Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Hér á að taka til umræðu 6. mál, frv. um fjarskipti. Í greinargerð með þessu frv. segir í 5. lið, með leyfi forseta: ,,Samhliða frumvarpi þessu er lagt fram frumvarp að nýjum lögum um Póst- og fjarskiptastofnun. Breytast gildandi lög um stofnunina til samræmis við þær breytingar sem verða á fjarskiptalögum.`` Í gær fengum við afhenta dagskrá næstu daga. Þegar þingflokkur Samfylkingarinnar fór að skoða hvað yrði til umræðu það sem eftir lifði viku og næstu daga varð okkur ljóst að þrátt fyrir að boðað hefði verið að þessi frv. yrðu lögð fram samhliða, er bara annað málið komið fram, frv. um fjarskipti sem hér á að taka til umræðu. Frv. til laga um Póst- og fjarskiptastofnun hefur ekki borist þingmönnum hér í þingsal. Við í þingflokki Samfylkingarinnar teljum ófært að ræða þessi mál hvort í sínu lagi. Við óskum eftir því að við getum rætt þessi mál saman og skiljum reyndar ekki að sett skuli á dagskrá að ræða eigi annað málið án þess að þingmenn hafi svo mikið sem séð hvað felst í frv. um Póst- og fjarskiptastofnun. Það er ekki hægt að fjalla um umgjörð og eftirlit með þessum málum nema þau fylgist að, það er mjög einfalt. Það er mjög mikilvægt að málin komi fyrir þingið saman og séu rædd í samhengi. Mér kemur þetta vinnulag afar mikið á óvart og gagnrýni það. Ég beini til forseta ósk um að þessu máli verði frestað þar til frv. um Póst- og fjarskiptastofnun hefur komið á borð þingmanna og við sjáum hvað í því felst. Það væri heldur ekki verra að heyra sjónarmið ráðherra varðandi það að málin berast þinginu með þessum hætti. Ég spyr hvort það sé vegna þess að ágreiningur sé um síðara málið, um Póst- og fjarskiptastofnun.

Herra forseti. Ég get alls ekki fallist á að ekki sé hægt að ræða það frv. sem hér er á dagskrá, frv. til laga um fjarskipti. Það er fjarri öllu að ekki sé hægt að taka það til meðferðar þó ekki liggi fyrir frv. um Póst- og fjarskiptastofnun. Að gefnu tilefni vil ég geta þess að enginn ágreiningur er um undirbúning þess máls. Því er ekki að fullu lokið og þess vegna er það ekki komið á dagskrá. Eins og hv. þm. hafa væntanlega séð með því að kynna sér frv. kemur mjög glöggt fram hvert hlutverk Póst- og fjarskiptastofnunar er og óhætt að segja að ekki er gert ráð fyrir neinum grundvallarbreytingum á verkefnum stofnunarinnar. Ætlunin er fyrst og fremst að skýra hlutverk hennar betur. Það kemur skýrt og skilmerkilega fram hvernig umrædd frv. tengjast í frv. sem hér er mælt fyrir. Ég sé því enga ástæðu til að fresta þeirri umræðu, enda held ég að ekki veiti af þeim tíma sem þarf til að vinna að málinu.

Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur, formanni þingflokks Samfylkingarinnar, um að það er eðlilegt að þau tvö frv. sem hún vísar til verði rædd heildstætt. Í það minnsta þyrftu menn að fá að sjá frv. um Póst- og fjarskiptastofnun enda segir í greinargerð með frv. um fjarskipti, með leyfi forseta: ,,Samhliða frumvarpi þessu er lagt fram frumvarp að nýjum lögum um Póst- og fjarskiptastofnun. Breytast gildandi lög um stofnunina til samræmis við þær breytingar sem verða á fjarskiptalögum.`` Nú hafa borist fréttir af því í fjölmiðlum að undanförnu að um skipan þessara mála sé ágreiningur innan ríkisstjórnarinnar. Það er mjög mikilvægt að Alþingi viti fyllilega hvað hér er á ferðinni, ekki síst þar sem vísað er til þess í frv. sem á að fara að ræða hér á eftir. Ég styð þá eðlilegu kröfu að umræðu um fjarskiptafrv. verði frestað þar til frv. um Póst- og fjarskiptastofnun liggur fyrir og hefur verið lagt fram á Alþingi.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé mjög mikilvægt að þessi tvö frv. verði rædd saman. Ég tek undir með hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur sem óskaði eftir frestun á þessu máli. Virðulegi forseti. Hér er fram undan umræða um þá umgjörð sem væntanleg upplýsingabylting mun þurfa að þróast innan. Ég tel mjög mikilvægt að samhliða verði rætt um hvernig eftirliti með starfseminni verði háttað en að því mun frv. um Póst- og fjarskiptastofnun væntanlega lúta. Þá vil ég, virðulegi forseti, vekja á því athygli að sú vinna sem fram undan er mun væntanlega fara fram undir forustu formanns samgn. sem samkvæmt mínum upplýsingum er staddur erlendis. Það eru, virðulegi forseti, alla vega þær upplýsingar sem ég fékk á skrifstofu Alþingis í morgun, að hv. formaður samgn. sé staddur erlendis. Hann hefur a.m.k. fjarvistarleyfi. Ég tel því mikilvægt ef umræðan á að fara fram að hv. þm. sé viðstaddur þá umræðu. Ég held að annað sé alveg fráleitt.

Herra forseti. Ég vil taka undir þá kröfu sem hér hefur komið fram um að umræðu um málið verði frestað þar til löggjöfin sem við erum að fara að ræða hér um getur staðið á báðum fótum, ef svo mætti segja. Það er ljóst að Póst- og fjarskiptastofnun er ætlað mikilvægt hlutverk í þeim breytingum sem hér á að ræða. Það er vægast sagt mjög óeðlilegt að ræða þessa almennu umgjörð laganna án þess að hafa sjálft frv. um Póst- og fjarskiptastofnun til meðferðar. Mér finnst í hæsta máta óvönduð vinnubrögð að ræða þetta frv. hér ef enn er ekki lokið vinnu, eins og hæstv. ráðherra lýsti yfir, við frv. um Póst- og fjarskiptastofnun. Ég tek undir þá gagnrýni sem hér hefur komið fram og þá kröfu að við vöndum til verka og ræðum málin samhliða eins og eðlilegt hlýtur að teljast, herra forseti.

Hæstv. forseti. Ég vil eindregið hvetja til þess að umræða um frv. um fjarskipti fari fram. Ég bendi á að samkvæmt þingskapalögum á við 1. umr. fyrst og fremst að ræða frv. í heild sinni en ekki í smáatriðum. Aðalvinnan við þetta frv. eins og öll önnur frv. fer fram í nefnd. Sama nefndin fær bæði þessi mál og það eru kannski einhverjir dagar þangað til hitt málið kemur fram. Ég tek undir það með hæstv. samgrh. að ekki veitir okkur af tímanum. Það styttist til jóla og þeirrar viku sem sem hugsuð er til nefndastarfa fyrst og fremst. Ég tel að sú ósk sem hér hefur komið fram, um að fresta þessari umræðu vegna þess að annað mál sem fjallar um svipað efni er ekki komið fram, sé ekki á rökum reist. Ég hvet því eindregið til að við förum í verkið og að ræðum málið nú við 1. umr.

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir hafi einmitt flutt bestu rökin fyrir því að nauðsynlegt sé að fresta þessu máli. Eins og flestir vita þá fer aðalvinnan fram í nefnd og sú vinna mun fara fram undir forustu og stjórn formanns samgn. Hann er með fjarvistarleyfi í dag og getur því ekki lagt sitt af mörkum til umræðunnar. Þannig er fráleitt að undirbúningurinn að þeirri vinnu sem fram undan er undir hans verkstjórn eigi fari fram án þess að hann sé viðstaddur. Þetta er fráleitt, virðulegi forseti, enda kom fram í máli hæstv. samgrh. að vinnunni að þessum málum er ekki að fullu lokið. Það eru enn frekari rök til að málinu verði frestað, virðulegi forseti. Ég vil taka undir þessa kröfu og ítreka að þessu máli verði að fresta og ræða samhliða frv. um Póst- og fjarskiptastofnun. Málið er umfangsmikið og innan ramma þessara tveggja frv., þeirra laga sem hugsanlega verða samþykkt í framhaldinu, mun upplýsingabyltingin þróast. Þetta er gríðarlega mikilvægt og ég ítreka, virðulegi forseti, að nauðsynlegt er að ræða þessi mál saman.

Virðulegi forseti. Vitanlega er vel gerlegt að ræða þetta mál sérstaklega. Ég var formaður samgn. Alþingis þegar við leiddum í lög ný fjarskiptalög á síðasta kjörtímabili. Um þau mál var mjög auðvelt að fjalla án þess að við litum sérstaklega til laga um Póst- og fjarskiptastofnun. Virðulegi forseti. Fjarskiptalögin eru grundvallarlög og þess eðlis að það er mjög eðlilegt að ræða þau alveg sérstaklega, fara ofan í þau og efnislega yfir þau án þess að vera bundin af öðrum frumvarpstextum. Ég tel að hér séu hafðar uppi fullkomlega ástæðulausar kröfur um að reyna að fresta þessu máli og drepa því á dreif. Þegar samgn. Alþingis fær málið til umfjöllunar þá fer hún vitaskuld yfir umræðuna eins og hún hefur átt sér stað í þinginu. Þannig hefur það oft verið gert, reynt að fara yfir þau atriði sem kallað hafa fram gagnrýni. Ég tel ástæðulaust að tefja þessa mikilvægu umræðu með tali um að ekki sé hægt að hefja efnislega umfjöllun um fjarskiptalögin af því að bíða þurfi eftir öðru frv., jafnvel þó að það sé nefnt í greinargerð frv. sem við erum að búa okkur undir að takast á við. Það er mjög mikilvægt að vanda til þessa verks. Þetta er stór lagabálkur eins og menn hafa talað um. Þetta er mjög þýðingarmikið og að mínu mati þinginu til framdráttar að hefja þegar umræðu um þetta mál. Síðan getum við snúið okkur að því að vinna málið efnislega í samgn. Það þarf að hyggja að mjög mörgu í þessum efnum.

Herra forseti. Ég gagnrýni harðlega að þingmönnum skuli boðið upp á óvönduð vinnubrögð og óviðunandi vinnulag hér. Það er engin meining að bjóða okkur upp á þau svör sem komið hafa fram. Ég verð alltaf jafnundrandi á slíku vinnulagi. Nú er kominn 11. nóvember, virðulegi forseti, og hingað hafa verið að tínast inn eitt og eitt stjfrv. Og það er að venju þannig að þau eru sett á dagskrá um leið og það er leyfilegt samkvæmt þingsköpum. Við eigum síðan bara að fara í umræðuna hvernig sem á stendur. Nú er svo komið að menn vísa á bug gagnrýni á að formaður samgn., sem leiðir vinnuna, er ekki hér. Það er ekkert gert með það. Hann þarf ekki að vera hér. Svo er sagt að 1. umr. skipti eiginlega engu máli af því að málið á að fara í nefnd og þar fari vinnan fram. Það er umhugsunarefni fyrir okkur hvernig stjórnarflokkarnir eru að ganga æ lengra í því að drepa niður lýðræðislega umfjöllun á Alþingi. Það er að verða slík valdastaða hér uppi að það liggur við að sagt sé við stjórnarandstöðuna: Hunskist þið til að vinna við þetta og þegið þið svo. Þetta er alvarlegt, virðulegi forseti, og það er stórt upp í sig tekið af mér að taka svo til orða úr þessum ræðustól. Við fáum dagskrá vikunnar hverju sinni. Og hvernig er hún? Fyrstu tvo dagana stendur skýrt hvaða frv. komi til afgreiðslu. Síðustu tvo dagana stendur: Stjórnarfrumvörp? Af því að í upphafi vikunnar er ekki vitað hvaða frv. munu koma fram, hvort þau ná því að koma á þriðjudegi til að verða rædd á fimmtudegi, hvort þau ná að koma fram á miðvikudegi til að vera rædd á föstudegi ef það er þingdagur. Og við bíðum spennt að vita hvaða frv. þetta eru. Síðan kemur dagskrá eins og í gær, um fjarskiptin, en helminginn af málinu vantar. Virðulegi forseti. Við erum að fara að ræða hálft mál og ég óska eftir frestun á því máli.

Herra forseti. Ég vil taka undir þá ósk að þessu máli verði frestað. Hér hefur komið fram að menn vilja vanda til verkanna, það sagði hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, en byrjum að ræða málið, bætti hann við. Byrjum að ræða málið, sagði hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir líka. Þetta er ekki bara formsatriði. Umræða á Alþingi er ekki bara formsatriði. Við erum að segja að öll nauðsynleg gögn í þessu máli eru ekki komin fram. Og við óskum eftir því að þetta mál verði þá fyrst rætt þegar þau gögn hafa komið fram. Þetta er eðlileg krafa, þetta er lýðræðisleg krafa og þetta er mikilvæg krafa fyrir hönd Alþingis að við stöndum saman um hana og ég tek heils hugar undir hana.

Hæstv. forseti. Ég tók eftir því að hv. 1. þm. Vestf. sagði að minnst væri á Póst- og fjarskiptastofnun í grg. með frv. En það er ekki einungis minnst á þá stofnun í grg. heldur kemur nafn Póst- og fjarskiptastofnunar fram í öllum þeim greinum sem mér hefur unnist tími til að lesa það sem af er, og ég var kominn aftur að um 20. gr. Ég held að nafn Póst- og fjarskiptastofnunar vanti í tvær eða þrjár greinar af þeim sem ég var búinn að lesa yfir. Það hlýtur að þurfa að hafa til hliðsjónar hvaða reglur gilda um þessa Póst- og fjarskiptastofnun ef menn eiga að geta talað af einhverju viti um málið. Þannig að rökin fyrir því að frv. um þá stofnun liggi fyrir þegar menn ræða þetta hljóta að vera öllum mönnum augljós. Mér finnst satt að segja mikið liggja á þegar taka þarf mál til umræðu með þeim hætti sem hér er gert án þess að bráðnauðsynleg gögn, eins og þessi hljóta að vera í þeirri umræðu, liggi fyrir. Ég tek þess vegna undir þá gagnrýni sem hér hefur komið fram. Ég tek einnig undir það sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson sagði, að auðvitað þarf formaður samgn. að vera til staðar við umræðuna. Og ég held að ágætt væri að hæstv. forseti gerði ráðstafanir í tíma til að sá ágæti maður gæti verið hér og tekið þátt í umræðunni --- en hann hefur eins og allir vita mikið að gera.

Herra forseti. Þetta er í meira lagi sérkennileg umræða og vandræðagangur í málflutningi stjórnarliða. Hæstv. forseti, sem á að sjá um að gott samstarf náist í þinginu, á auðvitað óðar í bili að taka fyrir frekari umræðu um þetta og fallast á þá sjálfsagða kröfu að þessari umræðu sé frestað þar til öll gögn málsins eru komin fram. Hvað er það sem knýr svo fast á um þessa umræðu nú? Hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir lét svo sem umræðan hér væri algjört formsatriði og aukaatriði því öll vinna færi fram í nefndum. Þetta er líka sérkennilegt viðhorf til hins háa Alþingis. En hitt er svo allt annað mál að það er fullharkaleg krafa að ætla að bíða með umræðu um þetta mál eftir formanni samgn. Þá er ekkert víst að málið yrði nokkurn tíma tekið fyrir.

Forseti sér ekki ástæðu til þess að verða við þessari beiðni þar sem hann telur að ekki séu rök fyrir henni.

Um kl. 13.30, að loknu hádegishléi, fer fram umræða utan dagskrár um horfur í orkuframleiðslu í vetur. Málshefjandi er hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson en hæstv. iðnrh. verður til andsvara.

Virðulegi forseti. Forsetans er valdið, hann stýrir þessari samkundu. Við höfum sett fram eindregna ósk, hún var réttmæt og vel rökstudd. Ég er ósátt við þessa niðurstöðu þó að ég geri mér grein fyrir að ég verði að beygja mig fyrir henni.

Herra forseti. Það er um fundarstjórn forseta og hvernig farið er með þetta mál sem ég kveð mér hljóðs. Ég vil mótmæla þessari málsmeðferð. Hér hafa fulltrúar allra stjórnarandstöðuflokkanna komið, fært fram rök í málinu og óskað eftir því að frv. sem nú er á dagskrá verði frestað. Það er vísað til grg. með frv. þar sem fram kemur að önnur frumvörp séu samhliða þeim lagabreytingum sem eru fyrirhugaðar. Við óskum eftir því að þær liggi fyrir þannig að við getum rætt þessi mál af viti. Þetta eru mjög óeðlileg vinnubrögð að mínum dómi.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til nýrra laga um fjarskipti. Þróun fjarskipta á undanförnum árum er undraverð. Jafnvel er fullyrt að fjarskipta- og upplýsingabyltingin muni hafa meiri áhrif á líf okkar allra en sjálf iðnbyltingin. Hún vísar veginn inn í nýja öld. Því er t.d. spáð að fjarskipta- og upplýsingaiðnaðurinn muni leggja stærri skerf til aukins hagvaxtar, aukinnar velferðar og nýrra atvinnutækifæra í löndum ESB en nokkur önnur atvinnugrein. Stefna löggjafans og stjórnvalda, einkum afnám einkaréttarins á sviði fjarskipta, hefur vegið þungt í þessari þróun. Stefnumörkun á sviði fjarskipta byggist á nokkrum meginþáttum sem saman eiga að stuðla að virkri samkeppni sem tryggt geti hag neytenda, atvinnulífsins og þjóðfélagsins í heild. Það er því afar mikilvægt að ekki verði sofnað á verðinum heldur haldið fast á málum og þessi öra þróun nýtt okkur til hagsbóta. Staða Íslands er nú góð í samanburði við aðrar þjóðir í þessum efnum. Símanotkun er mikil en u.þ.b. 171 þúsund notendur eru með síma í fastanetinu og 150 þúsund með farsíma. Þetta er eðlilegt þegar litið er til þess að símagjöldin á Íslandi eru með því lægsta sem þekkist. Möguleikar Íslands til að leiða þróunina í notkun netmiðla eru miklir. Greinar á netinu frá því í júlí 1999 sýna að Ísland er í efsta sæti yfir internetnotkun en hér eru flestir notendur á hverja þúsund íbúa. Á hinn bóginn hefur aukin samkeppni á öðrum fjarskiptamörkuðum í Evrópu leitt til þess að við gætum misst forskotið. Á Íslandi urðu tímamót í fjarskiptum hinn 1. jan. 1998. Lögbundinn einkaréttur var afnuminn með gildandi fjarskiptalögum og samkeppni heimiluð á öllum sviðum fjarskipta. Nú er hafin samkeppni á íslenskum fjarskiptamarkaði. Því skiptir miklu að fyrirtæki eigi greiðan aðgang að markaðnum og að á Íslandi verði löggjöf eins og í öðrum viðskiptalöndum okkar. Í því frv. sem ég mæli fyrir er skýrt kveðið á um að markmið laganna sé að tryggja hagkvæm og örugg fjarskipti hér á landi og að efla samkeppni á fjarskiptamarkaðnum. Þá er og jafnskýrt sett fram að íslenska ríkið skuli tryggja eftir því sem unnt er að öllum landsmönnum bjóðist aðgangur að fjarskiptaþjónustu. Þó aðeins séu liðin tæp þrjú ár frá setningu gildandi fjarskiptalaga er að mínu mati nauðsynlegt að breyta þeim í nokkrum veigamiklum atriðum. Fyrir því eru einkum eftirfarandi ástæður: Í fyrsta lagi hafa orðið verulegar breytingar á fjarskiptatækni og fjarskiptaþjónustu. Á allra síðustu árum hefur krafan um sífellt hraðvirkari gagnaflutningsleiðir vaxið hröðum skrefum og stöðugt eykst fjöldi tölva sem tengjast netinu. Sem dæmi má nefna að í dag eru um 150 millj. internetnotendur í heiminum og áætlaður fjöldi fyrir næsta ár nálgast 200 millj. Samruni tals, gagna og mynda hefur haft það í för með sér að gömlu talsímanetin kunna að vera á hröðu undanhaldi fyrir nýjum tegundum fjarskiptaneta. Fjarskiptafyrirtæki eru ekki lengur símamálastofnanir á stöðugum markaði heldur fyrst og fremst hátæknifyrirtæki sem þurfa að mæta breyttum forsendum og nýjum aðstæðum á degi hverjum. Í öðru lagi eru áhrif samkeppninnar smám saman að koma í ljós eins og aukin umsvif fyrirtækja á markaðnum gefa vísbendingu um. Ég vil nefna hér sem dæmi GSM-þjónustuna. Fyrir nokkrum árum var því spáð að við aldarlok yrðu 40 millj. GSM-notendur í ríkjum ESB. Í dag eru hins vegar 120 millj. farsímanotendur og margir telja jafnvel að nálægt hver einasti símnotandi verði með GSM-síma innan næstu fimm ára. Eins og ég sagði áðan eru 150 þús. farsímanotendur hér á landi en með sanni má segja að það sé líkt og gerst hafi í gær að fyrsti GSM-síminn var tekinn í notkun hér á landi. Þriðja kynslóð farsíma mun væntanlega byggja á þessari velgengni og farsímanotendur munu því margfaldast á næstu árum og áratugum. Fleira mætti nefna eins og t.d. rafræn viðskipti sem munu fyrirsjáanlega aukast stórlega á næstu árum. Í þriðja lagi hafa þarfir landsmanna breyst. Fyrir örfáum árum var aðgangur allra að talsímaþjónustu á sanngjörnum kjörum talinn grundvallaratriði. Í dag er aðgangur að góðum tölvusamskiptum ekki síður nauðsynlegur. Með frv. þessu er íslensk löggjöf aðlöguð löggjöf hins Evrópska efnahagssvæðis um fjarskiptamál. Ég vek hins vegar athygli á því að tilskipanir EES á þessu sviði hafa að geyma lágmarksreglur sem aðildarríkjunum er ætlað nokkurt frelsi til að útfæra. Við samningu frv. var farin sú leið að tryggja hagkvæm og örugg fjarskipti en einnig að efla samkeppni á fjarskiptamarkaði. Til að mæta þessu markmiði er í frv. litið til ýmissa atriða auk þeirra sem ég hef þegar nefnt. Þau helstu eru þessi: Nauðsyn þess að tryggja samtengingu neta svo að viðskiptavinir ólíkra fjarskiptafyrirtækja geti haft samband sín á milli. Nauðsyn þess að fyrirtækjum sem eiga þjóðbrautina (fjarskiptanetið) og aðra innviði sé gert skylt að opna aðgang að netinu og annarri aðstöðu á sanngjörnum kjörum. Nauðsyn þess að stuðla að raunverulegri samkeppni á markaðnum með því að jafna samkeppnisstöðu fjarskiptafyrirtækja, t.d. með aðgangi að heimtaug. Nauðsyn þess að markaðsráðandi fyrirtæki sé veitt aðhald, m.a. með kröfu um bókhaldslegan aðskilnað. Nauðsyn þess að mæta þörfum allra landsmanna um að njóta ákveðinnar lágmarksþjónustu. Nauðsyn þess að ávallt verði til öflug fjarskiptafyrirtæki á Íslandi. Nauðsyn þess að löggjöf hamli ekki þróun upplýsingatækni og komi ekki í veg fyrir tækniframfarir, og nauðsyn þess að nýta upplýsingatæknina til að styðja við búsetu í landinu öllu og sporna sem mest og frekast má verða gegn byggðaröskun. Eins og ég sagði áðan eru í frv. ýmsar veigamiklar breytingar frá gildandi lögum. Þeim má skipta í tvo hluta. Annars vegar ákvæði sem ætlað er að örva samkeppni og hins vegar ákvæði sem tryggja aðgengi allra landsmanna að fjarskiptaþjónustunni. Það að tryggja aðgengi landsmanna að gagnaflutningsþjónustu, þar á meðal að internetinu, er að mínu mati forsenda þess að fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar um byggðamál nái fram að ganga. Almenn samskipti einstaklinga og fyrirtækja, netið, fjarkennsla, fjarlækningar, fjarvinnsla og fjarfundir hafa mikla þýðingu fyrir velferð okkar og hagsæld. Aðgangur alls þorra landsmanna að gagnaflutningsþjónustunni getur því ráðið úrslitum um búsetu, atvinnuuppbyggingu og lífskjör í landinu til lengri tíma litið. Til þess að tryggja aðgengi allra að fjarskiptaþjónustu er lögð til sú grundvallarbreyting að gagnaflutningsþjónusta með 128 kílóbæta flutningsgetu, þ.e. ígildi ISDN-þjónustu, verði skilgreind sem hluti af alþjónustu. Það þýðir að allir notendur eigi rétt á þjónustunni á viðráðanlegu verði án tillits til búsetu. Í dag er það fyrst og fremst hin almenna talsímaþjónusta sem fellur þar undir. Ýmsum ákvæðum frv. er ætlað að örva samkeppni. Í því sambandi vil ég einkum benda á fimm atriði sem eru jafnframt nýmæli. Í fyrsta lagi er tryggt að notendur síma geti haldið símanúmeri sínu án tillits til þess hjá hvaða símafyrirtæki þeir eru með viðskipti sín. Þetta er kallað númeraflutningur í löggjöf Evrópska efnahagssvæðisins. Númeraflutningur er nú almennt talin forsenda fyrir raunverulegri samkeppni í símaþjónustu. Í öðru lagi er tryggður hagkvæmur aðgangur farsímafyrirtækja að farsímanetum hvers annars þegar uppbygging eigin aðstöðu er talin óraunhæf. Dæmi um það er ef umhverfis- eða skipulagsmál eru hindrun fyrir frekari uppbyggingu farsímanets. Nágrannaþjóðir okkar, Danir og Norðmenn, hafa þegar lögbundið samsvarandi aðgangsrétt fjarskiptafyrirtækja í farsímaþjónustu. Lagt er til að þessi aðgangsréttur farsímafyrirtækja taki gildi 1. janúar 2001. Í þriðja lagi er frv. ætlað að örva samkeppni á hinum almenna notendamarkaði með því að aðgangur nýrra fjarskiptafyrirtækja að heimtaug er tryggður. Eins og menn vita er aðeins eitt fjarskiptanet til í landinu sem nær heim til allra notenda. Þar af leiðandi þyrftu ný fjarskiptafyrirtæki að fjárfesta verulega í eigin netum ætli þau að ná til notenda almennt. Þessi vandi hefur leitt til þess að OECD leggur áherslu á að fjarskiptafyrirtæki með umtalsverða markaðshlutdeild veiti nýjum fyrirtækjum aðgang að heimtaugum. Jafnframt er ljóst að slíkur aðgangsréttur kann að verða hluti af löggjöf Evrópska efnahagssvæðisins fyrr en síðar. Erkki Likanen, framkvæmdastjóri fjarskipta- og upplýsingamála hjá framkvæmdastjórn EBS, lýsti því yfir á Telecom-ráðstefnunni, sem ég sótti í Genf í sl. mánuði, að hann fagnaði mjög því að ýmis aðildarríki hefðu lögfest skyldu markaðsráðandi fyrirtækja til að veita öðrum aðgang að heimtaugum. Aðgangur að heimtaug er orðinn hluti af löggjöf í Danmörku, Finnlandi, Hollandi, Austurríki og Þýskalandi. Ljóst er að fleiri ríki munu leiða þetta í lög á næstunni. Í fjórða lagi vil ég nefna að dregið er úr afskiptum hins opinbera af fjarskiptafyrirtækjum og einstaklingum og fyrirtækjum auðvelduð leið inn á markaðinn. Meginreglan verður sú að ekki þarf sérstakt leyfi til að starfrækja fjarskiptafyrirtæki en skráning látin nægja. Þó mun áfram þurfa rekstrarleyfi til starfsrækslu talsímaþjónustu, farsímaþjónustu og fjarskiptanets. Í fimmta lagi eru ítarleg ákvæði um opinn aðgang að fjarskiptanetum og samtengingu fjarskiptaneta. Tilgangur þeirra er fyrst og fremst sá að tryggja að fjarskiptafyrirtæki með umtalsverða markaðshlutdeild geti ekki útilokað önnur fyrirtæki frá markaðnum vegna þeirrar sérstöðu fjarskipta að eitt fyrirtæki á allt dreifikerfið, fjarskiptanetið sjálft, er mikil áhersla lögð á reglur sem tryggja eiga aðgang nýrra fyrirtækja að netinu og reglur sem kveða á um rétt og skyldu fjarskiptafyrirtækis til þess að tengja net sitt fjarskiptaneti annarra fyrirtækja. Póst- og fjarskiptastofnun verður að gegna lykilhlutverki við framkvæmd þeirra. Þá má nefna að frestir til meðferðar og afgreiðslu klögumála eru styttir verulega. Það mun væntanlega leiða til þess að minni hætta er á því að miklir hagsmunir fyrirtækja og almennings fari í súginn vegna tafa í stjórnsýslunni. Í frv. er ekki tekin afstaða til eignarhalds á því fjarskiptaneti sem byggt hefur verið upp í landinu af Landssíma Íslands hf. Hins vegar er krafan um að alþjónusta feli í sér þá skyldu að símafyrirtækin bjóði tiltekna lágmarksflutningsgetu, jafnframt krafa um stóraukna flutningsgetu í kerfinu um landið allt. Í umræðu um skipulag fjarskiptamarkaðarins og stöðu Landssíma Íslands kemur oft upp spurningin um hvort skynsamlegt sé að skilja það sem í daglegu tali er nefnt grunnnet frá annarri starfsemi fyrirtækisins og fela sérstakri ríkisstofnun rekstur þess nets. Hvati umræðunnar er þá oftast sá að nauðsynlegt sé að ríkisvaldið tryggi jafnræði með fyrirtækjum sem veita fjarskiptaþjónustu og að þjónustan sé tiltæk og á ásættanlegu verði um landið allt. Þessi umræða er ekki ný og hefur farið fram við hliðstæðar breytingar í flestum öðrum Evrópulöndum. Þar hafði Evrópusambandið frumkvæði að stefnumótun sem fólst í því að brjóta ekki upp rekstur gömlu símafyrirtækjanna heldur skylda þau til að opna netin fyrir þjónustu keppinauta á kostnaðarverði með hóflegri álagningu. Þannig töldu Evrópuríkin að forðast mætti offjárfestingu í dreifikerfum, flýta fyrir samkeppni og tryggja uppbyggingu fjarskiptanetanna þar sem saman færi ábyrgð á uppbyggingu og þjónustu. Sérstök ráðgjafarnefnd sem samgrh. skipaði á síðasta kjörtímabili til að gaumgæfa stöðu Landssímans og fjarskiptakerfisins hér á landi komst að sömu niðurstöðu. Þessi niðurstaða er skynsamleg enda augljóst þegar að er gáð að ábyrgð á uppbyggingu og viðhaldi fjarskiptanetsins um allt land er þeim mun meiri þegar sami aðili þarf að svara kröfum viðskiptamanna um verð og gæði fjarskiptaþjónustunnar. Hann getur þá aldrei vísað á annan til afsökunar á því að þjónustan er ekki ásættanleg. Ef Landssíminn væri leystur undan rekstri á grunnnetinu út um land er einnig augljóst að fyrirtækið kynni að fara að fordæmi annarra sem bjóða fjarskiptaþjónustu og byggja upp eigin fjarskiptanet á ábatasömustu markaðssvæðunum í mesta þéttbýlinu en ríkið sæti þá eitt uppi með þjónustu út um landsbyggðina. Við þær aðstæður væri veruleg hætta á að ekki væru tryggðar sömu tæknilegu framfarir eða þjónusta og á höfuðborgarsvæðinu. Í því samhengi má minna á stöðu Rariks á raforkumarkaði og vanda fyrirtækisins með dreifikerfið í sveitunum. Í gildandi fjarskiptalögum var ákveðið að símafyrirtækjum beri að veita talsímaþjónustu á sama verði um allt land. Þetta var mikil breyting og Ísland varð þá fyrst landa til að taka upp svo stórt samfellt gjaldsvæði. Kostnaður við flutning rafrænna gagna var þó eftir sem áður afar mismunandi eftir fjarlægðum og það takmarkaði mjög nútímaatvinnurekstur og þjónustu sem byggði á fjarskiptum úti um land. Á síðustu mánuðum hefur þó orðið gerbreyting í þessu efni samfara því að kröfur gildandi laga um að verðskrá skyldi grundvallast á raunkostnaði komst til framkvæmda. Jafnframt hefur Landssíminn byggt upp ný gagnaflutningskerfi sem bjóða upp á aukin afköst og lægra verð og hafa þannig lagt fjárhagslegan grundvöll að uppbyggingu fjarvinnslufyrirtækja út um allt land. Þetta er fagnaðarefni sem sýnir betur en margt annað hversu mikilvægt er að halda ábyrgð á uppbyggingu fjarskiptakerfanna og þjónustunnar á sömu hendi. Þessar nýjungar í flutningskerfinu eru þó að mestu bundnar við þéttbýlisstaði úti um land svo að enn vantar mikið á að hinum dreifðu byggðum sé tryggð ásættanleg þjónusta í gagnaflutningi. Í þessu frv. er eins og ég gat um áðan miðað við að stíga stórt skref til að bæta þar úr þar sem ákveðið er að fella gagnaflutningsþjónustu undir alþjónustukvöð og tryggja þannig að allir eigi kost á svonefndri ISDN-þjónustu eða sambærilegum flutningshraða. Enn liggur ekki fyrir hversu mikilla fjárfestinga er þörf í flutningskerfinu til að ná þessum áfanga en þar er þó fyrirsjáanlega um verulegar fjárfestingar að ræða. Hvað varðar spurninguna um að ríkið eigi og reki grunnkerfi í landinu er vert að vekja athygli á því að ekkert þeirra ríkja innan Evrópu, sem hefur verið að einkavæða símafyrirtæki, gerir ráð fyrir að skilja grunnkerfið frá þjónustunni, hvorki þannig að ríkið eigi það og reki né þannig að um það sé stofnað sérstakt hlutafélag í eigu óskyldra aðila og ótengt þjónustufyrirtækinu. Það er ljóst að öflug, góð og hagkvæm fjarskipti munu skipta okkur, einstaklinga, fyrirtæki og þjóðina alla miklu máli í framtíðinni. Það á ekki síst við um Ísland og íslenska þjóð. Okkur ber skylda til að hafa í huga að við búum eyland sem er fjarri öðrum löndum en getum með öflugum fjarskiptum ávallt verið í miðri rás atburðanna. Um leið ber okkur að muna að við erum þjóð sem býr í stóru landi og mæta þarf þörfum allrar þjóðarinnar óháð því hvar menn kjósa sér að búa. Fjarskiptin leggja upplýsingaþjóðfélaginu til sjálft vegakerfið. Breytingarnar eru gífurlegar og það er því von mín að ný fjarskiptalög varði veginn til betri lífskjara. Hæstv. forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni umræðunni vísað til 2. umr. og hv. samgn.

Virðulegi forseti. Ég held að segja megi almennt um frv. að það sé til mikilla bóta og þær reglur og þau markmið sem lagt er upp með í þessu frv. séu til þess fallnar að færa okkur og fjarskiptaumhverfið allt saman fram á veg. En þetta segi ég þó aðeins, virðulegi forseti, að inn í þetta frv. vantar náttúrlega til fyllingar og skilnings frv. þannig að það þurfa að liggja fyrir þær reglur sem menn ætla að koma fram með um Póst- og fjarskiptastofnun. Allt hól um þetta frv. er sett fram með þeim fyrirvara. Ég vil í upphafi segja það, virðulegi forseti, varðandi þau markmið sem hér er lagt upp með, annars vegar að auka samkeppni á þessu sviði og hins vegar að tryggja aðgang allra landsmanna að ákveðinni lágmarksalþjónustu á fjarskiptamarkaði, að mjög mikilvægt er að þau markmið náist og þetta frv. stefnir að því. Hins vegar kom fram í máli hæstv. samgrh. að augljóslega er talsverður ágreiningur milli hæstv. samgrh. og hæstv. utanrrh. því að hæstv. samgrh. lýsti því yfir að mjög mikilvægt væri að grunnnetið fylgdi því fyrirtæki sem væri leiðandi á fjarskiptamarkaði hverju sinni. Aftur á móti talaði hæstv. utanrrh. um það á fundi miðstjórnar Framsfl. að vel kæmi til álita að aðskilja annars vegar grunnnetið frá því fyrirtæki sem hugsanlega yrði leiðandi á þessu sviði. Ég held að hér hafi komið mjög skýrt fram að ágreiningur er um fyrirkomulag þessara mála í ríkisstjórninni og það eru kannski enn frekar rök fyrir því að ástæða hefði verið til, virðulegi forseti, að fresta þeirri umræðu sem nú fer fram. Ég held, virðulegi forseti, að ekki þurfi að fara um það mörgum orðum að við erum að sigla inn í mjög breytt umhverfi á þessu sviði. Við erum hugsanlega að sigla inn í einhverja þá stærstu byltingu sem hér hefur orðið og má líkja við iðnbyltinguna og byltinguna í samgöngumálum sem átti sér stað á undanförnum öldum. Við erum að fara inn í þessa upplýsingabyltingu. Þær reglur sem hér er verið að ræða um eru einmitt umgjörðin um þá byltingu og því mjög mikilvægt að vel takist til. Í þeirri stuttu umræðu sem hér fer fram --- en sá sem hér stendur á sæti í hv. samgn. og mun þar gefast frekara tækifæri til að ræða þessi mál þar --- eru þó nokkur atriði sem ég held að vert sé að ræða og ég vil spyrja hæstv. samgrh. um. Ástæðan fyrir þeim spurningum er kannski sú að frv. til laga um Póst- og fjarskiptastofnun liggur ekki fyrir og vel má vera að skýringar við spurningum mínum sé að finna í því frv. Í fyrsta lagi, virðulegi forseti, vil ég beina þeirri fyrirspurn til hæstv. samgrh. hvernig þetta frv. og þá væntanlega það frv. sem ekki hefur verið lagt fram er hugsað að því er varðar samskipti eða samtengingu Samkeppnisstofnunar annars vegar og Póst- og fjarskiptastofnunar hins vegar. Eins og allir vita er Samkeppnisstofnun ætlað að fjalla almennt um þær samkeppnisreglur sem gilda í landinu en mér virðist, virðulegi forseti, sem hér sé gengið dálítið inn á það svið og Póst- og fjarskiptastofnun sé ætlað að taka yfir að hluta hlutverk Samkeppnisstofnunar. Ég er ekki að segja, virðulegi forseti, að það sé sökum þeirrar baráttu sem hefur átt sér stað undanfarin ár, að tryggja ákveðna samkeppni á þessum markaði og árekstrar hafa verið, einkanlega í fjölmiðlum, milli Samkeppnisstofnunar annars vegar og Landssímans hins vegar. En ég held að mikilvægt sé að lögsaga þeirra stofnana liggi mjög skýr fyrir á þessum markaði. Og því beini ég, virðulegi forseti, því til hæstv. samgrh. og vísa til c-liðar 6. gr. þar sem verið er að fjalla um skilyrði almennra heimilda sem Póst- og fjarskiptastofnun setur, en þar segir, með leyfi forseta: ,,að komið sé í veg fyrir samkeppnishamlandi aðgerðir á fjarskiptamarkaðinum, þar með talin skilyrði sem tryggja að gjaldskrá mismuni ekki aðilum og raski ekki samkeppni``. Það sem stingur í augun í þessum efnum, virðulegi forseti, er að alls staðar eða a.m.k. í Evrópu og Bandaríkjunum er einmitt þessi samkeppnisþáttur klárlega í höndum samkeppnisyfirvalda. Og að því er varðar þá þróun sem fyrirsjáanleg er í þessum efnum, þ.e. samruna síma og tölvu og með vísan til þeirrar niðurstöðu sem okkur var að berast vestan frá Bandaríkjunum um að samkeppnisyfirvöld þar hafa verið í baráttu við Microsoft-fyrirtækið þar sem dómari komst nýverið að þeirri niðurstöðu að um einokunarfyrirtæki væri að ræða og ber þess vætti hversu mikla áherslu menn leggja á einmitt þennan þátt, þá er mjög mikilvægt, virðulegi forseti, að fyrir liggi hvar þessi þáttur málsins liggur hér hjá okkur í því umhverfi sem fram undan er. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt og ég velti því fyrir mér þegar ég les c-lið 6. gr. hvort ætlunin sé að Póst- og fjarskiptastofnun setji almennar reglur um samkeppni á þessum markaði. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt að það liggi fyrir strax í upphafi svo það verði ekki vandamál stjórnmálamanna framtíðarinnar að greina úr þeim ruglingi. Þá vil ég einnig vekja athygli á d-lið 7. gr. en þar segir, með leyfi forseta: ,,þegar leggja þarf á sérstakar skyldur vegna almennra samkeppnisreglna og leyfishafi hefur umtalsverða markaðshlutdeild að því er varðar almenn fjarskiptanet og almenna fjarskiptaþjónustu.`` Ég held að þetta sé spurning af sama meiði og ég beini henni til hæstv. samgrh. Ég vil enn fremur vekja athygli á f-lið 8. gr. sem er kannski að hluta til af sama meiði. En síðan er það g-liður sömu greinar, virðulegi forseti, en í 8. gr. segir, með leyfi forseta: ,,Póst- og fjarskiptastofnun getur sett eftirfarandi sérstök skilyrði fyrir rekstrarleyfi, eitt eða fleiri, til viðbótar skilyrðum sem fylgja almennum heimildum,`` --- og er þar vitnað til 6. gr. um eignaraðild, þ.e. að Póst- og fjarskiptastofnun virðist geta sett eitthvert skilyrði um eignaraðild að þeim fyrirtækjum sem starfa á þessum markaði. Ég held að mjög mikilvægt sé að það komi mjög skýrt fram hvað menn hugsa í þessu samhengi, hvað hér er átt við. Því ekki getur það átt við að ef útlendingar eiga í þessum fyrirtækjum þá sé hægt að setja slík skilyrði, banna o.s.frv. Ég held því að þetta sé mjög opið og ég held að það sé mikilvægt að þetta liggi fyrir. En vel má vera, virðulegi forseti, eins og ég sagði í upphafi máls míns að svörin við þessum spurningum liggi að hluta til í því frv. sem hér hefur ekki verið lagt fram. Ég biðst þá velvirðingar á því ef það er til einhvers staðar í plöggum því að ég hef ekki frekar en aðrir þingmenn átt þess kost að kynna mér það frv., enda heyrðist mér á hæstv. samgrh. að vinnu við það sé ekki lokið. Þá vek ég einnig athygli á j-lið 8. gr. þar sem Póst- og fjarskiptastofnun getur sett þau skilyrði að rekstrarleyfishafi haldi einstökum þáttum í rekstri sínum bókhaldslega eða fjárhagslega aðskildum. Þá vil ég, virðulegi forseti, minnast á 20. gr. frv. því að hæstv. samgrh. sagði áðan í ræðu sinni að þau fyrirtæki sem ekki hefðu eða ættu heimtaug eða aðgang að einstökum neytendum ættu lögvarða kröfu á því að fá aðgang að þessum heimtaugum. En í frv. sjálfu, virðulegi forseti, segir svo: ,,Þegar fjarskiptafyrirtæki geta ekki tengst einstökum notendum sem eru tengdir fjarskiptaneti rekstrarleyfishafa með umtalsverða markaðshlutdeild vegna eðlis eða umfangs fjárfestingar í heimtaug sem er forsenda viðskiptasambands getur`` --- virðulegi forseti, og ég vek athygli á þessum orðum --- ,,Póst- og fjarskiptastofnun ákveðið að fjarskiptafyrirtæki fái beinan aðgang að einstökum notendum.`` Eins og þetta hljómar í frv. virðist mér sem Póst- og fjarskiptastofnun geti metið hvort veita eigi þennan aðgang eða ekki. En ég skildi hæstv. samgrh. í framsöguræðu hans þannig að viðkomandi fyrirtæki ættu lögvarinn rétt á því að fá aðgang að heimtaug, þannig að ég held að nauðsynlegt sé að það liggi skýrt fyrir í umræðunni. Ég vek athygli á 21. gr., virðulegi forseti, sem ég held að sé mjög til fyrirmyndar og muni leiða til framþróunar á þessu sviði. En jafnframt kemur mér það örlítið spánskt fyrir sjónir að tefja á það að þessi grein taki gildi með ákvæði til bráðabirgða III, en þar segir: ,,Ákvæði 21. gr. um innlenda reikisamninga skal taka gildi 1. janúar 2001.`` Ég held, virðulegi forseti, og eftir þeim upplýsingum sem ég hef aflað mér séu í raun og veru engar tæknilegar hindranir á því að þetta taki gildi nú þegar. Þess vegna beini ég þeirri fyrirspurn til hæstv. samgrh. hvort ekki sé möguleiki á því að þetta taki gildi strax því að það er alveg ljóst að ef svo væri mundi það leiða til aukinnar og öflugri samkeppni á þessu sviði sem gæti orðið til þess að neytendur fengju lægra verð fyrir þá fjarskiptaþjónsutu sem þeir eru að kaupa af fjarskiptafyrirtækjunum. Virðulegi forseti. Ég vil einnig ræða 29. gr. frv. Þar segir, með leyfi forseta, í 4. mgr.: ,,Póst- og fjarskiptastofnun eða löggiltum endurskoðendum í umboði hennar skal hvenær sem er og án fyrirvara heimilaður aðgangur að bókhaldi rekstrarleyfishafa í þeim tilgangi að sannreyna að aðgreining kostnaðar fari rétt fram og til þess að kanna hver sé kostnaður við alþjónustu, opinn aðgang að netum, leigulínur, samtengingu neta og númera\-flutning.`` --- Og síðan segir, virðulegi forseti, sem ég tel mjög eftirtektarvert í þessu samhengi: ,,Samgönguráðherra er heimilt að setja reglugerð um nánara fyrirkomulag bókhaldslegrar eða fjárhagslegrar aðgreiningar í rekstri fjarskiptafyrirtækja.`` Það er kannski einmitt þessi grein, virðulegi forseti, sem fær mann einhvern veginn til þess að fá það á tilfinninguna að verið sé að taka fjarskiptamarkaðinn eins og hann leggur sig undan hinu almenna viðskiptaumhverfi, undan þeim stofnunum sem almennt fara með samkeppniseftirlit og eftirlit á þeim markaði og færa það í einhvern sérbás sem heitir Póst- og fjarskiptastofnun og yfir henni sé samgrh. Ég vitna til þess að ekki er langt síðan að Samkeppnisstofnun komst að þeirri niðurstöðu í einhverjum úrskurði sínum að mjög mikilvægt væri að GSM-þjónusta Landssímans yrði aðgreind bókhaldslega frá öðrum rekstri þar sem sá rekstur væri í samkeppni og hættan væri sú að verið væri að niðurgreiða þann rekstur frá rekstri þar sem ákveðin einokun á sér stað, og það væri verið að reyna að aðgreina þetta. Þar var kveðið á um ákveðna bókhaldslega aðgreiningu þessara deilda fyrirtækisins. Hins vegar virðist mér, og ég vænti þess að samgrh. komi og skýri það frekar, að verið sé að taka þennan pakka burt frá viðskrh., burt frá Samkeppnisstofnun og á einhvern sérbás sem er Póst- og fjarskiptastofnun og samgrh. Það sem styður þennan skilning minn, virðulegi forseti, er orðalag í upphafi grg. með frv. en þar segir, virðulegi forseti: ,,Leikreglur fjarskiptanna eru um margt frábrugðnar leikreglum annarrar atvinnustarfsemi vegna þeirrar sérstöðu fjarskipta í Evrópu að þau hafa fyrst fyrir fáum árum verið leyst undan einkaréttarvernd og því er ekki talið tímabært að fella ákveðna þætti fjarskiptaþjónustu, svo sem samtengingu, reglur um opinn aðgang að netum og alþjónustu undir almenna samkeppnislöggjöf.`` Virðulegi forseti. Í þessu samhengi tel ég mikilvægt að við reynum að þróa almennar reglur á þessu sviði svo fljótt sem kostur er. Þess vegna hugnast mér þetta ekki, a.m.k. ekki við fyrstu sýn. En ég tek það reyndar fram enn og aftur að ég hef ekki séð frv. um Póst- og fjarskiptastofnun og umræðan takmarkast af því að þær upplýsingar liggja ekki fyrir. Ég held að það sé alveg fráleitt að stíga þessi skref undir sérstakri vernd ríkisins. Ég held, virðulegi forseti, að það hafi ekki farið fram hjá neinum að fyrrv. og núv. hæstv. samgrh. hafa verið mjög einstrengingslegir varðandi ríkisfyrirtækið Landssímann sem hefur mjög stóra markaðshlutdeild. Þeir hafa oftar en ekki tekið upp hanskann fyrir fyrirtækið þegar það hefur átt í samkeppni við aðra. Þess vegna hugnast mér ekki að verið sé að færa þetta hlutverk til samgrh. Virðulegi forseti, ef skilningur minn er réttur, þá geld ég mjög varhug við þessu og mun væntanlega ræða þetta í þaula í samgn. Ég vil ítreka það sem ég sagði í upphafi, að eins og ég skil þetta frv. finnst mér bróðurpartur þess vera málinu og fjarskiptaumhverfinu til framdráttar. Á því tel ég ekki leika vafa. Ég geld hins vegar varhug við þessum þætti málsins ef ég skil það rétt að verið sé að færa þetta hlutverk frá viðskrh. og hinu almenna viðskiptalífi á forsendum sem ég fæ ekki skilið, af því að það sé eitthvað öðruvísi að selja fjarskiptaþjónustu en sælgæti eða hvað annað. Ég vona að það sé ekki vegna þeirra árekstra sem átt hafa sér stað á þeim fyrstu tveimur árum sem samkeppni hefur verið í GSM-þjónustu og vegna þess að Landssíminn hefur kannski verið tekinn til skoðunar oftar en önnur fyrirtæki, að stjórnvöld séu að gefast upp á að láta þetta fyrirtæki fúnkera á hinum almenna markaði og taki það bara undir sinn verndarvæng. Ég vona að þessi grunur minn reynist ekki á rökum reistur en við lestur þessa frv. óttast ég að sú hugsun búi þarna að baki. Væntanlega mun ég sjá betur þegar frv. um Póst- og fjarskiptastofnun verður lagt fyrir Alþingi hvort ótti minn var ástæðulaus eða ekki. Virðulegi forseti. Ég ítreka spurningar mínar til hæstv. samgrh. og vænti þess að hann gefi sér tíma til að hann skýra þessa hluti í ræðu sinni á eftir.

Herra forseti. Hér er á ferðinni efnismikið frv. og jafnframt gríðarlega mikilvægt. Miklu skiptir að vel takist til við þá lagasetningu sem við erum að ræða hér. Eins og hér hefur áður komið fram er ekki viðunandi að þessar tvær stoðir lagabreytinganna séu ekki ræddar samtímis, þ.e. almenna frv. um fjarskipti og hins vegar frv. um Póst- og fjarskiptastofnun. Með því að ræða aðeins annað frv. í einu og ræða ekki fylgifrv. þess um leið verður umræðan vægast sagt mjög ófullkomin, a.m.k. alls ekki jafngóð og hún hefði orðið ef við hefðum bæði frv. til að fara yfir. Það hefur verið sagt að við lifum á byltingartímum í heimi fjarskipta. Ég get tekið undir það og þess vegna er afar brýnt að leikreglurnar sem við erum að smíða verði sanngjarnar og góðar. Ég vil taka undir þá skoðun sem hér hefur verið lýst að frv. sé að mestu leyti gott. Það mun, ef að lögum verður, stuðla að framförum á mörgum sviðum sem eru nauðsynlegar eðlilegri þróun á fjarskiptamarkaði og ekki síst í heilbrigðri samkeppni. Frv. hefur háleit markmið. Því er ætlað að stuðla að bættum hag neytenda, atvinnulífs og þjóðfélagsins alls. Vissulega eru ákvæði frv., a.m.k. texti þeirra, mjög til þess fallinn að tryggja þetta ef eftir verður farið og þær forsendur sem frv. byggir á að öðru leyti, sem sagt um Póst- og fjarskiptastofnun, eru jákvæðar líka en það eigum við eftir að sjá. Án þess að fara ítarlega ofan í einstök ákvæði vil ég nefna ákvæði um samtengingu fjarskiptaneta, þ.e. VI. kaflann sem fjallar um rétt og skyldu fyrirtækja til samtengingar fjarskiptaneta og markmið um aðgengi allra landsmanna að fjarskiptanetinu á sanngjörnum kjörum. Ég vil líka nefna ákvæði í 33. gr. um númeraflutninga sem er gríðarlega mikilvægt fyrir fyrirtæki sem eru að hasla sér völl á fjarskiptamarkaði. Það felur í sér að þó notandi vilji færa sig á milli fyrirtækja geti hann haldið númeri sínu eftir sem áður. Við vitum að það er mjög mikilvægt, einkum hvað varðar fyrirtæki og stofnanir, hvernig símanúmer þeirra eru. Það er stór hluti af markaðssetningu þeirra og getur reyndar líka varðað einstaklinga mjög miklu. Þar inn í koma einnig öryggisatriði og svo mætti lengi telja. Það getur verið mjög samkeppnishamlandi ef fyrirtæki eða einstaklingi er gert skylt að skipta um símanúmer um leið og hann skiptir um þjónustuaðila eins og nú er. Þetta er gríðarlega mikilvægt og ég held að það muni skipta mjög miklu til að ryðja samkeppnishömlum úr vegi og auðvelda þeim fyrirtækjum sem eru að hasla sér völl og tryggja eðlilega samkeppni. Þetta frv. byggir að miklu leyti á ákvæðum samningsins um Evrópska efnahagssvæðið og þeim skuldbindingum sem Íslendingar gengust undir með aðild að þeim samningi á sínum tíma. Þá héldu ákveðnar reglur um samkeppni innreið sína á Íslandi, t.d. um það hvernig eftirliti með heilbrigðri samkeppni skyldi fylgt eftir. Eins og við þekkjum af umræðunni um þau mál virðist mörgum hafa reynst torvelt að skilja út á hvað þær reglur ganga. Þá er ég að vísa til umræðu í fjölmiðlum um einstök álit Samkeppnisstofnunar og samkeppnisráðs auk stjórnmálaumræðunnar. Samkeppnisyfirvöld hafa verið gagnrýnt mjög harðlega fyrir einstök álit sín, m.a. af hæstv. ráðherrum þeirra mála. Jafnvel hafa sérstakar nefndir verið settar í að kafa ofan í álit þegar erfitt hefur þótt að átta sig á hvað í þeim felst. Reglur Evrópuréttarins um samkeppni byggja á mjög virku eftirliti og inngripi af hálfu samkeppnisyfirvalda sem mjög mikilvægt er að hafi sjálfstæði og þann styrk til að bera sem þarf til að framfylgja reglunum. Þess vegna er mjög óæskilegt, herra forseti, ef samkeppnisyfirvöld búa við að þegar þau kveða upp álit séu pólitísk afskipti höfð af einstökum málum. Hæstv. ráðherrar hafa ákveðnar skoðanir á einstökum málum og hafa jafnvel þvælst fyrir því að málin hafi fengið þann framgang sem eðlilegt er. Við þekkjum þessa umræðu. Hún hefur einkum snúist um mál sem varða fjarskiptamarkaðinn, herra forseti. Þar hefur gagnrýnin verið hvað mest. Málin hafa oft verið viðkvæm og hæstv. samgrh. hafa gjarnan farið í þær stellingar að taka afstöðu með stóra fyrirtækinu á markaðnum sem er í eigu ríkisins og þar af leiðandi ekki gætt þess hlutleysis sem ráðherrar þessara mála ættu að sýna. Þeir hafa fremur verið ráðherrar einstakra fyrirtækja sem er vissulega ekki þeirra hlutverk. Vegna forsögu málsins vekur það svo sannarlega upp spurningar hversu mikið hlutverk Póst- og fjarskiptastofnun er ætlað sem eftirlitsaðila með samkeppni, samkvæmt frv. því sem hér er til umræðu. Ég held að það þurfi að koma skýrt fram hver ætlun hæstv. samgrh. er í þessum efnum. Ég vil því enn og aftur ítreka að það er mjög óæskilegt að hafa ekki frv. um Póst- og fjarskiptastofnun til hliðsjónar. Við vitum ekki hvernig Póst- og fjarskiptastofnun á að starfa. Á hún að vera sjálfstæð stofnun eða lúta valdi ráðherra? Einföld spurning sem ég vildi gjarnan fá svar við. Þetta skiptir miklu máli fyrir eftirlitið með samkeppninni. Ef það á að flytjast yfir til Póst- og fjarskiptastofnunar þá segir sagan okkur að það sé ekki æskilegt að hæstv. samgrh. hafi yfirstjórn þeirra mála. Hann hefur svo sannarlega tekið afstöðu með einu fyrirtæki fremur en að vera hlutlaus aðili í þessum efnum. Ég tel mikilvægt að við fáum svör við þessu. Hvar er þetta frv. statt? Hefur það hlotið afgreiðslu í þingflokkum ríkisstjórnarinnar, öðrum eða báðum? Hvers er að vænta í þessum efnum? Og enn ein spurning til hæstv. samgrh.: Er ætlunin að Póst- og fjarskiptastofnun verði sjálfstæð stofnun eða er henni ætlað að lúta yfirstjórn samgrh.? Það hefur aðeins verið farið í ákvæði um samgöngueftirlitið. Ég vil nefna örfá dæmi þar sem ég tel að samkeppnislög stangist á við frv. Í 2. gr. frv. segir að Póst- og fjarskiptastofnun skuli hafa umsjón með fjarskiptum innan lögsögu íslenska ríkisins og hafa eftirlit með framkvæmd laganna. Síðan segir í 21. tölul. 3. gr. en þar er um orðskýringu að ræða: ,,Rekstrarleyfishafi með umtalsverða markaðshlutdeild: Rekstrarleyfishafi sem Póst- og fjarskiptastofnun hefur skilgreint með umtalsverða markaðshlutdeild.`` Það má nefna fjölmörg dæmi um ákvæði í þessa veru og m.a. hefur hv. þm. Lúðvík Bergvinsson nefnt nokkur þeirra sem lúta að samkeppniseftirlitshlutverki Póst- og fjarskiptastofnunar. Ef við skoðum hins vegar samkeppnislög þá fjallar V. kafli þeirra um eftirlit með samkeppnishömlum. Þar getum við t.d. gripið niður í 17. gr.: ,,Samkeppnisráð getur gripið til aðgerða gegn samningum, skilmálum, athöfnum og aðstæðum sem hafa skaðleg áhrif á samkeppni. Hin skaðlegu áhrif geta m.a. falist í: a. að fyrirtæki nái, viðhaldi eða styrki markaðsráðandi stöðu sína á þeim markaði sem um ræðir``. Við getum gripið ofan í 18. gr., þar sem segir: ,,Telji samkeppnisráð að samruni fyrirtækja eða yfirtaka fyrirtækis á öðru fyrirtæki leiði til markaðsyfirráða þess, dragi verulega úr samkeppni og sé andstæð markmiði laga þessara getur ráðið ógilt samruna eða yfirtöku sem þegar hefur átt sér stað.`` Við gætum haldið svona áfram. Það er klárt að þessi mál falla undir Samkeppnisstofnun og samkeppnislögin enda taka lögin samkvæmt 2. gr. ,,til hvers konar atvinnustarfsemi, svo sem framleiðslu, verslunar og þjónustu, án tillits til þess hvort hún er rekin af einstaklingum, félögum, opinberum aðilum eða öðrum.`` Ég tel mikilvægt að hæstv. samgrh. gefi skýr svör við því hvort ætlunin er að taka þennan þátt, eftirlitið með samkeppninni, frá Samkeppnisstofnun. Þá veltir maður því líka fyrir sér hvort ekki þurfi þá að taka það sérstaklega fram í sjálfum lagatextanum. Ég vil í lokin, herra forseti, spyrja hæstv. samgrh. út í eitt ákvæði, bráðabirgðaákvæði um innlenda reikisamninga, það er bráðabirgðaákvæði III. Þar segir: ,,Ákvæði 21. gr. um innlenda reikisamninga skal taka gildi 1. janúar 2001.`` Það vekur athygli, herra forseti, að ákvæði tekur ekki gildi fyrr en árið 2001 þar sem lögin að öðru leyti taka gildi 1. janúar árið 2000. Þetta hefur ekki verið rökstutt, ég hef a.m.k. ekki heyrt þær röksemdir. Ég varð þess ekki vör í framsögu ráðherra að hann rökstyddi. Í greinargerð er sagt að bráðabirgðaákvæðið þarfnist ekki rökstuðnings. Ég tel að færa þurfi rök fyrir því að ákvæði um innlenda reikisamninga gildi árið 2001 á meðan önnur ákvæði taka gildi 1. janúar árið 2000. Nú hefði maður haldið að mikilvægt væri að þetta ákvæði eins og önnur tækju gildi strax árið 2000 þar sem það getur vissulega skipt miklu máli fyrir fyrirtæki, einkum þau sem eru að hasla sér völl á þessum markaði. Reksturinn er oft mjög viðkvæmur og fyrir slíkt fyrirtæki getur eitt ár skipt sköpum og hugsanlega það að geta nýtt sér svona ákvæði. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hverju þetta sætir og hver rökin séu fyrir þessu sérstaka gildistökuákvæði.

Herra forseti. Það fór ekki fram hjá neinum að hv. þm. vék þrásinnis að embættisfærslu minni sem samgrh. og afskiptum mínum af Samkeppnisstofnun og að ég hefði tregðast við að verða við úrskurðum Samkeppnisstofnunar. Mig langar til að spyrja hv. þm. hvað hann hafi sérstaklega í huga í þessu sambandi.

Herra forseti. Ég vék ekki sérstaklega að hæstv. fyrrv. samgrh. hvað þetta varðar. Það sem ég hafði sérstaklega í huga þegar ég sagði að hæstv. samgönguráðherrar hafi nánast tregðast við að sjá til þess að áliti Samkeppnisstofnunar væri framfylgt var álit í Landssímamálinu þar sem núv. samgrh. skipaði sérstaka nefnd. Vinna þeirrar nefndar hefur tekið gríðarlegan tíma sem getur skipt miklu máli. Ég var að vitna til þess að það er mjög óeðlilegt að mínu mati að nefndir séu settar í svona mál sem taka síðan marga mánuði í það að fara yfir álitin og stöðva eðlilega meðferð málsins á meðan. Ég var ekki sérstaklega að vitna til embættisfærslu hæstv. fyrrv. samgrh. Ef hann hefur tekið það svo í máli mínu er það misskilningur af hans hálfu.

Herra forseti. Ég er auðvitað ánægður yfir því að heyra þetta. Ég hafði tekið svo eftir að hv. þm. hafi notað fleirtölu en mér hefur misheyrst.

Herra forseti. Hér er til umræðu afskaplega athyglisvert frv. Segja má að það sé tímanna tákn að fyrir tæpum þremur árum var afgreitt frá hinu háa Alþingi sambærilegt frv. sem lög frá þinginu þar sem rofin var áralöng einokun Landssímans og stigið afskaplega merkilegt skref hvað varðar fjarskipti. Núna, aðeins þremur árum síðar, er enn verið að flytja frv. með breytingum hvað varðar fjarskipti. Þetta er í rauninni ekkert skrýtið. Í rauninni er meginástæðan hinar öru tæknibreytingar sem verða á þessu sviði. Eiginlega má spyrja sem svo hvenær þingið muni þurfa að koma aftur saman til þess að bregðast við hinni öru þróun. Einstaklingar eiga fullt í fangi með að henda reiður á framförum á sviði fjarskipta, hvað þá löggjafarsamkoman. Ég fagna ákvæðum þessa frv. og ég tel sérstaklega tvo þætti skipta efnislega mestu máli fyrir framfarir í landi okkar. Annars vegar tel ég að kjarni þessa frv. feli í sér að landið allt er í rauninni lagt undir. Segja má að verði þetta frv. að lögum séu með því lagðir vegir 21. aldar um landið allt, þ.e. ef við lítum á fjarskiptatæknina sem samgöngubrautir 21. aldar liggja þessar brautir nánast að hverju byggðu bóli á landi okkar. Með þessu er í rauninni verið að búa landið allt undir það að taka virkan þátt í nútímafjarskiptum og það má segja að geti verið grunnur að mesta byggðamáli þjóðarinnar enda hefur það komið fram m.a. hjá alþjóðastofnunum að mestar framfarir og mest aukning og eftirspurn eftir vinnuafli muni verða á sviði fjarskiptatækni. Þess vegna er hvað þetta varðar mjög mikilvægur þáttur dreginn upp í frv. og ég fagna því. Í annan stað er mikið hagsmunamál fyrir neytendur að hér skuli vera hert á og skerpt samkeppni á sviði fjarskiptatækni. Samkeppni á þessari nýju samgöngubraut er þegar orðin mjög skörp og hörð og mun með þessu frv., verði það að lögum, aukast enn frekar. Sú samkeppni felur aðeins í sér aukin gæði á lægra verði til neytenda ef að líkum lætur. Af þessum tveimur ástæðum, herra forseti, tel ég að beri að fagna ákvæðum þessa frv. og ég tel að það muni hafa veruleg áhrif á þjóðlíf okkar á 21. öld. Hins vegar kæmi ekki á óvart þó að Alþingi þyrfti að koma saman fljótlega á nýrri öld til þess að breyta enn lögum vegna tæknibreytinga á þessu sviði. Hér hefur nokkuð verið rætt um eignaraðild í fjarskiptum, ríki eða eignaraðilar. Nú er ljóst að Landssíminn hefur um áratugabil haft mikla einokunaraðstöðu og tekist að byggja upp mjög ágætt samskiptanet fyrir þjóð okkar en um leið byggt upp mikla yfirburðastöðu gagnvart nýjum samkeppnisaðilum sem koma inn á markaðinn. Tæknin hefur leitt til þess að nýir aðilar hafa komið inn á markaðinn og eru að keppa við þann volduga risa sem Landssíminn er. Eins og fram hefur komið í umræðunni hefur Framsfl. tekið mjög vel í það og telur að vel komi til greina að undanskilja grunnnetið frá öðrum rekstri þannig að grunnnetið verði í eigu ríkisins. Framsfl. telur að það komi mjög vel til greina ef það þjónar best hagsmunum þjóðarinnar. Hins vegar er vert að hafa það í huga eins og öllum er kunnugt að tæknin á þessu sviði er afskaplega ör og við þurfum þess vegna að bregðast við og skoða á hverjum tíma hvaða tækni er að ryðja sér til rúms. Ég nefni þetta, herra forseti, m.a. vegna þess að í umræðu hefur verið nú um nokkurra ára bil svokölluð Low Orbit-tækni þar sem gert er ráð fyrir því að fjarskipti fari um himinhvolfin í stað þess að brautin sé grafin í jörðu. Sú staða kann að koma upp að eignarhaldið á grunnnetinu skipti í rauninni engu máli verði þessi Low Orbit-tækni orðin almenn í veröldinni, þá erum við ekki að keppa einungis um grunnnet innan lands heldur á alþjóðlegum markaði við alþjóðlega risa eins og er í rauninni þegar farið að gera. Það er nú þannig, herra forseti, að þegar eru nokkuð margir sem kaupa sér þjónustu m.a. frá erlendum símafyrirtækjum. Meginatriðið í þessu er að við þurfum að fylgjast með þeirri þróun sem á sér stað. Kostir við að undanskilja grunnkerfið og halda því í eigu ríkisins eru auðvitað nokkrir. Kosturinn við það er m.a. að ríkið heldur einungis grunnkerfinu en lætur síðan ýmis fyrirtæki í einkaeigu um að keppa á þeirri braut. Annar kostur er sá að með því er verið að tryggja jafnræði í þeirri hörðu samkeppni sem orðin er og mun verða á sviði fjarskiptatækni. Við þekkjum umræðuna, ákveðin tortryggni er frá samkeppnisaðilum Landssímans þar sem gengur á brigslyrðum á víxl og slíkri tortryggni þarf auðvitað að eyða. Með því að undanskilja grunnkerfið er verið að stíga skref í þá átt. Þá er m.a. verið að koma í veg fyrir þær ásakanir að yfirburðaaðili á markaðinum sé að notfæra sér fé úr grunnnetinu og færa yfir á aðra rekstrarþætti í samkeppni við einkaaðila. Samkeppnin átti að lækka verð og ég nefni einn þátt til viðbótar, herra forseti, sem kost við það að ríkisvaldið haldi grunnkerfinu en selji frá sér aðra þætti, nefnilega þann kost að geta sinnt ýmsum pólitískum markmiðum sínum, svo sem að sinna byggðaþróun eða þar fram eftir götunum. Gallinn við það, herra forseti, að aðskilja grunnkerfið frá öðrum rekstri getur verið sá að þar með er ekki verið að taka upp samkeppni í grunnfjarskiptum. Það tel ég e.t.v. vera einn mesta gallann við kerfið. Ég nefni þetta, herra forseti, af því að eignaraðildin hefur komið fram í umræðunni og ég ítreka að Framsfl. telur koma til greina að undanskilja grunnkerfið. Þá vil ég að lokum, herra forseti, víkja aðeins að því sem hefur verið nefnt um samkeppnina og eftirlitsaðila. Sú umræða á í rauninni eftir að fara fram en ég vil þó leggja áherslu á að við þurfum að styrkja Samkeppnisstofnun sem virkan eftirlitsaðila í harðnandi heimi samkeppninnar og þurfum að veita þeirri stofnun þau tæki og tól sem þarf til að fylgja eftir samkeppninni, ekki síst til að koma í veg fyrir fákeppni á einhverjum sviðum, hvort heldur það er á fjarskiptamarkaði, matvælamarkaði eða öðrum markaði. Það er mjög mikilvægt að Samkeppnisstofnun hafi þau tæki og tól sem unnt er til að koma í veg fyrir ódrengilega samkeppni sem stuðla kann að fákeppni. Ég ítreka það, herra forseti, að meginákvæði þessa frv. eru til bóta. Hér kann að vera á ferðinni eitt mesta byggðamálið sem stigið hefur verið um langt árabil og hagsmunir neytenda eru nánast tryggðir hvað varðar gæði og verð í harðri samkeppni í hörðum heimi.

Virðulegi forseti. Hér talaði hv. varaformaður samgn. Ég skildi hann þannig að hann teldi ekki ómögulegt að grunnnetið verði aðskilið frá þjónustufyrirtækjum á þessu sviði. En í greinargerð með frv. segir, virðulegi forseti, og er þar fjallað um meginmarkmið við breytingar á fjarskiptalögum, með leyfi forseta: ,,Nauðsynjar þess að fyrirtækjum sem eiga þjóðbrautina (fjarskiptanetið) og aðra innviði sé gert skylt að opna aðgang að netinu og annarri aðstöðu á sanngjörnum kjörum.`` Þetta er, virðulegi forseti, alveg í samræmi við það sem kom fram hjá hæstv. samgrh., þ.e. að það sé ekki uppi á borðinu, það sé ekki stefna ríkisstjórnarinnar að aðskilja þessa þætti. Ég spyr þá, virðulegi forseti: Stendur Framsfl. ekki á bak við þetta meginmarkmið eða á hann eftir að ræða þetta frekar eða er þarna á ferðinni einhver óleystur ágreiningur innan ríkisstjórnarflokkanna? Það er alveg ljóst að ríkið á núna hlut í einu fjarskiptafyrirtæki sem er Landssíminn. Það er ætlun þess að selja það fyrirtæki. Þá skil ég þetta þannig að framtíðarsýn ríkisstjórnarinnar, a.m.k. samkvæmt þessu frv., sé sú að einkafyrirtæki komi til með að eiga þessa þjóðbraut eða þetta grunnnet. Ég held að þetta verði ekki skilið öðruvísi. Því spyr ég, virðulegi forseti: Er hv. þm., varaformaður samgn., að opna á þann möguleika að fallið verði frá því meginmarkmiði sem hér kemur fram í þessu frv.?

Herra forseti. Í rauninni tel ég að spurningu hv. þm. hafi þegar verið svarað. Það kom skýrt fram í máli mínu að Framsfl. telur það koma til greina. Ég lagði jafnframt á það þunga áherslu að tæknibreytingar eru afskaplega örar á þessu sviði. Ég held hins vegar að ég verði að valda hv. þm. örlitlum vonbrigðum með því að mér heyrist hann bæði nú í andsvari og eins í ræðu sinni freistast til að gera eitthvað úr ágreiningi á milli ríkisstjórnarflokka. Ég hygg að það sé ekki ágreiningur. Menn skoða þessi mál mjög yfirvegað. Það er engin einföld lausn til á þessum málum, ekki síst þar sem tækniframfarir eru jafnörar og á sviði samskipta. Ég ítreka að það er stefna flokks míns að skoða þetta mál með mjög opnum huga. Við útilokum ekkert enda á ekkert að útiloka í heimi þar sem breytingar eru jafnörar og raun ber vitni.

Virðulegi forseti. Þetta var sæmilega skýrt hjá hv. þm. en ég held að hann eigi ekki að gera lítið úr því þó bent hafi verið á að ekki hafi verið talað einum rómi á þessu sviði. Ég skil hv. þm. svo að í vinnu hv. samgn. komi til álita að falla frá því meginmarkmiði sem lýst er í frv. Ég tel, virðulegi forseti, þau viðhorf sem hv. þm. talaði fyrir áðan koma mjög til álita. Ég tel vel þess virði að skoða þau atriði og jafnvel nauðsynlegt ef tryggja á samkeppni á þessu sviði. Ég tek undir með hv. þm. og mun aðstoða hann við þann möguleika.

Herra forseti. Ég þakka fyrir ágætt boð hv. þm. um aðstoð. Ég veit að hann mun ekki liggja á liði sínu í þessu máli frekar en öðrum í málefnalegri umræðu. Ég vil aðeins vekja athygli á því að markmið frv. eru mörg og í stuttri ræðu minni reyndi ég að draga fram meginmarkmiðin sem ég sé í þessu ágæta frv. Hv. þm. freistast til að taka aðeins einn þáttinn af mörgum út úr en ég hlakka til að vinna með honum að þessu mikla framfaramáli.

Virðulegi forseti. Hér er fjallað um stórt mál. Ég ætla ekki að nota mikinn tíma en hafa þó örfá orð um hugsunina í frv. Eins og fram kom hjá hæstv. samgrh., og sú hugsun er mér að skapi, ber okkur að muna að við búum í 103 þús. ferkílómetra landi með aðeins 270 þús. íbúa. Ég held að það sé meginmálið. Það vekur satt að segja óhug okkar sem búum úti á landsbyggðinni að hér grúfir yfir andi frjálshyggju og samkeppni og sölu ríkisfyrirtækja án þess að málið sé sett í það samhengi að þjóna þurfi þessu stóra landi. Að því leyti er ég ánægður með framsetningu hæstv. samgrh. á málinu. Ég vil þó vekja athygli á því að ákvörðun hefur verið tekin um að selja Landssímann. Hann er hlutafélagavæddur og aldrei að vita hvenær hann fer í einkaeigu. Út frá þeirri hugsun er ég tilbúinn til að skoða þann möguleika að sjálft flutningsnetið verði sérstakt fyrirtæki og kappkostað verði að gefa fyrirtækjum aðgang að því með það að leiðarljósi, eins og reyndar kom fram hjá hæstv. samgrh., að við erum ekki bara á suðvesturhorninu þar sem samkeppnishæfnin er fyrir hendi. Við búum í stóru landi og krefjumst þess að þannig verði búið um hnútana að við eigum sömu möguleika og aðrir. Í svona stóru landi er það gert með jöfnunaraðgerðum af einhverju tagi. Það er hægt að gera það með jöfnunaraðgerðum í krafti þess að fyrirtækið sé í forsjá ríkisins eða á annan hátt. Það sem stendur upp úr hjá þeim sem helst eru fylgjandi samkeppninni er að þeir tala aldrei út frá samkeppnisforsendum. Tali menn um frjálsa samkeppni á öllum vígstöðvum þá þarf að vinna allt öðruvísi að málinu. Þá þarf að fara nákvæmlega ofan í hverjar skyldur hins væntanlega fyrirtækis gagnvart landinu eiga að vera. Þær geta verið miklar í svo strjálbýlu landi, upp á 103 þús. ferkílómetra með þetta fátt fólk.

Herra forseti. Hér liggur fyrir frv. til laga um fjarskipti. Með því á að mæta hinni öru þróun tímans í tækniframförum, framförum í fjarskiptum og fjarskiptamöguleikum. Frv. opnar fyrir frekari þróun á þeim sviðum og um það er margt gott að segja. Mér finnst mjög gott að stefnt skuli að því að opna aðgengi að fjarskiptanetinu þannig að þeir sem uppfylli þær reglur sem settar eru geti fengið aðgang, að sú fjárfesting og það sem þar er lagt í nýtist sem best. Það sem mig langar til að spyrja hæstv. samgrh. um eru skilgreiningar. Verði það að lögum sem hér er lagt til getur þessi starfsemi að hluta farið á markað, þ.e. fyrir liggja hugmyndir að sölu Landssímans. Hins vegar liggur ekki fyrir frv. að lögum um Póst- og fjarskiptastofnun, um eignastöðu hennar eða hver muni í raun eiga dreifikerfið. Það er órætt. Á bls. 2 eru orðaskýringar og skilgreiningar. Starfsleyfin hljóta að byggjast á þeim kröfum um þjónustustig og römmum sem þjónustunni verða settir. Þá er stóra spurningin: Treystir hæstv. ráðherra sér til að skilgreina alþjónustu sem fyrirtækin eiga að geta haft aðgang að án sérstakra takmarkana? Treystir hann sér til að skilgreina almenna heimild þannig að hún leggi þá kvöð á fjarskiptafyrirtækin að þjónusta þeirra nái til allra landsmanna, fram til dala og út til stranda og einnig til flotans á miðunum í kringum landið? Þetta finnst mér aðalatriðið. Hvaða kröfur treystir hann sér til gera til þeirra sem hann veitir leyfi til þessara viðskipta?

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir góðar undirtektir við frv. það sem ég hef mælt fyrir. Það kemur skemmtilega á óvart að stjórnarandstaðan telur að hér sé merkilegt mál á ferðinni. Ýmsir hafa lýst því yfir að frv. sé til mikilla bóta og frv. sem er til mikilla bóta hlýtur að vera býsna gott. Nokkrar athugasemdir og fyrirspurnir hafa þó komið fram, m.a. um að upplýsingar skorti um áform gagnvart Póst- og fjarskiptastofnun. Það eru engin efni til að ræða ákvæði væntanlegs frv. um þá stofnun. Hins vegar er hægt að vísa til gildandi laga. Stofnunin er til. Hún hefur skyldum að gegna og ég hef ekki orðið þess var að nein teljandi vandkvæði væru á samstarfi milli þessara tveggja stofnana sem hér hafa verið gerðar að umtalsefni, þ.e. Póst- og fjarskiptastofnunar og Samkeppnisstofnunar. Ég vil áður en lengra er haldið vegna orða hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar, þar sem hann gerir tilraun til þess að draga upp ágreining á milli stjórnarflokkanna, segja þetta: Það kom fram hjá hv. þm. Hjálmari Árnasyni að framsóknarmenn velta fyrir sér hvaða leiðir sé hægt að fara til að styrkja sem best framvinduna í fjarskiptamálunum. Ég er sammála því að leita þurfi allra leiða til að ná að veita sem besta þjónustu um landið allt. Eins og fram kom í ræðu minni er það einn mikilvægasti þáttur málsins. Ég tel ekkert óeðlilegt þó annar stjórnarflokkurinn fái fram umræður um þessi efni. Það er fullkomlega eðlilegt. Ég hef hins vegar fært fyrir því rök að besti kosturinn sé sá --- eins og ég sé þetta fyrir mér að öllu óbreyttu en við erum hins vegar að fjalla um breytingar á löggjöfinni --- að slíta ekki í sundur rekstur hinnar almennu þjónustu og reksturinn á grunnnetinu. Ég vísa m.a. til þess sem ég sagði í ræðu minni að við höfum kannski ekki í alla staði góða reynslu af þessu þegar litið er til þess ríkisfyrirtækis, Rariks, sem gegnt hefur mikilvægu hlutverki við raforkudreifinguna. Þetta er eitt af því sem þarf að skoða og nefndin fer að einhverju leyti yfir. Þetta er hins vegar ekki beint á dagskrá með frv., þ.e. sala á Landssímanum í einu lagi eða að hluta. Við erum ekki að fjalla um þau mál, það er ekki komið að því. Núna erum við hins vegar að fjalla um skipulagið á fjarskiptunum. Ég vil almennt segja um athugasemdir hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar að þær voru að mestu eðlilegar. Hins vegar má ekki má það ekki gleymast þegar vitnað er til einstakra liða, t.d. c-liðar 6. gr. eins og hann spurðist fyrir um, að við erum að innleiða tilskipanir sem við höfum staðfest sem hluta af samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Það á við bæði um c-lið 6. gr. og d-lið 7. gr. sem þingmaðurinn vakti athygli á og væntanlega eigum við ekki margra kosta völ þegar kemur að því að fella tilskipanirnar að löggjöf okkar. Þess vegna er óþarfi að hafa mörg orð um það. Varðandi ábendingu hv. þm. varðandi 8. gr., sérstaklega g-liðinn um eignaraðild, þá tel ég að þetta sé afskaplega mikilvægt ákvæði, þ.e. þar sem Póst- og fjarskiptastofnun fjallar um skilyrði til rekstrarleyfis. Hún þarf auðvitað að gera sér grein fyrir því hvernig eignaraðildinni er háttað ef um er að ræða aðila sem stunda einkaleyfisstarfsemi að öðru leyti. Því er afar nauðsynlegt að hafa það ákvæði inni að stofnunin geti gert kröfu um að fá upplýsingar um eignaraðild viðkomandi fyrirtækis svo það geti ekki í skjóli einkaréttar á einum vettvangi efnt til samkeppni við aðra aðila og fært á milli rekstrareininga á öðrum vettvangi. Þetta er afar mikilvægt. Ég veit að svo mikill áhugamaður um samkeppnismál sem hv. þm. er hlýtur að hafa afskaplega góðan skilning á því að Póst- og fjarskiptastofnun verði að hafa þetta ákvæði klárt. Einhver nefndi það við mig í tilefni af einni af mörgum ræðum hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar um Póst- og fjarskiptastofnun annars vegar og Samkeppnisstofnun hins vegar að það veitti e.t.v. ekkert af samkeppni á milli þessara stofnana þannig að hin eðlilega niðurstaða fengist. En það er hins vegar ekki tilgangurinn með þessu frv., fjarri því. Það er afar mikilvægt að Póst- og fjarskiptastofnun sinni þeim verkefnum og þeim skyldum sem henni eru lagðar á herðar með þessari löggjöf, eftirlitshlutverkinu og því hlutverki að ganga í milli aðila þegar ágreiningur verður. Auðvitað þarf að halda þannig á málum að þessar tvær ríkisstofnanir, Samkeppnisstofnun og Póst- og fjarskiptastofnun hafi samráð um verklag þannig að ekki verði óeðlilegur eða óþarfur ágreiningur. En það er alveg ljóst að þarna skarast verksvið að einhverju leyti og ég tel að það sé ekkert óeðlilegt og að það hljóti að vera hægt að komast fram hjá og yfir þau vandamál. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson gerði að umtalsefni 20. gr. um aðgang að heimtaug og þátt Póst- og fjarskiptastofnunar í því ferli. Það er alveg nauðsynlegt að það komi skýrt fram að stofnunin getur ekki synjað um aðgang en verkefni hennar er að jafna ágreining, gera kröfu um að aðilar nái niðurstöðu og komi sér saman um aðgang að heimtaug. Það er aðalhlutverk stofnunarinnar. Hvað varðar gildistökuna samkvæmt bráðabirgðaákvæði um reikisamninga þá held ég að það sé ekki óeðlilegt þó að við gerum ráð fyrir því að það taki eitt ár að undirbúa þessa geysilega mikilvægu breytingu, þ.e. að stóra fyrirtækið þurfi að hleypa öðrum GSM-símafyrirtækjum að sínu kerfi. Það var mat okkar að eðlilegt væri að gefa þennan umþóttunartíma til þess bæði að búnaðurinn yrði sem allra bestur sem þarna væri notaður og að menn hefðu góðan undirbúningstíma og aðdraganda að þessari mikilvægu breytingu. Hv. þm. ræddi nokkuð um 29. gr. þar sem fjallað er um viðskiptaskilmála o.fl. og hafði nokkrar áhyggjur af því að samgrh. hefði eitthvað með þessa hluti að gera. Það er náttúrlega fjarri lagi að gert sé ráð fyrir því að taka almennar samkeppnisreglur úr sambandi. Það er fjarri öllu lagi. Hins vegar er í fyllsta máta eðlilegt að samgrh. sé heimilt að setja reglur á grundvelli þessara laga eins og er um alla löggjöf. Þarna er um að ræða mjög mikilvæga þætti í rekstri þessara fyrirtækja sem snúa að bókhaldi og fjárhagslegri aðgreiningu milli einstakra rekstrarþátta þannig að ég tel að ekki sé hægt að gagnrýna þetta atriði með neinum rökum. Ég nefndi áðan vegna þess sem hv. þm. sagði um að hann hafði áhyggjur af því að verið væri að taka eitthvað frá viðskrn. og þá Samkeppnisstofnun, að auðvitað er ekkert verið að því. Ég legg mjög mikla áherslu á að með þessu frv. verði samkeppni komið á og mér heyrist á viðbrögðum þingmanna að þeir fagni því. En það regluverk sem við gerum ráð fyrir í frv. er forsenda fyrir því að sú samkeppni geti orðið, og lögin um Póst- og fjarskiptastofnun eins og þau eru núna gera ráð fyrir þessu hlutverki þeirrar stofnunar og hún þarf auðvitað að hafa möguleika til þess að vinna það verk. Hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir velti fyrir sér bráðabirgðaákvæðinu um gildistöku reikisamninga eins og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson og ég vísa til þess sem ég sagði um það. En ég vil algerlega vísa því á bug sem kom fram hjá hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur að ég hafi með óeðlilegum hætti sem samgrh. tekið afstöðu með einu fyrirtæki á þessum markaði umfram önnur. Nú er það svo að Landssíminn er þetta stóra fyrirtæki sem ýmsir telja sig hafa ástæðu til að hnýta í. Við erum að opna þennan markað og ég held að það hefði verið miklu eðlilegra að deila á samgrh. ef hann hefði ekki reynt að standa með þessu ríkisfyrirtæki, farandi með hlutabréf í fyrirtækinu. Ég hef hins vegar lagt ríka áherslu á, og ég tel að það komi fram í frv., samkeppni á þessum markaði og Landssíminn hefur sýnt það núna upp á síðkastið, m.a. með lækkun á gjaldskrá og með miklum breytingum á starfsemi sinni, að hann er tilbúinn til þessarar samkeppni og ég fagna því svo sannarlega. Hv. þm. Jón Bjarnason vildi fá nánari skilgreiningu á alþjónustunni.  Hvað varðar hins vegar þjónustuna við fiskiskipaflotann þá gildir allt annað með hann þannig að erfiðara er um vik að veita þá þjónustu. En hún hefur hins vegar batnað mjög mikið. Ég held að með gervitunglasambandi og nýrri tækni muni því öllu fleygja fram svo og með samkeppni. Virðulegi forseti. Tími minn er búinn þannig að ég hef ekki tök á að koma inn á fleiri atriði. Ég vil bara endurtaka að ég þakka fyrir undirtektir og mér heyrist að hv. þingmenn verði ekki í neinum vandræðum með að takast á við umfjöllun um frv. um Póst- og fjarskiptastofnun þegar það kemur.

Virðulegi forseti. Aðeins vegna orða hæstv. samgrh. Í fyrsta lagi vil ég segja að eitt af því versta sem fyrir kann að koma í stjórnsýslu er samkeppni milli stofnana um hver lögsaga þeirra sé, vegna þess að hæstv. ráðherra talaði um æskilega samkeppni milli eftirlitsstofnana ríkisvaldsins. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að það er kannski það versta sem fyrir okkur kynni að koma. Kannski er grunntónninn í því sem ég var að reyna að draga fram, þ.e. hvert hlutverk Samkeppnisstofnunar væri og hvert hlutverk Póst- og fjarskiptastofnunar væri, að ég óttaðist þessa árekstra. Virðulegi forseti. Umræða er um fyrirhugaða sölu Landssímans, sem augljóslega tengist þessari umræðu, og hæstv. samgrh. segir í greinargerð með frv. sínu að fyrirhugað sé að umrædd þjóðbraut verði í eigu fyrirtækja. Það liggur fyrir að ríkisstjórnin ætlar að selja Landssímann. Það er yfirlýst markmið. Því spyr ég, virðulegi forseti, og það verður ekkert undan því vikist að svara því í þessari umræðu: Er það vilji hæstv. samgrh. að selja Landssímann með grunnnetinu? Af orðum hans verður ekki annað ráðið í þessari umræðu. Ég held að það sé mjög mikilvægt að það komi hreint og klárt fram í þessari umræðu. Er það vilji hæstv. samgrh. að þegar Landssíminn verður seldur þá verði grunnnetið selt og væntanlega þá breiðbandið einnig með?

Herra forseti. Fyrst vil ég vekja athygli hv. þm. á því sem ég sagði, að ég tel mjög mikilvægt að þessar eftirlitsstofnanir, Póst- og fjarskiptastofnun annars vegar og Samkeppnisstofnun hins vegar fóti sig vel í þessu mikilvæga hlutverki sínu. Ég óttast ekki um þær, ef allt er með felldu. Samkeppni milli þessara stofnana í þeim skilningi sem samkeppnislög gera ráð fyrir á náttúrlega ekkert við, enda var það nú frekar til gamans gert að segja frá því spjalli en að þar væri alvara á ferðinni. Hvað varðar sölu á Landssímanum þá ítrekaði ég hér fyrr í dag að við erum ekki að fjalla um söluna núna en við erum að fjalla um það umhverfi sem fyrirtækin þurfa að starfa eftir, þ.e. fjarskiptalöggjöfina. Ég hef lýst því og það á ekki að koma neinum á óvart að ég tel að æskilegasta fyrirkomulagið væri að sami aðili bæri ábyrgð á grunnnetinu, rekstri grunnnetsins og uppbyggingu og sá sem selur þjónustuna. Þannig mundum við best tryggja þjónustu fyrir alla, fyrir allt landið. En ég hef líka sagt að um þetta þurfum við að sjálfsögðu að ræða allt. Ég hef aldrei bitið mig fastan í neinar kennisetningar. En eins og málin standa núna þá tel ég að þetta sé líklegasti og besti kosturinn og besta fyrirkomulagið.

Virðulegi forseti. Ég held að svar hæstv. samgrh. hafi verið eins skýrt og vænta mátti og það verður ekki túlkað á aðra lund en þá að þegar kemur að fyrirhugaðri sölu Landssímans verði umrætt grunnnet látið fylgja með í þeirri sölu. Það er vonlaust að túlka þessi orð öðruvísi enda var svar hæstv. samgrh. skýrt og ég ætla að leyfa mér að setja fram þá fullyrðingu að hæstv. samgrh. hafi sett það fram hér í þessa umræðu að þegar Landssíminn verður seldur þá verði grunnnetið látið fylgja með honum.

Herra forseti. Það er alltaf fróðlegt að heyra og fylgjast með hvernig samfylkingarþingmennirnir sveiflast á milli í tilveru ríkisrekstrarins, þ.e. á milli þess óskaheims sem sósíalistar hafa náttúrlega boðað og byggir á því að allt skuli ríkisrekið og hins vegar þess að telja sig vera höfuðtalsmenn samkeppni. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson fellur í þessa gryfju. Hann getur ekki gert þarna upp á milli. Hins vegar vakti ég athygli á því í umræðunni í dag að það háttar hvergi þannig til þar sem símafyrirtækin hafa verið einkavædd að grunnnetið hafi verið slitið frá. Ég vakti athygli á þessu og að Íslendingar gætu kannski eitthvað af því lært.

Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því að hæstv. samgrh. sagði í ræðustól áðan í svörum sínum eitthvað á þá leið að ekkert væri óeðlilegt að hann sem og aðrir samgönguráðherrar stæðu með því fyrirtæki sem þeir færu með hlutabréf fyrir. Það var eitthvað í þá veru, herra forseti. Það er nákvæmlega þetta sem við höfum verið að benda á, þingmenn Samfylkingarinnar, og þetta sem við óttumst. Þarna eru hagsmunaárekstrar á milli og maður veltir því fyrir sér ef það er rétt sem við höfum áhyggjur af að verið sé að færa samkeppniseftirlitið með samkeppnismálunum frá Samkeppnisstofnun yfir í Póst- og fjarskiptastofnun sem verður síðan hugsanlega undir yfirstjórn samgrh. Getur hæstv. samgrh. verið trúverðugur málsvari virkrar samkeppni á meðan svona háttar málum? Ég efast stórlega um það, herra forseti, og ég verð að segja eins og er að mér þótti a.m.k. hæstv. samgrh. því miður staðfesta þennan ótta minn með því að segja og viðurkenna að það væri þannig að hann stæði með ákveðnu fyrirtæki umfram önnur. Það er ekki eðlilegt, herra forseti, því að hæstv. samgrh. sem er jafnframt ráðherra samgöngumála á að vera hlutlaus gagnvart þeim fyrirtækjum sem eru starfandi á fjarskiptamarkaði. Það er óþolandi að sá ráðherra sem falin er yfirstjórn þessara mála standi með einu fyrirtæki umfram önnur. Ég vildi einungis draga fram að þetta staðfestir ótta okkar og það sem við höfum verið að benda á en að öðru leyti vil ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég vildi varðandi bráðabirgðaákvæðið spyrja: Er ekki tæknilega mögulegt að láta ákvæðið taka gildi 1. janúar árið 2000? Af því að mér fannst hæstv. ráðherra vísa í búnað og aðra þætti hvað það varðar vildi ég aðeins fá frekari útlistun á því.

Herra forseti. Fróðlegt væri að vita hvaða hagsmunir það hefðu verið sem hv. þm. telur að samgrh. hefði átt að fórna hjá Landssíma Íslands í þágu samkeppninnar. Ég hef ekki heyrt nokkur einustu rök eða neinar skýringar á því hvar samgrh. hafi gengið of langt til að tryggja hagsmuni Landssímans á kostnað annarra samkeppnisaðila. Ég geri þá kröfu til hv. þm. að þeir skýri þetta betur út þegar þeir koma með slíkar fullyrðingar. Krafan sem þingmenn Samfylkingarinnar voru uppi með var m.a. að Landssíminn yrði brotinn upp í einingar. Það var mitt mat að verða ekki við þeim óskum vegna þess að ég taldi það vera í þágu Landssímans og í þágu eigenda Landssímans og um leið neytenda þessarar þjónustu að fyrirtækið væri öflugt og sterkt á markaði vegna þess að það er að fara inn í samkeppni, ekki við lítil íslensk símafyrirtæki væntanlega, heldur í alþjóðlega samkeppni þar sem stór og öflug símafyrirtæki munu hafa mikið að segja og hafa það í rauninni nú þegar. Ég vísa þessu því algerlega á bug. Hins vegar mun væntanlega bráðum koma betri tíð með blóm í haga þegar Landssíminn hefur verið seldur og hv. þm. Samfylkingarinnar sem styðja væntanlega þá aðgerð þurfa ekki að hafa áhyggjur af því að samgrh. hafi of mikið um það að segja sem snýr að Landssímanum sem fyrirtæki.

Herra forseti. Hæstv. samgrh. er ráðherra fjarskiptamála og þar af leiðandi hefur hann með að gera öll fyrirtæki á fjarskiptamarkaði. Í þessu tilviki kemst ákveðin eftirlitsstofnun samkeppnismála að niðurstöðu. Það sem mér þykir óeðlilegt í þessu máli er það að hæstv. samgrh. setur síðan á stofn nefnd og þá væntanlega sem handhafi þessa bréfs í Landssímanum til að meta hvort rétt sé að fara að áliti stofnunarinnar. Við getum snúið þessu við og spurt: Hefði Tal fengið á sig slíkt álit, hefði mönnum þá þótt eðlilegt að þeir hefðu sett á stofn nefnd sem hefði tekið sér nokkra mánuði til að meta hvort rétt væri að fara að áliti samkeppnisyfirvalda? Hagsmunaáreksturinn sem ég er að benda á er ekki síst fólginn í því, herra forseti, að ef verið er að færa meira samkeppniseftirlit með þessum málum yfir til Póst- og fjarskiptastofnunar sem er hugsanlega síðan undir yfirstjórn samgrh., þá er þessi hagsmunaárekstur augljós að mínu mati, herra forseti.

Herra forseti. Það er hvergi hægt að skilja það frv. sem hér er til umfjöllunar á þann veg að verið sé að færa einhver verkefni frá Samkeppnisstofnun til Póst- og fjarskiptastofnunar. Það sem fyrst og fremst er verið að gera er að skýra ákvæði fjarskiptalaga og hafa það klárt og kvitt að fjarskiptastofnun hefur miklu og mikilvægu hlutverki að gegna þegar þessi mjög svo tæknivæddu þjónustufyrirtæki, sem símafyrirtækin eru, eru að deila og eru í samkeppni. Þess vegna var sett á stofn sérstök Póst- og fjarskiptastofnun af því að þetta er mjög sérhæfður rekstur og sérhæfð þjónusta, mjög tæknilegs eðlis, og þess vegna var sú stofnun sett á laggirnar til að sinna því hlutverki. Hvað varðar bráðabirgðaákvæðið um reikisamningana er út af fyrir sig ekki mikið sem þarf tæknilega séð til að þetta gæti gerst sem fyrst en það er mitt mat að þær miklu og hröðu breytingar sem eru að gerast á fjarskiptamarkaðnum séu þess eðlis að það sé í fyllsta máta eðlilegt að gefa þennan umþóttunartíma. Ef þingið kemst að þeirri niðurstöðu að þetta megi og eigi að gerast strax er það náttúrlega Alþingi sem hefur síðasta orðið. Tillaga mín er að gefa aðilum þennan frest. 
             Hv. þm. er að kalla eitthvað fram í, ég heyrði það ekki.

Endurskoðunarnefnd um skoðun á niðurstöðum Samkeppnisstofnunar ...

Það hefur engin endurskoðunarnefnd verið sett á laggirnar heldur hefur samgrh. sett á stofn nefndir til þess að endurmeta og skoða hvort eignarmat á símanum og aðferðafræðin við það hafi verið eins og hefði átt að vera og það er væntanlega sú nefnd sem þingmaðurinn er að vitna til.

Herra forseti. Ég hafði ekki reiknað með að taka þátt í umræðunni en eftir að hafa heyrt samantekt hæstv. ráðherra í lok þeirrar umræðu sem hér hafði þá farið fram fannst mér að málum væri stillt þannig upp að augljóst væri að nú hlytu fleiri að koma að umræðunni. Það sem vakti mig var kannski fyrst og fremst það hvernig ráðherra leyfði sér að efast um að umfjöllun um sölu á Landssímanum ætti heima í þessari umræðu í dag. Ég vil byrja á því að rifja það upp að áður en umræðan hófst var nokkuð rætt um erindi þessa máls inn á þingfund í dag. Menn færðu fram gild rök fyrir því að umræðan um þetta frv. ætti að bíða. Rökin voru aðallega tvíþætt. Í fyrsta lagi töldu menn að eðlilegt væri að bíða eftir frv. um Póst- og fjarskiptastofnun og ræða þessi tvö frumvörp samhliða til að ljóst væri í það heila hvert stefndi með þessi mál. Í öðru lagi söknuðu menn þess að hv. formaður samgn. var ekki viðstaddur umræðuna. Sú umræða fór þó ekki í gang, herra forseti, fyrr en eftir að sú skoðun hafði verið sett hér fram að umræðan í dag skipti ekki svo miklu máli vegna þess að aðalvinnan færi fram í nefnd. Í 1. umr. töluðu menn ekki svo mikið og þannig væri það samkvæmt þingsköpum, töluðu menn ekki svo mikið um einstök atriði máls heldur fyrst og fremst um aðalatriði. Það er einmitt á grundvelli þessa sem mér þóttu rök hæstv. ráðherra gegn því að sala Landssímans kæmu inn svo sérkennileg vegna þess að ef við lítum á frv. sjálft, eða öllu heldur greinargerð þess þar sem sett eru fram meginmarkmið við breytingar á fjarskiptalögum, þá segir þar, herra forseti: ,,Til að ná þessu markmiði hefur í þessu frumvarpi einkum verið litið til eftirfarandi atriða.`` Og ætla ég að lesa upp nokkur þeirra. Þetta eru meginmarkmið og það eru einmitt þau sem við eigum að vera að ræða í dag miðað við þingsköpin og miðað við það sem menn settu fram í morgun til að herða sig í því að taka frv. á dagskrá. --- Litið til eftirfarandi atriða, sagði ég: ,,Nauðsynjar þess að fyrirtækjum sem eiga þjóðbrautina (fjarskiptanetið) og aðra innviði sé gert skylt að opna aðgang að netinu og annarri aðstöðu á sanngjörnum kjörum.`` Af hverju skyldi þetta vera þarna, eitt af meginmarkmiðum við breytingar á fjarskiptalögum? Svo telja menn að umræða um sölu á Landssímanum eigi ekki heima hér. Einnig segir: ,,Nauðsynjar þess að stuðla að raunverulegri samkeppni á markaðnum með því að jafna samkeppnisstöðu fjarskiptafyrirtækja.`` Hér segir einnig: ,,Nauðsynjar þess að markaðsráðandi fyrirtæki sé veitt aðhald`` og ,,nauðsynjar þess að mæta þörfum allra landsmanna um að njóta ákveðinnar lágmarksþjónustu`` og, herra forseti, ,,nauðsynjar þess að tryggja svigrúm fjarskiptafyrirtækja til að starfa, svo og markaðsráðandi fyrirtækis.`` Mér sýnist, herra forseti, á þessari upptalningu að það sé miklu meira en sjálfsagt, það sé bara fullkomlega eðlilegt og nauðsynlegt að ræða í þessu samhengi um væntanlega sölu á Landssímanum. Það er augljós klofningur gagnvart því hvernig eða hvað menn vilja selja. Ég hygg að við höfum flest lagt við eyrun þegar formaður Framsfl. talaði á miðstjórnarfundi um síðustu helgi, ekki síst við sem höfum haldið því fram að grunnnetið, fjarskiptanetið sem hefur fengið hið fallega nafn þjóðbraut, yrði ekki selt, það yrði áfram þjóðareign. Ég tók eftir því í umræðunni áðan að hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson tók líka undir þessi sjónarmið. Ég held að við séum býsna mörg sem teljum að sum af meginmarkmiðunum sem hér eru sett fram muni ekki nást ef eitt af fyrirtækjunum á markaðnum í einkaeigu, guð má vita hverra, á jafnframt að vera eigandi grunnnetsins, þjóðbrautarinnar. Hvernig fyndist mönnum ef vegirnir á Íslandi væru í eigu einhvers einstaks samgöngufyrirtækis? Hvernig þætti mönnum að Eimskip ætti vegina af því að ákveðið hefði verið að það væri rétt eins og hæstv. ráðherra orðaði það hér áðan að það væri sama fyrirtæki sem ætti grunnnetið og það sem seldi þjónustuna? Fyndist mönnum eðlilegt að sá sem ekur um vegina, eitt af þeim fyrirtækjum sem eiga bílaflotann sem ekur um vegina ætti jafnframt vegina? Auðvitað ekki. Frumforsenda þess að vegirnir séu okkar allra, og þá er ég bæði að tala um þjóðbrautina og hið almenna vegakerfi landsins, er auðvitað að þetta sé í eigu okkar allra. Það væri líka fróðlegt, herra forseti, að fá svör við því hvort hæstv. samgrh. telur virkilega að Landssíminn eigi grunnnetið. Telur hann að Landssíminn eigi grunnnetið? Hvernig var það fjármagnað? Hverjir byggðu? Er það Landssíminn, þetta fyrirtæki sem er komið með býsna marga þætti sem eru þegar orðnir á samkeppnismarkaði og fleiri munu þeir verða? Ég held að það sé mjög nauðsynlegt, herra forseti, að þetta sé rætt í umræðunni einfaldlega vegna þess að það er augljóslega angi af meginmarkmiðum við breytingar á fjarskiptalögunum. Af því við erum að ræða meginmarkmið frv., þá þarf að ræða þetta og það verður að sjálfsögðu rætt mjög ítarlega í nefndinni þegar kemur að umfjöllun hennar um málið. Ég held að það skipti verulegu máli, herra forseti, að við áttum okkur á því að líklega er fátt verra fyrir neytendur en að einkafyrirtæki sé með markaðsráðandi aðstöðu eða einokunaraðstöðu. Menn hafa farið mikinn gegn ríkisfyrirtækjum með markaðsráðandi eða einokunaraðstöðu. En hitt er sannarlega verra ef um er að ræða einkafyrirtæki vegna þess að þar hefur þá a.m.k. Alþingi ekki sömu aðkomu og aðstöðu til aðhalds eða eftirlits og það hefur á meðan viðkomandi fyrirtæki er ríkisfyrirtæki. Hér er ég að tala um starfsemi sem er þess eðlis að hún verður fyrst og fremst á höndum eins fyrirtækis. Ég held því að menn verði að skoða þessi mál mjög vandlega. Ég heyrði hvað hæstv. ráðherra sagði og ég hef líka lesið það eftir honum að honum finnst eðlilegt að sá sem reki grunnnetið sé jafnframt sá sami og selur þjónustuna. Maður getur velt fyrir sér hvort það sé þá eðlilegt að það sé eitt af fyrirtækjunum sem selja þjónustuna sem eigi að reka grunnnetið eða eiga þau kannski öll saman að reka grunnnetið? Eða gæti það færst á milli fyrirtækja að reka grunnnetið? Ég held, herra forseti, að þetta gangi einfaldlega ekki upp, hvorki viðskiptalega né með þeim rökum sem hér hafa verið sett fram. En ég tók líka eftir því, herra forseti, þegar hv. þm. Lúðvík Bergvinsson tók saman orð ráðherrans til að staðfesta það í rauninni fyrir sjálfum sér og hv. Alþingi hvað ráðherrann hefði verið að segja, að hæstv. ráðherra hrökk örlítið til baka og ég vildi ég skilja hann þannig að þessi mál mætti skoða. Ég vænti þess að sú örlitla hliðrun sem mátti greina í málflutningi ráðherrans skili sér þá inn í hv. nefnd þegar kemur að skoðun á málinu og áframhaldandi í umræður í þinginu. Vonandi verða á endanum stefnubreytingar hvað þetta mál varðar því að ég óttast að þarna hafi ráðherrann verið á örlitlum villigötum.

Herra forseti. Ég tel nauðsynlegt að veita andsvar við ræðu hv. þm. til að einfalda umræðuna um það sem á eftir kann að koma. Fyrst vil ég segja að Landssíminn á auðvitað netið sem um er rætt, þjóðin á hins vegar Landssímann, svo það fari nú ekkert á milli mála. En frv. sem við erum að flytja snýst einmitt um þá staðreynd að það er eitt aðalnet sem nær til allra heimila og fyrirtækja í landinu. Um það gengur allt regluverkið, að tryggja aðgang annarra símafyrirtækja að þessu neti þannig að samkeppni sé tryggð og uppbyggingin sé tryggð og við Íslendingar stöndum þannig að þessu að við offjárfestum ekki og við nýtum þann búnað og þær eignir sem við erum með í landinu. Þetta er grundvallaratriðið. Út á það gengur frv. allt saman, að setja upp reglur og nýta til þess reynslu annarra þjóða að búa til reglurnar og hafa þær þannig að við getum nýtt okkur möguleikana sem fjarskiptabyltingin er að skapa okkur skilyrði til að gera. Ef við hins vegar föllum í þá freistni að brjótaa kerfið upp og gera það enn þá flóknara en það þarf að vera held ég að það sé ekki skynsamlegt. Þess vegna hef ég vakið athygli á þeirri leið sem ég tel að sé líkleg til að vera hin besta, að við notum ákvæðin í frv. um aðgang að kerfunum til að við þurfum ekki að skipta þessum fyrirtækjum upp heldur höfum einn aðila sem ber ábyrgð á rekstri kerfisins en allir aðrir fjarskiptaaðilar sem til þess eru bærir eigi aðganginn.

Herra forseti. Ég er sammála hæstv. ráðherra um að rétt sé að einn aðili beri ábyrgð en við erum algjörlega ósammála um hver það á að vera. Mér finnst, og ég endurtek það hér, mér finnst fráleitt að eini aðilinn sem á að bera ábyrgð sé eitt af fyrirtækjunum sem eru í samkeppnisrekstri. Hvernig ætla menn að tryggja eðlilega samkeppni undir þeim kringumstæðum eða vilja menn viðhalda því ástandi sem er í dag þar sem gengur á með kærum á Landssímann aftur og aftur vegna ítrekaðra brota eða meintra brota? Vilja menn viðhalda þessari stöðu? Það finnst mér fráleitt, herra forseti, og ég tel af og frá að samkeppni verði tryggð ef menn ætla formlega að viðhalda því ástandi sem er vegna þess að þó svo að sett séu lagaákvæði um hvernig öðrum eigi að vera tryggður aðgangur að netinu er það samt þannig að menn komast aldrei frá þeirri tortryggni sem það vekur klárlega ef eitt af fyrirtækjunum í samkeppnisrekstri á að vera sá aðili sem heldur utan um netið. Ég held því að það sé rétt, við eigum auðvitað að nýta eignir og búnað og við eigum að gera þetta eins vel og við mögulega getum og við gerum það, herra forseti, með því að það sé einn aðili sem rekur þessa þjóðbraut, þjóðbraut okkar allra. En það verður ekki að mínu mati best gert með því að eitt af fyrirtækjunum í samkeppnisrekstri sjái um það.

Herra forseti. Ég held að það sé ofsagt hjá hv. þm. að það gangi á með kærum. Nú er það þannig að deilur hafa verið á milli samkeppnisaðila en sem betur fer eru fyrirtækin að átta sig á því að gerðar eru til þeirra þær kröfur að þau nái samkomulagi. Nú hafa Íslandssími og Landssími Íslands hf. gert samning sem er mjög merkilegur samningur og markar alveg nýja tíð í samskiptum þessara fyrirtækja þannig að ég hef engar áhyggjur af því. Hins vegar komum við stjórnmálamenn ekki í veg fyrir deilur á markaði milli fyrirtækja sem eru í samkeppni. Það er algjör misskilningur ef hv. þm. heldur að okkur sé mögulegt að gera það. Ég tel afar mikilvægt að vekja athygli hv. þm. á því að það er sitt hvað að reka vegakerfið og svo hins vegar gagnaflutnings- og línulagnakerfi. Ég vakti athygli á því að frv. gengur allt út á að búa til reglur þannig að í landinu séu skýr ákvæði, skýr lög um aðgang að þessum kerfum og samkeppni og það er fyrst og fremst okkur öllum til hagsbóta. Ég vona að hv. þm. átti sig á þessu þegar fram líða stundir í þessari umræðu.

Herra forseti. Aðeins fyrst um kærur og slíka hluti. Á ríflega tveimur árum munu það vera á þriðja tug mála frá því að einokunin var afnumin. Mér finnst það býsna mikið, ég verð að segja það alveg eins og er, þegar um er að ræða fyrirtæki sem er í eigu allrar þjóðarinnar að það hafi verið svo svifaseint að taka við sér í nýju umhverfi að þetta skuli vera orðið hátt á þriðja tug mála. Af því að hæstv. ráðherra sagði að seint yrði hægt að koma í veg fyrir deilur á milli fyrirtækja á samkeppnismarkaði verður það seint hægt á meðan menn stilla málum upp eins og hæstv. ráðherra gerir. Ef menn vilja hins vegar koma í veg fyrir þær deilur eða gera þær eins litlar og hægt er og skapa þar með viðunandi rekstrarumhverfi fyrir öll fyrirtækin reyna menn að haga löggjöfinni þannig að minni hætta sé á deilum, a.m.k. sé ekki verið að bjóða upp á þær með löggjöfinni. Svo aðeins að lokum hvað varðar líkindin með vegakerfinu og þjóðbrautinni sem ráðherrann var áðan að mæla fyrir frv. um, eða kemur fram í því frv., þá eru líkindin mjög mikil enda hafa menn notað sömu orð yfir hvort tveggja. Menn tala um þjóðbraut í þessu frv., hér er talað um upplýsingahraðbrautina. Menn nota sömu orðin vegna þess að líkindin eru nægjanleg til að við getum borið þetta saman. Það er einmitt þegar við berum þetta saman sem okkur verður ljós fáránleikinn í því að ætla einu fyrirtæki í samkeppnisrekstri að sjá um þjóðbrautina.

Virðulegi forseti. Ég sé ástæðu til að biðja um utandagskrárumræðu vegna margra ábendinga úr atvinnulífinu varðandi orkubúskap. Svo virðist sem fyrirtæki landsmanna í mörgum greinum séu nú í þeirri stöðu að þurfa að ákveða hvort þau eigi að breyta frá raforku og yfir í innflutta orkugjafa svo sem svartolíu. Ég nefni sem dæmi að fyrirtækjum í mjöliðnaði er boðin raforka á 5 kr. kwst. og þurfa á tímum að borga allt upp í 8 kr. á kwst. Ég nefni brugghús sem eru nú að taka upp svartolíunotkun vegna dýrrar orku. Ég nefni bakarí landsmanna, efnalaugar og matsölustaði. Það er óþarft að nefna garðyrkjuna sem svo oft hefur verið til umfjöllunar hér í þingsölum. Og ég nefni ný fyrirtæki eins og kjötmjölsverksmiðju sem engan veginn nær samningum um að nota innlenda orku og hefur tekið ákvörðun um að nota orkugjafa frá útlöndum, svartolíu, til að keyra gufukatla. Úti í samfélaginu virðast vera nýjar áherslur í sambandi við forgangsorku, rofna orku og í sambandi við afltaxta. Fyrirtækin virðast í auknum mæli íhuga eða eru jafnvel komin í fullan gang með það að skipta úr íslensku vistvænu rafmagni í innflutta orkugjafa sem í flestum tilfellum er svartolía. Er skýringin kannski sú að við erum að selja orku til stóriðju fyrir 99 aura kwst., að ég best veit, meðan við seljum innlendum fyrirtækjum orkuna á 4,49 til 5 kr. og allt upp í 8 kr. á álagstímum? Er þetta ástæðan fyrir því að margir eru að íhuga þessa breytingu núna á síðustu vikum og dögum? Það berast sífellt ábendingar um fleiri í þessum hugleiðingum. Ég vek athygli þingmanna á því að samkvæmt síðustu ársskýrslu Landsvirkjunar tekur stóriðjan 60% af raforkuframleiðslunni en greiðir ekki nema 3 milljarða fyrir, enda skýrist það af þessum lága taxta upp á 99 aura. Ég bendi á að landsmenn, sem ekki nota nema 40% af orkunni, borga 6 milljarða fyrir orkuna. Að því er virðist standa þeir frammi fyrir því að þurfa að borga meira og þá er spurningin þessi: Erum við að færa orkuframleiðsluna yfir í notkun til stóriðju einvörðungu og má búast við því að fyrirtæki landsmanna þurfi að snúa sér að innfluttum orkugjöfum eins og svartolíu? Ég spyr hæstv. iðnrh. eftirfarandi spurninga: 1. Hverjar eru horfur í orkubúskap á komandi vetri með tilliti til raforkuframleiðslu? Ég hef grun um að vegna bágrar stöðu sé þeim aðferðum e.t.v. beitt að gera mönnum erfiðara fyrir að nota afsláttartaxta eins og verið hefur. 2. Hefur iðnrn. yfirlit yfir þau iðnfyrirtæki sem hafa hætt eða eru í þann mund að hætta notkun raforku sem orkugjafa? 3. Hver hefur þróun verið á verði raforku til iðnfyrirtækja síðustu mánuði? 4. Hvernig metur iðnrh. stöðu iðnfyrirtækja annarra en stóriðju varðandi kaup á raforku í framtíðinni? Þetta eru mjög mikilvægar spurningar. Ef staðan er sú að stóriðjan taki æ stærri hlut af raforkuframleiðslu landsmanna og orkan verðlögð þannig að mismunurinn er keyrður inn á þessar perur hér og til íslenskra iðnfyrirtækja, þá er borðleggjandi að við erum í vondum málum í orkubúskaparmálum landsmanna. Hæstv. iðnrh., ég beini þessum spurningum til þín og ráðuneytis þíns og vænti svara og fjörugra umræðna um málið.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Árna Steinari Jóhannssyni fyrir að taka þetta mál til umræðu utan dagskrár. Ég mun leitast við að svara þeim spurningum sem hv. þm. beindi til mín. Ég þakka honum fyrir að hafa sent mér þær áður þannig að mér gafst tækifæri til þess að undirbúa svörin. Áður en spurningunum er svarað er nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því hvernig orka er afhent og hvaða orku er verið að selja. Máli skiptir að gera sér grein fyrir því hvernig gjaldskrá Landsvirkjunar er upp byggð. Gjaldskrá Landsvirkjunar til almenningsveitna er þannig upp byggð að rafmagn er selt annars vegar sem forgangsrafmagn og hins vegar sem ótryggt rafmagn. Fjárfest er í orkuvirkjunum til þess að geta staðið við skuldbindingar um afhendingu á forgangsrafmagni. Þó að í verstu vatnsárum sé, hafi menn gert samninga um forgangsorku, er í öllum tilfellum reynt að standa undir slíku og það hefur ávallt tekist. Ótryggt rafmagn er hins vegar framleitt sem aukageta, með því vatni sem umfram er í lónum eða ám flest ár. Hins vegar er ekki fjárfest sérstaklega í þeim mannvirkjum til að framleiða ótrygga rafmagnið. Raforkukerfi Landsvirkjunar annar öllum þörfum viðskiptavina sinna fyrir forgangsorku. Þess vegna er fjarri lagi að halda því fram að orkuskortur sé í landinu. Horfur á komandi vetri eru góðar varðandi forgangsorkuna. Staðan og horfur í vatnsbúskapnum eru þó engu að síður þannig að það dregur úr framboði á ótryggu rafmagni. Margir hafa í rekstri fyrirtækja sinna á undanförnum árum treyst á að ótrygg orka yrði til staðar vegna þess að hún er ódýr. Þetta var hægt á meðan við bjuggum við mjög mikla umframfjárfestingu í orkukerfinu, t.d. Blönduvirkjun sem við vorum í mörg ár með algjörlega ónotaða. Verðmunur á forgangsorku og ótryggu rafmagni er verulegur. Það á sér þá skýringu að afhendingaröryggi þessara tveggja þátta er mjög ólíkt. Á síðasta ári var meðalverð forgangsorku frá Landsvirkjun 3,14 kr. hver kwst. en til samanburðar er ótryggt rafmagn nú selt, við venjulegar aðstæður, á 73 aura hver kwst. Ef það eru réttar tölur hjá hv. þm. hér áðan, að til stóriðnaðar væri verðið 99 aurar, þá er ótrygga rafmagnið ódýrara. Munurinn á þessu er meira en fjórfaldur. Í gjaldskrá Landsvirkjunar eru þrjú verðþrep fyrir ótryggt rafmagn og er verð hækkað þegar svo ber undir til þess að draga úr eftirspurn. Einnig er heimilt að hætta afhendingu ef hækkanir duga ekki til þess. Kem ég þá að spurningum hv. þm. Fyrst varðandi horfur í orkubúskapnum í vetur. Með þrepahækkun samkvæmt gjaldskrá Landsdvirkjunar sl. vetur og takmörkunum á afhendingu dró úr sölu Landsvirkjunar á ótryggu rafmagni sem nemur 95 gwst. Það er fjórðungur af heildarnotkun á ótryggu rafmagni fyrir árið. Horfur í vetur benda til að ekki þurfi að draga úr sölu á ótryggu rafmagni nema sem nemur um 50 gwst., sem er helmingur af því sem gert var síðasta vetur. Ef þróunin verður óhagstæð getur komið til enn frekari samdráttar en síðasta vetur. Af þessum ástæðum hefur Landsvirkjun takmarkað afhendingu á forgangsorku til stóriðju frá 1. sept. og hækkað verð á rafmagni um eitt þrep í gjaldskránni til almenningsveitna. Af framansögðu má glöggt sjá að ástandið í orkubúskapnum er ekki óeðlilegt. Vegna hás olíuverðs hefur þrepahækkunin enn ekki --- og ég undirstrika það --- leitt til minnkandi eftirspurnar eftir ótryggu rafmagni. Iðnfyrirtæki hafa því almennt ekki hætt notkun raforku sem orkugjafa. Varðandi svar við annarri spurningu hv. þm., hvort ég hafi yfirlit yfir þau iðnfyrirtæki sem hætt hafa eða eru í þann mund að hætta þá er því til að svara að svo er ekki. Í þriðja lagi spyr hv. þm. um þróun verðlagningar orku til iðnfyrirtækja síðustu mánuði. Iðnfyrirtæki að stóriðju undanskilinni kaupa orku samkvæmt gjaldskrá rafveitna. Gjaldskrá rafveitna taka almennt mið af gjaldskrá Landsvirkjunar. 1. júlí sl. tók gildi 3% hækkun á gjaldskrá Landsvirkjunar. Ef sérstaklega er litið á ótrygga rafmagnið þá hækkaði verðið frá Landsvirkjun til almenningsveitna í þágu iðnfyrirtækja úr 73,3 aurum í 109,9 aura á kwst. þann 1. september sl. Verðið gæti hækkað í 1,80 kr. ef verður af hækkunum í þriðja þrep síðar í þessum mánuði. Ég á eftir að svara einni spurningu hv. þm. en ég verð að fá að gera það í síðari umferðinni.

Herra forseti. Það mál sem hér er til umfjöllunar er háalvarlegt og getur haft víðtæk áhrif. Það að hækka verð á raforku þannig að fyrirtæki sjái sig tilneydd til að fara að nota olíu er algerlega óviðunandi, ekki síst út frá umhverfissjónarmiðum. Ég get tekið sem dæmi loðnuverksmiðju síldarvinnslunnar í Neskaupstað. Þar var fyrir fáeinum árum fjárfest í dýrum rafskautakötlum til framleiðslu á gufu. Þetta var gert á þeim tíma þegar framboð á ótryggri orku var nægjanlegt og verðið tiltölulega lágt og jafnframt var þetta liður í að mæta þeim kröfum í mengunarvörnum sem fiskimjölsverksmiðjum eru settar. Þegar síðan verð orkunnar hækkar standa stjórnendur fyrirtækisins frammi fyrir því hvort þeir eigi að skipta yfir í olíu eður ei. Ég átti í morgun samtal við starfsmenn síldarvinnslunnar og var mér tjáð að enn er gufan framleidd með rafmagni, en á hærri taxta en verið hefur og er það eingöngu hátt verð á svartolíu sem kemur í veg fyrir að þeir skipti. Þessi aukni rekstrarkostnaður þýðir að sjálfsögðu verri rekstrarafkomu, þ.e. minni gróða eða aukið tap þar sem slíkt er. Annað dæmi, herra forseti, er kyndistöðin í Neskaupstað. Hún er í dag keyrð á rafmagni en eftir samtal við bæjartæknifræðing Neskaupstaðar er ljóst að það er fyrst og fremst út af umhverfissjónarmiðum sem hann skiptir ekki yfir olíu. Þetta má síðan setja í víðara samhengi og nægir þar að nefna aðgerðir til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og hina margumræddu Kyoto-bókun. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum lagst gegn virkjunum í þágu mengandi stóriðju eins og fyrirhuguð Fljótsdalsvirkjun er. Það er mín skoðun, herra forseti, að þegar virkjað er, hvort sem það er stórt eða smátt, þá eigum við að skoða á hvern hátt við getum raunverulega dregið úr losun gróðurhúsalofttegundanna. Ein leið er að verðleggja forgangsraforku þannig að hagkvæmt verði fyrir fyrirtæki eins og fiskimjölsverksmiðjur að fjárfesta í rafskautakötlum og tryggja þeim rekstrarumhverfi sem ekki er háð heimsmarkaðsverði á svartolíu.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir að þetta mál var tekið upp. Ég tel að það sýni það sem oft hefur reyndar komið fram að stefnan er sú sama og hún hefur verið fram að þessu. Hún er allt önnur gagnvart stóriðjufyrirtækjunum en hinum almenna iðnaði í landinu. Það er ömurlegt að ekki skuli hafa tekist enn þá að koma til móts við þá notkun rafmagns sem almenningur og almennur fyrirtækjarekstur í landinu hefur. Ég tel að stórátak hefði þurft að gera í þessu. Við höfum séð að t.d. járnblendifélagið sem hefur verið rekið í æðimörg ár hefur borgað svo lágt rafmagnsverð að alveg klárt mál er að það hefur verið tap á því að selja því raforkuna. Þegar átti síðan að láta reyna á það í eitt skipti, og það var í fyrrahaust, að þar væri um afgangsraforku að ræða þá komu allir af fjöllum og urðu bara steinhissa, það ætti að fara að draga úr afhendingu á raforku til þessa fyrirtækis. Þó hafði það samninga sem byggðust á því að hægt væri að draga úr raforkuafhendingu til fyrirtækisins. Það var verið að selja forgangsraforku á lægsta prísinum sem fyrirfannst í kerfinu í rauninni allan þennan tíma. Menn þurftu ekki að hafa áhyggjur af því. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra, því að skilja mátti orð hans svo, hvort rétt sé að að einhverju leyti sé verið að lækka raforkuverð til stóriðjufyrirtækja núna og ég vil einnig spyrja: Hver er þá munurinn á þeim lækkunum sem verið er að framkvæma til stóriðjufyrirtækja og til fyrirtækja Íslendinga, þ.e. almennra iðnaðarfyrirtækja?

Herra forseti. Eins og ég skil málflutning hv. málshefjanda þá er hann á þann veg að hann gagnrýnir að ekki skuli vera boðið í eins ríkum mæli og áður upp á afsláttarkjör af rafmagnskaupum sem Landsvirkjun hafði boðið upp á meðan umframframleiðsla var á raforku og skortur á kaupendum. Eðlilega hlýtur fyrirtækið að draga úr slíkum afsláttarkjörum þegar kaupendur koma fram. En þessi gagnrýni þýðir að hv. þm. er í raun að gagnrýna að ekki sé til nóg af raforku til að selja. Með öðrum orðum, þingmaðurinn er að gagnrýna að ekki skuli vera virkjað meira svo að Landsvirkjun geti áfram boðið upp á meira rafmagn á lágu verði. Út af fyrir sig er allt í lagi að hafa þá skoðun að gagnrýna stjórnvöld og Landsvirkjun fyrir að vera ekki nógu dugleg að virkja. En ég vek athygli á því að helsti talsmaður vinstri grænna í þessum málaflokki, hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir, hefur kveðið upp úr með það að flokkurinn er á móti því að virkja og hann er á móti því að virkja næstu 10 árin, bara alveg og skiptir engu máli þó að skipulagsstjóri stimpli þá pappíra. Þingflokkurinn leggst gegn því að virkjað verði í öðru orðinu en gerir kröfu til þess í hinu orðinu að virkjað verði meira. Mér þætti vænt um ef hv. þm. vildi útskýra fyrir okkur þingmönnum og kannski þjóðinni í leiðinni hvernig samrýma megi þessi ólíku sjónarmið sem er að finna í þingflokki vinstri grænna.

Herra forseti. Ég kem upp m.a. til þess að leiðrétta hv. þm. Kristin H. Gunnarsson. Það er alls ekki stefna Vinstri hreyfingar -- græns framboðs og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir hefur aldrei haldið því fram að við værum á móti virkjunum, síður en svo. Við leggjum áherslu á að virkjunarkostum sé forgangsraðað, fundnar séu hagkvæmustu og ódýrustu virkjanirnar til að virkja sem skila Íslendingum okkar notkun, okkar fyrirtækjum, okkar heimilisnotkun, skili þeim orku á ódýru verði, en ekki sé verið að forgangsraða í stórvirkjanir og framleiða orku sem fer á spottprís til erlendra stórfyrirtækja. Þetta vil ég að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson meðtaki í eitt skipti fyrir öll þannig að hann þurfi ekki að vera að koma með svona málflutning í ræðustól.

Hvar á að virkja?

Ja, t.d. Hvalá í Strandasýslu. Hún væri fín og væri fljót og góð virkjun.  Ég legg áherslu á að það er hörmulegt til þess að vita að íslenskur iðnaður og íslensk fyrirtæki skuli vera látin mæta afgangi þegar verið er að spara orku.

Herra forseti. Þetta er ágætis umræða. Hæstv. ráðherra segir að hér sé ekki orkuskortur. Hv. málshefjandi talar um að hér séu iðngreinar sem farnar eru að sækja í innflutta orku og jafnvel mengandi orku vegna þess að innlend orka er svo dýr. Hvað segir þetta okkur? Segir þetta okkur ekki það að við höfum ekki lengur efni á að selja orkuna til stóriðjunnar svona ódýrt? Segir þetta okkur ekki það að við eigum að fara aðrar leiðir, við eigum að hækka orkuna í framtíðinni til stóriðjunnar og bjóða innlendu orkufyrirtækjunum, þ.e. smáiðnaðarfyrirtækjunum, fiskvinnslunni, garðyrkjunni og öðrum smáfyrirtækjum orkuna á aðeins lægra verði? Samkvæmt mínum upplýsingum er stóriðjan að greiða 88 aura fyrir kwst. og það er þessi trygga orka. Aftur á móti eru smáfyrirtækin, iðngreinarnar, að greiða um 5 kr. fyrir kwst. Við sjáum að þarna er geysilega mikill munur á ferðinni og auðvitað eigum við að koma í veg fyrir að þessi smærri innlendu fyrirtæki gefist upp á því að nota innlenda orku og fari að nota aðkeypta orku. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er þetta ekki það sem við þurfum að gera? Er ríkisstjórnin tilbúin að koma til móts við þessi fyrirtæki og lækka til þeirra tryggu orkuna þannig að þau neyðist ekki til að fara út í aðrar leiðir til að sjá fyrir þeirri orku sem þau þurfa á að halda?

Virðulegi forseti. Ég vil minna á það í þessu sambandi að hæstv. núv. iðn.- og viðskrh. hefur lagt fram mjög skynsamlegar tillögur um framtíðaruppbyggingu á dreifikerfi og orkuöflun í landinu sem ég vænti að hv. þm. þekki, þ.e. að taka dreifikerfið sér og hafa síðan samkeppni um orkuöflun inn á þetta dreifikerfi. Þetta tel ég til bóta. Ég vil líka minna hv. þm. vinstri grænna á að hæstv. núv. iðnrh. hefur markað þá stefnu að nýta orku í heimabyggð. Það væri töluverður sómi að því ef vinstri grænir tækju undir þetta og væru sjálfum sér samkvæmir því að ég veit ekki betur en þingmenn vinstri grænna hafi verið með og á móti jafnvel smærri virkjunum eins og virkjun við Villinganes, sem var afgreidd síðasta vetur á hinu háa Alþingi, og ég veit ekki betur en þeir séu allir á móti virkjunaráformum á Austurlandi, þ.e. Fljótsdalsvirkjun. Ég bendi á þetta vegna þess að sú stefna að nýta orkuna í heimabyggð hefur ekki verið uppi á borðinu áður. Ég tók þátt í því á sínum tíma að mótmæla virkjun Blöndu. Þar var í raun og veru í engu farið eftir ráðleggingum þeirra sem börðust gegn virkjuninni. Þvert á móti. Heilmikið tillit hefur verið tekið til ábendinga sem fram hafa komið við Fljótsdalsvirkjun. En stóra málið í þessu er að nú á að nýta rafmagnið úti á landi og það er tækifæri til að snúa byggðaþróuninni við. Ég hvet menn til að vera samkvæma sjálfum sér í umræðunni.

Herra forseti. Það er alveg makalaust hvernig hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson leyfir sér, og ekki í fyrsta skipti hér í þingsölum, að drepa málum á dreif sem komið er fram með. Ef hann hefði hlustað grannt eftir hvað ég var að segja, þá er ég að lýsa eftir stefnu en ekki munnhöggvast um stefnu flokka. Ég er að lýsa eftir stefnu í umhverfismálum og stefnu í orkubúskaparmálum. Ég var ánægður með svör hæstv. iðnrh. sem hann gaf um þessi mál. En það sem stendur upp úr er að við höfum ekki unnið heimavinnuna okkar í þessum málum. Hæstv. ráðherra upplýsti að ekkert yfirlit er til og menn hafa ekkert farið í þá vinnu að skoða hvernig staða mála er hjá íslenskum iðjuhöldum eða iðnrekendum. Um það snýst málið og mitt markmið er að vekja athygli á því og fá menn til að hugsa um það hvort hugsanlegt sé að við séum með rangar áherslur, hvort við séum að gera eitthvað rangt. Það eru mjög margir þeirrar skoðunar að stóriðjudæmið sé ekki það sem er hagstæðast fyrir íslenskan þjóðarbúskap og margir sem hafa sýnt fram á það með tölulegum rökum. Við vitum vel að stóriðjan borgar ekki nema 14--18 mill fyrir kwst. En við vitum líka af upplýsingum frá Landsvirkjun að það kostar 22 mill að framleiða kwst. Þá er spurningin þessi, sem er meginmál en ekki smáatriðahjakk, hvort við séum virkilega komin í þá stöðu að við sjáumst ekki fyrir í því sem við erum að gera og við séum að haga orkubúskaparmálum þannig að mismunurinn vegna lágrar verðlagningar til stóriðju sé keyrður inn á þessar perur og landsmanna allra sem stunda iðnað en ekki stóriðjufyrirtækjanna. Þetta er meginmálið. Ef menn skoða innanríkismálin og komast að þeirri niðurstöðu í víðu samhengi, þá þarf að breyta stefnunni hvað varðar stóriðjuuppbygginguna og það er það sem vinstri grænir hafa lagt áherslu á.

Herra forseti. Bara af því að hv. þm. --- áður en ég svara síðustu spurningu hans --- fór með tölur áðan um annars vegar framleiðslukostnað Landsvirkjunar á raforku og hins vegar það verð sem Landsvirkjun er að fá fyrir þá raforku sem hún selur til stóriðju, þá vil ég segja að þær tölur eru rangar, þannig að það sé klárt. Mér gafst ekki tækifæri til að svara áðan síðustu spurningu hv. þm. um stöðu iðnfyrirtækja annarra en stóriðju hvað varðar kaup á raforku. Það er ekki hægt að halda því fram með nokkru móti eins og hefur reyndar komið fram við umræðuna að ástandið sé slæmt um þessar mundir. Hins vegar er ég þess fullviss að með breyttu skipulagi raforkumála í landinu sem að er stefnt með því að innleiða samkeppni í orkugeirann, sem ég vonast til að hv. þingmenn standi að þegar þar að kemur, mun verða hægt að ná betri árangri en er í dag. Eigendur Landsvirkjunar hafa mótað þá stefnu að lækka raforkuverð í upphafi næstu aldar, á fyrstu tíu árum næstu aldar, að raunvirði um 2--3% á ári eða um 20--30%. Þessi áform ganga eftir. En til þess að þessi áform geti gengið eftir þurfum við að virkja meira. Við þurfum að nýta meira af okkar náttúruauðlindum í því skyni og um leið og við náum því að virkja meira, lækka orkuverðið, virkja á öðrum stöðum og fleiri stöðum um landið, þá erum við að tryggja afhendingaröryggið og það er það sem skiptir gríðarlega miklu máli. Til að halda því til haga í umræðunni og af því að hv. þm. Jón Bjarnason kom inn á það, þá verða menn að gera greinarmun á því þegar þeir tala um ótryggt rafmagn og trygga orku. Staðan í dag er þessi: Það er verið að skerða ótrygga rafmagnið, beinlínis verið að skerða ótrygga rafmagnið til stóriðjunnar. Það er hins vegar verið að hækka verðið til almenningsveitnanna til þess að draga úr eftirspurninni eftir því. Hv. þm. Gunnar Ólafsson hélt ágætis ræðu. Það er alveg rétt. Ef við ætlum að losa okkur við losun gróðurhúsalofttegunda á Íslandi, þá eigum við að fara þá leið að virkja íslensku fallvötnin vegna þess að það er vistvæn framleiðsla á raforku. Og það er erum að gera. En mér hefur skilist að vinstri grænir væru á móti því t.d. að virkja, samanber Fljótsdalsvirkjun. Hún þarf að koma til ef við ætlum í framtíðinni að færa okkur úr því að nýta eldsneyti sem losar gróðurhúsalofttegundir út í andrúmsloftið yfir í vistvæna orkugjafa. Menn mega ekki gleyma því að það er lykilatriði að framleiða íslenskt rafmagn úr íslenskum náttúruauðlindum sem eru hreinar 

Virðulegi forseti. Það er nokkuð umliðið síðan þessi umræða fór fram. Henni var frestað fyrir um það bil rúmri klukkustund síðan og þá var ég á mælendaskrá. Það eru nokkur atriði sem ég vildi nefna í þessu sambandi. Í fyrsta lagi vil ég taka undir með hæstv. samgrh. og fleirum sem hér hafa talað að frv. sem við ræðum er að mörgu leyti til mikilla bóta og án efa skref fram á við hvað varðar fjarskiptamálefni. Þó eru þessi orð sögð, eins og ég tók fram í morgun, virðulegi forseti, með þeim fyrirvara að við höfum ekki fengið inn á okkar borð frv. til laga um Póst- og fjarskiptastofnun sem er til fyllingar þessu frv. og önnur meginstoð í þeim lagaramma sem fyrirhugað er að búa til þannig að það eiga reyndar eftir að koma fleiri upplýsingar inn í þessa umræðu. Virðulegi forseti. Hins vegar gerðu nokkur atriði í ræðu hæstv. ráðherra það að verkum að ég óskaði eftir því að fá að taka til máls einu sinni enn. Það er í fyrsta lagi sá þankagangur sem birtist í orðræðu hans og var einhvern veginn á þá leið að einhver tegund af sósíalisma eða ríkisforsjá fælist í því að aðskilja grunnnetið frá Landssímanum, þ.e. ef það yrði hugsanlega í eigu ríkisvaldsins. Nú liggur alveg fyrir, virðulegi forseti, að það er ekki arðsamt og mun ekki verða arðsamt að tengja mikið af dreifbýlinu við þetta grunnnet þar sem ekki eru nægilegar tengingar fyrir. Það er alveg ljóst að ef menn ætla að standa við þá byggðastefnu sem menn hafa haft, þá þarf að borga með þessu. Það er mjög ólíklegt að það verði nokkurn tíma samkeppni á þessu sviði. Því snýst þetta ekki um það. Þetta snýst fyrst og fremst um að þessum dreifðu byggðum verði tryggt ákveðið samband og geti tekið þátt í þeirri upplýsingabyltingu sem er að eiga sér stað. Það er grundvallaratriði í þessu máli, en ekki hvort þetta sé selt eða ekki. Enda þegar menn ræða almennt um samkeppnismál, þá breytir litlu hvort það er einkaeinokun eða ríkisrekin einokun. Það er í sjálfu sér lítill eðlismunur á því. En mér skildist reyndar á hæstv. samgrh. í morgun að á þessu væri grundvallarmunur og hann á væntanlega eftir að útskýra það betur. Meginástæðan fyrir því að ég bað um orðið var að hæstv. samgrh. sagði að sú nefnd sem hann setti á laggirnar hefði fyrst og fremst verið sett á fót í því skyni að kanna álit eða niðurstöðu samkeppnisráðs að því er varðar eignarhald eða ríkisaðstoð. Þetta voru nokkurn veginn orð hæstv. samgrh. Þó má vel vera að ég hafi það ekki alveg orðrétt eftir. En þessa merkingu lagði ég í orðin. Virðulegi forseti. Það eru nokkur ár síðan Alþingi samþykkti lög þar sem ákveðinni stofnun hjá ríkisvaldinu var fengið það hlutverk að úrskurða og hafa eftirlit með ákveðnum markaði. Það var Samkeppnisstofnun. Niðurstöður hennar eru bindandi. Það liggur fyrir. Þetta er valdhafi á þessu sviði. Við á hinu háa Alþingi höfum sett þær leikreglur að þetta sé sá aðili sem fari með þetta vald. Ákvörðun þessarar stofnunar og þessa ráðs er heimilt að áfrýja til áfrýjunarnefndar. Síðan hefur það gerst æ ofan í æ að niðurstaða hennar hefur verið borin undir dómstóla. Þetta eru hinar réttu leiðir. Þetta eru þær leikreglur sem við höfum sett okkur. Þetta er kjarni málsins. Ef menn vilja hnekkja niðurstöðum hennar þá fara menn eftir þessum leiðum. Virðulegi forseti. Í þessu tilviki var það ekki gert og það var ámælisvert og það vorum við að reyna að fá hæstv. samgrh. til að fjalla um í morgun. Í stað þess að fara þessa leið setti hann á stofn einhvers konar nefnd. Ég er með skýrsluna eða álit þessarar nefndar. Í inngangi þeirrar nefndar segir, eftir að taldir hafa verið upp hverjir hafa þar verið boðaðir til leiks, að starfshópurinn sé kallaður saman til að fjalla um niðurstöður og álit samkeppnisráðs, þ.e. samgrh. sem eigandi eða handhafi hins eina bréfs kallar eftir einhvers konar stjórnsýslunefnd til þess að endurskoða niðurstöður löglegs valds. Virðulegi forseti. Þetta er alveg grafalvarlegt mál í lýðræðissamfélagi. Það er algerlega ljóst að hér eru almennar leikreglur brotnar og það skipulag sem við höfum byggt upp. Hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir sneri einmitt þessari hugsun á haus í morgun. Hvernig mundu menn bregðast við því ef eigendur Tals hf. mundu í kjölfar svona niðurstöðu skipa nefnd til þess að fjalla um hvort rétt væri að fara að áliti eða niðurstöðu lögbærra aðila eða þar til bærra aðila sem hafa með það að gera að fjalla um þessi mál? Þetta er alveg grafalvarlegt mál, virðulegi forseti. Ég held að í öllum alvörulýðræðisríkjum hefði þetta mál fengið miklu meiri umfjöllun og miklu vandaðri en raun bar vitni þegar þessi óskapnaður dundi yfir okkur með sjálfan ríkisendurskoðanda, trúnaðarmann Alþingis, að vopni í þessari nefnd. Virðulegi forseti. Það er nákvæmlega þetta mál sem við vorum að reyna að draga fram í morgun. Ég ætla að leyfa mér að lesa aðeins úr niðurstöðu þessarar nefndar sem í þessu ljósi er kannski dálítið sérstök. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Með hliðsjón af því að ekkert verður á þessu stigi fullyrt um að Póstur og sími hf. hafi notið ríkisaðstoðar þegar Póst- og símamálastofnun var gerð að hlutafélagi, telur starfshópurinn að ekki séu efni til þess fyrir samgönguráðherra sem handhafa hlutabréfs ríkisins í Landssíma Íslands hf. að verða við þeim tilmælum samkeppnisráðs að sjá til þess að fyrirtækið haldi að sér höndum með aðgerðir ...`` Niðurstaðan er einfaldlega sú að ráðherraskipuð nefnd kemst að þeirri niðurstöðu að ekki sé ástæða til þess að fara eftir niðurstöðu þess aðila sem er falið þetta vald í samfélaginu. Þetta er nákvæmlega kjarni málsins. Ég geri fastlega ráð fyrir því að ef þetta hefði verið til að mynda niðurstaða héraðsdóms, þá hefðu menn kannski vaknað upp við vondan draum um að það væri eitthvað meira en lítið bogið við þetta. En á þessu stigi málsins er það samkeppnisráð sem hefur úrskurðarvald og ef við ætlum að virða þær almennu leikreglur sem við setjum okkur í þessu samfélagi, virðulegi forseti, þá vinnum við ekki svona. Það er alveg klárt. Það hefði verið eðlilegra að fara eftir hinum almennu leikreglum. Svona gera menn ekki, virðulegi forseti. Það var líka áhugavert þegar var verið að reyna að draga fram viðhorf samgrh. til þessa máls í morgun, þá nánast, ég skal ekki segja sneri út úr, fór hann undan í flæmingi og gaf ekki önnur svör en þau sem ég vitnaði til í upphafi, sem ég var að reyna að fara með og tel að ég hafi farið með nokkurn veginn efnislega rétt að þetta hafi verið ætlunin. En í þessari skýrslu er allt aðra niðurstöðu að finna og ég hef sagt það áður úr þessum ræðustóli og get svo sem ítrekað það að ekki er nóg með að þarna sé um að ræða ráðherraskipaða nefnd til þess að fjalla um niðurstöður lögbærra aðila í samfélaginu heldur situr í þessari nefnd trúnaðarmaður Alþingis, ríkisendurskoðandi. Þegar til þess kemur að við förum að ræða að nýju þetta endurmat á virði fyrirtækisins, er alveg ljóst að hv. alþingismenn geta ekki leitað til síns trúnaðarmanns vegna þess að hann er fyrir löngu búinn að gera sig vanhæfan í þessari umræðu og það er að mínu viti, herra forseti, grafalvarlegt mál þegar ráðherrar vinna með þessum hætti.

Herra forseti. Það er komið að lokum þessarar umræðu og ég vil ítreka þakklæti mitt til hv. þingmanna fyrir ágæta umræðu og góðar undirtektir við frv. Það er afar mikilvægt fyrir mig sem samgrh. að fá þessi viðbrögð við nýju frv. um fjarskipti, svo mikilvægur þáttur sem þar er á ferðinni í þjóðfélagi okkar og snýr bæði að heimilum landsins og atvinnulífinu. Það komu ekki mjög mörg atriði fram í ræðum þingmanna sem væri ástæða til þess að fjalla sérstaklega um nema það annars vegar að ég vildi vegna ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar víkja aðeins betur en mér gafst tækifæri til vegna takmarkaðs tíma í ræðu minni áðan, að hans ábendingum sem sneru m.a. að alþjónustu og þjónustu við skipaflotann við strendur landsins og á hafsvæðum. Það er nauðsynlegt að vekja athygli á því að í frv. er sérstakur kafli, IV. kafli, þar sem fjallað er um alþjónustu og sértæka fjarskiptaþjónustu. Þegar talað er um sértæka fjarskiptaþjónustu er átt við fjarskiptaþjónustu sem ekki er arðbær og óumflýjanlegt er að veita með einum eða öðrum hætti styrk til. Landssíminn hefur séð um strandstöðvaþjónustuna og sjálfvirka tilkynningarskyldan er á hendi slysavarnafélagsins Landsbjargar núna. Það er reynt að sinna þessari neyðar- og örryggisþjónustu eins og kostur er. Í frv. er gert ráð fyrir að um þetta sé fjallað í þessum kafla. Póst- og fjarskiptastofnun gegnir þarna mikilvægu hlutverki og rétt er að geta þess vegna umræðunnar að Póst- og fjarskiptastofnun vinnur fyrir hönd samgrn. að gerð samnings við Landssímann um strandstöðvaþjónustuna. Það er afar mikilvægt að slíkur samningur sé fyrir hendi og hann sé vel úr garði gerður og vandaður. Þarna er um miklar fjárhæðir að ræða. Gert er ráð fyrir því að hallinn á þessari þjónustu á næsta ári verði 170 milljónir og því skiptir miklu máli að þessi þjónusta sé örugg og um hana sé skýr rammi og frv. tekur á því. Þá vil ég aðeins víkja að málflutningi hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar. Hv. þm. er við svipað heygarðshorn og stundum áður og hefur mikinn áhuga á því að gera Landssímann en þó aðallega samgrh. tortryggilegan. Nauðsynlegt er að rifja upp að á grundvelli samkeppnislaganna er ekki hægt að áfrýja áliti Samkeppnisstofnunar eða kæra það. Öðru máli gildir um ákvarðanir --- það er nauðsynlegt að hv. þm. átti sig á þessu --- og álit er ekki bindandi stjórnsýsluákvörðun. Það er líka afar mikilvægt að hv. þm. átti sig á því. Stóryrði um að hér sé á ferðinni atlaga að samkepnnislöggjöfinni eru náttúrlega algjörlega út úr kortinu. Ég vísa þeim á bug. Við skulum aðeins líta á hvað þarna var um að ræða. Samkeppnisstofnun hafði uppi athugasemdir og ég fékk þann hóp sem hv. þm. vitnaði til að fara yfir málið og leggja það upp og gera tillögur um hvernig eðlilegast væri að stjórnvöld tækju á málinu. Það varð niðurstaðan. Ástæðan fyrir því að ríkisendurskoðandi var í þessum starfshópi var að Ríkisendurskoðun er endurskoðandi Landssímans. Ég taldi eðlilegt, eins og ég hef margsinnis sagt úr þessum ræðustól, og tel enn að endurskoðandi Landssímans kæmi að málinu.

Virðulegi forseti. Kannski er ekki miklu við þetta að bæta. Hins vegar er ljóst að hér er á ferðinni álit lögbærs yfirvalds í málinu. Þess er farið á leit að samgrh. fari eftir því áliti, þ.e. þetta er bara í samræmi við þær leikreglur sem hér gilda. Í stað þess að fara eftir álitinu er kölluð til önnur ráðherraskipuð nefnd í því skyni að endurskoða álit þess sem fer með þetta mál. Virðulegi forseti. Ég ítreka enn og aftur að vinnubrögð af þessum toga eru fjarri því að vera í samræmi við þær leikreglur sem við viljum viðhafa í samfélagi okkar.

Herra forseti. Ég er feginn því að hv. þm. áttar sig á því að álitið, sem um er að ræða, er ekki bindandi. Niðurstaða samgrn. --- sú niðurstaða er að sjálfsögðu á mína ábyrgð --- var sú að fallast ekki á þetta álit t.d. varðandi það atriði að færa GSM-símaþjónustuna frá almennum rekstri Landssímans og stofna um hana sérstakt félag. Ég taldi að það væri fullkomlega eðlilegt að sú ákvörðun væri á ábyrgð samgrh. og ekki væri hægt að sæta því að Samkeppnisstofnun tæki ákvarðanir um stjórnskipulag einstakra fyrirtækja eins og þarna var ætlast til. Hins vegar taldi ég eðlilegt í ljósi þessa álits að láta fara fram skoðun á því hvort matið á Landssímanum hefði uppfyllt allar ströngustu verklagsreglur eins og þær eru í dag á hinu Evrópska efnahagssvæði. Niðurstaða hópsins, sem hv. þm. vitnaði til, var að það hefði átt að beita tekjuflæðisaðferðinni. Ég hef tekið þá tillögu til greina, hafið undirbúning og sett starfshóp í að vinna það verk og vona að niðurstaða liggi fyrir áður en langt um líður. Ég er sannfærður um það að það verk verður vel unnið og mun að sjálfsögðu vænta þess að því verki ljúki sem allra fyrst því að þeirri óvissu þarf að eyða.

Virðulegi forseti. Hæstv. samgrh. sagði áðan að þar sem hann færi með eina hlutabréf ríkisins reyndi hann fyrst og fremst að gæta hagsmuna Landssímans. Með öðrum orðum, er hann þá kannski ráðherra Landssímans á þessum fjarskiptamarkaði? Virðulegi forseti. Þetta kom fram í umræðum hér í morgun og er væntanlega skráð í Alþingistíðindi. Það verður auðvelt að fletta því upp. Það er því kannski ekki að undra að hæstv. samgrh. skuli lýsa því yfir að ekki sé unnt að sæta því að sá aðili sem hefur eftirlit með þessum hlutum samkvæmt lögum samþykktum á Alþingi skuli gefa út álit líkt og það sem áðan var vitnað til. Virðulegi forseti. Ég hef engu við þetta að bæta.

Hæstv. forseti. Ég hef fylgst með umræðunni og ástæðan fyrir því að ég blanda mér í hana er sú að ég hef beðið eftir því að heyra frá hinum ríkisstjórnarflokknum, þ.e. Framsfl., hvað hann hefur um þessi mál að segja. Það hefur komið skýrt fram frá hæstv. ráðherra að hann stefni að því að selja Landssímann. Það hefur líka komið skýrt fram að hann stefni að því að selja hann ásamt grunnnetinu. Nú óska ég eftir því, hæstv. forseti, að hv. formaður þingflokks Framsfl. verði beðinn að mæta í þingsal ef hann er viðstaddur. Er hann það?

Hv. formaður þingflokks Framsfl. er ekki í húsinu.

Hæstv. forseti. Mér þykir það vont en ágætur þingmaður Hjálmar Árnason, sem situr alla þingflokksfundi Framsfl., ætti væntanlega að geta svarað þeim spurningum sem ég vil leggja fram. Ég hef það fyrir satt að Framsfl. hafi alls ekki samþykkt að þetta fyrirtæki yrði selt, símafyrirtæki hérna á Íslandi. Ég hef það fyrir satt að Framsfl. taki það ekki í mál að grunnnetið verði látið fylgja ef einhvern tíma kæmi að þessari sölu. Ég segi: Hvernig í ósköpunum er hægt að ræða svona mál á hv. Alþingi þegar hæstv. ráðherra lýsir því yfir að þetta sé vilji hans en menn hafa ekki hugmynd um hvað samstarfsflokkurinn ætlar sér í málinu? Þurfa menn ekki að upplýsa það? Mér finnst það ekki ganga að skilja við þessa umræðu hér í dag öðruvísi en að það liggi fyrir hvort það sé samstaða um þetta. Þetta fyrirtæki, sem hét áður Póstur og sími, hefur verið einhver mesta gullkista ríkissjóðs langt aftur í tímann. Það hefur svo sem ekkert legið á að einkavæða fyrirtækið, a.m.k. ekki út frá hagsmunum ríkissjóðs og almennra borgara. Samanburður á símgjöldum hér og í löndunum í kringum okkur ber með sér að við höfum fengið ágætis þjónustu á ágætu verði. Þar með er ekki sagt að ekki sé hægt að bæta það. En það þarf að liggja fyrir þegar menn gera þá hluti sem hér stendur til að gera, þ.e. að koma á samkeppni og einkavæðingu að við höfum eitthvað út úr því og að alvörusamkeppni myndist á þeim markaði sem búinn er til. Það liggur ekki fyrir enn þá. Það er afskaplega veikburða það sem nú er komið upp í því máli. Eigi að búa til einhvers konar samkeppni þar sem einhverjir aðilar á þessum markaði hafa kverkatak á hinum sem eru fyrir er auðvitað ekki samkeppnisumhverfi sem er upp á bjóðandi. Menn ættu því að fara sér hægt á meðan ekki er búið að leysa þau mál vitrænt. Þess vegna skil ég vel að Framsfl. sé ekki búinn að skrifa upp á þetta allt saman. En mér fyndist líka ærin ástæða til að það kæmi þá skýrt fram í sölum Alþingis hvað menn ætla sér með þessi frumvörp. Ég kalla eftir því. Ég tel mjög nauðsynlegt fyrir þessa pólitísku umræðu um þessi mál að sjá hvað á að gera. Er það kannski angi af þessari togstreitu milli stjórnarflokkanna að ekki náðist að ræða hér bæði málin, um Póst- og fjarskiptastofnun á sama tíma og þetta mál er hér til umræðu? Ég hefði viljað fá svör við þessu. Ég verð því að óska eftir því að viðstaddir framsóknarmenn, hversu margir sem þeir nú eru, upplýsi okkur hv. þm. um þessi mál.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóhanni Ársælssyni fyrir þann óvænta heiður að bera fram spurningar sérstaklega til framsóknarmanna. Jafnframt kom fram í ræðu hv. þm. að hann hefði sannfrétt að skiptar skoðanir kynnu að vera um þetta mál meðal framsóknarmanna. Ólyginn sagði mér en berið þið mig ekki fyrir því, sagði þekkt bókmenntapersóna. En hv. þm. til hugarhægðar vil ég segja að í umræðunni hér í dag gerði ég grein fyrir afstöðu minni og afstöðu Framsfl. Ég reyndi að rökstyðja það efnislega og bið því hv. þm. um að lesa það í þingræðum þegar þetta hefur verið slegið inn til að svara þeim spurningum sem hann bar fram.

Hæstv. forseti. Ég verð því miður að upplýsa það að ég missti af ræðu hv. þm. Mér finnst að hann hefði kannski getað endurtekið a.m.k. aðalatriði málsins, hvort Framsfl. hefur skrifað upp á að Landssíminn verði seldur og hvort grunnnetið eigi að fylgja. Hann hefur tækifæri til þess.

Herra forseti. Ég vil mótmæla þessu vinnulagi hv. þm. Ég tel að það sé alþingismönnum til vansa að koma um leið og þeir viðurkenna það að þeir hafi ekki verið viðstaddir umræður, og ætlast til þess að þingið endurtaki ræðuna vegna þess að alþingismaðurinn hv. átti þess ekki kost að sitja hana. Það er þinginu til vansa að starfa þannig. Ég ítreka það sem ég sagði í fyrra andsvari til hv. þm. að ræður munu slegnar inn og þingmaðurinn getur lesið efnislega umræðu í þingtíðindum og þingskjölum.

Hæstv. forseti. Ég endurtek að mér þykir miður að hafa ekki heyrt ræðu hv. þm. Ég fylgdist þó að mestu leyti með því sem hér fór fram en þurfti að vísu að fara í símann. Hins vegar held ég að ég hafi fengið að vita nokkurn veginn hvað gerðist í ræðu hv. þm. Hann lýsti því nefnilega yfir, eftir því sem mér er sagt, að framsóknarmenn væru að hugsa málið. Það er út af fyrir sig ágætt. Mér finnst það samt töluverðar fréttir að stjórnarflokkur sé að hugsa málið þegar búið er að leggja fram frumvörp á Alþingi og ráðherra þeirra mála sem um er að ræða lýsir því yfir að hann haldi sínu striki, hann ætli sér að selja þetta fyrirtæki, það standi til og að grunnnetið eigi að fylgja með. Ég held að heppilegra væri að málin kæmu skýrar fram í Alþingi en þetta.

Virðulegi forseti. Ég flyt till. til þál. um rekstur almenningssamgöngukerfis í Eyjafirði. Tillagan hljóðar svo: ,,Alþingi ályktar að fela forsætisráðherra að láta Byggðastofnun gera tilraun um rekstur almenningssamgöngukerfis í Eyjafirði í samstarfi við sveitarfélög á svæðinu. Verkefnið verði tilraunaverkefni til fimm ára og stutt með framlögum úr ríkissjóði.`` Í greinargerð segir: ,,Þingsályktunartillaga þessi var flutt á 123. löggjafarþingi en varð ekki útrædd. Hún er nú endurflutt óbreytt. Á undanförnum missirum hafa verið mótaðar hugmyndir um rekstur almenningssamgöngukerfis í Eyjafirði. Áætlað er að keyrt verði á tveggja tíma fresti, frá kl. 7.00 árdegis til kl. 24.00 á miðnætti, á þremur leiðum: 1. Akureyri--Hjalteyri--Hauganes--Árskógssandur--Dal\-vík--Ólafsfjörður. 2. Akureyri--Kristnes--Hrafnagil--Laugaland. 3. Akureyri--Svalbarðseyri--Laufás--Grenivík. Lagt er til að verkefnið verði til reynslu í fimm ár. Helstu röksemdir fyrir tilrauninni eru: Byggð á svæðinu styrkist með greiðari samgöngum fyrir alla íbúa. Ungmenni sem sækja framhaldsskóla á Akureyri geta fremur búið heima. Hagræðing verður í skólaakstri og þjónustu við stofnanir, svo sem Kristnesspítala. Ferðamenn eiga auðveldara með að ferðast um svæðið á eigin vegum. Aðgerðin er orkusparandi. Málið hefur verið kynnt embættismönnum í forsætisráðuneyti og á vegum héraðsnefndar Eyjafjarðar er unnið að greinargerð og fjárhagsáætlun fyrir verkefnið.`` Eins og fram kemur var þetta mál flutt á síðasta þingi. Það var ekki útrætt en með bréfi frá samgn. Alþingis 26. nóv. 1998 var óskað umsagnar bæjarstjórnar Akureyrar um till. til þál. um rekstur almenningssamgöngukerfis í Eyjafirði. Nefndin óskaði þess að svar berist fyrir 19. janúar 1999. Í bókun bæjarstjórnar Akureyrar segir að bæjarstjórn telji fyrirliggjandi tillögu athyglisverða og mæli með samþykkt hennar, enda verði veitt til verkefnisins öflugt framlag úr ríkissjóði. Á þessu stigi tekur bæjarráð hvorki afstöðu til fjármögnunar né tillögu að leiðarkerfi sem fram kemur í greinargerðinni. Bókun bæjarstjórnar 15. des. 1998 var samþykkt með 11 samhljóða atkvæðum. Af þessu er ljóst að málið sér nokkurn aðdraganda og mikil vatn hefur runnið til sjávar síðan það var fyrst flutt. Ég vil leyfa mér að ræða þessi almenningssamgöngumál í breiðara samhengi. Eins og málum er komið í dag er ekki einvörðungu um mál Eyjafjarðar að ræða, heldur er brýn nauðsyn á að allt almenningssamgöngukerfi landsins verði tekið til gagngerrar endurskoðunar. Á allra síðustu mánuðum berast upplýsingar um að æ fleiri sérleyfishafar séu að gefast upp á rekstrinum, jafnvel stórir aðilar í greininni eru gefast upp. Ég tel að meginástæðan fyrir því að svo er komið sé þröngsýni og andvaraleysi opinberra aðila sem hafa engan veginn áttað sig á nauðsynlegri þróun í uppbyggingu samgöngukerfis fyrir almenning í svo stóru landi. Það er mergurinn málsins. Það kom fram í ræðu hæstv. samgrh. hér um daginn að hann hefur sett af stað vinnu, mig minnir að Háskóli Íslands sé að búa til greinargerð um almenningssamgöngukerfi landsins. Það er vel og styrkur í þessari umræðu. Ég vil áður en lengra er haldið þakka fyrir að hæstv. samgrh. situr hér og hlustar á mál mitt og einnig varaformaður samgn. sem ég tel mjög mikilvægt. Sem innlegg í málið vil ég líka segja að heima fyrir var þetta talið það athyglisvert mál að héraðsnefnd Eyjafjarðar lagði fram fé og fékk Rekstur og ráðgjöf á Akureyri til að gera úttekt á málinu, úttekt á samgöngukerfi í Eyjafirði á grunni þessarar þáltill. sem sett var fram sl. haust. Í framhaldi af greinargerð sem Rekstur og ráðgjöf hf. á Akureyri skilaði, vann héraðsnefnd Þingeyjarsýslu aðra greinargerð fyrir svæðið austur um, þ.e. Akureyri og Þingeyjarsýslur. Hér er því kominn grunnur að ígrunduðu almenningssamgöngukerfi með nútímayfirbragði til þjónustu fyrir nútímafólk á Eyjafjarðarsvæði, frá Ólafsfirði í norðri um Akureyri austur á Mývatn, Húsavík, Kópasker, Raufarhöfn og Þórshöfn. Það er nauðsynlegt að taka þessi mál upp í dag vegna þess að við höfum ekki endurskipulagt þau eins og ég sagði áðan. Samgöngukerfið sem nú er að hrynja er áratugagamalt og barn síns tíma. Enginn notar almenningssamgöngur lengur kvölds og morgna, þar þarf önnur meðöl. Þess vegna tel ég, sem flm. þessarar tillögu, að upplagt sé, þar sem menn eru búnir að leggja þessi mál niður fyrir sér og byggðir Eyjafjarðar standa svo vel að vígi, að gera þessa tilraun í samstarfi við þá sem þegar hafa unnið heimavinnuna og eru tilbúnir að fara í málið nú þegar. Það er mjög mikilvægt. Hvað fær Eyjafjörður út úr þessu? Ég ætla að drepa niður á helstu atriðin í greinargerðinni frá Rekstri og ráðgjöf. Helstu hópar líklegra viðskiptavina almenningssamgöngukerfis eru framhaldsskóla- og háskólanemar, fólk sem sækir vinnu út fyrir heimabyggð og ferðamenn auk almennings. Auk þess er hugsanlegt að kerfið geti nýst til hagræðingar í akstri grunnskólanema. Rekstrarkostnaður kerfisins miðað við þær forsendur sem byggt er á er áætlaður 34--37 millj. á ári. Rekstrartekjur er erfitt að meta nema af fenginni reynslu en þó er líklegt að greiða þurfi með rekstrinum líkt og nær algilt er varðandi rekstur sem þennan. Við mat á rekstrargrundvelli kerfisins verður einnig að taka til greina þann kostnað sem sparast með tilkomu kerfisins, kostnað sem tveir stórir vinnustaðir á svæðinu þurfa að bera vegna aksturs vinnuafls auk kostnaðar sem sveitarfélög bera af núverandi almenningssamgöngum milli Ólafsfjarðar og Akureyrar, sem nemur hátt í 6 millj. kr. Til viðbótar verður að taka inn í myndina mögulega hagræðingu í akstri grunnskólanema. Almenningssamgöngukerfið um Eyjafjarðarsvæðið er skref í átt til mótunar öflugrar heildar sem skapar sterkt mótvægi við höfuðborgarsvæðið þar sem fólk hefur fjölbreyttara atvinnuúrval, öflugri og betri þjónustu, meira frelsi til búsetuvals. Almenningssamgöngur eru mikilvægur hluti eflingar Eyjafjarðarsvæðisins sem ferðamannasvæðis. Gerð er tillaga um að boðinn verði út rekstur almenningssamgöngukerfis í tilraunaskyni, slík tilraun yrði á vegum sveitarfélaganna á svæðinu og með stuðningi hins opinbera. Lágmarkstími tilraunarinnar ætti að vera um fimm ár. Að loknum reynslutíma skal árangur tilraunarinnar metinn og ákvörðun tekin um framhaldið. Í skýrslu frá Rekstri og ráðgjöf er ýtarlega farið yfir möguleika á leiðum, tíðni ferða o.s.frv. en þó ævinlega miðað við að ferðir séu margar, þ.e. frá kl. 7 á morgnana til kl. 12 á kvöldin alla daga vikunnar. Þetta er mjög mikilvægt fyrir svæðið og mun setja gera það að einni heild, sérstaklega hvað varðar framhalds- og háskólanema, sem munu geta búið í heimahúsum. Við erum að tala um nemendur í fiskvinnslu- og stýrimannanámi á Dalvík, nemendur við Háskólann á Akureyri, vinnuafl sem flæðir nú þegar um allt svæðið, t.d. er kominn stór vinnustaður á Svalbarðseyri og möguleiki á því að fleiri sæki vinnu í Ólafsfirði, Dalvík og til Akureyrar o.s.frv. Stóri punkturinn er e.t.v. ferðamannaþjónustan en það gildir um landið í heild sinni þegar við tölum um nýtískualmenningssamgöngukerfi. Inn í þetta koma grunnskólarnir þar sem skólaakstur er um allar sveitir héraðsins og getur tengst almenningssamgöngum um svæðið. Auðvitað getur svo almenningur nýtt sér svona almenningssamgöngur til þess að auðvelda sér að sækja afþreyingu, fara í verslanir, heimsóknir o.þ.h. Svo má ekki gleyma síðasta hlutanum, draumnum um að menn leggi einkabílnum og þetta sé orkusparandi aðgerð. Þessu teljum við mjög mikilvægt að ná fram og teljum mikils virði að gera tilraunina á Eyjafjarðarsvæðinu þar sem telja má að góður rekstrarlegur grundvöllur sé fyrir henni. Eins og Rekstur og ráðgjöf kemst að þá mætti áætla að til þurfi framlög á bilinu 12--18 millj. kr. Í þeirri upphæð eru peningar sem nú þegar eru settir í samgöngur eins og fram kom fyrr í ræðu minni, sem Dalvíkurbyggð leggur fram, Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri vegna keyrslu á Kristnessjúkrahús og einkafyrirtæki vegna keyrslu á vinnuafli, t.d. út á Svalbarðseyri. Í mínum huga er þetta innlegg í nýja hugsun í almenningssamgöngukerfi fyrir Ísland. Við höfum gleymt því að vegna kerfisbreytinga af ýmsu tagi hafa verið teknar ákvarðanir sem hafa orðið þess valdandi að samfélagsþjónusta af öðru tagi hefur hreinlega brotnað niður. Þar gæti ég t.d. nefnt kerfisbreytingar hjá Pósti og síma, nú Landssímanum, sem annast sjálfur sína keyrslu. Það var undirbygging almenningssamgöngukerfisins eins og það var byggt upp, þetta gamla kvölds- og morgnakerfi. Menn verða að opna augun fyrir því að geri þeir breytingar af þessu tagi þá getur það leitt til vandræða annars staðar. Og þá verður að taka á þeim málum. Herra forseti. Ég vil enda mál mitt á því að segja þetta: Það er svo undarlegt að við í þessu stóra landi, skulum ekki opna augun fyrir nauðsyn þess að styrkja og efla ,,interior``, þ.e. innanríkismál, með öflugum samgöngum. Ég tel að þarna höfum við gjörsamlega brugðist og sofið á verðinum. Þessi vinna hefði þurft að fara í gang fyrir a.m.k. fimm árum. Allar nágrannaþjóðir okkar og sérstaklega þær sem eru á svipuðum breiddargráðum eins og Noregur, Svíþjóð, Danmörk og Finnland hafa nútímavætt samgöngukerfin í dreifbýli þannig að þau þjóni nútímamanninum. Þar er ekki þetta gamla kerfi sem við öll, illu heilli, festumst í. Það er mergurinn málsins. Ég vonast til þess að þetta innlegg verði til að tilraunin verði gerð á Eyjafjarðarsvæði, þar hefur heimavinnan verið unnin. Það ætti að falla ýmsum hér í geð að undirbyggingin er ekki bara frá ráðgjafarfyrirtæki úti í bæ. Áætlun er fengin frá starfandi sérleyfishöfum og ráðgjöf frá einkareknu rútufyrirtæki sem gaf upplýsingar. Þarna eru margir möguleikar settir upp og á grunni þessara upplýsinga er allt saman ígrundað. Herra forseti. Ég vonast til þess að þetta innlegg í almenningssamgöngur í Eyjafirði, sem ég lít á sem byrjun á endurskipulagningu myndarlegs almenningssamgöngukerfis fyrir landið, fái góða umfjöllun og tilraunin verði gerð þar sem undirbúningsvinnan hefur farið fram. Þetta er mikilvægt fyrir Ísland vegna breyttra tíma og minnkandi flugsamgangna. Næststærsta atvinnugreinin okkar, túrisminn, mun byggja á þessu að verulegu leyti. Ísland þénar ekki á túrisma með því að sýna ferðamönnum eitt horn heldur þarf alla breidd landsins. Ferðamenn þurfa að komast í alla landsfjórðunga. Ég hef lokið máli mínu og vonast til að fá góðar undirtektir.

Já, herra forseti. Hér er hreyft afskaplega athyglisverðu máli. Ég deili að mörgu leyti þeirri sýn sem fram kemur í framsöguræðu hv. þm. Árna Steinars Jóhannssonar, einkum varðandi félagslega þjónustu og umhverfisþætti málsins. Það ætti ekki að koma á óvart að sveitarfélög við Eyjafjörð og héraðsnefndir skuli taka vel í málið, enda felur tillagan í sér að með tilrauninni fylgi fé frá Byggðastofnun. Ég get ekki ímyndað mér að nokkurt sveitarfélag hafni því að fá peninga frá ríkinu til þess að reka almenningssamgöngur. Ýmsir sérleyfishafar komu nýlega á fund hv. samgn. og þar kom m.a. fram að mjög er farið að fjara undan rekstri þeirra á Vesturlandi, á Austurlandi sem og á Suðurlandi. Ég gæti sjálfur tekið sambærilega lýsingu úr heimahögum mínum af Suðurnesjum þar sem sérleyfisbílar Keflavíkur aka og eru að reyna að halda uppi svipaðri þjónustu og hv. þm. lýsti um Eyjafjörð. Spurningar mínar til hv. þm. eru því eftirfarandi: Hvar telur hann eðlilegt að draga mörkin og, af því að Samkeppnisstofnun og samkeppnislög koma nú æ oftar til umræðu, telur hann að tilraun sem þessi standist í rauninni samkeppnislög? Í annan stað, ef tilraunin heppnast er þá þingmaðurinn í rauninni að boða ríkisstrætisvagna? Ljóst er að rekstur almennra strætisvagna virðist ganga afskapleg treglega eins og fram kom í ágætri framsöguræðu, m.a. vegna þess að Bjartur í Sumarhúsum er nokkuð lifandi í okkur og svokallaður einkabílismi virðist grafa undan forsendum fyrir almenningsstrætisvögnum.

Herra forseti. Ég vil taka undir þá tillögu sem hér liggur fyrir frá hv. þm. Árna Steinari Jóhannssyni um að þessi tilraun verði gerð. Ég held að það sé afar mikilvægt fyrir þróun almenningssamgangna að farið verði í þá tilraun og menn geri það trúverðuglega þannig að af henni megi draga þá lærdóma sem menn þurfa þegar litið er til framtíðar. Sá hv. þm. sem talaði á undan mér velti aðeins fyrir sér um hvað þessi tilraun ætti að vera og hvort Samkeppnisstofnun mundi samþykkja hana. Í fyrsta lagi er verið að tala um tilraun en ekki varanlegan rekstur eða varanlegan rekstrargrunn. Í öðru lagi eru sérleyfishafar styrktir í dag frá ríkinu, ekki bara frá sveitarfélögum heldur líka frá ríkinu og menn geta velt því fyrir sér hversu lengi það fær staðist. En tilraun um hvað? Það er rétt sem hér hefur komið fram að við höfum skipað okkar málum þannig að menn eru e.t.v. ekki svo fíknir í að nota þær almenningssamgöngur sem standa til boða og það mun taka svolítinn tíma að átta sig á því að almenningssamgöngur geti uppfyllt þarfir þeirra hvað varðar samgöngur. Um það á þessi tilraun að standa meðal annars. Gengur það? Er hægt, með því að taka upp reglubundnar samgöngur sem mæta betur þeim óskum og vonum sem við reiknum með að fólk hafi, að átta sig á því hvort þetta er möguleiki eða nokkuð sem er gerlegt? Herra forseti. Á síðasta vori þegar við vorum að ræða till. til þál. um stefnu í byggðamálum fór ég yfir nokkur atriði þeirrar tillögu, sem síðan var samþykkt, til þess að benda á möguleika stjórnvalda til að bregðast þá þegar við í anda tillögunnar, sem ekki var gert. Þá lá samhljóða till. til þál. um rekstur almenningssamgöngukerfis í Eyjafirði fyrir frá sama hv. þm. Í ályktunartextanum um stefnu í byggðamálum segir í samþykktri þál. í 5. lið: ,,Forsendur traustra byggða og þar með vaxtarsvæða eru öruggar samgöngur, ...`` --- Og þar segir áfram: --- ,,Til að treysta búsetu og þróun vaxtarsvæða verði stuðlað að bættum og öruggari almenningssamgöngum.`` Herra forseti. Þetta segir í samþykktri þál. um stefnu í byggðamálum. Mér sýnist að með þessari tillögu sé hv. þm. að gefa stjórnvöldum í rauninni annað tækifæri til að takast á við það verkefni sem hér var samþykkt að takast ætti á við sem lið í byggðamálum, sem lið í því að treysta forsendur byggða og vaxtarsvæða með öruggum samgöngum. Við hljótum því að binda við það miklar vonir, af því að hér kom réttilega fram að málið er býsna vel undirbyggt, að stjórnvöld stökkvi nú á þessa tillögu, geri hana að sinni og okkar allra og samþykki. Ég held að ágætt væri að stjórnvöld gerðu það --- og það fyrr en síðar vegna þess að við fundum fyrir því í fyrirspurnatíma í síðustu viku að stjórnarliðum leiddist nokkuð það sem þeir kölluðu svikabrigsl þar sem stjórnarandstöðuþingmenn voru að velta vöngum yfir því og jafnvel að draga í efa að jafnmikill vilji stæði á bak við það sem í samþykktri þál. um stefnu í byggðamálum stendur. En hér, eins og ég sagði, gefst stjórnvöldum annað tækifæri hvað varðar þessa till. til þál. og væri þá lítið að vanbúnaði að fara af stað með þá tilraun sakir þess að hún er undirbyggð, hún er undirbúin og heimamenn eru tilbúnir til að takast á við verkefnið.

Herra forseti. Þessi till. til þál. um rekstur almenningssamgöngukerfis í Eyjafirði vekur upp umræðu um almenningssamgöngur almennt í landinu og þá stöðu sem þær eru í. Það hefur komið fram í umræðunni að mikil breyting hefur orðið í rekstri og þjónustu almenningssamgangna, og einnig í stórbættu vegakerfi sem við blessunarlega stöndum frammi fyrir og ég vona og geri ráð fyrir að batni enn meir. En samgöngukerfið hefur ekki tekið mið af þessum breytingum. Við höfum búið við almenningssamgöngur um land allt, þ.e. hægt var að ferðast með áætlunarbifreiðum um landið þvert og endilangt. Þetta er að breytast og okkur er tjáð að staða almenningssamgangna um landið standi núna á afar veikum grunni, bæði að lagst hafi af leiðir sem áður voru öruggar og almenningur átti aðgang að og enn fremur að þær leiðir sem enn þá er ekið á standi höllum fæti bæði fjárhagslega og þjónustulega séð. Á undanförnum árum eða allt frá árinu 1997 hefur á vegum samgrn., að mér skilst, verið í gangi athugun á því til hvaða aðgerða og stefnumörkunar ætti að grípa til að skapa sérleyfishöfum viðunandi rekstrarskilyrði á þessu sviði. Því miður hefur enn ekkert komið fram. Því er brýnt að fram komi stefnumörkun varðandi almenningssamgöngur í landinu og það þjónustustig sem þeim er ætlað að bjóða upp á, stefnumörkun sem síðan er þá hægt að fylgja eftir með aðgerðum. Þetta er afar brýnt og má ekki dragast. Ég leyfi mér því að spyrja hæstv. samgrh. um þá áætlun eða þá úttekt sem fram fer í samgrn. varðandi stöðu almenningssamgangna og stöðu sérleyfisferða, hvar sú úttekt er stödd og hvenær vænta megi niðurstöðu eða tillagna af hálfu ráðuneytisins í þeim málum. Því að staða þessara mál er mjög veik og afar brýnt að gripið verði til aðgerða og ekki síst að almenningssamgöngum sé sköpuð sýn til framtíðar. Almenningssamgöngur eru að vísu örlítið styrktar hér á landi en eftir þeim upplýsingum sem við höfum fengið er það bara brot af því sem gert er erlendis, t.d. eru þær styrktar í nágrannalöndum okkar um 22--75% eftir aðstæðum. Þannig að stuðningur við almenningssamgöngur, stuðningur við samgöngur innan lands eftir þjóðvegunum eru ekkert einsdæmi hér, það er bara enn þá betur tekið á þessu annars staðar. Ég legg því áherslu á að sem allra fyrst komi stöðuúttekt á þessum málum, framtíðarsýn og aðgerðaáætlun. Ég vil benda á varðandi skólahald að við leggjum áherslu á að nemendur geti sótt skóla sem lengst með akstri að heiman og með bættum samgöngum og bættu vegakerfi ætti það að vera mögulegt. En til þess að það geti í rauninni orðið virkt þá þarf að fylgja því eftir með skipulögðum ferðum, skipulögðum samgöngumöguleikum. Þarna er þörf á verulegu átaki. Herra forseti. Ég tel mikilvægt að slík mál séu tekin inn í þessa umræðu. Ég ber mikið lof á það frumkvæði sem hér er lagt til fyrir hönd Eyjafjarðar en leyfi mér jafnframt að draga þessi mál inn í stærra samhengi fyrir allt landið og að skýr stefnumörkun komi, ákvörðun á þjónustustiginu sem síðan verði fylgt eftir með markvissri aðgerðaáætlun.

Herra forseti. Hér er til umræðu till. til þál. um rekstur almenningssamgöngukerfis í Eyjafirði. Hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson, flm. tillögunnar, hefur gert grein fyrir þeim hugmyndum sem að baki búa og er allt gott um það að segja. Tillagan gerir ráð fyrir að fela forsrh. að láta Byggðastofnun gera tilraun með rekstur. Ég verð að viðurkenna að ég tel það ekki æskilegt fyrirkomulag að Byggðastofnun hefji rekstur á einstökum atvinnuþáttum eða þjónustuþáttum í þjóðfélaginu. Stofnunin er allra góðra gjalda verð og þekkir vel til, ekki síst að sjálfsögðu víða úti á landi. En ég get ekki fallist á að það sé hinn eðlilegi gangur eða hin eðlilega leið til að ná fram því markmiði að bæta almenningssamgöngukerfið í landinu. Það er alveg ljóst að almenningssamgöngur eiga mjög undir högg að sækja. Annars vegar er um að ræða strætisvagnaþjónustuna sem rekin er á höfuðborgarsvæðinu á vegum sveitarfélaganna og síðan rekstur sérleyfishafa um þjónustu á tilteknum svæðum með áætlunarbílum. Síðan eru það flugsamgöngurnar sem eru auðvitað mikilvægur þáttur í samgönguþjónustunni innan lands. Sjóflutningar tíðkast ekki lengur hvað varðar fólksflutninga, þeim er því ekki til að dreifa nema hvað varðar ferjurnar. Það er alveg ljóst og ég hef fengið glöggar skýringar á því að bæði rekstur sérleyfisleiðanna og sömuleiðis flugleiðanna á mjög undir högg að sækja. Það eru miklir erfiðleikar hjá þeim aðilum sem veita þessa þjónustu milli landshlutanna og það er alveg deginum ljósara að að óbreyttu verður þessari þjónustu ekki haldið uppi á sumum leiðum. Annars staðar er þetta í góðu eða sæmilegu ástandi. Þá er auðvitað spurt hvað sé til ráða. Eins og hér hefur komið fram í umræðunni þá veitir ríkissjóður nokkurn stuðning til sérleyfisrekstrarhafanna. Einnig er óbeinn stuðningur við þessa þjónustu, almenningssamgönguþjónustuna hér á höfuðborgarsvæðinu með endurgreiðslukerfi þannig að þarna eru í gangi millifærslur sem er nauðsynlegt að hafa í huga. Ég get alveg tekið undir það með flutningsmanni, hv. þm. Árna Steinari Jóhannssyni, að almenningssamgöngukerfið er partur af ferðaþjónustunni og það er alveg ljóst að margir innlendir og erlendir ferðamenn velja þann kost að fara með áætlunarbílum eða fljúga á milli staða án þess að leggja sjálfir til ökutækin eða flugvélar þannig að það skiptir ferðaþjónustuna máli hvernig þessi þjónusta er byggð upp. Ég held að það hefði kannski verið eðlilegra að sveitarfélögin á Eyjafjarðarsvæðinu hefðu tekið þetta mál upp og það hefði borið að á Alþingi þannig að leitað væri eftir stuðningi við aðgerðir heimamanna sem sæju um þennan tilraunarekstur að öllu leyti með einhverjum tilstyrk frá opinberum aðilum sem væri á grundvelli góðs rökstuðnings um það. Ég vil ekkert vísa þeim möguleikum frá mér. En ég teldi það miklu vænlegri kost, ekki síst vegna þess að sveitarfélögin og aðilar á vegum þeirra hafa verið að skoða þessa möguleika. Ég lýsi því þeirri skoðun minni að ástæða sé til þess að skoða hvort beri að gera slíka tilraun, en hún væri best komin í höndum heimamanna sjálfra með einhverjum stuðningi opinberra aðila. Hér hefur komið fram að á vegum samgrn. er verið að vinna að úttekt á sérleyfisþjónustunni og þeirri úttekt er að ljúka. Háskóli Íslands hefur unnið það verk í nánu samstarfi við samgrn. og þess er að vænta að innan skamms muni sú skýrsla liggja fyrir. Þar er gerð tilraun til þess að meta stöðuna og fara yfir þá kosti sem eru til staðar og einnig að gera sér grein fyrir því hvaða kröfur eigi að gera til þessarar þjónustu. Ég get ekki upplýst það hér og nú að þess sé að vænta að samgrn. byggi tillögur á þessari úttekt en í mínum huga er alveg ljóst að það þarf að gera breytingar og ná samstöðu um breytt fyrirkomulag sem gæti eflt þjónustuna og skapað meiri möguleika til þess að hún batni. Þá er auðvitað eðlilegt að taka inn í þá skoðun það sem sveitarfélögin eru að gera í dag í þessari þjónustu, þ.e. akstur grunnskólabarna og akstur vegna framhaldsskólanemenda sem er sömuleiðis sums staðar verið er að sinna. Allt þetta þarf að skoðast í einu lagi. Herra forseti. Ég hlýt að endurtaka þá afstöðu mína að ég tel að það sé ekki hin eðlilega leið að fela Byggðastofnun rekstur á slíku tilraunaverkefni heldur væri það best komið í höndum á heimamönnum. En samgrn. er að vinna að úttekt á þessum málum og væntanlega sjást tillögur í þeim efnum innan tíðar.

Herra forseti. Ég fagna því mjög að þessi tillaga er fram komin og bendi á mikilvægi þess að tilraunin verði gerð. Ég tel að ef vel tekst til og með góðri umfjöllun um þessa tilraun í fjölmiðlum og það að hún verði auglýst vel upp, geti það hvatt til þeirrar viðhorfsbreytingar sem við öll viljum fá fram, nefnilega að minnka notkun einkabílsins.

Forseti vekur athygli þingmannsins á því að hann fékk orðið til að veita hæstv. samgrh. andsvar við ræðu hans.

Ég tel að andsvarið felist í því að benda á mikilvægi þess að tilraunin fari fram, með þeim rökum sem ég reyndi að færa fyrir máli mínu.

Herra forseti. Ég vil lýsa yfir ánægju minni og stuðningi við að þessi tillaga til þingsályktunar skuli vera komin fram og þakka hv. þm. Árna Steinari Jóhannssyni fyrir að flytja þetta mál inn á Alþingi og vil leggja hér nokkur orð inn í umræðuna. Það er stefna stjórnvalda að stækka og sameina sveitarfélög. Ég sé fyrir mér Eyjafjörð sem eitt sveitarfélag innan ekkert mjög langs tíma. Það eru kannski hámark tíu ár að Eyjafjörður verði eitt sveitarfélag frá Siglufirði til Akureyrar. Sveitarfélögunum sem slíkum, eða þá væntanlegu sveitarfélagi, verður það algjörlega ofviða og sveitarfélögum almennt er það ofviða að reka almenningssamgöngukerfi, strætisvagna eða hvað við viljum kalla það. Það er bara ekki gert ráð fyrir því í tekjustofnum sveitarfélaga og þau hafa nú fengið það mikið á sig og lítið af tekjustofnum á móti að þau geta aldrei gert þetta. Ég er sammála því sem hér kemur fram og kannski frekar sammála hæstv. samgrh. um það að þessi rekstur sé best kominn hjá sveitarfélögunum sjálfum með styrk eða stuðningi frá samgrn. Ég segi það alveg hiklaust að þannig verður það að koma fram. Ég tel líka mjög mikilvægt að nota tækifærið á næstu árum til að prófa almenningssamgöngukerfi og tel einmitt Eyjafjörð frá Ólafsfirði til Akureyrar gott tilraunaverkefni í þessu sambandi. Ég sé fyrir mér að Siglufjörður mundi bætast inn í þetta almenningssamgöngukerfi þegar jarðgöngin verða komin eftir svo sem fjögur til fimm ár og þá styttist í þann sameinaða Eyjafjörð sem ég var hér að ræða um. En ég vil líka, af því það hefur ekki komið fram hér í þessari umræðu, benda á það og kannski spyrja hvort mjög íþyngjandi skattar séu ekki hluti af vandamálum við að reka svona fólksflutningafyrirtæki og kemur þá upp í huga minn þungaskatturinn og sú breyting sem gerð var á þungaskatti fyrir einu eða tveimur árum sem stórjók álögur á þessi fyrirtæki. Skyldi það ekki einmitt vera ástæðan fyrir því að þessi fyrirtæki eru öll að gefast upp á þessum rekstri? Það er skattheimta ríkisins, aukningin sem þar varð, ásamt reglum EES um ökutíma og annað, sem gerir þessum fyrirtækjum erfiðara að reka sig sjálf, ásamt ofboðslegri fjölgun á bílum landsmanna. Sennilega erum við Íslendingar bara það mikið einstaklingshyggjufólk að við teljum betra að ferðast um langan veg í bílum okkar, jafnvel þó að aðeins einn sé í hverjum bíl, í staðinn fyrir að nota svona kerfi. Ég tek undir það sem kemur hér fram að þetta mundi auðvitað styrkja Akureyri sem miðstöð skólastarfs á Norðurlandi, ekki bara skólastarfs, heldur heilbrigðisþjónustu og annars, og styrkti Akureyri í stöðu nokkurs konar höfuðborgar landsbyggðarinnar. Slíkt almenningssamgöngukerfi mundi gera það að verkum að námsfólk sem sækir hvort heldur er Háskólann á Akureyri eða aðra skóla þar, getur meira verið heima hjá sér og það lengur og þannig styrkir það hina smærri staði við Eyjafjörð. Eiginlega má segja að þetta sé hluti af þeirri byggðastefnu sem við erum að ræða um og takast á um. Það er náttúrlega ekki nógu gott ef ýmislegt er orðið þannig í þjóðfélaginu að vonlaust sé að reka fyrirtæki eins og almenningssamgöngufyrirtæki, hvort heldur það eru strætisvagnar eða flug til hinna smærri staða. Það ógnar þessum byggðum kannski langmest ef samgöngur við þær detta algjörlega upp fyrir. Ég er ekki að segja að flugsamgöngur við Akureyri detti upp fyrir en ýmsir smærri staðir á landsbyggðinni eiga mjög í vök að verjast hvað þetta varðar og svo virðist vera að það sé ekki hagkvæmt fyrir flugfélögin að fljúga á ýmsa staði. Ég kem upp til þess að lýsa yfir stuðningi mínum við þá hugmynd sem hér kemur fram og tek undir það sem hefur komið fram og ítreka að rætt er um þetta sem reynsluverkefni til fimm ára. Ég held að þetta sé reynsluverkefni sem muni þá nýtast á mörgum öðrum stöðum þegar farið verður að ræða þessi mál og blanda þeim saman við sameiningu sveitarfélaga. Ég sagði í upphafi og vil ítreka í lokin að það er sveitarfélögunum ofviða að gera þetta, þetta verður að gerast með styrkjum frá hinu opinbera, hvernig svo sem það verður nú. Hvort það fari beint í gegnum ríkissjóð eða Byggðastofnun er aukaatriði. En þetta verður ekki gert öðruvísi. Og sú tilraun sem hér er vitnað til á jafngóðu svæði og Eyjafjörður er, þar sem hugsanlega gæti jafnvel komið inn í á reynslutímanum að öll þessi sveitarfélög verði sameinuð, mun nýtast okkur mjög vel til þess að byggja upp kerfi af almenningssamgöngum víðar á landinu í hinum, við skulum segja sameinuðu sveitarfélögum sem eiga eftir að verða miklu fleiri, á hinum stóru svæðum til að gera íbúum þessara sveitarfélaga kleift að ferðast milli þéttbýlisstaðanna og sækja þjónustu sem þar er boðið upp á. Þetta vildi ég leggja inn í umræðuna og ítreka að ég þakka fyrir að þessi tillaga hér skuli vera komin fram. Ég þakka flutningsmanni fyrir að vekja athygli á þessu mikilvæga máli.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir undirtektir hans og þykist vita að hugur hans standi til þess að gera bragarbót í þessum málum. Ég vil þó árétta að það er kannski klaufaskapur flutningsmanns að hafa ekki tillöguna þannig að Alþingi álykti að fela forsrh. að láta Byggðastofnun vera með í að gera tilraun, vegna þess að það var aldrei hugsun mín og kom heldur ekki fram í mínum texta að Byggðastofnun færi að reka almenningssamgöngukerfi í Eyjafirði, heldur yrði þetta samstarfsverkefni héraðsnefndar og sveitarfélaga væntanlega. Ég vil líka benda á það að Akureyrarkaupstaður rekur náttúrlega sitt strætisvagnakerfi sem að nýtur framlaga úr bæjarsjóði. Það eru liðlega 20 millj., að mig minnir, þannig að víða er greitt með þessu og raunar alls staðar þar sem er rekið almenningssamgöngukerfi. Mér finnst því að menn megi ekki gera mikið úr því að verið sé að veita framlög vegna þess að við verðum að gera meira úr því að við séum að ná heildarmarkmiðum, heildarsýn. Ef við trúum því að við séum að gera gott fyrir heildina með því að koma á einhverju öðru formi þá verðskuldar það kannski um tíma opinber framlög. Það er ekkert nýtt mál. Við eigum að horfa þannig á málin. Af því að hv. þm. Hjálmar Árnason kom inn á það að ríkið ætti ekki að fara reka strætó eða opinberir aðilar, eða spurði um það, þá þekki ég nú mitt heimafólk því það kemur skýrt fram í greinargerð eða úttekt Rekstrar og ráðgjafar á Akureyri að sennilega væri besta fyrirkomulagið miðað við tíðarandann í samfélaginu, þó að ég sé ekki endilega sammála því, að komi aðilar sér saman um að gera þessa tilraun, með t.d. framlagi frá ríkinu í gegnum Byggðastofnun, héraðsnefnd og sveitarfélögin á svæðinu, þá yrði þjónustan boðin út. Það er alls ekki verið að tala um að fara út í neinn SR-mjöl rekstur hér, alls ekki. Ég vil líka í þessu samhengi, og ég gerði mér far um það, útvíkka umræðuna vegna þess að ég held, eins og hæstv. samgrh. kom inn á, að þetta gildi gagnvart landinu öllu. Síðast þegar þáltill. var tekin til umfjöllunar tóku margir hv. þm. Reykjavíkur til máls og bentu á að í þessu samhengi væri kannski full ástæða til að skoða þessi mál hér í borginni. Ég held að vandamálið í borginni sé kannski svipaðs eðlis, þjónustan sé ekki nógu góð og í stað þess að fara í metnaðarfullar nýjar aðgerðir til að bæta almenningssamgöngur hafi tilhneigingin verið frekar í þá áttina að draga úr og spara. Það er líka hægt, hv. þm., að hagræða eða spara sig í hel, það er ekkert launungarmál. En ég vil koma inn á þetta mál út frá ræðu hv. þm. Kristjáns L. Möllers. Hann talaði um að aðgerða væri þörf hvað varðar sveitarfélögin, hinar dreifðu byggðir. Ég kom einnig inn á það áðan að það er krafa úti um hinar dreifðu byggðir um að menn sjáist fyrir þegar verið er að gera kerfisbreytingar af ýmsu tagi. Menn áttu að sjá það fyrir þegar eru gerðar kerfisbreytingar, t.d. varðandi Landssímann, menn áttu að sjá það fyrir að það fyrirtæki gæti farið út úr þeim pakka að styðja við þjónustu sérleyfishafanna. Þetta gátu menn séð fyrir. Menn geta líka séð fyrir þegar flugsamgöngur á flugvöllum úti um land leggjast af. Menn eiga að sjást fyrir og greina dæmið upp á nýtt og beita aðgerðum, t.d. af þessu tagi. Hvað ef flugvöllur er lagður niður eins og búið er að gera, ætli það sé ekki búið að leggja niður þrjá flugvelli á allra síðustu árum bara í mínu kjördæmi? Það eru engir tilburðir til þess að gefa fólki aðra möguleika til að komast um. Þetta er tillaga til að koma fram með aðra lausn fyrir þetta fólk sem hefur verið beitt að vissu leyti afli eða bolabrögðum, kerfisbreytingu, til að taka af því þjónustu sem það hafði haft annaðhvort beint eða óbeint í gegnum opinbera aðila. Þetta eru meginmál. Landsbyggðin stendur öll frammi fyrir þessu að meira eða minna leyti. Síminn leggur niður afgreiðslur þannig að menn þurfa kannski að keyra 100--150 kílómetra til þess að fá sér framlengingarsnúru. Það eru svona mál sem eru í gangi þannig að það þarf að taka þetta í breiðu, víðu samhengi. Herra forseti. Í heildina tekið held ég að umræðan verði til að við athugum okkar gang. Þetta er ekki bara fyrir okkur sjálf sem persónur, þetta er líka stórt viðskiptamál. Ég vil að það komi fram að aðkoma mín að málinu varð fyrst og fremst vegna þess að ég var um tíma stjórnarformaður Ferðamálamiðstöðvar Eyjafjarðar. Ég gerði mér æ skýrar grein fyrir því að niðurskurður í möguleikum til samgangna var að verða okkur fjötur um fót í ferðamálaþjónustu á landsbyggðinni. Það er ekkert lítið mál að geta verið þátttakandi af fullu afli í ferðamálunum úti um alla landsbyggðina þegar við vitum það að auglýsingar, innkoma á landið er í gegnum stóru fyrirtækin sem fara í gegnum suðvesturhornið. Hún er í gegnum stóru ferðaskrifstofurnar sem eru staðsettar hér. Það má ekki koma hlutum þannig fyrir --- og þar hef ég reynslu frænda okkar Dana, Norðmanna, Svía og Finna þar sem þessi umræða fór fram fyrir a.m.k. fimmtán árum árum --- við megum ekki koma hlutunum þannig fyrir, t.d. í þeim geira að við förum að selja bara eina tá af landinu. Það er vont upp á framtíðina, það smækkar markaðinn og gefur okkur miklu minni möguleika til þess að ná tekjum í gegnum ferðaþjónustu. Það er allra mat að þetta mál yrði vítamínssprauta fyrir ferðaþjónustu og mundi á ný gefa landinu þá stækkun eða vídd sem það á í raun og veru skilið, 103 þús. ferkílómetra í staðinn fyrir kannski 10--15 þús. Þetta er meginmál sem þarf að fara ofan í og við verðum að opna augun fyrir því. Til að gera sér grein fyrir stærðum er ekkert lítið mál fyrir hinar dreifðu byggðir að hafa fulla möguleika á því að taka þátt í ferðaþjónustunni af þeim krafti sem til þarf vegna þess að ætli aukningin í erlendum peningum inn í landið sé ekki milli 5 og 6 milljarðar á þessu ári? Mér skilst að innkoma okkar í erlendum peningum af ferðamannaþjónustunni sé um 26 milljarðar eins og málin standa í dag þannig að hér er ekki verið að tala um lítið dæmi. Það er von þeirra sem standa að svona róttækum tillögum til uppbyggingar að svo vel takist til að notkunin verði það mikil að dæmið borgi sig og þurfi ekki framlög til. Það er forsvaranlegt ef menn koma með djarfar hugmyndir, það er forsvaranlegt út frá mínum bæjadyrum séð að beita opinberum framlögum um skeið til að keyra tilraun sem menn hafa trú á að geti í heildina gefið svæðinu og einstaklingum mikið í aðra hönd. Þannig legg ég málið upp, hæstv. forseti, og eins og ég sagði áðan vona ég að málið fái farsæla umfjöllun. Ég árétta enn og aftur: Formið hér inni í þinginu og í stofnunum ekki meginmál í mínum huga, það er ekki það sem skiptir máli hér. Ef ég hef gert þau mistök að ætla að fara með þetta í gegnum Byggðastofnun þá er það bara lítið mál. Þá breytum við því og förum með það í gegnum annað ráðuneyti, fáum framlag annars staðar frá. Í mínum huga er ekki hægt að drepa góðum hugmyndum á dreif með því að hengja sig í formgalla. Ég er tilbúinn að breyta því ef mönnum líst vel á hugmyndina. Ef þetta er spurning um í hvaða ráðuneyti eða hvaða stofnun hlutirnir eiga að fara í gegn, þá breytum við því ef hugmyndin er góð. Þetta eru meginmál. Að síðustu þakka ég góðir undirtektir. Ég þakka sérstaklega hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur fyrir góðar undirtektir. Henni var málið kunnugt, hún taldi að það ætti tvímælalaust að gera þessa tilraun. Ég held að við hefðum öll gott af því og í framhaldi af ákvörðun um slíka tilraun tökum við landið taktfast fyrir og eins og fram kom í máli mínu að er næsta svæði, þegar búið að gera tilsvarandi úttekt af opinberum aðilum, Þingeyjarsýslur, frá Akureyri um Mývatnssveit, Húsavík, Kópasker, Raufarhöfn og Þórshöfn. Það er ekki langt síðan hægt var að fljúga til Þórshafnar og enginn eftirlitsmaður er þar á vellinum þannig að erfitt er nú að komast þaðan nema eiga eigin drossíu.

Herra forseti. Hér er mælt fyrir tillögu til þál. um aukinn rétt foreldra vegna veikinda barna, sem ég flyt ásamt hv. þm. Ögmundi Jónassyni, Margréti Frímannsdóttur og Össuri Skarphéðinssyni. Tillagan er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa nefnd sem hafi það verkefni að tryggja betur rétt foreldra til launa í fjarveru úr vinnu vegna veikinda barna. Nefndin verði skipuð fulltrúum félagsmálaráðuneytis, heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis, aðila vinnumarkaðarins og samtaka um málefni sjúkra barna. Í starfi sínu hafi nefndin hliðsjón af fjármögnun, fyrirkomulagi og réttindum sem gilda um bætur fyrir launatap aðstandenda sjúkra barna annars staðar á Norðurlöndum. Niðurstaða nefndarinnar verði lögð fyrir Alþingi á haustþingi árið 2000.`` Eins og fram kemur, herra forseti, í þessari tillögu er mjög mikill mismunur á rétti foreldra vegna veikinda barna hér og annars staðar á Norðurlöndum. Þessu er lýst í grg. með þáltill. Á Íslandi eru sjö veikindadagar eru að hámarki greiddir á ári fyrir börn undir 13 ára aldri án tillits til hver sjúkdómurinn er, fjölda barna eða hjúskaparstöðu foreldra. Í Svíþjóð eru greidd 90% launa eru greidd í 120 daga á ári fyrir hvert barn 0--16 ára. Í Finnlandi eru greidd 66% af launum í 60--90 daga á ári og lengur vegna langsjúkra barna. Heimilt er að greiða báðum foreldrum laun ef nauðsyn krefur. Í Noregur eru allt að 780 veikindadagar fyrir hvert barn 0--16 ára. Í Danmörku er greidd launauppbót 90% launa til annars foreldris á meðan meðferð stendur. Launauppbót má síðan greiða í þrjá mánuði til aðlögunar fyrir barnið og foreldra eftir að meðferð lýkur. Eins og hér sést, herra forseti, eða heyrist á þessari upptalningu er um mjög mikinn mismun að ræða og reyndar er það svo að þó að hér á landi séu einungis sjö dagar á móti t.d. 120 dögum á ári í Svíþjóð fyrir hvert barn 0--16 ára að þá eru þessir sjö veikindadagar einnig háðir ýmsum skilyrðum. Það er t.d. hér á landi skilyrði fyrir veikindagreiðslum frá atvinnurekendum vegna veikinda barna að annarri umönnun verði ekki við komið þannig að báðir foreldrar geti ekki verið heima yfir barni á sama tíma. Rétturinn tekur einungis til barna undir 13 ára aldri meðan hann er annars staðar ýmist til 16 eða 18 ára aldurs. Hér eru þessir sjö dagar einungis bundnir við börn undir 13 ára aldri og svo mætti lengi telja þann mismun sem hér er á. Þessir mörgu veikindadagar sem eru annars staðar á Norðurlöndunum, og eru langt umfram það sem hér á landi þekkist, er stuðningur hins opinbera, þ.e. það er hið opinbera en ekki atvinnurekendur sem greiða þennan veikindarétt. Stuðningur hins opinbera hér á landi er enginn vegna slíks launataps ef undan eru skildar umönnunarbætur til að mæta útgjöldum og kostnaði vegna fatlaðra og langsjúkra barna. Enda þótt umönnunarbætur séu greiddar foreldrum langsjúkra barna má benda á að þegar meðferð barns t.d. með krabbamein lýkur lækka umönnunarbætur verulega án tillits til þess hvort foreldri, sem hætt er að vinna þegar barnið veikist, geti hafið störf að nýju. Umrædd börn þurfa oft langa aðlögun áður en þau geta lifað því sem kallað er eðlilegu lífi eftir meðferðina og sum þeirra búa við varanlegar afleiðingar sjúkdómsins. Hið opinbera styður mjög lítið við foreldra þegar um er að ræða veikindi barna og þetta gengur þvert gegn þeirri stefnu sem Alþingi hefur samþykkt um opinbera stefnu í málefnum fjölskyldunnar. Með þessari þáltill. er að finna yfirlit sem var tekið saman fyrir mig af hálfu Hagstofu Íslands um kostnað hér á landi og annars staðar á Norðurlöndunum vegna velferðarkerfisins. Þar kemur fram gífurlegur munur. Við erum að tala hér um miklu minni veikindarétt en annars staðar á Norðurlöndunum, við erum að tala um það að greiðslur almennt, peningagreiðslur, fæðingarorlof, foreldragreiðslur vegna gæslu barna, barnabætur, meðlagsgreiðslur eru allt að helmingi lægri hér en annars staðar á Norðurlöndunum. Það fjármagn sem fer í þjónustu við börn og fjölskyldur er allt að þrefalt meira annars staðar á Norðurlöndum og þannig mætti áfram telja. Allt tal um að við séum að sliga velferðarkerfið vegna greiðslna og þjónustu við fjölskyldur í landinu er alveg út í hött. Það er líka ástæða til þess að vekja athygli á því að þetta mál kom fyrir 123. löggjafarþing og fjöldinn allur af umsögnum barst heilbr.- og trn. sem fékk þetta mál til umfjöllunar. Segja má að þær séu að langmestu leyti mjög jákvæðar. Þær komu frá Fræðslumiðstöð Reykjavíkur, sem mælir með samþykkt tillögunnar, sömuleiðis Umhyggju, landlæknisembættinu, Öryrkjabandalaginu, Styrktarfélagi krabbameinssjúkra barna, sem ég ætla aðeins að fara nánar í hér á eftir. Sömuleiðis frá samtökunum Lífsvog, Félagi ísl. barnalækna, umboðsmanni barna, Sjúkraliðafélagi Íslands, Stéttarfélagi sjúkraþjálfara, Iðjuþjálfafélagi Íslands, Dagvist barna, Sambandi sveitarfélaga, Landspítalanum, félagsráðgjöfum, Heilsugæslustöð Hlíðasvæðis, Félagi íslenskra hjúkrunarfræðinga, Barnaheill og Barnaverndarstofu. Allar þær umsagnir sem hér hafa verið taldar upp eru á eina lund og mæla eindregið með samþykkt þessarar tillögu. Ég vil taka fram að í tillögugreininni er ekki tekin afstaða til þess hvort kostnaður af auknum rétti vegna veikinda barna lendi á atvinnurekendum eða ríkissjóði en því skal aftur haldið til haga að hinn mikli veikindaréttur á hinum Norðurlöndunum sem er langt umfram það sem hér gerist, er greiddur af hinu opinbera. Við þessa umræðu er einnig ástæða til að minna á tilskipun Evrópubandalagsins sem við erum komin í mikla skömm með og snertir þetta mál. Um hana er einnig getið í greinargerð með tillögunni. Á grundvelli samningsins um Evrópska efnahagssvæðið átti, fyrir 23. september á þessu ári, að lögfesta í öllum EFTA-ríkjunum tilskipun um foreldraorlof sem snertir mjög þessa tillögu. Hér á landi bólar ekkert á að slík tilskipun verði lögfest. Mér skilst að það sé aðallega félmrn. sem hafi með hana að gera og væntanlega einnig heilbrrn. en eftir því sem ég aflaði mér upplýsinga um í dag þá bólar ekkert á frv. um foreldraorlof þó sá tími sé liðinn sem aðildarríkjum EFTA var gefinn til að lögfesta tilskipunina. Meginefni tilskipunarinnar sem byggð er á fyrstu kjarasamningunum sem gerðir voru á Evrópuvettvangi er að tryggja öllum foreldrum, jafnt mæðrum sem feðrum, rétt til foreldraorlofs að viðbættu fæðingarorlofi. Foreldraorlofið skal vera minnst þrír mánuðir fyrir hvert foreldri vegna hvers barns, þar með teljast frumættleidd börn og börn sem tekin eru í varanlegt fóstur og skal rétturinn gilda allt að átta ára aldri barnsins. Einstökum aðildarríkjum er gefið ákveðið svigrúm varðandi nánari útfærslur, svo sem varðandi sveigjanleika orlofstökunnar o.fl. í samráði við aðila vinnumarkaðarins. Samkvæmt tilskipuninni fylgir ekki skylda til greiðslu launa í foreldraorlofi en evrópska verkalýðshreyfingin hefur áréttað að greiðslur séu forsenda þess að um raunverulegan og virkan rétt sé að ræða. Auk foreldraorlofsins er í tilskipuninni kveðið á um rétt fólks á vinnumarkaði til að hverfa fyrirvaralaust úr vinnu vegna neyðartilfella sem upp koma, svo sem vegna veikinda eða annarra ófyrirséðra forfalla fjölskyldumeðlima, barna eða maka. Greiðsluréttur fylgir ekki sjálfkrafa samkvæmt tilskipuninni. Þessi tilskipun tengist beinlínis því máli sem að hér er til umræðu. Alþýðusamband Íslands sendi heilbr.- og trn. umsögn um tillöguna sem við fjöllum um. Þar er tekið undir efni þessarar tillögu eins og aðrir hafa reyndar gert. Þar er áréttað að réttur til fæðingarorlofs sé verulega lakari hér á landi en gerist á hinum Norðurlöndunum og almennt í Norður-Evrópu, bæði hvað varðar lengd orlofsins og þær greiðslur sem foreldrar njóta í fæðingarorlofi. Einnig er bent á foreldraorlof að viðbættu fæðingarorlofi sem þegar er þekkt víða í Evrópu og ætlað er að tryggja möguleika beggja foreldra til að taka taka leyfi frá störfum með það að markmiði að geta verið virkari í uppeldinu. Síðan er bent á þessa tilskipun, hve nauðsynlegt sé að lögfesta hana og hvernig hún geti tryggt aukinn rétt foreldra vegna veikinda barna. Í umsögn Alþýðusambands Íslands segir að tilskipunin um foreldraorlof sé mikilvægur liður í þróun félagsmála í Evrópu og óaðskiljanlegur hluti af þeim skuldbindingum sem Íslendingar tóku á sig á þessu sviði með aðild sinni að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Í tilskipuninni er kveðið á um heimild launafólks til leyfis frá störfum af óviðráðanlegum ástæðum, svo sem ef veikindi og slys ber að höndum og er þá ekki bara verið að vísa til óhappa sem hent geta börn viðkomandi heldur jafnframt maka eða foreldri sem viðkomandi hefur á heimili sínu eða hann ber ábyrgð á. Herra forseti. Ég hef lauslega drepið á þessa tilskipun þó ærin ástæða væri að fara miklu nánar ofan í hana. Auðvitað er full ástæða til að ráðherrar í þessari ríkisstjórn, sem bera ábyrgð á þessu máli, svari hér á Alþingi Íslendinga hvaða ástæða er fyrir því að dregist hefur að leggja fram þessa tilskipun um foreldraorlof. Samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið átti tilskipunin að vera lögfest hér fyrir 23. september sl. Í lokin vil ég víkja að umsögn Styrktarfélags krabbameinssjúkra barna sem lagt hefur gífurlega áherslu á að þessi tillaga verði samþykkt og einnig Umhyggja -- félag langveikra barna. Það er auðvitað ljóst að skjólstæðingar Umhyggju og Styrktarfélags krabbameinssjúkra barna munu ekki síst njóta góðs af því ef vilji er fyrir því á Alþingi að fara í þá athugun sem þessi þáltill. kveður á um, jafnvel þó ekki væri nema til að auka eitthvað við þann rétt sem er skammarlega lágur hér samanborið við annars staðar. Í því efni er allt til bóta. En í umsögn Styrktarfélags krabbameinssjúkra barna segir: ,,Umönnunargreiðslur eru nú tryggðar fjölskyldum langsjúkra barna með lögum. Það skal þó undirstrikað að þeim er einungis ætlað að bæta foreldrum aukna vinnu og aukin útgjöld sem hlýst af aukinni umönnun alvarlega sjúks barns. Þeim er með öðrum orðum ekki ætlað að bæta viðkomandi fjölskyldum það tekjutap sem þær óhjákvæmilega verða fyrir þegar foreldri hættir vinnu í óákveðinn tíma til að helga sig umönnun barnsins sem er raunin alla vega þegar um krabbamein er að ræða. Eins og sjá má í greinargerðinni með tillögunni fær launþegi hér á landi sjö daga launað frí að hámarki á hverju ári til að sinna sjúkum börnum sínum, þó aðeins ef viðkomandi barn er yngra en 13 ára.`` Ég vil skjóta hér inn að það er aðeins vegna eins barns, jafnvel þó að fjölskyldur eigi tvö börn eða fleiri þá fjölgar ekki þessum sjö dögum. Síðan segir: ,,Það má þó ekki gleymast að í landinu er fjöldi smárra hópa, t.d. fjölskyldur barna með sjaldgæfa sjúkdóma, sem vegna fámennis eru ekki í stakk búnir til að afla fjár á sama hátt og stærri félögin og eiga þar af leiðandi ekki í nein hús að venda með sín fjárhagsvandamál.`` Herra forseti. Það mælir allt með því að þessi tillaga hljóti hljómgrunn hér á hv. Alþingi. Von mín er að hún hljóti góða umfjöllun og jákvæða í þeirri nefnd sem fær hana til umfjöllunar. Ég legg til að tillögunni verði vísað til síðari umræðu og hv. heilbr.- og trn. að lokinni þessari umræðu.

Herra forseti. Þegar þessi umræða var kynnt var réttilega sagt að hér væri að hefjast fyrri umræða um málið. Ég vona að það reynist orð að sönnu og hér fari fram önnur umræða og afgreiðsla málsins. Allt of oft vill það brenna við að mál sem ekki fá góðan hljómgrunn hjá stjórnarmeirihlutanum eru svæfð í nefndum. Það er mjög mikilvægt að þetta mál sofni ekki í nefnd. Þegar launafólk og samtök launafólks koma saman, efna til funda og móta kröfugerðir, þá ber þessi mál hátt. Ég vil segja frá því að þegar saman komu fulltrúar samtaka opinberra starfsmanna innan almannaþjónustunnar, kennarasamböndin, Bandalag háskólamanna og BSRB, var það sem hér er til umræðu mjög ofarlega á blaði. Í tillögum sem þessi samtök sem ég nefndi sendu frá sér er lagt til að lágmarksréttur til fjarvista frá vinnu vegna alvarlegra langtímaveikinda barna verði tveir mánuðir án skerðingar á launum. Þetta er sett fram í kröfum fyrir kjarasamninga. Er þar með sagt að menn séu endanlega að taka afstöðu til þess hvernig standa eigi straum af kostnaði við þessi veikindi? Nei, sjálfum finnst mér reyndar eðlilegt að almannatryggingakerfið standi straum af þessum kostnaði. En ég nefni þetta til að gera grein fyrir því að þetta er mikið kappsmál hjá samtökum launafólks. Eins og fram kom í framsöguræðu 1. flm. þessarar þáltill., hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, eru þessi réttindi hér á landi mun lakari en gerist í þeim ríkjum sem við helst berum okkur saman við, hin Norðurlöndin. Í Svíþjóð eru 90% launa greidd í 120 daga á ári fyrir hvert barn fram að 16 ára aldri. Í Finnlandi eru greidd 66% af launum í 60--90 daga á ári og lengur vegna langsjúkra barna. Einnig er heimilt að greiða báðum foreldrum laun ef nauðsyn krefur. Í Noregi er þessi réttur enn rýmri, 780 veikindadagar og þar af full laun, 100% laun í 260 daga, 65% laun í 520 daga fyrir hvert barn að 16 ára aldri auk orlofs af greiddum sjúkrabótum í allt að 12 vikur á ári. Í Danmörku er greidd launauppbót, þ.e. 90% af launum, til annars foreldris á meðan á meðferð stendur. Launauppbót má síðan greiða í þrjá mánuði til aðlögunar fyrir barnið og foreldra eftir að meðferð lýkur. Þetta yfirlit er eins og segir í grg. með þáltill. byggt á upplýsingum frá Styrktarfélagi krabbameinssjúkra barna um bætur vegna launataps aðstandenda sjúkra barna á Norðurlöndum. Eins og fram kom í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur leggja Samtök langveikra barna að sjálfsögðu mjög ríka áherslu á að hér verði gerð bragarbót hið allra fyrsta. Þessi þáltill. segir í reynd ekki annað en að þegar verði farið í þessa vinnu, að skipuð verði nefnd sem hafi það verkefni að tryggja betur rétt foreldra til launa við fjarveru úr vinnu vegna veikinda barna. Lagt er til að þessi nefnd verði skipuð fulltrúum félmrn., heilbr.- og trmrn., aðila vinnumarkaðarins og samtaka um málefni sjúkra barna. Í tillögunni segir enn fremur að eðlilegt sé að líta til hinna Norðurlandanna um fyrirkomulag ef hægt er að draga lærdóm af því fyrirkomulagi. Herra forseti. Ég tel að hér sé á ferðinni eitt mikilvægasta mál sem kemur til kasta þingsins. Það er mikilvægt fyrir samfélagið vegna þess að það er mannréttindamál. Það gefur augaleið að það er lífsnauðsynlegt fyrir þá sem í hlut eiga. Ég held að hér séu ekki á ferðinni himinháar upphæðir. Ég held að þetta sé ekki neitt sem setur þjóðfélagið eða efnahaginn á annan endann. Þó finnst mér að leggja mætti talsvert á sig til þess að fá þessi réttindamál í höfn. Ég held að það sé ekki mjög kostnaðarsamt að ráða bót á þessu en þetta eru mannréttindi sem þola enga bið.

Herra forseti. Ég sé ástæðu til þess að standa aftur upp undir umræðunni þar sem ég hafði knappan tíma í fyrri umferð og gat ekki komið öllu því til skila sem mér fannst nauðsynlegt í þessari umræðu. Ekki síður er ástæða þess að ég stend upp það sem fram kom í ræðu síðasta ræðumanns, hv. 13. þm. Reykv., Ögmundar Jónassonar. Mér finnst fagnaðarefni að opinberir starfsmenn hafi rætt þessi mál eins og fram kom í máli hans og ekki aðeins það heldur er ljóst af máli hans að opinberir starfsmenn hyggjast setja þetta fram í kröfugerð sinni í næstu kjarasamningum. Mér finnst það mjög athyglisvert sem hér kemur fram. Einnig er það athyglisvert að hv. þm. nefnir tveggja mánaða veikindarétt í veikindum barna án skerðingar á launum. Jafnvel þótt gengið væri að þessum kröfum, hugmyndum eða tillögum frá opinberum starfsmönnum, herra forseti, um tveggja mánaða veikindarétt fyrir foreldra vegna veikra barna, erum við samt sem áður á eftir hinum Norðurlandaþjóðunum hvað þennan rétt varðar. Það er það sem mér finnst ástæða til þess að vekja athygli á. Eins og ég sagði áðan er þetta til skammar, ekki bara hve dagarnir eru fáir heldur skiptir engu máli hve börnin eru mörg í fjölskyldunni. Þó börnin séu fimm er veikindarétturinn einungis sjö dagar. Þetta eru ekki sjö dagar, herra forseti, fyrir hvert barn heldur eru þetta sjö dagar án tillits til fjölda barna eða alvarleika sjúkdómsins. Allir hljóta að sjá hve brýnt er orðið að taka á þessu máli. Þar sem þetta kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni og vegna þess að opinberir starfsmenn ætla að setja þetta á oddinn er líka rétt að geta þess sem fram kemur í greinargerðinni, þ.e. að vegna þessa litla réttar sem þarna er hafa sjúkrasjóðir stéttarfélaganna hlaupið undir bagga í mörgum tilvikum eins og sjúkrasjóður Verslunarmannafélagsins og fleiri reyndar. En hér er bent á að opinberir starfsmenn eða bankamenn eiga ekki sjúkrasjóð og hafa ekki möguleika á stuðningi umfram þá sjö daga sem kjarasamningar heimila. Auðvitað er full ástæða til þess að taka málið upp með þeim hætti sem opinberir starfsmenn ætla að gera og vona ég að tillagan geti orðið jákvætt innlegg í þá umræðu. Það er alveg rétt sem hv. þm. nefndi að það ætti varla að sliga útgjöld ríkissjóðs þó að réttur vegna veikinda barna yrði aukinn. Í fskj. með frv. er samanburður við hinar Norðurlandaþjóðirnar um útgjöld almennt til velferðarmála og hvað við erum líka þar langt á eftir. Það er líka rétt að halda til haga að jafnvel þó að útgjöldin vegna barna og fjölskyldna þeirra séu miklu minni hér en hjá hinum Norðurlandaþjóðunum þá er samt hlutfall barna undir 15 ára aldri miklu hærra hér en annars staðar á Norðurlöndunum. Þegar sú tafla var birt, sem fylgir tillögunni, fyrir sennilega þremur árum, var fjöldi barna undir 15 ára aldri 24,5% af heildinni miðað við 17--19% af heildinni annars staðar á Norðurlöndunum. Samt eru útgjöld á íbúa og sem hlutfall af landsframleiðslu til barna og fjölskyldna þeirra helmningi lægri en annars staðar á Norðurlöndunum. Þess vegna fannst mér það líka mjög athyglisvert sem fram kom fyrir nokkrum dögum, ég held það kallist á miðstjórnarfundi hjá Framsfl., sú skoðun eða álit eða yfirlýsing frá formanni Framsfl. að þeir telja bara að það eigi að setja helsta kosningaloforð framsóknarmanna inn í kjarasamninga og að barnakortin eigi að vera einhver skiptimynt í kjarasamningum. Ég veit ekki hvort hv. þingmenn Framsfl. meina að launþegar í landinu eigi að borga fyrir þetta helsta kosningaloforð þeirra með minni launahækkunum í komandi kjarasamningum. Mér finnst bera ágætlega í veiði að hv. varaþingmaður Framsfl. stendur hér, Árni Gunnarsson, og hann hefur sjálfsagt átt sæti á miðstjórnarfundinum. Væri ágætt að vita hvort það sé skoðun hv. þm., sem kom fram hjá formanni Framsfl., að helsta kosningaloforð framsóknarmanna eigi að vera skiptimynt í kjarasamningum. Ég held líka, herra forseti, af því við erum að ræða um barnakortin, að fólk geti ekki verið voðalega bjartsýnt um að það breyti eitthvað barnabótakerfinu, hvað þá heldur að barnakort sýni sig í vasa barnafjölskyldna á næstu mánuðum eða jafnvel árum þegar litið er til svars sem ég fékk frá hæstv. fjmrh. við fyrirspurn minni um barnabætur. Þar spyr ég sérstaklega um hvaða áform séu nú uppi um að draga úr tekjutengingu barnabóta og hvenær megi ætla að þau komist til framkvæmda. Þar er einungis vísað í stjórnarsáttmálann, sem er mjög loðinn, um breytingar á barnabótakerfinu. Í stjórnarsáttmálanum stendur, með leyfi forseta: ,,Að styrkja fjölskylduna sem hornstein þjóðfélagsins og treysta samheldni hennar og velferð. Meðal annars verði dregið úr tekjutengingu í barnabótakerfinu, t.d. með útgáfu sérstakra barnakorta eða öðrum sambærilegum aðgerðum.`` Það er greinilega ekkert samkomulag komið um það milli stjórnarflokkanna. Síðan segir fjmrh. í þessu svari: ,,Gert er ráð fyrir að unnið verði að þessu markmiði á kjörtímabilinu.`` Og hana nú. Ekki var nú fastar að orði kveðið en svo að gert er ráð fyrir að unnið verði að þessu markmiði á kjörtímabilinu, þ.e. að draga úr tekjutengingu í barnabótakerfinu eða koma á barnakortum. Lengra er nú málið ekki komið, herra forseti. Samt stendur í stjórnarsáttmálanum að það eigi að styrkja fjölskylduna sem hornstein þjóðfélagsins og treysta samheldni hennar og velferð. Í svari hæstv. fjmrh. kemur m.a. fram, sem ágætt er að halda til haga þegar við erum að ræða stöðu fjölskyldunnar og skammarlega lítinn rétt foreldra vegna veikinda barna, að ekki er betur staðið vörð um þennan hornstein þjóðfélagsins, sem stjórnarsáttmálinn talar um, en svo að barnabætur hafa skerst um hundruð milljóna á þessu kjörtímabili, á kjörtímabili þar sem þjóðin hefur búið við uppsveiflu í efnahagsmálum. Mér finnst ekki mikið að marka það sem þar stendur og þetta séu meira orð á blaði en að fólk geti treyst þessu. Þeim sem fá barnabætur hefur fækkað um hvorki meira né minna en 30 þúsund frá 1992. Þessu vildi ég halda til haga, herra forseti, um leið og ég fagna því og það var aðalerindi mitt í þennan ræðustól, að formaður BSRB og hv. þm. Ögmundur Jónasson, skyldi lýsa því yfir að það yrði eitt af helstu baráttumálum verkalýðshreyfingarinnar eða opinberra starfsmanna í næstu kjarasamningum að tryggja aukinn rétt foreldra vegna veikinda barna sem er efni þeirrar tillögu sem við ræðum hér.

Virðulegur forseti. Í samstarfssáttmála og stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Framsfl. segir að endurskoða skuli skattalöggjöfina með það að markmiði m.a. að draga úr jaðaráhrifum og mismunun innan skattkerfisins og stuðla þannig að aukinni skilvirkni þess, með leyfi forseta. Þetta er verk sem þarf að ganga í m.a. vegna þess að á þeim árum sem þetta stjórnarsamstarf Sjálfstfl. og Framsfl. hefur varað hefur orðið gríðarleg kaupmáttaraukning í landinu. Þessi kaupmáttaraukning skýrir líka að stórum hluta að barnabætur hafa lækkað vegna þess að þær eru tekjutengdar. Þar af leiðandi er mjög eðlilegt að skattalöggjöfin verði endurskoðuð með þetta að leiðarljósi. Ég tel að skattalöggjöfin eins og hún virkar í dag endurspegli ekki það sama og hún gerði fyrir árið 1995, þ.e. að það sé ákveðinn hópur sem hefur hækkað í tekjum en ekki fengið að njóta hækkunarinnar sem skyldi vegna þess að tekjutengingar í kerfinu hafa skert bætur frá ríkinu í staðinn. Þetta er það sem við framsóknarmenn höfum lagt áherslu á og þetta er það sem við viljum vinna að núna á næstu missirum að endurskoða skattalöggjöfina með þetta að leiðarljósi. Ég tel mikilvægt að við þá endurskoðun sé nokkuð breitt samráð og menn kasti ekki til höndunum í þeim efnum. Varðandi barnabæturnar eða hin sérstöku barnakort þá er það hugmynd sem upphaflega er ættuð frá ungum framsóknarmönnum og á að koma sem svar við því að tekjutengingin hefur lækkað ákveðna hópa í ráðstöfunartekjum.

Herra forseti. Heldur fannst mér það máttleysisleg svör að vísa til þess að kaupmáttur hafi aukist og þess vegna hafi þeim fækkað sem fá barnabætur. Því er til að svara í fyrsta lagi að á engu hinna Norðurlandanna og í mjög fáum aðildarríkjum OECD eru barnabætur tekjutengdar, hvergi á Norðurlöndunum. Varðandi kaupmáttinn og að hann hafi aukist og tekjur fólks og þess vegna hafi þeim fækkað sem fá barnabætur, er ekki síður vegna þess að ríkisstjórnin hefur ekki látið skattfrelsismörk eða persónuafsláttinn fylgja vísitölu. Það er ekki síst ástæða þess. Ég er full samúðar með hv. þm., af því að barnakortin eru nú upprunnin frá ungum framsóknarmönnum, að svona skuli farið með þessa ágætu hugmynd vegna þess að hún er alveg ágæt út af fyrir sig og ég vildi gjarnan skoða hana og styðja framsóknarmenn í því að þessi barnakort kæmust til skila í vasa barnafjölskyldna. En ég vil spyrja hv. þm. að því hvort hann sé sammála Halldóri Ásgrímssyni, formanni Framsfl., um að eðlilegt sé að barnakortin, þetta meginstefnumál ungra framsóknarmanna og helsta kosningaloforð framsóknarmanna, verði bara skiptimynt í kjarasamningum. ASÍ hefur þegar hafnað því að svo verði, ef ég skil framkvæmdastjóra ASÍ rétt, og hefur vísað til þess sem er vissulega rétt að verkalýðshreyfingin hefur ekki góða reynslu af samvinnu við stjórnarflokkana um breytingar á skattkerfinu. Þess vegna hrýs mörgum hugur við því ef þetta eiga að vera efndirnar að vísa þessu bara í kjarasamninga og það eigi að vera einhver skiptimynt við launafólk í komandi kjarasamningum. Þess vegna, af því ég ber fullt traust til hv. þm. um að hann geri það sem í hans valdi stendur til að koma barnakortunum á, spyr ég hann hvort við getum ekki verið sammála um að óeðlilegt sé að barnakortin, sem eru að mér skilst ættuð frá ungum framsóknarmönnum, verði skiptimynt í kjarasamningum.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir styður hugmyndir um barnakort og ég er sannfærður um að þessi hugmynd eigi eftir að verða að veruleika og nýtast vel. En ég tel að hún oftúlki orð Halldórs Ásgrímssonar, formanns Framsfl. Ég hygg að hann hafi aldrei orðað það svo að þetta ætti að verða skiptimynt í kjarasamningum. Hins vegar er það alveg rétt að fram undan eru kjarasamningar og það er rétt að taka þessi mál upp sem allra fyrst. Ég vil leggja á það áherslu, af því að hv. þm. sagði að ræða mín áðan hefði verið máttlaus, að heildarendurskoðun á tekjuskattskerfinu er nauðsynleg fyrst og fremst vegna þess að það eru breyttar forsendur. Það deilir enginn um að kaupmáttur hefur aukist verulega í þjóðfélaginu og við því þarf að bregðast. Ég tel að það tekjuskattskerfi sem við búum við í dag þjóni hvorki hlutverki sínu sem fjáröflunarkerfi né heldur sem réttlátt jöfnunarkerfi. Þess vegna þarf að leggja í þá vinnu. En barnakortin ein og sér geta verið ágætisbyrjun og þurfa ekki að tengjast heildarendurskoðun á skattkerfinu sem menn þurfa, að mínu viti, að taka sér góðan tíma í að vinna.

Herra forseti. Það er alltaf gott að vera bjartsýnn og mér fannst hv. þm. vera það þegar hann ræddi blessuð barnakortin. En mér fannst hann ekki hafa hlustað grannt á formann sinn á miðstjórnarfundinum. Kannski hefur hann áhyggjur af svari hv. fjmrh. sem vitnar í stjórnarsáttmálann þar sem mjög óljóst orðalag er um barnakortin og sagt að gert sé ráð fyrir að unnið verði að þessu markmiði á kjörtímabilinu. Ég vil spyrja hv. þm. hvort hann telji það ekki úrslitaatriði af hálfu framsóknarmanna að þegar í stað og ekki síðar en á næsta ári verði ráðist í að koma þessum barnakortum til framkvæmda. Ég verð að segja að mér finnst það óviðunandi fyrir hönd Framsfl. ef þetta á að bíða og sitja á hakanum þar til kannski undir lok kjörtímabilsins. Mér finnst þetta vera svo stórt mál að ráðast í breytingar á barnabótakerfinu almennt. Ég er ekkert að segja að barnakortin séu hin eina og sanna rétta leið heldur það að ráðast í að draga úr og helst fella niður þessa tekjutengingu. Það hlýtur að vera óviðunandi fyrir framsóknarmenn og þeim hlýtur að líða mjög illa meðan málið er í jafnmikilli þoku og það er í samstarfi þessara flokka. Það er greinilegt að þessu orði, barnakort, hefur verið þröngvað inn í stjórnarsáttmálann og ef ég þekki Sjálfstfl. rétt verður þetta mjög erfitt mál fyrir Framsfl. Það hlýtur að vera óviðunandi fyrir unga framsóknarmenn ef þetta verður algjörlega látið sitja á hakanum eða reynt að koma þessu einhvern veginn inn í kjarasamninga, en því hefur verkalýðshreyfingin þegar lagst gegn.

Herra forseti. Aðeins nokkur orð um það mikilvæga mál sem hér er rætt, tillögu til þingsályktunar um aukinn rétt foreldra vegna veikinda barna. Ég get tekið undir það að þetta er sennilega eitt þýðingarmesta mál sem lagt hefur verið fram á hinu háa Alþingi fyrir utan kannski fjárlög. Greinargerðina og allt það sem fylgir með tillögunni ber náttúrlega að þakka flutningsfólki tillögunnar sérstaklega fyrir, þ.e. að vekja athygli á þessu máli eins og hér er gert. Þetta sýnir hvað við Íslendingar erum aftarlega á merinni hvað þetta varðar, eins og svo margt annað. Það er ekki bara að foreldrar almennt hafi lítinn rétt vegna veikinda barna. Ég vildi líka minna á og nefna í umræðunni kostnað landsbyggðarfólks við veikindi barna, kostnað landsbyggðarfólks sem þarf að taka sig upp og fara suður til Reykjavíkur til þess að leita lækninga fyrir börn sín og sækja þjónustu sem eingöngu er veitt í Reykjavík eða á höfuðborgarsvæðinu. Þetta er ekki svo lítið mál kostnaðarlega séð og þess eru dæmi að fólk úti á landi hafi hreinlega gefist upp á að búa úti á landi og þurft að flytja nauðugt suður til Reykjavíkur vegna veikinda barna sinna. Það er vegna þess að kerfið býður ekki upp á og tekur ekki næganlegan þátt í þeim kostnaði sem hlýst við það að splundra fjölskyldum í raun og veru, þ.e. ef annað foreldrið þarf jafnvel að taka sig frá hinu og flytja sig suður og skilja hitt foreldrið eftir með börn, og nánast halda tvö heimili. Þetta er því mikill kostnaður sem ég vildi bæta inn í þessa umræðu og nefna hér. Í svokallaðri byggðanefnd forsrh. sem ég hef oft vitnað í og ég sat í, var einmitt fjallað um þessi mál. Í einni tillögu nefndarinnar, sem merkt var 4. liður, var einmitt fjallað um þennan kostnað landsbyggðarfólks vegna sérfræðilæknisþjónustu og annars slíks sem auðvitað skarast við þessa þáltill. hér. Með leyfi forseta vil ég lesa þessa tillögu eins og hún liggur fyrir: ,,Til þess að auðvelda fólki á landsbyggðinni aðgang að sérfræðilæknisþjónustu verði sérstaklega skoðaðir tveir kostir: a. að beinn ferðakostnaður sem hlýst af því að sækja slíka þjónustu verði frádráttarbær frá skatti, b. að með beinum framlögum í gegnum Tryggingastofnun verði slíkur kostnaður endurgreiðslubær í ríkara mæli en nú er.`` Þetta var eitt af þeim atriðum sem við ræddum mjög mikið í byggðanefnd forsrh. og þetta er ein af þeim tillögum sem við kölluðum ,,bráðaaðgerðir`` og þyrfti að koma strax til framkvæmda. Auðvitað fellur þetta inn í þá þáltill. sem hér er verið að fjalla um og ég endurtek og vil þakka fyrir að hefur verið lögð fyrir þingið þó ég óttist að þessi tillaga eins og svo mörg önnur góð mál, sem frá stjórnarandstöðu koma, verði svæfð í nefndum þingsins. Vegna þess að hér hefur verið dreift svari fjmrh. við fyrirspurn hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur um barnabætur, á þskj. 184, þá er ansi gaman að lesa hvernig Norðmenn hafa sinn hátt á með barnabætur. Ég vil aðeins leggja það inn í umræðuna, vegna þess að hér er fjallað um það sem ég var að tala um áðan með landsbyggðarfólkið og kostnað þess sem er umfram kostnað höfuðborgarbúa vegna veikinda barna, að Norðmennirnir eru ekki hræddir við að nota skattkerfið til þess að létta undir með fólki og til þess að rétta hlut þeirra sem á landsbyggðinni búa umfram höfuðborgarbúana. Norðmennirnir greiða nefnilega aukabarnabætur fyrir þá sem búa í Finnmörku og Norður-Troms upp á 33.300 kr. Ég vildi bara aðeins vekja athygli á þessu vegna þess að þetta kemur fram í þessari ágætu spurningu sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir lagði fyrir fjmrh. og dreift hefur verið á þskj. 184. Ég tek það skýrt fram að ég hafði ekki gert mér grein fyrir því að Norðmenn noti barnabótakerfið líka til þess að létta þarna undir. Á þetta vildi ég benda og nefna að margt í byggðastefnu Norðmanna getum við tekið okkur til fyrirmyndar á Íslandi. Ég endurtek að ég þakka flutningsmönnum fyrir að hafa flutt þetta mál inn á Alþingi. Það er sennilega eitt af mikilvægari málum þessa þings.

Herra forseti. Mér finnst full ástæða til að þakka hv. 3. þm. Norðurl. v., Kristjáni L. Möller, fyrir þá sýn sem hann dregur upp í þessu máli og kom kannski ekki nægilega fram fyrr við þessa umræðu, þ.e. hvaða áhrif tillagan getur haft á landsbyggðarfólk. Það er vissulega rétt sem hv. þm. segir að það vegur þungt hjá mörgum fjölskyldum á landsbyggðinni að hafa þurft að taka sig upp til þess að leita læknisþjónustu á höfuðborgarsvæðinu. Því er það alveg ljóst að þessi tillaga um að fjölga veikindadögum og auka rétt foreldra veikra barna mun hafa veruleg jákvæð áhrif fyrir landsbyggðarfólk. Það er örugglega alveg rétt að einmitt vegna þess hve veikindarétturinn hefur verið lítill þá hafa margar fjölskyldur gefist upp á búsetu úti á landi og þurft að flytjast hingað. Ég held að það eigi ekki síst við um fólk úti á landsbyggðinni sem á langveik börn. Þess vegna á sú hlið sem hv. þm. dregur upp um mikilvægi tillögunnar mjög mikið erindi í þá umræðu sem hér fer fram. Þetta er ekki nægilegt vegna þess að kostnaður af ferðalögum hingað á höfuðborgarsvæðið og dvalarkostnaður er mjög mikill. Þó hv. þm. dragi upp tillögu sem fram kom í byggðanefnd forsrh. á sínum tíma til að létta undir með þessum fjölskyldum vegna kostnaðar landsbyggðarfólks vegna veikra barna sinna þá hef ég enga trú á að neitt gerist í neinum mæli meðan þessi ríkisstjórn situr. Ég hef ekki trú á því að hv. þm., sem er mjög góður málsvari landsbyggðarfólks, hafi nokkra trú á því heldur.

Herra forseti. Þau frv. sem hér verða rædd sameiginlega, frv. til laga um brottfall laga nr. 73/1994, um söfnunarkassa, og frv. til laga um breyting á lögum um Happdrætti Háskóla Íslands, fjalla um það í stuttu máli að banna spilavíti á Íslandi. Samkvæmt upplýsingum SÁÁ vex spilafíkn mjög hröðum skrefum í landi okkar og er það einkum ungt fólk sem ánetjast spilafíkninni. Á undanförnum árum hafa um 100 manns fengið stuðning hjá SÁÁ vegna fíknar sinnar. Þess eru mörg dæmi að fólk spili frá sér allar eignir og oft breiðir sviðin jörð þessarar ógæfu sig til margra aðstandenda. Fyrir rúmum tveimur árum var hér á ferðinni bandarískur prófessor í geðhjúkrun, Sheila B. Blume að nafni, en hún er jafnframt stjórnandi meðferðarstofnunar fyrir áfengis-, eiturlyfja- og spilafíkla í New York. Þessi bandaríski prófessor benti á hvílíkur skaðvaldur þessi fíkn væri og sagði m.a. eftirfarandi í viðtali við Ríkisútvarpið: ,,Áfengissýki eyðileggur fjölskyldu, konu, mann og börn, en spilafíkn eyðileggur fyrir mörgum kynslóðum. Ekki er einungis auði nærfjölskyldunnar sóað heldur foreldra, afa og ömmu, barna og barnabarna, svo spilafíkn fer verr með fjölskyldur en áfengissýki.`` Þetta sagði þessi bandaríski prófessor sem hér var í heimsókn. Í viðtalinu kom fram að iðulega yrðu fíklar svo niðurbrotnir að þeir fyrirfæru sér. Það er vissulega mikið áhyggjuefni að ekki skuli reynt að stemma á að ósi í þessum efnum. En við ramman reip er að draga. Þeir sem hagnast á spilakössum og spilavítum hér á landi eru Háskóli Íslands og ýmsar þjóðþrifastofnanir og samtök á borð við Rauða kross Íslands, Landsbjörg og reyndar einnig SÁÁ, eins mótsagnarkennt og það hljómar. Ástæðan fyrir því að meiri hluti Alþingis vill ekki aðhafast í málinu er að mínum dómi sú að þessar stofnanir og samtök yrðu af mjög mikilvægum tekjustofnum, en samtals nemur beinn hagnaður þessara aðila vegna spilakassanna rúmum milljarði króna á ári. Ef kostnaður við spilavítisvélarnar er ekki dreginn frá, heldur litið á það sem úr kössunum kemur þá nálgast upphæðin tvo milljarða kr. Heildarveltan er svo enn þá meiri því talsvert fer í vasa þeirra sem spila á kassana. Það skýrir fíknina, vogun vinnur, vogun tapar. Einhver hagnast en flestir sitja eftir með sárt ennið. En þessar tölur gefa vísbendingu um hve miklar upphæðir er um að tefla. Herra forseti. Ég vil geta þess að ég hef lagt fram fyrirspurn um ágóðann, tekjurnar af þessum söfnunarkössum, bæði fyrir Íslenska söfnunarkassa sf., sem stofnanir á borð við Rauða krossinn og Landsbjörg eiga aðild að, og svo fyrir Háskóla Íslands en svör hafa ekki borist. Á 123. löggjafarþingi var lögð fram fyrirspurn af hálfu hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur um söfnunarkassa og happdrættisvélar og þá komu fram tölur frá árinu 1994 fram á árið 1998. Samkvæmt þeim tölum er beinn hagnaður þessara aðila árið 1997 1.119 millj. kr. Það má því með nokkrum sanni segja að tveir aðilar hafi ánetjast spilakössunum, þeir sem eru háðir þeim sem fíklar og hinir sem eru háðir þeim sem tekjustofni. Þau frumvörp sem við erum með til umfjöllunar hafa áður komið fram að uppistöðu til en eru nú endurflutt og eru það þingmenn úr öllum flokkum á þingi sem standa að þessum frumvörpum, þ.e. auk mín hv. Árni Gunnarsson, Gísli S. Einarsson, Pétur H. Blöndal og Sverrir Hermannsson. Þegar þessar tillögur komu til kasta þingsins síðast lýstu margir miklum efasemdum og höfð voru uppi stór orð um að við værum að hafa peninga af þjóðþrifastofnunum. Við búum reyndar svo um í þessum frv. að við getum þess að mikilvægt sé að finna þessum stofnunum nýja tekjustofna. Við tökum ekki fram hvar þeir eiga að vera og engar staðhæfingar eru um að það skuli koma úr opinberum sjóðum en við nefnum þetta sem mikilvægt atriði. Þegar þessi mál voru síðast til umfjöllunar voru þau tekin út úr nefnd, þau voru tekin út úr allshn. og samþykkt á þingi á þann hátt að þeim var vísað til ríkisstjórnarinnar. Okkur var sagt að nefndarálit væri í smíðum þar sem öll happdrættismálin væru til umfjöllunar. Við gerðum þetta í góðri trú. Síðan tók ég þetta upp á þingi og spurði hæstv. þáv. dómsmrh. Þorstein Pálsson hvað þessu liði og hvað ætti að gera og hann sagði þá mér og mörgum til mikillar undrunar að aldrei hefði staðið til að gera neitt annað en að vísa málinu til nefndar. Þegar álit þessarar nefndar er skoðað eins og það liggur núna fyrir er nú ekki mikið kjöt á beini. Hér segir, með leyfi forseta: ,,Þátttaka í leikjum svokallaðra happdrættisvéla er sú tegund happdrætta sem hvað mestra vinsælda nýtur í dag. Tvö fyrirtæki reka happdrættisvélar hér á landi, Happdrætti Háskóla Íslands er rekur Gullnámuna og Íslenskir söfnununarkassar sem eru með söfnunarkassa. Happdrættisvélarnar gefa eingöngu peningavinninga. Þar sem Happdrætti Háskóla Íslands hefur einkarétt á peningahappdrættum og greiðir sérstakt gjald til ríkisins samkvæmt því verður að telja að löggjöfin um Happdrætti Háskóla Íslands og Íslenska söfnunarkassa stangist á hvað þetta varðar. Lítið sem ekkert opinbert eftirlit hefur verið með starfsemi happdrættisvéla. Bæði þarf að löggilda vélarnar og fylgjast með því að þær starfi í samræmi við lög, svo sem hvað snertir vinningshlutfall. Til þess að sinna eftirlitinu þarf sérfróða menn á þessu sviði. Reglugerð um söfnunarkassa hefur ekki verið sett svo sem lög gera ráð fyrir. Engar reglur eru um hvar heimilt er að setja upp vélar. Lögreglan hefur þó í einhverjum mæli fylgst með því hvort farið sé eftir 16 ára aldurstakmarki í söfnunarkassa. Brýnt er að í lögum verði skýrt kveðið á um reiknings- og skýrsluskil þeirra aðila er reka happdrættisvélar.`` Þetta stóð aldrei til að gera af okkar hálfu, þ.e. að efla bara eftirlitið. Að sjálfsögðu er það skárra en eftirlitslausir kassar. En tillagan gengur út á að banna þessa starfsemi, að banna þessar vélar. Þegar umræðan fór fram voru nokkur skrif í blöðum og þeir sem blönduðust í umræðuna fengu upphringingar og bréf víðs vegar að. Ég verð að segja að þá fyrst gerði ég mér grein fyrir því hve djúptækur þessi vandi er og hversu alvarlegt mál er á ferðinni. Í sumum þessara bréfa eru höfð uppi stór orð þar sem menn tala um að það sé mikil ógæfa fyrir íslenskt samfélag að stofnanir á borð við Háskóla Íslands, Rauða krossinn, SÁÁ, Landsbjörgu og önnur slík samtök skuli gera sér ógæfu annarra að féþúfu. Í einu slíku bréfi, sem ég fékk sent í apríl 1999, segir m.a., með leyfi forseta: ,,Spilasjúklingar eru margir á Íslandi og þeim fjölgar stöðugt eftir því sem þessum vítisvélum fjölgar og aðgengi að þeim. Margir fjölskylduharmleikir hafa orðið. Menn hafa gerst brotlegir við lög og dæmdir í fangelsi og framið sjálfsvíg en ég veit um þrjú sjálfsvíg fjölskyldufeðra vegna þess að spiluðu burt aleigunni í spilakössum háskólans. Þau eru örugglega fleiri. Samt er mér tjáð að bannað sé að reka spilavíti samkvæmt íslenskum lögum en að sérreglur gildi um þessar stofnanir. Í dag er það samt svo að hér á höfuðborgarsvæðinu eru spilavíti í hverri einustu sjoppu eða vídeóleigu og hverri einustu krá og veitingastað. Ég segi spilavíti vegna þess að þetta eru hreinræktuð spilavíti. Ég veit með vissu að vinnandi fólk tapar vikukaupinu sínu á klukkutíma í þessum spilakössum. Unglingar sækja mjög í þetta og spila margir burt öllum peningum sem þeir eignast. Spilakassarnir eru bóksataflega úti um allt og það er opið frá því snemma á morgnana og þangað til seint á kvöldin. Sonur vinkonu minnar, 16 ára gamall verkamaður, spilaði burt öllu kaupinu sínu, 200 þúsund kr., í ferbrúar og mars í Gullnámu Háskóla Íslands. Spilavítið var beint á móti bankanum þangað sem hann sótti kaupið sitt. Það var vinnufélagi hans, spilasjúklingur til margra ára, sem kenndi honum þetta. Þessi drengur brotnaði saman og var rekinn úr vinnunni og er nú til læknismeðferðar. Fórnarlömb þessara vítisvéla á Íslandi skipta þúsundum.`` Síðar segir í þessu sama bréfi, með leyfi forseta: ,,Það er einmitt út á þessa sjúklinga sem happdrættin, Háskóli Íslands og Rauði krossinn gera. Enginn heilbrigður maður eyðir peningum sínum og aleigu og tíma í það að standa við þessar vítisvélar. Sumt heilbrigt fólk álpast kannski í þetta einu sinni til tvisvar á ári og eyðir í þetta fáeinum þúsundum og síðan ekki söguna meir. Á þessu fólki græða happdrættin ekki neitt. Það er á sjúklingana, þunglyndissjúklingana, spilafíklana, fólk sem á í erfiðleikum og reynir að flýja veruleikann sem gert er út með ömurlegustu afleiðingum sem hægt er að hugsa sér, eignamissi, sundrungu fjölskyldna, lögbrotum, þjófnaði og fjársvikum og svo sjálfsvígum. Þetta er það djöfullegasta athæfi sem hægt er að hugsa sér. Og þetta eru háskólinn og Rauði krossin sem standa fyrir þessu með blessun Alþingis og ríkisstjórnar. Og enginn segir neitt nema örfáir þingmenn sem enginn virðist hlusta á. Eitt er víst, fórnarlömbin, sjúklingarnir, spilafíklarnir munu aldrei láta í sér heyra. Þeir skammast sín fyrir athæfi sitt og reyna að fela það eins og þeir mögulega geta. Þetta vita happdrættin og þess vegna hafa forráðamenn þeirra engar áhyggjur af þessum málum. Þeir fá sitt kaup örugglega mjög ríflegt og sjálfsagt dást þeir að sjálfum sér fyrir það hvað þeir eru sniðugir að afla tekna sem skipta mörg hundruð milljónum á hverju ári og sem sóttar eru í vasa ógæfufólks og sjúklinga.`` Undir þetta skrifar maður á þennan hátt: ,,Aðstandandi þunglyndissjúklings sem spilaði frá sér aleiguna í spilakössum Háskóla Íslands og framdi síðan sjálfsvíg.`` Þetta eru mjög þung orð. En tilefnið er líka ærið. Ég held hins vegar að það sé ekki rétt sem þarna kemur fram að menn sem við þetta starfa hafi ekki af þessu neinar áhyggjur. Það kemur a.m.k. fram í umsögnum margra aðila sem bárust Alþingi á sínum tíma. Þó eru þar undarlegar æfingar á ferðinni. Í álitsgerð sem Alþingi barst frá Gullnámunni, sem Happdrætti Háskóla Íslands stendur að, er m.a. vitnað í greinargerð siðfræðings, heimspekings sem starfar á vegum Háskóla Íslands. Þegar hann dregur saman niðurstöður sínar segir hann m.a. að vandséð sé hvaða siðleg rök geti stutt þá skoðun að happdrætti séu almennt siðferðilega röng þrátt fyrir að þau geti valdið böli hjá minni hluta fólks sem vegna þroska- og/eða ístöðuleysis nær ekki því sem fræðimenn kalla meðalviljastyrk. Síðan segir hér að þar sem engin rök liggi fyrir að svo stöddu um að vélarnar valdi meira böli en gleði geti ekki talist siðferðilega rangt að bjóða upp á þær sem nýjan kost á veðleikjamarkaðnum. Hann segir reyndar að þetta sé umdeilt og það yrði háskólanum til álitsauka að gangast sjálfur fyrir rannsókn á ólíkum veðleikjum á Íslandi og áhrifum þeirra á þátttakendurna. Síðan er fjallað um það að munur sé á siðferðis- og velsæmisbrotum og að rekstur Happdrættis Háskóla Íslands kunni að falla undir hið síðarnefnda vegna hinnar sérstöku og viðkvæmu stöðu háskóla í samfélaginu, stöðu sem einkum byggist á kennivaldi, vegna þeirra afleiðinga, segi ég, sem þetta hefur í för með sér. Mér er alveg sama hvort talað er um siðferðis- eða velsæmisbrot. Niðurstaða höfundar er sú að það er rökstudd skoðun höfundar að íslensk stjórnvöld hafa að nauðsynjalitlu knúið Háskóla Íslands til slíkra aðgerða. Þetta er mergurinn málsins. Menn telja að stjórnvöld hafi knúið þessar góðu stofnanir til þess að afla fjár með þessum hætti. En ég segi: Tilgangurinn helgar ekki meðalið. Í þessu efni helgar tilgangurinn ekki meðalið. Þessu á að breyta. En við leggjum að sjálfsögðu áherslu á að þessum stofnunum verði fundinn viðunandi tekjustofn. Áður en ég skil við þessa álitsgerð þá segir einmitt þetta: ,,Happdrætti háskólans hlýtur að óska eftir því að flutningsmenn skýri frá því með hvaða hætti nauðsynlegt fjármagn til tækja og bygginga verði fengið í stað skerts framlags Háskóla Íslands sem óhjákvæmilega leiðir af stöðvun Gullnámurekstursins.`` Við erum tilbúin að taka þátt í umræðu um hvernig eigi að afla fjármuna. Við skulum ræða það. Við flutningsmenn erum ekkert á einu máli um það og höfum ekki rætt það sérstaklega. En sönnunarbyrðin hvílir ekki á okkur. Hún hvílir ekki á okkur þótt við tökum undir það að það sé eðlilegt að þessum ágætu stofnunum eins og Háskóla Íslands, þeirri mikilvægu menningarstofnun í samfélagi okkar, verði fundnar viðunandi tekjur og það á einnig við um hina aðilana, SÁÁ og Rauða krossinn, björgunarsveitirnar og aðra sem hlut eiga að máli. Hæstv. forseti. Áður en ég lýk máli mínu langar mig til að hlaupa í örstuttu máli yfir þessar umsagnir. Þar kom fram, eins og ráða má af málflutningi mínum, að SÁÁ leggst gegn samþykkt ofangreindra frv. nema sambærileg og jafnörugg fjáröflun verði tryggð á móti. Þá segi ég: Tilgangurinn helgar ekki meðalið. Það þarf að finna tekjustofna en fyrst á að leggja þetta af og gera það helst jafnhliða. Frá Rauða krossinum, Landsbjörgu, Slysavarnafélaginu og SÁÁ segir í einni greinargerðinni: ,,Söfnunarkassarnir eru aðeins hluti af fjölbreyttu úrvali aðferða sem Alþingi hefur samþykkt og viðurkennt til að spila upp á vinning. Má þar nefna skafmiða og skyndihappdrætti, flokkahappdrætti, Lottó, getraunir ... Fullkomlega óeðlilegt er að taka aðeins eina starfsemi fyrir og banna hana.`` Það er ekkert óeðlilegt við það að banna þessar vítisvélar, ekkert. Stjórn Sýslumannafélagsins gerir ekki athugasemd við þessi frv. og ég ætla ekki að fara nánar í þetta að öðru leyti en að vitna í tvær umsagnir sem taka mjög eindregið undir með okkur flm. Í fyrsta lagi frá Geðlæknafélagi Íslands. Í álitsgerð sem Geðlæknafélagið sendi frá sér á sínum tíma segir: ,,Stjórn Geðlæknafélags Íslands er samþykk ofangreindum lagafrumvörpum og styður þau heils hugar. Félagið er sammála þeim röksemdum sem liggja að baki, samanber grg. með lagafrumvörpunum.`` Síðan segir í álitsgerð frá Íþrótta- og Ólympíusambandi Íslands: ,,ÍSÍ er eignaraðili að fyrirtækinu Íslensk getspá sem rekur Lottó og skylda starfsemi. Íslensk getspá er í samkeppni við þá aðila sem reka söfnunarkassa og happdrættisvélar enda þótt sú starfsemi sé af ólíkum toga. Með vísan til þeirrar hörðu samkeppni sem ríkir á spilamarkaðnum, verður að teljast vafasamt að ÍSÍ lýsi sinni skoðun sinni að söfnunarkassar og happdrættisvélar séu til skaða og óþurftar. Það skal þó gert, fyrst spurt er.`` Undir það skrifar fyrir hönd Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands, Ellert B. Schram. Ég tel að þarna sé tekið á málum af ábyrgð. Ég vona það svo sannarlega að Alþingi beri gæfu til þess að gera það einnig.

Ég vil minna á að eigi má, nema með leyfi forseta, lesa upp prentað mál.

Herra forseti. Ég get haft skammar signingar yfir efni þeirra frv. sem hér eru til umræðu. Eins og öllum hv. þm. ætti að vera kunnugt er fjárhættuspil hvers konar og rekstur spilavíta með öllu bannað samkvæmt íslenskum lögum. Það þyrfti e.t.v. að leita úrskurðar um það hjá þar til bærum aðilum hvort hér sé ekki um slíka starfsemi að tefla vegna þeirrar reynslu sem þegar hefur fengist af þessum spilavítum, sem dreift er út um öll foldar ból. Flm. er alveg ljóst að sú ágæta stofnun Háskóli Íslands og umrædd samtök þurfa á fjármunum þessum að halda. Það réttlætir ekki að þeirra sé aflað með þessum hætti. Ef málið snerist eingöngu um það að afla fjár og menn létu sig engu skipta með hvaða hætti, þá er auðvitað hægt að hugsa sér það og huga að tillögum einstakra Heimdellinga sem hafa orðfært að hefja frjálsa sölu á kannabisefnum og eiturefnum. Það mun gefa víst afskaplega vel í aðra hönd. Þeir sem láta undan fíkn sinni að þessu leyti eru ekki fólk sem hefur efni á því. Í örvæntingu er fólkið að leita eftir lausn á vanda sínum, fjárhagsvanda. Það sekkur ætíð dýpra og endar með ósköpum. Dæmin eru mýmörg eins og menn geta gengið úr skugga um. Þess vegna þarf að bregðast við þessu þótt seint sé. Menn sáu þetta ekki fyrir, ég minnist þess þegar þetta var til umræðu á sínum tíma. Nú þegar nefnd fær þetta til meðferðar hlýtur það að vera verkefni hennar að gera tillögur um hvernig þessi samtök fái bættan þann fjármissi sem þau verða fyrir þess vegna. Þetta eru ekki slíkar fjárhæðir að ekki séu viðráðanlegar. Ég veit að flm. og þeir sem hafa augum opin í þessu efni munu ekki telja eftir sér að gera þar um tillögur sem ná tilgangi sínum. Þetta vildi ég sagt hafa. Dæmin eru svo hrottafengin, hvernig þessi fjárhættuspil hafa leikið fólk og það er vaxandi hörmungarástand í þessu efni. Hið háa Alþingi getur með engu móti látið sem ekki sé. Hér hafa þingmenn úr öllum þingflokkum flutt frv. og ég vona að það verði til þess að þeim sem mestu ráða verði ófært að ganga þegjandi fram hjá þessu lífshagsmunamáli.

Herra forseti. Ég trúi á einstaklinginn. Ég vil veg hans og frelsi sem mest. Þannig trúi ég að stuðlað sé að velsæld og hamingju flestra í þjóðfélaginu. Stundum gerist það þó að einstaklingurinn er sviptur vilja sínum og verður heltekinn af fíkn þannig að hann hefur ekki lengur sjálfstæðan vilja. Þetta gerist t.d. þegar hann ánetjast eiturlyfjum, áfengissýki eða spilafíkn. Í slíkum tilfellum tel ég, þrátt fyrir að ég trúi á frelsi einstaklingsins, nauðsynlegt að takmarka frelsi hans --- þegar hann er orðinn viljalaus. Það gerum við með því að banna eiturlyf, með því að reyna að takmarka áfengissölu og með því að banna spilavíti. Þetta eru fíknir sem taka völdin af einstaklingnum og valda þeim og fjölskyldum þeirra ómældum hörmungum og jafnvel dauða, eins og hér hefur komið fram. Þetta eru persónulegir harmleikir. Herra forseti. Það fer illa saman að stunda háleita menntun, hjálparstarf og jafnvel baráttu gegn áfengis- og eiturlyfjafíkn með því að græða á spilafíkn. Það hlýtur að vera vanþekking á eðli spilafíknar sem veldur því að þeir sem stýra þessum samtökum skuli sækja í svo vafasama uppsprettu fjár. Þeim dytti aldrei í hug að nota hagnað af sölu eiturlyfja. Þetta hlýtur að vera vanþekking á eðli spilafíknarinnar. En hvernig má snúa við blaðinu? Hér hefur verið nefnt að þessir aðilar verði fyrir tekjutapi. Jú, það er vissulega rétt. Þeir hafa miklar tekjur af þessu. Með spilakössum fjármögnum við bæði menntun og baráttu gegn eiturlyfjum og öðru slíku. En við ræddum fyrir nokkrum dögum um siðferði fyrirtækja og þá umræðu gætu menn nýtt sér. Fyrirtæki eru í auknum mæli að átta sig á því að þau hafa karakter. Þau gætu t.d. verið stuðningsaðilar menningar með því að byggja skólastofu í háskóla eins og gert var í Verslunarskólanum á sínum tíma. Þar áttu fyrirtæki stofur. Þau gætu líka stutt baráttuna gegn eiturlyfjum, auglýst það og notið velvildar almennings fyrir að fyrirtækið styðji baráttuna gegn eiturlyfjum. Þau gætu nefnilega velflest haft þessi markmið með það að augnamiði að öðlast þann karakter eða eiginleika að þau styði menntun og menningu eða berjist gegn eiturlyfjum og slíkum vágestum. Þannig mætti fá fjármagn til þessarar starfsemi. Þetta er bara spurningin um hugkvæmni og framtak og markaðssetningu þeirra aðila sem notið hafa þessa fjár hingað til. En ég vil undirstrika að það er í hæsta máta ósiðlegt að menn skuli nota hagnaðinn af slíkri starfsemi til að stunda menntun, menningu og jafnvel baráttu gegn fíkn.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frv. sem við fyrstu sýn láta ákaflega lítið yfir sér. Þetta eru ákaflega einföld frv., tvær efnisgreinar hvort um sig. En þegar við skoðum þau nánar kemur á daginn að hér er um að ræða mjög stór mál. Þau geta orðið mjög afdrifarík fyrir fjölda fólks. Frv. fela það bókstaflega í sér að rústa fjárhagsgrundvelli samtaka á borð við SÁÁ, Rauða krossinn, björgunarsveitirnar og Háskóla Íslands og stofnanir hans. Það er ekkert minna. Ég verð nú að segja, virðulegi forseti, að mér finnst þetta hálfgerð sýndarmennskutillaga, alveg eins og mér fannst þegar þessi tillaga var flutt á sínum tíma. Það kom fram í máli hv. 1. flm. og kemur auðvitað fram í athugasemdum við þennan frumvarpstexta, dekur og daður við þá hugmynd að eitthvað eigi nú að koma eitthvað í staðinn. Nú skulum við aðeins velta fyrir okkur alvöru þessa máls og hversu mikil meining er á bak við þessi orð. Það er rangt sem 1. flm. sagði hér áðan að fram kæmi í frv. að eitthvað annað ætti að koma í staðinn. Það kemur ekki fram í þessu frv. Í athugasemdunum er almennt tal um að einhverjar leiðir eigi að finna í staðinn og þakka skyldi nú. Hér er um tekjustofna að ræða sem eru bókstaflega bráðnauðsynlegir fyrir starfsemi þessara hagsmunasamtaka og stofnana í þjóðfélagi okkar. Auðvitað er sjálfgefið að þeim, sem leggja til að taka tekjustofna af þeim samtökum sem ég nefndi hér áðan, ber auðvitað heilmikil skylda í þeim efnum, að leggja fram aðrar hugmyndir á móti. En alvaran er samt sem áður ekki meiri en svo að í 2. gr. beggja frv. er lagt til að þessi breyting sem frv. felur í sér taki gildi eftir einn og hálfan mánuð. Nú er verið að mæla fyrir þessu, þetta mál á eftir að fara til efnislegrar meðhöndlunar í viðeigandi þingnefnd. Málið á síðan eftir að senda út til umsagnar fjölda aðila í þjóðfélaginu, a.m.k. skyldi maður ætla að hv. flm. telji að aðrir kunni að hafa eitthvað um þetta mál að segja, geti notað sinn lýðræðislega rétt til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri við hv. þingnefnd. Það er gert ráð að allt þetta eigi að gerast á einum og hálfum mánuði. Dettur einhverjum í hug að þá verði búið að finna tekjustofna upp á einn og hálfan milljarð fyrir Háskóla Íslands, SÁÁ, Rauða krossinn, Landsbjörg og Slysavarnafélagið, sem er nú að vísu búið að sameina? Auðvitað er það ekki þannig. Það kom fram í máli hv. 1. flm. að engin samstaða er meðal hv. flm. um hvað eigi að koma þarna í staðinn. Ég tel þess virði að við ræðum þetta og einnig hvort í því felist tvískinnungsháttur, fyrir samtök á borð við þau sem hér hafa verið nefnd, byggi á einhvern hátt tilveru sína á tekjum frá svona starfsemi. Ég er ekki að gera lítið úr þeim vanda sem starfsemi spilavéla og söfnunarkassa hefur í för með sér og ætla síst af öllu að vefengja það sem hv. 1. flm. las upp hérna áðan. En eigum við nú ekki aðeins að velta fyrir okkur hvernig þessu víkur við að öðru leyti? Hvar eigum við að draga mörkin? Spilavélar og söfnunarkassar --- hvað með Lottó? Það er fyrirbrigði sem skotið hefur upp kollinum á fáum árum og laðar til sín þúsundir og kannski tugþúsundir fólks hverja einustu helgi. Það leggur peninga í að veðja á að geta orðið milljónamæringur ef tölurnar þeirra komi upp í Lottóinu. Víkingalottó fer fram í sjónvarpinu um miðja viku og laðar til sín fjölda fólks sem hættir fé sínu til að spila á spennuna sem það felur í sér að geta orðið hundraðmilljónamæringur með því að taka þátt. Ef við lítum í eigin barm, hv. þingmenn sem förum með fjárveitingavaldið þá gætum við spurt: Hvað er það sem við erum að véla um þessa dagana? Fjárlagafrumvarpið. Er ekki einn af stóru tekjupóstunum í fjárlagafrumvarpinu sala á brennivíni og tóbaki? Hefði ekki verið hægt að hafa svipaðar sögur af hörmulegum afleiðingum áfengisneyslu og sígarettureykinga, viðurlegi forseti, sem að vísu er búið að gera útlægar úr þessu húsi? Hefði ekki mátt fjalla um sígarettu\-reykingar sem hafa haft í för með sér hrikalegar afleiðingar ekki síst fyrir unga fólkið sem í fávísi sinni gengst á hönd þessum hræðilegu ávanaefnum, sígarettum og brennivíni, með afleiðingum sem allir þekkja og við kostum til stórfé í okkar þjóðfélagi til að reyna að bregðast við? Virðulegi forseti. Við þurfum því að velta þessu fyrir okkur í miklu víðara samhengi ef við eigum að treysta okkur til að fella þá stóru dóma um að stofnanir á borð við Háskóla Íslands eða samtök á borð við Rauða krossinn, Slysavarnafélagið og SÁÁ megi ekki hafa tekjur sínar af starfsemi af þessu tagi. Ég held, virðulegi forseti, að út af fyrir sig sé ágætt að við hv. þingmenn veltum fyrir okkur siðferðilegum spurningum eins og þeim sem hér hefur verið gert. Ég vil í fyrsta lagi árétta að mér finnst það ekki frambærilegt hjá hv. flm. að leggja fram tillögu sem felur það í sér að svipta þessi góðu samtök tekjustofnum sínum með eins og hálfs mánaðar fyrirvara án þess að neitt sé komið handfast í staðinn. Í öðru lagi er óhjákvæmilegt að við spyrjum okkur fleiri spurninga af þessu tagi, bæði varðandi Lottóið eða bara venjulegt happdrætti. Síðast en ekki síst lifir ríkissjóður sjálfur að nokkru leyti á tekjum af því að selja fólki áfengi, jafnhættulegum og göróttum drykkjum. Ríkið selur einnig sígarettur sem örugglega hefur í för með sér dauða svo og svo margra Íslendinga á hverju einasta ári. Við þurfum því vissulega að svara slíkum siðferðilegum spurningum í miklu víðara samhengi. Virðulegi forseti. Ég get ekki á nokkurn hátt tekið undir þetta frv. Ég átti þess kost fyrir nokkru þegar sambærilegt mál var hér á döfinni að ræða það og gerði það eins og ég er núna að gera. Ég vildi bara árétta þetta sjónarmið mitt svo ekki kæmu fram eintóna skilaboð við 1. umr. málsins. Ef menn ætli sér að fella burtu tekjustofna hjá þessum samtökum upp á rúman 1,5 milljarða á ári, samkvæmt þeim upplýsingum sem komu fram í athugasemdunum, þá tel ég það vera ábyrgðarleysi að ætla sér að gera það með eins og hálfs mánaðar fyrirvara án þess að koma fram með handfastar tillögur um hvað eigi að koma í staðinn.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni að hér er á ferðinni stórmál. Ég vil líka taka undir það að samþykkt þessara frumvarpa gæti verið afdrifarík fyrir fjölda fólks. En þar sleppir því að við séum sammála. Það væri afdrifaríkt fyrir fólk sem hefur ánetjast þessari fíkn að losna við slíkar vítisvélar úr umhverfi sínu. Að sjálfsögðu væri það líka afdrifaríkt fyrir þær stofnanir og samtök sem eru háð peningum frá þessu ógæfufólki. En ekki er þar með sagt að höggva eigi á þessa tekjulind. Hv. þm. segir að sýndarmennsku gæti í frv. og í þessum málatilbúnaði. Samkvæmt frv. ætti þau að taka gildi eftir fáeina mánuði, núna um áramótin, og þetta sé sýndarmennska. Það eigi eftir að senda frv. til umsagnar um allt þjóðfélagið og það taki sinn tíma. Það hefur verið gert, ég er með bunkann hérna. Þessi frv. hafa tvisvar komið til kasta Alþingis. Stjórnarmeirihlutinn hefur séð til þess að þau hafa kafnað þar, því miður. Reyndar er rangt hjá mér að tala um þetta mál á forsendum stjórnar og stjórnarandstöðu, mig langar til að taka það aftur, því þetta er þverpólitískt mál og kemur fram í því að flm. úr öllum þingflokkum standa að þessu máli. En þetta er ekki sýndarmennska. Það er dauðans alvara að baki þessum frv. og við getum þess í grg. með þeim að við teljum mikilvægt að afla þessum stofnunum, Háskóla Íslands og þessum þjóðþrifastofnunum annarra tekjustofna. En sönnunarbyrðin hvílir ekki á okkur og fyrst á að ráðast í þessa lagabreytingu, gerum hitt en samhliða.

Virðulegi forseti. Þegar ég talaði um sýndarmennsku áðan þá sagði ég að mér þætti sýndarmennska að leggja fram tillögu sem fæli það í sér að svipta stofnanir og samtök á borð við þau sem hér eru upp talin í þessu máli tekjustofnum sínum með eins og hálfs mánaðar fyrirvara án þess að nokkuð lægi fyrir um hvar ætti að útvega þeim tekjur í staðinn. Um þetta snýst málið. Það er grafalvarlegt ef við ætlum ekki jafnframt að leggja fram handfastar, klárar hugmyndir um það hvar þessar stofnanir og samtök eigi að fá tekjustofna á móti. Ég get ekki fallist á það með hv. þm. að best væri að það gerðist samhliða. Það er auðvitað forsenda þess að hægt sé að breyta þessum lögum, að menn finni þá aðra tekjustofna á móti. Ég sé ekki að mönnum takist á einum og hálfum mánuði að finna leiðir fyrir þessi samtök og stofnanir sem ekki fela í sér á einhvern hátt þátttöku í happdrætti eða einhverju viðlíka, að menn séu tilbúnir til þess að finna fjármagn fyrir þessi samtök upp á 1,5 milljarða, hvort sem það er með því að sækja þá peninga út í atvinnulífið, sem vel að merkja er að leggja stórfé inn í alls konar fjöldahreyfingar, m.a. samtök sem sum hver eru nefnd hérna eins og t.d. Slysavarnafélagið eða íþróttafélög. Við vitum að atvinnulífið er undirlagt af beiðnum frá slíkum samtökum. Ég býst ekki við að þar sé feitan gölt að flá og á ekki von á að auðsótt væri núna á lokastigum fjárlagagerðarinnar að finna 1,5 milljarða úr ríkissjóði til að leggja til þessara samtaka. Ég segi því að það er bara einfaldlega ekki frambærilegt að taka á svona máli nema að sjá fyrir endann á því. Það er auðvitað ekki bara á verksviði þeirra sem flyta frv. en hins vegar verður erfiðara en menn ætla að finna tekjustofna fyrir þessi samtök.

Herra forseti. Ég vil ítreka það að mér finnst ekki vera frambærilegt að stofnanir á borð við Háskóla Íslands, Rauða krossinn, SÁÁ, Landsbjörg og aðrir slíkir aðilar hagnist á ógæfu fólks. Mér finnst það ekki ásættanlegt. Þetta er þjóðarböl sem okkur ber að uppræta og það strax. Ég minni á að þessi umræða er ekki ný af nálinni á Alþingi Íslendinga. Við höfum hins vegar verið dregin á asnaeyrunum í þessu máli. Við samþykktum í þessum sal fyrir nokkrum missirum að vísa þessum frv. eða svipuðum til ríkisstjórnarinnar í þeirri trú að þar yrði tekið á þessum málum í þeim anda sem við erum að leggja til. Ég leyfði mér að vitna í skýrslu þar sem greinir frá niðurstöðunni. Hún er ekki í þeim anda sem við höfum talað um. En mér leikur forvitni á að vita hvort hv. þm. Einar K. Guðfinnsson væri reiðubúinn að leggja sig fram við það með okkur, flm. frv., hvernig hægt væri að afla þessum stofnunum tekna til að standa straum af starfsemi sinni, háskólanum við að reka sínar deildir, þar á meðal Siðfræðistofnun, guðfræðideild; SÁÁ að standa straum af þeirri ágætu starfsemi sem þar er rekin, m.a. að lækna eitt hundrað spilafíkla á ári hverju.

Virðulegi forseti. Út af síðustu spurningunni þá er henni fljótsvarað. Ég er tilbúinn til að velta þeim hlutum fyrir mér bæði með flm. og öðrum þeim sem vilja leggja í þá vinnu. Ég tel hins vegar að það sé forsendan fyrir því að hægt sé að hrófla við tekjustofnum þessara samtaka, að við séum búin að finna þeim nýjan tekjugrundvöll. Við skulum bara átta okkur á því hvað það hefði í för með sér að svipta þau samtök og stofnanir tekjugrundvelli sínum og láta þau svífa um í óvissunni langt fram á næsta ár án þess að finna lausn á vanda þeirra. Ég tel að við þurfum að ræða þetta mál á þeim nótum. Ef mönnum finnst það siðferðilega óásættanlegt, óviðunandi að þessi starfsemi sé til staðar í landinu þá er það auðvitað verkefni fyrir okkur að bregðast við því. En þá þurfum við líka að velta þessum hlutum fyrir okkur í víðara samhengi alveg eins og ég var að reyna að gera hér áðan, og þær spurningar koma upp: Er það verjandi fyrir ríkissjóð að fjármagna heilbrigðiskerfið og skólakerfið með sölu áfengis og tóbaks? Er það verjandi fyrir íþróttastarfsemi í landinu að fjármagna sig með Lóttói sem líka felur í sér ákveðinn spilafíknarhvata? Mér fannst nú bréf frá ÍSÍ fyrst og fremst lýsa ákveðnum tvískinnungi. Þetta var bréf frá samkeppnisaðila sem gerði sér grein fyrir því að þessir söfnunarkassar tækju peninga frá Lottóinu. Mér fannst dálítið af tvískinnungi í bréfi ÍSÍ því að auðvitað er Lottó-starfsemi og happdrættisstarfsemi knúin áfram af voninni um að fá stóra vinninginn, voninni um að verða heppinn alveg eins og í spilavítum, spilakössum og hvað þetta allt heitir.

Hæstv. forseti. Mig langar að leggja nokkur orð í þessa umræðu. Ég reikna reyndar með að þetta mál komi til hv. allshn. þar sem ég gegni formennsku. Þar situr hv. þm., 1. flm. þessa máls. Þetta er mál sem við þekkjum hér á hv. Alþingi og höfum fjallað um áður. Almennt vil ég halda því fram að happdrætti sé til að auka tilbreytni í mannlífinu og að því leyti sé það skemmtileg dægradvöl. Það hefur verið gífurleg þróun á happdrættismarkaðnum á undanförnum árum, ekki bara hér heldur almennt í heiminum og ekki síst á hinum Norðurlöndunum líka. Síðan árið 1993 hefur Happdrætti Háskólans verið með þessar tæknivæddu spilavélar sem orka tvímælis, ég get tekið undir það, og er aðalumræðuefnið hér. Ég vil minna á að hægt er að stunda þessa starfsemi t.d. á internetinu. Það er því ekki einfalt að banna þetta hér á landi. Við ráðum ekki við málið í heild sinni. En í sambandi við t.d. hin Norðurlöndin sem ég nefndi aðeins áðan þá er happdrættisstarfsemi, eftir því sem ég best veit, að verulegu leyti rekin af ríkinu. Þar hafa mál þróast á svipaðan hátt og hér. Til dæmis eru happdrættisvélar í Svíþjóð reknar af ríkinu. Þar er rekið mikilvægt happdrættisvélakerfi sjö þúsund véla, svipað happdrættisform er í Noregi og Finnlandi. Í Danmörku er t.d. leyfð starfsemi sérstakra spilasala. Þetta vildi ég að kæmi fram við þessa umræðu. Eins og hér hefur komið fram hefur happdrætti verið notað til að afla fjár til uppbyggingar á þjóðþrifastarfsemi. Þannig hefur Happdrætti SÍBS byggt upp endurhæfingarstarfsemi, Happdrætti DAS öldrunarstarfsemi og Rauði krossinn, SÁÁ og björgunarsamtök fengið leyfi til að afla fjár til starfsemi sinnar með söfnunarkössum. Málið sem hér er til umfjöllunar snýr því að veigamiklum þáttum í þjóðlífinu. Náttúrlega yrði að kosta þessa starfsemi á annan hátt ef þær tillögur yrðu samþykktar sem hér eru. Um það snýst þetta mál og þarf náttúrlega að fara í mikla vinnu til þess að finna þá framtíðarlausn. Ég vil að hér komi fram að hæstv. dómsmrh. gerir sér grein fyrir því að þessi starfsemi þarfnast stöðugrar umfjöllunar. Hv. þm. Ögmundur Jónasson nefndi það áðan að fyrrv. hæstv. dómsmrh. hefði haft að engu ályktun sem gerð var á hv. Alþingi þegar málum var vísað til ríkisstjórnarinnar. Þau mál voru svipuð og þeim sem hér eru til umfjöllunar. Af því tilefni vil ég að fram komi að sú nefnd, sem skipuð var af fyrrv. hæstv. dómsmrh., skilaði tillögum og frumhugmyndum. Þær hugmyndir eru til umfjöllunar í dómsmrn. Hæstv. dómsmrh. hefur hugsað sér að um þær verði fjallað áfram og farið yfir málið. Eins vil ég taka fram að ég hyggst beita mér fyrir því sem starfandi formaður í allshn. að farið verði yfir þetta mál aftur. Ég geri mér fulla grein fyrir því að þessi mál valda miklum vandræðum í samfélaginu, miklum erfiðleikum inni á heimilum og fjölskyldutragedíum, má segja. Við getum ekki horft fram hjá því. Eins og hv. þingmenn vita eflaust hefur SÁÁ boðið upp á þjónustu við þá sem verst verða úti í þessum málum og meðferð, sem er nú kannski ákveðinn tvískinnungur. Nefndin mun fjalla um þetta mál og svo verðum að sjá til um niðurstöðuna.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að taka það fram að ég geri greinarmun á happdrættum. Ég set þau ekki öll undir sama hatt. Það er alveg rétt að stundum getur verið erfitt að draga markalínur. En ég held að flestum sem á annað borð gagnrýna þessi mál beri saman um að happdrættisvélar, ekki síst þær sem eru samtengdar þannig að miklir fjármunir geta áskotnast þeim sem er heppinn, eru það sem flestir flokka undir spilavíti. Uppistaðan í spilavítunum í Las Vegas eru nákvæmlega svona kassar. Það sem mér fannst jákvætt í máli hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur, starfandi formanns allshn., var að hún sagði að þessir kassar orkuðu tvímælis. Ég vona að að baki þessum orðum búi sá ásetningur að taka alvarlega á þessum málum. Það er rétt, eins og fram kom í máli hv. þm. að þessi mál hafa verið til umfjöllunar í nefnd sem tók á öllum happdrættismálunum. Ég las úr þeirri álitsgerð en þar er einvörðungu talað um eftirlit, að herða þurfi eftirlitið. Ég tel að það þurfi að ganga miklu lengra, þetta valdi það mikilli ógæfu hjá fólki, hjá stórum hópi, að okkur beri að banna þessa starfsemi. Ég held að okkar þjóðfélag væri betur sett ef við gerðum það.

Herra forseti. Ég vil taka undir það með hv. þm. Ögmundi Jónassyni og Pétri H. Blöndal að þessum spilakössum fylgja persónulegir harmleikir í mörgum tilfellum. Um það þekkjum við öll sorgleg dæmi. Ég er líka sammála því að ákveðinn tvískinnungur sé í því fólginn að fjármagna menntun, slysavarnir og baráttu gegn fíkniefnum með því að gera út á spilafíkn manna. Ástæða þess að ég kvaddi mér hljóðs er hins vegar að mér finnst það ekki koma fram í greinargerð með þessu frv. hversu gríðalegar fjárhæðir renna í gegnum þessa spilakassa. Það kemur hérna fram að tekjur af söfnunarkössum hafi á reikningsárinu júlí 1995 til júní 1996 verið 992,8 milljónir, undanþegnar skatti. Fyrir um þremur árum lagði ég fyrirspurn fyrir þáv. dómsmrh. og spurði hver hefði verið heildarsala annars vegar og svo vinningar, rekstrarkostnaður og hagnaður hins vegar af happdrættum, spilakössum, Lottói og fleiru. Ég fékk það svar að reikningsárið júlí 1995 til júní 1996 hefði komið úr söfnunarkössum 56 milljónir kr. í tekjur, af Lukkuskjám 756,3 milljónir og Pókerkössum 180,5 milljónir. Það eru samtals, eins og kemur fram í greinargerð með frv., 992,8 milljónir. Síðan kom einnig fram að vinningar sem nema um 90% af veltu eru hvorki tekju- né gjaldfærðir. Það þýðir að veltan í þessum kössum á þessu eina ári var tíu sinnum þessi upphæð. Hún var 9.993 milljónir samkvæmt þessu svari. Hún var tíu milljarðar fyrir fjórum árum. Og þó 90% þeirra hafi farið aftur út í að greiða vinninga þá sjáum við hve gríðarlegar upphæðir þetta eru og hvað lokkar fólk til að spila í þessu. Það er vonin um að fá stóra vinninginn. En þetta eru alveg ótrúlegar tölur. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram að mér finnst það mikill tvískinnungur að samtök sem eru sérstaklega að aðstoða fólk í baráttu við fíkn af völdum áfengis og eiturlyfja og gera það með miklum og góðum árangri, skuli hafa tekjur af því að spila á aðra fíkn eins og því miður er gert. Í þessu svari kemur fram að þegar búið var að greiða rekstrarkostnað, hátt í 300 milljónir af þessum 992 millj., var rekstrarafgangur 640,7 milljónir. Til eignaraðila var ráðstafað 630,1 milljón þannig að Landsbjörg fékk 66 milljónir, Slysavarnafélag Íslands 83 milljónir, SÁÁ 55,4 milljónir og Rauði kross Íslands 425,7 milljónir. Allt eru þetta samtök sem eru til mikillar fyrirmyndar og gagns í þjóðfélaginu. Ég er auðvitað sammála því að Alþingi svipti þessi samtök ekki tekjunum með einu pennastriki. Ég held að það sé verðugt verkefni í framhaldi af þessu, þegar þetta mál fer til nefndar til skoðunar, að menn taki sér tak og skoði hvernig þessum mætu samtökum verði bættur tekjumissirinn. Slysavarnasamtökin, Rauði krossinn og SÁÁ mega auðvitað engar tekjur missa og þetta er sjálfsagt stór liður í tekjum þeirra og grundvöllur þess að þau geti unnið sín þjóðþrifastörf. Ég er hins vegar sammála flutningsmönnum í því að ólíkt gæfulegra væri að þessi ágætu samtök hefðu tekjur af einhverju öðru en því að spila á þennan mikla veikleika sem margir er haldnir, spilafíknina. Hún hefur því miður valdið allt of mörgum persónulegum harmleikjum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir þáltill. þar sem óskað er eftir því að hæstv. menntmrh. láti gera óháða úttekt á stöðu byggðasafna, minni safna og sérsafna á landsbyggðinni. Í þeirri úttekt komi m.a. fram: a. hvaða vinnu þarf að inna af hendi í hverju safni fyrir sig til að viðkomandi safn uppfylli skilyrði þjóðminjaráðs fyrir styrkveitingum skv. 6. gr. þjóðminjalaga, nr. 88/1989, b. núverandi fjöldi stöðugilda í viðkomandi söfnum í heild og sundurliðað eftir söfnum, c. fjöldi gesta og dreifing þeirra eftir mánuðum, d. hvernig einstök söfn eru í stakk búin til að vinna með ferðaþjónustuaðilum á viðkomandi svæði að atvinnuskapandi verkefnum, svo sem með því að setja upp vandaðar sýningar sem tengjast sögu byggðarlagsins og hvaða verkefni af því tagi eru í undirbúningi eða komin til framkvæmda. Jafnframt er óskað eftir því að hæstv. ráðherra leggi niðurstöður úttektarinnar og tillögur fyrir Alþingi í formi skýrslu fyrir árslok 2000. Herra forseti. Í landinu starfar fjöldi safna sem öll hafa það að markmiði að varðveita muni og minjar úr sögu þjóðarinnar og hafa þá til sýnis gestum til fróðleiks og yndisauka. Rekstrarform þessara safna er mjög margvíslegt. Sum þeirra starfa samkvæmt þjóðminjalögum eða samkvæmt reglugerð sem menntamálaráðherra setur. Önnur eru einkaframtak framsýnna eldhuga sem haldið hafa til haga munum úr sinni sveit í áranna rás og sýnt þá almenningi. Sum þessara safna hafa hlotið viðurkenningu þjóðminjaráðs, önnur ekki. Sum eru kannski ekki söfn í eiginlegri merkingu þess orðs heldur verða fremur skilgreind sem ,,sýning`` eða ,,verkefni`` á sviði minjaverndar eða skráningar menningarsögu og má þar nefna sýninguna ,,Á Njáluslóð`` og uppbyggingu bæjarhúsanna að Stöng í Þjórsárdal. Hlutverk byggðasafna er að safna, skrásetja, varðveita, forverja og rannsaka minjar um menningarsögu þjóðarinnar og kynna þær almenningi. Byggða- og minjasöfn hafa lagt sérstaka áherslu á söfnun og sýningu muna sem telja má einkennandi eða hafa sögulegt gildi fyrir viðkomandi byggðarlag eða landsfjórðung. Söfnin hafa einnig eftir megni kynnt skólabörnum menningarsögu þá sem fólgin er í munum safnanna í samráði við skóla og fræðsluyfirvöld. Þá hafa þau kynnt almenningi muni safnsins auk þess sem mörg þeirra reka ýmiss konar þjónustu fyrir ferðamenn. Herra forseti. Áhugaverð og vel skipulögð söfn hafa mikið aðdráttarafl og geta nýst byggðunum vel, t.d. geta þau dregið að ferðamenn með þeim margfeldisáhrifum sem þeim fylgja, styrkt jákvæða ímynd byggðarlaganna og eflt menningarlíf þeirra. Góð söfn geta líka verið mikilvæg tæki til að skapa atvinnu fyrir unglinga yfir sumartímann og er ekki síst mikilvægt frá byggðarsjónarmiði að bjóða ungu námsfólki upp á fjölbreytta sumarvinnu í heimabyggð. Verkefni af því tagi sem hér um ræðir gæti verið skráning ljósmyndasafns bæjarfélags eða sveitar þar sem ungmenni önnuðust skráningu ljósmynda í samvinnu við eldri íbúa staðarins. Þá mætti líka nefna möguleg samstarfsverkefni ungmenna og eldri íbúa staðarins, undir handleiðslu safnsins og leikfélagsins á staðnum þar sem leiksýningar sem byggðust á sögu byggðarlagsins væru settar á svið. Dæmi um þau jákvæðu áhrif sem gott safn getur haft er Vesturfarasetrið á Hofsósi. Tilvist þess hefur orðið til þess að farið er að tala um ,,ferðamannabæinn`` Hofsós, en þorpið átti í miklum erfiðleikum fyrir nokkrum árum vegna fólksfækkunar og erfiðs atvinnuástands. Núna er rekin þar margháttuð þjónusta við ferðamenn og Hofsós er orðinn eftirsóttur viðkomustaður. Herra forseti. Athyglisvert dæmi um hverju svona úttekt getur skilað má finna í greinargerð Sögusmiðjunnar um Stríðsárasafnið á Reyðarfirði. Þar er farið ofan í saumana á stöðu safnsins eins og hún var sumarið 1999 og lögð fram framkvæmdaáætlun fyrir árin 1999--2002. Í greinargerðinni kemur fram að ýmislegt á sýningu Stríðsárasafnsins er til fyrirmyndar og mjög vel heppnað, t.d. ljósmyndavinna, leikmyndir, gínuuppstillingar og markviss notkun tónlistar og morshljóða. Annað er talið síðra, t.d. er sagt skorta mjög á textavinnu og þýðingar þrátt fyrir að heilmikla fræðilega grunnvinnu sé að finna á safninu. Einnig er bent á að allt skipulag og uppsetning gripanna fullnægi tæpast kröfum sem gerðar eru til sýninga í dag, geymslumál eru sögð í ólestri, starfsmannahald tilviljanakennt og umhverfi safnsins ófullnægjandi. Þá vantar verulega upp á möguleika til forvörslu, rannsóknarstarfs og kynningarmála. Þessi úttekt leiðir glögglega í ljós hvað gera þurfi til að Stríðsárasafnið á Reyðarfirði fái vaxið og dafnað og geti þannig orðið sú lyftistöng í samfélaginu sem safn af þessu tagi getur verið. Vegna þess að skilyrði sem sérsöfn og byggðasöfn þurfa að uppfylla eru sett af þjóðminjaráði og Þjóðminjasafnið fer með framkvæmd þessara mála telja flutningsmenn tillögunnar rétt að fengnir verði utanaðkomandi fagaðilar til að vinna úttektina en þeir starfi að sjálfsögðu í góðu samstarfi við viðkomandi stofnanir að verkefninu. Yfirgripsmikil úttekt, sem sýnir stöðu ólíkra safna á landsbyggðinni, gæti orðið efniviður í stefnumörkun þeirra til framtíðar og kortlagt hvernig væri vænlegt að styðja við bakið á þessari þjóðþrifastarfsemi. Í ljósi þeirrar áherslu sem ferðaþjónustan leggur nú á menningartengda ferðaþjónustu væri hér um að ræða áþreifanlega lyftistöng fámennra byggðarlaga sem auðgað gæti atvinnulíf og bætt möguleika þeirra á að þjónusta ferðamenn, innlenda sem erlenda, auk þess sem samfélagið sjálft mundi auðgast við eflingu safnanna. Að svo mæltu óska ég þess að tillögunni verði vísað til hv. menntmn.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir mikilvægi þessarar þáltill., sérstaklega út frá starfsemi sem mér er kærkomin vegna margra ára starfs við hana og það er túrismi. Ferðamannaþjónustan hefur lengi kallað á meiri samhæfingu hvað varðar söfn og sýningu á gripum. Ég held að út úr svona úttekt gæti komið nokkurs konar heildaryfirlit yfir það sem er í boði í landinu öllu og ótrúlega margir, bæði útlendingar og íslenskir ferðamenn, hafa einmitt áhuga á þessum geira. Það hefur margsinnis komið fram hjá hagsmunaaðilum þannig að ég tel að þetta sé mikilvægt mál vegna þess. En eins og kom fram hjá framsögumanni eru auðvitað margir aðrir vinklar á málinu svo sem menntageirinn o.s.frv. Ég vil líka vekja athygli á því, eins og fram kom hjá málshefjanda, að uppbygging og framgangur safnamála hefur hvílt allt of mikið á frumkvöðlum, sérstaklega út um landsbyggðina, og við höfum ekki lagt til þessa málaflokks fjármuni af eins miklum metnaði og efni hafa staðið til. Þar af leiðandi eiga svæðisbundin söfn oft og tíðum við mikla fjárhagserfiðleika að stríða og geta engan veginn sinnt þeim verkefnum sem menn vildu þó sinna. Í framsögunni voru nefndar ljósmyndir og aðrar menningargersemar. En það er annar málaflokkur. Söfn eru ekki bara söfn í húsum þar sem munum er safnað saman. Í ferðaþjónustunni er mjög mikil áhersla lögð á það, og þar gætum við eflaust tekið frændur okkar Dani til fyrirmyndar, að út frá hverju safni, svæðisbundið, sé lögð áhersla á að merkja og gera minjar sem eru úti í landinu sjálfu aðgengilegar. Þannig er ferðamennska, upplifun lands og þjóðar og þjóðarverðmæti, gerð miklu meira spennandi, þ.e. ef það er tekið fyrir þar sem það er, úti í ,,felti``. Það er einmitt mál sem við þurfum að sinna í auknum mæli. Þannig gerum við afþreyinguna sýnilegri og skemmtilegri og einmitt þar þurfum við að taka á í þessum málum. Tillagan byggir á því að fá heildaryfirsýn og út úr heildaryfirsýn koma tillögur til úrbóta og framtíðarsýn í þessum málaflokki. Ég tel að við eigum að styðja hana af heilum hug á hinu háa Alþingi.