Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að beina til hæstv. heilbrrh. eftirfarandi spurningu: 1. Hve margir bíða nú skurðaðgerðar á bæklunardeild Landsspítalans? 2. Hvaða aldursflokkar eru fjölmennastir á biðlistanum? 3. Má vænta úrbóta á þessu sviði? Fsp. eru fram komnar vegna þess, að á undanförnum mánuðum hefur nokkuð verið rætt og ritað um hinn óhugnanlega langa biðlista deildarinnar. Því er ekki að neita, að þessi óvanalega langi biðlisti kemur nokkuð á óvart, ekki síst vegna þess, að á síðasta ári birti heilbr: og trmrh. allmikið rit um vistunarrýmisþörf heilbrigðisstofnana. Þar segir í niðurlagsorðum, með leyfi forseta: „Að því er varðar sjúkrahús fyrir bráðan líkamssjúkdóm er áætluð þörf svipuð og tiltækt rými og því ekki skortur á vistunarrými á því sviði. Sama gildir um höfuðborgarsvæðið varðandi vistunarrými á sjúkrahúsum fyrir bráða líkamssjúkdóma og á almennum hjúkrunarheimilum. Sé litið á hin almennu sjúkrahús víðs vegar um landið, sem sinna fæðingarhjálp og hlutverki almennra hjúkrunarheimila auk þess að vera sjúkrahús fyrir bráða líkamssjúkdóma, verður heldur ekki talið, að í heild sé um verulega þörf að ræða umfram tiltækt rými, Þótt nokkurt frávik sé til beggja handa á hinum ýmsu svæðum, ef borin er þannig saman áætluð þörf og tiltækt vistunarrými á öllu landinu á sjúkrahúsum fyrir bráða líkamssjúkdóma, fæðingardeildum og almennum hjúkrunarheimilum, eru hin tiltæku rými 3% fleiri en áætluð þörf.“ Í þessu riti, sem gefið er út á síðasta ári, er talið, að vistunarrými sé um 3% meira en þörfin á þessum sviðum. Hins vegar er um svipað leyti að myndast langur biðlisti á bæklunardeildinni. Vitað er, að til þess eru ýmsar ástæður, og því spyr ég um það, hverjar ástæður liggi til þess og hvaða úrbætur séu væntanlegar.

Heilbr: og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Hv. þm. spyr í fyrsta lagi, hve margir bíði nú skurðaðgerðar á bæklunardeild Landsspítalans. Skv. upplýsingum, sem fengist hafa frá bæklunarsjúkdómadeild Landsspítalans, voru þar 679 manns á biðlista í marslok, en hve margir þeirra biðu skurðaðgerða á deildinni, er ekki hægt að svara. Sennilegt er þó, að meginhluti þeirra hafi átt að ganga undir skurðaðgerð. Ástæðan fyrir þessum langa lista er sem kunnugt er sú, að á síðustu árum hafa orðið miklar breytingar á sviði læknavísinda, sem hafa gert kleift að gera skurðaðgerðir við sjúkdómum, sem áður voru taldir ólæknandi og taldir hrörnunar- og ellisjúkdómar, sem ekki væri neitt hægt við að gera. Eftir að þessi nýja tækni kom upp, hefur að sjálfsögðu vaknað áhugi hjá fólki, sem hefur átt við slíka erfiðleika að etja, um að fá nokkra bót meina sinna, og þess vegna hefur komið upp þessi langi listi. Hin sama hefur þróunin orðið í ýmsum nálægum löndum og er afleiðing af þeim framförum, sem þarna hafa orðið á sviði læknavísinda og ekki hefur tekist enn þá að koma til móts við. Hv. þm. spyr í öðru lagi, hvaða aldurflokkar séu fjölmennastir á biðlistanum. Biðlistinn hefur ekki verið flokkaður eftir aldri nema að litlu leyti, og það hefur ekki verið gerð könnun á aldurflokkaskiptingunni nema í stórum dráttum. Hún sýnir hins vegar, að fjölmennasti flokkurinn er fólk 67 ára og eldra, en í þeim hópi eru 156 manns. Meginhluti þessa fólks er á biðlista vegna hugsanlegrar skurðaðgerðar á mjaðmaliðum. Sá aldursflokkur, sem styst þarf að bíða, eru þeir, sem liggja ú vegum bæklunarlækningadeildar og á barnadeild, en það eru þeir, sem eru 12 ára og yngri að jafnaði, en þeir voru 31. mars 14 á þeim biðlista. þriðja lagi spyr hv. þm., hvort vænta megi úrbóta á þessu sviði. Bæklunarlækningadeild Landsspítalans er sem kunnugt er ung. Hún tók til starfa 7. febrúar 1972. Þá lágu fyrir inntökubeiðnir fyrir 236 sjúklinga, þ.e.a.s. inntökubeiðnir, sem lagðar hafa verið inn vegna bæklunarsjúkdóma á handlækningadeild Landsspítalans. Rúmafjöldi bæklunarlækningadeildar var í upphafi 23 rúm, en á síðasta ári, þegar séð var, hve biðlisti deildarinnar jókst hratt, var tekið það ráð að leggja undir deildina einnig 10 rúm af áður fyrirhugaðri endurhæfingardeild spítalans, enda hafði starfslið ekki fengist til starfa á þeirri deild. Bæklunarlækningadeildin hefur því nú um eins árs bil verið rekin með 33 rúm. Á síðasta hausti, nánar tiltekið 8. okt., ritaði heilbrrn. þáv, formanni stjórnarnefndar ríkisspítalanna Sigurði Sigurðssyni fyrrv. landlækni og benti á, að rn. teldi rétt að taka fyrst um sinn alla þá deild, sem ætluð væri endurhæfingarsjúklingum, fyrir bæklunarlækningadeildina, þannig að deildin fengi samtals 46 sjúkrarúm. Jafnframt var óskað eftir því, að stjórnarmenn tækin upp viðræður við forstöðumenn á Reykjalundi um samstarf þessara spítala að endurhæfingarmálum. Þessi breyting, sem rn. lagði til við stjórnarnefnd á síðasta hausti, hefur ekki gengið fram, og kom fljótlega í ljós, að mjög mikil andstaða var bæði hjá læknaráði Landsspítalans og því starfsliði, sem vinnur endurhæfingarstörf á Landsspítala, gegn þessari breytingu. Núv, stjórnarnefnd hefur enn ekki tekið málið til afgreiðslu, en hefur stuðlað að því, að þær umr., sem fyrirhugaðar voru um samvinnu Landsspítala og Reykjalundar, hafa farið fram, og hafa yfirlæknarnir Jón þorsteinsson og Stefán Haraldsson á Landsspítala og Haukur Þórðarson á Reykjalundi tekið þátt í þeim viðræðum. Gert er ráð fyrir því, að stjórnarnefnd ríkisspítalanna fái niðurstöður og till. frá þessum aðilum innan skamms. Hvað því viðvíkur að gefa bæklunarsjúkdómadeild aukið svigrúm á Landsspítala, þá mun stjórnarnefnd hafa það til athugunar og einkum gera samanburð á því, hvernig biðlistar hinna ýmsu deilda eru samansettir, og taka þá afstöðu til þess, hvort breyta þurfi stærðum deilda á Landsspítala í samræmi við þær niðurstöður, er af því fást. Kann þá að vera, að sú athugun leiði í ljós, að ósamræmið á milli þessa langa biðlista annars vegar og sjúkrarúma, sem hv. þm. minntist á hins vegar, kunni að vera öllu minna en virðist við fyrstu sýn.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. hans ítarlegu svör. Það er sannarlega óhugnanlegt til þess að vita, að biðlistinn skuli vera á 7. hundrað manns, og ekki síst er þetta ömurlegt vegna þess, hve mikill fjöldi er þarna af fullorðnu fólki, sem á ekki nema takmarkaðan árafjölda ólifað og er þess vegna mjög mikils virði að geta fengið einhverja bót á sínum meinum, sé það mögulegt, innan hæfilegs tíma. Það er ekkert nýtt, að það séu settir mjaðmarliðir í fólk hér á landi. Þetta hefur verið gert á annan tug ára a.m.k., og það er ekki vafi á því, að einhverjar leiðir þarf að finna til þess að rýmka þarna verulega um, svo framarlega sem þessi langi biðlisti á ekki að haldast um áratugi. Í þessu sambandi kemur manni í hug, hvort hagkvæm sé sú breyting, sem gerð hefur verið. Fyrir nokkrum árum voru slíkar aðgerðir, sem nú eru gerðar á bæklunardeildinni, gerðar hér og hvar á handlækningadeildum spítalanna. Þær voru gerðar af sérfræðingum, en þá var hins vegar ekki sérdeild ætluð fyrir bæklaða. Nú hef ég grun um það, að víðar en hér sé svo komið, að menn séu í vafa um, hvort þessi mikla sérhæfing að ákveða deildunum alveg gjörsamlega ákveðin rúm með ákveðnu starfsliði, hvort það sé framkvæmanleg og hentug aðferð. Ég tel líklegt, að væri farið inn á þá braut, að handlækningadeild Landsspítalans tæki við sjúklingum til bæklunaraðgerðar, ef mikið lægi við, mundi það strax nokkuð laga til í þessum efnum. Enn fremur mun það hafa skeð, að nú eru ekki lengur stundaðar bæklunaraðgerðir að verulegu leyti á Landakoti, en þar hefur um langt árabil verið unnið að slíkum aðgerðum. Í því sambandi kemur manni í hug, að fyrir nokkrum árum var stofnuð svonefnd samstarfsnefnd sjúkrahúsa á Reykjavíkursvæðinu, og átti einmitt að vera verkefni þessarar n. að samræma aðgerðir sjúkrabúsanna og sjá til þess, að þær kæmu að sem bestum notum hvert á sínu sviði. Væri þarna ekki verðugt verkefni fyrir þessa samstarfsnefnd? Ég veit ekki betur en það sé í raun og veru nóg til af bæklunarsérfræðingum á þessu svæði. Hin.s vegar vantar þá rúm og aðstöðu til þess að geta skorið sjúklinga og stundað þá, en það er ekki vafi á því, að á Landakoti mundu, ef samvinna fengist við lækna þar, skapast möguleikar til að geta fært þessa starfsemi út og sinnt fleiri bæklunarsjúklingum en nú er hægt að gera. Ég held, að það sé bráð nauðsyn að reyna að vinna að úrhótum á þessu sviði. Það verður ekki leyst, enda þótt hægt verði að koma bæklunarsjúklingunum eitthvað fyrr á Reykjalundi heldur en senda þá heim. En það er svo, að þeir menn, sem starfa við bæklunardeildina, hafa verið mjög ötulir og hafi útskrifað sína sjúklinga fljótt og með góðum árangri. Þess vegna tel ég, að það mundi ekki aukast mikið þeirra skurðaðgerðageta, enda þótt þeir fengju fleiri sjúkrarúm til ráðstöfunar á öðrum stöðum.



Herra forseti. Á síðasta þingi bar ég fram fsp. til hæstv. menntmrh, um kennsluskyldu og rannsóknastörf prófessora við Háskóla Íslands. 1 umr. þá um þessa fsp. kom fram, að mjög óljóst var a.m.k. þá, hver afrakstur þessarar rannsóknaskyldu væri, þar eð litlar sem engar upplýsingar virtust liggja fyrir um framkvæmd þessa þáttar prófessorsstarfsins, og það ljóst, að við slíkar aðstæður sem þessar, að engum skýrslum sé skilað um störfin né eftirlit með þeim haft, fer það í raun og veru að verulegu leyti eftir samviskusemi viðkomandi einstaklings, hvernig þessum þætti starfsins er sinnt. Það kom einnig fram í þessum umr. hjá einum hv. þm., sem gjörla ætti um þetta að vita, að hann taldi sig þurfa allt upp í tvo daga til undirbúnings fyrirlestrar, Þessi fsp. mín þá virtist a.m.k. af sumum hafa verið tekin á þann veg, að ég væri á einhvern hátt að gera lítið úr starfi prófessora. Þetta er mesti misskilningur. Ég tel hins vegar, að á því sé full þörf, ekki síst með tilliti til þess, sem fram kom í fyrrnefndum umr., að almenningur fái um það vitneskju, hversu mikið starf liggur að baki þeim þætti í starfi prófessora, sem hér um ræðir. Ég tel, að prófessorum sé síst greiði gerður með því, að einhver sérstök hula liggi yfir starfi þeirra. Það kom einni fram í þessum umr, hjá hæstv. menntmrh., að hann taldi á því fulla þörf, að komið yrði í fastara form bæði kennsluskyldunni, svo og afrakstrinum af rannsóknaskyldu þessarar stéttar. Með tilliti til þessa og ekki síður hins, sem fram kom hjá hv. 3. landsk. þm. í áðurnefndum umr. um vinnu þá, sem að baki liggur þessu starfi, hef ég leyft mér að bera fram á þskj. 631 svo hljóðandi fsp. til hæstv. menntmrh.: „1. Hver hafa verið rannsóknastörf þeirra prófessora við Háskóla Íslands, hvers um sig, sem skipaðir voru prófessorar á árunum frá 1960–1970, á þeim tíma, sem þeir hafa 5tarfað sem prófessorar hver um sig? 2. Hafa verið settar einhverjar reglur um það, á hvern hátt prófessorar við Háskóla Íslands gera grein fyrir rannsóknastörfum sínum?“



Herra forseti. Þegar fsp. hv. þm. barst menntmrh., var hún send rektor Háskóla Íslands og þess óskað, að rn. yrði látnar í té upplýsingar um þau atriði, sem fjallað er um í fsp, Í bréfi rektors frá 18. þ.m. kemur m.a. fram, að öllum prófessorum, sem skipaðir voru í embætti á árinu 1960–1970, hafi verið skrifað og þess óskað, að þeir svöruðu fyrri lið fsp., að því er hvern þeirra varðar, og fylgja svör prófessoranna bréfi rektors. Rektor getur þess, að vegna sjúkleika hans hafi ekki verið tök á að taka saman sjálfstæða grg. af hálfu rektorsembættisins um málið umfram það, sem segir í bréfi hans og nánar verður vikið að í sambandi við 2. lið fsp. hér á eftir. Hins vegar vísar rektor til grg. Jónatans Þórmundssonar prófessors frá haustinu 1972, er Jónatan gegndi um skeið störfum háskólarektors, en grg. fylgdi svari hans. Grg, þessi var á sínum tíma, eða í des. 1972, send Alþ. Á árabilinu 1960–1970, að báðum árum meðtöldum, voru 28 menn skipaðir í prófessorsembætti við Háskóla Íslands, og eru þeir allir enn í starfi. Af þessum 28 prófessorum er 11 í guðfræðideild, 9 í læknadeild, 4 í lagadeild, 3 í viðskiptadeild, 4 í heimspekideild og 7 í verkfræði- og raunvísindadeild, en einn hinna síðasttöldu var áður prófessor í læknadeild. Grg, hafa borist frá 25 prófessorum af 28. Af þeim prófessorum, sem svör hafa ekki borist frá, er einn í guðfræðideild og tveir í læknadeild. Í a.m.k. einu tilfelli munu veikindi valda, að svar hefur ekki borist. Áður en ég vík að grg. hvers prófessors, mun ég svara 2. lið fsp., en svar mitt við honum er á þessa leið. Í 2. lið fsp, er spurt, hvort settar hafi veríð einhverjar reglur um það, á hvern hátt prófessorar við Háskóla Íslands geri grein fyrir rannsóknastörfum sínum. Því er til að svara, að fastar reglur um þetta efni hafa ekki verið settar. Í bréfi háskólarektors, sem getið var í upphafi, segir m.a. svo um þetta atriði: „Mjög erfitt er að hafa nákvæmt eftirlit með því, hvernig rannsóknaskyldu prófessora er fullnægt, enda getur það verið nokkuð breytilegt frá deild til deildar, ári til árs og manni til manns, hve miklum tíma er varið til kennslu og rannsókna og stjórnunarstarfa hvers um sig. Í nóv. s.l. samþykkti háskólaráð reglur um atvinnuskyldu fastra kennara. Til er prentuð skrá um rit háskólakennara frá upphafi til og með ársins 1965, og enn fremur liggur nú fyrir í próförk samsvarandi skrá fyrir árin 1966–1970.“ Til viðbótar þessu skal vitnað til svars við hliðstæðri fsp. frá sama hv. þm. á Alþ. 1972. Þar var á það bent, að þótt ekki væru almenn ákvæði um skýrsluskil, kæmi að sjálfsögðu fram með ýmsum hætti grg, um árangur af vísindastörfum, sem unnin væru af starfsmönnum háskólans, auk þeirra upplýsinga, sem felast í skrá um rit háskólakennara. Bent var á, að það færist í vöxt, að rannsóknastörfum háskólakennara væri fenginn skipulagslegur grundvöllur með því að koma á fót sérstökum rannsóknastofnunum á afmörkuðum fræðasviðum innan háskóladeildanna eða í tengslum við þær. Fengist með því móti gleggri yfirsýn, þar sem unnt væri að fella rannsóknaverkefni einstakra kennara inn í skipulag starfsáætlun viðkomandi stofnunar. Slíkar starfsáætlanir væru lagðar til grunvallar við undirbúning fjárveitingatillagna og væri þá eðlilegt, að jafnframt lægi fyrir grg, um starfsemina á næsta fjárhagstímabili á undan. Hvað snertir greinargerðir einstakra prófessora, þá er þar um að ræða viðamikil gögn, sem ekki er kostur á að rekja tæmandi í þessu svari. Hins vegar skal tekið fram, að fyrirspyrjanda er að sjálfsögðu heimill aðgangur að gögnum þeim, sem svarið er byggt á, en þau eru varðveitt í menntmrn. Í upptalningu eru prófessorar flokkaðir eftir háskóladeildum, sem þeir voru skipaðir við, en innan hverrar deildar að mestu raðað eftir skipunartíma. Þá kemur fyrst að læknadeild. Dr. Tómas Helgason prófessor í geðlæknisfræðum, skipaður 1, ágúst 1961, sendi skrá um ritsmíðar sínar, þar sem fyrst eru taldar ritgerðir um eigin rannsóknir, 27 að tölu, síðan yfirlitsgreinar að nokkru byggðar á eigin rannsóknum, 17 talsins, og loks greinar og skýrslur, er fjalla um menntun lækna o.fl., 20 talsins. Í svari sínu tekur hann fram, að hann hafi haft umsjón með rannsóknum ýmissa starfsmanna sinna við Kleppsspítalann, og getur 17 skýrslna, sem birtar hafa verið um slíkar rannsóknir. Þá telur hann og upp 11 rannsóknaverkefni, sem hann kveðst nú vinna að, eftir því sem tími og takmarkaðar fjárveitingar leyfi. Dr. Jóhann Axelsson prófessor í lífeðlisfræði, skipaður í embætti 1965, sendir skrá um 37 ritgerðir, sem hann hefur birt í erlendum vísindatímaritum, þar af 19 frá ársbyrjun 1965. Í svarbréfi hans segir m.a.: „Fyrstu árin eftir heimkomu mína til Íslands voru: skilyrði hér á landi til rannsóknastarfa engin. Hin vísindalega vinna var kostuð af erlendum aðilum. Tilraunavinnan var öll unnin erlendis í sumarfríum mínum og skriftirnar að kvöld- og næturlagi. Annar tími vannst ekki til ranasóknastarfa, þar eð byggja þurfti upp frá grunni kennslu í lífeðlisfræði, bæði í læknadeild og í verkfræði- og raunvísindadeild.“ Prófessorinn kveður aðstöðu til rannsókna í greininni hafa batnað hin síðari ár vegna aukins kennaraliðs og fjárveitingar til tækjakaupa. Dr. Ólafur Bjarnason prófessor í meina- og sýklafræði, skipaður 1966, sendir skrá um ritstörf sín, frá því að hann var settur til að gegna prófessorsembætti 1974. Er þar getið 26 ritgerða, sem birst hafa í fræðiritum, auk ritstjórnaraðildar að þremur ritum. Prófessorinn getur þess, að hann hafi frá upphafi jafnframt gegnt forstöðumannsstarfi Rannsóknarstofu Háskólans í meina- og sýklafræði og tekið þátt í daglegum þjónusturannsóknum í meinafræði og réttarlæknisfræði auk sérrannsókna á sviði sjúkdómafræði. Á sama tíma hafi hann haft umsjón með krabbameinsskráningu hér á landi á vegum Krabbameinsfélags Íslands, auk þess sem stofnunin hafi í samvinnu við erfðafræðinefnd háskólans unnið að margvíslegum erfðafræðilegum rannsóknum. Dr. Gísli Fr. Petersen prófessor í geislalæknisfræði, skipaður árið 1967, getur rannsókna sinna á lungnakrabbameini hérlendis og röntgengreiningu sjúkdómsins, en um þetta rannsóknarefni hefur hann birt ritgerðir í erlendum læknisfræðiritum og flutt fyrirlestra á norrænu læknaþingi. Dr. Þorkell Jóhannesson prófessor í lyfjafræði, skipaður 1968, sendi sérprentun af 7 ritgerðum, sem birst hafa í læknis- og lyfjafræðiritum, en getur jafnframt um doktorsritgerð og aðra ritgerð, sem sérprentanir eru þrotnar af. Kristbjörn Tryggvason prófessor í barnalæknisfræði, skipaður haustið 1970, segist ekki hafa birt neitt um rannsóknastörf sín, enda engum rannsóknum að fullu lokið, en getur þess, að hann hafi fengið lausn frá störfum frá 1. sept. n.k., og kveðst hafa í hyggju að halda áfram rannsóknastörfum, sem hann hefur verið að fást við, eftir því sem aðstæður leyfa. Dr. Hannes Blöndal prófessor í líffræði, var skipaður í embætti í ársbyrjun 1970, en hafði leyfi frá störfum til vors 1972. Hann segir m.a. svo í bréfi sínu til rektors: „Þegar ég kom til starfa við Háskóla Íslands, var hvorki til nothæft húsnæði til líffræðikennslu né tækjakostur til rannsókna í greininni. Síðan hefur nokkuð miðað í átt til úrbóta, en langt virðist þó í land, að viðunandi rannsóknaraðstaða fáist. Það er tvennt, sem aðallega veldur erfiðleikum í þessum efnum, það er skortur á tækjakosti og starfsliði. Fyrr en úr þessu er bætt, er varla að vænta rannsóknavinnu á sviði líffærafræði við Háskóla Íslands.“ Þess ber að gæta, að með hinni stórfelldu fjölgun stúdenta, sem innritast hafa í læknadeild á síðustu árum, hefur kennslan í líffærafræði orðið ein sú umfangsmesta, sem fram fer í háskólanum, og hefur endurskipulagning hennar og uppbygging við nýjar aðstæður að sjálfsögðu mjög hvílt á prófessornum í greininni. Með prófessorum í læknadeild verður talinn dr. Steingrímur Baldursson prófessor í efnafræði, en embætti hans var á yfirstandandi háskólaári flutt úr læknadeild í verkfræði- og raunvísindadeild. Hann var skipaður prófessor í læknadeild haustið 1960, og er grg. hans miðuð við þann tíma, er hann starfaði sem prófessor í þeirri deild. Í svari sínu gerði hann grein fyrir heildarstörfum sínum við háskólann á þessu tímabili. Hann var fyrst eini kennarinn í efnafræði í læknadeild og þurfti þá að annast mun meiri kennslu en tíðkast hefur að krefjast af háskólakennurum. Með auknum stúdentafjölda jókst mjög innritun í deildina eða úr 40–50 fyrstu árin í 170 haustið 1972 og þar með að sjálfsögðu umfang þeirrar kennslu, sem prófessorinn hafði umsjón með. Hann endurskipulagði verklega kennslu í greininni og tók saman nýtt kennsluefni í því skyni. Þá getur hann og starfa sinna í sambandi við hönnun nýs húsnæðis við verklega efnafræði og efnafræðirannsóknir, og meðal sérstakra stjórnunarstarfa má nefna, að hann veitti forstöðu rannsóknastofu í efnafræði við Raunvísindastofnun háskólans um fjögurra ára skeið. Um rannsóknastörf tekur hann fram m.a., að hann hafi fengist við fræðilegar rannsóknir í tölfræðilegri varmafræði og skammtafræði og í því sambandi dvalist tvö sumur í vísindastofnun í Uppsölum. Þá hafði hann og að sjálfsögðu fylgst með þeim rannsóknum, er fóru fram í rannsóknastofu í efnafræði í Raunvísindastofnun háskólans, meðan hann gegndi þar störfum. Í lok grg, sinnar segir prófessorinn: „Er ég lít til baka, verður mér efst í huga hin ævintýralega uppbygging, sem átt hefur sér stað á þessu tímabili. Þegar ég hóf kennslu, var aðeins til ein lítil, ófullkomin og vanbúin kennslustofa fyrir verklega efnafræði. Nú er Raunvísindastofnun háskólans risin frá grunni með góðum rannsóknastofum. Auk þess á háskólinn nýtt og glæsilegt hús með vel búnum kennslustofum fyrir verklega efnafræði. Á s.l. vori voru líka útskrifaðir fyrstu nemendurnir með BS-gráðu í efnafræði frá Háskóla Íslands. Það hefur óneitanlega verið ánægjulegt að eiga þess kost að leggja hönd á plóginn við þessa uppbyggingu, en það hefur tekið ómældan tíma. Það er trú mín og sannfæring, að þeim tíma og fjármunum, sem varið er til eflingar raunvísinda á Íslandi, sé ekki á glæ kastað.“ Næst er lagadeild. Þór Vilhjálmsson prófessor í lögfræði, skipaður í embætti 1967, getur fyrst rannsókna og ritsmíða, sem tengdar eru aðalkennslugreinum hans í lagadeildinni. Á sviði réttarfars kveðst hann síðan 1970 hafa unnið að kennslubók í einkamálaréttarfari og rannsakað ýmis atriði þess og séu komin út þrjú hefti af kennslubókinni. Hann kveðst og hafa rannsakað ýmis önnur atriði um réttarfar en kennslubókin tekur til og telur fram yfirlit um íslenska dómstóla, ætlað erlendum lagamönnum. Á sviði réttarfélagsfræði er getið tveggja ritgerða, svo og nýhafinna rannsóknar á aðild og málsefni hæstaréttardóma. Í réttarsögu hafa birst tvær ritgerðir. En niðurstöður tveggja rannsókna eru óprentaðar. Þá hefur prófessorinn samið tvær ritgerðir á sviði stjórnskipunarréttar og vinnur að greinargerð um mannréttindi hér á landi fyrir finnska stofnun. Loks eru taldar fimm fræðiritgerðir, er varða efni utan framangreindrar kennslu- og rannsóknasviðs. Einar Bjarnason prófessor í ættfræði, skipaður árið 1969, telur rannsóknastörf sín einkum hafa beinst að ættum íslensku miðaldanna og hafi árangur rannsóknarinnar einkum komið fram í ritinu íslenskir ættstuðlar í tveim bindum á vegum Sögufélagsins, en einnig í ritgerðum í ýmsum tímaritum, t.d. tímaritinu Sögu. Auk þess hafi hann sérstaklega rannsakað niðjatalfrá 17. öld. Gaukur Jörundsson prófessor í lögfræði, skipaður haustið 1969, nefnir meðal rita sinna bók um eignarnám og rit um veðréttindi. Hann getur og ýmissa ritgerða, sem varða mannréttindaákvæði íslensku stjórnarskrárinnar, en kveður störf sín að undanförnu að öðru leyti hafa verið fyrst og fremst á sviði eignarréttar og hafi ritum um það efni verið dreift. Nú gefur forseti mér merki, en ég vil aðeins fá að skýra frá því, herra forseti, að að sjálfsögðu liggur meira efni fyrir, og verður það rakið, eftir því sem tilefni gefst til, ef hv. fyrirspyrjandi óskar.



Herra forseti. Ég mun eftir því sem þingsköp leyfa leitast við að svala forvitni hv.fyrirspyrjanda og annarra þm. Haldið er áfram með prófessora í lagadeild. Jónatan Þórmundsson prófessor í lögfræði, skipaður 1970, minnir í bréfi sínu á grg. þá, er hann samdi í árslok 1972 að tilmælum háskólaráðs og send var Alþ. og fjölmiðlum í tilefni af fsp. á Alþ., er varðaði störf prófessora. Rannsóknir mínar, frá því að hann tók við prófessorsstarfi, segir hann að langmestu leyti hafa verið tengdar kennslugreinum hans, en hann hefur allt tímabilið verið umsjónarkennari í refsirétti og á þessu ári tekið við umsjón með tveim nýjum kjörgreinum, afbrotafræði og skattarétti. Prófessorinn getur 13 ritgerða og greinargerða, sem út hafa komið á umræddu tímabili, auk allmargra fræðilegra greinargerða fyrir stjórnvöld og Alþ. á sviði lögfræði. Svo nefnir hann fjögur rit og ritgerðir, sem hann vinnur að um þessar mundir og birtast munu á næstu misserum. Vegna 2. liðar fsp. vísar prófessorinn annars vegar til ritaskrár háskólakennara, en hins vegar til reglugerðar, sem lögð hafi verið fyrir menntmrn. um lagastofnun háskólans ásamt grg. Stofnun þessari er ætlað að vera vettvangur fyrir rannsóknastörf við lagadeild, stuðla að eflingu þeirra og traustara skipulagi. Næst er viðskiptadeild. Guðlaugur Þorvaldsson prófessor var skipaður í embætti 1967. Hann hafði þá frá árinu 1962 verið settur prófessor á hálfum launum við deildina og þar áður settur prófessor á fullu starfi eitt ár. Grg. hans tekur til alls þessa tímabils. Fram til 1966 var aðalstarf hans í Hagstofu Íslands, en 1966–1967 gegndi hann störfum ráðuneytisstjóra í fjmrn. Hann kveðst framan af þessum árum hafa kynnt sér sérstaklega gerð fjárlaga og ríkisreiknings, tilhögun ríkisbókhalds, greiðslujafnaðarhugmyndir og hafa skilað um þau mál álitsgerð. Telur hann störf sín að þessum málum 1960–1964 að langmestu leyti hafa verið ólaunuð rannsóknastörf. Þá getur hann og starfsins að samningu tölfræðihandbókar, sem gefin var út á vegum Hagstofunnar. Eftir að hann var skipaður prófessor í viðskiptadeild 1967, voru aðalkennslugreinar hans fyrstu árin almenn rekstrarhagfræði, hagrannsóknir og almenn landafræði og síðari árin almenn stjórnun og opinber stjórnsýsla ásamt íslenskri haglýsingu. Segir svo í grg. prófessorsins: „Á þessu tímabili óx viðskiptadeildin mjög og stjórnunarverkefni við deildina og skólann yfirleitt hlóðust mjög á mig, kannske meira en góðu hófi gegndi, svo að ég hef lítt getað sinnt sjálfstæðum rannsóknaverkefnum í greinum mínum, en óbeint tel míg hafa sinnt rannsóknakvöðinni, og verður gerð grein fyrir því hér á eftir.“ Prófessorinn rekur síðan margháttuð verkefni, sem hann hefur sinnt í þágu háskólans á þessu tímabili auk kennslunnar í viðskiptadeild, m.a. að undirbúningi nýrrar reglugerðar við viðskiptadeild og umfangsmikilla nefnda- og stjórnunarstarfa, allt þar til hann var kjörinn háskólarektor haustið 1973 og var þá jafnframt leystur frá skyldustörfum í deildinni. Hann hafði starfað að undirbúningi kennslubókar í íslenskri haglýsingu og almennri stjórnun, en hefur orðið að leggja þau verkefni til hliðar, meðan bann gegnir rektorsstörfum. Þá getur prófessorinn nokkurra sérfræðilegra verkefna, sem hann hefur á umræddu tímabili sinnt á vegum stjórnvalda, og telur sig hafa styrkt sig í kennslustarfi, þar eð þau varða fræðisvið hans. Dr. Guðmundur Magnússon var skipaður prófessor í viðskiptadeild 1968. í grg. um rannsóknastörf sín skiptir hann verkunum í þrennt: 1. Meiri háttar fræðileg verkefni án beinna tengsla við kennslu hverju sinni. Telur hann þar 4 verkefni, m.a. doktorsritgerð, sem lögð var fram 1969. 2. Minni háttar rannsóknaverkefni í tengslum við fyrirlestra innan háskólans og fyrirlestrahald utan hans. Eru þau 18 talsins og grg. ýmist prentaðar, fjölritaðar eða í handriti. 3. Verkefni frá aðilum utan háskólans talin í 16 liðum, en um meiri hl. þeirra liggja grg. fyrir prentaðar eða með öðrum hætti, en í sumum tilvikum er athugunum ólokið. Árni Vilhjálmsson prófessor í viðskiptadeild var skipaður í embætti 1961. Hann getur þess í svari sínu, að fyrstu 6–7 árin hafi hann verið annar tveggja manna, sem höfðu störf í þágu viðskiptadeildar að aðalstarfi, og hafi hann því litið á það sem meginskyldu sína að sinna kennsluundirbúningi. Nokkur undirbúningur feli í sér þá sérstöku tegund rannsókna, sem er í staðfærslu erlendra rannsóknaniðurstaðna og að lögun þeirra að íslenskum aðstæðum. Á síðari árum hafi gefist tækifæri til að vinna skipulega að mótun efnis í sérstök kennslurit, sem ættu að verða útgáfuhæf á næstu missirum. Er þar um að ræða rit um fjármálastjórn fyrirtækja, reikningsskilafræði og stefnumótun fyrirtækja. Af ritsmiðum, sem birst hafa og tengdar eru kennslusviði prófessorsins, nefnir hann rit um fjármálastjórn fyrirtækja og nokkrar prentaðar eða fjölritaðar greinar, er varða rekstrarhagfræði. Þá getur prófessorinn ýmissa rannsókna, er hann hefur tekist á hendur einn eða ásamt öðrum, aðallega á vegum opinberra aðila, og birt hefur verið grg. um. Þá er heimspekideild. Þórhallur Vilmundarson prófessor í sagnfræði, skipaður í embætti 1961, tekur fram, að athuganir hans á umræddu tímabili hafi einkum beinst að íslenskum og germönskum örnefnum. Að öðru leyti vísar hann til skrár um rit háskólakennara. Dr. Bjarni Guðnason prófessor í bókmenntum var skipaður í embætti 1963, en hefur haft leyfi frá störfum s.l. tvö ár. Í svari hans er tekið fram, að rannsóknastörf séu vítt hugtak, og ef í því felist öll þau rannsóknastörf, sem hann hafi unnið að á árunum 1963–1970, án tillits til þess, hvort þeirra sjáist stað á prenti eða ekki, þá yrði of langt mál að rekja það út í hörgul af þessu tilefni. Sé hins vegar átt við rit, ritsmíðar og greinarkorn, sem birst hafa á prenti, megi vísa í skrá um rit háskólakennara. Að vísu mun rit þetta ekki hafa birst á prenti yfir tímabilið 1965–1970, en það mun liggja fyrir í próförk og ætti að vera tiltækt. Ólafur Hansson prófessor í sagnfræði var skipaður í embætti 1967. Hann kveðst á undanförnum 7 árum hafa fengist við rannsóknir á íslenskri landbúnaðarsögu á tímabilinu 1200–1550. Þá hafi hann og að nokkru fengist við að kanna, hvaða samband sé á milli eldri skiptingar Íslendinga í stjórnmálaflokka, þegar deilurnar snerust einkum um sambandið við Dani, og hinar yngri flokkaskiptingar, þegar menn fara meira en áður að skiptast í stjórnmálaflokka eftir stéttum. Eigi það enn langt í land, að unnt sé að gefa út heildarniðurstöður þessarar rannsóknar. Sveinn Skorri Höskuldsson prófessor í íslenskum bókmenntum var skipaður í embætti árið 1970, en hann hafði áður gegnt lektorsstarfi við háskólann frá 1968. Hann getur rita og ritgerða, sem út hafa komið eftir hann á þeim árum, er hann hefur starfað við háskólann, og er þar um að ræða samtals 22 ritsmiðar, þar af 4 frá árunum fyrir 1970. Auk þess hefur prófessorinn annast útgáfu og ritstjórn 5 rita á þessu tímabili og á sæti í ritstjórn tveggja fræðirita. Þá getur hann fjögurra minni háttar rannsókna í ritgerðum, sem munu birtast á þessu ári, og loks nefnir hann umfangsmikið rannsóknaverkefni úr íslenskum bókmenntum, er hann vinnur að og segir, að muni vera efni í allmikið rit. Loks er verkfræði- og raunvísindadeild. Magnús Magnússon prófessor í eðlisfræði er skipaður í embætti 1960. Í grg. sinni tekur hann fram, að haustið 1960 hafi verið mjög takmörkuð aðstaða við Háskóla Íslands að sinna rannsóknastarfi í eðlisfræði og skyldum greinum. Eitt fyrsta verkefnið hafi því verið að vinna að undirbúningi rannsóknastofnunar á sviði stærðfræði, eðlisfræði, efnafræði og jarðeðlisfræði. Átti Magnús sæti í undirbúningsnefnd slíkrar stofnunar, Raunvísindastofnunar Háskólans, sem tók til starfa sumarið 1966, og hefur verið forstjóri hennar síðan. Hann átti og hlut að undirbúnings- og skipulagsstarfi vegna Reiknistofnunar háskólans, sem tók til starfa í árslok 1964, og var forstöðumaður hennar til ársloka 1971, er hún var lögð niður sem sjálfstæð stofnun og gerð að reiknistofu Raunvísindastofnunar háskólans. Meðal eigin rannsóknastarfa nefnir prófessorinn rannsóknir á almennri afstæðiskenningu Einsteins, svo og störf að hagnýtingu rafreikna við ýmis verkefni. Loftur Þorsteinsson prófessor í byggingaverkfræði er skipaður í embætti árið 1962. Í grg. hans segir m.a., að með hliðsjón af þeim vandkvæðum, sem fylgja því að skipta háskólastarfi í frjálsar rannsóknir annars vegar og annað starf hins vegar, hafi prófessorinn tekið þann kost að gera grein fyrir starfi sínu við Háskóla Íslands. Vísaði hann síðar til grg. til verkfræðiskorar á s.l. ári um störf sín við háskólann frá 1972–1973. Telur hann það háskólaár geta talist dæmigert um störf sín, en samkv. grg. sundurliðast árlegt starf þannig: Kennsla og próf 1222 stundir eða 66.7% af árlegri vinnuskyldu, 1832 stundum. Stjórnun og umsjón 275 stundir eða 15% af árlegri vinnuskyldu. Nefndarstörf 220 stundir eða 12% árlegrar vinnuskyldu. Frjálsar rannsóknir 555 stundir eða 30,3% árlegrar vinnuskyldu. Samtals 2272 vinnustundir eða 124% miðað við árlega vinnuskyldu. Tekið er fram, að í liðnum um frjálsar rannsóknir séu 405 stundir hluti af undirbúningsstarfi við kennslu, en 150 stundir vinna við útgáfu fyrirlestra. Fram kemur, að gefin hafi verið út 11 fjölprentuð hefti með útdráttum úr fyrirlestrum. Dr. Sigurður Þórarinsson prófessor í jarðfræði og landafræði var skipaður í embætti árið 1969, en hafði verið settur prófessor frá hausti 1968. Í grg. hans segir m.a.: „Þegar ég var settur prófessor í jarðfræði og landafræði, hafði jarðfræði ekki verið kennd áður við Háskóla Íslands, og varð því að byggja kennsluna og deildina frá grunni. Það er talsvert annað að taka við kennslu og forstöðu á þann hátt en að koma í stofnun, sem starfað hefur áður. Stöðunni hefur fylgt staða forstöðumanns jarðvísindadeildar Raunvísindastofnunar Háskóla Íslands og allmikið af nefndarstörfum, þar eð ég hef verið eini fasti kennarinn í jarðfræði öll þessi ár og fyrstu árin einnig eini fasti kennarinn í landafræði.“ Grg. fylgir skrá um ritstörf prófessorsins á umræddu tímabili. Er þar getið 31 greinar og ritgerðar, sem birst hafa í ýmsum ritum, en um 11 þeirra tekur höfundur fram, að þær geti ekki talist til vísindaskrifa. Þá eru taldar 5 bækur, sem út eru komnar eða tilbúnar til prentunar. Dr. Guðmundur Eggertsson prófessor í líffræði var skipaður í embætti 1970, en hafði verið settur prófessor frá hausti 1969. Hann kveðst á árunum 1969–1973 hafa unnið að rannsóknum, sem miða að því að auka skilning á því, hvernig varið sé stjórn erfðaefnis á gerð og starfsemi þess efnakerfis, sem starfar að myndun eggjahvítuefna. Sendir hann ítarlegar greinargerðir um framkvæmd þessarar rannsóknar, sem fram hefur farið við Tilraunastöð háskólans í meinafræði að Keldum, m.a. með atbeina styrkja frá erlendum vísindastofnunum. Dr. Sigmundur Guðbjarnason prófessor í efnafræði var skipaður í embætti 1970. Í skýrslu hans um rannsóknastörf á tímabilinu 1970–1974 er gerð grein fyrir 5 meiri háttar rannsóknaverkefnum, sem unnið er að um þessar mundir og varða m.a. áhrif tiltekinna efnaskipta á líkamsstarfsemi, svo og möguleika á efnavinnslu á lífrænum efnum úr innyflum fiska og dýra. Í skrá um ritstörf eru taldar um 30 ritsmíðar, sem prófessorinn er höfundur að, einn eða með öðrum, og fylgir yfirlit um 16 vísindafyrirlestra, sem prófessorinn hefur flutt á þessu tímabili víða um heim. Loks er getið ýmissa annarra verkefna og sérfræðistarfa og drepið á það umfangsmikla verk að sjá um uppbyggingu kennslu í efnafræði til BS-prófs og fyrrihlutaprófs í efnaverkfræði. Þess má geta, að dr. Sigmundur hefur undanfarin ár haft á hendi forstöðu rannsóknastofu í efnafræði við Raunvísindastofnun háskólans. Dr. Guðmundur Björnsson prófessor í vélaverkfræði, var skipaður í embætti 1970. Í grg. sinni veitir hann sundurliðað yfirlit um störf sín við Háskóla Íslands hvert skólaár frá þeim tíma. Háskólaárið 1972–1973 var skiptingin samkvæmt yfirlitinu þannig: Kennsla og próf 1000 klst. eða 54,6% af árlegri vinnuskyldu, fræðilegar rannsóknir og ritstörf 600 stundir eða 32,8% árlegrar vinnuskyldu og stjórnunar- og nefndarstörf 621 klst. eða 33.9% af árlegri vinnuskyldu. Það ár tóku störfin því alls 2221 klst. eða 121.3% árlegrar vinnuskyldu, en að meðaltali hafa árleg heildarstörf prófessorsins á þessu tímabili verið um 116% af vinnuskyldu, sem er 1832 stundir á ári. Rannsóknastörf hafa numið að meðaltali um 27.4% af árlegri vinnuskyldu, en prófessorinn tekur fram, að ekki verði dregin skýr mörk milli kennslustarfsins annars vegar og rannsóknastarfsins hins vegar. Óhjákvæmilegur hluti háskólakennslu sé fræðileg rannsókn og könnun heimilda, ritun og frágangur kennsluefnis til útgáfu. Hafi því hluti heildarvinnu við kennsluundirbúning verið talinn til rannsókna auk beinnar vinnu að útgáfu kennsluefnis og fyrirlestra. Getið er þriggja kennslurita, sem prófessorinn hefur samið og gefin hafa verið út fjölrituð á tímabilinu. Er þá farið yfir svör prófessora, og vona ég, að hv. fyrirspyrjandi sé nokkru fróðari.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv ráðh. fyrir það, sem búið er af hans svari. Það er rétt hjá hæstv. forseta, að hann hefur notað sinn tíma svikalaust, en mér heyrist hæstv. ráðh, vera að falla í sömu gröf og sumir aðrir ráðh., að það er farið að heyrast æði illa til hans, þannig að það er orðið erfitt að fylgjast með. En hvað sem því líður, mér heyrist á því, sem ég gat með fylgst af þessum upplýsingum, að það sé nokkrum áfanga í því náð, a.m.k. að koma á blað því, sem gerst hefur innan þessara herbúða á undanförnum áratugum. Ég held, að það væri hollt, ekki aðeins þingheimi, heldur og almenningi, sem vill fylgjast með þessum málum að fá þetta á blað fest þannig að þeir gætu kynnt sér það. Ég óska því eftir því við hæstv, ráðh., að hann komi því, sem eftir er, á framfæri við þingheim, þótt síðar verði.



Herra forseti. Ég hef á þskj. 631 leyft mér að beina eftirfarandi fsp. til hæstv. menntmrh.: „Hvenær má vænta þess, að veitt verði prófessorsembætti í handlækningafræðum við læknadeild Háskóla Íslands, er auglýst var laust til umsóknar á árinu 1973?“ Í jan. 1973 lést prófessor Snorri Hallgrímsson, eftir að hafa með landsþekktum ágætum gegnt þýðingarmiklum embættum, þ.e. prófessorsembætti í handlækningafræðum við læknadeild Háskóla Íslands og yfirlæknisstöðu við handlækningadeild Landsspítalans. Öllum landslýð er kunn hin sérstæða hæfni prófessors Snorra heitins í starfi, og á það bæði við um lækningar hans og kennslu. Svo einkennilega var að farið, að þau embætti, er losnuðu við fráfall hans, voru ekki auglýst laus til umsóknar fyrr en hálfu ári eftir að hann lést. Þau voru auglýst 17. júlí 1973, og umsóknarfrestur rann út 18. ágúst sama ár. Síðan umsóknarfresturinn rann út eru um 8 mánuðir. 4–5 sóttu um þessi embætti, en enn þá hefur embættið ekki verið veitt, og þeim, sem ekki þekkja til, kynni að finnast, að hér gæti varla verið um veigamikið embætti að ræða, þar sem ekki er skipað í það innan venjulegs tíma. En ólíklegt er, að það sé ekki óheppilegt, bæði fyrir háskólann og Landsspítalann, að ákvörðun í þessu efni dregst svo mjög. Þess vegna er spurt, hvenær vænta megi veitingar.



Herra forseti. Svar mitt við fsp. hv. 3. þm. Reykn. er svolátandi: Prófessorsembættið í handlækningafræði við læknadeild Háskóla Íslands var auglýst laust til umsóknar í Lögbirtingahlaði nr. 54 1973 með auglýsingu dags. 17. júlí 1973, og var umsóknarfrestur til 18. ágúst. Hafði háskólarektor með bréfi 9. júlí í samræmi við ályktun læknadeildar 27, júní 1973 óskað eftir, að embættið yrði auglýst. Sex umsóknir bárust um prófessorsembættið, en einn umsækjanda tók síðan aftur umsókn sína. Eru því um embættið eftirtaldir 5 umsækjendur: dr. med. Friðrik Einarsson yfirlæknir, dr. med. Frosti Sigurjónsson, Gauti Arnþórsson yfirlæknir, Gunnar H. Gunnlaugsson læknir og Hjalti Þórarinsson yfirlæknir. Með bréfi, dags. 21. ágúst 1973, skýrði menntmrn. háskólarektor frá umsóknum og óskaði eftir tilnefningum af hálfu læknadeildar og háskálaráðs í dómnefnd um hæfni umsækjenda til að gegna prófessorsembættinu. Samkv. 11. gr. l. nr. 84 frá 1970 um Háskóla Íslands skulu í dómnefndinni eiga sæti þrír menn: einn skipaður af háskólaráði, annar af menntmrh., en hinn þriðji af viðkomandi háskóladeild, og er hann formaður n. Dómnefnd skal láta uppi rökstutt álit um það, hvort af vísindagildi rita umsækjanda og rannsókna svo og námsferli hans og störfum megi ráða, að hann sé hæfur til að gegna embættinu. Tilnefning fulltrúa í dómnefndina af hálfu háskólaráðs og læknadeildar var tilkynnt menntmrn. með:. bréfi háskólaritara 11. jan. 1974. Af hálfu læknadeildar sem form. n. var tilnefndur Niels Helgsingen prófessor við Centralsykhuset í Akershus í Noregi og af hálfu háskólaráðs A.P. N. Forrest, prófessor við læknadeild Edinborgarháskóla. Með bréfi, dags. 12. febr. 1974, tilkynnti menntmrn. háskólarektor, að það hefði farið þess á leit við dr. med. Bjarna Jónsson yfirlækni, að hann tæki sæti í dómnefndinni af þess hálfu, og hefði dr. Bjarni tjáð sig reiðubúinn að verða við þeim tilmælum. Jafnframt vakti rn. athygli á, að eins og skipun dómnefndar væri ráðgerð, væru fyrirsjáanleg talsverð vandkvæði af þeim sökum, að verulegur hluti umsóknargagna er ritaður á íslensku eða öðrum Norðurlandamálum og því tæpast aðgengilegur öllum dómnefndarmönnum í óbreyttri mynd. Taldi rn. æskilegt, að áður en formlega yrði gengið frá skipun dómnefndar, yrði tekin afstaða til, hversu bregðast skyldi við þessum vanda. Voru jafnframt lagðar fram af hálfu rn. till. um tilhögun í þessu efni, sem miðaðar voru við þann hátt, er áður hafði verið hefur á um meðferð umsókna um prófessorsembætti við svipaðar aðstæður. Samkv. því skyldi m.a. þýða umsóknir sjálfar og prófskírteini, eftir því sem nauðsyn krefði, en auk þess skyldi umsækjendum gefinn kostur á því, að tiltekinn hluti annarra fylgigagna eða útdráttur úr þeim yrði þýddur á ensku eða annað erlent mál, sem allir dómnefndarmenn skilja. Með bréfi deildarforseta læknadeildar, dags. 1. apríl s.l., var tilkynnt, að læknadeild gæti fallist á þá tilhögun, sem ráð væri fyrir gert í till. rn. Í framhaldi af því hefur nú verið gengið formlega frá skipun dómnefndar og undirbúningsráðstafanir gerðar varðandi þá meðferð umsóknargagna, sem er rakin. Ljóst er, að þau vandkvæði sem að framan hefur verið lýst, hljóta að tefja nokkuð störf dómnefndar, þótt rn. muni fyrir sitt leyti hlutast til um, að framangreindur undirbúningur taki sem skemmstan tíma. Þegar álitsgerð dómnefndar liggur fyrir, ber lögum samkv. að leita álits læknadeildar, áður en prófessorsembættið verði veitt.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. hans ítarlegu svör. Kemur í ljós, að það hefur tekið langan tíma að undirbúa þessi mál, og vafalaust mun líða alllangur tími enn, þar til því er lokið. Það er í raun og veru merkilegt, hvað það vefst fyrir svo lærðum og þjálfuðum aðilum að ganga frá þessu máli. En mér virðist augljóst, að þær tafir, sem verða á þessu, koma ekki eingöngu illa við háskólann og hans starfsemi og Landsspítalann, heldur sé þetta mjög erfitt fyrir 4–5 umsækjendur. Þeir geta ekki ráðstafað sinni framtíð, enginn veit, hver starfið fær, og þess vegna hlýtur það að vera mjög erfitt fyrir þá að verða að bíða óhæfilega lengi eða mjög lengi eftir ákvörðun. En það er sýnilegt, að skriður er nú kominn á málið, og er því vonandi, að það verði afgreitt innan hæfilegs tíma.



Herra forseti. Heiðarfjall á Langanesi er stakt fjall, sem rís um 200 m yfir sléttlendi á nesinu. Það er um 20 km fyrir norðan Þórshöfn á Langanesi, og þaðan eru aðrir 20 km út á Langanesfont, sem er einn af nyrstu punktum landsins, eins og kunnugt er. Heiðarfjall væri ekki svo frábrugðið eða merkilegra öðrum slíkum fjöllum, ef það lægi ekki svona norðarlega á þessum norðlæga landshluta. Það er raunar norður í Dumbshafi sjálfu. Standi maður á kolli fjalls, er Norðuríshafið við fætur manns á báða vegu. Þarna getur, þegar gott skyggni er, að líta óvenjufagra útsýn. Þaðan sér um óravegu austur á Austfjarðafjöll, Dyrfjöll og fjöll Borgarfjarðar eystri, og í vestri er Melrakkaslétta, og sér allt vestur á fjöllin við Skjálfandaflóa. Það hefur sjálfsagt verið vegna þessarar legu fjallsins, sem bandaríska varnarliðið kom sér þarna upp allmikilli stöð, varnarstöð eða eftirlitsstöð, hvað sem það hefur verið kallað á máli herfræðinga, það veit ég ekki svo gjörla, en hún lagði undir sig allan topp fjallsins. Þarna voru settir upp margs konar skermar til móttöku og sendinga, og virðist þarna hafa verið um allumfangsmiklar byggingar að ræða. Þetta virðist einhvern tíma hafa verið mikilvægur punktur í svonefndu varnarkerfi vestrænna þjóða. En hvað svo sem hefur valdið því, að fjallið tapaði þessari „strategísku“ stöðu sinni, þá fór það svo, að varnarliðsmenn öxluðu skinn sin fyrir einum 4 árum og yfirgáfu fjallið. En mannvirkin stóðu þarna fyrst auð og yfirgefin. Síðan hafa þau að hluta til verið rifin. Að um það bil 4 árum liðnum er viðskilnaðurinn á þessum stað slíkur, að það er virkilega erfitt að finna orð, sem lýsa honum, svo óhrjálegt er þar um að litast. Þarna eru byggingar, sumar nær heilar, en flestar á nær öllum mögulegum stigum niðurrifs og allt niður í það að vera auðir eða nær auðir grunnar. Allt er fullt af braki. Brakið flóir bókstaflega talað út af fjallinu. Þarna eru stórir skermar, sem gnæfa eins og finngálkn yfir umhverfið. Það eru nokkur möstur meira eða minna niðurrifin. Þá mun þar vera eitt sjónvarpsmastur, og er það það eina, sem ég veit til, að þjóni þarna nokkrum tilgangi. Þarna eru strengjasteypubútar og alls konar byggingareiningar, þar eru katlar og geymar, alls konar járnadrasl. Allt er þetta með mestu firnum, þegar maður kemur í annars óspillta náttúru, sem þarna er. Kunnugir telja, að það muni kosta milljónir að ganga frá þessu á sómasamlegan hátt. Allt þetta er í hrópandi ósamræmi við umhverfið, sem væri ákaflega fagurt og er eftirsóttur útsýnisstaður, því að nú er vegur upp á fjallið. Því spyrja menn, sem þarna koma: Hverjir eiga þessi mannvirki eða minnismerki? Hverjir eiga sér þarna þessi minnismerki? Hverjir geta verið þekktir fyrir þennan frágang? Og það er af þessu tilefni, sem ég hef leyft mér á þskj. 720 að bera fram eftirfarandi fsp. til hæstv. utanrrh. með leyfi forseta: „Hvernig var háttað viðskilnaði bandaríska varnarliðsins við mannvirki á Heiðarfjalli á Langanesi, og á hvers eða hverra ábyrgð eru mannvirki og mannvirkjaleifar, sem þar eru enn ?“



Herra forseti. Svar mitt við fsp. hv. 4. þm. Norðurl. e. er á þessa lund: Hinn 1. maí 1970 fóru síðustu varnarliðsmennirnir frá radarstöðinni á Heiðarfjalli. Jón Ólafsson, sem starfað hafði sem túlkur hjá varnarliðinu, varð eftir fyrir norðan til þess að hafa eftirlit með dísilvélum, sem síðar voru fluttar til Hornafjarðar, þegar vegir leyfðu slíkan þungaflutning. Allt lauslegt, sem heitið gat, hafði þá verið flutt burt, en hinu komið fyrir í lokuðum húsum að sögn Ágústs Guðröðarsonar löggæslumanns, er eftirlit hafði með stöðinni fram í júnímánuð sama ár. 30. júní 1970 var undirritaður samningur í varnarmálanefnd, þar sem varnarliðið afsalaði sér öllu tilkalli til landssvæðis þess, sem afhent hafði verið sem varnarsvæði fyrir radarstöðina, svo og öllum mannvirkjum og ýmsum útbúnaði, sem við þau var tengdur. Jafnframt tók íslenska ríkið alla ábyrgð í þessum efnum. Ábyrgð þessi var svo falin Sölunefnd varnarliðseigna, er áður hafði fengið til vörslu stöðvarinnar þá Sigurð Jónsson hreppstjóra á Efra-Lóni Sauðaneshreppi og Jóhann Gunnlaugsson bónda á Eiði, sem var næsti byggði bær við stöðina sunnan Heiðarfjalls. Um miðjan maímánuð fór svo Sveinn Pálsson byggingarmeistari í Reykjavik norður til athugunar á munum þeim og húsum, sem síðan voru boðin upp og seld. Hinn 6. mars 1970 var samningum við landeigendur sagt upp, en samkv. ákvæðum samninganna var leiga greidd til 1. sept. 1971, og lauk þar með afnotum landssvæðisins á Heiðarfjalli. Það er á ábyrgð Sölunefndar varnarliðseigna eða nú Sölu varnarliðseigna, þar sem nefndin hefur verið lögð niður, að ganga forsvaranlega frá landinu og kaupenda að koma eigum sínum burt, ef einhverjar eru. Viðskilnaður sumra kaupenda mun hafa verið þannig, að þeir hafa skilið eftir alls konar lausa muni, sem ýmist eru enn þá upp á fjallinu eða hafa fokið víðs vegar um. Þar sem nú mun orðið erfitt að koma fram ábyrgð á hendur hinum ýmsu kaupendum, er vísast, að Sala varnarliðseigna verði að taka málið í sínar hendur og ganga þannig frá málum, að hreinsað verði til, og verða ráðstafanir gerðar til þess. Þegar varnarliðið hvarf á braut, lokaði póst- og símamálastjórnin símasambandsstöð, sem rekin var í húsi á fjallinu, að nokkru leyti vegna veru varnarliðsins þar. Póst- og símamálastjórnin hefur enn þá þetta hús til umráða, og eru áætlanir um að reka þar radíóþjónustu fyrir fiskiskip í framtíðinni. Eina starfsemin, sem farið hefur fram á Heiðarfjalli, frá því að varnarliðið fór þaðan, er endurvarpsstöð sjónvarps, sem póst- og símamálastjórnin rekur á vegum Ríkisútvarpsins og hv. fyrirspyrjandi gat um.



Herra forseti. Það er víðar en á Heiðarfjalli, sem sjá má óhrjálegar mannvirkjaleifar frá hernámsárunum, og í tilefni þess flutti ég snemma á þessu þingi till. til þál. um að skora á ríkisstj. að láta fjarlægja eða grafa slíkar leifar. Þessar leifar eru dreifðar hér og hvar um landið, og ég kem hér upp í ræðustól nú fyrst og fremst til að vekja athygli þeirrar n., sem hefur þessa þáltill. til meðferðar, á því, hvort ekki væri hægt að fá hana afgreidda. Það er í raun og veru víðar en á Heiðarfjalli, sem er óviðunandi ástand í þessum efnum, og eins og fyrirspyrjandi komst að orði, í hróplegu ósamræmi við náttúru landsins að hafa þessar gömlu leifar í því ástandi, sem þær eru víða í.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin og tel fsp. minni fullkomlega svarað og ekki nein tvímæli á því lengur, hver ber ábyrgð á þessum hlutum þarna Ábyrgðin er íslenskra aðila, Sölu varnarliðseigna. En það breytir engu um það, að þetta er gjörsamlega óforsvaranlegt. Það er ósæmandi frágangur á þessum hlutum. Héraðsmenn líða virkilega önn fyrir þetta, og ég vil beina þeim tilmælum til hæstv. utanrrh., að hann beiti sér fyrir því, að hlutaðeigandi aðilar, sem bera á þessu ábyrgð, láti þarna gera hreint fyrir sínum dyrum. Einnig mætti minna á það, að það mun vera nokkuð óljóst með uppgjör við landeigendur á þessum stað. Landeigendur hafa neitað að taka við landinu úr leigu með slíkum ummerkjum eins og það er nú, og er það mjög skiljanlegt.



Herra forseti. Endurkaup Seðlabankans á rekstrarvíxlum er þýðingarmikill þáttur í að stuðla að því, að höfuðatvinnuvegir þjóðarinnar hafi nægilegt rekstrarfé á hverjum tíma. Ég hef hér í höndum merkilegar upplýsingar um þessi mál frá Seðlabankanum um endurkaupin. Þær upplýsingar gefa tilefni til nokkurra hugleiðinga. Ég skal ekki fara út í það, en aðeins benda á það, sem kemur fram og mér þykir athyglisvert. Það er í sambandi við endurkaup á síðasta ári, árinu 1973. Samkv. þessum upplýsingum hafa endurkaup Seðlabankans aukist um 1 milljarð 289 millj. kr. Þetta skiptist á milli höfuðatvinnuveganna þannig, að í hlut landbúnaðarins hafa fallið 531 millj., í hlut sjávarútvegsins 500 millj., í hlut iðnaðarins 171 millj., og önnur endurkaup nema 86 millj. Þetta er það, sem skeður á síðasta ári. En staðan í árslok 1973 er einnig athyglisverð. Þá standa þessi mál þannig, að endurkeyptir víxlar eru að upphæð 3 milljarðar 979 millj. kr. Hjá landbúnaðinum er 1 milljarður 891 millj., hjá sjávarútveginum 1 milljarður 502 millj., hjá iðnaðinum 421 millj. og hjá öðrum aðilum 164 millj. Þetta vekur mjög til umhugsunar. Það, sem ég á við, er sérstaklega, hve hlutur iðnaðarins er lítill. Ef þessar upplýsingar Seðlabankans eru nánar athugaðar, kemur í ljós, að þegar skipt er milli bankanna, ríkisbankanna, þá er staðan sú, að það hefur verið endurkeypt af rekstrarvíxlum iðnaðarins frá Landsbankanum, sem nemur 314 millj., frá Útvegsbankanum 38 millj., frá Búnaðarbankanum 41 millj., en frá banka iðnaðarins 19 millj. Allt þetta kemur mér til þess að álykta sem svo, að þess sé þörf að fá skýringar á þessum málum með sérstöku tilliti til iðnaðarins. Þess vegna hef ég leyft mér á þskj. 720 að bera fram fsp. til hæstv. viðskrh. um endurkaup Seðlabankans á rekstrarvíxlum iðnaðarins. Það er spurt: „Hvernig skiptast endurkaup Seðlabankans á rekstrarvíxlum iðnaðarins milli a) ríkisfyrirtækja, b) samvinnufélaga, c) einkafyrirtækja á hverju ári tímabilið 1971–1973?“



Herra forseti. Samkv. upplýsingum frá Seðlabankanum skiptast þau lán, sem hér er um spurt, á milli ríkisfyrirtækja, samvinnufélaga og einkafyrirtækja á þennan veg: Í árslok 1971 námu lánin til ríkisfyrirtækja 15.1 millj., til samvinnufélaga 1.7 millj. og til einkafyrirtækja 130.1 millj., eða samanlagt í árslok 1971 166.9 millj., í árslok 1972 til ríkisfyrirtækja 55.8 millj., til samvinnufélaga 56.7 millj. og til einkafyrirtækja 137.4 millj., eða samtals 249.9 millj. Í lok 1973 var skiptingin þannig, að til ríkisfyrirtækja voru 92.4 millj., til samvinnufélaga 105.7 millj. og til einkafyrirtækja 243 millj., eða samtals 441.1 millj. Og nú í marslok á þessu ári var skiptingin þannig: Til ríkisfyrirtækja 158.4 millj., til samvinnufélaga 193.8 og til einkafyrirtækja 309.6, eða samtals 661.8 millj. Til viðbótar við þessi lán, sem hér hefur verið greint frá, voru svo endurkeypt rekstrarlán vegna niðursuðu og niðurlagningar sjávarafurða samtals í árslok 1971 20 millj., þar af til ríkisfyrirtækja 3.5 og til einkafyrirtækja 16.5, ekkert til samvinnufélaga, í árslok 1972 2.4 millj. til ríkisfyrirtækja og til einkafyrirtækja 15 millj., samtals 17.4, og í árslok 1973 1.6 millj. til ríkisfyrirtækja og 54.2 millj. til einkafyrirtækja, eða samtals 55.8 millj. Og í lok marsmánaðar á þessu ári námu þessi lán vegna niðursuðu og niðurlagningar sjávarafurða til ríkisfyrirtækja 1.6 millj. og til einkafyrirtækja 47.9 millj. Samtals hafa því þessi endurkaupalán til iðnaðarins verið í árslok 1971 186.9 millj. kr., í árslok 1972 267.3 millj. kr., í árslok 1973 496.9 millj. kr. og í lok marsmánaðar á þessu ári 711.3 millj. kr. Þetta eru þær upplýsingar, sem borist hafa og eru bein svör við því, sem um var spurt. Ég vil aðeins bæta því við, að taka verður að sjálfsögðu með það í þennan reikning, að hér er um tiltölulega nýjar lánveitingar að ræða, sem menn verða að byggja upp, sem eru að verða til, en höfðu ekki verið það áður á sama veg og var til sjávarútvegs og landb5naðar. Lánveitingar til iðnaðarrekstrarins hafa verið allajafna áður með öðrum hætti, en þetta er þegar komið af þessu nýja formi.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv, ráðh, fyrir skýr svör við fsp. minni, og það er gott að hafa þessar upplýsingar. Mér er kunnugt um, að það hafði verið ásakað eftir þessum upplýsingum hjá Seðlabankanum, en viðkomandi verið tjáð, að það væri ekki hægt að gefa slíkar upplýsingar, sem er furðulegt í sjálfu sér. En fyrir þetta hefur verið bætt hér. Ég skal ekki fara út í skiptingu á milli ríkisfyrirtækja, samvinnufyrirtækja og einkafyrirtækja, sem fram kemur í þessum upplýsingum hæstv. ráðh. Ég skal ekki gera það hér sérstaklega að umræðuefni. En ég vil vekja athygli á því, eins og ég raunar gat um áðan, hvað það er lítill hluti af hinum endurseldu víxlum frá Iðnaðarbankanum, banka iðnaðarins, þeim banka, sem flestir iðnrekendur í smáiðnaðinum, þjónustuiðnaðinum og handverksmenn skipta við. Það gefur til kynna, að gengið sé á hlut einkafyrirtækjanna í þessu efni. Ég vil þó ekki fullyrða það, ég hygg, að það þurfi að kryfja þetta mál betur til mergjar. Ég spyr t.d. hæstv. ráðh., hvort í þeim tölum, sem eru gefnar upp sem endurkaup á rekstrarvíxlum einkafyrirtækja, séu meðtaldir t.d. víxlar Álafoss, sem að forminu til er einkafyrirtæki, en í raun og veru er ríkisfyrirtæki. Og svona mætti nefna frekari dæmi. En ég vil nota þetta tækifæri til þess að leggja áherslu á það, hve hlutur iðnaðarins er fyrir borð borinn í þessu efni. Og það er mikið alvörumál. Það vekur þá spurningu, hvort það sé þá gert á öðrum vettvangi eitthvað betur við iðnaðinn til þess að bæta þetta upp, t.d. í sambandi við bein rekstrarlán til iðnaðarins eða stofnlán. En þegar betur er að gáð, kemur í ljós, að það er ekki gert. Samkv. nýjum upplýsingum frá Seðlabankanum í hagtölum mánaðarins kemur fram, að útlánaflokkun innlánastofnana stóð þannig í árslok 1973, að þá stóðu hjá iðnaðinum lán að upphæð 4 milljarðar og 201 millj., en hjá sjávarútveginum 5 milljarðar 47 millj., hjá landbúnaðinum 3 milljarðar og 377 millj. En hreyfingar á árinu 1973 eru þær, að á sama tíma sem iðnaðurinn fær 1.2 milljarða, fær landbúnaðurinn á þessum vettvangi 1 milljarð, sjávarútvegur 1.5 o.s.frv. Svipaða mynd má draga upp í sambandi við stofnlánin, en hér er ekki tími til þess. Ég hygg, að það hljóti allir að sjá, að hér þurfi einhverra aðgerða við og það væri kannske réttari vettvangur að spyrja iðnrh, að því, hvað hann hyggist gera. Ég vil leyfa mér að vænta þess, að hann hafi skilning á því, að það þurfi að gera aðgerðir í þessum efnum, og ég hygg, að það verði að gera ráð fyrir því að aðrir stjórnarstuðningsmenn hafi þá skoðun enn í dag, því að t.d. framsóknarmenn með formann þingflokks Framsfl. í broddi fylkingar og aðra stóra spámenn, eins og fjmrh. og fleiri báru fram þáltill. um þetta mál til þess að efla hlut iðnaðarins í þrjú ár í röð, áður en þeir komust í valdaaðstöðu, en síðan hafa þeir algerlega þagað. Hér er ekki verið með meting á milli atvinnugreina, en ástandið er alvarlegt, vegna þess að í gegnum iðnaðinn kemur stærsti hlutinn af launagreiðslum í landinu. Ef svo horfir sem nú virðist, að kaup hækki um a.m.k. 30% á þessu ári, þarf iðnaðurinn aukið rekstrarfé einungis af því milli 2–3 milljarða í viðbót, og eitthvað verður að gera. Af þessu sést, hversu ástandið er alvarlegt.



Herra forseti. Ég skal gera stutta aths. aðeins. - Það eru mjög athyglisverðar upplýsingar, sem hér hafa verið gefnar af hæstv, ráðh. Hæstv. ráðh, sagði réttilega, að það væri verið að byggja upp endurkaupskerfi á rekstrarvíxlum iðnaðarins. Ég vil taka undir það, sem hefur verið sagt, að hér er um mjög mikilvægt mál að mæða og nauðsynlegt, að þetta kerfi verði sem best upp byggt. Mér sýnist fljótt á litið af þeim tölum, sem hér hafa verið gefnar, að það hafi orðið verulegar framfarir á síðustu árum hvað þetta snertir, en mig langar til þess aðeins vegna þessara umr. að spyrja hæstv. ráðh., hvort hann geti gefið okkur einhverjar frekari upplýsingar um þær meginreglur, sem gilda um þessi endurkaup, t.d. hvort þetta gildi eingöngu um útflutningsiðnaðinn eða hvort þetta nái að einhverju leyti til þess iðnaðar, sem framleiðir fyrir innanlandsmarkað. Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. geti gefið okkur nokkrar upplýsingar um þessi atriði.



Herra forseti. Aðeins örfá orð í sambandi við þessar umr. Það er kominn tími til, að þessi mál séu rædd hér á hv. Alþ., og hefði mátt gera fyrr og meira en þér gefst tilefni til. Ég skal fúslega játa, að það endurkaupakerfi, sem sett var á með lögum, að mig minnir fyrir tveimur árum, hefur orðið til nokkurra bóta og stærri fyrirtæki ýmis, sem annast fyrst og fremst útflutning, hafa fengið þessi lán í gegnum endurkaupakerfið. En mér er líka kunnugt um, að fjölmörg smærri fyrirtæki, sem eru að framleiða til útflutnings, hafa ekki með nokkru móti getað komist undir þetta kerfi af hvaða ástæðum sem það annars kann að vera. Og svo er náttúrlega stóra spurningin um þann fjölda smærri fyrirtækja, sem framleiða fyrir innlendan markað. Þau þurfa vissulega, eins og hv. síðasti ræðumaður sagði, að komast undir þetta kerfi líka. Það er nákvæmlega jafnáríðandi að framleiða fyrir innlendan markað, á meðan sá markaður er til, og spara þannig gjaldeyri eins og hitt að flytja út. Og mér finnst, að það þurfi að færa þessar reglur í miklu fastari farveg en enn hefur tekist þrátt fyrir nokkurn árangur. Það kemur í ljós, eins og allir hv. þm, hafa raunar alltaf vitað, að iðnaðurinn er settur sem einhvers konar 2. flokks atvinnuvegur í landinu, og þó að það hafi verið talað mikið um, að nú skyldi þetta réttlætt og lagfært allt saman, hefur það hvergi nærri nálgast það, að það hafi tekist. En þetta ranglæti verður að lagfæra, ef iðnaðurinn á ekki beinlínis að detta út sem atvinnugrein.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð. - Ég get því miður ekki svarað því, sem um var spurt um þær reglur, sem gilda um þessi endurkaup. Þetta eru nokkuð flóknar reglur. Ég get hins vegar sagt það, að þær eru ekki bundnar eingöngu við endurkaup vegna útfluttra iðnaðarvara. Hér er einnig um það að ræða, að aðilar geti orðið aðnjótandi þessara lána, þar sem er um greinilega samkeppni við innfluttar vörur að ræða og um meiri háttar framleiðslu. En það, sem ég vildi sérstaklega vekja athygli á í þessu sambandi, er, að það verður að gæta vel að því, að hér er verið að byggja upp nýtt lánaform. Iðnaðurinn hefur hingað til fengið lán með öðrum hætti, og tölur, sem hér voru ekki alls kostar réttar í þeim efnum. Fyrirspyrjandi minnist á það, hvernig lán úr bankakerfinu eða innlánakerfinu hefðu skipst á milli nokkurra atvinnugreina okkar í árslok 1973, og sagði þá, að iðnaðurinn hefði m.a. haft sem heildarlán 4201 millj., samanborið við landbúnað 3337 millj. og sjávarútveg 5047 millj. Þetta er rétt og hefði þó mátt bæta versluninni við, sem hafði mest lán eða 6233 millj., og þó samvinnuverslunin er þar fyrir utan með rúmlega tvo milljarða. En við þessa heildarupphæð iðnaðarins má í rauninni bæta við öðrum liðum, sem eru lán til sérstakra byggingarverktaka og í sambandi við aðrar sérstakar byggingar, sem líka tilheyra í rauninni alveg iðnaðinum. Þær eru þarna fyrir utan. Hreyfingin á árinu 1973 var ekki sú, sem hér var greint frá, heldur var hún miklu mun meiri iðnaðinum í hag, því að á þessu ári hækkuðu útlán bankakerfisins til iðnaðarins samtals um 1291 millj., eða það, sem fært er beint undir iðnaðinn, um 1120 millj., og auk þess sérstakar lánveitingar til byggingarverktaka. En sem sagt hækkanirnar eftir þessari leið voru 1291 millj., sem var mun meira en til landbúnaðarins á árinu, en aðeins minna en til sjávarútvegs og mjög svipað og til verslunar. Það verður svo að hafa í huga, að fram til þessa hefur iðnaðurinn fengið sín rekstrarlán með öðrum hætti úr bankakerfinu. Nú er verið að byggja hér upp eftir ákvörðun Alþingis endurkaupalánakerfi hjá iðnaðinum, og það þýðir, að lánveitingar hljóta að einhverju leyti að færast til. Ég get tekið undir það með þeim, sem það hafa sagt hér, að vissulega væri æskilegt, að það væri unnið að þessu af meiri krafti en verið hefur. En það vill nú verða svona og hefur verið hjá hinum atvinnuvegunum líka, að þegar breytt er um lánaform, þá vill taka nokkurn tíma að byggja upp nýtt form. Ég efast um það, þó að þar gæti kannske tregðu hjá þeim, sem hafa með framkvæmdina að gera, að þeir eigi þar alla sök, a.m.k. veit ég um það í æðimörgum tilfellum, að það hefur hreinlega staðið upp á iðnaðinn sjálfan í landinu að gera þau skil, sem hann þarf að gera í sambandi við slíkt nýtt lánakerfi.



Herra forseti. Það er eðlilegt, að þetta mál hafi komið hér til umr. Vitanlega hefði það átt að vera við annað tækifæri, því að hér er of lítill tími, sem hægt er að ræða málið undir þessum dagakrárlið. Lán til iðnaðarins, segir hæstv. ráðh., að hafi verið með öðrum hætti úr bankakerfinu. Sannleikurinn er sá, að innlendur iðnaður hefur yfirleitt ekki haft nokkra lánsmöguleika í bankakerfinu. Þess vegna er hér ekki um það að ræða, að hann hafi haft aðra möguleika en hann hefur nú. Hann hafði raunverulega enga möguleika áður. Ég vil taka undir það, sem hv. þm. Ingvar Gíslason sagði hér áðan, að það er nauðsynlegt að fá upplýsingar um þær reglur, sem eiga að gilda í þessum efnum, og verður að fara fram á það við þá menn, sem ráða þessum málum, t.d. hæstv. viðskrh., að hann gangi eftir því við Seðlabankann eða aðra þá, sem eiga að veita þessi lán til iðnaðarins, að fá upplýst, eftir hvaða reglum þeir ætla að starfa. Og það er vitanlegt, að ýmis hin smærri fyrirtæki hafa enn sem komið er ekki fengið neina fyrirgreiðslu hvað framleiðslulán snertir. Það verður að ráða hér bót á. Það verður hins vegar að viðurkenna, að það er rétt, að hér er um nýjung að ræða í sambandi við lánamál fyrir iðnaðinn, og þess vegna er nauðsynlegt, að settar séu einhverjar reglur til þess að fara eftir, svo að þeir, sem eiga að njóta þessarar fyrirgreiðslu viti þá, eftir hverju þeir mega ganga. Þetta tel ég vera höfuðatriðið og nauðsynlegt, til þess að það geti komið að gagni fyrir hinar ýmsu verksmiðjur eða framleiðendur, hvort sem um er að ræða, að þeir séu að framleiða vöru á innlendan eða erlendan markað.