Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vildi leyfa mér að vekja athygli hv. þd. á því, að það gætir talsverðs misskilnings í þessari brtt., sem hér hefur komið fram. Ég gat nú af sérstökum ástæðum ekki verið viðstaddur þær umr. sem fóru fram um þetta mál hér í gær, en ég hef séð í blöðum sagt frá því, hvers efnis þær hafi verið. Það er, að mér virðist, meginuppistaðan í þeim umræðum, að það sé of lítið lánað úr sparisjóðsdeild Búnaðarbanka Íslands til bænda eða yfirleitt út um landið. Það hefur verið gefin skýrsla hér um það, hvernig lánum Búnaðarbankans er háttað, og kemur þar í.ljós, að meiri hluti þeirra lána, sem hann veitir, eru veitt bændum. Enn fremur er auðvitað, án þess að það hafi verið gefin nein skýrsla um það, veitt mikið af lánum óbeint til bænda, með því að verzlununum, sem selja vörur út um land og lána þar meira og minna t.d. til bygginga allt árið og fjöldamargt fleira, - það er reynt að mæta þessum lánum, sem bændum eru veitt, meðan á byggingum og framkvæmdum stendur, með því að lána þeim fyrirtækjum, sem lána þeim verzlunum úti um landið, sem hafa slíka lánastarfsemi með höndum. Það er auðsætt mál, að bankinn getur naumast hagað lánum sínum með öðrum hætti en hann hefur gert í þessu efni, enda hefur lánapólitík bankans verið margrædd í bankaráðinu og enginn ágreiningur um það, að það bæri að ganga eins langt í því og unnt er að veita því fé, sem bankinn hefur yfir að ráða, í lán til bænda. Meðal annars höfum við, eins og hefur nú komið fram hér, núna til bráðabirgða veitt þessum deildum bankans, veðdeildinni, byggingarsjóði og ræktunarsjóði, bráðabirgðalán, til þess að þær geti innt af hendi þá lánastarfsemi, sem er nauðsynleg, til bænda. Það hefur oltið á 9–12 millj., sem þessar deildir þrjár hafa verið í skuld við sparisjóðinn. Á þennan hátt er sparisjóðurinn notaður til þess að hlaupa undir bagga til bráðabirgða. Það, sem menn verða að gera sér ljóst, er það, að lánapólitík til bænda hefur verið gerbreytt frá því, að bankinn var stofnaður í upphafi. Eins og flesta mun reka minni til, voru lán veitt þannig, að vextir voru svipaðir af lánum til bænda eins og öðrum lánum, en til íbúðarhúsabygginga voru langt fram eftir veittir óafturkræfir styrkir. Þessari lánapólitík til landbúnaðarins var gerbreytt, þannig að nú eru tekin 2 og 21/2% af lánum úr byggingarsjóði og ræktunarsjóði og úr veðdeild 41/2%. Og það sjá náttúrlega allir, að bankinn mundi ekki halda lengi áfram starfsemi sinni, ef hann ætti að taka við peningum til geymslu í sparisjóð og til ávöxtunar með 5% vöxtum lægst, 6% og upp í 7% og lána síðan út með 2%, 21/2% og 41/2%. Slík bankastarfsemi yrði ekki rekin mjög lengi. Og ég held, að mér sé óhætt að fullyrða, að það er tekið, eftir því sem hægt er, tillit til þess að verja peningunum til útlána til landbúnaðarins eins og mögulegt er út frá því sjónarmiði að reka jafnframt ábyrga og heilbrigða bankastarfsemi. Það er vitanlega hægt að taka það til greina, ef óánægja ríkir út af því hér í þessum bæ, að veita lánunum meira út um land. Það er sjálfsagt þörf fyrir stutt lán víða úti í kaupstöðunum og þorpunum. En það er alveg auðsætt mál fyrir hvern mann, sem um það vill hugsa, að þau lán, sem nú eru lánuð úr sparisjóði með 71/2%, eru ekki lán, sem bændur sækja eftir nema til bráðabirgða, og þeir fá vitanlega þau lán til bráðabirgða alveg eins og aðrir og sitja fyrir þeim meira að segja, þangað til þeir fá lán með lægri vöxtum, venjulega í árslok. Ég vil ekki vera að hreyfa því neitt hér, en ég get sagt þessari hv. d. frá því, að við höfum látið sérfróða menn reikna það út, hvernig starfsemi byggingarsjóðs og ræktunarsjóðs vegnar undir því skipulagi, sem hv. Alþ. hefur haft á peningaútvegun til Búnaðarbankans. M.ö.o.: Bankinn hefur tekið núna svo tugum milljóna skiptir að láni peninga og heldur áfram að taka núna úr mótvirðissjóðnum með 51/2% vöxtum og er látinn lána út með 21/2% og 2%. Ég vil alls ekki birta þær tölur hér, þær niðurstöður, sem eru að verða af þeirri lánastarfsemi og þeirri bankapólitík. Ég kæri mig ekkert um að fara inn á umræður um það. Og það er alveg auðsætt mál, að þetta, að segja við bankann, að hann eigi að ávaxta peninga með 5%, 6% og 7% og lána það út með 41/2%, er sama og að segja við bankann, að hann eigi að stefna að sínu eigin tapi og –ef gert er í nægjanlega ríkum mæli - gjaldþroti. Ég held satt að segja, að það hafi ekki verið víða mikill ágreiningur um það, að það hafi verið reynt að stjórna þessum banka samvizkusamlega og þannig, að hann væri rekinn á þann hátt, að í samræmi væri við fjármál ríkisins. Ég fullyrði það, að það hafi verið tekið mjög mikið tillit til þess. Það má gjarnan segja það hér, og ég er ekki þar með að deila á neinar lánsstofnanir eða aðra banka,að þegar hafa verið athuguð hér fjármál okkar þjóðfélags og okkar bankastarfsemi, þá hefur það a.m.k. - og er þá vægt tekið til orða - aldrei komið fram í þeirri athugun, að nokkur lánsstofnun og nokkur banki hafi verið rekinn betur, að þeirra áliti, heldur en Búnaðarbankinn. Við gerum okkur það fyllilega ljóst, að fólkið, sem trúir bankanum fyrir sparifé. gerir það vegna þess, að það álítur, að bankinn sé sæmilega rekinn. Og þó að þar sé ríkisábyrgð á bak við, þá hefur fólk alltaf einhverja tilfinningu fyrir því, hvar það vill ávaxta sitt fé. Þess vegna höfum við talið það skyldu okkar og munum halda áfram að telja það okkar skyldu að hafa bankann, þó að það kosti hann verulega fjármuni, þannig rekinn, að hann sé alltaf, sem kallað er, greiðslufær. Til þess verður bankinn að hafa geysilega mikinn sjóð. Við höfum lítið þurft á því að halda að nota íánsfé Landsbankans. Við höfum aldrei rekið bankann þannig að hafa sjóð okkar svo tæpan, að við höfum þurft að grípa til þess nema til bráðabirgða, svo að það er ekki hægt að segja, að við höfum níðzt á þjóðbankanum. Þjóðbankinn hefur nú um 300 milljónir í seðlum vaxtalaust, svo að það er náttúrlega dálitið önnur aðstaða en fyrir þennan litla banka, sem Búnaðarbanki heitir, og menn geta gert sér í hugarlund, enda sést það nú á tölunum á þeim gróða, sem bankarnir skila á hverju ári, að þetta segir til sín. Næststærsta gróðalindin fyrir hina bankana eru umboðslaunin á sölu erlends gjaldeyris. Við höfum ekki viljað sækjast eftir því að fá tekjur af því að selja erlendan gjaldeyri. Það hafa verið þrætur um það, og við höfum ekki sótzt eftir því til þessa. Eini möguleikinn fyrir bankann til þess að standa undir sínum rekstri er gróðinn á sparisjóðnum. Fyrst og fremst er það þessi starfsemi, sparisjóðurinn, sem stendur að verulegu leyti undir rekstri bankans og þeim gróða, sem af honum er. Þess vegna er það, að það getur vitanlega ekki komið til mála, að við getum tekið á móti tugum milljóna af fé, sem lagt er inn í Búnaðarbankann, og lánað það síðan út í veðdeild með lægri vöxtum en við greiðum eigendum peninganna. Þess vegna er það, að ég held, að því meira sem málið er athugað, því greinilegar sjáum við, að þetta er, eins og einn þm. orðaði það, þegar þessi brtt. kom fram, nákvæmlega sama og að fyrirskipa að fóðra kýr á eigin mjólk. Það er alveg nákvæmlega það sama, að við eigum að taka úr sparisjóði fé, sem er ávaxtað á miklu hærri vöxtum en við fáum af útlánunum, og lána það út til þess að tapa á því svona upp í 3%. Við eigum að borga allt að 3% með lánum, því að það er talsvert af fé hjá okkur, sem fólk hefur bundið lengi, eins og víkið var að. Um þörfina á að samþ. þetta frv. er enginn vafi, og um þörfina á veðdeildarlánum er enginn vafl. Það koma að minnsta kosti ekki færri en tíu beiðnir inn á hverjum degi um þessi veðdeildarlán frá fátækum bændasonum og frá fátæku fólki, sem vill stofna til búskapar, en getur ekki keypt jarðir, og sér nú, að þetta frv. er komið fram. Það yrðu áreiðanlega mikil vonbrigði, ef það yrði fellt eða limlest á þann hátt, sem hér er stefnt til, sem er nákvæmlega sama og að fella það. Og þó að þetta frv. yrði samþykkt, þá er nú skuld veðdeildarinnar við sparisjóðinn 2 millj. núna af þeim ástæðum, að það hefur ekki verið hægt þrátt fyrir þau neyðarúrræði, sem það er að lána út fé á þennan hátt, sem ég hef lýst, með lægri vöxtum en bankinn ávaxtar það, annað en neyðast til þess að fara lítillega inn á þessa pólitík vegna neyðar fólksins: En það er reiknað með því alveg eins og með lánin til byggingarsjóðs og ræktunarsjóðs, að þetta sé aðeins til bráðabirgða og að þessum peningum verði fljótlega skilað aftur. Undir öðrum kringumstæðum væri algerlega óverjandi að festa spariféð á þennan hátt. Ég vil þess vegna mælast til þess, að hv. þd. sýni þá sanngirni að fella þessa brtt. og samþ. frv. eins og það liggur fyrir, því að á þann eina hátt kemur það þó að nokkru gagni.



Herra forseti. Þó að mikið megi um þetta segja og sé reyndar búið að segja, skal ég nú ekki fara að lengja þessar umr. mikið. Það virðist að sumu leyti óþarfi og kannske að öllu leyti óþarfi. Hæstv. dómsmrh. vitnaði í grein í lögunum um Búnaðarbankann og sagði, að tilgangur bankans væri að styðja landbúnaðinn og greiða fyrir fjármálaviðskiptum þeirra, er stunda landbúnaðarframleiðslu. Þetta er rétt. Hann sagði enn fremur, að það væru þverbrotnar af bankanum allar þær reglur, sem til hafði verið ætlazt að hann starfaði eftir, og hann væri þar algerlega á rangri línu, starfaði frá öðrum sjónarhól en honum hafi verið ætlað með því að lána mikið í annað en landbúnaðinn. Nú langar mig til að heyra af munni hæstv. ráðherra skilgreininguna á þessu, að lána til að styðja landbúnað og greiða fyrir fjármálaviðskiptum þeirra, er stunda landbúnaðarframleiðslu, hver hún væri. Ég veit vel, að það er reynt annað slagið að flokka útlánin eftir því, til hvaða atvinnurekstrar er talið að það sé. En mér skilst, að sú flokkun sé ákaflega hæpin og nái ekki út fyrir öll tilfelli, og skal nefna nokkur dæmi til að útskýra fyrir ráðherranum, hvað ég meina. Ég skal nefna kaupmann hérna í Reykjavík, sem á frystihús. Hann kaupir í það kjöt frá a.m.k. tveimur ákveðnum verzlunum úti á landi á haustin, og þar með aflar hann sér birgða yfir veturinn og gerir kaupmönnunum, sem selja honum þetta kjöt, mögulegt að borga það út til bænda. En til þess að þetta geti orðið, þá þarf kaupmaðurinn, sem kaupir kjötið í Reykjavík, að fá lán. Er það veitt til að greiða fyrir viðskiptum fyrir þá, er stunda landbúnaðarframleiðslu, eða fyrir verzlunina? Það er sett í flokk lána, sem eru veitt til verzlananna, kaupmannanna. Lánið er allhátt, og ég nefndi það sem dæmi þess vegna. Ég vil nefna annað dæmi. Það er verið að reyna að fá vélar til landsins. En hæstv. ríkisstj. hefur reynt að setja fót fyrir það, eins og hún hefur getað, alla tíð þangað til kannske nú í ár, ég veit það ekki enn þá. Hún lét setja þau skilyrði í fyrra, að það kæmi ekki til mála, að það yrði látið út leyfi fyrir neinni slíkri vél. nema borgaður yrði meginhluti af andvirði hennar áður en hún væri pöntuð og nokkrum mánuðum áður en hún kæmi. Bændurnir þurftu að fá lán til þess að geta borgað þetta. Og það var búið að undirstinga Búnaðarbankann af ríkisstj. um, að hann mætti ekki lána úr ræktunarsjóði til slíkra hluta. Hann gat það ekki. En það þurfti lán, til þess að hægt væri að borga vélarnar og fá leyfið, því að Búnaðarbankinn hefur aldrei fengið aura fyrir að fara með gjaldeyri, það hafa verið sérréttindi hinna bankanna. Það eru sérréttindi þeirra að fá að taka 2–4% af öllum gjaldeyri, sem landbúnaðurinn fær. Búnaðarbankinn hefur ekki fengið það. Það eru hinir bankarnir, sem hafa haft ágóða af því. Og þeir bændur ýmsir, sem ekki gátu tekið út úr sparisjóðnum strax eða verzlunum sínum hingað og þangað til þess að geta borgað löngu áður en þeir fengu vélarnar, - en það urðu þeir að gera vegna aðgerða ríkisstj., - urðu að fá lán í bili, og munu þau talin til verzlunarlána. Voru þetta lán til landbúnaðarins? Til hvers voru þau veitt? Þau eru ekki flokkuð undir landbúnaðarmál. En til hvers voru þau veitt? Svona gripur þetta hvað inn í annað. Ég held þess vegna, að þegar hæstv. ráðh. fullyrðir, að það sé ekki nema lítill hluti af þessum útlánum Búnaðarbankans í landbúnaðinum, það sé í ýmsu öðru, þá sé erfitt að segja, hvað mikið það sé, en hluti landbúnaðarins sé alltaf til muna meiri en tölurnar segja til um, eins og þeim er skipt niður, þegar verið er að flokka útlánin í bönkunum eftir atvinnulífinu. Þá vil ég leyfa mér, án þess þó að fara langt út í það mál, áð benda á einstaka atriði, sem ræða ráðherrans gefur tilefni til, en ég ætlaði mér alls ekki að fara út í. Ég skal þá fyrst benda á það, að Búnaðarbankinn hefur skyldur til þess að reyna að veita mönnum stofnlán bæði úr byggingar- og ræktunarsjóði. Veðdeild Landsbankans hefur skyldur til að reyna að veita mönnum lán út á fasteignir, veðdeildarlán. Búnaðarbanki Íslands hefur varasjóð, sem núna er orðinn nokkrar milljónir, - hann er orðinn svona líklega þrítugasti hluti af þeim varasjóði, sem Landsbankinn á, fyrir utan þó seðlana, sem Landsbankinn hefur þar fram yfir. Búnaðarbankinn hefur lánað þessum tveimur sjóðum, byggingar- og ræktunarsjóði, sem eiga að lána svona lán, úr sparisjóðnum hér um bil átta milljónir og alltaf eitthvað núna í síðastliðin þrjú ár. Hvað hefur Landsbankinn með að minnsta kosti 50 sinnum meiri möguleika lánað mikið úr sparisjóði frá sér til veðdeildarinnar? Hvað er það há upphæð, herra ráðherra, sem hann hefur lánað? Hvernig hefur Landsbankinn reynt að greiða fyrir sínum viðskiptamönnum, þ.e. þeim, sem þurfa að halda á veðdeildarlánum? Hann hefur ekki gert neitt. Hann hefur ekki einu sinni talað um, að það þyrfti að fá nýjar „seríur“ í veðdeildina, og ekki gert neina tillögu um, hvernig ætti að gera bréfin söluhæf, og ekki lánað einn einasta eyri úr sínum varasjóði, sparisjóði eða seðlabankanum til þess. Undir Útvegsbankann heyrir sjóður, fiskveiðasjóður, sem ætlað er að lána í báta og hefur gert það. Hann er líka þurrausinn eins og aðrir sjóðir. Hefur bankinn lánað mikið af sparifé sínu til þess að hjálpa honum til að hlaupa undir bagga um að lána, síðan hann varð félaus? Búnaðarbankinn hefur lánað nú um áramótin seinustu liðugar 2 millj. í veðdeildina úr sparisjóðsdeildinni fram yfir það, sem til var í henni. Hefur Útvegsbankinn gert það sama til þess að reyna að koma á móti mönnum, sem alveg nauðsynlega þurfa að fá sér nýja báta eða lán úr fiskveiðasjóði? Hefur hann fundið, að hann hefði sömu skyldum að gegna eftir lögunum eins og Búnaðarbankinn hefur fundið? Ég held ekki. Ég hef ekki orðið var við það. Ég hef aldrei séð í reikningunum, að Landsbankinn hafi lánað einn einasta eyri til veðdeildarinnar. Þvert á móti, veðdeildin á alltaf inni í sparisjóðnum. Ég hef ekki heldur séð, að sparisjóður Útvegsbankans hafi lánað einn eyri til fiskveiðasjóðs, heldur hið gagnstæða. Ég held þess vegna, að það sé ákaflega missagt, að Búnaðarbankanum hafi verið stjórnat5 ákaflega illa. Ég held honum hafi eiginlega verið stjórnað langbezt af þessum bönkum hvað þetta snertir. Það kynni þá að vera frá sjónarmiði þeirra manna, sem vilja láta lána sér og siðan fá eftirgjöf á skuld sinni. Maður sér á hverju einasta ári, að það er gefið eftir mikið af skuldum, bæði í Landsbankanum og Útvegsbankanum, sem taldar eru tapaðar, og skiptir það milljónum. Og maður sér líka meira, því að orðunefndin venjulega „honorerar“ þá, sem fá eftirgjöf hjá bönkunum, með því að veita þeim kross fyrir það, hvað þeir hafa verið duglegir að fá þar gefið eftir. Það hefur aldrei komið fyrir Búnaðarbankann. Hann hefur ekki gefið neitt eftir. Hann hefur engri skuld tapað. Honum hefur verið stjórnað þannig, að hann hefur ekki þurft að gefa neitt eftir. Að þessu leyti hefur honum verið öðruvísi stjórnað en hinum bönkunum. Og það er kannske þess vegna, sem ráðberrann vill ekki, að hinir bankarnir, sem hafa fé aflögu, eða aðrar stofnanir, sem hafa aflögu, hlaupi hér undir bagga og sjái um, - ekki að leysa þörfina fyrir veðdeildarlán, því að þessar lánsstofnanir geta aldrei gert það með þessu, - það er bara svolítill angi af þeim fyrir þá, sem eru allra mest þurfandi og annars yrðu að hverfa úr framleiðslunni og yfir á mölina og ganga í hóp verkamanna til þess að reyna að fá atvinnu. Það er aðeins brot af þeim hóp manna, sem annars gera þetta, sem reynt er að greiða fyrir með þessu frv., ég annað ekki. Ég held þess vegna, að það sé ákaflega mikill misskilningur að halda, að Búnaðárbankanum að þessu leyti hafi verið stjórnað illa, honum hafi þvert á móti verið stjórnað ágætlega, honum hafi verið stjórnað þannig, að hann hafi farið fram yfir það, sem lagaákvæði segja, í því að reyna að greiða fyrir þeim mönnum, sem ætlað er sérstaklega að skipta við bankann, bændunum. Hann hefur lánað af sparisjóðsfénu bæði í byggingarsjóð og ræktunarsjóð um s.l. áramót um 8 millj. og enn fremur í veðdeildina um 2 millj. Tilsvarandi skyldur ættu að hvíla á bankastjórn Landsbankans gagnvart veðdeildinni og bankastjórn Útvegsbankans gagnvart fiskveiðasjóði, sem ættu þá að lána þessum stofnunum af sínum varaforða og sínu sparisjóðsfé til þess að geta sinnt þörfum manna svipað og Búnaðarbankinn hefur gert, en það hafa þær ekki gert, og að því leyti tel ég að þeim hafi verið verr stjórnað. Hins vegar hafa þær lánað með lélegum tryggingum og tapað skuldum og afskrifað af lánunum á þann hátt, og það er kannske það, sem ráðherranum finnst vera betur gert hjá þeim bankastjórum heldur en hjá bankastjóra Búnaðarbankans. Ég vona, að menn fleyti þessu litla frv. óbreyttu í gegn. Það bjargar ekki miklu, það getur þó bjargað milli 30 og 40 mönnum á dri frá því að þurfa að hætta búskap og hverfa yfir á mölina og í hóp verkamanna. Og allir segja nú, að það séu nógir þar fyrir, jafnvel þó að haldið sé uppi Keflavíkurvinnu til að láta menn hafa eitthvað að gera. En allir eru, held ég, sammála um, að frekar eigi að halda mönnum að framleiðslunni en fjölga verkamönnum á mölinni.



Herra forseti. Ég vil fyrst eindregið mótmæla því, sem hv. þm. Str. sagði, að brtt. mínar væru þess eðlis, að betra væri að fella frv. heldur en að samþykkja þær. Jafnvel út frá sjónarmiði þeirra, sem telja, að Búnaðarbankinn sé ekki aflögufær í þessum efnum, er alger fjarstæða að halda því fram, sem hv. þm. Str. gerði, vegna þess að ríkisstj. getur, ef hún telur rök standa til, þrátt fyrir samþykkt till. látið Búnaðarbankann algerlega sleppa við þessa skyldu, þannig að þessari heimild verður því aðeins beitt, að það sannist að athuguðu máli, að Búnaðarbankinn sé aflögufær. Og vitanlega er eðlilegt, að hann komi ekki síður til greina í þessu sambandi en þær stofnanir, sem þarna eru taldar. Það væri hugsanlegt frá sjónarmiði hv. þm. Str. að halda því fram með nokkrum sennileik, að frv. yrði ónýtt, ef mín till. yrði samþykkt, ef ætti að taka allar hinar stofnanirnar út. En þegar svo er ekki, heldur á einungis að bæta einni stofnun til viðbótar við hinar og ákvæðin að öðru leyti standa í frv., þá er þetta alger fjarstæða og sýnir, að hv. þm. Str. af einhverjum ástæðum hefur löngun í þessu máli til þess að rugla um fyrir mönnum í stað þess að skýra málin, svo sem vænta hefði þó mátt af honum með þá yfirgripsmiklu þekkingu, sem hann hefur einmitt á þessum efnum. Það var mjög eftirtektarvert hjá honum, að hann ruglaði saman tveimur algerlega óskyldum atriðum. Annars vegar því, að veðdeildin og aðrar fasteignalánadeildir Búnaðarbankans láni fé út með svo lágum vöxtum, að þær geti ekki borið sig með því að greiða fulla vexti fyrir fé, sem þær taka að láni í þessu skyni, og hann sagði, að ástandið af þessum sökum væri svo alvarlegt, að hann vildi ekki gera það hér að umræðuefni. Það er vissulega efni, sem við verðum að ræða um og horfast í augu við, vegna þess að það krefst lausnar. Það er alveg greinilegt, að þessar stofnanir geta ekki til lengdar haldið áfram að lána út fé fyrir miklu lægri vexti en þær verða að borga. Hv. þm. gat um þetta á síðasta . þingi. Þegar hann var landbrh., kom í ljós, að hann hafði af því þungar áhyggjur varðandi framtíðina, þó að ekki væri til hlítar úr því bætt, en að nokkru leyti er bætt úr þessu með stórkostlegum styrkjum úr ríkissjóði til þessara stofnana til þess að borga þann vaxtamismun, sem á sér stað í þessu sambandi, svipað og t.d. gert er varðandi byggingarsjóði verkamannabústaðanna, þar sem styrkur ríkissjóðs m.a. fer til þess að greiða slíkan vaxtamismun alveg hliðstæðan þessu. Að þessu leyti er það rétt, að Búnaðarbankinn eða einstakar deildir hans ern í vandræðum, og menn verða að gera sér grein fyrir, hve mikið fé það kostar og hver á að borga það fé, sem í framtíðinni þarf til þess að standa undir þessum mismun. Það er verkefni fyrir sig, og það get ég ekki skorazt undan að eiga þátt í að leysa af minni hálfu, og ég veit, að hv. þm. Str. er allra manna ljósast, að þarna er mikið verkefni fyrir höndum. En það kemur bara þessu frv. ekki nokkurn skapaðan hlut við, vegna þess að í þessu frv. stendur hvergi, að þær stofnanir, sem hér á að skylda til að veita þessi lán, eigi að gera það með óeðlilega lágum vöxtum. Og ég spyr: Er það ætlunin að skylda t.d. Tryggingastofnun ríkisins, Brunabótafélagið og Söfnunarsjóðinn til þess að lána í þetta fé langt undir sparisjóðsvöxtum? Er það ætlunin? Ef það er, hvaða vit er þá í því að taka einmitt þær stofnanir út úr? Verðum við ekki þá frekar að horfast í augu við það, að þarna er fé, sem verður að borga á milli og verður að útvega til þess að geta staðið undir þessari lánapólitík, sem hv. þm. Str. hér gerði grein fyrir? En ég hafði ekki skilið það svo, að það ætti að skylda þessar stofnanir til þess að lána þarna fé langt undir gangverði. Ég hafði skilið frv. þannig, svipað og hv. 1. þm. N-M. talaði um, að verið væri að leita eftir, hvar væri umframfé, sem væri hægt að verja í þessu þarfa skyni, og svo ætti að sjá fyrir því með opinberum ráðstöfunum að öðru leyti að borga vaxtamismuninn í þessu tilfelli eins og öðrum. Við komumst ekki hjá því að gera okkur það ljóst, að það verður ákaflega mikil brotalöm á allri rökfærslunni hjá hv. þm. Str. og hv. þm. N-M., vegna þess að annars vegar láta þeir svo sem Búnaðarbankinn sé eina bankastofnunin í lamlinu, sem sé svo vel stjórnað, að hún hafi peninga aflögu, hún eigi peninga inni, hún hafi alltaf stóra sjóði, segir hv. þm. Str., stóra sjóði, sem hún liggi með sér til stórkostlegs tjóns, og hv. þm. N-M. segir: Hinum bönkunum er svo illa stjórnað, að þeir eru alveg peningalausir. - Samt er það þannig, að þeir vilja fara í peningalausu stofnanirnar til þess að útvega þaðan peninga í þá stofnun, sem þeir segja sjálfir að hafi yfirfljótanlega peninga, eigi alltaf peninga inni hjá Landsbankanum. Það er ákaflega gaman að vera svo vel stæður að geta átt peninga inni hjá Landsbankanum, en ég veit ekki, hvort þeir menn, sem eiga peninga inni hjá Landsbankanum, eiga þá að ganga fyrir um lán. Eiga þeir ekki fyrst að taka peningana, sem þeir eiga inni hjá Landsbankanum, og verja þeim til útlánanna? Það er það, sem ég held fram, og ekkert annað. Þetta mál er líka margþættara en að það varði einungis veðdeildina og svipaðar deildir innan Búnaðarbankans. En þó vildi ég spyrja hv. þm. Str., sem er formaður bankaráðsins: Hvað á sparisjóðsdeildin mikið af verðbréfum? Hvað liggur hún með mikið af verðbréfum í sínum sjóði, og hverrar tegundar verðbréf eru það þá, sem sparisjóðsdeildin liggur með? Það er fróðlegt að heyra það út af fyrir sig. En málið er miklu margþættara en það. V?ð höfum heyrt mikið um það talað og sjálfsagt réttilega, að landbúnaðinn skorti rekstrarfé, og það er eitt atriði í samningi núverandi ríkisstj., að það eigi að útvega rekstrarlánafé til bænda. Það var ákaflega fróðlegt að heyra skýringar þeirra tvímenninganna, hv. þm. Str. og hv. þm. N-M., á því, hvernig bankinn fer að nú. Hann fer þannig að, að hann lánar kaupmönnum, sem aftur lána bændum. Ég gæti ákaflega vel skilið þessa rökfærslu, ef hún stæði í málgagni Verzlunarráðs Íslands eða heildsalafélagsins. Það er vissulega ákaflega mikið til í þessu, það er rétt, en það er alveg nýtt úr munni þessara manna, að bezta ráðið til þess að sjá fyrir rekstrarlánaþörf bændanna sé fyrst að lána kaupmönnunum, til þess að þeir láni svo aftur bændunum. Ætli að því hafi ekki verið haldið fram hingað til af þessum mönnum, að það hefði einhver milliliðagróði verið tekinn í slíkum viðskiptum? En það, að þessir hv. þm. þurfa að skjóta sér undir svona röksemdir, sýnir, hversu þeir eru hér staddir á ákaflega hálum ís. Hv. þm. Str. kemst ekkert áfram með því að hóta því, að mín ummæli hér verði til þess, að það verði hætt að lána Reykvíkingum úr þessum banka. Ég er alveg óhræddur að halda minni skoðun fram, þó að formaður bankaráðsins í Búnaðarbankanum segi, að Reykvíkingar skuli ekki fá lán úr bankanum, ef kvartanir komi héðan um, að Reykvíkingum sé lánað of mikið. En það var eftirtektarvert, hverjir hann sagði að ættu þá að fá lánin. Það voru ekki bændurnir. Nei, það var fólk í kaupstöðum og kauptúnum. Það má ekki undir neinum kringumstæðum fara eftir lögum Búnaðarbankans og lána bændunum! Þetta þurfum við að hlusta hér á hjá formanni bankaráðs Búnaðarbankans, manni, sem er í flokki, sem þykist þess umkominn að deila á bankamálastjórnina í landinu fyrst og fremst fyrir það og kenna sjálfstæðismönnum algerlega ranglega um það, að fjármagni sé of mikið varið til sjávarsíðunnar, en ekki sveitanna. Þarna hafa þessir menn eigin bankastofnun, með sinn frambjóðanda sem bankastjóra, með sinn formann sem formann bankaráðsins, með einhvern annan mann með til þess að mynda meiri hlutann í bankaráðinu, og áhuginn er þessi fyrir því að lána út til sveitanna, að hv. þm. N-M. tók af mér og öðrum sanngjörnum mönnum, sem viðurkenna gildi verzlunarinnar, ómakið við að svara mörgum árgöngum í Tímanum til þess að gera grein fyrir því, hvað verzlunin hefði mikla þýðingu fyrir bændur, og að það kæmi alveg í einn stað niður, þótt verzluninni væri lánað, það kæmi allt bændum að gagni. Það er ákaflega gaman að heyra þetta, en það væri betra, að þeir skrifuðu að staðaldri svona í Tímann og segðu það ekki aðeins þegar þeir eru í vandræðum hér á Alþingi. Það, að þeir eru lentir í vandræði með frammistöðu sinni í málinu, sannast bezt á því, að hv. þm. Str. skuli taka af slíkum fjandskap og ofurlæti þeim sanngjörnu og mjög hófsamlegu brtt., sem ég hef hér borið fram.



Herra forseti. Ég skal ekki blanda mér í umræðurnar um stjórn bankanna, hverjum sé bezt stjórnað og hverjum sé verst stjórnað, eins og það var orðað hér, og ekki heldur leggja neina palladóma á hugarfar eða vinnubrögð einstakra bankastjóra. Ég skal þó taka það fram í sambandi við ummæli, sem féllu um það efni, að mér finnst alveg sjálfsagt og skylt að viðurkenna, að það er ekki hægt að festa allt eða meginhlutann af fé sparisjóðsdeildarinnar í löngum landbúnaðarlánum. Eðli þess innstæðufjár er að sjálfsögðu þannig, að það er ekki nema ákveðinn hluti, sem fer eftir mati á hverjum tíma, sem fært er að festa af slíku fé í löngum lánum. Hins vegar vil ég líka taka það fram, að mér finnst alveg sjálfsagt og eðlilegt, að einhver hæfilegur, ákveðinn hluti af fé sparisjóðsdeildarinnar sé einmitt bundinn við þá höfuðstarfsemi, sem bankanum er ætluð, þ.e.a.s. löng lán við landbúnaðinn, til að greiða fyrir öðrum deildum bankans, sem veita löng lán, að bæta úr þörfum, eftir því sem fært er á hverjum tíma. Það virðist mér alveg augljóst mál, að það er tilgangur stofnunarinnar. Eins og umræðurnar hér hafa nú snúizt, þá virðist mér, að ekki sé eingöngu um það að ræða, hvaða aðili sé eðlilegt að festi féð í þessum lánum, heldur líka, hvaða aðili eigi að bera vaxtamun bréfanna miðað við venjulega vexti í landinu. Hæstv. dómsmrh. virtist mér í ræðu sinni nú áðan gera ráð fyrir því, að ekki væri um vaxtatap að ræða í sambandi við kaup á þessum bréfum, því að ég hygg, að það sé alveg augljóst; ég hef þá misskilið hæstv. ráðh. Það stendur í frvgr., að það skuli tryggja affallalausa sölu á bréfum veðdeildarinnar, en vextirnir af veðdeildarbréfunum eru, að ég ætla, ekki nema 5%, þ.e.a.s. undir venjulegum sparisjóðsvöxtum og langt undir venjulegum útlánsvöxtum. Ég skal þá víkja að brtt. hæstv. dómsmrh. á þskj. 483. g hlýddi á ræðu hans hér við fyrri hluta umr. og varð því nokkuð hissa á þessari brtt. þegar hún kom fram. Mér skildist á þeirri ræðu, að það væri ekki ætlunin að girða fyrir það, að leitað yrði samninga við Landsbanka Íslands og aðrar peningastofnanir um fyrirgreiðslu við sölu þessara bréfa, enda væri ætlunin að bæta sparisjóðsdeild Búnaðarbankans í þá upptalningu, sem nú er í frv. Nú sé ég, að brtt. er sú, að Landsbanki Íslands falli niður í fyrri málslið, en í seinni málslíð bætist aftur inn: sparisjóðsdeild Búnaðarbanka Íslands, þ.e.a.s., það er gert ráð fyrir því, að það sé alls ekki leitað samninga við Landsbanka Íslands um að greiða fyrir sölu á þessum bréfum. Þá vil ég einnig vekja athygli á því, að bæði eftír brtt. hæstv. ráðh. og samkvæmt frvgr. eins og hún nú er, þá er gerður reginmunur á því, hvort í hlut eiga lánsstofnanir eins og Landsbankinn og þær aðrar, sem þar eru taldar upp, eða þær stofnanir, sem um getur í síðari málsliðnum, þ.e. Söfnunarsjóður, Brunabótafélagið og Tryggingastofnun ríkisins. Við hina fyrrtöldu, bankana, á samkv. frv. að semja um fyrirgreiðslu í þessu efni, en um hinar síðartöldu stofnanir getur ríkisstj. ákveðið, að þær skuli kaupa. Mér finnst býsna mikið gert upp á milli þessara tveggja aðila, sem þarna er um að ræða. Ég hef því leyft mér að skrifa hér brtt., sem ég satt að segja hélt að hæstv. menntmrh. mundi geta fallizt á, og hún er á þá leið, með leyfi hæstv. forseta, að á undan „Landsbanka Íslands“ í fyrri málsl. 1. gr. komi: sparisjóðsdeild Búnaðarbanka Íslands - og svo málsgr. áfram, og b-liður, að síðari málsl. greinarinnar falli niður. Ef þessi till. yrði samþ., þá mundi málsgr. hljóða þannig: „Skal ríkisstjórnin tryggja henni með samningum við sparisjóðsdeild Búnaðarbanka Íslands, Landsbanka Íslands og aðrar peningastofnanir eða á annan hátt affallalausa sölu bankavaxtabréfa, er nemi árlega a.m.k. 1200000 krónum.“ Ég sé ekki annað en að þetta sé alveg nóg, nema sú sé meiningin með orðalagi greinarinnar að undirstrika það, að einhverjir skuli geta fyrirskipað, þeim stofnunum, sem í seinni málsl. hermir, að veita lánið, jafnvel móti tillögum forráðamanna þeirra stofnana, því að í fyrri málsl. er gert ráð fyrir, að samið sé við þær alveg eins og bankana og þá aðra, sem nefndir eru í fyrri málslið. Þetta er efni brtt. minnar, að bætt sé inn í fyrri málslíð til samninga sparisjóðsdeild Búnaðarbankans og að Landsbankinn haldist þar, og það er út frá því, sem ég áðan sagði, að ég tel alveg rétt og eðlilegt, að ákveðinn hluti af innstæðufé sparisjóðsdeildarinnar sé beinlínis ætlaður til þess að styðja og efla þá sérstarfsemi Búnaðarbankans, sem hinum einstöku deildum hans er ætlað að fullnægja og sparisjóðsdeildinni líka. En að sjálfsögðu ber að viðurkenna, að það er ekki hægt að festa nema einhvern hluta af fé sparisjóðsdeildarinnar á þennan hátt vegna þess, hvernig það fé er tilkomið og hversu laust það jafnan hlýtur að vera hjá bankanum og verður að vera. Ég sé ekki, að þetta séu nein spjöll á frv. og ekki neitt dregið úr þeim líkum, sem fyrir hendi eru til þess, að þetta fé fáist. Þó að síðari málsl. sé felldur niður, þá er opið fyrir ríkisstj. að semja við þær stofnanir, sem þar greinir, eftir að hún hefur rætt við bankana, ef þörf gerist, og leita eftir fénu þar. En það er vissulega óhjákvæmilegt að gera sér grein fyrir því, að hvaða stofnun sem tekur þessi bréf affallalaust, eins og í greininni segir; tekur á sig þann halla, sem af því leiðir, í mismun á vöxtum. Það er ekkert sérstakt fyrir sparisjóðsdeild Búnaðarbankans. Það er kvöð, sem lögð yrði á hverja aðra stofnun, sem þessi bréf yrði látin kaupa, og þá er það ákaflega vafasamt atriði í mínum augum, að það ætti að lenda á stofnunum eins og þeim, sem hér fara á eftir, t.d. Tryggingastofnun ríkisins, sem getur ekki veitt einu sinni lán neitt svipað því, sem eftir er sótt og ætlazt er til að hún láni beint samkvæmt lögunum. Hún á eftir lögunum að veita lán með lágum vöxtum til sjúkrahúsa, til elliheimila og til öryrkjahæla og annars slíks, og það er sótt í því efni um hærri upphæðir en Tryggingastofnunin getur orðið við á hverjum tíma. Það fé, sem yrði af henni tekið og lagt til þessarar starfsemi, yrði til að draga úr möguleikum hennar til þess að veita hin önnur lán. Auk þess eru nú, eins og ég benti hér á við fyrri umr., horfur á því, ef ekki verður eitthvað breytt um afgreiðslu mála hér á þingi, að hún geti engan eyri lánað til neins, ef henni er ætlað að bera 4–6 millj: kr. halla af rekstrinum á yfirstandandi ári, og liggur það í augum uppi. Ég skal ekki blanda mér í umr. um bankamál almennt eða á hverju byggist sú lánastarfsemi, sem rekin er hér í allstórum stíl og þannig er háttað, að lánin eru veitt með stórum lægri vöxtum en jafnvel þau lán, sem tilsvarandi stofnanir sjálfar verða að taka til starfsemi sinnar, eins og t.d. hinar ýmsu deildir Búnaðarbankans og eins og t.d. byggingarsjóður verkarnanna, sem hæstv. menntmrh. nefndi hér áðan í þessu sambandi. Mér fannst satt að segja hv. þm. Str. tala eins og það væri verið að gera hér einhverja sérstaka nýja uppgötvun, að slík hankastarfsemi, sem lánaði gegn lágum vöxtum og borgaði háa vexti, gæti ekki haldið áfram til lengdar. Ég held, að þetta sé engin ný uppgötvun. Ég held, að þetta hafi verið ljóst, bæði þegar lögin voru sett um byggingarsjóð verkamanna og um Búnaðarbankann, að til þess að slík starfsemi geti haldið áfram, þyrfti að gera sérstakar ráðstafanir, sem líka voru gerðar samhliða. Það, hvort og hversu lengi slíka lánastarfsemi er hægt að hafa með höndum, er að sjálfsögðu undir tvennu komið: Undir því, hversu mikill mismunurinn er á þeim vöxtum, sem stofnunin þarf að greiða, ég þeim, sem hún fær, og í öðru lagi, hvernig hlutfallið er á milli eigin fjár og lánsfjár, þegar talið er fram það starfsfé, sem stofnunin hefur. Nú hefur t.d. Búnaðarbankinn gegnum ríkisframlög ár frá ári og gegnum nokkurn hagnað á starfseminni safnað verulegu eigin fé, sem skiptir nokkrum tugum milljóna. Það er þetta fé ásamt hinum opinberu framlögum úr ríkissjóði, sem stendur undir og gerir fært að halda slíkri lánastarfsemi áfram. Það er einfalt reikningsdæmi, hversu lengi er hægt að halda slíkri starfsemi áfram og í hversu víðtækum mæli. Þetta var ljóst, þegar lögin voru sett, og er því ekki ný uppgötvun, sem gerð er núna í sambandi við rekstur bankans. Alveg sama gildir um byggingarsjóð verkamanna. Það, sem gerir fært að halda þeirri starfsemi áfram, er sú eign, sem hefur safnazt gegnum framlögin, sem koma frá ríkissjóði og sveitarsjóðum, og gegnum hin árlegu framlög, sem ganga til þess að greiða þennan vaxtamun. Þegar svo er komið, þá er á hverjum tíma matsatriði, hversu mikils fjár er hægt að afla til þess að jafna þennan mismun, og eftir því fer að sjálfsögðu, í hve víðtækum mæli starfsemi slíkra lánsstofnana getur haldið áfram. Ég vil svo leyfa mér að afhenda hæstv. forseta þessa brtt., og vil ég mega vænta þess, að hv. dm. veiti afbrigði fyrir henni.



Það er nú ýmislegt dálítið skemmtilegt, sem kemur fram í þessum umr. Það er eitt meðal annars uppistaðan hjá hæstv. dómsmrh., að Búnaðarbankinn láni of mikið til Reykjavíkur, en of lítið út um land, eftir því sem hans blað a.m.k. skýrir frá umr. í gær. Það var fróðlegt að heyra það, og á því getur maður séð, af hvaða einlægni ástæða er til að halda áð þetta sé mælt. Og þegar rætt er um þessi mál, þá vil ég halda því fram, að ég hafi ekki farið út fyrir það að ræða um þau af fyllstu einlægni. Það væri fróðlegt að heyra, hvernig syngi í sumum mönnum, ef tekin hefði verið upp sú pólitík, sem raunverulega er verið að fara fram á að Búnaðarbankinn fylgi, að festa sparifé, sem hann tekur á móti, aðallega hér í Reykjavík, í 30 og upp í 42 ára lánum Með 21/2% og með 41/2%. Hvað haldið þið, að hefði verið sagt? Hv. 4. þm. Reykv. tók á þessu með fyllstu sanngirni. Hvað haldið þið, að hefði verið sagt, og hvað haldið þið, að það hefði tekið langan tíma að koma bankanum í strand, ef slík bankastarfsemi hefði verið rekin eins og verið er að finna að, að bankinn skuli ekki reka? Hvað haldið þið, að bankinn hefði lengi haldið því trausti, sem hann hefur núna til að safna sér sparifé? Ef Búnaðarbankinn hefði rekið þá pólitík, sem hæstv. dómsmrh. telur að hann eigi að reka - hvað þá? Það hefði verið blað eftir blað og ár eftir ár ráðizt á Búnaðarbankann fyrir slíka pólitík og með réttu, af þeirri einföldu ástæðu með réttu, að það er ekki hægt að reka slíka bankapólitík án þess að setja bankann ekki aðeins í hættu, heldur út í alveg vissa stöðvun eða í þá aðstöðu, sem sumar aðrar bankastofnanir hafa komizt í, að þurfa stöðugt að leita til þjóðbankans til þess að geta haldið sér á floti. - Sannleikurinn er sá, að það hefur verið lánaður úr Búnaðarbankanum til landbúnaðarins og til starfsemi hans hver einasti eyrir, sem hefur verið fært að gera, um leið og hefur verið fylgt heilbrigðum reglum um örugga bankastarfsemi, en aldrei farið út yfir þau mörk. Þessar tvær höfuðreglur verður bankinn að setja sér og má út af hvorugri víkja. Hann verður að fara eins langt í því að styrkja landbúnaðinn með sinni lánastarfsemi og hann getur án þess að setja sig í hættu, en hann má heldur aldrei setja fjármuni sína í hættu, þannig að hann eigi ekki skilið það traust, sem hann hefur hjá sparifjáreigendum, sem trúa honum fyrir sínu sparifé. Þetta hefur nú verið rakið m.a. af hv. 1. þm. N-M., sem hefur sýnt fram á þetta. Ég hef ekki rætt hér um aðrar lánsstofnanir og starfsemi hinna bankanna, ég hef ekki gert það með einu einasta orði. Ég hef sagt, að allir, sem hafi litið á starfsemi Búnaðarbankans, hafi verið sammála um, að hann sé a.m.k. eins vel rekinn og nokkur önnur lánsstofnun í landinu. Viðkomandi öðrum lánsstofnunum hefur það verið upplýst af öðrum en mér, að þær sérdeildir, sem eiga að lána, t.d. í þjóðbankanum til húsabygginga. veðdeildin, eigi inni í bankanum, en kaupi þó ekki veðdeildarbréf. Hæstv. ráðh. sagði, að ég væri að státa af ríkidæmi Búnaðarbankans. Það er alveg þvert á mótí. Ég hef sýnt fram á það, að við höfum örlitla möguleika samanborið við þjóðbankann, sem liggur með 300 millj. í vaxtalausum seðlum, sem hann hefur vaxtalaust frá ríkinu, og getur hver maður reiknað út, hvað margar milljónir það eru á ári í tekjum. Við eigum ekkert slíkt, við eigum sparifé frá almenningi, sem hann trúir okkur fyrir, og höfum farið þannig með það í okkar starfsemi, að bankinn hefur vaxið að trausti. Við höfum ekki haldið því fram, að við værum neitt svipað því eins sterkir og hinir bankarnir - að þessu leyti. En þegar við lítum á málið út frá þessu sjónarmiði, sem hv. 1. þm. N-M. upplýsti hér, þá er það svo, að þjóðbankinn, sem hefur þetta fjármagn, hefur ekkert lagt til sinnar veðdeildar, þó að við höfum stundum lagt okkar veðdeild allt að 2 millj., heldur er það jafnframt upplýst, að sérdeildin í Útvegsbankanum, sem á að lána til báta og er alveg hliðstæð því að lána til jarðakaupa, hefur ekkert fengið lánað úr sparisjóði bankans. Eftir þessum upplýsingum, sem 1. þm. N-M. kemur hér með, hafa þess vegna báðir þessir bankar rækt á allt annan hátt sérskyldu sína heldur en Búnaðarbankinn. Viðkomandi því, sem hæstv. ráðh. og hv. 4. þm. Reykv. töluðu um, að það væri engin ný uppfinning, að það væri ekki hægt að reka bankastarfsemi þannig að ávaxta fé með hærri vöxtum í sparisjóði en bankinn fær af þeim lánum, sem hann veitir úr sama sjóði, þá er það sjálfsagt rétt, að það er ekki ný uppgötvun. En það virðist ekki vera nein vanþörf á því að rifja það upp hér í þessari hv. d., að í þennan knérunn er búið að höggva í Búnaðarbankanum, eins og hæstv. dómsmrh. kannaðist við, og það ekki einu sinni og ekki tvisvar, heldur hvað eftir annað. Ég lét í ljós og hafði ástæðu til að láta í ljós áhyggjur mínar út af því máli hér s.l. vetur, einmitt hér í þessari hv. d., þegar rætt var um þessa lánastarfsemi. Og ég hef upplýst það hér án þess að fara nánar inn á rökræður um það atriði, að við höfum að sjálfsögðu látið athuga það, hvað við getum lengi staðið undir þessari starfsemi með okkar sérsjóðum í byggingarsjóði og ræktunarsjóði og þeim óafturkræfu lánum, sem mynda að vísu um leið sjóði og eign hjá bankanum. Við höfum athugað það, og ég fullyrði, að með því að höggva enn í þennan sama knérunn og láta bankann taka á sig vaxtahallann af því fé, sem verður lánað úr sparisjóðnum til veðdeildarinnar, er lengra gengið en hægt sé við að una. Það eru alveg rétt rök hjá hæstv. ráðh., að hann sagði: Ja, þetta fé, sem frv. gerir ráð fyrir, verður tekið annars staðar og þá sennilega með hærri vöxtum en veðdeildin lánar það út. - Um það atriði er mér ekki kunnugt. Ég hef álitið, að þetta frv. hafi komið frá ríkisstj. og hún hafi verið sammála um það í meginatriðum, og ég hef gert ráð fyrir því, að hún hafi rætt um það, hvernig ætti að mæta þessum vaxtamismun, sem verður þarna á milli útlána úr veðdeild og vaxtanna af þeim lánum, sem verða tekin í þeim stofnunum, sem frv. gerir ráð fyrir. Og ef það er ætlunin, að sparisjóðurinn fái með einhverju móti greiddan vaxtamismuninn, þá horfir þó málið að því leyti öðruvísi við. En þegar talað er um hitt atriðið, að við höfum næga peninga til þess að festa, þá er því heldur alls ekki þannig háttað. Bankinn hefur að vísu vaxtalaust fé meira en flestar aðrar lánsstofnanir, það er rétt. En hæstv. ráðh. segir, að ég sé að státa af því, að við höfum stóra sjóði. Þetta er alls ekki satt, af þessu hefur mér ekki dottið í hug að státa. Ég hef sagt, að við værum neyddir til að hafa svo stóra sjóði í okkar litla banka, að við gætum alltaf svarað þeim kröfum, sem sparifjáreigendur gera til okkar, og það er að geta greitt út spariféð, hvenær sem sparifjáreigendur óska, og ég get upplýst það viðvíkjandi okkar tryggingum, sem hér er spurt um, að okkur er skylt að hafa, eftir lögum bankans, 15% af okkar sparifé í ríkisskuldabréfum eða ríkistryggðum bréfum, og mikill meiri hluti eða næstum allt í þessum öryggissjóði eru ríkísskuldabréf eða ríkistryggð bréf. Það er hægt að segja það hér til þess að vera ekki að fara með neinar ónákvæmar tölur, að það er á milli 9 og 10 millj. af 14–15, sem við eigum að hafa, svo að það er ekki neinum blöðum um það að fletta. En þegar þess er nú jafnframt gætt, að bankinn þarf til viðbótar að hafa verulegan sjóð til þess að geta, eins og ég sagði áðan, greitt út sparifé, þegar þess er krafizt, og a.m.k. þarf hann að hafa annað eins í sjóði, þá geta menn séð, að það fer að saxast á það, sem bankinn hefur til þess að ráðstafa á annan hátt, þegar tekið er tillit til þess, hvað víð lánum í landbúnaðinn, eins og hér hefur verið upplýst. Það hefur nú komið hér fram hjá hæstv. ráðh. undarleg túlkun á ummælum mínum, sem féllu hér áðan viðkomandi bankastarfseminni, og sýnir eiginlega, hvernig slegið er úr og í og leikið tveim skjöldum af hæstv. ráðh., sem hann gerir nú kannske ekki oft, en hefur til að bregða fyrir sig. Uppistaðan í árásinni hér á Búnaðarbankann er sú, að hann láni ekki nægilega mikið út um land, eftir því sem blað ráðherrans segir, að hann hafi sagt hér í gær, og sama segir hann nú. Orð mín féllu þannig áðan, að ef umboðsmönnum Reykjavikur og þm. Reykv. þætti það sérstaklega athyglisvert, að of lítið væri lánað út um land, en of mikið í Reykjavík, þá væri að sjálfsögðu hægt að taka þá kröfu til athugunar. En þegar ég þannig tek undir hans eigin ummæli, að það sé hægt að taka það til athugunar, þá túlkar hann það þannig hér í þessari hv. d., að þetta sé hótun til Reykvíkinga um að draga úr útlánum til Reykjavíkur. En þetta er sú krafa, sem hann færði hérna fram sjálfur, eða er það ekki satt? Hann sagði að vísu, að ég hefði sagt, að það væri ekki hægt að lána bændum, það sýndi tvísönginn. En ég sýndi fram á það í minni ræðu, að vitanlega sitja bændur fyrir lausavíxlum í Búnaðarbanka Íslands, eftir því sem þeir þurfa með, meðan þeir eru að koma áfram þeim framkvæmdum, sem þeir venjulega ljúka að hausti. En þegar þeim er lokið, þá koma þeir og taka lánin úr byggingarsjóði eða ræktunarsjóði og kvitta víxlana í sparisjóðnum. Og ef hæstv. ráðh. heldur því fram, að pólitík Búnaðarbankans sé að því leyti röng, að við lánum of lítið út um land, eða ef hann vill hafa það heldur þannig, að við lánum bændum of lítið af sparifénu, þá væri æskilegt að fá að heyra frá honum, eftir að hann hefur heyrt skýrsluna um það, hvernig lánum okkar er háttað, hvernig við ættum í Búnaðarbankanum að haga lánastarfsemi til bænda. Það rétta í þessu máli er það, að bankinn hefur rekið heilbrigða lánastarfsemi og reynt að fara þannig með þetta sparifé, sem hann hefur, að þar væri réttlátlega að unnið og með fyllsta hlutleysi gagnvart öllum. Hann hefur lánað eins mikið fé til landbúnaðarins og frekast er hægt, þannig að ekki sé gengið út yfir þau mörk að halda uppi heilbrigðri starfsemi. - Og það kemur satt að segja, að mínu áliti, án þess að ég sé nokkuð að kvarta undan því, úr allra hörðustu átt, þegar deilt er á þessa bankastarfsemi Búnaðarbankans. Það er alveg rétt, sem hv. 1. þm. N-M. segir, að það hafa liðið áratugir án þess, að Búnaðarbankinn hafi tapað einum eyri af því, sem hann hefur lánað út. Og það væri óskandi, að það væri hægt að segja svipað um aðra lánastarfsemi. Um þetta ætla ég svo ekki að fjölyrða frekar. En það er um hitt atriðið, að láta Búnaðarbankann taka lán með miklu hærri vöxtum en hann sjálfur tekur af útlánum, að það er alveg tvímælalaust, að ekki er hægt að halda áfram á þeirri braut. - Viðkomandi brtt. hv. 4. þm. Reykv. er það að segja, að vítanlega er það þannig, að ef hún nær fram að ganga með því að fella niður seinustu málsgr. 1. gr., þá er tekið allt vald frá ríkisstj. til þess að gera nokkuð í þessu máli og ríkisstj. gerð að öllu leyti valdalaus til að koma fram því, sem er gert ráð fyrir að hún hafi þó vald til að koma fram, ef frv. verður samþykkt, eða a.m.k. meira vald til að koma fram, ef frv, verður samþ., þó að orðalagið sé náttúrlega að sumu leyti nokkuð óákveðið. Og þar kemur fram þetta sama, að bæta sparisjóðsdeild Búnaðarbankans inn í, en ég hef fært rök að því, að það er ekki hægt að halda þeirri starfsemi áfram. Það er búið að gera það of oft og er ekki hægt að halda þeirri starfsemi áfram að láta sjóði Búnaðarbankans standa undir því að lána út fé með lægri vöxtum en hann borgar sjálfur af fénu, sem hann tekur að láni.



Herra forseti. Það er alltaf gott að hafa umr. um mál og ræða þau hreinskilnislega. Og ég tel tvímælalaust, að þessar umr. hafi orðið til góðs. Það hefur sitthvað skýrzt í þeim. Hv. þm. Str. játaði í seinni ræðu sinni, að það eru alveg tvö ólík atriði, sem hann þó blandaði saman í fyrri ræðunni, hver eigi að borga vaxtamismuninn og hver eigi að leggja til peningana. Ég segi það með fullri vinsemd og virðingu til hv. þm. Str. og kunnugleika á hans störfum, að ég treysti honum mjög vel til að ganga svo ríkt eftir í sókn mála fyrir hönd bænda, að nauðsynleg milligjöf fáist þarna, þegar á henni er þörf, ef sjálft meginféð er fyrir hendi. En það er aðeins önnur hlið málsins, þ.e. milligjöfin. Hitt er að útvega fé. Og það er sá hluti málsins, sem ég hef rætt í þessum umr., hreyfði hér fyrst við 2. umr. og síðan aftur við fyrrí hluta þessarar umr., að ég tel, að Búnaðarbankinn ekki aðeins geti, heldur sé honum skylt að leggja þetta fé fram. Ef hann getur ekki fullnægt þeirri skyldu án þess að fá til þess ríkisstyrk, þá er það hans að leita til stjórnarvaldanna um það, í hvaða formi sá ríkisstyrkur á að vera. Eins og ég gat um í ræðu minni í gær og hv. þm. N-M. gerði mér þann greiða að rifja hér upp, þá stendur í 2. gr. laganna um Búnaðarbankann: „Tilgangur bankans er að styðja landbúnaðinn og greiða fyrir fjármálaviðskiptum þeirra, er stunda landbúnaðarframleiðslu.“ - Þetta er tilgangur bankans. Það á að reka hann sem landbúnaðarbanka, en ekki sem almennan verzlunar- og viðskiptabanka. Ef það er orðið úrelt og ekki hægt að reka hann sem landbúnaðarbanka, þá á að breyta lögunum. Þá á að gera mönnum það ljóst, að þetta ákvæði á ekki lengur við og því sé ekki hægt að fullnægja. Það er eins og ég segi: Hv. þm. Str., sá mjög skarpskyggni þm., þegir um sum atriði í þessu sambandi. Ég spurði hann alveg af ásettu ráði og sagði þá ekki meira. Ég spurði hann: Hvað á Búnaðarbankinn mikið í verðbréfum? Þá tók hv. þm. það eins og ég væri að efast um það, að Búnaðarbankinn væri „liquid“. Það hefur mér aldrei dottið í hug. Ég hef einmitt lýst yfir því, að ég teldi, að bankinn væri sem verzlunarbanki mjög vel rekinn, sjálfsagt rík og öflug stofnun, þó að hún hafi brugðizt sinni skyldu sem landbúnaðarbanki. Hv. þm. valdi þann kostinn að skilja það svo sem ég hefði verið að efast um, að bankinn væri „liquid“, og ég væri hér með aðdróttanir í garð bankans. En ég spurði um þetta vegna þess, að það segir í 8. gr. bankalaganna: „Sparisjóðsdeild skal eiga a.m.k. 15% af innlánsfé með sparisjóðskjörum í tryggum og auðseldum verðbréfum, svo sem ríkisskuldabréfum, jarðræktarbréfum, veðdeildarbréfum Búnaðarbankans eða Landsbankans“ o.s.frv. - Hv. þm. sagði, að það væri meiri hl. af þessu í ríkisskuldabréfum. Ég segi nú: Hvernig væri, að bankinn tæki þetta í veðdeildarbréfum Búnaðarbankans, eins og lögin sjálf segja?

Má ég taka fram í ? - Heldur ráðh., að 41/2% bréf séu það, sem hann kallar „liquid“ bréf og seljanleg?

Með þessu sannast aðeins það, sem ég sagði: Ef lögin, eru ekki lengur framkvæmanleg, þá á hv. þm. að reyna að fá lögunum breytt, alveg eins og ég er hér að burðast við að fá breytt áfengislögum, af því að ég tel þau ekki framkvæmanleg eins og þau eru. Á sama hátt á hv. þm., sem er settur til að framkvæma búnaðarbankalögin eins og þau eru, að fá lögunum breytt, ef hann getur ekki framkvæmt þau. En svo kemur hér til viðbótar, að hann hefur þann möguleika og hefur verið óspar á fyrir þau málefni, sem hann hefur beitt sér fyrir, að koma til ríkisins og segja: Ég verð að fá ríkisstyrk til þessa, ríkisstyrk til hins. - Einhvern tíma hefur það nú heyrzt, að hv. þm. hafi gerzt talsmaður slíks. Ég segi nú: Ef ekki hefði verið tekin nema bara prósentan af aukningunni, sem sparisjóðurinn fékk á síðasta ári, en þá jukust innlán þar um 29 millj. kr., þó ekki hefði verið tekinn nema nokkur hluti af því, sem bankanum var skylt að kaupa í verðbréfum til þess að standa á móti þessu, þá gat hann margfaldlega fullnægt þeirri skyldu, sem hér er um að ræða, með því að kaupa þau bréf veðdeildar Búnaðarbankans, sem eru talin upp í sjálfum lögunum og nú er verið að reyna að útvega einhvern kaupanda að. Það er einmitt þetta, sem ég segi og hefur verið meginkjarni míns máls, að Búnaðarbankinn hefur sjálfur skyldu til þess að verja sínu fé í þágu landbúnaðarins. Hann hefur meira að segja beina lagaskyldu til þess að verja 15% til þess að kaupa bréf, m.a. sérstaklega veðdeildarbréf frá Búnaðarbankanum sjálfum. Og meðan bankinn fullnægir ekki þessari skyldu, þá er það að fara yfir bæjarlækinn að leita eftir vatni að fara að leggja á aðrar lánsstofnanir þessa skyldu, sérstaklega þegar það liggur fyrir og hefur verið marglýst yfir, það getur skeð, að það hafi verið misheyrn hjá mér, að hv. þm. væri að státa af því, - en því hefur verið marglýst yfir af honum, að Búnaðarbankinn væri ákaflega vel stæður, þannig að hann hefði reiðufé, væri ekki í neinum vandræðum með að standa við sínar skuldbindingar. Og þó að hann hefði ekki sagt, að hann vildi bera sig neitt saman við aðra banka, þá hefur það ekki leynzt, að hann hefur talað með töluverðri ánægju um sjálfan sig, sem hann líka má, mótsett við aðra banka. Þetta hefur engum dulizt. Þess vegna er það, sannast sagt, dálítið skrýtið að vera að fara frá þeirri stofnun, sem hv. þm. segir að sé svona vel stjórnað, - en þar sem aðal-„góðstjórnin“ á að liggja í því að fara á móti lögum, fylgja ekki beinum lagafyrirmælum um fyrirgreiðslu við landbúnaðinn, heldur að gera bankann að almennum verzlunarbanka, - að vera að fara úr þessum vel stjórnaða banka yfir í þær stofnanir, sem hv. þm. gefur hér mjög í skyn og hans samróðrarmaður í þessu máli, hv. þm. N-M., berum orðum sagði að væri mjög illa stjórnað. Ég verð að segja það: Ég skil ekki þennan hugsunarhátt, því að hv. þm. kemst ekki með neinu móti fram hjá því, að Búnaðarbankinn hefur brugðizt ekki aðeins þeirri skyldu, sem eðlilega hvílir á honum, heldur beinum lagabókstaf um stuðning við landbúnaðinn. Hv. þm. lætur svo sem ég hafi gerzt talsmaður þess, að öllu sparifénu yrði varið til kaupa á bréfum, sem eiga að standa til langs tíma. Vitanlega hef ég aldrei lagt slíkt til. Ég tók það berum orðum fram, að það yrði vitanlega að hafa hóf í þessu eins og öðru og gæta þess, að bankinn yrði ætíð „liquid“. Hitt er vitað mál, að hann getur keypt miklu meira en sem svarar 15% af innstæðufé sínu. Landsbankinn á eftir réttum lögum að kaupa 30%. Ég veit ekki, hvort hann hefur gert það, en ef hann hefði gert það, þá hefði hann forðað mjög frá því öngþveiti varðandi fasteignalán, sem hér er. Og það er vitað mál, að flestum sparisjóðum landsins er varið til þess að lána út fasteignalán, og hví í ósköpunum skyldu innstæðurnar vera lausari í Búnaðarbankanum heldur en í öllum öðrum bönkum og sparisjóðum? Ég skora á hv. þm. að nefna dæmi þess og þá hve mörg, að innstæður hafi farið minnkandi frá ári til árs í Búnaðarbankanum. Ég gat hér um í gær, að ég hef skýrslu um síðustu fimm ár, og á þeim fimm árum hafa þær stöðugt farið vaxandi og meira að segja stórkostlega vaxandi, og ég held einmitt, að bankinn hafi það álit á sér sem vei rekinn, við skulum segja verzlunarbanki, að menn séu óhræddir við að láta peninga standa þar inni. Það er alveg áreiðanlega rétt. En þeim mun meiri möguleikar eru til þess fyrir hv. þm. að beita áhrifum sínum til þess, að l. um bankann verði fylgt, og í því sambandi vil ég taka fram, að því fer fjarri, að það þyrfti einungis að fara fram með þeim hætti að veita fasteignalán. Það er vel hugsanlegt líka að framfylgja l. með því að veita bændum rekstrarlán, og við vitum það, hv. þm. Str. og ég, báðir mjög vel, að það er brýn þörf á því að bæta úr rekstrarlánaskorti bænda. Það er einmitt eitt af höfuðverkefnum núverandi ríkisstj. að bæta úr því. Því í ósköpunum beitir Búnaðarbankinn sér þá ekki til þess að leysa þetta verkefni og har með framfylgja l. um sinn tilgang, sem hann hefur ekki gert nú um langt árabil? Hv. þm. Str. þegir að vísu af skiljanlegum ástæðum, en eftir stendur, að bankinn hefur gefizt upp við að framfylgja l. Hann getur gert það á fleiri vegu en þann að veita fasteignaveðslán. Hann getur gert það með þessu, eins og ég segi, að hafa forustu um heilbrigð rekstrarlán til bænda, til þess að menn þurfi ekki að vera háðir hvort heldur kaupfélögum eða kaupmönnum um sín rekstrarlán. Hv. þm. Str. taldi áðan, að það væri fullvel séð fyrir því með því að lána kaupmönnum, sem aftur lánuðu bændum. Hann nefndi nú ekki kaupfélag í þessu sambandi.  Ég verð að segja það, að þetta eru ákaflega fróðlegar upplýsingar fyrir okkur, sem höfum verið að lesa um það í Tímanum, að sjálfstæðismenn stjórnuðu bankamálum þjóðarinnar þannig, að þeir afskiptu kaupfélögin og létu kaupmennina fá allt of mikið. Þarna hafa framsóknarmenn banka, þar sem þeir eru sannast sagt ótruflaðir, ráða allir öllu einir, alveg sérstaklega þetta síðasta ár, því að þá tryggðu þeir sér meiri hluta í bankaráðinu. Áður var þó einhver aukning hjá samvinnufélögunum, er mér sagt, nú hamast þeir við að lána bara kaupmönnum, um leið og þeir skamma okkur hina fyrir það, að við lánum samvinnufélögunum allt of lítið. Hitt er svo annað mál, sem ég vil segja hér, að það er auðvitað mjög rangt að tala um þessi bankamál sem verandi á ábyrgð eins eða annars flokks, vegna þess að þótt t.d. bankastjóri sé í tilteknum flokki, þá er engan veginn þar með sagt, að hann noti stöðu sína flokkslega. Ég held slíku ekki fram um bankastjórann í Búnaðarbankanum, þó að hann sé einn af frambjóðendum Framsfl. En ég held hins vegar, að hv. þm. Str. eigi ákaflega erfitt með að gleyma því, að hann er formaður Framsfl., þegar hann er í bankaráðinu. Það er svo ríkt í honum að gagna sínum flokki. Ef það á að tala um, að bankar séu á valdi einhverra flokka, þá er það þó einn banki, sem er fyrst og fremst á valdi eins flokks, þ.e. Búnaðarbankinn á valdi Framsfl. Flokkurinn hefur fyrirmæli um það, að bankinn eigi að styðja landbúnaðinn og greiða fyrir fjármálaviðskiptum þeirra, er stunda landbúnaðarframleiðslu. Þetta kemur þannig út, að sparisjóðsaukningin á síðasta ári eftir þeirra eigin skýrslum fer að 1/3 til landbúnaðar eftir þeirri skýrgreiningu, sem þeir sjálfir gefa, en að helmingi til kaupmanna. Það kann að vera, að það sé allt með felldu um þetta. En ef hinir bankarnir hafa gert of mikið að því að lána í verzlunina og of lítið að því að lána til bænda, eins og málgögn Framsfl. halda fram, þá hefur Framsfl. og hv. þm. Str., form. hans, ákaflega brugðizt þeim trúnaði, sem hans flokkur hlýtur að bera til hans, með því að láta ekki Búnaðarbankann rétta þennan hlut í stað þess að gerskekkja hann svo mjög sem raun ber vitni um. Hv. þm. vildi bera af sér, að hann hefði verið með hótanir um það, að Reykvíkingar skyldu ekki fá lán í bankanum, úr því að ég væri að krefjast þess, að þeim væri ekki lánað, og sagðist enga slíka hótun hafa borið fram. Hv. þm. sagði berum orðum, að það væri hægt að lána þetta í kaupstaði og kauptún úti á landi. Hann nefndi ekki bændurna. Það átti sem sagt beinlínis að fara að hefnast á Reykvíkingum í þessu sambandi, af því að ég hafði á því aðra skoðun, hvernig ætti að stjórna þessum málum, heldur en hv. þm. Str. Hann um það, ef hann vill nota sína aðstöðu í því skyni. Ég ber það traust til hans og segi það í fullkominni einlægni, að þegar hann skoðar sinn hug, þá muni hann nú ekki framfylgja þessari hótun. Hann er allt of mikill maður til þess, að honum detti það í hug. En ef svo heimskulega væri farið að, þá mundu Reykvíkingar vafalaust kunna að svara fyrir sig. Þó að ég sé þm. Reykvíkinga og sé óhræddur við að tala þeirra málstað og hafi stundum sætt ámæli hér í d. fyrir að standa á þeirra rétti, þá tel ég mér skylt að tala fyrir hönd annarra landsmanna líka, þegar á þá er hallað og ranglega að farið. Það er ótvírætt, að Búnaðarbankinn hefur af einhverjum ástæðum, ef til vill verjanlegum, ef til vill ekki verjanlegum, ekki framfylgt þeirri skyldu að vera landbúnaðinum sú hjálparhella, sem hann á að vera lögum samkvæmt. Þetta er staðreynd, sem er ómögulegt annað en að vekja athygli á, og ef hv. þm. telur, að það sé afsakanlegt, að bankinn hefur brugðizt þessu, þá á hann, eins og ég segi, að beita sér fyrir lagabreytingu, en ekki halda uppi svo veikum vörnum sem hann hefur gert hér.



Herra forseti. Ég held, að þessar umr. beri vott um það, að það ríki töluverður misskilningur í málinu, sérstaklega þó af hendi hæstv. dómsmrh. Hann hefur mjög rætt um það, að Búnaðarbankinn lánaði öðrum en þeim, sem landbúnað stunda. Ég hygg, að þau lán séu aðallega víxlar til stutts tíma, og byggist það að sjálfsögðu á því, að það þykir ekki fært að binda sparisjóðsféð mjög í löngum lánum, eins og hv. þm. Str. og fleiri þm. hafa tekið fram og ég einnig við 2. umr. málsins. Ég efast ekkert um það, að bændur sitja fyrir um þessi víxillán, ef þeir fara fram á þau og setja góðar tryggingar, en það er einu sinni svo, að það eru ekki víxillán, sem bændur fyrst og fremst vanhagar um, heldur lán til langs tíma. Þá minntist ég hér við 2. umr. á seðladeild Landsbankans eða seðlabankann, sem hæstv. dómsmrh. hefur ekki komið inn á. Ég tók það þá fram, og ég vil gera það enn, að hjá öllum þjóðum mun það vera svo, að seðlabankinn hefur vissar skyldur að rækja við aðrar lánsstofnanir síns lands, og hæstv. dómsmrh. upplýsti það hér í umr. áður, að fyrir ekki löngum tíma hefði seðladeildin átt hjá Útvegsbankanum 70 millj. kr. Nú vildi ég spyrja hæstv. dómsmrh., hvað honum finnst óeðlilegt við það, að seðladeild, - ég er ekki að tala um seðladeild Landsbankans, heldur seðladeildina, - hvað honum finnst óeðlilegt við það, að seðladeildin jafnvel kaupi ofur lítið af bréfum þessarar fyrirhuguðu veðdeildar, því að ef nokkur stofnun í landinu getur keypt bréfin án þess að biða nokkurn halla og án þess að fá nokkurn styrk til þess, þá er það seðladeildin, sem hefur fleiri hundruð millj. kr. frá ríkinu vaxtalaust. Það er oft eins og menn setji Landsbankann og hina bankana alveg hliðstæða og gangi fram hjá því, að Landsbankinn hefur innan vébanda sinna deild, sem er hliðstæð þjóðbönkum annarra landa. Þetta er sjálfsagt fyrir það, að hér er því svo fyrir komið, að seðlabanki og almennur viðskiptabanki eru í einni og sömu stofnun, sem margir hafa talið óviturlegt. En svo held ég, að hæstv. dómsmrh. misskilji alveg, hvaða áhrif hans eigin till. mundi hafa, ef samþ. yrði. Ég sé ekki annað en að hún hefði þau ein áhrif að takmarka það, sem Búnaðarbankinn mundi lána í sína eigin veðdeild. Það er upplýst, að sparisjóðsdeild Búnaðarbankans hefur lánað veðdeildinni og á hjá henni töluvert fé nú, hefur gert þetta ár eftir ár. En ef það á nú að fara að lögtaka það, að ríkisstj. eigi að semja við Búnaðarbankann um, að hann láni sinni eigin veðdeild eitthvað og eitthvað tiltekið, þá skilst mér, að það mundi verða útkljáð mál, þessi upphæð skyldi það vera, og þar með í sjálfu sér útilokað, að það yrði meira. Þess vegna get ég ekki skilið þessa till. hæstv. ráðh. öðruvísi en svo, að með henni sé það takmarkað hreint og beint, hvað Búnaðarbankinn megi lána sinni eigin veðdeild. Og þótt ekki væri annað, ,þá finnst mér töluvert hæpið að fara að setja slíkar takmarkanir í lög, því að við gætum hugsað okkur, að í framtíðinni geti Búnaðarbankinn ef til vill lánað veðdeildinni meira fé en hér er um að ræða og þolað það tap, sem af því stafar. Hann er að safna allálitlegum varasjóði, og hann er rekinn með hagnaði, og það gætu komið þeir tímar, að hann sæi sér fært að leggja til veðdeildarinnar, jafnvel þó að sparisjóðsdeildin tapaði á því. En með þessari till. hæstv. ráðh. sýnast mér vera sett takmörk fyrir því, að það megi gera þetta, nema að því marki, sem ríkisstj. semur um, og innan takmarka þessara laga.

Hermann Jónasson Hæstv. ráðh. dró nú að vísu nokkuð úr þeim ummælum, að ég hefði verið með einhverjar hótanir um það, að Reykvíkingum skyldi ekki veitt lán úr bankanum, enda liggur það nú í hlutarins eðli, að ef gerð er krafa um það, að sparifé sé lánað bændum eða út um land, þá verður það sama fé ekki lánað í Reykjavík. Það er ekki hægt að halda hvoru tveggja fram, að reyna að gera bankann óvinsælan út af því, að hann láni ekki nógu mikið fé út um land, og halda því fram, að það séu aðrir að hóta því, að Reykvíkingum skuli ekki verða lánað, því að þetta er krafa hæstv. ráðh. sjálfs. Ég ætla nú ekki að þreyta neitt sérstaklega frekari umr. um, hvað sparisjóður bankans geti lánað. Það er þó hægt að benda á, að þegar 15% af sparifénu er í tryggum bréfum, eins og lög mæla fyrir, og um 15% er „liquid“ sjóður, eins og venjulegast mun vera hjá bankanum og meira en það, og 30% í beinum lánum til bænda, þá eru engin ósköp eftir til annarra lána, þegar verulegur hluti af því, sem þá er eftir, er lánað óbeint líka til landbúnaðarins. Það er ekki hægt að taka einn sparisjóð og gera honum það að skyldu að hafa 15% „liquid“ sjóð, 15% í ríkisskuldabréfum og reikna það svo sem útlán til Péturs eða Páls. Sjóður, sem má hreyfa, getur aldrei orðið með þessu móti nema um 70%. Hann segir, að bankanum hafi verið breytt í verzlunarbanka og sé vel rekinn sem verzlunarbanki. Það er ekki hægt að reka neina bankastarfsemi og ekki hægt að reka nein fjármál, nema reka þau af þeim hyggindum, sem þarf, og það má kalla það verzlunarsnið. Það er alveg auðsætt mál af þessu, sem hér hefur komið fram, að ef bankinn hefði aðeins sína sjóði, ræktunarsjóð, byggingarsjóð og veðdeild, og væri ekki leyft að reka sparisjóðsstarfsemi, eins og helzt er að heyra á hæstv. ráðh. að ætti nú að banna honum, því að það ætti að breyta honum í það horf, að hann væri hreinn landbúnaðarbanki, en ekki með neinn sparisjóð þá þýðir það, að það verður fyrst og fremst ekki hægt að reka bankann nema með tapi, því að sparisjóðurinn og þau viðskipti, sem rekin eru gegnum sparisjóðinn, standa nú að verulegu leyti undir starfseminni að öðru leyti, svo sem kunnugt er. En í annan stað er alveg auðsætt, að það mundu ekki verða lánuð þau 30% til bænda, sem lánuð eru úi` sparisjóði, og það mundu ekki verða lánaðar þær 10–12 millj. kr., sem oft og einatt eru lánaðar á hverju ári til hinna deildanna til þess að geta haldið þeim á floti, byggingarsjóðs, ræktunarsjóðs og veðdeildar. Hæstv. ráðh. minntist á það, að hann efaðist ekki um, að bankinn væri rekinn þannig, þó að flokksmaður stjórnaði honum, að hann væri ekki rekinn með flokkslegum hætti, og það hygg ég að sé nú það réttasta, sem sagt hefur verið í þessum umr. Ef hæstv. ráðh. eða einhver þm. heldur, að bankaráðið hafi afskipti af útlánum, og ef það hafa verið látin liggja orð að því, að bankanum væri vel stjórnað, þá er það áreiðanlega ekki fyrst og fremst bankaráðið eða ég, það er bankastjórinn, og það er alveg óhætt fyrir hv. þm. og hæstv. ráðh. að leita sér upplýsinga um það, að lánin fara ekki í gegnum annarra hendur og eru ekki veitt í gegnum aðra en um hendur bankastjórans, enda ekki hægt að reka bankastarfsemi á annan veg. Það er ekki hægt að reka hana þannig, að bankaráðið skipti sér af daglegum útlánum, og þeirri reglu er áreiðanlega fylgt í Búnaðarbankanum. Viðkomandi veðdeild Landsbankans er nú dálítið fróðlegt að líta á það atriði út frá þeim röksemdum, sem hér hafa komið fram hjá hæstv. ráðh. Landsbankanum er skylt að geyma 15–30% í tryggum bréfum. Landsbankinn hefur um 300 millj. kr. vaxtalaust frá ríkinu, eins og ég sagði áðan. Menn geta margfaldað 3 sinnum 6 eða 3 sinnum 7 og séð, hvaða tekjur það eru á ári. Nú er okkur láð það í Búnaðarbankanum, að við teljum bréf veðdeildarinnar með 41/2% vöxtum, sum til 30 ára, sum til. 20 ára, vera bréf, sem eru „liquid“, sem eru seljanleg á hverjum tíma og hægt að breyta í peninga, þannig að bankinn geti borgað það út, sem sparisjóðseigendurnir krefjast. Hverjum dettur í hug, að þessi 41/2% bréf séu „liquid“? Og ef Búnaðarbankanum er láð, að hann lítur ekki á þessi bréf sem „liquid“, hvernig stendur þá á því, að banki með 300 millj. kr. kaupir ekki inn í sína veðdeild veðdeildarbréf af húseigendum hér í Reykjavík, sem þó eru með hærri vöxtum, og litur á þau sem „liquid“ fyrir sinn banka, landsbanka, sem hefur allt aðra aðstöðu? Vitanlega dettur honum ekki í hug að telja þetta „liquid“ bréf, og vitanlega væri það alveg ófyrirgefanlegt, ef við gerðum það. Að lokum er það þetta,. - það hefur ekki komið fram í þessum umr., - að viðkomandi þessum lánum, sem er farið fram á að við veitum úr sparisjóðnum, og viðkomandi tilgangi bankans, þá eru líka til önnur lög, ef ég man rétt. Það er ekki leyfilegt að binda lán lengur í sparisjóðum en tíu ár. Það er ekki leyfilegt, og hvers vegna er það ekki leyfilegt? Það er vegna þess, að það er ætlazt til þess, að sparisjóðirnir séu „liquid“. Það er því ekki einungis farið fram á, að við rekum óheiðarlega bankastarfsemi og óleyfilega bankastarfsemi í landinu, heldur brjótum landslög, ef við förum að ausa út úr sparisjóðnum á þann hátt, sem hér er farið fram á. Nei, það er tvímælalaust, eins og hér hefur verið bent á af hv. 1. þm. Eyf., að það er auðvelt fyrir t.d. þjóðbankann, sem hefur yfir þessum peningum að ráða, að leggja Búnaðarbankanum þetta fé árlega, þar sem það er nú upplýst, að þessi banki, sem hér um ræðir, hefur aldrei gert kröfu til þess að nota einn einasta eyri. svo sem flestar aðrar, lánsstofnanir eru búnar að gera, af seðlafúlgu Landsbankans. Af þessum 300 millj. kr. er upplýst, að aðrir bankar hafi stundum komizt upp í 70 millj. kr., sem þeir hafa þurft að nota af þessum seðlaforða. En hér er málum snúið þannig við, að við, sem höfum reynt að stjórna bankanum þannig, bankaráð og þó fyrst og fremst bankastjóri, að við höfum aldrei þurft að nota einn einasta eyri af þessu veltufé þjóðarinnar, samanborið við annan banka., sem notar, eftir því sem hér er upplýst, 70 millj. kr. stundum. En þegar farið er fram á 1200000 kr. af hálfu Búnaðarbankans, þá er það talið eftir og sagt: Þú getur tekið af þínu eigin sparifé, - sem þú borgar þó af miklu hærri vexti en þú lánar peningana út með. Það mælir öll sanngirni með því, að þetta frv. sé samþ. eins og það liggur fyrir, og Búnaðarbankinn fer ekki fram á að fá nema örlítinn skerf af þessari seðlaveltu, sem hann hefur aldrei notað og aðrir bankar hafa notað eins og hér hefur verið upplýst.

Frsm. (Sigurður Ó. Ólafsson: Herra forseti. Frv. þetta um breytingu á póstlögum, sem hér liggur fyrir, er flutt af samgmn. þessarar hv. d. að heiðni hæstv. póst- og símamálaráðherra. Tilgangur frv. er að auðvelda útburð og afhendingu á póstsendingum á þeim stöðum, þar sem daglegur bréfaútburður fer fram. Það er ætlzt til að þessum tilgangi verði náð með. því, að póstmeistari geti með samþykki póst- og símamálastjórnar og eftir nánari ákvæðum í reglugerð, sem póst- og símamálaráðherra setur, gert húseigendum skylt að setja upp bréfakassa í eða við hús sín. Er nánar tekið fram um þetta í 1. gr. frv. Rök fyrir því, að nauðsyn sé á lagasetningu um þetta efni, er að finna í grg., sem frv. fylgdi, en þar segir m.a. á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Eftir því sem stórhýsum fjölgar hér á landi, sérstaklega í Reykjavík, veitist æ erfiðara að starfrækja útburð póstsendinga, svo að í viðunandi lagi sé, án tilfinnanlegs aukins kostnaðar fyrir hið opinbera. Í Reykjavík er það t.d. hinum mestu erfiðleikum bundið fyrir bréfberana , að geta haldið réttum tíma sem þeim er ætlaður, ef þeir þurfa að fara upp marga stiga og spyrjast fyrir á hverri hæð, því að venjulegast er, að aðeins húsnúmer erti sett á sendinguna, án þess að hæð í húsi sé tilgreind, enda oft engin nafnspjöld á hurðum eða við dyr. Tómlæti almennings í þessu efni er næsta furðulegt, og úr því virðist ekki geta orðið bætt, nema lagaheimild til aðgerða komi til.“ Þá er bent á í grg., að ákvæði þessi séu að efni til tilsvarandi norskum lögum, sem nýlega hafa verið sett þar í landi til að ráða bót á tilsvarandi ástandi þar. Um framkvæmd laganna er það að segja, að ætlazt er til, að ráðh. sá, er fer með póst- og símamál, gefi út reglugerð, sem segi til um, hvernig framkvæmdum skuli haga um gerð og uppsetningu bréfakassanna. Þá er einnig gert ráð fyrir, að yfirmaður pósthússins á staðnum leiti samþykkis póst- og símamálastjórnar til þess að fyrirskipa verkið og sé þá haft samráð við húseiganda. Það þykir óhjákvæmilegt, að póststjórnin hafi hönd í bagga með gerð kassanna. Vegna þess að frv. þetta, ef samþ. verður, leggur fjárhagslega kvöð á húseigendur, og vegna þess að við 1. umr. málsins hér í d. lét hv. 1. þm. N-M. svo ummælt, að tæplega kæmi til greina að samþykkja frv. eins og það liggur fyrir, þótti samgmn. rétt að senda Fasteignaeigendafélagi Reykjavíkur frv. til umsagnar. Svar félagsins hefur nú borist í bréfi, dags. 13. þ.m. og segir þar m.a. með leyfi hæstv. forseta: Fasteignaeigendafélaginu eru ljósir þeir erfiðleikar á útburði pósts, sem liggja til grundvallar þessu lagafrumvarpi, og mun því ekki hreyfa andmælum gegn þeirri kvöð, sem frv. leggur á húseigendur, í trausti þess að framkvæmdin verði lipur og sanngjörn.“ Bréf félagsins er nokkru lengra, og bendir það á nokkur atriði, sem eiginlega tilheyra nú framkvæmd málsins frekar en frv. sjálfu. Ég vil þá einnig lýsa því yfir, að samgmn. leggur einróma til, að frv. sé samþykkt.