Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég byrja á að þakka hv. heilbr.- og trn. fyrir afgreiðslu hennar á þessu máli. Það hefur nú verið til meðferðar í Alþingi og flokkunum mjög lengi. Það var samstarfsnefnd með einum þm. úr hverjum flokki sem gekk frá þessu frv. á sínum tíma. Eins og hv. 5. þm. Reykn. gat um hér í dag er hér um að ræða mál sem er þannig til orðið. Ég kvaddi mér hljóðs út af tveimur greinum frv. Það eru aðallega 2. gr. og 8. gr. Varðandi 2. gr. frv. vil ég taka fram eftirfarandi: Samkv. 3. gr. gildandi laga um heilbrigðisþjónustu er landlækni skylt að sinna kvörtunum og kærum er varða samskipti almennings og heilbrigðisþjónustunnar. Ég tel að það sé í raun og veru ekki verið að breyta meðferð mála með þeirri till. sem hér liggur fyrir, þannig að þessari skyldu sé létt af landlækni, heldur að eingöngu sé verið að kveða á um umfjöllun slíkra kærumála á breiðari grundvelli og þá einnig á vegum aðila sem ekki eru starfandi á vegum heilbrigðisþjónustunnar. Þannig yrði óþarfi að vísa öllum kvörtunum, einnig hinum smæstu, til nefndarinnar. Tækist landlækni einum að leysa mál yrði e.t.v. óþarfi að vísa því til nefndarinnar, en þó fer hér alltaf eftir mati viðkomandi aðila, sem telur sig þurfa að bera fram kvörtun vegna heilbrigðisþjónustunnar. Í hvaða tilvikum mál kæmi til nefndarinnar færi vitanlega eftir mati hverju sinni og vilja þess sem tekur málið upp. Ég lít svo á að hér sé um að ræða sérstaka kæruleið, sem er sett fram neytandanum til hagsbóta, en ekki til þess að flækja málin, t.d. þannig að skilyrðislaust þurfi að vísa hinum smæstu málum til nefndarinnar. Í öðru lagi, herra forseti, vil ég taka fram vegna 8. gr. tölul. 17.4., sem hv. 3. þm. Reykn. gerði að umtalsefni: Greinin er nú orðuð þannig: „Heimilt er að greiða sjúkraliða laun úr ríkissjóði gegni hann störfum á heilsugæslustöð þar sem hjúkrunarfræðingur eða ljósmóðir fæst ekki til starfa.“ Hér er í fyrsta lagi ekki verið að segja að sjúkraliði gegni störfum hjúkrunarfræðings eða ljósmóður, heldur að heimilt verði, þar sem ekki er hjúkrunarfræðingur né ljósmóðir, að greiða sjúkraliðanum laun beint úr ríkissjóði. Hér er um að ræða mál sem oft hefur verið rætt á undanförnum árum og forráðamenn Hjúkrunarfélags Íslands hafa rætt við mig. Ég hef skýrt þeim frá því að hér sé um að ræða hrein undantekningartilvik, bráðabirgðaráðningu eða tímabundna ráðningu. Tímabundin ráðning gæti verið með þeim hætti að viðkomandi sjúkraliði væri ráðinn til starfsins, segjum í eitt ár eða svo, og þá væri gengið út frá því að auglýst yrði eftir hjúkrunarfræðingi eða ljósmóður til að gegna starfinu. Við höfum reynslu af þessu frá liðnum árum. Sérstaklega er þar um að ræða annars vegar Ólafsfjörð og hins vegar Suðureyri í Súgandafirði. Þar fengust ekki hjúkrunarfræðingar til starfa þrátt fyrir ítrekaðar auglýsingar og verulegar tilraunir og eftirgangsmuni rn. við að fá þetta fólk til verka. Það tókst ekki og þess vegna var ákveðið að ráða þarna sjúkraliða þannig að ákveðin þjónusta væri til staðar á þessum stöðum. Vegna þess hvernig lögin um heilbrigðisþjónustu eru orðuð var hins vegar ekki heimilt að greiða sjúkraliðunum laun beint úr ríkissjóði. Þess vegna voru þessu fólki greidd laun, að mig minnir, úr læknishéraðasjóði, sem er að sjálfsögðu óeðlilegt fyrirkomulag. Hér er einungis verið að heimila að opna fyrir laun handa sjúkraliðum úr ríkissjóði í þessum undantekningartilvikum. Ég hef greint Hjúkrunarfélagi Íslands frá því að ég sé reiðubúinn að láta þennan skilning, sem ég hef hér greint frá, koma fram í bréfi til Hjúkrunarfélagsins, þannig að þar séu tekin af öll tvímæli.



Herra forseti. Örfá orð áður en ég skil við þetta frv., sem hér liggur fyrir, og þá einkum vegna ræðu sem hv. þm. Alexander Stefánsson flutti í dag. Það hlýtur að vekja nokkra undrun þegar hv. þm. talar um að nefndin hefði átt að gefa sér meiri tíma til að kynna sér þetta mál. Þm. veit nákvæmlega jafn vel og allir aðrir hér inni að þetta frv. hefur legið í nefnd hv. Ed. í allan vetur. Allir þm. hafa haft frv. á borðinu hjá sér og enginn þm. getur afsakað sig með því að hann þekki það ekki. Ég vil upplýsa hv. þm. Alexander Stefánsson um það, að það er ekki neitt undrunarefni þó að mál gangi nokkuð greiðlega í heilbr.- og trn. Nd. Það vill svo til að í þeirri nefnd sitja tveir fyrrv. heilbrrh. og við skyldum ætla að þeir væru nokkuð vel að sér um þau mál sem n. fjallar um. Í n. situr einnig hv. þm. Pétur Sigurðsson, sem mjög hefur komið við sögu sjúkrastofnana í landinu, og ég hygg að hann sé ekki með öllu ófróður um þessa hluti. Sjálf hef ég, formaður n., unnið í þessum málaflokki árum saman og tel mig þar af leiðandi í allri auðmýkt mega halda því fram að mér séu þessi mál nokkuð kunnug. Fimmti nm. er einn af höfundum þessa frv. og flokksbróðir hv. þm. Alexanders Stefánssonar, hv. þm. Jóhann Einvarðsson, og ég hygg að hann þekki gjörla innihald þessa frv. Þá eru eftir tveir hv. þm. sem ég hygg að hafi þó sannarlega, ef þeir vinna eins og venjulega, kynnt sér nokkuð þetta mál. En það skal játað að hæstv. ráðh. Pálmi Jónsson hefur lítið setið fundi n. um málið. - En ég held að n. hafi svo sannarlega ekki verið að fjalla um þetta mál af neinu þekkingarleysi, og þetta hlýt ég að taka fram hér. Þess utan hafði, eins og hv. þm. Alexander Stefánsson mætavel veit, heilbr.- og trn. Ed. farið nokkuð vel ofan í málið, enda komið með skynsamlegar brtt. að okkar dómi. Ég vil líka segja um þá ræðu, sem hv. þm. Alexander Stefánsson flutti hér í dag, að mér er það nokkuð undrunarefni hvers vegna hann fór að tala um það, sem við erum auðvitað öll sammála um, að æskilegast væri að heilsugæslulæknar hefðu mánaðarlaun eins og aðrir opinberir starfsmenn. Ég get ekki verið honum meira sammála um nokkurn hlut. En ætli hv. þm. Alexander Stefánsson viti ekki jafnvel og við öll að hér er um að ræða samningamál, sem Alþingi Íslendinga setur ekki lög um eins og ekkert sé. Það væri ákaflega ánægjulegt ef þessi breyting yrði og ég held að fjölmargir þm. mundu verða sammála um það. En ég held að svona ræða geti ekki þjónað nokkrum einasta tilgangi nema ef vera skyldi til þess að gleðja einhvern þegar líður að kosningum. Þriðja atriðið, sem ég ætlaði að minnast á hér, er einmitt það atriði, sem hæstv. heilbrrh. minntist á áðan, sem er 8. gr. frv., liður 17.4., sem virðist fara mjög fyrir brjóst ýmissa, ekki síst Hjúkrunarfræðingafélagsins, en það varðar heimild til að greiða sjúkraliða þegar svo stendur á að ekki fæst hjúkrunarfræðingur eða ljósmóðir. Hv. þm. Ólafur G. Einarsson kvaddi sér hljóðs hér í dag og lýsti vilja sínum til þess að fella þetta ákvæði niður. Ég tók undir það. Mér er það satt að segja að meinalausu. Persónulega finnst mér of mikið úr þessu vandamáli gert og ég tel enga ástæðu til þess að þetta mál geti verið á nokkurn hátt hættulegt hjúkrunarfræðingastéttinni, en til þess að miðla málum, og ég held að þetta skipti ekki nokkru máli, væri ég tilbúin að ræða það við Ólaf G. Einarsson hvort við bærum ekki fram till. um það milli 2. og 3. umr. Ef við gætum gert það nú hér í 2. umr. væri ég tilbúin að skrifa upp á að fella þetta ákvæði niður. Annað held ég að ekki þurfi að taka fram hér. Ég vil enn ítreka að hv. heilbr.- og trn. vann vel að þessu máli og fyrir það er ég þakklát. Ég held að það væri mjög æskilegt að hér yrðu ekki lengdar umr. að óþörfu. Ég held að það sé mikilvægt að þetta mál nái fram að ganga og ég vil skora á hv. deild að vinna að því.



Herra forseti. Hv. 8. landsk. þm. sagði orðrétt áðan, að Alþingi setti ekki lög um það sem ætti að semja um, það sem væri samningur.

Ég sagði það ekki, herra þm., ekki orðrétt.

Ég heyrði ekki betur en hv. 8. þm. Reykv. segði áðan að Alþingi setti ekki lög um það sem ætti að semja um og væri í samningum. Þess vegna finnst mér skrýtið ef það skal binda í lögum að læknar eigi að taka laun með tvennu móti. Af hverju er þetta ekki haft sem heimildarákvæði? Af hverju er ekki sett hér inn: Heimilt er að greiða læknum laun með tvennu móti? Er nokkuð sem mælir gegn því, þannig að hægt sé að taka málið upp í samningum? Hvers vegna er verið að loka fyrir að hægt sé að taka málið upp í samningum með því að standa svona að þessu? Ég vildi gjarnan fá það upplýst hjá hæstv. heilbrrh., af því að það er og verður mjög vafasamt mál að þeir skuli taka laun með tvennu móti, hvaða hlutfall er í þessu sambandi. Eru föstu launin hærri en hinar launagreiðslurnar eða öfugt? Hvaða hlutföll er þarna um að ræða? Og þó að ég telji að undir mörgum kringumstæðum sé eðlilegt að viðhafa ákvæðisvinnu og bónus hlýtur það að vera spurning í hverju tilfelli, hvar þetta á við, hvar þetta er eðlilegt. Í umr. um þessi lög hefur komið fram að formaður þingflokks Sjálfstfl. hefur lagst gegn ákveðnum lið í 8. gr. Það hlýtur að vakna sú spurning, hvort ekki væri skynsamlegt að gefa sér ögn betri tíma til að skoða þessi lög þannig að menn væru ekki að eyða miklum tíma í deildinni til að deila um þetta. Ég óska eindregið eftir að heilbrrh. geri grein fyrir því, hvers vegna það er bundið á þann hátt í lögum að ekki er hægt að semja um þetta. Hvers vegna stendur hér: Þeir skulu taka laun með tvennu móti? Af hverju er þetta ekki haft sem heimildarákvæði? Og einnig: Hvert er hlutfallið á milli föstu launanna og þeirra launa sem þeir fá með reikningum til sjúkrasamlaganna?



Herra forseti. Þetta virðist ætla að verða meira mál en ég átti von á þegar ég hóf máls á þessu hér fyrr í dag. Ég hef í sjálfu sér ekki miklu við að bæta þau orð mín sem ég sagði á fundi fyrir kvöldmat. Ég varaði þá við því að setja í lög ákvæði sem þetta, sem hér er ráðgert í 8. gr., þar sem sjúkraliðar fá nánast heimild til að ganga inn í störf hjúkrunarfræðinga. Ég met yfirlýsingu hæstv. ráðh., sem hann gaf áðan um að hann væri tilbúinn að rita Hjúkrunarfélaginu bréf þar sem hann greindi frá skilningi sínum á ákvæði frv., að hér væri eingöngu um tímabundna ráðningu sjúkraliða að ræða ef á því þyrfti að halda, en mér nægir ekki þessi skilningur hæstv. ráðh. þó góður sé. Það er í sjálfu sér ekkert sérstakt við það þótt hæstv. ráðh. mundi líta á það sem tímabundna ráðningu sjúkraliða að heilsugæslustöð. Ef ég veit rétt fengi hjúkrunarfræðingur, sem ekki hefði sérmenntun í heilsugæslu, ekki heldur nema tímabundna ráðningu. Það er því engin sérstök lausn hjá hæstv. ráðh. að lýsa þessu yfir og nægir mér ekki. Mér finnst gæta dálítils misskilnings í máli hv. þm. Péturs Sigurðssonar. Það ber ekki að skilja mín orð þannig, að ekki komi til mála að ráða sjúkraliða til starfa við heilsugæslustöð ef hjúkrunarfræðingur fæst ekki. En ég vil ekki fá það sem pósitívt ákvæði í lög, það vil ég ekki, og það er kannske þarna sem okkur greinir á. Sjúkraliðar eiga að vinna í öllum tilvikum undir stjórn hjúkrunarfræðings. Í þessu tilviki er ekki gert ráð fyrir því. Það er alls ekki gert ráð fyrir að hjúkrunarfræðingur verði að störfum í heilsugæslustöð þar sem sjúkraliði á að gegna hans starfi. Það er þannig gert ráð fyrir þessu samkv. orðalagi frv. og við það felli ég mig ekki. Það mætti nefna ýmis hliðstæð dæmi. Ég nefndi í dag hvort það yrði næsta skrefið að hjúkrunarfræðingar fengju heimild til að ganga inn í störf lækna t.d. ef ekki fengist héraðslæknir í eitthvert tiltekið hérað. Það mætti taka ýmis fleiri hliðstæð dæmi. Ég veit að ef hv. þm. Pétur Sigurðsson þyrfti að fara í flugvéi, þó það væri lítil flugvél sem ætti að fljúga bæði lágt og hægt, mundi hann ekki ráða mjólkurbílstjórann á staðnum til að fljúga henni ef ekki fengist flugstjóri.  En ég skal ekki orðlengja þetta frekar. Ég ítreka andstöðu mína við þessa grein og til þess að leggja enn meiri áherslu á þá andstöðu flyt ég hér brtt. við frv. Meðflm. mínir að þessari brtt. eru hv. þm. Guðrún Helgadóttir, Halldór Ásgrímsson og Jóhanna Sigurðardóttir. Brtt. er við 8. gr. og er þess efnis, að liður 17. 4. falli brott. Till. er skrifleg, en hún er of seint fram komin og ég óska eftir því við hæstv. forseta að hann leiti afbrigða þannig að hún megi koma fyrir og hljóta afgreiðslu.



Herra forseti. Ég átti ekki von á að ræða mín í dag ylli einhverju fjaðrafoki. Ég tók fram að ég mundi ekki flytja sérstakar brtt. við þetta frv., sem hér er til meðferðar, vegna þess hvernig að þessu máli hefði verið staðið. Ég dreg ekki til baka þá gagnrýni sem ég hafði frammi um meðferð málsins. Ég tel óeðlilegt að það skyldi ekki vera framsaga fyrir þessu frv. við 1. umr. í hv. Nd. Svo var ekki. Ég byrjaði á að fagna ákveðnum umbótum sem eru í þessu frv., enda tel ég að þessi breyting, sem hér er lögð til á lögum um heilbrigðisþjónustu, verði til þess að betrumbæta gildandi lög. Ég fagnaði sérstaklega því ákvæði sem varðar skipulag sjúkraflutninga, sem árum saman hefur verið til vansa í heilbrigðisþjónustunni og valdið miklum erfiðleikum víðs vegar um land. Ég hef áður hér í hv. deild haldið uppi gagnrýni einmitt í sambandi við sjúkraflutninga og fagna því að það atriði skuli nú vera komið í viðunandi horf, sem ég vona að framhald verði á. Ég fagna einnig því, að í 3. gr. frv. er ákvæði um að haldið skuli fjórða hvert ár heilbrigðisþing, sem ég tel mikils virði í sambandi við öll þessi mál okkar, þar sem heilbrigðisstéttir og leikmenn geta skipst á skoðunum og rætt þessi mál miðað við þá reynslu sem uppi er í þjóðfélaginu hverju sinni. Ég fagnaði einnig því, að í þessu frv. er ákvæði um að fleira sérmenntað starfsfólk við heilsugæslustöðvar kemur nú undir launalið ríkisins, svo sem sjúkraþjálfar, iðjuþjálfar o.fl., sem áður voru óviss þáttur í heilbrigðisþjónustunni á vegum sveitarfélaga eða viðkomandi heilbrigðisumdæma. Ég fagna einnig því, að nú er í 10. gr. tekinn allur vafi af um að viðhald og endurnýjunarkostnaður við fasteignir og tæki heilsugæslustöðva greiðist eins og stofnkostnaður viðkomandi mannvirkja. Þetta er mikilvægt. En ég gagnrýndi sérstaklega kaflann um launakjör lækna, 12. gr. frv., sem ég tel að ástæða hefði verið til að breyta við meðferð málsins. Ég ætla ekki að fara út í miklar efnisumræður hér og nú. Til þess er ekki tími. En ég vil benda á í sambandi við þetta mál, að hvað eftir annað hefur stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga, fulltrúaráð og fundir á vegum sveitarfélaga gagnrýnt þetta sérstaklega. Eins og allir vita, sem um þessi mál fjalla, er í lögunum um heilbrigðisþjónustu frá 1973 endurtekið 1978 og núna í þessu frv. haldið áfram sama kerfi, þ.e. að læknar taka laun frá ríki eins og aðrir starfsmenn fyrir sína gegningarþjónustu, vaktaþjónustu, heilsuverndarstarf, ráðgjafarþjónustu o.s.frv., en þar að auki taka þeir laun samkv. samningi stéttarfélaga lækna og tannlækna og Tryggingastofnunar ríkisins fyrir almenn læknisstörf og almennar tannlækningar. Þessi taxti tekur ekki mið af því að þessir læknar hafa alla aðstöðu ókeypis í húsnæði ríkis og sveitarfélaga - ekki aðeins húsnæði heldur öll tæki sem til þarf. Ég tel óeðlilegt að þeir eigi fullan rétt að taka laun við þessar aðstæður sem praktiserandi læknar. Þetta hef ég gagnrýnt áður og ber engan kinnroða fyrir þeirri gagnrýni. Ég hefði talið ástæðu til að fara að hóflegri tillögu fulltrúaráðs Sambands ísl. sveitarfélaga, sem lagði til að b-liður þessarar greinar orðaðist þannig, að laun samkv. samningi stéttarfélaga lækna og tannlækna og Tryggingastofnunar ríkisins fyrir almenn læknisstörf og almennar tannlækningar, sem þeir sjálfir inna af hendi, skuli í þeim samningum taka tillit til fastra launa, sbr. a-lið, og starfsaðstöðu þeirra. Þetta hefði verið nokkur bremsa á það frjálsræði sem nú ríkir í þessum málum. Ég get endurtekið að ég hef rannsakað það sérstaklega hjá Tryggingastofnun ríkisins, sem á að hafa eftirlit með þessum málum, að eftirlit er raunverulega ekki til vegna þess að það er einn aðili í þessu eftirliti. Hann á að hafa eftirlit með daglegum greiðslum, skulum við segja, í öllum sjúkrasamlögum landsins. Hann kemst ekki yfir nema í mesta lagi eitt sjúkrasamlag á ári. Þá geta menn nokkurn veginn reiknað út hvað það eftirlit er virkt, ef einhvers staðar eru mistök í kerfinu. Ég fullyrði ekki að þau séu, en menn geta getið í eyðurnar í svona málum. Þetta hef ég gagnrýnt og ég tel ekki óeðlilegt að slík gagnrýni komi fram þegar menn hafa sjálfir þreifað á þessum málum. Í öðru lagi gagnrýndi ég sérstaklega annan þátt þessa mikla máls og það hef ég gert þing eftir þing. Ég hef gagnrýnt að samkv. lögum um heilbrigðisþjónustu allar götur frá 1973 og nú í þessu frv. er sérstaklega gert ráð fyrir að settar séu nákvæmar reglugerðir og gjaldskrár um meðferð og framkvæmd málsins. Þessi gjaldskrá fékkst ekki sett af ýmsum ástæðum, sem bæði núv. og fyrrv. hæstv. heilbrrh. hafa tilgreint hér í svörum sínum, m.a. vegna erfiðra samninga við Læknafélag Íslands. En loksins á s.l. ári, þegar þessi gjaldskrá sér dagsins ljós, skeður ýmislegt. Heilbrrn. sendir þessa gjaldskrá til Sambands ísl. sveitarfélaga til yfirlestrar og aths. Gjaldskráin, sem send var, var 52 greinar. Nefnd á vegum sambandsins fór yfir gjaldskrána og færði hana saman niður í 32 greinar og færði ýmis ákvæði út sem ekki áttu heima í reglugerðinni. En hvað skeði? Hæstv. heilbrrh. og rn. hans fór ekkert eftir ábendingunum, heldur gaf út nýja reglugerð um lög um heilbrigðisþjónustu, sem er ekki lengur 52 greinar, heldur 67 greinar. Ég fullyrði, miðað við þá reynslu og miðað við þá umsögn sem færustu menn hafa gefið, að mörg ákvæði í þessari reglugerð eru umfram lögin sjálf. Það sem ég gagnrýndi, hv. 8. landsk., var að ég taldi eðlilegt, og ekki síst með tilliti til ummæla hv. 8. landsk., sem segir í ræðustól að hún m.a. ásamt öðrum nm. hafi meiri reynslu í heilbrigðismálum en aðrir menn, a.m.k. margir aðrir óbreyttir þm., og það hefði verið ástæða til þess að þetta reynda fólk hefði séð a.m.k. einhverja ástæðu til að skoða þessi mál vandlega í sambandi við svona lagasetningu. Það hefði verið lágmarkið. Því miður var það ekki gert. Það má vel vera, og ég viðurkenni það, að það hafi verið mikil mistök hjá mér og fleiri, sem hafa áhuga fyrir þessu máli, að við skyldum ekki átta okkur á þeirri hættu að svona stórt mál skyldi geta farið í gegnum 1. umr. án þess að nokkur hreyfði hönd eða fót til að mæla fyrir málinu, þannig að hefði gefist tími til að koma gagnrýni að, sem kannske nefndarfólk hefði tekið til greina við meðferð málsins. Ég reiknaði með nokkuð róttækum breytingum á þessum lögum, fyrst á annað borð var farið að taka þau til rækilegrar umfjöllunar eftir meðferðina fyrir 1978, og þess vegna varð ég fyrir vonbrigðum. Við vitum ósköp vel og viðurkennum að þetta er eitt fyrirferðarmesta málið í okkar hagkerfi. Það er ekki nokkur málaflokkur á Íslandi í dag sem tekur eins mikið fjármagn til sín og heilbrigðiskerfið og þess vegna ríður á miklu að þetta kerfi sé það vel uppbyggt ásamt tryggingakerfinu, sem við búum við, að það skili sér til hagsbóta fyrir fólkið í landinu, það er aðalatriðið, en þjóni ekki ýmsu öðru sem er kannske ekki á réttu róli. Og ég vil minna á það enn, af því að hér hafa verið á þessum degi til umr. tannlæknamál, niðurgreiðslur á tanntæknakostnaði o.s.frv. Það er í kerfinu í dag. Það eru engir samningar við Tannlæknafélag Íslands í gildi. Þeim var sagt upp vegna ágalla, vegna þess að Tryggingastofnun gat ekki náð eðlilegum samningum við Tannlæknafélag Íslands. Svo eru menn að tala hér um alls konar kúnstir til að ná tökum á þessari stétt, eins og margir orða það, og jafnvel að fara að greiða niður tannlæknakostnað og setja upp nýtt eftirlit sjálfsagt, eins og það er nú virkt eða hitt þó heldur. Ég hef úr þessum ræðustól lesið upp samning Tryggingastofnunar ríkisins við Læknafélag Íslands. Ég hef lesið hann upp og ég hef sýnt fram á að ýmsum atriðum í þeim samningi hefur ekki verið framfylgt, m.a. þeirri endurskoðun sem þar er gert ráð fyrir. Hvers vegna? Ég ættast ekki til að ég fái svar við þessu hér því að það er greinilegt að það á ekki að vera tími til að ræða þessi mál. En ég gat ekki stillt mig um það, fyrst þær brtt. sem hér hafa komið fram grípa ekki á neinu því atriði sem ég hef hér nefnt, að vekja athygli á þeim. Þess vegna hef ég leyft mér að tefja þessar umr., herra forseti.



Herra forseti. Ég tel að það eigi að ákveða með samningum hvernig læknum og tannlæknum, sem starfa við heilsugæslustöðvar, eru ákveðin laun. Ég gat ekki fallist á að það sé bundið með lögum að þeir fái laun með tvennu móti og segi því nei.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, hefur verið til meðferðar í hv. Ed. Frv. hefur fengið þar rækilega umr. og ég trúi að félmn. þessarar deildar hafi einnig komið þar við sögu. Í frv. þessu er að finna nokkrar breytingar á húsnæðislögunum frá 1980 og er það þá fyrst, að í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir að framlag úr ríkissjóði til Byggingarsjóðs ríkisins hækki nokkuð frá því sem verið hefur eða sé a.m.k. 115 millj. kr. á meðalverðlagi ársins 1982. Í 2. gr. frv. er gert ráð fyrir að byggingarsamvinnufélög bætist við þá framkvæmdaaðila í byggingariðnaði sem lána skal til þegar veitt eru lán úr Byggingarsjóði ríkisins. 2. gr. felur því í sér sérstaka áherslu sem menn vilja leggja á byggingarsamvinnufélögin sem framkvæmdaaðila í húsbyggingum hér á landi. Í 3. gr. frv. er kveðið á um það, hvernig veita á lán samkv. 1. tölul. 11. gr. laganna, en þar er gert ráð fyrir að lán séu veitt til að kaupa eða byggja nýjar íbúðir, svokölluð F-lán. Í greininni segir: „Heimilt er húsnæðismálastjórn að hafna eða skerða lánveitingu til umsækjenda, sem áður hafa fengið fullt lán úr Byggingarsjóði ríkisins eða Byggingarsjóði verkamanna og eiga íbúð, er talist getur fullnægjandi að dómi húsnæðismálastjórnar.“ Í 4. gr. frv. felst breyting á 17. gr. gildandi laga nr. 51 frá 1980. Þar er kveðið á um hvernig eigi að ákvarða lán samkv. 3. tölul. 11. gr. laganna til sveitarfélaga, stofnana á þeirra vegum og/eða ríkisins eða félagasamtaka sem byggja íbúðir, hjúkrunarheimili eða dagvistarstofnanir fyrir aldraða eða dagvistarstofnanir fyrir börn. Í 5. gr. frv. er ákvæði um hverju megi nema lán til viðbyggingar eða endurbóta á eldra húsnæði, að það megi nema allt að 40% af láni til nýbyggingar til sömu fjölskyldu. Í 6. gr. er gert ráð fyrir að falli niður orðin „með bakábyrgð sveitarstjórnar,“ en það er talið óþarfi að gera ráð fyrir ábyrgð sveitarstjórnar til viðbótar við veð. Í 7. gr. er sams konar breyting. Í 8. gr. frv. er sérstakt ákvæði sem tekur til aldraðra og öryrkja eða fatlaðra, en þar segir að ef lántaki er 70 ára eða eldri eða er fatlaður og fjárhag hans þannig varið að sýnt þyki að hann fái ekki staðið undir afborgunum af láninu er heimilt að fresta afborgunum um óákveðinn tíma. Gilda þá ekki ákvæði 1. málsl. þessarar greinar um hámarkslán. Lánið fellur þó í gjalddaga og endurgreiðist að fullu við eigendaskipti. Í 9. gr. er ákvæði um byggingarsamvinnufélögin og í 10. gr. er fjallað um með hvaða hætti vextir skulu ákvarðaðir að því er varðar Byggingarsjóð ríkisins, en þar segir: „Húsnæðismálastjórn skal við gerð fjárhagsáætlunar fyrir hvert ár gera tillögur til félmrn. um vexti af hverjum lánaflokki Byggingarsjóðs ríkisins. Ákvörðun um vextina tekur ríkisstj. að fengnum tillögum Seðlabanka Íslands.“ Þetta er nýmæli frá því sem er í gildandi lögum í þessum efnum, en í gildandi lögum eru vextir Byggingarsjóðs ríkisins fastákveðnir. Í því frv. sem upphaflega var lagt fyrir Ed. var einnig gert ráð fyrir að vextir Byggingarsjóðs verkamanna yrðu ákvarðaðir af ríkisstj. og samkv. tillögum Seðlabankans hverju sinni. Frá þessari brtt. var fallið í hv. Ed. til að betra samkomulag gæti náðst um málið. Án þess að lesa og fara yfir einstakar brtt., herra forseti, þá vil ég aðeins hnykkja á aðalatriðum þessa máls og minna á að það var á s.l. sumri að ég skipaði starfshóp til að fjalla um fjárhagsvanda hinna opinberu byggingarsjóða, Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna, og til þess að kanna og gera tillögur um ýmsa þætti húsnæðismála. Í starfshópnum störfuðu hv. alþm. Alexander Stefánsson og Guðmundur G. Þórarinsson, Jón Ormur Halldórsson aðstoðarmaður forsrh., Ólafur Jónsson formaður húsnæðismálastjórnar og Þorvaldur Mawby, framkvæmdastjóri byggingarsamvinnufélagsins Byggung. Auk þeirra störfuðu að málinu sem sérfræðilegir ráðunautar þeir Ingi Valur Jóhannsson og Jón Rúnar Sveinsson. Þessi hópur skilaði áliti til ríkisstj., ítarlegum tillögum um húsnæðismál. Ég tel að það sé nauðsynlegt vegna umræðna um húsnæðismál, sem nú standa yfir, að ég reki þessar till. nokkuð. 1. till. fjallaði um að lán til þeirra sem eru að byggja eða kaupa sína fyrstu íbúð hækki verulega á næstu árum og eigi minna en um 25% að raungildi þegar á árinu 1983 frá og með næstu starfsáætlun Húsnæðisstofnunar. Af þessu tilefni vil ég taka fram að ég hef þegar gert tillögur til húsnæðismálastjórnar um að lán til þeirra, sem eru að byggja eða kaupa sína fyrstu íbúð, hækki á þessu ári að raungildi um 25%. Í öðru lagi gerir nefndin tillögu um að framlag ríkissjóðs til Byggingarsjóðs ríkisins verði tvöfaldað að raungildi frá árinu 1982. Er við þeirri ósk orðið með flutningi frv. þessa. Í þriðja lagi gerði nefndin ráð fyrir að öllum lífeyrissjóðum á landinu verði skylt að kaupa skuldabréf fyrir eigi lægri fjárhæð en sem nemur 45% af ráðstöfunartekjum sínum af Byggingarsjóði ríkisins, Byggingarsjóði verkamanna, ríkissjóði, Framkvæmdasjóði eða öðrum fjárfestingarlánasjóðum atvinnuveganna, sem viðurkenndir eru af fjmrn. Hér er um að ræða meiri kaup frá lífeyrissjóðunum en hefur verið gert ráð fyrir á undanförnum árum. Ég tel að hvaða ríkisstjórn í landinu, sem ætlar sér að reyna að ráða við peningamál og lánsfjármarkað með skikkanlegum hætti, verði að taka á fjárstreymi lífeyrissjóðanna betur en gert hefur verið á undanförnum árum. Ég tel að þessi tillaga um 45% af ráðstöfunartekjum lífeyrissjóðanna sé í alla staði eðlileg og sjálfsögð, en ljóst er hins vegar að um slíkt er ekki að svo komnu máli samkomulag á Alþingi og þess vegna mun miðað við 40% í þeirri fjárfestingar- og lánsfjáráætlun ríkisstj. sem liggur nú fyrir hv. Alþingi. Í fjórða lagi gerði nefndin tillögu um að reglum lífeyrissjóðanna um lánveitingar til sjóðfélaga verði breytt á þann veg að lán verði aðeins veitt til húsnæðismála. Gengið verði frá þessum málum með samningum við lífeyrissjóðina. Vegna þessa liðar skrifaði ég fyrir nokkrum mánuðum fjmrn., sem fer með málefni lífeyrissjóðanna, og óskaði eftir að í tengslum við fjárfestingar- og lánsfjáráætlun og fjármögnun hennar á árinu 1983 yrði þetta mál tekið upp til sérstakra viðræðna við lífeyrissjóðina. Í fimmta lagi er gert ráð fyrir að fella niður ákvæði í lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins, sem kveða á um bindingu útlánsvaxta byggingarsjóðanna, eins og ég gat um áðan. Í sjötta lagi segir hér: „ Ríkisstj. beitir sér fyrir samkomulagi við viðskiptabanka og sparisjóði um samræmda þátttöku í fjármögnun húsnæðismála. Í þessu skyni verði stofnaðir nýir húsnæðisreikningar í viðskiptabönkum og sparisjóðum þar sem innlán í 2–4 ár veiti rétt til 15 ára viðbótarláns við lán frá Byggingarsjóði ríkisins. Upphæð láns ákvarðast af reglum sem taka mið af innlánstíma. Það fjármagn sem bankarnir lána til lengri tíma í þessu skyni verði heimilt að draga frá bindiskyldu viðkomandi banka hjá Seðlabanka Íslands. Jafnframt verði kannað hvort unnt sé að beita skattfríðindum til að hvetja til sparnaðar í bönkum í þágu húsnæðismála.“ Vegna þessa ákvæðis, sem ég las hér síðast, hefur þegar farið fram ákveðin könnun á vegum Seðlabankans, en að því er varðar fyrri hlutann, þ.e. að stofnaðir verði sérstakir húsnæðisreikningar í viðskiptabönkum og sparisjóðum, hefur viðskrn. fyrir nokkrum mánuðum tekið að sér að vinna að þessu verkefni og 14. jan. s.l. skrifaði ég viðskrn. bréf og óskaði eftir upplýsingum um hvernig gengju viðræður þess við viðskiptabankana um þetta atriði. Í sjöunda lagi er gert ráð fyrir því í till. nefndarinnar að viðskiptabankarnir taki að sér að veita framkvæmdaaðilum í byggingariðnaði framkvæmdalán á byggingartímanum, sem Byggingarsjóður ríkisins endurgreiðir þegar íbúðirnar eru lánshæfar samkv. reglum sjóðsins. Hér er um að ræða mál sem lengi hefur verið á döfinni, og viðskiptabankarnir hafa ekki tekið illa á að þeir veiti framkvæmdaaðilum í byggingariðnaði framkvæmdalán sem Byggingarsjóður síðan endurgreiðir. Í áttunda lagi segir svo í tillögum nefndarinnar: „Til hagræðingar og einföldunar fyrir lántakendur húsnæðistengdra lána leiti Húsnæðisstofnun samstarfs við banka, sparisjóði og lífeyrissjóði um nýtt fyrirkomulag lánveitinga og afborgana húsnæðislána. Fyrirkomulag þetta byggi á því, að lántakandi eigi aðgang að upplýsingum og gögnum frá öllum ofangreindum aðilum í sínum eigin viðskiptabanka, þar sem útborgun og innheimta húsnæðistengdra lána fari sömuleiðis fram.“ Hér er um að ræða ákaflega stórt hagsmunamál húsbyggjenda í landinu, að útborgun húsnæðistengdra lána verði öll á einum stað, þannig að menn þurfi ekki að ganga á milli fjölmargra stofnana til þess að fá lán til að fjármagna íbúðabyggingar sínar. Í níunda lagi er gert ráð fyrir að innheimta skyldusparnaðar verði bætt frá því sem verið hefur og reglur um endurgreiðslu hertar. Í því frv. sem hér liggur fyrir var í upphafi gert ráð fyrir að herða reglur um endurgreiðslur, en frá þeim tillögum var fallið að verulegu leyti í hv. Ed. Í tíunda lagi er gert ráð fyrir mjög veigamikilli breytingu á endurgreiðslum húsnæðislána en þar segir svo í till. nefndarinnar: „Verðtrygging afborgana og vaxta húsnæðislána verði ætíð bundin við þá af vísitölunum tveimur, kauplagsvísitölu og lánskjaravísitölu, sem er lægri. Hins vegar verði eftirstöðvar lánsins reiknaðar upp eftir lánskjaravísitölu. Ef til að mynda lán sem veitt var til 26 ára er ekki að fullu greitt (vegna bindingar eftirstöðva við lánskjaravísitölu) verði veitt nýtt lán sem framlengir það gamla eftir þörfum. Með þessu móti er tryggt að afborganir af húsnæðislánum hækki ekki úr hófi fram á tímum lífskjarasamdráttar.“ Hér er um að ræða ákaflega veigamikið atriði. Ég verð að segja það, að ég tel að þetta sé eitt af merkustu atriðunum í tillögum þeirrar nefndar sem um málið fjallaði. Í 43. gr. upphaflega frv. var gert ráð fyrir að uppfylla þetta ákvæði í tillögum húsnæðisnefndarinnar. Þetta ákvæði er nú orðað svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. er heimilt að fengnum tillögum húsnæðismálastjórnar að fresta hluta afborgana af fullverðtryggðum lánum Byggingarsjóðs verkamanna og Byggingarsjóðs ríkisins ef greiðslubyrði lánanna eykst frá því sem hún var í okt. 1982 vegna hækkunar á lánskjaravísitölu umfram hækkun vísitölu kauptaxta verkamanna skv. útreikningum kjararannsóknarnefndar. Þeim afborgunum sem frestað er samkv. framansögðu skal bætt við höfuðstól lánsins og lánstíminn lengjast eftir þörfum svo að greiðslubyrði lánsins aukist ekki af þeim sökum.“ Hér er um að ræða mjög svipað efnisatriði og var í frv. hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur o.fl., sem lá hér fyrir Alþingi. Þar var hins vegar gert ráð fyrir að þetta ákvæði næði til allra lána, af hvaða toga sem er. Mér finnst út af fyrir sig vel koma til greina að setja slíkt almennt ákvæði í lög. Ég vil láta þá skoðun mína koma hér fram. Við erum hér hins vegar eingöngu að fjalla um húsnæðislánin og mér finnst eðlilegt að húsnæðislánin séu tekin þarna sérstaklega út úr og Byggingarsjóður ríkisins og Byggingarsjóður verkamanna hafi þarna forustu og sýni gott fordæmi öðrum lánasjóðum í landinu, hvort sem þar er um að ræða lífeyrissjóði eða bankana, sem ættu einnig að geta komið til móts við húsbyggjendur í þessu efni, þannig að þeir verði ekki fyrir sérstökum búsifjum vegna aukahækkana lánskjaravísitölu á sama tíma og samdráttur á sér stað í kaupmætti launa. 11. till. húsnæðismálanefndarinnar hefur vakið mjög mikla athygli. Hún var um það, að hafnar verði skipulegar byggingar leiguíbúða og verði lögð áhersla á eftirtalda liði: Í fyrsta lagi verði veitt lán til byggingar sérhannaðra leiguíbúða fyrir aldraða með hlutafjárþátttöku leigjenda. Hér er um að ræða mjög mikilsvert nýmæli, sem vonandi verður til þess að stuðla að því að aldraðir sem eiga íbúðir séu reiðubúnir að leggja einhvern hluta af eign sinni í byggingar sem sérstaklega eru reistar í þeirra þágu. Í öðru lagi verði gert sérstakt átak í leiguíbúðarmálum námsmanna og skal stefnt að því að byggðar verði eigi færri en 150 námsmannaíbúðir á næstu þremur árum. Leitað verði eftir þátttöku eftirtalinna aðila auk Húsnæðisstofnunar í fjármögnun þess átaks: Byggðasjóðs, Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga og Lánasjóðs sveitarfélaga. Þetta ákvæði um leiguíbúðir námsmanna hefur vakið athygli í námsmannasamtökunum. Á laugardaginn var sat ég fund á vegum stúdentaráðs Háskóla Íslands, þar sem sérstaklega var um þetta mál fjallað, og það hefur komið fram að þeir leggja mjög mikla áherslu á að þetta skref verði stigið og að þetta ákvæði frv. verði samþykkt. Herra forseti. Þessar eru meginbreytingarnar sem frv. þetta gerir ráð fyrir. Eins og ég gat um í upphafi máls míns hefur mál þetta þegar fengið nokkra meðferð í hv. Ed. Ég vil leggja á það áherslu, að þó að vafalaust sé ágreiningur um eitt og annað í húsnæðismálum á hér að vera um að ræða lagfæringar sem tiltölulega góð samstaða á að geta tekist um. Með tilliti til þess, herra forseti, legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. félmn. og ég treysti því að mönnum takist og hv. n. takist að ljúka máli þessu á þeim tíma sem eftir lifir af yfirstandandi þingi.



Herra forseti. Frv. þetta um breytingu á vegalögum er komið frá hv. Ed. Hér er um að ræða tvær breytingar sem eru fluttar samkv. till. þm.-nefndar þeirrar sem fjallaði um langtímaáætlun á síðasta þingi. Nefndin gerði þá till., eins og fram kemur í grg. með langtímaáætlun, að skilgreiningu á stofnbrautum yrði breytt þannig að ýmsir þéttbýlisstaðir tengdust aðalvegakerfi landsins, þ.e. stofnbrautakerfi landsins með stofnbrautum. Um þetta fjallar 1. gr., þar sem segir með leyfi forseta: „Við það stofnbrautakerfi, sem þannig fæst, skal tengja með stofnbraut öll þéttbýli, sem hafa 400 íbúa eða fleiri, enda sé tengingin ekki lengri en 20 km, svo og þéttbýli með 200–400 íbúa, ef tenging þeirra er ekki lengri en sem svarar 1 km fyrir hverja 100 íbúa í þéttbýlinu.“ Þeir staðir sem þannig mundu tengjast stofnbrautakerfinu með stofnbrautatengingu eru síðan taldir í grg. Í 2. gr. er gert ráð fyrir að fella niður 1. mgr. 32. gr. Í þeirri mgr. gildandi vegalaga, sem eru frá 1964, er gert ráð fyrir að 12% af mörkuðum tekjum Vegasjóðs til þjóðvega renni til þjóðvega í þéttbýli. Með þessu fjármagni hefur mjög mikið áunnist við lagningu þjóðvega í þéttbýli. Er talið að nú hafi verið lagðir bundnu slitlagi rúmlega 80% af akfærum vegum eða þjóðvegum í þéttbýli. Hins vegar er þetta mjög ójafnt. Á sumum stöðum hafa allir slíkir þjóðvegir verið lagðir bundnu slitlagi. Annars staðar er átakið skammt á veg komið. Því þykir ekki lengur rétt að skipta þessu fjárframlagi eftir höfðatölureglunni, en gera fremur ráð fyrir framlagi í þessu skyni í vegáætlun og er svo gert í þeirri vegáætlun sem nú hefur verið lögð fram, - gert ráð fyrir 5 millj. kr. í ár, en samtals rúmlega 10 millj. kr. á næstu árum. Er þannig áættað af Vegagerðinni að ljúka megi því að leggja bundið slitlag á þjóðvegi í þéttbýli á fimm árum. Ég vil jafnframt geta þess, að á vegum hæstv. félmrh. hefur farið fram athugun á hvernig hraða mætti lagningu bundins slitlags á aðra vegi jafnframt í þéttbýli, aðra vegi en þjóðvegi, og hefur orðið samkomulag um það milli hans og mín að afla þurfi lánsfjár til slíkra framkvæmda þannig að sú vegalögn geti fylgt. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð, en legg til að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. samgn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breyt. á l. um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, en frv. þetta er stjfrv. og hefur verið afgreitt frá Ed. Það er rétt að taka það strax fram að hér er um að ræða samkomulagsmál milli fjmrn. annars vegar og starfsmannafélaga ríkisins hins vegar, þ.e. BSRB og BHM, því að frv. er undirbúið af stjórn Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins, en í honum eiga sæti annars vegar fulltrúar ríkisins og hins vegar fulltrúar Bandalags háskólamenntaðra manna og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Hér er um að ræða nokkur mikilvæg atriði til breytinga á lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, en gert er ráð fyrir að heildarendurskoðun á gildandi lögum um lífeyrissjóðinn haldi áfram og henni er ekki lokið þó að hér sé gerð till. um nokkur þau atriði sem brýnast er talið að breytingar séu gerðar á. Þau atriði sem skipta hér mestu máli eru: Í fyrsta lagi fær sá sjóðfélagi ekki verðbættan lífeyri nú sem hefur verið skemmri tíma sjóðfélagi en 15 ár, en með þeim breytingum sem hér er gerð till. um fá menn verðbættan lífeyri ef menn hafa verið sjóðfélagar í 3 ár eða lengur. Að sjálfsögðu er það með öllu ófullnægjandi að menn sem hafa verið allt að 15 ár í störfum hjá ríkinu þegar þeir hætta njóti ekki samsvarandi réttar og aðrir sem réttar njóta samkv. lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. En þessi mismunur hefur viðgengist alllengi. Hér er þetta lagfært að mestu. Þó er talið eðlilegt að maður þurfi að hafa verið sjóðfélagi þrjú ár eða lengur til að njóta þessara sérstöku réttinda. Í öðru lagi er rétt að benda á, að í flestum lífeyrissjóðum gildir sú regla að eftirlaunagreiðslur til manna miðast við það starfshlutfall sem menn hafa að meðaltali gegnt yfir starfsævina, en í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins hafa menn fengið eftirlaun í samræmi við það starfshlutfall sem gilti seinasta árið sem menn voru að störfum áður en þeir fóru á eftirlaun. Af þessu leiddi annars vegar það, að fólk sem hafði verið í fullu starfi alla ævi, en hafði látið undan síga á seinustu starfsárum sínum og tekið hálft starf eða þriðjungsstarf, lækkaði verulega í eftirlaunum og svo öfugt, að fólk, sem var í hálfu starfi lengst af, en fór í fullt starf á seinasta ári starfa síns, fékk fullan lífeyri. Að sjálfsögðu samrýmist slík skipan ekki eðlilegum réttlætissjónarmiðum. Því hefur orðið samkomulag um það í sjóðsstjórninni að gera breytingu í þá átt að miðað verði við starfshlutfall það sem viðkomandi starfsmaður hefur að meðaltali gegnt um ævina. Þannig var frv. úr garði gert og í fullu samræmi við það samkomulag sem gert hafði verið í stjórn lífeyrissjóðsins. Í Ed. var raunar gerð breyting á þessu fyrirkomulagi á þann veg, að það fólk sem hefur notið meiri réttar en því ber eðli máls samkvæmt heldur þeim rétti enn um sinn, en þeir sem fengið hafa minni rétt en þeim ber eðli málsins samkvæmt fá leiðréttingu nú þegar. Þessi breyting var gerð í framhaldi af brtt. sem hv. þm. Kjartan Jóhannsson flutti í Ed. og var í tvennu lagi og birt er á þskj. 432. Ég ætla ekki að rökræða um efni þessarar breytingar, sem gerð var á frv. í Ed. Ég held. að viss rök mæli með því að þeir sem hafa áunnið sér ákveðinn rétt vegna gildandi laga haldi þeim rétti, en það var einmitt efni 1. tölul. brtt. sem Kjartan Jóhannsson flutti. Hitt orkar kannske meira tvímælis, hvort eigi að viðhalda þessu sérkennilega fyrirkomulagi í sjö ár frá gildistöku þessara laga. En á það féllst hv. Ed. og þannig kemur málið hingað til Nd. Vissulega er eðlilegt að menn fái aðlögunartíma þegar um er að ræða breytingar af þessu tagi, sem hér er gerð, en menn hljóta nú að velta því fyrir sér hvort ekki sé rétt að skipulag, sem er í eðli sínu jafnósanngjarnt og hér er um að ræða, verði að leiðrétta á þann veg að allir sitji við sama borð héðan í frá eða a.m.k. að ekki allt of löngum aðlögunartíma liðnum. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frv., en vek enn á því athygli að hér er um samkomulagsmál að ræða og þetta mál á ekki að þurfa að verða ágreiningsmál hér við afgreiðslu á hv. þingi í hv. Nd. Ég vil eindregið hvetja til þess að málið nái afgreiðslu á þessu þingi og þar sem stutt er eftir af þingstörfum vil ég mjög hvetja fjh.- og viðskn. til að taka þetta mál til snarlegrar meðferðar þannig að unnt verði að afgreiða málið fyrir þinglok. Ég vil leyfa mér að leggja til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um skráningu og mat fasteigna. Svo stendur á og hefur staðið á um nokkurt skeið, að yfirfasteignamatsnefnd ákveður framreikningsstuðla fyrir skráð matsverð fasteigna og tekur þá ákvörðun í nóvembermánuði, en undirbúningsvinna fer fram á tímabilinu ágúst til okt. ár hvert. Jafnframt hefur staðið svo á, að ný nefnd er skipuð á haustmánuðum eða nánar tiltekið í nóvembermánuði og því hefur farið svo, að rétt um það bil sem nefndin á að skila af sér störfum á hún að ákveða framreikningsstuðla og er raunar hætt störfum þegar ákvörðun á að taka. Það ber því brýna nauðsyn til að breyta þessu fyrirkomulagi þannig að skipunartími nefndarinnar falli á aðra mánuði ársins en þessa vinnumánuði, þegar ákvörðun er tekin um framreikningsstuðla, og í fullu samráði við yfirfasteignamatsnefnd hefur frv. þetta verið samið þar sem gert er ráð fyrir að skipunartími nefndarinnar skuli vera frá 15. maí til jafnlengdar að þremur árum liðnum. Þetta er ákaflega einfalt mál og á ekki að þurfa að vera nokkurt deiluefni. Ef frv. verður að lögum verður ný yfirfasteignamatsnefnd skipuð nú með vorinu. Raunar varð samkomulag um það við þá yfirfasteignamatsnefnd sem skipuð var í desembermánuði s.l. að reynt yrði að stuðla að þessari lagabreytingu þannig að unnt væri að skipa í nefndina á nýjan leik núna með vorinu. Þess vegna ber brýna nauðsyn til að afgreiða þetta mál fyrir þinglok og ættu ekki að vera vandræði með það, þar sem málið er í síðari deild og þarf ekki að valda miklum umr. Ég vil leyfa mér að leggja til að máli þessu verði vísað til hv. fjh.- og viðskn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér að leggja hér fram brtt. við 13. gr. þessa frv. Brtt. er við 3. mgr. og er á þá leið að niður falli orðin „að dómi ráðherra“. Í 13. gr. er gert ráð fyrir að ekki sé hægt að gera orkusölusamning til langs tíma við iðjuver, sem nota meira en 1000 millj. kwst. á ári, án þess að leyfi ráðh. þurfi. Hitt skilyrðið er það, að samningurinn megi ekki verða til að valda hærra raforkuverði til almenningsveitna en ella hefði orðið. Ég hygg, herra forseti að orðin „að dómi ráðherra“ séu einhver dýrustu orð í íslenskri lagasmíð. Spurningin er hvort við eigum að eiga það undir dómgreind ráðh. hvort hann lætur gera samninga, sem kemur í ljós að valda mikilli hækkun á raforkuverði til almenningsveitna, eða hvort lögin skulu vera fortakslaus á þann veg að það sé óheimilt að gera slíkan samning. Að sjálfsögðu yrði það þá að vera dómstólaatriði, ef til kæmi að slíkur samningur yrði gerður, hvort stjórn Landsvirkjunar væri ábyrg fyrir samningnum eða hvort Landsvirkjun, þ.e. eigendurnir, yrðu að bera skaða af samningnum. Einnig hlyti að koma til greina hvort samningurinn sem slíkur væri þá ekki ógildur því að það hefði ekki verið heimilt að undirrita hann á sínum tíma. Ég tel að sú reynsla sem við höfum fengið í þessari ríkisstj., þar sem raforkuverð frá Landsvirkjun hefur verið hækkað um 800%, hljóti að koma mönnum til að hugleiða hvort ekki sé eðlilegt að lög séu fortakslaus hvað þetta ákvæði áhrærir. Vildu menn kannske í framtíðinni, ef þannig stæði á að iðjuver í kjördæmi ráðh. væri hagstætt ef samið væri um mjög lágt raforkuverð, en yrði óhagstætt ef samið væri um eðlilegt raforkuverð, eiga það yfir höfði sér að ráðh., til að koma fyrirtækinu á laggirnar, skrifaði upp á raforkuverð sem væri fjarri öllum raunveruleika? Ég tel að þetta ákvæði í lögum þurfi að vera fortakslaust. Ég tel mjög óeðlilegt að Landsvirkjun geti haft þann rétt, geri hún óhagstæðan samning, að hægt sé að velta raforkuverðinu yfir á almenning í þessu landi. Og við höfum reynsluna af því hvað það þýðir að hafa þessi orð inni: að dómi ráðherra. Spurningin er þessi: Vill Alþingi Íslendinga gera þessa grein fortakslausa? Vill hún hafa það alveg á hreinu að slíka samninga sé óheimilt að gera - samninga sem leiða til þess að raforkuverð hjá öllum almenningi á Íslandi hækkar? Ef Alþingi vill hafa þetta fortakslaust á að fella niður orðin: að dómi ráðherra. Vilji Alþingi geta velt slíkum hækkunum yfir á almenning þarf að hafa þetta inni. En það er líka rétt að það komi þá fram hverjir það eru sem vilja hafa leyfi til þess að hægt sé að velta yfir á almenning hækkunum sem stafa af samningum við stóriðju í landinu, herra forseti.



Herra forseti. Það hefur fjölgað í þingsalnum. Ég tel að það þurfi að vera fortakslaust ákveðið í lögum hvort heimilt sé að velta yfir á almenning í þessu landi afleiðingum af röngum samningum við stóriðju. Ég tel að það eigi ekki að vera heimilt. Þess vegna segi ég já.



Herra forseti. Ég tel að þessi brtt. sé mikið til bóta, en í heild er frv. slæmt. Því miður var ég fjarverandi umr., en ætla núna að benda á að í flestum greinum á bls. 3 eru slíkar klausur: Nánari ákvæði um starfssvið stjórnar og forstjóra skulu sett í reglugerð: Nánari ákvæði um fundarsköp og starfssvið ársfundarins skal setja í reglugerð. Nánari ákvæði um reikningshald og endurskoðun skal setja í reglugerð. Svona heldur þetta áfram. Þessi brtt., þó smá sé,.er til bóta og ég segi því já.



Herra forseti. Ég gerði grein fyrir atkv. mínu um brtt. sem flutt var af virðulegum ritara þessarar hv. deildar og las þar upp úr nokkrum greinum, þar sem segir víða að nánari ákvæði skuli setja um hitt og þetta í reglugerð. Síðan kemur hér í 20. gr. svohljóðandi, með leyfi forseta: „Eignaraðilar undirbúi, í samráði við stjórn Landsvirkjunar, reglugerð fyrir fyrirtækið þar sem setja skal nánari ákvæði um framkvæmd laga þessara. Reglugerðina setur ráðh. sá sem fer með orkumál.“ Sem sagt: Stjórn og eignaraðilar fyrirtækisins skulu gera þetta að þeim lögum sem endanlega skuli farið eftir. Ég tel það óeðlilegt. Ég gerði hér þá aths. við 1. umr. líka, að í 12. gr. segir svo, með leyfi forseta: „Stjórn Landsvirkjunar ræður löggiltan endurskoðanda til að endurskoða og staðfesta reikninga fyrirtækisins.“ Síðan kemur í lok greinarinnar: „Nánari ákvæði um reikningshald og endurskoðun skal setja í reglugerð.“ Endurskoðunin skal fara fram á vegum fyrirtækisins sjálfs og eignaraðila. Svona er þetta frv. allt. - Þar fyrir utan er hér verið að gera að lögum samkomulag sem var gert milli eignaraðila áður en þau lög sem nú gilda um Landsvirkjun voru leidd í gildi. Ég segi nei og tel þetta slæmt frv.



Herra forseti. Ég var truflaður um hríð af einum ráðh., sem málið er þó skylt. Ég var ekki viðstaddur og vissi ekki að umr. um þetta mál væri lokið. Hér er um allmikið útgjaldamál að ræða. Í lögum um stjórn efnahagsmála nr. 13/1979 stendur í 13. gr.: „Meðal þess háttar verkefna fjárlaga- og hagsýslustofnunar skulu vera, eftir því sem nánar verður ákveðið í reglugerð: ...2. Kostnaðarmat á tillögum frv. sem hafa í för með sér kostnaðarauka fyrir ríkissjóð. Skal slíkt mat liggja fyrir áður en ákvarðanir eru teknar, enda sé því skilað til þingnefndar á tilskildum tíma.“ Ég hef ekki orðið var við að neinar slíkar upplýsingar hafi komið hér fram. Ég hef hins vegar heyrt að það geti verið um það að ræða að útgjöld af þessu frv. séu einhvers staðar á bilinu 40–80 millj. kr. Ég tel það vera skyldu samkv. lögum að gerð sé grein fyrir þessum kostnaði áður en til atkvgr. kemur og vildi ég biðja hv. nefnd að upplýsa þingheim um það áður en ég treysti mér til að greiða atkv. um þetta mál.



Ég vil aðeins upplýsa, sem öllum hv. þdm. er vitanlegt, og ekki síst hv. 3. þm. Austurl., formanni fjh.- og viðskn. Nd., að í langflestum tilvikum eru þessi ákvæði laga þverbrotin.



Herra forseti. Í framhaldi af fsp. hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar langar mig til að spyrja hvort túlka megi þessi lög þannig, að kostnaðarmat eigi líka að fara fram á yfirlýsingu ráðh. um útgjöld sem nema jafnvel sömu upphæðum og fólgin eru í þessu frv. og öðrum.



Herra forseti. Þegar þetta frv., sem nú er verið að greiða atkv. um. var til meðferðar hjá heilbr.- og trn. á síðasta þingi leitaði heilbr.- og trn. umsagnar fjárlaga- og hagsýslustofnunar um kostnaðarmat á þessu frv. Þar segir í örfáum orðum: „Þrátt fyrir ítrekaða eftirgrennslan hefur ekki tekist að afla þeirra upplýsinga sem nauðsynlegar eru til þess að unnt sé að áætla kostnað sem af þessu frv. leiðir. ef það verður að lögum. Engar upplýsingar liggja fyrir um tíðni heimsókna hinna ýmsu aldurshópa til tannlækna, og samanburður við Norðurlönd, þar sem kannanir á þessu hafa verið gerðar, er með öllu óraunhæfur að sögn sérfróðra manna.“ Ýmislegt annað kemur fram í þessari umsögn. en niðurstaðan er sem sagt að fjárlaga- og hagsýslustofnun hefur ekki treyst sér til að gera neitt kostnaðarmat á þessu frv.



Herra forseti. Með vísun til þeirra umr. sem hér hafa farið fram og fsp. sem ekki hafa fengist svör við, þá fer ég fram á að hæstv. forseti fresti þessari atkvgr. til morguns.



Herra forseti. Með tilliti til þessa máls og óska hv. þm. Ólafs G. Einarssonar þætti mér vænt um að hægt væri að halda fund í n. í millitíðinni og fá upplýsingar hjá hæstv. ráðh. tryggingamála um hver kostnaðurinn er af þessu máli, einkum og sér í lagi með tilliti til yfirlýsingar hans varðandi svipað mál, sem hann gaf í ríkisstjórninni eigi alls fyrir löngu. Einnig hvaða lagaheimildir hæstv. ráðh. styðst við þegar um slíkar yfirlýsingar er að ræða, þannig að þm. gefist kostur á að kynna sér málið eins og það liggur fyrir í heild. Ég mæli eindregið með því, herra forseti, að málinu verði frestað til morguns.



Ég bendi á að málið er komið í atkvgr., umr. er lokið og útilokað að það fari neitt til nefndar á því stigi málsins. Ég tek hins vegar um það ákvörðun að genginni þessari atkvgr. að 3. umr. fari í fyrsta lagi fram á morgun. Þá gefst mönnum tækifæri til þess að fá svör við fsp. sínum. Ég ítreka að alveg er útilokað að frv. fái sérstaka meðferð eftir að það er komið í atkvgr.



Herra forseti. Að gefnu tilefni vil ég taka fram að heilbr.- og trmrn. mun að sjálfsögðu veita allar upplýsingar sem fyrir liggja um þetta mál, sem eru ítarlegar, og einnig hefur fjárlaga- og hagsýslustofnun farið höndum um þetta mál og tekið saman ítarlega greinargerð um það. Ég vil hins vegar taka það fram, að það er mat rn. að það séu allar lagaheimildir þegar til í lögum til þess að taka ákvarðanir í því efni sem uppi eru tillögur um í lagafrv.



Herra forseti. Það er samdóma álit flestra alþm., að því er virðist, að rétt sé að opinberir aðilar taki meiri þátt í tannlæknakostnaði en gert er nú. Því var lýst yfir um daginn að rétt væri að þetta yrði gert í gegnum almannatryggingakerfið. Hins vegar er ekki alveg sama hvernig í þetta er farið. Það getur munað æðimörgum milljónatugum hvaða regla er þarna viðhöfð, hvenær hún kemur til framkvæmda og með hvaða hætti. Þarna getur komið fleiri en ein leið til greina. Ég tel að málið sé ófullburða í því formi sem hér er verið að greiða atkv. og um brtt. greiði ég ekki atkv.



Herra forseti. Ég vil mótmæla því sérstaklega að það liggi ekki fyrir upplýsingar um kostnað í svo stóru máli sem þessu. Hér er verið að tala um tugi millj. og það er upplýst hér að menn hafi ekki hugmynd um hvað þetta kostar. Á sama tíma eru menn að tala um mikla erfiðleika í þjóðfélaginu. Ég tel að það hafi verið upplýst hér að málið sé illa undirbúið og það hafi ekki komið fram hvaða útgjöld hér er um að tefla og segi því nei.



Herra forseti. Ég tel að það sé skýlaust að lagaheimildir skorti fyrir þeim greiðslum, sem ákveðið hefur verið af ríkisstj. að taka upp vegna viðgerða á tönnum. Mér þykir best að Alþingi ákveði slíkt sjálft, er samþykkur þeirri breytingu. Málið er vel undirbúið í rn., eins og fram hefur komið. Allar upplýsingar liggja fyrir. Ég segi já.



Herra forseti. Það kom mér mjög á óvart þegar hæstv. ráðh. lýsti því yfir hér við umr. fyrir nokkrum dögum að ríkisstj. hefði tekið ákvörðun um að greiða 20% af tannlæknakostnaði. Því taldi ég rétt, þegar þetta frv. kom til afgreiðslu í heilbr.og trn., að skapa hæstv. ráðh. lagagrundvöll til þess að standa við sína yfirlýsingu, og því segi ég já.



Herra forseti. Ég vil vekja athygli ráðh. Alþb. á því að sú till. sem hér er verið að greiða atkv. um er nákvæmlega sama till. og þeir tóku ákvörðun um í ríkisstj. að standa að. Ég tel hæpið að sú ákvörðun i ríkisstj. hafi lagastoð og eðlilegt að Alþingi samþykki slíka ákvörðun. Ég segi já.



Herra forseti. Ég heyri að herra forseti er orðinn einn besti skemmtikraftur landsins og spjarar sig vel í því starfi. En ég spyr herra forseta og nú sem dómara í fundarsköpum þessarar hv. deildar: Ef ég er nú þeirrar skoðunar að ég vil heldur af tvennu illu láta lögin taka gildi 1. júní en strax, en helst vildi ég að þau tækju ekki gildi og vera á móti greininni, fæ ég sem hv. þm. hér í þessari deild tækifæri til að láta þá skoðun mína í ljós og með hvaða hætti, ef ég fer nú fram á það, að þessi grein verði borin undir atkv. svo breytt, eins og venja er um önnur atriði? Þetta vil ég leggja í dóm hæstv. forseta.

Forseti (Sverrir Hermannsson) Á þskj. 511 ber heilbr.- og trn. fram brtt., hina 4. á því þskj., um að 4. gr. orðist eins og þar segir. Þetta hefur verið samþykkt með 17:5 atkv. Að hv. þm. hefði getað komið þeim vilja sínum fram að lögin öðluðust ekki gildi með því að fella þessa till. og fella einnig þá till. sem í frv. er: Hér er um tvímælalausa afgreiðslu að tefla, sem enginn vafi leikur á um.