Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti tilkynnir að um kl. 1.30, að loknu hádegishléi, fer fram umræða utan dagskrár um áform um breytt rekstrarform Iðnskólans í Reykjavík. Málshefjandi er hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir. Hæstv. menntamálaráðherra, Þorgerður K. Gunnarsdóttir, verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, sagði í þingsal 22. nóvember 2005 að virkjanir í neðri hluta Þjórsár væru mjög hagkvæmar og mjög eðlilegur virkjunarkostur og, það sem meira er, að þær væru meira og minna tilbúnar. Þann 13. febrúar 2007 sagðist hv. þingmaður hins vegar algerlega vera á móti virkjunum í neðri hluta Þjórsár. Ég hef á undanförnum vikum í þrígang reynt að knýja hv. þingmann til að skýra þessa breyttu afstöðu sína til virkjana í neðri hluta Þjórsár. Ég tók málið fyrst upp á þingi 22. febrúar, þá 28. febrúar og loks 1. mars sl. Hv. þingmaður hefur ekki vikið einu einasta orði að því eða reynt að skýra út þessa breyttu skoðun sína á virkjunum í neðri hluta Þjórsár. Síðast þegar málið var tekið upp, 1. mars, var hv. þingmaður næstur á eftir mér í ræðustól og vék ekki einu einasta orði að þessu efni. Þetta var ótrúlega kauðskt svo að eftir var tekið þannig að þögnin var í raun og veru ærandi. Ég skil vel að hv. þingmanni þyki þetta mál óþægilegt og vilji helst komast hjá því að ræða það en málið verður ekki þagað í hel. Þess vegna leita ég eftir því í fjórða skiptið að hv. þingmaður skýri afstöðu sína fyrir þingi og þjóð. Það verður að hafa í huga að um er að ræða væntanlegt forsætisráðherraefni stóra kaffibrandarans, hvort sem mönnum líkar betur eða verr. Staðreyndin er nefnilega sú að Vinstri hreyfingin hefur verið á kafi í stóriðju- og virkjunaráformum allt frá því að hv. þm. Ögmundur Jónasson greiddi atkvæði með síðustu stækkun Ísals þegar hún var hér á Alþingi. Það má taka vinstri græna á Akranesi, vinstri græna á Akureyri og vinstri græna á Húsavík sem allir óska eftir stóriðjuuppbyggingu og virkjunarframkvæmdum. Það er hræsni og 

Frú forseti. Ég hef í tvígang ef ekki þrisvar reynt að svara þessum sömu framsóknarútúrsnúningum. Þegar hæstv. utanríkisráðherra og fyrrverandi iðnaðar- og viðskiptaráðherra Valgerður Sverrisdóttir kom með þetta hér svaraði ég því strax og fór yfir málið. Ég hef gert a.m.k. eina ef ekki tvær tilraunir til að ræða þetta mál efnislega og með rökum við hv. þm. Guðjón Ólaf Jónsson  Afstaða mín og míns flokks er skýr í þessu máli. Við viljum stöðva allar frekari stóriðjuframkvæmdir og þær stórvirkjanir sem þeim tengjast. Það gildir um stækkun álvers í Straumsvík og það gildir um virkjanir í neðri hluta Þjórsás. Þar til viðbótar bætist að andstaða heimamanna og umhverfisverndarfólks við þessar virkjanir er að harðna mjög þegar útfærsla þeirra liggur fyrir og það er orðið ljóst hversu miklu raski þær valda í nærumhverfinu. Við deilum þessum sjónarmiðum með heimamönnum og umhverfisverndarsinnum. Virðulegur forseti. Það er brjóstumkennanlegt þegar flokkar sem ekkert hafa fram að færa frá eigin brjósti, enga stefnu til að tala fyrir, eyða tíma Alþingis dögum og vikum saman í að reyna að snúa út úr orðum annarra 

Hæstv. forseti. Hinn 31. mars ganga Hafnfirðingar til atkvæðagreiðslu um stækkun álversins í Straumsvík. Stofnuð hafa verið grasrótarsamtök, Sól í Straumi, sem beita sér gegn þessum áformum álhringsins. Á hinn bóginn hafa einnig verið stofnuð samtök fyrir hinu öndverða, einstaklingar og hópar sem eru fylgjandi því að álverinu verði heimiluð stækkun beita sér fyrir þeim málstað. Um þetta er ekkert nema gott að segja. Þetta er gangur lýðræðisins. En það er aðkoma Alcans, auðhringsins, sem ég vil gera að umræðuefni. Ég vitna í grein sem í dag birtist í Morgunpósti VG eftir Gest Svavarsson. Þar segir, með leyfi forseta: „Sá sögulegi atburður hefur nefnilega orðið á Íslandi, sennilega í fyrsta sinn, að purkunarlaust er notað fjármagn erlendra auðhringa til þess að hafa áhrif á viðhorf kjósenda. Athæfið er fullkomlega siðlaust og skammarlegt. Hvar annars staðar finnast sambærileg dæmi þess að þeir sem eiga hagsmuna að gæta troði sér - með góðu eða illu - inn í samfélagið eins og Alcan gerir nú í Hafnarfirði?“ Og Gestur Svavarsson minnir á að á Alþingi hafi verið til umfjöllunar nýjar reglur sem setja skorður við aðkomu fyrirtækja að starfsemi stjórnmálaflokka til að koma í veg fyrir að skoðanir og ákvarðanir verði keyptar. Ég vitna í lokaorð greinargerðar Gests Svavarssonar þar sem segir, með leyfi forseta. „Ég fer þess vegna fram á að Alcan fari út úr kosningabaráttunni, dragi sig til baka með alla sína milljarða - og láti Hafnfirðinga í friði.“ Nú spyr ég: Ætlar einhver þeirra sem nú verma ráðherrabekkina á Íslandi að tala fyrir hönd lýðræðisins? 

Virðulegi forseti. Það hefur verið nokkuð athyglisvert að fylgjast með orðaskiptum hv. þm. Guðjóns Ólafs Jónssonar og hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Ég minni á að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur hvað eftir annað - ég hugsa að það skipti ekki tugum, frekar hundruðum - heimtað svör af hinum og þessum ráðherrum við öll möguleg og ómöguleg tækifæri. Ég minni á að hv. þingmaður hefur ekki vandað ráðherrum kveðjurnar ef þeir hafa ekki komið og svarað þegar hv. þingmaður hefur viljað. En við sjáum hér hvernig hann bregst við sambærilegum hlutum þegar menn spyrja um sinnaskipti hv. þingmanns í þessu máli, sinnaskipti. Það er kannski kominn tími á að hann fari aðeins að gera upp sín mál. Ég hvet þingheim og aðra til að lesa t.d. bók fyrrverandi formanns Alþýðubandalagsins, hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur, t.d. bls. 262 þar sem hún fer yfir raunverulegar umhverfisáherslur gamla Alþýðubandalagsins og hvernig hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon beitti sér fyrir því að umhverfismál færu ekki úr landbúnaðarráðuneytinu yfir í umhverfisráðuneytið á sínum tíma.

Þetta var skuggaráðuneytið.

Nákvæmlega, þetta var gert til að kaupa menn til liðs við ríkisstjórnina, það hafði ekkert með umhverfismál að gera, nákvæmlega ekki neitt.

Rétt hjá þér.

Ef við förum aðeins líka í sögu Vinstri grænna, af því að þeir eru svo gríðarlega mikið á móti stóriðju núna, beittu þeir sér ásamt Samfylkingunni fyrir því að t.d. Orkuveita Reykjavíkur færi út í stóriðju. Slíkt liggur alveg fyrir skjalfest og það er bara eðlilegasta mál í heimi að hv. þingmaður þurfi að svara þessum hlutum. Það er hins vegar ágætt að vita af því, hv. þm. Ögmundur Jónasson, hvernig menn ætla að haga sér ef þeir 

Frú forseti. Það er alltaf skemmtileg upprifjun að heyra hv. þm. Steingrím J. Sigfússon í stjórnarandstöðu tala á móti álveri og tala á móti stóriðju. Sá var ekki tónninn í honum í þetta eina skipti sem hann var ráðherra, heldur var þá farið um landið allt til að bjóða upp á álver hér og álver þar eins og hv. þingmaður man, m.a. við Dysnes við Eyjafjörð, eins og hv. þingmaður man úr þeirri ríkisstjórn, ég tala nú ekki um þegar Hjörleifur Guttormsson ferðaðist með helstu trúnaðarvini sína á Austfjörðum upp um öll öræfi til að sýna þeim virkjunarstaði og sýndi þeim hvar álver ætti að standa við Reyðarfjörð. Staðreyndin er auðvitað sú að Vinstri grænir og Alþýðubandalagið gamla eru mjög klofin í þessu máli. Það fer eftir hagsmunum á hverjum stað hvernig talað er. Ég þekki vel flokksbræður hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar fyrir norðan og það er síður en svo að þeir tali allir einum rómi á móti álveri við Húsavík frekar en vinstri grænir gerðu þegar þeir óðu um alla Hellisheiðina með R-listanum í Reykjavík eins og auðveldlega má sjá ef maður nennir upp á heiðina. Auðvitað er staðreyndin sú, ef við horfum t.d. til Húsavíkur, að það er ekki auðvelt að benda á fyrirtæki sem getur skotið þar fótum undir atvinnulíf með þeim hætti að ungt fólk sækist eftir að koma aftur til heimabyggðar sinnar. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur reynt að útskýra sjónarmið sín í Skarpi. Það var ekki skarplega skrifað sem hann sagði í þeim pistli og lítt traustvekjandi fyrir fólk á Húsavík sem nú veltir fyrir sér framtíð staðarins. Nú er flokkur Steingríms J. Sigfússonar orðinn næsta stór í skoðanakönnunum. Við skulum vona að hann hafi þrek og þroska til að fylgja því eftir ef svo ólíklega fer að hann fái svo mörg atkvæði sem spáð er.

Hæstv. forseti. Heldur þóttu mér aumar skýringar hv. þm. Steingríms Jóhanns Sigfússonar. Þetta er það sem á góðri íslensku mundi heita yfirklór og hét það í minni heimasveit. Enn undarlegra þótti mér þegar hv. þm. Ögmundur Jónasson kom í ræðustól og fór að ræða um stækkun Ísals, maðurinn sem m.a. lýsti því hér yfir í atkvæðaskýringu, með leyfi hæstv. forseta: „Það verður svo ekki fram hjá því horft að þessi framkvæmd mun skipta miklu máli fyrir atvinnulíf þjóðarinnar og atvinnustigið í landinu.“ Þetta sagði hv. þm. Ögmundur Jónasson þegar hann studdi síðast stækkun Ísals. En liðleskjan hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gat ekki einu sinni greitt atkvæði á móti, hann sat hjá. Menn verða að hafa það í huga að vinstri grænir úti um allt land styðja stóriðjuuppbyggingu og virkjanir. Vinstri grænir á Akranesi vilja stóriðju á Grundartanga, Vinstri grænir á Akureyri vilja stóriðju á Húsavík, Vinstri grænir á Húsavík vilja stóriðju á Húsavík og Vinstri grænir í Reykjavík voru fremstir í flokki við að koma upp Hellisheiðarvirkjun í nágrenni höfuðborgarinnar. Þar fór fremstur í flokki gjaldkeri Vinstri grænna, einn af framkvæmdastjórnarmönnum Vinstri grænna sem sat í stjórn Orkuveitunnar, Tryggvi Friðjónsson. Eins og ég sagði áðan eru tvískinnungurinn og hræsnin sem fram koma í málflutningi vinstri grænna þegar vikið er að stóriðju- og virkjunarmálum forkastanleg. Það er það sem menn verða að hafa í huga núna þegar forsætisráðherraefni stóra kaffibrandarans, hv. þm. Steingrímur Jóhann Sigfússon, reynir að klóra yfir breyttar skýringar sínar og breytta afstöðu sína til virkjana í neðri hluta Þjórsár.

Nú … framsókn…

Forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon skýrir sjálfur út afstöðu sína, ég ætla ekki að vera svo djarfur að taka þátt í þeim leik. Hið hlálega í þessu máli er hins vegar það að hér ryðjast upp í stólinn brandarakallar úr Framsóknarflokknum, flokki sem að stefnu til verðskuldar heitið rekald, flokki sem nýverið skilgreinir hugtakið þjóðareign þannig að það sé skynsamleg hagnýting náttúruauðlinda á borð við fiðurfé og sauðfé, að þeim flokki, hækju íhaldsins í 16 ár, skuli þykja það aðfinnsluvert hjá öðrum að skipta um skoðun. 
            

Hæstv. forseti. Það er hálfaumkunarvert að fylgjast með tilburðum formanns Vinstri grænna þar sem búið er að stökkva þeim manni á flótta undan fyrri ummælum sínum um virkjanir hér á landi. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði í fyrra að það kæmi vel til greina að virkja neðri hluta Þjórsár, nefndi þá kosti sérstaklega þegar hæstv. þáverandi iðnaðarráðherra spurði hvað hv. þingmaður vildi gera í þeim efnum, hann væri á móti öllu. Þá nefndi hv. þingmaður Þjórsá. Nú er allt annað og hv. þingmaður á hröðum flótta undan þeim ummælum sínum sem hann getur ekki staðið við hér í dag. Málið er að trúverðugleiki Vinstri grænna í umhverfismálum er enginn. Þeir stóðu að uppbyggingu gríðarlegra framkvæmda á Hellisheiði. Það er búið að leggja Hellisheiði í rúst með miklum framkvæmdum þar  Hv. þingmaður á eftir að koma fram með trúverðuga stefnu í atvinnumálum, m.a. á norðausturhorni landsins. Búið er að hamast á Austfirðingum allt þetta kjörtímabil, allt sem miður hefur farið að mati hv. þingmanns í efnahagslífi þjóðarinnar hefur verið Austfirðingum að kenna og þeim framkvæmdum sem þar hafa átt sér stað - og sé ég að hv. þm. Þuríður Backman hlær mikið að þessu. Stefna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í byggðamálum á þeim svæðum er engin og gerð hefur verið aðför að þeim byggðum sem þar standa ekki svo sterkum fótum. Við stjórnarliðar viljum standa vörð um þessar byggðir en VG segir: Stopp, stopp.

Hæstv. forseti. Eftir því sem meira er talað um atvinnumál og pólitík hér í þinginu kemur betur og betur í ljós að sósíalistarnir, gömlu kommarnir, eru búnir að yfirtaka Samfylkinguna líka. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon er orðinn forsætisráðherraefni þessarar þjóðar, til hamingju með það, hv. þingmaður, og forsætisráðherra Samfylkingarinnar einnig. Hins vegar er það makalaust að hlusta á hv. þm. Steingrím J. Sigfússon halda því fram að Framsóknarflokkurinn beiti hér málþófi. Hann er aðeins með fimm þingmenn hér í þinginu og þeir tala vikum og mánuðum saman hvern einasta vetur í málæði um allt og ekkert, eru á móti öllu. Og nú hefur það komið í ljós að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, sem studdi eitt mál fyrir tveimur árum, að virkja í neðri hluta Þjórsá, er orðinn á móti því líka. Þessi flokkur getur nú breytt um stefnu og það er auðvitað eðlilegt, menn geta verið vitrari í dag en þeir voru í gær. En staðan er sú að íslensk pólitík stendur frammi fyrir því, samkvæmt skoðanakönnunum, að hún er að fara 20 ár til baka. Það verður pólitísk óvissa á Íslandi ef þetta heldur áfram svona. Það hvarflar aldrei að mér að hin skynsama íslenska þjóð vilji eyðileggja þá miklu vegferð til velsældar og hagsældar sem hefur verið lagður grunnur að í tólf ár af þeim flokkum sem nú fara með völdin á Íslandi. Ég trúi því að það muni renna upp ljós fyrir þjóðinni að fyrir ofan höfuðið á Vinstri grænum er eitt rautt merki. Það þýðir stopp, ekki bara stopp í stóriðjuframkvæmdum, heldur stopp á útrás fyrirtækjanna, stopp á hagsældina. Eina úrræðið verður gamla úrræði kommanna, að skatta fólkið og fyrirtækin til að láta aðra hafa þá peninga. Við stöndum frammi fyrir þeirri stórpólitísku stöðu á Íslandi og þetta verður þjóðin að gera upp við sig: Hvað vill hún, hvað vill hún ekki? Ég veit að hún vill ekki Samfylkinguna og Vinstri græna í meirihlutastjórn á Íslandi eins og skoðanakannanir eru að segja. 
            

Frú forseti. Ég er ekki viss um að hæstv. landbúnaðarráðherra hafi farið alveg nógu langt til baka. Ég gæti trúað að að einu leyti yrðu íslensk stjórnmál nær því að fara 30 ár til baka en 20 ár. 1978 var nefnilega Framsóknarflokkurinn minnsti flokkur landsins, minnstur á Alþingi. Það skyldi nú ekki vera að að þessu leyti gæti sagan átt eftir að endurtaka sig og við upplifum Framsóknarflokkinn í svipuðu hlutverki og svipuðum styrkleika hér á næsta kjörtímabili og hann var eftir kosningar 1978? 
             Ég get ekki gert framsóknarmönnum þann greiða, sem ég veit að þeir mundu helst vilja af mér þiggja, að hætta að vera til. Ég veit það og ég finn að tilvera mín og tilvist í íslenskum stjórnmálum veldur miklu hugarangri í Framsóknarflokknum, það leynist engum manni sem með þessum umræðum hefur fylgst. Ég sting upp á að Framsóknarflokkurinn horfist í augu við það að þeim veruleika fær Framsóknarflokkurinn ekki breytt. Framsóknarflokkurinn ræður því að sjálfsögðu hvernig hann hagar sínu máli, en mér stjórnar hann ekki. Ég tala fyrir sjónarmiðum mínum og útskýri mín mál og ég hvet þá sem vilja leggja sig eftir efni máls að lesa ræður mínar í heild en notast ekki við tilvitnanir af því tagi sem hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson greip til hér um daginn þegar hann sleppti aftan af setningu í tilvitnun vegna þess að hún passaði ekki inn í samhengið. Ég man ekki eftir því áður að þannig hafi verið vitnað í mál mitt, að menn sleppi aftan af setningu sem ekki passar inn í samhengið, það er óvenjulegt. Það er kostulegt að heyra Framsóknarflokkinn, sem fyrir fjórum árum hamaðist við að reyna að sannfæra þjóðina um að við værum á móti öllum virkjunum, á móti öllum framkvæmdum, 

Er það ekki rétt?

Ég held að þjóðin sjái í gegnum þetta og skoðanakannanir benda með skýrum hætti til þess að hún geti alveg hjálparlaust 

Virðulegi forseti. Í sjálfu sér er ekki ástæða til að hafa mörg orð um frumvarpið sem ég mæli hér fyrir. Þetta er fyrst og fremst tæknilegs eðlis og tengist breytingunum á virðisaukaskatti sem lækkaði úr 24% í 7% á matvælum og ýmsum vörum eins og þekkt er orðið. Lækkun á álagningu virðisaukaskatts á matvæli hefur áhrif á rekstrargrundvöll Endurvinnslunnar hf. og leiðir til þess að félagið verður af umtalsverðum tekjum, en Endurvinnslan er það fyrirtæki sem heldur utan um umbúðagjald af einnota umbúðum fyrir drykkjarvörur. Í fyrsta lagi er lagt á svokallað skilagjald sem nú er 8,04 kr. án virðisaukaskatts á hverja umbúðaeiningu og til viðbótar því er lagt á umsýslugjald sem standa á undir rekstri kerfisins og er upphæð gjaldsins mismunandi eftir umbúðategundum. Fjárhæð umsýslugjaldsins er einnig án virðisaukaskatts. Endurvinnslan hf. fær greitt í gegnum ríkisbókhaldið framangreind gjöld sem innheimt eru í tolli eða hjá innlendum framleiðendum auk virðisaukaskattsins. Þegar lögin voru sett var virðisaukaskatturinn fremur nýr og aðrar starfsreglur giltu þá um greiðslur. Skilagjald á einnota umbúðir var fram til 1. mars sl. 10,00 kr. og skiptist þannig að skilagjald án virðisaukaskatts voru áðurnefndar 8,04 kr. og virðisaukaskatturinn 1,96 kr. Lækkun virðisaukaskatts á matvæli hefur í för með sér umtalsverða tekjuskerðingu fyrir Endurvinnsluna hf. sem felst einkum í því að ef skilagjald verður áfram 8,04 kr. mun innheimt skilagjald af einnota umbúðum af öðrum drykkjum en áfengum drykkjum vera 8,60 kr. í stað 10,00 kr. Skilagjald af umbúðum áfengra drykkja verður áfram 10,00 kr. Breyting á virðisaukaskatti á matvæli hefur jafnframt áhrif á uppreikning umsýslugjalds þar sem fjárhæðir þess eru einnig án virðisaukaskatts og tekjur Endurvinnslunnar hf. af umsýslugjaldi eru þóknun ásamt virðisaukaskatti. Umsýslugjald er grunnforsenda rekstrartekna félagsins. Í ljósi þessa er lagt til í frumvarpi þessu að breyting verði gerð á lögunum til að leiðrétta þau áhrif sem lækkunin hefur. Framangreindar breytingar eiga ekki að leiða til raunhækkunar á innheimtum gjöldum heldur að tryggja að Endurvinnslan hf. fái það sama og hún fékk fyrir lækkun virðisaukaskattsins. Í frumvarpinu er miðað við hvað gjöldin þurfa að hækka miðað við 7% virðisaukaskatt. Vert er að benda á að virðisaukaskattur lækkar ekki á áfengi en um 15% af þeim umbúðum sem koma inn eru flöskur undan áfengi. Að mati Endurvinnslunnar hf. og fjármálaráðuneytisins er illframkvæmanlegt að setja mismunandi gjald á vöru eftir því hvort umbúðirnar bera 7% virðisaukaskatt eða 24%. Því er lagt til að sama gjald verði lagt á allar drykkjarvöruumbúðir og að Endurvinnslan hf. fái alltaf 7% af virðisaukaskattinum en í þeim tilvikum sem hann sé í raun 24% fari afgangurinn í ríkissjóð. Með breytingunum er Endurvinnslunni hf. gert fært að standa áfram undir lögbundnu skilagjaldi að upphæð 10,00 kr. sem það var hækkað upp í nýverið en við það jukust skil á einnota drykkjarvöruumbúðum. Lagt er til að lögin taki þegar gildi. Eins og ég nefndi, virðulegi forseti, er ekki um neina stefnubreytingu að ræða hvað þetta varðar. Hins vegar er mikilvægt að þær breytingar sem voru á virðisaukaskatti verði ekki til þess að það dragi úr skilum á einnota umbúðum og þess vegna er frumvarpið fram komið, það er til þess að sama upphæð fari í það gjald áfram eins og nú er til þess að sá árangur sem við höfum náð við að ná inn einnota umbúðum viðhaldist og helst aukist. Eins og kemur fram í greinargerðinni var skilagjaldið nýlega hækkað um í 10,00 kr. sem jók skilin mikið á einnota umbúðum. Ég þarf ekki að fara yfir það með þingheimi um mikilvægi þess að við náum árangri á því sviði. Ég hef trú á því að það sé góð eining innan þingsins að við viðhöldum því og gerum helst betur. Virðulegi forseti. Þetta er fyrst og fremst tæknilegs eðlis. Þetta er ein af afleiðingunum af þeim góðu virðisaukaskattslækkunum og er til þess fallið að koma í veg fyrir að það verði til þess að tekjur af endurvinnslu á einnota umbúðum minnki.

Frú forseti. Ég hlýddi á mál hv. þingmanns. Mér þótti það giska flókið og skildi ekki allt sem hann sagði. Mig langar hins vegar til að varpa þeirri spurningu til formanns umhverfisnefndar hvernig stendur á því að nefndin flytur þetta. Eins og ég skil málið er það partur af þeim breytingum sem ráðast verður í vegna breytinga á virðisaukaskatti. Hæstv. ríkisstjórn hefur lagt hér fram ýmiss konar þingmál til þess að ná fram markmiðum sem hún lýsti. Þýðir þetta að menn hafi gleymt þessu máli og þetta sé til marks um að heimavinna hæstv. ríkisstjórnar hafi ekki verið nægilega vel unnin? Hér hleypur umhverfisnefnd til þess á lokaspretti þingsins miðað við starfsáætlun og flytur þetta mál. Hvað veldur því? Af hverju er það ekki ráðherrann sem flytur málið? Sömuleiðis langar mig til að spyrja út í eitt tæknilegt atriði sem hv. þingmaður nefndi hér og hugsanlega hef ég misskilið hann, ég tek það fram, en ég skildi það svo að í einhverjum tilvikum væri um að ræða stöðu þar sem er 24,5% virðisaukaskattur en sá hluti sem nemur 7% fer í gegnum endurvinnsluna í tengslum við skilagjöld en afgangurinn rennur í ríkissjóð. Getur hv. þingmaður skýrt út fyrir mér hvað í þessu felst? Er þarna um að ræða einhvers konar dulda skatttöku sem tengist þessu máli sem verður þá hugsanlega að liggja ljósar fyrir? Eins og ég sagði er hugsanlegt að ég hafi misskilið hv. þingmann og ekki heyrt í þeim klið sem var hérna áðan. Hv. þingmaður getur kannski skýrt þetta út fyrir mér. Í öllu falli vildi ég gjarnan fá að vita af hverju málið er flutt af nefndinni en ekki af fagráðherranum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Þetta er eitt af þeim málum sem mikilvægt er að koma í gegn. Ég þekki ekki sögu þess af hverju það er nefndin sem gerir það, en þegar kemur að úrvinnslugjöldum og öðru slíku þá hefur umhverfisnefndin séð um það og t.d. er núna mál strax á eftir þessu um úrvinnslugjald, þ.e. breytingar á því, og við höfum flutt ansi margar breytingar á því í gegnum tíðina. Varðandi spurninguna um 24,5% og 7% kemur fram í greinargerðinni að að mati Endurvinnslunnar hf. og fjármálaráðuneytisins er illframkvæmanlegt að setja mismunandi gjald á vöru eftir því hvort umbúðirnar bera 7% virðisaukaskatt eða 24,5%. Því er lagt til að sama gjald verði lagt á allar drykkjarvöruumbúðir og að Endurvinnslan fái allt að 7% af virðisaukaskattinum en í þeim tilfellum þegar hann er í raun 24,5% þá fari afgangurinn í ríkissjóð. Með breytingunum er Endurvinnslunni hf. síðan gert kleift að standa áfram undir lögbundnu skilagjaldi að upphæð 10 kr. sem var hækkað nýverið en við það jukust skil á einnota drykkjarvöruumbúðum. Ef þetta skýrir málið eitthvað er það gott, annars er þingmanninum velkomið að spyrja frekar út í þetta. Mér sýnist samt sem áður að allt málið sé þannig að það beri keim af því að þetta fyrirkomulag sé nokkuð í anda eldri tíma. Þar getur hv. þm. Össur Skarphéðinsson kannski útskýrt og farið yfir það með þingheimi hvernig þetta kom til á sínum tíma. Ég hef trú á því að hann hafi komið að þessu á einhverjum tímapunkti.

Frú forseti. Sökum þingæsku hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar fer hann hér villur vegar. Ég kom ekki að því á sínum tíma, heldur var það þvert á móti þannig að ég var undanfari einkavæðingarinnar sem hér hefur átt sér stað í hinu íslenska samfélagi. Þegar ég var umhverfisráðherra lagði ég til að það sem mig minnir að þá hafi verið komið niður í 15% hlut ríkisins í fyrirtækinu yrði selt, þessu yrði komið af höndum ríkisins. Ég taldi að það ætti ekki að eiga þetta, málið var komið á það stig þá að þetta gat séð um sig sjálft án aðkomu ríkisins. Við notum yfirleitt fyrstu umræður um mál í þinginu til að grafast fyrir um og rannsaka mál. Hjá mér vöknuðu spurningar við mál hv. þingmanns og ég geri í sjálfu sér engar athugasemdir við það þótt hann eigi kannski erfitt með að skýra flókin tæknileg atriði. Ég kann hugsanlega að misskilja það enn en mér sýnist sem sagt að í sumum tilvikum sé um það að ræða að ofan á úrvinnslugjaldið leggist virðisaukaskattur sem í sumum tilvikum rennur þá beint til ríkisins. Þetta hefur kannski verið svona áður, ég er ekki kunnugur því. Í öllu falli virðist mér sem þarna kunni að vera um nýja skattheimtu að ræða þó að hin raunverulega upphæð sem tekin er með þessum hætti inn til ríkisins, þ.e. mismunur á 24,5% og 7% vaski á tilteknar umbúðir, sem er þá stofninn að því sem ríkið fær. Ég hefði gjarnan viljað ræða það og skoða. Ég hef, eins og hv. þingmaður kannski man, mjög oft fett fingur út í þetta tiltekna atriði. Af því að málið er flutt hér af nefndinni eru engin tækifæri fyrir mig til að skoða þetta. Væntanlega þýðir flutningur nefndarinnar að það fer ekki aftur til nefndar þannig að þetta er dæmi um færibandavinnslu sem fer hér í gegn og menn eru ekki klárir á hvað í því felst. Ég rifja aðeins upp að þegar aðrir menn voru umhverfisráðherrar fluttu þeir sjálfir frumvarp af þessu 

Virðulegi forseti. Ég gleðst yfir því að heyra að hv. þm. Össur Skarphéðinsson hafi verið fylgjandi einkavæðingu. Ég vona að það verði sem oftast og sem mest á þingferli hans og ferli hans í stjórnmálum og þakka honum fyrir að vekja athygli á því. Ég sé ekkert sem mælir -  Hvað sem því líður er ekkert sem mælir gegn því að ef eitthvað er óljóst, hvort sem er í máli mínu eða kemur fram í greinargerðinni, að við skoðum þetta mál og ef málefnalegar ábendingar sem við þurfum að fara betur yfir koma fram er auðvitað sjálfsagt að gera það og við höfum öll tök á því eins og þingreyndur maður þekkir mjög vel, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, þannig að ég hvet hann til, ef það er eitthvað í þessu máli sem þarf að skoða betur, að benda á það. Við höfum tækifæri til þess og við vinnum hratt í þinginu eins og allir þekkja þegar svo ber undir. Að sjálfsögðu, ef eitthvað þannig kemur fram að við þurfum að skoða það og setja það í nefndina, þá höfum við tækifæri til þess. Það er ágætisfólk í hv. umhverfisnefnd sem er alveg fært um að fara yfir það og hefur farið í mörg svona mál í gegnum tíðina.

Forseti. Þetta frumvarp flytur umhverfisnefnd. Það er rétt sem fram kom í umræðum áðan að það er óvenjulegt að nefndir flytji frumvarp af sjálfsdáðum. Þó hefur verið gripið til þess í neyðartilvikum og þannig stendur á að við í umhverfisnefnd höfum sýnt Úrvinnslusjóði og málefnum hans sérstakan skilning. Það er þannig að yfirleitt þarf á hverju hausti, stundum nokkrum sinnum á þingi, að flytja frumvörp sem varða þennan sjóð og þessi gjöld vegna þess að skatt má ekki setja á nema með lögum. Við höfum tekið þá afstöðu að fylgja þessu ákvæði stjórnarskrárinnar til hins ýtrasta og ekki gefið neinn afslátt af því þótt menn hafi farið fram á slíkt. En það þýðir að fara þarf í gegnum þennan formlega gang mörgum sinnum. Síðara frumvarpið sem við flytjum í dag, það næsta, þar sem breytt er lögum um úrvinnslugjald, er mjög sígilt dæmi um slíkt frumvarp. Þannig stendur á því að þar urðu einhver mistök í úrvinnslu hjá, að ég hygg, Umhverfissjóði, án þess að ég ætli að kasta sökinni beint þangað. Þau mistök eru að minnsta kosti á okkar ábyrgð í umhverfisnefnd og hlýðir þess vegna að við flytjum það frumvarp. Ég verð hins vegar að segja að ég er nokkuð efins um það frumvarp sem við ræðum nú, hvort rétt var hjá umhverfisnefnd að fallast á að flytja það sjálf. Þetta er ekki frumvarp sem kemur til af mistökum eða leiðréttingum á þessum flóknu talnadálkum í lögunum sem alltaf þarf að breyta. Af hverju þarf alltaf að gera það? Jú, það er vegna þess að Úrvinnslusjóði er ekki ætlað að færa fé til ríkissjóðs heldur er honum ætlað annað hlutverk, að útfæra mengunarbóta- eða mengunargreiðsluregluna með þeim hætti að þeir borgi sem eru ábyrgir fyrir menguninni, að þeir borgi það sem þeim ber en ekki meira en það. Þess vegna er sífellt flökt á þessum útreikningum, þó minna og minna með hverju ári, þar sem menn öðlast meiri reynslu og verða færari við að reikna þetta út. Það sem hér er um að ræða er hins vegar annað. Eins og ég segi, ég held að það hafi kannski ekki verið rétt hjá okkur í umhverfisnefnd að fallast á að flytja þetta frumvarp sjálf því hér er um mistök ríkisstjórnarinnar að ræða. Mistök ríkisstjórnarinnar við að koma fram þeim skattbreytingum sem hún sjálf lagði til. Ekki er eingöngu um að ræða mistök ríkisstjórnarinnar heldur líka mistök á þinginu, ekki er gefinn tími til almennilegra vinnubragða, forseti, eins og vera ætti á þjóðþingi, heldur þarf að hlaupa fram og aftur. Á dagskrá dagsins í dag, 13. mars, eru t.d. um 50 mál að ég hygg,  Þessi mál eru með ýmsum hætti. Þau eru komin úr nefndum flest nema þau tvö sem nefnd flytur. Þau eru samkomulagsmál sem hefði verið hægt að semja við stjórnarandstöðuna um að afgreiða hratt og vel ef aðrir þættir þinghaldsins fram undan lægju fyrir. En þarna eru líka ágreiningsmál, meira að segja mál þar sem stjórnarandstöðunni hefur ekki unnist tími til að setja fram minnihlutaálit eða flytja breytingartillögur. Enginn fyrirvari er gefinn, forseti, um slík mál. Ekki er látið af því vita að þetta sé á dagskrá á morgun eða sé fram undan. Því er bara þrýst á dagskrána í því trausti að menn af einhverri óskiljanlegri ábyrgðartilfinningu standi sína plikt. Þessi vinnubrögð eru ámælisverð og ég fordæmi þau. Ég vil nota svo sterkt orð. Ég er hér á fyrsta kjörtímabili, hvort þau verða fleiri, það vitum við ekki. En ég hef undrast margt á þessu fyrsta kjörtímabili þótt ég teldi mig hafa vitað töluvert um störf Alþingis. Þessi vinnubrögð eru á þann veg að þau eru fyrir neðan allar hellur. Þau tvö frumvörp sem við flytjum nú eru talandi, lýsandi, æpandi dæmi um það hvernig þingið starfar og hver virðing er borin fyrir því af hálfu ríkisstjórnarinnar og ráðherranna sem hér sitja. Ég tel, eftir þær örlitlu umræður sem hafa farið fram, að þetta frumvarp verði að koma aftur í nefnd. Við verðum að fá um það umsagnir eða að minnsta kosti fá gesti á fund. Þar ber mest á þeirri skattheimtu sem fer fram í frumvarpinu. Það er undarlegt, og ég biðst afsökunar á því að tala þannig um eigið frumvarp, en það fór með einhverjum hætti fram hjá mér að hér væri frumvarp beinlínis um aukna skattheimtu í ríkissjóð þar sem ekki á að gera mun á 7% virðisaukaskatti og 24% virðisaukaskatti, af tæknilegum ástæðum. Afgangurinn á að renna í ríkissjóð. Vegna þess að nefndin var véluð til að flytja þetta frumvarp, forseti, fær frumvarpið ekki umsögn hjá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins eins og þurft hefði og við verðum að fá slíka umsögn í nefndinni. Því þessi skattheimta, þótt ekki virðist hún vera stórkostleg, er auðvitað þannig að þingið getur ekki leyft sér að leggja á skatt - það veit hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson líka og er ekki ánægjulegt fyrir hann út af fyrir sig, miðað við málflutning hans á árum áður, að standa að slíku frumvarpi - án þess að gera sér grein fyrir því hversu mikil sú skattheimta er. Hvert á sá skattur að renna? Rennur hann með einhverjum hætti aftur í Úrvinnslusjóð eða rennur hann aftur, og þá með hvaða hætti, til almennings? Þessu er ósvarað í þeirri greinargerð sem ég er hér talinn standa að. Ég tel að við verðum ósköp einfaldlega að bæta um betur, umhverfisnefndarmenn, og fá þetta á hreint til þess að við getum mætt spurningum og gagnrýni í 2. og 3. umr. um málið. Ég verð svo að segja almennt um umbúðir og úrvinnslumál, að þrátt fyrir allt hefur þessi breyting, þetta skref til nýs umhverfishagkerfis á Íslandi, gengið vel. Ár frá ári hafa bæst við í þetta kerfi umbúðir utan af ýmsum vörum og ég tel að það sé gott fólk sem stendur að þessu. Fagfólk, sem hefur sótt sér þekkingu og reynslu þangað sem hún fæst best. Það má hins vegar ekki stöðvast í þessu og þó við höfum ekki gert það á þessu þingi, þar sem mikið hefur verið að gera, eins og ég sagði áðan, forseti, þá eigum við auðvitað að halda áfram. Í fréttum um daginn var sagt að söfnun rafhlaðna gengi ákaflega illa. En hún á sér enga hagræna hvata og fer eingöngu þannig fram að hægt er að setja á stöku staði, ég hygg á bensínstöðvar fyrst og fremst, rafhlöður án þess að fá nokkurt endurgjald fyrir þær. Það er sem sé ekkert úrvinnslugjald á þeim. Þetta trassa menn ósköp einfaldlega. Skil á rafhlöðum, ætli ársnotkun á rafhlöðum fylli ekki þennan gamla sal, eru sáralítil. En rafhlöður, eins og við vitum, geyma spilliefni, eiturefni, þó mismikið eftir því hvers eðlis þær eru. En engin þeirra er eðli málsins samkvæmt laus við slíkt. Ég spurði um þetta í fyrri umræðu um úrvinnslugjald en fékk þá engin svör frá þeim ráðherra sem flutti frumvarpið að því sinni. En það er rétt að hafa í huga að þetta er eitt af þeim verkefnum sem við þurfum að sinna á næsta þingi eða næstu þingum. Við höfum líka rætt mikið um dagblöð. Ég furða mig á því að ekkert skuli hafa gerst meira í dagblaðamálunum. Það er sjálfsagt að taka upp þá umræðu og hér er ágætistækifæri til þess við umræður um ekki óskylda hluti. Það þarf að hafa stjórn í því efni og frumkvæði sveitarfélaganna í því að safna dagblöðum virðist ekki ganga, ekki skila sér. Hver heimilismaður á hvaða einasta heimili á landinu, þó sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu, kannast við þann vanda sem dagblöð og auglýsingapésar af öllu tagi skapa. Daglega koma miklir hlaðar af blöðum, sérstaklega í fjölbýlishús eins og ég bý í. Og morgunverk þess sem fyrstur kemur niður er að krjúpa fyrir framan útidyrnar og hirða þetta allt saman í bunka. Morgunblaðið, og stundum kemur eitthvert fasteignablað með því án þess að óskað hafi verið eftir, það er þó áskriftarblað. Fréttablaðið í sjö eintökum í mínu húsi og Blaðið í sjö eintökum. Síðan koma aukablöð með þessu og svo auglýsingabæklingar um hitt og þetta sem hægt er að kaupa í Kringlunni og Smáralind. Þetta verkefni reiða menn nú fúslega fram á Laugavegi 49, hver um sig, eftir því hver er fyrstur úr húsi eða niður að dyrum. En síðan hleðst þetta upp við hlið þessara útidyra þangað til fórnfúsir menn taka að sér að rimpa þetta saman og fara með það út í tunnu, flestir. En þó eru nokkrir íbúar í þessu húsi sem sinna skyldu sinni af kostgæfni sem borgarar jarðar og sæta færis að setja þetta í þá sérstöku söfnunarkassa sem sveitarfélag mitt þó hefur til reiðu, að vísu í nokkurri fjarlægð frá húsinu. Þetta er saga sem næstum allir þekkja. Og ríkisvaldið og frammistaða þess í þessu efni er nánast engin. Það er engu af að hrósa. Hvers vegna? Þá fara menn að flækja málin með þátttöku sveitarfélaganna í verkefninu. En vera kann að hin raunverulega ástæða séu einhvers konar hagsmunir, hugsanlega blaðaútgefenda, sem standa á móti. Ég verð að viðurkenna að ég hef ákveðna samúð með hagsmunum blaðaútgefenda og tímarita, vegna þess að ekki er einungis um venjuleg viðskipti að ræða heldur líka drjúgan þátt af menningar- og menntalífi þjóðarinnar, fullkomlega ómissandi. Á litlu málsvæði eins og við Íslendingar myndum verður almannavaldið að sjá svo um að vel sé búið að útgáfu allri, ekki síst dagblöðum og tímaritum. Við höfum sem betur fer haft tækifæri til þess á kjörtímabilinu, forseti, að fara í gegnum þá umræðu, einkum þó í hinu fræga máli sem félagar hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar stóðu fyrir og forustumenn hans á þeim tíma og reyndar sumir enn, og kallað var fjölmiðlamálið. Það hafðist þó út úr fjölmiðlamálinu að nokkuð rækileg umræða náðist um gildi fjölmiðlanna allra, þar á meðal dagblaða og tímarita, fyrir íslenska menningu og fyrir íslenskt þjóðlíf, sem ég er ekki viss um að allir hafi áttað sig á. Að minnsta kosti ekki þeir sem stóðu í þessum stóli og mæltu fyrir álögum, miðstýrðu ríkiskerfi nánast, sem átti að sveipa alla fjölmiðlana í. Það lagaðist reyndar seinna, forseti, með síðara fjölmiðlafrumvarpinu sem svo er kallað. En af því er það að frétta að vegna hins undarlega vinnufyrirkomulags og skipulags á þinginu, sem á sér aðra rótina að minnsta kosti í þjösnagangi og virðingarleysi ríkisstjórnarinnar gagnvart því starfi sem hér er unnið, hefur það frumvarp aðeins verið tekið fyrir í menntamálanefnd í frumvinnu eða forvinnu, með þeim hætti að fulltrúar þess hæstv. ráðherra sem flutt hefur frumvarpið hafa komið á fund nefndarinnar og fjallað um það. En síðan höfum við þurft að leggja það til hliðar til þess að fjalla um önnur mál, sem þóttu kannski ekki brýnni en að minnsta kosti aðeins einfaldari, og höfum ekki komist í þetta mál í vetur, sem er nú þinginu ekki til sóma og sérstaklega á þessu kjörtímabili, sem þegar frá líður verður kannski ekki síst minnst fyrir hinar miklu og harðvítugu deilur um fjölmiðlafrumvarpið sem stóðu hér á fyrsta og öðru þingi þess. Enn fremur höfum við talað töluvert um Úrvinnslusjóðinn og rætt um það hvernig heppilegt stjórnarfyrirkomulag væri á honum. Ég held að það sé best að ég endurtaki það hér, áður en þessari ræðu lýkur, að ég hef í engu breytt um skoðun á því að stjórnarfyrirkomulag það sem sett var upp í byrjun sé ekki heppilegt. Neytendur hljóti að eiga einhvers konar aðkomu að þessum sjóði og það sé eðlilegt að fleiri en aðeins fulltrúar atvinnurekenda og ríkisins sitji þar. Ég tel eðlilegt að fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar sitji þar í stjórn eða að minnsta kosti í námunda við stjórnina. En ég skal hins vegar viðurkenna að stjórnin, sú sem nú situr, hefur staðið sig vel og þegar um það er að ræða þá rekur engar nauður til að breyta því kerfi. Ég vil hins vegar halda því vakandi að þetta er einn af göllunum á Úrvinnslusjóðnum. Forseti. Ég vil fyrir hönd nefndarinnar biðjast afsökunar á því að þetta plagg sem geymir frumvarp til laga, það sem við erum að ræða um, og greinargerð með því, er í raun og veru ekki sómasamlegt að stafsetningu. Þar eru þrjár villur sem ég rekst á bara við fyrstu yfirsýn. Það ber allt þess merki, bæði efnislega og að frágangi, að vera flutt í miklu hasti og miklum flýti og ég tel það mjög miður að það skuli vera svo. Ég endurtek það sem ég sagði í upphafi. Ég tel að nefndin þurfi að skoða frumvarpið aftur, leiðrétta ásláttarvillurnar í því en ekki síður fara vandlegar yfir það en við gáfum okkur tíma til í upphafi. Þar er sérstaklega um að ræða þá skattheimtu sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson kom sínu glögga auga á að felst í frumvarpinu. Við þurfum að rannsaka hve mikil hún er og hvort ekki er hægt að komast hjá henni. Ef það er ekki hægt þurfum við líka að athuga hvert þetta á að renna þannig að ekki séu brotnar þær grunnreglur sem þetta kerfi allt saman byggist á. Ég á hér síðari ræðu hugsanlega og mun þá halda áfram að fjalla um frumvarpið en tel að að sinni hafi ég sagt nóg.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hv. þingmanni Merði Árnasyni sem gerði þá játningu að okkur í umhverfisnefndinni hefðu yfirsést ákveðnir hlutir þegar þetta mál var lagt fyrir nefndina. Okkur yfirsást að hér væri gert eitthvað annað en að leiðrétta þá lækkun sem virðisaukaskattslækkunin margumrædda hefur í för með sér á skilagjaldsskyldar umbúðir og úrvinnslu þeirra. Hér lítur út fyrir að sé um nýja skattheimtu að ræða. Endurvinnslan hf. þarf áfram umsýsluþóknun til að standa undir rekstri starfseminnar, ég dreg það ekki í efa, en það breytir ekki því ekki að málið var ekki kynnt þannig í umhverfisnefnd enda ekki við því að búast þegar nefndin situr í blóðspreng á síðustu dögum þessa þings við að afgreiða gríðarlega stór og flókin mál á tíma sem er í raun kreistur undan blóðugum nöglunum á starfsmönnum þingsins sem reyna að útdeila þessum litla tíma á milli nefndanna og gengur mjög illa að fá það svigrúm sem þarf til þess að afgreiða þau viðamiklu mál sem fyrir liggja. Ég nefni mál eins og losun gróðurhúsalofttegunda, mál sem er fullur vilji í nefndinni til að vinna vel og skila vel til 2. umr. Ég nefni mál eins og Vatnajökulsþjóðgarð og breytingu á náttúruverndarlögum. Þessi þrjú mál eru viðamikil og taka tíma. Það skiptir verulegu máli að nefndin reyni að sinna því starfi sínu sem best hún má og þá er afar önugt að umhverfisráðherra hæstv. skuli ætlast til að nefndin flytji frumvarp af þessu tagi sem er þröngvað með skóhorni á milli þyngri og erfiðari mála sem nefndin er í blóðspreng við að vinna að og reyna að skila til 2. umr. Það er kapítuli út af fyrir sig, hæstv. forseti, hvernig staðið hefur verið að vinnunni af hálfu ríkisstjórnarinnar í allan vetur. Ég vil sérstaklega beina augum mínum að hæstv. umhverfisráðherra og þeim málum sem komið hafa frá ráðuneyti umhverfismála. Svo háttaði til lengi framan af vetri að umhverfisnefnd þurfti ekkert að funda og gat ekki fundað vegna þess að engin stjórnarþingmál voru komin til nefndarinnar og hv. formaður nefndarinnar sá ekki ástæðu til að vera eyða tíma nefndarinnar í að fjalla um stjórnarandstöðumál, þ.e. þingmannamál frá þingmönnum stjórnarandstöðunnar. 

Rammaáætlun um náttúruvernd.

Hún kom reyndar aðeins síðar, en á fyrstu mánuðum þingsins voru þessi tvö mál í nefndinni.  Lengi framan af blasti við nefndinni var að hún hefði ekki nægan fjölda mála til að nýta fundartíma sinn. Á fyrstu tveimur og hálfum mánuði starfstíma þingsins, þ.e. alveg fram að jólahléi, voru einungis fimm fundir haldnir í umhverfisnefnd. Síðan gerist það að hæstv. umhverfisráðherra gubbar inn málum eftir jól. Þá koma til nefndarinnar stór og viðamikil mál, t.d. meginreglur umhverfisréttar, sem er vísað til nefndarinnar 15. febrúar og losun gróðurhúsalofttegunda, sem ekki er vísað til nefndarinnar fyrr en 2. þessa mánaðar og frumvarp til laga um breytingu á náttúruverndarlögum sem sömuleiðis er vísað til nefndarinnar 2. mars ásamt tveimur viðamiklum málum sem við höfum ekki haft tækifæri til að líta á, enda mun það hafa verið ætlun hæstv. umhverfisráðherra að þau mál yrðu einungis sett til kynningar inn í nefndina svo að nefndin gæti sent þau til umsagnar. Þar er um að ræða frumvarp til heildarlaga um skipulagslög og sömuleiðis mannvirkjalög. Þótt hæstv. umhverfisráðherra hafi í orðu kveðnu gefið til kynna að hún legði þetta til nefndarinnar eingöngu til skoðunar þá sagði hún engu að síður í flutningsræðum sínum að hún teldi sjálfsagt og vildi í sjálfu sér helst af öllu að nefndin tæki málin til skoðunar. Það var ekki í neinu sambandi við þann veruleika sem blasti við nefndinni. Auðvitað hefur nefndin ekki haft tækifæri til að líta á þau veigamiklu mál enn sem komið er og þurfa þau að sjálfsögðu að bíða næsta þings. Þetta gefur þá mynd að umhverfisnefnd hefur þurft að búa við þær aðstæður að hæstv. ráðherra hefur komið allt of seint með sín mál inn í þessa nefnd. Það leiðir síðan af sér að nefndinni er núna gert að flytja, ekki bara eitt frumvarp, ekki bara tvö heldur þrjú frumvörp: þ.e. það sem hér er um rætt, breytingu á lögum um ráðstafanir gegn umhverfismengun af völdum einnota umbúða; það sem verður rætt á eftir, breyting á lögum um úrvinnslugjald og í þriðja lagi breytingu á lögum um brunavarnir þar sem er um að ræða flutning verkefna Brunamálastofnunar. Það mál dúkkaði allt í einu upp hjá umhverfisnefnd á síðasta fundi, fullbúin hugmynd að frumvarpi þar sem breytt er nokkuð mörgum greinum umræddra laga. Nefndin hefur ekki haft svigrúm til þess að fjalla um það mál svo neinu nemi enda, eins og ég hef áður vikið að, upptekin við önnur mál. Hæstv. forseti. Þetta sýnir í hnotskurn hvert ástandið er hjá þessari ríkisstjórn. Málin koma of seint inn í nefndirnar. Þingmenn og þingflokksformenn hafa ekki það svigrúm sem eðlilegt getur talist til að vinna þessi flóknu mál. Svo verður lagasetningin með þeim hætti sem þessi frumvörp bera með sér, hún er flaustursleg, unnin í óðagoti og gerðar vitleysur. Það eru gerðar vitleysur í máli eins og þessu, um breytingu á lögum til að lækka virðisaukaskatt á matvælum. Þar yfirsést mönnum, starfsmönnum ráðuneyta og hæstv. ráðuneytum að breytingarnar komi til með að hafa áhrif á endurvinnslu og skilagjaldið. Sömuleiðis eru gerðar villur í lögunum um úrvinnslugjald, sem við afgreiddum frá Alþingi fyrir nokkrum vikum af því að hér er fljótaskrift á öllu. Hvernig halda menn þá að takist til með stærri mál? Ég nefni t.d. auðlindafrumvarp hæstv. iðnaðarráðherra sem var afgreitt í flaustri úr iðnaðarnefnd í gær. Ég nefni heilbrigðislög sem afgreidd voru frá heilbrigðisnefnd í gær. Það má nefna þau mál sem við erum við það að afgreiða út úr umhverfisnefndinni í flaustri af því að við höfum haft ónógan tíma til að skoða þau og þau koma illa undirbúin inn í nefndirnar. Þetta er ástandið á þessum síðasta þingvetri ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. Er að furða þótt þjóðin sé farin að átta sig á því hvers lags sleifarlag er á hlutunum og er furða að fólk sé farið að kalla eftir breytingum í samfélaginu, þótt ekki væri nema til þess að tryggja að þeir sem sýsla með lagasetningu fyrir hönd þjóðarinnar nái að vinna verk sín með sóma? Málið um brunavarnirnar verður tekið fyrir á hálftímafundi í hádeginu hjá umhverfisnefnd. Mér var að berast í hendur miði með fundarboði frá kl. eitt til hálftvö. Á meðan þingmenn eiga að fá tíma til að snæða skulum við sett yfir það frumvarp sem hæstv. umhverfisráðherra var í lófa lagið að flytja fyrr í vetur meðan tími var til. Hæstv. forseti. Þetta var ekki svo mikið um efni frumvarpsins sem hér um ræðir en manni rennur í skap að sjá þetta, að umhverfisnefnd skuli stillt upp við vegg og látin flytja þrjú þingmál sem eru með þessum hætti komin í okkar hendur. Varðandi málið sjálft verður að skoða hvaða áhrif hækkunin á þessu umsýslugjaldi hefur á verðið til neytenda af því að nú höfum við nýverið gumað af því að hér sé verið að lækka vöruverð með virðisaukaskattslækkuninni. En eigi síðan að hækka umsýslugjaldið á þeim nótum sem þetta frumvarp gerir ráð fyrir erum við þá ekki að tala um að þar með hækki aftur þær drykkjarvörur sem um ræðir? Ég fæ ekki betur séð. Um það sagði hv. formaður nefndarinnar ekkert í flutningsræðu sinni en spurningin er þessi: Hvaða áhrif hefur þetta á verð til neytenda? Þeirri spurningu verður að svara og þó ekki sé nema til þess að fá henni svarað verður þetta mál að koma aftur til umfjöllunar inni í nefndinni. Varðandi ábyrgð stjórnvalda í þeim efnum að draga úr myndun sorps og úrgangs vil ég segja að komið hefur í ljós, sérstaklega í þéttbýlinu, kannski helst í Reykjavík eða á höfuðborgarsvæðinu, að neytendur eru margir hverjir afar fúsir og viljugir til að flokka sorp og skila á endurvinnslustöðvar, á gámastöðvar. En það er ekki stjórnvöldum að þakka. Stjórnvöld hafa staðið sig slælega í fræðslu og hvatningu sem eðli málsins samkvæmt þarf í þessum efnum. Til þess að breyta hegðun og hugarfari fólks bera stjórnvöld ábyrgð. Í orði kveðnu hafa þau gengist við henni því að í stefnu ríkisstjórnarinnar, um velferð til framtíðar, sem er stefna um sjálfbæra þróun til ársins 2020, viðurkennir ríkisstjórnin að stjórnvöld beri fræðsluhlutverk og hvatningarhlutverk sem þurfi að sinna. Hins vegar hafa þessi sömu stjórnvöld ekki staðið sig í stykkinu í þeim efnum. Fjármunir hafa verið af skornum skammti, ef nokkrir, til þessara þarfa þannig að þessu veigamikla hlutverki stjórnvalda hefur ekki verið sinnt sem skyldi. Ég tel því að stjórnvöld beri hér ábyrgð á því að neytendur bregðist við og leggi sitt af mörkum til þess að draga úr urðun sorps. Þar þurfa að koma til ýmis úrræði sem spennandi er að takast á við sem kosta nokkra fjármuni og vinnu sem menn virðast hafa verið að spara sér. Það er auðvitað ámælisvert í sjálfu sér. Hæstv. forseti. Ég sé ekki ástæðu til að halda lengri ræðu um þetta. Ég ítreka bara það sem ég hef sagt að það er nauðsynlegt að nefndin fái málið aftur inn og fari yfir ákveðna þætti þess sem ég hef gert grein fyrir í mínu máli. Ég sé svo sem ekki hvar tíminn til þess á að koma ef ríkisstjórnin ætlar að standa við starfsáætlun þingsins sem gerir ráð fyrir því að þinghaldi ljúki á fimmtudag, sem mun vera ekki á morgun heldur hinn.

Herra forseti. Við erum að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum um ráðstafanir gegn umhverfismengun af völdum einnota umbúða fyrir drykkjarvörur, með síðari breytingum. Ég get ekki annað en tekið undir þá gagnrýni sem hefur komið fram frá öðrum nefndarmönnum í umhverfisnefnd en ég kannast varla við að það hafi verið farið yfir þetta mál í nefndinni. Þó kann það að vera vegna þess að ég var frá um tíma vegna veikinda. Ég hef ýmsar spurningar sem ég vildi gjarnan fá svör við áður en umræðunni lýkur. Ég las greinargerðina og á að heita einn af flutningsmönnum málsins en ég átta mig ekki alveg á hvaða afleiðingar þetta hefur á verð á þeim drykkjarvörum sem er verið að fjalla um hérna. Mun þetta hækka verð til neytenda? Hvaða afleiðingar hefur þetta? Ég get ekki annað en sagt en að ég verð að taka undir með félögum mínum í stjórnarandstöðunni í nefndinni. Ég tel ástæðu til þess að nefndin taki málið inn aftur að lokinni þessari umræðu og fari betur yfir málið. Fulltrúar neytenda þurfa að koma á fund nefndarinnar og jafnvel frá Endurvinnslunni. Þetta mál þarf að skýra betur. Það eru reyndar aðeins tveir dagar eftir af þinginu miðað við starfsáætlun þess. Það á greinilega að afgreiða mikið af málum og eins og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir benti á áðan er fundað stíft og a.m.k. er ég boðuð á tvo fundi í hádeginu til að bæði afgreiða mál og fjalla um mál. Þar má nefna umhverfisnefndarfundinn þar sem mál um brunavarnir er til umfjöllunar, mál sem er tiltölulega nýkomið inn í nefndina og annað eftir því. Ég tek undir þá gagnrýni sem hefur komið fram í umræðunni um vinnubrögðin í nefndinni. Nefndin var að miklu leyti verklaus fyrri hluta vetrar en undir lokin ryðjast inn stórmál sem hefði verið mikilvægt að fá fyrr inn og skoða vel. Við erum náttúrlega að súpa seyðið af því hvernig til hefur tekist erum með annað þingmál, næsta mál á eftir, þar sem er verið að breyta lögum vegna mistaka. Það er ömurlegt að þurfa að standa frammi fyrir því að vegna fljótaskriftar í vinnslu nefndar á málum þurfi að hlaupa til og leiðrétta málin eða leiðrétta lögin eftir að þau eru gengin hér í gegn. Ég tek undir gagnrýni félaga minna á þessi vinnubrögð. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu neitt en tek heils hugar undir gagnrýnina. Ég fer fram á að málið komi til nefndarinnar og skýrðir verði ýmsir þættir sem að þessu snúa. Það er greinilegt að þegar ríkisstjórnin hljóp til og lækkaði virðisaukaskattinn hefur málið ekki verið hugsað til enda. Þarna eru þættir sem hefði auðvitað átt að taka inn í þá lagasetningu. Ég ætla ekki að hafa þessa ræðu mína lengri en ítreka að málið fari aftur til nefndarinnar og við fáum svör við þeim spurningum sem hafa verið bornar fram um málið.

Herra forseti. Örfá orð um frumvarp til laga um breytingu á lögum um ráðstafanir gegn umhverfismengun af völdum einnota umbúða fyrir drykkjarvörur. Frumvarpið er í rauninni skattahækkunarfrumvarp, eða skattafrumvarp. Frumvarp sem ber keim af því sem hefur einkennt skattstefnu ríkisstjórnarinnar. Þeir þykjast lækka skatta á hærri tekjur og færa það síðan yfir í skatta sem neytendur borga. Ég er hlynntur því að tekið sé gjald sem tengist umhverfismálum, eins konar umhverfisskattur eins og verið er að leggja til, þ.e. verið er að hækka grunn á skilagjaldi vegna einnota drykkjarumbúða. Það er verið að hækka það allnokkuð. Í frumvarpinu eru raktar ástæður fyrir því. Þær ástæður eru nefndar að breyting hafi orðið á löggjöf um virðisaukaskatt og virðisaukaskattur hafi verið lækkaður og það hafi getað skert tekjustofna Endurvinnslunnar hf. Ég vil halda því til haga að sú stofnun, Endurvinnslan hf., þótt hún sé hlutafélag, er fyrirtæki á vegum ríkisins. Hún er fyrirtæki sem heyrir undir umhverfisráðuneytið. Og eins og stendur í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2007, á bls. 427, með leyfi forseta: „Framlag ríkissjóðs til Endurvinnslunnar hf. er alfarið fjármagnað með ríkistekjum af skilagjaldi og umsýsluþóknun á einnota drykkjarvöruumbúðir. Áætlað er að á árinu 2007 muni gjöldin skila 840 millj. kr. tekjum og er það 60 millj. kr. hækkun frá áætlun gildandi fjárlaga.“ Nú fylgir engin áætlun með frumvarpinu um það hver tekjustaða Endurvinnslunnar hf. er, hvort þetta sé nauðsynleg breyting til þess að standa undir breytingum á rekstrarkostnaði hennar. Ég tel, herra forseti, að áður en breytingar eru samþykktar á gjöldum hjá fyrirtæki sem er í eigu ríkisins og er á fjárhagslegri ábyrgð ríkisins - þó svo það sé með markaðan tekjustofn, þá er þetta fjárhagslega fullkomlega á ábyrgð ríkisins, og allt bara gott um það í sjálfu sér. En við getum ekki breytt tekjustofnum með röksemdinni „af því bara“, heldur verður að sýna fram á að breyting á gjöldum sé nauðsynleg vegna starfsemi og fjárhags Endurvinnslunnar hf. Fyrir því eru engin rök færð hér. Ég hefði viljað sjá reikning - sjálfsagt verður það þegar málið kemur í umhverfisnefnd, þá verða náttúrlega reikningsskil Endurvinnslunnar hf. lögð fram - þannig að fjárhagslegur og fjármálalegur rökstuðningur sé fyrir hækkun á gjöldum. Ég er alveg hissa á því ef umhverfisnefnd hefur ekki áður en hún flutti þetta frumvarp m.a. leitað umsagnar fjármálaráðuneytisins, hvaða áhrif þessar breytingar hafa á tekjur og gjöld stofnunarinnar. Það er mjög mikilvægt að vel sé haldið utan um þessi verkefni ríkisins. Við höfum fengið athugasemdir frá Ríkisendurskoðun um hliðstæða starfsemi þar sem verið er að innheimta gjöld á þessum grunni án þess að tilgreindar hafi verið forsendur eða nauðsyn þess. Þetta á við um ýmsar stofnanir eins og talið er upp í fjárlagafrumvarpinu. Þegar lagt er til að hækka gjöld eða breyta gjöldum, eins og verið er að leggja til, hækka skilagjaldið, verður það að vera gert á reiknuðum forsendum, á grunni rekstrarkostnaðar og þarfa viðkomandi stofnunar nema þá að það sé pólitísk ákvörðun að hafa þetta almennan skattstofn. Það eru þá rök út af fyrir sig en er ekki hluti af þessu máli. Það væri hægt að hafa þetta sem almennan skattstofn sem rennur í ríkissjóð. Þá eru það pólitísk rök. En hér er ekki verið að leggja þau rök heldur er ástæðan „af því bara“. Fyrir þessu verða að vera rök. Fyrir þessu verða að vera reikningsskil. Og þau vantar með þessu frumvarpi sem hlýtur að verða að koma fram áður en það fær frekari umfjöllun í þinginu.

Virðulegi forseti. Ég vil biðja hv. þingmenn að lesa greinargerðina. Á bls. 2 segir í byrjun seinni málsgreinar: „Framangreindar breytingar eiga ekki að leiða til raunhækkunar á innheimtum gjöldum heldur að tryggja að Endurvinnslan hf. fái það sama og hún fékk fyrir lækkun virðisaukaskattsins.“ Gjöldin voru tengd virðisaukaskattinum þannig að þau lækka virðisaukaskattinn og þar af leiðandi voru minni gjöld til Endurvinnslunnar. Þetta kom fram í framsögu og þetta kemur fram í greinargerð. Ég vil líka leiðrétta hv. þm. Jón Bjarnason, hann hefur augljóslega ekki fylgst alveg nógu vel með, út af úrvinnslumálunum. Við höfum flutt hverja lækkunartillöguna á fætur annarri og þegar allt er talið varðandi úrvinnslugjöldin - ég ætla ekki að fara með töluna núna vegna þess að ég man hana ekki. Ég fór með hana síðast í framsögunni. Varðandi breytinguna á úrvinnslugjaldinu eru þetta mjög háar lækkanir.

Háar lækkanir?

Alla jafna varðandi úrvinnslugjaldið eru gríðarlega miklar lækkanir eins og hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, sem situr í umhverfisnefnd, þekkir mjög vel. Þess vegna skiptir máli, virðulegi forseti, að menn fari rétt með þá hluti. Sem betur fer hefur þetta gengið það vel og kerfið virðist vera það skilvirkt að það hefur skilað sér í lækkunum til neytenda.  Þetta er ekki í fyrsta skipti sem lítið er eftir af þinginu og við verðum að taka mörg mál fyrir eins og við þekkjum. Við vildum gjarnan hafa lengri tíma til þess en það er ekki valkostur nú frekar en oft áður, bæði í tíð þessarar ríkisstjórnar og annarra. Þess vegna ættum við að nýta tímann eins vel og hægt er.

Herra forseti. Ég er ekki að gera beinar athugasemdir þó þurfi að hækka þessi gjöld. Eins og stendur í a- og b-lið: „Í stað fjárhæðarinnar „6,43 kr.“ kemur: 9,35 kr. Í stað fjárhæðarinnar „3,40 kr.“ kemur: 3,96 kr. o.s.frv.“ Ég er ekki beint að setja út á þessar hækkanir. Þær geta átt sín rök. En mér finnst eðlilegt, og það er ábending og ráð til hv. umhverfisnefndar, að fá fjárhagslega stöðu Endurvinnslunnar upp á borðið um leið og verið er að taka ákvarðanir um að breyta þessu gjaldi. Það er sagt að tekjugrunnur geti breyst, magntölur breyst o.s.frv. Það er í hæsta máta eðlilegt að nefndin vinni þetta þannig að hún viti nákvæmlega hver fjárhagsstaða og hvert rekstrarumfang fyrirtækisins er þegar verið er að ákveða breytingar á grunni tekjustofns þess. Það eru góð og sjálfsögð vinnubrögð. Þetta er ábending hvað þetta mál varðar til umhverfisnefndar - ekki síst þarf að óttast þegar mál er sett á mikla hraðferð - um að menn gæti að grunninum sem mál af þessu tagi byggjast á og þeirri eftirlitsskyldu sem Alþingi hefur gagnvart framkvæmd verkefna fyrirtækisins Endurvinnslunnar hf.

Virðulegi forseti. Eins og ég nefndi var farið yfir þetta í nefndinni. Í örstuttu máli er þetta röklega samhengi með þessum hætti og þess vegna koma hækkanirnar fram. Áður fyrr fékk Endurvinnslan virðisaukaskattinn endurgreiddan eða millifærslu hvað það varðaði. Þegar hann fer úr 24,5% í 7% lækkar skilagjaldið eðli málsins samkvæmt. Þar af leiðandi hækka menn gjaldið á móti. Eins og ég nefndi eiga framangreindar breytingar ekki að leiða til raunhækkunar á innheimtugjöldum heldur tryggja Endurvinnslunni hf. það sama og hún fékk fyrir lækkun virðisaukaskattsins. Það á ekki að leiða til raunhækkunar.

Herra forseti. Það er verið að breyta útsöluverði á þessum vörum sem þetta tekur til, á einnota umbúðum um drykkjarvörur o.s.frv. Það er verið að breyta verði. Það er verið að lækka virðisaukaskatt. Það getur þess vegna leitt til magnaukningar og á grunni magnaukningar getur Endurvinnslan haldið tekjum sínum uppi. Ekki er ólíklegt að neyslan hafi aukist. Var ekki verið að lækka gjöld á gosdrykkjum og sykurdrykkjum? Umdeilt mál reyndar í þinginu. Atriði sem gekk þvert á ráð Lýðheilsustöðvar sem lagðist gegn því að verið væri að lækka stórlega verð á gosi og öðrum sykurdrykkjum. En þetta getur leitt til magnaukningar þannig að Endurvinnslan getur í sjálfu sér haldið uppi tekjustofnum sínum á grunni þess. Því er það ekkert sjálfgefið, þó svo að þessi vörugjöld lækki og grunnurinn lækki hvað það varðar, að það þurfi að hækka hann með öðrum hætti beint á móti. Þetta er bara ábending. Hlutirnir eiga samhengi, bæði í magni og verði eins og í þessu tilviki. Þetta er ábending til hv. umhverfisnefndar um að skoða þessi mál. Það er ekki alltaf sjálfgefið að það þurfi að taka allar hækkanir inn eins og verið er að leggja til.

Hæstv. forseti. Við fréttum af því fyrst í fjölmiðlum fyrir 4–5 vikum að til stæði að sameina Fjöltækniskóla Íslands og Iðnskólann í Reykjavík undir heitinu 2T Tækniskólinn og stofnað um hann einkahlutafélag. Hugmyndirnar hafa verið kynntar af skólastjórum skólanna og þeir gefið út bækling til að sýna á spilin sem eru til staðar. Í honum segir að Fjöltækniskóli Íslands og Iðnskólinn ætli að sameinast í nýjum og öflugum skóla, þetta verði einkarekið félag með faglega sjálfstæðum skólum atvinnugreina, þarna kemur fram að skólinn eigi að vera í fremstu röð í alþjóðlegum samanburði og að bakhjarlar hans séu Landssamband íslenskra útvegsmanna, Samtök íslenskra kaupskipaútgerða, Samorka, Samtök iðnaðarins og Iðnaðarmannafélagið í Reykjavík. Nú vil ég, virðulegi forseti, í upphafi taka það fram að auðvitað geta margir kostir verið samfara því að sameina Iðnskólann í Reykjavík og Fjöltækniskólann þó að ég telji það ekki vera neitt náttúrulögmál í sjálfu sér að tvær kröftugar stofnanir þurfi endilega að vera sterkari sameinaðar. Hvað liggur hér að baki? Með hvaða hætti er t.d. gert ráð fyrir að hinir nýlega einkavæddu Stýrimannaskóli og Vélskóli Íslands renni saman við stærsta opinbera framhaldsskóla þjóðarinnar, Iðnskólann í Reykjavík? Hvers vegna kemur hugmyndin upp og hvenær er gert ráð fyrir að breytingarnar gangi í garð? Hver verður svo aðkoma Alþingis að þessum breytingum? Með sameiningu Iðnskólans og Fjöltækniskólans sjá menn fyrir sér að til verði öflugur starfsmenntaskóli með yfir 2.000 nemendur. Er hinum eftirsóknarverða ávinningi m.a. lýst í grein eftir Loft Árnason, stjórnarmann í Samtökum iðnaðarins, í Morgunblaðinu 24. febrúar sl. Þar talar Loftur um öflugan skóla atvinnulífsins, að forsendur verði fyrir meira námsframboði og kennsluaðferðir í samræmi við kröfur og þarfir nútímafyrirtækja. Hann talar um sameiningu sambærilegra deilda og samþættingu á ólíku námi en í lok greinarinnar segir hann að rekstrarbreyting af þessu tagi gefi tækifæri til „endurnýjunar hugarfarsins“. Þarna liggur, virðulegur forseti, að mínu mati mikil skammsýni og jafnvel misskilningur sem ég tel hæstv. menntamálaráðherra og ríkisstjórnina ala á. Ég fæ ekki annað séð en að einmitt allt þetta sé hægt að gera innan hins sameinaða skóla þó að hann fái ekki einkennisstafina ehf. aftan við nafn sitt, bara ef vilji er fyrir hendi og sett er það fjármagn í reksturinn sem til þarf. Ef þau öflugu samtök sem að þessum skóla ætla að standa vilja leggja metnaðarfullum menntamálayfirvöldum til fjármuni sem ríkisstjórnin telur sig ekki geta reitt fram án þeirra og ef þessi samtök vilja í alvöru eiga meiri aðkomu að iðnnámi en þau hafa í dag fæ ég ekki betur séð en að um það megi gera samkomulag við menntamálaráðherra og menntamálaráðuneytið. Það er auðvitað kunnara en frá þurfi að segja með hvaða hætti þessi ríkisstjórn hefur vanrækt framhaldsskólana síðustu árin og ekki síst brugðist ákalli starfsmenntaskólanna um aukna fjármuni og aukið vægi í menntakerfinu. Virðulegur forseti. Ehf. er ekki forsenda fyrir því að áhugasamt starfsfólk fái tækifæri til að eiga hlutdeild í breytingum sem leiða til ávinnings fyrir nemendur, starfsfólk og atvinnulíf. Ehf. er ekki forsenda fyrir því að góðar hugmyndir fæðist eða fái brautargengi í námsframboði Iðnskólans í Reykjavík. Til þess að virkja áhugasamt starfsfólk og áhugasama nemendur sem vilja hafa áhrif á vinnustaðinn sinn þarf framsýn og flink stjórnvöld, stjórnvöld sem taka öflugar menntastofnanir að sér og sinna þeim í stað þess að koma þeim af sér með öllum ráðum yfir til einkaaðila sem í fyllingu tímans munu vart geta staðist freistinguna að leggja skólagjöld á nemendur og verðleggja hvert viðvik sem nemendur þurfa að fá skólann til að leggja af mörkum. Slíkt ráðslag viljum við vinstri græn forðast og við leggjum því áherslu á öflugt og fjölbreytt opinbert skólakerfi þar sem frumkvæði og hugmyndir fólks fá notið sín og gert er vel við fólk í kjörum og aðbúnaði. Hæstv. forseti. Forsvarsmenn skólanna tveggja og talsmenn ehf.-unar vilja meira. Þeir tala fyrir því að stofnaður verði svokallaður fagháskóli sem bjóði upp á háskólanám í tilteknum iðn- og starfstengdum greinum. Hér er um metnaðarfulla hugmynd að ræða sem ég sé ekki annað en að verðskuldi að koma til alvarlegrar skoðunar á Alþingi Íslendinga því að þjóðkjörna fulltrúa á Alþingi þarf til að samþykkja fjárútlát til slíkra verkefna. Í þessu sambandi er nauðsynlegt að hæstv. ráðherra svari spurningunni um það með hvaða hætti hún sjái slíkan fagháskóla verða til. Hver verða tengsl væntanlegs fagháskóla og hins nýja sameinaða skóla og hvernig tengist hugmyndin um stofnun fagháskóla aðkomu einkaaðila að rekstri Iðnskólans í Reykjavík? Jafnvel þótt Iðnskólinn í Reykjavík verði einkavæddur undir hatti hins einkavædda 

Frú forseti. Hugmyndir um sameiningu Iðnskólans í Reykjavík og Fjöltækniskólans hafa verið til umræðu um nokkurt skeið eins og kom fram á Alþingi fyrir nokkru síðan og þá jafnframt hugmyndir um breytt rekstrarform hins nýja skóla, þ.e. ef af sameiningu verður. Sameining Stýrimannaskólans eins og við þekkjum og Vélskólans í Fjöltækniskóla Íslands tókst að flestra mati með ágætum og skilaði okkur öflugri og nútímalegri skóla sem nýtist jafnt nemendum sem atvinnulífinu mun betur. Ekki síst er það vegna þeirra nánu tengsla, og ég vil undirstrika þau, Fjöltækniskólans við samtök sjávarútvegsins sem hann er orðinn jafnöflugur og raun ber vitni. Öflugt iðnnám er hverju samfélagi lífsnauðsynlegt og forsenda þess að hér dafni blómlegur iðnaður og atvinnulífið sjálft. Bein aðkoma atvinnulífsins að iðnnámi er ótvíræður kostur og því hef ég talið ástæðu til að skoða óskir atvinnulífsins um að yfirtaka rekstur Iðnskólans með jákvæðum hug. Ég tel að þetta geti orðið til þess að efla enn frekar þá miklu nánd sem verður að vera og er nauðsynleg á milli vinnumarkaðarins og iðn- og verknámsins. Þeir hagsmunir sem við eigum að hafa að leiðarljósi eru vitaskuld hagsmunir nemenda og hagsmunir iðn- og verknáms. Ef sameining, ákveðnari skuldbinding atvinnulífsins og breytt rekstrarform skilar sér í betra námi er í mínum huga rétt að taka það skref. Í menntamálaráðuneytinu hafa menn á undanförnum vikum skoðað kosti þess og galla að breyta rekstrarformi Iðnskólans í Reykjavík og sameina hann Fjöltækniskólanum. Ég hef ákveðið að setja á laggirnar starfshóp sem falið verður það verk að undirbúa formlega sameiningu þessara tveggja skóla að því gefnu að viðunandi niðurstaða fáist í þeim álitaefnum sem upp kunna að koma í ferlinu. Þau verkefni sem þarf að skoða og leysa eru mörg, t.d. varðandi starfsmannamál, húsnæðismál og markmið og stefnu hins nýja skóla. Ég vil ítreka á ný að forsenda sameiningar hlýtur að vera að nýr skóli sé á öllum sviðum betur í stakk búinn til að takast á við þau verkefni sem honum eru falin og búa enn betur að jafnt nemendum sem starfsfólki en nú er raunin. Hvað varðar beina aðkomu Alþingis að málinu tek ég fram að ekki þarf lagabreytingu til að sameining þessara tveggja skóla gangi eftir. Þessu er því ólíkt farið og við sameiningu Tækniháskólans og Háskólans í Reykjavík - sem vinstri grænir voru á móti - og við væntanlega sameiningu Kennaraháskólans og Háskóla Íslands þar sem í þeim tilvikum hefur þurft að nema úr gildi lög um viðkomandi stofnun. Engin sérlög eru til um einstaka framhaldsskóla og breyting á rekstri þeirra því ekki háð breytingu á lögum. Ég tek jafnframt fram að þegar hafa þessar hugmyndir verið kynntar stjórnmálahreyfingum, verkalýðshreyfingunni, kennurum og fleirum. Ég fagna hins vegar þeirri umræðu sem við erum að taka hér í dag um málið og því tækifæri sem þingmönnum gefst til að láta í ljósi skoðun sína á málinu. Sömuleiðis vil ég taka fram að ef af sameiningu verður kæmi það að sjálfsögðu til kasta Alþingis að samþykkja og þá um leið að ræða fjárheimildir til hins nýja skóla. Í þeim hugmyndum sem liggja fyrir er gert ráð fyrir að hann verði rekinn með áþekkum hætti og t.d. Fjöltækniskólinn og Verslunarskóli Íslands, þó með þeim fyrirvara að ekki verði innheimt gjöld af nemendum umfram það sem gert er í dag. Þingmaðurinn spyr einnig um tengsl þessara hugmynda við hugmyndir um svokallaðan fagháskóla. Um það vil ég segja að ég lít svo á að þarna sé um tvær ólíkar hugmyndir að ræða. Það kann vel að vera skynsamlegt að skilgreina sérstaklega nám sem er umfram framhaldsskólanám með sérstökum hætti, og að mínu mati nauðsynlegt. Nú þegar er að finna margvíslegt slíkt nám í íslenska skólakerfinu, nám sem er í raun hvorki framhaldsskólanám né formlegt háskólanám til háskólagráðu. Háskólarnir hafa til að mynda heimild til að leyfa öðrum að sinna ákveðnum námsháttum samkvæmt hinum nýju rammalögum um háskóla. Sú umræða er hins vegar sérstakt metnaðarfullt viðfangsefni sem ég tel ekki rétt að blanda saman við mat á því hvort rétt sé að sameina skólana tvo sem um er að ræða. Þær hugmyndir sem kynntar hafa verið einkennast af miklum metnaði og framsýni fyrir hönd Iðnskólans og iðnnáms í landinu. Þær hafa sömuleiðis fengið góðan hljómgrunn meðal þeirra hagsmunaaðila sem rætt hefur verið við þótt vissulega verði ávallt skiptar skoðanir meðal einstaklinga um mál sem þessi. Ráðuneytið hefur enn sem komið er ekki staðið að neinni formlegri kynningu á málinu meðal starfsfólks og nemenda, enda ekki fyrr en nú sem ég hef ákveðið að taka það formlega skref að vinna enn frekar að málinu. Skólameistarar skólanna hafa hins vegar kynnt þessar hugmyndir á eigin forsendum fyrir starfsfólki og nemendum skólans að viðstöddu starfsfólki menntamálaráðuneytis. Ég tek einnig fram, frú forseti, að nemendur beggja skóla hafa sérstaklega fagnað þessum hugmyndum. Ef þetta skref er til þess fallið að efla starfs- og iðnnám tel ég rétt að taka það að því gefnu 

Forseti. Það mál sem hér hefur fyrirsögnina „Áform um breytt rekstrarform Iðnskólans í Reykjavík“ er í rauninni þrjú mál í einu, jafnvel fjögur eða fimm, fyrir utan átakanlegan trassaskap ríkisvaldsins á þessu sviði í tíð núverandi ríkisstjórnar. Auðvitað hefur trassaskapurinn samt staðið lengur, reyndar áratugum saman. Í fyrsta lagi er hér hugmynd um að sameina Iðnskólann í Reykjavík og Fjöltækniskólann. Það virðist vera gott mál, svo framarlega sem húsnæðis- og skipulagsþættir eru í lagi. Sameining getur styrkt starfið í báðum skólum og gefið nemendum þeirra aukin tækifæri, en þeir eru til fyrir nemendur sem við gleymum stundum í umræðunni. Í öðru lagi er tillaga um að stofna til fagháskóla ofan á framhaldsskólana tvo. Það er góð tillaga sem við samfylkingarmenn höfum áður tekið undir og borið fram, m.a. í umræðunni um Tækniháskólann og HR, en þá skorti einmitt átakanlega heildarsýn um skipulag starfsnáms á framhalds- og háskólastigi. Ég er ekki undrandi á því að menntamálaráðherra hafi tekið þeirri hugmynd fremur illa í ræðu sinni áðan.

Það er ekki rétt.

Í þriðja lagi er það svo þetta rekstrarform sem hér er kallað. Við jafnaðarmenn höfum hitt skólastjórana tvo út af þessu og líka nokkra forustumenn kennara í Iðnskólanum en það eina sem við höfum handfast eru fréttir í fjölmiðlum og nokkur útprent, lítill bæklingur með einstökum setningum, eins konar stikkorðum, og við höfum ekki aðra afstöðu til þess en þá að það þarf sterk rök til að taka opinberan skóla og setja hann í annarra hendur. Þau rök hafa enn ekki komið fram. Fátæklegar heimildir benda þó til þess að þetta áformaða hlutafélag hér sé líkara sjálfseignarstofnun en venjulegu fyrirtæki á markaði og málið virðist vera af nokkuð öðru tagi en gegndi um HR og THÍ á sínum tíma, t.d. er því lofað að ekki verði skólagjöld við skólana. Það eru ekki til lög um Iðnskólann í Reykjavík, hvað þá Fjöltækniskólann en það á ekki að hindra Alþingi í því að ræða málin miklu rækilegar en við höfum tækifæri til nú. Ég treysti því að menntamálaráðherra gefi Alþingi, því næsta, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur fyrir að taka þetta mál hér upp enda hefur það ekkert verið rætt á vettvangi þingsins. Það er mikilvægt að hafa gott samráð við alla og ekki væri verra fyrir framgang málsins að gera hv. menntamálanefnd grein fyrir stöðu mála þegar þessi nefnd hefur störf þó svo að enginn efist um vald ráðherra, eins og kom fram áðan, til ákvörðunar í þessum málum. Það deilir enginn um það að sú sameining sem lá til grundvallar Fjöltækniskólanum hefur heppnast vel og hún er án efa fyrirmynd þessarar vinnu. Þar gerði ríkið samning við Menntafélagið ehf. og getur alltaf gert breytingar á honum. Hins vegar er umhugsunarefni hvort ríkið eigi að gefa frá sér rekstur Iðnskólans. Ég veit að á bak við félagið eru áhugasamir og ábyrgir einstaklingar, fagsamtök og atvinnulífið en það væri líka möguleiki að gera tilraunaverkefni og láta þessa aðila sitja við stjórnvölinn ásamt ríkinu án þess að hreyfa við rekstrarforminu. Það verður að liggja fyrir sjálfstæð skoðun ríkisins á því hvort fara eigi í breytingar á rekstrarformi. Ég viðurkenni hér, virðulegi forseti, að ég hef ekki myndað mér endanlega skoðun á þessu máli enda hefur ekki verið tekin afstaða til þess innan Framsóknarflokksins. Ég legg áherslu á að menn hafi að leiðarljósi eflingu þessara skóla, fjölbreyttara námsúrval og að iðn- og starfsnámi verði gert hærra undir höfði eins og svo oft er talað um. Öll breiddin verður að fá að halda sér, mikilvægt er að þrengja ekki aðgang nemenda og að sjálfsögðu að ekki standi til að auka gjaldtöku nemenda á nokkurn hátt.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka frummælanda, hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur fyrir að taka þetta mál hér upp. Ef hæstv. menntamálaráðherra hyggst sameina Iðnskólann í Reykjavík við Fjöltækniskólann, stærsta framhaldsskóla landsins, þá er hún væntanlega að einkavæða Iðnskólann. Það hljóta að vera mikil tíðindi, frú forseti. Miðað við þær upplýsingar sem hafa komið fram í umræðunni virðist samráði vera ábótavant í þessu máli, það er ekki samráð við kennara, það er ekki samráð við samtök iðnaðarmanna og það er ekki samráð við Alþingi. Það er rétt eins og Alþingi komi þetta hreinlega ekki við og ég efast um að það sé rétt, frú forseti, þar sem við erum að ræða um að einkavæða stærsta framhaldsskóla landsins, Iðnskólann í Reykjavík, sem telur tvö þúsund nemendur. Samtök iðnaðarmanna hafa ályktað af þessu tilefni þar sem þeir segja m.a., með leyfi forseta: „Fundurinn krefst þess að tryggt sé að jafnræði gildi milli aðila vinnumarkaðarins þegar ákveðið verði um áframhald málsins og aðild að stjórnun skólans. Miðstjórnin telur það algjöra forsendu þess að samstaða geti orðið um málið að það ríki jafnræði milli samtaka atvinnurekenda og samtaka iðnaðarmanna um aðkomu.“ Jafnframt segja þeir: „Til að iðnnám sé sem best í takt við atvinnulífið hverju sinni þarf að vera þríhliðasamstarf skóla, samtaka launamanna og samtaka atvinnurekenda í hverjum iðngreinaflokki.“ Kennarar hafa líka látið í sér heyra og á fjölmennum fundi hjá þeim í Iðnskólanum mótmæltu þeir þessum áformum með 84% greiddra atkvæða og það er spurning hvort mark verði tekið á því. Verður haft samráð við kennara Iðnskólans í þessu máli og hver er síðan reynslan af rekstrarformi Fjöltækniskólans, frú forseti? Er komin næg reynsla og hver mun hafa faglegt eftirlit með þessum málum í framtíðinni?

Frú forseti. Iðnskólinn í Reykjavík er einn stærsti framhaldsskóli landsins. Hann er með yfir tvö þúsund nemendur, 2.200 nemendur, og sérgreinar hans eru einmitt iðn- og tæknimenntun. Iðnskólinn hefur verið flaggskip iðnmenntunar og starfsmenntunar í landinu. Hins vegar hefur iðnmenntun og starfsmenntun átt undir högg að sækja á síðustu árum, sérstaklega undir stjórn núverandi ríkisstjórnar. Okkur er minnisstætt frá því í haust þegar fjármagn til framhaldsskólanna var skorið niður á einu bretti um 400 millj. kr. Það var síðan þingið sem beitti atbeina sínum til þess að lækka þá upphæð, en niðurskurðaráformin lágu klárt fyrir af hálfu ríkisstjórnarinnar. Við þekkjum þetta um allt land þar sem starfsmenntun og iðnmenntun hefur átt undir högg að sækja til að halda hlut sínum hvort sem er í fjölbrautaskólum eða í sérstökum iðnmenntaskólum. Vandi iðnmenntunar er þess vegna skilningsleysi stjórnvalda og fjárskortur. Það var minnst hér á að það þyrfti hugarfarsbreytingu varðandi Iðnskólann. Já, það vantar hugarfarsbreytingu stjórnvalda gagnvart iðnmenntun í landinu. Það er mjög fátækleg aðferðafræði að ætla að svelta skóla, svelta Iðnskólann til einkavæðingar, til þess að segja: „Bíddu, það er allt betra en að vera í svona fjársvelti og ef við eigum meiri hljómgrunn hjá ráðherrum ríkisstjórnarinnar með því að einkavæða skólann verðum við þá ekki að gera það?“ Nei, það þarf miklu meiri metnað en hér er á ferðinni af hálfu ráðherrans. Að efla iðnmenntun, það er markmiðið. Ég spyr ráðherrann: Er það ætlun ráðherrans að keyra þetta í gegn nú fyrir vorið? Ég efast um að hún hafi lagalegar heimildir til þess að keyra í gegn einkavæðingu á einum stærsta iðnskóla landsins. Ég líka spyr framsóknarmenn sem voru nýverið að álykta á flokksþingi sínu að tíma einkavæðingar á almannaþjónustu væri lokið: Ætla 

Frú forseti. Síðan ég settist hér inn á þing fyrir tæpum fjórum árum hafa menn mikið rætt um mikilvægi þess að efla starfs- og verknám og það hefur sannarlega margt verið gert í þeim málaflokki. Nú nýverið kom út ný skýrsla sem ber yfirskriftina „Nýr framhaldsskóli, skýrsla starfsnámsnefndar“, þar sem eru metnaðarfullar tillögur fyrir framtíð starfsnámsins þar sem m.a. er lagt til að aðgreining náms í framhaldsskólum í bóknám og starfsnám verði afnumin og starfsnáminu lyft á hærri stall. Nú eru komnar fram hugmyndir um að sameina tvo verknámsskóla, Iðnskólann í Reykjavík og Fjöltækniskólann. Ég held að þetta sé akkúrat það sem menn eigi að gera til þess að efla þessar námsgreinar og efla starfsnámið. Ég held að það sem starfsnámið þurfi sé öflugur, metnaðarfullur starfsmenntaskóli og það er það sem menn stefna að. Ég held að það sé akkúrat það sem starfsnámið þurfi, tengingu við atvinnulífið, eins og áform eru uppi um varðandi þennan nýja skóla. Ég er þess vegna ákaflega hlynntur hugmyndum um að sameina þessa skóla og spurningin sem menn þurfa fyrst og fremst að spyrja sig og taka afstöðu til er: Á að sameina þessa skóla og efla starfsnámið eða ekki? Fókusinn hjá þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er hins vegar á allt aðra hluti. Þeim finnst það vera aukaatriði en rekstrarformið aðalatriðið. Þau mega ekki sjá einkahlutafélag utan um skólastofnanir eða annan rekstur. En þetta eru allt saman aukaatriði. Ég get ekki séð að það hafi þvælst mikið fyrir Háskólanum í Reykjavík, Verslunarskólanum eða Fjöltækniskólanum að vera reknir á hlutafélagaformi. Aðalatriðið er, hvað ætlum við að fá út úr þessu? Annaðhvort vilja menn efla starfsnámið eða ekki. Ég vil gera það og ég skora á hæstv. menntamálaráðherra 

Virðulegi forseti. Samfylkingin hefur lengi gagnrýnt það hvernig nauðsynleg uppbygging verk- og tæknináms hefur mætt algjörum afgangi hjá menntamálaráðherrum Sjálfstæðisflokksins. Það er því alveg ljóst að eitthvað þarf að gera og nú er þolinmæði atvinnulífs og forstöðumanna skólanna þrotin. Því er þessi fyrirhugaða sameining til komin. Þessi sameining getur að mínu mati vel komið til greina sem liður í því að breyta fyrirkomulagi verk- og tæknináms hér á landi. Þetta þarf auðvitað að skoða í menntapólitísku samhengi. Það hefur komið fram í máli skólameistara Iðnskólans í Reykjavík að hann vilji byggja upp fagháskólastig innan skólans. Er þetta viðhorf í samræmi við það sem fram kom í skýrslu starfsnámsnefndarinnar um brýna vöntun á slíku skólastigi hér á landi. Því er ég hjartanlega sammála, það sárvantar slíkt skólastig hér á landi. Fagháskólastig, þar sem til verður eðlilegt framhald af iðn- og verknámi sem á sama tíma styrkir það nám á framhaldsskólastigi. Í ljósi þessa þykir mér vert að rifja hér upp að ekki er langt síðan hæstv. menntamálaráðherra lagði niður slíkan fagháskóla með niðurlagningu Tækniháskóla Íslands. Þar var Tækniháskólinn gefinn Háskólanum í Reykjavík. Sameining Tækniháskólans og Háskólans í Reykjavík var afar vanhugsuð og stórkostleg menntapólitísk mistök. Tækniháskólinn, sem var í raun fagháskóli, er horfinn og því þarf að stofna nýjan. Óðagotið við sameiningu var slíkt að hæstv. menntamálaráðherra var ekki til viðræðu við okkur í Samfylkingunni á sínum tíma um að skoða mögulega sameiningu Tækniháskólans við aðra skóla en Háskólann í Reykjavík. Sameining Tækniháskólans við t.d. iðnskólana hefði því getað verið mun betri kostur en nei, ráðherrann var ekki til viðræðu um neitt annað en sameina hann HR sem hefur skilið eftir eyðu í skólakerfinu sem þarf nú að fylla með nýjum fagháskóla. Þetta er að mínu mati skýrt dæmi um þann flumbrugang sem oft einkennir störf hæstv. menntamálaráðherra. Ég segi því: Vöndum til verka, höfum víðtækt samráð við atvinnulífið og þá einnig samtök launamanna. Hefjumst handa við uppbyggingu öflugs verk- og tæknináms á framhaldsskólastigi og á fagháskólastigi. Látum 16 ára sinnuleysi Sjálfstæðisflokksins lokið og nýja tíma taka við. 

Frú forseti. Við erum hér að ræða mjög mikilvægt mál, hvernig við ætlum að efla starfs- og verknám í landinu. Ég vara við að við förum einhverjar flýtileiðir og förum vanbúnar eða vanhugsaðar leiðir. Við höfum orðið vitni að því að núverandi hæstv. menntamálaráðherra hefur lagt í leiðangra án þess að vera búin að hugsa það til enda hvernig hún ætli að lenda málum og án nokkurs samráðs við þá sem starfa í menntastofnunum. Þá vil ég minna á þegar stytta átti nám til stúdentsprófs um eitt ár en það mál hefur einhvern veginn gufað upp í höndunum á hæstv. ráðherra. Varðandi það mál sem við ræðum nú og er mjög mikilvægt, þá eigum við að fara rækilega yfir hvernig til hefur tekist t.d. við Fjöltækniskólann, vegna þess að ég hef heyrt að margt gott fari þar fram og margt sé ágætt en það er vissulega áhyggjuefni hversu fáir innrita sig á skipstjórnarsvið. Það er áhyggjuefni fyrir Íslendinga sem eru fiskveiðiþjóð í miðju Atlantshafinu að svo fáir sæki þetta nám. Mér finnst að við þurfum að fara yfir þessa hluti, hvernig við eigum að efla aðsókn að skólanum. Ég er ekkert viss um að sú leið sem hér er bent á, að sameina hann Iðnskólanum, sé best, ekkert endilega, það geta verið aðrar leiðir. Það ætti einmitt að vera forgangsatriði að kanna hvaða leiðir komi til greina. Það virðist því miður vera svo að Sjálfstæðisflokkurinn forðist umræðu um undirstöðuatvinnugrein útflutnings Íslendinga, t.d. sjávarútvegsins, og þegar talið berst að því þá er talið fært að allt öðru. Ég vil nefna hér að ég hef ítrekað spurt hæstv. ráðherra út í fiskvinnslunámið, hvort það eigi að koma því á legg á ný og það hafa engin svör komið frá hæstv. ráðherra. Ég vil ítreka að það er margt gott sem fram fer í báðum skólunum og það kemur vel til greina að skoða ýmislegt en ég er ekkert endilega viss um að þær hugmyndir 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. menntamálaráðherra svörin þó að ég sé svo sem ekki alls kostar ánægð með þau. Mér þykir það miður að sjálfstæðismenn skuli ævinlega telja það vera sáluhjálparatriði að eina leiðin til þess að gera einhverjar breytingar í menntakerfinu sé að einkavæða. Það virðist vera sáluhjálparatriði hjá sjálfstæðismönnum að iðnnámið sé sett inn á þessa braut. Úr því að menntamálaráðherra lýsir því yfir að hún hafi tekið formlega ákvörðun um að stofna starfshóp um þetta mál þá vil ég segja að á meðan staðan er sú að ungt fólk sem er þess fýsandi að fara í iðnnám á þess ekki kost að eiga val á iðnnámi nálægt heimabyggð sinni, stór hluti þess fólks þarf að sækja námið langt, þá finnst mér ekki réttlætanlegt að hið opinbera ætli að firra sig þeirri ábyrgð sem það hefur hingað til borið á iðnnáminu og færa starfsemina í hendur einkaaðila. Virðulegi forseti. Mér finnst skorta menntapólitík og menntastefnu í orð hæstv. menntamálaráðherra. Það er eins og hér sé tilraunastarfsemi í gangi og úr því að einhverjir eru tilbúnir til að taka við Iðnskólanum, einhverjir einkaaðilar og samtök úti í bæ eru tilbúin að taka við Iðnskólanum, sem hefur verið sveltur af þessum sömu stjórnvöldum árum saman, því að Iðnskólinn hefur verið að knýja á um leiðréttingar og lagfæringar á ýmsum málum sem lúta að fjárveitingum til skólans, þá finnst mér það óforsvaranlegt, hæstv. forseti, að menntamálaráðherra skuli láta þetta gerast og láta sér vel líka án þess að nokkur menntapólitísk sé tekin afstaða í þessum málum. Í kraftmikilli ræðu hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur sagði hún að Tækniháskólinn, sem eðli máls samkvæmt var fagháskóli, hafi verið lagður niður og nú eigi að stofna nýjan skóla. Þetta sýnir auðvitað í hnotskurn skort á menntastefnu, skort á menntapólitík og meðvitund hæstv. menntamálaráðherra og ríkisstjórnarinnar varðandi iðnnámið. Það er því löngu, löngu orðið tímabært að linni, hæstv. forseti, og ég tek undir með þeim þingmönnum sem hér hafa sagt að við getum varla beðið vorsins að fá nýja ríkisstjórn í stólana.

Frú forseti. Margt athyglisvert hefur komið hér fram. Það er ekki bara að stjórnarandstaðan tali tungum tveim heldur tungum þrem. Vinstri grænir hafa sína stefnu, þeir eru einfaldlega á móti einkaaðilum í rekstri á skólastarfi. Þeir greiddu atkvæði á móti sameiningu Tækniháskólans og Háskólans í Reykjavík, sem var studd dyggilega af atvinnulífinu. Svo koma hér þingmenn upp og segja að það hafi ekkert samráð verið haft við atvinnulífið. Atvinnulífið vildi m.a. fá þessa sameiningu í gegn og það er gott að hér sé dregið fram, frú forseti, að Samfylkingin, stjórnarandstaðan gat ekki stutt sameiningu Tækniháskólans og Háskólans í Reykjavík. Hún gat ekki stutt metnaðarfulla rammalöggjöf sem allt háskólasamfélagið hefur fagnað. Ekki gat Samfylkingin stutt það, hvað þá Vinstri grænir. Nú er komið að því að við erum að hlusta á það sem atvinnulífið, sem skólasamfélagið er að tala um, það þarf að efla enn frekar iðn- og starfsnám. Við ákváðum það á sínum tíma að stofna starfsgreinaráðin, af hverju? Til þess að efla tengingarnar við atvinnulífið.  Nú tel ég að það sé rétt að taka næsta skref og skoða þetta með formlegum hætti. Við höfum verið að skoða þetta með óformlegum hætti, verið að hlusta á það sem kennarar hafa að segja, við höfum upplýst Kennarasambandið um gang mála, og þess vegna tel ég rétt að taka formlegt skref í þá veru að skoða þessa sameiningu, vinna að henni með það í huga að hafa fullt samráð við þá aðila sem málinu tengjast. En enn og aftur kemur það í ljós að þegar til kastanna kemur hefur Samfylkingin - hér voru tveir talsmenn Samfylkingarinnar, frú forseti, og þeir gátu ekki einu sinni komið sér saman um það að taka afstöðu til málsins heldur voru með eitthvert yfirlætislegt blaður. Tveir talsmenn Samfylkingarinnar voru hér og töluðu tungum tveim. Enda geta þeir ekki tekið afstöðu með því hvort einkaaðilar séu góðir í rekstri skóla eða ekki, þeir treysta sér ekki til þess.  
            

Ræðutíminn er búinn.

og tel það einboðið að við tökum öflug skref til þess að efla iðn- og starfsnám.

Það er mjög mikilvægt að hv. þingmenn og ráðherrar einnig haldi sig við tilskilinn ræðutíma eins og hann er ákveðinn í þingsköpum.

Virðulegi forseti. Ég flyt fyrir hönd umhverfisnefndar frumvarp til laga um breytingu á lögum um úrvinnslugjald, nr. 162/2002, með síðari breytingum. Hér er um að ræða mjög tæknilegan hlut og það var vitað er við gengum frá frumvarpinu á sínum tíma, þ.e. þegar við gengum frá lögunum um úrvinnslugjald á sínum tíma, að við mundum verða oft í þessum sal að flytja frumvarp til laga um breytingu á hinum ýmsu gjöldum. Til að setja þingheim í snertingu við það hversu tæknilegt þetta er ætla ég að gera þingheimi það að lesa eftirfarandi breytingu á viðaukum við lögin, að minnsta kosti hluta af þeim, virðulegi forseti. „a. Í stað umbúðanúmeranna 03019; 03026; 03035; 03036; 06031; 06041; 08026; 17019; 20096; 20097; 21021; 82013; 85176 … kemur: 030190; 030260; 030350; 030360; 060310; 060410; 080260; 170190; 200960; 200970; 210210; 820130; 851760 …“ - O.s.frv. „b. Umbúðanúmerið 1701999 og síðara umbúðanúmeranna 2009 falla brott. c. Hlutfallstölur við umbúðanúmerin 3923; 481910; 481920; 481930; 481940; 481950 verða: 1,0%, 100,0%; 100,0%, 0,0%; 100,0%, 0,5%; 100,0%, 0,5%; 100,0%, 0,0%; 100,0%, 4,0%. d. Við bætast eftirfarandi umbúðanúmer ásamt hlutfallstölum: 46, 0,0%, 0,0%; 48115101, 100,0%, 0,0%; 48115901, 100,0%, 0,0%; 48116001 100,0%, 0,0%; 62, 0,0%, 0,0%.“ Ef einhver er að velkjast í vafa, virðulegi forseti, um að hér sé um tæknilegt mála að ræða þá held ég að þessi upplestur hafi gert þeim það ljóst að þannig er þeim málum fyrir komið.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. formanni umhverfisnefndar fyrir þessa skemmtilegu lesningu. Ég hef sennilega ekki í annan tíma brosað jafnmikið undir ræðuhöldum hv. þingmanns. En ég tek undir með honum. Auðvitað er rétt að það er ekki einfalt mál að fara í þessi lög og það væri ekki heiðarlegt af mér að segja: Hvað, gastu ekki séð þetta í fyrsta skipti sem við tókum þetta í gegn? Ég vil bara segja það að löggjöf af þessu tagi er auðvitað afar flókin og þess vegna skiptir verulegu máli að hæstv. ráðherrar undirbúi löggjöf af þessu tagi betur en hv. umhverfisráðherra, Jónína Bjartmarz, gerði í þessu tilfelli. Þetta er reyndar ekki í fyrsta skipti sem við lendum í nákvæmlega þessu sama, að þegar við breytum þeirri löggjöf sem hér um ræðir fer það í handaskolum og leiðrétta þarf það skömmu síðar. Þetta er því fyrst og fremst brýning til hæstv. ráðherra og embættismanna í ráðuneytunum. Það er ekki forsvaranlegt að láta löggjöf af þessu tagi birtast hér einum eða tveimur dögum fyrir jólahlé og ætlast til þess í alvöru, eins og gert var hér, að það verði bara afgreitt einn, tveir og þrír í gegnum þingið. Það tókst ekki. Við þurftum að afgreiða þetta í janúar. Gerðum það þá með dágóðu hraði og við vorum ekkert að teygja málin í umhverfisnefnd. Við lítum á þetta svipuðum augum. Það er auðvitað nauðsynlegt að koma þeim breytingum sem um er að ræða í gegn. En það verður að gera þá kröfu að málin séu undirbúin betur en raun ber vitni. Það eru í raun og veru alfa og omega alls í lagasetningu að málin séu vel undirbúin. Því kynnast nú þingmenn þessa dagana afar vel. Mér skilst að stjórnlaganefndin okkar sem á að fara yfir það frumvarp sem mælt var fyrir hér í gær, frumvarp til laga um breytingu á stjórnarskránni, hafi fengið á klukkutímafundi í hádeginu í hendur möppur með 800 blaðsíðna lesefni. Mér skilst að það hljóti að verða að afgreiða það mál gegnum þingið á morgun eða hinn ef starfsáætlun á að standast. Þetta eru auðvitað ekki boðleg vinnubrögð.

Frú forseti. Já. Ég ætla að taka undir gagnrýni á vinnubrögðin hjá hæstv. umhverfisráðherra. Sýnir bara að það hefur verið kastað til þess höndunum og hroðvirknislega staðið að verki. Því þarf að gera svona leiðréttingar eins og hér liggja fyrir. En í ljósi þess hversu flókið og tæknilegt þetta mál er þá hefði ég nú talið að skýring hefði þurft að vera með greininni, með frumvarpinu þannig að þeir sem sjái þetta frumvarp til laga viti um hvað það fjallar annað en þær tölur sem formaður hv. umhverfisnefndar las upp og las reyndar ekki upp allar. Í greinargerðinni segir í tveimur línum, með leyfi forseta: „Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á viðauka XVIII við lög um úrvinnslugjald, nr. 162/2002. Er um lagfæringar á umbúðanúmerum og prósentutölum að ræða.“ Hvaða umbúðanúmer eru þetta? Það hefði kannski þurft að skýra það aðeins hérna út hvaða umbúðir utan um hvað þetta er o.s.frv. Því hérna er náttúrlega bara greinin og leiðréttingin. Það hefði kannski átt að skýra þetta aðeins betur sérstaklega í ljósi þess hvað þetta er tæknilegt. Það er ekki fyrir nokkurn mann sem fer í gegnum þingskjöl að skilja út á hvað þetta gengur. Þetta er bara eins og hvert annað reikningsdæmi eða reikningsþraut. Ég hefði því talið ástæðu til að skýra þetta aðeins betur fyrir þeim sem koma að málinu en þekkja ekki til þess. Annars tel ég ekki mikla ástæðu til að ræða þetta neitt frekar en þegar hefur verið gert. En ég vil aftur gagnrýna vinnubrögðin í umhverfisráðuneytinu í vetur, hvernig málum hefur verið háttað þar, hversu seint þau hafa komið til nefndarinnar og hvernig þingmenn sem sitja í umhverfisnefnd hafa þurft að vinna þessi mál nánast á handahlaupum. Síðast núna rétt áðan á næstsíðasta degi þingsins var að koma inn nýtt mál sem nefndarmönnum er ætlað að flytja og munu flytja. En það er alveg dæmi um vinnubrögðin hjá ríkisstjórninni í umhverfismálum í vetur.

Frú forseti. Ég held að það hafi viljað hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni til happs að hann þurfti ekki að lesa þetta magnaða frumvarp upp í morgun þegar framtíðarkjósendur hans, börnin úr Borgaskóla, voru hér viðstödd á pöllunum því þetta hlýtur að hafa hljómað þeim afskaplega einkennilega í eyrum og ekki mikið glætt áhuga þeirra á Alþingi. En mig langar svona rétt úr því að það eru búið að opna hér umræður um úrvinnslugjald, frú forseti, að spyrja hv. formann umhverfisnefndar út í sjóðinn, þ.e. Úrvinnslusjóðinn. Hvernig staðan er á þeim sjóði í dag? Við erum að tala um greiðslur í sjóðinn. Hvernig er staðan á þeim sjóði og í hvað fara tekjur hans? - Nú bara sló alveg út. Ég held að spurningin sé ekkert lengri.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Valdimari Leó Friðrikssyni fyrir fyrirspurn hans  Hv. þingmaður spyr um sjóðinn, hvernig hann standi o.s.frv. Skemmst er frá því að segja að hann stendur mjög vel sem hefur gert það að verkum að við höfum verið að lækka gjöld mjög mikið á þessu kjörtímabili. Raunar er hugmyndin sú í örstuttu máli að hver flokkur standi undir sér, ef þannig má að orði komast, t.d. bifreiðarnar, úrvinnslugjaldið af þeim eða á einstaka vöruflokkum. Það þýðir að þegar verður sjóðamyndun, sem hefur gerst í mörgum tilfellum, þá hefur löggjafinn eða nefndin beitt sér fyrir því eftir uppáskrift frá Úrvinnslusjóði að viðkomandi gjald er lækkað. Það hefur svona verið almenna reglan þó líka sé dæmi þess að menn hafa þurft að hækka það á ákveðnum flokkum, því hugmyndin er ekki sú að millifært sé innan sjóðsins heldur verði hver flokkur að standa undir sínu, ef þannig má að orði komast. Ef þetta hefur svarað spurningu hv. þm. þingmanns, virðulegi forseti, er það vel, annars svara ég öðrum ef þetta er ekki nógu skýrt eða um fleiri spurningar er að ræða.

Frú forseti. Ég þakka ágætt svar en tel nauðsynlegt að spyrja enn frekar. Er það ekki rétt ábending hjá mér að sjóðurinn standi í raun það vel að ástæða sé til að lækka þessi gjöld enn frekar?

Virðulegi forseti. Ég tek fram að nú er ég að ræða þetta mál út frá minni, ég er ekki með gögnin fyrir framan mig. Nefndin hefur mjög oft á þessu kjörtímabili fengið stöðu sjóðsins hverju sinni og síðan hafa verið gerðar breytingar í kjölfarið á því. Eins og ég segi hefur verið mjög ánægjulegt að taka þátt í að lækka þessi gjöld mjög myndarlega á ýmsum vörum. Ef þarf að lækka þau á fleiri vörum eða meira, þá væri gott að fá þær ábendingar. Stjórn sjóðsins hefur verið, held ég, ágætlega vakandi yfir því að sjá til þess að hér myndist ekki einhverjir sjóðir, sem ekki er hugmyndin með þessu fyrirkomulagi, ef þannig má að orði komast. Ég held að það sé sjálfsagt að ef einhverjar ábendingar eru um slíkt að taka þær til greina. Þetta er að vísu, eins og ég segi, tekið fyrir í nefndinni og búið að taka fyrir í nefndinni nokkuð oft, og sem betur fer hefur það verið verkefnið fram til þessa að lækka gjöldin. Hv. þingmaður þarf að koma kannski með aðeins nákvæmari fyrirspurn um á hvaða sviðum hægt væri að lækka gjöldin og þá væri örugglega hægt að kanna það. En ég get ekki lofað hv. þingmanni svari núna. Eins og hv. þingmaður veit er sá sem hér stendur mikill áhugamaður um lækkun skatta og gjalda þannig að ég er svo sannarlega til í að skoða það.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 29/1993, um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl., með síðari breytingum. Með frumvarpi þessu eru lagðar til breytingar á vörugjaldi af bifreiðum sem nýta metangas að verulegu leyti í stað bensíns eða dísilolíu. Er lagt til að umræddar bifreiðar verði undanþegnar vörugjaldi tímabundið til ársloka 2008. Það er til samræmis við gildistíma tímabundinna undanþágna vörugjalda af vetnis- og rafmagnsbifreiðum samkvæmt núgildandi lögum. Gert er ráð fyrir að fyrir árslok 2008 verði mótuð heildarstefna um skattlagningu bifreiða sem nýta umhverfisvæna orkugjafa. Með frumvarpi þessu er stefnt að því að gera metangasbifreiðar ákjósanlegri kost en nú er við val á bifreið og er lagt til að framangreindar bifreiðar verði nú að fullu undanþegnar vörugjaldi en hingað til hafa þær notið 240.000 kr. eftirgjafar af vörugjaldi. Ætla má að þær aðgerðir sem hér eru lagðar til muni stuðla að minni losun gróðurhúsalofttegunda og jafnframt koma í veg fyrir þá sóun orku sem felst í því að nýta ekki hauggasið á bifreiðar. Til að sporna við misnotkun er lagt til að óheimilt verði að fjarlægja metangasbúnað eða gera breytingar á eldsneytisgeymum bifreiða sem notið hafa niðurfellingar vörugjalds samkvæmt frumvarpinu. Ákvæðinu er m.a. ætlað að koma í veg fyrir að fluttar verði inn metangasbifreiðar sem síðan verði eingöngu notaðar sem bensínbifreiðar. Reikna má með því að undanþágan leiði til þess, að teknu tilliti til afleiddra áhrifa á virðisaukaskatt, að lækkun á söluverði slíkra bifreiða verði á bilinu 25–30% eftir því hvort um er að ræða smábíla eða stærri jeppa. Samkvæmt lauslegum útreikningum má gera ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs af miðlungsstórum fólksbíl verði hátt í 500 þús. kr. lægri en ef greitt væri fullt vörugjald og virðisaukaskattur af því. Þó þarf að hafa í huga að samkvæmt bráðabirgðaákvæði í gildandi lögum er heimilt að fella niður 240 þús. kr. af vörugjaldi á bifreiðum af þessum toga þannig að mismunur eftir afgreiðslu þessa frumvarps yrði þá um 250 þús. kr. á meðalfólksbíl. Afar erfitt er að spá fyrir um það í hvaða mæli fyrirtæki og einstaklingar muni kaupa bifreiðar með þessum búnaði í kjölfar slíkrar verðlækkunar. Hauggasi hefur á undanförnum árum verið safnað saman á urðunarsvæði Sorpu í Álfsnesi og það hreinsað og metan skilið úr hauggasinu til notkunar á bifreiðar. Metan er skæð gróðurhúsalofttegund, um tuttugu sinnum öflugri en koltvísýringur. Það er því æskilegt að metaninu sé safnað saman og brennt, og eytt þannig sem gróðurhúsalofttegund. Flestir bifreiðaframleiðendur bjóða eina eða fleiri tegundir metangasbifreiða. Í þeim eru venjulegar bensínvélar sem breytt er smávægilega svo þær geti einnig brennt metani en jafnframt eru fáanlegar bifreiðar sem eingöngu ganga fyrir metani. Í dag eru um 50 bifreiðar hér á landi sem ganga fyrir metangasi að hluta eða öllu leyti. Með því að fjölga metangasbifreiðum má koma í veg fyrir þá sóun á orku sem felst í því að nýta ekki hauggasið sem orkugjafa. Metan er selt á einni dælustöð á höfuðborgarsvæðinu og er undanþegið eldsneytisgjöldum. Verð á metani er því mjög hagstætt og svarar til þess að bensínlítrinn kostaði tæpar 80 kr. Verði frumvarpið að lögum er áætlað að það muni ekki hafa teljandi áhrif á kostnað skattkerfisins og umsýslu þessara mála frá því sem nú er. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Það frumvarp sem hæstv. fjármálaráðherra flytur hér, um að framlengja frest á vörugjöldum af svokölluðum metanbílum, er góðra gjalda vert en það vekur athygli mína að í frumvarpinu er aðeins talað um metangasbíla en eingöngu er hægt að fá metangas á höfuðborgarsvæðinu. Það er ekki fáanlegt annars staðar og þó að þetta sé auðvitað sjálfsögð niðurfelling gagnast hún eingöngu þar. Þess vegna langar mig að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvers vegna svokallaðir tvinnbílar koma ekki inn í þetta undanþáguákvæði. Þá er ég að ræða um bíla sem ganga bæði fyrir bensíni og rafmagni. Það mundi gagnast fleiri Íslendingum en eingöngu þeim sem nota metangasbíla út frá því sem ég sagði áðan um það hvar hægt er að fá áfyllingu. Spurning mín í fyrsta andsvari við hæstv. ráðherra er annars vegar um tvinnbílana og hins vegar tek ég eftir því að niðurfellingin á vörugjaldinu féll niður að mig minnir 1. janúar eða 1. desember síðastliðinn, þessi undanþága, og þá er spurningin: Hvað hefur verið að gerast á þessum tíma, fram að þessum tíma ef þetta frumvarp verður nú samþykkt? Er gat þarna á milli? En fyrst og fremst er varðar spurning mín tvinnbílana.

Frú forseti. Eins og augljóst er fjallar þetta frumvarp um metangasbíla en ekki um tvinnbíla en þar er auðvitað talsverður munur á um hvers konar bifreiðar er að ræða. Annars vegar erum við að nýta hauggasið sem verður til hjá okkur og er í sjálfu sér hættuleg lofttegund vegna gróðurhúsaáhrifa og síðan sparar það okkur auðvitað að brenna öðru eldsneyti og losunin verður þannig minni. Tvinnbílarnir ganga alla vega flestir fyrir hefðbundnu bensíni og svo framleiða þeir sjálfir rafmagn sem þeir hlaða á geyma og nýta síðan meðan það endist. Þeir eru út af fyrir sig allra góðra gjalda verðir en ég held að þeir hafi sem slíkir ekki sömu jákvæðu umhverfislegu áhrifin sem við erum að reyna að ná með því að ýta undir notkun á metangasbílum. Ég á hins vegar von á því að á síðari stigum í vinnslu þeirrar stefnu sem unnið er að á vegum ríkisins muni tvinnbílarnir koma inn í þá umræðu. Tvinnbílarnir nýta, eins og ég segi, bæði hefðbundna eldsneytisgjafa og svo framleiða þeir orku. Þeir framleiða orkuna þegar þeir hemla og það gerist frekar í styttri ferðum. Hins vegar þegar þeir eru í langkeyrslu og búnir að nýta rafmagnið brenna þeir að mestu leyti hefðbundnum eldsneytisgjöfum.

Virðulegi forseti. Ég fagna auðvitað því frumvarpi sem hér er fram komið en vek aftur athygli á því að þessar metangasbifreiðar verða fyrst og fremst fyrir íbúa höfuðborgarsvæðisins. Tvinnbílarnir mundu gagnast Íslendingum öllum, sama hvar þeir búa. Þess vegna segi ég að enn einu sinni er verið að koma með frumvarp sem skekkir svolítið samkeppnishæfni landsmanna, ef svo má að orði komast. Íbúar landsbyggðarinnar sitja ekki við sama borð hvað þetta varðar. Það er rétt að hafa það í huga. Þess vegna tel ég fulla ástæðu til að taka tvinnbílana inn líka og byrja á að lækka vörugjald af þeim. Hæstv. ráðherra talar um markmiðin sem hér eru sett fram, þ.e. umhverfisleg markmið. Má ég aðeins, virðulegi forseti, vekja athygli þingheims og hæstv. ráðherra á því að undanfarið hefur átt sér stað alveg óheyrilegur innflutningur á svokölluðum pallbílum sem eru 5 tonn og yfir og eru flokkaðir sem vörubílar, litlir vörubílar. Þeir bera ekkert vörugjald, ekki neitt. Þetta eru bensínhákar með 6 og upp í 7,3 í slagrými og eyða upp undir 25 lítrum af bensíni í innanbæjarkeyrslu. Væri ekki full ástæða til þess, og ég spyr hæstv. fjármálaráðherra út í það, að breyta þessu ákvæði og hækka e.t.v. vörugjaldið og koma þá á móts við tvinnbílana og lækka vörugjaldið þar í staðinn þannig að nettóstaða ríkissjóðs væri söm, vegna þess að ég veit og hef oft heyrt hæstv. fjármálaráðherra tala um að honum sé mjög umhugað um það. Virðulegi forseti. Ég tók þetta sem dæmi, pallbíla sem flokkaðir eru sem vörubílar, 5 tonn og stærri. Ef við tökum pallbíla sem eru undir 5 tonn bera þeir aðeins 13% vörugjald meðan fólksbílar bera 30% og stærri fólksbílar og jeppar 45% vörugjöld. Hefur ekki komið til tals, virðulegi forseti, að breyta þessu með pallbílana, þessa bensínháka, vegna þeirra sjónarmiða sem koma fram í þessu frumvarpi sem eiga að vera umhverfisvæn og umhverfislega sinnuð?

Frú forseti. Ef þessi tilraun sem við erum að gera hér gengur vel og það verður góð sala á þessum bílum er ég alveg sannfærður um að bensínstöðvum sem afgreiða metangas mun fjölga og það mun þá verða í samræmi við það hversu margar bifreiðar eru á svæðunum hvort sú þjónusta er veitt þar eða ekki. Varðandi hins vegar pallbílana þá eru þeir flokkaðir á þennan hátt vegna þess að þeir eru almennt taldir vera atvinnutæki 

Frú forseti. Ég fagna því að fram er komið þingmál um að breyta vörugjaldi á bifreiðar sem nýta metangas og minni á að Norðurlandaráð hefur sent leiðbeiningar til aðildarlandanna um að fara þessa leið, að minnka vörugjöld á bifreiðar sem nota vistvænt eldsneyti. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra í ljósi þess að þarna er eingöngu um að ræða bifreiðar sem geta tekið eldsneyti á höfuðborgarsvæðinu, á einni stöð, og minni á það í leiðinni að höfuðborgarbúar vilja líka getað keyrt út á land og taka eldsneyti þar. Er hæstv. ráðherra tilbúinn að setja inn í þetta frumvarp ákvæði sem snýr að tvinnbílunum? Þó að þeir noti hefðbundið eldsneyti menga þeir helmingi minna, þeir búa til sitt rafmagn sjálfir og nýtast alls staðar á landinu og líka í langferðir. Ég hef reynslu af tvinnbíl í tvö ár og þetta eru einstaklega vistvænir bílar. Í umræðum um umhverfismál og aðgerðir vegna loftslagsbreytinga af völdum gróðurhúsalofttegunda, hvöttu sérfræðingar sem töluðu á Norðurlandaráðsþinginu Íslendinga til að fara þá leið að auka notkun tvinnbíla og grípa til ráðstafana eins og þeirra sem hér er verið að leggja til og snúa að metanbílunum. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Er hann tilbúinn að svara þessu ákalli frá sérfræðingum í loftslagsmálum og taka tvinnbílana hér inn? Því að þessir sérfræðingar sögðu að þetta væri ein áhrifaríkasta og árangursríkasta leiðin sem hægt væri að fara á Íslandi.

Frú forseti. Það er óskaplega gott að vita að það skuli vera svona mikið af sérfræðingum til úti í heimi sem vita svona mikið um aðstæður hérna hjá okkur á Íslandi. Mjög uppörvandi að þeir skuli vera svona hvetjandi. Hins vegar held ég að tvinnbílarnir séu annars eðlis en metangasbílarnir eins og ég fór yfir áðan. Ég sé a.m.k. ekki í hendi mér að sama ætti endilega að gilda um þá þótt ég telji að það geti verið ástæða til þess að gera tiltekna hluti varðandi þá og hugsanlegt að það komi fram á síðari stigum í því sem við erum að vinna þessa dagana. En ég held a.m.k. ekki að tímabært eða rétt sé að taka þá inn í þetta frumvarp.

Það er nú ástæðulaust, virðulegi forseti, fyrir hæstv. ráðherra að vera svona úrillur og stúrinn þótt talað sé um aðgerðir til sporna við áhrifum af losun gróðurhúsalofttegunda. Ríkisstjórnin er nýbúin að vera með stefnumörkun í loftslagsmálum. Það hvarflar nú að manni þegar hæstv. ráðherra tekur svona í að sömu ívilnanir verði gerðar gagnvart þeim sparneytnu bifreiðum sem allir landsmenn geta notað sér að hér sé um sýndarmennsku að ræða, að það sé sýndarmennska í ríkisstjórninni að vera með yfirlýsingar um vilja til að grípa til aðgerða vegna áhrifa og hlýnunar vegna gróðurhúsalofttegunda og það eina sem ríkisstjórnin vill síðan gera í málinu er að taka vörugjaldið af bifreiðum sem nýta metangas, sem er góðra gjalda vert. En það eru örfáar bifreiðar. Það geta fáir landsmenn nýtt sér þetta vegna þess að það er aðeins ein orkustöð og hún er hér á höfuðborgarsvæðinu. Tvinnbílana geta allir nýtt sér og þeir skila mestu. Af því að hæstv. ráðherra var að gera lítið úr sérfræðingum sem höfðu talað á Norðurlandaráðsþingi þá er hér um að ræða Færeyinginn Boga Hansen sem er mjög virtur sérfræðingur og hefur mikla þekkingu á aðstæðum á Íslandi. Hann hefur komið hingað nokkrum sinnum og talað um þessi mál. Hann hvetur okkur til að grípa til þessara ráðstafana, að lækka gjöld á tvinnbílum til þess að koma til móts við þær kröfur sem er verið að gera um minnkun útblásturs vegna bifreiða. Og við gætum náð verulegum árangri ef við mundum fjölga þannig bifreiðum sem nýta bæði rafmagn og hefðbundið bensín en menga helmingi minna en venjulegur fjölskyldubíll gerir í dag.

Frú forseti. Ég vissi nú ekki að ég hefði verið að gera lítið úr einum eða einum, hvorki sérfræðingum né öðrum og er ástæðulaust fyrir hv. þingmann að túlka ummæli mín á þann hátt. Ekki tók ég eftir því sjálfur að ég væri úrillur eða stúrinn. Hv. þingmaður ætti bara að sjá mig þegar ég er virkilega úrillur og stúrinn. Hún hefði kannski gaman af því að sjá það. Eins og ég er nú þegar búinn að fara yfir hérna tvisvar ef ekki þrisvar í umræðunni, þá eru tvinnbílarnir annars eðlis tæknilega en metangasbílarnir.

Þeir eru vistvænir engu að síður.

Þeir eru engu að síður vistvænir. Það er alveg rétt. Þeir eru hins vegar miklum mun líkari hinum hefðbundnu bifreiðum sem við þekkjum og nota í grunninn sama eldsneytið þó að þeir bæði framleiði og noti rafmagn líka, til að spara eldsneytið. En þessi virkni á sér líka sérstaklega stað í þéttbýlinu þar sem mikið er um að það sé bremsað og stoppað og krafturinn sem þá verður til við mótstöðuna nýtist til að framleiða rafmagnið. Þetta nýtist síður á langferðum, þá er raunverulega um notkun á hefðbundnum eldsneytisgjöfum að ræða. Þannig að við erum einfaldlega að tala um bifreiðar sem eru annars eðlis en um ræðir í frumvarpinu. Þær eru allra góðra gjalda verðar og alls ekki ólíklegt að þær muni koma fram í því sem við erum að vinna þótt á annan hátt verði. Það er eins og það sé svolítil lenska hjá stjórnarandstöðunni að ef komið er fram með eitthvað gott og jákvætt, þá er svona tekið undir það en það þarf 

Hæstv. forseti. Hér er sannarlega ástæða til að staldra við og skoða ofan í kjölinn trúverðugleika umhverfisstefnu ríkisstjórnarinnar. Því við höfum orðið vitni að því að það hafa verið sett fram markmið varðandi losun gróðurhúsalofttegunda og við verðum vör við það í aðdraganda kosninga að Sjálfstæðisflokkurinn reynir ítrekað að gefa sig út fyrir að vera að fara inn á nýja braut í þessum efnum, í umhverfismálunum. Fálkinn birtist grænn á forsíðu Morgunblaðsins og menn spyrja hvort málningin haldi vatni. Það er því alveg eðlilegt að hæstv. ráðherra sé spurður út í það hversu djúpt þessi stefnubreyting sjálfstæðismanna risti. Þetta frumvarp er til marks um að stefnubreyting sé í farvatninu. En ég tek undir það með þeim þingmönnum sem hér hafa komið í andsvar við hæstv. ráðherra að það er auðvitað ekki farið alla leið og það er mjög miður og óskiljanleg sú tregða sem kemur í ljós í orðum hæstv. ráðherra varðandi það að vilja ekki heimila að þessi ívilnun gildi fyrir allar bifreiðar sem spara okkur losun í þeim mæli sem t.d. tvinnbílarnir gera og aðrir bílar, aðrar bifreiðar sem nota vistvæna orkugjafa. Samkvæmt gildandi reglum þá er í gildi bráðabirgðaákvæði í lögum sem gerir það heimilt að fella niður 240 þús. kr. af vörugjaldi bifreiða, ef ég man rétt, sem eru rafbílar, þ.e. þetta gildir eingöngu um rafbílana. Nú hristir nú hæstv. ráðherra höfuðið. En það er til ívilnum í vörugjaldi vegna þeirra bíla sem taldir eru hafa lítil sem engin áhrif á umhverfið í útblæstri. Ég hefði talið að sú ívilnun hefði verið ástæða fyrir stærri skref í þessum efnum. Og þess vegna hefði ég viljað sjá að frumvarpið sem hér er talað fyrir næði yfir allt það sem upp á vantar. Ég lýsi því líka yfir að mér finnst nokkuð miður að hér skuli lýst yfir að þetta sé einungis tímabundin ráðstöfun og það ekki til mjög langs tíma því gert er ráð fyrir að hún gildi einungis fram til loka ársins 2008. Hvers vegna? Jú. Vegna þess að hæstv. ríkisstjórn ætlar sér að vera búin að ljúka heildarstefnu um skattlagningu bifreiða sem nýta umhverfisvæna orkugjafa fyrir árslok 2008. Setjum nú svo að Sjálfstæðisflokkurinn verði ekki í ríkisstjórn á næsta kjörtímabili. Þá getum við og kjósendur sagt með réttu að Sjálfstæðisflokkurinn hafi ekki staðið sig í umhverfismálum á því kjörtímabili sem nú er rétt liðið. Hins vegar getum við líka sagt og séð, og það er þá augljóst, að Sjálfstæðisflokkurinn, sem nú reynir að lofa bót og betrun fram í tímann, þ.e. með öðrum orðum að Sjálfstæðisflokkurinn sé að reyna að ganga í augun á kjósendum vegna þess að kjósendur vilja fá útspil af þessu tagi nú í aðdraganda kosninga. Ég tel að skoða þurfi þennan frumvarpsflutning hæstv. ráðherra í því ljósi. Auðvitað eru breytingarnar sem hér koma fram af hinu góða. Þær eiga eftir að verða til verulegra hagsbóta fyrir neytendur. Það kemur fram í fylgiskjali með frumvarpinu frá fjármálaráðuneytinu, fjárlagaskrifstofu, að það megi gera ráð fyrir að þessi undanþága leiði til þess að teknu tilliti til afleiddra áhrifa á virðisaukaskatt að lækkun á söluverði þeirra bifreiða sem hér um ræðir, sem sagt metangasbílana, verði á bilinu 25–30% eftir því hvort um er að ræða smábíla eða jeppa. Þannig að hér er um verulega hagsbót fyrir neytendur að ræða og í sjálfu sér sáralítil áhrif á ríkissjóð þegar á heildina er litið. Breyting af þessu tagi getur ekki talist útlátamikil fyrir ríkisstjórnina og ríkissjóð og þess vegna ætti ríkisstjórninni ekkert að vera að vanbúnaði og hefði reyndar fyrir löngu síðan átt að vera búin að marka sér ákveðna stefnu í þessum málum sem næði til allra bifreiða sem aka um á vistvænum orkugjöfum. Á slíkum tíma vakningar í umhverfismálum og umræðu um áhrif útblásturs á heilsu manna og áhrif stórra bíla á loftgæði í borgum eða þéttbýli, þá hefði ég talið ástæðu til þess að taka hér stærri skref. Metangasið er afurð sem verður til vegna athafna mannanna. Metangas verður til, eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra, á öskuhaugum þar sem fólk lætur frá sér úrgang. Það er einungis á öskuhaugunum eða urðunarstaðnum á Álfsnesi sem til þessa hefur tekist að virkja metangasið eins og Sorpa hefur gert uppi á Álfsnesi. Það hefur verið gaman að fylgjast með því sem þar er gert og það starf hefur allt verið til fyrirmyndar. Hins vegar vantar talsvert upp á að starfsmenn Sorpu nái að fanga allt það metangas sem fellur til á urðunarstaðnum þannig að enn má bæta verulega þá tækni sem þar um ræðir. Ég hefði talið að það hefði verið fullsæmandi fyrir hverja ríkisstjórn að taka þátt í því sem Sorpa hefur verið að gera þarna upp frá og tryggja að það mætti ná enn betri árangri en nú er varðandi það að fanga sem mest af því metangasi sem til fellur. Einnig má varpa hérna fram spurningunni um það hvernig ástatt sé á öðrum urðunarstöðum því metangasið verður til á þeim urðunarstöðum sem verið er að nota og reyndar þeim sem aflagðir eru. Þannig að það er spurning hvort ekki þurfi hér stefnumörkun í þeim efnum, frá ríkisstjórninni, á hvern hátt megi fanga metangasið frá öðrum urðunarstöðum en þeim sem er upp í Álfsnesi. Þá mundum við líka vera að horfa fram á það að fólk á landsbyggðinni, á öðrum landshornum en einungis á suðvesturhorninu, ætti þess kost á aka um á metanbílum. Ég vil nota tækifærið, hæstv. forseti, í þessari umræðu og vekja athygli á frumvarpi sem ég hef lagt fram hér á Alþingi á þskj. 1044 en þar legg ég til breytingu á lögum þeim sem við erum að fjalla um hér, þ.e. lögum um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti og fleiru, nr. 29/1993. Frumvarp mitt gengur út á það að stóru pallbílarnir, bensínhákarnir, eins og þeir voru nefndir í ræðu rétt áðan, njóti ekki þeirra ívilnana sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur leitt í lög að þeir geri í dag. Ég man ekki hvort síðasta breyting á þessum lögum sem ívilnaði pallbílum var gerð fyrir einum þremur, fjórum árum síðan. Þá var því mótmælt af okkur þingmönnum í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, að opnað yrði fyrir gríðarlegt flóð stórra bíla inn í umferðina, bíla sem menga meira en smáir bílar. Bíla sem spæna upp malbikið af mun meira afli en smærri bílar. Bíla sem í alla staði eru óæskilegir inn í almennri umferð. Sjálfstæðisflokkurinn skellti skollaeyrum við þeim varnaðarorðum. Það hafa þeir gert allt til dagsins í dag. Enn bólar ekkert á neinum áformum Sjálfstæðisflokksins varðandi breytingar í þá veru sem ég legg til í frumvarpi mínu á þskj. 1044. Nú háttar svo til að þingi er rétt að ljúka og það er auðvitað ljóst að ég kem ekki til með að ná þessu máli mínu inn í nefnd svo ég hyggst misnota aðstöðu mína hér í umræðum um þetta frumvarp hæstv. ráðherra sem varða sömu lög og gera í örfáum orðum grein fyrir því sem það innifelur. Frumvarpið gerir ráð fyrir að gerðar verði breytingar á 4. gr. laganna og varða breytingar skilgreiningu á stærð og þunga þeirra bifreiða sem njóta undanþágu frá fullu vörugjaldi. En það er svo að samkvæmt þessum lögum þá skal greiða vörugjald í ríkissjóð af ökutækjum sem eru skráningarskyld samkvæmt umferðarlögum og í 3. gr. er kveðið á um að gjald þetta sé ýmist 30% eða 45%, allt eftir sprengirými aflvélarinnar. Í 4. gr. laganna er svo mælt fyrir um undanþágur og eftirgjafir frá innheimtu gjaldsins. Þau sjónarmið sem búa að baki niðurfellingu eða lækkun gjalds eru einkum þau að það eigi að styðja við atvinnurekstur. Virðulegi forseti. Þau sjónarmið skil ég. Og ég tel mjög mikilvægt að við stöndum vörð um atvinnureksturinn og ákveðin undanþága nái til atvinnurekstrarins. Jafnvel þótt það verði einhverjir einstaka bílar, eins og við sjáum t.d. hér á höfuðborgarsvæðinu þar sem sveitarfélög, sérstaklega Reykjavík rekur í einhverjum tilfellum bíla sem eru af svona millistærð þar sem starfsmenn borgarinnar hafa tvær sætaraðir til að sitja í bílnum. Bílar af þessu tagi mundu að öllum líkindum þurfa að bera hærri vörugjöld en þeir gera í dag. Ég verð að segja að í mínum huga þá eru slíkir bílar það fáir að ég held að það sé ekki mikill skaði skeður í þeim efnum miðað við ávinninginn sem við fengjum af því að fá full vörugjöld aftur á stóru bílana, á pallbílana sem eru til einkanota. Það hefur, eins og ég sagði áðan, borið á því í auknum mæli að slíkir stórir bílar séu í almennri umferð. Þótt hæstv. fjármálaráðherra segist ekki sjá mikið af þeim í miðbænum þá vil ég segja við hæstv. ráðherra, sem ég efa að sé jafnmikið á gangi í miðbænum og ég sem venjulega geng til vinnu úr vesturbænum og hingað í gegnum miðbæinn og sé mjög mikið af þeim, að ég ráðlegg hæstv. ráðherra að líta betur í kringum sig. Þeir eru hér á hverju strái. Þessi ökutæki eru ýmist alveg undanþegin vörugjaldi eða bera einungis 13% vörugjald. Þetta er í hæsta máta óeðlilegt ef við meinum eitthvað með því sem við erum að setja hérna fram um stefnumörkun um samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda. Það er því ekki að ófyrirsynju að það er ráðist á ríkisstjórnina og sagt að hún sé ótrúverðug í umhverfismálum meðan lög af því tagi sem ég hef lýst eru við lýði og þeim fæst ekki breytt. Með frumvarpinu sem ég legg fram á þskj. 1044 geri ég ráð fyrir því að ökutæki sem njóti undanþágunnar séu þau ökutæki sem einungis eru notuð til vöruflutninga og komi þannig í veg fyrir að bifreiðar sem notaðar eru í almennum akstri verði fluttar inn á þessum lágu vörugjöldum. Ríkisstjórnin hefur sett sér markmið varðandi hagræna hvata í umhverfismálunum og skattalega stýringu í þeim efnum. Hér hafa verið sett lög um grænt bókhald og ríkisendurskoðun hefur sett fram græna endurskoðun á ríkisreikningi og ákveðnir kaflar í fjárlagafrumvarpinu hafa verið birtir, grænir kaflar, þ.e. um áhrif fjárlaganna beinlínis á umhverfið og umhverfismál. Í öllum þessum pappírum og allri þessari stefnumörkun er fjallað um hagræna hvata til þess að reyna að draga úr neikvæðum áhrifum gjörða mannanna á umhverfið. Hér er dæmigert tækifæri fyrir ríkisstjórnina til að beita hagrænum hvötum, til þess að stýra neyslu fólks inn á þær brautir sem hafa minni áhrif á umhverfið. Ég skil ekki að hæstv. ráðherra skuli ekki taka fagnandi því tækifæri og setja fram metnaðarfyllra mál en hann núna gerir. Þess vegna bendi ég honum á frumvarp mitt og ef það mál sem hæstv. ráðherra er hér að tala fyrir nær í gegn á þessu þingi, á þeim tveimur dögum sem samkvæmt starfsáætlun lifa eftir af þingstörfum, þá væri nú ekkert úr vegi að leyfa þingmálinu mínu á þskj. 1044 að fljóta með. Ég hvet hæstv. ráðherra til að mæla með því að þær hugmyndir séu teknar upp í frumvarp hans í formi breytingartillagna frá nefndinni. Þannig væri hægt að taka stærra skref en gert er ráð fyrir í upprunalegu skjali hæstv. ráðherra. Ég tel að átaks sé þörf í þessum efnum. Ég heyri það frá Bretlandi þar sem flokkar heyja nú kosningabaráttu að menn slást afar hart í grænu málunum og það er búið að setja upp mælistikur í fjölmiðlum um það hverjir bjóði nú best, hvort það séu frjálslyndir, Verkamannaflokkurinn eða íhaldsmennirnir, þeir keppast allir við að bjóða gull og græna skóga. Menn setja fram metnaðarfull markmið þar í landi um að það sé raunverulegur möguleiki að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda um helming og jafnvel meira fyrir miðja þessa öld. Menn eru að reyna að átta sig á því í alvöru og eru með sérfræðinga í vinnu við það að sjá á hvern hátt slík markmið geti náðst. Sannleikurinn er auðvitað sá að það komast allir að sömu niðurstöðu í þeim efnum. Markmið af þessu tagi nást ekki nema með róttækum aðgerðum og þær beinast fyrst að samgöngumálunum. Það mál til komið að ríkisstjórnin átti sig á því og vakni og sinni kalli tímans í þessum efnum og taki hér á málum af róttækari hætti og af meiri metnaði en mál hæstv. ráðherra gerir ráð fyrir. Það er spurning um hvort græni fálkinn ætlar að vera við lýði alla kosningabaráttuna eða hvort málningin vaskist af honum í fyrstu átökum eftir að við þingmenn og stjórnmálamenn förum að takast á þarna úti á akrinum þegar þing er farið heim og hinn eiginlegi kosningaslagur byrjar. Ég vona að hv. formaður umhverfisnefndar hafi verið að hlusta á mál mitt því ég held að ég hafi hér lög að mæla og ég hvet hann til að styðja þær hugmyndir sem ég hef talað fyrir og ræða við hæstv. ráðherra sinn um að taka leiðsögn minni, að leyfa frumvarpinu mínu á þskj. 1044 að fljóta hérna með. Stefnan Sjálfbær Norðurlönd var nefnd hér af hv. þm. Ástu R. Jóhannesdóttur, og það ekki að ófyrirsynju því ríkisstjórnin hefur í sjálfu sér skuldbundið sig til þess að fylgja þeirri hugmyndafræði sem Norðurlöndin hafa verið að setja fram á undanförnum árum, í nokkrum tölusettum liðum og þar eru samgöngumálin mjög ofarlega á baugi. Íslenskir ráðherrar hafa undirritað þær hugmyndir sem þar eru til staðar og íslenskri þýðingu af þeim stefnumiðum hefur verið dreift. Þannig að íslenskri þjóð á að vera það alveg ljóst undir hvaða merki ríkisstjórn okkar og ráðherrar eru að gangast. Það er því ekki seinna vænna að þjóðin banki í bakið á ráðherrum sínum og rukki þá um greiðslur loforðanna og fylgist með og sjái til þess að stefnunni sem hægt er að undirrita á Norðurlöndunum sé framfylgt líka hér. Menn geta gengið á undan með góðu fordæmi á Íslandi, í þessu landi þar sem við höfum það jafngott og raun ber vitni. Okkur er ekkert að vanbúnaði og sleifarlag eitt gerir það að verkum að ríkisstjórnin skuli draga lappirnar í þessum efnum. Ég hvet því hæstv. fjármálaráðherra til þess að fara nú í föt þeirra ráðherra sem hafa gengið lengst á Norðurlöndunum og þess vegna félaga sinna, pólitískra sálufélaga í Íhaldsflokknum í Bretlandi, og ganga með þeim þessa vegferð og fara af alvöru í aðgerðir sem geta dregið umtalsvert úr losun gróðurhúsalofttegunda. Við Íslendingar eigum sömu heimtingu og aðrar þjóðir á því að ríkisstjórnin leggi sitt af mörkum til að bæta hér loftgæði. Það getur hún gert á afdrifaríkan hátt með því að nýta sér hagræna hvata til bættra umhverfismála. Málið sem hæstv. ráðherra talar fyrir hér er af því tagi en það þarf að gera meira til þess að það dugi.

Frú forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það er auðvitað hægt að sýna fordæmi hér á landi og það hefur verið gert. Hv. þingmaður þarf ekkert að hafa áhyggjur af því, án þess að ég ætli að fara út í líkingamál hennar að þessu sinni, að Sjálfstæðisflokkurinn standi ekki við stefnu sína eða þau mál sem hann ber fyrir brjósti. Ég ætla að leyfa mér að nefna þó ekki væri nema eitt dæmi um þetta og það er sú stefna sem mótuð hefur verið hjá Orkuveitunni undir forustu sjálfstæðismanna þar sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, formaður umhverfisnefndar, er stjórnarformaður. Þar hefur verið mótuð stefna um notkun vistvænna bifreiða með mælanlegum markmiðum næstu árin. Ég vil vekja athygli á því að sú stefna var ekki mótuð þegar vinstri græn voru í meiri hlutanum í borgarstjórn. Þetta er stefna sem mótuð var þegar sjálfstæðismenn voru komnir þar í forustu.

Þetta er rangt.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að Sjálfstæðisflokkurinn skuli hafa tekið upp þráðinn og haldið áfram að vinna þá vinnu sem hafin var innan Orkuveitunnar og hófst í raun og veru með vottun fyrirtækisins og undirgöngu undir ISO-staðalinn. Það starf er til fyrirmyndar sem þar hefur verið unnið, virkilega til fyrirmyndar. Hæstv. ráðherra má alveg viðurkenna að það voru stjórnvöld í Reykjavíkurborg sem gengu á undan með góðu fordæmi, ekki bara Sjálfstæðisflokkurinn, vegna þess að það starf var byrjað áður en Reykjavíkurlistinn lét af störfum í borginni. Þar var t.d. búið að ákveða, vegna þess líka að ISO-vottunin gerir það að verkum að Orkuveitan var í tíð Reykjavíkurlistans farin að versla við Hópbifreiðir sem er umhverfisvottað fyrirtæki.

Þetta tengist ekki neitt. Þú ert að rugla saman.

Ég er ekki að rugla saman, ég veit allt um þetta vegna þess að ég þekki vel til þessa máls. Áður en Sjálfstæðisflokkurinn kom til starfa í Orkuveitunni sem leiðandi afl var búið að stíga metnaðarfullt skref í þessum efnum. Hæstv. ráðherra vill drepa því máli á dreif sem ég hóf umræðu um, ég er að reyna að beina kastljósinu að ríkisstjórninni og Sjálfstæðisflokknum í ríkisstjórn og ég spyr: Hvers vegna getur ekki hæstv. ráðherra lagt til að gengið sé lengra í þeim efnum sem hér er verið að fjalla um og að tekin séu róttækari skref?

Frú forseti. Ekki vil ég efast um að hv. þingmaður hafi góðan hug þegar umhverfismálin koma á dagskrá og vilji gjarnan að hlutirnir gangi hratt fram þar en þetta minnir mig aðeins á það þegar einhver kemur með góða og snjalla hugmynd og annar kemur og segir: Já, mér var einmitt búið að detta þetta hug. Það getur vel verið að honum hafi dottið það í hug en hann kom bara ekki fram með hugmyndina og framkvæmdi hana ekki. Það sem skiptir máli í þessu er að framkvæma hlutina. Ef eitthvað er hægt að segja um Sjálfstæðisflokkinn þá framkvæmir hann þá hluti sem hann talar um. Hann talar um þá hluti sem honum dettur í hug og hann framkvæmir þá hluti sem hann talar um. Því geta kjósendur ævinlega treyst.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra vill meina að framkvæmdamennirnir séu í Sjálfstæðisflokknum. Það má til sanns vegar færa ef horft er suður í Kópavog þar sem framkvæmdamaðurinn Gunnar I. Birgisson, bæjarstjóri Sjálfstæðisflokksins í Kópavogi, hefur tekið til hendinni í Heiðmörk, reyndar við lítinn fögnuð umhverfisverndarsamtaka og þeirra sem láta sér annt um umhverfið. Það er því ekki það sama að framkvæma og framkvæma. En ég get alveg lofað hæstv. ráðherra því að þegar við vinstri græn fáum tækifæri til að setjast í ráðherrastóla og véla með þau mál sem nú eru á verksviði og borði hæstv. ráðherra munu verða tekin róttækari skref. Þá mun verða gengið lengra í að nýta sé hagræna hvata til að tryggja að hér sé iðkuð sú stefna sem menn í orði kveðnu segjast vilja keyra, þ.e. það verða sett mælanleg markmið um það á hvern hátt dregið verði úr losun gróðurhúsalofttegunda og við munum byrja á samgöngunum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur fyrir margt sem kom fram í máli hennar en ég vil hvetja þingmanninn til að fara rétt með. Mér finnst það afskaplega ósanngjarnt ef hv. þingmaður ætlar að tala af einhverri einurð um umhverfismál að fara ekki rétt með. Það fyrsta sem nýr meiri hluti gerði í stjórn Orkuveitu Reykjavíkur var að setja umhverfismál á oddinn. Síðan hefur verið unnið markvisst að því. Það var ekki gert áður hjá Orkuveitu Reykjavíkur eða fyrirrennurum hennar í tíð R-listans. Það var mjög margt gott gert í umhverfismálum, bæði hjá Orkuveitunni og fyrirrennurum hennar, enda afskaplega umhverfisvæn fyrirtæki. Eina fyrirtækið á landinu, mér vitanlega, sem er með mælanleg markmið við að kaupa inn vistvæna bíla er Orkuveita Reykjavíkur. Hvenær var það gert? Það var gert undir forustu sjálfstæðismanna alveg á sama hátt og var farið í það, áður en það varð lögbundið verkefni, að hreinsa strandlengjuna í tíð sjálfstæðismanna. Á sama hátt og farið var í að gera göngu- og hjólreiðastíga í tíð sjálfstæðismanna. Á sama hátt og menn fóru út í útivistarsvæðin, hvort heldur það var Elliðaárdalur eða Heiðmörkin eða það síðasta sem er Úlfljótsvatn, sem við björguðum frá fyrirætlunum R-listans um að koma þar upp frístundabyggð með 600 bústöðum. Þetta eru staðreyndir og þarna er munurinn á því að framkvæma eða bara tala. Ég hvet hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur til að kynna sér þessi mál og fara að ekki að blanda saman ISO-stöðlum og mælanlegum markmiðum við að setja bílaflota fyrirtækisins yfir á vistvænt eldsneyti, ekki rugla því saman. Enginn heldur því fram að ekki hafi einhvern tímann verið gert eitthvað gott á þessum 12 árum hjá vinstri mönnum en það liggur alveg hreint og klárt fyrir 

Hæstv. forseti. Ég sé enga ástæðu fyrir hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson til að æsa sig hér upp úr skónum af þessu tilefni. Ég vísa því til föðurhúsanna að ég hafi farið rangt með. Ef ég les bak við æsinginn í hv. þingmanni sýnist mér við vera tala um nákvæmlega sömu hluti. Meðan Reykjavíkurlistinn fór með stjórn Orkuveitunnar voru mjög margir hlutir gerðir hjá Orkuveitunni sem horfðu til betri vegar í umhverfismálum, m.a. fékk fyrirtækið ISO-vottunina sem er af umhverfislegum toga, þ.e. það var meðvitund í umhverfismálum innan Orkuveitunnar í tíð Reykjavíkurlistans. Er hv. þingmanni fyrirmunað að viðurkenna það? Mér heyrðist honum vera það í raun og veru með orðum sínum áðan. Ég viðurkenni fúslega að það skref sem tekið var eftir að hv. þingmaður var orðinn stjórnarformaður, sem fólst í því að setja bifreiðar Orkuveitunnar yfir á vistvæna orkugjafa, var til fyrirmyndar. Mér finnst ekki erfitt að viðurkenna það. Ég skil því ekki þennan æsing í hv. þingmanni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni Kolbrúnu Halldórsdóttur fyrir orð hennar hér. Það sem ég er afskaplega ósáttur við er þegar menn hafa, og það hafa vinstri menn stundum gert, lagt málin upp með þeim hætti að sjálfstæðismenn hafi ekki áhuga á umhverfis- og náttúruvernd. Það sem menn gagnrýna sjálfstæðismenn harðlega fyrir er að við höfum ekki talað nógu mikið um hvað við höfum gert. Varðandi fyrirtækin þá eru þau stærstu umhverfisverkefni okkar Íslendinga, þ.e. veitufyrirtækin í Reykjavík og annars staðar á landinu. Núna byggjum við á þekkingu, hátækniþekkingu sem er eftirsóknarverð um allan heim og er ásókn í og nú þegar erum við farin að selja þá þekkingu. Það er auðvitað löngu fyrir mína tíð og tíma hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur, sem þessi fyrirtæki fóru að stíga stór skref í umhverfismálum. En það sem við höfum gert, og það er gott að hv. þingmaður er meðvituð um það, frá því við tókum við þessum frábæru fyrirtækjum, að við höfum lagt alla áherslu á umhverfismál, sem m.a. komu fram í Úlfljótsvatnsmálinu, sem m.a. komu fram um mælanleg markmið varðandi bílana, sem m.a. kom fram í því að við erum að fara í samvinnu eða farnir í samvinnu við háskólana um umhverfis- og orkurannsóknir til að viðhalda þessari þekkingu sem heimurinn þarf á að halda núna ef menn ætla að ná einhverjum árangri í loftslagsmálum. Þetta er allt að því séríslensk þekking sem snýr að vinnslu á umhverfisvænum orkugjöfum, og sérstaklega þá heitu vatni. Það má skamma okkur fyrir ýmislegt, m.a. það að hafa ekki talað um þetta. En ég er afskaplega sáttur við það og finnst það sanngjarnt af hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur, að hún gengst við því og það er ekkert sjálfgefið þegar menn eru í pólitík og ég þakka hv. þingmanni fyrir það.

Hæstv. forseti. Úr því ég er farin að gleðja hv. þingmann ætla ég að gleðja hann meira. Vegna þess að ég var algerlega sammála honum varðandi Úlfljótsvatnsmálið frá fyrsta degi. Ég var ósátt við hvernig haldið var á því máli í Reykjavíkurlistanum og hv. þingmaður veit það alveg að á endanum voru það auðvitað Vinstri grænir sem studdu Sjálfstæðisflokkinn í því sem að lokum varð ofan á. Ég held að við getum alveg viðurkennt það þegar fólk er búið að opna augu sín og nær saman um málin, þá fæst oft farsæl niðurstaða. Það fékkst í því máli og ég fagna því. Ég skammast mín ekkert fyrir það að mitt fólk skipti þó um skoðun. Það kom til liðs á endanum. Þar var slysið ekki orðið. En í heildina er þessi umræða um umhverfismál auðvitað þess eðlis að við erum að átta okkur á því að við þurfum að vera öll trúverðug í umhverfismálum, allir flokkarnir. Ég er ekki að slá mig hér til riddara umfram aðra. Ég er hins vegar stolt af því að vera í flokki sem var stofnaður fyrir átta árum og vildi keyra hin grænu sjónarmið inn í umræðuna á Íslandi. Mér finnst okkur hafa gengið vel. Ég fagna því þegar aðrir flokkar og aðrir stjórnmálamenn koma til liðs og leggjast á sveifina. Því að á endanum verður þetta auðvitað sameiginlegt markmið okkar allra og á endanum hljótum við að ná því að standa saman um hin róttæku skref sem við í því máli sem við ræðum höfum nú verið að brýna hæstv. fjármálaráðherra til að gera.

Frú forseti. Við erum að ræða hérna mjög alvarleg mál sem eru afleiðingar hlýnunar á umhverfið okkar og á heiminn. Við erum að ræða til hvaða aðgerða við getum gripið til þess að sporna við. Við vitum að þær loftslagsbreytingar sem eru orðnar sýnilegar nánast hvar sem er verða ekki stöðvaðar og tími til athafna er núna. Þess vegna eigum við ekki að eyða orku okkar hér í það hvað einhver vildi gera einhvern tímann. Það þarf að gera hlutina núna. Þess vegna erum við auðvitað að ræða það við hæstv. fjármálaráðherra þegar hann leggur hér fram ágætisfrumvarp um að breyta eða lækka vörugjald á bifreiðum sem nýta metangas, að verulegu leyti, í stað bensíns eða dísilolíu a.m.k. tímabundið, og vitnar í greinargerð með því máli til nýsamþykktrar stefnumörkunar ríkisstjórnarinnar í loftslagsmálum þar sem kveðið er á um að grípa skuli strax til aðgerða til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Og bendir á þá leið sem hann leggur til í þessu frumvarpi. En það verður að segjast eins og er að ekki er verið að gera mikið. Þetta er pínulítið skref en við vitum að við verðum að vera mun róttækari í aðgerðum okkar. Ég benti á það áðan í andsvari við hæstv. ráðherra að ekki þarf síður að taka á sparneytnum bifreiðum. Orkusparnaðurinn er áhrifaríkastur gegn loftslagsbreytingum. Það er orkusparnaðurinn sem skilar sér. Við vitum að alvarleg teikn eru á lofti í umhverfismálum. Jöklarnir eru að hopa þrisvar sinnum hraðar en á 9. áratugnum. Yfirborð sjávar hækkar og það ku vera um það fréttir, ég held í fyrrakvöld, að yfirborð sjávar væri að hækka mun meira en menn gerðu ráð fyrir vegna þess að jöklarnir á skautunum bráðna mun hraðar en vísindamenn höfðu áætlað.

Ekki á norðurskautinu.

Á suðurskautinu aðallega en það er einnig á norðurskautinu. Það er að brotna frá stór íshella á suðurskautinu sem er verulegt áhyggjuefni, ef ég vitna í fréttaflutning af því ég er náttúrlega ekki sérfræðingur í þessum málum og hlusta bara á það sem vísindamenn segja. Það að íshellur séu að brotna frá stórum ísmassa gerir það að verkum að skriðjöklar eiga auðveldara með að renna í haf fram og bráðnun eykst mun meira. Hver skýrslan á fætur annarri hefur komið fram undanfarið einmitt um þessi mál. Ég ætla að minna á Stern-skýrsluna og ACIA-skýrsluna sem var tekin fyrir hjá Norðurskautsráðinu á síðasta og þarsíðasta ári og við höfum fjallað mikið um í umhverfis- og náttúruauðlindanefnd Norðurlandaráðs. Þar er verið að benda á mikilvægi þess að þjóðir heims bregðist strax við og dragi á allan hátt úr losun gróðurhúsalofttegunda. Þó svo að við séum hér með hreinustu orkuna og hitum hús okkar með jarðhita verðum við engu að síður að bregðast við. Hér er eitt lítið skref sem hæstv. fjármálaráðherra leggur til. En við erum að hvetja til frekari aðgerða og bendum á tvinnbílana. Þeir bílar sem ég geri að umtalsefni eru bílar sem eyða eða menga helmingi minna en litlir fjölskyldubílar. Þetta eru bílar sem geta tekið eldsneyti hvar sem er á landinu vegna þess að þeir ganga fyrir bensíni en framleiða sitt eigið rafmagn meðan þeir keyra. Allt þetta tal hæstv. ráðherra um að þeir eyði miklu bensíni þegar tekið er af stað eða bremsað er bara tóm vitleysa. Ég keyri á svona bíl á hverjum einasta degi. Þegar maður tekur af stað er yfirleitt keyrt á rafmagninu og það heyrist ekki nokkur skapaður hlutur í bílnum. Það er bara tóm della að halda hinu fram. Ég efast um að hæstv. ráðherra hafi nokkurn tímann keyrt á svona vistvænum bíl, á svona tvinnbíl. Ég hvet hann til að gera það og skipta yfir. Ég veit að margir þeir sem hafa haft umhverfismálin í hávegum fögnuðu því þegar þeir heyrðu að fella ætti niður aðflutningsgjöld á metangas- og vetnisbílum til að stuðla að því að minnka útblástur á koltvísýringi. En þeir urðu jafnsvekktir þegar þeir heyrðu af því að ekki ætti það sama að gilda um vistvænar bifreiðar sem hefur náðst góður árangur um, tvinnbílana sem hafa gefist mjög vel hér á landi. Ég tek undir það. Ég varð fyrir verulegum vonbrigðum og ég trúi því ekki að hæstv. ráðherra ætli að láta frumvarpið verða að lögum án þess að taka þá leið inn í frumvarpið, þ.e. að lækka vörugjöldin, aðflutningsgjöldin af tvígengisbílunum þannig að sama gildi um það. Því ef svo er verður náttúrlega að segja eins og er að stefna ríkisstjórnarinnar og allt tal um að ríkisstjórnin ætli að grípa til ráðstafana til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda er eins og hjóm eitt ef menn eru ekki tilbúnir að grípa til aðgerða sem fleiri geta notfært sér en þeir sem eru á höfuðborgarsvæðinu og ætla sér ekki að keyra út af því. Vegna þess að metan er ekki hægt að kaupa á bílana nema á einni stöð hér á höfuðborgarsvæðinu og hvergi annars staðar á landinu. Við getum tekið sem dæmi að ef eigandi metangasbíls hygðist nú fara á bíl sínum til Norðurlanda þar sem hann ætti nú að geta keypt sér eldsneyti og keyrt um Norðurlöndin því þar er verið að gera átak í þessum efnum, þá kæmist hann ekki einu sinni á bílnum á Seyðisfjörð þar sem hann tæki ferjuna með bílinn yfir til Evrópu. Þannig er nú ástandið í þeim efnum. Þetta er því ákaflega lítið skref þó ég taki undir með hæstv. ráðherra að án efa muni sölustöðum metans fjölga þegar fleiri verða komnir á þá bíla. En það er ekki beint hvatning til almennings, þó verið sé að fella niður innflutningsgjöldin, að skipta yfir á þá bíla þegar menn vita að þeir geta aðeins keypt eldsneyti á bílinn á einum stað, og það er á höfuðborgarsvæðinu. Ég nefndi í andsvari áðan þá miklu áherslu sem Norðurlöndin leggja á að nota vistvænt eldsneyti fyrir bifreiðar í ljósi þeirra aðgerða sem við verðum að grípa til til að sporna við áhrifum af loftslagsbreytingunum eða af gróðurhúsaáhrifunum. Þar hafa menn tekið undir þá áskorun frá Norðurlandaráði að verða við því að koma á bættara aðgengi að vistvænni orku og koma einnig með aðgerðir í þá veru að hagkvæmara verði að keyra eða ferðast án þess að menga eins og gert er í dag. Ég nefndi áðan Boga Hansen, sem leggur ríka áherslu á það og bendir okkur Íslendingum á að nýta þá leið sem tvinn-bílarnir eru. Af því að ég var að vitna í fréttir um vistvæna bíla var einmitt verið að segja frá því í fréttum um helgina að nú væri að verða til sá möguleiki að þeir sem væru á þessum tvígengisbílum eða tvinnbílum gætu fljótlega ef ekki bara á næstu mánuðum nýtt bílana þannig að þeir gætu hlaðið þá rafmagni yfir nótt. Stungið þeim í samband og nýtt rafmagnið enn meira en nú er gert. Sérstaklega í ljósi þessa er mikilvægt að við tökum inn í frumvarpið lækkun á þeim vistvænu bílum sem ég nefndi. Ég vil líka nefna það, virðulegi forseti, að Samfylkingin hefur í stefnu sinni um Fagra Ísland lagt mjög ríka áherslu á að lækka gjöld á vistvænum bifreiðum og þeim bifreiðum sem nýta vistvæna orku til að draga úr mengun á útblæstri á CO 2 . Ég geri ráð fyrir að fulltrúar okkar í efnahags- og viðskiptanefnd, sem munu fá málið til umfjöllunar að lokinni þessari umræðu, muni leggja til breytingartillögu þar sem þessar bifreiðar verði teknar inn og fái sams konar meðferð og metangasbílarnir, því annað væri óeðlilegt. Af því að ég var að tala um umræðuna um loftslagsbreytingarnar sem voru hér í vetur og nú í janúar á Norðurlöndunum þar sem Bogi Hansen benti á áhrif loftslagsbreytinganna á Norðurlöndunum, þá talaði hann t.d. um ýmislegt sem gæti haft áhrif á líf okkar á Íslandi og annars staðar á Norðurlöndunum í ljósi þeirra breytinga sem óheftur útblástur af gróðurhúsalofttegundum gæti haft. Meðal annars nefndi hann mikla þurrka á stórum svæðum á jörðinni, eyðimerkurnar mundu færast til sem gerði það að verkum að óbyggilegt yrði á svæðum þar sem mjög fjölmennt er eða fjölbýlt í dag. Það mundi verka þannig að þeir sem gætu flust milli svæða mundu gera það og flytja norður eftir. Hann spáði því að fram undan væru mestu þjóðflutningar sem nokkurn tímann hefðu átt sér stað á jörðinni eftir að slíkar breytingar færu að aukast. Hann var með ákveðna framtíðarsýn sem var ekki beint fögur, sérstaklega sem sneri að þeim stöðum þar sem miklir hitar yrðu og hungursneyð. Nicholas Stern hefur líka bent á að við umræddar breytingar muni það hafa í för með sér að flóð og hækkandi yfirborð sjávar muni gera hundrað milljónir manna heimilislausar og bráðnun jökla muni valda vatnsskorti hjá einum sjötta mannkynsins. Auðvitað er það hroðaleg tilhugsun að þetta skuli vera það sem blasir við komandi kynslóðum ef ekkert verður að gert. Þess vegna verðum við öll að leggja okkar af mörkum. Þess vegna verðum við á Íslandi að leggja það að mörkum að minnka útblástur bifreiða. Draga úr gjöldum á þær bifreiðar sem menga minnst. Þar nefni ég þessa tvígengisbíla eða tvinnbílana sérstaklega, af því ég þekki þá persónulega. Ef fleirum verður gefinn kostur á að keyra á slíkum bifreiðum verður minni útblástur og því minni áhrif gróðurhúsalofttegunda. Mig langar að nefna fleiri atriði, en ég sé að tími minn styttist óðum, sem við þurfum að grípa til. Ég velti fyrir mér: Er hæstv. ráðherra - ég sé hann ekki hérna í salnum, virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort hann hlýðir á mál mitt einhvers staðar annars staðar eða hvort hann nennir ekki að hlusta þegar konur eru að ræða hérna við hann um grafalvarleg mál.

Ráðherra er í húsinu.

Hann er í húsinu, en er hann að hlýða á mál mitt? Það er spurningin. Því ég er auðvitað að taka til máls til að koma ákveðnum skilaboðum til hæstv. ráðherra. Ég á ekki sæti í hv. efnahags- og viðskiptanefnd þannig að ég get ekki komið þessum sjónarmiðum mínum eða spurningum áleiðis til ráðherrans þar. Því nota ég nota tímann hér.  Talað hefur verið um að til að draga úr því ástandi ætti ef til vill að banna notkun nagladekkja eða skattleggja sérstaklega þá sem eru á nagladekkjum. Ég hefði gjarnan viljað, virðulegi forseti, fá svör við því hjá hæstv. ráðherra hvort hann væri með í bígerð einhverjar slíkar aðgerðir, einhverja slíka skattlagningu eða stýringu til að draga úr þeirri mengun sem svifrykið er. Ég sat fund í borginni, í Hlíðahverfi, þar sem slíkrar mengunar gætir einna mest nú á dögunum. Þar var læknir sem er sérfræðingur í lungnasjúkdómum og fleiri sjúkdómum sem svifrykið veldur. Hann benti á hversu alvarleg þessi mengun væri og hún hefði m.a. í för með sér aukna tíðni á hjartaáföllum. Börn sem á Íslandi sofa úti og búa við hinar stóru umferðaræðar þar sem slíkrar mengunar gætir mest væru mörg hver með ýmsa öndunarkvilla. Börn á leikskólum sem standa nálægt þessum stóru stofnbrautum sem menga hvað mest ættu líka í öndunarerfiðleikum og það kæmi fyrir að ekki væri hægt að setja börn út að leika sér þegar ástandið væri sem verst bæði hér í borginni og á Akureyri. Ég hefði gjarnan viljað fá svör við því hjá hæstv. ráðherra í umræðunni hvort hann væri með einhver slík áform á prjónunum, að skattleggja slíkt. Mig langar aðeins, af því að nú er tíma mínum senn að ljúka, að nefna atriði sem kom fram í umræðunni áðan um að við nýttum ekki allt það metangas sem við gætum hér á höfuðborgarsvæðinu, þyrftum að beita betri aðferðum við að nýta það. Í vetur gafst mér kostur á að skoða verksmiðjur sem nota sorp til metangasframleiðslu. Það var ótrúlega snyrtilegt að koma og skoða slíkar verksmiðjur. Þetta var í Lettlandi. Þær eru auðvitað víðar, bæði í baltnesku löndunum og á Norðurlöndunum, þar sem metangasið er nýtt. En mig langar til að vara við einu sem kom einmitt fram í umræðunni um umhverfismálin á Norðurlandaráðsfundunum núna í janúar, sem var að sums staðar þar sem menn eru að nota þessa vistvænu leið, metangasið, til að keyra bifreiðar, þá væri verið að flytja það inn frá þróunarlöndum og það mengaði meira en það minnkaði mengun að flytja það langar leiðir frá Suður-Ameríku eða öðrum fjarlægum slóðum, auk þess sem það hefði ýmsan útblástur gróðurhúsalofttegunda í för með sér, bæði flutningurinn og vinnslan á því í öðrum heimsálfum. Við þurfum því að huga að ýmsu í þessum efnum 

Hæstv. forseti. Frumvarpinu sem hæstv. fjármálaráðherra hefur flutt, um breytingu á lögum nr. 29 frá 1993 um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti og fleira, þá hefði ég kosið að hæstv. fjármálaráðherra væri hér. Ég hyggst spyrja hann nokkurra spurninga, bæði út í þetta mál og mál sem snúa að sama efni, þ.e. skattlagningu á tækjum, bifreiðum og öðru slíku. Ég óska eftir því að hæstv. forseti geri ráðstafanir til að hæstv. fjármálaráðherra verði viðstaddur, a.m.k. eftir smástund þegar ég kem að þeim kafla í ræðu minni. Virðulegi forseti. Þetta frumvarp er ágætt. Það snýst um það að aflétta öllum vörugjöldum af bílum sem nota metangas, m.a. til að nota meira af því metangasi sem fellur til og safnast á höfuðborgarsvæðinu. Það er nú notað á í kringum fimmtíu bifreiðar sem allar eru á höfuðborgarsvæðinu. Þessu frumvarpi er ætlað að fjölga þeim um helming eða meira. Talað er um að nægjanlegt gas gæti fengist af sorphaugunum á Álfsnesi til að fullnægja þörfum 4.000 smærri ökutækja. Það er auðvitað besta mál. Metanið er mjög skæð gróðurhúsalofttegund, um tuttugu sinnum öflugri en koltvísýringurinn og því mjög gott að þetta verði beislað með mest og nýtt í bifreiðar sem hægt yrði að nota á höfuðborgarsvæðinu til þess að spara jarðefnaeldsneyti til samgangna. Eins og ég sagði, virðulegi forseti, í stuttu andsvari mínu er metan aðeins selt á einni dælustöð á höfuðborgarsvæðinu. Það er að sjálfsögðu undanþegið eldsneytisgjöldum þannig að verð á metani er mjög hagstætt og svarar til þess að bensínlítrinn kosti tæpar 80 kr. í staðinn fyrir 120 kr. Enginn má skilja orð mín þannig að ég sé eitthvað andvígur málinu, ég ítreka og segi að þetta er hið besta mál. En ég vek jafnframt athygli á því að þetta gagnast ekki öllum landsmönnum. Þetta er ekki fyrir þá sem búa annars staðar en hér á höfuðborgarsvæðinu. Sú niðurfelling, sú ívilnun sem hér er gerð vegna metangasbílanna er aðeins fyrir höfuðborgarbúa. Þess vegna hefði ég talið, eins og kom fram í andsvari mínu við ræðu hæstv. ráðherra áðan, að inn í þetta gætu blandast fleiri mál, fyrst framlengja á það ákvæði sem hér er inni til ársloka 2008, eins og talað er um, þegar ríkisstjórnin hefur lokið endurskoðun sinni á skattlagningu á bifreiðanotkun og bifreiðainnflutningi. Ég hef talað um hina svokölluðu tvinnbíla. Ég mótmæli því sem hæstv. fjármálaráðherra sagði áðan, að þegar ríkisstjórn komi með eitthvað gott þá sé það rakkað niður eða óskað eftir meira. Ég er að tala um tvinnbílana út frá þessu jafnræðissjónarmiði. Þetta er verulegur afsláttur af vörugjöldum sem gagnast fyrirtækjum, eins og hér hefur komið fram, eins og Orkuveitu Reykjavíkur til að minnka kostnað hvað þetta varðar. En ég bendi á að þetta gagnast ekki öllum. Ég tel að tvinnbílarnir hefðu átt að koma þarna inn. Bílar sem bæði ganga fyrir bensíni og rafmagni þótt hæstv. fjármálaráðherra segi að þeir séu ekki eins umhverfisvænir og metangasbílarnir. Það er rétt en það eru engu að síður bílar sem eru betri heldur en eingöngu bensínbílar eða eingöngu dísilbílar. Ég hygg að í framtíðinni muni rafmagnsbílar sennilega verða ofan á í leitinni að umhverfisvænum orkugjafa. Rafmagnsbílar munu gagnast mjög vel í bæjum og borgum. Þegar fólk kemur heim verður farartækinu einfaldlega stungið í samband um leið og bílnum er lagt. Hann verður hlaðinn til næsta dags meðan það er mjög takmarkað hvar maður fær keypt vetni eða metangas. Þess vegna, virðulegi forseti, spurði ég hæstv. fjármálaráðherra hvers vegna tvinnbílar kæmu ekki þarna inn líka, þó að í fyrstu atrennu yrði ekki gengið eins langt, með fullkomna niðurfellingu vörugjalda en þó í átt að því. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra aftur hvort hann telji ekki fulla ástæðu til að koma til móts við þetta sjónarmið og taka tvinnbílana inn. Til að byrja með mætti stíga fyrsta skrefið í átt að því að lækka vörugjöld af þeim. Þeir eiga sannarlega að vera með lægri vörugjöld heldur en bensín- eða dísilbílar. Fjármálaráðherra er þekktur fyrir að vilja fá mikla skatta í ríkissjóð. Hann vill ekki gefa mikið eftir og stundum þarf næstum því að taka á því með töngum, svo maður noti dýralæknamál. Ég spurði hví við notuðum ekki tækifærið á Alþingi og í ríkisstjórn, í þessu tilviki fyrir hennar hönd hæstv. fjármálaráðherra, efnahags- og viðskiptanefnd, umhverfisnefnd og við þingmenn, og gerðum þetta almennilega með því að skoða t.d. málið með vörugjöld af pallbílum sem eru fimm tonn og stærri, bílum sem flokkast sem vörubílar og bera ekkert vörugjald. Við sjáum mikið af slíkum bílum á höfuðborgarsvæðinu og á þjóðvegum landsins, amerískum stórum og miklum bílum, bensínhákum sem eyða allt upp í 25 lítra á hundrað kílómetra, með slagrými 6 lítra og upp í 7,3 lítra. Það er í raun og veru rangtúlkun að kalla þetta vörubíla. Vörubílar til atvinnurekstrar hétu þeir áður og sú hugsun hefur haldist. Síðan hefur tækninni fleygt fram og bílarnir orðið stærri svo það er ekki alltaf vegna atvinnurekstrar að þessir bílar eru fluttir inn. Virðulegi forseti. Mig langar að geta um að vegna vinnu minnar í samgöngunefnd við samgönguáætlun fékk ég hér sundurliðun frá Umferðarstofu á skráðum ökutækjum 31. desember 2006, eða við síðustu áramót. Þá kemur í ljós að það sem er flokkað sem B 15, vörubifreið 1, eru tæplega 5 þús. bifreiðar í landinu. Nú hef ég ekki nákvæmlega hvað það var fyrir nokkrum árum en ég er viss um að þessum bílum hefur fjölgað mjög. Ég tala nú ekki um, í framhaldi af því þegar vörugjöld af þessum bílum voru lækkuð og mikill innflutningur hófst. Síðan eru það sem kallað er vörubifreiðar 2 í umferðarskrá. Það eru stærri bílar og þar eru komnir tæplega 6 þús. bílar á umferðarskrá. Virðulegi forseti. Þó ég sé ekki mikill talsmaður skattahækkana þá er engu síður, varðandi þessa litlu pallbíla, í sömu andrá og við erum að ræða vörugjöld af ökutækjum vegna stefnu um að að minnka losun gróðurhúsalofttegunda af samgöngum og bifreiðanotkun sem sannarlega er mikils vert og gott og verðugt verkefni. En þá verðum við að vera sjálfum okkur samkvæm og taka þessa pallbíla inn í. Þess vegna ítreka ég spurninguna um hvort hæstv. fjármálaráðherra vill ekki beita sér fyrir því að við skoðum þessi mál saman, þ.e. tvinnbíla í samhengi við þessa miklu bensínháka, litla pallbíla sem hafa flætt inn í landið. Virðulegi forseti. Ég ætla að koma að öðru. Þar kemur að þeim þætti þar sem ég óskaði sérstaklega eftir nærveru hæstv. fjármálaráðherra vegna umræðunnar um vörugjöld. Eins og hér kemur fram er megintilgangurinn að auka notkun metangasbíla til að minnka losun gróðurhúsalofttegunda af samgöngum. Slíkt hefur áður verið gert, virðulegi forseti, og þá á ég auðvitað við upptöku olíugjaldsins sem tekið var upp 1. júlí 2005, sem ég hef nokkrum sinnum áður rætt um. Ein af meginforsendum þess að leggja niður þungaskattskerfið og taka upp olíugjaldið var það að auka notkun dísilknúinna bifreiða á vegum landsins. Eins og kemur fram í flutningsræðu þáverandi hæstv. fjármálaráðherra, Geirs H. Haardes, voru það ein aðalrökin fyrir þeim breytingum. Þessu átti m.a. að ná fram með því að dísilolían yrði töluvert ódýrari en bensínið sem yrði hvati til að kaupa dísilknúna bíla, fjölga þeim á íslenskum vegum og þar með minnka útgjöld þjóðarbúsins vegna eldsneytiskaupa. Þetta átti að vera ódýrara en bensínið en það hefur hins vegar ekki gengið eftir. Það verður að segjast að viljandi eða óviljandi voru rangar tölur notaðar um olíunotkun Íslendinga þegar olíugjaldið var ákveðið 45 kr. Það er vert að hafa í huga, virðulegi forseti, að fyrst þegar olíugjaldsfrumvarpið kom fram, flutt af þáverandi hæstv. fjármálaráðherra, töluðu menn um olíugjald upp á 36,50 kr. sem hafði þá verið uppreiknað 39,50. En alltaf voru menn að leika sér með tölur sem ríkissjóður fékk af þungaskatti deilt í ímyndaða sölu af olíu og þannig varð olíugjaldið fundið. Það var ekki nóg með það heldur var olíugjaldið, þessar 45 kr., sett á og líka haldið áfram með þungaskattskerfið á tæki sem eru 10 tonn og þyngri. Þá kem ég að því sem ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra út í og vona að hann svari á eftir. Þetta háa olíugjald hefur gert það að verkum að olían hefur, nánast frá því að þetta var tekið upp, verið dýrari heldur en bensínið. Oft eru þetta nokkrar krónur. Í dag virðist verðið næstum því á pari þrátt fyrir að við höfum þrisvar tekið hér í gegnum Alþingi lækkun upp á 4 kr., komið olíugjaldinu niður í 41 kr. en samt sem áður er munurinn á olíu og bensíni óhagstæður. Þetta hefur gert það að verkum, virðulegi forseti, að eitt af meginmarkmiðum olíugjaldsfrumvarpsins hefur ekki náðst. Þó svo að dísilbílum hafi eitthvað fjölgað þá eru þeir enn miklu færri hlutfallslega en í öðrum löndum sem við berum okkur saman við. Má ég líka minna á, virðulegi forseti, að dísilbílar eru yfirleitt töluvert dýrari heldur en bensínbílar. Í samgönguáætlun kennir ýmissa grasa í fylgigögnum og viðbótarupplýsingum. Þar kemur m.a. fram í sambandi við tekjur af olíugjaldi að gert var ráð fyrir því að tekjur Vegagerðarinnar mundu lækka talsvert frá því sem verið hafði. Þess vegna hækkaði núverandi ríkisstjórn á sama tíma bensíngjaldið, um 6 eða 7%, ef ég man rétt, til að vega upp á móti áætluðu tekjutapi vegna olíugjaldsbreytinganna. Í gögnum sem fylgja samgönguáætlun kemur fram hver reynslan var af fyrsta ári olíugjaldsins, og nú bið ég hæstv. fjármálaráðherra að taka vel eftir vegna þess að ég ætla að spyrja hann hvernig í ósköpunum þetta gat gerst. Reynslan af fyrsta ári olíugjaldsins er sú að tekjur hafa orðið mun meiri en áætlað var. Það var gert ráð fyrir því að salan gæti numið um 74 millj. lítra á ári en sölutölur á fyrsta árinu sýna að salan var rúmlega 125 millj. lítra eða 70% meira en áætlað hafði verið, meira en 70% meira. Salan fór úr 74 millj. lítrum sem voru tölurnar sem fjármálaráðuneytið notaði þegar það var að deila í selda olíulítra til að finna út hvað olíugjaldið ætti að vera á lítra.  Ég ætla ekki að lengja umræðuna, virðulegi forseti, með því að fara út í þetta. Ég veit að hæstv. fjármálaráðherra er mjög illa við að ræða um hvernig olíugjaldsbreytingin hefur farið út í verðlagið hvað varðar flutningskostnað og annað slíkt og er sérstaklega íþyngjandi fyrir íbúa landsbyggðarinnar, sem ég hef oft gert að umtalsefni. Á sama hátt munu metangasbílarnir sem hér er rætt um eingöngu gagnast á höfuðborgarsvæðinu. Virðulegi forseti. Spurning mín til hæstv. fjármálaráðherra, út af þeim röngu gögnum sem unnið var út frá, varðandi selda lítra á olíu er þessi: Hvernig stendur á því að svona getur átt sér stað? Var það ekki þannig að olíugjaldið var sett of hátt af skattheimtumanni ríkissjóðs, hæstv. fjármálaráðherra? Þar af leiðandi hafa þau markmið sem áttu að nást með því að fjölga dísilbílum í landinu, þ.e. að minnka losun gróðurhúsalofttegunda, ekki náðst. Virðulegi forseti. Ég hef trú á að hæstv fjármálaráðherra svari þessu á eftir, í lok umræðunnar og eins því sem ég spurði um áðan varðandi metangasbíla og notkun þeirra á höfuðborgarsvæðinu, hvort ekki væri sanngjarnt að taka tvinnbíla, rafmagns- og bensínbíla, hér inn en hækka um leið vörugjöldin af bensínhákunum, litlu pallbílunum sem ég hef gert að umtalsefni, sem menga alveg óstjórnlega mikið vegna þess hvað þeir eyða miklu bensíni. Ég hygg, virðulegi forseti, að hluti af vandanum sé að við erum að flytja inn notaða bíla frá Bandaríkjunum sem Bandaríkjamenn eru hættir að nota, sennilega vegna þess hve mikið þeir menga umhverfið.

Herra forseti. Ég held að óhætt sé að segja að þessi umræða hafi farið út um víðan völl. Sumt af því sem nefnt hefur verið er alls ekki ókunnugt en ég held að hv. þm. Kristjáni L. Möller sé kunnugt um að frá því að núverandi löggjöf var sett um bensín- og olíugjald hefur verð á dísilolíu á heimsmarkaði hækkað og verið hærra en jafnvel verð á bensíni sem fram að þeim tíma var mjög óvenjulegt. Um þetta hefur verið fjallað mjög víða ekki bara úr þessum ræðustóli heldur getur hv. þingmaður lesið um þetta í mörgum merkum greinum í tímaritum, bæði innlendum og erlendum. Það er meginskýringin á því að dísilolía hefur verið dýrari hér en menn ætluðu áður og hún hefði verið enn þá dýrari ef ekki hefði komið til sú lækkun á olíugjaldinu sem hann nefndi í ræðu sinni. Það er því ekki hægt að segja að stjórnvöld hafi ekki reynt að bregðast við stöðunni til að ná fram upprunalegum markmiðum. Hvað varðar rangar tölur þá kannast ég ekki við að notaðar hafi verið rangar tölur í þessu sambandi. Ef hv. þingmaður er með þær verður hann að reyna að sýna mér fram á það á einhvern sannfærandi hátt, ég held samt að það sé sennilega betra að við gerum að einhvers staðar annars staðar og einhvern veginn öðruvísi en að hann þylji upp tölur úr þessum ræðustóli. Þessi umræða kemur reyndar harla lítið við því frumvarpi sem hér er til umræðu nema í hinum víðasta skilningi.

Virðulegi forseti. Í sambandi við rangar tölur hvað varðar olíugjaldið þá hef ég bent á að þau áform sem sett voru fram í þáverandi samgönguáætlun, vegalögum og annars staðar, stemmdu heldur ekki saman við það sem kom fram í fjárlagafrumvarpi hæstv. ráðherra. Þar munaði töluvert miklu og sá munur hefur ekkert gert nema að aukast. Ég vil geta þess, virðulegi forseti, að ég er að ræða þetta hér vegna þess að olíugjaldið hefur hækkað mjög verð á dísilolíu og gerir það miklu hærra en það ætti að vera ef olíugjaldið hefði verið sett lægra og þess vegna er sá efnahagslegi hvati sem átti að fylgja upptöku þessa gjalds, m.a. til að minnka losun óæskilegra gróðurhúsalofttegunda af bifreiðanotkun landsmanna, ekki gengið eftir. Það er þetta sem ég er að tala um og því segi ég að þeir 50 millj. lítra sem þarna munaði eða eru í olíugjaldinu eru hvorki meira né minna en að gefa ríkissjóði 2 milljarða. Má ég t.d. benda á eitt að bara virðisaukaskatturinn af þessari aukningu er hvorki meira né minna enn 400 millj. kr. á ársgrundvelli. Ég er einfaldlega að spyrja hæstv. ráðherra út í það vegna þess að það var greinilega unnið með kolrangar tölur í fjármálaráðuneytinu, viljandi eða óviljandi, að olíugjaldið var sett af þannig að hinn efnahagslegi hvati rann út í sandinn sem kemur svo í ljós í því að dísilbifreiðum hefur ekki fjölgað eins mikið og ætlað var og þau áform nást ekki. Hvað varðar heimsmarkaðsverðið þá er það eitthvað sem við vissum en spurningin getur kannski verið sú: Eru tölurnar sem ég nefndi hér varðandi olíugjaldið ekki full ástæða til þess, virðulegi forseti, að hæstv. fjármálaráðherra beiti sér fyrir frekari lækkun á olíugjaldinu til að auka líkur á því að landsmenn skipti meira yfir í dísilknúna bíla og þá kannski alveg sérstaklega litla dísilknúna bíla?

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því, eins og fleiri þingmenn sem tekið hafa til máls, að fagna frumvarpi til laga um breytingu á lögum um vörugjald af ökutækjum. Hér er verið að stuðla að því að auka notkun metangass á bíla með því að fella niður vörugjald af bílum sem nota metangas. Ég tel að þetta sé mjög jákvætt en sé því miður ekki nema hluta af miklu stærri heild sem við þurfum að skoða. Ég skil vel kvartanir hæstv. fjármálaráðherra yfir því að við séum að teygja umræðuna út fyrir það sem efni frumvarpsins hljóðar upp á. En þetta er bara svo lítið brot af miklu stærra máli og þó svo við fögnum því öll að þessi leið skuli vera farin þá vantar svo miklu meira upp á. Hæstv. forseti. Til að nefna það aðeins frekar varðandi metangasið þá getum við spurt í fyrsta lagi: Hvers vegna erum við að þessu öllu saman? Hvers vegna erum við að leggja mismunandi gjald á eldsneyti? Hvers vegna er verið að stuðla að því að leggja mismunandi gjöld á bifreiðar? Hvers vegna er verið að hafa áhrif á það hvernig ökutæki og aksturslag landsmanna er? Svarið er einfalt. Það er vegna þess að við vitum í dag, sem við vissum ekki fyrir 20–30 árum, þ.e. almenningur, þó margir vísindamenn hafi á þeim tíma verið farnir að sýna fram á breytingar á andrúmsloftinu, að þetta er þróun sem maðurinn sjálfur stuðlar að. Með brennslu á olíu og lífrænum efnum erum við að auka útblástur efna sem við köllum í dag gróðurhúsalofttegundir sem valda hlýnun loftslags. Ef ekkert verður að gert mun það hafa ófyrirséðar afleiðingar fyrir allt mannkyn, bæði hvað varðar lofthjúpinn og hafið og búsetuskilyrði á jörðinni. Okkur ber skylda til að horfa til þessa og skoða hvað við getum gert. Sem betur fer er mjög margt sem við getum gert hér á landi og haft áhrif á að sé gert hnattrænt. Metangasið er, eins og fram kemur í frumvarpinu, mjög mengandi gas hvað snertir gróðurhúsalofttegundir og áhrif þess á hlýnun gufuhvolfs og jarðar og okkur ber að gera allt sem í okkar valdi stendur til að draga úr losun metangass. Það er hægt að gera með margvíslegum hætti og þar sem metangasið myndast við rotnun lífrænna efna er í fyrsta lagi mjög þarft að við stundum miklu betur flokkun á úrgangi og stuðlum að betri nýtingu á lífrænum efnum til moltugerðar og eins að við skipuleggjum urðunarstaði þannig að hægt sé að einangra og nýta metangasið sem frá þeim kemur. Ég tel mikilvægt, og það hefði átt að koma fram í greinargerð, að hafa einhverja framtíðarsýn á það hvernig nota eigi metangas á öðrum stöðum en eingöngu í Sorpu í Reykjavík eða fyrir höfuðborgarsvæðið. Svo gott sem þetta er þá erum við með urðunarstaði vítt og breitt um landið og það er hluti af þessum pakka. Til þess að hvetja til notkunar á metangasi á bifreiðar þarf að koma til stuðningur við önnur sveitarfélög til þess að vinna metangasið og nýta það sem orkugjafa víðar um landið en ekki síður að horfa á þessa heildarmynd, að einangra metangasið og brenna það þannig að það valdi ekki þessari mengun í gufuhvolfinu sem það gerir þegar það fer óbeislað út í andrúmsloftið. Þetta hvort tveggja varnar því að það fari út í andrúmsloftið og þar að auki á að nýta það til brennslu á bifreiðar. Það þyrfti þá að stuðla að því að það sé mikið á hinum stærri sorpurðunarstöðum úti um land. Hvað varðar aðrar tegundir bíla og aðrar tegundir orku þá tek ég undir það sem hér hefur komið fram, að við höfum í dag hina svokölluðu tvinnbíla sem nota bæði rafmagn og bensín sem uppfylla þau skilyrði sem stjórnvöld hafa lagt fram og eru í ýmsum alþjóðlegum samningum að hvetja til notkunar á sparneytnum bílum sem nota vistvæna orku. Það eru tvinnbílarnir svo sannarlega því bæði nota þeir vistvæna orku, sem sé rafmagnið, og síðan eru þeir mjög sparneytnir þannig að bensínnotkunin er lítil. Til að sýna trúverðugleika tel ég að á því tímabili sem hér er rætt um, til ársloka 2008, sem á að vera eins og ég skil þetta frumvarp til að meta árangurinn af lækkuðum vörugjöldum á bíla sem nota metangas, þá tel ég alveg tvímælalaust að bæta ætti tvinnbílunum undir þessar sömu ívilnanir. Það verður að nota hagræna hvata til þess að fá almenning til þess að nota vistvæna bíla og vistvæn ökutæki. Við Íslendingar höfum verið nokkuð bjartsýn hvað það varðar að reyna notkun vetnisbifreiða og höfum haft almenningsvagna á höfuðborgarsvæðinu sem hafa gengið fyrir vetni. Því miður virðist þróun á því sviði ganga hægar en bjartsýnir menn höfðu vonað og ég tel að það verði lengra í það að vetnisbílar verði almennt komnir á götuna. Ef þetta verða raunhæfir möguleikar í framtíðinni þá hvet ég líka til þess að vatnsorka og hin hreina orka sem við búum yfir, vatnsorka í rennslisvirkjunum og eins gufuafli, verði nýtt m.a. í þessu sambandi. Við höfum takmarkaðar orkulindir og við margnýtum ekki sömu orkuna til mismunandi hluta. Ég tel að okkar hreinu orku væri vel varið í framtíðinni með slíkri tækni. Hvað varðar olíugjaldið og það að hvetja til þess að almenningur noti frekar dísilbíla, og þá sérstaklega minni dísilbíla, þá er alveg ljóst að verðmunur á dísilolíu og bensíni er allt of lítill til þess að hagrænir hvatar séu til staðar. Þegar lagt var upp með breytinguna á þungaskatti yfir í olíugjald var hugmyndin sú að það yrði hvati til notkunar á dísilolíu og hvati til að auka þá hlutdeild dísilbíla en það hefur ekki orðið. Dísilbílar eru í eðli sínu enn dýrari í framleiðslu en bensínbílar en nýrri bílar eru mengunarlitlir en það sem hefur áhrif er hið háa olíugjald þannig að það er enn þá lítill sem enginn hvati til þess að auka hlutdeild lítilla og sparneytinna dísilbíla sem ég tel að þurfi að skoða sérstaklega í þessari heildarsýn. Ég styð frumvarp hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur hvað varðar litla vörubíla eða pallbíla eða það sem er miklu frekar litið á sem ígildi stórra jeppa með litlum palli en það eru bílar, flestir amerískir litlir pallbílar, sem hefur fjölgað mjög á götunum. Þetta voru á tímabili vinsælir fjölskyldubílar, bensínhákar framleiddir í Bandaríkjunum þar sem lítil gjöld eru lögð á bensín og þar af leiðandi hefur almenningur ekki mikinn áhuga á því að velja sér eða hvetja til framleiðslu á sparneytnum bifreiðum. Það voru margir sem notfærðu sér það að tollar voru lægri á þessum tegundum bíla og á því tímabili sem gengi krónunnar var hátt og það var mjög hagstætt að versla frá Bandaríkjunum jókst innflutningur á þessum bílum. Ég leyfi mér að fullyrða, hæstv. forseti, að langflestir þeirra eru notaðir sem fjölskyldubílar, sem stórir og kraftmiklir jeppar. Ég hef ekki séð neina úttekt á þessu. Ég hef eingöngu séð hvernig þeir eru notaðir á götum borgarinnar, þar virðast þeir ekki vera fyrirtækjabílar og notaðir sem aflmiklir fjölskyldubílar í stað jeppa. Auðvitað þarf að horfa á þennan lapsus í löggjöfinni og stuðla ekki að því eða hvetja a.m.k. ekki til þess að innflutningur á þessum bensínhákum sé langt umfram það sem eðlilegt er. Það væri margt fleira hægt að segja í þessu sambandi en það er alveg ljóst að það að vera umhverfisvænn fyrir hæstv. fjármálaráðherra kemur við pyngjuna því að ríkissjóður hefur miklar tekjur af innflutningi á bensíni og olíu og tekur af þeim mikla tolla og skatta þannig að ef fjármálaráðherra er að hvetja til breytinga annaðhvort á vörugjöldum eða virðisaukaskatti af bifreiðum eða til notkunar á vistvænni ökutækjum er ríkissjóður á sama tíma að tapa tekjum. En það er spurning, hæstv. forseti, hvort hæstv. fjármálaráðherra sé ekki svo víðsýnn, eða a.m.k. sá fjármálaráðherra sem við tekur í nýrri ríkisstjórn, að horfa á heildaráhrifin og horfa á umhverfisáhrifin, horfa á mengunina og horfa á alþjóðlegar skuldbindingar og sjá að þegar dæmið er gert upp þá muni minni tekjur af olíuinnflutningi og sölu beint í ríkissjóð skila sér í gróða á öðrum sviðum.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um að lækka vörugjald á metangasbílum þó að umræðan hafi snúist um flest annað. Vil ég benda hv. þingmönnum á að við erum á síðustu dögum þingsins og ef menn ætla að gera sér einhverja von um að frumvarpið verði afgreitt þurfa þeir að stytta mál sitt. Ég er formaður í þeirri nefnd sem þetta mál kemur til og ég mun allt gera sem ég get til að reyna að koma því í gegn. Ný skýrsla, dökk skýrsla, um hitnun jarðar, sem segir til um það að 90% líkur séu á því að sú kenning sem hún byggir á sé rétt, og þá eru náttúrlega 10% líkur á því að hún sé röng, gefur okkur tilefni til að taka okkur tak í umhverfismálum og sérstaklega varðandi losun koldíoxíðs og metangass, sem er víst tuttugu sinnum skaðlegra, og gera allt til þess að reyna að hindra hitnun jarðar. Þetta frumvarp er liður í því. Ég vil líka benda á að menn geta framleitt olíur úr jurtum sem líka dregur úr mengun. Frumvarpið gengur lengra en menn hafa talað um hér í dag því að það fellir ekki aðeins niður vörugjöld af metangasbifreiðum heldur afnemur það hámarkið sem var 240 þús. kr. á rafmagnsbíla og vetnisbíla en þetta á allt að gilda út árið 2008. Þá vona ég að menn hafi unnið frumvarp sem tekur á þessum málum í heild sinni, líka varðandi tvinnbíla og eins varðandi það að skipta skattlagningu á orku, brennsluorku, í tvennt, þ.e. að skattleggja mengunarþáttinn, sem þá gildir náttúrlega fyrir allar olíur, jafnt þær sem notaðar eru á skipum sem og bíla og flugvélar, og svo notkunarþáttinn, sem byggir á notkun á vegum sem er annar handleggur. Menn hafa í rauninni eingöngu notað notkunarþáttinn til þess að skattleggja brennsluolíur og þá aðallega brennsluolíu sem notuð er til að hreyfa farartæki. Þessi skýrsla er hvati fyrir okkur til að reyna að vinna gegn þessum losunum og þar mundi ég vilja benda á ýmsar markaðslausnir eins og t.d. að taka upp losunarkvóta. Þó að ég sé ekki hlynntur því að stýra hegðun fólks þá er þvílík vá fyrir dyrum, ef þessi kenning reynist rétt, sem hefur áhrif á líf og dauða milljóna manna að við þurfum að gera ýmislegt til að vinna gegn því. Ég er hlynntur því að nota markaðslausnir og tel að alþjóðlegir kvótar sem verða væntanlega teknir upp muni vinna að því. Þetta getur verið hlutlaust gagnvart ríkissjóði þannig að hann innheimti annars vegar kvóta af orkugjöfum sem valda losun og þeir peningar verði síðan notaðir til að greiða niður eða styrkja t.d. skógrækt eða jarðrækt ýmiss konar, landgræðslu, en einnig til þess að örva vinnslu á metangasi og öðrum þeim þáttum sem minnka losun. Það er því verk að vinna á næstu tveimur árum, fyrir árslok 2008. Ég skora á hæstv. fjármálaráðherra að vinna duglega að því og líka á hv. þingmenn, bæði þessa þings og þess þings sem kosið verður, að vinna að lagasetningu í þessu skyni. Nokkuð hefur verið rætt um áhrif þessarar skýrslu og ég hygg að hún muni hafa mjög mikil áhrif á Íslandi, efnahagslega mikið í plús vegna þess að mengunarskattar á bensín og olíur muni hækka verð á mengunarlausum orkugjöfum mjög mikið í heiminum, þ.e. á raforku sem við Íslendingar framleiðum án mengunar. Það mun verða mikill þrýstingur á Íslendinga frá umhverfisverndarsamtökum, sterkum umhverfisverndasamtökum, frú forseti, sem munu krefjast þess að Íslendingar virki hvern einasta foss hér á landi. Ég hugsa að við munum þurfa að standa í ístaðinu til þess að verja þá fossa og þau landsvæði sem við viljum ekki virkja, t.d. Gullfoss og Dettifoss o.s.frv. sem ég get ekki hugsað mér að séu virkjaðir. En það mun koma krafa um það frá erlendum umhverfissamtökum, ef þessi kenning reynist rétt, að sem mest verði virkjað á Íslandi, líka með jarðvarma og þá bæði til þess að framleiða ál, sem ég mér finnst kannski komið nóg af, en einnig fyrir annan orkufrekan iðnað, eins og t.d. geymslu á gögnum og annað slíkt. Þetta mun svo hafa enn meiri áhrif á hækkun á orkufyrirtækjum á Íslandi sem eiga orkuna og vil ég minna þar á sölu ríkisins á hlut sínum í Hitaveitu Suðurnesja. Ég ætla ekki að vera mjög langorður en ég má til með að tala um Sjálfstæðisflokkinn og umhverfismál því að sumir hafa reynt að láta líta þannig út eins og sá flokkur hafi ekki áhuga á umhverfismálum. Allir Íslendingar hafa áhuga á umhverfismálum, hver einasti. Sjálfstæðisflokkurinn er ekkert undanskilinn því. Hann hefur meira að segja verið í fararbroddi á mjög mörgum sviðum, enda kannski eðlilegt sem stærsti flokkur landsins, t.d. stóð hann að grænu byltingunni í Reykjavík sem mikið var rætt um á sínum tíma. Hann er kominn með grænt bókhald og hann hefur líka staðið að umhverfisvænum virkjunum eins og Kárahnjúkum sem er mjög gott fyrir heimsbyggðina, frú forseti, að Kárahnjúkavirkjun komst í gagnið. Það hefur að meira að segja sýnt sig, og ég hef reiknað það út, að eftir að Kárahnjúkavirkjun er komin í gagnið spara Íslendingar heimsbyggðinni meiri koldíoxíðmengun en þeir losa sjálfir með öllum sínum bílum, iðnaði, flugvélum og skipum, vegna þess að ál er framleitt á Íslandi án rafmagns sem framleitt er með brennsluefnum en u.þ.b. 28% af raforku í heiminum er framleitt með brennsluefnum, og sá sparnaður í losun hér á landi er meiri en allt það sem við losum sjálf. Svo vil ég minna á að hv. þm. Sigríður Anna Þórðardóttir, sem hæstv. umhverfisráðherra, lagði grunninn að því að Vatnajökulsþjóðgarður var stofnaður. Sjálfstæðisflokkurinn hefur því verið mjög mikið í fararbroddi í þessum efnum eins og hér hefur komið fram í umræðunni varðandi Orkuveitu Reykjavíkur. Ég legg til að menn reyni að flýta þessu máli. Ég er því miður nú þegar búinn að tala of lengi en ég vonast til að þingmenn hv. styðji mig í því að vinna hratt að framgangi þessa máls í hv. efnahags- og viðskiptanefnd.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um vörugjöld af ökutækjum, eldsneyti o.fl. Það eru nokkur atriði í því sem mig langar rétt að minnast á auk þess að kíkja aðeins á umsögn sem okkur þingmönnum hefur nú þegar borist um þetta mál. Mér finnst það frumvarp sem hér hefur verið lagt fram mjög jákvætt þar sem talað er um að lækka vörugjöld af bílum sem nota metangas að verulegu leyti í staðinn fyrir bensín eða olíu en lagt er til að þessar bifreiðar verði undanþegnar vörugjaldi tímabundið til ársloka 2008. Að vísu hefur verið talað um það í umræðunni að í framtíðinni eigi síðan að koma með heildarstefnumótun en að setja þarna einungis eitt og hálft ár hlýtur að vera svolítið spurningarmerki fyrir þá sem hafa áhuga á að kaupa metangasbifreiðar. Það hefur komið fram hér að metangas er einungis selt á einni dælustöð á höfuðborgarsvæðinu þannig að landsbyggðin hefur í sjálfu sér ekki kost á að nýta það, a.m.k. ekki dags daglega. Eins og segir í umsögn eru u.þ.b. 50 bifreiðar hér á landi í dag sem ganga fyrir metangasi. Það vekur athygli mína að þar sem frumvarpið gengur út á það að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda skuli það ekki ná til svokallaðra tvinnbíla, þ.e. bíla sem ganga bæði fyrir bensíni og rafmagni. En hvað varðar tvinnbílana þá höfum við þingmenn þegar fengið eina umsögn um frumvarpið frá bifreiðaumboði sem selur slíka bíla, Toyota. Þar er komin áralöng góð reynsla af notkun þessara bifreiða og hefur umboðið nú þegar selt yfir 160 eintök. Mig langar að vitna aðeins í þessa umsögn frá bifreiðaumboðinu en þar segir, með leyfi forseta, um þetta frumvarp: „Frumvarpið kveður m.a. á um niðurfellingu á aðflutningsgjöldum á metan- og vetnisbílum. Núverandi aðstæður á markaðnum leyfa eingöngu áfyllingu þessara orkugjafa á höfuðborgarsvæðinu. Þarna er augljóslega um mismunun milli byggðarlaga að ræða, þ.e. að eingöngu íbúar höfuðborgarsvæðisins eiga þess kost að njóta þessarar niðurfellingar í bílakaupum sínum. Fjöldi metan- og vetnisbíla sem fáanlegir eru til sölu til neytenda er takmarkaður. Áhrif þessara aðgerða stjórnvalda í átt að fjölgun umhverfisvænni bifreiða með hjálp niðurfellingar aðflutningsgjalda eru því einnig dæmd til að verða takmarkaðri en ella. Tvinnbílar ganga bæði fyrir bensíni og rafmagni sem gerir neytendum það kleift að keyra á umhverfisvænni hátt en almennt gerist með hefðbundna bensín- og dísilbíla óháð búsetu. Þá gerir hönnun þeirra einnig ráð fyrir sem bestri nýtingu hins vistvæna tvinnkerfis í borgarakstri. Tvinnbílar ættu því tvímælalaust að njóta sömu niðurfellingar og aðrir bílar í þessu frumvarpi.“ Ég geri þessi orð að mínum, frú forseti, og skora á hv. formann efnahags- og viðskiptanefndar að taka þessar ábendingar með í umræðuna í nefndinni um þetta frumvarp.

Virðulegi forseti. Ég tel ástæðu til að fagna því frumvarpi sem hér er til umræðu um breytingu á vörugjöldum af ökutækjum og eldsneyti. Ég á sæti í þeirri nefnd sem fær þetta mál til umsagnar og mun auðvitað reyna eins og hægt er á þeim skamma tíma sem er til stefnu að greiða fyrir málinu. En ég vil þó eins og margir aðrir sem hafa talað á undan mér leggja áherslu á að ég tel að þetta frumvarp gangi allt of skammt og það hefði átt að stíga miklu stærra skref en hér er gert, ekki síst í ljósi þeirrar miklu umræðu sem orðið hefur út af gróðurhúsaáhrifum og hve mikilvægt er að fara í aðgerðir sem stuðla að minni losun gróðurhúsalofttegunda sem koma í veg fyrir þá sóun orku sem felst í að nýta ekki hagstæðari orkugjafa en við höfum gert og því eigum við að reyna að stuðla að því eins og kostur er og ég hefði því ætlað að þetta mál hefði gengið nokkuð lengra en raun ber vitni. Við höfum fjallað um þessi mál áður í efnahags- og viðskiptanefnd. Það var fjallað um þetta á 125. löggjafarþingi, fyrir átta árum, og þá lögðum við í stjórnarandstöðunni til að gengið yrði mun lengra en þá var gert og að meira yrði fellt niður af gjöldum en þá stóð til til þess að jafna samkeppnishæfni slíkra bifreiða. Við lögðum einnig til að þetta mundi gilda í lengri tíma en ráðherra hafði gert ráð fyrir, enda kom í ljós að ráðherra flutti þetta mál síðan aftur þegar heimildin rann út og flutti það líka síðast á 130. löggjafarþingi. Í það skipti var gengið ögn lengra í að fella niður gjöldin en áður hafði verið gert og nú er þetta mál komið inn á þing á nýjan leik. Ég vil því undirstrika að við í Samfylkingunni höfum viljað ganga miklu lengra en hæstv. ríkisstjórn hefur gert í því að fella niður gjöld af slíkum bifreiðum. Í stefnumótun okkar í Samfylkingunni hefur einmitt verið lagt til að það yrði heimild til að fella niður öll opinber gjöld af ökutækjum sem eru knúin öðru eldsneyti en hefðbundnu bensíni og olíu. En það hefur ekki náð fram að ganga í þessari hæstv. ríkisstjórn sem hefur viljað fara hina skemmri leið í þessu efni. Það ber auðvitað að harma, virðulegi forseti, vegna þess að samgöngur eiga stóran hlut í losun gróðurhúsalofttegunda og því skiptir verulegu máli að stærri hluti eldsneytis sem rennur til samgangna byggist á umhverfisvænum orkugjöfum og er mikilvægt að auka samkeppnishæfni slíkra ökutækja sem ganga fyrir endurnýjanlegu eldsneyti. Ökutæki sem byggja á umhverfisvænum orkugjöfum eru miklu dýrari en ökutæki sem ganga fyrir hefðbundnum orkugjöfum eða bensíni og því á að kappkosta eins og við leggjum til í Samfylkingunni að öll opinber gjöld falli niður af slíkum ökutækjum. Okkur ber skylda til þess þegar við stöndum frammi fyrir þeirri ógn sem er af losun gróðurhúsalofttegunda og hefur komið fram í viðamiklum skýrslum um þetta efni og mig undrar að ekki hafi verið stigið stærra skref í þessu efni en raun ber vitni í frumvarpinu. Ég sé að í greinargerð með frumvarpinu er ekki gert ráð fyrir því fyrr en í árslok 2008 að mótuð verði heildarstefna um skattlagningu bifreiða sem nýta umhverfisvæna orkugjafa. Ég tel að ríkisstjórnin hefði átt að drífa fyrr í því þarfa verki að móta slíka heildarstefnu um skattlagningu bifreiða sem nýta umhverfisvæna orkugjafa. Ef hæstv. ráðherra hefði séð ástæðu til að vera viðstaddur umræðu um sitt eigið frumvarp þá hefði hann getað svarað þessu. Ég hefði líka viljað fá fram afstöðu hæstv. fjármálaráðherra til þess sem fram kemur í greinargerð með frumvarpinu og í greininni sjálfri en þar kemur fram að til að sporna við misnotkun er lagt til að óheimilt verði að breyta bifreiðum sem notið hefðu niðurfellingar vörugjalda samkvæmt 3. gr. frumvarpsins á þann hátt að dregið verði úr vistvænum eiginleikum hennar. Hér stendur að tollstjórar hafi eftirlit með framkvæmd þessa ákvæðis og meðal verkefna þeirra er að kanna hvort gerðar hafi verið óheimilar breytingar á bifreiðum sem notið hafa niðurfellingar samkvæmt frumvarpi þessu. Í því skyni geta þeir kannað eldsneytisgeyma og vél ökutækis. Ég hefði viljað fá nánar lýst og kalla eftir því í starfi nefndarinnar hvernig eigi að framfylgja því eftirliti sem hér er lagt til til að sporna við þeirri misnotkun sem hér er lýst. En það skýrist væntanlega í meðferð efnahags- og viðskiptanefndar á þessu máli. Það er ýmislegt sem þarf að skýra og það eru ýmsir sem við þurfum að fá til umsagnar eða til viðtals við nefndina af því að það eru ýmsar spurningar sem þetta frumvarp kallar fram. Og þótt stutt lifi af þessu þingi þá við verðum að gefa okkur tíma til þess, virðulegi forseti, að kalla til þá aðila sem nauðsynlegt er að komi fyrir nefndina í þessu máli. Hér er verið að auka niðurfellinguna á þessum gjöldum, það er verið að tala um að gjaldið verði 500 þús. kr. lægra en það er nú. Það er talað um að í dag séu 50 bifreiðar hér á landi sem ganga fyrir metangasi að hluta eða öllu leyti og maður veltir fyrir sér þegar verið er að auka niðurfellingu á þessum gjöldum hvað megi ætla að það verði margir sem muni nota sér hagræði af slíkri niðurfellingu og skipta yfir í orkuvænni bifreiðar. Það kemur hins vegar fram hjá hæstv. ráðherra að hann gerir ekki ráð fyrir að margir nýti sér þetta eins og hér segir, með leyfi forseta: „Ekki er talið að lögfesting frumvarpsins hafi teljandi áhrif á kostnað skattkerfisins við umsýslu þessara mála frá því sem nú er.“ Síðan kemur fram, með leyfi forseta: „Þó þarf að hafa í huga að samkvæmt bráðabirgðaákvæði í gildandi lögum er heimilt að fella niður 240 þús. kr. af vörugjaldi á bifreiðar af þessum toga þannig að mismunurinn eftir afgreiðslu þessa frumvarps yrði þá um 250 þús. kr. á meðalfólksbíl, sem svarar til um 12,5 millj. kr. tekjutaps fyrir hverjar 50 bifreiðar sem fluttar væru inn til landsins.“ Ekki er gerð nein tilraun til þess að meta hve mikill fjöldi þeirra yrði í ljósi þessarar niðurfellingar. Ég vil eins og aðrir sem hér hafa talað gera athugasemd við það að tvinnbílarnir séu ekki inni í þessu frumvarpi og ekki gert ráð fyrir því að draga úr skattlagningu þeirra bifreiða og mér finnst að í bréfi sem þingmenn hafa fengið þar sem Toyota á Íslandi fjallar um þetta frumvarp til niðurfellingar á vörugjaldi á metan- og vetnisbílum, sé það rökstutt mjög vel að full ástæða sé til að taka tvinnbílana inn í þetta frumvarp sem mundi skila okkur meiri árangri í því að koma á vistvænni orkugjöfum á bifreiðar. Í bréfi frá Toyota þar sem þeir fagna því að þetta frumvarp sé lagt fram og fyrirætlanir stjórnvalda að fella niður aðflutningsgjöld á metan- og vetnisbílum þá kemur fram, með leyfi forseta: „Þegar hins vegar í ljós kom að ekki var ætlunin að flokka tvinnbíla með þeim bifreiðum sem njóta munu þessarar niðurfellingar fundum við okkur knúna til að benda á ákveðna þætti sem betur mættu fara í frumvarpinu eins og það er sett fram í núverandi mynd. Frumvarpið kveður m.a. á um niðurfellingu á aðflutningsgjöldum á metan- og vetnisbílum. Núverandi aðstæður á markaðnum leyfa eingöngu áfyllingu þessara orkugjafa á höfuðborgarsvæðinu.“ Það er einmitt mjög athyglisvert að það skuli sett fram vegna þess að þetta mun þá eingöngu gagnast þeim sem eru búsettir á höfuðborgarsvæðinu. Og áfram segir, með leyfi forseta: „Þarna er augljóslega um mismunun milli byggðarlaga að ræða. Það eru eingöngu íbúar höfuðborgarsvæðisins sem eiga þess kost að njóta þessarar niðurfellingar á bílakaupum sínum. Fjöldi metan- og vetnisbíla sem fáanlegir eru til sölu til neytenda er takmarkaður. Áhrif þessara aðgerða stjórnvalda í átt að fjölgun umhverfisvænna bifreiða með hjálp niðurfellingar aðflutningsgjalda eru því einnig dæmd til þess að verða takmarkaðri en ella. Tvinnbílar ganga bæði fyrir bensíni og rafmagni sem gerir neytendum kleift að keyra á umhverfisvænni hátt en almennt gerist með hefðbundna bensín- og dísilbíla, óháð búsetu. Þá gerir hönnun þeirra einnig ráð fyrir bestri nýtingu hins vistvæna tvinnkerfis í borgarakstri. Tvinnbílar ættu því tvímælalaust að njóta sömu niðurfellingar og aðrir bílar í frumvarpinu.“ Síðan kemur, með leyfi forseta: „Það er einlæg skoðun okkar að það frumvarp sem vísað er í hér að ofan og sem leggja á fyrir Alþingi á komandi dögum sé langan veg frá því að hámarka möguleika á aukinni vitund og verki í átt að vistvænum akstri ef tvinnbílar fá ekki notið sömu niðurfellingar og t.d. metan- og vetnisbílar. Tvinnbílar eru raunhæfur kostur þegar kemur að vistvænum kaupum neytenda á bifreiðum. Þeir menga minna en hefðbundnir bensín- og dísilbílar og á notkun þeirra er komin áralöng reynsla og val neytenda á því að gerast vistvænir ökumenn einskorðast ekki við tilraun orkugjafans innan eins byggðarlags eins og í tilviki metans- og vetnisbifreiða.“ Ég held að þetta séu röksemdafærslur sem þingmenn hljóta að taka alvarlega og skoða í nefndinni sem fær málið til umfjöllunar. Það verður vissulega fróðlegt að heyra hvað hv. umhverfisnefnd segir um þetta frumvarp og þá tillögu sem hér hefur komið fram um að bæta tvinnbílunum líka við sem fengju þá niðurfellingu á gjöldum. Af því að hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar er hér í salnum vil ég beina því til hans að hann beiti sér fyrir því að hv. umhverfisnefnd fái þetta frumvarp til umsagnar ásamt þeirri tillögu sem hér hefur komið fram og væntanlega verður send öllum þingmönnum, að niðurfelling á þessum vörugjöldum nái líka til tvinnbílanna.

Frú forseti. Hér ræðum við jákvætt mál, þ.e. um að fella niður vörugjöld af ökutækjum sem nota vistvænt eldsneyti. Ég ætla að taka undir að það er jákvætt í sjálfu sér. En við í Frjálslynda flokknum hefðum náttúrlega viljað að þetta væri metnaðarfyllra og niðurfelling vörugjalda næði til fleiri vistvænna ökutækja en eingöngu þeirra sem nota metan. Hér hafa verið fluttar margar ágætar ræður. Ég hlýddi á einn stjórnarliða lýsa því að Ísland væri í fararbroddi í umhverfismálum. En ef maður lítur yfir staðreyndir málsins og þróun notkunar á olíu, jarðefnaeldsneyti eins og það heitir á fínu máli, þá kemur í ljós að við höfum ekki dregið úr notkuninni á síðustu árum. Það er langt frá því, öfugt við það sem mætti ætla af ræðum ýmissa stjórnarliða. Ég komst yfir ágæta skýrslu sem var gefin út fyrr á þessu ári um stefnu í eldsneytismálum einkabifreiða. Þar eru tillögur um aðgerðir stjórnvalda frá stýrihópi vettvangs um vistvænt eldsneyti. Þetta er góð skýrsla. Þar kemur fram að Íslendingar hafa nálægt tvöfaldað notkun sína á olíu á bifreiðar og tæki. Það er því af og frá að við séum að þróast inn í meiri háttar vistvænt samfélag. Það er ekki rétt. Miðað við þá stefnu sem verið hefur á síðustu tveimur áratugum væri forgangsverkefni okkar að koma veg fyrir aukninguna. En það skiptir máli þegar við fjöllum um svo mikilsverðan málaflokk sem umhverfismálin eru er að líta á umhverfismálin sem tækifæri, tækifæri til að gera betur og hafa í huga að til að ná árangri í umhverfismálum þarf ekki eingöngu bönn og mótmæli. Það getur einnig þýtt gróða. Ef menn ná árangri í umhverfismálum þá fylgir því oft að það er vegna þess að menn hafa farið betur með verðmæti. Menn fara betur með hráefni, nýta olíu og annað mun betur en áður. Menn eiga kannski líka að líta á að velheppnaðar aðgerðir í umhverfismálum fela jafnvel í sér ágóða og gróða fyrir þá sem ná árangri. Góðum árangri í umhverfismálum fylgir oft hagnaður fyrir fyrirtækið. Vinnuumhverfi verður jafnframt þægilegra og betra. Ég vil nefna t.d. málningariðnaðinn. Menn hafa tekið úr umferð ýmis efni sem hafa verið skaðleg heilsunni. Þegar upp er staðið hafa allir hagnast á því. Menn hafa tekið í notkun vistvænni efni sem valda ekki skaða þeim sem með þau vinna. En þegar menn velta fyrir sér þeim hugtökum sem eru í umræðunni, sjálfbærri þróun, vistvænt, að oft eru þessi hugtök á reiki, hvað nákvæmlega er átt við, að ég tali nú ekki um Staðardagskrá 21. Stundum er erfitt að átta sig á því hvað átt er við þegar farið er með þessi hugtök. Menn slá um sig með frösum og síðan þegar til kastanna kemur stendur ekki mikið eftir. Lítum t.d. á hvað telst vistvænt. Skoðum t.d. hvað sparar útblástur, t.d. á koltvísýringi og hvað sparar olíu. Það er að stytta leiðir. Það gæti t.d. verið mjög vistvænt út frá því sjónarmiði að fara með veg yfir miðhálendið og stytta leiðina milli Reykjavíkur og Akureyrar, ef menn horfa eingöngu á þann þáttinn. En ýmsir sem kenna sig við að vera grænir í hugsun og vistvænir mundu alls ekki skrifa undir að það væri vistvæn leið þótt hún sé vistvæn út frá því sjónarmiði að hún sparar mögulega orku og örugglega útblástur sem er grunaður um að valda hærra hitastigi á jörðinni. En fleira má nefna. Ég er ekki viss um að ýmsir sem eru á móti Kárahnjúkavirkjun mundu telja það vistvæna orku ef þeir mundu stinga tvinnbílnum sínum í samband á Austurlandi og taka orku úr Kárahnjúkum, að þeir væru þá að nýta vistvæna orku með því. Ég er ekki sannfærður um að þeir væru tilbúnir að skrifa undir það að virkjunin við Kárahnjúka sé vistvæn. En vissulega er hún vistvæn út frá því sjónarmiði að menn spara með þeirri orku olíu og mögulega losun á koltvísýringi. En ég vil ítreka að ef við ætlum að ná árangri í þessum málaflokki þá þarf að ræða um krónur og aura og beita einmitt hagrænum aðgerðum eins og þetta frumvarp felur að einhverju leyti í sér, að fella niður vörugjöld á þeim farartækjum sem nota metan, sem er vistvænna heldur en að nota olíu og bensín. Það er vert að ræða ýmislegt í þessu sambandi. Mér finnst, þegar við ræðum um umhverfismál að frasarnir geti þvælst fyrir málaflokknum og ekki bara frasar heldur einnig markmið sem eru í raun það háleit að ég er ekki viss um að nokkur maður ætli sér í raun að ná þeim. Ég á m.a. við markmið ríkisstjórnarinnar um að draga út útblæstri á koltvísýringi fyrir árið 2050 svo hlaupi á tugum prósenta. Það er einfaldlega ekki raunhæft út frá þróuninni og hvaða aðgerðir þarf að fara í til að ná þeim markmiðum. Það er varasamt að setja óraunhæf markmið. Það getur einfaldlega leitt til þess að þeim sem eiga að ná þessum markmiðum falli allur ketill í eld og ekkert verði úr neinu. Í greinargerð frumvarpsins er ef ég man rétt tekið fram að samþykkja eigi áætlun fyrir árið 2008 til að taka myndarlega á þessum málaflokki og vinna að heildarstefnu. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt vegna þess að hér er um nokkuð flókið verkefni að ræða sem þarf að gaumgæfa. Menn hafa rætt um olíugjaldið og við sem höfum starfað á Alþingi síðustu árin vitum að allar breytingar eru gríðarlega flóknar hvað það varðar að hreyfa við sköttum og gjöldum í þessum málaflokki. Ég vil að lokum minna á að það er gríðarlega mikilvægt að líta á umhverfismálin með jákvæðum hætti. Við lítum á umhverfismálin sem tækifæri til þess að gera betur fremur en kostnað eða hindrun fyrir því að ná markmiðum okkar. Þau eru miklu fremur ákveðin leið til að ná betri árangri, spara hráefni. Það má jafnvel hagnast á þeim. Ég held að það sé mjög mikilvægt til að ná árangri á þessu sviði, það sé ákveðin beita fyrir fólk, að ef það fari vel með umhverfið þá fái það einhverjar krónur aukalega í vasann.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu þar sem leitað er heimildar Alþingis til fullgildingar á fríverslunarsamningi milli aðildarríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu, EFTA, og Arabíska lýðveldisins Egyptalands, sem undirritaður var í Davos í Sviss 27. janúar 2007. Samningurinn við Egyptaland er áttundi fríverslunarsamningurinn sem EFTA-ríkin gera við ríki fyrir botni Miðjarðarhafs sem tekur þátt í Barcelona-ferlinu, sem er svæðisbundið samstarf ríkja Evrópusambandsins og Miðjarðarhafsríkja. Samningaviðræðurnar tóku tíu ár og þeim lauk í október 2006. Mikil áhersla hefur verið lögð á að EFTA-ríkin og Egyptaland fullgildi samninginn hið fyrsta svo hann komist til framkvæmda. Samningurinn nær fyrst og fremst til vöruviðskipta. Samkvæmt samningnum fella Egyptar niður tolla á vörur aðrar en landbúnaðarvörur í áföngum. Þá felur samningurinn í sér tollkvóta fyrir flestar mikilvægustu sjávarafurðir Íslands. Kvótarnir stækka eftir ákveðnu fyrirkomulagi á sex ára tímabili sem að lokum leiðir til fullrar fríverslunar. Af þeim sökum standa vonir til þess að samningurinn muni skapa aukin tækifæri fyrir viðskipti með sjávarafurðir milli Íslands og Egyptalands. Þá kann Egyptaland einnig að verða áhugaverður markaður fyrir aðrar útflutningsvörur Íslendinga. Ákvæði eru einnig í samningnum um vernd hugverkaréttinda, fjárfestingar, þjónustustarfsemi, greiðslu- og fjármagnsflutninga, samkeppnismál, tækni- og fjárhagsaðstoð, stofnanaákvæði, samráð og lausn ágreiningsmála. Með tvíhliða samningi hvers EFTA-ríkis fyrir sig við Egyptaland eru tollar á tilteknum landbúnaðarvörum lækkaðir eða felldir niður, t.d. fær Ísland markaðsaðgang fyrir lifandi hross til Egyptalands og 2000 tonna tollkvóta fyrir lambakjöt. Ég legg til, hæstv. forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til síðari umræðu og utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 88/2006, um breytingu á IX. viðauka (Fjármálaþjónusta) við EES-samninginn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Berglindi Ásgeirsdóttur og Nínu Björk Jónsdóttur frá utanríkisráðuneyti og Lilju Sturludóttur frá fjármálaráðuneyti. Umsögn um málið barst frá Landssamtökum lífeyrissjóða. Markmið tilskipunarinnar er að stuðla að hagkvæmum fjárfestingum og tryggri ávöxtun, tryggja réttindi sjóðfélaga og annarra rétthafa, gera kleift að bjóða þjónustu yfir landamæri, stuðla að faglegri stjórnun, tryggja samkeppni, koma á gagnkvæmri viðurkenningu eftirlitsaðila innan ESB, skapa forsendur fyrir öflugri innri markaði fyrir lífeyrissparnað o.fl. Samkvæmt a-lið 2. gr. tilskipunarinnar eru stofnanir sem stýra almannatryggingakerfi og falla undir reglugerð EBE nr. 1408/71 undanþegnar gildissviði hennar. Íslenska lífeyrissjóðakerfið byggist á þeirri reglugerð og fellur þar af leiðandi utan gildissviðsins nema að því marki sem ekki er um skyldubundnar starfstengdar lífeyrisgreiðslur að ræða. Ákvörðunin kallar á lagabreytingar hér á landi. Fjármálaráðherra hefur þegar lagt fram frumvarp til laga um starfstengda eftirlaunasjóði til að innleiða efni þessarar tilskipunar. Efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis afgreiddi málið frá sér með nefndaráliti 8. mars síðastliðinn og mælti með samþykkt frumvarpsins. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Undir hana rita auk mín hv. þm. Össur Skarphéðinsson, Drífa Hjartardóttir, Þórunn Sveinbjarnardóttir, Sæunn Stefánsdóttir og Guðjón A. Kristjánsson.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti utanríkismálanefndar um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 127/2006, um breytingu á XXII. viðauka (Félagaréttur) við EES-samninginn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Nínu Björk Jónsdóttur frá utanríkisráðuneyti og Jón Ögmund Þormóðsson frá iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti. Markmið tilskipunarinnar er að auðvelda hlutafélögum samruna milli landa en lagalegir og stjórnsýslulegir erfiðleikar hafa hamlað á þessu sviði þrátt fyrir það lagaumhverfi sem áður hefur verið komið á með EES-gerðum á sviðinu. Til þess að reglur tilskipunarinnar eigi við um samruna þarf að vera um samruna hlutafélaga frá minnst tveimur EES-ríkjum að ræða. Lagafrumvarp sem ætlað er að innleiða efni tilskipunarinnar í íslenskan rétt hefur verið til meðferðar á Alþingi og mælti efnahags- og viðskiptanefnd með samþykkt þess á fundi 8. mars síðastliðinn. Nefndin vekur athygli á að verði það mál að lögum er enn eftir að innleiða ákvæði 16. gr. tilskipunarinnar sem er á málefnasviði félagsmálaráðuneytis en lagafrumvarp verður ekki lagt fram fyrr en á haustþingi. Frestur til að innleiða tilskipunina í íslenskan rétt er til 15. desember 2007, sbr. 19. gr. hennar. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Undir hana rita auk mín hv. þm. Össur Skarphéðinsson, Drífa Hjartardóttir, Þórunn Sveinbjarnardóttir, Sæunn Stefánsdóttir og Guðjón A. Kristjánsson.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti utanríkismálanefndar um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar, nr. 92/2006, um breytingu á XIX. viðauka (Neytendavernd) við EES-samninginn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Nínu Björk Jónsdóttur frá utanríkisráðuneyti, Jón Ögmund Þormóðsson og Atla Frey Guðmundsson frá iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti og Tryggva Axelsson frá Neytendastofu. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES- nefndarinnar nr. 92/2006 frá 7. júlí 2006, um breytingu á XIX. viðauka, Neytendavernd, við EES-samninginn frá 2. maí 1992, og til að fella inn í samninginn reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (EB), nr. 2006/2004 frá 27. október 2004 um samvinnu milli innlendra yfirvalda sem bera ábyrgð á framkvæmd laga um neytendavernd, reglugerð um samvinnu um neytendavernd. Reglugerð 2006/2004 varðar samvinnu milli innlendra yfirvalda sem ábyrgð bera á framkvæmd laga um neytendavernd. Meginmarkmið hennar er að tryggja eftirfylgni við lög á sviði neytendaverndar og virkni innri markaðarins með því að koma á samstarfi stjórnvalda yfir landamæri en gildissvið reglugerðarinnar nær aðeins til brota á löggjöf um neytendavernd. Samvinna stjórnvalda felst í ýmiss konar aðstoð, t.d. virkri miðlun upplýsinga, rannsókn, heimsókn á starfsstöð fyrirtækis eða jafnvel beitingu þvingunarúrræða. Lagafrumvörp sem ætlað er að innleiða reglugerðina í íslenskan rétt hafa verið til meðferðar á Alþingi, þskj. 916, 616. mál og þskj. 917, 617. mál og mælti efnahags- og viðskiptanefnd með samþykkt þeirra á fundi 8. mars sl. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Undir hana rita Jón Kristjánsson, formaður og framsögumaður, Össur Skarphéðinsson, Drífa Hjartardóttir, Þórunn Sveinbjarnardóttir, Sæunn Stefánsdóttir og Guðjón A. Kristjánsson.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum um íslenskan ríkisborgararétt, með síðari breytingum. Þetta nefndarálit er frá meiri hluta allsherjarnefndar. Hér er á ferðinni frumvarp sem leggur til töluverðar breytingar á gildandi lögum um efnið og ber þar helst að nefna að skilyrði sem útlendingar þurfa að uppfylla til að geta öðlast íslenskt ríkisfang eru samræmd og tengd skilyrðum fyrir búsetuleyfi hér á landi. Sú meginregla er áréttuð að valdheimildir og veitingar á íslensku ríkisfangi er að meginstefnu til hjá Alþingi. Þá eru lögð til nokkur ný skilyrði þess að veita megi íslenskt ríkisfang með stjórnvaldsákvörðun, hnykkt á skilyrðum sem hafa verið tíðkuð í framkvæmd og lagt til að sett verði nýtt ákvæði í lögin sem lýtur að því þegar umsækjandi veitir rangar upplýsingar. Loks er lagt til að lögunum verði skipt í kafla. Ég tel ástæðu til að fara yfir nokkur atriði úr nefndarálitinu þar sem eins og áður segir er um töluverða breytingu að ræða á gildandi lögum um efnið. Eins og fram kemur í nefndarálitinu ræddu nefndarmenn stöðu flóttamanna, þ.e. fólks sem hefur fengið dvalarheimili hér á landi af mannúðarástæðum, en margir umsagnaraðilar sem nefndin leitaði til gerðu stöðu þessa fólks að umtalsefni í umsögnum sínum og á fundum með nefndinni var farið yfir þörfina fyrir sérstakt tillit til þessara aðila. Eins og segir í nefndaráliti er þessum aðilum t.d. oft illmögulegt að sanna með fullnægjandi hætti hverjir þeir eru og fólk sem hefur þurft að flýja heimaland sitt getur verið í þeirri aðstöðu að það þurfi að þiggja framfærslustyrk frá sveitarfélagi og slíkt getur valdið vandkvæðum þegar kemur að því að uppfylla skilyrði þess að geta sótt um ríkisborgararétt, eins og lesa má af gildandi lögum um efnið. Af þessum ástæðum velti nefndin því fyrir sér hvort bæta ætti við frumvarpið undanþáguheimild til handa dómsmálaráðherra um að taka sérstakt tillit til aðstæðna þessa hóps en með hliðsjón af þeirri meginreglu frumvarpsins að öll vafamál skulu fara fyrir Alþingi ákvað meiri hlutinn að ráðast ekki í þá breytingu. Það er því niðurstaða meiri hluta nefndarinnar að þingið verði alltaf í aðstöðu til þess að meta sérstakar aðstæður eins og þær sem þessir aðilar eru í og út frá því gengið að þegar tilefni er til muni þingið víkja frá þeim skilyrðum laganna sem koma í veg fyrir að viðkomandi geti fengið leyfinu úthlutað frá ráðuneytinu. Þó er lögð til ein tiltekin breyting á frumvarpinu sem kemur til móts við þessi sjónarmið. Þannig segir í 6. tölulið 1. mgr. b-liðar 5. gr. frumvarpsins að gert er ráð fyrir því að flóttamaður sem fullnægir skilgreiningu í alþjóðasamningi um stöðu flóttamanna hafi verið búsettur hér í fimm ár til að geta sótt um íslenskt ríkisfang. Meiri hlutinn telur eðlilegt að ákvæðið taki einnig til þeirra sem hafa fengið dvalarleyfi af mannúðarástæðum. Hér er um að ræða fámennan hóp til viðbótar sem ætti færi á að sækja um réttinn eftir fimm ár í stað sjö og taldi nefndin enga ástæðu til að gera greinarmun á þessum tveimur hópum. Nefndin tók til sérstakrar umræðu þau nýju skilyrði sem lagt er til að umsækjandi um íslenskan ríkisborgararétt uppfylli svo unnt sé að veita ríkisfangið með stjórnvaldsákvörðun og einkum þá meginreglu að umsækjendur skulu hafa sýnt fram á nokkra kunnáttu í íslensku. Meiri hlutinn bendir á að ekki eru gerðar kröfur um íslenskukunnáttu þeirra sem óska eftir dvalar- eða búsetuleyfi hér á landi en telur eðlilegt að gerðar séu ríkari kröfur til þess að útlendingar sem óska eftir íslenskum ríkisborgararétti sýni fram á lágmarkskunnáttu í íslenskri tungu með hliðsjón af mikilvægi hennar fyrir aðlögun þeirra í samfélaginu. Þannig telur meiri hlutinn að ástæða sé til að leggja áherslu á að íslenskukunnátta fyrir útlendinga verði byggð upp þannig að unnt verði að standa við tímamörk í gildistökuákvæði frumvarpsins, sé miðað við að skyldan til að standast próf í íslensku taki gildi 1. janúar 2009. Jafnframt bendir meiri hlutinn á mikilvægi þess að framboð kennslunnar verði nægjanlegt og aðgengilegt öllum þeim sem hana vilji sækja. Fyrir liggur ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að verja 100 millj. kr. sérstaklega til þessa málefnis þannig að meiri hluti nefndarinnar er vongóður um að fyrirætlanir í þessu efni geti gengið eftir. Nefndin tók til umræðu ákvæði 1. mgr. e-liðar 5. gr. frumvarpsins sem kveður á um að hafi umsækjandi um íslenskan ríkisborgararétt gefið rangar upplýsingar sem lágu til grundvallar við ákvörðun um ríkisborgararétt sé dómsmálaráðherra heimilt að svipta viðkomandi umsækjanda ríkisfangi enda verði hann ekki ríkisfangslaus við það. Nefndin komst að þeirri niðurstöðu eftir að hafa skoðað þetta ákvæði sérstaklega og þá einkum með hliðsjón af 46. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands sem kveður á um að engan megi svipta íslenskum ríkisborgararétti, að verulegur vafi væri á því hvort ákvæði frumvarpsins stæðist stjórnarskrá og eins og segir í nefndaráliti vísar meiri hlutinn m.a. til rits Gunnars G. Schrams lagaprófessors, Stjórnskipunarréttar, þar sem fram kemur að þeir sem hafa fengið ríkisfang verði ekki sviptir því aftur þótt þeir brjóti af sér og heldur ekki þótt þeir hafi aflað þess með vísvitandi röngum upplýsingum. Meiri hluti nefndarinnar leggur sem sagt til að þetta ákvæði frumvarpsins verði fellt brott. Nefndin ræddi einnig hvort ástæða væri til að hverfa frá því fyrirkomulagi að heimila tvöfaldan ríkisborgararétt og ég ætla að leyfa mér að vísa til nefndarálitsins varðandi þau sjónarmið sem þar voru uppi. Loks tók nefndin til sérstakrar umræðu hvort ástæða væri til að breyta verklagi við meðferð ríkisréttarumsókna sem lagðar eru fyrir Alþingi eftir gildistöku ákvæða frumvarpsins. Fram til þessa hefur svo háttað til að þær umsóknir sem óskað hefur verið eftir þinglegri meðferð á hafa verið sendar til allsherjarnefndar sem hefur fjallað um þær í sérstakri undirnefnd og undirnefndin hefur síðan borið tillögur sínar undir allsherjarnefndina sem lagt hefur fyrir þingið frumvarp um þá einstaklinga sem veita á íslenskt ríkisfang. Þess er að vænta að málum af þessum toga muni fjölga nokkuð í náinni framtíð verði frumvarpið að lögum og þar sem með þessu máli er verið að undirstrika þá meginreglu að þingið fari með veitingu ríkisborgararéttar þá telur meiri hluti nefndarinnar að þingið þurfi að taka það til sérstakar skoðunar hvort ástæða sé til að breyta þingsköpum þannig að skipuð verði sérstök sérnefnd um ríkisborgararéttarmál sem þá mundi fjalla um þessar umsóknir. Auðvitað er sá möguleiki enn þá opinn að allsherjarnefnd fari með þessi mál og eftir atvikum taki þau til umfjöllunar í nefndinni sjálfri eða haldi núgildandi verklagi um að fjalla um þetta í undirnefnd en í öllu falli held ég að ástæða sé til við þá breytingu sem nú er að verða á þessum málum að taka þetta til skoðunar. Hefði auðvitað farið best á því ef allsherjarnefnd hefði haft rýmri tíma til að kafa ofan í þennan þátt málsins. Þar sem frumvarpið sjálft gerir ekki neinar tillögur í þessu efni sendir nefndin málið aftur inn á þingið með ábendingum um að það þurfi að huga að þessu og í sjálfu sér er auðvitað ágætur tími fyrir þingið til að taka þetta mál til skoðunar og það er að sjálfsögðu að mínu áliti engin hætta hér á ferð þó að haldið verði áfram við núgildandi verklag. Hins vegar er full ástæða til að nota þessi tímamót til að huga að þessu sérstaklega. Ég geri einnig ráð fyrir því að eftir atvikum muni þá vera ýtt á eftir því af hálfu nefndarinnar ef það verður þá ekki einfaldlega tekið upp af forsætisnefnd í tilefni af ábendingu nefndarinnar eins og hún kemur fram í þessu nefndaráliti. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er grein fyrir á þskj. 1071. Undir þetta nefndarálit skrifa Bjarni Benediktsson, Guðjón Ólafur Jónsson, Birgir Ármannsson, Sigurður Kári Kristjánsson og Sigurjón Þórðarson en Björgvin G. Sigurðsson og Kjartan Ólafsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Hv. formaður allsherjarnefndar hefur mælt fyrir nefndaráliti frá meiri hluta allsherjarnefndar um frumvarp til laga um breyting á lögum um íslenskan ríkisborgararétt. Ég tel að það ætti kannski að prenta nefndarálitið upp því að mér skildist að við værum á málinu með fyrirvara. Ég var að vísu ekki við lokaafgreiðslu nefndarálits í nefndinni en var hins vegar við afgreiðslu breytingartillögu í nefndinni. Formaður nefndarinnar hefur farið yfir meginatriðin sem rædd voru vegna þessara mála en við fulltrúar Samfylkingarinnar í nefndinni höfum þegar lagt til tvær breytingar við frumvarpið. Í fyrsta lagi varðandi flóttafólk og dvalarleyfi af mannúðarástæðum en það var heilmikið rætt í nefndinni og margar umsagnir hnigu að því að það þyrfti að skoða sérstaklega, eins og hv. formaður gerði hér grein fyrir. Við leggjum til breytingu í þá veru, um dvalarleyfi af mannúðarástæðum og að tekið sé sérstakt tillit til aðstæðna flóttamanna. Í öðru lagi varðandi fjárhagsaðstoð en í núgildandi lögum, áður en þessar tillögur komu fram, mátti fólk ekki hafa þegið fjárhagsaðstoð síðustu tvö ár til þess að geta sótt um íslenskan ríkisborgararétt. Í því frumvarpi sem hér á verða að lögum og nefndarálitið lýtur að er talað um þrjú ár. Það er búið að lengja þann tíma um eitt ár. Við erum ekki sammála því og þar sem ég sat í þeirri nefnd sem samdi það frumvarp sem hér er verið að afgreiða þá var það greinilega gert á síðustu metrunum en ég missti af því. Þess vegna er sú breytingartillaga flutt að tvö ár í þessu tilviki sé alveg ríflegur tími fyrir það til að geta sótt um íslenskan ríkisborgararétt. Það eru yfirleitt mjög skýrar ástæður fyrir því af hverju viðkomandi einstaklingar fá fjárhagsaðstoð. Það getur verið að þeir séu illa tryggðir. Þeir fái ekki bætur frá Tryggingastofnun vegna veikinda og þá hafi komið til kasta sveitarfélaga í þessum efnum. Jafnframt hef ég alltaf lagt áherslu á að horfa á félagsþjónustu sveitarfélaga sem neðsta öryggisnetið og það eigi í rauninni alltaf að skoða þau mál sérstaklega ef fólk hefur þurft að nýta sér slíka aðstoð. Síðan þekkja allir umræðuna um íslenskunámið, það skilyrði á ekki að taka gildi fyrr en eftir tvö ár en við munum ekki taka afstöðu til þess við lokaafgreiðslu málsins. Ég læt því máli mínu lokið, herra forseti.

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breyting á lögum um íslenskan ríkisborgararétt og eins og kom fram í máli hv. formanns nefndarinnar, Bjarna Benediktssonar, er ég áheyrnarfulltrúi í allsherjarnefnd. Þetta er eitt af þeim málum sem við tókum nokkurn tíma í að skoða í nefndinni. Það sem skiptir máli í þessu tilliti að mínu mati eru í raun og veru þeir þættir sem lúta að íslenskukennslunni og kröfunni um íslenskukunnáttu þeirra sem sækja um og fá íslenskan ríkisborgararétt en í c-lið 5. gr. frumvarpsins eru tilgreind ýmis skilyrði sem umsækjandi um ríkisborgararétt þarf að uppfylla. Meðal annars þarf hann að hafa staðist próf í íslensku samkvæmt kröfum sem dómsmálaráðherra setur í reglugerð og þar segir jafnframt að í reglugerð skuli kveðið á um undanþágur fyrir þá sem telja verði ósanngjarnt að gera þessa kröfu til. Í athugasemd við 5. gr. segir að einkum hljóti að koma til greina að undanþiggja þá einstaklinga skilyrði um íslenskukunnáttu sem flust hafi til landsins eftir miðjan aldur og sömuleiðis fólk sem býr við einhverja fötlun sem veldur því að krafan um íslenskukunnáttu kann að vera óraunhæf. Ég er sátt við þau sjónarmið sem getið er um í athugasemdum við frumvarpið en ég tel að við þurfum að hafa í huga ýmsa þætti þessara mála þegar ríkisborgararétturinn er skoðaður. Ég held að það sé nauðsynlegt að við tökum tillit til ýmissa annarra hópa en þeirra sem taldir eru í texta greinargerðarinnar. Þar er ég með í huga fólk sem kemur frá málsvæði sem er gerólíkt okkar íslenska eða norræna málsvæði, sömuleiðis held ég að viðurkenna þurfi að það kunna að vera tilfelli þar sem fólk er hvorki læst né skrifandi á eigið tungumál. Ég sé því ekki annað en að þessi undanþáguheimild verði að vera svo rúm að þar sé horft af allri sanngirni á málin. Við fengum umsögn frá Mannréttindaskrifstofu sem var efnismikil og góð. Það skiptir verulegu máli þegar fjallað er um mál af þessu tagi að við eigum stofnanir og skrifstofur á borð við Mannréttindaskrifstofu Íslands. Það skiptir verulegu máli fyrir okkur þingmenn sem sitjum í nefndunum að fá það sjónarhorn sem Mannréttindaskrifstofan varpar á meginþætti þessa máls því að sjónarhorn hennar er að mínu mati þess eðlis að það skiptir verulegu máli fyrir nefndina að taka til umfjöllunar þá vinkla sem þar er varpað upp. Þetta á t.d. við um það sem segir um ríkisfangslausa í umsögn Mannréttindaskrifstofu og sömuleiðis um frystingu ríkisborgararéttar sem hv. þm. Bjarni Benediktsson kom að í sínu máli. Varðandi það sem lýtur að íslenskukunnáttunni þá segir eftirfarandi í umsögn Mannréttindaskrifstofu, með leyfi forseta: „Í athugasemdum við þetta ákvæði segir að þeir sem undanþegnir verða þessu skilyrði“ - og þá er talað um skilyrði til íslenskukunnáttu - „hljóti einkum að vera þeir sem flust hafa til landsins nokkuð eftir miðjan aldur auk þeirra sem búa við einhverja fötlun sem gerir kröfu um góða íslenskukunnáttu óraunhæfa. Mannréttindaskrifstofan tekur undir þetta en leggur til að sérstakt tillit verði tekið til flóttafólks og þeirra sem fengið hafa dvalarleyfi af mannúðarástæðum þar sem þessir einstaklingar hafi gjarnan þurft að þola miklar raunir sem geta skert getu þeirra til íslenskunáms. Þá ber einnig að taka tillit þeirra sem koma frá málsvæðum sem eru mjög ólík okkar og þeirra sem ekki eru ólæsir og skrifandi við komuna til Íslands.“ Nefndin ákvað að taka mið af þessari umsögn Mannréttindaskrifstofu sem taldi varhugavert að lögfesta slíkt ákvæði að svo stöddu jafnvel þó að því hafi verið ætlað að taka gildi 2009. Mannréttindaskrifstofa notaði tækifærið í umsögn sinni og fagnaði auknum fjárframlögum stjórnvalda til íslenskukennslu en enn sem komið er telur skrifstofan að framboð námsleiða einkum á landsbyggðinni sé takmarkað og telur að námskeiðin sem í boði eru séu kostnaðarsöm. Mannréttindaskrifstofa leggur áherslu á að verði skilyrðið um íslenskukunnáttu lögfest þá sé brýnt að tryggt sé að framboð, aðgengi og gæði íslenskunámskeiða sé þannig háttað við gildistöku að sanngjarnt sé að gera kröfu um skilgreinda íslenskukunnáttu við veitingu ríkisborgararéttar. Skrifstofan leggur það til í umsögn sinni að farið verði að dæmi Norðmanna en í Noregi mun það vera svo að það er valkvætt hvort umsækjendur þreyta próf til að sýna fram á tungumálakunnáttu eða leggja fram sönnun um að þeir hafi sótt tiltekinn fjölda námskeiða í málinu. Varðandi þetta og sérstaklega stöðu tungumálakennslunnar annars staðar á Norðurlöndunum þá er ljóst að bæði Danmörk og Noregur hafa staðið sig afar vel í þeim tilboðum sem útlendingum standa til boða og þar eru bæði fjölbreytt námsframboð og sömuleiðis mikil greiðsluþátttaka stjórnvalda og munu kennslustundirnar sem veittar eru endurgjaldslaust vera á milli 2.000 og 3.000 talsins á sama tíma og við höfum verið að puða við að ýta þeim upp í milli 100 og 200. Við sjáum að hér er himinn og haf á milli þess sem ríkisstjórnir Norðurlandanna hafa verið að leggja í þetta miðað við það sem við höfum verið að gera á Íslandi. Minni hluti nefndarinnar, þ.e. hv. þingmenn Ágúst Ólafur Ágústsson, Guðrún Ögmundsdóttir og Björgvin G. Sigurðsson, leggja fram breytingartillögu við málið og einmitt við 5. gr. Þar er gert ráð fyrir að við a-lið greinarinnar bætist ný málsgrein sem verði 3. mgr. Ég geri ráð fyrir að hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir hafi gert grein fyrir þessari breytingartillögu í máli sínu áðan en ég heyrði því miður ekki ræðu hennar þannig að ég tel ástæðu til að fara um þetta nokkrum orðum en tillagan gerir ráð fyrir því að við a-lið 5. gr. bætist svohljóðandi, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir ákvæði 2. mgr. er dómsmálaráðherra heimilt að taka sérstakt tillit til aðstæðna flóttamanna og fólks sem veitt hefur verið dvalarleyfi af mannúðarástæðum.“ Ég er fylgjandi þessari breytingartillögu og sömuleiðis þeirri tillögu sem þeir hv. þingmenn sem að breytingartillögunni standa leggja fram í b-lið hennar: „Í stað orðanna „þrjú ár“ í 5. tölul. 1. mgr. c-liðar komi: tvö ár.“ En í 5. tölul. segir: „Umsækjandi geti framfleytt sér hérlendis og hafi ekki þegið framfærslustyrk frá sveitarfélagi sl. þrjú ár. Er umsækjanda skylt að sýna fram á að hann hafi framfært sig með löglegum hætti hér á landi og er dómsmálaráðuneytinu heimilt að afla skattframtala og gagna frá skattyfirvöldum því til staðfestingar.“ Um þetta vil ég segja, hæstv. forseti, að ég er þeirrar skoðunar að það sé eðlilegt í mjög mörgum tilfellum og kannski langflestum að það kunni að koma þeir tímar að útlendingar sem hér eru að reyna að fóta sig og eru komnir hingað til að gerast íslenskir ríkisborgarar þurfi að leita til stjórnvalda með framfærslustuðning og ekkert óeðlilegt við það, þannig að takmarkanir af þessu tagi eru að mínum dómi óeðlilegar og mér finnst sómi að því að við höfum þær sem allra minnstar. Við verðum að hafa ákveðið svigrúm í þessum efnum þannig að hægt sé að meta hvert tilvik. Ég skil vel og það er ekkert óeðlilegt þótt reynt sé að vinsa úr ef um er að ræða fólk sem misnotar sér kerfið en við verðum að reyna að sjá í gegnum fingur við það og skoða hvert tilvik með opnum huga og sýna þá mannúð sem eðlileg hlýtur að teljast í þeim tilvikum sem hér er um rætt. Við vinstri græn höfum verið að vinna að því í vetur að endurnýja innflytjendastefnu okkar. Við samþykktum á landsfundi okkar fyrir þremur vikum ályktun sem varðaði innflytjendamálin og förum þar yfir helstu þætti á hvern hátt við teljum eðlilegt að búið sé að innflytjendum á Íslandi. Þar komum við inn á þau atriði sem ég hef nefnt í mínu máli, bæði íslenskukennsluna og þau tilfelli þegar fólk þarf að sækja um félagslegan stuðning. Varðandi íslenskukennsluna er það okkar mat að forsenda þess að innflytjendur geti tekið þátt í íslensku samfélagi sé færni í íslensku og við teljum alveg nauðsynlegt að það séu skilgreind ákveðin grunnmarkmið í íslenskunámi fyrir innflytjendurna þar sem verði sett ákvæði um lágmarkstímafjölda og tímaramma sem þeim standi til boða endurgjaldslaust. Við teljum að allir innflytjendur eigi rétt á ókeypis íslenskukennslu í samræmi við þau grunnmarkmið sem sett verða og að tryggja þurfi sérstaklega aðgengi að íslenskunámi þeim sem hvorki eru á vinnumarkaði né í skóla, því að það er auðvitað eðlilegt að fólk finni tilboðin ef um skólafólk er að ræða og jafnvel útivinnandi fólk, því að fyrirtæki eru í auknum mæli að bjóða upp á íslenskunám í vinnutíma, sem er auðvitað af hinu góða og til fyrirmyndar mjög víða. Það verður þó að efla og auka þau tilboð sem fólki standa til boða í vinnutímanum, við þurfum að viðurkenna að það sé eðlilegt að fólk fái svigrúm og tækifæri til að stunda það nám í vinnutíma en ekki utan hans því að með því að gera kröfu um að fólk sé í ströngu námi utan vinnutíma erum við að taka það frá fjölskyldu og hinum samfélagslegu skyldum. Við þurfum að átta okkur á að þarna þarf að vera ákveðið svigrúm og ég veit að atvinnurekendur eru í auknum mæli að opna augu sín fyrir þessu og gera þarna bragarbót. Í grunnstefnumiðum okkar teljum við að þetta þurfi að vera rýmilegt, eins og ég sagði áðan, að veita þurfi ákveðið svigrúm í þessum efnum og að íslenskukunnáttan eigi ekki að vera ófrávíkjanlegt skilyrði fyrir ríkisborgararétti heldur að við horfum á hvert einstakt tilvik og metum það. Það er einnig nauðsynlegt að setja viðmið um námsefni og kennsluaðferðir, sérstaklega um það sem hentar fullorðnum í þessu tilliti og viðurkenna að ekki á það sama við um börn og fullorðna. Hæstv. forseti. Ég tel að hér sé verið að gera ákveðnar leiðréttingar og bætur á lögunum um íslenskan ríkisborgararétt.

Forseti vill biðja um hljóð í salnum, að það séu ekki fundir vítt og breitt um salinn. (Gripið fram í: Við erum að þjálfa þol ræðumannsins.) Það þarf ekki að þjálfa þol ræðumannsins, hv. þingmaður. Það á að gefa ræðumanni hljóð.


             Það þarf ekki að þjálfa þol ræðumannsins, hv. þingmaður. Það á að gefa ræðumanni hljóð. ) Takk fyrir, virðulegi forseti. Ég er alveg að ljúka máli mínu og hef svo sem fullt þol og gæti þess vegna talað undir skvaldri í þær 12–13 mínútur sem ég á eftir af eðlilegum ræðutíma miðað við þann tíma sem gefinn er í ræður um lagafrumvörp, en ég þykist hafa komið meginsjónarmiðum okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að í þessu máli og segi þar með máli mínu lokið.

Frú forseti. Við erum að ræða frumvarp um breyting á lögum um íslenskan ríkisborgararétt. Við í allsherjarnefnd fórum þokkalega vel yfir þetta mál, fengum fjölmargar umsagnir og allmarga gesti. Eins og stendur í frumvarpinu sjálfu er í rauninni að einhverju leyti verið að samræma þær kröfur sem eru gerðar til leyfis til að fá búsetu annars vegar og leyfis til að fá ríkisborgararétt hins vegar. Í sumum tilfellum voru gerðar vægari kröfur hvað varðar ríkisborgararétt en búsetuleyfið. Eins og komið hefur fram, bæði við 1. umr. þessa mál og í máli þingmanna sem hafa talað í dag, eru hér nokkur nýmæli. Í sumum tilfellum er verið að þrengja réttinn til að fá ríkisborgararétt í öðrum ekki. Þetta eru nokkur nýmæli sem mig langar að fara yfir. Lítum á 3. tölul. c-liðs 5. gr. sem lýtur að kröfum um að umsækjandi hafi staðist próf í íslensku samkvæmt kröfu sem dómsmálaráðherra setur í reglugerð. Þetta er eitt af þeim efnisatriðum sem við skoðuðum nokkuð vel í nefndinni og voru skoðanir skiptar hvað þetta varðar. Í greininni kemur einnig fram að setja skuli í reglugerð þær undanþágur sem eru frá þessu skilyrði fyrir þá sem teljast verður ósanngjarnt að gera slíkar kröfur til. Ég kallaði ítrekað eftir því hjá allsherjarnefnd að fá drög að þessari reglugerð. Fulltrúar ráðuneytisins töldu sig ekki færa um að sýna okkur slíkt. Ég held að þeir hafi fullyrt að slíkt hafi ekki verið fyrir hendi. Það er vissulega bagalegt. Það er alveg ljóst að ráðherrarnir fá allmikið vald í þessari reglugerðarheimild og hægt er að ímynda sér efnisatriði reglugerðarinnar með ýmsum hætti. Það hefði skipt miklu máli að við hefðum fengið einhvers konar hugmynd um hvað á að standa í reglugerðinni í ljósi þess hvað ráðherra fær mikið vald til að ákveða þessar undanþágur. Íslenskuskilyrðið, eins og ég segi, er umdeilt. Mér sýndist þó flestir umsagnaraðilar vera tiltölulega sáttir við grundvallaratriðið. Á það var bent, það þurfti að draga það sérstaklega fram, að tryggja þarf, ef menn vilja fara þessa leið á annað borð, að framboð af íslenskukennslu sé til staðar og það sé frambærilegt, og sé til staðar um allt land. Það þarf einnig að tryggja að sú kennsla sé ókeypis. Í þriðja lagi þarf að tryggja að slík kennsla geti átt sér stað í vinnutíma fólks. Það hefur ítrekað komið fram í samtölum við samtök innflytjenda og nýbúa á Íslandi að það er grundvallaratriði til að aðlagast samfélaginu að ná einhverjum tökum á íslensku. Einnig hefur ítrekað verið bent á að ef sú kennsla á að fara fram eftir vinnutíma minnka líkurnar á að viðkomandi einstaklingar hafi einfaldlega tíma og svigrúm til að sinna því námi. Þetta er auðvitað atriði sem við verðum að hafa í huga ef við ætlum að stíga þau skref sem hér er mælst til að við gerum, þ.e. að gera það beinlínis að skilyrði fyrir ríkisborgararétti að umsækjandi hafi staðist próf í íslensku. Þetta þarf allt að komast í lag áður en gildistaka á þessu ákvæði rennur upp en eins og kemur fram í frumvarpinu mun þetta ákvæði ekki taka gildi fyrr en 1. janúar 2009. Það er því einhver tími til að huga að undirbúningi þessarar íslenskukennslu og að sama skapi að ræða þær undanþágur sem ráðherra mun ákveða í reglugerðinni. Mér finnst gagnrýnisvert að ætlast sé til þess að við í allsherjarnefnd samþykkjum ákvæðið án þess að hafa fyrir framan okkur reglugerðina. Mörg fordæmi eru fyrir því að drög að reglugerð fylgi frumvörpum. Það hefði verið afskaplega hentugt í þessu tilviki. Við sjáum, ef við förum aðeins yfir umsagnir helstu umsagnaraðila, að Mannréttindaskrifstofa Íslands segir, hvað varðar íslenskuskilyrðið, með leyfi forseta: „Hér er kveðið á um að umsækjandi um ríkisborgararétt hafi staðist próf í íslensku samkvæmt kröfu sem dómsmálaráðherra setur í reglugerð. Þá segir að í reglugerð skuli jafnframt mælt fyrir um undanþágur frá þessu skilyrði fyrir þá sem telja verður ósanngjarnt að gera þessar kröfu til. Í athugasemdum við þetta ákvæði segir að þeir sem undanþegnir verða þessu skilyrði hljóta einkum að vera þeir sem flust hafa til landsins nokkuð eftir miðjan aldur auk þeirra sem búa við einhverja fötlun sem gerir kröfu um góða íslenskukunnáttu óraunhæfa. Mannréttindaskrifstofan tekur undir þetta en leggur til að sérstakt tillit verði tekið til flóttafólks og þeirra sem fengið hafa dvalarleyfi af mannúðarástæðum þar sem þessir einstaklingar hafi gjarnan þurft að þola miklar raunir sem geta skert getu þeirra til íslenskunáms. Þá ber einnig að taka tillit til þeirra sem koma frá málsvæðum sem eru mjög ólík okkar og þeirra sem ekki eru læsir og skrifandi við komuna til Íslands. Þá má í þessu samhengi benda á að í finnskri löggjöf er sérstaklega kveðið á um táknmálskunnáttu. Þannig væri til bóta að íslenskt táknmál skilgreindist sem jafngildi hefðbundinnar íslenskukunnáttu við mat á hvort umsækjandi uppfylli skilyrði laganna. Mannréttindaskrifstofa leggst ekki gegn kröfu um íslenskukunnáttu en telur varhugavert að lögfesta slíkt ákvæði að svo stöddu, jafnvel þó því sé ætlað að taka gildi 2009.“ Ef við skoðum einnig hvað Rauði krossinn segir um þetta tiltekna skilyrði, um íslenskuprófið, þá stendur hér, með leyfi forseta: „Rauði kross Íslands leggst ekki gegn þessu sjónarmiði í sjálfu sér en vill beina þeim tilmælum til allsherjarnefndar að íhuga vandlega hvort slíkt ákvæði sé endilega tímabært. Fram til þessa hefur aðgengi útlendinga að íslenskunámi verið ábótavant. Bæði hafa námskeið verið kostnaðarsöm og framboð ef til vill ekki nægjanlegt. Heildarstefnumótun í íslenskukennslu fyrir útlendinga hefur skort en nú má vænta breytinga í þeim efnum ef marka má nýlega samþykkt ríkisstjórnarinnar um að leggja aukna fjármuni til málaflokksins. Enn er þó ekki ljóst hvernig skipulagi íslenskukennslu fyrir útlendinga verður háttað í landinu.“ Litlu síðar í umsögninni stendur, með leyfi forseta: „Þá er mikilvægt að komið verði til móts við þá umsækjendur sem voru ólæsir við komuna til Íslands, bæði hvað varðar kennslu og hvernig íslenskukunnátta þeirra er metin við umsókn um ríkisborgararétt.“ Þriðji umsagnaraðilinn sem mér finnst ástæða til að draga sérstaklega fram er Alþjóðahús. Þar segir, með leyfi forseta: „Í athugasemdum með framangreindu ákvæði segir að einkum hljóti að koma til greina að undanþiggja þá skilyrði um íslenskukunnáttu sem flust hafa til landsins eftir miðjan aldur auk þeirra sem búa við einhverja fötlun. Undir þetta tekur Alþjóðahús, en leggur til að jafnframt verði tekið tillit til þeirra sem koma frá gerólíku málsvæði sem og þeirra sem hvorki eru læsir né skrifandi á eigið tungumál en hvorir tveggja eiga erfitt um vik við íslenskunámið. Þá telur Alþjóðahús vænlegra að í stað þess að umsækjendum verði gert að standast próf í íslensku þá eigi þeir fremur að uppfylla skilyrði um námskeiðssókn, eins og áskilið er í norskum lögum um ríkisborgararétt og á við um búsetuleyfi samkvæmt útlendingalögunum.“ Sjónarmið þessara umsagnaraðila eru nokkuð skýr. Þeir slá ákveðna varnagla við umræddu skilyrði. Vilja að sjálfsögðu sjá myndarlegt framboð á íslenskukennslu, eins og við öll væntanlega, og við þurfum að huga mjög fljótlega að því ef við gerum þetta að lögum. En nóg um þetta atriði frumvarpsins. Það er eftirtektarvert að rauður þráður er í flestum umsagnanna og ég get fullyrt að í umsögnum frá Mannréttindaskrifstofu Íslands, Rauða krossinum og Alþjóðahúsi er gerð krafa um að bætt verði í frumvarpið sérstöku ákvæði sem gerir ráð fyrir að ráðherra geti tekið tillit til flóttamanna og þeirra sem fá dvalarleyfi af mannúðarástæðum. Við höfum haft hug á að leggja fram slíka breytingartillögu við 3. umr. um að slík heimild verði færð ráðherra, þ.e. að ráðherra hafi svigrúm til mats í mjög sérstökum tilvikum sem lúta að flóttamönnum og þeim einstaklingum sem fá dvalarleyfi af mannúðarástæðum þegar kemur að veitingu ríkisborgararéttar. Ekki er verið að opna á almenna heimild fyrir ráðherra en hins vegar finnst okkur rök umsagnaraðila sannfærandi hvað þetta varðar. Ég ítreka að þetta er mjög þröngur hópur, flóttamenn annars vegar og einstaklingar sem fá dvalarleyfi af mannúðarástæðum hins vegar. Í meðförum nefndarinnar kom fram að aðeins hefur einn einstaklingur fengið pólitískt hæli á Íslandi undanfarinn áratug. Þar fyrir utan eru hinir svokölluðu kvótaflóttamenn. Einstaklingar sem fá dvalarleyfi af mannúðarástæðum hafa, að því er mig best minnir, verið u.þ.b. fimm á ári, stundum enginn. Ekki er um mikinn fjölda að ræða. Aðstæður þessa hóps geta hins vegar verið það sérstakar að eðlilegt sé að ráðherra hafi svigrúm til að taka tillit til þess. Ég vil einnig minna á að þeir einstaklingar sem ekki uppfylla skilyrði fyrir ríkisborgararétti hafa alltaf möguleika á því að skjóta máli sínu til þingsins. Alþingi hefur enn það vald að veita ríkisborgararétt þó að sá einstaklingur sem í hlut á uppfylli ekki þau skilyrði sem eru í lögunum. Ekki er verið að hrófla við því valdi og ég tel mikilvægt að það komi fram. En ég ítreka að ég boða breytingartillögu um að sett verði heimild fyrir ráðherra til að taka tillit til þessara sérstöku aðstæðna. Það er fróðlegt að skoða, ég tek hér af handahófi það sem Rauði krossinn segir hvað þetta varðar, með leyfi forseta: „Rauði krossinn beinir þeim tilmælum til allsherjarnefndar að dómsmálaráðherra verði heimilt að taka til greina sérstakar aðstæður flóttamanna og annarra umsækjenda sem hefur verið veitt dvalarleyfi af mannúðarástæðum þegar metið er hvort slíkir umsækjendur uppfylli skilyrði laga um veitingu ríkisborgararéttar.“ Þetta er efnislega sama athugasemd og finna má í grein eftir grein hjá lykilumsagnaraðilum og hagsmunaaðilum sem starfa hvað mest með útlendingum og innflytjendum hér á landi. Mér finnst eðlilegt að Alþingi taki tillit til þeirra athugasemda og stígi þetta skref. Mig langar einnig að boða aðra breytingartillögu sem verður lögð fram við 3. umr. Hún lýtur að 5. tölul. c-liðs 5. gr. Þar stendur, með leyfi forseta: „Umsækjandi geti framfleytt sér hérlendis og hafi ekki þegið framfærslustyrk frá sveitarfélagi sl. þrjú ár. Er umsækjanda skylt að sýna fram á að hann hafi framfært sig með löglegum hætti hér á landi og er dómsmálaráðuneytinu heimilt að afla skattframtala og gagna frá skattyfirvöldum því til staðfestingar.“ Í stuttu máli er verið að lengja tímabilið sem kemur til skoðunar. Í núverandi lögum er miðað við tvö ár. Frumvarpið gerir ráð fyrir að einstaklingur hafi ekki þegið framfærslustyrk frá sveitarfélögum sl. þrjú ár. Við teljum enga ástæðu til að lengja þetta tímabil. Ýmsar ástæður geta verið fyrir því að einstaklingur þarf að þiggja framfærslustyrk og því finnst okkur rétt að hafa þetta eins og það er núna, þ.e. tveggja ára tímabil. Ég bendi einnig á að í fyrri breytingartillögunni, sem ég boðaði áðan, verður einmitt veitt svigrúm fyrir ráðherra að ganga fram hjá þessu skilyrði í tilviki flóttamanna og einstaklinga sem fá dvalarleyfi af mannúðarástæðum. Ég ítreka að þeir einstaklingar sem ekki fá ríkisborgararétt hjá ráðherra og ráðuneytinu hafa tök á að leita til þingsins. Mannréttindaskrifstofa segir varðandi þetta atriði, með leyfi forseta: „Hér er sá tími sem umsækjandi um ríkisborgararétt má ekki hafa þegið framfærslustyrk frá sveitarfélagi lengdur úr tveimur árum í þrjú ár. Mannréttindaskrifstofan telur þrjú ár of langan tíma og leggur til að áfram verði miðað við tvö ár.“ Við gerum ráð fyrir því í breytingartillögu okkar sem verður kynnt við 3. umr. Rauði krossinn segir, með leyfi forseta: „Í frumvarpinu er lagt til að sá tími sem umsækjandi skal hafa verið án framfærslustyrks sveitarfélags verði lengdur úr tveimur árum í þrjú ár fyrir umsókn um ríkisborgararétt. Gerir Rauði krossinn athugasemdir við ofangreint enda kunna að vera fyrir því ýmsar réttlætanlegar ástæður að umsækjandi þurfi að óska eftir framfærslu frá sveitarfélagi, sem oft kann að vera tímabundin aðgerð. Í athugasemdum með frumvarpinu kemur réttilega fram að upp geta komið tilvik þar sem umsækjendur um íslenskan ríkisborgararétt þurfi á opinberri framfærslu að halda. Í athugasemdum með frumvarpinu eru tiltekin tilvik vegna bágs efnahags þegar umsækjandi kemur til landsins eða vegna veikinda.“ Rauði krossinn fjallar ítarlegar um þetta. Alþjóðahús er á svipuðum slóðum í athugasemd sinni. Aftur tel ég réttlætanlegt að taka tillit til athugasemda þessara lykilaðila hvað þennan málaflokk varðar. Það er rétt að benda á að sumir umsagnaraðilar, þar á meðal BSRB, höfðu athugasemdir um skilyrði sem lýtur að 4. tölul. c-liðs 5. gr. um að árangurslaust fjárnám hafi ekki verið gert hjá umsækjanda sl. þrjú ár, bú hans verið tekið til gjaldþrotaskipta eða hann í vanskilum með skattgreiðslur. Auðvitað eru sum þessara skilyrða allströng. Hér er að einhverju leyti verið að samræma þau skilyrði sem eru fyrir veitingu ríkisborgararéttar og veitingu búsetuleyfis. Við þurfum því að huga að því á hvaða vegferð við erum. Regluramminn þarf vissulega að vera skýr og skynsamlegur en við þurfum að huga að mörgum öðrum hlutum þegar kemur að þessum málaflokki í heild sinni. Það er sérstakt fagnaðarefni að samstaða náðist í nefndinni um nokkrar breytingar, m.a. sem lýtur að e-liðnum, breyting á 11. gr. sýnist mér. Það átti að vera hugmyndin að hægt væri að svipta viðkomandi umsækjanda ríkisborgararétti, en það kemur skýrt fram í stjórnarskrá að það er ekki heimilt. Ekki er heimilt að svipta einstakling ríkisborgararétti eftir að hann hefur verið veittur. Samstaða náðist um að taka þetta út. Það var einnig fagnaðarefni að samstaða náðist um að taka að einhverju leyti tillit til fólks sem fær dvalarleyfi af mannúðarástæðum þegar kemur að 6. tölul. b-liðs 5. gr. Þar segir: „Flóttamaður, sem fullnægir skilgreiningu í alþjóðasamningi um stöðu flóttamanna sem gerður var 28. júlí 1951, hafi verið hér búsettur sem slíkur í fimm ár.“ Hér hefur einnig verið ákveðið að taka tillit til einstaklinga sem fá dvalarleyfi af mannúðarástæðum. Ég hef lokið yfirferð minni. Ég ítreka að við þurfum að vanda okkur afskaplega vel og bjóða upp á frambærilega kennslu í íslensku ef við ætlum að gera það að skilyrði fyrir ríkisborgararétti. Sem betur fer höfum við einhvern tíma í það en tíminn er fljótur að líða. Gildistaka þessa ákvæðis er síðar en hinna ákvæðanna. Þær tvær breytingartillögur sem ég boðaði verða lagðar fram við 3. umr., hin fyrri um að tekið verði tillit til flóttamanna og þeirra sem fá dvalarleyfi af mannúðarástæðum og sú sem lýtur að því að lengja ekki það tímabil sem litið er til, hvort einstaklingur hafi fengið framfærslustyrk frá sveitarfélagi eða ekki, hafa það tvö ár en ekki þrjú. Við teljum að ekkert kalli á að stíga þurfi það skref á þessu stigi. Þetta er málaflokkur sem alltaf þarf að vera í umræðunni og í endurskoðun. Við höfum oft tekist á um málefni útlendinga. Ég man að á fyrsta ári mínu sem þingmaður tókumst við harkalega á um þær breytingar sem voru gerðar á útlendingalögunum, svokallaða 24 ára reglu og 66 ára reglu, um öfuga sönnunarbyrði o.s.frv. Þar endurspeglaðist grundvallarmunur á stjórnarandstöðuflokkunum og ríkisstjórnarflokkunum. Við munum að sjálfsögðu stefna að því að breyta því að einhverju leyti til baka þegar við loks komumst í ríkisstjórn, sérstaklega hvað varðar 24 ára regluna. Ég get nokkurn veginn fullyrt að sú regla fari í bága við ákvæði stjórnarskrár og mannréttindasáttmála Evrópu. Þetta þarf allt að skoða í samhengi og ég legg til að lokum að við förum varlega en tökum ekki gagnrýnislítið upp þær breytingar sem eiga sér stað í Danmörku og í Noregi á sínum tíma. Ríkisstjórnir þeirra landa, eins og t.d. í Noregi, það hefur reyndar breyst núna, en núverandi ríkisstjórn í Danmörku er varin af flokki sem hefur róttæka stefnu hvað þetta varðar. Við þurfum að huga vel að þeim fyrirmyndum sem við veljum í þessum málaflokki.

Herra forseti. Hér erum við að ræða frumvarp til laga um breyting á lögum um íslenskan ríkisborgararétt og það er skemmst frá því að segja að við í Frjálslynda flokknum styðjum það, og það gerum við sérstaklega í ljósi þess að hér er verið að samræma reglur til veitinga búsetuleyfis og síðan ríkisfangs. Hér er mest um eðlilegar breytingar að ræða og það er einfaldlega sjálfsagt að ef fólk öðlast einhver réttindi þurfi það að takast á hendur einhverjar skyldur. Það er sjálfsagt mál að gera þá kröfu til þeirra sem verða íslenskir ríkisborgarar að þeir öðlist einhvern grunn í íslensku máli eins og fram kemur í þessu frumvarpi. Ég vek athygli á því að á bls. 5 í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að forsenda þess að hægt var að fara þessa leið er að nýlega voru veittir meiri fjármunir í þennan málaflokk, þ.e. kennslu íslensku. Og það má rekja það til þess að við í Frjálslynda flokknum höfum lagt áherslu á að varðandi aðlögun útlendinga þurfi að taka til í þeim málaflokki. Við sjáum afrakstur af því birtast m.a. í þessu frumvarpi og það gerir hæstv. dómsmálaráðherra kleift að leggja fram þetta frumvarp. Þessi nauðsynlega umræða sem við í Frjálslynda flokknum fórum af stað með er að skila sér með vitrænni hætti í löggjöf landsins með því að verið er að samræma ýmsar reglur eins og fram kemur í þessu frumvarpi sem við styðjum heils hugar. Ég ætla ekki að orðlengja þessa umræðu meira en ítreka enn og aftur að hér er um frumvarp að ræða sem við í Frjálslynda flokknum styðjum.

Herra forseti. Það er aðeins eitt atriði sem ég vildi gera athugasemd við og það er íslenskukennslan, ekki það að ég hafi á móti henni, síður en svo. Mér finnst mjög mikilvægt að kenna útlendingum íslensku en það þarf líka að kenna þeim um menningu og siði íslenskrar þjóðar. Þannig er að hjá ýmsum þjóðum og í ýmsum ríkjum er mismunandi menning og mismunandi siðir og ég tel mjög brýnt að fólk sem kemur hingað til lands, jafnvel frá mjög ólíkum menningarsvæðum með mjög ólíka siði, læri sem best og mest um íslenska siði og íslenska menningu þannig að það nái að fóta sig sem best hér á landi. Auk þess legg ég til að sú íslenskukennsla sem hér er verið að byggja upp verði byggð upp hratt og vel á netinu og verði sem ódýrust, líka fyrir þá útlendinga sem ekki sækja um ríkisborgararétt heldur koma hingað til að starfa. Ég held að það sé mjög mikilvægt að það fólk læri líka íslensku þannig að það geti bjargað sér og læri enn fremur íslenska siði, íslenska menningu og á íslenskt stjórnkerfi.

Hæstv. forseti. Ekki það að ég ætli að lengja þessa umræðu mikið en það vill oft henda þegar mikið gengur á í þinginu að við þingmenn náum ekki að taka með okkur alla pappírana okkar í ræðustól. Mig langar aðeins til að undirstrika örfáa þætti í sjónarmiði okkar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs varðandi þetta mál sem mér tókst ekki að gera í fyrri ræðu minni, í fyrsta lagi vegna þess að ég hafði þá ekki með mér nefndarálit meiri hlutans og átti þess ekki kost að hlusta á ræðu hv. þm. Bjarna Benediktssonar, framsögumanns meiri hluta nefndarinnar. Eftir að hafa litið yfir nefndarálitið sé ég að það eru nokkur atriði sem mig langar til að undirstrika um sjónarmið mín í þessum efnum. Varðandi þá stöðu sem flóttamenn hafa sem nýtur ákveðinnar sérstöðu í þessu frumvarpi finnst mér mikilvægt að undirstrika að það sé sambærileg aðstaða sem þeir eru í sem hafa hlotið hér dvalarleyfi af mannúðarástæðum. Mér þykir í öllu falli nauðsynlegt að dómsmálaráðherra hafi ákveðnar heimildir samkvæmt þessum lögum til að veita undanþágu, ekki bara á grundvelli þess að viðkomandi uppfylli skilyrði flóttamannasamningsins sem getið er um í greinargerð með frumvarpinu, heldur líka að hann hafi heimild til að veita þeim undanþágu sem mannréttindaskrifstofa nefnir og þar á meðal eru þeir sem hafa hlotið dvalarleyfi af mannúðarástæðum. Það er mjög mikilvægt að dómsmálaráðherra hafi samkvæmt lagatextanum þá heimild. Þess vegna styð ég væntanlega breytingartillögu sem hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson talaði um í ræðu sinni og boðaði að mundi koma fram við 3. umr. Mér finnst líka mikilvægt að undirstrika að Alþingi hefur auðvitað alltaf þann möguleika að þó að fólk uppfylli ekki skilyrðin sem þessi lög setja hefur viðkomandi alltaf tækifæri til þess að sækja beint um til Alþingis. Þá er líka mjög mikilvægt að einu skilyrði sé fullnægt í ráðuneytinu, nefnilega því að fólki sé gerð grein fyrir þessum rétti, að það hafi alltaf þann rétt að fara með mál fyrir Alþingi beint. Við höfum oft rekið okkur á það í kerfinu okkar að upplýsingar til fólks sem á ákveðinn rétt komast ekki til þess þannig að ég held að það sé mjög nauðsynlegt að undirstrika það hér við hæstv. dómsmálaráðherra og sömuleiðis starfsmenn ráðuneytisins að þessi réttur fólks sé undirstrikaður og því gerð grein fyrir því að það geti tekið mál sín beint til Alþingis. Varðandi 6. tölul. 1. mgr. b-liðar 5. gr. sem gerir ráð fyrir því að flóttamaður sem fullnægir skilgreiningu í alþjóðasamningi geti sótt um ríkisfang eftir fimm ár í staðinn fyrir sjö vil ég segja að ég er sammála þeirri niðurstöðu meiri hluta nefndarinnar sem telur eðlilegt að ákvæðið taki einnig til þeirra sem hafa fengið dvalarleyfi af mannúðarástæðum. Í nefndaráliti meiri hlutans segir að meiri hlutinn leggi áherslu á það að íslenskukennsla fyrir útlendinga verði byggð upp þannig að unnt verði að standa við tímamörk í gildistökuákvæði frumvarpsins sem miðar við að skyldan til að standast próf í íslensku taki gildi 1. janúar 2009 og jafnframt bendir meiri hlutinn á mikilvægi þess að framboð kennslunnar verði nægjanlegt og aðgengilegt öllum þeim sem hana vilja sækja. Eins og ég gat um í fyrri ræðu minni er ég sammála prinsippinu í þessu máli en mér finnst skipta verulegu máli að menn sjái fyrir sér í alvöru á hvern hátt við getum staðið okkur og staðið við þau tímamörk sem um ræðir. Það þarf að sýna reglugerð í þessum efnum. Það verður að vera trúverðugt takmark, og leið að því markmiði þarf að vera skýr og öllum ljós til þess að maður geti skrifað undir það sem hér stendur, ella hefur þessi yfirlýsing lítið gildi. Það er mjög mikilvægt að brýna meiri hlutann til að tryggja að reglugerðin sem um ræðir komi sem allra fyrst og að sýnt sé á þau spil sem ættu að vera til staðar í menntamálaráðuneytinu í þeim efnum. Varðandi síðan 1. mgr. e-liðar 5. gr. sem meiri hlutinn gerir ráð fyrir að falli brott, þetta ákvæði um þegnflæminguna, lýsi ég yfir stuðningi við þá breytingartillögu. Það gerði ég ekki í fyrri ræðu minni. Síðan varðandi það hvort ástæða væri til að hverfa frá því fyrirkomulagi að heimila tvöfaldan ríkisborgararétt er ég sátt við þá afgreiðslu sem meiri hlutinn leggur til. Hann telur sem sagt ótímabært að ráðast í að gera breytingar varðandi þetta atriði að svo komnu máli en telur rétt að umræðunni verði haldið áfram og málið skoðað ofan í kjölinn í náinni framtíð. Ég er sátt við það og lýsi ánægju með það að meiri hlutinn skuli gera ráð fyrir að þetta verði með þessum hætti. Ég hefði talið fullkomlega óeðlilegt og ekki réttlætanlegt að fara í gegn með breytingu á þessum ákvæðum laganna án þess að hugmynd þar að lútandi hefði verið send út til umsagnaraðila. Þetta væri það veigamikil breyting að ég teldi algerlega óraunhæft og óréttlætanlegt að fara með slíka breytingu í gegn án þess að umsagnaraðilar kæmu að því máli. Ég er sátt við þessa endanlegu niðurstöðu meiri hluta nefndarinnar. Þó svo að hæstv. dómsmálaráðherra hafi í 1. umr. um þetta mál hvatt nefndina til að taka atriðið til skoðunar taldi ég ekki tímabært að fara út í breytingar að svo komnu máli. Að lokum, hæstv. forseti, lýsi ég yfir stuðningi við það sem segir í niðurlagi nefndarálits meiri hlutans, þ.e. þar sem „fjöldi þeirra mála þar sem óskað verður eftir meðferð Alþingis á umsóknum um íslenskan ríkisborgararétt mun væntanlega aukast töluvert við gildistöku ákvæða frumvarpsins telur meiri hlutinn rétt að íhuga hvort ekki sé ástæða til að breyta þingsköpum þannig að skipuð verði sérstök sérnefnd um ríkisborgaramál sem hafi það hlutverk að fjalla um þessar umsóknir“. Ég verð að segja að mér þykir ekki óeðlilegt að slík nefnd sé sett á laggirnar þó svo að ég lýsi því jafnframt yfir að sú undirnefnd sem starfað hefur hjá allsherjarnefnd og hefur haft með þessi mál að gera hingað til hafi auðvitað staðið sig afar vel í störfum sínum, en það verður líka að horfa til þess að hér er um nokkuð sérhæfð mál að ræða og ekki óeðlilegt að þessi mál fái sérstaka skoðun í sérstakri nefnd. Nú hef ég, hæstv. forseti, gert grein fyrir meginsjónarmiðum mínum varðandi nefndarálit meiri hlutans. Að öðru leyti undirstrika ég það sem ég hef áður sagt varðandi stuðning við breytingartillögur frá minni hluta nefndarinnar, bæði þær sem komið hafa fram og þá sem líta mun dagsins ljós við 3. umr.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá landbúnaðarnefnd um tillögu til þingsályktunar um trjáræktarsetur sjávarbyggða. Fyrsti flutningsmaður tillögunnar er Guðjón Hjörleifsson. Nefndin hefur fjallað um málið og hefur samþykkt að afgreiða tillöguna. Þá hafa nefndinni borist umsagnir frá Mógilsá – rannsóknastöð skógræktar, Skógrækt ríkisins, Skógræktarfélagi Vestmannaeyja, Veðurstofu Íslands og Þorbergi Hjalta Jónssyni. Í tillögunni er gert ráð fyrir að landbúnaðarráðherra verði falið að hefja undirbúning að stofnun trjáræktarseturs sjávarbyggða í Vestmannaeyjum sem hafi það markmið að rannsaka særoks- og loftslagsbreytingar á trjágróðri og trjárækt á eyjum í Norður-Atlantshafi, einkum Íslandi, Færeyjum, Hjaltlandi, Orkneyjum, Suðureyjum og Grænlandi. Ekki er óeðlilegt að Vestmannaeyjar séu valdar í þessu skyni til að setja niður trjáræktarsetur því Vestmannaeyjar eru mjög heppilegur staður vegna aðstæðna og þeirra rannsókna sem þegar hafa farið fram þar. Árið 1989 hófust tilraunir með það markmið að finna heppilegan trjágróður fyrir strandsvæði á Íslandi. Á Heimaey eru ákjósanleg skilyrði til rannsókna á vexti og þroska trjágróðurs við sjó. Þar er mikil og löng reynsla af trjárækt og á Stórhöfða er ein stærsta veðurstöð landsins með m.a. mælingar á saltstyrk í lofti auk venjulegra athugana. Stöðin er einnig vel þekkt í veðurfræðirannsóknum, einkum á sviði storma og særoks. Í Vestmannaeyjum er allstórt og samheldið samfélag og því er bæði mannafli og nauðsynleg þjónusta á staðnum. Í bænum eru bæði grunn- og framhaldsskólar og því möguleikar á gagnvirkum tengslum við skólastarf. Rannsóknastofnanir eru í bænum, m.a. setur Háskóla Íslands og náttúrustofa. Þeir áhersluþættir sem aðallega er gert ráð fyrir í starfsemi trjáræktarseturs sem yrði staðsett í Vestmannaeyjum er m.a. spálíkan fyrir áhrif særoks á trjágróður, tilraunir með arfgerðir og aðferðir fyrir trjárækt í sjávarbyggðum, rannsóknir á áhrifum særoks og loftslagsbreytinga á skógarvistkerfi við Norður- Atlantshaf, einkum náttúruleg birki- og víðivistkerfi, rannsóknir á orsökum saltskemmda og eðli særoksþols hjá trjágróðri, tilraunir með hagkvæmar aðferðir til að koma upp skógi á berangri, og miðlun þekkingar á trjá- og skógrækt við Norður-Atlantshaf. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Einar Már Sigurðarson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. En undir nefndarálitið rita Drífa Hjartardóttir, formaður, Anna Kristín Gunnarsdóttir, Jón Kristjánsson, Gunnar Örlygsson, Jóhann Ársælsson, Birkir J. Jónsson, Jón Bjarnason og Guðjón Hjörleifsson.

Hæstv. forseti. Mig langar til að spyrja hv. þm. Drífu Hjartardóttur um umsagnir. Hún nefndi umsagnaraðila sem hefðu gefið umsögn um málið. En ég heyrði ekki að í máli hennar hefði komið fram á hvern hátt umsagnaraðilar hefðu tekið á málinu. Hvers konar umsagnir fékk nefndin varðandi málið frá þeim helstu aðilum sem hv. þingmaður nefndi?

Hæstv. forseti. Ég er því miður ekki með umsagnirnar hérna hjá mér en þær voru mjög jákvæðar. Og það sem er svo ágætt við þetta verkefni er að í mörg ár eru búnar að fara fram rannsóknir einmitt á þessu sviði í Vestmannaeyjum. Ég tel að afskaplega ánægjulegt sé fyrir Alþingi að samþykkja þetta því eins og við vitum er atvinnulíf mjög einhæft í Vestmannaeyjum og þetta yrði eitthvað sem við getum gert til að efla atvinnulífið og auka fjölbreytnina í rannsóknastarfi. Vestmannaeyjar eru reyndar alveg afskaplega ákjósanlegur staður á allan hátt til ýmissa rannsóknastarfa.

Hæstv. forseti. Bara til að segja það, ég vildi forvitnast um umsagnirnar og nú hef ég fengið þær í hendur, ég kem því til með að vera búin að renna yfir þær augum áður en ég kem með ræðu mína. Mér nægir þetta að sinni.

Herra forseti. Þetta er mjög áhugavert mál sem hefur örugglega verið grandskoðað af hv. þingmanni, formanni landbúnaðarnefndar. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann hvað hún áætli að kostnaðurinn sé við þessa nýju stofnun sem verið er að leggja til að verði sett á fót í Vestmannaeyjum.

Hæstv. forseti. Það er nú ekki mjög auðvelt að svara því á þessari stundu. Þetta verður bara að skoðast þegar búið er að ákveða að þetta verði gert. Þá verði tekið má segja mið af öðrum setrum sem eru víða á landinu. En ég get ekki sagt neina ákveðna tölu í þessu. Þetta er það sem ráðherra kemur til með að skoða þegar hann er búinn að fá þessa samþykkt í sínar hendur.

Herra forseti. Eins og ég sagði í andsvari er þetta mjög áhugavert mál en það væri auðvitað æskilegt áður en menn leggja af stað með svona mál að það væri að einhverju leyti kannað hver fyrirhugaður kostnaður er við þetta. En mér finnst líka þegar við erum að ræða um fjölbreytta atvinnuuppbyggingu, t.d. í Vestmannaeyjum og víða um land í sjávarbyggðum landsins, að þá séu oft einhverjar svona tillögur sem eru, því miður, sýndartillögur. Það er ekki endilega einhver meining á bak við það sem er verið að gera. Það er búið að svipta þessar byggðir oft og tíðum atvinnuréttinum. Það getur enginn hafið á ný atvinnu í sjávarútvegi. Búið er að festa allt atvinnulífið niður í kvótum og síðan koma stjórnarliðar ef til vill með eitthvert setur. Ég get nefnt dæmi um að í kjördæmi mínu spretta upp fjölmörg setur. Það er Ísakssetur á Blönduósi, sem er að mörgu leyti gott setur. Það er Síldarminjasafnið á Siglufirði, sem verið er að setja mikla fjármuni í og allt gott um það að segja, eins og þetta verkefni. En að einhverju leyti sér maður að markmiðið er, því miður, að deyfa. Verið er að deyfa þau höft sem verið er að leggja á sjávarbyggðirnar og manni blöskrar stundum hvað er gengið langt. Þó að þetta setur skapi kannski örfá störf, það hefur nú ekki komið fram í andsvörum hvað mörg störf er verið að búa til í Vestmannaeyjum, þá væri miklu betri aðgerð t.d. að lækka fargjaldið með Herjólfi. Það væri miklu betur til þess fallið að bæta búsetuskilyrði í Vestmannaeyjum. Ég vil upplýsa hv. þingmenn Suðurkjördæmis, bæði þann sem flytur málið og formann landbúnaðarnefndar, að gjaldið í Færeyjum, ferjugjaldið, er helmingi lægra en sambærilegt gjald í Vestmannaeyjum með Herjólfi milli lands og Eyja. Stjórnarflokkarnir eru því miður að leggja gríðarleg atvinnuhöft á þessar byggðir og koma síðan með einhver setur sem mögulega koma og mögulega ekki. Það er oft og tíðum verið að boða eitt og annað sem þetta, einhverjar aðgerðir en það sem mundi muna um fyrir Vestmannaeyinga, eins og alla sem eru í sjávarbyggðunum, er að aflétta þeim atvinnuhöftum sem Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur hafa lagt á þessar byggðir. Ég vil minna á að margir Vestmannaeyingar búa við það að þurfa að leigja til sín aflaheimildir. 70% af því sem þeir afla sér inn fer í leigu. Þetta er auðvitað algerlega óviðunandi ástand og mér finnst að hv. þingmenn stjórnarliðsins ættu að einbeita sér að þeim málum og aflétta þeim atvinnuhöftum. Því miður hefur maður meira að segja orðið vitni að því, hæstv. forseti, að þessi atvinnuhöft ganga svo langt að það er búið að banna unglingum að leggja línu í fjöruna heima hjá sér vegna þess að það mun mögulega opna einhverja glufu á kvótakerfinu. Ég er að segja, og það er mín skoðun, að svona tillaga þótt hún sé góð, að fara í rannsóknir í Vestmannaeyjum, er ekki það verkefni sem skiptir öllu máli fyrir sjávarbyggðirnar hvort sem það eru Vestmannaeyjar eða aðrir staðir. Það eru samgöngumálin. Og þegar þetta er eina afrekið sem stjórnarliðar koma með, þ.e. svona trjáræktarsetur, þá er maður furðu lostinn. Ég hefði miklu frekar viljað að atvinnuhöftunum væri aflétt og menn færu í að skoða t.d. kosti og galla færeyska fiskveiðistjórnarkerfisins. En það má ekki skoða. Þeir flokkar sem leggja fram þetta litla mál um trjáræktarsetur, sem mögulega verður, hafa ekki einu sinni kannað það hvað eiga að vera mörg störf og hver kostnaðurinn er við þetta. Og þá spyr maður sig auðvitað: Hver er meiningin á bak við svona tillögur ef menn hafa ekki einu sinni kannað það? Ég er nefnilega ekki viss um að á bak við sé mikil meining, því miður. En það verður fróðlegt að heyra hvort hv. formaður landbúnaðarnefndar hafi aflað sér einhverra gagna um kostnaðinn á meðan ég hef haldið þessa ræðu. Fólk hlýtur að hafa einhverjar hugmyndir um kostnaðinn og fjölda starfa sem menn eru að leggja til að verði stofnuð í nýjum ríkisstofnunum í Vestmannaeyjum. Það hlýtur að vera. Menn geta ekki verið að leggja fram tillögur þing eftir þing um trjáræktarsetur í Vestmannaeyjum án þess að hafa nokkra hugmynd um hvað á að búa til mörg störf. Ekki eina einustu hugmynd. Það kemur ekki fram í andsvörum. En ég vona svo sannarlega að hv. formaður landbúnaðarnefndar geri okkur grein fyrir því. En það er nú svo að því miður eru það ekki bara Vestmannaeyingar sem hafa tapað á því kerfi sem menn eru að leiða talið frá með tillögu sem þessari, heldur er það þjóðin öll.  Í Silfri Egils í gær eða fyrradag var verið að ræða að í rauninni væri öll fiskvinnsla á norðausturhorninu að leggjast af. Vestfirðingar héldu sinn neyðarfund og stjórnarliðar koma hér með þingsályktunartillögu um trjáræktarsetur. Hvað ætla þeir að fara með vestur á firði? 
             Herra forseti. Hér er gripið fram í og sagt að verið sé að tala niður til þess sem verið er að gera á landsbyggðinni. Það er alls ekki verið að því. 

Hæstv. forseti. Það er alveg með ólíkindum að landsbyggðarþingmaður skuli koma og tala niður þingmál þegar verið er að gera tillögu um eitthvað á landsbyggðinni. Ég ætla bara að minna hv. þingmann á að menn vissu kannski ekki hvað Galdrasafnið Hólmavík ætti að kosta þegar það var sett á stofn og í þessu tilviki er það þannig að bæjarstjórnin mun koma að þessu og bæjarfélagið alveg eins og er annars staðar á landinu þar sem hefur verið komið upp alls konar starfsemi, það má nefna Draugasetrið og eitt og annað til að efla ferðamennsku. Þegar hv. þingmaður talar um að þetta sé sýndartillaga þá er það af og frá, þetta er alvörutillaga. Ég skil í raun og veru ekki samhengið á milli þess hjá þingmanninum, að bera þetta saman við kvótakerfið. Kvótastaðan í Vestmannaeyjum er mjög góð og þegar hann talar um að það hafi ekkert verið gert fyrir Vestmannaeyinga í samgöngumálum þá er það alrangt því núna er verið að leggja meiri pening í rannsóknir á jarðgöngum til Vestmannaeyja. Það er nánast tilbúin hönnun á Bakkafjöru og það er útboð á fluginu núna. Það er búið að laga aðstöðuna á Bakkaflugvelli fyrir flugið til Vestmannaeyja, það eru tvær ferðir á dag með Herjólfi sem var ekki fyrir nokkrum missirum, það er því ýmislegt verið að gera. Tillögur um trjáræktarsetur eru settar fram af fullri alvöru þótt það sé ekki nákvæmlega vitað hvað það kostar. Þetta mun byrja hægt og rólega og vinda síðan upp á sig. Þetta er eins og með margt annað, það er ekki hægt að útlista það nákvæmlega. Menn munu svo sækja um á fjárlög til þess að fá stuðning í þetta verkefni og það er bara nákvæmlega eins og önnur verkefni víða á landsbyggðinni.

Herra forseti. Það er sérkennilegt að heyra hv. þingmann segja að ég sé að tala niður landsbyggðina. Ég er að tala um hlutina eins og þeir eru.

Þú ert að tala þetta verkefni niður.

Það er ekki hægt að breyta landsbyggðinni í eitthvert safn um gamla tíma eins og Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn eru að gera. Það þýðir ekkert að ætla að fara að svipta fólk atvinnuréttinum og hafa síðan bara söfn um liðna tíma eða einhver setur hér og þar. Það gengur ekki upp. Það þarf að leyfa fólki að stunda þá atvinnu sem þessir staðir hafa byggst upp á. Það er deginum ljósara að það þarf að gera ef menn ætla að hafa byggð í öllu landinu. Það þýðir ekkert að vera að dreifa svona setrum sem hafa enga þýðingu. Við verðum að skoða þessa greinargerð sem er afskaplega stutt. Ég veit ekki hvort hún er upp á 15 línur eða hvað. En hvað kemur þetta loftslagsbreytingum við?

Það er nú mjög mikið.

Ég get ekki séð að þetta komi loftslagsbreytingum við, alls ekki nokkurn skapaðan hlut. En þetta er bara lítið mál til að drepa í rauninni erfiðleikum byggðanna á dreif, herra forseti, og ég vona svo sannarlega að maður verði vitni að því að stjórnarþingmenn komi með alvörumál fyrir landsbyggðina en ekki svona sýndartillögur.

Hæstv. forseti. Ég ætla bara að vona að kjósendur hv. þingmanns hafi hlustað á hann. Nú leggur hann til að öll söfn á landinu séu lögð niður því það sé ekki í lagi að vera með söfn. Hvað haldið þið að það séu mörg setur og söfn í kjördæmi hv. þingmanns sem hafa fengið stuðning frá Alþingi þar sem einmitt er verið að efla störf í hinum dreifðu byggðum þar sem orðið hefur fólksfækkun og minni atvinna? Ég vil bara nefna það þegar talað er illa um byggðasöfnin, að t.d. á Byggðasafnið í Skógum sem er á Suðurlandi og ég vona að hv. þingmaður komi þangað einhvern tíma, það er byggða- og samgöngusafn, þangað koma milli 30 og 40 þúsund gestir á ári. Þetta safn veitir 12–15 manns vinnu allt árið um kring að jafnaði. Ég held að kjósendur hv. þingmanns ættu að hlusta á hann þegar hann talar um að það þýði ekki að vera að koma með setur um þetta eða hitt. Vill hann þá ekki losna við Sauðfjársetrið, Galdrasafnið, söfnin í Reykholti og í Búðardal, og önnur söfn og setur sem við höfum verið að styðja hér á Alþingi? Það voru allir þingmenn sem stóðu að þessari tillögu og það vildi bara þannig til að Magnús Þór Hafsteinsson var ekki inni á fundinum þegar þetta var tekið út en hann hefði örugglega verið samþykkur þessu máli.

Herra forseti. Ég sagði það í upphafi að þetta væri áhugavert mál og það getur verið það. En þegar maður verður vitni að því að sá sem flytur málið hefur ekki einu sinni kannað hvað þetta muni kosta, veit ekkert um það heldur kemur hér með málið og hefur ekki hugmynd um það, þá fer maður að spyrja sig: Hvaða meining er á bak við það? Ég get alveg fullvissað hv. þingmann um að kjósendur á landsbyggðinni eru farnir að sjá í gegnum þetta. Þeir eru farnir að sjá í gegnum það þegar stjórnarliðar koma færandi hendi með einhver söfn um liðna tíma og fara síðan  Ég vil minna á hv. þingmann á að þegar verið er að setja okkur sem búum á landsbyggðinni í það að við séum þiggjendur þá er það ekki sanngjarnt vegna þess að tæplega 30% af skatti landsmanna er aflað á landsbyggðinni en 15% er varið þar. Þannig að þegar menn koma hér færandi hendi með eitthvað sem þeir vita ekki einu sinni hvað kostar og þykjast vera að bera einhver störf inn á borð til þeirra, þegar er búið að svipta þessar byggðir réttinum til að nýta auðlindir þjóðarinnar, þá finnst mér það í rauninni vera fyrir neðan allar hellur.

Hæstv. forseti. Þetta voru nokkuð kostuleg orðaskipti hv. formanns landbúnaðarnefndar og hv. þm. Sigurjóns Þórðarsonar og athyglisverð umræða um atvinnu í sjávarbyggðum. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um trjáræktarsetur sjávarbyggða og auðvitað tengist það að hluta til atvinnu í sjávarbyggðum. Það vekur athygli þegar maður skoðar flutningsmenn tillögunnar að þar eru ásamt og með hv. flutningsmanni, Guðjóni Hjörleifssyni, hv. formaður landbúnaðarnefndar, Drífa Hjartardóttir, þingmaður sama kjördæmis, hv. þm. Kjartan Ólafsson úr sama kjördæmi og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson einnig úr sama kjördæmi. Svo getur að líta Jón nokkurn Bjarnason, hv. þingmann í Norðurlandskjördæmi vestra, sem stendur að baki Sunnlendingum í þessari tillögu -  Skemmst er frá því að segja að sjávarbyggðirnar eiga í vök að verjast og ég get verið sammála mörgu af því sem hv. þm. Sigurjón Þórðarson sagði. Það verður að horfa á hlutina heildstætt og skoða grundvallaratvinnuvegina og flutningsmenn þessarar tillögu vita vel að trjáræktarsetur í Vestmannaeyjum kemur ekki til með að skipta sköpum fyrir atvinnustig í byggðinni. En hins vegar væri það verulega þarft verkefni að reyna að skjóta styrkari stoðum undir þær stofnanir og þau setur sem nú þegar starfa á landsbyggðinni og þá er ég að tala um háskólasetrin sem verið er að koma niður vítt og breitt og ég er að tala um náttúrustofur landshlutanna. Hvort tveggja hefur átt athygli okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og það vill svo til að í Vestmannaeyjum eru bæði háskólasetur og náttúrustofa. Eitt af því sem við höfum gagnrýnt stjórnvöld fyrir varðandi náttúrustofurnar er að þarna eru örlitlir vinnustaðir sem eru eðli máls samkvæmt afar veikir nema til komi stuðningur frá fleiri aðilum. Það hefur verið þannig í Vestmannaeyjum að menn hafa komið sér saman um húsnæði og háskólasetrið og náttúrustofan eru í mjög nánum tengslum. Verkefni af því tagi sem þingsályktunartillagan fjallar um kemur svo til viðbótar og ég tel það vera af hinu góða. Hins vegar get ég tekið undir umsögn Veðurstofunnar sem bendir á að það sé kannski ekki alveg sjálfgefið að sett sé á fót sérstök stofnun utan um þetta verkefni. Veðurstofan bendir á að Náttúrustofa Suðurlands gæti sem slík hæglega sinnt verkefni af þessu tagi og þá í nánu samstarfi við Skógrækt ríkisins og/eða skógræktarfélög á Suðurlandi og segir að vilji sé til að sinna þessum rannsóknum í Vestmannaeyjum. Þá telur Veðurstofan heppilegra að auka umsvif náttúrustofanna í umhverfisvöktun og umhverfisrannsóknum frekar en að setja nýja stofnun á laggirnar þar. Veðurstofan hefur m.a. viðrað þá hugmynd að margs konar umhverfisvöktun sem nú fer fram á Stórhöfða á hennar vegum verði unnin í samstarfi við Náttúrustofu Suðurlands þegar Siglingastofnun hættir mönnun vitans á Stórhöfða seint á þessu ári. Engu að síður styður sú stofnun verkefnið sem slíkt. Þegar ég les þessa umsögn finnst mér hún afar skynsamleg en ég velti því fyrir mér hvort sú leið sem flutningsmenn leggja til sé hin rétta og hvort ofan á verður að gera þetta með þeim hætti sem flutningsmenn tillögunnar leggja til eða á þann hátt sem Veðurstofan orðar það að í sjálfu sér megi skoða báða kostina. Rannsóknarstofan á Mógilsá, sem gert er ráð fyrir að haldi utan um verkefnið, getur það vissulega líka en ég er ekki frá því að því væri enn betur fyrir komið hjá Náttúrustofunni því að náttúrustofurnar þurfa verulega á því að halda að til þeirra sé litið þegar ný verkefni ber á góma. Annað atriði í umsögn Veðurstofunnar er afar athyglisvert og mig langar að gera það að umtalsefni í ræðu minni og hv. þm. Össur Skarphéðinsson fylgist auðvitað grannt með.

... yfirmaður Veðurstofunnar.

Einmitt, og hefur stutt hana með ráðum og dáð í ræðu og riti æ síðan. En Veðurstofan vekur athygli þingheims á því að hér sé fyrst og fremst um að ræða verkefni á sviði umhverfismála og telur því eðlilegra að málið heyri undir ráðuneyti umhverfismála frekar en landbúnaðarráðuneytið. Hér er hreyft athyglisverðu máli og ég tek undir með Veðurstofunni að það sé erfitt að sjá að markmiðið með rannsóknarverkefninu sé að fara að stunda ræktun nytjaskóga í umhverfi þar sem særok er tíðast og vindhraðinn mestur en nytjaskógar heyra eins og við öll vitum undir landbúnaðarráðuneytið og er eðlilegasti hlutur í heimi. Landbúnaðarráðuneytið er eðli málsins samkvæmt atvinnuvegaráðuneyti. Ég sé ekki á tillögu nefndarmanna að verið sé að hugleiða að fara út í nytjaskógrækt heldur rannsóknarverkefni sem er af umhverfislegum toga. En þarna rekum við okkur á að skörun verkefna milli þessara ráðuneyta tveggja, landbúnaðarráðuneytis og umhverfisráðuneytis, er eilífðarmál sem er eðlilegt að við tölum um á hinu háa Alþingi. Mín skoðun er sú, og ég hef vikið að því í bæði greinaskrifum og úr þessum ræðustóli, að tímabært sé orðið að styrkja verkefnisstöðu umhverfisráðuneytisins. Að mínu mati hefur umhverfisráðuneytið að mörgu leyti verið hornreka og stofnanir þess. Það hefur að mörgu leyti átt erfitt uppdráttar þau ár sem það hefur starfað og mér finnst orðið tímabært að við færum rannsóknarverkefni undan atvinnuvegaráðuneytunum eins og t.d. landbúnaðarráðuneytinu og sjávarútvegsráðuneytinu undir umhverfisráðuneytið þannig að umhverfisráðuneytið hafi með rannsóknir að gera hvort sem það eru rannsóknir á landi, í hafi, á ströndum eða hvar sem það er í lífríkinu. Þessi tillaga gefur okkur tilvalið tækifæri til að ræða um þessa verkaskiptingu og velta því upp í alvöru hvort þarna sé ekki kjörið tækifæri til að efla verkefnastöðu umhverfisráðuneytisins og svo kann í framhaldi af því að fara svo að atvinnuvegaráðuneytin sem mundu þá missa rannsóknarstofur til umhverfisráðuneytisins mundu sameinast og hvort það væri þá ekki hin ákjósanlegasta leið til að fækka ráðuneytum og draga úr umsvifum Stjórnarráðsins. Þessi sakleysislega tillaga hefur í sér fólgna ákveðna kjarna sem gætu spírað og farið í skemmtilegar áttir. Mér finnst Veðurstofa Íslands hafa talsvert til síns máls í umsögn sinni og finnst skipta máli að hennar sé sérstaklega getið hér. Aðrar umsagnir eru jákvæðar eins og hv. þm. Drífa Hjartardóttir gat um í andsvari við mig áðan. Það má nefna Rannsóknarstöð skógræktar á Mógilsá og sömuleiðis er Skógrækt ríkisins. Skógrækt ríkisins segir að með þessu fyrirkomulagi sé verið að fela Rannsóknarstöð skógræktar á Mógilsá að reka þetta trjáræktarsetur í Vestmannaeyjum og það muni gerast með sérstakri fjárveitingu á fjárlögum. Í umsögninni kemur fram ákveðin ósk um að peningar fylgi þessu verkefni og auðvitað er til lítils að setja svona á laggirnar nema því fylgi fjármunir. Og þá vil ég segja nokkur orð um fjárveitingar til verkefna af þessu tagi. Nú vitum við það sem höfum tekið þátt í umræðu um fjárlög árum saman að hugmyndir af þessu tagi, viðkvæmar hugmyndir sem eiga sér rætur í fámennum samfélögum á landsbyggðinni, koma til umfjöllunar hjá fjárlaganefnd, fá ákveðið brautargengi. Oft eru það landsbyggðarþingmennirnir sjálfir sem veita stuðning í gegnum fjárlaganefnd en það vill brenna við að fjárveitingar til þessara verkefna séu handahófskenndar og ekki nægilega markvissar. Ég brýni stjórnvöld, sem kannski verða ekki hin sömu eftir kosningar í vor, og vonandi ekki, og hvet þau til að gera áætlanir um markvissari uppbyggingu að þessu leyti því verkefni af þessu tagi þurfa að hafa svigrúm til að vera til. Við þurfum að átta okkur á því og viðurkenna hvað við erum mikilvæg fyrir atvinnustöðu, menntunarstöðu og búsetuskilyrði í smærri byggðum en það má ekki vera á þennan handahófskennda hátt sem við höfum verið að styðja þessi verkefni hingað til. Það hefur líka viljað brenna við að settir eru peningar úr ríkissjóði í verkefni sem jafnvel eiga sér ekki lífsvon og fá ekki þann stuðning sem nauðsynlegur er í samfélögunum, jafnvel eru dæmi þess að verið sé að gera verkefnum af þessu tagi bjarnargreiða með fjárveitingum á fjárlögum. Fjárveitingarnar eru þá jafnvel ónógar og standa ekki undir því sem verkefnið útheimtir og verkefnið verður því alltaf á brauðfótum. Allt of mörg dæmi eru um að verkefni af þessu tagi sem hafa verið sett á laggirnar hafa ekki náð að skjóta rótum og hafa ekki náð að verða sú lyftistöng sem þau hafa kannski haft alla möguleika á ef unnið hefði verið á markvissari hátt. Hæstv. forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa mikið lengra mál um þetta en vil þó í lokin segja að þar sem um þingmannatillögu er að ræða, sem er fremur framarlega á dagskrá þessa fundar, vil ég vekja athygli þingheims á því að á síðustu dögum þingsins er ákveðinn fengur að því fyrir almennan þingmann að koma tillögu í gegnum þingið. Það er að gerast hér að hv. þm. Guðjón Hjörleifsson er að fá tillögu sína til síðari umr. og að öllum líkindum samþykkta við atkvæðagreiðslu á morgun og ég amast ekki við því. Mér finnst það hið besta mál en vek um leið athygli á því að við þingmenn stjórnarandstöðunnar höfum legið í nefndum með tillögur okkar árum saman og ekki fengið settar á dagskrá með þeim forgangi sem hv. þm. Guðjón Hjörleifsson nýtur hér. Ég nefni til sögunnar tillögu eins og þá sem ég hef flutt hvað eftir annað með stuðningi úr öllum flokkum um stækkun friðlandsins í Þjórsárverum. Af hverju næ ég ekki þeirri tillögu úr umhverfisnefnd? Eða tillögu sem við höfum líka flutt, Vinstri græn, og nýtur stuðnings þingmanna úr öllum flokkum, m.a. hv. þingmanns, fyrrum forseta Alþingis, Halldórs Blöndals, um friðlýsingu Jökulsár á Fjöllum. Ég beiti þrýstingi á hverju ári við að reyna að fá þá tillögu afgreidda úr umhverfisnefnd en hvorki gengur né rekur. Mér finnst tilefni til þess að vekja athygli á því að menn sitja ekki við sama borð á Alþingi Íslendinga og það er miður. Við ættum að geta á hverju vori afgreitt ákveðinn fjölda þingmannatillagna frá þinginu og þar ættu að skiptast á stjórnarþingmenn og þingmenn stjórnarandstöðu. Við eigum ekki að vera feimin við að opna þau mál og ræða hreint út hversu margar tillögur þingmanna eiga að fara í gegn og hverjar þær séu. Við eigum að koma okkur saman um þannig hluti. Ég nefni líka, vegna þess að hv. þm. Halldór Blöndal var nefndur á nafn, að hann á eina merka tillögu sem við Vinstri græn höfum verið að reyna að ná úr nefnd og það er tillaga af svipuðu tagi og þessi um stuðning við ferðaþjónustu á Melrakkasléttu sem mér finnst sjálfsagt að afgreiða nú. Ég vona að hv. þm. Halldór Blöndal nái þeirri tillögu í gegn og ég vona líka að við Vinstri græn náum tillögunni um stækkun friðlands í Þjórsárverum úr umhverfisnefnd og ekki síður tillögunni um friðlýsingu Jökulsár á Fjöllum. Að svo mæltu vil ég lýsa því yfir að ég kem til með að styðja þessa tillögu og óska trjáræktarsetri í Vestmannaeyjum alls góðs, fagna því að það skuli vera opnaður möguleiki á samvinnu við Hjaltland, Orkneyjar og Shetlandseyjar sem eru ævintýralönd eins og Ísland og Færeyjar. Ég held að hér sé hið skemmtilegasta verkefni í uppsiglingu og við eigum eftir að sjá fleiri Gaujulunda í Vestmannaeyjum verða afrakstur af þessu verkefni.

Herra forseti. Þingsályktunartillaga um trjáræktarsetur sjávarbyggða sem ég ásamt fleirum er flutningsmaður að er komin til síðari umræðu. Fyrsti flutningsmaður tillögunnar er hv. þm. Guðjón Hjörleifsson. Aðrir flutningsmenn eru auk mín hv. þingmenn Drífa Hjartardóttir, Kjartan Ólafsson og Lúðvík Bergvinsson. Þótt aðrir flutningsmenn séu þingmenn Suðurkjördæmis vil ég lýsa yfir ánægju minni með að fá að vera meðflutningsmaður á tillögunni, ekki síst málefnisins vegna. Tillagan er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að fela landbúnaðarráðherra að hefja undirbúning að stofnun trjáræktarseturs sjávarbyggða í Vestmannaeyjum sem hafi það markmið að rannsaka særoks- og loftslagsbreytingar á trjágróðri og trjárækt á eyjum í Norður-Atlantshafi, einkum Íslandi, Færeyjum, Hjaltlandi, Orkneyjum, Suðureyjum og Grænlandi.“ Ég tel að þetta verkefni sé merkilegt. Þó að flutt sé tillaga um að stofna trjáræktarsetur og henni vísað til ráðherra til að vinna úr má vel vera að ráðherra finni málinu annan farveg eins og komið hefur fram í máli hv. þingmanna. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir minntist á það áðan að þegar farið verður að vinna málið í smáatriðum getur mönnum fundist eins gott að byggja það upp sem verkefnasvið t.d. við Náttúrustofu Suðurlands, sem er í Vestmannaeyjum. En það er eðlilegt að tillagan sem slík beini sjónum afmarkað að þessu verkefni með því að stofna sérstakt trjáræktarsetur. Við gerum okkur fyllilega grein fyrir því að önnur nálgun á hina endanlegu framkvæmd gæti verið inni í myndinni. Í tengslum við þessa tillögu hefur verið nefnt að hún sé lítil í samanburði við uppbyggingu atvinnulífs í heild sinni, fyrir samfélag upp á nokkur þúsund, þrjú, fimm, tíu eða fimmtán þúsund manns. Þessi tillaga er í sjálfu lítil í því samhengi en hún er heldur ekki hugsuð þannig. Hún er þó engu að síður mikilvæg hvað varðar sjálft verkefnið. Þetta er hluti af náttúru og menningarsamfélagi hverrar byggðar á jörðinni. Það að fá verkefni af þessu tagi á svæði eins og Vestmannaeyjar er menningarauðgandi fyrir utan allar rannsóknirnar sem þar yrðu stundaðar. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir velti fyrir sér stjórnsýslulegri stöðu verkefnisins og það má velta því fyrir sér hvar verkefnið mun endanlega vistast en skógræktin heyrir formlega undir landbúnaðarráðuneytið. Því er alveg eðlilegt að málið sé a.m.k. vistað þar á þessu stigi. Landbúnaðarráðuneytið er líka, ef rétt er á málum haldið, eitt allsherjarumhverfisráðuneyti. Starfssvið þess er jú verndun og nýting landsins gæða. Það er alveg hárrétt að hér er vikið að víðtækari athugunum en þeim sem lúta að trjárækt. Það má segja að vikið sé að rannsóknum á vistfræði, vistkerfum og áhrifum ýmissa ytri þátta, ekki bara á tré heldur líka á annan gróður þótt sjónum sé einkum beint að trjám. Eitt af því sem mér finnst styðja það að verkefnið sé sett upp í Vestmannaeyjum, áhrif særoks og annarra þátta sem einkum fylgja nálægð við sjóinn er rannsóknastöðin í Surtsey þar sem rannsakað hefur verið landnám dýra og gróðurs. Þar hefur býsna mikil þekking náð að byggjast upp. Ég er þeirrar skoðunar að rannsóknir á uppbyggingu lífríkis í Surtsey hefðu alfarið átt að fara undir náttúrustofu í Vestmannaeyjum og háskólasetrið þar þótt aðrir sérfræðingar hefðu komið að því að vinna þau verk og væru í samstarfi við aðrar rannsóknarstofnanir. En það skiptir miklu máli að rannsóknir á þessum vettvangi séu á ábyrgð heimamanna, njóti metnaðar þeirra til að standa vel að málum og að þeir njóti jafnframt þeirrar faglegu uppbyggingar og þekkingar sem slíkt starf býður upp á. Ég tel mikilvægt, varðandi verkefni af þessu tagi, sem lúta að rannsóknum á heimaslóð, þótt þau hafi svo miklu víðtækari skírskotun, að ábyrgðin og forsjáin sé í höndum heimafólks en byggt upp í samstarfi við aðra aðila. Ég get rifjað það upp að í starfi mínu sem skólastjóri á Hólum lagði ég mikla áherslu á, eins og þingmenn hafa heyrt, sjálfstæði skólans til að taka að sér verkefni sem hann hefur síðan gert samninga við aðra um. Skólinn hefur ekki þurft að búa yfir allri fagþekkingunni sjálfur en ábyrgðin á verkefninu, ráðningar þeirra sem fóru með mestu ábyrgðina voru á höndum skólans. Þannig gat stofnunin byggt upp þekkingu sína. Vandamál setra er einmitt ósjálfstæði þeirra. Þau eru oft útibú frá miðlægri stofnun allt annars staðar og þrátt fyrir mikinn velvilja í garð verkefnanna verður metnaðurinn ekki hinn sami í uppbyggingu starfsins þar. Þetta er vandamál háskólasetranna. Við getum tekið háskólasetrið á Ísafirði sem dæmi, af því höfum fjallað um það þessa dagana í tengslum við að efla og styrkja byggð á Ísafirði og menningar- og rannsóknastarf. Ég hef alla tíð verið þeirrar skoðunar að háskólasetrið þar, háskólinn eða hvaða nöfnum sem menn vilja nefna það, eigi að vera sjálfstæð stofnun, heyra undir ríkið, njóta faglegs styrks og metnaðar heimafólks. Önnur verkefni sem koma á Ísafjörð, t.d. á vegum Hafrannsóknastofnunar, Fiskistofu og annarra stofnana, ættu að tengjast háskólasetrinu á Ísafirði. Starfsmennirnir ættu að vera ráðnir þar en samningar gerðir um verkefnin við þær stofnanir sem í hlut eiga. Fjármagnið ætti að fara beint frá ríkisvaldinu til viðkomandi stofnunar sem hefði það til ráðstöfunar og gæti gert samninga við aðra. Þegar þetta er byggt upp á útibúaformi, Hafrannsóknastofnun ræður starfsmanninn og hefur yfir honum að segja og hann gerir síðan samstarfssamning við háskólasetrið, verður þetta alltaf laust í reipunum og sá metnaður sem þarf verður ekki til. Ég tel mjög mikilvægt, þegar við ræðum þessa uppbyggingu í Vestmannaeyjum, að þótt stílað sé upp á fullkomið faglegt samstarf við alla þá aðila sem komið geta að málum sé verkefnið sem slíkt vistað hjá heimaaðila, hvort sem það er trjáræktarsetur eða náttúrustofa í Vestmannaeyjum. Hvort tveggja væri á ábyrgð heimamanna, stofan gæti tekið að sér verkefni, fengið fjármagn á fjárlögum og unnið það í samstarfi við aðrar stofnanir. Mér þykir mikilvægt að koma þessu að, við erum að byggja upp setur um allt land, útibú frá öðrum stofnunum, og við eigum í hreinustu vandræðum með að tryggja þeim örugga umgjörð, hvort sem það er háskólasetur á Húsavík, Egilsstöðum, Höfn í Hornafirði, Ísafirði eða nýstofnað setur í Stykkishólmi. Heimafólk hefur miklar væntingar til þessara setra og löngun og metnað til að byggja upp störf og viðfangsefni á þeim sviðum sem krefjast sérmenntunar. Ef þetta eru útibú er veikleikinn sá, hvort sem er frá Háskóla Íslands eða öðrum góðum stofnunum, að fjárhagsleg ábyrgð og ábyrgð á ráðningum er á hendi fjarlægs aðila. Það verður þannig. Ég tel afar mikilvægt varðandi þróun þessara mála að búa þessum stofnunum sjálfstæði. Þær þurfa að vaxa og dafna á þeim forsendum sem heimamenn geta byggt upp, þ.e. á forsendum fólksins sem þar vinnur og á forsendum atvinnulífs í viðkomandi byggðarlagi. Ég legg áherslu á að trjáræktarsetrið í Vestmannaeyjum gæti fengið mörg góð verkefni sem er vel er hægt að vinna á litlum stofnunum. Stórar stofnanir eru í sjálfu sér ekkert betri en litlar stofnanir til að takast á við ný verkefni, fjarri því. Litlar stofnanir hafa oft og tíðum miklu meiri sveigjanleika til að taka á málum á nýjan hátt. Þær hafa sveigjanleika, viðbragðsflýti, stuttar boðleiðir og þannig mætti áfram telja. Nýsköpunin verður oftast í litlum stofnunum, í litlum fyrirtækjum. Menn skyldu fara varlega á tímum eins og núna þegar menn tala um að allt þurfi að vera svo stórt. Menn tala um að sameina þurfi Kennaraháskólann og Háskóla Íslands til að ná fram stærðarhagkvæmni. Drottinn minn dýri. Ef menn tíunda það sem vandamál er eitthvað annað að. Ég er ekki á móti því að stofnanir séu stórar en stærðin er sjaldan lausn á viðfangsefnum eða verkefnum sem fólki finnst ekki ganga upp. Þá er eitthvað annað að. Í mínu starfi reyndi ég að ef stofnunin og það starfsfólkið þar hefði klára sýn, vilja og metnað til starfans þá sótti það samstarf til að byggja upp starf sitt. Það er miklu meiri hætta á að maður tapi því ef það fer inn í stærri stofnanir. Þá getur maður tapað því frumkvæði og þeim sveigjanleika sem nauðsyn er á til að slík fyrirtæki fái þrifist. Menn eiga að horfa á hina faglegu hlið. Það er oftast metnaður einstaklinganna, metnaður fólksins sem næst stendur, sem ræður framvindu mála. Herra forseti. Þetta er ágætt mál sem við ræðum vegna þess hvað það býður upp á mikla möguleika í samfélagi eins og í Vestmannaeyjum, í samstarfi við þá aðila sem þar eru fyrir á fræðilegum og vísindalegum vettvangi. Það skiptir einnig máli til að njóta og eiga aðgang að þekkingu og reynslu þess fólks sem hefur búið við þær aðstæður áratugum saman. Menn skyldu ekki gera lítið úr alþýðuþekkingu hvað varðar áhrif veðurfars, særoks o.s.frv. á lífríkið. Ég fer að láta ræðu minni lokið. Ég ítreka að það er ekki stærð stofnana sem skiptir máli. Það eru metnaður og möguleikar einstaklinganna og þess samfélags sem utan um þá stendur sem vegur þyngst. Sjálfstæði og möguleikar heimafólks til að bera ábyrgð á verkefnum og þróa áfram ræður oft og tíðum úrslitum. Þetta verða mín lokaorð mín í þessari umræðu, um trjáræktarsetur sjávarbyggða með aðsetur í Vestmannaeyjum með þeim verkefnum sem talin eru upp í þingsályktunartillögunni. Látum verkefnið byggjast upp og eflast á forsendum þess fólks sem tekur það að sér og ber það fram en ekki missa það inn í einhverja óskilgreinda hít stærri stofnana. Við getum samt notið faglegs styrks og samstarfs annarra stofnana, hvort sem þær eru stórar eða litlar, hér á landi eða annars staðar. Við njótum styrks þeirra í formi samstarfs. Ef við förum þá leið tel ég að þetta mál geti átt sér farsæla framtíð, hvert svo sem verður umfang þess og hvort sem það verður vistað til frambúðar hjá landbúnaðarráðuneytinu eða öðrum ráðuneytum.

Virðulegi forseti. Ég lýsi yfir miklum stuðningi við þetta mál, trjáræktarsetur sjávarbyggða, sem ljóst er að verður afgreitt frá Alþingi sem tillaga til landbúnaðarráðherra um að stofna trjáræktarsetur sjávarbyggða í Vestmannaeyjum til að rannsaka áhrif veðurfars og særoks á trjárækt. Þetta er hið þarfasta og besta mál. Farið hefur verið efnislega yfir það í umræðum í dag og engin ástæða til að endurtaka það en mikilvægt er að byggja upp traustan þekkingargrunn á þessu sviði. Hér segir að 82% Íslendinga búi þar sem særok hefur haft mikil áhrif á gróður og veðurfar eins og gefur að skilja við strendur landsins. Það er því jákvætt mál að byggja upp spálíkan sem segir til um áhrif særoks á gróður og trjárækt og finna leiðir til að byggja upp og kynbæta tegundir sem dafna við slíkar aðstæður þar sem harðgerður trjágróður einn getur komið til greina, saltþolinn víðir eins og hér er nefndur sem dæmi um tegund sem hægt er að prófa. Ég vildi rétt nefna það líka, sem einnig er ánægjuefni, að hér er tillaga til þingsályktunar sem kallast þingmannamál frá hv. þm. Guðjóni Hjörleifssyni. Ég óska honum til hamingju með að ná því máli fram. Það er ánægjulegt að þingmannamál sé afgreitt úr nefnd, og birtir nú aftur yfir eftir skamma stund í myrkrinu í þingsal, því að það varpar skugga á störf Alþingis og er ámælisvert að á hverjum einasta vetri er fluttur mikill fjöldi þingmannamála, nokkur frá stjórnarliðum en mikill fjöldi frá stjórnarandstæðingum, og það vita allir að málin sofna nánast öll í nefnd, nema hérna eitt mál sem verður afgreitt úr nefndinni við síðari umr. og svo væntanlega frá Alþingi, í staðinn fyrir að ná einhverri sátt um að stytta ræðutíma og afgreiða málin almennt úr nefnd, þau sem hafa fengið þá vinnu í nefndunum sem viðunandi er og Alþingi greiði svo atkvæði um málin að lokum, felli mál og vísi áfram. Það er löstur á starfsemi Alþingis og partur af þeirri afleitu stöðu að einungis 29% þjóðarinnar lýsa yfir trausti á störfum Alþingis, það er þetta vinnulag meðal annars. Það er mjög æðisgenginn ræðutími í einstökum málum en þingmannamál og málefni stjórnarandstöðunnar ná aldrei fram að ganga hversu góð sem þau eru og hversu mikil samstaða sem er um þau þvert á alla flokka. Að miklum fjölda mála standa flutningsmenn úr öllum flokkum, enda eru örugglega 70–80% allra mála sem koma inn á Alþingi þverpólitísk á gamla kvarðann hægri og vinstri. Það efast ég ekkert um. Þetta mál er gott dæmi um það, trjáræktarsetur sjávarbyggða. Þetta er þverpólitískt mál sem gerir ekkert annað en bæta búsetuskilyrði á Íslandi, efla byggðir landsins og er mjög gott mál fyrir Vestmannaeyjar o.s.frv. Um flest mál má segja sömu sögu. Þetta eru þverpólitísk umbóta- og þjóðþrifamál sem hægt væri að ná samstöðu um að afgreiða með skynsamlegum ræðutíma og knappri umræðu í staðinn fyrir að hafa þá lensku að drepa öll hin stórgóðu mál í nefndum. Víð erum líklega á næstsíðasta degi þessa kjörtímabils alls. Fyrir tveimur árum munaði engu að afgreitt yrði úr allsherjarnefnd þekkt þingmál hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar um afnám fyrningarfrests vegna kynferðisbrota. Stórgott mál sem nokkuð breið og mikil samstaða er um og þúsundir hafa skrifað undir áskorun til Alþingis um að klára. Það munaði engu að málið yrði afgreitt úr nefnd og sett á dagskrá Alþingis við þinglok fyrir tveimur árum en því var hafnað af þeim ástæðum einum að ekki væri hefð fyrir því að afgreiða mál stjórnarandstæðinga úr nefndum hversu góð sem þau væru og hversu mikið þjóðþrifamál allir teldu þau. Það er leiðinlegt að þetta kjörtímabil skuli taka enda án þess að afgreidd hafi verið ný lög um þingsköp sem lengja starfstíma Alþingis, frá 15. september til 15. júní í staðinn fyrir gömlu viðmiðunina um sauðburð í maí og göngur og réttir í október, og að ekki skuli hafa náðst samstaða um nýtt form á ræðutíma og afgreiðslu mála og því fylgi að þingmannamál stjórnar og stjórnarandstöðu, sama hver situr í meiri hluta í þinginu, séu afgreidd úr nefndum inn á Alþingi þar sem þingmenn greiða atkvæði um málin. Þannig fengi fulltrúalýðræðið notið sín. Mál þeirra fulltrúa sem fólkið kýs á löggjafarsamkunduna færu til 2. og 3. umr. og Alþingi afgreiddi málin í staðinn fyrir að svæfa þau í nefnd af því einu að hefð er fyrir því á Íslandi. Norræna módelið er að mörgu leyti til mikillar fyrirmyndar hvað þetta varðar. Þar eru góð mál einfaldlega afgreidd í gegnum þjóðþingið, burt séð frá því hver flytur þau eða frá hvaða flokki þau eru komin. Það er Alþingi til vansæmdar með hvaða móti þessum málum er fyrir komið og ástæða til að nota það tilefni sem nú gefst til að ræða það, þegar við fögnum því að tillaga til þingsályktunar um trjáræktarsetur sjávarbyggða, flutt af fimm þingmönnum þriggja flokka, er afgreidd úr nefnd til síðari umr. og svo væntanlega þannig að Alþingi hafi sent frá sér ályktunina til landbúnaðarráðherra um að ganga í það verkefni að stofna setrið. Ástæða er til að nota þetta tækifæri til að brýna Alþingi og halda því til haga að það vinnulag sem hér hefur tíðkast er Alþingi til vansæmdar og er ástæða til að gerbreyta því. Það er vonandi að ný ríkisstjórn og nýr meiri hluti á Alþingi, sá þingbundni meiri hluti sem veitir ríkisstjórninni meiri hluta á næsta ári, hver sem hann verður, láti það verða eitt af sínum fyrstu málum að breyta þingsköpum og vinnulagi Alþingis þannig að hægt sé að endurreisa og endurheimta traust þjóðarinnar. Það traust hefur hrunið. Við vitum öll ástæðurnar fyrir því. Þær eru margvíslegar. Það er ekki einungis það að framkvæmdarvaldið hafi á síðustu árum farið offari gagnvart löggjafarvaldinu og löggjafinn virki á köflum áhrifalítil afgreiðslustofnun fyrir framkvæmdarvaldið. Vinnulagið á þinginu er líka ámælisvert og ástæða til að skora á Alþingi að endurskoða það. Það er engum til sóma hvernig mál hafa þróast og ástæða til að taka það til gagngerrar endurskoðunar í því eina þingmannamáli á þessum vetri, og eina af kannski tveimur til þremur á fjögurra ára kjörtímabili, sem er afgreitt úr nefnd til lokaafgreiðslu. Ég veit ekki hvort þau mál skipta hundruðum. Þingmannamálin skipta alla vega tugum, ná því líklega að vera 100, kannski 200. Það er erfitt að segja, kannski vel yfir það og eitt, tvö, þrjú mál hljóta þá náð fyrir augum meiri hlutans að fá afgreiðslu úr þinginu. Það er ámælisvert um leið og það er fagnaðarefni að þessi tillaga hafi náð fram að ganga, hafi hlotið náð fyrir augum meiri hlutans og ríkisstjórnarinnar. Svo mætti vera um mörg önnur mál. Þá mundu störf Alþingis ganga miklu betur og verða öllum til meiri sóma en er við lok þessa kjörtímabils.

Hæstv. forseti. Við ræðum þingsályktunartillögu flutta af fimm hv. þingmönnum. Ég tek undir orð hv. síðasta ræðumanns, það er ánægjuefni þegar mál þingmanna komast úr nefndum og til afgreiðslu. Því miður skeður það sjaldan. Það er ekki skemmtilegt að sitja uppi með það árum saman að áhugaverð mál sem eru lögð fram af þingmönnum fá ekki framgang. Það er sérstaklega reynsla stjórnarandstöðuþingmanna sem búa við það að þeirra mál, þótt góð séu og jafnvel þó að þau séu flutt af þingmönnum allra flokka, fá ekki framgang. Ég óska hv. 1. flutningsmanni, vini mínum og nafna, hv. þm. Guðjóni Hjörleifssyni, til hamingju með að þetta mál skuli koma til afgreiðslu og fá þinglega meðferð. Menn geta haft ýmsar skoðanir á því hvað best sé að efla í atvinnulegu tilliti í sjávarbyggðum, eins og vissulega hefur komið fram í þessari umræðu. Samflokksmaður minn, hv. þm. Sigurjón Þórðarson, vék réttilega að því að fiskveiðar og samgöngur vega þyngst hvað varðar atvinnurekstur í sjávarbyggðum og við hefðum frekar átt að efla hag byggðanna hvað það varðar, og skal ekki gert lítið úr þeim orðum. En það breytir því ekki að þó að lítil mál séu á ferð, við getum notað það orð um þetta mál svona í upphafi, eru þau mörg hver áhugaverð. Sum verkefnin eru ekki stór í sniðum þegar þau hefjast en oft skjóta áhugaverð mál sprotum og vaxa og leiða af sér ýmislegt sem menn sáu kannski ekki fyrir. Hér er lagt upp með það að skoða sérstaklega trjárækt í sjávarbyggðum og einkanlega vitnað til þess í ályktuninni að skoða trjágróður og rannsaka þar sem mikið særok og loftslagsbreytingar geta breytt gróðurfari. Meðal annars er talað um eyjar í Norður-Atlantshafi, Ísland, Færeyjar, Hjaltland, Orkneyjar og Suðureyjar á Grænlandi o.s.frv., og ég tek undir það efni tillögunnar sem varðar samstarf við önnur lönd. Við hljótum að geta lært af öðrum þjóðum ef þær hafa staðið fyrir rannsóknum eins og við erum að leggja af stað með. Ég vænti þess að menn kynni sér það í aðdraganda stofnunar þessa trjáræktarseturs. Að afla sér þekkingar annars staðar eykur líkur á að betur verði að verki staðið. Ég vænti þess að svo verði. Það vekur hins vegar athygli mína, hæstv. forseti, að enginn úr þingflokki hæstv. landbúnaðarráðherra leggur málinu lið sem flutningsmaður 

Ég vil spyrja hv. þingmann, af því að við ætluðum að gera hlé kl. 7, hvort hann eigi mikið eftir af ræðu sinni.

Herra forseti. Ég hugsa að ég eigi eftir eina og hálfa mínútu þannig að ég óska eftir að fá að ljúka máli mínu.

Þá mun hv. þingmaður ljúka máli sínu.

Ég held að það sé mjög áhugavert að velta því upp að það þurfi að taka upp breytingar á meðferð þingmála að því er þetta varðar. Ég tek undir það sem hv. síðasti ræðumaður, Björgvin G. Sigurðsson, sagði að því leyti til. Það mál vel vera að eftir að hafa kynnt sér málin, sem ég vænti að menn geri og skoði vel m.a. með tilliti til þess sem unnið hefur verið að á eyjunum í Norður-Atlantshafi sem nefndar eru í upphafi tillögunnar, finni menn að standa eigi öðruvísi að málum en hér er lagt til. Ef til vill finnst mönnum að stofna eigi sérstakt trjáræktarsetur og verkefnið geti þess vegna tengst Náttúrustofu Suðurlands í Vestmannaeyjum. Eigi að síður held ég að vel megi hugsa sér að hafa þetta eins og hér er gert ráð fyrir og það verði þá til þess að efla almennt vísindastarf og náttúrustarf í Vestmannaeyjum. Hæstv. forseti. Ég held að sú tillaga sem hér er sé ein af þeim litlu tillögum sem menn sjá ekki endilega fyrir fram að muni leiða mikið af sér, en hún getur gert það. Ekki verða allar tillögur sem koma fram á þingi að framtíðarverkefnum en sumar hafa vissulega orðið það. Við tökum stundum þá áhættu að samþykkja mál sem við vitum ekki fyrir fram til hvers leiða en koma svo til með að skila talsverðri þekkingu og fleiri störfum og jafnvel sjálfbærri starfsemi. Það er það sem við stefnum að í hinum dreifðu byggðum landsins, m.a. með því að færa verkefni inn á svæðin eða kaupstaðina og efla þannig víðtæka þekkingu og stuðla að fjölbreyttum störfum á landsbyggðinni. Þetta er eitt af þeim verkefnum, hæstv. forseti. Hv. þm. Sigurjón Þórðarson vísaði áðan í það að ríkisstjórnin hefur staðið fyrir ákveðinni stefnu varðandi sjávarbyggðirnar sem við í Frjálslynda flokknum erum ekki sammála. Vissulega eru það sjávarútvegsstefnan, atvinnustefnan og samgöngur sem vega þyngst hvað varðar framtíð þessara staða. Eigi að síður held ég að það málefni sem hér er verið að ræða sé alveg þess virði að því sé fylgt eftir.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. landbúnaðarnefnd með hv. þm. Drífu Hjartardóttur í broddi fylkingar fyrir að taka þessa þingsályktunartillögu út úr nefnd og til afgreiðslu þingsins. Hæstv. landbúnaðarráðherra Guðni Ágústsson hefur sýnt mikinn og jákvæðan skilning á málinu og á stóran þátt í framgangi þess. Hér er um að ræða stofnun trjáræktarseturs með aðsetur í Vestmannaeyjum en stefnt er að því að mynda sameiginlegt rannsókna- og þekkingarsvæði við Norður-Atlantshaf fyrir fræðasvið sem tengist skóg- og trjárækt. Við Íslendingar munum með þessu taka forustuhlutverk á sviði ræktunar við erfið skilyrði. Afar takmarkaðar rannsóknir hafa farið fram erlendis á áhrifum særoks á tré, skóga eða annan gróður. Með stofnun slíks seturs er ljóst að það skýtur fleiri stoðum undir þekkingarsamfélag í Vestmannaeyjum. Bæjarstjórn Vestmannaeyja hefur fagnað fyrirliggjandi þingsályktunartillögu og mun af fremsta megni styðja við og leggja málinu lið eins og því verður við komið á hverjum tíma. Landfræðileg lega Vestmannaeyja gerir þær einstaklega hentugar til að hýsa slíkt setur. Í Vestmannaeyjum er þegar starfandi öflugt rannsókna- og fræðasetur sem myndar klasa utan um slíka starfsemi þannig að samlegðaráhrif af nábýli við aðrar sambærilegar stofnanir geta orðið allnokkur. Það má heldur ekki gleyma því að sú mikla rannsóknarvinna sem unnin hefur verið í veðurathugunarstöðinni á Stórhöfða mun styrkja starfsemi trjáræktarseturs sjávarbyggða í Vestmannaeyjum en þar hefur m.a. verið safnað upplýsingum um mengun, loftslagsbreytingar og fleira í viðbót við feikilega öflugan gagnagrunn með veðurfræðilegum gögnum. Í Vestmannaeyjum hefur áhugi á skógrækt farið vaxandi og má í því samhengi benda á að á síðustu fimm árum hafa verið gróðursettar á milli 30 og 35 þús. trjáplöntur, bæði af skógræktarfélaginu og starfsmönnum bæjarins. Virðulegi forseti. Það er von mín og trú að sjávarbyggðir við ysta haf komi til með að njóta góðs af trjáræktarsetri í Vestmannaeyjum. Umsagnir um þetta mál voru allar mjög jákvæðar. Hvað varðar umræðu hérna fyrr í dag varðandi kostnað og útfærslu er afgreiðsla málsins með þeim hætti að málið fer til landbúnaðarráðherra sem ég veit að ætlar að vinna málið í góðri samvinnu við heimamenn. Að lokum þakka ég alþingismönnum fyrir góða umræðu um málið.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á almennum hegningarlögum sem stafar frá allsherjarnefnd. Nefndin hefur fengið á sinn fund ýmsa sérfræðinga til að fara yfir helstu efnisatriði málsins. Í þessu frumvarpi er lagt til að refsihámark 106. gr. hegningarlaga sem tekur til brota gegn valdstjórninni verði hækkað úr allt að sex ára fangelsi í allt að átta ára fangelsi þegar um er að ræða brot gegn opinberum starfsmanni sem hefur heimild samkvæmt lögum til líkamlegrar valdbeitingar. Með þessari breytingu er stefnt að því að refsingar fyrir brot gegn þessum aðilum verði þyngri, en eins og fram kemur í fylgiskjali I með frumvarpinu hefur sú refsivernd sem veitt er með ákvæði 106. gr. ekki endurspeglast nægjanlega vel í dómaframkvæmd. Í fylgiskjali I með frumvarpinu er sem sagt að finna dómareifanir, reifanir af helstu dómum á árunum 2003–2006 þar sem einstaklingar hafa verið sakfelldir fyrir brot gegn tilvitnaðri grein hegningarlaga. Nefndin tók til sérstakrar umræðu hvort bæta ætti við frumvarpið bundinni refsihækkunarheimild sem mælti fyrir um tiltekna lágmarksrefsingu fyrir alvarleg brot þar sem efasemdir voru uppi meðal nefndarmanna um að það mundi nægja eitt og sér að hækka hámarksrefsingu fyrir þau brot sem frumvarpið tekur til. Þetta á sérstaklega við í ljósi þess að refsiramminn virðist illa nýttur af dómstólum og þar sem þetta segir í nefndaráliti er verið að vísa til fylgiskjals I þar sem er að finna dómareifanir eins og áður segir. Ég ætla að leyfa mér að lesa dæmi upp úr fylgiskjali I, á blaðsíðu 8 í frumvarpinu, sem er dómur Héraðsdóms Reykjaness frá 26. október 2004. Ég tek þetta dæmi bara hér af handahófi. „A var sakfelldur fyrir brot gegn valdstjórninni með því að hafa slegið lögreglumann, sem var við skyldustörf, með krepptum hnefa í andlitið með þeim afleiðingum að hann marðist í andliti, vör sprakk og fjarlægja þurfti tönn sem losnaði. Tekið var fram að sakaferill A hefði ekki áhrif við ákvörðun refsingar. Dæmdur til að sæta fangelsi í 30 daga, en fullnustu refsingarinnar frestað skilorðsbundið í 2 ár.“ Þetta er einungis eitt af mörgum dæmum úr dómaframkvæmd sem nefndin fór yfir. Á fundum með sérfræðingum var því velt upp hvort tryggt væri að sú leið sem valin er í þessu frumvarpi, þ.e. að hækka refsihámarkið, væri betur til þess fallin en aðrar leiðir, til að mynda sú að setja í frumvarpið bundna refsihækkunarheimild, þ.e. sem mælir fyrir um tiltekna lágmarksrefsingu. Er niðurstaða nefndarinnar sú að frumvarpið gefi þrátt fyrir allt nægjanlega skýr skilaboð um þyngri dóma fyrir brot af því tagi sem hér um ræðir. Af þeirri ástæðu leggur nefndin ekki til að svo stöddu að bundinni lágmarksrefsingu verði bætt við ákvæði frumvarpsins, en leggur áherslu á að breytingin nái tilgangi sínum og að þyngri refsingum verði beitt í málum af þessu tagi. Ég rek augun í prentvillu á þskj. 1009 og vænti þess að þingskjalið verði prentað upp þar sem fjallað er um bundna hámarksrefsingu en ætti að standa bundin lágmarksrefsing. Að þessu sögðu leggur nefndin til að þetta frumvarp verði samþykkt og ég þakka nefndarmönnum fyrir gott samstarf í nefndinni um þetta mál sem ég tel að sendi mjög mikilvæg skilaboð.

Frú forseti. Um þetta mál var samstaða í allsherjarnefnd og við yfirferð um málið varð þetta niðurstaðan sem hv. formaður nefndarinnar rakti. Það er mikilvægt að mati okkar í minni hlutanum einnig að þegar lögreglumenn og þeir sem eru handhafar lögregluvalds með einhverjum hætti, tollgæslumenn og aðrir, verði fyrir árásum af einhverju tagi séu við því hertar refsingar. Með vaxandi róstum sem löggæslumenn hvers konar lenda í um helgar og tengjast skemmtanalífi landans er mikilvægt að í rauninni sé undirstrikuð sú vernd sem löggæslumenn eiga og þurfa að njóta við störf sín. Þess vegna teljum við þessa breytingu mikilvæga og styðjum hana eindregið. Þá var rætt, eins og hv. formaður gat um, um refsirammann og mikilvægi þess að ná fram hækkaðri hámarksrefsingu o.s.frv. Niðurstaðan varð að svo langt yrði gengið nú en ekki gripið til frekari ráðstafana en hér eru lagðar til og teljum við það mjög jákvætt fyrir löggæslumenn og aðra handhafa lögregluvalds að þetta mál nái hérna fram að ganga til að styrkja stöðu lögreglumanna í starfi sínu og þeirra sem vinna við þessi oft erfiðu og hættulegu störf. Þegar við vitum að glæpir harðna og ofbeldið eykst er mikilvægt að efla um leið vernd fyrir þá sem vinna þessi mikilvægu störf. Sérstaklega er litið til alvarlegra afbrota og harkalegra í fíkniefnaheiminum þar sem æ oftar er gripið til vopna sem hafa gífurlega alvarlegar afleiðingar. Eins og lögreglumaður sagði í viðtali á Stöð 2 um daginn er einungis tímaspursmál hvenær byrjað verður í undantekningartilfellum að hleypa af byssum í átökum í næturlífinu o.s.frv. Það er mikilvægt að lögreglumenn njóti ríkrar verndar og aukinnar og þess vegna er sú grein frumvarpsins mjög mikið fagnaðarefni og studdum við hana eindregið.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um stöðu, stjórn og starfshætti þjóðkirkjunnar. Stafar nefndarálitið frá allsherjarnefnd sem hefur fjallað um málið og fengið til sín ýmsa gesti. Í frumvarpinu er lagt til að íslenska ríkið afhendi þjóðkirkjunni til eignar prestssetur samkvæmt samkomulagi þar að lútandi frá 20. október 2006. Jafnframt er lagt til að biskupi Íslands verði fengið vald til að skipa sóknarpresta í embætti í stað dóms- og kirkjumálaráðherra eins og nú er. Nefndin fagnar því að með frumvarpinu skuli vera leyst úr þeim ágreiningi sem verið hefur milli ríkis og kirkju um eignarhald á prestssetrum og leggur til að frumvarpið verði samþykkt, en þó gera þeir Ágúst Ólafur Ágústsson, Björgvin G. Sigurðsson og Sigurjón Þórðarson fyrirvara við nefndarálit nefndarinnar.

Virðulegi forseti. Margt í frumvarpinu styðjum við sem gerum fyrirvara með undirskrift okkar undir nefndarálit þetta, sá sem hér stendur og hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, og þá gerði hv. þm. Sigurjón Þórðarson einnig fyrirvara við málið. Eitt af því sem við gerum fyrirvara við var að í frumvarpinu er lagt til að íslenska ríkið afhendi þjóðkirkjunni til eignar prestssetur samkvæmt samkomulagi þar að lútandi frá 20. október 2006. Við gerum fyrirvara við þetta og ræddum í nefndinni hvort það væri eðlilegt að þjóðkirkjunni - hinni svokölluðu þjóðkirkju, við gerðum einnig athugasemdir við það orðalag að í trúfrjálsu landi gæti verið eitthvað sem héti þjóðkirkja - væru afhent til eignar prestssetur samkvæmt samkomulagi. Hvort ekki væri eðlilegra að við þær breytingar sem væru að eiga sér stað á samskiptum íslenska ríkisins og kirkjunnar ætti kirkjan ekki jarðeignir eða miklar landeignir, heldur prestssetur samkvæmt því fyrirkomulagi sem er, prestsbústaði eða eitthvað svoleiðis, en væri ekki eigandi og handhafi mikilla landa þar sem væru ýmis ákvæði. Til eru sérstakir prestakvótar eða kirkjukvótar til sauðfjárræktar. Sumum af þeim jörðum fylgja heilmiklar nytjatekjur. Fyrir þessu öllu eru góð og gild rök þegar litið er til fortíðar og þeirrar stöðu sem kirkjan hafði þá, þegar stór hluti af starfi prestsins var hvers konar búskapur í sveitunum. Einu rökin sem komu fram í nefndinni þegar við vorum að ræða þetta mál við fulltrúa kirkjunnar voru þau að þetta gerði það að verkum að presturinn ætti lögheimili og byggi á staðnum raunverulega. Er þá verið að tala um presta úti á landi sem væru ekki búsettir t.d. í Reykjavík og kæmu austur, norður, vestur, suður til að þjónusta sóknarbörnin. Það þótti okkur heldur veigalítil rök í sjálfu sér og lögðum það til að þetta yrði endurskoðað og nútímalegra form fundið á þessu þannig að jarðeignir kirkjunnar heyrðu sögunni til við þessar samningsgerðir og þessa uppfærslu á samskiptum ríkis og kirkju. Eftir þau væri kirkjan ekki eigandi mikilla lendna. En um það var ekki sátt í nefndinni og ekki gengið neitt lengra með það mál, enda um önnur ákvæði frumvarpsins samstaða og sátt. Þetta mál á sér mikla og langa forsögu, hefur þróast mjög og verið til mikillar umræðu innan kirkjunnar eins og þekkt er af fréttum af prestaþingum og kirkjuráðstefnum hvers konar. Þess vegna m.a. skrifuðum við undir málið með fyrirvara.

Frú forseti. Þar sem ég á ekki sæti í allsherjarnefnd og veit ekki nákvæmlega um umfjöllun á þessu máli, um breytingu á lögum um stöðu, stjórn og starfshætti þjóðkirkjunnar, langar mig til að forvitnast aðeins meira um málið. Það er í fyrsta lagi um breytingar á skipan embætta, þ.e. að sú breyting verði að valdið sé fært frá dóms- og kirkjumálaráðherra til biskups um skipan í embætti sóknarprests. Nú hafa prestarnir verið opinberir embættismenn og ráðherra borið ábyrgð á þeim sem slíkum. Ég vil aðeins fá nánari upplýsingar um hvaða breytingar þetta hefur í för með sér gagnvart prestunum sem slíkum. Varðandi prestssetur og prestsjarðir vitum við að það sem hefur hindrað það að margar ríkisjarðir væru seldar eða boðnar til sölu er að ekki hefur verið samkomulag á milli ríkisvaldsins og kirkjunnar um hvernig með skuli fara, bæði prestssetur og jarðir sem taldar hafa verið hluti af prestssetrum áður. Í 6. gr. segir, með leyfi forseta: „Kirkjujarðir og aðrar kirkjueignir sem þeim fylgja, að frátöldum prestssetrum og því sem þeim fylgir, eru eign íslenska ríkisins, samkvæmt samningum um kirkjueignir milli íslenska ríkisins og þjóðkirkjunnar. Andvirði seldra jarða rennur í ríkissjóð. Prestssetur, þ.e. prestssetursjarðir og prestsbústaðir, sem prestssetrasjóður tók við yfirstjórn á frá dóms- og kirkjumálaráðuneytinu 1. janúar 1994 með síðari skjalfestum afhendingum frá dóms- og kirkjumálaráðuneytinu, svo og prestsbústaðir, …“ Í II. kafla athugasemda er upptalning á þessum jörðum, hvaða jarðir verði eign þjóðkirkjunnar og hvaða jarðir verði ekki eign þjóðkirkjunnar. Ég velti bara fyrir mér hinum pólitísku afleiðingum þessa gjörnings, því mér finnst að það hefði þurft að fylgja með nákvæmlega hvaða jarðir - hér eru bara taldar upp þær jarðir sem þjóðkirkjan á að eiga áfram, en aðrar jarðir sýnast mér ekki taldar upp, þ.e. þær jarðir sem eiga að fara undir ríkissjóð. Ég óttast það svolítið ef það er í farvatninu að opna skyndilega á heimild fyrir ríkissjóð til að selja fjölda jarða. Ég vil spyrja framsögumann og formann allsherjarnefndar: Hvaða áhrif hefur þetta frumvarp á stöðu þeirra jarða og jarðaparta sem áður var deilt um og voru hluti af prestssetrum og tilheyrðu þá þjóðkirkjunni að þeirra mati en fer með þessum samningi undir ríkið? Hversu margar jarðir og jarðaparta er hér um að ræða? Við höfum upplifað það á síðustu árum að ríkið, undir forustu landbúnaðarráðherra, hefur verið að falbjóða fjölda jarða. Mig minnir að á síðustu fjárlögum sem afgreidd voru núna fyrir síðustu jól, væru einar 65 jarðir og jarðapartar auglýstir til sölu. Og þegar við í ofanálag erum að horfa upp á miklar breytingar á eignarhaldi á jörðum almennt, talað er um að viss hætta geti verið á að fjöldi jarða fari úr landbúnaðarnotum eða fari í óskyld not, þannig að það verði mjög erfitt fyrir þá sem búa eða stunda landbúnað að halda því áfram, bæði af félagslegum ástæðum og einnig af því landið er tekið út úr landbúnaðarnotkun. Samkvæmt síðustu jarðalögum sem samþykkt voru fyrir um þremur árum var einmitt rýmkað mjög um söluheimildir á jörðum og létt af flestöllum kvöðum sem hvíldu á jarðar- og landeigendum, öfugt við það sem gert er víða í nágrannalöndunum þar sem eru mjög ákveðnar kvaðir lagðar á landeigendur, jarðeigendur, bæði hvað varðar meðferð lands og aðgengi almennings að landi og ekki síður líka nýtingu landsins. Mér finnst það geta verið mjög alvarlegt ef þetta lagafrumvarp sem hér er verið að samþykkja opnar allt í einu á heimild ríkisvaldsins til að fá fjölda jarða til sölu. Ég vil því spyrja: Er það meiningin? Hve margar jarðir eru þar sem nú hverfa þá úr eigu þjóðkirkjunnar sem talið var og yfir til ríkissjóðs og geta síðan verið seldar áfram? Fylgja því heldur engar kvaðir hvað varðar meðferð á landi? Margar þessar jarðir eru líka hluti af menningararfi þjóðarinnar. Þær eru mikilvægar í samfélögunum hvað það varðar. Viss trygging fyrir því að þær jarðir hafa ekki farið í almenna sölu eru deilur um óljóst eignarhald. Meðan við sitjum uppi með ríkisstjórn sem hugsar mest um hvað hún geti einkavætt og hvað hún geti selt, þá finnst mér mjög hættulegt ef hér er verið að opna fyrir mjög víðtækar heimildir um sölu á jörðum. Ég vil líka spyrja hvað varð í þessari umræðu um jarðaskiptin. Var þá tekið á málefnum kristfjárjarða? Ég sé þær ekki nefndar í þessu samkomulagi um kristfjárjarðir en allmargar jarðir á Íslandi voru einmitt kristfjárjarðir, þ.e. kristfé, sem voru dánargjafir, jarðir eða jarðapartar eða aðrar arðberandi eignir sem gefnar voru til framfærslu fátækra, oftast sálugjafir. Gjafir þessar voru í upphafi kallaðar sálugjafir, sálubú eða kristbú og virðast hafa verið eins konar framfærslustofnanir fyrir fátækt, umkomulaust fólk. En síðan hafi þetta breyst þannig að framfærsla fátækra hafi orðið að kvöð á jörðinni og var þá venjulega um einn ómaga að ræða og gjaldið sem gekk til ómagans var kallað kristfé og jarðir með slíkum kvöðum kristfjárjarðir. Jarðir þessar urðu síðan nokkurs konar sjálfseignarstofnanir, kristfjárstofnanir eða kristfjárjarðir. Ég sé ekki minnst á þessar jarðir í lögunum og vonandi eru þær þá bara gersamlega undanþegnar þar. Enda má segja að þær hafi ekki verið hluti af prestssetrum eða jörðum prestssetra. Engu að síður hefur umræðan um kristfjárjarðir og hver ætti að hafa ráðstöfun á þeim komið hér inn á Alþingi hvað eftir annað. Alþingi hefur stundum gerst svo frekt að selja þær úr þeirri upprunalegu stöðu sem þær höfðu þótt það hafi reyndar yfirleitt verið með sérstökum lagaheimildum. Ég vildi þess vegna spyrja hvort þessi lög taki eitthvað til þessara jarða því ef ætlunin er sú að lögin taki líka til kristfjárjarða þá hefði ég viljað ræða það miklu ítarlegar. Ég vildi líka spyrja hvernig það sé með úttektir á þessu, hvort búið sé að gera úttekt eignarlega séð. Það er nokkuð á hreinu að væntanlega er ekki gert ráð fyrir því að þær jarðir sem eru áfram prestssetur og prestssetrasjóður fer með gangi kaupum og sölum. En þó vil ég spyrja formann allsherjarnefndar, hvaða söluheimildir verða eða hvernig verður með möguleika á að selja prestssetur eða prestssetursjarðir? Þó að þessi skil séu orðin milli ríkis og kirkju hvað varðar jarðeignir, er það þannig að kirkjan geti farið að selja prestssetrin á frjálsum markaði undan prestum eða þar sem prestakall leggst af? Getur þá kirkjan selt þær jarðir og látið þær ganga kaupum og sölum? Ég vil áfram vara við of frjálsum heimildum í sölu á þessum jörðum. Mörg prestssetur og jarðir sem tengjast þeim geyma og varðveita mikinn og ríkulegan menningararf þjóðarinnar. Saga þjóðarinnar er mjög samofin prestssetrunum og þeim mannvirkjum og þeim mannvirkjaleifum sem þar eru. Þess vegna er ekki einhlítt að vörsluaðilar, hvort sem það er ríkið eða kirkjan, eigi að fá mjög frjálsan rétt til þess að selja þær jarðir. Ég held að það verði að gera þá kröfu, hvort sem það er kirkjan eða ríkið sem á jarðirnar að þeir umgangist þær á þennan hátt. Nú er hæstv. landbúnaðarráðherra kominn hér og sá sem hefur verið hvað drýgstur að fá heimildir fyrir sölu á ríkisjörðum. Mig minnir að það séu einar 65 jarðir og jarðapartar sem hann hefur fengið heimild til að setja á sölulista á núgildandi fjárlögum og í ofanálag er búið að rýmka mjög heimildir jarðalaga til þess að selja jarðir. Það hefur verið dregið úr kvöðum á jarðareigendum þannig að þær kvaðir sem fylgdu í ábúð á jarðalögum sem voru mjög skýrar kvaðir á jarðeigendur hafa verið felldar burtu. Þess vegna hef ég nokkrar áhyggjur af því ef landbúnaðarráðherra fær allt í einu fjölda jarða sem hann gæti farið að ráðskast með og selja. Þess vegna er ágætt að hæstv. landbúnaðarráðherra sem getur skýrt út fyrir okkur hvernig staðan er með slíkar jarðir, skuli vera kominn í salinn. Ég ítreka því spurningu mína til hæstv. landbúnaðarráðherra sem ég veit að þekkir þetta mjög vel og hefur komið að þessum samningum milli ríkis og kirkju um jarðirnar. Hvernig er því háttað með þær jarðir sem ríkið mun fá til ráðstöfunar eftir að þessir samningar eru komnir í gildi? Hvað eru það margar jarðir og hvernig er með þær jarðir og ráðstafanir á þeim? Fær ríkið heimild til að selja þær eins og hvert annað fylgifé? Eins vil ég líka spyrja hvort þetta breyti einhverju um stöðu prestssetranna. Getur þjóðkirkjan farið að selja þær og versla með þær eins og lausafé, þ.e. þær jarðir sem nú eru orðnar skilgreindar eignir þjóðkirkjunnar? Ég vil vara við því og ítreka að mörg af prestssetrunum eru ekki bara jarðir, þau geyma líka sögu og menningararf þjóðarinnar og það ber að umgangast þau sem slík og ekki eðlilegt að þau séu nein verslunarvara. Ég tel mikilvægt að vera með íhaldssemi hvað varðar frjálsa sölu á þessum jörðum. Ég er hér með mjög ítarlega greinargerðir sem ég get þá vikið að í seinni ræðu minni. Af því að hæstv. landbúnaðarráðherra sem þekkir þessi mál mjög vel er kominn þá spurði ég líka hvort lögin muni hafa einhver áhrif á kristfjárjarðirnar, á fátækrajarðirnar, jarðir sem hafa stöðu sjálfseignarstofnunar og eru í rauninni þannig að enginn jarðneskur aðili á þær sem slíkar. Við höfum deilt um það hér á Alþingi hvaða heimildir Alþingi hafi til þess að samþykkja lög um sölu kristfjárjarða. Alveg sama hvaða afstöðu við höfum til einkavæðingar eða sölu á jörðum almennt. Um þetta hefur verið þannig gjörningur um aldir að okkur ber lagaleg og siðferðisleg skylda til þess að virða hann. Við erum ekkert frekar umkomin til þess nú á fyrstu árum 20. aldar að virða ekki þennan gjörning með kristfjárjarðir en menn hafa verið önnur undanfarin 800 eða 900 ár. Það er því gott að hæstv. landbúnaðarráðherra er kominn til að upplýsa mig og aðra sem hafa áhuga á þessum málum og stöðu þeirra hvort þessi lagabreyting eða samningur breyti einhverju um stöðu umræddra jarða. Ég get farið að stytta orð mín. Ég vitnaði í 6. gr. þessara laga, þ.e. um breytingu á 62. gr. núgildandi laga um stöðu og starfshætti þjóðkirkjunnar þar sem verið er að fjalla um að kirkjujarðir og aðrar kirkjueignir sem þeim fylgja að frátöldum prestssetrum og því sem þeim fylgir eru eign íslenska ríkisins, samkvæmt samningum um kirkjueignir milli íslenska ríkisins og þjóðkirkjunnar. Andvirði seldra jarða rennur í ríkissjóð. Mér finnst þetta mjög athyglisvert. Það eina sem menn leggja áherslu á í þessu samhengi er að andvirði seldra jarða skuli renna í ríkissjóð, eins og það sé eina setningin sem þeim aðilum sem eru að semja þessi lög finnist skipta máli. Ekkert um það hver staða þessara jarða verður eftir skiptin, sem ég hefði viljað að hefði verið kveðið nánar á um og er í sjálfu sér stórmál. Í II. kafla samkomulagsins segir eftirfarandi: „Hér að neðan eru tilgreindar þær eignir, prestssetursjarðir eða prestsbústaðir sem afhentar verða þjóðkirkjunni til yfirráða frá 1. janúar 2007.“ Þær jarðir og eignir sem verði afhentar þjóðkirkjunni eru svo taldar upp. Í III. kafla kemur síðan annar listi: „Hér eru tilgreindar þær 20 eignir, sem prestssetrasjóður hefur keypt eða byggt og verða eign þjóðkirkjunnar.“ Hins vegar kemur hvergi fram listi yfir þær jarðir sem við þetta samkomulag fara til ríkisins. Um þetta vil ég líka spyrja en ég hugsa að það sé hæstv. landbúnaðarráðherra sem viti þetta einna best því hann þekkir þessi jarðamál svo vel. Þarna var ákveðinn fjöldi prestssetra og jarða sem voru tengdar prestssetrum. Mér hefði fundist að til þess að myndin væri heildstæð þá væri hér líka upptalning á þeim jörðum sem samkvæmt samkomulaginu rynnu til ríkissjóðs. Mér finnst það skorta verulega. Ég bið því hæstv. ráðherra eða hv. formann allsherjarnefndar að svara þessu en hv. formaður allsherjarnefndar hefur með mál þetta að gera og hann hlýtur að hafa kannað það hvaða eignarbreytingar eða hvaða réttarskýringu á stöðu eigna var hér verið að gera. Ég er mjög ánægður með að sjá lista yfir hvaða eignir skuli tilheyra þjóðkirkjunni eftir þetta. En ég vil þá líka fá að sjá hvaða eignir ríkið fær í sína forsjá og umsjá við þessa breytingu. Frú forseti. Ég vil líka spyrja um ábúðarlögin og jarðalögin hvað varðar búsetuskyldu og réttindi þeirra sem búa á prestssetrum. Þó að réttindi þeirra hafi verið skert mjög við síðustu endurskoðun og gjörbyltingu á ábúð og jarðalögum þá var þetta einmitt atriði sem deilt var um, þ.e. að hve miklu leyti væri hægt í gegnum jarða- og ábúðarlögin að setja kvaðir, sértækar almennar kvaðir á ábúendur prestssetra vegna þess að þjóðkirkjan hefði jú yfirráð yfir prestssetrunum og þess vegna væri ágreiningur um hvað væri hægt að setja af kvöðum, ábúð af jarðalögum á ábúendur prestssetra. Til þess að fá þetta mál í heild sinni þá finnst mér að það eigi að koma hér fram. Um þetta var deilt við setningu jarðalaganna núna síðast en á því var ekki tekið. Jarðalögin, ábúðarlögin voru því afgreidd án þess að þessi réttarstaða ábúanda á prestssetrum eða jörðum í eigu þjóðkirkjunnar væri skýrð og þau afgreidd, það er kannski of mikið að segja í ágreiningi, en þau voru a.m.k. afgreidd þannig að þjóðkirkjan taldi sig hafa rétt til byggingar á þessum jörðum, taldi sig hafa rétt til þess að leigja þær en ekki landbúnaðarráðuneytið. Þess vegna vildu þeir meina að þeir gætu sett sínar eigin reglur um úthlutun og ábúð á prestssetursjörðum. Lögin koma ekki inn á það, en var þó í umfjöllun í ábúðar- og jarðalögunum einmitt vísað til þess að þessi atriði mundu skýrast þegar búið yrði að ganga frá samningnum milli ríkis og kirkju um jarðirnar. Ég sé það ekki hafa verið gert. Ég sé ekki að það hafi verið gert í frumvarpinu, tekið á réttarstöðu þeirra sem sitja prestsjarðir, kannað hvaða réttarstöðu þeir hafi sem ábúendur, leigjendur eða hvað það mundi kallast. Mér finnst hreinlega ófært ef skilningur minn er réttur og vísa aftur til þess að við afgreiðslu ábúðar- og jarðalaganna á sínum tíma var sagt að þau atriði yrðu skýrð þegar gengið væri frá samningum milli ríkis og kirkju um jarðirnar. Ég þykist vita að hæstv. landbúnaðarráðherra viti þetta því að hann er jú sá sem fer með þessi mál. Ég get m.a. lesið upp álitsgerðir sem komu frá þjóðkirkjunni varðandi þau ákvæði ábúðar- og jarðalaga að ábúendur á prestssetrum ættu að hlíta þeim og þeim ákvæðum sem þar væru. Frú forseti. Mér sýnist allsherjarnefnd hafa skautað mjög létt yfir þau atriði sem lúta að eignarhaldi og meðferð og ráðstöfun á kirkjujörðum og tengdum jörðum og hvernig með skuli fara eftir að samningurinn hefur verið gerður. Reyndar sýnist mér kveðið á um að sett verði upp einhver nefnd sem fari yfir deiluatriði. Það er svo sem gott og blessað en ég sé hvergi talað um réttarstöðu þeirra manna sem þar búa. Það eru að sjálfsögðu undantekningar eða vísað til að prestssetursjarðir sem afhentar eru miði við landamerki jarða eins og þau eru talin vera í dag og er þjóðkirkjunni kunnugt um að niðurstöður óbyggðanefndar og/eða dómstóla um þjóðlendur og ákvörðun eignarlanda, þjóðlendna og afrétta, kunni að breyta þeim landamerkjum. Það er svo sem alveg eðlilegt. Í 8. gr. stendur, með leyfi forseta: „Nú rís ágreiningur um efni eða túlkun samkomulagsins milli aðila þess, t.d. varðandi eignir, landamerki, hlunnindi eða ítök einstakra prestssetursjarða, og skal þá þriggja manna gerðardómur útkljá slík deilumál, enda verði gerðardómsmál höfðað fyrir árslok 2010. Gerðardómurinn skal skipaður einum fulltrúa tilnefndum af fjármálaráðuneytinu, einum tilnefndum af þjóðkirkjunni og einum skipuðum af Héraðsdómi Reykjavíkur.“ Mér finnst mjög athyglisvert að landbúnaðarráðuneytið sem fer almennt með meðferð jarða, hlunnindi og annað sem heyrir undir jarðir - og þar inni er langmest þekking og reynsla í því að véla með þessi mál - skuli ekki eiga aðild að málinu, kannski af því að það er viðtakandi jarðanna. Verður ekki landbúnaðarráðuneytið viðtakandi þeirra jarða sem þjóðkirkjan er að afhenda, eða hver eru skilin sem verða á að jarðir sem var áður ágreiningur um eða tilheyrðu þjóðkirkjunni fari til ríkisins? Er það þá ekki landbúnaðarráðuneytið sem tekur við forsjá yfir jörðunum? Ég sé ekki í fljótu bragði í frumvarpinu hvaða stjórnvald muni taka við jörðunum. Mér finnst eðlilegt að landbúnaðarráðuneytið geri það, það fer með annars jarðir. Ég spyr hæstv. landbúnaðarráðherra hvort svo sé ekki. Ég hef ekki kynnt mér þessi lög svo rækilega. Ég er aðallega að rifja upp þá umræðu sem varð þegar við settum jarðalögin fyrir nokkrum árum þar sem allar þær jarðir sem kirkjan taldi sig eiga eða var ágreiningur um milli ríkis og kirkju féllu í raun utan við ýmis ákvæði jarðalaganna og gert var ráð fyrir að tekið yrði til þeirra við samningsgerðina. Ég get hvergi séð, a.m.k. ekki í fljótu bragði, í frumvarpinu að landbúnaðarráðuneytið sé sá aðili sem fyrir hönd ríkisins taki við jörðunum. Vel má vera að mér sjáist yfir það en ég vona að hér sé ekki verið að fara einhverja ruglleið, að það sé einhver annar aðili, fjármálaráðuneytið eða einhver slíkur, sem eigi að taka við jörðunum sem koma þegar samningarnir taka gildi. Þetta eru helstu atriðin. Þó vil ég spyrja hæstv. landbúnaðarráðherra eins, af því að hér stendur t.d. þetta: „Allar kröfur kirkjunnar á hendur ríkinu vegna annarra eigna sem deilt hefur verið um á milli ríkis og kirkju og snúa að eldri prestssetrum, nýbýlum, hjáleigum og öðrum útskiptum eignum og réttindum allt frá árinu 1907 falla niður eða teljast umsamdar. Sama gildir um kröfur vegna prestssetra eða tengdra réttinda sem ríkið hefur selt á þessu tímabili.“ Nú þykist ég vita að einmitt landbúnaðarráðuneytið hafi farið með þessi mál. Þá vil ég spyrja hæstv. landbúnaðarráðherra hver hafi verið aðkoma hans og ráðuneytisins að málinu sem verið er að fjalla um. Eins og stendur í athugasemdunum hafa sjónarmið kirkjunnar verið talsvert frábrugðin sjónarmiðum ríkisins að þessu leyti. „Kirkjan hefur í viðræðunum byggt sinn málflutning á að ósamið væri um ýmsar aðrar eignir og réttindi en færðust til prestssetrasjóðs með lögum um prestssetur. Þar ber helst að nefna það sjónarmið að nýbýli, hjáleigur, útskipt landsvæði og tengd réttindi sem einhvern tímann hefðu tilheyrt prestssetrunum allt frá setningu laga nr. 50/1907, um sölu kirkjujarða, ættu einnig að teljast eign kirkjunnar.“ Það er einmitt þetta sem um var deilt. Ég vildi vita hvað hefði þá orðið um jarðirnar og hver tekið við þeim. Frú forseti. Ég get komið að þessu aftur ef svör hæstv. ráðherra verða með þeim hætti að ég ákveði að ræða þetta frekar. Mér er mjög hugleikið einmitt að við setningu jarðalaganna var stórum köflum varðandi ráðstöfun og meðferð jarða ýtt til hliðar og beðið eftir samningnum sem mér sýnist síðan ekki koma hér fram.

Hæstv. forseti. Alltaf verður mér það ljósara og ljósara að vinstri grænir, og hv. þm. Jón Bjarnason er auðvitað sósíalisti og vill að allt land sé eign ríkisins og harmar hluti sem ég eiginlega botna ekkert í. Ég tel að ég hafi unnið mjög mikilvægt verk sem landbúnaðarráðherra síðustu ára. Það eru mörg hundruð jarðir sem bændur hafa setið og átt kauprétt á, þeir hafa keypt þær fyrir sig og sitt fólk og verið betur settir á eftir. Það hefur verið fagnaðarefni og margar jarðir sem ekki er kaupréttur á hafa síðan verið seldar með lögum frá þinginu. Þær hafa líka farið í mjög góðar hendur og verið setnar af duglegu fólki. Hreyfingin í sveitina hefur verið mikilvæg. Ég hef sannarlega hvatt bændur sem sitja ríkisjarðirnar til þess að eignast þær og talið það mikilvægt. Síðan er spurning með þetta sem hv. þingmaður minnist á, að aðkoma landbúnaðarráðuneytisins að samningum ríkis og kirkju var í sjálfu sér engin en það hefur verið ágætissamstarf á milli jarðadeildar og prestssetrasjóðs. Hitt er annað mál að kirkjan heldur nú eftir prestssetursjörðum. Þeim fylgir ekki hjá kirkjunni neinn kaupréttur eða ábúð með þeim hætti sem er á ríkisjörðum sem jarðadeildin fer með en þar eru prestar sem fá leigusamninga og eiga ekki kauprétt. Kirkjujarðir ýmsar heldur svo kirkjan í sem eiga sér sögulegt gildi og eru mikilvægar fyrir kirkjuna og starf hennar. Hvað kristfjárjarðirnar varðar eru þær sennilega margar bundnar líka á baksamningum við sveitarfélögin, eins og við þekkjum öll, ég kann bara ekki að fara vel með það allt saman hér. Það hefur mikið verið að gerast í jarðamálum 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. landbúnaðarráðherra fyrir að koma hér og skýra atriði eftir því sem föng eru. Athugasemdir mínar snúa ekkert að því hvort það séu góðir aðilar sem fá jarðirnar eða hvað. Þær snúast bara um lagalega réttarstöðu jarðanna eftir samninginn. Ég held að það sé mjög mikilvægt að það sé skýrt. Ég spurði m.a. hvort það væri ekki réttur skilningur hjá mér að samningurinn breytti engu um svokallaðar kristfjárjarðir, þær haldi áfram sinni stöðu sem kristfjárjarðir. Eins og hæstv. ráðherra minntist á eru sumar í ráðstöfun sveitarfélaga, í öðrum tilvikum er sérstök nefnd sem ráðstafar þeim. Það er ýmis háttur á en lögin breyta engu um stöðu þeirra og taka ekki tillit til þeirra. Jarðirnar sem falla til ríkisins voru áður í ágreiningi á milli ríkis og þjóðkirkju en þær jarðir sem falla til þjóðkirkjunnar eru taldar upp og er bara gott mál. Ég velti hins vegar fyrir mér hvort ekki hefði verið eðlilegt líka að það hefði verið listi yfir þær eignir sem fallið hafa til ríkisins úr þeim potti sem var ágreiningur um. Það hefði verið eðlilegt að greint hefði verið frá því líka. Eins og við ræddum um í jarðalögunum á sínum tíma var talið eðlilegt að þegar búið væri að ganga frá samningnum milli ríkis og kirkju kæmi ákvæði í jarðalögin sem lyti að sérskilyrðum sem jarðirnar sem væru í eigu þjóðkirkjunnar lytu. Það var a.m.k. í umræðunni þegar gengið var frá jarðalögunum á sínum tíma.

Forseti. Það er sennilega orðið fullseint að andæfa þessu frumvarpi en ég verð þó að fagna því að tveir nefndarmanna, félagar mínir, hv. þingmenn Björgvin G. Sigurðsson og Ágúst Ólafur Ágústsson, hafa skrifað undir samþykki sitt með fyrirvara sem gerð var grein fyrir áðan. Of seint, segi ég, ekki vegna þess að klukkan sé nú orðin nokkuð margt, sem ég vil þó benda forseta á, og þó ekki verið að ræða nema 5. málið, að ég hygg, á þessari löngu dagskrá. Of seint, ekki endilega vegna þess að lítið sé eftir af þinginu og af þeim sökum ekki fært að hafa hér uppi málatilbúnað, því að þótt lítið sé eftir af þinginu þá er alveg ósamið og málum fullkomlega óskipað hér þessa síðustu daga og er af þeim ástæðum ekkert í vegi að hefja þá baráttu sem hverjum sýnist um hvaða mál sem vera skal. Of seint vegna þess að menn hafi gefist upp fyrir þessum samningum eða þeirri skipan sem hefur verið komið á hér frá í raun og veru 1997 má segja. Ekki endilega vegna þess, því þessir samningar verða auðvitað einhvern tímann teknir upp aftur. En of seint sennilega vegna þess að þessi pappír sem við erum að fjalla um markar lokaslaufuna á þeim viðræðum og því samkomulagi sem forstöðumenn ríkis annars vegar og hins vegar hinar lútersk-evangelísku kirkjudeildar á Íslandi hafa verið að smíða í allmörg ár og því er lýst yfir í athugasemdum að þetta sé hin endanlega lúkning á a.m.k. hluta af þeim málum. Ég sé ekki betur en að hér sé í raun og veru verið að reka smiðshöggið á þetta samkomulag, sem á sér hápunkt í samkomulaginu 1997 og í lögunum sem samþykkt voru á því sama ári. Ég tel, forseti, enn árið 2007 að með þessu samkomulagi hafi ríkið samið af sér og fulltrúar ríkisins ekki staðið sig í að gæta hagsmuna almennings í landinu gagnvart kirkjudeildinni. Ég segi þetta ekki kirkjudeildinni til hnjóðs eða þjóðkirkjunni á nokkurn hátt til lasts en ég tel að hér hafi verið farið fram af ónógum undirbúningi og menn hafi sætt sig við forna hugsun í þessu og ekki gengið fram með þeim hætti sem eðlilegt hefði verið þar sem ætti að miða við það til frambúðar hver skyldi vera staða ríkisins annars vegar og þeirrar merkilegu menningarstofnunar sem þjóðkirkjan nefnist oft hins vegar. Ég tel að í þessu samkomulagi, í þessum lokaþætti þeirrar nýju skipunar sem tekin var upp að ég held árið 1907, það er a.m.k. ártal sem er miðað við, hefði átt að stefna að því að ríki og kirkja væru aðskild sem tvær sjálfstæðar einingar sem hefðu sín á milli það eitt samband sem menn væru sammála um báðum megin. Að öðru leyti hefði kirkjan sitt verksvið, það sem hún kýs sem frjáls félagasamtök, en ríkisvaldið gætti almannahagsmuna í öllum samskiptum sínum við þessa kirkjudeild eins og aðrar deildir, bæði með því að ákvarða um eignir sem eitt sinn voru sameiginlegar eða voru deilumál og síðan með samningum um þau verkefni sem talið væri heppilegt að kirkjudeildin annaðist á vegum ríkisins eða með einhverjum hætti í þess þágu, á sama hátt að breyttu breytanda, og að breyttu breytanda skiptir hér miklu máli, og aðrar kirkjudeildir. Það skiptir máli vegna þess að þetta er auðvitað stærsti söfnuðurinn á landinu og þó að hlutfall hans af þjóðarheildinni hafi minnkað nokkuð á undanförnum áratugum og einkum á síðustu árum af ýmsum ástæðum, þá held ég að hlutfallið sé enn á milli 85 og 90 af hundraði en nær þó ekki tölunni 90. En þetta er auðvitað með þeim hætti að ríkisvaldið hlýtur að taka sérstakt tillit til þessarar kirkjudeildar og mundi gera það jafnvel þótt kirkjudeildin væri ekki negld niður í stjórnarskrá sem einhvers konar þjóðkirkja Íslendinga. Nú er það eitt mál hversu því er háttað og annað það sem hér er um að ræða, að ríkisvaldið og þjóðkirkjan eru að reyna að skipta með sér þessum gömlu eignum sem rifist hefur verið um í marga áratugi. Ég tel einfaldlega - og ég sagði þetta árið 1997 þegar ég var hér inni sem varamaður og var svo heppinn að Þorsteinn Pálsson, þáverandi dóms- og kirkjumálaráðherra, var að mæla fyrir því frumvarpi sem að lögum varð þá um vorið - að menn hafi farið rangt af stað í þetta. Í stað þeirrar heildarlínu sem hér varð um að ríkið tæki við eignum kirkjunnar, einkum jarðeignum, en sæi þess í stað um að borga starfsmönnum kirkjunnar laun nánast um aldur og ævi - að þetta hafi verið röng aðferð og miklu betri aðferð hefði verið sú að ríkið gerði hreinlega upp við kirkjuna. Ég geri mér alveg grein fyrir því að kirkjan hefði farið fjárhagslega mjög vel út úr því dæmi en gerði það í eitt skipti fyrir öll, auðvitað með einhvers konar samningum sem tækju til ákveðins tíma, á þann hátt að kirkjan væri sjálf ábyrg fyrir greiðslum til sinna manna og sæi sjálf um það hvar þeir sætu, hve margir þeir væru og hvaða störfum þeir sinntu. Þetta tel ég enn þá og þess vegna er ég ósáttur við þann lokasamning sem hér var gerður þar sem enn er verið að blanda saman kirkjueignum og ríkiseignum þó að hér sé farin öfug leið við það sem síðast var gert. Vegna þess að það sjónarmið sem áður ríkti var að ríkið tæki til sín eignirnar en borgaði í staðinn prestunum og öðrum þjónum kirkjunnar en hér hefur ríkið að kröfu kirkjunnar látið kirkjunni eftir bæði prestssetur, íbúðir og heilar jarðir sem víða skipta mjög miklu máli. Ég held að síðasti hv. ræðumaður hafi kannski ekki áttað sig á þessu í sinni ágætu þulu að það er þetta sem er fyrst og fremst verið að gera. Sé nú samningurinn skoðaður í athugasemdunum, forseti, og athugað hvað ríkið fær í sinn hlut og hvað kirkjan fær í sinn hlut þá er það þannig að samkomulaginu er lýst þar í meginatriðum. Það er á síðu 3 í þeirri gerð textans sem hér liggur fyrir. Í fyrsta lagi eru kirkjunni afhent til fullrar eignar og ráðstöfunar prestssetur og prestssetursbústaðir sem hún fékk til umsýslu árið 1993 með fasteignum o.s.frv. þannig að ríkið lætur kirkjunni þetta eftir. Í öðru lagi falla umframkröfur kirkjunnar á undanförnum árum niður. Það má telja ríkinu til tekna en það er í raun og veru það eina sem ríkið fær úr þessum samningi fyrir utan það að ríkið fær viðurkennt eignarhald sitt og þjóðarinnar, því það er þjóðareign, á jörðinni Þingvöllum og kirkjunni þar. Það má segja að ríkið hafi hér fyrst og fremst fengið, a.m.k. að efnislegum gæðum, í sinn hlut þann stað Þingvelli og þá góðu og gömlu kirkju sem þar stendur og má segja að til nokkurs sé unnið þótt ekki séu þessi samningsafrek kannski stórkostleg. Ríkið fellst enn fremur á, og á því græðir mótparturinn, að hækka framlag sitt til kirkjumálasjóðs um 3% af því gjaldi sem nú er greitt til sjóðsins. Síðan kemur í fylgiskjali sjálft samkomulagið sem er í raun og veru verið að staðfesta. Þar eru taldar upp jarðir á næstum því heilli opnu sem sumar eru myndarlegustu og stærstu jarðir á landinu en aðrar minni. Sumt af þessu er í raun og veru aðeins íbúðarhús. Eðlilegra hefði verið að mínu viti að skipta þessu með öðrum hætti, að ríkið hefði jarðirnar í sinni eigu áfram þótt kirkjan eignaðist sínar fasteignir í íbúðarhúsunum sem ekki er undarlegt. Ég skil í raun og veru ekki hvað kirkjunni kemur til að sækja þetta mál með þessum hætti. Það var svo, forseti, að prestar fengu umbun sína af prestsverkum og af sínu mikla embætti með því að setjast að á jörð. Þeir tóku hana í raun og veru að léni fyrir 1907 og skiluðu henni síðan aftur til kirkjunnar, sem varð þá ekki greind frá ríkinu, með því að gerð var úttekt á jörðinni og húsum hennar eins og hún var þegar presturinn tók við og síðan önnur þegar presturinn fór frá og presturinn þurfti að jafna það sem í milli bar ef jörðin var orðin fátæklegri eða húsin léleg en ættingjar hans og hann sjálfur högnuðust ef því var öfugt farið. Síðan lifði presturinn á jarðargróðanum og þeim hlunnindum sem fylgdu jörðinni. Stundum var þessu þannig háttað, og var í raun og veru hluti af miðaldaskipulagi okkar, lénsveldinu á Íslandi, að presturinn fékk ekki aðeins jörð heldur í raun og veru heilt hérað til umráða. Ég þekki það ofurlítið af því að ég starfaði með Herði Ágústssyni að bókinni um Laufás. Þar var það frá fornu að presturinn, sem var yfirleitt einhver mestur valdsmaður á Norðurlandi fyrir utan biskupinn sjálfan á Hólum, fékk ekki einungis Laufás heldur fylgdu Laufási leigujarðar allar og presturinn í Laufási var þannig héraðshöfðingi og í raun og veru lénsherra á þeim parti landsins sem þá skipti miklu máli. Þetta er ekki reyndin lengur. Í raun og veru getur maður ekki komið auga á hvers vegna kirkjan á að eiga miklar jarðir. Það er varla mjög nútímalegt að prestum sé ætlaður búskapur auk þeirra launa sem þeir fá frá ríkinu fyrir embættisverk sín. Ég sé ekki betur en að þjóðkirkjan sé hér með að eignast þessar jarðir sem hreina eign, sem hún hljóti að láta ganga kaupum og sölum ef þar eru þeir fjármálasnillingar sem þessi kirkjudeild er vön að njóta í sínu starfi og hefur gert frá fornu fari. Mér er í sjálfu sér óskiljanlegt af hverju kirkjan vill þetta nema þá að hún hafi séð sér leik á borði gagnvart slökum samningamönnum ríkisins í þessu efni. Ég get tekið undir með hv. þm. Jóni Bjarnasyni að ég tel það ekki heppilegt að þessar jarðir fari með þessum hætti af stað í viðskiptum. Ég tel að þær hefðu verið betur komnar í höndum ríkisins vegna þess að ríkið hefði a.m.k. borið ábyrgð á því að þær yrðu nýttar til hefðbundins landbúnaðar eða til landbúnaðarnota en færu ekki í þá hringekju sem jarðir eru nú að stefna í hér á landi þar sem menn kaupa þær til alls annars en landbúnaðar og gera þær jafnvel að miklu strangari einkaeign en þær hafa nokkurn tímann verið álitnar áður. Ég ætla ekki að þessu sinni að tala lengur um þetta mál en vil þó af því að þessi ræða kann að þykja nokkuð dapurleg - að hér eru sem sé hörmuð afdrif þessa máls og vakin athygli á því að þeim þurfi í framtíðinni að skipa með öðrum hætti, sem ég held að verði nú smám saman þegar þjóðkirkjan svokallaða verður sjálfstæð kirkjudeild og ríkið verður borgaralegt ríki sem gerir ekki upp á milli þegna sinna eftir trúarbrögðum - fagna þeirri breytingu sem hefur gerst í þessu frumvarpi og á lítið skylt við hina og hún er sú að biskup skipar í öll prestsembætti, til þess var kominn tími fyrir löngu. Það er auðvitað framþróunin í þessu máli, í þeim hæga aðskilnaði ríkis og kirkju sem í raun og veru stendur yfir, að kirkjan fái sitt og ríkið sitt í samræmi við orð hins forna höfðingja, Hvíta-Krists, að keisarinn hafi það sem keisarans er og guð það sem guðs er.

Hæstv. forseti. Í tilefni af því að ég skrifaði undir álit þetta sem áheyrnarfulltrúi í allsherjarnefnd án fyrirvara, þ.e. lýsti því yfir að ég hefði ekki fyrirvara um málið, langar mig til að skýra það hér í örfáum orðum. Ég er í meginatriðum samþykk og sammála því prinsippi sem hv. þm. Mörður Árnason lýsti í ræðu sinni, þ.e. því að hér sé vélað þannig um hluti að kirkjan fái í sinn hlut prestssetrin og eftir því sem mér skildist á gestum nefndarinnar þær lóðir sem undir prestssetrunum eru. Það var ekki skilningur minn að hér skiptu stórar jarðir um hendur, þ.e. færu úr eigu ríkisins og yfir til kirkjunnar. Ég vil lýsa því hér yfir svo að það fari inn í þingtíðindi og sé ljóst hver skilningur minn á þessu máli er. Ef um það væri að ræða að hér færu stórar jarðir á milli, að stórar jarðir færu frá ríki og yfir til kirkjunnar, lýsi ég því yfir að mér finnst það ekki rétt ráðslag og það var ekki það sem mér skildist á þeim gestum sem fyrir nefndina komu. Ég mun síðan kanna milli 2. og 3. umr. hvað nákvæmlega er upp á teningnum í þessum efnum og athuga hvort ég kem á endanum til með að að setja fyrirvara við þetta mál og afgreiðslu þess. Það kann sem sé vel að vera. Í öllu falli er sá skilningur á meginlínum sem hv. þingmaður lýsti á þessu máli sömuleiðis minn skilningur.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá allsherjarnefnd um frumvarp til laga um breyting á vísitölu neysluverðs. Nefndin hefur með hefðbundnum hætti fjallað um þetta mál og fengið á sinn fund gesti. Í frumvarpinu er lagt til að vísitala neysluverðs verði reiknuð miðað við verð um miðjan mánuð en ekki verð í upphafi mánaðar eins og verið hefur. Frumvarpið er til komið vegna reglugerðar ráðs Evrópusambandsins nr. 701/2006 um að samræma tíma verðsöfnunar fyrir samræmda vísitölu neysluverðs, en hún tekur gildi 1. janúar 2008. Nefndin aflaði sér upplýsinga frá utanríkisráðuneyti um að reglugerðin hefði verið tekin upp í EES-samninginn með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar í nóvember 2006 og að sex mánaða frestur til afléttingar stjórnskipulegs fyrirvara væri fram í apríl. Þetta kemur ekki fram í frumvarpinu. Nefndin vekur athygli á því að samhliða frumvarpinu er lagt fram frumvarp af hálfu viðskiptaráðherra sem breytir lögum um vexti og verðtryggingu af sömu ástæðum og raktar eru hér að framan. Leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt.

Virðulegi forseti. Hér mæli ég fyrir nefndaráliti frá allsherjarnefnd um frumvarp til laga um breyting á lögum um lögmenn. Þetta er tiltölulega einfalt mál sem er til komið vegna athugasemda frá Eftirlitsstofnun EFTA við að tvær tilskipanir Evrópusambandsins er varða þjónustu evrópskra lögmanna hér á landi séu ekki réttilega innleiddar í íslenskan rétt. Nefndin kynnti sér afstöðu Lögmannafélags Íslands til málsins og félagið gerir ekki athugasemdir við sjónarmið Eftirlitsstofnunar EFTA. Nefndin vekur athygli á því að með breytingunni er ekki haggað við þeirri meginreglu réttarfarslaga að íslenska sé þingmálið. Frumvarpið leggur það til að heimild lögmanns á Evrópska efnahagssvæðinu til að fara með mál fyrir dómstólum hér landi verði ekki lengur bundin við að hann þurfi að starfa með hérlendum lögmanni í þinghöldum. Nefndin telur ástæðu til þess að leggja til að þetta frumvarp verði samþykkt.

Virðulegi forseti. Hér mæli ég fyrir nefndaráliti frá allsherjarnefnd um frumvarp til laga um breytingar á ýmsum lögum er varða útgáfu leyfa og fleira. Á fund nefndarinnar komu ýmsir aðilar, m.a. frá dómsmálaráðuneyti og Sýslumannafélagi Íslands, Lögreglustjórafélagi Íslands og embætti ríkislögreglustjóra. Í þessu frumvarpi eru lagðar til breytingar á ýmsum lögum sem varða útgáfu leyfa af hálfu sýslumanna og lögreglustjóra. Við gildistöku laga nr. 46/2006, um breytingu á lögreglulögum, og lögum um framkvæmdarvald ríkisins í héraði, urðu umfangsmiklar breytingar á skipan lögreglumála. Ein afleiðing þeirra breytinga er að nú fara 11 sýslumenn ekki lengur með lögreglustjórn í umdæmum sínum. Frumvarpið er lagt fram með það í huga að almenningur geti áfram sótt sömu þjónustu við útgáfu leyfa í sínu byggðarlagi, hvort sem sýslumaður hefur einnig með höndum lögreglustjórn eða ekki. Nefndin leggur til þá breytingu á 3. gr. frumvarpsins að í stað þess að allir sýslumenn á landinu nema sýslumaðurinn í Reykjavík, en í stað hans lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu, gefi út ökuskírteini verði útgáfunni fundinn miðlægur staður hjá embætti ríkislögreglustjórans. Þetta helgast m.a. af því að það er heppilegra í samskiptum við erlenda aðila að hafa einn útgefanda að öllum íslenskum ökuskírteinum, auk þess sem þetta fyrirkomulag tryggir að hér á landi verði einn sameiginlegur gagnagrunnur fyrir útgefin ökuskírteini. Nefndin leggur til að ákvæði b- og c-liðar 14. gr. frumvarpsins sem breytir 7. gr. vopnalaga verði látin bíða heildarendurskoðunar vopnalaga. Hvetur nefndin til þess að slík endurskoðun fari fram svo fljótt sem verða má. Þá tekur nefndin fram að í athugasemdum við frumvarpið er á tveimur stöðum að finna smávægilegar villur, annars vegar í athugasemdum við 2. gr. frumvarpsins þar sem vísað er til embættis lögreglustjórans og sýslumannsins á Suðurnesjum í stað embættis lögreglustjórans á Suðurnesjum og sýslumannsins á Keflavíkurflugvelli eins og rétt er. Hins vegar ætti í athugasemdum við c-lið 12. gr. frumvarpsins að standa að útgáfa innflutningsleyfa í atvinnuskyni verði falin lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu en ekki „þeim“ eins og þar stendur. Á þskj. 1073 er að finna breytingartillögur nefndarinnar. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum, en þó ber að geta þess að þeir hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson og Ellert B. Schram hafa skrifað undir nefndarálitið með fyrirvara sem lýtur að ákvæðum vopnalaga.