Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fimmtudaginn 31. mars barst bréf frá Helgu Völu Helgadóttur, 4. þm. Reykv. n., um að hún yrði fjarverandi á næstunni. Einnig barst bréf frá Ásthildi Lóu Þórsdóttur, 3. þm. Suðurk., um að hún gæti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Þann 31. mars tóku því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Samfylkingarinnar í Reykjavíkurkjördæmi norður, Dagbjört Hákonardóttir, og 1. varamaður á lista Flokks fólksins í Suðurkjördæmi, Georg Eiður Arnarson. Einnig hafa borist bréf frá Lilju Alfreðsdóttur, 4. þm. Reykv. s., og Svandísi Svavarsdóttur, 2. þm. Reykv. s., um að þær verði fjarverandi á næstunni. Í dag taka því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Framsóknarflokksins í kjördæminu, Aðalsteinn Haukur Sverrisson, og 1. varamaður á lista Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs í kjördæminu, Daníel E. Arnarson, Dagbjört Hákonardóttir og Daníel E. Arnarson hafa áður tekið sæti á Alþingi og eru boðin velkomin til starfa að nýju.



Kjörbréf Georgs Eiðs Arnarsonar og Aðalsteins Hauks Sverrissonar hafa verið rannsökuð og samþykkt en þeir hafa ekki tekið sæti á Alþingi áður og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.

Georg Eiður Arnarson og Aðalsteinn Haukur Sverrisson hafa undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og eru boðnir velkomnir til starfa á Alþingi.

Forseti vill tilkynna að á fundi Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins sem haldinn var síðastliðinn föstudag, 1. apríl, var Eyjólfur Ármannsson kosinn varaformaður.

Forseta hefur borist bréf frá utanríkisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 508, um dvalar- og atvinnuréttindi fyrir ungt fólk, frá Höllu Signýju Kristjánsdóttur. Einnig hefur borist bréf frá dómsmálaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 640, um vörslu ávana- og fíkniefna til eigin nota, frá Diljá Mist Einarsdóttur. Þá hafa borist bréf frá félags- og vinnumarkaðsráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 337, um viðurkenningu á sjúkdómsgreiningu yfir landamæri, frá Andrési Inga Jónssyni, og fyrirspurn á þskj. 636, um skerðingar lífeyristekna vegna útgreiðslu séreignarsparnaðar, frá Jóhanni Páli Jóhannssyni. Að lokum hefur borist bréf frá fjármála- og efnahagsráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 637, um útgreiðslu séreignarsparnaðar til örorku- og endurhæfingarlífeyrisþega, frá Jóhanni Páli Jóhannssyni.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfunda, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu? Atkvæðagreiðsla fer þá fram um leið og atkvæðagreiðsla um skýrslubeiðni hér síðar á fundinum, að loknum óundirbúnum fyrirspurnum.

Til svara eru: Forsætisráðherra, umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra, utanríkisráðherra, mennta- og barnamálaráðherra og félags- og vinnumarkaðsráðherra.

Forseti. Í hvítbók um íslenskt fjármálakerfi segir m.a.: „Heilbrigt eignarhald er mikilvæg forsenda þess að bankakerfið haldist traust um langa framtíð. Í því felst að eigendur banka séu traustir, hafi umfangsmikla reynslu og þekkingu á starfsemi banka og fjárhagslega burði til að standa á bak við bankann þegar á móti blæs. Mikilvægt er að eigendur hafi langtímasjónarmið að leiðarljósi.“ Til að fá slíka fjárfesta getur vissulega verið réttlætanlegt að gefa afslátt frá markaðsverði eins og gert var nú. Það er hins vegar óhætt að fullyrða að það gæti nokkurrar tortryggni eftir þessa síðustu sölu Íslandsbanka. Svo virðist sem nokkrir mjög litlir aðilar hafi verið handvaldir og boðið að kaupa með afslætti og auk þess heyrast sögur af því að erlendum aðilum sem keyptu í fyrsta söluferli og seldu strax aftur hafi verið hleypt aftur inn núna, sem sagt svokallaðir spákaupmenn. Við vitum ekkert hverjir þetta eru, af hverju þeir voru valdir frekar en aðrir, hvort þeir hafi ábyrgðarkennd eða fjárhagslega burði eða hvort þeir hafi langtímasjónarmið að leiðarljósi eins og talað er um í hvítbókinni. Traust er mikilvægt sérhverju fjármálakerfi og það sem helst skapar vantraust er leynd og pukur í kringum mikla hagsmuni. Það er óásættanlegt að stærsti eigandi Íslandsbanka, íslenska þjóðin, fái ekki að vita allar staðreyndir málsins, ekki síst hverjir fengu að kaupa, á hvaða forsendum og af hverju þeir voru sérvaldir. Það blasir við, herra forseti, augljós spilling og einungis spurning hversu víðtæk hún er. Því spyr ég hæstv. forsætisráðherra: Hvað ætlar hún að gera í málinu? Ætlar hún að láta þetta viðgangast?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mál upp. Um margt get ég verið sammála honum þó að ég sé ekki sammála því að við blasi að hér sé um augljósa spillingu að ræða. Vandinn er sá að það ríkir ekki fullt gagnsæi um ferlið og það gengur ekki og þar erum við hv. þingmaður sammála. Nú var bæði fjárlaganefnd og efnahags- og viðskiptanefnd kynnt tillaga Bankasýslunnar sem fer með eignarhluta ríkisins í bönkunum. Það var gert á sínum tíma til að tryggja ákveðna armslengd, eins og það heitir, frá hinu pólitíska valdi. Það ferli var kynnt fyrir nefndunum og í sjálfu sér liggur algjörlega fyrir að meiri hluti beggja nefnda mælti með því að hafist yrði handa við að ráðast í framhald á sölu. Í upplýsingum sem Bankasýslan hefur birt koma fram upplýsingar um fjölda og dreifingu fjárfesta, að 190 innlendir og 19 erlendir aðilar hafi tekið þátt og innlendir lífeyrissjóðir hafi verið langstærstir. Er það sömuleiðis mat Bankasýslunnar að sölumeðferðin hafi verið í fullu samræmi við tillögur stofnunarinnar frá 20. janúar og kynningar á þeim. Mér finnst rétt að ítreka hér að það var Bankasýslan sem mat hverjir væru skilgreindir langtímafjárfestar af því að hv. þingmaður spyr um það. Hins vegar er það algerlega ljóst af minni hálfu að þegar ríkiseign á borð við Íslandsbanka er seld þá á að liggja fyrir hverjir keyptu. Það eru upplýsingar sem íslenskur almenningur á heimtingu á. Ef einhver tæknileg atriði valda því að Bankasýsla ríkisins telur sig ekki geta birt þær upplýsingar tel ég réttast að Alþingi geri viðeigandi breytingar á lagaumhverfi þannig að unnt sé að birta þær því að annað gengur ekki. Þessum sjónarmiðum hef ég komið skýrt á framfæri við stjórn og framkvæmdastjóra Bankasýslu ríkisins, á ráðherranefndarfundi um efnahagsmál, sem haldinn var á föstudag, því það liggur algerlega 

Herra forseti. Hæstv. forsætisráðherra segir að spilling blasi ekki við, enda voru það mín orð, en ég spyr hvort hún telji að þær upplýsingar sem komið hafa fram gefi tilefni til að rannsaka hvort spilling hafi átt sér stað. Eins langar mig að heyra hvort hæstv. forsætisráðherra telur að sporin hræði nú og það þurfi að skoða framhaldið. Hvaða skref verða stigin næst? Eru t.d. núverandi aðilar sem sáu um söluna fyrir okkar hönd hæfir til þess að selja aftur ef það á að halda áfram að selja bankann? Eða hyggst hæstv. forsætisráðherra beita sér fyrir því að aðrar leiðir verði notaðar og annað fólk fengið að borðinu? En kannski fyrst og fremst: Mun hæstv. forsætisráðherra rannsaka hvort spilling hafi átt sér stað?

Herra forseti. Ég vil byrja á því að segja að þær upplýsingar sem hafa verið birtar bæði almenningi og Alþingi, og ráðherrum þar með talið, því þetta eru í raun og veru sömu upplýsingarnar, sýna að afslátturinn margumræddi sem hefur verið til umræðu sé umtalsvert lægri afsláttur en við mætti búast í ferli sem byggir á þessari aðferðafræði. Meðal annars hefur verið bent á það að afsláttur hafi að meðaltali verið um 6,4% hjá sambærilegum evrópskum félögum en hann hafi orðið hærri eftir innrás Rússlands í Úkraínu. Þetta er eitt af því sem mér finnst mikilvægt að komi fram. Það sem ég vil segja við spurningu hv. þingmanns er að ég held að fyrsta skrefið sé að við verðum að tryggja algjört gagnsæi um þessa sölu og hver keypti. Þá er hægt að leggja mat á það hvort rétt sé að afla frekari upplýsinga um málið. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hefur óskað eftir lista með þeim fjárfestum sem keyptu í útboðinu með bréfi til Bankasýslunnar þann 30. mars. Ég tel fulla ástæðu til þess að þessar upplýsingar verði afhentar. 

Forseti. Nú um helgina bárust fréttir af því hæstv. innviðaráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson, hefði látið afar óviðeigandi ummæli falla um starfsmann Bændasamtaka Íslands. Ummælin sem um ræðir voru rasísk, þau voru niðrandi og þau voru særandi. Nú hefur starfsmaðurinn umræddi stigið fram og tjáð sig um upplifun sína sem staðfestir innihald fréttarinnar. Ummælin sem voru látin falla teljast áreitni í skilningi laga um jafna meðferð óháð kynþætti og þjóðernisuppruna og falla þannig undir bann við mismunun samkvæmt lögum. Mig langar í því ljósi að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvernig hún telji að ríkisstjórnin ætti að axla ábyrgð á ummælum innviðaráðherra. Mun hæstv. forsætisráðherra og ráðherra jafnréttismála fara fram á að innviðaráðherra segi af sér?

Herra forseti: Hæstv. innviðaráðherra hefur stigið fram og beðist afsökunar á ummælum sínum. Sú afsökunarbeiðni endurspeglar þá afstöðu hans að ummælin hafi verið röng og þau hefðu ekki átt að falla enda óásættanleg með öllu. Við gerum þá kröfu í íslensku samfélagi að öllum sé sýnd virðing í hvívetna. Á ráðherrum í ríkisstjórn hvílir ríkari krafa og undir henni eigum við ráðherrar að standa. Þegar mönnum verður á og þeir gera mistök skiptir hins vegar máli að þeir stígi fram og biðjist afsökunar með skýrum hætti sem hæst. innviðaráðherra hefur gert og það skiptir máli.

Forseti. Katrín Jakobsdóttir ber ekki beina ábyrgð á orðum eða gjörðum ráðherra innan sinnar ríkisstjórnar en sem leiðtogi ríkisstjórnarinnar ber hún ábyrgð á því að vera leiðandi í þeim samfélagsbreytingum sem hún sjálf boðar. Það er hennar að draga línuna í sandinn. Ef hún ætlar að vera kyndilberi jafnréttis út á við hlýtur hún að þurfa að bregðast við á einhvern hátt þegar ráðherra í hennar eigin ríkisstjórn verður uppvís að framkomu sem brýtur í bága við allt sem hún segist standa fyrir, a.m.k. þegar það hentar henni. Ég spyr: Hversu alvarlega tekur hæstv. forsætisráðherra það að uppræta mismunun? Þegar í harðbakkann slær, hvar stendur hæstv. forsætisráðherra? Er nóg að biðjast afsökunar á lögbroti? Eru það skilaboðin inn í framtíðina? Ef ráðherra brýtur lög, eða sýnir hegðun sem er á skjön við skilaboð ríkisstjórnarinnar, eru á skjön við þá hegðun sem ríkisstjórnin fer fram á að borgarar landsins sýni, er þá nóg að segja bara: Afsakið, það voru mistök? Nú er ég ekki að segja að það sé ekki gott að biðjast afsökunar. Auðvitað er það gott. En er það nóg?

Herra forseti. Forsætisráðherra stendur bara nákvæmlega þar sem hún hefur staðið hingað til og stendur þar áfram. Það liggur algerlega fyrir að þau ummæli sem vitnað er til voru óásættanleg. Ég rengi ekki orð framkvæmdastjóra Bændasamtakanna í þeim efnum en við verðum líka að geta tekið því þegar fólk biðst afsökunar eins og hæstv. innviðaráðherra hefur gert með mjög skýrum hætti.

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra sem snýr að lögfestum markmiðsákvæðum um losun kolefnis, kolefnishlutleysi og mögulegum refsingum þeim tengdum á grundvelli laga um loftslagsmál, nr. 70/2012. Þann 13. júní 2021, fyrir tæpu ári, var markmið stjórnvalda um kolefnishlutleysi lögfest á Alþingi. Þar með var fest í lög um loftslagsmál að Ísland skyldi ná kolefnishlutleysi fyrir árið 2040. Ýmsum þótti það undarleg ráðstöfun að festa markmið sem þetta í lög og er ég þar með talinn, en niðurstaðan varð þessi. Þáverandi hæstv. umhverfisráðherra sagði við þetta tækifæri, með leyfi forseta: „Með lögfestingu markmiðsins erum við nú komin í hóp framsæknari ríkja sem sett hafa slíkt markmið í löggjöf sína.“ Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann líti svo á að einhver viðurlög séu við því, verði brot gegn áðurnefndu ákvæði, og hver muni þá bera ábyrgð náist ekki kolefnishlutleysi fyrir árið 2040. Er það ráðherrann sem kom löggjöfinni í gegn, hann sjálfur sem núverandi ráðherra eða umhverfis-, auðlinda- og loftslagsráðherra ársins 2040, hver sem hann verður og hvað ráðuneytið mun nú heita þegar þar að kemur? Ég spyr að þessu til að reyna að draga fram afstöðu hæstv. ráðherra, hvort hann telji það skipta máli að markmiðsákvæði sem þetta sé í lögunum, hvernig það verði að gagni og um leið hvort sýn ráðherrans sé raunverulega sú að það sé eitthvað annað en sýndarmennska að setja markmiðsákvæði sem þetta inn. Ég fylgi þessu kannski eftir í seinni spurningu minni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Hann spyr hér í lokin hvort þetta sé bara allt saman sýndarmennska. Nei, þetta er auðvitað ekki sýndarmennska. Það sem við erum að gera er að við erum að setja okkur mjög háleit markmið. Það er ekki í fyrsta skipti sem við Íslendingar höfum gert það, nákvæmlega í þessum málaflokkum. Við getum horft á þá sem á undan gengu og litið á þá sem okkar fyrirmyndir. Það voru svo sannarlega erfið verkefni sem þeir sem á undan gengu fóru í og luku þeim; og þá er ég að vísa sérstaklega í orkuskiptin sem við höfum þegar farið í, sem gera það að verkum að við erum með algjöra sérstöðu meðal þjóða þegar kemur að þessum málum. Þá er ég bæði að vísa í rafvæðinguna og hitaveituvæðinguna. Ég hygg að ég og hv. þingmaður munum báðir þegar hitaveituvæðingin fór í gegn hér í einum litlum bæ á Vesturlandi. Mér finnst stóra verkefnið vera það, þegar við erum búin að setja okkur þessi markmið, hvernig við náum þeim. Það gerist ekkert af sjálfu sér. Ég vonast til þess að hv. þingmaður verði með okkur í þeirri breiðu pólitísku samstöðu sem er um að ná þessum markmiðum. Við getum líka litið á söguna því að það er gott að skoða hana. Það er enginn sem sér eftir að við höfum náð þeim markmiðum sem við náðum á sínum tíma. Það þurfti að hafa mjög mikið fyrir þeim. Menn geta svo deilt um aðferðirnar, lögfestingu eða annað slíkt. Aðalatriðið er að við vitum hvert við ætlum að fara og við séum með góða samstöðu um að ná þeim markmiðum. En það er verkefnið núna, og ég hef saknað þess svolítið þegar við erum að ræða þessi mál, að menn fari að ræða það hvernig við ætlum að ná þessum markmiðum. Eitt er víst: Það gerist ekkert ef við sitjum með hendur í skauti.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra sem þarna setti Borgarnesmet í að svara ekki fyrirspurn, en látum reyna á það síðar. Mig langar í framhaldi af þessu - af því að ég geri mér ekki vonir um að ná svari út úr hæstv. ráðherra hvað ábyrgðina varðar sem var kjarni spurningarinnar, þ.e. hver í ráðherrarununni ber ábyrgð á því, náist markmiðið ekki - að bæta við spurninguna og spyrja hvort hæstv. ráðherra meti það ástand sem er í Úkraínu núna og þær blikur sem eru á lofti í orkumálum heimsins sem svo að það hafi áhrif á þetta markmið stjórnvalda sem var lögfest fyrir tæpu ári síðan.

Stutta svarið er: Já, það er ekki nokkur einasti vafi. Það mun flýta þessari þróun, sem er ekki bara hér heldur líka annars staðar. Við sjáum það svart á hvítu að orkumál snúast ekki bara um loftslagsmál, þetta er þjóðaröryggismál. Og sem betur fer, vegna þess sem ég var að vísa til áðan, og ég veit að hv. þingmaður er áhugamaður um það líka, að þessi skref voru stigin og þá stöndum við miklu betur. Ef við værum hér með olíutanka úti um allt land til að hita upp húsin þá hefðum virkilega fundið fyrir því þegar þetta ástand kom upp. Á sama hátt er hægt að segja að við værum í enn þá betri málum ef við værum búnir að klára orkuskiptin. Þetta hlýtur að verða okkur hvatning, ekki bara út af loftslagsmálum, ekki bara út af efnahagsmálum, ekki bara út af samkeppnishæfni þjóðarinnar, heldur líka út af þjóðaröryggi. Það hlýtur að vera hvatning að ganga enn hraðar í verkefnið en við ætluðum. Það er hins vegar ekki auðvelt en við munum sigrast á því saman, ég og hv. þingmaður.

Virðulegi forseti. Í lögum, sem kölluð hafa verið farsældarlög, sem hæstv. mennta- og barnamálaráðherra lagði fram og Alþingi samþykkti í fyrra, er tekið fram, með leyfi forseta: „Þeir sem bera ábyrgð samkvæmt lögum þessum skulu: […] Bregðast við þörf barna og foreldra fyrir þjónustu á skilvirkan hátt og um leið og um leið og þörf krefur.“ Ég styð þessa löggjöf heils hugar og efast ekki um góðan hug ráðherra en þetta virðist ekki vera að gera sig í dag. Það er allt að fjögurra ára bið eftir ADHD-greiningu. Það er tveggja ára bið eftir þjónustu talmeinafræðinga. Niðurskurður á Sjúkrahúsinu á Akureyri þrengir mjög kosti barna á Norðurlandi. Þar þurfa menn að loka barna- og unglingageðdeildinni í sumar vegna fjárskorts. Allt þetta og fleira er í hrópandi ósamræmi við það sem við viljum fyrir börnin okkar. Það virðist vera mikið ósamræmi milli mennta- og barnamálaráðuneytis og fjármálaráðuneytisins. Því hvet ég ráðherra barna að benda fjármálaráðuneytinu á að stundum þarf að fjárfesta í framtíðarskattgreiðendum. Ég vil spyrja hæstv. mennta- og barnamálaráðherra hvort hann hafi komið þeim skilaboðum til fjármálaráðuneytisins að frekara fjármagn vanti til að tryggja velferð barna á komandi árum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Áður en ég svara spurningunni vil ég taka fram að ekki er óeðlilegt að ný farsældarlög séu ekki farin að virka fullkomlega. Þau krefjast þess af okkur að við tengjum saman öll ólík kerfi og við gerum ráð fyrir þriggja til fimm ára innleiðingartíma í því. Hluti af þeirri innleiðingu á að snúast um það að þjónustan á ekki eingöngu að vera bundin við greiningar og þá biðlista sem eru eftir greiningum. Oft og tíðum er það þannig að víða í kerfinu eru menn að bíða eftir greiningum og þá fer þjónustan ekki af stað. Fyrsti áfangi í þeirri löggjöf, eða hátt í 2 milljarðar á ári, er að fullu fjármagnaður og er að hluta til kominn til sveitarfélaganna. Þau eru núna að innleiða þessa nýju hugsun og það mun taka talsverðan tíma. Þegar kemur að bið eftir þriðja stigs úrræðum, af því að hv. þingmaður spyr út í það, þá höfum við, ég og heilbrigðisráðherra, sett í gang vinnu sem miðar að því að setja það í algjöran forgang að fara ofan í það hvernig við eyðum biðlistum þar og aukum þjónustuframboð. Við kynntum það í ríkisstjórn ekki alls fyrir löngu. Jafnframt get ég sagt frá því hér að gert er ráð fyrir því, í það minnsta í fjármálaáætlun er varðar mennta- og barnamálaráðuneytið, að við aukum fjárveitingar á næsta ári og næstu árum til þriðja stigs úrræða. Ég vil engu að síður segja að þetta snýst ekki einvörðungu um peninga, það þarf líka að fara ofan í samvinnu á milli þessara þriðja stigs úrræða. Það er oft ansi mikið flækjustig þar á milli. Stundum eru sömu aðilar að vinna hjá mörgum aðilum, hjá Greiningar- og ráðgjafarstöð, hjá Þroska- og hegðunarstöð og svo úti í bæ. Þannig að: Já, það er gert ráð fyrir auknu fjármagni. Já, því hefur verið flaggað að það vanti aukið fjármagn. Engu að síður er þetta ekki einvörðungu spurning um fjármagn. Það eru fleiri hlutir sem þarna þarf til.

Virðulegur forseti. Ég heyri það að hæstv. mennta- og barnamálaráðherra vill gera vel og ég hef fulla trú á því að hann hafi góðan vilja til þess að koma þessum farsældarlögum í framkvæmd. Mig langaði kannski bara að segja ykkur frá því, af því ég er nú kennari og þurfti að koma við í Austurbæjarskóla í morgun, að ég stoppaði á kennarastofunni og spurði nokkra kennara um hverju væri brýnast að bregðast við núna. Allir kennararnir töluðu um að það vantaði meiri stoðþjónustu. Þeir töluðu líka um að íslenskukennsla barna af erlendum uppruna væri í algerum lamasessi og að langur biðlisti væri í íslenskuverin. Ég hjó eftir því að lagður hefði verið 1,1 milljarður til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga í tengslum við farsældarlöggjöfina. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir og vil segja að þegar kemur að því fjármagni sem fer til innleiðingar á farsældarlöggjöfinni þá er Reykjavíkurborg þar innifalin vegna þess að fjármagnið fer til sveitarfélaga eftir því hver menn telja að kostnaðurinn verði við að innleiða þennan fyrsta fasa í farsældarlöggjöfinni. Af því að hv. þingmaður nefndi hér m.a. íslenskukennslu og fleiri úrræði held ég að það sem þurfi að gera - vegna þess að það sem við gerðum í farsældarlöggjöfinni var að við greindum með hagrænum hætti ávinninginn af þeim 2 milljörðum sem í hana fara, þ.e. ávinningi fyrir bæði ríki og sveitarfélög. Á þeim grunni, á grundvelli fjárfestingar, var sett fjármagn inn í það og við þurfum líka að gera það varðandi úrræðin. Það er hluti af þeirri vinnu sem við erum í núna varðandi endurskipulagningu mennta- og barnamálaráðuneytisins, að setja slíka mælistiku á öll mál sem tengjast málefnum barna, að horft sé á það sem fjárfestingu en ekki kostnað, eins og svo oft vill verða raunin í umræðu um fjármál og fjárlagagerð.

Virðulegur forseti. Við sitjum hér í sal þar sem kjörnir fulltrúar takast á um hin ýmsu mál, stundum af hörku en oftar í eðlilegu samtali. Blessunarlega hefur okkur samt að mestu tekist að vera sammála um ýmis grundvallarmál sem snúa að mannréttindum. Hér í þessum sal hafa verið samþykkt lög gegn hatursorðræðu. Hér höfum við rætt um jafna stöðu fólks óháð uppruna. Við erum stolt af stöðu okkar í jafnréttismálum og að mestu hefur verið þverpólitísk sátt um að líða ekki mismunun og kynþáttafordóma í hvaða mynd sem þeir birtast okkur. Frásögn Vigdísar Häsler, framkvæmdastjóra Bændasamtakanna, um orð sem Sigurður Ingi Jóhannsson, innviðaráðherra og formaður Framsóknarflokksins, lét falla um hana í vitna viðurvist, er sláandi. Samkvæmt þeim á leiðtogi ríkisstjórnarflokks og ráðherra að hafa gerst sekur um rasísk ummæli sem svo hefur verið staðfest af ráðherranum. Vigdís rekur atburðarásina í yfirlýsingu og segir svo í niðurlaginu: Duldir fordómar eru gríðarlegt samfélagsmein og grassera á öllum stigum samfélagsins, þeir smætta verk einstaklinga og gjörðir niður í lit eða kyn. Fram hjá þessu er ekki hægt að horfa, algjörlega óháð því hvar við stöndum í pólitík. Bein lýsing þolanda slíkra ummæla frá ráðherra í ríkisstjórn Íslands hljóta að kalla á umræðu í samfélaginu og hér á Alþingi um fordóma, sem samkvæmt þessari frásögn grassera svo sannarlega á öllum stigum samfélagsins, líka við ríkisstjórnarborðið, því miður. Í siðareglum fyrir alþingismenn er skýrt að við þingmenn eigum ekki að kasta rýrð á Alþingi eða skaða ímynd þess með framkomu okkar og við eigum ekki að viðhafa vanvirðandi framkomu. Í siðareglum ráðherra segir: „Ráðherra gætir þess að rýra ekki virðingu embættis síns með ámælisverðri framkomu, skeytingarleysi um lög eða virðingarleysi við manngildi og mannréttindi.“ Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort það sé ekki alveg augljóst að ákvæði þessara siðareglna, bæði ráðherra og alþingismanna, hafi verið brotin og hvort viðbrögðin og umræðan um það brot þurfi ekki að vera aðeins veigameiri en svör hæstv. forsætisráðherra gáfu til kynna hér við fyrirspurn fyrr í þessum dagskrárlið.

Herra forseti. Ég ítreka þá afstöðu sem ég fór með hér áðan í svari við fyrirspurn hv. þm. Halldóru Mogensen. Ekki bara gerum við þá kröfu almennt í íslensku samfélagi að öllum sé sýnd virðing; sú krafa er enn ríkari gagnvart ráðherrum, eðlilega. Hv. þm. Sigmar Guðmundsson vitnar í siðareglur ráðherra þar sem segir að ráðherra gæti þess að rýra ekki virðingu embættisins með ámælisverðri framkomu, skeytingarleysi um lög eða virðingarleysi við manngildi og mannréttindi. Samkvæmt þeim gætir hver og einn ráðherra að því að hann fylgi þessum siðareglum, enda eru þær settar sem sameiginleg viðmið fyrir okkur. Hvað varðar siðareglur Alþingis þá má í raun og veru hið sama segja um þær nema þar er starfandi sérstök siðanefnd Alþingis. Ég vil hins vegar ítreka það sem ég sagði áðan að hæstv. innviðaráðherra hefur beðist afsökunar og út úr þeirri afsökunarbeiðni, sem er mjög skýr, les ég þá afstöðu að ummælin hafi verið óásættanleg og hefðu ekki átt að falla. Ég tel mikilvægt að við getum tekið því þegar fólk biðst afsökunar og það skiptir máli þegar menn gera mistök að það sé gert með þessum hætti eins og fram kemur í máli ráðherra, því að slík ummæli sem framkvæmdastjóri Bændasamtakanna lýsir í sinni færslu eru auðvitað algerlega óásættanleg.

Virðulegur forseti. Ég velti því fyrir mér hvort við þurfum ekki aðeins að skoða atburðarásina í þessu hörmulega máli. Hún er nefnilega ekki sú að hæstv. innviðaráðherra og formaður Framsóknarflokksins hafi stigið fram brotinn og beygður yfir því að hafa viðhaft leiðinleg ummæli. Fyrst svaraði pólitískur aðstoðarmaður ráðherra, aðspurður af fjölmiðlum sem höfðu verið að elta þetta mál alla helgina, og sagði orðrétt: Þetta er bull. Ég velti því fyrir mér hvort við þurfum ekki að skoða atburðarásina í þessu máli. Ég velti því fyrir mér hvort við þurfum ekki að skoða afsökunarbeiðni ráðherrans í ljósi þessarar atburðarásar allrar sem ég er að rekja og ég velti því fyrir mér hvort þessi gaslýsing sem birtist okkur um helgina hljóti ekki að kalla á það að hæstv. forsætisráðherra svari hér með aðeins efnismeiri hætti. Því að eins leiðinlegt og mér þykir að standa hér í þessum ræðustól og tala um þetta þá er það alveg gríðarlega mikilvægt. Verðum við ekki að velta fyrir okkur atburðarásinni áður en beðist afsökunar og hver er hljómur afsökunarbeiðni þegar aðdragandann er þessi?  
            

Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að draga heilindi afsökunarbeiðni hæstv. innviðaráðherra í efa. Hvað varðar orð aðstoðarmanns hæstv. ráðherra þá hlýt ég hins vegar að vísa vangaveltur hv. þingmanns til hæstv. innviðaráðherra þar sem téður aðstoðarmaður starfar. Ég ætla ekki að tjá mig um það hér. Ég ítreka það að ég dreg ekki heilindi hæstv. innviðaráðherra í efa í þessu máli.

Herra forseti. Tilefni þessarar umræðu hér og þessarar fyrirspurnar nú er tiltekið barnaverndarmál sem nokkuð hefur verið fjallað um í fjölmiðlum þar sem móðir brotaþola óskaði eftir úrskurði sýslumanns um umgengni til bráðabirgða að tillögu barnaverndar með staðfestingu frá lögreglu um rannsókn. Í kjölfarið fer sýslumaður fram á að könnuð sé afstaða brotaþola í yfirstandandi lögreglurannsókn til umgengni við sakborning í sömu lögreglurannsókn, svo skoða megi, með orðum samtakanna Líf án ofbeldis, með leyfi forseta: „… hvort viðhorf barnsins hafi litast af afstöðu foreldris til umgengni eða af öðru en eigin upplifunum þess“ þrátt fyrir að brotaþoli hafi ítrekað beðist undan samskiptum við sakborning. Það er mikilvægt að velferð barna sé í fyrirrúmi við hvert fótmál í svona málum og það sé alveg ljóst að þau kerfi sem standa að baki velferð barna í þessu tilliti tali saman. Í síðustu viku vöktu svo sömu samtök, Líf án ofbeldis, athygli á ákveðnum brotalömum í verklagi og stjórnsýslu barnaverndaryfirvalda og annarra stjórnvalda þegar kemur að ofbeldi forsjáraðila gegn barni. Þar er vísað til skörunar rannsóknarhagsmuna sýslumanns og annarra stjórnvalda í sakamálum sem lúta að ofbeldi gegn börnum, ekki ósvipað dæminu sem ég lýsti hér. Það er því vert að spyrja hvernig við getum gert betur fyrir börn í þessari stöðu. Það er mikilvægt að stjórnvöld hafi skýra verkferla þegar kemur að hagsmunum og velferð barna í þessu tilliti. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Hvernig er verklagi um samvinnu barnaverndar og sýslumannaembætta háttað í málum um umgengni og forsjá í þeim tilfellum þar sem barnaverndarnefnd hefur frumkvæði að því að kæra forsjár- eða umgengnisforeldri fyrir ofbeldi gegn barni? Telur ráðherra tilefni til að hefja skoðun á því hvort gera megi betur í þessum efnum?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Hægt er að svara málinu almennt en ekki varðandi einstaka mál eða mál sem hafa verið í umfjöllun í fjölmiðlum eða eitthvað slíkt. Ég mun því ekki vísa til neinna slíkra mála. Það er auðvitað þannig, eins og þingmaðurinn fór yfir, að þarna koma tvö kerfi saman, barnavernd annars vegar, sem heyrir undir mitt ráðuneyti, og síðan sýslumenn, sem heyra undir dómsmálaráðuneytið. Það hefur verið unnið að því að þróa og móta verklag, m.a. með tilraunaverkefni sem keyrt var hjá sýslumanninum í Vestmannaeyjum, sem fól í sér að efla og þróa samvinnu sýslumanna, lögreglu, félagsþjónustu og barnaverndar í málum sem lúta að velferð og högum barna. Þetta myndi þá m.a. heyra þar undir og sérstaklega með áherslu á börn sem búa við ofbeldi á heimilum í forsjármálum. Verkefnum var komið af stað á síðasta kjörtímabili í samvinnu þáverandi félags- og barnamálaráðuneytis og dómsmálaráðuneytis. Í tengslum við þetta verkefni voru mótaðar sameiginlegar verklagsreglur í Vestmannaeyjum árið 2021. Í framhaldi af þessu verkefni var ákveðið að fela ríkislögreglustjóra að móta verklag um varanlegan stuðning við börn í viðkvæmri stöðu á landsvísu í samvinnu allra áðurnefndra kerfa, þar með talið fyrir sýslumenn og barnavernd. Verklagið á að byggja á lögum um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna, sem er ný heildarlöggjöf sem á að tryggja samtal á milli kerfa. Nokkrir staðir á landinu eru að vinna að þessu verkefni, m.a. er unnið að því í Breiðholti, í Mosfellsbæ og í umdæmi lögreglustjórans á Norðausturlandi og er byggt á reynslunni frá Vestmannaeyjum. Vonir standa til að niðurstaða og þar með talið verklag í svona málum liggi fyrir næsta vetur. Ég vil aftur þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn og vona að þetta svari henni.

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það er afar mikilvægt að við sem stöndum hér tölum ávallt fyrir öryggi barna og það á aldrei að líðast að þau búi við ofbeldi af neinu tagi. En ég vil spyrja ráðherra, fyrst ég hef tækifæri til þess: Er til verklag og/eða leiðbeiningar hjá stjórnvöldum, öðrum en barnaverndaryfirvöldum, til að mynda sýslumannsembættum, tengt umgengni og forsjá í tilfellum þar sem foreldri er kært fyrir ofbeldi gegn barni, eða er slíkt verklag eða leiðbeiningar einnig til þar sem foreldrið er hreinlega dæmt fyrir ofbeldi gegn barni? Ég fagna því að ég skynja ákveðna viðhorfsbreytingu hér, en fyrir ekki svo löngu var til umræðu að refsa einstaklingum fyrir það sem er kallað að tálma og senda þann aðila í fangelsi í allt að fimm ár. Það er eins gott að sú hugmynd hafi ekki náð fram að ganga því að slíkt fordæmi hefði skekkt stöðuna svo um munar. Að lokum vil ég segja að við ættum aldrei að setja barn eða forsjáraðila í þá stöðu að þurfa að umgangast aðila vegna skyldleika, þ.e. aðila sem grunaðir eru um ofbeldi gegn barni. Ætternið getur ekki verið átylla sem gengur nærri velferð barna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir andsvarið. Sú vinna sem mér er kunnugt um að sé í gangi hjá ríkislögreglustjóra, og byggir á þeirri vinnu sem unnin var í Vestmannaeyjum og verkefni sem þar var sett af stað, er að móta verklag um varanlegan stuðning við börn í viðkvæmri stöðu á landsvísu og þar með talið ólíkar myndir af því, skulum við segja. Ég hef því litið svo á að þar sé verið að skoða m.a. það sem hv. þingmaður kom inn á í sinni seinni fyrirspurn. Ég vil síðan þakka þingmanninum aftur fyrir og tel að það sé mjög mikilvægt að við séum á varðbergi varðandi þessi mál almennt en ítreka þó að allt sem ég hef sagt hér tengist auðvitað ekki og getur ekki tengst einhverjum ákveðnum málum sem verið hafa í umræðunni. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn og fyrir að halda þessu máli á lofti.

Herra forseti. Ég þorði nú ekki að trúa því fyrr en ég tók á því, en ógeðslega útlendingafrumvarpinu var hleypt í gegnum þingflokka stjórnarflokkanna. Hér hafa verið gerðar örlitlar breytingar frá þeim hryllingi sem birtist í samráðsgáttinni. Nú er ekki lengur í boði að þvinga fólk í læknisrannsóknir til að henda því úr landi. Það má bara þvinga það í PCR-próf til að henda því úr landi. Enn erum við hér með heimild til að synja flóttafólki um alla þjónustu, henda því út á götuna nema það er búið að bæta við varnagla um að það megi ekki gera við alvarlega veika einstaklinga eða fólk með fötlun. Ég held að palestínsku flóttamönnunum sem var hent út á götuna fyrir ári sé nokkuð sama um það, vegna þess að þetta ákvæði hefði gert það leyfilegt. Það sem stjórnvöld voru gerð afturreka með, vegna þess að það þótti brjóta allar mannúðarskuldbindingar íslenska ríkisins, kærunefnd útlendingamála gerði stjórnvöld afturreka með þetta - það á að gera lagagrundvöll fyrir því. Þetta er mannúðin í ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur, takk fyrir.

Forseti minnir á að umræðan er um fundarstjórn forseta.

Herra forseti. Ég vil taka undir það sem hv. þm. Andrés Ingi Jónsson benti á hér á rétt áðan. Hæstv. ráðherrum þessarar ríkisstjórnar hefur orðið tíðrætt um þetta frumvarp í fjölmiðlum upp á síðkastið og vísa þar til þess að þessar lagabreytingar séu nauðsynlegar til að tryggja flóttafólki frá Úkraínu atvinnuleyfi. Ég vil bara vekja athygli þingsins á því að það liggur frumvarp fyrir þinginu nákvæmlega þess efnis, auk breytingartillögu við annað frumvarp hæstv. ráðherra þess efnis sömuleiðis. Þetta frumvarp er ekki nauðsynlegt til að veita flóttafólki atvinnuleyfi sem útvegað hefur verið dvalarleyfi af mannúðarástæðum þótt það eigi rétt á að hafa réttarstöðu flóttamanns. Ég vil bara vekja athygli þingsins á þessu og gagnrýna harðlega að þetta frumvarp sé komið fram á þessu stigi.

Forseti. Þetta er umræða um fundarstjórn forseta, hún snýst um mál sem eru að koma á dagskrá og þess háttar og önnur mál sem eru á dagskrá þingsins um sama efni. Samhengið hérna skiptir máli. Mig langaði líka til að vekja athygli á þeim málum sem við ræðum hér almennt séð, eins og svörum forsætisráðherra áðan. Við erum með lög um jafna meðferð óháð kynþætti og þjóðernisuppruna og þar eru viðurlög við brotum á þeim lögum ekki afsökunarbeiðni heldur sektir. Ég myndi því vilja kalla eftir því frá hæstv. forseta að hann nái sér í eitt stykki lagafrumvarp frá forsætisráðherra um að viðurlög við broti á jafnri meðferð sé afsökunarbeiðni en ekki sektir.

Herra forseti. Rétt til að útskýra fyrir forseta hvernig þetta tengist fundarstjórn forseta þá er þetta frumvarp eitthvað sem við höfum mörg barist gegn í allt of mörg ár, vegna þess að hver ráðherrann á fætur öðrum, frá Sigríði Andersen til Þórdísar Kolbrúnar Reykfjörð Gylfadóttur til Áslaugar Örnu Sigurbjörnsdóttur og til Jóns Gunnarssonar núna, hefur lagt þetta ógeðslega frumvarp fram í þeirri von að geta farið að smyrja endursendingahraðbrautina gagnvart fólkinu sem er að flýja óboðlegar aðstæður í verndarkerfinu í Grikklandi. Við sem stöndum með mannúð munum aldrei geta hleypt þessu máli hér í gegn. Þess vegna snertir þetta fundarstjórn forseta. Það er sorglegt að hafa fengið svart á hvítu vitnisburð um það að innan stjórnarflokkanna sé fólk ekki með okkur í því liði, að það fólk sé tilbúið til að hleypa svona viðbjóði inn í þingsal.

Heyr, heyr.

Virðulegi forseti. Mér finnst eitthvað sérlega dapurlegt við samhengi hlutanna hérna í dag. Áðan ræddum við í óundirbúnum fyrirspurnatíma um rasísk ummæli formanns stjórnmálaflokks sem situr í ríkisstjórn, um rasísk ummæli í garð konu. Við búum við það að hæstv. forsætisráðherra hefur sigað hæstv. ráðherra Jóni Gunnarssyni á hælisleitendur í landinu. Hann er nú búinn að rústa talsmannaþjónustu við hælisleitendur. Það er ofboðslegur skaði sem þar er unninn. Og nú blasir við okkur þetta ógeðslega frumvarp enn einu sinni. Þetta er samhengi hlutanna hérna. Þetta er samhengi hlutanna sem ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur býður upp á. Mannréttindaráðherrann Katrín Jakobsdóttir. Þetta er ótrúlega dapurlegt. Ég biðla eiginlega til hæstv. forseta og þingmanna hér í þessum sal að við tökum málin í okkar hendur. Við getum ekki siglt svona áfram.

Heyr, heyr.

Herra forseti. Ég vil sömuleiðis nefna, í samhengi við athugasemd hæstv. forseta um að hér eigi að ræða fundarstjórn forseta, að þetta hefur með það að gera hvaða mál við tökum til umræðu á þessu þingi. Það er alveg ljóst að þetta frumvarp er eitthvað sem reynt hefur verið að ná í gegn áður og það hefur ekki tekist. Það er alveg ljóst að það að setja þetta frumvarp á dagskrá er tímasóun, það er sóun á dýrmætum tíma og orku þingmanna og það er verið að gera það í fjórða skipti. Þess vegna hefur þetta með fundarstjórn að gera. Það er engin þörf á þessu. Það er skammur tími til stefnu. Nú erum við með sveitarstjórnarkosningar rétt fyrir þinglok. Það er fjöldi mála sem þarf að afgreiða í einum grænum í lok þings vegna þess að ríkisstjórnin dró lappirnar við að leggja fram þau mál sem hún ætlaði að leggja fyrir þingið. Það er verið að leggja þetta fram eina ferðina enn, það er verið að sóa tíma þingsins.

Virðulegur forseti. Hvernig væri að við ræddum frekar hérna um samræmda móttöku t.d. fólks frá Úkraínu sem er að flýja stríð? Hvernig væri nú að við töluðum frekar um það en að vera að taka þessa vitleysu á dagskrá hérna?

Herra forseti. Ég vil þakka hv. 1. flutningsmanni þessarar beiðni fyrir að gefa okkur tækifæri til að styðja hana. Ég er einn af meðflutningsmönnum á þessu máli. Fréttaflutningur undanfarinna vikna sýnir, svo ekki verður um deilt, að það er nauðsyn að fara í þá úttekt sem þessi skýrsla boðar. Það er nauðsyn að sjá hvernig ríkið sinnir eftirlitsskyldu sinni gagnvart trúfélögum og sérstaklega þegar kemur að stöðu barna innan þeirra. Í síðustu viku fékk ég einmitt svar við skyldri skýrslubeiðni, að ég myndi segja, um það hvernig undanþágur frá hjúskaparlögum hafi verið veittar síðustu 20 og eitthvað árin. Þar verð ég að segja, herra forseti, að svörin voru nú ekkert allt of falleg. Ráðuneytið var á einhverjum „autopilot“, einhverri sjálfstýringu gagnvart þeim beiðnum þannig að það nægði að pappírarnir skiluðu sér og þá gerði ráðuneytið ekki athugasemd við það að 17 ára stúlka þyrfti undanþágu til að giftast 31 árs manni. Eini varnaglinn sem ráðuneytið setti á þetta var að vígslumaðurinn ætti að kanna hvort um einhverja nauðung að ræða. Sá vígslumaður gæti verið samsekur í mögulegu þvinguðu hjónabandi. Hér þarf margt að skoða, herra forseti.

Forseti. Það er alveg áhugavert að verið sé að greiða atkvæði sérstaklega um það hvort það eigi að vera lengri þingfundur eða ekki. Og af hverju er þörf á því yfirleitt? Við þekkjum það öll hér inni að þegar kemur að því að afgreiða þingmál á þingi þá snýst það alltaf um samningaviðræður um hvaða mál eigi að afgreiða og hvaða mál ekki. En það hefur ekki verið vilji hjá stjórnarmeirihlutanum til að eiga einhverjar viðræður um það hvernig á að semja um afgreiðslu mála hérna, þannig að fyrr en það gerist þá sé ég enga ástæðu fyrir því að lengja þingfund. Það er engin tímapressa á neinu máli. Það liggur ekkert á. Ég skil ekki af hverju verið er að krefja okkur um að vera með lengri þingfund nema einmitt ef það er eitthvert ofbeldi í gangi, það virkar dálítið þannig oft, og það sé bara verið að troða upp á þingmenn og segja: Mætið bara hérna og eltið öll málin fram og til baka og verið að vesenast, þrátt fyrir að það sé ekki þörf á því. Það er dálítið skrýtið.

Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 383/2021. Ákvörðunin fellir inn í samninginn tilskipun sem er hluti af regluverki ESB á sviði fjármálamarkaðar. Tilskipunin breytir reglum sem gilda um lánastofnanir og verðbréfafyrirtæki, sem hafa áður verið teknar upp í EES-samninginn. Tilgangurinn með breytingunum er einkum að skerpa á ákvæðum sem hafa þótt óljós og hafa því verið túlkuð með mismunandi hætti innan innri markaðarins. Jafnframt er um að ræða uppfærslu á evrópsku regluverki út frá þróun alþjóðlegra viðmiða um bankastarfsemi, svonefndra Basel-staðla. Á meðal helstu efnislegu breytinga er að móðurfélögum banka er almennt gert að afla leyfis og stórum alþjóðlegum bankasamstæðum er gert að hafa móðurfélag fyrir starfsemi í Evrópusambandinu. Möguleikar eftirlitsaðila á að leggja auknar eiginfjárkröfur á banka í tengslum við svonefnt könnunar- og matsferli til að mæta kerfislægri áhættu eru takmarkaðir, en á móti er sveigjanleiki við setningu eiginfjárauka til að mæta kerfisáhættu aukinn. Í ákvörðun sameiginlegu nefndarinnar, sem mælir fyrir um upptöku gerðarinnar í EES-samninginn, er gerðin löguð að tveggja stoða kerfi samningsins. Þær aðlaganir eru í fullu samræmi við aðlaganir fyrri gerða á sviði eftirlitsstofnana á fjármálamarkað. Fyrirséð áhrif innleiðingar tilskipunarinnar hér á landi eru ekki talin veruleg. Innleiðing hennar er þó liður í því að samræma lagaumgjörð fjármálafyrirtækja gildandi regluverki á Evrópska efnahagssvæðinu sem greiðir fyrir samstarfi eftirlitsaðila og viðskiptum við önnur ríki á svæðinu. Virðulegi forseti. Ákvörðunin kallar á lagabreytingar hér á landi og stefnt er að því að fjármála- og efnahagsráðherra leggi fram frumvarp til innleiðingar á tilskipuninni á yfirstandandi löggjafarþingi. Utanríkismálanefnd, stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og viðskipta- og efnahagsnefnd fengu tilskipunina til skoðunar á síðasta löggjafarþingi og höfðu ekki athugasemdir við upptöku hennar í EES-samninginn. Ég legg til, virðulegi forseti, að við lok þessarar umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Virðulegur forseti. Nú eru þau að koma hérna nokkur EES-mál á færibandi. Fyrsta málið varðar fjármálaþjónustu og er það kannski hið besta mál. Samt er ég að furða mig á því í hvaða röð þessi mál koma inn því að hvergi bólar á þingmáli um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar, nr. 59/2001, um innleiðingu á tilskipun um aðgengi vefsetra opinberra aðila og smáforrita þeirra fyrir farartæki. Engu að síður er hér til umfjöllunar að innleiða miklu yngri tilskipun. Tilskipun um aðgengi allra að vefsíðum var samþykkt í febrúar 2021 og átti að berast þinginu í janúar á þessu ári. Hvernig stendur á því að sú tilskipun var felld út af þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar á meðan þessi tilskipun um fjármálaráðuneytið kemur til umfjöllunar aðeins þremur mánuðum eftir að hún er afgreidd frá EES? Hvað veldur því að þessi innleiðing fær forgang yfir innleiðingu tilskipunar sem varðar mikilvæg réttindi fatlaðs fólks, nánar tiltekið blindra og sjónskertra? Hv. þm. Inga Sæland hefur lagt fram fyrirspurn um stöðu þessa máls en ekki hefur borist svar frá ráðherra. Ég spyr mig: Er allt sem varðar fjármál í forgangi hjá þessari ríkisstjórn? Er það sem varðar fatlaða og blinda eitthvert aukaatriði sem þarf ekki að taka á og leiða í tilskipun þó að það ætti að vera löngu komið inn?

Frú forseti. Það er sjálfsagt mál og eðlilegt að kanna hvar mál málið er statt sem hv. þingmaður spyr um. Ég hef ekki svör við því hér á takteinunum en get þó fullvissað hv. þingmann um að það stafar ekki af því að það mál skipti ekki máli. Töluvert hefur safnast upp af þingsályktunartillögum sem eru tilbúnar og hægt að mæla fyrir hér í þinginu og koma til nefndar. Þess vegna er ég að mæla fyrir allnokkrum í dag og það endurspeglar líka þingmálaskrá mína þar sem töluvert er um þingsályktunartillögur sem langflestar snúa að fjármálaþjónustu vegna þess að við erum einfaldlega í skuld þegar kemur að innleiðingum og okkar innleiðingahalli, sem stundum er talað um, er hlutfallslega mestur þegar kemur að fjármálaþjónustu. Þess vegna eru málin mörg hér, öll mjög tæknileg en hafa mismikið vægi hér á Íslandi, og mikilvægt að reglurnar séu samræmdar. Ég skal spyrjast fyrir um málið sem hv. þingmaður spyr um og koma þeim upplýsingum til hans.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég vona heitt og innilega að þeir sem eru blindir, sjónskertir eða á einhvern hátt fatlaðir séu ekki gerðir afturreka og þeirra mál séu síður sett á dagskrá en mál sem varða fjármálafyrirtæki. Ég tel að þeir aðilar sem vilja fá svör við sínum málum, hvort tilskipun um þá virki, og þar á ég t.d. við blinda og sjónskerta, telji það alveg örugglega jafn mikilvægt og jafnvel mikilvægara en þær fjármálatilskipanir sem koma nú á færibandi. Ég held líka að það hefði ekki verið neitt vandamál að hafa þessa tilskipun með.

Frú forseti. Beint hefur verið til mín skriflegri fyrirspurn vegna þeirrar ákvörðunar sem þingmaðurinn nefndi í fyrra andsvari og henni verður svarað á allra næstu dögum. Gert er ráð fyrir að tillaga til þingsályktunar, sem hv. þingmaður spurði um, verði lögð fram á komandi haustþingi samhliða frumvarpi til innleiðingar. Stundum er það líka svo að þingsályktunartillögur koma fram vegna þess að þær hanga saman með innleiðingarfrumvarpinu. Það þýðir lítið að klára að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara ef frumvarp frá fagráðuneyti fylgir ekki með sem raunverulega innleiðir það sem fjallað er um í þingsályktunartillögunni og veitir þann rétt fyrir borgara sem hv. þingmaður spyr um í þessu tilviki sem snýr að vefsetri opinberra aðila og smáforrita þeirra fyrir farartæki. Það kemur því fram á haustþingi samhliða frumvarpinu sem innleiðir þessi réttindi.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra framsöguna. Eins og fram kom hjá ráðherra þá er tilgangur þessa máls, eins og hér segir, með leyfi forseta, „einkum að skýra ákvæði sem hafa þótt óljós“, sem er nú eitthvað sem mörgum þykir býsna algeng staða í tengslum við innleiðingar. En látum það nú liggja milli hluta í tengslum við þetta mál. Þar segir jafnframt, með leyfi forseta: „Innleiðing tilskipunarinnar er ekki talin hafa veruleg áhrif hér á landi, en er þó liður í því að stuðla að því að lagaumgjörð fjármálafyrirtækja samræmist því sem gildir annars staðar á Evrópska efnahagssvæðinu.“ Og áfram segir: „Ekki er talið að áskilnaður um samþykki móðurfélaga eða milligöngumóðurfélög á Evrópska efnahagssvæðinu eigi við um nein félög sem hér starfa.“ Þetta er einn liður þessarar innleiðingar. En mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra út í það sem kemur fram í 2. gr. greinargerðar málsins, sérstaklega e- og g-lið. Í e-lið segir, með leyfi forseta: „Starfskjarastefna fjármálafyrirtækja skal vera kynhlutlaus.“ Í g-lið segir, með leyfi forseta: „Stjórnarmenn í fjármálafyrirtækjum skulu hafa fjölbreyttan bakgrunn.“ Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort einhver greining liggi þarna að baki í þeim fjármálafyrirtækjum sem eru starfandi á markaði, hvort raunin sé sú að starfskjarastefna fjármálafyrirtækja sé ekki kynhlutlaus eins og staðan er í dag. Jafnframt vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort einhver greining liggi fyrir á því hvort stjórnarmenn í fjármálafyrirtækjum hafi fjölbreyttan bakgrunn eins og staðan er í dag eða hvort líklegt sé að fjármálafyrirtæki þurfi að bregðast við þessari innleiðingu með einhverjum hætti.

Frú forseti. Það er alveg ljóst í þessu máli eins og sumum öðrum að það eru takmörkuð áhrif sem innleiðingarnar hafa, stundum þannig að það kann að gerast síðar og þá liggja leikreglurnar og svörin fyrir, og stundum á það bara ekki við og mun ekki reyna á það hér. Samt sem áður, þótti þetta kalli á alls konar vinnu, þá er í stóra samhenginu alveg ljóst í mínum huga að það er til mikils að vinna að reglur hér séu algerlega sambærilegar við þær sem eru á EES-svæðinu. Þetta eru þau atriði sem hv. þingmaður nefnir og er sjálfsagt að fara yfir þau í utanríkismálanefnd og sömuleiðis samhliða meðferð innleiðingar frumvarps. Þau markmið um að bakgrunnur stjórnenda banka sé fjölbreyttur er bara af hinu góða, sem skýrist svo sem af fleiru en kynhlutleysi. En það liggur líka alveg fyrir að fjármálakerfið á Íslandi er svona almennt, þegar kemur að stjórnum og öðru slíku, ekki fjölbreyttasta svið samfélagsins. En hvort það kallar á einhverjar ráðstafanir við að innleiða þetta er nokkuð sem hægt er að fara yfir í utanríkismálanefnd. En það er ekki verið að gera kröfu um kynjakvóta, svo dæmi sé tekið, með þessari innleiðingu.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Hér í 3. kafla greinargerðarinnar, undir yfirskriftinni Lagabreytingar og hugsanleg áhrif hér á landi, er komið inn á möguleg áhrif eiginfjáraukareglna sem mælt er fyrir um. Þar segir, með leyfi forseta: „Eiginfjárauki fyrir kerfislega mikilvæg fjármálafyrirtæki á landsvísu er nú 2% og kerfisáhættuauki 3% og samanlagt hlutfall þeirra er því 5%, en sú samtala má ekki verða hærri án samþykkis fastanefndar EFTA-ríkjanna.“ Ber að skilja það svo að þetta setji takmarkanir á þau varúðartæki sem Seðlabankinn hefur undir höndum? Miðað við þennan texta eins og hann liggur fyrir hér þá virðist Seðlabankinn vera kominn í efstu mörk hvað eiginfjáraukana varðar án samþykkis fastanefndar EFTA-ríkjanna. Hefur verið lagt eitthvert mat á þetta? Í 4. kafla, samráðskaflanum, sé ég ekki neitt samráð við Seðlabankann tilgreint. Það útilokar þó ekki að það hafi átt sér stað. En mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í það hvort það sé réttur skilningur þessa texta að með þessu sé Seðlabankinn kominn í efstu leyfileg mörk hvað samtölu þessara þátta eiginfjárauka varðar.

Frú forseti. Seðlabankinn ákveður hlutfall annarra eiginfjárauka en verndunarauka. Sá munur er á grunneiginfjárkröfum og kröfum um eiginfjárauka að ef fjármálafyrirtæki uppfyllir ekki grunneiginfjárkröfur getur það sætt afturköllun starfsleyfis eða öðrum veigamiklum inngripum, en ef það uppfyllir ekki kröfu um eiginfjárauka skerðast aðeins möguleikar þess á því að greiða út arð og kaupauka. En tilskipunin gerir ráð fyrir því að lögbær yfirvöld geti tilkynnt fjármálafyrirtækjum um eiginfjárálag og það er eigið fé sem yfirvöld telja æskilegt að fyrirtækin hafi umfram það sem þeim ber skylda til. Slíkar tilkynningar eru ekki bindandi en taldar eru líkur á því að fjármálafyrirtækin muni oftar en ekki kjósa að hlíta þeim. Það er ekki verið að mæla fyrir um tiltekið hámark tilkynnts eiginfjárálags. Þetta hefur ekki efnisleg áhrif á þær heimildir sem Seðlabankinn hefur í dag, eins og ég skil málið. En aftur, ef eitthvað er óljóst í því hvort verið sé að þrengja að Seðlabankanum með þessari innleiðingu þá geri ég ráð fyrir að það sé eitthvað sem muni koma fram við meðferð málsins.

Frú forseti. Ég þakka kærlega fyrir. Mig langaði að eiga nokkur orð. Það er oft þannig að EES-reglugerðir rúlla hérna í gegnum þingið án þess að nokkur skoði hvað verið er að gera. Það er mikilvægt að átta sig á því að það eru oft ástæður á bak við þær reglugerðir sem við erum að fá hingað inn. Eins og hæstv. ráðherra orðaði það er svolítið mikið af fjármálatengdum reglugerðum sem kemur hingað og þessi ákveðna reglugerð setur ramma utan um starfsemi stórra eignarhaldsfélaga. Í þingsályktunartillögunni er bent á að þetta hafi kannski ekki stórvægileg áhrif á Íslandi en það er mikilvægt að við áttum okkur á því að það þurfa að vera reglur í kringum svona starfsemi. Ég held að fæstir Íslendingar hafi heyrt orðið eignarhaldsfélag fyrr en fór að nálgast árin 2007 og 2008 og svo á árunum eftir hrun voru allt í einu eignarhaldsfélög endalaust í fréttum. Bankarnir áttu þau á lager í skúffunum hjá sér, enda hétu þau bara einhverjum bókstöfum eftir nafninu á endurskoðunarskrifstofunni sem átti að sjá um þetta og svo var bara númer fyrir aftan. Þetta er vinsælt vegna þess að þetta er oft notað til þess að skerma af ákveðnar fjárfestingar og ef þú ætlar að fara í ákveðnar fjárfestingar og vilt takmarka ábyrgðina og takmarka skattaleg áhrif og ýmislegt annað þá borgar sig að búa til eignarhaldsfélög í kringum það. Ég held við höfum lært það af því sem gerðist í kringum hrunið að það borgar sig að hafa góðar reglur í kringum slíkt. Eins og ég nefndi áðan er þetta sérstaklega hugsað fyrir stór eignarhaldsfélög. Mér þykja engu að síður mjög áhugaverðar þær kröfur sem gerðar eru til stórra eignarhaldsfélaga og í mínum huga er þetta eitthvað sem við gætum líka horft til varðandi hreinlega stór fjármálafyrirtæki. Þarna eru kröfur um að starfskjarastefna fjármálafyrirtækjanna skuli vera kynhlutlaus. Þetta er eitthvað sem er nú mikið talað um, starfskjörin í fjármálafyrirtækjum, að það sé eins gott að þau séu kynhlutlaus. Það er líka kveðið á um ábyrgð fjármálafyrirtækja og móðurfélaga þeirra við að tryggja hæfi stjórnarmanna og framkvæmdastjóra og heimild lögbærs yfirvalds til að víkja þessu fólki frá ef það uppfyllir ekki hæfnisskilyrðin. Ég hef heyrt ýmsar sögur af því að oft uppfyllir fólk, sem hefur verið skipað í stjórnir eða jafnvel framkvæmdastjórastöður, ekki þau hæfisskilyrði. Ef við hugsum okkur t.d. lífeyrissjóðina okkar, sem eru stór eignarhaldsfélög; viljum við ekki að þau sem þar stjórna séu vel hæf til að starfa við það, hafi góða þekkingu og fjölbreyttan bakgrunn? Jú, ég myndi halda að það væri hlutur sem myndi nýtast okkur vel og nokkuð sem við ættum að skoða hvernig megi betur fara. Að lokum er talað um fjölbreyttan bakgrunn. Það er dálítið þannig þegar horft er yfir hinar ýmsu stjórnir fjármálafyrirtækja og annarra þá eru það oft sömu aðilarnir með ákveðinn bakgrunn sem koma aftur og aftur. Það getur verið af hinu góða ef bara er verið að fjárfesta t.d. í fasteignum, að hafa einhvern með fasteignabakgrunn. En ef verið er að fjárfesta í mismunandi hlutum er einmitt mjög gott að það sé þessi breiði bakgrunnur vegna þess að til þess að fjárfesta í fasteignum eða fjárfesta í t.d. tæknifyrirtækjum, eins og við munum ræða í annarri góðri ESB-reglugerð sem kemur seinna í dag, þarf allt annan bakgrunn. Það er því mikilvægt að við leggjum við hlustir og heyrum hvað það er sem er raunverulega verið að innleiða hér. Kannski á það ekki endilega við um okkur þar sem við eigum ekki of mörg eignarhaldsfélög sem eiga svona mikið eða eru svona stór. Það þýðir ekki að við getum ekki tekið það góða sem kemur til okkar, og hefur greinilega sýnt sig innan Evrópusambandsins að eru atriði sem þau hafa rekist á í sínum hluta eftir að hafa átt við það sem gerðist eftir 2008, að við getum ekki nýtt það sem hugmyndir og reglur til að setja fyrir smærri félög hér heima. Svo megum við ekki gleyma því að við erum orðin hluti af samevrópskum fjármálamarkaði sem þýðir að ef við erum ekki með reglur fyrir svona stór eignarhaldsfélög þá gætum við orðið skálkaskjól fyrir slík félög þar sem þau kæmust upp með að gera hluti sem þau kæmust ekki upp með að gera annars staðar í Evrópu. Kannski komumst við einmitt í eitt annað frumvarp seinna í dag, ekki tengt ESB að þessu sinni, þar sem Ísland er að verða skálkaskjól þegar kemur að fiskeldi í sjó þar sem umhverfisreglurnar eru of orðnar of strangar í Noregi og annars staðar. Við viljum hafa þær opnari og þar af leiðandi sjáum við alls konar fjármagn koma að utan til að fjárfesta hér meðan það er enn þá leyft. Það er nákvæmlega það sama sem gildir hér, við þurfum að hafa reglurnar, við getum lært af þessum reglum og við þurfum að passa að við verðum ekki skálkaskjólið þegar kemur að þessu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir yfirferðina. Mér fannst ýmislegt áhugavert koma fram í máli hans. Mig langar að drepa hér á einstaka atriði. Hv. þingmaður talar um að þær reglur sem við erum að tala um að innleiða hér séu til þess ætlaðar að skerma af starfsemi þessara eignarhaldsfélaga í fjármálageiranum, sem tengjast þar almennt. Við þekkjum það, sem lifum og hrærumst hér, að þessi séríslensku eignarhaldsfélög eru einstaklega fallega og oft á tíðum listilega vel ofnir kóngulóarvefir sem ætlað er að gegna allt öðru hlutverki en því að upplýsa almenning um raunverulega stöðu. Það á ekki bara við um eignarhaldsfélög í fjármálageiranum heldur víða. Nærtækt er að nefna hér eignarhald sjávarútvegsfyrirtækja í íslensku atvinnulífi þar sem segja má sem svo að sá vefur sem þar hafi verið ofinn sé þess eðlis að þetta séu á einhvern hátt opinberar upplýsingar en að sama skapi svo listilega falið inni í kerfinu að það er ekki á færi nema sérfróðra einstaklinga að safna þeim upplýsingum. Síðan halda stjórnvöld vörnina vel þar, þannig að ekki komumst við að því efni. Mig langaði til að spyrja, vegna þess að það eru aðstæður sem er erfitt að sjá fyrir sér að væru viðurkenndar innan Evrópusambandsins - og kannski líka í tengslum við bankasöluna núna og þá leynd sem enn er uppi um það hverjum var boðið að taka þátt: Sér hv. þingmaður það fyrir sér að þessi tiltekna gerð muni hafa áhrif á gegnsæi í þessum eignarhaldsfélögum fjármálafyrirtækja? Eða þurfum við að bíða annarra gerða með að tryggja þá upplýsingagjöf stjórnvalda og embættismannakerfisins til íslensks almennings? Dugar þetta til þar, til viðbótar við annað jákvætt sem þessi gerð mun leiða af sér?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Þessi gerð hjálpar að einhverju leyti. Eins og segir í henni: „… í öðru lagi að skipulag samstæðu hindri ekki eftirlit og í þriðja lagi að eigendur virkra eignarhluta, stjórnarmenn og framkvæmdastjóri séu metnir hæfir.“ Það stendur ekki fullkomlega að það eigi að vera vitað hverjir þeir eru. Það hefur reyndar batnað með tilkomu þess að við þurftum orðið að skrá raunverulega eigendur félaga, nokkuð sem setti okkur nú á gráan lista á sínum tíma. Það hefur bætt það örlítið. En það að hluthafaskrár séu ekki aðgengilegar er dálítið sem að sjálfsögðu gerir það erfiðara að finna hvar hlutirnir liggja í þessum kóngulóarvef eignarhaldsfélaga. Það er líka vel þekkt að ein af góðu leiðunum til að fela hluti er að vera með eignarhaldsfélögin dreifð víða um heim. Það er von manns að að hluta til leiði gerð eins og þessi og önnur svipuð til þess að innan EES verði erfiðara að fela slíka hluti innan þess. Já, skref í rétta átt en kannski ekki eins stórt skref og við myndum vilja sjá.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvörin. Já, ekki eins stór skref og við hefðum viljað sjá. Kannski er það þannig að þessi gerð felur ekki í sér það stóra skref vegna þess að þau lönd Evrópu sem hafa raunverulega aðkomu að því að smíða þessar gerðir glíma ekki við þetta sama vandamál út frá hagsmunum almennings, eða eitthvað annað orð myndu sérhagsmunaaðilar væntanlega nota. Það hefði verið áhugavert að sjá ef hagsmunum Íslands hefði verið haldið á lofti við þessa gerð. Mig langar hins vegar til þess hér í seinna andsvari að biðja hv. þingmann að leiða hugann að stöðu lífeyrissjóðanna okkar inni í þessu öllu saman. Þeir eru annað svolítið séríslenskt fyrirbæri og gríðarlegur styrkleiki þeirra í íslensku atvinnulífi almennt og í helstu fyrirtækjum og líka á fjármálamarkaði. Það gilda svolítið aðrar reglur um þessa lífeyrissjóði en það er ekki endilega alltaf svo að gegnsæið sé meira eða annað slíkt. Ég hefði áhuga á því að heyra vangaveltur hv. þingmanns um það, þegar verið er að ræða um eignarhaldsfélög á fjármálamarkaði almennt og beina hluthafa, hvar lífeyrissjóðirnir koma inn og hvernig við getum tryggt, þegar við erum að reyna að laga kerfið okkar að því sem best gerist í Evrópu, samræma það, að þeir falli þar inn í. Við eigum svo ótal mörg dæmi um þetta. Við horfum t.d. upp á það við sölu bankans að þeir eru komnir beggja megin við borðið, þeir eru orðnir enn sterkari en áður var í rekstri sem einhverjir hefðu einhvern tímann talið að væri ekki beinlínis þeirra kjarnastarfsemi. Á meðan við erum að laga okkur að þessu samevrópska kerfi 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningu um lífeyrissjóði. Þeir eru í raun stór eignarhaldsfélög. Munurinn er bara sá að arðurinn fer í að borga okkur lífeyri. Ég tel gagnsæi á sviði lífeyrissjóða vera mjög ábótavant og hafandi búið erlendis og borgað í lífeyrissjóði þar, hvernig það virkar - þar þurfa lífeyrissjóðir og allir sjóðir sem þú getur fjárfest í að gefa upp nákvæmlega hvað allur kostnaður er, hvers konar prósenta er tekin þegar þú kaupir þig inn, þegar þú selur, ef þú skiptir frá einni fjárfestingu yfir í aðra, allt þetta er svart á hvítu sem hjálpar þér að velja í hverju þú vilt fjárfesta. Þetta er algjörlega svart box hér á Íslandi. Annað er mikilvægt að hafa í huga þegar kemur að lífeyrissjóðunum. Á meðan gjaldeyrishöftin voru í gangi þá gátu þeir eiginlega bara fjárfest hér á Íslandi. Það gerði að verkum að lífeyrissjóðirnir eru eigendur út um allt í hagkerfinu á Íslandi. Það er mjög sérstakt og nokkuð sem er mjög erfitt að vinda ofan af. Við heyrðum hæstv. fjármálaráðherra tala um það í síðustu viku hve erfitt það væri að komast til baka yfir í það að leyfa þeim að eiga dreifðara eignasafn. Við sjáum voðalega lítið hvað er að gerast þarna inni, í hverju þeir eru að fjárfesta. Af hverju? Hver er fjárfestingarstefnan þeirra? Allt þetta er ákveðið af örfáum aðilum í framkvæmdastjórn þessara lífeyrissjóða og það er allt of lítið gagnsæi að mínu mati.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar, í ljósi þess að hv. þingmaður hefur starfað töluvert mikið í alþjóðlegu umhverfi á sviði mannúðarmála og mörg slík verkefni eru á þeim stað að njóta umtalsverðs stuðnings risafyrirtækja af ýmsum gerðum, að spyrja í því samhengi hvort það séu letjandi áhrif sem koma fram á flæði stuðnings og styrkja frá stærri fyrirtækjum og stofnunum og eignarhaldsfélögum, eins og hér er fjallað um og þar fram eftir götunum, hvort hv. þingmaður telji að það verði viðbótarflækjustig við það að regluverk þyngist jafnt og þétt í fjármálaumhverfinu. Eða skiptir það litlu máli hvað það varðar að styrkjum sé stýrt til mannúðarverkefna, eins og ég veit að hv. þingmaður hefur unnið að erlendis? Því ég held að ef við horfum bara á Ísland og þetta míkróhagkerfi sem við höfum þá er það þannig að allur viðbótarkostnaður sem fellur á atvinnulífið með einum eða öðrum hætti dregur úr getu og mögulega vilja til að stýra fjármunum til góðra verka.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir þetta andsvar. Það er sem betur fer þannig að fjárfestar, og þá er ég að tala um almenningsfjárfesta sem fjárfesta í stórum sjóðum, fjárfestingarsjóðum og jafnvel lífeyrissjóðum, eru farnir að setja kröfur um að það sem þessir sjóðir sem þeir eru að fjárfesta í sýni samfélagslega ábyrgð. Við sjáum það gerast sífellt oftar að það verða til sjóðir og fyrirtæki og annað sem horfa ekki bara á arðinn heldur horfa á hvað þeir geta gert samfélagslega. Vandamálið er að löggjöfin okkar setur stundum fyrirtækjum og öðrum ákveðnar skorður. Hlutafélög hafa t.d. þann eina tilgang að búa til arðsemi fyrir hluthafa sína. Er það að búa til arðsemi ef hlutafélagið gefur til góðgerðarmála? Það er í rauninni hægt að kæra framkvæmdastjóra og forstjóra stórfyrirtækja sem það gera ef upphæðin verður of há að mati einhvers hluthafa. Þetta er nokkuð sem farið er að tækla með því að búa til sérstaka tegund hlutafélaga, svokölluð samfélagslega ábyrg hlutafélög. Því miður er þau ekki til á Íslandi enn þá en hafa verið til í Bretlandi, Bandaríkjunum og fleiri löndum þar sem það er líka hlutverkið að bæta samfélagið og við mættum endilega sjá meira af því. Ég veit að það eru fyrirtæki, það eru stofnanir og fjárfestar sem láta gott af sér leiða og það ætti einmitt að vera hluti af fjárfestingarstefnu hvers og eins að hugsa um samfélagið, hugsa um umhverfið. Svokallaðir ESG-sjóðir hafa mjög aukist að undanförnu en þeir horfa einmitt til umhverfis og samfélags.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég held að þegar við köfum aðeins undir yfirborðið séu flest fyrirtæki - fyrir utan auðvitað þá svörtu sauði sem eru, sama hvort horft er á hóp einstaklinga eða fyrirtækja eða hvaða hluti samfélagsins það er, iðulega í hverjum hópi - ef við horfum bara aftur á míkróhagkerfið á Íslandi þá séu fyrirtæki gegnumgangandi samfélagslega ábyrg sem betur fer. Maður sér það, alveg sama hvort horft er á einhverja fótboltaferð 6. flokks úti á landi eða yfir í risaverkefni eins og söfnunina sem við sáum í sjónvarpinu síðastliðinn sunnudag, að með einum eða öðrum hætti er þetta allt drifið áfram af stuðningi fyrirtækja og félagasamtaka eins og þarna sem tosa það til sín. Það fór í gegn löggjöf á liðnu þingi sem liðkar að einhverju marki fyrir þessu, en ég held að við ættum alltaf að hafa það í huga að reyna að lágmarka óþarfareglusetningu sem engu skilar. Við sjáum t.d. að einhverjir fyrirsvarsmenn kirkjukóra landið um kring hafa setið sveittir við að skrá raunverulega eigendur kirkjukórsins. Það skilar engu. Það blasir við. Þeir sem ætla sér illt láta slíkt ekki stoppa sig. En ég held að við ættum að halda allri reglusetningu þannig að svigrúmið til að geta látið gott af sér leiða sé sem allra mest fyrir fólk og fyrirtæki.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir seinna andsvarið. Ég verð að taka undir með hv. þingmanni. Það hefur verið rosalega fallegt að horfa upp á það, sérstaklega núna undanfarnar vikur, að fyrirtæki virkilega leggja hönd á plóginn þegar kemur að hjálparstarfi og að sjá að við sem samfélag getum gert góða hluti. Það að geta fengið afslátt frá sköttum fyrir að gera samfélagslega hluti er nokkuð sem er mun opnara t.d. í Bandaríkjunum en hér. Þrátt fyrir að það hafi verið opnað fyrir það hér eru enn þá takmörk á því. Ég er líka hjartanlega sammála því að við þurfum að passa að regluverkið sé ekki of mikið. Það er dálítið fyndið með kirkjukórana og húsfélögin sem þurftu allt í eina skrá raunverulega eigendur, að sú krafa kom aldrei að utan. Sú krafa kom af því að eina leiðin fyrir aðra en einstaklinga að fá kennitölu úthlutað til að geta opnað bankareikning var að skrá þessa kirkjukóra og hlutafélög í fyrirtækjaskrá. Krafan utan frá var að fyrirtæki í fyrirtækjaskrá væru gefin upp. Skatturinn einfaldlega var ekki tilbúinn til að hafa tvö aðskilin tölvukerfi, annað til að halda utan um þessi félagasamtök, húsfélög, kirkjukóra o.s.frv., sem eru ekki í rauninni fyrirtæki, og svo hins vegar fyrirtækin. Það var aldrei krafa um húsfélögin og það erlendis frá. Hún var bara af því að tölvan sagði nei hjá Skattinum.

Frú forseti. Ég er viss um að sú sem situr í forsetastóli núna geti tekið undir með mér þegar ég segi að við ræðum utanríkismál allt of sjaldan hér í sal, hvað þá að við ræðum EES-mál. Það gerum við allt of sjaldan miðað við hversu mikið vægi þau hafa á framþróun samfélagsins og lagaumhverfis hér á landi. Hér erum við að ræða tillögu til þingsályktunar sem varðar fjármálakerfið á Íslandi og það fyrsta sem slær mann við svoleiðis tillögur þegar þær koma til okkar er að Ísland er eiginlega bara stundum einni stærð of lítið fyrir þetta regluverk sem við fáum til okkar. Við fáum þessar tilskipanir frá Evrópu, oft smekkfullar af góðum hugmyndum sem væri gaman að hrinda í framkvæmd, en vegna þess að Evrópa setur öll stærðarmörk miðað við miklu stærri samfélög en við búum í þá á fæst af þessu við um Ísland. Ég velti þess vegna fyrir mér hvort við ættum kannski að fara að líta á þessar tilskipanir, þó að þær séu kannski ekki allar bindandi að þjóðarétti, sem einhvers konar hvatningu til þess að við tökum upp hluti miðað við hlutfallsleg stærðarmörk. Til gamans fletti ég því upp að íslensku lífeyrissjóðirnir áttu í ársbyrjun eignir upp á 6.550 milljarða. Bankarnir íslensku áttu eignir á svipuðum tíma upp á 4.719 milljarða. Þetta eru samanlagt rúmir 11.000 milljarðar sem er þreföld þjóðarframleiðsla Íslands á einu ári. Þó að þessar fjármálastofnanir nái því ekki einu sinni að eiga 100 milljarða evra á sínum efnahagsreikningi þá eiga þær þrefalda þjóðarframleiðslu Íslands og hafa þess vegna í íslensku samhengi mjög mikið vægi. Þess vegna er sitthvað í þessari tillögu sem vert er að skoða og ýmislegt svo sem við höfum skoðað. Ég staldra t.d. við e-lið í 2. kafla greinargerðarinnar varðandi það að starfskjarastefna fjármálafyrirtækja skuli vera kynhlutlaus. Fyrst velti ég fyrir mér hvort kynhlutlaus sé endilega rétta orðið í þessu samhengi vegna þess að til þess að leiðrétta þá skekkju sem er á vinnumarkaði þarf stefnan einmitt ekki að vera hlutlaus á kyn heldur þarf hún að taka tillit til þeirrar kynjaskekkju sem er á vinnumarkaðnum. Hún þarf, eins og ég held að Alþjóðaþingmannasambandið hafi t.d. kallað það þegar sambandið beitir sér fyrir umbótum í löggjafarþingum, að vera kynnæm. Hún þarf að vera næm á kynbundnu skekkjuna sem þarf að leiðrétta. Þetta erum við farin að kunna dálítið á hér á landi eftir að við t.d. innleiddum jafnlaunavottun í lög. Hvað kom þá í ljós? Það er kannski ekki nóg að vera bara með starfskjarastefnu um að jafna laun á milli fólks sem gegnir sambærilegu starfi, að sjá til þess að ein hilla í fyrirtækinu sé jöfn, heldur þarf að skoða allan strúktúr kerfisins. Þetta skiptir sérstaklega miklu máli í fjármálageiranum á Íslandi, fyrir utan það að fjármála- og vátryggingastarfsemi, sú atvinnugrein þar sem óleiðréttur launamunur kynjanna er mestur á Íslandi, er líka grein þar sem karlar stýra. Það hefur gengið mjög illa að leiðrétta þá skekkju í íslenska fjármálakerfinu. Kjarninn hefur t.d. árlega tekið út stöðu kynjanna í fjármálakerfinu, birt greinaflokk um hvaða fólk það er sem stýrir peningunum okkar og nýjustu tölur 2021 voru þær að stjórnendur íslensku fjármálafyrirtækjanna væru 83 karlar og 11 konur. Þetta er um það bil óbreytt þau átta ár sem Kjarninn hefur skoðað þetta. Eitt af verkfærunum sem við höfum til þess að snúa þessari skekkju við eru t.d. reglur sem voru settar hér fyrir rúmum áratug varðandi hlutfall kynja í stjórnum fyrirtækja vegna þess að alla vega fólkið sem flutti það mál á sínum tíma gerði það m.a. með vísan til þess að með því að topparnir yrðu jafnari myndi sá jöfnuður einhvern veginn seytla í gegnum fyrirtækin og hafa áhrif á starfsemi þeirra. En hvað gerðist? Árið 2010 þegar frumvarp um jafnt kynjahlutfall í stjórnum fyrirtækja og stofnana var lagt fram og samþykkt voru konur 19,5% stjórnarmanna á Íslandi. Þegar lögin tóku að fullu gildi 2013 voru konur 30,5% stjórnarmanna. Á síðasta ári þegar lögin voru búin að vera að fullu í gildi í átta ár hafði hlutfall kvenna ekki hækkað nema upp í 34,1% frá þessu 30,5% sem var þegar lögin tóku gildi. Þetta gerist á hraða snigilsins þannig að við hljótum að þurfa að skoða hvernig er hægt að hraða þessu. Þá langar mig að rifja upp þingmál sem hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir flutti í þessum sal fyrir nokkrum árum þar sem hún benti sérstaklega á að það eru engin viðurlög við því að fylgja ekki lögum um hlutfall kynja í stjórnum fyrirtækja. Þetta er náttúrlega algerlega á skjön við það sem er t.d. raunin í Noregi, þangað sem Ísland sótti fyrirmyndina að þessum lögum á sínum tíma, enda hefur árangurinn verið mun meiri í Noregi. Það er nefnilega þannig, frú forseti, að stundum þarf viðurlög til að ákvæðum laga sé fylgt og í tilfellum fyrirtækja þarf dagsektir. Það var einmitt tillagan sem hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir kom með í áðurnefndu frumvarpi, þá var hún að horfa á samvinnufélög sérstaklega, ef ég man rétt. Hún lagði til að það myndu einfaldlega leggja dagsektir á félögin ef þau uppfylltu ekki reglur um kynjakvóta þannig að þau fyndu það á pyngjunni ef þau færu ekki að lögum. Það held ég að væri nú ansi milt úrræði miðað við ýmsar þvingunarheimildir sem settar hafa verið í lög á Íslandi, að sekta fyrirtæki ef þau fylgja ekki lögum. Ég sé að tíminn er að renna frá mér en mig langar að nefna g-lið 2. kafla greinargerðarinnar sem mér finnst sérstaklega áhugaverður og varðar það að stjórnarmenn í fjármálafyrirtækjum skuli hafa fjölbreyttan bakgrunn. Sporin hræða kannski varðandi kynjabreiddina, að við höfum ekki náð að fylgja þeim ákvæðum eftir eins og ég hef farið yfir, en það væri ofboðslega spennandi ef við næðum einhvern veginn utan um það að atvinnulífið í landinu endurspeglaði þann fjölbreytileika sem er í samfélaginu miklu betur en það gerir í dag, ekki bara varðandi kyn og aldur, sem við erum kannski vanari því að ræða, heldur uppruna og fötlun og hvað það er sem getur einkennt fólk annað en kyn og aldur. Ekki síst skiptir þetta máli í fjármálafyrirtækjunum sem hafa svo ofboðslega mikið um það að segja hvernig samfélagið þróast í krafti sinna fjárfestinga. Við þurfum ekkert að rifja upp, frú forseti, hvernig fór hér á árunum fyrir hrun þegar bankarnir tútnuðu út af allt of einsleitum bisnesskörlum sem steyptu öllu í glötun. Þar hefði fjölbreytileikinn svo sannarlega komið að gagni.

Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 22/2020. Ákvörðunin fellir inn í EES-samninginn þrjár gerðir á sviði fjármálaþjónustu. Um er að ræða reglugerð (ESB) 2017/1131 um peningamarkaðssjóði og tvær reglugerðir sem útfæra ákvæði hennar nánar. Peningamarkaðssjóðir veita skammtímafjármögnun til fjármálastofnana, lögaðila og ríkisstjórna. Í gerðunum er kveðið á um skilyrði þess að mega reka slíka sjóði á Evrópska efnahagssvæðinu. Markmið reglugerðanna er m.a. að ýta undir fjárhagslegan stöðugleika á innri markaðnum og auka fjárfestavernd. Það er m.a. gert með því að koma í veg fyrir áhættuna af áhrifum peningamarkaðssjóða á raunhagkerfið og á bakhjarla sjóðanna. Það er einnig gert með því að draga úr óhagræði fyrir þá sem óska seint innlausnar, sérstaklega þegar óróleiki er á mörkuðum. Með innleiðingu þessara reglna gefst íslenskum aðilum kostur á að starfrækja og markaðssetja peningamarkaðssjóði innan Evrópska efnahagssvæðisins, hvort sem er á formi verðbréfasjóða eða sérhæfðra sjóða. Eins gefst aðilum á Evrópska efnahagssvæðinu tækifæri til að markaðssetja slíka sjóði hér á landi. Reglurnar leiða til aukinnar fjárfestaverndar með auknum seljanleika peningamarkaðssjóða og sterkara fyrirkomulagi sjóðanna. Þær leiða einnig til betra jafnvægis á peningamörkuðum innan EES til hagsbóta fyrir fjárfesta, útgefendur skammtímaskulda og banka sem hafa stutt við peningamarkaðssjóði. Virðulegi forseti. Ákvörðunin kallar á lagabreytingar hér á landi. Áformað er að innleiða reglugerð (ESB) 2017/1131 með nýjum heildarlögum um peningamarkaðssjóði. Stefnt er að framlagningu frumvarps þess efnis á yfirstandandi löggjafarþingi. Afleiddu gerðirnar verða innleiddar með reglugerð og reglum með stoð í fyrrnefndri löggjöf. Það er mat fjármála- og efnahagsráðuneytis að innleiðing reglugerðanna þriggja muni ekki hafa veruleg áhrif á stjórnsýslu ríkisins og engin áhrif á fjárhag þess. Ég legg til, virðulegi forseti, að þegar umræðu þessari lýkur verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að leggja fram þessa reglugerð frá EES. Hún hefði kannski mátt koma svolítið fyrr, ekki það að ég viti alveg hversu gömul; hún er frá EES sjálfu. Í greinargerð með frumvarpi sem mun fylgja eftir þessari reglugerð, frumvarpi til laga um peningamarkaðssjóði frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu, segir, með leyfi forseta: „Á árunum 2007–2008 kom í ljós að ekki var alltaf hægt að standa við loforð um innlausnarskyldu og um að virði hlutdeildarskírteina myndi halda sér og leiddi það í mörgum tilvikum til mikilla innlausna af hálfu fjárfesta. Með ákvæðum reglugerðarinnar er leitast við að koma í veg fyrir að þetta geti endurtekið sig.“ Margir settu einmitt sína fjármuni í peningamarkaðssjóði, oft til skammtímafjármögnunar, þ.e. til að geyma peningana í stuttan tíma, sér í lagi vegna þess að þessir sjóðir voru taldir mjög öruggir. Eins og við sáum því miður í október 2008 var þetta ekki eins öruggt og menn héldu nema auðvitað fyrir þá aðila sem fréttu af því að hlutirnir væru kannski ekki alveg að fara í rétta átt og gátu leyst út á dögunum og vikunum áður en allt hrundi. Peningamarkaðssjóðir virka þannig að þeir veita skammtímafjármögnun til fjármálafyrirtækja, lögaðila og hins opinbera. Með öðrum orðum eru þeir að kaupa skuldabréf af þessum aðilum og reyna oftast að kaupa fjárfestingar í því sem kallast öruggar fjárfestingar þar sem áhættan er lítil. Á móti kemur að ávöxtunin er ekki mjög há en hún er eitthvað hærri a.m.k. heldur en að geyma peningana undir koddanum nema þegar kemur hrun. Þessari reglugerð er ætlað að tryggja meiri fjárhagslegan stöðugleika og auka vernd þeirra sem fjárfesta í slíkum peningamarkaðssjóðum. Sérstaklega á að passa upp á að ef álag er mikið á mörkuðum, eins og gerðist í október 2008, sé það ekki þannig að þeir sem síðast frétta af því að það sé að koma hrun og vilja taka peningana sína út úr þessum peningamarkaðssjóðum tapi meiru en þeir sem fengu að vita í gegnum vini og vandamenn að þarna væri nú kannski eitthvað að fara að gerast. Til þess að tryggja þetta allt er horft til þess að seljanleiki sjóðanna sé alltaf nægilegur til þess að hægt sé að leysa út - eða innleysa eins og það er kallað þó í rauninni sé verið að leysa peninga út úr sjóðnum - og farið var í að vinna reglur innan Evrópusambandsins um hvernig mætti gera þetta. Innleiðing á þessari ákveðnu reglugerð hefur þau áhrif að íslenskum aðilum gefst kostur á að starfrækja og markaðssetja sjóði sína út fyrir landsteinana til landa á Evrópska efnahagssvæðinu og öfugt, að evrópskir peningamarkaðssjóðir geti markaðssett slíka sjóði hér á landi. Þetta opnar líka fyrir það að við getum fengið aðgang að fleiri peningamarkaðssjóðum en hefur verið mögulegt hingað til, kannski á öðrum vöxtum og öðrum mögulegum hlutum. Á sama tíma á að tryggja að það sé meira jafnvægi og meira öryggi í þessu, eða með öðrum orðum er hér verið setja reglur sem hjálpa okkur að passa upp á að það sem gerðist fyrir 14 árum síðan á Íslandi sé ekki eitthvað sem eigi eftir að gerast jafn auðveldlega og gerðist þá. Í dag var dreift hér á þingi frumvarpi til laga um peningamarkaðssjóði til að innleiða þessar reglugerðir og þingsályktanir. Þetta er allt saman heilmikið púsl sem ráðuneytin þurfa að púsla til að ná svona EES-málum í gegn. Það er ánægjulegt að sjá að lögin fylgja með, þ.e. eru líka komin fram. Vonandi gerir það að verkum að þetta regluverk og þeir möguleikar að leggja á stjórnvaldssektir og annað ef ekki er farið eftir þessum reglum sé komið fram. Það er von mín að bæði frumvarpið og reglugerðin fái fljóta meðferð í þinginu vegna þess að hér er svo sannarlega um réttarbót og aukna neytendavernd að ræða fyrir fólk sem oft vill einungis finna öruggan stað fyrir peningana sína.

Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 215/2021. Ákvörðunin fellir inn í EES-samninginn tiltekna reglugerð sem er hluti af aðgerðaáætlun ESB um að koma á fót innri fjármagnsmarkaði. Markmiðið með reglugerðinni er að liðka fyrir útgáfu og skráningu fjármálagerninga á svokallaðan vaxtarmarkað. Tilgangur vaxtarmarkaða er að gera það meira aðlaðandi og aðgengilegra fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki að nota fjármálamarkaði til að sækja sér fjármagn. Hér er verið að bæta við fjármögnunarkostum en fjármögnun þessara fyrirtækja er að miklu leyti háð lánveitingum frá lánastofnunum í dag. Reglugerðinni er ætlað að draga úr kostnaði og formkröfum til vaxtarmarkaða en um leið gæta að heilleika markaðarins og fjárfestavernd. Tilgangurinn er einnig að gera skráð félög á vaxtarmörkuðum seljanlegri og gera með því slíka markaði meira aðlaðandi, m.a. fyrir fjárfesta og útgefendur fjármálagerninga. Auk þess er reglugerðinni ætlað að stuðla að skráningu markaðstorga fjármálagerninga sem vaxtarmarkaða og auka viðskipti á slíkum mörkuðum á hverju markaðssvæði og yfir landamæri. Vonir standa til að innleiðing reglugerðarinnar leiði til þess að lítil og meðalstór fyrirtæki hér á landi hljóti hagstæðari fjármögnun en nú er. Í september 2021 var tilkynnt að Nasdaq First North markaðurinn hér á landi hefði hlotið skráningu sem vaxtarmarkaður fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki í samræmi við 58. gr. laga um markaði fyrir fjármálagerninga, nr. 115/2021. Virðulegi forseti. Ákvörðunin kallar á lagabreytingar hér á landi og stefnt er að því að fjármála- og efnahagsráðherra leggi fram frumvarp til innleiðingar á yfirstandandi löggjafarþingi. Ég legg til, virðulegi forseti, að þegar umræðu þessari lýkur verði tillögu þessari vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þessa framsögu. Ég tel mikilvægt að þessi tilskipunin nái fram að ganga og að við ræðum þetta í þinginu. Hitt er annað að þetta snertir í rauninni grunninn að fjármálaþjónustu eða einn lið af fjármálaþjónustu. Þá velti ég þessu fyrir mér í tengslum við bankasöluna núna á Íslandsbanka sem við í Viðreisn höfum stutt í ljósi þess að við teljum að eignarhald á bankamarkaði skiptir máli. Við viljum að ríkið sé áfram kjölfestufjárfestir í a.m.k. einum banka og við sjáum fyrir okkur Landsbankann. En eignarhaldið eitt og sér skiptir ekki mestu máli þegar kemur að samkeppni á fjármálamarkaði. Samkeppni fyrir neytendur á fjármálamarkaði er gríðarlega mikilvæg og við sjáum að þrátt fyrir þessa þrjá banka, þrátt fyrir að lífeyrissjóðirnir séu komnir inn, og kannski líka af því að lífeyrissjóðirnir eru komnir inn, er samkeppni á bankamarkaði og fjármálamarkaði, vátryggingastarfsemi líka, ekki beint að aukast þessi dægrin, þrátt fyrir breytingu á eignarhaldi. Í rauninni er eignarhald ríkisins að færast yfir í að stórum hluta félagslegt eignarhald lífeyrissjóðanna, sem er gott og við treystum sem betur fer lífeyrissjóðunum til að fara með þessar mikilvægu eignir. En samkeppni á fjármálamarkaði er engu að síður ekki endilega grasserandi, það væri náttúrlega æskilegt að hún væri alltumlykjandi. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvernig hann sjái fyrir sér að hægt verði að taka sjálfstæðar ákvarðanir þrátt fyrir mikilvægar tilskipanir og gerðir frá Evrópusambandinu, hvernig við sjálf getum aukið undir og ýtt á samkeppni hér heima, innan okkar fjármálamarkaðar, á þennan samkeppnisþátt, því að ef við aukum samkeppni á fjármálamarkaði mun það vera til hagsbóta fyrir neytendur.

Frú forseti. Samkeppni er alla jafna og almennt til þess fallin að bæta stöðu neytenda og að því leytinu til má segja að sá liður hangi þar í og með þegar kemur að breytingum á eignarhaldi banka þar sem hið opinbera, ríkið, er enn þá með mest eignarhald í fjármálastarfsemi á Íslandi innan OECD. Það er staða sem ég vil gjarnan sjá breytast ansi hratt og fagna því þess vegna að við séum að taka þau skref, enda óeðlilegt að vera í þeirri stöðu til lengri tíma. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að hin hefðbundna fjármálastarfsemi og bankastarfsemi eins og við þekkjum hana muni taka miklum breytingum á næstu misserum árum og áratugum. Þar skiptir líka ný tækni og nýsköpun mjög miklu máli og ég held að það muni stuðla að því að það verði fjölbreyttara form og ekki eingöngu hið hefðbundna. Þetta þurfa fjármálastofnanir, sem við höfum hér, líka að skilja og hreyfa sig og haga sér samkvæmt því til að eiga möguleika á að lifa af í því umhverfi og þeirri samkeppni. Að því leytinu til eru það líka rök fyrir því að ríkið eigi ekki að eiga banka heldur sé það betur til þess fallið að einkageirinn finni út úr því hvernig best sé að standa í slíkri samkeppni. Þegar til þess er litið er kannski alveg hægt að horfa framan í þær breytingar, og hvort þær eru tímabundnar eða varanlegar þori ég ekki að segja til um, þ.e. þegar kemur að fjármálastarfsemi annars staðar frá, utan okkar landsteina, og hvernig við erum farin að nýta tækni og erlend fyrirtæki í einhverjum fjármálaflutningum, fyrir utan síðan bálkakeðjur, hvort þær eru komnar til að vera eða hvort það er eitthvert tímabil sem fjarar út. Þannig að ég held nú að samkeppni á fjármálamarkaði muni aukast frekar en hitt.

Forseti. Við erum algerlega sammála um breytt eignarhald á bönkunum og að við færum frekar eignarhald á bönkunum frá ríkisvaldinu yfir á almenna markaðinn. Það er af hinu góða og við styðjum þetta í Viðreisn svo lengi sem við höldum a.m.k. einni kjölfestufjárfestingu í einum banka. Skrefin sem er verið að stíga eru rétt, þó að það megi alltaf ítreka það sem við höfum sagt og það má að einhverju leyti efast um það sem nú er verið að gera. Það verður bara farið yfir það og lögum breytt, eins og forsætisráðherra kom inn á áðan. Ef það er einhver fyrirstaða gagnvart því að veita upplýsingar, auka gegnsæi í ferlinu, þá verður þingið að koma að því og laga það, ef það þarf einhverjar heimildir til að ýta undir gegnsæið. Það er algjört lykilatriði til þess að byggja upp traust á starfsemi sem þarf á því að halda, að almenningur fari með í þá mikilvægu vegferð að dreifa eignarhaldinu á bönkunum. En það breytir ekki því að þessi bankasala er ekki eitthvert risaskref í því að koma eignarhaldinu á bönkunum frá ríkinu yfir í almenna einkafjárfestingu því að við erum að mestu leyti að fela þetta lífeyrissjóðunum, sem við treystum sem betur fer vel til að fara með þetta. En mun samkeppnin aukast verulega mikið við þetta? Hún mun aukast, ég er sammála ráðherranum um það. En mun hún aukast það mikið að við sjáum enn frekari valkosti fyrir neytendur sem taka hér lán, hvort sem það eru húsnæðislán eða önnur lán, lítil fyrirtæki, meðalstór fyrirtæki eða einstaklingar og fjölskyldur? Nei, það er ekkert endilega að fara að gerast. Við sjáum að Samkeppniseftirlitið hefur ítrekað bent á að það vantar aukna samkeppni í fjármálaþjónustunni hér heima. Þá erum við komin að því sem við leysum ekki hér í andsvörum, ég og hæstv. ráðherra, en stóri fíllinn í þessari postulínsbúð er auðvitað gjaldmiðillinn. Við fáum ekki erlenda fjárfestingaraðila hingað, erlendan banka, 

Frú forseti. Þegar kemur að þessum fasa í sölu á Íslandsbanka þá hefur ekki staðið á neinum, hvorki ráðherra né þingmönnum stjórnarliðsins, að birta það sem talið er að þurfi að birta til að auka gagnsæi og það sé alveg skýrt hvað þarna fór fram. Formaður Sjálfstæðisflokksins hefur sömuleiðis talað skýrt í þeim efnum og viljað að þessar upplýsingar séu birtar, en það þarf þá að liggja fyrir hvort það er heimilt eða ekki. Ef það er ekki heimilt þá er það okkar hér að gera eitthvað í því, ef við viljum breyta þeirri stöðu. Það er í mínum huga alveg ljóst að við erum í fullum færum til að stuðla að því að samkeppni aukist á þessum markaði þótt hann sé smár. Þegar kemur að eignarhaldinu þá horfum við jú núna á lífeyrissjóði og svo sem líka á að fjárfesta í bankanum og svo eru einnig mjög mismunandi skoðanir á því hvort það fari vel á því að um sé að ræða erlendra fjárfesta eða ekki, sem mér þykir persónulega sjálfsagt mál. En sumum þykir mjög miður að þetta eigi allt að vera í höndum innlendra aðila, þannig að í svona ákvarðanatöku er vissulega aldrei hægt að verða við skoðunum eða sýn allra. En grundvallaratriðið er að það hefur verið stefnt að því að selja þennan banka í mörg ár og loksins erum við komin á þann stað að gera það í skrefi tvö og heilt yfir hefur það gengið ótrúlega vel.

Frú forseti. Ég verð eiginlega að halda aðeins áfram með þetta samtal milli hæstv. ráðherra og hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur vegna þess að þetta er náttúrlega ekkert eins einfalt og hæstv. ráðherra segir, að í okkar litla samfélagi sé svo auðvelt að ná ásættanlegri samkeppni í mörgum geirum, og það á ekki síst við um bankakerfið. Á þetta hefur Samkeppniseftirlitið t.d. bent, eins og kom fram áðan. Það er hins vegar mjög mikilvægt að hæstv. forsætisráðherra hafi lýst því yfir hérna fyrr í dag að það verði tryggt að fáum við ekki allt upp á borðið og fáum við ekki allar þær upplýsingar sem við þurfum til að það sé hafið yfir allan vafa að hér hafi allt átt sér stað eins og best verður á kosið, þá verði einfaldlega lögum breytt. Það er mjög mikilvægt fyrir okkur sem erum tortryggin á þetta að fá slíka yfirlýsingu frá ríkisstjórnarhliðinni. Þá skulum við reikna með að fyrir því sé meiri hluti í þinginu vegna þess að þetta þurfum við að gera. Það er hins vegar, eins og komið var inn á áðan, alveg ótrúlega mikilvægt að við fáum inn í íslenskt bankakerfi stóra langtímafjárfesta að utan. Ég er satt að segja hissa á að hæstv. ráðherra skyldi hafa verið að efast um að það væri skoðun allra. Það er kannski ekki skoðun allra en ég hef ekki heyrt sjónarmið í aðra átt mjög lengi frá stórum hluta fólks. Það sem er auðvitað óheppilegt og vont við þessa sölu núna, fyrir utan að það liggur ekki allt fyrir um hvernig að henni var staðið, er að það hefði að mörgu leyti verið betra að vera að selja þennan banka í þeirri stöðu að við værum með evru. Það hefði aukið líkurnar til mikilla muna á að erlendir aðilar, stórir bankar hefðu sýnt áhuga á því að koma hingað inn og fjárfesta. Það er ein ástæðan fyrir því að það er út í hött sem sumir stjórnarliðar segja, að það sé ótímabært og ekki rétt að vera að ræða Evrópusambandið, fyrir utan að einhverjir hnýta því núna við að það sé ósmekklegt vegna þess að það er styrjöld úti í heimi og gleyma því að hvert einasta ríki í nágrenni við okkur er einmitt að endurskoða afstöðu sína til alþjóðasamstarfs út af þeim málum. Friðsamlegar lausnir, lýðræði, mannréttindi og jafnrétti eru auðvitað miklu öflugri vopn í baráttu gegn stríði en nokkurn tímann vopn. Svíar og Finnar eru að ræða núna hvort þeir eigi víkka út sitt samstarf og bæta við Evrópusambandið NATO-aðild, og sitt sýnist hverjum þar auðvitað. Danir leggja til þjóðaratkvæðagreiðslu í sumar þannig að þeir taki þátt í öryggissamstarfi Evrópusambandsins sem þeir hafa ekki verið aðili að. Svisslendingar hafa vikið frá hlutleysisstefnu sinni og Þjóðverjar hafa gert grundvallarbreytingar á sinni stefnu. Þannig að núna þegar við erum að fjalla um EES-mál held ég að það sé mjög viðeigandi að við hnykkjum á því að við getum fengið meira út úr þessu samstarfi en eins og staðan er núna. Það er rétt hjá hv. þm. Andrési Inga Jónssyni að þær innleiðingar sem hér eiga sér stað eiga ekki alltaf við íslenskt samfélag og við erum auðvitað tiltölulega smærri eining en flest þessi ríki. En við því er að segja auðvitað að þess þá bagalegra er það að við höfum þessa takmörkuðu aðkomu að lagabreytingum sem við höfum í gegnum EES-samninginn. Við höfum verið að reyna að styrkja hagsmunagæslu en það er einfaldlega ekki nóg. Það væri betra fyrir okkur að vera bara þarna við borðið og geta þá haft áhrif beint þegar hugmyndir eru að fæðast og verða að frumvörpum og lögum. Eins og við þekkjum er það mjög algengt að ríki vinni saman þegar þau eiga líka hagsmuni, þannig að ég hef engar áhyggjur af því að við gætum ekki fengið töluvert út úr því. En ástæðan fyrir að ég kom hingað upp er að þetta mál er tiltölulega tæknilegs eðlis og má eiginlega efast um að við værum að fjalla um það ef við fengjum þetta ekki í gegnum EES-samninginn vegna þess að við erum fáliðuð, ekki bara hér á þingi heldur höfum við lítið af sérfræðingum sem eru að vinna á okkar snærum. Það er bara mjög margt sem við erum að innleiða í gegnum EES-samninginn sem hefur verið ótrúleg réttarbót fyrir fólkið í landinu og nægir að nefna vinnurétt, félagsmál, mannréttindi, persónuvernd og ýmislegt annað sem ég er ekki viss um að við hefðum haft bolmagn í að byrja eða hugsa frá grunni og til enda. En þetta gildir ekki aðeins um einstaklinga heldur kjarnann í hugsun Evrópusambandsins þegar um er að ræða atvinnulíf og ekki síst fjármálafyrirtæki af því að, eins og hæstv. ráðherra sagði, markmiðið með frumvarpinu er að gera fjármálakerfi aðlaðandi fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki og tryggja að lítil og meðalstór fyrirtæki búi við hagstæðari aðstæður en nú er. Þarna hittir hún algerlega naglann á höfuðið því að ef við skoðum hugmyndafræði Evrópusambandsins þegar þau setja fram frumvörp eða þegar þau eru að móta aðgerðir fyrir fyrirtæki og atvinnulíf þá nota þau, í íslenskri þýðingu, slagorðið: Hugsum smátt fyrst. Regluverkið er hugsað í kringum lítil og meðalstór fyrirtæki sem eru á evrópskan mælikvarða 50 manna fyrirtæki og upp í 500 manna fyrirtæki, frekar stór hér á landi en samt sem áður smá. Ef lekapróf sýna að þetta nýtist þessum fyrirtækjum eru þau óhrædd við að skjóta þeim fram og stóru fyrirtækin munu örugglega geta vel við unað líka, eða geta unað við það a.m.k. Mér finnst svo sérkennilegt að í þessu 500 milljóna bandalagi, eða tæplega það, skuli þetta vera hugsunin á sama tíma og mér finnst, hafandi verið þátttakandi hérna í fimm ár, eins og frumvörp og hugmyndir sem eru smíðaðar frá grunni hér um okkar íslenska atvinnulíf séu eiginlega akkúrat öfugt, að þau séu sniðin utan um stærstu fyrirtækin og síðan fá hin einhvern veginn að damla inni í þessu. Nægir bara að nefna sjávarútveginn í því sambandi þar sem mesti tíminn fer alltaf í að ræða fimm stærstu eða tíu stærstu, eða hvað menn vilja nú nota. Við munum auðvitað styðja þetta frumvarp í Samfylkingunni, enda er það okkar skoðun að það sé mikilvægt og ekki síst fyrir íslensk fjármálafyrirtæki sem vilja líka vera í alþjóðlegum viðskiptum. Alþjóðleg viðskipti eru lykillinn að okkar góðu stöðu, að halda þeim sem mestum, og því þurfum að við að búa vel að þessum litlu og meðalstóru fyrirtækjum.

Frú forseti. Ég stóðst ekki mátið fyrst hv. þingmaður nefndi mig í ræðu sinni, reyndar út af orðum sem féllu hér tveimur málum fyrr í dag, en þetta tengist náttúrlega því að mér finnst skipta máli að íslensk stjórnvöld og löggjafarvaldið séu aðeins meira á tánum þegar kemur að innleiðingu á Evrópureglum. Hér erum við ekki með elstu reglurnar í safninu í höndunum, hér er um að ræða reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins frá árinu 2019. En vegna þess að reglur um fjármálakerfið eru ekkert bara fyrir fjármálakerfið heldur fyrir samfélagið þá skiptir máli að Evrópusambandið er í millitíðinni búið að samþykkja grænan samfélagssáttmála. Það er búið að samþykkja að meginþungi fjárfestinga næstu árin og áratugina eigi ekki bara að vera í þágu einmitt þessara smáu og meðalstóru fyrirtækja, vegna þess að það er skilvirkasta leiðin til að koma atvinnulífinu sem hraðast af stað, heldur líka í þágu grænna umskipta, ekki bara vegna þess að þar er hægt að finna nýsköpunina og vaxtarsprotana á næstu árum heldur vegna þess að við þurfum það bara sem samfélag. Þess vegna velti ég fyrir mér: Hvernig getum við náð utan um þetta? Hvernig væri t.d. hægt að fjalla um þessa gerð sem snýr að því hvernig lítil og meðalstór fyrirtæki geta náð sér í fjármagn á markaði? Gætum við ekki nýtt ferðina og kannski reynt að innleiða eitthvað varðandi græna fjárfestingu í sömu ferð þannig að við séum ekki að hlaupa þau skref þegar sú gerð kemur loksins eftir pípunum til okkar? Tökum aðeins af skarið varðandi eitthvað sem kemur 

Frú forseti. Jú, ég held að við eigum auðvitað alltaf að nýta okkur alla möguleika sem við getum til að vera forvirk og reyna að sjá hvað bíður handan hornsins. En smæðin gerir okkur erfitt fyrir og við finnum vel fyrir því, þar sem við erum fimmtán sinnum minni en smáríkið Noregur, hvað við höfum miklu minni tækifæri til að gæta okkar hagsmuna í innleiðingarmálum. Ég held að við værum í betri stöðu ef við værum þarna inni og kæmum fyrr að. Það er algjörlega hárrétt hjá hv. þingmanni varðandi græna samfélagssáttmálann og grænu umskiptin sem eru nauðsynleg. Mér sýndist á fréttum að það hafi komið út ný skýrsla hjá Sameinuðu þjóðunum sem segir að ef toppnum verði ekki náð í losun á næstu þremur árum þá sé þetta bara búið. Auðvitað hafa oft komið viðvaranir en ég held að það sé alveg raunveruleg ástæða til að hafa áhyggjur af því sem er að gerast. Það þarf skiptir lykilmáli. En góðu fréttirnar eru auðvitað að Evrópusambandið virðist vera að taka svona skýrustu stöðuna í þessari baráttu og ásamt auðvitað gjaldmiðli og friðar- og öryggismálum þá held ég að loftslagsmálin séu kannski allra mesta ástæðan fyrir því að við eigum að taka skrefið þarna inn og vera bara stoltir þátttakendur og leggja af mörkum eins og við getum með reynslu, með þekkingu en líka að njóta úr hinni áttinni. Jú, auðvitað eigum við að vera forvirk og sjá fyrir hvað mun koma inn en ég held að það væri best að við værum þarna úti.

Frú forseti. Já, smæðin hamlar okkur að vissu marki en það eru líka tækifæri í henni. Við erum kvikara samfélag að ýmsu leyti. Þess vegna langar mig að tala um enn eina Evrópureglugerðina sem heitir á útlensku „Taxonomy“, sem ég held að útleggist sem rammi, þetta er sem sagt rammi til að greiða fyrir sjálfbærri fjárfestingu og er heilmikið og stórt regluverk sem er á leiðinni til okkar frá Brussel og snýst í rauninni bara um það hvað fjármálafyrirtæki megi flokka sem sjálfbæra fjárfestingu til að við séum með það alveg á hreinu sem samevrópskt fjárfestingarumhverfi hvað er græn fjárfesting og hvað ekki. Að vísu villtist Evrópusambandið aðeins af leið þegar það sætti sig við að fjárfestingar í innviðum fyrir jarðgas væru flokkaðir þarna undir þannig að þó að Evrópusambandið sé sennilega að gera það besta sem er verið að gera á hinu stóra sviði er það fjarri því fullkomið. En varðandi þennan ramma þá hefur legið fyrir að þetta væri á leiðinni til Íslands frá því áður en hann var einu sinni samþykktur. Þess vegna kom mér dálítið á óvart sofandahátturinn í fjármálaráðuneytinu. Ég held að ég hafi fyrst spurt þáverandi ráðherra hvort væri ekki rétt að fara að skikka t.d. lífeyrissjóðina til að losa um eignarhald í olíuiðnaði, bara í því allra versta, og kom algjörlega að tómum kofanum hjá ráðherranum þá. Svo hef ég spurt reglulega ráðherra sem komu eftir þeim ráðherra hvort eitthvað sé að frétta og það er aldrei neitt að frétta ofan úr ráðuneyti. Samt er þessi reglugerð alltaf á leiðinni til okkar og fjármálageirinn á Íslandi er tilbúinn. Hann er búinn að meta og greina þetta og hann er kominn með lögfræðinga og sjálfbærnifræðinga sem eru tilbúin að gera þetta. En það vantar frumkvæðið 

Frú forseti. Já, auðvitað getum við hysjað upp um okkur buxurnar og gert miklu betur. Svo ég leggi gott orð til ríkisstjórnarinnar að einhverju leyti þá höfum við náð meiri árangri í að laga þennan innleiðingarhalla, en við þurfum að gera enn betur en það. Þegar við erum búin að ná tökum á því gætum við kannski farið að vera forvirkari. Það á náttúrlega í siðuðu samfélagi ekki að þurfa að setja reglur um allt og sem betur fer eru bara reglur um kannski 1% af því sem við gerum. Annað er eitthvað sem við höfum komið okkur saman um og lífeyrissjóðir og bankar og fjármálastofnanir ættu fyrir löngu að vera búin að setja sínar eigin reglur um þessi siðferðilegu viðmið. En það er rétt hjá hv. þingmanni að Evrópusambandið er síður en svo eitthvert himnaríki. En það er heldur ekki brennandi hús eða helvíti, eins og er stundum talað um hér í salnum, og við þurfum aðeins að ræða það af meiri virðingu af því að þrátt fyrir allt er það leiðandi á svo mörgum sviðum sem skipta okkur máli. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni líka að smæðin þarf ekki endilega vera hamlandi, hún getur gert okkur kvikari, eins og hv. þingmaður sagði, en stundum getur þú verið of kvikur ef þú ert smár og ég bendi t.d. á að við erum númer 1 í heiminum þegar kemur að almennri netnotkun einstaklinga en erum númer 67 þegar kemur að netöryggi. Það er nú hægt að tileinka sér alls konar hluti, góða og slæma. En við skulum endilega reyna að nýta okkur hvað við erum þrátt fyrir allt kvikt þjóðfélag með tiltölulega mikið jafnrétti, tiltölulega góða menntun og tiltölulega mikið allt mögulegt. En við gætum líka lært tiltölulega mikið af öðrum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Loga Einarssyni fyrir sitt innlegg í þessa umræðu. Það þarf svo sem ekki að koma neinum á óvart að sú umræða og athugasemdir hans hafi beinst að akkúrat því hvernig við gætum haft meiri aðkomu að þeim reglum sem við erum að taka upp frá Evrópusambandinu. Ég get tekið undir margt af því sem þingmaðurinn sagði varðandi það. Það er ýmislegt mjög gott og gagnlegt sem til okkar hefur komið frá Evrópusambandinu. Ég var lengi að vinna í ráðuneyti sjálf og þá var það oftast þannig að manni fannst að þar væri ákveðin vinna sem færi fram við undirbúning löggjafar sem við höfum hreinlega ekki tök á að vinna hér á okkar litla landi með okkar litlu stjórnsýslu. Það sem mig langar til að spyrja hv. þingmann út í er um það sem hann nefndi með það hvað við erum smá, hvað við erum í rauninni lítil og þar af leiðandi lítils megnug í þessu stóra samhengi þegar við erum að taka upp reglur frá miklu stærra batteríi. Þingmaðurinn talar um að við stæðum betur ef við sætum á fundum þar inni og gætum tekið virkari þátt. Mig langar þá til að spyrja þingmanninn hvort hann telji að það myndi raunverulega breyta einhverju að því er varðar aðkomu að þessum reglum og mótun þessara reglna að við sætum við borðið miðað við það hversu fá sæti við myndum fá í rauninni við þetta ógnarstóra borð.

Herra forseti. Já, ég tel reyndar að við gætum haft glettilega mikil áhrif. Við vitum auðvitað hvernig mál ganga fyrir sig þar, þeim er ekki þrýst í gegn í einhverjum atkvæðagreiðslum þar sem minnsti mögulegi meiri hluti ræður heldur tekur þetta oft langan tíma af því að fólk reynir að sammælast um eitthvað sem allir geta sætt sig við. Evrópusambandið hefur eiginlega dálæti á furðulegum litlum þjóðum á landsvæðum norður í hafi eða einhvers staðar austan frá þannig að það hefur oft verið tekið tillit til þeirra. Þau vinna oft saman. Ég styð EES-samninginn. Hann er góður og hann var ótrúlega mikilvægt skref fyrir okkur og við getum örugglega haft meiri áhrif innan hans. En þá þurfum við líka að leggja miklu meira á okkur til þess. Norðmenn eru með 10–15 sinnum fleiri starfandi þarna úti til þess að vakta mál og hafa áhrif á þau á fyrri stigum í staðinn fyrir að bíða alltaf og reyna að fá einhverjar undanþágur. Ég veit að það eru skiptar skoðanir á t.d. veru okkar í NATO. Ég tel að þátttaka okkar í NATO geri okkur kleift að vera herlaus þjóð og ég er þakklátur fyrir það en ég gorta mig ekki af því. Við erum svo heppin að við höfum þarna sterkan bandamann sem sinnir þessum varnarhluta. En ég held að þátttaka okkar í Evrópusambandinu gæti einmitt gefið okkur meira öryggi og meiri lífsgæði á öðrum sviðum. Þetta er náttúrlega alveg ótrúlega langur aðdragandi að því að segja: Já, ég held að við munum hafa töluverð áhrif þarna inni, meiri en 370.000 sálir segja til um.

Herra forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir svarið þó að mér finnist hann ekki hafa svarað spurningunni jafn ítarlega og ég hefði óskað og farið út í sálma sem ég held okkar á milli að myndu krefjast meiri tíma en þeirra tveggja mínútna sem við höfum í þessum andsvörum, þ.e. vera okkar í NATO og ég tala nú ekki um aðild að Evrópusambandinu sem einhvers konar hernaðarbandalagi, sem það reynir nú að firra sig ábyrgð á því að vera. En um það má deila í mjög löngu máli þannig að ég ætla að láta það liggja á milli hluta að sinni. Hann svaraði hins vegar annarri spurningu sem ég var með um það að hvaða leyti afstaða þingmannsins mótast af því að með aðild myndum við hefja þátttöku á fleiri sviðum en þeim sem EES-samningurinn tekur til sem varðar utanríkismál og aðra þætti. Þar erum við sennilega ósammála um margt vegna þess að ég tel Evrópusambandið alls ekki gera góða hluti þegar kemur að þeim málum. Við gagnrýnum bandaríska forsetann fyrir að ætla að reisa múra en gerum það svo sjálf án þess að skammast okkar í eitt augnablik fyrir. Þar segi ég „við“ og á við Evrópusambandið, kaldhæðnislegt nokk. Mér fannst skemmtilegt hvernig þingmaðurinn nefndi að lítil ríki og litli karlinn gæti haft áhrif með því að hafa sérstöðu og stundum kannski hlustar fólk sérstaklega þegar það er svoleiðis. Þá minnist ég orða prófessors míns frá Belgíu sem nefndi að þótt Ísland væri smáríki væri það nánast óumdeilt að þegar kæmi að sjávarútvegsmálum værum við stórveldi. Það er erfitt að þræta fyrir það í ljósi sögunnar þar sem má segja að þetta pínulitla eyríki hérna úti í miðju hafi 

Ég hef kannski verið óskýr áðan, ég var svo sem ekki að halda því fram að ESB væri eða ætti að verða hernaðarbandalag. Það er hægt að vinna að friði með margvíslegum hætti án þess að setja upp langdrægar eldflaugar. Ég held að mjúk nálgun við frið sé miklu skynsamlegri. Þar höfum við auðvitað ýmislegt fram að bjóða sem er okkar helsta vara í utanríkismálum, sem er jafnrétti, friður, mannréttindi, mannúð. Mér sýnist að það séu kannski þau svið sem Evrópusambandið er að reyna að dýpka sig á. Vissulega eru hlutir innan Evrópusambandsins og innan einstakra landa Evrópusambandsins sem eru lítið huggulegir, austarlega í sambandinu sérstaklega. Ég held að það sé hins vegar skynsamlegt að reyna einhvern veginn að vinna að því með þrýstingi og öðrum slíkum hlutum að koma þeim inn á betri slóð en að halda þeim fyrir utan. Ég held að það sé betra. En ESB getur eflaust gert betur í þeim málum. Mörg smáríki sem hafa gengið inn í sambandið eða smærri ríki hafa sýnt það með sínum sérreglum við inngangssamninginn að það er hægt að virða sérstöðu þjóða. Ég held að innganga norrænu þjóðanna, Finnlands t.d., hafi sýnt hvað er hægt að gera í landbúnaðarmálum þar sem landbúnaður norðan við 62. breiddargráðu er skilgreindur alveg sérstaklega. Þeir geta bæði styrkt sinn landbúnað en fá líka mikla styrki frá sambandinu. Ég er alveg sannfærður um það líka að ef við erum stórveldi í sjávarútvegi sé það okkar helsta samningsmarkmið að ná ásættanlegum samningi þar. Ég held að reynslan sýni okkur og aðrar þjóðir hafi sýnt okkur að það verður alveg hægt.

Virðulegi forseti. Við erum að ræða hér EES-reglugerð um vaxtarmarkað lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Einhvern veginn vorum við komin út í varnarbandalög og landbúnað norðarlega. Ég veit ekki alveg hvernig það tengdist, en mig langar að fjalla aðeins um hvað þetta felur í sér. Þegar lítil eða meðalstór fyrirtæki vilja sækja sér fjármagn, hvort sem það er til nýsköpunar, til að hefja starfsemi eða kannski víkka út markaði eða annað, þá er mjög flókið að skrá sig á hlutabréfamarkað. Við sjáum það kannski einna helst á því að á Nasdaq-hlutabréfamarkaðnum hér á Íslandi eru 20 fyrirtæki, en voru lengi vel ekki nema 10 eða 12. Ástæðan er einföld: Það er mjög flókið að skrá sig á markað. Það eru margar reglur sem þarf að fara eftir og það er meira ætlað fyrir fyrirtæki sem eru lengra komin í sínum líftíma. Við sjáum það t.d. að íslensku bankarnir hafa verið á mismunandi tímum skráðir á þennan markað, Icelandair, Eimskip og fleiri, hvort sem þeim gekk svo vel á markaðnum eða ekki. En ef um er að ræða lítið eða meðalstórt fyrirtæki, sér í lagi ef það er líka nýtt fyrirtæki, þá eru mismunandi leiðir til að ná í fjármagn. Stundum fara þessi fyrirtæki út í það að tala við sérstaka áhættufjárfesta, sem á ensku kallast „venture capitalists“, til að ná í fjármagn. En það form á ekki endilega við um alla og markmiðið með þessari reglugerð er að einfalda það fyrir fyrirtæki að skrá sig á slíkan markað. Hér er verið að einfalda hluti eins og öll þau form og allar þær reglur sem þarf að fylgja, en á sama tíma er þess er gætt að það sé hægt að fjárfesta í þessum fyrirtækjum á gagnsæjan hátt. Við höfum eitt dæmi um svona markað sem sumir Íslendingar kannast kannski við. Það er svokallaður First North-markaður sem Nasdaq rekur. Á honum eru heilmörg fyrirtæki frá hinum Norðurlöndunum og sex íslensk fyrirtæki. Bara til að gefa fólki hugmynd eru þetta fyrirtæki eins og Hampiðjan, sem er svo sannarlega ekki nýtt fyrirtæki, hefur gamla og góða sögu. Þarna er Kaldalón sem, ef ég þekki rétt, er fasteignafélag, Klappir – grænar lausnir, Play, Sláturfélags Suðurlands og leikjafyrirtækið Solid Clouds. Mig langar að gefa innsýn inn í hvað fyrirtæki þarf að uppfylla til þess að geta komist á markað. Það þarf að vinna með viðurkenndum ráðgjafa sem hefur sérhæft sig í því að skrá fyrirtæki. Það þarf að vera þannig fyrirtæki að það dragi ekki úr trausti á markaðnum. Hvað þýðir það? Þetta þurfa að vera fyrirtæki sem eru ekki einhvers konar spilaborgir sem hrynja hratt heldur þurfa að vera alvöru fyrirtæki. Það þarf að vera einhvers konar verðmyndun. Það þarf að vera nægjanlegur seljanleiki, nægilegt framboð og nægileg eftirspurn eftir hlutabréfum og innan þess er sett upp hversu stór hluti af eignarhaldi félagsins er verið að bjóða á markaðnum. Þetta þarf að vera hlutafélag eða samlagshlutafélag. Með öðrum orðum er ekki hægt að taka einkahlutafélag og skrá það á markað, það þarft fyrst að vera hlutafélag og síðan þurfa að sjálfsögðu hlutabréfin að vera rafrænt skráð og ýmislegt annað hvað þetta varðar. Svo þarf fyrirtækið að vera með einhverja rekstrarsögu eða skýr markmið um hvert skal heitið. Það að fá þessar reglur í gegnum þessa reglugerð er því mikilvægt vegna þess að ef við viljum búa vel um nýsköpunarumhverfið á Íslandi - sem ég veit að hæstv. utanríkisráðherra hefur enn þá sterkar taugar til eftir að hafa verið nýsköpunarráðherra - þá er mikilvægt að regluverkið í kringum þessa vaxtarmarkaði og þau markaðstorg sem þarna eru séu þannig að fjárfestar og almenningur sem vill kaupa á markaði geti treyst því að þeim sé tryggt aðgengi og innsýn inn í hvað það er að fjárfesta í og gera það á þann máta að heilleiki, eins og það er kallað, á ensku „integrity“, markaðarins sé vel við haldið. Ég tel þessa reglugerð vera af hinu góða og það er von mín að með auknu og betra regluverki í kringum þetta, með því að draga úr kostnaðinum fyrir þau fyrirtæki sem vilja skrá sig á þennan markað og með því að tryggja aukið gagnsæi og annað munum við sjá fleiri nýsköpunarfyrirtæki skrá sig á slíka markaði og velja þetta sem leið til þess að ná í fjármagn. Þeir fjárfesta til þess að gera nýja frábæra hluti fyrir Ísland og íslenskt samfélag.

Virðulegur forseti. Þetta er svona skemmtilega lúmskt gagnsæismál sem við erum með í höndunum, eins og kom aðeins fram í máli hv. þm. Gísla Rafns Ólafssonar. Ég má til með að monta mig af skýrslu sem ég var að renna yfir um daginn, aðallega vegna þess hvað hún heitir skemmtilegu nafni. Hún heitir á ensku „Empowering EU capital markets for SMEs - making listing cool again“ eða hvernig við eflum fjármálamarkaði í þágu smárra og meðalstórra fyrirtækja og gerum það kúl aftur að skrá fyrirtækin. Þessi tillaga til þingsályktunar sem við erum með í höndunum snýst einmitt um það, ekki bara að búa til einhverja umgjörð þar sem fjármagn verður þessum fyrirtækjum aðgengilegt heldur þar sem fjármagn verði þeim aðgengilegt á einhvern gagnsæjan og ábyrgan hátt þannig að þau geti fjármagnað sig á markaði sem er af ákveðnum gæðastandard, sem er kannski helst það sem ég myndi segja, vegna þess að það vill oft brenna við hjá kannski sérstaklega fyrirtækjum á fyrri stigum lífs síns að þau þurfa að reiða sig á ótryggari og þá oft, hvað skal segja, grárri fjármögnunarleiðir. Þetta skiptir máli vegna þess að smá og meðalstór fyrirtæki eru drifkrafturinn í atvinnulífinu. Það sjáum við býsna vel í gegnum Covid, það að einstaklingar og litlir hópar geti starfað saman eflir atvinnumarkaðinn miklu hraðar en nokkuð annað. Það sem þessi fyrirtæki eru líka að færa okkur er nýsköpun á sviðum sem stærri og ráðsettari fyrirtæki hafa kannski ekki velt fyrir sér að hasla sér völl á. Það var nefnt hér í einhverri ræðunni fyrr í dag að það væri miður hvað innleiðingarhalli Íslands á gerðum frá Evrópusambandinu væri oft mikill. En það er ekki bara af því að við viljum standa okkur vel í bekknum, að við viljum fá góða einkunn hjá sameiginlegu EES-nefndinni, heldur vegna þess að mörg af þeim málum sem við erum að fá til okkar í gegnum EES-samninginn eru þjóðþrifamál á einhvern hátt og bæta samfélagið. Þess vegna langar mig að nefna í samhengi við þessa reglugerð, sem er frá árinu 2019, hvort við ættum kannski að líta samhliða til annarra reglugerða sem komu til síðar, annaðhvort með því að innleiða efnisinntak þeirra án þess endilega að vera skikkuð til þess í gegnum sameiginlegu EES-nefndina eða með því að slá í klárinn þannig að þær skili sér hraðar inn til okkar. Sú reglugerð sem við fjöllum um hér í dag er frá árinu 2019. Frá þeim tíma hefur margt gerst varðandi fjármálamarkað innan Evrópusambandsins og þá er kannski helst að nefna þá stórauknu áherslu sem hefur verið lögð á sjálfbærar fjárfestingar, á að nota fjármálakerfið sem verkfæri í þágu baráttunnar gegn loftslagsbreytingum. Um þennan þátt fjármálakerfisins hefur sú ríkisstjórn sem nú situr og þær sem síðast komu á undan verið á tíðum allt of sofandi. Fjármálakerfið heldur um alveg ofboðslega mikið af peningum sem þarf að koma í vinnu, sem þarf að fjárfesta. Þess vegna skipti máli á 145. löggjafarþingi þegar t.d. var bætt inn í lög um lífeyrissjóði ákvæði um að lífeyrissjóðir skuli setja sér siðferðisleg viðmið í fjárfestingum. Í fullkomnum heimi gætum við sagt að siðferðileg viðmið lífeyrissjóða myndu fela í sér að þeir fjárfestu ekki í iðnaði sem tortímdi framtíðinni. Reyndin er hins vegar sú að þessi ákvæði hefur reynst erfitt að túlka, það er ekki nógu mikil eftirfylgni með þeim og þau mættu kannski ná yfir fleiri geira fjármálakerfisins þannig að það sé allt að róa í sömu átt. Á 146. löggjafarþingi, sem er þingið eftir að ákvæði um siðferðileg viðmið í fjárfestingum lífeyrissjóðanna kom í lagasafnið, spurði ég af forvitni þáverandi fjármála- og efnahagsráðherra hvort hann teldi þurfa að skerpa á reglum um fjárfestingarstefnu lífeyrissjóða til að það væri alveg á hreinu að þeir ættu að þjóna loftslagsmarkmiðum og markmiðum um sjálfbærni. Þegar ráðherrann svaraði þá vísaði hann til siðferðilegu viðmiðanna sem hann taldi að myndu ná utan um þetta og auk þess ætti að vera frekar gagnsætt í hverju sjóðirnir fjárfestu og að þær upplýsingar lægju mjög oft fyrir. Í framhaldi af því spurði ég ráðherrann skriflega hversu stór hluti eignasafns lífeyrissjóðanna væri bundinn í starfsemi sem fælist í vinnslu og sölu jarðefnaeldsneytis, bara til að taka stikkprufu af því hversu gagnsætt þetta væri. Þá kom í ljós að ráðherrann gat ekki svarað því vegna þess að þetta væru aðilar ótengdir ríkinu sem væri ekki hægt að krefjast þess að veittu þær upplýsingar sem óskað var eftir, þannig að gagnsæið gagnvart framkvæmdar- og löggjafarvaldinu var alla vega lítið. Síðan gróf ég aðeins meira eftir þessu og á 146. þingi kom aftur fram að lífeyrissjóðum bæri að senda Fjármálaeftirlitinu greinargerð með fjárfestingarstefnu þar sem koma skyldi fram hvernig sjóðirnir væru að framfylgja reglum um siðferðileg viðmið í fjárfestingum sínum. En svo kemur í ljós að Fjármálaeftirlitið hefur engin viðmið varðandi það hvernig þetta er allt saman metið þannig að skýrslurnar skila sér og það er óljóst út frá hverju lífeyrissjóðirnir fengju einkunn, ef svo væri á annað borð. Þetta langar mig að nefna, eins og ég kom inn á í andsvari við hv. þm. Loga Einarsson, vegna þess að það er von á því sem er kallað „taxonomy“ eða rammi utan um sjálfbærar fjárfestingar fjármálastofnana frá Evrópusambandinu, sem snýst bara um það að fjármálastofnanir í allri Evrópu sitji í rauninni við sama borð. Svona reglur snúast ekki bara um að skikka lífeyrissjóði, banka og aðrar fjármálastofnanir til að gera ákveðna hluti, heldur líka að tryggja samkeppnishæfni þeirra í álfunni þannig að það sé ekki hægt að stunda grænþvott með einhverjum tilhæfulausum staðhæfingum um sjálfbærar fjárfestingar sem síðan reynist kannski enginn fótur fyrir. Þessi flokkunarreglugerð Evrópusambandsins sem er á leiðinni er engan veginn fullkomin en hún er það sem fjármálakerfið á Íslandi mun þurfa að starfa eftir og hún er það sem fjármálakerfið á Íslandi er byrjað að vinna í áttina að vegna þess að það er skrefinu á undan stjórnvöldum. Þannig hefði það samt ekkert þurft að vera, forseti. Ef ríkisstjórnin á 145., 146. eða 147. þingi, þegar við vorum að ræða þetta hér í þessum sal, 

Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd tvær ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar frá 24. september 2021 á sviði fjarskipta. Með ákvörðun nr. 274/2021 er felld inn í EES-samninginn reglugerð um að koma á fót evrópskum hópi eftirlitsaðila á sviði rafrænna fjarskipta sem kallaður er BEREC, eða á ensku, með leyfi forseta, Body of European Regulators for Electronic Communications. BEREC er m.a. ætlað að stuðla að samræmdri innleiðingu og framkvæmd fjarskiptaregluverks í Evrópu. Auk þess er það hlutverk BEREC að gefa út álit ef upp koma álitaefni tengd fjarskiptamálum þvert á landamæri aðildarríkja Evrópska efnahagssvæðisins. Við slíkar aðstæður eru fjarskiptaeftirlitsstofnanir viðkomandi ríkja skuldbundnar til að leita álits hjá BEREC og taka fyllsta tillit til þess álits við ákvörðunartöku. BEREC-reglugerðin kveður jafnframt á um hámarkssmásöluverð á millilandasímtölum og smáskilaboðum innan EES, sem koma til viðbótar við þær reglur sem þegar gilda um hámarksverð fyrir reikiþjónustu á svæðinu. Með ákvörðun nr. 275/2021 er felld inn í EES-samninginn tilskipun um setningu evrópskra reglna um rafræn fjarskipti, einnig kölluð Kóðinn. Þetta er ný grunngerð á sviði fjarskipta sem leysir af hólmi fjórar gildandi tilskipanir sem íslensk fjarskiptalöggjöf byggir að miklu leyti á. Markmiðið með tilskipuninni er í fyrsta lagi að hrinda í framkvæmd innri markaði fyrir fjarskiptanet og fjarskiptaþjónustu. Á það m.a. að leiða til víðtækari útbreiðslu og upptöku afkastamikilla háhraðaneta, bættrar samkeppni og aukins öryggis neta og þjónustu. Einnig er tilgangurinn að tryggja að í EES sé framboð af hágæðaþjónustu öllum aðgengileg á viðráðanlegu verði, þökk sé virkri samkeppni og valkostum. Jafnframt að bregðast við aðstæðum þar sem markaðurinn uppfyllir ekki þarfir endanotenda með fullnægjandi hætti, svo sem í tilviki fatlaðs fólks, og tryggja að það hafi aðgang að þjónustu til jafns við aðra. Með tilskipuninni verður heildsöluverð fyrir lúkningu símtala og smáskilaboð ákveðið fyrir allt Evrópska efnahagssvæðið. Báðar fyrrnefndar ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar kölluðu á aðlögun fyrir EFTA-ríkin innan EES í samræmi við tveggja stoða kerfi EES-samningsins. Almennt séð er eftirlit með framkvæmd fjarskiptalöggjafar falið lögbæru stjórnvaldi í hverju ríki innan EES. Í ákvarðanatöku sinni ber þeim að taka fyllsta tillit til þess álits BEREC. Að því marki sem regluverkið gerir ráð fyrir að ákvörðunarvald verði í höndum framkvæmdastjórnar ESB gagnvart ESB-ríkjum, verður það í höndum Eftirlitsstofnunar EFTA, sem er ESA, hvað EFTA-ríkin varðar. Eftirlitsyfirvöld EFTA-ríkjanna, sem er þá Fjarskiptastofa í tilviki Íslands, munu taka fullan þátt í starfsemi BEREC, þó án atkvæðisréttar. Við afgreiðslu mála er afstaða EFTA-ríkjanna skráð sérstaklega. Þessar aðlaganir eru í samræmi við fyrri fordæmi, afstöðu stjórnvalda og á þann veg sem upplýst var um í samráðsferli við Alþingi við upptöku gerðarinnar. Nánar er fjallað um aðlaganirnar í þingsályktunartillögunni. Utanríkismálanefnd, meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og umhverfis- og samgöngunefnd fjölluðu um gerðirnar á sínum tíma í upptökuferlinu. Nefndirnar gerðu ekki athugasemdir við upptöku þeirra í EES-samninginn á þeim forsendum sem ákvarðanirnar kveða á um. Virðulegi forseti. Ákvarðanirnar kalla á lagabreytingar hér á landi. Háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra mælti fyrir frumvarpi til nýrra fjarskiptalaga þann 25. mars síðastliðinn, ég vísa til máls 461. Um er að ræða endurflutt frumvarp að ræða sem ekki náði fram að ganga á síðasta löggjafarþingi. Tilskipunin um setningu evrópskra reglna um rafræn fjarskipti verður innleidd með þeim lögum. Alþingi hefur þegar samþykkt heimild um innleiðingu BEREC-gerðarinnar með setningu reglugerðar. Innleiðing gerðanna hér á landi mun fela í sér aukinn kostnað fyrir ríkissjóð og er nánar gerð grein fyrir þeim kostnaði í fyrrnefndu frumvarpi og meðfylgjandi tillögu til þingsályktunar. Evrópsk fjarskiptalöggjöf hefur verið hluti af EES-samningnum frá upphafi en frá gildistöku samningsins hefur orðið hröð þróun á sviði fjarskiptamála vegna örra tækniframfara og alþjóðlegs eðlis starfseminnar. Að sama skapi hafa reglur innri markaðarins tekið breytingum til að bregðast við þróuninni og starfsemi þvert á landamæri. Aukið samstarf eftirlitsaðila á innri markaðnum og samræmdar reglur hafa skapað skýrari ramma og tækifæri fyrir fyrirtæki á fjarskiptamarkaði. Það hefur leitt til bættra kjara fyrir neytendur, svo sem vegna reikigjalda og verið mikilvægur vettvangur til samráðs fyrir íslenska eftirlitsaðila. Þessar Evrópureglur sem hér eru til umræðu eru því hluti af þróun sem hefur verið til hagsbóta bæði fyrir fyrirtækin og neytendur. Ég legg til, virðulegi forseti, að við lok þessarar umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Í greinargerð þessarar tillögu er fjallað um fjárhagsleg áhrif þessarar innleiðingar. Þar segir að hluti af innleiðingarferlinu sé fólginn í Kóðanum í fjarskiptafrumvarpinu sem var til umfjöllunar hér í síðustu viku. Um þá fjármögnun segir: „Verði fyrrnefnt frumvarp til nýrra fjarskiptalaga að lögum er áætlað að kostnaður ríkisins geti aukist um allt að 185 millj. kr. á ári og felist að öllu leyti í auknum kostnaði við starfsemi Fjarskiptastofu.“ Einnig segir: „Áætluð kostnaðaraukning, verði frumvarpið að lögum, er ófjármögnuð í fjármálaáætlun 2022–2026. Það er því gert ráð fyrir að ófjármagnaður kostnaður verði tekinn til skoðunar við endurskoðun fjármálaáætlunar.“ En þegar litið er til fjármálaáætlunar sem verður hér til umfjöllunar á morgun er ekki minnst á þessa kostnaðaraukningu. Þar sem um er að ræða 10% kostnaðaraukningu frá gildandi fjárheimildum tel ég að gera þurfi grein fyrir slíku verkefni í slíkri áætlanagerð. Því spyr ég hæstv. utanríkisráðherra: Er ekki tilefni til að endurskoða framlagða fjármálaáætlun og skerpa á áhrifum þessarar innleiðingar og Kóðans í heild á fjárheimildir ríkisins vegna fjarskipta á komandi árum?

Það er rétt hjá hv. þingmanni að mat háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðuneytis segir að hrein útgjaldaaukning ríkissjóðs vegna þessa sé um 165 millj. kr. á ári, en það getur dregið úr þessum kostnaði innan nokkurra ára. Það gætu komið tekjur á móti þegar kemur að frekari úthlutun á tíðnum fyrir 5G. Þá getur endurúthlutun á öllum tíðniheimildum við lok núgildandi gildistíma þeirra skilað allt að 750 millj. kr. í einskiptistekjur fyrir ríkissjóð. Þannig að eins og staðan er núna og til að gera það frumvarp að lögum eru gerðar ráðstafanir og það kemur síðan í ljós hver heildarfjárþörf verður eða hvaða aukin útgjöld þetta mun kalla á. Ef svo verður þá er hægt að gera ráðstafanir í uppfærðri fjármálaáætlun á næsta ári fyrir árin sem á eftir koma, bæði vegna þess að það verður þá svigrúm til þess að uppfæra fjármálaáætlun eins og venjan er á ári hverju og hins vegar liggur þá kannski frekar fyrir hver útgjaldaaukningin verður, ef einhver, og til hvers langs tíma þegar liggur fyrir hvort tekjur koma á móti og þá hversu miklar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir greinargóð svör, en ég furða mig á því ef tíðnigjöldin eiga að standa undir þessu að einhverju leyti. Svo bara ein spurning af því að ég spurði að því síðast þegar þetta var til umræðu: Mun þetta mál auka öryggi símasambands á vegum landsins?

Þessi þingsályktunartillaga og það sem snýr að þessari BEREC-reglugerð og samstarfi mun eitt og sér, nei, ekki auka gæði eða tengingar þegar kemur að símasambandi um landið, sem er eitthvað sem við þurfum að gera bragarbót á og þarf í mínum huga að vera í lagi. Þótt það sé svo sem örugglega í ágætu standi í samanburði við önnur ríki, þá eigum við að hafa burði til að hafa það samband mjög gott úti um allt land. Það er alls ekki svo í dag. Það sem liggur fyrir er að við vitum ekki alveg enn þá hversu mikil útgjaldaaukningin verður og höfum svigrúm til að vega það og meta og uppfæra fjármálaáætlun að ári liðnu eins og ég skil þær upplýsingar sem koma frá háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðuneytinu. Það er að hluta til um einskiptistekjur að ræða þannig að ef það er einhver viðvarandi kostnaður þá grípa náttúrlega einskiptistekjur það ekki. En hvað varðar vegasambandið er það í raun óskylt mál.

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna. Ég er með tvær stuttar spurningar og skipti þeim á milli andsvara. Mig langar að forvitnast um það að í 5. gr. er talað um að samkvæmt mati Neyðarlínunnar kunni fjárþörf vegna eflingar búnaðar hennar, með leyfi forseta, „að nema allt að 35 millj. kr. og rekstrarkostnaður að aukast um 20 millj. kr. á ári“. Mig langaði að vita hvort hæstv. ráðherra gæti eitthvað skýrt hvaða kröfur væri verið að uppfylla sem yrði mætt með þessum kostnaði.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni, það er mat Neyðarlínunnar að fjárþörf vegna eflingar búnaðar kunni að nema allt að 35 millj. kr. og rekstrarkostnaður aukast um 20 millj. kr. á ári. Hvað búnaður það er nákvæmlega sem Neyðarlínan telur sig þurfa að fjárfesta í kann ég ekki skil á, en ég hef þó lært það að þegar fjárfest er í betri búnaði sem litið er á sem einskiptiskostnað þá fylgir oft viðvarandi rekstrarkostnaður slíkum nýjum búnaði. Þannig að ég geri ráð fyrir því að rekstrarkostnaðurinn snúi að því að það sé bara hærri rekstrarkostnaður með nýrri og þá væntanlega betri búnaði. Hver sá búnaður er nákvæmlega kann ég ekki skil á til að lýsa hér en því er hægt að svara í nefndinni.

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir og þar sem ég sit í nefndinni mun ég sennilega fá þessar upplýsingar og óska eftir þeim þar. Talað er um í sömu grein að vegna ákvæðis 50. gr. BEREC-reglugerðarinnar um hámarksgjaldtöku gagnvart neytendum vegna símtala innan Evrópu og fyrir smáskilaboð, kunni markaðsaðilar að verða fyrir tekjumissi en neytendur njóti á móti góðs af. Nú fletti ég því upp bara mér til gamans hjá tveimur fyrirtækjum hér á landi, annars vegar hjá Nova, þar sem þú borgar bara fast gjald á mánuði ef þú vilt geta hringt til útlanda og þá kosta símtölin per se ekki neitt, og hins vegar hjá Símanum, þar sem t.d. mínútan fyrir símtal til Þýskalands kostar 40 kr. og SMS-ið um 22 kr. Mig langaði bara að vita hvort hæstv. ráðherra hafi einhverjar hugmyndir úr þessari reglugerð um hver hámarksgjaldtakan er þannig að maður sjái hvað við neytendur græðum á því að þetta komi hérna í gegn.

Herra forseti. Já, það er rétt að neytendur munu njóta góðs af ákvæðunum um hámarksgjaldtöku vegna símtala og smáskilaboða innan EES-svæðisins. Þar af leiðandi verða markaðsaðilar á móti fyrir tekjumissi í þessu tilviki. Heilt yfir eru þeir aðilar þó fylgjandi upptöku þessara reglna vegna þess að það er ýmislegt annað sem skiptir þá verulegu máli í innleiðingu á þessu og þetta er í raun sömuleiðis í takt við það hvernig þessi geiri er að breytast hratt og að ör þróun er á þessu sviði. Eðli þessara fyrirtækja hefur að miklu leyti breyst, ekki endilega þannig að fyrirtækin standi verr fyrir vikið. Ég get ekki svarað því hver krónutalan verður í hringingum eða smáskilaboðum, en ég geri ráð fyrir að það séu líka upplýsingar sem hægt er að koma með fyrir nefndina þegar nefndin fer yfir málið.

Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 171/2021. Ákvörðunin fellir inn í EES-samninginn fjórar ESB-gerðir varðandi greiðslureikninga. Greiðslureikningar eru bankareikningar einstaklinga sem nýttir eru til að inna af hendi greiðslur aðrar en þær sem tengjast atvinnustarfsemi. Í einni af umræddum gerðum, tilskipun 2014/92/ESB, er mælt fyrir um reglur um gagnsæi og samanburð á gjöldum sem neytendur þurfa að greiða fyrir greiðslureikninga sína. Þá er mælt fyrir um reglur um skipti á greiðslureikningum innan aðildarríkis og reglur til að greiða fyrir að neytendur stofni reikninga vegna greiðslna yfir landamæri. Samkvæmt tilskipuninni skulu greiðsluþjónustuveitendur m.a. láta neytendur fá gjaldskrá þar sem fram koma, ásamt fleiru, gjöld fyrir hverja þjónustu sem greiðsluþjónustuveitandi býður. Þá skulu lánastofnanir veita neytendum aðgengi að almennum greiðslureikningi og er óheimilt að mismuna neytendum að því leyti. Hinar þrjár gerðirnar sem ákvörðunin varðar leiða allar af fyrrnefndri tilskipun og setja nánari reglur um framkvæmd hennar. Í ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar eru tvær af gerðunum aðlagaðar að tveggja stoða kerfi samningsins. Þær aðlaganir eru í fullu samræmi við þá nálgun sem unnið hefur verið eftir vegna fyrri gerða á sviði eftirlitsstofnana á fjármálamarkaði. Virðulegi forseti. Ákvörðunin kallar á lagabreytingar hér á landi og hefur fjármála- og efnahagsráðherra þegar lagt fram frumvarp til innleiðingar á tilskipun 2014/92/ESB á yfirstandandi löggjafarþingi, ég vísa til 417. máls. Hinar þrjár gerðirnar verða innleiddar með reglum sem Seðlabanki Íslands setur. Ég legg til, virðulegi forseti, að þegar umræðu þessari lýkur verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Forseti. Ég varð að leita smá á netinu til að geta áttað mig á því hvers konar greiðslureikningar þetta væru og komst þá að því að þetta eru bara venjulegir bankareikningar fyrir okkur neytendur sem við getum lagt pening inn á, tekið peninga út af og við getum borgað greiðslur. Mér þótti athyglisvert samt hvað þetta er gömul reglugerð. Hún er upphaflega frá 2014 og þegar ég var að reyna að finna út úr því hvað þetta væri allt saman, af því að það er stundum svolítið erfitt að lesa það út úr þessum þingsályktunum, sá ég að þetta mál fór í nefnd 2015. Mig langaði bara að forvitnast hjá hæstv. ráðherra hverjar væru ástæðurnar fyrir því hversu langan tíma þetta hefur tekið að fara inn í íslenskt regluverk.

Herra forseti. Þegar stórt er spurt þá er það sem ég get upplýst að þetta er vissulega hluti af upptökuhallanum á sviði fjármálaþjónustu. Innleiðingarhalli er þegar við erum með mál sem við eigum eftir að klára að innleiða í EES-samninginn en hefur verið klárað af hálfu EES-nefndar og við þurfum að klára okkar hluta. Upptökuhallinn er síðan þegar sameiginlega EES-nefndin og okkar hluti eiga eftir að taka upp regluverk, tilskipanir eða reglugerðir í EES-samninginn. Þetta er hluti af upptökuhallanum á sviði fjármálaþjónustu. Í vinnunni við að vinna hann upp hefur verið unnið eftir ákveðinni forgangsröðun. Það er kannski kjarni svarsins. Það hefur verið unnið eftir ákveðinni forgangsröðun af því að hallinn hefur verið töluverður undanfarin ár. Það má þá lesa í það að fyrst þetta er frá 2015 en er núna fyrst að berast hingað inn, þá hafi þetta verið ansi neðarlega í þeirri forgangsröðun. Hvort þessi gerð hefði átt að vera í meiri forgangi en önnur skal ósagt látið. Ég er ekki alveg í stöðu til að svara því. Það er einhverju leyti háð mati fjármálaráðuneytisins og sömuleiðis samstarfsþjóða okkar innan EFTA sem aðild eiga að EES. Það kann að vera í raun blanda af öllum þessum þáttum sem ég ímynda mér að hafi spilað þarna inn í. Án þess að ég fullyrði nákvæmlega hver þessara þátta vegur þyngst þá er það svo að þessir þættir saman gera það að verkum að við erum að koma með þetta hingað inn núna.

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Við skulum vona að við getum þá afgreitt þetta hratt í gegnum þingið fyrst þetta er búið að bíða svona lengi. Það er mjög athyglisvert að þarna er verið að setja reglur um gagnsæi og samanburð á gjöldum sem neytendur þurfa að greiða. Það hefur einmitt ekki verið alveg nógu gagnsætt fyrir íslenska neytendur hvaða kostnað bankarnir eru að taka til sín, sér í lagi þegar kemur að því að fá hina ýmsu þjónustu. Í gamla daga var jú munurinn á innvöxtum og útvöxtum notaður til að reka bankann en í dag virðast það vera þjónustugjöld. Mig langaði að vita hvort hæstv. ráðherra gæti skýrt út hvort það sé réttur skilningur minn á reglugerðinni að hún auðveldi líka t.d. Íslendingum sem flytja til Evrópusambandslanda að opna bankareikninga eða greiða reikninga þegar flutt er til að mynda á milli landa. Hafandi sjálfur flutt á milli þó nokkurra Evrópusambandslanda þá er það oft eitt af meiri flækjustigum að opna á bankareikninginn. Það er talað hérna um að stofna reikninga vegna greiðslna yfir landamæri og skil ég það rétt að það muni auðvelda það að vera með viðskipti í öðrum löndum?

Herra forseti. Stutta svarið er já. Þetta á að einfalda og tryggja að allir sem dvelja löglega á Íslandi hafi aðgang að almennum greiðslureikningi og neytendum auðveldað að skipta um greiðslureikninga og aðgengi almennings að upplýsingum um gjaldtöku vegna greiðslureikninga bætt, m.a. með gjaldskrá, gjaldayfirliti, samanburði á vefsetrum á gjöldum sem tengjast greiðslureikningum. Eins og ég skil málið þá á það sömuleiðis, af því að það gildir um önnur lönd líka, að auðvelda fólki að opna reikninga innan Evrópusambandsins og -svæðisins.

Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 76/2022. Ákvörðunin fellir inn í EES-samninginn ESB-tilskipun og reglugerð um sértryggð skuldabréf. Sértryggð skuldabréf eru skuldaviðurkenningar sem bankar og aðrar lánastofnanir gefa út sem eru ekki tryggðar með hefðbundnum veðum. Þess í stað eru þau tryggð með söfnum traustra eigna sem uppfylla tiltekin lögákveðin skilyrði, svo sem um hámarksveðhlutföll. Tilskipunin mælir fyrir um hvaða eignir geti verið í tryggingasafni sértryggðra skuldabréfa, en það eru aðeins traustar eignir á borð við ríkisskuldabréf og fasteignaveðlán. Í tryggingasafni skal ávallt vera nægt laust fé til að standa undir hámarksútgreiðslum af skuldabréfunum næstu 180 daga. Kveðið er á um reglubundna upplýsingagjöf útgefenda til fjárfesta, m.a. um virði og samsetningu tryggingasafns. Útgáfa sértryggðra skuldabréfa skal vera háð leyfi og sæta opinberu eftirliti. Skuldabréf sem uppfylla kröfur tilskipunarinnar má markaðssetja á Evrópska efnahagssvæðinu sem evrópsk sértryggð skuldabréf. Reglugerðin fjallar um eiginfjárkröfur til lánastofnana vegna fjárfestinga í sértryggðum skuldabréfum. Sértryggð skuldabréf eru talin áhættulítil fjárfesting sem kallar því ekki á mikið eigið fé. Ákvæðum gerðanna svipar til þess lagaramma sem þegar gildir um sértryggð skuldabréf hér á landi. Innleiðing þeirra kallar því líklega ekki á verulegar lagabreytingar. Vonir standa þó til þess að innleiðing gerðanna muni greiða fyrir útgáfu og viðskiptum íslenskra lánastofnana með sértryggð skuldabréf þvert á landamæri Evrópska efnahagssvæðisins. Virðulegi forseti. Ákvörðunin kallar á lagabreytingar hér á landi og stefnt er að því að fjármála- og efnahagsráðherra leggi fram frumvarp til innleiðingar á næsta löggjafarþingi. Ég legg til, forseti, að þegar umræðu þessari lýkur verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna. Ég held að það sé mikilvægt, þó svo að við séum þegar búin að setja lög í tengslum við sértryggð skuldabréf, að við bætum við þeim skilyrðum sem koma með þessari reglugerð. Það er nú einu sinni þannig að við þurfum ekki að fara langt til baka, u.þ.b. 14 ár eða svo, til að hugsa um það hvernig stundum voru gefin lán og skuldabréf og annað þar sem engin veð voru í raun að baki. Það er því gott að við lærum af mistökum fortíðarinnar og bætum regluverkið og tel ég því mikilvægt að þessi reglugerð fái fljóta og góða afgreiðslu hér á Alþingi.

Virðulegur forseti. Þann 1. febrúar sl. gagnrýndi ég hér í ræðustól að ríkisendurskoðandi væri fluttur af vettvangi löggjafarvaldsins og yfir til framkvæmdarvaldsins. Þarna var verið að misbeita 36. gr. starfsmannalaga enda alveg ljóst af lögskýringargögnum að ákvæðið snýst um heimild ráðherra til flutnings embættismanns úr einu embætti í annað en nær hvorki til dómara né embættismanna hjá sjálfstæðum eftirlitsstofnunum sem starfa á vegum Alþingis. Sama dag sendi umboðsmaður Alþingis ráðherra bréf og vakti athygli á því að ríkisendurskoðandi heyrir lagalega undir Alþingi; hann er sjálfstæður og engum háður í störfum sínum og stendur utan stjórnkerfis framkvæmdarvaldsins. Eftir að hafa aflað gagna hætti umboðsmaður athugun sinni með vísan til þess að Alþingi er aðili að málinu. Forseti Alþingis hefur tekið afgerandi afstöðu til lagagrundvallarins og eftirlitshlutverk umboðsmanns tekur ekki til starfa og ákvarðana löggjafans. Þannig varpaði umboðsmaður Alþingis í raun boltanum til Alþingis og eftir stendur spurningin: Ætlum við að sætta okkur við þessa túlkun þingforseta og ráðherra á 36. gr. starfsmannalaga og leyfa þessu fordæmi að standa? Eða ætlum við að bregðast við með einhverjum hætti?

Virðulegur forseti. Ég ætla að taka hér undir orð hv. þm. Jóhanns Páls Jóhannssonar. Hæstv. forseti sem og hæstv. menningar- og viðskiptaráðherra hafa sett stórhættulegt fordæmi með skipan ríkisendurskoðanda í embætti án auglýsingar. Það þekkist hvergi í löndum sem kenna sig við nútímalega og óspillta stjórnsýslu að aðili á borð við ríkisendurskoðanda, sem m.a. er falið það gífurlega mikilvæga hlutverk að hafa eftirlit með íslenskri stjórnsýslu og eignum ríkisins, sé fenginn til að stíga yfir línu sem á að virða í því skyni að efla virðingu fyrir eftirlitsaðilum hér á landi sem svo tilfinnanlega skortir á í íslensku þjóðfélagi. Almenningur á að geta treyst því að eftirlitsaðilar, hvort sem það er umboðsmaður Alþingis, dómendur eða, eins og í þessu tilfelli, ríkisendurskoðandi, hafi traust og burði til að sinna sínum lögbundnu verkefnum án þess að stjórnvöld telji sig geta framvísað gylliboðum um ráðuneytisstjórastól í lok starfsævinnar. Ég endurtek: Þetta er fordæmi sem má ekki setja og við leiðréttum það með því að samþykkja lagabreytingu sem tekur af allan vafa um það.

Herra forseti. Eins og hv. þm. Dagbjört Hákonardóttur fór hér vel yfir þá er þetta vont fordæmi sem ógnar sjálfstæði eftirlitsstofnana sem starfa á vegum Alþingis. Þetta fordæmi kallar á viðbrögð og þess vegna höfum við, hópur þingmanna, lagt fram frumvarp til breytinga á lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Við leggjum til að gerðar verði breytingar á 36. gr. laga og bætt verði inn málsgrein sem taki af allan vafa um að þetta ákvæði nái ekki til dómara eða til embættismanna hjá eftirlitsstofnunum sem starfa á vegum þingsins. Þannig viljum við hnykkja á því að það taki aðeins til embætta og starfa sem heyra undir framkvæmdarvaldið. Þetta er mikilvægt. Þetta snýst um að verja þrískiptingu ríkisvalds og virðingu þeirra eftirlitsstofnana sem starfa á vegum Alþingis og ég vonast eftir breiðum stuðningi við þetta mál frá þingmönnum úr öllum flokkum.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi á þskj. 650, 451. mál, um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða og fleira vegna veiða á bláuggatúnfiski. Ísland hefur tryggt sér umtalsverðar veiðiheimildir af bláuggatúnfiski á vettvangi Atlantshafs-túnfiskveiðiráðsins, en undanfarin ár hafa íslensk skip þó ekki stundað þessar veiðar þannig að íslenskur sjávarútvegur nýtur ekki góðs af veiðiheimildunum. Ef heimildirnar verða ekki nýttar má ætla að örðugt verði að halda þeim til langframa og þannig verði Ísland af þeim verðmætum. Bláuggatúnfiskur er verðmæt tegund sem seld er á mörkuðum í Asíu fyrir ágætt verð. Af þeim sökum hefur ráðuneytið verið með til skoðunar valkosti um hvernig túnfiskveiðar geti hafist að nýju og orðið hluti af íslenskum sjávarútvegi til framtíðar með fullnýtingu hlutdeildar Íslands. Ráðuneytið hefur í samráði við helstu hagsmunaaðila unnið að frumvarpi til breytinga á lögum svo hægt verði að viðhalda veiðireynslu og hlutdeild Íslands í veiðunum til framtíðar og tryggja þá þjálfun og þekkingu á veiðunum sem til þarf. Samkvæmt íslenskum lögum kemur til greina að veita leyfi til veiða í atvinnuskyni til skipa sem eru skráð á Íslandi og veiðar og vinnsla skal vera af hálfu íslenskra aðila eins og nánar greinir í 5. gr. laga um stjórn fiskveiða, nr. 116/2006, sbr. 1. gr. laga um veiðar og vinnslu erlendra skipa í fiskveiðilandhelgi Íslands, nr. 22/1998. Um er að ræða veiðar sem þurfa sérútbúin skip en slík skip ásamt útbúnaði eru ekki til staðar á Íslandi sem stendur. Til að stuðla að því að veiðar hefjist að nýju af Íslands hálfu er talið nauðsynlegt að veita tímabundnar heimildir í lögum til að heimila íslenskum aðilum að taka á leigu sérhæfð erlend skip til veiða á bláuggatúnfiski til að viðhalda veiðireynslu Íslands, kanna hagkvæmni veiðanna og byggja upp innlenda sérþekkingu á slíkum veiðum. Þau lög sem frumvarpið leggur til breytingar á eru lög um stjórn fiskveiða, nr. 116/2006, lög um veiðar og vinnslu erlendra skipa í fiskveiðilandhelgi Íslands, nr. 22/1998, lög um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, nr. 79/1997, og lög um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri, nr. 34/1991. Mikilvægt er að taka fram að umrædd ákvæði til bráðabirgða verða tímabundin til sex ára og eru lögð fram sem undantekningartilvik frá þeirri grundvallarreglu í íslenskum sjávarútvegi að veiðar með íslenskum veiðiheimildum fari fram með íslenskum skipum og áhöfn. Viðbúið er að ef veiðar ganga eftir sjái aðilar sér hag í að tryggja að skip með útbúnaði til veiðanna verði skráð á Íslandi eftir sex ára tilraunatímabil. Mikilvægt er að nefndin taki þessi bráðabirgðaákvæði til skoðunar, bæði hvað varðar gildistíma og fleiri þætti. Helstu hagsmunaaðilar varðandi efni frumvarpsins eru Sjómannasamband Íslands, Félagi skipstjórnarmanna, Félag vélstjóra og málmtæknimanna og Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi. Forsamráð fór fram í maí og júní árið 2021 með þessum aðilum. Einnig hefur samráð verið haft við önnur ráðuneyti sem málið varðar. Áform um lagasetningu ásamt frummati á áhrifum voru birt í samráðsgátt stjórnvalda í janúar síðastliðnum. Engar umsagnir bárust. Drög að frumvarpi þessu voru svo birt í samráðsgáttinni í lok janúar og fram í febrúar og engar umsagnir bárust. Ekki er gert ráð fyrir auknum útgjöldum hins opinbera ef frumvarpið verður samþykkt. Ef verður af veiðum á bláuggatúnfiski gæti það skilað tekjum í ríkissjóð í formi skatta og leyfis- og þjónustugjalda síðar meir. Áhrif á stjórnsýslu eru óveruleg og hún í stakk búin til að taka við þeim verkefnum sem frumvarpið mælir fyrir um. Sjálfbær nýting náttúruauðlinda er jákvæð í þessu samhengi. Þá undirstrika ég mikilvægi þess að viðhalda veiðireynslu og hlutdeild Íslands hjá Atlantshafs-túnfiskveiðiráðinu. Þannig getum við byggt upp innlenda þekkingu og reynslu til þessara veiða, kannað hagkvæmni þeirra, skapað tekjur, störf og þjónustu í kringum atvinnugreina. Virðulegi forseti. Ég hef rakið meginefni frumvarpsins og vil að öðru leyti vísa til þeirrar greinargerðar sem fylgir því en þar er ítarlega fjallað um efni þess. Að lokinni umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar til umfjöllunar.

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna. Ég er með spurningu til ráðherra. Nú kemur fram bæði í greinargerðinni og í framsögu ráðherra að ekki hafi verið neinar veiðar hér á landi á túnfiski um árabil og þar af leiðandi ekki mikil reynsla af þeim. Mig langar að heyra frá hæstv. ráðherra: Af hverju er verið að fara í þetta núna? Er það bara að það fékkst kvóti? Hafa einhverjar útgerðir verið að óska eftir þessu eða er þetta hreinlega komið innan úr ráðuneytinu?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og spurninguna. Líkt og ég rakti í framsöguræðunni er þetta frumvarp til komið til að auka líkur á því að Ísland geti nýtt sér þær heimildir sem Ísland hefur til að veiða bláuggatúnfisk og hefur fengið á vettvangi Atlantshafs-túnfiskveiðiráðsins. Við höfum ekki á undanförnum árum verið að nýta okkur þetta vegna þess að íslensk skip hafa ekki þann búnað og þá reynslu og þá þekkingu sem nauðsynleg er til þess að geta stundað þessar veiðar. Þess vegna er verið að leggja til þessa undanþágu, til að hægt sé að nýta tæknibúnað, sérhæfð erlend skip og áhafnir til að viðhalda veiðireynslunni hérlendis í framtíðinni, eftir að því sex ára tímabili sem bráðabirgðaákvæðið nær til er lokið.

Forseti. Hæstv. ráðherra gleymdi reyndar að svara spurningu minni sem var hvort einhverjar útgerðir hefðu verið að óska eftir þessu. En mig langar að spyrja hæstv. ráðherra annarrar spurningar. Nú er bláuggatúnfiskur á lista alþjóðlegu náttúruverndarsamtakanna IUCN, International Union for Conservation of Nature, válista yfir dýr eða það sem á ensku kallast „endangered“ þar sem þeim fækkar mjög hér í Atlantshafi. Nú flutti hæstv. ráðherra frumvarp þegar hann var umhverfisráðherra á síðasta kjörtímabili sem fjallaði um vernd dýra á válista og langar mig því að spyrja: Af hverju erum við hér með frumvarp um veiðar á dýri á válista?

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Eftir því sem ég best veit er það mat Atlantshafs-túnfiskveiðiráðsins að hér sé um að ræða sjálfbærar veiðar. Ég veit ekki betur en að svo sé og annars væri ekki verið að fara fram með þetta frumvarp með þessum hætti. Til að svara spurningu hv. þingmanns sem ég svaraði ekki áðan þá var það þannig að samtök félaga í sjávarútvegi báðu ráðuneytið um að skoða málið. Ráðuneytið féllst á að gera það en benti þá á að um þetta yrði að vera sátt við félög sjómanna. Ég tel að svo sé og það hafi verið tryggt við gerð frumvarpsins.

Herra forseti. Ég þakka ráðherra fyrir framsöguna. Ég er töluverð áhugamanneskja um að við Íslendingar með útgerðarfélögin okkar nýtum okkur þær náttúruauðlindir sem við höfum eins vel og rétt og eðlilegt er, og ég er líka mjög hrifin af túnfisk þannig að ég fylgdist vel með þessu máli og las það vel í gegn. En mér finnst það bara segja hálfa sögu. Þetta segir þá sögu að við erum loks komin með eftirsóttar aflaheimildir í fiski sem nýtur mikilla vinsælda og er dýr vara. Af hverju hafa íslensk útgerðarfélög, íslensk skip, ekki nýtt sér þessa heimild til þessa að mati hæstv. ráðherra? Og af hverju þarf að gera þessa undanþágu í stað þess að gera það sem alla jafna er gert? Við höfum aðgang að rándýru hráefni. Jú, það kostar væntanlega eitthvað að sækja það, sérútbúin skip og annað slíkt, en okkar allra bestu 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Eins og ég skil málið að þá er það einfaldlega vegna þess að hér á landi er ekki til staðar sá búnaður og sú þekking sem þarf til að nýta þessa auðlind og þess vegna hafi þessar veiðar ekki verið stundaðar hingað til. Með þessu bráðabirgðaákvæði er verið að reyna að laða að þekkingu annars staðar að úr heiminum til þess að við getum öðlast þá þekkingu og reynslu sem við þurfum til að geta síðan í framhaldinu nýtt þessa mikilvægu tegund sem hv. þingmaður lýsti svo réttilega að er afskaplega verðmæt og gæti skilað þó nokkrum tekjum inn í íslenskt þjóðarbú.

Herra forseti. Ég þakka ráðherra fyrir svarið. Það sem ég var kannski að velkjast með var að núna þegar komnar eru umtalsverðar veiðiheimildir af rándýru hráefni sem er mjög eftirsótt og slegist um þessar heimildir, af hverju komumst við að þeirri niðurstöðu að það þurfi þetta reynslutímabil. En hæstv. ráðherra fór ágætlega yfir það. Ég hef kannski bara eina örsnögga spurningu. Það er eitthvað sem ég fann ekki hér í greinargerðinni og það er hvort þessar veiðiheimildir séu framseljanlegar. Eða er þetta þannig að ef við nýtum þær ekki til fullnustu þá falli þær niður á einhverju tímabili?

Hæstv. forseti. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki svar við þessari spurningu hv. þingmanns. Það er hárrétt, það stendur ekki í greinargerðinni því að hana las ég. Ég skal komast að svarinu og koma því til hv. þingmanns.

Hæstv. forseti. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í a.m.k. tvennt vegna þessa frumvarps. Hér er um gríðarleg verðmæti að ræða, eins og ég skil málið, og ljóst að það þarf að afla veiðireynslu og þekkingar á þessum veiðum á ný þó svo að við höfum áður stundað þessar veiðar. Fyrsta spurningin er: Hvernig verður þessum heimildum úthlutað? Það kemur ekki fram að því ég best sé í frumvarpinu. Ég velti fyrir mér hvort þær fari á uppboð eða hvernig þeim verði úthlutað og væri gott að fá svar við því og kannski líka því hvert mat ráðuneytisins er á verðmæti þessa 0,5% heildaraflamarks. Ég held að það sé ágætt að hafa þessar tölur einhvers staðar í hausnum til að skilja málið betur.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég ætla eiginlega að fá að byrja á því að klára að svara fyrri þingmanni, ég bið hv. þingmann að afsaka það, en það á að vera sérákvæði í reglugerð um úthlutun þessara veiða sem er ekki framseljanlegt eins og í aflamarkskerfinu, þannig að það er Fiskistofa, svo að ég svari hv. þingmanni hérna megin, sem úthlutar þessum aflaheimildum. Það er ekki verið að gera neinar breytingar á því. Hvað varðar síðan úthlutun til Íslands þá hefur hún aukist, ef ég man rétt, úr 0,2% yfir í 0,5% af heildaraflamarki og eins og ég skil málið þá er um að ræða umtalsverð verðmæti sem þarna munu fara hjá garði ef Ísland nýtir sér þetta ekki. Hér er verið að gera atlögu að því að við getum gert það í framtíðinni.

Hæstv. forseti. Ég velkist ekkert í vafa um það að hér eru mikil verðmæti undir og það er verið að tryggja veiðireynslu og að nýta það heildaraflamark sem Ísland hefur samkvæmt hlutdeild Íslands í ICCAT. Skildi ég ráðherrann rétt að það verði sérákvæði í reglugerð um úthlutun þessara veiðiheimilda og þeim verði úthlutað í rauninni á kontór? Það verði ekki uppboð eða útboð, það verði ekki greitt fyrir þær heldur verði skrifuð reglugerð og þessum miklum verðmætum úthlutað eftir því sem þykir rétt að gera? Mér finnst þetta ekki alveg nógu sannfærandi málatilbúnaður, hæstv. forseti.

Hæstv. forseti. Það hefur ekki, samkvæmt þeirri veiðireynslu sem hefur verið hérlendis, komið til þess að það þurfi að takmarka veiðarnar þar sem ásóknin hefur ekki verið mikil. En það gæti auðvitað komið til þess í framtíðinni ef vel gengur og margir sækja um. Þetta eru um 180 tonn á ári, þ.e. þessi 0,5%, þannig að þetta er umtalsvert og líkt og hv. þingmaður kom inn á er mikilvægt að hægt sé að nýta þetta. Ég verð að fá að vísa hinum hluta fyrirspurnar þingmannsins, og bið hana að fyrirgefa mér það, til umræðu í nefndinni þar sem ég hef ekki nákvæmlega svarið við því.

Herra forseti. Ég hjó eftir því að hæstv. ráðherra sagði að í greinargerðinni stæði að ekki væri gert ráð fyrir umtalsverðum kostnaði vegna þessa, og ég segi nú bara þó það nú væri, en í framtíðinni gætu skapast einhverjar tekjur af þessu í formi skatta. Nú hef ég skilning á því að við svona nýjar veiðar þá getur þurft að vera þolinmóður. En við vitum það líka, hæstv. ráðherra og ég, að loftslagið í heiminum er að breytast. Tegundir munu koma hingað sem áður voru hér ekki. Aðrar fara hugsanlega. Hvert er viðhorf ráðherrans til þess þegar það gerist? Vill ráðherra áfram nýta þetta kerfi sem við höfum núna sem skilar íslensku þjóðinni veiðigjöldum sem standa ekki undir eftirliti og umsjón með auðlindinni? Eða finnst honum að við ættum að feta nýjar slóðir og jafnvel bjóða heimildir út og reyna að hámarka arð þjóðarinnar af auðlindinni?

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Hann kemur inn á mjög mikilvægt atriði sem er að það eru nýjar tegundir að berast inn í íslenska fiskveiðilögsögu og ekki bara það, það er líka möguleiki á að aðrar fari út. Eins og fræðin fjalla um þetta þá eru tegundir að færast norðar, einfaldlega vegna þess að sjórinn er að hlýna. Þetta getur haft í för með sér heilmiklar breytingar á vistkerfinu, eins og við þekkjum það í dag, eins og hv. þingmaður kom inn á. Það er að mínu viti afskaplega mikilvægt að við skoðum það hverju sinni þegar nýjar tegundir eru að berast til landsins með hvaða hætti mögulegt er að nýta þær. Eru stofnar þeirra sjálfbærir með tilliti til nýtingar sem er algjört grundvallaratriði? Það er það sem þarf auðvitað að liggja að baki þeirri nýtingu sem við erum að horfa til í framtíðinni.

Herra forseti. Ég og hæstv. ráðherra erum örugglega sammála um skilgreininguna á sjálfbærni. Félagslegur, efnahagslegur og umhverfislegur stöðugleiki og jafnvægi þar á milli. Nú er erfitt að tala um sjálfbærar veiðar ef arðurinn af auðlindinni skilar sér ekki til þjóðarinnar. Þess vegna endurtek ég spurninguna: Sér ráðherra fyrir sér að við nýtum þá tækifærið, þegar það fara að koma hérna upp nýjar fisktegundir, til að nota aðferðir sem skila okkur einhverjum arði eða mun ríkisstjórnin áfram skáka í því skjólinu að útgerðir hafi lagt svo mikið á sig við að leita og finna að þær eigi rétt á að fá þetta bara kvótasett, eins og hefur auðvitað gerst með nýlegar tegundir sem hafa komið hérna inn?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir umræðuna um þetta. Það er rétt, ég held að við séum örugglega sammála þegar kemur að sjálfbærni. Sjálfbærni er ekki bara umhverfisleg, hún er líka félagsleg og hún er að sjálfsögðu líka efnahagsleg. Ég er einfaldlega þeirrar skoðunar varðandi náttúruauðlindir, hvort sem þær eru til sjávar eða á landi, að almenningur í landinu á að njóta arðs af þeim, að sjálfsögðu. Við erum að tala um að nýting á þessum auðlindum sé eitthvað sem skili sér, arðurinn af henni skili sér til þjóðarinnar. Þannig að ég tek bara undir með hv. þingmanni að það er mikilvægt að finna því farveg.

Virðulegi forseti. Við erum að ræða um bláuggatúnfisk, einn eftirsóttasta fisk í heimi. Já, það er ekki þorskurinn, það er bláauggatúnfiskur. Sú tegund sem við höfum hér við strendur Íslands er svokallaður Atlantshafsbláauggatúnfiskur en hann er einn af stærstu túnfisktegundinni, er oftast á bilinu 220–250 kíló fiskurinn, en hefur þó veiðst allt að 450 kíló. Þeir geta orðið allt að 40 ára gamlir. Og já, þetta er verðmætur fiskur. Það er nefnilega þannig að markaðsverðið á Atlantshafsbláauggatúnfiski er um 400 dollarar á kílóið. Fyrir einn fisk árið 2019 voru greiddar 1,75 milljónir dollara. Þið getið ímyndað ykkur hvernig það var þegar japanskir túnfiskbátar voru að veiða hér fyrir aldarfjórðungi suður af Íslandi, komu í land til að fá birgðir og olíu og íslenski sjómaðurinn spurði hvað þeir væru að veiða og japanski túnfiskveiðimaðurinn sagði túnfisk. Íslenski sjómaðurinn svaraði: Já, svona kattamat. En þegar japanskir túnfiskveiðimaðurinn sagði íslenska sjómanninum hvað fengist fyrir einn fisk þá hugsað íslenski sjómaðurinn um alla þá túnfiska sem höfðu fest í netunum hjá honum og hann hefði hent í sjóinn í gegnum árin. Já, þetta er dýr fiskur. Við vorum að tala um það áðan í andsvörum að sá kvóti sem Ísland hefði fengið úthlutað væri um 180 tonn en það eru einhvers staðar á bilinu 700–900 dýr. Verðmæti þeirra í íslenskum krónum á hverju ári, ef þau væru öll veidd og seld á markaði á þessu verði, er 9,3 milljarðar íslenskra króna. Já, kannski ætti einhver að borga fyrir að fá aðgang að slíkum auðlindum. Við getum spurt okkur af hverju veiðar hafi ekki verið hér á þessum fisk. Það er þannig að það hafa kannski ekki verið til réttu bátarnir til að veiða og ekki rétta þekkingin. Ég heyrði eitt sinn sögu af einum bát sem fór út að veiða, kom til baka með einhverja 15 fiska, en þeir voru verðlausir þegar þeir komu í land. Það er nefnilega þannig með túnfiskinn að hann þarf að haldast kaldur. Hann þarf að haldast fyrir neðan, ef ég man rétt, 20°C frá þeim tíma þegar hann er veiddur þangað til hann er borðaður. Ef það gerist ekki þá myndast í honum ensím sem orsaka það ef maður borðar þannig fisk blæs út andlitið á manni og það er víst ekki mjög skemmtileg reynsla. Þannig að já, það þarf sérstaka þekkingu og sérstakra reynslu til þess að veiða þennan fisk. Íslensk útgerðarfyrirtæki hafa ekki virst vera tilbúin til þess að veiða hann þrátt fyrir þau miklu verðmæti sem þarna er hægt að fá. Það er líka mikilvægt að horfa á hina hliðina. Þrátt fyrir að verið sé að úthluta kvóta og verið sé að reyna að stýra veiðunum á Atlantshafsbláuggatúnfisk þá er fjöldi fiska í Atlantshafi á hraðri niðurleið. Eins og ég nefndi í andsvari við hæstv. ráðherra þá hafa alþjóðlegu náttúruverndarsamtökin IUCN, eða International Union for Conservation of Nature eins og það útleggst á ensku, sett Atlantshafsbláuggatúnfiskinn á lista yfir dýr í útrýmingarhættu og við þurfum því að spyrja okkur sem þjóð: Já, þarna er auðlind, þetta eru verðmæti, en viljum við veiða dýr sem eru á válista? Því miður náði frumvarp hæstv. ráðherra til laga um vernd, velferð og veiðar á villtum fuglum og spendýrum ekki fram að ganga. Ég er reyndar ekki búinn að tékka á því hvort bláuggatúnfiskur sé spendýr eða ekki en í þessu lagafrumvarpi var lagt til að við værum ekki að eltast við dýr á válistum. Það er hins vegar mikilvægt að átta sig á því að það er kannski ekki aðallega þessar veiðar sem eru í gegnum kvóta sem eru að draga úr fjölda fiskana heldur eru líka stundaðar mikla sjóræningjaveiðar, í mörgum tilfellum fara þær fram rétt utan við lögsögu Íslands. Það er nokkuð sem við þurfum að hugsa, þ.e. hvernig við eigum að vinna sem samfélag í því að vernda dýr sem eru fyrir utan lögsögu allra þessara mismunandi landa. Það er því miður þannig með bláuuggatúnfiskinn að við vitum voða lítið um hann. Það eru tveir stofnar af Atlantshafsbláuggatúnfiskinum, vestur- og austurstofninn, og það er talið að stofninn fari alla leið frá þessum kalda sjó suður af Íslandi til annaðhvort Mexíkóflóa eða til Miðjarðarhafsins til þess að eignast afkvæmi. En almennt er talað um það af náttúruverndarsamtökum að þessa hluti þarf að rannsaka meira og skilja betur hvernig þessi stofn ferðast á milli svæða vegna þess að það er mismunandi veiðistjórn á hverju svæði. Að lokum er vert að hafa í huga þegar verið er að tala um stóra fiska eins og bláuggatúnfiskinn að því miður er það þannig að magn kvikasilfurs í þessum fiskum fer mjög vaxandi og magnið er mun meira í túnfiski heldur en í öðrum fisk vegna þess sem þeir borða. Það eru komin mörg dæmi um það að fólk sem hefur fært sig úr því að vera kjötætur yfir í að borða mikið af túnfiski, sverðfiski og öðrum stórum fisktegundum fær hreinlega kvikasilfurseitrun vegna þess hve magnið er mikið í slíkum tegundum. Þannig að þetta eru allt hlutir sem við þurfum að hafa í huga. Ég vona að þið hafið lært eitthvað um bláuggatúnfiskinn eins og ég gerði. Hann er góður á bragðið, því er ekki að neita, en er því miður kannski fiskur sem við eigum ekki eftir að geta notað sem fæðu endalaust ef við veiðum of mikið af honum.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa skemmtilegu ræðu. Þetta var nánast eins og að vera kominn aftur í menntaskóla þegar fólk kom upp og las stílana sína. En mér fannst nú öllu svakalegri tíðindin um kælinguna á fiskinum og líklega þarf ég að huga betur að því af því að mér finnst andlitið á mér hafa blásið út síðustu árin, ár frá ári. Hv. þingmaður virðist hafa kynnt sér þetta mál nokkuð vel og flaggaði því hér að það væri líklegt að verð á fiski sem við mættum veiða gæti numið 9,3 milljörðum. En nú er það auðvitað ekki nema hálf sagan. Verðmætið hlýtur náttúrlega að vera aflaverðmæti fisksins, söluverðmæti fisksins, mínus útgerðarkostnaðurinn. Það kom fram í ræðu hæstv. ráðherra að við hefðum við litla reynslu, litla þekkingu og lítið af tækjum. Hefur hv. þingmaður kynnt sér hvort það sé líklegt að þessar veiðar geti hreinlega staðið undir sér eða hvort það sé vafasamt út frá þeirri vöntun sem augljóslega er? Ef nettó verðmæti sem fást fyrir þetta á endanum eru ekki mjög mikil, má skilja hv. þingmann þannig að miðað við ástandið sem er á túnfiskstofninum sé það kannski vafasamt að það sé réttlætanlegt að Ísland sé að sækja í þetta?

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ja, það er nú einu sinni þannig að Japanir senda skip alla leið að ströndum Íslands, að landhelgi Íslands, til að veiða þessa fiska. Þannig að ef það er hægt að gera út skip sem siglir yfir hálfan hnöttinn til þess að veiða þessa fiska og fá fyrir það ágætispening þá hlýtur það að þýða að ef við siglum einungis 100 sjómílur eða 150 sjómílur þá hljótum við að geta gert það á arðbæran hátt. Það spilar náttúrlega inn í hversu mikið magn hver bátur getur veitt, hvort hægt sé að gera þetta á arðbæran hátt eða ekki. Það fer náttúrlega eftir því hvar fiskurinn er og hvar enn er til nóg af fiski. Samkvæmt því sem ég hef kynnt mér þá var mikið um þennan fisk t.d. við austurströnd Bandaríkjanna, en hann var ofveiddur þar og þar af leiðandi minnkaði stofninn og þá var það ekki eins arðbært. Þessir fiskar hér í Atlantshafinu eru stærri en fiskarnir sem verið er að veiða í Suðurhöfum og í Kyrrahafinu, sem gerir það að verkum að þetta er verðmætari fiskur, sem þýðir að það er hægt að ná fiskinum með arðbærari hætti. Hvort við getum fengið skip og fólk með þekkingu hingað - já, ég held að það sé hægt að fá slíkt á ágætu verði til þess að gera þetta arðbært. En það fyrsta sem við þurfum að læra er auðvitað hvernig við veiðum, hvernig við meðhöndlum hráefnið og hvernig við tryggjum að verðið sem fæst fyrir afurðirnar sé sem hæst. Verðbilið er ekki bara 400 dollarar, eins og ég nefndi, heldur getur verðið verið mun hærra fyrir góðan fisk.

Forseti. Já, hv. þingmaður virðist sannfærður um að það geti verið mögulegt að ná umtalsverðum verðmætum. Þá hlýt ég að spyrja hv. þingmann hvort hann sjái fyrir sér hvernig við ættum að úthluta aflaheimildum þannig að við fengjum það gott verð fyrir það þannig að þetta skilaði þjóðinni einhverju. En mig langar líka aðeins að dvelja við þessar vangaveltur hv. þingmanns um ástandið á túnfiskstofninum - eða túnfiskstofnunum, þetta eru sjálfsagt margar tegundir. Mér fannst þingmaðurinn vilja vera varkár og gera því skóna að hugsanlega ætti þessi bláuuggategund undir högg að sækja. Því spyr ég hv. þingmann aftur hvort hann álíti jafnvel að við eigum að fara varlega í þetta þrátt fyrir að það sé um umtalsverð verðmæti að tefla og hvort við þurfum að afla okkur upplýsinga um það áður.

Virðulegi forseti. Já, ég hef áhyggjur af því að Atlantshafsbláuggatúnfiskurinn sé á válista. Við þurfum því að fara varlega í því að byrja að veiða þetta. Túnfiskurinn er einn uppáhaldsmaturinn minn þannig að það er slæmt að þurfa að segja það en ég held að ef við ætlum að veiða þessa tegund þá þurfum við líka að fjárfesta í rannsóknum, vera hluti af alþjóðlegum rannsóknum, af því að þetta er stofn sem fer í lögsögu margra. Við þurfum að taka þátt í því til þess að tryggja að við séum ekki að ofveiða, að það sé gert á vísindalegum grunni. Þá þurfum við að innheimta einhver gjöld þannig að hægt sé að standa undir þeim rannsóknum. Því miður er það nú þannig að það sem greitt er fyrir í veiðigjöld stendur ekki einu sinni undir því eftirliti og þeim rannsóknum sem við erum með í dag og öðru slíku, þannig að þarna þyrfti að passa að það sé inni frá upphafi. Hv. þingmaður spyr: Hvernig á að úthluta kvótanum? Ég held að við getum horft til baka. Við vorum öll að fylgjast með góðum sjónvarpsþáttum um hvernig það var gert síðast og ég held að það hafi ekki verið gert á góðan máta. Ég held við þurfum að hugsa upp nýjar og betri leiðir til að koma kvótanum út, enda er um mikil verðmæti að ræða.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir bæði ræðuna og andsvör við annan hv. þingmann hér, Loga Einarsson. Það kom ýmislegt fram í því samtali sem ég hafði hugsað mér að spyrja um. Eitt situr svolítið eftir sem hv. þingmaður talar um og það er válistinn, að bláuggatúnfiskurinn sé kominn á válista vegna rányrkju sem m.a. og ekki síst á sér stað rétt utan við fiskveiðilögsögu okkar. Er kannski hægt að snúa þessu svolítið við, af því að hv. þingmaður viðraði áhyggjur af því hvað gerðist ef við færum að veiða? Segjum að Íslendingar með sína sögu um ábyrga veiði og ábyrga veiðistjórnun færu sýna þessari tegund athygli og veiða í samræmi við úthlutaðan kvóta samkvæmt stífustu reglum; gæti það mögulega haft jákvæð áhrif á framtíð þessa fiskstofns, vegna þess að ég veit það af reynslu að slíkum veiðum myndu fylgja rannsóknir og annað slíkt, við myndum leggja okkar af mörkum? Skynsamleg veiði byggð á vísindalegum rökum myndi líka þýða að öllum líkindum að við myndum gæta betur að framferði hinna svokölluðu sjóræningjaveiðiskipa rétt við landhelgi okkar. Er þetta ekki eitthvað sem við sem ábyrg fiskveiðiþjóð ættum að gera? Þetta segi ég og er um leið mjög spennt fyrir því að fá hér íslenskan túnfisk á land.

Virðulegur forseti. Jú, ef við ætlum að fara út í þessar veiðar þá tel ég að það væri einmitt af hinu góða að við gerðum það og af alvöru. Að við fjárfestum í rannsóknum, fjárfestum í betra eftirliti með því sem er gerast á þessum miðum og sýnum gott fordæmi gagnvart öðrum en förum líka í góða samvinnu við þá alþjóðlegu aðila. Það var talað um að þetta væru bara 0,5% af kvótanum sem verið er að tala um að úthluta til Íslands þannig að það eru aðrir stærri veiðiaðilar þarna. En eins og hv. þingmaður segir, kannski getum við komum með okkar þekkingu og reynslu af því hvernig við höfum gert hlutina á ábyrgari hátt en aðrar þjóðir og þar með bjargað bláuggatúnfiskinum og sushi-inu okkar.

Hæstv. forseti. Það frumvarp sem hér um ræðir mun fara til umfjöllunar í hv. atvinnuveganefnd og mig langaði af því tilefni aðeins að nefna nokkur atriði og kannski ítreka það sem kom fram í andsvörum fyrr í þessari umræðu og varðar þau verðmæti sem við erum hér að ræða um. 180 tonn á ári, sagði hæstv. ráðherra að þetta heildaraflamark næmi, sem hljómar kannski ekki eins og mikið magn. En eins og kom fram í ræðu hv. þm. Gísla Rafns Ólafssonar er kílóið inni í þessum tonnum með því dýrara sem sést á fiskmarkaði þannig að við erum að tala um gífurleg verðmæti. Það er auðvitað gott í sjálfu sér og gott að heyra ráðherrann fullyrða hér að um sjálfbærar veiðar verði að ræða þó svo að það liggi fyrir, eins og fram hefur komið, að bláuggatúnfiskurinn sé kominn á válista, sem gefur til kynna að það þarf að fara mjög varlega í veiðarnar og huga að því að ofveiða ekki. Mig langar í fyrsta lagi að nefna það mikilvæga atriði sem ég geri mér vonir um að fjallað verði um í hv. atvinnuveganefnd og það er að skylda okkar til hafrannsókna verði alveg skýr við afgreiðslu þessa frumvarps. Að það sé ljóst að Hafró hafi hér hlutverki að gegna og verði farið í þessa veiði sé algjörlega ljóst að við öxlum okkar ábyrgð á því að rannsaka tegundina, áhrif veiðanna og reynum þá líka í samstarfi við aðrar þjóðir sem eiga hlutdeild í þessum stofnum að efna til vísindasamstarfs ef það er möguleiki. Ég læt vísindamennina um það. Ég held hins vegar að það sé ekki hægt annað en að ítreka hér að við verðum að sinna hafrannsóknum mjög vel, sérstaklega þegar er verið í rauninni að gera prófun á því hvort þetta geti borgað sig, hvort við fáum þá veiðireynslu sem menn gera sér greinilega vonir um, væntanlega í matvælaráðuneytinu og einnig meðal hagsmunaaðila, því að annars væri ekki verið að flytja þetta frumvarp hér í kvöld. Það væri ekki verið að mæla fyrir þessu frumvarpi. Það hefur ekki verið veitt af okkar hálfu í sex ár og það er ástæða fyrir því. Það virðist vera mat ráðuneytisins að við þurfum að leggja út í þessa ferð og gera íslenskum útgerðarfyrirtækjum kleift að leigja skipin sem þarf að leigja til að hægt sé að veiða bláuggatúnfiskinn, afla sér þekkingar. Ég skil það þannig að við séum að leigja skip með manni og mús, eins og þar stendur. Það þurfi einnig að kaupa erlenda þekkingu skipverja sem kunna að veiða bláuggatúnfisk og það sé ekki þekking sem liggi á lausu meðal sjómanna hér á landi. Þetta er því mikið fyrirtæki. Þá kem ég að því sem ég nefndi í andsvari við hæstv. ráðherra, að það að fá aflaheimildir afhentar er svo langt frá því að vera sjálfsagt mál, að þær séu afhentar gjaldfrjálsar til þeirra sem nýta stofnana, nýta sameiginlegar auðlindir okkar. Ég geri mér grein fyrir því að hér er verið að afla veiðireynslu en þá vil ég, eins og áður hefur verið gert í þessari umræðu, minna á hvernig eignarhaldið í íslenska kvótakerfinu varð til. Það varð til á grundvelli veiðireynslu, veiðireynslu skipstjóra, veiðireynslu fyrirtækja, og voru tekin síðustu þrjú ár ef ég man rétt. Við vitum og reynslan segir okkur að það býr ekki endilega til sanngjarna útdeilingu verðmætanna. Það hlýtur að vera þannig að þetta mál hafi verið hugsað í ráðuneytinu og að þar sé lagt á það kalt mat hvaða verðmæti séu hér á ferðinni og hvað hóflegt veiðigjald sé svo hægt sé að gera út skipin og fá ekki bara upp í kostnað heldur vonandi einnig einhverjar tekjur af því, þó þannig, varðandi hlutdeild þjóðarinnar í auðlindinni, að það liggi algerlega fyrir að þetta sé nýting sem eigi ekki að afhenda án þess að gjald komi fyrir. Það er ástæða þess að ég kem hér upp, til að ítreka þennan mjög svo mikilvæga punkt, vegna þess að við erum enn að ræða í hvert einasta skipti sem sjávarútveg ber á góma í þessum sal sjálfbærar veiðar, sanngjarnan arð af nýtingu auðlindarinnar til þjóðarinnar. Við megum ekki gera eins og gert var hér fyrir nokkrum árum þegar makríllinn var beinlínis afhentur gjaldfrjáls. Það má bara ekki gerast, hæstv. forseti, að enn og aftur verði farin sú leið að afhenda slík verðmæti á silfurfati til fárra útvalinna. Gegn því berjumst við í Samfylkingunni og höfum alltaf gert og munum halda áfram að gera. Því kem ég hér upp til þess að ítreka þá aðstöðu afstöðu Samfylkingarinnar og okkar jafnaðarmanna, þannig að hún liggi fyrir við 1. umr. um þetta frumvarp og hæstv. ráðherra heyri það og það sé fært til bókar á þessum þingfundi. Að öðru leyti munum við skoða með opnum huga að afla okkur veiðireynslu með því að reyna að nýta þá hlutdeild sem við eigum í þessum tiltekna stofni bláuggatúnfisks. Hafi ég skilið umræðuna rétt eru þetta nokkrir stofnar, þeim mun meiri ástæða til að rannsaka nákvæmlega hvernig veiði fer með þá tilteknu stofna eða stofninn sem á að veiða úr. Ég geri hreinlega ráð fyrir því að hv. atvinnuveganefnd búið þannig um hnútana að hafrannsóknarskylda okkar verði uppfyllt, að aflaheimildir verði ekki ókeypis og að það sé búið um þetta mál þannig að sómi sé að.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi á þskj. 684 sem er 475. mál, um breytingu á lögum nr. 93/1995, um matvæli, og lögum nr. 22/1994, um eftirlit með fóðri, áburði og sáðvöru er varðar lífræna framleiðslu. Markmiðið með frumvarpinu er að innleiða í íslenskan rétt reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins 2018/848 um lífræna framleiðslu og merkingu lífrænna vara. Reglugerðin leysir af hólmi eldri reglur um lífræna framleiðslu sem teknar voru upp í EES-samninginn og innleiddar hér á landi. Hinar eldri reglur voru innleiddar með stoð í lögum nr. 162/1994, um lífræna landbúnaðarframleiðslu. Þau lög eru komin til ára sinna og veita ekki fullnægjandi lagastoð fyrir innleiðingu reglugerðar (ESB) 2018/848. Með frumvarpinu er því lagt til að gerðar séu breytingar á lögum um matvæli og lögum um eftirlit með fóðri, áburði og sáðvöru til innleiðingar á nefndri reglugerð Evrópusambandsins um lífræna framleiðslu og merkingu lífrænna vara, jafnframt að lög nr. 162/1994, um lífræna landbúnaðarframleiðslu, verði felld brott í heild sinni. Með innleiðingu er stefnt að því að einfalda regluverk sem gildir um lífræna framleiðslu, styrkja eftirlitskerfi með framleiðslunni, stuðla að ábyrgri notkun orku og náttúruauðlinda, aukinni dýravelferð og að viðhalda líffræðilegri fjölbreytni. Tilgangur laga nr. 93/1995, um matvæli, er að tryggja svo sem kostur er gæði, öryggi og hollustu matvæla og að merkingar og aðrar upplýsingar um þau séu réttar og fullnægjandi og taka lögin til framleiðslu og dreifingar á öllum stigum. Að sama skapi er tilgangur laga nr. 22/1994, um eftirlit með fóðri, áburði og sáðvöru, að tryggja svo sem kostur er öryggi og heilnæmi fóðurs og gæði áburðar og sáðvöru. Saman mynda lögin umgjörð um alla matvælaframleiðslu og undirstöðu hennar í landinu. Lífræn framleiðsla lýtur strangari kröfum en hefðbundin framleiðsla matvæla og koma reglur um lífræna framleiðslu til viðbótar við ákvæði reglugerðar (ESB) 2017/625 um opinbert eftirlit sem innleidd voru í lög nr. 93/1995, um matvæli, og lög nr. 22/1994, um eftirlit með fóðri, áburði og sáðvöru. Með frumvarpinu er lagt til að lög nr. 93/1995, um matvæli, nái einnig yfir lífræna framleiðslu á öllum stigum framleiðslu og dreifingar matvæla. Lagðar eru til orðskýringar um lífræna framleiðslu og aðlögun að slíkri framleiðslu. Skerpt er á því að óheimilt sé að nota hvers kyns orð eða tákn sem vísa til lífrænnar framleiðslu þegar vottun eru ekki fyrir hendi og er það gert með hagsmuni neytenda og framleiðenda að leiðarljósi. Þá er lagt til að Matvælastofnun fari með eftirlit með lífrænni framleiðslu að undanskildu markaðseftirliti sem verður áfram í höndum heilbrigðiseftirlitssvæða. Lagt er til sérákvæði um að heimilt sé að fella tímabundið úr gildi eða afturkalla heimild framleiðenda þegar ekki er farið að þeim kröfum sem gerðar eru til framleiðslunnar. Að auki eru lagðar til reglugerðarheimildir til innleiðingar á reglugerð (ESB) 2018/848 og til þess að kveða nánar á um lífræna framleiðslu í reglugerð. Þá eru lagðar til sambærilegar breytingar á lögum nr. 22/1994, um eftirlit með fóðri, áburði og sáðvöru, hvað varðar heimild til notkunar á orðum og táknum sem vísa til lífrænnar framleiðslu sem og tímabundið brottfall eða afturköllun þegar ekki er farið að kröfum. Að lokum eru lagðar til reglugerðarheimildir annars vegar til innleiðingar á reglugerð (ESB) 2018/848 og til að kveða nánar á um lífræna framleiðslu fóðurs, áburðar og sáðvöru. Lífræn framleiðsla hefur aukist umtalsvert á hér á landi síðustu ár og eftirspurn neytenda eftir slíkum vörum að sama skapi. Lífræn framleiðsla er öflugt vopn í baráttunni við loftslagsbreytingar og sýklalyfjaónæmi. Hún stuðlar að sjálfbærni og líffræðilegum fjölbreytileika. Með frumvarpi þessu er regluverk um lífræna framleiðslu í landinu einfaldað er það jafnt til hagsbóta fyrir framleiðendur og neytendur og þau sem fara með opinbert eftirlit með framleiðslunni. Virðulegi forseti. Ég hef hér rakið meginefni þessa frumvarps og vil að öðru leyti vísa til þeirrar greinargerðar sem fylgir því en þar er ítarlega fjallað um efni þess. Að lokinni umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar til umfjöllunar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna. Ég er aðeins að velta fyrir mér einu máli sem ég veit að hæstv. ráðherra þekkir býsna vel, a.m.k. frá sínu fyrra ráðuneyti, og það er sauðféð, beit sauðfjár, og áhrif þess á - hvernig skulum við orða þetta? Réttmæti þess að talað sé um lífræna arð. Hér er verið að tala um frumvarp sem hefur áhrif á rekstraraðila í lífrænni framleiðslu. Ég hegg eftir því að í umsögn Bændasamtakanna kemur fram að þau styðji vissulega markmið frumvarpsins, og ég veit að þau gera það heils hugar, en þau tala um skort á samráði og kynningu á áhrifum frumvarpsins gagnvart bændum, að ljóst sé að það verði áhrif á rekstraraðila í lífrænni framleiðslu o.s.frv. Mig langar til að rifja upp þingmannamál mitt frá því árið 2020, um endurskoðun á ráðstöfun almannafjár við gæðastýringu í sauðfjárrækt. Ég veit að þetta er ævintýralega vont heiti en það snerist í stuttu máli um að við værum ekki að styrkja, út frá umhverfissjónarmiðum, sauðfjárframleiðslu þar sem óljóst væri hvort verið væri að beita sauðfé á nægilega gott land. Með öðrum orðum væri það annars vegar sá möguleiki að við værum að ýta undir vonda meðferð á landi með tilheyrandi neikvæðum umhverfisáhrifum og hins vegar að ýta undir það, af því að nú er þetta ekki sérmerkt framleiðsla, að neytendur, sem vilja sannarlega vera umhverfisvænir, kaupa lífræna framleiðslu, geti ekki verið vissir um að svo sé. Mig langar því til að spyrja ráðherra: Er þetta mál til þess fallið að koma skikki á þetta atriði? Vegna þess að í reglugerðinni sem ég las hérna á hundavaði, reglugerð um lífræna landbúnaðarframleiðslu, og í 21. gr. er talað um umhverfi sauðfjár og talað um búfjárrækt sérstaklega, er verið að tala um að skilyrðið sé aðgengi að nægu beitarlandi á sumrin. Felur þetta ágæta mál 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina, það er bara skemmtilegt að vera farinn að ræða þetta aftur við hv. þingmann í þingsal.  Ég get ekki fullkomlega svarað spurningu hv. þingmanns en í greinargerðinni er fjallað um að með innleiðingu reglugerðarinnar sem hér um ræðir sé verið að koma í veg fyrir og stöðva matvælasvindl og tryggja að neytendur geti betur treyst því að lífrænar vörur í verslunum séu sannarlega framleiddar með lífrænum aðferðum, með áherslu á verndun vistkerfa, dýravelferð, umhverfis- og loftslagsmál. Ég verð að viðurkenna fyrir hv. þingmanni að ég þekki ekki hversu ítarleg reglugerðin er. Hér eru samt sem áður nefnd lykilatriði í því sem hv. þingmaður veltir hér upp. Verndun vistkerfa er kannski stærsta atriðið þar en auðvitað er líka um að ræða loftslagsmál. Almennt séð get ég sagt að ég tel að við eigum að beita öllum þeim hvötum sem við mögulega getum til að draga úr ósjálfbærri beit. Á síðasta kjörtímabili var í gangi mjög umfangsmikil vinna í umhverfis- og auðlindaráðuneytinu sem þá hét við gerð reglugerðar um sjálfbæra nýtingu lands og þar var tekið á þessum málum. Þetta hefur síðan flust yfir í matvælaráðuneytið og ég veit að verið er að vinna úr þeim athugasemdum sem fram höfðu komið í samráði. Það er líka verið að vinna í landsáætlun um landgræðslu og skógrækt sem þessu tengist. En almennt séð er ég þeirrar skoðunar að við eigum að beita hvötum til að reyna að draga úr ósjálfbærri beit hvar sem hún er og ef hér er um einn slíkan hvata að ræða þá tel ég að það sé æskilegt líka.

Herra forseti. Já, akkúrat, við erum komin á gamalkunnar slóðir að ræða þetta mál en ég fagna því vegna þess að ég veit að hæstv. ráðherra býr yfir mikilli þekkingu á þessum málaflokki og vilja til að koma að þessu á rétt form. Ég myndi ætla, og ráðherra fór svo sem vel yfir það, að þetta mál, hvort sem það er skrifað beinlínis inn í það eins og það er núna eða hvort það verður eftir að hafa breyst í meðförum atvinnuveganefndar, muni taka tillit til þessa. Það stendur beinlínis í 4. gr., með leyfi forseta: „Óheimilt er að nota hvers kyns orð, orðmyndir, hugtök, myndir eða tákn sem vísa til lífrænnar framleiðslu á merkingum umbúða, í auglýsingaefni eða viðskiptaskjölum nema framleiðslan uppfylli skilyrði í reglugerð um lífræna framleiðslu …“ Reglugerðin vísar síðan til þess að þarna eigi að vera aðgengi að góðu beitarlandi og það er óumdeilt að það er ekki alltaf gott beitarland sem sauðfénu er beitt á þrátt fyrir að styrkveitingar séu til staðar og tengdar við lífræna framleiðslu. Þetta er eiginlega hringavitleysa, öll þessi styrkveitingamál okkar, og því miður hefur ekki tekist nægilega vel að ná tökum á þessu. Ég ætla mér síðan að halda áfram að hnykkja á því hversu eiginlega ótækt það er að bjóða neytendum upp á það að geta ekki fengið fullvissu fyrir því hvers lags afurð þeir eru að kaupa og hversu ótækt það er að bjóða bændum, framleiðendum, upp á það að fari þeir í einu og öllu eftir því sem fram kemur í reglugerð og uppfylli öll þessi skilyrði geti þeir ekki treyst því að þeir beri þá úr býtum og fái að njóta uppskerunnar. Mér finnst þetta gríðarlega mikilvægt og mér finnst svolítið sérkennilegt að sjá annars vegar ráðuneytið tala meira eða minna um það að þetta mál snúist fyrst og fremst um 

Hæstv. forseti. Ég held að fram undan séu gríðarlega stór tækifæri þegar kemur að því að gera íslenskan landbúnað út með þeim hætti að hann sé í góðum takti við loftslags- og vistverndarmál. Það tekur tíma en það er vel hægt. Það er mjög víða sem þessi mál eru í góðum farvegi. Ég held að enginn bóndi vakni á morgnana og ætli sér að ofbeita land. Það er samt því miður svo. Það sem ég er að reyna að segja er að enginn er með þær fyrirætlanir í sínum búskap að gera það en á sumum stöðum er það samt þannig, það er það sem vísindin segja okkur. Þetta eru verkefni sem við þurfum að vinna að og já, það mun taka tíma, til þess þurfum við öflugt regluverk, til þess er verið að endurskoða reglugerð um sjálfbæra nýtingu lands og í því samhengi er mjög mikilvægt að við látum það tala saman við þá styrki sem við erum með í landbúnaði. Styrkir í landbúnaði eiga að mínu mati að taka ríkulega mið af umhverfisaðstæðum, umhverfisáhrifum þess landbúnaðar sem um er að ræða og við eigum að beita styrkjunum líka í þá átt að við séum að laga illa farið land þannig að það geti í framtíðinni staðið undir þeirri nýtingu sem það þarf að geta gert.

Virðulegi forseti. Ég ætla að vera stuttorður. Mig langaði bara að taka undir að það er gott að með þessum lögum sé verið að setja skýrari reglur um hvað skilgreinist sem lífræn framleiðsla. Það er mikilvægt fyrir neytendur að það sé ekki bara hægt að segja: Þetta er lífrænt ræktað, þetta er lífræn framleiðsla, heldur sé eitthvað sem standi þar á bak við. Að auki er mikilvægt skref stigið með því að innleiða reglugerð Evrópusambandsins sem við fórum með í gegnum þingið fyrir áramót, reglugerð (ESB) 2018/848 fyrir þá sem hafa gaman af að fletta því upp. Hluti af því gengur út á að það sem er vottað hér sem lífrænt virkar líka í Evrópu og öfugt. Það er mikilvægt að það sé gert mögulegt. Í umsögnunum eru einhverjar athugasemdir um að ekki hafi verið nægilegt samráðsferli við gerð þessa frumvarps en það er bara eitthvað sem við tökum til skoðunar í atvinnuveganefnd og reynum að fá svör frá þeim aðilum um hvað megi betur fara. Og eins þau okkar sem hittu fulltrúa á Búnaðarþingi í síðustu viku, við fengum að heyra þar um frábært frumkvöðlastarf á Neðri-Hálsi í Kjós, í Biobú, en þau hafa í tæp 25 ár verið að þróa það að búa til lífrænar vörur. Það var gaman að tala við þau um hversu erfitt það ferli var í rauninni að byrja með það löngu áður en nokkrir aðrir hér á landi voru byrjaðir að hugsa um lífrænt. Þannig að það er um að gera að við setjum góðar og gildar reglur í kringum þetta. Ég treysti því að við í atvinnuveganefnd tökum tillit til þeirra athugasemda sem koma og skoðum hvað megi gera til að auðvelda og gera þetta betra.

Hæstv. forseti. Það er ástæða til að koma hér upp við 1. umr. þessa frumvarps og fagna því alveg sérstaklega að það sé komið fram. Ég ætla að leyfa mér að vitna í greinargerðina, með leyfi forseta: „Lífræn framleiðsla lýtur strangari kröfum og framleiðsluskilyrðum en hefðbundin framleiðsla matvæla. Lífræn ræktun byggist á frjósömum jarðvegi, lífrænum áburði, náttúrulegum vörnum og banni við erfðatækni. Ríkar kröfur eru jafnframt gerðar varðandi búfé eins og til að mynda um aðbúnað, rými dýra í húsum og kost þeirra á útiveru, jafnframt skal fóður vera lífrænt. Óheimilt er að nota hormón og önnur vaxtarhvetjandi efni og notkun sýklalyfja er takmörkuð. Vottun lífrænnar framleiðslu er trygging fyrir bæði framleiðendur og neytendur um að þær ríku kröfur sem gerðar eru séu uppfylltar.“ Lífræn framleiðsla á að stuðla að ábyrgri notkun orku og náttúruauðlinda, aukinni dýravelferð og að viðhalda líffræðilegri fjölbreytni. Hér er saman komið mál sem varðar hag umhverfisins, jarðarinnar, neytenda, matvælaframleiðslu og loftslagsins. Allt er þetta hér saman komið og ég verð að nota þetta tækifæri - kannski aðallega í ljósi þess að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra var hér í þessum ræðustól fyrir ekki svo löngu að býsnast yfir vilja okkar jafnaðarmanna til að endurvekja aðildarumsókn að Evrópusambandinu og fá hér lýðræðislega umræðu um kosti þess sem fullvalda ríki að gerast aðildarríki Evrópusambandsins. Ég skildi orð hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra þá þannig að það skipti mjög litlu máli, það væri lítið þar að fá og við hefðum getað gert þetta allt saman sjálf. Við vitum auðvitað að það er eins og hvert annað þvaður. Í rúmlega aldarfjórðung hefur hver lagabótin á fætur annarri verið innleidd í íslenska löggjöf í gegnum EES-samninginn, með aðild okkar að þeim mikla og góða samningi. Hér erum við að ræða um lífræna ræktun matvæla, grundvallarmál í öllu samhengi. Það er innleitt í samræmi við gerðir Evrópusambandsins og uppfært í samræmi við þær. Auðvitað hefðum við, hæstv. forseti, getað gert þetta allt sjálf, eða hvað? Að síðustu: Þetta mál varðar ekki síst neytendavernd, að neytendur geti gengið að því vísu að vottun lífrænnar framleiðslu standist og að hún sé alvöru, að það séu ekki bara límmiðar, ef ég má taka þannig til orða, hæstv. forseti, heldur sé ljóst að vottunin sé fagleg, lögleg og samkvæmt þeim stöðlum sem við viðurkennum og lönd sem við erum í viðskiptum við viðurkenna líka. Það er mjög mikilvægt því að það er sem betur fer þannig að margir neytendur, alla vega þau okkar sem erum aflögufær, vilja greiða meira fyrir vottaða lífræna framleiðslu og þá getum við gert það og við göngum að því vísu að það sem við erum að kaupa séu góð matvæli. Þetta skiptir máli og þetta er mikið framfaraskref og ég veit að málið verður rætt ítarlega í hv. atvinnuveganefnd. Ég er þeirrar skoðunar að hér sé um mikið framfaramál að ræða og mun gera mitt til að sjá til þess að það fái afgreiðslu hér á hinu háa Alþingi en vil líka nota tækifærið og ítreka það hversu lánsöm við erum að hafa gert EES-samninginn og að geta nýtt okkur það sem þaðan kemur til að gera umbætur í þágu umhverfis, í þágu loftslags, í þágu náttúruverndar og í þágu neytendaverndar.

Hæstv. forseti. Ég vil segja það hér að það mál sem hér er til umræðu er að öllu leyti jákvætt, sýnist mér. Það geta allir verið sammála um að lífræn framleiðsla er bæði holl og góð og æskileg. Ég kem hingað í ræðustólinn til að gera athugasemdir við ræðu hv. þingmanns sem talaði rétt áðan, því að það er engin ástæða til þess að tala niður til Alþingis Íslendinga úr ræðustóli með þeim hætti sem mér þótti þingmaðurinn gera. Íslendingar hafa verið þátttakendur í alþjóðlegu samstarfi á sviði laga um áratugaskeið og allir sem stúderað hafa íslenska réttarsögu þekkja vel til þess að við vorum virkir þátttakendur t.d. í norrænu lagasamstarfi um árabil. Og margar af þeim sem við getum kallað grundvallarbreytingar á íslenskum lögum, grundvallarlög sem hér hafa verið í gildi, þar með talið samningalög og margir aðrir lagabálkar, áttu rót sína að rekja til slíks samstarfs. Það er grundvallarmunur á því að eiga í slíku samstarfi annars vegar og svo hins vegar að vera í farþegasæti. Þar held ég að sé komið að ákveðnu lykilatriði sem er hugsanlega óþægilegt fyrir hv. þingmann og hans flokk að ræða því að það er Alþingi ekki til sóma að hefja hér Evrópusambandið á þann stall að allt gott komi þaðan og að við séum í einhverjum skilningi þess ófær að semja lög sem eru íslenskri alþýðu til heilsubótar og íslenskum iðnaði og landbúnaði til framfara. Það mun vafalaust gefast gott tækifæri síðar til að ræða þetta á þinginu þegar tillaga um þjóðaratkvæði um Evrópusambandsaðild verður til umræðu hér.

Hæstv. forseti. Mig langar til að bregðast við orðum hv. þm. Arnars Þórs Jónssonar. Ég tel mig ekki vera að tala niður löggjafann eða hið háa Alþingi með því að benda á þá góðu reynslu sem við höfum af EES-samstarfinu. Það er auðvitað alveg rétt, eins og þingmaðurinn bendir á, að í, kannski ekki beinlínis aldanna rás en alla vega á síðustu öld höfum við átt í nánu samstarfi við mörg lönd og íslensk löggjöf byggir að mörgu leyti á sama módeli og löggjöf nágrannalanda okkar. En þegar kemur að málaflokkum eins og neytendavernd og umhverfismálum, reyndar vinnumarkaðsmálum líka, sem er málaflokkar sem ég þekki alveg sæmilega til, þá eru bara of mörg dæmi um það síðustu áratugi að við höfum í rauninni fengið þaðan umbætur og réttarbætur sem ég hef ekki orðið vör við að talað hafi verið sérstaklega fyrir eða hafi verið lögð sérstök áhersla á hér með öðrum hætti. Auðvitað er það ekki þannig að allt sé gott sem kemur frá Brussel. Það er ekki þannig. En þetta samstarf hefur fært okkur bæði hagsæld og velsæld og líka umbætur sem ég tel mjög mikilsverðar. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að það sé ekkert sérstaklega ákjósanlegt að vera í farþegasætinu í þessu samstarfi. Þess vegna vil ég sem jafnaðarmaður að við setjumst við borðið og tökum þátt í ákvarðanatökunni. En þar erum við hv. þingmaður væntanlega ósammála.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég vil undirstrika að ég er enginn einsýnismaður í þessu frekar en öðru. Ég vil vera talsmaður jafnvægis. Ég vil ekki fara að leiða umræðuna almennt út í stöðu Íslands innan þessa samstarfs en vil þó bara undirstrika að ég get tekið undir það með hv. þingmanni að margt gott hefur komið út úr þessu samstarfi eða þessari aðild að EES-svæðinu og EES-samningnum. Hins vegar er vert að hafa það mjög fast í huga hver staða smáríkja er innan þessa samstarfs og að hraði Evrópusambandsins í átt til sambandsríkis hefur aukist, sérstaklega eftir brotthvarf Breta út úr því samstarfi, þannig að það er að sumu leyti áhyggjuefni að sjá á hvaða ferðalagi Evrópusambandið er. Þess vegna tel ég brýnt að þeir sem hér sitja á Alþingi Íslendinga séu með augun opin og við séum tilbúin að stíga á bremsuna þegar þess þarf.

Hæstv. forseti. Evrópusambandið sem slíkt er auðvitað í þróun og hefur tekið miklum breytingum, ríkjum þar fjölgað og stóra breytingin var kannski þegar Austur-Evrópuríkin fengu aðild að Evrópusambandinu. Innan sambandsins er auðvitað þessi togstreita á milli þróunarinnar til sambandsríkis, federalisma, sem Frakkar og Þjóðverjar hafa löngum talað fyrir, og svo hinna ríkjanna sem eru Norðurlöndin, Eystrasaltslöndin, að því ég best veit, og önnur ríki líka, sem vilja hafa sterkt samstarf en ekki að renna saman og verða bandaríki Evrópu. Í þeirri deiglu er umræðan oft mjög fróðleg og skemmtileg og mín pólitíska skoðun er sú að það eigi ekki að verða til bandaríki Evrópu, það sé ekki til heilla fyrir Evrópusambandið eða aðildarríki þess. Og af því að þingmaðurinn nefndi stöðu smáríkja þá er það einu sinni þannig að staða smáríkja innan Evrópusambandsins er býsna góð. Auðvitað hafa stærri ríki meiri mannafla og þyngra spor, ef þannig má að orði komast, en minni ríkin innan Evrópusambandsins sitja við borðið, þau velja auðvitað verkefni sín betur og kannski af meiri kostgæfni en stóru ríkin gera en þau eru líka í forsvari fyrir Evrópusambandið, eins og t.d. má sjá núna, mig minnir að Malta sé í forsvari. Þau hafa þar sama vægi og stóru ríkin þegar kemur að því að útkljá mál, t.d. í ráðherraráði og annars staðar, og mér finnst það skipta máli.

Virðulegur forseti. Ég vil af þessu tilefni fá að undirstrika mjög mikilvægt atriði og ég vona að þeir sem hér sitja séu meðvitaðir um það. Umræða í þingsal eins og þessum þar sem rætt er um efnisatriði laga sem síðan eiga að gilda um allan almenning í landinu er mjög mikilvæg og það byggir á grundvallarhugmyndinni um að lögin verði til í samfélagi manna og spretti upp úr grasrót samfélagsins en komi ekki ofan frá eins og hlemmur ofan á fólk. Hér takast á tvær grundvallarhugmyndir, af því að við erum að tala um Evrópusambandið: Það er einhvers konar lýðræðishugmynd um lögin þar sem lögin verða til sem sammæli sem vaxa neðan frá og upp, sem er þá lýðræðislegt í anda forngermanskra hugmynda til að mynda og meira í anda hins engilsaxneska réttar, og svo hins vegar í anda þeirra tveggja ríkja sem hv. þingmaður nefndi, Frakka og Þjóðverja þar sem lögin koma ofan frá og niður frá miðstýrðu valdi niður til alþýðunnar sem hefur ekkert um það að segja. Sem sagt, andmæli mín við þá stöðu sem Ísland er í, sem ég tel að sé býsna alvarleg, stöðu þjóðar sem hefur ekkert um það að segja hvernig lagaákvæði hljóma sem eiga að gilda hér um þjóðina alla og ekki er unnt að breyta og ekki er unnt að afnema - staða slíkrar þjóðar er sannarlega áhyggjuefni til lengri og skemmri tíma. Ég vil líka að lokum draga stórlega í efa það sem kom fram í máli hv. þingmanns um að smáríki hafi þegar til kastanna kemur og þegar á reynir raunverulega eitthvað um það að segja hvar línan liggur í stórum málum. 

Hæstv. forseti. Ég má bara til með að koma því á framfæri að ég tala hér sem stoltur Íslendingur þegar ég finn að því að Íslendingar hafa mjög lítið um löggjöf sem þessa að segja á vettvangi ákvarðanatökunnar sjálfrar. Það má hafa slíkar áhyggjur frammi án þess að lítið sé gert úr hinu íslenska löggjafarþingi. Staðreyndin er sú að Íslendingar hafa ekki rödd sem hefur vægi í Brussel, í Strassborg og í þeim eftirlitsstofnunum sem hafa eftirlit með því að þeirri löggjöf sem hér hefur gildi sé framfylgt. Við erum ekki bara að tala um það að hafa aðkomu að lagasetningunni. Lagasetning hefur bara svo margt fram að færa íslensku þjóðfélagi vegna þess að aðild okkar að EES-samstarfinu felur líka í sér eftirlit. Ef við værum fullgildir aðilar að Evrópusambandinu þá hefðum við dómara við Evrópudómstólinn. Við hefðum ráðherra, við hefðum X-marga þingmenn á Evrópuþinginu. Mér finnst það betri aðstaða en að hafa þar engan í dag.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hennar innlegg í þessa umræðu. Ég ber virðingu fyrir því sem hér var sagt og ég get skilið að á pappírunum líti þetta vel út, eða betur út í það minnsta, að hafa fulltrúa á þessu þingi o.s.frv. En ég hvet hv. þingmann til að kynna sér framkvæmdina því að í þessum efnum fer hljóð og mynd ekki saman. Það er annars vegar teorían um það hvernig þetta virkar og hins vegar er það praxísinn, þ.e. fræðin og framkvæmdin. Það er alveg kristaltært, sýnist mér, að staða smáríkja þarna inni er veikari í raun en þessar yfirlýsingar hv. þingmanns gefa til kynna.

Forseti. Ég þakka þingmanni Suðvesturkjördæmis fyrir góðar ábendingar um að kynna mér málin. Ég get glatt hann með því að rifja það upp að hann kenndi mér einu sinni Evrópurétt á fyrsta árinu mínu í lagadeild Háskóla Íslands og færi honum góðar þakkir fyrir. Ég stend við það að hér er um að ræða hugsjónir og skoðanir. Við vitum að við komumst ekki að niðurstöðu um þetta mál í kvöld. En við ætlum samt sem áður að fara varlega í því að væna þingheim um að Íslandi sé ekki sýnd virðing hér í þingsal í kvöld.

Virðulegur forseti. Í þessu samhengi vil ég láta nægja að benda á að stórþjóðin Bretland undi sér ekki innan Evrópusambandsins þar sem þeir töldu einfaldlega að þeirra rödd hljómaði ekki nægilega skýrt og áhrif þeirra væru ekki nægilega sýnileg innan þessara stóru samsteypu ríkja. Þar af leiðandi tel ég að það blasi við hver staða Íslands þar inni væri. Ég hvet þingmanninn áfram til að berjast fyrir hugsjónum sínum. Hugsjónir eru afskaplega mikilvægar en við megum ekki láta þær slá glýju í augu okkar þannig að við leggjum óraunsætt mat á stöðu okkar í raunheimum.