Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar verið var að undirbúa þetta mál, var það lagt fyrir í okkar þingflokki af einum af flm. þess, hv. 2. þm. Sunnl., og það var okkar niðurstaða að fylgja málinu eftir. Nú var þetta mál ekki afgreitt, þegar fjárlög voru afgr. í vetur, svo að ég hef rætt við hv. flm. um það, að frv. taki gildi 1. jan. 1975. Ég hef fulla ástæðu til að ætla, að því máli verði vel tekið af þeirra hálfu, og munu þeir gera grein fyrir afstöðu sinni þar um.



Herra forseti. Við flm. þessa frv., sem hér er til umr., sem viðstaddir vorum hér í d. í gær, höfum fallist á að verða við óskum hæstv. ráðherra um að gera breytingu á 2. gr. frv. á þá leið, sem hann hefur óskað eftir, þannig að 2, gr. orðist svo: „Lög þessi öðlast gildi 1. jan. 1975.“ Að þessari brtt. standa Stefán Gunnlaugsson, Ólafur G. Einarsson, Ágúst Þorvaldsson og Lárus Jónsson.



Herra forseti. Nál. á þskj. 418 hefur verið útbýtt hér fjölrituðu. Fjh.- og viðskn. hefur rætt þetta frv. á fundi sínum í dag, og orðið sammála um afgreiðslu þess. Ég vil geta þess, að einn nm., Gils Guðmundsson, var fjarstaddur, þegar málið var afgreitt í n., en hann dvelur erlendis og hefur tafist þar vegna verkfalls. Í n. var dálítið rætt um það, hvort setja bæri ákvæði í l. um meðferð hugsanlegs tekjuafgangs Viðlagasjóðs að Vestmannaeyjamálunum fulluppgerðum. Þetta var nokkuð rætt í n., en nm. urðu ásáttir um, að slíkt kæmi til aðgerða Alþingis á sínum tíma eðli málsins samkv., og fóru ekki inn á það að flytja brtt. við frv. í þessa stefnu. N. leggur sem sagt til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Eins og fram kom hjá hv. frsm. fjh: og viðskn., var rætt í n. um meðferð hugsanlegs tekjuafgangs Viðlagasjóðs. Ég vil aðeins undirstrika það sjónarmíð, sem kom hér fram hjá frsm. og formanni nefndarinnar.



Herra forseti. Mér þykir hlýða að fara nokkrum almennum orðum um þetta mál áður en það verður afgreitt hér út úr d. Ég held, að það fari ekki milli mála, að þegar Alþingi stóð frammi fyrir þeim vanda, sem skapaðist, er eldgosið hófst í Vestmannaeyjum í byrjun síðasta árs, hafi menn mjög óttast, að um miklu stærra vandamál yrði að ræða heldur en sem betur fer kom síðar í ljós. Ég ætlaði að sjálfsögðu ekki að fara að rekja gang málsins hér, bann er öllum kunnur, en eins og á hefur verið bent, held ég, að allir, sem fylgst hafa náið með því, sem gerðist í Eyjum á árinu 1973, trúi því, að þarna hafi margt gerst, sem margir hafi kannske átt erfitt með að skilja, talið þar í sumum tilfellum, að hafi jafnvel verið um kraftaverk að ræða, eins og einn ágætur þm, komst hér að orði í gær. Ég held, þegar til baka er litið, að örlagastund Vestmannaeyja hafi verið laugardaginn fyrir páska í fyrra, þegar svo stóð á, að allir vissu, sem í Eyjum voru, að einmitt það kvöld eða þá nótt mundi eitthvað verulegt ske. Þeir, sem þar voru, horfðu á það, að eldgígurinn var orðinn fullur af rennandi og fljótandi hraunleðju, og eftir öllum kenningum að dæma, jarðfræðinga og annarra, reiknuðu allir með því, að norðurhlið fjallsins mundi springa frá og hraunið þá flæða yfir bæinn og án efa fylla höfnina og jafnvel fara norður úr höfninni. Þetta var sú mynd, sem við öllum blasti þetta kvöld. En kl. 4 um nóttina skeði það óvænta, sem enginn hafði reiknað með, ég held hvorki fræðimenn né aðrir, að það varð suðurhlið fjallsins, sem lét undan, neðsti hluti fjallsins, og þar myndaðist nýtt op, sem hraunið rann út úr, rann stanslaust út úr í nokkrar vikur og það mikið magn, að ég held, að það þýði ekki að vera að reyna að segja neinum það, sem ekki horfir á það. Ég var þarna staddur, þegar hraunrennslið var þarna í hámarki, og maður getur vel líkt því við, þegar maður horfir af brúnni ofan í Þjórsá eða Ölfusá, hraunrennslið, sem þá fór fram úr fjallinu og niður í sjó. Hefði þetta farið eins og allir reiknuðu með, að mundi gerast, að þetta hefði farið norður úr gígnum, þá væri saga Vestmannaeyja öll í dag. En svo er forsjóninni fyrir að þakka,að það gerðist ekki, og nú er aftur að rísa þar blómleg byggð, og Alþingi sér fram á, að það muni verða kleift með nokkuð eðlilegum hætti að veita þá fjármuni, sem með þarf, til þess að þarna geti byggð aftur endanlega risið og byggðarlagið komist í samt lag og áður var. Ég vil leyfa mér að þakka þá samstöðu, sem hér hefur verið á Alþingi um allar aðgerðir í sambandi við þetta mál. og vonast til. að það eigi eftir að sýna sig, að Vestmannaeyjar eigi eftir að verða í framtíðinni sú styrka stoð í þjóðfélaginu, sem allir eru sammála um, að þær hafi verið fram að þessu.



Herra forseti. Enn hefur fjh.- og viðskn. þessar hv. d. haft tollskrárfrv. til athugunar, og enn þá ber ég fram allmargar brtt. á tveimur þskj., þskj. 421 og þskj. 422. Ég hygg, að allir nm. séu sammála um þessar brtt. Ég vil fyrst geta þess, áður en ég geri grein fyrir brtt., nú fluttum, að brtt. á þskj. 389, sá hluti hennar, sem fellur undir tölunúmer 48 10 01 til 09, er hér með tekinn aftur. Þá vil ég einnig, áður en ég greini frá efni þessara nýju till., árétta það, sem ég áður tók fram, þegar ég gerði grein fyrir brtt. mínum á þskj. 389, varðandi endurgreiðslur þær, sem þar um ræðir, að þær eru við það miðaðar, að þær nái til véla og hráefna tollafgreiddra frá 1. jan. s.l. til gildistöku lagabreytingar til sams konar iðnaðar, sem varð fyrir rýrðri tollvernd frá áramótum. Nýju brtt. lúta að því flestar að flýta lækkun tolla af vélum til iðnaðar frá því, sem ráðgert var í frv. og í fyrri brtt. Hér er um það að ræða að koma til móts við iðnaðinn vegna væntanlegra söluskattshækkana. Þessar till. eru gerðar í samráði við fulltrúa iðnaðarins, og þær eru fram settar í sambandi við lausn þeirrar kjaradeilu, sem nú er verið að ljúka við að leysa. Hér er um að ræða tolla af öllum þeim vélum, sem greindar eru í tollnúmerinu 84, og raunar nær þetta til nokkurra fleiri véla, sem á sama hátt áttu að lækka í tveimur áföngum úr núverandi tolli og niður í núll á árinu 1976. Í þessum till. er lagt til að lækka tolla af þessum vélum strax ofan í núll., Það liggja ekki fyrir neinar nákvæmar áætlanir um það, hverju þessar lækkanir nemi, en mjög gróft metið er talið, að þessar tollalækkanir mæti nokkurn veginn þeim auknu útgjöldum, sem fyrirhuguð hækkun söluskatts hefði í för með sér fyrir viðkomandi iðn greinar, og hefur verið ætlað, að heildarupphæð á þessum tveimur liðum, sem þarna ættu að mætast nokkurn veginn, nemi á bilinu frá 30 til 40 millj. kr. En ég tek það fram, að þessar áætlanir eru mjög grófar. Auk þessa, sem ég nú greindi, eru á þskj. 422 tvær breytingar, sem að nokkru má skoða sem leiðréttingar. Þar er annars vegar um að ræða lækkun á tilteknum flokkum myndavéla. Þetta er borið fram af tveimur meginástæðum. Ljósmyndaiðnaðurinn sætir vaxandi samkeppni erlendis frá, og hins vegar er hér um að ræða það, sem kallað er smyglnæmur varningur, þar sem þessi tæki eru. Þetta er í b-lið í 1. brtt. á þskj. 422. Hitt er um lækkun tolla í tollaflokki 91 01 00: vasaúr, armbandsúr, o.s.frv. Og þetta er nánast talað gert til samræmis við tollalækkanir á öðrum fríhafnarvörum. Þetta snertir líka hið svokallaða smyglnæma góss. Þá er enn að geta þess, að á nefndu þskj., 422, er undir tölulið 2 lagt til, að ákvæði til bráðabirgða falli niður. Eins og hv. þdm. muna, var þetta ákvæði sett inn í frv. í Ed., á þá leið, að til þess að mæta því tekjutapi fyrir ríkissjóð, sem leiðir af samþykkt þessara laga, er ríkisstj. heimili að leggja 1% gjald á söluskattsstofn allra sömu aðila og lög nr. 10 1960, um söluskatt, taka til o.s.frv. Hér er lagt til að fella þetta ákvæði niður. Vitað er, að fyrirhugað er að gera miklu víðtækari og stærri breytingar á söluskatti, og þá þykir eðlilegt að meta þennan þátt söluskattsmálsins um leið og hér kemur til meðferðar stærri breyting á þeim tekjustofni. Ég held, að ég geri þá ekki nánari grein fyrir þessum brtt. Það er tilgangslaust að fara að rekja hin einstöku númer og greina efni þeirra, og mun það ekki heldur hafa verið venja við fyrri breytingar á tollskrá.



Herra forseti. Fulltrúar Sjálfstfl. og Alþfl. í fjh.- og viðskn. mæla með brtt. þeim, sem form. n. flytur og hefur nú gert grein fyrir. Við teljum það tekjutap, sem ríkissjóður verður fyrir, ef brtt. þessar verða samþykktar ekki af þeirri stærðargráðu, að ástæða sé til sérstakrar tekjuöflunar þar á móti, frekar en vegna samþykktar frv. sjálfs, eins og fram kemur í nál. minni hl. fjh.- og viðskn. beggja deilda.



Herra forseti. Ég hef flutt á þskj. 314 brtt. við þetta frv., sem lýtur að því að fella niður 14, tölulið 3. gr. Þessi 14. tölul. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Að veita undanþágu frá greiðslu aðflutningsgjalda af bifreiðum ráðherra og sendiráðsstarfsmanna í samræmi við reglur um bílamál ríkisins.“ Í upphafi þessa þings flutti ég frv., sama efnis, þ.e.a.s. um að fella þennan lið niður. Þetta var 7. mál þingsins og hefur ekki komist úr n. og kemst þaðan aldrei, svo að ég ætla nú að grípa gæsina, þegar hún gefst, og bera fram þessa brtt., Ég vil benda hv. þm. á rökstuðning fyrir þessari brtt. í þskj. 7, en ég ætla aðeins að segja nokkur orð til viðbótar við það, sem ég sagði hér í upphafi þings. Sá undarlegi háttur er á hafður í sambandi við bifreiðar ráðherra, að hann er með tvennu móti. Annars vegar er sá háttur á, að ríkissjóður eigi bifreiðarnar, þær séu merktar og það sé óheimil notkun þeirra nema í embættisþágu. Þetta er hin eðlilega og sjálfsagða leið og tíðkast í öllum menningarlöndum, mér vitanlega. Síðan hefur það einhvern veginn gerst í þessu okkar ágæta stjórnarfari, það er eins og gömul saga, að það er til ,sú leið að gefa ráðh, að mestu leyti bílinn, en láta þó ríkissjóð standa undir öllu saman. Í reglugerð um bifreiðamál ríkisins segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ráðherra, sem ekki óskar að fá til umráða ríkisbifreið, á þess kost að fá keypta bifreið, er hann tekur við embætti, með sömu kjörum og gilt hafa um bifreiðakaup ráðherra, er hann lætur af embætti“ - þ.e. eftirgjöf á aðflutningstollum og ég hygg söluskatti líka og jafnvel flutningskostnaði o.s.frv. - „Heimilt,“ segir hér enn fremur, „er að veita ráðh. í eitt skipti lán til slíkra kaupa með sömu kjörum og gilda um ríkisforstjóra, sem haft hafa ríkisbifreið til afnota.“ M.ö.o.: þeir fá ekki aðeins eftirgjöf á aðflutningsgjöldum og söluskatti, heldur fá þeir líka lán. Ég held, að það séu 350 þús. kr. með 5% vöxtum til 10 eða 15 ára. Það má heita, að þegar menn setjast í ráðherrastól, þá gefi þeir sér nýja bíla. Þetta er mjög glæsilegt. Varðandi sendiráðsmenn, sem einnig eru þar nefndir, segir um þá í reglugerð um bifreiðamál ríkisins, með leyfi hæstv. forseta: „Heimilt er að veita starfsmönnum utanríkis þjónustunnar undanþágu frá greiðslu aðflutningsgjalda af bifreið, er þeir flytja heim eftir eigi skemmra en þriggja ára samfellt starf erlendis. Gildir þetta þó ekki nema einu sinni á 7 ára fresti. Undanþágan verður því aðeins veitt, að utanrrn. mæli með henni hverju sinni. Ambassadorar, sem flytja heim, njóta framangreindra hlunninda án tímatakmarkana. Bifreið, sem hefur verið innflutt þannig, má ekki selja fyrr en að þremur árum liðnum frá heimflutningi, nema aðflutningsgjöld séu greidd.“ Ég sé í rauninni engin skynsamleg rök til þess, að starfsmenn utanríkisþjónustunnar eigi að hafa þessi forréttindi umfram aðrar starfsstéttir, þótt þeir dveljist erlendis um þriggja ára skeið eða lengur. Hygg ég, að það muni vera sannmæli, að afkoma eða tekjur starfsmanna utanríkisþjónustunnar, sem dveljast erlendis, muni vera síst lakari en okkar heimamanna, og ég fæ ekki séð annað en þarna séu bara gömul forréttindi, sem síðar virðist illgerlegt að afnema. M.ö.o.: brtt. mín felur í sér að afnema þessi forréttindi þessara aðila. Þessi brtt. er ekki úrslitaatriði fyrir ríkissjóð, en það er þrifnaðarverk að losna við þetta. Ég skal nú ekki tala meira um þetta, en ég vil aðeins láta í ljós nokkra undrun, að ríkisstj. skuli hafa lagt fram tollskrárfrv. í óbreyttri mynd að heita má og hafa hug á því að ná sér í 1% söluskattshækkun, um leið og þessar tollalækkanir eiga sér stað, þar sem vitað er, að erlendar hækkanir hafa verið það miklar, að það kemur í ríkissjóð veruleg upphæð á móti þeim tollalækkunum, sem eiga sér stað. Og ég vil bara til gamans láta þau orð falla, að þessi söluskattsmanía, sem tröllríður hér húsum, er farin að verða nokkuð ágeng. 1% sölustig í sambandi við tollalækkun, 1% sölustig í sambandi við olíujöfnunarsjóð og 5 stig í sambandi við kerfisbreytingu á sköttum. Það má segja, að ríkisstj. sé komin á eitt allsherjar söluskattskennderí.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Þetta frv. dagaði uppi rétt fyrir jólin, vegna þess að Alþ. var ekki tilbúið að samþykkja 1% söluskattshækkun, sem hnýtt var aftan í það. Nú er boðað, að það þyki ekki taka því að leiða það mál til úrslita, það sé tekið aftur þangað til síðar, að beðið verður um meira. Hv. alþm. vita, hvað þetta meira er, það er 5% eða 6% söluskattur, sem hæstv. ríkisstj. samdi um við verkalýðsforustuna í sambandi við þá kerfisbreytingu, sem fyrirhuguð er á sköttum. Hæstv. ríkisstj. ætlar sér með kerfisbreytingunni að fá í ríkissjóð 3 700 millj. kr., en hún ætlar að gefa til baka 2 400 millj. kr., og af mildi sinni ætlar hún svo að gefa allt að 400 millj. kr. vegna hliðarráðstafana til þeirra, sem ekki hafa greitt tekjuskatt. Tollskrárfrv. er út af fyrir sig góðra gjalda vert. Það er flutt vegna þess m.a. og kannske eingöngu vegna þess, að við erum skuldbundnir vegna EFTA-aðildar að lækka tolla í áföngum. Tollar voru lækkaðir um 30% árið 1970, m.a. vegna EFTA-aðildar. En ríkissjóður fær miklar tekjur og stöðugt auknar tekjur vegna verðbólgunnar, sem nú geisar í landinu. Þegar fjárlagafrv. var lagt fram í haust, voru söluskattstekjur auðvitað á tekjuhlið frv. Þá var gert ráð fyrir, að hvert söluskattsstig gæfi 550 millj. kr. Þegar komið var fram í desember, var talið alveg öruggt, að hvert söluskattsstig gæfi 600 millj. kr., því að söluskatturinn gefur meira í ríkissjóð eftir því sem verðlag á vörum og þjónustu hækkar, og nú fyrir stuttu hefur verið reiknað út í reikningsstofnun, að hvert söluskattsstig gefi 728 millj. kr. Er þá miðað við verðlagið, eins og það verður 1. mars n.k. Á miðju ári verður það vitanlega miklu meira en 728 millj., það gæti orðið 800 millj. Hvað það gefur að meðaltali á árinu, er þess vegna ekki gott að fullyrða um, en talið hefur verið eðlilegt að áætla 750 millj. kr. Með þessu móti hækka tekjur ríkissjóðs. Í fjárlögum er reiknað með, að ríkissjóður fái í tekjur af söluskatti á árinu 1974 6 702 millj. kr. Þá var reiknað með að söluskattsstigið gæfi 600 millj. Sé hins vegar reiknað með, að söluskattsstigið gefi 730 millj., verða tekjur ríkissjóðs af söluskatti 8157 millj. Mismunurinn er 1455 millj. á þessum eina lið, sem ríkissjóður fær umfram það, sem reiknað er með í fjárlögunum. Ég tel ástæðu til að benda á þetta í dag, vegna þess að innan skamms er boðuð mikil gjaldheimta á allan landslýð af hendi ríkisstj. og ég bendi á, að þetta er aðeins á þessum eina lið. Aðrar tekjur ríkissjóðs aukast einnig mjög mikið vegna verðbólgunnar og þá fyrst og fremst tolltekjurnar, innflutningstollar, sem geta hækkað vegna verðbólgunnar um milljarða umfram það, sem áætlað er í fjárlögunum. Þá mun tekjuskatturinn einnig verða miklu meiri en áætlað var. Má þess vegna segja, að þótt almenningur tapi á verðbólgunni, þá hagnist ríkissjóður. Ég ætla ekki að hafa þessi orð öllu fleiri, en tel ástæðu til, þegar þetta mál er rætt, að vekja athygli á þessu. Það er ástæða til að gera upp á sem raunhæfastan hátt þá tekjuaukningu, sem ríkissjóður mun fá vegna aukinnar verðbólgu umfram það, sem áætlað er í fjárlögunum. Ef það verður reiknað nákvæmlega út, má vera, að hv. Alþ. verði sammála um, að það sé óþarft að leggja á viðbótarsöluskatt, þótt eitthvað verði gefið eftir af tekjuskatti, eins og um hefur verið talað. Mætti segja, ef hætt væri við að leggja söluskatt á, eins og talað hefur verið um, eftir að sú athugun hefur farið fram, sem ég nú minntist á, að þá mundi almenningur ekki tapa eins mikið og útlit er fyrir vegna verðbólgunnar, en ríkissjóður gæti eigi að síður haldið fullu jafnvægi.



Herra forseti. Ég vil aðeins árétta það, sem kom fram frá minni hálfu, þegar þetta mál var síðast til umr. hér í hv. d., að ég er andvígur þeim brtt., sem liggja fyrir á þskj. 214 frá hv. þm. Bjarna Guðnasyni og á þskj. 325 frá hv. þm. Ólafi G, Einarssyni og Pétri Péturssyni. Varðandi till. á þskj. 325 bendi ég aðeins á það, að hér er um stóran tekjustofn að ræða, og það er alveg fráleitt að fara með hann úr verðtolli yfir í þungatoll fyrirvaralaust og athugunarlítið. Slíkt kemur ekki til mála. Ég legg eindregið til, að sú till. verði felld. Varðandi till, frá hv. þm. Bjarna Guðnasyni vil ég benda á það, að þetta mái þarf áreiðanlega dálitla skoðun, áður en slík breyting er gerð, t.d. í sambandi við sendiráðsstarfsmenn, og ég hlýt því einnig að leggja til alveg eindregið að sú till. verði felld hér við þessa umr.