilda eða gilda ekki, og ég vil láta hana gilda skilyrðislaust. Það er nóg um deilur og óvild í okkar stjórnmálum, þó að því sé ekki bætt við, að þm. fari að elta hvor annan með málaferlum, enda þótt ýmis harðyrði falli í sambandi við heit deilumál. Ég segi því nei.



Ég segi já með tilvísun til grg. hv. þm. N-Ísf.



Herra forseti. Eins og nál. á þskj. 584 ber með sér, þá hefur meiri hl. allshn. ekki getað fallizt á, að þetta frv. næði nú fram að ganga, en þó, eins og nál. einnig ber með sér, eru ýmis sjónarmið, sem gætu réttlætt ýmislegt, sem í frv. stendur og annað varðandi þingfararkaup alþingismanna. Það er orðið nokkuð langt síðan þetta frv. varð til, því að í byrjun þings sendi hæstv. forsrh. það til þingflokkanna, til þess að þeir segðu álit sitt um það, hvort flytja bæri frv. Síðan leið langt fram á þing, án þess að frv. væri flutt, og virtist þá ekki mikill áhugi fyrir því, og þegar það var lagt fram, þá virtist heldur ekki mikill hugur fylgja máli af hendi þeirra, sem það höfðu tekið til flutnings. Höfuðástæðan fyrir því, að við getum ekki mælt með samþykkt þessa frv. nú, þrátt fyrir það að við teljum ýmislegt í því réttlætanlegt, er sú, að vegna núverandi aðstæðna, þá þarf sem mest að halda niðri öllum kostnaði við rekstur hins opinbera, og ef þingmenn fara að gefa sjálfum sér kjarabætur, þá mætti segja, að þeir gæfu þar með fordæmi fyrir aðrar launastéttir að krefjast kauphækkana. Við leggjum því til, að frv. verði afgreitt með rökstuddri dagskrá, enda þótt það væri fullkomið réttlæti að bæta kjör þingmanna, ef borið er saman við aðra, því að það er staðreynd, að þeir, sem þurfa að fá menn fyrir sig til að sinna sínum störfum, á meðan þeir sitja á þingi, þeir geta ekki borið kostnaðinn af þeirri vinnu, sem þeir þurfa að kaupa, með þingfararkaupi sínu, og þótt þeir þm., sem búa hér í Reykjavík og nágrenninu, geti að mestu sinnt sínum störfum á meðan þing stendur, þá þurfa þeir þó oft vegna setu sinnar á Alþingi að kaupa nokkra aukavinnu, og sést því, að hvort sem þm. búa utan eða innan Reykjavíkur, að þá eru þeir ekkert ofhaldnir af núverandi launum sínum. Ég skal svo ekki fara um þetta fleiri orðum að sinni, en við leggjum til, að frv. verði vísað frá af þeim ástæðum, sem ég hef nú greint og fram koma í hinni rökstuddu dagskrá á þskj. 584.



Herra forseti. Eins og fram kom í ræðu hv. frsm. meiri hl., þá hefur n. ekki orðið sammála um þetta frv., og vill meiri hl. vísa því frá með dagskrá, sem studd er eingöngu með sparnaðarrökum, en minni hl. - þ. e. a. s. ég - vill samþ. frv. Ég vil nú fara nokkrum orðum um þetta mál. Ég tel, að það, að þm. hafi svo mikil laun, að þeir séu engum háðir, sé skilyrði fyrir því, að þm. geti gegnt skyldum sinum eins og þeim ber samkv. stjórnarskránni, enda sýnir saga þingræðisins í öðrum löndum, að að þessu marki hefur verið keppt. Nú eru laun þingmanna hér 79,12 kr. á dag, meðan þing situr, og getur hver maður séð, hvort nokkur, a. m. k. fjölskyldumaður, getur dregið fram lífið með þessum launum. Hv. frsm. meiri hl. benti á, að margir þm. gætu unnið önnur störf þrátt fyrir þingsetuna. Þetta er rétt, og þeir gera það líka, þ. e. a. s. hafa á hendi önnur embætti. Það munu vera hér um 20 þm., sem gegna öðrum embættum hjá ríkinu, en það þarf enginn að segja mér, að þeir ræki þau embætti jafnvel, þegar þeir sitja á þingi, og þann tíma, sem þeir sitja þar ekki. Við vitum, að það er ekki lítill tími, sem fer í fundastörf og nefndastörf og alls konar störf í sambandi við þingið, enda mun það svo, að ýmis embætti hv. þm. séu ekki yfir þingtímann nógu vel af hendi leyst. Í Frakklandi var það einu sinni svo, að menn gátu keypt embætti og hirtu svo launin án þess að koma nokkru sinni í embættið. Við erum nú að síga ofan í þessa sömu gryfju, og ein af ástæðunum fyrir því, að ríkisbáknið er nú orðið svo risavaxið, er sú, að margir af forstjórum ríkisstofnananna eru uppteknir við önnur störf, m. a. þingstörf. Það væri búið að kippa þessu í lag, ef forstjórarnir þyrftu að kaupa menn í staðinn fyrir sig, eins og þm. utan af landi þurfa að gera, en þeir, forstjórarnir, hirða sitt kaup, þótt þeir geti ekki innt störf sín af hendi og verði að fá aðra til að vinna þau. Eitt þýðingarmesta skrefið í baráttunni gegn skrifstofubákninu er það að gera kaup þm. svo hátt, að þeir þurfi ekki á öðrum launum að halda. Það væri þá eðlilegt, að nefndarstörf væru unnin án sérstakrar greiðslu, en það er oft greitt sérstaklega fyrir þau, og má náttúrlega segja, að það sé ekkert athugavert meðan þingfararkaupið er svo lágt. Það væri verulegur sparnaður fyrir ríkið að borga þm. hærra kaup, en láta þá vinna meira í nefndum án sérstakrar greiðslu, en ýmsir þm. eru kvaddir til nefndarstarfa og fá sérstaka borgun fyrir það, og mundi vera hollast, að þm. þyrftu ekki að vera á hnotskóg eftir slíkum bitlingum. Undirstöðurök hv. meiri hl. eru tómt slúður. Ég hefði gaman af því, að það færi fram rannsókn á tekjum þm., tekjum þeirra af ýmiss konar starfsemi og starfi þeirra í nefndum og milliþinganefndum. Það mundi ábyggilega koma í ljós, að það mundi verða sparnaður að fækka við þá bitlingunum og greiða þeim heldur sæmileg árslaun. Þá er eitt, sem nokkru mun skipta um afstöðu hv. meiri hl. og ekki kom fram í ræðu frsm. Opinberir starfsmenn hafa farið fram á að fá 20% launauppbót á árinu 1949. Mun vera mikill hugur í stjórnarliðinu að synja þessu, og ekkert að furða, þótt þeir, sem þannig ætla að taka í það mál, séu dálítið feimnir við að samþykkja þetta. Kröfur opinberra starfsmanna koma væntanlega til afgreiðslu á þessu þingi, og mun ég ekki ræða það mál frekar. En öll rök, og einnig frá sparnaðarsjónarmiði, mæla með því, að þetta frv. nái fram að ganga. Það er hafið yfir allan efa, að eitt af skilyrðum þess, að Alþ. geti verið það sjálfstæða löggjafarvald, sem því er ætlað að vera, óháð duttlungum ríkisstj. á hverjum tíma, er það, að þannig sé búið að þingmönnum hvað efnahagsafkomu þeirra snertir, að ekki sé hægt að hræða þá frá að fylgja sannfæringu sinni með hótunum um að svipta þá öðrum störfum eða embættum. En það er enginn minnsti vafi á því, að hið lága kaup og bitlingafyrirkomulagið á mikinn þátt í því, að þingið er nú í æ vaxandi mæli að verða hópur manna, sem hlýðir fyrirskipunum í stað þess að hlýða sannfæringu sinni. Það hefur sýnt sig átakanlega, að þingmönnum þykir viðurhlutaminnst að rétta upp hendurnar eins og ríkisstj. þykir bezt í það og það skiptið.



Herra forseti. Ég vil aðeins taka það fram, að þetta tal um að gera þm. óháða með því að borga þm. hærra kaup og að þeir tækju þá ekki laun fyrir nefndarstörf, er út í bláinn. Það er atriði út af fyrir sig, en það liggur bara alls ekki fyrir í þessu frv.

Frsm. minni hl. (Áki Jakobsson) : Herra forseti. Það er rétt, að þetta er ekki beinlínis tekið fram í frv.; en ég hef í nál. áskilið mér rétt til að flytja brtt. og fylgja, og um þetta atriði hefur einmitt oft verið rætt í sambandi við kaup þm. Þetta kemur harðast niður á þm. utan Rvíkur, það getur enginn maður með fjölskyldu lifað af þingfararkaupi sínu í Rvík. Ef hann finnur ekki náð fyrir augum ríkisstj. og hann er ekki settur í launaða nefnd, verður hann að borga fleiri þúsundir með sér. Allir þm. utan af landi, a. m. k. þeir, sem hafa fyrir fjölskyldu að sjá, geta staðfest, að þetta er rétt. Með 73 kr. dagkaupi er ómögulegt að halda sjálfum sér uppi í Rvík og fjölskyldu úti á landi. En þetta mál er ekki eingöngu um kauphækkun, þetta er spursmál um aðstöðu þm. til að geta gegnt skyldustörfum sínum, og er þannig um að ræða undirstöðu okkar þingræðis. Með þessu er valdagjörnum klíkum gert óhægra um vik að kaupa fylgi þingmanna og kúga þá. Sá leikur er alkunnur víða, og var t. d. leikinn í Englandi, þar sem þingmenn fengu ekkert kaup, og það voru því auðmenn einir, sem gáfu sig í það að gerast þingmenn. Hér er því um að ræða stórt skref áfram á braut þingræðis, og það er sannarlega ekkert hégómamál, hvort þingmenn þurfa að vera betlandi á ríkisstj. eða ekki, til þess að geta setið á þingi. Þetta er því lýðréttindamál og spursmál um viðhald þingræðisins. Yfir lýðræði okkar vofir nú háski, meiri en nokkru sinni fyrr, og gerir það þetta mál enn brýnna. Ég veit vel, að valdaklíkurnar, sem undanfarið hafa ekki gert hér eina einustu þýðingarmikla samþykkt nema til bölvunar almenningi í landinu, vilja hafa þingmenn sem háðasta sér og munu spyrna á móti því, að þetta mál nái fram að ganga. Menn, sem hafa kapitalísk fyrirtæki gangandi, geta setið á þingi hvort sem þingfararkaup er hærra eða lægra, einkum ef þeir hafa nú búsetu í Rvík og þykjast ekki þurfa að mæta á þingi, nema þegar þeim sýnist. Hinir, sem standa einir uppi og eiga e. t. v. auk þess heima utan Rvíkur, eru verr settir. Hvenær sem kallið kemur, verða þeir að mæta á þingi, og þegar því er lokið hefur ríkið engar frekari skyldur við þá. Oft hefur verið það ástand hér, að þeir hafa ekki getað gripið til atvinnu á stundinni að þingi loknu. Og þeir þingmenn t. d., sem hafa gegnt kennarastörfum, hafa átt allt aðra aðstöðu en þeir, sem sitja í ríkisembættum. Þeir hafa ekki getað sameinað hvort tveggja. Einu mennirnir, sem örugglega geta setið á þingi, eru þeir, sem hafa fyrirtæki gangandi eða sitja í ríkisembættum. Ég vildi ekki láta þetta mál svo fara hjá, að hv. þm. gerðu sér ekki ljóst, að þetta er ekki fyrst og fremst kjarabótamál, heldur lýðréttindamál og frumskilyrði þess, að þingmenn geti jafnan tekið afstöðu til mála eftir sannfæringu sinni einni.



Herra forseti. Mér þykir ástæða til þess, þar sem ég er skráður sem flm. frv., að skýra nokkuð frá afstöðu minni til till. allshn. Ég vil í fyrsta lagi leiðrétta þann misskilning, að við flm. séum nokkur nefnd, sem hafi búið málið til flutnings. Málið hefur borið þannig að, að skipuð var mþn. fyrir 4–5 árum til þess að rannsaka kaupgreiðslur þingmanna og gera ákveðnar till. Það eru fjögur ár síðan n. lauk störfum, og þarf ég ekki að endurtaka það, sem ég sagði í minni framsöguræðu, að n. lagði verulega vinnu í að afla sér upplýsinga um kaup þingmanna í Norðurálfu og í Ameríku, en það var erfiðleikum bundið af því að þá stóð styrjöldin yfir, og varð að styðjast við skýrslur um kjör þm. fyrir stríð. En n. lauk störfum á ekki mjög löngum tíma og skilaði ríkisstj. gaumgæfilegu áliti. Síðan hafa setið 2 ríkisstjórnir og hvorug þeirra séð sér fært að bera fram frv., veit ég ekki um ástæðuna. Með samþykki þáltill. í þá átt á sínum tíma kom sá vilji fram, að lagðar yrðu fyrir þingið í frv.-formi till. n. um það, hver kjör þm. ættu að verða framvegis. Síðan eru liðin 4 ár. Þingfararkaupsn. hefur allan þann tíma verið í vanda stödd út af kaupi þingmanna, þar sem það er fjarri því að vera í samræmi við það, sem tíðkast annars staðar um þetta, og í algeru ósamræmi við kaupgreiðslur aðrar hér á landi. Þingfararkaupsn. hefur séð, að þingmenn - og þá einkum þeir, sem búsettir eru utan bæjar - hafa alls ekki getað lifað hér af launum sínum eins og sæmir mönnum í þeirra stöðu; en hins vegar hefur n. ekki getað vikið frá lögum, er um þetta gilda. Af þessum sökum er það, að þegar ríkisstj. sá sér ekki fært að leggja fyrir þetta frv., né heldur annað, er hún hafði sjálf látið semja, þá urðu umræður um það í þingfararkaupsn., hvernig snúast skyldi við málinu. N. hefur viljað koma sér út úr þeim vandræðum að þurfa að skammta þm. greiðslur sem alls ekki geta talizt sæmandi. Hvað eftir annað hefur verið grennslazt eftir því hjá forsrh., hvort frv. um þetta mundi verða lagt fyrir, og talið, að svo mundi verða, en ekkert orðið úr. Því varð að ráði, að hluti n. legði frv. fram í þeirri deild, þar sem þeir nm. áttu sæti, og var samþ. að leggja það fram í Nd. Hugsun okkar var sú, að þar sem fyrir lá þingsamþykkt um það, þá væri rétt, að þingið fengi frv. til athugunar og ætti þess kost að samþ. það eða fella, en það lægi ekki í handraða hjá forsrh. Við vildum koma því rétta boðleið til þingsins og töldum sjálfsagt að gera það. Vitanlega er upphaflega frv. orðið úrelt nú og því vitanlega ástæða til að breyta því í samræmi við tímann, þar sem liðin eru 4–5 ár síðan það var samið, og mér datt aldrei í hug, að það yrði óumbreytanlegt, þótt að lögum yrði. Ég gat þess við framsögu, að við vorum ekki allir sammála, t. d. um eftirlaun eftir 10 ára þingsetu, það þótti mér of skammur tími til þess að miða eftirlaun við hann. Eins lagði ég til, þótt ekki gerði ég ágreining um það, að þingfararkaup yrði miðað við 14 mánuði, svo að þm. hefðu aðhald um að sitja hér ekki lon og don við þingstörf. Um málið að öðru leyti er það viðurkennt í nál. meiri hl., að þingfararkaupið sé ekki viðunanlegt, og er víst enginn ágreiningur um það. En ég vil taka það fram í þessu sambandi, að það er áberandi, hve illa er talað um Alþ. utan þings, og það er ekkert undarlegt í sjálfu sér, þar sem löggjöf þingsins snertir mjög almenning og ýmislegar ráðstafanir hljóta að verða óvinsælar. En að þessu níði um Alþ. standa líka margir, sem gjarna vildu eiga sæti í þessari virðulegu samkundu, en ekki hafa átt þess kost og fyllzt því gremju. En hverjar sem orsakirnar eru, þá er það staðreynd, að talað er um Alþ. með lítilsvirðingu og flutt um það hið leiðinlegasta níð, og ekki er laust við, að virðulegir þjóðfélagsborgarar hafi tekið þátt í þessu, og það er útbreidd skoðun, að þingmenn séu eiginlega engir menn. Nú verður það að teljast mjög óheppilegt, að þm. taki sjálfir þátt í þessu tali og örvi og ýti undir vantraust fólksins á Alþ. En því verður ekki neitað, að með því að meta sjálfa sig ákaflega lágt í öllum greinum, þá staðfesta þm. þennan dóm almennings, sem kann að eiga nokkurn sannleika í sér fólginn, en er þó ranglátur. Ég segi þessi orð ekki í þeim tilgangi, að ég vilji sérstaklega krefjast þess, að þetta frv. verði samþ. Þingfararkaupið er það sama nú og venjulega hefur verið - verkamannakaup, eða því sem næst. En þar sem af þm. er krafizt víðtækrar þekkingar á fjölmörgum sviðum, er ekki óeðlilegt, að vinna þeirra sé metin eitthvað líkt og annarra, sem svipaðar kröfur eru gerðar til. Ég vil að lokum aðeins bæta því við, að þingfararkaupið er nú eins og verkamannakaup í dagvinnu, eða 73 kr. á dag, en eftir frv. er lagt til, að það hækki í tæpar 100 kr. á dag. En ég vil lýsa því yfir, að hvort heldur sem dagskrártill. verður samþykkt eða ekki, þá mun ég láta mér það vel líka sem 1. flm. frv., en verði hún samþykkt, þá leyfi ég mér að lýsa því yfir, að þingfararkaupsn. mun líta svo á, að þar með sé hún laus úr öllum vanda og laus við alla tilhliðrunarsemi í sambandi við útreikning þingfararkaups.

Forseti (BG) : 3. þm. Reykv. hefur kvatt sér hljóðs.

Hallgrímur Benediktsson : Herra forseti. Ég get fallið frá orðinu.



Herra forseti. Þetta frv. er samið af sparnaðarnefnd, sem sett var til að athuga ýmsar leiðir til aukins sparnaðar fyrir ríkið, en hugmyndin er komin frá hv. fjvn. Alþingis. Ég ætla, að grg. sú, sem frv. fylgir, sé nægilega skýr, svo að ég þurfi ekki að hafa hér langa framsögu. Frv. var rætt ýtarlega í Ed., og var þar að vísu breytt 2. gr. frá því, sem ég hafði gert að till. minni, að eftirlitsmaðurinn yrði skipaður, í það form, að hann skyldi settur eitt ár til reynslu, áður en hann yrði skipaður. Þó að aðstaða hans sé að mínu áliti veikt við þetta, þá er hún enn allsterk, og mér er það enn áhugamál, að Alþingi stigi það spor í áttina til eftirlits í þessum efnum, sem nauðsyn krefur. Ég skal geta þess, að gerð var tilraun í Ed. til þess að vísa frv. frá á þeim forsendum, að fjmrh. hefði alla þræði þessara mála í hendi sér, en sú till. var felld, enda hefur fjmrh. ekki það vald að ábreyttum aðstæðum, sem gert er ráð fyrir að fela þessum eftirlitsmanni. Ég tel það fullkomlega réttmætt hjá hv. fjvn. að vilja auka eftirlit með ríkisstofnunum, og vænti þess, að hv. þm. vilji greiða fyrir því að koma því eftirliti á fót og í það form eins og lagt er til í frv. Þetta frv. var hjá fjhn. í Ed., og vildi ég mælast til, að það færi einnig til fjhn. hér að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Það er saga þessa máls, að þegar mþn. í skólamálum hafði lokið við að semja frv. um hið almenna skólakerfi og þegar þau frv. höfðu verið lögfest hér á þingi 1946, þótti tímabært að hefjast handa um endurskoðun l. fyrir hina ýmsu sérskóla, og var þá fyrst fyrir hendi að athuga iðnskólana: Gildandi lagafyrirmæli um þá skóla voru, að ég álít, næsta ófullkomin og ekki hægt að segja, að til væri nein heildarlöggjöf um þá, enda hefur frá hálfu þm. þráfaldlega verið leitað til Alþingis um að setja löggjöf um starf þessara skóla. Á þingunum 1941, 1942 og 1943 munu slík frv. hafa verið lögð fram. Það er því ekki ófyrirsynju, að n. hófst fyrst handa um iðnskólana, þegar farið var að hugsa um sérskólana yfirleitt. Þetta frv. var afhent ríkisstj. 1947 og hefur legið á hennar vegum síðan: Fyrir fáum dögum barst það menntmn. frá hæstv. menntmrh. með ósk um, að n. legði málið fram. Öllum er ljóst, að það eru litlar líkur til, að málið verði afgr. á þessu þingi, því að flestir þm. munu vona, að brátt fari að draga að þinglokum. En tilgangurinn með því að leggja þetta frv. fram er fyrst og fremst, að þm. og öðrum gefist tækifæri til að kynnast frv., og gæti það náttúrlega greitt fyrir meðferð þess og framgangi á næsta þingi. Menntmn. taldi sjálfsagt að verða við þessari beiðni og leggja frv. fram, þó að hún væri ekki við því búin eða einstakir nm. að taka sína afstöðu til þess, hvorki í heild né einstökum atriðum. Ég tel ekki ástæðu til að fara frekar orðum um þetta frv. á þessu stigi, sérstaklega þar sem ég geri ekki ráð fyrir, að þingið muni gera því nein veruleg skil að þessu sinni, en hitt þykir mér þó gott, að málið hefur komið fram, og vænti ég, að það geti orðið til þess, að næsta þing taki það upp og afgr. það.