Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Hér stendur yfir 2. umr. um fjárlög fyrir árið 1994 og hefur staðið í allan dag frá því í morgun. Mig fýsir að vita hvort það sé virkilega meiningin að halda þessum umræðum áfram þegar hér er ekki staddur einn einasti ráðherra í salnum og þessa stundina er einn einasti fjárlaganefndarmaður hér inni. Mér finnst þetta alveg ótækt, virðulegi forseti, ég verð að segja það. 

Forseti vill geta þess vegna ræðu hv. 18. þm. Reykv. að hæstv. fjmrh. er húsinu og ef óskað er eftir því að hann sé hér í salnum mun forseti gera það ráðstafanir.

Virðulegi forseti. Ég vil nú mjög eindregið fara fram á það að hæstv. forseti svari þeim spurningum sem hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir bar fram áðan, þ.e. hversu lengi ætlunin er að halda þessu fundahaldi áfram. Og ég vil einnig skora á hæstv. forseta að taka til íhugunar ábendingu hennar um að fresta nú umræðu um þetta mikilvæga mál og halda henni áfram á skikkanlegum tíma á morgun. Miðað við þá mælendaskrá sem liggur fyrir má ætla að svipaður tími fari í umræður þær sem eftir eru og þær sem þegar er lokið þannig að það er útilokað í raun og veru ef umræðan hefur eðlilegan framgang að henni ljúki með skikkanlegum hætti á þessari nóttu. Og þess vegna hljótum við að leggja fram þá einlægu ósk við forsetann og forsætisnefndina að fundinum verði frestað núna. Það er komið hér inn á nýjan sólarhring, gert ráð fyrir því að hefja fundastörf í nefndum þingsins í fyrramálið, gert ráð fyrir því að hefja hér fundastörf í þinginu sjálfu kl. 10.30, ætlunin að hitta ýmsa aðila um níuleytið þar sem ýmsir þingmenn koma við sögu til þess að hitta fulltrúa Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna og mér fyndist nú viðkunnanlegra að þeir sem mæta þar séu sæmilega útsofnir og geti verið fulltrúar þjóðar sinnar með sóma og reisn en ekki eins og druslur. Ég legg það til að annaðhvort verði fundinum hætt núna, hæstv. forseti, bara hætt eða þá að þeir sem eiga að vera hér í fyrirsvari, formaður fjárln., varaformaður fjárln. --- og hann geti talað en sitji ekki í forsetastóli --- og fjmrh. sitji hér inni og taki þátt í umræðunni og virði þingmenn viðlits. Það er óþolandi fyrir þingmenn að láta sýna sér dónaskap með þeim hætti sem birtist í stöðugri fjarveru ráðherra og forsvarsmanna fjárln. hér í dag.

Forseti vill taka fram að gert var ráð fyrir því að fundurinn yrði eitthvað lengur en til þeirrar stundar sem nú er og vissulega væri það æskilegt ef hægt væri, vegna þess að tíminn líður hratt í þessum mánuði, að geta lokið einhverju af þeim ræðum sem enn eru ófluttar hér.

Virðulegur forseti. Það er ein einföld spurning sem ég vil bæta við inn í þetta safn sem komið er frá tveimur hv. þm. og hún er: Hvað dvelur formann fjárln.? Hvar er formaður fjárln.? Hvað veldur því að formaður fjárln. sýnir þinginu þá lítilsvirðingu að vera fjarverandi þessa umræðu? Ég læt nú vera þó að hæstv. fjmrh., sem ætti ekki að koma málið ýkja mikið við svona meðan það er í höndum þingsins hérna þó að það sé ágætt að hafa hann nærstaddan en það er tilfinnanlegra að formaður fjárln. skuli ekki sjást hér klukkustundum saman og ég spyr forseta, hvað dvelur og finnst forseta það vera viðeigandi og í rauninni hægt að bjóða þingheimi það að ræða málið og sá sem fer með forræði nefndarinnar, þ.e. formaður nefndarinnar, skuli vera fjarverandi?

Forseti vill taka fram vegna þeirra fyrirspurna sem hér var beint til forseta að forseti veit ekki annað en hv. formaður fjárln. sé innan seilingar og fylgist væntanlega með umræðunni. Forseti sá sem stýrir hér fundi hafði gert ráð fyrir því að vera við þessa umræðu að sjálfsögðu en hljóp í skarðið að stýra fundi og verður væntanlega laus innan stundar til þess að geta tekið þátt í umræðunum.

Virðulegi forseti. Ég hygg nú að flestum þingmönnum sé kunnugt um að gert hefur verið ráð fyrir því að ljúka þessari umræðu í einu lagi. Ég hygg að sú sameiginlega niðurstaða forseta þingsins og formanna þingflokka hafi verið kynnt í öllum þingflokkum í gær. Auðvitað hefur þessi umræða orðið lengri en flestir hafa kannski átt von á og skal ég engum getum leiða að því hver ástæðan fyrir því er. En ég heyrði ekki betur, virðulegi forseti, en hv. 9. þm. Reykv. hefði verið með ágæta tillögu um að halda fundinum áfram á þeirri forsendu að hér væru þeir viðstaddir sem þetta mál heyrir mest undir ef svo mætti segja, fjmrh., formaður fjárln. og nokkrir aðrir aðilar sem hann tiltók og ég legg til að við gerum það þannig að það verði séð til þess að viðkomandi aðilar verði hér og við getum lokið þessu og atkvæðagreiðsla geti þá farið fram á morgun eins og ráðgert hafði verið. Ég held að það sé öllum ljóst að okkur veitir ekkert af að halda vel á spöðunum þessa daga sem eftir eru af þinghaldi fyrir jól og ég held að við getum lokið þessari umræðu með þessum hætti.

Virðulegur forseti. Það er kominn 10. des. líklega, en við hófum þessa umræðu snemma síðasta dags. Ég vildi við upphaf míns innleggs í þessa umræðu víkja aðeins að þessum vinnubrögðum sem hér eru tíðkuð í sambandi við 2. umr. fjárlaga og í rauninni við meðferð fjárlagafrv. og samstarf við þingnefndir að fjárlagagerð. Að þessu er vikið í upphafi meiri hluta álits fjárln. sem minnir á það að ég ítreka ósk mína framborna hér áðan um það að formaður fjárln. birtist hið snarasta í þingsal ella treysti ég mér ekki til að ræða þessi mál.

Forseti sá sem nú stýrir fundi hringdi í formann fjárln. og hann mun vera á leiðinni.

Við skulum vona að úr rætist, virðulegi forseti, hið fyrsta því að þetta atriði sem ég ætla hér að ræða í upphafi varðar stjórn starfsins í fjárln. en auðvitað þinghaldið í heild og alla þingflokka. Ég tel að þau vinnubrögð sem hér hafa verið tíðkuð auðvitað um langa hríð og enn eru tíðkuð í sambandi við meðferð fjárlagafrv. séu í rauninni engan veginn boðleg lengur hafi þau nokkurn tíma verið það. Og við þurfum nauðsynlega að gera atrennu að því í framhaldi af afgreiðslu þessa frv. að það verði annað en orðin tóm sem lesa má í upphafi að meirihlutaáliti fjárln. að í framhaldi af skyndifundi fjárln. með formönnum svokallaðra fagnefnda sem hafi sammælst um að taka þráðinn upp á nýju ári um vinnubrögðin, úr því verði gerð gangskör og raunar að sú umræða verði tengd forsætisnefnd þingsins vegna þess að hér er að mínu mati þörf róttækra breytinga. Það er ekki boðlegt að meginumræða fjárlaga fari fram með þeim hætti sem við höfum tíðkað og tíðkum hér nú. Hér erum við að ræða alla þessa mörgu málaflokka sem tengjast fjárlagagerðinni sem á auðvitað erindi við alla ráðherra en ekki hæstv. fjmrh. einan þó að hann fari með forræði þessa máls. Málaflokkarnir sem eigum við að segja fagráðherrarnir, til að nota hliðstæðu við fagnefndirnar, fara með þurfa að fá sína skilmerkilegu umræðu í þinginu sér á parti og raunar áður en kemur til 2. umr., heildarumræðu og afgreiðslu í tengslum við hana. Að mínu mati þarf vinna að fjárlagagerðinni að hefjast í byrjun árs og vera helst þannig komið áður en þinghlé er gert að vori að það liggi fyrir, ef ekki framlagt þá a.m.k. þannig að það megi kynna það, og það geti verið til meðferðar hjá fagnefndum sem svo eru kallaðar, nefndum þingsins þá þegar til skoðunar í því fundahléi sem gert er, venjulega í maí, þannig að ráðrúm gefist til þess að fara yfir málin með einhverjum skikkanlegum hætti. Þetta er einn möguleikinn til úrbóta í þessum efnum. Annar möguleiki sem kannski er ekki síður til álita er það að menn í reynd hefji fjárlagagerð sem taki til ekki eins árs heldur skulum við segja þriggja ára. Það er auðvitað matsatriði yfir hversu langt atriði tímabilin teygja sig. Ég er ekki að leggja til, virðulegi forseti, að menn fari í farveg sovétsins með fimm ára áætlanir,  Ég var að víkja hér, virðulegur formaður fjárln., að breyttum vinnubrögðum í sambandi við meðferð fjárlagafrv. og varpa þeirri hugmynd fram að fjárlagagerðin hefjist af alvöru ekki síðar en í byrjun ársins áður en fjárlög skulu taka gildi og liggi fyrir til umfjöllunar helst þegar að vori, þannig að fjárln. og fagnefndir geti þá þegar farið að skoða málin. Þetta er einn möguleiki til þess að laga vinnubrögðin og síðan verði það tryggt eftir að þing kemur saman og fjárlagafrv. liggur þá fyrir í þeim búningi sem fjmrh. vill leggja það fyrir, þá gefist ráðrúm til þess svipað og tíðkast í nágrannalöndum okkar að einstakir þættir fjárlaga verði til sérgreindrar umræðu við ráðherra viðkomandi málaflokka. Það verði hægt að eiga hér viðræðu við hæstv. menntmrh. sér á parti og tekinn í það einn dagur, einn sólarhringur ef vill til þess að fara yfir þau efni og þannig þræði menn sig koll af kolli í gegnum málin og 2. umr. fjárlaga til afgreiðslu á brtt. við frv. verði sem áfangi, burðugur áfangi að lokinni slíkri yfirferð þingsins þar sem ráðherra standi skil sinna mála og þingheimi gefist í reynd og fagnefndum þingsins gefist kostur á að vinna í málunum og eiga orðastað við einstaka ráðherra um það efni. Ég held einnig að til álita eigi að vera að fjárlagagerðin taki yfir lengra tímabil en tíðkað hefur verið og nefndi það áðan, t.d. yfir þriggja ára tímabil. Það gæfi færi á því að hafa ákveðna samfellu í umfjöllun mála og þá væru í raun fjárlög þar næsta árs í sigti og til meðferðar jafnhliða svipað og menn eru að byrja að fikra sig inn á og hafa reyndar gert um skeið í sambandi við einstaka málaflokka eins og t.d. við vegamál og fleiri málaflokka þar sem menn eru að reyna að taka ákvarðanir tvö ár fram í tímann og ekki skemmra eða fjögur ár og endurskoða með vissu millibili. Ég segi þetta hér, virðulegur forseti, vegna þess að mér finnst að umræður þessa dags og þær aðstæður sem við búum við, ráðherraliðið er út og suður. Það telst til tíðinda að það sitji hér einn, ég tala nú ekki um tveir samtímis í þingsal og forustan í fjárln. lætur ekki sjá sig tímunum saman. Þetta getum við ekki látið bjóða okkur og það hlýtur að vera sameiginlegt hagsmunamál að lagfæra þetta, hvort sem við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu, þingsins vegna, málefnisins vegna og eðlilegra vinnubragða sem hér er þörf á. Ég ætla svo ekki, virðulegur forseti, að eyða mikið fleiri orðum að þessu en minni aðeins á að við ættum í þessu samhengi að fara yfir umræður um þingskapalögin frá 1991 þar sem menn vildu taka stærra skref en er í núverandi þingsköpum. Margir vildu það, gera það að skyldu að vísa málum til fagnefnda og ætla þeim skilmerkilegri hlut en reyndin varð á. Hér er aðeins um heimild að ræða í núgildandi þingsköpum en það var gert ráð fyrir því í drögum að frv. að það væri skylda að gera það að vísa málum til fagnefnda og kveða fastar á um málsmeðferð heldur en reyndin varð. Það voru hins vegar ýmsir mjög hikandi. Nú þurfum við að reka af okkur slyðruorðið í þessum efnum og gera hér á róttækar breytingar á þessum afleitu vinnubrögðum sem hér hafa tíðkast allt of lengi í sambandi við þessi mál. Mitt aðalerindi hér, virðulegur forseti, eins og ég ætlaði með þátttöku í þessari umræðu var að fjalla um nokkrar brtt. sem ég flyt hér, sumpart í eigin nafni og einn eða með öðrum hv. þm. Alþb. sem standa að tillögum með mér. Hver þeirra getur gefið tilefni til nokkurrar orðræðu og skýringa af minni hálfu og ég skal reyna, virðulegi forseti, vegna þess hvar við eru stödd á sólarhringnum og hér er fjöldi enn á mælendaskrá, að þjappa því saman í ekki mjög langt mál. Ég vil þó nefna nokkur atriði í stuttu máli áður en ég kem að þessu. Það lifa aðeins um þrjár vikur til áramóta. Þá er gert ráð fyrir því af flestum að svonefndur samningur um hið Evrópska efnahagssvæði taki gildi. Fyrir ári síðan eða svo var þessi samningur um hið Evrópska efnahagssvæði talinn hið mikla ljós í myrkri sem ætti að tendrast í íslenskum efnahagsmálum ekki síst, öllum til mikilla hagsbóta og menn muna nú eftir því hvernig hæstv. utanrrh. túlkaði það mál og hvernig hann fór með tölur í því sambandi. Það var ekki sparað við sig í janúarmánuði sl. þegar þessi mál voru hér til afgreiðslu, að vísu ekki lokaafgreiðslu en til afgreiðslu samt af hæstv. utanrrh. Og ég held að fjmrh. hafi heldur ekkert sparað sig í þessari umræðu. Nú kveður hins vegar við annan tón, virðulegur forseti. Nú heyrist nánast ekkert minnst á þennan samning þar sem við erum þó komin á þröskuldinn ef marka má orð og samþykktir þinga þeirra landa sem að þessum samningi standa. Það er bara ekkert á málið minnst. Út af fyrir sig þarf það ekki að vera harmsefni okkar sem höfum varað við þessum málum og varað við þessum samningi að þetta er staðreyndin. En hitt er þó alvörumál og mikið alvörumál að þegar þessi samningur gengur í gildi þyrftu Íslendingar að vera með einhverjum hætti undir það búnir, íslenskt atvinnulíf þar með og aðrir sem koma til með að búa við þennan samning og þar sem þessi samningur mun hafa mikil áhrif. Og hann mun ekki aðeins hafa áhrif að því er varðar harðnandi samkeppni og aukið atvinnuleysi í þessu landi að líkindum  Í Dagens Nyheter 7. des. er að því vikið að Frakkar íhugi að draga það við sig að skila inn sínum skilríkjum, sínu staðfestingarskjali, hugsanlega sem hefndaraðgerð gagnvart Svíum út af Renault/Volvo samningnum en líka af ástæðum sem varða stjórnarhætti í Evrópubandalaginu sjálfu og samskipti við ríki utan þess, m.a. í Austur-Evrópu. Þannig er getum að því leitt að sérstakur fríverslunarsamningur Evrópubandalagsins við Búlgaríu hafi hleypt efasemdum Frakka sérstaklega af stað og þeir taki undir hugmynd um það að framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins fái valdið til þess að bregðast við ef grípa þurfi til viðskiptapólitískra aðgerða gagnvart þriðja landi og að það verði ekki einstök ríki sem fái valdið heldur verði það afhent framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins í heild sem stofnun. En við skulum bíða og sjá. Ég nefni þetta hér vegna þess að það er talað um það svona eins og nokkurn veginn fullvissu að þessi samningur verði orðinn staðreynd 1. jan. og gott ef hæstv. utanrrh. er ekki á leið úr landi til þess að annast ljósmóðurstörfin um miðjan þennan mánuð. Ég hef heyrt að hann verði fjarverandi komandi viku, það er hugsanlegt og kannski tekst honum að hjálpa til að þetta verði fæðing þótt tangarfæðing verði fyrir 15. des. En það eru fleiri atriði í gangi sem hafa valdið erfiðleikum, m.a. flutningar á fiski, samningar þar að lútandi milli Norðmanna og Evrópubandalagsríkja sem valda þarna urg og tregðu. Það er sem sagt mál sem mun skýrast og ég ætla ekki að rekja hér frekar þó að ég nefni það þegar þennan stóra samning ber á góma. Annað atriði sem ég vildi aðeins koma að er spurningin um afdrif þessa frv. hér, stuðning stjórnarliða við þetta frv. Ég segi það vegna þess að hér var hæstv. félmrh. dreginn upp í stólinn, það átti að gefa yfirlýsingu. Það er óskað eftir afstöðu til frv. og því nefni ég það að ég undrast það mjög að einhverjum skuli hafa komið það til hugar að hæstv. fémrh. ætlaði að bregða einhverjum fæti fyrir þetta fjárlagafrv. Það bæri nú eitthvað við ef hæstv. félmrh. færi að standa við hótanir sínar í garð starfsfélaga í ríkisstjórn. Hvenær hefur það gerst? Hvenær hefur það gerst að hæstv. félmrh. allar götur frá 1987 hafi staðið við einhverjar hótanir gagnvart þeim ríkisstjórnum sem hún hefur setið í? Ég minnist þess ekki. En enn eru menn að taka það alvarlega þó hæstv. félmrh. hafi uppi einhver illyrði í garð samstarfsaðila í ríkisstjórninni og stórra mála eins og fjárlagafrv. Nei, þá þyrfti mikið að gerast, enda mátti heyra það að hæstv. félmrh. var að undirbúa lendinguna með orðum sínum í þessum ræðustól á síðasta sólarhring og vildi hafa það að það hefði svo margt breyst til bóta í þessu fjárlagafrv., margt tekið breytingum að þetta gæti nú allt svona smollið saman. Það hefði verið gaman að fá þær skýringar hjá ráðherranum hvaða atriði það væru sem hæstv. ráðherra nefndi sérstaklega og tíundaði í septembermánuði sl. sem hefðu tekið þeim stakkaskiptum eins og brtt. líta út núna við fjárlagafrv. Hvaða atriði skyldu það vera? Alþfl. og ráðherrar hans hvort sem þeir heita Jóhanna eða Jón eru ekkert á þeirri leið að bregða fæti fyrir eitt eða annað í þessum efnum heldur taka þessu öllu fagnandi og vilja samkvæmt yfirlýsingum í rauninni ganga miklu lengra í niðurskurði í sambandi við fjárlagafrv. jafnhliða því sem þeir taka þátt í að skerða tekjurnar og kistuleggja áformin um skattlagningu á fjármagnstekjur og að gera einhverja alvöru úr hátekjuskattlagningu og öðru slíku til tekjuöflunar. Það væri jafnvel frekar að þúfu eins og hv. 3. þm. Austurl., væri trúandi til að velta hlassi með því að koma eigin flokki og samstarfsaðilum í uppnám út af tveimur millj. kr. Það væri miklu líklegra en að hæstv. félmrh. færi að bregða einhverjum fæti fyrir þetta frv. Ég held að aðilar hvort sem þeir eru innan þings eða utan, ég tala nú ekki um fjölmiðlana, ættu nú að hætta að taka það alvarlega þegar hæstv. félmrh. þykist vera í ólund út af tillögum í ríkisstjórninni og ætli sér að gera eitthvað með málin. Virðulegur forseti. Ég á hlut að brtt. á þskj. 344 við fjárlagafrv., þar sem tillaga er gerð um breytingu á tekjuhlið fjárlagafrv. þannig að tekjurskattur félaga verði ekki lækkaður heldur haldi því stigi sem nú er og tekjuhliðin verði sem svarar rösklega hálfum milljarði hærri en fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Ég mun ekki fjalla efnislega um þessa tillögu sérstaklega, ég er ekki 1. flm. hennar, það mun sá hv. þm. gera, mæla fyrir því. En til ráðstöfunar á þessum hálfa milljarði eða þar um bil gerum við með þessari tillögu ráð fyrir því að virðisaukaskattur sem lagður hefur verið á farþegaflutninga með innanlandsflugi og með almenningsfarartækjum sem og virðisaukaskattur á bækur verði felldur niður með breytingu á lögum þar að lútandi. Þetta er mjög þýðingarmikið mál, þetta er byggðapólitískt mál og þetta er sanngirnismál fyrir þá sem nota almenningsfarartæki hér á aðalþéttbýlissvæði landsins og þetta er stórt menningarmál að því er varðar útgáfu og kaup á bókum í landinu. Á tveimur þskj. er ég einnig flm. að brtt. Á þskj. 339 stend ég að brtt. ásamt þremur öðrum þingmönnum Alþb. þar sem lagt er til að nýr liður komi inn á fjárveitingu til Hafrannsóknastofnunar, nýr liður sem beri heitið Klak- og hrygningarrannsóknir á þorski, að upphæð 14 millj. kr. Í athugasemdum hv. sjútvn. við fjárlagafrv. segir m.a., örstutt tilvitnun. --- Hvar skyldi nú formaður fjárln. vera? Hefst ekki hv. formaður fjárln. við í þingsal loksins þegar hann er kominn til þings heldur stendur á skrafi hér í hliðarsölum? Ef hv. formaður fjárln. gæti nú viðbundist aðeins og hlýtt á mál manna því ég er að víkja hér að brtt. sem skiptir talsverðu máli og kannski meira máli en sýnist fljótt á litið. Ég tala nú ekki um upphæðina 14 millj. kr. sem ekki er há, sem lagt er til að færist til Hafrannsóknastofnunar til rannsókna á klaki og hrygningu þorskstofnsins. Sjútvn. segir um þetta, með leyfi forseta: ,,Fram kom að gert er ráð fyrir nánast óbreyttum fjárlögum frá því sem var á þessu ári. Nefndin bendir á að fjárframlög til rannsókna voru skorin niður á fjárlögum þessa árs`` --- þetta varðar sem sagt Hafrannsóknastofnun --- ,,sem er hættuleg þróun og gera þarf allar hugsanlegar ráðstafanir til að koma í veg fyrir að þessi niðurskurður endurtaki sig. Nefndin gerir þó engar tillögur til breytinga á frv. að svo stöddu.`` Ekki er kveðið fastara að og ekki er skýrt hvort brtt. sé að vænta á milli umræðna eða í tengslum við þetta frv. en það er greinilegt að það er gengið á þófum í kringum þetta mál, þessa hættulegu þróun sem sjútvn. er sammála um að nefna svo og það er sannarlega ekki of fast að orði kveðið. Ég ætla aðeins að ræða þetta mál. Það tengist tillögum sem ég flutti við síðustu fjárlagagerð fyrir árið 1993. Þá var þróunin kannski ekki alveg eins hættuleg eins og hún virðist vera nú. Þá var kannski meiri von um að hægt væri að fjármagna þessar rannsóknir með öðrum hætti en að til kæmu framlög frá ríkinu á fjárlögum. En þeim tillögum var í engu sinnt heldur. Þá var beðið um 10 millj. kr. Svo var beðið um 5 millj. kr. og allt saman fellt. Um þetta mál segir Hafrannsóknastofnun í erindi til fjárln., með leyfi forseta. Að vísu eru það tvö atriði sem ég ætla að koma að sem snerta stofnunina en fyrst þetta: ,,Hrygningar- og klakrannsóknir voru t.d. styrktar í rúmt ár af hagsmunaaðilum í sjávarútvegi. Þessi hagsmunasamtök hafa hins vegar gert okkur ljóst að ekki verði um frekari styrki að ræða.`` --- Hafa gert okkur ljóst að ekki verði um frekari styrki að ræða. --- ,,Markmið þessa verkefnis er að kanna ýmsa eiginleika hrygningar og klaks hjá þorski við Ísland og auka þannig skilning okkar á þeim þáttum sem segja til um nýliðun og lífsafkomu þorskungviðis. Áhersla er lögð á að meta framlag einstaka stærðar (aldurshópa til hrygningarinnar) með því að bera saman lífslíkur hrogna og lirfa þessara hópa. Þessar rannsóknir hafa aðeins staðið í tvö ár en nauðsynlegt er að halda þeim áfram enda virðast þær vera að varpa nýju ljósi á þennan mikilvæga þátt í ævi þorsksins. Þannig benda niðurstöður til að líkurnar á að fá góða nýliðun aukist ef margir hlutfallslega gamlir árgangar eru til staðar í hrygningarstofninum. Áframhaldandi rannsóknir munu því m.a. leiða í ljós hvort elstu árgangarnir leggja meira af mörkum til að viðhalda stofninum heldur en þeir árgangar sem eru tiltölulega nýkomnir inn í hrygingarstofninn. Slíkar niðurstöður mundu hafa mjög mikil áhrif á ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar um nýtingu þorskstofnsins.`` Ég leyfi mér að endurtaka þetta og bið hæstv. fjmrh. einnig að leggja við hlustir. Það varðar hugsanlega niðurstöðu þessa verkefnis sem hefur staðið í tvö ár og ég veit að varaformaður fjárln. hlustar því hann hefur sýnt áhuga á fiskirannsóknum og virðist gera sér ljósa þýðingu þeirra miðað við hans málafylgju hér í þinginu. Þarna segir: ,,Slíkar niðurstöður mundu hafa mjög mikil áhrif á ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar um nýtingu þorskstofnsins.`` Þetta eru stór og ákveðin orð sem hér eru töluð. Getur þingið leyft sér það í ljósi þessarar áherslu frá ráðgjafarstofnun sinni, Hafrannsóknastofnun, að hunsa beiðni stofnunarinnar um fjárveitingu í þessum efnum? Beðið var um 26 millj. kr. Ég var nú ekki svo bjartsýnn að ætla mönnum að samþykkja það fyrst fjárln. tók þetta ekki upp í heild sinni. En legg hér til ásamt fleirum sem flytja þessa brtt. 14 millj. kr. eða rétt röskan helming til þessa verkefnis sem fjárveitingu í von um að það megi þrátt fyrir allt fá aðra aðila til að leggja til þessa verkefnis eða að fá eitthvert fjármagn úr svokölluðum upptökusjóði sem sjútvrn. fer með og sem hugsanlega gæti miðlað einhverju fjármagni til hafrannsókna nú eins og stundum áður. Ég vil biðja hv. formann fjárln. og varaformann nefndarinnar um að líta til þessa máls við áframhaldandi umfjöllun því ég ætla mér ekki að láta þetta mál ganga hér til atkvæða við 2. umr. ef vart verður við einhvern vilja til að skoða málið frekar. Það eru fleiri þættir sem varða Hafrannsóknastofnun sem þingið þyrfti að taka á með öðrum hætti heldur en raun ber vitni og þar nefni ég viðhald hafrannsóknaskipanna. Skipin tvö hin gömlu góðu hafrannsóknaskip, Árni Friðriksson og Bjarni Sæmundsson, eru komin á þriðja tug ára, reyndar Árni Friðriksson 26 ára gamalt skip og Bjarni Sæmundsson 23 ára og og kostar að sjálfsögðu verulegt viðhald árlega og stofnunin hefur sótt þar um ákveðið fjármagn, fór fram á tæpar 50 millj. kr. en er afgreidd með litlum 30 millj. kr. Hvers konar afgreiðsla er þetta af hálfu þingsins?

Það er engin afgreiðsla enn þá.

Það verður dýrt að kaupa nýtt skip þegar að því kemur og það kemur fyrr að því ef ekki er staðið þokkalega að viðhaldi í sambandi við skipin. Formaður fjárln. greinir hér frá því utan úr sal að engin afgreiðsla liggi enn þá fyrir varðandi málið og það er vel. Ég bið hann að taka einnig á þessu máli til þess að þarna verði orðið með eðlilegum hætti við þessari tillögu því að ég held að þarna sé ekkert ofætlað af hálfu stofnunarinnar þegar um viðhaldið er að ræða. Ég tók eftir að hv. þm. Jóna Valgerður Kristjánsdóttir tók vel undir þessa tillögu sem ég hef verið að ræða varðandi klak og rannsóknir og ég veit að það verður hægt að fá hér liðsinni úr mörgum áttum í þinginu, það er í reynd stuðningur við þetta mál og ég treysti einnig hæstv. fjmrh. til að hjálpa til við að þetta lífshagsmunamál okkar allra að auka vitneskju í brýnustu þáttum okkar þjóðarbúskapar að við það verði staðið þegar ekki er nú farið fram á meira heldur en raun ber vitni. Virðulegur forseti. Þá kem ég að brtt. sem ég flyt á þskj. 340 í fjórum liðum. Þar er í fysta lagi farið fram á fjárveitingu til Orkusjóðs til jarðhitaleitar í Austur-Skaftafellssýslu, framlag 3 millj. kr. Á þessu svæði hefur það ánægjulega gerst nú að undanförnu við rannsóknir, sem studdar hafa verið með vissum hætti af opinberri hálfu en heimamenn hafa einnig lagt til allmyndarlega þar á meðal frá Höfn í Hornafirði og einstaklingar sem hafa lagt til þessara rannsókna, að við þær hefur komið í ljós að á þessu svæði er að finna jarðhita, von um jarðhita, sem gæti hugsanlega verið nýtanlegur til hitaveitu fyrir þéttbýlið á Höfn í Hornafirði svo og til nota fyrir bændur til heimilisnota og atvinnurekstrar á nokkrum öðrum svæðum í sýslunni. Þarna er um að ræða, að því er virðist við þær rannsóknir sem komnar eru, þrjú svæði aðallega. Eitt í Nesjum, aðallega við Hoffell og Miðfell í Nesjum og þar er nú verið að bora og þar eru vísbendingar allar jákvæðar. Síðan er það í Suðursveit og einnig í Öræfasveit. Og með þessari fjárveitingu ætlast ég til að heimaaðilum gefist færi á að leita eftir styrkjum á móti eigin framlagi til stuðnings við jarðhitaleit til örvunar í þessu áhættusama fyrirtæki sem það vissulega er. Þar er mikið við að glíma allt frá byrjun, yfirborðskönnunum og grunnum borunum að ekki sé talað um nýtingu hugsanlega í framhaldinu. Það er eðlilegt og sjálfsagt að af opinberri hálfu sé stutt við slíka viðleitni og það auðvitað víðar heldur en á þessu svæði sem hér er þó tekið sérstaklega vegna þess að þarna hefur fundist vísbending um jarðhita meiri en annars staðar sem gæti orðið til nytja en sem betur fer erum við vel á veg komin að nýta jarðhitann í sambandi við húshitun í þéttbýli víða um land. Ekki meira um þessa tillögu. Þá flyt ég tillögu í öðru lagi um litla eina millj. kr. til Náttúruverndarráðs. Nánar tiltekið vegna friðlands á Lónsöræfum. Þetta er svæði sem hefur verið afskaplega lítill sómi sýndur þótt það hafi verið friðlýst með auglýsingu menntmrn. 1977. En þangað streymir nú æ meira af ferðafólki enda hefur þetta svæði upp á alveg óvenjulega mikla náttúrufegurð og fjölbreytni að bjóða. Hér er lögð til fjárveiting sérmerkt til þessa verkefnis nánar til tekið til skipulags á svæðinu, merkinga, leiðbeininga og landvörslu. Þarna er búið að reisa þrjá ferðamannaskála en að öðru leyti er svæðið afar illa undir það búið að taka við þeim straumi ferðamanna sem gert er ráð fyrir inn á svæðið og það varðar bæði náttúruverndina en einnig öðryggisatriði fyrir ferðafólk. Svæðið er flókið, hættusamt fyrir ókunnuga og þá sem ekki eru vanir að ferðast í íslenskri náttúru þar sem hún er hvað stórbrotnust. Og það hefði nú verið gaman fyrir hv. fjárln. að koma á þetta svæði, líka fyrir landbn., sem lagði land undir fót, á síðasta sumri eins og rómað var og nokkuð umrætt. Þannig að þetta svæði svíkur engan sem það sækir heim. En það þarf líka að búa þannig um hnúta að svæðið þoli aukinn ágang og að öryggismál séu þar í viðunandi horfi. Þá er í þriðja lagi tillaga sem ég flyt um framlag til skipulagsstjóra ríkisins vegna skipulags miðhálendis landsins 2,5 millj. kr. Um þetta efni er fjallað í áliti umhvn. til fjárln. og með þessum hætti, virðulegur forseti, ef ég má vitna aðeins í þetta álit: ,,Í máli skipulagsstjóra ríkisins kom fram að verkefni Skipulags ríkisins munu aukast á næsta ári, m.a. með gildistöku laga nr. 63/1993, um mat á umhverfisáhrifum. Þá liggur fyrir að sértekjur stofnunarinnar munu lækka vegna samdráttar í nýbyggingum. Í skýringum með fjárlagafrv. kemur fram að auknum kostnaði skuli mætt með skipulagsbreytingum og hagræðingu í rekstri. Umhvn. vill sérstaklega vekja athygli á að í lögum nr. 73/1993, um breytingu á skipulagslögum, nr. 19/1964, er kveðið á um vinnu við skipulag miðhálendis Íslands. Ekki er gert ráð fyrir fjárveitingu til starfsemi miðhálendisnefndar sem þessi lög gera ráð fyrir í frv. til fjárlaga fyrir árið 1994. Umhvn. leggur áherslu á mikilvægi þess að tryggð verði fjárveiting til að standa straum af kostnaði við störf nefndarinnar, miðhálendisnefndar, en hann hefur verið áætlaður 2,5 millj. kr.`` Til hvers er það, virðulegur forseti, að afgreiða og samþykkja fyrir forgöngu ríkisstjórnar sérstakt lagafrv. um skipulagsmál miðhálendisins og ætla síðan ekki fjárveitingu til þess að tryggja að á grundvelli þeirra laga verði unnið og ætti þó öllum að vera ljós nauðsyn þess að taka á skipulagsmálum þeirrar gersemi sem miðhálendið er. Það væri þess virði, virðulegur forseti, að ræða hér um stöðu mála að því er varðar umhverfismálin, umhvrn. sérstaklega. Ég hef ekki lagt á mig að kalla eftir hæstv. umhvrh. sérstaklega, vegna þess að hér er auðvitað ekkert tækifæri til þess að ræða þessi mál eins og þyrfti að vera. Til þess þyrftum við alveg sérstaka umræðu í reynd, ef vel ætti að vera. En staðan er sú í fjárveitingum á vegum umhvrn. að þar er um lækkun að ræða frá því sem var á síðasta ári í málaflokki þar sem þörfin er jafnbrýn og ætti að vera augljóst, í málaflokki sem alveg nýlega hefur verið sameinaður í einu ráðuneyti, á meðan víða í löndunum í kringum okkur hefur verið tekið myndarlega á og fjárveitingar stórauknar til þessara mála. Þar er eitthvað skemmra á milli orða og efnda, orðs og æðis, heldur en hér gerist, þar sem menn eru í hátíðarræðum og þess utan að skreyta sig með lofsyrðum um framsækna stefnu og mikinn hug í umhverfismálum. Ríkisstjórnin kemur með skýrslu um hvernig hún ætli að standa að þeim málum með fögrum fyrirheitum, en þegar kemur til áherslna við fjárlagagerð þá sjást ekki mikil merki um þetta í reynd, því miður. Og satt að segja er hörmulegt að vaskur maður, eins og ég vil halda að hæstv. umhvrh. geti verið, skuli láta bjóða sér þá meðferð sem þessi málaflokkur fær við fjárlagagerðina. En með litlu mætti þó aðeins um bæta eins og tillögur standa hér til um og kem ég þá að 4. lið í brtt. sem er um Landmælingar Íslands. Þar er gert er ráð fyrir nýjum lið undir heitinu DMA-kortagerð upp á 14 millj. kr. sem umhvn. fjallaði einnig um í sinni umsögn og tók mjög eindregið undir tillögu stofnunarinnar um fjárveitingu til þessa verkefnis. Formaður umhvn. gerði skýra grein fyrir því máli í ræðu sinni fyrr við þessa umræðu og vísa ég til þess sem þar kom fram. En sem kunnugt er þá er kortagerð, sem lengi hefur verið vanrækt hér í landinu, undirstaða undir skipulagsvinnu og öll vitræn vinnubrögð varðandi landnýtingu og landnotkun. Því ætti að vera auðunnið verk að fá stuðning við þá stefnu sem felst í því að nýta þann samning sem gerður hefur verið milli Íslands og Bandaríkjanna í sambandi við kortagerð og kort sem hafa verið hér til sölu en sem nýtast afskaplega lítið vegna þess að þau hafa ekki verið aðlöguð íslenskum aðstæðum sem skyldi. Mun það verða til kostnaðarauka fljótlega, því á nákvæmari kortum þurfum við að halda. Hér er um að ræða kort í mælikvarðanum 1:50.000 og þetta mál verðskuldar athygli og stuðning. Ég hef með þessu, virðulegi forseti, nefnt þær tillögur sem ég stend að, fyrir utan tillögur sem ég flyt með hv. þm. Svavari Gestssyni, sem hann mun vafalaust gera skil hér í umræðunni og ég ætla ekki að fjalla um frekar. Ég vil hins vegar fara fáeinum orðum um þrennt til viðbótar sem tengist umræðunni hér, þrjú mál sem ég vildi aðeins víkja að. Þar sem þau snerta meiri hluta fjárln. og þar á meðal þingmenn úr kjördæmum sem koma þar við sögu, þá hefði ég ekki á móti því að forseti gerði hv. 3. þm. Vestf. viðvart að ég ætli að víkja hér að máli sem snertir Vestfirði og hv. 3. þm. Suðurl. einnig varðandi mál sem nokkuð hafa borið hér á góma og snerta Suðurlandskjördæmi, nánar tiltekið Vestmannaeyjar. Ég ætla ekki að fara að vekja upp hv. 5. þm. Austurl. þó að ég víki aðeins að því ásteytingarefni sem hann hefur gefið tilefni til nú síðustu sólarhringana, en ekki hef ég neitt á móti nærveru hans hér fremur en annarra hv. þm. Ég tek eftir því að á málasviði umhvn. sem ég á sæti í eru tillögur um nýja liði og það situr ekki á mér að fjargviðrast út af því eða hafa á móti því að inn á þann málaflokk komi nýir liðir og sjálfur er ég að gera tillögur þar að lútandi og tel að það beri allt að athuga vel og vandlega sem þar eru gerðar tillögur um. Ég tók eftir því að hér er komin tillaga um sérstaka fjárveitingu, að vísu ekki hár liður upp á 800 þús., um Náttúrugripasafn á Vestfjörðum. Satt að segja fannst mér birta aðeins til þegar ég sá að hér var komin tillaga um náttúrugripasafn á Vestfjörðum, því ég hef satt að segja lengi verið að horfa eftir því og sjálfur unnið að þessum málum hér á árum, að koma upp slíkri stofnun hinum megin á landinu, og leitaði þá einmitt á náðir hv. Alþingis. Ég held að fyrsta bónarbréfið til þingsins hafi verið um lítinn styrk á móti heimaframlagi, að vísu óverulegan styrk sem við nutum í náttúrugripasafninu í Neskaupstað um lengri tíma að nafn þeirrar stofnunar bar hér á góma. Síðar vann ég að frumvarpssmíð í nefnd sem hv. fyrrv. menntmrh. Svavar Gestsson setti á laggir vegna Náttúrufræðistofnunar Íslands og náttúrustofa í landshlutunum sem eru hugsaðar sem framhald eða frekari uppbygging á rannsóknastarfsemi sem sums staðar hefur farið fram á vegum náttúrugripasafna. Þá leituðum við einmitt upplýsinga um það á þeim tíma, líklega 1989, hvað væri að gerast sem víðast á landinu, fá það kortlagt. Þá kom í ljós að á Vestfjörðum var ekki að finna vísi að náttúrugripasafni, við fundum hann ekki, það gaf sig enginn fram þó leitað væri. En nú virðist vera að rofa þarna til og ég vil biðja hv. formann fjárln. að skýra okkur frá því og aðra í meiri hluta fjárln. sem bera þetta fram, hvaða góðu tíðindi hafa hér orðið í þessum efnum, hvaða stofnun er þarna risin sem á að veita stuðning um 800 þús. kr. Ekki efa ég að þar liggi fyrir stofnsamningur og menn séu komnir eitthvað áleiðis, því yfirleitt hefur það verið skilyrði fyrir slíkum fjárveitingum, og þarna sé um mótframlag að ræða. Væri æskilegt að fá upplýst í hvaða samhengi þessi tillaga er gerð. Hefði hún legið fyrir, skrifleg umsókn um þennan stuðning í umhvn., þá hefðum við að sjálfsögðu getað skoðað málið þar, en þetta hefur komið hér inn á milli umræðna og því er eftir þessu spurt. Þá ætla ég ekki að eyða frekari orðum að þessu, en ég óska Vestfirðingum til hamingju ef þeir eru að fá stofnun á þessu sviði þarna hjá sér og vona að vel megi farnast. En þar sem ekki er um að ræða stuðning samkvæmt fjárlagafrv. til annarra hliðstæðra náttúrugripasafna, þá er um sérstakt mál að ræða sem hlýtur að byggja á sérstökum aðstæðum eða slíku, því ella hljóta þeir að spyrja sem fyrir slíkum rekstri standa hvort ekki sé í þessa matarkistuna að leita fjárveitinga á nýjan leik, því um skeið nutu nokkur náttúrugripasöfn stuðnings á fjárlögum. Þá ætla ég aðeins að víkja nokkrum orðum að máli sem hefur orðið umræðuefni fyrr í þessari umræðu, virðulegi forseti, sem er uppbygging á aðstöðu í Vestmannaeyjum vegna sjávarútvegsrannsókna. Kemur hér inn milli umræðna tillaga um nýjan lið í því efni og þar hefur orðið tilefni talsverðrar umræðu og spurninga. Ég ætla að bæta hér örfáum orðum við umræðuna sem orðið hefur um þetta. Ég vil taka skýrt fram að mér finnst að öll mál sem varða þetta svið, þörfina á rannsóknum á sviði sjávarútvegsmála, verðskuldi alla athygli. Hér hefur verið á það minnst að Alþingi samþykkti þáltill. sl. vor um sérstaka áherslu á eflingu sjávarútvegsrannsókna á Eyjafjarðarsvæðinu. Hér liggur fyrir tillaga um nýjan lið, fjárveitingu upp á 13,8 millj. kr., vegna rannsóknaraðstöðu í Vestmannaeyjum. Þegar svo ber við að fjárln. tekur slíkan lið upp, þá er eðlilegt að spurt sé hvernig standi nú á því að það birti til í þessum efnum og við sjáum fjárveitingu upp á þó þetta myndarlega upphæð, án þess að málið hafi mikið verið kynnt áður eða mikið verið í umræðu. Mér sýnist að málið liggi þannig nokkuð ljóslega. Það hefur verið unnið starf heima fyrir til þess að undirbúa þetta mál í samvinnu við ákveðnar deildir í Háskóla Íslands. Það liggur fyrir samningur eða drög í formi viljayfirlýsingar um þetta samstarf Háskóla Íslands og Vestmannaeyjabæjar sem er undirstaðan undir þessa fjárveitingu og hér er ýmislegt athyglisvert á ferðinni. En hitt er líka nokkuð ljóst að þetta mál hefur borið býsna skjótt að og hefur ekki orðið mikið samráð út fyrir veggi þeirra sem hér standa að málinu. Það er nokkuð ljóst að menntmrn. hefur lítið að þessu máli komið, sem yfirmaður Háskóla Íslands, og það liggur jafnframt fyrir eða ég tel mig hafa upplýsingar um það að Hafrannsóknastofnun hafi ekki verið spurð einu orði um þetta mál og þá á ég við aðalstöðvar Hafrannsóknastofnunar. Hér er látið að því liggja að útibúið í Vestmannaeyjum verði þátttakandi og þurfi á húsnæði að halda, en ekkert hefur verið spurst fyrir um málið hjá Hafrannsóknastofnun, a.m.k. liggur ekkert fyrir frá þeirri stofnun hvernig henni lítist á þetta sambýli og samvinnu, sem hér er verið að efna til. Þetta segi ég til viðbótar við það sem komið hefur fram, sem ber vott um það að menn hafa flýtt sér mikið í málinu og það ber nokkuð nýrra við þegar tillaga af þessum toga fær þennan byr og það er ekkert minna en svo að orðið er við beiðninni að fullu. Það er beðið um 13,8 millj. kr., þær eru veittar. Það ber eitthvað nýrra við. Það er eitthvað annað en það sem hin gróna Hafrannsóknastofnun má búa við þegar hún sendir inn erindi sín varðandi hin mestu alvörumál og rannsóknir. Við þurfum í rauninni á því að halda í þessum málum að stilla vel saman. Við þurfum á því að halda. Og við þurfum auðvitað að stíga á stokk saman til þess að tryggja margfalt aukið fjármagn í sambandi við sjávarlífsrannsóknir og vistfræðilegar rannsóknir á hafsvæðum við Ísland. Það er lífsnauðsyn fyrir þessa þjóð að þar verði öðruvísi staðið að málum. Við erum á mikilli hættuslóð stödd varðandi aðalauðlind landsmanna, sjávarauðlindirnar. Og það er tækniþróunin og veiðiaðferðirnar sem eru auðvitað að gera þetta æ brýnna. Það er slík bylting í veiðum og veiðitækni að líkurnar á stórslysum hafa margfaldast fyrir utan það að lífsskilyrðum sjávar, uppeldisskilyrðum botndýra, er verið að raska því það hlýtur að vera öllum áhyggjuefni hvað hlýst af því að hleypa botnvörpunni um allar slóðir í kringum landið, eða mjög víða, með þeim hætti sem raun ber vitni og umbylta lífsskilyrðum á botni. Þetta er nú undirstaðan undir okkar þjóðarbúskap svo að ég bið menn að horfa hér vel í kringum sig í þessum efnum og reyna að stilla sem best saman í sambandi við rannsóknastarfsemi á þessum sviðum. Það er verið að stofna fyrsta prófessorsembættið, er mér tjáð, í fiskifræði held ég að það sé nú kallað, eða á þessu sviði við Háskóla Íslands. Sá prófessor sem á að nota aðstöðuna í Vestmannaeyjum að sagt er, það er ekki búið að ráða hann. Ég veit ekki hvort nokkur getur svarað því hvort sá prófessor muni hafa áhuga á því að stunda rannsóknir í Vestmannaeyjum, en það er eitt af grunninum undir þessu.  Virðulegur forseti. Það er rétt að ég dragi hér senn í land með mitt mál, þó hér sé auðvitað af mörgu að taka ef farið væri að ræða þessa fjárlagagerð og margt sem tengist henni, ég tala nú ekki um ef aðeins er skimað út fyrir mörk þess árs sem hér er horft til og margt í þróuninni sem þörf væri á að ræða. Satt að segja er það með fádæmum, virðulegur forseti, að við skulum ekki hafa haft umræðu um atriði eins og þennan samning sem ég minntist á í upphafi, sem sumir eru að vona að skelli á, verði að veruleika innan skamms, og samninganna sem kenndir eru við GATT, sem sumir virðast halda að muni veita heldur fjöri í heimsviðskipti og heimsbúskapinn. Það skyldi nú ekki vera að það fari eitthvað líkt um það eins og vonirnar með þennan EES-samning, en ég ætla ekki að fara að efna til þeirrar umræðu í sambandi við frv. til fjárlaga. Það er hins vegar umræða sem þörf væri á að fram færi hér núna þegar menn eru hugsanlega á vegamótum að þessu leyti. Ég hef reyndar nýlega í öðru samhengi mælt nokkur aðvörunarorð úr þessum ræðustól að því er snertir þennan margumrædda GATT-samning sem reynt er að mála upp í rósrauðum litum og gylla, en er nú e.t.v. ein varðan í svona heldur óglæsilega slóð sem þjóðir heims eru að feta um þessar mundir. En það var aðeins í lokin þetta litla mál þarna austan að sem ég vildi nefna, virðulegur forseti. Ég ætla að vona að það verði ekki mönnum að vinslitum, hvorki þingmönnum Austurlands né milli þingflokka, sú brtt. sem ég á hlut að ásamt þremur öðrum þingbræðrum að austan. En ég ætla ekki að efna til sérstakrar umræðu um það núna, aðeins geta þess að það eru algerlega órannsakanlegar leiðir sem hafa orðið þar til að skilið hefur á milli þingmanna Austfirðinga út af því máli og er sérstakt athugunarefni hvernig það má verða að menn fari að skipta sér upp í þeim efnum að fenginni reynslu sem við höfum þarna úr kjördæminu frá því fyrir tveimur árum, sem ætti nú ekki að hvetja til þess að fara í ágreining út af þessu efni. En það fær væntanlega niðurstöðu fyrir jólahátíð sem nálgast óðum. Ég vildi að lokum, virðulegur forseti, ítreka hvatningu mína til fjárln., forsætisnefndar þingsins, og raunar okkar allra, að láta verða af því sem fyrst upp úr jólum að endurmeta störf þingsins að því er varðar fjárlagagerð og allt sem henni tengist. Ég held að kominn sé tími til að svo verði og okkur auðnist að láta umræðu og athugun mála í tengslum við fjárlagagerðina verða að öðrum og gildari þætti en hún raunverulega er hér í okkar störfum og sérstaklega að umræða um þessi efni geti orðið til að lyfta okkur svolítið upp úr hjólförum. Hún leiði til bæði bættrar, efnislegrar meðferðar á þeim fjármunum sem við höfum úr að spila og við náum þeim árangri sem hugur þorra þingmanna og allra stefnir í raun að, þó að ágreiningur sé um leiðir að marki og hversu djúpt skuli seilst og hvar skuli seilst í vasa þegnanna í landinu og um ráðstöfun þess fjár sem við öflum í sameiginlegan sjóð.

Frú forseti. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson vék að meðferð fjárlagafrv. og gerð fjárlaga í ræðu sinni hér á undan. Það hefur gerst nokkrum sinnum að ég hef tjáð mig úr ræðustól á haustþingi um þessi efni. Um breytta meðferð þessara mála hefur verið fjallað nokkuð í fjárln. Auk þess hefur verið haldinn fundur með formönnum allra nefnda þingsins þar sem sammælst hefur verið um, eins og tekið er fram í nál. meiri hluta fjárln. og nefnt var í ræðu minni fyrr í dag, að þessi mál skuli tekin upp á nýju ári, þ.e. í janúar nk. Mig undrar það nokkuð varðandi þær umræður sem átt hafa sér stað um breytta meðferð vinnubragða að fjárlögum, að frá þessu skyldi ekki hafa verið gengið í lok síðasta kjörtímabils. Þeir þingmenn sem einkum og sér í lagi hafa tjáð sig um þessi efni eru þingmenn sem sátu á þingi á síðasta kjörtímabili. Það er mjög miður að mönnum skuli ekki hafa auðnast að ganga frá þessu með þeim hætti að allir gætu við unað. Því hlýtur það að vera verkefni þeirra sem nú sitja að takast á við vandann sem eftir var skilinn og ég mun ekki draga af mér við það. Ég get að ýmsu leyti verið sammála hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni að nauðsynlegt sé að fjárlagagerð hefjist fyrr á árinu. Hins vegar vitnaði hann nokkuð til skandinavískra reglna eins og fleiri hafa gert, en ef farið væri að skandinavískum reglum, þá gæti það hins vegar ekki gengið að ræðutími væri með þeim hætti sem verið hefur við þessa fjárlagaumræðu hér í dag.

Virðulegi forseti. Ræðutíminn er ekki vandamálið í þessum efnum, það er mikill misskilningur. Spurningin er um það hvernig menn vilja haga þessum störfum, hvaða vilja menn hafa í þeim efnum og það voru ekki þeir sem --- ýmsir þeir ræddu þessi mál í lok síðasta kjörtímabils sem drógu lappirnar í sambandi við breytingar á vinnubrögðum. Ég held að ég geti bent á þingtíðindi því til staðfestingar að ég hvatti mjög eindregið til gjörbreyttra vinnubragða í sambandi við fjárlagagerðina. Menn tækju t.d. mun stærri skref í sambandi við samstarf fjárln. og fagnefnda. Menn tækju fyrir málefnaflokka í sambandi við fjárlagagerðina og fjárlagafrv. endurspeglaði í raun með miklu skýrari hætti áherslur stjórnvalda, ríkisstjórnar, í sambandi við einstaka málaflokka. Það þarf ekki annað en líta í fjárlagafrumvörp nágrannalanda til að sjá allt annan svip á þessum málum, t.d. í umhverfismálunum sem ég hef gert hér að umræðuefni. Það fylgir sérstök græn bók sem fylgirit með fjárlagafrv. af hálfu umhvrn. norska, svo litið sé til Noregs, þar sem saman er dregið allt það sem snertir umhverfismál óháð því hvort það er beint undir umhvrn. eða utanrrn. eða hvaða ráðuneyti leggur það til. Þetta lesa menn í samfellu í fjárlagafrv. þar í landi. Ég hef hvatt til þess að það verði hér umræða um hvern einstakan málaflokk þar sem skipst verði á skoðunum sérstaklega við viðkomandi fagráðherra og það í aðdraganda 2. umr. fjárlaga þar sem menn taka að lokum á málinu til afgreiðslu í ljósi fram kominna tillagna frá fjárln. og öðrum.

Virðulegi forseti. Það voru alls ekki mín orð hér á undan að ræðutími væri vandamál við umræðuna. Ég hafði hins vegar orð á því og hef sagt það margoft hér áður að ég tel mikla ástæðu og brýna ástæðu til þess að taka upp athugun á því hvort skynsamlegt væri að gera breytingar á meðferð fjárlagafrv. og gerð fjárlaga. Það hafa orðið sammæli um milli formanna nefnda að ganga til þessa verks í janúar nk. og ég hef til þess fullan vilja og hef marglýst því yfir, þannig að það þarf ekkert að þrátta um það. Hitt er svo annað að ef við göngum til þessa verks, þá verðum við auðvitað að semja okkur að reglum og við verðum að hlíta þeim reglum sem við munum sammælast um. Og ég vil einungis ítreka það að í þeim umræðum sem átt hafa sér stað um þessi efni þá hefur það iðulega komið fram að menn hafa bent á ýmislegt sem kann að henta þeim við vissar aðstæður, en ekki viljað taka á öðrum atriðum sem e.t.v. gætu orðið gegn þeim á öðrum sviðum. Við verðum að ganga til samkomulags og ná samkomulagi í bróðerni og við munum gera það og hefja þessi störf í janúar nk.

Virðulegi forseti. Það sem þarf að gerast ef menn vilja fá breytt vinnubrögð hér á Alþingi er að stíga skref sem menn hafa verið að hika við, sýna smávegis lit með því að deila völdum milli stjórnar og stjórnarandstöðu í litlu í sambandi við formennsku í þingnefndum. Það er lítið skref en skref til bóta. En það sem máli skiptir er að forusta þingsins, forsetadæmi þingsins, lyfti sér yfir stjórn og stjórnarandstöðu og stjórnarandstaðan hafi þar áhrif ekki síður en ríkjandi meiri hluti í sambandi við þinghaldið og við fáum hér yfirstjórn í þinginu sem njóti þannig óskoraðs trausts. Þetta segi ég ekki vegna neinna einstaklinga eða hverjir það skipa, heldur að menn geti komið málum hér í annan og skikkanlegri farveg. Það er lykillinn að því að fá annan svip á þinghald á Alþingi Íslendinga.

Virðulegi forseti. Hv. 4. þm. Austurl. hafði á orði að í þeirri litlu fjárveitingu, 0,8 millj. kr., vegna náttúrugripasafns á Vestfjörðum, hafi hann séð ákveðið ljós í myrkrinu. Ég verð að segja eins og er að mér finnst þetta heldur lítil týra, en engu að síður er ég sammála hv. þm. um það að þetta er hið þarfasta og merkasta mál. Það er þannig til komið að í Bolungarvík hafa menn á undanförnum árum unnið hörðum höndum að því að undirbúa gott náttúrugripasafn sem þeir hafa vænst að gæti orðið leiðandi í kjördæminu sem náttúrugripasafn og jafnvel eygt þá von að þegar fram liðu stundir þá gæti þetta orðið náttúrustofa fyrir fjórðunginn. Þetta litla safn eða vísir að safni komst nokkuð í fjölmiðla í sumar og tengdist tilteknu dýri, ísbirni, sem felldur var norður af Íslandi 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir þær upplýsingar sem hann kom hér með. Það sem ég vildi í rauninni fá upplýst er það, er þetta safn orðinn veruleiki? Er búið að stofna til þess? Liggur fyrir stofnskrá? Hvað leggja heimamenn á móti í sambandi við fjárveitingar? Hvernig er sem sagt staðið að þessum málum formlega? Væntanlega liggur fyrir erindi, fyrir fjárln., í sambandi við málið. Ég spyr um þetta bara vegna hliðstæðu við það hvernig þessi mál hafa þróast annars staðar. Þar sem slíkum söfnum hefur verið komið á legg, þá hefur verið um að ræða að ríkið hefur lagt fram stuðning og vonandi getur það orðið til þess að slík stofnun komist á legg eða verði alvörustofnun á Vestfjörðum og þegar tímar líða geti einnig orðið rannsóknarstarfsemi þar í tengslum við það sem þingmaðurinn nefndi sem náttúrustofa. En mér er sem sagt ekki alveg ljóst hversu langt málið er komið í þessum efnum og hvert framlag heimamanna er til safnsins, hvort það er raunverlega komið á laggirnar eða hvort verið sé að gefa þarna innspýtingu til að þetta verði að veruleika.

Virðulegi forseti. Þessu máli er þannig til að svara að að því hefur verið unnið ötullega af áhugasömum heimamönnum undanfarin ár. Þar hafa mjög margir komið að. Þetta safn hefur ekki síst verið tengt minningu Steins Emilssonar, eins kunnasta jarðvísindamanns sem uppi var fyrr á þessari öld og er látinn fyrir nokkrum árum. Ætlunin var raunar að safnið yrði opnað núna rétt fyrir jólin, en af því getur ekki orðið. Mér er hins vegar ekki kunnugt um hvort búið er að gera endanlegan samning um starfsemi safnsins. Það mun vera ætlunin að safnið opni á vordögum með myndarlegum hætti og þá tel ég sjálfsagt, eins og hv. 4 þm. Austurl. vék að, að formlegir samningar liggi þar fyrir og það liggi ljóst fyrir með hvaða hætti starfsemi safnsins verður. Ég held hins vegar að það fari ekkert á milli mála og það er auðvitað gefið til kynna með þessari litlu fjárveitingu, að hér er auðvitað verið að fara af stað af nokkrum vanefnum. Bæjarfélagið hefur lagt til nokkra fjármuni en einkanlega hefur þetta verið gert af áhugasömum einstaklingum sem hafa verið að safna til þessa munum og verið að undirbyggja það að hægt sé að opna þetta litla safn. Mjór er mikils vísir er stundum sagt og ég vona að það muni eiga við um þetta safn. Það hefur þegar eignast allnokkra gripi, m.a. fugla sem áhugasamur sóknarprestur, séra Sigurður Ægisson, hafði forgöngu um og ef fram heldur sem horfir og ýmis fyrirheit um safngripi munu rætast, þá efast ég ekki um að þar geti í framtíðinni risið býsna myndarlegt safn. En ég tek undir það með hv. 4. þm. Austurl. að ég held að þetta þurfi hins vegar þegar fram í sækir að gerast formlega og skipulega, m.a. til þess að tryggja það að ríkisvaldið geti með eðlilegum hætti komið þarna til liðs við heimamenn í uppbyggingu safnsins.

Virðulegi forseti. Ég ætlaði í fyrsta lagi að fara yfir brtt. sem ég flyt ýmist einn eða ásamt öðrum þingmönnum Alþb. Í öðru lagi ætlaði ég að fara aðeins yfir nál. þeirra nefnda sem ég á sæti í, þ.e. hv. menntmn. og hv. iðnn. og í þriðja lagi ætlaði ég lítillega að ræða um hina skattalegu undirstöðu fjárlagafrv. fyrir árið 1994. En fyrst ætla ég að víkja aðeins að brtt. Á þskj. 341 flyt ég tvær brtt. Í fyrsta lagi tillögu um lítils háttar framlag til framkvæmda við félagsaðstöðu Fjölbrautaskólans við Ármúla. Þannig háttar til að þessi skóli hefur búið við afar knappan og erfiðan húsakost um langt árabil. Þessi skóli hefur gegnt mjög mikilvægu hlutverki í framhaldsskólaflórunni á þéttbýlissvæðinu, m.a. vegna þess að hann hefur talið sér skylt og sýnt myndarskap í því að taka við verulegum fjölda nemenda utan af landi. Eins og allir vita sem þekkja eitthvað til í skólum þá liggur það í augum uppi að þegar nemendurnir eiga ekki heima í viðkomandi byggðarlagi þá er þeim mun meiri þörf fyrir önnur afdrep fyrir þá í skólahúsæðinu eða í tengslum við það heldur en ella væri. Af þeim ástæðum er mjög nauðsynlegt fyrir þennan skóla, Fjölbrautaskólann við Ármúla, að fá þetta viðbótarhúsnæði. Teikningar liggja fyrir, byggingarnefnd hefur verið að störfum, alla vega hefur verið farið yfir þessi mál í skólanefndinni, ef ég man rétt, og þess vegna flyt ég hér litla tillögu um 10 millj. kr. til þess að undirbúa framkvæmdir við félagsaðstöðu Fjölbrautaskólans við Ármúla. Í öðru lagi flyt ég tillögu um annan framhaldsskóla í Reykjavík sem er Stýrimannaskólinn, en eins og kunnugt er hefur húsnæði hans ekki verið nægilega vel við haldið á undanförnum árum og stýrimannaskólamenn skrifuðu okkur, þingmönnum Reykvíkinga, fyrr á þessu þingi þar sem óskað var eftir sérstökum framlögum í þennan skóla. Og af þeim ástæðum flyt ég litla tillögu um það efni á þskj. 341. Ég sé síðan að hv. meiri hluti fjárln. flytur tillögu um fjármuni í þessu skyni, bæði varðandi framkvæmdir og viðhald og er raunar heldur rausnarlegri en ég er í þeirri tillögu sem ég legg til þannig að það liggur í augum uppi að ég dreg mína tillögu til baka og ég vænti þess að meiri hluti fjárln. telji það til marks um það að menn vilji eiga gott samstarf en ekki það að menn vilji strekkja fram með sína hluti. Ég tel að það sé skynsamlegt af meiri hlutanum að taka svona á þessu máli þó að ég sjái út af fyrir sig ekki á öllum tillögum meiri hlutans að því er varðar menntmrn. að þar sé fylgt faglegri forgangsröð. Væri út af fyrir sig fróðlegt að ræða það í betra tómi heldur en á þessari nóttu. En ég tel ástæðu til að þakka meiri hlutanum fyrir það að flytja tillögu um Stýrimannaskólann og ég tel einnig ástæðu til að vekja athygli á því að í fjárlagafrv. er líka gert ráð fyrir nokkrum fjármunum til þess að gera við gamla Stýrimannaskólahúsið. Ég tel að það sé út af fyrir sig sérstaklega þakkarvert að það hús á að taka í gegn, gera upp og lagfæra vegna þess að það er engum til sóma eins og það hefur þróast eftir að því var skilað. Og það er Reykjavíkurborg til skammar hvernig hún skilaði því húsnæði eftir margra ára notkun án þess að leggja neina fjármuni í endurbætur og viðhald á því húsnæði. Úr því að ég er farinn að tala um einstakar tillögur á vegum menntmrn. þá vil ég nefna tvær aðrar sem ég tel að séu sérstaklega jákvæðar og tel ástæðu til að nefna hér. Önnur er tillaga sú sem hér liggur fyrir í upphaflegu fjárlagafrv. um framlög vegna nýbúa. Ég tel að þar sé myndarlega á hlutunum tekið þar sem gert er ráð fyrir 16 millj. kr. til þess að útbúa kennsluefni m.a. fyrir nýbúa. Ég tel að það sé mjög þarft mál og ég vek athygli á því að sú tillaga er í mjög góðu samræmi við þann málflutning sem hér hefur verið hafður uppi á Alþingi af hv. þm. Guðrúnu J. Halldórsdóttur sem eins og kunnugt er hefur stundum setið fyrir Kvennalistann á þessu þingi. Ég vil einnig --- og ég tel að það sé í raun og veru skylt mál --- fagna því að í fjárlagafrv. sé gert ráð fyrir að á næsta hausti verði hafin kennsla í táknmálstúlkun við Háskóla Íslands. Ég tel að það sé mikið framfaraspor, þar sé verið að stíga stórt skref í þá átt að viðurkenna þennan málminnihlutahóp sem heyrnarlausir eru. Og að stíga skref í þá átt að táknmálið verði viðurkennt sem móðurmál heyrnarlausra sem hlýtur að vera næsta skref sem við reynum að stíga að undangengnum eðlilegum rannsóknum þeirra mála. Ég vil þá víkja að brtt. sem ég flyt á þskj. 342 ásamt hv. þm. Ragnari Arnalds, Kristni H. Gunnarssyni, Ragnari Elbergssyni og Hjörleifi Guttormssyni, en þar er í fyrsta lagi gert ráð fyrir því að veita 160 millj. kr., sem er stærsta brtt. Alþb. við þessa fjárlagaumræðu, til þess að hægt sé að framkvæma grunnskólalögin eins og þau liggja fyrir þannig að skerðingarákvæðin verði afnumin bæði að því er varðar fjölda í bekkjum og að því er varðar tímafjölda á nemendur. Ég hef fjallað nokkuð um þessa tillögu eða þetta efni, m.a. í umræðum um frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum, þannig að ég tel í sjálfu sér ekki ástæðu til að ræða hana ítarlega á þessum fundi þar sem ég tel að hún sé fullrökstudd, bæði í mínum ræðum og fjölda margra annarra þingmanna stjórnarandstöðunnar, bæði nú á þessu þingi og á undanförnum árum. Í öðru lagi flytjum við á þessu þingskjali sérstaka tillögu um að fella niður svokallað áfengismeðferðargjald hjá stofnunum SÁÁ. Það er sem sagt gert ráð fyrir því að sértekjur sem samtök áhugamanna um áfengisvandamálið eiga að fá upp á 24,4 millj. í fjárlagafrv. verði 7,2 millj. kr. Mér er það ljóst að hér er aðeins um hluta þessa áfengismeðferðargjalds að ræða vegna þess að í fjárlagafrv. er einnig gert ráð fyrir því að það verði innheimt í Hlaðgerðarkoti og að það verði innheimt af Ríkisspítölunum á Vífilsstöðum. En ég tel auðvitað einboðið að ef þessi lækkun á sértekjum SÁÁ yrði samþykkt hér þá mundi það ganga yfir Ríkisspítalana og Hlaðgerðarkot við 3. umr. Ég tel að hér sé farið inn á alveg stórhættulega braut. Hér er í raun og veru farið inn á þá braut að láta fólk borga fyrir sjúkrahúsvist. Það þarf enginn og á enginn að gera tilraun til þess að rökstyðja þetta með því að langlegusjúklingar sem eru inni á spítölum greiði að nokkru fyrir það með lífeyrisgreiðslum sínum, það er algjörlega ósambærilegt mál. Ég tel hins vegar að ef þetta áfengismeðferðargjald verður samþykkt þá sé í raun og veru verið að samþykkja sjúklingaskatt til frambúðar og það gæti orðið á öðrum sviðum. Ég tel þess vegna að hér sé um stórkostlega mikið prinsipp-mál að ræða, miklu stærra heldur en nemur þeim tölum sem hér eru uppi. Ég hef orðið var við það að Alþfl. hefur á undanförnum árum, í þeim þrengingum sem hann hefur verið í í núverandi ríkisstjórn, reynt að verja sig með því að menn komist ókeypis inn á sjúkrahús. Og hann telur að hann hafi staðið gegn kröfum Sjálfstfl. um að tekið yrði gjald af fólki um leið og það leggst inn á sjúkrahús. Ég tel að með þessum tillögum um áfengismeðferðargjaldið sé Alþfl. að ganga á bak þeirra fyrirheita sem hann hefur gert í þessu efni. Þess vegna flytjum við þessa tillögu því við teljum að hér sé um að ræða alvarlegt mál, grundvallaratriði. Og ég vil segja það fyrir mitt leyti að ég er tilbúinn til að fara í þann leiðangur með stjórnarliðinu eða hverjum sem er að finna leiðir til að ná í aðra peninga en þessa til að stoppa upp í þann stóra halla sem nú er á ríkissjóði. Ég tel satt að segja að hér sé um að ræða pólitískt grundvallaratriði sem menn eigi ekki að afgreiða svona. Og ég skora á meiri hlutann að hafna þessari tillögu um þetta sérstaka áfengimeðferðargjald. Loks flyt ég einn, virðulegi forseti, tillögu sem er brtt. við brtt. hv. þm. Ingibjargar Pálmadóttur. En hún gerir ráð fyrir því að bætt verði við 6. gr. fjárlagafrv. nýrri grein sem miðist við að Staðarfell í Dölum verði afhent SÁÁ til frambúðar. Ég kannast við að þessi tillaga kom hér á dagskrá á síðasta þingi og þá greiddi ég atkvæði gegn henni. Ég tel að það sé algjörlega óeðlilegt að afhenda félagasamtökum af hvaða tagi sem er þennan stað. Algjörlega óeðlilegt. Hér er um að ræða menningarstað í héraði sem er á fallanda fæti og á sér ekki marga staði sem héraðið hefur ástæðu til að halda verulega á lofti og því taldi ég þessa tillögu fráleita og greiddi atkvæði gegn henni á síðasta þingi. Hún var felld með mínu atkvæði og stjórnarþingmanna. Að þessu sinni hef ég ákveðið, vegna þess að það hefur heyrst að það standi til að loka á Staðarfelli, að flytja hér brtt. við tillögu hv. þm. Ingibjargar Pálmadóttur þar sem segir að á eftir orðunum ,,Staðarfelli í Dölum`` komi: enda verði þar starfrækt áfram meðferðarheimili. Ég tel sem sagt með öðrum orðum að það verði hugsanlegt að fallast á það að afhenda SÁÁ þennan stað enda sé tryggt að þar verði starfrækt áfram meðferðarheimili. Ég vil í tilefni af þessu, virðulegi forseti, spyrja hv. formann fjárln., sem heiðrar okkur hér með nærveru sinni, hvort það sé ætlunin að tryggja rekstur meðferðarheimilisins á Staðarfelli á næsta ári eða hvort áform séu uppi um að loka meðferðarheimilinu á Staðarfelli á miðju næsta ári eða á einhverjum öðrum tíma á árinu 1994. Það er alveg nauðsynlegt að upplýsingar liggi fyrir um þetta mál áður en 2. umr. lýkur um fjárlögin fyrir árið 1994. Ég hef þá vikið að brtt. þeim sem ég flyt, virðulegur forseti, og hef þessu næst hugsað mér að fara aðeins yfir þau nál. sem koma frá þeim nefndum sem ég á sæti í, þ.e. frá hv. menntmn. og hv. iðnn. Það er þá fyrst frá hv. menntmn. en þar stend ég að áliti ásamt hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur og Kristínu Ástgeirsdóttur um fjárlagafrv. fyrir árið 1994. Það verður að segja það eins og er að nefndin fór ekkert sérlega ítarlega í þessi mál að mínu mati. Ég held að það sé reyndar þannig með fleiri þingnefndir vegna þess að þær hanga dálítið í lausu lofti í sambandi við meðferð fjárlagafrv. Engu að síður var farið yfir vissa þætti og það sem við nefnum í okkar nál., minni hlutinn, eru þrjú atriði. Það er í fyrsta lagi Lánasjóður íslenskra námsmanna. Þar setjum við fram sjónarmið sem við höfum áður sett fram og eru gamalkunn og ég ætla ekki að endurtaka að öðru leyti en því að ég ætla að segja: Það er alveg furðulegt að Lánasjóður íslenskra námsmanna skuli ekki geta gengið þannig frá sínum reglum um úthlutun lána að þær samræmist nokkurn veginn þeim kröfum sem gerðar eru um námsframvindu í Háskóla Íslands eða venjulegum skólum. Ég undrast það satt að segja að það skuli vera þannig að kröfur LÍN um 100% námsframvindu séu með þeim hætti að þær eru mjög oft í ósamræmi við kröfur skóla. Það er ástæða til að skora á ríkisstjórnina að fara í að breyta þessu atriði því ég er sannfærður um það, hæstv. forseti, að hér er ekki um stórfellt útgjaldaatriði að ræða. Hér er um að ræða almennt fyrirkomulagsatriði. Og ég tel að það sé hreinn þvergirðingsháttur og ekkert annað að standa að málum með þeim hætti sem gert er núna í úthlutunarreglum Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Þess vegna tek ég þetta atriði hér upp að ég tel að það liggi beint við að lagfæra atriði af þessum toga. Í öðru lagi förum við sérstaklega yfir niðurskurðinn í grunnskólanum í okkar nál. Og í þriðja lagi, og það hef ég reyndar rætt áður, ræðum við aðeins um verðlagsforsendur frv. og um það mál ætla ég að ræða nokkuð. Í nál. okkar segir: ,,Við meðferð málsins í menntmn. var spurt um verðlagsforsendur frumvarpsins. Giskað var á að í frumvarpinu óbreyttu væri verulegur niðurskurður umfram það sem í raun sæist þar sem verðlagsforsendur frumvarpsins væru ekki réttar. Menntmrn. var beðið um að gera grein fyrir þessu máli á minnisblaði. Minnisblaðið kom aldrei og ástæða þess hve seint þetta álit minni hlutans kemur er að beðið hefur verið eftir minnisblaði menntmrn. um verðlagsforsendur og launaskrið. Minni hlutinn hvetur fjárln. sérstaklega til þess að fara yfir verðlagsforsendur og launaskrið og bendir á að erfiðara er að leysa slíkan vanda í skólum en annars staðar vegna þess ramma sem skólunum er nú ætlaður. Séu þessar forsendur rangar getur verið að það vanti hundruð milljóna króna í menntmrn. eitt. Samtals hafa framlög til menntamála lækkað um 1,6 milljarða kr. í tíð núverandi ríkisstjórnar.`` Ég sé að hv. fjárln. hefur af einhverjum ástæðum tekið eftir þessum ábendingum eða fengið þær annars staðar að því að í ræðu hv. formanns fjárln. segir svo, með leyfi forseta, samkvæmt handriti sem ég fékk frá formanninum hér í dag: ,,Lagt er til að óskiptur liður framhaldsskóla hækki um 50 millj. kr. Í fjárlagafrv. eru engar fjárhæðir til að mæta launaskriði og aldursflokkahækkunum sem kunna að eiga sér stað milli áranna 1993 og 1994 né heldur hafa verið bættar hækkanir vegna launasamninga sem gerðir hafa verið án þátttöku samninganefndar ríkisins eða fjmrn.`` Það er spurning, hæstv. forseti, hvort það væri hægt að fá hingað hæstv. fjmrh. Ég vildi aðeins tala um þetta við hann. Í ræðu hv. formanns fjárln. segir: ,,Menntmrn. telur útilokað að skólakerfið geti mætt öllum þessum þáttum óbættum þar sem svigrúm til túlkunar á kjarasamningum kennara er mjög þröngt. Að auki hafa verið útfærðar bókanir í kjarasamningum við kennara með þátttöku samninganefndar ríkisins. Hækkunin er færð á óskiptan lið en verður dreift á einstaka skóla við gerð greiðsluáætlunar í upphafi næsta árs.`` Ég átta mig satt að segja ekki alveg á þessu máli --- og ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir að koma í salinn. --- Ástæðan fyrir að ég bað hæstv. ráðherra um að koma hér er sú að í ræðu formanns fjárln. í dag segir svo, með leyfi forseta: ,,Lagt er til að óskiptur liður framhaldsskóla hækki um 50 millj. kr. Í fjárlagafrv. eru engar fjárhæðir til að mæta launaskriði og aldursflokkahækkunum sem kunna að eiga sér stað milli áranna 1993 og 1994 né heldur hafa verið bættar hækkanir vegna launasamninga sem gerðir hafa verið án þátttöku samninganefndar ríkisins eða fjmrn.`` Og síðan eru settar í þetta 50 millj. kr. Út af fyrir sig held ég að ég átti mig alveg á því hvert er tilefnið. Það er sem sagt það að í fjárlagafrv. eru engar fjárhæðir til að mæta launaskriði og aldursflokkahækkunum sem kunna að eiga sér stað milli áranna 1993 og 1994. Það eru væntanlega inni í fjárlagafrv. upphæðir til að mæta aldursflokkahækkunum sem um hefur verið samið, ég reikna alveg fastlega með því, en ekki þær sem eru óvissar. En maður veit að í þeim efnum vill oft verða nokkur hreyfing þannig að mér sýnist að þarna sé verið að tala um að dekka eftirtaldar upphæðir: 1. Mæta launaskriði. 2. Mæta aldursflokkahækkunum. 3. Mæta hækkunum sem verða vegna samninga sem aðrir aðilar gera en samninganefnd ríkisins, eins og stendur hér í ræðunni. 4. Hækkanir sem verða vegna útfærslu á bókunum í kjarasamningum við kennara sem gerðir hafa verið með þátttöku samninganefndar ríkisins. Þannig að þetta eru hugsanlega fjórir þættir. Þá verð ég að segja: Hvernig stendur á því að þetta er bara á framhaldsskólum en ekki annars staðar, ekki á grunnskólum vegna þess að þar eru hlutirnir alveg jafnstífir og annars staðar?  En ég ætla þá að bera annað undir hæstv. ráðherra og það er að mér hefur borist bréf, reyndar afrit. Það er of mikið sagt að mér hafi borist bréf. Mér liggur við að segja að það sé hrokafullt að segja að mér hafi borist bréf. Ég fékk afrit. Það er frá borgarstjóranum í Reykjavík. Hann heitir Markús Örn Antonsson. Hann er í Sjálfstfl. Hann er í miklum vanda staddur, pilturinn sá, vegna þess að það á að fara að breyta hér stórkostlega skattkerfinu. Hann segir í bréfi til félmn. Alþingis: ,,Þær breytingar sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir að verði lögfestar munu staðfesta og auka yfirfærslu á skattbyrði félaga og fyrirtækja og einstaklinga. Lög nr. 113/1992 kváðu á um að innheimta aðstöðugjalds skyldi til bráðabirgða felld niður árið 1993 og sveitarfélögum bættur tekjumissirinn með greiðslum úr ríkissjóði. Til að mæta þeim greiðslum að hluta var jafnframt ákveðið að hækka tekjuskatt til ríkisins um 1,5%. Með setningu þeirra laga og ákvæðum frv. nú er slitið að mestu leyti á skattaleg tengsl sveitarfélaga við atvinnurekstur og þar með á nauðsynlegan og eðlilegan hvata fyrir sveitarfélögin að búa atvinnurekstri aðstöðu og laða hann til sín. Fjárhagslegt sjálfstæði sveitarfélaga og sjálfsforræði er stórlega skert. Felldur er niður sjálfstæður tekjustofn þeirra.`` Síðan er rakið í hvaða vanda Reykjavík er stödd að þessu leytinu til. Hér segir að skattbyrði íbúa Reykjavíkur mundi að óbreyttu með þessum kerfisbreytingum aukast um 0,65--0,85% á næsta ári og auk þess um 0,25--0,3% til að mæta þeim tekjumissi sem yrði eftir að skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði væri fallinn niður eftir árslok 1994. Þannig að hér er sem sagt verið að tala um skattahækkanir í Reykjavík að mati borgarstjórans og að frumkvæði ríkisstjórnarinnar um 0,9--1,15% á næsta ári. Borgarstjórn Reykjavíkur hefur svör við þessum vanda. Hún vill halda áfram því kerfi sem hefur verið í gangi, bráðabirgðakerfi að vísu, því að hér segir svo, með leyfi forseta: ,,Það er ekki góð stjórnsýsla að breyta í sífellu jafnviðkvæmum og flóknum málum sem skattamál eru. Eðlilegt hefði verið að fá lengri reynslu af tekjustofnalögunum áður en farið var að umbylta þeim. Þetta var að vissu leyti viðurkennt með þeim breytingum sem gerðar voru á tekjustofnalögunum með lögum nr. 113/1992. Þar var kveðið á um að sveitarfélögin fengju á árinu 1993 greiðslur úr ríkissjóði vegna tekjumissisins sem þau urðu fyrir á því ári þegar fallið var frá innheimtu aðstöðugjalds. Nú eru uppi ráðagerðir um stórfelldan verkefnaflutning frá ríki til sveitarfélaga og tímasett að grunnskólinn verði alfarið verkefni sveitarfélaganna frá 1. ágúst 1995.`` --- Sem að vísu hefur auðvitað ekki verið ákveðið. En borgarstjórinn heldur áfram: ,,Þetta hlýtur að kalla á mikla uppstokkun á tekjustofnum sveitarfélaga og tilfærslu skatta til þeirra frá ríkinu. Því er skynsamlegt að láta aðgerðir í skattamálum bíða en halda a.m.k. á næsta ári óbreyttu fyrirkomulagi frá því sem í gildi hefur verið í ár.`` Nú vil ég spyrja hæstv. fjmrh.: Er hann staðráðinn í að fara með þessar skattaforsendur fjárlagafrv. í gegnum þingið? Er hann staðráðinn í því eða hyggst hann hlusta á borgarstjórn Reykjavíkur? Venjan hefur verið sú að borgarstjórn Reykjavíkur hefur haft mikil áhrif hér í þessari stofnun þegar um hefur verið að ræða þingmenn Sjálfstfl., sérstaklega úr Reykjavík. Nú er hæstv. fjmrh. einn þeirra og hæstv. forsrh. og þess vegna hlýt ég að spyrja hvort það sé virkilega þannig að þeir ætli að standa þannig að málum að borgarstjórn Reykjavíkur telji sig nauðbeygða til þess að hækka skatta núna við afgreiðslu fjárhagsáætlunar fyrir 1994 með þeim hætti sem hér hefur verið rakið. Eða er fjmrh. tilbúinn til þess að framlengja það kerfi sem tekið var upp til bráðabirgða óbreytt út næsta ár og þar með í raun og veru út kjörtímabilið? Satt best að segja held ég að það sé ýmislegt til í þeim sjónarmiðum sem fram koma í bréfi borgarstjórans í Reykjavík. Það er auðvitað óskaplegt að sulla í skattamálum með þeim hætti sem menn hafa verið að gera hér á undanförnum árum. Við sem höfum verið hér um nokkurt skeið höfum horft á þvílíkar kollsteypur núna á síðustu 5--6 árum í skattamálum á Íslandi að það er alveg með ólíkindum. Það er nú staðgreiðslukerfi skatta, þótti fínt. Svo kom virðisaukaskatturinn. Hann átti algjörlega að afnema skattsvik eins og kunnugt er og það var í fjármálaráðherratíð Jóns Baldvins Hannibalssonar sem hann var tekinn upp. Síðan er ákveðið að fella niður aðstöðugjaldið. Og svo er verið að grauta í þessum skattamálum út og suður einlægt eins og t.d. vaxtaafslætti vegna íbúðarhúsnæðis o.s.frv. þannig að eftir stendur það að þjóðin veit ekki sitt rjúkandi ráð í þessum efnum. Þeir flokkar sem lofuðu skattalækkunum fyrir kosningar, bæði síðustu og næstsíðustu, eru núna búnir að vinna það afrek að hækka skattprósentu einstaklinga í tekjuskatti upp í 41--42% á sama tíma og skattar af fyrirtækjum eru lækkaðir stórkostlega. Ég held satt að segja, virðulegi forseti, að þetta hringl með skattana sé eitt það allra versta sem hægt er að hugsa sér, ef það á að halda uppi eðlilegu og virku skattkerfi í landinu. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. fjmrh.: Hyggst hann verða við óskum borgarstjórnar Reykjavíkur í þessu máli eða er hann staðráðinn í að hafa bænarskrá Markúsar Arnar Antonssonar, borgarstjórans í Reykjavík, að engu? Virðulegi forseti. Það er væntanlega komið að lokum þessarar umræðu um fjárlög fyrir árið 1994, þ.e. lokum 2. umr. þó að hér séu nokkrar ræður eftir og getur vel verið að renni nýr dagur áður en umræðunni lýkur. Það er alveg rétt sem hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson sagði hér fyrr í kvöld í þessari umræðu að í raun og veru benti allt til þess að stjórnarflokkarnir hefðu gefist upp. Hallatölurnar í ríkissjóði eru alveg ofboðslegar. Meiri hluti fjárln. virðist vera þannig staddur að hann telji óhjákvæmilegt að bæta þar talsverðu við og það er nokkuð sérkennilegt miðað við það að formaður fjárln. er úr Alþfl. en formaður Alþfl. hefur aftur á móti sagt að stefna Alþfl. sé að róta þessum halla niður um nokkra milljarða kr. Það er í raun og veru þannig að þegar maður horfir á þessa hluti, á þessa ríkisstjórn eins og hún er núna að leggja þetta frv. hér fyrir, þá er það bersýnilegt að ríkisstjórnin og ráðherrarnir eru búnir að missa móðinn, missa kraftinn sem menn þurfa auðvitað til þess að geta tekist á við erfiða hluti. Og svo mikilvægt sem það er að ráðherrarnir hafi móð og kraft til þess að takast á við erfiða hluti, þá þurfa auðvitað þingmenn stjórnarflokkanna að gera það líka. Vonleysið, svartsýnin, deyfðin og móralleysið í stjórnarliðinu er orðið slíkt að við höfum aldrei séð annað eins hér jafnvel þó að við höfum sum hér setið hér um nokkurt skeið. Þegar það er orðið þannig að einstakir ráðherrar þurfa að halda sellufundi í flokkunum sínum, svo að segja við hliðina á Alþingishúsinu, á Kornhlöðuloftinu, til þess að hæla hver öðrum eins og viðskrh. og utanrrh. gerðu hér á Kornhlöðuloftinu fyrr í þessari viku, þegar svo er komið að menn þurfa að sækja huggun í hólið hver hjá öðrum með skipulegum hætti og það er spilað í útvarpinu lon og don, þá er illa komið. Hæstv. viðskrh. sagði t.d. á þessum undarlega kornhlöðufundi --- það er margt sem þetta kornhlöðuloft hefur reyndar orðið að þola, hæstv. forseti, í seinni tíð, það er alveg ótrúlegt hvað súðin þar hefur mikil þol gagnvart ýmsum yfirlýsingum. En svakalegast held ég að það hafi verið fyrr í vikunni þegar þeir voru að bera lof hver á annan, ráðherrar Alþfl., þannig að það var eiginlega feimnismál satt að segja.  Hvað sagði hæstv. viðskrh., með leyfi forseta, á þessum fundi á Kornhlöðuloftinu? Það er ekki ný deild hér í Alþingi, það er bara sérstök deild fyrir krata. Þegar þeir fara og gráta, þá fara þeir á Kornhlöðuloftið að hæla hver öðrum, spýta kjarki hver í annan, strákakvalirnar, með leyfi forseta. ,,Ég er alveg sannfærður um það,`` sagði hæstv. viðskrh., ,,að eftir 20--30 ár`` --- það er að vísu dálítið langt þangað til, verð ég að segja, ,,eftir að 20--30 ár eru liðin frá þeirri kerfisbreytingu, þá verður formanns Alþfl. minnst eins og formanns Alþfl. er minnst frá viðreisnarárunum sem andlit þeirra kerfisbreytinga sem gerðar voru á því herrans ári 1993 og 1994.`` Það er að vísu dálítið langt þangað til, finnst mér, 20--30 ár, 30 ár, það er árið 2023 er það ekki? Það er dálítið langt þangað til. Við verðum sum komin á ellilaun þá, við verðum komin á ellilaun fyrir löngu. En þá verður það samt þannig að menn verða farnir að minnast formanns Alþfl. fyrir það að hann hafi verið faðir hinna miklu kerfisbreytinga sem við núna stöndum frammi fyrir. Þær eru nú ekki mikið til að hrósa sér af, verð ég að segja, þessar kerfisbreytingar. Ríkissjóður hefur bætt við sig 20--30 milljörðum kr. í skuldir á þeim tíma sem liðinn er frá því að kerfisbreytingin mikla tók gildi sem lýst var á Kornhlöðuloftinu. Atvinnuleysi hefur aldrei verið meira á Íslandi nú um áratuga skeið eftir að kerfisbreytingin mikla tók gildi sem lýst var á Kornhlöðulotinu hér á dögunum. Siðspillingin í embættaveitingum hefur náð hámarki og hefur aldrei verið eins mikil og í seinni tíð eftir að kerfisbreytingin mikla tók gildi sem lýst var þarna á Kornhlöðuloftinu, þannig að auðvitað er þetta hól sem þeir eru þarna að bera hver á annan, þessir menn, til marks um það að Alþfl. á orðið afar bágt í þessari stjórn þegar menn þurfa að skjóta á aukafundum við hliðina á þinghúsinu til þess að hæla hver öðrum með þeim hætti sem hér hefur verið lýst. En það var ekki nóg með að hæstv. viðskrh. hældi hæstv. utanrrh. heldur var það líka auðvitað ,,omvendt``, það voru gagnkvæmar ástarjátningar, omvendt eins og það heitir í norrænu samstarfi. Hann sagði um hæstv. viðskrh.: ,,Honum tókst af því að saman fór annars vegar pólitískur kjarkur og hins vegar úrræði að stöðva sjálfvirkan vöxt svona nokkurn veginn.`` Við höfum núna síðustu dagana einmitt í tengslum við fjárlögin séð hvernig hæstv. fyrrv. heilbrrh. hefur tekist þetta, með því að snúa á fjmrh. með mjög eftirminnilegum hætti. Þannig að þessi sérkennilegu fundarhöld ásamt mörgu öðru að undanförnu, m.a. tillögur fjárlaganefndarmeirihlutans, benda til þess að krafturinn sem þarf að vera í hverri ríkisstjórn ef hún á að ráða við vandann sé úr sögunni í þessari stjórn hafi hann einhvern tímann verið til. Ég hef, virðulegi forseti, lagt nokkrar spurningar fyrir formann fjárln. og hæstv. fjmrh. sem ég vænti að þeir geti svarað. Ég ætla að lokum að nefna eitt atriði sem mér er sagt að hafi verið rætt allmikið og mér hefur heyrst vera rætt allmikið í dag og í kvöld og snertir tiltekið mál í Vestmannaeyjum. Þar hef ég tekið eftir því að hv. þm. Árni Johnsen hefur verið gagnrýndur fyrir það að hann hafi gengið þar fram með nokkuð miklum krafti svo ekki sé nú meira sagt og ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst þessi garnrýni að mörgu leyti ósanngjörn. Mér finnst að það eigi ekki að gagnrýna hv. 3. þm. Suðurl. í þessu máli heldur Háskóla Íslands. Ég satt að segja tel að Háskóli Íslands þurfi að gæta sín mjög í málum af þessu tagi og vanda sig. Ég hef á undanförnum árum talað fyrir því að Háskóli Íslands hefði faglegt sjálfstæði og ég hef reyndar talað fyrir algjöru faglegu sjálfstæði Háskóla Íslands. Ég óttast það að vinnubrögð af því tagi sem sýnast vera uppi núna í kringum þessar tillögur, og þá er ég ekki að gagnrýna hv. þm. Árna Johnsen, ég óttast að vinnubrögð af þessu tagi geti orðið til þess að valda háskólanum erfiðleikum í framtíðinni. Ég held að það geti orðið til þess ekki einasta að skapa ákveðna erfiðleika í samskiptum Háskóla Íslands og Háskólans á Akureyri þar sem þyrfti auðvitað að halda vel á hlutunum eins og kostur er, heldur óttast ég að áherslur af því tagi sem þarna koma fram geti valdið Háskóla Íslands erfiðleikum. Það sem ég á við er að ég tel að það sé nauðsynlegt við nýsköpunarverkefni sem ákveðin eru í Háskóla Íslands eða í tengslum við hann, sé stuðlað að víðtækri, faglegri samstöðu um þau verkefni. Þá er ég að tala um háskólann og ég er að tala líka um menntmrn. Og ég tók mjög glöggt eftir því sem hæstv. menntmrh. sagði hér í dag að þessi tiltekna tillaga væri ekki komin frá menntmrn. Það er nokkuð merkilegt satt að segja, hæstv. forseti. Ég endurtek það af því að ég sagði það áður en hv. 3 þm. Suðurl. gekk hér í salinn: Ég hef ekki uppi gagnrýni á hann í þessu máli. Ég tel að hann hafi vaðið fram af þjóðkunnum dugnaði fyrir sitt byggðarlag og það er engin ástæða til að gagnrýna hann fyrir það. En ég tel hins vegar engu að síður að Háskóli Íslands hefði átt að halda aðeins öðruvísi á þessu máli, ég segi það alveg eins og er. Og það þýðir ekkert fyrir hv. 3. þm. Suðurl. eða yfirleitt neinn að fara að halda því fram að þessi orð séu mælt vegna þess að ég sjái ofsjónum yfir þeim samstarfstengslum sem eru að myndast á milli háskólans og Vestmannaeyja, mér finnst þau sniðug. Mér fyndist reyndar og finnst að háskólinn hefði fyrir löngu átt að taka upp miklu víðtækara samstarf við sjávarútveginn og atvinnulífið í landinu en ég bendi á að það eru ekki mjög mörg ár síðan Alþingi Íslendinga ákvað að grunnurinn í sjávarútvegsfræðum á háskólastigi á Íslandi væri ekki aðeins í Háskóla Íslands heldur líka í Háskólanum á Akureyri. Ég hefði talið að þessir tveir skólar, bæði Háskóli Íslands og Háskólinn á Akureyri hefðu átt að sameinast um faglega forgangsröð verkefna varðandi samstarf við atvinnulífið og sjávarútveginn sjálfan alveg sérstaklega. Mér finnst það líka afar skemmtileg hugmynd sem tengist þessu þar sem er safnið í Vestmannaeyjum og sú starfsemi sem þar hefur verið byggð upp af mjög miklum myndarskap á undanförnum árum og áratugum og ég læt satt að segja þá ósk í ljós að ég vona að þó að mér finnist vera undarlega staðið að þessu máli af hálfu Háskóla Íslands, mér sýnist það vera þannig, þá vona ég að það verði ekki til þess að spilla fyrir Háskóla Íslands, Háskólanum á Akureyri né heldur þessu verkefni, samstarfi Háskóla Íslands við atvinnulífið í framtíðinni. Ég vona að það verði þvert á móti og rætist þannig góðar óskir þess þingmanns sem bersýnilega hefur aðallega borið þetta mál fyrir brjósti. Ég tel með öðrum orðum að þarna þurfi háskólinn að skoða sína stöðu. Út af fyrir sig má segja að það sé heldur ekki sérstakt fjárlagaumræðumál hvernig Háskóli Íslands hefur staðið að fjármálum sínum ýmsum öðrum eins og t.d. þessu svokallaða spilakassamáli. Ég segi það alveg eins og er að Háskóli Íslands er hroðalega aðþrengdur með peninga og það er ofboðslega farið með Háskóla Íslands. Það hafa verið skorin niður framlög til Háskóla Íslands á undanförnum árum þannig að það er að verða til vansa. Það er að verða þannig að það er talinn vafi á því að háskólinn geti veitt þá menntun sem hann þarf, ef fólk úr Háskóla Íslands á að vera samkeppnisfært við fólk sem kemur úr öðrum háskólum. Það hefur mjög verið þrengt að háskólanum með skólagjöldum og niðurskurði, það er enginn vafi á því. Þá er það samt þannig að mínu mati að menn þurfa ekki aðeins að gæta að faglegum heldur líka að siðlegum forsendum áður en þeir taka ákvörðun um það hvernig þeir afla fjár til þeirrar starfsemi sem þeir eru með. Ég tel að þetta spilakassamál, eins og það þróaðist, sé ekki Háskóla Íslands til sóma að öllu leyti, svo að ég segi ekki meira. Þessu vildi ég koma hér á framfæri, virðulegi forseti, um leið og ég legg hér fáeinar spurningar fyrir hv. 7. þm. Norðurl. e. og hæstv. fjmrh.

Virðulegi forseti. Mér gefst nú ekki tækifæri til þess að fjalla um nema tvö atriði sem hv. ræðumaður gaf tilefni til að ég gerði. Í fyrsta lagi vil ég taka það fram að þær 50 millj. sem nú koma inn í frv. sem brtt. og snerta framhaldsskólana eru vegna HÍK fyrst og fremst. Þetta eru hækkanir sem urðu vegna kjarasamninga sem gerðir voru fyrr á árinu og giltu aftur í tímann við BHMR og HÍK. Ástæðan fyrir því að þetta átti sér stað eingöngu í menntmrn. með þessum hætti var misskilningur á milli fjmrn. og menntmrn. um verðlagið sem frv. byggðist á. Það kom í ljós að menntmrn. byggði á janúarverðlagi en aðrir, fjmrn. og önnur ráðuneyti, á verðlagi sem við köllum verðlag frumvarpsins. Þetta er skýringin. Ég held að hækkunin hafi verið 2,7% og síðan einhverjar eingreiðslur og slíkt sem kom til skjalanna. Þetta er fyrst og fremst það sem verið er að bæta með þessum hætti. Í öðru lagi vegna bréfs borgarstjóra til félmn. sem þingmenn Reykvíkinga hafa fengið afrit af, þá vil ég láta það koma mjög skýrt fram hér að þær tillögur sem ríkisstjórnin hefur gert eru byggðar á sameiginlegu starfi sveitarfélaganna, ríkisins og atvinnulífsins og það er alveg hárrétt að á milli sveitarfélaganna verða tilfærslur. Reykjavík tapar nokkrum upphæðum, önnur sveitarfélög vinna til sín upphæðir en þegar upp er staðið kemur þetta nokkurn veginn niður á jöfnu, á atvinnulífinu, sveitarfélögunum sem heild að meðtöldum Jöfnunarsjóðnum og ríkinu og þessu er lýst ákaflega vel í svokölluðum skattabandormi. Auðvitað hlustum við á rök borgarstjórans í Reykjavík og borgarstjórnarinnar, en því miður er mjög erfitt að fresta þessu máli vegna þess að það er erfitt að fylgja eitt ár í viðbót eftir því að eltast við aðstöðugjaldsstofninn því að það verður erfitt fyrir framteljendur að halda honum til haga eins og var á fyrsta árinu sem átti aðeins að vera til bráðabirgða.

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi varðandi misskilninginn sem hæstv. menntmrh. segir að hafi verið á milli menntmrn. og fjmrn. Mér sýnist að ef það eru 2,7% sé það þó nokkuð mikil upphæð ef hún er víðar en í framhaldsskólunum.

Það var kannski 1,7%.

Og ég vil þá einfaldlega spyrja: Er orðið samkomulag á milli menntmrn. og fjmrn. um þetta mál? Telja menn að það sé komin lending í þessu máli? Ef þetta eru 2,7% er það talsvert miklu hærri upphæð en sú sem nefnd hefur verið á framhaldsskólana. Og í ræðu formanns fjárln. sem flutt var í dag segir svo, með leyfi forseta: ,,Í fjárlagafrv. eru engar fjárhæðir til að mæta launaskriði og aldursflokkahækkunum.`` Ég veit að í fjárlagafrv., eða venjulega hefur verið í því liður sem heitir laun og verðlagsmál eða eitthvað því um líkt þannig að ég átta mig ekki alveg á því hvernig þetta fer saman að annars vegar er sagt: Það eru engar upphæðir í þetta. Svo er mismunur á þessum tveimur ráðuneytum upp á 1,7% eða 2,7%. Það er því eitthvað sem þarna fer á milli mála og ef svo er í málum af þessu tagi, þá getur það mjög fljótlega munað nokkrum tugum eða jafnvel hundruðum milljóna eins og hæstv. fjmrh. þekkir auðvitað manna best. Í öðru lagi lít ég svo á að í bréfi sínu hafi hæstv. fjmrh. verið að hafna bréfi borgarstjórans í Reykjavík um að skattbreytingin verði látin ganga yfir og að gamla kerfið verði ekki framlengt fyrir árið 1994.

Herra forseti. Það eru tvö eða þrjú atriði sem mig langar aðeins að koma að vegna ræðu hv. þm. eftir því sem tíminn endist. Hv. þm. sagði að kröfur Lánasjóðs ísl. námsmanna um námsframvindu væru oft í ósamræmi við kröfur skóla. Nú ætla ég ekki að fullyrða of mikið en ég held að þetta sé ekki rétt, að kröfur LÍN séu í ósamræmi við kröfur skóla. Hins vegar mun það vera rétt að kröfur sumra skóla eru mjög svo óraunhæfar. Einkum mun það vera í háskólum í Þýskalandi og mér er kunnugt um það að stjórn lánasjóðsins er með þetta mál til sérstakrar athugunar. Þá sagði hv. þm. það, sem oft hefur svo sem heyrst áður, að skorið hefði verið niður ofboðslega í Háskóla Íslands eins og hv. þm. orðaði það og að mjög væri þrengt að háskólanum. Ég veit ekki hvað ég hef oft reynt að koma réttum tölum til skila og býst svo sem ekkert við að mér verði trúað nú fremur en áður en það er ekki hægt að nota þau orð að þarna hafi verið um ofboðslegan niðurskurð að ræða. Á föstu verðlagi er ráðstöfunarfé háskólans 1991 1.682,5 millj. en 1994 samkvæmt frv. 1.630 millj. Þetta eru lægri tölur sem nemur 50 millj. en skólagjöldin eru þarna inni í, ég tek það mjög skýrt fram. Þetta er ráðstöfunarfé háskólans þannig að þetta er ekki hægt að kalla ofboðslegan niðurskurð. Þá vildi ég aðeins segja vegna brtt. hv. þm. Svavars Gestssonar við brtt. um Staðarfell í Dölum að það mál hefur verið til nokkurrar meðferðar í menntmrn. vegna þess að þangað hefur borist erindi frá SÁÁ og í menntmrn. er engin andstaða við það að SÁÁ fái Staðarfell afhent en það kann að vera nokkur hængur á vegna þess að þegar Staðarfell komst til menntmrn. fyrir arf, þá var að háð ákveðnum skilyrðum, að þar skyldi vera skóli. Þegar skólahald þar lagðist niður, þá var gerður samningur við ættmenni arfleifanda um að meðferðarstöð mætti þar vera þannig að það þarf að ná samkomulagi við ættingja þess sem arfleiddi ráðuneytið að þessum skóla til þess að það megi afhenda staðinn. Ég geri ekki ráð fyrir að það sé svo sem ástæða til að ætla að það verði þar neitt í veginum.

Virðulegi forseti. Ég tel að krafa lánasjóðsins um 100% námsframvindu sé í sumum greinum allt of ströng, allt of stíf og ég tel þess vegna að ráðuneytið ætti að beita sér fyrir endurskoðun á þeim reglum, m.a. með þeim rökum að ég er sannfærður um að þegar litið væri til lengri tíma, mundi það ekki hafa í för með sér aukin útgjöld fyrir lánasjóðinn. Í öðru lagi varðandi útgjöldin til háskólans þá held ég að það séu út af fyrir sig réttar tölur sem hæstv. ráðherra var með þó að það beri að taka það fram, eins og hann gerði, að skólagjöldin eru þarna inni í, en það ber líka að taka það fram að auðvitað er það svo að það er ekki bara skrið í launum, þróun í launum eða efnahagslegum stærðum, heldur er líka framskrið í þróun þátta eins og þeirra sem háskólar byggjast á og það er ekki hægt að halda háskóla föstum. Það er alltaf þannig að þar er kallað á nýja hluti og ný verkefni. Það hljóta menn að skilja. Þess vegna tel ég að háskólinn búi í raun og veru við gífurlega þröngan kost. Varðandi Staðarfell í Dölum þá heyrðist mér á því sem hæstv. ráðherra sagði að ótímabært sé að slá því föstu að það sé hægt að afhenda Staðarfell. Ég tel að það sé einboðið og ég hvet hæstv. ráðherra, bæði menntamálaráðherra og heilbrigðisráðherra, til þess að ganga ekki frá því máli öðruvísi en í samvinnu og samráði við heimamenn á því svæði.

Herra forseti. Hv. þm. Svavar Gestsson minntist á það snemma í ræðu sinni að formaður fjárln. heiðraði með nærveru sinni. Hv. þm. Svavar Gestsson heiðraði ekki formann fjárln. með nærveru sinni þegar framsöguræða var flutt hér fyrr í dag og þurfti þingmaðurinn að afhenda honum ljósrit úr ræðunni og reyndar saknaði sá sem hér mælir hv. þm. Svavars Gestssonar við umræðuna lungann úr deginum. En það er önnur saga. Hv. þm. Svavar Gestson hefur verið nokkur sporgöngumaður um það að bæta og efla samskipti nefnda þingsins, þ.e. fjárln. og fagnefnda. Það er vel og hefur nokkrum sinnum verið komið að þessu máli í dag. Hins vegar veldur það mér nokkrum áhyggjum að þingmaðurinn dró hér til baka tillögu í ræðu sinni áðan um 10 millj. kr. framlag til Stýrimannaskólans þar sem meiri hluti fjárln. hafði gert tillögu um 16,5 millj. E.t.v. er það svo að það er meira sem á skortir heldur en samskipti milli fagnefnda þingsins. Það kann að vera að í þingflokkum skorti á tengsl milli þeirra sem gegna embættum í einstökum nefndum þannig að eitthvað hafi farið á milli mála í þessu efni. Auk þess var það svo að álit iðnn. sem hv. þm. er formaður fyrir barst ekki fjárln. fyrr en 6. des. sem var hálfum mánuði síðar en álit flestra nefnda þingsins og í það minnsta sjö dögum síðar en sú síðasta nefnd sem skilaði þar á undan. Það var mjög miður þannig að fjárln. tókst ekki að fara yfir álit iðnn. áður en störfum nefndarinnar lauk.

Virðulegi forseti. Ég læt mér nú í léttu rúmi liggja skæting eins og þann sem hv. þm. flutti varðandi mín störf hér, m.a. það að ég hefði ekki verið viðstaddur ræðu formanns fjárln. Málið liggur ekki þannig að það sé nein mætingarskylda á mönnum í þeim efnum. Auk þess er til aðferð sem heitir Sýn. 
             Í sjálfu sér hef ég mætingarskyldu en eins og hæstv. ráðherra veit, þá er það ekki þannig að þingmenn sitji hér yfir framsöguræðum í einstökum atriðum. Auk þess var ég að sinna starfi fyrir Alþingi nákvæmlega á þessum tíma þannig að ég kann satt að segja ekki við skæting af þessu tagi sem ég held að ég hafi ekki sýnt með mínum störfum hér á Alþingi að ég eigi skilið. Það þætti mér mjög sérkennilegt ef það væri. Í öðru lagi varðandi iðnn. fannst mér það einnig óskaplega ómerkilegt hjá hv. þm. af því að iðnn. skilaði til hans núna snemma í þessari viku, af því að ég lagði í það vinnu að ná fullri samstöðu allra nefndarmanna, líka stjórnarflokkanna og stjórnarandstöðunnar, í þessari nefnd. Ég skora á hv. þm. að kynna sér hvernig þessum málum víkur við, m.a. með því að ræða við hv. varaformann iðnn., hv. þm. Gísla Einarsson. Ég endurtek svo spurninguna frá því hér áðan. Stendur til að loka meðferðarheimilinu á Staðarfelli á næsta ári? Þetta var eina spurningin sem ég bar fram fyrir þingmanninn en hann svaraði ekki.

Herra forseti. Mér þykir ástæðulaust að svara þessum orðum um skæting sem hér fóru fram áðan. Ég vil hins vegar vekja athygli á því að hv. þm. Svavar Gestsson gat sérstaklega um það að hv. formaður fjárln. heiðraði með nærveru sinni en formaður fjárln. hefur verið viðstaddur lungann úr umræðunni á þessum degi. Spurt er hvort ætlunin sé að tryggja í Staðarfelli í Dölum áframhaldandi starfsemi. Hæstv. heilbrrh. hefur svarað því til að hann telji að starfsemi Staðarfells fái rúmast innan marka þeirra fjárveitinga sem ætlaðar eru til starfsemi SÁÁ og á þessari stundu án þess að tekin hafi verið til þess frekari afstaða fær sá sem hér stendur ekki annað séð en að það sé mögulegt.

Virðulegi forseti. Ég lít svo á að í yfirlýsingu hv. formanns fjárln. felist það að gera megi ráð fyrir því að starfsemin á meðferðarheimilinu á Staðarfelli haldi áfram á næsta ári og að hann hafi einnig orð hæstv. heilbrrh. fyrir því. Ég þakka fyrir þessa yfirlýsingu.

Virðulegur forseti. Klukkan er nú langt gengin í þrjú og þingfundur hefur nú staðið í næstum því 16 klukkustundir og a.m.k. nokkrir þingmanna sem hér eru hafa verið hér lungann úr deginum og þó að vissulega megi taka það fram og sé ástæða til þess að taka það fram að hér er margra þingmanna saknað úr salnum því að heldur er hann orðinn þunnskipaður.

Þeim mun betur.

Þeim mun betur, segir fjmrh. Það er að vísu rétt að það er hérna mannval hið besta, en engu að síður er það nú þannig að hér koma þingmenn sem ætla að tala fyrir brtt. og eru kannski búnir að bíða eftir því meira og minna í allan dag að tala fyrir þessum tillögum og það verður að segjast eins og er að það er dálítið leiðinlegt að tala aðallega yfir stólunum og sjá ekki framan í marga þingmenn þegar það er gert. Við erum að afgreiða hérna fjárlögin sem eru ramminn um það sem gert verður á næsta ári og þegar lagðar eru fram brtt. og talað fyrir þeim, þá er ekki verið að gera það bara til þess að fullnægja einhverju formsatriði, heldur vegna þess að menn vilja leggja eitthvað til málanna, leggja inn í fjárlögin sínar tillögur og reyna að sannfæra aðra þingmenn, samþingmenn sína um að þessar tillögur eigi fyllilega rétt á sér og ættu í rauninni að samþykkjast. Mér finnst því dálítið leiðinlegt að það skuli vera þannig að hér sé talað langt fram á nætur yfir tómum stólum bara til þess eins að fullnægja einhverjum formsatriðum. Ég ætla samt að tala fyrir þessum tillögum. Ég á ekki annarra kosta völ fyrst svona er komið, en margt annað sem ég hefði viljað segja í þessari fjárlagaumræðu ætla ég að láta liggja á milli hluta, enda hefur margt verið sagt hér í dag sem kannski er óþarfi að endurtaka. En áður en ég geri það langar mig til þess að fara nokkrum orðum um fjárlagafrv. almennt og þá kannski þennan ramma sem maður sér þar. Á það hefur verið bent hér af öðrum þingmönnum að það sem einkenni þessa fjárlagagerð og störf ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans eða stjórnarþingmanna á þessu hausti sé hringlandaháttur og ráðleysi. Fjárlagahugmyndir hafa tekið sífelldum breytingum allt frá því að fyrst var farið að ræða þær og er þess skemmst að minnast að í vor var samið við ASÍ í kjarasamningum um lækkun matarskatts. Þó að vissulega megi draga í efa að það sé eðlilegt og réttlætanlegt að semja um slíka hluti í kjarasamningum, þá var það engu að síður gert. Hins vegar var eins og ríkisstjórnin vaknaði upp við vondan draum í nóvember og eins og hún áttaði sig á því að þetta væri eitthvað sem væri illframkvæmanlegt með skömmum fyrirvara. Og þá taldi ríkisstjórnin sig geta tekið málið einfaldlega upp og fengið þessu breytt án þess að gefa því gaum að þarna var um lið í samþykktum kjarasamningum að ræða og umboðið sem forusta ASÍ hefur til þess að breyta slíkum hlutum hlýtur að vera takmarkað. Það hefði í rauninni þýtt að kjarasamningar hefðu verið lausir og ASÍ-forustan hefði þá þurft að fara með þessi mál aftur út í félögin og semja að nýju. Ég sagði að ríkisstjórnin hefði vaknað upp við vondan draum. Það er ljóst að þó að þetta hafi auðvitað verið erfitt mál að framkvæma, þ.e. að koma á tveimur þrepum í virðisaukaskattinum, þá hefur ríkisstjórnin líka notað tímann mjög illa frá því í vor. Og ég er alveg sannfærð um það að ef menn hefðu verið ákveðnari í því að þeir ætluðu að framkvæma þetta, þá hefði verið unnið betur að þessum málum. Við vorum boðuð á fund í morgun hjá samtökum sem kalla sig Íslensk verslun og þar eru m.a. Kaupmannasamtökin sem eru aðilar og Félag íslenskra stórkaupmanna og Bílgreinasambandið. Þar kom fram að þeir telja sig eiga mjög erfitt með að framkvæma þessa breytingu í virðisaukaskattinum núna um áramótin, ekki síst vegna þess að það liggur ekki fyrir nein reglugerð eða reglugerðardrög frá fjmrn. um það hvernig eigi að framkvæma þetta, hvaða vörutegundir þarna féllu undir og hverjar ekki. Þar að auki var alveg greinilegt af viðræðum við þessa menn að vegna þess hvernig ríkisstjórnin hafði staðið að þessu, vegna þess að ríkisstjórnin hafði sáð fræjum efasemda um að þetta kerfi yrði tekið upp, þá höfðu menn verið andvaralausir og lítið unnið að þessum málum í versluninni. Þeir höfðu í rauninni trúað því að þetta yrði ekki að veruleika, enda hafði ríkisstjórnin auðvitað gefið fulla ástæðu til þess að ætla að svo yrði ekki. En staðreyndin er nú sú að það virðist fátt koma í veg fyrir að tekin verði upp tvö þrep í virðisaukaskatti núna um áramótin. Ég vil að það komi skýrt fram að ég er þeirrar skoðunar að það sé rétt að vera með tvö þrep í virðisaukaskatti og vera með nauðsynjavöru í lægra þrepi og eitthvað sem við getum kannski kallað síður nauðsynjavöru í hærra þrepi. Ég er þeirrar skoðunar að þetta sé rétt. Hins vegar hef ég miklar efasemdir um að það eigi að semja um slíka hluti í kjarasamningum við tiltekin samtök sem eru í þessu tilviki ASÍ, en það þýðir auðvitað það að önnur heildarsamtök eins og BSRB og BHMR eiga ekki annarra kosta völ en að kaupa þennan pakka sem búið er að semja þarna um á þessu borði. Og ég er full efasemda um að rétt sé að gera þetta með þessum hætti. En það átti að fjármagna matarskattinn með ýmsum hætti. Það átti m.a. að fjármagna hann með fjármagnstekjuskatti, 10% skatti á nafnvexti, það átti að fjármagna hann með heilsukortum og það átti að fjármagna hann með því að leggja 0,5% atvinnuleysistryggingagjald á launþega. Það er skemmst frá því að segja að nú er hætt eina ferðina enn við að leggja á fjármagnstekjuskattinn og er borið við tæknilegum örðugleikum í framkvæmd hans. Nú skal ég ekki draga það í efa að á því séu ýmsir tæknilegir örðugleika en það eru sannarlega líka ýmsir tæknilegir örðugleikar á margvíslegri annarri skattheimtu sem skýtur upp kollinum hérna á þinginu ár eftir ár rétt fyrir jól, afgreitt hér í hasti og framkvæmt án þess að menn hafi hugsað sitt mál til enda. Og það væri sannarlega óskandi að jafnvandaður undirbúningur væri að annarri skattlagningu eins og virðist eiga að vera að þessari skattlagningu á fjármagnstekjum því að þetta er búið að taka slíkan óratíma og það er búið að ræða þetta svo lengi og það eru alltaf tæknilegir örðugleikar einhvers staðar í veginum. Það er ekki verið að hrapa að ákvörðunum þegar um þetta er að ræða þó að það sé gert þegar önnur skattlagning á í hlut. Þegar ríkisstjórnin tók þá ákvörðun að leggja ekki á fjármagnstekjuskattinn að þessu sinni þá sagði aðstoðarmaður fjmrh. í fjölmiðlum eitthvað á þá leið að verkalýðshreyfingin þyrfti í rauninni ekki að hafa áhyggjur af þessu, hún mætti láta sér á sama standa, þetta væri bara tekjuvandi ríkissjóðs. Það væri ríkissjóður sem þarna næði ekki í vissar tekjur sem yrði að glíma við þennan tekjuvanda eða þetta gat sem þarna myndaðist. En mér finnst dálítið bratt að segja þetta vegna þess að hvernig er tekjuvandi ríkissjóðs yfirleitt leystur? Tekjuvandi ríkissjóðs er leystur yfirleitt með skattlagningu á einstaklinga. Við höfum ekki séð annað til þessarar ríkisstjórnar eða með niðurskurði í velferðarkerfi eða annarri þjónustu við almennt launafólk þannig að ef það myndast tekjuvandi hjá ríkissjóði, myndast gat hjá ríkissjóði, þá er fyllsta ástæða fyrir launþega og fyrir verkalýðshreyfinguna að hafa áhyggjur af því, enda höfum við séð það í þeim tekjuáætlunum sem ríkisstjórnin er með uppi núna að þar eru það ekki síst einstaklingarnir sem eiga að bera þær byrðar. Í fyrra eins og hefur talsvert rætt um áður, m.a. í tengslum við skattabandorm ríkisstjórnarinnar, var tekjuskattur einstaklinga í staðgreiðsu hækkaður um 1,5% og sú hækkun átti að koma í stað aðstöðugjaldsins. Og síðan fengu sveitarfélögin 80% af aðstöðugjaldsstofni sínum greitt frá ríkinu og það var fjármagnað með þessari skattlagningu á einstaklinganna, þessari hækkun á tekjuskatti. Núna eru menn að leita eftir að mér skilst varanlegri leið til þess að breyta þessu. Hér hefur verið minnst á það að Reykjavíkurborg hafi farið fram á það að þessu yrði frestað og það yrði hafður sami háttur á á næsta ári og nú í ár, þ.e. að reikna út aðstöðugjaldið og síðan greiða það með sama hætti og var gert núna, þ.e. með því að hækka tekjuskattinn og ríkið greiddi það síðan yfir til sveitarfélaganna. Við höfum rætt þetta mál í félmn. og það virðist ekki vera grundvöllur fyrir því eftir því sem mér hefur heyrst þar að viðhalda sama kerfi og var nú í ár á þessum hlutum. Núna á sem sagt að flytja hluta af staðgreiðslunni yfir til sveitarfélaganna og heimila þeim að leggja á hærra útsvar en gert hefur verið og leyfa þeim að fara í hámark, hækka um 1,7%, í útsvarinu. Ef vel ætti að vera þá ætti ríkið að lækka sig sem þessu nemur. Fjmrh. sagði hér áðan að eins og skattabandormurinn liti nú út og þær breytingar sem þar eiga sér stað þá væri þetta nokkurn veginn í jafnvægi, þ.e. einstaklingarnir bæru nokkurn veginn sömu skattbyrði og í fyrra, ríkið fengi nokkurn veginn það sama og það fékk í fyrra og sveitarfélögin fengju nokkurn veginn það sama og þau fengu í fyrra.

Á yfirstandandi ári.

Ég meina á yfirstandandi ári, ég er farin að tala út frá árinu 1994, en ég meina á yfirstandandi ári. Þetta sagði fjmrh. hér áðan. Ég fæ nú ekki séð að þetta passi vegna þess að eins og ég sagði áðan hækkaði ríkið tekjuskatt sinn í staðgreiðslu á þessu ári um 1,5% en þegar við flytjum þetta yfir til sveitarfélaganna og leyfum þeim að hækka hjá sér útsvarið um 1,7%, þá ætlar ríkið samt ekki að lækka hjá sér tekjuskattinn nema um 1,15% sem þýðir það að þeir skilja þarna eftir 0,35% af hækkuninni sem þeir lögðu á á þessu ári, þeir skilja það eftir og ná þar í 700 millj. kr. Fjmrh. hristir höfuðið. Hann útskýrir þetta þá væntanlega fyrir mér hér á eftir en ég fæ alls ekki séð hvernig hægt er að neita því. Það var hækkað um 1,5% á þessu ári, tekjuskatturinn af staðgreiðslunni, það á að lækka um 1,15%, þá hljóta 0,35% að standa eftir sem samkvæmt mínum útreikningum gera 700 millj. Við skulum gefa okkur að sveitarfélögin fullnýti hækkunina um 1,7% á næsta ári í staðgreiðslunni og ríkið heldur eftir þessum 0,35%. Þá fæ ég ekki betur séð en staðgreiðslan hækki um 2,05% á þessu ári frá því sem hún var 1992 og eftir því sem mér hefur skilist þá er þarna um varanlega breytingu að ræða, þ.e. það er varanleg breyting að sveitarfélögin fái 1,7% hærra útsvar en þau höfðu og ég hef ekki heyrt annað en það sé þá líka varanleg breyting að hækka tekjuskattinn um 0,35%. Þetta gefur um 1,5 milljarða í aukna skattheimtu á einstaklingana á næsta ári þannig að það er augljóst hvert á að sækja peningana eins og hefur reyndar verið háttur þessar ríkisstjórnar síðan hún tók við. Hún hefur alltaf sótt þetta í vasa launafólks. Um þessi vinnubrögð í skattamálum eins og þau hafa verið viðhöfð hérna þarf ég ekki að hafa mörg orð. Þau eru óverjandi og ég held að það séu flestir þingmenn sammála því í hjarta sínu, hvort sem þeir eru stjórnarþingmenn eða stjórnarandstöðuþingmenn, að það sé algerlega óviðunandi að vera að hræra í skattamálunum og stunda ég get nánast sagt einhvers konar hrossakaup með þessi mál rétt fyrir jól til þess að ná endum saman í fjárlagafrv. og vakna svo upp við vondan draum þegar líður á næsta ár því að þá loks átta menn sig á því hvernig hlutirnir koma út og hvernig þeir virka í raun og um þetta eru auðvitað mörg dæmi. Ég ætlaði, virðulegur forseti, að fara nokkrum orðum um heilbrigðismálin. En ég verð að segja eins og er að ég sé ekki ástæðu til þess að eyða hvorki mínum tíma né annarra þingmanna í að gera það á þessari nóttu þar sem hvorki er viðstaddur hérna heilbr.- og trmrh. né formaður heilbr.- og trn. þingsins og ég veit þá ekki við hvern ég ætti að ræða þau mál þannig að vit væri í því. Og þó að ég efist ekki um að fjmrh. hafi reynt að kynna sér þau mál eitthvað, þá er ég ekki viss um að það sé hægt að ræða þau til nokkurrar hlítar án þess að heilbr.- og trmrh. sé hér viðstaddur. Ég ætla þá að tala fyrir þessum brtt. sem við kvennalistaþingkonur flytjum á þskj. 335. Þetta eru 5 tillögur og það þarf í sjálfu sér ekki að hafa langt mál um þær allar en þó eru þær aðeins mismunandi. Í fyrsta lagi flytjum við tillögu um að við 4. gr. 02-201 Háskóli Íslands bætist nýr liður sem heitir Kvennarannsóknir og á þann lið viljum við setja 3 millj. kr. Um þessa tillögu er það að segja að Rannsóknastofa í kvennafræðum við Háskóla Íslands var stofnuð samkvæmt reglugerð frá menntmrn. árið 1990. Það var í rauninni í samræmi við þróun sem hefur verið að gerast í flestum nágrannalöndum okkar þar sem konur hafa verið að sækja í sig veðrið á vettvangi vísinda og fræðimennsku. Þannig hafa verið byggðar upp rannsókna- og kennslustofnanir í kvennafræðum innan flestra viðurkenndra háskóla í Evrópu og Bandaríkjunum og þó víðar væri leitað. Á hinum Norðurlöndunum hafa stjórnvöld verið með sérstakt átak undanfarinn áratug til að efla bæði kennslu og rannsóknir á þessu sviði. Innan Háskóla Íslands hefur umræða um eflingu kvennafræða varla farið af stað nema á mjög óformlegan hátt þó að margir íslenskar konur hafi lagt stund á rannsóknir í hinum ýmsu faggreinum út frá kvennasjónarhorni og sífellt fleiri stúdentar skrifi nú lokaritgerðir sínar við háskólann um málefni kvenna. Þrátt fyrir mikinn áhuga kvenna jafnt innan háskólans sem utan á þessu fræðasviði þá hefur fjárveiting til kennslu og rannsókna varla verið nokkur að heitið geti frá háskólanum. Og þarna komum við kannski aðeins að þeirri umræðu sem hér hefur rétt farið fram um sjálfstæði háskólans og stöðu hans, bæði faglegt og fjárhagslegt sjálfstæði vegna þess að það geta verið á því ýmsar hliðar. T.d. hefur sú þróun að háskólinn fái heildarupphæð á fjárlögum sem hann á síðan að skipta á milli deilda og stofnana sem allar eru auðvitað í fjársvelti, ekki orðið kvennafræðum við háskólann til framdráttar. Þótt sífellt fleiri konur komi til starfa við háskólann og konur séu að verða meiri hluti nemenda, ég held að konur séu orðnar meiri hluti nemenda við Háskóla Íslands, þá á engin kona utan tveggja fulltrúa stúdenta sæti í háskólaráði og engin kona situr í fjármálanefnd háskólans. Það er því hætt við að háskólinn eigi enn eftir að dragast aftur úr sambærilegum stofnunum erlendis í jafnréttismálum. Miðað við aðrar stofnanir þjóðfélagsins stendur Háskóli Íslands einnig höllum fæti þegar um jafnréttissjónarmið er að ræða og það finnst mér ekki vera góður vitnisburður um þessa æðstu menntastofnun þjóðarinnar að hún skuli standa svona illa að vígi í jafnréttismálum, að það skuli ekki ein einasta kona úr hópi háskólakennara eiga sæti í háskólaráði. Þar eru tvær konur og þær eru báðar fulltrúar stúdenta. Og eins þetta að það er engin kona í fjármálanefnd háskólans. Til þess að bæta nú aðeins þessa slagsíðu sem þarna er og til þess að rétta aðeins hlut kvennafræða við háskólann sem eiga þar undir högg að sækja og þurfa að slást þar um takmarkaða fjármuni við ákveðið ofurefli þá förum við fram á að það verði varið 3 millj. kr. til að efla kvennafræði innan Háskóla Íslands. Annars vegar mundi þessi fjárveiting verða notuð í þróunar- og stjórnunarkostnað og hins vegar til að veita tímabundnar stöður til fræðikvenna til ákveðinna rannsóknaverkefna og hugsanlega líka til kennslu í aðferðafræði í kvennafræðum og kenningum kvennafræða. Þessa tillögu viljum við leggja hér fram og leggjum mikla áherslu á. Það er ekki farið fram á mikið þegar um 3 millj. er að ræða því við erum að ræða hér um miklu hærri fjárhæðir í Vestmannaeyjatilvikinu sem hefur mikið verið til umræðu í dag. Önnur tillaga okkar snýr að Kennaraháskóla Íslands. Þar leggjum við til að bætist við 10 millj. kr. Um það þarf ég ekki að hafa mörg orð. Fjárveitingar til Kennaraháskóla Íslands standa nánast í stað á þessu ári, þ.e. rekstrarframlag til skólans er nær óbreytt í krónum talið samkvæmt fjárlagafrv. en starfsemi skólans hefur hins vegar verið aukin verulega samkvæmt ákvörðun menntmrn. og þar ber auðvitað hæst flutning kennslumiðstöðvar Námsgagnastofnunar til Kennaraháskólans. Fjárveiting til reksturs kennslumiðstöðvarinnar á árinu 1993 er um 10 millj. kr. en samkvæmt greinargerð með fjárlagafrv. fyrir næsta ár virðist engin fjárveiting fyrirhuguð til þessarar kennslumiðstövðar og við teljum alveg ófært að flytja stofnun með þessum hætti til Kennaraháskólans án þess að því fylgi einhverjir fjármunir í upphafi, að það sé mikilvægt ef vel eigi að takast til um þessa kennslumiðstöð að hún fái ákveðna fjármuni í upphafi með þessum flutningi. Þriðja tillagan sem við flytjum fellur undir liðinn Þróunarmál og alþjóðleg starfsemi. Það er nýr liður sem er nr. 114 og heitir Hjálparstarf Sameinuðu þjóðanna fyrir konur í þróunarlöndunum. Þar leggjum við til að komi 5,6 millj. kr. til þeirra samtaka sem heita UNIFEM. Á Íslandi er starfrækt félagið UNIFEM, það er til í mjög mörgum löndum og var stofnað á Íslandi 18. des. 1989. Starfsemi þess hefur aðallega falist í því að kynna UNIFEM en það er þróunarsjóður Sameinuðu þjóðanna fyrir konur í þróunarlöndunum og þróunaraðstoð almennt. Þetta félag hefur haldið fundi árvisst 24. okt., á degi Sameinuðu þjóðanna. Þessir fundir hafa ævinlega verið mjög vel sóttir og notið sívaxandi áhuga. Þá gefur félagið út 2--4 fréttabréf á ári en þetta félag hefur enn ekki notið neinna opinberra styrkja, hvorki til reksturs né til þróunarverkefna. Og það er ástæða til þess að minna á það hér þó að maður eigi kannski ekki að vera með neinn meting í því sambandi að Félag Sameinuðu þjóðanna á Íslandi er með á fjárlögum held ég að ég fari rétt með 600 þús. kr. til reksturs. Það er félag sem ég held að við heyrum afskaplega lítið af og verð ekki vör við að það sé mikið lífsmark með því félagi. Hins vegar erum við með félag eins og UNIFEM sem hefur verið að sækja mjög í sig veðrið á undanförnum árum og er mjög merkilegt félag sem nýtur engra rekstrarframlaga á fjárlögum. Ég held að það sé alveg tímabært að menn hugi nú að því hvort ekki sé rétt að styðja aðeins við bakið á félaginu. UNIFEM-sjóðurinn í New York, þ.e. þessi þróunarsjóður Sameinuðu þjóðanna fyrir konur í þróunarlöndunum, hefur hins vegar fengið fé af fjárlögum nokkur undanfarin ár. Fyrst var það undir sérstökum lið fjárlaganna en síðustu árin hefur styrkurinn komið úr svokölluðum potti utanrrn. eða af heildarfjárveitingu utanrrn. Það má kannski geta þess með þessar fjárveitingar til UNIFEM-sjóðsins í New York að hann fékk um 19 þús. dollara af fjárlögum 1974--1983. Árin 1984 og 1985 fékk hann 6 þúsund dollara, lækkaði verulega og síðan féllu framlög alveg niður 1985--1990. Þá voru þau hins vegar tekin upp aftur og á árinu 1992 voru þau komin upp í 21 þúsund dollara. Það er engin ástæða til þess að ætla annað en sjóðurinn fái þetta framlag áfram af óskiptu framlagi utanrrn. en við teljum engu að síður mikilvæg að styrkja UNIFEM á Íslandi beint vegna þess að þá er hægt að velja sérstakt íslenskt verkefni af verkefnalista UNIFEM og styrkja það og styðja. Þetta gerði UNIFEM á Íslandi sl. vor í góðri trú og félagið hafði ástæðu til þess að ætla að ríkisstjórnin mundi styðja félagið í þróunarvinnu sinni. Það hafði verið talað um það við félagið að það fengi 5 millj. á ári næstu þrjú ár eða 15 millj. í heildina en við það hefur ekki verið staðið. Verkefnið sem UNIFEM á Íslandi valdi til þess að styrkja var ræktunarverkefni í Andersfjöllunum og þetta verkefni er eins og önnur verkefni á vegum UNIFEM að það skilar sér afskaplega vel til kvenna og aðstoðar konur á þessum svæðum til þess að verða virkir þátttakendur í ákvarðanatöku í þeirra byggðarlagi. UNIFEM hefur hlotið mikið lof og margar viðurkenningar fyrir vel unnin þróunarverkefni og má í því sambandi m.a. geta þess að Alþjóðabankinn hefur leitað í smiðju til UNIFEM þegar þeir skipulögðu nýjasta þróunarátak sitt í ræktun á Indlandi. Við gerum tillögu um að UNIFEM fái 5,6 millj. kr. og þá sjáum við það þannig fyrir okkur að 5 millj. séu styrkur vegna verkefnis UNIFEM á Íslandi, þ.e. þetta verkefni í Andesfjöllunum sem Íslandsdeildin vill styrkja, en hins vegar séu 600 þús. rekstrarstyrkur til UNIFEM á Íslandi. Fjórða tillagan sem við flytjum snýr að atvinnumálum kvenna og það er liður sem er inni í félmrn. undir vinnumál og heitir Atvinnumál kvenna og hafa verið 15 millj. á nú í a.m.k. þrjú ár, hefur stundum gengið undir nafninu Jóhönnusjóðurinn. Þessi liður hét Atvinnumál kvenna á landsbyggðinni og heitir það kannski enn eða hét það í frv. eins og það var lagt fram hér í haust, en hefur verið talað um að því heiti verði breytt og heiti Atvinnumál kvenna. Í staðinn fyrir 15 millj. viljum við að komi 75 millj., þ.e. 60 millj. til viðbótar komi á þennan lið. Ég mun nú aðeins rökstyðja það hvers vegna við leggjum þetta til. Eins og flesta rekur minni til stóð ríkisstjórnin fyrir nokkuð víðtækum atvinnuskapandi aðgerðum í sumar. Hún hafði í tengslum við kjarasamningana sl. vor lofað milljaði í atvinnuskapandi aðgerðir en þegar til átti að taka kom í ljós að af þessum milljarði voru 558 millj. kr. vannýttar fjárveitingar frá fjárlögum ársins 1992 sem voru bara færðar yfir á árið 1993 þannig að hin raunverulega aukafjárveiting til atvinnuskapandi aðgerða er 487 millj. kr. Til ráðstöfunar var engu að síður, þó hluti af því væri frá árinu á undan, 1 milljarður 45 millj. kr. og það sem vekur auðvitað athygli og sker í augu er að 960 millj. kr. af þessum rúma milljarði, 92% af framlaginu, fóru til atvinnuskapandi aðgerða fyrir karla en 80 millj kr. eða 8% af framlaginu fór til atvinnuskapandi aðgerða fyrir konur. Og þegar ég segi þetta voru raunar bara 60 millj. kr. eyrnamerktar í atvinnusköpun fyrir konur. Hitt var allt bara eitthvert framlag til atvinnuskapandi aðgerða, eyrnamerkt engum auðvitað. Hins vegar þegar lesinn er verkefnalistinn sem ríkisstjórnin setti saman og ákvað í hvað þessum fjármunum skyldi varið, þegar sá verkefnalisti er lesinn þá er alveg morgunljóst hverjum þetta fjármagn nýttist fyrst og fremst því að þarna er aðallega um að ræða vegagerð, byggingaframkvæmdir og viðhald á byggingum og við vitum það ósköp vel að það eru fyrst og fremst karlmenn sem vinna við þessi störf. Ríkisvaldið var ekki eitt um það að grípa til atvinnuskapandi aðgerða í sumar. Það gerðu líka sveitarfélögin. Þau stóðu fyrir ýmsum átaksverkefnum í sumar sem m.a. voru fjármögnuð úr Atvinnuleysistryggingasjóði af því 500 millj. kr. framlagi sem sveitarfélögin greiddu þar inn á þessu ári og það verður að segjast eins og er að sveitarfélögin hafa staðið sig mun betur en ríkið gagnvart konum. Þar er ólíku saman að jafna en samt sem áður hafa konur borið skarðan hlut frá borði í þessum atvinnuátaksverkefnum sveitarfélaganna. Hlutfall kvenna í átaksverkefnunum hefur aðeins verið 34,1% á móti 65,9% karla sem hafa verið í þessum verkefnum. Upplýsingar um þetta hlutfall hef ég úr skýrslu frá starfshópi um atvinnumál kvenna sem hefur starfað í félmrn. þannig að þessi hlutföll eru ekki minn tilbúningur heldur er þetta úr þessari skýrslu frá félmrn. En þar er að vísu einungis getið um það hvernig konur koma út úr atvinnuskapandi aðgerðum sveitarfélaganna en ekki hvernig þær koma út úr atvinnuskapandi aðgerðum ríkisvaldsins þar sem myndin er enn verri eins og ég gat um áðan. Þessi ójöfnuður sem þarna var í framlögunum endurspeglast auðvitað í atvinnuleysistölum og enn ætla ég að vitna til þessarar skýrslu frá félmrh. Þetta er skýrsla sem var lögð fram sem þskj. og heitir Skýrsla félmrh. um rannsókn af afleiðingum atvinnuleysis. Í þessari skýrslu segir að nokkuð hafi dregið úr atvinnuleysi í sumar en miklu minna hefur dregið úr atvinnuleysi kvenna en karla frá því það var mest í mars. Almennar vinnumarkaðsaðgerðir hins opinbera hafa dregið miklu meira úr atvinnuleysi karla en kvenna. Þess vegna reyndist nauðsynlegt að fara í sérstök atvinnukapandi verkefni fyrir konur, segir í skýrslunni og það voru 60 millj. af þeim milljarði reyndar kom líka frá sveitarfélögunum til kvenna, en af þessum milljarði sem ríkisvaldið setti í þetta. Það er sagt hérna að langtímaatvinnuleysi hafi lítillega aukist frá maí til ágúst og fjölgun verði einkum hjá þeim sem hafi verið atvinnulausir lengur en 9 mánuði en hins vegar fækki þeim sem hafi verið atvinnulausir 6--9 mánuði, þ.e. hjá þeim sem hafa verið atvinnulausir lengur en 9 mánuði eykst atvinnuleysið. Og í skýrslunni segir: ,,Langtímaatvinnuleysi kvenna hefur aukist í heild um 19% en langtímaatvinnuleysi karla hefur minnkað um 11%,`` þ.e. langtímaatvinnuleysið er að aukast hjá konum. Og þá segir hér og það er meginniðurstaða í þessari skýrslu hjá félmrh.: ,,Meginniðurstaðan er sú að atvinnuskapandi aðgerðir á þessu ári hafa einkum skilað sér til yngra fólks, til karla og til þeirra sem ekki hafa verið of lengi atvinnulausir.`` Þetta finnst mér í rauninni vera talsvert mikill áfellisdómur yfir þeim aðgerðum sem ríkisvaldið hefur gripið til í atvinnumálum að það skuli ekki hafa nýst þeim sem hafa verið langtímaatvinnulausir og konum því að ég held að þetta séu þeir hópar sem eigi miklu erfiðara uppdráttar á vinnumarkaði en hinir og þess vegna fyllsta ástæða til þess að reyna að grípa til aðgerða sem geti gagnast þessum hópum. Atvinnuleysistölur núna eru hins vegar miklu daprari en þær voru í sumar vegna þess að auðvitað dró dálítið úr atvinnuleysinu með þessum aðgerðum. Núna eru atvinnuleysistölur þannig að atvinnuleysi er 6% meðal kvenna og 4,2% meðal karla. Enn þá sígur á ógæfuhliðina fyrir konur og atvinnuleysi eykst þar hraðar heldur en hjá körlum. Þá blasa við okkur þær nöturlegu tölur að meðal ungs fólks á aldrinum 16--20 ára er atvinnuleysi núna 16% og þetta eru auðvitað alveg hrikalegar tölur sem við erum að sjá þarna. Þá segir líka í þessari skýrslu frá félmrh. að í sumar hafi atvinnuleysi meðal karla á höfuðborgarsvæðinu minnkað um 30% í sumar. Þetta sama hlutfall er mun hagstæðara hjá körlum á landsbyggðinni þar sem fækkað hefur um nánast 60% á atvinnuleysisskrá á síðustu tveimur mánuðum. Þá segir að hjá konum sé þetta hlutfall ekki jafnhagstætt. Hjá konum á landsbyggðinni hefur atvinnuleysið reynar minnkað um liðlega 30% en á móti kemur að atvinnuleysi meðal kvenna á höfuðborgarsvæðinu hefur aukist um rúmlega 15%. Meðal kvenna á höfuðborgarsvæðinu hefur atvinnuleysi aukist um 15% þegar það hefur verið að minnka hjá öllum öðrum. Og þetta segir okkur kannski betur en flest annað hvað það er mikilvægt að þessi liður sem hefur verið í félmrn. og hefur heitið Atvinnumál kvenna á landsbyggðinni, að þetta sé útfært til höfuðborgarsvæðisins líka. En það eitt dugir auðvitað ekki. Ef það eru bara 15 millj. kr. á þessum lið, þá dugir ekki að yfirfæra þetta yfir á allt höfuðborgarsvæðið því að þetta er þá ekki til skiptanna. Og þess vegna leggjum við til að þessi liður verði ekki 15 millj. heldur 75 millj. og þá viljum við halda í þetta 60 millj. kr. framlag sem fór í sumar til atvinnumála kvenna og var þarna sérstakt framlag á vegum ríkisstjórnarinnar. Mig langar í þessu sambandi einmitt að geta þess að konur hafa verið úti um allt land að vinna að atvinnuuppbyggingu og reyna að skapa sér störf en þær hafa átt við ramman reip að draga vegna þess að það er ekki auðvelt að komast í styrki eða lánsfé, ekki nema fólk sé tilbúið til að veðsetja heimili sín og ég held að það séu afskaplega fáar konur tilbúnar til að taka þá áhættu. Þær vilja heldur hafa hlutina smærri í sniðum og vera öruggar með heimili sín og fjölskyldur heldur en leggja allt undir. Hins vegar væri auðvitað afskaplega æskilegt ef menn vildu nú vakna í þessu lánakerfi hérna upp af sínum þyrnirósarsvefni og fara að fjárfesta í hugmyndum fólks og hugmyndum kvenna. Það er það sem þarf að gerast, ekki endilega að það séu lögð fram einhver veð í steinsteypu sífellt heldur að menn reyni að meta hugmyndirnar og sjá hvort þær eru arðvænlegar og fjárfesta í þeim. Þá blasir það auðvitað við að fjárfestingarlánasjóðir og viðskiptabankar eru mun opnari fyrir körlum heldur en konum og það eru þeir sem eru stóru skuldararnir og það er þeirra vegna sem verið er að leggja á afskriftareikninga um 10 milljarða á ári hverju. Á sama tíma eru konurnar að sækja í litlu sjóðina. Það er þessi Jóhönnusjóður svokallaður sem eru 15 millj. kr. inn í félmrn., það er smáiðnaðarsjóðurinn í iðnrn. upp á 11 millj. kr. og svo er það smáverkefnasjóður Framleiðnisjóðs landbúnaðarins upp á líklega 8 millj. kr. á þessu ári og það sést náttúrlega hugmyndin á bak við það. Þetta eru allt smáverkefnasjóðir og smáiðnaðarsjóðir og eitthvað smátt. Það eru stórir sjóðir fyrir stóra karla með stórar hugmyndir og litlir sjóðir fyrir litlar konur með litlar hugmyndir. Það er svona hugmyndafræði sem manni finnst búa á bak við þetta allt saman.

Small is beautiful.

Vissulega er það ,,beautiful`` en það dugir nú stundum skammt að vera fagur. Það þarf meira til í þessu lífi heldur en vera fagur. Mig langar í þessu sambandi einmitt að vitna hér í það sem segir í skýrslu Ríkisendurskoðunar um smáverkefnasjóð landbúnaðarins. Það er dálítið athyglisvert sem þar segir. Þar er þessum smáverkefnasjóð hrósað að mörgu leyti og sagt að 131 umsókn um styrk hafi hlotið jákvæða afgreiðslu þar frá því að sjóðurinn hóf starfsemi sína og alls hafi verið samþykkt að veita um 20,3 millj. kr. í styrk. En síðan segir í þessari skýrslu frá Ríkisendurskoðun, með leyfi forseta: ,,Hins vegar vekur það athygli að samstarfsnefndin,`` þ.e. samstarfsnefndin sem úthlutað hafi úr þessum sjóð, ,,sem m.a. er skipuð fulltrúa úr stjórn Framleiðnisjóðs skuli hafi séð ástæðu til þess að setja jafnskýrar starfsreglur um starfsemi sjóðsins og raun ber vitni,`` þ.e. smáverkefnasjóðsins. ,,M.a. eru þar sett fram skilyrði um upplýsingaskyldu þó svo að fyrirgreiðslan sé jafnsmá í sniðum og fram kemur að ofan.`` Það hefur komið fram að styrkirnir séu yfirleitt frá nokkrum tugum þúsunda upp að hámarki 300 þús. kr. sem veitt er úr þessum sjóð og það eru settar mjög skýrar starfsreglur um þessa hluti og krafa um upplýsingaskyldu. Og svo segir í skýrslu Ríkisendurskoðunar: ,,Á sama tíma var eins og áður segir ekki gerð sambærileg krafa um upplýsingaskyldu vegna styrkveitinga Framleiðnisjóðs svo sem til búháttabreytinga. Á hitt ber þó að líta að oft nema styrkveitingar úr smáverkefnasjóði hærra hlutfall af heildarkostnaði en aðrar styrkveitingar Framleiðnisjóðs.`` Smáverkefnasjóður Framleiðnisjóðs hefur frá því að hann tók til starfa gefið loforð um styrkveitingar upp á 20 millj. kr. og hann er með skýrar reglur um úthlutun, upplýsingaskyldu o.s.frv. en á sama tíma hefur Framleiðnisjóður veitt 456 millj. kr. til búháttabreytinga og þar eru ekki gerðar þær skýru kröfur sem eru gerðar til þessara litlu peninga úr smáverkefnasjóðnum og þetta skýtur náttúrlega dálítið skökku við. Ég er hins vegar alveg sannfærð um að það borgar sig að fjárfesta í konum og það borgar sig að lána konum því að ég held að þær séu með skilvísustu skuldurum þessa lands. Og það er ekki bara hér á landi. Ég held að margir séu búnir að gera sér grein fyrir þessu víða um heim og m.a. var mér bent á það um daginn að Midland-banki í Bretlandi ætlar núna sérstaklega að fjárfesta í fólki sem er að reka lítil og meðalstór fyrirtæki, aðallega lítil fyrirtæki. Og það er dálítið gaman að sjá auglýsingarnar frá Midland-banka þ.e. út á hvaða hóp þessi banki gerir. Hann er búinn að ákveða núna að setja einn milljarð punda í lánsfé sem hann ætlar að lána í smáfyrirtækin. Og hverjum er það sem hann er að lána og til hverra er hann að höfða? Hann er, svo að ég komi með ítarefni með mér í pontuna eins og farið er að tíðkast, hann er farinn að lána kleinukonunum. Það eru kleinukonurnar sem hann ætlar að gera út á, sem hann ætlar að lána. Hann auglýsir sérstaklega og höfðar sérstaklega til þeirra og segist hafa þarna einn milljarð punda til þess að lána og bendir þeim á að þetta sé kannski eitthvað fyrir þær.

Er búið að tala við Hollustueftirlitið?

Þetta er nú EB-ríki sem hlýtur að hafa allar reglur í lagi ef maður hefur skilið þá hluti rétt. Ekki veit ég undir hvaða heilbrigðisskilyrðum þessi kona framleiðir sínar kleinur en ég vænti þess að þær séu í lagi, virðulegur fjmrh. Ég er sem sagt alveg sannfærð um það að fjármunum í atvinnuátak og stuðning við konur í sinni atvinnusköpun er vel varið og þeir munu skila sér. Og þess vegna er þessi tillaga hér flutt og ég vil jafnframt taka það fram svo að ég hafi ekki mikið fleiri orð um þessa tillögu að mér finnst að það hvernig þessi nefnd í félmrn. sem úthlutaði þessum fjármunum, hvernig hún stóð að málum, þessi starfshópur um atvinnumál kvenna þar, hvernig hann stóð að því að úthluta þessum 60 millj. hafi að mörgu leyti verið til mikillar fyrirmyndar. Þetta er mjög vel unnið, það er mjög vel gerð grein fyrir því út frá hverju var gengið, bæði þegar auglýst var og eins hvaða hugmyndir hópurinn lagði til grundvallar við úthlutun. Hópurinn skilar þessu mjög vel af sér og ég vildi sannarlega sjá að hlutirnir væru jafnvel unnir hjá ýmsum öðrum sem eru að ráðslagast með fé í atvinnusköpun. Mér finnst margar góðar hugmyndir þarna á ferðinni og vel að þessum málum unnið og full ástæða til þess að þakka það en ég vil bara ekki að þar við sitji og síðan ekki söguna meir, það gerist ekkert meir með þessa hluti. Og þess vegna leggjum við þetta til að hér komi 60 millj. í atvinnumál kvenna. Þá kem ég að fimmtu og síðustu tillögunni. Hún snýr annars vegar að Kvennaathvarfinu í Reykjavík og hins vegar að Stígamótum. Við leggjum til að framlag til Kvennaathvarfsins í Reykjavík verði ekki 15,4 millj. heldur 18 millj. 367 þús. og framlag Stígamóta verði ekki 6,9 millj. heldur 7,5 millj. Þetta er nú að verða árviss tillaga að við kvennalistakonur leggjum þetta til en við teljum þetta mjög mikilvægt. Bæði þessi samtök eru frjáls félagasamtök sem hafa staðið sig mjög vel í sínu starfi. Þau hafa unnið mikið brautryðjendastarf gegn ofbeldi í samfélaginu, kynferðislegu ofbeldi fyrst og fremst en ég held að um leið hafi þessi samtök opnað augu fólks fyrir ofbeldi almennt og eins og ég segi hafi unnið þarna mikið brautryðjendastarf. Úrræðin sem þessi samtök bjóða upp á, bæði Kvennaathvarfið og Stígamót, eru ekki dýr fyrir ríkið. Hvor tveggja þessi samtök eru mjög ötul að afla sértekna og í því sambandi má geta þess með Kvennaathvarfið að á árinu 1992, ég hef ekki ársreikninga fyrir 1993, en á árinu 1992 aflaði Kvennaathvarfið sér 5,4 millj. kr. í sértekjur. Tekjur voru samtals 25 millj. og þar af voru 5,4 millj. sem samtökin öfluðu sér í sértekjum. Það var bæði með gjafafé, áheitum, árgjöldum og daggjöldum en konur greiða fyrir fæði sitt í Kvennaathvarfinu, þær sem þar dveljast. Þá má geta þess að árið 1992 fóru samtökin m.a. í landssöfnun og söfnuðu nettó rúmlega 17 millj. kr. sem þau notuðu síðan til að kaupa húsnæði fyrir nýtt kvennaathvarf og það er rétt að taka það fram að það er einmitt stefna samtakanna að viðhald og endurbætur á húsnæði verði kostað af gjafafé frá almenningi, fyrirtækjum og félagasamtökum en þær hafa ekki leitað til ríksins um þessa hluti. Þarna er engin útþenslustefna eða ævintýramennska á ferðinni. Þarna er unnið jafnt og þétt og mér finnst að þessi samtök hafi sýnt það í sínum fjárbeiðnum að þau fara mjög varlega í því og þau biðja ekki um meira heldur en þau þurfa og finnst ástæða til þess að orðið sé við beiðni samtakanna. Um Stígamót er það sama að segja að á árinu 1992 voru rekstrargjöld Stígamóta 11,7 millj. kr., tekjurnar voru þannig saman settar að það komu frá ríkinu 6,2 millj., um 2,5 millj. frá sveitarfélögunum en samtökin öfluðu sér sjálf í sértekjum 3,8 millj. kr. eða 33% af sínum rekstrartekjum og ég segi bara: Geri aðrir betur. En þó að þessi samtök hafi verið mjög ötul við að afla sér sértekna og gert það með alls kyns útgáfustarfsemi og söfnunum þá er auðvitað ekki hægt að búast við því að slíkt gangi alltaf á hverju ári. Það þarf að sýna þessum samtökum að þetta sé metið og þess vegna leggjum við til að þau fái þá hækkun sem um er beðið. Bæði þessi samtök hafa fengið á sig aukin verkefni ef svo má segja. Hjá Stígamótum hefur umfang starfsins aukist mjög á þessu ári ekki síst vegna tilkomu neyðarmóttöku fyrir þolendur nauðgunar á slysadeild Borgarspítalans, en samtökin Stígamót manna bakvaktir vegna þess allt árið og samtökin greiða þeim konum fyrir útköll vegna neyðaraðstoðar við þolendur nauðgunar. Um Kvennaathvarfið er það að segja að þar hafa aukist verkefni, ekki síst vegna þess að erlendum konum hefur fjölgað mjög í Kvennaathvarfinu. Einkenni á þessum konum sem þangað koma eru oft algjör einangrun, engin íslenskukunnátta og þá oft heldur ekki nein enskukunnátta og það þýðir að samtökin verða m.a. að greiða talsvert fyrir túlkaþjónustu. Þetta eru þær fimm tillögur sem við flytjum, þingkonur Samtaka um kvennalista, við höfum valið að hafa þessar tillögur fáar og nokkuð á einn veg, þ.e. við viljum með þessum tillögum reyna að styrkja starf kvenna á ýmsum sviðum, hvort sem það lýtur að þróunarhjálp, að rannsóknum og þróun, að atvinnumálum eða velferðarmálum og leggjum áherslu á að þessar tillögur fái sanngjarna umræðu og meðhöndlun og þó að hér séu ekki ýkjamargir að hlusta á mál mitt núna þegar svo langt er liðið á annan dag í þessari umræðu þá vænti ég þess engu að síður að menn skoði þessar tillögur með jákvæðu hugarfari.

Virðulegi forseti. Það er margt sem kom fram í ræðu hv. þm. sem ég er sammála, einkum það sem hún ræddi um konur og atvinnulíf, konur og þróunaraðstoð o.s.frv. Ég er líka sammála henni um að það hljóta að vera takmörk fyrir því sem hægt er fyrir ríkisstjórn að semja um í almennum kjarasamningum. Það er samt þannig að gerðir voru samningar, þar á meðal um að lækka virðisaukaskatt af matvælum og ég minni á að þeir samningar voru ekki einungis gerðir við ASÍ heldur líka við Vinnuveitendasambandið og innan Vinnuveitendasambandsins eru Kaupmannasamtökin þannig að þau hafa að sjálfsögðu ekki mikla afsökun fyrir því að undirbúa sig ekki enda aðilar að samningunum. Í öðru lagi vil ég láta það koma fram að tekjur af heilsukortum áttu ekkert skylt við það að fjármagna lækkun virðisaukaskattsins. Hins vegar var hugmyndin að leggja á 0,5% gjald á öll laun en það fékkst ekki fram og í staðinn var gripið til þess ráðs að hækka tekjuskatt um 0,35% og það er skýringin á því að tekjuskatturinn lækkar ekki um 1,5%. Það er alveg kristaltært að það er um verulega skattalækkun að ræða í tillögum ríkisstjórnarinnar og þegar litið er á samspil atvinnufyrirtækjanna, sveitarstjórnanna og ríkisins er um mjög litlar breytingar að ræða á milli ára en þess verður að sjálfsögðu að geta að sveitarfélögin fara mismunandi vel út úr því, sum hagnast og önnur tapa, og því miður er það þannig að Reykjavíkurborg mun tapa nokkrum hundruðum milljóna á meðan önnur sveitarfélög hagnast. Loks vil ég segja í lokin, virðulegi forseti, að vaxtaskatturinn er auðvitað skattur á einstaklinga og nær til allra þeirra, á öllum aldri, sem eiga peninga sem bera vexti.

Virðulegur forseti. Vissulega er það rétt hjá fjmrh. að kjarasamningurinn var bæði gerður við ASÍ og VSÍ, þ.e. það var samið um þessi mál við ASÍ og VSÍ og Kaupmannasamtökin eru innan VSÍ. Hins vegar hefur ríkisstjórnin og ráðherrarnir talað þannig allt fram í desembermánuð að það mátti næstum því búast við að það yrði ekkert af þessari lækkun á virðisaukaskattinn og a.m.k. var lagt ofurkapp á það að reyna að fá það fram og knýja á um það bæði gagnvart ASÍ og VSÍ að lækkun á virðisaukaskattinum yrði ekki að veruleika. Þegar margir stjórnarþingmenn trúðu því sjálfir að þetta mundi ekki ganga eftir þá er kannski ekki nema vorkunn þeim sem trúa því úti í bæ að þetta verði ekki að veruleika og þar með kannski ýmsum í Kaupmannasamtökunum. Ég hygg að þar hafi margir treyst á það og trúað því að þessi breyting yrði ekki um áramót og spurningin er sú, ætla menn að fara að vinna einhverja hluti, eyða tíma í það og svo verður kannski aldrei neitt úr neinu? Þannig held ég að þeir standi núna talsvert vanbúnir að taka þetta kerfi upp og náttúrlega ekki síst vegna þess að það hafa ekki sést nein drög að reglugerð frá fjmrn. Ráðherra samþykkti þessa útreikninga mína áðan, þ.e. að það væri 0,35% hækkun á tekjuskattinum í staðgreiðslu. Hann sagði hins vegar að það hefði komið í staðinn fyrir 0,5% atvinnuleysistryggingagjald sem átti að leggja á og það væri kristalklárt að um skattalækkun væri að ræða. Ég skil ekki hvernig hægt er að segja að það sé kristalklárt að það sé um skattalækkun að ræða þó þeir hafi hætt við 0,5% áform og ákveðið að hafa þau 0,35%. Hækkunin er samt sem áður þessi, 0,35% í tekjuskattinum og úr 1,5 í 1,7% í útsvarinu, og nota bene það skilar meiru, það eykur skattbyrðina þegar það fer yfir í útsvarið vegna þess að þar kemur ekki persónufrádrátturinn inn. Þannig að bara 1,5% í útsvari ef það hefði verið látið þar við sitja hefði skilað talsvert meiru heldur en 1,5% í tekjuskattinum.

Virðulegi forseti. Ég vil endurtaka það að það er kristaltært að það er um skattalækkun að ræða. Ekki um lækkun á tekjuskatti og útsvari til samans heldur þegar litið er á skatt í heild vegna þess að þegar við skoðum áhrif á heilu árin mun virðisaukaskatturinn lækka um 3,1 milljarð. Lækkun vörugjalds er upp á 165 millj., þessi 0,35% á atvinnurekendur gefa 560 millj., 0,35% í tekjuskattinum á einstaklinga gefur 685 millj., hækkun á bifreiðagjaldi 450 millj. Nettó verður skattalækkunin sem allir njóta, Reykvíkingar eins og aðrir, 1.570 millj. kr. Þeir sem hafa lesið gögnin sem hefur verið dreift á hinu háa Alþingi í skattafrv. ríkisstjórnarinnar vita jafnframt að þar er sýnt svart á hvítu hvernig ríkið fer út úr þessum skattabreytingum og ég get bætt við þeim upplýsingum sem þar er að finna að sveitarfélögin munu tapa í heild á þessu öllu saman um 80 millj. kr. samtals. Hitt er svo deginum ljósara að sveitarfélögin fá ekki jafnt í sinn hlut og þau fengu áður, einfaldlega vegna þess að Reykvíkingar nutu aðstöðugjaldsins umfram önnur sveitarfélög. Það er rangt sem kemur fram í bréfi borgarstjóra og mjög villandi að halda því fram að það hafi ekki verið ætlunin að sveitarfélögin fengju að njóta fasteignaskattsins sem hefur verið kenndur við skrifstofu- og verslunarhúsnæði, það var sagt í sumar í áliti sem Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson samdi með öðrum að það væri til eins árs litið á þetta sem verslunar- og skrifstofuskatt en til framtíðar yrði að samræma þessa skattheimtu og aðlaga --- ég get nú bara lesið það orðrétt upp úr þessari skýrslu, með leyfi forseta: ,,að nánari útfærslu málsins með það að markmiði að skatturinn falli að núverandi fyrirkomulagi við álagningu fasteignaskatts sveitarfélaga.`` --- Orðrétt. Þannig að ég vísa alveg á bug þeim áróðri sem nú er hafður uppi varðandi þessi mál og mun senda félmn. Alþingis þessi svör skrifleg.

Virðulegur forseti. Það er vissulega rétt sem kemur fram hjá fjmrh. að sveitarfélögin eru nokkuð mismunandi og þessi lækkun til sveitarfélaganna --- hann talaði um að það væri lækkun upp á 80 millj. kr. yfir heildina --- þessi breyting sem nú er verið að gera kemur auðvitað mjög mismunandi út eins og ráðherra benti á vegna þess að þó að ríkisvaldið sé ,,homogen`` þá eru sveitarfélögin ekki ,,homogen``, þau eru mjög mismunandi. Þess vegna er það að þetta kemur verr út fyrir Reykjavíkurborg heldur en ýmis sveitarfélög önnur úti á landi.

Þetta vissu allir þegar niðurstaðan var fengin.

Þetta vissu allir, segir fjmrh., þegar niðurstaða var fengin í sumar, en það er náttúrlega ekki nóg að skoða bara frv. til laga um tekjustofna sveitarfélaga, það sem við þurfum að skoða líka í þessu samhengi er Jöfnunarsjóður sveitarfélaga, þ.e. hvaða breytingar á að gera á honum og það er náttúrlega eins og annað þegar kemur að þessum skattamálum að í desember, eftir að sveitarfélögin eiga að vera búin að ákveða útsvar hjá sér, þá er hent inn í þingið frv. til laga um tekjustofna sveitarfélaga og við erum ekki enn farin að sjá tangur eða tetur af þeim breytingum sem eiga að gerast á Jöfnunarsjóði sveitarfélaga. Þetta verður auðvitað að hanga saman og ég vil benda á það að eftir því sem fram kemur í því áliti sem ráðherra vitnaði til áðan sem Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson skrifaði m.a. undir, þá lá þetta fyrir og var sent til ríkisstjórnarinnar í sumar. Samt kemur frv. inn í þingið í desember eftir að sveitarfélögin eiga að vera búin að ákveða útsvarið. Það er dálítið seint í rassinn gripið og ætlast svo til þess að hér séu bara allir tilbúnir til þess að flýta fyrir þessu máli eftir föngum þegar heildarmyndin liggur ekki einu sinni fyrir, hún liggur ekkert fyrir fyrr en Jöfnunarsjóðurinn kemur inn í myndina.

Virðulegi forseti. Ég tel ekki ástæðu til þess að efna til ítarlegrar ræðu þótt umræðuefnið sé það viðamesta sem þingmenn kljást við á hverjum vetri, sjálft fjárlagafrv. Það hefur í mörgum atriðum verið farið ítarlega yfir það af hálfu okkar stjórnarandstæðinga og ekki miklu við það að bæta. En ég vil þó aðeins áður en ég vík að því að mæla fyrir þeirri brtt. sem ég er 1. flm. að og flyt ásamt þremur öðrum þingmönnum Alþb., víkja lítillega að því sem hér hafa spunnist umræður um, þ.e. skattbreytingarnar sem eru að eiga sér stað í tengslum við þessa fjárlagagerð. Ég rak augun í það þegar ég fór að lesa betur fjárlagafrv. að þar stendur á bls. 271 í því eftirfarandi tvær setningar, með leyfi forseta: ,,Þyngst vega fyrirhugaðar breytingar á tekjustofnum sveitarfélaga á móti niðurfellingu aðstöðugjalds. Á þessu ári [þ.e. 1993] var tekjutapi sveitarfélaga alfarið mætt með hækkun á tekjuskatti einstaklinga.`` Með öðrum orðum, það segir í greinargerð með fjárlagafrv. að aðstöðugjaldinu hafi verið að fullu mætt með 1,5% tekjuskatti sem ríkið innheimti og greiddi síðan yfir til sveitarfélaga. Þetta er dálítið athyglisverð fullyrðing. Einkum í ljósi þess að í fyrra þegar var verið að ganga frá þessum skattalagabreytingum á síðasta þingi þá segir í nál. frá meiri hluta efh.- og viðskn. á þskj. 489, með leyfi forseta: ,,Í frv. er gert ráð fyrir að kostnaði ríkissjóðs vegna afnáms aðstöðugjalds verði að hluta til mætt með þeim hætti að tekjuskattur manna hækki úr 32,8% í 34,3% eða um 1,5%. Lagður verði á sérstakur hátekjuskattur og barnabætur lækki um 500 millj.`` Með öðrum orðum, meiri hluti efh.- og viðskn. segir á síðasta þingi að menn ætli að bæta sér upp aðstöðugjaldið með þrennum hætti. Í fyrsta lagi með því að hækka skattprósentuna í tekjuskatti um 1,5%. Í öðru lagi með sérstökum hátekjuskatti og í þriðja lagi með því að lækka barnabætur. Síðan gerir þessi nefnd, eða meiri hluti hennar, þá tillögu í stað þess að lækka barnabætur þá verði almenni persónuafslátturinn lækkaður. Þarna fer eitthvað á milli mála frá því sem stendur í áliti efh.- og viðskn. eða meiri hluta hennar á síðasta þingi. Ef við skoðum áhrifin eins og þau voru reiknuð út þegar frá þessu var gengið á síðasta þingi og hvernig þau kæmu út fyrir þetta ár og berum það saman við þær breytingar sem menn eru að gera núna þá er það dagljóst að það er verið að auka skattheimtuna hér á landi og þar er ríkissjóður stórtækastur, hann er að sækja sér auknar tekjur í skjóli þess að menn séu að breyta tekjustofnun sveitarfélaga. Það er þannig, virðulegi forseti, að ætlunin er að hækka útsvarið um 1,7% sem er 0,2% meira en tekjuskatturinn var. Það þýðir að óbreyttum reglum um Jöfnunarsjóð sveitarfélaga að sveitarfélög munu verða að hafa hámarks útsvarsprósentu til þess að ná sér í tekjur úr Jöfnunarsjóði. Með öðrum orðum, þau verði að fullnýta sér þessa heimild að hækka sig um 1,7% til þess að missa ekki af miklum tekjum sem þau hafa í dag úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga. Þessi hækkun, um 0,2%, gefur um 440 millj. kr. sem er auðvitað aukin skattheimta á þann sem greiðir. Í öðru lagi er það 0,35% hækkun á tekjuskatti sem gefur eftir því sem hæstv. fjmrh. upplýsti áðan um 685 millj. kr. Þannig að úr þessum tveimur liðum fáum við skattahækkun á launamenn upp á 1.125 millj. kr. frá því sem var á þessu ári. Þetta er skattahækkun og um það er ekki hægt að deila. Þá verður að bæta við það sem ríkissjóður tók sér í fyrra sem skatt á þessu ári til að mæta aðstöðugjaldinu en þegar ríkissjóður losnaði við aðstöðugjaldið þá skilar ríkissjóður ekki þeim sköttum. Það er í fyrsta lagi lækkun á persónuafslætti sem átti að gefa 700 millj. á þessu ári og hátekjuskatturinn sem á að gefa 400 millj. Þarna verða eftir í ríkissjóði um 1.100 millj. kr. sem ríkissjóður tók fyrir þetta ár undir því yfirskini að afla tekna til að greiða sveitarfélögunum í staðinn fyrir missi aðstöðugjaldsins. Og þegar menn gefa sveitarfélögunum tekjustofna í staðinn fyrir aðstöðugjaldið, þá verða þessir tveir skattar eftir í ríkissjóði. Samtals er því um að ræða skattahækkun sem situr eftir eftir þennan flutning upp á 2.225 millj. kr. Það er því ekki nema von þó að hæstv. fjmrh. standi gegn flokksbróður sínum, borgarstjóranum í Reykjavík, sem vill fresta fyrirhugaðri breytingu á tekjustofnum sveitarfélaga af því að hann gerir sér grein fyrir því að hann verður að hækka útsvarið, hann verður að hækka skattana á borgarana í Reykjavík og vill auðvitað ekki gera það svona rétt fyrir borgarstjórnarkosningarnar. En hæstv. fjmrh. sér líka að hann getur ekki orðið við þessari beiðni því þá missir hann svo mikið af tekjum út úr sínum ríkissjóði og hagsmunir ríkissjóðs ganga eðlilega, hjá hæstv. fjmrh., fyrir hagsmunum borgarstjórans í Reykjavík og ég skil það að mörgu leyti vel. Þá vil ég, virðulegi forseti, víkja að þeirri brtt. sem er að finna á þskj. 344 sem ég flyt ásamt hv. þm. Ragnari Arnalds, Hjörleifi Guttormssyni og Ragnari Elbergssyni. Hún er í tveimur liðum. Annars vegar að hætta við þau áform að lækka tekjuskatt á félög úr 39% niður í 33%, eins og áformað er að gera fyrir næsta ár. Með því að hætta við þessa lækkun á tekjuskatti félaga má fá eða auka tekjur ríkissjóðs um 520 millj. kr. Brtt. okkar er þá þannig að í stað þess að tekjuskattur félaga skili 2 milljörðum 460 millj. í ríkissjóð, þá verði það 2 millj. 980 millj. Seinni tillagan sem við leggjum fram er sú að lækka tekjur af virðisaukaskatti um 550 millj. kr. Það byggir á því að við gerum ráð fyrir því, og munum væntanlega flytja um það tillögu þegar færi gefst við umræðu um frv. um breytingar á skattalögum, í fyrsta lagi að leggja af fyrirhugaðan virðisaukaskatt á flug sem á að leggjast á frá og með næstu áramótum og mun vera áætlað að skili ríkissjóði um 100 millj. kr. Í öðru lagi munum við leggja til að virðisaukaskattur af fólksflutningum og þar með talið strætisvögnum hér í Reykjavík og á höfuðborgarsvæðinu verði felldir niður. Þetta gæti skilað ríkissjóði á næsta ári um 150 millj. kr., þannig að samtals mundi þessi virðisaukaskattur á fólksflutninga í flugi og á landi vera um 250 millj. kr. Í þriðja lagi munum við leggja til að virðisaukaskattur á bækur verði aflagður eða hætt við að taka hann upp um næstu áramót, en það er áætlað að hann muni skila um 300 millj. á næsta ári. Samanlagt er því um að ræða lækkun upp á 550 millj., eins og áður greindi. Það þarf ekki að hafa mörg orð um þau áhrif sem virðisaukaskattur kemur til með að hafa á þessa starfsemi sem til umræðu er ef af verður. Það hefur ítarlega verið gerð grein fyrir því bæði í þessari umræðu, í umræðunni fyrr í þessari viku um skattamál og eins á síðasta þingi þegar tekist var á um þessar breytingar. Ég get þó ekki stillt mig um að nefna eitt lítið dæmi sem barst í hendur mínar fyrr á þessum þingfundi. Það er dæmi frá ferðamiðstöð Austurlands sem hefur látið virta endurskoðunarskrifstofu reikna út áhrif virðisaukaskatts á rekstur sinnar starfsemi. Niðurstaðan er sú að ef virðisaukaskatturinn hefði gilt á árinu 1992, þá hefði orðið tap um 3,6% af veltu þess fyrirtækis í stað þess að vera með hagnað upp 4,3%. Þarna er í raun og veru um að ræða sveiflu upp á tæp 8% af veltu. Í krónum talið þýðir þetta að í stað þess að fyrirtækið var rekið með 6,7 millj. kr. hagnaði, hefðu þeir gert það upp í fyrra með tæplega 6 millj. kr. tapi. 

Virðulegi forseti. Út af síðustu orðum hv. ræðumanns vil ég eingöngu minna á að við megum ekki gleyma genginu, hvernig það hefur þróast. Raungengi íslensku krónunnar hefur aldrei verið hagstæðara samkeppnis- og útflutningsatvinnugreinunum en nú. Tryggingargjald ferðaþjónustunnar verður lækkað. Aðstöðugjaldið, sem hann títt ræddi, hefur horfið úr sögunni. Allt þetta hefur komið til móts við þessa atvinnugrein. Auðvitað er ljóst að það verður einhver hækkun í greininni, en við verðum að taka þá með hvernig gengið hefur þróast. Númer tvö, og það skiptir miklu máli, er að átta sig á því að það er ekki bara hægt að tína til skattahækkanirnar sem urðu á yfirstandandi ári. Það má ekki gleyma því að það varð lækkun skatthlutfalls hjá fyrirtækjum og á því tapaði ríkið 800 millj. á heilu ári, en á móti kom breikkun á stofni sem svaraði til hækkunar upp á 400 millj. Samtals tapaði ríkið á heilu ári um 400 millj. Það má ekki gleyma því heldur að það hefur orðið breyting á vörugjöldum sem lækkuðu tekjurnar um 300 millj. og gjaldeyrisskattur var lagður á upp á 100 millj. Þannig að það voru breytingar í hina áttina líka á yfirstandandi ári. Það er hins vegar alveg rétt að skattar hækkuðu nokkuð, en munu lækka verulega á næsta ári. Við skulum fara yfir reikninginn hvernig hann lítur út. Ríkið lækkar tekjuskatt um 1,5% vegna aðgerðanna í sambandi við sveitarfélögin. Við fellum niður skattinn á skrifstofu- og verslunarhúsnæði upp á 470 millj. og framlag til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga verður 500 millj. Þessu má ekki gleyma. Þetta er tekjutap ríkisins. Það nefndi hv. ræðumaður ekki nokkurn skapaðan hlut og þetta rennur að sjálfsögðu til sveitarfélaganna. Menn verða að sjá alla myndina fyrir sér í einu.

Virðulegi forseti. Hvað varðar hið fyrra sem hæstv. ráðherra nefndi, þá er búið að reikna út áhrif þess að fella niður aðstöðugjaldið í því dæmi sem ég nefndi og ég vil einnig nefna það að þegar gengið er skráð, eins og hæstv. ráðherra vék að, þá kemur það auðvitað seljandum til góða, en á móti getur það líka þýtt að hinn erlendi ferðamaður þarf að borga meira. Þannig að auðvitað er þetta tvíbent. Hvað varðar áhrifin gagnvart sveitarfélögunum og breytingar í tengslum við tekjustofna þeirra, þá tók ég eftir því að hæstv. ráðherra mótmælti því ekki að við tilflutninginn á því sem menn gerðu í fyrra, hækkunina um 1,5% í tekjuskatti, lækkun persónuafsláttar og hátekjuskatturinn, sem menn tóku sér til þess að mæta aðstöðugjaldi og eru núna að flytja yfir til sveitarfélaganna, þá verða eftir um 1.100 millj. í ríkissjóði vegna þess að persónuafsláttur er lægri og þess að hátekjuskatturinn verður áfram og síðan þar að auki koma 1.125 millj. inn í ríkissjóð og til sveitarfélaganna í formi þess að menn taka hærra samanlagt í tekjuskatt og útsvar en áður. Hvað varðar það sem hæstv. ráðherra gat um, 500 millj. í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga, þá vil ég minna ráðherrann á að ætlunin er að ríkissjóður taki aukna skatta af bensíni til þess að vega á móti landsútsvari. Þannig að ríkissjóður ætlar ekki að gefa neitt á því. Og ég minni ráðherrann á að það á að hækka sérstakt framlag frá sveitarfélögum í Atvinnuleysistryggingasjóð úr 500 millj. í 600 millj. sem þýðir í raun 100 millj. kr. hækkun og þar er verið að framlengja skerðinguna á framlagi ríkissjóðs í Lánasjóð sveitarfélaga.

Virðulegi forseti. Ég er yfir mig hissa á því að þingmaðurinn hefur ekki lesið það sem hefur verið lagt hér á borð fyrir hann. 600 millj. til sveitarfélaganna, ég byrja á því. Það voru 500 í fyrra, en í fyrra var líka skerðing á Jöfnunarsjóði sveitarfélaga, þ.e. Lánasjóði sveitarfélaga. Það er hvergi að finna þar núna. 500 plús 100 gera 600, það hélt ég að hv. þm. vissi. Honum var kennd það vel stærðfræði. Í öðru lagi var landsútsvar á ÁTVR. Það breytist líka. Það eru langsamlega stærstu upphæðirnar. Þá kem ég að því að reikna fyrir --- ég er vanur að kenna þingmanninum að reikna og ég vona að hann læri núna. Í fyrsta lagi, í fyrra eru það 4 þús. millj. sem er samtals tekjuskattur einstaklinga, hækkar um 1,5% það eru 3.400 millj. plús hátekjuskattur plús persónuafsláttur. Það eru 600 millj. samtals. Hvernig lækkar þetta á móti? Þetta lækkar á móti með því að 3.400 millj. hverfa út úr dæminu með því að hækkunin um 1,5% fellur niður. Niðurfellingin á skrifstofu- og verslunarhúsnæði 470 millj., framlag til Jöfnunarsjóðsins, 500 millj., það eru hér um bil 1.000 millj. En það sem kemur á móti inn í ríkissjóð eru 325 millj. af ÁTVR og 140 millj. vegna hækkunar á bensíngjaldi. Það sjá náttúrlega allir menn að munurinn er 55 millj. sem er innan skekkjumarka, því það reyndust ekki vera nema 3.960 millj. sem var skilað til baka af útsvarinu, en ekki 4.000 millj. Með öðrum orðum, þar munar 40 millj. Þetta er nú reikningurinn og ég veit að hv. þm., sem er mjög vel að sér í stærðfræði, hlýtur að skilja þetta þegar gamall kennari hans fer í gegnum þetta með þessum hætti.

Virðulegi forseti. Það er ekki tími til þess að fara í gegnum þessa útreikninga til hlítar eins og þyrfti svo að við næðum saman, ég og hæstv. fjmrh. En ég er með tölu sem ég tek upp úr skjölum frá því á síðasta þingvetri um áhrifin af þessum sköttum og það hefur ekkert komið fram sem gefur tilefni til að ætla að þar hafi menn reiknað vitlaust, enda sýnist mér að fjmrn. noti þessar sömu stærðir og forsendur þeirra við gerð fjárlagafrv. fyrir 1994. Í þeim skjölum kemur fram að tekjuskattur upp á 1,5% skili 2.900 millj. kr., lækkun persónuafsláttar skili um 700 millj. kr. og hátekjuskatturinn um 400 millj. eða samtals um 4.000 millj. kr. Ég hygg að menn eigi ekki að þurfa að deila um þá útreikninga núna, þó að það sé nokkuð liðið á nóttu núna í byrjun desember.

Hæstv. forseti. Það er nánast kominn morgunn, klukkan er 10 mínútur gengin í fimm, og umræðan búin að standa í fjórtán og hálfa klukkustund og sennilega búið að segja allt sem segja þarf, enda er ekki meining mín að lengja umræðuna mikið úr því sem komið er. Vissulega er af nógu að taka og hægt að segja margt um þetta frv., en ég kvaddi mér hljóðs upphaflega fyrir um 10 tímum síðan, til þess að fjalla hér um tvær brtt. sem hafa verið lagðar fram og lýsa yfir stuðningi við þær. Þær brtt. koma fram á þskj. 342 og þskj. 345. En áður en ég sný mér að þeim vil ég aðeins taka undir þær hugmyndir sem komu fram hjá hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni um störf fjárln. og hans hugmyndir um það hvernig ætti að ræða einstaka málaflokka í einstökum fagnefndum þingsins og um hugsanleg fjárlög til lengri tíma heldur en nú er. Þingmaðurinn nefndi þrjú ár, það getur þess vegna verið miðað við kjörtímabil. En ég vil alla vega taka undir þá hugsun sem fram kom í máli þingmannsins. Ég hef sjálfur margoft gagnrýnt hvernig störf nefnda í þinginu fara fram. Ég hef gagnrýnt það mjög stíft að þingheimur sem slíkur skuli ekki fá að taka afstöðu til mála, heldur séu það eingöngu kannski fimm menn í viðkomandi þingnefnd sem taka afstöðu til máls. Þetta tel ég vera nánast árás á lýðræðið og frelsi þingmanna til að móta afstöðu til mála. Ég tel að öll mál eigi að koma út úr nefndum og það sé þingið í heild, þeir 63 þingmenn sem eru kjörnir af þjóðinni sem eigi að taka afstöðu til hvers og eins máls, svo framarlega sem það kemur nógu snemma til nefndar og hún nær að vinna í málinu. Einnig vil ég benda á það að öllum málum er vísað til nefndar og 2. umr. og þar með tel ég að þingið hafi tekið til þess afstöðu að mál skuli koma aftur inn í þingið. Þar með eigi þau ekki að daga uppi í nefndum og nefndir hafi þar af leiðandi engin völd og engan rétt til þess að láta mál sofna eða afgreiða ekki mál frá sér. Þá vil ég einnig geta þess að ég álít að nefndir eigi að fá til umfjöllunar þær brtt. sem koma fram við frumvörp. Þetta hef ég áður minnst á og ætla ekki að gera langt mál úr þessu, en af því að um þetta hefur svolítið verið rætt í þessari umræðu, þá taldi ég sjálfsagt að ítreka þetta enn eina ferðina. Þær brtt. sem ég vildi lýsa stuðningi við eru, eins og ég sagði áðan, annars vegar á þskj. 345 og er það tillaga frá hv. þm. Framsfl. Finni Ingólfssyni, Stefáni Guðmundssyni og Ingibjörgu Pálmadóttur, en þar er farið fram á það að framlag til Ungmennafélags Íslands verði hækkað úr 10 millj. kr. upp í 14 millj. kr. og framlag til ÍSÍ eða Íþróttasambands Íslands verði hækkað úr 24 millj. upp í 32 millj. Samtals er þetta hækkun upp á 12 millj. kr. Ég vil byrja á því að þakka þingmönnunum fyrir þann velvilja og þann stuðning sem þeir vilja sýna íþróttahreyfingunni og hef áður reynt þessa þingmenn af slíku og fagna því að sjálfsögðu að enn finnast þingmenn sem vilja styðja íþróttahreyfinguna. Það vill nefnilega brenna við að á tyllidögum séu allir tilbúnir að styðja íþróttahreyfinguna og mæla fögur orð í hennar garð, en þegar kemur að því að veita fjármuni til hreyfingarinnar, þá kveður við annan tón og fáir eru tilbúnir til slíks. Þó að ég hafi ekki heyrt mælt fyrir þessari brtt. þá þykist ég vita að ástæðan fyrir henni sé sú að nú á að taka upp virðisaukaskatt á samgöngur og það mun leggjast mjög þungt á íþróttahreyfinguna. Sú hækkun sem hér er talað um, 12 millj. kr., mun ekki dekka þann aukakostnað sem fellur á íþróttahreyfinguna, þannig að hér er mjög varlega í sakirnar farið og af fullri sanngirni. Ég tel því að það ætti ekki að verða nokkrum til tjóns að ljá þessu atkvæði sitt. Ég geri frekar ráð fyrir því að þessi tillaga verði látin bíða 3. umr. og ætla því að spara mér frekari rökstuðning með þessu máli. Ef ég á að segja alveg eins og er þá er orðið það áliðið að ég nenni varla að vera að ræða of mikið um málið, en er að vísu tilbúinn til þess. Ég er að hér í fyrsta sinn og á möguleika á að tala aftur ef þess er óskað. En meginröksemdin er sem sagt þessi álagning virðisaukaskatts sem mun leggjast mjög þungt á íþróttahreyfinguna sem er mjög illa stödd fjárhagslega í dag og hefur því miður á mörgum undanförnum árum verið afar --- ja, ég vil bara nota orðin illa studd af ríkinu og er ég þá ekkert að gagnrýna frekar þá sem nú sitja við völd en þá sem áður sátu. Það er auðvitað til lítillar fyrirmyndar hvernig við höfum hugsað til íþróttahreyfingarinnar í landinu og er ég þá ekki að gleyma lottói eða getraunum eða slíkum hlutum. Það starf sem er unnið innan íþróttahreyfingarinnar er auðvitað mjög mikilvægt fyrir æsku þessa lands. Það þekkja allir það mikla forvarnastarf sem íþróttahreyfingin innir af hendi og hve mikilvæg hún er fyrir framtíð þjóðarinnar. Það þekkja allir líka --- já, ég var að tala um fjárhagsstöðu íþrótta. Á fund hv. efh.- og viðskn. komu fulltrúar íþróttahreyfinganna til skrafs og ráðagerða í gærkvöldi. Þar kom fram að þeir höfðu verulegar áhyggjur af þessari skattlagningu á samgöngurnar og töldu að þetta mundi koma mjög illa við íþróttahreyfinguna í landinu. Svo illa að væntanlega þýddi þetta að yngriflokkastarf og þó alveg sérstaklega kannski, eins og þeir nefndu, að kvennastarfið innan hreyfingarinnar mundi líða fyrir þetta. Þetta er auðvitað mjög slæmt, ef rétt er, og við eigum auðvitað að sporna þarna við fótum. Þeir nefndu, sem rétt er, að þetta er fyrst og fremst landsbyggðarskattur, sem svo oft er notað. Ekki síður má kalla þetta alveg sérstakan skatt á Vestmanneyinga. Ég ætla ekki, virðulegur forseti, að fjölyrða meira um þetta. Eins og ég sagði þá ætla ég mér að gera það við 3. umr., en láta þetta duga um þetta mál. Hitt málið sem ég vildi lýsa stuðningi við er brtt. á þskj. 342 sem er frá hv. þm. Alþb. Þar er 1. flm. Svavar Gestsson. Það er tölul. 2 sem ég vil lýsa stuðningi við sem tekur á samtökum áhugamanna um áfengisvandamál. Þar fara flm. fram á að liðurinn Sértekjur verði lækkaður úr 24,4 millj. kr. niður í 7,2 millj. kr. Þetta mál þykist ég vera fullviss um að verður dregið til baka við atkvæðagreiðsluna seinna í dag og kemur því til umræðu aftur við 3. umr. og ég ætla því að spara mér þá umræðu að öllu leyti þar til að henni kemur.

Virðulegur forseti. Mig langar til að varpa einni lítilli fyrirspurn til hv. þm. Telur hv. þm. að ef hlutverkaskipan væri þannig hér í þinginu að hann væri í stjórnarandstöðu og hefði flutt þær tillögur sem er að finna á þskj. 342 annars vegar og 345 hins vegar, að þeir hv. þm. sem þar er að finna, annars vegar þingmenn Alþb. og hins vegar þingmenn Framsfl., myndu, ef þeir væru í ríkisstjórn og hefðu verið að standa að tillögum sinna stjórnar að þeir hefðu lýst yfir stuðningi við tillöguflutning hv. þm.? Ef svarið er játandi þá verður fróðlegt að sjá hvernig fer ef þeir skyldu einhvern tímann í framtíðinni komast í stjórn, sem reyndar er óvíst, en ef svarið er neitandi þá spyr maður um tilganginn með þessari yfirlýsingu sem reyndar enginn hlustar á nema fjmrh. og hæstv. forseti.

Virðulegur forseti. Það gildir mig einu hverjir hlusta á og það gildir mig líka einu hvaða afstöðu þessir ákveðnu þingmenn hafa, hvort sem þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu. Það er mín eigin sannfæring sem hér skiptir máli. Þetta er málstaður sem ég vil styðja burt séð frá því hverjir flytja tillöguna, hvort sem það eru stjórnarliðar eða stjórnarandstæðingar. Bæði íþróttahreyfingin og vandamál þeirra sem eiga við þann sjúkdóm sem áfengið kallar fram, eiga samúð mína alla, báðir þessir málaflokkar, og ég vil styðja þá, hver sem á frumkvæðið að því að leggja fram tillöguna.

Virðulegur forseti. Nú er það svo að það situr aðeins einn forseti í stólnum á hverjum tíma og hann tilkynnir að sjálfsögðu hvað er á dagskrá. Við þingmenn höfum fengið prentað skjal í hendur þar sem farið er yfir þá dagskrá sem ætlað er að taka fyrir á haustþingi. Þar var skýrsla Byggðastofnunar sett niður á ákveðinn tíma en þegar kom að því að hún yrði rædd var tilkynnt að hæstv. forsrh. væri veikur. Nú rengi ég ekki þá tilkynningu á þeim tíma og þeirri stundu. Hins vegar þykist ég hafa sannfrétt það að hæstv. forsrh. sé kominn til hinnar bestu heilsu. Því er það mín spurning til forseta: Þegar það gerist að tilkynntur er frestur með þessum hætti færist þá það verkefni sjálfkrafa aftast í röðina eða má gera ráð fyrir því að það sé fært til og að það haldi velli á haustþingi? Það hlýtur að vera ærið umhugsunarefni fyrir venjulegan þingmann sem horfir á dagskrá haustsins hvort hann megi búast við því að ef það verði veikindi hjá ráðherra þá fari málin endanlega út af dagskrá og komi kannski ekki fyrr en á vorþingi. Ég leita þess vegna mjög ákveðið eftir svari við þessu og vænti þess að hæstv. forseti geri grein fyrir málinu.

Forseti tekur fram að forseti að höfðu samráði við forsætisnefnd skipar málum niður á dagskrá þingsins hverju sinni. Iðulega er einnig haft samráð við formenn þingflokka. Skýrsla Byggðastofnunar hafði verið sett á dagskrá svo sem hér var frá greint en þegar til átti að taka var hæstv. forsrh. veikur og hann var veikur þá í u.þ.b. eina viku. Síðan hefur málið ekki verið tekið á dagskrá vegna annarra mála og anna í þinginu svo sem altítt er fyrir jólaleyfi. Svo horfir að litlar líkur eru til að þessi skýrsla sem og skýrsla Ríkisendurskoðunar verði teknar á dagskrá nú fyrir jólaleyfi.

Virðulegur forseti. Ég vil taka undir með málshefjanda að það ber ekki góðan svip varðandi störf þingsins að það þurfi að koma til sérstaks eftirrekstrar varðandi stórmál sem eru búin að fá fastan sess í starfsáætlun en er síðan frestað af ástæðum sem ekki er ástæða til að gera athugasemdir við á tilteknum degi. En þá hljótum við að ganga út frá því að viðkomandi liður komi við fyrstu hentugleika á dagskrá þingsins og það þurfi ekki að hafa um það mörg orð hér. Hér er nú ekki um annað og minna að ræða heldur en skýrslu Byggðastofnunar varðandi byggðamál. Það er orðið ansi langt síðan þau efni hafa verið rædd hér, síðan þau hafa komið hér til umræðu. Ég vil reyndar ekki fullyrða um dagsetningar en mig minnir að því hafi verið frestað á síðasta þingi að taka málin til umræðu og það sé mikil þörf á því að þessi mál séu rædd hér, m.a. í tengslum við afgreiðslu fjárlaga sem er dagskrármál fundarins, fjárlagafrv. til 2. umr. Auðvitað hefðu þessi byggðamál þurft að vera komin hér á dagskrá og vera rædd áður en þessi umræða fer fram. Því tek ég eindregið undir áskorun málshefjanda um það að úr þessu verði bætt en hér boðar forseti að þessi mál eigi að liggja fram á næsta ár án þess að þau komi til umræðu. En ég treysti forseta til að endurskoða þá skipan mála.

Forseti mun að sjálfsögðu koma þessum athugasemdum á framfæri í forsætisnefnd.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir fyrirspurnir hv. 2. þm. Vestf. um skýrslu Byggðastofnunar. Það hefur verið svo að ekki hefur verið rætt hér um skýrslu Byggðastofnunar frá því um haustið 1991 er rætt var um skýrsluna fyrir árið 1990. Það hefur ekki verið rætt um skýrslur stofnunarinnar fyrir 1991 og 1992. Eða með öðrum orðum er ekki enn þá búið að taka til umræðu skýrslu stofnunarinnar fyrir tímabil sem nær inn á starfstímabil núv. ríkisstjórnar. Þetta var fellt niður á sl. hausti og komst ekki að, eða var alla vega ekki tekið á vorþingi og það er ljóst, eða ég met það svo, að forseti þingsins hyggst ekki koma þessu efni að fyrir jól. Ég hlýt að spyrja forseta: Má treysta því að skýrsla Byggðastofnunar verði tekin fyrir á vorþingi? Eru áform uppi um það? Eða hyggst forseti ýta þessu máli alveg út af borðinu eins og á sl. vetri? Í öðru lagi vil ég spyrja forseta: Ef svo fer að þessi mál verða ekki rædd fyrr en á vorþingi er þá ekki rétt að tekið verði með í þeirri skýrslu árið 1993 þannig að við getum rætt um árin 1991, 1992 og 1993? Og m.a. þá bréf formanns stjórnar Byggðastofnunar þar sem hann biður um peninga frá ríkisvaldinu sem hefði eðlilega átt að vera rætt hér við afgreiðslu fjárlaga fyrir næstkomandi ár. En ég hef ekki séð að stjórnarliðar hafi séð ástæðu til að minnast á það erindi sem hv. þm. Egill Jónsson o.fl. hafa sent forsrh.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. 2. þm. Vestf. fyrir að vekja athygli á þessu máli. Það er komin nokkuð merkileg yfirlýsing úr forsetastól um það að skýrsla Byggðastofnunar verði ekki á dagskrá þingsins fyrr en á næsta ári, ég veit ekki hvenær. Ég harma það auðvitað og það er leitt að hvorki hæstv. forsrh. og ég tala nú ekki um hæstv. fjmrh. skuli vera hér viðstaddir vegna þess að það er ekki mjög langt síðan hæstv. fjmrh. í einu vonskukasti sínu fór hér hamförum í þessum stól og kvartaði yfir í því að við stjórnarmenn Byggðastofnunar skulduðum sér og þinginu greinargerð og skýrslu um afstöðu okkar til ákveðinna mála í Byggðastofnun. Við skuldum hæstv. ráðherra engar skýrslur eða greinargerðir. Við erum hins vegar örugglega allir tilbúnir til að ræða við bæði hæstv. fjmrh. og aðra um störf okkar í Byggðastofnun vitandi það að hún er eina stofnunin sem leggur sín mál á borðið fyrir þingmenn og þjóðina alla hvert það verk sem þar er unnið. Því harma ég slíkan málflutning. Og ég harma það enn fremur að skýrsla stofnunarinnar skuli ekki fást tekin á dagskrá þingsins og rædd á eðlilegan hátt. Það var verið að vinna merkilegt starf sem er byggðaáætlun, brautryðjendastarf, sem þarf líka að komast inn í umræðuna og út í þjóðlífið til umfjöllunar. Þess vegna hlýt ég að harma að þær fréttir skuli nú berast úr forsetastól frá forsætisnefnd þingsins, sem skipuð er nú hvorki meira né minna en sex þingmönnum, bærilega skipuð nefnd, að hún skuli gefa þá yfirlýsingu að þessi skýrsla skuli ekki verða til umræðu fyrr en á næsta ári.

Forseti hefur látið þess getið að það voru eðlileg forföll hæstv. forsrh. sem réðu því að skýrsla þessi var eigi rædd þegar hún hafði verið tekin á dagskrá. Það er alkunna og þarf ekki miklar málalengingar við að annir eru í þinginu fyrir jólahlé og óvíst um skýrslur hvort unnt er að taka þær til meðferðar í þinginu á þeim tíma. Forseti hefur lýst yfir að hann muni flytja þessar athugasemdir til forsn. En að sjálfsögðu verður þessi skýrsla tekin fyrir hið allra fyrsta eftir að þinghléi lýkur þannig að það er tilefnislaust að gera því skóna að hún verði ekki rædd á þinginu. Ég bið nú hv. þm. að taka þessu þannig að það verði ekki að skera niður ræðutíma því að þessi dagskrárliður má eigi taka nema tiltölulega skamman tíma.

Virðulegi forseti. Ég vil taka það fram þar sem hér er verið að ræða um skýrslu Byggðastofnunar að mig minnir að það hafi aldrei verið lokið við að ræða skýrsluna fyrir árið 1990 sem hv. 5. þm. Vestf. nefndi hér áðan. Mig minnir að 2. þm. Vestf. hv. hafi verið í miðri ræðu þegar hætt var að ræða þá skýrslu. Og þingheimi til upplýsingar þá stendur til að ræða skýrslu hæstv. utanrrh. á morgun, þ.e. fyrri hluta skýrslu hans eða munnlega skýrslu. Hún mun eiga að verða tvisvar í vetur. Ég vildi beina því til forsn. hvort ekki væri hægt að fresta flutningi þeirrar skýrslu og taka heldur á dagskrá flutning á skýrslu Byggðastofnunar sem ég tel miklu eðlilegra að sé rædd í tengslum við afgreiðslu fjárlaga og á þessum tíma heldur en skýrsla utanrrh.

Herra forseti. Það er nú ekkert undarlegt að þessi umræða skuli eiga sér stað hér núna. Út af fyrir sig skil ég vel hæstv. forsrh. að hann kæri sig ekkert um að ræða byggðamál hér í þinginu. Í fyrra var óútrædd skýrsla fyrir árið 1991 og forsrh. lagði enga áherslu á það að klára þá umræðu. Það er þægilegra að ráðherrar standi með skítkast á Byggðastofnun og þá starfsemi sem þar fer fram. Ríkisstjórnin hefur gengið milli bols og höfuðs á þessari stofnun, skert tekjur hennar, eyðilagt fyrir henni starfsumhverfi og síðan er það þægilegra fyrir þá að standa og láta éta eftir sér, blaðamenn éta eftir sér hnútur og illyrði út í stjórnarmenn Byggðastofnunar. Þetta kemur allt niður á byggðaþróun í landinu eins og menn vita og það er ekki von að forsrh. sé neitt gráðugur í að ræða það hér. Við verðum að ræða hér skýrslu fyrir árið 1992, síðar í vetur skýrslu fyrir árið 1993 og það er engin undankomuleið fyrir ríkisstjórnina með það.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. forseta fyrir skýr svör. Það er ákaflega gott þegar þingmenn koma hér í stólinn að fá skýr svör. Hitt er annað mál að það getur ekki talist skynsamleg regla að gefa upp dagskrá fyrir þingið, veikist svo ráðherra þá færist sú dagskrá til um marga mánuði. Ef sú regla hefði verið tekin upp og hæstv. fjmrh. veikst á þessum drottins degi þá hefði nú kannski kárnað gamanið ef það hefði þá átt að taka fjárlagaumræðuna á vorþingi. En hitt verður forsn. þingsins að gera sér grein fyrir að ef ekki er hægt að gjalda hæstv. fjmrh. þá skuld sem hann segir að stjórnarmenn Byggðastofnunar skuldi sér undir umræðum um byggðamál þá er hægt að gera það undir umræðum um fjármál þessarar þjóðar og um atvinnustefnu sem birtist í því að ríkið kaupir hlutabréf villt og galið út um land en ætlar svo að fárast og gjörsamlega tapa sér ef minnst er á það að ákveðið landsvæði sé komið í vanda vegna þess að þar er íslenska ríkið ekki að fjárfesta í hlutabréfum í fyrirtækjunum.

Virðulegi forseti. Ég stend upp hér eingöngu til að leiðrétta það sem hv. 6. þm. Vestf. sagði hér áðan varðandi umræðu um utanríkismál. Það stendur ekki til, hv. þm., að hún fari fram á morgun. Þingmanninum er vel kunnugt um að það er hætt við þau áform. Það kom fram á fundi formanna þingflokka í gær að þau áform eru ekki lengur uppi. 

Athugasemdum um störf þingsins er lokið, það er liðinn sá tími sem leyfilegur er fyrir þær athugasemdir. Hv. 6. þm. Vestf. tekur til máls og ber af sér sakir.

Virðulegi forseti. Það er alls ekki rétt sem hér hefur komið fram að ég hafi fengið að heyra þetta á fundi þingflokksformanna í gær því ég sat ekki þann fund. Ég var upptekin við aðra vinnu í fjárln. og mætti ekki á þennan fund.

Virðulegi forseti. Í ræðu minni við 1. umr. fjárlaga á dögunum sagði ég að sérhagsmunir hefðu fengið of miklu um ráðið í ríkisfjármálum á undangengnum tveimur áratugum. Heildarvandinn hefði setið á hakanum en öll orka farið til deilna um hin smæstu atriði. Einn helsti vandi íslensku þjóðarinnar væri ístöðuleysi þeirra sem með fjármuni hennar fara. Þegar á hefur bjátað hafa verið slegin ný lán og látið undan þörfum, þörfum sem á stundum hafa ekki verið raunverulegar eða brýnar. Þannig hafa lántökur síðustu áratuga í allt of ríkum mæli farið til þess að viðhalda lífsstíl og samneyslu á tímum samdráttar í efnahagslífi í stað þess að fara til gjöfulli verkefna sem megi í framtíðinni skila þjóðinni auknum arði og velsæld. Við höfum gjarnan eytt fjármununum fyrir fram í þeirri von að handan við hornið bíði ávinningur. Sú von um ávinning sem blundað hefur í brjóstum okkar hefur hvað eftir annað brostið á síðustu árum, reynst tálvon. Af þessari braut verður að snúa. Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefur tekist á við vandann með ýmsum aðgerðum sem nánar verður vikið að síðar. Ýmsar þær aðgerðir hafa verið sársaukafullar en til þeirra hefur verið gripið til að komast hjá enn meiri sársauka fyrir þá sem landið munu erfa. Við höfum ekki til þess nokkurn rétt að skila börnum okkar skuldbindingum sem munu reynast þeim óbærilegar og hefta möguleika þeirra til sjálfstæðra ákvarðana. Þessar eru hinar einföldu staðreyndir sem við þingmenn og þjóð stöndum frammi fyrir. Smærri hagsmunir verða að víkja fyrir hinum stærri. Eitt af meginverkefnum Alþingis er að afgreiða fjárlög. Þær ákvarðanir sem teknar eru við afgreiðslu fjárlaga eru mikilvægur þáttur í efnahagsstjórn í landinu á hverjum tíma og geta skipt sköpum um árangur hennar. Ljóst er að þau markmið sem núverandi ríkisstjórn setti sér um að eyða ríkissjóðshallanum hafa ekki náð fram að ganga. Ástæðu þess má fyrst og fremst rekja til óhagstæðra ytri skilyrða innan lands sem utan. Þar ber fyrst að nefna skertar aflaheimildir og þá hefur mikil alþjóðleg efnahagskreppa haft veruleg áhrif til hins verra á viðskiptakjör okkar Íslendinga. Efnahagssamdrátturinn sem fylgt hefur í kjölfar þessarar þróunar hefur veikt stöðu atvinnulífsins sem leitt hefur til meira atvinnuleysis hér á landi en þekkst hefur um langt árabil. Aukið atvinnuleysi og minni atvinna hefur svo leitt til að staða heimila í landinu hefur versnað til muna. Ríkisstjórnin hefur gripið til margvíslegra aðgerða til að mæta þessum vanda, m.a. með því að veita framlög úr ríkissjóði til framkvæmda og atvinnuskapandi verkefna. Þá hafa skattar á atvinnufyrirtæki verið lækkaðir. Allt er þetta gert til að styrkja atvinnulífið í landinu og verjast því að atvinnuleysi hér á landi verði svipað og gerist í nágrannalöndum okkar. Þjóðhagsáætlun sem lögð var fram hér í upphafi þings, gerir ráð fyrir því að á árinu 1994 dragist bæði landsframleiðsla og þjóðartekjur saman um 2,6%. Það stefnir því í aukinn samdrátt miðað við yfirstandandi ár en á þessu ári er reiknað með að landsframleiðslan aukist um 0,5% en þjóðartekjur minnki um 1,9% vegna mikillar lækkunar á verði sjávarafurða. Þá er atvinnuleysi talið aukast á næsta ári vegna samdráttar í þjóðarbúskapnum og stefnir í 5,5% atvinnuleysi á árinu 1994 miðað við 4,5% á þessu ári. Því er spáð að verðbólga muni verða 3% á milli áranna 1993 og 1994. Ef litið er til lengri tíma má ætla að botni hagsveiflunnar verði náð á næsta ári og því megi búast við nokkrum hagvexti næstu ár þar á eftir. Sá bati er þó að mörgu leyti háður ytri aðstæðum. Efnahagslægðin í helstu viðskiptalöndum okkar hefur nú varað um alllangt skeið og horfur um bata bæði óvissar og afar mismunandi eftir löndum. Þó er því spáð að hagvöxtur í iðnríkjum muni smám saman glæðast á næstu mánuðum. Áætlað er að heildarafli landsmanna á árinu 1993 verði um 1.865 þús. tonn sem er tæplega 19% meiri afli í tonnum en árið 1992. Þessi aukning skýrist öll af aukningu loðnuafla um 300 þús. tonn. Hins vegar stefnir í að þorskaflinn 1993 verði sá minnsti sem veiðst hefur á Íslandsmiðum í marga áratugi. Úthlutun aflaheimilda á Íslandsmiðum fyrir yfirstandandi fiskveiðiár felur í sér verulega minnkun þorskafla eða um 30% og því stefnir í talsverðan samdrátt heildarafla milli ára þrátt fyrir aukningu annars afla en þorsks. Talið er að heildaraflinn á árinu 1994 verði 7,6% minni en hann var á því ári sem nú er að líða, reiknað á föstu verði. Erfiðara er að áætla afla af öðrum miðum en Íslandsmiðum en veiðar í Smugunni hafa verið umtalsverð búbót fyrir þjóðarbú okkar í haust. Ekki er ólíklegt að fleiri möguleikar verði reyndir á næstunni en erfitt er að áætla umfang þeirra. Viðvarandi halli á ríkissjóði á liðnum árum hefur aukið á skuldastöðu hans. Skuldir ríkissjóðs í árslok 1992 námu 236 milljörðum kr., en á því ári hækkuðu skuldir ríkissjóðs um rúmlega 25 milljarða kr. Af heildarskuldum ríkissjóðs námu lífeyrisskuldbindingar vegna opinberrar starfsemi tæplega 58 milljörðum kr. Þegar tekið hefur verið tillit til peningalegra eigna og þær dregnar frá skuldum eru nettó peningalegar skuldir ríkissjóðs í árslok 1992 um 150 milljarðar kr. Það þýðir með öðrum orðum að ef greiða ætti upp allar skuldirnar þyrfti að ráðstafa öllum tekjum ríkisins í næstum eitt og hálft ár til greiðslu skulda. Þá hafa fjármagnsgjöld vegna þessara skulda verið að vaxa á liðnum árum og er svo komið að um 12% af tekjum ríkissjóðs er ráðstafað til greiðslna þeirra. Þó svo að fjármagnstekjur séu dregnar frá nema nettó fjármagnsgjöld um 7 milljörðum kr. Þegar þessi tala er borin saman við heildarútgjöld einstakra ráðuneyta eru það einungis menntmrn. og heilbr.- og trmrn. sem eru með hærri útgjöld í krónum talið en nemur nettó fjármagnsgjöldum sem ríkissjóður þarf að greiða. Af þessu má ráða að eitt brýnasta verkefnið á sviði ríkisfjármála er að minnka skuldsetningu ríkissjóðs. Ljóst er að þrátt fyrir að ekki hafi tekist hjá núverandi ríkisstjórn að vinna bug á rekstrarhallanum hafa ýmsar aðgerðir til að ná fram hagræðingu og sparnaði borið árangur. Hvers vegna það hefur ekki birst í minnkandi rekstrarhalla má skýra með því að samdrátturinn í efnahagslífinu hefur leitt til minni tekna ríkissjóðs að raungildi og svo hinu að aukin útgjöld vegna atvinnuleysis, svo og aðgerða stjórnvalda í tengslum við almenna kjarasamninga, hafa að stórum hluta vegið upp þann sparnað sem náðst hefur. Mikil umræða hefur farið fram um skattsvik á undanförnum mánuðum í kjölfar skýrslu fjmrn. um skattsvik og aðgerðir til úrbóta gegn þeim. Ein meginniðurstaðan í þeirri skýrslu var að óframtaldar tekjur hafi numið sem svarar tæpum 4,5% af landsframleiðslu fyrir árið 1992. Þetta samsvarar því að um 16 milljarðar hafi ekki verið gefnir upp til skatts og tekjutap ríkis og sveitarfélaga sé um 11 milljarðar vegna þessara skattsvika, auk ofáætlaðs innskatts. M.a. þess vegna hafa margir talið að lækkun matarskatts nái ekki tilætluðum árangri þar sem stærstur hluti lækkunarinnar lendi í vasa skattsvikara en ekki á borði neytenda, auk þess sem skattbreytingin kalli á aukinn mannafla í skattkerfinu. Afleiðingar skattsvika eru margar og alvarlegar. Ein af þeim er sú sem að framan er lýst, þ.e. vegna þess að opinberir aðilar verða af umtalsverðum skatttekjum sem aftur leiðir til þess að skattgreiðendur nú og í framtíð þurfa að bera þyngri byrðar en ella. Skýrsluhöfundar telja brýnt að yfirvöld skattamála breyti áherslum sínum og taki upp markvissa stefnu til þess að uppræta skattsvik. Ríkisstjórnin hyggst bregðast hart við skattsvikum á næsta ári og er lagt til nú við 2. umr. að veita aukið fé til skatteftirlits og til að efla starfsemi skattyfirvalda. Eins og ég gat um hér að framan hefur verið unnið að sparnaði í ríkisrekstri á undanförnum árum. Þær aðgerðir hafa yfirleitt gengið út á að draga saman rekstrarkostnað að óbreyttu rekstrarumfangi stofnana með flötum niðurskurði. Það er ljóst að sú sjálfvirkni sem var á árum áður í útgjöldum ríkisins hefur að mestu leyti verið stöðvuð. Í því samandi má benda á að sú stöðuga aukning sem varð á fjölgun ríkisstarfsmanna er ekki fyrir hendi í dag. Telja verður að tími ákvarðana er varða flatan niðurskurð sé að lokum kominn og nú þurfi að taka pólitíska ákvörðun um hvaða þjónustuhlutverki hið opinbera á að sinna. Þá tel ég mjög mikilvægt að ráðist verði í það með skipulögðum hætti að meta árangur af rekstri ríkisstofnana og ríkisfyrirtækja. Í því sambandi tel ég ástæðu til að vekja athygli hv. alþm. á því sem fram kemur í endurskoðunarskýrslu Ríkisendurskoðunar og yfirskoðunarmanna um ríkisreikninginn 1992, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Fullyrða má að enn megi ná talsverðum árangri með aukinni hagræðingu og minni sóun á verðmætum í rekstri ríkisstofnana án þess að draga úr þeirri þjónustu sem veitt er. Þó þannig sé fyrir hendi ákveðið svigrúm til að lækka kostnað kemur að því að minni framlög til ákveðins málaflokks hljóta að hafa í för með sér skerta þjónustu af hálfu þeirra aðila sem í hlut eiga. Til þess að standa megi skynsamlega að ákvarðanatöku um skerðingu framlaga er nauðsynlegt að fyrir hendi séu aðferðir til að meta árangur af rekstri ríkisfyrirtækja og ríkisstofnana. Slíkur mælikvarði yrði þá lagður til grundvallar við forgangsröðun verkefna og ákvarðanir um nýja útgjaldaliði. Eins og staðan er í dag er stofnunum settur ákveðinn útgjaldarammi í fjárlögum hvers árs til að sinna þeirri þjónustu sem þeim lögum samkvæmt er ætlað að veita. Hins vegar er hvergi skilgreint hve mikla þjónustu viðkomandi stofnanir skulu inna af hendi né hver gæði hennar skuli vera. Árangur stofnana er oft mældur eftir því hvernig þeim tekst að haga rekstri sínum innan ramma fjárlaga án tillits til þess hvort dregið sé úr veittri þjónustu. Á sama hátt eru stofnunum stundum settir útgjaldarammar sem fengnir eru með flötum niðurskurði á útgjöldum fyrra fjárlagaárs. Mat á rekstrarárangri er mun erfiðara en mat á árangri einkafyrirtækja. Ólíkt afkomutölum atvinnufyrirtækja sem rekin eru í ágóðaskyni liggur ekki fyrir neinn einhlítur mælikvarði á árangri ríkisstofnana. Mismunur tekna og gjalda segir ekki til um hvort þau verðmæti sem til verða við starfsemi stofnunar séu meiri eða minni en þau verðmæti sem ráðstafað er til starfseminnar. Úr ríkisreikningi verður ekki lesið hversu vel eða illa einstakar stofnanir ríkisins hafa staðið sig á árinu. Ýmsar aðferðir hafa verið þróaðar í öðrum löndum í þeim tilgangi að meta árangur af starfsemi opinberra aðila. Þó ekki sé hægt að segja að fundist hafi algildir mælikvarðar sem nota megi í þessum tilgangi, má fullyrða að sú viðleitni hafi orðið til þess að efla kostnaðarvitund og ef að líkum lætur orðið til þess að skynsamlegar sé staðið að ákvörðunum um útgjöld en ella. Þessu tengist einnig sú eðlilega krafa skattborgaranna að stofnanir ríkisins geri skilmerkilega grein fyrir árangri af þeirri starfsemi sem þeir bera kostnaðinn af.`` Ég vil taka undir þessar ábendingar og tel mikilvægt að slíkri vinnu sem að framan er getið sé hrint í framkvæmd en grundvöllur að slíku mati er að stofnunum verði sett skýr markmið um þjónustu og að þróaður verði mælikvarði sem nota má til að meta árangur þeirra. Meginforsenda fjárlagafrv. fyrir árið 1994 tekur mið af annars vegar framvindu ríkisfjármála á árinu 1993, horfum um umtalsverðan samdrátt í efnahagslífinu á árinu 1994 og að stjórnvöld hafa gengist undir ákveðnar skuldbindingar í tengslum við gerð kjarasamninga á sl. vori og ber frv. þess merki. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir 9,8 milljarða kr. halla á ríkissjóði á árinu 1994. Hallinn nemur 2,5% af landsframleiðslu samanborið við 3,2% áætlaðan halla á þessu ári. Hrein lánsfjárþörf ríkissjóðs er áætluð 12 milljarðar kr. Við þær aðstæður sem lýst hefur verið hér að framan ber brýna nauðsyn til að horfa fram á veginn og leggja grunn að framfarasókn. Það er enn mikilvægara nú en áður vegna þess að með auknum alþjóðasamskiptum, með aukinni sókn íslenskra ungmenna í menntun erlendis á síðustu árum og auknum möguleikum til starfa erlendis eykst samkeppni um hæfileikaríkustu og dugmestu einstaklingana. Verkefnið sem við er að glíma er ekki einungis að fá þessu fólki störf við hæfi, heldur einnig að skapa þær ytri aðstæður að sá kraftur sem í því býr fái að njóta sín við arðbær og skapandi verkefni. Sem fyrr er fjármagn eitt þeirra grundvallarskilyrða að þetta megi takast. Án fjármagns verður engin nýsköpun. Stuðningur við hagnýtar rannsóknir og þróunarstarf fyrirtækja á sviði hönnunar, vöruþróunar, framleiðslutækni og markaðsaðgerða er í reynd einn mikilvægasti þátturinn í atvinnustefnu stjórnvalda. Því ber að fagna að þessi mál eru nú orðin ríkur þáttur í efnahags- og atvinnumálaumræðunni og eru metnir að verðleikum sem snar þáttur í nauðsynlegum efnahagsaðgerðum. Ólíkt því sem var á fyrstu áratugum aldarinnar þegar blásið var til sóknar í íslensku atvinnulífi er þjóðin ekki lengur fjárvana. Það ríður á miklu að nýta fjármagnið vel og beina því í verkefni sem treysta grunn atvinnulífsins og örva vöxt þess og viðgang. Ekki síst þarf að örva nýjar útflutningsgreinar. Þetta er stóra verkefnið sem blasir við. Við Íslendingar eigum meira undir alþjóðaviðskiptum komið en flestar aðrar þjóðir. Milliríkjaviðskipti eru driffjöður hagvaxtar ef framleiðslukostnaður hvers lands og hvers fyrirtækis fá að njóta sin hindrunarlaust. Þá gerir hver og einn hvað hann best getur. Snúist hagþróun í helstu viðskiptalöndum okkar til betri vegar, virðast horfur fyrir íslenskan þjóðarbúskap allgóðar nokkur næstu ár. Þótt nokkur samdráttur landsframleiðslu sýnist óumflýjanlegur á árinu 1994 vegna skerðingar í þorskafla, virðist mega ætla að á næstu árum þar á eftir fari fiskverndin á undanförnum árum að skila árangri í auknum afla. Síðustu spár benda til að um og eftir miðjan þennan áratug verði hagvöxtur á ný meiri en fólksfjölgun. Ekki leikur á því vafi að samkeppnisstaða íslenskra atvinnuvega hefur verið að batna að undanförnu vegna aðgerða ríkisstjórnar sem tryggja lága verðbólgu, lágt raungengi, lækkun skatta á fyrirtækjum með afnámi aðstöðugjalds og lækkun tekjuskatts og vegna opnunar markaða bæði innan lands og milli landa. Þegar á því ári sem nú er að líða má greina slík áhrif í auknum útflutningi nýrra greina á Íslandi. Til þess að bætt starfsskilyrði fái notið sín til fulls er mikilvægast að milliríkjaviðskipti glæðist. Þar eru vonir við það bundnar að á næstu sólarhringum liggi fyrir farsæl niðurstaða í GATT-viðræðunum sem kenndar eru við Úrúgvæ og hafa senn staðið yfir í sjö ár. Staðfesting EES-samningsins og NAFTA, fríverslunarsamnings Norður-Ameríkuríkjanna þriggja, eru ekki síður mikilvæg skref til að styðja batann í efnahag iðnríkjanna á Vesturlöndum. Það sem sameinar flesta ef ekki alla möguleika til framfara á Íslandi í framtíðinni er að þeir þurfa á opnum möguleikum og hagvexti í umheiminum að halda. Ég hef hér á undan vikið að nauðsyn þess að draga úr halla ríkissjóðs. Ég minni á óleystan skipulagsvanda í hefðbundnum atvinnugreinum þjóðar okkar, sjávarútvegi og landbúnaði. Í skipulagsumbótum í þessum greinum eru reyndar fólgnir mikilvægir möguleikar til framfara. Með umbótum á fjármagnsmarkaði og minnkandi lánsfjárþörf má stuðla að lækkun verðbólgu, jafnari og lægri nafnvöxtum og lægri raunvöxtum til frambúðar. Mikilvægustu skilyrði til framfara eru nú stöðugleiki í efnahagsmálum og örvun til nýsköpunar. Fljótt á litið gæti svo virst að í þessu felist mótsögn, þ.e. að nýsköpun og stöðugleiki séu andstæður. Svo er ekki. Peningamálastefna sem miðar að verðstöðugleika bætir skilyrði fyrir lágum langtímavöxtum. Slík stefna í peningamálum er brýn til að mynda stöðugt efnahagsumhverfi, sem hvetur til nýjunga og fjárfestingar fyrirtækja og einstaklinga sem er undirstaða hagvaxtar þegar til lengdar lætur. Þetta á ekki aðeins við um stöðugt verðlag heldur einnig gengi og vexti og önnur starfsskilyrði atvinnulífsins. Þannig styður stöðugleikinn nýsköpun. Fjárlaganefnd hóf undirbúning að afgreiðslu fjárlagafrv. 27. sept. sl. með viðræðum við sveitarstjórnarmenn. Eins og áður auglýsti nefndin viðtalstíma þar sem þeim aðilum sem þess óskuðu var gefinn kostur á að bera upp erindi sín við nefndina. Þá kallaði nefndin fyrir sig forsvarsmenn helstu stofnana ríkisins svo og ráðuneyta til viðræðna um starfsemi þeirra og fjárframlög. Eins og undanfarin ár fengu fastanefndir Alþingis til umsagnar þann þátt fjárlagafrv. sem fjallaði um málefnasvið þeirra. Nefndirnar skiluðu áliti sínu og fylgja þau með áliti meiri hluta fjárln. Þessi háttur er skilyrðislaust til bóta fyrir störf fjárln. Það hefur einnig komið fram að þessi yfirferð fagnefnda eykur nefndarmönnum þekkingu á fjárhagslegum málefnum viðkomandi stofnana og ráðuneyta. Eigi að síður er tekið undir þau sjónarmið sem fram koma í álitsgerðum nokkurra fastanefnda að nauðsyn beri til að koma á fastari skipan á fyrirkomulag samskipta fjárln. og annarra fastanefnda þingsins. Nú þegar hefur verið haldinn fundur formanna nefnda þingsins þar sem viðhorfum var lýst og sammælst um að taka þráðinn upp á nýju ári undir forustu fjárln. Nefndin hefur haldið 38 sameiginlega fundi og fjöldi aðila hefur komið á fund nefndarinnar. Þá hafa einstök ráðuneyti og að sjálfsögðu fjmrn. veitt nefndinni aðstoð við úrvinnslu frv. Fyrir hönd nefndarmanna vil ég þakka öllum aðilum fyrir gott samstarf í hvívetna. Nefndin hefur lokið afgreiðslu flestra þeirra erinda sem til hennar bárust. Fyrir liggja breytingartillögur frá meiri hluta nefndarinnar sem hér eru til umfjöllunar að upphæð samtals 681,4 millj. kr. til hækkunar á 4. gr. frv. Rétt er að geta þess í þessu sambandi að hækkanir vegna Vegagerðar ríkisins nema 345 milljónum kr. en lækkanir þar á móti koma fram við 3. umr. þegar fjallað verður um tekjuhliðina og þá munu ýmsar aðrar lækkanir koma fram. Samkvæmt venju bíða 3. umr. afgreiðsla á tekjuhlið frv., B-hluta, og heimildir skv. 6. gr. Auk þess bíða ýmis viðfangsefni 3. umr., bæði smærri og stærri, sem nefndin hefur enn til umfjöllunar. Í því sambandi má nefna Jöfnunarsjóð sveitarfélaga og sjúkrahúsin í Reykjavík. Mun ég nú víkja að einstökum þáttum þeirra brtt. sem meiri hlutinn leggur til og flytja við þær skýringar. Undir álit meiri hlutans rita Sigbjörn Gunnarsson, Sturla Böðvarsson, Árni Johnsen, Árni M. Mathiesen, Einar K. Guðfinnsson og Gunnlaugur Stefánsson. 1. brtt. Á aðalskrifstofu forsrn. er í fjárlögum 1993 sérstök fjárveiting til fjarvinnslu og er styrkurinn hluti af sérstöku átaki til að efla fjarvinnslu tölvufyrirtækja utan höfuborgarsvæðisins fyrir opinberar stofnanir. Fjárhæðin hefur verið notuð til að skrá aðalefnisyfirlit Alþingistíðinda í tölvugagnagrunn. Nú er gerð tillaga um að fjárhæð þessi verði færð undir þingmálaskrifstofu Alþingis til að hægt verði að sinna þessu verkefni á næsta ári. Gert er ráð fyrir að hægt verði að skrá 4--7 árganga Alþingistíðinda til viðbótar. 2. brtt. Framlag til launa hæstaréttardómara lækkar um 3,2 millj. kr. í 38,5 millj. kr. í kjölfar nýfallins úrskurðar Kjaradóms þar sem greiddum yfirvinnustundum hæstaréttardómara var fækkað frá því sem áður var. 3. brtt. Framlag til umboðsmanns Alþingis er hækkað um 3 millj. kr. Launagjöld eru hækkuð um 1,3 millj. kr. Ekki er um að ræða fjölgun starfsmanna heldur er tekið mið af fyrirsjáanlegri yfirvinnu við umfjöllun kvartana og fyrir tímabundna aðstoð vegna afleysinga og vinnu við ársskýrslu umboðsmannsins. Hækkun annarra rekstrargjalda og eignakaupa í rekstri er m.a. vegna prentunarkostnaðar við ársskýrslu og nauðsynlegrar endurnýjunar og viðbóta við tölvubúnað embættisins. 4. brtt. Í fjárlagafrv. fyrir árið 1994 varð misskilningur varðandi skiptingu á kostnaði af rekstri Þjóðhagsstofnunar. Lagt er til að þetta verði leiðrétt og að sértekjur lækki af þeim sökum. 5. brtt. Framlag til Byggðastofnunar er hækkað um 15 millj. kr. vegna atvinnuráðgjafa í landshlutunum. Í fjárlögum 1992 var kostnaður vegna atvinnuráðgjafa færður til Byggðastofnunar í samræmi við ákvæði laga nr. 39/1991, um breytingar á lögum um Byggðastofnun, sem kveður á um þátttöku stofnunarinnar í kostnaði við starfsemi atvinnuráðgjafa. Þessari breytingu fylgdi ekki viðbótarfjárveiting til Byggðastofnunar og er hér með lagt til að bætt verði úr því. 6. brtt. Rannsóknastarfsemi á vegum Háskóla Íslands hefur verið komið á allvíða um land með góðum árangri og nú síðast hafa Vestmannaeyjabær og Háskóli Íslands gert með sér samning á sviði rannsókna og þróunar. Einnig er fyrirhugað að útibú Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins og Hafrannsóknastofnunar í Vestmannaeyjum reki sameiginlega aðstöðu með Háskóla Íslands. Tillaga fjárln. um framlag er annars vegar ætlað til að kosta stöðu starfsmanns sem annast á daglegan rekstur í Vestmannaeyjum og hafa verkefnisumsjón í einstökum verkefnum. Hins vegar eru ætlaðar 12 millj. kr. til kaupa og umbóta á húsnæði í Vestmannaeyjum. Heildaráætlun hljóðar upp á 20 millj. kr. og mun Vestmannaeyjabær greiða það sem upp á vantar eða 8 millj. kr. 7. brtt. Við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1993 gerði fjárln. tillögu um hækkun framlags til Raunvísindastofnunar Háskólans vegna hálfrar stöðu sérfræðings við NMR-kjarnarófstækið. Tæki þetta er mjög vandmeðfarið í notkun og krefst því meðhöndlunar sérfræðings. Nú er gerð tillaga um að hækka launagjöld um 0,8 millj. kr. til að unnt verði að ráða sérfræðing í heila stöðu sem geti einbeitt sér óskiptur að rannsóknum og þjónustuvinnu á sviði kjarnarófsgreiningar. 8. brtt. Framlag til Stofnunar Sigurðar Nordals er hækkað um 0,4 millj. kr. og þar með fær stofnunin sömu fjárhæð og á yfirstandandi ári. 9. brtt. Kennaraháskóli Íslands hefur fengið húsnæði fyrrum hússtjórnarskóla að Varmalandi til ráðstöfunar og í fjárlagafrv. er fjárveiting vegna endurbóta og viðgerða. Ekki er þó gert ráð fyrir fjárveitingu vegna rekstrar hússins en óhjákvæmilegt er að greiða af því ýmis gjöld eins og brunatryggingar og orku ásamt umsjón með húsinu. Er hér gerð tillaga um 2,5 m. kr. hækkun á rekstri fasteigna Kennaraháskólans sem er ætluð sérstaklega til þessa. Einnig er gerð tillaga um 5 millj. kr. hækkun fjárveitingar til tækja og búnaðar skólans. 10. brtt. Fjárveiting til óskipta liðarins undir almennri háskóla- og rannsóknastarfsemi er hækkuð um 1,5 millj. kr. og er sérstaklega ætluð Félagsstofnun stúdenta á Akureyri. Félagsstofnunin hefur staðið í verulegum byggingarframkvæmdum á undanförnum árum og hefur nú yfir að ráða 54 íbúðum og einstaklingsherbergjum. 11. brtt. Lagt er til að viðhald framhaldsskóla lækki um 3 millj. kr. en sú fjárhæð er færð yfir á byggingarframkvæmdir. Til viðbótar við þessar 3 millj. kr. er framlag til framkvæmda hækkað um 30,5 millj. kr. Heildarframlag til viðhalds og byggingarframkvæmda verður þá 616,5 millj. kr. og er sundurliðun sýnd í brtt. meiri hluta fjárln. á þskj. 326. 12. brtt. Lagt er til að óskiptur liður framhaldsskóla hækki um 50 millj. kr. Í fjárlagafrv. eru engar fjárhæðir til að mæta launaskriði og aldursflokkahækkunum sem kunna að eiga sér stað milli áranna 1993 og 1994 né heldur hafa verið bættar hækkanir vegna launasamninga sem gerðir hafa verið án þátttöku samninganefndar ríkisins eða fjmrn. Menntmrn. telur útilokað að skólakerfið geti mætt öllum þessum þáttum óbættum þar sem svigrúm til túlkunar á kjarasamningum kennara er mjög þröngt. Að auki hafa verið útfærðar bókanir í kjarasamningum við kennara með þátttöku samninganefndar ríkisins. Hækkunin er færð á óskiptan lið en verður dreift á einstaka skóla við gerð greiðsluáætlunar í upphafi næsta árs. 13. brtt. Framlag til Flensborgarskóla er hækkað um 1,6 millj. kr. vegna kennslulauna. 14. brtt. Lögð er til hækkun framlags til annars kostnaðar en kennslulauna Fjölbrautaskóla Vesturlands á Akranesi en þar er um að ræða launagreiðslur annarra starfsmanna en kennara í skólanum svo sem starfsfólk á skrifstofu, bókasafni, við ræstingar og húsvörslu. Eftir að ríkissjóður tók alfarið við rekstri framhaldsskóla hefur framlag á fjárlögum til skólans verið lægra en raunkostnaður var við yfirtökuna. Með þessari hækkun er komið á jafnvægi kostnaðar og fjárveitingar. 15. brtt. Heildarframlag til Framhaldsskólans í Austur-Skaftafellssýslu er hækkar um 900 þús. kr. en þar af eru 500 þús. kr. vegna lækkunar sértekna sem hafa verið ofmetnar og 400 þús. kr. vegna hækkunar annarra rekstrargjalda en launa. 16. brtt. Kennslulaun Þroskaþjálfaskóla Íslands eru hækkuð um 0,6 millj. kr. en þau hafa lækkað að raungildi milli ára. Stjórnendur skólans hafa sýnt mikla ráðdeild í rekstri og ekki er réttlætanlegt að lækka fjárveitingu til skólans frekar. Á hverju ári sækja mun fleiri um nám við skólann en unnt er að taka við. 17. brtt. Framlag til Héraðsskólans Reykholti í fjárlagafrv. tók mið af 60 nemendum. Í reynd er fjöldi nemenda við skólann nú um 100 talsins. Fjárveiting skólans er því hækkuð til samræmis við þann fjölda. Verði beyting á fjölda nemenda á næsta ári frá því sem nú er breytist greiðsluáætlun skólans til samræmis við það. 18. brtt. Lagt er til að hækka framlag til byggða- og minjasafna, sem fært er á fjárlagalið Þjóðminjasafns Íslands, um 4,7 millj. kr. og verður heildarrekstrarframlag til þessara safna því 13 millj. kr. Þjóðminjavörður mun gera tillögu um ráðstöfun þessa fjár í samráði við fjárln. Að auki er í frv. til fjárlaga fyrir árið 1994 stofnkostnaðarframlag til byggða- og minjasafna að fjárhæð 5,7 millj. kr. en ekki er gerð hér tillaga um breytingu á þeirri fjárhæð. Til að mæta þessari hækkun að hluta er gerð tillaga um lækkun á óskiptum lið fjárlaga, Söfn, ýmis framlög. 19. brtt. Lagt er til að veittar verði 20 millj. kr. til viðgerða á húsnæði Þjóðskjalasafns. Nú eru sjö ár liðin frá því að Þjóðskjalasafn flutti starfsemi sína að hluta að Laugavegi 162 og eru húsakynni safnsins þar nú fullnýtt en ekki hefur verið gengið frá geymslum safnsins né búnaði í þær. Framlagið er einkum ætlað til viðhalds utan húss og að koma í veg fyrir varanlegar skemmdir og dýrar viðgerðir síðar. Auk þess verði lögð áhersla á að tryggja örugga geymslu þeirra gagna sem þar eru varðveitt. 20. brtt. Gerð er tillaga um hækkun framlags til Listasafns Sigurjóns Ólafssonar og eins og áður er getið lækkar framlag til óskipts liðar safna, að hluta til vegna hækkunar framlags til byggða- og minjasafna undir fjárlagalið Þjóðminjasafns. 21. brtt. Framlag til æskulýðsmála er hækkað um 5,5 millj. kr. og er m.a. lögð til hækkun til Ungmennafélags Íslands og Bandalags íslenskra skáta. Heildarframlag til æskulýðsmála verður þá 30,5 millj. kr. 22. brtt. Fjárlagaliðurinn Ýmis íþróttamál hækkar alls um 4 millj. kr. Framlag til Íþróttasambands fatlaðra hækkar um eina milljón króna en verkefni sambandsins eru umfangsmikil og kostnaðarsöm. Styrkir til íþróttafélaga hækka um 500 þús. kr. frá fjárlagafrv. og verða 14,5 millj. kr. og mun fjárln. að venju skipta þeirri fjárhæð í samráði við menntmrn. Framlag til Skákskóla Íslands að fjárhæð 2,5 millj. kr. er nú fært á sérlið en framlag til hans hefur verið veitt af safnlið undanfarin ár. Um skólann gilda lög nr. 76/1990 og þótti fjárln. eðlilegra að framlag til hans yrði sýnt í fjárlögum. 23. brtt. Lögð er til hækkun framlags til aðalskrifstofu utanríkisráðuneytisins en búferlaflutningar manna í utanríkisþjónustunni munu verða meiri á næsta ári en gert hafði verið ráð fyrir við gerð fjárlagafrv. og kemur þessi viðbótarfjárveiting aðallega til af þeim sökum. 24. og 25. brtt. Fjárveiting til sendiráðs Íslands í Washington hækkar um 3,5 millj. kr. en í ráði er að selja núverandi skrifstofuhúsnæði sendiráðsins á næsta ári og flytja í leiguhúsnæði og er gert ráð fyrir húsaleigu af þeim sökum. Einnig er lögð til hækkun tækjabúnaðarfjárveitinga sendiráða almennt og verður hún þá 10,3 millj. kr. 26. brtt. Ríkisstjórnin hefur samþykkt að taka þátt í stuðningi Norðurlandanna við Palestínumenn á hernumdum svæðum Ísraela sem kemur til í framhaldi af friðarsamningum milli Palestínu og Ísraels. Stuðningur Íslands nemur alls 1,3 milljónum Bandaríkjadala og verður greiddur á næstu þremur árum. Á árinu 1994 er gert ráð fyrir að komi til greiðslu 0,5 milljóna dala eða um 36 milljóna íslenskra króna. 27. brtt. Eins og fram kemur í nál. meiri hluta fjárln. er hækkun framlags til Rannsóknastofnunar landbúnaðarins ætluð til afborgana af lánum vegna framkvæmda við tilraunastöðina á Stóra-Ármóti. Skuldastaða búsins er þannig að á búinu hvíla um 20 millj. kr. í langtímaskuldum og greiðslubyrði er um 2,7 millj. kr. á ári. Gert er ráð fyrir að ríkið komi að hálfu inn í afborganir á móti sunnlenskum bændum. 28. brtt. Framlag til yfirdýralæknis er hækkað um 5,5 m.kr. vegna vaktakerfis dýralækna. Landbrh. skipaði í nóvember 1993 nefnd sem hafði það hlutverk að ganga endanlega frá vaktafyrirkomulagi héraðsdýralækna þannig að greitt yrði að fullu fyrir bakvaktir um helgar og á stórhátíðum í samræmi við bókun með kjarasamningi fjármálaráðherra og Dýralæknafélags Íslands frá 18. maí 1989. Nefndin skilaði áliti í mars sl. á þann veg að til að fullnusta samkomulagið þyrfti fjárveitingu að upphæð 7 millj. kr. á ári. Fyrir er fjárveiting að upphæð 1,5 millj. kr. og er því gerð tillaga um hækkun að fjárhæð 5,5 millj. kr. 29. brtt. Breytingar á fjárlagalið Búnaðarfélags Íslands eru með tvennum hætti. Annars vegar er framlag til Búnaðarfélagsins lækkað um 2 millj. kr. og framlag til héraðsbúnaðarsambanda hækkað um jafnháa upphæð. Með þessari breytingu vill fjárln. leggja áherslu á að verkefni verði færð frá Búnaðarfélaginu til héraðsbúnaðarsambanda. Hins vegar eru teknar fjárhæðir út af viðfangsefnum Búnaðarfélags Íslands og héraðsbúnaðarsambanda sem svarar til greiðslu á uppbótum á lífeyri fyrrum starfsmanna þessara samtaka sem eru aðilar að Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins og færðar á sérstakt viðfangsefni merkt Uppbætur á lífeyri. Fjárln. hefur lagt til hækkanir á framlögum til þessara aðila vegna lífeyrisskuldbindinga í fjárlögum og fjáraukalögum á undanförnum árum og telur rétt að sérmerkja þennan lið. 30. brtt. Tekinn er inn nýr liður Norður-Atlantshafssjávarspendýraráðið með 5 millj. kr. framlagi. Ráðið var stofnsett í september á árinu 1992 með þátttöku Íslands. Hins vegar láðist að gera ráð fyrir árgjaldinu til ráðsins í fjárlagafrv. Lagt er til að bætt verði úr því við afgreiðslu fjárlaga. Þá er lögð til 5 millj. kr. hækkun á viðfangsefni 132 undir fjárlagalið 190 Ýmis verkefni í sjávarútvegsráðuneyti. Hækkunin er ætluð til kynningar á sjónarmiðum Íslendinga í hvalveiðimálum. 31. brtt. varðar framlag til Fiskifélags Íslands er hækkað um 500 þús. kr. og er ætlað til tæknideildar félagsins. 30.--38. brtt. snerta embætti héraðsdómara. Flest embætti héraðsdómara hækka en laun héraðsdómara hækka samtals um 11 millj. kr. í kjölfar úrskurðar Kjaradóms. Héraðsdómurum voru úrskurðaðar auknar yfirvinnustundir frá því sem nú er. 39. brtt. er um að Landhelgisgæsla Íslands greiði á tímabilinu septemer 1993 til 1. apríl 1994 laun sex skipstjórnarmanna sem stunda nám í varðskipadeild Sjómannaskólans í Reykjavík. Próf frá varðskipadeild veitir réttindi til skipstjórnar á varðskipum og var slík deild síðast hjá Sjómannaskólanum veturinn 1988--1989. Talið er nauðsynlegt að fleiri stýrimenn hjá Landhelgisgæslunni hefðu fullgild réttindi til skipstjórnar á varðskipunum en til að mæta þeim útgjöldum þarf að koma til hækkun framlags um 4 millj. kr. sem hér er gerð tillaga um. 40. brtt. Við vinnslu fjárlagafrv. urðu mistök sem snúa að fyrirhugaðri sameiningu sýslumannsembættanna í Vík og á Hvolsvelli en viðbót við löggæslukostnað sameiginlega embættisins vegna áframhaldandi rekstrar lögreglunnar í Vík féll niður. Kostnaður þessi nemur um 5,3 millj. kr. og er hér gerð tillaga um hækkun til sýslumannsins á Hvolsvelli vegna þessa. Í 41. brtt. er lögð til 9 millj. kr. hækkun framlags til Hallgrímskirkju en kirkjan skuldar nú opinberum aðilum u.þ.b. 26 millj. kr. Framlagið er ætlað til að greiða 9 millj. kr. skuld við embætti húsameistara ríkisins. Fjárþörf kirkjunnar til áframhaldandi viðgerða og lúkningar á ýmsum byggingaframkvæmdum er mikil þó mikið hafi áunnist. 42. brtt. Leigusamningur svæðisskrifstofunnar í málefnum fatlaðra á Norðurlandi eystra rennur út á næsta ári. Af endurnýjun þessa samnings getur ekki orðið og er hér lögð til hækkun vegna fyrirsjáanlegs aukins húsnæðiskostnaðar. Viðræður hafa átt sér stað milli svæðisskrifstofunnar, fræðsluskrifstofu Norðurlands eystra og Félagsmálastofnunar Akureyrar um samvinnu um húsnæðismál og samnýtingu á aðstöðu og búnaði. Í 43. brtt. er lagt er til að fjárveiting merkt Alþýðusambandi Íslands undir fjárlagalið 981 Vinnumál í félagsmálaráðuneyti verði felld niður og bætt við viðfangsefnið 190 Ýmislegt undir sama fjárlagalið. Meiri hluti fjárln. telur ekki eðlilegt að sérmerkja einum samtökum aðila vinnumarkaðarins fjárveitingu í fjárlögum heldur verði ráðherra falið að ráðstafa fé til aðila er sinna vinnumálum af óskiptum liðum. Þá vill meiri hluti fjárln. beina þeim tilmælum til ráðherra að af þeim lið verði veitt fé vegna þátttöku aðila vinnumarkaðarins í ráðgjafanefnd EFTA. 44. brtt. fjallar um lífeyristryggingar sem hækka um 25 millj. kr. þar sem tekjutenging á greiðslum ekkjulífeyris er talin gefa 50 millj. kr. lækkun útgjalda í stað 75 millj. kr. eins og gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. Í 45. brtt. er lagt er til að sjúkratryggingar lækki um 180 millj. kr. frá áætlun fjárlagafrv. Áætlun fyrir útgjöld sjúkratrygginga á næsta ári hefur verið endurskoðuð á grundvelli greiðslna á yfirstandandi ári. Komið hefur í ljós að útgreiðslur á síðari hluta ársins eru til muna minni en talið var í sumar þegar áætlun fjárlagafrv. var gerð. Í ljósi þessa hefur áætlun næsta árs verið lækkuð um 400 millj. kr. Fallið hefur verið frá útgáfu á heilsukortum á næsta ári sem áttu að skila 400 millj. kr. til sjúkratrygginga. Þess í stað verður gripið til aðgerða innan sjúkratrygginga sem eiga að lækka útgjöldin um 180 millj. á næsta ári. Þar ber hæst áform um að lækka útgjöld vegna magasárslyfja um 100 millj. kr. Útgjöld sjúkratrygginga vegna slíkra lyfja eru talin nema um 400 millj. kr. í ár. Á grundvelli upplýsinga frá nágrannalöndunum má ætla að með útboðum og magninnkaupum á hjálpartækjum megi lækka þann kostnað um 50 millj. kr. eða sem svarar til um 10%. Þá er talið að með fjölgun hjartaaðgerða innan lands megi lækka erlendan ferða- og sjúkrakostnað sjúklinga um 15 millj. kr. Loks á að herða eftirlit með útgreiðslu sjúkradagpeninga sem á að spara 15 millj. kr. Að öllu samanlögðu lækka útgjöld sjúkratrygginga um 180 millj. kr. frá áætlun fjárlagafrv. 46. brtt. fjallar um Krýsuvíkursamtökin. Framlag til Krýsuvíkursamtaka hefur verið fært hjá landlækni og verið undir eftirliti hans. Gerð er tillaga um að framlag þetta verði 11 millj. kr. á næsta ári. Samtökin reka vist- og meðferðarheimilið í Krýsuvík og reyna að mæta fyrst og fremst þörfum þeirra sem verst eru staddir vegna langvarandi vímuefnaneyslu og þarfnast langtímameðferðar og endurhæfingar. 47. brtt. fjallar um Hollustuvernd og er eingöngu vegna óska um að breyta dreifingu framlaga á viðfangsefni. Heildarframlag til stofnunarinnar breytist ekki. 48. brtt. fjallar endurhæfingarstöð hjarta- og lungnasjúklinga á Akureyri og hækkar vegna aukins rekstrarumfangs. 51.--55. og 68. till. fjalla um framlög til nokkurra sjúkrahúsa sem hækka vegna leikskólareksturs en sem kunnugt er er í fjárlagafrv. gert ráð fyrir að ríkið hætti rekstri leikskóla. Þessi áform hafa ekki gengið eftir og þarf því að koma til hækkun rekstrargjalda. Að hluta til er komið til móts við þessa hækkun með því að lækka rekstrarhagræðingarfé helbrigðisráðuneytisins. Brtt. merkt 53.b fjallar um sértekjur Ríkisspítala sem lækka þar sem horfið hefur verið frá því að selja hlutabréf í þvottahúsi spítalans. Áætlað söluverð nam um 60 millj. kr. og lækka því sértekjur um samsvarandi fjárhæð. 56. brtt. Við fjárlagaliðinn Sjúkrahús og læknisbústaðir bætist nýr liður sem fær heitið Viðhald starfsmannaíbúða, óskipt. Framlag er 20 millj. kr. en sértekjur hækka um sömu fjárhæð og nettóáhrif því engin. Um næstu áramót verður sú breyting að leigutekjur allra starfsmannaíbúða renna í sameiginlegan sjóð sem standa mun undir rekstri og viðhaldi allra starfsmannaíbúða. Tekjur og gjöld heilsugæslustöðva hafa verið leiðrétt með tilliti til þessarar breytingar. 59. brtt. Í fjárlögum 1993 er 10 millj. kr. framlag til Bláalónsnefndar og er hér gerð tillaga um sambærilega fjárveitingu. Fyrirhugaðar eru frekari rannsóknir á lækningamætti Bláa lónsins og að þær fari fram á næsta ári. Um lokaafgreiðslu er að ræða. Breytingar á framlagi til vistheimilisins Hlaðgerðarkots er af tvennum toga. Annars vegar er tillaga um 10 millj. kr. hækkun á rekstrarframlagi. Fjárveitingin í fjárlagafrv. var 18 millj. kr. lægri en í fjárlögum yfirstandandi árs. Með þessari hækkun er talið að rekstur heimilisins sé tryggður á næsta ári. Hins vegar er gerð tillaga um 5 millj. kr. framlag til endurbóta á húsnæði fyrir vistmenn. Um er að ræða seinni hluta framlags en í fjárlögum 1993 var veittur 6 millj. kr. styrkur til þessa verkefnis. 63.--66. brtt. eru gerðar að ósk stjórna heilsugæsluumdæma í Reykjavík þar sem um er að ræða nokkrar innbyrðis breytingar milli einstakra heilsugæslustöðva og heilsugæsluumdæma. Ekki er um hækkun á heildarframlögum að ræða. 67. brtt. fjallar um Heilsugæslustöðina á Patreksfirði þar sem rekstrargjöld eru hækkuð um 1 millj. kr. en önnur gjöld voru lækkuð of mikið við tilfærslu á rekstri starfsmannaíbúða frá heilsugæslustöðinni yfir til sérstaks viðhaldssjóðs starfsmannaíbúða. 69.--70. brtt. Leitað er viðbótarfjárheimildar í fjárlögum 1994 til skattframkvæmdar og skatteftirlits og kemur margt til. Í fyrsta lagi liggur fyrir álit svokallaðrar skattsvikanefndar um eflingu skatteftirlits og skattrannsókna. Í öðru lagi er það mat fjmrn. og embættis ríkisskattstjóra að upptaka tveggja þrepa virðisaukaskatts feli í sér flóknari skattframkvæmd og kalli á aukið eftirlit með framkvæmd og skilum skattsins. Í þriðja lagi hefur fjmrn. unnið greinargerð um skipulag skatteftirlits en meginefni tillagnanna er að marka þurfi skatteftirliti skýran sess í starfi skattstofanna og að fjölga þurfi starfsmönnum við skatteftirlit. Í fjórða lagi hafa aðilar vinnumarkaðarins og samtök opinberra starfsmanna lýst yfir vilja til samráðs og hvatt til eflingar skatteftirlits og aðgerða til að draga úr skattsvikum. Þær tillögur sem fjárln. gerir um auknar fjárheimildir beinast að þremur þáttum. Gerð er tillaga um 10 millj. kr. hækkun vegna kostnaðar við upptöku tveggja þrepa virðisaukaskatts og er þar um að ræða undirbúnings-, kynningar- og útgáfukostnað og nauðsynlegar breytingar á tölvu- og vinnslubúnaði. Lagt er til að framlag til skatteftirlits hækki um 30 millj. kr. Að lokum eru veittar 12 millj. kr. til embættis skattrannsóknarstjóra ríkisins vegna fjölgunar starfsmanna en fjmrh. ákvað í haust sem leið að fjölga starfsmönnum við embættið. Útgjöld sem af þessu hljótast á þessu ári eru borin af óskiptum lið til skatteftirlits á fjárlögum 1993. 71. brtt. fjallar um framlag til Landsbjargar sem hækkar um 3 millj. kr. en þar af eru 2 millj. sérstaklega ætlaðar Björgunarfélagi Vestmannaeyja. 72. brtt. fjallar um Vegagerð ríkisins. Töluverðar breytingar verða á framlögum til Vegagerðarinnar en heildarhækkun vegna þessa er 345 millj. kr. Við 3. umr. verður gerð tillaga um breytingar á tekjuhlið fjárlagafrv. til að mæta þessum útgjaldaauka. Gert er ráð fyrir að bætt innheimta þungaskatts muni skila um 60 millj. kr. en áformuð 5% hækkun á bensíngjaldi um 285 millj. kr. Verður gerð nánar grein fyrir þessum breytingum við 3. umr. fjárlaga. Nokkrar breytingar eru gerðar milli liða á fjárlagaliðnum í 73. brtt. 74. brtt. fjallar um hafnamál. Sundurliðun á fjárveitingum er sýnd á þskj. 326. Til ferjubryggja er lögð til 10 millj. kr. hækkun, enn fremur er get ráð fyrir breytingu á heiti liðarins en það er Ferjubryggjur við Ísafjarðardjúp. Liðurinn Hafnarmannvirki lækkar um 6,7 millj. kr. og liðurinn Hafnarmannvirki (fjármagnskostnaður) Sandgerði lækkar um 3,3 millj. kr. vegna breytinga á vöxtum. 77. og 78. brtt. fjalla um tillögur frá iðnrn. og viðskrn. en þar eru óskir gerðar um tilfærslur milli stofnana sem ekki hafa áhrif til hækkunar og verða ekki raktar nánar hér. Í 81. brtt. er lögð er til 1,3 millj. kr. hækkun til ýmissa verkefna umhvrn. vegna náttúrustofu á Austurlandi og tekinn er inn nýr liður, Náttúrugripasafn á Vestfjörðum. Í 82. brtt. er gerð tillaga um að framlag til Landmælinga Íslands hækki um 6 millj. kr. vegna verkefnis við stafræna kortagerð. Kort þessi eru unnin í samvinnu við Landmælingastofnun varnarmálaráðuneytis Bandaríkjanna. 83. brtt. fjallar um sérstakt þjónustugjald í innanlandsflugi. Fyrirhugað var að leggja á sérstakt þjónustugjald í innanlandsflugi en horfið hefur verið frá því. Af þeim sökum lækka sértekjur Veðurstofu Íslands um 10 millj. kr. Áður en ég lýk við þennan kafla, herra forseti, vil ég koma að einni leiðréttingu á 15. brtt. a-lið, Framhaldsskólinn í Austur-Skaftafellssýslu. Þar segir að viðfangsefnið 101 Kennsla í dagskóla hækki um 400 þús. kr. en hið rétta er að viðfangsefnið 102 Annað en kennsla á að hækka um þessa upphæð. Vona ég að þetta leiðréttist hér með. Virðulegi forseti. Þá hef ég lokið yfirferð yfir breytingartillögur á þskj. 326. Til viðbótar við það sem ég hef sagt um einstakar tillögur vil ég taka eftirfarandi fram: Undanfarin ár hefur verið starfrækt svokallað skíðaval við Framhaldsskóla Vestfjarða á Ísafirði. Ekki er gerð sérstök tillaga um fjárveitingu til þeirrar starfsemi. Gert er ráð fyrir henni áfram innan fjárhagsramma skólans. Enn fremur skal þess getið að nefndinni barst erindi frá fyrirtækinu Skeggja hf. sem hefur að undanförnu unnið að fjarvinnsluverkefni fyrir Þjóðminjasafnið. Samkvæmt upplýsingum þjóðminjavarðar er gert ráð fyrir þessari starfsemi áfram á árinu 1994 og rúmast verkefnið innan þess ramma sem gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. Undanfarin ár hefur verið unnið að þýðingu Gamla testamentisins. Gert er ráð fyrir að af fjárlagalið 06-701, Biskup Íslands, verði veitt fé til þýðingarinnar líkt og á þessu ári. Árið 1987 var gerður samningur milli heilbr.- og trn., fjmrn. og heimamanna um framkvæmdir við byggingu Dvalarheimilis aldraðra á Sauðárkróki. Kostnaður við bygginguna hefur orðið nokkru hærri en áætlun gerði ráð fyrir. Til þess að hægt sé að ljúka við verkið þarf því auknar fjárveitingar, 6,5 milljónir króna samkvæmt áætlun. Heilbrrh. mun beita sér fyrir því að fram fari endurskoðun á samningi um byggingu Dvalarheimilis aldraðra á Sauðárkróki þar sem gert verði ráð fyrir að framkvæmdir eigi sér stað á árinu 1994 og að til þeirra fáist fjárveitingar á fjárlögum árið 1995 þannig að starfsemin megi hefjast. Virðulegi forseti. Ég vil fyrir hönd nefndarinnar þakka starfsmanni nefndarinnar, Sigurði Rúnari Sigurjónssyni, fyrir frábært samstarf og mikla eljusemi. Einnig vil ég þakka Halldóri Árnasyni, starfsmanni fjmrn. sérstaklega gott samstarf. Þá hefur nefndin notið góðrar liðveislu starfsfólks Ríkisendurskoðunar og fjmrn. Einnig ber að færa starfsfólki Alþingis þakkir og þá ekki síst því fólki sem starfar í Austurstræti 14 sem lagt hefur sig í líma við að greiða götu okkar. Ég flyt öllum samnefndarmönnum mínum þakkir fyrir gott samstarf og umburðarlyndi en allir hafa þeir lagt sig fram um að störf nefndarinnar gætu gengið sem greiðast. Eins og ég gat um hér að framan er ýmsum málum vísað til 3. umr. Fyrir þá umræðu verður að taka ýmsar ákvarðanir sem styrkja fjárlagafrv. Þá verða eflaust ýmsar óvinsælar ákvarðanir teknar. Það er nú einu sinni svo að fleira þarf að gera en gott þykir, ekki síst við aðstæður sem nú ríkja í samfélagi okkar. Virðulegi forseti. Halldór Laxness ritar í Innansveitarkroníku sinni, með leyfi forseta: ,,Því hefur verið haldið fram að Íslendingar beygi sig lítt fyrir skynsmlegum rökum, fjármunarökum varla heldur, og þó enn síður fyrir rökum trúarinnar, en leysi vandræði sín með því að stunda orðhengilshátt og deila um tittlingaskít sem ekki kemur málinu við, en verði skelfingu lostnir og setji hljóða hvenær sem komið er að kjarna máls.`` Víst er það svo að oft birtist hin pólitíska umræða í þeirri mynd sem nóbelsskáldið lýsir svo kostulega í tilvitnuðum orðum hér á undan. Orðhengilsháttur og eins og Laxness orðar það, tittlingaskítur, skyggja gjarnan á skynsamleg rök og kjarna máls. Það er von mín að lýsingar úr Innansveitarkroníkunni muni ekki eiga við um þær umræður sem fara munu fram um fjárlög ríkisins.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. minni hluta fjárln. fyrir frv. til fjárlaga fyrir árið 1994 sem hér er til 2. umr. Fjárln. hefur, eins og fram kom hjá hv. formanni nefndarinnar, einkum fjallað um útgjaldaliði frv. en þar eru þó ýmsir stórir póstar óræddir enn þá eins og sjúkrahúsin í Reykjavík. Við 1. umr. um frv. lýsti minni hluta fjárln. þeirri skoðun sinni að frv. væri ekki marktækt. Þessi minni hluti sem er sá sami nú og fyrir ári síðan lýsti sömu skoðun við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1993 og spáði þá að halli ríkissjóðs yrði miklu hærri en fjárlög gerðu ráð fyrir. Þetta reyndust orð að sönnu og ekki trúi ég því að þeim verði mótmælt nú. Samanlagður halli áranna 1992 og 1993 stefnir í að verða yfir 20 milljarðar kr. og bróðurparturinn af þeirri upphæð er halli þessa árs. Frv. sem hér er lagt fram felur í sér minnst 10 milljarða kr. halla, líklega meira. Ef ríkisstjórnin heldur uppteknum hætti við stjórn ríkisfjármála má ætla að þær hallatölur sem við komum til með að sjá á næsta ári verði miklu, miklu hærri en þær sem ráð er fyrir gert. Þessi ríkisstjórn, sem lýsti því yfir í upphafi ferils síns að fjármál ríkisins ættu að vera komin í jafnvægi árið 1993, leggur nú fram frv. með hærri hallatölu en sést hefur og orðið jafnvægi hefur greinilega fengið nýja merkingu og áður óþekkta. Ég býst við að flestir hafi skilið ríkisstjórnina á sínum tíma þannig að stefnt væri að jafnvægi tekna og útgjalda. Hugtakið jafnvægi í ríkisfjármálum hefur hins vegar þessa nýju merkingu og nú þýðir það jafnvægi í halla. Það er leitast við að halda stöðugum eða vaxandi halla á ríkissjóði. Á þessu fjárlagaári stefnir hallinn í 13 milljarða kr. og frv. næsta árs er lagt fram með 10 milljarða kr. halla, líklega mesta halla eins og ég sagði áðan sem nokkurn tímann hefur verið gert ráð fyrir við afgreiðslu fjárlaga. Og því miður eru ýmis teikn á lofti sem benda til að hallinn geti orðið enn meiri þegar upp verður staðið. Við fulltrúar minni hlutans í fjárln. sjálfum ekki betur en að framlög til heilbrigðismála séu t.d. verulega vanáætluð. Það getur munað rúmum milljarði króna. Sama er að segja um framlög til Atvinnuleysistryggingasjóðs, þau eru áreiðanlega vanáætluð. Þessi tvö atriði ein nægja til að auka hallan um tæplega 2 milljarða kr. frá því sem gert er ráð fyrir í frv. Á móti þessu kemur hins vegar, eins og við sýnum fram á í nefndaráliti okkar, að aukinn hagvöxtur og vaxtalækkun umfram það sem sett er fram í spá Þjóðhagsstofnunar og umfram forsendur fjárlaga gæti dregið úr halla ríkissjóðs. Beri ríkisstjórnin gæfu til að auka hagvöxt með aðgerðum sínum og halda vöxtum niðri þá kemur það til frádráttar hallanum. Þetta frv. til fjárlaga sem hér er til umræðu bendir þó ekki til að það gangi eftir. Fjárfestingar á vegum ríkisins metnar sem hlutfall af landsframleiðslu hafa t.d. verið 15,5% sem er sögulegt lágmark. Fjárfesting er of lítil til að bera uppi aukinn hagvöxt og án vaxandi hagvaxtar er óraunhæft að búast við bata á vinnumarkaði. Skynsamlegra hefði verið hjá ríkisstjórninni að beita öllum tiltækum ráðum til að auka framlög til hagkvæmra fjárfestinga en að draga úr þeim eins og gert er ráð fyrir í frv. Það skal þó viðurkennt að hallarekstur ríkissjóðs á undanförnum árum og áratugum, hvort sem er í góðæri eða á samdráttarskeiði hefur þrengt það svigrúm sem er í ríkisfjármálum til að hamla gegn samdrætti. Svigrúmið er þó til staðar og það er hægt að draga úr atvinnuleysi án þess að auka halla ríkissjóði. Það má gera með því að breyta samsetningu ríkisútgjalda, leggja meiri áherslu á viðhald og vinnuaflsfrekar framkvæmdir en draga úr rekstrarútgjöldum í ríkiskerfinu sjálfu. Til að svo megi verða þarf að leggja meiri vinnu í fjárlagagerðina en nú er gert og byggja frv. upp með öðrum hætti. Sú leið sem valin hefur verið á undanförnum árum að láta einstök fagráðuneyti um fjárlagatillögurnar og átti að skila okkur raunhæfari tillögum hefur ekki skilað þeim árangri sem við var búist. Það sést m.a. á því að halli ríkissjóðs vex ár frá ári og tilhneiging fagráðuneyta til að passa ,,sínar stofnanir`` hefur í mörgum tilfellum orðið skynseminni yfirsterkari. Það gengur heldur ekki að fagráðuneyti gangi frá fjárlagatillögum í sambandi við stofnanir sínar en vísi síðan ábyrgðinni af því hvernig tiltekst á aðra. Mér finnst eðlilegt að þingið kalli viðkomandi fagráðherra til ábyrgðar ef fjárlagatillögur og ákvarðanir standast ekki. Reyndin er hins vegar sú að flestum tilfellum er fjmrn. kennt um mistökin. Á þessu eru þó undantekningar. Heilbrrh. hæstv. er t.d. ávallt kallaður til þegar rætt er um fjárveitingar til heilbrigðiskerfisins. Og mistökin heimfærð í ráðuneyti hans. Þannig ætti þetta að sjálfsögðu að vera með öll fagráðuneytin á meðan við búum við þessi svokölluðu rammafjárlög. Rammahugsunin sem átti að leiða til þess að faglega yrði tekið á óskum um fjárframlög hefur snúist upp í andhverfu sína. Nú eru það ekki einungis stofnanir sem reyna allt hvað þær geta til að halda í sína gömlu ramma eða auka þá heldur er einnig augljós tilhneiging ráðuneyta til að halda sem stærstum ramma og tapa helst engu frá fyrra ári. Engu máli virðist skipta þó stórum fjárfrekum verkefnum ljúki eða augljósar áherslubreytingar verði í þjóðfélaginu sem krefjist flutninga á fjármagni milli málaflokka, keppikefli ráðuneytanna er að halda sínum hlut gagnvart öðrum ráðuneytum. Hætt er við að á meðan slíkur hugsanagangur viðgengst verði lítið úr hagræðingu eða nauðsynlegri sameiningu stofnana. Það er reyndar svolítið spaugilegt að hlusta á það að fái einn ráðherra hækkun á sínum ramma þá verði aðrir að fá hið sama. Þannig kemur umræðan iðulega fyrir sjónir. Oft hefur verið rætt um nauðsyn þess að sameina og endurskipuleggja ríkisstofnanir og starfsemi þeirra. Heldur fer þó lítið fyrir framkvæmdum nema þá helst í heilbrigðiskerfinu þar sem allir stjórnarliðar virðast vera sammála um nauðsyn þess að skera niður og endurskipuleggja. Hvað með aðrar stofnanir? Ríkisendurskoðun hefur t.d. lagt til sameiningu og endurskipulagningu Skógræktar ríkisins og Landgræðslu ríkisins og hvað með sameiningu Landmælinga ríkisins og embætti skipulagsstjóra ríkisins? Ég sé fátt sem er því til fyrirstöðu að ráðast í þessar sameiningar, alla vega ekkert sem ekki má stíga yfir. Ég er hins vegar sannfærð um að rammafjárlög koma í veg fyrir að þessir kostir verði skoðaðir af alvöru. Enginn vill missa spón úr sínum aski. Það er einnig varhugavert og dregur úr þeim árangri sem hægt er að ná með rammafjárlögum að framkvæmdarvaldið vinnur í mörgum tilvikum eftir öðrum verklagsreglum en löggjafinn. Að síðustu um rammafjárlög þá virðist mér að framkvæmd þeirra hafi verið með þeim hætti að þau hafi komið í veg fyrir nauðsynlega endurskoðun á uppbyggingu fjárlaga. Sú vinna hefði átt að fara fram áður en fagráðuneytin fengu sína ramma. Það hefði átt að kryfja hverja stofnun til mergjar, alla vega þær fjárfrekustu, og helstu þætti ríkisútgjalda áður en römmum var úthlutað. Slík úttekt þyrfti að vera bæði bókhaldsleg og á stjórnsýslulegum grunni. Réttur grunnur að rammafjárlögum er mjög mikilvægur og forsenda þess að markmið slíkrar fjárlagagerðar náist. Niðurstaða fjárlaga síðustu ára sýnir svo ekki verður um villst að þessi mikilvægi grunnur er ekki til og þess vegna ekki hægt að gera raunhæfar áætlanir. Tekjuhlið frv. til fjárlaga er samkvæmt venju látin bíða 3. umr. Ég get þó ekki látið hjá líða að nefna hana aðeins. Nýlega kom fram í upplýsingum frá fjmrn. að þessi ríkisstjórn hefði með tveim síðustu fjárlögum hækkað skatta um 2,7 milljarða kr. á verðlagi ársins 1994. Um leið var sagt frá því að síðasta ríkisstjórn hafi í sinni tíð hækkað skatta um rúma 10 milljarða miðað við sama verðlag. Þetta eru áreiðanlega réttar upplýsingar frá fjmrn. svo langt sem þær ná. Síðasta ríkisstjórn dró ekki dul á sínar skattahækkanir heldur taldi þær bráðnauðsynlegar til að bæta ástand ríkisfjármála. Sjálfstfl. taldi þær hins vegar með öllu ónauðsynlegar og lofaði alþjóð skattalækkun kæmist flokkurinn í ríkisstjórn. En hvað gerist svo? Sjálfstfl. hefur bætt um betur þvert á eigin stefnu og þar með viðurkennt réttmæti þess sem gert var í tíð síðustu ríkisstjórnar. Fjmrn. segir að núv. ríkisstjórn hafi hækkað skatta um 2,7 milljarða kr. á verðlagi ársins 1994 með tveimur síðustu fjárlögum. Þessi tala segir ekki alla söguna eins og alþjóð veit. Í þessari tölu er ekki reiknað með felusköttunum svokölluðu. Það er alveg ljóst að sértekjur stofnana verða sífellt stærri hluti af rekstrartekjum þeirra. Og hlutur þjónustugjalda í sértekjum vex þar mest, þ.e. hlutur sölu á vöru og þjónustu, þessi umtöluðu þjónustugjöld. Hlutur þjónustugjalda hefur vaxið mest í heilbrigðisgeiranum á síðustu fimm árum eða sem nemur miðað við fast verðlag 175,8%. Samkvæmt ríkisreikningi ársins 1992 innheimti heilbrigðiskerfið 2.733 millj. kr. það ár borið saman við 1.516 millj. kr. árið 1990, hækkunin er 80,3% á tveimur árum. Þegar tölur sem þessar eru skoðaðar og aukningin borin saman við þann sparnað sem náðst hefur í heildarútgjöldum heilbrigðiskerfisins þá veltir maður því fyrir sér hversu stórt hlutfall af þessum sparnaði hefur náðst með því að þyngja skattbyrði almennings í landinu. Þjónustugjöldin eru ekkert annað en hrein skattlagning sérstaklega þegar um er að ræða gjöld af veittri þjónustu sem ekki er hægt að vera án eins og er með heilbrigðisþjónustuna, valið er ekki neitt. Heildarsértekjur ríkisstofnana voru árið 1990 miðað við fast verðlag 8.634 millj. kr. en 10.124 millj. kr. árið 1992. Aukning sértekna miðað við fast verðlag frá árinu 1988 til 1992 er 32,9% en á árinu 1988 námu þær 7.616 millj. kr. Þetta eru ógnvænlegar tölur. Árið 1992 voru tekjur af seldri vöru og þjónustu 5.072 millj. kr. sem er 50% allra sértekna það ár. Seld vara og þjónusta var hins vegar 3.688 millj. kr. árið 1990. Hækkun tekna af seldri vöru og þjónustu frá árinu 1990 til 1992 er því um 35,9%. Skoðum breytinguna 1988--1992. Árið 1988 gáfu þessi þjónustugjöld 3 milljarða kr. samanborið við 5 milljarða árið 1992. Aukningin er 69%. Þjónustugjöld voru aukin í fjárlögum þessa árs og enn er aukningin í frv. til fjárlaga fyrir árið 1994. Það er alveg augljóst að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefur ekki aðeins aukið verulega viðurkennda skattheimtu, hún mætir í vaxandi mæli útgjöldum sem áður voru greidd úr sameiginlegum sjóðum landsmanna með aukaskattheimtu í formi þjónustugjalda. Sömu tilhneigingar hefur gætt gagnvart sveitarfélögunum, til þeirra eru færð aukin verkefni og þeim skal mæta með aukinni skattheimtu á einstaklinga. Skattar á fyrirtæki hafa að verulegu verið felldir niður eins og aðstöðugjaldið er skýrt dæmi um en þess í stað hafa þeir verið lagðir á einstaklinga. Hér hefur eingöngu verið um tilfærslu að ræða frá fyrirtækjum til fólks. Um leið og allar þessar auknu álögur hafa orðið að veruleika hafa skattleysismörkin lækkað verulega en skattleysismörkin koma þeim helst til góða sem lægstar hafa tekjurnar. Í raun eru engin skattleysismörk í þjónustugjöldum og fyrir þeirri skattheimtu eru allir jafnir. Þar er engin frádráttur fyrir þá sem lægstar hafa tekjurnar og erfiðast eiga. Það er því vont til þess að hugsa að ríkisvaldið skuli sjá sér hag í því að fjármagna sem stærstan hluta af rekstri ríkisstofnana með þjónustugjöldum. Annað sem kemur á óvart þegar skoðaðar eru skatttekjur ríkissjóðs á undanförnum árum er hversu gífurlegur samdráttur er í innheimtu virðisaukaskatts og einnig ef borið er saman við innheimtu söluskatts. Ef miðað er við verðlagstölur fyrir árið 1994 þarf að fara aftur til ársins 1986 til að fara lægra í innheimtu en gert er ráð fyrir í frv. til fjárlaga fyrir árið 1994. Hæstu tekjur á þessum lið fengust árið 1988 eða 48,6 milljarðar kr. Eftir það og eftir að virðisaukaskattur kom að fullu í stað söluskatts hefur innheimtan dregist saman. Árið 1994 er gert ráð fyrir að virðisaukinn skili 37,9 milljörðum kr. sem er rúmum 10 milljörðum lægri upphæð en innheimt var árið 1988 á föstu verðlagi. Þessi mikli munur skýrist ekki að fullu af lækkun matarskatts né af almennum samdrætti í þjóðarbúskapnum. Árið 1988 var innheimtan 11,5% af vergri landsframleiðslu, árið 1991 var hún 11%, í frv. til fjárlaga fyrir árið 1994 er gert ráð fyrir að innheimtan verði aðeins 9,7% af vergri landsframleiðslu. Í ár er áætluð innheimta 10,3%. Mismunurinn á þessu ári og áætlun fyrir árið 1994 skýrist af fyrirhugaðri lækkun á matarskatti. Þessar tölur benda ótvírætt til þess að misbrestur hafi orðið á því að virðisaukaskatturinn hafi skilað því sem til var ætlast. Á því þarf að taka en það er ekki gert í þessu frv. Þær eru ansi margar spurningarnar um tekjuhlið frv. sem þarf að svara fyrir 3. umr. Textinn í frv. er afar óskýr þegar kemur að tekjunum. Ég læt eitt dæmi nægja þar um. Á bls. 270 í frv. er gert ráð fyrir hækkun tekjuskatts einstaklinga frá áætlun fyrir árið 1993 um 1.700 millj. kr. Á bls. 271 er gerð tilraun til að útskýra þessa hækkun á tekjuskatti einstaklinga. Sá kafli er í stuttu máli sagt alveg óskiljanlegur. Þar segir að meginástæðan fyrir þessari miklu hækkun sé fyrirhuguð breyting á tekjustofnum sveitarfélaga. Gert er ráð fyrir að útsvar sveitarfélaga hækki um 1,5% að meðaltali á næsta ári en tekjuskattur ríkisins lækki í sama hlutfalli. Einnig að skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði verði felldur niður sem lækki tekjur ríkissjóðs. Þessir tveir póstar til lækkunar á tekjuskatti eru síðan taldir skýra þá hækkun sem fram kemur í frv. og nemur 1.700 millj. kr. Vafalaust eru skýringar á hækkuninni augljósar höfundum frv. en þær eru það alls ekki í greinargerð frv. Meðal þeirra spurninga sem svara þarf fyrir 3. umr. eru þessar að mati okkar minnihlutamanna í fjárln. Alþingis: Í fyrsta lagi. Hvaða áhrif hefur aukin skattheimta á árinu 1994 á ráðstöfunartekjur einstaklinga? Hvaða áhrif hefur það á veltu í landinu? Í öðru lagi. Hvað hækkar jaðarskattur vísitölufjölskyldunnar mikið á næsta ári? Í þriðja lagi. Það er lagt til að hámarksprósenta útsvars verði 9,2% í stað 7,5%. Hve mörg sveitarfélög hafa tilkynnt útsvarsprósentu á næsta ári? Og hver verður hún í stærstu sveitarfélögunum sem mest áhrif hefur? Í fjórða lagi. Hvaða breytingar hafa verið gerðar á staðgreiðslukerfinu, upptöku þess árið 1988, bæði hvað varðar skattprósentu og einstaka bóta- og frádráttarliði, persónuafslátt og hvað er talið að þær hafi skert ráðstöfunartekjur vísitölufjölskyldunnar miðað við forsendur fjárlagafrv. 1994? Í fimmta lagi. Hvernig hafa veltutölur virðisaukaskatts í helstu atvinnugreinum breyst frá árinu 1990 til ársins 1993 og hver er velta sömu atvinnugreina áætluð í frv. 1994? Í sjötta lagi. Hvernig hafa undanþágur og endurgreiðslur í virðisaukaskattskerfinu þróast og breyst frá árinu 1990 til 1994? Hver hafa áhrifin verið á tekjur ríkissjóðs. Í sjöunda lagi þurfum við að fá upplýsingar um áhrif launabreytinga, t.d. aukið atvinnuleysi umfram forsendur fjárlaga á tekjuskatt og tryggingagjald í fjárhæðum. Við þurfum að fá upplýsingar um áhrif veltubreytinga og breytingu á innheimtuhlutfalli á tekjur af virðisaukaskatti í fjárhæðum. Í þjóðhagsáætlun sem lögð var til grundvallar við gerð fjárlagafrv. var gert ráð fyrir 0,5% vexti landsframleiðslu á þessu ári og viðskiptahalla sem nemur 1,4% af landsframleiðslu. Þær fréttir sem hafa verið að berast að undanförnu benda hins vegar til þess að hagvöxtur verði meiri og viðskiptahallinn minni. Má telja að þorskaflinn í Smugunni sé þegar orðinn 9 þús. tonn. Sú aukning bætir viðskiptajöfnuð um 400 millj. kr., eykur sjávarafurðaframleiðslu um 1,3% og landsframleiðslu um a.m.k. 0,22%. Þessu til viðbótar bendir tiltölulega hagstæð útkoma vöruskiptajafnaðar til og með október til þess að útflutningstekjur geti orðið meiri og viðskiptahallinn verði minni en þjóðhagsáætlun gerði ráð fyrir. Auk þess má benda á að afgangur varð á viðskiptajöfnuði fyrstu þrjá ársfjórðunga ársins og verður að fara aftur til ársins 1986 til að finna svipaða stöðu. Þessi þróun vekur spurningar um hvort spáin fyrir árið 1994 sé of svartsýn. Samdráttur í þorskafla á þessu fiskveiðiári þarf ekki einungis að koma fram í samdrætti útflutningstekna og landsframleiðslu. Reynslan í ár sýnir að mögulegt er að auka aðrar veiðar og gæti það gerst í ríkari mæli en gert er ráð fyrir í þjóðhagsáætlun. Ef lækkun raunvaxta um 2% næst má líka búast við að það stuðli að auknum umsvifum í atvinnulífinu og þar með að auknum þjóðartekjum. Til þess að svo geti orðið verður þó að mati minni hlutans að grípa til ýmissa ráðstafana. Þess sjást því miður engin merki í frv. til fjárlaga fyrir árið 1994. Ef hagvöxtur verður meiri í ár og á næsta ári en gert er ráð fyrir í þjóðhagsáætlun og í forsendum fjárlaga ætti halli ríkissjóðs einnig að verða minni að öllu öðru óbreyttu eins og ég vék að í upphafi ræðu minnar. Vaxtalækkunin dregur einnig sjálfkrafa úr halla ríkissjóðs. Í þessu ljósi er enn óásættanlegra en ella að afgreiða fjárlög með 10 milljarða kr. halla, líklega mesta halla á afgreiddum fjárlögum sem dæmi eru um á síðustu áratugum. Samkvæmt skýrslu Seðlabankans, Peningar, gengi og greiðslujöfnuður, sem kom út 11. nóv. munu erlendar skuldir aukast verulega á þessu og næsta ári í hlutfalli við landsframleiðslu eða útflutningstekjur. Hreinar erlendar skuldir verða rúm 60% af landsframleiðslu á næsta ári, ef svo fer fram eins og gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. og áformum ríkisstjórnarinnar, en á árunum 1990--1991 var þetta hlutfall um 46%. Aukningin í hlutfalli við útflutningstekjur er jafnvel enn hrikalegri. Hreinar erlendar skuldir munu nema um 175% af útflutningstekjum á næsta ári, ef svo fer sem horfir, en voru um 130% á árinu 1990. Samanburðurinn við útflutningstekjur er jafnvel enn mikilvægari en samanburðurinn við landsframleiðslu því það er með útflutningstekjunum sem við verðum að greiða vexti og afborganir af erlendum skuldum. Ríkisstjórnin hefur verið að hreykja sér af því að erlendar skuldir aukist ekki að raungildi á þessu ári. Það er í sjálfu sér rétt að þær munu í ár aukast minna en nemur verðbólgu í nágrannalöndunum. Það er þó engin ástæða til þess að ýta undir andvaraleysi gagnvart erlendum skuldum af þessum sökum, eins og ríkisstjórnin virðist gera til að grípa í hálmstrá á erfiðum tímum. Hækkun hlutfalls skulda af útflutningstekjum er jafnalvarleg fyrir það, nema að full vissa sé fyrir því að útflutningstekjur hækki mjög fljótlega þannig að hlutfallið leiti í fyrra horf. Slík vissa er ekki til og ekkert í tillögum ríkisstjórnarinnar gefur tilefni til bjartsýni í þessum efnum. Við búum nú við meira atvinnuleysi en þekkst hefur um langt árabil og allt útlit er fyrir að atvinnuleysi fari vaxandi. Á næsta ári mun enn draga úr fiskveiðum ef gildandi úthlutun verður látin ráða. Afleiðingar af samdrættinum eru ekki enn komnar fram og hafa ekki enn haft teljandi áhrif á atvinnustigið í landinu. Ljóst má vera að á næsta ári stefnir í aukið atvinnuleysi grípi stjórnvöld ekki til róttækra aðgerða og beiti öllum tiltækum ráðum til að efla og styrkja atvinnulífið. Nú er svo komið að atvinnuleysi er farið að hafa veruleg þjóðfélagsleg áhrif. Álagið í heilbrigðisþjónustunni hefur tvímælalaust farið vaxandi af þessum sökum og félagsleg vandamál hvers konar blasa við okkur. Fjárlög yfirstandandi árs gerðu ráð fyrir að atvinnuleysi á árinu yrði að meðaltali um 3%. Nú er allt útlit fyrir að það verði a.m.k. 4,5--5% og hefur það leitt til verulegs útgjaldaauka fyrir ríkissjóð. Fjárveitingar til Atvinnuleysistryggingasjóðs eru því hækkaðar í fjáraukalögum fyrir árið 1993 um 1,2 millj. kr. Á næsta ári má gera ráð fyrir að atvinnuleysi verði meira svo sem áður er sagt og má því telja ljóst að enn þurfi að veita fjármuni til að styrkja stöðu Atvinnuleysistryggingasjóðs. Að mati minni hlutans er þeirri fjárþörf ekki mætt að fullu í frv. til fjárlaga fyrir 1994 og við höfum heldur ekki séð aðrar tillögur þar um. Aðilar vinnumarkaðarins hafa mjög lagt að ríkisstjórninni að grípa til aðgerða til þess að tryggja og treysta atvinnu. Í tengslum við undirskrift kjarasamninga voru gefin loforð um það að verja auknum fjármunum til atvinnuskapandi aðgerða. Nokkur ágreiningur hefur orðið um það hvernig að þeim málum var staðið á síðastliðnu sumri. Stjórnarandstaðan hefur talið að þegar ákvarðanir um einstök verkefni voru teknar hefði átt að taka meira tillit til hvaða framkvæmdir voru á undirbúningsstigi svo hefja mætti vinnu þá þegar. Jafnframt hefði átt að veita aukna fjármuni á þau svæði þar sem atvinnuástandið var verst. Nú hefur komið í ljós að einungis hluti af þeim fjármunum sem verja átti til eflingar atvinnulífi hefur nýst á þessu ári. Einnig hefði þurft að hafa enn betur í huga að þessir fjármunir nýttust til nýrra verkefna sem sköpuðu atvinnu á næstu árum en ekki aðeins til þess að leysa tímabundinn vanda. Alþýðusambandið hefur haldið því fram að ekki hafi að fullu verið staðið við gefin fyrirheit um fjárveitingar til verklegra framkvæmda af ýmsum toga í fjárlögum, fjáraukalögum og í fjárlagafrv. fyrir næsta ár. Miklar umræður hafa þó farið fram milli aðila vinnumarkaðarins og ríkisvaldsins að undanförnu og varð það niðurstaða við framlengingu kjarasamninga nú á haustmánuðum að nokkurn veginn hafi verið staðið við fyrirheitin en í því efni séu vafaatriði og sumir þættir óljósir. Má þar til dæmis nefna að ríkisstjórnin vísar til væntanlegra framkvæmda við jarðgöng undir Hvalfjörð sem eru á vegum einkaaðila og á þessu stigi alveg óljóst hvað verður um. Í öðru lagi vísar ríkisstjórnin á það að sveitarfélögin munu væntanlega á næsta ári halda áfram átaksverkefnum hliðstæðum þeim sem unnið var að í sumar og gætu framkvæmdir af þessu tagi numið allt að 500 millj. kr. Í þriðja lagi má nefna það, sem verður að teljast athyglisverðast, að ríkisstjórnin vísar beinlínis til þess að talsverður hluti af fyrirhuguðum viðbótarframkvæmdum á árinu í ár, líklega um 600 millj. kr., muni ekki koma til framkvæmda eða greiðslu fyrr en á næsta ári. Þar sem þessar greiðslur eru ekki taldar með í fjárlagafrv. telur ríkisstjórnin að bæta megi þeim við þær framkvæmdir sem þar eru ráðgerðar og er þá að áliti stjórnarandstöðunnar einu sinni enn verið að ákveða að verja til framkvæmda fjármunum sem búið er að ráðstafa í fjárlögum fyrra árs. Það sama gerðist á síðastliðnu sumri og þrátt fyrir margítrekaðar yfirlýsingar hæstv. fjmrh. innan þings og utan um að þær framkvæmdir sem ákveðnar hafa verið á fjárlögum og í fjáraukalögum fyrir 1993 muni ekki í neinu hafa áhrif á framkvæmdastig sem ákveðið er á næsta ári er ekki annað að sjá á þessari yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar til aðila vinnumarkaðarins en að verið sé að telja með framkvæmdum næsta árs það sem lofað var að verja til framkvæmda á yfirstandandi ári. Sá grunur læðist að manni að við ákvörðun ríkisstjórnar um það í hvaða framkvæmdir skuli fara í sé skotið inn einni og einni framkvæmd sem ekki á að hefja á því tímabili sem kjarasamningar eru í gildi. Þessi loforð til verkalýðshreyfingarinnar eru því sýnd veiði en ekki gefin. Vinnubrögð af þessu tagi átelur stjórnarandstaðan harðlega og telur að hér sé ríkisstjórnin enn að fara með sjónarspil og blekkingar. Ég er reyndar hissa á því að þeir aðilar sem sömdu við ríkisstjórnina um framlög til atvinnuskapandi aðgerða skuli ekki fylgjast með því hvernig þeir fjármunir nýtast. Ríkisstjórnin hefur þar alræðisvald. Tillögurnar um skiptingu þessa fjármagns koma fullmótaðar til afgreiðslu Alþingis og í krafti meiri hluta ríkisstjórnarinnar hljóta þær líklega samþykki þó ljóst sé að hluti þessara verkefna mun alls ekki koma til framkvæmda á þessu ári og líklega ekki heldur á því næsta. BSRB hefur þó lagt mikla áherslu á það að fjármunum sé varið til að auka og tryggja atvinnu en hefði viljað sjá meiri áherslu lagða á fjárveitingar til nýsköpunar í atvinnulífinu en til tímabundinna verkefna. BSRB hefur einnig haldið því fram að við kjarasamninga árið 1992 hafi verið gefin fyrirheit um húsaleigubætur sem ríkisstjórnin hefur ekki enn staðið við. Efndir á þessum fyrirheitum eru engar enn og eru ekki boðaðar með fjárveitingum í fjárlagafrv. fyrir næsta ár. Af þessu má sjá að full ástæða er til að hafa uppi efasemdir um það að ríkisstjórnin ætli sér að standa við á næsta ári þau fyrirheit sem hún hefur gefið launþegasamtökum og aðilum vinnumarkaðarins í tengslum við nýgerða kjarasamninga. Í áðurnefndri yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar til launanefndar aðila vinnumarkaðarins er sérstaklega getið um það að framkvæmd á eingreiðslum til lífeyrisþega vegna launabóta á næsta ári verði ákveðin í nánu samráði við samtök launþega og aðra hagsmunaaðila. Þessi yfirlýsing mun vera gefin vegna þess að í fjárlagafrv. er ekki með sama hætti og í ár gert ráð fyrir fjármunum til þess að greiða þessar eingreiðslur, þ.e. orlofsuppbót, desemberuppbót og láglaunabætur til lífeyrisþega. Fjárveiting í frv. nemur aðeins 370 millj. kr. en kostnaður við þessar greiðslur í ár mun nema tæpum 600 millj. kr. Hér vantar því verulega fjármuni. Sömu sögu er að segja um verðuppbætur og bókanir í tengslum við kjarasamninga kennara. Í frv. eru engar fjárhæðir til þess að mæta þeim breytingum sem kunna að verða í tengslum við þessa samninga á árinu 1994. Áætlaður kostnaðarauki vegna þessara fyrirheita og bókana kann að verða um 100 millj. kr. Í brtt. meiri hlutans við frv. er hins vegar aðeins gert ráð fyrir að bæta þetta með 50 millj. kr. framlagi þannig að annaðhvort er ekki gert ráð fyrir að standa við þessi ákvæði kjarasamninganna eða að stjórnendum skólanna ætlað að grípa til enn frekari niðurskurðar. Þetta verður að teljast algerlega óviðunandi og ótrúlegt að aðilar vinnumarkaðarins geti gætt sig við að þannig sé farið með hina ýmsu þætti í fjárlögum sem tengjast nýgerðum kjarasamningum. Einn áhrifaríkasti þátturinn í efnahagsstefnunni og sá sem hefur e.t.v. mest áhrif á þróun efnahagsmála er þróun vaxta. Vaxtastefna ríkisstjórnarinnar hefur verið mjög mikið gagnrýnd allt frá því að þessi ríkisstjórn tók við völdum en eitt af hennar fyrstu verkefnum var veruleg hækkun vaxta á ríkisverðbréfum sem leiddi til þess að vextir hækkuðu um allt að þriðjung. Stjórnarandstaðan hefur hvað eftir annað lagt hart að ríkisstjórninni að grípa til allra tiltækra ráða til þess að knýja fram vaxtalækkun. Einnig hefur krafan um vaxtalækkun verið mjög áberandi af hálfu aðila vinnumarkaðarins, bæði launþega og vinnuveitenda, og hefur það hvað eftir annað komið fram í viðræðum þessara aðila við ríkisvaldið, t.d. í tengslum við kjarasamninga. Fyrir nokkrum dögum greip ríkisstjórnin loks til þess ráðs, knúin af fyrrgreindum aðilum, stjórnarandstöðu í umræðu á þingi og aðilum vinnumarkaðarins, að lækka vexti með aðgerðum sem ávallt hefur verið haldið fram að ríkisstjórnin gæti beitt, þ.e. með því að ákveða vaxtastig á ríkisverðbréfum og með því að knýja á Seðlabankann að grípa til ráðastafana sem gætu haft áhrif á vaxtaþróun í bankakerfinu. Þessar aðferðir hafa sumir kallað handaflsaðgerðir en aðrir kjósa að tala um handleiðslu og má einu gilda hvort heldur er. Aðalatriðið er það að stjórnvöld sáu sig loks neydd til þess að grípa inn í þróun mála og hefði það sannarlega mátt vera fyrr. Vaxtastigið hefur lækkað nokkuð við þessar aðgerðir, einkum þó á verðbréfum ríkissjóðs, og voru miklar væntingar við það bundnar að sú þróun mundi einnig ná til vaxta í bankakerfinu. Nú eru hins vegar ýmsar blikur á lofti hvað þetta varðar og má telja nánast sýnt að þessi vaxtalækkun verði skammvinn eða að minnsta kosti að hún hafi ekki þau áhrif sem til var ætlast á vaxtaþróun í landinu. Verður því að beita öllum tiltækum ráðum til þess að vextir lækki á öllum sviðum. Á síðasta vaxtaákvörðunardegi kom í ljós að bankarnir töldu sig ekki hafa frekara svigrúm til vaxtalækkunar og lítur þá út fyrir að raunávöxtun á óverðtryggðum lánum sé á bilinu 12--16%. Þetta verður að teljast algjörlega óviðunandi og ljóst að nafnvextir útlána í bankakerfinu eru ekki í samræmi við þau markaðskjör sem nú gilda, t.d. á ríkisverðbréfunum. En það er víðar en í bankakerfinu sem vaxtaþróunin virðist vera með öðrum hætti en ríkisstjórnin hefur haldið fram eftir þær aðgerðir sem hún greip til um mánaðamótin október/nóvember. Í nýlegu skuldabréfaútboði Húsnæðisstofnunar ríkisins kemur í ljós að stærstu fjárfestarnir eru ekki tilbúnir til þess að sætta sig við það vaxtastig sem boðið er upp á og krefjast hærri raunávöxtunar en þar var miðað við. Sömu sögu virðist mega segja varðandi þróun hjá Iðnþróunarsjóði og Iðnlánasjóði en þar eru vextir enn þá mjög háir og hafa ekki lækkað í samræmi við þá vaxtalækkun sem hefur orðið á verðbréfaþingi og á ríkisverðbréfum að undanförnu. Þar er lækkunin aðeins um 0,5% og raunvextir því enn þá mjög háir hjá þessum sjóðum. Þetta sýnir aðeins og sannar það sem stjórnarandstaðan hefur margsinnis haldið fram að efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar er kolröng. Það eitt að grípa til aðgerða sem áttu að leiða til vaxtalækkunar til lengri tíma nægir ekki nema samræmdar efnahagsaðgerðir fylgi í kjölfarið og fjármunum verði varið til þess að efla þróunar-, rannsókna- og markaðsstarfsemi. Slíkar aðgerðir hefðu orðið til þess að auka bjartsýni, áræðni og þor fyrirtækja, félagasamtaka og einstaklinga í landinu. Vissulega hefði mátt vænta þess að hér væri um að ræða aðgerðir sem hefðu varað til lengri tíma en nú er útlit fyrir. Vaxtalækkun til skemmri tíma mun hafa lítil áhrif á þróun efnahags- og atvinnumála í landinu á næsta ári. Einnig er spurning hverjum þessi lækkun vaxta kemur til góða. Mikið hefur verið skrifað og sagt um það hvað fjölskyldurnar mega vera þakklátar fyrir þessa vaxtalækkun. Sérstaklega lágtekjuhóparnir. Það kom mér því á óvart þegar ég sá fyrir stuttu síðan skuldabréf sem fátækur fjölskyldufaðir hafði fengið hjá Landsbanka Íslands þar sem honum var gert að greiða mun hærri vexti af láninu sem hann tók en þeir vextir eru sem kynntir hafa verið eftir vaxtalækkunina. Skýringin sem þessi einstaklingur fékk á þessum háu vöxtum var sú að þar sem greiðslugeta hans væri lítil og veðin ekki nógu trygg þá lenti hann í hærri vaxtaflokki en þeir sem ættu næg veð og hefðu meiri greiðslugetu. Það var sem sé verið að láta hann gjalda fátæktar sinnar. Vaxtalækkunin var ekki fyrir þessa fjölskyldu heldur fyrir þá sem meiri efni hafa. Ég hef áður nefnt þörfina fyrir að tryggja að sú vaxtalækkun sem náðist fram með handafli hæstv. viðskrh. eftir forskrift aðila vinnumarkaðarins verði varanleg. En það þarf ekki síður að tryggja að vaxtalækkunin nýtist þeim fjölskyldum sem minnstar tekjur hafa. Virðulegi forseti ég ætla ekki að fara ítarlega í einstaka málaflokka eða framlög til einstakra stofnana og ráðuneyta, það munu aðrir fulltrúar minni hluta fjárln. gera hér á eftir. Þó eru það nokkur atriði í nál. okkar sem ég ætla að minna á. Í fyrsta lagi eru það málefni sem heyra til félagsmálaráðuneytis en þar er gert ráð fyrir að rekstrarútgjöld og tilfærslur hækki um 28% milli ára. Framlag í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga hækkar um 600 millj. kr. Þetta þýðir þó ekki hækkun á rauntekjum sjóðsins því að framlagið er í stað landsútsvars sem fellur niður og afnumin er skerðing til sjóðsins upp á 100 millj. kr. sem var á fjárlögum yfirstandandi árs. Sjóðurinn fékk 250 millj. kr. á fjáraukalögum 1993 til að standa straum af greiðslum til Innheimtustofnunar sveitarfélaga vegna barnsmeðlaga. Ekki er gert ráð fyrir þessari upphæð á fjárlögum fyrir árið 1994 og því borið við að innheimta verði betri en á árinu 1993. Ekkert bendir til þess að straumhvörf verði í þessum efnum. Allt eins er líklegt að þessi viðbótarútgjöld lendi á sveitarfélögunum á næsta ári. Þar að auki er mjög óskýrt eftir hvaða reglum Jöfnunarsjóðurinn á að vinna í framtíðinni eða hvernig tekjujöfunarframlög hans ríma við frumvarp um tekjustofna sveitarfélaga sem liggur fyrir félmn. Alþingis. Frv. um málefni Jöfnunarsjóðsins er í vinnslu og er ekki komið fram. Því er mjög óljóst hvernig Jöfnunarsjóðurinn á að fara að því að standa við skuldbindingar sínar með þeim fjármunum sem honum eru ætlaðir samkvæmt frv. Gert er ráð fyrir að Framkvæmdasjóður fatlaðra taki þátt í ákveðnum rekstrarverkefnum, svo sem aðstoð við fatlaða sökum félagslegrar hæfingar og endurhæfingar. Kostnaður við þetta er áætlaður 42,2 millj. kr. Sjóðurinn verður fyrir tekjumissi upp á 30 millj. kr. vegna lægri tekjuáætlunar af erfðafjárskatti. Minni hlutinn bendir á þessar lækkuðu tekjur um leið og sjóðurinn fær aukin verkefni án þess að lagst sé gegn þeirri hugmynd að sjóðurinn taki þátt í afmörkuðum rekstrarverkefnum sem geta samrýmst upprunalegu markmiði hans sem er að jafna stöðu fatlaðra og ófatlaðra í landinu. Einnig er á það bent að málefni Sólheima í Grímsnesi hafa ekki fengið afgreiðslu fjárln. en með bréfi þann 18. okt. 1993 vísar félmrn. þeim til nefndarinnar. Þjónustusamningur hefur ekki verið gerður og málefni stofnunarinnar eru í algerri óvissu með þeim fjárveitingum sem henni eru ætlaðar í frv. Brunamálastofnun er ætlað að hækka sértekjur um 11,9 millj. króna og Vinnueftirlit ríkisins á að hækka sínar sértekjur um 4,1 millj. og er það í samræmi við þá stefnu ríkisstjórnarinnar að innheimta skatta í formi sértekna sem nefnd eru þjónustugjöld. Húsnæðisstofnun ríkisins er ætlað að spara 24 millj. kr. í rekstri á árinu 1994. Ekki liggur nein áætlun að baki þessari tölu. Þótt ljóst sé að einhver sparnaður verði þegar starfsfólk, sem sagt var upp á síðasta ári, fer af biðlaunum hjá stofnuninni og möguleikar séu á því að leigja húsnæði sem hefur losnað er bent sérstaklega á að á stofnunina hlaðast nú mikil verkefni vegna greiðsluerfiðleika fólks og ráðgjafar vegna þeirra. Þetta er í beinum tengslum við þá efnahagserfiðleika sem eru í þjóðfélaginu og speglast í því að skuldir einstaklinga hafa margfaldast, ekki síst vegna afborgana og vaxta af húsbréfum og lánum vegna húsnæðis. Liðurinn Vinnumál lækkar frá fyrra ári á sama tíma og ný verkefni eru sett á beint inn í þennan fjárlagalið. Aðilar vinnumarkaðarins gegna miklu hlutverki í mótun efnahagsstefnu og í því að veita stjórnvöldum aðhald í opinberri umræðu. Styrkurinn hefur verið veittur til þess að efla þetta hlutverk. Auk þess hefur styrkurinn verið notaður til þess að auka hagræðingu hjá aðildarfélögum aðila vinnumarkaðarins. Til framkvæmdaáætlunar um jafnréttismál er veitt 3,2 millj. kr. Hins vegar gengur frumvarpið skammt til móts við það frumkvæði sem konur hafa sýnt í atvinnumálum. Til atvinnumála kvenna er veitt 15 millj. kr. og hefur félmrn. sótt um að breyta nafninu á fjárlagaliðnum Atvinnumál kvenna á landsbyggðinni í Atvinnumál kvenna. Minni hlutinn telur fulla þörf fyrir stuðning við atvinnumál kvenna um land allt en telur 15 millj. kr. hvergi nærri þeirri þörf sem fyrir hendi er. Í stjórnartíð núv. ríkisstjórnar hefur hvað eftir annað að frumkvæði hæstv. heilbrrh. verið gerð hörð hríð að uppbyggingu og skipulagi heilbrigðisþjónustunnar og almannatryggingakerfisins. Stjórnarandstaðan hefur mótmælt þessum aðgerðum harðlega og talið að með þeim væri verið að skaða uppbyggingu heilbrigðisþjónustunnar sem gæti haft í för með sér alvarlegar afleiðingar þegar til lengri tíma er litið. Jafnframt er með breytingum á almannatryggingarkerfinu verið að raska eða breyta verulega þeirri stefnu sem velferðarkerfi okkar hefur byggst á og verið hornsteinn hennar. Þar á ég við samhjálp þjóðarinnar allrar og samtryggingu sem leiddi til þess að þeir sem minna mega sín eða verða undir í lífsbaráttunni af einhverjum ástæðum geta átt það tryggt að almannatryggingakerfið veiti þeim þá aðstoð sem nauðsynleg er. Breytingar þessar hafa verið gerðar undir formerkjum nauðsynlegs aðhalds og sparnaðar í opinberum rekstri og skal síst gert lítið úr þeim viðhorfum og markmiðum en stjórnarandstaðan hefur haldið því fram að þarna hafi ekki verið farið rétt að. Unnið hefur verið flausturslega að ýmsum breytingum og þær oftar en ekki þurft að endurskoðast jafnharðan. Ýmist hafa þær verið dregnar til baka eða breytt verulega. Nú þegar hægt er að líta á aðgerðir þessar með nokkurri reynslu þegar tvö ár eru liðin af valdatíma ríkisstjórnarinnar kemur í ljós að sparnaðurinn er sáralítill ef nokkur af öllu þessu brölti. Breytingarnar hafa á hinn bóginn valdið verulegu óhagræði og í sumum tilfellum tjóni. Verulegur hluti þessara breytinga felst í því að stórauka svokölluð þjónustugjöld, þ.e. greiðslur þeirra sem þurfa á aðstoð heilbrigðis- og tryggingakerfis að halda, fyrir þá þjónustu sem veitt er. Þetta er gert með þeirri röksemdafærslu að með því sé verið að auka kostnaðarvitund einstaklinga. Sannleikurinn er auðvitað sá að hér er um stóraukna skattheimtu að ræða og verið að færa skattálögurnar frá því kerfi að menn greiði skatta sérstaklega eftir efnum og ástæðum í það form að einstaklingarnir greiði sérstaklega fyrir opinbera þjónustu. Með þessu er horfið frá þeirri samhjálp sem þjóðarsátt hefur verið um. Þessu hefur stjórnarandstaðan mótmælt harðlega og gerir enn. Sé borinn saman ríkisreikningur tveggja seinustu ára, fjárlög þessa árs og fjárlagafrv. fyrir næsta ár kemur í ljós að veruleg hækkun er á þjónustugjöldunum. Er þó ekki allt talið því að greiðslur einstaklinga fyrir lyf og fyrir sérfræðiþjónustu ýmiss konar koma hvergi fram. Þær lækka aðeins þann reikning sem apótekin og sérfræðingarnir senda tryggingakerfinu en sjást hvorki í ríkisreikningi né öðrum opinberum skýrslum. Þess vegna er ekki auðvelt að átta sig á hversu mikil hækkun hefur orðið á þessum greiðslum á undanförnum árum en ljóst að hún er gífurleg og miklu meiri en fram kemur í opinberum tölum. Ef litið er á hækkun þjónustugjalda og sértekna hjá heilbr.- og trmrn. frá árinu 1990 kemur í ljós að það ár hafa þessar tekjur samkvæmt ríkisreikningi numið 1.516 millj. kr. Árið 1991 er þessi upphæð 2.372 millj. kr. og árið 1992 er upphæðin komin í 2.733 millj. kr. Þetta þýðir hækkun samtals upp á 1.217 millj. kr. eða 80,3%. Í greinargerð fjárlagafrv. er getið um nokkra liði sem eiga að leiða til umtalsverðrar lækkunar á útgjöldum lífeyris- og sjúkratrygginga. Flestar eru þessar tillögur gamlir kunningjar og hefur ekki allt gengið fram á undanförnum missirum eins og ríkisstjórnin hefur áætlað. Má þar fyrst nefna hugmyndir um að lækka eingreiðslu til lífeyrisþega um 200 millj. kr. svo sem áður er getið en síðan hefur aðilum vinnumarkaðarins verið gefið loforð um að þessar greiðslur verði svo til óbreyttar á næsta ári. Í öðru lagi var fyrirhugað að lækka lífeyrisgreiðslur vegna áforma um að tekju- og eignatengja greiðslurnar og átti að spara 200 millj. kr. Nú er samkvæmt upplýsingum frá heilbr.- og trmrn. einnig fallið frá þeim hugmyndum, enda ekki uppi áform um það taka upp eigna- og fjármagnstekjuskatt en sú skattalagabreyting er forsenda þess að hægt sé að tekju- og eignatengja lífeyrisgreiðslurnar. Í þriðja lagi var áformað að tekjutengja ekkjulífeyri og átti það að skila um 50 millj. kr. Nú er dregið úr þeim sparnaðaráformum um helming eða 25 millj. kr. Að lokum var áætlað að herða eftirlit með útgreiðslum bóta og átti það að gefa af sér um 75 millj. kr. Slík áform hljóta þó að vera mjög óljós og óvíst til hvaða sparnaðar þau geta leitt. Enda þótt einhver sparnaður næðist af þessum ráðagerðum má ljóst vera að ákvarðanir sem teknar hafa verið eftir að fjárlagafrv. var samið leiða til lækkunar á sparnaðaráformum um 450--500 millj. kr. á þessum eina lið. Í sjúkratryggingunum var áætlað að spara 730 millj. kr. Hæsta upphæðin þar var tekjur af heilsukortum upp á 400 millj. kr. sem nú hafa verið felldar niður. Annað varðaði breytt greiðslufyrirkomulag til lækna, endurskoðun á greiðslum fyrir röntgenmyndatökur og rannsóknir og endurskoðun á fyrirkomulagi lyfjaverðlagningar. Sýnt er að frumvarpið er að þessu leyti til með mörgum óvissuþáttum og hugmyndum sem komið hafa fram síðustu daga og verið sýndar í fjárln. til að mæta þessu tekjutapi og eru ekki mjög trúverðugar svo ekki sé meira sagt. Þar er t.d. gert ráð fyrir því að spara enn 180 millj. kr., m.a. með því að draga úr útgjöldum vegna hjálpartækja um 50 millj. með því að hjálpartækin verði boðin út. Draga á úr greiðslum fyrir læknisaðgerðir sem framkvæmdar eru erlendis. Þar á að spara 15 millj. kr., en ekki gert ráð fyrir því að það leiði til neins kostnaðarauka á sjúkrastofnunum innan lands sem hlýtur að þýða að það eigi þá hreinlega að fækka þessum aðgerðum og láta sjúklinga búa við það að fá ekki læknismeðferð ef ekki verður hægt að sinna þeim hér heima. Sjúkradagpeningagreiðslur eiga einnig að lækka um 15 millj. kr. með því að draga á úr greiðslum sjúkradagpeninga til einstaklinga sem dveljast lengi á stofnunum. Loks á enn að auka sparnað í lyfjakostnaðinum upp á 100 millj. kr. Þessu til viðbótar hafa áform heilbr.- og trmrn. að ríkið hætti rekstri leikskóla og sjúkrastofnana ekki gengið fram. Sú aðgerð átti að spara um 200 millj. kr. Því þarf að hækka fjárveitingar til rekstrar skólanna um 80 millj. kr. Nær helmingur af þeirri upphæð er þá tekinn af rekstrarhagræðingarfé ráðuneytis svo að nettóhækkun er um 40 millj. kr. Í frv. er gert ráð fyrir að taka upp nýjan tekjulið á sviði heilbrigðismála. Er hér um að ræða meðferðargjöld sem áfengissjúklingum er ætlað að greiða fyrir dvöl á meðferðarstofnunum. Á þessi nýi sjúklingaskattur að skila um 40 millj. kr. Þessu hefur ekki enn verið breytt og er þá líka eina sparnaðartillaga hæstv. heilbrrh. sem enn stendur óhögguð. Það verður að teljast í fullu samræmi við aðrar aðgerðir ríkisstjórnarinnar á sviði heilbrigðis- og tryggingamála, þ.e. að láta sjúklingana borga. Ýmsir forsvarsmenn á sviði heilbrigðismála hafa varað eindregið við þessari hugmynd og telja að innheimta muni verða mjög erfið. Tómas Helgason prófessor, forstöðulæknir á geðdeild Landspítalans, spyr í grein í Morgunblaðinu nýlega hvers vegna þessir sjúklingar séu neyddir til að leita aðstoðar Félagsmálastofnunar um greiðslu meðferðar frekar en aðrir sjúklingar. Nýlega sendu læknar við FSA frá sér svohljóðandi tillögu, með leyfi forseta: ,,Fundur læknaráðs Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri hinn 6. des. 1993 skorar á heilbr.- og trmrh. og alþingismenn að hætta við þá gjaldtöku af áfengissjúklingum á sjúkrastofnunum sem áformuð er í frv. til fjárlaga fyrir ári 1994 vegna þess að slík mismunun gagvart þeim sjúklingahópi samræmist ekki siðum lækna og annarra heilbrigðisstétta og er líkleg til að auka útgjöld þjóðfélagsins vegna heilsutjóns af völdum áfengis og annarra fíkniefna.`` Undir þessa áskorun vill minni hluti fjárln. taka og væntir þess að hæstv. heilbrrh. og aðrir stjórnarliðar komi í veg fyrir þá mismunun sem felst í því að áfengissjúklingar þurfa að greiða fyrir meðferð sjúkdóms síns eða eiga á hættu að skaðinn verði óbætanlegur ef þeir geta ekki borgarð. Helsta breytingin sem frv. gerir ráð fyrir í dóms- og kirkjumálum er að útgjöld til sýslumannsembætta dragist saman um 90 millj. kr. frá fjárlögum 1993 vegna fækkunar embætta og skipulagsbreytinga sem því fylgja. Fjárln. hefur engar uppýsingar fengið sem rökstyðja þennan sparnað og draga má í efa að þessi aðgerð njóti stuðnings meiri hluta þingmanna. Minni hluti fjárln. telur þessa aðgerð lítt grundaða og engan rökstuðning er fyrir því að finna í frv. að þessi sparnaður nái fram að ganga nema þjónusta þessara embætta skerðist stórlega. Alls er óvíst um framgang þess máls vegna ósamkomulags í stjórnarliðinu sem er þar líkt og á fleiri sviðum. Þá vil ég nefna nauðsyn þess að taka sérstaklega á málum sem lúta að fangelsum, fangavist og Fangelsismálastofnun. Sá málaflokkur hefur ekki um nokkurt árabil fengið þá hækkun á fjárlögum sem nauðsynleg er og vonast ég til að hægt verði að ræða þessi mál milli 2. og 3. umr. fjárlaga. Erindi biskups Íslands um stöðu aðstoðarpresta var hafnað. Þar var um að ræða þrjár stöður í fjölmennum prestaköllum á höfuðborgarsvæðinu og Akureyri. Benda má á í þessu sambandi að álag á sóknarpresta í fjölmennum sóknum er mjög mikið, ekki síst í því efnahags- og atvinnuástandi sem nú er, þegar leitað er til þeirra í miklum mæli af þeim sem höllum fæti standa í lífsbaráttunni. Sömuleiðis var hafnað umsókn um prestsembætti í Gautaborg en benda má á að slíkt embætti þar gæti verið þýðingarmikið vegna fjölda sjúklinga sem leitað þangað vegna aðgerða sem þeir þurfa að gangast undir en kostnaður ríkissjóðs vegna sérstakra fylgdarmanna þeirra er um 10 millj. kr. á ári hverju. Einnig gæti prestur í Gautaborg þjónað hinni fjömennu Íslendingabyggð í Svíþjóð. Minni hluti fjárln. telur miður að slík erindi sem hér um ræðir skuli ekki fá betri undirtektir en raun ber vitni. Svo virðist sem tekjustofnar til vegamála standist í meginatriðum. Það mun þó hafa í för með sér hækkun á bensíngjaldi sem nemur um það bil tveimur krónum á lítra. Útfærsla á þeim lið bíður 3. umr. og verður gerð grein fyrir þeim áhrifum á tekjuhlið fjárlaga. Framlög til ferja og flóabáta eru nú tekin af rekstrarfé Vegagerðarinnar og er þar um 530 millj. kr. að ræða. Þar er á ferðinni stefnubreyting þar sem sérstakt framlag til reksturs ferja og flóabáta hefur ekki áður verið tekið eingöngu af fé til vegamála. Á síðsta ári fóru 300 millj. kr. í þennan lið þó vitað væri að það nægði ekki, samanber töflu um áætlaðan kostan um ferjur og flóabáta árin 1993--1996. Það kemur síðan í ljós í fjáraukalögum fyrir árið 1993 þar sem 50 millj. kr. framlag er til ferjureksturs. Skerðing á mörkuðum tekjustofnum Vegagerðarinnar er um 370 millj. og lögbundinn tekjustofn Vegagerðarinnar þar með notaður til tekjuöflunar fyrir ríkissjóðs. Þarna eru samtals 900 millj. kr. og er það sama upphæð og ríkisstjórnin kallar framkvæmdaátak í vegagerð á næsta ári eða kr. 900 millj. Framkvæmdaátakið er svo þar að auki fært sem lán hjá Vegagerð sem greiðast skal á næstu árum af afmörkuðum tekjustofnum. Minni hlutinn mótmælir þessari málsmeðferð og telur að réttara hafi verið að Vegasjóður héldi sínum tekjustofnum og hið svokallaða framkvæmdaátak yrði lækkað um þá upphæð sem nemur skerðingunni. Átakið fer beint í rekstur ferja og flóabáta og sem framlag í ríkissjóð. Hafnaáætlun tekur mið af frv. til hafnalaga sem tvisvar hefur verið lagt fram á Alþingi án þess að hljóta afgreiðslu og það er því ljóst að verði frv. ekki samþykkt á þessu þingi þá breytast forsendur hafnaáætlunar þar sem greiðsluhlutfall ríkisins er þar annað en í núgildandi lögum. Minni hlutinn telur það aðfinnsluvert að miða hafnaáætlun við ósamþykkt lög. Í greinargerð með fjárlagafrv. er hins vegar sagt að fjárveitingar til hafnamála miðist við gildandi hafnalög. Þarna er ósamræmi á milli. Fjarskiptaeftirlit ríkisins er ný stofnun sem á að fjármagnast með sértekjum upp á 56 millj. kr. Þar er verið að auka kostnað þeirra sem þurfa að nota þjónustu stofnunarnnar. Er það í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar sem í síauknum mæli hleður kostnaði við opinbera þjónustu sem skylt er að nýta yfir á notendur þjónustunnar og ég hef margsýnt fram á í þessari umræðu. Niðurskurður fjár til rannsókna í sjávarútvegi og fiskvinnslu annað árið í röð er áhyggjuefni. Í fjárlagaliðnum Gæðaátak, starfsmenntun, markaðsöflun og tilraunir var framlag skorið niður um meira en helming í fyrra, úr 51,2 millj. kr. í 21,3 millj. kr. Í ár er enn sama skerðing til þessa mikilvæga málaflokks. Þetta merkir m.a. að fjárveiting til aflanýtingarnefndar var skorin niður úr 20 millj. í 9 millj. í ár og líkur á að svipað mundi endurtaka sig á næsta ári. 5 millj. kr. hækkun breytir ekki miklu þar um þar sem verkefni undir þessum safnlið eru aukin. Aflanýtingarnefnd er samstarfsverkefni ýmissa aðila, m.a. Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins. Á vegum hennar hefur verið veitt til ýmissa grunnrannsókna, langtímarannsóknaverkefna og stutt við nýsköpun í sjávarútvegi og fiskvinnslu. Í skýrslu OECD sem mikla athygli vakti á sl. ári er bent á að Íslendingar veiti allt of litlu fé til grunnrannsókna, tilraunaverkefna og langtímarannsókna. Þessar greinar eru undirstaða framfara í nútímasamfélagi. Skerðing fjár til rannsókna í sjávarútvegi og fiskvinnslu getur því reynst okkur dýr sparnaður. Í áliti sjútvn. um fjárlagafrv. er lýst áhyggjum vegna skerðingar fjár til rannsókna og þróunar í sjávarútvegi. Undir þær athugasemdir tekur minni hluti fjárln. Einnig skal bent á þá óþolandi óvissu sem ríkir um fjárveitingar til Hafrannsóknastofnunar sem á þessu ári varð að bjarga með aukafjárveitingu vegna þess að óraunhæfar hugmyndir um sölu aflaheimilda Hagræðingarsjóð brugðust. Að lokum vil ég nefna aðeins málefni fjmrn. Heildarútgöld þessa ráðuneytis eru áætluð 16,4 milljarðar kr. og aukast samkvæmt frv. um 6% frá núgildandi fjárlögum en um 25% frá ríkisreikningi 1992. Útgjöld til ráðuneytis munu þó aukast nokkuð enn vegna sérstakra ráðstafana til þess að auka skatteftirlit og innheimtu. Það tel ég hins vegar vera af hinu góða. Þau framlög munu áreiðanlega skila sér þegar til lengri tíma er litið. Sérstök ástæða er til að nefna aðrar fjárhæðir sem fram koma í frv. til fjárlaga. Vaxtagreiðslur hafa aukist frá ríkisreikningi 1992 um 3,4 milljarða kr. eða um 40% og munu vaxtagreiðslur á næsta ári nema um 11,7 milljörðum kr. samkvæmt áætlun fjárlaga. Það er því ljóst að verulegu máli skiptir fyrir málefni ríkissjóðs hvernig vaxtastigið er. Enn er eftir að fjalla um marga mikilvæga þætti frv. til fjárlaga fyrir 1994, svo sem landbúnaðarmál, mennta- og menningarmál og umhverfismál. Öllum þessum málaflokkum eru gerð skil í nefndaráliti minni hluta fjárln. og þar er einnig kafli þar sem sérstaklega er tekið á því hvernig ríkisstjórnin hyggst samkvæmt frumvarpinu taka á málefnum fjölskyldunnar á ári fjölskyldunnar 1994. Öllum þessum atriðum verða gerð skil í löngum og ítarlegum ræðum annarra fulltrúa minni hlutans hér á eftir. En lokaorð nefndarálitsins eru þessi, með leyfi forseta: ,,Í flestum þjóðþingum er það talið meginverkefni þingmanna að setja landi sínu fjárlög. Til fjárlagagerðar eru því gjarnan valdir þeir þingmenn sem langa þingreynslu hafa og mikla þekkingu á ríkisfjármálum vegna starfa sinna innan þings eða utan. Þessi skilningur var enda áréttaður af forsetum Alþingis þegar unnið var að þeirri breytingu að þingið skyldi starfa í einni deild. Lögð var áhersla á að efla starfsemi fjárln. gagnvart framkvæmdarvaldinu, sem nokkuð hafði þótt á skorta um árabil, og sérstakur starfsmaður var ráðinn til að vinna með nefndinni. Þá var húsnæðisaðstaða nefndarinnar bætt til muna með því að tekið var á leigu húsið nr. 14 við Austurstræti. Forsetar Alþingis bentu á að flokkadrættir um smæstu atriði væru ekki við hæfi þegar fjárlagagerðin væri annars vegar þó að viðurkennt væri að kjörinn meiri hluta mótaði að sjálfsögðu meginstefnu. Rétt minni hlutans skyldi virða en hann skyldi jafnframt sæta rétti meiri hlutans. Forsetar töldu ástæðu til að fjárlaganefndarmenn færu til nágrannalands og kynntu sér hvernig fjárlagavinna færi fram þar sem vitað var að menn hefðu náð góðum árangri við fjárlagagerð. Varð Noregur fyrir valinu. Af einhverjum ástæðum fór þó svo að aðeins þrír nefndarmanna tókust þessa ferð á hendur, formaður nefndarinnar, Karl Steinar Guðnason, sem nú hefur látið af þingmennsku, Sturla Böðvarsson og Jóna Valgerður Kristjánsdóttir og fylgdi þeim starfsmaður nefndarinnar, Sigurður Rúnar Sigurjónsson. Skýrsla Jónu Valgerðar um þessa ferð fylgir með þessu nefndaráliti þingmönnum til upplýsingar. Það vakti athygli þingmannanna að stjórnarandstæðingur var formaður fjárln. norska Stórþingsins og engar sögur fóru að því að ríkisstjórn Verkamannaflokksins væri í hættu þess vegna. Þar í landi umgangast menn lýðræðið af virðingu og þess vegna virða þingmenn aðra kjörna þingmenn án tillits til flokkspólitískra skoðana. Eftir tveggja ára samstarf við meiri hluta fjárln. telur minni hluti nefndarinnar fulla ástæðu til að önnur ferð verði farin til að kynna fleiri nefndarmönnum starfshætti þjóðþinga þar sem yfirgangssemi og tillitsleysi er talið rýra traust og virðingu þingsins og vera vísasti vegur til aðskilnaðar og vantrausts milli þings og þjóðar.``

Það verður nú gert hlé á fundinum en forseti vill nefna það að eftir hlé mun verða byrjað á því að leita afbrigða vegna brtt. sem borist hafa og of skammt er liðið frá útbýtingu. --- Fundarhlé.

Hæstv. forseti. Fjárlagafrv. hæstv. ríkisstjórnar fyrir árið 1994 er komið til 2. umr. í hv. Alþingi eftir mikil og ströng fundahöld í fjárln. samkvæmt venju. Minni hluti fjárln. hefur lagt fram ítarlegt nál. þar sem farið er yfir hina ýmsu þætti sem við sem skipum minni hlutann töldum ástæðu til þess að draga fram og árétta varðandi þau vinnubrögð sem við teljum að viðhöfð hafi verið og þau efni ýmis sem okkur finnst að ástæða hefði verið að fjalla meira um og láta koma betur fram. Frsm. minni hlutans, hv. 4. þm. Suðurl., hefur gert ítarlega grein fyrir þessu nál. í langri ræðu og þarf ég því ekki að fara mörgum orðum um það frekar en langar þó að árétta nokkur atriði eða fylgja frekar eftir og e.t.v. bæta við, enda finnst mér að af mörgu sé að taka. Ég tel að frv. þetta sem liggur fyrir og er til 2. umr. staðfesti í raun það skipbrot sem efnahagsstefna núv. ríkisstjórnar hefur beðið. Það má auðvitað segja að þau fjáraukalög sem Alþingi samþykkti fyrir nokkrum dögum fyrir árið í ár hafi verið undirstrikunin á það fjárlagafrv. sem hér var lagt fram fyrir ári síðan og samþykkt, sem gerði ráð fyrir halla upp á rúma 6 milljarða kr. Nú hafa hins vegar fjáraukalög staðfest að hallinn er ekki 6, hann er ekki heldur 12, hann er ekki helmingi meiri, hann er 14 milljarðar. Það eru 14 milljarðar kr. sem blasa við að verði halli ríkisfjármála á þessu yfirstandandi ári. Og fjárlagafrv. sem við tökum nú til 2. umr. gerir ráð fyrir 10 milljarða halla. Þetta hljóta að vera alvarleg tíðindi fyrir ríkisstjórn sem boðaði það í upphafi starfsferils síns að stefna ætti á hallalaus ríkisfjármál og ekki hægt að túlka þetta nema á þann hátt að hér hafi efnahagsstefnan í raun beðið skipbrot. Auðvitað er fjárlagafrv. veigamikill þáttur, kannski undirstöðuþáttur í efnahafsstefnunni og því hlýtur það að segja okkur æðimikið hvernig það lítur út og hvernig það gengur fram, hvernig ríkisstjórninni tekst að standa við þá stefnu sem þar er boðuð. En það er fleira sem vekur ugg varðandi ástandið í þjóðfélaginu en bara niðurstöðutala fjárlaganna. Það er ýmislegt sem þeim fylgir annað og kemur víða fram í þjóðfélaginu. Atvinnuleysið hefur ekki verið meira um áratuga skeið og hætt er við að það eigi enn eftir að vaxa miðað við óbreytta stjórnarstefnu. Við fáum daglegar fréttir af fyrirtækjum sem lenda í greiðsluerfiðleikum, þurfa að biðja um greiðslustöðvun og því miður oftar en ekki endar sá ferill með gjaldþroti viðkomandi fyrirtækis með ómældum erfiðleikum fyrir bæði atvinnulífið og fyrir einstaklingana. Gjaldþrotin ríða yfir og það sem verra er að það má kannski líta á þau sem hluta af stjórnarstefnu hæstv. ríkisstjórnar. Þau eru notuð til þess að hreinsa til í atvinnulífinu, þau eru notuð til þess að færa til eignir og fjármuni í þjóðfélaginu. Tekjuskipting og launamunur vex stórlega með hverjum degi, hverri viku, hverjum mánuði sem líður. Stóreignamennirnir skara eld að sinni köku með skattfrjálsum fjármagnstekjum meðan svo er og virðist ekki að breyting verði á því samkvæmt því sem þetta fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Að vísu er rétt að taka fram að enn er eftir að fjalla um tekjuhlið frv. og verður það gert milli 2. og 3. umr. og er hugsanlegt að þá komi fram einhverjar nýjar upplýsingar um það hvernig ríkisstjórnin hyggst reyna að draga úr ríkissjóðshallanum eða mæta þeim vanda sem við blasir en lítið höfum við minnihlutamenn a.m.k. fengið enn þá um það að vita hvað er fram undan. En það eru ekki bara þessir þættir sem við öllum blasa og skapa alvarlegt ástand í atvinnulífinu og í efnahagsmálunum, heldur eru það ýmsir þættir sem varða velferðarkerfið okkar og samhjálpina sem einnig valda okkur ugg og við höfum áhyggjur af sem skipum minni hluta fjárln. og ég hygg að svo eigi við um a.m.k. alla stjórnarandstæðinga hér á hv. Alþingi og ekki er ég grunlaus um að það kunni að eiga við einnig einhverja stjórnarliða. Skólagjöldin og breyttar lánareglur Lánasjóðs ísl. námsmanna hindra ungt fólk í að leita sér menntunar. Hlýtur það út af fyrir sig að vera alvarlegt áhyggjuefni fyrir framtíð þjóðarinnar og þjónustugjöld og auknar kröfur um sértekjur á heilbrigðisstofnunum færa skattbyrðina til í svo stórum stíl að skiptir milljörðum. Ég fullyrði að það skiptir milljörðum og kem kannski aðeins nánar að því síðar. Þessir milljarðar eru færðir frá þeim sem tekjur hafa til þess að greiða skattana sína til þeirra sem sjúkir eru og þurfa nauðsynlega á heilbrigðisþjónustunni og velferðarkerfinu okkar að halda. Það er hið alvarlega í þessari stefnu, virðulegi forseti. Ég verð nú að segja það, hæstv. forseti, að mér þykir nokkrum undrum sæta að hæstv. fjmrh. sjái ekki ástæðu til þess að fylgjast með umræðum hér í hv. þingi um þetta fjárlagafrv. sitt þó að hann geti varla verið mjög stoltur af því. Einnig tel ég að hv. formaður fjárln. ætti að fylgjast með umræðunni og kann að vera að hann geri það hér í húsinu af því að menn hafa auðvitað tækifæri til að gera það annars staðar en hér í þingsal. Einnig er svo með fleiri hæstv. ráðherra, virðulegur forseti, sem varðar náttúrlega framgang fjárlagafrv. Það eru margir stórir málaflokkar sem hlýtur að vera eðlilegt að þeir sinni með því að fylgjast með því hvaða framgang þetta aðalmál ríkisstjórnarinnar hefur.

Hæstv. fjmrh. er í símanum og kemur rétt strax hér í þingsalinn.

Ég þakka, virðulegur forseti, fyrir það og skil það að menn þurfi í löngum umræðum að víkja sér frá og er út af fyrir sig ekkert við því að segja. Almennt hefur hæstv. fjmrh., sem nú gengur í salinn, setið vel undir umræðu um hans mál og ber síst að ásaka hann fyrir það að sinna ekki sínum þingskyldum en mér finnst að það eigi við um suma aðra ráðherra að þeir mættu sitja hér betur. Allt þetta sem ég hef tínt til hér á undan, virðulegur forseti, um ástandið í efnahags- og atvinnumálunum, um ástandið í menntamálunum, heilbrigðis- og tryggingamálunum og félagsmálunum lýsir í raun rétt stefnu þessarar ríkisstjórnar. Þetta er raunverulega allt í anda hinnar svokölluðu frjálshyggju þar sem hinn ríki og hinn sterki verður ofan á á kostnað þess veika og þess sem minna má sín og verður undir. Það er verið að hverfa frá þeirri stefnu sem við höfum kallað samhjálp og sem segja má að þjóðarsátt hafi þó í raun og veru ríkt um. Það er mjög sterk samkennd með þjóðinni, en svo virðist þó vera að hæstv. ríkisstjórn sé með stefnu sinni að takast að breyta þessum grundvallargildum. Og það er í raun alveg óskiljanlegt að flokkur sem kennir sig þó enn við jöfnuð og jafnaðarstefnu skuli taka þátt í þessu skemmdarverki, ég leyfi mér að segja skemmdarverki, sem verið er að vinna á íslensku þjóðfélagi. Já, virðulegur forseti. Það er svo sannarlega af mörgu að taka í umræðum um þetta fjárlagafrumvarp. Mig langar þó fyrst að ræða ofurlítið um vinnubrögð eða vinnutilhögun í hv. fjárln. Árið 1991 gerði hv. Alþingi breytingu á lögum um þingsköp Alþingis þar sem m.a. var breytt um þá tilhögun að þingið var allt flutt í eina málstofu. Það voru gerðar ýmsar aðrar breytingar sem áttu að leiða til þess að þingið ynni betur saman að hinum ýmsu verkefnum, væri sjálfstæðara frá framkvæmdarvaldinu sem það auðvitað á skilyrðislaust og tvímælalaust að vera sem löggjafi og er einn af meginþáttum í stjórnskipun landsins. Einnig var gert ráð fyrir því að nefndastörf og önnur störf í þinghaldinu gætu breyst nokkuð með þessum nýju þingskapalögum. Í haust gerði Alþingi síðan enn frekari breytingar á þingsköpunum til þess að árétta þessa stefnu sína ef ég skildi rétt og ég hygg að svo hafi verið með fleiri hv. þm. Þeir hafi álitið að það væri tilgangur breytinganna. Það náðist t.d. í framhaldi af því samkomulag um að fela hv. stjórnarandstöðuþingmönnum meiri verkefni við stjórn eða starfsemi þingsins og voru sumir þeirra kosnir til formennsku í einstökum nefndum. Vinnubrögð voru auðvitað rædd í upphafi starfa fjárln. á sl. hausti hvernig haga skyldi vinnunni á þessu þá nýbyrjaða þingi við að vinna úr fjárlagafrv. Minni hlutinn lýsti vilja sínum til þess að taka meiri þátt í úrvinnslu erinda en hann taldi að áður hefði verið gert. Vísa ég þar reyndar til umræðu um svipað mál bæði fyrir ári síðan og tveimur árum síðan þegar sest var niður við vinnu að hausti og því heitið að farið yrði rækilega yfir þau erindi sem nefndinni berast og nefndarmenn verja ærnum tíma í að hlýða á og yrði um það gott samstarf að vinna úr þeim. Okkur hefur fundist áður að efndir hafi verið minni á þessu en vonir stóðu til og ég verð að segja það því miður, virðulegi forseti, að mér finnst að verst hafi þetta þó gengið fram á þessu hausti. Ég hygg þó að megi segja að hv. formaður fjárln., hv. þm. Sigbjörn Gunnarsson, hafi tekið undir þessi sjónarmið minni hlutans sem sett voru fram í haust en hafði auðvitað þann fyrirvara á að hann er nýr í nefndarstarfi í fjárln. í þessari miklu vinnu og hafði því frekar uppi fyrirheit um það að róttækari breytingar yrðu ræddar í nefndinni síðar og gerðar á störfum nefndarinnar, e.t.v. eftir áramót eða við næstu fjárlagagerð. En það var þó svo að við höfðum um það vissar væntingar að á þessu yrðu breytingar hvað varðaði úrvinnslu erinda því að undir það var þó a.m.k. tekið. Við teljum að sumarið í sumar hafi reyndar einnig verið nýtt fremur illa til þess að skipuleggja breytt vinnubrögð í nefndinni og m.a. í framhaldi af ágætri ferð sem nokkrir nefndarmenn fóru til Noregs til þess að kynna sér störf þjóðþingsins þar og vinnubrögð nefnda og hefði sannarlega þurft að ræða þau mál betur í kjölfar þeirrar ferðar og skipuleggja nefndarstarfið, en það tafðist nú af ýmsum ástæðum og þarf ekki að rekja það hér. Það urðu breytingar á forustu nefndarinnar sem öllum hv. þm. eru kunnar. Ég sagði það áðan að okkur hefði fundist að þrátt fyrir væntingar um betra samráð og meira samstarf í nefndinni í heild hafi niðurstaðan orðið þveröfug og ég leyfi mér að fullyrða að þegar kom að úrvinnslu erindanna hafi minni hlutanum nánast verið hent út úr nefndarstarfinu. Við höfum verið kallaðir til stuttra funda til þess að tilkynna okkur um ákvarðanir meiri hluta nefndarinnar og ég má kannski segja það líka, virðulegur forseti, að það sé ekki að undra þegar litið er á þær ákvarðanir sumar sem meiri hluti nefndarinnar hefur tekið. Mig langar til þess að benda hér á nokkrar þeirra. Á bls. 2 og 3 í nál. meiri hluta nefndarinnar er gerð grein fyrir nokkrum brtt. og ég hefði gjarnan viljað að hæstv. menntmrh., ef hann er í húsinu, kæmi hér þó ekki væri nema í svona 2--3 mínútur, virðulegi forseti.

Hæstv. menntmrh. er ekki kominn en hann er væntanlegur á hverri stundu og gerði ráð fyrir því að vera kominn hér upp úr hálftvö.

Ég mun þá kannski endurtaka spurningu mína til hans aftur síðar þegar hann kemur í salinn. Það sem mig langaði til að nefna sérstaklega er t.d. brtt. sem gerð er við menntmrn., við Háskóla Íslands þar sem veitt er sérstök nær 14 millj. kr. viðbótarfjárveiting til samstarfsverkefnis háskólans við Vestmannaeyjabæ. Nú ætla ég ekki að gera lítið úr þessu verkefni. Ég er alveg sannfærður um það að það er mikilvægt og sjálfsagt nauðsynlegt að ráðast í rannsóknir sem þar eru fyrirhugaðar á sviði sjávarútvegsmála en mig langar að benda hv. þm., hæstv. ráðherrum og hv. formanni fjárln. á það að 20. maí 1992 samþykkti Alþingi þál. Þessi þál. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Þingsályktun um eflingu Akureyrar og Eyjafjarðarsvæðisins sem miðstöðvar fræðslu og rannsókna á sviði sjávarútvegs. Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta gera áætlun um frekari uppbyggingu og eflingu Háskólans á Akureyri og annarra rannsókna- og fræðslustofnana á svæðinu svo að þar verði öflug miðstöð rannsókna- og fræðslustarfsemi á sviði sjávarútvegs.`` Mér finnst nú lítið vera gert með þessa ályktun, hæstv. forseti, miðað við þær brtt. sem hér liggja fyrir varðandi annars vegar þetta verkefni sem ég greindi hér sérstaklega frá svo og þá aðrar breytingar og tölur sem er að finna varðandi fjárlagafrv. Ég ætla ekki eins og ég sagði áðan að draga úr mikilvægi verkefna af þessu tagi en ég tel þó að annað hefði mátt sitja í fyrirrúmi eða hafa frekari forgang. Mig langar að nefna hérna tvö eða þrjú önnur atriði úr brtt. við þetta ráðuneyti, virðulegur forseti. Það er t.d. lagt hér til, í nokkrum umsóknum um lagfæringar á fjárveitingum til Kennaraháskólans, að hækka sérstaklega framlag til reksturs Varmalands sem heyrir nú undir Kennaraháskólann. Það er hér sérstök tillaga um að hækka framlag til kennslu við Flensborgarskóla og ég minnist þó ekki eftir að hafa séð neitt erindi um þetta mál. Ég fletti í erindaskrá í morgun, virðulegi forseti, og fann ekki erindi frá þessum skóla og þykir merkilegt að það skuli þó þurfa að hafa forgang í brtt. umfram ýmis önnur mikilvæg og áríðandi efni. Hér er lögð til hækkun á Fjölbrautaskóla Vesturlands upp á 3 millj. kr. vegna hækkunar launagjalda vegna ræstingar o.fl. Það er veruleg hækkun hér á fjárveitingu til Héraðsskólans í Reykholti. Ég efast ekki um að allt sé þetta þarft eins og ég nefndi. En ég veit líka að það er margt, margt fleira þarft í þeim erindum sem nefndinni hafa borist og hafa þau þó sum fengið litla umfjöllun. Hér er ég t.d. með eitt erindi fyrir framan mig, virðulegur forseti, sem ég undrast nú reyndar að skyldi ekki fá afgreiðslu eða náð fyrir augum hv. nefndar eða meiri hluta nefndarinnar. Það er frá Framhaldsskólanum í Vestmannaeyjum og er reyndar ekki skrifað fyrr en 3. des. en það skiptir ekki öllu máli í sjálfu sér hvenær erindin eru skrifuð. Það hefur borist nefndinni og þar segir m.a., mig langar að lesa, með leyfi forseta, eina málsgrein úr þessu bréfi: ,,Í fjárlagafrv. vegna ársins 1994 eru fjárveitingar vegna Framhaldsskólans í Vestmannaeyjum skornar nokkuð niður líkt og hjá ýmsum öðrum skólum. Við því er e.t.v. lítið að segja. En ég get þó ekki látið hjá líða að deila með ykkur nokkru af áhyggjum mínum og vonbrigðum. Ég hef ásamt aðstoðarfólki mínu og kennurum lagt mig fram um að draga úr tilkostnaði og reka þessa litlu rekstrareiningu eins hagkvæmt og kostur er. Með ýtrasta sparnaði tókst okkur að vera örlítið í plús með reksturinn um síðustu áramót. Fyrir þetta virðist eiga að refsa mér að þessu sinni. Sérstaklega hef ég hyggjur af þeim lið er heitir Annað en kennsla, þ.e. hinu daglega rekstrarfé. Stærsti hluti þess fer í laun, fyrir húsvörslu, ræstingar og skrifstofuhald sem er í lágmarki. Það sem ég fæ í hendur til að greiða með fyrir rekstrarvörur, ljós, hita pappír og til kaupa á tækjum fyrir 5--6 millj. á ári plús um það bil 1,5 millj. í sértekjur. Ef þessi upphæð er skorin niður um 1 millj., þá hljótið þið að sjá í hversu vondum málum ég er. Ekki þarf að nefna það að reglubundið viðhald er auðvitað í skötulíki við þessar aðstæður.`` Þetta erindi er aðeins lesið til þess að benda á og draga fram að þau eru fjölmörg önnur sem eru hliðstæð þessu. Auðvitað er ekki hægt að verða við öllum erindum og öllum óskum, það er mér alveg ljóst. En það er sárt fyrir stjórnendur stofnana, hvort sem þær eru stórar eða smáar, hvort sem fjárveitingarnar eru háar eða lágar, hér er ekki um mjög háar fjárveitingar að ræða, að ef þeim tekst að gera vel þá sé þeim fremur refsað fyrir það en umbunað. Ég minni t.d. á erindi frá Ríkisspítölunum þar sem fjallað er um málin með nokkuð hliðstæðum hætti þó tölurnar séu auðvitað miklu hærri. Þetta langaði mig til þess að nefna hér einnig, virðulegur forseti, og árétta að það þarf auðvitað að skoða þessi erindi öll sömul ítarlega og það þarf að reyna að vega og meta hvað af þeim er brýnast, hvað af þeim er kannski óhjákvæmilegt að verða við og hverjum þarf af eðlilegum ástæðum að hafna vegna þess að það er ekki svigrúm til þess að verða við öllum erindum. Því dettur mér ekki í hug að halda fram. Hv. formaður fjárln. lauk sinni framsöguræðu hér áðan með tilvitnun í nóbelsskáldið okkar, Halldór Laxness og Innansveitarkróníku hans og vænti þess að menn yrðu ekki í umræðunum hér í dag með orðhengilshátt og tittlingaskít. Ég vona að hann telji ekki að þessar ábendingar mínar hér, sem settar eru fram í fullri vinsemd en e.t.v. eins og hann og aðrir hv. þingmenn finna, með nokkrum sárindum, flokkist undir orðhengilshætti eða tittlingaskít vegna þess að ég tel að það sé mjög mikilvægt og mikils virði að það sé góð samvinna og gott samstarf í nefnd eins og fjárln. og reyndar öllum nefndum þingsins og tel að það sé mjög mikilvægt og mikils virði líka fyrir þinghaldið og fyrir virðingu þingsins að stjórn og stjórnarandstaða reyni að vinna sem best saman og reyni að sýna það traust sem auðvitað er eðlilegt og sjálfsagt með þó þeim fyrirvara sem ég vil gjarnan undirstrika og kemur fram í lokaorðum nál. okkar minni hluta nefndarinnar. Með leyfi forseta, vil ég fá að vitna í þetta nál. en þar segir og er þá verið að ræða um þær breytingar á þingsköpunum sem ég vitnaði til hér aðan: ,,Forsetar Alþingis bentu á að flokkadrættir um smæstu atriði væru ekki við hæfi þegar fjárlagagerðin væri annars vegar þó að viðurkennt væri að kjörinn meiri hluti mótaði að sjálfsögðu meginstefnu. Rétt minni hlutans skyldi virða en hann skyldi jafnframt sæta rétti meiri hlutans.`` Þetta eru bara leikreglur lýðræðisins og ég er alveg sannfærður um að þær hefðum við reynt að virða þó við hefðum fengið að starfa meira og betur að endanlegum afgreiðslum mála með hv. meiri hluta fjárln. Minni hlutinn flytur ekki brtt. við fjárlagafrv. sameiginlega og við teljum ekki heldur aðalatriðið að vera að þrefa um eina milljón til eða frá, eina milljón hér eða þar. Auðvitað áskilja einstakir nefndarmenn sér rétt til þess að flytja eða fylgja brtt. sem fram kunna að koma. En aðalmálin eru auðvitað þau sem mestu máli skipta þegar rætt er um fjárlög, efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar, efnahagsstefnan sem boðuð er í fjárlagafrv. og hvernig sú efnahagsstefna síðan kemur við og mótar atvinnulífið eða atvinnumálin í landinu því að traust atvinnulíf er auðvitað undirstaðan að uppbyggingu velferðarkerfisins okkar. Traust atvinnulíf er auðvitað undirstaða þess að við getum byggt upp öflugt menntakerfi. Það er undirstaða þess að við getum haldið uppi öflugri félagslegri þjónustu og það er undirstaða þess að heilbrigðis- og tryggingamálin okkar, flokkarnir sem við köllum oft velferðarmál, séu líka traustir. En þetta er þó ekki aðskilið. Þetta er ekki aðskilið þannig að það sé fyrst atvinnulífið sem þurfi að efla, síðan sé hægt að gera hitt, snúa sér að hinum verkefnunum, þ.e. að treysta menntamálin, félagsmálin og heilbrigðismálin. Þetta vinnur auðvitað allt saman. Menntun, þekking og rannsóknir eru auðvitað undirstaða öflugs atvinnulífs og þurfa þess vegna að fara saman með uppbyggingu þess. Traust heilbrigðiskerfi og félagslegt kerfi eru einnig undirstaða velferðar einstaklingsins og getu hans til þess að starfa sem dugandi og kraftmikill þjóðfélagsþegn. Ef þetta fer ekki saman þá er ekki heldur að vænta þess að við höfum öflugt atvinnulíf. Þess vegna má ekki alltaf víkja öðru til hliðar fyrir hinu. Við þurfum að tengja þetta saman og það er auðvitað eitt af meginverkefnum efnahagsstefnunnar og þar með fjárlagafrv. Hvað þessa undirstöðuþætti varðar þá tel ég því miður að fjárlagafrv. sé ekki sá trausti grunnur sem það bæði á og þarf að vera. Þar er því miður ekki margt að finna sem sérstaklega styrkir atvinnulífið. Hvað með framlag til rannsókna og tilraunaverkefna ýmiss konar? Hvar er stuðningurinn við rannsókna- og vísindastefnu hæstv. ríkisstjórnar? --- Nú sé ég reyndar að hæstv. menntmrh. er kominn í salinn og þá mætti kannski gjarnan spyrja hann að því. Hvernig finnst honum frv. til fjárlaga fyrir 1994 taka á þessari stefnu sem ég held að ríkisstjórnin hafi kynnt nýverið og ég fer kannski ekki rétt með nafnið, en mig minnir að hafi þó verið kölluð rannsókna- og vísindastefna hæstv. ríkisstjórnar? Hvernig er farið með þessa þætti sem eru þó afar mikilvægir fyrir undirstöðuatvinnuvegina okkar? Það er líka hart að þurfa að búa við það, eins og var á þessu ári sem nú er að líða, að fjárveitingar til þessa málaflokks væru háðir því að einkavæðingartrúarbrögðin næðu fram að ganga, að einkavæðingartrúarbrögðin tækjust eða gengju þannig upp að það mætti e.t.v. klípa eitthvað af sölu ríkisfyrirtækja til þess að setja í rannsóknasjóðina. Það var sem sagt afgangsstærð, enda kemur í ljós að þegar einkavæðingaráformin ganga ekki fram þá kemur lítið til rannsóknastarfanna. Í frv. sem fyrir liggur eru að vísu minni upphæðir ætlaðar í tekjur af einkavæðingunni heldur en áætlaðar voru á árinu í ár og nú þegar er farið að hverfa frá vissum þáttum þar, samanber ákvörðunina um það að hætta við að einkavæða Þvottahús Ríkisspítalanna. Reynslan frá yfirstandandi ári er því ekki góð og útlitið fyrir næsta ár er ekki björgulegt. Að undanförnu hafa verið allmiklar umræður um Byggðastofnun, um hlutverk hennar til þess að styrkja og treysta atvinnu og um atvinnuástand og atvinnulíf á Vestfjörðum og horfur þar. Ég ætla ekki að taka langa umræðu um það, virðulegur forseti, en það er þó óhjákvæmilegt annað en rétt að minnast á það eða nefna það í tengslum við þessa fjárlagaumræðu, því það er auðvitað nauðsynlegt að ríkisvaldið hugi að þeim erfiðleikum sem þar blasa við eins og annars staðar, blasa því miður við víða um land. Milljörðum er eytt í atvinnuleysistryggingar. Það er nauðsynleg trygging sem launþegar þessa lands þurfa að búa við en það væri auðvitað hægt að draga úr þeim fjármunum ef atvinnustefnan væri styrk og atvinnulífið blómlegra. Þess vegna má spyrja hvort ekki sé skynsamlegt að verja þeim fjármunum sem renna í Atvinnuleysistryggingasjóðinn í enn ríkara mæli en gert hefur verið til þess að byggja upp nýjar atvinnugreinar, nýja atvinnuþætti, treysta og styrkja atvinnulífið. Ég vænti þess að a.m.k. sumir ráðherrar hæstv. ríkisstjórnar hafi vilja til þess að beita sér í þessu máli og ég skora á þá að gera það. Það ber vissulega að virða það að nokkrir fjármunir renna í gegnum Atvinnuleysistryggingasjóðinn í þessa þágu og ríkisstjórnin hefur þar að auki varið nokkrum fjármunum til verklegra framkvæmda til þess að auka atvinnu. En því miður gekk ekki allt eftir eins og áætlað var á seinasta ári og er margsinnis búið að taka þá umræðu hér og ég ætla þess vegna ekki að lengja umræðuna nú með því að ítreka það, en get þó ekki komst hjá því, virðulegur forseti, að vitna aðeins til yfirlýsingar forsrh. frá 5. nóv. 1993 sem hann veitti launanefnd ASÍ og VSÍ þegar verið var að framlengja kjarasamningana. Þar kemur ýmislegt á óvart. Þar kemur t.d. á óvart að þrátt fyrir einn þátt í yfirlýsingunni um það að framkvæmd á eingreiðslum til lífeyrisþega sem svo hafa verið kallaðar, þ.e. orlofsuppbót, desemberuppbót og láglaunauppbót eða greiðsla tilsvarandi láglaunauppbóta á vinnumarkaði sem renna til lífeyrisþega, að framkvæmd þessara eingreiðslna á næsta ári verði í nánu samráði við samtök launþega og allra hagsmunaaðila. Þessir hagsmunaaðilar og launþegar hafa lagt áherslu á að það væri með svipuðum hætti eins og er í ár og þá er líka ljóst að í fjárlagafrv. vantar 200 millj. kr. til að geta staðið við þennan þátt. Það vantar 200 millj. kr. til þess að sama upphæð sé veitt í þennan lið undir almannatryggingunum eins og er úthlutað til þessara eingreiðslna á líðandi ári. Og annar þáttur sem varðar útgjöld til framkvæmda kemur einnig nokkuð á óvart í þessu skjali og mig langar að vitna til þess orðrétt, með leyfi forseta, en þar segir: ,,Talsverður hluti viðbótarframkvæmda á árinu 1993, líklega um 600 millj. kr., munu ekki koma til greiðslu fyrr en á næsta ári. Þessar greiðslur eru ekki meðtaldar í fjárlagafrv. næsta árs enda munu þær koma fram í fjáraukalögum vegna ársins 1994.`` Virðulegur forseti. Mig langar að spyrja hæstv. fjmrh. hvort ég misskilji þetta eitthvað eða hvort þetta kunni að stangast á við margítrekaðar yfirlýsingar hæstv. ráðherra úr þessum ræðustól um að það sem ekki eyðist af áætluðum framkvæmdum á árinu í ár verði ekki notað til þess að standa við yfirlýsingarnar um viðbótarframkvæmdir á næsta ári. Ég fæ ekki betur séð en að þrátt fyrir allt talið sé það orðið svo að 600 millj. kr. eigi að telja aftur, fyrst í milljörðunum í ár og og síðan aftur í milljarðinum á næsta ári eða hvað það var sem fyrirheitin hljóðuðu upp á. Ég verð líka að segja það að mér finnst þróunin í menntamálunum vera nokkurt áhyggjuefni. Hvernig stefnir þar og hvernig hefur verið unnið af hálfu þessarar hæstv. ríkisstjórnar. Og þá má ég kannski aftur aðeins grípa niður þar sem ég var að tala áðan um brtt. frá hv. meiri hluta fjárln. og langaði að spyrja um álit hæstv. menntmrh. Ég spurði áðan um álit hv. þingmanna og hv. formanns fjárln. á þessari brtt. og hvernig hún hljómaði saman við samþykkta ályktun þingsins um rannsóknir á sviði sjávarútvegs. En ein af brtt. sem lögð er fram af hálfu meiri hlutans hljóðar um það að Háskóli Íslands fái nær 14 millj. kr. til þess að leggja í samstarfsverkefni við Vestmannaeyjabæ. Ég ítreka það við hæstv. menntmrh. að ég er ekki að gera lítið úr þessu verkefni og ég þykist viss um að það kunni að reynast hið besta mál að auka rannsóknir á sviði sjávarútvegs og jafnvel þó það sé gert og þrátt fyrir að það sé gert með þessum hætti sem hér er lagt til. En mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort þetta hafi verið forgangsverkefni af hans hálfu úr hans ráðuneyti ef hægt væri að bæta hag Háskóla Íslands þá sé það gert með þessum hætti. Jafnframt hvert sé viðhorf hans til þeirrar þál. og framkvæmdar þeirrar ályktunar sem samþykkt var á þingi 20. maí 1992. Í þeirri ályktun segir, með leyfi forseta, ég fæ að lesa hana upp aftur: ,,Þingsályktun um eflingu Akureyrar og Eyjafjarðarsvæðisins sem miðstöðvar fræðslu og rannsókna á sviði sjávarútvegs. Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta gera áætlun um frekari uppbyggingu og eflingu Háskólans á Akureyri og annarra rannsókna- og fræðslustofnana á svæðinu svo að þar verði öflug miðstöð rannsókna- og fræðslustarfsemi á sviði sjávarútvegs.`` Auðvitað geta svona rannsóknamiðstöðvar verið víða og kannski hefur það líka verið hugsunin að það yrði svo. En ég álít að vilji þingsins hafi verið sá að annað hefði forgang í þeim efnum að auka og styrkja rannsóknir til sjávarútvegsins heldur en þessi uppbygging á rannsóknaraðstöðu í Vestmannaeyjum. Svo verður auðvitað líka að lýsa undrun sinni á því að hér er gert ráð fyrir einum starfsmanni, það eru launagjöld vegna líffræðings, ef ég man rétt, upp á 1,8 millj. kr. og til þess að hann geti haft bærilega starfsaðstöðu þá þarf að kaupa undir hann 20 millj. kr. hús.  Framlög til kennslumála eru svo þar að auki skorin verulega niður og það er ekki framfylgt ákvæðum í lögum sem fjalla um skólamál og hlýtur það að vera áhyggjuefni allra hv. þm. Væntanlega einnig hæstv. menntmrh. þó hann láti þetta yfir sig ganga. Ég óttast einnig að breytingar á úthlutunarreglum Lánasjóðs ísl. námsmanna í tíð þessarar hæstv. ríkisstjórnar muni hafa það í för með sér að þeim fækki sem treysta sér til þess að stunda langskólanám. Nú er það svo að lánasjóðurinn er svokölluð B-hluta stofnun og um hann verður því fjallað nánar bæði í fjárln. og eins við 3. umr. fjárlaga og því ekki ástæða til þess að lengja mjög umræðu um málefni hans sérstaklega, þau koma örugglega upp aftur. En stefnan er auðvitað mótuð af hálfu ríkisstjórnarinnar í fjárlagafrv. Ég tel að við verðum að leggja aukna áherslu á alla þætti menntunarinnar, alla þættina allt frá grunnskólanum og upp í langskólann eða háskólastigið til þess að standast þá samkeppni sem við augljóslega stöndum frammi fyrir og fram undan er í þeim breytta heimi sem við búum nú við með auknum samskiptum og auknum samningum milli þjóða. Ef við getum ekki staðið vel að þessum undirstöðuþætti, skólamálunum og rannsókna- og þróunarstarfinu, er hætta á því að atgervisflótti bresti í okkar besta lið og það kunni að leita fyrir sér með öðrum þjóðum þar sem betur sé staðið að þessum málum en við treystum okkur til og þá kann sá flótti að verða þjóðinni dýrkeypur. Það er auðvitað hægt að segja að við höfum ekki efni á þessu og við höfum ekki efni á hinu, en höfum við efni á að draga svo úr einmitt á sviði mennta- og menningarmála, rannsókna- og þróunarstarfs sem raun ber vitni? Erum við ekki þar að grafa okkar eigin gröf? Erum við ekki þar í vítahring? Eru líkur á að atvinnulífið treystist og styrkist þegar við stöndum þannig að? Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir, frsm. minni hlutans, ræddi hér ítarlega um þróunina í heilbrigðis- og tryggingamálunum í ræðu sinni áðan, framsöguræðunni fyrir nál. minni hlutans og þarf ég út af fyrir sig ekki að endurtaka það sem kom fram í máli hennar. En ég verð þó að lýsa yfir einu sinni enn, sem ég hef gert áður í þessum ræðustól, að ég hef af því miklar áhyggjur hvert stefnir um ýmsa þætti á því sviði. Ég hygg að ég deili þeim áhyggjum einnig með ýmsum öðrum, þar á meðal með landlækni sem er ráðgjafi ríkisstjórnar og stjórnvalda á sviði heilbrigðismála. Landlæknir hefur komið til fjárln. og rætt þessi mál og ég þykist þess fullviss að hann hafi aftur og ítrekað gengið á fund hæstv. heilbrrh. til þess að ræða þessi mál við hann. Út af fyrir sig fagna ég því sem kom fram í blöðum nýlega að hæstv. heilbrrh. ætti að beita sér fyrir samstarfi við starfsfólk opinberra stofnana undir merkjum BSRB og landlæknis til þess að fara yfir alla þessa þætti og skoða hvert við stefnum, hvar við erum stödd og hvaða stefnu við yfirleitt viljum hafa í þessum málum. Ég vona að af því starfi leiði gott. Sjúkrahúsin í Reykjavík, þrjú stóru sjúkrahús í Reykjavík, koma til frekari umfjöllunar í nefndinni og verða tekin fyrir við 3. umr. þannig að það gefst þá einnig tími til þess að ræða nánar um þau og mun ég ekki eyða löngu máli í það en verð þó að segja það hér, virðulegur forseti, að forsvarsmenn þessara stofnana allra hafa nú þegar komið til viðtals hjá nefndinni og þeir hafa einnig flestir dregið mjög í efa að þær breytingar og það brölt allt sem hefur verið framkvæmt varðandi rekstur þessara stofnana á undanförnum missirum muni hafa í för með sér þann sparnað sem áætlað var og vafamál að það leiði til nokkurs sparnaðar. Auðvitað eru mjög skiptar skoðanir hjá þessum mönnum um það hvernig beri að standa að endurskipulagningu þessara sjúkrahúsa og það er leitt til þess að vita að menn skuli ekki geta komið sér saman um heilsteypta stefnu í því sem sé okkur öllum til góðs og við fáum sem mest út úr þeim fjármunum sem við höfum til afnota. Ég vona sannarlega að það takist að koma þeim málum í þann farveg að helst allir eða í það minnsta sem flestir geti verið sáttir við þróunina. En breytingarnar sem þegar hafa verið gerðar hafa ekki leitt til mikils sparnaðar og því miður er hætt við því, þó hægt sé að sýna fram á einhvern sparnað til skamms tíma litið að við töpum honum aftur þegar til lengri tíma er litið ef ekki tekst að haga þessari þróun og þessari uppbyggingu á sem skynsamlegastan hátt. Það hefur t.d. komið fram að útgjöld til spítalanna eru nú með þeim hætti að það vantar verulega fjármuni. Það vantaði u.þ.b. 100 millj. kr. í rekstur Landakots á seinasta ári og varð orðið við því í fjáraukalögum á dögunum að hækka fjáveitingarnar til þess sjúkrahúss. Það var aðeins staðfesting á því að áformin um sparnaðinn hefðu ekki náð fram að ganga. Sömu sögu var reyndar að segja um sjúkrahúsið í Hafnarfirði sem líka fékk verulega aukna fjárveitingu vegna þess að sparnaðaráformin þar höfðu ekki náð fram að ganga. Borgarspítalafulltrúarnir lýstu því yfir að þar blasti við u.þ.b. 120 millj. kr. halli á þessu líðandi ári sem er þó ekki gert ráð fyrir að bæta að sinni í það minnsta og jafnframt að það blasti við 180 millj. kr. halli á hinu næsta ef fjárlagafrv. yrði óbreytt og þó aðeins miðað við óbreyttan rekstur sjúkrahússins. Auðvitað hafa menn væntingar um það að auka starfsemina og gera meira, það er eðli málsins, en þó að ekkert yrði gert annað en reynt að halda í horfinu þá vantar á þessum tveimur árum 300 millj. kr. í rekstur stofnunarinnar. Og svipaða sögu er auðvitað að segja einnig af Ríkisspítölunum þar sem verulega fjármuni vantar til þess að halda þar óbreyttum rekstri ef það er markmið stjórnvalda. Það vantar um 320 millj. kr. þegar tekið hefur verið tillit til leiðréttinga vegna áforma um að selja Þvottahús Ríkisspítalanna og áforma um að ríkið dragi sig út úr rekstri leikskólanna sem hefur reyndar breyst frá því að fjárlagafrv. var lagt fram. Um það hefur náðst nokkuð bærileg niðurstaða að ég hygg. En þá vantar þar einnig mörg hundruð millj. kr. bara til þess að halda óbreyttum rekstri. Það má sjálfsagt vænta þeirra svara frá hæstv. ráðherrum að menn verði bara að halda áfram að spara, það sé auðvitað gert ráð fyrir óbreyttum rekstri.

Hvað vill þingmaðurinn?

Stofnanirnar eigi að halda áfram óbreyttum rekstri. Ég kem að því, hv. þm. Egill Jónsson, síðar í ræðu minni. En ég álít eins og ég vitnaði til í bréfi frá skólameistara Framhaldsskólans í Vestmannaeyjum að það sé einhvern tímann komið að mörkunum í því hvað hægt er að ætlast til að forsvarsmenn þessara stofnana spari án þess að draga verulega úr rekstrinum. Hagræðingin, sparnaðurinn, er allt saman af hinu góða og nauðsynlegt en það er líka búið að gera æðimikið í því. Það er búið að spara fyrir mörg hundruð millj. kr., t.d. á Ríkisspítölunum. Það hefur komið fram í því að vissulega hefur einhvers staðar dregið úr þjónustunni. Deildum hefur verið lokað og ýmislegt slíkt sem við munum vafalaust ræða nánar þegar við komum að málefnum sjúkrahúsanna við 3. umr. Því miður er það einnig svo að sparnaðurinn og aðhaldið í sjúkratryggingakerfinu hefur beinst mest að því að hækka greiðslur sjúklinganna. Kannski hefur eitthvað sparast, kannski hafa menn breytt einhverju, t.d. í notkun lyfja og þá er það gott, ef menn hafa beint neyslunni að ódýrari lyfjum ef þau hafa gegnt sama hlutverki án alvarlegra aukaverkana, þá er það líka af hinu góða. Auðvitað á að reyna að framfylgja slíku sem mögulegt er, en þessi sjónarmið að tala um sparnað þegar skattabyrðinni er aðeins skipt upp á annan hátt en gert var, þá er með því verið að blekkja. Og það kemur fram þegar litið er á ríkisreikninga og fjárlagatölur undanfarinna ára að fjárveitingarnar til heilbrigðisstofnana hafa breyst nokkuð vegna þess að sértekjurnar hafa hækkað umtalsvert. Sértekjurnar hjá heilbrigðisstofnunum, þ.e. sjúkrahúsum og heilsugæslustöðvum, og stofnunum sem undir ráðuneytið heyra hafa hækkað um á annan milljarð kr., 1,2 milljarða kr. frá árinu 1991, þ.e. á tveimur árum í raun, 1992 og 1993 hafa tölurnar hækkað úr 1,5 milljörðum í 2,7 milljarða. Þetta er fyrst og fremst tilfærsla á skattbyrði. Þetta er tilfærsla á greiðslum einstaklinganna frá því að menn greiði skatta sína eftir efnum og ástæðum og í það að menn greiði skatta sína eftir því hversu sjúkir þeir eru, hversu mikið menn þurfa á heilbrigðisþjónustunni að halda. Og það er ekki allt upp talið með þessu, virðulegi forseti. Það er líka í viðbót við þessar breytingar umtalsverð hækkun á greiðslum einstaklinganna fyrir að sækja þjónustu sérfræðinganna. Þar hafa greiðslur einstaklinganna hækkað umtalsvert og auðvitað líka sá hluti lyfjanna sem sjúklingarnir greiða yfir borðið í apótekinu eða lyfjaverslununum og þær upphæðir koma hvergi fram, þær upphæðir eru ekki taldar með og það er líka erfitt að afla upplýsinga um þær. Það er erfitt að átta sig á því hvaða upphæðir hér er um að ræða af því að við sjáum þær ekki, það verður ekki gert öðruvísi en með einhverjum líkindareikningi, með því að reikna út hvað mikið magn af lyfjum er selt og hvert er hlutfall sjúklinga í greiðslu þeirra lyfja og reyna á þann hátt að finna hversu mikið meira einstaklingarnir hafa greitt fyrir þessa þjónustu á undanförnum árum. Mig langar þá að spyrja hæstv. fjmrh. og hæstv. heilbr.- og trmrh., sem hér situr einnig og hlýðir á umræður og ég þakka honum fyrir það, hvernig þeir hugsa sér að ná fram þeim sparnaði sem nú er fyrirhugaður ef brtt. meiri hluta fjárln. ná fram að ganga, þeim viðbótarsparnaði sem nú er fyrirhugaður í sjúkratryggingunum. Það er út af fyrir sig í minnisblaði sem fjárln. barst gerð grein fyrir því hvaða hugmyndir hæstv. heilbr.- og trmrh. er með uppi til þess að ná inn 180 millj. kr. En hann gerir líka, ef ég veit rétt, ráð fyrir því að falla frá innheimtu sértekna upp á 400 millj. kr. með því að hætta við heilsukortin. Þá sýnist mér að hér séum við að fjalla um ekki 180 millj. heldur 580 millj., þ.e. 400 millj. sem tapast við það að hætta við innheimtu heilsukortanna og þær 180 millj. sem á að spara með einu eða öðru móti. Ég sagði nú óvart innheimta því að það liggur nú svo ljóst fyrir að sparnaðurinn í heilbrigðiskerfinu er yfirleitt fenginn með því að innheimta meira. Og auðvitað á líka að ná 100 millj. kr. af þessu í gegnum lyfin, vonandi með því að breyta áherslum þar og kann að vera að það sé hægt. Ekki ætla ég að gerast dómari í því fyrir fram en hitt óttast ég að verulegur hluti af því verði fenginn með því að menn greiði meira fyrir þessi lyf en þeir hafa gert áður. Í grg. fjárlagafrv. eru sértekjur flokkaðar undir sjúkratryggingar upp á 400 millj. kr. vegna fyrirhugaðrar innheimtu heilsukortanna. Og þær sértekjur eru síðan dregnar frá þeirri nettótölu sem rennur til sjúkratrygginga upp á 9.540 millj. kr. og með brtt. sem hér liggur fyrir er gert ráð fyrir að lækka þessa tölu um 180 millj. þannig að hún verði 9.360 millj. kr. og ætla ég að þessu sinni ekki að ræða frekar um þær fyrirhuguðu breytingar. Það var gert í ræðu hér á undan en ég vil aðeins að spyrja hæstv. heilbr.- og trmrh. fyrst hann er hér og þá kannski hæstv. fjmrh. líka hvernig þeir hafa hugsað sér að standa að þessu af því að það segir í minnisblaðinu sem fjárln. barst um þessi mál að ráðuneyti heilbrigðis- og tryggingamála og fjmrn. hafi orðið ásátt um að það svigrúm sem hér virðist vera til staðar í sjúkratryggingum komi að einhverju leyti á móti fyrirhuguðum sparnaðaráformum á árinu 1994. Það er þetta sem ég vildi fá frekari skýringar á hjá þessum tveimur ágætu hæstv. ráðherrum. Virðulegur forseti. Ég nefndi það áðan að landlæknir deildi áhyggjum með okkur ýmsum um það hvert stefnir í þróun heilbrigðismálanna og hann hefur gengið á fund fjárln. og lagt þar fram nokkrar tillögur sem því miður hefur ekki verið hægt að verða við um lagfæringar á fjárveitingum til hans. Þó langar mig að nefna eina sérstaklega sem mér finnst að hefði fyllilega verið þess virði að hv. fjárln. tæki til skoðunar á milli umræðna en það er ósk hans um fjárveitingu til þess að þróa enn frekar kerfi sem varðar símsendingar á röntgenmyndum til greininga hjá sérfræðingum. Til að skýra þetta aðeins nánar fyrir hv. þm. þá er það svo, þó að ég kunni ekki að skilgreina tæknina nákvæmlega, að hægt er að senda röntgenmyndir símleiðis milli staða, þ.e. frá t.d. heilsugæslustöðvum og sjúkrahúsum úti á landi til sjúkrahúsanna í Reykjavík sem búa við meiri sérfræðiþekkingu og láta greina og yfirfara þessar röntgenmyndir hér. Þetta er afar athyglisvert mál sem hefur verið í þróun á undanförnum árum og með landlækni gengu á fund okkar þeir aðilar sem unnið hafa að þessu máli og hafa á því mikla þekkingu og töldu að það væri æskilegt að fá ofurlitla fjárveitingu í viðbót til þess að geta haldið þessu áfram. Þetta leiðir kannski ekki til mikils sparnaðar í uppbyggingu heilbrigðisþjónustunnar en ætti þó að geta sparað kaup og uppsetningu röntgentækja annars staðar að einhverju leyti þó ég ítreki það að ég kann ekki mjög vel að lýsa tækninni í þessu sambandi en fyrst og fremst á þetta auðvitað að gefa betri sjúkdómsgreiningu og gera heilbrigðisstarfsfólki betur kleift að ráða við þau vandamál sem uppi kunna að vera. Virðulegur forseti. Ég ætla nú að fara að stytta ræðu mína. En mig langar þó að nefna hér örfá atriði, sem verða kannski að teljast af smærra taginu, en skipta þó miklu máli þar sem við á og hafa verið í umræðunni töluvert mikið að undanförnu. Ég vil spyrja hv. stjórnarþingmenn og hæstv. fjmrh. hvert stefni með eða hvað eigi að gera við hin ýmsu sýslumannsembætti sem fjárlagafrv. ráðgerir að leggja niður. Við höfum heyrt ýmsa hv. stjórnarþingmenn lýsa því yfir að ekki sé meiri hluti fyrir þessum breytingum í þinginu og væri gott að fá að vita hvort búið er að taka ákvörðun um það og hvort það komi þá fram við 3. umr. En það er eitt mál fremur lítið sem þessu tengist, það er lítið í upphæðum miðað við frv. allt en það er stórt fyrir þá sem málið varðar. Það eru hugmyndir um að leggja niður héraðsdóm Norðurlands vestra. Það hefur ekki verið jafnmikið í umræðu eins og hugmyndirnar um sýslumennina, sýslumannsembættin, en mig langar að vita hvort það hangi á spýtunni, hvort það sé einnig hugmynd að breyta --- þarna er hæstv. dómsmrh. á þessum fundi líka þannig að hann geti kannski svarað einhverju um það hvaða hugmyndir séu uppi, en í greinargerðinni segir í tveimur línum, með leyfi forseta: ,,Þá er áformað að sameina héraðsdóma Norðurl. v. og e. í einn, héraðdóm Norðurlands, með aðsetri á Akureyri.`` Nú veit ég að við þessu hafa auðvitað komið fram andmæli og röksemdir sem mæla gegn þessari breytingu svipaðar þeim sem hafa átt sér stað með sýslumannsembætti en þó hafa nú umræður um sýslumannsembættin meira einkennst af því að það væri hægt að fela sýslumannsembættunum ný verkefni frá stjórnsýslunni og draga ýmis verkefni út frá höfuðborginni og senda þeim starfsmönnum stjórnkerfisins. Slíkt verður varla gert um héraðsdóm en mig langar þó að heyra álit hæstv. ráðherra á því hvort fyrirhugaðar séu breytingar hvað þetta varðar milli umræðna. Þessi litlu dæmi snerta byggðastefnu í reynd og má í raun líta á sem svar hæstv. ríkisstjórnar við þeim hugmyndum sem uppi hafa verið um að flytja stofnanir frá höfuðborginni og út á land. Nefnd sem starfaði á vegum forsrh. skilaði fyrir ekki löngu áliti hvað þetta varðaði. Þess vegna finnst ýmsum það skjóta skökku við að leggja svo til í fjárlagafrv. eitthvað sem gengur í þveröfuga átt, þ.e. að draga þjónustuna frá hinum smærri stöðum og flytja hana til hinna stærri og í sumum tilfellum kannski alla leið til höfuðborgarinnar. Eitt lítið dæmi í sama dúr er einnig nefnt í fjárlagafrv. þó að það heyri undir annað ráðuneyti. Það heyrir undir ráðuneyti hæstv. fjmrh. sjálfs og ég mætti kannski spyrja hann í tengslum við þetta um þjónustu skattyfirvalda á Húsavík. Þar hefur verið rekið útibú frá skattstjóranum sem hefur aðsetur á Akureyri og hafa verið miklar kröfur uppi um það að halda þessu útibúi þar áfram gangandi en ekki flytja það einnig burtu til Akureyrar, draga úr þjónustunni við íbúana heima í héraði eins og virðist þó vera áformað í fjárlagafrv. ef áætlanir þar og hugmyndir ganga óbreyttar fram. Þetta er kannski byggðastefnan í reynd, virðulegi forseti, sem við erum hér að horfa á þó að þetta séu nú e.t.v. hin smærri atrtiði þegar litið er til ástandsins í atvinnulífinu. Ég sagði það áðan þegar ég ræddi um heilbrigðisþjónustuna og sjúkrahúsin að auðvitað væri nauðsynlegt að gæta ýtrasta aðhalds, hagræðingar og sparnaðar í opinberum rekstri. Það hlýtur að vera krafan hverju sinni og ég veit að þannig hafa fjölmargir forstöðumenn og forsvarsmenn opinberra stofnana brugðist við á undanförnum árum og starfsfólkið hefur tekið þátt í þeirri vinnu. Það ber að þakka og það þykist ég vita að hæstv. ráðherrar eða hæstv. ríkisstjórn geri einnig. En það er erfitt að halda stöðugt áfram að höggva í þann sama knérunn og einhvern tíma er komið að mörkunum í því. Það er ekki stöðugt hægt að segja upp starfsfólki. Það er ekki stöðugt hægt að draga úr rekstri og ætla samt að krefjast þess að þjónustan sem veitt er sé óbreytt. Menn verða þá líka að viðurkenna það og framfylgja því að það sé verið að draga úr þjónustunni, það sé verið að minnka umsvif hins opinbera, ekki bara í krónum talið heldur líka að draga úr verkefnum. Og þetta hefur auðvitað að einhverju leyti þau áhrif að uppsagnir starfsfólks auka atvinnuleysið. Atvinnuleysið fer vaxandi og útgjöldin koma að einhverju leyti aftur til baka inn í ríkissjóð í gegnum annan farveg. Það er mál sem ég held að sé einhvern tíma á einhverju stigi komi að því að stjórnvöld þurfi líka að velta fyrir sér og hugsa um án þess að mér detti í hug og vona að orð mín séu ekki skilin svo að ríkið eigi að halda uppi einhverri atvinnubótastarfsemi. Ég fjallaði um það fyrr í ræðu minni að það væri mikilvægt að Atvinnuleysistryggingasjóður tæki meiri þátt í því að byggja upp atvinnu til frambúðar, taka þátt í þeim verkefnum og styrkja atvinnulífið í heild. Og ég tel að það sé eitthvert mikilvægasta hlutverk stjórnvalda nú að efla atvinnulífið, það er að styrkja það og efla. Það mun þá auðvitað líka treysta fjárhag ríkissjóðs. Þetta verður að geta unnið allt saman eins og ég einnig nefndi áðan og það getur verið hluti af svari mínu við frammíkalli hv. þm. Egils Jónssonar að við verðum auðvitað númer eitt að koma hjólum atvinnulífsins af stað á nýjan leik, fá þau til þess að snúast og þá líka hjól þjóðfélagsins alls því að það hefur auðvitað einnig áhrif á opnberu þjónustuna alla og starfsemina þar og möguleika okkar til þess að veita þá þjónustu. Allt verður þetta að fara saman. Mig langar í lokin, virðulegur forseti, aðeins að vitna til stjórnmálaályktunar miðstjórnarfundar Framsfl. sem haldinn var hér í Reykjavík dagana 5. og 6. nóv. sl. þar sem einmitt er fjallað um þessa þætti og með ítarlegum rökstuðningi sem ég ætla nú ekki að lesa upp heldur aðeins ályktanirnar sjálfar í stuttu máli og aðeins þrjá liði þeirra þar sem fjallað er um það hvernig m.a. þurfi að bregðast við til þess að örva atvinnulífið. Og við segjum hér, með leyfi forseta: ,,1. Breið þjóðarsátt verði undirstaða endurreisnar atvinnulífs og velferðarkerfis. 2. Verulegu fjármagni verði varið til örvunar í atvinnulífinu. Hagkvæm lán verði veitt til framleiðniaukandi framkvæmda og sem áhættufé til nýsköpunar og markaðsleitar, sérstaklega hjá litlum og meðalstórum fyrirtækjum. Stofnlánasjóðir atvinnuveganna verði nýttir í þessu skyni. 3. Langtímaáætlanir um þróun atvinnulífs verði gerðar í samvinnu þess og ríkisvaldsins líkt og hjá þeim þjóðum sem lengst hafa náð í uppbyggingu þess. Með auknu fjármagni, endurbótum og markvissum áherslum, menntun, rannsóknum og opinberum framkvæmdum verði að því stuðlað að markmiðin náist.`` Að lokum, virðulegi forseti, vil ég taka undir þakkir hv. formanns fjárln. til þess fólks sem unnið hefur með nefndinni í því mikla starfi sem þar hefur verið unnið að undanförnu, svo og þakka formanni og öðrum meðnefndarmönnum mínum fyrir samstarf.

Virðulegi forseti. Það munu vera 14 á mælendaskrá þannig að ég kýs að koma hér og veita andsvar við þessari ræðu. Í fyrsta lagi vil ég segja það að sá milljarður sem margnefndur hefur verið og ríkisstjórnin lofaði að leggja í fjárfestingar og viðhald á þessu ári hefur að vísu ekki allur verið notaður á þessu ári en hann verður allur notaður. Upptalninguna er að finna í fjáraukalagafrv., sérstöku þingskjali. Það sem út af stendur verður ekki sett á fjárlög næsta árs en verður fært á milli ára með fjáraukalögum ef þau verða samþykkt með þeim hætti. Þannig að það loforð stendur og því mun verða fylgt eftir og hefur ekkert með önnur loforð ríkisstjórnarinnar að gera á næsta ári eða fyrr eða síðar. Í öðru lagi vegna sýslumannsembætta og héraðsdómaraembættisins í Norðurl. v. skal það segja að hvort tveggja málið er til sérstakrar skoðunar og niðurstaðan verður ljós fyrir 3. umr. Í þriðja lagi held ég að það sé rétt að það komi hér fram að fjmrn. á nú í viðræðum og bréfaskriftum við bæjarstjórnina á Húsavík um lausn á skattaþjónustu Húsvíkinga og annarra Þingeyinga og ég vænti þess að lausn finnist á því máli. Það er ekki verið að draga úr byggðastefnu. Þvert á móti hefur núv. ríkisstjórn lagt sig fram um að auka fjármuni til vegagerðar til þess að tryggja það að fært sé á milli staða innan hvers þjónustusvæðis úti á landi. Á það höfum við lagt mjög ríka áherslu og það verður að sjálfsögðu gætt þeirra sjónarmiða þegar breytingar verða gerðar, ef gerðar verða, á þessum þjónustusviðum eins og öðrum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir svör hans við spurningum mínum um héraðsdóm og um skattstofur. Hitt vitum við svo auðvitað að aukin og bætt vegagerð og bættar samgöngur geta líka breytt áherslum og fært til þjónustumiðstöðvar. Það er bara staðreynd sem allir verða að horfast í augu við og hafa væntanlega vart á móti því að bæta samgöngurnar. Varla trúi ég því að nokkur vilji að dregið sé úr samgöngubótunum eða að samgöngur hindri það að menn geti leitað þjónustu víðar. En mér þykir leitt að þurfa að vera í hálfgerðum stælum við hæstv. fjmrh. um þær fjárveitingar sem ríkisstjórnin hefur lofað að verja til þess að auka framkvæmdir til þess að efla atvinnustigið. Ég dreg það ekki lengur í efa að hæstv. fjmrh. er ákveðinn í því að þessi milljarður sem lofað var í sumar og ekki eyðist allur núna verði færður yfir á næsta ár í fjáraukalögum og hann verði nýttur þá, vonandi komi til framkvæmda betur heldur en gert var núna. En það sem mig undraði og ég þykist nú skilja enn þá svo er það að í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar til aðila vinnumarkaðarins er hluti af þeim milljarði, 600 millj. segir hér í yfirlýsingunni, sem ekki verði unnið fyrir á þessu ári, sem verður hluti af þeim 16 milljörðum, hygg ég hafi verið, sem ríkisstjórnin lofaði að yrðu til fjárfestingar í heild á næsta ári. Og ef það voru 17 milljarðar í ár og 16 á næsta ári og það er hægt að taka hálfan milljarð af þessu ári og færa yfir á næsta ár þá er annaðhvort verið að svíkja loforðið í ár eða á næsta ári um þennan hálfa milljarð. Ég get ekki skilið þetta öðruvísi, virðulegur forseti og hæstv. fjmrh., það er þá eitthvað að mínum þykka haus en svona segir mér mín reikningskúnst að þetta dæmi líti út.

Virðulegi forseti. Þetta eru alls ekki neinar stælur og ég gleðst bara yfir að fá tækifæri til að gefa þær upplýsingar sem mér ber að gefa. Til þess að skýra þetta mál skal það sagt að það var ágreiningur á milli ríkisstjórnar, segjum kannski frekar fjmrh. annars vegar og ASÍ-forustunnar hins vegar hvað hefði falist í loforði ríkisstjórnarinnar frá því vor varðandi næsta ár. Og sá ágreiningur var m.a. kominn til af því að við töldum að sjálfsögðu ekki með fjárfestingum skuldagreiðslur af gömlum kaupum eða gömlum tilfærslum á milli ríkis og sveitarfélaga en það hafði verið inni í heildarupphæðinni þegar menn voru að skoða upphæðir frá fyrri árum. Þess vegna til vonar og vara og til að sýna að allir væru nú ánægðir með niðurstöðuna var þessi texti valinn. Áður en hann var skrifaður hafði það legið fyrir af minni hálfu eins og hv. þm. veit, því frá því sagði ég í sumar í fjárln., að það hefur aldrei annað staðið til en að þessi tiltekni milljarður sem við vitum nákvæmlega hvernig skiptist á tilteknar framkvæmdir eða viðhald, við hann verður staðið og það mun verða gert í ár og á næsta ári og að því leytinu sem milljarðurinn færist yfir á næsta ár þá gerist það utan fjárlaga. Það á ekki að koma að mikilli sök því það má búast við því að á milli áranna 1994 og 1995 færist einhverjar framkvæmdir einnig og önnur viðfangsefni þó að sjálfsögðu ekki nákvæmlega þessi sömu. Þetta allt saman gerist vegna breyttra vinnubragða en nú háttar þannig að ríkisstjórnin heimilar færslu á milli ára bæði inneignar og einnig skuldbindinga. Og ég tel að það sé kannski markverðasta sporið sem stigið hefur verið á undanförnum árum til að ná betri tökum á ríkisfjármálum.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. aftur fyrir svörin og ætla ekki að stæla frekar við hann enda hafa þetta ekki verið neinar stælur. Ég vísa þá þeim stælum til þeirra sem á málum þurfa að taka ef ágreiningur kann að vera og ekki kæmi mér það á óvart þó það kynni enn að bera eitthvað á milli í þessum umræðum á milli ríkisvaldsins, hæstv. ríkisstjórnar annars vegar og aðila vinnumarkaðarins hins vegar um það hvernig þessi fyrirheit eru uppfyllt. Það má vera þeirra mál fyrir mér. En ég skildi það svo í máli hæstv. ráðherra að þessi tilfærsla sé þá orðin hluti af þessum 16 eða 17 milljörðum sem í heildina átti að verja til framkvæmda á næsta ári.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Guðmundur Bjarnason spurði hvað mér þætti um vísindastefnuna sem fram kæmi í fjárlagafrv. Í stuttu máli sagt er ég ánægður með hana og þykir satt að segja hv. þm. fremur seinheppinn að velja sér þennan málaflokk til þess að gagnrýna. Því engin ríkisstjórn hefur gert meira á sviði vísinda og rannsókna en einmitt þessi. Það er hins vegar rétt hjá hv. þm. að sala ríkisfyrirtækja skilaði ekki þeim fjárhæðum sem ætlað var en hluti þeirra átti að ganga til vísinda og rannsókna. Engu að síður hefur verið staðið við það sem var lofað. Þannig er staðið við það fyrirheit sem gefið var í fyrra að Rannsóknasjóður Rannsóknaráðs hefði til ráðstöfunar á þessu ári 165 millj. kr. sem er 50 millj. kr. hækkun frá því í fyrra. Á sama hátt verður staðið við þá samþykkt ríkisstjórnarinnar frá í fyrra að Rannsóknasjóður verði kominn í 200 millj. á næsta ári 1994 og þá hefur Rannsóknasjóðurinn nær tvöfaldast á þessu kjörtímabili. Það hefur verið stofnaður rannsóknanámssjóður til að standa undir kostnaði við rannsóknatengt framhaldsnám. Tryggðar eru 8 millj. kr. á þessu ári og 25 millj. á hinu næsta með brtt. frá meiri hluta fjárln. sem ég vonast til að verði samþykkt. Auk þess hefur verulegum upphæðum á þessu ári, og verður á því næsta, verið varið til ýmissa samstarfsverkefna hjá Evrópubandalaginu á sviði vísinda, tækni og þróunar. Og ég fullyrði að það eru yfir 230 millj. kr. sem hefur verið bætt við þennan málaflokk nú á síðustu missirum. Ég er þess vegna ánægður með þá stefnu sem þessi mál hafa tekið á yfirstandandi kjörtímabili. Um menntamálin og áhyggjur hv. þm. af þeim hef ég ekki tíma til að ræða núna, það gefst tækifæri til þess á morgun, í framhaldsumræðu um frv. um ráðstafanir í efnahagsmálum. Aðeins örfá orð vegna fyrirspurnar um hvað mér þætti um brtt. frá meiri hluta fjárln. vegna samstarfs háskólans við Vestmannaeyjar. 

Virðulegur forseti. Það er ánægjulegt að heyra það að hæstv. menntmrh. skuli vera ánægður með afrek sín á sviði vísinda og rannsókna og ekkert nema gott um það að segja. En mig langar þó að spyrja hann aftur út í það sem segir í greinargerð með fjárlagafrv. um Rannsóknasjóð þar sem segir m.a., með leyfi forseta: ,,Framlag úr ríkissjóði er aukið um 85 millj. kr. frá fjárlögum 1993 og verður 200 millj. kr. í samræmi við þá stefnu ríkisstjórnarinnar að gera sérstakt átak í rannsókna- og þróunarmálum. Ráðgert er að viðbótarframlagið komi úr tekjum af sölu ríkiseigna, sbr. lið 5.5 í 6. gr. fjárlagafrv.`` Þá spyr ég ráðherra aftur: Er það þá ekki svo, það að minnsta kosti var minn skilningur og þess vegna varð nú umræðan og vaknaði fyrirspurnin, að þetta viðbótarframlag og það aukna fjármagn sem ráðgert er að komi til rannsókna- og þróunarstarfsemi komi sem hluti, 20% ef ég man rétt, af eignasölunni af einkavæðingaráformunum? Þannig að hér er, ef það má orða það svo, áhættufé á ferðinni og það hafi litlu skilað eignasalan sem varð í ár. Um annað sem fram kom í máli hæstv. ráðherra þá þakka ég honum fyrir svörin um þetta Vestmannaeyjamál. Ég ítreka það sem ég sagði í ræðu minni hér áðan að þetta er vafalaust hið besta mál og ekkert um það að segja heldur er þetta spurning um forgangsröðun og þetta er spurning um vilja Alþingis. Þegar Alþingi hefur einu sinni samþykkt ályktun um það hvernig eigi að standa að uppbyggingu slíkrar rannsókna- og þróunarstarfsemi þá finnst mér dálítið furðulegt að það skuli vera teknar ákvarðanir sem algjörlega ganga í berhögg við það næst þegar stór skref eru stigin á þessu sviði.

Hæstv. forseti. Það sem hv. þm. las upp úr greinargerðinni með fjárlagafrv. er allt saman satt og rétt en alveg eins og ætlað var á þessu ári að það framlag, 50 millj. kr. sem átti að koma vegna sölu ríkisfyrirtækja, það gerðist ekki, þá var engu að síður svo að ríkisstjórnin tryggði þetta ráðstöfunarfé Rannsóknasjóðs og það gerði hún með tillögu á fjáraukalögum. Á sama hátt mun það verða á næsta ári ef þetta framlag skilar sér ekki af tekjum af sölu ríkiseigna eða ríkisfyrirtækja þá verður þetta framlag engu að síður tryggt og þá á fjáraukalögum. Ég hafði ekki tíma til að svara öllu sem spurt var um áðan. Ég var spurður um viðhorf mitt til þál. frá því í maí 1992. Það er þegar komin fram fsp. í þinginu frá hv. þm. Svanhildi Árnadóttur og þeirri fyrirspurn verður svarað skriflega þar sem koma fram viðhorf mín til þál. og jafnframt svör við því sem hefur verið unnið í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Það frv. til fjárlaga fyrir næsta ár sem við erum hér að ræða er nú komið til 2. umr. Það er búið að gera allvel grein fyrir því af hálfu minni hlutans með framsöguræðu hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur og einnig hefur hv. þm. Guðmundur Bjarnason gert ítarlega grein fyrir því líka, ekki hvað síst þætti heilbrigðismálanna í þessu frv. Það fer ekki milli mála að þetta fjárlagafrv. sannar það endanlega að ríkisstjórnin hefur gefist upp á því að ná þeim markmiðum sem hún setti sér þegar hún tók við stjórnartaumum. Í raun og veru má segja að hún hafi enga stefnu lengur því að stefna hennar fólst fyrst og fremst í því að ná niður halla fjárlaga á tveimur árum og ég ætla ekki að fara nákvæmlega út í þá sálma hér. Það hefur verið rakið að það var byrjað með því að leggja fram frv. með 4 milljarða halla sem urðu að 7. Næsta fjárlagafrv. var með 6 milljarða halla sem urðu að 14 milljörðum og nú er lagt fram frv. með 10 milljarða halla sem e.t.v., þó vonandi ekki, verða að 20. En þó svo það yrðu ekki nema 10 milljarðar sem er þó æðihá tala þá er á þessum þremur fjárlagaárum hallinn kominn í 31 milljarð kr. Það er engan veginn hægt að segja að það séu þær væntingar sem þeir höfðu sem trúðu á tilvist ríkisstjórnarinnar og að hún næði sínum markmiðum, að ná niður hallanum á tveimur árum, og þeir hafa sjálfsagt tapað sinni trú. Það sem fólst að öðru leyti í stefnu ríkisstjórnarinnar var að hækka þjónustugjöld og hækka sértekjur og það hefur henni tekist allvel, að færa skattabyrðar yfir á herðar landsmanna, og ekki að miða þá að öllu leyti við tekjur heldur að þeir sem þurfi á þjónustunni að halda greiði fyrir hana burt séð frá því hvernig aðstaða þeirra er til tekjuöflunar. Að selja ríkisstofnanir var líka ein af þeim áætlunum sem ríkisstjórnin hafði hátt um að einkavæða sem flest og við höfum heyrt hér oft og mörgum sinnum hvernig sú áætlun hefur tekist. Það átti heldur ekki að hækka skatta. Það átti að breikka skattstofna og einfalda kerfið. En það tókst ekki. Það virðist ekki ætla að takast því að nú er ekki verið að breikka skattstofna. Það er ekki verið að setja fleira undir t.d. virðisaukaskattinn og lækka skattþrepið þá um leið eins og hefði verið eðlilegast að gera heldur er verið að taka upp tvö skattþrep. Og það er líka ástæða til að ítreka það aftur, sem ég gerði raunar hér þegar við vorum að ræða fjáraukalagafrv., að þetta er ekki að frumkvæði aðila vinnumarkaðarins. Þetta er að frumkvæði ríkisstjórnarinnar vegna þess að á síðasta ári ákvað hún að taka upp 14% virðisaukaskatt, m.a. á hitaveitur, orkufyrirtækin, á fjölmiðla, á bækur og blöð, afnotagjöld útvarps og sjónvarps, og núna á síðasti áfanginn að koma til framkvæmda um áramótin með því að setja 14% virðisaukaskatt á ferðaþjónustu. Við höfum rakið það nokkuð í nál. okkar minni hluti fjárln. hvaða áhrif þessi virðisaukaskattur muni koma til með að hafa á ferðaþjónustu. Með leyfi forseta, ætla ég að lesa hér hluta úr því nál.: ,,Virðisaukaskattur á ferðaþjónustu á að taka gildi um áramót samkvæmt ákvörðun fjárlaga fyrir yfirstandandi ár. Sýnt er að það mun verða til þess að draga úr vexti þessarar atvinnugreinar. Þá er þessi skattur alveg sérstaklega erfiður landsbyggðarfólki og atvinnugreinum á landsbyggðinni sem oft þurfa að sækja þjónustu til Reykjavíkur þar sem skatturinn kemur til hækkunar á innanlandsfargjöldum flugfélaganna. Þá veldur skatturinn einnig mismun á milli flugferða innan lands og erlendis og getur orðið erfiður í framkvæmd. Minni hlutinn gagnrýnir þessar álögur sem mismuna fólki eftir búsetu og telur fráleitt að ríkisvaldið standi fyrir slíkri skattlagningu.`` Með þessu er raunar fylgiskjal sem ég hygg að nokkuð margir hafi fengið að sjá ef þeir hafa þurft að ferðast síðustu vikurnar út á land, en það er auglýsing frá Flugleiðum um það hvað þeir sem þurfa að ferðast út á land þurfi að borga í átthagaskatt. Þetta er nokkuð skemmtilega sett upp þar sem Reykjavík þarf auðvitað engan átthagaskatt að borga, þó að ferðast sé á milli stofnana, en þeir sem þurfa að borga mest í þennan átthagaskatt eru að sjálfsögðu þeir sem borga dýrustu fargjöldin í dag og það eru þeir sem fara frá Egilsstöðum. Nú skal ég ekki um það segja hvort þetta muni koma til með að hafa áhrif á tekjuhlið frv. sem enn er eftir að ræða. Má vera að sú umræða sem búin er að vera í gangi um þennan skatt hafi haft einhver áhrif en ég hef hugsað mér að ræða það ekki frekar fyrr en við 3. umr. þegar tekjuhlið fjárlaga verður til umræðu. Hvað ferðamálum viðvíkur að öðru leyti þá eru einnig í þessum fjárlögum skert lögbundin framlög til Ferðamálaráðs og Ferðamálasjóðs sem kemur raunar fram í frv. um breytingar á skattalögum sem nú liggur fyrir í formi bandorms. Þannig er hert að starfsskilyrðum þeirrar atvinnugreinar sem hefur þó verið helsti vaxtarbroddur í atvinnumálum hérlendis. Þessi skerðing á næsta ári er hvorki meira né minna en 134 millj. kr. Og samkvæmt því sem mér sýnist að sé orðið frá því að þetta framlag átti að greiðast samkvæmt lögum til Ferðamálaráðs þá mun skerðingin í dag frá árinu 1986 vera orðin á milli 800 og 900 millj. kr. Þetta fer nokkuð eftir tekjum í Fríhöfninni, en það hefði alla vega verið í kringum 800 millj. kr. sem Ferðamálaráð hefði haft meira til ráðstöfunar ef þessi skerðing væri ekki á hverju ári. Aðeins einu sinni, það var á árinu 1985 þegar þessi lög voru sett, fékk Ferðamálaráð lögbundið framlag, síðan hefur það verið skert árlega. Það er ekki gott að segja hvernig Ferðamálaráð fer að því að bregðast við þessum niðurskurði en það er þó fullkomin ástæða til að óttast að það komi niður á starfsemi þess þar sem þetta hefur ekki einu sinni tekið verðlagsbreytingum, þessi upphæð er búin að vera sú sama í a.m.k. þrjú ár, jafnvel lengur. Það er ástæða til að óttast að það komi þá niður á starfseminni, e.t.v. á því sem Ferðamálaráð hefur verið að snúa sér að í vaxandi mæli á undanförnum tveimur árum, þ.e. alls kyns nauðsynlegum úrbótum í umhverfismálum. Á árinu 1992 varði Ferðamálaráð t.d. rúmum 10 millj. kr. af sínu ráðstöfunarfé sérstaklega til átaks í umhverfismálum. Ferðamálasamtök landshlutanna eru þau samtök sem hafa haldið víða uppi þróttmiklu starfi úti um landið og þar er um að ræða mikið sjálfboðastarf sem unnið er í því og þau hafa mörgu góðu getað komið þar til leiðar en þau hafa alltaf þurft að berjast fyrir framlögum til þeirrar starfsemi og hafa ekki einu sinni fengið því framgengt að fá að vera sérstakur liður á fjárlögum ársins heldur fæst sú upphæð, sem þeim er þó ætluð samkvæmt umræðum í fjárln., ekki skilgreind sérstaklega sem liður í fjárlögum heldur er inni í öðrum lið til ferðamála. Þrátt fyrir það að ferðamálasamtökin hafi komið á fund okkar í fjárln. og skýrt sitt mál þá hefur þetta ekki fengist leiðrétt. Eitt af því sem hefur mikil áhrif á fjárlög næsta árs er spáin um atvinnuleysið. Það kom fram í skýrslu um atvinnuleysi sem nýlega birtist að atvinnuleysið, með því sem áformað er að verði á næsta ári, stefnir í að kosta okkur 20 milljarða á þremur árum. Það eru nú bara 2 / 3 af því sem hefur verið halli fjárlaga núna á þremur árum. 20 milljarðar í atvinnuleysi, 30 milljarða halli. Ef hægt væri að stöðva þessa aukningu atvinnuleysis þá mundi það hafa þau áhrif að tekjur ríkissjóðs mundu aukast og hallinn þar af leiðandi minnka. En atvinnuleysið er meira en bara hluti af fjárlögum, það er líka ástand sem ekki er æskilegt í neinu þjóðfélagi. Það hefur komið fram í rannsókn sem gerð var hjá Evrópubandalagsþjóðum að þeir telja að það sem þurfi mestrar athugunar við sé að bæta úr atvinnuleysinu. Í skoðanakönnun sem nýlega var gerð meðal þeirra þjóða eru 70% sem telja að það sé brýnasta verkefni hverrar ríkisstjórnar að vinna bug á atvinnuleysinu. Það sé mest aðkallandi í efnahagsstjórn. Og þar sem ég veit að hæstv. núv. ríkisstjórn er gjarnan á því að fylgja ýmsu því sem Evrópuþjóðirnar og Evrópubandalagið hefur tekið sér fyrir hendur þá vænti ég þess að núna muni það verða til þess að þeir skoði hug sinn og reyni að leita leiða sem allra mest til þess að bæta úr því atvinnuleysi sem spáð er á næsta ári og er staðreynd í dag. Það er hægt að ræða um ýmislegt meira út frá því hvort hægt sé að leysa þetta atvinnuleysisvandamál. Við vitum auðvitað að hluti af þessu vandamáli er skerðing kvóta í sjávarútvegi og þar af leiðandi líka minnkandi afli. Þar er mikið vandamál á ferðinni og því miður verður það að segjast að hæstv. ríkisstjórn virðist algjörlega vanbúin því að geta tekið á því vandamáli. Fiskveiðistefna ríkisstjórnarinnar hefur ekki enn litið dagsins ljós, kannski verður hún engin. Mér fannst athyglisvert að heyra fréttir í morgun frá fundi sem tveir ráðherrar Alþfl. höfðu haldið og þar sagði hæstv. utanrrh., sem lætur nú ekki svo lítið að heiðra okkur hér með nærveru sinni þó verið sé að ræða um fjárlög, að ríkisstjórn ætti ekki að setja sér markmið. Pólitík væri ekki það að setja sér markmið. Pólitík væri það að finna skynsamlegustu leiðirnar. Mér fannst þetta svolítið undarlegt því ég hugsaði með mér: Ef maður setur sér ekki markmið og ef maður veit ekki hvert för er heitið hvernig á maður þá að velja leiðina að því? Ég hygg að fyrst verði að setja sér markmið og finna síðan leið, skynsamlegustu leiðina að því markmiði. En ríkisstjórnin virðist hvorki hafa getað sett sér markmið né fundið leiðir að því að finna heppilega og farsæla fiskveiðistefnu fyrir þessa þjóð. Í dagblaðinu Tímanum í morgun segir hæstv. sjútvrh. að það sé alveg óvíst hvort frumvörpin um stjórn fiskveiða og þróunarsjóð komi fram fyrir áramót, það muni skýrast í lok vikunnar. Þessi vika er að verða búin. Reyndar segir hér: ,,Hann útilokar ekki að hann muni sjálfur flytja frv. um breytingar á Hagræðingarsjóðnum ef ekki næst samkomulag um það milli stjórnarflokkanna.`` Þannig er ágreiningurinn á stjórnarheimilinu að í þessu mesta hagsmunamáli okkar Íslendinga og í okkar aðalatvinnuvegi sem við byggjum okkar útflutningstekjur á og má segja að fjárlög hins íslenska ríkis standi og falli með, er ekki hægt að vera sammála um stefnu. Svo ég geri ráð fyrir því að það verði mjög erfitt hjá hæstv. utanrrh. að finna skynsamlegar leiðir. Hæstv. menntmrh. svaraði því í andsvari áðan að hann væri mjög ánægður með það framlag sem væri til rannsókna- og þróunarstarfsemi. Að sjálfsögðu er ég mjög ánægð með að heyra það ef ríkisstjórnin ætlar að taka sig á í því að leggja meira fjármagn til rannsókna- og þróunarstarfsemi og ég vil þá spyrja hæstv. ráðherra, af því að hann er einn til svara fyrir alla ríkisstjórnina og hæstv. sjútvrh. er hér ekki staddur. Mér sýnist að það verði allmikill niðurskurður á fjármunum til rannsókna í sjávarútvegsmálum. Í fjárlagaliðnum Gæðaátak, starfsmenntun, markaðsöflun og tilraunir, sem er liður í sjútvrn., var framlagið skorið niður í fyrra úr 51 millj. í 21 millj. kr. Í ár átti enn að vera sama skerðing á þessum málaflokki en reyndar er bætt við 5 millj. kr. hækkun á liðnum í brtt. meiri hluta fjárln. Ég tel þó að það breyti í sjálfu sér ekki miklu vegna þess að um leið og þessi tillaga kom fram um 5 millj. kr. viðbót þá var einnig bætt við verkefnum á þennan sama lið. Þannig að það er ekki að sjá að á þessu sviði, þ.e. í sjávarútvegsmálum, sé verið að auka rannsóknir og þróunarstarf heldur er þvert á móti verið að skera niður og það allverulega. Það má einnig nefna það að fulltrúar Hafrannsóknastofnunar komu á fund okkar í fjárln. og lýstu því m.a. að til þess að geta haldið áfram rannsóknum á þorskklaki þá þyrftu þeir 26 millj. kr. á næsta ári. Til skýringar segir hér í minnisblaði þeirra, með leyfi forseta: ,,Hrygningar- og klakrannsóknir voru t.d. styrktar í rúmt ár af hagsmunaaðilum í sjávarútvegi, en þessi hagsmunsamtök hafa hins vegar gert okkur ljóst að það verði ekki um frekari styrki að ræða. Markmið þessa verkefnis er að kanna ýmsa eiginleika hrygningar og klaks hjá þorski við Ísland`` --- og nú ættu menn að hlusta, hjá þorskinum sem við byggjum svo mikið af okkar afkomu á --- ,,og auka þannig skilning okkar á þeim þáttum sem segja til um nýliðun og lífsafkomu þorskungviðis. Áhersla er lögð á að meta framlag einstakrar stærðar hópa til hrygningar með því að bera saman lífslíkur hrogna og lirfa þessara hópa. Rannsóknir þessar hafa aðeins staðið í tvö ár en nauðsynlegt er að halda þeim áfram enda virðast þær vera að varpa nýju ljósi á þennan mikilvæga þátt í ævi þorsksins. Þannig benda niðurstöður til að líkurnar á að fá góða nýliðun aukist ef margir hlutfallslega gamlir árgangar eru til staðar í hrygningarstofninum og áframhaldandi rannsóknir munu því m.a. leiða í ljós hvort elstu árgangarnir leggja meira af mörkum til að viðhalda stofninum heldur en þeir árgangar sem eru tiltölulega nýkomnir inn í hrygningarstofninn. Þessar niðurstöður mundu hafa mjög mikil áhrif á ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar um nýtingu þorskstofnsins.`` Ég tel, eftir að þeir komu og sögðu okkur frá þessari skýrslu sem þeir lögðu fram, að eitt af því mikilvægasta í rannsóknastarfi sem við erum að fást við um þessar mundir sé að halda áfram þessum rannsóknum þannig að þær stöðvist ekki heldur verði hægt að halda þeim áfram og byggja þá áfram þær ákvarðanir sem teknar eru um veiðar á þeim og á þeim niðurstöðum sem koma út úr þessum rannsóknum. Mér fannst það mjög merkilegt þegar Jakob Jakobsson, forstjóri Hafrannsóknastofnunar, sagði frá því, sem kemur reyndar fram í því sem ég var að lesa, að líkurnar á því að fá góða nýliðun aukist ef margir hlutfallslega gamlir árgangar eru til staðar í hrygningarstofninum. Það er sem sagt greinilega komið í ljós að það er ekki endilega allt sem segir að meiri líkur séu á því að hrygning takist ef mikið er af fiski eða mikið magn af fiski heldur fyrst og fremst að það sé þá stærri fiskurinn sem skili þessum árangri.  rannsóknum. Sú tillaga gerir reyndar ekki ráð fyrir nema 14 millj. kr. en þeir töluðu um 26 millj. En e.t.v. er hægt að fá atvinnufyrirtækin til þess að halda áfram stuðningi við þetta mál eins og þau gerðu í upphafi til að koma því af stað. En þetta finnst mér afsanna þá kenningu sem hæstv. menntmrh. kom með hér áðan að það væri búið að gera stórátak í því að auka rannsókna- og þróunarstarfsemi í tíð þessarar ríkisstjórnar. Umhverfismál hafa yfirleitt ekki fengið mikinn hljómgrunn í fjárlagafrv. síðustu ára. Umhvrn. er ungt ráðuneyti og ungur maður líka sem stjórnar því í dag. En kannski sannar það tilgátuna sem hér kom áðan að þeir eldri væru sterkari að þessum unga manni hefur ekki tekist að fá meira framlag en raun ber vitni til starfsemi fyrir umhvrn. Það kom mjög ítarlegt nál. frá umhvn., sameiginlegt nál., þar sem ýmislegt er tínt til. Minni hluti fjárln. tekur undir álit fulltrúa, sem er raunar stjórnarandstöðunnar í umhvn.  Við skiptingu fjár í menntmrn., viðhald og stofnkostnað, þá vakti það athygli að til skólanna í Reykjavík fer mjög lítið fjármagn og margir þeirra eru algjörlega sveltir, en nýr skóli á að rísa í Grafarvogi og til hans eru áætlaðir allmargir tugir milljóna --- ég er því miður ekki með þetta blað hér hjá mér 

Það hefur verið gert.

Það hefur verið gert, upplýsir hv. þm. Guðrún Helgadóttir. En það hefur ekki verið gert að þessu sinni og mundi það sjálfsagt skrifast á reikning hæstv. forsrh. sem mun vera 1. þm. Reykv. Það sýnir líka í hnotskurn þá staðreynd að þingmenn Reykv. hafa ekki talið sig þurfa að standa sérstaklega vörð um hagsmuni sinna umbjóðenda rétt eins og aðrir þingmenn hafa þó reynt að vera sammála um þær fjárveitingar sem úthlutað hefur verið til t.d. skólamála í þeirra kjördæmum. Þar hafa menn reynt að jafna þessu út og hafa samstöðu um það hvert fjármagnið færi, reynt að meta þörfina á hverjum stað og vinna eftir því. En það hefur ekki verið talin þörf á því hér í Reykjavík að hafa einhverja samvinnu um slíkt og sannar það enn og aftur að þegar menn eru í nánd við stjórnsýsluna þá telja þeir sig ekki hafa neinna sérstakra hagsmuna að gæta hér inni á þingi. Það er einnig farið út í nýjar framkvæmdir í Keflavík. Þar á að byrja að byggja D-álmu sem reyndar er búið að standa til í mörg ár og hefur verið umdeilt verkefni. Nú á að leggja þar í kostnað sem er metinn á 322 millj. kr., þ.e. kostnaðaráætlunin, og gert er ráð fyrir því að byrjað verði á næsta ári, vel að merkja, án þess að samningur hafi verið gerður. Þær fjárveitingar sem deilt er út til sjúkrahússbygginga byggjast yfirleitt á þeim samningum sem búið er að gera eftir að búið er að gera vistunarmat og skoða málið og gera samning um bygginguna. En nú er sem sagt gert ráð fyrir að hefja þessa byggingu án þess að samningur hafi verið gerður og án þess að vistunarmat hafi farið fram. Hins vegar hefur mér alltaf heyrst það þegar verið er að ræða um önnur sjúkrahús, byggingar, hjúkrunarheimili eða annað, þá hefur fyrst komið fram krafa um að vistunarmat væri gert. Það virðist ekki hafa verið gert þarna. Það væri kannski rétt að beina þeirri spurningu til hæstv. heilbrrh., ef hann er hér í húsinu, hver sé skýringin á því að nú sé nauðsynlegt að fara í þessa byggingu þrátt fyrir að ekki sé fullnægt þeim kröfum sem gerðar eru annars staðar. Það kom líka fram í máli hv. formanns fjárln. að það væri nauðsynlegt að fara að taka pólitíska ákvörðun um það hvaða þjónustuhlutverki ætti að sinna af hálfu ríkisins.  Það er komin fram umdeild skýrsla um sjúkrahúsmál í landinu. Hún var rædd hér utan dagskrár fyrir nokkru síðan. Menn gagnrýndu þá skýrslu og það er vissulega í henni mjög mikið af villum og rangfærslum. En það er þó eitt sem er athyglisvert, það hefur aldrei verið gerð slík úttekt, eftir því sem skýrslan upplýsir, það hefur aldrei verið gerð slík úttekt á þessum málum fyrr. Þrátt fyrir að það sé búið að fara í alls konar breytingar, sparnaðaráætlanir og framkvæmdir, án þess að það væri fyrst skoðað hvaða hlutverki þessar stofnanir eiga að þjóna og hvaða þjónustu við sem erum hér á Alþingi viljum að ríkið veiti og hvernig og hvar. Enn get ég komið að málaflokknum Rannsóknir og þróunarstarf. Beiðni landlæknis um að leggja fram fjármagn til nýjunga í heilbrigðisstarfi var algjörlega hafnað. Landlæknir kom á fund fjárln. og gerði grein fyrir nýrri tækni sem hægt væri að beita núorðið sem hann kallaði fjargreiningu. Það er kerfi fyrir símsendingu röntgenmynda á milli spítala, milli landshluta, þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Röntgenrannsóknir eru gerðar víða um land en sérfræðiþekking til að greina myndirnar er að langmestu leyti til staðar í Reykjavík og á Akureyri. Því þarf að senda myndirnar með pósti frá því héraðssjúkrahúsi eða heilsugæslustöð þar sem myndin var tekin til sérgreinasjúkrahúss sem sendir svar um hæl. Þetta tekur nokkurn tíma. Slíkar tafir geta valdið sjúklingi og læknum miklu óhagræði. Ef mynd af röntgenfilmu er send eftir símalínu í stað póstsendingar til sérgreinasjúkrahússins má stytta þennan tíma verulega. Slíkt fyrirkomulag má nefna fjargreiningu röntgenmynda.`` Bent hefur verið á að samskipti af þessu tagi geta sparað marga legudaga og óþægilegan flutning sem samkvæmt reynslu gæti kostað allt upp undir 100 þús. kr. á sjúkling, sem er mjög algeng tala t.d. fyrir sjúkraflug. Kostnaðurinn við að flytja sjúkling frá Ísafirði eða t.d. Egilsstöðum kostar iðulega a.m.k. 100 þús. kr. Ef orðið hefði verið við þessari beiðni landlæknis þá hefðu líklega sparast, til lengri tíma litið a.m.k., allmiklir fjármunir og jafnframt hefði það orðið til þess að sjúkrahúsin og starfskraftar sjúkrahúsanna úti á landi mundu nýtast miklu betur. Aðstaða og læknar mundu nýtast miklu betur. Það var ekki verulega stór fjárhæð sem landlæknir fór fram á í þessu skyni. Það voru í kringum 10 millj. kr. sem hann taldi duga til að koma þessu verkefni af stað eða halda þessu verkefni áfram því að þetta er að vísu komið í gang en ekki hægt að halda því áfram nema með fjármagni til þess. En það var ekki orðið við því í tillögum meiri hluta fjárln. Þarna komum við því enn og aftur inn á það hvaða stefnu við ætlum að hafa í heilbrigðismálum. Það er ekki hægt að ræða svo fjárlög næsta árs að koma ekki inn á vaxtamálin. Vaxtamálin hafa spilað stórt hlutverk í allri efnahagsumræðu hér á landi og ekki hvað síst síðustu vikur þegar vaxandi fylgi ríkisstjórnarinnar var þakkað þeim áhrifum sem vaxtalækkunin hefði haft. Það er skemmst frá því að segja að það tókst ákveðin vaxtalækkun með handleiðslu ríkisstjórnarinnar fyrir nokkrum vikum síðan. En því miður virðist sú handleiðsla hafa misst marks að því leyti til að það virðist ekki vera um neitt áframhald á þessari vaxtalækkun að ræða. Hæstv. fjmrh. og viðskrh. standa núna báðir í stórhríð við að berja á bönkum og lífeyrissjóðum um það að þeir taki tillit til þessarar stefnu ríkisstjórnarinnar og lækki áfram vextina. En ekkert hefur skeð enn þá. Ég vildi sannarlega óska þess að þessi vaxtalækkun takist. En því miður sýnist mér ekki mikið útlit fyrir það á þessari stundu. Það er líka rétt að velta því upp: Hvernig í ósköpunum getur á því staðið að ekki skuli lækka vextir á óverðtryggðum lánum? Hingað til hafa vextir á óverðtryggðum lánum í gegnum árin alltaf fylgt lánskjaravísitölu og svarið hefur alltaf verið að þegar vextir hafa hækkað á óverðtryggðum lánum að þeir yrðu að fylgja þróuninni hjá lánskjaravísitölunni. Nú hafa vextir á verðtryggðum lánum lækkað, raunvextir eru þar miklu lægri en á óverðtryggðum lánum og þá allt í einu þurfa óverðtryggðu lánin ekki að fylgja eftir vaxtastiginu á verðtryggðu lánunum. Þannig að ég get verið sammála hæstv. viðskrh. í því að það er bara farið eftir því þegar verðbólgan stígur eitthvað, þá fer allt upp á við, en það fer hægara eða alls ekkert niður á við þó aðstæðurnar skapist til að vextir geti lækkað. Ég tel að það sé löngu kominn tími til að afnema þá verðtryggingu sem hér er á öllum lengri lánum og það verði að fara að gerast a.m.k. í áföngum. Því tímabili þegar taka þurfti upp verðtryggingu, sem var ákvörðun í sjálfu sér, hefði verið hægt að komast hjá ef vextir hefðu hækkað í takt við verðbólguna. En það var ekki gert. Það var tekin upp verðtrygging. Hún var skiljanleg á þeim tíma en hún er það ekki lengur. Hún er löngu komin úr takt við allt sem er að gerast og á ekki lengur að vera til í þessu kerfi. Hér hefur legið frammi frv. í mörg ár um að afnema tryggingu á langtímaskuldum en ég held að ég hafi séð það á því frv. núna síðast þegar það lá frammi að það væri í áttunda skipti. Kannski hefur það ekki verið raunhæft þegar það var lagt fram fyrir átta árum en það hefur a.m.k. verið raunhæft síðustu tvö til þrjú árin. Því ég fullyrði að það er löngu kominn tími til þess að afnema þá verðtryggingu sem hér er. Enda er sú fjárskuldbinding ekki notuð í löndunum hér í kringum okkur. Ég get ekki látið það hjá líða í þessari umfjöllun um fjárlögin að gera að nokkru umtalsefni fjárlagaliðinn hjá utanrrn. Fyrst kom í ljós að ráðgjafarnefnd EFTA átti hvergi samastað. Það þurfti á hverju einasta ári að ganga eftir framlagi til að standa undir kostnaði af störfum nefndarinnar og íslensku fulltrúarnir hafa átt erfitt með að taka þátt í störfum nefndarinnar eins og aðrir þátttakendur frá öðrum löndum af því að utanrrn. vildi aldrei viðurkenna þennan króa. Það vísaði yfirleitt á önnur ráðuneyti. Nú er reyndar valinn sá kostur að leggja til 2 millj. kr. í utanrrn. til að koma til móts við þetta. En það er sérstaklega erfitt að henda reiður á fjárveitingum í utanrrn. Þar eru miklar tilfærslur á milli flokka og breytingar milli málaflokka. Stofnanir eru settar á fót á einu árinu en lagðar niður á því næsta. Ýmsar alþjóðastofnanir eru fluttar á önnur ráðuneyti. Færð eru störf af viðskiptaskrifstofu til Brussel og með þeim eru færðar fjárveitingar þannig að sá samdráttur sem er sýndur í framlögum til ráðuneytis segir ekki allt. Einnig voru miklar fjárveitingar á árinu 1992 vegna EESsamningagerðar þannig að eðlilegt er að það dragist saman að einhverju leyti þegar samningum er lokið. Hins vegar kemur síðan aftur vinna við annað eins og kom fram í fjáraukalögum að þýðingar á ýmsum lögum og reglugerðum Evrópubandalagsins hafa farið nærri 100% fram úr áætlunum. Síðan eru fyrirhugaðir búferlaflutningar, m.a. á aðalskrifstofu og einnig í sendiráðum eins og eðlilegt getur talist. Þar eru því 7 millj. vegna flutninga, 5,9 millj. vegna aðalskrifstofu og vegna sendiráða 1,5 millj. og einnig vegna eignabreytinga 3,5 millj. Þarna eru framlög til utanrrn. hækkuð um 12,9 millj. Þetta er ráðherrann sem ætlaði að spara og ætlaði heilmikið að draga saman í fjárlögum, ætlaði að koma með nýjar tillögur við 2. umr. ásamt hæstv. fjmrh. sem er ekki einu sinni í salnum. Ég óska eftir því, hæstv. forseti, að fjmrh. sé í salnum á meðan verið er að ræða fjárlögin.

Forseti mun gera ráðstafanir til að fá hæstv. fjmrh. á fundinn.

Ég þakka, virðulegi forseti. Það væri tilvalið að spyrja hann að því hvort hann og hæstv. utanrrh. séu búnir að finna skynsamlegar leiðir til sparnaðar eins og hæstv. utanrrh. orðaði það. Ég get ekki séð annað en að nokkur feluleikur sé með tölur í þessum málaflokki hjá utanrrh., fært er á milli liða og mjög erfitt að átta sig á tölum. Hv. þm. Árni M. Mathiesen hefur einnig komist að raun um það því að hann hefur beðið um skýringar á þessum málslið þar sem honum finnst mjög erfitt að átta sig á því hvernig tilfærslur eru þar. Það er því ekki aðeins stjórnarandstaðan sem hefur eitthvað við þetta að athuga. --- Hér gengur hæstv. fjmrh. í salinn. Ég var að rekja hvernig væri fært á milli liða í utanrrn., sem hefði ætlað að spara mjög mikið, og hæstv. utanrrh. hefur lýst því yfir að það þurfi að spara meira í fjárlögum. Einnig var upplýst við 1. umr. um fjárlögin að hæstv. utanrrh. og fjmrh. væru búnir að mynda nefnd sem ætlaði að skoða það hvort hægt væri að tína eitthvað upp til að spara og væri ágætt að heyra það frá hæstv. ráðherra hvort eitthvað hefur gengið í þeim efnum og hvort hugsanlega verði reynt að spara líka í utanrrn. Kannski verður hætt við einhverja flutninga eða eitthvað slíkt. Ég get ekki látið hjá líða að nefna aðeins orkumál. Oft hefur verið sagt að ekki væri mikið að ræða um iðnrn., þar væri ekkert sérstakt hægt að skoða eða tiltaka sérstaklega. En það er nokkuð stór málaflokkur sem getur a.m.k. fallið undir iðnrn. og mig langar að nefna orkumál í því sambandi. Í fjárlagafrv. fyrir næsta ár er sama upphæð til niðurgreiðslu á hitunarkostnaði milli ára. Það eru 347 millj. kr. á næsta ári, alveg nákvæmlega sama upphæð og er í ár. Það er engin aukning. Það kom raunar í ljós í fsp. sem ég bar fram til hæstv. iðnrh. fyrir nokkru að engin aukning af hálfu ríkissjóðs hefur átt sér stað í niðurgreiðslu á orku til þess að lækka húshitunarkostnað frá 1. júní 1991. Þegar lítils háttar aukning varð um síðustu áramót, þ.e. þá hækkuðu niðurgreiðslur frá ríkinu um 6 aura á kwst., sem var vegna 14% virðisaukaskatts sem þá átti að taka upp á orkuveiturnar, og varð þetta til þess að neytendur fengu nokkra hækkun þrátt fyrir það að niðurgreiðslan væri aðeins hækkuð. Auðvitað liggur í hlutarins eðli og þarf ekki mikla reiknikúnst til að sjá það að þegar sama upphæð fer ævinlega ár eftir ár til þessara mála er ekki um neina lækkun á þessum kostnaði að ræða hjá notendum og þar af leiðandi heldur ekki um þá jöfnun sem hæstv. ríkisstjórn auglýsti svo fagurlega þegar hún hóf starf sitt og byrjaði reyndar myndarlega með því að lækka hitunarkostnað á svokölluðum köldum svæðum 1. júní 1991. En síðan hefur nákvæmlega ekkert gerst. Engin lækkun hefur komið til neytenda. Hitakostnaður neytenda er enn þá hinn sami. Hann var rúmlega tvöfaldur þegar þessi niðurgreiðsla byrjaði og hann er það enn þá. Þar hefur því ekki mikið átt sér stað. Það er líka vert að nefna það í sambandi við iðnrn. að nú er fyrirsjáanlegt að ekki verði hægt að treysta á skipasmíðaiðnaðinn til þess að halda uppi atvinnu á næstu árum þar sem hæstv. fjmrh. og hæstv. iðnrh. eru ósammála. Fjmrh. treystir sér ekki til að leggja jöfnunartoll á skipasmíðaiðnað samkvæmt nýjustu fréttum en hæstv. iðnrh. hefur þó haft manndóm í sér til að leggja það til. En ríkisstjórnin nær að sjálfsögðu ekki samkomulagi um það frekar en annað. Vert er að skoða það að í Finnlandi skapar skipasmíðaiðnaður og málmiðnaður þúsundir starfa og í löndunum í kringum okkur hafa stjórnvöld treyst sér til þess að styðja þennan iðnað. Þau hafa treyst sér til að gera það með því að leggja t.d. á jöfnunargjöld. Hér hefur það aldrei fengist í gegn heldur hefur þessi iðngrein verið látin drabbast niður og hún hefur ekki getað staðið í samkeppni við erlendan niðurgreiddan skipasmíðaiðnað og það þýðir að við erum að tapa öllum þeim atvinnutækifærum sem byggjast á þessum iðnaði. Nýlega var settur á fót starfshópur í iðnrn. og kom fram í úttekt hans að öll skilyrði væru til þess að leggja á jöfnunartolla t.d. gagnvart ríkisstyrkjum Norðmanna til skipasmíða. Við vitum að mörg skip eru smíðuð í Noregi fyrir okkur Íslendinga. Í grein í Tímanum í morgun kemur fram að skipaiðnaðurinn rær lífróður fyrir tilveru sinni því að markaðshlutdeild hans hefur hrunið úr 70% í 8%. Vert væri að beina þeirri spurningu til hæstv. fjmrh. hvort ríkisstjórnin ætlar virkilega ekki að gera neitt í málefnum skipasmíðaiðnaðarins. Ég er hrædd um að þá verði atvinnuleysið ekki bara 4,5% heldur mun meira ef ekkert verður gert í því. Ég hefði gjarnan viljað ræða málefni Lánasjóð ísl. námsmanna en raunar er eftir að ræða B-hluta fjárlaga. Þar inni eru málefni lánasjóðsins þannig að ég er að hugsa um að lofa þingheimi því að ég taki heldur góða rispu á það við 3. umr. og geyma það í þetta sinn. Ég vil þó ekki láta hjá líða að nefna aðeins það reglugerðarfargan sem þar dynur yfir námsmenn árlega, árlega er verið að breyta reglugerðum, það er ekki bara hér á Alþingi þar sem alltaf er verið að breyta lögum, heldur er árlega verið að breyta reglugerðum sem eiga að byggjast á þessum lögum. Þær reglugerðir koma á margan hátt mjög illa við námsmenn. Ég get nefnt eitt dæmi. Í Kennaraháskólanum þurfa nemendur að skila 90 einingum í þriggja ára námi. Til þess að fá fullt lán þá þurfa þeir að ljúka 15 einingum á hverri af þessum sex önnum. Þegar lögin tóku gildi fyrir tveimur árum þá var ekki hægt að færa þessar einingar á milli. Sem dæmi má nefna að hefði nemandi kannski fengið 32 einingar eftir árið 1991--1992 var ekki hægt að færa þær einingar sem umfram voru yfir á næsta ár. Síðan var reglugerðinni breytt í fyrra og þá mátti færa einingarnar á milli þannig að þeir nemendur gætu fengið 100% lán. En þeir sem hafa ekki fengið viðurkennt að þeir gætu fengið einingarnar færðar frá námsárinu í hittiðfyrra geta staðið frammi fyrir því í ár að hafa ekki nægilegan fjölda eininga til þess að fá 100% lán enda þótt þeir skili sínum afköstum og vinni samkvæmt skipulagi skóla. Þótt þeir skili öllu sínu eins og þeir eigi að gera og hafi fengið loforð um 100% lán þá fá þeir það ekki vegna þess að það gilti önnur reglugerð fyrir tveimur árum en gildir núna. Nemendur geta því staðið frammi fyrir því að fá kannski ekki nema 75% lán á fyrri helmingi ársins í ár vegna þess að skipulag skóla segir e.t.v. að þeir skuli skila 11 eða 12 einingum fyrri hlutann og síðan 17 eða 18 einingum á seinni hlutanum. Þetta er eitt lítið dæmi um það óréttlæti sem viðgengst í sambandi við reglugerðarsetningu hjá Lánasjóði ísl. námsmanna og erum við þá ekki að ræða um þau lög sem við höfum margoft rætt og hafa orðið til þess að tugir nemenda og ekki síst konur hafa hrökklast frá námi. En þetta eina atriði er líka til þess að nemendur hrökklast frá námi því að þeir geta staðið þar frammi fyrir því að hafa verið búnir að fá bráðabirgðalán sem byggir á 100% afköstum og skipulagi skóla, standa síðan frammi fyrir því nú í desember að lánasjóðurinn viðurkennir ekki samkvæmt reglum sínum að þeir séu að stunda 100% nám og þeir fá bara 75%. Það getur alveg eins orðið til þess að þeir gefist upp. Þeir sem hafa talað á undan mér hafa allmikið rætt um vinnubrögð á fjárlagafrv., bæði hv. formaður fjárln. og frsm. minni hluta og hv. 1. þm. Norðurl. e. Með fskj. nál. minni hluta fjárln. fylgir frásögn af ferð fjárlaganefndarmanna til Noregs fyrir tæpu ári, þ.e. í janúar 1993. Sú ferð var farin til að kynna sér starfsemi fjárlaganefndar norska Stórþingsins og aðallega fjárlagavinnuna. Ferðin hefur einstöku sinnum verið nefnd í umræðum í þinginu en þó hefur aldrei verið lögð fram frásögn eða skýrsla um þessa ferð. En ég var ein af þeim sem fóru þessa ferð af hálfu fjárln. og mér fannst mjög athyglisvert hvernig norska fjárln. vinnur fjárlagagerðina. Vinnutilhögun, skipulag vinnunnar, tímamörkin, að formaður norsku fjárlaganefndarinnar er úr stjórnarandstöðu en varaformaður úr stjórnarflokknum, að formenn annarra nefnda eru kosnir eftir þingstyrk og því talsvert um það að stjórnarandstaðan eigi formenn nefnda vakti athygli mína og einnig að þinghald norska þingsins er yfirleitt í mjög föstum skorðum eins og segir í skýrslu um ferðina í nál. minni hlutans. Vegna þess að hér hefur oft verið rætt um það að fagnefndir ættu að taka á sig meira af vinnu fjárln. og vinna það inni í sínum nefndum finnst mér rétt að nefna aðeins það sem ég segi í miðri skýrslunni, með leyfi forseta.

Hvað mega menn tala lengi í norska þinginu?

Það eru nokkrir klukkutímar sem samið er um en ég get lesið þetta fyrir hæstv. fjmrh. ef hann langar til að hlusta á þetta. ,,Þegar fjármálaráðherra leggur fram fjárlagafrumvarp í fyrstu viku október fara engar umræður fram. Frumvarpinu er vísað til fjárlaganefndar og einstökum köflum frumvarpsins er vísað til viðkomandi fagnefnda. Fjárlaganefndin vinnur málið í nefndinni í um einn mánuð og leggur fram nefndarálit (Dokument I) í byrjun nóvember. Þá fer fram umræða í Stórþinginu og samið er um það fyrir fram hve langan tíma hún á að taka. Venjulega eru það tveir dagar, tíu tímar hvorn dag. Tillaga um tímamörkin er borin upp í þinginu og er þá hægt að gera athugasemdir og hugsanlega lengja eða stytta tímann. Ræðutíma er skipt niður á flokka eftir þingstyrk þeirra og menn þurfa að setja sig á mælendaskrá daginn áður en umræðan fer fram. Ræðumenn mega tala tvisvar, 30 mínútur í fyrra skiptið og tíu mínútur í seinna skiptið``. --- Hæstv. ráðherra, ég er ekki enn þá búin með þennan tíma. --- ,,Einnig eru leyfð fimm andsvör eftir hverja ræðu. Daginn sem umræðan fer fram er hægt að setja sig á mælendaskrá en þá fær ræðumaður aðeins þrjár mínútur til umráða tvisvar sinnum. Tímamörk sem ákveðin hafa verið standast því nokkuð, geta í mesta lagi farið 2--4 tíma fram úr áætlun í heildina tekið og er þá umræðu haldið áfram fram eftir kvöldi seinni daginn þar til henni lýkur. Af 165 þingmönnum Stórþingsins er algengt að um helmingur þeirra taki til máls um fjárlögin. Þessar reglur gilda einnig um önnur mál þingsins en þá er venjulega ákveðinn tími styttri, t.d. er algengt að fjórir tímar séu teknir í umræður um lagafrumvörp. Þau eru fyrst tekin fyrir í viðkomandi fagnefnd sem leggur þau fyrir óðalsþingið og ákveður um leið í samráði við forsætisnefndina hve langan tíma umræðan taki. Forseti skiptir tímanum á milli flokka og þingmenn raða sér á þann tíma. Einstakir þingmenn geta fengið orðið í þrjár mínútur tvisvar. Framsögumenn tala yfirleitt í 15--20 mínútur. Fagnefndir skila síðan af sér hver af annarri sínum málaflokki í fjárlagafrumvarpinu beint inn í Stórþingið (ekki með milligöngu fjárlaganefndar) og umræða um það fer fram eftir því sem það berst og lýkur í nóvember. Frumvarpið getur tekið nokkrum breytingum í meðferð nefndanna en þeim er þó uppálagt að halda sig innan rammans. Þær fjalla bæði um tekjur og gjöld fyrir viðkomandi málaflokk. Verkaskipting er í föstum skorðum í öllum nefndum. Hver nefndarmaður ber ábyrgð á einum málaflokki nefndarinnar, t.d. er í fjárlaganefnd einn með skattamál, annar með gengismál o.s.frv. Í samgöngunefnd er einn með flugmál, annar með hafnir, þriðji með vegamál o.s.frv. Þegar allar fagnefndir hafa skilað af sér er tekin fyrir svokölluð ,,salderingstillaga`` ríkisstjórnar í fjárlaganefnd og rædd þar í um viku. Að því loknu leggur fjárlaganefnd fram endanlegar tillögur á þingskjali sem merkt er II. Þá er kominn miður desember og lokaumræða um fjárlög og atkvæðagreiðsla er afgreidd á einum degi í Stórþinginu. Þegar ég spurði hvort aldrei væru ótímabundnar umræður í þinginu var svarið að það hefði verið fyrir 50 árum og fyrir allmörgum árum var tímalengd ein klukkustund á mann en nú er hálf klukkustund hámark. Ráðherrar taka varamenn inn þegar þeir taka sæti í ríkisstjórn og starfa ekki sem þingmenn en þeir sitja í þinginu þegar mál sem þá varða eru á dagskrá.`` --- Hæstv. ráðherrar í þessari ríkisstjórn eru nú ekki að fara eftir því. Í lokafaflanum segir: ,,Yfirleitt er þinghald norska þingsins í mjög föstum skorðum og það er öruggt að þingmenn þar eiga hægara um vik með að skipuleggja tíma sinn en íslenskir kollegar þeirra. Hægt er að velta fyrir sér hvort hið norska lýðræði sé nokkru lakara en hið íslenska þrátt fyrir allströng tímamörk í umræðum. Og fullyrða má að umræður hér á Alþingi fari á stundum fram úr því sem eðlilegt getur talist. Hins vegar þarf á öllum tímum að gæta þess að vinnubrögð séu þannig að sjónarmið, bæði stjórnar og stjórnarandstöðu, komist skilmerkilega á framfæri.`` --- Þar er t.d. formennsku í nefndum skipt eftir þingstyrk sem ekki er gert hér en raunar hefur þó nokkuð verið bætt úr því með breytingum sem gerðar voru í haust á þingsköpum þar sem stjórnarandstaðan fékk formennsku og varaformennsku í nokkrum nefndum og breyting var raunar líka gerð á ræðutíma við 1. umr. um frv. Ég tel þó að áfram þurfi að vinna í þeim málum að gera alla þingmenn jafnábyrga fyrir vinnunni hér, að menn taki á sig ákveðna ábyrgð í þeim málum. Það var tekið lítið skref í þessa átt með því að breyta þingsköpum í haust en ég tel að áfram þurfi að vinna til að bæði stjórn og stjórnarandstaða hafi hér eðlileg áhrif. Fjárln. ætti að taka sér þessa skýrslu til fyrirmyndar, a.m.k. hv. meiri hluti nefndarinnar, að tileinka sér þar betri vinnubrögð. Það hefur raunar verið nefnt fyrr í umræðum og getið um það sérstaklega í nál. minni hlutans. Ég hygg að það væri betra fyrir þingið og þinghaldið að það færi fram skilmerkilegra starf og væri betri vinnuandi í fjárlaganefnd en hefur verið í sambandi við vinnuna núna upp á síðkastið. Það hefur nánast verið sama hvað minni hluti fjárln. hefur komið með, það hefur ekki verið hlustað á neitt af því og ekki verið tekið tillit til þess þannig að þar þarf úr að bæta. Að lokum ætla ég að segja að meiri hluti nefndarinnar gæti einnig tekið sér þá vinnureglu til fyrirmyndar sem við í minni hluta fjárln. höfum komið á að vinna sameiginlega að nál. Það var mjög góð samvinna um það nál. sem hér liggur frammi frá minni hlutanum og með því verður samstaðan betri og vinnan léttari. Ég hygg að meiri hluti fjárln. gæti tekið sér ýmislegt til fyrirmyndar í þeim efnum. Það er svo sem ýmislegt fleira hægt að ræða en þar sem hér eru margir á mælendaskrá þá ætla ég ekki að lengja þetta að þessu sinni en get þá komið upp í síðari ræðutíma ef þörf er á.

Hæstv. fjmrh. hafði beðið um að veita andsvar en hann er sem stendur fjarstaddur. --- Forseti getur ómögulega beðið lengur eftir hæstv. fjmrh. og telur að hæstv. fjmrh. hafi misst möguleikann á að veita andsvar.

[16:09] Sturla Böðvarsson : Virðulegi forseti. Fjárlagafrumvarp ársins 1994 hefur verið til meðferðar í fjárlaganefnd síðustu mánuði og er nú komið til 2. umr. hér í þinginu. Formaður fjárlaganefndar hefur gert grein fyrir áliti meiri hluta nefndarinnar og þeim breytingartillögum sem hann leggur til. Mun ég því í minni ræðu hér fjalla um einstaka þætti breytingartillagna og almennt um ríkisfjármálin. Fjárlaganefnd hóf vinnu sína við fjárlög næsta árs í lok septembermánaðar með viðtölum við fulltrúa sveitarfélaga. Hefur nefndin unnið óslitið síðan. Vil ég þakka meðnefndarmönnum mínum samstarfið, svo og starfsfólki þingsins, fjármálaráðuneytis og Ríkisendurskoðun sem unnið hafa með nefndinni. Eftir því sem útgjöld ríkisins hafa vaxið síðustu árin hafa spurningar um sparnað og niðurskurð ríkisútgjalda orðið áleitnari. Sá tími er liðinn að talið sé eðlilegt að útgjöld ríkisins vaxi sjálfkrafa á hverju ári. Segja má að eitt helsta viðfangsefni ríkisstjórna og Alþingis við fjárlagagerð hvers árs sé að finna leiðir til að draga úr ríkisútgjöldum og minnka hallarekstur ríkissjóðs. Telja má fullvíst að enn megi ná talsverðum árangri með aukinni hagræðingu og minni sóun á verðmætum í rekstri ríkisstofnana án þess að draga úr þeirri þjónustu sem veitt er. Til þess að standa megi skynsamlega að ákvörðunum um skerðingu framlaga er nauðsynlegt að fyrir hendi séu aðferðir til að meta árangur af rekstri ríkisstofnana og fyrirtækja ríkisins. Slíkan mælikvarða þarf að leggja til grundvallar við forgangsröðun verkefna og ákvarðanir um nýja útgjaldaliði. Þetta er eitt af allra mikilvægustu viðfangsefnum og í fjárln. er að sjálfsögðu lögð mikil vinna í að leggja mat á slíka hluti en það er alveg ljóst að það þarf að gera enn betur. Og ég get tekið undir orð hv. 6. þm. Vestf. þegar þingmaðurinn kom inn á þetta atriði. Það er mikilvægt að stofnunum ríkisins verði sett markmið um þjónustu og að þróaðir verði mælikvarðar sem nota má til að meta árangur stofnana og starfsfólks þeirra. Fyrr á þessu ári hafa þingmenn og þá einkum stjórnarþingmenn orðið fyrir ómaklegri gagnrýni, m.a. í fjölmiðlum. Hefur því verið haldið fram að þingmenn snúist gegn tillögum um sparnað. Þessi gagnrýni hefur verið lítt ígrunduð og órökstudd að mínu mati. Það er hlutverk þingmanna í fjárlaganefnd að fara yfir fjárlagafrumvarpið og gera tillögur til breytinga. Sumar tillögur frá framkvæmdarvaldinu, úr ráðuneytum, eru þannig að þingmenn leggjast gegn þeim og verða að leggjast gegn þeim og færa fyrir því að sjálfsögðu fullgild rök þegar um það er fjallað. Sá meiri hluti fjárlaganefndar sem starfað hefur þetta kjörtímabil hefur sérstaklega gætt þess að halda aftur af hækkunum á frumvarpi til fjárlaga í meðförum þingsins. Þegar bornar eru saman tillögur fjárlaganefndar, áður fjárveitinganefndar, árin 1989--1994 við þær tillögur sem hér eru til umræðu kemur í ljós að hækkun frá frumvarpi til fjárlaga var árið 1990 1,3%, árið 1991 0,9%, þ.e. tvö síðustu ár fyrri ríkisstjórnar, en árið 1993 varð lækkun frá frv. til afgreiðslu fjárln. og á þessu ári, þegar búið er að taka tillit til þess að framlög til vegagerðar koma með auknum tekjum, er hækkunin frá frv. til þeirra tillagna sem fjárln. gerir núna 0,3%. Ég vil vekja sérstaka athygli á þessu vegna þess að þingmenn eru gagnrýndir fyrir að standa að hækkunum og fjárln. jafnan gagnrýnd fyrir það að gera tillögur um hækkanir á fjárlagafrv. Af þessum tölum má sjá að sú fjárlaganefnd sem starfað hefur á þessu kjörtímabili hefur lagt sig mjög fram um að halda ríkisútgjöldunum niðri og gera tillögur til sparnaðar. Það mun að sjálfsögðu verða til umfjöllunar frekar við 3. umr. fjárlagafrv. Allnokkur umræða hefur farið fram um sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. Einkum tengist það fjárlagagerð og því hvernig fjárlaganefnd og Alþingi taka á fjárlagagerðinni og framkvæmd fjárlaga. Í því sambandi vil ég lýsa þeirri skoðun minni að auka þarf sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. Treysta þarf sjálfstæða skoðun þingnefnda á einstökum málum. Það varðar ekki aðeins ákvarðanir um skiptingu einstakra fjárlagaliða heldur miklu fremur undirbúning og stefnumörkun við setningu löggjafar á hinum ýmsu sviðum. Það er afar mikilvægt að á milli þingsins og Ríkisendurskoðunar ríki fullkomið traust. Ég tel að starf Ríkisendurskoðunar verði stöðugt mikilvægara. Á það bæði við um skoðun einstakra mála, stofnana og eftirlit með framkvæmd fjárlaga. Staða Ríkisendurskoðunar er sterk og tel ég að þingmönnum beri að standa vörð um það álit sem hún hefur skapað sér en þinginu ber ávallt að gera miklar kröfur um fagleg og vönduð vinnubrögð Ríkisendurskoðunar. Þegar rætt er um sjálfstæði þingsins, hvað er þá átt við? Í mínum huga snýst það einkum um að þingið fjalli á sjálfstæðan hátt um mál og rannsaki með gagnrýnum hætti þau frumvörp sem þingmenn og ráðherrar leggja fram. Á það jafnt við um almenna löggjöf, skattalagafrumvörp sem og fjárlagafrumvarpið. Það verður að telja óeðlilegt að ráðherrar eða ráðuneytismenn beiti sér gagnvart þinginu í einstökum málum eftir að þingið hefur fengið þau til umfjöllunar. Ráðherrar eiga auðvitað og geta beitt áhrifum sínum í þingflokkum og í þinginu vegna þeirra mála sem þeir leggja fram eða varða þeirra svið. En það á að vera meginregla að gagnrýnin umræða geti farið fram um hvert mál og þau taki breytingum í þinginu, en komi ekki til afgreiðslu með þeim skilaboðum frá ríkisstjórn eða aðilum utan þings að engu megi breyta. Þegar ég ber saman vinnu hér í þinginu og þá málefnavinnu sem fer fram á vettvangi sveitarstjórna hlýt ég að viðurkenna að þar sem verið er að marka stefnu er varðar sveitarfélögin miklu fer oft fram mun vandaðri og efnismeiri umfjöllun í sveitarstjórnum og á vettvangi samtaka sveitarfélaganna en gerist með stór mál hér í þinginu þegar þeim er hraðað í gegnum nefndir með miklum eftirrekstri. Þetta vil ég nefna vegna þess að það er gagnrýnt að mál tefjist hér í þinginu, mál sem þurfa vissulega vandaða skoðun og afgreiðslu eftir að umsagnir hafa borist um þau frv. Á þessu kjörtímabili sem nú er hálfnað hefur verið með myndarlegum hætti reynt að takast á við að hagræða í ríkisrekstrinum. Fjármálaráðherra hefur þar markað mjög ákveðna stefnu og gert ráðuneyti og stofnanir ábyrgar fyrir þeim ramma sem settur er í fjárlögum. Árangur þessa hefur nú þegar komið í ljós en áfram þarf að halda og ná enn frekari árangri við það að draga úr kostnaði ríkisstofnana. Við Íslendingar höfum staðið frammi fyrir miklum samdrætti í efnahagslífi okkar. Það er því eðlilegt og ekki annarra kosta völ en að reynt sé að hagræða og draga úr kostnaði og færa þjónustu einstakra stofnana að breyttum aðstæðum í þjóðfélaginu. En það er ekki auðvelt í öllum tilvikum. Engu að síður þarf að halda því verkefni áfram og ná þeim áfanga að færa sem mest af stofnunum sem það hentar til sveitarfélaga og einkavæða þar sem því verður við komið. Þá er nauðsynlegt að breyta stjórnkerfinu m.a. með stærri sveitarfélögum en það þarf allt sinn aðdraganda og eðlilegan undirbúning. Á síðasta áratug hafa náðst fram ýmsar mjög merkar breytingar. Með breytingum á sveitarstjórnarlögum 1986 voru sýslunefndir lagðar af og samstarf sveitarfélaga aukið með stofnun héraðsnefnda. Ekki voru allir á eitt sáttir með þá breytingu sem ég tel að hafi skilað miklum árangri í markvissara samstarfi sveitarfélaga. Með þeirri breytingu lauk hlutverki sýslumanna á vettvangi héraðsstjórna og beinna afskipta fulltrúa ríkisvaldsins á sveitarstjórnarsviðinu. Með breytingu á lögum um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga sem tóku gildi 1990 var annað stórt skref stigið sem hefur án nokkurs vafa orðið til góðs, gert skil milli ríkis og sveitarfélaga skýrari og dregið úr afskiptum ríkisvaldsins af málefnum er varða verkefni sem best eru komin í höndum sveitarstjórna, svo sem rekstur grunnskóla og uppbygging hans. Og enn eru uppi hugmyndir um breytingar til þess að gera stjórnkerfi ríkisvaldsins skilvirkara og að ég tel ódýrara. Sameining sveitarfélaga gegnir þar að mínu mati lykilhlutverki en sameiningunni á og verður að fylgja tilflutningur verkefna eins og ég kom að hér fyrr í máli mínu, virðulegur forseti. Í fjárlögum er gert ráð fyrir breytingum á sýslumannsembættum. Ekki liggja fyrir endanlegar niðurstöður í því máli en við 3. umr. mun liggja fyrir tillaga um meðferð þessa máls. Vegna umræðna og óljósra frétta af undirbúningi þessa máls vil ég lýsa þeirri afstöðu minni að ég tel nauðsynlegt og eðlilegt að endurskoða skipulag og umdæmi sýslumannsembættanna, ekki síst ef það gæti orðið til þess að spara árlega stórar fjárhæðir, en eftir sem áður væri hægt að veita fullnægjandi þjónustu og halda reisn héraðanna. En sparnaður gæti m.a. verið fólginn í því að færa tiltekin verkefni til skrifstofa sýslumannsembættanna eða útibúa þeirra. Ég mun ekki við þessa umræðu nefna þá þætti sem ég tel að þarna eigi að skoða en þegar að því kemur verður að sjálfsögðu að fara rækilega yfir það en ég er sannfærður um að tilflutningur verkefna frá stofnunum ríkisvaldsins til sýslumannsembættanna út í héruðin gæti eflt þau, gæti bætt þjónustuna og gert hana ódýrari. Í umræðum um sýslumannsembættin virðist um of hafa gleymst að þau embætti hafa breyst mjög mikið með eflingu sveitarstjórnarstigsins með því að viðfangsefni og verkefni sýslumanna eru ekki lengur á vettvangi sveitarstjórnarmála. Með því að færa verulega mikil verkefni til embættanna er ég sannfærður um að með eðlilegri breytingu á þeim embættum mun verða hægt að efla þau verulega til hagsbóta fyrir íbúa svæðanna, bæði á höfuðborgarsvæðinu og ekki síður um landið allt. En í mínum huga er það óhjákvæmilegt að taka til endurskoðunar fleira en embætti sem eru úti um landsbyggðina. Ég tel að við alþingismenn eigum og verðum að skoða og endurskipuleggja það sem snýr að yfirstjórn þjóðfélagsins, ekkert síður en hinn almenna rekstur og hinar einstöku stofnanir. Þær breytingar sem fjárln. hefur gert tillögur um fela í sér hækkun á ríkisútgjöldum um 744 millj. og lækkun um 199,7 millj. kr. Samtals er þarna um hækkun að ræða upp á 544 millj. og 300 þús. en þar inni er hækkun vegna aukinna framlaga til vegagerðar samfara hækkun á bensíngjaldi og hertri innheimtu á þungaskatti þannig að nettóhækkunartillögur fjárln. eru 199 millj. kr. Þær breytingar sem ríkisstjórnin hefur lagt fyrir fjárln. og nefndin gerir tillögu um eru 385 millj. kr. til hækkunar á frv., 247,9 millj. til lækkunar og því þar um að ræða 137,1 millj. til hækkunar. Gert er ráð fyrir því að meiri hluti fjárln. muni leggja fram við 3. umr. tillögur um niðurskurð og verður það til umfjöllunar í nefndinni milli umræðna. Vissulega er það áhyggjuefni hversu mikill halli á ríkissjóði er á þessu ári og fyrirsjáanlegur á því næsta. En við þær aðstæður sem enn er búið við í þjóðfélaginu og vegna hættu á auknu atvinnuleysi er að mati meiri hluta fjárln. ekki talið fært að draga meira úr útgjöldum ríkisins en hér er gerð tillaga um nema skoðað verði sérstaklega. Samt sem áður mun fjárln. fyrir 3. umr. eins og fyrr er sagt fara nánar yfir frv. með tilliti þess hvort minnka megi hallann og meta að nýju tekjuhlið í ljósi þeirra upplýsinga um afkomu og stöðu þjóðarbúsins sem nú liggur fyrir. Þær breytingar sem meiri hluti fjárln. gerir og ég vil nefna sérstaklega eru þessar: Gerð er tillaga um hækkun á framlagi til Byggðastofnunar en þar er um að ræða framlag vegna atvinnuráðgjafar í landshlutum. Sá þáttur í starfsemi Byggðastofnunar var yfirtekinn en á vegum iðnrn. var áður veittur stuðningur vegna iðnráðgjafar í landshlutum. Þegar Byggðastofnun var fengið þetta verkefni komu ekki jafnframt fjármunir til þess og er með þessari hækkun komið til móts við Byggðastofnun og stofnuninni auðveldað að leggja fjármagn til atvinnuráðgjafar í landshlutum sem er að mati meiri hluta fjárln. afar mikilvægt og brýnt viðfangsefni. Meiri hluti fjárln. gerir tillögu um framlag til samstarfsverkefnis í Vestmannaeyjum milli Háskóla Íslands og Vestmannaeyjabæjar. Þarna er um að ræða starfsemi háskólans sem er ástæða að vekja athygli á en Vestmanneyingar hafa gengið til samstarfs við háskólann og er þess að vænta að sú aðstaða, sem með þessari fjárveitingu er ætlað að koma upp í Vestmannaeyjum til þess að þar verði hægt að stunda rannsóknir, ætti að geta orðið mikilvægur þáttur í uppbyggingu rannsókna á sviði sjávarútvegs og fiskvinnslu í þessari langstærstu verstöð landsins. Rétt er að taka fram svo að ekki valdi nokkrum misskilningi að með þessu er á engan hátt höggvið að rótum Háskólans á Akureyri á sviði sjávarútvegsmála enda hefur meiri hluti fjárln. lagt alveg sérstaka áherslu á það að efla Háskólann á Akureyri, m.a. þegar unnið var að undirbúningi þess að koma upp kennaradeildinni við háskólann. Meiri hluti fjárln. gerir tillögu um hækkun á framlagi til Kennaraháskóla Íslands. Þar er um að ræða hækkun vegna kaupa á tækjum og búnaði og einnig vegna endurmenntunardeildar sem Kennaraháskólinn hefur undirbúið og er gert ráð fyrir að verði starfrækt á Varmalandi. Telja verður mikilvægt fyrir Kennaraháskóla Íslands að efla þessa starfsemi og reyndar efla rekstur skólans sem er að sjálfsögðu nauðsynlegt að styrkja svo mikilvægur þáttur í okkar samfélagi sem kennaraháskóli hlýtur að vera. Þess vegna gerir meiri hluti fjárln. þessa tillögu og vill með því undirstrika og leggja áherslu á þýðingu Kennaraháskólans. Rekstur framhaldsskólanna í landinu er stöðugt vaxandi útgjaldaþáttur. Þar er bæði um að ræða kostnað vegna byggingarframkvæmda en mjög margir framhaldsskólar eru í uppbyggingu og á vegum þeirra standa yfir miklar byggingarframkvæmdir. Í fjórum framhaldsskólum eru gerðar tillögur um hækkun á rekstrarframlögum vegna þeirrar aukningar sem hefur orðið á starfsemi í skólunum en þar er um að ræða Flensborgarskóla, Fjölbrautaskóla Vesturlands, Framhaldsskólann í Austur-Skaftafellsýslu og Reykholtsskóla en í Reykholti hefur nemendum fjölgað og þar er býsna öflugt skólastarf á þessum vetri. Því er gerð tillaga um að miða rekstrarframlag skólans við þann nemendafjölda sem þar er nú í haust og ber að fagna því að þetta merka skólasetur skuli hafa eflst á ný. Er það mikilvægt bæði fyrir héraðið og Reykholtsstað sem þjónustumiðstöð og merkan sögustað sem tekur við fjölmörgum ferðamönnum á hverju einasta ári. Rekstur skólans og rekstur þjónustumiðstöðvarinnar styrkir því hvort annað. Það vakti nokkra undrun mína þegar hv. 1. þm. Norðurl. e. gerði þessa tillögu að sérstöðu umtalsefni hér á fundinum, virðulegur forseti. Það vakti athygli mína vegna þess að fyrrv. ríkisstjórn tók um það ákvörðun að þarna skyldi hætt skólastarfi. Í Reykholti skyldi ekki vera skólastarf heldur skyldi staðurinn afhentur öðrum. Það var undirbúið með þeim hætti að það var enginn grundvöllur fyrir þeim fyrirætlunum og þess vegna er þetta hrein og klár stefnumörkun, og er ágætt að komi þá fram hverjir eru andstæðingar við þá stefnumörkun núv. hæstv. menntmrh. að efla Reykholt. Fjárln. fylgir því fram og gerir þessar tillögur og ég fagna því svo sannarlega að það skuli hafa tekist. Þjóðskjalasafnið býr við mikinn en hálfkláraðan húsakost. Meiri hluti fjárln. gerir tillögu um nokkra hækkun á framlagi til Þjóðskjalasafnsins. Er sú fjárveiting ætluð til þess að koma á endurbótum en það er ekki vansalaust að búa með þeim hætti að Þjóðskjalasafni okkar Íslendinga sem raun ber vitni um. Meiri hluti fjárln. væntir þess að það megi takast að gera þær endurbætur á húsakynnum Þjóðskjalasafnsins sem eru nauðsynlegar og að sjálfsögðu mjög mikilvægar. Til yfirdýralæknisembættisins er gerð tillaga um að nokkur hækkun komi en þar er um að ræða samninga sem gerðir voru við dýralækna en ekki hefur verið staðið við. Þeir samningar voru gerðir 1989 og hefur ekki tekist að standa við þá samninga og verður að teljast afar óeðlilegt að standa þannig að málum. Þess vegna tók fjárln. þetta mál upp og fylgir því hér fram með þeirri tillögu sem fyrir liggur. Lítils háttar breytingar eru gerðar á framlögum til Búnaðarfélags Íslands en það kom fram hjá meiri hluta fjárln. sá vilji að það bæri að efla héraðsbúnaðarsamböndin og þess vegna er sú tillaga gerð sem hér liggur fyrir. Meiri hluti fjárln. gerir tillögu um hækkun frá frv. á framlagi til rekstrar meðferðarstofnunar að Hlaðgerðarkoti. Á síðasta ári var nokkur hækkun til þessarar starfsemi auk þess sem veitt var fé til byggingarframkvæmda í Hlaðgerðarkoti. Fjárln. leggur áherslu á að Samhjálp geti haldið áfram rekstri í Hlaðgerðarkoti svo sú ágæta þjónusta sem þar fer fram geti orðið eins og verið hefur Virðulegi forseti. Ég vitnaði hér áður í gagnrýni hv. 1. þm. Norðurl. e. varðandi Reykholtsskóla. Ég má til með að vekja athygli á því að hv. þm. reyndi að gera tortryggilegar tillögur um hækkanir á framlögum til framhaldsskólanna. Fjárln. hefur haft það mál undanfarandi ár til sérstakrar meðferðar en komið hefur fram gagnrýni frá einstökum skólum um að svokallaðar gildistölur, sem leggja mat á kostnað einstakra skóla, þyrfti að endurskoða. Fjárln. hafði á síðasta ári sett fram óskir um að mennmrn. gerði skoðun á þessu máli. Það náði ekki fram að ganga, það urðu engar breytingar og gagnrýni skólamanna stóð eftir sem áður. Þess vegna vildi meiri hluti fjárln. taka þetta mál upp núna og undirstrika vilja sinn til þess að í þetta mál verði farið með því að gera þær tillögur sem hér eru en þær varða þá skóla sem fjárln. hafði upplýsingar um að þyrfti sérstaklega að skoða. Hv. 1. þm. Norðurl. e. fór einnig nokkrum orðum um tillögur meiri hluta fjárln. sem varðar samning Vestmannaeyjabæjar og háskólans. Ég verð að segja alveg eins og er að ég undrast nokkuð viðkvæmni hv. þingmanna, einkum og sérstaklega þingmanna úr Norðurl. e. gagnvart þessu verkefni. Þarna er um það að ræða að Háskóli Íslands hefur komið á mjög merkilegu samstarfi við Vestmannaeyjabæ og þarna er meiningin að efla samstarf háskólans við bæjarfélagið og sjávarútvegsfyrirtækin í stærstu verstöð landsins. Ég tel það af hinu góða en það kann vel að vera að einhverjum finnist of mikið í lagt að háskólinn taki upp samstarf við sjávarútvegsfyrirtæki. Ég fagna því hins vegar og ég vil vekja á því sérstaka athygli að í erindi sem kom frá háskólanum og varðar þennan samstarfssamning við Vestmannaeyjabæ þá kemur það fram að prófessorstaðan í fiskifræði við háskólann verður tengd þessum rannsóknum í Vestmannaeyjum. Þeir hyggjast nýta sér þá frábæru aðstöðu sem er í náttúrugripasafninu, fiskasafninu. Síðast en ekki síst vegna þeirra umræðna að þetta væri mikið í lagt þá er ástæða til þess að nefna það að bæði Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins og Hafrannsóknastofnun er ætlað að vera í þessu húsnæði og nýta þá aðstöðu sem þarna er um að ræða. Virðulegi forseti. Þetta vildi ég að kæmi fram og er alveg nauðsynlegt að liggi fyrir vegna þeirrar gagnrýni sem fram kom varðandi samning háskólans og Vestmannaeyjabæjar. Rekstur sjúkrastofnana er áfram til skoðunar í fjárln. og verður til endanlegrar afgreiðslu við 3. umr. Það er alveg ljóst að skoða verður enn frekar fjárframlög bæði til Ríkisspítalanna, Borgarspítalans og Landakots auk nokkurra annarra minni sjúkrahúsa og er þess að vænta að niðurstaða geti orðið viðunandi svo halda megi úti þessum sjúkrastofnunum með eðlilegum hætti. Það er alveg ljóst að vegna minni tekna en áður verður að takmarka þau rekstrarútgjöld sem eru í heilbrigðiskerfinu. Sú mikla endurskipulagning sem hefur átt sér stað á sjúkrahúsum hér á höfuðborgarsvæðinu skilar verulegum sparnaði þegar til lengri tíma er litið tel ég. Fara þarf mjög vandlega og rækilega yfir þá skýrslu um skipan sjúkrahúsamála sem starfshópur hefur nýverið skilað hæstv. heilbrrh. Meta þarf hvað af því sem þar er lagt til er hægt að framkvæma og með hvaða hætti beri til framtíðar að byggja upp þjónustu sjúkrahúsanna. Það þarf út af fyrir sig ekki að vera sjálfgefið að í öllum tilvikum sé hagkvæmasta leiðin að reka sjúkrastofnanir í mjög stórum einingum. Það þarf heldur ekki að vera sjálfgefið að af landsbyggðinni skuli fólk sækja þjónustu til stóru sjúkrahúsanna en það sé á hinn bóginn talið útilokað að sjúklingar af höfuðborgarsvæðinu geti þurft að sækja sjúkrahúsaþjónustu til nærliggjandi byggða. Allt þetta þarf að skoða fordómalaust og reyna að ná sem mestri skilvirkni í rekstri sjúkrahúsa landsins. Á það jafnt við hér á höfuðborgarsvæðinu sem um landið allt. Fjárln. hefur farið mjög ítarlega yfir alla þætti frv. Vegna stöðu atvinnumála hefur verið reynt að tryggja fjármál til framkvæmda í vegagerð, hafnargerð og í þeim opinberu framkvæmdum sem nauðsynlegar eru og auka ekki verulega útgjöld vegna rekstrar. Með þeirri stefnu er innri uppbygging samfélagsins styrkt og gerð hagkvæmari. Ef litið er á horfur í efnahagsmálum þjóðarinnar eins og nú blasir við er ástæða til að ætla að á næsta ári takist að snúa vörn þjóðarinnar í sókn. Þrátt fyrir minnkandi eða minni sjávarafla á þessu yfirstandandi fiskveiðiári bendir flest til þess að auka megi tekjur í sjávarútvegi ef tekst að bæta nýtingu auk þess sem meiri loðnuveiði gefur auknar tekjur fyrir þjóðarbúið. Í stóriðnaði eru horfur þær að allt bendir til þess að rekstur járnblendiverksmiðjunnar á Grundartanga verði mjög góður á næsta ári og álverð fer hækkandi á mörkuðum. Verð á olíu hefur verið lækkandi og ætti það að geta haft verulega mikil áhrif á afkomu útgerðar og það ásamt öðru dregið úr viðskiptahalla. Virðulegi forseti. Afgreiðsla fjárlaga hefur mikilsverð áhrif á framvindu efnahagsmála. Halli á ríkissjóði getur veikt stöðuna ef eftirspurn ríkisins eftir lánsfjármagni fer úr böndum. Með lækkun vaxta ætti að draga úr halla ríkissjóðs auk þess sem tekjur geta aukist umfram það sem fjárlög gera ráð fyrir þegar afkoma fyrirtækja batnar samfara lækkandi vöxtum. Það er því ástæða til þess að ætla að þegar líður á næsta ár geti hagur okkar vænkast, en til þess að svo geti orðið verður að hafa hemil á ríkisútgjöldum og leggja allt kapp á að efla atvinnulífið. Lækkun vaxta sem ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir skiptir miklu máli en ég tel að afgreiðsla fjárlaga eins og stefnt er að núna ætti ekki að þurfa að raska þeim markmiðum sem sett hafa verið m.a. með því samkomulagi sem aðilar vinnumarkaðarins hafa gert. Sú sátt sem nú ríkir á vinnumarkaði er forsendan fyrir stöðugleika. Því ber að fagna. Fjárlög næsta árs eru mikilvægur þáttur í því að viðhalda stöðugleikanum og auk þess mikilvægur þáttur í því að reyna að tryggja atvinnu eftir því sem nokkur kostur er. Við afgreiðslu fjárlaga erum við þingmenn oft minntir á þá ábyrgð sem hvílir á okkur og reyndar þjóðinni allri um að varðveita efnahagslegt sjálfstæði okkar. Fyrrv. formaður fjárln., Karl Steinar Guðnason, var óþreytandi í því að minna okkur á þær staðreyndir þegar hann flutti ræður sínar um ríkisfjármálin. Hann var hertur í eldi verkalýðsbaráttunnar og var öðrum raunsærri í mati sínu á aðstæðum og eindreginn talsmaður stöðugleika á vinnumarkaði og ábyrgrar fjármálastjórnar ríkisins. Allar kollsteypur við núverandi aðstæður í efnahagsmálum okkar eru hættulegar. Okkur ber að halda í heiðri sjónarmiðum festu og stöðugleika. Þau tryggja best hag þeirra sem velferðarkerfið þarf að verja, hag þeirra sem minnst bera úr býtum í þjóðfélaginu. Með afgreiðslu fjárlaga ársins 1994 er stefnt að stöðugleika og að búið sé í haginn til framtíðar í okkar ágæta landi. Fjárln. Alþingis, bæði stjórn og stjórnarandstaða, hefur unnið af fullum heilindum við meðferð fjárlagafrv. þótt ætla mætti annað þegar hlýtt er á ræður hv. stjórnarandstæðinga í dag. Ég vænti þess að eftir 2. umr. geti fjárln. tekið upp þráðinn að nýju og farið rækilega yfir frv. fyrir 3. umr. og komist helst að sameiginlegri niðurstöðu um lokaafgreiðslu nefndarinnar og tillögugerð til þingsins, þó að efast megi um að svo verði reyndar, eins og ég nefndi að málflutningurinn hefur verið hér. En ég vænti þess samt og vona að þingmenn taki höndum saman um það meginverkefni okkar að setja fjárlög sem framkvæmdarvaldinu ber að fara eftir. Virðulegur forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Hv. 1. þm. Vesturl. sagði það vilja fjárln. að styrkja búnaðarsamböndin. Ekki skal ég efa að svo hefur verið eða svo er. Hins vegar vill nú svo til að fjárln. hefur tekið við áliti frá landbn. og þar eru leidd rök að því að við fjárlagagerðina þurfi að breyta með öðrum hætti heldur en lagt er til til þess að búnaðarsamböndin haldi sínum hlut. Ekki er verið að tala um að þau styrkist. Hér veit ég reyndar að um er að ræða misskilning sem, m.a. á grundvelli yfirlýsingar varaformanns fjárln., hlýtur að vera auðvelt að leiðrétta þar sem það er vilji fjárln. að styrkja búnaðarsamböndin. En þá verða menn líka að taka öðruvísi til orða því að í tillögunum eins og þær liggja hér fyrir er ekki um það að ræða heldur það gagnstæða að búnaðarsamböndin búa við þrengri fjárhag, skertan fjárhag, frá því sem var í síðustu fjárlögum. Að því leyti fannst mér þessi yfirlýsng vera óþörf, að ég hafði komið þessum skýringum á framfæri við félaga mína í fjárln. Reynir nú á það hvort menn vilja leiðrétta, því ekki er þá um annað að ræða en leiðréttingu miðað við það sem orð féllu hér hjá hv. 1. þm. Vesturl.

Virðulegi forseti. Það er hárrétt hjá hv. 3. þm. Austurl. að hv. landbn. kom mjög glöggum og greinargóðum athugasemdum og miklu og góðu nefndaráliti á framfæri. En það er nú eins og það er að ekki er hægt að verða við öllum óskum, en að sjálfsögðu mun fjárln. skoða öll mál fyrir 3. umr. en hér úr þessum ræðustól verða engar yfirlýsingar gefnar um það að sinni.

Virðulegi forseti Ég var ekki að biðja um neinar yfirlýsingar af hendi hv. 1. þm. Vesturl. Ég var einungis að segja það eitt að það kæmi annað fram í tillögum fjárln. heldur en sá ásetningur sem hv. þm. hafði hér í frammi áðan og var að lýsa, að búnaðarsamböndin væru styrkt við þessa fjárlagagerð. Ég var að vekja athygli á því að ef sú staðhæfing væri rétt, þá væri það rangt sem segði í áliti landbn. Ég er ekkert hræddur við að koma þeim skýringum á framfæri svo að hver geti séð hvar sannleikurinn liggur í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé nú ekki verið að fjalla um sannleika eða hið gagnstæða hér. Aðalatriði þessa máls í mínum huga er það að á síðasta ári, við afgreiðslu fjárlaga, tók fjárln. það upp að tryggja greiðslur héraðsbúnaðarsambandanna til ráðunauta. Það er gert aftur núna og gerð tillaga um alveg sérstakan lið í fjárlögum vegna þessa máls, lífeyrisgreiðslna vegna starfsmanna héraðsbúnaðarsambanda. Að öðru leyti er gerð tillaga um tiltekna hækkun. Hvort það er nóg er alltaf matsatriði en öll verða þessi mál að sjálfsögðu skoðuð eins og önnur sem hér liggja fyrir þinginu.

Virðulegur forseti. Hv. 1. þm. Vesturl. gerði ofurlítið að umræðuefni í ræðu sinni ræðua mína hér fyrr í dag. Ekki veit ég alveg á hvaða ræðu hann hefur hlustað eða þá með hvaða hugarfari hann hefur hlustað, nema þá að það sé eitthvað í hans samvisku sem gerir það að verkum að hann heyrir ekki rétt það sem hér er sagt, ekki veit ég hvað það er. Hann sagði t.d. fyrst að í máli mínu hefði komið fram gagnrýni á samninginn milli háskólans og Vestmannaeyjabæjar. Það kom aldrei fram heldur þveröfugt. Ég margtók það fram að ég teldi að hér væri sjálfsagt um hið besta mál að ræða, ég efaðist ekki um það og það væri mikilvægt að efna til rannsókna á sviði sjávarútvegs. Ef menn hefðu efni á að gera það á mörgum stöðum, þá væri það líka gott. Hann talaði um að við værum viðkvæmir sumir hverjir, og nefndi nú þar held ég þingmenn Norðurl. e. í sameiningu, fyrir málinu. Það er svo aftur annað mál. Það getur vel verið að ég sé viðkvæmur fyrir því að hafa hér fyrir framan mig þingsályktun frá þinginu frá 20. maí 1992, þar sem sérstök áhersla er lögð á það að efla og styrkja rannsóknir á sviði sjávarútvegs á Akureyri og Eyjafjarðarsvæðinu og gera það að miðstöð fræðslu í þessu efni. Þar að auki tók ég líka fram að ég fagnaði því að það hefði þó náðst í þessu samstarfsverkefni háskólans og Vestmannaeyjabæjar samstaða um það að Vestmannaeyjabær styddi verkið og legði því lið. Ég tók þetta líka fram. Ég held að hv. 1. þm. Vesturl. verði að skoða ræðu mína. Ég skal reyndar sjá til þess að hann fái hana sem fyrst útprentaða þegar búið er að vélrita hana, þannig að hann sjái hvað þar var sagt. Í öðru lagi ræddi ég um skólamál, m.a. í Vesturlandskjördæmi, sem fá hér lagfæringu og ég sagði líka að ég efaðist ekki um að öll þessi verkefni væru góð, brýn, nauðsynleg. Það væri auðvitað ekki hægt að verða við öllum verkefnum. Ég las t.d. hér eitt erindi um Framhaldsskólann í Vestmannaeyjum og sagði að mig undraði það að hann skyldi ekki hafa fengið einhverja meðhöndlun hjá nefndinni líka. Ég held að ég hafi spurt hvers sá skóli ætti að gjalda. En það er m.a. vegna þess að ég hafði ekki haft neina aðstöðu til þess, mér hafði ekki verið boðið upp á það í samstarfi meiri hluta og minni hluta í fjárln. að fara yfir þessi erindi með þeim og meta það hver væru brýnni en önnur. Ég efast ekki um að þau eru öll brýn og gott væri að geta orðið við þeim öllum. En ég veit að það er ekki hægt og þess vegna hefði ég gjarnan viljað taka þátt í því að meta það, sem ég veit að meiri hlutinn hefur gert, og auðvitað komist að þeirri niðurstöðu að það væri brýnna að bæta Fjölbrautaskólann á Vesturlandi og skólann í Reykholti heldur en t.d. skólann í Vestmannaeyjum.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hv. 1. þm. Norðurl. e. skuli vera svo ánægður með okkar tillögu, sem meiri hluti fjárln. hefur lagt hér fram, og að sjálfsögðu gefst okkur færi á því í fjárln. að skoða öll þessi mál betur, það er tími til þess enn. En aðalatriðið er auðvitað það að hérna eru lagðar tilteknar áherslur en ég fagna því hins vegar ef stjórnarandstaðan getur fylgt okkur í því.

Virðulegur forseti. Ég vil aðeins, vegna þess að ég níddist örlítið á tíma og þolinmæði forseta hér áðan, undirstrika það að ég hef ekki nokkrar minnstu efasemdir um að það sé mikilvægt að lagfæra rekstrarmál skóla sem hér eru tilgreindir í brtt. En ég er alveg viss um að ýmis önnur erindi sem lágu fyrir hafa verið svipaðs eðlis og það var það sem ég var að reyna að undirstrika hér í máli mínu áðan. Og ég tel að það hefði verið bæði eðlilegt og rétt að nefndin hefði öll farið yfir þau verkefni í starfi sínu og metið það sameiginlega, ef það var eitthvert svigrúm til að laga einhverja þætti, hvaða þætti ætti að lagfæra. Nú hefur meiri hluti fjárln. komist að þeirri niðurstöðu, án aðstoðar okkar hinna, að þetta séu þau verkefni sem séu brýnni heldur en önnur sem lágu fyrir og það verði þess vegna að leiðrétta það og þá er það auðvitað dómur og ákvörðun sem meiri hlutinn hefur tekið. Það er ekki þar með sagt að við teljum verkefni skynsamleg þó að þeir hafi talið þau það. Og ég ítreka það aðeins að okkar skilningur og vilji var sá að nefndin ynni öll að þessu sameiginlega, það ræddi ég dálítið um áðan, og kæmi að þessu mati þegar farið yrði yfir erindin sem fyrir nefndinni lægju. En ég óttast að það kunni að vera eitthvað í undirmeðvitund hjá hv. 1. þm. Vesturl. sem gerir það að verkum að hann er eitthvað viðkvæmur fyrir því sem hér hefur verið rætt í því efni.

Virðulegi forseti. Við þessa 2. umr. fjárlaga hefur hv. formaður fjárln. og varaformaður flutt sinn boðskap. Það er dálítið merkilegt að hlusta á sumt af þeim yfirlýsingum sem komið hafa frá þeim við þessa umræðu. Það var að heyra á ræðu hv. formanns að sérhagsmunir hefðu ráðið fjárlagagerð hingað til. Ríkisstjórnin hefði tekist á við vandann, hefði að vísu ekki tekist að vinna bug á rekstrarhallanum. Og hv. varaformaður segir í sinni ræðu, hv. 1. þm. Vesturl., að sá tími sé liðinn að útgjöld ríkisins vaxi á hverju ári og segir reyndar líka að mikil vinna hafi farið í það að meta forgangsröð mála í nefndinni, er með samanburðarfræði á því hvað fjárframlög hafi hækkað milli fjárlagafrv. og tillagna fjárln. eða við vinnu fjárln. Þetta er allt saman gott og blessað og athyglisvert og ég kem að þessu nánar síðar. Það blasir hins vegar við að halli á fjárlögum yfirstandandi árs verður 14 milljarðar kr., hvorki meira né minna. Það eru ekki litlir peningar þegar lagt var upp með 6,2 milljarða kr. þegar fjárlög voru samþykkt um síðustu áramót. Að vísu hafa hæstv. fjmrh. og ríkisstjórnin og þá væntanlega hv. stjórnarliðar einfaldan hátt á því að komast frá þessu máli. Þeir segja einfaldlega: Halli fjárlaga hefur minnkað. Þegar fjárlagafrv. var kynnt í haust fyrir fjölmiðlum, þá er sett fram sú staðhæfing að halli fjárlaga hafi minnkað vegna þess að halli fjárlaga fer í 14 milljarða á yfirstandandi ári, þá er markið sett við það að byrja núna með 10 milljarða. Það var byrjað með 6,2 milljarða í fyrra, nú á að byrja með 10 milljarða. Málið endar a.m.k. í 14 milljörðum í ár og hvar skyldi það lenda eftir ár með þessu áframhaldi? Ég held að þetta séu þær köldu staðreyndir sem við stöndum frammi fyrir við þessa fjárlagagerð. Það hefur ekki tekist að hemja útgjöld ríkissjóðs og ástæðurnar hafa verið raktar margoft hér í þingsölum allt þetta ár. Ástæðurnar eru þær að það hefur ekki tekist að koma böndum á atvinnuleysið í landinu og útgjöld af þeim sökum. Atvinnuleysið og samdrátturinn hefur komið svo hart niður á tekjum ríkissjóðs að áhrifin verða tvöföld af því. Það er aðalástæðan og sú grafalvarlega staða sem blasir við og auðvitað ætti það að vera forgangsverkefni í fjárlagavinnunni að bregðast við þessu. En ég mun koma að því síðar að það virðist nú ekki vera aðalvinnan í því fólgin hjá hv. meiri hluta fjárln. að bregðast við þessum alvarlegu staðreyndum sem við blasa í atvinnumálum sem eru ástæðan fyrir þessum halla. Það þarf ekki að rekja tölur í því sambandi. Það er nóg að nefna eina tölu sem er skjalfest hér í þingskjölum í skýrslu frá félmrn. þar sem segir að útgjöld ríkissjóðs vegna atvinnuleysis fari yfir 20 milljarða kr. á þremur árum. Það eru staðreyndirnar í málinu. Og það er ekkert auðvelt verk sem fjárln. stendur frammi fyrir, ég viðurkenni það, að eiga að klípa milljón hér og þar af einhverjum liðum til að bregðast við þessum halla. Hallinn stafar af því að atvinnulífið í landinu gengur ekki með eðlilegum hætti. Hins vegar er komin 2. umr. fjárlaga og ég vildi gjarnan ef hæstv. félmrh. væri hér viðstaddur segja við hann okkur orð. Ég vildi mælast til þess að það væri kallað í hæstv. félmrh. hér í salinn því að mér finnst alveg mál til komið fyrir þingheim að fara að vita hvaða ráðherrar ríkisstjórnarinnar styðja þetta frv.  ,,Jóhanna Sigurðardóttir gekk út af ríkisstjórnarfundi vegna ágreinings við aðra ráðherra. Segist vera óbundin af afgreiðslu fjárlaganna.`` Og nú vil ég spyrja hæstv. félmrh., af því að hún er mætt hér í þessa umræðu, hvort þessi afstaða sé enn í gildi við 2. umr. Við þurfum að fara að vita þetta hv. þm. því að í þessari frétt segir, með leyfi forseta, og er haft eftir hæstv. félmrh.: ,,Að ráðast þarna alfarið á félagslega íbúðakerfið er algerlega óásættanlegt fyrir mig og ég trúi því ekki að þingflokkur Alþfl. ljái því lið. . . . Það vita allir mína afstöðu til húsaleigubótanna og ýmissa þátta varðandi heilbrigðis- og menntamálin og ef þau atriði verða eins og þau líta út núna mun ég ekki telja mig bundna af fjárlögunum og þá hlýtur málið að vera í höndum forsrh. og hugsanlega formanns Alþfl.,`` sagði hún. Og hugsanlega formanns Alþfl.

Er það ekki víst?

Það er hugsanlegt. Þetta leikrit heldur áfram. Og hér segir í Morgunblaðinu þann 14. sept., svo að vitnað sé í það virðulega rit áfram. Þá er forsrh. kominn í málið og segir nú, með leyfi forseta, að hann: ,, . . . hefði m.a. tjáð Jóhönnu að sú meginregla ríkti í ríkisstjórnarsamstarfi að ráðherrar yrðu að styðja fjárlagafrv. og að á það mundi reyna við atkvæðagreiðslu um frv. á þingi en hins vegar væri æskilegt að það lægi fyrir þegar frv. væri lagt fram. ,,Við fórum yfir sjónarmið okkar í málinu en fundurinn breytti í sjálfu sér engu,`` sagði Jóhanna Sigurðardóttir.`` Síðan segir hæstv. forsrh. ,,Ég tel að það muni skýrast innan Alþfl., því þetta mál hlýtur hann að klára á sínum vettvangi.`` Nú er það svo að í þessu frv. eru engar húsaleigubætur og það er komin 2. umr. og það er búið að fjalla um flestalla útgjaldaliði fjárlaganna. Það er engar húsaleigubætur hér að sjá og það væri fróðlegt að vita hvort ýmsir þættir heilbrigðis- og félagsmála væru orðnir þannig að hæstv. félmrh. gæti sætt sig við þá, hvort þetta mál er orðið þannig að ríkisstjórnin stendur öll að því. Það er fleira sem kom upp í þessu sjónarspili í haust. Hæstv. utanrrh. vildi skera niður nokkra milljarða í viðbót, eina fimm ef ég man rétt. En árangur hæstv. utanrrh. í því efni að fá aukinn niðurskurð birtist í tillögum um hækkanir til utanrrh. til að starfsmenn hans þar geti flutt búferlum. Það er árangur utanrrn. í niðurskurðinum. Samstarf innan ríkisstjórnarinnar um þetta mál er náttúrlega hreinn farsi og það er auðvitað tækifæri fyrir hæstv. ráðherra að gera hreint fyrir sínum dyrum a.m.k. áður en kemur til atkvæðagreiðslu í 2. umr. um málið. Hvort þessi hringavitleysa stendur enn, hvort það á að bjóða þjóðinni upp á það að ráðherrar deili, taki svona rispur öðru hvoru, einu sinni í mánuði, um þetta mál og ætlist svo til að þjóðin gleymi því þar á milli. Ég sagði áðan að það ætti að vera frumskilyrði í allri þessari fjárlagavinnu að kanna það sem best hvaða fjárveitingar ríkisvaldsins gætu orðið til þess að auka atvinnu og umsvif í landinu. Örðuvísi næst aldrei vit í þessi mál. En því miður, þau vinnubrögð sem meiri hluti fjárln. hefur haft forgöngu um miða alls ekki að þessu. Þetta hefur ekki verið haft að leiðarljósi. Það var nú líka svo að það voru ýmsar trúarsetningar samþykktar á síðasta ári, þegar síðustu fjárlög voru samþykkt. Ýmsar, það sem ég hef kallað vitleysur, ýmis einkavæðingartrúarbrögð og það tekur langan tíma að vinna sig út úr þessu rugli. Það eru að vísu gleðileg merki um það í þessu frv. að hæstv. ráðherrar og hv. stjórnarliðar hafa vitkast í afmörkuðum málum. Það er t.d. hætt við það að láta litlu flugfélögin borga veðurfréttir. Það er góðra gjalda vert. Það er rétt að geta þess sem jákvætt er í þessu. Og hætt er við að selja Þvottahús Ríkisspítalanna. En það var ekki hætt við það fyrr en búið var að borga verkfræðistofu úti í bæ stórfé fyrir að taka saman skýrslu um hluti sem allir vissu, voru búnir að segja hér margsinnis í umræðum á Alþingi. Skýrslan gerði ekkert annað en staðfesta það sem sagt hafði verið um málið. En það er haldið áfram og svokölluð einkavæðingarnefnd fer hér hamförum og hefur sjálfsagt nokkuð fyrir snúð sinn að kanna og skoða hvort það megi ekki selja hitt og þetta sem engin samstaða er um að selja. Ég get komið nánar að því þegar tekjuhlið fjárlaga verður rædd. Hún verður rædd við 3. umr. þannig að ég þarf ekki að eyða tíma í það núna. En enn þá er verið að áætla 500 millj. kr. tekjur af sölu ríkiseigna sem tókst með harmkvæmum að selja fyrir 100 millj. á þessu ári og síðan er kostað stórfé til að kanna og skoða hvort þetta sé mögulegt. Ég mun ekki heldur hafa mörg orð að þessu sinni um skattamálin eða hið stóralvarlega mál sem hér er í uppsiglingu og hv. stjórnarliðar samþykktu fyrir ári síðan, að leggja virðisaukaskatt á flugfargjöld og ferðaþjónustu. Ég get látið nægja, með leyfi forseta, að vitna hér bara í tvö erindi sem ég var að sækja í pósthólfið mitt núna fyrir klukkutíma síðan. Þau eru ein af tugum sem við hv. þm. fáum um þetta mál. Hér er fréttabréf frá Sambandi veitinga- og gistihúsaeigenda þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Auk þess að mótmæla þeirri óskiljanlegu pólitísku ákvörðun að leggja virðisaukaksatt á þessa þætti ferðaþjónustu á samdráttartímum, þá er fyrirkomulaginu mótmælt. Það er skoðun ferðaþjónustunnar að verið sé að búa til kerfi sem er flóknara en áður var. Það stórskekki samkeppnisstöðu á markaðinum og það bjóði upp á mun meira skattsvindl en verið hefur. Allt þetta stingur átakanlega í stúf við upphaflega stefnu ríkisstjórnarinnar og alla heilbrigða skynsemi.`` Hér er erindi frá ferðaskrifstofu á Austurlandi sem er mjög stór í innflutningi erlendra ferðamanna og aflar mjög mikils gjaldeyris fyrir þetta þjóðarbú. Ég get svona til að spara tímann bara lesið fyrirsagnirnar á þessari ítarlegu skýrslu sem er mjög góð um þetta mál og þar segir: ,,Afleiðingar þessarar skattlagningar verða eftirfarandi: Ferðum fækkar og tímabilið styttist, vinna flyst úr landinu og viðbrögðin verða að draga úr markaðssókn. Landsbyggðin tapar mest, ferðir munu styttast og farþegum fækka og gjaldeyrir tapast og það endar með því að gjaldþrot vofi fyrir mörgum fyrirtækjum sem eru að brjótast á þessum víðtæka markaði.`` Síðan segir: ,,Ísland er nú þegar afar dýrt land.`` Ég vil minna á þetta við þessa umræðu þó að sjálfsögðu verði fjallað um tekjuhliðina við 3. umr. fjárlaga sem verður væntanlega innan tíðar. Hv. 1. þm. Norurðl. e. flutti hér ítarlega ræðu um frv. fyrr í dag og ég ætla ekki að endurtaka það sem hann sagði. Ég vil samt aðeins koma nánar að málaflokknum landbúnaðarmál í þessu frv. Það er svo að landbrn. þurfti að þola mjög mikinn niðurskurð á fjárlögum yfirstandandi árs. Það var auðvitað vegna búvörusamninga og minni framleiðslu af þeim sökum, en það er svo merkilegt að það er eins og það þyki aldrei nóg að gert. Landbrn. býr núna við mestan niðurskurð allra ráðuneyta  Það var mjög athyglisvert og alveg dæmi um kokhreysti hv. varaformanns og hv. formanns fjárln. að hv. varaformaður nefndarinnar lýsti því yfir hátíðlega úr ræðustól áðan að það hefur komið fram í nefndinni vilji til að efla héraðsbúnaðarsamböndin. Hvernig skyldi sá vilji hafa komið fram? Hér stendur í brtt. nr. 29 við liðinn Héraðsbúnaðarsambönd. Fyrir 40,1 millj. kemur 39,5 millj. Þetta er mjög merkileg aðferð við að efla héraðsbúnaðarsamböndin. Að vísu er ekki um mikinn niðurskurð að ræða, en hér er ekki allt sem sýnist. Hér voru lífeyrisskuldbindingar ráðunauta. Búnaðarfélagi Íslands og héraðsbúnaðarsamböndunum er gert í raun að skera niður fyrir þessum lífeyrisskuldbindingum, þó þær séu teknar út og gerðar að sérlið. Síðan fékk meiri hlutinn samviskubit og taldi að þeir mundu fá bágt fyrir hjá héraðsbúnaðarsamböndunum þegar þeir kæmu út í héruðin og fundu það snjallræði að taka 2 millj. af Búanaðarfélagi Íslands og bæta við héraðsbúnaðarsamböndin án þess að það væri nokkur umræða um það. Og mér blöskrar náttúrlega alveg sá málflutningur þegar hv. 1. þm. Vesturl. kemur svo hér upp og segir að það hafi komið sá vilji hér fram að efla héraðsbúnaðarsamböndin.

Ég er búin að taka hann upp.

Enda þarf ég ekki að eyða lengri tíma í þetta því að hv. 3. þm. Austurl. segist vera búinn að taka hann í gegn og ég vildi bara taka hann svolítið betur í gegn, en  Hins vegar ætla ég næst að koma að jarðræktarlögum, þar sem er ekki króna til þess að greiða framlög vegna jarðræktarlaga og þá skuld sem þar stendur. Það er að vísu alveg rétt að samkvæmt lögum eða lagaákvæði sem samþykkt var hér á síðasta ári, er óheimilt að greiða jarðræktarframlög nema til þess sé heimild eða fé á fjárlögum. En mér er spurn og við því hef ég ekki fengið svar í fjárln., hvaða tilgangur er í því að fara að safna upp þessum skuldahala? Því það kemur alveg ótvírætt fram í bréfi m.a. frá landbrn. að jarðræktarlögin eru í gildi og eftir þeim er náttúrlega að sjálfsögðu unnið meðan þeim er ekki breytt. Þannig að þessi upphæð, 70,9 millj. kr., er skuld ríkisins við þá sem hafa staðið í framkvæmdum. Nú heyrir maður stundum rök í því að verið er að hártoga nafnið jarðræktarframkvæmdir og það er náttúrlega hártogað af mönnum sem aldrei hafa stigið á græna torfu og vita ekkert hvað um er að ræða í landbúnaðinum. Menn virðast halda að þó að niðurskurður sé í landbúnaði og minnkun framleiðslu þá sé hægt að hætta að rækta tún. Auðvitað verður að halda fóðurframleiðslunni eins góðri og mögulegt er til þess að fá góðar afurðir, en þetta virðast menn ekki skilja og telja að það sé hægt að strika þetta allt saman út bara á einu bretti. Það verður þá a.m.k að breyta lögunum og menn verða þá að standa frammi fyrir því. En þessar aðfarir finnst mér alveg forkostulegar. Það verð ég þó að segja. Svo er það auðvitað miklu fleira sem þarna er styrkhæft. Það eru gróðurhús og geymslur, vatnsveitur, grænmetisgeymslur o.fl. Það skiptir t.d. miklu máli fyrir þann sem ræktar grænmeti eða kartöflur, eins og t.d. hv. 3. þm. Austurl., að geta geymt þær almennilega svo að þær séu almennileg vara. En sá skilningur virðist ekki komast inn í höfuðið á hv. meiri hluta fjárln. Ég vil líka nefna málefni Landgræðslu Íslands. Það eru núna mjög stór og alvarleg verkefni sem blasa við Landgræðslunni. Hér kom mjög vel rökstutt erindi úr Vestur-Skaftafellssýslu um það alvarlega ástand sem þar er, þar sem Eldhraunið er að blása upp og mjög alvarleg gróðureyðing er yfirvofandi. Morgunblaðið skrifar m.a. forustugrein í morgun um það alvarlega ástand sem þar er og hvetur til bjögunaraðgerða. Þessum málum var bara umsvifalaust vísað yfir á Landgræðsluna án þess að hún fengi nokkurt fjármagn til að sinna þeim aukalega. Þannig að ég vil minna á, þó að Landgræðslan búi við svipaðar fjárveitingar eins og árið áður, að einmitt þetta starf, landgræðslustarfið, gæti orðið til þess að auka eitthvað atvinnu í landinu, að gera átak í því og áreiðanlega gætu skilað sér til baka eitthvað af þeim fjárveitingum sem gengu til þeirra mála. En það er einmitt það sem er að, ýmsar fjárveitingar eru þannig vaxnar að þær auka atvinnu og skila tekjum til baka til ríkissjóðs. En ég hef ekki orðið var við nokkurn vilja til þess að skoða þessi mál. Ég minntist á að það hefði komið ítarlegt álit frá landbn. um þetta mál, um landbúnaðarmálin. Þar er m.a. talað um málefni loðdýraræktarinnar, að þar standi út af að veita stuðning sem var veittur á fjárlögum á síðasta ári vegna fóðurframleiðslu í loðdýrarækt og hér stendur: Þess vegna leggur nefndin til að hliðstæð fjárveiting verði á fjárlögum ársins 1994, en þetta voru 34 millj. kr. Hér er einnig drepið á þau mál sem ég hef verið að ræða og það bregður nú svo við að þetta er samhljóða álit landbn. Hér rita að vísu tveir fjárlaganefndarmenn undir með fyrirvara og fyrirvarinn var í því fólginn að það átti eftir að taka málið fyrir í fjárln., það var upplýst á fundum í fjárln. Að öðru leyti er álitið samhljóða og hér skrifa undir það Egill Jónsson formaður og þeir hv. þm. Gísli Einarsson, Guðni Ágústsson, Ragnar Arnalds, Eggert Haukdal og Jóhannes Geir Sigurgeirsson, allir án fyrirvara. Þetta er álit þessara hv. þm. og Árna M. Mathiesens og Einars K. Guðfinnssonar með fyrirvara, sem ég hef skýrt frá. Fyrirvarinn var í því fólginn að þeir ættu eftir að fjalla um þessi mál nánar. Ég lagði þá fyrirspurn fyrir hæstv. félmrh. í upphafi hvort hann sem ráðherra styddi þetta frv. Ég undirstrika þá spurningu. En það eru fleiri sem hafa verið með æfingar í kringum þetta frv. Í frv. voru tillögur um að leggja niður sýslumannsembætti hingað og þangað á landinu sem voru ekki með miklum rökstuðningi. Hér hafa hv. stjórnarliðar keppst við baki brotnu að lýsa því yfir að það væri ekki meiri hluti fyrir þessum tillögum. En tillögurnar standa enn hér við 2. umr. málsins og mér er nú spurn: Er von á því að þessar tillögur verði dregnar til baka eða er von á því að atkvæðagreiðsla gangi fram án þess að tillögurnar verði dregnar til baka? Ég veit ekki betur en hv. stjórnarliðar hafi meira að segja verið að flytja hér þingmál sem ganga í þveröfuga átt við þessi ákvæði um sýslumennina og það er bara að æra óstöðugan að rekja öll þau atriði sem búið er að breyta í sambandi við þetta frv. Ég ætla ekki að endurtaka það. Ég vil minnast á eitt atriði varðandi sjútvrn. sem hefur reyndar komið fram í dag í ræðu, að mig minnir, hv. 6. þm. Vestf. Það er varðandi Hafrannsóknastofnun og þær seiðarannsóknir sem þar hafa farið fram. Mér finnst alveg dæmalaust að ríkisvaldið og reyndar LÍÚ í sameiningu skuli ekki klára sig af þessu verkefni upp á rúmlega einn tug milljóna króna. Að stefna verkefninu í hættu fyrir 26 millj. kr., sem er heildarkostnaðurinn, það finnst mér alveg dæmalaust, þar sem útgerðarmenn hafa verið starfandi í þessu verkefni á móti ríkisvaldinu að það skuli ekki vera leiðir til þess að klára það. Fulltrúar Hafrannsóknastofnunar komu á fund fjárln. og lögðu mikla áherslu á þessar rannsóknir, sem væru afar þýðingarmiklar í sambandi við ráðgjöfina varðandi þorskinn. Ég veit ekki hvaða mál er í raun þýðingarmeira heldur en þetta hafrannsóknarstofnunarmál. Að það skulu ekki vera möguleikar á því að leysa þetta mál finnst mér ekki vera góður vitnisburður um þau forgangsmál sem fyrir hendi eru í hv. fjárln. Ég vil aðeins koma að málum Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga sem fær nú ríkisframlag í staðinn fyrir landsútsvarið. Málefni Jöfnunarsjóðsins eru í nokkurri óvissu. Í félmn. er frv. um tekjustofna sveitarfélaga og frambúðartekjustofna í stað aðstöðugjaldsins sem lagt var niður. Það er auðvitað alveg nauðsynlegt að vita hvernig Jöfnunarsjóðurinn kemur inn í þau mál, tekjustofnamál sveitarfélaga, með hvaða hætti hann vinnur eftir að það frv. tekur gildi, ef það verður samþykkt hér á Alþingi. Það er ekki sýnt hvernig þær upphæðir sem veittar eru til Jöfnunarsjóðsins í frv., sem eru hans lögbundnu framlög, endast til þeirra verkefna sem hann á að sinna. Hér kom skyndilega upp við 3. umr. fjáraukalaga aukafjárveiting upp á litlar 250 millj. til Jöfnunarsjóðsins, sem er staðhæft að eigi ekki að endurtaka sig á næsta ári, út á einhverja samninga við sveitarfélögin sem hv. þm. hafa ekki séð enn þá. Ég vil minna á þetta og minna á það við þessa umræðu að auðvitað er alveg nauðsynlegt að fá niðurstöðu í máli Jöfnunarsjóðsins sem allra fyrst og fá einhverja hugmynd um það hvernig breyttar reglur eiga að vera og breytt er löggjöf um sjóðinn, sem er boðað að séu í vinnslu. Í húsnæðismálum er gert ráð fyrir að Húsnæðisstofnun skeri niður starfsemi sína um 24 millj. kr. Það má segja að það sé ekki há upphæð miðað við þau umsvif sem eru í þeirri stofnun. Eigi að síður má þó ekki gleyma því að á stofnunina eru að hlaðast verkefni, og hef ég þær upplýsingar úr stofnuninni, vegna vanskila á húsnæðislánum og ráðgjafarstarfsemi varðandi vanskila á lánum. Og ég vil minna á þetta. Þetta er einn veigamesti þátturinn í því slaka efnahagsástandi sem er hjá almenningi í landinu. Það eru húsnæðislánin og hvernig gengur að standa straum af þeim. Skuldir einstaklinga hafa farið hraðvaxandi og það eru gríðarlegar upphæðir sem skuldir fjölskyldnanna í landinu eru orðnar og þess sér stað einmitt í Húsnæðisstofnun. Fólk kemur þangað með sín vandræði og er að reyna að grynna á sínum málum, reyna að fá ráðgöf, fá einhverja möguleika hvernig það getur staðið við sínar skuldbindingar og það má ekki þjarma svo að stofnuninni að hún sé ófær um að sinna þessu verkefni. Ég vil vara við því. Hv. formaður fjárln. vitnaði hér í innansveitarkróníku þar sem hann varaði við því að ræða mikið um tittlingaskít. Ég bið afsökunar á orðbragðinu, en þetta er úr bókmenntum. Ég veit ekki hvað hann kallar smámuni í þessu efni, en það eru nokkur atriði sem mér finnst undarlegt hvernig afgreiðslu fá. Ég ætla ekki að nefna mörg. Mér finnst t.d. alveg óskiljanlegt að ár eftir ár sé ekki hægt að leysa málefni Menntaskólans á Ísafirði með því að koma upp skíðabraut við skólann  Mér finnst alveg óskiljanlegt að það skuli ekki vera hægt að sérmerkja framlag til ferðamálasamtaka Íslands, að þessum ferðamálasamtökum skuli ekki treyst fyrir því að skipta fjárveitingu milli sinna aðildarfélaga. Að það skuli vera sett inn í Ferðamálaráð og þessir aðilar utan af landi þurfi að standa í stórstyrjöld og daglöngum fundum til að fá viðurkenningu á því í Ferðamálaráði að þessir peningar eigi að fara út á land. Ég held að hér sé verið að gera einfaldan hlut flókinn og það er skrýtið að landsbyggðinni skuli ekki vera treyst til að fara með sín mál, þetta þurfi að vera inni í einhverju Ferðamálaráði hér sem hefur næg verkefni á öðrum sviðum. Þá kem ég að máli sem hefur valdið nokkrum átökum í nefndinni en það var varðandi skiptingu stofnkostnaðar. Ég kem þá inn á vinnubrögð nefndarinnar í leiðinni. Skipting stofnkostnaðar hefur farið fram með þeim hætti að komið hafa tillögur frá ráðuneytum, undirnefndir hafa farið yfir þær, síðan hafa þeirra tillögur verið sendar til þingmannahópanna þar sem þingmannahóparnir hafa haft leyfi til þess, ég segi leyfi, og það er hefð að það hafa verið teknar til greina þeirra ábendingar um áherslur í verkefnum. Þetta hefur verið regla hér síðan ég man eftir og lengur áreiðanlega. En það eru til undantekningar og þær undantekningar voru fyrir tveimur árum þar sem tillaga okkar þingmanna Austurl. var ekki tekin til greina um skiptingu í heilbrigðismálum, þar sem við lögðum til að lítil upphæð væri lögð fram til þess að gera samning um verk á Höfn í Hornafirði.

Ekki allir.

Ekki allir nei, það er rétt. Og það er kannski mergurinn málsins. Nú gerðum við tillögu um það fjórir þingmenn og einn var því andvígur, hv. 5. þm. Austurl., að taka 1 millj. af framlagi til Hafnar í Hornafirði og 1 millj. af framlagi til Eskifjarðar og leggja það fé í undirbúning verks á Fáskrúðsfirði, hjúkrunarheimilis þar. Þetta erindi okkar var afgreitt með þeim hætti í nefndinni að við erum nauðbeygðir að flytja brtt. um málið. Erindinu var hafnað af meiri hluta nefndarinnar og við flytjum um það brtt. að þarna verði teknar inn 2 millj. til viðbótar við þennan lið þar sem fordæmin eru auðvitað fyrir hendi, þar sem framhaldsskólaliðurinn var aukinn, ramminn um 35 millj. kr., vegna þess að hann sprengdi utan af sér þau verkefni sem þar var um að ræða og við leggjum til í brtt. að þetta verkefni verði tekið inn. Það var fjárveiting í það í fyrra til hönnunar og undirbúnings. Það er forgangsverkefni hjá sveitarstjórninni á staðnum að ráðast í þetta og til þess að geta unnið að málinu áfram verður að hafa fjárveitingu að baki þó að hún sé ekki stór. Ég trúi ekki að það sé ekki hægt að leysa þetta mál. Og ég trúi því satt að segja ekki að ef þessi tillaga yrði dregin til baka til 3. umr., að nefndin taki ekki málið aftur til umræðu og skoði þetta. Ég vil trúa því að þarna hafi verið um augnabliksmisskilning að ræða, þó að sá misskilningur sé ansi harkalegur, því það var harkalega tekist á um þetta í nefndinni og ég skil ekki þessi vinnubrögð gagnvart þingmannahópnum. Það snertir þá kannski það sem ég ætlaði að enda á að ræða hér, vinnubrögð meiri hluta fjárln. Það þarf auðvitað að setjast yfir þessi vinnubrögð og hv. formaður fjárln. hefur haft orð um það að við munum fara í þá vinnu eftir áramótin. Og það er nauðsynlegt að gera það vegna þess að ég viðurkenni auðvitað að í fjárlögum felst pólitísk stefnumörkun ríkisstjórnar hverju sinni. Ég geri ekki kröfu til þess að blanda mér í hana, ekki pólitíska stefnumörkun þessarar ríkisstjórnar. Það er langt frá því að mig langi til þess að fara inn í slíkan ormagarð sem þar er. Hins vegar geri ég kröfu til þess að í vinnu í fjárln. sé minni hlutinn tekinn jafngildur á þann hátt að það sé ekki haft þannig að minni hlutinn sé í viðtölum vikurnar út við hina og þessa aðila sem koma til nefndarinnar. Svo þegar þessi viðtöl eru búin, þá eru einstakir þættir teknir fyrir í undirnefndum eins og stofnkostnaðarliðir, safnliðir ýmiss konar, en síðan lokar meiri hlutinn að sér og situr sólarhringana út og þar urra þeir hver á annan og skipta herfanginu. Síðan er kallað á minni hlutann þegar allir eru búnir að fá sitt og okkur er tilkynnt hvernig þessar afgreiðslur eru og það er ekki óalgengt, var a.m.k. ekki óalgengt í fyrra og ekki óalgengt núna, að heyra eitthvað á þá leið að þetta sé ákvörðun þegar er spurt. Ég geri kröfur til þess, þegar ég tala við aðila utan úr þjóðfélaginu, að vita sem best á hvaða forsendum þeirra kröfum og þeirra beiðnum hefur verið rutt út af borðinu. Og ég geri líka kröfur til þess að vita á hvaða forsendum beiðnir eru samþykktar, en mér finnst mikið á það skorta. Mér er ekki ljúft að fara með þetta í ræðustól á Alþingi því auðvitað er þetta hlutur sem við þurfum að gera upp í nefndinni, en því miður hafa þessi mál verið með þeim hætti að ég er nauðbeygður til þess. Ég vil ljúka þessu með því að leggja áherslu á það að fjárlagavinnan á að vera þannig og stefna ríkisvaldsins á að vera sú að leggja sitt af mörkum til að ýta undir bjartsýni í þjóðfélaginu og trú á það að það sé þess vert að ráðast í framkvæmdir og koma hjólum atvinnulífsins til að snúast. Ég tel að það þurfi að styðja hvers konar rannsókna- og ekki síst markaðsstarfsemi sem eru undirstöðuatriðin í því að byggja atvinnulífið upp á nýtt. Mér finnst líka stefnumörkun skorta í þetta frv. Ég held að hallarekstri ríkissjóðs verði ekki snúið við nema með aukinni tekjuöflun. Ég er ekki þar með að segja að það eigi að leggja aukna skatta á almenning í landinu, sú aukna tekjuöflun kemur ekki nema atvinna aukist í þjóðfélaginu og það er þaðan sem þeir auknu fjármunir eiga að koma.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jón Kristjánsson gerði grein fyrir tillögu er hann flytur ásamt þremur öðrum þingmönnum á Austurlandi um að veita 2 millj. kr. til byggingar hjúkrunarheimilis á Fáskrúðsfirði. Hér er um mjög óábyrga sýndartillögu að ræða. Það liggur ekki fyrir samningur um þessa byggingu. Mikilvægast af öllu núna er að undirbúa slíkan samning. Hv. þm. Jón Kristjánsson sagði að hér væri um misskilning að ræða. Aldeilis ekki. Ég er andvígur þessari tillögu af því að ég get ekki fellt mig við að bjóða fólki á Stöðvarfirði og Fáskrúðsfirði önnur kjör um byggingu hjúkrunarheimilis en gerist í öðrum sveitarfélögum. Vísa ég þá til sveitarfélaganna á Höfn og Eskifirði sem búa núna við alveg nýtt fyrirkomulag í sambandi við uppbyggingu sinna mannvirkja, heilsugæslustöðvar og hjúkrunarheimilis, er byggist á skuldbindandi greiðslusamningi í stað grunnastefnunnar er hann stóð fyrir hér á árum áður.

Herra forseti. Þessi fjárveiting er einfaldlega til þess að heimamenn hafi eitthvað á bak við sig til að gera samning um verkið. Svo einfalt er það mál. Ef fjárveiting fellur niður til þessa verkefnis þá draga heimamenn auðvitað sínar ályktanir af því.

Hv. þm. Jón Kristjánsson stóð að því að gera tillögu til fjárln. um það að brjóta skuldbindandi greiðslusamninga á Höfn og á Eskifirði til þess að veita 2 millj. til Fáskrúðsfjarðar og byggingu hjúkrunarheimilis þar. Það er mjög alvarlegt að brjóta slíka samninga og þar með að reyna að leiða aftur inn í kjördæmið grunnastefnuna sem gerði ekkert annað en að safna skuldum, hlaða skuldum á sveitarfélögin eins og á Eskifirði, 24 millj. kr. skuld á Eskifirði á hjúkrunarheimilið þar, tæprar 10 millj. kr. skuld á Vopnafirði. Ég tek ekki þátt í að endurtaka slíkt. Ég vil að Fáskrúðsfirðingar og Stöðfirðingar, sem einnig standa að þessu framtaki, fái að búa við sömu kjör og við bjóðum öðrum sveitarfélögum á Austurlandi við uppbyggingu sinna mannvirkja á heilbrigðissviði. Þetta er óábyrg sýndartillaga, ekki annað en ávísun á Fáskrúðsfjörð og Stöðvarfjörð til þess að safna skuldum á meðan ekki er samningur gerður.

Herra forseti. Mér finnst samningar orðnir mjög nákvæmir ef verið er að eyðileggja skuldbindandi greiðslusamninga um verk sem á að taka hvorki meira né minna en fimm ár með því að flytja úr því eina millj. kr. Það finnst mér með ólíkindum. Ég heyri á hv. 5. þm. Austurl. að hann er ekki tilbúinn að ræða þetta mál aftur í hv. fjárln. Hann segir einfaldlega: Ég tek ekki þátt í þessu. Og þá er það ljóst.

Virðulegi forseti. Hv. 2. þm. Austurl. gerði athugasemd við það að ekki væri í brtt. fjárln. gert ráð fyrir sérstökum fjárlagalið til ferðamálasamtaka landshluta. Vegna þessa er rétt að taka fram að fyrir þetta ár var veitt og gert ráð fyrir því að veita 5 millj. kr. til að skipta upp á milli ferðamálasamtakanna. Ástæðan fyrir því að þetta er inni á liðnum hjá Ferðamálaráði er að meiri hluti fjárln. telur eðlilegt að Ferðamálaráð skipti þessu, sérstaklega vegna þess að það er ekki nógu fast form á skipulagi ferðamálasamtakanna í sumum kjördæmum og þess vegna er langeðlilegast að Ferðamálaráð hafi með þessa skiptingu að gera. Hins vegar tek ég undir það með hv. þm. að það er afar mikilvægt að Ferðamálaráð víki sér ekki á nokkurn hátt undan því að skipta þessum fjármunum eins og til er stofnað.

Herra forseti. Það er alveg ljóst að Ferðmálaráð hefur reynt á undanförnum árum að víkja sér undan því að skipta þessum fjármunum og þess vegna þarf að sérgreina þá á ferðamálasamtök landshlutanna. Þessi samtök eru landssamtök og ég hlusta ekki á þau rök að það sé laust form í einhverjum kjördæmum. Ætli það séu ekki einhver losaraleg aðildarfélög í einhverjum kjördæmum einhvers staðar hjá landssamtökum sem fá fjárveitingu? Mér finnst þessi rök náttúrlega algjörlega út í hött. Það þarf að sérgreina þetta fé vegna reynslunnar.

Virðulegi forseti. Ég vil af þessu tilefni taka það fram að ferðamálasamtök landshlutanna hafa fengið þessa fjármuni í ár. Það er aðalatriði málsins. Hins vegar hvort það eru skiptar skoðanir um hvernig eigi að skipta þessum fjármunum innan Ferðamálaráðsins, það verður náttúrlega að leyfa þessu fólki að hafa mismunandi meiningar um þessa hluti. En aðalatriðið er að ferðamálasamtökum landshluta sé tryggt þetta fjármagn. Í mínum huga skiptir það öllu máli en ekki formið.

Herra forseti. Það er rétt að ferðamálasamtökin fengu þetta fjármagn. Hins vegar var það eftir harða baráttu. Í þeim viðræðum sem við höfum átt, a.m.k. minnihlutamennirnir, við forráðamenn þessara samtaka kemur fram sá skilningur Ferðamálaráðs Íslands að hækkun fjárveitinga sé til að borga gengismun, en ekki til þess að greiða þessar fjárveitingar. Það þarf því að ganga tryggilega frá þessum málum frá okkar hendi.

Virðulegi forseti. Í tilefni orðaskipta sem fóru fram um hjúkrunarheimilið á Fáskrúðsfirði vil ég lýsa því yfir að sú stefnumörkun sem unnið hefur verið eftir, að gera samninga við heimamenn áður en verk er hafið, um framkvæmdatíma, verklok og greiðslutilhögun, er mjög skynsamleg. Ég hygg hins vegar að þingheimur og þar með hv. þm. Austurlands séu sammála um það, og ég er það líka, að næsta stórverkefni á sviði öldrunarmála á Austfjörðum sé Fáskrúðsfjörður. Til að taka af öll tvímæli og ná sátt um þau markmið vil ég lýsa því yfir að ég mun beita mér fyrir því strax á næsta ári að gera samning við heimamenn um verkið og einnig beita mér fyrir því í samráði við hv. fjárln. að tryggja nauðsynlegt fjármagn til þess, þannig að framkvæmdir geti hafist á árinu 1995.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. heilbrrh. þessa viljayfirlýsingu, ég tel hana innlegg í málið. Hins vegar vil ég undirstrika það að slík samningagerð, án þess að verkið sé merkt inn í fjárlög, er náttúrlega mjög hæpin. Ég vil því auðvitað gera þá kröfu að fjárln. ræði þetta mál milli 2. og 3. umr. Ég vil fara fram á það og er þá tilbúinn, ef fjárln. vill ræða málið milli 2. og 3. umr., og ég veit að hv. þingmenn Austurl. eru tilbúnir til þess, að draga þá brtt. til baka til 3. umr.

Virðulegi forseti. Ég hef út af fyrir sig ekki miklu við þetta að bæta. Ég vil hins vegar árétta það að ég sé ekki þessa brýnu nauðsyn á því að eyrnamerktar séu 2 millj. til þessa verks, þannig að unnt sé að gera þennan rammasamning um verkið við heimamenn. Ég hygg að vilji þingheims ætti að liggja nokkuð skýr fyrir. Ég minnist þess sem sveitarstjórnarmaður hér á árum áður þegar hv. Alþingi eyrnamerkti verk með þessum hætti, með tíu þúsund köllum og fimm þúsund köllum. Ég ætla að vona sú tíð renni aldrei upp aftur í hv. Alþingi.

Herra forseti. Mín beiðni um að fjárln. ræði málið byggist auðvitað á því að fjárln. hefur fjárlagavaldið og vilji þingsins í þessum efnum liggur ekki fyrir fyrr en greitt er atkvæði um þá brtt. sem hér er um að ræða.

Herra forseti. Vegna ræðu hv. 2. þm. Austurl. og í framhaldi af yfirlýsingu hæstv. heilbrrh. varðandi hjúkrunarheimilið á Fáskrúðsfirði, vil ég taka fram að ég mun beita mér fyrir að yfirlýsing hæstv. heilbrrh. verði tekin á dagskrá á fundi fjárln. milli 2. og 3. umr.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. formanni fjárln. fyrir hans viðbrögð í þessu máli og hæstv. heilbrrh. Ég tel að það sé vilji til þess að leysa þetta mál sem hér er um að ræða og ég mun þá beita mér fyrir því að þessi brtt. komi ekki til atkvæða við 2. umr.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jón Kristjánsson beindi til mín þeirri fyrirspurn hver væri afstaða mín til fjárlaganna og vitnaði þar til fyrirvara sem fram komu hjá mér í septembermánuði. Eins og hv. þm. veit þá hefur fjárlagafrv. í veigamiklum atriðum tekið breytingu, m.a. varðandi þá þætti sem ég var í mikilli andstöðu við og það breytir auðvitað miklu. Að öðru leyti mun mín afstaða koma fram við afgreiðslu fjárlaga líkt og hjá öðrum þingmönnum og ég vona að hv. þm. hafi þolinmæði til að bíða eftir því.

Herra forseti. Ég þarf í rauninni ekkert að ræða þetta mál meira. Það hefur komið fram hér að hæstv. félmrh. treystir sér ekki til að svara því játandi hvort hún styður fjárlagafrv. Það eru náttúrlega ekkert komnar inn í þetta frv. neinar húsaleigubætur til dæmis. En ég þarf í rauninni ekkert að ræða þetta mál frekar við hæstv. félmrh., hennar afstaða kemur fram í atkvæðagreiðslu og hún verður spennandi.

Eins og hv. þm. veit þá stóð aldrei annað til en framkvæmdin á húsaleigubótunum tæki ekki gildi fyrr en 1. jan. 1995 þannig að það er auðvitað ástæða þess að þær eru ekki í þessu fjárlagafrv. En ég vona að hv. þm. haldi svefni yfir því að geta beðið eftir því að mín afstaða til fjárlaganna komi fram. Ég mun alveg halda svefni yfir því hvernig hann mun greiða atkvæði þannig að ég vona að það sé líkt og með komið.

Herra forseti. Mér er alveg ljóst að það er ekkert spennandi hvernig ég greiði atkvæði, því ég get náttúrlega alveg sagt það hér. Ég mun sitja hjá við þetta frv. og enga ábyrgð taka á því, enda er ég óbreyttur þingmaður. En hæstv. félmrh. er ráðherra og það er miklu meira spennandi, sérstaklega ef hæstv. ráðherra er á móti fjárlagafrv. sem ríkisstjórn sem hún á sjálf sæti í leggur fram. Það er það sem er spennandi í málinu. 

Virðulegi forseti. Út af þeim orðum sem féllu af vörum hv. 2. þm. Austurl. um þá tillögu sem ég er hér flm. að og með tilliti til þeirrar yfirlýsingar sem hefur komið fram hjá hæstv. heilbrrh., þá er hún ekki í samræmi við þá umræðu sem hefur farið fram í Sjálfstfl. um þessa niðurstöðu til sátta og er þess vegna ófullnægjandi fyrir mig að ganga að með þeim hætti sem hún liggur nú fyrir.

Virðulegi forseti. Það frv. til fjárlaga sem hér er til 2. umr. undirstrikar auðvitað það að stefna núv. ríkisstjórnar í ríkisfjármálunum hefur beðið algert skipbrot. Það kom fram í Reykjavíkurbréfi Morgunblaðsins um mitt ár 1991 þegar þessi ríkisstjórn hafði nýlega tekið til starfa að hún yrði ekki eins og aðrar ríkisstjórnir sem fyrr hefðu setið að því leyti til að hún væri ekki afgreiðsluríkisstjórn heldur fyrst og fremst ríkisstjórn sem ætlaði að taka á þessum grundvallaratriðum, m.a. því að snúa þeim vandamálum sem við væri að glíma í ríkisfjármálunum og skila hallalausum fjárlögum innan þriggja ára. Nú eru þrjú ár liðin af starfstíma þessarar ríkisstjórnar og staðan er sú að --- hér eru haldnir fundir í hliðarherbergjum og það er sjálfsagt það fjaðrafok sem var áðan um stefnu Sjálfstfl. í málefnum hjúkrunarheimilisins á Fáskrúðsfirði, en ég vildi gjarnan að hæstv. heilbrrh., ef hann má vera að hér á eftir í umræðunum, hlustaði á mál mitt því að ég hef nokkrar spurningar fram að færa sem snúa að hans málaflokki,  Árið 1993 stefnir í það að fjárlagahallinn muni verða í kringum 14 milljarðar kr. og það fjárlagafrv. sem hér er til 2. umr. gerir ráð fyrir því í raun þó að önnur tala sé skráð í fjárlagafrv. að hallinn verði á bilinu 15--20 milljarðar. Þrjú ár áttu að vera nóg til þess að tryggja hallalaus fjárlög án skattahækkana og var það auðvitað í samræmi við stefnu Sjálfstfl. fyrir alþingiskosningarnar 1991 sem gerði ráð fyrir því að skattar væru lækkaðir. Í landsfundayfirlýsingu Sjálfstfl. frá þeim tíma sem verður að styðjast við þegar menn meta hver var stefna þess flokks í alþingiskosningunum, var gert ráð fyrir því að skattprósentan lækkaði úr rúmum 39% niður í 35%. Þetta var fyrsta atriðið í skattayfirlýsingu Sjálfstfl. frá landsfundinum 1991 um að stefnt væri að því að skattprósenta einstaklinga væri 35%. Alþfl. lofaði í þeim kosningum að hækka skattleysismörkin upp í það sem þau hefðu átt að vera komin eða tæpar 80 þús. kr. Þegar menn hins vegar líta til baka og yfir loforðalista þessara stjórnarflokka sem nú hafa starfað í þrjú ár og berum saman efndirnar og vonir þær sem Morgunblaðið batt við ríkisstjórnina, þá kemur í ljós að skattprósenta sem átti að vera 35% og Sjálfstfl. lofaði er núna komin í 41,29% og mun fara hækkandi á árinu 1994, gangi þær tillögur sem núna liggja fyrir um skattkerfisbreytingar fram. Í raun hefði þessi yfirlýsing og þessi loforð sem Sjálfstfl. gaf kjósendum í kosningunum 1991 þýtt skattalækkun upp á 9.150 millj. kr. En hækkunin er 2.850 millj. bara í tekjuskattinum einum og sér. Barnabætur hafa lækkað um 500 millj. kr. Vaxtabætur hafa lækkað um 500 millj. kr., vextir í húsnæðislánakerfinu hafa hækkað og skattleysismörkin sem Alþfl. lofaði að yrðu hækkuð upp í 80 þús. kr. lækkuðu um síðustu áramót og eru nú komin niður í kringum 57 þús. kr. Þannig hefur þessum stjórnarflokkum tekist í raun og veru að snúa skattkerfinu í landinu á haus, draga úr hvata almennings til að vinna sér inn auknar tekjur vegna þess að við búum orðið nú við 70% jaðarskatt. Með öðrum orðum þýðir þetta það að af hverjum 100 kr. sem einstaklingurinn vinnur sér núna inn þarf hann fyrst að skila 70 kr. til fjmrh. áður en hann fær sínar 30. Til viðbótar þessum skattahækkunum hafa þjónustugjöld á sjúklinga og elli- og örorkulífeyrisþega hækkað. 1.000 millj. kr. lyfjaskattur hefur verið lagður á í tíð þessarar ríkisstjórnar sem felst í því að þátttaka einstaklings í lyfjakostnaði hefur hækkað úr 18% upp í 32%. Kostnaður á þá sem þurfa að sækja sér sérfræðilæknishjálp hefur hækkað um 700 millj. kr. Beinn skattur á þá sem þurfa að heimsækja heilsugæslustöðvar og nýta sér þjónustu þeirra hefur hækkað um 370 millj. kr. Beinn skattur á elli- og örorkulífeyrisþega sem settur var á á árinu 1992 var 280 millj. og þannig mætti lengi halda áfram. En þrátt fyrir þessar auknu skattálögur, sem eru gífurlegar, þá stefnir í það að fjárlagahallinn verði á þessu ári eins og ég sagði áður 14 milljarðar. Það er ekkert í fjárlagafrv. sem getur gefið mönnum vonir um það að hægt verði að standa við þau áform sem núna eru uppi um að fjárlagahallinn verði í kringum 10 milljarðar. Hann mun verða á bilinu milli 15 og 20 milljarðar kr. Hæstv. forsrh. hefur margoft lýst því yfir að frumskilyrði fyrir því að menn gætu lækkað vexti í landinu væri að það drægi úr fjárlagahallanum. Í umræðum um fjáraukalög fyrir dáum dögum síðan sagði hæstv. forsrh. að í tíð fyrri ríkisstjórnar hefðu verið skráðir vextir á ríkisskuldabréf sem verða 6%. Það hefðu verið falskar tölur sem þar voru settar vegna þess að bréfin seldust á allt öðru verði, á bilinu 8--9%. Þetta var hárrétt hjá hæstv. forsrh. Eftirspurnin eftir peningunum var þá svo mikil að raunvextir voru langtum hærri. Nú gorta hæstv. ráðherrar og einstakir alþingismenn af því að menn hafi náð að lækka vextina niður í 5%. Hvernig fara hæstv. ráðherrar að því að finna slíkt út? Jú, með því að skrá 5% vexti á húsbréf og ríkisskuldabréf. En þegar út á markaðinn er komið, þá bregst markaðurinn einfaldlega ekki við með þessum hætti og segir: Þessar tölur sem þarna eru skráðar eru falskar. Þær eru nákvæmlega eins falskar eins og hjá fyrri ríkisstjórn vegna þess að markaðsöflin á markaðnum, lífeyrissjóðirnir, bankakerfið og aðrir slíkir kaupa ekki þessi bréf með þeim vöxtum sem á þau eru skráð heldur á hærri vöxtum og þetta gerist bara á fyrstu dögunum og Alþfl. hefur enn ekki lokið fundaherferðinni þar sem hann er að kynna 5% vextina sem eru ekki 5% vextir lengur heldur langtum, langtum meira. Þannig að því miður, segi ég, vantar allar forsendur. Og það eru forsendur sem hæstv. ríkisstjórn átti að skapa fyrir því að hægt sé að lækka vextina og forsendurnar eru auðvitað þær að það sé hægt að draga úr fjárlagahallanum. Aðilar vinnumarkaðarins sömdu um kjarasamning til langs tíma sem skapar ró á vinnumarkaði. Það voru m.a. forsendur fyrir því að vextir gátu lækkað en það stendur enn upp á ríkisstjórnina að ganga frá þeim forsendum sem hún átti að skapa. Þegar sá hluti ríkisstjórnarinnar sem stóð að fjárlagafrv. lagði fram fjárlagafrv. fyrir árið 1994 þá var gert ráð fyrir því að sparnaður í heilbrigðis- og tryggingamálum yrði 2,4 milljarðar kr. Hvernig átti að ná þessum sparnaði? Í stórum dráttum var áætlað að sparnaðurinn kæmi þannig fram: 1. Hætt yrði rekstri barnaheimila á ríkisreknum sjúkrastofnunum og sveitarfélögum gefinn kostur á að taka við rekstrinum og þannig var áætlað að spara 200 millj. kr. 2. Framlög til áfengismeðferðarstofnana áttu að lækka um 90 millj. kr. 3. Útgjöld vegna lífeyristrygginga átti að lækka um 525 millj. 4. Útgjöld til sjúkratrygginga áttu að lækka um 703 millj. 5. Ná átti fram hagræðingu í rekstri sjúkrahúsanna og spara þannig 735 millj. 6. Gera átti breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar sem áttu að spara 120 millj. Þegar menn líta hins vegar til baka og líta yfir það hvað núna stendur eftir við 2. umr. fjárlagafrv., bæði þær breytingar er hv. fjárln. hefur gert og eins hvaða yfirlýsingar hjá hæstv. heilbrrh. standa nú eftir af því sem menn fóru af stað með, þá ætla ég með leyfi forseta að fara hér yfir nokkur atriði í þeim efnum. Það er ljóst að hæstv. ríkisstjórn hefur hætt við að spara af þessum 2,4 milljörðum a.m.k. 1 milljarð. Í fyrsta lagi hefur verið ákveðið að halda áfram rekstri leikskólanna í óbreyttri mynd. 200 millj. kr. sparnaðurinn sem þar átti að nást verður í kringum 100 millj., kannski rétt rúmlega 100 millj. Í öðru lagi átti að spara í lífeyristryggingum 525 millj. kr. Samkvæmt yfirlýsingu hæstv. heilbrrh. og ríkisstjórnarinnar í heild hefur verið hætt við að eignatengja lífeyrisgreiðslur. Því munu ekki sparast 200 millj. kr. sem áætlað var að með því mundu sparast. 200 millj. kr. átti að spara með því að afnema eingreiðslur að hluta til, þ.e. greiðslur til elli- og örorkulífeyris þeirra er snúa að orlofsuppbót, desemberuppbótt og láglaunabótum eins og allir launþegar fá. Nú spyr ég hæstv. heilbr.- og trmrh.: Hvað líður þeim samningum sem lýst er í fjárlagafrv. að séu í gangi við aðila vinnumarkaðarins um skerðingu á þessum bótum? Ef ekki verður samið um þessa skerðingu og þannig náist þarna 200 millj. kr. sparnaður þá er ljóst að af 535 millj. kr. er hæstv. heilbrrh. hættur við að spara 400 í lífeyristryggingunum. Í sjúkratryggingunum var áætlað að spara 730 millj. en nú liggur það fyrir að hætt hefur verið við heilsuskortin sem áttu að skapa sjúkratryggingunum sértekjur upp á 400 millj. Í fjórða lagi átti að spara með hagræðingu í rekstri sjúkrahúsanna 735 millj. kr. Nú kom það fram í máli hv. 1. þm. Vesturl. áðan að umræðu um sjúkrahúsin hefur verið frestað til 3. umr. en hann lýsti því jafnframt yfir, hv. 1. þm. Vesturl., að nauðsynlegt væri að gera breytingar á ýmsu því er snýr að rekstri sjúkrahúsanna og hygg ég að það sé hárrétt hjá hv. þm. Í fimmta lagi var gert ráð fyrir því að spara 90 millj. með því að gera breytingar á áfengismeðferðarstofnununum. Heilbrrh. hefur lýst því yfir að áformuð breyting á Gunnarsholti sé ekki lengur inni í myndinni en það kemur fram í þeim nefndarálitum sem hér liggja fyrir að menn hafa ekki fallið frá gjaldtökunni á áfengismeðferðarstofnunum þannig að þegar á þetta er litið í heild er það a.m.k. einn milljarður kr. sem þarna mun ekki sparast af áætluðum eða áformuðum sparnaði. Hins vegar hafa komið fram nýjar tillögur sem ég kem hér örlítið að á eftir eða um 180 millj. kr. sparnaði í sjúkratryggingunum. Hæstv. heilbrrh. hefur hvað eftir annað lýst því yfir í umræðum og núna síðast í ágætu viðtali við Mannlíf að munurinn á þeirri stefnu er núv. hæstv. heilbrrh. rekur og þeirri stefnu er forveri hans, núv. hæstv. iðnrh. og viðskrh. Sighvatur Björgvinsson, rak í heilbrigðismálum sé í stórum dráttum sá að núv. hæstv. ráðherra treystir sér ekki til þess að fara þá leið er forveri hans fór að leggja á sjúklinga og aðra aukin þjónustugjöld. Í sjálfu sér finnst mér þetta vera göfugt markmið ef við það væri staðið. Þetta ítrekar hæstv. ráðherra í Mannlífsviðtali fyrir stuttu en þegar við höfum það í huga og lítum til þess að þau áform sem uppi eru nú varðandi áfengismeðferðina þá eru um beina gjaldtöku af þeim er þá þjónustu munu þurfa að nýta sér í framtíðinni að ræða. Þá spyr ég hæstv. ráðherra: Hvað á hann við þegar hann segir að hann sé ekki tilbúinn til þess að fara gjaldtökuleiðina? Hvað á hæstv. ráðherra við þegar hann lýsir slíku yfir? Frá því er Alþfl. tók við heilbrrn. 1991 hafa fjárframlög til allrar áfengis- og vímuefnameðferðar lækkað úr rúmum 520 millj. kr. árið 1991, ef við miðum við það á verðlagi núna í nóvember, í 370 millj. kr. árið 1994 eða um hvorki meira né minna en 30%. Það er alveg ljóst að með þeirri leið sem hérna er verið að velja, að leggja þessar auknu álögur á þá sem þurfa á þessari þjónustu að halda, þá munu sárafáir geta nýtt sér þessa sjúkrahúsþjónustu sem þarna er um að ræða. Af þeim 25 millj. sem gert er ráð fyrir að SÁÁ, ef við tökum þá einu stofnun, muni taka þar inn í auknum tekjum vegna gjaldtöku á þessa sjúklinga og við göngum út frá því að innlagnirnar séu 2.600 og allir greiði jafnt. Þá þýðir þetta að kostnaðurinn við meðferðina mun verða 9.615 á hvern einstakling ef allt er greitt. Ef helmingur sjúklinganna borgar þá þýðir það að þeir sem munu greiða munu þurfa að greiða 19.231 kr. fyrir meðferðina. Ég spyr hæstv. ráðherra hvaða leið hann ætlar að fara til að innheimta þessar tekjur sem hér er gert ráð fyrir að innheimtar verði á þessum stofnunum, ekki bara hjá SÁÁ heldur hjá öðrum áfengismeðferðarstofnunum, bæði Ríkisspítölunum og líka á Borgarspítalanum. Hæstv. heilbr.- og trmrh. hefur sent fjárln. Alþingis bréf þar sem hann lýsir því hvaða leið hann vilji fara til að spara í sjúkratryggingunum eftir að ljóst liggur fyrir að af þeim 2,4 milljörðum sem spara átti almennt í heilbrigðis- og tryggingamálum mun ekki nema brot nást. Þessar nýju tillögur ráðherrans eru: 1. Að sparnaður verði í hjálpartækjum með útboðum upp á 50 millj. kr. 2. Gert er ráð fyrir að spara 15 millj. kr. með því að lækka sjúkradagpeninga. 3. Að draga úr kostnaði við magasárslyf um 100 millj. kr. 4. Spara 15 millj. kr. með því að draga úr því að senda fólk úr landi í hjartaaðgerðir. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig telur hann að hægt sé að spara 15 millj. kr. í sjúkradagpeningunum? Gerir hæstv. ráðherra sér grein fyrir því að þeir einstaklingar sem þurfa að lifa af sjúkradagpeningum hafa 526 kr. á hverjum degi til að lifa af? Kannski til að reka fjögurra eða fimm manna fjölskyldu. Hver lifir af slíku? Er einhver forsenda fyrir því að lækka þessa upphæð? Ef ekki á að lækka upphæðina, hvernig ætlar þá hæstv. ráðherra að spara 15 millj. kr.? Í öðru lagi vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Sparnaður upp á 100 millj. kr. með því að hætta eða ég a.m.k. gef mér að það eigi að fara mjög svipaða leið og farin var varðandi sýklalyfin því hér er ekki leitað eftir, eftir því sem ég best fæ séð, lagaheimild til að spara í magasárslyfjunum. Hvernig ætlar hæstv. ráðherra að spara þær 100 millj. af þeim 400 sem útgjöldin eru þar nú í heild sinni? Það verður ekki gert öðruvísi en með því að hætta greiðsluþátttöku almannatrygginga í þessum lyfjum. Staðreyndin er hins vegar sú að á undanförnum árum hafa sennilega þessi magasárslyf sparað ríkinu og þjóðarbúinu í heild sinni hundruð millj. kr. Vegna þess hversu öflug þessi lyf eru orðin þá hefur ekki þurft að leggja nærri jafnmarga sjúklinga inn á sjúkrahúsin og skera þá upp. Eins hafa þessir einstaklingar getað stundað fulla vinnu og ekki þurft að vera frá vinnu, þannig að þetta hefur sparað ríkinu og þjóðarbúinu hundruð millj. kr. Ég geri mér alveg grein fyrir því, hæstv. ráðherra, að þetta er stór útgjaldaliður í heildarútgjöldum sjúkratrygginganna og í lyfjunum í heild rétt eins og róandi lyfin og sýklalyfin voru áður. Sú leið var þar valin að taka þessi lyf út úr greiðsluþátttöku almannatrygginganna. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Er það sú leið sem hæstv. ráðherra ætlar að fara? Í fjórða lagi er gert ráð fyrir því að spara í hjartaskurðaðgerðum 15 millj. kr. með því að hætta að senda einstaklinga til útlanda. Nú er það svo að sennilega eru aðgerðir á fullorðnu fólki sem gerðar voru erlendis á árinu 1993 teljandi á fingrum annarrar handar. Sem betur fer hafa þessar aðgerðir að öllu leyti flust inn í landið. Þær aðgerðir sem nú eru gerðar erlendis eru aðgerðir sem ekki er til tækniþekking á að framkvæma hér á landi og eru fyrst og fremst aðgerðir á börnum. Við höfum enn ekki getu til að framkvæma þær aðgerðir hér í landinu. Því spyr ég: Hvernig er hægt að spara 15 millj. á næsta ári með því að hætta aðgerðum erlendis sem ekki eru gerðar nema hæstv. ráðherra ætli þá að hætta að senda börnin til útlanda? Það er auðvitað mjög alvarlegt og ég trúi ekki að hæstv. ráðherra ætli slíkt. Sé meiningin að byggja þessa þjónustu upp á Ríkisspítölunum, sem ég tel að eigi að stefna að og ég þykist vera viss um að hæstv. ráðherra ætli að gera, þá trúi ég að það muni því miður ekki takast árið 1994. Að minnsta kosti þarf þá að gera verulega leiðréttingu á því sem núna kemur fram í fjárlagafrv. því að bara til þess að Ríkisspítalarnir geti haldið óbreyttri starfsemi árið 1994 þarf að hækka þann fjárlagalið þess sjúkrahúss eins um 380 millj. kr. Það verður kannski gert hér á milli 2. og 3. umr. Það væri gott. En ef það á að flytja hjartaaðgerðir barna inn í landið þá þarf sennilega að setja í það a.m.k. 100--150 millj. til viðbótar við þær 380 millj. kr., bara til þess að halda óbreyttum rekstri á því sjúkrahúsi. Óskir þessara þriggja sjúkrahúsa bara í Reykjavík til að halda óbreyttum rekstri árið 1994 eru upp á 720 millj. kr., 380 millj. á Landspítalanum, 150 á Landakotsspítala og 182 millj. kr. á Borgarspítalanum. Hæstv. ráðherra, ég hefði gjarnan viljað fá svör við því hvernig á að framkvæma nýjustu tillögur sem nú hafa komið frá hæstv. heilbr.- og trmrh. um sparnað í sjúkratryggingunum árið 1994. Ég ætlast ekki til að ráðherrann fari að svara mér því af hverju menn hafa hætt við þetta allt saman sem áformað var. Ég get vel skilið að nauðsynlegt sé að gera breytingar á frv. eins og það liggur fyrir frá því það er fyrst lagt fram og þar til það verður endanlega afgreitt en svo róttækar breytingar eins og hér hafa nú þegar verið gerðar og snúa að heilbrigðis- og tryggingamálunum lýsa auðvitað bara því að málið var algerlega óhugsað þegar það var lagt fram í upphafi.

Virðulegi forseti. Hér gefst mér ekki tími né tóm til að fara yfir þær rangfærslur sem hv. þm. Finnur Ingólfsson fór með varðandi meginstoðir fjárlagafrv. og tillögur heilbrrn. í þeim efnum. Það er alrangt, svo ég taki dæmi í þessum efnum, að aftur hafi verið teknar hugmyndir um kerfisbreytingu á leikskólum sjúkrahúsanna. Þar verður sparnaðar 130 millj. kr., farið verður hægar í sakir en upphaflega var ráð fyrir gert en engu að síður kerfisbreyting gerð. Í annan stað eru ígrundaðar kerfisbreytingar og sparnaðaraðgerðir gagnvart kerfinu sem slíku mjög gaumgæfðar og traustar hvað varðar sjúkratryggingaútgjöld, rannsóknakostnað, röntgenkostnað, læknakostnað og út af fyrir sig væri hægt að ganga lengra í því og það kemur kannski fram við 3. umr. fjárlaga. Varðandi eingreiðslurnar sem hér komu til tals þá liggur það fyrir að næsta greiðsla samkvæmt samningum er í júní á næsta ári. Það verður farið í viðræður samkvæmt yfirlýsingu forsrh. við framlengingu kjarasamninga í þær viðræður nú strax eftir áramót. Við spyrjum að leikslokum í þeim efnum. Varðandi nokkur þau atriði sem hann gerði að umtalsefni og bendi til mín fyrirspurnum. Í fyrsta lagi hér yfirlýsingu hv. þm., sem var nú raunar aðstoðarmaður fyrrv. hæstv. heilbrrh., um magasárslyfin þá væri fróðlegt fyrir þingmanninn að kynna sér útgjöld í þeim efnum og samanburð við Norðurlönd ef það er rétt sem hv. þm. hélt fram að þetta hefði bjargað og dregið úr kostnaði við innlagnir þá kann maður að spyrja hvers vegna er það ekki gert á öðrum Norðurlöndum? Hvað er svona sérstakt við notkun þessara lyfja hér á Íslandi? Við ætlum að taka á þessu máli með sértækum hætti. Í annan stað hefur verið staldrað hér við 15 millj. sparnað í greiðsluþátttöku Tryggingastofnunar varðandi innlagnir aldraðra einkanlega vegna langlegu. Hér er alls ekkert verið að ræða um að lækka þessa lágu upphæð sem við getum verið sammála um að er í hlutfalli lág. Hins vegar ætlum við að ganga eftir því og tryggja að þeir einir njóti sem rétt eiga á.

Virðulegi forseti. Það er nú reynar grafalvarlegt þegar hér kemur í stólinn hæstv. heilbr.- og trmrh. og veit ekki hvað stendur í því fjárlagafrv. er hann leggur fyrir Alþingi. Ég bendi bara hæstv. ráðherra á að lesa á bls. 329 aftur að bls. 333 í fjárlagafrv. þar sem hann hefur lýst því nákvæmlega hver áformin voru um sparnað. En hitt er sýnu alvarlegra þegar hæstv. ráðherra gerir ekki greinarmun á mismunandi bótaflokkum hjá Tryggingastofnun ríkisins og talar hér um sjúkradagpeninga eins og vasapeninga til þess fólks sem er inni á stofnununum. Á þessu er grundvallarmunur. Þetta er sinn hvor bótaflokkurinn. Og er það virkilega svo, hæstv. rásherra, að tillögur þínar hér séu ekki betur ígrundaðar en það að þú sért að rugla hér saman tveimur algjörlega óskyldum bótaflokkum. Annars vegar sjúkradagpeningum til þess fólks sem er í veikindum tímabundið úti á vinnumarkaðnum og svo vasapeningum til þess fólks sem er inni á stofnununum. Þetta er náttúrlega svo alvarlegt ef menn eru að fjalla hér um fjárlagafrv. og gera engan greinarmun á því hvað í þessu tvennu felst. Á þessu er grundvallarmunur, hæstv. ráðherra, og menn þurfa að lesa örlítið betur heima áður en þeir koma hér í ræðustól og fara að fjalla um hlutina með þessum hætti. En ég spyr aftur hæstv. ráðherra: Hvernig á að taka með sértækum hætti á magasárslyfjunum einum og sér og skera þar niður kostnað?

Virðulegi forseti. Ég tek undir það heils hugar með hv. þm. að það er nauðsynlegt fyrir hv. þm. að lesa fjárlagafrv. og þær forsendur sem þar liggja að baki mjög gaumgæfilega. Það var augljóst af ræðu hans áðan að það hafði hann alls ekki gert. Hann fór yfir nokkur atriði sem lúta að heilbrigðismálunum og gerði hvað hann gat til að snúa út úr þeim á alla kanta. Með eða án betri vitundar, ég skal ekki um segja. En allt að einu eru þær tillögur ígrundaðar, bæði í upphaflegu frv., í mjög ítarlegum greinargerðum með þeim brtt. sem fram hafa komið og eiga hugsanlega eftir að koma enn frekar við 3. umr. Og ég hygg og segi það eitt, ég spyr að leikslokum um það hvernig framkvæmd og niðurstaða í þessum efnum verður að ári. Við skulum þá taka tal saman um það en aðalatriði málsins er að það hefur tekist á umliðnum árum að hefta þennan viðvarandi útgjaldavöxt sem verið hefur í heilbrigðis- og tryggingamálunum sem hv. þm. átti nú aðild að með veru sinni í heilbrrn. á árum áður. Það hefur tekist að stöðva hann þrátt fyrir það að ekki yrði slakað á ströngustu kröfum um þjónustu, ekki yrði slakað á þeirri meginhugsun að heilbrigðiskerfið væri fyrir alla burt séð frá félagslegri eða fjárhagslegri stöðu. Þetta hefur tekist. Auðvitað hafa menn stundum mætt andstreymi, stundum hafa menn farið í blindgötur og til baka aftur, það er eðli máls samkvæmt. En meginatriðinu verður ekki hægt að gleyma eða horfa fram hjá. Það hefur tekist að stöðva þessa sjálfvirku útgjaldaaukningu án þess að draga úr grundvallarstoðum velferðarkerfisins. Og nákvæmlega þeirri stefnu er framhaldið í þeim tillögum sem eru vel ígrundaðar í því fjárlagafrv. sem hv. þing fer nú höndum um og ræðir hér. Ég hygg að þegar menn gefa sér tíma og ráðrúm og leyfa betri vitund að ráða ferð þá sjái þeir það og viðurkenni með sjálfum sér þó þeir tali öðruvísi í ræðustól.

Virðulegi forseti. Það er ekki hægt á þessum skamma tíma að fara að deila um það hvar árangur hafi orðið og á hvaða tíma í því að draga úr útgjöldum í heilbrigðisþjónustunni. Staðreyndin er bara sú að báðum þessum ríkisstjórnum hefur tekist, bæði fyrri ríkisstjórn og þeirri sem nú er, að draga úr útgjöldum til heilbrigðismála en með gjörólíkum hætti. Fyrri hæstv. ríkisstjórn lagði höfuðáherslu á það að taka á ýmsum skipulagsvandamálum er uppi voru í heilbrigðis- og tryggingamálum. Taka þannig á kerfinu innan frá. En núv. hæstv. ríkisstjórn hefur fyrst og fremst tekist það að velta útgjaldaauka ríkissjóðs sem greiddur var úr ríkissjóði inn í heilbrigðiskerfið yfir á sjúklingana, yfir á elli- og örorkulífeyrisþegana, þá sem síst geta staðið undir þeim útgjöldum sem þarna um ræðir. En út af orðum hæstv. heilbrrh. um að það sem í fjárlagafrv. hafi staðið eigi allt saman enn við rök að styðjast þá er það nú komið eina ferðina enn svo að menn hafa farið hringinn í kringum sjálfan sig. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Er það svo að menn ætli að eignatengja lífeyrisgreiðslurnar sem ríkisstjórnin hafði lýst yfir að ætti ekki að gera? Er það svo að menn ætli að leggja á heilsukortin upp á 400 millj. kr. eins og ríkisstjórnin hafði lýst yfir að hún ætlaði ekki að gera? Bara þessi tvö atriði fyrir utan eingreiðslurnar eru hlutir upp á 800 millj. kr. sem ríkisstjórnin hefur fallið frá af 2,4 milljörðum. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Hvernig í ósköpunum getur ráðherrann haldið því fram að það standist allt sem stóð upphaflega í fjárlagafrv.? Þetta er þar inni og ríkisstjórnin hefur ákveðið að framkvæma ekki nema ef það er nú að koma upp hjá hæstv. ráðherra að menn ætli aftur að halda við heilsukortin og eigna- og tekjutengja.

Forseti vill tilkynna að leita þarf afbrigða og er ætlunin að freista þess að ná atkvæðagreiðslu um afbrigði að loknu matarhléi kl. hálfníu.

Virðulegi forseti. Hér fer fram umræða um eitt mikilsverðasta mál þingsins, sem eru fjárlögin og inn í þá umræðu koma eðlilega efnahagsmál. Það vekur athygli mína og sjálfsagt fleiri þeirra sem sitja hér í dag og fylgjast með þessari umræðu að hér skuli hvorki vera hæstv. forsrh. né hæstv. fjmrh.

Né formaður fjárln.

Hv. formaður fjárln. hefur nú setið hér að ég best veit mest í dag og held að það sé ekkert við hann að sakast. En mér finnst það, virðulegur forseti, vægast sagt, ja ef ég mætti segja, dónaskapur eða tillitsleysi við þá sem hér hafa lagt sig fram um það að vinna að þessum málum vikum og mánuðum saman og koma nú og gefa skýrslu og þingmenn sem hér eru að ræða þetta mikilsverða mál, að hvorki hæstv. forsrh. eða fjmrh. verði hér við þessa umræðu. Það hljóta að vera hér fleiri en ég sem finna að slíkum málum.

Forseti vil taka fram að hann hefur fengið í hendur skilaboð þess efnis að hæstv. fjmrh. hafi þurft að bregða sér frá og þess var vænst að hann kæmi aftur um klukkan 18. En forseti mun láta kanna það hvort hæstv. ráðherrar hafi möguleika til þess að vera við umræðuna og þá eigi síðar en að loknu matarhléi ef þeir eiga þess ekki kost fyrir kvöldverðarhlé.

Herra forseti. Ég get tekið undir það sem fram kom í máli hv. 4. þm. Norðurl. v., Stefáns Guðmundssonar, að það er eðlilegt að ráðherrar séu viðstaddir þessa umræðu. En ég tel ekki síður mikilvægt og raunar mikilvægara að fjárln. sé viðstödd umræðuna. Ég sé engan þingmann í meiri hluta fjárln. staddan hér. Það eru aðeins tveir þingmenn úr fjárln. hér staddir sem eru báðir úr minni hluta. En það sem ég þarf fyrst og fremst að ræða eru tillögur meiri hlutans, að hluta til, sem og nokkur atriði er varða beinlínis vinnu fjárln. Mér finnst mjög óeðlilegt að hvorki formaður né varaformaður séu viðstaddir það sem ég þarf að tala og þá get ég raunar sleppt því að ræða þetta mál. Ég hef ekki mikið að ræða við ráðherra.

Hv. formaður fjárln. hefur nú þegar gengið í salinn og forseti hefur gert ráðstafanir til að láta kanna hvort hæstv. ráðherrar hafa möguleika til að koma í þingsalinn og enn fremur aðrir forustumenn fjárln. Hér gengur hv. 1. þm. Vesturl., varaformaður fjárln., í salinn.

Ég þakka forseta fyrir skjót viðbrögð og reyndar formanni og varaformanni fjárln., en ég á fyrst og fremst orðastað við fjárln. Á þessu stigi málsins lít ég svo á að fjárlagafrv. sé fyrst og fremst í höndum þingsins og það sé þingið sem er að fjalla um það nú. Þess vegna tel ég mikilvægt að þegar við þingmenn höfum athugasemdir við tillögur fjárln. og meðferð fjárln. á málinu þá sé hlustað á mál okkar og ég þakka fyrir að þessir menn brugðu svo skjótt við. Hv. 6. þm. Vestf., Jóna Valgerður Kristjánsdóttir, hefur farið ítarlega yfir fjárlagafrv. og ætla ég mér ekki að fara yfir það á sama hátt og hún gerði, þ.e. fjárlagafrv. í heild. En eins og þingmenn hafa eflaust tekið eftir þá gerir Kvennalistinn aðeins örfáar brtt. við fjárlagafrv. sem eru á þskj. 335. Ég ætla heldur ekki að gera grein fyrir þeim brtt., það mun hv. 10. þm. Reykv. gera síðar í umræðunni. Það eru önnur atriði sem ég ætla að gera að umtalsefni. Ég ætla fyrst að gera að umtalsefni meðferð fjárln. á áliti umhvn. á þeim hluta frv. sem umhvn. fór yfir og fellur undir fagsvið umhvn. Umhvn. fór mjög vandlega yfir frv. að því er varðaði umhvrn. Við kölluðum fyrir fulltrúa allra þeirra stofnana sem undir ráðuneytið falla. Þær eru að vísu óvanalega fáar miðað við aðrar fagnefndir, en við ákváðum að verja nokkrum tíma í þessi fjárlög. Ég tek það fram að við sjálf höfðum mikið gagn af því og töldum okkur læra mikið af því að heimsækja t.d. Landmælingar Íslands, sem við gerðum til þess að kynna okkur sérstaklega þeirra starfsemi. En allar aðrar stofnanir komu til fundar við nefndina eins og ég sagði áðan. Umhvn. skilaði áliti til fjárln. sem er birt sem fskj. á bls. 25, þar sem það byrjar, með áliti meiri hlutans. Það er nokkuð ítarlegt og það sem ég vona að veki athygli fjárlaganefndarmanna sem og allra annarra þingmanna er að umhvn. skilaði sameiginlegu áliti. Það voru aðeins óverulegar athugasemdir sem komu fram í lok álitsins að því er varðaði fulltrúa stjórnarflokkanna. Þeir töldu að það ætti að leggja áherslu á að fjárln. leiti leiða til að standa við samningsbundar skuldbindingar og lagafyrirmæli að því er varðaði fjárlagafrv. En mig langar til að gera að umtalsefni þetta álit og fara örlítið yfir það og spyrja nokkurra spurninga í því sambandi. Það vakti athygli mína og reyndar okkar allra, held ég, í umhvn., að það var lagt til af hálfu umhvrn. að framlag til Landmælinga Íslands lækkaði um rúmar 30 millj. kr. Það vekur furðu mína að umhvrn. skuli ekki leggja til meira að því er varðar Landmælingar Íslands og má taka það fram að þessi upphæð er ívið lægri heldur en framlag til Landmælinga Íslands var árið 1990. Umhvrn. hefur því lagt til verulegan niðurskurð á starfsemi Landmælinga Íslands, sem ég tel mjög miður. Starfsemi Landmælinga Íslands er mjög mikilvæg og ekki síst fyrir umhverfismálin. Í áætlanagerð í umhverfismálum er hlutverk Landmælinga Íslands mjög mikið og er raunar algjör undirstaða í öllum umhverfismálum. Ég get tekið sem dæmi starfsemi Landmælinga Íslands að því er varðar fjarkönnun sem er mjög mikilvæg og sérstaklega að því er varðar allt mengunareftirlit. Þeir eru að reyna að vinna í þessum málum. Ég tek það fram að ég ásaka ekki hv. fjárln. fyrir það að hafa ekki lagt til hærri upphæðir, það er fyrst og fremst umhvrn. sem þarna hefur ekki unnið sína vinnu að mínu mati eða alla vegna ekki lagt þær áherslur sem ég tel vera eðlilegar og ég tala nú ekki um varðandi allt skipulag sem skiptir auðvitað máli. Og kortagerð stofnunarinnar er mjög mikilvæg, ekki bara fyrir þessi atriði sem ég hef upp talið heldur einnig fyrir almenning í landinu, fyrir ferðamenn, fyrir þá sem eru að fara um fjöll og firnindi, sem auðvitað skiptir einnig miklu máli. Alvarlegasti niðurskurðurinn í tillögum umhvrn. er þó niðurskurður á svokallaðri DMA-kortagerð eða stafrænni kortagerð.  Í áliti umhvn. kemur fram á bls. 26, um Landmælingar Íslands að DMA-kortagerð er unnin samkvæmt samningi íslenska ríkisins við landmælingastofnun varnarmálaráðuneytis Bandaríkjamanna og segir orðrétt, með leyfi forseta, í áliti umhvn.: ,,Bandaríkjamenn verja talsverðu fé til þessa verkefnis og fyrir liggur að þeir munu halda verkinu áfram, enda þótt Íslendingar verði ekki aðilar að því. Það hefði þær afleiðingar að umrædd kort yrðu byggð á gömlum og jafnvel úreltum upplýsingum og væru því nánast ónothæf til dreifingar hér á landi. Forsvarsmenn Landmælinga fullyrða að þörf sé fyrir kort af þessari gerð hér á landi og óhjákvæmilegt verði að ráðast í gerð sambærilegra korta síðar. Fyrir liggur að það verk yrði a.m.k. fjórfalt dýrara en verk unnið á grundvelli umrædds samnings.`` --- Ég endurtek þetta: Það yrði fjórfalt dýrara. Þannig að það er mjög varasamt að spara með þessum hætti. --- ,,Fram kom að forsenda þess að Íslendingar fái staðið við sinn hluta samningsins er að Landmælingar Íslands fái fjárveitingu sem nemur 14 millj. kr. á ári næstu þrjú árin auk fjárveitingar til tækjabúnaðar sem nemur 12,7 millj. kr. Umhverfisnefnd telur mikilvægt að fjárveitingar til stofnunarinnar verði hækkaðar sem þessum fjárhæðum nemur þannig að unnt verði að ljúka verkefninu.`` Það gladdi þess vegna hjarta mitt sérstaklega þegar sé sá að fjárln. hafði lagt til hækkun um 6 millj. kr. til stafrænnar kortagerðar, þ.e. tækjabúnaðarins, sem við höfðum að vísu lagt til að yrði 12,7 millj. Ég veit ekki hvernig það nákvæmlega kemur út, en það ætti að vera möguleiki á því að Landmælingar Íslands gætu komið sér upp þeim tækjabúnaði sem þarf til þess að taka þátt í þessu verkefni svo viðunandi sé. Ég fagna því að tillaga er gerð um að þessi liður hækki og auðvitað hljótum við öll sem erum í umhvn. að fagna því sérstaklega. En það verður auðvitað að vera hægt að nota tækin líka. Það verður að fást fé til þess að vinna með þessi tæki. Ég skora á hv. fjárln. milli 2. og 3. umr. að líta sérstaklega til þessa liðar, þannig að það sé mögulegt að standa við þennan samning sem Bandaríkjamenn og Íslendingar hafa gert. Þessi kort sem þarna er verið að gera eru mjög mikilvæg og þau munu verða gerð, þ.e. Bandaríkjamenn munu gera þessi kort, en þá bara eftir eigin höfði, þ.e. þau eru fyrst og fremst gerð í hernaðarlegu tilliti. Til þess að við getum notað kortin og það sé hægt að selja þau hér á landi þá þurfa Íslendingar að koma að þessu máli. Þau verða ónothæf Íslendingum ef við gerum þetta ekki. Ég legg því höfuðáherslu á að reynt verði að sjá til þess að hægt sé að vinna að þessu máli þannig að þetta verði ekki dýrara fyrir okkur þegar fram í sækir. Þannig munum við spara. Með því að veita fé í þetta núna þá munum við spara þegar til lengri tíma litið og það tel ég að sé mjög mikilvægt. Ég er viss um að fjárln. í heild sinni mun líta jákvætt á þetta mál miðað við það hvað tekið var vel undir það og setja fram tillögur um að auka fjárveitingu til þessa liðar um 6 millj. kr. Þess vegna fagna ég því að fram er komin tillaga á þskj. 340 frá hv. 4. þm. Austurl., Hjörleifi Guttormssyni, um að Landmælingar Íslands fái þarna 14 millj. til þess að hægt sé að vinna að þessu máli. Ég er alveg sannfærð um að hægt er að sameinast um það að reyna að standa við þennan mikilvæga samning sem þarna var gerður að því er varðaði kortagerð á Íslandi. Þau kort sem þarna er um að ræða eru í mælikvarðanum 1:50.000 og það er byrjað á þessum kortum en þetta er spurningin um að ljúka vinnunni á næstu þrem árum. Ég vona því að hæstv. umhvrh. leggist á árar með umhvn. og fjárln. við að vinna að því að Landmælingar Íslands geti unnið starf sitt sómasamlega og þó sérstaklega að því er varðar þennan lið. Ég endurtek það að ég vonast til þess að fjárln. muni líta jákvæðum augum á þetta svo vel sem hún hefur litið á þennan lið til tækjakaupanna. Það er annað atriði sem ég vil benda á og því vil ég sérstaklega beina til fjárln. og varðar Náttúrufræðistofnun Íslands. Eins og fram kemur í áliti umhvn. þá gerum við ekki neinar beinar tillögur um hækkun þar. Við náðum ekki saman um það, enda ákváðum við að gera bara fáar tillögur og ekki vera með neinar frekari tillögur, enda var ekki samstaða í nefndinni um það. En ég vek athygli á því sem segir í áliti umhvn., en þar er tekið sérstaklega fram og bent á að samkvæmt 2. gr. laga um Náttúrufræðistofnun Íslands og náttúrustofur, sem samþykkt voru 20. maí 1992 --- ég sé að það er prentvilla í þskj., þetta á að vera í 2. gr. þeirra laga þá segir, með leyfi forseta: ,,Stofnunin getur byggst upp á allt að fimm setrum sem hvert um sig hefur sjálfstæðan fjárhag.`` Í athugasemdum við þessa grein á sínum tíma þegar frv. var lagt fram þá var tekið sérstaklega fram að það þýddi að það væri ætlast til þess að þetta yrði sér fjárlagaliður í fjárlögum. Umhvn. benti á þetta og leggur áherslu á, eins og segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Umhverfisnefnd leggur áherslu á að tekið verði tillit til þessara ákvæða við frágang fjárlaga.`` Nú erum við aðeins við 2. umr. þannig að enn þá er tækifæri til að breyta þessu og vona ég að fjárln. taki tillit til þess við framsetningu þegar til 3. umr. kemur að ósk fjárln. og í raun lít ég svo á að það sé ákveðið með lögum nr. 60/1992. Þetta er það sem ég vildi taka fram að því er varðaði Náttúrufræðistofnun Íslands. Næst vil ég víkja að Skipulagi ríkisins, þ.e. aðeins einu atriði. Þann 7. maí á þessu ári samþykkti Alþingi breytingu á skipulagslögum þar sem ákveðið var að sett yrði á stofn samvinnunefnd til að gera tillögur að skipulagi miðhálendis Íslands. Þetta tel ég vera mjög mikilvægt mál, þ.e. að skipulag miðhálendisins komist í viðunandi horf. Það þarf varla að lýsa því fyrir þingmönnum hversu skipulag miðhálendisins hefur verið í miklum ólestri og nánast ekkert verið þar sem þyrfti þó að gera. Umhvn. lagði til að 2,5 millj. kr. yrði varið til þess að þessi nefnd gæti starfað og vil ég spyrja hv. formann fjárln. hvers vegna ekki hafi verið tekið tillit til þessarar tillögu umhvn. Hvort það hafi e.t.v. verið einhverjar upplýsingar sem ég hef ekki undir höndum eða umhvn., að því er varðaði það að ekki ætti að setja þessa nefnd á stofn eða það hafi skapast einhverjir fjármunir sem umhvn. er ókunnugt um sem ætti að setja í þetta verkefni. Þetta verkefni er mjög mikilvægt og samkvæmt þeim upplýsingum sem umhvn. fékk frá skipulagsstjóra þá vantar fé til þessarar nefndar. Þó að ég telji að fjárveitingar til Náttúruverndarráðs séu auðvitað allt of lágar og er þar fyrst og fremst, að mínu mati, við umhvrn. að sakast, þá lagði umhvn. ekki til neinar beinar tillögur um hækkun á þeim lið, en ég tel auðvitað að það sé allt of lágt. Ég tók einnig eftir að fjárln. gerir tillögu um að 10 millj. kr. þjónustugjöld sem átti að setja á innanlandsflug, að sá liður falli niður og er það vel. Ég held að það hafi verið óraunhæft að láta sér detta í hug að það væri hægt að innheimta þá upphæð og hefði getað komið niður á öryggi í innanlandsflugi, þannig að ég lít svo á að þarna hafi verið tekin skynsamleg ákvörðun. Ég vil taka það fram að fulltrúar minni hlutans í umhvn. töldu að það væri gert ráð fyrir allt of lágum fjárveitingum til umhvrn. í heild og vil ég lesa upp það sem fulltrúar stjórnarflokkanna í nefndinni létu bóka, með leyfi forseta: ,,Varðandi álit umhverfisnefndar um Landmælingar Íslands og Skipulag ríkisins leggja fulltrúar Sjálfstfl. og Alþfl. áherslu á að fjárln. leiti leiða til að standa við samningsbundnar skuldbindingar og lagafyrirmæli innan þeirra marka sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir.`` Þetta vil ég taka fram til að forðast misskilning. Þeir lögðu ekki til að um hækkun yrði endilega að ræða á heildarliðum fjárlaga. Þar sem ég er fyrst og fremst að tala fyrir sjálfa mig þá nota ég tækifærið til að lýsa vonbrigðum mínum með að ekki skyldi tekið tillit til þess þegar umhvn. kemur í heild með tillögur til fjárln. Á sama tíma og ekki er séð til þess að Landmælingar Íslands fyrir hönd Íslendinga geti staðið við samning sem gerður er við Bandaríkin, að því er varðar stafræna kortagerð, þá er verið að gera samninga um ný verkefni, sem út af fyrir sig eru örugglega ágæt. Ég get tekið eitt dæmi um ný verkefni sem eru sett inn, sem meiri hluti fjárln. gerir tillögu um. Það er undir menntmrn., liður 201 eins og kemur fram í þskj. 325 bls. 2. Það er samstarfsverkefni við Vestmannaeyjabæ, 13,8 millj. kr. og þar af er miðað við að 12 millj. kr. séu ætlaðar til kaupa og endurbóta á húsnæði í Vestmannaeyjum. Ég er alveg viss um að þetta getur verið ágætis verkefni, en er nú alveg rétt að leggja þetta til af hálfu meiri hluta fjárln.? Ég veit og það segir í nál. meiri hluta fjárln. að þetta sé vegna samnings og auðvitað á maður að standa við samninga. En hvers vegna í ósköpunum á að hefja rannsóknir úti í Vestmannaeyjum, nýtt verkefni, þegar svo mörg verkefni eru óleyst? Hvernig í ósköpunum stendur á því að farið er að dreifa með þessum hætti rannsóknakröftum á sviði sjávarútvegs, eins og það er nú mikilvægt? Ég vil benda á það að t.d. Háskólinn á Akureyri ætlaði að hasla sér völl á þessu sviði. Það var lögð áhersla á það að sjávarútvegsbraut Háskólans á Akureyri yrði efld. Hvað var gert hér í fyrra? Jú, það var sett á stofn prófessorstaða við Háskóla Íslands, sem er út af fyrir sig ágætt mál, en af hverju er ekki lögð áhersla á einhverja verkaskiptingu úr því að við erum með tvo háskóla? Ég verð að viðurkenna að ég setti á sínum tíma ákveðið spurningarmerki við það að stofna háskóla á Akureyri. Nú erum við komin með hann og þá eigum við að efla hann.

Það eru miklu fleiri en tveir háskólar í landinu.

Úr því að hv. formaður fjárln. segir að það séu fleiri en einn háskóli í landinu, þá vil ég taka það fram að ég geri greinarmun á skólum á háskólastigi og háskólum sem starfa eins og akademía, þ.e. háskólar sem þurfa að stunda rannsóknir og eru æðri menntastofnanir á sama hátt og ég tel að Háskóli Íslands eigi að vera. Og ég tel að mikilvægt sé, ef við erum með háskóla á Akureyri, að hann geri það líka. Ég tel allt annað mál hvort við erum með svokallaða framhaldsskóla eða skóla á háskólastigi, sem er allt annar handleggur. Þannig að ef við Íslendingar ætlum að dreifa rannsóknakröftum okkar eins og við erum að gera núna þá getur það ekki bara komið niður á okkur sjálfum heldur kemur það líka niður á allri samvinnu okkar við erlenda háskóla. Ég hef stundað rannsóknir í lífeðlisfræði við Háskóla Íslands. Við vorum mjög fá, en vorum þó öll á sama stað. Þannig að það er mjög mikilvægt að dreifa ekki rannsóknakröftum á Íslandi allt of mikið. Ég skora því á hv. fjárln. að endurskoða þessa tillögu sína, draga hana til baka til 3. umr. alla vega og endurskoða hvort ekki sé rétt að verja þessum fjármunum á skynsamlegri hátt en hérna er verið að leggja til. Það getur vel verið að Háskóli Íslands hafi lagt þetta til og vilji hafa þetta sem forgangsverkefni, en ég á ákaflega erfitt með að trúa því að þetta hafi verið forgangsverkefni af þeirra hálfu. En allt í lagi, ef þeir hafa gert það þá finnst mér að við eigum að taka fram fyrir hendurnar á þeim og segja: Þetta er ekki sú stefna sem við viljum fylgja, það er miklu skynsamlegra að reyna að efla það rannsóknastarf sem við höfum nú þegar á sviði sjávarútvegsmála, eins og ég tel það mikilvægt. Ég tel að með þessu lagi sem hér er verið að leggja til, þá séum við í raun að skemma fyrir. Með því er ég ekki að draga úr mikilvægi Náttúrugripasafnsins í Vestmannaeyjum og hvernig hægt væri að nota það á ýmsan hátt. En eins og ástandið er núna þá verðum við að setja okkur ákveðna forgangsröð, við höfum ekki peninga í allt. Sérstaklega ekki í rannsóknaþáttinn. Þetta vil ég segja við formann fjárln. sem sagði að við yrðum að hafa einhverja ákveðna forgangsröð og ættum ekki að reisa okkur hurðarás um öxl. Við verðum líka að gera okkur grein fyrir því að þegar við erum búin að setja á stofn rannsóknarstöðu og stofnun á einum stað í viðbót, þá kostar það auðvitað rekstur áfram. Þetta er ekki bara einu sinni, þetta þýðir áframhaldandi fjárútlát. Mér finnst mjög mikilvægt að við tökum þetta í heild, þ.e. Háskóla Íslands og Háskólann á Akureyri. Og hvað ætlum við að gera með rannsóknir í landinu? Ég skora enn og aftur á fjárln. að skoða þessi mál vel og vandlega milli 2. og 3. umr. Áður en ég lýk umfjöllun minni um þetta þá ætla ég að endurtaka að ég lýsi ánægju minni með þá hækkun sem fjárln. gerði tillögu um, hækkun á fjárlagalið til stafrænnar kortagerðar og tækjakaupa. En ég vil enn og aftur vekja athygli á því að þetta verður að vera ljóst, við verðum að passa að við getum staðið við þennan samning og reynum þá frekar að ljúka þeim verkefnum sem við erum búin að taka að okkur, þetta er þriggja ára verkefni, og byrjum ekki á nýjum og verðum svo með hálfkák alls staðar. Virðulegi forseti. Ég get ekki stigið úr stólnum nema að minnast á aðeins eitt atriði er varðar fjárlagaliði til Reykjavíkur. Það var þannig að í pósthólf mitt kom bréf, að ég held á mánudaginn var, sem var merkt ,,Áríðandi`` og innihélt blöð að því er varðaði fjárlagatillögu til Reykjavíkur. Ég vissi því miður aldrei hver sendi mér það plagg, en ég átti von á því að við þingmenn Reykjavíkur yrðum kölluð saman til þess að fjalla um fjárlagatillögur til Reykjavíkur, en svo varð því miður ekki. Þess vegna lagði ég blað til formanns fjárln. og reyndar 1. þm. Reykv., sem er hæstv. forsrh. Ég gerði það að vísu mjög seint vegna þess að ég gerði mér ekki grein fyrir að við mundum ekki fjalla um þessa tillögu, þannig að tillögur meiri hluta fjárln. komu fram stuttu eftir að ég afhenti bréfið. En það vakti hins vegar athygli mína og því vil ég beina til fjárln. að varðandi viðhald framhaldsskóla í Reykjavík þá er allt of litlu fé varið til þess liðar. Og það sem vekur sérstaka athygli mína er að t.d. Iðnskólinn í Reykjavík er ekki einu sinni á blaði. Ég skil ekki af hverju. Ég á mjög erfitt með að skilja hvernig stendur á því að Iðnskólinn í Reykjavík, sem er búinn að berjast í bökkum hvað varðar þennan lið í mörg undanfarin ár, er ekki á blaði. Það er búið að vera erfitt fyrir þá að fá nægilegt viðhaldsfé. Þeir hafa fengið af óskiptum lið frá ráðuneytinu, alla vega í fyrra og ég held reyndar áður líka, en núna er skólinn ekki á blaði. Á sama tíma er lagt til að til skóla í Borgarholti, sem er nýr skóli, verkmenntaskóli, sem ég tel mjög af hinu góða, verði sett 121 millj. í byggingarframkvæmdir þar. En væri ekki eðlilegt að það yrði tekið eitthvert fjármagn í að halda við þeim skóla sem er svo mikilvægur að því er varðar verknám, áður en við förum að byggja nýjan? Við verðum líka að gera okkur grein fyrir því að sá skóli mun ekki taka til starfa fyrr en kannski 1998, eða eftir 3--5 ár, og þess vegna verður að reyna að gæta þess að það sé búið þannig að Iðnskólanum að hann geti sinnt þeirri kennslu sem honum ber, svo mikilvæg sem hún er. Ég vil einnig vekja athygli á því að tækjakaupafé Iðnskólans er allt of lítið. Þetta er mjög mikilvægur skóli sem hefur yfir 50 verkstæði og verknámsstofur og þeir fá ekki nema 8,8 millj. til að kaupa tæki og búnað á næsta ári, en tveir aðrir skólar, bóknámsskólar, sem eru með álíka nemendafjölda fá 5,4 millj. kr. Ég tel að þetta séu rangar áherslur og tel mjög mikilvægt að fjárln. líti á það hvort ekki sé rétt annaðhvort að hagræða þarna eitthvað eða það sem væri best, að reyna að fá aukningu til Iðnskólans. Ég sé að það eru fleiri skólar, ég tek það fram, sem ekki eru með neitt viðhaldsfé. En ég tek þennan sérstaklega út sem dæmi vegna þess að verið er að leggja til að byggður verði nýr verknámsskóli. Ég hef einnig ýmsar athugasemdir við heilsugæsluna í Reykjavík, en þar sem ég tel það miklu flóknara og stærra mál og kannski eðlilegra að þingmenn Reykjavíkur í samráði við yfirvöld borgarinnar færu ofan í þau mál nánar, þá ætla ég ekki að gera þau að umtalsefni. Ég vil bara gera athugasemd við það að gert sé ráð fyrir lækkun um 1 millj. til heilsugæslu í Reykjavík, þ.e. úr 21 millj. í 20 millj., sem ég sá á því blaði sem ég hef undir höndum. Þetta vil ég gera athugasemd við, en að öðru leyti ætla ég ekki að gera athugasemdir við fleiri liði að svo komnu máli.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. formanni umhvn. falleg og uppörvandi orð í garð okkar hv. fjárlaganefndarmanna. Ég sé mig hins vegar knúinn til þess að gera örstutta athugasemd við umfjöllun hv. formanns um álit hv. umhvn. á fjárlagafrv., en af orðum hv. formanns mátti skilja að nefndin hefði eiginlega alveg verið sammála um fjárlagafrv. nema hvað meiri hlutinn hefði verið með smávegis nöldur í restina. Þetta er auðvitað ekki svo. Umhvn. hefur lagt fram mjög skilmerkilegt plagg þar sem koma fram sjónarmið bæði meiri hluta og minni hluta, en það skrifa allir sameiginlega undir plaggið. En það breytir því ekki að það koma fram mjög greinilega ólík sjónarmið meiri hlutans og minni hlutans. Ég tel að það séu vinnubrögð til fyrirmyndar að nefndirnar reyni að koma fram áliti sínu í einu og sama plagginu, jafnvel þó að mismunandi sjónarmið séu uppi. En ég vil undirstrika að það er ekki réttur skilningur að allir hafi verið sammála og það hafi aðeins verið meiri hlutinn sem var með smávegis nöldur í restina, það eru mjög ólík sjónarmið meiri hluta og minni hluta sem koma fram í þessu sameiginlega áliti. Að öðru leyti vil ég taka undir með hv. formanni umhvn. þar sem hún sagði að við gætum bara ekki framkvæmt allt sem við vildum af því að við hefðum ekki nógu mikla peninga til þess.

Herra forseti. Ég orðaði það alls ekki þannig að meiri hlutinn hefði verið með nöldur, því það er ekki nöldur. Ég las það hér upp að þeir voru með ákveðinn fyrirvara. En það breytir því ekki að það stendur skýrum stöfum á bls. 26 í áliti meiri hluta fjárln., sem er álit umhvn., með leyfi forseta: ,,Umhverfisnefnd telur mikilvægt að fjárveitingar til stofnunarinnar verði hækkaðar sem þessum fjárhæðum nemur þannig að unnt verði að ljúka verkefninu.`` Síðan segir að því er varðar Skipulag ríkisins: ,,Umhverfisnefnd leggur áherslu á mikilvægi þess að tryggð verði fjárveiting til að standa straum af kostnaði við störf nefndarinnar, en hann hefur verið áætlaður 2,5 millj. kr.`` Undir þetta skrifa allir nefndarmenn, Árni M. Mathiesen, með fyrirvara, og eins og ég las áðan þá hafa fulltrúar Sjálfstfl. og Alþfl. fyrirvara að því er varðar Landmælingar Íslands og Skipulag ríkisins og leggja áherslu á, orðrétt: ,, . . . að fjárlaganefnd leiti leiða til að standa við samningsbundar skuldbindingar og lagafyrirmæli innan þeirra marka sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir.`` Að þessu leyti vorum við sammála þó að þetta sé fyrirvarinn, að fjárveiting væri innan þeirra marka sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Ég gerði grein fyrir þessu þannig að álitið varð sameiginlegt þrátt fyrir það. Þetta er því ekki bara smá nöldur í lokin, eins og hv. þm. sagði, og það er ekki í veigamiklum atriðum, þessar tillögur sem þarna koma að því er varðar þessar tvær stofnanir, þ.e. Landmælingar Íslands og Skipulag ríkisins.

Herra forseti. Ég sagði ekki að hv. formaður umhvn. hefði sagt að það væri nöldur, ég sagði að það hefði mátt skilja það svo. Ef það var minn misskilningur þá bið ég hv. formann afsökunar, enda hefur formaðurinn gert mjög skilmerkilega grein fyrir því í andsvari hvernig álitið er samansett hvað varðar álit meiri hlutans og minni hlutans.

Virðulegi forseti. Aðeins örstutt. Ég gerði mjög skýra grein fyrir því líka í ræðu minni áðan. Ég las upp orðrétt álit meiri hlutans og vitnaði lauslega í það sem minni hlutinn hafði sagt. Þannig að það er ekki bara í andsvari heldur gerði ég það líka í ræðu minni.

Virðulegi forseti. Ég þakka formanni umhvn. sem og öðrum nefndarmönnum fyrir afar vel unnið álit sem barst fjárln. og þar var farið yfir álitið. Þar eru frómar óskir eins og flestar þær óskir sem til nefndarinnar berast. Ég vil hins vegar vekja athygli á að það er ekki mögulegt að verða við öllum þeim óskum sem til okkar berast, því miður, en tekjurammi sá sem skapaður er, þær tekjur sem reikna má með að ríkissjóður hafi yfir að ráða hljóta að ráða útgjöldum næstu ára. Ég vil hins vegar taka undir það að það er afar brýnt, bæði á sviði umhverfismála sem og annars staðar, að forgangsraða verkefnum og á það tel ég hafa skort og kom reynar að þeim atriðum í ræðu minni fyrr í dag. Varðandi Landmælingar Íslands þá vil ég vekja athygli á texta á bls. 356 í grg. með fjárlagafrv. þar sem segir um Landmælingar: ,,Lækkun stafar af því að umfangsmiklum tilraunaverkefnum í stafrænni kortagerð lýkur á yfirstandandi ári. Nú er unnið að framtíðarstefnumörkun á þessu sviði í umhvrn. Áhersla er lögð á að þeir aðilar sem sjá sér hag í þessari þjónustu fjármagni uppbyggingu hennar.`` Ég vil hins vegar einnig benda á að meiri hlutinn leggur til nokkra hækkun við þennan fjárlagalið, eins og fram hefur komið, og í samtali við forstöðumann stofnunarinnar hefur hann tjáð mér að hann muni geta haldið þessari starfsemi gangandi fyrir þessa fjármuni. Það er óskandi að mögulegt hefði verið að gera betur en svo var ekki.

Herra forseti. Já, það getur verið rétt að það komu fram frómar óskir í álitum nefnda. Ég vil þó benda á að við fljóta yfirferð held ég að það sé engin nefnd sem gerir tillögur eins beint og umhvn. sameiginlega eins og þarna var gert. Áherslan sem ég lagði á í minni ræðu var einmitt að það ætti ekki að byrja ný verkefni á sama tíma og ekki væri hægt að ljúka við það sem búið er að skuldbinda sig til að taka að sér. Það er ekki síst það. Ég sé að hv. meiri hluti fjárln. leggur til ný verkefni á sama tíma og ekki er hægt að standa við þau sem við erum búin að gera samninga um og það mun kosta okkur mikið þegar til framtíðar er horft. Það getur vel verið að forstöðumaður stofnunarinnar telji að þarna sé hægt að halda áfram og er það vel, ég hef enn ekki kynnt mér það sérstaklega. En ég skora enn og aftur á þá að líta á þetta með jákvæðum augum og ég mun að sjálfsögðu einnig hafa samband við Landmælingar Íslands en það þarf kannski ekki vegna þess að fjárln. mun væntanlega gera það. En varðandi það sem hv. þm. las upp úr fjárlagafrv. þá vil ég einmitt gera athugasemdir við það og gerði það reyndar í ræðu minni. Ég gerði athugasemdir við það hvernig umhvrn. hefur staðið að þessum málum og hvernig þeir setja þetta fram. Þetta er bara misskilningur af þeirra hálfu. Ég ætlast ekki til þess að hv. þm., formaður fjárln., svari fyrir það en þetta er bara það sem ég gagnrýni að þeir skuli segja að stafrænni kortagerð ljúki á yfirstandandi ári þegar fyrir liggur að það er þriggja ára verkefni eftir. Mér finnst alveg forkastanlegt að umhvrn. skuli standa með þessum hætti að framlagningu fjárlagatillagna. --- Fundarhlé.

Hæstv. forseti. Það undrar mig satt að segja ekki þó að stuðningsmenn hæstv. ríkisstjórnar séu órólegir í kvöld, margir þeirra voru að enda við að hlusta á fréttir fjölmiðlanna þar sem megininntak þeirra var aukin ásókn í aðstoð Mæðrastyrksnefndar, kvíði fólks vegna fyrirhugaðrar jólahátíðar og almennar yfirlýsingar um að fólk hafi lítið handa á milli. Það var satt að segja raunalegt að þurfa að hlusta á þetta eins og að einhverjar náttúruhamfarir hafi geisað hér í landi á síðustu mánuðum. Þessi fundur hefur staðið allmarga klukkutíma og margt af því sem ég hefði viljað segja hér þegar komið fram, bæði í framsögu hv. 4. þm. Suðurl. fyrir nál. minni hlutans í hv. fjárln., svo og í löngum ræðum félaga minna þar, hv. 1. þm. Norðurl. e. og 2. þm. Austurl. svo ég ætla ekki, hæstv. forseti, að taka tíma okkar í kvöld í að endurtaka það sem þar var sagt. Ég mun hins vegar víkja aðeins að störfum nefndarinnar sem ég hygg að sé töluvert á annan veg en verið hefur. Það hefur löngum þótt sómi hvers þjóðþings að standa vel að gerð fjárlaga og til þeirra starfa hafa valist mætustu menn þinganna með mikla reynslu vegna starfa sinna innan þings og utan. Menn hafa talið það skyldu sína að bera ábyrgð á fjárlögum þó að vitaskuld sé viðurkennt, eins og hér hefur margkomið fram í dag, að þegar til afgreiðslu kemur ræður að sjálfsögðu kjörinn meiri hluti. Við því er ekkert að segja og því sætir minni hluti. Hitt er annað mál að það flýtir mjög fyrir verkum nefndarinnar ef menn vinna saman að gerð fjárlaga en því fer svo fjarri að það hafi verið gert. Menn hafa haldið linnulausa meirihlutafundi og kallað síðan minni hlutann til þess að hlýða á boðskapinn og ekki haft axlastærð til að taka minnsta tillit til einnar einustu tillögu sem frá minni hluta hefur komið og það hygg ég að sé afar óvenjulegt. Nú hefur svo keyrt um þverbak að áragamall siður þegar þingmenn hinna einstöku kjördæma koma saman og ráða ráðum sínum um hvernig skiptingu fjármuna skuli varið sem alla jafna hefur farið fram með nokkru samkomulagi, er í einu ákveðnu kjördæmi svo komið að fjögurra manna meiri hluti varð að lúta í minni hluta fyrir einum þingmanna kjördæmisins og það hygg ég að sé sögulegur atburður hér á hinu háa Alþingi. En hv. 2. þm. Austurl. hefur nú þegar komið þessu máli á framfæri og ég hygg að þingheimi hafi svo ofboðið að úr því verði raunar bætt. En þetta eru vinnubrögð sem eru engum til gagns en öllum til skaða. Við í minni hluta fjárln. höfum reynt að vinna verk okkar af sæmilegri samviskusemi en flestar tillögur okkar hafa verið hunsaðar og er það mjög miður. En nóg um það. Annað hefur borið við sem er jafnóvenjulegt í störfum nefndarinnar og það er það að um árabil hefur hv. 1. þm. Reykv. kallað saman þingmenn Reykjavíkur vegna þess að það vill svo til að höfuðborgin er líka kjördæmi og raunar fjölmennasta kjördæmi landsins. Hv. fyrrv. þm. Albert Guðmundsson taldi þetta skyldu sína og gerði þetta alltaf með miklum myndarskap í samráði við borgaryfirvöld. En nú bar svo við að þangað til í gær höfðu engar fréttir borist af slíkum fundi. Sú sem hér stendur ákvað þá að boða til þessa fundar sem þingmaður Reykvíkinga og hringingar voru hafnar til þess að safna saman þingmönnum kjördæmisins. Fyrstu boð bárust um að virðulegur borgarstjóri gæti ekki mætt á slíkan fund og þegar auglýst var eftir staðgengli fannst hann ekki enda mun hann vera að fylgjast með kosningum í Rússlandi þessa dagana ef ég heyrði rétt. Síðan hlaut þetta ekki miklar undirtektir en þá brá svo við að einhver sagði mér að Sigrún Magnúsdóttir borgarfulltrúi hefði raunar talið ástæðu til að bera fram tillögu í borgarráði um að þingmenn Reykjavíkur yrðu kallaðir saman og borgarráð samþykkti það. Um þetta vissi ég ekki. Ekki hafði verið mikið lífsmark með borgaryfirvöldum að fara að senda út bréf að þeirri tillögu samþykktri en það voru hafðar hraðar hendur þegar hv. 14. þm. Reykv. fór að boða fund því að hálftími leið þar til boðað var til fundarins og þá þurfti ég auðvitað ekki að halda mínu fundarboði til streitu. En það sem þetta sýnir auðvitað er að nú vill svo til að hv. 1. þm. Reykv. er hvorki meira né minna en hæstv. forsrh. og hann þarf ekkert við þingmenn Reykv. að tala. Ekkert. En nú hygg ég að hann sé neyddur til þess á mánudaginn klukkan fjögur og við hlökkum auðvitað öll til þess að fá að ræða um skiptingu fjármagns í þessu stærsta kjördæmi landsins. Valdhroki af þessu tagi er harla nýr á hinu háa Alþingi. Og ég vil biðja hæstv. forseta lengstra orða að ráða bót á þessu. Þetta er engu þjóðþingi til góðs og ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir traust þjóðarinnar á þinginu að reynt verði að bæta úr þessum samskiptum. Það er enginn sómi að því fyrir hæstv. forsrh. að ætla sér að hunsa það að kalla saman hina 18 þingmenn Reykv. til skrafs og ráðagerða um hvernig best skuli skipt fjármunum. Þetta taldi ég mér rétt að upplýsa hv. þingheim um svo að menn geri sér grein fyrir hvað er hér á ferðinni. Gagnrýni okkar minnihlutamanna er ekki komin til að ófyrirsynju, það er aldrei skemmtilegt að þurfa að gagnrýna samnefndarmenn sína en svo var okkur minnihlutamönnum nóg boðið að hjá því varð ekki komist. En varðandi það fjárlagafrv. sem nú er til 2. umræðu vil ég gera að umræðuefni fyrst og fremst kafla í nál. okkar sem fjallar um mennt og menningu. En það er sá þáttur í íslensku þjóðfélagi sem ekki skiptir hvað minnstu máli. Það vill nefnilega svo til að menningarlaus þjóð er lítils megnug þó svo jafnvel að nægir fjármunir væru til staðar. Við höfum löngum talið það okkur til ágætis og raunar talið það undirstöðu tilvistar okkar í þessu erfiða landi að við stæðum sterkum rótum í fornri menningu, ekki síst bókmenningu. Það fer ekki á milli mála að ýmislegt bendir til þess að þessar stoðir gætu farið að veikjast. Nýleg skýrsla um stöðu læsis í Evrópulöndum sýnir okkur að íslensk börn og unglingar eru sýnu verr og lakar læs en jafnaldrar þeirra í Evrópu. Ég hygg að fæstir Íslendingar hefðu trúað þessu en þetta liggur auðvitað í því að kennslumagn hér á landi er miklu minna en annars staðar og þrátt fyrir þessar skelfilegu staðreyndir er enn hert að grunnskólanum, fleiri og fleiri nemendur eru í bekkjum, laun kennara eru fyrir neðan allar hellur, aðbúnaður barnanna í skólanum á þann veg að ekki er sæmandi. Ég vil benda hv. þingmönnum á það að sá vinnustaður finnst varla í landinu lengur sem ekki hefur á boðstólum einhvers konar hádegisverð en það er einn hópur Íslendinga sem ekkert slíkt býðst á sínum vinnustað og það eru skólabörnin. Það eru þeir Íslendingar, 1 / 4 þjóðarinnar sem hraðast vex og mest þarf á hollri og góðri fæðu að halda. Við teljum ekki ástæðu, við teljum okkur ekki hafa efni á að láta þessi börn hafa mat í hádeginu eins og ég hygg að við vildum síst af öllu án vera hér t.d. á hinu háa Alþingi. Þetta er auðvitað okkur til vansa og er alveg óskiljanlegt að menn skuli ekki setja slíkt í forgang og reyna að bæta úr aðstöðu barnanna í skólunum. Á sama tíma og þetta er að gerast er æ meiri hluti uppeldisins lagður á herðar skólans. Foreldrar flestra barna, báðir foreldrar, ég tala nú ekki um þar sem einungis annað foreldrið sér fyrir barninu eða börnunum, vinna úti allt of langan vinnudag, óhóflega langan og miklu lengri en gerist í öðrum löndum þannig að skólinn er í raun og veru eina skjól barnanna yfir daginn. En hvernig er það skjól? Löngu áður, mörgum klukkustundum áður en foreldrarnir koma heim er vinnudegi barnanna lokið og við tekur tómt hús og afþreying barnanna er því það sem þau geta fundið til, oftast vídeómyndir, sjónvarpsprógrömm ef þau eru í gangi. Allt er þetta kannski af vafasömum gæðum og fullkomlega eftirlitslaust og börnunum látið það eftir einum að greiða úr því sem þau þar sjá. Ég vil spyrja hæstv. menntrmh. sem eflaust finnst ég draga upp dökka mynd, en ég er því miður hrædd um að hún sé ekki mjög ósönn, ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Er þetta virkilega það sem við viljum, þau skilyrði sem við viljum búa börnunum okkar í landinu? Þetta er fólkið sem á að taka við þessari þjóð og þessu landi og gæðum þess og kostum og ég vil spyrja: Er þetta mótuð stefna? Hefur einhver ákveðið að þetta skuli vera svona? Ég held ekki. Ég held aldeilis ekki. En það vill svo til að hlutir gerast ekki, þeir eru gerðir. Hvort það er gert vísvitandi eða af klaufaskap og fákunnáttu, það veit ég ekki. Ég vona að það sé af síðari ástæðunum. Nú vill svo til að í tíð síðustu ríkisstjórnar var lögð í það mikil vinna að móta stefnu, menntastefnu í landinu. Ríkisstjórnin lét vinna mikið verk þar sem að komu allir lærðustu og reyndustu skólamenn landsins. Um þetta var sátt og friður og menn ætluðu að reyna að bæta úr þessu í áföngum. Ríkisstjórnin var ekki fyrr búin að koma sér fyrir í ráðuneytunum en þessu verki var kastað undir stól og hefur ekki sést síðan. Hvers vegna það var verður auðvitað hver að svara fyrir sig en ég hygg að skynsamlegra hefði verið að nýta það mikla verk sem unnið hafði verið í samráði við reyndustu og lærðustu skólamenn landsins og sérfræðinga á öllum sviðum og halda því verki áfram. En þetta er auðvitað ein veilan í stjórnkerfi okkar að það er eins og engin ríkisstjórn geti nýtt sér þá vinnu sem fráfarandi ríkisstjórn hefur lagt af mörkum. Allir þurfa að reisa sér bautasteina, hvort sem í þeim er eitthvað efni sem varanlegt er eða ekki. Ég vil minna á að síðasta Alþingi samþykkti einróma, samhljóða, bæði grunnskólalög og leikskólalög. Ég vil spyrja hæstv. menntmrh.: Var ekkert á bak við þetta? Af hverju voru menn að greiða þessu atkvæði ef ekkert á að gera með þetta? Allir kannast við meðferðina á Lánasjóði ísl. námsmanna og er satt að segja skelfilegt að hlusta á það sem menn láta frá sér fara úr þeim herbúðum. Menn hreykja sér af því að þeir hafa sparað milljarð eða meira í Lánasjóði ísl. námsmanna. Hvernig hafa þeir gert það? Þeir hafa gert það með því að draga svo úr námslánum að fjöldinn allur af námsmönnum hefur hrökklast frá námi. Hverjir skyldu helst hrökklast frá námi? Það skyldu þó aldrei vera konurnar? Konur með börn á framfæri? Eða með börn í sinni umsjá, hvort sem það er í hjónabandi eða utan. Sá hópur námsmanna stendur alltaf veikast þegar að herðir. Í viðtali við hv. fjárln. upplýsti skólastjóri Tækniskóla Íslands þá staðreynd að á sl. ári næstum tæmdist skólinn. Öll kennsluáætlun fór úr böndunum vegna þess að það vantaði nemendur í skólann. Menn gáfust upp þegar þeir sáu hvernig kjör þeim voru búin í lánasjóðnum. Síðan kemur fólk heim frá námi og á þá að bera slíkar byrðar að það er sennilega rétt það sem vitnað er í nál. frá minni hluta hv. menntmn., setning sem höfðu er eftir stjórnarformanni lánasjóðsins, að menn sem taki mikil námslán hafi svo þunga skuldabyrði að þeir muni aldrei lifa mannsæmandi lífi. Þetta er hreinskilni verð ég að segja. En mér þykir þetta allkaldranaleg yfirlýsing til þess menntafólks sem er að koma heim eða út úr háskólanum frá löngu námi. Ef menn halda að þetta sé sparnaður þá er það mikill misskilningur, eða a.m.k. væri gaman að heyra fyrir hvern sá sparnaður er. Ekki fyrir þjóðfélagið, svo mikið er víst. Við minnihlutamenn höldum að hér sé verið að feta hættulegar slóðir og ófyrirséð sé hvert þetta leiðir okkur. Í því umhverfi sem við erum að fara inn í á nýrri öld í Evrópusamvinnu og öllu þessu sem menn hafa lagt mikla áherslu á er ég hrædd um að við komumst ekkert upp með að haga okkur svona. Það verða gerðar til okkar kröfur sem ég held að menn verði fyrr eða síðar að horfast í augu við. Og ég held að við ættum að fara að undirbúa okkur undir þær kröfur sem það samstarf mun gera til okkar. Og kannski ættum við að halda upp á 50 ára afmæli lýðveldisins með því að reyna að snúa við þeirri meðferð sem skólakerfið og uppeldisskilyrði barnanna okkar eru að verða fyrir. Ef við lítum til Háskóla Íslands þá er ástandið þar orðið svo að á síðasta ári var ekki hægt að kenna, það var ekki hægt að halda kúrsum sem kallaðir eru úti sem þó var krafist til prófs. Og það þýddi að vegna þess að nemendurnir gátu ekki fengið kennsluna þá misstu þeir líka námslánin, ekki af því að þessir nemendur vildu ekki stunda námið heldur stóð það ekki til boða. Það varð að fækka kennslugreinum um tugi greina og þetta er auðvitað engu líkt. Síðan vitum við öll að háskólabókasafnið hefur á engan hátt yfir að ráða þeim bókakosti sem háskólabókasöfn í löndum í kringum okkur hafa yfir að ráða. Nú skal bæta við erfiðleikana og háskólarektor hefur tjáð mér að virðisaukaskattur á bækur muni auka kostnað við innkaup bóka í háskólabókasafn um 5 millj. kr. á næsta ári og er þá miðað við óbreytt bókakaup. Ég ætla ekki að segja mikið um fjármögnun háskólans á byggingunum sínum. Ég hef aldrei leynt því að mér finnst harmsefni að Háskóli Íslands skuli þurfa að grípa til spilakassa til að fá fé til uppbyggingar háskólans en það má segja háskólanum til afsökunar að einhvers staðar frá verður þetta að koma því ekki koma fjárframlögin frá ríkissjóði. Síðan rjúka menn til og stofna háskóla norður á Akureyri og ekkert er nema gott um það að segja, einkum þegar hugmyndin var að byggja þar upp sjávarútvegsdeild og bar að fagna því. En hvernig er síðan búið að þessari deild sem á að einbeita sér að grunni þess sem við lifum á, sjávarútveginum? Þar er skorið niður eins og hægt er og síðan farið að dreifa fé til annarra staða á meðan allt vantar norður á Akureyri en að þessu mun ég koma síðar. Ég hef talað oftlega um hvernig komið er fyrir handmenntakennslu í öllu skólakerfinu frá grunnskóla og upp úr. Á sama tíma belgja menn sig út og ætla að efla íslenskan iðnað. Hvenær ætla þeir að byrja? Hver á að fara í iðnmenntun sem aldrei hefur fengið neina handmennt alla sína skólagöngu? Þetta er auðvitað barnaskapur sem nær ekki nokkurri átt. Eftir þessa lýsingu vil ég spyrja hæstv. menntmrh. sem hefur margsinnis talað um að þessi ríkisstjórn leggi höfuðáherslu á auknar rannsóknir og vísindastörf. Er þetta nú ekki þversögn að ætla að setja sér slík markmið sem vissulega eru góðra gjalda verð á sama tíma og skólakerfið er skorið niður eins og gert er? Ég held að þetta geti ekki verið neitt nema orðin tóm og held að ríkisstjórninni væri sæmra að setjast niður og reyna að átta sig á hvað er að gerast í þessum efnum. Ég held að enginn Íslendingur vilji hlusta á það að íslenskum börnum og unglingum fari hrakandi í lestri. Læsi er merkilegur hlutur. Það þýðir ekki það að börn séu hætt að geta raðað saman stöfum. En það sem er auðvitað að gerast er að börnin eru að tapa tungumálinu og börnin skilja ekki þau orð sem þau raða saman og hætta að lesa. Það er of erfitt. Og þetta eru fyrirbæri sem við höfum kynnst í öðrum löndum, meðal lágstéttarfólks í Bretlandi t.d. sem er ólæst að stórum hluta og getur ekki hugsanlega brotist í gegnum dagblöð sem millistéttin og ég tala nú ekki um hástéttirnar lesa. Og ég vona að menn láti ekki þessa þróun fara út í þá sálma því að þá held ég að við séum illa komin. Hæstv. forseti. Menn fara nú inn í ár fjölskyldunnar og hæstv. félmrh. hefur auðvitað margsinnis talað um það í hástemmdum vendingum að á því ári verði lögð mikil áhersla á fjölskylduna, málefni fjölskyldunnar. Það gladdi mig þess vegna óendanlega að heyra það að hv. 4. þm. Norðurl. v. hefur kvatt sér hljóðs utan dagskrár á morgun um skuldastöðu hinnar íslensku fjölskyldu. Ég held að það sé mál til komið að hið háa Alþingi taki þau mál til athugunar. Sannleikurinn er sá að ég þori að fullyrða að fólk með ung börn á erfiðar uppdráttar nú á Íslandi en um langt skeið og það þýðir ekkert að segja okkur að fyrir því séu gildar ástæður. Svo mikil kreppa er ekki á Íslandi. Við höfum oft orðið að herða ólina, en ég hygg að það sé langt síðan ungt barnafólk hafi átt eins erfitt uppdráttar og það á nú. Eins og ég sagði áðan vinna flestir foreldrar úti langan vinnudag og umhirða barnanna er því miður langt frá því að vera eins og æskileg væri þar sem leikskóla skortir og skólavera barnanna er í engu samræmi við vinnudag foreldranna. Þessar vandræðalegu geymsludeildir sem komið hefur verið upp hér í Reykjavík af engum efnum í engu húsrými er ekki nema sýndarmennskan ein og það hef ég séð af eigin raun. Þar er hvorki starfslið né húsnæðisaðstaða til þess að sinna börnunum sem skyldi og úr þessu verður ekkert nema svona heldur leiðinlegir geymslustaðir þrátt fyrir besta vilja fólksins sem þar vinnur. Þar eru allt of mörg börn í hverri deild og ófullkomin aðstaða á allan máta. Og það er satt að segja hráslagalegt að það fólk sem fæst við umönnun barna, hvort sem það er í leikskólum eða í skólakerfinu alla leið upp til háskóla, er fólk sem hefur laun sem eru í engu samræmi við mikilvægi þessara starfa auk þess sem einmitt þetta fólk er oft skuldum hlaðið vegna fyrra náms. Og ég held að það sé ástæða til þess að vara við að hér kunni að verða umtalsverður atgervisflótti úr landinu. Það er einfaldlega þannig að það getur verið sæmilega auðvelt fyrir margt vel menntað fólk að fá svo miklu betri bæði vinnuaðstöðu til rannsókna og svo miklu betri laun í öðrum löndum að því fólki verður tæplega láð þó að það kjósi þann kostinn. Og ef við höfum ekki efni á einhverju þá er það einmitt að missa þetta fólk úr landinu. Ef menn lesa dagblöðin erlendu, sem eru hér í hliðarherbergi, þá mátti lesa á forsíðu danska blaðsins Politiken fyrir nokkrum dögum hvernig komið er fyrir dönsku fjölskyldunni eftir að Danmörk gerðist háþróað iðnríki. Þar sagði að 60% fólks, fullvaxta fólks í Danmörku býr eitt, þ.e. annaðhvort eitt eða með börnum sínum, einungis 40% búa í kjarnafjölskyldu. Og þessi þróun er að eiga sér stað út um alla Evrópu. Konur eru nú fjárhagslega sjálfstæðari en áður var og álagið á þessari litlu kjarnafjölskyldu þar sem allt annað fólk en hjónin og börnin er horfið út af heimilunum, vandamál þessara heimila verður svo mikið áreiti að þessar fjölskyldur gliðna í sundur. Það er nú einu sinni þannig og ég vil segja það hér frá þessum stóli að ég held að það sé röng stefna að enginn eigi að koma nálægt uppeldi barna aðrir en foreldrarnir. Ég held að uppeldi barna sé svo erfiður og vandasamur hlutur að þar eigi að koma til skyldmenni, ömmur, afar og fjölskylda allt í kring. Öll vandamál verða svo yfirþyrmandi þegar einungis tvær manneskjur sem vinna langan vinnudag eiga að axla þau öll og ég hygg að við sem ólumst upp í þriggja kynslóða fjölskyldum þekkjum það að vandamál leystust stundum í þetta skiptið hjá ömmu, í annað skiptið hjá mömmu. Og ég held að þessi þróun sem hefur átt sér stað sé mjög hættuleg. Hvað sjáum við svo fyrir okkur, jafnvel hér uppi á Íslandi? Við sjáum ofbeldi sem er ólíkt öllu því sem við höfum áður séð. Við sjáum drykkjuskap unglinga allt niður í 11, 12 og 13 ára gamalla barna. Það er eitthvað að. Þetta er ekki eðlilegt. Þessum börnum líður ekki vel og við hljótum að verða að spyrja okkur hvað sé að gerast hérna hjá okkur. Við verðum einfaldlega að snúa þessari þróun við og sjá til þess að hinir fullorðnu hafi tíma til að vera með börnum sínum og geti borið ábyrgð á hvernig einstaklingar þau verða. Það má kannski benda á það líka að svo gæti farið ef herðir áfram að íslensku fjölskyldunni að fólk hugsi sig í meira mæli um áður en það eignast mörg börn. Við höfum notið þeirrar gæfu hingað til að Íslendingar hafa verið óhræddari við að eiga börn en margar nágrannaþjóðir okkar. Fari svo að menn gerist svo varkárir í efnahagsmálum sínum að mjög dragi úr barnsfæðingum þá er ég hrædd um að það komi til með að bitna illilega á aldursskiptingunni í þessu litla samfélagi. Ég hygg að menn ættu að reyna að horfa svolítið til framtíðar og hugsa sér hvernig þjóðin okkar kemur til með að líta út ef barnsfæðingum fækkar mjög, meðan þjóðin lifir sem betur fer lengur og lengur, þá er ég ansi hrædd um að það sé orðinn ærið lítill hópur eftir nokkra áratugi sem vinnur fyrir ansi stórum hóp. Og þetta eru auðvitað hlutir sem við hv. þingmenn verðum að huga að. Þetta er ekkert sem hægt er að afgreiða sem einhver kvennamál eða mjúk mál eða hvað þetta er allt saman kallað. Þetta eru einfaldlega staðreyndir sem við berum ábyrgð á og þessari þróun er ekki hægt að loka augunum fyrir. Ég hef áður minnst á hvernig hefur verið farið með aldraða fólkið. Þegar byggingariðnaðurinn fór að skreppa saman datt einhverjum snjöllum mönnum í hug að fara að bjóða hinum öldruðu kostaboð, íbúðir fyrir aldraða, sérhannaðar og með einhverri sérstakri þjónustu. Úr þessu hefur svo orðið að það byggðarlag finnst varla lengur í landinu sem er ekki búið að byggja blokkir handa gamla fólkinu. Sjaldnast fylgir nokkur þjónusta og hafi gamla fólkið verið einmana í húsinu sínu eða gömlu íbúðinni sinni, þá er það enn þá meira einmana í nýju blokkinni. Og ofan á allt annað hafa þessar íbúðir reynst svo ótrúlega dýrar að gömul og gróin hús, gömul einbýlishús, hafa varla dugað fyrir tveggja til þriggja herbergja íbúð. Þetta hefur verið látið viðgangast og menn hafa þannig losað sig við það sem þeir mega ekki vera að því að sinna, þ.e. aldraða foreldra sína. Ég held ekki að neinn hafi mótað þessa stefnu. Ekki hef ég gert það og ég hugsa að enginn hér inni hafi gert það. Þessi þróun og þessir atburðir hafa einfaldlega verið látnir reka á reiðanum og það er einmitt það sem Alþingi og þjóðþing aldrei eiga að gera. Og efist einhver um að þessi umræða eigi við í umræðum um fjárlög ríkisins þá á hún einmitt heima þar vegna þess að með þeim er mótuð sú stefna sem ég er að tala um. Í þessum fjárlögum er því miður ekki að sjá neinar vísbendingar um að frá þessari þróun eigi að víkja, því miður. Og ég vildi nú gera það að minni meginósk og harma nú að hæstv. félmrh. skuli ekki vera hér að á margumræddu ári fjölskyldunnar 1994 og raunar 50 ára afmæli hins íslenska lýðveldis verði virkilega gert átak í því að styrkja barnafjölskyldurnar og það unga fólk sem er að ala upp nýjar kynslóðir. Ég held að það sé algjör undirstaða þess að þetta samfélag okkar eigi sér einhverja framtíð. Hæstv. forseti. Af einstökum málum ætla ég ekki að tína margt til. Það hefur að mörgu leyti þegar verið gert. Við minnihlutamenn sem skiluðum sameiginlegu nefndaráliti höfum kosið að bera ekki fram neinar brtt. Við teljum að þessi fjárlög séu svo pólitískt mál að smávægilegar breytingar til eða frá þjóni ekki miklum tilgangi. Ég mun að sjálfsögðu greiða atkvæði tillögu eins og hér liggur fyrir á þskj. 344 sem er tillaga um að virðisaukaskattur af bókum verði felldur niður eins og fyrrv. ríkisstjórn hafði gert. Ég held að þjóðin mundi þola þær 280 millj. sem það gefur ríkissjóði því að ég held að það sé svo mikilvægt að allur þorri manna eigi aðgang að bókum að það sé ekki sparnaður að gera það erfiðara, svo sannarlega ekki. Að lokum, frú forseti,  Að mínu viti hefur það aldrei verið skynsamlegt þegar lítið er um fjármuni að dreifa þeim þannig að hvergi sé mikið hægt að gera. En vera má að þetta samstarfsverkefni geti gengið. Ég hygg að hús það sem kaupa á undir einn starfsmann kosti ekki undir 20 millj. og við skulum þá vona að frá því starfi komi umtalsverður árangur. En auðvitað vil ég ekkert hafa á móti þessu máli og ég vildi að nógir peningar væru til svo hægt væri að efla sjávarútvegsrannsóknir í Vestmannaeyjum. En ég hlýt að spyrja hvort ekki hefði verið nær að efla starfsemina á Akureyri í nokkur ár áður en þetta verkefni væri sett af stað þannig að við værum ekki að dreifa fé út um allar grundir eins og mörg dæmi eru um í fjárfestingum á Íslandi þar sem hver grunnurinn hefur verið við hliðina á öðrum árum og áratugum saman út um allt land fremur en að einhverju verkefni væri lokið svo það gæti orðið arðbært og einhverjum til góðs. Virðulegur forseti. Vera má að ég gleymi einhverju sem ég ætlaði að gera að umtalsefni. Við minnihlutamenn uppgötvuðum það seint í gærkvöldi að tvö voru þau ráðuneyti sem okkur hafði eiginlega sést yfir. Annað var iðnrn. og eftir nokkrar umræður komumst við að því að þaðan væri ósköp lítið að frétta og tæplega tæki að gera því ítarleg skil. Hitt var utanrrn. og við komumst einmitt einnig að því að þar væri erfitt að fóta sig. Dæmi væru um að stórir fjármunir væru í bönkum erlendis, sendiráð eru lögð niður fyrirvaralaust og önnur stofnuð, því að eins og kunnugt er hefur hæstv. utanrrh. eða hafði a.m.k. í upphafi ferils síns mestu ímugust á starfsemi sendiráðanna. Þar held ég að hafi komið til vanþekking á vinnu þeirra manna sem þeim störfum gegna rétt eins og hefur komið fram í mörgum öðrum aðgerðum þessarar ríkisstjórnar. Við kusum því að athuga það mál til 3. umr. ef hægt væri að fá einhvern botn í fjármál þess virðulega ráðuneytis, utanrrn. Að endingu. Það er raunalegt að standa hér í þessu ríka landi, því að þessi þjóð er rík og landið er auðugt. Að við skulum ekki hafa burði til þess að gera tilveru þessara 260 þús. íbúa á þann veg að öllum geti liðið sæmilega vel er sorglegt. Það er engin ástæða til þess, ég skal ekkert létta af okkur hinum, minnihlutamönnum, að við höfum ekki einhvers staðar brugðist á undanförnum árum en við reyndum þó að vinna betur en þessi hæstv. ríkisstjórn gerir. Ég hygg að við höfum ekki fyrr séð kuldalegt andlit þeirrar neyðar sem við sjáum í dag. Bankarnir eru að sligast undan íbúðum fólks sem þeir neyðast til að taka upp í skuldir og fátt vilja bankarnir síður. En þeir eiga enga aðra kosti. Ég vil spyrja hæstv. ríkisstjórn: Hvað ætla menn að gera þegar bankar landsins, sem margir hverjir eru ekkert of sterkir, fara að sligast undan húsnæði íslensku fjölskyldunnar? Hvað ætla menn að gera við íbúana? Ég held að hæstv. ríkisstjórn ætti, þegar hún er búin að borða sig vel sadda um jólin, að setjast niður og hugsa sinn gang þar til þing kemur saman aftur. Sú stefna sem ríkisstjórnin fylgir nú gengur ekki. Þetta er helferð og hana verður að stöðva, því fyrr því betra.

Hæstv. forseti. Eftir svona ræðu verður ekki mikið um barnsfæðingar á Íslandi spái ég, þ.e. ef menn trúa þessum lýsingum á aðbúnaði skólabarna að mér skilst vegna aðgerða núv. ríkisstjórnar á sl. tveimur árum. Málið er hins vegar það að hér var farið með staðlausa stafi frá upphafi til enda. Fleiri og fleiri eru nú í bekkjum, sagði hv. þm. Þingmaðurinn upplýsir kannski á eftir hvaðan þær upplýsingar koma. Ég er með hinar réttu tölur hér og ég ætla að taka Reykjavík sem dæmi af því að það er kjördæmi þingmannsins. Árið 1991 var meðaltal í bekk 22,4. 22 árið 1993 og áætlað 21,8 1994. Þetta er hæsta meðaltal í bekkjum á landinu í kjördæmi hv. þm. Þá er það með skólamáltíðirnar. Hv. þm. lagði þá kvöð á sveitarfélögin vorið 1991 að þau skyldu sjá grunnskólabörnum fyrir málsverði í skóla en ásamt félögum sínum láðist þingmanninum hins vegar að sjá sveitarfélögunum fyrir tekjustofnum á móti. Í tíð síðustu ríkisstjórnar var mikil vinna lögð í mótun menntastefnu, sagði hv. þm. Það er rétt, það var lögð mikil vinna í að útbúa ritið Til nýrrar aldar, en það er hins vegar ekki menntastefna. Það er gott upplýsinga- og uppsláttarit og nýtist vel sem slíkt. Þá talaði þingmaðurinn um lánasjóðinn, rétt einu sinni, og sagði að fjöldi nemenda hrökklaðist frá námi. Það varð stórfelld fjölgun lánþega á árunum 1988--1990 vegna þess að þá voru námslán hækkuð nokkrum sinnum umfram verðlag. Nú hefur lánþegum hins vegar fækkað en stúdentum ekki og stúdentum fjölgaði heldur ekkert á þessum árum, 1988--1990. Það er þess vegna hreinn áróður að ný lög um LÍN hafi hrakið menn frá námi. 

Hæstv. forseti. Ræða hæstv. menntmrh. er einmitt dæmi um þá veruleikafirrð og þá fjarlægð frá fólkinu í þessu landi sem kom fram í máli hans. Hvað varðar okkur um meðaltöl barna í bekk?

Við hvað á að miða?

Ég veit að það eru ekki 28 börn í bekk í Hrísey, en þau eru það í Sandgerði.

Ég var að tala um Reykjavík.

Var þingmaðurinn að tala um Reykjavík? Þá bið ég afsökunar, en mér er líka alveg nákvæmlega sama hvort þingmaðurinn var að tala um Reykjavík. Það eru nefnilega 28 börn í bekk líka í Reykjavík og ég gæti tekið um það mörg dæmi. En það er einmitt þannig sem öll mál eru afgreidd, meðaltekjur, meðaltal barna í bekkjum, meðaltal barna á deildum í leikskólum. Á sumum stöðum á Íslandi eru ekki nógu mörg börn til þess að það séu of mörg börn í bekk. En á hinum fjölmennari stöðum er það því miður svo að það eru of mörg börn í bekk, sérkennsla hefur dregist saman á sama tíma og þörfin fyrir hana fer sívaxandi, a.m.k. í Reykjavík. Ég verð nú að segja að það er fádæma hroki að segja að það rit sem hæstv. ráðherra nefndi Til nýrrar aldar, sem unnið var tíð síðustu ríkisstjórnar, sé ágætt uppsláttarrit. Mér þykja þetta kaldar kveðjur til þess fólks sem lagði mikla vinnu, ómælda vinnu í að ræða hvaða stefnu eigi að taka í menntamálum í landinu. Það eru kaldar kveðjur verð ég að segja. En ef hæstv. ráðherra hefur gaman af meðaltölunum sínum þá er það svo sem mér að meinalausu en það hefur enga merkingu inn í þessa umræðu.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir upplýsti það í ræðu sinni að á seinni stigum vinnunnar í fjárln. hefði það uppgötvast að á vegum utanrrn. væru stórar upphæðir í bönkum erlendis. Mér leikur hugur á að vita hvaða upphæðir er hér verið að tala um og af hverju eru þær geymdar erlendis og hvar koma þær fram í opinberum plöggum?

Frú forseti. Ég skal svara því. Það kom fram á einhverju stigi fjárlagavinnunnar að í Bandaríkjunum hefði verið, ef ég man rétt, nú gæti kannski einhver fjárlaganefndarmaður hjálpað mér, mig minnir að það væri um 90.000 dollarar sem hefðu verið þar á reikningi vegna sölu einhverra eigna og við gerðum ósköp einfaldlega athugasemd við það að þetta kom hvergi fram á reikningum. Það er akkúrat það sem ég var að tala um, það kom ekki fram. Auðvitað hafa sendiráðin eins og gefur að skilja fé inni á bönkum í smærri stíl þó ekki væri nema rekstrarfé sendiráðanna. En þarna var um að ræða umtalsverða upphæð sem okkur þótti kyndugt að ekki skyldi koma fram. Ég veit að hv. 2. þm. Austurl. man þetta betur en ég. Það var það sem ég átti við. En fyrst og fremst var ég að tala um það reiðileysi sem hefur ríkt í málefnum sendiráðanna, menn vita ekki frá degi til dags hvort sendiráð er á þeim stöðum þar sem þeir eru staðsettir. Þessu er umturnað án samráðs við það fólk sem best þekkir til þannig að öll sú starfsemi einkennist af sérkennilegri hentistefnu sem enginn skilur og enginn hefur fengið neinn botn í, satt að segja. Og ef ég man rétt voru yfirlýsingar hæstv. utanrrh. í garð sendiráðsfólks með slíkum endemum, alla vega í upphafi ferils hans, að flestir Íslendingar hneyksluðust.

Hæstv. forseti. Svona rétt til upplýsinga í framhaldi af orðum síðasta ræðumanns um sjóði og bankainnstæður sendiráða og fastanefnda erlendis þá er rétt að upplýsa, því það virtist ekki liggja fyrir hjá hv. þm., að það var brugðist við á sínum tíma vegna þessa máls og gerð athugun á peningaeign á vegum sendiráða erlendis og kom í ljós að hún nam rúmlega 290 millj. kr. sem er allveruleg upphæð og það er líka upplýst að það fjármagn var sótt erlendis sem á lausu lá í þessum efnum og flutt heim til Íslands. Þetta á að vera mönnum kunnugt því þetta kemur fram í endurskoðun ríkisreiknings fyrir árið 1992. Ég ætla ekki að fjalla meira um það en þótti rétt að það kæmi fram vegna fyrrgreindra vangaveltna. Það sem ég ætla að víkja aðeins að í þessari umræðu er kannski fyrst um almenn sjónarmið eins og menn hafa gjarnan komið að í þessari umræðu í dag og síðan að ákveðnum atriðum sem varða tillögur fjárlaganefndar og orðið hafa að umtalsefni. Það er alveg ljóst ef maður tekur almenna sjónarmiðið að okkur Íslendingum er gjarnt að gera miklar kröfur til ríkisvaldsins án þess þó oft á tíðum að gera sömu kröfur til okkar sjálfra, þ.e. borgaranna í landinu. Auðvitað er ekki mikill greinarmunur þarna á því það eru skattgreiðendur í landinu sem eiga að borga brúsann og því sameiginleg krafa að vel sé að verki staðið hvorum megin borðsins sem er. Það er auðvitað grundvallaratriði þegar rætt er um að skapa skilyrði og jarðveg fyrir heilbrigt fjölskyldulíf, fyrir heilbrigt þjóðlíf eins og til að mynda hv. þm. Guðrún Helgadóttir vék réttilega að þar sem hún fjallaði nokkuð um þann vanda sem við er að glíma í okkar þjóðfélagi, agaleysi, drykkjuskap, ofbeldi og vandamál meðal barna og unglinga sem auðvitað er mikið áhyggjuefni og menn ættu kannski að sinna frekar á raunhæfan hátt eins og þingmaðurinn vék að. Það gera menn auðvitað bæði með almennum aðgerðum og sérvirkum aðgerðum og kannski er brýnast í stöðunni að fara þá leið sem núv. ríkisstjórn hefur gert, að reyna að skapa þennan almenna grundvöll til jafnvægis til þess að skapa réttlæti fyrir alla, að allir sitji við sama borð. Þetta hefur sem betur fer náð fram að ganga í rétta átt, til að mynda með því að viðhalda lágri verðbólgu og stuðla að lágum vöxtum. Skiptir miklu máli fyrir fjölskylduna í þjóðfélaginu, fyrir þjóðfélagið í heild. Undan því verður ekki vikist að viðurkenna það hvað svo sem menn vilja segja um aðra þætti. Það er auðvitað ástæða til þess að ræða um vandamál í ákveðnum greinum. Það liggur til að mynda ljóst fyrir að gjaldþrotavandinn á árunum 1988--1992 hefur kostað margslungin vandamál í þjóðfélaginu, ekki bara það að ríkissjóður hefur orðið að falla frá innheimtu á 15 milljörðum kr. í töpuðum skatttekjum heldur einnig það að ótal fyrirtæki, heimili og einstaklingar, hafa lent í vanda af fylgiástæðum þessara gjaldþrota þó svo að þeir viðkomandi aðilar hafi ekki verið gerðir upp eins og það er orðað. Þetta er spegilmyndin af því umhverfi sem við höfum verið að hrærast í undanfarin ár og það er enginn tilbúinn vandi frá einu ári eða tveimur árum, það er uppsafnaður vandi. Það verður auðvitað að hafa það í huga við þessa fjárlagaumræðu að horfa til lengri tíma án þess að vera að kenna í svo ríkum mæli sem gert er einum eða öðrum um. Það er mörgum um að kenna og það hefur verið slugsað á margan hátt og það er uppsafnað subb og vandi sem við erum að glíma við. Það er til að mynda ljóst að það er hægt að einfalda þessa hluti mjög. Það er hægt að einfalda þá með því að horfa til þess að árið 1991 stefndi í það á næstu árum miðað við það kerfi sem við bjuggum við, miðað við það sem var í pípunum, miðað við það sem voru kröfur og áætlanir í velferðarkerfi Íslendinga, að útgjöldin til að mynda á næsta ári væru komin upp í 140--150 milljarða kr.

Var það Herjólfur?

Það hefur lítil breyting orðið á tekjuliðnum. 1991 var hann um 100 milljarðar kr., á næsta ári er hann ætlaður rétt liðlega 100 milljarðar kr. Svo það sjá allir sem vilja sjá, án þess að vera að leika sér að hlutunum, búa til falsvonir, sletta fram tölum sem skipta ekki máli  Það er alveg jafnljóst líka þegar tekin eru almenn atriði að það er tvískinnungur og hagsmunaárekstrar í mörgum þáttum í okkar þjóðfélagi. Það má til að mynda nefna lífeyrissjóðina, hina sterku lífeyrissjóði í eigu verkalýðshreyfingarinnar, þar sem við annan borðsenda er krafist lægstu vaxta til hagsmuna fyrir verkamanninn en við hinn borðsenda hæstu vaxta til hagsmuna fyrir sjóðinn. Þarna fara hagsmunir ekki alltaf saman. Það hefur sýnt sig undanfarna daga að þetta er hluti af tvískinnungi sem er á margan hátt í íslensku þjóðfélagi. Hvað varðar okkur um meðaltöl, sagði hv. þm. Guðrún Helgadóttir. Þingmaðurinn fór rangt með þegar hún vék að læsi Íslendinga, íslenskra barna og könnun í þeim efnum. Íslendingar komu vel út miðað við samanburðarþjóðir í læsi barna en komu illa út í því að lesa úr línuritum. Hv. þm. virðist falla undir þá niðurstöðu að kunna ekki að lesa úr línuritum. Þarna er ástæða til að gera á greinarmun. Það er mikill munur á því að halda því fram að íslensk börn séu illa læs á bók eða á línurit.  Það er mikilvægt finnst mér þegar fjallað er um þessi fjárlög í fullri alvöru að menn eru að vinna sig út úr vanda. Það hlýtur að vera sameiginlegt markmið þó að menn kunni að greina á um leiðir. Þá ætla ég að víkja að einu atriði hér sem hefur verið gert tortryggilegt af nokkrum hv. stjórnarandstæðingum og það er samstarfsverkefni Háskóla Íslands og Vestmannaeyjabæjar á sviði rannsókna. Við Íslendingar búum sem betur fer við gott menntakerfi. Mjög gott og háan staðal miðað við önnur lönd sem við viljum keppa við og miða okkur við. Við búum að því leyti yfir mikilli þekkingu og reynslu, við búum yfir auðlindum sem eru í fiski og öðum matvælum, vatni og öðrum náttúruauðlindum þessa lands. Við búum yfir orku og iðnaðarmöguleikum. Síðan náttúru landsins til að skapa tekjur af ferðaþjónustu. Þetta eru nú þau svið sem við búum við. Það má hins vegar gagnrýna að um langt árabil höfum við ekki sinnt rannsóknaþáttum sem skyldi. Okkur vantar í dag fisk úr hafinu, betri nýtingu á orku, fullvinnslu á þeim möguleikum sem við eigum í okkar landi. Svo einföld eru þau sannindi. Okkar vantar sem sagt virðisaukningu á okkar hráefnum. Hvernig ætlum við að ná því? Ætlum við að ná því með því að dæla sífellt út menntuðu fólki úr okkar ágæta menntakerfi án þess að stunda rannsóknir og ganga til nýrra tíma til að nýta þá möguleika sem búa í því sem við eigum í okkar landi? Það er þarna sem hnífurinn stendur í kúnni. Og þegar menn eru að gera tortryggilegt verkefni eins og hér hefur verið vikið að, samstarfsverkefni Háskóla Íslands og Vestmannaeyja, þá vil ég mjög vara við slíkum málflutningi vegna þess að við þurfum á öllu okkar að halda til að skapa þessa virðisaukningu sem ég vék að. Hún vinnst ekki á einum stað, hún vinnst á mörgum stöðum. Hún vinnst með því að nýta mikla þekkingu og grunn sem er í Háskóla Íslands, sem er að skapast í Háskólanum á Akureyri, sem er að skapast víða í hinu ágæta skólakerfi okkar hvort sem það er í Tækniskóla Íslands, verkmenntaskólum eða öðrum stofnunum þar sem við erum að mennta fólk til að standa betur að vígi í baráttunni fyrir hinu daglega brauði í okkar landi og til þess að skapa farveg fyrir fleiri vinnandi hendur í þjóðfélaginu. Um tíu ára skeið hefur nánast engin fjölgun átt sér stað í almennum rekstri, í einkarekstri, í vinnslu og iðnaði. Fjölgunin hefur átt sér stað í opinbera kerfinu. Það var auðvitað áhyggjuefni fyrir ekki mörgum árum þegar gerð var skoðanakönnun í Háskóla Íslands varðandi það hvað háskólaborgarar ætluðu sér að vinna að loknu námi. Yfir 90% ætluðu sér að vinna í opinberri þjónustu. Fjölgunin að meðaltali um árabil í opinbera geiranum hefur verið 700 störf en engin í einkageiranum. Og auðvitað sjá allir að það gengur ekki til lengdar. Við þurfum að vinna að vinnslu auðlindanna sem við búum við og þurfum að rækta betur. Við Íslendingar höldum að við stöndum framarlega í nýtingu og meðferð á fiski. Þeir sem hafa átt þess kost til að mynda að skoða slíkar aðstæður í Japan þurfa ekki langan tíma til að sjá að við erum aftarlega á merinni í þessum efnum. Það var auglýst í sumar sem leið hjá opinberri stofnun að hugmynd væri allt sem þarf, fá góða hugmynd og þar með væri okkur borgið. Hvað segja Danir? Hvað segja Japanir sem eru hörðustu sölumenn í heimi? Hörðustu markaðsmenn í heimi og duglegastir að selja fyrir hæst verð? Þeir segja: hugmyndin er 1%, framleiðslan er 10% markaðssetningin er 90%.

Þetta gengur ekki upp.


             89%, já já menn geta snúið út úr svona þó maður rúnni af og ég þarf ekki að ætla þingmönnum það að skilja það ekki.

Skiptir ekki máli. Umhverfisfirrtur . . .

Þetta er nú það sem málið snýst um. Og þó að fjallamenn eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gjammi hér eina ferðina enn og tísti eins og grátkerling frá Spáni þá er það ekki til umræðu hér.

Skiptir ekki máli. Umhverfisfirrtur.

Ég held að þetta séu atriði sem ástæða sé til að skoða í svona umræðu eins og hér á sér stað. Það er nefnilega svo að sem betur fer eru menn að vinna ýmsa góða hluti á rannsóknasviðinu. Það hefur verið lögð áhersla á það. Það var til að mynda á síðasta ári lögð áhersla á það á rannsóknasviðinu að byggja upp botndýrarannsóknastöð í Sandgerði sem hefur skilað miklum árangri og gefur miklar væntingar þó lítil sé. Þar var einn starfsmaður í upphafi í sameiginlegu átaki Háskóla Íslands og ýmissa aðila, Sandgerðisbæjar og ýmissa stofnana. Þar vinna nú yfir 10 manns og munu vinna a.m.k. um árabil eingöngu að þeim verkefnum sem nú liggja fyrir. Þetta eru rannsóknir sem skipta máli í því að styrkja okkar grunn sem menntaðrar þjóðar sem vill vinna úr því hráefni sem við höfum. Þá skal ég koma sérstaklega að starfssamningi Háskóla Íslands og Vestmannaeyjabæjar. Mér finnst ósanngjarnt að gera það verkefni tortryggilegt  ýmsum öðrum þáttum sem unnið er að. Það er byrjað á ýmsum verkefnum í þessum efnum. Það er til að mynda hafið verkefni á vegum verkfræðideildar Háskóla Íslands um úttekt á stórum fyrirtækjum í fiskvinnslu, stjórnun þeirra og hagræðingu, á faglegan hátt í skóla sem hefur sterkan vísindalegan grunn en hefur kannski í of litlum mæli sinnt því sem heitir rannsóknir, sinnt því sem heitir að liðsinna hinum vinnandi stéttum og hinu vinnandi fólki eins og sagt er. Verkefni tengt líffræðideild Háskóla Íslands er hafið í Vestmannaeyjum, þ.e. rannsóknir á fisksjúkdómum. Hafa rannsóknir á fisksjúkdómum áður verið stundaðar á Íslandi? Nei, ekki í hafinu við Ísland. Í pollum og pyttum og vötnum höfum við sinnt rannsóknum um árabil en ekki í sjálfu hafinu við Ísland sem gefur okkur auðlegðina til að byggja allt okkar kerfi á. Auðvitað er það jafnvitlaust hjá þjóð eins og Íslendingum að hafa ekki sinnt þessum þáttum eins og það er jafnundarlegt að loksins á árinu 1993 skuli ráðið í prófessorstöðu við Háskóla Íslands í fiskifræði. Við erum með allmarga prófessora við Háskóla Íslands en skýtur það ekki skökku við að fiskveiðiþjóðin Íslendingar skuli ekki hafa haft um langt árabil prófessor í fiskifræði við háskóla Íslendinga? Svari hver eins og hann vill. En auðvitað skýtur þetta skökku við. Samstarfsverkefnið í Eyjum er hagkvæmt á margan hátt þó ekki væri nema af því að Vestmannaeyjar eru staðsettar við gjöful fiskimið eða fiskimiðin við Vestmannaeyjar eftir því hvernig menn líta á það. Þar er landað nánast öllum tegundum af fiski sem veiðist við Ísland. Þar er breið samsetning allra fyrirtækja í vinnslu og allra fyrirtækja í útgerð. Að því leyti er þessi verstöð kjörinn staður sem tilraunastöðu fyrir Háskóla Íslands og aðrar stofnanir. Fyrir Háskólann á Akureyri, fyrir Tækniskóla Íslands og aðra skóla sem eiga auðvitað að sinna ákveðnum þáttum til að nýta þekkingu okkar í menntakerfinu til að skila okkur áleiðis. Ekki að safna eingöngu menntamönnum og dæla út í kennslu heldur til að stórauka rannsóknir. Um þetta snýst þetta mál. Það er það stórt að það þolir alveg að menn gantist með það og reyni að gera lítið úr því, það er hafið yfir slíkan leikaraskap. En það er líka mjög sterkt að mínu mati að þarna kemur sveitarfélag til samstarfs á móti Háskóla Íslands með verulegu fjárframlagi, hærra hlutfalli en þekkist annars staðar í slíku samstarfi á Íslandi. Þegar gantast er með að það sé verið að kaupa hús fyrir 20 millj. fyrir einn starfsmann þá er það auðvitað leiður útúrsnúningur. Þær stofnanir sem ég vék að í Háskóla Íslands munu hafa rannsóknaaðstöðu í þessu húsi, prófessor í fiskifræði mun hafa rannsóknaaðstöðu þar eins og í útibúum Hafrannsóknastofnunar, eins og í Grindavík, þar sem eiga sér stað ákveðnar rannsóknir og væntanlega á fleiri stöðum í framtíðinni. Það liggur líka ljóst fyrir að stofnanir sem eru staðsettar í Vestmannaeyjum eins og Hafrannsóknastofnun og Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins munu fara í þetta sama hús. Þannig að þarna skapast á hagkvæman hátt eins konar þróunarsetur. Það er kannski stórt orð en fyrst og fremst er það markvisst starf sem reiknað er með að vinna þar og ákveðin verkefni og stóra verkefnið sem er á borðinu í þessu dæmi er könnun á hafinu í kringum Ísland, djúpmiðunum, nákvæmlega að sama marki og ég vék að að okkur skipti svo miklu máli, okkur vantar meiri fisk úr hafinu. Okkur vantar meiri virðisaukningu. Eitt af því er meiri fiskur ef þess er kostur, annað er meiri fullvinnsla. Það er því mikið fagnaðarefni að þessi tillaga skuli vera komin fram og ég er sannfærður um að þegar menn kynna sér það sem á bak við liggur að þetta er eitt af þeim málum sem menn segi að sé gott mál. Það á eftir að þróast en það er lagt upp með samstarfssamningi sem er undirritaður af fulltrúum Háskóla Íslands og Vestmannaeyjabæjar, það er hlutdeildarþátttaka í stofnkostnaði þannig að það er ýtt úr vör á skynsamlegan hátt. Það kom fram hjá hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur að þetta verkefni væri ekki fullmótað. Þau verkefni sem byrjað er að vinna eru fullmótuð. En það er ekki fullmótað starfið inn í framtíðina. Það á eftir að finna sinn farveg en verkefnin eru ærin nú þegar. Og af því ég nefndi hér þetta stóra verkefni sem er rannsókn á djúpmiðunum þá er auðvitað líklegast og eðlilegast að það verði alþjóðlegt verkefni. En við vitum ósköp vel að sumir reyndir skipstjórar á stærri skipum Íslendinga, togurunum, þekkja ákveðnar bleyður og trintur í útkantinum á djúpmiðunum sem þeir sigla til þegar þeir hafa ekki í annað að sækja á grunnslóðinni. En þeir gera það ekki nema um utankvótafisk sé að ræða, þá er það stífari sókn. Við vitum líka að okkur vantar meiri frið á grunnslóðinni. Okkur vantar meira svigrúm fyrir minni skipaflota landsmanna og framtíðin mun auðvitað leiða til þess að stóru skipin fara meira út á dýpið. Þessir ágætu skipstjórar, veiðimennirnir, hafa komist upp með það að lúra á upplýsingum um ákveðin fengsæl mið og ganga í þau eins og þeim hentar. En við Íslendingar höfum þörf fyrir að vita um þetta þannig að við getum skipulagt þetta inni í okkar veiðimöguleikum og nýtingu til að skapa sterkari grundvöll fyrir okkar þjóðfélag til að rétta úr kútnum, skapa þetta jafnvægi sem óskað er eftir hvort sem er með tilliti til barna, fjölskyldna eða almenns atvinnurekstrar í landinu. Og það er ástæða til að fjalla um þetta á þessum nótum en hanga ekki endalaust í smáatriðum og aukaatriðum. Þá komumst við ekkert áleiðis. Það er þetta sem ég vildi segja um þetta verkefni fyrst og fremst vegna þess að ég tel að það sé mikið framtíðarverkefni. Það er hluti af sameiginlegum búskap okkar landsmanna og skiptir þess vegna í sjálfu sér engu máli hvar það er staðsett. Það mun nýtast jafnt Suðurlandi, Austurlandi, Norðurlandi, Vestfjörðum og öðrum landshlutum. En það er að því leyti nýstárlegt að það stefnir í að í vaxandi mæli muni Háskóli Íslands dýfa hendinni í kalt vatn og takast á við möguleika sem skipta okkur máli.

Virðulegi forseti. Það var alveg ástæðulaust af hv. þm., síðasta ræðumanni, að tala um að menn hefðu verið að tala um þetta verkefni í Vestmannaeyjum af einhverri léttúð. Ég held að það hafi enginn talað um það hér öðruvísi en af fullri alvöru og út af fyrir sig held ég að það hafi enginn út á verkefnið sem slíkt að setja. Það sem hins vegar vekur athygli er að fyrsta nýja fjárveiting til rannsókna á sviði fiskveiða og vinnslu og skyldra greina eftir að Alþingi samþykkti á síðasta vori þáltill. þess efnis að slík miðstöð skyldi byggð upp á Akureyri í tengslum við háskólann þar skuli vera til Vestmannaeyja en ekki til Akureyrar. Þetta vekur spurningar um það hvers virði ályktanir Alþingis séu yfir höfuð. Og það væri gaman að varpa þeirri spurningu til fjárlaganefndarmanna hvort þeir fari yfir slíka hluti þegar þeir eru að vinna að sínum tillögum. Ég vil benda á að það er ekki eingöngu hér í Reykjavík, þar sem aðalstöðvar Hafrannsóknastofnunar og Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins eru, sem stundaðar eru rannsóknir tengdar fiskveiðum og vinnslu. Hv. þm. nefndi bæði Sandgerði og Grindavík og að mínu mati, meðan við erum að spila úr eins litlu fjármagni og við höfum, eins og þingmaðurinn benti réttilega á í upphafi sinnar ræðu, þá held ég að á þessum stöðum höfum við ærin verkefni og það er á þessum grunni sem það kom mér afskaplega mikið á óvart að sjá þessa fjárveitingu þar sem hún var komin.

Hæstv. forseti. Auðvitað hlýtur vilji manna að standa til þess að Háskólinn á Akureyri verði efldur. En menn hljóta jafnframt að gera sér grein fyrir því að starfsemin og grunnurinn í Háskóla Íslands verður ekki stöðvaður. Það hlýtur að eiga að nýta hann, nýta þá þekkingu og reynslu sem þar býr og alveg sama hvort menn eru að tala þar um líffræðideild, verkfræðideild, hagfræðideild eða aðrar deildir, þá hljóta menn að stunda þar rannsóknastarfsemi óháð og kannski að sumu leyti samtengt því sem er að gerast á Akureyri með þeim þroska sem sá skóli á eftir að vinna sér. Háskóli verður ekki háskóli með vísindalegan grunn á fáum árum. Það tekur einfaldlega lengri tíma en 2--3 ár. Ugglaust má reikna með a.m.k. 10--20 árum með marvissri stefnu, starfsemi og fjármagni að skapa slíkan grunn. En það þýðir ekki það að á sama tíma eigi ekki að nota móðurskipið, Háskóla Íslands, og þekkinguna og reynsluna sem þar býr. Það er það sem þeir eru að gera í þessu verkefni.

Lögðu þeir áherslu á Vestmannaeyjar?

Og til að mynda er það alveg ljóst að þegar sótt er í rannsóknasjóði erlendis, hina svokölluðu stóru sjóði, þá byggjast möguleikar á fjármagni úr þeim á því að sterk staða, vísindaleg staða, að prófessorsembætti við virtan skóla standi á bak við það. Og í þessu samstarfsverkefni eru þar rétt valdir fulltrúar Háskóla Íslands sem sækja um og leggja þetta erindi fyrir fjárln.

Virðulegur forseti. Það er alveg rétt að það tekur langan tíma að byggja upp háskólastofnun og þess vegna þurfum við að einbeita okkar fjármagni að því sem við erum að gera á hverjum tíma en ekki dreifa því um of. Hv. þm. sagði að þetta tæki langan tíma en ég sé hins vegar hvernig á að stytta sér leið til þess að skapa hinn vísindalega grunn í þessari rannsókna- og þróunarstarfsemi í Vestmannaeyjum, því að í viljayfirlýsingu um þetta verkefni segir, með leyfi forseta, um hvernig stjórnin sé skipuð á þessari stofnun. Frá Vestmannaeyjum eiga sæti fulltrúi Vestmannaeyjabæjar, einn fulltrúi Rannsóknastofnana og Náttúrugripasafns Vestmannaeyja og einn fulltrúi frá fiskvinnslu og útgerð. Frá Háskóla Íslands eiga sæti fulltrúar Líffræðistofnunar, Sjávarútvegsstofnunar og einn fulltrúi tilnefndur af háskólaráði. Og svo kemur, virðulegur forseti, hvernig á að stytta sér leið að hinum vísindalega grunni og hinu akademíska starfi: Stjórnin hefur samráð við Árna Johnsen alþingismann. Ég hygg að það sé algert einsdæmi að í plaggi sem þessu sé sett inn klásúla sem hér er og ber nú satt best að segja ekki vott um mjög vísindaleg vinnubrögð.

Hæstv. forseti. Það ber auðvitað vott um drifkraft í Háskóla Íslands að það sé ætlast til þess að það sé unnið með framsýnum mönnum og ættum við ekki að hafa neitt við það að athuga. En auðvitað verða svona hlutir til með því að menn bera saman bækur og reyna að fylgja þeim fram og að því eru menn að starfa í þessu þjóðfélagi eða a.m.k. eiga að vera til þess að starfa á þann hátt, hvort sem það eru þingmenn eða aðrir og á ekki að vera neitt launungarmál. Það er spurning um að fá samstöðu með hugmyndum, ef það liggja rök að baki og væntingar um árangur, þá á ekki að skipta máli hvort einhver ákveðin nöfn standi þar á bak við heldur einfaldlega hver árangurinn verður. Ég held að það megi benda á svona sem smádæmi að í Gufudal í Hveragerði er háhitahola sem hefur staðið ónotuð um áratuga skeið. Hún er látin blása þegar erlendir þjóðhöfðingjar koma til Íslands. Hún er ekki notuð til neinnar vinnslu. Við seljum ál á 70 kr. kg úr landi, fullunnið í erlendum vörum, tæknivörum, hvort sem það eru felgur eða fullunnin hátæknivara, hefur verðgildið þrjúhundruðfaldast. Í Vestmannaeyjum er náttúrugripasafn sem er tilbúin tilraunastöð, sem er vísindalegur grunur. Þar eru gerðar margar tilraunir en ekki á eins skipulegan hátt eins og efni standa til. Ég nefni hér aðeins ónýtta möguleika sem er ástæða til að takast á við.

Virðulegi forseti. Í allan dag hefur farið fram 2. umr. um fjárlagafrv. og er óhætt að segja að margt í málflutningi hv. stjórnarþingmanna hefur komið á óvart og þó er nú fátt sem manni er farið að koma á óvart. Mér hefur fundist satt að segja eins og þeir hafi verið í alla vega tveggja ára einangrun. Þeir telja að hæstv. ríkisstjórn hafi náð verulegum árangri í efnahagsmálum. Það er engu líkara en raunveruleikaskyn hafi brenglast alvarlega hjá þessum hv. þm. Hér t.d. byrjaði hv. formaður fjárln. á því að segja að mikilvægt sé að þröngir sérhagsmunir fái ekki ráðið, sérhagsmunir í von um ávinning. Þetta sagði hv. þm. Alþfl. Sigbjörn Gunnarsson. Ef einhver hæstv. ríkisstjórn hefur séð um sig og sína þá er það þessi ríkisstjórn sem nú situr. Nægir að nefna stöðuveitingar Alþfl. en hér í kvöld er ekki tími til að telja það allt upp. Það nægir líka að nefna einkavinavæðingu Sjálfstfl. og þetta er talið að þröngir sérhagsmunir hafi ekki fengið að ráða. Hv. þm. Sigbjörn Gunnarsson sagði einnig að smærri hagsmunir verði að víkja fyrir stærri hagsmunum. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. og það hefur hæstv. ríkisstjórn svo sannarlega staðið við. Hagsmunir hinna lakast settu hafa þurft að víkja fyrir hagsmunum hinna hærra settu, hagsmunir sjúklinga, öryrkja og námsmanna svo að eitthvað sé nefnt. Aftur á móti hefur verið lækkað tekjuskattur á þeim örfáu fyrirtækjum á Íslandi sem enn skila hagnaði. Þau eru því miður allt of fá, þau fyrirtæki. En það er þó ekki ástæða til að lækka tekjuskatt á þeim þannig að það er hárrétt sem þingmaðurinn sagði varðandi þetta mál þó að ég snúi kannski út úr merkingu hans orða, ég viðurkenni það. En samt sem áður er þetta raunveruleikinn sem við blasir. Hann talaði um óhagstæð ytri skilyrði og það er alveg hárrétt hjá hv. þm., þau hafa oft verið betri. En þau eru samt þó nokkuð betri en Þjóðhagsstofnun spáði, bæði hvað varðar loðnu- og úthafsveiðar. Og vegna þess að hv. þm. sem síðast talaði, hv. 3. þm. Suðurl., Árni Johnsen, talaði mikið um úthafsveiðar og mikilvægi úthafsveiða m.a. í sinni ræðu og kom víða við í sambandi við sjávarútvegsmál, þá ætla ég að minna á það að þessi hæstv. ríkisstjórn hefur ekkert gert fyrir þá sem eru að reyna að veiða í úthafinu, ekki nokkurn skapaðan hlut. Það kom fram í umræðum ekki alls fyrir löngu. Hvert er t.d. öryggi sjómanna á úthöfunum? Það er því miður harla lítið og lítið gert í að bæta það þannig að það hefur verið fremur lítil hjálp í hæstv. ríkisstjórn þó að hún tali sífellt um að það þurfi að auka veiðar í úthafi, þá gerir hún harla lítið til að aðstoða við það nema síður væri. Það hefur verið rætt um að náðst hafi stórkostlegur árangur í ríkisfjármálum og hv. 1. þm. Vesturl., varaformaður fjárln., talaði um að það hefði verið stöðvað sjálfvirkt flæði fjármagns til hinna einstöku stofnana. En það er hægt að benda á að það eru verulegar hækkanir víða, t.d. til ráðuneyta, milli ára, milli áranna 1992 og 1993. Ef við skoðum skýrslu um framkvæmd fjárlaga frá Ríkisendurskoðun í janúar til september 1993 þá langar mig, með leyfi hæstv. forseta, að benda á nokkur dæmi þar sem gjöld hafa verulega hækkað. T.d. hækkuðu gjöld æðstu stjórnar ríkisins um 45 millj. á fyrstu 10 mánuðum ársins 1993 miðað við 1992. Þar hækkaði mest um 18 millj. vegna framkvæmda á Bessastöðum en þó allra mest 43,8% vegna yfirvinnu hæstaréttardómara. Ef ég tek áfram forsrn. þá hækkuðu þar gjöld um 18,9 millj. eða um 8,1%. Stærsta breytingin þar er framlag til embættis húsameistara ríkisins sem var 13,2 millj. kr. á fyrstu 9 mánuðum ársins 1993 en embættið skilaði 14,3 millj. kr. tekjum í ríkissjóð á sama tímabili í fyrra. Það er að sjálfsögðu vegna þess að verkefnin hafa minnkað hjá húsameistara ríkisins. Ef við tökum sjútvrn. þá hækkuðu útgjöldin í heild um 69 millj. kr. eða 9,3% aðallega vegna breytinga í sambandi við stofnun Fiskistofu síðari hluta ársins 1992. Síðan kemur dómsmrn. Það hækkar líka verulega. Það hækkar um 270 millj. kr. eða um 7,5% og það er vegna hinna nýju dómstóla sem var verið að setja upp og á nú að fara að fækka aftur skilst mér. Ef maður tekur fjmrn. þá hækkuðu útgjöld þar um 771 millj. eða 7,6% og það eru nú aðallega vaxtagreiðslur sem hækkuðu þar milli ára. Gjöld í umhvrn. hækkuðu um 32 millj. eða 7,8% og þetta er talið að það hafi náðst verulegur árangur í því að spara í ríkisútgjöldum. Þetta eru bara nokkur dæmi, mjög lítil dæmi. Það hefði þurft að taka miklu fleiri dæmi en ég læt það vera í bili. Hér standa menn upp hver á eftir öðrum, hv. fulltrúar ríkisstjórnarinnar, og segja að það hafi náðst mikill árangur í sparnaði almennt og mikill árangur í málefnum þjóðarinnar. Hvar telur hæstv. ríkisstjórn að hafi náðst árangur? Hvar hefur náðst árangur? Eini árangurinn sem hefur náðst er sá að ríkisstjórnin hefur náð miklum árangri að hætta við hina ýmsu hluti og þegar við minnumst ríkisstjórnarinnar þegar árin líða, þá verður hún örugglega kölluð ríkisstjórn Davíðs Oddssonar sem hætti við. En frumskilyrði til að ná jafnvægi í efnahagsmálum þjóðarinnar er að ná niður fjárlagahallanum sem aldrei hefur verið meiri en nú, búist við 10 milljarða halla og hann á eflaust eftir að aukast. Hið góða sem hæstv. ríkisstjórn lagði upp með að minnka fjárlagahallann gerir hún ekki. Það mun aldrei takast meðan hún hefur engan skilning og enga stefnu í atvinnumálum. Hæstv. ríkisstjórn hefur ekki lagt fram frumvörp um stjórn fiskveiða. Það átti að vera forgangsverkefni frá í fyrra, forgangsverkefni. Við höfum ekki séð þessi frumvörp enn og þó er komið fram í miðjan desember. Á meðan stefnan er ekki skýr og vel afmörkuð í sjávaútvegsmálum, þá næst engin hagræðing í þessari grein, vegna þess að menn vita ekki við hverju þeir mega búast. Ég tel að það sé ljóst að það ósætti sem nú er uppi meðal sjómanna varðandi kjör þeirra sé fyrst og fremst vegna þess að ríkisstjórnin hefur ekki komið sér saman um stefnu í sjávarútvegsmálum. Og sú deila sem nú er í uppsiglingu mun kosta þjóðfélagið mikið því hún kemur ekki aðeins niður á sjómönnunum sjálfum, heldur kemur hún niður á landverkafólki í þúsunda tali. Þarna ber ríkisstjórnin mikla ábyrgð. Og að ríkisstjórnin skuli hafa hætt við hvað eftir annað að útdeila afla Hagræðingarsjóðs, 13 þús. tonnum þorskígilda, til þeirra vertíðarstaða sem verst hafa orðið úti vegna þorskbrestsins er ófyrirgefanlegt. Þjóðin getur ekki liðið það að ríkisstjórnin hafi ekki fasta stefnu í þessum undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar. Ríkisstjórnin hefur hætt við ýmislegt fleira heldur en að koma með stefnu í sjávarútvegsmálum. Hún hefur líka hætt við að koma með nokkra stefnu í landbúnaðarmálum. Hún er ýmist að flytja inn landbúnaðarvörur eða stöðva sölu innfluttra landbúnaðarvara og það veit enginn hver framtíðin er varðandi landbúnaðinn. Hæstv. ríkisstjórn hefur ekki staðið við búvörusamninginn. Hún hefur ekki staðið við það að bæta þeim fjölmörgu sauðfjárbændum skerðinguna sem verst hafa orðið úti. Og núna fyrir tveim dögum síðan var hæstv. landbrh. spurður að því hvað liði endurskoðun búvörulaga sem átti líka vera eitt af fyrstu verkefnum þessa þings. Það varð ekkert um svör, engin svör. Og hvað með skipasmíðaiðnaðinn, hæstv. forseti? Honum blæðir út og það er ekkert gert, ekki nokkur skapaður hlutur. Norðmenn niðurgreiða sinn skipasmíðaiðnað um 13,5% og við erum í samkeppni við þá. Hér hefur verið talað um að leggja jöfnunargjöld á innflutt skip, en það er ekkert gert í því. Og á sama tíma og þessari iðnaðargrein er að blæða út þá horfa menn í gaupnir sér og segja að þeir hafi náð töluverðum árangri, ekki bara töluverðum þeir hafi náð geyslegum árangri í ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hvað varðar atvinnu- og efnahagsmál. Það er talið að það þurfi rúman milljarð til að strika út skuldir skipasmíðaiðnaðarins til að hægt sé að halda áfram. Hæstv. ríkisstjórn gerir ekkert í þessu máli. Hin milda hönd ríkisstjórnarinnar hvað varðar atvinnulífið kemur víða við. Atvinnuhúsnæði á landsbyggðinni er einskis virði. Það er einskis virði í dag, það er því miður ekki söluvara. Samt er verið að hækka fasteignaskatta á atvinnuhúsnæði. Já, hæstv. ríkisstjórn er sífellt að leggja fram mál og hætta við að afgreiða mál. Það halda kannski ýmsir að hæstv. heilbrrh., fyrst hann er hérna, eigi heimsmet í þessu eða landsmet réttara sagt. Þegar allt er saman tekið þá á hann trúlega ekki metið, en hann á metið hvað tíma varðar. Hann befur gert þetta á svo skömmum tíma. Á aðeins tveim mánuðum tókst honum að ná verulegum árangri í að hætta við, enda er þetta ríkisstjórnin sem hætti við, eins og ég sagði áðan. Tökum lyfjakortin. Það var eitthvað sem átti að gefa ríkissjóði 400 millj. og var náttúrlega aldrei útfært. Menn höfðu mismunandi skoðanir á því. En það er búið að kyngja þessum lyfjakortum og ég sakna þeirra ekki nokkurn skapaðan hlut. Það var hætt við þau. Gunnarsholt á Rangárvöllum, eitt af mörgum meðferðarheimilum sem átti að loka, það var hætt við það og það er út af fyrir sig ágætt. Það átti að selja Þvottahús Ríkisspítalanna fyrir 60 millj. og það var að sjálfsögðu hætt við það, vegna þess að enginn grundvöllur var fyrir að selja það. Það gátu allir heilvita menn sýnt og sannað. Það er komin ein heljarmikil skýrsla sem hér hefur verið mikið til umræðu, um sjúkrahúsin í landinu. Það er skýrsla sem segir að það eigi nánast að leggja niður fjölda sjúkrahúsa í landinu og efla önnur. Út af fyrir sig vantar heildarstefnu í heilbrigðismálum og það er ágætt að hafa þessa skýrslu, ekki til að nota hana eins og hún stendur heldur til að nýta hana þannig að hægt sé að sérhæfa þessi sjúkrahús til að minnka álagið á sjúkrahúsunum á Reykjavíkursvæðunum. Þetta veit ég að hæstv. ráðherra er sammála mér um og ég væri tilbúin að hjálpa honum að vinna að þessu því þetta er möguleiki sem mundi spara þjóðarbúinu mikið. Þarna eru mikil verðmæti úti um land, bæði hvað varðar húsnæði, tól og menntað fólk. Ég sé t.d. fyrir mér að það væri hægt að sérhæfa Sjúkrahús Suðurlands á Selfossi. Það væri hægt að gera eingöngu æðahnútaaðgerðir þar svo að ég nefni dæmi um sérhæfingu. Það væri hægt að sérhæfa Sjúkrahúsið í Stykkishólmi t.d. með því að hafa þar endurhæfingu og þeir eru komnir langt með endurhæfingu. Það á að skoða þessa skýrslu á þennan hátt vegna þess að hér hefur áður verið gert að umræðuefni að hagræðingin á sjúkrahúsunum á Reykjavíkursvæðinu sé komin á algert hættustig. Landlæknir segir að það séu 45% starfsmanna á þessum sjúkrahúsum sem kvarta undan óbærilegri streitu og hægt sé að leiða að því rök að það hafi orðið slys vegna þess. Það er of mikið álag á þetta fólk. Þessi sama skýrsla, sem ég vitna hér til frá landlækni, sýnir líka að biðlistar hafa aukist verulega, sérstaklega í aðgerðir eins og beinaaðgerðir sem hægt er beina út á land á fleiri en eitt sjúkrahús. Ég vona því að þessi skýrsla verði notuð á jákvæðan hátt þannig að það fjármagn sem þegar hefur verið lagt í þessar stofnanir nýtist. En það er ýmislegt sem hæstv. ríkisstjórn hefur ekki hætt við, það er rétt að minnast á það líka. Hún hefur t.d. ekki hætt við að eltast við meðlagsgreiðendur. Þrátt fyrir að hún nái ekki inn þessum 260 millj. sem hún ætlaði að ná inn á þessu ári, náði aðeins inn 250 millj., þá er hún ekki af baki dottin. Hún ætlar að finna upp nýja innheimtuaðgerð, nýja og fullkomnari innheimtuaðgerð. En það er nú alveg sama hvaða innheimtuaðgerð menn finna upp á ef ekki eru peningar í vasa þess sem á að rukka, jafnvel þó að það komi handrukkarar sem eru víst í tísku í dag. Ég trúi ekki að hæstv. ríkisstjórn noti þá aðferð. Það er ýmislegt annað sem hæstv. ríkisstjórn ætlar ekki að hætta við. Hún ætlar t.d. ekki að hætta við að tekjutengja ekkjulífeyri. Og hæstv. forsrh. sagði hér í gær í ræðu að þetta væri jafnréttismál. Ég teldi það jafnréttismál að ekkjur og ekklar fengju þessar bætur. Mig langar að spyrja hæstv. heilbrrh. hvernig hann ætli að tekjutengja þetta, við hvaða upphæð hann ætli að miða tekjutenginguna?  Hæstv. ríkisstjórn er ekki heldur hætt við að reyna að rukka inn 25 millj. hjá áfengis- og vímuefnaneytendum, hún telur að það sé auðvelt. Það er auðvitað alveg útilokað mál vegna þess að að eru akkúrat þeir þjóðfélagsþegnar sem ekki munu geta greitt þetta, alveg sama hvaða nýtískulegar rukkunaraðferðir verða fundnar upp. Þeir geta ekki greitt þetta. Það verður alveg eins og með meðlögin. En þetta ætlar hæstv. ríkisstjórn ekki að hætta við. En hæstv. ríkisstjórn ætlaði að einkavæða. Hún er nú að mestu hætt við að einkavæða. En ég spyr: Hæstv. ríkisstjórn hefur ekki áhuga á að einkavæða Húsatryggingar Reykjavíkur? Er það nú fyrirtæki sem er samkeppnisfyrirtæki. Hún hefur ekki áhuga fyrir því. Hún fær sérstaklega undanþágu til nokkurra ára, að vísu í EES-samningnum, til að þurfa ekki að einkavæða Húsatryggingar Reykjavíkur. Og hæstv. ríkisstjórn er ekki tilbúin að einkavæða t.d. embætti húsameistara ríkisins sem er í almennum skilningi teiknistofa. Hæstv. ríkisstjórn er tilbúin til að leggja verulega fjármuni til að halda þar uppi starfsemi. Það á ekki að einkavæða það. Svo á aftur á móti að reyna að einkavæða hið ómögulega sem engin samkeppni er í. Það á að einkavæða t.d. ÁTVR, skilst manni, og það á að einkavæða Landssíma Íslands. Hæstv. forsrh. sagði í gær við umræður um ráðstafanir í ríkisfjármálum að það hefði verið reynt að gera allt til að milda áhrif efnahagsþrenginganna, bæði í atvinnulífinu og hvað varðar heimilin. Og hvernig er sú milda hönd? Hvað hafa skuldir heimilanna aukist á undanförnum árum? Frá 1981 til 1992 hafa skuldir heimilanna aukist sem hér segir: Úr 60 milljörðum í 226 milljarða. Og bara á síðustu 6 árum, svo að ég taki nú bara þann tíma sem hæstv. félmrh. hefur ráðið ríkjum í félmrn., þá hafa skuldir heimilanna vaxið um 100 milljarða. Það er eins og öll fjárlög íslenska ríkisins. Það er ýmislegt sem veldur þessu. Það er auðvitað atvinnuleysið og það er vaxtastigið í landinu. Og skuldir fyrirtækjanna, þær hafa margfaldast. Tvær síðustu gengisfellingar hafa ekki bætt þar um, sem ríkisstjórnin var þó búin að lofa að yrðu ekki. Meira að segja nokkrum dögum fyrir síðustu gengisfellingu sögðu þeir að það yrði eitthvað sem aldrei skeði, en þeir hættu náttúrlega við það eins og allt annað sem þeir hafa hætt við. En vextir hafa lækkað. Ég vona að það sé ekki bara sýnd veiði. Þeir hafa lækkað, en allt of seint. Heimilin og fyrirtækin hafa ekki þolað það vaxtastig sem við höfum búið við og þó svo að það megi þakka fyrir þessa vaxtalækkun, þá kemur það bara eins og bóluefni of seint ef maðurinn er orðinn dauðsjúkur. En það hefur orðið alvarlegur trúnaðarbrestur milli þjóðarinnar og ríkisstjórnarinnar. Fólkið í landinu trúir ekki á þessa hæstv. ríkisstjórn. Það trúir ekki á hana. Í hvert skipti sem nýtt stjfrv. er lagt fram hér á þingi þá segir fólk: Er nokkuð að marka þetta? Það verður ekkert úr þessu. Og allar þær tillögur sem koma frá hæstv. ríkisstjórn eru afgreiddar eins af fólkinu, það verður ekkert úr þessu. En númer eitt, tvö og þrjú, það verður að skapa betri grundvöll fyrir atvinnulífið í landinu ef fjárlagahallinn á að vera í einhverju jafnvægi. Það er númer eitt, en það eru engin teikn á lofti að menn séu að vinna í því, því miður. Samkomulagið í ríkisstjórninni er ekki á því stigi að þeir nái þeim árangri. Og nú segir fólk: Fara þessir ágætu hæstv. ráðherrar ekki bráðum að ákveða það að þeir séu hættir við að vinna saman? Það er það eina sem þeir eiga eftir að hætta við og nú bíður þjóðin spennt eftir því. Virðulegi forseti. Mig langar að mæla fyrir tveim brtt. við þetta fjárlagafrv. Ég ætla að mæla fyrst fyrir brtt. sem ég mælti einnig fyrir í fyrra, en hún náði ekki fram að ganga, fékk ekki hljómgrunn, en hún kostar ríkissjóð ekki eina einustu krónu og er svohljóðandi, með leyfi forseta. Hún er á þskj. 338: ,,Við 6. gr. Nýr liður: 3.60 Að afhenda Samtökum áhugafólks um áfengis- og vímuefnavandann (SÁÁ) til eignar eftirtaldar eignir sem þau hafa nú til afnota að Staðarfelli í Dölum: gamla skólahúsið, kennaraíbúðir (tvö hús), kyndi- og rafstöðvarhús.`` Það er mikil samstaða milli heimamanna um að áframhaldandi rekstur verði á þessu heimili að Staðarfelli í Dölum, en það hefur ríkt mikil óvissa frá ári til árs hvort þessu meðferðarheimili verði lokað. Það er mjög mikilvægt að SÁÁ eignist þetta húsnæði. Þetta er gamalt húsnæði og þarf mikilla endurbóta við. Og það er nú þannig að ef mönnum finnst að það sé eitthvað laust og bundið hvort þarna verði áframhaldandi starfsemi, þá eru menn ekki tilbúnir til að setja mikla peninga. En það eru margir velunnarar þessa heimilis sem eru tilbúnir að leggja til mikla vinnu, sjálfboðavinnu, til þess að endurbæta þetta húsnæði, þannig að ég tel mjög mikilvægt að það verði hafður sá háttur á að SÁÁ eignist húsin að Staðarfelli í Dölum. Þetta er algerlega útgjaldalaust af hálfu ríkissjóðs og væri eflaust bara mjög gott fyrir ríkisstjórn að losna við þessa eign. Þetta er gamli húsmæðraskólinn sem ekki kemur að neinum notum ef þessi starfsemi hættir þarna að Staðarfelli. Svo er önnur brtt. á þskj. 345 sem ég vil mæla fyrir, með leyfi forseta. Hún er frá Finni Ingólfssyni, Stefáni Guðmundssyni og Ingibjörgu Pálmadóttur. Hún er lögð fram til þess að koma til móts við íþróttamenn vegna virðisaukaskatts af flugfargjöldum. Nú á að setja virðisaukaskatt á allt flug í landinu, eins og menn hafa heyrt frá hinu háa Alþingi. Iðkendur íþrótta ferðast mjög mikið og það er mjög dýrt og ef virðisaukaskatturinn bætist þar við þá mun það verða til þess að fjöldi félaga mun ekki treysta sér til að fara í þau ferðalög sem eru nauðsynleg varðandi ýmsar keppnisgreinar. Við leggjum því fram svohljóðandi brtt.: ,,1. Við brtt. 326,21 a-lið, Ungmennafélag Íslands. Fyrir ,,10.000`` kemur: 14.000. 2. Við 4. gr. 02-989 110, Íþróttasamband Íslands. Fyrir ,,24.000`` kemur: 32.000.`` Þetta er sem sé lagt fram til að koma til móts við unga íþróttaiðkendur úti á landi þannig að þeir þurfi ekki að hætta að taka þátt í keppnum vegna þessa skatts sem á nú að fara að leggja á flugfargjöld.

Virðulegi forseti. Ræðumaður gerði hér að umtalsefni tvö atriði sem raunar hafa verið nefnd fyrr í umræðunni í dag og ég hygg að það sé nauðsynlegt að eyða nokkrum misskilningi sem þar hefur gengið aftur. Í fyrsta lagi varðandi tekjutengingu ekkjulífeyris, þá er við það miðað að tekjutengingin verði með svipuðum hætti og gerist með ellilífeyri og hann fari að skerðast í kringum 70 þús. kr. markið og lækki síðan og verði ekki greitt með tekjum umfram 120 þús. kr. Þetta er ekki ósvipað og gerist um ýmsa aðra bótaflokka og ég hygg að ekki sé unnt að halda því fram að þarna sé um slíkt óréttlæti að ræða, eins og margir ræðumenn hafa haldið fram. Í öðru lagi hafa menn staldrað við í umræðu í dag og raunar í gær um bandorm ríkisstjórnarinnar varðandi sértekjur eða gjaldtöku vegna áfengissjúkra. Til að taka af öll tvímæli í þeim efnum líka, þá vil ég láta þess getið og upplýsa það hér að viðkomandi aðilar sem hlut eiga að máli og hafa verið eyrnamerktar sértekjur vegna þess arna þar sem SÁÁ er stærst á því sviði, hafa fengið bréf þar sem þess er vænst að þessir aðilar skili tillögum um fyrirkomulag þessarar gjaldtöku, hyggist þeir nota gjaldtökuheimildina. Kjósi stjórnendur þessara stofnana að nota ekki heimild til gjaldtöku og verða þannig af tilgreindum sértekjum verða þeir á hinn bóginn að haga rekstri stofnana í því ljósi, enda kemur ekki til annarra framlaga úr ríkissjóði umfram það sem fjárlög 1994 segja til um. Með öðrum orðum, það er kallað eftir reglum frá þessum aðilum sjálfum. Ég vil minna á að þetta er ekki allsendis ókunnugt í þessum hópi SÁÁ því fyrir árið 1987 voru tekin gjöld af þeim toga sem hér um ræðir. Rétt í bláendann, virðulegur forseti, er rétt að upplýsa það líka að sjúkradagpeningar til þeirra sem í meðferð fara, til áfengissjúklinga, eru á bilinu 30--50 millj. kr. á ári hverju.

Virðulegur forseti. Ég varð fyrir miklum vonbrigðum með svör hæstv. heilbrrh. Ég var að vona að hann kæmi hér upp og segðist vera hættur við. En hann er ekki hættur við. Það á sem sagt áfram að ráðast á garðinn þar sem hann er langhæstur eða hitt þó heldur. Það kemur í ljós að það á að byrja að tekjutengja ekkjulífeyri við 70 þús. kr. markið. Það eru nú 12 þús. kr. rúmar sem þessi lífeyrir getur orðið hæstur. Mér finnst það satt að segja ekki vera sæmandi að taka þennan flokk sérstaklega fyrir og ætla að fara að tekjutengja hann við 70 þús. kr. markið. Mér finnst alla vega að það ætti að vera einhver aðlögun. Varðandi seinna málið, SÁÁ og gjaldtökuna, þá fannst mér svarið líka alveg sérstakt. Það er búið að skerða fjármagn til áfengismeðferðarheimila á sl. fjórum árum um 500 millj. kr. eða svo. Síðan er sagt: Ef það rúmast innan fjárlaga þessara meðferðarheimila, þá þarf ekki að rukka inn þessi gjöld. En svo er náttúrlega aðalspurningin: Hvernig er hægt að rukka inn þessi gjöld á meðferðarheimilum en ekki t.d. á Ríkisspítölunum eða öðrum sjúkrahúsum? Hvers vegna er hægt að taka eina sjúkrastofnun úr og sjúkrastofnunin getur valið um hvort hún rukkar sjúklinginn eða ekki. Það er finnst mér alveg óskiljanlegt og ég trúi ekki að það sé löglegt.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að mæla fyrir brtt. sem ég flyt við frv. til fjárlaga sem hér er til umræðu. Flm. ásamt mér er Guðni Ágústsson, hv. 5. þm. Suðurl. Hún er á þá leið að við 4. gr., lið 04-311, Landgræðsla ríkisins, komi nýr liður til að stöðva eyðingu Lakagíga og Skaftáreldahrauns af völdum Skaftárhlaupa 10 millj. kr. Í nýútkomnum Landgræðslufréttum er stutt grein sem ber fyrirsögnina: Lakagígar í hættu, og ég ætla að lesa hana hér, með leyfi hæstv. forseta. ,,Hlaup í Skaftá sem eiga upptök sín í Vatnajökli bera með sér mikinn sand upp á bakka árinnar. Sandurinn berst síðan undan vindi og hefur eytt þúsundum hektara af gróðri og ógnar náttúruperlum á borð við Lakagíga og Skaftáreldahraun. Hlaup fóru ekki að koma í Skaftá að ráði fyrr en 1955. Vandamál vegna sandfoks frá henni eru því ný tilkomin og náttúruöflin eiga þar ein sök. Reyndar má segja að um náttúruhamfarir sé að ræða. Frá sandburði árinnar stafar hætta allt frá upptökum til sjávar. Sandur sem berst ofarlega úr ánni stefnir í átt til Lagagíga hægt en örugglega. Hætta er á að hluti þessarar sögufrægu eldsprungu hverfi í sand. Einn gígurinn er nú þegar að fyllast af sandi. Sandurinn spillir víða gróðri og hraunið sem rann í Skaftáreldum gæti hulist sandi að hluta til. Reyndar blasir eyðileggingarmáttur sandsins við vegfarendum nokkru vestan Kirkjubæjarklausturs. Þar fór allbreið sandtunga yfir veginn fyrir nokkrum árum og stefnir í átt til sjávar. Melgresi hefur verið sáð til að koma í veg fyrir að sandfok hindri umferð um þjóðveginn. Þá hefur verið unnið að því að gera kort af sandleiðum. Rannsóknir sýna að varnaraðgerðir þola ekki bið.`` Þetta eru í stuttu máli þær staðreyndir sem þarna blasa við. Í framhaldi vil ég geta þess að það hafa verið gerðar allumfangsmiklar athuganir og áætlanir um það hvernig megi draga úr afleiðingum þessara náttúruhamfara og stöðva sandinn. Þær áætlanir liggja fyrir, en það er með þær eins og svo margar aðrar að þeim verður ekki hrint í framkvæmd nema til þess komi eitthvert fjármagn. Beiðni um þetta barst hv. fjárln., en hún hefur ekki séð sér enn þá fært að verða við því og því er þessi brtt. flutt hér. Á næsta ári eru 50 ár liðin frá stofnun íslenska lýðveldisins. Í sambandi við þann merka áfanga fyrir 50 árum var unnið að átaki og stofnaður landgræðslusjóður til að vekja áhuga og vera bakhjarl áhugamannsstarfs að landgræðslu. Til þess að örva áhuga almennings og hvetja hann til að leggja þessu máli lið þá voru flutt nokkur útvarpserindi í maí 1944 og ég vil hér taka upp örfáar setningar sem þáv. hæstv. forsrh. Björn Þórðarson sagði: ,,Allur landslýður þarf að sameinast um að leggja sem ríflegastan skerf til stofnunar landgræðslusjóðsins, hins nýja landssjóðs.`` Þáv. skógræktarstjóri Hákon Bjarnason sagði svo, með leyfi hæstv. forseta: ,, . . . hornsteinn velferðar þjóðarinnar um ókomnar aldir því í þessu landi viljum vér allir búa.`` Steingrímur Steinþórsson, síðar forsætisráðherra, vitnaði til Guðmundar Friðjónssonar skálds og sagði, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þjóðin öll sameinuð getur nú lagt gull í lófa framtíðarinnar sem komandi kynslóðir munu blessa hana fyrir.`` Pálmi Hannesson notaði orðin, með leyfi hæstv. forseta: ,,Minnumst skuldar vorrar við landið.`` Þannig voru viðhorfin fyrir 50 árum þegar lýðveldið var stofnað, en því miður virðist þetta viðhorf ekki haldast nægilega vel enn hjá núv. hæstv. ríkisstjórn þegar við ætlum að fara að minnast 50 ára afmælis lýðveldisstofnunarinnar. Það er að sjálfsögðu álitamál hversu miklu fjármagni hægt er að verja til einstakra verkefna, ekki síst þegar þröngur stakkur er skorinn. En hér er um að ræða landeyðingu, náttúruhamfarir, sem magnast með hverju ári sem líður, hverjum mánuði og jafnvel getur ein vika haft mikil áhrif ef þannig viðrar og sífellt verður erfiðara að stöðva þennan vágest og sigrast á honum eftir því sem lengur er dregið að hefjast handa. Landgræðslustjóri hefur sagt að vandinn muni margfaldast á næstu árum ef ekkert verður aðhafst. Aðgerðarleysi þýðir því gífurlega sóun. Það er sóun náttúruminja sem hverfa undir sandinn, það er sóun gróðurs sem einnig fer undir og það er beinlínis sóun á fjármunum ríkissjóðs, því við verðum að trúa því að sem allra fyrst komi önnur ríkisstjórn sem hafi önnur viðhorf til landsins og verðmæta þess og muni þá snúast til varnar, en þá þarf miklu meira til. En því miður verður að segja það að þessi gróðureyðing af völdum Skaftárhlaupanna minnir okkur óþyrmilega á það hvernig núv. hæstv. ríkisstjórn hefur gengið um sinn völl. Þar er því miður allt of víða að koma í ljós sviðin jörð og mun ég víkja meira að því síðar. Á það hefur verið bent í þessari umræðu um fjárlagafrv. að sú staðreynd setur sitt mark á það. Það er gífurlegur halli á þessu fjárlagafrv. þrátt fyrir harkalegan niðurskurð. Þetta er fjárlagafrv. fyrir þriðja heila ár núv. ríkisstjórnar, ef hún lifir næsta ár. Þegar ríkisstjórnin var mynduð þá er þetta fyrsta árið sem fjárlög áttu að vera hallalaus. Því marki átti að ná án þess að leggja nýja skatta og margir töluðu um að lækka skatta. Það voru að vísu fleiri markmið sem ríkisstjórnin setti sér. Hæstv. utanrrh. sagði að Alþfl. hefði gengið til þessa samstarfs til þess að hrinda í framkvæmd tveimur aðalbaráttumálum Alþfl. Það var að tryggja inngöngu Íslands í Evrópska efnahagssvæðið og reisa nýtt álver. Það er lítið talað um það nú í sambandi við þessa fjárlagagerð eða spá um horfur á næsta ári, hinar miklu tekjur og ávinning sem þjóðin á að hafa af inngöngunni í Evrópska efnahagssvæðið og allir vita hver skýjaborg þetta nýja álver var. En þó hamaðist fyrrv. hæstv. iðnrh. við þá skýjaborg eins og rjúpan við staurinn og sinnti lítt öðrum atvinnuverkefnum með þeim afleiðingum sem nú blasa við m.a. í umræðu um stöðu skipasmíðaiðnaðarins. Eitt stefnumarkmið ríkisstjórnarinnar enn var það, og kannski það sem höfuðáhersla var lögð á, að hún ætlaði ekkert að skipta sér af atvinnulífi þjóðarinnar. Það áttu aðrir að sjá um það, að þessu álveri slepptu. Það verður að segjast að því miður þá hefur ríkisstjórnin ekki einu sinni staðið við það að láta atvinnulífið í friði því svo margt hefur gerst hjá henni sem hefur orðið atvinnulífinu þrándur í götu. Allir þekkja hina háu vexti sem hún keyrði upp með handafli á fyrstu dögum valdaferils síns og hafa staðið og standa enn þrátt fyrir það að fyrir fáum vikum uppgötvaði hæstv. viðskrh. að það væri líka til handafl eða handleiðsla til að koma vöxtunum niður. En þeirri spurningu hefur ekki verið svarað enn, af hverju það var þá ekki gert fyrr? En þessi staða atvinnulífsins, sem setur mark sitt á fjárlagafrv., er að sjálfsögðu afleiðing þess að mjólkurkýrnar, undirstöðuatvinnulífið, hefur verið svelt. Í nál. meiri hluta fjárln. eru álit frá öðrum nefndum um einstaka kafla fjárlagafrv. Þar á meðal er álit frá minni hluta allshn. og er það undirritað af hv. þingmönnum Önnu Ólafsdóttur Björnsson, Ólafi Þ. Þórðarsyni og Kristni H. Gunnarssyni, auk mín. Í athugun allshn. á fjárlagafrv. var m.a. fjallað um þær breytingar sem frv. gerir ráð fyrir á sýslumannsembættum í landinu, þar sem lagt er til að fækka þeim um níu. Af þeim ástæðum reyndum við að gera okkur nokkuð grein fyrir því máli og að því er aðeins vikið í áliti minni hlutans. Ætla ég að lesa þann kafla, með leyfi hæstv. forseta: ,,Á fund nefndarinnar komu m.a. fulltrúar frá Sýslumannafélagi Íslands. Bentu þeir á ýmis atriði sem verið væri að vinna að til hagræðingar í rekstri embættanna og að áfram væri hægt að halda á þeirri braut. Einnig gæti komið til greina sameining einhverra sýslumannsembætta. Það ætti að gerast að undangenginni ítarlegri athugun á öllum hliðum málsins þannig að sparnaður yrði sem mestur án þess að draga um of úr þjónustu. Slík athugun lægi alls ekki fyrir nú og því væri rennt alveg blint í sjóinn með hvaða sparnaður yrði af þeirri tillögu sem liggur fyrir og drógu þeir stórlega í efa að hann yrði nokkur eða töldu að hann yrði jafnvel minni en enginn. Töldu þeir að mjög víða væri sameining sýslumannsembættanna útilokuð nema haldið væri áfram að hafa útibú á þeim stöðum þar sem embætti verða lögð niður. Engin áætlun lægi hins vegar fyrir um hversu mikil þjónusta yrði veitt og þá ekki heldur hversu fjölmennt starfslið þyrfti til að inna hana af hendi, hvorki hvað varðar fast starfslið eða með heimsóknum sýslumanns og fulltrúa hans á staðinn. Dómsmálaráðuneytið hefur þegar gert tillögu um að hækka framlag til löggæslu á Hvolsvelli um 5,3 millj. kr. vegna vanáætlunar í frumvarpinu. Víðar hafa komið fram efasemdir um að tölur standist og hefur sýslumaðurinn í Vestur-Skaftafellssýslu bent á að verið sé að færa kostnað frá ríkinu til þeirra sem á þjónustunni þurfa að halda og muni ferðakostnaður Vestur-Skaftfellinga til Hvolsvallar geta numið allt að 5--6 millj. kr. Þá virðist vafasamt að tekjur af eignasölu muni standast þar sem sala mun víða verða erfið þegar samdráttur vegna niðurlagningar embættanna bætist við þann samdrátt sem fyrir er í þessum byggðarlögum. Sýslumennirnir í Kópavogi og Hafnarfirði afhentu allsherjarnefnd greinargerð um embætti sín og bentu á ýmis atriði sem valda því að aukinn kostnaður og óþægindi munu fylgja skipulagsbreytingunni. Það er líka athyglisvert að sjá í töflu frá ríkisbókhaldi, sem fylgir með áliti sýslumannsins í Kópavogi, að í árslok 1992 hefði verið komið um 1.460 millj. kr. meira í ríkissjóð ef innheimtuhlutfall Gjaldheimtunnar í Reykjavík hefði verið það sama og í Kópavogi.`` Eins og ég sagði áður þá hlutum við í allshn. að taka alvarlega þá uppsetningu sem er á þessu máli í fjárlagafrv. og er hún óbreytt nú þegar frv. kemur endurskoðað frá hv. fjárln. til 2. umr. En það vekur hins vegar athygli að ekkert bólar á frv. sem er óhjákvæmilegt að fylgi í kjölfarið eða komi samhliða, þar sem breytt er skipan þessara mála sem bundin er með lögum. Það fer að verða skammur tími til stefnu þar sem breytingin á flestum embættunum á að taka gildi 1. mars nk. miðað við athugasemdir fjárlagafrv. og þær tölur sem þar eru settar fram. Það er að vísu ekki nýlunda að frumvörp séu lögð fram á síðustu stundu og því kynnumst við reyndar í allshn. þegar til nefndarinnar voru að koma tvö frumvörp frá hæstv. dóms- og kirkjumrh. sem gjörbreytir stöðu kirkjunnar í landinu. Sagt er að við eigum að afgreiða málið á einni viku og þá hlýtur það að verða að lítt athuguðu máli miðað við þær annir sem nú eru í þingstörfum í sambandi við afgreiðslu fjárlaga. Samt sem áður þá er ótrúlegt að frv. um breytingar eigi eftir að koma fram fyrir jól og því hlýtur hv. fjárln. að taka þetta mál til endurskoðunar. En ég vil hér víkja að öðrum lið sem allshn. fjallaði einnig um og það eru fjárveitingar til Byggðastofnunar. Til þess að fá upplýsingar um það mál fékk nefndin á sinn fund formann og forstjóra stofnunarinnar og um þær upplýsingar er drepið á í örstuttu máli í áliti minni hlutans. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: Hjá formanni stjórnar Byggðastofnunar og forstjóra hennar komu fram athyglisverðar upplýsingar. Formaður sagði að framlög til stofnunarinnar hefðu farið minnkandi allt frá árinu 1977 þegar þau voru um eða yfir einn milljarður kr. á núgildandi verðlagi og að sá samdráttur héldi áfram með þessu fjárlagafrv. Engin sérstök fjárveiting hefði komið til Byggðastofnunar þegar hún tók að sér greiðslu launa iðnráðgjafa fyrir tveimur árum en þeir nefnast nú atvinnuráðgjafar og það væri líklegt að í stað 350 millj. kr., sem stofnunin hefði til ráðstöfunar á þessu ári, mundi sú tala lækka niður undir 300 millj. kr. miðað við þetta fjárlagafrv. Áætlað er að veita 80 millj. kr. í styrki á þessu ári, þar af 25 millj. til atvinnumálafélaga, en úr því mundi draga á næsta ári. Engin fjárveiting hefði komið til að standa við ákvæði búvörusamnings um 100 millj. kr. til atvinnuuppbyggingar í sauðfjárrækt. Hins vegar væri ríkisábyrgð á 20 millj. kr. lántöku sem ætti að skoðast sem áhættufjármagn. Lánveitingar, sem hægt væri að flokka undir þennan lið, yrðu þó langt innan við 100 millj. kr. Þau byggðarlög, sem höllustum fæti standa, hafa ekki bolmagn til mikillar lántöku og þurfa því á hlutafjárframlögum að halda. Því væri mjög brýnt að breyta reglugerð um Byggðastofnun en hún kemur í veg fyrir að stofnunin hafi heimild til slíks. Staða atvinnuveganna fari nú mjög versnandi, sérstaklega sjávarútvegs sem aflasamdrátturinn bitnaði mjög þungt á. Vegna þessara þrenginga hefur Byggðastofnun nú eignast skip og verksmiðju sem veldur henni auknum erfiðleikum. Það er því ljóst að staða Byggðastofnunar verður ákaflega erfið á næsta ári miðað við þær þröngu skorður sem fjárlagafrv. setur henni. Það er rétt að geta þess að eftir að þessu áliti var skilað kom fram brtt. í fjáraukalögum um að 20 millj. kr. láni með ríkisábyrgð væri breytt í framlag. Það hefur líka gerst síðan þessu áliti var skilað að Byggðastofnun hefur sent frá sér ósk um nýtt fjármagn að upphæð 300 millj. kr. til að styðja við bakið á atvinnulífi á Vestfjörðum. Ekki virðist sú beiðni hafa fengið neinn hljómgrunn hjá hv. fjárln. því engin ný tala er sett í brtt. hennar til Byggðastofnunar. --- Fyrirgefið, það eru 15 millj. Liðurinn Byggðastofnun hækkar um 15 millj., en það segir lítt upp í þær 300 millj.  Hv. 3. þm. Suðurl., Árni Johnsen, vék að því sem hann kallaði uppsafnaðan vanda á árunum 1988--1992. Í opinberum skýrslum kemur fram að á árinu 1990, árinu áður en núv. ríkisstjórn tók við völdum, þá var afkoma sjávarútvegs og iðnaðar góð hér á landi og sú besta sem verið hefur um langt skeið. Það er því erfitt að skilja að það sé vandi þess árs sem veldur erfiðleikum nú. Ef áfram hefði verið haldið á spilunum eins og gert var á því ári af fyrrv. ríkisstjórn og afkoma atvinnuveganna hefði haldist sú sama, þá þyrftum við ekki að ræða málin á þeim nótum sem nú verður því miður að gera. Hér hefur verið vikið að því hvernig algjört stefnuleysi ríkir í sjávarútvegsmálum hjá núv. hæstv. ríkisstjórn og horfur þar vægast sagt ískyggilegar þegar ekki er samstaða um neitt í þeim málum innan ríkisstjórnarinnar. Það berast sífellt fréttir um átök og ósamkomulag og margendurteknar yfirlýsingar um frumvörp um einhver úrræði standast ekki því engin frumvörp koma fram sem taka á vandanum. Hv. 2. þm. Austurl. vék í sinni ræðu að því hvernig hv. fjárln. afgreiddi álit hv. landbn. á sínum þætti fjárlagafrv. Það var ekki aðeins að ekkert tillit væri tekið til þeirra ábendinga sem þar voru settar fram heldur var farið í öfuga átt. Það mátti heyra hér undir umræðunni á hv. formanni landbn. að hann ætlaði að knýja þar fram einhverja breytingu og vonandi verður honum ágengt að þoka einhverju til betri vegar, en það er óhætt að fullyrða að það verður aðeins dropi í hafið á móti þeim gífurlega samdrætti sem þar hefur orðið. Margir fagna þeim samdrætti og segja að þarna sjáist árangur af stefnu ríkisstjórnar í aðhaldi og sparnaði. En það hefur ekki fengist lagt mat á það hversu dýrkeyptur þjóðinni þessi samdráttur er. Það hefur verið margítrekað og gengið eftir við hæstv. forsrh. að Þjóðhagsstofnun gerði ítarlega úttekt á afleiðingunum samdráttar í landbúnaði nú síðustu tvö árin. Það hefur ekki enn þá fengist gert og vonandi fer að fækka vikunum sem líða þangað til niðurstaðan kemur af því, en lítið þýðir að beina spurningum til hæstv. ríkisstjórnar því hún er gjörsamlega gufuð upp og líka meiri hluti fjárln.

Komin á fyllirí.

Þannig að ekki virðist vera mikill áhugi á þessum málefnum þjóðarinnar hjá hæstv. ríkisstjórn. Enda er það athyglisvert að á sama tíma og þessi vandi blasir við í landbúnaðinum, í afkomu þar, og allir eru sammála um að sé geigvænlegur hjá sauðfjárbændum, þá kemur ekkert frá hæstv. landbrh. annað en tillögur um nýjar álögur og nýja skatta, sérstaklega á þessa atvinnugrein. Og ef hæstv. ráðherra er spurður um hvenær komi eitthvað annað frá honum, þá er svarið að það sé enn ekki samstaða í ríkisstjórninni um neitt. Það er því ekki nóg sem hv. 3. þm. Suðurl., Árni Johnsen, sagði áðan, að við hefðum mikla möguleika. Við eigum vatn og við eigum orku og við eigum land fyrir ferðaþjónustu. Hvernig er stefna ríkisstjórnarinnar í sambandi við ferðaþjónustu? Í hólf okkar þingmanna var að koma fréttabréf frá Sambandi veitinga- og gistihúsaeigenda og þar er á forsíðu ,,Vaskur á villigötum``. Nú vitum við það að vaskur, virðisaukaskatturinn, er ekki lifandi vera, hann er tæki ríkisstjórnarinnar. Þannig að hér er á kurteislegan hátt sagt: Ríkisstjórn á villigötum, og þar er vikið að þeirri nýju skattlagningu sem lögð er á þessa atvinnugrein sem margir hafa þó viljað vona að gæti verið vaxtarbroddur í okkar þjóðfélagi. Því miður er það svo að það er ekki aðeins að hæstv. ríkisstjórn lendi á villigötum heldur leiðir hún þjóðina líka í ógöngur með sínum villum. Það eru þessar ógöngur sem eru að birtast í þessu fjárlagafrv. og hér hefur verið drepið á í umræðum. Það eru gjaldþrot fyrirtækjanna og heimilanna, það er atvinnuleysið, það er halli á ríkissjóði. Við þingmenn stjórnarandstöðunnar teljum það skyldu okkar að gera það sem í okkar valdi stendur til að vekja athygli á þessari eyðimerkurgöngu sem hæstv. ríkisstjórn virðist stefna í. Og þó að hæstv. ríkisstjórn telji að þetta fjárlagafrv. sé svo ómerkilegt að ekki taki því fyrir hæstv. ráðherra að vera viðstadda umræður um það, þá er það því miður örlagaríkt fyrir þjóðina og þess vegna alveg ótrúleg lítilsvirðing. --- Hér kemur þó einn hæstv. ráðherra, hæstv. umhvrh. og býð ég hann velkominn í salinn, þó að ég sé að ljúka máli mínu. Ég sagði að það væri skylda okkar að vekja athygli á þeim vítahring sem við erum komin í og birtist m.a. í fjárlagagerðinni. Með samdráttarstefnu í atvinnulífinu, þar sem ekki hefur farið fram hjá neinum hinn gífurlegi áhugi fyrir að flytja inn okkar neysluvörur í staðinn fyrir að framleiða þær hér, þá hlýtur auðvitað að draga úr okkar framleiðslu, okkar verðmætasköpun. Það þýðir minni atvinnu, minni umsvif, minni tekjur fyrir ríkissjóð og síðan kemur atvinnuleysið sem, eins og hér hefur komið fram, mun kosta ríkissjóð beint og óbeint í útgjöldum og minni tekjum um 20 milljarða á valdatíma þessarar ríkisstjórnar, það sem af er. En þrátt fyrir það, þó að staðan sé svona, þá verðum við að hvetja þjóðina til að leggja ekki árar í bát heldur reyna að hrinda af sér þessu þungbæra oki.

Herra forseti. Nú gerast þau undur og stórmerki að hv. 1. þm. Vesturl. gengur í salinn og er nokkuð vel á sig kominn. Í ljósi þeirrar staðreyndar vil ég beina þeim tilmælum til hæstv. forseta hvort svo sé ástatt með hv. formann fjárln. að hann treysti sér til að ganga í þingsalinn. Það væri mér mikill heiður ef hæstv. forseti kæmi þeim boðum á framfæri því það er nú einu sinni svo að slíkt var flugið í upphafi hans ræðu, þegar hann talaði fyrir þessum brtt., að ég vissi ekki í fyrstu hvort það væri alheimsstjórn sem væri tekin við í salnum, en áttaði mig þó á því að í þeim málflutningi var ekkert minnst á Sómalíu og fannst mér það undarlegt miðað við þá staði alla aðra sem komið var við á. Það er nefnilega dálítið merkilegt að þegar ríkisstjórn Íslands leggur fram frv. til fjárlaga með 10 milljarða halla, þá treystir hún því að íslenska þjóðin greini það ekki hvaða tölu er verið að tala um. Að íslenska þjóðin átti sig ekki á því hvað 10 milljarðar eru mikið. Það hefur að vísu komið í ljós að þó Íslendingar séu vel læsir, eins og kom fram í könnuninni með börn í barnaskóla, að þá skortir á að einu leyti og það er að íslensk ungmenni læri að lesa úr tölum og línuritum. Og það er einmitt þegar verið er að birta slíkar tölur, eins og 10 milljarða, sem máli skiptir hvort menn skynja línurit eða ekki. Það stendur til að bora göng undir Hvalfjörð. Sumir eru sannfærðir um að það sé besta lausnin. Og þau göng koma ekki inn í íslensk fjárlög. Fyrirtæki í eigu ríkisins hafa ákveðið að leita eftir því að þau göng verði skrifuð hjá þeim. Grundartangaverksmiðjan og Sementsverksmiðjan eru þar inni og íslenska ríkið var fyrir stuttu síðan að leggja 200 millj. hlutafé í Grundartangaverksmiðjuna. Ég taldi það sýna jákvætt viðhorf hjá íslenska ríkinu til þessarar verksmiðju og atvinnulífsins í landinu. En þessi ríkisstjórn hefur ákveðið að láta skrifa hjá sér þrenn Hvalfjarðargöng og hún er búin að láta skrifa hjá sér átta Hvalfjarðargöng þann tíma sem hún hefur stjórnað. Á tveimur árum, átta Hvalfjarðargöng. Hvalfjörður er eins og gatasigti eftir núverandi ríkisstjórn ef skuldir hennar eru skoðaðar. Þó huga þeir líka að smámununum því að í fjárlagafrv. núna er gert ráð fyrir smáfjárveitingu í brtt. til að taka á móti ísbirninum þegar umhvrh. sendir hann vestur. Náttúrugripasafn fyrir Vestfirði, móttökunefnd til að taka á móti ísbirninum, smáfjárveiting í brtt. Ég verð að segja eins og er að sú ríkisstjórn sem kinokar sér ekki við að leggja til 10 milljarða fjárveitingu, er annaðhvort orðin tilfinningalega sljó, skilningslega sljó, eða þá að ósvífnin er slík að undrun sætir. Nú er það svo að í núv. ríkisstjórn eiga sæti samtals fjórir fjmrh., hvorki meira né minna. Þar skal fyrstan frægan telja núv. iðnrh. og viðskrh. Þar skal frægan telja núv. sjútvrh. og dómsmrh. og þar skal frægan telja núv. utanrrh. og að síðustu þann sem situr í stólnum, hæstv. fjmrh. Því það er nefnilega tímabært að þau verði notuð, orðin sem Churchill notaði forðum: ,,Tómur leigubíll kom niður að þinghúsinu og út úr honum steig Attlee.`` Það er nefnilega enginn munur á því hvort hæstv. fjmrh. situr í stólnum eða ekki. Það dugði þessari þjóð lengi vel að hafa einn fjmrh. í ríkisstjórn, sá hét Eysteinn Jónsson, og passaði upp á það að þjóðin eyddi ekki um efni fram. Skuldum ríkisins yrði ekki safnað fyrir næstu kynslóð að greiða. Þeir eru fjórir núna og hver er stefnan? Ég vil, með leyfi forseta, víkja að þeim ræðum sem þessir menn hafa flutt. Ég ætla að hlífa einum. Ég ætla að hlífa hæstv. viðskrh. við því að lesa upp úr hans ræðu á þeim tíma þegar hann var fjmrh., enda vita allir að þessa stundina er hann að leita að voldugum öflum í þjóðfélaginu. Hann er í gervi Sherlock Holmes að leita að voldugum öflum í þjóðfélaginu, öflunum sem ekki taka mark á því þegar hann skammar þau, öflunum sem ekki taka mark á því þegar handleiðslu er beitt, öflunum sem virðist ekki einu sinni duga handayfirlagning til þess að þau fari að vilja hæstv. viðskrh. Undir slíkum kringumstæðum er ekki skrýtið þó hæstv. umhvrh. fái sér sæti í stól frammi í sal og hætti ekki á það að vera í ráðherrastól, e.t.v. dytti hæstv. viðskrh. í hug að halda að völdin lægju þar. Hæstv. núv. sjútvrh.- og dómsmrh. talaði fyrir fjárlögum og ætla ég að lesa hér upp örlítinn kafla úr þeirri ræðu sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Fjárlög eru ein veigamesta undirstaða í efnahagsstjórn ríkisins. Niðurstöðutölur þeirra í heild og einstökum atriðum hafa ómæld áhrif á allt gangverk þjóðlífsins. Þau snúa sér ekki einvörðungu að efnahagsstarfsemi í þröngri merkingu þess orðs. Fjárlög ríkisins eru með beinum og óbeinum hætti hluti af heimilishaldi hverrar einustu fjölskyldu í landinu og hvers einstaklings. Í þeim er fólgin engu minni fjölskyldupólitík en efnahagspólitík, ef menn vilja greina viðfangsefnið þannig sundur. Afgreiðsla fjárlaga á Alþingi markar því hverju sinni ákveðin þáttaskil. Fjárlög eru allt í senn, spegilmynd af efnahagslegum aðstæðum, ákvörðunum fyrri þinga og pólitík þeirrar ríkisstjórnar er í hlut á. Þannig eru fjárlögin mikilvægur áttaviti.`` --- Takið eftir, fjárlögin eru mikilvægur áttaviti segir hæstv. sjútvrh.- og dómsmrh. --- ,,Fólkið í landinu, atvinnufyrirtækin eiga að geta ráðið nokkuð af þeim hvert stefnir, tekið ákvarðanir um eigin fjárhagsmálefni með tilliti til þess. Nauðsynlegt er að slíkur áttaviti taki rétt mið af umhverfi öllu og aðstæðum.`` Hvert skyldi núverandi áttaviti benda örinni? Norður og niður, hæstv. umhvrh. Ég ætla að taka hér næstu fjármálaræðu sem hæstv. sjútvrh.- og dómsmrh. flutti. Ég vona að ég sé ekki vændur um það að velja óhagstæða kafla úr þeim ræðum sem ég er hér að vitna í. Ég hef reynt samviskusamlega að finna það gáfulegasta í þessum texta. Herra forseti. Þessi fjárlagaræða var við fjárlögin 1987 og vil ég lesa hér örstuttan kafla, með leyfi forseta: ,,Ég hef kosið að draga fram í þessari ræðu þau atriði og þær meginlínur sem mestu máli skipta í ríkisbúskapnum og huganlega er pólitískur ágreiningur um. Fjárlög eru ekki ein saman talnabálkur, þau eru miklu fremur umgjörð mannlífs og menningar í landinu, en umfram allt eru þau hluti af þjóðarbúskapnum og hafa að því leyti mikil áhrif á framvindu efnahagsmála. Það mikilvægasta við fjárlagafrv. er þetta. Það skilar okkur verulega áleiðis að hallalausum ríkisrekstri, þótt því marki verði ekki náð á næsta ári.`` Á næsta ári. Hvenær er þetta sagt? 1987. Skyldi nú næsta ár vera komið, herra forseti? Skyldi næsta ár á eftir vera komið eða hvenær kemur næsta ár? Er það kannski með næsta ár eins og morgundaginn? Hann kemur aldrei vegna þess að þegar sá dagur kemur, þá er það líka dagurinn í dag. Er það þannig sem hæstv. ráðherra hugsaði þetta næsta ár? Með leyfi forseta, vil ég halda áfram lestrinum: ,,Það tryggir jafnframt heldur minni þátt hins opinbera í þjóðarbúskapnum og veitir öðrum þar með meira svigrúm. Jafnframt markar það þau mikilsverðu þáttaskil að opinberir aðilar eru nú í fyrsta skipti í áraraðir að grynnka á erlendum skuldum. Þjóðhagsstofnun gerir einnig ráð fyrir að jöfnuður eða því sem næst geti náðst í viðskiptum við önnur lönd á næsta ári. Með minnkandi halla er þannig stefnt að áframhaldandi jafnvægi í efnahagsmálum. Þetta frv. er ekki dæmigert fyrir fjárlagafrumvörp sem lögð eru fram á síðasta vetri fyrir kosningar. Í því eru engin ábyrgðarlaus yfirboð, hvorki útgjalda- né teknamegin. Ég ætla að láta stjórnarandstöðunni eftir að mæla fyrir ábyrgðarleysi sínu. Það er létt verk en ekki að sama skapi merkilegt að æsa upp nýjar útgjaldakröfur og kalla á skattalækkanir sem ekki er möguleiki á að hrinda í framkvæmd við núverandi aðstæður. En stjórnmálamenn og ríkisstjórnir verða á endanum dæmdar af verkum sínum. Þessi ríkisstjórn hefur á ferli sínum gætt aðhalds, án þess að reiða öxina til höggs og þetta frv. endurspeglar þau sjónarmið.`` Það eru tvö atriði í þessum texta sem rétt er að höggva eftir. Annað er það að hæstv. sjútvrh.- og dómsmrh. gerir ráð fyrir því að á kosningaári megi eiga von á ábyrgðarlausum fjárlögum, það sé reglan. Samkvæmt þessu getur íslenska þjóðin ekki vænst þess að fjárlög næsta árs verði með meiri ábyrgð en þau fjárlög sem nú eru. Það er sá kaldi veruleiki sem blasir við að í vor eru sveitarstjórnarkosningar. Er það þess vegna sem hallinn er boðaður svo hrikalegur sem hann er? Er verið að segja að íslenskir stjórnmálamenn séu svo huglausir að þeir þori ekki að gera það sem þeir vita að er rétt þegar fer að nálgast kosningar. En það kemur fram í þessari ræðu, sem allir vita, að minnkandi halli ríkisútgjaldanna er nauðsyn. En hafi hún verið nauðsyn 1987, hver er þá nauðsynin nú miðað við þá siglingu sem verið hefur? Herra forseti. Ég ætla að yfirgefa tímabil hæstv. núv. dómsmrh. sem fjmrh. Hann náði aldrei að gera drauma sína að veruleika. Hann náði því aldrei sem hann ætlaði sér og boðaði. En víkjum að næsta. Það var hæstv. utanrrh. sem tók við, Jón Baldvin Hannibalsson. Og það verður að segjast eins og er að ég efa að öllu þykkari fjárlagaræða finnist í þingtíðindunum. Hér hefur ekki skort orðagnótt til að tala fyrir þeim texta sem átti að gera að lögum. Ég ætla að hlífa þingi og þjóð við því að lesa upp nema það sem mér sýnast vera sérstakir kjarnakaflar í þeim texta sem ég hef hér fyrir framan mig. Herra forseti. Þessi texti er úr umræðum um fjárlög 1988: ,,Að ná jafnvægi í ríkisbúskapnum á næstu þremur árum en vegna vaxandi útgjaldaþenslu seinustu mánuði er nauðsynlegt að herða tökin og stíga þetta skref til fulls þegar á næsta ári eins og boðað er. Að ljúka heildarendurskoðun á tekjuöflunarkerfi ríkisins fyrir mitt kjörtímabil þannig að skattkerfið verði einfaldara, réttlátara og skilvirkara.`` Hér var ekkert hik. Hlutirnir skyldu framkvæmdir. Þrjú ár, hvaða ár skyldi það nú vera sem hann taldi í síðasta sinn að ætti að vera hallalaus fjárlög sem hæstv. ráðherra kæmi nálægt? Er það ekki 1991? Það virðist hafa tognað úr því ári allharkalega. Hæstv. ráðherra virðist hafa farið yfir áramót tvisvar án þess að átta sig. Það hefur aldeilis verið glaumur og gleði ef það getur gerst án þess að menn fylgist með því að nýtt ár byrji. En það er fleira í þessari gagnmerku ræðu og þó eru hinar blaðsíðurnar miklu fleiri, herra forseti, sem ég tel ástæðulaust að hér séu lesnar upp. Hér segir, með leyfi forseta: ,,Næstu skref í endurskoðun laga um tekjuskatt og eignarskatt eru annars vegar lagaákvæði um eignartekjur og hins vegar ákvæði um skattlagningu fyrirtækja. Unnið er að undirbúningi í báðum þessum málaflokkum, en nokkuð er enn í land að tillögur liggi fyrir. Eignatekjur einstaklinga eru samkvæmt núgildandi lögum að verulegu leyti undanþegnar tekjuskatti. Tekur það til vaxta, affalla og gengishagnaðar af innstæðum í bönkum og sambærilegum stofnunum, svo og af verðbréfum, víxlum og sambærilegum kröfum. Einnig er arður af hlutabréfum skattfrjáls hjá móttakanda að ákveðnu marki auk þess sem arðgreiðslan er frádráttarbær hjá fyrirtækinu einnig að vissu marki. Enn fremur eru kaup á hlutabréfum að tiltekinni fjárhæð frádráttarbær frá skattskyldum tekjum. Þessar reglur íslenskra skattalaga eru mjög verulega frábrugðnar þeim sem almennt eru ríkjandi hjá grannþjóðum okkar. Aðrar tekjur sem eru í eðli sínu eignatekjur að fullu eða að hluta til eru hins vegar skattlagðar að fullu, svo sem leigutekjur, ýmsar arðgreiðslur, söluhagnaður o.fl. Endurskoðun á skattlagningu eignatekna mun óhjákvæmilega snerta mjög skattlagingu eigna, skattlagningu fyrirtækja og skattlagningu einstaklinga með rekstur. Meginsjónarmið við umfjöllun eignatekna er að meðhöndla allar tekjur eins án tillits til þess hvaðan þær koma. Slík sjónarmið stangast hins vegar á við sjónarmið þeirra sem vilja nota þennan þátt skattanna til þess að þjóna öðrum markmiðum en tekjuöflun, svo sem að hvetja til sparnaðar eða örva eignamyndun í einu formi fremur en öðru. Þessi sjónarmið þarf að vega og meta, bæði með tilliti til þess hvort skattkerfið hafi í þessu efni raunveruleg áhrif þegar litið er til langs tíma og með tilliti til þess hvort þau áhrif eru þess virði sem þau kosta, bæði í sköttum sem taka þarf þá með öðrum hætti og með flóknara skattkerfi þar sem hætta á skattaívilnunum er meiri en ella væri. Verði farið út í almenna skattlagningu eignatekna að hætti flestra grannþjóða okkar verður ekki undan því vikist að koma á upplýsingamiðlun frá bönkum og öðrum fjármálastofnunum, svo og öllum sem versla með hvers lags verðbréf og fasteignir til skattyfirvalda og mætti þar gjarnan fara að bandarískum hætti. Án slíkra upplýsinga yrði öll skattheimta af þessu tagi óörugg og eftirlit óframkvæmanlegt. Ákvæði skattalaga um fyrirtæki eru í endurskoðun. Um þau gilda að mörgu leyti sömu meginsjónarmið og um skattlagningu einstaklinga, þ.e. að undanþáguákvæði, sérreglur og misræmi veldur erfiðleikum í framkvæmd og takmarkar möguleika til virks eftirlits. Auk þess sem skattaákvæði um fyrirtæki í heild er í endurskoðun eru tiltekin atriði í sérstakri athugun, m.a. með tilliti til þess hvort rétt sé eða e.t.v. nauðsynlegt að gera á þeim breytingar áður en að hinni almennu endurskoðun kemur. Að hluta til er um að ræða atriði sem tengjast þeirri breytingu sem gerð hefur verið á skattlagningu einstaklinga en önnur eru þess eðlis að ekki er í sjálfu sér þörf á að bíða heildarendurskoðunar. Eitt þeirra atriða sem snerta skattlagningu einstaklinga er skatthlutfall fyrirtækja. Jaðarskattur fyrirtækja er nú 51%. Mismunur á því hlutfalli og því sem einstaklingur greiðir af jaðartekjum sínum er orðinn of mikill og getur leitt til tekjutilfærslna sem byggjast eingöngu á skattalegum forsendum. Til athugunar er að lækka hlutfall þetta jafnframt því að felld yrðu niður skattfríðindi framlaga í varasjóð og fjárfestingarsjóð og útborgun arðs. Af öðrum atriðum sem eru í sérstakri athugun má nefna afskriftareglur og flýtifyrningar, tap á útistandandi viðskiptaskuldum og mat á vörubirgðum. Enn fremur einkaneysla og fríðindi eigenda og starfsmanna sem látin eru í té á kostnað fyrirtækja, draga úr skattgreiðslum þessum og eru ekki talin njótendum til tekna. Stefnt er að því að hluti þessara breytinga geti tekið gildi á næsta ári og jafnframt verði þá ekki séð til þess að þær auknu tekjur af sköttum fyrirtækja sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir skili sér. Ónefnt er eitt mál tengt skattareglum fyrirtækja þar sem eru fjármunaleigur. Sýnt þykir að uppgangur slíkra fyrirtækja á síðustu mánuðum stafi a.m.k. að hluta til af því að þjónusta þeirra er boðin og seld á þeim forsendum að notandinn hafi af því verulegt skattahagræði hvort sem það hagræði er til lengdar og aðeins í bráð, þ.e. skattfrestun. Er óeðlilegt að skattfríðindi séu notuð sem söluvara og þessu formi fjárfestingar gert hærra undir höfði en öðru. Hins vegar á ekkert heldur að mismuna gegn þeim.`` Það vantar ekki að hér brenna hugsjónaeldar jafnaðarmennskunnar á fullu. En hverjar eru efndirnar? Hverjar eru efndirnar á þessum yfirlýsingum sem hér eru settar fram? Hafa menn orðið varir við að þetta væri framkvæmt?  Með leyfi forseta vil ég halda hér áfram lestrinum: ,,Söluskatturinn er nú 25%. Ekki þarf að fara mörgum orðum um það að freistingin til undandráttar frá þessum skatti sem er svo hár er allnokkur og er rétt að rifja upp að smá voru skrefin í fyrstu þegar menn lögðu á viðreisnarárum á 3% söluskatt. Við þetta bættist að undanþágur frá skattinum eru svo fjölskrúðugar að eftirlit með innheimtu og jafnvel álagningu þessa skatts er illframkvæmanleg. Undaþágur frá sköttum eiga vafalaust flestar rétt á sér þegar þröngt er skoðað hver einstök fyrir sig. Það er hins vegar mannlegt að leita að smugum í skattkerfinu. Undanþágufarganið og smugurnar verða um síðir svo margar og flóknar að brestir myndast í skattkerfinu í heild. Þannig er fyrir löngu komið fyrir söluskattskerfinu. Við þetta bætist að vegna uppsöfnunaráhrifa söluskatts er kerfið orðið dragbítur á framþróun og verkaskiptingu í atvinnulífi og á viðskipti milli landa og samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs. Brestir núverandi söluskattskerfis eru svo alvarlegir og ágallarnir svo augljósir og svo miklir að ekki er um annað að ræða en byggja upp nýtt kerfi og taka upp virðisaukaskatt. Virðisaukaskattur hefur á síðustu árum og áratugum verið tekinn upp í flestum löndum Vestur-Evrópu. Kostir þessa skattkerfis eru einkum þeir að skatturinn er hlutlaus gagnvart atvinnurekstri og neysluvali. Hann hvorki ívilnar eða íþyngir einstökum aðilum. Frv. til laga um virðisaukaskatt hefur þrívegis verið lagt fyrir Alþingi en ekki náð fram að ganga. Efnisleg umfjöllun um málið hefur hins vegar verið lítil á stundum, m.a. á seinasta þingi þegar frv. þessa efnis var lagt seinast fyrir. Þá sættu umfang og eðli hliðarráðstafana verulegri gagnrýni sem og skatthlutfallið sem þá var ráðgert 24%. Við undirbúning málsins er nú byggt á fyrra frv. en miðað við að skatthlutfallið verði mun lægra eða á bilinu 21--22% og verði 0,5--1% lægri en skatthlutfall í söluskatti. Upptaka virðisaukaskatts markar þriðja og síðasta skrefið í umskipan söluskattskerfisins samkvæmt verkefnaskrá ríkisstjórnarinnar.`` Það fer ekki á milli mála að hæstv. ráðherra hafa verið ljósir gallarnir á söluskattskerfinu og þeim ótal smugum sem þar voru. En hvað er hæstv. ríkisstjórn að gera? Er hún að loka smugunum í virðisaukaskattskerfinu eða er hún að opna þær? Hvort er hæstv. ríkisstjórn að gera? Eru hugsjónirnar settar í ruslaföturnar, það sem hæstv. ráðherra taldi rétt? Er það sett í ruslafötuna en það framkvæmt sem þarf að framkvæma til að mega sitja í stólnum? Er það staða málsins? Það er svo sannarlega staða málsins. Kaupgjald gæfunnar virðist vera það að allt það sem hæstv. ráðherra hefur sagt varðandi skattamál og ríkisfjármál hefur verið sett í ruslafötuna til þess að ráðherra mætti sitja í stólnum. Með leyfi forseta ætla ég að lesa hér örlítið áfram: ,,En ríkisstjórnin væntir þess að öðru leyti að gott samstarf megi takast við aðila vinnumarkaðarins um undirbúning þessara ráðstafana. Í þessu sambandi kemur auðvitað sérstaklega til athugunar lækkun skatta í staðgreiðslukerfi`` --- lækkun skatta í staðgreiðslukerfi, taki menn eftir, ,,hækkun barnabóta og barnabótaauka sem eru tekjutengdar og persónuafsláttur af. Með staðgreiðslukerfinu opnast nýir möguleikar til tilfærslna til þeirra sem við rýrust kjör búa. Tekjutilfærslur um kerfi óbeinna skatta til tekjulágra þjóðfélagshópa munu alltaf missa marks að stórum hluta. Miklu vænlegra er að slíkar tilfærslur fari fram um tekjuskattskerfið eða fjölskyldubætur.`` Hafa menn orðið varir við það að tekjuskatturinn á einstakingunum væri lækkaður í landinu? Hafa menn orðið varir við það að þetta væri framkvæmt? Hvert einasta atriði í þessum hugsjónum sem hér koma fram hefur verið sett í ruslafötuna til þess að mega sitja í stólnum. Herra forseti. Ég á stutt eftir ólesið upp úr þessari ræðu. En lokaorðin mættu vera ærið umhugsunarefni. Hér stendur, með leyfi forseta: ,,Íslenska þjóðin á mikið undir því komið að sú grundvallarstefna sem boðuð er með þessu fjárlagafrv. um aðhaldssemi í ríkisfjármálum, um jöfnuð í ríkisrekstri nái fram að ganga. Ég vænti þess að ríkisstjórnin og þeir þingflokkar sem að baki henni standa sem og alþingismenn allir reynist reiðubúnir að axla þá ábyrgð sem á þeim hvílir. Menn verða að hafa pólitískt þrek til að vera sjálfum sér samkvæmir``, takið eftir, þetta er vel orðað hjá hæstv. utanrrh., ,,menn verða að hafa pólitískt þrek til að vera sjálfum sér samkvæmir.``  Herra forseti. Ég held áfram lestrinum. ,,Það stoðar ekki að gjalda jáyrði við nauðsyn aðhaldsaðgerða en setja síðan ótal fyrirvara og flytja endalausar tillögur um hundruð millj. kr. aukaútgjöld sem ekki verða fjármögnuð nema með auknum erlendum lánum. Hér duga engir fyrirvarar, enginn undansláttur eða pólitískt kjarkleysi. Það dugar ekki að gagnrýna nauðsynlega tekjuöflun en flytja á sama tíma tillögur um stóraukin útgjöld. Lykilorðin eiga að vera ráðdeild og aðhaldssemi hvar sem því verður við komið án þess að reiða öxina að rótum trésins sem er það velferðarríki fólksins sem við viljum festa í sessi í okkar landi.`` Enn brennur hugsjónaeldur. En hvert fór þetta allt, hvert einasta atriði þessarar ræðu, þessarar stefnumörkunar, þessarar sannfæringar um hvað ætti að gera? Það fór í ruslafötuna til þess að mega sitja í ráðherrastólnum. Hæstv. núv. fjmrh. flutti fjárlagaræðu við fjárlög 1992. Með leyfi forseta vil ég lesa hér örstutta kafla úr þeirri ræðu. Ráðherrann hefur gagnrýnt að nokkru fyrirtækin þegar hann kemur að þessu: ,,En það er ekki hægt að skella skuldinni alfarið á atvinnulífið. Kannski skiptir mestu máli að stjórnvöld hafi ekki brugðist rétt við. Stjórnvöld hefðu fyrst og síðast átt að grípa til almennra aðgerða til að tryggja stöðugleika, litla verðbólgu, lága vexti og yfir höfuð svipuð rekstrarskilyrði og í öðrum löndum. Það er ekki gert, þvert á móti. Í stað þess að halda aftur af útgjöldum ríkisins og skapa atvinnulífinu þannig aukið athafnafrelsi gerist hið gagnstæða. Ríkisbáknið þandist út sem aldrei fyrr. Aukin útgjöld kölluðu á meiri og meiri skattahækkanir og þegar það dugði ekki til var gripið til þess ráðs að slá lán jafnt innan lands sem utan. Afleiðingin birtist í óðaverðbólgu og óheyrilega háum vöxtum. Samt tókst ekki að ná endum saman í ríkisrekstrinum.`` Hérna fullyrðir hæstv. ráðherra að það sé verkefni stjórnvalda að tryggja lága vexti. Það er athyglisvert. Það er eins og maður hafi heyrt það síðan að það sé markaðurinn sem eigi að ráða og markaðurinn er ekki stjórnvöld. Annaðhvort hefur hæstv. ráðherra fipast í framsögninni eða hann hefur trúað því þá að það væru stjórnvöld sem réðu vöxtunum ef þau vildu ráða vöxtunum. Herra forseti. Þá held ég áfram lestrinum. Nokkru síðar: ,,Við verðum að hleypa nýju lífi í íslenskt efnahagslíf til að geta staðið straum af kostnaðinum við þá samfélagsþjónustu sem við viljum veita og njóta. Þetta kallar á róttækar breytingar í hagstjórn. Gömlu úrræðin duga ekki lengur. Skattar á Íslandi eru of háir. Vextir á Íslandi eru of háir. Við verðum að lækka skatta og við verðum að lækka vexti. En slíkt gerist ekki með tilskipunum stjórnvalda eða yfirlýsingum á tyllidögum.`` --- Merkilegt er það með jafn vel lesinn mann eins og hæstv. viðskrh. ef hann hefur ekki lesið þennan texta áður en hann fór að burðast við að skipa lífeyrissjóðunum fyrir. Hér stendur að tilskipanir dugi ekki. --- ,,Eina leiðin til þess er að draga úr umsvifum ríkisins og stöðva hallarekstur og lántökur opinberra stofnana og sjóða. Við vitum það öll að hér á landi eru til stjórnmálaflokkar sem eru tilbúnir til að hækka skattana upp úr öllu valdi til viðbótar við það sem þeir hafa gert á undanförnum árum og fara ekki dult með þá skoðun sína. En ríkisstjórnin hæstv. hefur kosið að fara aðrar leiðir. Hún hafnar skattahækkunarleiðinni. Mér hefur orðið nokkuð tíðrætt um þau vandamál sem við blasa í efnahagslífi okkar Íslendinga. Þetta er ekki að ástæðulausu, því það er forsenda þess að við getum unnið okkur út úr erfiðleikunum að við gerum okkur glögga grein fyrir ástandinu, hvar við stöndum og hvert okkur ber að stefna. Mig langar til að fara nokkrum orðum um þær leiðir sem ríkisstjórnin hæstv. telur færar út úr ógöngunum. Í örstuttu máli má segja að meginmarkmið efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar séu: að draga úr ríkisumsvifum, að tryggja lága verðbólgu og stöðugt gengi, að stuðla að frjálsum viðskiptum milli landa, að tryggja atvinnu og aukinn kaupmátt þegar til lengri tíma er litið.`` Hérna er í fyrsta lagi boðað að það eigi að koma hjólum atvinnulífsins til að snúast. Hérna er það boðað að tryggja eigi atvinnu. Hefur þetta verið framkvæmt? Það er nú öðru nær. Afturförin blasir við. Gjaldþrotastefnu, hávaxtastefnu hefur verið beitt. Fyrirtækin hafa verið þjóðnýtt í stórum stíl í þágu opinberra sjóða og banka og þeir eru hættir að tala um að tryggja atvinnu. Það er algerlega búið að leggja það markmið á hilluna eins og kemur fram síðar þegar farið er yfir ræður hæstv. ráðherra. Rétt er að minnast á það líka. Hæstv. ráðherra talar um að það eigi ekki að hækka skattana. En hafi nokkur ráðherra hækkað tekjuskattinn á Íslandi þannig að undan svíður er það núv. hæstv. ráðherra. Hækkanir skattanna blasa við en árangurinn er enginn. Með leyfi forseta vil ég halda áfram lestrinum: ,,Samhliða fyrstu aðgerðum til að draga úr hallanum á ríkissjóði verður að halda áfram umbótum á sviði skattamála. Fram undan eru ýmis mikilvæg verkefni, bæði að því er varðar álagningu skatta og framkvæmdir. Mig langar að nefna það helsta sem er á döfinni en vísa að öðru leyti til athugasemda fjárlagafrv. og starfsáætlunar hæstv. ríkisstjórnar um frekari umfjöllun. Hæstv. ríkisstjórn ætlar á næstu tveimur árum að ná jafnvægi í ríkisfjármálum án þess að hækka skatta.`` --- Á tveimur árum ætlar hún að ná jafnvægi þegar þetta er sagt. Það er merkilegur hlutur. Það er búið að gjörbreyta stefnunni í dag. --- ,,Lokatakmarkið á sviði skattamála er að létta skattbyrðina á fyrirtækjum sem og einstaklingum.`` --- Hér er ekki farið dult með það að markmiðið sé að lækka skattbyrði einstaklinganna. --- ,,Jafnframt er réttlætismál að draga úr því misræmi sem fyrirfinnst í mörgum tilvikum í skattkerfinu í dag. Um einstaka skatta er það að segja að hæstv. ríkisstjórn ætlar þegar á næsta ári að spara einn milljarð króna með því að lækka endurgreiðslur og fækka undanþágum í skattkerfinu. Á öðrum sviðum er gert ráð fyrir að það taki lengri tíma að undirbúa aðgerðir, jafnvel þótt nú þegar sé hafin á vegum fjmrn. víðtæk endurskoðun á skattkerfinu. Eitt brýnasta verkefni hæstv. ríkisstjórnar í skattamálum er að samræma skattlagningu eigna og fjármagnstekna.`` --- Þetta er sagt við fjárlagaumræðu 1992. --- ,,Samræmingin er liður í því að draga úr misræmi í skattkerfinu. Það er óréttlátt að skattleggja sumar tekjur á meðan aðrar eru skattfrjálsar. Þetta misræmi þarf að leiðrétta. Ég vil taka það fram að óháð því hvaða leið verður fyrir valinu er þessari samræmingu ekki ætlað að skila ríkissjóði auknum tekjum heldur tryggja sanngjarna og samræmda skattheimtu. Af öðrum skattabreytingum sem koma til athugunar á næstunni vil ég nefna eftirfarandi. Hlutfall tekjuskatts einstaklinga og fyrirtækja þarf að lækka samhliða minni ríkisumsvifum og fækkun undanþága og endurgreiðslna.`` --- Hafa menn orðið varir við að skattar einstaklinganna hafi verið lækkaðir eins og hér er verið að boða?  ,,Virðisaukaskattur er hærri hér á landi en annars staðar. Hann þarf að lækka, m.a. með fækkun undanþága og hertu skatteftirliti.`` --- Hafa menn orðið varir við það að virðisaukaskattsprósentan hafi verið lækkuð eins og hér er verið að tala um? Hæstv. ráðherra gerir í þessari ræðu grín að hinum gömlu leiðum. ,,Þetta er gamalkunn leið. Við sjáum afleiðingar hennar víða í löndunum í kringum okkur þar sem skattbyrðin er orðin ógnvænleg, atvinnulífið í lamasessi og erlendar skuldir hrannast upp, hagvöxtur er enginn og atvinnuleysi vaxandi.`` --- Hagvöxtur enginn og atvinnuleysi vaxandi, það er niðurstaðan af stefnu núv. ríkisstjórnar. það er stefnan sem verið er að framkvæma, stefnan sem ráðherrann tekur sig til og gerir grín að. Enginn hagvöxtur, aukið atvinnuleysi. Herra forseti. Þá er hér komið að fjárlögum 1993. Og nú er rétt að fá upp stefnuna. Það er ekki víst að kompásinn sé sá hinn sami og eins að menn fái nú að vita stefnuna.  ,,Stefna ríkisstjórnarinnar tekur mið af erfiðum aðstæðum í þjóðarbúinu og boðar uppstokkun á flestum sviðum efnahagslífs. Erfiðleikarnir gera það enn brýnna en ella að rekstrarskilyrði atvinnulífsins verði bætt. Þrátt fyrir að ekki blási byrlega í atvinnumálum okkar þessa stundina megum við ekki missar sjónar á helstu markmiðum efnahagsstefnunnar og hrekjast út í gagnslausar skammtímalausnir. Þær leysa engan vanda. Við verðum að beita almennum aðgerðum. Það eru engar töfralausnir til. Við þurfum að beita öllum ráðum sem duga til að örva atvinnustarfsemina. Aðeins þannig getum við dregið úr atvinnuleysi.`` --- Örva atvinnustarfsemina. Aðeins þannig er hægt að draga úr atvinnuleysinu. Það var samþykktur einn milljarður og hvert fór hann? Fór hann í skammtímalausnir eða fór hann í varanlegar aðgerðir? Hafi einhver frétt af því að hann hafi farið í varanlegar aðgerðir þá vænti ég þess að sá hinn sami komi og geri grein fyrir því svo að ég halli ekki réttu máli. Þessi milljarður fauk út í veður og vind í skammtímaaðgerðir. Að vísu er hann ekki allur fokinn en hæstv. ráðherra segir að það megi treysta því að það sem eftir er af milljarðinum fjúki líka út í veður og vind. Með leyfi forseta koma hér nokkur atriði enn síðla í ræðunni til að undirstrika stefnuna: ,,Aðgerðir okkar verða að miða að því að fá hjól atvinnulífsins til að snúast hraðar.`` --- Sama stefna og fremst í ræðunni. --- ,,Án þess að koma hjólum atvinnulífsins af stað er ekki hægt að auka atvinnuna í landinu.`` Svo boðast hér áfram: ,,Það er gangverkið sem knýr þjóðarskútuna áfram.`` --- Hér talar ekki maður sem ætlar að leggja þjóðarskútunni flatri fyrir veðri og vindum. Hér talar maður sem ætlar að sigla henni. --- ,,Við erum öll að tryggja kjör þeirra lakast settu og draga sem mest úr áföllum. Hinir sem betur mega sín verða að leggja meira á sig í þeim boðaföllum sem yfir okkur ganga um sinn.`` --- Nú er ekki verið að vorkenna stóreignamönnunum í Sjálfstfl. að borga skatta. Það er sagt beinum orðum að þeir verði að leggja meira á sig um sinn. --- ,,Við skulum setja stefnuna á mið frjálsræðis,`` --- kompásinn stilltur --- ,,og opnunar í viðskiptum en þau hafa í tímans rás verið fengsælust í lífskjarasókn þjóðanna. Ef við höfum þessi þrjú atriði í huga er ég sannfærður um að okkur farnast vel í átökum við þá erfiðleika sem að okkur steðja og þjóðin hefur falið falið okkur að leysa.`` Enn er kjarkurinn til staðar. Enn er áræðið til staðar. Enn skal skútunni siglt. Þetta er ekki karl sem er að gefast upp. Svo kemur enn fjárlagaræða flutt á þessu hausti og það furðulega er að í byrjunarorðum er inngangur allur orðinn miklu styttri. Hér í byrjunarorðum kemur enn: ,,Meginboðskapur fjárlagafrv. er að draga úr hallarekstri ríkissjóðs án þess að hækka skatta.`` Miðað við þann texta sem ég er búinn að lesa finnst mér skrýtið að þetta skuli enn vera í upphafi ræðunnar, atriði sem hefði fyrir löngu átt að vera búið að leysa. En svona er þetta nú samt. Með leyfi forseta vil ég lesa hér áfram. Nú er bjartsýnin nefnilega farin að bila. ,,Atvinnuleysi og hallarekstur á ríkissjóði eru ekki einungis vandamál hér á landi því í flestum nágrannaríkjum er við svipaðan vanda að stríða. Þar líkt og hér á landi má rekja hallann til minnkandi hagvaxtar og skipulagsvanda í efnahagslífinu, jafnt í opinberum rekstri sem einkarekstri.`` Þetta er í fyrsta skipti sem það er talað um skipulagsleysi í einkarekstrinum. Ég vil biðja menn að taka eftir því.  ,,Viðbrögð stjórnvalda hafa einnig verið svipuð. Hvarvetna hefur verið gripið til aðgerða til að styrkja atvinnulífið og örva hagvöxt. Skattar á fyrirtæki hafa verið lækkaðir, framlög til opinberra framkvæmda aukin tímabundið og sérstakar ráðstafanir verið gerðar til að draga úr áhrifum samdráttarins á hag hinna lægst launuðu.`` Það er nú svo. Ekki er ég viss um að hinir lægst launuðu skrifi alveg undir þetta. Það er nefnilega farið að sverfa allóhugnanlega að í þessu þjóðfélagi. Það er farið að sverfa það óhugnanlega að að hæstv. fjmrh. mætti gjarnan yfirgefa Stjórnarráðið eina dagstund til þess að fá sér gönguferð og kynnast kjörum almennings í þessari borg ekki síður en annars staðar úti á landi. Ég held að sá ráðherra sem flytur þessa ræðu sé búinn að gefast upp. Ég held að sá ráðherra sem flutti fjárlagaræðuna fyrir þetta ár sé búinn að gefast upp,  Hæstv. fjmrh. kemur með eina afsökun. Hann ber það á aðila vinnumarkaðarins að þeir hafi beygt ríkisstjórnina og það skaði fjárlögin um 5 milljarða. Þrátt fyrir það að Sjálfstfl. sé í samstarfi við Alþfl. undir forustu núv. utanrrh. sem sagði sem fjmrh. á sínum tíma að pólitískt hugleysi ætti ekki við. Engu að síður er það nú svo að gamall maður, formaður Alþýðusambands Íslands, ásamt framkvæmdastjóra Vinnuveitendasambandsins liggja undir þeim áburði að hafa beygt núv. ríkisstjórn og skaðað fjárlögin um 5 milljarða. Er nú sanngjarnt að hlaupa frá og segja: Þeir eyðilögðu þetta? Ábyrgðin á fjárlögunum getur aldrei verið annarra en þeirra sem sitja í þessum sal og greiða hér atkvæði. Það þýðir ekkert að bera það á nokkurn annan mann að hann beri ábyrgðina. En ég ætla, með leyfi forseta, að vekja athygli á því að það var felldur dómur í Félagsdómi sem er að vissu leyti tímamótadómur og mjög merkur dómur. Dómurinn lýsir verkfall ólöglegt vegna þess að þeir sem kröfðust verkfallsins og vildu koma því á voru í reynd að mati dómsins ekki að deila um kaup og kjör við þann sem þeir vildu fara í verkfall við. Þeir vildu fá að ráðskast með aðra hluti. Þeir vildu fá að ráðskast með það hvort íslensk áhöfn væri á erlendu leiguskipi. Og verkfallið var dæmt ólöglegt. Það er nefnilega orðið umhugsunarefni fyrir hæstv. ráðherra Íslands og fyrir alþingismenn að gera sér grein fyrir því að lögin sem verkalýðshreyfingin starfar eftir og Vinnuveitendasambandið starfar eftir ætla þessum aðilum visst verksvið í þessu þjóðfélagi. Þau ætla þeim að semja um kaup og kjör sín á milli. Þau ætla þeim ekki það vald að láta þriðja aðilann greiða. Og Alþingi Íslendinga má aldrei lúta svo lágt að það líti svo á að það sé nothæf afsökun að segja: Þessir aðilar beygðu okkur til þess að hafa fjárlögin allt öðruvísi en við töldum að þau ættu að vera. Það er pólitískt hugleysi. Það er villan stóra. Það er að þora ekki að standa við sannfæringu sína í þeim slag sem hér þarf að heyja. Herra forseti. Ég hef ekki flutt brtt. til hækkunar á þessum fjárlögum. Mér er ljóst að ef ég hefði átt um að véla hefði ég skipað mörgu með öðrum hætti. En allt eru það smærri hlutir, miklu smærri hlutir en sú stórkostlega alvara sem blasir við að tvenn síðustu fjárlög hafa skilað 25 milljarða halla. Þessi fjárlög ætla að bæta 10 milljörðum við en verði tekið mið af reynslunni þá er það sennilega nær að þau bæti 20 milljörðum við og mættu nú sumir, sem ganga sofandi um salinn, fara að vakna.