Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Forseta hefur borist eftirfarandi bréf: "6. jan. 1988. Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með skírskotun til 130. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess að 1. varamaður Sjálfstfl. í Reykjavík, Sólveig Pétursdóttir lögfræðingur, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Birgir Ísl. Gunnarsson, 2. þm. Reykv." Þar sem Sólveig Pétursdóttir hefur tekið sæti áður á þessu þingi þarf ekki að rannsaka kjörbréf hennar. Er hún boðin velkomin til starfa á Alþingi.



Herra forseti. Frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1988, sem lagt var fyrir Alþingi í októbermánuði, hefur nú verið afgreitt frá hv. Ed. Í meðförum Ed. voru gerðar nokkrar breytingar frá upphaflegu frv. Heildarlánsfjárráðstöfun hækkar um 369 millj. kr., erlendar lántökur hækkuðu um 469 millj. en innlendar lántökur lækkuðu um 100 millj. Samkvæmt þessu verða heildarlántökur 20 619 millj. kr. Þar af er ráðgert að afla 12 150 millj. innan lands og 8469 millj. kr. erlendis á árinu 1988. Erlendar lántökur skiptast þannig að 1044 millj. kr. renna til opinberra aðila, 550 millj. kr. til opinberra lánastofnana og 6875 millj. kr. til atvinnufyrirtækja, atvinnuvegasjóðs og fjármögnunarleiga. Sem fyrr er stefnt að hallalausum ríkissjóði A-hluta og engum erlendum lántökum á árinu 1988. Rétt þykir að fara hér fáeinum orðum um helstu breytingar sem gerðar voru í Ed. Í frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1988 voru lántökur sveitarfélaga áætlaðar alls 350 millj. kr., en þessi liður hefur einkum gengið til að mæta fjárþörf hitaveitna, ýmist til framkvæmda eða skuldbreytinga. Þegar frv. til lánsfjárlaga er lagt fram að hausti liggja einatt ekki fyrir nægilega haldgóðar upplýsingar um fjárþörf ýmissa sveitarfélaga og hitaveitna og koma mál þeirra því fyrir í meðförum þingsins sérstaklega. Til að mæta slíkum beiðnum voru ætlaðar í frv. 212 millj. kr., óskipt fjárhæð, þar af var miðað við að afla 100 millj. kr. innan lands og 112 millj. kr. erlendis. Nú liggja fyrir óskir þessara hitaveitna og skiptast þær þannig: 1. Hitaveita Suðurnesja 150 millj. kr. 2. Hitaveita Siglufjarðar 20 millj. kr. 3. Hitaveita Rangæinga 10,5 millj. kr. 4. Fjarhitun Vestmannaeyja 45 millj. kr. 5. Aðrar framkvæmdir eða skuldbreytingar 30 millj. kr. Alls nema lántökur sveitarfélaga 394 millj. og er ráðgert að afla þessa fjár að öllu leyti erlendis. Byggðastofnun var veitt viðbótarheimild til erlendrar lántöku að fjárhæð 200 millj. kr. vegna lánveitinga til viðgerða og endurbóta á skipum innan lands. Hér er ekki um að ræða nettóaukningu á erlendum lántökum heldur er hér með ákveðið að þær fari um annan farveg en áður var ætlað. Upphaflega var ráðgert að með þessar lánveitingar væri farið samkvæmt heimildum langlánanefndar um farveg viðskiptabanka. Nú hefur verið ákveðið að þessir fjármunir fari í gegnum Byggðastofnun en gert er ráð fyrir að þeir að öðru leyti lúti sömu skilmálum um lánskjör eins og í gildi eru að því er varðar lánveitingar Fiskveiðasjóðs. Þetta er gert til þess að jafna þann aðstöðumun sem innlendar skipasmíðastöðvar búa við samanborið við erlenda aðila. Tekin var inn 100 millj. kr. lántökuheimild vegna smíði Breiðafjarðarferju en smíði hennar er þegar hafin og gengið var frá smíðasamningi við Skipasmíðastöð Þorgeirs og Ellerts hf. á Akranesi fyrr á þessu ári. Ráðgert er að ferjan verði afhent seinni hluta árs 1988 eða snemma á árinu þar á eftir. Þegar frv. var lagt fram var tekið sérstaklega fram að einstök atriði að því er varðar framlög til landbúnaðarmála væru í skoðun hjá nefnd sem væri skipuð fulltrúum stjórnarflokka. Sú nefnd hefur skilað sínum tillögum og í samræmi við þær voru gerðar nauðsynlegar breytingar á frv. í Ed. Hér er um að ræða að framlög til jarðræktar hækka úr 100 millj. kr. í 141 millj. kr. En vegna búfjárræktarlaga 9 millj. kr. Frekari breytingar, sem gerðar voru á II. kafla frv., varða skil á tekjum til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga sem þá var ráðgert að hækkuðu úr 1485 millj. kr. í 1585 millj. en að því máli vík ég síðar í máli mínu að því er varðar nauðsynlegar breytingar á lánsfjárlögum í umfjöllun Nd. Horfið var frá fullri skerðingu á framlagi Iðnlánasjóðs og rennur til hans 25 millj. kr. framlag sem ráðgert er að fella niður eftir árslok 1988. Þá er fellt út skerðingarákvæði vegna framlags til vegamála. Að lokum er tekin inn ný grein sem heimilar landbrh. að innheimta gjald af sláturleyfishöfum til greiðslu kostnaðar sem leiðir af kjötmati. Bætt var inn í frv. heimildargreinum sem gera Landsvirkjun og Framkvæmdasjóði betur kleift að nýta sér hagstæð lánskjör á erlendum lánamörkuðum. Þetta er nauðsynleg heimild fyrir aðila sem skulda stórar upphæðir erlendis og þurfa að hafa vakandi auga með markaðnum og bregðast skjótt við ef hagstæðari lánskjör bjóðast á erlendum lánamörkuðum. Þá var bætt inn heimild fyrir ríkissjóð að hafa milligöngu um 160 millj. kr. erlent lán fyrir Rafmagnsveitur ríkisins en fyrirtækið þurfti að taka bráðabirgðalán í Landsbankanum á árinu 1987 til þess að forða vanskilum frá fyrri árum. Að lokum var tekin inn í frv. heimild fyrir fjmrh. að semja við Hitaveitu Suðureyrar, Hitaveitu Rangæinga og Hitaveitu Siglufjarðar um nauðsynlegar ráðstafanir til að bæta fjárhag þessara veitna í framtíðinni. Óhjákvæmilegt sýnist vera að gera nokkrar breytingar á frv. í meðförum Nd. eins og það liggur fyrir nú. Þær breytingar leiðir beint af lokaafgreiðslu fjárlaga og þeim drætti sem orðinn er á afgreiðslu lánsfjárlaga fram yfir áramót. Það sem hér umræðir er í aðalatriðum eftirfarandi: 1. Hækka þarf innlenda lántökuheimild ríkissjóðs í 1. gr. frv. úr 4200 millj. kr. í 4260 millj. kr. Það er í samræmi við afgreiðslu fjárlaga. Hækkunin skýrist af milligöngu ríkissjóðs um lán til Rafmagnsveitna ríkisins vegna framkvæmda við línu niður á Krosssand. Ekki liggur fyrir hvar ráðgert er að afla ríkissjóði þessa fjár innan lands en vænlega sýnist að tengja þau lántökuáform fyrirhuguðum lántökum hjá bankakerfinu innan lands. 2. Nauðsynlegt er að breyta heimildum 33. gr. vegna þess dráttar sem orðinn er á afgreiðslu lánsfjárlaga. Eins og frv. stendur í dag er verið að heimila lántökur á árinu 1987 og verður að breyta þeim heimildum og færa þær yfir til ársins 1988. Í þessu tilliti er rétt að taka fram að þessi breyting felur m.a. í sér að erlendar lántökur til langs tíma hækka um 160 millj. kr., hins vegar er þar með ekki verið að auka erlendar skuldir þjóðarbúsins þar sem lánið verður notað til að greiða til baka erlend skammtímalán sem bankakerfið tók á árinu 1987. 3. Í lánsfjárlögum 1987 voru heimildir til erlendrar lántöku vegna togarans Merkúr og fjögurra raðsmíðaskipa að fjárhæð samtals 760 millj. kr. Í þessu skyni voru tekin bráðabirgðalán á árinu 1987 en heimildir til langtímafjármögnunar voru ekki nýttar á árinu. Þessar lántökur munu því eiga sér stað á árinu 1988. Í erindi Ríkisábyrgðasjóðs er þetta mál skýrt frekar. þessu erindi verður að sjálfsögðu beint til hv. fjh.- og viðskn. Þar er einkum bent á tvær leiðir fyrir ríkissjóð varðandi þessa lántöku. Annars vegar að ríkissjóður taki erlent lán og greiði bráðabirgðalánin upp. Á móti fái ríkissjóður skuldabréf með sömu kjörum og gilda hjá Fiskveiðasjóði frá kaupendum skipanna. Hins vegar að kaupendur skipanna fái lánin fyrir milligöngu banka en ríkissjóður ábyrgist greiðslu þeirra gegn því að kaupendurnir greiði ríkissjóði síðan í samræmi við lánskjör Fiskveiðasjóðs. Fjmrh. mælir með því að fyrri aðferðinni verði beitt enda er sú seinni býsna flókin í framkvæmd. Leggja ber áherslu á að þessar lántökur koma ekki til með að auka erlendar skuldir þjóðarbúsins heldur ganga þær til að greiða niður erlendar skammtímaskuldir. Samkvæmt framansögðu ætti í raun að leggja til að bætt verði inn í 1. gr. frv. heimild fyrir ríkissjóð til erlendrar lántöku að fjárhæð um 760 millj. kr. vegna endurlána í tengslum við raðsmíðaskipin og togarann Merkúr. 4. Nauðsynlegt verður að gera frekari breytingar á 28. gr. frv. vegna framlags í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Í fyrsta lagi stendur í frv. eins og það er nú að framlagið skuli ekki nema hærri fjárhæð en 1585 millj. kr. Við afgreiðslu fjárlaga var þessi fjárhæð lækkuð um 52 millj. eða í 1533 millj. kr. vegna þess að ekki var fallist á tilflutning tónlistarfræðslu til sveitarfélaga og stendur sú fjárhæð í fjárlögum. Nú þykir hins vegar rétt að hækka þessa fjárhæð um 7 millj. kr. eða í 540 millj. og skýrist sú hækkun af því að við endanlega afgreiðslu fjárlaga voru endurskoðaðar forsendur verðlags og veltu í tengslum við söluskatt. Þá er nauðsynlegt að bætt verði inn fyrirvara eða varnaglaákvæði gangi áformin um tilflutning verkefna frá ríki til sveitarfélaga ekki eftir. Það er gert til þess að koma í veg fyrir að ríkissjóður þurfi að greiða 1540 millj. kr. til Jöfnunarsjóðs verði ekki komist að samkomulagi um tilflutning verkefna til sveitarfélaganna í samræmi við áætlun fjárlaga. Jafnframt þarf að huga að skerðingarákvæði á framlagi til Félagsheimilasjóðs í 27. gr. í þessu ákvæði með fyrirvara um það ef verkaskiptingin gengur ekki eftir. 5. Við afgreiðslu fjárlaga var framlag til Kvikmyndasjóðs hækkað úr 40 millj. í 60 millj. kr. Af þeim sökum er nauðsynlegt að breyta 18. gr. frv. í samræmi við þessa hækkun. 6. Rétt er að geta þess að æskilegt er að til viðbótar komi viðbótarákvæði við 29. gr. frv. Þar er um að ræða heimild til ríkissjóðs til að selja ríkisvíxla í tvíþættum tilgangi. Í fyrsta lagi vegna endurgreiðslu eldri víxla og í annan stað til að bæta stöðu á viðskiptareikningi ríkissjóðs í Seðlabanka. Þessi heimild er mikilvægt stjórntæki til að stemma stigu við yfirdrætti Seðlabanka og hamla gegn óhóflegri aukningu peningamagns í umferð. Þetta eru þær ábendingar sem rétt er að koma á framfæri nú við 1. umr. í Nd. um æskilegar eða nauðsynlegar breytingar sem leiðir af annars vegar afgreiðslu fjárlaga og hins vegar þeim drætti sem orðið hefur á afgreiðslu lánsfjárlaga fram í ársbyrjun 1988. Herra forseti. Að lokum er rétt að vekja athygli hv. þm. á því að meðan lánsfjárlög hafa ekki verið samþykkt skortir ríkissjóð lagaheimildir til þess að standa að útgáfu spariskírteina nú í upphafi árs. En þannig háttar til að vænta má innlausnarkröfu á eldri spariskírteinum sem gætu numið einhvers staðar á bilinu 1100–1400 millj. kr. og gætu komið til greiðslukröfur strax í upphafi næstu viku eða á mánudag. Upphaflega þótti það nokkurt álitamál hvort heimildir ríkissjóðs til útgáfu spariskírteina á móti þessu væru ekki tryggar en niðurstöður lögvísra manna eru þær að þær heimildir skorti þangað til lánsfjárlagafrv. hefur verið samþykkt og er orðið að lögum. Af þessum sökum er það mjög brýnt út frá hagsmunum ríkissjóðs að heimildir til útgáfu spariskírteina liggi fyrir ekki seinna en í lok þessarar viku því ella gæti það haft hinar afdrifaríkustu afleiðingar á hag ríkissjóðs og reyndar Seðlabanka ef innlausnarkröfur reynast jafnháar og ætla má án þess að heimildir til útgáfu nýrra spariskírteina á móti væru fyrir hendi. Ég leyfi mér því að beina því mjög eindregið til hv. þm. að þeir taki tillit til þessara aðstæðna og að samstaða takist um að afgreiða lánsfjárlög frá hinu háa Alþingi ekki seinna en í lok þessarar þingviku. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni 1. umr. um þetta mál verði málinu vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Niðurlagsorð hæstv. ráðherra komu mér nokkuð á óvart. Ég hlýt að undrast þau og spyrja hvort þetta atriði hafi verið að renna upp fyrir hæstv. ráðherra nú nýlega. Ég minnist þess ekki að hafa heyrt þessa getið fyrr og finnst þetta nokkuð einkennilegt að það komi upp akkúrat núna og eigi að verða til þess að þrýsta okkur til enn hraðari vinnubragða en við áttum von á í hv. fjh.- og viðskn. og svo innan deildarinnar. Ég veit ekki til þess að fyrir helgina séu fleiri þingfundir áformaðir en í dag svo ég sé ekki hvernig þetta má verða og er mjög einkennilegt að fá þetta upplýst allt í einu núna við upphaf 1. umr. um lánsfjárlög hér í Nd. Þetta hlýtur að krefjast nokkurra skýringa og athugana af hálfu stjórnar þingsins. En varðandi þetta mál sem við erum að ræða nú, hversu líklegt sé að þetta dæmi standist, þá eru menn sjálfsagt misjafnlega trúaðir á það en vissulega eru stoðirnar heldur ótraustlegar. Mikil óvissa ríkir í efnahagsmálum almennt og heldur ólíklegt að allt gangi eftir sem hér er áætlað. Herra forseti. Ég tók eftir því að hæstv. utanrrh. var viðstaddur í upphafi fundar og hefði óskað eftir því að hann gæti komið því við að vera viðstaddur umræðuna.

Meðan verið er að kalla í utanrrh. hér til fundarins vil ég skýra frá því að áætlað var í dag að hafa umræðu um lánsfjárlög frá kl. 10 til hádegis. Það var af sérstökum ástæðum sem það var ákveðið, og voru þær ástæður tilkynntar talsmönnum þingflokka, að atkvæðagreiðslu væri ekki hægt að koma við samkvæmt beiðni nokkurra þm. sem voru fjarverandi á þessum tíma. Nú hefur þetta breyst þannig að það mun verða hægt að hafa atkvæðagreiðslu í fyrsta dagskrármálinu eftir hálftíma eða svo. Það er verið að tilkynna þetta og hringja út til þm. þessa breyttu skipan og atkvæðagreiðsla fer fram þegar tryggt er að náð hefur verið til allra og allir eru komnir hér í þingsal. Ég vildi tilkynna þetta áður en lengra er haldið, en það eru líkur til þess að það geti orðið í kringum kl. 11 sem atkvæðagreiðslan færi fram.

Já, það er út af fyrir sig athyglisvert að það skuli þurfa að hringja það út þegar allir þm. Nd. áttu að vita að það væri fundur hér kl. 10 og ættu að sjálfsögðu að vera hér viðstaddir. En það er nú orðið eins og sjálfsagður hlutur að sérstaklega þurfi að ganga eftir því að menn séu hér viðstaddir fundi. En er hæstv. utanrrh. e.t.v. ekki lengur hér í húsinu?

Hæstv. utanrrh. er hér í húsinu og er nú að ganga í salinn. En í sambandi við hringingar vil ég geta þess að það hefur ávallt verið svo að hv. þm. hafa verið aðvaraðir um atkvæðagreiðslur sérstaklega, svo lengi sem ég man.

Já. Ég held þá áfram máli mínu, herra forseti. Það sem fyrst vekur athygli við yfirlestur þessa frv. er hversu gríðarlega mikil lánsfjáröflun er áætluð innan lands og hefur þó hlutur erlendrar lántöku vaxið verulega í meðförum Ed. þvert ofan í yfirlýstan vilja ríkisstjórnarinnar. Lánsfjáröflun hér innan lands er vissulega flestum þóknanlegri heldur en miklar erlendar lántökur, en innlendar lántökur ríkissjóðs hafa einnig sína skuggahlið sem er sú að þær hljóta að leiða af sér mikla baráttu og samkeppni um lánsfé hér innan lands og það verður tæpast til að lækka vextina sem eru að sliga skulduga einstaklinga og fyrirtæki. Það er nú svo að stjórnvöld hafa á undanförnum árum óneitanlega dekrað nokkuð við verðbréfamarkaði og fjármögnunarleigur og önnur fyrirbæri sem hafa frelsi en bera ekki ábyrgð og skyldur á sama hátt og aðrar fjármögnunarstofnanir. Það má segja að þessar stofnanir hafi nokkuð stjórnlaust orðið stærri og stærri þáttur á íslenskum peningamarkaði. Við þetta þarf nú soltinn ríkissjóður að keppa og stendur þar nokkuð höllum fæti. Þetta verkar sem mikill þrýstingur á það að hækka vextina og þar með rekstrarkostnað fyrirtækja og hefur þannig bein áhrif á verðmyndun og vöruverð í landinu og óbein áhrif með samdrætti og minnkuðum framkvæmdum heimila og fyrirtækja. Það væri vissulega fróðlegt að heyra álit hæstv. utanrrh. á þessu, hvort hann telur þetta, þ.e. ásókn ríkissjóðs í lánsfé, eiga umtalsverða sök á því raunvaxtaokri sem er að drepa hér annað hvert fyrirtæki, svo notuð séu hans óbreytt orð í viðtali við Tímann 19. des. sl. Hann var talsvert stóryrtur í því viðtali, skellti reyndar allri skuld á frjálshyggjuna og taldi að hún færi með efnahagsmálin til andskotans ef ekki yrði fljótlega gripið í taumana. Hins vegar kunni hann engin ráð í glímunni við þessa ótukt en ákallaði þá sem með peningamálin fara að gera strax tillögur til ríkisstjórnarinnar um aðgerðir. Þessi ummæli hæstv. utanrrh. og formanns Framsfl. vöktu mikla athygli. Ég tel þess vegna ástæðu, herra forseti, til að óska eftir skýringum hans á þeim og ekki síður að óska eftir upplýsingum frá honum eða hæstv. fjmrh. um aðgerðir eða tillögur til aðgerða sem kunna að hafa komið fram á síðustu dögum í samræmi við þessar yfirlýsingar hæstv. utanrrh. Það er vitaskuld hárrétt hjá ráðherranum að vextir eru allt of háir. Við fáum næstum daglega fréttir af fyrirtækjum sem standa höllum fæti og mjög tæpt eða hafa þegar farið á hausinn þar eð fjármagnskostnaður hefur reynst þeim ofviða. Ég tel það eðlilegt að ræða þessi mál í tengslum við frv. til lánsfjárlaga og um leið ræðum við það auðvitað hversu skynsamleg þau eru í heild sinni, hvort boginn er hér ekki spenntur of hátt með tilliti til allra aðstæðna. Mér virðist margt í þessu frv. orka tvímælis og það er nokkuð ljóst að hér er verið að hleypa af stað framkvæmdum án mikillar fyrirhyggju - og svo eru það auðvitað gömlu syndirnar. Þær eru reyndar ekki svo ýkja gamlar, það er svo ákaflega stutt síðan við stóðum hérna og þráttuðum um flugstöðina á Keflavíkurflugvelli sem okkur þótti mörgum of stór biti að kyngja, svo bara sé nú rætt um peningahliðina. Þá vorum við að sjálfsögðu að ræða um þá kostnaðaráætlun sem nú er orðin algjört viðundur í sögunni en fyrir æxlið á viðundrinu þurfum við nú að greiða 820 millj. kr. af því fé sem samkvæmt lánsfjáráætlun verður til ráðstöfunar á þessu ári. Ég ætla nú ekki að ergja sjálfa mig og aðra hv. þm. með því að telja upp allt það sem við hefðum frekar viljað gera, mörg okkar a.m.k., við þessa upphæð, en get þó ekki stillt mig um að minna á að ef ég man það rétt þá er þetta ekki langt frá þeirri upphæð sem ríkinu ber að greiða í framkvæmdir sem þegar eru orðnar í byggingu grunnskóla. Landsvirkjun er hér greinilega að sækja í sig veðrið eftir að hafa sætt nokkru aðhaldi á undanförnum árum. Landsvirkjun er stöndugt og myndarlega rekið fyrirtæki og leggur fram nær 300 millj. kr. úr eigin vasa. Mestur hluti þess fjár fer að vísu í greiðslu vaxtakostnaðar á þessu ári en að viðbættu því lánsfé sem Landsvirkjun verður heimilað að taka samkvæmt þessu frv., þá verða nú 640 millj. kr. til beinna framkvæmda á þess vegum. E.t.v. fást nánari skýringar á þeim ráðstöfunum við umfjöllun í nefnd heldur en við fáum við lestur í grg. frv., en í athugasemdum við 3. gr. frv. stendur m.a.: "Þá er ráðgert að um 50 millj. kr. fari í að reisa nýja aðveitustöð í Kapelluhrauni sunnan Hafnarfjarðar fyrir notendur á Suður-Faxaflóasvæðinu og mögulega nýja stóriðju." Það eru þessi síðustu orð: "og mögulega nýja stóriðju" sem sérstaka athygli vekja og sú spurning vaknar: Hvaða ráðslag er hér á ferðinni? Er hér verið að efna til einhvers aukakostnaðar vegna mögulegrar nýrrar stóriðju svona til vonar og vara? Það væri sannarlega eftir þeim virkjanafurstum sem láta hafa eftir sér að skynsamlegt gæti verið að eiga ögn af hálfkláruðum virkjunum svona til vonar og vara, eiga þær á lager ef ske kynni að allt í einu rofaði til í stóriðjumálunum og eitthvað vænlegar horfði með orkusölu. Eiga sem sagt dálítið af slíku til vonar og vara. Ja, það er sannarlega ástæða til að hafa strítt taumhaldið á Landsvirkjun. Þeir sem þar hafa mest að segja hafa oft skrýtnar hugmyndir um ráðstöfun fjár. 4. gr. frv. lýtur að lántökum Þróunarfélagsins en litlar upplýsingar er að hafa í grg. um ráðstöfun þess fjár. Um það fást væntanlega upplýsingar í nefndinni, ef við fáum yfirleitt einhvern frið til þess að ræða þetta mál þar. Í 5. gr. er tekið á vandamálum sveitarfélaga vegna hitaveitna en slíkar framkvæmdir hafa því miður sums staðar orðið að einni samfelldri sorgarsögu þar sem áætlanir hafa farið úr öllum böndum. En vitaskuld er ekki um annað að ræða en að aðstoða sveitarfélögin við lausn þeirra mála og reyna að læra af reynslunni. Um þörf Byggðastofnunar veit ég harla lítið, enda höfum við kvennalistakonur ekki átt þar aðgang. Í 7. gr. er áætluð heimild til 100 millj. kr. lántöku vegna smíði nýs Herjólfs, eða öllu heldur til hönnunar á smíði eins og sagt er, og upplýst í athugasemdum að unnið sé að útboði vegna smíði nýrrar ferju í stað 11 ára gamallar ferju sem nú er í notkun. Til þessa liðar var veitt heimild til 25 millj. kr. lántöku á síðasta ári og ekkert sagt um endanlegar tölur. Ýmsar fréttir hafa þó borist sem vekja spurningar um nauðsyn þessa og hvort hér hafi ekki verið gálauslega af stað farið. Spurningarnar eru kannski fyrst og fremst þær hvort þessi aldur, þ.e. 11–12 ár sé eðlilegur líftími ferju, hvers konar skip sé hér um að ræða, þ.e. um búnað og annað, hvort tilkoma þess kalli e.t.v. á einhverjar hafnarframkvæmdir í viðkomustöðum, hvert verði endanlegt verð ferjunnar og hve mikill hluti þess komi til með að greiðast beint úr ríkissjóði. Sömu spurningar koma upp í hugann varðandi aðra ferju, Breiðafjarðarferjuna, sem kom inn í frv. í Ed., og ég hlýt að óska svara við þessum spurningum ef ekki við þessa umræðu þá í nefnd eða við síðari umræður. Þetta má alls ekki taka sem neina meinbægni í garð hlutaðeigandi. Vitaskuld þarf að halda uppi góðum samgöngum á þessum leiðum með vel búnum samgöngutækjum. En það er jafneðlilegt að við fáum upplýsingar um allt í þessu sambandi og eðlilegt að við reynum að tryggja að sem best og hagkvæmast sé að öllu staðið, enda eru þessar samgöngur styrktar með tugum milljóna árlega úr ríkissjóði. Þá erum við komin að "þrátt fyrir kaflanum", þ.e. Il. kafla frv. sem tók raunar miklum breytingum sem vænta mátti í meðförum Ed. og hæstv. ráðherra drap nokkuð á hér áðan. Þessi kafli finnst mér allt að því ógeðfelldur, að ég ekki segi sorglegur, því með honum er verið að skerða lög sem Alþingi hefur sett, væntanlega eftir vandlega skoðun og í samræmi við þörf. En fjárveitingavaldið er öllu öðru yfirsterkara og hér sker ríkisstjórn og sker að eigin vild. Ekki veit ég hvað hér er nákvæmlega um mikinn niðurskurð að ræða en eftir því verður að sjálfsögðu leitað í nefnd. Ég saknaði þess í máli hæstv. ráðherra, sem hlýtur að hafa þær upplýsingar ef ekki hér á borðinu hjá sér þá a.m.k. í sínu ráðuneyti, hvað hér er um mikinn niðurskurð að ræða, hvað þetta eru háar tölur sem hér eru skornar niður. En það hljóta að vera miklar upphæðir því bara einn liðurinn, þ.e. 17. gr., um framlag ríkissjóðs til ferðamála mun vera skorinn niður um a.m.k. 50 millj. kr. Sú trygging, sem reynt var að setja í lög um ferðamál árið 1985 fyrir því að ríkið stæði við sín framlög, hélt ekki í eitt einasta skipti. En eins og vafalaust flestir hv. þm. vita og muna þá voru sett lög um ferðamál árið 1976 og þar var sérstakt gjald lagt á vörusölu Fríhafnarinnar á Keflavíkurflugvelli sem nam 10% af árlegu söluverðmæti Fríhafnarinnar. Þær tekjur vildum við tryggja sem fjölluðum um endurskoðuð lög sem sett voru árið 1985 um ferðamálin. Við reyndum af alefli að tryggja það að þessi tekjustofn rynni beint til ferðamála. En það hélt ekki. Sú trygging brást. Ég man nú reyndar ekki hvort þessi lög hafa nokkurn tíma haldið, ég hef ekki svo langa reynslu hér inni á þingi að ég muni þetta nákvæmlega og hef ekki flett því upp en a.m.k. á síðustu árum hefur þessi liður sætt stöðugum niðurskurði. Þetta er aðeins eitt dæmið og heldur ófagurt. Vonandi verðum við fróðari um þennan kafla eftir umfjöllun í nefndinni. Það sakaði þó ekki að fá þessar tölur hér við 1. umr. ef hæstv. fjmrh. hefur þær með höndum, þ.e. hversu miklar fjárhæðir eru skornar niður skv. II. kafla frv. Í 22. gr. kaflans er vegið að Ríkisútvarpinu og hefði maður ekki trúað því að alþýðuflokksmenn mundu standa að slíku þegar þeir fengju að ráða einhverju um fjármál ríkisins svo mjög sem þeir hömuðust gegn sams konar lið í lánsfjárlögum síðasta árs. Þarna er um að ræða eina af þeim stoðum sem skotið var undir Ríkisútvarpið við setningu útvarpslaganna árið 1985 og átti að styrkja það í óvæginni samkeppni við nýjar stöðvar. Þegar tekist var á um þessa lagasetningu féllu mörg orð um skyldur Ríkisútvarpsins við alla landsmenn og ekki síst mikið og göfugt menningarhlutverk þess. Sú umræða hefur magnast og það er sífellt verið að tala um nauðsyn þess að bæta hér um. Sá vilji virðist ekki rista mjög djúpt og heldur ekki skynsemi þeirra sem ráða samningu þessa frv. því fjárhagur Ríkisútvarpsins er mjög bágur og öldungis óhjákvæmilegt að gera eitthvað til að rétta hann. Í stað þess vill nú hæstv. ríkisstjórn svipta Ríkisútvarpið einum af þess tekjustofnum og er vægast sagt erfitt að sjá samhengið í þessu. Við kvennalistakonur mótmælum þessum lið harðlega og er slæmt að hafa ekki hæstv. menntmrh. í sínu sæti til að heyra hans viðhorf til þessara ráðstafana. Síðasta grein kaflans, 28. gr., varðar niðurskurðinn til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Við höfum nú með jöfnu millibili heyrt útlistanir hæstv. fjmrh. á því hvað ríkisstjórnin gerir vel við Jöfnunarsjóðinn með því að skera minna en skorið var niður í fyrra. Undir slíkum ræðuhöldum sé ég nú alltaf fyrir mér tvíburana hennar Guðrúnar Helgadóttur rithöfundar, Jón Odd og Jón Bjarna, þegar annar leit á hinn og sagði: Nú erum við góðir.

Það er gott að hafa heimsbókmenntirnar á reiðum höndum.

Já. Og sakna ég tilvitnaðs rithöfundar hér í salnum. En svo margt er búið að segja um framgang ríkissjóðs í þessu máli að ég læt þetta nægja í þessari umferð. Herra forseti. Ég get í rauninni líka sett hér með amen á eftir efninu, enda verður það vonandi allt skýrara og betra til umfjöllunar eftir skoðun í nefnd þó að upplýsingar eða fróm ósk hæstv. ráðherra hér í lok málsins áðan benti ekki til þess að hann ættaði okkur mikinn tíma til skoðunar. En að lokum mætti spyrja: Hvernig hafa reynst þær aðgerðir sem hæstv. ríkisstjórn greip til í sumar og haust til þess að hamla gegn erlendum lántökum einkaaðila og fyrirtækja? Kvartanir þeirra, sem voru mjög háværar í upphafi vegna lántökugjaldsins og annarra takmarkana, hljóðnuðu mjög fljótt. Eins hefur verið hljótt um það hverju þessar aðgerðir hafa skilað. Því spyr ég: Hverju hafa þær skilað í beinum tekjum í ríkissjóð og hvernig hafa þær reynst til takmörkunar á eftirsókn í erlent lánsfé? Ég vil svo aðeins að lokum, herra forseti, ítreka spurningar mínar og tilmæli til hæstv. utanrrh. sem ég bar fram hér í upphafi.



Herra forseti. Mér skilst að það hafi orðið að samkomulagi milli forsetanna að ég hefji a.m.k. mál mitt þó það standi víst til að gera eitthvað annað hér kl. 11 heldur en að halda áfram umræðu um lánsfjárlög. Mig langar til að spyrja hæstv. forseta svona til gamans hvernig það sé með t.d. ráðherra Sjálfstfl. hvort þeir séu hættir þátttöku í ríkisstjórninni. Við ræðum hér dag eftir dag stórmál þar sem enginn hæstv. ráðherra Sjálfstfl. sést. Og hvernig er það með framsóknarráðherrana? Eru þeir e.t.v. hættir þátttöku líka í ríkisstjórninni? Er þetta orðin minnihlutastjórn Alþfl., virðulegur forseti, eða hvað er hér á ferðinni? Nei, kemur ekki hæstv. utanrrh., mikill fögnuður er oss að því. Þetta er e.t.v. meirihlutastjórn Alþfl.? Nei, það verður auðvitað að spyrja sjálfan sig að einhverju slíku og jafnvel fleiri þegar menn taka dag eftir dag þátt í umræðum hér daglangt um hin stærstu mál án þess að ráðherrar heilla stjórnarflokka sjáist. Það er rétt að minna á það, herra forseti, að hæstv. ráðherrar þessarar ríkisstjórnar hafa þingskyldur í tvennum skilningi. Skv. 51. gr. stjórnarskrárinnar eiga ráðherrar sæti á Alþingi burt séð frá því hvort þeir eru þm. eður ei. Og þannig háttar til í þessari ríkisstjórn að allir hæstv. ráðherrar eru jafnframt kjörnir á Alþingi og bera þar af leiðandi að sjálfsögðu þingskyldur eins og aðrir hv. þm. Hafi mönnum gleymst þetta þá er ástæða til að rifja það upp því að hér koma stundum hæstv. ráðherrar dregnir í þingsali samkvæmt óskum þm. og væla þá yfir því að þeir hafi öðrum skyldum að gegna. Eins og það sé einhver afsökun fyrir fjarveru hér úr þingsölum! Auðvitað hafa allir hv. alþm. ýmsum skyldum að gegna, við kjördæmi sín og umbjóðendur og ýmsa aðila utan þingsala en menn eiga engu að síður að rækja þingskyldur sínar. Ég fer því fram á það að þeir hæstv. fagráðherrar sem hér eiga undir í þessari umræðu, eru með mál í þessum lánsfjárlögum, ýmist lántökuheimildir eða skerðingarákvæði sem snerta þeirra málaflokka, að þeir geri svo vel og sitji hér í þingsölum þegar þessi mál eru rædd og sinni sínum þingskyldum. Ég gæti átt ýmislegt vantalað við ýmsa hæstv. ráðherra ríkisstjórnarinnar um þessi efni. Ég tel einnig mjög óviðeigandi að hæstv. forsrh. skuli ekki vera hér, sem fer með yfirstjórn efnahagsmála í ríkisstjórninni, ekki síst með tilliti til aðstæðna í þessum efnum um þessar mundir. Ég tel það í raun og veru algjöra nauðsyn að hæstv. forsrh. væri hér viðstaddur þessa umræðu þegar henni heldur fram og fer fram á það við hæstv. forseta að hann láti athuga hvort við megum vænta þess að halda hér áfram umræðum um mál af þessu tagi þannig að ráðherrar heilla stjórnarflokka - og eru þeir ekki færri en fjórir hæstv. ráðherrar bæði Sjálfstfl. og Framsfl.  Herra forseti. Ég held að það sé ástæða til að huga að tvennu alveg sérstaklega áður en farið er að ræða einstök efnisatriði þessa frv. til lánsfjárlaga. Það er í fyrsta lagi: Hvernig fór með lántökuheimildir og lánsfjárlög síðasta árs? Hvernig gengu þau upp hjá hæstvirtum ríkisstjórnum, þeirri sem lét af völdum og þeirri sem tók við, sem fóru með þessi mál á síðasta ári?  Þetta er ástæða til að menn hafi í huga, að erlendar lántökur á síðasta ári urðu 12 400 millj. kr., eða 4250 millj. kr. umfram upphaflega áætlun. Þetta leiðir til þess að á síðasta ári, góðærisárinu mikla 1987, varð raunaukning á erlendum skuldum Íslendinga. Raunaukning á erlendum skuldum. Það er ástæða til að undirstrika að menn mega ekki láta villast af því þó að greiðslubyrði og upphæðir erlendra lána fari lækkandi í hlutfalli við þjóðarframleiðslu af þeirri einföldu ástæðu að þjóðarframleiðslan óx verulega og vextir lækka erlendis. Til viðbótar hækkar svo raungengi íslensku krónunnar þannig að allt leiðir þetta til þess að þessi hlutföll fara niður á við þó að á sama tíma séu erlendar skuldir þjóðarinnar í raun að vaxa. Þetta held ég að sé sérstök ástæða til að rifja upp og vekja athygli á í upphafi vegna þess að menn skjóta sér gjarnan á bak við það að þetta sé allt í fína lagi af því að greiðslubyrði erlendra lána sé að lækka. En það gerist í hlutfalli við þjóðarframleiðslu. Hvað gerðist ef gengið væri nú fellt? Ef gengið yrði fellt þó ekki væri nema um það sem raungengi íslensku krónunnar er nú hærra en það hefur lengst af áður verið? Þá auðvitað rýkur þetta hlutfall upp og greiðslubyrði erlendra skulda vex aftur. Síðan er það annað, herra forseti, sem ástæða er að ræða hér sérstaklega við hæstv. ríkisstjórn - og fagna ég nú komu hæstv. forsrh. - áður en farið er í einstök efnisafriði þessa frv., og það eru efnahagshorfurnar. Það eru skilyrðin við þær aðstæður að rætt er hér frv. til lánsfjárlaga. Hvernig er ástandið? Hvar er nú verðbólga upp á eins stafs tölu sem hæstv. núv. utanrrh. lét kjósa sig út á hér á sl. vori? Fullyrðingar um það að verðbólgan yrði næstum því gufuð upp í lok ársins, hann hefði með efnahagssnilld sinni gengið af verðbólgunni dauðri. Staðan er sú í árslok, nokkrum mánuðum eftir að þessi hæstv. ráðherra lét af störfum sem forsrh. í ríkisstjórn að verðbólgan er yfir 30%. Yfir 30%. Verðbólga, sem þjóðinni var talin trú um að yrði eins stafs tala, er nú yfir 30%. Og verðbólguspár eru uppi á bilinu allt frá 16–18% fyrir næsta ár og upp í yfir 50%. Spár ábyrgra aðila í þjóðfélaginu leika á þessu bili. Þannig að allt hjal um lækkun verðbólgu og jafnvægi í efnahagsmálum, sem var síendurtekið hér á fyrri hluta sl. árs, verður harla broslegt, grátbroslegt, herra forseti, í þessu ljósi.

Ég vil benda ræðumanni á að samkvæmt viðtali við hann áður en hann hóf ræðu sína var gert ráð fyrir að þessari umræðu yrði frestað kl. 11. Ég mælist til að hann geri hér þáttaskil í ræðunni.

Herra forseti. Ræðumaður vill það gjarnan og er fús til þess. En ég ætla að leyfa mér að beina þeirri eindregnu ósk til hæstv. forseta að hann láti athuga með fjarvistir hæstv. ráðherra og upplýsi í upphafi þessa fundar, þegar fram verður haldið umræðu um lánsfjárlög, hverjir ráðherrar hafa beðið um fjarvist.



Ég get upplýst það nú þegar. Það hefur enginn beðið um fjarvist og það eru allir ráðherrar sem eiga sæti í þessari hv. deild hér í húsinu vegna þess að það er hver einasti þingdeildarmaður kominn hér til húsa og er kollheimt hér þó að ég freisti nú þess með hringingu að fá alla í salinn.



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs um þingsköp vegna fréttar í ríkissjónvarpinu í gær þar sem verið var að greina frá umræðum á þinginu. Þar var sagt m.a. að eini stjórnmálaflokkurinn sem gengur sameinaður til afgreiðslunnar, og þá er verið að ræða um það frv. sem nú er á dagskrá, kvótafrv. eins og það hefur verið kallað, sé Framsfl. Svo stendur aðeins síðar: "En aftur á móti vantar mikið á í Sjálfstfl. og Alþfl. að samstaða sé." Ég tók eftir þessu í gær og var að velta því fyrir mér hvort fréttamaðurinn gerði sér ekki grein fyrir því að það eru til fleiri stjórnmálaflokkar en þessir þrír og hvaðan hann hefur upplýsingar um hvernig þingflokkar ætla að greiða atkvæði yfirleitt á þinginu. Mig langar mikið til að vita það, herra forseti, hvaðan þessar upplýsingar eru komnar og finnst ástæða til þess að leiðrétta að það séu fleiri stjórnmálaflokkar en þessir þrír. En það sem kannski var ástæða þess að ég kvaddi mér hljóðs hér var fyrst og fremst þar sem var sagt í fréttinni að á ýmsum stigum þessa máls hafi stjórnarandstaðan haldið uppi málþófi, en til viðbótar er það að stjórnarandstaðan hafi verið mjög ósamvinnuþýð í að greiða fyrir framgöngu mála á þinginu og sérstaklega kvarta stjórnarþm. undan Borgarafl. Ég skil þetta ekki og þætti fróðlegt að vita hvaðan þessar upplýsingar eru fengnar. Ef maður lítur yfir daginn í gær man ég ekki betur en þá hafi þm. úr öllum stjórnmálaflokkum, og þá tel ég alla með, bæði stjórnar- og stjórnarandstöðuflokka, tekið til máls hér og ég mótmæli því að við höfum verið með nokkurt einasta málþóf og vildi gjarnan að það væri athugað hvaðan þessar upplýsingar eru fengnar. Síðan er því haldið fram að við séum mjög ósamvinnuþýð í stjórnarandstöðunni. Ég mótmæli því einnig vegna þess að við höfum látið yfir okkur ganga að vinna hér dag og nótt til að reyna að hjálpa til við að koma þessum málum, sem voru allt of seint lögð fram hér á þinginu, í gegnum þingið. Mér finnst einkennilegt að fréttamaður geti fullyrt að við séum ósamvinnuþýð og vonast til þess, herra forseti, að þitt álit á þessu komi fram þar sem forseti getur þá væntanlega leiðrétt þær staðhæfingar sem fréttamaður hefur þarna haldið fram.



Í þessu sambandi vil ég geta þess að það hefur enginn fréttamaður haft samband við forseta Nd. um gang þingmála og ekki talað við forseta þessarar deildar aukatekið orð um það efni, hvorki í gær né síðan þetta þinghald hófst. Ég vil sérstaklega láta þetta koma fram að forsetar þingsins hafa ekki verið inntir af fjölmiðlum aukatekið orð um þetta þinghald. Heimildir fjölmiðlanna eru frá einhverjum öðrum komnar. Mér er ekki kunnugt um frá hverjum þessi frétt er komin eða hverjir eru heimildarmenn að henni sem var í Ríkissjónvarpinu í gær. Hún er ekki komin frá forseta þessarar deildar af þeim ástæðum sem ég hef þegar rakið. Ég er að sjálfsögðu tilbúinn, ef ég er inntur eftir, að skýra frá gangi mála í þingdeildum því að ég tel mig vera því kunnugan því að ég hef verið löngum fundarstjóri og verkstjóri hér, en ég hef ekki verið inntur eftir því. Ég tók það fram í ræðustól í gær, a.m.k. í tvígang, að umræður í þessari hv. deild í gær hefðu verið fullkomlega eðlilegar og með eðlilegum hætti og málefnalegar og það er skjalfest hér þannig að þessar fréttir eru alls ekki frá mér komnar. Það get ég upplýst. En mér er ekki kunnugt um heimildarmenn að þessum fréttum.



Herra forseti. Ég vil eindregið taka undir þá athugasemd sem hér kom frá hv. 12. þm. Reykv. í sambandi við fréttaflutning Ríkisútvarpsins/sjónvarp um umræður á Alþingi varðandi stjórn fiskveiða. Ég hef áður gert athugasemdir við fréttaflutning þessa fjölmiðils, ríkissjónvarpsins, vegna umræðna á Alþingi á undanförnum vikum, en það kom fram hjá þessum fjölmiðli þegar haldinn var fundur á laugardegi í fyrsta sinn í sögu Alþingis líklega, a.m.k. á síðari árum, að stjórnarandstaðan stæði fyrir málþófi á Alþingi. Það var eftir umræður sem hér fóru fram og stjórnarliðar höfðu tekið þátt í og voru fullkomlega málefnalegar umræður. Nú fáum við fréttir af því í þessum fjölmiðli, sem væntanlega er ætlast til að sé hlutlægur í sínum fréttaflutningi, að þannig hafi verið háttað umræðum um stjórn fiskveiða að stjórnarandstaðan hafi haldið uppi málþófi. Það kemur fram í þessari frétt, sem ég hef líka fengið útskrift af, að einn af starfsmönnum þingsins, ónafngreindur, er borinn fyrir þessum staðhæfingum. Það segir: "Eins og einn starfsmaður þingsins komst að orði, þá er bara hægt að segja þetta tvisvar, þrisvar og fjórum sinnum. Þetta lýsir þessu ástandi því menn nenna ekki að sitja yfir því að hlusta á sömu hlutina dag eftir dag." Ég held að það væri ástæða fyrir fréttamenn, sem standa fyrir slíkum fréttaburði, að geta heimilda og vera a.m.k. viðstaddir umræður til að vera þá a.m.k. sjálfir dómbærir um það hvað fer fram í þingsölum. Ég tel mjög alvarlegt mál á ferðinni þegar Ríkissjónvarpið stendur þannig að fréttum án þess að ég ætli að fara að blanda mér í málefni þess að öðru leyti en gera þessa athugasemd og ég bendi á að hvorugt stjórnarblaðanna, þ.e. Tímans eða Morgunblaðsins, hefur uppi orð í frásögnum af umræðum í þinginu í þá átt að haldið hafi verið uppi málþófi í sambandi við umræður um þetta frv.  Ég vænti þess að hæstv. forseti taki undir, og það hefur hæstv. forseti raunar þegar gert eins og hæstv. sjútvrh. í lok umræðna í gær, að áburður af þessu tagi er rakalaus og hér fóru fram eðlilegar, málefnalegar umræður um þetta stóra mál og það er áreiðanlega ekki búið að segja allt sem það snerti þó að allmargir hafi tekið þátt í umræðum, ríkisstjórnarliðar sem stjórnarandstæðingar.



Herra forseti. Ég vil taka undir þetta og beina því til forseta Alþingis hvort það sé ekki kominn tími til að gera úttekt á fréttamennsku sérstaklega sjónvarpsins. Það er verið að tala um í útvarpsráði að það eigi að reyna að koma á jafnrétti og þá er allt venjulega á milli kynja og það er sjálfsagt og gott mál, en það þarf líka að athuga um jafnrétti á milli þeirra skoðana sem t.d. eru uppi í þinginu. Við verðum vitni að því að fréttamenn, sem hér eru aðallega, eru að stinga saman nefjum við einstaka menn dag eftir dag og það er ekki hægt að draga aðrar ályktanir en þær, þegar maður horfir svo á fréttamennskuna, að það séu ákveðnir menn sem hafi einhver áhrif á þennan fréttaflutning. Það er a.m.k. einkennilegt mat þessara manna ef það er allt saman frá þeim komið. Hæstv. fjmrh. var að geta um það áðan eða óska eftir því að það yrði lokið við að afgreiða lánsfjárlög fyrir helgina. Ég vil aðvara þá sem stjórna þinginu: Er ekki nóg komið af slíkum vinnubrögðum að nefndir afgreiði hlutina á færibandi? Ég held að virðing Alþingis, umtal Alþingis sé ekki þessa dagana á þeim nótum að það sé fært að bæta þar við.



Herra forseti. Ég kveð mér sérstaklega hljóðs um þingsköp til að þakka forseta deildarinnar fyrir þau ummæli sem hann lét hér falla um umræðuna í gær. Ég tel mjög mikilvægt að forseti gaf slíka yfirlýsingu af forsetastóli um sitt mat á þeirri umræðu sem hér fór fram. Það svarar að mínu mati best þeim sjálfskipaða sleggjudómara sem tók að sér að kveða upp úr um það frammi fyrir þjóðinni hvers eðlis umræður á Alþingi hefðu verið í gær. Ég verð að segja alveg eins og er að frétt af þessu tagi er fyrir neðan allar hellur og dæmir best þennan málflutning. Það er ekki reynt að miðla einu einasta efnisatriði til þjóðarinnar úr þeirri umræðu sem fór fram. Það er ekki nefnt að mál þetta hefur verið að taka breytingum allan tímann sem það hefur verið í meðförum Alþingis og að undir umræðunni í gær birtust brtt. Það er ekki nefnt að þessi umræða samanstóð af þátttöku jafnt stjórnarliða sem stjórnarandstæðinga. Öllu þessu er sleppt en kveðið upp úr um eðli umræðunnar með þeim hætti að algerlega óviðunandi er. Ég tel að fréttaflutning Sjónvarpsins hafi í þessu efni sem reyndar áður sett svo stórlega niður að verulegt áfall hljóti að teljast fyrir metnað þeirrar stofnunar. Ég leyfi mér að segja úr þessum stóli að það verður ekki horft fram hjá því að fréttaflutningur ríkissjónvarpsins af störfum hér á Alþingi er óviðunandi og stórlega lakari en flestra annarra fjölmiðla. Þar vil ég t.d. sérstaklega nefna fréttastofu hljóðvarpsins sem leggur mun meiri metnað og meiri vinnu í að miðla efnislegum upplýsingum um störf Alþingis til þjóðarinnar. Ég tel að hér verði og hljóti að þurfa að verða breyting á og hún verður að gerast strax, sú breyting, hvað sem til þarf.



Hæstv. forseti. Ég tek undir þær athugasemdir sem fram hafa komið og þakka fulltrúa Kvennalistans fyrir að draga athygli að fréttaflutningi Ríkisútvarpsins/sjónvarps í gærkvöld. En af ástæðum sem ég kæri mig ekki um að skýra frá hér hafði ég ekki tækifæri til að sjá eða heyra fréttir í gærkvöld. Ég fagna því að fá upplýsingar í þessari frétt sem eru nýjar fyrir mig og nýjar fyrir held ég flesta þm. Allir vissum við um það ósætti sem er á milli ríkisstjórnarflokkanna. Allir vissum við að frá upphafi er ríkisstjórnin veik og jafnvel engin ríkisstjórn vegna þess að flokkarnir koma sér ekki saman. Hér kemur fram, með leyfi forseta ætla ég að lesa það, að "eini stjórnmálaflokkurinn sem gengur sameinaður til atkvæðagreiðslu, er Framsfl. þó a.m.k. einn þm. þar muni hugsa sér að greiða atkvæði með einhverjum brtt. en ekki mikilvægum, en aftur á móti í Sjálfstfl. og Alþfl. vantar mikið á að samstaða sé." Við sem héldum að Alþfl. og Sjálfstfl. væri ein kærleiksheild. Þetta eru nýjar fréttir. Þetta er þá margklofin ríkisstjórn. Út af fyrir sig eru þetta stórar fréttir og þakka ég fréttastjóranum, sem flutti þessa frétt, fyrir upplýsingarnar. Seinna í þessu, með leyfi forseta, segir: "Á ýmsum stigum þessa máls hefur stjórnarandstaðan haldið uppi málþófi, en til viðbótar er það að stjórnarandstaðan hefur verið mjög ósamvinnuþýð í að greiða fyrir framgöngu mála á þinginu og sérstaklega kvarta stjórnarþm. undan Borgarafl." Nú vildi ég gjarnan spyrja hæstv. forseta: Er þetta rétt að hans mati? Ég veit að við höfum talað um mál, en höfum við farið út fyrir það sem þingsköp heimila? Höfum við brotið af okkur? Ef svo er væri gott að fá staðfestingu forseta á því. Ef svo er ekki verður hæstv. forseti að dæma þessi ummæli fréttamannsins ómerk. Ég veit ekki til þess að við höfum farið út fyrir þingsköp. Hitt er annað mál að það hefur myndast óvenjusterk samstaða með stjórnarandstöðunni sem er órjúfandi gegn þeim álögum sem ríkisstjórnin hefur barist fyrir, gegn matarskattinum, sem fólk er nú samkvæmt fréttum sem ég heyrði í morgun að gera sér grein fyrir betur en áður vegna þess að hækkanirnar eru að koma í framkvæmd. En höfum við með samstöðu brotið af okkur í þinginu, brotið þingsköp, brotið eðlilegar starfsreglur með því að taka til máls innan þingskapa? Höfum við brotið af okkur með því að standa saman? Ef svo er vildi ég gjarnan fá svar við þessari spurningu hér og nú frá hæstv. forseta. Ég held að svo sé ekki. Hitt er annað mál að hvað Borgarafl. sérstaklega snertir held ég að hann hafi ekkert skarað fram úr í stjórnarandstöðu.

Hann hefur staðið mjög framarlega.

Hann hefur staðið mjög framarlega. Við erum nefnilega í stjórnarandstöðunni. Það er hægt að vitna í mjög merkileg orð Kristjáns Eldjárns sáluga, forseta Íslands, þegar hann tók við embætti. Hann sagði að hann ætlaði ekki að vera foringi eða einhvers konar má segja einræðisherra. Hann ætlaði að vera fremstur meðal jafningja. Ég held að öll stjórnarandstaðan geti staðið að þeim ummælum. Þar hafa allir verið fremstir meðal jafningja þannig að við höfum allir staðið framarlega og ættum að vera fyrirmynd ríkisstjórnarinnar. Þó tel ég það heiður að ríkissjónvarpið skuli taka sérstaklega eftir því að Borgarafi. sé til vegna þess að hingað til hefur ríkissjónvarpið gleymt því algerlega að Borgarafl. er stofnaður og er starfandi á Alþingi. Ég þakka því fyrir að sjónvarpið skuli draga sérstaklega athygli að Borgarafl. en frábið mér það sem formaður Borgarafl. að hann hafi verið eitthvað framar í góðu starfi en aðrir stjórnarandstæðingar á þingi. En ég bið virðulegan forseta um að gera það nú fyrir okkur, sem erum í stjórnarandstöðunni og verðum fyrir þessum athugasemdum ríkisfjölmiðla, að láta okkur vita hér og nú hvort við höfum brotið þingsköp með því að tala í málum eða hvort við höfum brotið þingsköp með þeirri einurð og samstöðu sem stjórnarandstaðan hefur sýnt.



Í þessu sambandi vil ég geta þess að það er hlutverk forseta deildarinnar að sjá til þess að þingsköp séu haldin. Þingsköp hafa verið haldin í þessum umræðum öllum. Síðan er það túlkunaratriði bæði þm. stjórnar og stjórnarandstöðu og hefur ávallt verið svo hvort umræður eru langar eða stuttar og hvort um málþóf er að ræða. Það sýnist sitt hverjum og mun sjálfsagt verða svo meðan þing er haldið. En þingsköp hafa ekki verið brotin í þessum umræðum til þessa.



Herra forseti. Sú grein sem hér gengur til atkvæða fjallar um veiðar smábáta. Sæmilegur friður hefur ríkt um það fyrirkomulag sem lögfest var á árunum 1986 og 1987. Hér er hins vegar verið að gera róttækar breytingar sem þrengja mjög að hag þeirra sem veiðar stunda á bátum undir 10 brl. Hér er gripið til ástæðulausrar ofstjórnar og hér er verið að setja hag byggðarlaga sem síst mega við því að þeirra hagur sé skertur í hættu, tefla hagsmunum fjölda fólks í tvísýnu. Þó að fengist hafi fram breytingar á upphaflegu frv. hæstv. sjútvrh. varðandi veiðar smábáta, breytingar sem horfa til bóta, er þar engan veginn nógu langt gengið. Því er þessi brtt. hér flutt. Ég segi já.



Hæstv. forseti. Hér liggur fyrir brtt. frá Borgarafl. um botnfiskveiðar báta minni en 10 brl. Við leggjum til að grein fyrri laga sé óbreytt. Við höfum ekki viljað auka vald ráðherra neitt frekar eins og var gert ráð fyrir í till. á undan. Okkur þykir vald ráðherra nægilega mikið fyrir og leggjum því til að greinin verði borin upp óbreytt eins og hún var í fyrri lögum. Ég segi já.



Þar sem í þeirri brtt. sem kemur frá meiri hl. sjútvn. eru komin inn atriði sem tryggja smábátum meiri rétt en þeir höfðu segi ég nei.



Það er ljóst af þingræðu minni að ég hefði viljað mun rýmri ákvæði fyrir smábátaeigendur. Miðað við það sem menn lögðu upp með held ég að um þetta hafi tekist hið ágætasta samkomulag. Ég segi því já.



Herra forseti. Þó að hafi orðið nokkrar lagfæringar á veiðirétti smærri báta tel ég að enn skorti á að hlutur þeirra sé viðunanlegur. Ég tel að sjútvrn. og þá sjútvrh. eigi að gera allar tiltækar ráðstafanir til þess að sela- og hrefnustofnarnir verði í framtíðinni í eðlilegu jafnvægi og stærð þeirra stofna verði ekki til þess að draga úr afla fiskiskipa og þá sérstaklega minni bátanna. Ég segi já.



Herra forseti. Með tilliti til þeirra yfirlýsinga sem sjútvrh. gaf í gær við lok þessarar umræðu þar sem hann lýsti því yfir að unnið væri að reglugerð sem mundi verða sett í þessu sambandi skv. öðrum lögum eða lögunum um samræmi á milli vinnslu og veiða tel ég ekki ástæðu til að halda við þessa till. varðandi reglugerðina, en hins vegar kemur fyrri hluti till. hér til atkvæða því það er annað mál.



Herra forseti. Eins og allir vita er verð á fiskiskipum mjög hátt og sala þeirra oft og tíðum yfir tryggingarmati. Ég tel að ef þetta yrði samþykkt gæti skapast mikil óvissa varðandi veð í skipum hjá þeim sem ættu þar aftarlega veðrétt og segi því nei.



Herra forseti. Við alþýðubandalagsmenn höfðum lagt til að settur yrði á byggðarkvóti til að koma í veg fyrir að einstök byggðarlög verði skilin eftir án tryggrar hráefnisöflunar og að kvóti fylgi ekki fiskiskipi að fullu við sölu heldur aðeins að 1/3. Hér er verið með þeirri till. sem hv. þm. Matthías Bjarnason hefur flutt að veita hæstv. ráðherra heimild til þess að bregðast við slíkum vandræðum sem geta orðið hvenær sem er við sölu skipa úr heimahöfn. Ég segi því já við þessari till. þar eð hún horfir til bóta frá því sem meiri hl. sjútvn. hefur lagt til.



Kvennalistakonur hafa lagt til að veiðiheimildum verði úthlutað til byggðarlaga og þeim síðan falið að úthluta veiðiheimildum eftir aðstæðum á hverjum stað. Þessi till. gengur örlítið í áttina að því og þess vegna segi ég já.



Herra forseti. Þessi brtt. lýtur að því að sett verði ákvæði í lög sem skyldar þau skip sem frysta afla sinn um borð til að koma fyrir svo fljótt sem við verður komið nauðsynlegum búnaði til að fullnýta allan þann afla sem þau fá og færa þau verðmæti að landi. Það er löngu tímabært að þær breytingar eigi sér stað. Ég segi því já.



Herra forseti. Ég er hlynntur því að að því skuli stefnt að það sem kemur um borð í frystitogara verði allt nýtt. Hins vegar sýnist mér að aðdragandi verði að eiga sér stað og þá með ákveðinni dagsetningu. Mér er ekki ljóst hvernig dómari gæti dæmt eftir þeim lagatexta sem hér yrði til ef þetta yrði samþykkt og segi því nei.



Herra forseti. Mér sýnist meiri nauðsyn hér á landi að skerpa skilin á milli framkvæmdarvalds og löggjafarvalds, tel að það stefni í þveröfuga átt að blanda því saman sem þyrfti að aðskilja betur en gert er og segi því nei.



Forseti. Ég óska eftir því að atkvæðagreiðsla fari þannig fram að orðið "ókeypis" verði borið upp sérstaklega og óska nafnakalls um það orð.



Forseta er til efs að atkvæðagreiðslu sé hægt að búta þannig niður, en það má benda á að að sjálfsögðu er hægt að leggja fram brtt. við 3. umr. Ef þessu er haldið til streitu er sjálfsagt að forseti láti líta á þetta.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að benda á að sú hugsanlega aðstaða gæti verið fyrir hendi að aðrir hlutar greinarinnar féllu og ég vil þá benda hæstv. forseta á hvað eftir stæði ef þessi hluti, sem nú á að bera undir atkvæði, væri samþykktur og aðrir féllu. Það yrði tóm vitleysa. Þess vegna vil ég leyfa mér að benda á að þessi háttur getur ekki gengið.



Herra forseti. Ég leyfi mér að vekja athygli á að enn þá verra yrði það ef fyrri hluti greinarinnar yrði felldur en sá síðari samþykktur.



Hæstv. forseti. Ég vil taka undir það með tillögumanni um að bera upp orðið "ókeypis" að það verði borið upp sérstaklega vegna þess að ég tel, bæði í þessu tilfelli og öðrum tilfellum, þetta er ekki einsdæmi, fráleitt að Alþingi sé að samþykkja lög sem eiga að framkvæmast á kostnað annarra en opinberra aðila.



Áður en ég gef fleirum orðið um atkvæðagreiðslu vil ég gera tveggja mínútna hlé á fundinum.

Forseti. Ég dreg ósk mína til baka og mun flytja brtt. við 3. umr. til að auðvelda starf forseta.

Þetta eru sennilega bestu lyktir mála, enda var búið að benda á þessa lausn áður, og mun þá atkvæðagreiðsla halda áfram eins og ekkert hafi í skorist þó að þessi millikafli hafi komið hér inn.



Herra forseti. Við alþýðubandalagsmenn höfðum lagt til að gildistími laga um fiskveiðistjórn væri ótímabundinn. Sú tillaga var miðuð við að okkar tillögur til breytinga á frv. um stjórn fiskveiða næðu fram að ganga þannig að ákvæði frv. og væntanlegra laga væru viðunandi. Þar sem hér hafa verið samþykkt ákvæði sem við erum andsnúnir hef ég dregið þessa till. til baka og tel eðlilegt að gildistími laganna verði tímabundinn og aðeins tvö ár eins og hér er lagt til og segi því já.



Forseti. Ég óska eftir að taka fyrst til atkvæða tvær fyrstu setningar brtt. 478, 3.



Ég hygg að ef samræmi eigi að vera í atkvæðagreiðslu verði ég að bera greinina upp í heilu lagi því að hér stendur "greinin orðist svo" og er í samræmi við fyrri úrskurð. Ég óska þess að það verði lögð fram brtt. við 3. umr.



Ég mótmæli þeim úrskurði að það sé ekki hægt að bera þessa till. upp í tvennu lagi. Hún fjallar um óskyld efni, greinin. Í fyrsta lagi er fyrri hluti greinarinnar um gildistíma þessara laga. Ég er andvígur gildistíma laganna, en ég er aftur samþykkur því sem kemur á eftir, ákvæði sem eiga að gilda vegna þess að frv. varð ekki að lögum fyrir áramót. Ég skil ekki þennan úrskurð. Ég bendi á að í fjölmörgum atriðum hefur slíkt verið gert, bæði í þessari þingdeild og Ed. áratugum saman.



Virðulegur forseti. Ég vek athygli á því að ég hafði borið fram hliðstæða ósk varðandi brtt. á þskj. 236 um að þar yrði borið upp í tvennu lagi. Ég sá ekkert því til fyrirstöðu að það væri hægt, en forseti úrskurðaði það með öðrum hætti. Mér finnst þessi úrskurður orka tvímælis og ekki vera til þess fallinn að greiða fyrir þingstörfum og ég hefði talið rétt að þetta yrði endurskoðað.



Ég mun gera örlítið hlé, í eina mínútu eða svo, meðan ég skoða þessa úrskurði. - Fundarhlé. Það hefur verið kannað að fordæmi eru fyrir því mörg að bera greinina upp í tvennu lagi vegna þess að hér er um tvö óskyld atriði að ræða og verður þá gert svo.



Herra forseti. Ég er samþykkur síðari hluta tillgr., en ég vil benda hæstv. forseta á að nú hleypur í verra því deildin er fyrir nokkrum mínútum búin að fella nákvæmlega sama orðalag á þskj. 479, nákvæmlega sama. Ég ætla ekki að gera það að neinu deiluefni. Ég vil aðeins benda mönnum á að í kappinu við að drepa till. af því þær eru ekki frá mönnum sem hljóta náð hjá hinum háu herrum sem hér segja aðallega fyrir verkum hefur þessum vígamönnum sést þarna yfir.



Það skal bent á að brtt. sem felld var fjallaði um þetta atriði og í samhengi við önnur efnisatriði, en nú verður borinn upp seinni hluti brtt. meiri hl. sjútvn. um úthlutun veiðiheimilda.



Hæstv. forseti. Frá því ég kom á Alþingi til starfa og þangað til ég var rekinn úr Sjálfstfl. hafði Matthías Bjarnason verið leiðandi maður fyrir Sjálfstfl. í sjávarútvegsmálum og notið trausts og trúnaðar. Hann hefur minn trúnað enn þá og því segi ég já.



Hæstv. forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um réttlæti, um það réttlæti hvort hér eigi að ríkja sú skipan mála að menn nái ekki rétti sínum eða hvort hér eigi að ríkja skrifræði. Þeir menn sem áttu þessi skip eiga allir siðferðilegan rétt á því að fá afgreidd sín mál þannig að þeir fái ný skip í stað þeirra skipa sem þeir misstu. Ég segi því já.



Hæstv. forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um réttlæti, um það réttlæti hvort hér eigi að ríkja sú skipan mála að menn nái ekki rétti sínum eða hvort hér eigi að ríkja skrifræði. Þeir menn sem áttu þessi skip eiga allir siðferðilegan rétt á því að fá afgreidd sín mál þannig að þeir fái ný skip í stað þeirra skipa sem þeir misstu. Ég segi því já.



Varðandi þinghald vil ég geta þess að það er eðlilegur þingdagur í dag. Þing hefur byrjað kl. 10 á fimmtudögum.



Virðulegur forseti. Það er rétt, sem hæstv. forseti sagði hér, að það er þingdagur samkvæmt venju og þar sem ríkt hefur um árabil að á fimmtudegi sitji Alþingi meðan það er að störfum, en með þeirri skipan sem innleidd var í haust var gert ráð fyrir að Sþ. starfaði á þessum degi. Ég er ekki að gera athugasemd við að nú er þingfundur í deild, en það var gert ráð fyrir því að fundum þingsins lyki á fimmtudögum milli kl. eitt og tvö og stæðu alls ekki lengur en til kl. tvö. Hér hafa menn lagt hart að sér í þingstörfum og hér er tekið upp þinghald í framhaldi áramóta. Það er eðlilegt að það fari fram með hefðbundnum hætti. Ég tek undir orð hv. þm. Hreggviðs Jónssonar að því leyti og mælist til þess við virðulegan forseta að þannig verði staðið að málum framvegis meðan ástæða er talin til áframhaldandi þinghalds og ekki er gert hlé á störfum þingsins.



Ég mun ræða í hléinu við þingflokksformenn um áframhaldandi þinghald í dag, en hins vegar verður næsti fundur settur kl. tvö og mun það þá ráðast hvað þar verður tekið fyrir en þessum fundi er nú slitið.