Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Það kastast stundum í kekki í þessum sölum en það er meginregla að menn ráðast ekki með skútyrðum að andstæðingum sínum í öðrum stjórnmálaflokkum nema menn séu viðstaddir til þess að geta tekið þátt í umræðunni og borið skjöld sér til varnar og menn gera mönnum ekki upp sakir. Í þessum sölum þykja það lúalegar aðfarir, herra forseti. Við erum núna að fara að ræða stjórn fiskveiða og það vill svo til að í gær var haldinn aðalfundur Landssambands ísl. útvegsmanna þar sem hæstv. sjútvrh. var einn af ræðumönnum. Ég hef í höndum handrit, útskrift af frétt Stöðvar 2 í gær, þar sem því er haldið fram að hæstv. sjútvrh. Árni Mathiesen hafi ráðist með ákaflega lúalegum hætti að því er ég tel að þremur þingmönnum sem áttu sæti í endurskoðunarnefnd á lögum um stjórn fiskveiða. Þar heldur hæstv. sjútvrh. því fram að þeir þrír sem ekki voru honum sammála og komu héðan hafi beinlínis farið inn í þessa nefnd með það að markmiði að spilla störfum nefndarinnar, að reyna að koma í veg fyrir að hægt væri að ná sátt. Herra forseti. Þetta eru ákaflega alvarlegar ásakanir sem ég get ekki fellt mig við fyrir hönd þeirra félaga minna sem þarna eiga hlut að máli og ég trúi því ekki, herra forseti, að rétt sé eftir hæstv. sjútvrh. haft sem við höfum í þessum sölum þekkt sem drenglyndan stjórnmálamann. Hæstv. ráðherra hefur talað um nauðsyn þess að ná sátt í þessu máli og þess vegna, herra forseti, tel ég nauðsynlegt að hæstv. ráðherra fái kost á því að skýra mál sitt hérna og það hvort hér sé ekki alveg örugglega ranglega eftir honum haft.

Herra forseti. Ég heyrði þessa frétt án þess að ég væri að hlusta með allt of mikilli athygli þannig að ég get ekki farið nákvæmlega með hvernig hún var. En ég man eftir því þegar ég heyrði fréttina að mér fannst hún ekki vera nákvæm. Það var vitnað til þriggja nefndarmanna stjórnarandstöðunnar og vitnað til þess að þeir hafi farið í nefnd án þess að hafa haft í hyggju að ná samkomulagi. Ég held að fréttamaðurinn hafi þar verið að rugla saman tveimur nefndum. Það voru þrír nefndarmenn stjórnarandstöðunnar í auðlindanefndinni og þar náðist samkomulag eins og alkunna er. Hins vegar náðist ekki samkomulag í endurskoðunarnefndinni og hef ég reyndar áður sagt það og það meira að segja hér úr þessum stól og þá hafa viðkomandi aðilar verið viðstaddir og hef ég meira að segja vitnað í framlögð þingmál þingflokks hv. þingmanna um að það hafi verið lítill áhugi á því að ná samstöðu um málið í endurskoðunarnefndinni. Það er reyndar skoðun mín, en að hún hafi komið fram á einhvern lúalegan hátt þannig að menn hafi ekki haft tök á því að verja sig er fullkomlega rangt. En fyrst verið er að vitna í þessa tilteknu ræðu þá kom það reyndar fram í henni að ég vonaðist til þess að þegar kæmi að lokum til afgreiðslu málsins, þá mundu allir standa saman um það grundvallaratriði sem er hvað mikilvægast í þessari sátt að útgerðin greiði hóflegt veiðileyfagjald sem sé sýnilegur hluti alls almennings í þeim umframhagnaði sem getur orðið af greininni.

Herra forseti. Það er náttúrlega ákaflega lítilla sanda af hæstv. sjútvrh. að ætla að reyna að afsaka magalendingu sína hina miklu í sjávarútvegsmálunum með því að kenna þingmönnum sem í nefndinni störfuðu um að ekki hafi orðið sátt --- og sátt um hvað? Viðurkennir ekki hæstv. sjútvrh. að þar voru talsmenn viðurkenndra sjónarmiða sem njóta mikils stuðnings í þjóðfélaginu? Áttu þeir að leggjast flatir á magann til þess að hæstv. sjútvrh. gæti selt þjóðinni sátt um óbreytt kerfi? Þessi málflutningur gengur ekki upp. Hann er bæði efnislega út í hött og hann er ómerkilegur vegna þess að þeir þingmenn sem þarna um ræðir gerðu ekki annað en það að vera talsmenn sjónarmiða sinna og reyna að toga niðurstöðu nefndarinnar, starfið í nefndinni a.m.k. eitthvað í áttina að breytingum sem vísuðu til einhverra sátta um þessi mál. Sjútvrh. ber hér fram tillögur um óbreytt kerfi og hefur við engan annan en sjálfan sig að sakast um það að þjóðin fellur ekki flöt fyrir því. Og að sjálfsögðu eiga þeir nefndarmenn sem reyndu til hins ýtrasta í nefndinni að vera talsmenn annarra sjónarmiða heiður skilinn en ekki ómerkilegar aðdróttanir af þessu tagi frá hæstv. sjútvrh. Þar fyrir utan væri náttúrlega æskilegt að hæstv. ráðherra endurtæki hér á þinginu nákvæmlega þau ummæli sem hann viðhafði um þetta nefndarstarf. Ég held að það sé best að byrja umræðurnar á því að sjútvrh. sé maður til þess að segja þá nákvæmlega hug sinn. Er hann að saka fulltrúa stjórnarandstöðunnar og jafnvel hv. þm. Kristin H. Gunnarsson, sem kynni að vera þetta ,,Freudian slip``, hann talaði þarna um þrjá stjórnarandstæðinga, er hann að saka þessa menn um að hafa unnið af óheilindum í nefndinni? Í hverju birtist það þá? Vill ekki hæstv. sjútvrh. tala skýrt þannig að síðan sé hægt að ræða við hann.

Hæstv. forseti. Ég átti sæti í þessari nefnd og ég hef svo sem heyrt áður frá hæstv. ráðherra að hann telji að við höfum ekki unnið af heilindum í nefndinni. Ég verð að segja að mér finnst það ekki stórmannlegt að halda þær ræður annars staðar en í þessum þingsal. Ég held því hins vegar fram að við höfum lagt okkur meira fram en við var að búast miðað við sjónarmið okkar og málatilbúnað á Alþingi í nefndinni. Ég vísa til þess sem hv. þm. Vilhjálmur Egilsson sagði þegar nefndarstarfinu lauk. Hann viðurkenndi að það hefði verið of langt á milli aðila og ásakaði engan um að hafa unnið af óheilindum í nefndinni. Hann hafði þó persónulega af því að segja í starfinu en hæstv. sjútvrh. byrjaði strax að elda þennan graut sem hann heldur áfram að elda alls staðar þar sem hann kemst að og getur verið í friði einn til að halda ræður sínar.

Herra forseti. Ég undrast viðkvæmni stjórnarandstöðunnar fyrir umræðu um sjávarútvegsmál. Í sjálfu sér er ekkert nýtt við það að menn deili um þær aðferðir sem eru viðhafðar um stjórn fiskveiða. Sú nefnd og þær nefndir sem hafa verið að störfum hafa náttúrlega skilað misjöfnu verki en það er alveg ljóst að niðurstöður þeirrar nefndar sem hér er til umræðu voru allsendis óviðunandi ef maður lítur á þátt stjórnarandstöðunnar í málinu. Þegar farið er að tala um að menn séu að leita leiða til sátta og koma með hugmyndir eins og fyrningarleið, sem er í sjálfu sér í mínum huga ekki nein leið til stjórnunar heldur til að koma inn með einhverjar hugmyndir í farteskinu, þá finnst mér ekki merkilegt í sjálfu sér þó að einhver orð falli um það að ekki hafi verið einlægur vilji til þess að ná sáttum innan nefndarinnar. Ég held að það hljóti að koma í ljós í dag í þeirri umræðu sem á eftir að fara fram hér hvað menn í raun meintu með þeim hugmyndum sínum þegar þeir lögðu þær fram í þeirri nefnd sem er til umræðu hér.

Herra forseti. Mér finnst það óþarfa viðkvæmni að halda því fram að ekki megi tala um afstöðu einstakra þingmanna þó að þeir séu ekki viðstaddir þar sem sú umræða fer fram, enda hafa þeir hv. stjórnarandstæðingar sem hér hafa tekið til máls verið ófeimnir að tala lítilsvirðandi um afstöðu þeirra manna sem voru í meiri hluta í þeirri nefnd sem hér er fjallað um. Ég vil vekja sérstaka athygli í þessu sambandi um sáttarhug þessara þingmanna á tillögu sem hér verður síðar í dag til umræðu, till. til þál. um nefnd er leiti sátta  Ég vil líka spyrja hv. þingheim: Hefur það aldrei komið fyrir að formaður Samfylkingarinnar eða formaður Vinstri grænna hafi spottað þingmann úr öðrum stjórnmálaflokki að honum fjarverandi? Hefur það aldrei komið fyrir? Þekkja menn ekki dæmi þess? 

Svo má böl bæta.

Veit hv. þm. hvar þetta stendur?

Virðulegi forseti. Út af ummælum hæstv. sjútvrh. vil ég taka fram að ég er seinþreyttur til vandræða en mér er ofboðið þegar menn kryfja það sem á sér stað í nefndum eins og gert hefur verið. Úr því að menn eru komnir á það plan þá ætla ég að skipta skapi hér og segja að það var aldrei meiningin að ná neinu samkomulagi við svokallaðan minni hluta nefndarinnar. Það var strax búin til formúla um hvert gjaldþol útgerðarinar væri. Á fyrstu fundum nefndarinnar var uppi á borðinu 2,5 milljarða kr. gjaldtaka. Ef menn eru að væna okkur um að hafa ekki viljað ná samkomulagi, hver er þá staða þeirra sem koma inn í nefnd á byrjunarstigi vinnunnar með fyrir fram gefna formúlu um hvað eigi að koma út úr því starfi? Mér er ekki að skapi að tala um hvað á sér stað í nefndum. Ég hef haldið heiðursmannatrúnað gagnvart öllum þeim sem ég hef unnið með. En það er best að segja frá því nú eins og það var að 2,5 milljarða kr. gjaldtaka af sjávarútveginum sem málamiðlun hafði verið kokkuð upp og var sett fram á fyrstu fundum nefndarinnar. Áttu menn þá að ná samkomulagi á grundvelli þess, á grundvelli hugmynda sem lagðar voru fram í upphafi? Var þá búið að leggja fram það sem ætti að koma út úr nefndinni? Þvílík firring. Þvílík vitleysa.

Hverjir kokkuðu það?

Herra forseti. Ég ætla ekki að fara í efnislega umræðu um þetta. Ég kem hér til að tala um störf þingsins og verð auðvitað, fyrst hæstv. forseti gerir það ekki, að beina þeim vinsamlegu tilmælum til hv. 1. þm. Norðurl. e. að hann á samkvæmt þingsköpum að beina máli sínu til forseta en ekki einstakra þingmanna. Herra forseti. Það er alrangt, og langt frá því sem hv. þm. Halldór Blöndal talar um sem afstöðu, að tjá og túlka afstöðu, að gera það sem hæstv. sjútvrh. er beinlínis sekur um, þ.e. að bera menn sökum. Það eru lúaleg vinnubrögð. Hæstv. sjútvrh. er ekki kjarkmenni til að koma hingað í þennan sal og lesa upp það sem hann sagði á þingi LÍÚ í gær. Hvað sagði hann þar um félaga sína, þar á meðal einn félaga sinn úr stjórnarliðinu, hv. þm. Kristin H. Gunnarsson? Hann sagði að þeir hefðu komið inn í nefndina, ekki með það markmið að fara að sinni sannfæringu heldur með það markmið að leiðarljósi að spilla starfi nefndarinnar. Þetta sagði hæstv. sjútvrh. meðan hann var umkringdur vinum sínum, innan skjólborgar sægreifanna. Það er það sem hann hefur ekki kjark til að endurtaka í þessum sölum og það tengist störfum þingsins. Hv. 1. þm. Norðurl. e. getur komið hingað og dóserað eins og hann vill, brotið öll þingsköp sem hann vill. Það breytir ekki hinu að það er allt annað að tjá viðhorf sín í greinargerð með frv., eins og ég og hv. þm. Sverrir Hermannsson og Steingrímur J. Sigfússon hafa gert og allir aðrir, en að fara í skjóli Kristjáns Ragnarssonar og kasta fúkyrðum yfir félaga sína og þora svo ekki að koma hingað í salinn og gangast við þeim. Ég skora á hæstv. sjútvrh. að lesa upp það sem hann sagði. Ég var að biðja hann um það til þess að menn hreinsuðu loftið áður en umræðan byrjaði. Er það ekki það sem hæstv. ráðherra vill, sættir?

Herra forseti. Það er auðvitað ótrúlegur hroki sem birtist í málsvörn liðsmanna sjútvrh. hér, hv. þm. Kristjáns Pálssonar og hv. þm. Halldórs Blöndals. Það er ekki virðingunni fyrir að fara gagnvart öðrum viðhorfum í þessum málum. Ég held að hv. þm. hefðu átt að kynna sér hvert er tilefni þessarar umræðu. Það eru ummæli sem höfð eru eftir sjútvrh. í frétt Stöðvar 2 á þá leið að nefndarmenn úr stjórnarandstöðu hafi haft það að markmiði að halda uppi ágreiningi í nefndinni. Hvað er verið að segja með þessu? Það er verið að bera menn mjög þungum sökum, þ.e. að þeir hafi ekki unnið á efnislegum og heiðarlegum forsendum í þessu nefndastarfi. Þeir hafi með öðrum orðum haft annað í huga en að vera talsmenn sinna sjónarmiða og reyna að vinna þeim brautargengi. Þetta eru mjög þungar og alvarlegar ásakanir. Eru þeir hv. þm. Kristján Pálsson og Halldór Blöndal bærilega sáttir við þessar ásakanir? Hafa þeir forsendur til þess að dæma menn, fjarstadda, með þessum hætti? Ekki veit ég til þess að hv. þm. hafi verið í nefndinni. Varðandi það sem sagt er um fyrningarleiðina og hv. þm. Halldór Blöndal kom inn á áðan í mjög geðprúðu ávarpi til þingsins þá er það auðvitað ósköp einfalt mál. Þeir sem vildu skoða leiðir fyrningar eða afnotasamninga voru fyrst og fremst tilbúnir til að nálgast breytingar á kerfinu með slíkum aðferðum. Víglínan er alveg einföld. Hinum megin eru þeir sem engar breytingar vilja gera og finna þar af leiðandi öllum hugmyndum um eitthvað annað en núverandi kvótakerfi allt til foráttu. Ég held að það blasi við hverjum manni í ljósi hinnar efnislegu niðurstöðu að öflin á bak við meiri hlutann ætluðu sér aldrei að gera neinar breytingar.

Virðulegi forseti. Ég get ekki tjáð mig mikið efnislega um málflutning hæstv. sjútvrh. á þessum fundi í LÍÚ því að LÍÚ hefur kosið sér þann hátt, gagnstætt held ég flestum öðrum hagsmunasamtökum í landinu, að útiloka þingmenn frá því að sitja fundi sína og fylgjast þannig með því sem þar fer fram. Það er auðvitað þeirra val. Það út af fyrir sig gerir okkur dálítið fatlaða í því að fjalla um það sem þar á sér stað. Mér finnst það hins vegar mjög sérkennilegur málatilbúnaður af hálfu forustumanna stjórnarandstöðunnar að kinoka sér við því að sæta gagnrýni frá hæstv. sjútvrh. þó að það sé ekki gert í þingsölum. Það vill þannig til að þjóðmálaumræðan í landinu fer víðar fram en í þingsölum. Hún fer fram á fundum úti í bæ og út um allt land. Hún fer fram í fjölmiðlum. Hún fer alls staðar fram. Auðvitað er það ekki alltaf svo að ávallt séu viðstaddir þeir sem um er talað hverju sinni. Ég á t.d. von á því að hv. þm. Össur Skarphéðinsson muni hafa einhverja skoðun, t.d. á starfsaðferðum og starfi ríkisstjórnarinnar. Ætlar hv. þm. þá að kalla ríkisstjórnina til svo að hún geti verið til andsvara á fundi Samfylkingarinnar og verið í andsvörum þegar að því kemur að gagnrýna hana? Auðvitað er þetta ekki þannig. Mér finnst það því undarlegt af jafnhraustum mönnum og hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni og Össuri Skarphéðinssyni að kveinka sér undan þessu.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Jóhanni Ársælssyni alveg sérstaklega fyrir, í ljósi þess hver er upphafsmaður þessarar umræðu, að staðfesta hér að hann hafi heyrt mig gagnrýna stjórnarandstöðuna á þennan hátt áður og það hér í salnum þannig að hann hafi haft möguleika til þess að mótmæla.

Með allt öðrum orðum, allt öðrum og vægari orðum en á fundi LÍÚ.

Má ég biðja hv. þm. um að hafa hljóð í salnum.

Ég verð hins vegar að mótmæla því sem fram kemur hjá hv. þm. Árna Steinari Jóhannssyni að það hafi fyrir fram verið búið að ákveða eitthvað í nefndinni. Ég held að hann viti sjálfur að það er alrangt. Hins verð ég líka að leiðrétta hv. þm. Steingrím J. Sigfússon í þá veru að ég hef ekki lagt fram neinar tillögur í þessum efnum enn þá. Það kemur mér hins vegar afskaplega mikið á óvart að hv. þm. Össur Skarphéðinsson skuli væna mig um kjarkleysi. Ég er eiginlega mátulega ósáttur við að þingmaður sem ég þekki jafn vel og hann og ég veit að þekkir mig jafn vel og raun ber vitni skuli væna mig um kjarkleysi. Einhverra hluta vegna vill það svo heppilega til að ég hef í fórum mínum ræðuna frá því í gær. Reyndar er búið að birta þennan hluta sem hér er verið að fjalla um í Morgunblaðinu og ræðunni var dreift til fjölmiðla á fundinum þannig að hún hefði átt að vera öllum aðgengileg. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa þennan kafla ræðunnar svo enginn velkist í vafa um hvað ég sagði og enginn efist um það að ég hef kjark til að standa við það sem ég segi annars staðar inni í þessum sal líka, eins og ég hef reyndar gert áður. Með leyfi forseta hefst lesturinn: ,,Góðir fundarmenn. Ég var staddur á fundi um sjávarútvegsmál í Sandgerði fyrir stuttu. Á honum kom fram í máli eins fundarmanna að hann taldi sig hafa verið svikinn. Hann hafi verið svikinn vegna þess að fyrir síðustu kosningar hafi verið lofað að sátt næðist í málefnum sjávarútvegs á Íslandi. Ég verð að játa að ég varð hissa á að heyra þessa fullyrðingu því auðvitað getur enginn lofað sátt fyrir hönd annarra. Ríkisstjórnin gaf það loforð að reynt yrði að sætta sjónarmið í málefnum sjávarútvegsins og við það hefur verið staðið. Því eins og ykkur er kunnugt hafa tvær nefndir skilað skýrslum sem er ætlað að vera grundvöllur til sátta. Þetta er skýrsla auðlindanefndar og skýrsla nefndar sem fjallaði um endurskoðun laga um stjórn fiskveiða. Í auðlindanefndinni var sátt um þá niðurstöðu að útgerðin skyldi greiða fyrir aðgang að fiskimiðunum og kynnti nefndin tvær leiðir til þess að ná þeim fram, veiðigjaldsleið og fyrningarleið. Nefndin gerði ekki upp á milli þessara leiða. Auðvitað er það líklegra til að ná fram samstöðu um grundvallaratriði að leggja til fleiri en eina leið. Það breytir samt ekki þeirri staðreynd að nefndarmenn urðu að takast á um það hvort útgerðin ætti að greiða fyrir afnot sín af auðlindinni eða ekki. Endurskoðunarnefndin fékk að því leytinu erfiðara verkefni en auðlindanefndin að hún varð að skera úr um það hvora leiðina væri skynsamlegra að fara. Í mínum huga var ég þess fullviss að það hlytu að verða átök í endurskoðunarnefndinni um það hvort það ætti yfirleitt að taka gjald af sjávarútveginum. Ef og þegar menn næðu landi í því máli þá vonaðist ég til að hægt yrði að ná sátt um hvaða leið yrði farin. Ég segi vonaðist, því satt best að segja hefði verið barnalegt af mér í ljósi sögunnar að gera ekki ráð fyrir þeim möguleika að einstakir nefndarmenn hlypu frá því samkomulagi sem í raun átti að vera innsiglað í álitsgerð auðlindanefndar. En stjórnarandstaðan hafði þar þrjá fulltrúa. Klofningur varð einmitt raunin hvað niðurstöður endurskoðunarnefndarinnar varðar en meiri hluti hennar samþykkti að farin yrði leið hóflegs veiðigjalds. En hver hefur svikið hvern? Í mínum huga er það alveg skýrt að þeir sem aldrei ætluðu sér að ná saman um meiri hluta nefndarinnar og hafa haft það að markmiði að halda uppi ágreiningi eru þeir sem við er að sakast. En vonandi munu menn þó að lokum standa saman að grundvallaratriðum í niðurstöðum auðlindanefndar sem er innheimta hóflegs veiðigjalds.``

Herra forseti. Það kom fram í ræðu hv. 7. þm. Reykv. Össurar Skarphéðinssonar að ég hefði ávarpað einstaka þingmenn í ræðu minni áðan. Ég hef hlustað á það sem ég sagði. Þar kemur fram að ég ávarpaði þingheim sem venja er til að þingmenn geri hér og ekki er fundið að. Á hinn bóginn gerðist það í lok ræðu minnar að hv. 3. þm. Norðurl. e. greip fram í og sagði: ,,Svo má böl bæta.`` Ég sagði þá, svona eins og við sjálfan mig: Veit hv. þm. hvar þetta stendur?

Hæstv. forseti. Ég var að heyra hvað hæstv. ráðherra sagði á fundi LÍÚ rétt áðan og ég sé ástæðu til að bera af mér sakir. Ég fór ekki inn í þetta nefndarstarf með því hugarfari sem hann var að lýsa. Ég tel að þeir sem sátu í nefndinni --- ráðherrann gerði ekki, ég varð a.m.k. ekki var við hann á fundum þó að maður skildi svo sem að hans andi svifi þar stundum yfir --- geti borið um það vitni að menn gerðu tilraun og gengu lengra, held ég, allir, en þeir töldu að rétt væri út frá sínum eigin sjónarmiðum. Það hefur verið viðurkennt og staðfest af þeim sem voru í nefndinni. Það er hæstv. ráðherra sem einn hefur verið um að halda því fram að menn hafi þarna unnið af óheilindum. Hann er maður að minni, finnst mér eftir að hafa heyrt það sem hann sagði hér áðan.

Herra forseti. Ég ætla aðeins að nota tækifærið til þess að áskilja mér þann rétt þegar mér liggur á að tala þrjár mínútur og fimmtán sekúndur fram yfir hinn skammtaða tíma. En út af því sem var vitnað í Grettlu þar sem Grettir mælti: ,,Svo skal böl bæta að bíða annað meira``, þá er spurningin, hvar stendur þetta: ,,Og nú vinna á mér smádjöflar``?

Herra forseti. Ég er auðvitað þakklátur fyrir það að hæstv. sjútvrh. hefur hreinsað loftið með því að lesa úr ræðu sinni og staðfesta það sem greinilega kom fram í frétt Stöðvar 2. Hitt finnst mér vera ámælisvert gagnvart forsetum þessa þings hvernig þeir halda uppi fundarstjórn. Mér finnst það vera stórlega ámælisvert að þegar hæstv. sjútvrh. er beinlínis beðinn um það af þeim sem hér stendur og hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að endurtaka ummæli sín úr ræðunni --- hann hafði til þess fullt tækifæri --- þá gerir hann það þegar ræðutími hans er búinn og hann fær fullt leyfi hjá hæstv. forseta til að tala þrjár mínútur og fimmtán sekúndur fram yfir eðlilegan tíma. Þetta finnst mér ekki eðlilegt. Mér finnst heldur ekki eðlilegt þegar hv. 1. þm. Norðurl. e., sem að öðru jöfnu gegnir heitinu hæstv. forseti, talar hér sem 1. þm. Norðurl. e. úr ræðustólnum og þverbrýtur þingsköp. Hann tekur hér upp efnislega umræðu sem hæstv. forseti Halldór Blöndal hefur margoft tekið þingmönnum vara fyrir í umræðum af þessu tagi. Herra forseti. Þegar ég ávítti jafnframt hv. þm. í ræðu minni áðan átti ég einmitt við þetta eintal hans, eða tvítal, samtal hans við hv. þm. Steingrím J. Sigfússon. En ég fyrirgef honum það. Nú hefur komið í ljós, eftir því sem hv. þm. Halldór Blöndal segir, að þetta var bara eintal sálarinnar. Hv. þm. sagði að hann hefði bara verið svo sem að tala við sjálfan sig. Herra forseti. Hér er um nýbreytni að ræða. Ég held að þingstörfin mundu mjög greiðast ef hv. 1. þm. Norðurl. e. héldi uppteknum hætti þegar hann kemur í þennan stól og talaði ekki við neinn nema sjálfan sig.

Forseti taldi að í þessu tilfelli væri rétt að upplýsa þetta mál, það var gerð athugasemd við ummæli hæstv. sjútvrh. í upphafi fundar og það var þess vegna sem forseti leyfði sér að gefa ráðherra þennan tíma.

Herra forseti. Ég verð að taka undir það að mér finnast virðulegir forsetar okkar hafa átt betri dag en þennan, bæði sá sem í stólnum situr og eins hv. 1. þm. Norðurl. e., virðulegur forseti Alþingis, sem braut hér í blað með ýmsum hætti í sínu merka ávarpi fyrr á fundinum. Vandinn við það að sýna það svigrúm í sambandi við ræðutíma sem hæstv. forseti gerði hér áðan er í sjálfu sér ekki að menn geti ekki haft skilning á því að efnið sem viðkomandi aðili hefur fram að færa sé brýnt og eigi erindi inn í umræðuna. En annaðhvort gilda þessar reglur eða ekki og ég sé ekki annað en að forsetar lendi umsvifalaust í grenjandi vandræðum með að ákveða hvar og hvenær eigi þá að sýna svigrúm af þessu tagi ef þeir yfir höfuð leggja út á þá braut þannig að mér leið heldur illa, satt best að segja, undir þessum lestri sjútvrh. sem tók á fjórðu mínútu fram yfir leyfðan ræðutíma. Forseti hefði að mínu mati a.m.k. átt að reyna að hvetja ráðherra til að stytta mál sitt fyrir utan það að þau ummæli sem máli skiptu voru ein málsgrein en hæstv. sjútvrh. valdi að lesa langa rullu í aðdraganda þessarar málsgreinar sem við þurftum að fá staðfest að væri rétt eftir höfð í fréttum fjölmiðla --- og kemur á daginn ...  Herra forseti. Ég ætla svo sem ekki að hafa um þetta fleiri orð en ég held að það segi sig sjálft og dæmi sig sjálft að forsetum tókst ekki mjög hönduglega, hvorki við fundarstjórnina né ræðuhöld.

Forseti tekur þessar athugasemdir til greina og hvetur bæði þingmenn og ráðherra til að fara að fundarsköpum og fara ekki fram yfir tímann. Hæstv. sjávarútvegsráðherra óskar að bera af sér sakir.

Herra forseti. Það var beinlínis rangt sem kom fram hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að það hefði verið rétt farið með í fréttinni því það voru ekki þrír fulltrúar stjórnarandstöðunnar í endurskoðunarnefndinni eins og vitnað var til í fréttinni. Tilvitnunin um það var að þrír fulltrúar stjórnarandstöðunnar voru í auðlindanefndinni þar sem ,,sáttin`` svokallaða náðist. Varðandi ummæli hv. þm. Jóhanns Ársælssonar vitnaði ég bara til greinargerðarinnar með frv. Samfylkingarinnar um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða sem er flutt í þriðja skipti óbreytt á Alþingi þar sem klárlega kemur fram í greinargerðinni að vilji Samfylkingarinnar til sátta var afskaplega lítill ef nokkur, og þar segir: ,,Samfylkingin mundi aldrei samþykkja það.`` Hverjir voru að setja skilyrðin? Hverjir voru það sem ekki voru tilbúnir að ganga til sátta? Þetta eru þeirra eigin orð í þeirra eigin greinargerð með þeirra eigin frv. sem var flutt óbreytt í þriðja skipti þrátt fyrir þá vinnu sem unnin hefur verið í þessum tveimur nefndum, þrátt fyrir það að fulltrúar þeirra skrifuðu undir álit auðlindanefndarinnar. En eins og ég sagði í títtnefndri ræðu er ekki búið að leggja fram frv. um þetta efni á þinginu og menn hafa tækifæri til þess að standa saman um málið þegar Alþingi afgreiðir þá niðurstöðu sem kynnt verður hér þegar frv. verður lagt fram.

Virðulegi forseti. Ég vil bara lýsa því yfir að ég fór inn í þetta nefndarstarf fyrir minn flokk til þess að leita sátta. Ég vil lýsa því aftur yfir að ég tel, eftir á að hyggja, að búið hafi verið að búa niðurstöðuna til fyrir fram. Ég tel að svo sé. Á síðustu metrum vinnunnar tel ég líka að það hafi verið möguleiki til sátta, bara hafa aðra nefndarmenn, en það var kippt í taumana.

Herra forseti. Ég hygg að nauðsyn beri til að við tökum sérstaka umræðu um geðbrigðastjórn hæstv. forseta á hinu háa Alþingi og sendum niðurstöðuna af þeim umræðum til sérfræðinga. Ég þóttist hafa, með leyfi varaforseta, gert athugasemd um stjórn þingsins með þeim hætti að áskilja mér rétt til þess að fara fram yfir afmarkaðan ræðutíma eins og hæstv. varaforseti leyfði. Þetta var mín athugasemd og hún hafði komið fram. Ég er auðvitað farinn að ryðga í fundarstjórn úr þessum stól sem er hér á bak við mig. En ég kannast ekki við svona tiktúrur og typpilsinnahátt.

Ég vil verða við tilmælum hv. þm. um að vísa málinu til sérfræðinga og þá veit hv. þm. að varla er að vænta svars fyrr en á næsta þingi.

Herra forseti. Þann 1. september sl. komu til framkvæmda ákvæði laga nr. 1/1999, um breytingu á lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, sem breyttu verulega skipan við stjórnun veiða krókabáta. Með þessari lagabreytingu var fallið frá því að takmarka aðgang að krókaveiðileyfum eins og gert hafði verið allt síðan 1990 fyrir báta minni en 6 brúttólestir. Ákvörðun þessi var tekin eftir dóm Hæstaréttar 3. des. 1998 sem komst að þeirri niðurstöðu að ákvæði 5. gr. laga um stjórn fiskveiða væri í andstöðu við jafnréttisreglu 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar og þau jafnréttissjónarmið sem gæta þyrfti við takmörkun á atvinnufrelsi samkvæmt 5. gr. 75. gr. Í stað þess að takmarka aðgang að veiðileyfum var lögunum breytt þannig að hverjum krókabáti var gefinn kostur á að velja á milli veiðileyfis með aflahlutdeild í þorski, ýsu, ufsa og steinbít og veiðileyfis með framseljanlegum sóknardögum. Þetta nýja kerfi átti að taka gildi í upphafi fiskveiðiárs 2000/2001 en var frestað um eitt ár og tók gildi þann 1. sept. sl. Það er kunnara en frá þurfi að segja að um ofangreinda breytingu voru mjög skiptar skoðanir enda hafði þessi breyting mikil áhrif á veiðar krókabáta, þó einkum þorskaflahámarksbáta sem til þess tíma hafði verið frjálst að stunda veiðar á öðrum fiski en þorski. Í þeirri umræðu var m.a. dregið í efa að dómur Hæstaréttar frá 3. desember 1998 gerði það nauðsynlegt að breyta lögunum gagnvart krókabátunum með þeim hætti sem gert var með lögum nr. 1/1999. Ráðuneytið telur hins vegar að því hefði ekki verið stætt á öðru og vísar í því efni til minnisblaðs fimm lögfræðinga frá 17. maí 2001 sem fylgir niðurstöðu nefndar um endurskoðun laga um stjórn fiskveiða frá september 2001. Í meginatriðum er niðurstaða þeirra sú að með dómi Hæstaréttar 3. desember 1998 hafi Hæstiréttur komist að þeirri niðurstöðu að aðgangstakmarkanir 5. gr. laga um stjórn fiskveiða standist ekki 1. mgr. 65. gr. og 1. mgr. 75. gr. stjórnarskrárinnar og þessi niðurstaða taki jafnt til krókabáta sem og annarra fiskiskipa. Við umfjöllun um skipan veiða krókabáta verður ekki horft fram hjá þeirri gífurlegu aukningu sem orðið hefur á veiðum krókabáta, einkum þorskaflahámarksbáta, í þeim tegundum sem þeir hafa getað stundað frjálsar veiðar á. Hafa veiðar þeirra á fiskveiðiárinu 1996/1997 til fiskveiðiársins 2000/2001 aukist frá því að vera 4,45% af heildarafla ýsu upp í 25,5% og aukningin í steinbít hefur verið úr 21,96% í 54,1% af steinbítsafla á sama tíma. Þegar þorskaflahámarkskerfinu var fyrst komið á í upphafi fiskveiðársins 1995/1996 var ekki talin ástæða til að takmarka veiðar þorskaflahámarksbáta í öðrum tegundum en þorski þar sem meira en 80% af afla þeirra væri þorskur. Á síðasta fiskveiðiári veiddu þorskaflahámarksbátar 28.759 lestir af þorski en afli þeirra í öðrum tegundum var þá 23.564 lestir og var uppistaða þess afla ýsa og steinbítur. Frjálsar veiðar eins flokks skipa sem óhjákvæmilega ganga á aflaheimildir annarra skipa ganga ekki til lengdar. Slíkt misrétti ógnar misrétti kerfisins og auk þess er mjög vafasamt að slíkt standist jafnréttiskröfu stjórnarskrárinnar. Sé vikið að einstökum greinum frv. þá felst í 1. gr. frv. sú breyting að veiðileyfi með þorskaflahámarki eru felld niður í upptalningu 5. gr. um gerð veiðileyfa. Eftir gildistöku laga nr. 1/1999 eru gerðir veiðileyfa aðeins þrjár: Veiðileyfi með aflamarki, veiðileyfi með krókaaflamarki og leyfi til veiða með sóknardögum. Í 2. gr. er kveðið á um að ákvæði laganna um úthlutun, nýtingu og framsal til hins almenna aflamarks og aflahlutdeildar gildi einnig um krókaaflamark og krókaaflahlutdeild nema öðruvísi sé ákveðið í lögunum. Í lögum um stjórn fiskveiða eru ýmsar reglur um úthlutun, nýtingu og framsal hins almenna aflamarks og aflahlutdeildar. Í reglugerðum um framkvæmd laga um stjórn fiskveiða eru settar frekari reglur sem lúta að þessum þáttum. Þykir rétt að afdráttarlaust verði kveðið á um þetta atriði. Samkvæmt þessu koma sömu reglur til með að gilda um framkvæmd aflaheimildaflutninga og útreikninga aflahámarks, þar með talið undirmálsafla, flutning aflamarks milli ára, tegundartilfærslu útflutningsára hvort sem um er að ræða krókaafkamarksbáta eða almenna aflamarksbáta. Í 3. gr. segir að ráðherra sé heimilt að ráðstafa 1.000 lestum af ýsu og sama magni af steinbít til krókaaflamarksbáta sem gerðir eru út frá sjávarbyggðum sem verulega eru háðar veiðum þeirra. Enda þótt ljóst sé að með frv. þessu verði hlutur krókaaflamarksbáta bættur verulega þá getur sú staða komið upp að minni byggðarlög geti orðið fyrir þungbærri skerðingu á aflaheimildum við kerfisbreytinguna. Með slíkri heimild til sérstakrar úthlutunar til báta sem gerðir eru út frá slíkum verstöðum yrði unnt að koma til móts við byggðarlög sem mest hafa misst við kerfisbreytinguna. Jafnframt er á sama hátt gert ráð fyrir 300 tonnum af ufsa. Í 4. gr. frv. segir að heimilt sé að allt að 5% af heildarafla veiðiferðar reiknist ekki til kvóta viðkomandi veiðiskips. Með þessu móti er opnaður ákveðinn möguleiki fyrir veiðiskip til að koma með fisk að landi sem að öðrum kosti hefði verið freistandi að henda í hafið aftur, annaðhvort vegna þess að hann er verðlítill eða vegna þess að skipið hefur ekki haft nægilegt aflamark í viðkomandi tegund. Nú ber áhöfn skips vissulega samkvæmt gildandi lögum að hirða allan fisk sem veiðist en það er ljóst að sú freisting er fyrir hendi að henda slíkum fiski í hafið. Hefur brottkasti mjög verið haldið á lofti í umræðum um fiskveiðistjórn auk þess sem niðurstöður tveggja kannana benda ótvírætt til að slíkt eigi sér stað, þótt deila megi um í hversu miklum mæli það er. Uppistaða andvirðis þess afla sem ekki er reiknað til kvóta rennur til Hafrannsóknastofnunar og hefur útgerð skips og áhöfn því ekki hag af veiðunum, en fá greitt samtals 10 kr. fyrir hvert kíló selds afla sem skiptist jafnt milli útgerðar og áhafnar vegna kostnaðar og vinnu sem felst í að skila aflanum að landi. Til þess að ekki fari milli mála hvert andvirðið er og til að tryggja að útgerðir sem jafnframt eru með fiskvinnslu hafi ekki hag af þessum afla er það skilyrði sett að aflinn verði seldur á opinberum uppboðsmarkaði fyrir sjávarafurðir. Óvíst er að hve miklu marki þessi heimild verður nýtt en hún opnar útgerðarmönnum og sjómönnum möguleika sem eiga að geta dregið úr brottkasti sé til þess vilji. Þykir rétt að gera slíka tilraun sem stæði til ársloka 2002 og yrði endurskoðuð í ljósi reynslunnar. Í 5. gr. felst ekki efnisbreyting heldur er um sameiningu tveggja ákvæða að ræða sem betur þykja fara í einu ákvæði. Sama gildir um fyrri málslið 6. gr. Í síðari málslið greinarinnar er hins vegar lagt til að heimilt verði að skipta á jöfnu á krókaaflamarki og almennu aflamarki. Samkvæmt núgildandi lögum er krókaaflamarksbátum ekki úthlutuð aflahlutdeild í öllum tegundum sem undir aflamarkskerfið eru felldar. Uppistaða aflaheimilda krókaaflamarksbáta er í þorski og með því að heimila slík skipti gætu þeir aflað sér heimilda í þeim tegundum sem þeim væri hentugt að veiða hverju sinni. Fyrir liggur að oft er unnt að stunda slík skipti ef erfitt reynist að afla þeirra veiðiheimilda sem vantar með kaupum. Leiti útgerðir krókabáta eftir skiptum á veiðiheimildum er það vafalaust gert í því skyni að hafa veiðiheimildir sem henta veiðum bátsins. Auknir möguleikar til að afla veiðiheimilda geta þannig skipt verulegu máli til að koma í veg fyrir brottkast. Í 7. gr. er fjallað um sérstakar ráðstafanir vegna krókaaflamarksbáta. Í 1. mgr. greinarinnar er lagt til að hlutur krókaaflamarksbáta verði aukinn sérstaklega með 1.800 lestum af ýsu, 1.500 lestum af steinbít og 300 lestum af ufsa á fiskveiðiárinu 2001/2002. Eftir að þessu aflamarki hefur verið bætt við áður úthlutað aflamark þeirra verði aflahlutir allra skipa í þessum tegundum endurreiknuð og aflahlutdeild krókaaflamarksbáta aukinn sem viðbótinni nemur á kostnað annarra aflamarksbáta. Leiðir þessi breyting til að hlutur krókaaflamarksbáta í ýsu hækkar um rúmlega 6%, í ufsa um rúmlega 1% og í steinbít um tæp 12%. Er lagt til að þessum sérstöku heimildum verði úthlutað á grundvelli aflareynslu eins árs. Í 2. mgr. er lagt til að krókaaflamarksbátum verði enn fremur úthlutað aflahlutdeild í keilu, löngu og karfa á fiskveiðiárinu 2001/2002 á grundvelli aflareynslu þriggja ára. Samkvæmt gildandi lögum er gert ráð fyrir að þessum bátum sé aðeins úthlutað aflahlutdeild í þorski, ýsu, ufsa og steinbít en rétt þykir að þeim verði einnig úthlutað aflahlutdeild í keilu, löngu og karfa. Þessir bátar stunda margir línuveiðar og er keila og langa algengur meðafli við þær veiðar, a.m.k. fyrir Suður- og Suðvesturlandi. Á því viðmiðunartímabili sem hér verður lagt til grundvallar úthlutun aflahlutdeildar veiddu krókabátar tæp 9% af heildarafla í löngu, rúm 12% af heildarafla í keilu en tæpt 1% af heildarafla í karfa og fá þeir þann hlut í varanlegri aflahlutdeild í þessum tegundum. Slík ráðstöfun telst eðlileg og ætti að draga úr líkum á brottkasti. Í 3. mgr. er lagt til að krókaaflamarksbátum verði á fiskveiðiárinu 2001/2002 úthlutað 200 lestum í ýsu og 600 lestum í steinbít, sem skiptist milli þeirra á grundvelli aflareynslu eins árs. Þessar sérstöku heimildir eru bundnar við fiskveiðiárið 2001/2002 og hafa ekki áhrif á aflahlutdeild þeirra. Með þessari sérstöku úthlutun ásamt því sem greinir í 1. mgr. yrði staðan á fiskveiðiárinu 2001/2002 sú að krókaaflamarksbátum yrði úthlutað 4.045 lestum af ýsu og 5.150 lestum af steinbít miðað við slægðan fisk. Í grg. með frv. er sýnt hver afli þeirra hefur verið í þessum tegundum síðan á fiskveiðiárinu 1996/1997. Í lokamálsgrein 7. gr. er lagt til að þeim 80 bátum sem á síðasta fiskveiðiári höfðu veiðileyfi sem heimilaði þeim veiðar í tiltekinn fjölda sóknardaga með föstu þorskaflahámarki, almennt kallaðir þakbátar, verði gefinn kostur á að velja veiðileyfi með dagatakmörkunum. Þessir bátar eru yfirleitt með mjög óverulega aflareynslu í þorski og nánast enga í öðrum tegundum. Þykir nauðsyn bera til að gefa þessum bátum kost á að velja dagakerfið sem gefur þeim kost á leyfi til að stunda handfæraveiðar í 21 dag á yfirstandandi ári. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni 1. umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að bjóða hæstv. sjútvrh. velkominn í hóp okkar sem höfum verið að flytja tillögur um það á undanförnum árum að umbuna ætti sjómönnum fyrir að koma með allan afla að landi fremur en að refsa þeim eins og tilhneigingin hefur verið og er þar vísað til 4. gr. þessa frv. sem ég mun ræða frekar síðar í umræðunni. Ég vildi hins vegar spyrja hæstv. ráðherra, við upphaf umræðunnar, um stöðu smábáta á aflamarki. Nú er það svo að nokkur fjöldi smábáta á aflamarki hefur mátt sæta skerðingum eins og aðrir bátar og skip á aflamarki í gegnum tíðina, ekki síður en aðrir bátar og skip meðan afli annarra smábáta hefur aukist samkvæmt stjórnvaldsákvörðunum. Það er ljóst að í þessu frv. er verið að reyna að ná utan um smábátana. Það er verið að reyna að gera flestum smábátaeigendum lífið bærilegra, m.a. er þeim sem völdu krókaaflamark vorið 1999, en komu illa út úr kvótasetningu, leyft að velja aftur. Ég spyr því: Kom ekki til álita að skoða sérstaklega mál smábáta á aflamarki? Það er alveg ljóst að margir þeir bátar hafa mjög litla aflahlutdeild, sífellt minnkandi á undanförnum árum og má kannski segja að margir þeirra báta hafi náð að lifa af því að stunda grásleppu á vorin. Ég spyr í von um að fá við því svar strax við upphaf umræðunnar því að mér finnst það skipta máli: Af hverju er þessi eini flokkur smábáta ekki skoðaður fyrst að reynt er með frv. þessu að gera öllum öðrum lífið bærilegra?

Herra forseti. Smábátar á aflamarki voru ekki til sérstakrar umfjöllunar þegar unnið var að þessu frv., einfaldlega vegna þess að þeir verða ekki fyrir beinum breytingum af upptöku krókaaflamarkskerfisins. Þeir eru þegar í aflamarkskerfinu og krókaaflamarksupptakan hefur ekki bein áhrif á þá að öðru leyti en því að breytingar á aflahlutdeildum krókaaflamarksbátanna munu hafa áhrif á aflamarksbáta sem slíka. Það er hins vegar rétt að aflamark og afli smábátanna hefur minnkað vegna samdráttar í veiðum þeirra og eins vegna ýmissa tilfærslna sem hafa orðið í kerfinu frá því að það var tekið upp. Það á vissulega við um aðra hluta aflamarkskerfisins, ekki bara þá sem kalla má smábáta. Það á við um vertíðarflotann og það má auðvitað endalaust deila um hversu réttlátar eða réttmætar þær breytingar eru. Hins vegar má vera ljóst að tilflutningur á veiðiheimildum til þessa hluta flotans mundi þýða minni heimildir til annars hluta flotans. Það verður að skoðast í því samhengi. Ef menn vilja gera það þá ætti að gera það í heildarendurskoðuninni frekar en þegar gerðar eru ráðstafanir sérstaklega vegna krókaaflamarksins, án þess að ég sé sérstaklega að boða að það verði gert.

Herra forseti. Það kom fram í ræðu minni áðan að mér er auðvitað fullkomlega ljóst að allir bátar og skip sem verið hafa á aflamarki hafa sætt sambærilegum skerðingum, ekki bara smábátar. Ég er hins vegar að vekja athygli á því að þessi eini hópur smábáta fær ekki neina leiðréttingu eða umbun. Honum er ekki á nokkurn hátt mætt í þessu frv. og það er ekki rétt sem hæstv. ráðherra sagði áðan að þeir verði ekki fyrir beinum breytingum vegna upptöku krókaaflamarksins og þeirra ráðstafana sem er verið að gera. Þeir verða auðvitað fyrir þeim beinu breytingum að aflahlutdeild þeirra verður væntanlega skorin niður. Hér er auðvitað um áhrif að ræða og mér finnst fullkomlega eðlilegt að þessi flokkur smábáta sem ég geri hér að umtalsefni sé inni í aflamarkskerfinu, sé skoðaður með hliðsjón af öðrum smábátum, rétt eins og þeir sem eru inni í dagakerfinu. Mér finnst það eðlilegt og ég mun beita mér fyrir því að þetta mál verði skoðað í nefndinni. Mér finnst ekki verið að tala um neitt allsherjarréttlæti með þessu frv. Við erum að tala um það réttlæti sem falist getur í því þegar hv. Alþingi færir til aflahlutdeild með handafli, þegar menn taka meðvitaða ákvörðun um að flytja aflahlutdeildir eða aflamark á milli báta og ákveðinna tegunda báta. Svo framarlega sem menn vilja að eitthvert réttlæti ríki í þeim hópi, sem við getum kallað smábáta á Íslandi, þá finnst mér eðlilegt að málið sé skoðað í nefnd.

Herra forseti. Ég tiltók það alveg sérstaklega í ræðunni að aflamarksbátarnir yrðu fyrir áhrifum vegna þeirra breytinga sem boðaðar væru í frv. til þess að liðka fyrir hjá krókaaflamarksbátunum. En forsendur frv. og þeirra aðgerða sem verið er að leggja út í eru fyrirsjáanlegar breytingar hjá krókabátunum --- að þeir eru komnir í krókaaflamarkið frá því að vera að stórum hluta til í frjálsum veiðum. Sú staða er ekki uppi hjá aflamarksbátunum. Þeir hafa nú um langan tíma verið í aflamarki, þeir hafa ekki verið í frjálsum veiðum og þar af leiðandi er ekki um að ræða neina aðlögun að breyttum aðstæðum eða verið að bæta mönnum það upp að þeir hafi minni möguleika til þess að sækja sjóinn eins og reyndin er með krókaaflamarksbátana sem hafa verið að stórum hluta í frjálsum veiðum, eins og ég sagði.

Herra forseti. Ég vil taka undir þakklæti hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur um þá opnun sem er í 4. gr. þó að hún sé nú kannski ekkert afskaplega mikil, 5% af afla í hverri veiðiferð. En þetta er svona í takt við þær hugmyndir sem ég hef haft varðandi það hvernig taka eigi á vandamálum í sambandi við brottkast. En ég er með aðrar spurningar varðandi 3. gr.: Hvernig finna menn sjávarbyggðir sem eru að verulegu leyti háðar veiðum krókaaflamarksbáta, sérstaklega eftir sameiningu sveitarfélaga? Ætla menn að líta á Ísafjarðarkaupstað sem eina sjávarbyggð eða Flateyri sem sérstaka og Suðureyri sem aðra? Gætu sveitarfélög skipt sér upp í hverfi, Reykjavík t.d. skilgreint hafnarhverfið sem sérstaka sjávarbyggð sem er háð afla krókaaflamarksbáta? Og hvernig reglur ætla menn að hafa handa sveitarfélögunum til að úthluta þessum verðmætum, þessum 2.300 tonnum eða 2,3 milljónum kílóa þegar þetta hefur verið gert, og hafa menn slegið á það hvers virði þessar gjafir verða? Svo er það varðandi 7. gr. Er það rétt skilið að verið sé að úthluta nýjum kvóta í 7. gr. í keilu, löngu og karfa? Og hefur ráðuneytið lagt mat á það hvers virði þessi kvóti er sem á að fara að dreifa til útvalinna?

Herra forseti. Varðandi spurningar hv. þm. Péturs Blöndals --- í fyrsta lagi hafa ekki verið settar neinar reglur varðandi 3. gr. um hvernig að þessu verður staðið en reynt verður að skoða þetta á efnislegum forsendum þannig að þessar heimildir nýtist þeim sem verða fyrir einhverjum aflasamdrætti vegna þessa. Það er rétt hjá honum að sameining sveitarfélaga að undanförnu hefur auðvitað gert skilgreiningar á þessum hugtökum erfiðari. Þess vegna er verið að tala um sjávarbyggðir en ekki sveitarfélög. Það eru þær einingar sem maður getur litið á sem sérstakar byggðir og byggja á veiðum þessara báta. Hins vegar er ekki gert ráð fyrir því að sveitarfélögin úthluti þessum veiðiheimildum. Það er ráðherra sem úthlutar þeim á sama hátt og hann úthlutar öðrum heimildum sem 9. gr. fjallar um, svokallaður Jöfnunarsjóðspottur eða 12 þúsund tonnin sem þar eru, og sjútvrh. hefur úthlutað, nú síðast undanfarin ár vegna brests í rækju á nokkrum veiðisvæðum. Síðan varðandi 7. gr. Út af fyrir sig er ekki verið að úthluta nýjum kvóta í þessu tilfelli, keilu- og lönguúthlutuninni er ekki lokið. Ekki var öllum kvótanum úthlutað 1. sept. vegna óvissu um tölur, og þeirri úthlutun lýkur væntanlega ekki fyrr en þetta frv. hefur verið samþykkt. Varðandi karfann er þar um mjög litla hlutdeild að ræða, og ég held að flestir væru sammála mér um að það væri innan skekkjumarka hvað varðar heildaraflamarkið á karfanum, og því verður væntanlega bætt við áður útgefið heildaraflamark.

Herra forseti. Ég þakka fyrir svörin við fyrri spurningunni um úthlutun til sveitarfélaganna eða sjávarbyggða, nú fer maður kannski að skilgreina einstaka sveitabæi sem sjávarbyggðir. En ég er ekki alveg sáttur við svarið við seinni spurningunni um úthlutunina í keilu, löngu og karfa á grundvelli veiðireynslu þeirra sem getið er um í 7. gr. Þar stendur að þetta landnám --- sem hófst með því að miða við árin 1980--1983 að mig minnir, veiðireynslu þeirra ára sem er landnám hið nýja --- haldi áfram því að nú á að miða við tímabilið 1. júní 1998 til 31. maí 2001, að þeir aðilar sem veiddu á þessum tíma eiga núna að fá heimildir á grundvelli veiðireynslu. Þetta er nýtt landnám, þarna er verið að úthluta nýjum kvóta, og hann er örugglega einhvers virði. Ég hefði gaman af að vita hvers virði hæstv. sjútvrh. metur þessa úthlutun.

Herra forseti. Ég hef greinilega eitthvað misskilið spurningu hv. þm. hvað varðaði nýja úthlutun. Það er auðvitað rétt hjá honum að verið er að úthluta kvóta af keilu og löngu í fyrsta skipti á þessu fiskveiðiári.

Og skötusel.

Og reyndar skötusel líka, þakka þér fyrir, hv. þm. En samkvæmt lögum um stjórn fiskveiða er miðað við þrjú síðastliðin fiskveiðiár þegar úthlutað er kvóta í nýjum tegundum. Þar af leiðandi verður alltaf miðað við önnur ár en gert var upphaflega þegar kvótakerfið var fyrst tekið upp árið 1984. Þannig hefur það alltaf verið þegar nýjar tegundir hafa verið teknar inn í kvóta, að miðað er við þrjú síðustu árin. Þessar dagsetningar sem hann tiltók eru þær sem hafa verið notaðar undanfarin ár og það hefur ekki verið miðað við fiskveiðiárið því að þetta hefur þurft að vera frágengið áður en fiskveiðiárið hófst og ætti út af fyrir sig ekki að skipta höfuðmáli, a.m.k. ekki hjá þeim sem hafa verið að stunda þessar veiðar undanfarin ár, og við byggjum auðvitað alla okkar úthlutun á veiðireynslunni. Hvað varðar verðmæti þessa úthlutaða kvóta hef ég ekki lagt neitt mat á það, ekki reiknað það út, enda er vandséð hvernig á að meta verðmæti kvóta. Mér finnst oft og tíðum að þær tölur sem menn eru með á lofti séu ekki allar raunhæfar. Ég verð því að láta hv. þm. það eftir að meta verðmæti þessa kvóta enda held ég að hann sé nú almennt talinn tölugleggri maður en ég.

Hæstv. forseti. Þetta frv. hefur svo sem legið í loftinu býsna lengi. Þó að sumir hafi bundið vonir við að endurskoðunin á lögunum um stjórn fiskveiða færi fram samhliða fyrir allan flotann er sú von nú dáin út og kannski var hún líka dáin út áður en þetta frv. kom fram vegna þess að Sjálfstfl. samþykkti á landsfundi sínum fyrir nokkru að ekki yrðu gerðar breytingar í neinum grundvallaratriðum á lögunum um stjórn fiskveiða. Ekki yrðu neinar breytingar á þeim atriðum sem menn hafa tekist harðast á um, þ.e. eignarhaldinu á veiðiheimildunum eða kvótunum, og aðgangnum að því að veiða fisk við Ísland yrði ekki breytt. Það var niðurstaða Sjálfstfl. á landsfundi. Nú er að sjá hvort Framsfl. er tilbúinn til að gera sams konar samþykkt. Ef það er ekki fyrir hendi hjá Framsfl. virðast mál vera komin í nokkurn hnút milli stjórnarflokkanna í þessu máli. Þannig verður að gera ráð fyrir því að taumurinn sé uppi í Framsfl. í þessu máli eins og öðrum, að sams konar samþykkt verði gerð á landsfundi Framsfl. í þessu efni eins og hjá Sjálfstfl. og að sjútvrh. geti komið hér inn með frv. sem gengur í þá átt sem meiri hlutinn vill í þessari svokölluðu sáttanefnd, sem oft hefur verið nefnd, eða endurskoðunarnefndinni. Nú er að sjá hvort sú niðurstaða verði lögð fyrir hér á Alþingi. En ég ætlaði að ræða pínulítið um það atriði betur þegar hæstv. ráðherra verður kominn aftur í salinn. Á meðan byrja ég á því að fara yfir nokkur önnur atriði. Hæstv. ráðherra er genginn í salinn og þá ætla ég að klára það sem ég var byrjaður að segja hér um aðdragandann að þessu máli og sáttatalið. Mig langaði til að bæta við fáeinum orðum vegna þeirrar umræðu sem fór fram hér í upphafi fundar, vegna þess að hæstv. ráðherra vitnaði í grg. með frv. Samfylkingarinnar um breytingu á lögunum um stjórn fiskveiða. Og hann vitnaði mjög snaggaralega í það, hann eyddi ekki miklum tíma í þá tilvitnun, en ég tel rétt að fram komi tvær eða þrjár setningar sem eru svona, með leyfi hæstv. forseta, en þá er verið að vitna í nefndarstarfið í nefndinni um endurskoðun laga um stjórn fiskveiða: ,,Góð samstaða virtist á tímabili í nefndinni um að breyta ætti veiðiréttinum í aflahlutdeildarsamninga. Til þess þarf innköllun veiðiheimilda og nýja úthlutun. Þeir sem skipa meiri hlutann nú hlupu frá þeirri umræðu þegar þeim var ljóst að Samfylkingin mundi aldrei samþykkja að þessum samningum yrði úthlutað eingöngu til þeirra sem eru nú handhafar kvótans.`` Þarna tók hæstv. ráðherra tilvitnun sína, og ég vil að það fylgi með sem ég var að lesa áðan vegna þess að það segir sitt um það hverjum var verið að stilla upp við vegg í þessu nefndarstarfi. Við sem vorum í minni hlutanum stóðum frammi fyrir því að ekki væri hægt að komast lengra í þessu máli heldur en það að þeir sem eru handhafar kvótans í dag skyldu ævinlega hafa forkaupsrétt að þeim litlu veiðheimildum sem yrðu innkallaðar. Þetta var það sem við samþykktum ekki, og ég tel nauðsynlegt að það fylgi með þegar hæstv. ráðherra var að vitna í þetta, um hvað var þarna verið að tala. Læt ég því svo lokið. En sú krafa sem var háværust í kringum smábátana þegar það var ljóst að hæstv. ráðherra kom í veg fyrir það ásamt öðrum að gildistöku laganna um smábátana yrði frestað í haust, þegar ljóst var að ekki yrði af frestuninni, risu auðvitað miklir úfar með mönnum, miklar kröfur, fundahöld og mótmæli í sjávarbyggðum sem hafa verið að reyna að bjarga sér á smábátum á undanförnum árum og reyna að byggja aftur upp atvinnulífið á stöðunum sem hafa tapað frá sér veiðiheimildum vegna þeirrar verslunar með veiðiheimildir sem viðgengst í þessu landi. Og menn gerðu ýmsar kröfur um breytingar. Hæstv. ráðherra hefur smám saman verið að skapa þá niðurstöðu sem liggur fyrir núna þó að það sé auðvitað ekki ljóst hvort þetta mál verði með nákvæmlega sama hætti þegar það kemur til 3. umr. hér á þingi eins og það er núna. Engu að síður hafa smám saman orðið til þessar hugmyndir sem hér eru komnar á blað. Þeirri kröfu að þetta yrði gert samhliða með því að endurskoða lögin um stjórn fiskveiða, sem ég nefndi hér áðan, var vísað frá í vor. Og ég tel að þar hafi illa til tekist og ætla ekki að taka þá umræðu nánar hér upp nema tilefni gefist til. En ég tel að meiri hluti hafi verið í þinginu fyrir því að fresta þessu ef menn hefðu getað staðið hér í lappirnar og staðið við skoðanir sínar í atkvæðagreiðslu. Það er skoðun mín en fyrir henni hef ég einungis tilfinningu. Komið var í veg fyrir að sú frestunartillaga sem lá fyrir kæmi til afgreiðslu og það er ekki þinginu til sóma að vinna með þeim hætti. Ég held að meiri reisn væri yfir Alþingi ef handjárnin væru minna notuð á stjórnarliða en gert hefur verið gert í þessu máli. En hverju stöndum við frammi fyrir? Við stöndum frammi fyrir enn einni breytingu á smábátakerfinu. Hvers vegna? Auðvitað vegna þess að það kerfi sem við erum með í gangi núna sem varðar eignarhaldið á veiðiheimildum hefur valdið því að veiðiheimildirnar hafa gufað upp af þeim stöðum, sérstaklega smærri stöðum allt í kringum landið, þar sem grunnslóðarflotinn stóð í raun og veru undir byggðinni. Og ef menn hefðu staðið við þá niðurstöðu sem varð hér 1990 þegar lögin voru sett, þá ættu menn að litast um í sjávarbyggðunum og velta því fyrir sér hvernig staðan væri. Þá áttu smábátarnir að fá 2.400 eða 2.500 tonn sem væru líklega ekki meira en 1.500--1.600 tonn í dag. Ef þau lög hefðu gilt fram til þessa dags, þá væri ekki til smábátaútgerð á Íslandi. Hún væri ekki til. En þingmenn hafa komist að þeirri niðurstöðu með endalausum breytingum hvað varðar smábátana að hafa opna smugu. Opnuð var smuga þegar menn sáu hvað lögin frá 1990 hefðu gert ef þau hefðu fengið að standa. Og síðan hafa menn verið að opna smugur og reyna að loka þeim sífellt fram á þennan dag. En nú ætla menn að loka endanlega, að vísu með svona viðbótum eins og hér eru til umræðu. Í kjölfar þessa og ef menn breyta ekki reglunum um eignarhaldið mun þróunin verða sú að veiðiheimildir munu gufa upp af smáu stöðunum allt í kringum landið. Byggðirnar munu lenda í enn meiri vanda og ekki verður hægt að bæta sér það upp með því að fara í nýja útgerð í smábátum eða neinu öðru. Ný útgerð á Íslandi á ekki lífsmöguleika og það vita menn í þessum sal. Þetta fyrirkomulag á eignarhaldinu leiðir til samþjöppunar og flutnings veiðiréttar. Og reglurnar eru þannig að það má flytja hann á einni nóttu, af grunnslóðinni þess vegna og út á stóru skipin. Það er ekkert sem kemur í veg fyrir það. Ekkert yrði eftir nema það sem er á trillunum, ekkert einasta kíló. Það eru auðvitað ekki skynsamlegar reglur, ekki heldur út frá fiskveiðistjórnarlegum rökum. En menn hafa ekki viljað horfast í augu við afleiðingar af eignarhaldinu, hafa hins vegar verið að bjarga sér með sífelldum lagfæringum. Menn hafa ekki síður staðið hér og talað um stjórn á smábátum, veiðum smábáta, heldur en hið stóra mál, stjórn á flotanum sem veiðir við Ísland. Ég held að þingmenn hafi fyrst og fremst litið á þetta sem byggðamál hér á Alþingi þegar þeir samþykktu að áfram væri hægt að hefja veiðar á smábátum eða auka við veiðiheimildir smábáta. Ég lít þannig á. Ég held að áhrifamesta byggðaaðgerðin sem hefur verið í gildi undanfarin ár hafi verið fólgin í þessu. Menn geta verið ósammála um að svona hafi átt að fara að þessu og menn geta verið ósáttir við sinn hlut sem eru að gera út aflamarksbáta og önnur skip sem eru á aflamarkinu. En menn geta varla þrætt fyrir það að þetta hefur verið mjög öflug byggðaaðgerð. Er núna rétti tíminn til að slá niður og draga verulega úr byggðaaðgerðum eða aðgerðum til að halda við byggð í landinu? Ég held ekki. Ég held að ekki sé rétti tíminn til þess nú. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst ýmislegt í frv. vera fyrirkvíðanlegt og þó mest það að nú á ráðherrann að koma með gjafir. Hann á að mæta í einhverjar sjávarbyggðir sem búið er að velja út að eigi að hljóta guðs blessun ráðherrans og draga þar upp úr vasa sínum veiðiheimildir handa einhverjum útvöldum á þeim stað. Auðvitað mun slíkt valda hinum verstu vandræðum. Ég öfunda ekki hæstv. ráðherra af því hlutverki sem hann er að taka að sér þarna. Það verður ekki gott að velja staðina. Og það verður ekki gott að velja útgerðarmennina sem eiga að fá úthlutunina. Við hjá Samfylkingunni höfum ævinlega lagt áherslu á það í tillögum okkar að komið yrði á jafnræði og reglum sem giltu sem líkast fyrir alla sem væru í þessari atvinnugrein. En hér skal deilt og drottnað, eins og hefur ævinlega verið gert í þessu kerfi. Menn finna upp nýjar og nýjar aðferðir til að útdeila veiðiheimildum. Hver er aðferðin núna? Hún er sú að taka á mið af nýjum árum hvað varðar veiðiréttinn, veiðireynsluna, og svo er bætt ofan á. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hver eru rökin fyrir því að þeir sem eru í þessum hópi eigi að fá viðbótina, þeim eigi að vera mismunað í viðbótinni þegar þeir hafa ekki veiðireynslu fyrir henni? Verið er að bæta við veiðireynslu skilst mér, og ég bið hæstv. ráðherra að leiðrétta mig ef ég fer rangt með, verið er að bæta fleiri tonnum við þennan flota en veiðireynslan gefur tilefni til og þessum viðbótarveiðiheimildum er deilt út eftir veiðireynslu, þ.e. veiðireynslan sem bátarnir hafa er dobbluð upp. Ég hefði talið að menn hefðu frekar átt að skoða þann möguleika að þeirri viðbót væri bara deilt út jafnt yfir þennan hóp, en ekki að verið sé að dobbla upp þá veiðireynslu sem þeir hafa. En ég bið hæstv. ráðherra að leiðrétta mig ef ég er að misskilja það sem mér sýndist þegar ég las þetta yfir. Mig langar til að spyrja um eitt í sambandi við 3. gr. Þar kemur fram að hæstv. ráðherra hafi með höndum að útdeila þessum veiðirétti. Ég spyr: Verður sá veiðiréttur framseljanlegur sem útdeilt verður með þessum hætti? Verður kveðið á um það í reglugerðinni að þeir sem fái honum úthlutað megi ekki framselja hann til einhverra annarra eða verða þeir e.t.v. að veiða upp bæði sín réttindi og líka þau sem þeim verður úthlutað til viðbótar úr vasa ráðherrans? Síðan langar mig til að spyrja um eitt sem ég átta mig heldur ekki á í 3. gr.: Er það aflamark sem úthlutað verður samkvæmt 3. gr. krókaaflamark? Gilda sömu reglur um það og aðrar veiðiheimildir í smábátakerfinu? Mætti e.t.v. framselja það á einhvern hátt, ef það er leyfilegt á annað borð að framselja veiðiheimildir frá þeim sem fá þessu úthlutað, til einhverra sem væru utan þessa trillukerfis? Ég vil nefna hér 4. gr. og vil fagna þeim anda sem í henni er. Það kom einnig fram áðan í andsvari frá hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur við ráðherrann að þetta er auðvitað jákvætt. Og það kom líka fram hjá hv. þm. Pétri Blöndal.  Ég held að sú tilraun sem þarna er verið að huga að að gera muni auðvitað koma að einhverju gagni til að menn komi með afla að landi sem annars færi í sjóinn, en vegna þess að menn veiða kannski ekki mjög nákvæmlega þann afla stöðugt í hverri veiðiferð, þá sé ekki heppilegt að þetta skuli vera 5% í hverri einstakri veiðiferð en ekki einhver prósentutala af heildarafla viðkomandi skipa. Síðan langar mig til að spyrja hæstv. ráðherra hvers vegna ekki hefur birst hér tillaga sem kom fram í tillögum frá endurskoðunarnefndinni eða meiri hlutanum sem gekk út á að leyfa ætti stærri báta í smábátakerfinu en nú er. Í afskilnaði þeirrar nefndar var lagt til að menn ættu að fá að vera á bátum upp í 15 tonn í smábátakerfinu en hæstv. ráðherra hefur ekki lagt það til í frv. Að lokum er eitt sem mig langar til að spyrja um en það er hvort ráðherrann hafi ekki velt því fyrir sér í einhverri alvöru --- mér finnst ég hafa heyrt eitthvað eftir honum haft í þá áttina eftir fund með smábátamönnum --- að til greina kæmi að endurskoða dagakerfið á einhvern hátt, en hér eru engar tillögur um breytingar á dagakerfinu í frv. Eins og menn vita er 10% skerðing á öllum dögum í dagakerfinu og ef það heldur áfram með sama hætti og nú er munu auðvitað skapast alls konar vandamál og mikill samdráttur og vandi hjá þeim sem stunda veiðar í atvinnuskyni í því kerfi. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er ekki hugmyndin að menn skoði þetta neitt í vetur eða hefur hann kastað þeim öllum til hliðar? Ég skildi það þannig að hæstv. ráðherra væri með þetta í jákvæðri athugun. Ég sé að tími minn er floginn en ég hefði viljað bæta fleiru við og e.t.v. tek ég til máls aftur síðar í umræðunni en læt hér lokið máli mínu núna.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hefja mikla efnislega umræðu um þetta í andsvörum. En ég átta mig hins vegar ekki alveg á því sem hv. 3. þm. Vesturl. var að tala um úthlutun, væntanlega úthlutun á þeim viðbótaraflaheimildum sem frv. gerir ráð fyrir varðandi ýsu, ufsa og steinbít. Frv. gerir ráð fyrir að byggt sé á nýrri veiðireynslu til þess að koma til móts við þær útgerðir og þá báta og sjómenn sem eru tiltölulega nýlega farnir að hasla sér völl í þessu kerfi og eru starfandi í kerfinu. Ef ég skildi hv. þm. rétt, þá var hann að gagnrýna þetta fyrirkomulag og lagði til einhvers konar aðra útfærslu. Eins og ég skildi orð hv. þm. var hann að ræða um að það yrði gert með þeim hætti að dreifa þessu jafnt út á bátana. Ég verð að játa, virðulegi forseti, að ég átta mig ekki alveg á því hvaða hugmyndir þetta voru hjá hv. þm. og vildi gjarnan að hann skýrði þetta betur. Við verðum auðvitað að átta okkur á því að hér er um gríðarlega mikla hagsmuni að ræða. Það eru einstök svæði sem hafa byggt meira á þessari veiði en önnur og tillögur eins og þær sem mundu fela í sér að hverfa frá grundavallarhugmyndunum í frv., verði sú leið farin að kvótasetja þessar tegundir eins og núgildandi lög hafa í raun og veru leitt af sér, þá er það auðvitað gríðarlega mikilvægt hvernig þeim veiðirétti er dreift og jöfn dreifing sem ekki tekur tillit til aðstæðna á hverjum stað mundi raska í grundvallaratriðum stöðu einstakra byggðarlaga, útgerða og sjómanna sem hafa byggt á þessum veiðiheimildum.

Hæstv. forseti. Það sem ég var hér að segja er í raun þetta: Afar miklar sveiflur hafa verið í veiði smábáta á þeim tegundum sem þarna er um að ræða. Þær hafa aukist afar hratt á síðustu árum og hafa t.d. í ýsunni frá því 1997 farið úr 3.700 tonnum og upp í 8.500 tonn á síðasta ári. Það að taka árið 2000/2001, og miða aflareynsluna vegna þessara hluta eingöngu við það tímabil, er að mínu viti ekki endilega mjög sanngjarnt gagnvart öðrum sem hafa verið að veiða á þessum tíma öllum. Auðvitað eru það svo sem ekki mikil vísindi á bak við það að taka þetta eina tímabil. En það verður að taka eftir því að á þessu tímabili voru veiðarnar langhæstar og orðnar margfaldar á við það sem þær voru t.d. 1996, þannig að ég sé nú ekki að það sé einboðið að menn eigi að miða við aflareynslu þess tíma sem þarna er tiltekinn.

Virðulegi forseti. Ég verð að biðja hv. þm., hafi hann ákveðna skoðun á því hvaða tímabil eigi að miða við, að hann komi með hugmynd í þeim efnum. Sé það t.d. hugmynd hv. þm. að það eigi að nota það viðmiðunartímabil sem gengið var frá þegar lögin á árinu 1999 voru samþykkt, þá vil ég að hv. þm. segi það. Telji hv. þm. t.d. að það eigi að nota þriggja ára viðmiðunartímabil þá vil ég gjarnan að hv. þm. greini okkur frá þeirri afstöðu sinni. Ég skil það hins vegar vel ef hv. þm. hefur ekki mótað það nákvæmlega með sér hvernig eigi að líta á þessa viðmiðun. Ég geri mér grein fyrir því að þetta er gríðarlega flókið, viðkvæmt og erfitt mál og er eitt af stóru málunum sem við stöndum frammi fyrir núna á næstu vikum þegar við förum að vinna í því. Það sem ég var einfaldlega að reyna að undirstrika í máli mínu áðan var að grundvallarhugsunin á bak við frv., eins og glögglega má sjá ef það er lesið, er að reyna að endurspegla sem mest veruleikann eins og hann er núna þannig að þær útgerðir, þeir sjómenn og þeir staðir sem hafa byggt á frjálsri veiði í ýsu og steinbít geti, að svo miklu leyti sem það er hægt miðað við það fiskveiðistjórnarkerfi sem hérna er verið að innleiða, að sem mestu leyti haldið því veiðimunstri áfram sem þeir hafa verið að tileinka sér á síðustu árum. Það er alveg rétt sem hv. þm. segir að heilmikill vöxtur hefur orðið í ýsuveiðinni og steinbítsveiðinni á þessum árum hjá þessum bátum. Á því eru ýmsar skýringar. Það er t.d. engin spurning að bæði aðstæður í hafinu á liðnu vori og ekki síður sú staðreynd að það var verkfall á meðan á steinbítstímabilinu stóð og það gerði það að verkum að minni bátarnir höfðu miklu meira svigrúm til þess að veiða en þeir ella hefðu haft. Auðvitað hefur þetta í för með sér ýmsar afleiðingar. En ekki má gleyma því, virðulegi forseti, að ýmis svæði eins og t.d. Vestfirðir hafa frá fornu fari, frá ómunatíð, byggt mjög mikið á steinbítnum. Því er gífurlega mikið í húfi fyrir þessar byggðir hvernig viðmiðunartímabilið er valið.

Hæstv. forseti. Mér finnst hv. þm. í raun vera að undirstrika það sem ég var að segja, að það eru nú ekki mjög nákvæm vísindi á bak við þessa niðurstöðu. Það er full ástæða til þess að fara vandlega yfir það hvernig helst er hægt að hafa eitthvert réttlæti milli þeirra sem stunda þessa atvinnu. Mér finnst alls ekki einboðið að það réttlæti náist með því að taka síðasta fiskveiðiár og nota það eingöngu til þess að ákveða þessa hluti. Ég ætla hins vegar ekki að fullyrða það eða koma með tillögu um það hvaða ár eigi að nota núna. Mér finnst að sjávarútvegsnefndin þurfi að gefa sér tíma til að fara yfir það. Ég vildi bara setja þennan fyrirvara við það sem kemur fram í frv. vegna þess að mér finnst að til þess sé full ástæða og tel mig vera búinn að rökstyðja það.

Herra forseti. Það voru tvö atriði í ræðu hv. þm. sem væri gott að að hann skýrði ögn nánar: 1. Telur hv. þm. að sú smuga sem verið hefur í smábátakerfinu hafi nýst öllum smærri sjávarbyggðum á Íslandi, eins og t.d. Kópaskeri? 2. Bar að skilja orð hv. þm. svo þegar hann talaði um 3. gr. frv. að hann sé á móti byggðakvóta til þess að treysta smærri sjávarbyggðir?

Hæstv. forseti. Er ég á móti byggðakvóta til að styrkja sjávarbyggðir? Tillögur okkar um það efni liggja fyrir hv. Alþingi. Þar er gert ráð fyrir því að ef sjávarbyggðir lenda í miklum vanda sé hægt að grípa til tiltekinna aðgerða. Tillögur okkar liggja alveg fyrir í því og ég veit að hv. 1. þm. Norðurl. e. hefur örugglega lesið það allt í gegn og veit nákvæmlega hvað við erum að leggja til í því efni. Ég tel að það væri fullnægjandi fyrirkomulag. Ég hef hins vegar aldrei útilokað það að hafa öðruvísi reglur um smábáta en stóru skipin og tel að ekkert mæli sérstaklega á móti því. Hv. þm. nefndi þessa smugu og spurði hvort ég teldi að hún hefði komið öllum sjávarbyggðum til góða. Nei, ég tel það reyndar ekki. Ýmislegt hefur gert það að verkum að mönnum hefur gengið misjafnlega að nýta sér þessa smugu. Hverjar ástæðurnar eru á hverjum stað skal ég ekki um segja. Það kann vel að vera vegna samsetningar flotans á þeim tíma sem þessar smugur opnuðust. En hv. þm. hefur nú staðið að því að hafa þessar smugur opnar fram á þennan dag og hefur borið alveg sérstaklega ábyrgð á þessu kvótakerfi öllu frá upphafi og stutt það með ráðum og dáð. Hann ætti því frekar að útskýra það fyrir okkur hinum sem höfum ekki verið mjög kátir yfir þessu fyrirkomulagi, hvers vegna það hefur ekki virkað nógu vel á Kópaskeri.

Herra forseti. Það var gagnlegt að fá það fram hjá hv. þm. að hann hefði ofsagt í fyrri ræðu sinni og að þessi smuga nýtist ekki öllum smærri sjávarbyggðum á Íslandi, þó hann að vísu léti þess getið að hann hefði ekki kynnt sér það sérstaklega. Hitt er líka athyglisvert að hv. þm. sagði að ef sérstaklega stæði á væri rétt að smærri sjávarbyggðir fengju viðbótaraflamark með sérstökum hætti eins og hann orðaði það svo smekklega hér áðan, að sjútvrh. færi ofan í vasa sinn til þess að sækja aflaheimildir. Það ber því svo að skilja hv. þm. líka að hann hafi ofsagt þegar hann sagði að stefna Samfylkingarinnar væri sú að vilja hafa almennar reglur um úthlutun veiðiheimilda og fiskveiðistjórnina. Þetta er hvort tveggja mjög athyglisvert. Í fyrsta lagi viðurkennir hv. þm. að sú opnun sem verið hefur í smábátakerfinu að ákveðnar tegundir séu utan kvóta nýtist ekki öllum sjávarbyggðum. Þó hann hafi þann varnagla að hann hefði ekki kynnt sér málið viðurkennir hann að svo sé. Það er athyglisvert og hitt ekki síður að hann er fallinn frá því sem hann sagði í fyrri ræðu sinni að um fiskveiðistjórn ættu að gilda almennar reglur en ekki koma til pólitískt mat sjútvrh. eftir atvikum, get ég bætt við frá sjálfum mér, Byggðastofnunar eða annarra slíkra sem við vitum að reynslan sýnir að hefur ekki gefist vel. Þetta sýnir að Samfylkingin er á réttri leið. En ég vona að hv. þm. kveðji sér nú ekki hljóðs til þess að beina Samfylkingunni á hina fyrri leið á nýjan leik og fari nú rangsælis það sem eftir verður.

Hæstv. forseti. Þessir útúrsnúningar hv. þm. eru honum líkir að vísu, en ekki merkilegir. Þessar tillögur Samfylkingar hafa legið fyrir. Þær hafa verið lagðar hér þrisvar fram og þar kemur fram hvernig við teljum að eigi að taka á málum ef upp kemur mikill vandi í sjávarbyggðum. Auðvitað munu aldrei verða til algjörlega altækar reglur. En tillögur okkar ganga út á það að allur flotinn búi við sams konar fyrirkomulag. Ég held að það hefði farið betur og að menn hefðu sjaldnar staðið hér með frumvörp í höndunum af því tagi sem verið er að afgreiða núna ef þeir hefðu reynt að hafa í heiðri sanngjarnar og jafnar leikreglur í sjávarútveginum en ekki verið að hygla einstökum fyrirtækjum eða byggðarlögum með þeim reglum og á þann hátt sem við þekkjum úr fortíðinni. Hv. þm. hefur t.d. staðið að reglum sem voru þannig að menn fengu 25% viðbót ofan á veiðiheimildirnar ef þeir keyptu þær í Eyjafjörð, en ekki ef þeir hefðu keypt þær til Akraness. Hv. þm. hefur staðið að því að búa til reglur á Alþingi sem hafa gengið út á það að skipstjórar fengju úthlutað veiðiheimildum ef þeir hafa átt heima á réttum stöðum á landinu. Hv. þm. hefur staðið að ótal reglum þar sem með sértækum hætti hefur þessum verðmætu réttindum verið komið í hendur á þeim sem útvaldir eru. Þetta eru afrekin sem hv. þm. hefur staðið að allan tímann og hefur stutt með ráðum og dáð. Hann hefur verið í ríkisstjórn nánast allan tímann eða stutt ríkisstjórnina allan tímann sem þetta fyrirkomulag hefur verið í gildi. Ég geri ráð fyrir því að hann ætli að samþykkja þetta frv. hérna núna líka. Það hefur a.m.k. farið fram hjá mér ef hv. þm. hefur látið sig vanta í eitt einasta skipti til að skrifa upp á stefnu ríkisstjórnarinnar í sjávarútvegsmálum.

Herra forseti. Á síðustu tíu árum hafa málefni smábáta komið til umræðu á Alþingi líklega nokkrum tugum sinnum. Enn koma málefni smábáta til umræðu og enn eru skiptar skoðanir um málefni þeirra. Herra forseti. Ég vil í upphafi segja að það alvarlegasta í umræðunni eins og hún hefur verið á síðustu mánuðum er að hún er einfölduð með því að menn velta því upp að með því að leysa vanda smábáta sé verið að ganga á hagsmuni aflamarksbáta. Ég tel það mikla einföldun, beinlínis rangt og óþarft að setja málið þannig upp. Ég tel að það sé gert í þeim einum tilgangi að grafa undan hagsmunum smábátaútgerðar. Hér er auðvitað um miklu stærra og flóknara mál að ræða. Það þarf að skoða heildarsamhengi hlutanna. Forsenda frv. sem hér er til umræðu er sá dómur Hæstaréttar sem hefur verið túlkaður þannig af stjórnvöldum að nauðsyn beri að bregðast við og lausnin sé sú að setja kvóta á smábáta. Því máli var frestað til þess að smábátar gætu unnið sér tíma til þess að laga sig að breytingum. En nú hefur það tekið gildi og þetta eru viðbrögð í rauninni við því. Ég lýsi efasemdum mínum og andstöðu við kvótasetningu smábáta. Hvers vegna skyldi ég gera það? Það eru tvær meginástæður fyrir því. Önnur er sú að ég tel að smábátaútgerð þurfi á engan hátt að vera ógnun við fiskstofna. Smábátaútgerð þarf ekki að vera sú ógnun sem oft er látin í veðri vaka þegar rætt er um afkastagetu smábáta. Áhyggjur mínar af þessari kvótasetningu eru í öðru lagi vegna þess að smábátaútgerð þarf að vera til staðar í íslenskum sjávarútvegi. Hún skapar atvinnu og smábátar draga að landi mikil verðmæti. Ég bendi sérstaklega á hversu mörg fyrirtæki í landi eru háð róðrum smábáta vegna svokallaðs flugfisks. Þar er væntanlega um að ræða það verð sem menn fá hvað hæst fyrir veiddan afla. En ég vil líka nefna hefðina, hina miklu hefð í atvinnulífi okkar og menningu fyrir því að stunda smábátaútgerð. Ég óttast, herra forseti, að með kvótasetningunni þá muni fljótlega, ef skrefið verður stigið til fulls eins og örugglega er vilji margra, heyrast þær raddir að lítill munur sé á kerfum. Ég hef þegar heyrt það, meira að segja í röðum smábátamanna, að með fullri kvótasetningu á smábátum verði eðlilegt að smábátar fái að veiða með net. Því skyldu þeir ekki fá að veiða með net í stað þess að vera með hina dýru útgerð sem sumir telja, með línum, beitningu o.s.frv.? Undan því mun verða látið. Næsta skref á eftir verður svo að menn spyrja: Hvers vegna erum við með tvö kerfi, smábátakerfi og stóra kerfið? Hver er munurinn? Þá munu menn auðvitað komast að þeirri niðurstöðu að munurinn er enginn orðinn og þá mun girðingin á milli kerfa hverfa. Í framhaldinu mun smábátaútgerð á Íslandi leggjast niður. Það óttast ég og þess vegna hef ég þær efasemdir sem ég hef lýst. Það er alvarlegt mál fyrir margar byggðir landsins og alvarlegt mál fyrir markaði og það er alvarlegt mál fyrir þjóðfélagið í heild sinni. Ég vil taka það fram, herra forseti, að ég er ekki alveg sammála þeirri túlkun sem kynnt hefur verið á dómi Hæstaréttar um að kvótasetning sé eina leiðin. Vissulega hafa fimm virtir lögspekingar skrifað álit í þá átt en aðrir lögspekingar, margir þeirra afskaplega mikils metnir og virtir, hafa einmitt bent á þá túlkun sína að til séu aðrar leiðir til þess að takmarka og hemja afkastagetu smábáta. Þess vegna tel ég að útgangspunkturinn, álit hinna fimm lögspekinga sem leitað var til, sé ekki nægjanleg forsenda miðað við þá miklu hagsmuni sem í húfi eru. Herra forseti. Margt þarf að skoða í þessu. Það á ekki einungis að líta á veiddan afla smábáta eða aflamarksbáta. Ég ítreka að það ber að vara við að stilla þessu upp sem andstæðum og tveimur ólíkum valkostum. Í fyrsta lagi þarf vissulega að líta til fiskveiðiráðgjafar. Því miður hefur það komið fram á síðustu mánuðum að fiskveiðiráðgjöfin í heild sinni hefur beðið álitshnekki. Það ber auðvitað að harma. Þá þarf líka að skoða í þessu samhengi, herra forseti, þá fullyrðingu sem hefur því miður allt of oft heyrst, Hafrannsóknastofnun hélt því lengi vel fram, að veiðarfærið gagnvart fiskstofnum í heild sinni skipti ekki máli. Nú geta menn spurt hvort sú fullyrðing sé rétt. Þá getum við líka svarað því með annarri spurningu: Hvers vegna segja Færeyingar annað? Í því fiskveiðistjórnarkerfi sem Færeyingar hafa tekið upp, svokölluðu dagakerfi, telja menn að veiðarfærið skipti máli. Þeir hafa svarað því með því að bæði botnvarpa og netaveiði eru nánast bannaðar innan færeyskrar landhelgi. Netaveiðar eru leyfðar í undantekningartilvikum en aðaláherslan er á línuveiðar og krókaveiðar. Hvers vegna? Svar Færeyinganna er mjög augljóst: Þeir telja að það skipti máli gagnvart meðferð afla og umgengni við nytjastofna og auðlindina í heild sinni. Þetta telja Færeyingar að skipti máli. Við hljótum því að spyrja: Skiptir það ekki máli hér? Ég tel að við höfum verið nokkuð grandvaralaus gagnvart notkun botnvörpu, ekki síst á grunnslóð. Við hljótum að þurfa að leita svara við þeirri spurningu hver áhrif botnvörpu hafa verið á auðlind okkar Íslendinga á grunnslóð. Hvaða áhrif hefur botnvarpan þá haft á strandveiðiflotann? Allir þekkja hversu afkastageta, veiðarfæri og vélarafl á stærstu bornvörpuskipunum, hefur margfaldast og toghlerar og veiðibúnaður allur hefur margfaldast að stærð og afli. Það er líka þekkt meðal sjómanna, líklega einnig meðal þeirra fiskifræðinga sem um það hafa vélað, hvaða áhrif slík veiðarfæri hafa á kóralla. Menn hafa heyrt miklar fullyrðingar um það hvernig kórallar, kóraldrangar og botn hefur nánast verið sléttaður. Það er líka þekkt að fiskur, botnfiskur, leitar í slíka kóralla. Það er þekkt í kringum skipsflök þar sem fiskar safnast saman. Hvaða áhrif hefur það, ef fullyrðingin er rétt, að öflug veiðarfæri hafi sléttað heilu svæðin á hafsbotni? Hvaða langtímaáhrif hefur það á fiskigengd við landið? Þá hljótum við líka að spyrja: Verður aftur snúið? Það hlýtur að vera skylda okkar að skoða hvort ekki þurfi að hefja einhverjar mótvægisaðgerðir eins og hefur verið reynt víða um heim með því að sökkva skipsflökum og setja jafnvel niður steyptar einingar sem mótvægisaðgerð við hina horfnu kóralla. Menn líta á það sem mótvægisaðgerðir til þess að ná aftur þeirri fiskigengd sem kann að hafa breyst verulega við að botn hafi verið sléttur. Við hljótum líka, herra forseti, að spyrja okkur hvort okkur hafi tekist á síðustu öld að vernda fiskstofna okkar. Ef við lítum á tölur yfir landaðan þorskafla --- ég nefni þorsk sérstaklega vegna þess að hann skiptir miklu máli fyrir hagkerfi okkar og sjávarútveg --- á síðustu öld þá koma í ljós þrjár meginlægðir í lönduðum afla á þorski, þ.e. í kringum fyrri heimsstyrjöldina og síðari heimsstyrjöldina sem skiljanlegt er og síðan í kringum árið 1980. Þá var ekki heimsstyrjöld. Þá var ástand stofnsins með þeim hætti. Í kjölfar þess var gripið til þess að búa til nýtt fiskveiðistjórnarkerfi í bestu trú til þess að vernda fiskstofna og til þess að skapa hagræðingu í stöðugt vaxandi afkastagetu fiskiflotans. En hvað hefur gerst síðan? Það hafa komið smærri toppar, enginn verulega stór toppur. En ef við lítum á þróunina --- og þá er ég bara að skoða landaðan afla --- þá stefnir aflinn í raun niður á við. Það er auðvitað mjög alvarlegt mál sem við hljótum að velta upp í þessari eilífðarumræðu um sjávarútveg. Þá hljótum við, herra forseti, einnig að skoða samspil fiskstofna. Hvert er samhengið á milli vaxtar og viðgangs í einstökum fiskstofnum og hvaða áhrif hefur einn fiskstofn á aðra? Við eigum á að skipa afskaplega færum sérfræðingum hjá Hafrannsóknastofnun, sérfræðingum í einstökum tegundum. Hins vegar hefur áherslan á rannsóknir á samspili þessara einstöku tegunda hverrar við aðra verið afskaplega takmörkuð. Menn hafa þó velt því upp hvort stöðug ásókn á loðnuveiði hafi ekki áhrif á aðrar fisktegundir, sérstaklega nefni ég þar botnfiska, þorsk, ýsu og ufsa. Ég nefni þó sérstaklega þorskinn af því að hann er nú gjarnan hér til umræðu. Vissulega hafa verðmæti af veiddri loðnu bjargað þjóðarbúinu okkar mikið til skamms tíma. En hvaða áhrif hefur stöðugt vaxandi veiði úr loðnustofninum á aðra stofna? Hvaða áhrif hefur slík veiði, t.d. á þorskstofninn? Þetta er atriði sem við hljótum að skoða og við hljótum að þurfa að leggja meiri áherslu á hið vistfræðilega mat, á samspil náttúrunnar í heild sinni, þ.e. áhrif lífríkisins í hafinu og einstakra fiskstofna á aðra stofna. Við hljótum að þurfa að skoða það, draga ályktanir af því og móta fiskveiðistefnu með þeim hætti. Þá er það líka ljóst, herra forseti, og er alkunna meðal sjómanna og fiskifræðinga að það eru náttúrulegar sveiflur. Þær eru og munu alltaf verða einfaldlega vegna þess að náttúran er síbreytileg. Þá komum við að því grundvallaratriði að spyrja, þegar toppar koma í mælingum á fiskstofnum, hvort þá sé ekki skynsamlegt að auka veiðina til þess að nýta fiskinn þegar hann gefst vegna þess að það er allsendis óvíst að hann geymist í hafinu. Hvað verður um þessa toppa hér á grunnslóð okkar þegar skilyrði eru með þeim hætti? Þegar skilyrði breytast, syndir þá fiskurinn einfaldlega ekki á aðrar slóðir? Getur þá ekki verið skynsamlegt, einmitt út frá efnahagslegum sjónarmiðum, að nýta toppana þegar þeir eru til staðar? Ég fullyrði, herra forseti, að smábátar skipta ekki höfuðmáli hvað varðar vöxt og viðgang fiskstofna. Ég ítreka að smábátar skipta verulegu máli fyrir mörg byggðarlög, en ekki síður fyrir mörg fyrirtæki sem eru að vinna fisk, t.d. í flug, og fá hæsta verð sem hugsast getur fyrir slíkan fisk. Niðurstaðan af þessum vangaveltum um fiskveiðiráðgjöf er í raun sú að náttúrulegar sveiflur eru til staðar. Við vitum allt of lítið um samspil einstakra tegunda, vöxt og viðgang stofnsins. Eins hafa áhrif veiðarfæra á fiskstofna verið mjög vanmetin. Nú geta menn spurt, og sú fullyrðing heyrist mjög oft, hvort smábátar valdi ofveiði stofna. Ég sagði hér fyrr að ég teldi að svo væri ekki. En það er líka rangt að einblína eingöngu á þann afla sem smábátar draga að landi. Ég vil draga fram, sem ég hef gert áður, tölur úr öðrum flokkum útgerðar. Brottkast í fiskveiðistjórnarkerfinu er áætlað á bilinu 10--100.000 tonn. Það fer eftir því hver um það fjallar. En þær tölur hafa heyrst. Það er veiddur afli sem ekki skilar sér á land og ekki telst með í heildarmatinu. Ég nefni líka nýtingarstuðla frystitogara sem margir telja að séu vanmetnir. Sumir jafnvel ganga svo langt að segja nýting þeirra sé ekki nema 25% þegar saman eru teknir nýtingarstuðlar og brottkast. Náttúrulegar sveiflur eru miklar. Út frá þessu er beinlínis rangt að segja að smábátar séu það útgerðarform sem ógni fiskstofnum hafsins. Ég vil vara við kollsteypum í sjávarútvegi eins og öðrum atvinnugreinum. Hins vegar hljótum við alltaf að skoða nýja möguleika og ég tel að núna hafi í fyrsta sinn, a.m.k. í áratugi, komið inn í umræðuna heildstætt nýtt kerfi. Þá er ég að vitna í hið færeyska kerfi. Það hlýtur að vera skylda okkar að skoða það kerfi. Þær fréttir sem berast frá Færeyjum eru nánast allar á þann veg að þar ríki almenn ánægja með það fiskveiðistjórnarkerfið sem Færeyingar tóku upp. Þetta hljótum við að taka til skoðunar því þar er um að ræða heildstætt kerfi sem hefur verið reynt hjá frændum okkar og nágrönnum. Hins vegar er rétt að vara við því sem stundum hefur heyrst í umræðunni, að hið svokallaða færeyska kerfi feli í sér algjört frjálsræði. Það er alls ekki svo. Þar er mönnum úthlutað dögum eftir flokkum fiskiskipa og eftir ströngu og tiltölulega flóknu kerfi. Þó er eitt víst, þ.e. að brottkast er ekki vandamál í færeyska fiskveiðistjórnarkerfinu. Herra forseti. Ég lýsi efasemdum um kvótasetningu á smábáta með þeim rökum sem ég hef hér nefnt. Ég tel þó, eins og pólitísk staða er hér innan þingsins, að frv. sem hér til umfjöllunar sé þó skásti leikurinn í stöðunni, það sé skásti leikurinn í stöðunni vegna þess einfaldlega að ég tel að ekki sé pólitískur vilji innan Alþingis, ekki meirihlutavilji, fyrir því að fara gegn kvótasetningu. 
             Hins vegar vil ég nefna ákveðna jákvæða þætti sem ég sé í frv., þ.e. að tekið sé á vanda þakbátanna þar sem þeim er gefinn kostur á að velja sig yfir í dagakerfið. Ég fagna þeim leiðum sem farnar eru í fyrsta sinn kannski þar sem reynt er að taka á brottkastinu með því að menn komi með 5% af afla utan kvóta og eins að smælkið vegi í rauninni ekki nema 50%. Ég fagna pottunum, fyrst og fremst sem byggðaaðgerð. Það er málefni sem við þurfum að taka upp í sjútvn. hvernig eigi að útdeila þessum pottum, en ég legg áherslu á að með þessu á ekki og þarf ekki að taka frá aflamarksbátum. Eitt grundvallaratriði vantar þó inn í og það tel ég að þurfi að ræða verulega í sjútvn. og það er hið svokallaða gólf á dagabátana. Við munum ástandið hér 1995 þegar Alþingi var í umsátursástandi, þegar banndagakerfið var komið að fótum fram og mönnum var ætlað að lifa af sjö eða átta dögum. Að óbreyttu mun sama þróun eiga sér staða, þ.e. að dögum mun fækka hægt og rólega þar til þessi staða verður komin upp aftur. Við því megum við ekki. Ég tel að ég hafi reynt að draga fram rök fyrir því. Þetta tel ég vera eitt grundvallaratriðið sem hæstv. sjútvn. þarf að fara yfir í þeim störfum sem fram undan eru. Herra forseti. Ég tel að það séu spennandi tímar fram undan í hv. sjútvn.

Herra forseti. Það var ákaflega skrýtið að hlusta á hv. þm. Hjálmar Árnason hérna áðan. Hann flutti fína tölu þar sem hann lýsti því að það væri ákveðin þróun í gangi og ef hún héldi áfram þá mundi smábátaútgerð leggjast niður á Íslandi. Hann lýsti því jafnframt hvað það yrði alvarlegt mál fyrir hinar dreifðu byggðir og fyrir útgerðina í heild. Hann lýsti því jafnframt hversu miklu hlutverki hann teldi að krókaflotinn hefði að gegna fyrir atvinnulíf, en ekki síst fyrir lífríki landsins. Ég er honum sammála um þetta allt. Ég hef líka hlustað á hv. þm. lýsa hinni raunverulegu sannfæringu sinni í þessu efni. Ég heyrði það í útvarpsviðtali fyrir nokkrum vikum. Og mér fannst það ákaflega athyglisverðar skoðanir. Ég er ekki að saka hv. þm. um að hafa fallið frá þeim skoðunum. En mér finnst það hins vegar viðurhlutamikið þegar hv. þm. kemur hingað í fyrstu umræðu áður en búið er að reyna á undirtektir manna og lýsir yfir fylgi við frv. sem gengur þvert á það sem hann hefur áður lýst sem sinni skoðun. Honum er það varla heimilt samkvæmt þeirri miklu ábyrgð sem á okkur er lögð samkvæmt stjórnarskránni um að fylgja sannfæringu okkar. Sannfæring þingmannsins er önnur. Hann sagði hins vegar að þetta frv. væri skásti leikurinn í stöðunni. Hvaða rök eru fyrir því? Hv. þm. er annarrar skoðunar en kemur fram í frv. Það sama hefur komið fram í yfirlýsingum frá hv. þm. Gunnari Birgissyni, Kristni H. Gunnarssyni, Einari Oddi Kristjánssyni, Einari K. Guðfinnssyni á ýmsum stigum umræðunnar. Ákaflega margt bendir því til þess að fyrir hendi séu a.m.k. sterkir möguleikar á að láta á það reyna að hér sé annar meiri hluti en sá sem hv. þm. Hjálmar Árnason gengur út frá. Ég brýni það fyrir hv. þm. að hann verður að fylgja sinni sannfæringu.

Herra forseti. Hér gætir misskilnings hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni. Ég hef ekki fallið frá skoðun minni. Það er rangt. Það gætir líka þess misskilnings hjá hv. þm. að hér er ekki til umræðu frv. sem kveður á um að kvótasetja skuli smábáta. Þau lög hafa tekið gildi. Þegar ég segi að þetta sé það skásta í stöðunni þá er ég að miða við raunveruleikann eins og hann er í dag. Miðað við að búið er að kvótasetja smábáta þá er þetta svona mildandi aðgerð. Hér er í raun ekki verið að fjalla um frv. sem kveður á um það hvort fara eigi þessa kvótasetningarleið á grundvelli dóms Hæstaréttar. Þau lög hafa tekið gildi. Hér gætir því örlítils misskilnings hjá hv. þm. Þau sjónarmið sem ég lýsti í áðurnefndu útvarpsviðtali sem hv. þm. var svo vinsamlegur að vitna í, eru þau sjónarmið sem ég var að lýsa í ræðu minni.

Herra forseti. Ég sé að hv. þm. Hjálmar Árnason fær leiðbeiningar frá hæstv. sjútvrh. Mér finnst ákaflega dapurlegt ef það er orðið hlutskipti framsóknarþingmanna að vera í eins konar bandi hæstv. sjútvrh. og við vitum nú öll hver það er sem leiðir þann ágæta ráðherra. Herra forseti. Það gætti einskis misskilnings í mínu máli. Ég sagði ekki að hv. þm. hefði horfið frá skoðun sinni. Ég sagði hins vegar að hann hefði talað gegn skoðun sinni, að hann hefði talað gegn skoðun sinni í ræðu sinni áðan. Hv. þm. verður að hafa kjark til þess að standa við það sem hann hefur sagt. Hann hefur sagt á fundum á Suðurnesjum, hann hefur sagt í útvarpi að hann vilji annað kerfi. Hann hefur gengið lengra en margir aðrir að því leyti til að hann vill tiltekið frelsi og hann telur að það þurfi ekki að hlíta þeim lögmálum sem menn telja að ríki innan aflamarkskerfisins. Þess gætti reyndar líka í ræðu hans áðan. Nú kemur hv. þm. og skýtur sér á bak við þá lagakróka að búið sé að kvótasetja smábáta. Herra forseti. Hv. þm. veit jafn vel og ég að í þessum sölum er uppi hörð barátta til þess að hnekkja þeirri lagasetningu. Hann hefur tekið í orðum undir þann vilja sem birtist hjá talsmönnum frv. sem hér verður síðar til umræðu. Hann hefur tekið undir skoðanir sem þar eru settar fram og er þar í flokki með einum fimm eða sex öðrum þingmönnum stjórnarliðsins. Því er ekki hægt að gefast upp fyrir fram og segja eins og hv. þm., til þess að hlýða svipu þeirra sem aga stjórnarliðið, að komin sé einhver pólitísk samstaða. Við heyrðum það hér fyrir örskömmu úr munni hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar að það er ekki pólitísk samstaða. Við höfum líka lesið það í viðtölum við aðra og við heyrðum það í umræðum á síðasta sumri. Ég skora því á hv. þm. Hjálmar Árnason að fylgja sannfæringu sinni en láta ekki beygja sig í þessu máli.

Herra forseti. Þetta andsvar hv. þm. var eiginlega alveg með ólíkindum. Í fyrsta lagi reynir hann að draga það fram hér að þingmenn skuli tala saman í þingsal. Ég mun ekki þurfa að þiggja ráð hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar þó ég ræði hér við mína gömlu nemendur, hvar í flokki sem þeir standa. Í öðru lagi reynir hann að draga það fram í efnislegri umræðu um frv. sem hér er til staðar og vitnar þá til þeirrar ræðu sem ég hélt, að ég hafi fallið frá skoðunum mínum. Það er nákvæmlega það sem ræða mín fjallaði um, hv. þm. Ef þingmaðurinn legði meiri áherslu á að fjalla faglega um mál og legði minna upp úr útúrsnúningum og upphrópunum þá hefði hv. þm. e.t.v. tekið eftir því að ég var að lýsa efasemdum og andmælum við kvótasetningu smábáta vegna þess að ég óttast um framtíðina. En ég vek athygli hv. þm. á því enn og aftur að sú kvótasetning hefur átt sér stað. Hún er raunveruleikinn í dag. Það er ekki það sem er verið að fjalla um með því frv. sem hér er til umræðu, engan veginn. Og það er þess vegna sem ég segi að miðað við þá stöðu sem uppi er í dag þá er þetta skásti kosturinn. Besti kosturinn væri þó ef við gætum farið til þess samkomulags sem náðist 1996. Herra forseti. Ég fæ ekki séð að í baráttunni sem Samfylkingin segist vera að fara út í sé verið að stefna að slíku samkomulagi. Ég fæ ekki séð að hún sé að draga upp gunnfána smábáta sérstaklega í þeirri baráttu sem hún er í. Þar er áherslan meira lögð á fyrningarleið og auðlindagjaldið. Það er ekki barátta smábátanna, enda minni ég á að hv. síðasti ræðumaður var ábyrgur fyrir hinu illræmda banndagakerfi sem var hér við lýði 1995 en til allrar hamingju er horfið.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Hjálmar Árnason hefur lýst skoðunum sínum á fiskveiðistjórnarkerfinu, en segir jafnframt að úr því sem komið er þá verði hann að hlýða og fylgja línu Sjálfstfl. og þar með hæstv. sjútvrh. Ég vil spyrja hv. þm., sem er mjög hrifinn af fiskveiðistjórnarkerfinu í Færeyjum, hvort hann geri sér grein fyrir því að það sem verið er að samþykkja hér, þ.e. kvótasetning og síðan núna þetta frv. sem við erum að fjalla um, gengur eiginlega þvert á það sem hann hugsar sér sem hina eftirsóknarverðu leið til fiskveiðistjórnar á grunni þess sem gert er í Færeyjum. Ég vil spyrja hv. þm. hvort hann viti --- ég þykist nú vita að hann viti það --- að Færeyingar eru náttúrlega í algjörri sérstöðu með strandveiðar sínar þar sem bara helmingurinn af aflanum sem þeir fiska er tekinn á heimamiðum, um 100.000 tonn. Frystiskip og stórir togarar eru allir utan færeysku landhelginnar. Ég vil spyrja hv. þm. hvort hann geri sér ekki grein fyrir því að það að aðhyllast færeyska kerfið kallar á gjörbreytingu á útgerðarmunstrinu í landinu. Það hlýtur að gera það. Færeyingar eru með lokuð svæði eins og við erum reyndar með, en nánst engin stór skip, engin frystiskip og enga stóra togara innan lögsögu sinnar. Þar af leiðandi hlýtur þetta að kalla á allt aðra fiskveiðistjórn en hér er verið að leggja drög að og samþykkja lagafrv. um hvert á fætur öðru.

Herra forseti. Enn verð ég að leiðrétta ónákvæmni í orðalagi hv. þm. Hér er ekki til umræðu frv. um kvótasetningu smábáta. Ég verð enn og aftur að segja það. Það er til staðar. Lögin voru sett 1999, síðan var þeim frestað og þau tóku gildi þann 1. september. Í þeirri stöðu hins vegar, ef ekkert er að gert, að því sögðu og út frá þeim veruleika þá tel ég að ef við legðum frv. sem hér er til umræðu til hliðar og ekkert yrði að gert þá yrði staða smábáta um land allt alveg skelfileg. Þess vegna hefur það verið í viðræðum, og kannski má segja að náðst hafi ákveðið samkomulag um það, að fara þó þessa leið út frá þeirri stöðu að kvótasetningin hefur átt sér stað. Hvað varðar færeyska kerfið þá þekki ég það eins og hv. þm., enda gamall færeyskur sjómaður. Ég hef stundað sjó með færeyskum fiskiskipum og við fengum ágæta kynningu á því kerfi í sjútvn. hjá sjávarútvegsráðherra Færeyja. Ég sagði ekki að við ættum að stökkva til einn, tveir og þrír og taka það kerfi upp. Ég vara einmitt við einhverjum skyndibreytingum og kollsteypum í sjávarútvegi eins og öllu öðru atvinnulífi. Hins vegar hljótum við, og ég lýsti eftir því og hlakka til þess starfs í hv. sjútvn., að taka það kerfi til skoðunar og sjá hverjir eru kostir þess og gallar í samanburði við það fiskveiðistjórnarkerfi sem við störfum eftir. Það hlýtur að vera skylda okkar af því að þar er þó komið tiltölulega nýtt kerfi sem nær yfir alla þætti og við hljótum að skoða hvort það henti okkur. Ég er ekkert viss um að niðurstaðan verði sú. En miðað við þær fréttir sem við fáum frá frændum mínum og vinum í Færeyjum, ríkir þar a.m.k. almenn ánægja með það og því er eðlilegt að við skoðum það hjá okkur.

Virðulegi forseti. Ég held að það hafi margsinnis komið fram hér að það er enginn misskilningur um að kvótasetning hefur átt sér stað. Við vitum það öll sem hér erum við umræðuna. Ég er bara að draga það fram að ef hv. þm. vill breytingar á kerfinu þá eiga þær sér náttúrlega ekki stað með því að samþykkja núverandi kerfi og breytingar og lagabreytingar sem gerðar eru á grunni þess kerfis sem er verið að festa í sessi. Það er mjög slæm niðurstaða og slæm staða fyrir þingið. Það kom fram hér áðan hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að stjórnarliðar margir hverjir úttala sig mjög sterkt um að þeir vilji breytingar, að þeir vilji breytingar í þeim anda sem stjórnarandstaðan hefur lagt til. Ég vil spyrja hv. þm. hvort hann telji ekki að það sé erfitt viðureignar að knýja fram breytingar ef flokksaginn er það sterkur innan beggja stjórnarflokkanna að menn geti fengið leyfi til þess að segja hvað þeir séu ósammála kerfinu eins og það er, en greiða síðan atkvæði með því að festa það í sessi hvað eftir annað.

Herra forseti. Nú bið ég hv. þm., fulltrúa Vinstri grænna, að yfirfæra ekki hugsanlega stalínsk vinnubrögð sem kunna að vera innan þess flokks --- og þar kann að vera hinn harði flokksagi --- yfir á aðra flokka, það verður hann að eiga við sinn flokk. En ég vek athygli hv. þm. á því að stanslaust, á hverju einasta ári síðustu 20 árin, hafa verið gerðar breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Hér er verið að ræða um breytingu og bregðast við lagasetningu sem tók gildi 1. sept. á þessu ári vegna þess að það er svo augljóst að sú lagasetning leiðir til mikils skaða fyrir fjölmarga smábáta. Þess vegna er verið að reyna að bæta síðustu lagasetningu eins og menn hafa verið að gera á hverju einasta ári síðustu 20 árin, af því að verið er að reyna að lappa upp á kerfið. Gallinn er hins vegar sá, herra forseti, að mönnum hefur ekki tekist að kynna með trúverðugum hætti, ekki úr neinum stjórnmálaflokki, eitthvert annað heildstætt kerfi sem nær yfir alla hina flóknu þætti sjávarútvegsins. Það hefur engum tekist. Og þess vegna er það auðvitað ábyrgðarleysi að setja af kerfi meðan ekki er neitt annað til þess að taka við. En við hv. þm. eigum auðvitað að vera stöðugt á varðbergi, stöðugt að skoða og leita nýrra leiða. Þess vegna eigum við m.a. að skoða færeyska kerfið og athuga hvort það geti þjónað okkur, hvort það sé betra, hvort það sé lakara og þar fram eftir götunum.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi ræðu minnar geta þess að ég tel að við getum í raun og veru margt lært af Færeyingum. Ég gerði mér ferð til Færeyja um þetta leyti í fyrra, einmitt til þess að kynna mér fiskveiðistjórnarkerfi Færeyinga, og tel mig þekkja það allvel. Og eins og komið hefur fram hér hafa þeir líka heimsótt okkur og kynnt hv. sjútvn. sitt kerfi. Ég vildi bara skjóta þessu inn hér. En þetta frv. sem við ræðum hér, frv. til laga um breytingar á lögum nr. 38 15. maí 1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, er auðvitað afleiðing af því að það á að viðhalda óbreyttu fiskveiðistjórnarkerfi og kvótasetja allt og halda áfram á þeirri braut sem verið hefur. Og það er náttúrlega stóra áhyggjuefnið. Það er ein hugmynd í frv. --- til þess að vera jákvæður --- um að heimilt skuli vera að landa 5% meðafla. Þetta eru hugmyndir sem mikið hafa verið uppi til þess að koma í veg fyrir brottkast og í sjálfu sér er góðra gjalda vert að menn skuli velta fyrir sér möguleikum til að lagfæra það, en það er það eina jákvæða sem ég sé í raun og veru. Staðan er nefnilega sú í þessu smábátakerfi að þessi nýja sókn í þrjár tegundir gagnaðist náttúrlega bara vissum landshlutum. Á því landsvæði sem ég bý, Norðurlandi, og austur um hefur þessi möguleiki að fiska ýsu og ufsa og steinbít frítt ekki gagnast trillum og þess vegna er staðan á þessum landsvæðum eins og raun ber vitni. Það er víðast hvar nánast hrun í trilluútgerð, smábátaútgerð, á þessum svæðum. Og ég held að við verðum að leita leiða til þess að taka heildstætt á þessum málum. Við gerum okkur öll grein fyrir því að smábátaútgerðin á Vestfjörðum byggðist náttúrlega á því að það var frítt spil í þessar tegundir sem um er rætt. Þess vegna held ég að það gagnist í sjálfu sér mjög lítið að vera að tala um svona plástralausnir á grunni kerfis sem maður er í hjarta sínu alveg ósammála um að eigi að fá að viðhalda sér. Við höfum lagt fram, Vinstri hreyfingin -- grænt framboð, okkar sýn og okkar tillögur um stjórn fiskveiða þar sem við leggjum til að fyrningarleið verði farin og kvóti eða veiðiheimildir verði bundnar við byggðarlög, eins og kunnugt er og við höfum sett fram hér í þinginu. Og ég tel að það sé hin eina raunverulega færa leið til þess að koma upp heildstæðu kerfi sem gagnist landinu öllu. Í frv. er náttúrlega fyrst og fremst verið að bregðast við staðbundnum vanda á einu landsvæði, og það er góðra gjalda vert svo langt sem það nær. En það gagnast ekki inn í þá heildarsýn eða heildarmynd sem við viljum sjá í sambandi við breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Ég held að við ættum ekki bara að líta til frænda okkar í Færeyjum, við ættum líka að líta til svæða eins og Evrópusambandsins hvað varðar nýjar hugmyndir um stjórn fiskveiða. Þeir eru að vinna sína grænu bók, grænu fiskveiðistjórnarbók, nýja sýn í nýtingu þessarar auðlindar sem byggir á allt öðrum forsendum en við vinnum eftir, samkvæmt þessu fiskveiðistjórnarkerfi sem hér er verið að festa í sessi. Evrópusambandið keyrir mjög mikið inn á strandveiðar, svæðisbundna nýtingu á fiskstofnunum, út frá þeim landsvæðum sem liggja að viðkomandi hafsvæðum. Og það er þveröfugt við þá línu sem keyrð hefur verið þar undanfarin ár. Ég held að það sé alveg borðleggjandi að við verðum að huga að því miklu frekar að við erum með staðbundna stofna í okkar mikilvægu tegundum eins og t.d. þorski. Hjá Evrópusambandinu eru menn að tala um það fullum fetum að heildarkvótasetning, t.d. á þorski, sé e.t.v. alröng aðferð vegna þess að menn gera sér grein fyrir því að það eru staðbundnir stofnar þar eins og hér. Það er Aberdeen-hrygningarsvæðið, Helgoland, suður af Noregi o.s.frv. Í Norðursjó er t.d. bara gefinn út heildarkvóti á allt þetta magn. Við höfum reynslu af og viðurkennum staðbundna stofna í sumum tegundum eins og rækju, Arnarfjarðarrækju eða Eldeyjarrækju. Það er mat margra að staðbundnir stofnar séu t.d. í þorski, og ef það er tilfellið og vísindaleg rök sýna það, sem margir eru sannfærðir um, er greinilega röng aðferð að gefa út heildarkvóta fyrir t.d. þorsk á þessum grunni. Virðulegi forseti. Ég sem sagt lít á þetta frv. sem bara plástrun vegna þess að menn á stjórnarheimilinu hafa ákveðið að viðhalda núverandi fiskveiðistjórnarkerfi, þ.e. því sem verið hefur. Ég held að til lengri tíma litið verði þetta til stórtjóns fyrir strandveiðarnar. Það mun að öllum líkindum draga úr þeim vegna kvótasetningarinnar, jafnvel á þeim stöðum sem þessum lögum er ætlað að bæta fyrir, jafnvel á þeim stöðum þar sem það gerist núna tímabundið, og það er áhyggjuefni. Og ég er alveg sannfærður um að á grunni óbreyttrar sjávarútvegsstefnu komumst við hvergi í þessu kerfi hvað varðar rétt sjávarbyggða og strandveiðiflotans. Ég held að það sé meginniðurstaðan. Ég bind enn þá vonir við að menn geti náð saman á hinu háa Alþingi og undið ofan af þessu kerfi á grunni einhvers konar fyrningar á löngum tíma, kerfi sem við erum öll svo ósátt við, þannig að aðlögun verði bærileg frá því að fara úr núverandi kerfi og yfir í annað nýtt. Ég held að það sé mjög mikilvægt. Og ég held að það sé mjög mikilvægt að við útbúum kerfi sem gagnast landinu öllu og er heildstætt og hefur skýr markmið. Virðulegi forseti. Ég hlakka til að fjalla um þetta frv. Það er kannski ekki ástæða til að fara efnislega mikið meira ofan í saumana á því við 1. umr. Við munum taka þetta til umfjöllunar í sjútvn. og fá til okkar sérfræðinga og fá útskýringar á því hvaða sýn stjórnarmeirihlutinn hefur varðandi framþróun á grunni þeirra aðgerða sem hér er verið að setja fram. Ég mun taka þátt í þeirri vinnu og reyna að halda fram okkar sýn á það hvernig breytingar við viljum á þessu fiskveiðistjórnarkerfi.

Herra forseti. Við ræðum hér frv. um breytingu á lögum nr. 38 15. maí 1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, sem hæstv. sjútvrh. hefur mælt fyrir. Þetta frv. snýr einkum eða nánast eingöngu að veiðum krókabáta og er, eftir orðum flutningsmanns, lagt fram í þeim tilgangi að bæta að einhverju það ástand sem skapaðist þann 1. sept. sl. þegar kvótasetning krókabátanna tók gildi en þeim lögum hafði ekki fengist frestað á sl. vori eins og kunnugt er. Ég ætla fyrst að víkja að nokkrum almennum atriðum áður en ég ræði nákvæmlega efni frv. Í fyrsta lagi er alveg ljóst að þó að hér sé verið að leggja til potta og auknar úthlutanir aflaheimilda inn í smábátakerfið er auðvitað verið að stefna að því að festa kvótakerfið í sessi fyrir allar gerðir fiskiskipa. Ég get lýst því yfir að það er algjörlega andstætt mínum skoðunum að þessi stefna, að knýja smábátana inn í hið stóra aflamarkskerfi, skuli vera í hávegum höfð þó að þeim sé með þessum breytingum ætlað að vera í sér potti. Ég tek undir þær áhyggjur sem m.a. hv. þm. Hjálmar Árnason lýsti áðan úr þessum ræðustól, og ég óttast mjög að þessi kerfi, þ.e. krókaveiðar smábátanna og hið stóra aflamarkskerfi, renni saman í eitt kerfi enda er margt í þessu frv. sem getur m.a. ýtt undir það. Eins og áðurnefndur hv. þm. Hjálmar Árnason sagði áðan er staða smábátanna skelfileg í óbreyttu kerfi. Ég tek undir þau orð hans. Og þó að það verði gert sem hér er lagt til af hæstv. sjútvrh. mun staða þeirra áfram verða að mörgu leyti skelfileg og afleiðingarnar engan veginn fyrirséðar hvað varðar atvinnustig og atvinnuþróun á landsbyggðinni og afkomu fólks í hinum dreifðu sjávarbyggðum sem margar hverjar hafa á undanförnum árum notið þess takmarkaða frjálsræðis sem var til staðar í smábátakerfinu. Ég get auðvitað tekið undir það sem áður hefur verið sagt, bæði hér í ræðustól og eins í rituðu máli, að það verður aldrei sátt um það til framtíðar að hinar dreifðu byggðir verði skornar niður við trog með því að sníða þeim svo þröngan stakk í fiskveiðistjórnarkerfinu, sem er undirstaða byggðanna, að þær fái ekki haldið velli. Þess vegna tel ég að þetta frv. sem við erum núna að ræða sé skammtímalækning sem enginn sér fyrir hvort verður lækning í þá veru að bæta ástandið til frambúðar. Þær aðgerðir sem hér er verið að boða ofan á þá kvótasetningu smábátanna 1. sept. geta vissulega orðið til þess að hinar dreifðu sjávarbyggðir haldi hreinlega ekki velli, lifi ekki af. Það er hlutur sem ég óttast mjög, og ég tel að það sé afar óheppilegt að vega þannig að mörgum sjávarbyggðum í kringum landið sem hafa þegar orðið fyrir skakkaföllum í hinu stóra kvótakerfi --- að vera þá að þróa málin til þess að kerfið verði með sem líkustum hætti og í stóra aflamarkskerfinu. Ég vil, með leyfi forseta, lesa hér upp ályktun aðalfundar Landssambands smábátaeigenda sem haldinn var nýlega í Reykjavík, en hún hljóðar svo: ,,Á undanförnum árum hafa fjölmargar hinna minni strandbyggða hafið kröftuga sókn í uppbyggingu atvinnulífs og búsetu. Útgerð smábáta og umsýslan sem línuútgerð þeirra kallar á hefur leikið þar meginhlutverk. Þessi ánægjulegi viðsnúningur úr langvarandi hnignun og samdrætti gaf íbúum byggðanna von, kjark og ekki síst trú á að þau markmið sem Alþingi festi í lögin um stjórn fiskveiða, hefðu, þegar upp væri staðið, dýpri þýðingu en blekið sem þau voru skrifuð með. Þúsundir íbúa með ströndum fram hafa þar af leiðandi litið svo á að framlag kvótakerfisins til hinna minni strandbyggða sé krókakerfið, kerfi sem hefur þá sérstöðu að virkja alla bestu eiginleika smábátaútgerðarinnar og drifkraft og útsjónarsemi einstaklingsframtaksins. Í kjölfar þessarar jákvæðu þróunar hefur hugvit og handverk fjölmargra framleiðslu- og þjónustuaðila blómstrað, jafnvel svo mynduglega að orðspor þess hefur farið langt út fyrir landsteinana. Í einu vetfangi hefur löggjafarsamkoma þjóðarinnar umturnað þessari þróun og upprætt þá bjartsýni sem einkenndi orðið líf og störf íbúanna. Í einu vetfangi hafa eignir, atvinna og verðmætasköpun sú sem þessi þróun framkallaði að engu orðið hjá fjölmörgum smábátaeigendum, með tilheyrandi margfeldisáhrifum. Það er með ólíkindum að á tímum þegar endalaust eru kallaðir til sérfræðingar sem meta skulu áhrif alls og einskis, hafi því í engu verið sinnt að rannsaka fyrir fram áhrif þeirra lagabreytinga sem yfir dundu 1. september sl. og þýddu gríðarlegar breytingar í rekstrarumhverfi útgerðarflokks með 10 milljarða króna verðmætasköpun og gífurlega atvinnuuppbyggingu. Sú sátt sem fjölmargir töldu að væri innan seilingar er því úti í hafsauga. Ástæða alls þessa er látlaus flótti frá þeirri staðreynd að árangur kvótakerfisins við uppbyggingu fiskstofna er hörmulegur. Við upphaf kvótakerfisins var heildarveiði fiskiskipaflotans á helstu botnlægum tegundum u.þ.b. 550 þúsund tonn en eftir þrotlaust og óeigingjarnt uppbyggingarstarf síðustu 18 ára er veiðin komin niður í 400 þúsund tonn og viðkomandi stofnar flestir í sögulegum lágmörkum. Fundurinn lýsir furðu sinni og áhyggjum af því að stjórnvöld vogi sér að halda því fram að hér séu stundaðar ábyrgar fiskveiðar sem séu öðrum til eftirbreytni. Þvert á móti ætti helsta verkefni stjórnvalda að vera að einhenda sér í að kanna hvort ekki séu aðrar leiðir vænlegri og vill fundurinn sérstaklega benda á það fiskveiðikerfi sem Færeyingar hafa nú notað um skeið með athyglisverðum árangri. Svo fjarri er umræðan um þessi grundvallaratriði að helst er að skilja að vandinn sem leysa þurfi sé með hvaða hætti skuli skattleggja sjávarútveginn umfram það sem nú þegar er gert. Þessu mótmælir fundurinn harðlega. Að ætla það grundvöll til sátta að núa aukinni skattlagningu í þau sár sem nýjustu lagabreytingar eru að valda þeim strandbyggðum sem hér um ræðir, er fráleitt. Réttindabarátta trillukarla hefur frá upphafi kvótakerfisins verið brjóstvörn hinna smærri strandbyggða. Skilningur almennings hefur verið mikill á málstað og rökum trillukarla og þakkar fundurinn þann stuðning heils hugar. Það er höfuðkrafa Landssambands smábátaeigenda að krókaveiðar hafi skýlausan forgang við stjórnun fiskveiða og að strandbyggðirnar hafi aðgang að þeim miðum sem í upphafi grundvölluðu búsetuna. Þannig er von til að sátt geti skapast milli veiðimanna og náttúru, sátt sem leiðir sjálfkrafa til friðar meðal þjóðarinnar.`` Þarna held ég að mjög sé rétt mælt. Það er auðvitað þannig, eins og ég gat um í upphafi máls míns, að strandbyggðirnar margar hverjar hafa byggt afkomu sína í vaxandi mæli á afla smábátanna. Þess vegna á þessi ályktun fullt erindi hingað inn í sali Alþingis. Það er auðvitað verið að setja smábátaflotann í kerfi sem smábátamenn vilja ekki vinna í. Þessi yfirlýsing sem ég las, hæstv. forseti, tekur af allan vafa um það að smábátamenn hafa engan áhuga á því að vinna í þessu kerfi sem er sett á af stjórnvöldum, sett á þvert ofan í allar ályktanir smábátasjómanna, alls staðar að af landinu, og nú síðast með tilvitnun til aðalfundarins sem ég las áðan. Það virðist hins vegar vera eindreginn vilji sjútvrh. að skipa málum svo við fiskveiðar þessa hóps að þeim verði nauðgað til verka sem þeir alfarið hafna. Ég held að það sé afar misráðið hjá stjórnvöldum að ætla að fara þessa leið. Ég held að það muni ekki reynast okkur vel. Ef ég hef tíma til síðar í dag mun ég koma að ýmsum fleiri atriðum sem varða það sem verið er að gera en ég hygg að nú sé réttast að ég noti seinni hluta tíma ræðu minnar til þess að víkja í stuttu máli að þessu frv. sem hér er til umræðu. Ég vil þó, áður en ég vík að því, vekja athygli á næsta máli á dagskrá, frv. sem stjórnarandstöðuþingmennirnir, ég og hv. þm. Karl V. Matthíasson ásamt hv. þm. Árna Steinari Jóhannssyni, hafa lagt fram um veiðar smábáta sem mundi, ef samþykkt yrði, fara nánast að þeim óskum sem Landssamband smábátaeigenda hefur sett fram í ályktun sinni, ásamt því að uppfylla óskir fjöldamargra félaga vítt og breitt um landið, sveitarstjórna og ýmissa annarra. Það mundi leiða til þess að við byggjum við aflahámarkskerfi og óbreytt sóknarkerfi smábátanna. Í frv. ráðherrans hæstv. er lagt til að veiðileyfi smábátanna verði aðeins tvö, þ.e. veiðileyfi með krókaaflamarki sem þegar hefur tekið gildi og handfæraveiðar með dagatakmörkunum. Í 7. gr. er einnig lagt til að útgerðum báta, sem á fiskveiðiárinu 2000--2001 stunduðu línu- eða handfæraveiðar í tiltekinn fjölda sóknardaga með föstu þorskaflahámarki, svokallaðra 40 daga báta með 30 tonna þorskaflahámarki, verði heimilt að velja milli veiðileyfis með krókaaflamarki og veiðileyfis til handfæraveiða. Út af fyrir sig má segja sem svo að þarna sé mönnum gefinn kostur á að velja sér að vera áfram í sóknarstýrðu kerfi. Það hlýtur hins vegar að vekja miklar spurningar um það hvers vegna menn eru ekki með tillögu um það að setja botn varðandi veiðidaga í þessu kerfi handfæramannanna. Veturinn 1999 var flutt tillaga á Alþingi um að breyta skerðingarákvæðum í dagakerfi smábátanna, sem þá var í lögum frá því í janúar, úr 25% skerðingu daga milli ára niður í 10% skerðingu daga milli ára. Um þetta var þingheimur sammála. Hæstv. sjútvrh. greiddi þeirri tillögu atkvæði ásamt fjölda annarra þingmanna. Þarna voru menn að minnka þá skerðingu sem gæti orðið í dögum milli ára. Það hefur hins vegar verið svo að þeim ákvæðum ásamt öðrum ákvæðum laganna hefur hingað til verið frestað og menn hafa búið við þessa 23 daga. Ég held að það væri algert lágmark að menn reyndu að ná þeirri sátt að setja lágmark í dagana. Þá væri a.m.k. sá þáttur málsins viðunandi að því leyti til að menn rúlla þá ekki endalaust niður dagatakmörkunina. Ég vek athygli á því að Alþingi var sammála um að breyta 25% skerðingunni í 10% skerðingu en núna þykir mönnum við hæfi að aflahámarksbátarnir taki á sig miklu meiri skerðingu en 10%. Aflahámarksbátarnir eru eðlilega að fá skerðingu af þorskveiðinni úr 220 þús. tonnum niður í 190 þús. tonn. Þeir eru að taka þá skerðingu á sig eins og allir aðrir. Til viðbótar skulu þeir síðan taka á sig þá skerðingu sem fylgir lögunum sem tóku gildi 1. september þó að þeir pottar sem hér eru lagðir til komi inn. Sú skerðing er miklu meiri en 10% skerðing. Þingheimur var þó sammála um að eigi bæri að láta menn taka á sig meiri skerðingu í smábátakerfinu milli ára en 10%. Það var samþykkt í þessum sal með öllum atkvæðum og hæstv. sjútvrh. greiddi því atkvæði. Menn voru sammála um að það væri ofætlan að skerða atvinnurétt manna í smábátakerfinu um meira en 10% milli ára. Það stendur núna í lögum.

Hvaða skerðing er þetta?

Það er varðandi dagana sem áður hafði verið 25% skerðing. Því var breytt og skerðingin minnkuð niður í 10%. Um það voru menn allir sammála. Núna eru menn með þessu frv. að leggja til að skerðing á aflahámarksbátunum verði mun meiri en 10% sem menn voru þó sammála um að mætti ekki vera hraðari milli ára en það. Sú stefnumótun sem Alþingi lagði upp með vorið 1999, í apríl 1999 ef ég man rétt, að ekki væri eðlilegt að láta frekari skerðingu eða víðtækari skerðingu en 10% koma til framkvæmda, er ekki höfð að leiðarljósi í frv. vegna þess að verið er að kvótasetja ýsuna, ufsann, steinbítinn, keiluna, lönguna, skötuselinn og karfann. Menn gleyma náttúrlega skarkolanum og grálúðunni hvernig sem á því stendur. Það er ekki talið upp í frv. og á þó að gæta jafnræðis milli manna, en þetta þýðir að margir útgerðaraðilar smærri báta, einkum þeir sem hafa verið að koma sér fyrir í kerfinu á undanförnum árum verða fyrir heiftarlegri tekjuskerðingu. Ég hugsa að hægt sé að nefna dæmi um það að menn sem hafa verið að veiða á annað hundrað tonn af ýsu, 110--130 tonn á ári síðan þeir byrjuðu í þessu kerfi fyrir 1--2 árum, komi til með að fá núna um 20--30 tonn í úthlutun. Það hljóta allir að sjá að þegar þeirri skerðingu er bætt við niðurskurðinn í almenna þorskaflanum þá eru menn að taka á sig skerðingu sem er miklu meiri en sú stefna sem mótuð var á Alþingi um að eigi skyldi vega harðar að mönnum en sem nemur 10% skerðingu milli ára.

Það var alltaf vitað.

Svakalega er það gott, Kristján Pálsson, að þú skulir vita svona mikið inn í framtíðina.

Ég bið hv. þm. að beina orðum sínum til forseta.

Ég held að við ættum að biðja um það að fá að njóta leiðsagnar þinnar við að útfæra þetta kerfi. Þú þarft eiginlega að koma hérna í pontu og segja mönnum hvernig framtíðin verður við þetta.

Forseti biður hv. þm. afsökunar en verður að ítreka það að hann beini orðum sínum til forseta.

Herra forseti. Mætti ég mælast til þess að næst þegar hv. þm. Kristján Pálsson kemur í pontu, þá minni forseti hann sérstaklega á að gera okkur hinum grein fyrir framtíðinni.

Forseti skal verða við því.

Það eru ýmis fleiri atriði í frv. eins og upptökuákvæðin eða réttara sagt að menn megi landa fram hjá afla sem ekki telst til aflamarks. Það er atriði sem hægt er að taka undir. Hins vegar hlýtur þá útfærslan á því að verða almenn, ekki bara í krókakerfinu. Hún hlýtur þá að verða almenn í aflamarkskerfinu, að allir sitji þar við sama borð. Ég vil hins vegar benda á að ekki væri vanþörf á því að eitthvað af þeim fjármunum sem hugsanlega koma fyrir afla sem veiddur er utan aflamarks rynni í lífeyrissjóði sjómanna því að þar eru gamlir menn með lítil lífeyrisréttindi sem munu þurfa jafnvel að skerðast enn frekar en orðið er og væri ástæða fyrir Alþingi að taka á því.

Herra forseti. Það frv. sem hér liggur fyrir er eins og allir vita komið til vegna þess að því miður voru í janúar 1999 samþykkt lög nr. 1 sem kváðu á um að afnema þorskaflahámarkið í þeirri mynd sem hafði verið samið um. Ef ég ætti að gefa því frv. sem hér liggur fyrir einkunn, herra forseti, þá held ég að það væri fljótlegt að segja að þar sé verið reyna að krafla í bakkann. Það var ákaflega hörmulegt að ríkisstjórnin og sjútvrn. skyldu hrapa að því fljótræði að draga þá ályktun af dómnum 3. desember 1998 að nauðsynlegt væri að fara út í þessar breytingar. Það var mjög hrapallegt. Efnislega hefur þeirri lögfræði allri verið svarað, og ég ætla ekki að fara út í það, að á Íslandi sé slík stjórnarskrá að ekki væri hægt að stjórna og takmarka aðgang að fiskimiðum. Það er náttúrlega alveg einstakt vegna þess að öll ríki Evrópu og Ameríku sem land eiga að Atlantshafinu stjórna einmitt á þann hátt, þau takmarka aðgang. Það er mjög slæmt og mjög sorglegt að enn þá skuli menn vera að vitna í þær lagaútskýringar einmitt þegar okkur liggur svo mikið á að reyna að fá stjórn á veiðar á Íslandsmiðum. Ekki þarf að taka það fram því að ég held að alþjóð sé það í fersku minni og vel kunnugt að reynt hefur verið allar götur frá því um áramótin 1999 fram til 1. september að koma í veg fyrir að þetta gengi í gildi. Það hefur því miður ekki tekist. Góðir og gegnir menn hafa gengð sig upp að hnjám, boðið alls konar boð til að koma í veg fyrir þetta en það hefur ekki tekist, því miður. Ég hef margsinnis sagt opinberlega að ég teldi þetta ákaflega hörmulega ákvörðun og mundi skaða íslenska landsbyggð gríðarlega mikið, hinar dreifðu byggðir og hin litlu sjávarþorp og reyndar skaða efnahagslíf Íslands í heild. Ég er alveg sömu skoðunar í dag og ég hef alltaf verið. Ég tel allan þann málatilbúning óþarfan, bæði lagalega svo og rökin um að það stafaði slík ógnarhætta af veiðum þessara báta. Það er bara barnalegt að halda því fram vegna þess að við höfum náttúrlega veiðisögu Íslendinga í áratugi og mannsaldra aftur í tímann og þess vegna er alveg fáránlegt að taka dæmi um einstaka einstaklinga sem hafa verið mjög framúrskarandi og veitt miklu meira en allir aðrir, við þekkjum það á öllum tímum, og að ætla síðan að útfæra það og leggja það að jöfnu við hvern einasta mann sem væri að sækja sjóinn. Þetta er náttúrlega allt fjarstæða og allt vitleysa. Um frv. er það að segja --- ég vil taka fram strax í upphafi að í fréttum þegar það var tilkynnt og lagt fram þá sagði hæstv. sjútvrh. frá því að um það væri sátt. Ég tel það gróflega missagt. Um þetta er náttúrlega alls engin sátt. Um þetta er bullandi ósátt, veit ég, í báðum stjórnarflokkunum. Hið rétta er að þetta varð niðurstaða og ég ætla að flestir ef ekki allir stjórnarþingmennirnir hafi heitið því að styðja frv. í meginatriðum. Þetta varð niðurstaðan vegna þess að í frv. er þó tekinn sárasti broddurinn úr þessari aðgerð. Komið er til móts við smáu byggðirnar með aðgerðum sem eiga að hjálpa töluvert þó að þær komi alls ekki og langt frá því neitt í staðinn fyrir þann mikla skaða sem af því hlýst að halda sig ekki við það samkomulag sem búið var að gera 1996. Því er alveg ljóst, herra forseti, og er rétt að ég taki það fram sérstaklega með tilliti til þeirra umræðna sem hafa verið hér í dag að afstaða mín er sú og samviska mín er sú --- samviska mín stendur einfaldlega með sjávarbyggðunum í kringum landið og ég mat það þannig, það var bara kalt mat mitt að þetta væri það skásta. Við gætum þannig komið aðeins til móts við byggðirnar þó að í litlum mæli væri. Annarra kosta væri ekki völ. Menn geta síðan deilt um hvort svo er. Ég mat það svo og met það svo enn. Það er rétt að taka fram til að forðast allan misskilning að fyrir liggur þingmannafrv. sem hefur ekki verið rætt enn þá, 1. flm. er Guðjón A. Kristjánsson, að ég er efnislega alveg sammála því frv. en mat mitt er það, herra forseti, að það nái ekki fram að ganga og því kaus ég þann kost að fylgja þessu vegna þess að þarna kemur fram bót fyrir bæina sem er umtalsverð og munar um svo hörmulega sem þeir standa. Það er rétt að þetta sé alveg ljóst þannig að það fari ekkert milli mála í hugum manna. Þegar menn krefja alþingismenn um að fylgja sannfæringu sinni þá er þetta sannfæring mín. Hún er svona. Hins vegar, herra forseti, finnst mér ástæða til þess núna að benda á hvernig fiskveiðistjórn stendur á Íslandi. Það eru komin 16 eða 17 ár síðan við hófum að stjórna fiskveiðunum og það er ástæða til að menn horfi framan í þá bláköldu staðreynd að okkur hefur miðað aftur á bak en ekki áfram, aftur á bak á öllum sviðum. Ég tel, herra forseti, að við verðum að horfast í augu við þetta og komumst ekki hjá því. Það er sama hvernig við lítum á málið. Við erum að veiða af bolfiski, ég ætla að taka bara bolfiskinn fyrir, svona 50%, kannski 60% af því sem var hér í frjálsri veiði. Sjávarbyggðirnar kringum Ísland byggðust vegna þess að verið var að taka á móti þessum fiski sem kom af Íslandsmiðum. Tilvera sjávarbyggðanna allt í kringum Ísland byggðist á því. Þess vegna urðu þær til og það er engin önnur forsenda fyrir byggðirnar. Menn ræða mjög mikið um stöðu landsbyggðarinnar. Ég fullyrði að þetta er aðalvandi landsbyggðarinnar. Tekjufallið sem þetta veldur, þ.e. við erum kannski að taka núna 315--320 þús. tonn af bolfiski í staðinn fyrir 500--550 þús. tonn, tekjufallið á landsbyggðinni er aðalorsök vandamála okkar. En það er eins og enginn vilji horfa á þetta. Menn hafa uppi allar aðrar skýringar. Það er alveg sama hvernig á það er litið, tekjufallið er vandamálið. Ég hef séð skýrslur um byggðamál, þar er farið vítt og breitt um sviðið en ég heyri engan tala um þetta sem er þó alveg augljóst. Ég sé fjölmiðlana ræða mikið um fiskveiðistjórnina. Ég sé þá hvergi segja að okkur hafi mistekist. Það er enginn sem ræðir það að okkur hafi miðað stórkostlega aftur á bak, að við höfum ekki náð neinum árangri. Ég sé ekki neinn tala um að við notum núna þrefalt meira vélarafl til að veiða kannski helmingi minni fisk en við veiddum áður. Ég sé ekki að prófessorar Háskóla Íslands sem hafa farið vítt og breitt um heiminn til að kynna íslenskt stjórnkerfi séu neitt að ræða þetta. Ég sé ekki að stjórnmálaflokkarnir á Íslandi séu neitt að taka á þessu máli. Það virðist liggja fyrir, herra forseti, að allir flokkarnir fimm séu komnir í deilur og skiptist í tvennt. Tveir þeirra virðast vilja fara þá leið að koma hér á smáveiðileyfagjaldi, ,,hóflegu`` veiðileyfagjaldi segja þeir. Þrír þeirra vilja fara þá leið að fyrna smávegis veiðiheimildirnar og úthluta þeim svo aftur samanber till. til þál. sem liggur hér fyrir frá foringjum þriggja stjórnmálaflokka. Ég fullyrði, herra forseti, að með þessu eru stjórnmálaflokkarnir allir fimm að drepa umræðunni á dreif, hvort sem þeir eru með eða á móti hóflegu gjaldi. Ég tel ekki ástæðu til að reyna að taka afstöðu til þess eða hvort menn væru með eða á móti að einhver örfá prósent væru fyrnd á hverju ári og úthlutað aftur í aflakvóta --- það breytir engu. Hin skelfilega staða sem við stöndum frammi fyrir er sú að við förum aftur á bak. Við förum aftur á bak. Ef við horfumst ekki í augu við þetta er voðinn vís fyrir þetta þjóðfélag. Ég ætla ekkert að segja hvers vegna. Menn geta deilt um það. En við eigum að spyrja allra spurninganna. Erum við að veiða fisk frá þorskinum og bolfiskinum? Erum við að eyðileggja skilyrðin til uppvaxtar? Erum við að veiða of mikið af rækju, loðnu og öðru slíku sem bolfiskarnir hafa sér til viðurværis? Ég þori ekki að segja til um það. Erum við að gera eitthvað stórkostlega rangt í veiðunum? Erum við að nota röng veiðarfæri á röngum tíma á röngum stað? Margir hafa bent á það. Það hefur samt enginn viljað taka það til umræðu. Eða það sem kannski er allra verst --- ef það er rétt sem mjög margir hafa bent á --- er hugsanlegt að stofnform fisktegundanna sé orðið mjög rangt og fiskurinn nái ekki að vaxa, og við náum ekki þeim fiski úr hafinu sem við gerðum áður. Fyrir fjölda ára voru allir þeir sjómenn sem ég þekkti --- í ein 6, 7 eða 8 ár sem það stóð --- á einu máli um að það væri þó nokkuð mikill fiskur á Íslandsmiðum og þeir trúðu ekki því sem Hafrannsóknastofnun var að segja. Nú ber annað við. Nú virðast næstum allir þeir sjómenn sem ég þekki og hef talað við vera sammála Hafrannsóknastofnun um að fiskigengd sé að minnka stórkostlega. Nú eru þeir sammála. Nú er samhljómur í því sem menn segja. Hvað segir það okkur? Það segir að okkur miðar enn þá meira aftur á bak. Og er þá ekki, herra forseti, tími til að stansa aðeins, hætta að rífast um það hvort eigi að fyrna 1, 2 eða 3% af veiðiheimildum og úthluta þeim aftur, eða hvort eigi að setja eitthvert auðlindagjald sem er víst til málamynda að því er mér skilst? Vonandi. Ég hef ekki kynnt mér það nákvæmlega. Og alþingismenn fari að átta sig, burt séð frá flokkum úr því að flokkarnir eru allir sammála um að skila auðu --- þeir eru allir sammála um það, allir fimm --- og fari þá að skoða í mikilli alvöru hvað við höfum verið að gera og hvort okkur beri ekki að velta við hverjum einasta steini og skoða nákvæmlega hvað við mættum annað gera og hvað gæti orðið okkur til bjargar. Veiðarnar við Ísland eru nefnilega áfram höfuðundirstaða gjaldeyrisöflunar okkar, og þó að góðir menn í Reykjavík haldi að það sé bara vandamál smábyggðanna ef við náum ekki að veiða við Íslandsmið kemur það fljótt við Reykjavík því að þetta er ekki aðeins vandi smábyggðanna, þetta er efnahagsvandi Íslands. Þetta er í reynd stærsta efnahagsvandamál Íslands. Allt annað er hjóm eitt. Það er ástæða fyrir alla stjórnmálaflokka, alla háskóla, alla fjölmiðla og alla þá sem fjalla um þetta mál að hætta að rífast um smámuni og fara að horfast í augu við blákaldar staðreyndirnar sem eru þær að í bolfiskveiðunum hefur allt mistekist sem við erum að gera, allt saman. Við höfum náð árangri varðandi veiðar á uppsjávarfiski. Þar gengur þetta ágætlega, að ég held. Þar er nokkurn veginn jafnvægi í vinnslu og veiðum. Þar er góð nýting á framleiðslutækjum og ég veit ekki til þess að þar séu neinar deilur, ekki neins staðar. En núna, að 12--16 árum liðnum, höfum við ekki náð neinum árangri heldur hefur okkur auðsjáanlega miðað mjög mikið aftur á bak --- og flokkarnir fimm ákveða allir að skila auðu. Við eigum, held ég, ekki mikinn tíma eftir ef við ætlum að komast hjá stórkostlegum skaða á landsbyggðinni og í útgerðinni. Útgerðin stendur ekkert vel á Íslandi. Það er tilfellið. Hún stendur mjög illa. Eini nothæfi mælikvarðinn sem ég þekki er að mæla skuldastöðu sjávarútvegsins sem hlutfall af útflutningsframleiðslunni, verðmæti útflutningsframleiðslu sjávarafurða. Það er sá mælikvarði sem við verðum að nota og höfum alltaf notað. Í dag er hlutfallið óhagstæðara en nokkurn tíma áður. Skuldir sjávarútvegsins eru um það bil tvöfalt verðmæti útflutningsframleiðslunnar, og þetta er stórkostlegt efnahagsvandamál vegna þess að þetta kemur í veg fyrir það að þessi grundvallaratvinnuvegur geti borgað laun og arð eins og hann svo sannarlega þarf á að halda, eins og byggðirnar þurfa svo sannarlega á að halda að hann geti gert. Þetta er málið og menn geta ekki vikist undan þessu. Það er ekki vandamál á Íslandi, þótt menn vilji rífast um það, hver fiskaði 4.000 eða 5.000 tonn af ýsu þetta árið eða hitt. Í dag er leyfilegt að veiða og landa helmingi minna magni af þeirri tegund heldur en við veiddum hér að meðaltali í frjálsri sókn áratugum saman, og svo er með alla aðra nytjastofna. Enginn undanskilinn. Efnahagsvandamál Íslands er eitt, okkur vantar gjaldeyri, og það er undarlegt ef menn gera sér ekki grein fyrir því. Það er ekkert annað vandamál í efnahagslífinu á Íslandi. Okkur ber að horfast í augu við það og það er engin skömm, ég geng út frá því að öllum þeim góðu mönnum sem að því hafa staðið og vilja vel og hafa lagt sig alla fram um að reyna að byggja upp einhverja vitræna stjórn hafi gengið gott eitt til. Ég hef enga ástæðu til að ætla annað. En því frekar ber mönnum að horfast heiðarlega í augu við þennan veruleika og viðurkenna að okkur hefur mistekist, ekki eitt, heldur allt.

Herra forseti. Mér fannst mjög athyglisvert hjá hv. þm. að hann skyldi komast svo að orði að allir stjórnmálaflokkarnir fimm hefðu skilað auðu. Hann var í raun að gefa í skyn, eins og ég skildi hv. þm., að hann væri eini maðurinn í þessum sal sem hefði áhyggjur af ástandi fiskstofna og hefði velt því fyrir sér hvað hefði farið úrskeiðis. Sannleikurinn er auðvitað sá að fá mál eru meira rædd meðal þingmanna en sjávarútvegsmálin og ég hygg að í öllum stjórnmálaflokkum séu menn að reyna að brjóta þau til mergjar og reyna að átta sig á því hvaða leiðir við getum farið til þess að hámarka þann arð sem við höfum af fiskveiðunum. Ég held að það sé alveg öldungis ljóst. Á hinn bóginn kvaddi ég mér hljóðs til þess að vekja athygli á því að þessi tónn í umræðum um sjávarútvegsmál er orðinn býsna algengur, því miður, og er ekki líklegur til þess að leiða til málefnalegrar umræðu eða niðurstöðu sem við getum sætt okkur við. Þegar hv. þm. segir að í bolfiski hafi allt mistekist sem við höfum verið að gera hlýtur maður að velta því fyrir sér hvernig t.d. ástandið sé varðandi þorskstofninn núna. Ég veit ekki betur en að þeir árgangar sem eru á leiðinni líti vel út og að búast megi við því að þeir geti komið sterkir inn í veiðarnar. Nú geta menn velt vöngum yfir því hvort þessir fiskar munu lifa það að verða nægilega stórir þegar þeir verða veiddir til þess að þorskveiðin í heild sinni geti vaxið með þeim hætti að fiskurinn nái að vaxa nægilega mikið eða hvort náttúrulegar ástæður valda því að hann nái ekki þeim vexti.

Herra forseti. Ég kalla það að skila auðu að koma með tillögur um það að setja gjald á sjávarútveginn í þessari stöðu sem á þó ekkert gjald að vera, hóflegt kalla þeir það, sambærilegt við það sem er, þannig að það gengur út og inn. Það breytir engu. Ég kalla það að skila auðu að ætla að taka örfá prósent af úthlutuðum afla og úthluta honum aftur. Það breytir engu. Ég tel hins vegar auðsætt að við höfum ekki náð neinum árangri, og ég spyr: Er ekki efnislegt að benda á að það magn sem við veiðum hafi farið stöðugt minnkandi í öllum tegundum? Er það ekki efnislegt? Er ekki efnislegt að benda á að skuldir sjávarútvegsins sem hlutfall af tekjum hans í útflutningi hafi farið vaxandi og hafi aldrei verið hærri? Er það ekki efnislegt? Ég bendi á það að uppsett vélarafl flotans sem er að veiða bolfiskinn hefur aldrei verið hærra og hefur meira en þrefaldast núna á 15 árum. Er það ekki efnislegt? Það hefði ég talið mjög efnislegt því að þetta er það sem við er að glíma. Við erum að glíma við það að sjávarútvegurinn geti skilað þjóðfélaginu því sem hann gerði. Það var sjávarútvegurinn sem kom þessari þjóð frá örbirgð til álna. Hann hefur staðið undir þessu samfélagi alla tíð. Þetta samfélag okkar á allt sitt undir því enn í dag að við náum að nýta svo Íslandsmið sem við gerðum áður. Ef okkur tekst það ekki er mikil vá fyrir dyrum hjá okkur. Það verður ekki leitað svo auðveldlega til annarra þátta þar sem við getum verið samkeppnishæfir í þessum heimi. Menn hafa verið að líta til virkjana og það er ágætt. Vonandi tekst okkur þar vel til. En okkur hefur ekki tekist það í neinum mæli. Sjávarútvegurinn er það stór og hlutfallslega mikill að það er borin von á næstu áratugum að nokkur annar atvinnuvegur eigi eða megi eða geti undir nokkrum kringumstæðum tekið þann sess.

Herra forseti. Ég var ekki að halda því fram að hv. þm. væri ekki efnislegur og reyndi ekki að vera það í sínum ræðum. Ég var að tala um að hann hefði gert lítið úr því að aðrir menn hefðu íhugað þessi mál. Ég vil aðeins vekja athygli á því að þegar Hafrannsóknastofnun eða aðrar slíkar stofnanir eru með ráðgjöf, ef við á annað borð óskum eftir því, hljóta þær að setja fram ákveðið heildaraflamark fyrir allan flotann. Það er þar sem Hafrannsóknastofnun hefur brugðist vegna þess að hennar þekking hefur ekki verið nógu mikil. Skiptir í því sambandi engu máli hvort þessi afli hefði verið sóttur með aflamarki eða sóknarmarki. Eftir sem áður hefði ráðgjöfin orðið hin sama. Ég heyrði því miður ekki allt sem hv. þm. sagði en átta mig ekki á því með hvaða hætti hann nálgaðist þennan þátt málsins eða aðrir þeir sem gagnrýna aflamarkið og vilja blanda ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar inn í þau mál. Ég held að þeir þurfi að gera glögglega grein fyrir máli sínu ef maður á að trúa því að þeir séu efnismeiri en við hinir.

Herra forseti. Það er ekki eitthvað heldur allt sem ég sagði að hefði farið fram hjá hv. þm. Ég var ekki að segja neitt um hverjum þetta væri að kenna. Ég var einmitt að biðja menn um að skoða með opnum huga að við höfum farið aftur á bak en ekki áfram. Okkur hefur ekki tekist til eins og við vonuðumst. Það var það sem ég sagði. Ég ræddi ekkert um aflamark eða sóknarmark, ekki eitt einasta orð þannig að hv. þm. hefur ekki misst af neinu varðandi það. Ég er einmitt að segja að við eigum að skoða alla þættina, ekki eingöngu hvað við vildum veiða heldur hvernig við veiddum, hvenær við veiddum og hvar við veiddum. Ég var að biðja menn að spyrja að því hvort við ættum ekki og þyrftum ekki að taka öll atriði til greina og grandskoða þau vegna þess að sú blákalda staðreynd liggur fyrir, og menn verða að horfast í augu við hana, að okkur hefur mistekist.

Virðulegi forseti. Ég hlýddi á bróðurpartinn af ræðu hv. þm. og verð að segja alveg eins og er að þetta er með betri ræðum sem hafa verið fluttar hér í dag. Ég vil taka undir með hv. þm. að líklega hefur allt mistekist í þessu blessaða kvótakerfi ef undan er skilið það að meðferð á fiski er heldur betri nú en áður. Annað held ég að megi segja almennt að hafi mistekist og það er alveg sama hvar borið er niður. Landsbyggðin hefur aldrei staðið hallari fæti. Útgerðin stendur ekki vel, stofnarnir standa ekki vel og það frv. sem við ræðum nú er alveg til að taka steininn úr. Hvað erum við í raun og veru að ræða hérna? Við erum að ræða niðurstöður kjarasamninga, kjarasamninga smábátamanna og LÍÚ við hæstv. sjútvrh. Og hver er niðurstaðan? Það á að láta þá hafa smávegis. Þannig er fyrir okkur komið í sjávarútveginum að umræður um þessa hluti eiga sér stað með þeim hætti að verið er að fara í kjarasamninga við sjútvrh. til að láta einn hópinn fá eitthvað og kerfið býður þannig upp á að það er tekið af öðrum. En ég spyr hv. þm. eftir að hafa hlýtt á þessa ræðu þar sem hann fann nánast kerfinu allt til foráttu og ég get tekið undir bróðupartinn af því: Hvar stendur hann í þessu máli? Hvar stendur hv. þm. í því máli sem við ræðum hér og snýst um þessa kjarasamninga, þessa litlu niðurstöðu sem hæstv. sjútvrh. kom með? Hvar stendur hv. þm. í þessu máli? Styður hann þetta eða hver er afstaða hans? Ef hann styður síðan þessa niðurstöðu eftir þessa fínu ræðu, virðulegi forseti, þá finnst mér talsverður skuggi vera farinn að falla á hana.

Herra forseti. Það er greinilegt að hv. þm. hefur aðeins hlustað á hluta ræðu minnar vegna þess að fyrstu fimm eða sjö mínútunum af henni eyddi ég einmitt í að gera grein fyrir afstöðu minni. Ég fór nákvæmlega yfir það sem ég hef sagt margsinnis áður allt frá því að umræðan hófst í janúar 1999, að ég teldi þetta hið mesta ógæfuspor að túlka þennan dóm svona og fara í að afnema þorskaflahámarkið. Ég fór yfir það að við hefðum gert allt sem í okkar valdi stendur. Margir góðir menn hafa gengið sig upp að hnjám til að reyna að ná sáttum og annarri lendingu. Það hefur ekki tekist. Ég lýsti því mjög skilmerkilega að ég væri efnislega alveg sammála fram komnu frv. sem Guðjón A. Kristjánsson er 1. flm. að. Ég hef gert grein fyrir því í þingflokki Sjálfstfl. og ég hef ekki skipt um skoðun. Ég gerði líka grein fyrir því í upphafi máls míns að ég mundi gefa frv. hæstv. sjútvrh. þá einkunn að verið væri að klóra í bakkann. Ég sagði frá því að ég hefði reynt allt sem ég gat til þess að ná einhverjum lendingum, einhverjum þeim sáttum vegna hinna smærri byggða og að mesti og sárasti broddurinn yrði tekinn úr því. Ég sagði einnig frá því að það væri blákaldur veruleikinn í mati mínu að þetta væri staðreynd. Búið væri að afnema þessi lög og þetta nýja frv. væri þá aðeins til að bæta þetta smávegis þó í litlu væri. Ég hefði kostað því til vegna þess að samviska mín stæði með hinum minni byggðum, litlu byggðunum hringinn í kringum landið og ég vildi þá heldur reyna að hjálpa þeim svo lítið sem ég gæti, samviska mín er þeirra hagsmunir. En ég hef ekki skipt um skoðun. Ég gerði öllum mönnum grein fyrir því nákvæmlega í þingflokki mínum áður en til þessarar umræðu kom.

Virðulegi forseti. Ég heyri það að ég heyrði svo til alla ræðu hv. þm. Hins vegar þegar hv. þm. segir: Ég vil styðja hinar minni byggðir, þá held ég að það sé mjög mikilvægt af því að þetta tiltekna frv. fjallar um að tiltekinn bátahópur fái eitthvað og það verði tekið frá einhverjum öðrum.

Nei.

Það er einfaldlega þannig og verður þannig á næsta ári þegar þetta verður komið inn í hlutdeildarkerfið. Þannig er þetta og þetta kemur fram í frv. En ég spyr hv. þm. einnig að því, árið 1984 veiddi þess bátafloti 16 þús. tonn, árið 2000 veiddi hann 70 þús. tonn og stefnir í mun meira á þessu ári og ég spyr: Er þetta eini bátaflotinn hringinn í kringum landið sem stendur undir hinum smærri byggðum? Er þetta það eina sem skiptir hinar minni byggðir máli? Ég held að það sé mikilvægt að hv. þm. svari þessu því að frv. er ekkert annað en niðurstaða úr einhvers konar kjaraviðræðum þessara hópa við sjútvrh. sem í einhvers konar aumkun sinni lætur þá hafa örlítið.

Herra forseti. Þeir pottar sem við ræðum um hér eru samkvæmt 9. gr. og þeir eru með þrátt-fyrir-ákvæði þannig að ekki er verið að taka þetta frá neinum. Hins vegar er rétt að geta þess að margsinnis hefur það komið fram, margsinnis hafa þau sjónarmið verið reifuð, margsinnis, að bæði rétt og sanngjarnt væri að meðhöndla smábátaflotann á aflamarkinu öðruvísi en önnur aflamarksskip. Hann hefði allt aðra og miklu minni möguleika í niðurskurðinum á þorskinum til að bjarga sér heldur en hin stærri skip. Þetta hefur margsinnis verið rætt fram og til baka og ég ætla það í flestum stjórnmálaflokkum. Hins vegar hefur aldrei náðst um þetta nein samstaða, því miður. Það er mjög mikilvægt að menn átti sig á því hversu hörmulega hinir minni bátar á aflamarki hafa farið út úr þessum niðurskurði og ég held að mjög margir hv. þm. geri sér grein fyrir því að það væri mikið réttlætismál að rétta þeim hjálparhönd og ekki væri verið að gera neitt á hluta annarra. Þeir hafa allt aðra stöðu en stærri skipin sem geta beitt sér í öðrum tegundum á úthafinu, ég tala nú ekki um á fjarlægari miðum. Ég vona því að þau sjónarmið nái einhvern tíma fram að ganga.

Herra forseti. Þegar hv. þm. hafði lokið ræðu sinni, þá vakti hún ákveðnar spurningar hjá mér þó svo ég hlustaði á ræðu hv. þm. af nokkurri athygli. Ég tók eftir því að hann mat það svo að allir stjórnmálaflokkar væru að skila auðu. Ég vil segja eins og er að mér fannst hv. þm. sannarlega vera að drepa málum á dreif með slíkum fullyrðingum vegna þess að honum er það jafnljóst og mér að hinar stóru deilur undanfarinna ára hafa staðið um fiskveiðistjórnarkerfið og það hafa ekki allir skilað auðu hvað það varðar. Ég vil minna á frv. Samfylkingarinnar sem liggur fyrir þinginu og er nú flutt í þriðja skipti. Það snýst um fiskveiðistjórnarkerfið og er sett fram til þess að svara bæði þeirri gagnrýni sem fram hefur komið og sem innlegg inn í umræðu um þá möguleika sem við eigum á öðrum leiðum varðandi stjórn fiskveiða en þeirri sem við búum við núna. Mér var heldur ekki ljóst, og um það vil ég spyrja hv. þm., hvort hann metur það svo að allt hafi farið hér aftur eins og hann orðaði það vegna fiskveiðistjórnarkerfisins eða vegna þess að ráðgjöfin hafi ekki verið viðhlítandi og ekki eins og hún átti að vera eða hvort hann getur fallist á það sem mér finnst vera æ háværara í umræðunni að hinar líffræðilegu aðstæður í hafinu hafi verið þannig á undanförnum áratugum að við höfum verið í lægð af þeim sökum. Mér var ekki ljóst hver hann taldi að væri ástæða þess að allt hefði farið aftur. Mér fannst einna helst að hann vildi skella skuldinni á fiskveiðistjórnarkerfið. Mér fannst ekki skýrt hvað það var sem þingmaðurinn var aðallega að gagnrýna og vildi gjarnan að það kæmi skýrar fram.

Herra forseti. Ég fór yfir það eins og ég gat og benti á að það gætu verið óteljandi ástæður. Það gæti verið hvernig við umgöngumst hafið, hvaða veiðarfæri við notum, hvenær við veiðum o.s.frv. Ég nefndi enga sérstaka ástæðu en ég krafði menn um það að við yrðum öll að reyna að velta því fyrir okkur. Menn geta spurt um hinar líffræðilegu forsendur. Ég veit að ástand hafsins í kringum Ísland hefur verið mjög gott núna lengi, mjög gott. Það ber öllum saman um það. Hitastigið er mjög hátt, mikið fæðuframboð er í hafinu o.s.frv., þannig að hin blákalda staðreynd að við ætluðum okkur að byggja upp fiskstofnana og við ætluðum að stunda veiðar þannig að þróunin væri sjálfbær hefur mistekist. Ég bara bendi á þetta. Ég er ekki að gera lítið úr þeirri umræðu sem átt hefur sér stað á annan áratug um réttlætið, hvað væri réttlæti gagnvart eignaheimildum eða hver hefur auðgast og hver hefur tapað. Ég er ekki að gera lítið úr því á nokkurn einasta hátt. En ég er að segja og ítreka það enn og aftur að aðalatriðið er að okkur hefur ekki tekist það sem við ætluðum okkur að gera og ég er að krefja sjálfan mig og aðra, herra forseti, um að við horfumst í augu við þann þátt og allar ástæður geta legið þar til grundvallar. Ég hef ekki kveðið neitt upp úr um það að ég teldi að það væri vegna einhvers ákveðins hluta. En það er ljóst að við höfum ekki náð árangri og ég teldi það aðalatriðið, þess vegna sé það ekki eitt heldur allt sem við verðum að endurskoða.

Herra forseti. Mér fannst aftur koma fram í ræðu hv. þm. gagnrýni á það að við hin gæfum þessum málum ekki nægilegan gaum, litum ekki nógu vítt til, værum of einskorðuð við stjórnkerfið, réttlætið eins og hann nefndi það og ég vil taka undir það. Það er réttlætismál hvernig við stjórnum aðgangi að okkar sameiginlegu auðlind. En ég vil líka mótmæla því sem hann fullyrðir hér að menn séu almennt ekki að hugsa um þessi mál í víðara samhengi. Ég vil benda á þær ótal ræður sem hér eru fluttar þar sem menn lýsa viðhorfum sínum og ekki síður þau þingmál sem hér liggja fyrir hvort sem það eru fyrirspurnir eða þingsályktanir þar sem sannarlega koma fram áhyggjur manna af því hvernig þessum málum er háttað, því að það gera sér auðvitað fleiri en hv. þm. grein fyrir því að hér erum við að ræða það sem skiptir mestu máli varðandi efnahagsundirstöður hjá okkur á Íslandi. Ég er komin að þeirri niðurstöðu, herra forseti, að það sem hv. þm. er fyrst og fremst að lýsa hér er óánægja með umræðu í eigin flokki og hann reynir að drepa málum á dreif með því að láta sem svo að allt sé við það sama í öllum flokkum.

Herra forseti. Ef einhver hv. þm. telur að ég hafi gert sér rangt til eða lítið úr sjónarmiðum sínum, þá biðst ég bara hér með innilega afsökunar. Það var alls ekki hugsun mín. En meining mín er alveg tær varðandi hvað stjórnmálaflokkarnir, þ.e. forusta flokkanna hefur sett á oddinn og hefur yfirgnæft allar umræðurnar um mörg missiri. Það er: Eigum við að fara fyrningarleið eða auðlindaskattsleið? Þetta hefur verið forsíðan, þetta hafa verið fyrirsagnirnar í allri umræðunni um sjávarútveg og að mínum dómi tekið allt of mikið pláss vegna þess að þetta er bara deila um keisarans skegg. Aðalatriðið er hitt sem ég hef margsinnis lýst og ég ætla ekki að gera lítið úr því að margir kunna að hafa áhyggjur af því og það er vel og við skulum reyna að hafa öll áhyggjur af því, því að það er sannarlega ástæða til.

Herra forseti. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson afgreiddi þetta frv. sem hér liggur fyrir nokkuð vasklega áðan þegar hann talaði um það sem kjarasamning á milli sjútvrh. og hinna einstöku hópa útgerða í landinu, þ.e. samningaviðræður við sjútvrh. um það hvernig skyldi skipt. Og segja má að það megi horfa á þetta frv. með þeim augum. Ég ætla ekki að gera það afstæða réttlæti sem í þessu frv. felst að megininntaki máls míns þar sem menn eru með handafli að færa veiðiheimildir milli aðila. Menn geta á hverjum tíma velt fyrir sér hvað sé til bóta innan þess ramma sem þeir starfa samkvæmt, og ugglaust geta menn komist að þeirri niðurstöðu, eins og hv. þm. sem hér talaði á undan, að innan þess ramma sem hann teldi sig eiga möguleika væri þetta skásta niðurstaðan. Eins og ég sagði: Réttlætið getur verið afstætt. Kannski er þetta skásta niðurstaða einhverra og við eigum eftir að ræða frekar í dag um aðra möguleika til að mæta þeim sjónarmiðum sem helst hafa verið uppi varðandi þróun smábátaútgerðar á Íslandi. Það sem mig langaði til að tala um í dag, herra forseti, er aðdragandi lagasetningarinnar sem menn rekja í rauninni það frv. til sem varð að lögum í janúar 1999. Það innibar þau ákvæði sem síðan leiða til þess frv. sem við ræðum í dag, þ.e. sá hluti þess sem sneri að smábátum. Ég vil í öðru lagi ræða aðeins um 3. gr. þessa frv. sem snýr að byggðakvóta og síðan um 4. gr. sem er um brottkast og aðgerðir gegn því. Herra forseti. Lögin sem breyttu umhverfi smábátanna með þeim hætti sem menn horfa nú framan í við gildistöku laganna 1. sept., og væntanlega einhverra þeirra frv. sem hér liggja fyrir, rekja sig til svokallaðs Valdimarsdóms sem Hæstiréttur felldi í desember 1998. Eftir þann dóm var það álit sérfræðingahóps ríkisstjórnarinnar að afnema yrði 5. gr. laganna um stjórn fiskveiða enda bryti í bága við jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar að ekki gætu allir fengið veiðileyfi sem á annað borð gætu orðið sér úti um skip. Jafnframt var það niðurstaða þessa sérfræðingahóps að allt yrði að vera í seljanlegum einingum, þ.e. það yrði að vera hægt að framselja allar aflaheimildir í fiskveiðistjórnarkerfunum hvernig sem þau væru og þar með urðu til hinir framseljanlegu sóknardagar. Um tíma voru menn uppteknir af því að grásleppan yrði að vera þarna inni líka en komust að niðurstöðu um að þar væri málið það einfalt að veiðileyfið gilti jafnframt till þess að menn gætu veitt þó að það gerði það ekki í öðrum tilfellum þar sem menn urðu sérstaklega að verða sér úti um aflaheimildir eða sóknardaga. Eins og þeir muna sem fylgdust með þeim umræðum urðu hér nokkrar deilur um þessa túlkun sérfræðingahópsins. Menn voru ekki á eitt sáttir um það að einungis væri átt við 5. gr. og menn voru heldur ekki á eitt sáttir um það hvort breyta bæri 5. gr. með þeim hætti sem gert var og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson rakti það áðan að nokkru vegna þess að þarna var um að ræða flotastýringargrein fiskveiðistjórnarlaganna, þá grein sem tók á því að menn mættu ekki stækka fiskveiðiflotann. Með því að taka hana úr sambandi var auðvitað verið að opna hér á mikla stækkun eða aukningu í flotanum. Jafnframt var mikið rætt um jafnræðisreglu og segja má að hún hafi fengið nokkuð meiri umfjöllun en verið hafði. Reyndar hafði stjórnarskránni verið breytt nokkrum árum áður og kannski var þetta í fyrsta skipti eftir að henni var breytt að dæmt var á grundvelli jafnræðisreglu og menn tóku hana jafnítarlega til umfjöllunar og gert var þarna og síðar var gert, eins og menn muna, þegar öryrkjadómurinn var krufinn til mergjar á Alþingi. En alltént varð niðurstaða meiri hlutans á Alþingi sú að taka 5. gr. út, setja smábátunum ákveðnar reglur sem þó voru að hluta til kannski grófara brot á stjórnarskránni en það sem verið var að forða þeim frá núna þar sem endurnýjunarreglan var þyngd þar og síðan varð það niðurstaða, ekki síst eftir áeggjan stjórnarandstöðu, að endurskoða þyrfti lögin um stjórn fiskveiða. Ef ég man rétt, og ég þykist nú gera það því að ég tók þátt í þessari atburðarás, þótti mikilvægt að lögin um stjórn fiskveiða yrðu endurskoðuð, ekki síst til þess að þar gætti innra samræmis. Menn voru svona gróft tekið sammála um að það væru ekki nógu góð vinnubrögð að taka eina grein út eins og 5. gr. Menn yrðu að reyna að horfa á þetta í samhengi og í heild sinni og því var sett inn bráðabirgðaákvæði sem kvað á um að endurskoða skyldi lögin um stjórn fiskveiða. Það er sú endurskoðun sem nú hefur farið fram. Sú endurskoðunarnefnd hét ekki sáttanefnd fyrr en í síðustu alþingiskosningum. Fram að þeim tíma var hér einungis um að ræða bráðabirgðaákvæði í fiskveiðistjórnarlögum sem var hugsað til þess að menn færu yfir löggjöfina til þess að hún væri vönduð og í henni væri ákveðið samræmi vegna þess að það var ljóst að m.a. vegna þess ósamræmis sem menn töldu vera í lögunum var líka endalaus ágreiningur um framkvæmd laganna. Nú ætla ég að biðja hæstv. ráðherra að vera í salnum ef þess er nokkur kostur svo að ég geti haldið áfram máli mínu. Það er mikilvægt að hann sé viðstaddur.

Forseti mun láta athuga það.

Það sem ég er að leiða ræðu mína að, herra forseti, er að fyrir kosningar var skipuð svokölluð auðlindanefnd samkvæmt tillögu sem Alþingi samþykkti og þegar Alþingi samþykkti hana samþykkti það jafnframt hóflegt auðlindagjald. Það gerðist árið 1998. Hlutverk þeirrar nefndar var fyrst og fremst að útfæra þessa tillögu Alþingis sem fól í rauninni í sér samþykkt á svokölluðu hóflegu auðlindagjaldi. En sáttanefndin sem nú var að skila var, eins og ég sagði áðan, hluti af lögunum sem voru sett í janúar 1999, fyrir kosningar. Ég ætla rétt að víkja að ummælum --- það var reyndar verið að vitna í ályktun í máli hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar áðan þegar hann talaði um skattlagningu á sjávarútveginn --- og niðurstöðum þessarar endurskoðunarnefndar. Menn tala um að í þeim niðurstöðum sem þar liggja fyrir eigi að liggja einhvers konar sátt sakir þess að þar sé verið að tala um auðlindagjald, um veiðigjald sem þegar best lætur á að geta farið upp í 2,5 milljarða. Á móti fellur niður þróunarsjóðsgjald og þetta ætla menn að kalla skatt. Ég held að mér hafi ekki misheyrst að Kristján Ragnarsson hafi á aðalfundi LÍÚ í gær, um leið og hann skammaði þingmenn fyrir heimsku, verið að skammast út í þessa skattlagningu. En þá vil ég, herra forseti, að hér komi fram, ekki í fyrsta skipti og sjálfsagt ekki í það síðasta, að menn geta tæpast kallað það skattlagningu á meðan þeir eru enn að greiða fyrir þann kostnað sem skattgreiðendur nú standa undir vegna útgerðar og stjórnar fiskveiða í landinu. Málum er þannig háttað að skattgreiðendur á Íslandi greiða að langstærstum hluta fyrir það sem það kostar hið opinbera að stunduð sé útgerð hér og stjórn fiskveiða, standa að því hvernig auðlindin er nýtt. Það hefur verið talið eðlilegt að atvinnugreinar --- ég tala nú ekki um einstaklingar --- hefðu kostnaðarvitund og greiddu fyrir þann kostnað sem hlýst af ýmsum athöfnum þeirra og mér hefur fundist að það væri fullkomlega eðlilegt að slíkt ætti við um sjávarútveginn líka, að hann greiddi sín kostnaðargjöld, að hann greiddi fyrir þann kostnað sem af honum hlýst og nú er ég að tala um útgerðina. Það hefur verið tekið saman af nokkrum aðilum hver þessi kostnaður er. Menn hafa farið allt upp í 3% af útgjöldum ríkisins. Hvað er það mikið í dag þegar við erum að tala um fjárlög upp á 230 milljarða, er að ekki? Þetta eru yfir 6 milljarðar sem menn eru að tala um í kostnaðargjöld. Þá reikna menn stíft að mínu mati, ég er til í að reikna mun vægar, ég er til í að fara í 2,5 milljarða og vera þá ekki með sjómannaafsláttinn inni. En þá erum við að tala um þessa tölu sem hæst verður farið, þegar best lætur, í því gjaldi sem endurskoðunarnefndin telur að eigi að vera hér til sátta. Þá spyr ég: Hvar er þá greiðslan fyrir aðganginn að auðlindinni? Ætla menn þá bara að fá hann frítt? Það virðist vera, herra forseti. Og þá ætla ég að koma að niðurstöðum auðlindanefndar vegna þess að hæstv. sjútvrh. --- sem ég treysti að sé í næsta herbergi önnum kafinn og sé á leiðinni hingað inn --- hefur viljað leita skjóls fyrir tillögur meiri hluta endurskoðunarnefndar í tillögum auðlindanendar. Það skjól sem hann finnur er í nafninu veiðigjald. En ég held að hæstv. ráðherra hafi aldrei lesið álit auðlindanefndar, a.m.k. hefur hann ekki gefið því gaum sem hann hefði átt að gera, vegna þess að auðlindanefndin vill að útgerðin greiði kostnaðargjald, og hún reifar m.a. þá hugmynd að árlega sé selt aflamark fyrir þessu kostnaðargjaldi, að allir sem fá úthlutað aflamarki á Íslandsmiðum þurfi að skila inn tilteknum hluta á hverju ári sem verði síðan nýttur til kostnaðargjalda. Þar fyrir utan komi síðan greiðsla fyrir auðlindina, fyrir aðganginn. Þar fyrir utan, herra forseti. Og svo ég vitni beint í niðurstöðu auðlindanefndar, þá var meginniðurstaðan sú að þar sem samkeppnisforsendur væru fyrir hendi, þar skyldi bjóða afnotarétt sameiginlegra auðlinda út. Telja menn að samkeppnisforsendur séu fyrir hendi í sjávarútvegi? Eru fleiri sem vilja gera út á Íslandi en gera það í dag? Ég held að það sé tvímælalaust, herra forseti. Ef ekki væru samkeppnisforsendur fyrir hendi skyldi samið um gjald með hliðsjón af mögulegri auðlindarentu. Varðandi fiskveiðarnar tók nefndin tvær meginleiðir til skoðunar, fyrningarleið sem var meginviðfangsefnið mestan tíma af starfi nefndarinnar vegna þess að það var leið sem flestir gátu sætt sig við, og raunar allir um tíma, og síðan svokölluð veiðigjaldsleið sem kom inn sem eins konar varaskeifa og var að mínu mati allan tímann það slöpp að ég reiknaði aldrei með að hún yrði notuð. Hún var þó ólíkt burðugri en sú leið sem meiri hluti endurskoðunarnefndar er nú að leggja til sem, eins og ég sagði áðan, er búinn að stefna á tiltekið gjald sem varla nær að dekka kostnaðinn, og búinn heilagur. Leið auðlindanefndar, veiðigjaldsleiðin, var auk kostnaðargjaldsins, herra forseti, að menn greiddu fyrir aðgang að auðlindinni en auk þess þyrfti að setja sérstakar reglur til að tryggja sveigjanleika í viðskiptum með aflaheimildir og aðgengi að greininni. Það taldi nefndin að best yrði gert með því að bjóða upp tiltekna aflahlutdeild árlega til þess að vera þarna með ákveðna opnun. Ég er ansi hrædd um, herra forseti, að þetta sé dálítið langt frá því sem hæstv. sjútvrh. telur að sé niðurstaða endurskoðunarnefndar --- aðra hvora niðurstöðuna hefur hann ekki lesið nægjanlega --- en þetta er, herra forseti, kannski í stíl við aðra túlkun hæstv. ráðherra á niðurstöðum auðlindanefndar og endurskoðunarnefndarinnar. Sem dæmi um ummæli ráðherra vil ég nefna það að endurskoðunarnefndin leggur það til að hægt sé að setja kvóta á fiskvinnsluhús. Hæstv. ráðherra lét þau orð falla á aðalfundi Samtaka fiskvinnslustöðva að þessi tillaga ætti ákveðna samsvörun í tillögum auðlindanefndar og þá fór ég að sperra eyrun, að tillaga um að setja kvóta á fiskvinnsluhús gæti átt ákveðna samsvörum í tillögum auðlindanefndar. En þetta er kannski alveg dæmigert. Jú, herra forseti, það var þannig að auðlindanefndin tók til umræðu þann möguleika að setja kvóta á fiskvinnsluhús en hafnaði hugmyndinni vegna þess að það var niðurstaðan að ef á annað borð yrði farið með handhöfn kvóta út fyrir fiskiskipin væri eðlilegra að það yrði skoðað að allir gætu þá orðið handhafar aflahlutdeilda. Hins vegar taldi nefndin að slík hugmynd þýddi það mikla breytingu að áður en hægt væri að leggja slíka tillögu fyrir yrði að fara fram víðtæk umræða í samfélaginu. Þetta er samsvörunin. Herra forseti. Það verður að segjast eins og er að flest af því sem hæstv. ráðherra hefur viljað meina að ætti sér samsvörun í tillögum auðlindanefndar er á þennan veg. Það er hörmulegt að ekki skuli vera hægt að fara með öðrum hætti með þær niðurstöður sem fyrir liggja en þeim sem ég hef hér verið að lýsa, og kannski sýnu verra þegar hæstv. ráðherra gerir síðan þeim sem að þessum álitum standa eða þeim sem kunna að vera í minni hluta eða skrifa sérálit upp aðrar skoðanir en þeir hafa. Þannig má kannski segja að blekið hafi ekki verið þornað á pappírum auðlindanefndar þegar hæstv. ráðherra var farinn að gera því skóna að einhverjir mundu hlaupa undan þeirri niðurstöðu. Ég held að menn hafi ekki hlaupið undan þeirri niðurstöðu sem þar varð. Meginniðurstaðan varð sú --- og það er sama meginniðurstaða og varð í tillögum endurskoðunarnefndarinnar --- að bæði væri rétt og eðlilegt að menn greiddu fyrir afnot af sameiginlegri auðlind. Það var meginniðurstaðan. Ég veit ekki til að neinn hafi hlaupið frá henni. Hins vegar er alveg ljóst að það var ekki samkomulag í auðlindanefndinni um það hvaða leiðir ætti að fara og ég er búin að gera grein fyrir því, bæði hér í ræðustól Alþingis og eins í blaðagreinum sem ég hef skrifað og pistlum, að það lá alveg ljóst fyrir innan nefndarinnar, án þess að það þyrfti að bókast sérstaklega, hvar fulltrúar Samfylkingarinnar í auðlindanefnd voru staddir þegar þetta álit var afgreitt. Það kemur fram í álitinu að nokkrir nefndarmanna muni einungis geta fellt sig við aðra leiðina og ég hélt satt að segja, herra forseti, þegar nefndin lauk störfum sínum að þar væri um að ræða sameiginlega bókun allra. Það gerðist svo á síðustu metrunum að tveir fulltrúar ákváðu að bóka séstaklega til að ítreka kannski ákveðið frávik frá þeirri meginlínu sem nefndin var með sem var allt önnur. Þeir sem fylgja meginlínu þurfa síður að bóka en hinir sem eru með frávik. Tveir voru klárlega með frávik frá meginlínunni. En meginlínan var eins og ég sagði áðan að þar sem samkeppnisforsendur væru fyrir hendi skyldi bjóða afnotarétt þjóðareigna út. Meginlínan var fyrningarleið. Mér finnst, herra forseti, að menn eigi ekki að þurfa að standa í svona karpi hér, satt best að segja, og ég ætlaði mér aldrei og taldi aldrei að ég þyrfti hér að vera að rekja nefndarstarf. Kannski endar þetta með því að ég fari að sækja fundargerðir til þess að hæstv. ráðherra fari að skoða hlutina eins og þeir eru en ekki eins og hann vildi að þeir væru. Ég sé, herra forseti, að ég hef tekið megnið af tíma mínum í það sem átti að verða hluti af ræðu minni, og það þýðir einfaldlega að ég þarf að fara aftur á mælendaskrá til þess að fara yfir þau tvö atriði sem ég vildi fara yfir, en mér fannst mikilvægt að koma þessu á framfæri, ekki síst vegna þeirrar umræðu sem hér átti sér stað í upphafi þingfundar í dag. Það er óþolandi fyrir mig og fyrir aðra þá sem sátu í auðlindanefnd og fyrir þá sem sátu í endurskoðunarnefndinni að búa endalaust við það að ráðherra þykist hafa betri upplýsingar um það sem raunverulega gerðist þar heldur en þeir sem í nefndunum sátu.

Virðulegi forseti. Frv. sem hér liggur fyrir er niðurstaða af áralöngu streði og ströggli. Við vitum að um þessi mál hefur ríkt mjög mikið ósætti og í mörgum tilvikum hafa þær línur ekki legið eftir flokkspólitískum mörkum heldur öðrum línum, svo sem eins og byggðarlögum og ýmsu öðru sem hefur skipt mönnum í fylkingar. Hvað sem hver segir um þetta mál þá á það sér býsna langan aðdraganda. Á árunum 1995 og 1996 varð þetta fiskveiðistjórnarkerfi til í meginatriðum. Það urðu hins vegar þáttaskil, eins og menn muna, með hinum fræga Valdimarsdómi í árslok 1998. Niðurstaðan varð sú löggjöf sem tók gildi í ársbyrjun 1999 og byggðist klárlega á tiltekinni túlkun sem menn vefengdu ekki. Seinna hafa komið fram upplýsingar sem ég hef skrifað upp á fyrir mína parta. Ég er enginn sérfræðingur í lagatúlkun en hef auðvitað leyfi til þess, sem hver annar leikmaður, þátttakandi í þessari umræðu og fulltrúi á löggjafarsamkomunni, að hafa á þessu ákveðnar skoðanir og fyrir mína parta hef ég látið sannfærast um að hægt sé að túlka dóm Hæstaréttar frá 3. desember 1998 eins og gert hefur verið í margívitnuðu áliti tveggja háskólakennara sem hafa lýst því yfir að kvótakerfið sé að vísu einn þeirra kosta sem koma til greina en ekki sá eini. Niðurstaða þeirra virðist því að kvótakerfið, gagnstætt því sem sem haldið var fram, brjóti ekkert í bága við stjórnarskrána en hins vegar sé það ekki eina leiðin til að tryggja ákveðin atvinnuréttindi þeirra sem stunda fiskveiðar við Íslandsstrendur. Við gerum okkur auðvitað öll grein fyrir því að eitt af stóru viðfangsefnunum okkar er að tryggja hér ákveðin atvinnuréttindi, tryggja að sjómenn og útvegsmenn sem hafa haft framfæri sitt af þessari atvinnugrein hafi ákveðið starfsöryggi. Deilan sem hefur síðan staðið um þetta mál, svo að ég snúi mér þá sérstaklega að smábátamálinu, hefur verið deila um nákvæmlega hvernig ætti að skilgreina þessi atvinnurétti annars vegar og svo hins vegar hvernig ætti að úthluta þessum atvinnurétti. Ætti að gera það á grundvelli magntakmarkana, einstaklingsbundinna magntakmarkana sem við höfum síðan kallað aflahlutdeildarkerfi eða kvótakerfi. Ætti að gera það með einhverju þaki í einni tegund og síðan frelsi í öðrum tegundum eða ætti að gera það með öðrum hætti eins, t.d. með úthlutun sóknareininga? Um þetta hefur deilan um smábátamálið í raun og veru staðið. Hún hefur auðvitað orðið miklu hatrammari vegna þess einfaldlega að hér er um að ræða ákaflega mikilvæga atvinnugrein fyrir byggðir sem hafa staðið höllum og þess vegna höfum við mjög mörg gengið mjög harkalega fram í því að verja þetta kerfi sem okkur hefur sýnst að hafi dugað býsna vel fyrir þessar minnstu byggðir. Þær hafa á margan hátt verið að bæta upp þessar skerðingar sem við höfum upplifað í gegnum kvótakerfið, ekki bara vegna þess að heildaraflinn hafi dregist saman, sem er auðvitað stóra málið eins og hv. 5. þm. Vestf. benti réttilega á, heldur líka vegna þess að ýmsar byggðir hafa orðið undir í baráttunni innan kvótakerfisins af ástæðum sem hægt væri að fjölyrða um. Þess vegna hefur verið skjól í þessu smábátakerfi. Við sem höfum viljað hafa þetta skjól til staðar höfum þess vegna reynt okkar ýtrasta til að berjast fyrir tilveru kerfins. Á vissan hátt má segja að einn naglinn hafi verið rekinn í líkkistu þessa kerfis, ef við getum sagt sem svo, á árinu 1999, þessa óbreytta kerfis. Segja má að þá hafi orðið þáttaskil í umræðunni með hinu fræga áliti háskólakennaranna sem ég nefndi áðan. Ég er samt sem áður þeirrar skoðunar að undirliggjandi í gagnrýni á smábátakerfið sé út af fyrir sig ekki vegna stjórnarskrárinnar. Í hugum þeirra sem harðast fara fram í gagnrýninni, bæði sjómanna og útvegsmanna sem hafa ýmislegt haft út á þetta að setja, þá tel ég þær ekki stjórnarskrárlegar athugasemdir heldur miklu frekar hagsmunatengdar. Það sem menn hafa bent á í þessu sambandi, það sem málið hefur snúist svo mikið um í umræðunni eins og við höfum tekið eftir og við verðum vitni að á fundum um þessi mál er auðvitað að menn hafa einfaldlega sagt: Það er ekki réttlæti í því að bátar á aflamarki fái yfir sig skerðingu, t.d. í ýsu. Auðvitað hefur ýsan verið kjarni málsins vegna þess að hún er veigamesti þátturinn í aukategundum í þorskaflahámarkskerfinu. Steinbíturinn er auðvitað mjög stór hluti en verðmætið er meira ýsumegin og þrýstingurinn hefur verið minni steinbítsmegin. Menn hafa sagt sem svo: Við höfum tekið á okkur skerðingu í ýsu á meðan aukið hefur verið við þorskaflahámarkskerfið. Það er þetta sem gagnrýnin hefur snúist um, a.m.k. eins og hún hefur blasað við mér. Ég er þeirrar skoðunar að auðveldlega sé hægt að stjórna hámarksveiði í einstakar tegundir án þess að magnbinda eða kvótabinda við bát eða hverja útgerð. Ég tel að til séu aðrar leiðir í þessu sambandi. Ég hef af þeim sökum lengi verið talsmaður þess að fara einhverjar sóknartakmarkandi leiðir og svo ég geri litla játningu þá er ég þeirrar skoðunar að hefðu menn tekið upp sóknartakmörkun á ýsu og steinbít fyrr á þessu tímabili þá stæðum við líklega ekki í þessum sporum í dag. Ég tel það einfaldlega vegna þess að þá hefði veiðin í þessum tveimur tegundum trúlegast orðið minni og þrýstingurinn frá þeim sem hafa gagnrýnt kerfið út frá sínum eigin hagsmunum orðið sem því nemur minni. Ég tók eftir því að hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson sagði í ræðu á aðalfundi Landssambands smábátaeigenda sem ég sá á interseafood.com, ég held að ég fari ekki rangt með það, en það var eitthvað á þá leið að það væri ekkert óeðlilegt að setja þessi mörk við 7--8 þús. tonn af ýsu og stjórna síðan með sóknartakmörkunum. Ef við skoðum það frv. sem hér lítur dagsins ljós hjá hæstv. sjútvrh. og þekkjum þann bakgrunn sem frv. styðst við, þá vitum við að í raun eru menn kannski ekki að takast á um verkefni eins og að ákveða heildarúthlutun ýsuafla til þessa bátaflokks. Mér sýnist að í þeim efnum sé að verða bitamunur en ekki fjár. Mér virðist fremur ágreiningur um hvernig eigi að stjórna þessum veiðum. Þetta sýnist mér ef ég reyni að skoða þessi mál tiltölulega hlutlægt eins og ég hef verið að reyna að gera. Stóra málið sem við höfum staðið frammi fyrir til þessa er, þegar sá veruleiki blasti við okkur að ekki var hægt að verja óbreytt kerfi smábátanna --- mér fannst við standa frammi fyrir því strax á þessu sumri og þá hlutum við að spyrja: Með hvaða hætti getum við aukið veiðirétt smábátanna frá því sem gildandi lög sem tóku gildi 1. september sl. gera ráð fyrir? Í raun er niðurstaðan í þessu frv. sú að auka veiðirétt smábátanna, fara þá leið sem þar er kveðið á um. Mér finnst rangt, sem var haldið fram við umræðuna fyrr í dag, að með þessu væri verið að búa til einhver ný verðmæti fyrir þennan bátaflokk. Auðvitað er það þannig þegar aðgangurinn að auðlindinni er takmarkaður að sóknarrétturinn er verðmæti í sjálfu sér. Það að þorskaflahámarksbátar gátu sótt óheft innan sinna marka í ýsu og steinbít og ufsa og aðrar tegundir var auðvitað viss réttur. Við sjáum það og þessi réttur var skilyrtur því að menn yrðu að úrelda rúmmetra ef þeir voru að kaupa nýja báta eða koma bátum inn í þetta kerfi. Þetta hafði verð. Úreldingin hafði verð. Hinn frjálsi veiðiréttur fékk verð. Verð þorskaflahámarksbáts með kvóta í þorski var líka ákveðið vegna þess að það var frjáls aðgangur í aðrar tegundir. Núna þegar þessi ákvörðun var tekin og lögin gengu í gildi 1. september þá varð verðfall á þessum hluta veiðiréttarins. Það er eitt af því sem er vandamál hjá þeim sem eru nýir í greininni. Þeir hafa borgað fyrir veiðiréttinn, réttinn að ,,frjálsa aðganginum`` og þess vegna eru margir þeirra núna í vanda staddir. Þeir hafa fjárhagslegar skuldbindingar vegna frjálsa veiðiréttarins sem búið er að afnema en hafa hins vegar mjög takmarkaðan aðgang eða aðgengi í veiði í ýsu, steinbít, ufsa og öllum þessum tegundum. Þetta er á vissan hátt kjarni málsins. Þess vegna finnst mér ekki alveg sanngjarnt þegar menn tala um það eins og verið sé að færa mönnum mikil verðmæti þegar verið er að búa til veiðirétt fyrir þá með þessum hætti. Þess vegna finnst mér ekki alveg sanngjarnt þegar menn eru að tala um það eins og verið sé að færa mönnum svona mikil verðmæti þegar verið er að búa til veiðirétt til þeirra með þessum hætti. Ég hitti trillukarl um daginn, góðan vin minn, sem var einmitt að segja mér frá því --- hann var í aflamarkskerfi á sínum tíma og hafði veitt um 100 tonn á ári á viðmiðunarárunum --- að hann hefði verið svo ,,óheppinn`` að hafa heimildir til veiði á rækju og hefði þess vegna verið skertur í þorski. Síðan segist hann sitja undir uppnefni um það að hann hafi fengið gjafakvóta þó að kvótinn hans í þorskinum hafi verið 20 tonn eftir að hafa veitt 100 tonn á ári árin á undan. Auðvitað eiga menn erfitt með að skilja þetta, að menn séu nánast eins og ölmusumenn og hafi þegið gjafir þegar þeir eru í þessari stöðu. Hv. þm. Jóhann Ársælsson benti réttilega á það hvernig við höfum ár frá ári verið að auka veiðirétt smábátanna. Hann sagði sem ég vissi ekki um að hefðu lögin frá 1990 gilt, lögin sem Alþýðubandalagið, Alþýðuflokkurinn og Framsfl. fengu samþykkt á þeim tíma, væri veiðiréttur þessara báta, og ég vefengi hann ekkert um það, 1.500 tonn. Og það er alveg rétt sem hv. þm. sagði --- ef þetta hefði gengið eftir værum við auðvitað ekki með neinn smábátaflota, hann væri búinn. En okkur hefur tekist að auka veiðiréttinn með ýmsum aðgerðum, og við skulum ekki gleyma því að þetta hefur ekki alltaf verið svona, það hefur ekki alltaf verið þorskaflahámark. Við höfðum hérna um tíma banndagakerfi og ýmislegt annað sem var ekkert sérstaklega vinsælt, og þegar við bjuggum til þetta kerfi á árunum 1995 og 1996 voru menn komnir í það öngstræti með banndagana, sem á vissan hátt voru þó framfarir frá því sem áður hafði verið, að menn töldu að þeir gætu hvorki lifað né dáið í þessu kerfi. Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að snúa mér aftur að þessu frv. Ég sagði áðan að það væri niðurstaða af margra ára streði og ströggli og auðvitað er það svo að þetta er niðurstaða. Þetta er engin óskaniðurstaða, hvorki mín né mjög margra annarra, en þetta er niðurstaða og kosturinn við hana --- og það er auðvitað það sem gerir það að verkum að ég og fleiri sem höfum haft efasemdir um þessa leið styðjum hana --- er að verið er að auka veiðirétt smábátanna, þessa mikilvæga bátaflokks sem er svo mikilvægur fyrir margar af þeim byggðum okkar sem eiga ekki í önnur hús að venda. Ég vakti aðeins athygli á því í morgun í örstuttu andsvari að stóra málið þegar svo væri komið væri auðvitað að finna viðmiðunartímabilið og þetta er auðvitað býsna erfitt mál. Ég held að það sé nauðsynlegt fyrir okkur sem ætlum að reyna að vinna að gerð þessara laga, bæði stjórn og stjórnarandstöðu, að velta þessu máli vel fyrir okkur vegna þess að við verðum auðvitað að hafa klárt hvert markmiðið er. Markmiðið, að mínu mati, með þessu frv. er ekki síst það að reyna að verja atvinnuréttindi þeirra sem eru að stunda atvinnugreinina um þessar mundir. Þess vegna varð niðurstaðan sú að hafa viðmiðunina tiltölulega nýja í ljósi þess að við vildum þá tryggja það að viðbótarveiðirétturinn, sem er að koma með ýmsum hætti inn í þessa grein, væri örugglega í höndunum á þeim sem eru að veiða á þessum tíma. Við þurfum auðvitað að velta fyrir okkur ýmsu í þessum efnum, og ég vil varpa upp ýmsum álitamálum. Í fyrsta lagi: Á þessi dagsetning að vera eins og hún er í frv., á að miða við allt síðasta fiskveiðiár? Með því móti er auðvitað ljóst mál að verið væri að koma lengra til móts við þá sem eru með nýjustu reynsluna, þau byggðarlög sem eru kannski viðkvæmust af þeim ástæðum. Aðrir hafa bent á að það sé ekkert óeðlilegt að miða við að menn geti valið annað tveggja fiskveiðiára en þá þurfa menn auðvitað líka að ganga úr skugga um að það leiði ekki til þess að við séum að færa fiskveiðirétt til þeirra sem hafa horfið út úr greininni því það er ekki markmiðið. Markmiðið er að tryggja atvinnuréttindi þeirra sem starfa í atvinnugreininni, réttinn til þess að veiða. Sama á við um útreikninga á hlutdeild smábáta þegar um aukningu á ýsuafla verður að ræða. Annað álitamál sem ég vil fitja upp á í þessum efnum er ákvæðið um að menn geti býttað á milli kerfa, stóra kerfisins og litla kerfisins svo ég tali bara mál sem a.m.k. við innvígðir skiljum ágætlega. Þetta er auðvitað heilmikið álitamál. Það er engin spurning um það að á vissum svæðum, t.d. á norðanverðu landinu, getur þetta gefið ýmis færi fyrir smábátakerfið, t.d. að verða sér úti um ýsukvóta í staðinn fyrir þorskkvóta. Þetta getur hins vegar haft í för með sér ýmsar hættur sem maður er þegar farinn að heyra af, að braskarar í þessari grein séu að reyna að velta fyrir sér --- og ég tel sjálfsagt mál að nefndin fari mjög rækilega yfir það hvort hafa eigi þessa heimild meira takmarkandi, hvort gera eigi tilraun til eins árs, og takmarka hana við kannski eina eða tvær tegundir gagnstætt því sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Þetta er atriði sem ég vil aðeins að við veltum fyrir okkur vegna þess að við viljum --- og það er að mínu mati grundvallaratriði varðandi þetta mál og lykilatriði varðandi þennan þátt fiskveiðistjórnarinnar --- verja kerfi smábáta sem ekki geti sameinast kerfi stærri bátanna. Það er grundvallaratriði. Ég held að þrátt fyrir að menn deili um mjög marga hluti í sambandi við þessa fiskveiðistjórn sé meiri sátt um þetta markmið í sjálfu sér en ýmislegt annað. Ég vona að menn geti tekið undir það með mér. Að lokum vil ég segja að við þurfum auðvitað líka að skoða með hvaða hætti við tökum á rétti þessara báta til þess að veiða aðrar tegundir en hefðbundnar innan smábátakerfisins. Það er ýmislegt sem kemur þar til álita, og síðast en ekki síst vaknar spurningin um það hvernig við ætlum að taka á vanda dagabátanna. Hæstv. sjútvrh. hefur lýst vilja sínum til þess að nálgast það mál og ég held að óhjákvæmilegt sé að við ræðum það. Þetta er auðvitað vandi í því kerfi og við verðum auðvitað að reyna að nálgast það þó að ég geri mér líka grein fyrir því að seinna í vetur eigum við eftir að taka á ýmsum öðrum þáttum smábátamálsins sem verður væntanlega ekki tóm til þess að ná utan um í þessu viðfangi núna, svo sem eins og spurninguna um stærðartakmörkin í þessu kerfi en sú spurning er að mínu mati mjög mikilvæg í þessu sambandi. Virðulegi forseti. Kosturinn við þetta frv. hér er auðvitað sá að það afstýrir því frjálsa tekjufalli sem byggðirnar, einstakar útgerðir, sjómenn og útvegsmenn hefðu annars orðið fyrir. Það er alveg ljóst mál að fjölmargar útgerðir munu einfaldlega ekki lifa af árið, eða veturinn skulum við segja, af þeirri einföldu ástæðu að þær hafa svo lítinn veiðirétt við þær aðstæður sem núna eru við gildandi lög. Með þessu frv. er þó a.m.k. verið að reyna að koma til móts við vanda þessara báta. Ég vil líka í þessu sambandi vekja athygli á t.d. Vestfirðingum sérstaklega --- þeir hafa auðvitað veitt mjög mikið af þessum aukategundum, ýsu og steinbít, og verði niðurstaðan af þessari löggjöf, sem ég vonast svo sannarlega til, sú að við reynum að komast sem næst núinu, raunveruleikanum, í úthlutuninni þannig að við tökum sem mest tillit til þeirra sem eru að störfum í dag getum við sagt að hlutdeild Vestfirðinga í bæði ýsu- og steinbítsveiðinni hjá smábátunum verði mjög líklega um og yfir 50%. Og auðvitað getum við sagt sem svo, og það er rétt, að með þessu skapist ákveðið forskot sem þessir bátar eiga auðvitað að geta haft vegna þess að þeir hafa þarna sem betur fer meiri veiðirétt sem helgast eingöngu af því að þeir hafa verið að stunda þessar veiðar í þessu kerfi. Það er ekki verið að færa þeim neinar gjafir. Það er einfaldlega verið að tryggja að þeir hafi möguleika í átt til þeirrar tekjuöflunar sem þeir hafa haft í þessari ,,frjálsu`` veiði sem þeir hafa verið að stunda vegna þess að auðvitað hafa þeir líka verið takmarkaðir, bæði af stærðartakmörkunum og veiðarfæratakmörkunum. Virðulegi forseti. Það er út af fyrir sig hægt að fara almennum orðum um fiskveiðistjórnarmálin og fiskveiðiráðgjöfina eins og hér hefur verið gert í dag, á margan hátt prýðilega. Ég ætla hins vegar að spara mér þá umræðu. Ég kaus að reyna að fjalla fyrst og fremst um þetta afmarkaða viðfangsefni sem smábátalöggjöfin er. Ég hef sjálfur talið að hún snerist um gríðarlega mikla hagsmuni, og er algjörlega sammála því að allt þetta tal um gjafakvóta og eignarhald er aukaatriði í samanburði við þau réttindi byggðanna sem við verðum að reyna að verja.

Herra forseti. Ég vék fyrr í dag að því atriði að Alþingi hefði á vordögum 1999 samþykkt að eigi skyldi verða meiri skerðing á tekjumöguleikum manna, t.d. í dagakerfinu, en 10%. Nú vil ég spyrja hv. 1. þm. Vestf. hvort hann líti ekki svo til að þegar menn voru að breyta þessu úr 25% tekjusamdrætti í aðeins 10% á milli ára hafi þeir í raun og veru verið að gera það upp við sig á hv. Alþingi að skarpara tekjufall heldur en það væri mönnum ekki bjóðandi í þessari veiðiútfærslu. Þarna var að vísu eingöngu átt við dagakerfið en ég hygg þó að þau sjónarmið hafi verið ríkjandi að það væri óverjandi að láta menn standa frammi fyrir skarpari samdrætti en 10% á milli ára. Ég hygg að í mörgu sem við getum vitnað til í orðum hæstv. sjútvrh. á undanförnum missirum megi líka finna að hann hafi margoft sagt að ekki ætti að breyta kerfinu svo hratt að menn biðu af því það mikinn skaða að þeir lifðu ekki af í kerfinu. Þá er kannski verið að tala um hið almenna kerfi frekar en smábátakerfið. En við hljótum samt að líta til jafnréttissjónarmiða þegar við erum að tala um þetta. Svo vil ég staðfesta að ég sagði hjá Landssambandi smábátaeigenda, eins og hv. þm. vitnaði til, að ég teldi að miðað við 7--8 þús. tonna heimildir í ýsu væri enginn vandi að útfæra sóknartakmarkanir inn í það kerfi smábátanna sem mundi stýra aflanum inn á það hámark, og ég vil spyrja hv. 1. þm. Vestf. hvort hann sé ekki sammála mér um að það væri hægt.

Virðulegur forseti. Ég held að það sé alveg rétt sem hv. 4. þm. Vestf. var að segja, að vorið 1999 tókum við þá ákvörðun að draga úr þessum skerðingarmögleikum sem búið var að byggja inn í löggjöfina varðandi smábátakerfið og dagakerfið. Og ástæðan var auðvitað sú að við sáum að miðað við þann afla og þá sóknargetu sem dagakerfið hefði ræki fljótlega að því að þessir dagar yrðu komnir niður í algerlega óviðráðanlegt núll. Þess vegna gripum við til þessara úrræða. Ég er alveg sammála hv. þm. um að við mikið og stöðugt tekjufall í sjávarútveginum er náttúrlega ekki búandi, og það er auðvitað það sem við lendum í upp úr 1990 þegar tekjufallið verður þar, sérstaklega í þorskveiðunum. Það hafði auðvitað afleiðingar sem engan okkar gat órað fyrir og hefur auðvitað haft skelfilegar afleiðingar fyrir byggðirnar. Við þurfum ekki annað en að sjá ýsuna í þessu sambandi, tegund sem oft hefur borið á góma hérna, þar sem við erum núna að veiða u.þ.b. helminginn af því sem við máttum veiða árum saman. Auðvitað er þetta undirstaða vandans sem við erum að glíma við. Auðvitað veldur það stóra ágreiningnum að við erum að skipta stöðugt minni og minni köku og það er það sem er svo alvarlegt. Ég er síðan algerlega sammála hv. þm. um það líka, og það hefur aldrei bögglast fyrir mér, að það væri hægt að stjórna þessum veiðum öðruvísi en að magnbinda þetta ofan á hvern einasta bát og hverja einustu fleytu. Ég stóð líka í því, og ég held að við hv. þm. höfum verið býsna einir í þeirri vörn í sumar, að verja þá umdeildu ákvörðun hæstv. sjútvrh. að gefa steinbítsveiðina frjálsa með sóknartakmörkunum. Ég held að þá hafi það gerst að hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, Einar K. Guðfinnsson og hæstv. sjútvrh. urðu sammála, a.m.k. þá daga.

Herra forseti. Ég þakka svörin. Aðeins varðandi það sem hv. þm. vék hér að í ræðu sinni um viðmiðunartímabilið. Ég held, svo maður leggi nú gott til mála stundum, að menn eigi, ef þessi leið verður farin, að bjóða mönnum upp á það að velja annað árið af tveimur næst sér, þ.e. heila fiskveiðiárið, annaðhvort síðasta fiskveiðiár eða fiskveiðiárið þar á undan. Ég held að þá sé komist næst því að mæta sjónarmiðum manna, bæði vegna þess að þeir hafi þá verið að kaupa sig inn í greinina og eins hitt að aflabrögðin hafa verið að breytast, t.d. fyrir Norðurlandi. Það er staðreynd að ýsan hefur verið að ganga austur um Norðurland og þeir menn sem þar hafa verið að veiðum eiga litla viðmiðun og mundu kannski ekkert fá hana út úr þeirri viðmiðun sem sett er upp í frv. Þess vegna held ég að bjóða ætti mönnum upp á það að velja annað árið til viðmiðunar af tveimur síðustu og þá er það undir hverjum og einum komið ef slíkt kemur upp til umræðu. Varðandi það sem þingmaðurinn vék að áðan í svarinu, þá er það auðvitað rétt, og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson vék einnig að því í dag, að nýting okkar á botnfiskstofnunum er hörmung. Við vorum að nýta botnfiskstofnana í 50 ár með 637 þús. tonna afla að meðaltali, í hálfa öld, og í þeirri samlagningu er ég eingöngu með þorsk, ufsa, karfa, steinbít, grálúðu og skarkola. Núna vantar 296 þús. tonn upp á að við séum að veiða sama magn úr sömu stofnum.

Hæstv. forseti. Hv. 1. þm. Vestf. tók mikinn þátt í umræðunni í vor þegar lagt var fram frv. sem gekk út á það að endurskoðunin á veiðum smábátanna fylgdi endurskoðuninni á fiskveiðikerfinu í heild. Og það var hann sem ákvað það hér að það frv. sem ég var að nefna kom ekki til afgreiðslu í þinginu. Ég spyr þess vegna: Er hv. þm. þá ánægður með það sem upp úr þessu hafðist sem er þetta frv. núna? Eða telur hann að það hefði kannski verið heppilegra að menn hefðu horft á allt málið í einu? Eða þriðji möguleikinn: Er það kannski svo að hann reikni ekki með því að neinar marktækar breytingar verði á lögunum um stjórn fiskveiða og þess vegna hefði endurskoðun á smábátakerfinu í sjálfu sér ekki haft neitt annað í för með sér en að verða svolítið seinna á ferðinni og útkoman hefði orðið sú sama? Því að hv. þm. er greinilega að boða og gerir fastlega ráð fyrir því --- ég dreg það af orðum hans --- að seinna í vetur muni menn glíma við aðrar lagabreytingar en þessar á lögunum um stjórn fiskveiða. Það hlýtur þá að þýða að hingað eigi að koma með frv. sjútvrh. sem hann hefur boðað í kjölfar þess að meiri hluti endurskoðunarnefndarinnar skilaði af sér. Það verður þá ekki mjög langt á milli þeirrar lagasetningar sem nú er verið að tala um um smábátana og síðan endurskoðunarinnar sem á að gera á grundvelli afskilnaðar nefndarinnar.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem hv. þm. var að rifja upp, ég var mikill talsmaður þess að fresta gildistöku ákvæðanna um smábátana um einhvern tíma. Ég barðist fyrir því strax þegar ég varð formaður sjútvn. að það væri gert, og það tókst sem betur fer að fresta því um eitt ár þó að ekki væri hægt að stóla þá á stuðning stjórnarandstöðunnar í því efni frekar en oft áður í góðum framfaramálum. En engu að síður tókst okkur að fresta gildistökunni um eitt ár og það var auðvitað mjög mikilvægt fyrir þessar byggðir. Ég mat það þannig í vor og það var mat okkar margra sem höfðum verið í þessari sömu vinnu að það væri ekki til góðs fyrir okkur að fara með málið vanbúið inn í þingið án þess að hafa neitt í hendi og þess vegna var það skoðun okkar að skynsamlegast væri að gera það sem við gerðum í vor, að reyna áfram að vinna að því að auka veiðirétt smábátanna með öðrum hætti. Hv. þm. spurði mig hvort ég væri ánægður. Ég tel að þetta sé viðunandi niðurstaða og þetta veitir þessum bátum aukinn fiskveiðirétt, og ég held að í raun og veru sé ekki svo mikill ágreiningur um að í meginatriðum sé þetta til að mynda varðandi ýsu og steinbít sá fiskveiðiréttur sem menn vilja að sé smábátamegin í pottinum þó að menn greini hins vegar á um veiðiaðferðirnar. Hv. þm. spurði mig líka hvort ég teldi að frv. um stjórn fiskveiða kæmi fram í vetur. Ég hef gengið út frá því sem gefnu og man ekki betur en að í lista með stefnuræðu hæstv. forsrh. komi fram og sé boðað að slíkt frv. muni líta dagsins ljós. Þá verði m.a. tekin afstaða til spurningarinnar um auðlindagjald, fyrningarleið og það allt saman og síðan eru ýmis atriði sem þarf að líta til varðandi smábátana sem ekki er búið að ljúka og ég nefndi hér áðan einhver atriði í því sambandi. Ég tel að hvað sem líður umræðunni um frestun og ekki frestun þá hefðum við á endanum þurft að komast að niðurstöðu því að málinu hefði ekki endalaust verið hægt að fresta og þá hefðum við orðið að taka afstöðu til þess hvaða veiðirétt við ætlum að láta þessa smábáta hafa og með hvaða hætti við ætlum að stjórna þeim veiðum.

Hæstv. forseti. Það var einfalt frv. sem var til afgreiðslu í vor, gekk út á það að fresta því að lögin gengju í gildi. Í sjálfu sér var ekkert flókið að taka afstöðu til þess, það var bara spurning um viljann, hvort menn vildu fresta þessu áfram eða ekki. Mig langar til að spyrja um eitt og það er þetta: Þegar hv. þm. var að gera því skóna áðan að vestfirskir smábátar fengju helminginn af þeim veiðirétti, ef ég hef skilið hann rétt, sem yrði á smábátunum eftir þessa lagabreytingu, var hann þá að gera ráð fyrir því að viðbótin sem hæstv. sjútvrh. á að úthluta komi líka til Vestfjarða á næstunni? Ég vil síðan endurtaka að ég tel fulla ástæðu til að fara vandlega yfir þessa hluti og skoða hvernig veiðar smábáta hafa verið á undanförnum þrem til fjórum árum, sérstaklega síðustu þrem árum, vegna þess að þegar teknar hafa verið ákvarðanir um að veita mönnum veiðiréttindi þá hefur yfirleitt verið miðað við þrjú ár og menn hafa geta valið tvö af þessum þremur árum. Það hefur kannski verið sú regla sem helst hefur verið hægt að kalla reglu þegar menn hafa verið að velja slíka niðurstöðu. Ég spyr hv. þm. hvort hann telji ekki að ástæða sé til að fara yfir gögn hvað varðar veiðar báta um allt land í þessum flokki til að átta sig á því hvernig veiðisveiflurnar hafa komið út á sl. árum og hvort full sanngirni sé fólgin í því að hafa einungis viðmiðun á einu ári, hvaða ár sem það svo sem yrði.

Virðulegi forseti. Ég get svarað hv. þm. því strax að auðvitað hef ég enga hugmynd um með hvaða hætti viðbótarpottar til byggðanna, jöfnunarpottarnir, muni dreifast milli landshluta. Það á allt saman eftir að skoðast og ég hef á þessum tíma engar forsendur til þess að velta því neitt fyrir mér í rauninni. Það sem ég var eingöngu að vísa til var að ég var að vekja athygli á því að samkvæmt þeim upplýsingum og þeim tölum sem ég hef um veiðireynslu eða veiði á ýsu og steinbít hjá smábátum á því tímabili sem gert er ráð fyrir að sé viðmiðunartímabilið samkvæmt frv. þá er það þannig að veiðireynsla Vestfirðinga þessara tegunda í smábátakerfinu er um og yfir 50%, og ég var að vísa til þess. Ég er ekki þeirrar skoðunar að lengja eigi þennan viðmiðunartíma mjög mikið. Ég velti fyrir mér þessum tveimur spurningum, hvort hafa ætti viðmiðunartímann eitt fiskveiðiár eða tvö fiskveiðiár og leyfa mönnum að velja annað af þeim. Ég tel að ekki komi til greina að hafa þetta lengra vegna þess einfaldlega að eitt meginmarkmiðið með frv. er að koma til móts við þá sem stunda veiðarnar núna og ekki síst þá sem hafa stystu reynsluna, og það eru ýmis byggðarlög sem bókstaflega lifa og deyja með því að við reynum að tryggja að veiðiréttinum sé úthlutað á grundvelli slíkra prinsippa. Síðan er annað sem við skulum ekki gleyma og það er auðvitað sú staðreynd að í ýmsum kaupsamningum, eins og ég veit að hv. þm. veit jafn vel og ég, er kveðið á um það bókstaflega að komi til nýs veiðiréttar eigi sá veiðiréttur sem hafi skapast á tilteknu tímabili að lenda í höndunum á þeim sem seldu. Og ef við lengjum þann viðmiðunartíma meira aftur á bak, þá er hættan auðvitað sú að æ stærri hluti af þeim veiðirétti lendi í höndunum á þeim sem eru hættir. Ég tel að það komi ekki til greina og mun beita mér harkalega gegn slíkum hugmyndum.

Virðulegur forseti. Í upphafi vil ég gjarnan beina spurningu til hæstv. sjútvrh. af því að ég missti af því og ég hef ekki heyrt að það hafi komið fram, að í síðustu málsgrein 7. gr. er talað um að útgerðum báta verði heimilt að velja milli veiðileyfis með krókaaflamarki og veiðileyfis til handfæraveiða með dagatakmörkunum og skuli útgerðirnar velja fyrir 1. nóvember. Spurningin er hvort gefin hefur verið einhver skýring á þeim degi, að hann flytjist til, því að þegar menn lesa þetta velta þeir auðvitað fyrir sér hvaða tímatakmörk verða, það hljóti náttúrlega að verða að miða við einhverja daga eftir gildistökuna, ef af verður. Ég hef svo sem engar sérstakar áhyggjur af því að þessu verði ekki skotið inn en ég vona að hæstv. ráðherra geri grein fyrir því á hvern hátt þetta er. Virðulegur forseti. Það frv. sem við ræðum í dag sker nokkra úr þeirri snöru sem lagasetningin er gekk í gildi með nýju kvótaári 1. september sl. setti þá í. Menn voru komnir í snöruna og þegar þeir tóku við tilkynningunni, þeir sem stunduðu veiðar á svokölluðu 40 daga 30 tonna kerfi, meðaltalsafli þeirra var kominn niður í 8 tonn, hafði verið 22 tonn í þeim flota hjá 89 bátum, þá sögðust þeir hafa verið að taka á móti dauðadómnum. Þess vegna sagði ég að verið væri að skera menn úr snörunni. Þeim er gefið færi á að velja það kerfi sem er núna orðið 21 dagur með þeim kostum og göllum sem því fylgja. En það kerfi er þannig að það kallar á varasamar vökur þegar menn eru að reyna að nota allan sólarhringinn til veiðanna. Og þetta segi ég til að benda á ágallann í því kerfi. En ég vil segja við hæstv. sjútvrh. að virða ber það til betri vegar þegar menn reyna að bæta úr svo augljósum göllum eins og þarna voru við lagasetninguna sem tók gildi 1. september. Og ég skil það svo að þeim bátum, fimm bátum á landinu sem eru með línu- og handfæraleyfi, gefist kostur á að velja sig inn í þetta kerfi um leið. Þetta eru því, ef ég man rétt, 94 bátar alls sem þarna fá þó möguleika á að halda áfram. Í þessu frv. er gert ráð fyrir auknum kvóta í ýsu, steinbít og ufsa til þeirra manna sem fá þá úthlutun, og það verður fróðlegt að sjá hvernig það gerist. Fyrir skömmu var líka útdeilt kvóta í karfa, löngu og keilu. Svo að menn bara viti það hafa margar þær úthlutanir verið aðhlátursefni á heimilum sjómanna þar sem þeim hefur verið úthlutað jafnvel bara tveimur kílóum af löngu eða ufsa eða einhverri annarri tegund. Ég held að það sé hreinlega kjánaskapur að vinna að úthlutun á þennan veg, að senda mönnum í pósti tilkynningu um að þeir megi veiða tvö kíló af löngu eða keilu eða einhverju öðru. Ég held að menn verði að átta sig á því að ef þeir eru að gefa heimildir fyrir meðafla þarf að setja a.m.k. hálft tonn, 500 kíló --- því að það er kannski um lítinn afla að ræða í þessum tegundum --- en menn geta þá sloppið við að gerast lögbrjótar, því að um leið og maður sem hefur tveggja kílóa heimild í löngu er kominn með einn fisk verður hann að henda öllum öðrum fiskum í sjóinn eða koma með þá í land, kaupa sér kvóta fyrir þeim eða þá að gerast lögbrjótur og landa fram hjá eða finna enn aðra úrlausn. Það eru svona gallar í þessu öllu saman, kvótakerfinu og öðru, sem menn þurfa að hafa eitthvert svigrúm fyrir. Og ég vona bara að hv. sjútvn. taki á svona málum og reyni að koma inn einhverri sveigju. Ég veit að hæstv. sjútvrh. skilur alveg hvað ég er að tala um í þessum málum. Í þessu frv. er einnig verið að gæla við byggðakvóta. Það liggur ekkert enn þá fyrir hvernig á að fara með þá úthlutun og það hefur þegar komið fram mikill ótti varðandi slíkan kvóta, byggðakvóta. Menn eru alveg sannfærðir um að allveruleg mismunun geti komið út úr því. Rétt er að geta þess að líklega misstu á annað hundrað manns vinnuna 1. sept. þegar gildistakan varð með nýju kvótaári. Þá hættu margir menn að róa, og í sjávarplássunum, sérstaklega á vestanverðu landinu, Vestfjörðum og á Vesturlandi og allt suður á Suðurnes, misstu menn hreinlega vinnuna. Það er á annað hundrað manns sem ég vona að fái einhverja vinnu aftur þegar menn eru búnir að bæta svolítið úr með þessu frv. Og ég treysti hv. sjútvn. til þess að ná niðurstöðu um smámál sem þarf að lagfæra svo að þetta gangi betur fyrir sig. Herra forseti. Ég get heldur ekki sleppt því frekar en oft áður í mínum ræðum að nefna gleymda flotann. ,,Gleymdi flotinn``, hvaða floti ætli það sé? Gleymdi flotinn er bátarnir frá 40 og upp í u.þ.b. 200 tonn, það er flotinn sem minnst hefur verið rætt um. Þar sitja margir í þeirri súpu að hafa litlar aflaheimildir, þeir eru leiguliðar stórútgerðarmanna og eru sumir að leigja sér kvóta fyrir yfir 100 milljónir. Bátar með sex, sjö manna áhöfn eru að leigja til sín kvóta fyrir yfir 100 milljónir og fá til skiptanna verð sem er frá 20 og upp í kannski 70 kr. Þetta er nú allt hagræðið sem er í kerfinu. Og hverjir hirða þetta hagræði? Það eru einhverjir kvótaeigendur, hvort sem menn kalla þá litla eða stóra, sægreifa, smágreifa eða eitthvað annað. Kerfi, sem býður upp á slíkt, finnst mér ranglátt og ég held að það sé ómanneskjulegt og ég held líka að það sé ekki það hagræði í því sem menn hafa reiknað út. Virðulegi forseti. Ég tek þátt í þessari sjávarútvegsumræðu á sömu forsendum og áður --- það verður að auka jafnræði milli þeirra manna sem starfa við sjávarútveg, vilja starfa við sjávarútveg og eiga ekki möguleika á öðru en að vinna þau störf sem tengjast sjávarútvegi. Ég vil enn þá ítreka það sem ég hef oft sagt hér í þessum ræðustól, öll útgerðarmynstur eiga rétt á að vera með í íslensku útgerðarflórunni. En ég verð að segja það aftur að ég finn mest til með þeim sem hafa verið að brjótast í að byrja í kerfinu og þeim sem eru að berjast meira og minna við leigukvótana. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að flytja langt mál að þessu sinni. Ég verð að segja að ég vona að hv. sjútvn. nái að bæta úr því sem hefur farið aflaga. Ég hef farið nokkrum viðurkenningarorðum um þau atriði sem losa snöruna frá hálsum manna en ég get ekki, virðulegur forseti, gengið mikið lengra en það. Ég óska sjútvn. alls hins besta í sínum störfum, að hún nái að lagfæra eitthvað af þeim atriðum sem ég var að nefna.

Herra forseti. Bara svona af því að það kom fram í máli hv. þm. að við í sjútvn. þyrftum að taka margt til athugunar, m.a. stöðu aflamarksbáta --- hann nefndi nú reyndar 40--200 tonn. Ég vil bara minna á það að ég og sá hæstv. forseti sem hér situr í stól núna fluttum á sl. þingi tillögu um að lagfæra stöðu skipa frá 0--20, frá 20--40, 40--60, 60--100, 100--150 og 150--200, aflamarksskipa sem hefðu minni kvóta en 80 tonn, hefðu leigt til sín á undanförnum missirum meira en 40 tonn --- þó var það ekki skilyrði gagnvart minnstu bátunum. Allt var þetta gert í þeim tilgangi að leitast við að aðstoða menn á aflamarksskipunum --- sem hv. þm. gerði að umtalsefni í ræðu sinni --- menn sem hafa lifað nánast við sult og seyru og verið að halda uppi leigugreifum með því að borga þeim sérstakt gjald fyrir leigu á aflaheimildum. Ætlunin var að tryggja þeim aðlögunartíma til þess að lifa af fram að heildarendurskoðun kerfisins. Nú virðist þessi heildarendurskoðun eingöngu snúa orðið að því hvort menn borgi X milljónir í auðlindagjald eða ekki en allt annað á að vera óbreytt. Ég mun vissulega beita mér fyrir því, hv. þm., að taka umræðu um stöðu aflamarksbátanna í sjútvn.

Virðulegur forseti. Ég lýsi bara ánægju minni með þetta andsvar. Það er einmitt í þeim anda sem ég vildi gjarnan fá að heyra, að menn mundu taka á þessum gleymda flota. Menn hafa ekki leiðrétt þau vandamál sem þar eru, og þau eru töluvert mörg. Það þarf kannski ekkert ofboðslega mikið til þess að bæta verulega úr. Ég kann hv. þm., Guðjóni Arnari Kristjánssyni og þeim sem með honum eru í þessum málflutningi, hinar bestu þakkir. Ég hefði gjarnan viljað taka þátt í þessu frv. og lýsi bara hér með ánægju með viljann til þess að bæta úr hjá þeim hópum sem að þessu standa. Ég veit að menn gera sér grein fyrir þessu enda er þetta ekki bundið við einstaka staði. Þetta er bundið við ýmsa staði allt í kringum landið, og einstaklinga sem ná ekki að brúa bilið nema með því, eins og hér kom fram áðan, að leigja til sín óhemju mikinn kvóta til þess að tengja saman a.m.k. atvinnuna allt árið fyrir þá menn sem þeir eru með í vinnu hjá sér, og ég hygg að 40 tonn sé ágæt viðmiðun. Þurfi menn að leigja til sín meira en það þarf að skoða stöðu þeirra.

Herra forseti. Það frv. sem hér er lagt fram af hæstv. sjútvrh. er vinna ýmissa aðila að því að lagfæra það ástand sem hefur ríkt hjá smábátamönnum frá því að lög voru sett á þá árið 1999, en þau lög voru af mörgum, þegar skoðað var síðar meir, álitin ganga of skammt til þess að krókabátar gætu lifað í því kerfi sem þeim var ætlað. Þessi lög 1999 voru samt samþykkt hér mótatkvæðalaust á þinginu. Þegar þau voru sett sáu menn glöggt að ekki var um annað að ræða en að setja smábáta á kvóta, og þá ekki einungis í þorski heldur einnig í öðrum tegundum. Þær tillögur sem hér liggja frammi eru í mínum huga mjög góðar og í anda þess sem unnið var eftir á þessu ári, og vil ég nú þakka hæstv. sjútvrh. fyrir að hafa unnið vel með smábátamönnum að þessu máli og öðrum aðilum sem málið varðar og hafa sýnt því áhuga. Ég vil um leið segja að mér þótti mjög einkennilegt í þeirri vinnu sem fór fram að Landssamband smábátaeigenda og fulltrúar þeirra vildu hvergi koma nærri, og það var sama hvernig við þá var rætt um það að koma að því með einhverju móti til þess að tryggja hag sinna umbjóðenda --- þeir höfðu ekki neinn áhuga á því að ræða neinar breytingar innan þessa kerfis því að þetta kerfi væri þeim ekki þóknanlegt. Þeirra barátta var fyrst og fremst um að breyta kerfinu aftur til fyrra horfs eins og það var 1996. Og ég verð að lýsa því hér yfir að mér fannst frekar dapurt að það skyldi enda þannig að Landssamband smábátaeigenda, sem er sá félagsskapur sem á að gæta hagsmuna smábátaeigenda, skyldi hvergi vilja koma nærri. Þau atriði sem hér eru talin upp í þessu frv. eru öll til bóta að mínu mati. Það sem skiptir þó mestu máli er 7. gr. um viðbót á aflahlutdeild til krókabáta í ýsu, steinbít og ufsa. Jöfn skipti á milli kerfa skipta miklu máli sem og það atriði að smábátar geti selt sín á milli og smáfiskur sé heimill í aflanum að stærri hluta en áður hefur verið. Eflaust má ræða lengi um það hvort það hefði verið betri leið að miða við einhver önnur tímabil ef við lítum á 7. gr., það hefði e.t.v. átt að miða við tvö ár í staðinn fyrir eitt eða leyfa mönnum að velja betra árið af tveim eða eitthvað því um líkt. Ég veit vel að þau sjónarmið koma upp og menn vildu fá að velja sér tvö ár eða taka meðaltal tveggja ára. En þetta varð niðurstaðan og það sem gerist síðan er að þeir bátar sem hafa verið að veiðum á síðasta ári og fram á þetta ár eru allir að fá eitthvað. Ég veit um dæmi þess að menn eru að þrefalda og fjórfalda afla sinn miðað við kvótaúthlutunina 1. sept. sl. Sem dæmi um þetta fékk bátur 1. sept. 5 tonn en verður með 20 tonn --- hann mun í því tilfelli fjórfalda afla sinn en hann bætir við sig 15 tonnum frá því sem hann hefði annars fengið að óbreyttu. Fyrir þennan aðila er þetta gríðarlega mikið hagsmunamál. Ég veit um önnur dæmi, t.d. um einn sem fær 17 tonn til viðbótar af ýsu við 26 tonn sem hann hafði fengið úthlutað 1. september sl. þannig að fyrir þann aðila er þetta mikil bót og fyrir alla þá sem stunduðu veiðar á síðasta ári og fram til 31. maí á þessu ári, fyrir þá er þetta frv. mikil bót. Ég heyri ekki annað en að flestallir trillukarlar séu tiltölulega sáttir við það sem er að gerast. Ég held að þeim sé orðið það ljóst, eins flestum í þjóðfélaginu vona ég, að það gat ekki gengið öllu lengur að krókabátar einir væru með frjálsar heimildir til veiða í botnfiski umfram alla aðra. Ekki vegna þess endilega að þeir ættu það ekki skilið og það væri ekki mikilvægt fyrir byggðirnar heldur eingöngu vegna þess að smábátarnir eru orðnir það afkastamikil veiðiskip að sá floti einn gæti veitt allan botnfiskafla sem leyfilegt er að veiða við Íslandsstrendur, ef allir þeir bátar sem þar eru yrðu stækkaðir upp í hámarksafköst eins og þau gerast best í dag. Við hefðum því einfaldlega séð þetta kerfi smám saman springa þannig í andlitið á okkur að ekki væri við neitt ráðið og þá hefði ekki einu sinni verið hægt að semja. Staða krókabátanna hefði því hugsanlega verið mun verri eftir það en hún er með þessu. Með þessari breytingu er náttúrlega fyrst og fremst verið að reyna að tryggja að þeir sem hafa stundað krókaveiðar sem fulla atvinnu geti gert það áfram þrátt fyrir breytinguna. Þeir sem eiga ekki möguleika á því að stunda þetta sem fulla atvinnu með þeim afla sem þeim er úthlutað hafa möguleika á því að kaupa sér eða leigja frá öðrum sem gefur þeim þá viðbótarmöguleika. Það er mjög mikilvægt og er þá um leið að gera þetta kerfi að alvörustjórnkerfi. Ég heyri það á mörgum trillukörlum að þeir bíða eftir því að geta farið að fjárfesta í þessu kerfi, í aflaheimildum, þ.e. að kaupa eða leigja til sín afla og fjárfesta til framtíðar vitandi það að verið er að reka smábátaútgerðina í kvótakerfi sem er sýnilegt að muni standa til margra ára. Það er mjög mikilvægt fyrir smábátakarla, trillukarla og alla sem stunda sjávarútveg að vita að reka eigi sjávarútveginn samkvæmt aflastýringarkerfi eða kvótakerfi um nánustu framtíð því að öðruvísi getur enginn treyst sér til að fjárfesta sem einhverju skiptir og vita aldrei nema ár fram í tímann hvort þeir fái einhverja aflaúthlutun eða ekki. Það er því afskaplega mikilvægt fyrir alla aðila að fá þetta á hreint og þessi lög í sjálfu sér gera það eins skýrt og mögulegt er og þess vegna sé ég ekki fyrir mér annað en að þeir aðilar verði mjög sáttir með það. Herra forseti. Það verður að segjast eins og er að þó að sátt náist við sjómenn um það sem verið er að vinna í þinginu af stjórnarmeirihlutanum þá virðist vera mun erfiðara að ná sátt milli stjórnmálamanna um hvernig stýra eigi sjávarútvegskerfinu. Það kemur hver aðilinn á fætur öðrum í stjórnarandstöðunni með nýjar og nýjar hugmyndir um hvernig stýra eigi að veiðunum. Við höfum séð það í gegnum árin hvernig menn hafa komið með hverja hugmyndina á fætur annarri og hafa stundum náð fótfestu með þær hugmyndir sínar. Og út á hvað hefur það verið? Það hefur verið út á það að náðst hefur samhljómur í því að kalla útgerðarmenn gjafakvótamenn, þeir hafi fengið þetta á silfurfati, öll verslun með aflaheimildir og annað væri brask og reynt að gera ímynd útgerðarmanna braskkennda. Þeir hafi ekki verið heiðarlegir eftir því sem manni hefur heyrst í þeim áróðri sem verið hefur gagnvart útgerðarmönnum almennt í landinu. Þeir hafa í raun og veru orðið fyrir einelti í áraraðir út af þessu kerfi sem Alþingi bjó til. Maður hefði búist við því að með þeim hugmyndum sem komu út úr sáttanefndinni og öllum þeim nefndum sem hafa verið í gangi, að menn næðu einhverri niðurstöðu og hættu þessu einelti og að því kæmi að menn sæju að það ætti að gefa þessari atvinnugrein tækifæri til að þróast án svona mikillar gagnrýni eins og verið hefur. En ég sé á þeim frv. sem fram undan eru og þeirri umræðu sem hefur verið hér í dag að það verður ekki, því að nú þegar liggja fyrir frv. um svokallaða fyrningarleið sem menn hafa verið að reyna að átta sig á hvað þýði og síðan hafa enn aðrir haft mikinn áhuga á færeysku leiðinni. Þegar maður lítur á svokallaða færeysku leiðina þá er látið eins og sú leið hafi aldrei verið reynd. Við höfum reynt sóknardagakerfi hér á Íslandi, reyndar ekki með úthlutun sóknardaga á hvert einasta skip fyrir sig sem væri síðan framseljanlegt heldur hafa útgerðir fengið að vera á sjó ákveðna daga og allir fengið að vera á sama tíma í svokölluðu skrapdagakerfi. Að fara út í sóknardagakerfi er allt annað fyrir okkur en Færeyinga sem voru með sjávarútveg sinn í algerri rúst og sárafá skip eftir í útgerð í Færeyjum þegar verst stóð hjá þeim. Við erum aftur á móti með flota sem er svo stór, eins og ég sagði áðan, að aðeins smábátaflotinn, aðeins krókabátaflotinn getur veitt allan þann botnfiskafla sem úthlutað er á Íslandi í dag. Bara sá eini hluti flotans getur gert það. Þá eigum við eftir togaraflotann og bátaflotann og alla hina sem eiga sinn rétt til að veiða. Við getum því ekki bara af þeim ástæðum farið út í þetta nema þá að kaupa upp stærstan hluta flotans áður. Þar að auki mundum við tapa þeirri hagkvæmni sem felst í að færa aflaheimildir á milli, einstaka tegundartilfærslur á milli skipa sem hefur reynst útgerðum og vinnslustöðvum í landi mjög hagkvæm og einnig sérhæfingu í vinnslu. Því held ég að við mundum tapa þar mjög góðum möguleika til að auka arðsemi greinarinnar. Ég er líka hræddur um að með því sóknardagakerfi sem maður gæti ímyndað sér að kæmi hér, þá mundi upphefjast sama keppnin og hefur alla tíð verið í sóknarkerfi, þ.e. vertíðarfyrirkomulag þar sem allir keppast við að veiða sem mest á sem allra skemmstum tíma og kostnaður á sóknareiningu fer upp úr öllu valdi. Ég er því hræddur um að þetta kerfi muni aldrei geta gagnast okkur og vona ég að menn fari ekki að hringla með það enn eina ferðina. Svokölluð fyrningarleið er svo enn annað og mér heyrist að sú umræða eigi eftir að komast á eitthvert skrið hjá stjórnmálamönnum að reyna megi svokallaða fyrningarleið. Fyrningarleið er í raun einhver aðferð eða tilraun til að taka allar fiskveiðiheimildir útgerðarmanna eignarnámi. Í raun felst það í fyrningarleiðinni að sósíalísera allar aflaheimildir útgerðarmanna og ríkið hafi þær til úthlutunar eftir sínum geðþótta. Það er svokölluð fyrningarleið. Ég skil ósköp vel þá menn sem hafa þá lífsskoðun að vilja að ríkið sjái um stjórn á öllu. Kvótakerfið er aftur á móti aðferð þar sem útgerðarmaður getur nýtt langtímaveiðirétt sinn og skilað því sem honum ber með því að hámarka afraksturinn af þjóðareigninni. Það er munurinn á þessum tveimur kerfum, fyrningarleiðin er allsherjarsósíalísering á þeim sjávarútvegi sem við stundum í dag. Ég á ekki von á öðru en umræða um fyrningarleiðina verði hér í þingsölum. En ég vona að það nái ekki eins sterklega til almennings og annað, nema þá sem hrein deila um hvaða hugmyndafræði eigi að ríkja um rekstur fyrirtækja á Íslandi almennt og hugmyndafræðilega séð er ég svo sem ekki hræddur við þá umræðu sem er fram undan varðandi þetta svokallaða fyrningarkerfi. Það eina sem ég hef áhyggjur af varðandi það er útgerðarformið, að rekstur sjávarútvegsfyrirtækjanna í landinu truflist of mikið. Það verður að segjast eins og er að mjög vel hefur tekist að raska ró manna í sjávarútvegsgeiranum eins og hann er rekinn í dag. Sá áróður sem þar hefur dunið yfir menn er mjög ósanngjarn og útgerðarmenn hafa setið undir ámæli sem þeir eiga engan veginn skilið. Ég vona að með því frv. sem hér liggur frammi og þeim frv. sem hæstv. sjútvrh. á eftir að leggja fram á næstu mánuðum náist að skapa þá sátt um sjávarútveginn sem hann á skilið.

Herra forseti. Ég tók eftir því í ræðu hv. þm. Kristjáns Pálssonar að hann útlistaði nákvæmlega hvað einn bátur sem hann sagðist kannast við eða ein útgerð hefði fengið annars vegar í kvótaúthlutun, ég held að hann hafi nefnt ýsu ef ég tók rétt eftir, og hvað hann fengi samkvæmt þessu frv. Ég verð að segja að ég get bara ómögulega lesið það út úr frv. hvar hönd er á festandi nákvæmlega hvað menn fá í úthlutun því að í 3. gr. segir að ráðherra sé heimilt að úthluta til árs í senn samtals allt að..., og síðar segir: ,,Ráðherra setur nánari reglur um framkvæmd þessa ákvæðis.`` Ég vil spyrja hv. þm. úr því að hann getur nefnt svona dæmi hvort hann geti útlistað fyrir okkur eftir hvaða reglum er unnið. Hann hlýtur að hafa það úr því að hann getur nefnt slíkt dæmi að 5 tonn verði 15 tonn og einhver annar bátur fái 17 tonn o.s.frv. Þá vil ég einnig spyrja hvort ekki sé rétt að slíkt skjal komi þá fram, ef það er til hjá stjórnarliðum, sem skýrir út allt efni frv. því að hér er bara heimildarákvæði sem enginn veit hvað þýðir.

Herra forseti. Ég veit ekki nákvæmlega hvort hv. þm. er eitthvað að ruglast í ríminu. Ég er ekki að tala um 3. gr. sem er eins konar byggðakvóti og eingöngu fyrir sjávarbyggðir sem að verulegu leyti eru háðar veiðum krókaaflamarksbáta. Ég er að sjálfsögðu að miða við 7. gr. þar sem verið er að bæta við krókaaflamarksbátana, í fyrsta lagi 1.800 lestum af ýsu, í öðru lagi 1.500 lestum af steinbít og svo í þriðja lagi 300 lestum af ufsa. Því skal skipta á milli þeirra á grundvelli veiðireynslu þeirra í þessum tegundum á tímabilinu 1. júní 2000 til 31. maí 2001. Þetta magn kemur til viðbótar við þá úthlutun í þessum tegundum sem ákveðin var í reglugerð nr. 631, 3. ágúst 2001, um veiðar í atvinnuskyni fiskveiðiárið 2001--2002. Það stendur hér einnig, með leyfi forseta: ,,Hlutur krókaaflamarksbáta skal eftir endurreikning hlutdeildar vera 14,4858770% í ýsu ...`` o.s.frv. Ég ætla ekki að lesa upp allar þessar tölur en þetta stendur hér nákvæmlega. Það á út af fyrir sig ekki að vera vandamál fyrir þá sem vita hvað þeir hafa veitt mikið á þessu tímabili og hver úthlutunin er að finna út hvernig staða þeirra yrði eftir breytinguna. Allir vita væntanlega hvað þeir fengu úthlutað 1. sept. Ég hef ekki fengið neitt skjal frá ráðuneytinu, ég vil bara taka það fram. Þetta kemur ekki frá ráðuneytinu í einhverju skjali til mín. Þetta er eingöngu það sem ég hef verið að skoða, og ég hef ekki ástæðu til að ætla annað en sú niðurstaða sé rétt.

Þarna kom ákveðin skýring á þessu, hæstv. forseti. Þær tölur sem hv. þm. vitnaði til byggjast þá ekki á 3. mgr. 7. gr. og ekki á 3. gr. þannig að eftir sem áður er það allt óljóst. Síðan sagði hv. þm. að það væri sátt við sjómenn. Ég vil spyrja hvar hann hafi uppáskrift um það. Síðan sagði hann að menn vildu fjárfesta til framtíðar í svona kvótakerfi, smábátakerfi, og að um það yrði sátt. Ég hélt að skoðanakannanir hefðu sýnt að 70% af þjóðinni væru andvíg framseljanlegu kvótakerfi, það væri margbúið að kanna það í skoðanakönnunum.

Herra forseti. Það er gott að hv. þm. áttar sig á hvað það er margt í þessu frv. sem í raun er að opna möguleika smábáta til þess að bjarga sér betur en þeir höfðu áður gert. Í 3. gr. eru náttúrlega þessi 2.300 tonn sem er á valdi ráðherra að úthluta. En varðandi annað sem hv. þm. minntist á, sátt við sjómenn --- ég heyri ekki annað á þeim sjómönnum sem ég umgengst á mínu svæði en að þeir séu bara mjög þokkalega sáttir. Ég er ekki að segja að það sé 100% en það er mjög mikill einhugur að verða um það að ganga þessa leið, miklu meiri en var sem skiljalegt er enda var mikill hugur í mönnum þegar þessi umræða hófst. Ég heyri á mjög mörgum þessara manna að þeir hugsa sér gott til glóðarinnar að geta fjárfest og tryggt afkomu sína um ókomna tíð.

Hæstv. forseti. Mig langar til að biðja hv. þm. að útskýra það fyrir mér af hverju við ættum að trúa því að í þessu smábátakerfi sem þarna er verið að skapa núna, með framseljanlegum veiðiheimildum og með því að loka því alfarið eins og nú er stefnt að, verði nýsköpun og lífvænlegt. Hvernig mun nýliðun koma til eftir að það er gengið í gegn sem hér er lagt til? Nánast má segja að engin nýliðun hafi verið í útgerð á Íslandi frá því á síðasta áratug --- nema í gegnum smábátakerfið, bara í gegnum þessa smugu sem verið er að loka núna. Hvað fær hv. þm. til að trúa því að með þessu fyrirkomulagi sem þarna er, sem hefur í sjálfu sér algjörlega sama grunn og stóra kerfið, verði tryggð einhver nýliðun og farsæl framtíð fyrir útgerð af þessu tagi? Menn eru að tala um sátt við sjómenn í þessu --- ég vil bæta því við að ég hef séð marga sem hafa verið á móti kvótakerfinu taka U-beygju og fara að vinna með því, þ.e. að tala með því. Það hefur yfirleitt verið vegna þess að þeim hefur verið úthlutað kvóta sem hefur verið það mikils virði að þegar þeir hafa áttað sig á hvað þeir gætu selt kvótann á hafa þeir talið sig hafa meiri hagsmuni af því að viðhalda þeim möguleika heldur en að fara að styðja einhverjar hugmyndir um breytingar sem mundu kannski gefa þeim miklu betri rekstur í framtíðinni. Þeir hafa einfaldlega ekki tekið áhættuna af því að styðja það. Þannig hefur breytingin ævinlega orðið, þegar menn hafa ruglast af gullfæti útgerðarinnar.

Herra forseti. Varðandi það síðasta sem hv. þm. sagði um að afstaða manna hefði breyst þegar þeir fengu úthlutun --- auðvitað er eðlilegt að menn vilji verja rétt sinn, það gera allir. Það er ekki fyrr en við förum inn í sósíalískt kerfi sem menn átta sig á því að þeir eiga ekki neitt. Í þessu tilfelli átta menn sig á því að þeir eiga eitthvað, og í því kerfi sem við erum að byggja upp núna í kringum smábátana hafa þeir þann möguleika að geta tryggt betur afkomu sína með því að leigja eða kaupa frá öðrum. Þeir geta leigt meira að segja úr stóra kerfinu. Þeir geta skipt á aflaheimildum, þeir geta sérhæft sig og ég þykist vita að hv. þm. Jóhann Ársælsson hafi séð hvernig framsalið hefur eflt nýsköpun í vinnslu sjávarafurða, hvernig t.d. kolavinnslur hafa risið upp. Við höfum séð aðila sem eru meira að segja að sérhæfa sig í alls konar flúrum, í tindabikkju, meira að segja í skötusel og alls konar aukategundum sem enginn lét sér detta í hug að nýta áður. Ég þykist hafa fylgst með útgerð lengi og held að eftir að kvótakerfið var sett á hafi orðið alger bylting í meðferð afla og fjölbreytileika í vinnsluaðferðum um allt land. Nýliðunin verður alltaf vandamál þegar um takmarkaða sókn er að ræða og menn þurfa að kaupa sig inn í kerfið. Ég hef séð það á þessum árum að menn hafa bara plumað sig ágætlega, þeir sem hafa farið af stað, en það kostar auðvitað peninga og það hefur alltaf kostað peninga að fara í útgerð. Það er ekkert nýtt.

Hæstv. forseti. Auðvitað er hv. þm. að tala um sérhagsmuni og þegar mönnum eru afhentir sérhagsmunir eins og gert er í þessu kerfi komast þeir í þá stöðu að verja sína eigin sérhagsmuni. Þeir eru ekki að horfa á heildina í þessu, og ég tel að hv. þm. ætti að varast að nota orðið ,,sósíalísering`` þegar verið er að tala um þjóðarauðlindina. Hann vill sem sagt að hún verði í einkaeign, að hún verði endanlega tekin af þjóðinni með þessu fyrirkomulagi sem hér er, og henni komið í hendur einkaaðila til frambúðar til algjörrar eignar. Það er full ástæða til að fara yfir það inn í hvaða framtíð við erum þá að stefna og við gætum kannski gert það síðar í þessari umræðu vegna þess að ég tel að það sé alveg klárt mál að það muni ekki verða útgerðinni á Íslandi til framdráttar ef einkaeignin á veiðiheimildunum heldur áfram að þróast í þá átt sem hún er að gera.

Herra forseti. Ég sé ekkert hættulegt við það að tala um sósíalíseringu. Ég er að tala um sósíalíseringu aflaheimilda. Aftur á móti er það í lögunum um stjórn fiskveiða að fiskurinn í sjónum sé sameign íslensku þjóðarinnar, en aflaheimildunum hefur verið úthlutað til útgerðarmannanna og þeir hafa haft rétt til þess að nýta þær eftir ákveðnum reglum. Það eru þessar aflaheimildir útgerðarmannanna sem fyrningarkerfið gerir ráð fyrir að verði teknar eignarnámi og ríkið muni sjá um að úthluta þeim eftir einhverjum óljósum reglum um uppboð og eitthvað sem hefur aldrei í rauninni verið nákvæmlega útfært. Það er ekkert skrýtið þó að menn séu mjög hugsi yfir þeim hugmyndum sem hafa komið fram um fyrningarleið á hinu háa Alþingi.

Virðulegi forseti. Það var margt í þessari ræðu sem ég áttaði mig ekki almennilega á og kannski treysti ég mér ekki til að fara að spyrja út í allt sem ég ekki skildi. Það eru þó a.m.k. tvær spurningar sem mér finnast standa upp úr. Sú fyrri lýtur að þeirri fullyrðingu hv. þm. að það kerfi sem við nú erum að fjalla um --- við erum að endurbæta það kerfi sem hér hefur ríkt um nokkuð langt skeið --- að breytingar þessa kerfis feli í sér einhvers konar sátt. Nú hafa flestöll smábátafélög landsins ályktað í þá veruna að þau vilji ekki ganga inn í þetta kerfi. LÍÚ sem nú er að funda fjallaði um það í gær, m.a. formaður þess, að það væri kolómögulegt að heimila smábátaútgerðinni þann viðbótarkvóta sem nú á að leyfa henni. Því spyr ég hv. þm.: Hvar liggur þessi sátt? Mér er algerlega fyrirmunað að sjá hana. Síðari spurningin lýtur að þeirri fullyrðingu að einhvers konar sósíalismi í þessu sé hættulegur. Ég spyr hv. þm.: Hvaða hugmyndir hefur hann um meiri miðstýringu en þá þegar verið er að skipta aflaheimildum milli manna, að samningaviðræður um það fari fram við stjórnvöld eins og hér er á ferðinni? Hér er um að ræða frv. um það hverjir megi veiða örlítið meira en áður og ég spyr: Hvaða kerfi getur hann hugsað sér sem felur í sér meiri sósíalisma, eins og hann skýrði hann út áðan, en þann að þeir aðilar sem koma að þessu þurfi að eiga allt sitt undir viðræðum við stjórnvöld?

Herra forseti. Ég skildi ekki nákvæmlega allt sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson var að reyna að segja hérna. Ég skildi þó að hann hefði eitthvað fyrir sér um að smábátafélög vítt um land hefðu mótmælt og LÍÚ væri líka að mótmæla og ýmsir hefðu verið að mótmæla því hvernig ætti að leysa vandamál smábátaeigenda. Þessi mótmæli voru flestöll komin fram áður en búið var að negla niður hvernig þessi niðurstaða hér yrði. Ég held að smábátaeigendur sem tóku þátt í þeirri afgreiðslu hafi í rauninni ekki vitað neitt hvað biði þeirra með því samkomulagi sem hér er þannig að ef farið yrði með þessa niðurstöðu inn í félög smábátaeigenda í dag er ég nokkurn veginn viss um að allt önnur niðurstaða kæmi út úr þeim samþykktum heldur en hv. þm. er að vitna í. LÍÚ er að sjálfsögðu á móti vegna þess að það er augljóst að þeirra hlutur mun minnka. Ég ætla aðeins að fá að ræða um hitt atriðið. Ég vissi ekki nákvæmlega hvað hv. þm. var að meina þegar hann talaði um sósíalisma eða sósíalíseringu en hann talaði um að hún væri hættuleg. Ég tek alveg undir það með honum --- ég held að hættulegt væri að fara út í það. En það sem ég er að meina varðandi þá útgerðarmenn sem eru með rétt til veiða í dag er að grunnurinn að honum var veiðireynsla þessara sömu manna í þrjú ár áður en kvótinn var settur á og þeir höfðu aflað sér þessara réttinda með þeirri reynslu. Þeir höfðu að sjálfsögðu einnig aflað sér þessara réttinda með þeirri fjárfestingu sem þeir höfðu lagt út í og þeirri vinnu sem henni hafði fylgt þannig að að því leyti til hafa menn öðlast mikinn rétt. Þeim hefur ekki verið færður sá réttur á silfurfati, öðru nær. Þeir hafa unnið fyrir honum. Þess vegna mundi ég segja að ef sá réttur væri tekinn af þeim og hann færður til ríkisins væri það sósíalísering.

Virðulegi forseti. Ég held að nauðsynlegt sé að það liggi fyrir að um það frv. sem hér er til umræðu er engin sátt, ekkert samkomulag heldur er þetta ákvörðun ríkisstjórnarinnar. Það er engin sátt á bak við þetta. Þegar hv. þm. talar um sósíalíseringu sem ég gaf enga einkunn hér, ég nefndi það einfaldlega að hann hefði talið hana hættulega, þá spurði ég þeirrar spurningar hvort hann geti ímyndað sér meira miðstýringarkerfi en það að hæstv. sjútvrh. komi hingað með niðurstöðu sína um að tilekinn hópur skuli veiða örlítið meira og aðrir þá örlítið minna. Þetta er ákvörðun stjórnvalda en í henni felst ekki nein sátt. Þetta er fyrst og fremst miðstýringarkerfi sem við erum að fjalla um núna og þess vegna spurði ég hv. þm. hvort hann gæti látið sér til hugar koma meira miðstýringarkerfi en það sem við erum að fjalla um einmitt núna.

Herra forseti. Þetta er engin miðstýring. Menn eru að fá úthlutað veiðiheimildum eftir reynslu sinni. Ég vona að fólk skilji það sem það les og stendur hér svart á hvítu. Ég vil bara minna hv. þm. á það, af því að hann taldi að þetta væri engin sátt, að auðvitað verður sennilega aldrei nein sátt, endanleg sátt þannig að allir verði 100% ánægðir þegar verið er að stýra veiðum eins og þarf að gera vegna þess að það er ofveiði í stofnunum. Ef menn fá ekki að veiða frjálst þá virðist andrúmsloftið vera þannig að menn verða aldrei sáttir. Ég ætla einnig að minna hv. þm. Lúðvík Bergvinsson á að listar gengu um landið í sumar --- ef hv. þm. hefur tíma til að hlusta --- það gengu listar... 

Herra forseti. Það mál sem við ræðum nú er í framhaldi af lagasetningu fyrir tveimur árum. Málið varðaði það fyrst og fremst að bregðast við niðurstöðunni í Valdimarsdómnum eða dómi Hæstaréttar um Valdimarsmálið svokallaða, sem leiddi til þess að við urðum að afnema síðustu aðgangstakmarkanir að fiskveiðum. Um það er aðeins eitt að segja að enn sem komið er hef ég ekki kynnst fiskveiðistjórnarkerfi annarra ríkja sem viðhefur ekki aðgangstakmarkanir. Þetta mat Hæstaréttar hérlendis, sem er kannski ólíkt hæstarétti eða hæsta dómstigi annarra ríkja, er að slíkar takmarkanir standist ekki stjórnarskrá. Hins vegar liggur fyrir að Hæstiréttur hefur komist að þeirri niðurstöðu í öðrum málum að þær takmarkanir sem notaðar eru til þess að hafa stjórn á fiskveiðum okkar í dag standist stjórnarskrá. Þær mismuna ekki mönnum og standast allar jafnræðisreglur og aðrar þær æðstu reglur stjórnsýslu sem við þurfum að hafa hliðsjón af. Meginefni þessa frv. þó að það sé ekki stórt er að skapa þær aðstæður fyrir veiðar krókabátanna eftir þær aðgerðir að þeir geti unað við aflatakmarkanir sem þeir höfðu ekki búið við til þessa ólíkt öllum öðrum sem stunda fiskveiðar við landið. Ég skal árétta það enn sem fyrr að ég hef verið ósáttur við það fyrirkomulag sem ríkti fram að þessu. Ég hef alltaf séð á því mismunun milli manna sem stunda fiskveiðar, mismunun milli útgerða hvort sem þær eru í eigu einstaklinga eða félaga einstaklinga. Það er alltaf fólk að baki öllum fyrirtækjum. Við fyrirtækin vinnur fólk. Allir sem bera áhættuna af starfsemi þeirra og afkomu er fólk, karlar, konur og börn. Miklu máli skiptir að geta þess að sum þau atriði sem hafa komið fram í umræðunni eru ekki efnisatriði þessa frv. en það er ævinlega einkenni á umræðum okkar á hinu háa Alþingi, um stjórn fiskveiða, um sjávarútvegsmál og jafnvel um efnahagsmál að þær umræður fara út um víðan völl og enda ævinlega sem almennar umræður um sjávarútveg. Ég tel rétt að láta það koma fram að ég hefði ekki haft frumkvæði að frv. sem þessu til að draga svo úr áhrifum laganna á krókabátana. Það er svolítið merkilegt að heyra þingmenn, sem sumir hverjir hafa minnst á hinn gleymda flota, standa frammi fyrir því eftir hverja umræðu að þeir hafa sjálfir gleymt þeim flota. Hann er ekki í hópi krókabáta. Hann er í hópi smábáta sem hafa ár og síð stundað veiðar undir hinu almenna stjórnkerfi, aflamarkskerfinu svonefnda. Nú mun niðurstaðan verða sú að sumir þeirra báta, ekkert stærri en þessir og hafa jafnvel verið lengur í útgerð, munu verða starfræktir við minni aflaheimildir en krókabátarnir. Ég er næsta viss um það, herra forseti, að ef við berum saman aldur útgerðanna þá mun aldur þeirra krókabátaútgerða sem breytast núna og hægt verður að bera saman við þá aflamarksbáta sem ég var að nefna, þá grunar mig að þeir bátar sem standa betur eftir þær aðgerðir séu yngri í útgerð. Ég verð að viðurkenna, herra forseti, að þetta er eitt af þeim atriðum sem mér hefur alltaf þótt furðulegt við umræður okkar um stjórn fiskveiða. Þær hafa alltaf beinst að því ár og síð, ár eftir ár, að reyna að bæta hag krókabátanna. Mér hefur þótt þeir hv. þm. sem hafa haft sterkust orð um það og fært fram mest rök fyrir ástæðunni til þess gjarnan gleyma öðrum útgerðarmönnum sem starfa líka á bátum þar sem veiðar stýrast fyrst og fremst af veðurlagi og smæð bátanna. Ég get meira að segja viðurkennt að mér sýnist að öllu stærri og miklu eldri bátar sem hafa alla tíð verið undir aflatakmörkunum, eða frá því fyrir 1990, verði núna eftir þetta með lægra aflamark en sumir af krókabátunum. En ef grannt er skoðað verður líka hægt að sjá að þeir krókabátanna sem fara yfir þessa báta í aflamarki eru svonefndir niðurmældir bátar, eru í raun talsvert stærri en 6 tonnin sem miðað er við í lögunum. Þetta eru aðgerðir sem þeir menn sem þurfa vegna sjóslysa að fjalla um öryggismál í sjósókn okkar hafa oftar en einu sinni bent á að gætu leitt til hættu. Menn hafa velt fyrir sér nú af kannski meiri alvöru en áður hinum vísindalegu undirstöðum sem við Íslendingar áskildum okkur fyrir nokkrum áratugum að skuli vera grundvöllur fiskveiðistjórnar okkar, þ.e. vísindalegar niðurstöður af rannsóknum á ástandi nytjastofnanna. Á þessum áratugum sem liðnir eru höfum við gengið í gegnum nokkrar dýfur og núna eru veiðiheimildir á þessum stofnum miklu minni en var þegar við gripum til veiðistjórnar. En í millitíðinni hafa rannsóknirnar sem stofnað var til beinst að miklu fleiri þáttum lífkerfisins í hafinu en nytjastofnunum einum. Mjög nýlega komu þær upplýsingar fyrir hv. sjútvn. þingsins að Hafrannsóknastofnun hefur unnið rannsóknir, að vísu takmarkaðar en rannóknir þó, á áhrifum veiðarfæra á lífríki botns og ástand hafsbotnsins á ákveðnum svæðum við landið, svæðum sem hafa verið nefnd jafnvel dæmigerð fyrir hugsanlega mikil áhrif dragveiðarfæra, dragnóta og annarra slíkra. Niðurstaðan að svo komnu er sú að veðurfar hefur meiri áhrif en veiðarfærin.  Ég tel því ekki rétt að tala eins og rannsóknir af þessu tagi og á þessum atriðum hafi alls ekki farið fram. Þetta er kannski svona ámóta og nokkuð reglulegar tillögur hér á þinginu um að Hafrannsóknastofnun skuli rannsaka ástand og veiðimöguleika á ákveðnum skeljategundum, en hún skilar nokkuð reglulega skýrslum um þær rannsóknir til hæstv. sjútvrh. Ég tel samkvæmt þessu, herra forseti, að við beinum augum okkar og athygli í umræðunni oft að fáum þáttum í sjávarútvegsstarfseminni og því sem varðar ástand nytjastofnana eða það ástand sem þeir búa við. Eitt af því sem Hafrannsóknastofnun hefur bent á á fundum sem hún hefur átt nú undanfarnar vikur og á enn með almenningi, sjómönnum víða um landið, er að grunnslóð okkar við Ísland, beitilendur þorkstofnsins eins og hafrannsóknamenn hafa kallað hana, a.m.k. á þessum fundum, er í miklu verra ástandi en fyrir nokkrum áratugum þegar við allir vorum sammála um að þorskstofninn væri miklu stærri en í dag. En þá töldum við samt sem áður ástæðu til varfærni og rétt að rannsaka ástand hans og afkomu. Ég hef alloft velt því fyrir mér undir umræðum af þessu tagi að mér hefur skilist menn stundum mæla með því að við ættum að auka veiðina vegna þess að hugsanlega hafi Hafrannsóknastofnun rangt fyrir sér um ástandið. Ég verð að viðurkenna ég hef hverju sinni komist að þeirri niðurstöðu með sjálfum mér að ástæða væri til að fara varlega en ekki á hinn bóginn. Nú er það svo að Hafrannsóknastofnun kom fram með þá niðurstöðu fyrr á þessu ári að ástand okkar helsta nytjastofns er enn þá lakara en við töldum en hugsanlega muni betri tíð í vændum því að nokkuð stórir árgangar munu vera að vaxa upp. Það er þó aðeins sýnd veiði en ekki gefin, sérstaklega í ljósi þess sem sömu menn segja um ástandið í bithögum þorsksins. Ef hann hefur minna æti og lakari aðbúnað í hafinu en áður eru ekki líkur til þess að hann komist betur upp núna en undanfarin ár. Ég get a.m.k. ekki ályktað annað. Herra forseti. Ég er sem sagt þeirrar skoðunar að við hefðum löngu fyrr átt að taka upp meiri varfærni en við höfum viðhaft í veiðum og vísa til þess að allt fram til fyrir u.þ.b. áratug síðan voru útgefnar veiðiheimildir nokkuð reglulega talsvert umfram ráðgjöf vísindamanna. Og síðan var veiðin sjálf enn þá meiri, því að hún fór ævinlega umfram úthlutaðar veiðiheimildir. En það verður líka að segjast eftir að hæstv. sjútvrh. og forveri hans í því starfi tóku að fylgja meira en áður ráðgjöf vísindamanna og hv. Alþingi mótaði með lögum reglur þess efnis, að aflatakmarkanir náðu meiri árangri en áður í að stýra veiðinni. Öðruvísi er ekki hægt að líta á upplýsingar um niðurstöður af stjórn með aflamarkskerfinu sl. áratug, en á þeim tíma hafa einmitt krókabátarnir farið sífellt meir fram úr og verið að einbeita sér að smærri nytjastofnum. Kynni nú einhver að hugsa eins og ég að ástæða hefði verið til þess, þótt fyrr hefði verið, að reyna að stjórna veiðum þeirra með sambærilegum hætti og annarra. En ég hef raunar verið þeirrar skoðunar líka af öðrum ástæðum því ég tel nauðsynlegt að menn sem starfa við sama atvinnuveg á Íslandi, ekki stærra en það nú er og ekki stærri þjóð en við erum, þeir búi við sambærileg kjör, sambærilega möguleika og sambærilegar skyldur. En ég tel svo ekki hafa verið. Veiðistjórn með ýmsum aðferðum á sér nokkuð langa sögu, herra forseti, fáeina áratugi aftur í tímann. Fyrsta aðgerðin var sú að berja útlendinga út úr lögsögunni. Það var fyrsta aðgerðin við að hemja veiðar. Á sama tíma voru upphafðar aðgangstakmarkanir sem voru lagðar af með Valdimarsdómnum. En í millitíðinni tóku menn upp sóknarstýringu og enn hafa menn verið að tala fyrir sóknarstýringu. Niðurstaðan af því tímabili er sú að sóknarstýring reyndist ekki vel, en veiðitækifæri og þar með afli fluttist á milli skipa, ekki til smáu skipanna meðan stóru skipin máttu stunda sóknarkerfi. Aflinn fluttist til stóru og öflugu skipanna. Þá eins og að undanförnu var niðurstaðan sú að venjulegu smáu aflamarksskipin voru að missa afla til annarra. Kerfið var þannig að það fékk enginn neitt fyrir slíkar tilfærslur. Rétturinn var bara tekinn. Ég er þeirrar skoðunar að það fyrirbrigði sem við köllum í nútímasamfélagi eignarrétt, ekki aðeins varðandi eignir heldur líka ýmis réttindi, eigi sér margar góðar vel rökstuddar forsendur í sjávarútvegi eins og öðrum atvinnuvegum. Ég tel raunar að það sé eina leiðin til þess að hver og einn sem starfar innan slíks kerfis, innan stjórnkerfis sem takmarkar athafnir manna, telji sig sjálfur hafa ávinning af því að takmörkunin nái jafnt til allra. Hann telji sig sjálfan hafa þann hag af því, eins og í tilviki fiskveiða, að verndunaraðgerðir geti náð árangri til þess að enginn hlaupi og éti útsæðið eins og sagt var um kartöflur áður. En meðan aðrir hafa mátt stunda eins miklar veiðar og þeir gátu hefur þetta ekki verið hægt að rökstyðja að fullu. Afleiðinguna sjáum við í dag á ýsustofninum. Ég hygg að þær sveiflur, niðursveiflur, sem hafa birst í ástandi hans sé beint hægt að rekja til þessara aðstæðna sem lagakerfið skapaði. Ég er sem sé þeirrar skoðunar að það sé skynsamlegt út frá mörgum ástæðum að stjórna fiskveiðum eftir aflatakmörkunum, aflamarkskerfi. Og ég verð að viðurkenna að þær upplýsingar sem við þingmenn höfum um færeyska kerfið sem hér hefur verið nefnt nokkuð, sýna mér að þeir sem stjórna því kerfi enn þá, þ.e. þeir menn sem komu því á og beittu sér mest í umræðum í Færeyjum fyrir því, viðurkenna að innan þess sé mikil vannýtt sóknargeta sem muni smám saman verða dregin fram. Það er einmitt reynsla okkar af sóknarkerfi krókabátanna. Þetta hefur komið fram berum orðum í máli sjávarútvegsráðherra Færeyinga. Það eru hins vegar hans orð, og þurfa ekki endilega að hafa áhrif á okkur Íslendinga, að þeirra stjórnkerfi henti þeim, ekki endilega öðrum. Það eru hans orð. Menn hafa mikið velt fyrir sér brottkasti og segjast verður eins og er að nú nýlega höfum við fengið þau svör frá Fiskistofu að upplýsingar hennar af öllu tagi, bæði frá veiðieftirlitsmönnum og eftir öðrum leiðum, bendi til þess að brottkast hafi mjög minnkað á síðustu vikum og mánuðum. Það verður einnig að segjast að mikil umræða um brottkast síðustu ár hefur ævinlega leitt til einhverra áhrifa á brottkastið sjálft. Umræðan virðist vekja menn til umhugsunar um þau verðmæti sem eru í húfi, ekki aðeins í þeim fiskum sem hverju sinni er fleygt, heldur áhrifin á auðlindina. Við ættum því að huga að því að taka þau mál til umræðu nokkuð reglulega. Það kann líka að skipta máli að að þessu sinni fremur en áður hafa menn lagt vinnu í það á vegum hæstv. sjútvrh. að finna leiðir, m.a. í löggjöf og eftir öðrum hugsanlegum leiðum, til að gera mönnum kleift kannski betur en áður að koma með allan afla að landi. En ég hlýt að segja að mér finnst stundum bera á því að menn telji að veiðarfæri taki allan fisk. Það kann að gilda um króka. En það á ekki við um öll önnur veiðarfæri. Það er sem sé hægt að skipuleggja veiðar með tilliti til hugsanlegs afla með því að velja sér veiðarfæri. Það er staðreynd. Menn hafa velt fyrir sér hvers vegna aflamarksbátar eigi ekki að fá einhverja umbun núna, þeir smáu líkt og krókabátarnir. Þeir fengu umbun þegar þessi ákvæði voru leidd í lög sem nú hafa nýlega tekið gildi og verið er að breyta. Það er verið að gera breytingar með þessu frv. sem eiga að gera krókabátum auðveldara en áður að undirgangast krókaaflamarkið. Þegar krókaaflamarkið var leitt í lög voru jafnframt sett inn sérstök ákvæði um viðbótaraflaheimildir til minnstu aflamarksbátanna. Þá voru líka leidd í lög ákvæði um byggðakvóta. Núna á að leiða í lög ákvæði um sérstaka byggðakvóta vegna krókabáta. Ég viðurkenni að ég tel sæmilega í borið fyrir krókabáta. Enn heyrum við, og ég verð að álíta að það heyri fleiri en ég, að þeir sem starfrækja smæstu aflamarksbátanna telji fram hjá sér gengið og þeirra hlutur gleymdur eins og stundum áður. Það er þó lykilatriði í þessu að með þessu ákvæði á að huga sérstaklega að möguleikum þeirra sjávarbyggða sem eru umfram aðrar háðar starfsemi og útgerð krókabáta. Ég tel raunar að það sama geti átt við um byggðarlög sem eru háð starfsemi smárra aflamarksbáta. Mér sýnist að með þeim ákvæðum sem varða flutning ýsukvóta, þ.e. aflaheimilda í ýsu til krókabáta, sé hlutdeild þeirra nánast tvöfölduð, nærfellt tvöfölduð. Og ég verð að viðurkenna að ég tel eðlileg ummæli útgerðarmanna á smáum aflamarksbátum þess efnis að þeir skilji illa hvers vegna ekki verði unnt að koma til móts við þeirra hag í þessu efni. Núna er ég aðeins að tala um þá viðbót í aflaheimildum til krókabáta sem ekki á að vera tímabundin. Mér skilst að hlutdeild þeirra hækki úr u.þ.b. 8% upp í u.þ.b. 14% hlutdeild. Og það stendur beinlínis í frumvarpinu að með þeim aðgerðum eigi að minnka hlutdeild aflamarksskipanna. Ég vil rekja þetta vegna þess að menn hafa haldið því hér oft fram á hinu háa Alþingi að viðbótaraflaheimildir til sérstaklega þessara báta geti engin áhrif haft á aflaheimildir hinna. Ég verð að viðurkenna að ég hef alltaf átt svolítið erfitt með að skilja að þegar tekið er af einhverju þá minnki ekkert. Nokkur önnur atriði hafa komið hér til umræðu, ekki síst í dansinum sem stiginn var áður en tekið var að ræða dagskrárefnið. Um það verður að segjast að fyrir liggur á þingskjölum sú tillaga sem leiddi til skipunar auðlindanefndarinnar svokölluðu. Í því máli og endanlegu samþykktinni stendur, þ.e. í tillögu þáv. hv. þingmanna Alþýðubandalagsins og ályktun Alþingis: ,,Um verði að ræða hóflegt gjald ...`` Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, að fyrningarleiðin svokallaða sem á að leiða til uppboðs á veiðiheimildum muni ekki endilega geta uppfyllt það skilyrði að ávallt verði um að ræða hóflegt gjald. Ég hef dregið þá ályktun af því sem fram fer á mörkuðum eða viðskiptum milli skipa með aflaheimildir. Við þekkjum að verðið sem þar er um að ræða er býsna hátt. Menn standa frammi fyrir því að þeir hafa lagt í mikinn fastakostnað, miklar fjárfestingar og telja sér þess vegna fært að leggja mikið undir við að auka aflaheimildir sínar. Ég tel, herra forseti, að það muni verða ofan á við uppboð á aflaheimildunum þannig að verð á þeim markaði muni verða hátt.

Svo háttar til að ég hafði sagt þingflokksformönnum að við því væri að búast að fundi lyki hér milli fjögur og fimm. Á þeirri stundu hafði ég vænst þess að umræðum um þetta stjfrv. gæti lokið á þeim tíma. Eins og hv. þm. er kunnugt er nauðsynlegt að þetta frv. komist til nefndar fyrir þriðjudag en þá er nefndarfundur í sjútvn. Svo stendur á að hæstv. sjútvrh. er á förum til útlanda í opinberum erindagjörðum og sömuleiðis formaður sjútvn. Af þeim sökum hafði ég lagt áherslu á að hægt yrði að ljúka þessu máli. Nú háttar svo til að á mælendaskrá eru 10 alþingismenn svo að ljóst er að ógjörningur er að standa við þær ákvarðanir sem áður höfðu verið teknar. Ég tel eftir atvikum rétt að gefa hæstv. sjútvrh. tækifæri á að taka til máls og síðan verði umræðu frestað þegar hann hefur lokið máli sínu.

Herra forseti. Ég hjó eftir því að hv. þm. Árni Ragnar Árnason nefndi ítrekað að ýmsir hv. þm. hefðu talað um svokallaðan gleymda flota en í rauninni gleymt honum. Það er aldrei mikil nákvæmni í málefnalegri umræðu að tala í slíkum dylgjustíl. Þess vegna langar mig til að spyrja hv. þm. hverjir það eru, vegna þess að ég hef fylgst með þessari umræðu í dag og hef ekki orðið var við það að nokkur einasti þingmaður sem tekið hefur þátt í umræðunni hafi gert annað en að lýsa áhyggjum sínum yfir stöðu smábáta og aflamarksbáta. Þetta frv. sem hér er til umræðu er jú til þess, eins og margoft hefur komið fram, að skapa ákveðinn tilverugrundvöll fyrir smábátaútgerð. Ég hygg að enginn hafi talað eða muni tala fyrir algjörlega frjálsum veiðum smábáta. Hins vegar kann að vera ágreiningur um með hvaða hætti megi takmarka þá sóknargetu sem þar er til staðar, það kunna að vera deilur um leiðir. Ég held að hér hafi allir sem til máls hafa tekið lýst yfir ugg sínum vegna stöðu aflamarksbáta. En ég hjó eftir því að hv. þm. nefndi t.d. ekki einu orði frystitogara. Þess vegna spyr ég hverjir það eru hér sem hafa beinlínis lýst því yfir að þeir beri ekki fyrir brjósti ugg yfir stöðu aflamarksbáta, jafnvel þó þeir styðji þær hugmyndir sem uppi eru um að skapa rekstrargrundvöll fyrir smábáta.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þm. að ég notaði þau orð sem hann nefndi um umræðu ýmissa hv. þm. um gleymda flotann og um smærri aflamarksskip. Ég hef ekki hugsað mér að tilgreina fáeina þingmenn en þeir eru fleiri en einn og fleiri en tveir. Þeir koma úr ýmsum kjördæmum, herra forseti. Við skulum bara vera klár á því. En ég vil taka fram vegna þess sem hv. þm. nefndi um hugsanlega frjálsar veiðar smábáta að ég mundi ekki fylgja því. Ég tel mig hafa mjög góð rök fyrir þeirri skoðun minni að ég tel að með því móti værum við að fara inn á sambærilegar brautir við þær sem ég tel að við förum út úr með þessu frv. Við höfum komist úr því fari með samþykkt laganna um krókaaflamark. Ég er ekki þeirrar skoðunar að staða frystitogara snerti þetta mál með nokkrum hætti. Ég sé engin tengsl á milli frystitogara og smábáta. Ég sé hins vegar alveg rakin tengsl og líklegan samanburð á milli stöðu krókabátanna, þeirra möguleika sem þeir hafa haft undanfarin ár, þeirra aflaheimilda sem þeir sem mestu heimildirnar munu hafa að þessum aðgerðum loknum og hinna smæstu báta í aflamarkskerfinu. Ég held að verði mjög auðvelt að rekja þau tengsl.

Herra forseti. Það kemur mér reyndar á óvart að hv. þm. skuli koma hér aftur og gefa það í skyn að hér hafi einhverjir talað um algjörlega frjálsar veiðar krókabáta. Ég hef enga slíka rödd heyrt í allri umræðunni í dag, enda hygg ég að það hvarfli ekki að neinum að gefa veiðar smábáta algjörlega frjálsar. Þar þurfa að sjálfsögðu að koma til takmarkanir. Þess vegna finnst mér ekki rétt að koma hér eftir langa umræðu og draga þá ályktun af umræðunni að einhver hafi gerst talsmaður þess. Það tel ég einfaldlega ekki vera rétt. Frystitogara telur hv. þm. ekki skipta neinu máli í þessari umræðu. En umræðan snýr nú m.a. að heildarveiði, þ.e. heildarveiði úr þessari auðlind sem skiptist niður á ýmsa útgerðarflokka, frystitogara, aflamarksbáta, smábáta og þannig má áfram telja. Hv. þm. nefnir ekki einstaka þingmenn. Hann segir að sumir eða ýmsir, úr nokkrum kjördæmum og þar fram eftir götunum, láti sig litlu varða aflamarksbáta, vertíðarflota. Þá vil ég beina spurningu til hv. þm.: Sé staða aflamarksbáta þannig að þeir hafi gleymst á síðustu árum telur hv. þm. þá sjálfan sig enga ábyrgð bera þar á, minnugur þess --- ég held að ég muni það rétt --- að hv. þm. var talsmaður meiri hluta sjútvn. allt síðasta kjörtímabil? Hafi aflamarksbátar gleymst, sem ég held að sé ekki rétt fullyrðing hjá hv. þm., þá hlýtur það að beinast að hv. þm. sjálfum eða er það rangur skilningur hjá mér?

Herra forseti. Ég vil rétt rifja það upp að það var hv. þm. sem nefndi hugsanlegar frjálsar veiðar smábáta í fyrra andsvari sínu. Ég svaraði þeim orðum. Hv. þm. nefndi líka frystitogara og hefur gert grein fyrir því að hann telur hugsanlegt að flytja aflaheimildir á milli skipaflokka. Ég verð að viðurkenna að ég tel ekki að það sé auðveld lausn og mæli ekki með þeirri hugmynd. Ég gengst hins vegar fyllilega við því að ég hef eins og aðrir hv. þm. sem hafa starfað í meiri hluta sjútvn. á undanförnum árum tekið þátt í þeim ráðstöfunum og ákvörðunum sem liggja í efni þeirra frv. sem nefndin hefur mælt með eða meiri hluti hennar. Ég vil á engan hátt draga úr minni eigin ábyrgð eða sameiginlegri ábyrgð minni og annarra þingmanna. Hér hefur hins vegar verið vakið máls á því að til er gleymdur floti. Á það benti ég.

Herra forseti. Svo sem von var á hafa spunnist hér allítarlegar umræður um dagskrármálið. Ég held að mér sé óhætt að segja að allir ræðumenn gera sér grein fyrir því að við erum að glíma hér við ákveðið vandamál þótt ekki séu allir á eitt sáttir um hver sé rót vandans. Ég held að mér sé líka óhætt að segja að flestir séu þess sinnis að koma eigi til móts við þá sem lenda í einhverjum erfiðleikum vegna þeirra breytinga sem tóku gildi 1. sept. sl. Ég vil gjarnan reyna að svara hér nokkrum spurningum sem til mín hefur verið beint. Í fyrsta lagi hefur verið spurt um veiðireynslutímabilið hvað varðar viðbótina til krókaaflamarksbátanna. Þá er því til að svara að með þessu er verið að reyna að nálgast eins og hægt er það tímabil sem gefur þeim viðbótarkvóta sem stunda þessar veiðar akkúrat um þessar mundir eða rétt áður en krókaaflamarkskerfið tók gildi. Það hafa verið talsvert mikil viðskipti með þessa báta og hefur sennilega sjaldnast verið þannig að fylgt hafi með í kaupum hugsanleg veiðireynsla í aukategundunum eftir 1. sept. sl. Þess vegna taldi ég eðlilegt að reynt yrði að úthluta þessari viðbót til þeirra sem eru í þessum veiðum en ekki til þeirra sem voru í þessum veiðum einhvern tímann á árum áður. Ég ætla svo sem ekki að útiloka að ekki sé hægt að ná þessu markmiði á annan hátt en lýst er í frv. og sjálfsagt að nefndin skoði það þá. Sjái hún aðra leið til þess að ná þessu markmiði þá mun ég að sjálfsögðu ekki setja mig upp á móti því. Það var einnig spurt um hvers vegna einungis væri miðað við 5% í veiðiferðinni. Því er til að svara að hér er verið að fara ótroðnar slóðir og ég tel því rétt að fara varlega í þessu efni. Það má segja að þetta atriði sé hluti af stærri mynd. Það er verið að reyna að losa um þann þrýsting sem hefur skapast kringum brottkast. Undir tilteknum kringumstæðum virðist myndast spenna í kerfinu sem leitt getur til brottkasts. Þetta er ein leiðin til að létta á þeirri spennu. Það má eiginlega segja að þeir sem standa frammi fyrir þeim möguleika að jafnvel sé skynsamlegt fyrir þá að henda fiski í sjóinn þurfi að hugsa um hvort þeir geti nýtt sér tegundartilfærsluna, sem geti verið alltaf 5% af kvóta skipsins, þó ekki nema 2% yfir í hverja einstaka tegund. Þá gefst kostur á að láta þessi 5% til Hafrannsóknastofnunarinnar og síðan er möguleiki á að skipta í beinum eða jöfnum skiptum, þ.e. þar sem búið að breyta lögum þannig að það er ákveðinn tími sem menn hafa til að laga kvótastöðuna á bátunum eftir að hún er komin niður fyrir núllið. Síðan má auðvitað kaupa sér kvóta á opnum kvótamarkaði. Þannig að það eru möguleikar í þessari stöðu og menn ættu því ekki að þurfa að henda fiski í sjóinn og þessi leið er þar af leiðandi ein af nokkrum sem menn hafa. Það er verið að feta nýja slóð og reynt fara varlega og þess vegna er ákveðið að hafa þetta 5% í hverri veiðiferð. Síðan var spurt hvort úthlutun samkvæmt 3. gr. eða viðbótinni við 9. gr. væri framseljanleg. Það hafa ekki verið settar neinar reglur um það en miðað við það hvernig farið hefur verið með 12 þús. tonnin í 9. gr. fram til þessa þá hefur þeim verið úthlutað árlega eins og gert er ráð fyrir með það magn sem hér um ræðir. Þar af leiðandi hefur það ekki verið framseljanlegt sem aflahlutdeild en hins vegar hefur úthlutunin verið framseljanleg sem aflamark. Ef við höfum það síðan í huga að þessu er úthlutað árlega hlýtur auðvitað að koma til skoðunar við úthlutun hvers árs hvernig menn hafa nýtt þessa úthlutun, hvort hún hefur komið þeim byggðum til góða sem verið var að reyna að styðja eða hvort menn hafa framselt þetta sem aflamark. Því er til að svara að almenna reglan varðandi 9. gr. hefur verið að heimildir væru framseljanlegar innan ársins. Það var einnig spurt um 7. gr., varðandi dagsetninguna við hugsanlegt val yfir í dagakerfið, hvers vegna miðað væri við 1. nóv. í frv. Frv. var lagt fram í október þó það sé fyrst rætt núna í byrjun nóvember. Þetta er auðvitað dagsetning sem þarf að breyta í meðförum nefndarinnar því auðvitað nær greinin ekki tilgangi sínum ef dagsetningin er 1. nóvember. Ég hef metið það þannig að þetta lægi í augum uppi. Síðan var spurt um 10% regluna varðandi dagakerfið, hvort þetta væri þá ekki almenn regla varðandi aðra útgerðarflokka. Ekki get ég svarað því þannig að þetta sé almenn regla en hins vegar held ég að það sé auðvitað rétt að það er mjög skaðlegt þegar miklar breytingar verða á milli ára eða miklar breytingar á skömmu tímabili, svo maður nefni það almennt. Auðvitað má því segja að grundvallarhugmyndin á bak við þetta frv. og þann viðbótarkvóta sem krókaaflamarksbátarnir fá sé sú að menn verði ekki fyrir of miklum breytingum á of skömmum tíma. Þó að 10% séu kannski ekki lögð þar sérstaklega til grundvallar þá er hugmyndin sú sama, að breytingar verði ekki of miklar á stuttum tíma. Síðan var spurt út í atriði sem ekki eru í frv., annars vegar varðandi stærð báta og hins vegar varðandi dagakerfið og hugsanlegar breytingar þar á. Því er til að svara að þessar breytingar standa ekki í sérstöku sambandi við að krókaaflamarkið tók gildi 1. sept. sl. Endurskoðunarnefndin hefur hins vegar lagt til að þessum bátum, þ.e. krókabátunum, verði heimilað að verða allt að 15 tonn. Þetta atriði mun koma til úrvinnslu þegar samið verður frv. til laga um endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða og þar verður endurskoðunarnefndarskýrslan ásamt öðrum gögnum lögð til grundvallar. Þá verður tekin afstaða til þessa atriðis. Og síðan er það spurningin um dagakerfið. Það verða engar róttækar breytingar á dagakerfinu vegna upptöku krókaaflamarkskerfisins. Ég hef hins vegar verið þeirrar skoðunar að dagakerfið sé að mörgu leyti ómanneskjulegt vegna þess að menn séu beinlínis hvattir til þess að sækja sjó í allt að 24 tíma í einu. Ég hef lýst því yfir að ég sé tilbúinn að skoða það að gera breytingar á því en þó þannig að það auki ekki sóknargetu þessara báta. Ég hef átt viðræður um þetta við Landssamband smábátaeigenda. Þeim hugmyndum sem ég hef lagt fram og hafa byggst á tölum um hvernig þessir bátar hafi nýtt sólarhringinn hefur verið hafnað. Ég hef hins vegar lýst því yfir að ég sé tilbúinn til frekari viðræðna um bæði þetta atriði og önnur atriði sem leitt geti til þess að auka hagræðingu í þessum útgerðarflokki og þá jafnframt á þeim grundvelli að sóknargeta þessara báta aukist ekki. Á síðasta ári var gert ráð fyrir því að þeir ættu að veiða 1.500 tonn. Sú hlutdeild sem þeir hafa er 1.500 tonn en þeir veiddu milli 9 og 10 þúsund tonn. Í þeim mismun liggur auðvitað að dögunum mun fækka en eftir að dagarnir eru komnir niður fyrir 20 þá getur þeim einungis fækkað um einn á ári. Ég tel því talsvert langt í land með að þessi bátaflokkur fari að veiða þau 1.500 tonn sem hann raunverulega á veiðireynslu til. Eins og ég hef sagt þá hef ég lýst mig viljugan til að ræða þessi mál og mun vonandi hafa tækifæri til þess að ræða það við Landssamband smábátaeigenda. Vonandi munum við þá komast að einhverri niðurstöðu sem lögð yrði fyrir þingið, helst á þessu þingi. Ég sé enga ástæðu til að tefja það neitt lengur ef menn finna ásættanlega niðurstöðu. Ég held, herra forseti, að það hafi ekki verið fleiri beinar spurningar sem ég þarf að svara varðandi þessi mál. Ég vil hins vegar leggja áherslu á að það skiptir talsvert miklu að þetta mál fái tiltölulega röska afgreiðslu í þinginu. Það er farið að líða talsvert á fiskveiðiárið og það er nauðsynlegt fyrir þennan útgerðarflokk, eins og aðra útgerðarflokka, að vita hvert aflamark hans er á fiskveiðiárinu og ekki sé nein óvissa um hvað þeir megi veiða á þessu ári. Þeir þurfa að geta skipulagt vinnu sína eins og aðrir í samræmi við það.

Hæstv. forseti. Það eru tvö atriði sem mig langar til að spyrja um. Í fyrsta lagi fannst mér hæstv. ráðherra ekki tala mjög skýrt um hvað hann væri tilbúinn að gera í sambandi við dagabátana. Mig langar til að athuga hvort hann getur ekki komið því svolítið skýrar frá sér, hvort hann er ekki tilbúinn til að leita leiða til að þessi floti fái framtíðarstöðu sem geri mönnum kleift að vinna við þetta sem atvinnuveg og það sé ekki innbyggt í fyrirkomulagið að þeir veslist upp hægt og hægt eins og það er núna, með skerðingunni sem þarna er. Síðan vil ég lýsa yfir vonbrigðum mínum með svar hæstv. ráðherra gagnvart því að þær aflaheimildir sem honum er falið að úthluta samkvæmt frv. verði með sama hætti verslunarvara og aðrar aflaheimildir. Ég átta mig ekki alveg á því hvernig menn geta komist að þeirri niðurstöðu að það þurfi að leggja til aflaheimildir á einhvern stað, láta menn hafa aflaheimildir vegna þess að það sé mjög vond staða í viðkomandi byggðarlagi en síðan sé það ekki skilyrði fyrir slíkum heimildum að þeir noti þær á þeim stað, atvinnulífinu þar til framdráttar. Ég tel að það sé ekki gott ef þessar veiðiheimildir fá það orð á sig að þær verði notaðar í braskinu. Það verður nógu umdeilt þetta fyrirkomulag sem hér er verið að koma á.

Herra forseti. Ég held að það sé ekki tímabært fyrir mig að tala neitt skýrar varðandi dagabátana. Ég hef þegar sagt á hvaða forsendum ég vil ganga til viðræðna við smábátaeigendur um þetta mál. Og það verður síðan að koma í ljós hvað út úr þeim viðræðum kemur. Varðandi úthlutunina samkvæmt 9. gr. þá er svolítið erfitt, í kerfi sem byggir á framseljanlegum aflaheimildum, að sumar aflaheimildir í kerfinu séu ekki framseljanlegar. En eins og ég sagði þá verður þessum aflaheimildum væntanlega úthlutað á ákveðnum grundvelli tengdum byggðarlögunum. En verði þær síðan að almennri verslunarvöru þá er auðvitað forsendan fyrir úthlutuninni brostin. Þar sem þeim er úthlutað árlega er hægt að grípa inn í og breyta þá úthlutuninni, sé raunin sú að menn séu að versla með aflamark sem þannig er úthlutað en nýti það ekki fyrir viðkomandi stað.

Hæstv. forseti. Ég taldi að þær reglur sem hefðu verið settar í sambandi við byggðakvótann væru þannig að menn kæmust ekki upp með að fara með aflaheimildir eitthvað annað en um hefði verið talað. Það eru nýjar fréttir fyrir mig og ég óska eftir að hæstv. ráðherra segi mér þá frá því, geri okkur grein fyrir því hér í þinginu, ef reynslan af því fyrirkomulagi er að menn fari með aflaheimildirnar eitthvað annað. Það er reyndar ekki úthlutað árlega í því fyrirkomulagi. Það væri sannarlega ástæða til að fara yfir það ef það er niðurstaðan að þær hafi ekki verið notaðar á staðnum sem var forsendan fyrir því að þeim var úthlutað.

Herra forseti. Ég átta mig ekki alveg á hvernig byggðakvótinn komst inn í þessa umræðu. Ég var ekki að tala um hann og ekki að vísa til hans. Ég var að vísa til þeirra úthlutana sem eru samkvæmt 9. gr. og þær hafa verið framseljanlegar. Í þessu tilfelli er um að ræða árlega úthlutun til krókaaflamarksbáta vegna tiltekinna byggða. Ef það eru brögð að því að sá kvóti sé framseldur þannig að hann fari annað þá er auðvitað forsendan fyrir úthlutuninni brostin. Ég var ekki að tala um byggðakvóta í þessu sambandi, alls ekki. Hins vegar gæti það verið, eftir að búið er að úthluta á krókaaflamarksbáta innan tiltekins sveitarfélags, að það reyndist hagkvæmara að framselja á milli báta innan sveitarfélagsins. Þá sæi ég ekki að neinum forsendum úthlutunarinnar hefði verið velt. Þar af leiðandi væri engin ástæða til þess að breyta úthlutun til þeirra staða í framtíðinni. Eins og fram hefur komið hafa ekki verið settar neinar reglur um þetta fram að þessu. Það er heldur ekki lagaheimild til úthlutunarinnar. Ég hef hins vegar vitnað í það hvernig staðið hefur verið að úthlutunum á hinum svokölluðum 12 þús. tonnum í 9. gr. Þar hafa ekki verið nein vandamál af þessu tagi svo ég hafi tekið eftir.