Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég hreifst ungur af rökum Framsóknarflokksins gegn matarskattinum og hef hvorugu gleymt síðan. Þess vegna urðu það mér töluverð vonbrigði þegar ráðherrar Framsóknarflokksins létu beygja sig við ríkisstjórnarborðið og samþykktu að leggja til við þingið að hækka matarskattinn. Það var mér undrunarefni, ekki síst í ljósi þess að hæstv. forsætisráðherra hafði fyrir ekki svo mjög löngu síðan sagt að það væri margsannað að hækkun matarskattsins kæmi verst við þá tekjulægstu. Sem betur fer reis þingflokkur Framsóknarflokksins upp, að því er virtist sem einn maður, og kom vitinu fyrir þá. Menn úr þingflokknum komu fram og sögðu algjörlega skýrt að þeir hefðu gert fyrirvara við matarskattinn. Síðan hefur það komið fram í þessum sölum að bara eins konar almennur fyrirvari hafi verið gerður. Þess vegna langar mig til að spyrja hv. þm. Sigrúnu Magnúsdóttur: Hver er fyrirvari Framsóknarflokksins við þetta frumvarp sem ég nefndi? Er það fyrirvari við matarskattinn eða ekki? Ætlar Framsóknarflokkurinn að heykjast aftur og gleyma því að berjast fyrir bændur og neytendur í þessu máli? Ég hef tekið eftir því að hv. þingmenn Framsóknarflokksins hafa verið tíndir einn af öðrum út undir vegg og þeim sagt hvernig þeir eigi að haga sér. Sumir hafa staðið uppréttir eins og vaskir menn, eins og hv. þm. Karl Garðarsson. Það urðu mér mikil vonbrigði þegar ég sá að Vigdís Hauksdóttir, sem hafði lýst skýrum fyrirvara við matarskattinn, hafði skipt um skoðun. Það kom mér verulega á óvart, en blessuð sé minning að minnsta kosti þess skeiðs í hennar pólitíska lífi. Hins vegar var Sigrún Magnúsdóttir, hv. þingflokksformaður Framsóknarflokksins, algjörlega skýr. Hún lagðist opinberlega gegn því 21. ágúst að matarskatturinn yrði hækkaður. Hún sagði að hann kæmi náttúrlega mest við þá sem minnst mættu sín. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún sé enn þá sömu skoðunar. Hver er fyrirvari Framsóknarflokksins? Ætlar Framsóknarflokkurinn 

Virðulegi forseti. Eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson veit slær hjarta mitt með bændum og þeirri frábæru vöru sem þeir framleiða í takt við hreinleika íslenskrar náttúru, enda er svo komið að íslensku fæðutegundirnar, kjötið, mjólkin og fiskurinn í sjónum, eru taldar heilnæmustu matvörur heimsins. Síðasta sumar gáfu tvær alþjóðlegar stofnanir út að Ísland skoraði hærra en Ítalía og Grikkland. Ég vil mjög gjarnan stuðla að því að Íslendingar geri sér grein fyrir þessu og njóti þessara gæða. Fjárlagafrumvarp er veigamesta frumvarpið sem lagt er fram á Alþingi. Oft hefur tekjuhlið þess ekki verið lögð fram fyrr en síðla nóvember. Núna höfum við tæpa þrjá mánuði til skoðunar á frumvarpinu. Við framsóknarmenn munum sannarlega standa vörð um hag heimilanna. Á það getur þingmaðurinn stólað. Fyrirvari okkar snerist eingöngu um að við vildum ekki tefja framlagningu þessa frumvarps en höfðum að mati okkar margra innan þingflokksins ekki haft nægjanlegan tíma til að reikna og skoða mismunandi valkosti og dæmi þannig að ef eitthvað kæmi í ljós vildum við eflaust gera breytingar á. Við viljum nefnilega vanda okkur, kæri þingmaður. Eins og ég segi hefur þingnefndum aldrei gefist lengri tími til þinglegrar meðferðar á fjárlagafrumvarpi og tekjuhlið þess. Og var ekki Alþingi fært einmitt fram til þess að hafa betri tíma í fjárlög? Ég vil benda á að það hjálpar matvælaframleiðendum eins og bændum að lækka efra þrepið, bæði varðandi tækjakaup og varahluti. Varahlutir í bíla, dráttarvélar og fleira eru oft þungur baggi og stendur framvindu þeirra fyrir þrifum. Þá bendi ég á afnám vörugjalda, lækkun vísitölu og þar með lækkun skulda, og lægri verðbólgu höfum við ekki haft í tíu ár. Allt þetta hjálpar. Aðalatriðið hlýtur að vera að meta heildaráhrif frumvarpsins 

Virðulegi forseti. Svo vel þekki ég bændur að ég veit að þeir vilja ekki svíkja nokkurn mann. Þeir framleiða frábæra vöru og þeir vilja standa með heimilum landsins, þannig þekki ég þá. Ég hef stutt þá alla tíð. Núna vakna hjá mér ýmsar spurningar. Úrskurður Samkeppniseftirlitsins í gær vegna athafna Mjólkursamsölunnar vekja mér ugg í brjósti og ég hef áhyggjur af þeim úrskurði. En það er rétt að gefa þeim sem þar véla um hlutina tíma til að mæta andmælum í málinu. Ef úrskurður Samkeppniseftirlitsins er réttur er aðeins eitt svar við því: Það verður að stokka spilin og gefa upp á nýtt, það er alveg ljóst. Stuðningur minn við bændur er háður viðbrögðum og niðurstöðu þessa máls, það er mjög mikilvægt. Markaðsmisnotkun er glæpur gagnvart neytendum og í því getum við ekki tekið þátt.

Hæstv. forseti. Fyrir stuttu síðan fékk ég svör við skriflegri fyrirspurn til hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Í fyrirspurninni spurði ég hvernig fjármálastofnanir halda utan um skráningu á viðskiptasögu einstaklinga, viðskiptasögu einstaklinga sem hafa farið í gegnum greiðsluaðlögunar- eða gjaldþrotaferli. Þess ber að geta að fyrirspurninni var mjög vel svarað af hæstv. ráðherra. Ástæða þess að ég sendi inn fyrirspurn þessa efnis til hæstv. ráðherra var sú að fjármálastofnanir hafa verið tregar til þess að láta frá sér upplýsingar um skráningu á viðskiptasögu einstaklinga hjá fjármálastofnunum, þ.e. til fyrirtækja og stofnana sem hafa aðstoðað einstaklinga í fjármálaerfiðleikum. Flestallar fjármálastofnanirnar sem spurðar voru svöruðu fyrirspurninni mjög vel nema ein fjármálastofnun sem taldi sér ekki rétt að svara því að Alþingi hefði ekki eftirlitsskyldu gagnvart starfsemi hennar. Þess ber að geta að samkvæmt vef Bankasýslu ríkisins á ríkið samt sem áður 13% hlutdeild í þeirri fjármálastofnun sem neitaði að svara. Það gæti verið til mikilla bóta að fyrirtæki eða embætti sem aðstoða einstaklinga í fjármálaerfiðleikum hefðu heimild til að sekta fjármálafyrirtæki sem neita að afhenda umbeðnar upplýsingar, upplýsingar sem eru heimilaðar af einstaklingum í fjármálaerfiðleikum og eru nauðsynlegar til að vinna í erfiðri fjármálastöðu þeirra. Það sem kemur fram í svarinu er að þeir sem farið hafa í gegnum greiðsluaðlögunarferli, sem tekur á bilinu eitt til þrjú ár, eða gjaldþrotaferli sem tekur u.þ.b. tvö ár, eru skráðir sem slíkir í sjö ár hjá viðkomandi bankastofnun þrátt fyrir að hafa staðið við alla gerða samninga. Nauðsynlegt er að stjórnvöld endurskoði löggjöfina í kringum þetta ferli, t.d. greiðsluaðlögun, þannig að neytandi sem fer í gegnum þessi erfiðu spor viti nákvæmlega hvað ferlið þýðir fyrir fjárhagslega stöðu hans í framtíðinni. Í framhaldi af þessari fyrirspurn hef ég sent nýja fyrirspurn á hæstv. ráðherra. Ég spyr hvort viðskiptabankar hafi sameiginlegan gagnagrunn 

Virðulegi forseti. Í fjárlögum næsta árs er víða talað um aukna framleiðni og nýsköpun hjá stofnunum ríkisins. Þetta er sannarlega mikilvægt og bætir rekstur ríkisstofnana en getur verið nokkur áskorun fyrir starfsmenn og stjórnendur vegna vísbendinga sem við höfum um líðan ríkisstarfsmanna um þessar mundir. Við vitum að starfsumhverfið hefur úrslitaáhrif á það hvernig okkur tekst að vera skapandi í vinnu og hvernig okkur tekst að velja vinnulag sem er skilvirkt og eykur framleiðnina. Á árunum fyrir 2008 voru kannanir á umhverfi ríkisstarfsmanna nokkuð tíðar en færri undanfarin ár, en gefa vísbendingar um verulega aukið álag meðal starfsfólks og stjórnenda á vinnustöðum ríkisins, aukna vanlíðan og merki um kulnun. Einelti er líka sérstakt áhyggjuefni þar sem fjórðungur svarenda í nýlegri könnun hafði orðið vitni að einelti á vinnustöðum ríkisins. Einn af hverjum tíu hafði orðið fyrir einelti á vinnustað. En það er samt margt sem starfsfólk og stjórnendur geta gert til að bæta starfsumhverfið, oft án aukins kostnaðar, vegna þess að umbætur á starfsumhverfi snúast oft um viðhorf og forgangsröðun. Í ljósi þessa vil ég hvetja og skora á hæstv. fjármálaráðherra og ráðherra annarra ráðuneyta að hlutast til um að aðstæður og starfsumhverfi opinberra starfsmanna verði bætt. Hér má til dæmis nýta nýjar og vandaðar tillögur fyrir forstöðumenn ríkisstofnana sem flestar snúast um viðhorf stjórnenda og starfsfólks og um forgangsröðun í mannauðsmálum ríkisstarfsmanna.

Virðulegi forseti. Aðeins hefur verið sakfellt í einu mansalsmáli á Íslandi á undanförnum árum og kom það mál upp árið 2010 samkvæmt skýrslu sérfræðingahóps Evrópuráðsins sem kom út í gær. Í skýrslunni segir að íslensk stjórnvöld hafi tekið mikilvæg skref í baráttunni gegn mansali og er það ekki síst því að þakka að við höfum undirgengist alþjóðlega samninga og sáttmála um þessi mál. Sérfræðingahópur Evrópuráðsins hvetur íslensk stjórnvöld hins vegar til að ganga lengra og taka félagasamtök og stéttarfélög með í þá vinnu. Bent er á að barátta stjórnvalda á Íslandi hafi aðallega beinst gegn mansali sem tengist kynferðislegu ofbeldi en minna hafi borið á aðgerðum gegn mansali sem tengist öðrum þáttum eins og almennri nauðungarvinnu. Þá bendir nefndarálit ráðsins á ýmsa þjónustustarfsemi, hótel- og skemmtanaiðnaðinn, þar sem áhætta er til staðar. Sérstaklega er talað um nauðsyn þess að koma upp kerfi til að fylgjast með mansali sem tengist börnum, sem koma jafnvel ein síns liðs hingað til lands, erlendum farandverkamönnum og hælisleitendum. Sérfræðingahópur Evrópuráðsins bendir á að þótt aðeins hafi verið sakfellt í einu mansalsmáli hérlendis á undanförnum árum hafi mun fleiri mál verið rannsökuð án þess að þau hafi leitt til sakfellingar. Hér þurfi hins vegar að koma á samræmdu kerfi þar sem fylgt er ákveðnum reglum og stöðlum þegar slík mál koma upp. Þá vanti samræmdan gagnabanka hér á landi sem hægt sé að fara í við rannsókn mansalsmála. Evrópuráðið hvetur íslensk stjórnvöld til að sjá til þess að fórnarlömb mansals fái alla þau aðstöðu sem þau þurfa, þar á meðal húsnæði, menntun og félagslega þjónustu. Þannig sé hægt að sporna gegn því að viðkomandi verði aftur fórnarlamb mansals. Það er full ástæða til að fagna þessari skýrslu sérfræðingahóps Evrópuráðsins um mansal á Íslandi og hvetja þingmenn til að kynna sér hana. Í framhaldi þarf síðan að skoða hvort ekki sé hægt að styrkja lagalega stöðu þeirra sem eru fórnarlömb mansals hérlendis.

Hæstv. forseti. Sjávarútvegur er ein af undirstöðuatvinnugreinum Íslendinga og öllum ljóst að mikil verðmæti felast í auðlindum hafsins. Það er hins vegar ekki á færi allra landsmanna að sækja í þessa auðlind nema gegn gjaldi til þeirra sem telja sig eiga hana. Hvað á ég við með því? Jú, með hlýnun sjávar koma hingað til landsins nýjar tegundir, svo sem blálanga, skötuselur, langlúra og síðar makríll. Þessar tegundir koma flestar fyrst að landinu suðvestanverðu. Í upphafi eru þessar tegundir utan kvóta og veiðar því frjálsar. Eðli málsins samkvæmt veiða sjávarútvegsfyrirtæki á Suðvesturlandi þessar tegundir og til verður veiðireynsla. Einhverjum árum síðar eru þessar tegundir settar í kvóta og tekur úthlutun þá mið af veiðireynslu. Með tíð og tíma færa tegundir sig norðar og austur með landinu. Sjávarútvegsfyrirtæki á Vestfjörðum, Norðurlandi og Austfjörðum búa ekki yfir veiðireynslu á þessum nýju tegundum. Það þýðir að þau þurfa að leigja eða kaupa kvóta ætli þau sér að veiða og skapa verðmæti úr tegundunum. Það má ekki skilja orð mín svo að hér sé um ranglæti að ræða en ég tel að við þurfum að huga að þessu til að skapa meira réttlæti í kerfinu. Ég vil ganga svo langt að segja að þetta sé hugsanlega ein af ástæðunum fyrir neikvæðri byggðaþróun í landinu. Núverandi fyrirkomulag stuðlar síður en svo að fjölbreytni í greininni sjálfri, enda eru þeir sem eru stórir og sterkir líklegri til þess að búa yfir veiðireynslu en hinir sem eru minni og meðalstórir og jafnframt þeir sem vilja hefja rekstur í sjávarútvegi. Tökum dæmi: Veiðar á blálöngu vekja athygli í kringum 1980. Tekið skal fram að það eru til heimildir um veiðar á henni mun fyrr. Blálanga veiðist í auknum mæli sem meðafli við karfa- og grálúðuveiðar djúpt úti af Vestfjörðum en síðar í samræmi við aukna útbreiðslu tegundarinnar í stofnmælingum. Á síðasta fiskveiðiári var úthlutun í blálöngu 2.400 tonn. Það ár voru tvö fyrirtæki í Grindavík með um helming aflans í blálöngu, enda tekur úthlutun mið af veiðireynslu. Ljóst er að nýtingarréttur á auðlind í hafinu færist ekki sjálfkrafa til þrátt fyrir að auðlindin sjálf hafi sannarlega færst til. Hversu réttlátt er það ef við horfum til dæmis 20 ár fram í tímann?

Hæstv. forseti. Okkur berast eiginlega á hverjum degi góðar fréttir af efnahagslífi þjóðarinnar sem sýna fram á góðan árangur af störfum ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar á því rúma ári sem hún hefur starfað. Til dæmis hefur launavísitala hækkað stöðugt undanfarna tólf mánuði. Þúsundir nýrra starfa hafa orðið til og þannig hefur atvinnuleysi óðum farið minnkandi og er nú rétt rúm 3%. Hagvöxtur er með því mesta sem við þekkjum í þeim löndum sem við berum okkur saman við og verðbólga hefur verið undir markmiðum Seðlabanka Íslands allt þetta ár, líklega í fyrsta skipti í sögunni. Því eru það vonbrigði að sjá nýlega fréttir af því að á tímabilinu apríl–september hefur vöruverð hækkað í 9 af 14 verslunum sem ASÍ athugar verð hjá. Á því umrædda tímabili hefur gengi krónunnar gefið ögn eftir en ef horft er lengra aftur, t.d. ár aftur tímann, er styrking krónunnar hins vegar veruleg án þess að þess hafði sést merki í lækkandi vöruverði í verslunum. Ég verð því að skora enn einu sinni á kaupmenn að skila inn í vöruverð þeirri styrkingu krónunnar sem orðið hefur frá til dæmis febrúar 2013 til dagsins í dag. Það verður að nefna að fyrirtæki hafa tekið á, samanber IKEA en þeir hafa gefið út að 5% lækkun verði á vöru þeirra næsta árið. En það er full þörf að hvetja til aðgátar í þessum málum þannig að árangurinn sem hefur náðst fjari ekki út.

Virðulegi forseti. Andlegt álag, vanlíðan, skert sjálfsvirðing og niðurbrot á andlegu og líkamlegu heilsufari er meðal helstu afleiðinga fátæktar. Þeir sem glíma við fátækt skilja hvað ég á við. Þessi einkenni valda því að fátækt fólk dregst úr þátttöku í samfélaginu, missir samkeppnisfærni og nýtur þar af leiðandi ekki þeirra gæða og tækifæra sem teljast sjálfsögð og eðlileg í samfélaginu. Hvernig viðhöldum við lífsgleði okkar þegar við vitum að svo mörg okkar, þar á meðal börn, hafa svo lítið að gleðjast yfir? Við gerum það með því að firra okkur ábyrgð og felum ríkinu og stofnunum þess hlutverk bjargvættarins. Þannig getum við lokað augunum fyrir neyðinni og hætt að hugsa um hana. En á meðan við neitum að taka ábyrgð erum við ekki eitt fólk heldur hópar fólks sem hafa litla tilfinningu fyrir því hvernig annar hópur en þeirra eigin lifir og upplifa enga ábyrgð á aðstæðum hver annars. Hvaða áhrif hefur það á lýðræðið þegar stór hópur fólks upplifir sig utan kerfis? Þessi hópur hefur andúð á kerfinu og þeim lögum og reglum sem viðhalda því, enda upplifir þessi hópur andúð kerfisins. Hvað er matarskatturinn og hækkun hans annað en andúð kerfisins á fátæku fólki? Áhrif skattsins verða þau ein að færa til kostnað innan kerfisins því að ef fólk neyðist til að skipuleggja mataræði sitt og fjölskyldu sinnar út frá sparnaði í stað heilsu liggur í augum uppi að kostnaðurinn endar í heilbrigðiskerfinu. Einhverjir hagfræðingar og peningateljarar munu eflaust reikna þann kostnað í krónum og vega og meta en fyrir okkur, almenning í landinu, verður heilsa okkar og barna okkar ekki metin til fjár. Þegar ég velti fyrir mér hvers konar samfélag ég vil taka þátt í að skapa hugsa ég til róttæku hugmyndarinnar hans Thomas More um samfélag þar sem áhersla er lögð á að fyrirbyggja glæpi með því að útrýma fátækt frekar en að byggja á refsikerfi þar sem beinlínis er stuðlað að glæpum með ójöfnuði. Þegar ég spái í það er þetta alls ekki róttæk hugmynd heldur er það eðlilegt og rökrétt að vilja lifa í samfélagi þar sem fátækt og fylgikvillar hennar heyra sögunni til.

Virðulegi forseti. Fjárlagafrumvarpið hefur verið gagnrýnt harkalega. Þar hefur mest verið talað um hækkun á matarskatti, á bókaskatti og á styttingu heimildar til þess að greiða atvinnuleysisbætur. Það hefur verið gagnrýnt að ríkisstjórn ríka fólksins geri aðför að þeim sem minna mega sín. Það er fleira sem er gagnrýnivert í þessu fjárlagafrumvarpi og hv. þingmenn þurfa að gefa gaum. Eitt af því er að gert er ráð fyrir að ársnemendum í framhaldsskólum fækki um 916. Til þess að setja þær tölur í samhengi er það eins og að leggja niður Fjölbrautaskóla Suðurnesja, sem þjónar rúmlega 20 þús. manna samfélagi með öllum sínum nemendum og 90–100 starfsmönnum. Fækkun nemenda verður um allt land og við þurfum ekki bara að hafa áhyggjur af þeim ungmennum sem fá ekki inngöngu í framhaldsskóla landsins á árinu 2015 eða þeim starfsmönnum sem missa vinnuna sína víða um land, heldur þurfum við einnig að hafa áhyggjur af rekstri smærri skóla á landsbyggðinni, því að fækkunin mun fyrst og fremst koma niður á rekstri þeirra. Á næstu árum er gert ráð fyrir að nemendum fækki enn meira og árið 2018 komi áhrif styttingar á námstíma til stúdentsprófs inn að fullu. Hvað verður þá um rekstur smærri skóla úti á landi og hvernig verður þá aðgengi að menntun víða um land? Og hvernig verður þá framhaldsskólum landsins gert kleift að þjónusta nærsamfélög sín? Þessu þurfum við að svara. Við þurfum að rýna í það, hv. þingmenn, hvert þessi þróun er að leiða okkur.

Hæstv. forseti. Niðurstöður skýrslu Barnaverndarstofu fyrir árið 2012 og 2013 liggja nú fyrir. Þar kemur fram að tilkynningum til yfirvalda sem hafði fækkað undanfarin ár hafi farið fjölgandi frá árinu áður eða um 8%. 36,2% tilkynninga voru vegna vanrækslu gagnvart börnum, 26,1% vegna ofbeldis gagnvart börnum, 37% vegna áhættuhegðunar barna og svo 0,7% vegna þess að heilsa eða líf ófædds barns var í hættu. Tilkynningarnar voru alls 8.615 og er það óhugnanleg tala í velferðarþjóðfélagi. Þá fjölgar tilkynningum í Reykjavík og á landsbyggðinni um 10% eða meira, en fækkar aðeins í nágrenni við Reykjavík. Alls vörðuðu tilkynningarnar 4.880 börn á árinu 2013 og voru drengir í meiri hluta tilfella. Mál 69% barna sem tilkynnt var um á árinu 2013 fóru í könnun eða voru opin barnaverndarmál. Þetta hlutfall hefur farið vaxandi á síðustu árum, en t.d. var það 60% árið 2011. Ekki er vitað hvort þessi aukning stafi nákvæmlega af meira svigrúmi barnaverndarnefnda til þess að kanna mál eða hvort málin séu nú alvarlegri en fyrr. Það er mjög slæmt að vita ekki hvort þetta stafi af góðu eða slæmu í eins alvarlegu máli og hér er rætt. Í þessu starfi vinnur Barnahús mikilvægt starf þar sem hlutverk þeirra er að skapa vettvang fyrir samstarf og samhæfingu stofnana sem bera ábyrgð í rannsóknum og meðferð mála er varða ofbeldi gegn börnum. Það er hlutverk okkar hv. þingmanna að vinna að umhverfi þar sem forvarnir og inngrip sem fyrst eigi greiða leið. Börnum á Stuðlum og öðrum meðferðarheimilum hefur fækkað í kjölfar aukinnar meðferðar barna í nærumhverfi þeirra. Skylda okkar er að vernd barna nái inn fyrir þröskuld heimilanna.

Virðulegi forseti. Í síðustu viku birtist í Morgunblaðinu frétt um að Árni Friðriksson hefði haldið í árlegan haustleiðangur til loðnurannsókna. Að sjálfsögðu fagnaði ég því. Það sem vakti mig til umhugsunar var hins vegar að ríkisstjórnin hefði þurft að samþykkja aukafjárveitingu til að Árni kæmist á sjó, í þriggja vikna túr til að Hafró gæti úthlutað réttum loðnukvóta fyrir næstu vertíð. Ég skal viðurkenna að það er tignarleg sjón að ganga niður á Ingólfsgarð og horfa á nýtt og glæsilegt hafrannsóknaskip við kajann öðrum megin og hinum megin nýtt og stórglæsilegt varðskip - sem við tímum þó ekki að kaupa olíu á nema stórslys verði - og ég tala nú ekki um stórt og glæsilegt tónlistarhús sem er uppi á kajanum, Hörpu. Við sem hreykjum okkur af því á tyllidögum að vera mikil siglinga- og fiskveiðiþjóð hljótum að vera stolt af þessum eignum okkar. En það er sama hvað skipin eru stór og glæsileg, í landi gera þau lítið gagn og eru ekki bara gagnslaus heldur taka talsvert til sín af fjármagni. Aukakostnaður hjá Hafró er að vísu 1,5 milljónir á dag þegar skipið er á sjó en til samanburðar er gert ráð fyrir 1,5 milljónum í Hörpu á næstu árum. Því spyr ég: Er ekki umhugsunarefni fyrir okkur í þinginu, og hugsa ég þá sérstaklega til fjárlaganefndar, að ríkisstjórn þurfi að samþykkja aukafjárveitingu til að Árni komist á sjó? Það er mikið í húfi að Hafró geti rannsakað lífríkið í lögsögu okkar því að staðreyndin er sú að erfitt er að fullnýta okkar auðlindir með samþykki alþjóðasamfélagsins án rökstuðnings vísindamanna. Við verðum að nota öll okkar tól, og ekki síst okkar glæsilega rannsóknaskip Árna Friðriksson, til 

Hæstv. forseti. Ástæða þess að ég kveð mér hljóðs hér í dag er vegna frétta á undanförnum dögum um samskipti framkvæmdarvaldsins við hinar ýmsu stofnanir og samtök í þjóðfélaginu. Viðbrögð samtaka og stofnana við fjárlagafrumvarpinu og flutningi stofnana hafa verið blendin eins og við var að búast og hafa margir gagnrýnt þetta harkalega, nánast öllum finnst að sér vegið og ákvarðanir eru illa ígrundaðar og óútfærðar. Viðbrögð forustumanna ríkisstjórnarinnar við gagnrýni, t.d. fræðasamfélagsins og verkalýðsforustunnar svo að eitthvað sé nefnt, á flutningi stofnana til landsbyggðarinnar og inn í ráðuneyti og á fyrirhugaðar skattbreytingar í fjárlagafrumvarpinu hafa að mínum dómi verið fullharkaleg og jafnvel hrokafull. Þessi viðbrögð eru í raun alveg óskiljanleg, ekki síst í ljósi þeirra markmiða sem ríkisstjórnin setti sér í stefnuyfirlýsingu sinni. Þar kemur m.a. fram að hún muni stefna að því að virkja samtakamátt þjóðarinnar og vinna gegn því sundurlyndi og tortryggni sem einkennt hefur íslensk stjórnmál og umræðu í samfélaginu á undanförnum missirum. Eins muni hún vinna að víðtækri sátt við aðila vinnumarkaðarins um þróun vinnumarkaðar og uppbyggingu til framtíðar. Hvort sem ráðamönnum finnst þessi gagnrýni eiga rétt á sér eða ekki ber þeim skylda til þess að taka hana til athugunar og virða hana í stað þess að ætla að annarleg sjónarmið liggi að baki henni. Blíða og mildi í samskiptum er ekki merki um veikleika og vonleysi heldur um styrk og ákveðni. Hæstv. forseti. Ég og við í Bjartri framtíð hvetjum til þess enn og aftur að blásið verði til stóraukins samráðs milli ríkisstjórnar, Alþingis, sveitarfélaga, atvinnulífsins, launþega, fjármálageirans og alls konar samtaka í þjóðfélaginu um langtímamarkmið. Það minnkar óvissu og skapar frið í samfélaginu sem er svo sannarlega það sem við þurfum á að halda nú um stundir.

Virðulegi forseti. Ég tek fram í upphafi máls míns að hér í ræðustól stendur gamalt og gott íhald, talsmaður gamalla og góðra gilda, og það er ýmislegt sem hefur valdið truflunum á lífi mínu á undanförnum missirum. Til er gömul stofnun sem heitir Ríkisútvarpið og nú er svo komið að það taldi það helst geta orðið þjóðinni til bóta að fella niður hugleiðingu að morgni sem ég veit ekki til að hafi unnið nokkrum manni sálutjón. Næst hefur stjórnendum Ríkisútvarpsins dottið í hug að færa síðasta lag fyrir fréttir fram fyrir tilkynningar þannig að á eftir síðasta laginu fyrir fréttir koma leiknar auglýsingar sem misþyrma því. Ég spyr hér og nú: Hvaða vanda hefur síðasta lag fyrir fréttir klukkan 12.17 valdið þjóðinni? Ég spyr hér og nú og velti fyrir mér hvort þessi stofnun muni halda áfram að misþyrma dagskránni. Þar er gamall liður sem því miður allt of fáir hlusta á vegna áunnins heilsuleysis á nýársdagsmorgni, 9. sinfónían, hún er flutt þar um níuleytið að morgni. Hún hefur valdið mér ómældri gleði og vakið mér vonir um gott nýtt ár, sérstaklega þegar Þorsteinn Ö. Stephensen les óðinn til gleðinnar sem byrjar svo: Fagra gleði, guða logi / Gimlis dóttir, heill sé þér. Ég biðst vægðar fyrir hönd ágætra hlustenda útvarpsins. Ég bið um að ekki sé verið að skaka í dagskrárliðum sem hafa áunnið sér sess í langri dagskrá útvarpsins. Hingað og ekki lengra.

Herra forseti. Margt er manna bölið.  Það kom fram í máli hæstv. ráðherra í gær að verið væri að skoða þrjár leiðir, þ.e. endurupptöku og þessa kæruleið og síðan sérlög um vegaframkvæmdir. Ég tel að það sé óásættanlegt fyrir þetta svæði að fara með mál í þann farveg sem beinir því í kæruferli og lagaþrætur næstu árin. Þetta svæði má ekki búa við það að ekki verði fundin einhver önnur leið ef Teigsskógsleið er ófær vegna þess að það tæki mörg ár að fá niðurstöðu um hana. Menn eiga þá vitanlega að velja næstu kosti þótt þeir séu dýrari og skoða í fullri alvöru. Það verður að vera samfella í þessum málum. Þetta svæði er að byggjast upp atvinnulega og tíminn er peningar. Það verður að setja verðmiða á það hvað það kostar svæðið ef dráttur verður á að fá niðurstöðu í ákvörðun um vegarstæði á þessum slóðum - þá verður það mjög dýrt samfélaginu. Við verðum 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um byggingarvörur. Frumvarpið felur í sér innleiðingu á reglugerð ESB nr. 305/2011, um samræmd skilyrði fyrir markaðssetningu byggingarvara. Reglugerðinni er ætlað að leysa af hólmi eldri tilskipun ráðsins 89/106/EBE, um samræmd skilyrði fyrir markaðssetningu byggingarvara, en sú tilskipun var innleidd á sínum tíma með reglugerð um viðskipti með byggingarvörur nr. 431/1994. Ákvæði um viðskipti með byggingarvörur eru í lögum um mannvirki og er gert ráð fyrir að frumvarp þetta, verði það að lögum, leysi þá af hólmi þau ákvæði laga um mannvirki. Reglugerð ESB um samræmd skilyrði fyrir markaðssetningu byggingarvara tók gildi í apríl 2011 innan Evrópusambandsins en gildistöku meginhluta hennar var hins vegar frestað til 1. júlí 2013. Eins og frumvarpið ber með sér kallar reglugerð ESB á lagabreytingar hér á landi og var því ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um að taka hana upp í EES-samninginn tekin með stjórnskipulegum fyrirvara af hálfu Íslands. Stjórnskipulegum fyrirvara var hins vegar aflétt af hálfu Alþingis þann 16. maí sl., á vorþingi, og því brýnt að ljúka innleiðingu reglugerðarinnar sem fyrst í ljósi þess að aðildarríki hafa sex mánuði til að ljúka innleiðingu eftir að slíkum fyrirvara hefur verið aflétt. Þá er einnig afar mikilvægt fyrir byggingarvörumarkaðinn á Íslandi, m.a. í ljósi markmiðs um frjálst flæði byggingarvöru innan Evrópu, að reglugerðin verði innleidd sem fyrst og þar með það sameiginlega kerfi sem reglugerðin gerir ráð fyrir. Að öðrum kosti verður samkeppnisstaða íslenskra fyrirtækja á þessu sviði ekki tryggð. Í þessu sambandi skal tekið fram að frumvarp þetta hefur nú þegar tvívegis verið lagt fram á Alþingi, þ.e. á 141. og 143. löggjafarþingi. Hin nýja reglugerð ESB er skýr og ítarleg og tók undirbúningur hennar langan tíma. Því er ekki fyrirsjáanlegt að breytingar á henni verði tíðar innan Evrópusambandsins. Vegna þessa og til að tryggja skýra lagastoð hennar er reglugerðin lögð fram sem fylgiskjal með frumvarpi þessu og þar með lagt til að henni verði veitt beint lagagildi. Í september 2012 hélt ráðuneytið, ásamt Mannvirkjastofnun, samráðsfund með Samtökum iðnaðarins og Samtökum verslunar og þjónustu um efni reglugerðar um samræmd skilyrði fyrir markaðssetningu byggingarvara og innleiðingu hennar og voru drög að frumvarpi þessu send í kjölfarið níu aðilum til umsagnar. Ráðuneytinu bárust umsagnir um frumvarpið frá nokkrum aðilum og voru í kjölfarið gerðar nokkrar breytingar á frumvarpsdrögunum. Í hinni nýju reglugerð um samræmd skilyrði fyrir markaðssetningu byggingarvara er að meginstefnu til byggt á sömu sex grunnkröfum og í eldri tilskipun auk nýrrar grunnkröfu um sjálfbærni. Byggingarvara skal því henta til byggingar mannvirkja og fullnægja tilteknum grunnkröfum sem flokkaðar eru í burðarþol og stöðugleika, varnir gegn eldsvoða, hollustu, heilsu og umhverfi, öryggi við notkun, hávaðavarnir, orkusparnað, hitaeinangrun og sjálfbæra nýtingu auðlinda. Samkvæmt reglugerðinni ber framleiðendum að gera yfirlýsingu um nothæfi byggingarvöru áður en hún er sett á markað, þ.e. ef varan fellur undir samhæfðan staðal eða samræmist evrópsku tæknimati sem gefið hefur verið út fyrir vöruna. Í eldri tilskipun er fjallað um tæknisamþykki í stað evrópsks tæknimats. Í samhæfðum stöðlum og evrópsku tæknimati er sagt til um hvaða aðferðum framleiðandi skal beita til að meta nothæfi byggingarvöru. Í yfirlýsingu um nothæfi byggingarvöru skal koma fram til hvaða nota varan er ætluð og felast í henni greining á því hvaða „mikilvægu eiginleika“ varan hefur og þannig hvaða eiginleikar hennar tengjast grunnkröfunum fyrir mannvirki. Með yfirlýsingu ábyrgist framleiðandinn samræmi byggingarvörunnar við tilgreint nothæfi. Í reglugerð um samræmd skilyrði fyrir markaðssetningu byggingarvara er skýrt kveðið á um skyldu til að CE-merkja byggingarvörur sem falla undir samhæfða staðla eða evrópskt tæknimat. Sú skylda er nú þegar til staðar í lögum um mannvirki. Byggingarvörum sem skylt er að CE-merkja hefur fjölgað mikið á síðustu árum, en um það bil 420 samhæfðir staðlar og 3 þús. tæknisamþykki hafa verið gerð á grundvelli eldri tilskipunar. Ákvæði í reglugerðinni um skyldur framleiðenda, innflytjenda og dreifenda fela ekki í sér neinar grundvallarbreytingar frá fyrra fyrirkomulagi en eru þó mun skýrari en áður. Falli byggingarvara undir samhæfðan staðal er skylt að gera yfirlýsingu um nothæfi fyrir vöruna og CE-merkja hana. Geri hún það ekki hefur framleiðandi val um það hvort hann sækir um evrópskt tæknimat vegna hennar, sem veitir honum þá rétt til að CE-merkja vöruna, eða hvort hann markaðssetur hana án CE-merkis. Mun ítarlegri og skýrari reglur eru í hinni nýju reglugerð um kröfur til þeirra sem gefa út „evrópskt tæknimat“ og ítarlegri reglur um málsmeðferð. Tilkynningaryfirvöld, þ.e. stjórnvöld, tilnefna tæknimatsstofnanir og fylgjast með starfsemi og hæfi þeirra. Íslensk stjórnvöld tilkynntu Nýsköpunarmiðstöð Íslands sem tæknisamþykkisstofnun á grundvelli tilskipunar 89/106/EBE. Ekkert evrópskt tæknisamþykki hefur þó verið gefið út á Íslandi. Aðildarríkjum ber að tilkynna framkvæmdastjórninni og öðrum aðildarríkjum um aðila sem hafa heimild til að framkvæma samræmismat. Byggt er á sama kerfi og áður en ítarlegri reglur eru um samræmismatið og auknar kröfur gerðar til tilkynntra aðila, en þeim er heimilt að starfa á öllu Evrópska efnahagssvæðinu og gilda niðurstöður þeirra óháð landamærum. Í reglugerðinni er leitast við að taka upp einfaldari og hagkvæmari málsmeðferð, sérstaklega fyrir smærri fyrirtæki, þar sem ferli CE-merkingar hefur verið talið íþyngjandi og dýrt. Frumvarp þetta er í fjórum köflum ásamt reglugerð ESB nr. 305/2011 sem er fylgiskjal með frumvarpinu. Í I. kafla frumvarpsins er kveðið á um þá meginreglu laga um mannvirki að óheimilt sé að nota byggingarvörur til mannvirkjagerðar nema þær uppfylli kröfur laganna. Einnig er kveðið á um ábyrgð eiganda mannvirkis, en hann kostar gerð mannvirkisins og rekstur og ber því endanlega ábyrgð á vali á byggingarefni. Um ábyrgð fagaðila fer hins vegar samkvæmt mannvirkjalögum. Í II. kafla frumvarpsins er fjallað nánar um framkvæmd reglugerðar ESB. Lagt er til að Mannvirkjastofnun gegni hlutverki vörutengiliðar fyrir byggingariðnaðinn og að upplýsingar frá stofnuninni séu að meginreglu til veittar án endurgjalds. Lagt er til að yfirlýsing um nothæfi byggingarvöru skuli að meginreglu til vera á íslensku sem og leiðbeiningar um notkun byggingarvöru og upplýsingar um öryggi. Hins vegar þykir nægjanlegt að gögn um byggingarvöru sem afhenda ber Mannvirkjastofnun geti verið á tungumáli sem stofnunin samþykkir. Í frumvarpinu er lagt til að ráðherra tilnefni tæknimatsstofnanir og annist eftirlit með þeim. Ráðherra sér einnig um tilkynningar til stjórnvalda á EES-svæðinu um aðila sem hafa heimild til að framkvæma verkefni þriðja aðila við mat á nothæfi og sannprófun á stöðugleika þess og hefur eftirlit með tilkynntum aðilum. Samkvæmt reglugerð ESB er einungis heimilt að nota þær aðferðir til að meta nothæfi byggingarvöru sem tilgreindar eru í samhæfðum stöðlum eða evrópsku tæknimati og eru samhæfðir staðlar því skyldubundnir. Í frumvarpinu er því gert ráð fyrir að samhæfðir evrópskir staðlar sem samþykktir eru á grundvelli reglugerðarinnar og innleiddir af Staðlaráði Íslands séu skyldubundnir og að yfirlit yfir þá sé birt á vefsíðu Mannvirkjastofnunar. Í III. kafla frumvarpsins eru settar fram kröfur er varða byggingarvörur sem ekki falla undir samhæfðan evrópskan staðal eða evrópskt tæknimat og eru því utan gildissviðs reglugerðar ESB nr. 305/2011. Meginreglan er sú að gera skal yfirlýsingu um nothæfi byggingarvöru áður en hún er markaðssett eða notuð í mannvirki, sambærilega yfirlýsingu um nothæfi samkvæmt reglugerð ESB. Í kaflanum eru einnig tilgreindir þeir eiginleikar og þættir vörunnar sem gera þarf grein fyrir og krafa gerð um staðfestingu óháðs aðila á nothæfi byggingarvöru. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að staðfestingar á nothæfi sem gefnar eru út af viðurkenndum aðilum á EES-svæðinu séu teknar gildar á Íslandi. Þá er að lokum í IV. kafla frumvarpsins fjallað um opinbert markaðseftirlit, heimild til skoðunar og upplýsingaskyldu, réttarúrræði Mannvirkjastofnunar, dagsektir, förgun byggingarvöru, lagfæringu o.fl. Ákvæði þessi eru að mestu leyti sambærileg eða samhljóða gildandi ákvæðum mannvirkjalaga. Virðulegur forseti. Ég hef hér rakið meginefni frumvarpsins og legg til að því verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar.

Herra forseti. Það er engu logið um það að hæstv. ráðherra getur verið skýr í framsetningu á mjög flóknum málum og hugsanlega eru þeir ráðgjafar sem hann styðst við ákaflega skýrir í að undirbúa og það er vel. Ég gæti fallið í þá freistni að stríða hæstv. ráðherra með því að segja, þegar hann talar um að nauðsynlegt sé að hraða innleiðingu þessa máls, að það sé auðvitað í takt við Evrópustefnu hinnar nýju ríkisstjórnar um að innleiða sem allra fyrst allar tilskipanir sem koma frá ESB. Má minnast þess Íslandsmets sem hæstv. ráðherra tók þátt í á síðasta þingi að innleiða reglugerð í íslenskan rétt áður en búið var að staðfesta hana og setja formlega hjá ESB. En ég ætla ekki að gera það af því ég vil ekki æsa hæstv. ráðherra upp eins og ég hef stundum gert án þess að ætla mér það. Hæstv. ráðherra segir að það þurfi að innleiða eða hraða þessu máli vegna þess að ella muni samkeppnishæfni íslenskra fyrirtækja skerðast. Nú er það svo að forveri þessarar reglugerðar var fræg fyrir það hvað hægt var að túlka hana á mismunandi vegu og framkvæmdin hefur verið með öllu móti í löndum Evrópusambandsins, mjög mismunandi. Ég held að ekki sé hægt að segja að þrátt fyrir það hafi samkeppnishæfni íslenskra fyrirtækja skerst með einhverju móti. Ég tek það fram að ég ætla ekki að bregða fæti fyrir þetta mál, ég held að ég styðji það. Mig langar bara að ráðherra dýpki málið enn betur í vitund minni með því að útskýra fyrir mér að hvaða leyti það mundi skerða samkeppnishæfni íslenskra fyrirtækja jafnvel þótt svo færi að það yrði löng bið á því að samþykkja þetta frumvarp.

Virðulegi forseti. Ég veit að í hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni á ríkisstjórnin bandamann í því efni að  Varðandi ólíka túlkun á byggingarreglugerðinni í Evrópu get ég tekið undir með hv. þingmanni að það er mjög margt sem orkar tvímælis í túlkun þeirra reglna sem við erum að rembast við að setja hér og innleiða, sumt vegna þess að okkur finnst það skynsamlegt eins og heilbrigðiskröfur í matvælagerð. Sjálfur var ég í Grimsby í síðustu viku og skoðaði þar fiskvinnslur samkvæmt hefðbundnu ensku fyrirkomulagi. Þær hefðu aldrei fengið náð fyrir augum íslenskra heilbrigðisyfirvalda, hvað þá ef ESA hefði komið í heimsókn og tekið þær út. Þær virðast hafa fengið að blómstra innan ESB eins og ekkert væri. Það sama gildir um byggingarreglugerðina að einhverju leyti. Það er hins vegar þannig að fyrirtæki sem hyggjast hasla sér völl á Evrópumarkaðnum þurfa að geta uppfyllt þessi skilyrði, ég get nefnt t.d. steinullarverksmiðjuna. Það virðist nú vera þannig þegar um íslensk fyrirtæki er að ræða sem eru að sækja út eða íslenskan eftirlitsiðnað að þegar ESA kemur hér og lítur yfir öxlina á okkur þurfum við einhverra hluta vegna að uppfylla öll skilyrði 100%, sem margir innan 

Herra forseti. Nú felldi hæstv. ráðherra mig alveg kylliflatan. Hann nefndi til sögunnar að þetta skipti máli fyrir steinullarverksmiðjuna á Sauðárkróki. Ég ber eins og hæstv. ráðherra auðvitað hag skagfirska efnahagssvæðisins mjög fyrir brjósti. Það eitt út af fyrir sig eyðir öllum efasemdum um málið. Gamanlaust þó er þetta mjög flókið mál og um það hafa staðið deilur á Íslandi, líka í öðrum löndum. Ég held að þingið þurfi að gefa sér mikinn tíma til þess að fara vel yfir þetta. Í þessum reglugerðum leynast stundum hlutir sem menn sjá kannski ekki við fyrstu sýn og þarf nána og ítarlega yfirferð sérfræðinga til þess. Ég er náttúrlega tæknikrati. Ég treysti mjög vel starfsmönnum ráðuneytanna sem eru nánast búnir að svitna í hel yfir sumum af þessum flóknu reglugerðum. Leyfist mér þá, herra forseti, að rifja það upp að það var svolítið annar bylur í hæstv. ráðherra á síðasta kjörtímabili þegar hann ásamt mörgum góðum drengjum og stúlkum í Framsóknarflokknum kom hér upp og fáraðist yfir því hvað þeirri ríkisstjórn lá á að koma í gegn málum. Hæstv. ráðherra rifjaði þá eins og núna stundum upp reynslusögur úr Evrópusambandinu sem bentu til þess að stundum fengju fyrirtæki þar að fara miklu stimamýkri höndum um reglugerðirnar. Ég gæti farið með slíka reynslusögu líka, hef af því vonda reynslu, og borið saman við Ísland. Það breytir því ekki að ég skil það vel að við þurfum að standa við samningsskuldbindingar okkar. Þess vegna þurfa menn að koma þessu í gegn. Mikið óskaplega, herra forseti, hefði ég viljað að sá skilningur sem ég sýni hæstv. ráðherra gagnvart samningsskuldbindingum Íslands í dag - ég styð hann í því að koma þessu í gegn -hefði á fyrra kjörtímabili stundum látið á sér kræla, að ég segi ekki að ég hefði viljað sjá hann bulla og sjóða, í sálu hv. þingmanns sem hér fór eins og naut í flagi gegn sumum af þeim málum sem 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé rétt hjá hv. þingmanni að á síðasta kjörtímabili vorum við framsóknarmenn nokkuð ötulir að benda á að sú ríkisstjórn sem hv. þingmaður var ráðherra í sem utanríkisráðherra kom hér oft inn með mál sem voru ekki aðeins innleiðing tilskipana til að við uppfylltum skilyrði EES-samningsins heldur hafði hún sett ýmislegt annað inn í frumvörpin sem höfðu ekkert með innleiðingu  Gegn þessu börðumst við ötullega, bæði þingmenn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins á síðasta kjörtímabili. Ég held að það sé rétt hjá hv. þingmanni. Hvort við ötuðumst eins og naut í flagi, það má vera smekksatriði hvort mönnum hafi fundist það. Ég held að við höfum aldrei brugðið fæti fyrir þau mál sem skiptu miklu máli fyrir þjóð og almenning að kæmust hér í gegn og miklir hagsmunir voru í húfi. Ég held meira að segja að á tímabili höfum við látið slík mál fara hér í gegn þótt okkur væri kannski þvert um, eins og við þurftum stundum að gera, samanber það sem ég minntist á með ryksugurnar í fyrra andsvari. Það hljómar auðvitað hálfgalið að við séum að setja slík skilyrði í íslenskar reglur vegna þess að þeir í Evrópu framleiða rafmagn með kolum og gasi og alls kyns ólundanum, meðan 85% af okkar orku er endurnýjanleg. Varðandi þann tíma sem nefndin og þingið þarf að taka í þetta er ég sammála þingmanninum. Að sjálfsögðu þarf þingið að vanda sig og leita að því hvort við séum að einhverju leyti að ganga hér of langt og hvort það sé á einhvern hátt hægt að fara betur yfir og lagfæra. Ég treysti þingnefndinni, umhverfis- og samgöngunefnd, fyllilega til þess og öðrum þingmönnum að ljúka þessu máli. Auðvitað viljum við ekki lenda í óþarfa dómstólakostnaði hjá EFTA-dómstólnum 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 106/2000, um mat á umhverfisáhrifum, með síðari breytingum. Frumvarpið hefur þrívegis verið lagt fram áður, á 140., 141. og 143. löggjafarþingi, þar sem það hlaut ekki endanlega afgreiðslu. Er frumvarpið nú lagt fram að nýju í nánast óbreyttri mynd frá síðasta löggjafarþingi. Töluverðar breytingar voru gerðar á frumvarpinu áður en það var lagt fram á 143. löggjafarþingi. Voru þær breytingar til komnar vegna athugasemda Sambands íslenskra sveitarfélaga við frumvarpið í umsögn til umhverfis- og samgöngunefndar Alþingis á 141. löggjafarþingi. Í frumvarpinu er lagt til að stjórnsýsla þeirra framkvæmda sem tilgreindar eru í C-flokki verði hjá sveitarfélögunum en ekki hjá Skipulagsstofnun eins og lagt var til í frumvarpinu á 140. og 141. löggjafarþingi. Því er gert ráð fyrir að sveitarstjórn taki ákvörðun um matsskyldu þeirra framkvæmda sem falla í flokk C sem háðar eru framkvæmda- og byggingarleyfum samkvæmt skipulagslögum og lögum um mannvirki, að undanskildum framkvæmdum sem háðar eru leyfi Mannvirkjastofnunar. Hins vegar er gert ráð fyrir að Skipulagsstofnun taki ákvörðun um matsskyldu annarra framkvæmda í flokki C. Þann 17. júlí sl. barst rökstutt álit frá ESA um að Ísland hafi ekki innleitt tilskipun 2011/92/EBE með réttum hætti. Í áliti ESA eru íslenskum stjórnvöldum gefnir tveir mánuðir til að gera viðeigandi ráðstafanir til að bregðast við álitinu, að öðrum kosti mun Eftirlitsstofnun EFTA vísa málinu til EFTA-dómstólsins að þeim tíma liðnum. Tilgangur frumvarpsins er að koma til móts við athugasemdir ESA er varða innleiðingu Íslands á einstökum ákvæðum tilskipunar 85/337/EBE sem áður hefur verið uppfærð og er núgildandi tilskipun nr. 2011/92/EBE. Markmiðið með frumvarpinu er að uppfylla ákvæði tilskipunarinnar með hliðsjón af athugasemdum ESA ásamt því að gera einstakar lagfæringar á gildandi lögum sem þörf er talin á í ljósi reynslunnar. Mun frumvarpið hafa þau áhrif að tilkynna þarf fleiri framkvæmdir til ákvörðunar um mat á umhverfisáhrifum. Umhverfis- og auðlindaráðuneytinu bárust fyrrgreindar athugasemdir ESA með bréfi, dagsettu 1. febrúar 2010. Þar er vísað til þess að í ljósi dómaframkvæmdar Evrópudómstólsins hafi ESA ákveðið að hefja skoðun á innleiðingu EES/EFTA-ríkjanna á tilskipun 85/337/EBE. Að mati ESA uppfyllir Ísland ekki ákvæði tilskipunarinnar hvað varðar viðmið þau sem fram koma í 1. og 2. viðauka laga um mat á umhverfisáhrifum. Fjalla athugasemdirnar um þau viðmiðunarmörk framkvæmda samkvæmt viðaukunum er varða stærð og staðsetningu þeirra. ESA gerir enn fremur athugasemdir við orðalag nokkurra annarra ákvæða viðauka laganna ásamt athugasemdum við ákvæði þeirra er varðar mat á umhverfisáhrifum yfir landamæri og heimild ráðherra til að ákveða að mat á umhverfisáhrifum framkvæmdar fari fram með öðrum hætti en kveðið er á um í lögunum. Hefur Evrópudómstóllinn fjallað um ákvæði tilskipunar 85/337/EBE í nokkrum dómum sínum og var við vinnslu frumvarpsins horft til túlkunar Evrópudómstólsins á tilskipuninni og tekið mið af niðurstöðu dómstólsins í þeim málum. Telja verður að með þeim breytingum sem lagðar eru til með frumvarpinu sé komið til móts við athugasemdir ESA. Helstu nýmæli í frumvarpinu eru þau að framkvæmdir sem eru matsskyldar og tilkynningarskyldar til ákvörðunar um mat á umhverfisáhrifum eru flokkaðar í þrjá flokka, A, B og C. Í flokk A falla þær framkvæmdir sem eru matsskyldar samkvæmt núgildandi lögum og finna má í 1. viðauka laganna. Í flokki B eru þær framkvæmdir sem kunna að vera háðar mati á umhverfisáhrifum samkvæmt núgildandi lögum og falla undir 2. viðauka laganna. Í flokki C eru þær framkvæmdir sem fallið hafa utan viðmiðunarmarka þeirra framkvæmda sem tilgreindar eru í 2. viðauka laganna og nauðsynlegt þykir, í ljósi athugasemda ESA, að bæta við gildandi lög. Þá er lagt til að í stað þriggja viðauka verði tveir viðaukar í lögunum. Gert er ráð fyrir að í 1. viðauka verði tilgreindar þær framkvæmdir sem falla í A-, B- og C-flokk og í 2. viðauka er að finna þau viðmið við mat á framkvæmdum sem eru í 3. viðauka núgildandi laga með viðbótum. Í frumvarpinu er gerð tillaga að mismunandi málsmeðferð hvers flokks framkvæmda fyrir sig. Þó er gert ráð fyrir að um óbreytta málsmeðferð verði að ræða hvað varðar matsskyldar framkvæmdir í flokki A og framkvæmdir sem kunna að vera háðar mati á umhverfisáhrifum og falla í flokk B. Hvað varðar þær framkvæmdir sem fallið hafa utan viðmiðunarmarka og falla í flokk C er gerð tillaga að einfaldari málsmeðferð en hvað varðar framkvæmdir í flokki B. Lagt er til að sveitarfélögum verði falið að taka ákvörðun um matsskyldu þeirra framkvæmda sem falla í flokk C og háðar eru byggingar- og framkvæmdaleyfum samkvæmt skipulagslögum og lögum um mannvirki. Þar undir eru þó ekki þær framkvæmdir sem Mannvirkjastofnun veitir leyfi fyrir eins og áður var sagt. Markmiðið með einfaldari málsmeðferð í flokki C er að stytta málsmeðferðartímann, enda um umfangsminni framkvæmdir að ræða en í flokki A og B. Eru því gerðar vægari kröfur til framkvæmdaraðila um skil á gögnum með tilkynningu um framkvæmdir í flokki C. Einnig er gert ráð fyrir styttri tímafrestum til að taka ákvörðun um matsskyldu og verður sveitarstjórnum heimilt, en ekki skylt, að leita umsagnar vegna slíkra framkvæmda. Enn fremur eru lagðar til breytingar á einstökum ákvæðum viðauka laganna til að þau falli betur að ákvæðum tilskipunarinnar og orðalag gert skýrara. Með frumvarpinu er lagt til að felld verði brott heimild ráðherra til að heimila annars konar málsmeðferð á mati á umhverfisáhrifum framkvæmdar en kveðið er á um í lögunum. Breyting þessi er lögð til vegna þeirra athugasemda ESA að ef ráðherra nýti slíka heimild muni skapast hætta á að viðkomandi framkvæmd falli ekki undir 19. gr. laganna um mat á umhverfisáhrifum yfir landamæri sem feli í sér ósamræmi við tilskipun um mat á umhverfisáhrifum. Verður að telja rétt að fella niður þessa heimild ráðherra þar sem ekki er að finna í tilskipun um mat á umhverfisáhrifum heimild fyrir ríki til að viðhafa aðra málsmeðferð en þar er boðuð og fram kemur í III. kafla laga um mat á umhverfisáhrifum. Í frumvarpinu er lögð til breyting á ákvæðum gildandi laga um mat á umhverfisáhrifum yfir landamæri. Talið er að allar þær skyldur sem fram koma í ákvæðum tilskipunarinnar, ef líklegt er talið að framkvæmd hér á landi hafi áhrif yfir landamæri, sé ekki að finna í gildandi lögum. Þar er auk þess ekki að finna ákvæði sem fjallar um viðbrögð hér á landi við tilkynningu frá öðrum ríkjum innan EES um líkleg umhverfisáhrif framkvæmda yfir landamæri en slíkt ákvæði gerir íslenskum stjórnvöldum og almenningi kleift að koma að athugasemdum við framkvæmdir í öðrum EES-ríkjum sem líklegar eru til að hafa áhrif hér á landi. Lagt er því til að lögunum verði breytt á þann hátt að ákvæði tilskipunarinnar verði tekin upp með nákvæmari hætti en nú er gert. Ljóst verði því hverjar skyldur Íslands eru gagnvart öðrum EES-ríkjum þegar líklegt er talið að framkvæmdir hér á landi hafi áhrif yfir landamæri ásamt því að fyrir liggi hvernig stjórnvöld og almenningur hér á landi geti komið að athugasemdum við framkvæmdir í öðrum ríkjum innan EES sem líklegar eru til að hafa áhrif hér á landi. Að lokum er lögð til breyting á lögum nr. 105/2006 sem gilda um umhverfismat þeirra skipulags- og framkvæmdaáætlana og breytinga á þeim sem marka stefnu er varða leyfisveitingar til framkvæmda í lögum um mat á umhverfisáhrifum. Lög nr. 105/2006 innleiddu tilskipun 2001/42/EB, um umhverfismat áætlana, og byggja því á þeirri tilskipun. Samkvæmt tilskipuninni er heimilt að undanskilja í lögunum óverulegar breytingar á skipulagsáætlunum enda séu þær ekki líklegar til að hafa í för með sér veruleg áhrif á umhverfið. Þar sem framkvæmdir sem falla í flokk C verða tilkynningarskyldar til Skipulagsstofnunar á framkvæmdastigi er það talið óþarflega íþyngjandi fyrir stjórnsýsluna að umhverfismat fyrir óverulegar breytingar á skipulagsáætlunum muni einnig fara fram á skipulagsstigi eins og verður ef lögum um umhverfismat áætlana verður ekki breytt. Er hér gerð sú tillaga að þessi heimild tilskipunarinnar verði nýtt og að undanskildar umhverfismati áætlana verði óverulegar breytingar á skipulagsáætlunum. Virðulegur forseti. Ég hef hér rakið meginefni frumvarpsins og legg til að því verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra framsöguna. Mig langar að spyrja ráðherrann sérstaklega að því er varðar framkvæmdir í flokki C og þá nálgun sem kemur fram í framlögðu frumvarpi hæstv. ráðherra bæði núna og á síðasta þingi, sem lýtur að því að sveitarstjórnirnar taki sjálfar ákvörðun um það hvort framkvæmd skuli háð mati á umhverfisáhrifum eða ekki. Þetta er ákvörðun sem vék frá því sem var hugsunin á fyrri stigum þegar var litið svo á að vænlegra væri að Skipulagsstofnun hefði þetta hlutverk með höndum. Sveitarfélögin höfðu gert athugasemdir við þetta í millitíðinni og mér er ljóst að ráðherrann er að nálgast þau sjónarmið sem koma fram í athugasemdum sveitarfélaganna. Það sem er kannski eðlilegt að valdi áhyggjum í því efni er með hvaða hætti verði tryggt að jafnræði gildi að því er varðar ákvarðanir mismunandi sveitarfélaga í þessum efnum. Við vitum að sum sveitarfélög eru mjög fámenn og þarna er um að ræða yfirferð umsókna sem að áliti Skipulagsstofnunar geta numið allt að tíu tímum hjá sérfræðingi, þannig að um er að ræða verulega þekkingu sem þarf að vera fyrir hendi við sumar leyfisveitingarnar. Auðvitað er það ekki þannig með þær allar, enda kemur fram í umsögn frá ráðuneytinu sjálfu að margar þessar yfirferðir verði ekki flóknar og geti að mörgu leyti og stundum bara fallið að almennri yfirferð mála. Ég spyr hæstv. ráðherra hvernig við getum tryggt með sem bestum og skýrustum hætti jafnræði milli sveitarfélaga að því er varðar ákvörðun um mat á þeim þáttum sem falla undir C-flokk.

Virðulegur forseti. Ég held að ég hafi ekki svo stórar áhyggjur af því. Vissulega eru sveitarfélögin misjöfn að stærð og getu en minni sveitarfélög hafa yfirleitt komið sér saman í byggðasamlögum, bæði um skipulags- og byggingarmál og jafnvel um tæknimál. Þá ber að geta þess að Skipulagsstofnun er sannarlega með leiðbeiningarskyldu er þetta varðar og mun gefa út leiðbeiningar varðandi það hvernig á að nálgast þessi mál. Svo tel ég að þegar sveitarfélögin standa frammi fyrir tilvikum þar sem umfangsmikla rannsókn þarf að gera til að komast að niðurstöðu muni þau leitast við að gera það. Ég held að í fyrirspurn hv. þingmanns hafi komið fram sú meginafstaða okkar að leggja til að fara þá leið að fela sveitarfélögunum þetta. Að langstærstu leyti eru þetta minni háttar framkvæmdir sem hefðu þurft að fara óþarflega íþyngjandi leið en í þeim tilvikum þar sem það er ekki og menn þurfa að leita sér sérfræðiaðstoðar eða annað munu þeir leita til Skipulagsstofnunar eða horfa til þeirra leiðbeininga sem Skipulagsstofnun hefur gefið út og síðan til sérfræðinga, eða hafa tryggt það með einhverjum byggðasamlögum eða á annan hátt að þeir hafi nægilega getu til þess að fjalla um þetta. Ég hræðist það ekki. En meginástæðan fyrir því að þessi leið er valin er að langstærsti hluti þessara framkvæmda er minni háttar og hefði verið óþarflega íþyngjandi að fara þá leið sem áður var lagt til, í það minnsta að mati þess sem hér stendur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Það svo sem skerpir bara á þeim skilningi sem ég hafði á afstöðu hans fyrir þessari breytingu. Mig langar samt að biðja hann um að dýpka aðeins betur svar sitt. Mig langar að spyrja sem svo: Hvað gerist ef í ljós kemur að um verulegan mun verður að ræða á milli tveggja sveitarfélaga þar sem eitt sveitarfélag hefur tilhneigingu til að túlka rúmt og annað sveitarfélag til að túlka þröngt þegar um er að ræða dýrmæta eða mikilvæga uppbyggingu að einhverju leyti? Þá er ég ekki bara að tala um þá þætti sem lúta að skipulaginu sem slíku heldur þegar sýnt þykir að málsmeðferð eins sveitarfélags þrengir verulega að möguleikum þess ef borið væri saman við möguleika næsta sveitarfélags við eða aðliggjandi sveitarfélags. Eitt af því almikilvægasta í þessari löggjöf hlýtur að vera að tryggja að jafnræði sé fyrir hendi óháð búsetu. Ég er ekki eins bjartsýn og ráðherrann að því er varðar að þessu sé best fyrir komið með þessu móti eins og hefur komið fram. Ég vænti þess auðvitað að við deilum þeirri afstöðu að nefndin fari ítarlega yfir öll sjónarmið með það markmið sem ég vona að við ráðherrann deilum líka að jafnræði verði tryggt að því er varðar möguleika til uppbyggingar athafna- og atvinnulífs óháð búsetu.

Virðulegi forseti. Ég er alveg hjartanlega sammála hv. þingmanni og treysti nefndinni fullkomlega til að fara vel yfir málið og gefa sér þann tíma sem þarf til. Ég minni þó á álit ESA sem var gefið út í sumar um að við værum með ákveðna svipu yfir okkur til að innleiða þetta þar sem við höfum ekki gert það með réttum hætti og að við værum farin að draga lappirnar í því. Ég er hins vegar á því að við eigum ekki að gefa afslátt af þeirri vinnu sem þingið þarf auðvitað að inna af hendi til að vera fullvisst um að sú löggjöf sem við ætlum að festa hér í sessi sé gild og góð og þar með jafnræði gagnvart almenningi og fyrirtækjum. Varðandi það að sveitarfélög gætu hugsanlega farið með misjöfnum hætti um þetta þá er það svo að ef eitt sveitarfélag eða önnur fara að túlka reglurnar sýnu harðar en önnur mun það væntanlega hafa það í för með sér að þeir aðilar sem hyggja á slíkar framkvæmdir leiti frekar til allra hinna sveitarfélaganna. Eins ef eitthvert sveitarfélag fer frjálslega með þær leiðbeiningar sem það hefur og gerir ekki eðlilegar kröfur þá er væntanlega hægt að kæra slíkar afgreiðslur og fá þar af leiðandi á það aðra sýn en eingöngu niðurstöðu sveitarfélagsins. Ég held að þetta sé kannski eins og svo margt í okkar heimi. Við erum með milli 70 og 80 sveitarfélög og þau fjalla auðvitað um marga þætti, gera það ekki nákvæmlega með sama hætti öll en ef þau uppfylla lögin og allir sitja við sama borð þá óttast ég ekki þó að það verði einhver blæbrigðamunur á einstaka afgreiðslu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á jarðalögum, nr. 81/2004, með síðari breytingum, sem er þingskjal 74 og 74. mál. Frumvarpið er byggt á tillögu nefndar sem skipuð var í desember 2012. Nefndinni var m.a. falið að yfirfara skipulagsáætlanir og með hvaða hætti unnt væri að gæta betur að landbúnaðarhagsmunum og vernd ræktunarlands við skipulagsgerð sveitarfélaga sem og aðra áætlanagerð. Markmið frumvarpsins er að breyting á notkun landbúnaðarlands yrði að hluta til óháð leyfi ráðherra og meðferð slíkra mála verði í höndum sveitarfélaga sem fara með skipulagsvald samkvæmt skipulagslögum, nr. 123/2010. Misbrestur hefur verið á að gildandi ákvæðum í 6. og 7. gr. jarðalaga, nr. 81/2004, hafi verið framfylgt, en reglulega berast ráðuneytinu umsóknir um að land sé leyst úr landbúnaðarnotum. Formlega stefnu hefur skort við meðferð slíkra umsókna og hefur land verið leyst úr landbúnaðarnotum ef umsögn sveitarfélags hefur verið jákvæð, enda hefur verið litið svo á að sveitarfélögin séu best til þess fallin að fjalla efnislega um málin á grundvelli staðarþekkingar, landbúnaðarþarfa svæðisins og framtíðarsýnar. Þá skarast efni 7. gr. jarðalaga og ákvæði skipulagslaga, og með frumvarpinu er gert ráð fyrir að leysa úr þeirri skörun. Gert er ráð fyrir að sveitarfélög taki ákvarðanir um breytta notkun lands sem er skipulagt til landbúnaðarnota. Sveitarfélögum er þannig heimilt að breyta landnotkun á landi sem er minna en fimm hektarar. Sé um að ræða land sem er stærra en fimm hektarar, um sé að ræða gott ræktanlegt land, land sem hentar vel til landbúnaðar eða land sem vegna legu sinnar er mikilvægt vegna matvælaframleiðslu ber sveitarfélögum að óska eftir heimild ráðherra til að breyta landnotkun. Þannig er ráðherra falið að gæta þeirra mikilvægu hagsmuna sem felast í því að til staðar sé land til landbúnaðar og matvælaframleiðslu. Í frumvarpinu er einnig mælt fyrir breytingar á ákvæðum 36.–38. gr. jarðalaga sem fjalla um sölu ríkisjarða. Breytingin felur í sér að fjallað verði um kauprétt ábúenda með skýrari hætti en verið hefur. Einnig er gert ráð fyrir að verði frumvarpið að lögum muni það styrkja framkvæmd laganna við sölu ríkisjarða og fækka matskenndum ákvörðunum við sölu ríkisjarða. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir helstu atriðum frumvarpsins og ástæðum fyrir framlagningu frumvarpsins og legg til að því verði vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á umferðarlögum. Eins og þingheimur þekkir hefur þetta mál verið til heildarendurskoðunar í nokkuð langan tíma og umfangsmikið verkefni þingsins á þessu starfsári sem og á síðasta starfsári. Tekin var ákvörðun um það í innanríkisráðuneytinu að leggja ekki fram heildarendurskoðun málsins. Hins vegar leggjum við fram frumvarp núna sem að meginefni inniheldur þau atriði sem áður hafa verið og eru í heildarfrumvarpinu sem brýnast var talið að þyrftu fram að ganga. Því er við að bæta að við höfum talið í innanríkisráðuneytinu að heildarendurskoðun laganna sé ekki tímabær og leggjum því ekki fram frumvarp þess efnis núna. Sambærilegt frumvarp var lagt fram á síðasta þingi en hlaut ekki afgreiðslu. Annir þingsins komu í veg fyrir það. Gerðar voru smávægilegar breytingar á því frumvarpi sem nú kemur fram. Það er sem sagt ekki alveg nákvæmlega eins og það sem menn ræddu hér síðast. Flestar þeirra breytinga sem lagðar eru til má rekja til gagnrýni eða ábendinga sem fram komu í umsögnum til þingsins annars vegar og í umræðum umhverfis- og samgöngunefndar hins vegar. Í frumvarpinu er að finna ákvæði sem fela í sér innleiðingu eða leiðréttingu á innleiðingu EES-réttar, svo sem ákvæði um breytingar á skilgreiningum á skilyrðum ökuréttinda, um endurmenntun atvinnubílstjóra, um heimildir umferðareftirlitsmanna á vegum úti og um öryggis- og verndarbúnað barna. Þá þykir rétt í ljósi breyttra skilgreininga á léttum bifhjólum og síaukinnar notkunar bifhjóla í umferðinni að setja skýrar reglur um akstur slíkra hjóla og hefur frumvarpið að geyma slíkt ákvæði. Einnig er í frumvarpinu að finna breytingar á ákvæðum er varðar skráningu ökutækja sem taldar eru fela í sér bæði aukna hagkvæmni og réttindi til borgaranna þar sem stjórnvaldsákvarðanir eru færðar frá ráðuneytinu til stjórnsýslustofnunar og opnast þar með kæruleið til ráðuneytisins. Virðulegur forseti. Í 1. gr. frumvarpsins er að finna það sem ég nefndi áðan og lýtur að skilgreiningum nokkurra ökutækja og er þar megintilgangurinn að færa skilgreiningar til samræmis við tilskipanir ESB sem Ísland hefur þegar skuldbundið sig til að innleiða í íslenskan rétt. Er jafnframt lagt til að svokölluðum léttum bifhjólum verði skipt upp í tvo flokka, flokk I og flokk II, eftir afli þeirra. Þar sem þessar breytingar eru einar af þeim breytingum í frumvarpinu sem munu hafa íþyngjandi áhrif á einstaklinga, sérstaklega eigendur bifhjóla, þykir rétt að veita ákveðinn aðlögunartíma vegna þeirra. Því er ekki gert ráð fyrir að ákvæðin taki gildi fyrr en 1. apríl 2015 og er þannig veittur tími til að skrá bifhjólin og afla sér tilskilinna réttinda til aksturs þeirra. Frumvarpið inniheldur einnig sérreglur um akstur bifhjóla sem ætlað er að stuðla að auknu umferðaröryggi, svo sem varðandi flutning farþega, heimil aksturssvæði og aksturslag. Í frumvarpinu er lagt til að skylda til endurmenntunar atvinnubílstjóra verði innleidd hér á landi og er ákvæði það í samræmi við skuldbindingar íslenska ríkisins til innleiðingar á tiltekinni tilskipun Evrópusambandsins. Í ákvæðinu felst að allir ökumenn sem hafa akstur að atvinnu skuli undirgangast endurmenntun á fimm ára fresti. Líkt og ég held að þingheimur hljóti að þekkja þá hefur þetta verið nokkuð umdeilt og mikil umræða verið um það. Á síðasta kjörtímabili var sett í gang ákveðin vinna af hálfu þáverandi innanríkisráðherra, starfshópur sem fór yfir verkefnið, og við teljum að menn hafi náð eins góðri sátt og mögulegt er með þeirri tillögu sem hér er fram sett. Skylda til reglubundinnar endurmenntunar atvinnubílstjóra var á sínum tíma innleidd í íslenskan rétt með reglugerð nr. 760/2006. Í lok árs 2010 féll í samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytinu úrskurður þess efnis að í ákvæðum reglugerðarinnar fælust takmörkun á atvinnuréttindum þeirra sem höfðu áunnið sér aukin ökuréttindi fyrir gildistöku reglugerðarinnar. Samkvæmt 75. gr. stjórnarskrárinnar má setja atvinnufrelsi skorður enda krefjist almannahagsmunir þess. Þó þarf ávallt lagaboð til. Í ljósi úrskurðarins er ljóst að skyldu til reglubundinnar þjálfunar atvinnubílstjóra þurfi að innleiða með lögum. Því verður ákvæðum tilskipunarinnar ekki fullnægt nema með lagasetningu. Líkt og ég kom inn á áðan var sett í gang ákveðin vinna í september 2012 til þess að ná sem bestri sátt í þessum málum. Markmiðið með vinnu þess hóps var að leita leiða til að tilskipunin hefði sem vægust áhrif á íslenskt atvinnulíf og atvinnubílstjóra sem starfa hér á landi, m.a. með tilliti til kostnaðar, skipulags og tilhögunar endurmenntunar. Skilabréf hópsins var afhent ráðherra þann 4. mars 2013 þar sem sátt náðist um allflest álitaefni sem tekin hafa verið fyrir. Það er ljóst að frumvarpið mun hafa áhrif á einyrkja og minni fyrirtæki. Því er það tillaga mín, eins og kemur fram í frumvarpinu, að gefa aukið svigrúm þannig að handhafar viðkomandi ökuskírteina uppfylli skilyrðin í síðasta lagi árið 2018. Þetta var niðurstaða starfshópsins og var mikil áhersla lögð á að aðlögunartíminn væri lengri. Við teljum að þetta sé viðunandi og henti báðum aðilum. Þá verður í höndum innanríkisráðuneytisins að útfæra í reglugerð þau álitaefni sem út af standa. Hæstv. forseti. Frumvarpið inniheldur einnig tillögur um breytingu á ákvæðum um skráningu bifreiða í ökutækjaskrá. Meginefni þessara breytinga er að Samgöngustofu er falið innan þess ramma sem ráðuneytið setur að veita undanþágur frá skráningu ökutækis sem ekki er ætlað til almennrar umferðar. Þannig er ákvörðunarvaldið í slíkum málið fært frá ráðuneytinu til undirstofnunar og um leið opnuð kæruleið fyrir umsækjendur sem ekki vilja una niðurstöðu Samgöngustofu. Ákvæði þetta verður að teljast fela í sér hvort tveggja í senn, hagræðingu í stjórnsýslu og hagsbætur fyrir borgarana. Í tengslum við skráningu ökutækja er einnig rétt að nefna að frumvarpið gerir ráð fyrir að niður falli skylda til að skráningarskírteini fylgi ökutæki. Sú krafa hefur reynst hafa í för með sér mikinn óþarfa kostnað og umstang þar sem lögregla getur í dag auðveldlega aflað sér upplýsinga um ökutæki á rafrænan hátt. Áfram verður þó hægt að fá skráningarskírteini útgefið hjá Samgöngustofu sé þess óskað. Í frumvarpinu er einnig að finna tillögur sem stuðla að því að heimila umferðareftirlitsmönnum að kanna ástand tiltekinna stórra ökutækja á vegum úti. Breyting þessi er líkt og aðrar í þessu frumvarpi í samræmi við skuldbindingar ríkisins samkvæmt tiltekinni tilskipun ESB. Tilskipunin hefur þegar verið innleidd í íslenskan rétt með reglugerð en ESA hefur gert athugasemdir við þá innleiðingu auk þess sem vegaskoðanir hafa ekki reynst framkvæmanlegar hér á landi þar sem heimildir umferðareftirlitsmanna, samkvæmt lögum, hafa ekki reynst nægar. Er í frumvarpinu stefnt að því að bæta úr þeirri stöðu og má ætla að þegar ástandsskoðanir á vegum hefjist muni það hafa mjög jákvæð áhrif á umferðaröryggi. Loks er í frumvarpinu, virðulegur forseti, ákvæði um öryggis- og verndarbúnað barna í bifreiðum þar sem reglur um slíkan búnað eru færðar til samræmis við skyldur íslenska ríkisins samkvæmt tilskipunum Evrópusambandsins. Hæstv. forseti. Ég hef nú rakið helstu atriði frumvarpsins sem hefur eins og ég sagði áðan tekið nokkrum breytingum frá því að við ræddum það hér síðast og þá aðallega með hliðsjón af áliti nefndarinnar. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. umhverfis- og samgöngunefndar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra framsöguna. Mig langar að spyrja um þann þátt er varðar reglubundna endurmenntun atvinnubílstjóra og þá fyrst og fremst vegna þess að fram kom í máli hæstv. ráðherra að töluvert samráð hafi átt sér stað við þennan hóp en að fram hafi komið töluvert miklar athugasemdir úr þeim herbúðum við framlagningu málsins á fyrri stigum. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra: Í hverju felst það samráð sem hún vísar til? Hvaða breytingum tók málið við það samráð? Ég heyri það á hæstv. ráðherra að hún telur að þegar hafi náðst eitthvað sem nálgast sátt í málinu, sem er annað en það sem ég heyri. Mér finnst ég enn þá heyra að töluverður urgur sé í þessum herbúðum þannig að ég bið hæstv. ráðherra að dýpka aðeins skilning minn á því.

Virðulegur forseti. Það er hárrétt sem fram kemur hjá hv. þingmanni og ég ætla ekki að draga dul á að það er ekki þannig að allir séu sáttir við að þetta sé nákvæmlega með þessum hætti. Tilraunin sem gerð var var sú að reyna að nálgast betur tímaviðmiðin og setja inn ákvæði sem miðast við 2018 þannig að ákveðnir hlutir koma ekki til framkvæmda fyrr en þá. Það var gert til þess að koma til móts við kröfur bílstjóra. Einnig var komið til móts við bílstjóra varðandi fyrirkomulag kennslu sem við teljum að geti verið þannig að endurmenntunin fari ekki einungis fram á einum stað heldur geti hún farið fram víða um landið, í gegnum netið o.s.frv. Það var aðallega það fyrirkomulag sem menn reyndu að ná sátt um. Hins vegar er það svo, og ætla ég ekki að draga dul á það, að ákveðinn hópur atvinnubílstjóra telur einfaldlega að hann eigi ekki að undirgangast endurmenntun á fimm ára fresti, hann telur einfaldlega að á því sé ekki þörf, að sé verið að endurmennta atvinnubílstjóra á Íslandi í samræmi við þörfina í Evrópu. Það breytir engu um að við erum búin að undirgangast þessar reglur. Við þurfum að innleiða þær. En það er enn þá skoðun margra atvinnubílstjóra að endurmenntun eigi einfaldlega ekki að eiga sér stað. Sáttin náðist kannski frekar um fyrirkomulagið en um það hvort þetta eigi að vera til staðar eða ekki.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin svo langt sem þau náðu. Fram hefur komið að í raun sé ekki um að ræða að horfið hafi verið frá kröfunum með nokkrum hætti, enda sé það hluti af skyldum okkar gagnvart EES-samningnum, heldur miklu frekar framkvæmd málsins, aðlögunartími, fyrirkomulag kennslunnar o.s.frv. Það hefur gjarnan verið þannig með það sem við köllum kostnaðarumsagnir fjármála- og efnahagsráðuneytisins að það stendur ekki á því að ráðuneytið geti metið hvað fellur á ríkið við lagabreytingar, en hér kemur fram að engar upplýsingar liggi fyrir um hvað endurmenntun muni kosta atvinnubílstjóra í hvert skipti. Skyldi maður halda að þær upplýsingar ættu að liggja fyrir, a.m.k. plús/mínus einhverja hundraðþúsundkalla eða hvað það er, því að þetta er töluverður útgjaldaauki fyrir stéttina. Mér finnst ekki til of mikils mælst að fjármálaráðuneytið og ráðherra innanríkismála geti nefnt einhverja tölu þannig að menn átti sig á því hvert umfangið er.

Virðulegur forseti. Líkt og kom fram í máli mínu áðan eigum við í innanríkisráðuneytinu eftir að útfæra þessa framkvæmd í gegnum reglugerð og þá mun koma betur í ljós hvaða kostnað hún felur í sér. Ætla má að það verði nokkuð misjafnt. Við höfum heyrt ákveðna tölur, 100 þús. kr. er tala sem hefur verið nefnd, en við getum ekki á þessu stigi sagt nákvæmlega hver hún verður. Ætla má að þetta verði boðið upp á frjálsum markaði þannig að við getum ekki sagt til um það, en við höfum aldrei sagt að þetta feli ekki í sér og geti ekki falið í sér að aukinn kostnað einhverju leyti. Það kemur fram, en töluna þori ég ekki að nefna á þessum tímapunkti.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra gat þess að þetta frumvarp væri breytt frá því sem hún lagði fram í fyrra og gat þess sérstaklega að það varðaði, að því er mér skildist, það sem sagði þar um létt bifhjól. Eins og hæstv. ráðherra man urðu hér mjög miklar umræður um einmitt það ákvæði frumvarpsins sem lagt var fram í fyrra. Þá var skilgreiningu á léttum bifhjólum breytt þannig að þau voru felld í flokk hjóla sem komast upp í 25 km hraða á klukkustund, voru áður flokkuð sem reiðhjól. Frumvarpið í fyrra virtist mega skilja þannig að setja ætti þá sem eiga í dag slíkt hjól í sérstakt próf. Þessu mótmæltu margir þingmenn. Mig langar því til að spyrja hæstv. ráðherra, af því að hún segir að tekið hafi verið mið af umræðum hér í fyrra: Er það svo? Ég sé ekki í frumvarpinu sem liggur fyrir núna að þessu hafi verið breytt.

Virðulegur forseti. Ég þekki vel umræðurnar sem voru hér í fyrra og man ekki betur en að við hv. þingmaður höfum einmitt rætt málið á sínum tíma.  Við vitum hins vegar og þekkjum, virðulegur forseti, að þetta eru þættir sem við teljum okkur þurfa að innleiða bæði vegna þess að okkur er skylt að gera það en einnig vegna ákveðinna öryggiskrafna sem lúta að fjölgun þessarar tilteknu tegundar af ökutækjum á vegum landsins. Þess vegna teljum við okkur þurfa að árétta þetta svona. En við vitum líka, og það á sjálfsagt eftir að ræða það í þingnefndinni, að um þetta eru skiptar skoðanir.

Herra forseti. Ég er engu nær með þetta svar. Það var óskiljanlegt fyrir mig, alveg eins og þær skýringar sem hæstv. ráðherra vísar til eru mér óskiljanlegar. Ég hef bara ekki greind til að skilja þetta svo það sé viðurkennt fúslega. Ég er búinn að þaullesa þetta og skil ekki hvað verið er að fara. Ég veit það bara að ég færði fyrir því sterk rök í fyrra að það væri ósanngjarnt að gera þetta á þann veg sem hæstv. ráðherra túlkaði málið þá. Þar fyrir utan þýðir ekkert að tala við mig um innleiðingu á EES-reglum í þess tilviki. Ég nauðaþekki þær reglur sem þetta varðar og þetta er bara smyglgóss. Þetta kemur ekkert við tilskipuninni, ekki neitt. Hæstv. ráðherra viðurkennir það sjálf í greinargerð. Hún segir að þetta sé eftir dönskum lögum. Hvað varðar mig um dönsk lög?

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að ræða það við hv. þingmann hvort hér sé á ferðinni eitthvert smyglgóss, eins og ég held að hann hafi orðað það. Ég sagði áðan og ítreka það að að ákveðnu leyti er þetta innleiðing á því sem við þurfum að innleiða. Síðan kemur skýrt fram, og er vísað í ýmis lög í því sambandi, að við teljum okkur þurfa að skerpa á öryggiskröfum er varða þessi ökutæki. Það er líka tilgangurinn. Það er enginn í neinum feluleik með það. Við erum að reyna að skerpa á ákveðnum þáttum sem lúta að öryggi þessara tegunda ökutækja og í því felst breytingin. Það er enginn að líta fram hjá því, en ákveðnum þáttum var breytt. Ég hvet hv. þingmann til að bera saman frumvarpið eins og það var og eins og það er núna og þá sér hann ákveðnar breytingar. Sumar skilgreiningar lutu til dæmis að hæð þeirra sem notuðu þessi ökutæki, nú er það aldur o.s.frv., þannig að það eru gerðar ákveðnar breytingar þar sem tekið var mið af umræðunni. Það er enginn að reyna að smygla neinu í gegnum þingið, ég fullyrði það. Hluti af þessu eru innleiðingarákvæði, annað lýtur að því sem við teljum að þurfi til að tryggja aukið öryggi þessara farartækja.

Hæstv. forseti. Ég vil spyrja ráðherrann:  Jafnframt vil ég spyrja ráðherrann um báða þessa flokka bifhjóla. Báðir flokkarnir eru skráningarskyldir en flokkur I er hins vegar ekki skoðunarskyldur. Þá veltir maður fyrir sér: Hver er tilgangurinn með því að setja skráningarskyldu ef það á svo ekki að vera skoðunarskylda í framhaldinu af því?

Virðulegur forseti. Það er löng umræða og lengri kannski en þessi umræða hér í dag gerir ráð fyrir um hjálmanotkun. Það er rétt sem hv. þingmaður nefndi varðandi það hvenær og á hvaða aldri einstaklingum er skylt að vera með hjálma. Það var ákveðið, líkt og ég kynnti hér áðan í byrjun á framsöguræðu minni, að það sem við erum að innleiða núna taki til brýnna þátta og ákveðinna innleiðingarþátta. Hlutirnir sem tengjast því sem hv. þingmaður nefndi eru einfaldlega hluti af heildarendurskoðuninni sem hefur ekki farið fram. Það er ákveðinni vinnu lokið í ráðuneytinu og það var ákveðið að taka þá heildarendurskoðun ekki inn í þetta frumvarp, þannig að það svarar spurningunni um hjálmanotkunina. Í þessu frumvarpi er, eins og ég hef ítrekað sagt, ekki tekið á því. Það var hins vegar gert í þessari heildarendurskoðun sem við höfum ákveðið að bíða með en verður sjálfsagt og án nokkurs vafa nokkuð mikil umræða um það þegar það kemur til kasta þingsins.

Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherranum svörin. Af því að ráðherrann nefndi einmitt í framsögu sinni og áðan í andsvari að þetta frumvarp væri meðal annars til að skerpa á öryggiskröfum og fjalla um brýna þætti mundi ég nú telja að notkun reiðhjólahjálma eftir 15 ára aldur eða almennt að notkun reiðhjólahjálma sé brýnn þáttur. En ég er sammála ráðherranum um það að hér í andsvörum munum við kannski ekki ræða um hjálmanotkun almennt.

Virðulegi forseti. Við þingflokkur Bjartrar framtíðar leggjum hér fram þingsályktunartillögu sem er nokkurn veginn samhljóða tillögu sem við lögðum fram fyrir ári síðan. Okkur er umhugað um að mörkuð verði stefna í landinu á sviði stjórnmálanna um hvaða gjaldmiðill eigi að vera framtíðargjaldmiðill Íslendinga. Okkur finnst það vera stóra málið í efnahagslífi Íslendinga, það er óútkljáð og við búum við óviðunandi ástand í gjaldmiðilsmálum núna og höfum gert um langa hríð. Við búum við gjaldeyrishöft, það þýðir að viðskipti eru ekki frjáls við útlönd. Það er ófyrirséð hvenær gjaldeyrishöftum verður að fullu aflétt á Íslandi og er jafnvel farið að tala þannig í stjórnmálunum að það verði einhvers konar höft til frambúðar eða hindranir eins og það er jafnvel kallað, hraðahindranir í viðskiptum við útlönd. Það er að mati okkar flutningsmanna óviðunandi. Það þarf að finna lausn í gjaldeyrismálum Íslendinga sem felur í sér viðskiptafrelsi. Við Íslendingar höfum um langt skeið búið við allt of háa vexti á neytendalánum og húsnæðislánum og búum við kerfi verðtryggingar, sem er viðbragð við háu vaxtastigi á Íslandi og áhættu í efnahagslífinu. Það er skoðun okkar að úr þessu ástandi megi komast varanlega og til frambúðar með því að huga að því hvaða gjaldmiðil við notum í viðskiptum. Gjaldmiðillinn sem við höfum notað, íslenska krónan, hefur falið í sér of mikla áhættu og hefur það endurspeglast í vaxtastiginu og því að við búum við verðtryggð lán. Það endurspeglar líka vandann sem við erum í með gjaldmiðilinn núna að við þurfum að fjármagna gjaldeyrisvaraforða upp á hátt í 400 milljarða. Hann er tekinn að láni og vissulega gefur hann af sér vexti en hann leiðir líka til mikilla vaxtaútgjalda beint úr ríkissjóði upp á hátt í 20 milljarða á ári. Það er nú beinharði reikningurinn sem berst skattborgurum á hverju ári við það að halda úti íslenskri krónu. Mætti nota þá peninga í margt annað með því að taka upp það fyrirkomulag í gjaldmiðilsmálum sem ekki þarfnast skuldsetts gjaldeyrisvaraforða. Tillagan sem við leggjum hér fram felur ekkert annað í sér en að Alþingi feli ríkisstjórninni að móta stefnu til framtíðar í gjaldmiðilsmálum, að ákveða á upplýstan hátt og eftir vandlega skoðun hvaða gjaldmiðill henti Íslendingum best. Og þó að hann verði ekki tekinn upp á morgun eða hinn verði stefnan alla vega mörkuð. Bara það mundi hafa góð áhrif á íslenskt efnahagslíf. Við leggjum til að við ákvarðanatökuna um það hvaða framtíðargjaldmiðill eigi að vera notaður í viðskiptum á Íslandi verði horft til nokkurra þátta; horft verði til þess að notkun gjaldmiðilsins efli traust á íslensku efnahagslífi til langs tíma litið. Það má halda því fram að meginvandi íslensks efnahagslífs sé traustsvandi. Þess vegna mundi fjármagn leita út úr íslensku hagkerfi ef höftum yrði aflétt, erlendir aðilar mundu vilja skipta yfir í aðra gjaldmiðla, erlendir eigendur krónueigna, en líka innlendir. Það er skoðun okkar að gjaldmiðill eigi að auka möguleika á stöðugu verðlagi, lægri vöxtum og betri lífskjörum. Það er líka skoðun okkar að gjaldmiðillinn eigi að auka frelsi í viðskiptum við útlönd. Við það búum við ekki, eins og ég fór yfir áðan. Það er skoðun okkar að gjaldmiðillinn eigi að henta íslensku atvinnulífi og hafa góð áhrif á atvinnustig og útflutning. Það tengist stöðugleikamarkmiðinu og markmiðinu um viðskiptafrelsi. Gjaldmiðill sem er stöðugur og án hafta hefur hann góð áhrif á atvinnustig og eykur fjölbreytni í atvinnulífi. Það er mikilvægt að gjaldmiðillinn auðveldi hagstjórn og minnki áhættu í íslensku efnahagslífi og sé áhættuminni en aðrir valkostir. Við teljum ekki að til sé einhver valkostur sem er fullkominn. Allir valkostir í gjaldmiðilsmálum hafa í för með sér einhverja erfiðleika og einhverjar áskoranir. En þetta er einfaldlega upplýst mat sem þarf að fara fram og gera þarf rökstuddan samanburð. Svo viljum við að gjaldmiðilsstefnan sé vel framkvæmanleg með hliðsjón af öðrum samhliða aðgerðum sem þörf er á á sviði ríkisfjármála, peningamála og í samningum við önnur lönd. Við vitum vel að nú situr ríkisstjórn sem ekki vill aðild að Evrópusambandinu en við ætlum að láta okkur það í léttu rúmi liggja. Við teljum samt að fara þurfi í þessa vinnu. Við getum ekki bara sleppt þessari mikilvægu vinnu af-því-bara, vegna þess að ríkisstjórnin vill ekki ganga í Evrópusambandið, nánast af-því-bara. Þetta er vinna sem þarf að fara fram. Alveg burt séð frá því hvort við viljum ganga í Evrópusambandið eða ekki þá hljótum við öll að viðurkenna að við viljum ekki búa við krónu í höftum. Þá þarf að taka upplýsa ákvörðun um hvaða kostur er bestur annar en króna í höftum. Út kom góð skýrsla á vegum Seðlabanka Íslands haustið 2012 um valkosti Íslands í gjaldmiðilsmálum. Í raun er það eina sem við erum að biðja um í þingflokki Bjartrar framtíðar að sú skýrsla sé tekin upp á næsta borð, að þær niðurstöður sem fram koma í þeirri vönduðu skýrslu séu teknar inn í þennan sal, inn í svið stjórnmálanna, og ákvarðanir teknar um það hver eigi að vera framtíðargjaldmiðillinn, m.a. byggt á þeim niðurstöðum sem þar koma fram. Við þurfum að útkljá þetta mál. Í þessari skýrslu eru raktir margir kostir en það eru tveir sem fá svona þokkalega einkum og eru taldir raunhæfir valkostir; það er að ganga í Evrópusambandið og taka upp evru, eða, sem verður auðvitað alltaf að vera kostur vegna þess að það er auðvitað óvíst hvort við göngum í Evrópusambandið, að hafa fljótandi íslenska krónu. Ég skil skýrsluna þannig að sá kostur sé metinn sigurstranglegri og betri fyrir íslenskt hagkerfi að taka upp evru. En auðvitað eru kostirnir fleiri, hægt er að taka upp aðra mynt einhliða. Sá kostur fær falleinkunn í skýrslu Seðlabankans. Svo er hægt að hafa krónu í höftum. Er það í raun og veru vilji ríkisstjórnarinnar að hafa krónu í höftum? Það er aðkallandi spurning. Með því að vilja ekki takast á við spurninguna um það hver eigi að vera framtíðargjaldmiðill Íslands, hvert eigi að vera framtíðarfyrirkomulag gjaldmiðilsmála á Íslandi, er í raun og veru verið að segja að menn ætli að búa við krónu í höftum. Svo er hægt að fara hálfa leið inn í evrusamstarfið eins og Danir gera, fara inn í ERM II og láta þar staðar numið. Það getur vel verið að það henti íslensku efnahagslífi. Það var svolítið athyglisvert að hlusta á fyrirlestur hagfræðings á dögunum. Það var fínn fyrirlestur um stöðuna í ríkisfjármálum á þingi Viðskiptaráðs og Samtaka atvinnulífsins. Þar var mikið rætt um skuldastöðu ríkissjóðs og fór hagfræðingurinn yfir það á ágætan hátt í máli sínu hvaða eignir væri hægt að selja til þess að koma ríkissjóði í betri skuldastöðu. Mátti skilja það á máli hagfræðingsins að það væri jafnvel skynsamlegt að selja eignir eins og Landsvirkjun og eignir ríkisins í fjármálakerfinu til þess að borga upp skuldirnar sem við notum til að fjármagna gjaldeyrisvarasjóðinn, sem eru eitthvað um 400 milljarðar. Ég sá að margir kinkuðu kolli og ég fór að hugsa aðeins um það. Erum við virkilega orðin svo þrjósk og forhert eða blind á það hvað íslenska krónan kostar okkur að það er í alvörunni farið að tala um að selja allar eigur ríkisins, þar á meðal Landsvirkjun, sem getur orðið sameiginlegum sjóðum og hefur verið það, sem getur orðið miklu meira, mjólkurkýr? Er virkilega farið að tala um að það sér skynsamlegt að selja eigur ríkisins til þess að fjármagna íslensku krónuna með öllum þeim göllum sem hún hefur í för með sér? Eigum við ekki frekar að íhuga hvort við ættum kannski að taka upp annan gjaldmiðil, taka upp evruna? Þá þurfum við ekki gjaldeyrisvarasjóð. Þá þurfum við ekki að fara að íhuga það að selja mjólkurkýrnar til að fjármagna þessa krónu. Mig langar að skilja þessa hugleiðingu hér eftir bara til þess að reyna að bregða birtu á það í hvers lags öngstræti þessi umræða öll er komin og hversu mikilvægt það er að við ræðum þessi mál á opnari hátt þar sem við íhugum og förum vel yfir hvaða skynsamlegir kostir eru í stöðunni í gjaldmiðilsmálum og tökum síðan upplýsta ákvörðun um það hvert við viljum stefna á Íslandi í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Guðmundur Steingrímsson hreyfir við ákaflega merkilegu máli sem mér er hugleikið, en ég hef stundum hugleitt hvort það sé ekki til miklu einfaldari lausn en að hugað verði að framtíðargjaldmiðli. Ég tel að fyrirtæki og atvinnurekstur í þessu landi hafi gengið nokkuð hart fram í þeim efnum sjálf og valið sér gjaldmiðil, hvert með sínum hætti, og það eru nokkur stór fyrirtæki í landinu sem hafa sömuleiðis ákveðið frítt spil innan gjaldeyrishafta og hafa einnig valið sér gjaldeyri, sem sagt varasjóð. Það eru fyrirtæki eins og margnefnd Landsvirkjun og Flugleiðir, Icelandair, sem þurfa að halda stóra sjóði sem hafa vafalaust valið sér gjaldmiðil til þess að halda þá sjóði. Margt af því sem um er spurt í þessum sex stafliðum hér, gerist það ekki af sjálfu sér, hv. þingmaður? Þarf að ákveða þetta ofan frá? Getum við ekki bara haldið áfram að nota krónuna innan lands til að borga fyrir kaffi og vínarbrauð?

Virðulegur forseti. Þetta er áhugaverð spurning, það er margt sem er að gerast. Við búum í raun við kerfi margra gjaldmiðla. Við erum með verðtryggða krónu sem við notum í lánaviðskiptum, sem er beintengt við alls konar hluti sem gerast í útlöndum, er eins konar erlend mynt. Svo erum við með krónu, þá sem við notum til að kaupa vínarbrauð o.fl. Svo eru fyrirtækin að nota erlendar myntir, eins og hv. þingmaður fór ágætlega yfir. Ég held að þessar kringumstæður ættu einmitt að sýna okkur að það er mikilvægt fyrir hið opinbera að horfast í augu við raunveruleikann, horfast í augu við staðreyndirnar. Ein staðreyndin er sú að fjármagn leitar í aðra gjaldmiðla, innlendir og erlendir eigendur krónueigna - þess vegna erum við með höft - vilja stunda viðskipti í öðrum myntum. Ef ég skil hv. þingmann rétt mundi ég alla vega vilja segja að það er mat okkar í Bjartri framtíð að þú getur ekki flengt viðskiptalífið bara til þess að nota krónu. Það boð, miðað við hvernig aðstæður eru og hvernig raunveruleikinn er, getur í öllu falli ekki komið að ofan, það er dálítið eins og ætla sér að flengja hafið til hlýðni.

Virðulegi forseti. Nú held ég hér á krónu í hendi og á annarri hlið krónunnar er kannski undirstaða þess sem veldur því að við lifum í landinu, það er þorskur. Ég held að þetta tákn krónunnar sé miklu merkilegra en menn hafa nokkurn tíma hugað að, þ.e. þetta er vísbending um að það er sama hvaða gjaldmiðil við búum við, við þurfum öflugt atvinnulíf sem gerir íslensk verðmæti, geymslueyri, greiðslueyri og lánseyri eftirsóknarverðan. Ég deili ýmsum áhyggjum þarna en ég veit hins vegar ekki hvernig á að ná markmiðum nema þau atriði sem ég nefndi áðan um atvinnulífið séu tryggð. Atvinnulífið, stórfyrirtæki í þessu landi, sjávarútvegsfyrirtæki, flutningafyrirtæki, orkufyrirtæki, þau fara sínar leiðir í þessu en það kann að vera að hægt sé að ákveða þetta allt ofan frá með eina samræmda einingu. Það er rétt að bent var á það að fyrir margt löngu, fyrir um einni öld, að ill mynt eyðir góðri, þ.e. ef hér er á boðstólum góð mynt þá verður hún keypt upp. Það er nákvæmlega það sem þingmaðurinn var að tala um, að miðað við krónu í höftum vilja menn sækja út úr þessu og erlendur gjaldeyrir verður eftirsóknarverður og honum verður eytt úr landi hérna. Ég hef lokið máli mínu að sinni, virðulegi forseti.

Virðulegur forseti. Það er auðvitað einstaklega táknrænt og segir sína sögu að það er þorskur á krónunni. Íslenska krónan hefur að mörgu leyti átt í ágætu gagnkvæmu ástarsambandi við sjávarútveginn um áratugaskeið á Íslandi. Sveiflur hennar, skipulagðar gengisfellingar hafa oft hentað sjávarútveginum vel í gegnum tíðina. Það er rakið ágætlega í skýrslu Seðlabankans um valkosti í gjaldmiðilsmálum að einn höfuðvandi íslensks atvinnulífs er einhæfni. Og vegna þess hvað þetta samband krónu við þorskinn hefur verið sterkt hefur krónan leitt til og stutt þá einhæfni. Ég mundi vilja að á krónunni væri mynd af mannsheila, einfaldlega til að undirstrika að við þurfum gjaldmiðil sem hentar því sem ég tel vera meginforsendu blómlegs mannlífs á 21. öldinni á Íslandi, sem er hugvit. Ég held að ef við ætlum að vaxa eitthvað og dafna á 21. öldinni verði að vaxa hér fjölbreytt flóra nýsköpunarfyrirtækja sem byggja á hugviti og tækni og þau þurfa stöðugleika. Þau byggja á því að geta gert áætlanir, þau þurfa viðskiptafrelsi, þau geta ekki búið í höftum. Það væri ákveðinn sigur miðað við það hversu erfiðlega gengur að ræða framtíðarfyrirkomulag gjaldmiðilsmála ef við gætum þó alla vega breytt myndinni á krónunni.

Hæstv. forseti. Þingmanninum varð tíðrætt um mannsheilann og það er nú tilhneiging mannsheilans að vilja skilja hlutina. Þess vegna ákvað ég að spyrja þingmanninn, eftir lestur þingsályktunartillögunnar og eftir að hafa hlustað á ræðuna sem var á margan hátt góð: Hvað er það sem Björt framtíð vill gera og hvernig? Mér finnst það vanta aðeins inn í þennan pakka. Ég er með þannig heila að ég vil skilja hlutina og spyr þess vegna að því: Hvað er það sem Björt framtíð vill gera í þessum málum?

Virðulegur forseti. Takk fyrir spurninguna. Það stendur í greinargerð með þingsályktunartillögunni hvaða kostur það er sem við teljum álitlegastan og það er að klára samninga við Evrópusambandið og taka upp evru eftir aðlögun í gegnum ERM II. Það er í raun ferli sem byrjað var á á árabilinu 1994–2001 eða svo þegar við vorum beintengd evrunni í gegnum ERM I. Það var mikill farsældar- og hagsældartími, held ég að megi fullyrða, þannig að sú skoðun er þarna, hún er reifuð í þessari þingsályktunartillögu. Síðan er það þannig að þessi þingsályktunartillaga er ekki endilega sett fram til að boða vilja okkar eða stefnu í gjaldmiðilsmálum. Þetta er í raun mjög hógvær tillaga, við erum bara að biðja um að þessir hlutir verði settir upp á borðið, þeir ræddir og tekin upplýst ákvörðun miðað við ákveðnar forsendur, sem við leggjum þarna fram, sem ég held að sátt hljóti að vera um. Hvernig viljum við hafa þetta? Það er átakanlegt að upplifa ásigkomulagið í samfélaginu á málfundum hér í þingsal við alls konar ákvarðanatökur, við alls konar umræðu um efnahagslífið. Það gengur ógurlega erfiðlega að ræða gjaldmiðilinn, hvert eigi að vera framtíðarfyrirkomulagið í gjaldmiðilsmálum. Við segjum einfaldlega á þessum tímapunkti: Hvernig væri að setja þær spurningar allar upp á borðið, taka þessa skýrslu frá Seðlabankanum lengra? Tökum ákvörðun. Við viljum meina að niðurstaðan blasi við eftir þetta ferli, að best sé að fara í Evrópusambandið og taka upp evru, 

Hæstv. forseti. Mér finnst ég einhvern veginn þurfa að það taka það fram í umræðunni hér - ég hef þurft að gera það áður, þegar maður kemur hér inn sem varamaður - að ég er ekki að setja fram spurninguna til að draga úr málinu eða vera með kaldhæðni eða neitt svoleiðis, ég er aðallega áhugamaður um málið. Ég er sammála þingmanninum um að það þarf sannarlega að ræða gjaldmiðilsmálin og margt af því sem fram kemur í þingsályktunartillögunni er mjög gott. Mér finnst vanta inn í þingsályktunartillöguna konkret tillögur um hvað það sé almennt sem Björt framtíð vill gera. Jú, hún vill ganga í Evrópusambandið en það eitt og sér er svo sem ekki lausn á efnahagsvanda Íslendinga. Þingmaðurinn hefur þá tækifæri til að koma aftur hér í seinna andsvari og halda áfram að útskýra stefnu Bjartrar framtíðar. Og ég ætla að taka það aftur fram: Þetta er ekki sett fram til að klekkja á einum eða neinum, þetta er meira til að skapa umræðu.

Virðulegur forseti. Björt framtíð vill klára samningana við Evrópusambandið og vonast til þess að þeir samningar verði góðir og verði samþykktir í þjóðaratkvæðagreiðslu og mundi þá vilja taka upp evru. Það er stefna Bjartrar framtíðar eins og hún hefur verið samþykkt. Auðvitað verðum við að hafa alls konar fyrirvara á þessari stefnu, við vitum ekkert um það hvort samningarnir við Evrópusambandið verða góðir eða ekki, það þarf að samþykkja þá fyrst. Það væri óábyrgt að segja bara að við ættum að taka upp evru og hafa ekkert plan B í vasanum ef þjóðin mundi ekki vilja ganga í Evrópusambandið. Á þessum tímapunkti teljum við því alla vega skynsamlegast að meta hvaða kostir það eru og hvert við ætlum að stefna sem þjóðfélag í þessum málum. Ef við mættum ráða ein, sem gerist kannski einhvern tíma, ég veit það ekki - nei, jæja, segjum sem svo að við mundum ráða ein, þá mundum við klára samningana við Evrópusambandið og leggja þá fyrir þjóðina. Þeir samningar væru góðir, ég er nokkuð viss um það, ef við hefðum eitthvað um samningaviðræðurnar að segja, og þjóðin mundi vonandi samþykkja þá. Síðan færum við inn í ERM II með þeirri nauðsynlegu aðlögun sem felst í því fyrir íslenskt efnahagslíf. Það mundi birtast í lífskjörum hér innan lands í lægri vöxtum, betra verðlagi, betri möguleikum til að bæta lífskjör, viðskiptafrelsi. Og síðan, eftir að hafa verið í ERM II um nokkurt skeið og náð þeim markmiðum sem þar er kveðið á um, mundum við taka upp evru. Ekki fullkomin lausn, vegna þess að margar áskoranir mundu þá blasa við. Lágt vaxtastig getur til dæmis leitt til ofþenslu og koma þarf böndum á það. Það þarf að passa sig að kreppa eftir ofþenslu birtist ekki í 

Virðulegi forseti. Mig langar til að byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir góða tillögu og góða ræðu. Ég er mikil áhugamanneskja um að skoða hlutina heildrænt og reyna að skoða rót vandans. Mér finnst varhugavert hversu upptekin við erum sem þjóð af því að meðhöndla alltaf einkennin frekar en sjúkdóminn. Ég velti því fyrir mér hvort krónan sé raunverulega rót vandans eða hvort það sé peningakerfið sem við erum búin að skapa. Það sem er kallað brotaforði bankakerfisins gerir það t.d. að verkum að bankar geta margfaldað peningana sem eru í umferð í samfélaginu án þess að Seðlabankinn hafi nokkra stjórn á því. Ég velti því fyrir mér að þótt það komi einhver nýr gjaldmiðill hvort það sé lausn á vandamálinu ef kerfið er brotið á þennan hátt.

Virðulegi forseti. Ég þakka flutningsmönnum fyrir þessa ágætu þingsályktunartillögu og fagna því að hún er komin fram aftur og bind vonir við að hún hljóti afgreiðslu í þetta sinn. Mér finnst það ágætisnálgun að leggja málið upp með þessum hætti að það þurfi að greina gjaldmiðilsstefnu við þarfir þjóðarinnar og marka okkur stefnu út frá því. Í greinargerð með þessari þingsályktunartillögu er vikið að því að það hafa verið gerðar vandaðar hagfræðilegar greiningar á kostum og göllum ólíkrar umgjarðar fyrir peningastefnuna. Niðurstaðan í hinu víðfræga 620 síðna riti Seðlabankans eru sú að það sé um tvo raunverulega valkosti að ræða, evru með aðild að Evrópusambandinu og áframhaldandi íslenska krónu með einhverri umgjörð. Það er því góðra gjalda vert að reyna að finna leið til þess að hnika þessu máli áfram með aðkomu allra flokka og í einhverju samtali um hvað geti verið okkur fyrir bestu. Ég held að við verðum líka að horfast í augu við að það er ekki til neitt sem heita íslenskir hagsmunir í þessu máli því að hagsmunum er misskipt í landinu. Það er og hefur verið alveg frá Píningsdómi á 15. öld áberandi togstreita í íslensku efnahagslífi milli þeirra sem hafa hag af opnum viðskiptum við önnur lönd og þeim sem hafa hag af hömlum á opnum viðskiptum við önnur lönd. Þeir sem hafa hag af hömlum á opin viðskipti við önnur lönd voru þá og eru enn þann dag í dag aðilar sem byggja mikið á launakostnaði og það skiptir þá þar af leiðandi máli að hafa tæki til að stýra kaupgjaldinu í landinu. Þessi togstreita teygir sig síðan áfram alveg í átökin um afnám vistarbands á 19. öld og yfir í baráttuna hér í þingsal eftir að Skúli Thoroddsen lagði fram frumvarpið um greiðslu verkkaups í gjaldgengum peningum, vel að merkja sem á endanum var samþykkt árið 1901, en það kvað á um greiðslu í gjaldgengum peningum, með öðrum orðum peningum sem hægt væri að selja í öðrum löndum. Við höfum ekki enn þá notið þeirra réttinda sem kveðið var á um í þeim lögum frá 1901. Við fáum greitt í peningum sem ekki er hægt að selja í öðrum löndum, eru ekki gjaldgengir. Síðan hefur þessi saga teiknað sig alla 20. öldina í átökum um hafta-Ísland eða opið Ísland og þau standa enn. Í grunninn hentar íslenska krónan sumum Íslendingum ákaflega vel. Hún hentar þeim sem eiga ekki mikið undir erlendum opnum viðskiptum en eiga mikið undir því að geta skammtað laun og geta ráðið launakjörunum. Ágætur prófessor við Háskóla Íslands, Hannes Hólmsteinn Gissurarson, hefur haldið varnarræður fyrir íslensku krónuna með þeim rökum hún sé leið til þess að skerða kjör fólks án blóðsúthellinga, hún sé leið til þess að taka helminginn af launum fólks eins og gert var í hruninu án þess að allt fari á annan endann. Það fór auðvitað allt á annan endann í hruninu vegna þess að lánin sátu eftir á gamla verðinu en launin voru helminguð og það var ástæða mikillar togstreitu, samfélagslegrar upplausnar og átaka á Íslandi. Ég vil meina að kostir íslenskrar krónu hafi verið um hríð þeir að hagsmunaöflin, sem leiða útflutningsatvinnuvegina og framleiðsluatvinnuvegina, hafi getað skammtað þjóðinni kjör og þannig hafi verið hægt að bregðast við aðstæðum með því. Þegar væntingar manna um kjarabata hér innan lands voru orðnar fullmiklar var bara hægt að lækka launin á öllu heila klabbinu og þar með hægt að taka af mönnum það sem þeir töldu sig hafa fengið í kjarasamningum. Ég vil meina að þeir tímar, að þetta sé efnahagsleg lausn, séu liðnir og ég vil meina að þeir sem flytja lofræðu um íslenska krónu, hvort sem það er sú ágæta ríkisstjórn sem nú situr eða aðrir, séu ekki í nokkru jarðsambandi við þjóðina. Ég held að þróun síðustu ára segi okkur þvert á móti að þjóðin sé ekki tilbúin lengur að færa þær fórnir í hækkuðu vöruverði, í aukinni vaxtabyrði og í auknum kostnaði af verðtryggðum lánum sem fylgja óhjákvæmilega sveiflum í gengi krónunnar og þar af leiðandi sé tómt mál að tala um að það verði samfélagslegur friður um íslensku krónuna sem efnahagslegt stýritæki í framtíðinni eins og var drýgstan hluta 20. aldarinnar. Ég held þess vegna að við séum komin að ákveðnum endimörkum með þessa tilraun, hina íslensku krónu. Herkostnaðurinn af henni er slíkur að til að halda samfélagsfrið verður að fara í mjög dýrar aðgerðir til að niðurgreiða brunasviða þjóðarinnar af þeim eldi sem krónan hefur komið af stað yfir þjóðina. Besta dæmið um það er skuldaniðurfellingin mikla sem er leiðin til að láta fólk þola afleiðingar krónunnar. Það er dýr leið. Hún kostar mikið og það eru allar horfur á að hægt væri að tryggja okkur meiri velsæld og betri lífskjör með stöðugra peningakerfi. Í umræðunni hér áðan vakti ágætur varaþingmaður máls á því hvort vandinn væri krónan eða hvort vandinn væri brotakerfið sem bankakerfið getur reitt sig á. Ég er alveg tilbúinn að ræða ólíkar hugmyndir um fyrirkomulag fjármálastjórnunar en hinu verður ekki á móti mælt að grundvallarréttur í lýðfrjálsu borgaralegu samfélagi er að fólk ráði eignum sínum og það sé ekki hægt að svipta það eignum sínum án þess að spyrja það og að það geti gert áætlanir fram í tímann. Það heyrir til borgararéttinda í öllum hinum vestræna heimi að geta gert áætlanir byggðar á afkomu um afborganir og framtíðarútgjöld. Það er hægt á öllum Vesturlöndum nema á Íslandi. Það er grundvallarveikleiki sem skekkir samkeppnisstöðu okkar og skaðar lífskjör okkar og setur okkur að því leyti skör lægra en aðrar þjóðir í Evrópu. Þess vegna held ég að þessi tillaga sé góðra gjalda verð. Ég þakka flutningsmönnunum fyrir að flytja hana og hlakka til að eiga síðan um hana umræður á vettvangi þingsins áfram og fá hana vonandi samþykkta.

Hæstv. forseti. Án þess að draga úr mikilvægi þessa máls, ég ætla alls ekki að gera það, þá sé ég mig knúinn til að koma hingað upp því að fyrst hlustaði ég á ræðu formanns Bjartrar framtíðar og nú hlustaði ég á ræðu formanns Samfylkingarinnar. Ég verð þess vegna að spyrja formann Samfylkingarinnar: Hver er munurinn á stefnu Bjartrar framtíðar og stefnu Samfylkingarinnar í þessum málum? Ég sé mig knúinn til að koma upp og spyrja formann Samfylkingarinnar að þessu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Ég hef lagt það í vana minn að tala bara fyrir Samfylkinguna en leyfi öðrum að tala fyrir sig því mér þykir ekki rétt að vera í útleggingum á afstöðu annarra. Þegar ég gagnrýni aðra flokka fyrir þeirra stefnu þá túlka ég auðvitað þeirra stefnu eins og hún birtist mér. Að því er varðar muninn á stefnu okkar í gjaldmiðilsmálum og Bjartrar framtíðar ætla ég að leyfa hv. þingmanni að spá í hann og svo talar þessi tillaga frá þingflokki Bjartrar framtíðar fyrir stefnu þess þingflokks. Stefna Samfylkingarinnar er alveg skýr. Við teljum að efna þurfi fyrirheitið sem gefið var í þessum sal með samþykkt lagafrumvarps Skúla Thoroddsens árið 1901, um greiðslu verkkaups í gjaldgengum peningum. Það sé ekki boðlegt að hafa þá umgjörð utan um peningamálastjórn í landinu að fólk viti ekki verðmæti launa sinna frá einum degi til annars. Það er óþolandi aðför að lýðréttindum fólks, óþolandi aðför að borgararéttindum fólks og óþolandi aðför að frjálsri verkalýðshreyfingu. Og það er ekki verjandi fyrir okkur sem verkalýðsflokk að sætta okkur við að þau réttindi sem menn glöddust yfir að fá 1901 og nutu vissulega meðan íslenska krónan var gjaldgeng fram til 1920 þegar hún var slitin úr samhengi við hina dönsku krónu, séu fjær okkur nú en við upphaf skipulagðrar verkalýðshreyfingar í landinu í upphafi 20. aldar. Það er óþolandi staða. Við munum ekki unna okkar hvíldar fyrr en við höfum tryggt launafólki á Íslandi nákvæmlega þessi réttindi, greiðslu verkkaups í gjaldgengum peningum.

Hæstv. forseti. Svo að formaður Samfylkingarinnar þurfi ekki að svara fyrir Bjarta framtíð skal ég umorða spurninguna: Hvað greinir Samfylkinguna frá Bjartri framtíð? Við skulum hafa þetta einfaldara.

Virðulegi forseti. Ég tala fyrir Samfylkinguna og útskýri stefnu hennar og rökstyð. Hún byggir í þessu máli á þörfinni á alvörugjaldmiðli, eins og ég rakti. Við teljum þess vegna mjög mikilvægt að ljúka aðildarviðræðum við Evrópusambandið og leggja samning í dóm þjóðarinnar. Það er ekki bara að íslenska krónan sé ekki gjaldgeng í öðrum löndum. Hún hefur í áranna rás ekki einu sinni getað gegnt hlutverki sínu sem vörslueining verðmæta. Við þekkjum allar tilraunirnar til þess að lifa við hana, verðtrygginguna, sem enginn virðist samt sætta sig við í dag. Forveri verðtryggingarinnar var allra handa hlutatrygging. Ég þekki sögu af manni sem rak steypustöð. Þegar menn komu og fyrir fram greiddu steypuna en vildu fá steypuna afhenta ári seinna í 60% verðbólgu sat hann uppi með peningana. Hvað átti hann að gera? Jú, hann keypti dekk, bíldekk. Þau voru innflutt, fóru ekki úr tísku, stöðug eftirspurn, og síðan þegar hann þurfti að greiða laun seldi hann dekk og þegar honum áskotnaðist fé keypti hann meira af dekkjum. Dekkin voru því vörslumáti verðmæta, því að það var ekki hægt að leggja íslenskar krónur í banka. Þetta er sagan um veikleika íslenskrar krónu. Á fundaferð minni um Norðausturland fyrir nokkru síðan, þar sem ég hitti hv. þingmann, var einn ágætur maður á fundi sem sagði: Á Íslandi er bara einn gjaldmiðill sem virkar og það er steinsteypan. En vandinn er sá að hann virkar bara á suðvesturhorninu. Ég held að það sé ekki hægt að orða harmsögu íslenskrar krónu betur en þessi ágæti maður gerði. Og stefna okkar í Samfylkingunni er sú að tryggja okkur lausn undan þessari áþján sem fyrst.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir umræðuna. Ég vona að þingsályktunartillagan fái núna almennilega umfjöllun í efnahags- og viðskiptanefnd. Á síðasta vetri tókst ekki einu sinni að fá hana rædda þar, þannig að ég vona að það takist núna. Það er kannski lýsandi fyrir það hversu erfiðlega gengur að ræða fyrirkomulag gjaldmiðilsmála á Íslandi að tillagan fékkst ekki einu sinni rædd þrátt fyrir jákvæðar umsagnir frá lykilaðilum í atvinnulífinu. Aðeins um umræðuna: Hv. þingmanni var umhugað um muninn á Bjartri framtíð og Samfylkingu. Mér finnst svolítið merkilegt að í hugum einhverra skuli það vera sérstök tíðindi að tveir flokkar vilji nýjan gjaldmiðil á meðan við höfum lengi búið við það ástand að fremur margir flokkar vilja búa við íslenska krónu. Eru þeir þá allir eins? Ég veit það ekki, ég held ekki. Eru Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur eins flokkar? Mér finnst það reyndar áleitin spurning, þeir eru orðnir mjög svipaðir. Þeir eru báðir eindregnir stuðningsaðilar þess að hafa íslenska krónu í einhverju móti. Reyndar vildi Framsóknarflokkurinn um skeið athuga upptöku evru, en það var á þeim tíma sem enn var barátta innan Framsóknarflokksins milli afturhaldssamra gilda, að mínu mati, og frjálslyndra gilda. Björt framtíð er frjálslyndur flokkur, hún er frjálslynt afl í íslenskum stjórnmálum. Frjálslyndi í okkar huga felur í sér að það sé eitt meginhlutverk ríkisvaldsins að skapa almennan grundvöll, að skapa almennan grundvöll fyrir einstaklinga og samtök þeirra til þess að gera það sem þeir gera best, það sem þá langar til og þar fram eftir götunum. Þess vegna viljum við til dæmis breyta landbúnaðarkerfinu þannig að fjármunum sé ekki varið í að ýta undir einsleitni, að menn fái pening til þess að stunda sauðfjárbúskap og kúabúskap en geti í raun og veru ekki gert neitt annað. Þetta er villa í hlutverki ríkisvaldsins, við eigum að skapa almennan grundvöll. Eins og var ágætlega rakið í ræðu hv. þm. Árna Páls Árnasonar hefur krónan ekki skapað þennan almenna grundvöll. Hún hefur hentað sjávarútveginum ágætlega, tilteknum útflutningsatvinnuvegi. Hún hefur flutt peninga frá almenningi í gegnum verðtryggt lánakerfi. Lánin okkar hækka þegar krónan fer niður. Þegar krónan fer niður græðir sjávarútvegurinn en þegar krónan fer niður tekur almenningur á sig auknar byrðar. Þannig hefur krónan flutt til fjármuni frá almenningi, frá hinum mörgu til fárra um áratugaskeið. Þetta er ekki frjálslynd efnahagsstjórn, á engan hátt, að mínu viti. Beinharða afleiðingin er sú að við höfum einsleitt atvinnulíf, sem er ágætlega rakið í skýrslu Seðlabankans um valkosti í gjaldmiðilsmálum. Það sem við þurfum er stöðugur almennur grundvöllur þar sem fólk getur geymt fjármuni. Það er ein kríterían, ein forsenda gjaldeyrisstefnu sem við nefnum, að það sé einfaldlega hægt geyma fjármuni í þessum gjaldmiðli, að það sé hægt að eiga viðskipti með hann í útlöndum og það sé hægt að gera áætlanir á grundvelli hans og með notkun hans. Þetta væri sá almenni grundvöllur í anda frjálslyndrar stjórnmálastefnu, sem Björt framtíð aðhyllist, sem þarf að skapa á Íslandi og er eitt höfuðmarkmið íslenskra efnahagsmála að okkar viti. Það var ágæt spurning hér í umræðunni um hver væri orsökin og hver væri afleiðingin. Ég held að þetta sé margþætt. Sumir segja að það hvernig krónan sveiflast til og frá endurspegli einfaldlega hagstjórnina á einhvern hátt og hún sé bara mælitæki. Það er að hluta til rétt. Við þurfum alltaf að hafa skynsamlega hagstjórn. En krónan er líka tæki, gjaldmiðillinn er tæki sem við notum í hagstjórn og við verðum að velja rétt tæki, við verðum að hafa rétt tæki og tól til að geta stundað skynsamlega hagstjórn. Krónan er einfaldlega það lítil, hún nýtur ekki trausts og má sín lítils á alþjóðafjármálamörkuðum, að hún er ekki hentugt tæki. Það er líka lýsandi fyrir ógöngurnar sem við erum komin í sem þjóð með þennan gjaldmiðil að í stað þess að leiðrétta einmitt forsendurnar í íslensku efnahagslífi, sem birtust í hruni krónunnar 2008 og ótrúlegri hækkun á höfuðstól verðtryggðra lána í kjölfarið, var farið í að leiðrétta þennan forsendubrest sem var kallaður svo. Það var farið í það og á næstu fjórum árum munum við veita 20 milljarða úr ríkissjóði í að leiðrétta þennan forsendubrest sem kallaður er. Þetta er einmitt afleiðing forsendnanna, þær eru svona. Krónan fellur, almenningur tekur á sig byrðar. Ætlum við að bregðast við þessu þannig að í hvert einasta skipti sem þetta gerist ætlum við að finna tekjustofn og setja 20 milljarða á ári úr ríkissjóði til að leiðrétta það? Mér finnst það ekki skynsamlegt. Mér finnst það ótrúlega óábyrg efnahagsstjórn. Betra væri að koma okkur í var og leiðrétta forsenduna sjálfa, hætta að nota þessa íslensku krónu sem leiðir til þessara hörmunga. Það er það sem þetta gengur öðrum þræði út á, að reyna að koma okkur út úr þessu óefni.

Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um vistkerfi fyrir hagnýtingu internetsins og réttindavernd netnotenda. Ég vil í upphafi þakka þingmönnum allra flokka sem eru á málinu. Tillagan felur í sér að Alþingi álykti að fela ríkisstjórninni að skipa starfshóp til að móta stefnu um að skapa á Íslandi vistkerfi eins og best verður á kosið fyrir hagnýtingu internetsins og annarrar upplýsingatækni ásamt því að verja réttindi netnotenda og gera svo nauðsynlegar lagabreytingar til að innleiða stefnuna. Ég gríp niður í þingsályktunartillöguna, í II. lið, í tilefni og nauðsyn þessarar nýju stefnu. Við byrjum þar: Í úttekt alþjóðlega ráðgjafarfyrirtækisins McKinsey & Company á hagkerfi Íslands kemur fram að áætlun um sjálfbæran vöxt fyrir Ísland verði að móta með hliðsjón af öllum atvinnugreinum og mikilvægt sé að íslenskir hagsmunaaðilar komi sér saman um tækifæri landsins til vaxtar ásamt áætlun til að nýta þau. Ísland er aftur að koma út úr kreppu og aftur er þörf á nýjum drifkröftum vaxtar í alþjóðageira atvinnulífsins. Í tillögum verkefnisstjórnar samráðsvettvangs um aukna hagsæld kemur fram að með hliðsjón af vaxtarskorðum auðlindagreina muni alþjóðageirinn þurfa að standa undir vaxandi hluta útflutnings. Jafnframt kemur þar fram að í alþjóðageiranum sé að finna stærstu vaxtartækifæri íslensks atvinnulífs og að þar séu mikil tækifæri til úrbóta með réttum hvötum og hagfelldum skilyrðum fyrir nýsköpun. Rannís bendir ásamt Vísinda- og tækniráði á svipaða stöðu, að vaxandi áhersla á sjálfbæra nýtingu náttúruauðlinda takmarki mjög þá verðmætasköpun sem fram að þessu hefur verið byggð á aukinni sókn í þær. Verðmætasköpun verði því að byggjast á hugviti fremur en aukinni nýtingu náttúruauðlinda. Ríkisstjórnin leggur mikla áherslu á að skapa umhverfi sem hvetur til nýsköpunar í öllum atvinnugreinum sem forsendu langtímahagvaxtar. Skapa þurfi starfsumhverfi sem ýti undir fjárfestingu og fjölgun starfa, ekki síst hjá litlum og meðalstórum fyrirtækjum, og bæti aðgengi sprotafyrirtækja að hlutafé ásamt því að einfalda stuðningsumhverfið, m.a. með rafrænni stjórnsýslu og hagnýtingu upplýsingatækni. Hvers vegna skiptir þetta máli fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki? Förum í innganginn og tölum um þau tækifæri sem eru í boði fyrir því að skipa starfshóp sem þessi stóru ráðgjafarfyrirtæki ráðleggja öllum ríkisstjórnum að gera, að skipa starfshóp sem skoðar þessar tæknibreytingar og leggur til breytingar á lögum og reglum til að geta skapað vistkerfi sem hagnýtir tækifærin sem best. Þessi starfshópur þarf stöðugt að vera að störfum og ráðleggja ráðherra og löggjafarnefnd vegna þess að breytingarnar eru það örar að ef þetta er ekki stanslaust gert og unnið í takti við breytingarnar munu ríki heltast úr lestinni. Í inngangi greinargerðarinnar segir: Hvorki einstaklingar, fyrirtæki né ríkisstjórnir geta litið fram hjá getu internetsins til að bjóða upp á meiri hagsæld og verðmæti og það á breiðari grunni en nokkur efnahagsþróun frá iðnbyltingunni. Þannig hefst skýrsla The Boston Consulting Group 2012 um þau tækifæri sem internetið hefur upp á að bjóða. Í skýrslu McKinsey Global Institute 2011 kemur svo fram að í dag skapi internetið 20% af hagvexti þróaðra hagkerfa. Og takið eftir: 75% af efnahagslegum áhrifum internetsins eiga sér stað í hefðbundnum iðnaði. Þetta er ekki bara spurning um einhver internetfyrirtæki eða slíkt, þetta er spurning um tæknibyltingu sem hefur orðið til þess að 20% af hagvexti heimsins í dag eru til komin vegna internetsins. 75% af verðmætaáhrifunum eru í hefðbundnum iðnaði. Þetta kemur líka fram í rannsókn sem McKinsey gerði á 4.800 fyrirtækjum innan G8 og fleiri ríkja sem samsvara 70% af hagkerfi heimsins. Lítil og meðalstór fyrirtæki vaxa tvöfalt hraðar, tvöfalda starfsfólkið og tvöfalda útflutningstekjur sínar, þau sem nýta sér internetið í miklum mæli í samanburði við þau sem nýta það í svolitlum mæli eða litlum. Á þessu kjörtímabili mun hagkerfi internetsins nærri tvöfaldast og yrði þá fimmta stærsta hagkerfi heims ef það væri þjóðríki. Internetið er í dag grunnþáttur hagvaxtar og áhrif þess eru mikil og aukast hratt. Þetta kemur allt fram. Rétt eins og í iðnbyltingunni mun velmegun vaxa hraðast í þeim löndum sem fyrst skapa kjörlendi til að nýta þessa nýju tækni til fulls. Til að svo megi verða hér á landi þarf að innleiða heildstæða stefnu svo fólk, fyrirtæki og fjárfestar staðsetji sig á Íslandi til að nýta sem best tækifæri nýju tækninnar. Samkvæmt rannsóknum McKinsey Global Institute er aðeins hægt að hámarka hagnýtingu internetsins með því að skapa því öflugt vistkerfi. Í þeim löndum sem best hefur gengið að byggja upp þetta vistkerfi er það gert á fjórum undirstöðum: 1. Gera viðskiptaumhverfið aðlaðandi. 2. Byggja upp háhraðainnviði fyrir internetið og aðra upplýsingatækni. 3. Tryggja gott aðgengi að fjármagni fyrir frumkvöðla og nýsköpun. Þetta er kannski skiljanlega akkillesarhæll okkar á Íslandi í dag. 4. Mennta og laða að fólk með nauðsynlega þekkingu, það þarf vel menntað fólk. Fólk flykkist í tölvunarfræði sem er einn af þeim stóru þáttum sem til þarf, en við þurfum að gera betur við það svo sérmenntað fólk með sérþekkingu utan Evrópusambandsins geti komið og starfað á Íslandi. Í þessari þingsályktunartillögu er iðnaðar- og viðskiptaráðherra falið að skipa starfshóp þeirra hagsmunaaðila sem kalla þarf að borðinu til að skapa kjörlendi fyrir hagnýtingu internetsins og annarrar upplýsingatækni ásamt vernd á réttindum notenda. Starfshópurinn hefði það markmið að móta heildstæða stefnu fyrir Ísland í þessum málum. Stjórnvöldum væri svo falið að leggja fram nauðsynlegar lagabreytingar til að stefnan næði fram að ganga. Í tillögunni sjálfri til þingsályktunar kemur fram: a. að í þessu skyni verði skipaður starfshópur til að vinna að markmiðum tillögunnar þar sem Samtök upplýsingatæknifyrirtækja, Samtök íslenskra gagnavera, samtök leikjafamleiðenda, Viðskiptaráð Íslands, Nýsköpunarmiðstöð Íslands, Klak Innovit, IMMI, atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið, fjármála- og efnahagsráðuneytið, mennta- og menningarmálaráðuneytið og innanríkisráðuneytið skipi einn aðila hver. Þetta eru þeir aðilar sem þurfa að koma að borðinu til að ná fram þessu fjórþætta markmiði sem ég nefndi áðan, til þess að skapa það vistkerfi sem best hefur reynst. Ég átti eftir að lesa upp að háskólasamfélagið þyrfti líka að koma að þessu. Jafnframt komi þá Háskóli Íslands, Háskólinn á Akureyri, Háskólinn í Reykjavík og Háskólinn á Bifröst sér saman um skipan eins fulltrúa. Iðnaðar- og viðskiptaráðherra skipar svo formann starfshópsins. Í því skyni að ná fram þessu markmiði segir í lið b að þessi starfshópur skuli líta til löggjafar annarra ríkja með það að markmiði að sameina það besta til að skapa á Íslandi vistkerfi eins og best verður á kosið fyrir hagnýtingu internetsins og annarrar upplýsingatækni ásamt vernd á réttindum notenda, þar með talið friðhelgi einkalífsins og upplýsingafrelsi. Í greinargerðinni og fylgiskjali sem var unnið af starfshópi sem ég leiddi fyrir Ragnheiði Elínu, hæstv. ráðherra í atvinnuvegaráðuneytinu, um hagnýtingu internetsins varðandi atvinnuuppbyggingu og nýsköpun kemur fram að friðhelgi einkalífs og upplýsingafrelsi er meðal þess sem þessi stóru alþjóðlegu ráðgjafarfyrirtæki og World Economic Forum sem samstarfsvettvangur eru búin að átta sig á og benda á að taka verði tillit til þess. Við sjáum líka að ef ekki er tekið tillit til friðhelgi einkalífsins á okkar tímum þegar það varðar internetið, upplýsingatækni og almennt upplýsingfrelsi tapast gríðarleg tækifæri til uppbyggingar atvinnulífs. Í c-lið segir að gera verði úttekt á lagaumhverfinu svo hægt sé að afmarka viðfangsefnið og undirbúa lagabreytingar eða nýja löggjöf sem stjórnvöld leggi fram. Markmið vinnunnar er að skapa, innleiða og uppfæra heildstæða stefnu um kjörlendi á Íslandi fyrir hagnýtingu internetsins og annarrar upplýsingatækni ásamt vernd á réttindum notenda. Við starfið á að leita aðstoðar erlendra sem innlendra sérfræðinga eftir þörfum. Iðnaðar- og viðskiptaráðherra upplýsi svo Alþingi um framfylgd verkefna innan Stjórnarráðsins, samanber a-, b- og c-lið 2. mgr., á sex mánaða fresti og skili skýrslu til Alþingis með niðurstöðum starfshópsins 1. maí ár hvert. Förum yfir í helstu atriði sem þarf að framkvæma, III. lið: Fyrstu skrefin í stefnumótuninni eru nú hafin á vegum atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins í starfshópi skipuðum af iðnaðar- og viðskiptaráðherra, eins og ég nefndi áðan. Starfshópurinn sem skipaður verður á grundvelli þessarar þingsályktunartillögu skal byggja á þeirri vinnu. Þær tillögur, greinargerð starfshópsins, eru fylgiskjal með þingsályktunartillögunni. Starfshópurinn skili síðan iðnaðar- og viðskiptaráðherra greinargerð með tillögum til úrbóta á þriggja mánaða fresti. Iðnaðar- og viðskiptaráðherra upplýsi Alþingi um framfylgd verkefna innan Stjórnarráðsins, samanber a-, b- og c-lið, á sex mánaða fresti, eins og kom fram áðan, og skili skýrslu til Alþingis eins og nefnt var. Fjármögnun starfshópsins, IV. liður: Verkefni það sem lagt er til í þessari þingsályktunartillögu þarfnast fjármagns. Hér er ekki aðeins lagt til að lög og reglur verði endurskoðuð á skrifstofum ráðuneytanna heldur að hugsað verði fyrir nýju heildstæðu og samþættu vistkerfi fyrir internetið og aðra upplýsingatækni sem skapar kjörlendi fyrir hagnýtingu þessarar nýju tækni og réttindavernd notenda. Því er afar mikilvægt að verkefninu verði veitt það fjármagn sem það krefst svo hægt sé að standa að því á faglegan og metnaðarfullan hátt. Ég fer aftur í II. liðinn, um tilefni og nauðsyn nýrrar stefnu, og held áfram þar: Á heimsviðskiptaráðstefnunni í fyrra kom fram að upplýsinga- og fjarskiptatækni væri í dag viðurkennd sem lykiluppspretta nýsköpunar sem auki hagvöxt og fjölgi störfum, ásamt því að hafa jákvæð áhrif á langtímasamkeppnishæfni og samfélagslega velferð. Viðskiptaráð hefur bent á að með atvinnustarfsemi á internetinu hafi orðið til önnur efnahagslega mikilvæg tenging við alþjóðlega markaði. Sölutekjur fyrirtækja í gegnum netið hafi aukist um rúm 90% á árunum 2000–2011 og á sama tíma hafi hrein afkoma tvöfaldast. Um verulegar fjárhæðir sé að ræða og mikill ávinningur í því fólginn fyrir Ísland að auka umfang þessarar atvinnustarfsemi. Ráðið leggur til að lagaumhverfið verði endurskoðað til að bæta frekar möguleika atvinnustarfsemi á internetinu til aukinnar nýsköpunar og uppbyggingar verðmæta og að þar ættu hagsmunir notenda að vera í fyrirrúmi án þess þó að réttindi rétthafa væru virt að vettugi. Takist vel til gæti samkeppni, erlent tekjustreymi og fjölbreytni útflutnings aukist verulega. Í greinargerð starfshóps iðnaðar- og viðskiptaráðherra í vor um hagnýtingu internetsins í þágu nýsköpunar og atvinnuþróunar kemur þetta fram, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir að viðskiptaumhverfið sé að breytast verulega með tilkomu internetsins og upplýsingatækninnar hefur löggjöf á þessum sviðum ekki fylgt eftir þeirri hröðu þróun sem verið hefur undanfarin ár. Endurskoða þarf lög og reglur svo ekki séu til staðar hindranir sem letja nýsköpun og framþróun á sviði internetsins og upplýsingatækni. Að sama skapi þarf að huga vel að áhrifum og afleiðingum nýrrar lagasetningar og meta hvort verið sé að hamla vexti og viðgangi fyrirtækja að óþörfu. Mikilvægt er að tryggja að hér á landi sé sterkt en sveigjanlegt lagaumhverfi sem styður við atvinnuþróun og nýsköpun, fylgir þróun í tæknigeiranum en tryggir jafnframt friðhelgi einkalífs og upplýsingafrelsi.“ Í stefnu ríkis og sveitarfélaga um upplýsingasamfélagið 2013–2016 segir að staða Íslands sé í stuttu máli sú að almenningur sé tilbúinn að nýta sér þá þjónustu sem í boði er, góðir fjarskiptainnviðir séu fyrir hendi, almenningur eigi tækin og sé tengdur en opinberir aðilar nýti ekki nægjanlega vel þau tækifæri sem felist í þessari stöðu. Nú er ég að renna út á tíma þannig að ég þakka bara öllum sem hafa tekið þátt í starfinu og legg til að málið gangi til atvinnuveganefndar og síðari umr.

Forseti. Ég vil þakka hv. þm. Jóni Þór Ólafssyni fyrir að vinna að þessu máli. Ég hef svolítið verið að fylgjast með Finnlandi. Finnsk stjórnsýsla og ráðamenn í Finnlandi ákváðu að bregðast strax við þegar ljóst var að Nokia væri ekki lengur finnskt, til þess að fyrirbyggja að allt fólkið sem var búið að sérhæfa sig í þannig vinnu í tæknigeiranum mundi hverfa úr landi. Mig langaði að spyrja þingmanninn hvort hann hafi ekki áhyggjur af því að við hreinlega missum af lestinni ef ekki verður farið strax af stað, af því að í þessari þingsályktun tölum við um að þetta geti tekið langan tíma. Það eru nú þegar nokkur lönd sem þykja orðið samkeppnishæfari. Það þarf að vera eitthvað aukalega með. Hvaða sérstöðu hefur Ísland sem mundi fá fólk til að vilja vera með fyrirtæki hér ef netvæna Ísland verður ekki að veruleika innan kannski tveggja, þriggja ára? Erum við þá jafnvel búin að missa tækifærið, ef við erum of svifasein, eins og er mjög algengt með stjórnsýslu hér sem og annars staðar?

Herra forseti. Það kemur skýrt fram í flestum þessum skýrslum að ef ríki nýta sér ekki tækifærin strax verða þau eftir á í því að njóta gæðanna sem þeim fylgir. Ég fór hringinn varðandi gagnaversiðnaðinn. Maður hefur tekið eftir því að þar til dæmis verðum við að huga að því að eyða lagalegri óvissu, af því að þegar þeir sem ákveða velja hvar þeir ætla að setja upp „servera“ eða byggja gagnaver eða fara með þjónustuna sína í gagnaver þá fara þeir í gegnum tékklista. Við búum á eldfjallaeyju sem getur hægt á þessari þróun, þannig að hið opinbera þarf að gera allt sem hægt er til að styðja við í þessu máli og skapa ekki óþarfa hindranir ofan á alls konar náttúrulegar forsendur sem eru til staðar á Íslandi. Þá getum nýtt þessi tækifæri, því að eins og hv. þingmaður segir er það ofboðsleg oft þannig með internetið að þeir sem eru fyrstir halda forskotinu sínu.

Forseti. Ég hef rosalega mikinn áhuga á að fá upplýsingar um hver þessi réttaróvissa er. Ef við ætlum að ná að skapa okkur sérstöðu hér og skapa vistvænt umhverfi eru nokkur atriði, ég sem mun rekja í ræðu á eftir, sem gefa okkur ákveðið forskot. Aftur á móti er tregða í stjórnsýslunni við að nýta sér þær góðu aðstæður sem við höfum nú þegar með því að útrýma lagalegu óvissunni og það er mér áhyggjuefni. Ég spyr til þess að fá það hreinlega sett í hina sögulegu geymd ef við missum af þessu tækifæri að allir vissu af því. Viljum við ekki skapa atvinnutækifæri hér þar sem fólk, og nú erum við með gríðarlega menntaða þjóð, getur unnið við störf sem hæfir menntun þess? Við gerum það ekki með því að byggja fleiri álver eða áburðarverksmiðju heldur gerum við það með því að skapa spennandi starfsumhverfi með góðum launum. Ég hvet því hv. þingmann til dáða við að ýta á eftir þessu þótt það sé komið úr höndum þingsins.

Herra forseti. Það eru ýmis lítil atriði sem auðvelt væri að laga á lægri stjórnsýslustigum, eins og ákvörðun um skattaleg atriði, sem til dæmis er búið að leysa á Írlandi þar sem þeir eru með gagnaveraiðnaðinn sinn. Það uppfyllir algjörlega þau skilyrði sem við þurfum að uppfylla varðandi alþjóðaskuldbindingar. En það er einhver tregða í kerfinu sem orsakar það að við missum af tækifærum. Þetta er í raun aðeins spurning um það af hve miklum tækifærum við missum, því að við erum nú þegar að missa af tækifærum. Við erum að missa af tækifærum í uppbyggingu gagnaveraiðnaðarins sem gæti verið að ganga betur, sem þýðir að það eru fleiri viðskiptaaðilar, við værum ekki með öll eggin í sömu körfunni hvað varðar orkusölu. Þar af leiðandi byggist upp öflugur iðnaður og í kringum það alls konar þjónustuiðnaður í tæknigeiranum o.s.frv. Við erum því klárlega að missa af tækifærum nú þegar og spurningin hversu miklum tækifærum við ætlum að missa af. Upplýsingatækni, internetið, þetta er bylting, þetta er tæknibylting og alveg eins og í iðnbyltingunni er það þannig að þeim, sem nýta sér tækifærin fyrst, mun vegna best. Það sem Bretland klikkaði á í iðnbyltingunni var að þeir voru ekki tilbúnir að gefa tæknimönnunum á þeim tíma „status“, þeir fengu ekki stöðu í samfélaginu, eins Peter Drucker, faðir nútímastjórnunar, bendir á. Þeir fóru til Þýskalands og þeir fóru til Bandaríkjanna þar sem þeir fengu stöðu og það varð ofboðslegur spekileki frá Bretlandi. Þessi mistök hafa því verið gerð áður. Þeir sem nýta sér ekki tækifærin og skapa ekki kjörlendi 

Virðulegi forseti. Mig langaði aðeins að koma inn í þessa umræðu. Þetta er þverpólitískt mál enda í sjálfu sér afar nauðsynlegt og tímabært að þetta sé gert. Mig langar hins vegar að koma inn á það svona vítt og breitt og þá inn á þann vinkil sem snýr svolítið að stöðunni í dag, hver hún er hér á landi. Við höfum svo sem áður fjallað um það í öðru máli. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram að það liggur alveg fyrir að fjárfestar horfa til þeirra þjóða sem standa fremst hvað varðar innviði í netheimum. Eitt af því sem ég hef áhyggjur af hér á landi er að við búum ekki við jafnræði hvað það snertir. Þetta eitt og sér getur ekki orðið að veruleika í raun og veru fyrr en við getum netvætt landið okkar. Í því sambandi má alveg velta því fyrir sér hvort ríkið eigi að taka til sín grunnnetið aftur því að þar voru gerð mistök. Ég held að það sé enginn efi, eins og kemur fram í þeim skýrslum sem hér eru nefndar, að þau fyrirtæki sem nýta sér netið til markaðssetningar, þjónustu eða hvers annars vaxa mun hraðar en önnur. Hér er sagt að bara á því kjörtímabili sem nú fer í hönd tvöfaldist hagkerfi internetsins. Ég dreg það ekki í efa, að velmegunin verði mun meiri ef við náum að skapa aðstæður sem henta. Hér segir að það eigi að byggja upp háhraðainnviði fyrir internetið og aðra upplýsingatækni og tryggja gott aðgengi að fjármagni fyrir frumkvöðla og nýsköpun. Þegar ég las þetta yfir, þegar þetta kom fram fyrst, datt mér í hug fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar. Það er mjög margt hér sem harmónerar við hana og hefði getað gengið upp og þetta hefði mátt verða að veruleika. Ég tel að í ljósi þess að á þessu máli eru þingmenn úr öllum þingflokkum þá hljótum við a.m.k. að geta komið þessum starfshópi af stað, sem skilar vonandi einhverjum markverðum niðurstöðum. Það er auðvitað mjög mikilvægt og einmitt um allt land að lítil sprotafyrirtæki geti orðið hluti af hinu stóra vistkerfi netheima sem hér er kannski verið að leggja til svo að hægt sé að nýta þetta. Við vitum vel, eins og gerð er aðeins grein fyrir í þessu frumvarpi, að þetta er uppsprettan sem felst í skapandi tækni, sem felst í menntuninni og öðru því um líku, hvernig hún getur í rauninni fóstrast hvar sem er en ekki bara á stórhöfuðborgarsvæðinu eða þar sem nettenging er sem allra best. Þess vegna held ég að það sé mjög mikilvægt að við reynum að fylgja hinu málinu eftir sem styður við þetta og er hér til umfjöllunar, en það er einmitt starfshópur að störfum í sambandi við nettengingar á landinu. Ef ég vitna aftur í fjárfestingaráætlunina sem var skorin niður þá hef ég ákveðnar efasemdir um, af því að þetta kostar auðvitað, hvort hugur fylgi máli. Það þarf töluverða fjármuni í þetta. Hér er líka talað um sæstrengi og það er talað um gagnaver og auðvitað er staðan þannig í dag - þó að ég sé ekki að draga úr þá hef ég efasemdir um að þetta sé eitthvað sem við höfum ekki náð að vinna nógu vel með. Kannski verður þetta hluti af því að það gangi betur, ég veit það ekki, kannski ef við náum öllum að borðinu með okkur til þess að vinna þetta. Við þurfum að auka notkun á gagnagrunnunum okkar, þeir skila ekki nógu miklu. Farice-strengurinn er ekki að gera neitt fyrir okkur enn þá, hann er í rauninni bara fjárhagslegur baggi. Við þurfum að finna út úr því hvernig við getum nýtt þetta betur. Ég ætlaði ekki að tala lengi. Ég tel að það sé alveg rétt að við höfum verið að breytast og þróast varðandi t.d. menntun þjóðarinnar, eins og kom fram í andsvari áðan. Raungreinar hafa færst í aukana sem styður akkúrat við það sem hér er verið að tala um. Framtíðin snýst kannski um að vera með netið alltumvefjandi þótt okkur miði hægt í ýmsu eins og rafrænu stjórnsýslunni og öllu þessu, þetta er óskaplega hægt. Það er búið að tala um þetta mjög lengi og sveitarfélögin hafa verið að reyna þetta en einhvern veginn hefur það gengið mismunandi vel. Eins og kom einmitt fram hér áðan þá erum við svo hæg eitthvað, þetta gengur ekki nógu hratt. Ég veit ekki alveg hvað veldur því að okkur gengur ekki betur, nema það sé alltaf spurning um fjármagn. Ég held að það sé samt sem áður líka spurning um vilja til verksins, að þora að taka þetta stökk, að fara meira í þessa rafrænu ferla yfirleitt. Eins og sagt er í þessu þingmáli og ég vík þá aftur að því sem ég byrjaði á þá eru háhraðanettengingarnar forsendan. Til þess að við getum búið við sem jafnasta aðkomu alls staðar hér á landi þurfum við að taka höndum saman um það að hvað styðji annað í þessu. Mér finnst góður punkturinn hérna, og ég ætla kannski að láta það verða mín lokaorð, vera tækifærin sem við sjáum að eru að verða enn meiri í heilbrigðismálum, t.d. varðandi fjarlækningar og þess háttar. Það er nokkuð sem hefur verið prófað á Sjúkrahúsinu á Akureyri með góðri raun. Þarna náum við sérfræðingunum að borðinu, með hjálp nettækninnar, sem einhvern hefði kannski ekki órað fyrir fyrir ekki svo mörgum árum. Ég held að þetta sé eitt af því sem við sjáum að muni hafa jákvæð áhrif á samfélagið. Ég ætla að láta þetta duga í fyrri umr. Ég vona að málið fái alvöruumfjöllun í nefndinni því að það er flókið að lesa þetta, finnst mörgum, og margt er svo sjálfsagt. Ég vona svo sannarlega að fólk setji sig inn í málið því að það er mjög mikilvægt fyrir samfélagið.

Forseti. Ég þakka ræðuna og sérstaklega þennan punkt um jafna aðgengið. Ég mæli einmitt á morgun fyrir þingsályktunartillögu um jafnt aðgengi að internetinu, að það verði raunverulegt „net neutrality“ eða nethlutleysi á Íslandi. Við getum ekki mælst til þess að það sé jafnt aðgengi sums staðar en ekki fyrir alla. Þegar ég byrjaði að vesenast á netinu 1995 var það minn draumur að það yrði einmitt þannig að allir hefðu jafnt aðgengi að netinu, fólk gæti unnið hvar sem er, lært hvar sem er og það gæti flutt fyrirtækin sín hvert sem er eða unnið hjá einhverju fyrirtæki á Akureyri þó að það byggi í Reykjavík eða öfugt. En reyndin hefur ekki verið þannig. Mig langaði því að spyrja hv. þingmann hvort það sé ekki einmitt leið með því að skýra vel hvernig við eigum að finna lausn - og við verðum að finna lausn. Það er ekki nóg að hafa nefnd heldur þarf að taka pólitíska ákvörðun um hvernig eigi að skapa jafnt aðgengi. Mig langaði bara að hvetja þingmanninn til að styðja okkur í því að koma þessari þingsályktunartillögu í gegnum þingið alla leið.

Herra forseti. Það er gott að vita, ég var einmitt að spyrja um dagskrá morgundagsins áðan, það lá ekki alveg fyrir þegar ég spurði. Þetta er auðvitað það sem sérstaklega við sem búum úti á landsbyggðinni og í hinum dreifðu byggðum höfum orðið svo mjög vör við innan okkar kjördæma og ég get nefnt, af því að ég sit í fjárlaganefnd, að þetta var eitt af aðalmálum sveitarstjórnarfólks í fyrra þegar það kom á fundi til okkar. Í fyrsta lagi voru það nettengingar og svo voru það vegasamgöngur. Við getum alltaf verið með góð áform og eins og ég lauk máli mínu á hér áðan þá er ég sannfærð um að þetta er afskaplega gott mál og mjög þarft, en þá skiptir auðvitað jafnt aðgengi höfuðmáli. Öðruvísi getur jöfnuður ekki náðst nema við höfum þetta aðgengi. Þess vegna hef ég velt því upp og sagt að það voru mistök að selja grunnnetið frá. Fyrirtækin sem hafa þessi mál með höndum í dag sjá sér ekki í hag í því að leggja grunnnetið út til sveita og til minni byggðarlaga. Þar býr fólk við það að það sendir tölvupóstinn af stað og fer út að mjólka og kemur inn aftur og þá er hann loksins farinn. Maður trúir þessu ekki eiginlega árið 2014 en þetta er í alvörunni svona. Það er auðvitað óásættanlegt. En þetta mál er gott og ég kem örugglega til með að taka þátt í umræðunni á morgun í máli hv. þingmanns sem hér kom í andsvar við mig. Við þurfum að sammælast um að sjá til þess að nefndin skili einhverju af sér sem er framkvæmanlegt og það tengist auðvitað fjárlögunum Þess vegna er mjög mikilvægt, mér skilst að niðurstaða nefndarinnar komi væntanlega fyrir 2. umr. fjárlagafrumvarpsins, að við getum staðið saman í að tryggja að í þetta fari fjármagn.

Forseti. Þegar við fjöllum um svona stór mál eins og heilt nýtt vistkerfi þarf að sjálfsögðu að huga að mörgum hlutum. Það er mjög ánægjulegt að sjá að við erum komin í ferli með mjög marga af þeim þáttum sem tengjast saman og kallast á. Það verður aldrei í alvörunni vistvænt net á Íslandi ef allir hafa ekki jafnan aðgang að netinu. Við ætlum nú sannarlega ekki að fara að búa bara til umgjörð fyrir erlenda aðila til að geta unnið hér, við þurfum jafnframt að huga að öllu því hæfa fólki sem hér býr þannig að það geti unnið hér. Svar okkar var að vinna að máli sem kemur hér til umræðu á morgun um jafnt aðgengi að internetinu. Þessi þingsályktunartillaga kallar á vistkerfi fyrir hagnýtingu internetsins, og það sem hefur kannski ekki verið mikið rætt um en það er réttindavernd netnotenda. Þetta er svo mikilvægt. Viljum við vera með fjarþjónustu á milli lækna og sjúklinga án þess að það sé tryggt að þær upplýsingar og þau samskipti séu örugg? Við verðum að tryggja réttindavernd netnotenda samhliða því sem við aukum hagvöxt á netinu, aukum hæfni til þess að þróa þetta vistkerfi. Það er því gríðarlega mikilvægt þegar verður fjallað um þingsályktunartillöguna í nefndinni að það verði sérstaklega litið til þessa þáttar, þó að það fari kannski ekki mikið fyrir honum í tillögunni. Það er nauðsynlegt þegar málið verður tekin fyrir í nefndinni að fólk skoði þingsályktun sem hér var samþykkt árið 2010, sem jafnan er kölluð IMMI. Þar er farið yfir suma þessa þætti. Netið er í stöðugri þróun og það þróast mjög hratt. Þess vegna er ekki síður mikilvægt að við drögum ekki lappirnar í þessu því að þá munum við missa af tækifærinu. Við höfum gríðarlegan meðbyr með þessari þingsályktun um upplýsinga- og tjáningarfrelsi þar sem var litið til þess að við mundum búa til skjól fyrir þá sem vildu hýsa viðkvæmar upplýsingar eins og t.d. gögn frá Human Rights Watch eða fréttir sem eru óþægilegar fyrir stórfyrirtæki og þau vilja breyta o.s.frv. En jafnframt er hún um að eyða þeirri lagalegu óvissu sem er til staðar um til dæmis hvað eigi að geyma, hvenær megi hætta að breyta fréttum og lagalegri óvissu um vernd heimildarmanna, sem nú hefur verið eytt. Það vantar skýrari lög og því miður er það þannig að upplýsingalög okkar uppfylla ekki ýtrustu kröfur sem gerðar voru í þeirri þingsályktun. Við verðum alltaf að passa okkur á því að þegar við leggjum það í hendurnar á ríkisvaldinu, á stjórnsýslunni, að búa til lög eftir okkar formúlu sem þingið samþykkir, að þau komi til baka eins og þeim var falið að gera þau úr garði. Við erum ekki að gera ríkisvaldinu einhvern greiða. Við erum að fela því verkefni sem þingið er sammála um. Þess vegna er það ekki síður mikilvægt þegar og ef þetta mál fær þannig umfjöllun í nefnd að því sé fylgt eftir á þann hátt að málinu verði ekki breytt í eitthvað sem það er ekki eða lögin í kringum það verði allt of veik. Það má segja að vistkerfið fyrir hagnýtingu internetsins eða netvæns Íslands sé hluti af stórri framtíðarsýn um Ísland og hvaða hlutverki það getur gegnt í stóra samhenginu. Framtíðarsýn sú sem við hófum okkar vegferð með árið 2010 er ekki enn þá búin að vera, en það eru miklar áhyggjur úti í heimi, sem þýðir að fólk bíður með að koma hingað með fyrirtækin sín eða sækja sér þjónustu á Íslandi út af þeirri lagalegu óvissu sem er enn þá til staðar og út af því hvernig núverandi ríkisstjórn dregur lappirnar í þessum efnum. Til þess að vera aðeins á jákvæðu nótunum er vert að hafa það í huga að samkeppnishæfni okkar er mikil út af staðsetningu landsins og hitastiginu hér, það gefur okkur mjög mikið forskot. Það var unnin rannsókn á vegum grænu grúppunnar á Evrópuþinginu sem hét „Islands of Resilience“, þar sem var farið yfir hvað þyrfti að vera til staðar til að gera land að heppilegum stað til hýsingar og til geymslu gagna. Ísland var þá, miðað við þá löggjöf sem við höfum í dag, eitt af þeim löndum sem komu hvað best út. Það er svolítið merkilegt. En við megum ekki gleyma því að þó að við séum mjög samkeppnishæf í dag getur það forskot sem við höfum horfið mjög hratt. Það var til dæmis þannig í Kanada að þeir voru með bestu mögulegu upplýsingalöggjöf í heiminum fyrir hinn stafræna tíma. Síðan í hittiðfyrra voru Kanadamenn komnir með eina verstu upplýsingalöggjöf í heiminum út af því að þeir leyfðu lögunum ekki að þróast með tíðarandanum. Og það er svo gríðarlega mikilvægt þegar við erum að vinna að lögum í síbreytilegum heimi að það sé innbyggt í þau að þau fylgi tíðarandanum þannig að þau úreldist ekki strax. Ég vil því leggja það til við nefndina sem fær þetta mál til umfjöllunar að hún hafi það í huga að við ættum alltaf að stefna að því að hafa bestu mögulegu löggjöf á þessu sviði, hvort heldur það kemur að vernd persónuupplýsinga og réttarfari þeirra sem nota þetta hagkerfi - sem eru allir þegar ég fór síðast í banka. Í raun og veru er allt okkar líf hýst núna í einhverjum skýjum og við höfum ákaflega lítið að segja um það hvernig meðferðin á þessu stafræna sjálfi okkar er. Það er eitthvað sem verður að taka tillit til í þessari vinnu. Ég fagna því að hér sé lagt til að IMMI fái fulltrúa í þessari nefnd eða stýrihópi. Það verður ákaflega sterkur og örugglega mjög frjór stýrihópur og verður spennandi að sjá hvað kemur út úr þessu. Við erum á réttri leið ef við nýtum okkur það hugvit sem hér er og hrekjum það ekki frá okkur heldur höldum því í fanginu á okkur, sem þetta mun vissulega gefa okkur tækifæri til að gera.

Herra forseti. Varðandi stýrihópinn. Ástæðan fyrir því að í þingsályktunartillögunni er kallað eftir því að stýrihópur eða starfshópur sé valinn í ráðuneytinu, sem hagsmunaaðilar sem þurfa að koma að borðinu skipa, er sú að bæði McKinsey og Boston Consulting Group, þessi alþjóðlegu ráðgjafarfyrirtæki, benda ríkisstjórnum á að það verði stöðugt að endurskoða hvað hefur reynst best því að það breytist eins og hv. þingmaður nefndi með Kanada. Ef menn uppfæra ekki þessa hluti þá heltast þeir mjög fljótt úr lestinni þannig að það verður að vera stöðug endurskoðun á því hvað reynist best hverju sinni. Það breytist á morgun, það breytist á næsta ári. Hvernig getum við innleitt það varðandi lagalegan og reglugerðarlegan raunveruleika á Íslandi og styrkleika landsins, og að sjálfsögðu veikleika líka? Það verður að taka tillit til þess alls. Varðandi gagnaversiðnaðinn eru ofboðslega margir kostir hérna til uppbyggingar gagnaversiðnaðar. Hann mun styðja við uppbyggingu tæknifyrirtækja sem þarf að þjónusta. En það eru líka veikleikar, eins og eldgos. Þetta er svo erfitt, þegar ég fór hringinn og talaði við þessa aðila þá næstum því knésetti þetta svolítið málið í fæðingu. Það var mjög erfitt fyrir gagnaversiðnaðinn þegar Eyjafjallajökull gaus. Það var svo erfitt að sannfæra stóru erlendu aðila sem margir hverjir eru komnir hingað - ég meina BMW er komið hingað - um að koma til Íslands. Hvað ætlarðu að segja? Nei, nei, hafðu engar áhyggjur þó að það sé eldgos hérna, þetta er eldfjallaeyja, hafðu engar áhyggjur af því - við erum með næstbesta raforkuöryggi í heimi vegna þess að við þurfum að þjónusta álver sem mega ekki stoppa. Hafðu engar áhyggjur! Maður fær ekki tíma til þess að segja svona hluti. Svona fyrirtæki fara yfir ofboðslega ítarlegan tékklista og ef þau finna eitthvað að þá strika þau bara landið út. Þess vegna er svo mikilvægt að lagaumhverfið og reglugerðarumhverfið setji ekki aukahindranir. Það þarf að gera ýmislegt til að auðvelda þessu að vaxa.

Forseti. Þetta er svo gríðarlega mikilvægt varðandi lagalega umhverfið. Svo er annað ferli sem á alveg eftir að eiga sér stað. Við þurfum í raun og veru að þjálfa námsmenn í lögfræði á Íslandi í að vinna með nútímalög. Það er svo sérstakt við heiminn í dag að við getum t.d. ekki verndað í alvörunni, þó að við höfum lög til þess, okkur Íslendinga gegn því að aðrar þjóðir taki allar upplýsingarnar okkar. Við getum aftur á móti gert þeim erfiðara fyrir með því að setja dómafordæmi sem ég held að sé mjög mikilvægt. Segjum til dæmis að bandarísk yfirvöld krefjist þess að fá afhent gögn sem eru hýst á Íslandi - hvernig munu íslenskir dómarar tækla það? Það er svo margt spennandi fram undan. Mér finnst mjög mikilvægt og ég mundi vilja sérhæfingu í því hvernig við þjálfum lögfræðinga í að skoða mál sem eru tæknilega flókin og spanna yfir stórt svið og hafa ekki bara með Ísland að gera.

Herra forseti. Varðandi friðhelgi einkalífsins og upplýsingatækni þá var grein í The Economist um það hvað uppljóstranir Snowdens kostuðu bandarísk tæknifyrirtæki. Ég man ekki í svipinn hvað það var mikið, ég reiknaði það, ég man ekki hvort það voru íslensk fjárlög einu sinni, tvisvar eða þrisvar. Þetta eru alla vega gríðarlega stórar upphæðir vegna þess að þetta eru töpuð viðskipti. Það verður að horfa til þessara þátta líka, réttindaverndar netnotenda, eins og kemur fram í skýrslu frá alþjóðafyrirækjum og World Economic Forum. Ef þeir eru ekki skýrir þá kostar það glötuð tækifæri. Eins og ég nefndi var það reiknað út í The Economist hvað það kostaði í þessu tilfelli. Þeir hlutir verða líka að vera skýrir. Svo er ofboðslega mikið af jákvæðum hagnýtingaráhrifum af þessu. Þetta er ekki bara spurning um hagvaxtaráhrifin, sem ég nefndi hérna fyrr, sem eru gríðarleg. Þegar skýrslan var gefin út hjá McKinsey 2012 voru 20% af þeim hagvexti til komin vegna internetsins. Þetta eru rosalegar tölur. Það eru alls konar hagnýtingaráhrif af þessu eins og var nefnt hérna í ræðu hv. þm. Bjarkeyjar Gunnarsdóttur varðandi heilsugæslu. Við erum að fara inn í tíma þar sem hægt er að nota þessa upplýsingatækni, læknar geta notað hana til þess að aðstoða sig við að meta alls konar hluti, hvernig lyf virka og krossvirka og virka ekki saman, alls kona einkenni o.s.frv. Í þessu tilliti getur læknirinn aldrei verið jafn uppfræddur um þessa hluti og risastórt upplýsingatæknikerfi sem hann nýtir sér til aðstoðar. Þetta er síðan hægt að gera yfir internetið, yfir landshluta. Atvinnuuppbygging. Þetta þýðir að fólk getur staðsett fyrirtæki eins og á Egilsstöðum, Píratar fóru og heimsóttu eitt fyrirtæki þar, þar sem menn geta verið í héraði, heima hjá sér 

Forseti. Það var reyndar ekki neinni spurningu beint til mín í þessu andsvari en mig langaði aðeins að nefna eitt út af því að mér er tíðrætt um Finnland. Ég var þar nefnilega síðustu helgi og tók þátt í ráðstefnu á vegum forsætisráðuneytisins þar sem hét Open Finland. Þá sá ég hvað er að gerast þar eftir Nokia-bömmerinn. Það er eiginlega alveg stórkostlegt. Það var ákveðið að halda þessa ráðstefnu sem gengur út á að þrýsta á og halda áfram með þá þróun að opna stjórnsýsluna í Finnlandi sem er alveg frábært. Það sem gerist þegar stjórnsýslan er opnuð á þann hátt sem þau eru að gera, eins og einmitt daginn sem ráðstefnan hófst, hún var opnuð af forsætisráðherra Finnlands, ákváðu þau að flýta áætlun um að birta fjárlögin á eins opinn hátt og mögulegt var með allar bakgrunnsupplýsingarnar, sem oft reynist svolítið erfitt að fá hér, meira að segja fyrir þingmenn, þá geta alls konar fyrirtæki og samtök tekið þessar upplýsingar þegar þær eru aðgengilegar í opinni stjórnsýslu, þá erum við að tala um öll gögnin sem þarf, og búið til alls konar hagnýtar leiðir til að nýta þessi gögn eða skemmta sér með þau hjá litlum fyrirtækjum sem búa til alls konar öpp og dót. Við erum að sigla inn í tíma sem við getum annaðhvort nýtt okkur til hámarks og til þess að gera samfélag okkar betra eða við hreinlega missum af lestinni. Ég skora á þingheim að láta okkur ekki missa af lestinni því að tækifærið er enn til staðar.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu okkar þingmanna Samfylkingarinnar til þingsályktunar um bráðaaðgerðir í byggðamálum. Við leggjum þessar tillögur fram vegna þess að við teljum að alvarlegt ástand hafi skapast sem kalli á tafarlausan stuðning við atvinnuþróun, menntun, velferðarþjónustu og uppbyggingu innviða í landsbyggðunum. Að sumu leyti er hér um að ræða hugmyndir sem byggja á tillögum og aðgerðum sem við höfum áður unnið eftir í tíð síðustu ríkisstjórnar, en að sumu leyti er hér um að ræða nýmæli. Þetta eru ellefu greindar tillögur og sem framsögumaður hef ég 15 mínútur þannig að óhjákvæmilegt er að ég hlaupi á nokkru hundavaði yfir einstaka þætti í framsöguræðunni. Í fyrsta lagi leggjum við til að snúið verði af þeirri öfugþróun sem ríkisstjórnin markaði hér í upphafi setu sinnar að draga úr þróttinum að baki sóknaráætlunum landshluta. Í sóknaráætlun 20/20 var gert ráð fyrir að einstakir landshlutar mundu fá vaxandi áhrif á útdeilingu fjármuna á viðkomandi svæðum og að það yrði meiri samfella í opinberum áætlunum - samgönguáætlun, byggðaáætlun og fjarskiptaáætlun - til þess að tryggja atvinnuþróun og velferð á viðkomandi svæðum. Við leggjum í annan stað til að aukin verði framlög til samgöngumála, sem voru skorin niður við samþykkt fjárlaga fyrir árið 2014, til samræmis við fjárfestingaráætlun síðustu ríkisstjórnar um vega- og jarðgangagerð og til að hægt sé að standa við samninga um eflingu almenningssamgangna milli ríkis og sveitarfélaga. Þeirri ríkisstjórn sem nú situr lá svo á að kasta sandi í hjól atvinnulífsins að þegar hún tók við var það einstök heppni að undirbúningur Norðfjarðarganga var kominn nógu langt til þess að ekki varð við snúið. Yfirlýsingar stjórnvalda og formanns fjárlaganefndar í upphafi stjórnartíðarinnar féllu allar í þá átt að það ætti að reyna að stöðva þessa framkvæmd. Blessunarlega var hún komin af stað þannig að ekki varð við snúið. Það skiptir máli að halda áfram í jarðgangagerð. Það er enginn þáttur sem skiptir jafn miklu máli og samgöngubætur vítt og breitt um landið til að styðja við atvinnuþróun í landsbyggðunum, bæta velferðarþjónustu og auka vöxt nýrra atvinnugreina eins og ferðaþjónustu. Í þriðja lagi leggjum við til að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra leggi fyrir Alþingi sem fyrst frumvarp um breytingu á lögum um veiðigjöld, sem tryggi sjávarbyggðum hlutdeild í tekjum af sérstöku veiðigjaldi. Þetta er samstofna máli sem við fluttum hér þrír þingmenn Samfylkingarinnar, hv. þm. Oddný G. Harðardóttir, Kristján Möller og Guðbjartur Hannesson, á liðnu þingi og er í samræmi við þá stefnumörkun Samfylkingarinnar að mikilvægt sé í ljósi eðlis kvótakerfisins, þeirra tilfærslna sem óhjákvæmilega leiða af kvótakerfinu og framsali veiðiheimilda, að tekjur af sérstöku veiðigjaldi renni til sjávarbyggðanna til að mæta kostnaði þeirra af þessu kerfi. Ef það á að myndast samfélagsleg sátt um kvótakerfið sem felur í sér framsalsmöguleika á veiðiheimildum verður líka að tryggja sjávarbyggðunum hlutdeild í því. Atburðir síðustu missira hafa síðan ítrekað enn mikilvægi þessarar hugmyndar þegar við sjáum afleiðingarnar á Djúpavogi af því að Vísir hefur farið með allar veiðiheimildirnar þaðan. Við sjáum afleiðingarnar jafnvel á stærri og stöndugri stað eins og Húsavík af breytingunum þegar Vísir fer með þaðan 66 störf. Það er talið að um 40 manns séu þegar fluttir burt frá Húsavík. Það er sem sagt orðin sú staða á Húsavík að þegar fyrsti áfangi kísilvers á Bakka verður fullbúinn, af því að við vonumst nú til þess að enginn vafi verði á því að uppbygging á því hefjist, mun hann ekki duga til annars en að gera Húsvíkinga eins setta og þeir voru áður en Vísir ákvað að fara með störfin burt. Að því leyti sýnir þetta dæmi sýnir betur en nokkuð annað hversu viðkvæmri stöðu byggðir eru í, jafnvel þær sem hafa þó nokkrum öðrum stoðum að standa á eins og Húsavík, gagnvart tilviljanakenndum, skyndilegum og fyrirvaralausum ákvörðunum kvótaeigenda í núverandi kerfi. Virðulegi forseti. Við leggjum líka til í fjórða lagi að lögð verði fram lög um ívilnanir til nýfjárfestinga. Ríkisstjórnin lét löggjöfina sem í gildi var renna út um síðustu áramót. Það er ánægjulegt að sjá á þingmálalista ríkisstjórnarinnar nú að nýtt frumvarp um rammalöggjöf um ívilnanir eigi að koma fram á þessu þingi. Í fimmta lagi leggjum við til að iðnaðar- og viðskiptaráðherra verði falið að leggja fram frumvarp um jöfnun húshitunarkostnaðar sem feli í sér að jöfnunargjald verði lagt á alla notendur raforku, þar á meðal stóriðju og aðra stórnotendur. Hæstv. iðnaðarráðherra lagði fram í vetur frumvarp um jöfnunargjald sem var hins vegar því marki brennt að það átti að leggja á almenning á þéttbýlisstöðum gjald til að jafna raforkukostnaðinn. Undanskildir voru stórnotendurnir og stóriðjan. Það liggur fyrir þverpólitísk stefnumörkun frá síðasta kjörtímabili með aðkomu allra flokka um jöfnunargjald þar sem allir leggja af mörkum, líka stórnotendur og stóriðjan. Við teljum engin efnisrök fyrir því að undanskilja stóriðjuna. Það skiptir máli að hún leggi af mörkum eins og aðrir notendur raforku að þessu leyti. Í sjötta lagi leggjum við til að Íbúðalánasjóði verði gert að koma ónýttu húsnæði án tafar í not á þeim svæðum þar sem eftirspurn eftir húsnæði er umfram framboð. Í því skyni verði opnað fyrir nýja möguleika, þar með talið að sveitarfélög yfirtaki húsnæði. Eins og kunnugt er hefur Íbúðalánasjóður sett á fót leigufélagið Klett, en það gengur gríðarlega hægt að koma í not húsnæði Íbúðalánasjóðs víða um land. Á ferðum mínum um landið hef ég fundið að þetta er umkvörtunarefni og vandamál nokkurn veginn hvert sem maður fer. Maður sér þetta út um allt Norðausturland þar sem ég hef fengið athugasemdir um þetta á ferðum mínum þar núna. Á norðanverðu Snæfellsnesi og sunnanverðum Vestfjörðum er þetta vandamál líka. Það þarf ekki að fara lengra en upp á Akranes þar sem miðbærinn er eiginlega í niðurníðslu vegna fjöldamargra húsa sem Íbúðalánasjóður hefur forsjá yfir og sinnir ekki eða hirðir ekki nægjanlega um. Þá er auðvitað ótalinn vandinn á Suðurnesjum. Ég tel að þarna þurfi meira átak. Það hefur auðvitað verið einhver tilhneiging hjá Íbúðalánasjóði að tregðast við því að setja þessar íbúðir út á markað til að halda aftur af fasteignaverði, en það verður að finna leiðir til að koma þessum íbúðum út. Ég varð þess áskynja á ferðum mínum um Norðausturland nýverið að t.d. bæjaryfirvöld á Fljótsdalshéraði hafa náð að tappa dálítið af þeim íbúðastokki sem þar var ónýttur með kaupum frá Íbúðalánasjóði á íbúðum sem nú nýtast fyrir félagslegar þarfir. Það er vel. Með þeim hætti þarf að nálgast þetta mál. Það er ekki hægt að bíða lengur. Þetta er auðvitað mjög sorglegt og stendur atvinnuþróun fyrir þrifum. Í ýmsum sveitarfélögum er ekkert annað húsnæði laust. Þannig að fólk sem kemur vegna nýrra atvinnutækifæra á einskis annars úrkosti og hættir jafnvel við að koma vegna þess að það fær ekki aðgang að því húsnæði sem fyrir er laust. Í sjöunda lagi gerum við ráð fyrir að iðnaðar- og viðskiptaráðherra leggi fram frumvarp til að tryggja sveitarfélögunum vítt og breitt um landið hlutdeild í þeim tekjum sem ferðamenn sem koma til landsins skapa, til að nýta í frekari fjárfestingar, uppbyggingu ferðamannastaða og segla sem geta dregið að ferðamenn vítt og breitt um landið. Það hefur satt að segja verið sárgrætilegt að fylgjast með þeirri löngu sögu glataðra tækifæra og klúðurs sem hefur einkennt aðkomu þessarar ríkisstjórnar að gjaldtöku af ferðamönnum, allt frá því hún ákvað í hendingskasti að hætta við eðlilega hækkun á virðisaukaskatti á gistinætur yfir í það furðulega náttúrupassaævintýri sem hæstv. iðnaðarráðherra talar um alla daga en kemst aldrei í að hrinda í framkvæmd. Fyrir vikið er upplausnarástand í ferðaþjónustunni. Það er mikilvægt að tryggja heimamönnum á hverjum stað hlutdeild í tekjum af ferðamönnum af því að þeir vita best hvar tækifærin eru sem hægt væri að byggja upp. Í áttunda lagi leggjum við til uppbyggingu í háhraðatengingum. Það væri hægt að halda hér sérstaka ræðu um það vandamál sem það er fyrir atvinnuþróun í landsbyggðunum hversu hægt netið er víða. Á norðanverðu Snæfellsnesi eru sjávarútvegsfyrirtæki sem treysta á útflutning á ferskfiski sem komast ekki í samband við markaðina heilu og hálfu dagana. Við erum með framhaldsskóla í Grundarfirði sem byggir á notkun á neti og fjarskiptum en þarf að taka tölvurnar af nemendunum þegar þeir koma í skólann því netið þolir ekki að nemendurnir séu með tölvurnar og símana opna í einu. Ekkert sýnir betur hversu öfugsnúið ástandið er þegar við erum með skóla sem byggir á notkun á fjarskiptatækni en hann getur ekki nýtt sér fjarskiptatæknina vegna þess að það er ekkert háhraðanet í boði. Þessi skóli er að reyna að þjóna sunnanverðum Vestfjörðum. Það er ómögulegt með núverandi tengingu. Svona má taka dæmi víðs vegar af landinu. Við vitum hvernig þetta fer með búreikninga í landbúnaði þar sem sífellt ríkari kröfur eru orðnar um góðar tengingar og þar fyrir utan er það orðið sjálfstætt vandamál að fólk veigrar sér við að flytja burt þaðan sem er almennilegur aðgangur að upplýsingum og afþreyingu yfir netið ef það flytur út á land. Það veigrar sér við að missa af þessum aðgangi. Það er mjög eðlilegt. Þess vegna er brýnt að tryggja sambærilegan aðgang vítt og breitt um landið. Það er forsenda þess að fólk eigi kost á að velja sér búsetu vítt og breitt um landið. Í níunda lagi er það afhendingaröryggi og flutningsgeta raforku. Það er annað vandamál. Það þekkja allir ástandið á Vestfjörðum þar sem afhendingaröryggið er lélegt. Flutningsgetan er léleg líka. Hún er líka léleg á Norðausturlandi. Á Þórshöfn er til dæmis verið að keyra bræðslu með olíu sem er fullkomlega óboðlegt ástand. Flutningsgetan inn á Fljótsdalshéraðssvæðið, Vopnafjörð og Þórshöfn er svo lítil að hún þolir ekki frekari uppbyggingu atvinnulífs þar. Allt tengist þetta líka hringtengingu ljósleiðarans sem er grundvallaratriði til að tryggja fullnægjandi gagnaflutningsgetu. Fjárfestingar í háhraðatengingum og fullnægjandi raforkudreifingu og raforkuöryggi er grundvallaratriði fyrir alvörubúsetumöguleika í landinu. Í tíunda lagi leggjum við til að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, sem er byggðaráðherrann í þessari ríkisstjórn, fái það verkefni að efla kerfi jöfnunar flutningskostnaðar sem við komum á í okkar ríkisstjórnartíð á síðasta kjörtímabili og vorum afar stolt af, þannig að það nái líka til verslunar. Í síðasta lagi vil ég nefna grunnþjónustu í mennta- og heilbrigðiskerfinu og fullnægjandi fé verði veitt til að gera hana aðgengilega. Ég held við séum komin á mjög hættulega braut þar. Ég hef tekið hér dæmi af því að í nýrri og sameinaðri Heilbrigðisstofnun Austurlands er verið að skera niður, stöðugt að klípa af starfshlutfalli hjúkrunarfræðinga. Á Borgarfirði eystra er starfshlutfall hjúkrunarfræðings komið niður í 40%, á Vopnafirði er það komið niður í 60. Við sjáum síðan að áfram er haldið án nokkurrar þarfagreiningar eða markmiðsgreininga fyrir fram með sameiningaráform sem eru í fullkominni ósátt við fólk á viðkomandi stöðum. Hættan er auðvitað sú að það sé bara verið að leggja niður örfá háskólamenntuð þjónustustörf og það hafi raunverulega engin önnur efnisleg áhrif til góðs. Það þýðir að við sitjum eftir með verri þjónustu, ákvarðanirnar færast fjær fólki. Við getum séð jafnvel mikla öfugþróun í samtvinnun heilbrigðisþjónustu og félagsþjónustu eins og við höfum séð mjög farsæla framkvæmd á á Akureyri undanfarna áratugi þar sem hæstv. heilbrigðisráðherra ætlar nú að snúa klukkunni við í sínum gamla heimabæ. Ég held að það sé full ástæða til þess að við hugsum það í alvöru hversu langt er hægt að ganga fram á forsendum excel-skjalsins í stefnumörkun varðandi þessa grundvallarþætti velferðar, menntunar og heilbrigðisþjónustu víða um land. Við verðum 

Virðulegi forseti. Sú þingsályktunartillaga sem hv. þm. Árni Páll Árnason flytur hér er um margt merkileg. Fyrirsögn hennar er kannski merkilegust af öllu, þar sem hann og flokkur hans er nýkominn úr ríkisstjórn, að það þurfi bráðaaðgerðir í byggðamálum og atvinnumálum. Þetta með bráðaaðgerðina finnst mér einstaklega fyndið og ég ætla kannski að varpa fram þeirri spurningu: Var ekki ástæða til að hafa fyrirsögnina aðra? Hún verður svo fyndin með þessum hætti, verður fyrst og fremst sjálfsásökun. Annað sem ég vildi sagt hafa er það að allar ráðstafanir í byggðamálum síðustu 50 árin hafa verið með þeim hætti að þær hafa engu skilað. Það eina sem skiptir máli er það að hér verði blómlegt atvinnulíf, ekki bara á sumum stöðum á landinu heldur alls staðar. Og hér hefur orðið ákveðin atvinnuþróun, framleiðnibreytingar sem hafa raskað byggð og atvinnu þannig að fólk hefur flutt í þéttbýli. Uppbygging framhaldsskóla hefur fyrst og fremst leitt til þess að fólk hefur flutt af landsbyggðinni. Það hefur orðið spekileki af landsbyggð til höfuðborgarsvæðis. Þegar vegur var lagður í austur frá Reykjavík og kallaður Austurvegur, austur í Árnessýslu og Rangárvallasýslu, varð hann í raun Vesturvegur. Íbúar á þessum svæðum fóru til Reykjavíkur að versla en þetta leiddi ekki til aukningar á verslun í heimabyggð. Þannig að margar aðgerðir hafa nú orðið ansi öfugsnúnar. Ég hef lokið máli mínu að sinni, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að gefa mér færi á að koma hér í andsvar og svara þessum spurningum. Nei, heitið bráðaaðgerð í byggðamálum felur ekki í sér sjálfsásökun í ljósi ríkisstjórnarsetu okkar. Fimm af þessum ellefu tilgreindu aðgerðum fela í sér að vinda ofan af öfugþróuninni sem ný ríkisstjórn hefur staðið fyrir í byggðamálum frá því að hún tók við. Í annan stað eru nokkrar hugmyndir þarna sem eru útvíkkun á hugmyndum sem við komum á eins og því að breyta fyrirkomulagi sérstaka veiðigjaldsins, útvíkka fyrirkomulag jöfnunar flutningskostnaðar sem við komum á; þó að sjálfstæðismenn og framsóknarmenn hafi talað um það í áratugi að koma þyrfti því á þá vorum það við sem komum því á. Með sama hætti viljum við efna fyrirheitið um alvöru jöfnun raforkukostnaðar. Síðan fáum við stundum góðar hugmyndir þó að við séum komin í stjórnarandstöðu. Þess sér líka stað að við útfærum og þróum frekar hugmyndir sem við höfum áður unnið með. Ég vil hins vegar koma hér vörnum fyrir byggðastefnuna vegna þess að ég tel að það sé grundvallaratriði fyrir íslenska þjóð að tryggja jafnræði út frá búsetu og það skipti jafn miklu máli að mæta fólki sem býr við erfiðar félagslegar aðstæður vegna ólíkrar búsetu eins og öllum öðrum sem búa við misgóðar aðstæður. Við jafnaðarmenn leggjum þess vegna mikla áherslu á byggðastefnu, enda er ekki hægt að vera jafnaðarmaður nema berjast líka gegn því misrétti í aðstöðu sem felst í ólíkum aðgangi að afkomuöryggi og félagslegri þjónustu eftir búsetu.

Virðulegi forseti. Ég skil vel góðan hug þingmannsins og meðflutningsmanna hans. Nú háttar svo til að ég á minn uppruna í tveimur sveitarfélögum; önnur sveitin er fullkomlega í auðn, í hinni er blómlegt atvinnulíf. Ég hef oft velt því fyrir mér hvort hægt hefði verið að halda byggð í sveit móður minnar. Ég held nú að þessi tillaga hefði ekki getað gert það. Ég held líka að endalaus jöfnun héðan frá Alþingi skili engu þegar upp er staðið. Jöfnun er í eðli sínu skattlagning á einhverja, það er einhver sem borgar. Með jöfnun kann að vera að lífvænlegum atvinnugreinum verði ekki búnar þær aðstæður að þær geti starfað. Endalaus verðjöfnun á raforku, það kann að vera að það endi með því að það vilji enginn kaupa raforkuna nema þeir sem eru neyddir til þess til að laga matinn sinn. Þetta er bara svona hugleiðing. En eins og ég segi er ég búinn að fylgjast með í landsmálum frá 1960. Þetta hefur verið til umfjöllunar allar götur síðan. Mér finnst engu að síður bráðfyndið að ári eftir að ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna fór frá völdum þurfi bráðaaðgerðir í byggðamálum. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Fyrst vil ég nefna að þrátt fyrir að við höfum verið í ríkisstjórn á einstökum samdráttartímum í Íslandssögunni tókst okkur að finna aukið fé jafnt í sóknaráætlanir landshluta, í jöfnun flutningskostnaðar og í jöfnun húshitunarkostnaðar. Það er einstakt afrek og merkilegt að sjá að þar er ólíku saman að jafna og svo ferilskrá flokks hv. þingmanns, sem gefur landsbyggðinni langt nef í öllum ákvörðunum í fjárlagafrumvarpinu, það er sama hvar borið er niður. Síðan sjáum við þessa ríkisstjórn halda áfram með sveltistefnu gagnvart velferðarþjónustu á landsbyggðinni. Það er verið að draga saman í rekstri Vinnumálastofnunar á Húsavík og í Vestmannaeyjum. Það er stöðugt verið að halda velferðarþjónustunni við hungurmörk vítt og breitt um landið. Ég held að það sé alveg rétt sem hv. þingmaður segir að það er ekkert sjálfstætt markmið að halda hverju einasta býli í byggð sem nefnt er í Landnámu. Það er ekki þannig að það sé mögulegt heldur að tryggja viðgang allra sveitarfélaga sem hafa orðið til við ólíka atvinnuhætti á ólíkum tímum. Það er enginn að fara fram á það. Það er bara verið að fara fram á það að tryggja jafnræði í aðgangi að þjónustu sem á að vera hægt að veita um allt land og er samfélagslega hagkvæmt að veita um allt land. Það er gott fyrir ferðaþjónustu, atvinnuþróun almennt séð og fyrir lífsgæði allra Íslendinga að háhraðatenging sé góð og mikil um allt land. Það er gott með sama hætti að raforkutenging sé góð um allt land. Það er líka gott að tryggja jöfnun flutningskostnaðar þannig að sambærileg störf leiti ekki endilega öll á höfuðborgarsvæðið og möguleiki sé fyrir fyrirtæki að starfa úti í hinum dreifðu byggðum. Að síðustu: Það er ekkert sem kemur í staðinn fyrir að búa við öryggi. Þegar ríkisstjórnin kroppar, eins og núna, í hjúkrunarfræðinginn á Borgarfirði eystra spyr maður: Af hverju má ekki vera einn hjúkrunarfræðingur á Borgarfirði eystra þegar heiðin er ófær á veturna? Af hverju 

Virðulegi forseti. Þingmenn Samfylkingarinnar hafa með þeirri þingsályktunartillögu sem hér er til umræðu lagt fram öfluga og raunhæfa áætlun til varnar byggðum landsins. Með henni viljum við leggja okkar af mörkum til umræðu og aðgerða í byggðamálum sem við teljum að séu um þessar mundir í alvarlegri stöðu - það alvarlegri stöðu að það kalli á tafarlausan stuðning við atvinnuþróun, menntun, velferðarþjónustu og uppbyggingu innviða. Eins og hv. þm. Árni Páll Árnason, formaður Samfylkingarinnar, rakti hér ítarlega í ræðu sinni þá leggjum við til ellefu raunhæfar en aðkallandi aðgerðir sem hafa það meginmarkmið að jafna tækifæri landsmanna til atvinnu og þjónustu, jafna lífskjör og stuðla að sjálfbærri þróun byggðarlaga um landið allt. Þetta eru allt aðgerðir sem ríma við þá stefnumótandi byggðaáætlun sem Alþingi samþykkti samhljóða á síðasta löggjafarþingi, aðgerðir sem koma heim og saman við ýmis markmið og stefnu undanfarinna byggða- og sóknaráætlana sem hafa þó ekki náð nógu vel fram að ganga. Við teljum að það megi ekki dragast lengur að grípa til bráðaaðgerða til að bregðast við alvarlegu ástandi víða. Tíminn er auðvitað dýrmætur fyrir byggðir í vanda og vörn. Við höfum árum saman horft upp á alvarlega byggðaröskun byggðarlaga sem með réttum aðgerðum gætu sannarlega snúið vörn í sókn og náð viðspyrnu. Þetta eru byggðarlög sem kljást við fámenni, dreifbýli, lágt menntunarstig og hækkandi meðalaldur, erfiðar samgöngur og einhæft atvinnulíf þar sem störfum fer fækkandi. Engu að síður eiga þessi byggðarlög viðreisnarvon og gætu fullvel bjargað sér ef þau nytu þeirrar innviðauppbyggingar sem nauðsynleg er til atvinnu- og búsetuþróunar. Þá á ég einkum við góðar samgöngur, örugga raforku og traust fjarskipti á borð við símsamband og internetaðgengi. Ekki síst vil ég líka nefna aðgengi að auðlindum til lands og sjávar. Íbúar þessara svæða kæra sig ekki um tímabundnar skyndilausnir sem stýfðar eru úr hnefa. Það er gömul pólitík. Byggðarlögin sem við erum að tala um hafa í rauninni ekkert að gera við plástra á svöðusár sín. Hið eina sem þessar byggðir fara fram á er að fá að bjarga sér sjálfar, að þær njóti auðlinda sinna, landgæða og mannauðs og fái þannig að byggja upp vænleg búsetu- og atvinnuskilyrði á sjálfbærum forsendum. Það var mikill skaði fyrir byggðir landsins þegar fjárfestingaráætlun ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur var ýtt út af borðinu af þeirri ríkisstjórn sem nú situr, hverrar fulltrúi kom hér í ræðustól áðan og taldi bráðfyndið að tala um sérstakar aðgerðir núna. Það segir kannski sitt um hugarfarið og skeytingarleysið. Með því að ýta þessari fjárfestingaráætlun út af borðinu var ýtt af borðinu þeirri styrkingu innviða og eflingu byggðaþróunar sem sú áætlun gerði ráð fyrir. Sérstaklega var átakanlegt að samgönguátak þeirrar áætlunar skyldi fara forgörðum og þess vegna leggjum við til að fjárframlög til samgöngumála sem voru skorin niður við samþykkt fjárlaga 2014 verði aukin á ný til samræmis við fjárfestingaráætlun síðustu ríkisstjórnar um vega- og jarðgangagerð svo hægt sé að standa t.d. við samninga um eflingu almenningsamgangna milli ríkis og landshlutasamtaka. Góðar samgöngur eru grundvöllur fyrir eðlilegri atvinnuþróun í landinu. Það eru líka örugg fjarskipti og raforka. Við leggjum það til að fyrir þingið verði lögð tímasett og kostnaðargreind áætlun um uppbyggingu háhraðatenginga og hringtengingu ljósleiðara um landið allt því að hnökralaust internetsamband, eins og hér hefur komið fram, er lykilatriði fyrir uppbyggingu atvinnulífs og t.d. rafrænnar stjórnsýslu og eykur að sjálfsögðu og tryggir jafnræði íbúa varðandi opinbera þjónustu og aðgengi að afþreyingu, menningu, menntun, að ekki sé talað um atvinnusókn og atvinnuþátttöku. Standi þessar þrjár meginstoðir, samgöngur, raforka og fjarskipti, sterkar í hverjum landshluta eru þær trygging fyrir vænlegum búsetuskilyrðum. Á öðrum áratug 21. aldar hlýtur það að teljast sjálfsagður hlutur hvar á landinu sem er að hafa þessa megininnviði í lagi, ekki síst þar sem stefnt er að aukinni samþættingu þjónustu og sameiningu stofnana og sveitarfélaga. Húshitunar- og flutningskostnaður er annar íþyngjandi þáttur sem hér hefur komið til tals og veldur umtalsverðri mismunun milli landsvæða. Húshitunarkostnaður á köldum svæðum fer margfalt yfir það sem tíðkast á hlýrri svæðum landsins sem njóta hitaveitu. Það er sjálfsagt jafnréttismál að jafna þennan mun og löngu tímabært að stíga fastar á fjöl varðandi það en gert hefur verið til þessa. Við leggjum til að jöfnunargjald verði lagt á alla notendur raforku, þar á meðal stóriðju og aðra stórnotendur. Þá teljum við mikilvægt að efla það kerfi sem er nú þegar til staðar til jöfnunar flutningskostnaðar á þann veg að það taki einnig til verslunar. Þegar ljóst er að tiltekin svæði sitja á hakanum í öllu því tilliti sem nú hefur verið nefnt er það sjálfsögð og eðlileg krafa til upplýstra stjórnmálamanna að þeir leiðrétti þá skekkju. Við erum saman í þessu þjóðfélagi, eigum ríkissjóðinn saman og landshlutarnir eiga að sitja við sama borð varðandi tækifæri til uppbyggingar og þróunar. Að því miðar sú þingsályktunartillaga sem nú liggur fyrir. Við viljum að nú þegar verði aukið fjármagn veitt til sóknaráætlana landshlutanna sem gleymdust því miður í fyrirliggjandi fjárlagafrumvarpi en áður hafði núverandi ríkisstjórn skorið þær svo mikið niður að fjármagni til að það má segja að þær hafi fengið náðarhöggið. Við viljum höfða til þingheims að bæta ráð sitt að þessu leyti og að nú þegar verði hafist handa við að framfylgja þeirri vinnu sem hafin var við sóknaráætlanir landshluta og að byggt verði á þeirri aðferðafræði sem þar var lögð til grundvallar og fjárheimildir sem nú eru vistaðar í ólíkum ráðuneytum verði sameinaðar. Herra forseti. Ég ætla ekki að rekja lið fyrir lið tillögurnar sem hv. þm. Árni Páll Árnason fór ágætlega yfir hér áðan. Mig langar þó áður en ég lýk máli mínu að hnykkja aðeins á vilja okkar til þess að sveitarfélögin eigi þess kost að njóta tekna af vaxandi ferðamannastraumi víða um land og að ráðstafanir verði gerðar til að svo geti orðið þannig að þau eigi þess kost að byggja upp álitleg ferðamannasvæði innan sinna marka og taka þátt í því með ferðaþjónustuaðilum að gera svæði sín að álitlegum valkosti fyrir ferðamenn. Ferðaþjónustan hefur verið hraðvaxandi undanfarin ár og vöxtur hennar er jafnvel orðinn of mikill fyrir ákveðin landsvæði meðan önnur svæði gætu sem best tekið við því sem út af stendur. Þess vegna er æskilegt í öllu tilliti að dreifa sem mest ferðamannastraumnum því þannig verður ágangurinn viðráðanlegri og fleiri njóta góðs af. Síðast en ekki síst gerum við þá kröfu að nægar fjárveitingar séu tryggðar í fjárlögum til að bæta aðgengi að menntun og tryggja öryggi sjúklinga og gæði heilbrigðisþjónustu um allt land. Það þarf ekki að hafa mörg orð um mikilvægi þess að grunnþjónusta í mennta- og heilbrigðiskerfinu sé aðgengileg í heimabyggð. Það ætti líka að vera sjálfsagt mál að heimamenn hafi sjálfir mest um það að segja og geti jafnframt haft áhrif á það hvernig þjónustan er veitt. Virðulegi forseti. Þetta eru metnaðarfullar tillögur sem þingmenn Samfylkingarinnar hafa hér lagt fram, raunhæfar tillögur í einu brýnasta málinu sem samfélag okkar stendur frammi fyrir um þessar mundir, máli sem segja má að sé orðið að vanrækslusynd gagnvart íbúum utan höfuðborgarsvæðisins, þ.e. að gera byggðum landsins kleift að þrífast og dafna eins og þær hafa í rauninni burði til ef þær fengju bara verkfærin sem þarf, innviðina sem halda samfélögum þeirra uppi. Við búum í harðbýlu og dreifbýlu landi en við erum ein þjóð, eitt samfélag. Gleymum því ekki.

Herra forseti. Mig langar að leggja nokkur orð í belg í umræðunni um þá þingsályktunartillögu sem hér er lögð fram af þingflokki Samfylkingarinnar. Ég get að stærstum hluta tekið undir þær tillögur sem eru reifaðar og tel brýnt að halda því til haga að grípa þarf til aðgerða í byggðamálum á landsbyggðinni ef ekki á að fara illa. Það kom fram í máli hv. þm. Vilhjálms Bjarnasonar áðan að hann undraði sig á því að verið væri að leggja fram slíka tillögu og að sá þingflokkur sem leggur hana fram, nýkominn úr ríkisstjórn til þess að gera, skuli gera það. Hverju stöndum við frammi fyrir, núverandi stjórnarandstöðuflokkar, Vinstri hreyfingin – grænt framboð og Samfylkingin? Við höfum horft upp á það í tvennum fjárlögum að ráðist er harkalega að landsbyggðinni. Vissulega hefði maður viljað sjá miklu meiri fjármunir fara í ýmis uppbyggileg verkefni á landsbyggðinni sem höfðu verið trössuð í 18 ár áður en hrunið varð. Það hefur vissulega verið talað fjálglega um byggðamál í fjölda ára, lagðar fram mjög metnaðarfullar byggðaáætlanir sem held ég flestir í öllum flokkum hafi getað tekið undir, með einstökum undantekningum eins og heyrðist áðan hjá hv. þm. Vilhjálmi Bjarnasyni. Því miður hafa fjármunir ekki fylgt sem skyldi þeim metnaðarfullu tillögum, þess vegna stöndum við í þeim sporum að á vissum svæðum á landsbyggðinni er verið að heyja mikla varnarbaráttu. Þegar ríkissjóður er loksins að rétta eitthvað úr kútnum eftir mjög sársaukafullar og erfiðar aðgerðir, en aðgerðir sem drógu okkur í land sem þjóð, og við farin að sjá að hægt sé að leggja fé í ýmis mál sem við höfðum ekki efni á eftir hrunið velur þessi ríkisstjórn að skera hressilega niður á landsbyggðinni. Það er ekki af einhverri meinbægni sem ég sem stjórnarandstöðuþingmaður tala svona. Flokksbræður þeirra sem núna verma valdastólana hafa gagnrýnt harðlega bæði fyrri fjárlög og núverandi fjárlög vegna þess að verið er að skera niður í samgöngumálum, í sóknaráætlun og til heilbrigðismála og fara í aðgerðir þvert á vilja margra sveitarfélaga varðandi sameiningu heilbrigðisstofnana. Það er verið að skera niður til framhaldsskólanna, innanlandsflugsins, jöfnun orkukostnaðar, það er ekki fyrirséð hvar það endar. Svona mætti lengi telja. Þess vegna er ekki skrýtið að þingsályktunartillaga sem þessi komi fram. Mér finnst mjög eðlilegt að við þingmenn skoðum vel hvað þarna er á ferðinni. Eins og ég sagði áðan get ég tekið undir mjög margt í henni og þar eru mjög góðar hugmyndir sem fylgja ætti eftir. Ég segi það líka að ef fráfarandi ríkisstjórn væri nú við völd þyrftum við ekki á þingsályktunartillögu sem þessari að halda, sem vísar til þess að það þurfi bráðaaðgerð á landsbyggðinni, því að við værum í allt öðrum sporum. Við vorum farin af stað í uppbyggingarfasa varðandi fjárfestingaráætlun sem var metnaðarfull og var fjármögnuð, en hvað velur þessi ríkisstjórn að gera? Að skera niður tekjupósta upp á tugi milljarða króna hjá þeim sem hafa það best í þessu þjóðfélagi, stórútgerðinni í landinu og auðmönnum landsins. Þetta er forgangsröðunin. Það er ágætt að hún komi skýrt fram og vonandi að sem flestir kjósendur þessara flokka hugsi sig tvisvar um þegar þeir ganga að kjörborðinu næst, hvort þetta sé virkilega það þjóðfélag sem við viljum sjá til framtíðar, að þetta sé forgangsröðunin. Ég sé það að mörgum framsóknarmönnum, hv. þingmönnum, er farið að líða frekar illa undir þessari umræðu vegna þess að í hjarta þeirra er ákveðinn ágreiningur við marga frjálshyggjupostula Sjálfstæðisflokksins í áherslum um jöfnuð í landinu. Ég tel rétt að þeir komi undan feldi sínum, eins og þeir hafa verið að gera undanfarna daga, og lýsi yfir sjálfstæðum skoðunum. Gamla framsóknarhjartað vaknaði upp af þyrnirósarsvefni hjá sumum. Þeir vilja ekki sjá að áfram sé aukið á misskiptingu í landinu, hvorki meðal almennings né milli landshluta. Það er því miður mikil misskipting í landinu á milli ýmissa svæða. Ég segi ekki að það eigi við alls staðar. Sem betur fer eru til burðarsvæði í landinu sem hafa spjarað sig vel í skjóli þess að þau eru þannig staðsett að þar hefur byggst upp öflugt atvinnulíf og þjónustukjarnar, en þetta á því miður ekki við um mörg önnur svæði sem hafa goldið fyrir stjórnvaldsaðgerðir sem kippa lífsbjörginni frá þessum svæðum. Það á við á svo mörgum sviðum. Það er ekki náttúrulögmál að fólk frá ýmsum stöðum á landsbyggðinni taki þá oft erfiðu ákvörðun að flytja frá heimabyggð sinni og skilja eftir allt það sem það hefur lagt fyrir á langri ævi í uppbyggingu heimilis og öðru. Sú uppbygging hefur orðið að nær engu þegar upp er staðið og fólk þarf að fara frá eignum sín hálfverðlausum. Fólk gerir það ekki með gleði í hjarta. Allt hjálpast þetta að. Þess vegna finnst mér mjög undarlegt þegar hv. þingmenn eins og Vilhjálmur Bjarnason, svo ég nefni hann aftur, tala á þeim nótum að engin ástæða sé til að hafa jöfnuð í þessu landi. Við erum þjóð sem á sameiginlegar auðlindir, sem er fiskurinn í sjónum, vatnið, jarðhitinn og fleira, sem við eigum að geta nýtt í uppbyggingu öllum landsmönnum til góða, ekki aðeins fyrir einangruð svæði heldur til þess að efla og byggja upp öflugt samfélag. Þau svæði sem frá náttúrunnar hendi hafa ákveðnar auðlindir nálægt sér eiga líka að geta notið þeirra á eðlilegan hátt, að það gangi ekki allt kaupum og sölum og fólki sé bannað að bjarga sér. Fólk á að geta nýtt þær auðlindir sem eru næst hverri byggð skynsamlega, því að það hlýtur að vera hagræði í því að landkostir hvers landsfjórðungs séu nýttir af því fólki sem þar býr. Hagfræði mín segir að minnsta kosti að það hljóti að vera, en ekki að lögmál markaðarins gildi á öllum sviðum atvinnulífs og byggða því að það hefur komið sér illa fyrir byggðir landsins. Ég vil segja það að lokum að það er mjög gott mál að þingflokkur Samfylkingarinnar hefur vakið athygli á þessum brýnu málum. Við eigum að ræða þessi byggðamál mikið og sérstaklega fyrir þá hv. þingmenn sem hafa ekki neinn skilning á byggðamálum, þeir hafa gott af því að hlusta á þessa umræðu.

Virðulegi forseti. Ég vil ræða þessa þingsályktunartillögu þingflokks Samfylkingarinnar sem hv. þm. Árni Páll Árnason, formaður Samfylkingarinnar, fór svo ágætlega yfir áðan. Hún ber vissulega titilinn Bráðaaðgerðir í byggðamálum sem hv. þm. Vilhjálmi Bjarnasyni, þingmanni Sjálfstæðisflokksins, finnst svona bráðfyndinn. Ég tek undir það sem aðrir hafa sagt hér, það er auðvitað ekkert annað en bráðaaðgerðir sem þurfti að grípa til þegar við vorum búin að sjá byggðastefnuna sem birtist í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2014. Hún var afar slæm og enn er haldið á sömu braut í því fjárlagafrumvarpi sem nú liggur fyrir og á að gilda fyrir árið 2015. Ég vil fara yfir þrjá punkta af þeim 11 sem hér eru settir fram. Allir eru þeir afar mikilvægir. Ég er ekki að taka þessa þrjá punkta út af því að þeir séu endilega mikilvægastir, en mér finnst rétt að hnykkja aðeins betur á því sem þar kemur fram. Í fyrsta lagi er 1. punkturinn, um að byggt verði áfram á aðferðafræði sóknaráætlana landshluta og fjárheimildir sem nú eru vistaðar í ólíkum ráðuneytum sameinaðar. Aukið fjármagn verði veitt til sóknaráætlana og lykiláhrif heimamanna á úthlutun þess tryggð. Þannig er mál með vexti að vinna við sóknaráætlanir landshluta fór fram allt síðasta kjörtímabil. Margir lögðu í það mikla vinnu, allir sveitarstjórnarmenn, lykilstarfsmenn stofnana í landshlutunum og fleiri söfnuðu gögnum til þess að svara lykilspurningum um landsvæðið, raða málefnum í forgangsröð o.s.frv. til að undirbyggja sóknaráætlun fyrir hvern landshluta fyrir sig. Hugmyndin var sú að sveitarfélögin og landshlutarnir yrðu virkari í fjárlagagerðinni og að það yrði farið eftir þeirri forgangsröðun sem heimamenn setja fram. Nýir peningar upp á 400 milljónir voru settir fyrir árið 2013 í sóknaráætlanir landshluta sem þverpólitísk sátt var um. Það sem síðan gerðist í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2014 var að sóknaráætlanir landshluta voru þurrkaðar út. Þær voru bara þurrkaðar út. Auðvitað risu sveitarstjórnarmenn úr öllum flokkum um allt land upp á afturfæturna og mótmæltu og að lokum, fyrir afgreiðslu frumvarpsins, voru settar inn 100 milljónir. En hvað gerist aftur núna í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2015? Sóknaráætlanir landshluta eru þurrkaðar út. Það getur verið að hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins finnist þetta bráðfyndið en það finnst sveitarstjórnarmönnum um allt land ekki. Auðvitað á að styrkja sóknaráætlanir landshluta og það er það sem Samfylkingin leggur til. Í öðru lagi vil ég ræða um 3. punkt sem hljóðar þannig: Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra leggi fyrir Alþingi sem fyrst frumvarp um breytingu á lögum um veiðigjöld sem tryggi sjávarbyggðum hlutdeild í tekjum af sérstöku veiðigjaldi og tryggi að aukinn byggðakvóti fari til Byggðastofnunar til að sinna verkefnum tengdum brothættum byggðum. Það er samhljómur í þessum punkti og þingsályktunartillögu sem við hv. þingmenn Kristján L. Möller og Guðbjartur Hannesson lögðum fram á síðasta þingi. Í þeirri þingsályktunartillögu, alveg eins og með þessum punkti, er byggðaáhersla en einnig sú viðleitni að skapa sátt um veiðigjaldið. Veiðigjaldið hefur, eins og við þekkjum, skapað alls konar deilur en það sem greinin þarf sem og sjávarbyggðirnar er sátt um veiðigjaldið og greinina í heild. Liður í því að skapa þá sátt er að sveitarfélögin fái hlutdeild í veiðigjaldinu. Sá hlutur yrði nýttur til þess að styðja við atvinnugreinar í sveitarfélögunum, skapa meiri fjölbreytni og nýsköpun, bæði í sjávarútvegsgreinum og öðrum greinum, og þannig bæta atvinnuástandið í sveitarfélögunum. Að lokum, virðulegi forseti, vil ég ræða síðasta punktinn sem er númer 11. Þar vil ég sérstaklega tala um styrkingu sem Samfylkingin leggur til með þessari þingsályktunartillögu, að framhaldsskólarnir í landinu verði styrktir til að mæta menntunarþörf á þeim svæðum þar sem þeir starfa. Það er afar mikilvægt að það verði gert. Það er mikilvægt byggðamál að aðgengi að menntun úti um allt land sé gott, eins gott og mögulegt er. Það hefur gerst með fleiri skólum úti um land. Virðulegi forseti. Það sem ég hef miklar áhyggjur af er stefnubreyting bæði hvað byggðastefnu varðar og menntastefnu sem birtist í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2015. Þar er gert ráð fyrir að aðgengi að framhaldsskólum sé takmarkað þannig að 916 færri ársnemendur verði í skólanum á árinu 2015 en á árinu 2014. Það er rætt um að það þurfi að vera forgangsröðun inn í skólana og að nýnemar eigi að hafa forgang. Það er ágætt en jafnframt er sagt að þeir sem eldri eru og vilja fá aðgang að skólanum geti ekki gengið að skólavist vísri. Þetta mun koma mest og harðast niður á starfsmenntaskólum þar sem meðalaldur á starfsmenntabrautum í framhaldsskólum er rúmlega 25 ár og síðan mun þetta koma niður á framhaldsskólum úti um landið sem hafa einmitt sinnt menntunarþörf á svæðinu. Það er verið að beina ungu fólki utan af landi í einkaskóla suður með sjó eða á Bifröst ef það vill ná sér í stúdentspróf. Segjum að 22 ára gamall maður sem flosnað hafði upp úr framhaldsskóla við 17 ára aldur, eins og er því miður algengt, og of algengt hér á landi miðað við nágrannalönd, vilji ná sér í stúdentspróf. Hann getur ekki sótt skóla í heimabyggð vegna þess að það er búið að takmarka aðgengi að honum, en honum er ráðlagt að flytja til dæmis á Suðurnes eða á Bifröst með ærnum tilkostnaði og síðan lánar Lánasjóður íslenskra námsmanna honum fyrir skólagjöldunum og framfærslu. Þarna bætist tveggja ára lán frá Lánasjóði íslenskra námsmanna við framhaldsnámið sem hann hyggst fara í og sennilega mun hann ekki ná að greiða það upp. Þegar verið er að takmarka aðgengi að opinbera skólakerfinu og vísa á einkakerfið hljótum við að verða að reikna út sparnaðinn, eða er hugsanlega bara aukinn kostnaður fyrir ríkið að fara svona að? Vissulega er það tjón fyrir landsbyggðirnar þegar aðgengi að menntun í heimabyggð verður verra og vafalítið munu einhverjir, sem verður hafnað á þessum forsendum, hætta við að fara í nám. Virðulegi forseti. Ég er hlynnt því að stytta námstíma til stúdentsprófs en ég er á móti því að sveigjanleikinn sé tekinn úr framhaldsskólakerfinu, sveigjanleikinn sem hefur verið aðalsmerki þess. Við búum því miður við mikið brottfall. Sú menntastefna sem er birt í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2015 er að það eigi að segja við brottfallsnemendur: Þið eruð orðnir of gamlir þegar þið eruð orðnir 25 ára eða á aldrinum 20–25 ára. Þá á ekki að gefa þeim tækifæri í opinbera kerfinu til að auka við menntun sína. Þetta mun hafa áhrif á menntunarstig þjóðarinnar og það mun hafa slæm byggðaáhrif ef þetta nær fram að ganga.

Hæstv. forseti. Það er kannski til marks um áhuga fólks almennt á byggðamálum að það eru tveir þingmenn í salnum auk mín og þingforseta. Mig langar aðeins að fara yfir þetta mál.  Það er einhver ástæða fyrir því að ástandið er eins og það er. Fyrir ekki svo mörgum árum síðan var byggð á Langanesi sem hét Skálar. Hún lagðist af, þar býr enginn. Það var einu sinni búið í Flatey á Skjálfanda. Þar býr enginn í dag. Árið 1901 bjuggu 13 þús. manns á Vestfjörðum, þá bjuggu í Reykjavík 8 þús. manns. Frá árinu 2000 búa í Reykjavík 121 þús. manns og nú á Vestfjörðum 7 þús. manns. Það er einhver ástæða fyrir því að þetta er svona. Þetta er allt saman mannanna verk. Því má aldrei gleyma. Ég skal viðurkenna að það að þingsályktunartillagan heitir Bráðaaðgerðir í byggðamálum vakti mig til enn frekari umhugsunar. Ég man þá tíð að Samfylkingin var í ríkisstjórn. Það er ánægjulegt að Samfylkingin hefur lært eitthvað af síðasta flokksþingi Framsóknarflokksins þar sem lögð var fram ályktun um jafnrétti til búsetu. Hér er um algjört réttlætismál að ræða. Þetta snýst ekki um einhverjar sporslur eða ölmusu. Ég ætla að fá að taka eitt dæmi og ég ætla ekki að gera lítið úr því að allt í einu núna er búið að hengja upp skilti RÚV á Þekkingarnet Þingeyinga á Húsavík. Það á virka sem einhvers konar sporsla eða ölmusa. Ég ætla ekki að gera lítið úr því að RÚV er komið með starfsstöð á Húsavík, en þetta snýst nefnilega um ákveðið réttlæti. Ég held að það sé nefnilega ekki jafnrétti til búsetu í landinu eins og staðan er í dag. Já, við glímum við mjög alvarlega þróun í byggðamálum. Ég held að grunnvandinn sé sá að fólk eltir skattpeningana sína. Hvar eru þeir best nýttir? Jú, þeir eru best nýttir á höfuðborgarsvæðinu. Útflutningstekjur úr Norðausturkjördæmi eru 41% af útflutningstekjum þjóðarinnar. Þeim fjármunum er ekki öllum varið í því kjördæmi, ég held að það sé alls ekki þannig. Þess vegna vildi ég koma því til flutningsmanna tillögunnar, og kannski formanns Samfylkingarinnar, að það hefði verið gaman að sjá í þessu skjali að við sem þjóð og samfélag hefðum nýtt skattkerfið okkar betur til að snúa þessu við, að menn borgi til dæmis almennt lægri skatta ef þeir búa til dæmis á Raufarhöfn eða Patreksfirði. Svo sannarlega er þjónustan þar minni eins og flutningsmaður tillögunnar fór yfir hér í upphafi. En mig langar að nefna eitt dæmi sem sýnir í raun hversu fáránleg staðan er í dag. Sveitarfélagið Norðurþing á tvær fasteignir á Raufarhöfn. Fasteignamatið er 15 milljónir og 17 milljónir. Fyrir þessar fasteignir fæst kannski 1 milljón sem sýnir okkur hversu fáránleg staðan er. Við því þarf að bregðast. Ég er alveg sammála því að það er bráðavandi sem þarf að leysa. Það er óraunhæft að staðan sé eins og hún er. Það að staðan sé eins og hún er held ég að sé grafið djúpt í kerfið, í þjóðarsálina. Þetta var ekki að gerast fyrir 10 árum, ekki 20 árum, ekki 30 árum, við þurfum að fara nokkuð langt aftur í tímann. Þetta hefur verið mjög lengi í gangi. Nú er ráðgert að flytja höfuðstöðvar Fiskistofu til Akureyrar. Fiskistofa var einu sinni í Garðabæ, ég held að það sé rétt hjá mér, eða Reykjavík, hún var í Reykjavík og var flutt í Hafnarfjörð, flutt á milli sveitarfélaga. Segjum að hún væri að fara yfir í Garðabæ eða á Seltjarnarnes, þá held ég að umfjöllunin um Fiskistofu væri ekki eins og hún er. Hún er eins og hún er af því að hún er að fara norður í land, eins og menn kalla það. Þá tala menn einhvern veginn eins og það sé ofboðslega langt í burtu, langt frá einhverjum miðpunkti. Jú, miðpunktur Íslands er í einu horninu, í suðvesturhorni landsins. Umræðan um Fiskistofu væri þá ekki eins og hún er í dag, því miður, og þar bregðast fjölmiðlar. Umfjöllunin um Fiskistofu væri ekki svona nema af því að hún er að fara frá höfuðborgarsvæðinu. Hér muna aðrir eftir baráttunni um flutninginn á Landmælingum Íslands og fleiri stofnunum.  Ég get ekki farið úr þessum ræðustól án þess að nefna lið númer 11 sem ég fagna alveg sérstaklega. Mig langar að vitna, með leyfi forseta, beint í lið númer 11 þar sem rætt er um heilbrigðiskerfið: „Mikillar óánægju hefur gætt með sameiningarnar þar sem þau sjónarmið hafa komið fram að þessar aðgerðir dragi úr öryggi og þjónustu, og leiði til þess að störf fyrir háskólamenntaða flytjist frá dreifðari byggðum til þéttbýliskjarna.“ Þetta er gríðarlega flottur punktur. Já, það sem verður eftir er einsleitara samfélag í hinum minni og dreifðari byggðum. Það er rétt. Ég held áfram: „Þannig draga aðgerðirnar líka úr fjölda háskólamenntaðra þjónustustarfa í viðkomandi byggðum.“ Það er því miður þannig að heilbrigðisráðherra hefur með reglugerð lagt það til að sameina allar heilbrigðisstofnanirnar á Norðurlandi í eina, algjörlega án þess að þurfa að útskýra hverjum í hag. Hann hefur komist upp með það. Hann hefur ekki þurft að útskýra það í þessum ræðustól og ekki í neinum blöðum. Hann þarf hvergi að útskýra hvers vegna á að gera þetta. Flutningsmaður tillögunnar, formaður Samfylkingarinnar, sagði að þetta hefði ekkert verið tekið út. Ríkisendurskoðun tók út sameiningu heilbrigðisstofnana á Austurlandi 2009. Menn settu sér markmið í upphafi árið 1999 þegar heilbrigðisstofnanir voru sameinaðar á Austurlandi, svipuð markmið og menn setja sér núna. Ég ætla að fá að vitna í bréf sem sveitarfélögunum voru send í heilbrigðisumdæmi Norðurlands. Þar voru markmiðin með þessari sameiningu styrkari stjórnun, aukið sjálfstæði, hagkvæmni, betri, öruggari og sveigjanlegri þjónusta við íbúa. Það átti ekki síst við í jaðarbyggðum þar sem heilsugæslustöðvar og sjúkrahús eru hluti af heilbrigðisstofnun umdæmisins. Þá spyr maður sig: Ætlar heilbrigðisráðherra að fara að bjóða upp á betri þjónustu á Raufarhöfn en gert er í dag en spara samt peninga? Þetta er fáránlegt. Það að heilbrigðisráðherra hafi ítrekað komist upp með það að svara ekki fjölmörgum spurningum um þetta mál er óeðlilegt. Mér finnst mjög lélegt að ráðherra í ríkisstjórn skuli leyfa sér þetta með reglugerð. Í lokin vil ég segja að þessu verður ekki snúið við nema með einhverjum tilkostnaði. Það þarf einhvern fórnarkostnað. Ef við ætlum núna að fara að byggja upp úti á landi - nú segi ég eins og maður gagnrýnir - ef við ætlum að fara að byggja upp utan höfuðborgarsvæðisins erum við ekki að fara að byggja upp á höfuðborgarsvæðinu. Það mun kosta fórnir að ætla að fara í framkvæmdir í hinum dreifðu landsbyggðum. Það mun kosta ákveðnar fórnir. Þá velta menn fyrir sér hvort þingheimur, ríkisstjórn og við sem samfélag erum almennt tilbúin að verja skattpeningunum okkar annars staðar en á höfuðborgarsvæðinu.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að taka þátt í þessari umræðu. Það er gott að stjórnarþingmenn komi hér og virði okkur þess að ræða efnislega við okkur um þessi mál. Mig langar að rekja áfram það sem hv. þingmaður var að ræða sérstaklega varðandi sameiningu heilbrigðisstofnana því þetta er orðið mér nokkuð áhyggjuefni eftir samræður við heimamenn vítt og breitt um land. Ég hef af því áhyggjur að menn ofmeti ávinninginn af þessum sameiningum og vanmeti hið samfélagslega tjón sem af þeim er. Ég held að þessar sameiningar bjóði heim þeirri hættu að menn finni reikningslega boðlega niðurstöðu sem er hins vegar ekki boðleg hvort sem er út frá afkomu fólks, öryggi þess eða bara velferð fólks og vellíðunartilfinningu. Ég þreytist ekki á að taka dæmið af hjúkrunarfræðingnum á Borgarfirði eystra sem búið er hægt og rólega að skera niður og á núna að minnka úr 60% í 40%. Það er manneskja sem sinnir þessu verki. Hún á sem sagt núna að vinna á 40% hjúkrunarfræðingskaupi. Eftir stendur að hún er eini heilbrigðisstarfsmaðurinn á Borgarfirði eystra. Það gerist oft að það er ófært. Þá er hún augu og eyru lækna á staðnum. Ég verð að segja eins og er að ég óttast að þessi sameiningarárátta valdi því að menn geti fundið út að það borgi sig að minnka eitthvert starfshlutfall um 20% og svo hugsi þeir: Á næsta ári fáum við kannski engan til að gegna þessu 40% starfi, þá getum við lagt það niður og þá eigum við fyrir sparnaðinum. Ég óttast að menn vanmeti algerlega að það þurfi að vera einhver lágmarksviðbúnaður í jaðarbyggðum. Af því hv. þingmaður rakti 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka flutningsmanni fyrir þetta andsvar. Mig langar í upphafi að bæta við upplýsingum, bæta við þankaganginn hjá flutningsmanni. Árið 1998 bjuggu 485 manns á Raufarhöfn. Kvótinn er seldur og í dag búa þar núna 162. Það er ástæða fyrir því að þetta er svona. Þarna birtist kannski hin hryllilega mynd kvótakerfisins, það má kannski segja það. Í skýrslu sem fjármálaráðuneytið gaf út um sameiningu ríkisstofnana í desember 2008 kemur fram að erlendar rannsóknir bendi til þess að sameiningar skili sjaldnast þeim árangri sem vonast er eftir, eða í undir 15% tilfella. Fyrir því eru nokkrar ástæður. Það er að markmið og framtíðarsýn eru ekki nógu skýr. Ég held að við séum sammála um það sem hér erum inni að það er bara ekki þannig. Fjárhagsleg samlegð er ofmetin. Já, hún er það í þessu tilfelli. Undirbúningi og skipulagningu áfátt. Já. Sannarlega er undirbúningi og skipulagningu áfátt vegna þess að heilbrigðisstarfsfólk hefur ítrekað kallað eftir svörum frá ráðherra en fær engin svör. Og svo áfram: Ekki hefur tekist að kveikja nægan áhuga á sameiningunni. Ég held að enginn innan Heilbrigðisstofnunar Norðurlands hafi áhuga á þessari sameiningu. Nei, það skal keyra hana í gegn vegna þess að hæstv. ráðherra, Kristján Þór Júlíussyni tókst það sem engum heilbrigðisráðherra hefur tekist, hann tók pappírana úr skúffunni sem hafa legið þar í tíu ár, hann ætlar að keyra þetta í gegn því hann getur það.

Virðulegi forseti. Mér finnst þetta athyglisverð umræða vegna þess að ég hef heimsótt margar af þessum heilbrigðisstofnunum og rætt við bæjaryfirvöld á Akureyri. Mér er það minnisstætt að eftir heimsókn á Blönduós kom í ljós að það kerfi er algjörlega ótengt kerfinu á Akureyri. Með sama hætti er kerfið á Húsavík alveg ótengt kerfinu á Akureyri en hefur hins vegar ýmsar þjónustuskyldur norður um. Mér er það algjörlega hulin ráðgáta hvaða samlegð á að verða í þessu fólgin nema að hugsunin sé sú að læknarnir á Akureyri, sem nú þegar eru of fáir, eigi að sinna í ríkari mæli verkefnum sem til falla einhvers staðar annars staðar. Ég spyr þá: Hlýtur ekki að koma á móti kostnaðarauki í aksturskostnaði? Það er enginn sem mun sætta sig við það að láta skáka sér út um allar koppagrundir án þess að fá fyrir það borgað eða fá einhverja umbun fyrir það. Þegar við sjáum síðan þessa þróun, hvernig hjúkrunarfræðingar breytast í hlutahjúkrunarfræðinga á Vopnafirði, á Borgarfirði eystra, er þetta eiginlega eins og viðvörunarljós. Mig langar að spyrja þingmanninn: Hefur hann séð einhverja áætlun, einhverja samlegð af tengingu Heilbrigðisstofnunar Þingeyinga, Heilsugæslunnar á Akureyri, heilbrigðisstofnana Eyjafjarðarsvæðisins, Blönduóss og Sauðárkróks með sannfærandi hætti? Ég hef ekki séð það.

Hæstv. forseti. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að heilbrigðiskerfið í heild sinni þarfnist ákveðinnar endurskoðunar. Við sáum það í fréttum síðast í gær að 66 læknar flytja frá Íslandi á hverju ári. Það segir okkur að einhver vandi er til staðar. Þingmaðurinn spurði um kostnaðarauka. Ég held að það sé sjálfgefið þegar sameinaðar eru stofnanir í stofnun sem nær yfir 390 kílómetra, Blönduós, Þórshöfn, það hlýtur að vera einhver akstur í því. Þetta er svipað eins og við ætluðum að sameina stofnanir í Reykjavík og á Akureyri í eina stofnun. Einhver kostnaður hlýtur að vera í þessu. Þingmaðurinn spurði um samlegð, hvort ég hefði einhvers staðar séð áætlanir um það. Nei, um það hef ég einmitt spurt heilbrigðisráðherra undanfarna mánuði. Hann getur bara ekki svarað því. Ég held að það sé vandinn, hann getur það ekki, ætlar samt að gera þetta, vísar í fjárlögin og fjárlögin vísa á heilbrigðisráðherrann. Það getur enginn svarað þessu. Það getur enginn svarað því hvar þessi samlegð er. Enginn.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem mér fannst ágæt og málefnaleg. Hv. þingmaður nefnir að ekki sé mikið rætt um það þegar störf fara af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins en svo þegar störf fara frá höfuðborgarsvæðinu til landsbyggðarinnar verður allt brjálað. Ég vil spyrja hv. þingmann hvernig honum lítist á byggðastefnuna sem birtist í þeirri menntastefnu sem hv. mennta- og menningarmálaráðherra hefur lagt fram, sem lýtur að því að hefta aðgang að framhaldsskóla. Þar mun nemendum fækka í skólanum en um leið fækkar starfsfólki. Stærðargráðan á þessum takmörkunum sem kynntar eru í fjárlagafrumvarpinu, þetta eru 916 ársnemendur sem er næstum því á pari við Fjölbrautaskóla Suðurnesja sem er skóli Suðurnesjamanna og þjónar rúmlega 20 þúsund manna svæði. Í þeim skóla starfa rétt rúmlega 90 starfsmenn. Auðvitað fækkar þeim ekki öllum úti á landi, þetta dreifist um landið. Samkvæmt þessari áætlun hæstv. ráðherra er fækkun núna, síðan aftur næsta ár og þarnæsta ár og svo enn meiri fækkun þegar styttingin á námstíma til stúdentsprófs dettur inn. Hver álítur hv. þingmaður að áhrifin verði af þessu á opinbera starfsmenn og störf úti á landi?

Hæstv. forseti. Við þessu er stutt svar: Slæm og þetta stuðlar að einsleitni. Það er mjög stutt svar. Hv. þingmaður kom inn á það þegar störf eru lögð niður á landsbyggðinni. Atvinnumálaráðherra talaði í gær um það þegar 40 störf voru lögð niður á Höfn og þau öll flutt suður. Það sagði enginn fjölmiðill neitt um það. Ég held þetta snúi að ákveðnu réttlæti. Mér finnst það skipta máli í þessu öllu saman. Þetta snýst um réttlæti. Þetta snýst ekki um að allar þessar dreifðu byggðir eigi að fá framhaldsskóla sem einhverja sporslu eða ríkisstofnun sem einhverja sporslu. Einn þingmanna sagði áðan, ég held að það hafi verið hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir: Þetta snýst um að byggðirnar fái rétt þess til að hjálpa sér sjálfar, bjarga sér sjálfar. Það á að nýta þær auðlindir sem þær sannarlega búa yfir.

Virðulegur forseti. Ein mikilvægasta auðlindin og fjárfestingin er fjárfesting í menntun ungmenna á svæðinu. Það er menntunarstig svæðisins sem eykur hagvöxt. Fyrir því er hægt að færa rök. En þær aðgerðir sem er núna verið að stuðla að koma niður á landsbyggðinni, ekki aðeins er takmarkað aðgengi heldur bitnar niðurskurðurinn harkalegast á þeim skólum sem hafa haldið úti fjarkennslu. Þessir skólar hafa einmitt verið að þjóna eldri framhaldsskólanemendum úti um landið sem hafa viljað auka við menntun sína og vera á svæðinu, vilja ekki flytja af svæðinu heldur vera í heimabyggð og nýta sér fjarkennslu. Þetta á að takmarka með þessari nýju mennta- og byggðastefnu. Ég vil spyrja hv. þingmann að því hvort hann sem stuðningsmaður ríkisstjórnarinnar hyggist ekki mótmæla því harðlega og koma með einhverjar tillögur til þess að draga úr áhrifum þessarar slæmu stefnu?

Hæstv. forseti. Spurningunni er auðsvarað: Já, ég styð náttúrlega ríkisstjórnina þótt ég geti verið óánægður með ýmislegt sem hún gerir. Þá kemur maður því að sjálfsögðu á framfæri. Mig langar að fjölga dæmunum. Þegar ég hef kennslu í Borgarholtsskóla á Húsavík árið 2000 voru 435 nemendur í skólanum, í dag eru þeir 300. Það er ekki rætt um Húsavík sem bráðavanda sem þurfi að leysa, en það hefur fækkað um 135 börn í skólanum á 14 árum. Eins og þingmaðurinn ýjaði að segir fjöldi nemenda oft meira en íbúatölur almennt á svæðunum. Ég held að börn í skóla gefi miklu betri mynd af því hvernig samfélag lítur út heldur en íbúatölur. Af því þingmaðurinn talaði um framhaldsskóla er það þannig og var að allir framhaldsskólar voru settir í sama reiknilíkan, því miður. Ég hugsa að menn þurfi að fara að endurskoða það og setja þá í mismunandi reiknilíkan, að það sé mismunandi hvernig gefið er til framhaldsskóla eftir því hvar þeir eru. Ég held að við þurfum að gera það þannig. Stutta svarið er: Ég styð ríkisstjórnina en get verið óánægður með ýmislegt sem hún gerir eða gerir ekki.

Herra forseti. Ég er stundum stoltur af því að vera í flokki sem lætur sig hornsteina varða og eltir ekki tískubólur. Það hefur komið fram sú skoðun, að minnsta kosti af hálfu eins hv. stjórnarþingmanns sem tekið hefur til máls um það þingmál sem hér er flutt, að honum finnst það jafnvel allt að því fyndið. Honum fannst það skrýtið að menn skyldu vera að leggja fram frumvarp sem fæli í sér tillögur að bráðaaðgerðum í byggðamálum. Í mínum huga varðar þetta jafnræði og ég vil vera í stjórnmálaflokki sem berst fyrir jafnræði. Ég tel reyndar að byggðamálin eigi alltaf að nálgast undir því sjónarhorni. Áður en ég fer lengra í mína ræðu þá tel ég að við eigum öll að berjast fyrir breytingum sem geta aukið jafnræði með Íslendingum. Eitt af því sem ég er algerlega sannfærður um að er, sennilega ekki hægt að flokka það undir bráðaaðgerð, eitt það mikilvægasta sem varðar jafnræði íbúa landsbyggðarinnar gagnvart höfuðborgarsvæðinu, ekki síst barna og unglinga sem þar byggja, er að stækka sveitarfélögin. Ég held að það sé óhjákvæmilegt, ef menn ætla sér að reyna að ná því marki að uppvaxandi kynslóðir á landsbyggðinni, sem við viljum að njóti sömu menntatækifæra og gæða og hér í þéttbýliskjörnunum, að fara þá leið að stækka sveitarfélögin; og ýmislegt annað sem tengist velferð barna er mjög erfitt að uppfylla nema með því. Það er hins vegar langtímastrategía. Sú tillaga sem hér liggur fyrir, og gerir ráð fyrir því að ríkisstjórnin ráðist í 11 tilgreindar aðgerðir, varðar hins vegar vanda sem er tiltölulega bráður. Hv. þm. Hjálmar Bogi Hafliðason flutti hér innlifaða tölu áðan, talaði af tærum þrótti landsbyggðarmanns sem hefur skynjað þetta á sínu skinni; og ég þakka honum fyrir þá góðu ræðu. Hins vegar var það þannig að hv. þingmaður velti því eigi að síður fyrir sér um leið og hann af örlæti síns hjarta og sanngirni fór nokkuð jákvæðum orðum um tillöguna fyrir sér - og ég sá að honum þótti það hálfóþægilegt að vera upphátt að lofa tillögu sem í reynd er um bráðaaðgerðir, vegna þess að ég gat ekki betur ráðið af máli hv. þingmanns en að þó hann skynji vel á eigin skinni vanda landsbyggðarinnar þá kannski finnst honum fullmikið að krefjast þess að ráðist verði í bráðaaðgerðir. Hv. þingmaður kom hér með reynslusögu sem mér þótti merkileg. Hann greindi frá því að hann hefði verið kennari í 14 ár og eins og ég skildi mál hans hefur á hverju einasta ári fækkað í skólanum þar sem hann kennir um 10 nemendur á ári. Frá árinu 2000–2014 hefur fjöldinn í skólunum farið úr 435 niður í 300. Mundi maður ekki segja að andspænis svo bráðri fækkun þyrfti að grípa til bráðaaðgerða? Hv. þm. Oddný Harðardóttir gerði hér að umræðuefni hvernig menntakerfið, sem er síðasti liðurinn í þessari tillögu, er leikið. Með þeim niðurskurði, eða eigum við að segja talnaleikfimi sem felur niðurskurð í þessu fjárlagafrumvarpi, er verið að skerða möguleika fjölda nemenda til að sækja framhaldsskóla sem samsvarar þeim framhaldsskóla sem hún kenndi við og veitti forstöðu um árabil á Suðurnesjum. Ef maður skyggnist dýpra í þessar tölur og skoðar hvar þetta kemur helst niður þá sjáum við að það er helst á landsbyggðinni. Það er þar sem þessum námsmannaígildum fækkar mest. Ég get talið upp skóla eins og Laugar í Reykjadal, í næsta nágrenni við hv. þingmann, og fleiri slíka skóla. Ef við færum vestur um, til dæmis Menntaskólinn á Tröllaskaga, þessir tveir skólar koma einna verst út. Þegar maður horfir á það að þarna er um skóla að ræða sem eru tiltölulega smáir fyrir þá er ég alveg viss um að þeir sem kenna við þessa skóla mundu fallast á að þörf væri á að ráðast í einhvers konar bráðaaðgerðir. Hv. þm. Hjálmar Bogi Hafliðason sagði líka að við þéttbýlisfautarnir, sem hann orðaði að vísu ekki svo, yrðum að horfast í augu við það að ef við töluðum um að reyna að breyta laginu landsbyggðinni í vil þá mundum við þurfa að leggja til þess fjármagn og kostnað. Herra trúr, það þarf ekki að segja okkur í Samfylkingunni það. Við fórum með byggðamálin um árabil og hv. þm. Hjálmar Bogi Hafliðason, sem er glöggur um sögu og hefur áhuga á sögulegum fróðleik, ætti til dæmis að skoða byggðaþróun síðustu 60 ára. Þá kemst hann að því að á einungis einu ári, samkvæmt yfirliti Byggðastofnunar, snerist þróunin við. Það fjölgaði á landsbyggðinni á einu ári og það var árið 2010 þegar fjölgaði þar á milli 60 og 70. Ég ætla ekki að rifja það upp fyrir hv. þingmanni að þá var byggðaráðherra úr 101, en það sem ég ætla að rifja upp fyrir hv. þingmanni er að menn réðust meðvitað í aðgerðir sem áttu að snúa við spekileka af landsbyggðinni með því að efla stoðir og reisa nýjar undirstofnanir, undirfyrirtæki, undirsamtök sem beinlínis kröfðust þess að menn settu á stofn nýjar stöður sem voru fyrir fólk sem hafði æðri menntun, var með háskólagráðu. Þetta tókst. Þetta var gert á þremur stöðum, á Vestfjörðum, á Norðurlandi vestra og á Austfjörðum. Þetta er eina árið sem þróuninni hefur verið snúið við. Ég geri mér algerlega grein fyrir því, sem hv. þingmaður sagði hér áðan, að það kostar peninga að ráðast í aðgerðir af þessu tagi. Ég vil svo, eins og allir aðrir sem hér hafa talað, benda á það sem kannski sker í augu að eitt af því sem sú ríkisstjórn sem nú situr hefur af vangæsku sinni gert og hugsunarleysi frekar en vondum vilja er að drepa í dróma það frumkvæði sem landsbyggðinni var fært með sóknaráætlunum. Hv. þm. Oddný Harðardóttir fór rækilega yfir það áðan hvernig fyrri ríkisstjórn, með þeim framlögum sem komu frá sveitarfélögunum, bjó til nýtt fé upp á 650 millj. kr. þar sem 450 millj. kr. komu frá ríkisstjórninni til að ýta undir frumkvæði í héraði. Þetta tókst með þeim ágætum að þegar ríkisstjórnin - eins og hendir sumar ungæðingslegar ríkisstjórnir þegar þær ná völdum þá byrja þær á því að rífa allt niður sem fyrri ríkisstjórn gerði - hófst handa um að tæta þetta sundur. Ástæðan fyrir því að hæstv. ríkisstjórn nam staðar í því verki var það að landsbyggðin, án tillits til flokkspólitískra banda, reis til varnar þessu frumkvæði vegna þess að þetta er mikilvægasta valddreifingarverkefni sem ríkisstjórnir hafa ráðist í ákaflega lengi. Það leiddi til þess, eftir mikið japl og jaml og fuður í þingsölum, að þá fengust 100 millj. kr. í það. En hvernig er það í dag? 15 millj. kr. Og hvað gerðist? Af því að hv. þm. Hjálmar Bogi Hafliðason er innsti koppur í búri Framsóknar, sem hefur nú með höndum byggðamálin, menningarsamningana, vaxtarsamningana og sóknaráætlanirnar, gæti hann kannski sagt okkur hvað það var sem gerðist. Allt í einu, þegar ríkisstjórnin og hæstv. byggðaráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson ætlaði að gera reka að einhvers konar upprisu þessara verkefna, fór allt í hnút. Ég rifjaði upp fyrir hv. þingmanni að hæstv. byggðaráðherra kom á forsíðu Fréttablaðsins 29. ágúst og greindi frá því að hann væri að beita sér fyrir því að renna menningarsamningunum, vaxtasamningum og sóknaráætlunum saman í einn farveg og það átti að leiða til þess að það yrði 650 millj. kr. pottur. Ég gladdist yfir þessu. Það eina sem ég undraðist var það að menningarmál skyldu að þessu leytinu vera komin undir landbúnaðarmál en maður trúir öllu upp á Framsóknarflokkinn, er það ekki, hv. þingmaður? Síðan hefur ekkert gerst. Það var kallaður saman fundur, hinn afsetti stýrihópur yfir sóknaráætlunum var kallaður saman aftur, menn voru kallaðir af öllum landshlutum og þeim sagt að þetta væri fram undan. En hvað gerðist? Einhvers konar misklíð innan ríkisstjórnarinnar, tog milli hæstv. menntamálaráðherra og byggðaráðherra, í reynd hefur það sett þetta mál allt í uppnám, allt í hnút. Þetta er til marks um að það er fullkomlega eðlilegt að þingheimur staldri við og það er sérstaklega eðlilegt að flokkur eins og Samfylkingin leggi fram mál af þessu tagi sem varðar jafna stöðu landsbyggðarinnar, varðar og snýr að jafnræði landsbyggðarinnar því að það er þess vegna sem flokkur eins og okkar á tilverugrundvöll. Þetta er okkar framlag inn í stjórnmálin og lýðræðið. Þetta er sá vinkill sem við tökum á byggðamálin.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir alveg hreint ágæta ræðu þar sem hann fór vítt og breitt yfir málin og út um víðan völl í ýmsum málum. En ég hjó eftir einu hjá þingmanninum. Hann talaði um að til að bæta þjónustu við börn á landsbyggðinni þyrfti að sameina fleiri sveitarfélög og stækka. Það hefur verið gert, en nú hafa menn hægt á sér í þeim efnum þar sem það hafa verið mikil átök og erfiðleikar í kringum það. Mig langar til að benda þingmanninum á að t.d. á Austurlandi, þar sem ég þekki ágætlega til, og víðar um land hafa sveitarfélög aukið samvinnu og unnið sameiginlega að málum, t.d. málefnum barna. Það er búið að stækka svæði barnaverndarnefnda sem hefur reynst ákaflega vel. Þá er vinnan ekki eins mikil í nærsamfélaginu og hún verður faglegri og sterkari. Ég vil spyrja þingmanninn hvort hann styðji ekki þessa leið í stað þess að horfa sífellt á það að sameina fleiri sveitarfélög.

Herra forseti. Ég styð allt það sem til framfara horfir og þessi leið er alveg prýðileg og sérstaklega er hún góð þegar menn standa andspænis mikilli andstöðu við það að stækka sveitarfélög. En ég hef samt komist að þeirri niðurstöðu með sjálfum mér, án þess að ég hafi mikið verið að flíka henni eða flytja hér þingmál um það efni, að það skipti miklu máli að stækka sveitarfélögin verulega - verulega. Það eigi að gera þau miklu stærri en menn voru að velta fyrir sér þegar ég á sokkabandsárum mínum tók þátt í tilraun til að stækka sveitarfélög. Við náðum litlum árangri en þó þeim sem fólst í tilraunasveitarfélögum sem leiddi til margra merkilegra niðurstaðna, t.d. á sviði heilbrigðisþjónustu og ýmiss konar félagsþjónustu. Ég dreg ekki í efa að reynslan sem hv. þm. Þórunn Egilsdóttir greinir hér frá er mjög til bóta og er jákvæð. Ég vildi fara hina leiðina og til að ganga algerlega fram af hv. þingmanni og félaga mínum í þingsal þá er ég þeirrar skoðunar að það ætti með lögum að fyrirskipa slíka stækkun sveitarfélaga. Ég er kominn á þá skoðun, ég var það ekki áður fyrri. Ég horfi til dæmis til menntamöguleika barna á landsbyggðinni. Ég tel einfaldlega að á sumum stöðum, sökum smæðar og kannski erfiðleika til samstarfs, njóti börn þar ekki jafnræðis á við t.d. mín börn. Ég tel að það sé ákaflega vont ef menn gera ekki allt sem þeir geta til að jafna möguleika borgaranna í upphafi og gefi þeim að minnsta kosti sama rásmark til að fara af stað úr inn í lífið.

Hæstv. forseti. Hv. þingmanni tókst ekki að ganga fram af þeirri sem hér stendur að þessu sinni. En ég velti fyrir mér sameiningu sveitarfélaga. Við lifum í stóru landi og fámennu. Ég reikna fastlega með því að hv. þingmaður sé að tala um fjölgun íbúa í sveitarfélögum. Það getur verið snúið. Vissulega eru margir staðir okkar smáir en þá þurfum við að huga að meiri samvinnu. Með því að sameina sveitarfélög þá erum við líka að tala um að við fækkum störfum í sveitarfélögunum og hvert starf telur. Við viljum auka fjölbreytni og styrkja byggðirnar, en þá þurfum við líka að hafa ákveðna stjórnsýslu, ákveðin störf úti um allt land. Það er hlutur sem við megum ekki gleyma að horfa til og ég vona að hv. þingmaður skoði það.

Herra forseti. Ég hef sjálfur setið í sveitarstjórn og veit það að sveitarfélögum ferst það sérstaklega vel úr hendi að eyða hverri þeirri krónu sem þau mögulega geta. Ég ímynda mér að með stækkun sveitarfélaga, alveg eins og með samvinnu á ýmsum sviðum milli þeirra, mundi skapast töluvert hagræði sem mundi auka svigrúm sveitarfélaga og væntanlega yrði því eytt þá í annan þarfan starfa, t.d. á sviði menntamála. Ef ég má gefa hv. þingmanni dæmi um það hvernig ég mundi vilja sjá stórt sveitarfélag þá er ég þeirrar skoðunar að t.d. Eyþingssvæðið allt, frá Eyjafirði og austur á Þórshöfn, ætti að verða eitt sveitarfélag. Ég er viss um að það mundi auka möguleika barna í smærri sveitarfélögum til að standa jafnfætis öðrum um menntun. Síðan vil ég segja það í fullum trúnaði við hv. þingmann að það kemur mér ekki á óvart að mér takist ekki að ganga fram af henni í máli mínu. Mér sýnist að það sé ómögulegt að ganga fram af hv. þingmönnum Framsóknarflokksins þessa síðustu og verstu daga.

Virðulegi forseti. Mig langar til að óska flutningsmönnum til hamingju með þessa þingsályktunartillögu. Mér finnst hún virkilega góð og hnitmiðuð. Ég held að ég geti svo að segja verið sammála öllum þeim 11 áherslupunktum sem koma fram í henni. Ég held að það sé svolítið sérstakt á Íslandi, ef við horfum til allra Evrópulanda, hversu rosalega hátt hlutfall íbúanna býr á höfuðborgarsvæðinu. Ég held að það sé ekkert annað land í Evrópu þar sem svo háttar til að jafnvel 80% af íbúunum búa á því sem má kalla atvinnusvæði höfuðborgarinnar. Okkur hefur einhvern veginn ekki tekist að snúa vörn í sókn en flest lönd eru með markvissar aðgerðir til að efla dreifðari byggðir. Það er fróðlegt að horfa til Noregs í því sambandi og jafnvel Svíþjóðar. Menn hafa svo sem reynt og eitt og annað hefur verið gert en það svolítið tilviljanakennt. Kannski má segja að þessi flutningur á Fiskistofu sé einmitt dæmi um skort á stefnu og meira verið að henda í einhverjar aðgerðir. Ég tek undir það sem hefur verið sagt um sóknaráætlanir landshluta. Það kom mér virkilega á óvart hversu mikið var skorið niður í þeim lið í síðustu fjárlögum. Í fjárlagafrumvarpinu fyrir 2014 voru settar inn 15 milljónir. Liðurinn fór úr 400 milljónum niður í 15 milljónir. Síðan var aðeins bætt í, væntanlega milli 2. og 3. umr., og endað í 100 milljónum. Ég fór á ráðstefnu um sóknaráætlanir á Akureyri fyrr á árinu og skildi það svo að þær 100 milljónir sem hefðu verið settar í sóknaráætlanir í ár væru til að halda sjó og síðan kæmi innspýting á næsta ári, 2015. Það lítur hins vegar ekki út fyrir að það verði. Það eru settar 15 milljónir í fjárlagafrumvarpið en reyndar á að setja í viðbót 85 milljónir. Þar urðu einhver mistök. Við erum sem sagt að tala um 100 milljónir í verkefni sem almenn sátt var um. Allir voru sammála um að það hefði verið mjög gáfulegt verklag að setja völdin í hendur heimamanna, að þeir úthlutuðu peningunum. Þetta voru vonbrigði. Ég get einnig tekið undir með samgöngurnar. Samgöngur og fjarskipti eru algjört forgangsmál, það er mikil uppsöfnuð þörf fyrir viðhald á vegum landsins. Hér er minnst á Norðfjarðargöng sem verða mikil samgöngubót og svo Dýrafjarðargöng þegar þau fara af stað. Svo eru líka Fjarðargöng sem mundu hjálpa Seyðfirðingum mikið. Ég held að þau þurfi að fara næst á dagskrá. Hér er talað um húshitunarkostnað. Þetta eru allt mál sem við höfum rætt á þinginu fram og til baka og nú er bara orðin spurning um að ganga í að framkvæma. Framkvæmdasjóður ferðamannastaða er einnig dæmi um sjóð sem var skorinn virkilega mikið niður eftir að ný ríkisstjórn tók við. Það er alveg óskiljanlegt hvað var skorið niður þar, reyndar bætt í síðan í ár án þess að það færi í gegnum Alþingi. Það kemur inn á fjáraukalögum þannig að við þurfum að skoða þá aðgerð. Það liggur alveg fyrir að það þarf að setja peninga í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Höfuðborgarsvæðið, Reykjavík kannski, nýtur þess að ferðamennirnir koma, gista og eyða peningum. Svo fara þeir í ferðir út um landið. Þeir njóta þess líka, geri ég ráð fyrir, í mun meira mæli á Akureyri að fá ferðamennina í bæinn þar sem þeir gista og borða og fara svo í ferðir hingað og þangað, t.d. að Goðafossi. Þar þarf að sinna göngustígum og byggja upp og gera bílastæði en ferðamennirnir skilja ekki endilega neitt eftir í því sveitarfélagi. Þess vegna er ósköp eðlilegt að skattpeningar okkar allra fari í uppbyggingu ferðamannastaða. Í 11. tölulið er talað um sameiningar heilbrigðisstofnana. Hæstv. heilbrigðisráðherra lætur lítið uppi um þetta þannig að mér finnst ég ekki geta metið hvort þetta er slæmt eða gott. Ég veit bara ekki hvaða afleiðingar þetta hefur. Þarna held ég að það væri betra ef hæstv. ráðherra legði bara spilin á borðið og fengi okkur jafnvel með. Hann er sannfærður um að þetta sé gott mál. Ég hefði þá viljað að hann sannfærði þingið um það en get kannski ekki alveg kvittað undir að þetta sé endilega afturför. Við þurfum að sjá hvað gerist í því. Hér er einnig talað um raforkuflutninga sem eru gríðarlega mikilvægir. Mér finnst eins og það sé eiginlega farið yfir allt það sem máli skiptir í þessari þingsályktunartillögu og ég vona að hún verði samþykkt og komi til framkvæmda. Það er einn liður sem ég hefði bætt við. Við þurfum að minnsta kosti að horfa á það atriði sem varðar stefnu um opinber störf. Það þyrfti að vera stefnumótun um að þegar ný opinber störf verða til verði þau til úti á landi. Við höfum talað um Fiskistofu. Ég er persónulega hlynnt því að höfuðstöðvar stofnana eigi að vera úti á landsbyggðinni. Svo geta verið útibú í Reykjavík. Fiskistofa er gott dæmi um stofnun sem ætti að vera úti á landi en ég er algjörlega ósammála því með hvaða hætti framkvæmdin er. Mér finnst hún ekki góð. Það er rétt sem hefur verið sagt í þessari umræðu, störfin leka jafnt og þétt af landsbyggðinni til höfuðborgarinnar. Jafnvel er heilu stofnununum lokað og það heyrist ekkert mikið um það. Við erum bara vön því. Svo reka menn upp harmakvein þegar á að loka stofnunum á höfuðborgarsvæðinu. Þess vegna skiptir máli að gera þetta almennilega. Það er talað um fimm ár í skýrslunni sem ég vitnaði í þegar ég ræddi við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um flutning Fiskistofu þannig að þá getur orðið náttúruleg endurnýjun á starfsfólki. Aðferðin finnst mér ekki góð en þetta ætti að vera hluti af byggðaáætlun, með hvaða hætti við flytjum störf út á land eða tryggjum að opinberum störfum sé jafnar dreift um landið. Opinber störf eru takmörkuð gæði og á sumum stöðum eru einu opinberu störfin beinlínis sveitarfélögin. Ríkið er ekki atvinnuveitandi sem neinu nemur. Það sem skiptir máli við uppgang á Akureyri eru stórar og mikilvægar stofnanir af hálfu hins opinbera, eins og háskólinn, framhaldsskólarnir og sjúkrahúsið. Það skiptir gríðarlegu máli fyrir bæinn. Ég held að ég hafi í sjálfu sér ekkert meira um þetta að segja. Ég er ánægð með þetta plagg og óska okkur aftur til hamingju.

Virðulegi forseti. Ég vil í lok þessarar umræðu þakka hana og fara yfir nokkur atriði sem hér hafa komið upp. Nokkur umræða hefur orðið um heiti tillögunnar, bráðaaðgerðir. Ég ætla að viðurkenna að við veltum því dálítið fyrir okkur. Við veltum meðal annars fyrir okkur hvort þarna ætti kannski frekar að standa mikilvægar aðgerðir. Fyrir því voru þau rök að við ættum ekki að vera að mála þá mynd að það væri slíkt neyðarástand að kallaði á bráðaaðgerðir. Þegar við horfum hins vegar á hversu veikir innviðir landsbyggðanna eru finnst mér heitið „bráðaaðgerðir“ eiga við. Það var yfirveguð ákvörðun. Mig langar að taka tvö dæmi. Annað þeirra hefur þegar verið nefnt í umræðunni. Hv. þm. Hjálmar Bogi Hafliðason nefndi áðan staðreynd um þróun í nemendafjöldanum í skólanum hans á Húsavík - Húsavík er ekki álitin brothætt byggð - hvernig fjöldinn hefur farið á 14 árum úr 435 í 300. Við getum líka séð reynslusögu Djúpavogs á síðustu mánuðum og borið hana saman við þróunina á Raufarhöfn sem hv. þingmaður nefndi áðan, með íbúafjölda áður á fimmta hundrað sem er kominn núna í rétt rúmlega hundrað vegna þess að kvótinn fór. Sama ógn vofir yfir Djúpavogi. Sama ógn getur vofað yfir stöðum sem líta vel út í dag. Mig langar að taka dæmi af Þórshöfn. Þar er mjög gott ástand, glæsilegt fyrirtæki sem rekur öfluga útgerð, en vegna þess að raforkuflutningarnir eru svo lélegir þarf að nota olíu til að keyra vinnsluna. Það er útgjaldaauki upp á líklega 100 milljónir á ári. Við erum algjörlega berskjölduð gagnvart því að viðkomandi útgerðarfyrirtæki ákveði einn góðan veðurdag að þetta sé kostnaður sem það vill ekki standa undir. Samanburðurinn milli Vopnafjarðar og Þórshafnar er augljós hvað þetta varðar. Það er þess vegna sem okkur fannst heitið bráðaaðgerðir eiga við. Við erum algjörlega berskjölduð gagnvart sumum af þessum veikleikum í samkeppnisstöðu atvinnufyrirtækja í hinum dreifðu byggðum. Það er alveg hárrétt sem hv. þm. Hjálmar Bogi Hafliðason sagði áðan, við eltum skattpeningana að sumu leyti. Fólk eltir líka góða félagslega þjónustu. Víða um land er það þannig að ef fólk lendir í því að eignast barn sem á við einhverja námsörðugleika að stríða á það ekki valkost nema að flytja. Ef fólk lendir í því að eignast barn sem þarf minni háttar heilbrigðisaðstoð þarf það að flytja. Það er óásættanlegt. Þá er hugsunin þessi: Viljum við almennt taka þá afstöðu að lækka skattprósentu úti á landi vegna þess að þjónustan sé minni eða viljum við setja viðmið um einhverja lágmarksþjónustu sem verði að vera fyrir hendi úti um land? Ég ætla bara að segja alveg hreinskilnislega að ég tel að við höfum í öllum flokkum gengið of langt í því á undanförnum áratugum að leggja mælikvarða hrárrar arðsemi á velferðarþjónustu í dreifðum byggðum. Við getum ekki búið í góðu samfélagi ef við viðurkennum ekki að stundum þarf að kosta einhverju til til að tryggja lágmarksöryggi og viðbúnað. Það hefur síðan leitt okkur aftur í þá þróun að við sameinum einingarnar og afleiðingin af sameiningu eininganna er nákvæmlega ekki að styrkja jaðarbyggðirnar, ekki að styrkja jaðarþjónustuna, heldur þvert á móti að draga þjónustuna alla að hinum nýja kjarna sem þá verður til. Það er veikleikinn í hugmyndafræðinni að baki sameiningu þessara stofnana að það er ekki raunverulega verið að styðja við hinar dreifðu byggðir og jaðarbyggðirnar. Það er nefnilega mjög mikilvægt að hér sé ekki um ræða sporslu eða dúsu heldur er þetta grundvallaratriði um réttindi. Þá komum við aftur að störfunum. Þar ætla ég að leyfa mér að vera á svolítið annarri línu en hv. þingmenn sem hér hafa sagt að það sé kannski eðlilegt að flytja stofnanir eða höfuðstöðvar stofnana út á land. Ég held að það sé óhjákvæmilega ákveðinn hluti stjórnsýslu sem hljóti alltaf að vera í höfuðborg, að undan því verði aldrei vikist og sogið verði alltaf í átt að því að það sé hagkvæmt að hafa höfuðborg. Ég heyri þetta líka frá vinum mínum vítt og breitt um landið, þeim finnst eðlilegt að hafa höfuðborg og að þangað þurfi að sækja ákveðna þjónustu. Það er samt hægt að velja ýmis störf og hafa þau án staðsetningar. Við getum nefnt ágæt dæmi úr utanríkisráðherratíð hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar þegar vítt og breitt um landið var byggð upp þýðingarþjónusta vegna umsóknar um aðild að Evrópusambandinu. Þeirri starfsemi var ekki fundinn staður á höfuðborgarsvæðinu. Þetta er starfsemi sem er eðli sínu samkvæmt ekki háð tiltekinni staðsetningu og þá var fólki gefið frelsi um það hvar það byggi ef það gegndi þessum störfum. Það er hægt að fara þá leið við fjöldamarga starfsþætti. Það eru líka ákveðnir þættir stofnana sem geta verið úti á landi. Það er til dæmis nýbúið að flytja eftirlit með fiskeldi frá Vestfjörðum til Reykjavíkur svo við tökum dæmi um verkhluta sem var úti á landi hjá Fiskistofu. Hv. þm. Hjálmar Bogi Hafliðason sagði að ekkert mundi heyrast ef Fiskistofa yrði flutt í Garðabæ. Það heyrðist mikið þegar hún var flutt í Hafnarfjörð. Það heyrðist mikið þegar Landmælingar voru fluttar upp á Akranes jafnvel þótt ekki sé lengri vegalengd. Ástæðan er ósköp einfaldlega sú að ráðherrar eiga ekki að mínu viti að vera í kalífadæmi, stjórna stofnunum að eigin geðþótta og flytja fólk til. Það á að vera einhver meginregla um uppbyggingu lykilstofnana sem fylgi höfuðborg, síðan sé almenn stefnumörkun um störf án staðsetningar og við hvetjum til þess að þau verði til. Lykilatriðið er hins vegar að verðmætustu störfin sem verið er að fækka núna eru þjónustustörf í velferðarþjónustu í heimabyggð. Af hverju eru þau verðmætust? Það eru kvennastörfin. Öll þessi dæmi sem ég er búinn að taka af hjúkrunarfræðingum úti um land eru kvennastörf. Við vitum það af reynslu í byggðaþróun að ef konur finna sér ekki störf flytur fjölskyldan. Þetta er viðkvæmasti þátturinn í uppbyggingu starfa úti um land. Mér finnst síðan gott að fara yfir þetta mál almennt. Ég minni á forgangsröðun ríkisstjórnarinnar núna þar sem svigrúmið í ríkisrekstrinum er notað til að létta álögum af best reknu fyrirtækjunum með mestu arðsemina og hæst launaða fólkinu. Á móti er allri velferðarþjónustu haldið í spennigreipum niðurskurðar og þetta leiðir auðvitað til þess að jaðarbyggðirnar og landsbyggðirnar fara verst út úr þessu, þeim mun verr sem byggðirnar eru fjær miðjunni. Mig langar bara að taka dæmi. Við sjáum samgöngumálin þar sem þessi ríkisstjórn hefur enga forgangsröðun um að fylgja eftir metnaðarfullri áætlun síðustu ríkisstjórnar. Við sjáum uppbygginguna á ferðamannastöðum. Það er nákvæmlega sama hvert maður fer um landið, það sem stendur upp úr öllu sveitarstjórnarfólki er valdið til þess að geta byggt upp staðina í heimabyggð. Ég er búinn að tala um heilbrigðisstofnanirnar en það er líka hægt að tala um lokunina á starfsstöðvum Vinnumálastofnunar á Húsavík og í Vestmannaeyjum. Breytingin núna í fjárlagafrumvarpinu með framhaldsskólana er mjög alvarleg tíðindi. Ef við fækkum um nemendaígildi upp á 916 nemendur er það ekkert smáræði. Hér hefur komið fram í umræðunni að litlu skólarnir koma verst út úr þessu, svo sem menntaskólinn í Fjallabyggð. Það er hægt að taka dæmi af Laugum þar sem ég veit af mínus 5 milljónum sem er tap fyrir þann litla skóla. Við höfum þvert á móti á síðustu árum stært okkur af því að við höfum náð að byggja upp fjölbreytt nám í heimabyggð og farið nýjar leiðir í skólaþróun. Menntaskólinn í Fjallabyggð er mjög gott dæmi um það. Annað gott dæmi er framhaldsskólinn í Grundarfirði sem veitir mjög spennandi þjónustu. Höfn í Hornafirði er enn eitt dæmið. Það er dapurlegt að sjá tillögur ríkisstjórnarinnar miða að því að grafa undan þessu merkilega skólaþróunarstarfi sem á sér stað vítt og breitt um landið. Eitt dæmi enn er peningarnir sem við gátum búið til af sóknaráætlun sem gerði okkur kleift að búa til dreifnám á Blönduósi þannig að nemendur þar þyrftu ekki að fara úr heimabyggð. Heill árangur gat skyndilega stundað framhaldsskólanám í heimabyggð. Svona mætti lengi telja. Allir þessir þættir skipta máli. Hér nefndi hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir líka Háskólann á Akureyri. Hann er kristaltærasta dæmið af þeim öllum. Yfirgnæfandi meiri hluti þeirra sem útskrifast úr Háskólanum á Akureyri finnur sér starf og búsetu í hinum dreifðu byggðum. Yfirgnæfandi meiri hluti þeirra sem ljúka námi í Háskóla Íslands finnur sér starf og búsetu í Reykjavík. Það þarf ekki frekari vitnanna við um mikilvægi fjölbreyttrar menntunar í heimabyggð. Það er sorglegt að sjá þessa ríkisstjórn sem í orði kveðnu þykist bera hag landsbyggðarinnar fyrir brjósti ganga fram í aðför að skólunum 

Hæstv. forseti. Ég mun ekki halda langa ræðu um þetta mál nú en þeim mun meira verður um það rætt nái málið fram að ganga og hljóti það samþykki Alþingis fyrir mitt næsta ár vegna þess að tillaga okkar, þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og hv. þingmanns Pírata, Birgittu Jónsdóttur, gengur út á það að fela ríkisstjórninni að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild Íslands að Norður-Atlantshafsbandalaginu og að atkvæðagreiðslan fari fram eigi síðar en um mitt ár 2015. Þetta þingmál horfir fram á við. Við gerum að sönnu grein fyrir sögunni, aðdraganda þess að við Íslendingar gerðumst aðilar að Atlantshafsbandalaginu, NATO, og þeim miklu hræringum sem það hafði síðan í för með sér. Hér voru miklar mótmælaaðgerðir 30. mars 1949 þegar Alþingi samþykkti aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu og í kjölfarið voru 24 einstaklingar dæmdir til skilorðsbundinnar fangelsisvistar. Þyngsti dómurinn sem kveðinn var upp í undirrétti var 18 mánuðir. Hæstiréttur stytti hann í 12 mánuði, skilorðsbundið. Þar var um að ræða varaforseta Alþýðusambands Íslands og formann Hins íslenska prentarafélags. Þarna voru menn menningar, baráttumenn fyrir réttindum verkalýðsins og margvíslegum lýðréttindum enda fór svo að það var efnt til undirskriftasöfnunar þeim til stuðnings. Árið 1952 voru þessar undirskriftir afhentar forseta Íslands. Undirskriftirnar voru 27.364. Það var mikill fjöldi á þeim tíma. Ég nefni þetta til að minna okkur á hversu hatrammar þessar deilur voru á sinni tíð og hve mikinn svip þær áttu eftir að setja á allt þjóðlífið og alla stjórnmálaumræðu á næstu áratugum. Þjóðin skiptist í fylkingar með eða á móti hernum og það var ekki fyrr en múrinn féll og Varsjárbandalagið leystist upp sem menn fóru að horfa til þess og viðurkenna að það væri komin ný heimsskipan. Bandaríkjamenn áttuðu sig á þessu löngu á undan íslenskum ráðamönnum og vildu gjarnan losa herinn héðan af Miðnesheiðinni en það var beðið um að hann færi eins seint og kostur væri af atvinnuástæðum og eflaust öryggisástæðum líka í hugum einhverra. Ég ætla ekki að gera lítið úr viðhorfum manna á hvorn veginn sem var þótt ég hafi verið eindreginn NATO-andstæðingur og fagnað því mjög þegar herinn fór héðan af landi brott. Þetta er sem sagt liðin tíð. Nú erum við að horfa inn í nýjan heim. Ríkisstjórn Íslands ákvað í byrjun árs 2012 að setja niður nefnd um öryggisstefnu Íslendinga. Hún skilaði áliti þar sem sett var í forgang að við ættum í okkar stefnumótun að snúa okkur að borgaralegum verkefnum, svo sem umhverfisvá, netógn og náttúruhamförum, en síður að hinu hernaðarlega. Um þetta varð engu að síður ágreiningur og þann ágreining viljum við setja í þjóðaratkvæðagreiðslu. Við viljum skjóta þessu stóra ágreiningsefni til þjóðarinnar. Ég hygg að það væri mjög hollt fyrir okkur Íslendinga að taka þessa umræðu. Viljum við vera hluti af hernaðarvél? Við gleðjumst mörg iðulega yfir því að Ísland skuli vera herlaus þjóð. Ég hef aldrei glaðst yfir þessu. Mér finnst þetta sjálfum aumasta hlutskipti sem hægt er að hugsa sér, að taka þátt í hernaðarbandalagi, taka þátt í ákvörðunum um að senda ungt fólk í stríð en vilja ekkert gera sjálfur. Þetta hefur mér alltaf fundist versti vesaldómurinn. Þess vegna finnst mér við standa frammi fyrir því hvort við viljum hervæðast, taka þátt í hernaðarmaskínunni og bera höfuðið hátt eða hvort við eigum að halda áfram þessum sýndarleik um herlausu þjóðina sem sendir unga fólkið í stríðið en er ekki tilbúin að axla neina ábyrgð sjálf. Ég held að það væri mjög hollt fyrir okkur að taka þessa umræðu. Ég ítreka að ég ætla ekki að halda hér langa ræðu. Ég vísa til greinargerðar sem fylgir tillögunni upp á tvær síður með sögulegum skírskotunum þar sem vikið er að þessari nefndarskipan um þjóðaröryggisstefnuna og hvers vegna við teljum brýnt að endurmeta afstöðu okkar núna. Ég vil bæta því við áður en ég lýk máli mínu að NATO hefur verið að gera slíkt hið sama. Allan tíunda áratuginn sátu menn á rökstólum innan NATO um það hvernig NATO ætti að laga sig að breyttri heimsmynd. Það fékkst ákveðin niðurstaða. Hún var mjög skýr. Í stað þess að staldra við það ákvæði NATO-sáttmálans sem segir að árás á eina þjóð sé árás á allar skyldum við víkka skilning okkar út og horfa til ógnarinnar. Ef einu ríki er ógnað er öllum ógnað. Hverjum verður líklegast ógnað í heiminum? Skyldu það vera þeir sem ásælast olíuauðlindir eða aðrar auðlindir? Skyldu það vera þeir sem fara með hernaði og hugsanlega ofbeldi í þágu sinna eigin hagsmuna? Gæti það verið? Gæti verið að þetta skipti okkur Íslendinga þess vegna miklu máli þegar búið er að breyta sjálfum grunninum hvað þetta snertir, að það gæti verið okkur mikið hagsmunamál hver er forseti Bandaríkjanna, hvort það er tiltölulega friðsamur maður sem vill friðsamlega sambúð - slíkir Bandaríkjaforsetar hafa verið til - eða haukar eins og George Bush? Auðvitað skiptir það okkur máli. George Bush er líklegur til að verða ógnað vegna stefnu sinnar og hagsmunagæslu og þá erum við, litla Ísland, með í spyrðunni eins og náttúrlega átakanlegast var og við gleymum seint þegar við vorum flokkuð sem eitt af viljugu ríkjunum sem sérstakir stuðningsaðilar við innrásina í Írak. Þetta er hin breytta mynd sem er að verða. Það var í þessum anda sem ákveðið var, ekki nýlega heldur á afmælisfundinum 1999, hálfrar aldar afmæli, og svo einnig á Prag-fundinum eftir aldamótin, að NATO ætti að vera hreyfanlegra, það ætti að koma sér upp hreyfanlegum hersveitum. Nú er rætt um 4 þús. manna herlið af þessu tilefni. Hæstv. forseti. Ég ætla að standa við það sem ég sagði í upphafi, ég ætla ekki að flytja langa ræðu. Ég vona að mér gefist tilefni til að flytja langar ræður á mörgum fundum þegar Alþingi hefur samþykkt þessa góðu þingsályktunartillögu.

Herra forseti. Mér finnst hv. þingmaður vera svolítinn óheppinn með tímasetningar. Ef hann ber framgang þessa máls fyrir brjósti og vill í reynd fá úr þessu skorið þá hefði ég í hans sporum ekki komið fram með tillögu á þeim tímamótum sem Evrópa stendur á núna. Ég held að það sé öllum ljóst hvað sem mönnum finnst um NATO að þrjár vinaþjóðir okkar, sem við á sínum tíma tókum þátt í að rétta hjálparhönd þegar þær endurheimtu fullveldi sitt, þ.e. Eystrasaltsþjóðirnar, eiga tilvist sína í framtíðinni undir Atlantshafsbandalaginu. Ég fullyrði það að ef menn skoða til að mynda ástandið í Úkraínu, bera saman stöðu Úkraínu við þessar þrjár þjóðir þá ræður það eitt algerlega úrslitum varðandi hugsanleg afdrif í framtíðinni ef í odda skerst síðar að Eystrasaltsþjóðirnar njóta 5. gr. sáttmála Atlantshafsbandalagsins. Það þýðir að ef lagt verður til atlögu með einhverjum hætti við þær þá koma aðrar þjóðir þeim til varnar. Þetta held ég að öllum sé ljóst og jafnvel hv. flutningsmanni ef hann skoðar staðreyndir og hjarta sitt mjög grannt. Þess vegna segi ég það að ég hefði í hans sporum valið einhvern annan tíma til að leggja þetta fram. Í annan stað spyr ég hinn vígreifa baráttumann sem er harðsnúinn andstæðingur NATO: Mun honum líða eitthvað betur innan NATO ef þjóðin er búin að samþykkja það í þjóðaratkvæðagreiðslu? Af hverju heldur hann ekki bara uppteknum hætti og berst gegn NATO? Ætlar hann að hætta því ef þjóðin lýsir því yfir að hún vilji vera innan bandalagsins?

Hæstv. forseti. Ég mun að sjálfsögðu eins og allir Íslendingar hlíta þeirri niðurstöðu sem þar fæst, en það er rétt hjá hv. þingmanni að ég mundi ekki hætta mótmælum mínum og andófi gegn þessu hernaðarbandalagi. Ég er ekki að velja rangan tíma, ég er að velja mjög góðan tíma. Ég er að velja tíma þegar Evrópa stendur á barmi nýs kalds stríðs. Ég er búinn að skrifa um þetta greinar í blöð og ég tók afstöðu í samræmi við þetta þegar Evrópuráðið vildi úthýsa Rússum frá Evrópuráðinu og þá frá Evrópudómstólnum líka. Viti menn, þá komu um leið upp tillögur um að vísa öðrum þjóðum burtu sem fangelsa mannréttindafólk, t.d. Tyrkjum, og einhverjir vildu að Ísrael fengi ekki að sitja fundi. Allt er þetta umdeilanlegt. Ég er einfaldlega sjálfur þeirrar skoðunar að á slíkum vettvangi eigi fólk að tala saman. Ég er sammála hv. þingmanni varðandi Eystrasaltsþjóðirnar. Þar gerðu Íslendingar nokkuð sem lengi verður minnst, að viðurkenna Eystrasaltsríkin. Hvernig stendur á því að NATO-ríkin gerðu það ekki, Bandaríkin, Bretland, Frakkland, Þýskaland? Það er gamla samtryggingin sem birtist núna varðandi Krímskaga. Það spyr enginn á þessum nótum: Hver er vilji íbúa á Krím? Þess spyr enginn fullveldi þjóðríkisins sem á þeim tíma var Sovétríkin. Þess vegna þorðu þessar þjóðir ekki að gera það sem Íslendingar gerðu. Við höfum alltaf viðurkennt vilja þjóðanna, fólksins og það er það sem við erum að gera. Nei, ég er ekki að velja rangan tíma. Ég vil ekki vera í þessu púkki.

Herra forseti. Í fyrri ræðu sinni sagði hv. þingmaður: Við horfum fram á nýjan tíma. Í seinni ræðunni sagði hann: Við stöndum á barmi kalds stríðs. Er hann þá að segja að hinn nýi tími sé kalt stríð og við þær aðstæður sé best að draga sig út úr bandalaginu? Ég held ekki. Ég held að þetta sé fullkomin þverstæða hjá hv. þingmanni. Ég tala auðvitað sem maður sem er þeirrar skoðunar að hvað sem mönnum finnst um Atlantshafsbandalagið, og ég hef ekki alltaf verið mjög hrifinn af þeim selsskap, þá sé það ákveðinn neyðarhemill. Ég get ekki annað en horfst í augu við þá staðreynd. Ég tel að eins og staðan er í heiminum í dag og í Evrópu sérstaklega þá sé það algerlega nauðsynlegt, t.d. til að tryggja sjálfstæði þessara þriggja ríkja. Ég gæti haldið langar ræður um það en ég tel ekki æskilegt endilega að fyrrverandi utanríkisráðherra sé að úttala sig um það á miklu dýpi. Það er hins vegar hugsanlegt að þegar hv. þingmaður stendur við hótanir sínar um hinar löngu ræður þá verði dregin fram móðir allra ræðna um þetta mál. Þetta vildi ég segja af fyllstu vinsemd við hv. þingmann. Hann segir að við stöndum á barmi kalds stríðs í Evrópu.

Já.

Ég held ekki. Ég held að við séum nú þegar í köldu stríði. Það er því miður hugsanlegt að miklu heitara skeið sé að færast nær okkur. Það er hægt að halda því fram að við stöndum á jaðri heitrar styrjaldar. Ég tel t.d. að þeir sem búa í vesturhluta Úkraínu líti svo á. Ég hugsa að staða Úkraínu væri allt önnur ef ríkið væri t.d. innan Atlantshafsbandalagsins. Það stóð aldrei til vegna landfræðilegra og pólitískra ástæðna. Þetta er mín skoðun. Svo til að hafa sagt það, af því að hv. þingmaður orðaði það eins og hann gerði, þá var Krím hluti af Úkraínu.

Hæstv. forseti. Eystrasaltsríkin voru hluti af Sovétríkjunum og þar var komin skýringin á því að NATO vildi ekkert gera í málunum. Það að viðurkenna þjóðríki, að það megi ekkert hrófla við því. Þetta er umræða sem hefur farið fram víða um heiminn en þarna skáru Íslendingar sig úr vegna annarrar afstöðu, vegna þess að við hlustuðum á fólkið og vildum vita hvað það vildi gera. Ég er tilbúinn að taka umræðu um hlutdeild NATO og þess vegna Evrópusambandsins í atburðunum sem áttu sér stað í Úkraínu. Ég verð að segja að ég hef komist að þeirri niðurstöðu að NATO er ekki félagsskapurinn sem forðar okkur frá heitu stríði eða frá átökum og þess vegna köldu stríði. Við gerum grein fyrir því í greinargerð okkar með þingsályktunartillögunni að NATO hefur verið að leita sér að nýju hlutverki og hefur nú fundið hlutverkið. Ef hv. þingmaður heldur því fram að NATO hafi verið að reyna að bera klæði á vopnin í öllum þessum aðdraganda og í öllu þessu ferli þá held ég að hann fari villur vegar. Ég er tilbúinn að taka þá umræðu hvenær sem er.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka það fram að ég er einstaklega glöð yfir því að þetta mál, tillaga til þingsályktunar um þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild Íslands að Norður-Atlantshafsbandalaginu, sé komin á dagskrá Alþingis og hv. þm. Ögmundur Jónasson sé búinn að mæla fyrir því. Þá er ég ekki síður ánægð með að vera meðflutningsmaður á þessu máli. Eins og fram kemur í greinargerð er þetta ekki í fyrsta sinn sem málið er lagt fyrir hér á Alþingi án þess þó að það hafi náð fram að ganga svo að nú er kominn tími til og þó fyrr hefði verið. Ísland samþykkti 30. mars árið 1949 að gerast stofnaðili að hernaðarbandalaginu NATO. Það eru því rétt rúm 65 ár síðan íslenskir ráðamenn skrifuðu undir inngönguna, reyndar með fyrirvörum um að þrátt fyrir aðildina skyldi aldrei vera hér her á friðartímum og að Ísland mundi aldrei verða aðili að stríði. Þann fyrirvara áréttaði Bjarni Benediktsson, þáverandi utanríkisráðherra, í ræðu sinni við stofnunina. Síðar átti þó eftir að koma í ljós varðandi fyrra skilyrðið að skilgreiningin „á friðartímum“ reyndist ansi teygjanleg. Seinna skilyrðinu, um að Ísland mundi aldrei verða aðili að stríði, hentu íslenskir ráðamenn sjálfir út um gluggann og skrifuðu upp á hvert stríðið á fætur öðru, Júgóslavía 1999, Afganistan 2001, Írak 2003, Líbía 2012. Þetta eru fjögur stríð á 12 ára tímabili ýmist beint eða óbeint í gegnum NATO-aðildina. Ákvörðunin um að Ísland gengi í NATO var tekin hér í þessu húsi af meiri hluta þingsins, með samþykkt þingsályktunartillögu. Fyrir utan á Austurvelli var hins vegar mikill fjöldi fólks saman kominn til að krefjast þjóðaratkvæðagreiðslu um málið, þ.e. að þjóðin sjálf fengi að ráða hvort hún gerðist aðili að hernaðarbandalaginu. Mótmælum fólksins á Austurvelli var mætt með gríðarlegri hörku og til eru myndbandsupptökur sem sýna hjálmbúna menn koma stormandi út úr þinghúsinu í gegnum táragasský vopnaða kylfum sem þeir beittu á fólkið sem hafði komið saman til að nýta lýðræðislegan rétt sinn til mótmæla. Í upphafi, þegar NATO var stofnað, voru aðildarríkin 12. Þeim hefur svo fjölgað í tímans rás og eru nú 28. Eins og flestum ætti að vera kunnugt eru Bandaríkin langöflugasta herveldið innan NATO en Frakkland, Spánn, Þýskaland og Bretland, svo að nokkur ríki séu nefnd, hafa þó einnig yfir sterkum herjum að ráða. NATO er því hernaðarbandalag sem inniheldur mörg stærstu herveldi heims. Aðildarríki NATO eru jafnframt mestu vopnaframleiðslulönd veraldar og saman standa þau undir um 70% útgjalda til hermála í heiminum. Þar á bæ eru því aðilar sem hafa gríðarlega hagsmuni af stríðsátökum. Við skulum ekki láta blekkja okkur með einhverju öðru. Bandalagið er tæknisinnað og lætur kostnað ekki hindra sig í að fjárfesta í nýjum og dýrum stríðstólum. Vorið 2008, þegar veröldin stóð á barmi efnahagskreppu, alla vega okkar heimshluti, var haldinn NATO-fundur í Búkarest þar sem einróma var samþykkt ályktun þess efnis að engin ríkisstjórn skyldi, þrátt fyrir kreppu og þrengingar, skera niður fjármagn til hermála. Íslendingar áttu sína fulltrúa á þessum fundi en Geir H. Haarde og Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, fyrrverandi þingmenn og ráðherrar, fóru til fundarins eins og frægt varð með einkaþotu, með efnahagshrun handan við hornið. NATO er ekki aðeins hernaðarbandalag sem byggir herveldi sitt á hefðbundnum hátæknivopnum. Það er einnig og ekki síður bandalag sem byggir á kjarnorkuvopnastefnu. Þetta er bandalag sem útilokar ekki beitingu kjarnorkuvopna að fyrra bragði. Þetta er bandalag sem markvisst elur á spennu í heiminum, meðal annars með áformum um uppsetningu gagneldflaugakerfis sem óttast er að geti komið af stað nýju vígbúnaðarkapphlaupi. Og þetta er bandalag sem hefur á síðustu árum gerst sífellt árásargjarnara og blandað sér í stríðsrekstur í fjarlægum löndum. Lengst af var Ísland fremur óvirkt þátttökuríki í NATO en á síðustu áratugum hefur stefna ýmissa ráðamanna verið sú að auka leynt og ljóst þátttöku okkar. Sú þróun hófst raunar um það leyti sem kalda stríðinu átti að heita lokið. Birtingarmyndir þess hafa verið auknar heræfingar við Ísland, oft með þátttöku borgaralegra stofnana. Ísland er lánað sem vettvangur fyrir orrustuþotur NATO-ríkja í svokallaðri loftrýmisgæslu og svo mætti lengi telja. Fáránlegasti kaflinn í þeirri sögu er þó vafalítið þáttur íslensku friðargæslunnar í Afganistan. Þrátt fyrir nafnið var í raun um að ræða herdeild sem skipuð var íslenskum mönnum undir íslenskum fána og sem laut öllum sömu lögmálum og hver annar her NATO-ríkja. Það hermennskuævintýri tók skjótan en dapurlegan endi með atburðunum í Kjúklingastræti í Kabúl eins og mörgum ætti að vera í fersku minni. Það er þó rétt að hrósa tveimur fyrrverandi utanríkisráðherrum, þeim Valgerði Sverrisdóttur og Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, fyrir þeirra þátt í að hætta hermennskutilburðum íslensku friðargæslunnar. Styrkur Íslendinga á alþjóðavettvangi liggur ekki í stríðsleikjum heldur þróunaraðstoð og störfum að mannúðarmálum. Í því samhengi er umhugsunarvert að núverandi hæstv. ríkisstjórn hefur á starfstíma sínum skorið niður framlög til þróunarsamvinnu en á sama tíma aukið framlög til NATO og lofar enn hærri framlögum eins og fram kom í tengslum við heimsókn Anders Fogh Rasmussens, fráfarandi framkvæmdastjóra NATO, til Íslands og á leiðtogafundi NATO nú á dögunum. Virðulegi forseti. Við friðarsinnar höfum ekkert að óttast varðandi þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild Íslands að NATO. Reynslan sýnir að umræðan styrkir málstað okkar enda eru flestir þeirrar skoðunar að það sé rangt að drepa annað fólk. Við eigum að leita friðsamlegra lausna en ekki að hoppa alltaf á lausnir hermangaranna. Þær hafa ekki virkað hingað til. Um það vitnar til að mynda ástandið bæði í Afganistan og Írak. Við eigum að leggja okkar af mörkum til að byggja samfélög upp, ekki að brjóta þau niður. Það er löngu kominn tími til að klára það sem fólkið á Austurvelli krafðist árið 1949; að þjóðin sjálf fái að taka ákvörðun um það hvort við tilheyrum NATO og stríðsrekstri þess eða ekki. Þess vegna eigum við að samþykkja þessa þingsályktunartillögu um að fela ríkisstjórninni að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild Íslands að Norður-Atlantshafsbandalaginu.

Herra forseti. Ég væri nú ekki hræddur við niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta mál og er almennt þeirrar skoðunar að það sé góð leið til að jafna ágreining. Hins vegar er ég ósammála þeim hv. þingmönnum VG sem hér hafa talað um að einhver sérstaklega mikill og djúpur ágreiningur sé um veru okkar í NATO um þessar mundir. Ég held að svo sé ekki. En það er annað sem ég ætlaði að koma að: Við verðum alltaf, þegar við förum yfir söguna, að greina rétt frá henni. Við eigum ekki að falsa hana, við eigum alltaf að segja rétt frá. Hv. þingmaður kom hingað eins og hvítskúraður engill og ræddi hin ýmsu stríð sem hún sagði að herstjórar íslenska lýðveldisins hefðu att íslensku þjóðinni út í. Þar á meðal var Líbíustríðið en þá var ég utanríkisráðherra. Hvernig var það mál afgreitt af hálfu utanríkisráðherra sem þá var? Hann ræddi það hér í þinginu, gerði það með eins lýðræðislegum hætti og hægt var. Það var tekið til sérstakrar umræðu hér. Og alveg sama hvað VG segir í dag, þá getur það ekki breytt þeirri staðreynd að í þeirri umræðu lýstu allir þingmenn sig samþykka þeirri ákvörðun sem tekin var, þ.e. að Ísland legðist ekki gegn þessu. Það er vert fyrir hv. þingmann að fara og lesa þingtíðindin og skoða sérstaklega ræður þingmanna VG. Þeir voru ekki ósammála því. Tveir þingmenn VG töluðu í þeirri umræðu og voru því sammála. Annar þeirra talaði með þeim hætti að ég, í þeirri umræðu og síðar, túlkaði ræður hennar á þann veg að hún hefði gengið lengst allra, hún taldi að við slíkar aðstæður, sem þá voru að skapast í Líbíu, hefði þjóð eins og Ísland skyldu til að bregðast við. Það var enginn í þingsal sem talaði gegn þessu, enginn frá VG á þeim tíma þegar ákvörðun var tekin og þess vegna var hún tekin. Síðan kom það auðvitað fram, þegar menn skoðuðu þetta mál 

Virðulegi forseti. Nú sat ég ekki á þingi þegar verið var að ræða aðdragandann hér, þegar stríðið í Líbíu skall á, og tók þar af leiðandi ekki þátt í umræðunni héðan úr þingsal. Ég fylgdist hins vegar með þeim sem leikmaður utan úr bæ. Ég skal vera alveg hreinskilin með það að þar fannst mér málum vinda fram með óskaplega undarlegum hætti og orð og tungutak, sem ég taldi mig skilja, reyndist síðan þýða eitthvað allt annað þegar að kom í praxís, ef svo má segja. Það breytir ekki því að eftir því sem málum vatt þar fram hefði ég haldið að við hefðum átt að ganga miklu harðar fram í því að mótmæla og segja: Nei, hér erum við komin út á kolranga braut. Við héldum kannski upphaflega að við værum að stíga rétt skref en þetta þróaðist í einhverja allt aðra átt. Mér finnst að þingið og hæstv. utanríkisráðherra, eða í raun hver sem er í ríkisstjórn Íslands, hefðu átt að tala þar miklu skýrar fyrir því að við mundum vinda ofan af því sem þar var að gerast og tala fyrir friðsamlegri lausn. Það var í það minnsta sem ég sem einstaklingur úti í bæ hugsaði þegar öllu þessu vatt fram.

Herra forseti. Rétt skal vera rétt. Menn geta haft allar skoðanir á því hvernig atburðarásinni í Líbíu vatt síðan fram. Menn geta þess vegna dregið ansi stórtækar afleiðingar af núverandi stöðu þegar þeir velta fyrir sér ákvörðunum sem þá voru teknar. Það breytir engu um það að þegar ákvörðunin var tekin þá var hún rædd á Alþingi, það var bara þannig. Og hv. þingmaður getur farið í þingtíðindin og séð þann samhljóm sem var í umræðunni; hún segist hafa fylgst með henni, sennilega þá í sjónvarpi eða útvarpi. Það breytir engu um það að hún hefur engan sögulegan rétt til að koma hingað og halda ræðu um það að forustumenn Íslands hafi att Íslandi út í hin ýmsu stríð og hún telur þau upp, meðal annars Líbíu. Nú er það svo að ég er alls ekki að firra mig neinni ábyrgð eða slíku. Ég horfðist í augu við mína ábyrgð en ég gerði það sem var lýðræðislegt, ég ræddi við þingið. Það var einfaldlega þannig að það var ekki einn einasti kjaftur hér í þinginu sem var með aðrar skoðanir á þeim tíma og ákvörðun var tekin á tiltölulega stuttum tíma. Ég ítreka það að atburðarásin sem síðar varð var með þeim hætti að til dæmis Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og ýmsum fleirum óaði við, sennilega réttilega. Það breytir engu. Þingið var spurt, það var talað við þingið og ráðherrann hafði enga ástæðu til að ætla að það væru einhverjir hér í þinginu á þeim tíma sem sæju mikla meinbugi á þeirri afstöðu sem síðar varð niðurstaðan. Þannig er það bara.

Virðulegi forseti. Það kann að vera spurning um að ég hafði ekki verið nógu nákvæm í orðalagi. Þegar ég talaði um ráðamenn þá finnst mér að þó þingið hafi tekið meirihlutaákvörðun - alveg eins og þingið tók meirihlutaákvörðun um að við skyldum ganga í Atlantshafsbandalagið - það ekki fría ráðherrann af þeirri ábyrgð á málinu. Gott og vel, hann hafði þingmeirihluta fyrir því. Engu að síður hlýtur hann að bera mjög mikla pólitíska ábyrgð á því hvernig hlutirnir ganga fyrir sig eftir það. Þar liggur ábyrgð hans.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir umræðuna um þetta mikilvæga þingmál. Ég þakka hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur fyrir mjög góða ræðu og fyrir mjög góðan og heiðarlegan málflutning. Við hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra, núverandi hv. þm. Össur Skarphéðinsson vil ég segja: Ríkisstjórn hefur verið kölluð saman til fundar af minna tilefni en þessu. Hann segir að það hafi ekki verið eins og hann orðaði það „kjaftur á móti“. Ég gæti talið upp nokkra kjafta sem höfðu um þetta efasemdir og voru þessu ráðslagi andvígir. Ég ítreka þakkir mínar til þeirra sem hafa tekið þátt í umræðunni, þar á meðal til hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Það er mjög gagnlegt að fá strax svona sjónarmið fram. Ég hefði kosið að fulltrúar allra flokka hefðu komið og lýst sjónarmiðum sínum þó að afstaða manna til þessa máls eigi eftir að ganga að einhverju leyti þvert á flokka. Ég vil ljúka orðum mínum með því að óska eftir því að málið fari til utanríkismálanefndar til afgreiðslu þar.