Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. á þskj. 81, sem við þm. Skagf. flytjum, er flutt hér í hv. d. vegna tilmæla frá bæjarstjórn Sauðárkrókskaupstaðar. Og eins og fram er tekið í grg., þá er í frv. óskað eftir því, að Alþ. veiti heimild til að taka eignarnámi nokkrar óbyggðar lóðir á verzlunarlóðum bæjarins syðst í kaupstaðnum, sunnan við Sauðána, sem rennur niður sunnarlega í kaupstaðnum. - Í grg., sem frv. fylgir, eru færðar fram þær ástæður, sem bæjarstjórnin sérstaklega færir fram fyrir því að óska eftir þessari eignarnámsheimild, og ég sé ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um það. Þær eru þar glöggt fram settar, og hv. þdm. geta kynnt sér þær, hver um sig. En ég skal aðeins geta þess, að þar kemur fram, að hér er aðeins að ræða um örfáar byggingarlóðir, en lóðir, sem bæjarstjórnin telur nauðsyn á að fá til notkunar sem allra fyrst til þess að reisa þar byggingar. Eftir því skipulagi, sem búið er að ákveða fyrir Sauðárkrókskaupstað, verður ekki leyft að byggja tvílyft íbúðarhús annars staðar en á þessum umræddu lóðum. Nokkuð af þessum lóðum er tún, og ekki hefur náðst samkomulag um kaup á þeim. Hefur því bæjarstjórnin séð síg til neydda að leita til Alþ. um eignarnámsheimild þessa. - Það mun vera algert samkomulag innan bæjarstjórnar Sauðárkrókskaupstaðar um þetta, og væntum við flm. frv., að hv. þd. sjái, að hér er um sanngirniskröfu að ræða, og muni því samþ. þessa eignarnámsheimild, sem hér er farið fram á að fá. Ég mun ekki hafa þessi orð fleiri, en aðeins vitna í þær ástæður, sem hér eru færðar fram í grg. frv. Ég legg til, að frv. verði vísað til hv. fjhn., sem er víst vön að hafa þessi mál til meðferðar, og erum við flm. fúsir til að veita þeirri hv. n. frekari upplýsingar, ef hún skyldi óska eftir því.



Herra forseti. Ég flyt hér á þskj. 69 ásamt hv. 1. þm. Skagf. (StgrSt) og hv. þm. Ak. (SEH) frv. um ölgerð og sölumeðferð öls. Með þessu frv. er lagt til, að leyfð verði hér á landi bruggun létt-áfengs öls. Tilgangur okkar flm. með því að flytja þetta frv. er fyrst og fremst tvíþættur. Í fyrsta lagi sá að afla ríkissjóði tekna til þess að ráðast í nauðsynlegar framkvæmdir í menningar- og heilbrigðismálum, sem ekki eru annars líkur til, eftir núverandi útliti að dæma, að bann hafi bolmagn til að snúast við á næstu árum. Í öðru lagi er tilgangurinn sá að gera nokkra tilraun til þess að draga úr hinni miklu og skaðlegu neyzlu sterkra drykkja í framtíðinni. Við flm. teljum, að við Íslendingar getum í þessum efnum stuðzt við reynslu annarra þjóða, sem um langan aldur hafa leyft bruggun áfengs öls í löndum sínum. Það vill svo vel til, að þessar þjóðir eru einmitt þær, sem við Íslendingar teljum okkur skyldastar og ekki einungis við, heldur og mikill hluti veraldarinnar lítur til sem mestu og þroskuðustu þjóða, sem hafa skapað fullkomin þjóðfélög og þegnum sínum fjárhagslegt öryggi. - þjóða. sem ríkt hefur hjá þjóðfélagslegt jafnrétti og ríkir hjá þjóðfélagslegt jafnrétti fremur en hjá e. t. v. flestum þjóðum heims í dag. Ég hygg, að það sé ekki að hlaupa á sig, þó við Íslendingar metum nokkurs reynslu þessara þjóða í einmitt þessum viðkvæmu málum, áfengismálunum. Þessar þjóðir hafa flestar leyft bruggun áfengs öls, og þar stendur þessi iðnaður á gömlum merg og er rekinn ekki fyrst og fremst til framleiðslu á drykkjarföngum til neyzlu innanlands, heldur til framleiðslu þýðingarmikillar útflutningsvöru, sem skapar verulegan gjaldeyri í bú þessara þjóða, og gildir þetta fyrst og fremst fyrrverandi sambandsþjóð okkar, Dani, sem talið er, að framleiði eitthvert bezta öl, sem til er í heiminum. Þessi löggjöf hefur ekki leitt til þess, að áliti þessarar þjóðar sjálfrar, að drykkjuskapur ykist þar. Að áliti margra skynbærra manna hefur ölframleiðsla stuðlað að aukinni hófsemi og minni neyzlu hinna sterkari drykkja. Ég vil, áður en ég geri frekari grein fyrir efni þessa frv., minna á það, að það er um það rætt í okkar landi, að líkur séu fyrir því, að bruggun áfengs öl mundi leiða unglingana til drykkjuskapar. Við þessu er í fyrsta lagi það að segja, að mikill fjöldi unglinga drekkur í okkar landi. Á snið við þá ömurlegu staðreynd verður ekki komizt. Hvað drekkur þetta unga fólk? Drekkur það sterka drykki eða drekkur það létt suðræn vín eða tiltölulega meinlausa drykki, lítið áfengt öl? Svarið getur ekki verið nema eitt. Það drekkur ekki nema það, sem það hefur að drekka, og það eru hinir sterku drykkir, brennivínið, sem er ódýrasta tegundin, en sterkasti drykkurinn. Staðreyndin er þá þessi: Unga fólkið drekkur í dag á Íslandi og drekkur sterkt vín, brennivín. - Það er ekki hægt að segja, þótt ungt fólk byrji á því að drekka bjór, að þar sé um að ræða freistingu, sem verði til þess, að unga fólkið á Íslandi fari að drekka óholl og sterk vín. Ég held þess vegna, að það sé ekki heppilegt, að unga fólkið eigi ekki á öðrum drykkjum völ en hinum sterku vínum. og að unga fólkið mundi, ef það ætti þess kost, í stað hinna áfengu sterku drykkja, drekka létt og lítt áfengt öl. Ég fæ ekki séð, hvaða breytingar til hins verra slíkt gæti haft í för með sér. Frekar gæti ég trúað, að heilsu unglinganna væri minni hætta búin af því að neyta slíkra drykkja en hinna sterku drykkja. sem þeir óneitanlega neyta nú um skör fram. Af kunnáttumönnum er talið, að skilyrði til ölgerðar sé sérstaklega góð hér á landi. Talið er, að drykkjarvatnið á Íslandi, og þá sérstaklega vatnið hér í Rvík, hið svokallaða Gvendarbrunnavatn, sé alveg óvenjulega gott drykkjarvatn og þess vegna sérstaklega heppilegt til ölgerðar. Það eru þess vegna taldar miklar líkur fyrir því, að ef hafizt yrði handa um ölgerð hér á landi, mundi bætast við nýr og verulegur liður í útflutningsverzlun þjóðarinnar, þar sem ölið væri og má benda á það, að hér hefur verið framleitt sódavatn, sem þótti sérstaklega heppilegt til útflutnings, sódavatn,sem fyrir stríð var töluvert flutt út. Ég held, að það væri mjög skynsamlegt fyrir Íslendinga nú að reyna að gera útflutningsverzlun sína fjölbreyttari, og vissulega hefur þjóðin mikla þörf fyrir auknar gjaldeyristekjur. Það virðist vera lítið skynsamlegt að standa gegn því, að slíkur útflutningur geti hafizt. Í frv. þessu er lagt til. að sú ölgerð, sem leyfð verði, sé miðuð við 4% áfengi af vígi en óáfengt teljist það öl, sem hefur undir 1,8% af áfengi. Leyfisgjald til þess að mega brugga öl setjum við flm. í frv. 40 þús. kr. Við flm. erum reiðubúnir að ræða breytingar á því. Renni þessi upphæð í ríkissjóð. Að því er snertir gjald af óáfengu öli, þá fer það eftir lögum um gjald af innlendum tollvörutegundum. Nú eru greiddir í ríkissjóð 60 aurar af hverjum lítra hins óáfenga öls. Virðist sjálfsagt að hafa þessar prósentur hærri af áfengu öli. Það verður töluvert dýrara og má gjarnan vera það, og að sjálfsögðu mundi ríkissjóður hafa verulegar tekjur af þessum iðnaði. En hins vegar er sjálfsagt, að gjald af útflutningsöli verði töluvert minna, því að sjálfsögðu hefur ríkissjóður hag af því, að hin innlenda framleiðsla verði samkeppnisfær á innlenda markaðinum við hina erlendu. En fyllilega er til athugunar að hækka þessi gjöld. Þá leggjum við til í frv., að tekjum þeim, sem ríkissjóður hefur af sölu áfengs öls, skuli fyrst um sinn varið til þess að byggja og reka fjórðungssjúkrahús í Vestfirðinga-, Norðlendinga- og Austfirðingafjórðungi. Má gera ráð fyrir, að tekjur ríkissjóðs af þessum iðnaði mundu nema þegar í upphafi milljónum króna á ári. Nú er það svo, að að undanförnu hafa verið uppi tillögur um svo kölluð fjórðungssjúkrahús, sem ríkið byggði eitt og stæði straum af. Hefur verið á það bent, að í því felst tiltölulega lítil sanngirni, að ríkið reki og byggi fyrst og fremst sjúkrahús í höfuðborg landsins, sem hefur langbezta fjárhagslega möguleika til þess að byggja slíkar stofnanir og reka þær, en láta hins vegar fámennar byggðir, sem eiga við sífelldan fólksstraum frá sér að stríða, standa sjúkrahúslausar eða læknislausar eða láta þær kikna undir rekstri stofnana, sem þegar hefur verið komið upp. Þess vegna leggjum við til, að tekjunum af þessum nýja iðnaði verði varið til þess að byggja þessar nauðsynlegu menningarstofnanir, læknisbústaði, í þorpum, bæjum og sveitum. Það er nú komið svo, að ríkissjóður byggir embættismannabústaði yfir presta þjóðkirkjunnar í vaxandi mæli, yfir hæstaréttardómara, sem eru hæstlaunuðu embættismenn launalaganna, og yfir héraðsdómara, sem einnig eru mjög hátt launaðir. Hins vegar gengur erfiðlega að fá styrk til þess að byggja læknabústaði og sjúkraskýli, og ég er ekki bjartsýnni en svo á fjárhag ríkissjóðs, að ég held, að alllengi, verði að bíða eftir þessum byggingum, ef ríkissjóður á að standa straum af þeim án þess að nýjar tekjulindir komi til, sem sérstaklega væri ætlað að standa undir kostnaðinum við þessar framkvæmdir. Og ég er á þeirri skoðun, að við þm. gerum nokkuð mikið að því að leggja byrðar á ríkissjóð, án þess að benda á, hvernig hann fái fjárhagslega staðið undir þeim. Þess vegna höfum við flm. þessa frv. bent hér á tekjulind, sem er örugg og trygg og mun nægja til þess að sinna þessum verkefnum. sem hér er bent á. Ég tel, að það sé fyllilega í samræmi við anda þessa frv., að lagt er til, að því fé, sem fæst með þessum nýja tekjustofni, verði varið til heilbrigðis- og menningarmála. Það er íslenzkt menningarmál, að dregið verði úr notkun hinna sterku drykkja. En ef ekkert verður hins vegar gert til þess að lækna þessa meinsemd, er hætt við því, að stöðugt sígi frekar á ógæfuhliðina, frekar en að nokkra lækning megi eygja í þessum efnum. Áfengisnautnin hefur verið kynfylgja mannkynsins frá því að sögur hófust. Þetta er ekki uppátæki hinna síðustu og verstu tíma, ekki spilling í íslenzku þjóðlífi, sem hefur leitt til þess, að ungt fólk drekkur nú oftar og meir en áður og fullorðna fólkið fer verr með vín en oft áður. Áfengisnautnin er gömul, jafngömul erfðasyndinni og eitt af flóknustu viðfangsefnum mannlegs samfélags. Það hafa verið gerðar margvíslegar tilraunir til þess að lækna menn af þessari nautn, sem sjúkir eru orðnir, en því miður hafa þær mistekizt, a. m. k. að því leyti hvað það snertir að útrýma sjálfri nautninni. Það hafa verið reyndar ýmsar leiðir af hálfu löggjafarvaldsins. Það hefur verið reynt algert bann. Sú ráðstöfun, sem lengst hefur gengið í þessum efnum, er algert bann, og við höfum reynslu af því, hvernig bannið hefur gefizt. Bandaríkin komu á banni hjá sér, sem hélzt um langt skeið, en árangurinn varð sá, að það var afnumið. Árangurinn varð neikvæður, því að í kjölfar þessara ráðstafana sigldi margs konar spilling, sem átti sér ekki neinn líka. Og við Íslendingar höfum okkar reynslu af þessari ráðstöfun löggjafarvaldsins. Hér var bann, það átti að þurrka landið. Sú tilraun tókst þannig, að hafin var heimabruggun í svo að segja hverri byggð landsins og fólkið drakk í sig alls konar ólyfjan. Niðurstaðan varð sú, að bannið var afnumið, ekki með einhliða valdboði löggjafarvaldsins, heldur með allsherjar atkvæðagreiðslu með þjóðinni sjálfri, Íslendingar sjálfir settu á bann, og Íslendingar sjálfir afnámu það með almennri atkvæðagreiðslu. Það voru ekki nokkrir brennivínsþm. á þingi, sem afnámu bannið, heldur þjóðin sjálf. Ég minnist ýmissa atvika frá þessum árum, bannárunum, frá bernsku minni og æsku. Ég man, þegar fólkið kom saman á skemmtanir í heimahögum mínum. Það var bann, þurrt land á Íslandi þá. En þeir, sem vildu drekka, þeir drukku - og drukku illa - vont vín, heimatilbúið brugg. Ég held, að sporin frá bannárunum hræði og sé ekki líklegt, að umbóta verði leitað í slíkum ráðstöfunum á komandi árum, a. m. k. ekki í náinni framtíð. Og ég býst einnig við því, að þm. séu flestir of minnugir á ástand þessara ára til þess að þá fýsi að láta það ástand skapast á ný, láta þá atburði endurtaka sig, sem gerðust í hverri byggð á þeim árum. Kjarni málsins er sá, að hvorki við Íslendingar né aðrir verða þvingaðir til siðgæðis í þessum efnum með lagaboði. Það er einstaklingurinn sjálfur, sem verður að vinna sigur yfir sjálfum sér, því að á honum einum er hægt að byggja batnandi meðferð áfengis, en ekki á valdboði og reglugerðum. En ég held hins vegar, að löggjafarvaldið geti hjálpað eineinstaklingunum til þess að sigrast á sjálfum sér, að það geti gert ráðstafanir, sem beini mönnum inn á réttari braut í þessum efnum en nú er. Eða hvaða ráðstafanir gerir hið íslenzka ríkisvald nú til þess að beina mönnum inn á rétta braut í þessum efnum, draga úr neyzlu sterkra drykkja eða leitast við að stuðla að því, að menn drekki minna eða drekki ekki? Ég held nú, að afskipti löggjafarvaldsins, eða ríkisvaldsins öllu heldur, í þessum efnum birtist fyrst og fremst í því, að það er bannað eða a. m. k. hefur ekki fengizt leyft í þessu landi - að selja sterk vín. og þá fyrst og fremst þau vín, sem mest eru drukkin, í minni flöskum en þriggja pela flöskum. Það hefur verið ríghaldið í það, að sterk vín yrðu ekki seld í minni flöskum, eins og til þess að tryggja það, að ef menn á annað borð byrja á þessu áfengi, sé tryggt, að þeir drekki þessa ólyfjan. Verður ekki séð, að annað geti vakað fyrir ríkisvaldinu og framkvæmdavaldinu en einmitt þetta með þessari ráðstöfun. Það vita allir menn, að í einum pela af áfengi er þrisvar sinnum minna áfengi en í 3 pelum. En íslenzka ríkisvaldið sér um það, að þeir, sem þetta vín vilja kaupa, geti ekki fengið það nema á 3 pela flöskum, þannig hjálpar íslenzka ríkisvaldið þeim, sem hjálpar þurfa, til þess að vinna sigur yfir sjálfum sér í þessum efnum. Ég skal nú ekki fara lengra út í það að rekja ástandið í þessum málum hjá okkur og þau mörgu víxlspor, sem stigin hafa verið í þeim. En ég vil minnast á eitt atriði í sambandi við ölið. Því hefur verið haldið fram, að öl væri jafnvel enn skaðlegra fyrir heilsu manna en hinir sterku drykkir, og þess vegna væru rík rök gegn því að leyfa bruggun slíks öls hér á landi. Ég vil svara þessari staðhæfingu með því að vitna til ummæla, sem fjöldamargir læknar viðhöfðu við mig og marga aðra um það, að áfengi sé því skaðminna, þess þynnra sem það sé. Fyrir nokkrum árum ritaði einn af okkar lærðustu læknum, Helgi Tómasson. grein um þessi mál í víðlesið blað, þar sem hann benti á þessa læknisfræðilegu staðreynd, að þess þynnra sem áfengi væri, þess minna skaðlegar verkanir hefði það á líffæri mannlegs líkama. Ég hygg, að þessi röksemd læknisfræðinnar vegi nokkuð þungt. Ég hygg, að hún segi það, sem við flm. segjum í grg. fyrir þessu frv., að það sé stefnt í réttari átt með því að gefa þjóðinni kost á því að drekka léttan, áfengan bjór, heldur en að halda í stöðugt vaxandi mæli að henni hinum sterku, óhollu drykkjum. Ég tel þessa röksemd læknisfræðinnar e. t. v. einna veigamestu rökin, sem hægt er að bera fram fyrir þessu máli nú, og skal játa það, að ég legg meira upp úr rökum þeirra manna, sem þekkja mannlegan líkama og vita, hvað heilsu hans hentar, heldur en því, sem leikmenn á þessu sviði segja. Ég hef nú í aðalatriðum gert grein fyrir efni þessa frv. Ég vil svo að lokum segja það, að það má vel vera, að þetta mál sæti töluverðri mótspyrnu hér á Alþ. Við flm. höfðum alltaf búizt við því, að svo færi. En það er von okkar, að með því að fara þessa leið, væri gerð tilraun til úrbóta á miklu þjóðfélagsvandamáli, sem þjóð okkar á nú við að stríða. Það er sannfæring mín, að það sé skynsamlegt að reyna þessa leið og það sé hættulaust að reyna hana. Ég vænti þess, að hv. þm., sem allir þekkja vel hið slæma ástand, sem nú ríkir í áfengismálum okkar, láti einnig sannfæringu sína ráða, þegar þetta mál kemur til atkv. hér í deildinni. Ég veit, að þegar hafa borizt áskoranir og mótmæli gegn þessu frv. frá ýmsum utan af landi, og þau mótmæli hafa einnig borizt úr mínu héraði. En ég segi við kjósendur mína, eins og ég segi við aðra, þetta mál varðandi, að ég hlýði á rök þeirra og álit, en hef það, sem réttara og sannara reynist, og tel mig ekki endanlegar bundinn af kjósendum mínum en öðrum. Þess vegna segi ég það, að áskoranir frá kvenfélögum og fleiri samtökum - en ég veit, að þær áskoranir eru af góðvilja sprottnar og engu öðru en góðvilja - hafa ekki breytt sannfæringu minni í þessu máli. Þessi góðu og virðulegu samtök hafa ekki borið fram nein rök frambærileg gegn þessu frv., og ég vildi meina, að skörin væri að færast upp í bekkinn, ef hv. þm. geta ekki haldið sannfæringu sinni fyrir því, að jafnharðan sem mál væru borin fram á Alþ., bærust áskoranir utan af landi gegn framgangi þeirra. Ég leyfi mér því að vænta skilnings og stuðnings þm. í máli þessu og tel rétt, að málinu verði að þessari umr. lokinni vísað til hv. fjhn., því að í frv. eru ákvæði, sem varða tollamál, og tel ég því eðlilegt, að hv. fjhn. fjalli um málið.



Eins og hv. 1. flm. þessa máls hefur lýst hér, er fyrirmynd þessa frv. að finna í frv. frá árinu 1932, en á því ári flutti þáv. þm. Mýr., núv. atvmrh., frv., sem gekk í svipaða átt og þetta, sem hér um ræðir. Minna má þó á það, að sá munur var á, að þá átti að gefa ákveðnu fyrirtæki einkaleyfi á framleiðslu hins sterka öls. Vissulega er ekki tekið fram í frv. þessu, að slíkur háttur yrði hafður á, en vitað mál, að hér í Rvík er aðeins eitt fyrirtæki, sem hefur aðstæður til þessarar framleiðslu, svo að ganga má út frá því, að þetta frv. bæri að sama brunni. Það er rétt að minnast þess, að þegar frv. var flutt hér í Nd. 1932, voru aðstæðurnar og viðhorfin þannig, að frv. komst ekki í gegnum 1. umr. Haldnar voru um það 5–6 ræður, en enginn varð til þess að bera blak af frv., og býst ég við, að flm. hafi litið svo á, að ekki væri ráðlegt að taka málið á dagskrá á ný, svo að það dagaði þannig uppi áður en 1. umr. var lokið. Þar sem hér er um að ræða frv. svipað þessu frá 1932, og aðstæður allar virðast ekki mikið breyttar, þá virðist mér ekki ástæða til að ætla, að frv. þetta hljóti hagstæðar móttökur né það blási byrlega fyrir því nú, fremur en fyrir frv. frá 1932. Þetta er ekki aðeins spá mín, heldur má sjá það á áskorunum og samþykktum. sem borizt hafa gegn þessu frv. Strax og útvarpið flutti fréttir af þessu máli, greip það landsfólkið þannig, að þeir sem áhuga hafa á bindindismálum, hafa látið í ljós álit sitt í fjöldamörgum ályktunum gegn frv., en það er sjálfsagt aðeins byrjun þeirrar mótstöðu, sem það á eftir að mæta. Auðfundið var á hv. 1. flm., að þetta hefur vakið óróa hjá honum, þótt hann hins vegar lýsti yfir að áhugi hans á frv. væri sterkari en svo, að honum dytti í hug að taka tillit til áskorana og ályktana frá kjósendum sínum eða öðrum, og talaði hv. flm. mikið um, að hann væri sterkur og staðfastur, þó að slíkur goluþytur léki honum um eyru. Hann gat þó þess, að hann tæki tillit til röksemda kjósenda sinna. Nú er það svo, að áskoranir þessar og álit manna berast með símskeytum og bréfum, svo að ég hygg, að rökin berist hv. flm. trauðla til eyrna á þann hátt, en kannske hugsar hann sér að hlýða á rök kjósenda sinna heima í héraði um mál þetta. En nú sem mér skilst, að þetta eigi sem skjótast fram að ganga, þá tefðist það víst nokkuð við það. Oft þegar um flutning hæpinna mála er að ræða, og þetta mál virðist mér í fyllsta máta hæpið, þá er gripið til ýmissa viðbóta til þess að stuðla að framgangi málanna undir því yfirskini að um fögur áform sé að ræða, og er þá ýmislegt notað til þess að fylla upp í eyður og efasemdir, sem upp kunna að rísa. Þannig er þessu frv. háttað, og það sem hér er notað sem agn, er hinn peningalegi árangur, þar sem gert er ráð fyrir, að tekjur þær sem fengjust af sölu hins sterka öls, yrðu notaðar til ýmissa nauðsynlegra framkvæmda, svo sem bygginga sjúkrahúsa o. s. frv. Ég vil benda á það, að þetta vekur strax stóra eftirtekt, því að ekki verður annað séð en þarna sé verið að fylla upp í eyður og að þetta sé tilraun til þess að drýgja hóp þeirra manna, sem greiða vildu götu þessa máls hér á Alþ. Annars virðast það vera 3 atriði, sem einkum er stefnt að með frv. Í fyrsta lagi á að koma fram í því áhugi á bindindismálum, með því að draga úr drykkju sterkra drykkja. Í öðru lagi er það fé, sem græðist við sölu ölsins og stuðlar fjárhagslega að bættu heilbrigðisástandi í landinu með byggingu sjúkrahúsa. Og í þriðja lagi á það að skapa nýja og áður óþekkta gjaldeyrisvöru. Þær tekjur, sem ríkissjóði er ætlað að hafa af þessari ölgerð, nema kr. 0,10 á hvern lítra seldan úr landi, en kr. 1,50 á hvern lítra seldan innanlands, sem rennur ofan í landsfólkið sjálft. Hv. 1. flm. undirstrikaði einnig að drykkjugirnd Íslendinga væri mikil, þannig að mikill hópur manna gæti ekki haft vín um hönd án þess að drekka sig fulla og hegða sér illa. Ég vil á engan hátt draga úr því, sem hv. flm. sagði um það óyndis- og vandræðaástand. sem nú ríkir í áfengismálum þjóðarinnar. Hann hefur þar áreiðanlega ekki málað myndina með of dökkum litum. Það er hvort tveggja, að Íslendingar drekka illa og að allmikill hópur manna tekur þátt í hinni óhóflegu ofdrykkju. Hinu er þó ekki að leyna, að í landinu er sem betur fer stór hópur manna, sem aldrei bragðar vín, og annar hópur, sem ekki drekkur nokkru sinni svo mikið, að hann í neinu setji blett á sjálfan sig né þjóðina í heild. Það er nú almennt talið, að þetta stafi aðallega af mismunandi upplagi manna. Annars eins og hv. 1. flm. gat um virðist aðalvínnautnin hér bundin við sterka drykki, enda langmest framboðið af þeim. Margir eru þó þeir, sem ekki byrja á því að drekka þessa sterku drykki, því að nokkuð er til af vægari vinum, þynnri vinum, eins og mig minnir, að hv. 1. flm. orðaði það og þau eru skaðminni. Nú er það vitað mál að hér er drukkið mikið af drykkjum allsendis óáfengum, og svo mikið að varla er haldin svo nokkur samkoma, að ekki sjáist einhver eða margar tegundir þessara drykkja, svo sem öl, límonaði eða hvað þær nú heita allar. Þó að menn drekki þetta, þá vekur það enga nautnasýki af því að í þessum drykkjum er enginn eiturgerill, ekkert alkóhól. Hitt hefur verið bent á, að ef farið væri að brugga áfengt öl, eins og flm. vilja, þá mundu þeir líklega vilja, að þetta öl yrði selt á sem flestum stöðum, svo að sem mestur ágóði fengist af því, og yrði það þá sem sagt einnig selt á þeim stöðum, þar sem nú eru einungis seldir óáfengir drykkir. Og þegar svo væri komið, þá væri mikil hætta á, að bæði ungir og gamlir við ýmis tækifæri færu að drekka þetta létta áfenga öl, en samkv. frv. á það að innihalda allt að 4% áfengi. Hætt er og við að fyrst í stað yrði ekki gerður mikill greinarmunur á þessu. en svo síðar mundu afleiðingarnar ótvírætt segja til sín í því, að ölið tæki að ginna og lokka og um leið að veikja menn í mótstöðunni gegn alkóhólástríðunni, og um framhaldið þarf ekki að spyrja - allir hv. þm. þekkja það svo vel. Menn mundu svo halda áfram og færa sig upp á skaftið með sífellt sterkari drykki, og með tímanum fyndist þeim kannske ekki tími til að bíða eftir áhrifum ölsins, en drykkju í stað þess hina sterkáfengustu drykki. Hættan liggur sem sagt í þessu, að fjöldi manna sem ekki drekkur, gæti fallið í þá freistni að byrja á að drekka hið áfenga öl, ef það væri á boðstólum og síðar haldið áfram lengra og lengra á drykkjuskaparbrautinni. Og það því fremur sem Íslendingar fara e. t. v. öðrum þjóðum fremur illa með vín, því hættulegra yrði þetta, eftir því sem fleiri féllu fyrir þeirri freistni að drekka hið áfenga öl, en þeir yrðu sjálfsagt margir, ekki sízt eins og ég gat um áðan, ef það á alls staðar að vera á boðstólum, en það verður það að vera, ef fást eiga af sölu þess þær tekjur, að hægt sé að byggja sjúkrahús og þess háttar. Þarna liggur hættan. og það er vegna þessarar hættu, að frv. 1932 fékk þá eindæma óvenjulegu afgreiðslu hér á Alþ. að það komst ekki einu sinni í gegnum 1. umr. Það er þess vegna áreiðanlegt að ef það er tilgangur flm. með þessu frv. að draga úr drykkjuskapnum í landinu, þá hefur þeim sézt yfir það, að fjöldi manna sem aldrei hefur bragðað vín, gæti leiðzt inn á hina þyrnum stráðu drykkjumannsbraut einmitt með tilkomu hins áfenga öls. Árið 1941 voru hér á þingi uppi sterkar raddir um að framleiða sterkt öl í landinu og selja það hér innanlands. Þá var að vísu farið að brugga sterkt öl, en ríkisstj. var þá svo vel á verði, að það öl var ekki borið á borð fyrir Íslendinga sjálfa, heldur aðeins selt hinu erlenda herliði, sem hér dvaldi þá. Þannig var afstaðan til þessa ölgerðarmáls hér á Alþ. óbreytt frá árinu 1932–41. Hvernig afstöðu manna til þessa er nú háttað, sýna væntanlega afdrif þessa frv. hér. Ég hef nú bent á það, sem er aðalatriðið í þessu máli, og það er að minni hyggju nægilegt til þess, að frv. þetta komist ekki eitt fótmál að því að ná fram að ganga. Hættan er svo gífurleg á því, að þeir sem hingað til hafa staðið utan hættubrautar áfengisneyzlunnar, leiðist inn á hana ef brugga á hér hið áfenga öl og selja það í landinu í stórum stíl. Í frv. er bent á það, að í flestum menningarlöndum sé bruggað áfengt öl, og sé það þar talið eðlilegt og sjálfsagt. Eru Norðurlöndin nefnd sem dæmi og Danmerkur, hins gamla sambandsríkis okkar, minnzt í því sambandi. Ég vildi leyfa mér að minna á það, að á þinginu 1932 átti þáv. og núv. landlæknir, Vilmundur Jónsson. sæti, og hafði hann þá gert sér það ómak að kynna sér hagskýrslur margra landa í því augnamiði að komast að niðurstöðum varðandi samband það, sem er á milli öldrykkju og vínnautnar. Hagskýrslur eru, eins og vitað er, öruggt plagg, og samkvæmt þeim kom í ljós, að náið samband er hér á milli á þann hátt, að eftir því sem meira var drukkið af áfengu öli, því meiri var neyzlan á sterkum drykkjum. Sem sagt, þarna stóð uppmálaður og óvefengjanlegur sá háski. sem af framleiðslu og sölu sterks öls leiðir. Sambandið á milli ölsins og vínsins er ótvírætt og óvéfengjanlegt. Og þetta er því hættulegra fyrir okkur sem Íslendingar fara yfirleitt verr með vín en aðrar þjóðir og kunna hvergi fótum sínum forráð í þeim efnum, en því þarf reyndar ekki að lýsa, því að það er flestum vel kunnugt um. Það er þess vegna alveg gefið mál, að ef þetta frv. yrði samþ., mundi það leggja grundvöll til aukins drykkjuskapar, en nú er sagan sú í þeim efnum, að þar er ekki við bætandi, og vænti ég þess, að hv. flm. geri sér það ljóst, er þeir gera sér vonir um siðbætandi áhrif á drykkjuskapinn, að reynsla sú, sem fengizt hefur annars staðar, hefur aðeins verið vonbrigði og mun einnig verða það hvað Íslendinga snertir. Þetta eru tvær ástæðurnar, sem hv. flm. bera fram í sambandi við flutning frv., og er því ekki þörf að fjölyrða miklu frekar um málið. En með þessu frv. er verið að reyna að leggja grundvöll fyrir alveg nýju sviði til drykkjuskapar og þá sérstaklega fyrir unga fólkið, sem hingað til hefur staðizt áfengisfreistinguna, þ. e. a. s. þann hluta þess. sem haldið hefur sér frá nautn áfengis. Í sambandi við þá fögru hugsjón, sem kemur fram í frv. hjá flm., um byggingu fjórðungssjúkrahúsa, þá er ég hjartanlega sammála þeim um að bæta þurfi úr ýmsu varðandi heilbrigðismál þjóðarinnar, m. a. með því, að fjórðungssjúkrahús verði byggð. Með tilliti til þessa byggist flutningur þessa frv. á því, að það skapi ríkissjóði auknar tekjur, og er um leið gefið í skyn, að bygging þessara sjúkrahúsa geti ekki skeð nema áfengisneyzla þjóðarinnar aukist. Nú er þannig málum varið, að ríkissjóði ber skylda til að styrkja byggingu fjórðungssjúkrahúsa, og segjum nú, sem engin von er reyndar til, að áfenga ölið mundi draga úr neyzlu sterkra drykkja, þá mundi sú breyting aðeins rýra tekjur ríkissjóðs, tekjurnar mundu dragast saman af sterku drykkjunum, en aukast af ölinu. Og þar sem ríkið á að sjá um að koma þessum sjúkrahúsum upp samkvæmt fyrri lögum, þá stendur ríkissjóður ekkert betur að vígi, þótt þessi breyting yrði á þessum málum. Ég held þess vegna, að ef þetta er skoðað ofan í kjölinn, þá hafi hv. flm. yfirsézt um þetta. Hitt er annað mál, að ef drykkjuskapurinn eykst enn frá því, sem nú er, mundi það auka enn tekjur ríkissjóðs bæði af sterku drykkjunum og áfenga ölinu. en það er ekki hægt að samrýma við frv. hv. flm. Þess vegna er frv. að þessu leyti ógnar vanskapnaður og miklir bláþræðir á röksemdafærslunni. Hv. 1. flm. þessa frv. virtist þurfa um fleira að fjalla í framsöguræðu sinni, - ég held nú, að hann sé týndur, það hefur líklega verið farið að verða heitt undir honum í sætinu. - hann þurfti um fleira að fjalla en fjórðungssjúkrahús. Hann fór að ógna hér með áfengisbanninu, sem var hér um nokkurt skeið, og hann sagði, að það hefðu ekki verið brennivínselskir menn hér á Alþ., sem afnámu bannlögin. Ég skal ekki dæma um það, hvort það voru brennivínselskir þm., sem vildu afnema bannlögin, en það var fólkið í landinu, sem vildi afnám þeirra, en munurinn var nú ekki meiri en sá, að það rétt marðist í gegn meiri hl., þannig að hægt er að byggja rök á því. Þess vegna voru það alþm., sem afnámu bannið, en það voru þá mjög skiptar skoðanir um afnám bannsins, og hefði illa verið komið hér á landi, ef allir landsmenn hefðu staðið í sporum þeirra, sem afnema vildu áfengisbannið. Það var aldrei algert áfengisbann hér á landi. og var alltaf opin leið til þess að ná í áfenga drykki meðan læknabrennivínið flaut út til almennings. En svo komu Spánarvínin vegna milliríkjaviðskipta. Spánverjar gerðu það að skilyrði fyrir því, að þeir keyptu saltfisk af okkur Íslendingum, að við keyptum af þeim vín í staðinn. Þetta ættu þeir að íhuga, sem tala um áfengisbannið, að það var aldrei algert bann hér á landi. Og vel gæti svo farið, að það þætti ekki frágangssök, að grípa þyrfti til róttækra ráðstafana, grípa þyrfti til svipaðra bannráðstafana sem fyrr og samþykkt þessa frv. mundi flýta fyrir þeim ófarnaði, sem þjóðin er þegar komin í á áfengisbrautinni. - að það yrði brýn nauðsyn að grípa til róttækra ráðstafana til þess að hefta drykkjuskap landsmanna. Íslenzka þjóðin er lítil, 130 þús. sálir, hún þolir ekki að hundruð eða þúsundir manna liggi hundflatir fyrir áfengisnautninni, eins og nú háttar, og eyðileggi þar með starfsorku sína til nytsamlegra hluta í þágu lands og þjóðar, en gerist þung byrði á þeim hluta landsmanna, sem enn heldur orku sinni óskertri til að reka þjóðarbúið. Við skulum tala heldur minna, en reyna að finna ráð til varanlegra úrbóta, en ekki vera með neina hugaróra og grillur um þetta frv. Það er því ekki hægt að ógna neinum, eins og hv. flm. frv. reyndi með banni, er við höfum enn sem komið er enga reynslu fyrir því, hvernig fullkomið bann reynist í framkvæmdinni, en tilgangslaust er að reyna aftur með þeim gloppugötum, sem voru á framkvæmd áfengisbannsins. Hv. flm. sagði, að bann hræddi sig. Ég hef þegar lýst því, hvernig það bann var. Í sambandi við hugleiðingar hv. 1. flm. frv. um bannið, þá sagði hann, að Íslendingar yrðu ekki þvingaðir til siðgæðis. Það kann vel að vera. En hvernig er haldið á þeim málum í öðrum löndum? Það þykir ekki nóg að fræða menn um siðgæði frá blautu barnsbeini, heldur er sett sterk löggjöf um brot á siðgæði, og er þannig haldinn mjög strangur vörður um siðgæði manna. Löggjafarstarf vort er byggt í þessu sambandi og eiga hér að liggja við sterk viðurlög, og þess vegna er þetta ráð frá löggjafans hálfu mikilsverður þáttur í því að halda uppi siðgæði þjóðarinnar og spyrna á móti siðgæðislausum mönnum, sem svífast einskis og að reynt sé að koma með ráð og meðul, sem framkvæmanleg eru til hins betra í framkvæmdinni. Hv. þm. fór að tala um það. að ef t. d. vín væri selt í minni skömmtum en þriggja pela flöskum, sem nú mun vera venja, þá mundi að öllum líkindum draga mjög úr vinnautn manna. Hann hélt því fram, að of miklu víni væri haldið að þjóðinni með þessu fyrirkomulagt. Frá öndverðu mun þessi þriggja pela leið hafa verið framkvæmd, en hv. þm. hefði nú fyrir löngu getað verið búinn að standa upp og bæta úr þessum vansa, og þó sérstaklega hefði honum orðið þar hægt um vik eftir að hann tók sæti á Alþ. að beita áhrifum sínum til þess, að vínið yrði selt í hvað - pelaflöskum eða hálfpela glösum.

Í 10 gr. glösum

. Já, eða 30 eða 10 gr. glösum eftir nýju leiðinni um mál og vog. Ég get vel tekið undir það með hv. þm., að stór skammtur áfengis er hvergi heppilegur, en hv. þm. deilir á sjálfan sig með því að minnast á þessi glös. Ég veit nú ekki, á hve stórum glösum á að selja áfenga ölið. En skyldi það ekki fara eftir sömu lögum um þriggja pela flöskurnar, sem hv. þm. telur, að eigi of mikinn þátt í hinni geysilegu vínnautn landsmanna? Hv. þm. vitnaði hér til læknanna um það, að því minna sem drukkið væri af áfengi, því minni skaða gerði vínið mönnum, og hann vildi taka meira tillit til læknanna. sem þekkja hvern krók og kima í mannslíkamanum, en til hins venjulega borgara. Nú er málum þannig háttað, að álit læknanna í þessum efnum er æði misjafnt. Sumir læknar fordæma alla vinnautn í hvaða mynd sem er. Aðrir eru ekki á móti því, að víns sé neytt, en engir þeirra mæla ofdrykkjunni bót. Álit þeirra er skipt, sem hjá öðrum. En í sambandi við það álit lækna, að því þynnra sem vínið er, því skaðminna sé það, en svo er mikið hægt að drekka t. d. af áfengum bjór, að menn geta fengið þar eins mikið alkóhól í sig sem úr venjulegu brennivíni. „svarta dauða,“ þá er vert, að það komi fram, sem læknarnir segja í þessum efnum. En álit landlæknis á því öll, sem bruggað var handa setuliðinu á stríðsárunum og hafði sama styrkleika, sem það öl hefur, sem nú er gert ráð fyrir að brugga hér, var það að hann réð eindregið frá því, að slíkt öl yrði selt Íslendingum, af ótta við, að það hefði skaðleg áhrif fyrir landsmenn. Landlæknir dæmdi þetta svo út frá reynslu annarra landa og læknisþekkingu sinni á mannlegum líkama. og er hér ekki um lakari heimild að ræða en landlækni Íslands, sem var viðurkenndur á sínum tíma sem mjög góður og röggsamur læknir. Ég skal nú ekki fjölyrða frekar um þetta, en ég ber þá von. að Alþ. hafi ekki hrakað svo frá 1932 eða 1941, að farið verði að samþykkja frv. sem þetta. Því að jafnhættulegt sem það hefði veríð 1941 og 1932, þá er enn hættulegra að samþykkja það nú. Við erum miklu vanbúnari nú gagnvart freistingum barna og æskumanna en þá, meðal annars vegna þess, að drykkjuhópurinn er stærri nú en þá og því hættumeiri fyrir alla afkomu þjóðfélagsins, og við þolum ekki, að enn bætist við menn, sem týndir eru í þjóðfélaginu að öðru leyti en því, að þeir eru byrði á öðrum landsmönnum. Ég hef ekki mál til að mála þann sársauka og hörmung, sem aðstandendur þessara týndu drykkjumanna hafa við að búa, að sjá aldrei glaðan dag vegna þess, að sonur eða dóttir sé að glatast, þó að þeir lifi að öðru leyti áhyggjulitlu lífi. Það er fleira en tölurnar, sem við eigum að taka tillit til. Það eru tilfinningar fólks. Það á að taka tillit til þess, er talað er um einhverjar aðgerðir í þessum málum.



Herra forseti. Ég hef löngun til að gera örfáar aths. við þá röksemdaleiðslu, sem fram kemur í grg. frv. þess. sem hér liggur fyrir til umr., og einnig í ræðu hv. 1. flm. Grg. byrjar á því að lýsa tilgangi frv., og hann er svo markaður, með leyfi hæstv. forseta: „Tilgangur flm. með því er tvíþættur. Í fyrsta lagi sá að draga úr hinni miklu neyzlu sterkra drykkja og í öðru lagi að afla ríkissjóði tekna . . . “. Þessi röksemd var endurtekin í ræðu hv. 1. flm. Að vísu var þar röðinni snúið við. Í fyrsta lagi átti það, eftir hans orðum í ræðunni, að afla ríkissjóði tekna og í öðru lagi að draga úr áfengisneyzlu. Mér finnst ástæða til að athuga nokkuð, hvernig þær röksemdir fá staðizt. Ég hef hér fyrir mér fjárlagafrv. ríkisstj. Þar er gert ráð fyrir, að tekjur af áfengissölu á komandi ári verði 36 millj. kr. Það er sem sé alkunn og ill staðreynd, að einn stærsti tekjuliður ríkisins er nú af áfengissölu. Ekki veit ég með fullri vissu, hve mikill gróði ríkisins er að meðaltali af hverri flösku af áfengi, sem seld er. En ég ætla, að mjög varlega áætlað sé hann 60 kr. Samkvæmt því lítur þá dæmið svona út: Það þarf að selja 40 potta af hinu nýja áfenga öli til þess að vega upp á móti ágóða ríkisins af þessari einu flösku. Nú þykir mér satt að segja rætast meiri vonir en hv. flm. sjálfir gera sér fyrir hönd ríkissjóðs, ef fyrir hverja 40 potta, sem dembt er yfir þjóðina af áfengu öli, félli ekki nema ein 60 kr. flaska úr sögunni af sterku víni. Sem sé, þessi tvenns konar tilgangur stangast, annars vegar að draga úr áfengisneyzlu. sem þýðir að rýra tekjur ríkissjóðs, en hins vegar að auka tekjur ríkissjóðs. Mér sýnist röksemdaleiðslan fyrir þessu frv. byrja með hreinni rökleysu. Svo getum við haldið áfram dálítið og rakið þann þáttinn nokkuð, sem að því veit að draga úr áfengisneyzlunni. Þessu er lýst með mörgum allfögrum orðum í grg., hvernig eigi að draga úr áfengisneyzlunni. Fyrst er þar um það talað, að hjá þeim þjóðum, sem hafa mikið af áfengu öli, sé ölvun og drykkjuskapur af völdum þess varla þekktir hlutir. Og svo segir í grg.: „Er það af öllum, sem til þekkja, álitið að þessar þjóðir umgangist áfengi með meiri siðmenningarbrag en við Íslendingar.“ Svo kemur síðar í grg. mjög falleg lofgerð um þann göfuga tilgang að stuðla að heilbrigðis- og menningarmálum með því að koma upp sjúkrahúsum og með því að kenna þjóðinni að drekka áfengt öl í staðinn fyrir sterkari drykki. Nú hefði það óneitanlega verið ákaflega vel við eigandi. að hv. 1. flm. frv., sem svo mjög talaði um það, að hann væri reiðubúinn til að rökræða um málið, hefði reynt að færa rök fyrir þessu. Ég veit, að hann er mér sammála um það, að þetta allt sem stendur í grg. frv. og það sem hann sagði í ræðu sinni um það að neyzla áfengs öls þýddi, að minna og betur yrði drukkið, er staðhæfing, en ekki rökfærsla. Ég hefði vænzt þess, að hann hefði leitað þeirra röksemda að fara í hagskýrslur þeirra þjóða, sem hann talar hér um, og að hann þar gæti séð, að eftir því sem meira er drukkið af áfengu öli, væri að sama skapi drukkið minna af sterkum drykkjum hjá sömu þjóð og einnig, að þar sem meira væri drukkið af áfengu öli, væri áfengi minna misnotað, minni ölvun á almannafæri og minni ofdrykkja, og þar þyrfti ríkið minna til að kosta til þess að halda uppi reglu á almannafæri og minna til að kosta til að lækna drykkjumenn. Ekkert af þessu kom fram í ræðu hv. 1. flm., og ég skora á hann að koma með þessi rök. Annars talar hann út í loftið, ef hann kemur ekki með þau. Og ég vil ekki láta hjá líða að benda á það, sem hv. þm. Borgf. (PO) reyndar hefur bent á, að árið 1932 var þetta mál rætt á Alþ. Þá flutti landlæknirinn. Vilmundur Jónsson, sem verið hefur þm. sama kjördæmis sem hv. 1. flm. þessa frv. er nú, ýtarlega ræðu, sem er að finna í Alþt. á bls. 1287, ef hv. flm. vill fletta uppi í henni, og þar er mjög ýtarlega farið í gegnum læknaskýrslur frá fjölmörgum löndum og reynt að svara spurningunni, hvaða samband sé á milli neyzlu áfengs öls og annars áfengis í þessum löndum. og einnig, hvaða samband er milli neyzlu áfengs öls og áfengisástandsins að öðru leyti, ölvunar og áfengisneyzlu. Og svörin voru einróma: Eftir því sem meira er drukkið af áfengu öli, er einnig meira drukkið af öðru áfengi. Þetta var í skýrslu frá 1932, sem landlæknir kom fram með. Og þessar skýrslur segja enn fremur: Eftir því sem meira er drukkið af áfengu öli, þeim mun meiri ofdrykkja í sama landi. - jafnvel barnadrykkjuskapur - og þeim mun meiri vandræði, böl og neyð vegna neyzlu áfengis. Ég skora á hv. flm. að leggja fram skýrslur og sanna ef hann getur, með rökum að þetta hafi breytzt síðan 1932, því að hv. 1. flm. þessa máls er sem sé mjög gefinn fyrir rökræður og ég vænti, að það standi ekki á rökunum hjá honum. Staðhæfingar er enginn vandi að koma með. En rök - það getur verið vandasamt að koma með þau, ef menn taka að sér að verja óverjandi málstað. Ég ætla svo að koma að nokkrum fleiri atriðum í grg. frv. Næst er okkur sagt í grg., að eftir því sem kunnáttumenn telji, séu skilyrði óvenju góð á Íslandi til ölframleiðslu, af því að vatnið hér sé svo gott. Einu sinni var öðruvísi á þessu máli haldið. Þegar Fjölnismenn stóðu að bindindisstarfsemi, þá var sett í lög þess félags, að félagsmenn mættu neyta öls, sem væri bruggað í landinu, þar sem þeir væru staddir, en mættu það ekki á Íslandi, af því að þar væri vatnið svo gott. En í stórborgum í Evrópu er víða vatnsskortur og vatn þar víða hættulegt, og þess vegna er þar mjög drukkið öl, einmitt til þess að komast hjá að drekka vatn, sem í mörgum kringumstæðum er sýkt og hættulegt. En á Íslandi töldu Fjölnismenn. að vatn væri svo gott, að þar væri ekki þörf annarra drykkja. - Mig langar til að heyra rök í þessu efni. Hv. flm. segja í grg. frv., að hér í Rvík sé vatn óvenjulega hreint og hv. flm. segir, að það innihaldi mjög lítið af framandi efnum. Það er upplýst, að í því er svo lítið af steinefnum. að tannlæknar segja, að rétt væri að blanda í það fluor, og hefur því verið haldið fram, að þá mundi það síður valda tannskemmdum. Það lítur hver sínum augum á hreint vatn. Það er gott að hafa sum steinefni í neyzluvatni. En það var ekki það atriði, sem hv. 1. flm. átti við er hann sagði, að vatnið hér væri hreint. Hann sagði að vatnið hér í Rvík vært svo hreint af því, að það væri svo laust við gerla. Hefur hann hugmynd um, hvaða þýðingu þetta hefur í sambandi við ölgerð? Eða gerir hann ráð fyrir, að í öl sé notað vatn án þess að það sé gerilsneytt? Hefur hann nokkra hugmynd um, hve mikinn kostnað það hefur í för með sér að hreinsa vatnið? Eða veit hv. 1. flm. frv. það ekki, að þó að vatn sé blandað vissum steinefnum og gerlum, þá er til aðferð til að hreinsa það, nema úr því steinefni, gerla og annað, sem framandi er í vatninu? Og veit ekki þessi hv. þm., að þau tæki sem til þess eru notuð eru tiltölulega einföld? Ég skal ráðleggja honum, ef hann vill kynna sér þetta, að fara inn að Elliðaám. Þar hefur í sambandi við hitaveituna verið gert ráð fyrir að taka vatn úr Elliðaánum. og þar hafa verið sett upp hreinsunartæki til að hreinsa vatnið, af því að það er ætlað að nota það sem neyzluvatn. En hvaða þýðingu hefur hreinsun vatnsins í sambandi við ölframleiðslu? Veit hv. 1. flm. nokkuð um það, hve stór liður það er í sambandi við ölframleiðslu annars staðar í heiminum að hreinsa vatnið? Eða er hann bara að fara með rökleysur, eins og í upphafi grg. ? Ég skal fúslega hlusta á röksemdir og upplýsingar ef fram kynnu að koma í þessu sambandi síðar. Ég skal svo snúa mér að ræðu þessa hv. þm. Ég undirstrika þetta, að svör vænti ég að fá hjá honum við þessu tvennu: Í fyrsta lagi vil ég, að hann komi hér fram með skýrslur, sem afsanni þær sannanir, sem landlæknirinn lagði fram hér á hæstv. Alþ. árið 1932. - hann sanni að því meira sem drukkið er af öli í einhverju landi, því minni sterkra vína sé þar neytt. Og ég vil, að hann sanni, að þeim mun meira sem drukkið er af öli í landi, þeim mun minni ofdrykkja sé þar og vandræði, sem af hljótast. Og í öðru lagi vil ég, að þessi hv. þm. sýni fram á með tölum, hvaða hagræði er að því að nota Gvendarbrunnavatn til ölbruggunar fram yfir að nota vatn eins og er í t. d. Englandi eða Þýzkalandi, sem líka er hreinsað, eins og Gvendarbrunnavatnið mundi vera hreinsað til þess að nota það til ölbruggunar. Hv. flm. hlýtur að vita vel um þetta, því að hann mundi ekki hætta sér út í þetta mál, ef hann vissi ekki þetta. Svo var þessi hv. þm. að tala um unga fólkið. Hann sagði: „Unga fólkið drekkur.“ Því miður, það drekkur, „Og hvað drekkur það í dag?“ sagði þessi hv. þm. „Það drekkur óholl, sterk vín.“ Og svo vill hann fara að bæta úr því með því að láta það hafa öl. Svo kom hann að því að hér hefði verið reynt vínbann og þjóðin hefði afnumið bannið. Og þegar ég var ungur sagði þessi hv. þm., þá var bann í landinu. Og þá var ég á skemmtun, sagði hann, og það var slæm skemmtun og mikið drukkið. „Hvað á að gera?“ sagði hann svo. „Það þarf að láta fólkið fá meira öl,“ bætti hann við, „og láta sterkt áfengi í smærri skömmtum en það er látið nú.“ Og þá skilst mér, að vonir þessa hv. þm. væru þannig, að þá mundum við, þegar þessu væri þannig fyrir komið öllu saman, komast hjá því, sem vont væri í þessum efnum hjá okkur nú. Ég skal segja þessum hv. þm. dálítinn kafla úr áfengismálasögu okkar, sem hann kannske hefur gleymt eða kannske aldrei hirt um að kynna sér, en sá maður, sem flytur mál á þessum vettvangi um ölbruggun eins og þetta frv., ætti að vita. Þessi saga kemur ekki alveg heim við hans upplýsingar. - Ég veit að hann hefur oft heyrt því haldið fram, að hér fyrir bannið hafi ástandið í landinu í áfengismálum verið ákaflega gott, en síðan hafi um þvert bak farið með siðgæðið í áfengismálunum, er bannið kom. Svo veit ég líka, að hann hefur heyrt það sagt, að það væru vissir menn, nefnilega öfgafullir bindindismenn, sem væru á móti vini og hefðu verið á móti því, að bannið var afnumið og hefðu mótað löggjöf um áfengismál í þessu landi, sem hefði orðið til mikils vansa og óþurftar, sem sjá megi af ástandinu í áfengismálunum, sem ríkt hefur hjá okkur. Nú ætla ég að segja frá þeirri staðreynd, að frá því laust fyrir aldamót og fram til ársins 1915 var fylgt stefnu templara og bindindismanna í áfengislöggjöf Íslendinga. Þá var þróunin þessi, að það voru settar meiri og meiri hömlur á sölu áfengis í landinu. Þá var stigið hvert sporið af öðru til þess að setja hömlur á sölu áfengis. Og þetta leiddi til þess, að áfengisneyzla fór ákaflega ört þverrandi. Og 1915 - árið, sem hv. 1. flm. þessa frv. er fæddur - komu svo til framkvæmda bannlög á Íslandi, að vísu með undanþágum. Undanþága frá bannlögunum var í fyrsta lagi læknabrennivínið, og litlu síðar konsúlabrennivínið. Nú segist þessi hv. þm. muna þessi ár ákaflega vel. Hann er sjálfsagt mjög minnugur, - man líklega, þegar hann var borinn til skírnar á fyrsta árinu. En ég efast samt um, að hann muni sérlega vel árin frá 1915 til 1922, en þá var vínbann á Íslandi, með þessum tveimur undanþágum, læknabrennivíninu og konsúlabrennivíninu. Og það er ekkert álitamál, heldur ber öllum saman um það, sem þann tíma muna, að það hefur aldrei verið minna um áfengisnautn á Íslandi heldur en þennan tíma, frá 1915 til 1922. Það ber ýmsum saman um, að fleira heldur en bannl. hafi stutt að þessu. m. a. stríðið og litlar samgöngur hér í landinu. Það má vel vera, að sé nokkuð til í því. En niðurstaðan er sú, að við sem fæddir erum laust fyrir aldamót, við vitum að á þessum árum, 1915 til 1922, var drukkið mjög lítið af áfengi á Íslandi og stór héruð landsins voru þá algerlega „þurr“. Og ég vænti að það hérað þar sem þessi hv. þm., 1. flm. þessa ölfrv., sleit sínum barnsskóm, hafi verið eitt af þeim „þurrustu“. Svo komu Spánarvínin 1922. Það var ekki eingöngu vegna þess, sem þau voru leyfð, að það væri krafa Spánverja, að þau væru flutt hingað til landsins, heldur ætluðu margir menn þá að bæta ástandið í áfengismálum í landinu með því - eins og hv. 1. flm. þessa frv. nú ætlar að gera með því að fá því til vegar komið, að hér verði bruggað áfengt öl. Þeir sem vildu innflutning Spánarvína hingað til lands þá, sögðu: Umfram allt skulum við lofa þjóðinni að fá tækifæri til þess að fá nú létt gómsæt vín, sem leiða engan til ölvunar, heldur munu verða til að siðbæta fólkið og til þess að menn hætti að reyna að brjóta bannið. Sem sé, forráðamenn þjóðarinnar stóðu með bannundanþágunni viðkomandi Spánarvíninu með nákvæmlega sömu rökum sem þessi hv. þm., 1. flm. þessa frv., hefur fyrir ölfrv. sínu. Þeir ætluðu að stórbæta ástandið í áfengismálunum. - Og nú eftir 1922, kemur tímabil í sögu þjóðarinnar, þegar að forminu til er bann, en í reyndinni er ekkert bann, sem sé, það er undanþága. Það má selja áfenga drykki, sem ekki er í nema 22% alkóhól. Þetta var ekkert bann að öðru leyti en því, að því var haldið aðeins að forminu til. [frh.].

Flm. (Hermann Guðmundsson) : Herra forseti. Um það hefur verið mikið rætt og ritað á undanförnum árum, að aðbúnaður þeirra manna, sem í verbúðum þurfa að dvelja í verstöðvum hér á landi, væri ekki viðunandi. Og það er ekki að undra, þó um það hafi mikið verið rætt, því að aðbúnaður þessara manna er slíkur, að furðu sætir að ekki skuli fyrir löngu vera búið að koma lagfæringu á í þessu efni. Menn sem eru í þessum verbúðum, eru í húsum sem eru þannig, að það er á takmörkunum, að bændur mundu vilja láta í þau fénað sinn og frá því sjónarmiði séð, hvað heilsusamlegt er, eru líkust hellum. Ég hef í grg. frv. tekið fram lýsingu á verbúðum í útgerðarstöðum, sem eru nokkrar af stærstu verstöðvum landsins, þar sem flestir menn dvelja í verbúðum að vetrinum, og svo mun ástandið vera á fleiri stöðum á landinu, þar sem menn dvelja í verbúðum. Og það er einmitt af þeim ástæðum. sem teknar eru fram í þessum lýsingum, sem sjómenn og félög þeirra og verkalýðssamtökin einnig sem slík yfirleitt hafa látið sig þetta mál mjög miklu skipta um langan tíma. Það hafa verið gerðar samþykktir, bæði á stéttaþingum og Alþýðusambandsþingi, þar sem krafizt hefur verið úrbóta í þessum efnum. Það, sem ríkisvaldið hefur gert til þess að bæta úr hinu slæma ástandi í þessum efnum, hefur hingað til ekki verið nema pappírsgagn tómt. Árið 1941 framkvæmdi þáv. ráðh., Ólafur Thors, mjög virðingarverða tilraun til þess að koma þessum málum í betra horf, með því að gefa út reglugerð um það, hvernig verbúðum skyldi hagað, um aðbúnað þeirra, sem þar dvelja, o. fl. Þessi reglugerð hefur ekki verið framkvæmd, því miður. En ef hún hefði verið framkvæmd, væri ástandið nú betra í þessum efnum en það er í dag. Hér á Alþ. hefur þetta mál oft verið rætt. Árið 1945 var samþ. þáltill. um að skora á ríkisstj. að tryggja vermönnum viðunandi verbúðir. Og hér á fundi í þessari hv. þd. í gær var þetta mál rætt í tilefni af fyrirspurn út af þessari þáltill., og upplýstist þá, að ekkert hefur verið gert í því máli annað en það, að samþ. hefur verið að þeir, sem vilja byggja verbúðir, njóti sömu hlunninda og þeir sem vildu byggja hafnargerðir og lendingarbætur. Þetta er í l. frá 23. apríl 1946. En þrátt fyrir það, þótt þessi l. séu til, hefur ekki borið á því, að um endurbætur sé að ræða í þessum efnum hjá þeim, sem verbúðirnar hafa haft. Mér virðist því, að ríkið þurfi að hafa forgöngu um þessi mál og ef einstaklingar vildu laga verbúðir hjá sér, væru þeir styrktir til þess verulega. Og hér er farið fram á, að ríkisstj. hafi forgöngu í þessu efni og að þeir einstaklingar, sem vildu ráðast í það að bæta úr ástandi í þessum efnum hjá sér, verði styrktir allverulega með hagkvæmum lánum. Einnig er hér farið fram á, að ákveðnar reglur verði settar og framfylgt um það, hvernig þessar verbúðir verði gerðar að innréttingu og að álits samtaka útvegsmanna og sjómanna skuli jafnan leitað, áður en byggingarframkvæmdir eru hafnar á verbúðum. 1. gr. frv. skýrir sig sjálf. 2. gr. er um að ráðh. láti gera uppdrætti að fyrirmyndarverbúðum og kostnaðaráætlun um byggingu þeirra, og að uppdrættir þessir og kostnaðaráætlun skuli vera með tvennu móti, a. Sambygging fyrir vistarverur vermanna og alla aðra starfrækslu í verstöðinni. Og b. Sérbyggingar. Annars vegar vistarverur verkafólksins, en hins vegar sérbyggingar fyrir sjálfa útgerðarstarfsemina. Og svo er ákvæði í 2. gr. um, að áður en byggingarframkvæmdir eru hafnar, skuli jafnan leita álits samtaka útvegsmanna og sjómanna, þar sem fyrirhugað er að reisa verbúðir. Það segir sig sjálft, að það getur verið með tvennu móti, hvernig verbúðir eru byggðar. Í fyrsta lagt sambyggingar, þar sem séu íveru- og aðgerðarhús, og svo í öðru lagi, að íveruhús séu á einum stað og aðgerðarhús á öðrum. - Í 3. gr. er svo til tekið, að verbúðir þær, sem ríkið lætur reisa, megi leigja bátaútvegsmönnum og sé leigan miðuð við kostnaðarverð bygginganna. Það leiðir af sjálfu sér, að þessar verbúðir, sem ríkið lét reisa, mundu verða notaðar af einkaútvegsmönnum, og er því ekkert eðlilegra en að ríkið gæfi þeim kost á að fá þær leigðar fyrir hagkvæma leigu. Hér er einnig gert ráð fyrir, að ríkisstj. megi selja útvegsmönnum einstakar verbúðir, sem ríkisstj. lætur byggja, fyrir kostnaðarverð. Og hér er til tekið, að útborgun og aðra greiðsluskilmála ákveði ríkisstj. - Í 4. gr. er svo ákveðið, að hver sem keypt hafi verbúðir af ríkisstj. og hafi í hyggju að selja þær öðrum, þurfi að fá til þess leyfi ráðh. og samþykki hans fyrir söluverðinu. Enn fremur er í þessari gr. til tekið, að ekki megi nota verbúðir til annars en þess, sem þær upprunalega hafa verið gerðar fyrir. Ég get ekki séð, að þetta þurfi skýringar við, nema það ákvæði, að ekki megi nota verbúðir til annars en þess, sem þær upprunalega voru gerðar fyrir. Það getur orðið tilhneiging til þess, sérstaklega með hliðsjón af því, að hér væri um byggingar að ræða, sem ríkið byggði, að menn vildu nota þær til annarrar starfrækslu en þeirrar, sem þær væru byggðar fyrir. En slíkt næði ekki nokkurri átt, og þess vegna er þetta ákvæði um þetta atriði sett hér inn. - Í 5. gr. er gert ráð fyrir, að ríkisstj. veiti fjárhagslega aðstoð þeim einstaklingum, sem byggja vilja verbúðir, með því að veita þeim kost á lánum, sem megi vera allt að 75% af kostnaðarverði verbúða, þannig að ríkisstj. ábyrgist fyrir hönd ríkissjóðs þessi lán til þeirra. Þar er og gert ráð fyrir því, að ríkisstj. sé heimilt að veita slíka aðstoð þeim mönnum, sem vilja endurbæta húsnæði, sem úrskurðast óhæft, ef eigandi þess treystist ekki til þess sjálfur vegna þröngs fjárhags. Þessi gr. skýrir sig sjálf. - Í 6. gr. er gert ráð fyrir, að sérhverjum sé skylt að láta af hendi land það, sem að áliti ráðh. þarf til byggingar verbúða, svo og önnur mannvirki, ef nauðsyn ber til. Þessi gr. er nauðsynleg til þess að tryggja það, að verbúðir verði byggðar á þeim stöðum, þar sem þær koma að mestu haldi. En vel má að sjálfsögðu vera, að í mörgum tilfellum mundi það verða þannig, að land, sem að áliti dómkvaddra manna væri bezt undir slíkar byggingar, mundi vera í eigu manna, sem ekki vildu láta það af hendi. Og þess vegna er hér gert ráð fyrir, að það megi taka það af mönnum með sérstökum heimildum, þannig að sjálfsögðu að þeir fái fullar bætur fyrir. - Í 7. gr. er gert ráð fyrir, að ríkisstj. skuli koma á ströngu eftirliti með hvers konar húsnæði til íbúðar fyrir verkafólk og sjómenn og aðgerðar- og beitingarhúsnæði í verstöðvum landsins, svo og tækjum, sem notuð eru til bátaútgerðar. Þessi gr. er einnig mjög nauðsynleg, því að það er ekki nóg, að byggðar séu góðar og fyrirmyndar verbúðir, þó að það sé gott og mikils vert út af fyrir sig. Það verður líka að tryggja, að þessar byggingar séu með því sniði, að viðunandi sé. svo og að þær verbúðir, sem fyrir hendi eru nú, séu líka þann veg gerðar og um gengnar, að viðunandi sé. Hér er til tekið í 7. gr., að ríkisstj. skuli setja reglugerð í samráði við Alþýðusamband Íslands og Landssamband íslenzkra útvegsmanna, er ákveði lágmarksskilyrði um húsnæði, sem í verstöðvum þurfi að uppfylla, til þess að leyfilegt sé að nota það til íbúðar fyrir verkamenn og starf þeirra. Í 8. gr. er ákvæði um, að ráðh. geti með reglugerð sett nánari ákvæði um framkvæmd þessara laga. - Í 9. gr. er gert ráð fyrir, að ríkisstj. fái heimild til að taka lán fyrir hönd ríkissjóðs, allt að tveimur millj. króna. til framkvæmdar þessara laga. Það liggur í hlutarins eðli, að framkvæmd þessara laga, ef frv. verður samþ., mundi þýða það, að ríkið yrði að leggja nokkrar fjárhagsbyrðar á sig með því að reisa verbúðir þar, sem þeirra er þörf, og að ábyrgjast lán fyrir einstaklinga. Þess vegna er hér gert ráð fyrir, að ríkið megi taka lán fyrir hönd ríkissjóðs allt að tveimur millj. króna. Ég sé ekki ástæðu til að skýra einstakar gr. frv. frekar. Ég held, að allir hv. þm. séu sammála um, að nauðsyn sé á að bæta aðbúnað þeirra manna, sem á vetrarvertíð eða mörgum vertíðum dvelja í verbúðum víða á þessu landi, af því að aðbúnaður þeirra sé ekki svo góður sem skyldi. Hitt má vera, að menn greini á um það, hvaða leið eigi að fara að því marki. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, túlkar mína skoðun á þessu máli. Vona ég, að fleiri hv. þm. hafi þessa skoðun, og vona að málið njóti skilnings hv. þm. og að því verði að umr. lokinni vísað til hv. sjútvn.