Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er ein af grundvallarreglum íslenzks hegningarréttar, að ef framinn hefur verið verknaður, sem refsiverður er samkvæmt hegningarlögunum, skuli skilyrðislaust hefja opinbert mál gegn þeim, sem brotlegur hefur gerzt. Frá þessari meginreglu finnast nokkrar undantekningar. Ein þessara undantekninga er, að þannig getur á staðið, að því aðeins skuli opinbert mál höfða fyrir refsiverðan verknað, að sá, sem brotið hefur beinzt gegn, krefjist málshöfðunar. Þetta hefur gilt, ef einhver tekur ófrjálsri hendi hlut, sem aðrir eiga, og notar hlutinn, en ætlar sér ekki að slá eign sinni á hann, heldur skila honum aftur. Fyrir slíkan verknað ber ekki að höfða mál, nema því aðeins að sá, sem hlutinn átti, krefjist málshöfðunar. Þetta er út af fyrir sig eðlileg og sjálfsögð regla. En reynsla síðari ára hefur þó sýnt, að þannig getur á staðið í vissum samböndum um slíkan nytjastuld, að ekki sé eðlilegt að láta vera komið undir geðþótta eiganda hlutarins, hvort opinhert mál er höfðað fyrir töku hans eða ekki. Á síðari árum hefur það farið mjög í vöxt, að menn tækju í heimildarleysi bifreiðar og vélknúin farartæki, sem aðrir eiga, nota þau, leggja þeim á sinn stað aftur eða hlaupa frá þeim, en ætla sér ekki að slá eign sinni á þær. Slíkur verknaður hefur farið mjög í vöxt á hinum síðari árum, og kveður nú svo mjög að þessu, sérstaklega með bifreiðarnar, að til hreinna vandræða horfir. En mál út af slíkum afbrotum sem þessum er því aðeins höfðað, að eigandi bifreiðanna eða farartækjanna krefjist þess, enda komi ekki neitt annað sérstakt til. Það liggur í augum uppi, að þó að brot sem þetta beinist að vísu í meginatriðunum gegn þeim, sem farartækið átti eða á, þá er líka hér um mjög alvarlegan verknað að ræða gegn öllum almenningi. Þeir, sem leggja það í vana sinn að taka slík farartæki og nota þau, eru yfirleitt kærulausir, hirðulausir menn, sem láta sér nokkuð standa á sama, á hverju veltur og hvernig þeir hegða sér við akstur þessara farartækja, og gjarnan er hér um ölvaða menn að ræða. Liggur í augum uppi, að af notkun slíkra manna á þessum farartækjum stafar hætta fyrir allan almenning, sem á vegi þeirra kann að verða. Það hefur því þótt eðlilegt, að gerðar væru einhverjar sérstakar ráðstafanir til þess að reyna að koma í veg fyrir það ástand, sem í þessum efnum hefur ríkt, og nefnd sú, sem haft hefur með höndum endurskoðun hegningarlaganna, hefur tekið til athugunar, með hverjum hætti væri hægt að koma á breytingu á hegningarlögunum, sem leiddi til þess, að úr þessum afbrotum mætti draga svo mjög sem frekast væri hægt. Hefur n. komizt að þeirri niðurstöðu, að það sé eðlileg og sjálfsögð ráðstöfun að breyta því ákvæði hegningarlaganna, að málshöfðun fyrir þessi brot skuli háð kröfu eiganda farartækjanna. Hefur mþn. samið frv., sem hér liggur fyrir og beinist í þá átt, að þetta skilyrði er niður fellt, og á nú skilyrðislaust að höfða mál út af þessum brotum, eins og um önnur almenn brot á hegningarlögunum væri að ræða. Auk þess er lagt hér til, að refsing fyrir þessi brot sé þyngd nokkuð frá því, sem nú er. Allshn. þessarar hv. d. hefur fengið þetta frv. til athugunar og borið það saman við hegningarlögin. Getur n. fyrir sitt leyti fallizt á, að hér sé um svo alvarlega verknaði að ræða, að brýna nauðsyn beri til, að reynt sé að draga úr þeim eins og hægt er, og telur n., að þær till., sem hér eru fram bornar, miði að því að draga úr slíkum brotum sem hér er um að ræða. Það er því till. allshn., að frv. verði samþykkt óbreytt eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Í þessu frv. er lagt til, að sú breyting verði gerð á lögunum um happdrætti fyrir dvalarheimili aldraðra sjómanna, að happdrættinu verði leyft að hafa fleiri tegundir vinninga en nú er samkvæmt gildandi lögum. Er sérstaklega farið fram á það, að leyft verði að hafa húsgögn og annað slíkt á meðal vinninga í happdrættinu. Það er nú farið að tíðkast mjög í seinni tíð að færa vinningana í happdrættunum út á dálítið breiðara svið en verið hefur, og hvað sem um þá hluti má segja yfirleitt og allt þetta happdrættafargan, sem hér gengur, þá virðist ekki vera ástæða til að amast við því, að þetta happdrætti fái að hafa á meðal sinna vinninga svipaða muni og önnur happdrætti, sem hér starfa, fá að hafa. Út frá því sjónarmiði hefur allshn. orðið ásátt um að mæla með því, að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Það er vegna þess, að nokkur mál, sem ég hef lagt fyrir þessa hv. d., sýnast ætla að fá trega afgreiðslu úr nefndum. Ég vildi aðeins beina því til nefndarformanna, hvað þeim mundi líða. Það er þá fyrst frv. til laga um prentrétt, sem sent var til hv. allshn. mjög snemma á þessu þingi og mér væri nokkur forvitni á að vita, hvort n. byggist við að afgreiða. Ég veit að vísu, að hv. formaður muni vitna til þess, að hv. þm. Seyðf. sé fjarstaddur, en hann muni athugasemdir hafa að gera við einstök ákvæði frv. Þetta er rétt, en búast má við honum heim a.m.k. innan viku, svo að hann mundi hafa fullt færi á að koma sínum brtt. að, jafnvel þótt n. afgreiddi málið frá sér einhvern næstu daga, hvort sem hún vill vera því sammála eða ekki eða óskar á því frekari athugunar. En hér er um slíkt mál að ræða, að eðlilegt virðist, að n. láti eitthvað uppi um það til leiðbeiningar í framtíðinni, ef hún getur ekki fallizt á meginatriði frv. óbreytt, sem mér er með öllu ókunnugt um. Þá er það frv. til laga um sálfræðiþjónustu í barnaskólum, sem snemma á þinginu var sent til hv. menntmn. Enginn efi er á því, að hér er um merkilegt nýmæli að ræða og full þörf er á slíkri þjónustu. Mér er ekkert launungarmál, að ég tel, að í þessu frv. felist einungis vísir að því, sem verða muni síðar, en ekki fullkomin framtíðarlausn. Ég velt ekki, hvaða skoðun hv. n. hefur á málinu, en ég tel það a.m.k. merkara en svo, að verjanlegt sé að láta það falla þegjandi niður. Loks er frv. til laga um ríkisborgararétt, sem lagt var fyrir þingið, eftir að það kom saman að loknu jólafríi, og mun nú vera hjá hv. allshn. Það er ekki hægt að segja, að málið hafi dregizt óhæfilega, en ég vildi þó fremur ýta á eftir afgreiðslu þess.:



Herra forseti. Tvö af þeim málum, sem hæstv. ráðh. var að kalla eftir, eru hjá allshn. Þar er ég formaður og vil gjarnan skýra honum frá, hvernig málið stendur, enda þótt honum sé um annað þeirra kunnugt áður. Ég hef sagt honum það áður, að Lárus Jóhannesson hrl., þm. Seyðf., væri á móti frv. um prentrétt eins og það væri. Það eru nú komnar til hans um málið, ekki n., umsagnir bókaútgefenda og lögfræðinga hér í bænum, ég veit ekki hvað margra, hann hefur verið að vinna í því, og meðan hann er með þær, væntanlega ekki með sér í ferðalaginu, en heima í sinni skrifborðsskúffu eða á einhverjum öðrum stað, þar sem hann geymir þær vel, kannske bara í sínu höfði, ég skal ekkert segja um það, verður það mál ekki tekið fyrir. Ég vinn ekki að því að taka það fyrir, fyrr en hv. þm. Seyðf. kemur heim, svo að hann geti komið að þeim athugasemdum, sem bókaútgefendur og lögfræðingarnir í bænum hafa við það að gera og hann hefur hjá sér. Hvað frv. um ríkisborgararéttinn snertir, þá er það að vísu rétt, að það er búið að vísa því til n„ en n. hefur ekki enn þá fengið eitt einasta gagn, sem á að fylgja því, hvorki frá stjórnarráðinn né neins staðar frá. En fyrr en hún fær þau gögn, getur hún ekki tekið það til meðferðar.



Herra forseti. Hv. 1. þm. N-M. (PZ), formaður hv. allshn., er, sem við vitum, allra manna minnugastur, en þó hefur honum nokkuð skotizt í því, sem sjaldan verður, að hann hafi sagt mér frá því, að hv. þm. Seyðf. (LJóh) hefði einhver plögg frá lögfræðingum hér í bænum varðandi þetta mál. Það hef ég ekki heyrt fyrr. Hitt sagði þm. mér, að hv. þm. Seyðf. hefði athugasemdir að gera við frv., það játa ég fúslega. En ég vildi nú beina því til hv. þm., að ef hann hefur ríka löngun til þess að vinna að málinu og leysa sína þingmannsskyldu af hendi, eins og ég treysti honum allra manna bezt til, svo ötulum manni, þá mundi vera hægt að fá afrit af þessum skjölum frá lögfræðingunum, sem athugasemdirnar hafa samið, svo að n. gæti kynnt sér þær og þá ef til vill dómsmrn. og semjandi frv. En um þessar athugasemdir hef ég ekki heyrt fyrr. Ég er sízt á móti því, að þær séu skoðaðar og málið sé athugað til hlítar, en mér finnst ekki verjanlegt, eftir að þing er búið að sitja hér frá því snemma í október, að málið skuli enga efnisathugun hafa fengið hjá hv. n. Það finnst mér linlega á haldið, Um ríkisborgararéttinn stendur öðruvísi á. Það frv. er tiltölulega nýkomið til hv. n. Ég er mér þess ekki meðvitandi, að ég hafi vanrækt að láta n. fá nokkur gögn. Ef svo er, þá er sjálfsagt að bæta úr því. En ég hef ekki heyrt það fyrr. Varðandi hv. menntmn. er það þannig, að hún hefur af miklu meiri röskleika afgreitt þau mál, sem til hennar hafa komið, og ég veit, að hún hefur mikið athugað málið um sálfræðilega þjónustu, en mér finnst tími til þess kominn, að þeirri athugun ljúki.



Herra forseti. Út af athugasemdum hæstv. dómsmrh. um sálfræðifrv., þá er það rétt, sem hann tók fram, að n. hefur tekið þetta fyrir og hefur verið í miklum vafa um, hvernig beri að afgreiða það. En það er alveg sjálfsagt að gera því skil með einhvers konar áliti þegar í þessari viku eða á mánudaginn kemur.

Forseti (GíslJ): Ég mun að sjálfsögðu, að gefnu tilefni, hafa samráð við nefndaformennina um þessi mál og sjá, hvort hægt sé að þoka þeim eitthvað áfram.