Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það mál, sem hér liggur nú fyrir um, að ákveðið verði, að Kópavogshreppur verði gerður að kaupstað, er á margan hátt, eins og það kemur hér fram á Alþ., mjög sérstætt, þegar það er borið saman við hliðstæð málefni frá öðrum kauptúnum. Það er sérstætt að því leyti til, að það er ekki hreppsnefndin í viðkomandi hreppi, sem óskar eftir þeirri breytingu, sem hér er farið fram á, heldur er sagt í grg. frv., að það sé flutt eftir beiðni þriggja stjórnmálafélaga þar í hreppnum. Ég hygg, að það sé ekki til eitt einasta fordæmi um það héðan af Alþ., að hreppsfélagi hafi verið breytt í kaupstað á þann sérstaka hátt, að stjórnmálafélög í viðkomandi hreppi hafi snúið sér til Alþ. og beðið um breytinguna, en hins vegar hafi ekki legið fyrir beiðni viðkomandi hreppsnefndar. Þetta frv. er líka sérstætt í sinni röð að því leyti til, þar sem nú er kunnugt um, að það hafa verið uppi nokkrar deilur um það, hvort ætti að setja um þetta löggjöf nú strax eða ekki, að íbúarnir í hreppnum hafa ekki enn fengið tækifæri til þess að segja sitt álit um þessa breytingu á ótvíræðan hátt. Hæstv. forsrh., sem hér talaði fyrir þessu frv. að beiðni þeirra stjórnmálafélaga, sem að því standa, að þetta er flutt, sagði, að að vísu hefðu Alþ. borizt undirskriftaskjöl frá um 760 kjósendum í Kópavogshreppi, en að þær undirskriftir jafngiltu því, að meira en helmingur atkvæðisbærra manna þar í hreppi óskaði raunverulega eftir því, að þessi breyting yrði gerð. Ef svo væri, að raunverulegur meiri hluti kjósenda í hreppnum hefði snúið sér skriflega til Alþ. og beðið um, að þessi hreyting yrði gerð, þá væri ekki óeðlilegt, þó að málið væri tekið hér fyrir, þó að það væri að sínu leyti ekki samkvæmt þeirri venju, sem hér hefur skapazt. En það liggur fyrir, að þessar undirskriftir eru meira en lítið vafasamar, það hefur sem sagt verið athugað af gerkunnugum mönnum, bornir saman þessir áskorunarlistar og fyrirliggjandi kjörskrár í hreppnum, og þá kemur í ljós, að af 760 nöfnum, sem þarna eru fram sett, eru hvorki meira né minna en 224, sem ekki finnast á kjörskrá í hreppnum. 

Hafa þeir ríkisborgararétt?

Nei, þeir hafa ekki einu sinni ríkisborgararétt, og hefði því átt að taka a.m.k. fyrir það mál, sem hér er á undan á dagskránni og fjallar um ríkisborgararétt, ef hefði mátt kannske skola einhverjum þeirra þannig inn fyrir, áður en þeir skrifuðu á þetta plagg. Nei, það verður ekki um það villzt, að það, sem hæstv. forsrh. taldi þó eitt réttlæta það, að þetta mál væri flutt á þennan sérstaka hátt hér á Alþ., þar sem hreppsnefndin í hreppnum hefur ekki óskað eftir þessari breytingu að svo komnu máli, - sú eina röksemd, sem hæstv. forsrh. sá nú þó fyrir því að flytja málið, að fyrir Alþ. lægju nú undirskriftaskjöl frá 760 íbúum í þessum hreppi, eða meiri hlutanum, er brostin líka. Það er greinilegt, að hvergi nærri helmingur af kjósendum í þessum hreppi hefur óskað eftir þessu. Ég held því, að það væri að öllu leyti sæmst fyrir hæstv. forsrh., sem hefur látið draga sig út í þetta forað, að draga frv. til baka aftur og segja, að það hafi verið flutt á upplognum forsendum. Það væri langeinlægast í þessu efni. Það er öllum mönnum kunnugt, að í Kópavogshreppi hafa verið uppi nokkrar deilur manna á meðal um það, hvort ætti að breyta þessu stærsta hreppsfélagi landsins í kaupstað eða ekki. Það er ekkert nýtt, þegar um það er að ræða í hreppsfélögum, að það er rætt um að breyta þeim úr gömlu formi í nýtt form, gera þau að kaupstað, að þá er uppi nokkur skoðanamunur manna á milli í þeim efnum. Þetta hefur alltaf verið látið ganga þannig, að þó að einhverjir pólitískir kappar á viðkomandi stað þreyti um þetta bardaga nokkurn tíma, þá hlaupi ekki ráðh. fram á Alþ. og skerist þar í leikinn öðrum til aðstoðar, heldur er viðkomandi hreppur látinn átta sig á málinu á eðillegum tíma og kjósendurnir þar spurðir ráða. Hreppsnefndin beygir sig síðan venjulega fyrir því, sem meiri hluti kjósenda í hreppnum óskar eftir, og síðan er það hreppsnefndin, sem snýr sér til Alþ. og biður um þá breytingu, sem hún vill að framkvæmd verði. En hér er þessi gamla venja, sem alltaf hefur verið viðhöfð, þverbrotin, og þá vitanlega hlaut að takast svona til eins og þessi undirskriftagögn þegar sýna. Ég fyrir mitt leyti er á þeirri skoðun, að Kópavogshreppur sé það stór hreppur og fjölmennur, að ef hann óskaði eftir því á venjulegan hátt að fá kaupstaðarréttindi, þá mundi enginn maður á Alþ, standa þar í vegi. Það mundu allir vera því samþykkir, að þá fengi hann kaupstaðarréttindi. En þegar hins vegar málið ber að á þann hátt, sem hér er um að ræða, verður ekki komizt hjá því að rifja það lítillega upp, hvaða orsakir í raun og veru liggja til þess, að það er verið að berjast svona um á hæl og hnakka og fara út úr þessum eðlilega og venjulega farvegi, sem þessi mál hafa verið látin fara eftir. Það hefur nú staðið nokkuð sérstaklega á um Kópavogshrepp. Hann er vist eini hreppurinn í landinu núna, sem hefur verið látinn ganga út í tvennar kosningar á um það bil einu ári. Það var ekki nóg, að þar færi fram sveitarstjórnarkosning, eins og lög standa til, um sama leyti og önnur hreppsfélög og kaupstaðir í landinu háðu kosningar. Það var ekki nóg. Þessir spretthörðu menn, sem að þeim stjórnmálafélögum standa, sem biðja nú um, að þetta frv. verði gert að lögum, ætluðu sér sannarlega að ná meiri hluta af þeim meiri hluta, sem áður hafði farið með völd í hreppnum, ætluðu nú að ná þar völdum. Þeir höfðu mikinn hávaða í frammi, eins og gengur í sveitarstjórnarkosningum, en þeir urðu hins vegar að sætta sig við það, að þeir töpuðu. Þeir náðu ekki meiri hlutanum. Gamli meiri hlutinn hélt velli. Þetta hefur maður nú svo sem séð í fleiri sveitarfélögum áður, að svona hefur gerzt. En af því að þessir menn, sem þarna urðu í minni hluta, þóttust eiga allmikið undir sér, þeir þóttust eiga ílök í ráðherrum og ríkisstjórn og að þeir gætu brotizt um á annan hátt en venjulegar leikreglur sögðu, þá vitanlega hlutuðust þeir til um það, að eftir alveg óvenjulegum leiðum yrðu knúðar fram kosningar aftur eftir röskan mánuð í þessum hreppi. Þær kosningar fóru líka fram. Og mennirnir, sem standa að þessu frv., börðust þarna um líka, álíka hart og fyrr, en það fór á sömu lund, þeir töpuðu enn á ný og hafa ekki sætt sig við tapið. Meiri hlutinn gamli var svo sterkur í þessum hreppi, að hann var álíka sterkur hlutfallslega og sá meiri hluti í Reykjavíkurkaupstað, sem hér fer með völd. Hann var sem sagt með sterkustu meiri hlutum í bæjarstjórn eða hreppsnefnd á landinu. En þrátt fyrir þetta hafa þeir menn, sem að þessum þremur stjórnmálafélögum standa, sem nú hafa hér raunverulega lagt fram frv. á Alþingi, sem er nú nokkuð sérstakt, enn leitað til sinna húsbænda og fara nú fram á það við ríkisstj., að hún hlutist enn til um á óvenjulegan hátt, setji nú löggjöf í skyndi um það, að hreppsfélaginu skuli breytt í bæjarfélag og knúðar fram þriðju kosningarnar á rúmlega eins árs tímabili. Þetta er það, sem allir menn, sem horft hafa á þetta, hljóta að hafa tekið eftir. Þetta eru staðreyndir, sem maður veit um, jafnvel þótt maður sé ekki gerkunnugur málefnum í þessum hreppi. Ég ætla mér ekki á neinn hátt að blanda mér í þær umræður, hvort sá hreppsnefndarmeirihluti, sem þarna fer með stjórn, hefur staðið vel í sínum málum eða illa. Það er allt annað mál. Það er mál, sem um er deilt í hverju hreppsfélagi á landinu og hverjum kaupstað. En hitt er mjög óvenjulegt, þegar slíkar deilur eru dregnar inn í málefni hér á Alþingi fyrir utan allar venjulegar reglur og á þann hátt, sem hér er gert. Ég skil það mætavel, að það er út af fyrir sig mjög hættulegt fordæmi, ef Alþingi ætlar að fara að skipta sér af slíkum innri deilum, sem oft verða í sveitarfélögum, og hlutast á þennan hátt til um það, að þar fari fram kosningar að nýju, því að vitanlega er hægt með því að knýja fram kosningar nógu þétt og nógu oft að gera einn sveitarstjórnarmeirihluta óstarfhæfan og hálfeyðileggja viðkomandi sveitarfélög. Það vænti ég að allir þeir menn skilji, sem komið hafa nærri sveitarstjórnarmálum, að vitanlega er til mestu vandræða fyrir hvert sveitarfélag að vera knúið út í það. Þá er næst að athuga með nokkrum orðum, hvað það er, sem knúið hefur nú þessa þrjá stjórnmálaflokka í þessum hreppi til þess að vilja fara þessa óvenjulegu leið. Jú, það er sagt, að Kópavogshreppur sé fjölmennur og stór og hann eigi því rétt á þessu, eins og ég minntist á áðan. Og það verður ekki um deilt, að ef hann raunverulega óskar eftir, þá mundi honum þetta heimilað, vegna þess að hann er svo fjölmennur. En mér er þá spurn: Er Kópavogshreppur kannske alveg nýlega orðinn svona fjölmennur, að þessi rök hafi allt í einu oltið upp á borðið núna nýlega?

Heldur fjölgar nú þar.

Heldur fjölgar nú þar, já, en ég man ekki annað betur en að þetta hafi verið langsamlega fjölmennasta hreppsfélagið í landinu, þegar þær tvennar kosningar í hreppnum fóru fram, sem þar fóru fram fyrir rúmu ári, og hvað sögðu þá þeir menn, sem nú leggja til, að þessu hreppsfélagi verði breytt í bæjarfélag? Voru þeir þá búnir að finna þetta upp? Nei, þá minntust þeir ekki á það einu orði, hvorki í fyrri kosningunum né í síðari kosningunum, að það væri brýn þörf á því að breyta hreppsfélaginu í kaupstað. Það mátti geyma það í handraðanum, ef þeir hefðu tapað í tvennum kosningum, hvort þá mætti ekki fitja upp á þessu í þriðja skiptið til þess að reyna einu sinni enn, ef þeim mætti lánast að ná í meiri hluta. Það er vitanlega mjög athyglisvert fyrir Alþingi í þessu efni að taka eftir því, að í kosningaátökum í þessu hreppsfélagi, sem tiltölulega nýlega hafa farið fram, hefur þetta ekki verið neitt baráttumál þar í hreppi. Þá var ekkert um þetta deilt. Enginn flokkur gerði þetta sérstaklega að sínu máli, og engin hræring meðal hreppsbúa var komin í þessa átt. En nú er hins vegar fundið upp á þessu, og í fullu samræmi við það liggur nú svo mikið á, að það má ekki með nokkru móti fara venjulegar og eðlilegar leiðir í þessu máli. Það verður að kasta frv. fram hér á Alþingi á seinustu dögum þingsins á þann hátt, sem nú er gert, og það verður í skyndi að hlaupa á milli hreppsbúa, smala þeim saman til þess að skrifa undir blöð, hirða þar nöfn manna, jafnvel þeirra, sem eru staddir erlendis, taka nöfn barna, útlendinga og allra mögulegra manna, þeirra sem aldrei hafa búið í hreppnum, og setja saman slíka lista, senda þá til Alþingis og biðja nú Alþingi um það í krafti þessa, að við fáum hér alveg óvenjulegar starfsaðferðir, og fyrirskipa að breyta þessu hreppsfélagi í bæjarstjórn og efna til kosninga. Hitt liggur svo aftur fyrir, að meiri hl. hreppsnefndar hefur sett sig upp á móti breytingunni að svo komnu máli, og meiri hl. hreppsnefndar hefur auglýst það, að hann ætlar að efna til almennrar, leynilegrar atkvæðagreiðslu samkv. kjörskrá meðal allra kjósenda í hreppnum nú með eins stuttum fresti og frekast er unnt, þannig að á ótvíræðan hátt verði skorið úr um það við kjörborðið, hvort meiri hl. hreppsbúa óskar eftir því, að hreppnum verði nú breytt í kaupstað, eða jafnvel hvort horfið verði að öðrum ráðum í sambandi við framtið hreppsins. Það er líka vitað mál, að í þessum hreppi hefur nokkuð verið minnzt á það, að vel kæmi til mála, ef ætti að fara að breyta hinu gamla formi, að leita eftir samningum við Reykjavíkurkaupstað um sameiningu þessa hreppsfélags við Reykjavík, og því verður ekki neitað, að þeir eru afar margir, sem álíta, að ef á að breyta gamla forminu, þá væri miklu réttara að vinna að sameiningu hreppsins við Reykjavíkurkaupstað. Það er nefnilega þannig ástatt með þetta hreppsfélag, að það er talsvert mikið öðruvísi uppbyggt en flest önnur hreppsfélög í landinu. Það er orðið fjölmennt. Þarna búa margir menn. Hins vegar eru atvinnuvegir og önnur fjárhagsleg undirstaða í þessu hreppsfélagi á talsvert mikið annan veg en í flestum öðrum gömlum og rótgrónum hreppsfélögum í landinu. Langflestir íbúanna í þessu hreppsfélagi vinna hér í Rvík eða nálægum kaupstöðum. Þeir hafa hins vegar byggt sér hús í þessum hreppi og eiga þarna fastan samastað, þó að atvinnustofnanir þeirra séu hér. Það eru því mörg rök í sjálfu sér, sem mæla með því, að sá kaupstaður, sem nýtur starfskrafta þessara íbúa, sem jafnvel heldur hér uppi fyrirtækjum með starfskröftum þessa fólks, að sá kaupstaður, sem á óbeinan hátt fær einmitt útsvör eða gjöld af starfsemi þessara íbúa, t.d. veltuskatta af þeim fyrirtækjum, sem þessir íbúar halda hér uppi í Rvík, ætti að sínu leyti að standa undir ýmsum útgjöldum þessa hreppsfélags, sem íbúarnir þar þurfa alveg óhjákvæmilega að leggja í. Séu t.d. rök fyrir því, að Reykjavíkurkaupstaður eigi að leggja fram fé til gatnagerðar í Kleppsholti, þá eru alveg nákvæmlega sams konar rök fyrir því efnahagslega séð, að Reykjavík ætti að leggja fram fé til gatnagerðar í Kópavogshreppi. Og þannig mætti nefna mörg fleiri rök, sem hníga í þá átt, að sameining við Reykjavíkurkaupstað kæmi fyllilega til greina. Afstöðu til slíks skal ég ekki taka sem óviðkomandi maður í þeim efnum, en mér finnst hins vegar rétt, að íbúarnir í þessu hreppsfélagi geri þetta upp við sig, að þeir greiði atkvæði um þetta á venjulegan hátt með leynilegri atkvæðagreiðslu, þar sem farið er eftir kjörskrá og á lögformlegan hátt. Flokkarnir í hreppnum geta svo barizt, einn fyrir þessari niðurstöðu og annar fyrir hinni á venjulegan hátt. Þetta væri sómasamleg afgreiðsla, en hitt ekki, sem byggt er á í sambandi við flutning þessa frv., þar sem því er kastað fram þvert ofan í vilja meiri hl. hreppsnefndar, þvert ofan í áætlanir meiri hl. hreppsnefndar um þessa atkvgr. og án þess að fyrir liggi ótvíræð yfirlýsing íbúanna í hreppnum um það, að þeir raunverulega óski eftir þessu. Það er venja, þegar rætt er um breytingu á hreppsfélagi í kaupstað, að þá er leitað eftir áliti viðkomandi sýslunefndar, þar sem hreppsfélagið er. Það hefur verið leitað eftir áliti sýslunefndarinnar í Kjósarsýslu, og álit hennar er birt hér með sem fskj. 1 í sambandi við þetta frv. Það leynir sér ekki, að sýslunefndin mælir alls ekki með þessari breytingu. Hún tekur beinlínis fram, að hún álítur, að ekki komi til greina að samþ. þessa breytinga, nema fyrir liggi á alveg ótvíræðan hátt, að meiri hl. hreppsbúa óski eftir breytingunni. En eins og ég hef víkið hér nokkuð að, vantar þennan ótvíræða vilja hreppsbúa algerlega, því að enginn getur væntanlega haldið því fram, eftir að hann hefur athugað nokkuð þau undirskriftaskjöl, sem til Alþingis hafa borizt, að þau tryggi það, að meiri hl. í þessu hreppsfélagi óski raunverulega eftir þessari breytingu. Það vantar því hvort tveggja í þessu máli, meðmæli sýslunefndar þeirrar, sem í hlut á, og einnig meðmæli þeirrar hreppsnefndar, sem í hlut á. Það hefur nokkuð verið að því vikið, að hreppsfélagið sé orðið svo stórt, að það sé afskaplega miklum annmörkum bundið að stjórna þar málum á eðlilegan hátt í formi hreppsfélags, en allt mundi þetta verða miklu auðveldara, ef um kaupstað væri að ræða. Við, sem höfum nokkuð haft af hvoru tveggja að segja í framkvæmd og þekkjum þetta af eigin reynd, vitum, að þetta er alger fyrirsláttur og getur ekki gilt sem rök hjá þeim, sem nokkuð þekkja til þessara mála. Það er talað um það, að oddvitastarfið í þessum hreppi sé orðið svo umfangsmikið, að einn maður geti ekki haft það í hjáverkum. Hver skyldar einn hrepp til þess að hafa sitt oddvitastarf í hjáverkum? Hver hreppur á landinu núna hefur leyfi til þess að hafa sérstakan sveitarstjóra, sem jafngildir í rauninni bæjarstjóra, ef sveitarfélagið óskar eftir því, og það bannar heldur enginn þessu hreppsfélagi frekar en öðrum að taka sér starfsmenn til ýmissa verka, sem þarf að vinna í sambandi við þessi mál. Þó að oddvitinn heiti allt í einu bæjarstjóri, breytir það engu út af fyrir sig. Sömuleiðis er það, að þó að þetta hreppsfélag sé orðið nokkuð fjölmennt og það sé sagt, að þar sé erfitt að halda uppi löggæzlu, þá er mér fyllilega ljóst, að það gerist ekki nokkur skapaður hlutur í sambandi við löggæzlu í þessu sveitarfélagi, þó að skipt verði þarna um nafnið, nema það, að ef þetta heitir kaupstaður, þá er það að vísu skyldugt til að hafa allmarga lögregluþjóna, en það bannar hreppnum heldur enginn að hafa lögregluþjón, ef hann vill leggja það á sig á annað borð. Íbúarnir í þessu hreppsfélagi standa ekkert verr að vígi með að standa undir sínum lögreglukostnaði í sínu hreppsfélagi heldur en í bæjarfélagi, og það hefur farið svo hjá flestöllum minni bæjarfélögum úti á landi, að við reynum þar allir að halda niðri okkar lögreglukostnaði eins og tök eru á og förum ekki það langt í þeim útgjöldum, að við verðum þeirrar náðar aðnjótandi að fá örlítinn hluta af þessum kostnaði endurgreiddan úr ríkissjóði. En þar verður að hafa einn lögregluþjón á hverja 700 íbúa til þess að geta fengið örlitla endurgreiðslu úr ríkissjóði út á þennan kostnað. Ég veit það, að í mínum kaupstað og í fleirum hliðstæðum höfum við aldrei kosið að hafa svo marga lögregluþjóna, að við fengjum þessa hungurlús greidda frá ríkinu upp í þennan kostnað. Við höfum heldur sparað okkur lögregluþjónana og reynt að hafa þá við hæfi á okkar stað, og ég hygg, að það yrði niðurstaðan líka, þó að það væri búið að umskíra Kópavogshrepp og kalla hann Kópavogskaupstað. Ég á varla von á því, að íbúarnir í þeim hreppi mundu óska eftir því að hafa þar útgjöld af lögreglumálum, nema þá sem allra minnst. Lögreglustjóri eða sýslumaður þessa hreppsfélags er alveg á næstu grösum. Hann býr í Hafnarfirði, er tiltölulega léttur upp á fótinn og á bíl eflaust. Ég hélt, að það væri ekki ýkja erfitt fyrir menn í þessum hreppi að leita til sýslumannsins til Hafnarfjarðar. Og ólikt er það erfiðara sums staðar annars staðar í þessari sýslu að leita til sýslumannsins en t.d. úr þessum hreppi, og miklum mun erfiðara er víða úti á landi fyrir menn í allstórum hreppum, sem eru einangraðir og hafa lélegar samgöngur við þann stað, þar sem sýslumaðurinn situr, að leita til síns yfirvalds heldur en þarna er um að ræða. En það er nú eins og stundum áður, að það má tína fram ýmis rök og gera þau nokkuð gild, ef mikill vilji er fyrir hendi, og eins er í þessu efni. Af því að það er ofurkapp á því að reka hér í gegn á stuttum tíma frv. um það að gera Kópavogshrepp að kaupstað, þá grípa menn til þess að segja, að raunverulega geti sýslumaðurinn í Gullbringu- og Kjósarsýslu, sá sem situr í Hafnarfirði, ekki sinnt sínum málefnum í þessu hreppsfélagi, nema þannig að skömm sé að, og það þurfi endilega að breyta þarna um form til þess að reyna að kippa þessu í lag, og að núverandi oddviti ræki sín störf þannig, að það sé alveg nauðsynlegt að skipta þarna um form á hreppsfélaginu og kalla hann þá vænlanlega bæjarstjóra á eftir, og þá muni hann verða miklu betri. Það er vitanlega hægt að seilast eftir svona rökum, en ekki eru þau ýkja sterk. Ég vildi nú beina því til þeirrar hv. n., sem fær þetta frv. til meðferðar, að hún kynni sér þetta mál alveg niður í kjölinn, að hún láti rannsaka það, hvort þau undirskriftaskjöl, sem Alþingi hafa borizt, með 760 nöfnum, eru frá kjósendum í þessu hreppsfélagi, sem hér er um að ræða, eða hvort þau eru jafnvel frá útlendingum, börnum og búsettum mönnum í öðrum hreppsfélögum, eins og ég hef upplýst, og ég hef verið upplýstur um það af mönnum, sem eru gerkunnugir þarna og hafa látið bera saman þessa undirskriftaskrá við kjörskrá í hreppnum. Ég tel alveg óhjákvæmilegt, að heilbr.- og félmn., sem þetta mál fær til athugunar, gerkynni sér þetta mál. Mér er líka sagt, að kjósendur á kjörskrá í Kópavogshreppi séu nú allmikið á 14. hundrað, eða hafi verið 1351 og muni heldur geta fjölgað frá þeirri tölu, og sé það svo rétt, sem ég hef skýrt hér frá, að af þessum 760 undirskriftum séu 224 nöfn manna, sem ekki finnast á kjörskrá í hreppnum, þá er alveg augljóst mál, að þó að maður tæki hinar undirskriftirnar allar gildar, sem auðvitað er nú ákaflega vafasamt að gera, þegar svona hefur verið unnið að málunum, þá er hér ekki um meiri hl. kjósenda að ræða, heldur greinilega minni hluta. Liggi það svo fyrir, að meiri hl. hreppsnefndar hefur ekki óskað eftir breytingunni, sýslunefndin í viðkomandi sýslu hefur ekki mælt með breytingunni og meiri hl. kjósenda hefur ekki heldur látið uppi vilja sinn í málinu, þá vitanlega á ekki að koma til tals að setja þessi lög á þessu þingi. Þá á að fresta þessu máli, þangað til sú atkvgr. hefur farið fram í hreppsfélaginu, sem nú er búið að auglýsa með almennri auglýsingu og er ráðgert að fram fari 24. apríl n.k., en þar hefur verið, eins og ég sagði áður, leitazt við að efna til þeirrar atkvæðagreiðslu með eins stuttum frestum og lög frekast leyfa. Ég skal svo að endingu aðeins segja það, að þessar athugasemdir, sem ég vildi að kæmu fram um þetta mál hér við 1. umr., til þess að viðkomandi n. gæti athugað þær, ber vitanlega ekki að skilja á neinn hátt þannig, eins og ég hef reyndar tekið fram áður, að ég mundi ekki verða fyrstur manna til þess að vera með því að samþykkja kaupstaðarréttindi til handa Kópavogshreppi, ef farið yrði í þeim efnum eftir venjulegum reglum, ef meiri hluti hreppsnefndar óskaði eftir því, ef sýslunefnd mælti með því og ef kjósendurnir í hreppnum, þeir sem eru á kjörskrá, hefðu sannanlega óskað eftir breytingunni. Það eru sem sagt allt of léleg rök í þessu máli að ætla að halda sér við það eitt, að vegna þess að íbúarnir í þessu hreppsfélagi séu orðnir svona og svona margir, eigi hreppsfélagið rétt á því að vera gert að kaupstað. Það eru mörg önnur hreppsfélög í landinu, sem líka hafa nú senn nálgazt þá tölu, að það kemur fyllilega til mála að veita þeim kaupstaðarréttindi. Það eru þó nokkur hreppsfélög önnur, sem eru að nálgast 1000 íbúa. Og á þá að fara að viðhafa þann leik líka í þeim hreppsfélögum, að allt í einu verði flutt hér á Alþ. frumvörp frá einu eða fleiri stjórnmálafélögum í viðkomandi hreppsfélögum um að breyta þeim í kaupstað, jafnvei þó að íbúarnir í kaupstaðnum hafi ekki leitað eftir því? Ég er hræddur um, að með því efni sé farið út á nokkuð hæpna braut. Og ég álit, að það eigi að varast að fara út á slíkar brautir. Jafnvel þó að tveir ráðherrar, eins og hér eiga hlut að máli, og flokksforingjar séu nú æstir upp í það af spretthörðum, pólitískum hlaupagikkjum í viðkomandi hreppi að kasta þessu fram svona illa undirbúnu, þá fyndist mér, elns og ég sagði reyndar áður, miklu sæmra t.d. af hæstv. forsrh. að kippa nú frv. til baka og biðja afsökunar á því, að hann skuli hafa farið eftir eins óvönduðum upplýsingum og hann flutti mál sitt eftir hér við framsögu málsins.

Forsrh. (Ólafur Thors) Hv. 11. landsk. endaði sína ágætu ræðu með því að segja, að það væri ekki eðlilegt, að tveir ráðherrar færu að hlaupa fram fyrir skjöldu, þó að þeir væru æstir upp í einhverja vitleysu af einhverjum áhlaupahörðum mönnum suður í Kópavogshreppi. Ég tek þessum ummælum mjög rólega. En mér verður á, líka af því að ég sé, við hliðina á hverjum hann situr núna, að beina því til hv. 11. landsk. að vera ekki að hlaupa hér fram fyrir skjöldu, þó að einhverjir æstir stjórnmálamenn suður í Kópavogshreppi sendi hann út af örkinni. Að öðru leyti get ég tekið undir það með honum, að það má náttúrlega teygja fram og aftur léleg rök og gera úr þeim mikið mál. Hans ræða sannaði, að þetta er hægt. Hann hélt hér áferðarlaglega ræðu á móti staðreyndunum. Það mælir með honum sem ræðumanni, en síður sem manni, og er ég þó ekkert að deila á hans innræti, líka af því að ég sé nú ekki alveg í gegnum hann frekar en aðra. Hitt er svo kjarni málsins, að þessi hv. þm. lýsir því hér æ ofan í æ, að ef lægi fyrir vilji kjósenda í hreppnum, þá heri að fara eftir honum. Hann sagði að sönnu í lok sinnar ræðu: Ef hreppsnefndin hefði mælt með þessu, ef sýslunefndin hefði mælt með þessu og ef kjósendur hefðu mælt með þessu, þá bæri að gera það. Ég segi fyrir mitt leyti: Ég er það lengra kominn á lýðræðisbrautinni en það, að ég leyfi mér að halda mig að því, að ef kjósendur vilja þetta, þá ber að fara eftir því, án hliðsjónar af því, hvort sú hreppsnefnd, sem skipuð er einlitum valdhöfum í dag, vill þetta eða vill það ekki. Það er að sínu leyti eins og að ríkisstj. Íslands bæri að beygja sig, ef fyrir lægi ákveðinn vilji þjóðarinnar, og er hún þó ekki einlit, eins og allir vita. Ég get þess vegna í raun og veru leitt allt annað hjá mér af hans staðhæfingum í umræðunum en þessa einu, hvort fyrir liggi vilji kjósendanna, af því að ég hef hans ummæli um það, að ef þessi vilji liggi fyrir, þá sé eðlilegt, að þingið fari eftir honum. Ég vil þó aðeins leiðrétta það, sem hann sagði, að það er náttúrlega ekki nákvæmlega frá skýrt, svo að ég orði það ekki sterkara, að sýslunefnd Kjósarsýslu hafi ekkert um þetta mál sagt og sízt nokkuð því til meðmæla. Sýslunefndin hefur nefnilega lýst yfir alveg sama vilja sínum, sömu skoðun sinni og hv. ræðumaður gerði, að ef liggi fyrir ótvíræður vilji kjósenda, þá beri að fara eftir honum. Auk þess hefur sýslumaðurinn í Gullbringu- og Kjósarsýslu látið í té sínar umsagnir, mjög skýrar og ótvíræðar, og hann ætti nú að vera manna kunnugastur þessu máli, ásamt oddvita í Kópavogshreppi, og hann leggur mjög eindregið með því, að þessi skipting fari fram, og færir fyrir því einmitt þau rök, sem ég áðan var að geta um, hversu örðugt sé að stjórna þessum fjölmenna hreppi undir þeirri skipan, sem nú ríkir. Ég hef séð, að einhver hafi verið að hæla honum mjög fyrir það - ég held í sjálfstæðisblöðunum hversu óeigingjarn hann væri í samanburði við oddvitann í Kópavogshreppi: Annar vildi endilega losna við tekjur, sem hann hafði af þessum hreppi, en hinn halda dauðahaldi í sínar. Mér varð nú á að brosa, eins og þar stendur, því að ég hygg, að sá ágæti sýslumaður - og ég vil ekkert illt um hann segja fjarverandi - losni kannske við einhverja fyrirhöfn um leið, að sínu leyti eins og oddvitinn í Kópavogshreppi mundi losna við ærna fyrirhöfn, ef hann væri leystur frá því vandasama starfi, sem á hans herðum hvílir, og dregur það enginn í efa, að hann hefur nægum öðrum störfum að gegna, ef hann vill gefa sig að því, bæði vegna hæfileika sinna og starfsorku. En ég kem þá aftur að því, sem hv. ræðumaður sagði að væri aðalatriðið í þessu máli. Hann staðhæfði nú, að mínar upplýsingar um það, að 760 kjósendur eða 760 kosningabærir menn hefðu lýst sínum vilja, væru fjarri því að vera óyggjandi. Um það veit ég ekki annað en það, að félmrn. hafa borizt þessi skjöl, og mér hefur verið tilkynnt, að hér væri eingöngu um kosningabæra að ræða. Ég veit ekkert um þetta blessaða barn, sem hefur afvegaleiðzt inn á þessar hálu villigötur, og eins og ég skaut fram hér, þá þykir mér líklegt, að það sé afi drengsins eða amma telpunnar, sem hv. þm. var að tala um, en um það þori ég ekkert að fullyrða. Hv. þm. upplýsti hins vegar, að nú væru á kjörskrá 1315 menn. Ég hef ekki getað fengið um það upplýsingar fyrr, m.a. af því, að mér hefur verið tjáð, að kjörskráin hefði ekki legið fyrir. Ég hygg, að hún eigi að liggja fyrir í febrúar árlega, og til skamms tíma lá hún áreiðanlega ekki fyrir. Hitt er staðreynd, að við kosningarnar í febrúar 1954 voru 1144 menn á kjörskrá. En nú skulum við miða við, að það væru 1144 á kjörskrá og að það væru 234 nöfn af þessum 760, sem þar ættu ekki að vera. Við skulum hugsa okkur þennan möguleika. Hvað kemur út úr því? 760 að frádregnum 234 eru hvað? 526 nöfn. Segjum svo, að 90% af þeim 1144, sem á kjörskrá eru taldir, hefðu kosið við leynilegar kosningar, þá hefðu kosið 1030 menn. Helmingurinn af þeim eru 515 menn. Þó að við vildum leggja þessar tölur til grundvallar, þá hefðu 526 menn lýst skriflega vilja sínum, en 90% af þeim, sem ætla má mest að mundu kjósa, eru þó ekki nema 515. Ég á svo eftír að fá það upplýst og dettur auðvitað ekki í hug að trúa því eitt augnablik, að það séu réttar tölur, sem hv. þm. fer með í þessum efnum. Mér dettur ekki í hug eitt augnablik að trúa því, að af 760 nöfnum, sem þarna eru skráð og jafnmætir menn og þeir, er þarna eiga hlut að máli, senda félmrn. yfirlýsingu um að þeir hafi kjöraldur til að kjósa í Kópavogshreppi, hafi 234 ekki rétt til að kjósa í Kópavogshreppi í dag. Ég held, að þessu máli megi velta nokkuð lengi fyrir sér, án þess að menn geti komizt að þeirri niðurstöðu, að leyfilegt sé að vefengja, að þessi 760 manna listi sé vilji meiri hluta kjósendanna. Ég hef ekkert meiri ástæðu til þess að byggja á þeim tölum, að í dag séu 1315 á kjörskrá, sem hefur verið haldið sem fullkomnu leyndarmáli fram á síðustu stundu, heldur en á þeim tölum, sem ég hef fengið frá mönnunum, sem beita sér fyrir þessu máli. Ég hef þvert á móti fulla ástæðu til að trúa þeim skjölum, sem fram eru komin í þessum efnum, og þeim verða þingmenn að trúa, þar til annað er upplýst. Og það er ekki nema eðlilegt, að sú n., sem um þetta fjallar, kynni sér þá hlið málsins. En þá vil ég líka, að hún taki öllum eðlilegum afleiðingum og segi, að ef fyrir liggur vilji meiri hluta kjósenda eða vilji, sem er ástæða til að ætla að sé meiri hluti kjósenda, þá skuli eftir því farið.  Ég vil svo að öðru leyti segja þessum hv. þm. það, og hann er nú búinn að vera nægilega lengi á þingi til að eiga að vita það alveg hjálparlaust, að það er náttúrlega engin goðgá, þó að þingmenn og sízt þingmaður hlutaðeigandi kjördæmis verði við óskum sinna kjósenda. Við skulum alveg viðurkenna það, ef hann vill heldur þann hátt á hafa, að það sé ekki næg málsmeðferð, að þrjú stjórnmálafélög eða stjórnmálafélög þriggja flokka í hreppnum hafi lýst vilja sínum. Ég bendi þó á það, að að baki þeim flokkum, sem hafa lýst þessum vilja, stendur meiri hluti kjósenda frá síðustu kosningum. Má ég minna hv. þm. á það, þegar hann fer að tala á eftir, að að baki þeim flokkum, sem lýstu þessum vilja, stendur meiri hluti kjósenda í hreppnum? En í öðru lagi taka sig fram um það, segjum fyrir atbeina forustumanna þessara flokka, 760 menn að senda félmrn. áskorunarskjal þessum vilja til staðfestingar. Ég tel ekki, að maður, sem hefur átt þetta langa þingsetu, hafi ástæðu til að ráðast að einstökum þingmönnum fyrir það, að þeir gerist boðberar slíks vilja frá kjósendunum, sem biðja um, að sínum vilja sé fullnægt, inn á Alþingi, sem er fært um að fullnægja viljanum og eitt er fært um það. Ég vil, að það liggi alveg ljóst fyrir í fyrsta lagi, að það hefur verið undir örðugan að sækja, þar sem er hreppsnefndin. Meiri hluti hreppsnefndar hefur jafnan trássazt við að kalla saman fundi þrátt fyrir áskoranir. Þessi meiri hluti tilheyrir einum flokki, og það hefur verið örðugt að koma fram sínum vilja gagnvart vilja hans. Í öðru lagi hefur sýslunefndin mælt með þessari skiptingu, að fullnægðum vissum skilyrðum. Í þriðja lagi: Þeim skilyrðum er fullnægt. Og ég vil svo bæta því við í fjórða lagi, að ég vil ekki þurfa að heyra það frá manni, nema hann vilji viðurkenna, að hann sé þá ekki á þingi í anda þess lýðræðis, sem stjórnarskrá Íslendinga gerir ráð fyrir, að það sé einhver goðgá, þó að þingmaður kjördæmis flytji inn á Alþ. vilja sinna kjósenda. Ég skal svo enn upplýsa, að um þetta mál hafa verið haldnir nýverið tveir opinberir fundir í Kópavogi, sem allir kjósendur hafa átt aðgang að. Á öðrum fundinum, en fyrir honum beittu sér þeir menn, sem staðið hafa að því að beina beiðnunum til flutningsmanna þessa frv., var borin fram till. um skiptinguna, og hún var þar samþykkt með yfirgnæfandi meiri hluta atkvæða. Af vissum aðilum í Kópavogi var þessi vilji vefengdur. Og til þess að staðfesta þá vefengingu var annar fundur haldinn í Kópavogi í gær, áreiðanlega af mönnum, sem hefðu þegið að fá gagnstæða yfirlýsingu á sínum fundi. En þeir báru ekki fram neina uppástungu um það. Hvers vegna? Vegna þess að þeim var ljóst, að slík till. hefði ekki verið samþykkt. Það eru þess vegna margar bendingar og það eru líka margar sannanir fyrir því, að kjósendur í þessum hreppi vilja, að þetta frv. verði ekki aðeins flutt, heldur líka samþykkt. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa um þetta fleiri orð, en það er ákaflega táknrænt, að þegar þrír umboðsmenn lýðræðisflokkanna hér bera fram frv. um að fullnægja vilja meiri hluta kjósenda í þessum hreppi, þá er það talin goðgá og sæmst að taka frv. aftur og farið um það háðulegum orðum á marga lund. Það er ákaflega eftirtektarvert og sýnir bara, hvaða hugsunarháttur liggur þar til grundvallar. Það er ekki viljinn til þess að fullnægja óskum kjósendanna, heldur til þess að tryggja það, að sá meiri hluti, sem nú er í Kópavogi, geti verið þar áfram meiri hluti.

En þora lýðræðisflokkarnir ekki að leggja þetta undir leynilega atkvgr., sem er nú fyrir mælt í stjórnarskránni og kosningalögum?

Ég held, að það sé beztur úrskurður um raunverulegan vilja fólksins að lofa því að greiða atkv. opinberlega, og það er það búið að gera. 



Herra forseti. Ég vil aðeins gera hér stutta athugasemd út af ræðu frsm. meiri hl. hv. allshn. hérna seinast, þegar málið var á dagskrá, 3. þm. Reykv. 



Herra forseti. Á síðasta þingfundi flutti hæstv. forsrh. nokkra skýrslu af hálfu ríkisstj., og það urðu nokkrar, en þó litlar umræður um þá skýrslu, og hæstv. forsrh. varð þá að víkja af fundi og gat ekki gefið þær upplýsingar að öllu leyti, sem farið var fram á. Nú vil ég leyfa mér, af því að ég sé, að ekkert hefur gerzt um helgina í þeim samningum, sem hæstv. ríkisstj. hefur með að gera, hvað snertir vinnudeiluna, að leggja fram fsp. til hæstv. ríkisstj. um, hvort hún geti ekki gefið okkur nú sundurgreiningu á því, hvernig skiptast þær 12 millj., sem hún reiknaði með, ef það yrði 7% kauphækkun, og þær hærri upphæðir, sem hún reiknaði með, ef kauphækkunin yrði hærri en það, - hvernig það skiptist hvað útgjöld snertir á milli starfsmanna ríkisins annars vegar og hins vegar þeirra verkamanna, sem nú standa í kaupdeilu, að svo miklu leyti sem þeirra kauphækkunarkröfur mundu koma við ríkisbúskapinn. Eins og hv. þingmenn muna, var útreikningur ríkisstj. þessi hvað kaupgjaldið snerti, að ef það hækkaði um 7%, mundi það kosta ríkisbúskapinn beint 12 millj. og samsvarandi hækkun, ef það hækkaði um 26%. Mér skilst, eins og ég minntist á á síðasta fundi, að 2/3–3/4 hlutar af þessum útreikningi ríkisstj. væru byggðir á kauphækkun, ekki til verkamanna, heldur til starfsmanna ríkisins, og það kauphækkun, sem ríkisstj. með öðrum orðum reiknar með og á vissan hátt gerir kröfu til að nú sé samþ. af Alþ. sama sem, með því að tengja þessar till. við lausn kaupdeilunnar. Ég vil taka það fram, að ég álít þennan útreikning ríkisstj. ákaflega óviðfelldinn. Og alveg sérstaklega óviðfelldinn verður hann, þegar hann kemur þannig fram í útvarpinu, að meginþorri fólks hlýtur að skilja þetta sem svo, að þarna sé ríkisstj. að reikna út, hvað kauphækkun hjá þeim verkamönnum, sem nú standa í deilu, kosti ríkissjóð. En það, sem raunverulega felst í þessu, er, hvað kauphækkun til allra starfsmanna ríkisins, líka til hálaunamannanna, komi til með að kosta ríkissjóð. M. ö. o.: Það, sem raunverulega gerðist hér á síðasta fundi, var, að ríkisstj. eða ráðherrarnir lögðu fram kauphækkunarkröfur ráðherranna og annarra hálaunamanna, sem sé gerðu kröfu til þess af Alþ., að svo framarlega sem ætti að leysa þessa deilu með kauphækkun t. d. fyrir verkamenn, þá skyldi og hækka hjá öllum starfsmönnum ríkisins og hjá hálaunamönnum jafnt sem öðrum, hlutfallslega jafnt. Nú munum við eftir því, að þessir sömu hálaunamenn fengu 10% hækkun fyrir nýár. Núna krefst ríkisstj. þess, að þeir fái sömu hækkun og Dagsbrúnarmenn muni fá og líklega þar að auki að prósenttölunni sé breytt, því að það er líka ein af þeim kröfum, sem verkamenn eru með nú, þannig að full vísitala sé reiknuð þarna ofan á. Það væri gaman að fá út, hvað kaup hálaunamannanna hjá ríkinu yrði, eftir að búið væri að taka tillit til þessa útreiknings ríkisstj., sem lagður var fram á síðasta fundi. Mér skilst þess vegna, að ástandið sé þannig í dag, að raunverulega hafi ríkisstj. með þessum tilkynningum verið að lýsa yfir eins konar verkfalli ráðherranna og hálaunamanna ríkisins, eins konar samúðarverkfalli máske, en að segja a. m. k.: Ekki skulu verkamenn fá neina kauphækkun, fyrr en Alþ. er búið að gera sér ljóst, að þetta kostar svona og svona mikla kauphækkun til starfsmanna ríkisins og þar með hæst launuðu embættismannanna. - Mér skilst, að það sé búið svo að segja að stöðva allar raunverulegar sáttatilraunir, m. a. eftir að þessi útreikningur kom fram. Meðan vofir yfir meira eða minna stöðvun hér á vertíðinni. Og mér skilst, að við eigum að fá að standa frammi fyrir því, að svo framarlega sem ekki séu leyst kaupspursmál starfsmanna ríkisins nú, um leið og kauphækkunarmál verkamanna eru leyst, þá getum við vel orðið að horfa upp á það, að vertíðin meira eða minna eigi að stöðvast, eftir að olíu færi að skorta. Ég vil minna á, að í sambandi við síðasta verkfall, í desember 1952, var farið þannig að viðvíkjandi starfsmönnum hins opinbera, að þegar það verkfall var búið, voru tekin fyrir launamál starfsmanna ríkisins og reynt að finna nokkra lausn á þeim, og það var ekki farið eftir sömu reglu við lausnina á vandamálinu um starfsmenn hins opinbera og farið var eftir við kaupgjaldið til verkamanna. Það voru ekki veittar sömu uppbætur þá til hæst launuðu starfsmanna ríkisins og til hinna lægst launuðu. Það vita allir, að lægst launuðu starfsmenn ríkisins og yfirleitt lægra launuðu starfsmenn ríkisins þurfa alveg nauðsynlega að fá sína kaupuppbót og endurskoðun á sínum launakjörum, og í því starfar nefnd frá hálfu ríkisstjórnarinnar. Það eru áreiðanlega hins vegar skiptar skoðanir um, hvaða reglur eigi að viðhafa viðvíkjandi launum hinna hæst launuðu. Og það er engin ástæða til þess að setja Alþingi frammi fyrir því, ef það að sínu leyti vill gera eitthvað til að leysa þá deilu, sem nú stendur yfir, að það eigi að leysa um leið spursmálið um, hvaða kaup starfsmenn ríkisins skuli hafa. Það er spursmál, sem verður að leysa út af fyrir sig og á eftir, og það er ekki rétt að blanda því inn í þetta. Þess vegna álít ég, að það hafi verið í fyrsta lagi rangt, ef ríkisstj. hafði áhuga á að leysa yfirstandandi kaupdeilu, að blanda spursmálinu um laun starfsmanna ríkisins inn í hana, og í öðru lagi álit ég, að það hafi verið blekking að setja þetta mál fram eins og það var sett fram, án þess að taka nokkurs staðar fram, að þarna væri verið að reikna með þeim kostnaði, sem yrði af samsvarandi launahækkunum hjá öllum starfsmönnum ríkisins eins og gengið yrði að í kaupdeilunni til verkamanna. Þetta var hvergi tekið fram. Ég álít þess vegna, ef hæstv. ríkisstj. vill hafa einhvern snefil af hlutleysi eða réttara sagt sannleika í sambandi við það, sem hún lætur frá sér fara í þessari deilu, þá eigi hún að gefa út yfirlýsingu um það nú á eftir, að það hafi láðst að taka það fram eða að til frekari skýringar skuli það tekið fram, að í þessum útreikningum hennar hafi hún reiknað með samsvarandi kauphækkunum til allra starfsmanna hins opinbera og hún reikni með að fallizt sé á til verkamanna. Mér sýnist yfirleitt nú stefna í þá áttina, að þessi kaupdeila ætli að verða mjög löng og hörð og að ríkisstj. að sínu leyti geri sitt til þess að gera hana þannig harðvítuga. Og ég verð að segja, að ég fer lítt að skilja þá ábyrgðartilfinningu, sem hæstv. ríkisstj. oft talar svo mikið um, þegar í húfi er seinni hluti vertíðarinnar hér við Faxaflóa, svo framarlega sem þessir hlutir fara ekki að leysast. Ég vildi þess vegna, um leið og ég fer fram á, að hæstv. ríkisstj. leiðrétti þá yfirlýsingu, sem hún þegar hefur gefið í þessu efni, að hún skýri okkur hér frá því, - og ég býst við, að hæstv. fjmrh. muni manna bezt vita það raunverulega, - hvað mikill hluti af þeim beinu kauphækkunum, sem ríkisstj. reiknaði með, sem voru 12 millj. fyrir ríkisbúskapinn á árinu 1956, ef gengið var út frá 7% kauphækkun, og samsvarandi hærra, ef gengið var út frá allt upp í 26%, - hvað mikill hluti af þessum 12 millj. er reiknaður sem kaupuppbót til starfsmanna ríkisins og hvað mikill hluti af þessu er til verkamanna, sem vinna í þjónustu ríkisins.



Út af því, sem hv. 2. þm. Reykv. tók fram, vil ég segja þetta: Nær allar þessar 12 millj., sem gert er ráð fyrir í yfirlitinu, eru laun til ríkisstarfsmanna, - ég þori ekki að segja alveg allar, en nær allar þessar 12 millj. Þetta mætti upplýsa nánar, en það leiðir af sjálfu sér, að nær öll fjárhæðin stafar af því að gera ráð fyrir, að ef grunnkaupið hækkar núna, þá komi það fram sem hækkun á launum opinberra starfsmanna á næsta ári. Eins er þá með tilsvarandi fjárhæð, sem gert er ráð fyrir, þegar talað er um 26% kauphækkun. Þetta ætla ég að hæstv. forsrh. hafi tekið greinilega fram áður, einmitt að gefnu tilefni frá hv. 2. þm. Reykv. Hv. 2. þm. Reykv. segir, að sér finnist það nokkuð hæpið að gera ráð fyrir því, að öll almenn kauphækkun, sem eigi sér stað nú, komi fram sem hækkun á launum opinberra starfsmanna. En ég held, að verði að horfast í augu við það, að eins og nú er ástatt um laun opinherra starfsmanna, verði það niðurstaðan, að slík hækkun komi inn í þeirra laun að ári. Ég held, að það sé skortur á raunsæi að gera sér ekki grein fyrir þessu og að skylt sé að gera það. Það var sannarlega ekki ætlun stjórnarinnar að blekkja neinn með þessari skýrslu, og ég vona, að það hafi allir skilið, að í henni var gert ráð fyrir tilsvarandi hækkun á launum opinberra starfsmanna árið 1956 og á öðru kaupgjaldi verður nú.



Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir þær upplýsingar, sem hann hefur gefið. Hann sagði sem sé, að nær allar þessar 12 millj., sem reiknað hefði verið með, ef 7% grunnkaupshækkun færi fram til verkamanna, væru laun til starfsmanna ríkisins. Hæstv. forsrh. vissi ekki um þetta, þegar hann svaraði mér á síðasta fundi. Honum var þetta ekki ljóst. Hæstv. fjmrh. verður nefnilega að gá að því, að það eru ekki allir jafnglöggir á tölurnar og reikningana og hann er sjálfur í þessum efnum. Og þetta bendir til þess, að það sé hæstv. fjmrh., sem hefur nú útbúið þessa reikninga og látið hæstv. forsrh. lesa þá upp, en forsrh. ekki verið alveg eins glöggur á því, hvernig þetta væri samsett. Hann gat ekki gefið mér þá betri svör en það, að þegar ég talaði á eftir honum, hafði ég farið í einn mjög fróðan þingmann í þessum efnum, hv. 4. þm. Reykv. (HG), til þess að fá að vita hjá honum, hvað starfsmenn ríkisins hefðu mikið í laun til samans. Og þannig var ég að reyna að gizka á, hvað mikill hluti af þessu væri til starfsmanna ríkisins, og var þess vegna í minni síðustu ræðu hér að gizka á 8 og 9 millj. En nú upplýsir hæstv. fjmrh., að nær allar þessar 12 millj. séu laun til starfsmanna ríkisins, og setur þar með þessa kröfu sem algera raunverulega kaupkröfu af hálfu ráðherranna og starfsmanna ríkisins til þjóðarinnar: Svo framarlega sem þið ætlið að láta Dagsbrúnarmenn og aðra verkamenn fá uppbót, þá komum við á eftir, við ráðherrarnir og aðrir hálaunamenn, og heimtum þetta. - Og hér segir kaupkröfumaðurinn Eysteinn Jónsson: Það verður að gera ráð fyrir samsvarandi kauphækkunum. Ég verð að segja það, að það fer að verða ódýrara fyrir okkur, svo að ég tali frá sjónarmiði ríkisins, að lofa opinberum starfsmönnum að fá sinn verkfallsrétt og láta þá sjálfa standa í verkfalli, heldur en að gera það og það hér af hálfu æðstu starfsmanna ríkisins að samantvinnuðum kröfum, að svo framarlega sem Dagsbrúnarverkamenn og aðrir verkamenn fara fram á að fá meira en 3000 kr. á mánuði og ef konurnar, sem vinna í iðnaðinum hérna, fara fram á að fá meira en 2000 kr. á mánuði, þá sé þar með orðin skylda að veita öllum starfsmönnum ríkisins og það líka þeim hæst launuðu sömu uppbætur og þeim. Þetta getur ekki gengið, að keðja þetta svona saman, og þetta er í fyrsta skiptið, sem það er gert á þennan hátt, að ríkisstj. lýsir því yfir, að þetta verkfall Dagsbrúnarmanna og annarra verkamanna skuli hér með vera verkfall opinberra starfsmanna, bara þannig, að opinberir starfsmenn standa ekki sjálfir í verkfalli, heldur láta þeir Dagsbrúnarmenn og aðra verkamenn heyja það fyrir sig. Þessi samankeðjun getur ekki gengið. Þetta er verkfallsyfirlýsing ráðherranna, samúðarverkfall frá þeim, án þess að þurfa samt að hætta að vinna sjálfir, sem hefði verið mjög heppilegt, heldur bara hitt: Við ætlum að taka launin, á meðan verkamenn standa í verkfalli, en þegar verkamenn eru búnir að sigra okkur, þá hækkum við launin hjá okkur. - Það er „mórall“ í þessu! Ég held, að opinberir starfsmenn og ráðherrarnir líka verði að fara að vinna sjálfir fyrir sínum kauphækkunum með verkföllum og ekki hnýta sér aftan í Dagsbrúnarmenn og aðra verkamenn. Ég þakka svo hæstv. fjmrh. fyrir þessar upplýsingar, og ég vil eindregið óska þess, vegna þess að ég veit, að hæstv. ráðh. hefur ekki sjálfur borið þetta fram í blekkingaskyni, að hann láti tilkynna það í ríkisútvarpinu, að í þessum tölum, sem þarna voru fluttar, sé fyrst og fremst reiknað með launahækkunum til starfsmanna ríkisins og nær allar þessar 12 millj. eða 26 millj., ef það væri hitt, séu laun til starfsmanna ríkisins.



Herra forseti. Það er nú þegar augljóst mál, að skýrsla sú, sem hæstv. ríkisstj. gaf hér í sambandi við verkfallsmálin fyrir helgina, er síður en svo til þess að greiða fyrir lausn vinnudeilnanna, sem nú standa yfir. Og það er líka komið í ljós, að þessi skýrsla er í verulegum atriðum röng, og þó hefur ríkisstj. ekki séð ástæðu til þess að gefa fullnægjandi skýringar á þeim tölum, sem fram komu í skýrslunni. Þegar skýrslan var gefin hér á þingfundi fyrir helgina, var upplýst, að með 7% grunnkaupshækkun til verkamanna mundu launaútgjöld ríkissjóðs hækka um 12.2 millj. Og þó að um það væri spurt á þeim fundi, hvernig þessi útgjaldahækkun væri fundin, þá komu engar skýringar við því, og það var látið liggja á milli hluta, hvað mikið af þessum 12.2 millj. mundi ganga í hækkað kaup til ríkisstarfsmanna og hvað til verkamanna og ef til vill einhverra annarra. En nú þegar fjmrh., sem án efa er höfundur að þessari skýrslu, sem flutt hefur verið á vegum ríkisstj., hefur komið hér til svars í sambandi við þetta mál, þá játar hann, að þessi útgjaldahækkun, 12.2 millj. kr., eigi að fara nær öll til ríkisstarfsmanna. Nú hefði verið fróðlegt líka, að þær skýringar hefðu fylgt þessu máli, hvernig þessari launauppbót til ríkisstarfsmanna á að haga. Það liggur fyrir, að margir ríkisstarfsmenn hafa fengið 10% grunnkaupshækkun nú um síðustu áramót, nokkrir aðeins 3%. Er þessi launahækkun fengin þannig, að svo sé þessum sömu aðilum, sem þá fengu 10% grunnlaunahækkun, ætluð nú 7% grunnlaunahækkun eins og verkamönnum og þar að auki 5–6% launahækkun með vísitölubreytingu, með því að sú vísitöluskerðing, sem nú er í gildi, verði einnig afnumin? Ég hygg, að þessu sé svona farið. Ef með öðrum orðum hæst launuðu embættismenn ríkisins eiga að fá samkvæmt þessum útreikningi ríkisstj. 10% grunnlaunahækkun um áramót, 7% grunnlaunahækkun nú til jafns við verkamenn og þar að auki á milli 5 og 6% launahækkun, sem kemur fram þeim til handa, vegna þess að vísitöluskerðingin, sem verið hefur í gildi, á nú að afnemast, - ef þessir launahæstu starfsmenn ríkisins eiga að fá nú á stuttum tíma 22% launahækkun, þá er eðlilegt, að um það sé spurt, hvort á þennan hátt hafi verið reiknað, þegar þessar 12.2 millj. voru fundnar út, eða eftir hvaða reglum var annars farið. Það er mitt álit, að svona hafi verið á málunum haldið og þessar 12.2 millj. í auknum launagreiðslum til starfsmanna ríkisins í sambandi við 7% launahækkun séu fundnar á þennan hátt, að mismuna mönnum eins og ég hef gert nokkra grein fyrir. Það er því skýlaus krafa allra, sem vilja vinna að lausn þessara hörðu deilna, sem nú standa yfir, að ríkisstj. í sambandi við þá skýrslu, sem hún hefur gefið, leggi nú gögnin á borðið og skýri málið alveg undanbragðalaust. Hvernig eru þessar 12.2 millj. kr. í auknum ríkisútgjöldum til starfsmanna ríkisins fundnar? Hvað er gert ráð fyrir miklum launahækkunum t. d. til þeirra starfsmanna ríkisins, sem eru í hinum hærri launaflokkum? Og nákvæmlega sama krafan verður vitanlega upp á teningnum líka í sambandi við aðra útgjaldahækkun hjá ríkissjóði, sem minnzt var á í þessari skýrslu, þar sem talað er um, að útgjöld ríkisins í sambandi við tryggingar og ýmislegt annað muni hækka í kringum 5 millj. kr. Það er alveg skýlaust farið fram á það, að ríkisstj. upplýsi, hvernig þessi tala er fundin, hvaða hækkanir ættu þá að koma fram, t. d. í sambandi við tryggingarbætur, - eða er þetta allt saman eintóm blekking? Það var ekki óeðlilegt, að menn byggjust við því, að eftir að báðir aðilar í þessari vinnudeilu höfðu gengið nokkuð til móts hvor við annan og allmiklar líkur bentu til, að það mætti fá báða aðila enn þá lengra til móts hvor við annan en komið var, að ríkisstj. hefði reynt að stuðla að því, að samkomulag næðist, en ekki að hún hefði brugðið við á þann hátt, sem hún gerði, að birta þessa skýrslu, sem beinlínis kastar frá þeim litlu vonum, sem stóðu til þess, að lausn gæti orðið á málinu. En í sambandi við þessi verkfallsmál er vitanlega margt annað, sem fléttast inn í þetta og er ómögulegt annað en að minnast á í sambandi við þessa skýrslu. Það hefur nokkuð verið rætt um það, að aðkallandi væri til lausnar á verkfallsmálunum að reyna að hafa hemil á verðlaginn í landinu. Enn hafa ekki komið frá hálfu hæstv. ríkisstj. nein loforð í sambandi við þá hlið málsins, sem snýr að verðlagningunni í landinu, sem gætu kannske greitt að einhverju leyti fyrir því, að samkomulag næðist í deilunni. En í sambandi við verðlagsmálin langar mig til að minnast á það um þá aðila, sem oft hefur verið minnzt á bæði af mér og öðrum að mundu sennilega geta lagt eitthvað fram af hagnaði sínum til þess að leysa þessa deilu, olíufélögin, að mér er kunnugt um, að það er þó nokkuð langt eða meira en víka síðan olíufélögin heimtuðu að fá að hækka allt olíuverð í landinu, alla þá olíu, sem gengur til bátaflotans, alla þá olíu, sem menn verða að kaupa til þess að kynda upp hús sín og til annars rekstrar í landinu, um 60 kr. tonnið. Og ég veit ekki betur en hæstv. ríkisstj. hafi aðeins legið á þessu bréfi og gefið þeim fyllilega í skyn, að þegar búið væri að leysa vinnudeiluna, mætti hækka olíuna. Ég vildi nú spyrjast alveg hiklaust fyrir um það, hvort það er meiningin að verða við þeim kröfum, sem liggja nú á borðinu frá olíufélögunum, að hækka alla hráolíu í landinu um 60 kr. á tonn. En hitt veit ég svo um hina olíutegundina, sem allmikið af rekstrinum í landinu verður við að búa, hina svonefndu svartolíu, þá olíu, sem togararnir byggja allan sinn rekstur á og mikið af verksmiðjum í landinu, að olíufélögin hafa ekki verið að spyrja neinn um það, en eru búin að tilkynna verulega hækkun á henni einmitt núna þessa dagana, meðan á verkfallinu stendur. Og þau eru að heimta það, að sú olía verði hækkuð í verði um 38 kr. á tonn, en sú verðhækkun jafngildir því, að útgjöld á meðaltogara hækki á ári í kringum 76 þús. kr., en það er heldur meira en helmingurinn af t. d. 10% grunnlaunahækkun, sem talað var um hér á tímabili. M. ö. o.: Olíufélögin í landinu þurftu ekki að spyrja neinn um það, og það hefur enginn þurft að fjargviðrast neitt út af því, þó að þau skelltu t. d. á togaraútgerðina í landinu og verksmiðjureksturinn í landinu verðhækkun á olíu, sem jafngildir 5% kauphækkun hjá þeim. Það hefur enginn verið um þetta spurður. Þetta hefur verið látið ganga í gegn viðstöðulaust. En til viðbótar vilja þau svo fá að hækka almenna hráolíu um 60 kr. á tonn, og bréfið um það liggur væntanlega hjá hæstv. ríkisstj.

Er þetta ekki vegna hækkunar á flutningsgjöldum?

Jú, það vantar ekki, að það eru alltaf til rök hjá olíufélögunum fyrir því, af hverju þau þurfi að hækka, þau eru svo illa stödd, vesalingarnir, að þau þurfa að verja sig fyrir hverri smábreytingu, sem kann að verða. Það er alveg rétt, að flutningsgjöld á olíu til landsins hækkuðu nokkuð nú á tímabili, en þau hafa aftur lækkað mikið og eru verulega fallandi, og þau flutningsgjöld, sem hafa komizt upp í 115 kr. á tonn á olíunni, eru nú komin niður í 93 kr. á tonn aftur. Verði smáverðsveifla einhvern tíma á flutningsgjöldum upp á við, þá stendur ekki á því, að olíuhringarnir knýja fram sína hækkun og láta hana svo gjarnan standa hitt tímabilið, þegar flutningsgjöldin eru lægri. En ég hygg, að þeir séu fleiri en ég, sem álíta, að olíuhringarnir í landinu hefðu sannarlega haft efni á því að taka á sig smáverðlagsbreytingar á olíu nokkurn tíma. En í sambandi við þennan mikilvæga þátt í verðlagsmálunum í landinu hefur ekki komið fram af hálfu ríkisstj., að það ætti að tryggja, að verðlagið yrði óbreytt, heldur hefur hitt viðgengizt, að þetta verðlag hefur verið látið hækka þessa dagana, og kröfur liggja enn fremur fyrir um verulega hækkun. Svo er eitt atriði enn, sem ég vildi minnast á hér í sambandi við þessi verkfallsmál. Eins og kunnugt er, hefur svo tekizt til í sambandi við olíumálin, að olíufélögin hafa kosið þá leið að lenda í harðri deilu við verkfallsmenn í sambandi við afgreiðslu á sínum olíuskipum. Það er auðvitað mál út af fyrir sig, hvor aðili hefur rekið það af meira kappi að hafa sitt fram í þeim efnum, en olíufélögin hafa gengið svo langt í þessu, að þau hafa tekið þau olíuflutningaskip, sem voru frjáls til að flytja olíu út á landsbyggðina, þar sem ekkert verkfall var, og þau hafa vísvitandi sett þá olíu í þessi skip, sem var bannað að flytja til staðanna úti á landi, og þannig lokað fyrir þeim, sem búa úti á landi, möguleikanum til að fá olíu flutta til sín með þessum skipum. Þannig hafa tvö af olíuskipum olíuhringanna verið tekin úr leik í rauninni, en þriðja skipið, sem er olíuskip ríkisins, vitanlega annar þessu mjög knapplega, að sinna öllum stöðum úti á landi. En ríkið á fleiri skip en olíuskipið Þyril, sem hefðu þá átt að sinna þessu. Ríkið á þar að auki hin miklu strandferðaskip sín, bæði Herðubreið, Skjaldbreið, Heklu og Esjuna, og þessi skip hafa æði oft bjargað stöðum úti á landi með olíuflutninga og geta það, en þau hafa sáralítið sem ekkert verið notuð til þess mína, þegar verst hefur staðið á. Ég álít, að það sé fyllilega verkefni fyrir hæstv. ríkisstj. að skerast í þennan leik og reyna að hlutast til um, að þeir staðir, þar sem nú er svo komið úti á landi, að þeir geta ekki einu sinni haldið í gangi rafstöðvum sínum og eru orðnir rafmagnslausir og geta ekki kynt upp hús sín, geti fengið olíu, þá olíu, sem er frjáls til flutnings út á land af hálfu þeirra, sem í verkfallinu standa. Það er lítill greiði við olíulausa staði úti á landi að bjóða þeim olíu úr þeim skipum, sem eru í banni verkfallsins, því að það er skiljanlegt mál, að þeir staðir, sem eru utan við verkfallið og vilja halda sér fyrir utan það, kæra sig ekki um að sogast inn í deilur þessara aðila og lenda í þeirra banni. Ég vildi því í sambandi við þetta alvarlega verkfallsmál beina því til hæstv. ríkisstj., að hún geri allt, sem í hennar valdi stendur, til þess að í fyrsta lagi olíuflutningaskip ríkisins, Þyrill, verði einvörðungu notað nú á næstunni til að birgja upp staði úti á landi, þar sem leyfi er til þess, að það skip starfi þannig, en að Þyrill verði ekki tekinn eftir viku, eins og áætlað er, burt úr olíuflutningunum og látinn taka að sér að fara að flytja lýsi til Englands, og enn fremur að ríkisstj. hlutist til um, að strandferðaskip ríkisins verði notuð líka til hins ýtrasta til þess að flytja olíu til þeirra staða, sem eru utan við verkfallið og engin ástæða er til að draga inn í verkfallið. Þar að auki væri svo auðvitað full ástæða til þess, að ríkisstj. léti beinlínis taka hin skipin, sem olíufélögin hafa látið í bann, en það vissu þau mætavel, þegar þau gerðu það, sem þau gerðu í sambandi við þau skip, að þau voru að stefna þeim í stöðvun. Ríkið ætti einnig að taka þau skip og reyna að koma olíunni héðan úr birgðastöðvunum til þeirra staða, sem raunverulega þurfa á henni að halda. Verkfallsmálin eru auðvitað alla vega kostnaðarsöm og erfið, en það sýnist ekki ástæða til þess að breiða verkfallið meira út en þörf er á, og ríkisstj. verður þó a. m. k. að vera hlutlaus í þessum málum, en ekki hafa þannig áhrif á gang málanna, hvorki með birtingu skýrslna né með ráðstöfun sinna skipa, að það geti heitið svo, að það jafngildi því að framlengja stöðvunina eða blanda fleirum inn í þetta en þörf er.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð út af ræðu hv. síðasta ræðumanns, þegar hann var að tala um verðlagið á olíunni og hækkun, sem hefur orðið á henni síðustu dagana. Það er rétt, að olía til togara hefur hækkað eitthvað lítils háttar síðustu dagana. Ég held, að það séu 12 kr. á tonn, minnir, að það sé, en þessi olía er ekki undir verðlagsákvæðum. Og hvers vegna? Hvers vegna hafa olíufélögin hækkað þessa olíu án þess að spyrja ríkisstj. að? Það er vegna þess, að hv. síðasti ræðumaður og fleiri togaraútgerðarmenn hafa sjálfir talið, að þeir gerðu hagstæðustu samninga við olíufélögin með því, að olían væri ekki undir verðlagsákvæðum, og þeir óskuðu eftir því, togaraútgerðarmenn, að svarta olían væri ekki undir verðlagsákvæðum. Þetta er sannleikurinn í málinu, og þess vegna þurftu olíufélögin ekki að spyrja að því, þótt þau hækkuðu um 12 kr. tonnið á svörtu olíunni nú fyrir nokkrum dögum, sem kemur til af því, að flutningsgjöldin hafa hækkað. Það er vitanlegt, að flutningsgjöldin voru lægst 36 shillingar, en hæst í vetur 57 shillingar. Önnur olía er undir verðlagsákvæðum, og verður ekki hækkuð nema með samþykki verðlagsyfirvaldanna. Ég get upplýst hv. þingdeild um það, að athugað verður rækilega, hvort nauðsynlegt er að hækka olíuna. Það liggja fyrir reikningar hjá verðgæzlustjóra um þetta atriði, og hann fylgist vel með því. Hitt vita svo allir, að þegar flutningsgjöldin hækka úr 36 shillingum upp í 57 shillinga, þá er hér um mikla hækkun að ræða, og sé ekki þörf á hækkun, eftir að flutningsgjöldin hafa hækkað þetta mikið, þá vil ég segja, að það hefur verið óþarflega hátt verð áður. En ég verð að segja eins og er, að þetta mál verður tekið rækilega til athugunar, og menn geta reitt sig á það, því að öll olían er í höndum verðgæzlustjóra að undantekinni svartolíunni, sem togaraútgerðarmenn sjálfir vildu ekki hafa undir ákvæðum og geta þess vegna kennt sér um að hækkar nú í verði. Um olíuskipin og flutningana út á land vil ég segja það, að þeir, sem standa fyrir verkfallinu og stjórna því, hefðu fengið meiri samúð, ef þeir hefðu leyft að losa þessi skip, Leningrad og Smeralda. Leningrad sigldi út með 1100 tonn. Þegar verið var að losa Leningrad hér við Reykjavík, lá slanga úr skipinu til lands, og það þurfti engan Dagsbrúnarmann til þess að koma nálægt því að losa skipið. Ef Dagsbrúnarmenn og þeir, sem fyrir verkfallinn standa, hefðu leyft losun á skipinu með þeim skilyrðum t. d., að það, sem eftir var í skipinu, yrði ekki selt, fyrr en verkfallinu væri lokið, þá hefðu þeir fengið meiri samúð og meiri skilning, því að það er öllum ljóst, að þótt olíunni hefði verið skipað upp með slíkum skilyrðum, þá hafði það engin áhrif á gang verkfallsins og verkfallsmenn stóðu jafnvel að vígi, þótt þetta hefði verið leyft. En þá sýndi það sig, að þeir höfðu nokkurn skilning á því, hvað er þjóðhollusta, að það er ekki eðlilegt að láta skip, sem hefur siglt alla leið frá útlöndum, fara aftur út með slatta af olíunni, en um annað var ekki að ræða, eftir að rússneski skipstjórinn hafði fengið það bréf í hendur, sem hann fékk frá Alþýðusambandsstjórninni. Um skipið, sem er uppi í Hvalfirði, er svipað að segja, en það eru 8000 tonn í því skipi, og munar meira um það. Þess vegna hefur það ekki verið látið sigla, en borgaðir dagpeningar með því, biðpeningar, og kostar æði mikið. Ég verð að segja það: Hvaða áhrif hefði það á gang verkfallsins, þótt olíunni úr Smeralda væri skipað upp í Hvalfirði og Alþýðusambandsstjórnin fengi skriflegt loforð um, að þessi olía yrði ekki notuð fyrr en að verkfallinu loknu? Hvaða áhrif hefði það á gang verkfallsins? Hvers vegna er ekki leyft að skipa þessari olíu upp með þessum skilyrðum? Hvers konar skilningur er á þessum málum hjá þeim, sem stjórna þessu? Eru þeir nær því að tapa verkfallinu eða spilla aðstöðu sinni í baráttunni í verkfallinu, þótt olíunni væri skipað upp með því skilyrði, að hún verði ekki notuð fyrr en eftir verkfallið? Hér er um misskilning og stífni að ræða. Hér er ekki um neina þjóðhollustu að ræða, og ég segi það: Þegar verið er að ræða um þessi mál, þá ættu menn að gera sér grein fyrir því, hvað hefur raunverulega þýðingu í þessum efnum. Það hefur enga þýðingu á gang verkfallsins, hvort olíunni er skipað upp úr olíuskipinu í Hvalfirði eða hvort það er látið bíða með olíuna í sér. Um dreifingu olíunnar út um land er ekkert annað að segja en það, að ríkisstj. hefur verið og mun verða í sambandi víð Alþýðusambandsstjórnina um að reyna að koma olíu út á land, eftir því sem unnt er, því að ríkisstj. hefur ekkert síður áhuga á því en þeir, sem standa fyrir verkfallinu, að staðir úti á landi fái olíu og geti hitað upp húsin. Þess vegna getur hv. síðasti ræðumaður reitt sig á það, að ríkisstj. gerir það, sem henni er unnt, í þessu efni. En ég vil enn endurtaka það og óska eftir því, að afstaða Alþýðusambandsstjórnarinnar og þeirra, sem stjórna verkfallinu, verði endurskoðuð og hvort þeir sjá sér ekki fært að skipa olíunni upp úr skipinu, sem bíður uppi í Hvalfirði, með þeim skilyrðum, að þessi olía verði ekki notuð fyrr en verkfallinu er lokið, - endurskoða afstöðu sína og reikna dæmið út, hvort aðstaðan er nokkru verri í verkfallinu á eftir, þótt þetta væri gert.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Hv. 11. landsk. þm. (LJós) sagði, að það væri mjög vafasamt, að þessi skýrsla, sem stjórnin hefði gefið um áhrif kauphækkana á ríkisbúskapinn, stuðlaði að samkomulagi í vinnudeilunni, og líklegt væri, að hún gæti orðið heldur þröskuldur í lausn verkfallsdeilunnar. Auðvitað getur það ekki annað en greitt fyrir því, að málefni leysist, að upplýsingar séu gefnar um það. Óhugsandi er annað en að slíkt stuðli að því, að málefni leysist. Það getur aldrei stutt að lausn nokkurs máls að grafa höfuðið í sandinn. Það er óhjákvæmilegt að horfast í augu við málavexti, eins og þeir eru, ef fást á lausn á jafnvandasömu máli og því, sem hér er við að glíma. Þess vegna hlýtur það alltaf að vera til góðs, að gefnar séu upplýsingar, svo að umræður geti stuðzt við meiri þekkingu en áður hefur verið fyrir hendi. Það er nógu erfitt að finna lausn á þessum málum, þó að menn séu ekki neyddir til að starfa að því í þoku, fái ekki vitneskju um þá höfuðliði, sem til athugunar þurfa að koma. Hv. þm. vék aðeins að því, að enn væri á huldu, hvernig skýrslan væri gerð, og spurði í því sambandi, hvort reiknað væri með afnámi vísitöluskerðingar hjá opinberum starfsmönnum, eða hvernig þessar tölur væru fengnar um hækkun kaupgjalds, sem í skýrslunni væru áætlaðar. Þær eru fengnar þannig einfaldlega, að ofan á þau laun, sem nú eru greidd, er lögð sú prósenta, sem gert er ráð fyrir í skýrslunni. Í dæminu um 7% almenna kauphækkun í landinu eru einfaldlega lögð 7% ofan á laun opinberra starfsmanna eins og þau eru greidd nú. Vísitöluskerðing kemur ekki til greina í því dæmi. Hún liggur algerlega utan við þetta og hefur ekkert blandazt inn í málið. Og í dæminu um hærri kauphækkunina er farið nákvæmlega eins að. Ég held, að hv. 2. þm. Reykv. hafi sagt, að sér fyndist það vera nokkuð viðurhlutamikið af ríkisstj. að taka upp kröfu fyrir hönd opinberra starfsmanna um að fá sömu kauphækkun og almennt kynni að verða ofan á. Þetta er útúrsnúningur hjá hv. 2. þm. Reykv. Hér er ekki tekin upp krafa fyrir neinn og engu slegið föstu, en stjórnin er að búa til dæmi um þessi efni til þess að gera málið skýrara og gerir þá ráð fyrir í því dæmi, að almenn kauphækkun muni hafa tilsvarandi áhrif á kaup opinberra starfsmanna á næsta ári. Ef einhverjum finnst ekki líklegt, að svona fari, þá er það opið fyrir hann að reikna dæmið öðruvísi. Hér hafa aðeins verið gefnar upplýsingar út frá vissum forsendum, sem eru alveg ljósar. Þá getur hver maður reiknað dæmið fyrir sig út frá þeim, eins og honum þykir líklegast að verði í reyndinni. Ef hv. 2. þm. Reykv. þykir líklegt, að það geti átt sér stað í landinu, eins og ástatt er núna, veruleg almenn kauphækkun, án þess að opinberir starfsmenn fái kauphækkun, þá reiknar hann dæmið á þá lund. Honum er það auðvitað frjálst. Ef litið er til reynslunnar um áhrif almennra kauphækkana á laun opinberra starfsmanna, þá sést, að kauphækkun hjá opinberum starfsmönnum kemur nokkuð á eftir almennri hækkun, en kemur þó að mestu. Ég vil t. d. benda mönnum á, að síðan launalögin voru sett 1945, hefur almennt kaupgjald hækkað um 23% rúmlega, en kaup opinberra starfsmanna um 20%. Þetta hefur því haldizt nokkurn veginn í hendur. Við vitum öll, að það er ákaflega mikil óánægja hjá opinberum starfsmönnum, einmitt eins og sakir standa, út af kaupgjaldi þeirra, og því sýndist ríkisstj., að ekkert raunsæi væri í öðru en að gera ráð fyrir þessu og þá einkum með tilliti til þess, að verið er að semja frumvarp að nýjum launalögum á þessu ári. Hitt hefði verið með öllu óraunsætt, eins og ég hygg að allir sjái, ef dæmið hefði verið sett upp þannig, að það hefði aðeins verið tekið inn í það hækkun á launum þeirra tiltölulega fáu Dagsbrúnarmanna og lausavinnumanna, sem eru í þjónustu ríkisins, en algerlega sleppt að reikna með því, hvaða áhrif almennar kaupgjaldsbreytingar hafa væntanlega á launagreiðslur til opinberra starfsmanna. Slíkt dæmi hefði verið með öllu óraunhæft. Það vita allir, að endurskoðun launalaga stendur yfir nú, og hafa verið gefnar yfirlýsingar um, að þeirri endurskoðun eigi að ljúka fyrir næsta haust með það fyrir augum að setja þá einmitt ný launalög. Út af því, sem hv. 11. landsk. þm. sagði um olíuflutninga út á land, vil ég taka fram, að stjórnin hefur staðið í sambandi við forráðamenn verkfallsmanna um það mál og hvaða úrræði væri hægt að finna til þess, að slíkir flutningar gætu átt sér stað, og mun halda áfram að hafa samband við þá um þetta, eftir því sem tilefni gefst til.



Það skal vera aðeins örstutt aths. Ég vildi segja í sambandi við það, sem hæstv. viðskmrh. sagði, þar sem hann sagði, að ástæðan til þess, að olía togaranna, svartolían, væri ekki undir verðlagsákvæðum, væri sú, að togaraeigendur hefðu ekki viljað þetta, og ég þar á meðal hefði staðið í vegi fyrir því, að hann og aðrir þeir, sem með verðlagsmálin fara, mættu hafa nokkra hönd í bagga með verðlagningunni á þessari olíu, að þetta er nú svona heldur líklegt, að togaraeigendur hafi sagt nei við því, að það yrðu hafðar einhverjar hömlur á verðlaginu á þessari olíu. En ég vil svo aðeins segja það, að ég hef verið í samtökum með togaraeigendum vegna þess, að ég hef haft það á hendi að stjórna togaraútgerð nú um sinn, en ég hef aldrei heyrt á það minnzt þar nokkurn tíma og aldrei verið um spurður neitt í þá átt, hvort togaraeigendur vildu, að þessi olía væri undir eftirliti ríkisverðlagsins eða ekki. Og ég get fullvissað hæstv. ráðh. um það, að allir togaraeigendur mundu telja það mikinn vinning, ef ríkið vildi hafa hemil á þessu verðlagi eins og annarri olíu, en ríkið hefur alltaf skotið sér undan því að vilja nokkuð hafa með verðlagninguna á þessari olíutegund að gera, og það er alveg vitað mál líka, hverjir það eru fyrst og fremst, sem hafa haft þar fingur í spili, að ríkið væri ekki að skipta sér af þessari verðlagningu. Það eru þeir, sem hafa haft með söluna á þessari olíu að gera, en ekki þeir, sem hafa haft með kaupin á henni að gera. Hitt er svo rétt, að sú hækkun á þessari olíutegund, sem ákveðin hefur verið, meðan á verkfallinu hefur staðið, er 13 kr. á tonn, en hins vegar hafa olíufélögin krafizt þess og tilkynnt það, að þau ætli sér að hækka þessa olíu upp í 38 kr. á tonn, og það jafngildir, eins og ég sagði, jafnmikilli útgjaldaaukningu á meðaltogara og um 5% launahækkun væri að ræða. Það kom svo fram hjá hæstv. viðskmrh. eins og reyndar áður, þegar minnzt hefur verið á verðlagningu á olíu hér á Alþ., að þegar krafa liggur fyrir um það frá olíufélögunum, að þau telji, að verðlagið þurfi að hækka til verulegra muna frá því, sem verið hefur, m. a. verði öll bátaolía í landinu að hækka um 60 kr. á tonn, að þá er það svar, sem hér fæst, aðeins á þessa lund: Ja, þetta verður athugað; það verður athugað, hvort það þarf að hækka verðið. - Skýrari svör hafa aldrei fengizt hér, en niðurstaðan hefur alltaf orðið sú sama, að þegar olíufélögin hafa heimtað hækkun, þá hefur hækkunin orðið. Það hefði hins vegar verið myndarlegt framlag í þetta mál í sambandi við verðlagsmálin og lausn þessara deilumála, sem nú standa yfir, ef ríkisstj. hefði sagt alveg afdráttarlaust: Þessi krafa olíufélaganna um að hækka olíuna nú um 60 kr. á tonn verður ekki samþykkt. Jafnvel þó að flutningsgjöld hafi hækkað nokkuð á tímabili, en eru núna lækkandi aftur, þá verða olíufélögin látin bera þennan mismun, og þessi hækkun verður ekki samþykkt. - Það hefði verið nokkurt framlag í þetta mál. En þessi almenna afsökun: Málið verður athugað, við verðum að athuga, hvort það þarf að hækka þetta eða ekki, það er búið að segja þetta svo oft, að það tekur enginn þetta nema á einn veg, að þessi hækkun muni eiga að ganga yfir, en kannske verði beðið með hana fram yfir þann tíma, að verkfallinu er lokið, en þá verði hún hins vegar látin ganga í gildi. Annað það, sem kom hér fram hjá hæstv. ráðh. um það, að verkfallsmenn hefðu fengið miklu meiri samúð landsmanna, ef þeir hefðu leyft að láta losa olíuskipin o. s. frv., og það, sem hann sagði í þeim efnum, ætla ég að leiða hjá mér. Í því efni vildi ég aðeins segja það, að mér fannst hann tala í þessum efnum mjög greinilega eins og hann stæði hér uppi í ræðustólnum fyrir hönd atvinnurekenda, sem eru alltaf að segja þetta þessa dagana, að verkamenn hefðu nú átt að vera svo snjallir að fá samúð landsmanna með því að láta losa skipin. Þetta er atriði, sem ég fyrir mitt leyti ætlaði ekkert að deila hér um við einn eða neinn, hvað hefði átt að gera í þessum efnum, heldur fyrst og fremst hitt, að þeir aðilar, sem óneitanlega eru ekki í deilunni og eiga rétt á því að fá olíu, eiga líka siðferðislega kröfu til ríkisstj. um það, að hún aðstoði þá í því að fá þá olíu, sem frjáls er, flutta til þeirra staða á landinu, þar sem ekkert verkfall er. Hitt er svo aðeins þræta á milli þeirra aðila, sem standa í verkfallinu, hvort það hefði átt að losa þetta skipið eða neita því um losun. Hæstv. fjmrh. upplýsti hér, að þær 12.2 millj. kr., sem sagt var frá í skýrslu ríkisstj. að útgjöld ríkissjóðs mundu hækka um í sambandi við 7% grunnlaunahækkun, væru einvörðungu 7% hækkun á núgildandi laun starfsmanna ríkisins. Sé þetta svo, þá hefði mátt segja þetta fyrr. Þá er dæmið ákaflega auðreiknað. Þá sýnist mér, að laun starfsmanna ríkisins nú í dag séu rétt í kringum 180 millj. kr., ef það hefur verið valin sú leið að reikna aðeins 7% beint á þessa upphæð. 



Herra forseti. Ég skal aðeins hafa það stutta aths. Viðvíkjandi því, sem hæstv. viðskmrh. sagði um samúðina og þjóðhollustuna í sambandi við þetta verkfall, sem nú stendur yfir, vil ég segja honum það, að þeir verkamenn, sem í þessu verkfalli standa, hafa óskipta samúð meginhluta þjóðarinnar, og það hefur ekki komið sá maður fram enn þá í öllum þeim umr., sem um þetta verkfall hafa átt sér stað og um þeirra kaupkröfur, sem viðurkennir ekki, að verkamönnum sé brýn þörf á verulegri kauphækkun. En að tala um þjóðhollustu í sambandi við olíuhringana og fara að segja verkamönnum, að þeir ættu að sýna þjóðhollustu gagnvart þeim hringum, það er langt gengið. Er hæstv. viðskmrh. búinn að gleyma öllu, sem gerzt hefur í sambandi við olíuhringana síðustu árin? Er hann búinn að gleyma málaferlunum, sem eru fyrir hæstarétti núna út af framferði eins af þessum hringum? Er hann búinn að gleyma því, sem birt var í kosningunum síðustu um, hvernig þessir olíuhringar fóru að, þegar farmgjöldin voru að lækka? Heldur hann, að þjóðin viti það ekki, að þessir olíuhringar hafa notfært sér hverja aðstöðu, sem þeir hafa getað fengið til þess að okra á þjóðinni? Olíuhringarnir hafa eins almenna andúð hjá þjóðinni og verkamenn hafa ríka samúð hjá þjóðinni. En hverra er sökin, að olían yfirleitt skuli komast inn í þessi brennandi mál? Sökin er ríkisstjórnarinnar, sem vegna sinnar spilltu helmingaskiptareglu hefur skipt olíuinnflutningnum til landsins á milli þriggja olíufélaga, sem stjórnarflokkarnir hafa sína miklu hlutdeild í. Það er hæstv. ríkisstj., sem sjálf kaupir inn alla olíuna til landsins, það er hún, sem afhendir olíuna gæðingunum, og það er hún, sem þannig verður þess valdandi, að olían dregst svona inn í þessi mál. Viðvíkjandi svo því, sem hæstv. fjmrh. sagði, þá er hann nú heldur farinn að draga úr þessum hlutlausu upplýsingum um, hvað lausn kaupdeilunnar þýddi. Hann sagði raunverulega með þeim upplýsingum, sem hann lét hæstv. forsrh. lesa hér upp, að allir í landinu skyldu reikna svona. Það er litið á þetta sem hlutlausan, vísindalegan útreikning. Þetta eru afleiðingar af því að fallast á 7% eða 26% kauphækkun hjá verkamönnum. Þetta eru afleiðingarnar af því. En það var í röksemdafærslunni ekki minnzt einn orði á, að þessar afleiðingar fælust í því, að allir starfsmenn ríkisins ættu að fá samsvarandi hækkun. Það var ekki minnzt einu orði á það í þessari yfirlýsingu frá ríkisstj. 12 millj. var reikningurinn, sem hæstv. fjmrh. „presenteraði“ hér fyrir þjóðinni, ef það ætti að verða 7% grunnkaupshækkun. Öðrum 12 millj. var hann að úthluta fyrir áramótin, og þá þurfti ekki að stöðva. Það var úthlutað 12 millj. kr. hér á Alþ. til starfsmanna hins opinbera, og ég efast ekki um, að þeim hafi ekkert veitt af því, þó að þeir smáu hjá þeim hafi fengið skrambi lítið, en þeir stóru tífalt hærra. En þá þurfti ekki að stöðva vertíðina, og þá þurfti ekki að stöðva atvinnulífið í landinu og valda verkafólki stórkostlegum erfiðleikum. Þá var hægt að gera þetta með einni samþykkt hér á Alþ., og það er eins hægt að leysa þessi mál næst, þegar að þeim kemur. Við viljum ekki láta leggja fyrir okkur útreikninga og segja sem einhverja vísindalega niðurstöðu: Það er ekki hægt að leysa þessa vinnudeilu, sem nú stendur yfir, án þess að ráðherrar, hæstaréttardómarar eða hverjir sem eru fái 7% eða 26% grunnkaupshækkun og fái vísitölu á allt. Við viljum ekki láta leggja þetta fyrir okkur sem neinn vísindalegan útreikning og sjálfsagða afleiðingu af lausn núverandi kaupdeilu. Við heimtum að fá að ákveða um þetta, þegar þar að kemur, hér á Alþ. Og við álitum enga ástæðu til þess að tengja það við þessa deilu, sem nú stendur yfir. Við höfum lagt fram okkar till., þegar þetta mál var rætt hér í vetur. Við höfðum mismunandi afstöðu um þetta. Það voru mismunandi atkvgr., og menn skiptust í flokka og jafnvel innan flokka um afstöðuna í þessu, og við heimtum að hafa frelsi til þess áfram. Við neitum því, að hæst launuðu starfsmenn ríkisins í ráðherrastól eigi að reikna þetta út fyrir þjóðina og birta henni þetta sem óskeikanlega vissu og niðurstöðu. Ef það hefur kannske verið ½ millj. af þessum 12 millj., sem hefði farið til verkamanna, eða kannske bara alls ekki neitt, en 11½ millj. eða 11.9 millj. eða kannske 12 millj. til starfsmanna hins opinbera, þá átti að tala um þetta í skýrslunni. Annars var skýrslan ekki hlutlaus. Það er að vísu gott, að það rétta hefur nú komið fram í þessu máli, en ríkisstj. á eftir að birta niðurstöðurnar af þessu fyrir alþjóð.



Herra forseti. Hv. 11. landsk. (LJós) kom hér upp til þess að mótmæla því, að togaraútgerðarmenn hefðu óskað eftir því að hafa svartolíuna utan verðlagsákvæða og talið sér hagkvæmara að semja sjálfir við olíufélögin heldur en að verðið væri ákveðið með valdboði. Og hann var að mótmæla þessu, en gerði það mjög linlega, sem vonlegt var, og í staðinn fyrir að neita þessu algerlega, spyr hann: Er líklegt, að útgerðarmenn hafi óskað eftir því, að þessi hluti olíunnar væri utan verðlagsákvæða? Mig undrar ekkert, þótt hann væri linur í sinni neitun, því að hann veit ósköp vel, að þessi eina tegund olíunnar er utan verðlagsákvæða vegna óska útgerðarmanna sjálfra. Og ég spyr þá eins og hv. 11. landsk.: Er það líklegt, að aðeins þessi hluti olíunnar væri utan verðlagsákvæða, ef útgerðarmenn sjálfir hefðu óskað eftir öðru? Það þarf ekki að spyrja. Það er ekki aðeins líklegt, það vita allir, að það er af einhverri slíkri ástæðu. Og ég hef fyrir mér í þessu alveg fulla vissu. Það er ekki neitt verið að fara með blekkingar hér, og ég tek það ekki gilt, að hv. 11. landsk. komi hér og segi, að ég fari með ósannindi í málinu. Hv. 11. landsk. er enn að tala um bréfið, þar sem farið er fram á að hækka olíuverðið um 60 kr., og segir sem svo, að það væri framlag í málið nú, ef það lægi fyrir loforð um, að þessu bréfi yrði svarað neitandi. Það, sem ég sagði áðan, var, að verðgæzlustjóri er núna í óða önn að athuga grundvöllinn undir olíuverðinu, og ég get endurtekið það, sem ég sagði áðan við þennan hv. þm., að það verður athugað rækilega, hvort ekki verður hægt að neita þessu bréfi, og það verður áreiðanlega gert, svo framarlega sem ekki þarf að taka tillit til þeirrar hækkunar, sem hefur orðið á farmgjöldunum, og ég kem þá aftur að því, sem ég sagði hér áðan í sambandi við skipið, sem bíður uppi í Hvalfirði og kostar nokkuð háar upphæðir daglega. Er það til þess að lækka olíuverðið og stuðla að lækkuðu olíuverði að halda skipinu þarna föstu? Hvers vegna leyfa ekki verkfallsmenn að losa skipið? Það eru áreiðanlega miklu meiri líkur til þess, að olíuverðið geti lækkað, ef það væri gert. Hv. 11. landsk. mótmælti því ekki hér áðan, enda ekki hægt; hann mótmælti því ekki hér áðan, að það hefði ekki haft nein áhrif á gang verkfallsins, þótt skipið hefði verið losað. Hv. 2. þm. Reykv. var að hafa það eftir mér áðan, að ég væri að tala um samúð verkamönnum til handa. Ég var ekkert að spyrja að því, hvort verkamenn hefðu samúð í þessu verkfalli eða ekki, ég veit, að þeir hafa samúð margra. En ég sagði: Það hefur ekki samúð sú fjarstæða og sú vitleysa, sem er gerð, að halda skipinu föstu, það hefur ekki samúð, og það er ekki þjóðhollusta að gera sér leik að því að leggja í þann kostnað, sem kostar erlendan gjaldeyri, að halda skipinu föstu í marga daga eða kannske vikur, á meðan verkfallið er. Hv. 2. þm. Reykv. mun ekki heldur geta fært rök fyrir því, að þótt skipið verði losað, hafi það áhrif á gang verkfallsins. Og hvers vegna þá að vera með þessa stífni? Hvers vegna ekki að leyfa losun skipsins, ef það hefur engin áhrif á verkfallið? Er það af einhverri misskilinni mikilmennsku til þess að sýna valdið? Valdið geta verkalýðsfélögin vissulega sýnt með öðru móti og hafa gert og nóg tækifæri, þó að þessu væri sleppt.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Hv. 11. landsk. þm. (LJós) sagði, að þá væri það upplýst, að þessar 12 millj. væru 7% af laununum, og sagði, að þetta hefði mátt koma fram fyrr. Ég hygg, að engum hafi blandazt hugur um, að svona hlaut þetta að vera, því að í skýrslunni stóð einfaldlega, að 7% kauphækkun næmi 12.2 millj. kr. Hvað gat þá um annað verið að ræða en að tekin væru 7% af þeim launum, sem greidd eru? Ef það hefði ekki verið gert, þá hefði hér verið um beina fölsun að ræða. Hér hefur því ekkert nýtt komið fram. Það hefur bara verið upplýst, að það, sem hv. þm. ímyndaði sér, var misskilningur. Hv. 2. þm. Reykv. ræddi einnig þetta sama atriði. Hann sagði, að hér hefði átt að vera um vísindalega útreikninga að ræða, og annað þar fram eftir götunum, og það hefði ekki verið minnzt einu orði á það um daginn, að hér væri átt við opinbera starfsmenn. Þetta er byggt á algerum misskilningi hjá hv. þm. Það gat engum blandazt hugur um, að hér var átt við laun opinberra starfsmanna. Því til sönnunar leyfi ég mér að lesa hér upp tvær eða þrjár setningar úr svari hæstv. forsrh. einmitt út af fsp. um þetta, þegar skýrslan var gefin. Þar segir hæstv. forsrh., með leyfi hæstv. forseta: „Það er rétt til getið hjá honum (2. þm. Reykv.), að það er einmitt gert ráð fyrir, að kauphækkanir þyrftu að fara fram til starfsmanna ríkisins, og þær eru innifaldar í þessum 12 millj.“ Forsrh. upplýsir, að skýrslan er byggð á því, að það yrðu að fara fram kauphækkanir hjá opinberum starfsmönnum fyrir árið 1956, og það er allt málið. Hitt skiptir svo auðvitað minna máli, hvort þær voru innifaldar í þessum lið eða öðrum lið. Það skipti aðalmáli, hvort skýrslan var rétt að þessu leyti, og það var hún auðvitað. Annars er loddaraleikur sá, sem þessir hv. þm. leika hér í sambandi við laun opinberra starfsmanna, dálítið kátbroslegur. Þeir halda hér hrókaræður um, að það muni vera alveg óþarfi að gera ráð fyrir því, að opinberir starfsmenn fái launahækkanir, þó að það verði miklar almennar kauphækkanir, og hafa miklar vangaveltur í því sambandi. Ég spái því og bið menn að taka eftir því, þegar þar að kemur, að þessir hv. þm. munn krefjast meiri launahækkana til opinberra starfsmanna, þegar þar að kemur, en ofan á verða öðrum til handa í þessu verkfalli. Það er mín spá, að þannig muni þessir loddarar leika.



Herra forseti. Launamál opinberra starfsmanna hefur borið nokkuð á góma í þessum umræðum. Þar eð ég er svolítið kunnugur í herbúðum þeirra, vil ég leyfa mér að skjóta hér fram fáeinum athugasemdum. Komið hefur fram sú skoðun, að þótt kaupgjald hækkaði hjá þeim stéttarfélögum, sem nú heyja harða kaupdeilu, þá mundi vera ástæðulaust að hækka kaupgjald allra opinberra starfsmanna að sama skapi. Er það í raun og veru kjarni þeirra orðaskipta, sem hér hafa farið fram á milli nokkurra þingmanna, tveggja þm. annars vegar og tveggja ráðh. hins vegar. Í því sambandi hefur verið á það bent, að nú nýlega hafi opinberir starfsmenn fengið 3–10% kaupuppbát, en það var gert í sambandi við afgreiðslu fjárlaga fyrr á þessu þingi, svo sem öllum hv. þm. er kunnugt. Í þessu sambandi vil ég vara við að gera of mikið úr því, að opinberir starfsmenn hafi fengið allt að 10% kauphækkun á liðnu ári. Þessi háa prósenttala tekur til tiltölulega fámenns hóps manna. En svo sem kunnugt er, hafa opinberir starfsmenn nú um alllangt skeið fengið greiddar 10–17% uppbætur á þau grunnlaun, sem ákveðin höfðu verið í launalögunum frá 1945. En athugun, sem framkvæmd var á s. l. hausti, leiddi í ljós, að frá apríl 1945, en þá voru launalögin sett, og til október 1954 höfðu faglærðir iðnaðarmenn fengið 23.6% hækkun á töxtum sínum í frjálsum samningum við atvinnurekendur, og ófaglærðir verkamenn höfðu fengið, að vegnu meðaltali, 23.7% hækkun á töxtum sínum í frjálsum samningum við atvinnurekendur og ófaglærðar verkakonur 36.8% hækkun á töxtum sínum, en hækkun í almennri verkamannavinnu hafði orðið um 25.7%, og taldi hagstofan, sem þessa útreikninga gerði, að sú tala væri fullt eins táknræn fyrir þá hækkun, sem orðið hefði á kauptöxtum í almennri verkamannavinnu á þessu níu ára bili, og vegna meðaltalið, þ. e. a. s., að gera mætti ráð fyrir því, að kaupgjald hefði hækkað á þessum árum um 25–26% hjá verkamönnum. En á sama tíma höfðu opinberir starfsmenn, sem margir hverjir, í hinum lægri flokkum, eru lítið betur settir en verkamenn, aðeins fengið 10–17%, þeir lægst launuðu 17%. Um það var því engum blöðum að fletta, að opinberir starfsmenn höfðu dregizt mjög verulega aftur úr þeim stéttum, sem hafa frjálsan samningsrétt um kaup sitt og kjör, nú eins og fyrri daginn. Það var því sannarlega kominn tími til þess fyrir Alþ. að rétta hlut þessarar fjölmennu stéttar, en það var gert að nokkru leyti, en ófullnægjandi þó eins og fyrri daginn, fyrr á þessu þingi. En langsamlega flestir opinberir starfsmenn fengu á s. l. vetri aðeins 3% hækkun. Ég held, að menn verði því að gera sér það algerlega ljóst, að í sambandi við lausn þeirrar vinnudeilu, sem nú er háð, verður einnig að taka til athugunar kjör a. m. k. hinna lægra launuðu opinberra starfsmanna. Það er alveg óhjákvæmilegt. Sá meginhluti opinberra starfsmanna, sem fékk aðeins 3% grunnkaupshækkun nú fyrr í vetur og var réttilega mjög óánægður með hana, mun ekki sætta sig til frambúðar við þá lausn á málinu. Opinberir starfsmenn hafa ekki þegar gripið til ráðstafana í þessum efnum, einungis vegna þess, að þeim hefur verið heitið, að launalögin mundu verða endurskoðuð. Þau eru nú í endurskoðun, og því hefur verið lofað, að endurskoðun þeirra muni verða lokið í sumar, þannig að nýtt frv. til launalaga mundi verða lagt fram næsta haust. Það er því öldungis víst, að brýna nauðsyn ber til þess að rétta hlut þessara stétta líka, ekki síður en daglaunamannanna og þeirra stétta annarra, sem nú heyja kaupdeilu, svo sem kunnugt er. Hitt er svo annað mál, að ég sé ekki, að þessi staðreynd eigi að þurfa að torvelda það á nokkurn hátt, að daglaunamennirnir og iðnaðarstéttirnar nái sómasamlegum samningum í kaupdeilunni, sem yfir stendur. Mér ofbjóða satt að segja ekkert þær tölur, sem hæstv. ríkisstj. hefur nefnt sem afleiðingu af 7% kauphækkun og þar fram eftir götunum, allt upp í 26% kauphækkun. Mér ofbjóða þær ekkert, með tilliti til þess mikla tekjuafgangs, sem undanfarin ár hefur verið hjá ríkissjóði. Þess ber enn fremur að geta, að það verður sjálfkrafa skattahækkun, ekki óveruleg, vegna þess að nú eru ekki í gildi ákvæði um umreikning á tekjuskatti eins og áður, svo að skattarnir hljóta að hækka, ef kaup hækkar verulega. Auk þess má búast við auknum tekjum af tollum og söluskatti. Þó að viðurkennt sé, að kjarabætur til opinberra starfsmanna verði að eiga sér stað samhliða kjarabótum daglaunamanna og iðnaðarmanna, þá sé ég ekki, að sú staðreynd þurfi í sjálfu sér að verða til þess að tefja réttmæta lausn kjaradeilunnar, sem nú stendur yfir.

Forsett (SB): Ég vil vekja athygli hv. þm. á því, að þau mál, sem hér hafa verið rædd, eru ekki á dagskrá hv. þingdeildar í dag. Þó að einstökum þdm. sé gefið tækifæri til þess að beina stuttum fyrirspurnum til einstakra ráðherra, þá þýðir það að sjálfsögðu ekki, að allir hv. þm. eða fjöldi hv. þm. geti tekið sig til og haldið uppi umræðum allan fundartímann. - Hv. 8. landsk. gerir örstutta athugasemd og verður síðastur ræðumanna við þessar umræður.



Herra forseti. Ég vil ekki sætta mig við það, að forseti sé að halda þrumuræðu hér út af því, þó að ég kveðji mér hljóðs í þessum umr. Hér hafa margir fengið að taka til máls, sumir oftar en einu sinni. Ég hef ekki tekið til máls í þessum umr. og kann ekki við, að það sé haldin einhver þrumuræða sem formáli að því, þó að ég óski að bera hér upp stutta fyrirspurn. Og ég kann ekki heldur við það, að hæstv. forseti sé að loka fyrir það, að ég fái þessari fyrirspurn svarað, því að ég tel mjög nauðsynlegt að fá henni svarað, og eigi ég það á hættu að fá henni ekki svarað vegna aðgerða forseta, þá mun ég að sjálfsögðu ekki bera hana upp; vil ég fá úr því skorið.