Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Eins og menn hafa tekið eftir hefur ýmislegt gengið á undanfarna daga. Eftir að dómur féll um svokallað minnisblað hefur hæstv. forsrh. lýst því yfir að flestu þurfi að stinga ofan í kistu og merkja sérstaklega sem ríkisleyndarmál. Í fréttum Stöðvar 2 í gær kom fram hjá hæstv. forsrh. að um nokkuð langt skeið hafi legið fyrir stjórnvaldserindi frá Norðuráli sem ekki hefur verið svarað. Hann vill að nú verði farið í að ræða stækkun álversins á Grundartanga eins og Norðurál hefur fyrir löngu óskað eftir en fyrirtækinu hefur enn ekki verið svarað. Með leyfi hæstv. forseta vitna ég beint til ummæla hæstv. forsrh. þar sem hann segir m.a.: ,,Ég tel að það sé afskaplega mikilvægt að svara þeim hratt og vel. Þetta eru aðilar sem hafa alltaf staðið við sitt, hafa reynst hér góðir vinnuveitendur, snyrtilegir og öruggir, þannig að mér finnst sjálfsagt og eiginlega fyrir neðan allar hellur ef við mundum ekki veita þeim jafngóðan aðgang og þeim aðilum sem ekki hafa staðið við sitt. Þessir aðilar hafa alltaf staðið við sitt.`` Ég vil því beina því til hæstv. viðskrh. hvort það sé rétt að um langt skeið hafi legið fyrir beiðni frá Norðuráli um að hefja viðræður við stjórnvöld, og í öðru lagi hvort það sé þannig að hæstv. iðn.- og viðskrh. geri upp á milli þeirra sem óska eftir viðræðum við iðn.- og viðskrn.

Hæstv. forseti. Mér finnst raunar mjög eðlilegt að þessi fyrirspurn komi hér fram eftir umfjöllun helgarinnar. Mikil vinna hefur farið fram í iðnrn. sem snýr að því að sinna þessu myndarlega fyrirtæki, Norðuráli, sem hefur uppi áform um stækkun og að sú stækkun geti átt sér stað með þeim hætti að hún verði tekin í notkun á árinu 2004. Ég vil fara yfir nokkra þætti sem snúa að ráðuneytinu. Þjóðhagsstofnun var fengin til að vinna úttekt á efnahagslegum áhrifum þess að farið yrði í bæði þessi verkefni, stækkun Norðuráls og uppbyggingu Norals á Austfjörðum. Niðurstaðan varð sú að byrjað yrði á stækkun Norðuráls. Ég endurtek, að byrjað yrði á stækkun Norðuráls. En Norðurál þarf orku og við höfum því í iðnrn. komið á viðræðum fyrirtækisins við orkufyrirtækin um að afhenda orku. Niðurstaða þess starfs er sú að einungis Landsvirkjun ráði við það verkefni miðað við tímaáætlanir fyrirtækisins. Það byggist á því að virkja Búðarhálsvirkjun og Norðlingaölduveitu. Í sambandi við Norðlingaöldu er það að segja að drög að matsskýrslu eru nú til umfjöllunar hjá Skipulagsstofnun. Í sambandi við stækkun álversins hefur skýrslu verið skilað til Skipulagsstofnunar. Við fengum Pál Hreinsson til að vinna álitsgerð sem varðar réttarstöðu Þjórsárveranefndar áður en þetta ferli hófst og fleira mætti nefna. Mikið starf hefur verið í gangi í ráðuneytinu sem tengist þessu ágæta fyrirtæki og ég veit ekki betur en þeir sem að því standa séu mjög ánægðir.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra svaraði ekki þeim spurningum sem ég beindi til hæstv. ráðherra. Í fyrsta lagi: Hefur lengi legið inni erindi frá Norðuráli um að hefja viðræður við iðn.- og viðskrn.? Í öðru lagi: Er e.t.v. gert upp á milli þeirra aðila sem sækja um viðræður við ráðuneytið? Þessum spurningum var ekki svarað og ef marka má orðræðu hæstv. iðn.- og viðskrh. um að þegar hafi verið hafnar viðræður er ekki hægt að túlka orð hennar öðruvísi en svo að yfirlýsingar hæstv. forsrh. frá því í fréttatíma Stöðvar 2 í gær eigi ekki við nein rök að styðjast.

Hæstv. forseti. Eins og fram kom í máli mínu áðan höfum við verið að sinna fyrirtækinu og þeim erindum sem hafa borist ráðuneytinu alveg frá því árið 2000. Það að taka upp viðræður við ráðuneytið núna á þessu stigi væru þá einfaldlega framhaldsviðræður því að við erum búin að fjalla um þessi mál í tvö ár. Um það hvort gert sé upp á milli fyrirtækja er það ekki vegna þess að eins og ég greindi frá áðan var af hálfu Þjóðhagsstofnunar unnin álitsgerð um það hvernig raða mætti saman verkefnum beggja þessara fyrirtækja þannig að það hefði ekki umtalsverð eða óæskileg áhrif á þjóðarhag. Sú uppröðun ber með sér að það átti að byrja á því að stækka Norðurál. Ég held að það svari kannski betur en mörg orð úr þessum ræðustóli hvernig áform um að fara í verkefnin voru.

Virðulegi forseti. Ég skil þá ummæli hæstv. viðskrh. þannig að ekki sé rétt það sem kom fram í fréttunum í gær og ég vitnaði til áðan þar sem því var haldið fram að það væri eiginlega fyrir neðan allar hellur ef hún mundi ekki ,,veita þeim jafnan og góðan aðgang eins og þeim aðilum sem ekki hafa staðið við sitt. Þessir aðilar hafa alltaf staðið við sitt,`` eins og hæstv. forsrh. sagði. Ég skil þá orðræðu hæstv. iðn.- og viðskrh. þannig að þessi ummæli séu ekki rétt og þegar hafi verið hafist handa við að ræða við Norðurál um stækkun.

Hæstv. forseti. Við seljum ekki rafmagn í iðnrn. en það sem við getum hins vegar gert þegar svona erindi berast er að koma á viðræðum og hafa forgöngu um viðræður við orkufyrirtækin í landinu. Það gerðum við og eins og ég sagði varð niðurstaðan sú að Landsvirkjun ein réði við þetta verkefni með því að fara í tvenns konar framkvæmdir, annars vegar Búðarhálsvirkjun og hins vegar veitu við Norðlingaöldu. Þetta er í ferli umhverfismats og við vitum ekki á þessari stundu hvað kemur nákvæmlega út úr því. En þar sem þessi umræða er í mjög knöppu formi vil ég láta þess getið að það er nýkominn inn á heimasíðu mína pistill sem svarar þessu öllu miklu betur.

Herra forseti. Umhvrh. kynnti á blaðamannafundi sl. föstudag væntanlega stofnun umhverfisstofnunar sem hún kallaði öflugt stjórntæki í umhverfismálum og sem hún sagði að skapaði hvorki meira né minna en nýja vídd í málaflokkinn. Þegar fréttir af þessum blaðamannafundi eru skoðaðar kemur í ljós að margt fleira hangir á spýtunni annað en að sameina stofnanir á borð við Náttúruvernd ríkisins, Hollustuvernd ríkisins, embætti veiðistjóra, hreindýraráð og dýraverndunarráð. Þannig kemur það fram í máli ráðherrans í fréttum að þessu fylgi ákveðin óvissa varðandi störf á rannsóknarstofu Hollustuverndar og það kemur líka fram að þá sé möguleiki að slík störf geti sameinast einhverju sem hæstv. ráðherra kallar matvælastofu. Sömuleiðis segir ráðherrann að komið geti til að fleiri stofnanir sem tengjast umhverfismálum verði sameinaðar umhverfisstofnun síðar meir. Þetta er sem sagt ekkert smámál, herra forseti. Nú er eðlilegt að spurt sé: Hvað er hæstv. ráðherra að kokka og hversu heilleg mynd er komin á þau áform? Það lítur út fyrir að hér sjáist í hornið á risastórum áformum sem umbylta stjórnkerfi málaflokksins, og þá tel ég þingmenn, starfsmenn viðkomandi stofnana og þjóðina eiga rétt á að fá að vita meira um það sem býr að baki. Hvar eru þessi áform stödd? Hver er afstaða forstöðumanna stofnananna eða starfsmanna þeirra? T.d. vakti það athygli að forstöðumenn stofnananna voru ekki með hæstv. ráðherra á téðum blaðamannafundi. Að lokum: Kann að vera að þetta sé einhver hluti af krossferð hæstv. umhvrh. til að þagga niður í óþekkum stofnunum sem innan málaflokksins starfa? Hver minnist ekki slagsmála hæstv. ráðherra við Náttúruverndarráð eða skammanna sem Náttúruvernd ríkisins þurfti að þola fyrir hálfum mánuði úr þessum ræðustól vegna samdráttar í landvörslu? Hæstv. forseti. Ég leyfi mér að spyrja ráðherrann: Er ekki tilefni til að vinna þetta mál á heildstæðan hátt og kynna það fyrir þingmönnum og kannski hv. umhvn. sem sýslar með málaflokkinn áður en einhverju ferli verður komið af stað sem enginn veit hvar ætlað er að endi?

Virðulegi forseti. Ég minni hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur á, af því að hér var Náttúruverndarráð dregið inn í umræðuna, að allir þingmenn studdu það að leggja niður Náttúruverndarráð, líka hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir, þannig að það var mjög framsýnt mál. Ég á von á því að allir þingmenn samþykki þá aðgerð að stofna nýja umhverfisstofnun. Þannig er mál með vexti að umhvrn. er yngsta ráðuneytið í stjórnsýslunni, er um 12 ára gamalt, og þegar það var stofnað voru teknar stofnanir frá öðrum ráðuneytum. Nú er kominn tími til að fara yfir það svið til að sjá hvar við getum sótt fram. Fyrsta skrefið viljum við gjarnan taka núna með því að sameina Hollustuvernd ríkisins, Náttúruvernd ríkisins, veiðistjóraembættið, dýraverndarráð og hreindýraráð í eina öfluga stofnun af því að við teljum að við náum meiri árangri þannig fyrir umhverfismálin til framtíðar heldur en að vera með margar minni og veikburða stofnanir, að við getum með þessu haft stjórnsýsluna einfaldari og skilvirkari þannig að við getum sótt betur fram. Það er búið að kynna þetta mál fyrir forstöðumönnum, og af því að nefnt var að halda þyrfti forstöðumannafund sé ég alls ekki að það hefði þurft að taka upp í þeim hópi. Við ræddum við alla forstöðumenn sem viðkoma þessu máli, forstöðumenn stærri stofnananna, og þeir eru jákvæðir gagnvart þessu og sjá mikil sóknarfæri. Ég hef haldið starfsmannafundi með viðkomandi starfsmönnum langflestum, þeim sem eru á höfuðborgarsvæðinu, og á þeim var afar góður andi þannig að ég tel að breið samstaða ríki hjá starfsmönnum gagnvart þessari sókn í umhverfismálunum. Þeir munu allir geta haldið störfum sínum, þ.e. fá forgang að störfum í nýrri umhverfisstofnun. Hins vegar er rétt að það er óvissa um rannsóknarstofuna og ég get kannski komið að því í seinna innleggi mínu.

Herra forseti. Ég ætla að gera þá játningu fyrir þingi og þjóð að ég hef aldrei séð eftir nokkru síðan ég settist á þing eins og því að hafa stutt mál hæstv. ráðherra um að Náttúruverndarráð yrði lagt niður. Sú játning er þá hér með komin til þings og þjóðar og hún tengist því að hæstv. ráðherra hefur ekki enn leitað til umhvn. Alþingis eins og talað var um að gert yrði varðandi hvernig samráðsferlinu væri þá háttað úti á akrinum meðal vísindastofnananna og þeirra sem eðlilega vilja koma að umhverfismálum í landinu. Þess vegna tortryggi ég hæstv. ráðherra varðandi öll þau mál sem hún leggur fram núna og kallar nýja vídd í umhverfismálum. Mér finnst alveg eðlilegt að þingmenn og þjóðin fái að vita meira um slík áform. Hvað hangir á spýtunni? Hvaða stofnanir er verið að tala um að sameina undir þessa nýju umhverfisstofnun? Hvað er að frétta af áformum um matvælastofnun, herra forseti? Þessi mál eru allt of stór og allt of óljós til þess að við getum skilið við þau á þann hátt sem hæstv. umhvrh. leggur til.

Virðulegi forseti. Mér þykir leitt ef hv. þm. dauðsér eftir að hafa samþykkt að leggja niður Náttúruverndarráð en með þeim hætti er hægt að nýta fé skattborgaranna miklu betur fyrir náttúruverndarmál í landinu og það sáu allir þingmenn. Þess vegna var það mál samþykkt. Hvað varðar stofnanir sem gætu heyrt undir þessa nýju stofnun, þá erum við ekki með nein áform um að setja frekari stofnanir undir hana. Við viljum hins vegar skoða aðrar stofnanir og erum að gera það. Við erum t.d. að skoða byggingarmálaþáttinn og áætlum að færa hann frá Skipulagsstofnun yfir til Brunamálastofnunar og þá yrði það Byggingar- og brunamálastofnun. Þetta er til skoðunar. Við viljum líka skoða Veðurstofuna og t.d. Náttúrufræðistofnun Íslands. Þetta eru allt mál sem við erum að skoða til framtíðar og ekki er hægt að segja á þessari stundu hvernig því lyktar. Varðandi rannsóknarstofuna, þá er hún í óvissu vegna þess að þessi nýja umhverfisstofnun er stjórnsýslustofnun og við teljum ekki eðlilegt að hafa rannsóknarþáttinn þar undir þannig að við munum halda þessari nýju stofnun þar utan við. Til greina kemur að setja hana í framtíðinni undir matvælastofu sem ég vona að við náum að stofna annað hvort á þessu kjörtímabili eða því næsta.

Herra forseti. Ljóst er að hér er um risavaxin áform að ræða sem umbylta allri stjórnsýslu í umhverfismálunum. Það er algerlega sjálfsagt að hæstv. umhvrh. og ríkisstjórnin öll átti sig á því að svona áform er ekki hægt að kynna í einhverjum bútum. Ekki er hægt að láta þing og þjóð sætta sig við að einungis eitt pínulítið brot af ímyndaðri heildarmynd sé kynnt hér undir lok þings með óljósum áformum um að það eigi að koma fram eitthvert frv. um umhverfisstofnun á meðan ljóst er að gífurleg röskun í málaflokknum er fyrirhuguð. Ég krefst þess af hæstv. ríkisstjórn að málið verði betur undirbúið og sú heimavinna verði unnin sem nauðsynlegt er að vinna. Málið verði þá unnið á þeim vettvangi sem þarf að vinna það, þ.e. úti á akrinum meðal þeirra stofnana sem í hlut eiga, og þegar hugmyndirnar eru fullburða er eðlilegt að þær séu kynntar þingi í formi frumvarps. En þau handarbakavinnubrögð að kynna málið á blaðamannafundi með einhverjum starfsmönnum ráðuneytisins þar sem engir forstöðumenn voru viðstaddir með pínulítið horn af heildarmynd, það er ekki boðlegt.

Virðulegur forseti. Þessi málflutningur sýnir þá stefnu Vinstri grænna að vera á móti öllu, líka að vera á móti því að stofna nýja umhverfisstofnun sem forstöðumennirnir eru jákvæðir gagnvart, meginhluti starfsmanna er jákvæður gagnvart. Ég hélt líka fund með umhverfisverndarsamtökum og Neytendasamtökunum og ég fann ekki betur en menn væru tiltölulega sáttir þar. Einn fulltrúi sagði meira að segja: Þetta var löngu tímabært. Ég skil ekkert í að fulltrúi Vinstri grænna sé að agnúast út í þetta. Ég er sannfærð um að þegar fulltrúi Vinstri grænna hefur áttað sig betur á málinu og skoðað það og kannski heyrt í forstöðumönnum og starfsmönnum þessara stofnana, ég skal ekki segja, þá hljóti viðkomandi að sjá að hérna er um sóknarfæri í umhverfismálum að ræða. En síðan er staðið hér upp og allt rifið niður. Þetta er fráleitur málflutningur. Þeir sem koma að þessu máli eru jákvæðir og sjá sóknarfæri í því. Forstöðumenn viðkomandi stofnana, í staðinn fyrir að vera sjálfhverfir og líta í eigin nafla, styðja þetta mál af því að þeir sjá sóknarfærin. Það finnst mér mjög virðingarvert. Þeir vilja allt gera fyrir þennan málaflokk og það vil ég líka.

Herra forseti. Mig langar að taka til umræðu hafrannsóknir og úthald hafrannsóknaskipa. Á því þingi sem nú starfar hafa verið fluttar margar tillögur um verkefni sem væri verðugt að takast á við, svo sem tillögur um rannsóknir á miðsjávartegundum, áhrifum veiðarfæra og skoðun hafsbotnsins svo eitthvað sé nefnt. Við erum nýlega búin að eignast stórt, gott, mikið og vandað rannsóknaskip, dýrt en afkastamikið tæki. Ég vil meina að við nýtum þá fjárfestingu afar illa með svo litlu úthaldi sem fyrirhugað er, 220--240 dögum. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. sjútvrh. hvort hann hyggist ekki reyna að beita sér fyrir því að úthald rannsóknaskipanna, sérstaklega Árna Friðrikssonar nýja, verði aukið á þessu ári til margra verðugra verkefna sem vafalaust bíða og hvort hann sjái ekki möguleika til að auka við fé til þess að lengja úthald skipsins og takast á við m.a. rannsóknir á hafsbotninum, kortlagningu hans, rannsóknir á fiskstofnum, t.d. miðsjávartegundunum eða samanburðarrannsóknir á veiðarfærum, svo ekki sé talað um botngerð, setlög og aðrar slíkar rannsóknir sem m.a. gætu nýst við að kanna samsetningu botnsins og jafnvel til að kortleggja setlagagerð í botninum.

Herra forseti. Því eru nánast engin takmörk sett hvað ég gæti ímyndað mér að væru verðug verkefni til rannsókna fyrir hafrannsóknaskip okkar Íslendinga. Hins vegar er það þannig í þessu máli eins og öðrum að fjárhagslegar skorður eru reistar við því hvað við getum aðhafst mikið eða rannsakað mikið og það eru þær fjárveitingar sem Alþingi lætur til starfseminnar renna hverju sinni sem því ráða. Það er mjög ánægjulegt að við skulum eiga svo gott hafrannsóknaskip sem hinn nýi Árni Friðriksson er. Hann er hins vegar dýrari í úthaldi en eldra skipið, en sem betur fer er hann líka afkastameiri og hefur það sýnt sig nú þegar hann nær að klára rannsóknir á styttri tíma sem áður tóku lengri tíma vegna hæfni skipsins. Reynt er á hverjum og einum tíma að nýta skipakost Hafrannsóknastofnunar sem best miðað við þá fjármuni sem til ráðstöfunar eru og það verður gert á þessu ári sem endranær. Lögð hefur verið upp skipa\-áætlun. Hún er auðvitað til endurskoðunar komi upp óvæntir atburðir eða einhverjar þær breytingar verða í hafinu sem þarf að rannsaka og verður kappkostað af hálfu ráðuneytisins og Hafrannsóknastofnunar að skipið og fjármunirnir nýtist sem best og að rannsóknir okkar skili sér í þeim ákvörðunum sem taka þarf á sviði fiskveiðanna.

Herra forseti. Ég þóttist vita það fyrir fram að ráðherrann hefði áhuga á þeim málum og mundi vilja takast á við þau. Hins vegar komu ekki mjög skýr svör um hvort t.d. á þessu ári væri hægt að auka úthald rannsóknaskipanna umfram það sem ráðgert hefur verið. Ég tel það lélega nýtingu að halda skipinu aðeins úti í 220--240 daga. Ég vil einnig spyrja í sambandi við lög sem við samþykktum fyrr á þessu þingi um að ákveðinn hluti aflaverðmætis skyldi renna til Hafrannsóknastofnunar, svokölluð 5%-regla, hvort ekki væru farnir að koma nokkrir fjármunir þar úr og hvort ekki mætti m.a. horfa til þeirra fjármuna til að fara í þau verðugu verkefni sem ég hef drepið á og ráðherrann hefur einnig minnst á að væri eðlilegt að takast á við. Einnig er þekkt fyrirbæri í þinginu sem heitir aukafjárlög.

Herra forseti. Það er ánægjulegt að heyra að hv. þm. efast ekki um vilja minn eða áhuga á verkefninu. Ég hef enn sem komið er ekki séð neinar tölur um hvað hefur komið inn vegna 5%-reglunnar, en það sama á við um þá fjármuni og aðra sem við höfum til ráðstöfunar að þeim verður ráðstafað eins vel og frekast er kostur. Það er auðvitað rétt hjá hv. þm. að ef um er að ræða fjárveitingar umfram þær sem ákveðnar hafa verið í fjárlögum, þá á það að koma fram í frv. til fjáraukalaga. En vonandi hefur hann ekki ætlast til að ég færi að tilkynna um einhverjar slíkar fjárveitingabeiðnir í þessari umræðu.

Herra forseti. Um helgina sem leið bárust okkur fréttir af því að yfirvöld í Danmörku, Hollandi og Englandi hefðu kvartað við Evrópusambandið vegna endurtekinna brota fjögurra íslenskra útflytjenda á lambakjöti á reglum um innflutning. Einnig hefur komið fram í þeim fréttum hjá Gísla Sverri Halldórssyni, sem vinnur hjá embætti yfirdýralæknis, að merkingar og umgangur um sendingarnar til Evrópulandanna, þeirra þriggja sem ég nefndi áðan, hafa komið því jafnvel í uppnám að við getum selt lambakjöt til Evrópu. Við vitum að staða sauðfjárbænda hefur verið mjög slæm og erfið undanfarin ár og þegar við heyrum fréttir sem þessar, þá hlýtur okkur að bregða allverulega. Á sama tíma og við heyrum slíkar fréttir eru menn að guma af því, sem ég vona að sé fótur fyrir, að töluverð sókn sé í markaðssetningu á lambakjöti í Ameríku. En það er náttúrlega alveg skelfilegt að þurfa að heyra þetta. Það sem mig langar til að spyrja hæstv. landbrh. um er hver viðbrögð hans séu við þessu máli og hvort hann hafi ekki áhyggjur af því hvernig málum sé komið á þessu sviði og hvort hann geti séð fyrir sér að þetta verði lagað þannig að tækifæri okkar aukist frekar en hitt sem hefur birst okkur í fréttum undanfarið.

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir með hv. þm. að ég lít það grafalvarlegum augum ef íslensk fyrirtæki sem eiga að þekkja leikreglurnar bregðast í markaðssetningu og fara ekki að þeim kröfum og skilyrðum sem þeim ber. Það er harmur út af fyrir sig en um leið reynsla. Yfirlýsingar koma núna frá sláturleyfishöfum og útflytjendum sem hafa lent í þessu. Það eru ekki allir sem betur fer. Ég sé að Sláturfélag Suðurlands hefur staðist þetta próf. En þeir lýsa því yfir að þeir muni að reglunum fara og taka sig á. Því vil ég trúa. Þeirra er þetta verkefni fyrir hönd bændanna og þeir mega auðvitað ekki bregðast í því. Ekki er nóg að hafa góða vöru í höndunum. Menn verða að hafa vilja til þess að markaðssetja og merkja hana og gera hana þannig úr garði að það standist þær ströngu reglur sem gilda um útflutning. Yfirdýralæknisembættið hefur átt fundi með þeim mönnum og farið yfir stöðuna. Segja má að bændurnir og afurðastöðvafyrirkomulagið hafi orðið fyrir miklu áfalli. Þetta Goðaslys hefur haft sínar afleiðingar og menn verða auðvitað að læra af því. Ég trúi því að menn þurfi að beita oddi sínum fast og halda stöðu sinni bæði á innlendum markaði og sinna af kostgæfni þeim mörkuðum sem bæði finnast í Evrópu og Bandaríkjunum. Þar er mjög hátt verð á íslensku dilkakjöti. Það er því mjög nauðsynlegt nú að taka harkalega í hnakkadrambið á aðilum sem svona hafa brugðist og gera þeim grein fyrir að það er skömm að því að fara ekki að reglunum. Það verða þeir að gera.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir skýr og góð svör. Hann hyggst taka vel og alvarlega á þessu máli, ekki veitir af. Í frétt þar sem talað var við Össur Lárusson framkvæmdastjóra Landssambands sauðfjárbænda hélt hann því fram að margir sauðfjárbændur, ef þetta héldi svona áfram, gætu hreinlega þurft að bregða búi, hætta framleiðslu á lambakjöti og útflutningurinn gæti hreinlega fallið niður til Evrópusambandslanda. Þar með væru hundruð millj. kr. útflutningstekjur í hættu. Þetta er einmitt eini vaxtarbroddurinn, þ.e. í sauðfjárræktinni. Það er alveg ótrúlega undarlegt að sömu aðilar séu að framleiða kjöt á Ameríkumarkaðinn og eru að framleiða á Evrópumarkaðinn. Það eru nokkrar mótsagnir í þessu öllu saman.

Hæstv. forseti. Gamalt máltæki segir: Sveltur sitjandi kráka en fljúgandi fær. Að selja er bissniss og þar verða menn að vanda sig og ná árangri frá manni til manns. Það er mikið verkefni. Því miður finnst mér að afurðastöðvar bænda fyrir sauðfjárafurðir hafi ekki staðið sig sem skyldi í þeirri miklu samkeppni sem er t.d. á kjötmarkaði innan lands. Það er auðvitað sterkasti markaður íslenska sauðfjárbóndans. Þar verður hann að halda vöku sinni um leið, eins og ég sagði áðan, og hann gefur ríkulegan gaum þessum dýru mörkuðum, sérmörkuðum fyrir það litla magn sem við höfum til útflutnings. Mistök eru auðvitað til að læra af. Mistök eru mannleg og ég mun eiga, eins og ég hef alltaf gert í ráðherratíð minni, samstarf og viðræður við forustumenn afurðastöðvanna og fylgja eftir því 

Við skulum vona, herra forseti, að allt gangi eftir og þeir sem eru að framleiða lambakjöt og selja til útflutnings geri það þannig að þar verði eftirsóknarverð og mikið notuð vara í framandi löndum, bæði Evrópu og víðar. Ég þakka hæstv. ráðherra aftur fyrir að hann hyggist bregðast mjög vel við í þessu máli. Ég vona að sú ætlan hans takist og að þetta verði til þess að við getum snúið vörn í sókn varðandi útflutning á lambakjöti. Ég tek undir það líka, sem fram hefur komið, að þetta er ein sú albesta vara sem um getur norðan Alpa og þó sunnar væri farið.

Hæstv. forseti. Ég kvarta ekki oft en þegar svona fast er lamið í bjölluna missi ég heyrn um stund. Ég ætlaði að biðja forseta að munda hamarinn vægar en hann gerði hér áðan. Það þarf ekki að lemja alveg svona fast til að maður fari úr ræðustólnum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. um tekjustofna sveitarfélaga. Tilgangur frumvarps þessa er að tryggja að unnt verði að ljúka átaki til einsetningar grunnskólans. Frumvarpið felur í sér aukin fjárframlög til verkefnisins frá því sem áður var ákveðið og einnig er tekið tillit til þess að með lögum nr. 104/1999 var menntamálaráðherra heimilað að fresta lokum átaksins um tvö ár í einstökum sveitarfélögum. Í 3. gr. laga um grunnskóla, nr. 66/1995, er kveðið á um að hver grunnskóli skuli vera einsetinn. Var upphaflega gert ráð fyrir að átaki sem skipulagt var til að framfylgja ákvæðinu yrði lokið á árinu 2002. En vegna óska frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga var menntamálaráðherra heimilað, með lögum nr. 104/1999, að veita sveitarfélögum sem þess óska frest til 1. september 2004 til að framkvæma fyrrgreint ákvæði. Samhliða breytingum á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga við setningu laga um grunnskóla var með lögum nr. 79/1996 gerð breyting á lögum um tekjustofna sveitarfélaga. Í þeim lögum var kveðið á um að ríkissjóður skyldi á árunum 1997--2001 verja allt að 265 millj. kr. á ári til að styrkja framkvæmdir við grunnskólabyggingar og að auki skyldi árlegt lögbundið framlag Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga til Lánasjóðs sveitarfélaga á árunum 1997--2002, 135 millj. kr. á ári, renna til sama verkefnis, þ.e. að sveitarfélögin yrðu styrkt um allt að 400 millj. á ári til að geta greitt fyrir einsetningu. Byggðust þessar fjárhæðir á samkomulagi ríkis og sveitarfélaga sem gert var 4. mars 1996. Samtals er hér um að ræða 2.135 millj. kr. en upphaflegar áætlanir sveitarfélaga gerðu ráð fyrir að heildarkostnaður vegna einsetningar yrði um 12,8 milljarðar kr., miðað við byggingarvísitölu 245,1. Fyrir liggur að breyta þarf lögum um tekjustofna sveitarfélaga til að tryggja að þau sveitarfélög njóti styrkja úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga sem ekki munu ljúka framkvæmdum fyrr en eftir það tímamark sem kveðið er á um í núgildandi IV. ákvæði til bráðabirgða, sbr. lög nr. 79/1996. Er í frumvarpi þessu lagt til að árlegu framlagi Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga til Lánasjóðs sveitarfélaga á árunum 2002--2005 skuli varið til að ljúka átaki til einsetningar grunnskólans. Er miðað við að fyrstu þrjú árin nemi framlagið 200 millj. kr. á ári en árið 2005 verði framlagið 135 millj. kr. Rétt er að taka fram að í núgildandi ákvæði er kveðið á um að framlag vegna ársins 2002 skuli nema 135 millj. kr. og er sú fjárhæð inni í þeim 200 millj. kr. sem kveðið er á um í frumvarpinu. Er heildaraukning framlaga úr sjóðnum vegna áranna 2002--2005 því 600 millj. kr. Sú fjárhæð er í samræmi við útreikninga Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga frá ágúst 2001 um áætlaða fjárþörf sveitarfélaga til að ljúka átaki til einsetningar grunnskólans. Hugmyndin er sem sagt að taka hluta af framlagi Jöfnunarsjóðs sem annars mundi renna í lánasjóð sveitarfélaga og nota í þessu skyni. Um það er fullt samkomulag við sveitarfélögin í landinu. Flest sveitarfélög með fleiri en 2.000 íbúa hafa sótt um framlög á grundvelli þessa ákvæðis laganna. Samtals hafa á árunum 1997--2001 verið greiddar 1.825 millj. kr. til verkefnisins. Hins vegar er áætlaður kostnaður Jöfnunarsjóðs við verkefnið miðað við grunnskólabyggingar í eigu sveitarfélaga 2.547 millj. kr. Sé einnig tekið mið af umsóknum vegna bygginga sem fjármagnaðar eru á grundvelli samninga um einkaframkvæmd er fjárþörfin 2.718 millj. kr., miðað við byggingarvísitölu 245,1. Rétt er að taka fram að framlög úr ríkissjóði og Jöfnunarsjóði sveitarfélaga á árunum 1997--2001 voru í samræmi við upphaflegar áætlanir um kostnað við einsetningu grunnskólans. Áform margra fjölmennra sveitarfélaga hafa hins vegar breyst töluvert frá upphafi átaksins árið 1997. Kemur þar bæði til að forsvarsmenn sveitarfélaga hafa betur gert sér grein fyrir húsrýmisþörfinni og einnig hefur fjölgun nemenda orðið meiri en áætlanir gerðu ráð fyrir, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu. Því er ljóst að kostnaður sveitarfélaga við átak til einsetningar er töluvert meiri en upphaflega var áætlað. Samtals er reiknað með að heildarbyggingarkostnaður sveitarfélaga sem fellur undir viðmiðunarreglur Jöfnunarsjóðs verði rúmur 21 milljarður kr., sem er langt umfram það sem upphaflega var gert ráð fyrir. Eins og ég sagði var þar talað um 12 milljarða. Einnig er rétt að geta þess að raungildi þess fjármagns sem Jöfnunarsjóður hefur til ráðstöfunar hefur minnkað á átakstímanum þar sem um fasta fjárhæð er að ræða, bæði hvað varðar framlagið frá ríki og þann hluta lögbundins framlags Jöfnunarsjóðs í Lánasjóð sveitarfélaga sem varið er til átaksins. Samþykkt kostnaðarþátttaka Jöfnunarsjóðs í stofnframkvæmdum og framlög sjóðsins eru hins vegar ávallt uppfærð á greiðslutíma miðað við meðalbyggingarvísitölu ársins. Framlögin eru greidd eftir framvindu verksins og getur greiðslutíminn því verið nokkur ár. Með sameiginlegri yfirlýsingu fjármálaráðherra og félagsmálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs og formanns og framkvæmdastjóra Sambands íslenskra sveitarfélaga fyrir hönd Sambandsins, dags. 28. desember 2001, var gert samkomulag um að 150 millj. kr. af árlegu lögbundnu framlagi Jöfnunarsjóðs til Lánasjóðs sveitarfélaga yrði ráðstafað til þessa verkefnis á árunum 2003--2006, sbr. 3. lið yfirlýsingarinnar. Þar með er tryggt að Jöfnunarsjóður getur veitt öllum þeim sveitarfélögum framlag sem eiga rétt á því samkvæmt viðmiðunarreglum sjóðsins. Í frumvarpi þessu er þó gert ráð fyrir að greiðslum ljúki árið 2005 og kemur framlag vegna ársins 2006 því til hækkunar greiðslum vegna áranna 2002--2004. Gert er ráð fyrir, herra forseti, að sömu skilyrði og áður gildi um ráðstöfun þeirra fjármuna sem fjallað er um í frumvarpinu, þ.e. að þeim verði varið til að styrkja stofnframkvæmdir við grunnskólabyggingar í sveitarfélögum með yfir 2.000 íbúa. Í 2. málsl. 2. mgr. 1. gr. er þó gert ráð fyrir að 65 millj. kr. verði að jafnaði varið á ári hverju til stofnframkvæmda við grunnskóla sem fjármagnaðar eru samkvæmt samningum um einkaframkvæmd, enda sé um að ræða framkvæmdir sem falli undir ákvæði 1. mgr. og uppfylli að öðru leyti skilyrði til úthlutunar samkvæmt þessari grein. Er þar átt við tilvísun í 2. mgr. til viðmiða og reglna Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga, sem takmarka nokkuð fjölda þeirra framkvæmda sem teljast styrkhæfar. Eðlilegt þykir að sveitarfélög sem kjósa að fjármagna skólabyggingar með samningum um einkaframkvæmd sitji við sama borð og önnur sveitarfélög varðandi styrkveitingar. Einkaframkvæmd hefur verið skilgreind á þá leið að þá taki einkaaðilar að sér verk sem eru greidd af skattgreiðendum. Venjulega er um að ræða verkefni sem krefjast umtalsverðrar fjárfestingar og er samningstíminn langur, jafnan 20--30 ár. Ekki er fjallað um einkaframkvæmdasamninga í lögum og engar sérstakar reglur hafa verið settar hérlendis um meðferð þeirra í bókhaldi og reikningsskilum sveitarfélaga. Því verður að líta svo á að slíka samninga eigi sveitarfélög að meðhöndla í reikningsskilum sínum á grundvelli góðrar reikningsskilavenju. Getur þar m.a. skipt máli hvort um er að ræða eignaleigu- eða rekstrarleigusamning. Að jafnaði er litið á samning sem eignaleigusamning ef einu eða fleiri eftirfarandi skilyrða er fullnægt: 1. Ef ákvæði í samningi kveður sérstaklega á um að eignarréttur flytjist til leigutaka í lok leigutímans. 2. Ef leigutaki á í lok leigutímans rétt á að kaupa hina leigðu fjármuni fyrir fjárhæð sem kenna má við vildarkjör. 3. Ef leigutími svarar til meginhluta af áætluðum endingartíma hinna leigðu fjármuna. 4. Ef núvirði lágmarksleigugreiðslu svarar svo gott sem til markaðsvirðis hinna leigðu fjármuna. 5. Ef hin leigða eign er sérhæfð þannig að aðeins leigutakinn geti notað hana án meiri háttar breytinga. Ef ekkert þessara skilyrða er uppfyllt er um að ræða rekstrarleigusamning sem ekki er venjan að eignfæra í reikningsskilum sveitarfélags. Leigugreiðslurnar eru því færðar til gjalda á viðkomandi lið í ársreikningi sveitarfélagsins, t.d. á fræðslumál ef um leigu og rekstur á skóla er að ræða. Tilefni ákvæðis 2. málsl. 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins er að sveitarfélög hafa í auknum mæli ákveðið að fara leið einkaframkvæmdar við fjármögnun opinberra framkvæmda, þar á meðal til skólabygginga, en Jöfnunarsjóður sveitarfélaga hefur ekki talið sig hafa skýra lagaheimild til að styrkja stofnframkvæmdir sem fjármagnaðar eru á þann hátt. Byggist sú afstaða einkum á því að samningar um einkaframkvæmd gera oft og tíðum ekki ráð fyrir að viðkomandi sveitarfélag eignist skólabyggingarnar að samningstíma liðnum. Einnig hefur verið bent á að kostnaður við slíka samninga falli á viðkomandi sveitarfélag á löngum tíma. Ættu því hugsanlega önnur sjónarmið að gilda um styrkveitingar til þessara sveitarfélaga. Þar sem einkaframkvæmdarleiðin leysir engu síður þau vandamál sem sveitarfélög standa frammi fyrir varðandi einsetningu grunnskólans þykir þó eðlilegt að sveitarfélög sem velja þessa leið njóti styrkja úr Jöfnunarsjóði vegna stofnframlaga grunnskóla eins og önnur sveitarfélög. Af sömu ástæðu er í frumvarpinu ekki gerður greinarmunur á því hvort um er að ræða eignaleigu- eða rekstrarleigusamning. Hins vegar er ekki gert ráð fyrir að hefðbundnir leigusamningar falli undir ákvæðið. Þar sem beiðnir frá sveitarfélögum vegna stofnframkvæmda sem falla undir 2. málsl. 2. mgr. 1. gr. nema nú þegar verulegum fjárhæðum þykir rétt að jafna þeim greiðslum á þriggja ára tímabil. Rétt er þó að benda á að í 3. mgr. sömu greinar er heimilað að greiða hærri fjárhæð en 65 millj. kr. á ári samkvæmt þessum málslið ef framlög skv. 1. málsl. eru ekki að fullu nýtt á því ári. Ella skulu þeir fjármunir færðir á milli ára innan tímabilsins. Loks skal tekið fram að ekki er gert ráð fyrir því í frumvarpinu að önnur sveitarfélög en þau sem hafa fengið samþykki menntamálaráðherra til að fresta framkvæmd ákvæðis 3. gr. laga um grunnskóla um einsetningu grunnskóla muni geta sótt um styrk til framkvæmda sem hefjast á árunum 2003--2004. Herra forseti. Að lokinni þessari umræðu geri ég tillögu um að þetta mál verði sent hæstv. félmn. til afgreiðslu.

Virðulegi forseti. Ég fagna framkomnu frv. Ég vildi samt beina nokkrum spurningum til hæstv. félmrh. í þessu sambandi og einmitt koma að því sem hæstv. ráðherra endaði ræðu sína á. Í grg. þessa frv. segir, með leyfi forseta: ,,Loks skal tekið fram að ekki er gert ráð fyrir því í frv. að önnur sveitarfélög en þau sem hafa fengið samþykki menntmrh. til að fresta framkvæmd ákvæðis 3. gr. laga um grunnskóla um einsetningu grunnskóla muni geta sótt um styrk til framkvæmda sem hefjast á árunum 2003--2004.`` Ég vil fá að vita hver þessi sveitarfélög eru, hve mörg o.s.frv. Önnur spurning mín gengur út á að nú eru sveitarfélög sífellt að einsetja grunnskóla. Falla þau undir ákvæði þessara laga þótt þau séu búin að einsetja grunnskóla fyrir allmörgum árum? Þau eru enn þá að því? Sveitarfélög sem eru í uppbyggingu ljúka aldrei því verki að einsetja grunnskóla. Þriðja spurning mín til hæstv. ráðherra er um hvernig þessar 65 millj. á ári sem eiga að fara til sveitarfélaga, til stofnframkvæmda með eignaleigusasmningi, eru fengnar. Varðandi ákvæði um eignaleigusamning sem talin eru upp í grg. með frv. þá er það þannig orðað, þ.e. þessi fimm atriði sem hæstv. ráðherra fór í gegnum, að ég get ekki séð annað en að a.m.k. þurfi sérstakar aðstæður til að þetta sé ekki styrkhæft. En ég vil fá að vita hvaða sveitarfélög koma til greina varðandi þessar 65 millj. kr. á ári.

Herra forseti. Því miður hef ég ekki á takteinum hér og nú fullkomið svar við öllum spurningum hv. þm. Ég man að þau sveitarfélög sem ég veit að hafa sótt um frest til menntmrh. eru Reykjavík, Hafnarfjörður og Mosfellsbær. Ég þori ekki að fullyrða hvort Kópavogur hafi gert það --- ég man það ekki. Það veit hv. þm. vafalaust betur en ég. En þau sveitarfélög sem ekki eru búin með einsetninguna eða þurfa enn að tvísetja hafa væntanlega öll sótt um þessa fyrirgreiðslu. Þar af leiðandi fá þau fyrirgreiðslu úr þessum potti. Varðandi þau sveitarfélög sem ekki uppfylla eitthvert af þeim fimm skilyrðum sem ég taldi upp í framsögu minni held ég að eingöngu sé um sveitarfélagið Hafnarfjörð að ræða. Það er m.a. verið að veita lagaheimild með þessu frv. til þess að sama geti gilt um Áslandsskóla í Hafnarfirði og aðrar einkaframkvæmdir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin, en vil spyrja að einu í tengslum við 65 millj. kr., varðandi einkaframkvæmdina: Verður þetta styrkur til framkvæmda sem nú þegar er lokið eða er þetta eingöngu ætlað fyrir sveitarfélagið Hafnarfjörð í fjögur ár, að 65 millj. verði 260 millj.? Ég veit ekki um neitt annað sveitarfélag, frekar en hæstv. ráðherra, sem farið hefur í grunnskólabyggingar með þessari aðferð. Síðan er annað sem mér finnst mjög skrýtið, af því að ef einhver ætlar að byggja slíkt húsnæði er ekki hægt annað en að færa þetta í eignaleigusamning, samanber skilyrðin sem sett eru hér í frv. Með leyfi forseta er rétt að lesa hér upp fimmta skilyrðið fyrir slíkum eignaleigusamningi: ,,Ef hin leigða eign er sérhæfð þannig að aðeins leigutakinn geti notað hana án meiri háttar breytinga.`` Það er þannig þegar einhver fær sér leigt húsnæði að það einmitt gert sérstaklega fyrir hann, eða hvað? Ég get ekki séð annað en að það sé ekki hægt að komast hjá því að allir samningar verði túlkaðir sem eignaleigusamningar. Ég spyr: Eru þessar 65 millj. fyrir framkvæmdir sem eiga sér stað á árunum 2002, 2003, 2004 og 2005 en ekki aftur í tímann? Hins vegar finnst mér, varðandi eignaleigusamning og hins vegar leigusamning, að það sé ekki nokkur leið, samkvæmt þeim fimm atriðum sem hérna eru, önnur en að túlka það svo að um eignaleigusamning sé að ræða.

Hafnarfjarðarbær hefur ekki fengið neina fyrirgreiðslu vegna Áslandsskóla þannig að þetta er greiðsla upp í áfallinn kostnað eftir á. Nú þekki ég ekki hvort byggingu Áslandsskóla er að fullu lokið. Það getur verið að þar sé einhver frágangur eftir og ekki allur kostnaður kominn fram. Það er einkaframkvæmd við Lækjaskóla, ef ég man rétt, í Hafnarfirði sem mér er ekki nógu vel kunnugt um en ég held að hún sé með sama hætti og Áslandsskóli, þ.e. að Hafnarfjarðarbær eignist ekki húsið að loknum samningstíma. Ég þori þó ekki að fullyrða það. En þessi 65 millj. kr. greiðsla á ári er hugsuð til þess að Hafnarfjörður sitji við sama borð og önnur sveitarfélög hvað þetta varðar.

Herra forseti. Við fjöllum hér um frv. til laga um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga, nr. 4/1995. Okkur er sagt að megintilgangur þessa frv. sé að tryggja að unnt verði að ljúka átaki til einsetningar grunnskólans. Okkur er jafnframt sagt að frv. muni ekki hafa í för með sér útgjöld eða aukin útgjöld ríkissjóðs, hér sé fyrst og fremst um að ræða millifærslur á fjármunum, enda kemur fram að í frv. sé lagt til að hluta af árlegu framlagi Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga til Lánasjóðs sveitarfélaga á árunum 2002--2005 verði varið til að styrkja stofnframkvæmdir við grunnskólabyggingar. En samkvæmt frv. skal verja til þess verkefnis 600 millj. kr. á árabilinu 2002--2005. Það sem ég staðnæmdist við í þessu frv. er tilvísun til einkaframkvæmda. Í 1. gr. frv. segir m.a., með leyfi forseta: ,,Ráðstöfunarfé skv. 1. mgr. skal varið til að greiða allt að 20% af viðmiðunarkostnaði við grunnskólabyggingar í sveitarfélögum með 2.000 íbúa og yfir, í samræmi við viðmið og reglur Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga eins og þær eru hverju sinni. Þar af skal að jafnaði verja 65 millj. kr. á ári til stofnframkvæmda við grunnskóla sem fjármagnaðar eru samkvæmt samningum um einkaframkvæmd, enda sé um að ræða framkvæmdir sem falla undir ákvæði 1. mgr. og uppfylla að öðru leyti skilyrði til úthlutunar samkvæmt þessari grein.`` Síðan segir í athugasemdum með frv. að gert sé ráð fyrir að sömu skilyrði gildi um ráðstöfun þeirra fjármuna sem fjallað er um í frv., þ.e. að þeim verði varið til að styrkja stofnframkvæmdir við grunnskólabyggingar í sveitarfélögum með yfir 2.000 íbúa, eins og kemur reyndar fram í tilvitnaðri lagagrein. En síðan kemur enn fremur fram, í grg. með frv., að Jöfnunarsjóðinn hafi skort lagaheimild til að styrkja einkaframkvæmdina. Hér segir, með leyfi forseta: ,,Tilefni ákvæðis 2. málsl. 2. mgr. 1. gr. frv. er að sveitarfélög hafa í auknum mæli ákveðið að fara leið einkaframkvæmdar við fjármögnun opinberra framkvæmda, þar á meðal til skólabygginga, en Jöfnunarsjóður sveitarfélaga hefur ekki talið sig hafa skýra lagaheimild til að styrkja stofnframkvæmdir sem fjármagnaðar eru á þennan hátt. Byggist sú afstaða einkum á því að samningar um einkaframkvæmd gera oft og tíðum ekki ráð fyrir að viðkomandi sveitarfélag eignist skólabyggingarnar að samningstíma liðnum, en einnig hefur verið bent á að kostnaður við slíka samninga fellur á viðkomandi sveitarfélag á löngum tíma. Ættu því hugsanlega önnur sjónarmið að gilda um styrkveitingar til þessara sveitarfélaga. Þar sem einkaframkvæmdarleiðin leysir engu að síður þau vandamál sem sveitarfélög standa frammi fyrir varðandi einsetningu grunnskólans þykir þó eðlilegt að sveitarfélög sem velja þessa leið njóti styrkja úr Jöfnunarsjóði vegna stofnframlaga grunnskóla, eins og önnur sveitarfélög.`` Tilvitnun lýkur hér í athugasemdir með frv. Með öðrum orðum hefur þótt skorta lagaheimild til að veita fé til einkaframkvæmdar. En í athugasemdunum segir að eðlilegt þyki að sveitarfélög sem kjósa að fjármagna skólabyggingar með samningum um einkaframkvæmd sitji við sama borð og önnur sveitarfélög varðandi styrkveitingar. Ég ætla að leyfa mér að spyrja hvort það sé að öllu leyti eðlilegt, hvort ekki sé hægt að gera þá kröfu til þeirra sem ráðstafa opinberum fjármunum að farið sé með þá af ýtrustu ráðdeild. Mín skoðun er sú --- og ég styð hana fjölda dæma erlendis frá og hérlendis --- að peningum er ekki skynsamlega ráðstafað með einkaframkvæmdinni. Við höfum dæmin um Sóltúnssamninginn á sínum tíma sem reynist skattborgaranum miklu dýrari en fjármögnum stofnana sem reknar eru á öðrum grunni en einkaframkvæmd eða með arðsemissjónarmiðum. Ástæðan fyrir því að einkaframkvæmdin er dýrari er í fyrsta lagi að fjármagnið reynist dýrara þegar einkaaðili tekur það en það er þegar ríki eða sveitarfélög fá peninginn í sínar hendur, fá lánsfjármagnið. Síðan er náttúrlega hin meginástæðan, að í einkaframkvæmd eða í hlutafélögum krefjast eigendur að sjálfsögðu arðs af fjármagni sínu. Og það veldur því að þetta fyrirkomulag er miklu kostnaðarsamara. Í úttekt sem Ríkisendurskoðun gerði á sínum tíma á Sóltúnssamningnum var það sagt berum orðum að eðlilegt væri að reikna með að þetta væri dýrara form sökum þess að eigendur færu fram á arðsemi af fjárfestingu sinni. Við höfum fjölmörg önnur dæmi hér í einkaframkvæmdinni. Ég man ekki hvaða stofnanir eru t.d. sambýlingar Íbúðalánasjóðs --- þó líklega Lánasjóður íslenskra námsmanna og Fasteignamat ríkisins --- Íbúðalánasjóður eða Húsnæðisstofnun ríkisins átti sitt húsnæði á sínum tíma. Það var selt og síðan gerðist stofnunin leigjandi hjá einkafyrirtæki og eftir því sem mér sýnist af því að hafa skoðað það mál er það miklu óhagkvæmara og dýrara fyrirkomulag heldur en ef stofnunin hefði einfaldlega átt húsnæði sitt áfram. Hér sjáum við Landssímahúsið út um glugga Alþingishússins. Landssíminn átti þetta hús þar til nýlega en borgar núna 1% af söluandvirðinu í mánuði hverjum til nýrra eigenda sem að sjálfsögðu réðust í þessi kaup til að hafa af því góðan arð. Herra forseti. Ég vil spyrja hvort það sé að öllu leyti eðlilegt að þeir sitji við sama borð sem fara þessa leið og hinir sem sýna meiri skynsemi og ráðdeildarsemi með peninga. Nú má segja sem svo að það sé komið undir hverju sveitarfélagi fyrir sig hvaða pólitísku leið það velur að fara en er það ekki ríkisvaldsins og löggjafans að setja einhverjar skynsamlegar leikreglur hvað þetta snertir? Mér finnst nokkuð óhugnanlegt að skoða mörg þeirra frv. sem eru að líta dagsins ljós, og er verið að dreifa á borð þingmanna þessa dagana, þar sem verið er að opna á þessa einkavæðingar- og einkaframkvæmdarhugsun. Hér hefur þegar farið fram 1. umr. um lagafrv. sem heimilar sveitarfélögum að gera vatnsveitur að hlutafélögum, að gera Gvendarbrunnana að hlutafélagi, sem allir sjá að er fyrsta skrefið til að einkavæða veiturnar. Við þekkjum önnur frv., frumvarp um orkuveitur er annað dæmi þar sem opnað er á einkavæðingu. Síðan kemur sú réttlætiskrafa, sem ríkisstjórnin er að setja fram, að ekki megi mismuna sveitarfélögum eftir því hvaða leið þau fara í fjárfestingum og hvort þau velja þessa einkavæðingarleið, þessa dýrari leið, í fjármögnun á almannaþjónustunni. Mér þætti vænt um, herra forseti, að hæstv. félmrh. skýrði þetta ögn fyrir okkur og hvaða sjónarmið hann hefur hvað þetta snertir. Ég hef grun um að hann sé ekki alltaf ýkja hrifinn af einkavæðingunni. Þegar litið er til pólitískrar sögu hans og ferils hefur hann ekki beint verið talsmaður þeirra sjónarmiða. En ég vil heyra álit hans á þeim atriðum sem ég hef vakið máls á.

Hæstv. forseti. Það frv. sem hér liggur fyrir er lagt fram til að tryggja að unnt verði að ljúka átaki til einsetningar grunnskólans sem er auðvitað göfugt markmið í sjálfu sér og ætla ég ekki að fara að mótmæla því. Þetta frv. felur í sér aukin fjárframlög til verkefnisins frá því sem áður var ákveðið og ekki getur maður annað en fagnað því. En mig langar í tilefni af því að frv. er lagt hér fram að minnast á yfirfærslu grunnskólans til sveitarfélaganna á sínum tíma og hversu illa grundaðir þeir útreikningar voru sem lágu til grundvallar. Það er alveg deginum ljósara að sveitarfélögin fóru illa út úr þessu dæmi og sá tekjuauki sem þeim hafði verið reiknaður til að koma á móti yfirfærslu grunnskólans var allsendis ónógur. Auðvitað breyttust forsendur mjög mikið eftir því sem leið á þann tíma sem t.d. einsetningin átti að framkvæmast á, og þegar samningarnir voru gerðir voru aðstæður ríkisins til að koma þessu af sér mjög hagstæðar. Samningar kennara voru í algjörum botni. Laun til kennara hafa aldrei nokkurn tíma verið eins lág og þegar þessir viðmiðunarsamningar voru gerðir. Fleiri atriði má tilfæra sem voru reiknuð afar sérkennilega þannig að bæjarfélögin fóru fjárhagslega illa út úr þessum viðsnúningi og enn hefur ekki fengist viðurkennt að fullu hverju þarf að bæta við tekjur sveitarfélaga til að þau standi undir þessum kostnaði. Kvaðir vegna einsetningar voru samþykktar við yfirfærsluna 1996 og kvaðir voru um að einsetningunni lyki fyrir 2002. Auðvitað tókst ekki að standa við það því þær áætlanir voru gerðar af fullkominni bjartsýni. Þetta var engin smábreyting vegna þess að allt fram til þess tíma að skólinn var færður yfir hafði í ýmsum sveitarfélögum verið litið með sérstakri velþóknun til þess að skólahúsnæðið væri sem best nýtt, eins og það var orðað. Ég kenndi t.d. í sveitarfélagi þar sem talað var um að það væri til sérstakrar fyrirmyndar hve vel nýttur skólinn var. Alveg upp í rjáfur var hann þrísetinn, blessaður, árum saman og þótti ekki ástæða til að fjargviðrast út af því. Svo auðvitað varð það þessu sveitarfélagi gríðarlega dýrt þegar það tók það á sig að standa við einsetninguna. Nú er svo komið að fjárhagnum hefur verið riðið á slig vegna þessarar skuldbindingar. Að vísu standa afskaplega góðar og vandaðar skólabyggingar eftir sem allir geta verið stoltir af en þetta hefur kostað þvílíka fjármuni sem aldrei var gert ráð fyrir þegar þau lög voru sett á sínum tíma sem kváðu á um einsetningu grunnskólans fyrir 2002. Mér svíður það ákaflega þegar svo er verið að víta þessi sveitarfélög sem hafa reynt að leggja á sig gríðarlegt erfiði til að standa við þessar kvaðir, þegar þeim er álasað fyrir skuldasöfnun vegna þess að þessi skuldasöfnun hjá umræddum sveitarfélögum er að mestu leyti komin til vegna metnaðar sem þau höfðu til að uppfylla kvaðir grunnskólalaga. Þetta hefur nú verið framlengt. Það hefur verið viðurkennt að ekki takist í öllum sveitarfélögum að uppfylla þessar kvaðir og nú hefur þetta verið framlengt þannig að þessi byggðarlög munu njóta styrkja úr Jöfnunarsjóði til 2006 þótt að vísu sé reiknað með að framlag vegna ársins 2006 komi til hækkunar á greiðslum vegna áranna 2002--2004. Það er eitt sem vekur sérstaka athygli mína hér, í þessu frv. er lagður sérstakur krókur á halann til að gera kleift að veita styrki til stofnframkvæmda við grunnskóla sem fjármagnaðir eru samkvæmt samningum um einkaframkvæmd. Reiknað er með að það verði allt að 65 millj. kr. á ári. Mér finnst svolítið hart að þarna sé verið að setja lög um að hygla sérstaklega þeim sveitarfélögum sem hafa farið þá leið að fara út í einkaframkvæmdir við grunnskóla, sérstaklega til að þurfa ekki að tilgreina skuldir vegna þessara bygginga í reikningshaldi sínu. Á sama tíma verða önnur sveitarfélög sem hafa tekið þessar skuldbindingar á sig og tilgreint þær að fullu í reikningshaldinu fyrir ámæli vegna skuldasöfnunar. Ég held að einkaframkvæmdin hafi verið óheillaspor þegar sú leið var fyrst farin í byggingu grunnskóla á Íslandi. Það er sérstaklega eitt sveitarfélag sem hefur farið þar fremst í flokki, og ég held að ekki séu sérstakar ástæður til að verðlauna þau sveitarfélög sem ákváðu að haga framkvæmdum sínum með þessum hætti með fjárframlögum umfram þau sveitarfélög sem hafa þó tekið þetta allt saman á sínar herðar. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri að sinni en ég vildi að það kæmist á framfæri að ég tel að ekki sé rétt að samþykkja að verja sérstökum fjármunum til að verðlauna þau byggðarlög sem hafa farið með grunnskólabyggingar sínar í einkaframkvæmd.

Herra forseti. Hér er á ferðinni mál sem gefur í raun tilefni til býsna margþættrar umræðu um fjármál sveitarfélaga og tekjustofna þeirra. Hér er þó fyrst og fremst verið að takast á við það stóra verkefni sveitarfélaga að einsetja grunnskólann, þ.e. þeirra sveitarfélaga sem eru með 2.000 íbúa og yfir. En sannarlega gefur málið tilefni til víðtækari umræðu vegna þess að auðvitað er það svo, herra forseti, að ekki síst nú í aðdraganda sveitarstjórnarkosninga hafa menn rætt og munu ræða býsna mikið um fjárhagsstöðu sveitarfélaganna. Ekki er langt síðan birtur var listi yfir stöðu sveitarfélaganna og í ljós kom að býsna mörg þeirra eiga í vanda, fjárhagsvanda. Tekjur hafa ekki dugað fyrir þeim skuldbindingum og ákvörðunum sem teknar hafa verið um framkvæmdir eða þjónustu í viðkomandi sveitarfélagi. Mörg sveitarfélaganna búa svo auk þess við þann vanda, herra forseti, að íbúum er að fækka þannig að enn erfiðara verður að standa við skuldbindingar þar sem sífellt færri standa undir tekjunum. Og það er alveg ljóst að í meðalstóru sveitarfélögunum, þar sem er að fækka, á sveitarstjórnin ekki auðvelt með að bregðast við þegar tekjur dragast saman með því að draga jafnframt saman þjónustu. Vandinn er sá að það er búið að fjárfesta og efna til þjónustunnar. Í allt of mörgum tilfellum er staðan einfaldlega þannig að sveitarfélagið situr uppi með fjárhagslegar skuldbindingar sínar og rekstrarlegar skuldbindingar sínar gagnvart íbúunum og má sig hvergi hreyfa, en fjárhagsstaðan versnar sífellt. Herra forseti. Þetta er auðvitað stór vandi sem hefur nokkrum sinnum verið tekinn til umfjöllunar hér í þinginu, þó ekki markvisst, en kannski einna helst í tengslum við umfjöllun um orkumál svo merkilegt sem það má nú teljast. Eins og ég sagði þá er hér fyrst og fremst verið að fjalla um mál sem snýr að einsetningu grunnskólans í sveitarfélögum sem eru með yfir 2.000 íbúa. Það er alveg ljóst, herra forseti, að þegar farið var af stað árið 1995 með breytingu á grunnskólalögum, farið var af stað í að einsetja grunnskólana vissu menn þegar að þeir voru með býsna stórt verkefni í höndunum. Menn töldu á þeim tíma að um væri að ræða verkefni sem kostaði svona u.þ.b. 13 milljarða. Nú er komið í ljós að verkefnið mun að líkindum kosta u.þ.b. 21 milljarð kr. Á tímabilinu hefur verið farið í að gefa sveitarfélögunum færi á að fresta framkvæmdum og hér er verið að auka fjármuni til styrktar þessum verkefnum. En mig langar til þess að spyrja hæstv. félmrh. hvort honum finnist ekki ástæða til þess að horfa aðeins á þetta bil, þetta fjárhagsbil sem er á milli þeirra áætlana sem menn höfðu þegar ráðist var í verkefnið upphaflega, upp á rétt um 13 milljarða, og þeirrar staðreyndar sem menn horfa framan í núna, þ.e. 21 milljarð. Þetta bil er býsna stórt, herra forseti, og er ugglaust hluti af fjárhagsvanda margra sveitarfélaga. Væri ekki eðlilegt í ljósi þess að fara í betri skoðun á tekjustofnum sveitarfélaga og því hvernig skipt er á milli ríkis og sveitarfélaga? Ég er í hópi þeirra sem telja að það væri einhver markvissasta byggðastefna sem hægt væri að fara í að styrkja sveitarfélögin, stækka þau, færa þeim fleiri verkefni og þar með leggja grundvöll að fjölþættari starfsemi á forræði þeirra. Við vitum það frá þeim sveitarfélögum sem hafa verið með reynsluverkefni að þau telja að reynsluverkefnin, þ.e. fleiri verkefni, hafi fært þeim möguleika á að skipuleggja starfið með allt öðrum hætti, gefið þeim möguleika á að ráða betur menntað fólk og þar með fjölga menntuðu og hæfu starfsliði á sínum skrifstofum og í sinni stjórnsýslu sem allt skili sér síðan í betri þjónustu og á sumum sviðum ódýrari. Auðvitað hljótum við að horfa til þessa, herra forseti. En einnig væri áhugavert að ræða við hæstv. félmrh. hver viðhorf hans séu til þeirra reynsluverkefna sem hafa verið í gangi og nú er verið að gera eða hafa verið gerðir samningar um framhald á, kannski fyrst og fremst í heilbrigðisþjónustunni og í málefnum fatlaðra, og hvort þessi verkefni gefi ekki tilefni til þess að menn fari í markvissar verkaskiptingarbreytingar á milli ríkis og sveitarfélaga þannig að sveitarfélögin taki við þessum verkefnum alfarið en ekki bara sem sérstökum verkefnum eða reynsluverkefnum. Ég geri mér alveg grein fyrir því, og þá er ég aftur komin að því sem ég nefndi áðan, að mörg sveitarfélögin eru auðvitað allt of lítil og illa í stakk búin til að taka við þessum verkefnum. Þess vegna hlýtur það að vera liður í þessari viðleitni að stækka sveitarfélögin. Það hefur enda byggðanefnd Sambands sveitarfélaga verið að ræða og Samband sveitarfélaga hefur, samkvæmt þeim tillögum sem þar hafa legið fyrir og unnið er með, lýst sig tilbúið að leggjast á árina með ríkisvaldinu og löggjafanum til að breyta lagaumhverfinu þannig að sveitarfélögin verði stærri og öflugri. Þar hafa menn komist að þeirri niðurstöðu að það hlyti að vera veigamikill þáttur í því að efla landsbyggðina, veigamikill þáttur í jákvæðri byggðastefnu. Herra forseti. Þegar þetta frv. kom fyrst á borð okkar þingmanna fannst mér áhugavert að fá frekari upplýsingar um það sem hér að baki liggur. Ég var þess vegna búin að leggja inn fyrirspurn, og gerði það strax, til hæstv. menntmrh., fyrirspurn sem ekki hefur verið svarað enn. En kannski kann hæstv. félmrh. eitthvað af svörunum við henni. Ég hafði áhuga á því í fyrsta lagi, herra forseti, að fá að vita hvaða sveitarfélög hafa farið fram á frestun á einsetningu grunnskólans. Í fyrsta lagi þurfti auðvitað að fresta til ársins 2004. En ljóst er að það mun ekki duga öllum sveitarfélögum. Í öðru lagi fannst mér líka áhugavert að vita hvaða sveitarfélög hafa farið leið einkafjármögnunar til að uppfylla lagaskylduna um einsetningu grunnskólans. Hluti af þessu frv. er nefnilega að það á að styrkja þau sveitarfélög sem hafa kosið að fara leið einkafjármögnunar við byggingu grunnskóla. Ég velti því fyrir mér, herra forseti, hvernig eigi að framkvæma það. Eiga þessi sveitarfélög að fá styrki til að greiða leigu af þessu húsnæði eða hvernig eiga þessir peningar að nýtast sveitarfélögum sem hafa kosið að fjárfesta ekki sjálf, sem hafa kosið að verja fjármunum sínum ekki hér og nú til þessara verkefna heldur hafa kosið að leigja húsnæði undir þessa starfsemi? Einkafjármögnun er auðvitað ekkert annað en það að annar aðili á og rekur húseignina og grunnskólinn leigir síðan þetta húsnæði af viðkomandi. Hvernig sjá menn fyrir sér að þessi styrkur til sveitarfélaga sem hafa farið út í einkafjármögnun, skili sér? Hvernig á að verja honum? Mér fyndist áhugavert að heyra hvernig hefur verið rætt um það mál og hvernig hæstv. félmrh. sér það fyrir sér. Herra forseti. Eins og ég sagði þá er þetta mál angi af öðru og miklu stærra máli sem væri full ástæða til þess að ræða nú í aðdraganda sveitarstjórnarkosninga, máli sem snýr að verkefnum sveitarfélaganna, stöðu þeirra og möguleikum til þess að takast á við verkefnin. Það væri líka eðlilegt, herra forseti, að við ræddum svolítið sýn okkar á það hvernig eða hvaða hlutverki við viljum láta sveitarfélögin gegna í næstu framtíð. Ég vænti þess að hæstv. félmrh., annaðhvort hér á eftir eða í lokaræðu sinni við þessa umræðu, komi inn á reynsluna af reynslusveitarfélögunum og hvernig hann sér fyrir sér að það þróist í næstu framtíð. Hvað varðar síðan grunnskólann þá er alveg ljóst að orðið hefur bylting í skólum landsins í kjölfar þess að sveitarfélögin tóku grunnskólann yfir. Ekki einasta hafa velflest sveitarfélög sem þurftu að takast á við það verkefni lagt út í vandaðar byggingar sem uppfylla allar helstu kröfur nútímaskólahalds heldur hefur líka verið gengið til þess tímabæra verks að semja þannig við kennara að þeir segja, alla vega sumir hverjir, að nú séu loksins kannski forsendur fyrir því að menn velji sér, bæði karlar og konur, kennslu sem fullt starf. Við sjáum að mjög víða eru menn að brydda upp á metnaðarfullum nýjungum í skólastarfi. Nú nýverið fór í gang markviss umræða um það, loksins, hvernig hægt væri að stytta tímann til stúdentsprófs úr þessum hefðbundnu 14 árum sem hafa verið og niður í kannski 13 ár þannig að íslenskir skólanemar lykju framhaldsskólaprófum að jafnaði við 19 ára aldur en ekki um tvítugt eins og að jafnaði hefur verið reiknað með. Sú breyting sem menn hafa helst verið að horfa til byggir á því að grunnskólinn takist á við enn frekari breytingar í starfsemi sinni. Það er út af fyrir sig eðlilegt að menn horfi til grunnskólans. Hann hefur sýnt sig að vera mjög sveigjanlegur og geta tekist á við breytingar. Í þessu tilfelli er verið að tala um að grunnskólinn taki við yngri nemendum, hvort sem það nám fari fram á leikskólum eða innan vébanda grunnskólans. En alla vega er talað um að skipulagt grunnskólanám hefjist fyrr og sömuleiðis að breyta námi í elstu bekkjum grunnskólans til þess að gera það einfaldara að stytta nám í framhaldsskóla. Allt eru þetta verkefni sem menn hljóta að ræða og eru að ræða í skólaumræðunni, bæði í skólunum og í stjórnkerfinu. Herra forseti. Það væri ekki síst áhugavert að fá þessa spurningu sem ég hafði varpað fram til hæstv. menntmrh. um sveitarfélögin inn í þessa umræðu, sömuleiðis bilið á milli 21 milljarðs og 13 milljarða. Þarna er um að ræða heila 8 milljarða, þ.e. sem skeikar frá upprunalegum áætlunum og að því sem menn sjá fyrir í dag hvað átak til einsetningar muni kosta. Finnst hæstv. félmrh. ekki ástæða til þess að skoða enn frekari breytta tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga til að mæta í raun þessum halla sem klárlega er þarna miðað við það sem menn lögðu af stað með og reiknað var með í upphafi verksins. Síðan er það leigustyrkurinn, herra forseti, til þeirra sveitarfélaga sem hafa sett verkefnið í einkaframkvæmd. Fróðlegt væri að heyra hæstv. ráðherra reifa það mál enn frekar.

Herra forseti. Hæstv. félmrh. er satt að segja ekkert sérstaklega öfundsverður af hlutskipti sínu í því máli sem hér um ræðir. Við höfum svo sem rætt flesta þá þætti þess frv. sem hér um ræðir mörgum sinnum áður og við jafnaðarmenn ekki alltaf verið sáttir við hæstv. félmrh. varðandi aðkomu hans að tekjustofnum sveitarfélaga, að uppbyggingu sveitarfélaganna á vettvangi menntunar, sérstaklega grunnskóla, og fundist hann í seinni tíð vera farinn að víkja býsna mikið frá gömlum hugmyndum sínum og hugsjónum um jafnræði til náms, um hina samfélagslegu ábyrgð sem okkur ber að axla sem höfum undirgengist að láta kjósa okkur til sveitarstjórna eða Alþingis, heldur verið að gæla við þá leið sem hér hefur gjarnan verið umrædd, þ.e. að ýta þeim verkefnum á hendur einkaaðilum. Enda er svo komið að hæstv. ráðherra verður á síðasta spretti ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar, á allra síðustu metrunum, að koma hér með vandræðalegum hætti til að koma því þannig fyrir í fyrsta lagi að sveitarfélögin standi með sambærilegum hætti gagnvart félmrn., gagnvart ríkisvaldinu þegar kemur að fjárframlagi til þeirrar grunnmenntunar sem grunnskólarnir eru, og þarf hann að fara Krýsuvíkurleiðir að því markmiði, leiðir sem unnt hefði verið að fara með einfaldari og skynsamlegri hætti hefði verið tekið fyrr í taumana. Þá á ég í fyrsta lagi við það að betur hefði hæstv. félmrh. hlýtt á og tekið mið af ábendingum, gagnrýni og þeim tillögum sem hér voru fram lagðar af hálfu okkar jafnaðarmanna í þeirri heildarendurskoðun sem fram fór um tekjustofna sveitarfélaga fyrir réttum tveimur árum eða svo, þar sem vakin var athygli á þeim þætti ekki síður en öðrum, nefnilega þeim að sveitarfélögin, eftir að grunnskólinn var fluttur til þeirra 1995, hafa þurft í miklu ríkari mæli en ráð var fyrir gert að leggja fram fjármagn, bæði til rekstrarins, sem var afskaplega vanmetinn í samningum sveitarfélaga og ríkissjóðs á þeim tíma, og einnig og ekki síður til nýbygginga og nýframkvæmda til að uppfylla lagaákvæði sem varða einsetningu grunnskólanna. Með öðrum orðum, gefið var vitlaust á þeim tíma og menn voru hjartanlega sammála um það. Hér gengur nú í salinn hæstv. heilbrrh. sem kom að því verkefni á sínum tíma að endurmeta og endurskoða heildarlöggjöf í þessa veru og lagði að mörgu leyti býsna gott til mála en fór því miður ekki alla leið  En þetta er nú sögulegt. Nú horfum við hins vegar framan í veruleikann eins og hann er. Ég skildi hæstv. félmrh. þannig, þó að það komi ekki skýrt fram í grg., að þeir fjármunir sem frá eru teknir, 750 millj. eða þar um bil, á næstu fjórum árum og koma úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga, eigi að öllu leyti að uppfylla lagaákvæði og uppsafnaðan vanda sveitarfélaga hvað varðar 20% hlutdeild ríkissjóðs í nýbyggðum skólamannvirkjum á grunnskólasviði. Í ágætu innslagi hjá hv. þm. Gunnari Birgissyni þar sem hann leitaði svara hjá hæstv. ráðherra í þá veruna fannst mér óljóst svar og ég vil árétta þá spurningu hvort það hafi verið rétt skilið að þeir fjármunir eigi að öllu leyti að duga til þess að sveitarfélögin, hvar sem þau eru á landinu, hvenær svo sem þau hafa ráðist í fjárfestinguna, fái sín 20% kvitt og klárt. Þá skipti ekki máli hvort fjárskuldbindingin hafi átt sér stað 1999, 2000 eða hvort hún eigi sér stað 2004, þ.e. á komandi árum. Það var alveg hárrétt ábending sem kom fram hjá einum hv. þm. í þá veru að hér er um eilífðarverkefni að ræða hjá þeim sveitarfélögum sem eru í vexti. Með öðrum orðum, því miður er það þannig að fólki fjölgar á suðvesturhorninu en því fækkar úti á landi og fyrirliggjandi, varanlegt og viðvarandi verkefni sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu að halda áfram þeirri uppbyggingu. Mér hefði því fundist langhreinlegast að breyta einfaldlega lögum í þá veru að ekki þyrfti að vera samkomulagsatriði eða tímabundin ákvæði, sólarlagsákvæði eins og hér um ræðir, að sveitarfélög fyrr, nú og í framtíðinni fengju sín 20% úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga eða úr öðrum sjóðum ríkisins. Það hefði ég talið eðlilegast og hreinlegast í málinu. Ég spyr hvar sveitarfélögin standa með hliðsjón af því jafnræði sem ég nefndi til sögunnar áðan í þessu tilliti og bið hæstv. ráðherra að gaumgæfa það með mér og íhuga: Hvers eiga þau sveitarfélög að gjalda sem þurfa að standa í áframhaldandi uppbyggingu á grunnskólasviðinu og munu, eftir því sem ég fæ best skilið, ekki njóta 20% framlaga ríkissjóðs eins og önnur sveitarfélög? Og af því að ég nefndi til sögunnar jafnræðisregluna sýnist mér þessi ferð ekkert síður farin til að koma til móts við þá stjórnendur sveitarfélaga sem hafa valið það gönuhlaup að fara þá leið að láta einkaaðila kosta byggingu grunnskóla og í sumum tilfellum raunar rekstur þeirra líka. Það eru svo sem ekkert mörg sveitarfélög. Hæstv. ráðherra sagði í andsvari áðan að hann héldi að það væri bara eitt. Það er bara eitt svo ég taki af öll tvímæli í því sambandi. Það er eingöngu Hafnarfjörður sem hér um ræðir. Ég spurði einmitt hæstv. ráðherra um þau efni í fyrirspurn sl. vor og hann svaraði mér þá að það væru tveir skólar sem undir lægju, og hann nefndi þá báða á nafn hér áðan, Áslandsskóli og raunar nýr Lækjarskóli sem er nú í byggingu. Það er svo sem ekkert undarlegt að í frv. þurfi að verja langstærstum hluta grg. til að útskýra þá Krýsuvíkurleið sem þarf að fara til þess að íbúar og skattgreiðendur Hafnarfjarðarbæjar njóti jafnræðis á við annað fólk í landinu. Ég vil taka mjög skýrt fram áður en ég held lengra að ekki er hægt að átelja íbúa Hafnarfjarðar fyrir þá leið sem stjórnendur þess bæjarfélags hafa farið, þ.e. flokksbróðir hæstv. ráðherra, framsóknarmaðurinn í bæjarstjórn ellegar þeir sjálfstæðismenn sem fara þar með stjórn mála, því ekki snerust síðustu kosningar til sveitarstjórnar um þetta ákvæði og engin áform voru uppi, hvorki í Hafnarfirði né annars staðar, um að fara þá leið. Ég vil í því sambandi árétta líka að við nokkrir þingmenn Samfylkingarinnar, jafnaðarmenn hér í sölum Alþingis, fluttum einmitt frv. til laga þessu nátengt á síðasta þingi, sem raunar var endurflutt á þessu sem nú starfar, um að gera þessi mál skýrari, gleggri og betri hvað varðar utanumhald í ársreikningum sveitarfélaga og málið snýr að einkafjármögnun og rekstrarleigu. Ég og hæstv. ráðherra höfum átt um það orðastað í þessum sölum hvers vegna hann hafi ekki fyrir löngu látið menn sína kippa þeim málum í liðinn og gera hreint fyrir dyrum. Því hefur hann hins vegar vikist undan að gera og lendir því í þeim æfingum sem við okkur blasa í frv. sem hér um ræðir. Þegar ég tala um æfingar er ég að tala um bókhaldsæfingar því að fyrir liggur að það sveitarfélag sem hlut á að máli hefur ekki viljað undargangast að færa heildarskuldbindingar vegna kostnaðar sem hlotist hefur og mun hljótast af nýjum skólamannvirkjum í bækur sínar og hefur fært þetta yfir á rekstur, eins og er raunar komið inn á í grg. Ég vil hins vegar spyrja hæstv. ráðherra því að hér erum við auðvitað að ræða líka bókhald og eðlilegar fjárreiður sveitarfélaga og að upplýsingar sem þar er að finna séu réttar og sannar frá einum tíma til annars: Ef Jöfnunarsjóður sveitarfélaga ætlar að verja 60 millj. á ári hverju til Hafnarfjarðarbæjar vegna eignaleigusamninga, hvernig ber sveitarfélaginu að færa þær tekjur inn í bókhald sitt? Ekki getur sveitarfélagið fært það inn undir eignfærða fjárfestingu því að ekki er um að ræða eignfærða fjárfestingu. Væntanlega ber þá að færa þessa fjármuni frá ríkissjóði teknamegin undir rekstri. Lítur þá hæstv. ráðherra þannig á að sveitarfélögin eigi að jafna þeim 60 millj. út á 25 ára leigutímanum? Væri það hin rétta bókhaldslega aðferð? Þetta þarf að liggja alveg skýrt fyrir, það er hin eðlilega niðurstaða þessa máls, því að það gefur augaleið að sveitarfélagið getur ekki tekið þessa fjármuni og fært undir eignfærða fjárfestingu því að hér er ekki um eignfærða fjárfestingu að ræða. Hér skapast enn annað vandamál. Það er dálítið kúnstugt hvernig bókhaldsnefnd hæstv. ráðherra hefur farið hring eftir hring í þessu máli, eins og er raunar komið inn á í grg. þar sem kveðið er á um fimm skilyrði þar sem eitt eða fleiri þurfi að uppfylla til að hægt sé að líta þannig til að um eignaleigusamning sé að ræða, eignaleigusamning sem þýðir að þá eigi að færa slíkar skuldbindingar eignamegin í ársreikningum sveitarfélaga. Ef ég fer yfir þessi fimm atriði, herra forseti, þá er það þannig að í þeim tilfellum sem við erum að ræða, í tveimur grunnskólum í Hafnarfirði, er ekki eitt einasta atriði sem hægt er að svara með jái. Bókhaldsnefnd hæstv. ráðherra túlkaði það hins vegar þannig að einu þessara atriða væri hægt að svara játandi í Hafnarfirði. Og vita hv. þm. hvaða atriði það er, herra forseti? Það er fimmta atriðið þar sem segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Ef hin leigða eign er sérhæfð þannig að aðeins leigutakinn geti notað hana án meiri háttar breytinga.`` Bókhaldsnefnd hæstv. ráðherra leit þannig á að Áslandsskóli í Hafnarfirði og væntanlega þá Lækjarskóli sömuleiðis, sem er í byggingu, væri ekki sérhæfð eign í þessari skilgreiningu og vísaði til þess að ýmsar skólabyggingar úti á landi væru leigðar út sem sumarhótel. Af þeim ástæðum væri Hafnarfjarðarbæ það heimilt að tína ekki til þessar heildarskuldbindingar sem núna eru upp á 2,8 milljarða kr. eða voru á þeim tíma og verða væntanlega áður en árið er úti í kringum 5 milljarðar kr. þegar allt er talið. Raunar er átt við leikskóla sömuleiðis. Hæstv. ráðherra sem á að vera eftirlitsaðili sveitarfélaga og setja þeim almennar leikreglur er að ýta undir að sveitarfélög í landinu, sveitarfélög sem hafa farið illa með sitt fjármagn, fái að iðka leikfimiæfingar af þessum toga. Ég hef aldrei botnað í því, herra forseti, og vísa ég þá aftur til upphafsorða minna í þeim efnum, af hverju núv. hæstv. félmrh., Páli Péturssyni, sem var þekktur fyrir sínar félagslegu áherslur fyrr á tímum, hefur þótt sérstök ástæða til að leggja lykkju á leið sína til að mæta þessum frjálshyggjuhugmyndum. Ég hef aldrei botnað neitt í því og geri það ekki enn þá og þykir leggjast lítið fyrir hann á síðasta spretti sínum sem félmrh., á síðasta spretti ríkisstjórnarinnar. Það er ekki mjög skemmtilegur bautasteinn yfir þann félmrh. sem starfað hefur í átta ár þegar mál eru ofan í kaupið með þeim hætti að eftirlitsnefnd með fjármálum sveitarfélaga hefur á síðari tímum þurft að lengja þann lista og hækka tölur hjá þeim sveitarfélögum sem eru í alveg sérstökum vandræðum vegna fjármála sinna. Þar á meðal er því miður það sveitarfélag sem við ræðum um, Hafnarfjarðarbær. Íbúum Hafnarfjarðar er enginn greiði gerður með því að félmrn., æðsti yfirmaður sveitarstjórnarmála, hjálpi þeim sveitarfélögum sem kunna ekki að fara með peninga að fela slíkar skuldbindingar gagnvart íbúum þeirra. Það er nákvæmlega það sem er hér líka á ferð. Það er auðvitað ekki hægt annað í þessu sambandi en að líta til frænda okkar, Dana, og síðustu tíðinda úr herbúðum þeirra þegar kemur að málefnum sveitarfélaga, þeirra uppákoma, hverrar af annarri, sem átt hafa sér stað í bænum Farum í Danmörku, sem er útbær Kaupmannahafnar, þar sem nákvæmlega þessi leið hefur verið farin í mjög stórum stíl. Ég ætla ekki að staldra við þá þætti sem lúta að stjórn þess bæjarfélags og snerta spillingarmál af ýmsum toga, en það eru nákvæmlega þær stóru skuldbindingar, fjárhagsskuldbindingar, sem menn eru allt í einu að horfast í augu við í því litla bæjarfélagi sem er raunar af svipaðri stærð og Hafnarfjörður og Kópavogur. Nú er svo komið að þar horfa menn framan í þann veruleika að samkvæmt dönskum lögum getur svo farið að þeir kjörnu sveitarstjórnarmenn sem áttu þátt í þeim gjörningum, annaðhvort seldu eigur sveitarfélagsins sem áttu að standa undir grunnþjónustu ellegar létu einkaaðila sjá um fjármögnun, geta hugsanlega lent í því að þurfa að standa persónulega skil á þeim fjármunum sem þeir samþykktu að yrði ráðist í fjárfestingar með þessum hætti. Auðvitað hlýtur maður þá að íhuga á hvaða vegferð við erum í þessu samhengi. Ég hef varað hæstv. félmrh. við áður og hélt að ég þyrfti ekki að gera það aftur. En það er alveg augljóst mál að hjá því verður ekki komist. Sveitarstjórnarmál eru um sumt í prýðilegum gangi og ég hef ævinlega verið talsmaður þess að sveitarstjórnarmenn sjálfir njóti sem mests sjálfstæðis við að stjórna sveitarfélögum sínum. En leikreglurnar verða að vera skýrar og enginn hefur heldur deilt um mikilvægi þess að ákveðnir óháðir eftirlitsaðilar séu einnig tiltækir. Þá vakt hefur hæstv. félmrh. ekki staðið með kurt og pí. Hvort þar kunni að spila inn í sú staðreynd sem ég vakti athygli á áðan að þar ráða för a.m.k. næstu 50 dagana eða fram til 25. maí nk. flokksbræður hans og helstu einkavinir, framsóknarmenn og einkavinir þeirra, sjálfstæðismenn, skal ég ekkert um segja. En auðvitað býður manni í grun að það sé engin tilviljun að núna eigi að rétta þeim þá fjármuni sem hér um ræðir því að ég veit að hæstv. félmrh. var tregur í taumi framan af en er það augljóslega ekki núna. Herra forseti. Að lyktum segi ég það eitt: Ég vil að íbúar landsins, hvar sem þeir búa, njóti jafnræðis og geti vænst þess að fá sömu fyrirgreiðslu, sömu aðstöðu úr ríkissjóði og íbúar í nágrannasveitarfélögum. En eftirlitsleysi og rangar áherslur, bæði hæstv. félmrh., svo ég tali nú ekki um meiri hluta bæjarstjórnar Hafnarfjarðar, hafa leitt til þess að menn eru komnir í ógöngur í þessum efnum og þurfa að fara Krýsuvíkurleið til að koma þeim fjármunum heim í hérað. Um þetta mætti segja svo sem fjölmargt annað. Það er eins og hér hefur áður verið nefnt að frv. sem að sönnu ætti að vera tiltölulega einfalt í sniðum tekur auðvitað á fjölmörgum grunnþáttum í rekstri sveitarfélaga og þar með í þeim verkefnum sem hæstv. félmrh. á að ala önn fyrir. Því miður verður að segja þá sögu eins og hún er að frv. er myndbirting á því að ekki hefur verið nægilega vel haldið um þá hluti, festan ekki verið nógu ríkuleg og losaragangur um of ráðið þar för.

Herra forseti. Við ræðum hér breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga, nr. 4/1995, með síðari breytingum. Eins og segir í athugasemdum með frv. er tilgangur þess að tryggja að unnt verði að ljúka átaki til einsetningar grunnskólans. Eins kemur fram að frv. feli í sér aukin fjárframlög til verkefnisins frá því sem áður var ákveðið. Þegar maður les þessar línur getur maður nú ekki annað séð en að allt gott sé um þetta frv. að segja. En eins og komið hefur fram í máli þeirra þingmanna sem talað hafa við þessa umræðu er ýmislegt athugavert við frv. Ýmsar spurningar vakna þegar menn skoða greinar þess og sérstaklega má þar nefna ákvæði sem kemur inn og snýr að einkaframkvæmdinni. Ég hefði líka talið, herra forseti, að e.t.v. hefði ekki verið óeðlilegt að hæstv. menntmrh. væri viðstaddur þessa umræðu.

Hann hefði gott af því.

Ég hefði talið fullkomlega eðlilegt að hann væri hér. Ýmsar spurningar hafa vaknað hér sem er ósvarað og snúa að honum. Eins og fram kom í máli hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur hafa legið spurningar hjá honum sem snúa að þessu sem engin svör hafa fengist við. Þar hefur m.a. verið spurt: Hvaða sveitarfélög hafa frestað einsetningunni? Hvaða sveitarfélög hafa farið í þá framkvæmd? Það er talað um að það sé líklega aðeins eitt. En ég hefði gjarnan viljað bæta við í spurningarnar: Eru þessar 65 millj. sem kveðið er á um í 1. gr. allar ætlaðar Hafnarfirði? Er það meiningin? Af hverju stendur þá ekki í greininni að 65 millj. kr. séu ætlaðar til Hafnarfjarðar, úr því að það er bara um hann að ræða? Eða er verið að hvetja önnur sveitarfélög til að fara út í einkaframkvæmd með svona ákvæði inni í lagagrein? Ég verð að taka undir spurningar og vangaveltur varðandi bókhaldsfærsluna sem hér hafa komið fram. Ég ætla ekki að lengja þá umræðu en tel að allmörgum spurningum sé ósvarað í þeim efnum og velti fyrir mér hvort fleiri nefndir en félmn. ættu að fá þetta frv. til skoðunar í meðförum þingsins. Er e.t.v. ástæða til að menntmn. skoði þetta og jafnvel efh.- og viðskn.? Hér eru auðvitað bókhaldsspurningar sem menn hafa verið að velta fyrir sér og er kannski ástæða til þess að skoða. Auðvitað munum við velta þessu fyrir okkur í félmn. þegar þar að kemur og án efa kalla eftir þeim spurningum sem ósvarað er þegar hæstv. ráðherra hefur lokið máli sínu. Ég býst náttúrlega við að hann komi hér á eftir og svari þeim spurningum sem vaknað hafa í þessari umræðu og varpað hefur verið fram hér. Ég ætla ekki að gera þetta mál lengra en tek undir þær spurningar sem hér hafa komið fram og tel að ýmislegt þurfi að skýra í þessu máli.

Herra forseti. Ég ætla nú ekki að lengja þessa umræðu neitt að ráði. Það eru nokkur atriði sem mig langar þó að tæpa á. Í fyrsta lagi væri fróðlegt að fá um það upplýsingar hvernig mál standa í samskiptum ríkis og sveitarfélaga að öðru leyti varðandi skiptingu tekna og slíkt, ekki síst það sem tengist yfirfærslu grunnskólans. Það er ljóst að það er ekki bara stofnkostnaðurinn þar sem stendur í mönnum. Þó að þar hafi komið til hlutir eins og einsetning skólans og ákveðin fjárfestingarþörf af þeim sökum liggur líka fyrir að ýmislegt annað af mjög skyldum toga veldur útgjöldum hjá sveitarfélögunum. Menn telja að sumpart hafi það verið fyrirsjáanlegt en sumpart ekki og halli sé á þessum samskiptum líka hvað varðar rekstrarútgjöld og kostnað við skólahald almennt. Það munu vera einhverjar nefndir að störfum sem hafa kannski komið að þessu máli eins og fleirum. Alla vega er gjarnan vísað til nefnda þegar á þarf að halda með það, að fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga séu í skoðun og séu í nefnd. Það má þá leyfa sér að spyrja hvort einhverra tíðinda sé að vænta af samskiptum ríkis og sveitarfélaga hvað rekstrarþættina varðar í tengslum við yfirfærslu grunnskólans og svo náttúrlega almennt fjárhagsstöðu sveitarfélaganna sem er engan veginn nógu góð. Árleg hækkun rekstrarútgjalda sem hlutfall af skatttekjum síðustu 6--8 ár samfellt segir sína sögu um það. Meðaltalið á landsvísu hefur á skömmum tíma hækkað úr um 76--77%, miðað við skatttekjur, upp í 83% ef það stefnir ekki í 84 eða 85% á þessu ári. Þá gefur augaleið að ekki verður neitt óskaplega mikið eftir til annarra hluta, hvort sem er til fjárfestinga í grunnskólanum, betrumbóta í skólahaldinu eða annars. Í öðru lagi vil ég spyrja hvort einstök sveitarfélög hafi ekki verið tekin til skoðunar vegna, mér liggur við að segja, afbrigðilegra aðstæðna sem þar er við að glíma. Ég þykist vita til þess að allmörg sveitarfélög telji sig í raun hafa lent þannig út úr þessum samskiptum, þessum verkefnatilflutningi og því hvernig þau voru á vegi stödd með fjárfestingar í skólamannvirkjum og öðrum sem áður töldust samstarfsverkefni ríkis og sveitarfélaga, að þeirra staða sé mjög sérstök og að nánast þyrfti viðbótarheimild til að taka á einstökum, mjög sérstökum og afmörkuðum viðfangsefnum. Ég vil ekki nefna hér nein dæmi en a.m.k hef ég heyrt menn færa fyrir því rök að nokkur tilvik af þessum toga, mjög sérstaks eðlis, séu til staðar. Ég vil svo eins og fleiri gera athugasemdir við þennan einkavæðingar- eða einkafjármögnunarlið sem hér er sérstaklega settur inn með mjög undarlegum hætti, að mér finnst. Ég hef nú ekki heyrt hvaða nákvæmnisrök eða vísindi standa á bak við að eyrnamerkja þarna nákvæmlega 65 millj. kr. Eitt væri að taka inn í frv. lagastoð, ef á hana skortir, til að láta þá mismunandi rekstrarform eða framkvæmdamáta sitja við sama borð, enda væri um að ræða hluti sem væru viðurkenndir og leyfðir af stjórnvöldum að öðru leyti. Út af fyrir sig er ég ekki að segja að með fjárhagslegri stýringu eigi að halda aftur af þessari einkavæðingarhelför, þeirri herleiðingu sem þarna er boðuð líkt og á fleiri sviðum. Langeðlilegast væri auðvitað að taka af skarið um þetta í lögum, í grunnskólalögum og annars staðar, að grunnskólinn og skólarnir væru verkefni hins opinbera, a.m.k. hið almenna nám, grunnnám og hverfisskólar og annað því líkt. Ef þetta er leyft á annað borð og viðgengst þarf að sjá til þess að menn sitji þar eftir atvikum við sama borð. En það er ekki þar með sagt að það sé gert algjörlega skilmálalaust og skilyrðislaust. Er þetta hugsað þannig að þessir peningar verði greiddir án nokkurra skilmála eða skilyrða um hvernig þeir einkafjármögnunarsamningar eru sem sveitarfélögin hafa gert? Ég spyr t.d.: Væri ekki einfalt mál að binda greiðslur af þessu tagi því skilyrði að samningarnir væru á þeim grunni að sveitarfélögin ættu mannvirkin eftir að samningstíma lyki en það væri ekki í hina áttina? Ég geri stóran greinarmun á þeim einkafjármögnunarverkefnum, þó að ég telji náttúrlega að í hinu almenna skólahaldi eigi ekki að koma nálægt þessu. Það er þó mikill munur á hvort sveitarfélögin standa þannig að verki að þetta sé afmarkaður samningur til afmarkaðs tíma og eftir það hafi sveitarfélögin öll ráð í sinni hendi, eigi mannvirkin og geti þá látið annan einkaaðila annast rekstur þeirra eða starfsemina í þeim eða valið að gera það sjálf þegar samningstímanum lýkur. Hin formúlan er yfirgengileg, ef sveitarfélög eru svo heillum horfin að þau láta einkaaðila byggja fyrir sig hverfisskóla, starfrækja hann og eiga skólann eftir að samningstímanum lýkur. Í hvaða stöðu eru menn þá til að taka sjálfstæðar ákvarðanir? Engri. Menn eru dæmdir til að eiga viðskipti við þennan aðila áfram, sem á eina nothæfa húsnæðið til skólareksturs í stóru bæjarhverfi. Ég spyr hæstv. félmrh., sem hefur nú ekki verið í hópi frægustu einkavæðingarsinna hingað til nema þar sé að verða breyting á og þættu mér nokkur tíðindi: Væri hæstv. ráðherra tilbúinn til að ganga þannig frá þessu að það væri algerlega skýrt að það færu engir peningar úr sameiginlegum sjóðum af þessu tagi til að hjálpa sveitarfélögunum við uppbyggingu skólamannvirkja og einsetningu skóla nema ljóst væri að samningarnir væru a.m.k. á þessum grunni? Félmrn. hefur að mínu mati mjög sterka stöðu til að setja slíkan áskilnað vegna þess að félmrn. á einmitt að hugsa um að staða sveitarfélagsins til að sinna sínum lögbundnu skyldum sé góð, fullnægjandi, að sveitarfélögin geti aldrei lent í þvingunaraðstöðu. Það væri m.a. hægt að gera með þessum hætti. Ef einhver sveitarfélög eru svo gjörsamlega heltekin af þessari einkavæðingaráráttu að þau vilji absalútt semja á hinn veginn, að þau selji sig algerlega í hendur einhverjum einakaðilum sem eigi mannvirkin ,,ad infinitum`` og þau séu endalaust þeim háð um að kaupa af þeim þjónustuna, þá mega þau það en þó alla vega án þess að fá til þess opinberan fjárstuðning. Ég sé ekki að það væri neitt vandamál að réttlæta það að binda hann einhverjum slíkum almennum áskilnaði af því tagi. Mér finnst að félmrn. eigi að hafa skoðun á því og vera meðvitað um hvað er fjárhagslega skynsamlegt í þessum efnum og hvað ekki. Hefur félmrn. ekkert farið yfir það? Það hníga öll rök til þess að þessar leiðir, einkafjármögnunarleiðir, verði þegar upp er staðið dýrari fyrir sveitarfélögin. Hver er nú á bak við sveitarfélögin ef á bjátar? Það er félmrn., ríkið, sem verður þá að taka á vandanum eins og hæstv. félmrh. veit manna best, með það sem einhver kallaði hér válista. Ég vil ekki taka mér það orð í munn en hann er með lista yfir sveitarfélög sem hafa fengið athugasemdir frá eftirlitsnefnd og svo þessi stöku sveitarfélög sem eru enn verr stödd og hafa beinlínis þurft á stuðningi að halda, eru nánast í gjörgæslu eða öndunarvél. Þessi málefni sveitarfélaganna eru beintengd ábyrgð félmrn. og því er meira en eðlilegt að spurt sé: Hefur félmrn. ekki mótað sér einhverjar áherslur í þessum efnum og farið yfir þetta? Getur það ekki haft hönd í bagga með sveitarfélögunum, að þau ani ekki út í ógöngur í þessum efnum og velji kosti sem yfirgnæfandi og mjög sterk rök sýna að verði dýrari og verri og hafi tilhneigingu til að taka af sveitarfélögunum ákveðið sjálfstæði þegar fram í sækir? Þau mundu sitja föst í fjötrum samninga og aðstæðna þar sem þeim væri nauðugur einn kostur að semja við ákveðna einkaaðila. Ég held að engan langi að sjá þeim sveitarfélögum fjölga sem dæma sig --- eða ekki sig heldur þá sem eiga að glíma við vandann þegar fram í sækir að einhverjum áratugum liðnum --- í slíkar aðstæður.

Herra forseti. Það hefur nú teygst meira úr þessari umræðu en ég bjóst við þegar hún hófst. Ég verð að byrja á að lýsa því yfir að ég sneiði hjá því að svara spurningum sem ég tel að hefði átt að beina til hæstv. menntmhrh.  Ég vil taka það fram að Lánasjóður sveitarfélaga er mjög sterkur. Hann hefur peninga og þar af leiðir að það hnekkir ekki getu hans þó að framlög til hans séu skert sem þessu nemur sem í frv. felst. Meginefni þessa frv. er að aðstoða sveitarfélögin við einsetninguna, þau þeirra sem ekki eru búin nú þegar að einsetja. Eins og menn vita stendur þessi aðstoð til boða sveitarfélögum með færri íbúa en 2.000, en nú er verið að jafna aðstöðu sveitarfélaganna þannig að þau sveitarfélög sem eru með fleiri en 2.000 íbúa njóti sömu fyrirgreiðslu til einsetningarinnar og minni sveitarfélögin. Þetta er annar þáttur frv. Í öðru lagi er verið að búa til lagaheimild í þessu frv. til þess að aðstoða sveitarfélög líka sem hafa kosið, þ.e. sem hefur kosið, því ekki er nema um eitt að ræða, að gera rekstrarleigusamning um grunnskóla. Samband ísl. sveitarfélaga óskaði eftir því að sama yrði látið yfir öll sveitarfélög ganga. Ég tel að í óbreyttum lögum sé alls ekki heimild til þess að greiða Hafnarfirði vegna Áslandsskóla og Lækjarskóla, alls ekki, og ráðgjafarnefnd um Jöfnunarsjóð var á sama máli. En Samband ísl. sveitarfélaga, og raunar ráðgjafarnefndin, taldi eðlilegt að jafnræðis væri gætt þannig að Hafnarfjörður, þó að hann kysi að haga málum svo sem gert er þar, sæti við sama borð og önnur sveitarfélög sem annaðhvort hafa byggt sjálf eða gert eignaleigusamninga. Það er misskilningur hjá hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni að Hafnarfjörður falli undir eitthvert af þessum fimm skilyrðum sem talin eru upp þarna. Svo er ekki. Ef ekkert þessara skilyrða er uppfyllt er um að ræða rekstrarleigusamning. Skilyrðin eiga nefnilega öll við eignaleigusamning, þ.e. ef eitthvert af þeim getur passað við kringumstæðurnar þá er um eignaleigusamning að ræða. En ekkert þessara skilyrða á við Hafnarfjörð. Ef ekkert þessara skilyrða er uppfyllt er um að ræða rekstrarleigusamning sem ekki er venjan að eignfæra í reikningsskilum sveitarfélaga. Leigugreiðslurnar eru því færðar til gjalda á viðkomandi lið í ársreikningi sveitarfélagsins, t.d. á fræðslumál ef um leigu og rekstur á skóla er að ræða. Ég er sem sagt þeirrar skoðunar að að óbreyttum lögum sé Lánasjóði sveitarfélaga óheimilt að greiða framlag til Hafnarfjarðar eins og þar er í pottinn búið vegna þess að þetta er Jöfnunarsjóður sveitarfélaga, en þarna væri svona óbeint verið að greiða sveitarfélaginu með öðrum hætti. Mér kemur út af fyrir sig afstaða hv. þingmanna ekkert á óvart og ég hef áður heyrt hv. 13. þm. Reykv., Ögmund Jónasson, flytja þessa ræðu um skaðsemi einkaframkvæmda. Ég er enginn sérstakur einkaframkvæmdamaður. Ég get alveg viðurkennt það. En ég tel að einkaframkvæmd geti komið til greina, að hún sé réttlætanleg í ákveðnum tilvikum. Ég nefni Reykjavíkurborg sem er nú stjórnað af fólki sem ég held að við styðjum sem höfum verið hér mest í umræðunni í dag. Ég undanskil hv. þm. Gunnar Birgisson  Reykjavíkurborg gerði rekstrarleigusamning um byggingu íþróttahallar í Grafarvogi. Eftir því sem ég veit best þá eignast Reykjavíkurborg ekki þessa höll að samningstíma liðnum. Reykjavíkurborg taldi skynsamlegt að gera þennan samning þrátt fyrir það, þó að hún eignaðist ekki mannvirkið. Væntanlega væri þetta mannvirki annars ekki risið uppi í Grafarvogi, þ.e. það er komin mynd á húsið. Það er ekki frágengið en það er komin mynd á húsið og það kemst fyrr í notkun en ef Reykjavíkurborg hefði ætlað að byggja það fyrir eigin reikning, þá efast ég um að búið væri að taka grunninn. Þetta getur verið réttlæting í sjálfu sér til þess að koma mannvirki í notkun. Hér var minnst á Íbúðalánasjóð og að Íbúðalánasjóður skuli vera kominn í leiguhúsnæði. Þegar Íbúðalánasjóður færði sig og seldi eign á Suðurlandsbraut sem hann átti þá var ég fullvissaður um að vextirnir af söluandvirðinu gerðu betur en að standa undir leigunni sem greidd er í Borgartúninu. Nú þori ég ekki að fullyrða hver reynslan er af þessu. En þetta var mér tjáð á þeirri tíð. Reyndar hefur Íbúðalánasjóður verið að þrengja að sér þarna í þessu húsnæði og leigja út frá sér. Hér kom fram í umræðunni að illa grundaðir útreikningar hefðu legið til grundvallar þegar grunnskólinn var færður frá ríki til sveitarfélaga. Þetta er ekki rétt nema þá að þeir hafi verið illa grundaðir af ríkisins hálfu, því samkvæmt útreikningum hagdeildar Sambands ísl. sveitarfélaga fengu sveitarfélögin fyrstu þrjú árin meira frá ríkinu en kostaði að reka grunnskólann. Hins vegar skekktist dæmið þegar kjarasamningar voru gerðir við kennara, þ.e. þeir urðu hærri og dýrari fyrir sveitarfélögin en gert var ráð fyrir í samningum ríkis og sveitarfélaga, þ.e. samningamenn sem að yfirfærslunni stóðu gerðu sér ekki grein fyrir því að kjarasamningur kennara yrði svo kostnaðarsamur fyrir sveitarfélögin sem raun ber vitni. Það er reyndar íhugunarefni að kjarasamningar sveitarfélaganna eru yfirleitt verulega rýmilegri en samningar ríkisins. Í sumum tilfellum munar verulegum fjárhæðum. Til dæmis má taka samninga Akureyrarbæjar af því að hér var verið að tala um reynslusveitarfélagaverkefnið. Samningar þeir sem ríkið hefur gert við ófaglærða starfsmenn og gefa í kringum 100 þús. eru upp á 120 þús. eða þar yfir hjá Akureyrarbæ, þ.e. samningar Akureyrarbæjar við Alþýðusamband Norðurlands. Um reynslusveitarfélagaverkefnið er óhætt að segja að reynslusveitarfélögin hafa undantekningarlítið staðið sig vel við framkvæmdina. Hins vegar hafa reynslusveitarfélagaverkefnin í sumum tilfellum orðið dýrari en þar sem ríkið er með verkefnin. Líka er rétt að hafa í huga að sveitarfélögin hafa byggt skólahúsnæði langt fram úr þeim normum sem menntmrn. viðurkennir. Samningarnir voru upphaflega þannig að ríkið legði 400 millj. á ári til þess að greiða fyrir einsetningu grunnskólans í sveitarfélögum þar sem íbúar væru fleiri en 2.000 og upphæðin mátti nema allt að 20% af normkostnaði. Nú hefur reynslan orðið sú að þessi upphæð hefur ekki dugað nema fyrir kannski 12--14% af raunkostnaði bygginganna, enda var þar um fasta upphæð að ræða sem að vísu hefur tekið verðlagsbreytingum. En sveitarfélögin hafa byggt verulega fram úr þeim normum sem menntmrn. viðurkennir. Það er eðlilegt að sveitarfélögin ráði sjálf hvernig þau borga starfsmönnum sínum og það er þeirra val hvaða samninga þau gera við þá. Það er gott ef þau hafa efni á að gera vel við sitt fólk en það er ekki hægt að senda ríkinu reikninginn fyrir það. Hitt er annað mál, og það stendur út af í samskiptum ríkis og sveitarfélaga út af grunnskólanum, að sveitarfélögin telja sig hafa orðið fyrir auknum kostnaði vegna breyttrar námskrár, vegna fjölgunar skóladaga og þess háttar atriða sem sveitarfélögunum var gert með reglugerðum og lögum héðan frá Alþingi að uppfylla án þess að þau atriði hafi verið gerð upp við þau. Rétt er að hafa í huga að fjárhagsstaða sveitarfélaganna sem heildar fer batnandi, þ.e. hallarekstur þeirra er að minnka. Hallarekstur sveitarfélaganna árið 2000 var yfir 3 milljarðar en 2001 var hallareksturinn kominn niður í 1 milljarð í heildina.

En skuldaaukningin?

Skuldirnar jukust um yfir 3 milljarða árið 2000 en þó ekki nema um 1 milljarð árið 2001, sem er náttúrlega veruleg bót. Hafa ber í huga að þetta eru heildarupphæðir, samanlagðar skuldir og það hallaði náttúrlega verulega á sum sveitarfélögin. Herra forseti. Ég er ekki nærri búinn með spurningarnar en ég er næstum að verða búinn með tímann. Það stendur yfir athugun á verkaskiptingunni. Það er verið að endurskoða Jöfnunarsjóð og endurskoða undanþágur frá fasteignaskatti. Það er alveg fjarri lagi að þetta sé einhver endasprettur ríkisstjórnarinnar, eins og hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson hélt hérna fram. Ég tel að ekki verði hægt að færa þetta í reikninga Hafnarfjarðarbæjar sem eignfærða fjárfestingu, mér finnst það fjarri lagi. 
             Verið er að reyna að leysa þau mál sem út af standa milli ríkis og sveitarfélaga. Við gáfum út yfirlýsingu um það á sínum tíma og það er unnið eftir henni.

Herra forseti. Hann var eðlilega ekki mikill, sannfæringarkrafturinn í hæstv. ráðherra, þegar hann reyndi veikum mætti að svara fyrir sitthvað sem tíundað hefur verið við þessa umræðu. Ég sagði það áðan og segi aftur að ég hef allan skilning á því. Málið er hér því miður vanreifað og erfitt viðureignar á alla lund. Hæstv. ráðherra lét þess getið að hann væri persónulega ekkert sérstaklega hrifinn af þessari einkaframkvæmdaleið. Hins vegar var fróðlegt að heyra frá honum beint og án undanbragða, verandi æðsti yfirmaður sveitarstjórnarmála í landinu, hver stefna hans og flokks hans sé í því máli. Í annan stað vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort honum þyki til fyrirmyndar hjá sveitarfélögum að skuldbinding upp á milli 6 og 7 milljarða kr., og þar af vegna skólabygginga upp á rúmlega helming þeirrar upphæðar, sé haldið leyndri fyrir íbúum sveitarfélaga eins og raunin er í Hafnarfirði. Nefnd hans, bókhaldsnefnd sveitarfélaga, hefur brugðist þegar henni bar að taka á því. Finnst honum það til fyrirmyndar? Í þriðja lagi vil ég árétta það sem ég nefndi áðan og hæstv. ráðherra svaraði á lokasprettinum, hvort beri að skilja það sem svo að þær 240 millj. kr. eigi að renna á fjórum árum til Hafnarfjarðar vegna einkaframkvæmda, hvort sveitarfélagið eigi þar með að færa það teknamegin yfir rekstur, 10 millj. kr. á ári næstu 25 árin. Er það ekki hin eðlilega og sjálfsagða leið? Ég vil líka upplýsa hæstv. ráðherra, af því að hér er talað um viðmiðunarverð, normverð eða 20% af því, að varðandi þá leið sem Hafnfirðingar fara við þann skóla sem þar er nýjastur og í framkvæmdum er framreiknaður kostnaður heilir 2 milljarðar kr. Þar með ættu framlög ríkissjóðs að vera 400 milljónir ef taka ætti mið af því. Það undirstrikar auðvitað hversu fráleit þessi leið er.

Herra forseti. Ég held að við getum verið sammála um það, hafandi báðir verið sveitarstjórnarmenn við hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson, að sjálfstæði sveitarfélaga er mikilvægt. Ég vil virða sjálfstæði sveitarfélaga og ekki grípa fram fyrir hendurnar á réttkjörnum sveitarstjórnarmönnum meðan þeir halda sig innan ramma laganna og gera ekki skyssur sem augljóslega koma til með að skaða sveitarfélagið. Við höfum eftirlitsnefnd með fjármálum sveitarfélaga, við höfum bókhaldsnefnd, þ.e. reikningsskila- og upplýsinganefnd, sem samræmir bókhald sveitarfélaga. Báðar þessar nefndir hafa skoðað málin í Hafnarfirði og talið þá reikningsskilavenju góða sem bókhald Hafnarfjarðar er fært eftir. Ég held að allir Hafnfirðingar viti að Áslandsskóli er byggður í einkaframkvæmd. Ég skil ekki að nokkur maður í Hafnarfirði gangi að því gruflandi. Og ég held að það viti líka allir að bærinn eignast ekki þessa byggingu þegar leigutímanum lýkur. Ég lít svo á að Hafnarfjörður fái þessa upphæð útborgaða á fjórum árum. Hún er ekki teygð yfir 20 eða 25 ár.

Herra forseti. Við komumst sennilega ekki mikið lengra við þessa 1. umr. um málið. Þessu máli er auðvitað langt í frá lokið og þarf að gaumgæfa það mjög rækilega í nefnd. Staðreyndin er sú sem ég gat um fyrr, að vandræðagangurinn sem birtist í þessu frv. stafar af því að félmrn. hefur ekki búið sveitarfélögum skýrar og skilmerkilegar leikreglur í þessu sambandi. Það er auðvitað engin tilviljun að velflest sveitarfélög í landinu, þar á meðal sveitarfélag hv. þm. Gunnars Birgissonar þar sem raunar sams konar hægri stjórn ræður ríkjum og í Hafnarfirði, hafa kosið að fara allt aðra leið og fjármagna skólabyggingar sínar sjálf. Því hefði ég kosið, og hæstv. ráðherra væri maður að meiri ef hann kvæði einfaldlega upp úr með það að stefna hans sem ráðherra sveitarstjórnarmála og Framsfl. um leið sé ekki sú sem flokksbræður hans og hægri stjórnin í Hafnarfirði hefur farið. Ég bíð enn þá skýrra svara við því.

Herra forseti. Ég ætla ekki hér og nú að kveða upp úr með það að þeir séu endilega vitrari í Kópavogi en í Hafnarfirði. Ég held að þetta séu út af fyrir sig ágætar sveitarstjórnir á báðum stöðum þó að þær velji ekki sömu leiðina. Hins vegar er líka dálítið þreytandi að ræða þetta einangraða Hafnarfjarðarmál þó að það sé hluti af þessu frv. Mér dettur í hug sagan af íslenska þingmanninum sem réðst á íslenskan forsætisráðherra í útlöndum. Þá sagði norskur sessunautur minn: ,,Han har hatt med seg skittentøyet hjemmefra.``

Herra forseti. Húsnæðisstofnun, sem nú heitir Íbúðalánasjóður, er látin selja eigið húsnæði og gerast leiguliði. Nú upplýsir hæstv. félmrh. okkur um að vextir af söluandvirðinu rísi undir leigukostnaðinum, þ.e. sú hafi verið hugsunin. Fróðlegt væri að fá úttekt á því hvort svo sé í raun og hvort svo muni verða um alla framtíð, hvort menn séu búnir að finna upp eins konar eilífðarvél. Einkaframkvæmd er jafnvitlaus í Reykjavík og í Hafnarfirði. Munurinn er sá að Hafnfirðingar hafa gengið öllu lengra og farið með einkaframkvæmdina inn í grunnskólana. En hún er jafnvitlaus að því leyti að hún er fjárhagslega óskynsamleg fyrir borg og bæ. Það má vel vera að einhver tiltekin íþróttahöll hefði ekki risið ef hún hefði ekki verið fjármögnuð með einkaframkvæmd. Á sama hátt má vel vera að það leysi vandamál sveitarfélaga sem standa frammi fyrir einsetningu grunnskóla að nýta sér einkaframkvæmdina, eins og segir í grg. með þessu frv., til skamms tíma. En þegar til lengri tíma er litið er þetta miklu kostnaðarsamara, miklu þyngri byrðar sem lagðar eru á skattborgarann og notandann. Þannig er þetta til lengri tíma litið. Ástæðan fyrir því að íþróttahallirnar rísa og skólarnir eru kannski reistir á hraðar en ella hefði verið er sú að menn ávísa reikningnum inn í framtíðina. Það finnst mér ekki vera sérlega ábyrg stefna.

Herra forseti. Ég mun ganga eftir því við Íbúðalánasjóð hvort þessar upplýsingar sem ég fékk eða fullyrðingar hafi staðist. Það vill svo til að það er að því komið að Íbúðalánasjóður skili reikningum sínum fyrir árið í fyrra þannig að ég mun hafa hæg heimatökin með það. En ef einkaframkvæmd er jafnvitlaus og hv. 13. þm. Reykv. heldur fram þá kemur það væntanlega þeim í koll sem fyrir henni standa. Íbúarnir munu ekki una því til lengdar að farið sé svo illa með þá sem hv. þm. segir.

Herra forseti. Ég fagna því að við fáum skjótt niðurstöður þessarar athugunar á fjármögnun á húsnæðiskostnaði Íbúðalánasjóðs. Einnig væri fróðlegt að vita hvernig menn ætla að þetta verði á næstu árum. Staðreyndin er sú að einkaframkvæmdin kemur einmitt þeim í koll sem reyna hana. Það hefur gerst í Bretlandi og annars staðar. Staðreyndin er að þetta er pólitísk stefna sem er því miður knúin áfram af hagsmunaaðilum sem vilja hagnast á þessari stefnu, sem vilja græða á þessu fyrirkomulagi. Yfirleitt eru það hægri menn sem hafa staðið fyrir þessu formi og þjónar þá hagsmunum þeirra sem hlut eiga að máli, þótt á því séu heiðarlegar undantekningar, eins og dæmin sanna. Ég hef grun um að næsti ræðumaður hér sé einmitt dæmi um slíkt, hv. þm. Gunnar Birgisson.

Herra forseti. Ég verð að játa það að ég tel ástæðu til að taka einkaframkvæmdarsamningum með varúð og reyna í upphafi að átta sig á hvernig þeir muni þróast, hvort þeir séu fjárhagslega skynsamlegir eða ekki. Ég verð hins vegar að treysta sveitarstjórnarmönnum til að hafa frelsið til að leggja það niður fyrir sér áður en þeir rjúka í einkaframkvæmd.

Virðulegi forseti. Ég velti því fyrir mér hvort ekki sé um mismunun að ræða í frv. Það stendur hér með, leyfi forseta: ,,Loks skal tekið fram að ekki er gert ráð fyrir því í frumvarpinu að önnur sveitarfélög en þau sem hafa fengið samþykki menntamálaráðherra til að fresta framkvæmd ákvæðis 3. gr. laga um grunnskóla um einsetningu grunnskóla muni geta sótt um styrk til framkvæmda sem hefjast á árunum.`` Ég spurði hæstv. ráðherra áðan hvort þetta gilti um þau sveitarfélög sem einsettu skólana frá 2002--2005, þ.e. sveitarfélög sem eru að byggja upp. Samkvæmt jafnræðisreglu held ég að þetta geti ekki staðist. Ég held að það þurfi að athuga þetta mál. Í öðru lagi talaði hæstv. ráðherra um normin og kostnaðinn. Það er alveg rétt, það er vandamál hið mesta, þessi 12--14% sem sveitarfélögin fá greitt. Sveitarfélögin hafa ekki byggt eftir öðrum normum heldur en þau eiga að gera. Það sem hefur breyst er að þau hafa byggt yfir dægradvöl fyrir nemendur. Það er ekki inni í stöðlunum en það er samt mjög einkennilega og knappt reiknað. Ég skil að ríkið vilji halda vel á peningum sínum en ég held að það þurfi að skoða þetta og sveitarfélög kvarta almennt mjög undan þessu. Ég fékk ekki frekar en hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson svar við því hvernig ætti að dreifa þessum 65 millj. eða 260 millj., hvort þær dreifðust yfir tímann eða eingöngu á þau fjögur ár sem hér um getur. Ég vildi hins vegar leiðrétta hæstv. ráðherra með annað. Hann segir að sveitarfélögin hafi fengið meira en kostaði að reka grunnskólann áður en kom til leiðréttingar á kjarasamningum við kennara. Það er alrangt hjá hæstv. ráðherra. Það sem bjargaði málinu var gífurlegur tekjuauki og virðisauki í þessu þjóðfélagi sem hækkaði tekjur allra í landinu, þar á meðal sveitarfélaganna. Þannig sluppum við á sléttu frá málinu.

Herra forseti. Samþykki menntmrh. þarf til þess að fresta einsetningunni og þau sveitarfélög sem ekki voru klár með einsetninguna í ár eða sáu fram á það að verða það ekki hafa snúið sér til menntmrn. og fengið væntanlega samþykki fyrir frestinum. Normin heyra undir menntmrn. og ég vil ekki blanda mér í það. En þetta hefur verið dýrara en normin segja til um. Þessir peningar verða greiddir á fjórum árum þannig að ekki kemur til greina að dreifa þeim á 25 ár. Varðandi hvernig samningarnir hafi reynst sveitarfélögunum þá vitna ég bara til þess sem hagdeild Sambands íslenskra sveitarfélaga reiknaði út sjálf, að samningarnir gerðu fyrstu þrjú árin betur, og þetta kom fram á landsþingi Sambands íslenskra sveitarfélaga á Akureyri.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra kom inn á einkaframkvæmd og ræddi aðeins um hana. Það er náttúrlega engin spurning að ég er alls ekki á móti þeirri aðferð þar sem hún á við. En spurningin er hvort menn vilji fá framkvæmdirnar eða mannvirkin strax og greiða þá mismun í vöxtum, sem getur verið allverulegur. En af því að hæstv. ráðherra talaði um íþróttamiðstöð í Grafarvogi þá hafa þeir valið þá leið að fara einkafjármögnunarleiðina með einkaframkvæmdina. En það er annað íþróttahús, kannski ekki alveg eins stórt og í Reykjavík, sem er að rísa í Kópavogi, og þar borga menn það út úr rekstri þess sveitarfélags. Þetta er því allt spurning um hvernig menn reka sveitarfélög sín og hvað er í tekjuafgang. Ef þau geta byggt þá eiga þau að gera það en greinilega hefur Reykjavík ekki átt fyrir þessu og þurft að fara þessa leið.

Herra forseti. Það getur líka skipt máli hversu sveitarstjórnir eru kaldar að skuldsetja sveitarfélög sín.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum. Frumvarp þetta er m.a. lagt fram til innleiðingar á tilskipun nr. 2001/23/EB, um samræmingu á lögum aðildarríkjanna um vernd launamanna við aðilaskipti að fyrirtækjum, atvinnurekstri eða hluta fyrirtækja eða atvinnurekstrar, sbr. tilskipun nr. 77/187/EBE og tilskipun nr. 98/50/EB um sama efni. Fól gerð frv. því jafnframt í sér endurskoðun á gildandi lögum um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum, nr. 77/1993, sem lagt er til að verði felld úr gildi. Þær breytingar sem frv. felur í sér á gildandi lögum eru sambærilegar þeim breytingum sem tilskipun nr. 98/50/EB hafði á efni eldri tilskipunar. Reglur frv. taka til réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti á grundvelli framsals eða samruna. Eðli aðilaskiptanna, þ.e. hvort þau verða t.d. fyrir sölu eða leigu á fyrirtæki, er ekki aðalatriðið í þessu tilliti heldur skiptir meginmáli að nýr vinnuveitandi komi að rekstri fyrirtækisins í stað hins fyrri. Er talið nægjanlegt að nýr aðili verði ábyrgur fyrir rekstri fyrirtækis og teljist því vinnuveitandi starfsfólksins. Gert er ráð fyrir að réttindi og skyldur framseljanda samkvæmt ráðningarsamningi eða ráðningarsambandi sem fyrir hendi er á þeim degi sem aðilaskipti eiga sér stað færist yfir til framsalshafa. Skal framsalshafi virða áfram launakjör og starfsskilyrði samkvæmt kjarasamningi með sömu skilyrðum og giltu fyrir framseljanda þar til kjarasamningi verður sagt upp eða hann rennur út eða þar til annar kjarasamningur öðlast gildi eða kemur til framkvæmda. Gert er ráð fyrir að gildissvið frv. taki bæði til einkafyrirtækja og opinberra fyrirtækja án tillits til þess hvort þau eru starfrækt með það að markmiði að afla eigendum hagnaðar. Þá eru lagðar til tvær undanþágur frá gildissviði frv. Að því er varðar opinbera aðila er gert ráð fyrir að frv. gildi ekki um breytingar á skipulagi og starfsháttum stjórnvalds eða tilfærslu á verkefnum milli stjórnvalda. Þá er gert ráð fyrir að gildissvið þess taki jafnframt ekki til hafskipa. Hugtökin framseljandi, framsalshafi, fyrirtæki og aðilaskipti eru sérstaklega skilgreind en hugtakið aðilaskipti var skýrt nánar í tilskipun 98/50/EB með tilliti til túlkunar Evrópudómstólsins og 1. mgr. 1. gr. tilskipunar 77/187/EBE. EFTA-dómstóllinn hefur í dómum sínum vísað til dóma Evrópudómstólsins um túlkun á þessari tilskipun. Frv. hefur að geyma nánari reglur um upplýsingar og samráð vinnuveitanda gagnvart starfsmönnum samanborið við ákvæði gildandi laga til viðbótar þeim upplýsingum sem vinnuveitanda er skylt að láta trúnaðarmanni starfsmanna í té eða starfsmönnum sjálfum sé trúnaðarmaður ekki fyrir hendi samkvæmt gildandi lögum og lagt er til að hann gefi upplýsingar um dagsetningu aðilaskiptanna eða fyrirhugaða dagsetningu þeirra, ef svo ber undir. Enn fremur er að finna í frv. nánari ákvæði um upplýsingaskyldu framseljanda og framsalshafa gagnvart trúnaðarmönnum starfsmanna eða starfsmönnum sjálfum sé trúnaðarmaður ekki fyrir hendi. Ákvæði 7. gr. frv. eru nýmæli, en þar er kveðið á um að þær skyldur sem hvíla á vinnuveitanda um upplýsingar og samráð gildi án tillits til þess hvort ákvörðun um aðilaskipti er tekin af vinnuveitanda sjálfum eða fyrirtæki sem vinnuveitandi heyrir undir. Komi fram staðhæfing um brot á kröfum um upplýsingar og samráð er lagt til að það verði ekki talin nægjanleg réttlæting á ætluðu broti vinnuveitanda að honum hafi ekki borist nauðsynlegar upplýsingar frá fyrirtækinu þar sem ákvörðun um aðilaskipti var tekin. Í frv. er enn fremur lagt til það nýmæli að vinnuveitandi, hvort heldur framseljandi eða framsalshafi, geti orðið skaðabótaskyldur samkvæmt almennum reglum brjóti hann gegn ákvæðum laganna, verði frv. þetta að lögum. Á það sérstaklega við þegar vinnuveitandi virðir ekki launakjör og starfsskilyrði þeirra starfsmanna, verndina gegn uppsögnum og skylduna til upplýsinga og samráðs. Frv. er því til þess að tryggja réttarstöðu starfsmanna og ég tel að brýnt sé að gera það. Mikið er um að fyrirtæki sameinist eða skipti um eigendur og þá þarf að tryggja að sómasamlega sé komið fram við starfsmennina. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði vísað til hv. félmn. til skoðunar.

Herra forseti. Frv. sem við ræðum nú og hæstv. ráðherra hefur nýlokið við að gera grein fyrir er um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti á fyrirtækjum og er, eins og svo margar tilskipanir sem við setjum í lög okkar eftir að við gerðumst aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu, til að tryggja réttarbætur launamanna og starfsfólks. Get ég ekki séð annað við yfirferð frv. en að þetta séu allt saman miklar réttarbætur sem hér er verið að lögfesta í íslensk lög og mun ég að sjálfsögðu styðja það og tel það rétt hjá hæstv. ráðherra að mikilvægt sé að þessi ákvæði öll komi í íslensk lög til að bæta hag þeirra sem starfa hjá þeim fyrirtækjum sem aðilaskipti verða hjá. Tel ég að frv. ætti að geta farið fljótt og vel í gegnum félmn. þegar það kemur þangað ef menn hafa þá tíma til vegna anna við önnur frv. að skoða það. En eins og hæstv. ráðherra hlýtur að vita eru stór og viðamikil mál í félmn. sem á eftir að vinna og ekki langt eftir af þessu þingi. En ég tek undir með hæstv. ráðherra að þetta er mikilvægt mál sem við fjöllum um og full ástæða til að komi inn í lög.

Herra forseti. Ég tek undir að þetta er mál sem þarf að fá greiða leið í gegnum þingið. Eins og hér kom fram er það byggt á tilskipunum úr EES-samstarfinu, Evópusamstarfinu, þar koma aðilar íslensks vinnumarkaðar að máli, fulltrúar ASÍ og BSRB hafa aðkomu að Evrópusambandi verkalýðsfélaga, ETUC, og þaðan er þetta runnið. Sannleikurinn er sá að Íslendingar geta haft áhrif á Evrópulöggjöfina með ýmsum hætti. Menn hafa iðulega gert einum of mikið úr tilskipunum og lagasetningu sem frá Evrópu kemur í tvennum skilningi. Annars vegar hafa menn sagt að við séum að taka upp 80% af Evrópulöggjöfinni og finnst mikið og sakna þess að við höfum ekki meiri áhrif við smíði þessarar lagagerðar. Staðreyndin er sú að að uppistöðu til eru þær tilskipanir og lög sem vísað er til margvísleg stöðlun á reglum og reglugerðum og ekki nema sjálfsagt mál að eiga aðild að því, enda koma íslenskir embættismenn iðulega að smíði slíks. Annað er runnið upp úr samstarfi aðila á vinnumarkaði og þar höfum við líka þá aðkomu. Það sem hins vegar skiptir máli þegar kemur að því að skilgreina fullveldi Íslendinga í Evrópustarfinu þá eru það einstakir þættir sem lúta að breytingum á grunngerð samfélags okkar. Þar mundi litlu skipta hvort við ættum aðild að Evrópusambandinu eður ei, reyndar má færa gild rök fyrir því að áhrif okkar mundu stórlega dvína með aðild að Evrópusambandinu, það mundi draga stórlega úr þeim áhrifum. Ég sagði að í tvennum skilningi gerðu menn iðulega of mikið að mínum dómi úr áhrifunum frá Brussel. Annars vegar þetta og einnig hitt að það sem við höfum gert best á sviði réttinda íslensks launafólks höfum við gert hér sjálf og þar stöndum við Evrópusambandsríkjunum langt framar. Ég vísa t.d. í lífeyrisréttindin og löggjöf sem Íslendingar hafa sett um lífeyrisréttindin. Ég vísa í fæðingarorlof og ég vísa í margvísleg önnur réttindi sem Íslendingar hafa sjálfir staðið að en hafa ekki verið mataðir á frá Brussel. En ég tek undir orð hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur um að æskilegt er að frv. fari sem fyrst til umsagnar hjá verkalýðshreyfingunni og komi síðan inn í þingið og fái þar vonandi skjóta meðferð.

Herra forseti. Þó að kannski megi segja að hvatinn að þessu frv. sé kominn frá Brussel þá vil ég taka fram að fullkomin sátt er um frv. á milli aðila vinnumarkaðarins. Þetta mál hefur verið rætt bæði í félmrn. og í samstarfsnefnd sem aðilar vinnumarkaðarins eiga aðild að með félmrn. Þetta frv. er samið af þeirri nefnd og mótað þó að hvatinn að því sé ættaður frá Brussel. Ég get út af fyrir sig tekið undir það með hv. þm. Ögmundi Jónassyni að við megum ekki gera okkur gyllivonir um einhver veruleg áhrif í Brussel þó við gengjum í Evrópusambandið.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. á þskj. 974. Það er 621. mál. Um er að ræða frv. til laga um breytingu á lögum nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum. Með frv. þessu er stefnt að því að lögfesta ákvæði um gæðastýrða sauðfjárframleiðslu eða gæðastýrt framleiðsluferli á grundvelli gildandi samnings um framleiðslu sauðfjárafurða sem undirritaður var af Bændasamtökum Íslands og landbrh. og fjmrh. fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands 11. mars 2000, skv. 30. gr. laga nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum. Gildistími samningsins er frá 1. janúar 2001 til 31. desember 2007. Markmið samningsins eru þessi: að styrkja sauðfjárrækt sem atvinnugrein og bæta afkomu sauðfjárbænda, að ná fram aukinni hagræðingu í sauðfjárrækt, að sauðfjárrækt sé í samræmi við umhverfisvernd, landkosti og æskileg landnýtingarsjónarmið, að halda jafnvægi milli framleiðslu og sölu sauðfjárafurða, að efla fagmennsku, þekkingu og þróun í sauðfjárrækt. Það er vilji samningsaðila að ná þessum markmiðum m.a. með því að beina stuðningi að gæðastýrðri framleiðslu, efla rannsóknir, kennslu, leiðbeiningar og þróun greinarinnar og vinna að sátt um landnýtingu. Samningnum fylgdu tvö fylgiskjöl, annars vegar fylgiskjal 1 sem bar yfirskriftina ,,Gæðastýrð sauðfjárrækt, stjórnun, ábyrgð, undirbúningur, framkvæmd, eftirlit og tilgangur gæðastýringar í sauðfjárrækt`` og hins vegar fylgiskjal 2, ,,Viljayfirlýsing vegna mats á landnýtingu vegna gæðastýringarþáttar í samningi um framleiðslu sauðfjárafurða``. Bæði framangreind fylgiskjöl hafa að verulegu leyti verið lögð til grundvallar við gerð þessa frv. Samningurinn var lögfestur af Alþingi með lögum nr. 88/2000, um breyting á lögum nr. 99/1993, þar með taldar álagsgreiðslur vegna gæðastýrðs framleiðsluferlis. Samkvæmt 1. mgr. 41. gr. laga nr. 99/1993 eins og ákvæðið hljóðar eftir þær breytingar sem gerðar voru á lögunum með lögum nr. 88/2000, sbr. 10. gr. laganna, eiga allir sauðfjárframleiðendur sem á árunum 2003--2007 uppfylla skilyrði um gæðastýrða framleiðslu rétt til sérstakra álagsgreiðslna úr ríkissjóði. Álagsgreiðslurnar skulu greiddar af uppkaupaálagi, sbr. 4. mgr. 38. gr., og af þeim fjármunum sem beingreiðslur lækka um skv. 1. mgr. 39. gr. laganna. Álagsgreiðslur geta að hámarki numið 100 kr. á hvert kg dilkakjöts. Við meðferð frv. á Alþingi var gerð sú breyting á frv. að lögfest var sérstakt ákvæði til bráðabirgða, P, þar sem fram kemur að landbrh. skuli leggja fyrir Alþingi frv. til laga um breytingu á IX. kafla laga nr. 99/1993, með nánari ákvæðum um álagsgreiðslur vegna gæðastýringar eigi síðar en 1. febrúar 2002. Það frv. sem hér liggur fyrir er lagt fram í þem tilgangi að uppfylla framangreint ákvæði til bráðabirgða P, í lögum nr. 99/1993. Samkvæmt samningnum um framleiðslu sauðfjárafurða sem undirritaður var 11. mars 2000 tekur gæðastýringin til eftirtalinna þátta: 1. Landnota. Framleiðendur skulu sýna fram á afnotarétt af landi, þar með talinn afrétt, sem fullnægir beitarþörf alls búpenings viðkomandi bús. Nánar skilgreint í gæðahandbók. 2. Einstaklingsmerkinga. Sauðfé skal merkt og skráð samkvæmt gæðahandbók. 3. Kynbótaskýrsluhalds. Bústofn skal skráður og metinn í viðurkenndu kynbótaskýrsluhaldi. 4. Gæðadagbókar. Hirðing og meðferð bústofns skal skráð samkvæmt gæðahandbók. 5. Búfjáreftirlits. Leggja skal fram vottorð frá búfjáreftirlitsmanni sveitarfélags um fóður, aðbúnað og ástand búfjár í samræmi við ákvæði gæðahandbókar. Lagt skal mat á ytri ásýnd býlisins í samræmi við ákvæði gæðahandbókar. 6. Lyfjaeftirlits. Gera skal grein fyrir kaupum og notkun lyfja á búinu í gæðahandbók. 7. Áburðarnotkunar og uppskeru. Gera skal grein fyrir áburðarnotkun, hvernig hún er ákvörðuð og uppskera skráð af hverri spildu í samræmi við ákvæði gæðahandbókar. 8. Fóðrunar. Gera skal grein fyrir fóðrun og fóðurefnum, (beit, heygjöf, kjarnfóður, annað) í samræmi við ákvæði gæðahandbókar. Samkvæmt frv. þessu byggist gæðastýrð sauðfjárframleiðsla á notkun framleiðenda á gæðakerfi Bændasamtaka Íslands sem landbrh. staðfestir. Með frv. er lagður grunnur að því að rekjanleiki sauðfjárafurða verði tryggður og hægt verði að votta framleiðsluaðferðir og aðstæður. Ábyrg meðferð lands að mati sérfræðinga Landgræðslu ríkisins er einnig skilyrði fyrir að um geti verið að ræða gæðastýrða framleiðslu. Sérstök ákvæði eru í frv. um þau sjónarmið sem Landgræðsla ríkisins ber að leggja til grundvallar við mat á landnýtingu. Þeir aðilar sem ekki uppfylla kröfur um landnýtingu eiga í langflestum tilfellum kost á að gera sérstaka landbóta- og/eða landnýtingaráætlanir og að uppfylla með því kröfur um landnýtingu. Bændasamtök Íslands og Landgræðsla ríkisins munu staðfesta hvort einstakir framleiðendur uppfylla skilyrði um landnýtingu, gæðahandbók, sauðfjárskýrsluhald og aðbúnað og meðferð búfjár. Landbrh. er einnig heimilt að fela faggiltum aðilum samkvæmt lögum nr. 100/1992, um vog, mál og faggildingu, að hafa eftirlit með einstökum þáttum gæðastýringarinnar. Þá er í frv. gert ráð fyrir að sérstök úrskurðarnefnd skeri úr ef ágreiningur rís um rétt einstakra framleiðenda til álagsgreiðslna vegna gæðastýrðrar sauðfjárframleiðslu. Gæðakerfi Bændasamtaka Íslands sem sauðfjárframleiðendur munu taka í notkun ef frv. þetta verður að lögum er staðlað kerfi þannig að allir framleiðendur nota sama kerfið. Þetta gæðastýrða kerfi í sauðfjárrækt byggir á skjalfestingu á þeim aðstæðum og aðferðum sem notaðar eru við framleiðsluna. Tilgangurinn með slíkum skráningum er tvíþættur: Annars vegar hefur skráning slíkra upplýsinga þann tilgang að vera hjálpartæki fyrir framleiðendur til þess að ná betri árangri í sínum rekstri. Stór hluti íslenskra sauðfjárbænda hefur þegar langa reynslu af notkun kynbótaskýrsluhalds og velkjast fáir í vafa um að það hefur skilað gríðarlegum árangri. Það skýrsluhald verður grundvöllurinn í gæðastýringunni og inn í það verður byggð lyfja- og sjúkdómaskráning, en krafan í dag frá markaðnum er að slík notkun á lyfjum við sjúkdómum sem upp koma liggi alveg ljós fyrir. Aðrir skráningarþættir gæðastýringarinnar, svo sem skráning á áburðarnotkun og uppskeru, eru í raun þættir sem þegar í dag eru skráðir á mörgum búum. Allt á þetta að geta nýst til að stórefla leiðbeiningar og faglegt starf í sauðfjárræktinni. Hins vegar eru upplýsingarnar notaðar við markaðssetningu á vörunum, þ.e. skráningin hefur þann tilgang að upplýsa neytandann eða fulltrúa hans um hvernig afurðin er framleidd. Á síðustu árum hafa markaðsaðstæður breyst á alþjóðlegum matvælamarkaði á þann hátt að nær ómögulegt er að markaðssetja vöru á þeim grundvelli að hún sé á einhvern hátt hreinni og betri en önnur án þess að sanna þá fullyrðingu með einhverju slíku skráningarkerfi. Þetta hygg ég að bæði bændur og ekki síður alþingismenn geri sér grein fyrir að menn geri ekkert út í loftið. Sú umræða sem hér var í dag um merkingar á útflutningi sýnir kannski að menn verða að vinna samkvæmt því kerfi þegar um útflutning er að ræða. Gæðavottun og rekjanleiki er því grundvöllur að markaðssetningu íslenska lambakjötsins í framtíðinni að mínu mati og það er auðvitað mat bændanna sem komu að þessari samningsgerð og fulltrúa ríkisins einnig. Framkvæmdanefnd búvörusamninga mun hafa yfirumsjón með gæðastýrðri sauðfjárframleiðslu hér á landi fyrir hönd landbrh. ef frv. þetta verður að lögum. Nefndin er framkvæmdaraðili samnings um framleiðslu sauðfjárafurða sem undirritaður var 11. mars árið 2000 og samkvæmt einstökum ákvæðum laga nr. 99/1993. Því er eðlilegt að nefndin hafi einnig umsjón með gæðastýrðri sauðfjárframleiðslu samkvæmt því frv. til laga sem hér liggur fyrir. Hæstv. forseti. Þá geymir frv. sérstök ákvæði til bráðabirgða sem fela í sér frávik frá öðrum ákvæðum laganna og er einungis ætlað að koma til framkvæmda á árinu 2003, en hér er um að ræða lengri fresti fyrir Bændasamtök Íslands og Landgræðslu ríkisins til að skila gögnum samkvæmt frv. við upphaf gæðastýringar. Loks má geta þess að samningur um framleiðslu sauðfjárafurða sem undirritaður var 11. mars árið 2000 gildir til 31. desember árið 2003 og er ákvæðum þessa frv. því markaður sami gildistími. Mikil áhersla var lögð á það í þessum samningum af hálfu bændanna að fá langtímasamning til þess að vinna eftir, enda er það mikilvægt þegar menn fara inn í slíkt kerfi eins og hér náðust samningar um. Mikil vinna er nú að baki við undirbúning að upptöku gæðastýrðrar sauðfjárframleiðslu hér á landi, en hún hófst jafnskjótt og lög nr. 88/2000, um breyting á lögum nr. 99/1993, höfðu tekið gildi. Afrakstur þeirrar vinnu liggur nú þegar fyrir í heilsteyptu gæðakerfi sem samið hefur verið eftir rekstrarfyrirkomulagi og aðstæðum sauðfjárbænda. Kerfið er í vörslu Bændasamtaka Íslands og hefur þegar verið kynnt bændum. Hafa nú 1.630 framleiðendur sótt fyrri dag námskeiðs í notkun þess og fengið afhenta gæðahandbók. Þetta eru um 85% af greiðslumarkshöfum í sauðfé. Áformað er að seinni dagur námskeiðsins verði nú í vor áður en sauðburður hefst. Samhliða þessari vinnu hafa bændur í Norður-Þing\-eyjar\-sýslu tekið þátt í tilraun þar sem hið gæðastýrða framleiðsluferli er prófað. Niðurstöður þeirrar tilraunar lofa góðu um framhaldið. Ég hef haft samband við nokkra þeirra bænda sem hafa unnið eftir þessu kerfi. Auðvitað hefur það verið einfaldað á reynslutímanum. Þeir telja að kerfið sé ekki flókið heldur auðvelt í allri framkvæmd. Áhersla á vottuð gæðastýringarkerfi í matvælaiðnaði hefur aukist mjög á síðustu árum í kjölfar aukinna krafna neytenda um matvælaöryggi og vegna meiri fjarlægðar milli framleiðenda og neytenda. Flest lönd sem við miðum okkur við eru að taka upp einhvers konar gæðastýringu í landbúnaði. Norðurlöndin eru komin þó nokkuð áleiðis. Það má leiða að því líkur að allur búskapur framtíðarinnar muni nota gæðastýringarkerfi sem tekur til alls framleiðsluferilsins, nýtingar, aðfanga og nýtingar náttúrunnar. Krafan um þetta hefur orðið háværari á síðustu missirum í kjölfar áfalla tengdum kúariðu, gin- og klaufaveiki og ekki síst vegna sjúkdóma sem gengið geta milli manna og dýra. Á fylgiskjali með frv. þessu er að finna kostnaðarumsögn fjmrn. um frv. og læt ég nægja að vísa til þess. Ég vil að öðru leyti vísa til greinargerðar með frv. og athugasemda með frv. Hæstv. forseti. Frv. þetta er lagt fram í þeim tilgangi að lögfesta ákvæði um gæðastýrða sauðfjárframleiðslu í samræmi við ákvæði samnings um framleiðslu sauðfjárafurða sem undirritaður var af Bændasamtökum Íslands og landbrh. og fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs 11. mars árið 2000. Hér er um að ræða stórt skref fram á við fyrir þessa atvinnugrein og bind ég vonir við að þetta muni styrkja sauðfjárrækt í landinu, efla hag sauðfjárbænda og stuðla að betri og vandaðri afurðum fyrir neytendur. Ég vek einnig athygli á því að vegna nýjunga í þessum samningi var það sameiginlegt álit viðsemjenda að samningurinn þyrfti í almenna atkvæðagreiðslu meðal bænda. Skoðun þess sem hér stendur var að annað væri ófært en að bændur þessa lands fengju að segja álit sitt á þessum samningi og greiða um hann atkvæði í almennri atkvæðagreiðslu. Það er í fyrsta sinn sem slíkt er gert með samningi um framleiðslu sauðfjárafurða. Ég minnist þess að þeir samningar sem ég hef orðið vitni að hafa valdið mjög mikilli gagnrýni meðal bænda, þ.e. á að fá ekki að segja álit sitt í almennri atkvæðagreiðslu. Þessi samningur var samþykktur í nefndri atkvæðagreiðslu með 2 / 3 hluta atkvæða, þ.e. 66% bænda samþykktu samninginn og vildu gera hann að sínum. Þannig greiddi afdráttarlaus meiri hluti bænda þessari leið atkvæði sitt og vildi fara þessa leið inn í nýja öld. Heildarsamtök bænda, bæði Bændasamtök Íslands og Landssamtök sauðfjárbænda, hafa á öllum stigum stutt þetta mál og styðja frv. eins og það lítur út í dag. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.

Herra forseti. Ég tek undir orð hæstv. landbrh. um mikilvægi þess að efla og auka gæði í framleiðslu sauðfjárafurða og í sauðfjárrækt. Einnig tek ég undir að sauðfjárbúskapur sé stundaður með þeim hætti að hann sé vistvænn, umhverfisvænn og sjálfbær í sátt við landið og jafnframt sé þar stundað ræktunarstarf og meðferð á búfé sem skilar mestum og bestum arði á hverjum tíma. Ég vildi hins vegar spyrja hæstv. ráðherra út í ákveðin atriði. Í þeim tillögum sem hér er verið að leggja fram um gæðastýringuna, það að tengja greiðslur til framleiðenda aðild þeirra að gæðastýringunni, er látið að því liggja að skilyrði fyrir samningnum, að þessar magntengdu greiðslur vegna gæðastýringarinnar kæmu ekki inn í samninginn nema þær væru tengdar gæðastýringunni. Ég hef heyrt haft eftir hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni, sem er einn af fjármálasérfræðingum Sjálfstfl. á þingi, að svo hafi alls ekki verið. Það hafi verið ákveðin heildarupphæð í samningnum og síðan hafi útfærslan verið í annarra höndum. Þetta tvennt, gæðastýringin og heildarupphæðin sem var lögð inn í samninginn, tengdust því ekki jafnrækilega og hæstv. ráðherra lét að liggja.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir hið góða upphaf ræðu hans. Hvað varðar gæðastýringuna og það fjármagn er náttúrlega alveg ljóst að gæðastýringin verður til í samninganefndinni. Ég heyrði formann Landssambands sauðfjárbænda lýsa hvernig það varð til á aðalfundi sauðfjárbænda og í raun var þessi aðferð samþykkt þar. Hitt er alveg ljóst, það þekkir hv. þm. sem góður bissnessmaður, að til þess að fá menn með verður að vera hvati, til að fá menn til þess að virka í þessu, kannski svipað og í því kerfi sem við þekkjum úr sjávarútveginum þar sem fólk vinnur í fiskvinnslustöðinni og er á bónus, þ.e. fær þeim mun betra sem afköstin og vandvirknin er meiri. Þar er auðvitað verið að mismuna fólki. Mér er alveg ljóst að þessi samningur er réttari hvað fjármagnið varðar til lengdar því árátta fjmrn. er auðvitað að hafa halla í öllum samningum. Þessi samningur er í rauninni ekki með halla. Það er rétt sem hv. þm. spyr um. Að mínu mati náðust meiri peningar inn í þennan samning út á hin góðu áform um gæðastýringuna. Ég hvet bændur til þess að átta sig á því að þetta er einfalt kerfi og menn eru að vinna eftir því um allt land. Þetta er nýtt tækifæri og ég hvet alla bændur til að vera með í þessu skemmtilega verkefni og trúi því að sauðfjárræktin verði öflugri á eftir.

Nú er það svo, herra forseti, að gæðastýring með þessum hætti mismunar bændum, ekki endilega eftir vörugæðum heldur eftir því hvort þeir eru aðilar að þessari gæðastýringu. Spurning mín til hæstv. landbrh. er: Var sett að skilyrði fyrir því að fjármagn sem lýtur að gæðastýringunni færi inn í samninginn að það deildist út með þeim hætti að það leiddi til ójöfnuðar meðal bænda? Var það sett sem skilyrði af hálfu ríkisstjórnarinnar í þessum samningum? Hefur hæstv. landbrh. engar áhyggjur af því að magntengja ríkisstuðninginn eins og gert er, bæði með þessu og öðrum álagsgreiðslum. Óttast hann ekki að magntengja hann í ljósi þess að við erum nú að flytja út og megum búast að flytja út um 20--30% af heildarframleiðslunni á verði sem er ekki einu sinni helmingur af framleiðslukostnaði? Hefur hæstv. landbrh. engar áhyggjur af því að vera að búa til kerfi sem hvetur til framleiðsluaukningar án þess að viðunandi markaður sé fyrir hendi? Væri ekki nær að setja þetta fjármagn í að efla innanlandsmarkaðinn, efla hann enn meira? Ég ítreka, herra forseti: Hefur hæstv. ráðherra ekki áhyggjur af því að þessi atriði muni kerfisbundið örva framleiðsluna og leiða til mismununar milli bænda?

Hæstv. forseti. Fyrir fram mismunar þetta kerfi ekki bændum. Allir bændur eiga kost á að vera með í þessari gæðastýringu. Fyrir fram mismunar það ekki. Hins vegar eiga menn það val að búa áfram og vera utan við kerfið. Ég er klár á því að það þekkir enginn betur en gamli skólastjórinn á Hólum, þ.e. gæðastýringuna, alla vega í hestamennskunni og árangurinn sem komið hefur af því. Hann veit að það þarf að vera gulrót í öllum málum. Þó að vinstri grænir séu kannski ekki mikið fyrir peninga þá skilja þeir samt að peningar eru afl þeirra hluta sem gera skal og peningar hvetja stundum, alla vega þegar þeir eru sem gulrót til að hvetja menn. Allir vilja meiri peninga, jafnvel vinstri grænir ef ég þekki þá rétt. Þannig voru alla vega gömlu kommúnistarnir sem eru undanfari ...  Það er enginn vilji til að mismuna bændum. Þeir eiga allir sama möguleika. Nú er annað slagið sagt að þetta sé framleiðsluhvati. Hins vegar er sagt að þetta sé kerfi til þess að hrinda mönnum út úr framleiðslunni og draga úr framleiðslu. Fyrst og fremst hef ég séð í gegnum líf mitt að þeir sem taka þátt í félagsstarfi og ræktunarstarfi og halda skýrslur reka betri búskap. Það hefur komið í ljós, hv. þm., að bóndinn sem er í þessu kerfi er í dag með einu kílói þyngri meðalvigt en hinir sem ekki eru með. Hann er að skila hálfu lambi meira eftir á en hinir. Þessi er hvatinn, að fá menn inn í kerfið til að standa sig vel og hafa betri arð af búskap sínum. Ég held, hæstv. forseti, að þetta kerfi muni skila íslenskri sauðfjárrækt betri stöðu.

Herra forseti. Í upphafi vil ég taka fram að ég er ekki á móti skilgreindu gæðakerfi í sauðfjárrækt. Í núverandi tillögum eru atriði sem eru sjálfsögð, eins og kynbótaskýrsluhald, lyfjaskráning og einnig landnot. Hins vegar hef ég miklar efasemdir um þá útfærslu sem valin hefur verið og mun hér fara yfir það sem ég tel athugavert. Aldrei hef ég orðið vör við aðra eins vakningu meðal bænda og undanfarnar vikur vegna andúðar þeirra á þessum samningi eftir að útfærsla hans var gerð kunn. Þegar talað er um hve margir samþykktu þennan samning þá gef ég ekki mikið fyrir það. Því miður hefur komið í ljós að þegar samningurinn var kynntur var hann að margra mati kynntur á röngum forsendum. Þá töluðu forustumenn bænda um að það væri krafa viðsemjenda að fyrirhuguð gæðastýring næði fram að ganga. Þegar eftir því hefur verið leitað kemur fram að þetta er ekki rétt. Nú hafa forustumenn bænda komið fram og viðurkennt að þetta hafi komið frá þeim. Þeir hafa viðurkennt krógann. Sauðfjársamningurinn í heild sinni er flókinn. Í samanburði við mjólkursamninginn er þetta ekki skilvirkt fyrirkomulag. Við höfum séð skilvirkni í samningum við kúabændur en því miður er erfitt að sjá hana í sauðfjársamningnum. Hættan er sú að svo mikil stýring valdi því að kerfið brotni innan frá. Sú mismunun sem gert er ráð fyrir í grunngreiðslu til bænda, eftir því hvort menn fara í skilgreindan feril eða ekki, orkar tvímælis. Einnig þarf að líta á hver staðan er í dag. Fyrirsjáanleg er aukning á útflutningsskyldu strax í haust og mikil óvissa er um hvernig staðið verði að útflutningi og lítil tengsl eru við markaðinn. Þann 5. mars sl. var utandagskrárumræða í þinginu um afkomu sauðfjárbænda. Það er staðreynd að afkomu sauðfjárbænda hefur hrakað ár frá ári. Meðaltekjur sauðfjárbónda með 300 fjár eru um 1 millj. 50 þús. kr. á ári. Afkoma sauðfjárbúa sýnir að hún nægir ekki til að greiða eigendum laun í samræmi við vinnuframlag og þau launakjör sem verðlagsnefnd gerir ráð fyrir. Verð til bóndans hefur minnkað um 6% meðan verð út úr verslunum hefur hækkað um 17%. Sauðfjárbúum með virku greiðslumarki hefur fækkað um 208 á árunum 1995--2000, en þrátt fyrir það jókst framleiðsla á kindakjöti um rúmlega 1.600 tonn og birgðir eru enn að aukast. Framleiðsla hefur aukist þrátt fyrir að innanlandsmarkaður hafi dregist saman. Þegar útflutningur bregst leggst útflutningsgjald á það kjöt sem ekki selst á innanlandsmarkaði sem er afar óhagstætt fyrir greinina. Allt útlit er því fyrir að útflutningsskyldan verði nálægt 30% næsta haust og bændur eru að fá mjög lágt skilaverð á útfluttu kjöti eða um 130--160 kr. fyrir kg sem nægir ekki fyrir breytilegum kostnaði. Herra forseti. Mikið hefur verið rætt og ritað um gæðastýringu undanfarnar vikur. Það er óhætt að segja að öll sauðfjárframleiðsla í dag sé gæðastýrð undir lögboðnu eftirliti ýmissa aðila og þá má nefna dýralækna, heilbrigðiseftirlitið, forðagæslu og búfjáreftirlit. Bæði heima og í sláturhúsi er heilbrigðiseftirlit og það eru tekin heysýni og jarðvegssýni. Langflestir bændur halda kynbótabókhald og þar er hægt að bæta í lyfjanotkun án mikillar fyrirhafnar. Með því móti væri komið til móts við neytendur því að með þessu kerfi eins og það er í dag er hægt að rekja hvern skrokk til framleiðandans á auðveldan hátt. Allt annað í þessu gæðastýringarkerfi er mjög gagnslítið og hefur ekkert með vöruna að gera, þ.e. hvað varðar gæði vörunnar til neytenda. Því er fráleitt að tala fjálglega um að þessi gæðastýring sé fyrir neytendur. Þessi gæðastýring, eins og hún er útfærð, er ekki markaðsvæn þar sem hún nær aðeins að sláturhúsvegg og nær þannig ekki til neytenda. Aldrei var haft samband við sláturleyfishafa í þessu ferli og markaðurinn hefur ekki kallað á þetta bákn. Neytendur treysta þeim gæðum sem koma frá viðurkenndum sláturleyfishöfum og kjötvinnslum. Gæðastýring í framleiðslu sem ekki nær til markaðarins og neytenda er engin gæðastýring heldur tilraun til ráðstjórnar í tilbúnu kerfi með ströngu eftirliti embættismanna og löggjöf. Hvaða tilgangi þjónar að draga bændur í dilka, þá verri og þá betri? Hvaða réttlæti er það að færa bótalaust ríflega fimmtung beingreiðslna frá þeim sem ekki vilja fara inn í gæðastýringuna, þ.e. að þeirra mati verri bændur, til þeirra sem forræðishyggjan telur betri? Þannig er leynt og ljóst reynt að koma sumum bændum með ráðstjórn og ofstjórn frá búum sínum. Nú þegar höfum við lög um búfjárhald og forðagæslu sem eiga að tryggja góða meðferð búfjár. Lög um landgræðslu og meðferð lands í byggð og á afréttum eru nú til meðferðar í landbn. Það eru heildarlög sem ná yfir þetta allt saman en ekki sérlög sem snúa aðeins að einni grein í landbúnaði. Eins og staðan er í dag er eftirlitið í höndum dýralækna búfjáreftirlits. Síðan er eftirlit sem fer fram í sláturhúsi. Það er einnig í höndum dýralækna sem heilbrigðisskoða fyrir og eftir slátrun. Svo er heilbrigðiseftirlit og innra eftirlit í vinnslu, meðferð og sölu vörunnar. Þetta eru heildarlög um búfjáreftirlit og landgræðslu sem ná yfir alla þá þætti sem lúta búskap og umgengni við landið en snúa ekki aðeins að sauðfjárbændum. Af hverju þarf að vera með sérlög um sauðfjárrækt en ekki t.d. um framleiðslu í garðyrkju? Þessir þættir hafa að mestu leyti verið í góðu lagi og gott samstarf hefur verið milli bænda og þessara aðila. Hefði ekki verið nær fyrir samtök bænda og sláturleyfishafa að vinna að því að þjóna markaðnum betur, t.d. með því að neytendur gætu keypt dilkakjöt eftir kjötmati í verslunum, og tryggja þannig að fjármunir ríkisins nái til niðurgreiðslna til neytenda í lægra verði sem síðan skili sér til bóndans í meiri innanlandssölu þegar hann framleiðir þá vöru sem markaðurinn sækist eftir? Ef hann framleiðir ekki góða vöru þá á að verðfella hana. Eftirlitið á að vera þar en ekki hjá embættismönnum sem líta eftir gæðahandbók sem bóndinn á að skrifa til þóknunar þeim, kanna málningu útihúsa, athuga hvort féð hafi nógu marga fermetra í fjárhúsi o.s.frv. Sauðfjárbændur muna erfiðar aðgerðir ríkisins til að mæta þörfum innanlandsmarkaðar undanfarin 20 ár. Eftir 1980 var farið í sársaukafullar aðgerðir í tíu ár til að minnka framleiðslu með setningu búmarks, síðar fullvirðisréttar með tvenns konar skilaverði, annars vegar innanlandsverði og hins vegar útflutningsverði árið 1990 þegar útflutningsbæturnar voru afnumdar og beingreiðslur voru teknar upp. Útflutningsbætur voru aflagðar 1990 þegar hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon var landbrh. Þá var ákveðið að beingreiðslur ættu aðeins að ná yfir það kjöt sem færi á innanlandsmarkað og bannað var að flytja út niðurgreitt kjöt. Þetta er í fullu gildi enn og þar af leiðandi hefur ríkið verið að kaupa upp áunnið greiðslumark til að framleiðslan aðlagi sig að innanlandsmarkaði. Nú er heldur betur snúið við frá þessu af samningamönnum bænda. Það á að greiða jöfnunar- og álagsgreiðslur á allt dilkakjöt með afar litlum frávikum sem þýðir að nú á að greiða niður útflutninginn og þar með að örva framleiðsluna eins og fram kemur í köflunum 3,1 og 3,2 í samningnum. Eðlilegast er að beingreiðslur séu greiddar út á greiðslumark lögbýla þannig að framleiðandi viti á hvaða grunni hann getur byggt og skapað sér aukinn starfsvettvang. Samningur við sauðfjárbændur var eðlilega aðeins við þá bændur sem höfðu greiðslumark og fjármunir til samningsins hljóta að eiga að ná eingöngu til þeirra nema menn vilji ganga að sauðfjárræktinni sem búgrein dauðri hér á landi og koma í veg fyrir að greiðslumark í sauðfjárrækt verði metið til verðs. Herra forseti. Það er því afar nauðsynlegt að binda greiðslur sauðfjársamningsins frá árinu 2000 til bænda með greiðslumark í sauðfé. Ef það verður ekki gert verða allar aðgerðir stjórnvalda síðustu 20 ár til að styrkja greinina í aðlögun sinni til að þjóna innanlandsmarkaði að engu gerðar. Einn þáttur þessa sauðfjársamnings er sá að þeir sem seldu sinn beingreiðslurétt á ákveðnu árabili þegar möguleikar voru til þess en héldu áfram að framleiða kindakjöt geta nú farið í gæðastýringuna og, eins og samningurinn lítur út í dag, fengið þann ríkisstuðning aftur. Þetta finnst mörgum nokkuð skrýtið, þ.e. að þeir sem seldu sinn rétt og fengu fjármuni fyrir geta komið aftur undir vernd ríkisins með því að fara inn í gæðastýringuna. Réttlætið tekur á sig allskondna mynd í þessu tilviki. Herra forseti. Framleiðsluaukning frá ársbyrjun 2000 er 1.000 tonn á ári þannig að allt stefnir í aukna útflutningsskyldu, líklega um 30% eins og ég gat um fyrr í ræðu minni. Með þessari opnun á samningnum má búast við að útflutningsskyldan aukist um 10% árlega þar til hún hrynur endanlega því að útflutningurinn nær aldrei nema broti af nauðsynlegu skilaverði til bænda. Útflutningur á Bandaríkjamarkað nam aðeins 42 tonnum á síðasta ári og skilaverð til bænda um 150 kr. á kg á síðasta ári sem eru 30% af því verði sem bóndinn verður að fá til að geta lifað af þessari búgrein. Held ég að flestum sem hlustuðu á fréttir í gær hafi alveg ofboðið þegar þeir heyrðu að útflutningsaðilar standa ekki einu sinni við að merkja vöruna þannig að það verður að brenna hana í Evrópu. Það er mikil skömm að því hvernig farið er með þessar góðu afurðir og svona á alls ekki að líða. Ég vil koma að nokkrum atriðum sem mér finnst ástæða til að horfa á í sambandi við útfærsluna. Í fyrsta lagi á ekki að genga inn í beingreiðslur til bænda. Í öðru lagi á gefa sölu með greiðslumark frjálsa þegar í stað svo bændur geti stækkað bú sín og eignast greiðslumarkið sem fjárfestingu til margra ára sem kemur þeim þá til góða við búlok ef ekki er hróflað við verðmynduninni af ríkinu á næstu árum. Í þriðja lagi ber að fresta ,,Nytjalandi`` til ársins 2004 eða þar til það er tilbúið og útfært þannig að menn viti að hverju þeir eiga að ganga. Herra forseti. Ég tel því úr því sem komið er að æskilegt væri að gefa sér aðeins meiri tíma í útfærsluna, fresta ákvæðum gæðastýringarinnar um eitt ár því samningurinn í heild er til endurskoðunar árið 2003 og að leitað verði leiða að fá breytingar á honum á þeim tíma, einkum hvað varðar form álagsgreiðslna og gæðastýringar og þá væri einnig komin betur í ljós útfærslan á landnotaþættinum. Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér að vitna í landsfundarályktun Sjálfstfl. frá síðasta landsfundi, en þar stendur, með leyfi forseta: ,,Landsfundurinn styður gæðastýringu í landbúnaði sem hefur það að markmiði að bæta framleiðsluna og afkomu bænda. Landsfundur mótmælir hins vegar þeirri stefnu, sem fram kemur í nýgerðum sauðfjársamningi, að skilyrða hluta stuðnings við sauðfjárrækt með þátttöku í opinberum gæðastýringarverkefnum. Skylduverkefni, sem ekki standa undir sér, spilla hag framleiðenda. Hætt er við að núverandi áform komi harðast við þá bændur sem standa höllustum fæti. Er því ástæða til að endurskoða þessi ákvæði til þess að koma í veg fyrir að bændum verði mismunað.`` Herra forseti. Hv. landbn. hefur fengið ótal bréf undanfarnar vikur frá bændum sem hafa komið saman á fundum og viljað mótmæla þessum gjörningi. Ég tel að við eigum að ljá eyra þeim bændum sem eru uggandi um sinn hag. Staða sauðfjárbænda er afar bágborin og það er mjög illt til þess að vita að þeir treysta sér ekki inn í gæðastýringuna jafnvel vegna þess að þeir eru kannski komnir á þann aldur að þeir treysta sér ekki í svona mikla skriffinnsku. Við verðum að gefa þeim meiri aðlögunartíma í þessu sambandi. Að lokum þetta: Mér finnst að ekki eigi að hrófla við beingreiðslunum eins og ég sagði áðan.

Hæstv. forseti. Ég vil í fyrsta lagi mótmæla því mjög hart sem kom fram í ræðu hv. þm. Mér finnst ekki drengilegt að fullyrða það úr ræðustól Alþingis að samningurinn hafi verið kynntur á röngum forsendum. Stjórnmálamenn komu að því að kynna þennan samning en ekki síður fulltrúar bændanna úr bændasamtökum og frá Landssambandi sauðfjárbænda þannig að hann var ekki kynntur á röngum forsendum. Ég minni hv. þm. á, þó að hún tali hér fjálglega í dag, að það eru tveir flokkar sem hafa staðið að þessum samningi. Annars vegar er það Framsfl. Hins vegar er það Sjálfstfl. Og ég minni hv. þm. á sem formann landbn. að hún hefur þegar leitt í gegnum þingið stóran hluta af þessum samningi. Eða var það kannski hv. fyrrv. þm. séra Hjálmar Jónsson sem það gerði?  Hinu atriðinu sem hv. þm. nefnir, landnotunum, er frestað til 2004 til þess að vinna tíma þannig að komið hefur verið til móts við það. Ég er í mjög miklu sambandi við bændur þessa lands og fylgist með fundum þeirra og ég veit að þó að reynt sé að ýfa upp megna óánægju með þennan samning þá eru þeir svo drenglyndir menn að þeir virða það að 66% af stéttinni samþykktu þennan samning og gera sér grein fyrir því að þeir verða að vinna með honum og eftir honum og ætla að gera það. Það er alltaf megn óánægja og auðvitað getur maður haft áhyggjur af ýmsum þáttum í málinu. Undir það get ég tekið með hv. þm. En mér sýnist að hér sé samt sem áður skemmtilegt félagslegt verkefni sem muni styrkja bæði bændurna og ekki síður þessa atvinnugrein. Ég ætla ekki að hafa uppi neinar fullyrðingar um önnur atriði. En ég vil koma því á framfæri við hv. þm., hæstv. forseti, að stór hluti af þessu máli er þegar lögfestur.

Herra forseti. Þegar ég ræddi um samþykkt samningsins var ég aðeins að greina frá því sem ég hef heyrt, ekki frá einum, ekki frá tveimur heldur tugum bænda sem segja að þeir hafi ekki skilið þennan samning á sama hátt og forustumenn bænda gera. Ég leyfi mér að fylgja orðum þeirra eftir hér. Þetta er það sem ég heyri á fundum og hef ég verið víða. Mjög margir bændur bæði hringja í mig og skrifa mér og ekki vil ég annað en það fái að heyrast líka sem þeir halda fram. Ég trúi því að þeir segi mér satt.

Herra forseti. Það er óhjákvæmilegt eftir ræðu hv. þm. Drífu Hjartardóttur, formanns landbn., að fá upplýst um örfá atriði. Nú virðist það verða æ algengara að stjórnarflokkarnir takist á í þingsölum og hér var ekki hægt að heyra betur en formaður landbn. legðist mjög harkalega gegn ýmsu í frv. ráðherrans, taldi t.d. nauðsynlegt að fresta gildistöku hluta sem hæstv. ráðherra hefur þó lagt áherslu á að verði afgreiddir á vordögum. Því er nauðsynlegt að fá upplýst hvernig afgreiðslu þessa máls var háttað í þingflokki Sjálfstfl. Voru þar margir þingmenn flokksins með fyrirvara, kannski eins og við fengum að heyra þegar rætt var um byggðaáætlun frá hæstv. iðnrh.? Þá kom í ljós að sumir þingmenn Sjálfstfl. höfðu fullkominn fyrirvara á frumvarpinu. Það er því eðlilegt að velta því upp í þessu samhengi hvort hugsanlega sé svo komið að formaður landbn. hafi fullkominn fyrirvara á þessu stjfrv. Margar spurningar hljóta að koma upp um það hvernig störfum í landbn. verður háttað ef formaður landbn. ætlar að beita formannsvaldi sínu til að tryggja þá frestun sem hv. þm. ræddi áðan. Það er a.m.k. nauðsynlegt fyrir okkur sem hér sitjum og fylgjumst með stöðugt vaxandi illdeilum milli stjórnarflokkanna að fá að vita hvort hér sé komin enn ein deilan sem við sjáum ekki fyrir endann á.

Herra forseti. Ég get upplýst hv. þm. um að ég hef fyrirvara við þetta mál. Í sjálfu sér verður afgreiðsla nefndarinnar með eðlilegum hætti. Ég mun ekki beita þar neinu ofbeldi, það dettur mér ekki í hug. Ég hef starfað af miklum heiðarleika og komið málum frá landbrh. hratt í gegnum nefndina þannig að hann getur ekki kvartað undan því. Þarna er ágreiningur okkar á milli og að sjálfsögðu gerði ég grein fyrir honum hér. Ég vil ekki koma aftan að ráðherra. Hann hefur vitað frá því strax eftir áramót þegar málið var kynnt að ég væri ekki sátt við það en ég held að við getum alveg náð einhverri lendingu í þessu máli, ég og hæstv. landbrh.

Herra forseti. Það liggur þá ljóst fyrir að formaður landbn. hefur fyrirvara í málinu en það kom ekki fram í máli hv. þm. hvort fleiri þingmenn Sjálfstfl. hafa fyrirvara. Er þessi spurning þá auðvitað næst: Er það hugsanlegt að ríkisstjórnin þurfi atbeina stjórnarandstöðunnar til að ná þessu frv. í gegnum þingið?

Það er nú ekkert slor.

Að sjálfsögðu ekki, hæstv. landbrh. Það er ekki ónýtt að eiga góða stjórnarandstöðu að þegar á þarf að halda, þegar samstarfsflokkurinn bilar og, að því er mér virðist, við það eitt að nokkrir tugir bænda láti í sér heyra. Herra forseti. Það er óhjákvæmilegt líka að hv. þm. útskýri hvað það er sem breyst hefur frá því að hv. þm. greiddi þessum lögum atkvæði sitt fyrir líklega tæpu ári.

Herra forseti. Þetta frv. er stjfrv. og það hefur æðioft komið fyrir að frv. hafa tekið breytingum í meðförum Alþingis. Ég hygg að hæstv. landbrh., sem var formaður landbn., hafi gert breytingu á frumvörpum frá ríkisstjórn Íslands þegar honum hefur þótt það vera við hæfi. Varðandi aðra þingmenn svara ég ekki fyrir þá. 

Virðulegi forseti. Hæstv. landbrh. var að tala um gæðahandbókina en mér sýnist ekki vanþörf á að setja gæðastuðla á vinnubrögðin í landbrn., að þau fylgi einhverjum gæðastuðlum. Það er gott að geta sagt öðrum til en verst ef menn geta ekki unnið sjálfir með eðlilegum hætti. Það sem ég vildi spyrja hv. þm. Drífu Hjartardóttur, sem jafnframt er formaður landbn., varðar það sem hæstv. landbrh. segir í grein í Morgunblaðinu 7. mars sl. þar sem hann víkur að þessum hluta fjármagns ríkisins til sauðfjárræktarinnar sem átti að vera bundinn við gæðastýringuna. Ég hef heyrt að fjármagnið sem er tengt gæðastýringunni hefði ekki komið inn í samninginn nema lofað hefði verið að farið yrði út í þessa gæðastýringu og að þetta hafi verið notað eins og svipa á bændur hvað það varðar enda segir hæstv. ráðherra í þessari grein sinni, með leyfi forseta: ,,Þessir fjármunir hefðu ekki komið frá ríkinu nema fyrir þetta gæðastýrða framleiðsluferli og því sjálfsagt að þeir renni til þátttakenda í því.`` Nú heyrist mér á hv. þm. að þetta hafi ekki verið gert að skilyrði af hálfu ríkisins þegar samningurinn var gerður, og ég vil inna hv. þm. eftir því hvað hún veit um það. Var það sett sem skilyrði af hálfu ríkisins þegar þessir fjármunir voru settir inn í samninginn að þeir rynnu til gæðastýringarinnar og magntengdir eins og þeir birtast okkur núna?

Herra forseti. Ég held að í ræðu minni áðan hafi komið fram að þetta var sú krafa sem forustumenn bænda lögðu fram.

Virðulegi forseti. Þetta var vel og snyrtilega sagt hjá hv. þm. Ég tel því að það sem hæstv. ráðherra segir í grein sinni um að þetta hafi verið skilyrt af hálfu ríkisins sé þá rangt. Ég dreg þá ályktun af orðum hv. þm. Síðan vil ég spyrja hv. þm. og formann landbn.: Gangi þetta eftir eins og lagt er til af hæstv. ráðherra, og hv. þm. sagði að mundi geta gengið ef svo gengi fram sem horfir ...

Ég sagði það aldrei.

Hvað er gert ráð fyrir að parkera þurfi mörgum býlum til að halda framleiðslunni innan þeirra marka sem sett eru í samningnum? Kann það að leiða til mikillar fækkunar? Eru einhverjar mótvægisaðgerðir til að styrkja byggð á móti? Ég hef heyrt nefnda töluna 200--300 sauðfjárbændur sem þurfi að fækka á stuttu tímabili. Eru einhverjar skipulegar mótvægisaðgerðir í gangi til að mæta þeirri byggðaröskun sem þessi sveitasamningur mundi hafa í för með sér?

Herra forseti. Það er erfitt að svara hv. þm. Jóni Bjarnasyni því að maður fylgist ekki alveg grannt með hvað hann er að fara. En ég held að það sem ég hefði viljað sjá í sauðfjárræktinni væri að framleiðslurétturinn væri gefinn frjáls, eins og ég gat um áðan, eins og var gert í sambandi við mjólkina. Það gekk mjög vel og þar hafa menn getað verslað með rétt sinn og hafa að sjálfsögðu getað hagrætt hjá sér á þann hátt.

Herra forseti. Það sem er mikilvægast í sambandi við framleiðslu á lambakjöti er að afurðirnar séu góðar og að þeir sem kaupa vöruna séu þess vissir að varan sé góð. Hér er verið að leggja fram frv. til laga um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum, sem felur í sér aukna gæðastýringu. Þetta mun fela í sér marga þætti og aukna skriffinnsku eins og fram hefur komið. Gert er ráð fyrir níu tegundum af skýrslum, ef svo má að orði komast. Þar sem talað er um grunnupplýsingar segir í greinargerð, með leyfi forseta: ,,Þessi þáttur felur í sér að ákveðnum staðreyndum um reksturinn er safnað saman og þær geymdar í gæðahandbókinni.`` Meira er sagt til að útlista þetta. Síðan kemur, herra forseti, atburðaskráning sem er byggð upp eins og útdráttur úr dagbók. Svo kemur sauðfjárskýrsluhald. Svo kemur landnýting og beitarskráning og einnig skjalfesting jarðræktarupplýsinga. Síðan á að vera skráning um uppskeru og fóðrun sem eru tveir liðir, þá aðbúnaðurinn og heilbrigði. Hér er hæstv. landbrh. búinn að rétta mér þessa ágætu möppu, gæðahandbók.  Ég tek undir orð hv. þm. Drífu Hjartardóttur sem hefur talað um að margir bændur hafi kvartað undan þessu. Þeir hafa haft samband við mig sem nefndarmann í hv. landbn. og kvartað undan því að þetta geri of miklar kröfur um skýrsluhald, og einnig telja þeir þá aðgerð ekki sanngjarna að taka af beingreiðslum þeirra sem ekki fara í gæðastýringu og setja yfir á hina sem fara í hana. Ég legg á það áherslu, herra forseti, þegar við ræðum þessi mál að það mikilvægasta er, eins og ég sagði, að varan sem kemur frá bændunum sé góð og að fólkið sem kaupir vöruna og neytir hennar viti að hún sé góð og að hún sé búin að fá viðurkenningu frá vinnslustöðvunum. Þetta er það sem ég tel að skipti meginmáli. En ég ætla líka að lýsa yfir undrun minni á þessari áköfu andstöðu hv. formanns landbn. við þetta stjfrv., og þykir mér nokkrum tíðindum sæta að það skuli gerast hér í hinu háa Alþingi að ekki skyldi hafa verið búið betur um hnútana --- nema þessi mótmæli bænda hafi komið hv. formanni landbn. algjörlega í opna skjöldu. En eins og ég segi hefur það komið mér nokkuð á óvart líka hversu margir bændur og hópar bænda hafa lýst yfir óánægju með þetta fram komna frv.

Hæstv. forseti. Frv. sem við ræðum hér er lagt fram í því skyni að lögfesta ákvæði um gæðastimplaða sauðfjárframleiðslu á grundvelli gildandi samnings um framleiðslu sauðfjárafurða sem undirritaður var af Bændasamtökum Íslands, landbrh. og fjmrh. fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands 11. mars árið 2000. Markmið samningsins eru eftirfarandi: að styrkja sauðfjárrækt sem atvinnugrein og bæta afkomu sauðfjárbænda, að ná fram aukinni hagræðingu í sauðfjárrækt, að sauðfjárrækt sé í samræmi við umhverfisvernd, landkosti og æskileg landnýtingarsjónarmið, að halda jafnvægi milli framleiðslu og sölu sauðfjárafurða, að efla fagmennsku, þekkingu og þróun í sauðfjárrækt. Bændasamtökin samþykktu samninginn í almennri atkvæðagreiðslu meðal sauðfjárbænda. Samningurinn var einnig lögfestur af Alþingi með lögum nr. 88/2000, um breytingu á lögum nr. 99/1993. Að vísu fer tvennum sögum af þessari atkvæðagreiðslu, t.d. hvernig hafi verið staðið að kynningunni. Ég tek undir það með hv. þm. Drífu Hjartardóttur, formanni landbn., að þeir bændur sem hafa samband við okkur út af þessu máli eru alveg ótrúlega margir og afar reiðir. Þeir telja að ekki hafi verið rétt staðið að kynningunni. Ég var ekki viðstödd þessa kynningu og get ekki vitnað um hvernig að henni var staðið. Ég hef aðeins þeirra orð fyrir því að ekki hafi verið staðið að þessari kynningu með því móti að bændur hafi átt von á því sem kom svo á daginn þegar farið var að dreifa reglum um gæðastýringu sem eiga að fylgja þessu frv., drög að reglugerð, á þessum vetri. Þegar bændur fóru að kynna sér þær reglur sýnist mér hafa runnið upp ljós fyrir mörgum bændum sem höfðu samþykkt samninginn. Framkvæmdin var eitthvað allt annað en þeir höfðu vænst. Hvort því er um að kenna að þeir hafi ekki kynnt sér nægilega vel efni málsins eða að kynningunni hafi verið eitthvað ábótavant vil ég samt ekki leggja mat á. Bændur hafa einnig sagt mér, þ.e. talað er um að 66% hafi samþykkt samninginn, að það hafi verið mjög lítil þátttaka í atkvæðagreiðslunni. Ég hef samt hvergi getað fengið staðfest hversu mikill hluti sauðfjárbænda tók þátt. En þeir sem við mig hafa talað telja að þátttakan hafi verið mjög lítil. Samkvæmt frv. þessu byggist gæðastýrð sauðfjárframleiðsla á því að framleiðendur noti gæðakerfi Bændasamtaka Íslands sem landbrh. staðfestir. Með frv. er lagður grunnur að því að rekjanleiki sauðfjárafurða verði tryggður og hægt að votta framleiðsluaðferðir og aðstæður. Ábyrg meðferð lands að mati sérfræðinga Landgræðslunnar er einnig skilyrði fyrir gæðastýrðri framleiðslu. Bændasamtök Íslands og Landgræðslan munu staðfesta hvort einstakir framleiðendur uppfylla skilyrði um landnýtingu, gæðahandbók, sauðfjárskýrsluhald og aðbúnað og meðferð búfjár. Landbrh. er einnig heimilt að fela faggiltum aðilum samkvæmt lögum nr. 100/1992, um vog, mál og faggildingu, að hafa eftirlit með einstökum þáttum gæðastýringarinnar. Þá er í frv. gert ráð fyrir að sérstök úrskurðarnefnd skeri úr ef ágreiningur rís um rétt einstakra framleiðenda til álagsgreiðslna vegna gæðastýrðrar sauðfjárframleiðslu. Eins og ég drap á áðan hef ég verið ákaflega lengi í landbn., þ.e. frá því að ég settist á þing. Ég man ekki eftir neinu máli sem þar hefur verið til afgreiðslu síðan ég kom í hv. landbn. sem hefur verið jafnmikill undirgangur kringum og þetta mál. Ég verð að segja, þó að mér lítist þannig á að þessi markmið gæðastýringar séu góð og gild og undir þau beri að taka, að einhvern veginn hafi verið farið öfugt að við framsetningu þessa máls. Það færi kannski betur á því að þessu yrði frestað og önnur umferð farin við að kynna og ræða þessi mál við bændur og ná sátt um þessa gæðastýringu. Ég held að hún nái ekki tilgangi sínum nema almenn sátt sé meðal sauðfjárbænda í landinu um hana. Því miður kom mér nokkuð á óvart og tel ég að sú sátt sé ekki fyrir hendi. Ég vitna í nokkur bréf sem okkur hafa borist í landbn. Samt er ég með mörg fleiri bréf sem ég hef sjálf fengið. Ég veit ekki hvort þau hafa komið til nefndarinnar í heild. Ég mun hins vegar ekki vitna í þau bréf heldur aðeins þau sem hafa komið til nefndarinnar í heild. Fyrst eru mótmæli frá sunnlenskum sauðfjárbændum. Þeir létu ekki við það sitja að senda þessi mótmæli heldur kom stór hópur þeirra í hv. landbn. og sat hjá okkur heilan morgun. Þeim var greinilega mjög heitt í hamsi út af þessu máli. Enda segja þeir í ályktun sem þeir sendu um fundinn sem haldinn var á Hellu 23. janúar 2002, með leyfi forseta --- ég les aðeins smáhluta af því sem stendur í þessari ályktun: ,,Fundurinn bendir á að jöfnunargreiðslur standist ekki GATT samninga þar sem ekki má greiða á framleiðslu, kr./kg og því síður WTO-samninginn. Þar sem ,,Nytjaland`` er aðeins viljayfirlýsing vegna mats á landnýtingu gæðastýringarþáttarins þá er þar um óunnið verk að ræða, sem enginn getur sagt fyrir um hvernig verður. Fjöldi bænda getur átt það á hættu að komast ekki inn í gæðastýringuna þar sem ,,Nytjaland`` er óskilgreint og þingmenn væru þannig að samþykkja gæðastýringu, án þess að vita hvað hún mundi leiða af sér.`` Þetta atriði fundum við vel sem sitjun í hv. landbn. að lá mjög þungt á þessum bændum. Við fengum einnig bréf um forsjárhyggju sauðfjársamnings frá einum af forsvarsmönnum bænda á Suðurlandi. Þar stendur m.a., með leyfi hæstv. forseta  ,,Samningurinn kveður á um sérstaka úthlutun til góðra bænda sem hafa haft miklar og vaxandi afurðir eftir hverja á eða hafa stækkað bú sín á undanförnum árum.`` Í þessu bréfi er einnig spurt hvort þessi ákvörðun um mismunun milli bænda standist stjórnarskrá Íslands. Þar eru og gerðir fyrirvarar út af GATT-samningnum og WTO-samningum sem ríkisstjórn Íslands er aðili að, líkt og gert var í bréfinu frá sunnlenskum sauðfjárbændum. Þarna segir að þessi ákvörðun sé framleiðsluhvetjandi og komi því aftan að öllum sauðfjárbændum miðað við markaðsaðstæður innan lands. Í bréfinu segir einnig að þeir sauðfjárbændur sem eru á svokallaðri 70% reglu, þ.e. þeir sem minnkuðu framleiðslu sína um 30% til að framleiða einungis fyrir innanlandsmarkað, séu útilokaðir frá þessum jöfnunargreiðslum. Enn fremur segir að vegið sé beint að þeim í millifærslum beingreiðslna hvort sem þeir væru með eða ekki í fyrirhugaðri gæðastýringu þar sem greitt er álag á framleitt kíló. ,,Er hægt að rökstyðja að þessi nýja úthlutun til sérstakra bænda upp á 420 millj. í samningnum sem er framleiðsluhvetjandi sé niðurgreiðsla til neytenda?`` spyr þessi bóndi. Af miklu er að taka. Þetta er langur og mikill reiðilestur. En það stendur seinna í þessu bréfi að þessi stýring og ráðstjórn geti ekki borið nafn gæðastýringar, þetta sé ekki gæðastýring framleiðslu til markaðar. Hér segir, með leyfi forseta: ,,Þessi fyrirhugaða ráðstjórn endar með sínum aukna tilkostnaði á haustin hjá bóndanum við sláturbílinn sem tekur fé hans til slátrunar. Eftir situr gæðahandbókin hans uppi í hillu, ferðareynslan og nokkur námskeið, eigin dagbók um hvar kindurnar hans voru á beit, áburðurinn á túnin, uppskeran hans og fleira ásamt ofurlítilli uppbót á beingreiðslum frá lélegu bændunum sem létu ekki kerfið yfir sig ganga. Sú uppbót fór upp í aukinn tilkostnað og fer ábyggilega minnkandi ef af verður því kerfið á þá eftir að taka æ meira til sín eins og eldri dæmi sanna.`` Niðurlag þessa bréfs, sem er býsna langt, hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Hafna á algerlega fyrirhugaðri gæðastýringu mismununar, ofstjórnar og skriffinnsku. Það getur Alþingi Íslendinga gert með tilliti til fyrirvara um samþykkt samningsins og lagaákvæðis sem samþykkt var í lögum nr. 88/2000. Beingreiðslur til bænda eru niðurgreiðslur á framleiðslunni til neytenda og eiga að tryggja eins og hægt er rekstraröryggi bænda og jafnræði miðað við áunna stöðu. Allar breytingar á þessu fyrirkomulagi eru aðgerðir til mismununar út frá stjórnun með tilbúnum forsendum. Það kallast með sinni skriffinnsku ofstjórn en ef til vill væri réttara að kalla þetta fyrirhugaða kerfi ráðstjórn einhverra ritara í aldagömlu úr sér gengnu kerfi.`` Bréf barst frá Norðurlandi, frá bændum í Skagafirði. Þeir segja að sú gæðastýring sem á að taka upp árið 2003 ætti aðallega að snúast um hagræðingu í búrekstrinum, enda sé það eðli gæðastýringa að snúast um framleiðsluaðferðir og hagkvæmni. Seinna í bréfi sínu segja þeir: ,,Þá stefnu að framleiðslutengja hluta beingreiðslna og endurúthlutun greiðslumarks og ýta þannig undir framleiðsluaukningu teljum við stórvarasama við þær aðstæður sem ríkja í markaðsmálum lambakjöts í dag.`` Auk þess benda þeir á að þetta stangist á við reglur WTO eins og áður hefur komið fram í öðrum bréfum og klykkja út með því að segja: ,,Álagsgreiðslur ber því að greiða út á ærgildafjölda hvers og eins en ekki á framleitt kíló.`` Hér er bréf úr Borgarfirði þar sem kveður mjög við sama tón og þar stendur m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Sú stefna sem er mörkuð í nýjum búvörusamningi, þ.e. að skerða beingreiðslur núverandi beingreiðsluhafa til þess að endurúthluta á framleiðslu samkvæmt opinberri gæðastýringu getur komið harðast niður á þeim sem standa höllustum fæti.`` Einnig stendur í þessu bréfi: ,,Ýmsir þeir þættir sem settir eru fram í boðaðri gæðastýringu eru fyrir hendi, svo sem eftirlit með búfjárhaldi og forðagæsla. Einnig hefur Landgræðslan heimild til að grípa inn í óvarlega meðferð á beitilandi. Að gera það að skilyrði fyrir hluta stuðnings við sauðfjárrækt að bændur taki þátt í gæðastýringunni leiðir því til mismununar þar sem þeir sem ekki eru með verða fyrir verulegri tekjuskerðingu. Ekki verður heldur séð að gera eigi greinarmun á gæðastýrðu og ógæðastýrðu kjöti þegar til sölu kemur.`` --- Þarna finnst mér nokkuð heitur punktur í þessu öllu saman. Hér er eitt bréf frá bændahöfðingja í Skagafirði sem mikið tillit hefur verið tekið til hingað til. Hann segir að hæstv. landbrh. hæli mikið kynbótabókhaldinu, hvað það hafi gott gert og það sé alveg rétt. Hann tekur þar undir með hæstv. ráðherra og telur að það eigi að fylgja því frekar eftir og bæta einnig inn í bókhaldið skráningu á lyfjanotkun til að koma til móts við neytendur. Hann telur að með þessu kerfi sé hægt að rekja hvern skrokk til framleiðandans, sem sé mikils virði fyrir neytendur í landinu. En allt annað í þessu gæðastýringarkerfi, segir þessi bóndi, er gagnslítið og hefur ekkert að gera með gæði vörunnar til neytenda. Seinna í sama bréfi stendur: ,,Núna er komið annað hljóð í kútinn hjá samningamönnum bænda. Það á að greiða jöfnunar- og álagsgreiðslur á allt framleitt dilkakjöt með mjög litlum frávikum sem þýðir að nú á að greiða niður útflutninginn og þar með örva framleiðsluna eins og kemur fram í nokkrum köflum samningsins.`` Ég hef bara stiklað á stóru og tekið mjög lítinn hluta af því efni sem okkur hefur borist skriflega. Þar að auki hygg ég að við sem sitjum í hv. landbn. höfum tekið á móti fjölda símtala. Jafnvel þó að ég hafi verið stuðningsmaður þessarar gæðastýringar og talað fyrir henni í hv. nefnd finnst mér nú, eftir allar þessar athugasemdir og efasemdir frá fólki sem ég tek mikið mark á, sauðfjárbændum á landinu sem búa við þetta kerfi, að okkur sé skylt að doka við og fara yfir með málið einu sinni enn og reyna til fullnustu að ná um það sátt meðal þeirra við kerfið ætla að búa. Ég tel það mjög mikilvægt í framhaldinu.

Hæstv. forseti. Ég vek athygli hv. þingmanns á því að bændur eru þegar peningalega farnir að njóta þessa samnings í stórum stíl. Þó að staða þeirra sem stéttar sé veik liggur það a.m.k. fyrir. Ég verð að segja um fullyrðingar þess efnis að samningurinn standist ekki GATT, WTO, standist ekki stjórnarskrána --- hverjum dettur í hug að landbrh. og fjmrh. --- ríkisstjórnin --- komi hér að öðruvísi en að fullsannað sé að svona samningur standist þá alþjóðlegu samninga? Og yfir það var verulega vel farið með utanrrn. þannig að ég vísa því á bug. Hv. þm. vissi vel, eða á að vita vel, hve margir bændur tóku þátt í atkvæðagreiðslunni, 85%. Af þeim samþykktu samninginn 66% þannig að þetta var mikil þátttaka. Er það ekki mikil þátttaka, hv. þm., ef 85% stéttar taka þátt í að segja álit sitt? Ég geri mér grein fyrir því að 1 / 3 er á móti. Ég hef auðvitað áhyggjur af sumum þeirra sem ekki hafa haldið á penna í kringum sína sauðfjárrækt, ekki haldið skýrslur, ekki verið í fjárræktarfélagi, ekki starfað eftir almennum reglum. Ég hef áhyggjur af þessu fólki. En ég tel að námskeiðið eigi að hjálpa því og að við eigum frekar að fá það með en hrekja það frá okkur, fá það til að taka þátt. Ég segi fyrir mig: Ég treysti bændum í Norður-Þingeyjarsýslu sem fengu það sameiginlega verkefni að keyra eftir gæðahandbókinni, taka þátt í að breyta henni og þróa hana. Þeir segja mér að skýrsluhaldið sé ekki flókið heldur mjög auðvelt í framkvæmd. Þessum bændum verð ég að treysta. Þeir hafa prófað þetta kerfi þannig að það liggur fyrir. Að öðru leyti trúi ég því að hv. þm. sem hefur í ræðum sínum í þinginu og í sjálfri landbn. oft kallað eftir svona gæðaeftirliti og gæðakerfi fagni þessu.

Hæstv. forseti. Það er laukrétt hjá hæstv. ráðherra að ég hef kallað eftir gæðastýringarkerfi. Ég hafði hins vegar aldrei ímyndað mér að því ætti að troða ofan í kokið á bændastétt landsins án þess að hún væri búin að meðtaka það og væri viljug til að fara eftir því eins og það er lagt upp. Þeir bændur sem hafa samband við okkur segja að þetta hafi ekki verið útskýrt nægilega vel fyrir bændum í aðdraganda atkvæðagreiðslunnar. Ég get ekki annað en hlustað á þetta fólk. Mér finnst það vera skylda mín. Það er ágætt ef hæstv. ráðherra getur upplýst að 85% hafi tekið þátt í atkvæðagreiðslunni. Ég hafði þá tölu ekki á hreinu. En það vantar a.m.k. mikið á það í dag að sátt sé meðal sauðfjárbænda um þennan samning. Undiraldan er mikil og ég held að hæstv. ráðherra væri nær að snúa sér að því að ræða við bændur í landinu og gera þennan samning þannig úr garði að þeir gætu allir staðið að honum frekar en að standa hér og skattyrðast við mig um innihald samningsins.

Hæstv. forseti. Það er mikið frelsi sem þingmenn vilja eiga. Þeir geta komið hingað upp og skammað ráðherra alveg eins og þá lystir. Nú er ég ekki að skattyrðast við hv. þm. Ég flutti henni t.d. þær upplýsingar, sem hún hafði ekki hugmynd um, að 85% bændanna hefðu tekið þátt í atkvæðagreiðslunni og 66% þeirra hefðu samþykkt hana. Ég mundi auðvitað benda hv. þm. á að um páskana gæti verið ágætt að fara í heimsókn á eitt gott bú í Norður-Þingeyjarsýslu, tvö eða þrjú, og ræða við þá menn sem vinna þar eftir kerfinu. Hv. þm. þarf heldur ekki að brýna mig í að hitta bændur. Ég hélt þá fjölmennustu bændafundi á Íslandi á síðasta ári sem einn ráðherra hefur gert í 20 ár, hygg ég, allt frá því að Steingrímur Hermannsson var landbrh. Þeir sækja fundi hjá mér, ræða við mig og ég hlusta. Ég geri mér auðvitað grein fyrir því að það er lítill andstöðuhópur sem nú reynir að hrekja samninginn af leið. Það er harður hópur. Ég virði þau sjónarmið. Þau náðu ekki fram. Hinir bændurnir felldu þau sjónarmið og samþykktu samninginn. Ég er sá lýðræðissinni að ég vil fara eftir meiri hluta í störfum mínum þegar heil stétt fær loksins að greiða atkvæði. Mig langaði ekki að vera í sporum hinna landbúnaðarráðherranna sem sviku menn í rauninni um að þeir fengju að greiða atkvæði um samninginn. Ég vildi ekki gera þennan samning öðruvísi en að bændurnir fengju að segja sitt álit því að ég virði störf þeirra og held upp á þetta fólk og vinn mjög mikið með því. Mér kemur ekki á óvart þó að það sé kvíði í einhverjum hópi manna sem aldrei hafa haldið skýrslur, ekki verið í sauðfjárræktarfélagi o.s.frv., jafnvel ágætisfólk sem gerir það gott þó að það kvíði þessu verkefni. En aðalmálið er að blása því bjartsýni í brjóst, að það taki þátt í þessum námskeiðum og geri sér grein fyrir því að þetta er ekkert voðalega erfitt. Það eiga allir aðgang að þessu kerfi.

Hæstv. forseti. Ég hafði flugufregnir af því að hæstv. landbrh. hefði haldið bændafund á Hvolsvelli um einmitt þessi mál og þar hefðu mætt 250 manns. Mér skildist að það hefði ekki verið tóm guðsblessun sem þar kom fram vegna þessa samnings. Ég vona að hæstv. ráðherra leiðrétti ef það er rangt hjá mér. Mér er sagt að þar hafi verið veruleg óánægja. Vel getur verið að einhver hópur manna hafi ekki starfað eftir reglum, ekki haldið skýrslur o.s.frv., en þau bréf sem ég las upp úr eru ekki úr þeim hópi. Þau bréf og þau símtöl sem ég hef tekið mest mark á eru einmitt frá bændum sem hafa mjög lagt sig fram um að stunda bú sín vel. Annars væri ég ekki að færa boðskap þeirra hingað inn. Ég vona að hæstv. ráðherra geti tekið undir það með mér að það er nauðsynlegt að ná sátt um þessi mál. Það er a.m.k. sagt að málið hafi ekki verið kynnt rétt fyrir títt nefnda atkvæðagreiðslu. Þess vegna þarf að ræða málið upp á nýtt og ná um það sátt áður en við samþykkjum þennan samning frá Alþingi. Það er a.m.k. mín skoðun.

Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum. Það sem hér er sérstaklega til umræðu lýtur að gæðastýringu. Ég verð í upphafi, virðulegi forseti, að láta það koma fram að ég er uppalinn við sauðfé og sauðfjárrækt og einnig við skýrsluhald í sauðfjárrækt alveg frá því að við vorum fyrst með sauðfjárrækt norður á Ströndum og síðar í Bjarnarhöfn og var það ávallt mjög ítarlegt skýrsluhald. Það var gert til þess að geta haft á fyrstu hendi hina ýmsu framleiðsluþætti og til vinnuhagræðingar og skipulagningar. Þetta var mjög nákvæmt skýrsluhald þannig að okkur var ávallt ljóst t.d. hvenær hver kind átti að bera og líka vissum við hvar hver kind gekk á afrétti yfir sumarið. Sauðféð var því okkur mjög nákomið og nákvæmt skýrsluhald, bæði skriflegt og einnig í meðvitundinni. Þetta var talið mjög nauðsynlegt og eðlilegt. Ég man líka að úthaginn var ávallt skoðaður áður en fé var sleppt á beit á vorin, sleppt út. Var ávallt farið og kannað hvernig úthaginn væri staddur, hvort óhætt væri að sleppa fénu á beit eða ekki. Þetta var allt skoðað og gaumgæft. Sama var síðan aftur upp á teningnum á haustin eða síðla sumars þegar féð kom heim. Þá var aftur metið hvernig ástatt var með haga í einstökum hlutum heimalanda eða beitarlanda, hvað mætti bjóða landinu af haustbeit. Þetta er ég uppalinn við og þótti alveg sjálfsagt. Heyforðinn var mjög vel metinn á haustin og þá var reiknað út hve mikið mátti ætla að gefa þyrfti hverri kind. Þætti heyforðinn eitthvað takmarkaður var hugað að því að bæta það upp með graskögglum eða öðru fóðri. Slíkar áætlanir voru allar unnar að haustinu. Ég þekki þetta eins og hæstv. landbrh. sem líka er uppalinn á miklu og góðu landbúnaðarbýli. Þetta kemur okkur ekki á óvart og teljum að ekki þurfi að beita okkur neinum lagasetningum til að gera þetta. Þetta gerðum við að eigin frumkvæði og þótti nauðsynlegt fyrir okkar búskap fyrir margra hluta sakir. Ég skal líka til upplýsingar láta það koma fram af því að hæstv. landbrh. hefur ítrekað vakið máls á góðum sauðfjárbændum á Norðausturlandi, þeir eru reyndar víðar um land og víða eru sauðfjárbændur mjög góðir og hafa þessi tök í hendi sér. Ég hygg að sumum þeirra bænda sem hann vitnar til á Norðausturlandi hafi ég einmitt sjálfur kennt sauðfjárrækt á sínum tíma í bændaskóla, fóðurfræði, beitarmeðferð og þess háttar. Ég býst því við að allmargir þeirra sem hann hefur verið að vitna til hérna hafi farið þar í gegn og ég hef haft mikla ánægju af að kenna þeim og sjá ávöxt þess. Gæði og natni við framleiðslu og umgengni við sauðkindina sem skepnu og sem hluta af íslenskri menningu, sömuleiðis beitarlönd og aðrar náttúruauðlindir sem við umgöngumst um leið og við erum við sauðfjárræktina, er held ég megi fullyrða flestöllum sauðfjárræktarmönnum annars vegar í blóð borið, þeir hafi drukkið það með móðurmjólkinni eða hins vegar að þeir hafi lært það. Ekki þar fyrir að þó að menn hafi ekki farið út í svona nákvæmlega ítarlegar skýrslur þekki ég líka mjög góða sauðfjárbændur sem ekki héldu neinar skriflegar skýrslur, en vissu nákvæmlega í smáatriðum allt um bústofn sinn, um ætterni kinda sinna, um afurðir þeirra á undanförnum árum, um frjósemi þeirra og allt sem verið er að tala um að skrá þurfi á bók. Ég þekki marga bændur sem höfðu þetta alveg fullkomlega í hendi sér og þeir eru enn til og verða. Þetta er hluti af þeirri umgerð sem skapar einmitt sauðfjárrækt á Íslandi og sem er hluti af þeim verðmætum sem í kringum þann búskap eru. Virðulegi forseti. Þetta vildi ég innleiða í ræðu minni. Einnig vil ég segja, virðulegi forseti, að það var ekki aðeins að okkur væri annt um sauðkindina hvort sem væri á fengitímanum, við fóðrun yfir veturinn eða við sauðburð á vorin eða í að afla heyja að sumrinu eða að smala að haustinu, alls staðar þótti sjálfsagt að sýna þar alveg fyllstu nærgætni og við umgengumst sauðkindina af mikilli nærfærni. Ég man líka að þegar við vorum að taka frá í slátrun á haustin var lögð sérstök áhersla á að þar væri vandað til, farið væri mjög rólega að fénu og þess gætt að það væri ekki stressað eða æst upp áður en það færi í slátrun og þótti jafnframt alveg nauðsynlegt að á fjárflutningabílnum fylgdi helst einhver sauðfénu til slátrunar sem bæri fullt skynbragð á að slíkri umgengni þyrfti að fylgja eftir alveg inn í sláturhúsið. Ég man líka að faðir minn, sem var mjög nærfærinn við sauðfé, fylgdi öllu sláturferlinu eftir og hann var alls staðar á ferðinni um sláturhúsið meðan verið var að slátra til að gæta þess að alls staðar væri vel að öllu staðið og vel að farið.

Gæðastýring?

Já, þetta var gæðastýring, hæstv. ráðherra. Hún var ekkert bundin í lögum, en þetta var sjálfsögð og eðlileg gæðastýring. Og ég man að þegar verið var að velja hvort sem það voru skrokkar til heimtöku eða í heimaslátrun, þá var því vandlega fylgt eftir alveg frá upphafi til enda, þ.e. gæðastýring, og ekki hvað síst inni í sláturhúsunum. Ég rek þetta hér, herra forseti, vegna þess að í þeirri umræðu nú um gæðastýringu er verið að leggja til að þetta ferli sé allt lögbundið og það sé meira en lögbundið því einnig er búið að stofna feiknarlega mikinn eftirlitsiðnað sem á að fylgja því eftir að sauðfjárbóndinn vinni með þeim hætti sem ég var að lýsa. Það liggur í loftinu að kostnaður og fyrirhöfn við eftirlitsiðnaðinn verði miklum mun meiri en hugsanlegur ávinningur, sem er þó mikill, sem bóndinn sjálfur getur fengið. Síðan rekum við okkur á að þeirri gæðastýringu, sem er svo sjálfsögð en á ekki að vera bundin í lög, sleppir um leið og dilkurinn er afhentur á bíl til slátrunar, því miður, því þá tekur annað við. Í uppbyggingu eða niðurröðun sláturhúsa er ekki verið að hugsa um neina sérstaka gæðastýringu hvað þetta varðar. Fé er flutt langar leiðir, hundruð kílómetra til slátrunar og þá er miklu síður verið að horfa til þess hvað verið er að gera. Gæðastýring er fólgin í ferlinu í heild. Slíkur flutningur á sér stað yfir markalínur, yfir sauðfjárvarnalínur og býður heim þeirri hættu að áratugaárangur í að berja niður smit og sjúkdóma í sauðfé geti gengið til baka vegna þeirrar þróunar sem nú er. Ekki tekur svo betra við, herra forseti, í sláturhúsunum og kjötvinnslunum. Þar virðist gæðaeftirlitið því miður um of klikka og daprasta dæmið er það sem við ræddum fyrr í dag um útflutning á dilkakjöti til Evrópulandanna þar sem í kjötvinnslustöðvum, sláturhúsum og á þeim stöðum sem hafa verið að selja kjöt erlendis eru fjöldamargar gæðareglur margbrotnar. Þessu er slælega fylgt eftir og stefnir því þeim útflutningi í hættu sem þar hefur verið. Herra forseti. Ég rek þessa gæðastýringu vegna þess að þetta er ekkert nýtt. En það sem er nýtt er að það á að fara að setja þetta í lög og það er nýtt líka að vörugæðin eru ekki höfð að leiðarljósi heldur ferillinn, hin tæknilegu atriði í ferlinum. Þau eru sett sem númer eitt en ekki gæði vörunnar sjálfrar og þar erum við því miður á rangri leið. Herra forseti. Einnig það að markaðurinn fyrir dilkakjötið, meginmarkaðurinn, er innan lands, en hins vegar er það svo að varið er stórauknu fjármagni til markaðssetningar erlendis og það hefur ekki gengið vel, hefur aldrei gengið vel á undanförnum árum að verja svona stórum hluta fjármagnsins til að vinna markaði erlendis. Við stöndum nú frammi fyrir því að hugsanlega þurfi að tryggja um 20--30% af framleiðslunni erlendis. Þá fer maður að velta fyrir sér: Til hvers eru þá þær aðgerðir sem núna er verið að gera? Þær aðgerðir sem lúta að gæðastýringu og öðrum álagsgreiðslum eru jafnframt magntengdar þannig að þær eru ekki bundnar við gæði framleiðslunnar heldur eru þær bundnar á kíló í framleiðslunni og munu þar með virka beint og óbeint framleiðsluhvetjandi án þess þó að sá markaður sé fyrir hendi sem er reiðubúinn til að taka á móti því. Tekjur sauðfjárbænda eru allt of lágar og ekki hefur úr ræst á undanförnum árum. Því er lítil bót fyrir sauðfjárbændur að láta ríkið vera að hvetja til framleiðslu sem skilar þeim ekki nema um hálfvirði af framleiðslukostnaði á hvert kíló. Það er lítil hjálp. Það í raun eykur vandann að hvetja til framleiðslu sem ekki skilar nema hálfvirði framleiðslukostnaðar. Virðulegi forseti. Sú stefna sem hér er uppi er áhyggjuefni og það hefur verið rakið ítarlega í ræðum fyrr í dag og kvöld. Ég vil vitna til ágæts bréfs sem mér barst frá kunningja mínum Einari Gíslasyni bónda á Skörðugili, með leyfi forseta: ,,Trú manna að hægt verði einhvern tíma að selja íslenskt lambakjöt úr landi fyrir framleiðsluverð er gjörsamlega út í hött og tómt bjartsýnishjal. Með þessu ferli hef ég fylgst lengi og ég hef framleitt dilkakjöt í 40 ár og unnið mikið að félagsmálum sauðfjárbænda. Eitt aðalmarkmiðið með stofnun Félags sauðfjárbænda var að stórauka markaðinn erlendis. Við töldum þá að það væri SÍS að kenna að ekki fengist meira verð fyrir það erlendis. Við komumst að öðru og eftir að hafa sent hvern sérfræðinginn af öðrum til finna þessa góðu markaði, sem allir töluðu um en aldrei fundust, þá kom einfaldlega í ljós að þeir voru ekki til. Staðreyndin er sú að Nýsjálendingar voru alls staðar til staðar með úrvalsvöru sem gefur ekkert eftir gæðum íslenska lambakjötins.`` Svo segir þessi ágæti sauðfjárbóndi: ,,Ef sú stefna væri ofan á að greiða skuli út á framleitt kíló en ekki á greiðslumark verður stutt í að enginn geti búið við sauðfé á Íslandi. Okkur vantar einfaldlega tekjur til að borga brúsann.`` Þetta segir þessi ágæti bóndi og telur að þær aðgerðir sem verið er að grípa til í sauðfjárræktinni eigi að miða að því að treysta tekjugrunn bændanna fyrst og fremst og búanna en ekki verða til þess að stuðla að aukinni framleiðslu sem ekki eru markaðir fyrir sem skila nægilegu verði. Markaður innan lands er langmikilvægasti markaður okkar og það er tilfinning mín að honum hafi illa verið sinnt á liðnum árum. Það á að snúa sér og einhenda sér að því að styrkja og efla markaðssókn innan lands og vöruþróun á innlendum mörkuðum og nýta það fjármagn sem ríkið er að öðru leyti að verja til útflutnings í miklu meiri mæli bæði til tekjujöfnunar og til að styrkja tekjur bænda innan lands og styrkja markaðsstöðuna þar. Ég tel, og tek undir þá skoðun sem hér hefur komið fram, að menn eigi að doka við en keyra ekki þetta frv. fram, þetta gæðastýringarfrv. hæstv. landbrh. Menn eiga ekki að keyra það fram. Menn eiga virkilega að fara í það núna að skoða stöðu sauðfjárbænda og skoða stöðu sauðfjárframleiðslunnar, skoða hvað er að gerast og hver áhrif sá samningur sem nú er í gildi í rauninni hefur og hvaða áhrif þar eru á ferðinni áður en gengið verður til þess að setja þessa magntengdu gæðastýringarreglu inn í framleiðsluna í sauðfjárræktinni. Ég tel allt of mikla áhættu að stíga þessi skref. Menn eiga virkilega að taka út stöðuna og meta hvernig þeir geta annars vegar tryggt tekjugrunn bænda, hvernig þeir geta eflt og staðið að framleiðslunni innan lands og neysluni hér innan lands, en verja ekki fjármagninu eins og hér er verið að leggja til til þess að greiða niður framleiðsluna til útflutnings og láta innlendu neysluna greiða hana beint eða óbeint niður því að það er verið að gera með því að taka fjármagn úr þessum sauðfjársamningi til að greiða niður útflutninginn. En með þeim hætti erum við í rauninni að láta sauðfjárbændur greiða niður útflutninginn. Það tel ég vera alveg rangt. Herra forseti. Ég vil svo að endingu vísa til þess sem kom fyrr fram í umræðunni. Það hefur komið fram bæði hjá hv. formanni landbn. og einnig hef ég heyrt það hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni að ríkið hafi aldrei krafist þess að magntengd gæðastýring, þ.e. sem yrði greitt út af eftir magni, væri skilyrði fyrir því fjármagni sem sett væri inn í sauðfjársamninginn heldur væri það útfærsluatriði sem hefði komið frá bændum sjálfum. Um þetta er að vísu ágreiningur. Sumir bændur telja að samningurinn hafi verið kynntur þeim á fölskum forsendum, þ.e. hafa sagt að þetta hafi verið skilyrði af ríkisins hálfu. Ég tel að þetta eigi að skýra og að bændur eigi heimtingu á að fá að vita hver sé þeirra samningur hvað þetta varðar. Okkur liggur ekkert á að taka þessa gæðastýringu inn með þeim hætti að greiða eftir hana magntengt. Okkur liggur ekkert á því. Okkur ber að taka út stöðuna og kanna hvernig við getum styrkt innviði sauðfjárræktarinnar á Íslandi á mörkuðum innan lands.

Hæstv. forseti. Það var sannarlega gaman að heyra þegar náttúrubarnið, bóndasonurinn og bóndinn fyrrverandi náði sér á flug og lýsti í rauninni þeirri einu gæðastýringu sem hefur gert það að verkum að landbúnaður á Íslandi er í fremstu röð á svo mörgum sviðum. Þetta er nákvæmlega sú gæðastýring sem ég þekki. Í gegnum hana er fólginn sá árangur sem menn sjá til þess að fleiri og fleiri geti verið í liðinu og náð sama árangri og ég hef lýst. Gæðastýringarbóndinn hefur, sá sem skýrslurnar heldur og fer eftir leiðbeiningum skólastjórans fyrrverandi, 1 kg þyngri meðalvigt á lömbunum sínum og hálfu lambi meira á á. Það er gæðastýring. Hér stendur ekki til að nota þessa peninga flatt í álaginu út á fituflokka og lélegt kjöt þannig að þetta er ræktunarbúskapur. Nú vil ég bara spyrja, af því að ég kem nánar að ræðu hv. þm. síðar í kvöld, hvað hv. þm. Jón Bjarnason héldi að formaður BSRB, Ögmundur Jónasson, mundi gera ef hann hefði gert kjarasamning fyrir stétt sína, kjarasamningurinn hefði gengið til atkvæða meðal félaganna, 85% tækju þátt í því, 66% segðu já og samningurinn væri samþykktur. Það væri fari ð að framkvæma samninginn í stórum stíl og bændurnir væru farnir að fá þá peninga sem í samningnum voru. Hvað heldur hv. þm. að formaður BSRB mundi gera ef hætt yrði að framkvæma samninginn og þeir sem hann samþykktu sviknir um þá peninga sem þeir ættu að fá? Væru það ekki svik? Er ekki hv. þm. lýðræðissinni eins og sá sem hér stendur og verður að hlusta grannt eftir hljóði stéttarinnar sjálfrar? Hún fékk að taka þátt í atkvæðagreiðslu og kynna sér þennan samning 

Herra forseti. Fyrst um gæðamálin og gæðastýringuna. Ég er þeirrar skoðunar að hver einstakur bóndi vinni sjálfur innan síns bús að því að vera með sem best og nákvæmast skýrsluhald. Það sem honum ber að gera er náttúrlega að skila góðri vöru og hafa gert það og framleitt hana í sátt við þær náttúruauðlindir sem hann nýtir til þess. Ég treysti mér ekki til að segja að ég hafi með bókhaldi mínu staðið neitt betur eða verr að máli en bóndinn á næsta bæ sem var með þetta nánast allt í kollinum en ekkert skrifað og bjó mjög vel og ég virti hans miklu þekkingu og gæðastýringu á búskapnum. Ég tel því að ég ætti ekkert að fá meira fjármagn fyrir kílóið af mínu kjöti en sá bóndi sem bjó við hliðina á mér og skilaði góðri vöru án þess að hafa um það allt þetta bókhald. Ég skil hæstv. landbrh. vel hvað það varðar að það þarf að fylgja samþykktum samningi og uns þá honum hefði verið breytt með lagalegum hætti. Hann byggir náttúrlega á lögum og lagagrunni frá Alþingi og útfærsla hans. Það er líka svo að þegar samningar eru gerðir eru þeir gerðir eftir þeim forsendum sem best er vitað. Þar geta síðan hafa reynst hnökrar á eða annað komið upp á og þá þarf það að endurskoðast. Það er þá Alþingi sem ber ábyrgð á þeirri lagasetningu eða lagaumgjörð sem er tengd við þennan samning. Það er Alþingi sem ber ábyrgð á því að þessi endurskoðun fari fram. Þar tel ég, virðulegi forseti, að hæstv. landbrh. ætti að taka frumkvæði eða beita sér.

Hæstv. forseti. Þeir sem gerðu þennan samning hugsuðu kannski líkt og hv. þm. og settu fyrirvara í samninginn um að þeir ættu kost á því að endurskoða samninginn. Það eru endurskoðunarákvæði opin 2003 eða eftir eitt ár. Þá munu bændurnir aftur koma að þessu, gera athugasemdir og endurskoða samninginn þannig að það er allt inni. Þess vegna sé ég ekki ástæðu til að stöðva þennan samning á þessu stigi. Ég get auðvitað tekið undir margt af þeirri landbúnaðarþekkingu sem hv. þm. flytur hér. Hann kann þessi mál afar vel. Það er hárrétt sem hann segir að einn og einn bóndi sem heldur engar skýrslur og hefur allt í kollinum er góður. En ég var að segja frá því að nú hafa þeir verið settir í tvær körfur annars vegar sá sem heldur skýrslurnar og hinir, og meðaltalið segir að það sé mikill munur á afkomu þessara manna og afurðum eftir búum eins og ég sagði áðan, þ.e. hálfu lambi meira á hverja á og 1 kg þyngri meðalvigt eigi að síður. Ég vek athygli á þessu. Það er kannski eðlilegt að ríkið, sem leggur til þetta mikla fjármagn --- eins og ég fer yfir í lok umræðunnar enn frekar --- inn í þennan samning, vilji sjá þróun og kapp innan þessarar stéttar. Það var skemmtilegt fannst mér sem krakka og þátttakanda í landbúnaði þegar menn héldu skýrslur og skírðu ærnar sínar. Ég vil segja fyrir mig að Hestsbúið sem hefur verið í forustusveit hér á landi og leiðarljós sauðfjárbænda, hefur verið í skýrsluhaldi. Þar voru ærnar skírðar. Þar var fylgst með öllum hlutum. Þar var ræktunarstarfið mikið. Þetta er háskóli í landbúnaði sem hefur verið leiðarljós um leið og margir bændur hafa orðið miklir leiðtogar hver í sinni sveit. Það er sannarlega gaman að koma þar sem bændurnir deila um hrútana sína, gimbrarnar sínar, hafa keppnisskap og vilja skara fram úr. Og það er ekkert óeðlilegt að bónusinn sé smávegis peningar, hæstv. forseti, af ríkisins fé.

Herra forseti. Ég virði göfugt markmið hæstv. ráðherra um að styrkja og bæta innviði sauðfjárræktarinnar sem atvinnugreinar eins og hæstv. ráðherra var að lýsa. En þegar við förum að setja verð á þetta verðum við að horfa á hvað verið er að greiða fyrir. Þetta er vara sem neytandi er að kaupa og það verður þá að vera á forsendum neytandans sem við gerum þennan verðmun. Ef við höfum fjármagn til þess að verðlauna einn eða annan fyrir eitthvert ákveðið ræktunarátak í sauðfjárrækt þá á það að koma ótengt vöruverðinu eða verðinu á vörunni sem slíkri því að neytandinn veit ekkert hvort hann er að kaupa, þ.e. hann vill bara fá vöru af ákveðnum gæðum en ekki endilega ættbókarnúmerin nokkra ættliði aftur í tímann sem okkur sem sauðfjárræktarmönnum 

Hvað með formann BSRB?

Varðandi formann BSRB þá stendur hann sig vel í því að semja og standa við samninga. En ég vona að formaður BSRB átti 

2003 er endurskoðun.

En varðandi þetta frv. bendi ég einmitt á að þetta byggir á lögum sem sett voru fyrir tveimur árum og ekkert bannar það að setja aukið frestunarákvæði í þau lög, þ.e. um að fresta gildistöku þessa viðauka hér. En það tel ég að hæstv. ráðherra eigi að gera.

Herra forseti. Við erum að ræða frv. um gæðastýringu í sauðfjárrækt. Markmiðið er að vinna að betri afkomu greinarinnar, að sjálfsögðu. Í athugasemd við lagafrv. þetta segir einmitt um markmiðin að þau séu að styrkja sauðfjárrækt sem atvinnugrein og bæta afkomu sauðfjárbænda, að ná fram aukinni hagræðingu í sauðfjárrækt, að sauðfjárrækt sé í samræmi við umhverfisvernd, landkosti og æskileg landnýtingarsjónarmið, að halda jafnvægi milli framleiðslu og sölu sauðfjárafurða --- mikilvægur punktur --- og að efla fagmennsku, þekkingu og þróun í sauðfjárrækt. Eins og fram hefur komið er markmiðið gæðastýring. Það kemur hins vegar fram í þessu frv. að með þeirri gæðastýringu sem hér er kynnt eigi að mismuna bændum í greiðslum frá hinu opinbera eftir því hvort þeir eru í gæðastýringarkerfinu eða ekki. Ég vil í raun sjá að nánast allir bændur fari í gæðastýringu, ekki minna en 95--98% bænda taki þátt í gæðastýringu. Ég hygg hins vegar að heldur bratt hafi verið farið í þeirri möppu sem búið er að dreifa til bænda og þingmanna, að of flókið kerfi hafi verið sett í gang og þess vegna hugnist bændum ekki að fara í það gæðastýringarkerfi sem nú liggur fyrir. Ég vil beina því til hæstv. landbrh. og hv. landbn. að farið verði yfir þau atriði sem máli skipta varðandi þetta og niðurstaðan í málinu verði sú að bændum verði ekki mismunað vegna þess að einhverjir verði fyrir utan gæðastýringuna. Allir eiga að fara inn. Það held ég að sé mál sem við verðum að vinna að. Gæðastýringin þarf auðvitað að skila sér til neytenda í ódýrari og betri afurðum, og jafnframt til bændanna í auknum tekjum. Ég hefði viljað sjá, hæstv. landbrh., að meira tillit hefði verið tekið til ræktunarstarfsins hjá bændunum í gæðastýringarmöppunni sem hér liggur frammi, meiri áhersla hefði verið lögð á ræktun íslenska fjárstofnins þannig að við værum að skila betra hráefni til neytenda. Þegar ég tala um betra er ég að tala um meira ræktað fé, þ.e. með meiri hryggvöðva, betri kótelettur, betra á grillið, minni fitu og betri læri. Það eru lær- og hryggvöðvarnir sem neytendur eru að sækjast eftir en því miður kemur það mat sem nú er við lýði og það gæðastjórnunarkerfi sem verið er að kynna okkur hér ekki endilega þessum þáttum sauðfjárræktarinnar til neytandans. Ég held að við ættum að huga betur að því stórmerkilega fyrirbrigði sem fjárræktarfélögin í landinu hafa stundað í áratugi.  Gæðastýringin sem hér hefur verið kynnt byggir að miklu leyti á að skjalfesta framleiðsluaðferðir og -aðstæður. Ég var að benda á að við þyrftum að ganga lengra gagnvart framleiðsluvörunni og varðandi neytendur. Þannig á þetta að skila sér á milli þessara tveggja hópa sem eru neytendur og bændur. Þá vil ég aðeins koma að þætti sem er ekki í þessu frv. í sjálfu sér en varðar afkomu þessarar greinar, og það eru markaðsmálin. Þau þurfa jafnframt að tengjast enn betur og ekki síður lagasetning um útflutningsskyldu á lambakjöti. Hún hefur verið við lýði í nokkur ár og gert það að verkum að mínu mati að hvatinn til að stunda íslenskan markað hefur minnkað hjá sláturleyfishöfum. Öðrum kjöttegundum á íslenskum markaði hafa gefist frekari tækifæri. Svo hrekjast sauðfjárbændur með sínar afurðir úr landi. Þessu þarf að bregðast við og fara yfir þau markaðsmál sem tengjast útflutningsskyldunni. Þar tel ég að sé lykillinn í sóknarfærum á íslenskum markaði fyrir sauðfjárbændur og við þurfum að koma því m.a. að í þessum málum. Herra forseti. Ég ætla ekki að eyða tímanum öllu lengur í kvöld. Það er orðið áliðið og ég tel ekki ástæðu til frekari ræðuhalda en samt vil ég aftur leggja á það áherslu við hæstv. ráðherra að skoðað verði hvort ekki megi fara frekar yfir þetta frv. með tilliti til þess að albestu bændur sjái sér fært og sjái sér hag í því að fara inn í gæðastýringuna. Ég tel það mjög mikilvægt. Sumum bændum sem komnir eru á efri ár hrýs kannski hugur við að setja sig inn í þessa miklu möppu sem verið er að kynna. Þess vegna tel ég mjög eðlilegt að sett yrði upp ákveðin aðlögun fyrir þá menn sem eiga kannski 4--5 ár eftir í greininni, þeir fái einhvern aðlögunartíma þannig að þeir geti komist að gæðastýringunni en þurfi ekki að útilokast strax frá rúmlega 1 / 5 af beingreiðslum vegna þess að þeir fara ekki inn í gæðastýringuna strax. Hæstv. landbrh. talaði fyrr í dag um gulrót, það þyrfti að vera gulrót í þessu kerfi. Ég er mikill gulrótamaður og er sammála því að það sé sjálfsagt að hafa einhverja gulrót fyrir bændur þannig að þeir nái þeim markmiðum sem eru einmitt í frv. Ég held að sjálfsagt sé að huga að því. Spurningin er, herra forseti, hvað þarf margar. Nægir ein?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. ágæta ræðu og get tekið undir flestallt það sem hann sagði í máli sínu. Ég er honum að miklu leyti mjög sammála. Ég vil sjá helst 100% þátttöku bænda í gæðastýringunni. Ég er samþykkur því að menn fari vel yfir þetta á allan hátt. Ég heyri fátt af bréfum frá Norður-Þingeyingum sem eru að keyra eftir kerfinu. Þau berast ekki. Þeir vita að þetta er ekki flókið. En auðvitað verður farið yfir þetta á þinginu og með bændaleiðtogunum. Hv. þm. veit jafn vel og ég um ræktunarstarfið og ég er alveg sammála honum í að það þarf að leggja mikla áherslu á það og það er verið að því í þessum samningum. Það er gert með því að menn komi inn í skýrsluhald, kynbótaskýrsluhald, allur bústofn verði skráður. Allir menn eru komnir inn í ræktunarstarfið, í kynbótaskýrslustarfið, og það mun leiða af sér að hryggurinn verður betri, lærin og frampartarnir sömuleiðis og fitan verður minni. Kjötgæðin verða meiri. Þetta mun allt leiða af þessum samningi, ég er klár á því, þannig að mér finnst sú aðferðafræði hvað þetta varðar meira en ásættanleg. Svo vil ég spyrja hv. þm. hvort hann sé ekki sáttur við það sem neytendur gera kröfur um, um lyfjanotkun og áburðinn. Ég held að okkur greini ekki mjög á. En auðvitað fer landbn. yfir málið með leiðtogum þessa samnings, verkalýðsfélagi sauðfjárbænda, landssamtökum sauðfjárbænda og Bændasamtökunum þannig að auðvitað verður þetta unnið af þeirri fagmennsku sem ber að viðhafa. Ég hef ekki búið þennan samning út. Ég styð hann. Hann var lýðræðislega lagður fyrir og samþykktur, hann er staðreynd og hann geymir heilmikla peninga til að styrkja sauðfjárræktina.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. fyrir orð hans. Ég er sammála því að það er ekki mikið sem ber á milli, þó það að við þurfum að huga að því að gæðakerfi í atvinnulífinu hvarvetna byggir á því að framleiða þá vöru og þá þjónustu sem neytandinn óskar eftir. Ég er einmitt að leggja áherslu á þann þátt í málinu. Það er svo auðvitað heilbrigðisyfirvalda að fylgjast með hvaða áburður er notaður og hversu mikið af lyfjum o.s.frv. Það eru þær stofnanir landbúnaðarins og þjóðfélagsins sem fylgjast með því að þar sé ekkert óhóf á. Við erum svo heppin með okkar íslenska landbúnað að við notum tiltölulega lítið af slíku.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Það getur hjálpað vörunni á markað, bæði innan lands og erlendis. Þannig eru kröfurnar að verða að neytandinn vill að þessi skráning eigi sér stað. Við sjáum hverju við stöndum frammi fyrir. Hér hefur verið minnst á merkingarnar sem nú eru á lambakjöti og hafa brugðist í Evrópu og kjötið verið brennt. Þetta hefur allt saman sín áhrif. Hv. þm. minntist í ræðu sinni á útflutningsskylduna. Ég er að hluta til sammála honum í því efni. Við skulum átta okkur á því að í íslenskum landbúnaði hefur orðið samkomulag um að lambakjötið sé gullið sem eigi að víkja af markaðnum og setja á það útflutningsskyldu og það eru sauðfjárbændurnir sem borga það. Það getur vel verið að í því liggi að menn séu að rýma til fyrir öðrum kjöttegundum á markaðnum og fara þá fyrst af stað með kúfinn af lambakjötinu út af því að það er það kjöt sem best gengur og hæst verð fæst fyrir erlendis. Hv. þm. hafa gert lítið úr því. Samt er það svo, t.d. í Bandaríkjunum, að menn hafa fengið á fjórða þús. kr. fyrir kílóið af lambahrygg.

Sex.

Sex þúsund, segir hv. þm. og er víðförull og oftast sannsögull, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, þannig að ekki ætla ég að rengja hann í þessu. En þetta verð höfum við séð. Við höldum í höndina á mjög dýrmætum markaði. Og eigum við bara að taka þátt í að slá hann af eða eigum við að reyna að þróa hann og taka þátt í því í fimm eða sjö ár til að gá hvort enn þá geti ekki sauðagullið orðið að veruleika? Ég vil a.m.k. ekki verða sá landbrh. sem lokar á útflutning á einhverri bestu kjötafurð heimsins. Ég vil ekki standa í því --- eða ætla menn mér það? --- þannig að varðandi útflutningsskylduna get ég samt sem áður tekið undir það með hv. þm. að lambakjötið fer út af því að það selst fyrir hátt verð en víkur auðvitað í mörgum tilfellum fyrir hluta af kjötinu á markaðnum.

Herra forseti. Ég vil taka fram að ég er á engan hátt á móti skráningu eða því að bændur hafi sínar upplýsingar. Mér finnst að það sé að miklu leyti þeirra mál hvernig þeir standa að þeim skráningum sem heyra til áburðar og jarðræktar.

... markaði heimsins.

Síðan vil ég segja það að ég held að okkar dýrmætasti markaður, dýrasti markaður sauðfjárbænda, sé innlendi markaðurinn. Það er langhæsta verðið á íslenska markaðnum og það er hann sem við eigum að stunda og leggja höfuðáherslu á.

Herra forseti. Fyrir tæpum tveimur árum, þegar við ræddum þann fræga búvörusamning sem við erum nú að ræða afleiðingar af, hélt ég nokkrar ræður og greiddi einn þingmanna atkvæði gegn honum með þeim rökum að hann væri slæmur fyrir bændur, skattgreiðendur og neytendur. Ég hef hlustað á umræðuna í dag og heyrt ræður mínar aftur nákvæmlega frá orði til orðs svo ég þarf varla að halda þær. Það er rétt að í núverandi búvörusamningi er framleiðsluhvatning, bændir eru hvattir eða neyddir til að framleiða vegna þess að þeir skulu hafa 0,6 á á fóðrum fyrir hvert ærgildi, þ.e. ef þeir hafa 10 ærgildi skulu þeir hafa 6 kindur á fóðrum. Það vill svo til að sex kindur eiga lömb á vorin. Það þekkja bændur. Þessum lömbum er slátrað á haustin. Af þessum lömbum kemur kjöt. Þetta er sem sagt framleiðsla, hvatning til framleiðslu og ekkert annað. Menn fá ekki beingreiðslurnar öðruvísi, ekki nema þeir framleiði kjöt, er þó ekki á bætandi eftir því sem heyrist. Herra forseti. Það er mjög tíðkað og þykir fínt að hafa gæðaeftirlit og gæðaeftirlitskerfi. Ég er hjartanlega sammála því að það er gott mál að atvinnugreinar og fyrirtæki setji sér gæðaeftirlitskerfi og þrói með sér gæðaeftirlitskerfi. En þau eru alltaf að kröfu markaðarins, þess sem kaupir. Þau eru sett á með vilja framleiðendanna. Þeim er aldrei þrýst ofan í kokið á framleiðandanum ofan frá. Á því er reginmunur. Ef bændur sjá það sjálfir að þeir standi betur með gæðaeftirlitskerfi þá taka þeir það að sjálfsögðu upp. Ef markaðurinn krefst þess taka þeir það upp. En hér er verið að ræða gæðaeftirlitskerfi sem einhverjir skriffinnar í Reykjavík hafa fundið upp. Þeir hafa meira að segja komist að því að fallega máluð íbúðarhús í sveitum vekja áhuga á gæðum kjötsins. Þvílíkt og annað eins. Þeir vilja hafa það þannig og það hefur ekkert með gæðaeftirlit að gera, ekki nokkurn skapaðan hlut. En þannig er mjög margt. Við hv. þm. fengum mjög miklar möppur á borðin hjá okkur. Ég var að reyna að glugga í þetta. Ég hugsa að þessi mappa kosti tvö þúsund kall og bara þingið kostar þá 120 þús. Þessi mappa er mjög dýr og hún er afskaplega viðamikil. Hún er afskaplega torskilin. Ég reyndi að glöggva mig á þessu einhvern tíma í umræðunni.

Við skiljum hana, í Samfylkingunni.

Það er gott að hv. þm. Samfylkingarinnar skilja hana. Þeir vita þá nákvæmlega undan hverju bændur eru að kvarta eða hvað?

Já.

Þá vita þeir nákvæmlega af hverju þeir gerðu mistök með því að greiða atkvæði með búvörusamningnum. 

Ekki að stjórnarliðinu --- þeir bera enga ábyrgð.

Þeir eru alla vega ekki að hreykja sér af því að hafa skilið þetta og samþykkt. Herra forseti. Þessi mappa, þetta gæðaeftirlit sem hér er komið á er í mörgum liðum. Hér er fjallað um landnýtingu, í þessu er skriffinnska o.s.frv. Svo er hérna skóli. Bændur eiga að fara í tveggja daga skóla. Ég hygg að margur gamall bóndi muni skirrast við að fara í skólann og jafnvel þeir yngri líka. Þeir eru ekkert vanir því. Hvað gerist? Þá eru lækkuð launin þeirra. Þá eru beingreiðslurnar lækkaðar, fyrst um 12,5% og síðan í 22,5%. Ég hygg að þetta séu ekki ríkustu bændurnir, herra forseti. Þetta eru sennilega fátækustu bændurnir sem margra áratuga landbúnaðarkerfi er búið að gera svo fátæka að það er með ólíkindum. Nú á að gera þá enn þá fátækari. Þeir líta sennilega á þetta eins og Kötlugos eða einhverjar hörmungar sem dynja yfir. Þetta er ekki sniðugt, herra forseti. Þetta er ekki sniðugt. Þeir verða enn fátækari af því að þeir geta ekki fullnægt öllum þeim kröfum sem skriffinnanir í Reykjavík hafa látið sér detta í hug. Að mála útihúsin, þeir eiga kannski ekki fyrir því, og fara í skóla, sem þeir treysta sér kannski ekki til. Ég sagði að búvörusamningurinn væri fullur af mannvonsku. Ég stend við það. Og nú er það að koma upp að bændur um allt land eru að uppgötva sannleikann. Þeir eru að uppgötva þetta gæðaeftirlit sem er þrýst ofan í kokið á þeim af skriffinnum í Reykjavík. Það rignir yfir bréfum. En þetta eru ræðurnar sem ég hélt fyrir tveimur árum, tæpum meira að segja. Ég held að ég sé ekkert að endurtaka þær. Það var mjög athyglisvert sem hæstv. landbrh. sagði rétt áðan: Eigum við, þ.e. háttvirtir þingmenn, að tapa þessum gullmarkaði? Hann setur hv. þm. í stöðu framleiðenda. Hann lætur sem hv. þm. séum markaðsmenn fyrir landbúnaðarafurðir, eins og við hv. þm. séum að framleiða landbúnaðarafurðir. Ég hélt að það væru bændur sem framleiddu afurðirnar og ættu að hafa áhyggjur af því hvort einhver markaður væri góður eða slæmur. En þetta sýnir einmitt hve langt menn eru komnir í miðstýringunni og forsjárhyggjunni. Ég hef margoft spurt að því: Hvenær hættu bændur að vera bústólpar? Hvenær urðu þeir að þrælum?

Hæstv. forseti. Mér hefur löngum verið ljóst að það er ekki hið sama að hafa vit á fé og hafa vit á sauðfé. Ræða hv. þm. kemur mér því ekkert á óvart. Henni fylgja auðvitað ákveðnir útúrsnúningar. Ég vil spyrja hv. þm.: Getur ekki orðið ,,við`` þýtt þjóðin? Getur ekki verið að þjóðin græði á því að eignast góða markaði þar sem vara hennar selst dýrum dómum? Ef við sjáum í hornið á mörkuðum sem vilja borga, eins og hv. þm. fullyrti, 3 þús. upp í 6 þús. kr. fyrir kíló af lambakjöti þá eigum við ekki að yfirgefa það. Í þessu tilfelli getur einfaldur landbrh. átt við, þegar hann segir ,,við``, ekki bara þingið heldur þjóðina. Ég vil spyrja hv. þm. um þetta. Nú er það svo að hv. þm. er mikill metnaðarmaður á mörgum sviðum og þekktur í rekstri og gæðastýringu á enn fleiri sviðum. Gerir hann sér ekki grein fyrir því að á námskeið þýðir að menn koma saman, gleðjast og fara yfir stöðu atvinnugreinarinnar, gera plön um markaðinn? Það er mikilvægt líka fyrir sauðfjárbændur. Engir menn eru skemmtilegri fundarmenn á Íslandi en íslenskir sauðfjárbændur. Þar njóta þeir sín og þeir hafa gaman af að koma saman á námskeið og kvarta ekki yfir því, enda hafa 1.630 bændur sótt þau námskeið sem þegar hafa farið fram og haft af því gagn og gaman. Það er nú einu sinni svo að maður er manns gaman og í öllum greinum atvinnulífsins, hvort starfið snýst um vexti og gróða af peningum eða hamingju í kringum sauðfé, er gaman að koma saman og ræða málin þó menn séu ekki eins glaðbeittir og þeir sem vaxtaokrinu stjórna.

Herra forseti. Hæstv. landbrh. segir mig ekki hafa vit á sauðfé. Það vill svo til að ég ólst upp í sveit og ég hef farið í göngur með bændum austur í Skaftárhreppi. Mér fannst sem þeir teldu mig ekki slæman í að umgangast sauðfé. Ég hleyp hratt. En það að gera alla þjóðina að markaðsmönnum fyrir landbúnaðinn er ótrúleg forsjárhyggja. Ætli það sé ekki best fyrir hverja atvinnugrein að þeir sem stjórna henni, þ.e. bændur sjálfir, stundi markaðsstarfið og þá með tilvísun í markaðinn sem þeir ætla að reyna að selja á? Ætli það sé ekki langbest að menn geri það sem þeir hafa vit á og kunna best og annað fólk sé ekki að segja þeim hvernig þeir eigi að selja framleiðsluna. Öll þjóðin meira að segja. Ég hugsa að bændum þætti það þokkalegt ef ég færi að segja þeim til. Svo er afskaplega gaman að koma saman á námskeið, já, já. Það getur vel verið að einhverjum 1.630 af 4.000 bændum þyki gaman að koma á námskeið. En það eru eflaust einhverjir sem ekki þykir það gaman og eru hræddir við að fara í próf, kannski menn sem hafa ekki verið mikið fyrir bóknámið hingað til en kunna afar vel að framleiða gott lambakjöt.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fara að væna hv. þm. um að hann hafi ekki vit á sauðfé. Sjálfsagt hefur hann gott vit á sauðfé. Ég veit að hann er virtur smali í mínu kjördæmi og bændur kunna að meta hann í smalamennsku. Hann er fótfrár og hleypur sem hestur. Ég er viss um að hann væri líka góður að koma lambi á spena að vori og mundi stunda þau störf af þeirri samviskusemi  Auðvitað er það hárrétt, sem hv. þm. segir. Það kann að vera að einhverjir kvíði því að fara á námskeið og kvíði skýrsluhaldi. Ég hafði sjálfur áhyggjur af þessum þætti af því að það er kannski innan við helmingur bændanna sem eru í þessu bókhaldi. Það varð að blása til samstöðu um málið og reyna að fá alla með. Ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir þessa atvinnugrein að menn séu samhentir og taki þátt í ræktunar- og uppbyggingarstarfinu sem gæti fylgt þessum samningi. Ég deili þeim áhyggjum með hv. þm. eins og fleiri að auðvitað eru einhverjir á móti þessum samningum af þessum ástæðum. Það er enginn vafi í mínum huga um að her manna hefur barist gegn honum frá því að hann var samþykktur, áður en hann var samþykktur, eftir að hann var samþykktur, eftir að hann fór að virka og hefur jafnvel gefið út heilar bækur gegn honum. Það er því ekki að undra að hann mæti einhverjum mótbyr. En nú er hann á lokastigi og þess vegna er mikilvægt að blása til samstöðunnar. Landbn. mun fara rækilega yfir samninginn og skila honum inn í þingið í vor.

Herra forseti. Ósköp var þetta þunn ræða hjá hæstv. landbrh. Í henni kom fátt eitt fram og lítið af því sem ég gagnrýndi eiginlega hvað mest, þ.e. að þessi búvörusamningur væri framleiðsluhvetjandi og slæmur fyrir bændur vegna þess að þeir bændur, sem kannski meta má einhver 20%, munu ekki treysta sér til að fara í alla þessa skriffinnsku og á þessi námskeið en hafa þó mann fram af manni framleitt afbragðs lambakjöt. Þeir kunna að setja á, kunna að sinna sauðburði á vorin, þeir kunna að sækja lömbin á haustin og fylgja þeim í slátrun. En þeir treysta sér kannski ekki í að fara í próf og fylla út allar þessar skýrslur eða geta það ekki. Þeir kunna að framleiða gott lambakjöt en þeim skal refsað. Þeir skulu gerðir enn fátækari.

Virðulegi forseti. Ég skal ekki lengja mikið þessa umræðu um gæðastýringuna. Mikið hefur verið rætt um stöðu bænda hvað varðar gæðastýringuna. Ég get tekið undir með hv. þm. Jóni Bjarnasyni um að þar sem ég þekki til fjárbúskapar er þetta meira og minna inni í framleiðsluferlinu hjá bændum eins og það er í dag. Það vill svo til að ég er nýkominn úr Norður-Þingeyjarsýslu og hef rætt við bændur um þessi mál þar. Í raun segjast þeir þurfa að reiða fram upplýsingar sem þeir hafa haft og skráð og í mörg ár. Ég ætla ekki að fara í þá umræðu. Ég held að þetta sé tiltölulega auðvelt mál að fara í, margar góðar ábendingar og ég er viss um að hv. landbn. mun þar skila góðu starfi. Þar sem ég ólst upp í þorpi með heimaflabúskap virðist mér í dag sem neytanda sem vandinn sé á leiðinni frá sláturhúsvegg og inn í búð. Í raun getum við í þessu sambandi aðeins valið um eina afurð miðað við nútímakröfu. Hangikjötsframleiðslan byggir að verulegu leyti á staðbundinni framleiðslu þar sem þú gengur að því hvaðan þú ert að kaupa hangikjötið, hvort það er Hólsfjalla, skagfirskt eða eyfirskt, KEA eða hvað það er. Þetta er mjög framleiðsluaukandi og miklu meira spennandi, að velja í kjötborðinu á þennan hátt. Þess vegna tel ég að það sé fyrst og fremst í markaðsstarfi frá sláturhúsvegg og inn í búðirnar sem á vantar. Rætt hefur verið um að verðið hefur hækkað gríðarlega miðað við hækkunina til bænda. Hér hefur verið talað um 6--7% hækkun til bænda á meðan kjötið hækkar í útsölu á neytendamarkaði um 17%. Það er náttúrlega óviðunandi þegar við stöndum frammi fyrir því að framreiðslan í kjötborðinu hefur heldur versnað ef eitthvað er. Auðvitað hefur sá vandræðagangur sem hefur verið uppi í öllu afurðastöðvadæminu úti um allt land áhrif núna og er e.t.v. stærsti orsakavaldurinn í því að við erum að selja miklu minna kjöt en áður hefur verið. Það er bara þannig og af því að ég tala um heimaflabúskap, þá er mér ekki sama hvort ég fæ lambhrútslæri eða gimbrarlæri til steikingar, tek það sem dæmi. Ef afurðastöðvarnar og síðan söluaðilar eru innstilltir á að fara yfir í slíkt í meiri mæli, þá liggur þar hin eiginlega gæðastýring. Ég hef í sjálfu sér engar áhyggjur af bændunum. Þetta er ferlið frá sláturhúsvegg og inn í búðirnar. Þetta er eins og í öðru, hvort sem við erum að tala um konfekt eða lambakjöt. Þetta þarf að framreiða á réttan hátt til að það verði spennandi. Það er spenna í sambandi við það að kaupa og smakka mismunandi framleitt reykt lambalæri. Það er eiginlega eina afurðin sem ég get komið auga á sem fylgir þessu gæðastýringarferli. Framleiðendur eru margir, það eru spennandi merkingar, fólk veit hvaðan kjötið kemur og gerir samanburð í fjölskylduboðum, hver var með Húsavíkurreykt hangikjöt og hver var með SS-hangikjöt eða hver var með KEA-hangikjöt. Þetta ræðir fólk um, ber saman og kaupir afurðir sem vel er af látið. Þarna eru stærstu gæðastýringarmálin sem þarf að vinna að og þarna verður til örvun á sölunni á innanlandsmarkaði eins og menn hafa rætt mikið um. Þarna eigum við að einbeita okkur því að eins og hefur komið fram í ræðum manna er gæðastýringin hvað varðar framleiðendurna sjálfa í mínum huga tiltölulega einfalt mál vegna þess að ég hef nákvæmlega sömu reynslu og hv. þm. Jón Bjarnason. Annaðhvort hafa menn þetta í hjartanu og innbyggt í heilabúið hvernig búið virkar eða þá, eins og ég þekki mjög vel til, að menn hafa hvert einasta atriði skráð. Ég árétta að ég tel að hv. landbn. eigi í miklum meira mæli að fara í ferlið frá sláturhúsvegg og inn í búðirnar, framkalla samkeppni um gæði, samkeppni um hvernig menn vinna vöruna o.s.frv. Það er í mínum huga ekkert vafamál að stór hluti þjóðarinnar sem er alinn upp við gott lambakjöt mundi kunna vel að meta það að geta valið og fengið merkt að þetta og þetta læri í borðinu sé gimbrarlæri en ekki lambhrútslæri. Þannig er ég alinn upp við neyslu á lambakjöti. Mér er ekki sama hvort ég fæ lambhrútshrygg eða gimbrarhrygg. Heima hjá okkur var ævinlega sá háttur hafður á að gimbrar voru teknar til neyslu, til steikingar, til ferskrar neyslu, en lambhrútar frekar teknir í reykingu, saltað kjöt o.s.frv. Við eigum að byggja á þessu og við eigum að framkalla fjölbreytileika innan greinarinnar, innan framleiðslunnar til þess að freista þess að fólk kaupi meira og ef það hefur þetta val, eins og með hangikjötið, er ekkert vafamál að það selst meira og þarna framkalla menn hina eiginlegu gæðastýringu vegna þess að í framhaldi af því fer að verða eftirsótt að fá læri til reykingar frá vissum svæðum og helst náttúrlega frá vissum búum. Þetta gerist af sjálfu sér þegar vinnsluferlið og söluferlið er komið inn í það far. Þetta vildi ég draga fram, virðulegi forseti. Ég held að þetta sé meginmálið og ég held að bændur standi tiltölulega vel. Ég geri mér grein fyrir því að sumir mikla fyrir sér skriffinnsku sem ég tel reyndar að langmestu leyti óþarfa og það eigi að fara yfir þau mál í hv. landbn. En aðalfókusinn er að einbeita sér að þessu ferli frá sláturhúsvegg og inn í kjötborð.

Hæstv. forseti. Það er gaman þegar umræður taka á sig hugsjónablæ og menn lifa sig inn í skoðanir sínar og flytja góðar ræður. Ég get tekið undir hvert einasta orð sem hv. þm. sagði í máli sínu. Þetta er kjarni málsins og þarna hafa afurðastöðvarnar sem eru í eigu bændanna að sumu leyti brugðist í markaðssetningu sinni. Það er þessi tíska sem menn þurfa að skapa. Það eru þau sjónarmið sem hv. þm. kemur hér inn á sem selja vöruna frá hjarta til hjarta, frá manni til manns, að leggja áherslu á sérstöðuna, markaðssetja það út frá samkeppni í bragði og gæðum. Ég bý við það á mínu heimili að konan mín biður alltaf um gimbur þegar ég kaupi skrokk þannig að sjónarmið okkar fara mjög saman í þessu. Hver segir að það séu ekki einmitt verkefni bændanna sjálfra? Eitthvert verkefni verða þeir að hafa í þessu eins og hv. þm. Pétur Blöndal segir. Á það ekki að vera metnaður þeirra að berjast á markaðnum? Eiga þeir þá ekki um leið og þeir eru komnir í slíkt kerfi, og fá mikla peninga út á, að standa sig á markaðnum og taka við og búa til þann fjölbreytileika? Ég hygg að það geti orðið eins og í gæðastýringunni í hestamennskunni, að þegar þetta kerfi verður komið á muni margir íslenskir bændur, sem eru stórvel gefið fólk sem kann á alla hluti í dag, tölvur o.s.frv., búa til gáttir út í veröldina og hér innan lands. Unga fólkið ferðast um landið í gegnum tölvur, fer heim á bæinn, heimsækir bóndann, sér hvernig bú hann stundar, sér við hvaða aðstæður lömbin bíta grasið, sér lækina seytla úr hlíðinni og sér það frelsi sem sauðkindin í landinu býr við. Það heillar íslenska neytendur en það mun ekki síður heilla þá mörgu neytendur í víðri veröld sem í vaxandi mæli vilja kaupa vöru á háu verði frá slíkum löndum þannig að auðvitað byggist þetta allt saman á þessu. Bændur hafa mætt því af hörku. Ég hef veigrað mér við að setja reglugerð á sem nú er að ganga yfir Evrópu um að hægt sé að rekja lambið úr kjötborði og heim að bæ. Þeir telja það mjög flókið kerfi og óþarft. En svo verðum við líka að átta okkur á því að ef við eignuðumst markaði erlendis, og íslenski neytandinn er bara neytandi heimsins með svipaðar kröfugerðir, þá verður margt af því sem við erum að setja hér í gang að vera til staðar til þess að menn fái ekki á sig árásirnar eins og gerðust úti í Evrópu núna með íslenska lambakjötið sem hafði klikkað í meðhöndlun margra afurðastöðva, þó ekki allra. Bændurnir eiga afurðastöðvarnar og bera ábyrgð á þeim. Þeir eiga þær. Kannski er það einhver mesti skaði sem hefur verið gerður á Alþingi Íslendinga að kippa þeim frá markaðnum með lögum 1985 og segja að bændur skuli bara fá allt sitt greitt burt séð frá því hvort varan selst eða ekki. Ég er þeirrar skoðunar að þeir þurfi í gegnum afurðastöðvar sínar að vera nærri markaðnum af tilfinningu, hafa það sem sitt markmið að selja sem mest af kjöti á innanlandsmarkaði. Ég hygg að lögin frá 1985 þar sem ákveðið var að þeir skyldu bara slátra í sláturhúsunum og fá að fullu greitt fyrir áramót hafi skapað þá þróun að þeir standa fjær markaðnum í dag en þeir ættu að gera. Ég hef trú á því að þeir komi núna af fullum þunga inn í afurðastöðvar sínar með falli Goða og taki á, ekki síst í þeim anda sem hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson flutti áðan og reyndar ýmsir fleiri hafa komið inn á. Herra forseti. Ég ætla svo sem ekki að lengja umræðuna mikið. Ég vil þó segja að samningurinn sem nú er unnið eftir og verið er að greiða bændum eftir var auðvitað á margan hátt tímamótasamningur. Grunnupphæð beingreiðslna í fyrri samningi var 1 milljarður 878 millj. Í nýja samningnum er það 1 milljarður 972 millj. Áður voru greiðslur á ærgildi 4.747 kr. Nú eru þær eftir nýja samningnum 4.986 kr. 60 millj. á ári til viðbótar í sérstakar jöfnunargreiðslur til þeirra sem ekki hafa haft greiðslumark eða hafa haft góðar afurðir eftir sitt fé, oft ungt fólk sem er að setjast að í sveitum. Þetta fá einungis þeir sem hafa 18,2 kg innlegg eftir veturfóðraða á. Stefnt var að því að kaupa upp 42 þúsund ærgildi. Það er á því stigi að 600 ærgildi eru eftir eða svo. Þegar búið var að kaupa 25 þúsund ærgildi var andvirði þeirra dreift jafnt á alla bændur eða 125 millj. nýtt fé til þeirra sem gerir að meðaltali 11% hærri greiðslur til bænda en áður var. Síðan hefur það verið mjög gagnrýnt af mörgum bændum, sem var yfirlýsing ríkisstjórnar og samþykkt á Alþingi og fagnað sérstaklega við yfirlýsingu þess sem hér stendur, að andvirði í peningum 7.500 ærgilda skuli fara til sérstakra sauðfjárbyggða, til fólks sem hefur enga aðra atvinnumöguleika. Það er sannarlega byggðaaðgerð, líklega einar 35 millj. á ári. Byggðastofnun mun hjálpa til við að velja svæðin og þeim peningum verður úthlutað til fólks. Í rauninni er sá peningur óviðkomandi samningnum sjálfum. Hann er fyrst og fremst yfirlýsing ríkisstjórnar og Alþingis um að það vilji koma til móts við fólk sem býr við þær aðstæður í byggðarlögum sínum að í rauninni er ekki um neina aðra atvinnumöguleika að ræða til að bæta tekjur sínar en sauðfjárrækt. Þessu vildi ég koma á framfæri. Síðan vil ég í lokin þakka, þó að hv. þm. Drífa Hjartardóttir gagnrýni þessa stöðu og frv., þá lýsir hún því yfir að hún muni ekki tefja málið, hún muni vinna faglega með það í landbn.  Hér eru ýmsir, eins og hv. þm. Drífa Hjartardóttir, sem telja að frelsið sé fyrir öllu eins og sala án beingreiðslu. Ég er ekki alveg sáttur við það sem gerst hefur í mjólkinni. Það hefur gríðarleg byggðaröskun fylgt því háa söluverði á kvótanum í mjólkinni og ungu bændurnir í þeirri atvinnugrein hafa verið að skuldsetja sig verulega. Standast þeir framtíðina eða standast þeir hana ekki með allar þær skuldir á herðunum? En þar hefur verið mikil þróun og þar hefur verið mikil hagræðing eins og sagt er. Það kann vel að vera að þegar það frelsi tekur gildi von bráðar, þegar 45 þúsund ærgildi hafa verið keypt, þá eru menn fyrst og fremst að kaupa peninga ríkissjóðs hver af öðrum, en það verður auðvitað með þeim hætti að byggðin grisjast og það er kannski mikilvægt líka í þessu efni að þeir sem vilja búa eftir samningnum geti styrkt bú sín þó ég eigi þann draum að sjá 100% bænda taka þátt í gæðastýringunni. Ég vil fá að setja það hér fram að ég býst við því að þegar samningurinn fer að virka komi líka gagnrýni frá þinginu, þó að það heimti frelsið um að selja ríkisstuðninginn, að nú sé sauðfjárbúunum að fækka verulega í landinu. Það mun fylgja þeirri þróun. En þá verður líka mikilvægt að horfa til annarra áttta og þingið hefur tekið þátt í því af myndarskap í fjárlögum sínum að styðja bændur til annarra verka eins og skógræktar, landgræðslu, ferðaþjónustu o.s.frv. Hv. þm. Sigríður Jóhannesdóttir talaði um flugufregnir frá Hvolsvelli eins og þar hefði verið haldinn frekar ómerkilegur fundur.

Nei, ég sagði það ekki.

Hún hafði heyrt einhverjar flugufregnir af honum, það er rétt hjá hv. þm., af svona 250 manns. Það var mjög gagnlegur fundur. Haldnar voru þar 30 ræður og flestar þeirra góðar og menn komu inn á það sem þeir voru að hugsa. Menn hreinsuðu andrúmsloftið og fóru yfir rökin. Ég er ekki að segja að menn hafi orðið um allt ásáttir, en mér fannst samt, eins og kannski hér í umræðunni í dag, að meginatriðið væri það samt sem áður að menn væru ekkert langt hver frá öðrum. Menn vilja hafa einhverja hluta samningsins öðruvísi. Sumir vilja náttúrlega fá að vera algerlega í friði með sitt. Það er mjög heiðarleg afstaða. Það er auðvitað voðalega gaman að fá að búa uppi í dal og vera algerlega í friði og enginn að skipta sér af manni eða gera neinar kröfur til manns. Það er ábyggilega mjög skemmtilegt líf að sumu leyti. En lífið er ekki svona. Lambakjöt er bissniss, markaðsmál og atvinnuvegur sem verður bæði innbyrðis að gera kröfur til sín og taka þátt í því þjóðfélagi sem þróast hér og eiga möguleika á þeim mörkuðum sem gefast. Mér hefur orðið tíðrætt um bændur í Norður-Þingeyjarsýslu. Ekki hefur heyrst mikið af kvörtunum frá þeim en þeir keyra eftir þessu kerfi. Ég vek athygli enn og aftur á því. Ég bind auðvitað vonir mínar við að um þennan samning verði mikil samstaða. Oft eru deilur um hlutina þegar verið er að ná samningum en um leið og það er í höfn einhenda menn sér í málið og sjá að það er ekkert flókið. Ég sagði áðan að auðvitað hafi einn og einn maður farið offari og fundið þessum samningi allt til foráttu, jafnvel gefið út heilar bækur sem hefur verið dreift á alla bæi til þess að berjast gegn samningnum. Þetta hefur gerst.  Ég vil að lokum, hæstv. forseti, þakka þá ágætu og fjörmiklu umræðu sem hér hefur farið fram í dag og vænti þess að málið verði skýrt fyrir þinglok, í hvaða farvegi það er, svo hægt verði að halda áfram fyrirhuguðum námskeiðum og fullgilda þennan samning á öllum sviðum þannig að menn viti við hvað þeir búa. Ég treysti á Alþingi Íslendinga í þeim efnum.

Herra forseti. Ég kom að því í dag að mér þykir sauðfjársamningur þessi í heild mjög flókinn og í samanburði við mjólkursamninginn er þetta ekki skilvirkt fyrirkomulag. Við höfum séð mjög mikla skilvirkni einmitt í samningnum við kúabændur þar sem salan hefur verið frjáls á milli manna. Ég tel að þar hafi orðið mikil og góð hagræðing. Ég þekki það sjálf sem mjólkurframleiðandi sem hefur verið að kaupa nokkur þúsund lítra á hverju ári að þetta hefur alla vega verið til góðs í mínu búi og svo er hægt að segja um marga. Með þessari hagræðingu eru menn að stækka einingarnar sínar þannig að afkoman er betri. Svo langar mig til að spyrja hæstv. landbrh. um 7.500 ærgildin og hvort hann sjái að þau deilist að einhverju leyti út á sunnlenska sauðfjárbændur.

Hæstv. forseti. Fyrst hvað um 7.500 ærgildin? Í Suðurkjördæmi hinu nýja eru mikil sauðfjárræktarsvæði. Við getum nefnt Austur- og Vestur-Skaftafellssýslu. Við getum nefnt einstök svæði eins og Heklubæina á Rangárvöllum ef við förum út í slíkt. En fyrst og fremst verður þetta að vera almenn aðgerð sem miðar að þeim viðhorfum sem kynnt voru. Hv. þm. nefndi skilvirkni og hagræðingu. En hagræðingin í mjólkurframleiðslunni er gerð á kostnað þeirrar kynslóðar sem ætlar að lifa af landbúnaðinum. Hún er að skuldsetja sig til að kaupa aðra út dýrum dómum þannig að þetta kallar líka á sín vandamál þó að margt hafi gengið vel í mjólkinni. Þess vegna hef ég töluverðar áhyggjur af þeirri umræðu þegar menn verða farnir að selja ríkisstuðninginn í sauðfénu dýrum dómum og þá kemur auðvitað að umræðum frá þinginu: Nú er sauðfjárbúunum að fækka.

Herra forseti. Það hefur einmitt sannast við sölu og kaup á kvóta í mjólk að verðið hefur farið lækkandi og því veldur þessi eðlilega skilgreining markaðarins því þegar markaðurinn er orðinn mettur lækkar verðið þannig að ég tel að þetta sé sú eina hagræðing sem getur orðið.

Það vill svo til, hæstv. forseti, hvað mjólkina varðar að bændurnir hafa ekki ráðið miklu um verðið á kvótanum. Því miður hafa aðrir ráðið þar miklu um, mjólkurbú, sveitarfélög o.s.frv., þannig að þar hafa aðrir aðilar tekið að sér að vera milliliðir en þar áttu að vera. Þau viðskipti áttu að vera milli bændanna sjálfra. En því miður hefur verðið verið keyrt upp í gegnum þetta miðstýrða kerfi þar sem mjólkurbúin og sveitarfélögin hafa ráðið meiru en bændurnir og verðið er auðvitað tilbúið á þeirra borði, því miður. Þess vegna væri það auðvitað verðugt verkefni landbn. að fara yfir þá þróun og fara yfir það hvernig ríkisstuðningurinn í sauðfénu verður seldur í framtíðinni. Það eru slík verkefni sem hv. þm. á að taka fyrir í nefndinni.

Herra forseti. Ég tek undir áhyggjur hæstv. landbrh. af framsalsréttinum og framsali á kvóta og ég tel einmitt að mjólkurframleiðslan sé þar á hættulegri braut. Þar er þó innanlandsmarkaður fyrir hendi. En í sauðfjárræktinni er hann ekki fyrir hendi þannig að þar er verið að framselja beingreiðslur ríkisins til framleiðslu á vörum sem verður síðan að greiða með miklar upphæðir. Hyggst ráðherra beita áhrifum sínum til þess að koma í veg fyrir að framsal á sauðfjárkvóta verði raunin, þ.e. að afurðastöðvar eða kaupfélög eða samtök vítt og breitt um landið, á einstökum stöðum á landinu, kaupi upp framleiðsluréttinn í sauðfjárræktinni án tillits til þess hvort það sé hagkvæmast að hún sé þar staðsett eða ekki? Ég sé þessa hættu fyrir og spyr hvort ráðherra hyggist beita sér gegn henni.

Hæstv. forseti. Ég finn það alltaf betur og betur að hv. þm. hefur verið í Framsfl. í gamla daga. Auðvitað er það svo, hv. þm., að mjólkin á aðeins einn markað í dag, þ.e. innan lands. Lambakjötið á líka mjög stóran markað innan lands. Í engu landi í veröldinni borðar hver maður jafnmikið af lambakjöti og á Íslandi. Þess vegna er það, eins og fram hefur komið í þessari umræðu, besti, stærsti og mikilvægasti markaður sauðfjárbænda. Ég er alveg tilbúinn, hv. þm., að skoða hvernig salan fer fram, hvort óeðlilegir aðilar muni ráða verðinu á ríkisstuðningnum á milli bænda. Ég held að það sé mjög mikilvægt að fara yfir það einnig í mjólkinni hvort sú þróun er eðlileg að aðilar komi inn sem ráði verðinu eins og raun ber vitni.

Herra forseti. Ég tel að það eigi að skoða varðandi ríkisstuðninginn í sauðfjárræktinni, sem er einn mikilvægasti þáttur í byggð og búsetu í landinu, hvort ríkisstuðningur ætti ekki að vera þannig að ákveðinn grunnur hans væri í raun bara búsetutengdur og tengdur viðkomandi búi óháð framleiðslumagni þannig að búsetan væri tryggð og það stuðlaði að því að styrkja búsetuna. Ég óttast að verði beingreiðslurnar framseljanlegar muni það ekki lengur tengjast byggð eða búsetu heldur muni einstakir aðilar, afurðasölufyrirtæki eins og við höfum upplifað með mjólkurbúin, kaupa þennan rétt upp og eru þar af leiðandi líka að kaupa þennan ríkisstuðning þannig að þarna verði kapphlaup um uppkaup á ríkisstuðningi þar sem hinn einstaki bóndi verður allt í einu orðinn aukaatriði og það hvar hann býr. Ég tek undir með hæstv. landbrh. um að þetta beri skoða mjög rækilega og það á að beita sér gegn því.

Hæstv. forseti. Þá skilja leiðir með mér og hv. þm. Nú er hann kominn með gömlu kratastefnuna 

Hæstv. forseti. Ég hlustaði á formann landbn. tala um þetta mál í dag. Mér finnst að hæstv. ráðherra ætti að svara því betur sem kom fram í máli hv. formanns. Hún sagði að þetta mál hefði verið kynnt á röngum forsendum fyrir bændum, að niðurstaða atkvæðagreiðslunnar hefði verið þannig fengin að bændur hefðu ekki vitað hvað þeir voru að greiða atkvæði um og að þeir hefðu talið að forsendur á bak við væru aðrar en raunin var. Mér finnst full ástæða til þess að hæstv. ráðherra svari því svolítið betur hvort það eigi þá ekki að skoða málin upp á nýtt ef þannig hagar til. Hv. þm. sagði að þetta væri gagnslítið kerfi og tilraun til ráðstjórnar. Mér finnst það undarleg bjartsýni af hæstv. ráðherra að halda að þetta mál komi þá út úr nefnd undir handarjaðri hv. formanns landbn. án þess að það verði búið að gera á þessu verulegar breytingar og skoða það hvort svona hagar til.

Hæstv. forseti. Alltaf gerist það undir lok umræðunnar að einhver rís óþreyttur úr rúmi sínu sem ekki hefur fylgst með umræðunni og fer að taka þátt í henni þó að það sé búið að margsvara málinu allan daginn. ,,Kynnt á röngum forsendum``, fullyrðir hv. þm. Hann svaf sjálfur heima í rúmi meðan fundirnir fóru fram og lét sig ekkert varða um málið. Aldrei man ég eftir að hann hafi sótt einn einasta fund um þetta. Þetta er auðvitað mikill áróður að mér finnst. Það er allt í lagi að menn beri þann sem hér stendur þungum sökum. En ég er klár á því að bændurnir, Landssamband sauðfjárbænda, Bændasamtökin, búnaðarþing og þeir sem fjölluðu um þetta höfðu ekkert fals í huga og kynntu samninginn eins og hann var. Það er enginn vafi í mínum huga. Hins vegar þarf kannski eftir þá áróðursherferð sem farið hefur fram að kynna hann enn betur og fara yfir málið. Þannig er það svo þegar maður heldur stóra fundi og kemur saman með mönnum að þá átta þeir sig á því að ágreiningurinn er kannski um allt önnur atriði en eru í samningnum sjálfum því að sitt sýnist hverjum og menn vilja leggja áherslu á ýmis önnur atriði.

Hæstv. forseti. Svefnvenjur manna eru misjafnar og ég geri ráð fyrir að þessi sneið hafi verið ætluð hv. formanni landbn., sem ég hafði þessa hluti eftir, en ekki öðrum. Ég hef líka séð bréf frá bændum sem virðast hafa sofið í rúmum sínum með sama hætti og hæstv. ráðherra var að ætla mér. Ég hef fylgst með þessari umræðu í dag og ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst það ekki hafa komið skýrt fram að skilningur bænda, sem hér hefur verið sagt frá, hafi ekki verið sá að þeir hafi talið þessa kröfu, um að hafa þetta eins og það er, hafa komið frá ríkinu en ekki Bændasamtökunum. Það virðist hafa verið sá reginmisskilningur sem var á ferðinni.

Hæstv. forseti. Ég veit ekki hvort hv. þm. þekkir samninginn. Ég efast reyndar stórlega um það. En eitt er víst og það er að bændurnir fóru mjög vel yfir alla þætti samningsins á þeim fundum sem ég var á, og ég fór á marga fundi og tók þátt í að kynna samninginn þannig að ég get vottað að allar hliðar hans voru kynntar á þeim fundum. Sjálfsagt er það hárrétt hjá hv. þm. að einhver hluti bænda svaf heima og sótti ekki fundina og einhver hluti þeirra hefur sett sig gegn mörgum atriðum í samningnum þótt það sé á alls konar misjöfnum forsendum. En þetta ber bændunum að fara yfir með sínu fólki. Ég er tilbúinn að sækja þá fundi og hef gert það til að fara enn betur yfir málið. En fyrst og fremst, hæstv. forseti, treysti ég landbn. til að vinna þetta mál faglega miðað við stöðu þess og með þeim aðilum sem þennan samning gerðu.

Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa langt mál um það efni sem við höfum rætt lengi dags en ég verð þó að segja að ég deili þeim áhyggjum með hæstv. landbrh. sem hann lýsti áðan þegar þessi 600 ærgildi verða uppkeypt, þegar hin frjálsa verslun í sauðfjárbúskapnum hefst, því að það er alveg hárrétt sem kom fram í máli hæstv. landbrh. að ekki fara endilega bændurnir sjálfir inn í þessi kaup. Það hefur sýnt sig, t.d. í mjólkurframleiðslunni, að sveitarfélög og afurðastöðvar hafa farið inn í kaupin til þess, eðlilega, að reyna að tryggja búsetu og mjólkurframleiðslu í landshlutum sínum eða landsvæðum. Þar af leiðandi hefur verðþróun iðulega verið með öðrum hætti en menn áttu von á. Heilt á litið er þetta að breytast og ná einhverju jafnvægi. Ég verð hins vegar að lýsa því að ég held að varðandi sauðfjárbúskapinn geti komið upp nákvæmlega sama staða og hefur komið upp varðandi mjólkurframleiðsluna og hefur reyndar líka komið upp í sjávarútveginum, að byggðirnar standi frammi fyrir því að þurfa að fara inn í þessar atvinnugreinar. Það er, hygg ég, mál sem mörg byggðarlög standa frammi fyrir innan skamms, að þurfa að fara inn í þessar atvinnugreinar, sauðfjárbúskapinn, mjólkurframleiðsluna og sjávarútveginn, með fjármagn því þar eru núna öll kerfin byggð upp á því að selja einhvers konar ígildi. Það er nákvæmlega það sem sveitarfélögin standa frammi fyrir núna. Þegar búið er að kvótasetja t.d. í öllum kerfum í fiskveiðiflotanum eiga menn ekki margra annarra kosta völ en fara með fjármuni í þessi kerfi til að tryggja búsetuna, tryggja viðveruna og atvinnustigið. Eðlilega gætu sveitarstjórnir og landsvæði ekki horft á það aðgerðalaus, t.d. á norðanverðum Vestfjörðum, ef tveir mjólkurbændur mundu hætta. Þá er ég hræddur um að afurðastöðinni á Ísafirði yrði sjálfhætt. Og í byggð þar sem sauðfjárbúskapur hefur látið á sjá á undanförnum árum endar auðvitað með því að sveitarstjórnirnar þurfa að horfast í augu við þetta. Þá er það kerfi sem menn settu upp sem frjálsa verslun milli aðila búið að fá á sig allt annað eðli vegna þess að menn sem búa á þessum landsvæðum horfa á það bara ískalt: Ætlum við að halda velli í þessum kerfum eða ætlum við ekki að gera það? Þá endar það með því, meðan menn eru með peningastyrki í gangi, að menn fara með fjármagn inn í þessar greinar til að hjálpa þeim sem þar eru fyrir að lifa af til að hjálpa sjálfum sér að lifa af. Þetta held ég að við verðum að hafa í huga þegar við erum að tala um þessar þrjár gömlu undirstöðugreinar, mjólkurframleiðsluna, sauðfjárbúskapinn og sjávarútveginn. Þess vegna deili ég áhyggjum hæstv. landbrh., eins og ég skildi hann áðan, því að þetta er einmitt sú þróun sem blasir við, og undan því verður ekki vikist hjá mörgum sveitarstjórnum að fara með peninga inn í þessar greinar til að tryggja að það sem eftir er í viðkomandi grein í viðkomandi byggðum haldi velli. Þannig lít ég á málin. Þess vegna stendur mér ekki alveg á sama þegar verslun með sauðfjárbúskapinn hefst því að ég held að við sjáum alls ekki fyrir hvaða afleiðingar það getur haft.

Hæstv. forseti. Ég tek undir áhyggjur hv. þm. Þannig getur það farið. Þetta er auðvitað sama staðan í sjávarútvegi og víðar eins og hv. þm. segir. Byggðirnar verða að taka þátt. Það kann að vera að afurðastöðvarnar í sauðfjárbúskapnum séu miklu veikari en í mjólkurframleiðslunni og geti þess vegna ekki beitt sér eins og þær gerðu. Hitt er annað mál að margar þjóðir sem búa við kvótakerfið og eru á heimsmarkaði þess vegna með afurðir sínar beita öðrum úrræðum, Danir, Kanadamenn og fleiri ríki í Evrópu, Írland o.s.frv. Þar er beitt allt öðru kerfi til að koma á viðskiptum milli manna. Markaðurinn þarf ekki að vera flókinn. Það er kannski einn maður sem stýrir markaðnum í mjólkinni eða kjötinu í gegnum eina tölvu, tilboðin berast og þau eru jöfnuð þar. Þannig nást viðskipti á milli bónda og bónda án milliliða. Það mundi hægja á þróuninni. Það mundi breyta verðinu. Svona kerfi gætu átt rétt á sér og við þurfum virkilega að skoða þau því að enn er eitt atriði, ef bændur framtíðarinnar sem ætla að berjast í þessari matvælaframleiðslu verða of skuldum hlaðnir og fátækir munu þeir auðvitað ekki geta keppt við þann innflutning sem hér mun e.t.v. eiga sér stað í framtíðinni. Þess vegna er mjög mikilvægt að fara yfir það með hvaða hætti ríkisstuðningur er seldur, hvort sem það er í mjólk eða sauðfé. Ég tek undir það með hv. þm.

Herra forseti. Ég kem hingað vegna orða hæstv. ráðherra í lokaræðu og andsvari áðan um að draga ítrekað fram þá stöðu að í sauðfjárræktinni sé ekki skortur á dilkakjöti. Það er ekki skortur á dilkakjöti í sjálfu sér á innanlandsmarkaði. Það er frekar að við þurfum að vera þar með markaðssókn. Framleiðslustuðningur sem slíkur vegna innanlandsþarfa er þess vegna ekki nauðsynlegur. Framleiðslustuðningur í sauðfjárræktinni til að auka framleiðslu þar fer til þess að framleiða kjöt sem er selt á markaði erlendis. Á hálfvirði. Það er því mjög sérkennilegt að ríkisstuðningurinn skuli beinast að því að framleiða kjöt á erlendan markað á hálfvirði, og enn þá sérkennilegra verður það, herra forseti, þegar þessi framleiðsluréttur, eða beingreiðsluréttur, og þessi réttur á magntengdum álagsgreiðslum rennur til þess að framleiða vöru sem fer á niðursettu verði á erlendan markað. Fyrir mér eru þessar beingreiðslur á vissan hátt fyrst og fremst til að styrkja byggð og sauðfjárbúskap í landinu sem hluta af byggða- og búsetustefnu og auðlindanýtingarstefnu í landinu. Hins vegar á hann að vera til þess að skapa bændum ákveðinn tekjugrunn. Ég sé ekki að tekjugrunnur sem verður orðinn framseljanlegur og getur þess vegna verið seldur hæstbjóðanda sem ekki er víst að verði fátækur sauðfjárbóndi komi að gagni. Kannski eru það fyrst og fremst einhver fyrirtæki, afurðastöðvar eða þeir sem hafa aðgang að fjármagni, sem munu kaupa hann upp. Ég trúi ekki að það sé eitthvað sem einmitt sé stefnt að. Ég vara við þeirri nálgun að beingreiðslur verði framseljanlegar og að við lendum þar í sama ferli og við höfum lent í með mjólkurframleiðsluna og sjávarútveginn, ekki síst þegar markaðir eru ekki einu sinni fyrir þessar vörur. Ég skora þá á hæstv. landbrh. að beita áhrifum sínum og koma í veg fyrir að við lendum í því að sauðfjárbændur verði leiguliðar með framleiðslurétt sem einhver annar eigi, og beingreiðslupólitíkin verði til þess að auka enn á grisjun byggðar og brottflutning fólks úr sveitum eins og gæti stefnt í.

Hæstv. forseti. Ég flyt frv. á þskj. 1001 í 630. máli sem hefur að geyma breytingu á ákvæðum laga nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum, sem miða að því að hafa áhrif á framleiðslu og markaðssetningu gróðurhúsaafurða og garðávaxta. Í aprílmánuði 2001 skipaði ég starfshóp um framleiðslu- og markaðsmál gróðurhúsaafurða og garðávaxta sem m.a. var falið að meta starfsskilyrði við álagningu tolla og verðmyndun á gróðurhúsaafurðum og garðávöxtum við framleiðslu, heildsölu og smásölu. Enn fremur skyldi starfshópurinn gera tillögur til landbrn. um hvernig tryggja mætti framleiðslumöguleika íslenskrar garðyrkju og lækka verð á gróðurhúsaafurðum og garðávöxtum til neytenda. Í áfangatillögu starfshópsins til landbrh. frá 30. apríl 2001 var lagt til að tollar á afurðir innan 7. kafla tollskrár sem ekki eru framleiddar hér á landi yrðu felldir niður. Á grundvelli þessarar áfangatillögu lagði ég fyrir ríkisstjórnina þann 4. maí 2001 drög að frv. til laga um breytingu á tollalögum, nr. 55/1987, sem ráðgjafarnefnd um inn- og útflutning landbúnaðarvara hafði samið að beiðni minni. Frv. hafði að geyma ákvæði sem gáfu möguleika á að veita aukið svigrúm til að fjölga þeim grænmetistegundum og því magni sem unnt yrði að flytja inn á lægri tollum eða án tolla. Um var að ræða vörur svo sem lauk, rósakál, jöklasalat, ertur, belgaldin, spergil, kúrbít, ólífur o.fl. Með lögum nr. 86/2001, um breyting á tollalögum, nr. 55/1987, varð frv. að lögum. Með reglugerð nr. 439/2001, um tollkvóta á grænmeti og niðurfellingu tolla, kom það til framkvæmda með niðurfellingu á 30% verðtolli sem lagður var á þessar afurðir auk nokkurra magntolla. Hæstv. forseti. Það er mikill hljómur og sterkar raddir handan við vegginn sem trufla mig mjög hér við ræðuflutninginn.

Nú hafa verið gerðar ráðstafanir til að loka dyrunum þannig að hæstv. ráðherra geti talað ótruflaður.

Talað í friði, hæstv. forseti. Hæstv. forseti. Starfshópurinn skilaði mér síðan lokatillögum í janúar 2002 sem voru í megindráttum þessar: 1. Verðtollur, sem nú er 30%, verði felldur niður af útiræktuðu grænmeti, sveppum og kartöflum. Magntollur er tryggi markaðsstöðu innlendra afurða verði lagður á þegar framboð af innlendri framleiðslu er nægjanlegt að magni og gæðum. Þá er lagður til aukinn sveigjanleiki á tollum þannig að heimilt verði að skipta verð- og/eða magntolli upp í 10 / 100 í stað 25 / 100 á þær vörur sem fluttar eru inn samkvæmt þeim tollkvótum sem tilgreindir eru í viðaukum IV A og B við tollalög, nr. 55/1987. 2. Til að lækka verð til neytenda falli verð- og magntollur niður af gúrkum, tómötum og papriku. Í stað þess verði teknar upp beingreiðslur til framleiðenda út á þessar afurðir til að jafna samkeppnisskilyrði innlendra aðila gagnvart innflutningi. Heildarfjárhæð beingreiðslna á ári verði 195 millj. kr. sem skiptist niður á framleitt magn einstakra afurða innan ársins samkvæmt staðfestum upplýsingum um sölu þessara afurða, eftir nánari reglum. 3. Ylræktendum verði tryggt rafmagn til lýsingar á verði sem sé sambærilegt við það sem er í boði erlendis, m.a. í Noregi og Kanada. Enn fremur verði veittir styrkir til fjárfestingar í lýsingarbúnaði í ylrækt sem nemi um 30% af kostnaði að hámarki, þó ekki umfram tiltekna fjárhæð á hvern fermetra. Áætlaður kostnaður þessa liðar er 30--35 millj. kr. á ári. Sú fjárhæð getur hækkað með aukinni lýsingu en að hámarki greiðast 1,08 kr. á kílóvattstund hverju sinni. 4. Boðnir verði styrkir til úreldingar á gróðurhúsum sem hafa verið í framleiðslu sl. tvö ár, allt að 30 millj. kr. á ári í fimm ár, eftir nánari reglum. 5. Veitt verði sérstök framlög úr ríkissjóði, 25 millj. kr. á ári, til kynningar-, rannsóknar-, þróunar- og endurmenntunarverkefna í ylrækt og garðrækt í þeim tilgangi að efla samkeppnishæfni ylræktar og garðræktar. 6. Tekin verði til endurskoðunar stofnlán til garðyrkju, fjármögnun og stærðarmörk í þeim tilgangi að koma í veg fyrir að fyrirkomulag þeirra stuðli að óhagkvæmni í greininni. 7. Hvatt verði til öflugs verðlagseftirlits þar sem komið verði á formlegu samstarfi Bændasamtaka Íslands, Sambands garðyrkjubænda, verkalýðshreyfingar, Samtaka atvinnulífsins og stjórnvalda til greiningar og upplýsinga um myndun verðlags á grænmeti og ávöxtum. Hæstv. forseti. Ég hef nú þegar lagt fyrir yfirstandandi löggjafarþing Alþingis frv. til laga um breytingu á tollalögum, nr. 55/1987, með síðari breytingum, sem miðar að því að koma í framkvæmd tillögu í 1. tölul. í áliti starfshópsins. Af grænmetistegundum sem breytingin nær til má nefna hvítkál, rauðkál, kínakál, spergilkál og rauðrófur. Verðtollurinn hefur þegar verið felldur niður með setningu reglugerðar nr. 114/2002 og 115/2002. Hins vegar er gert ráð fyrir að magntollum verði beitt þegar framboð af innlendri framleiðslu er nægjanlegt að magni og gæðum og lagt er til að þeim verði áfram stjórnað með reglugerð. Í frv. þessu er gert ráð fyrir að tillögum 2--5 verði veitt lagagildi en þó þannig að landbrh. og Bændasamtökum Íslands verði veitt heimild til að semja um nánar tilgreind grundvallaratriði þeirra. Jafnframt er gert ráð fyrir að nánari útfærsla á framkvæmd þeirra verði ákveðin með reglum sem landbrh. setur með reglugerðum og öðrum stjórnvaldsaðgerðum. Nauðsynlegt er talið að landbrh. hafi víðtækar heimildir til að stjórna upphæðum beingreiðslna á kíló afurðar og öðrum ráðstöfunum sem fjallað er um í frv. þar sem gert er ráð fyrir að þessi atriði muni að verulegu leyti ráðast af framboði og eftirspurn einstakra vörutegunda á hverjum tíma. Heildarfjárhæð til beingreiðslna er hins vegar bundin við tiltekna upphæð á ári sem landbrh. breytir ekki í reglugerð. Hæstv. forseti. Í samræmi við þetta er í frv. þessu gert ráð fyrir að landbrh. verði heimilt að gera samning við Bændasamtök Íslands og Samtök garðyrkjubænda um verkefni í þeim tilgangi að ná settum markmiðum laganna. Heimilt verður að semja um beinar greiðslur til framleiðenda til lækkunar á verði einstakra tegunda, framlög til rekstraraðfanga, framlög til fjárfestinga, framlög til úreldingar á gróðurhúsum og framlög til kynningar-, rannsóknar-, þróunar- og endurmenntunarverkefna. Einnig er gert ráð fyrir að landbrh. verði heimilt að fela öðrum stofnunum eða Bændasamtökum Íslands að annast faglega umsjón þeirra verkefna sem samið er um og framkvæmd þeirra, enda sé skipulag þeirra og starfsreglur í samræmi við ákvæði laganna. Enn fremur er gert ráð fyrir að heimilt verði að greiða mismunandi háar beingreiðslur á kíló afurðar eftir tímabilum til að aðlaga framleiðsluna sem best að eftirspurn svo og að flytja slíkar greiðslur á milli tegunda. Það þýðir að framleiðendur sem framleitt hafa tómata í tiltekinni garðyrkjustöð á árinu 2001 geta fengið beingreiðslur á árinu 2002 fyrir framleiðslu á gúrkum í sömu garðyrkjustöð. Rétt til beingreiðslna munu allir framleiðendur á tómötum, gúrkum og papriku öðlast en þó þannig að réttur til beingreiðslna árin 2002 og 2003 verður takmarkaður við að hafin sé framleiðsla á viðkomandi vörutegund þann 1. mars 2002 í þeirri garðyrkjustöð sem sótt er um beingreiðslur vegna eða að vörutegundin hafi verið framleidd þar á árinu 2001. Jafnframt er gert ráð fyrir að þessi réttur verði bundinn við framleiðslustað en ekki framleiðanda. Á hverju lögbýli skal aðeins einn framleiðandi vera skráður handhafi beingreiðslna. Þegar um fleiri sjálfstæða rekstraraðila er að ræða með aðskilinn búrekstur getur hver og einn þeirra verið handhafi beingreiðslna. Ef framleiðandi verður ekki við kröfum um gögn eða upplýsingar skal réttur hans til beingreiðslna felldur niður. Framleiðandi sem hefur tekið við beingreiðslum á grundvelli rangra upplýsinga skal endurgreiða ofteknar beingreiðslur með 50% álagi. Þá er í frv. gert ráð fyrir að úrskurðarvald um ágreining um beingreiðslur verði í höndum úrskurðarnefndar sem starfar á grundvelli 42. gr. laganna. Að öðru leyti er gert ráð fyrir að landbrh. setji með reglugerð og öðrum stjórnvaldsreglum ákvæði um framkvæmd verkefna samkvæmt lögunum, m.a. um fjárhæð beingreiðslna og skiptingu þeirra á tegundir miðað við nánar tiltekin frávik, uppgjör beingreiðslna, skil á gögnum, upplýsingum o.fl. Hæstv. forseti. Meginmarkmiðið með ákvæðum þessa frv. er að lækka verð til neytenda á innfluttum sem og innlendum gróðurhúsaafurðum og garðávöxtum og að treysta jafnhliða tekjugrundvöll þeirra sem framleiða þessar afurðir hér á landi. Ljóst er að verð á grænmeti hér á landi hefur á undanförnum árum verið allt of hátt en það á sér eðlilegar skýringar. Framleiðslukostnaður grænmetis hér á landi er hár vegna aðstæðna. Rafmagnið er stór þáttur í þeim kostnaði. Íslenskir grænmetisframleiðendur hafa því ekki átt þess kost að keppa með vörur sínar á jafnræðisgrundvelli við innfluttar vörur af sömu tegund. Hafa þeir aðeins fengið stuðning af aðflutningsgjöldum við innflutning eftir að innflutningur þessara afurða var gefinn frjáls vegna fullgildingar Íslands á samningi um stofnun Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar á árinu 1995, WTO-samningsins, ásamt þeim lagabreytingum sem fylgdu í kjölfarið. Þetta hefur leitt til þess að verð á grænmeti hefur verið tiltölulega hátt hér á landi. Ef lækka á verð á grænmeti hér á landi verður að gera það á þann hátt að hagsmunir innlendra framleiðenda séu tryggðir með fullnægjandi hætti gagnvart innflutningi. Það verður ekki gert nema með því að grípa til sérstakra ráðstafana eins og þeirra sem frv. þetta gerir ráð fyrir. Það er von mín að þetta frv. eigi eftir að hafa í för með sér lægra verð á grænmeti til neytenda. Við sjáum það í raun þegar hér í landinu síðustu dagana, verðið hefur lækkað verulega í verslunum, ekki síst á innlendu grænmeti. Við afnám tollanna hefur átt sér stað veruleg lækkun á þessum afurðum. En það er ljóst að það hefur mikla þýðingu fyrir íslensku þjóðina og íslenskt samfélag út frá heilbrigðis- og manneldissjónarmiðum að þetta eigi sér stað. Hér er um hollustuvöru að ræða sem manneldisfræðingar og margir hafa lagt mikla áherslu á að mikilvægt væri að lækka í verði. Þá er ekki síður þýðingarmikið að lækka framfærslukostnað í landinu til að hamla gegn þeim verðhækkunum sem hafa gengið yfir að undanförnu og draga úr verðbólgu. Sú lækkun grænmetis sem átt hefur sér stað að undanförnu með lækkun tolla og nú beingreiðslum til garðyrkjubænda er þýðingarmikið skref í verðlagsmálum í þeim tilgangi að halda verðlagshækkunum innan þeirra rauðu strika sem aðilar vinnumarkaðarins hafa samið um og öll þjóðin treystir á að muni halda. Á fskj. I er kostnaðarumsögn fjmrn. um frv. Ég læt nægja að vísa þangað. Ég vil að öðru leyti vísa til grg. þeirrar er fylgir frv. og athugasemda við einstakar greinar frv. Ég er auðvitað þakklátur þeim aðilum sem komu að þessari vinnu, bæði bændunum með sínum fulltrúum en ekki síður verkalýðshreyfingunni, BSRB og ASÍ og öllum þeim sem komu að þessu með stuðningi. Þeim þakka ég sérstaklega þá vinnu sem hér hefur farið fram. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.

Herra forseti. Ég er eindregið á móti þessu máli. Þannig er að ASÍ og BSRB vilja lækka vísitöluna með því að láta starfsmenn sína og félagsmenn borga skatta í staðinn fyrir uppsett verð á grænmeti. Þetta eru gamaldags lausnir. Fyrir mörgum árum datt einhverjum í hug að framleiða papriku og sveppi á Íslandi en þeir gátu það ekki, ekki í samkeppni við erlendar vörur, vegna þess að það vantar sól á Íslandi. Nú eru þeir orðnir áskrifendur að lífeyri frá ríkinu fyrir bragðið, til þess að hægt sé að hleypa inn vörum frá útlöndum á skikkanlegu verði til heimila í landinu. Þetta eru gamaldags lausnir, herra forseti, lausnir sem ég hélt að við værum löngu hætt við, að niðurgreiða vísitölu með þessum hætti. Þær minna mig á Münchausen greifa sem hífði sig upp á hárinu og hrossið með, þessi afstaða ASÍ og BSRB í þessu máli, að láta verkalýðinn borga vöruna með sköttum en ekki beint. Ég hef nokkrar spurningar til hæstv. landbrh. Hve mörg býli eiga að fá beingreiðslur --- þá á ég við býli í fullum rekstri? Og hvað hafa þau marga starfsmenn?

Hæstv. forseti. Það frv. sem hér liggur fyrir til umræðu er um breytingu á lögum nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum. Kveikjan að samningu þessa frv. var vegna mikilla umræðna sem urðu m.a. á Alþingi um verðlagningu og verðhækkanir á grænmeti sem höfðu orðið gríðarlegar hér á landi á fyrri hluta síðasta árs. Í apríl það ár skipaði landbrh. starfshóp um framleiðslu og markaðsmál gróðurhúsaafurða og garðávaxta sem átti m.a. að meta starfsskilyrði við álagningu tolla og verðmyndun á gróðurhúsaafurðum og garðávöxtum við framleiðslu, heildsölu og smásölu. Enn fremur skyldi starfshópurinn gera tillögur til landbrn. um hvernig tryggja mætti framleiðslumöguleika íslenskrar garðyrkju og lækka verð á gróðurhúsaafurðum og garðávöxtum til neytenda. Starfshópurinn hóf viðamikið starf við upplýsingaöflun og aflaði ýmissa gagna. Meðal annars fól hann ASÍ að gera verðkannanir fyrir og eftir tollabreytingu á grænmeti sl. vor. Einnig var unnin skýrsla um grænmetismarkaðinn í Danmörku og auk þess aflaði starfshópurinn viðamikilla upplýsinga frá mörgum samtökum og stofnunum hér innan lands sem voru lagðar til grundvallar þessu frv. Í áfangaskýrslu sem starfshópurinn skilaði til landbrh. 30. apríl 2001 var lagt til að tollar á afurðir innan 7. kafla tollskrár sem ekki eru framleiddar hér á landi yrðu felldir niður. Slíkt frv. var svo lagt fyrir ríkisstjórn 4. maí 2001 og það fól í sér möguleika til að gefa aukið svigrúm til að fjölga þeim grænmetistegundum og því magni sem unnt yrði að flytja inn á lægri tollum eða án tolla. Með reglugerð nr. 439/2001 um tollkvóta á grænmeti og niðurfellingu tolla kom þessi tillaga til framkvæmda með niðurfellingu á 30% verðtolli sem lagður var á þessar afurðir auk nokkurra magntolla. Í áfangaáliti starfshópsins var lagt til að kannað yrði hvort æskilegt væri að taka upp beinar greiðslur til framleiðenda til að jafna aðstöðu milli innflutts grænmetis og innlends. Í áliti starfshópsins kom líka fram að WTO-samningurinn gæfi svigrúm til að veita þau framlög sem tillögur hópsins fela í sér, þ.e. veita niðurgreiðslur. Lokatillögurnar voru eftirfarandi: Verðtollur, sem nú er 30%, verði felldur niður af útiræktuðu grænmeti, sveppum og kartöflum. Þá er lagður til aukinn sveigjanleiki á tollum. Hér fór í gegnum Alþingi núna fyrir u.þ.b. viku frv. sem gerir ráð fyrir þessum sveigjanleika á tollum, þ.e. að í stað þess að sveigjanleikinn hljóp á 25% áður hleypur hann núna á 10%. Þótti nú ýmsum þetta ekki merkilegt upplegg, en þetta er nauðsynlegt til að framkvæma það sem hér er áformað. Til að lækka verð til neytenda falli verð- og magntollur niður af gúrkum, tómötum og papriku. Teknar verði upp beingreiðslur til framleiðenda út á þessar afurðir til að jafna samkeppnisskilyrði innlendra aðila gagnvart innflutningi. Heildarfjárhæð beingreiðslna á ári verði 195 millj. kr. Ylræktendum verði tryggt rafmagn til lýsingar á verði sem sé sambærilegt við það sem er í boði erlendis. Ég furðaði mig svolítið á þessu. Ég hélt að við gætum tekið kannski hugsanlega stærra skref en þetta því að við höfum alltaf hrósað okkur af því hérna á Íslandi að við værum með ódýrt rafmagn og mjög ákjósanlegar náttúrlegar aðstæður til rafmagnsframleiðslu. Við höfum verið að bjóða erlendri stóriðju rafmagn á mjög lágum töxtum. Ég hélt nú kannski að við þessar aðstæður væri reynt að bjóða garðyrkjunni upp á a.m.k. jafnhagstætt verð og verið er að bjóða erlendri stóriðju. Það hefur ekki þótt fært í þessari umferð. Hins vegar er ákveðið að veita styrki til fjárfestingar í lýsingarbúnaði sem nemi 30% af kostnaði og skiptir það sjálfsagt miklu máli. Ég vona að í áframhaldinu verði skrefið tekið til fulls og verðið verði sambærilegt við það sem verið er að bjóða erlendri stóriðju. Það verða líka boðnir styrkir til úreldingar á gróðurhúsum sem hafa verið í framleiðslu síðustu tvö ár, allt að 30 millj. kr. á ári í fimm ár, eftir nánari reglum. Einnig er áformað að veita sérstök framlög úr ríkissjóði, 25 millj. kr. á ári, til kynningar-, rannsóknar-, þróunar- og endurmenntunarverkefna í ylrækt og garðrækt. Jafnframt verði til endurskoðunar stofnlán til garðyrkju. Og í síðasta lagi, sem þó er ekki minnst mikilvægt í þessu sambandi, er hvatt til öflugs verðlagseftirlits. Verkalýðshreyfingin hefur þegar tekið að sér að sjá hér um nokkuð öflugt verðlagseftirlit. Mér skilst að í framhaldi af framkvæmd þessa ákvæðis verði það enn þá viðameira og nákvæmara. Ég held að það sé einmitt mjög mikilvægt svo að ekki fari fyrir þessum beingreiðslum, sem eiga auðvitað að verða til þess að lækka verðið til neytenda, eins og farið hefur fyrir sumum öðrum beingreiðslum sem hafa verið svolítið til umræðu hér í dag og ég ætla ekki að fjölyrða meira um, þ.e. að þær fari kannski í milliliði, því að það er alveg hugsanleg niðurstaða úr þessu máli. Því verður að fylgja mjög vel eftir að það gerist ekki. Það verður bara að elta þá upp í Öskjuhlíð ef þess gerist þörf. Það er eitt ákvæði hérna um þessar beingreiðslur, þ.e. að réttur til beingreiðslna árin 2002 og 2003 verði takmarkaður við að hafin sé framleiðsla á viðkomandi vörutegund 1. mars 2002 í þeirri garðyrkjustöð sem sótt er um beingreiðslur vegna. Ég verð að segja að mér finnst það óþarflega stuttur tími sem viðkomandi garðyrkjustöð þarf að hafa verið í framleiðslu, þ.e. að hún þurfi bara rétt að hafa hafið framleiðslu núna í þessum mánuði. Hefðu kannski einhverjir sem hefðu vitað að þetta frv. væri væntanlegt getað rokið upp til handa og fóta og farið að setja niður til þess að verða þessara beingreiðslna aðnjótandi. Ég held að ágætt væri að miða við eitthvað lengra tímabil ræktunar í viðkomandi garðyrkjustöð. Fram kemur í umsögn frá fjmrn. um þetta frv. að það hafi í för með sér 360 millj. kr. útgjöld fyrir ríkissjóð fyrstu fimm árin, en eftir það 330 millj. kr. á ári og að samanlagður kostnaður í tíu ár verði um 3.450 millj. kr. Ég tek fram að í meginatriðum, við fyrstu sýn á þetta frv., get ég lýst yfir stuðningi við það. Við í hv. landbn. munum auðvitað fara mjög nákvæmlega ofan í þessar greinar allar og það er ekkert líklegra en að lagðar verði til einhverjar breytingar. En ég held, miðað við þá stöðu sem við erum í og þá nauðsyn sem var á því að lækka verð á grænmeti hér innan lands, þá stöðu sem hæstv. landbrh. fór ágætlega yfir áðan, að þetta sé viðunandi lausn og svo framarlega sem verði unnið úr þessum tillögum af festu séu þær til bóta.

Herra forseti. Ég vek athygli á því að klukkan er orðin hálfellefu og í dag er mánudagurinn 25. mars. Þingmenn eru hér margir hverjir búnir að vera að störfum frá því um klukkan átta í morgun. Ég vil þess vegna spyrja hvort hæstv. forseta finnist ekki orðið tímabært að fara að ljúka þessum fundi. Ég fæ ómögulega séð að nokkra nauðsyn beri til þess að halda áfram fundarhöldum á þessu kvöldi. Það er í rauninni fyrir neðan allar hellur að starf þingsins skuli vera þannig skipulagt að menn skuli hér vera við vinnu þegar klukkan er orðin hálfellefu að kvöldi. 
             Ég endurtek spurningu mína til hæstv. forseta, um hvort ekki sé orðið tímabært að ljúka þessum fundi hér í kvöld þannig að menn geti mætt sæmilega úthvíldir og endurnærðir til fundar á morgun og unnið þá dagvinnu.

Herra forseti. Skipulag þinghaldsins er venju samkvæmt um þessar mundir. Starfsáætlun hefur legið fyrir síðan í haust og menn vita að hverju þeir gengu. Gert hefur verið ráð fyrir því að það yrðu fundarhöld þessa dagana og í síðustu viku tilkynnti forseti að hann gerði ráð fyrir kvöldfundi bæði í kvöld og annað kvöld. Engin athugasemd var við það gerð af hálfu þingflokksformanna. Ég tel því að tal um að þingfundurinn hafi staðið lengi sé ekki alveg sanngjarnt. Menn eiga að vera við því búnir að haldnir séu fundir fram á kvöld og fundir eru haldnir fram á kvöld vegna þess að þingmenn vilja það sjálfir, kjósa að flytja mál sitt og gera það stundum ítarlega. Ég sé ekki ástæðu til þess að amast við því nú frekar en endranær.

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt að talað var um að hér yrðu fundir bæði í kvöld og annað kvöld. Hins vegar var það ekki skilgreint nánar og í dag var á flögri hér að það yrði ekki verið lengur að en til tíu sem maður hefði kannski talið viðunandi miðað við að fundur eigi að vera aftur annað kvöld. Af því að ég t.d. þarf að mæta á fund hérna strax í fyrramálið klukkan átta þá finnst mér að alveg sé kominn tími til þess að fara að gefa þessu líf. Hitt er svo annað mál að ég mótmæli því að svona sé staðið að málum. Fyrir liggur að hér hefur verið dreift hverju málinu á fætur öðru sem eru að koma núna loksins og fyrir liggja yfirlýsingar frá ráðherrum um að þeir ætli sér að fá þessi mál í gegn á þessu þingi. Hér er verið að reyna að baksa við að koma málum í gegnum 1. umr. sem eru að koma fram núna hópum saman. Það er alveg augljóst að ekki nema hluti af þessum málum á möguleika á því að fá afgreiðslu á þeim stutta tíma sem er eftir fram á vorið. Ég verð að segja alveg eins og er að ég undrast þessi vinnubrögð. Þess vegna finnst mér full ástæða til þess að gagnrýna það að menn standi síðan langt fram á nótt við að ræða mál sem eiga enga möguleika til að komast áfram. Ég er ekki þar með að segja að það mál sem verið er að ræða einmitt núna komist ekki áfram. En það er a.m.k. auðséð að ýmis af þeim málum sem hér hefur verið dreift og yfirlýsingar ráðherra fylgja með munu ekki verða afgreidd með lokaafgreiðslu hér á þingi í vor. Ég held að ríkisstjórnin ætti að velta því svolítið fyrir sér að forgangsraða og velja einhver af þeim málum úr sem á að gera tilraun til að koma áfram þannig að menn sjái einhvern tilgang í því að standa hér og halda ræður og séu ekki að hræra hér í einhverjum vonlausum potti af málum sem ekki verður hægt að afgreiða á þessu þingi.

Forseti vill upplýsa að á fundi með þingflokksformönnum var gengið frá því að það yrði kvöldfundur bæði í kvöld og annað kvöld. Forseti vill enn fremur upplýsa að í því máli sem nú er til umfjöllunar eru tveir hv. þm. á mælendaskrá. Það er ásetningur forseta að ljúka tveimur næstu málum enda gefið í skyn á fundum þingflokksformanna að þingfundur gæti staðið fram undir miðnætti.

Herra forseti. Það er út af fyrir sig ágætt að fá þær útlínur sem einhverjir hafa ákveðið að vinna eftir hér, að þessu máli verði lokið og tveimur næstu. Ég vil þá spyrja forseta hvort einu gildi hvenær þeirri umræðu lýkur. Liggur fyrir að þessum málum verði lokið eða hefur forseti einhver tímamörk varðandi þennan fund hér, hversu lengi hann má standa?

Eins og forseti sagði áðan er áformað að halda þingfundi áfram allt fram undir miðnætti og getur fundur því samkvæmt skilningi forseta staðið fram undir 23.30--23.45. Forseti mun taka afstöðu til þess eftir því hvernig þessum málum vindur fram og mun slíta fundi fyrir miðnætti ef umræðu um þau mál sem forseti gat um áðan lýkur ekki.

Virðulegi forseti. Þetta frv. til laga um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum lýtur að framleiðslu og verðmyndunum gróðurhúsaafurða. Ég vil taka eftirfarandi fram, þ.e. að ég lýsi yfir stuðningi við meginmarkmið þessarar lagasetningar sem eru talin upp í 2. gr., með leyfi forseta: ,,a. að lækka verð til neytenda á innfluttum sem og innlendum garð- og gróðurhúsaafurðum, b. að auka hagkvæmni og samkeppnishæfni innlendrar grænmetisframleiðslu til hagsbóta fyrir grænmetisframleiðendur og neytendur, c. að treysta tekjugrundvöll grænmetisframleiðenda, d. að styðja framleiðslu- og markaðsmöguleika innlendrar framleiðslu þegar hún er nægjanleg að magni og gæðum.`` Ég tek undir meginmarkmiðin sem þarna eru talin upp. Hins vegar vil ég taka fram að ég er þeirrar skoðunar að gjalda eigi varhug við því að ríkið komi inn með magntengdum beingreiðslum í of ríkum mæli. Að mínu mati hefði átt að skoða hvort átt hefði að nálgast þetta mál annars vegar út frá því að skilgreina stuðninginn við tekjugrunn þeirra sem væru skilgreindir sem gróðurhúsabændur. Sá stuðningur yrði þannig í formi ákveðins tekjugrunns en ekki alfarið tengdur framleiðslumagni. Þetta tel ég að eigi almennt að skoða og gjalda eigi varhug við að fara út í magntengdan stuðning. Ég tel að nálgast eigi málið með öðrum hætti. Ég fagna því þegar menn nálgast málið með þeim hætti að lækka verð á raforku, sem er einn aðalrekstrarkostnaður við þessa framleiðslu, og gera hana hana samkeppnisfæra og færa í líkt horf og a.m.k. í nágrannalöndunum. Ég tel reyndar að í ljósi innlendra aðstæðna ættum við að kanna möguleika á því að lækka verð á raforku til gróðurhúsa- og grænmetisframleiðslu enn þá meira en gert yrði samkvæmt þeim markmiðum sem þarna eru sett. Ég tel að það ætti að skoðast í hv. landbn. og einnig í ríkisstjórn, sem hefur um þetta mikið að segja, að lækka verðið enn meira og gera þessa framleiðslu enn hæfari í samkeppninni. Ég tel að það eigi að vera markmið okkar, til þess eigum við að hafa alla burði. Við getum boðið rafmagn á enn lægra verði til annarrar framleiðslu hér á landi og ættum líka að geta boðið það til gróðurhúsaframleiðslunnar, að lækka rafmagnið enn meira en hérna er lagt til og styrkja þar með framleiðslugrundvöllinn. En ég, virðulegi forseti, styð meginmarkmið frv. eins og ég hef hér getið um.

Herra forseti. Ég fór áðan í andsvar við hæstv. landbrh. til að spara þinginu þá umræðu sem hér á sér stað. Ég spurði hversu mörg býli ættu að fá þessa styrki. Nú hef ég fengið svar við því. Það eru 93 býli sem fá þessa styrki. Herra forseti. Við erum að ræða um 220 milljónir á ári í tíu ár plús sitthvað fleira. Þetta verða því samtals 2.350 milljónir sem á að greiða á tíu árum. Þetta eru 25 milljónir á hvert af þessum 93 býlum, herra forseti. Ég legg nú bara til að ríkisstjórnin eða framkvæmdarvaldið kaupi þessi býli, kaupi reksturinn af þeim. Mennirnir geta haldið bæði bústofni og löndunum, en ríkið gæti keypt reksturinn á 25 milljónir. Ég hygg að enginn í þessum rekstri gæti selt hann á hærra verði en það. Þar með gætu menn lækkað verðið enn meira á þessum vörum frá útlöndum. Eins og kom fram í andsvari mínu við hæstv. landbrh. er ég afskaplega mikið á móti þessari leið. Þetta er gamaldags leið. Menn eru þarna að reyna að lækka vísitöluna með beingreiðslum. Eins og ég gat um minnir þetta mann á söguna af Münchausen, að ASÍ og BSRB ætla að lækka vísitöluna sem þeir hafa sjálfir sett inn í kjarasamninga með því að láta sína félagsmenn borga skatta en ekki fullt verð í verslunum. Ef við tökum þetta á tíu árum eru þetta 33 þús. kr. á hverja fjögurra manna fjölskyldu, hvorki meira né minna, fyrir þessa lækkun á grænmeti. Ég er eindregið á móti þessu. Ég lýsti yfir andstöðu við þetta í þingflokki mínum. Mér finnst þetta gamaldags lausn og mun greiða atkvæði gegn þessu. Það er sérstaklega athyglisvert að ASÍ og BSRB ætla að fara þessa leið til að lækka vísitöluna í landinu.

Herra forseti. Hér talaði hv. þm. um gamaldags lausnir. Þetta er talsmaður þess að íslenska ríkið, Reykjavíkurborg og Akureyrarbær, gangist í ábyrgð fyrir stærstu fjárframkvæmd Íslandssögunnar í virkjunum á Austurlandi, gegn ráðleggingum frá markaðssinnum og hægrisinnuðum hagfræðingum undanfarnar vikurnar. Síðan er málflutningur hv. þm. nokkuð villandi þegar hann talar í upphæðum um 25 milljónir en hirðir ekki um að geta þess á hve löngu tímabili þær greiðslur koma til sögunnar. Hv. þm. Pétur H. Blöndal gefur lítið fyrir vilja verkalýðshreyfingarinnar til að koma að þessum málum á ábyrgan hátt. Innan þeirra veggja eru menn þess mjög meðvitaðir hvert samhengi hlutanna er, að neytandinn er framleiðandi og framleiðandinn er neytandi. Menn vilja gera hvort tveggja í senn, stuðla að lækkuðu verði á þessum afurðum en jafnframt tryggja og treysta stöðu þeirra sem framleiða þessa vöru. Mér finnst þetta bera vott um ábyrga afstöðu. Það kann að vera gamaldags en er jafnframt góðra gjalda vert í nútímanum. Hún kemur vonandi til með að gilda í framtíðinni líka því að þetta er ábyrg afstaða.

Herra forseti. Ég átti dálítið erfitt með að tengja Kárahnjúkavirkjun málinu sem við ræðum hér. Ég á reyndar afar erfitt með það. Ég næ því ekki enn þá hvernig það tengist þessu máli. Hv. þm. sagði auk þess: Neytandinn er framleiðandi og framleiðandinn er neytandi. Ég náði því nú ekki heldur. Það sem ASÍ og BSRB hafa samið um, ákveðin rauð strik í samningum, eru samningar sem þeir sjálfir hafa gert. Ef þessi rauðu strik ógna þeim þá geta þeir bara látið þau vera. Ef það kemur fram 1. maí að verðbólgan er eitthvað eilítið hærri þurfa þeir ekki endilega að rjúfa samninga, það er engin skylda. Síðan vil ég nefna að þegar búið er að borga þessum 93 bændum 25 milljónir á hvern bónda á tíu árum þá heldur dæmið væntanlega áfram. Það er ekki búið eftir tíu ár. Ég hef ekki séð beingreiðslur í landbúnaði detta út eftir tíu ár, aldrei nokkurn tíma. Þetta mun halda áfram og þetta mun hækka. Þetta mun leiða til þess að þessir menn framleiða, eins og allur landbúnaðurinn, minna en ekki neitt því að styrkir til landbúnaðar eru hærri en laun þeirra sem þar starfa.

Herra forseti. Íslenskur landbúnaður er ekki þær klyfjar sem eru að sliga þetta þjóðfélag. Það eru allt aðrir aðilar. Þar vísa ég til fjármagnsmarkaðarins og þeirrar nýju stéttar sem er sprottin upp í kringum hann. Og ef einhvers staðar væri réttmætt að tala um niðurgreiðslur væri það í þá áttina. Hv. þm. skilur ekki samlíkingar við Kárahnjúka. Jú, hv. þm. vísaði til niðurgreiðslna. Hann vísaði til byrða sem lagðar væru á skattgreiðendur. Ég vakti athygli hans á því að Kárahnjúkavirkjun kemur til með, ef af verður, að verða stórlega niðurgreidd af íslenskum skattgreiðendum. Þetta er staðreynd, nokkuð sem hv. þm. Pétur H. Blöndal styður í fullkomnu ábyrgðarleysi, mér liggur stundum næstum við að segja rænuleysi. Hann virðist ekki hafa gert sér grein fyrir forsendum þeirra framkvæmda. Ég endurtek að íslenskir launamenn hafa sýnt mikla ábyrgð í þessu máli. Þeir gera sér grein fyrir því að við þurfum að efla þessa framleiðslugrein á Íslandi. Það er vilji til þess að gera það. Jafnframt eru stigin skref til að ná verðlaginu niður. Að þessu tvennu vilja menn hyggja og undir það tek ég, enda er þetta gert af fyllstu ábyrgð og um þetta ríkir víðtæk sátt.

Herra forseti. Enn var rætt um Kárahnjúkavirkjun og styrki til hennar. Ég hef reyndar sagt það áður að þetta er svo arðbær framkvæmd, Kárahnjúkavirkjun, að hún þarf enga ríkisábyrgð á lánum. Hún fengi lán ein sér að mínu viti. Hv. þm., sem er formaður BSRB sagði að íslenskir launamenn gerðu sér grein fyrir að það þyrfti að styrkja þessa atvinnugrein. Hvaða launamenn eru það? Eru það ekki forustumenn launamanna? Eru það ekki sjálfskipaðir forustumenn launamanna, sem fá félagsgjöld sem skatta frá sínum félagsmönnum, BSRB sérstaklega? Opinberir starfsmenn verða að greiða til BSRB hvort sem þeir eru félagsmenn eða ekki samkvæmt lögum. Er þetta ekki vandamálið, að hv. þm. talar í nafni fjölda opinberra starfsmanna og segir að þeir hafi gert sér grein fyrir því að styðja þurfi þessa atvinnugrein? Ég minni á að hann er að leggja álögur á þessa sömu félagsmenn sína. Það er nefnilega þannig að opinberir starfsmenn greiða skatta og við erum hér að ræða um, eins og ég gat um, 33 þús. kr. skatt á hverja fjögurra manna fjölskyldu, líka opinberra starfsmanna, á næstu tíu árum. Eftir það heldur dæmið síðan væntanlega áfram. Þetta eru 33 þús. kr. sem hann er að leggja á félagsmenn sína að meðaltali, á hverja fjögurra manna fjölskyldu, um ókomna framtíð á tíu ára fresti.

Herra forseti. Sú löggjöf sem við ræðum fjallar um breytingar á lögum nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum. Sá kafli sem hér um ræðir er um gróðurhúsaafurðir. Ég vil taka fram að í raun er hér um algjöra tímamótalöggjöf að ræða varðandi íslenskan landbúnað. Það eru algjör nýmæli að tollar skuli vera teknir af, öll innflutningshöft, og íslenski markaðurinn opnaður fyrir landbúnaðarvörum eins og gert er með þessari lagabreytingu. Það eru algjör nýmæli. Slík löggjöf í landbúnaði hefur aldrei verið lögð fram á Íslandi. Og ég held að hv. þm. Pétur Blöndal þyrfti aðeins að kynna sér meira hvað verið er að gera og hvað mun gerast í framhaldi af þessari löggjöf vegna þess að sú sjálfvirkni sem hann hefur hér rætt um er ekki innbyggð. Það er staðreynd málsins. Við bjuggum við það í landbúnaði okkar, og m.a. þeirri grein sem hér um ræðir, að það voru boð og bönn. Það var hér lagasetning sem hljóðaði upp á boð og bönn. Það var einungis heimilt að flytja inn þær vörur sem ekki voru til á tilteknum tímum árs. Það voru reglur sem við kölluðum boð og bönn. Síðan gengum við í EES. Þá var opnað fyrir ákveðinn innflutning án tolla á tilteknum tímum. Þar á eftir samþykktum við GATT-samninginn og hann nær yfir allar landbúnaðarvörur þar sem gert er ráð fyrir tollun. Þar eru tollar verndin fyrir viðkomandi land. Síðan erum við með þessari löggjöf að breyta umfram. Við göngum langt fram yfir það sem WTO-samningurinn gerir ráð fyrir. Hann gerir einungis ráð fyrir því að hann lækki í þrepum næstu áratugina, að tollarnir lækki í örfáum prósentum á næstu árum, og hafði tekið langan tíma að ná samstöðu um hversu stórt skrefið í tollalækkunum inn í framtíðina skyldi vera. Í sjálfu sér mætti meta það til fjár. Í staðinn er farin sú leið sem hér er verið að tala um. Allir tollar eru teknir af og verslunin gerð frjáls. Hvergi er meira frelsi með viðskipti í landbúnaðarvörum en segir til um í þessu frv. Ég tel þetta vera djarft frv. af hálfu hæstv. landbrh. og þeirra samtaka sem komu að þessu áliti, Samtaka atvinnulífsins, ASÍ og BSRB. Þar hefur verið samstaða um málið. Þetta eru stærstu samtök landsins og ég tek mjög mikið mark á vilja þeirra í þessu efni. Ég vil einnig að það komi fram að þessar vörur eru að 85% leyti að stofni til íslensk framleiðsla: íslenskt vinnuafl, íslenskt hráefni, íslenskur hiti og íslensk orka. Þegar hv. þm. Pétur Blöndal talar um krónur og aura á hverja garðyrkjustöð vil ég geta þess að á bak við þessar krónur eru 1.500 störf. Í þessari atvinnugrein erum við ekki að ræða um bú eins og við ræddum fyrr í kvöld og í dag þegar við töluðum um sauðfjárbú sem velta 3--4 milljónum hvert og eitt. Við erum að tala um fyrirtæki sem velta 20--60 milljónum á ári þannig að um allt aðra stærðargráðu er að ræða í þessari atvinnugrein. Rétt er að fram komi að á þessum tíu árum er innbyggð í þennan samning 2,5% rýrnun á þeim fjármunum sem í samningnum eru. Í honum er ákveðin hagræðingarkrafa og fjárhæðirnar eru ekki verðtryggðar að fullu. Einungis varðandi þá fjármuni sem ætlaðir eru til lýsingar --- ef lýsing eykst, sem við vonum svo sannarlega að verði, mun sú upphæð vera fljótandi og hækka.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um vörur sem unnar eru úr eðalmálmum. Í frv. er lagt til að settar verði reglur um merkingar og eftirlit með vörum sem unnar eru úr eðalmálmum í atvinnuskyni en engar slíkur reglar eru í gildandi löggjöf. Tilgangur frv. er í fyrsta lagi að vernda neytendur með því að tryggja frekar en nú er gert að sú vara sem þeim er boðin sé í samræmi við lýsingu seljanda. Í öðru lagi er frv. ætlað að tryggja að vörur sem unnar eru úr eðalmálmum á Íslandi fáist markaðssettar í öðrum löndum. Löggjöf um eftirlit með eðalmálmum er í gildi annars staðar á Norðurlöndum. Í þeirri löggjöf hafa verið settar reglur til samræmis við alþjóðlegan samning um eftirlit með merkingum og merkingar á vörum unnum úr eðalmálmum frá 1972 sem löndin eru aðilar að. Kveða lögin m.a. á um hvað skuli teljast til eðalmálma, hvernig beri að merkja vörur unnar úr eðalmálmum í atvinnuskyni, eftirlit með því að reglum laganna sé fylgt og kröfur sem gerðar eru til innfluttra vara úr eðalmálmum. Við smíði þessa frv. var fyrst og fremst höfð hliðsjón af danskri og sænskri löggjöf. Vínarsamningurinn, þessi samningur frá 1972, var undirritaður af Austurríki, Finnlandi, Noregi, Portúgal, Svíþjóð, Sviss og Stóra-Bretlandi en þá voru öll þessi lönd innan EFTA. Síðar bættust Danmörk, Írland og Tékkland við. Þá eru nokkur ríki áheyrnaraðilar og er búist við að sum þeirra gerist fullgildir meðlimir samningsins innan skamms. Ísland er hvorki aðili að samningnum né áheyrnaraðili. Samningurinn kom til framkvæmda árið 1975. Markmið hans er að örva viðskipti með vörur unnar úr eðalmálmum, stuðla að sanngjörnum viðskiptaháttum og vernda hagsmuni neytenda. Með samningnum var komið á sameiginlegum eftirlitsstimpli sem nefndur er CCM. Aðildarlönd samningsins hafa samþykkt að heimila markaðssetningu á vörum í löndum sínum sem bera þann stimpil án frekari prófana enda séu þær almennt hæfar til sölu í landinu. Ég vík að drögum að tilskipun Evrópusambandsins um eðalmálma. Unnið hefur verið að tilskipun um eðalmálma hjá Evrópusambandinu. Um er að ræða drög að nýaðferðartilskipun með það að markmiði að samræma löggjöf aðildarríkjanna á þessu sviði. Upphafleg drög framkvæmdastjórnarinnar eru frá 1993 en nýjasta útgáfan er frá 1996. Drögin ná til vara sem unnar eru úr gulli, silfri, platínu og palladíum og er kveðið á um mismunandi styrkleika þessara málma í vörunni. Einnig er í drögunum kveðið á um markaðssetningu þessara vara og frjálst flæði þeirra, kröfur sem þarf að uppfylla í því sambandi og hvernig staðið er að merkingu og eftirliti. Kveðið er á um skyldur stjórnvalda varðandi útgáfu á stimplum og að komið verði á fót eftirliti með þessum vörum. Ekki hefur náðst samkomulag aðildarríkja Evrópusambandsins um þessi drög. Meðal þess sem ríkin greinir á um er eftirlitsþátturinn, þ.e. hvort prófa eigi vörurnar áður en þær eru settar á markað eða hvort beita eigi eftirliti á markaði. Ekki er fyrirsjáanlegt hvort eða hvenær tilskipun verður sett um þetta efni hjá Evrópusambandinu. Það frv. sem hér liggur fyrir skiptist í fjóra kafla: Í I. kafla er gildissviðið afmarkað. Nær frv. til framleiðslu, innflutnings og viðskipta með vörur unnar úr eðalmálmum í atvinnuskyni. Einnig eru helstu hugtök skilgreind, m.a. afmarkað hvað teljast skuli til eðalmálma. Um er að ræða gull, silfur, platínu og palladíum sem hefur ákveðinn hreinleika. Höfð var hliðsjón af danskri og sænskri löggjöf við skilgreininguna. Þá er mælt fyrir um að viðskrh. fari með yfirstjórn samkvæmt lögunum. Í II. kafla er kveðið á um hvernig vörur unnar úr eðalmálmum skuli merktar og hvaða kröfur skuli gera til vara sem fluttar eru inn frá Evrópska efnahagssvæðinu. Stimplar samkvæmt frv. skiptast í skyldustimpla og valfrjálsa stimpla. Allar vörur unnar úr eðalmálmum í atvinnuskyni verða að bera nafnastimpil, sem hefur verið samþykktur, merktur og skráður hjá Löggildingarstofu, og hreinleikastimpil. Valfrjálsir stimplar eru staðarmerki og ártöl. Gert er ráð fyrir að settar verði reglur um gerð og útlit þessara stimpla. Vörur sem ekki geta talist unnar úr eðalmálmum samkvæmt skilgreiningum frv. mega ekki bera stimpla sem rugla má saman við framangreinda stimpla. Í III. kafla er mælt fyrir um eftirlit og gjaldtöku. Löggildingarstofu er falið eftirlit með merkingum á vörum unnum úr eðalmálmum en Löggildingarstofa getur falið öðrum opinberum aðila eða faggiltri skoðunarstofu að annast eftirlitið á sína ábyrgð. Í IV. kafla eru ýmis ákvæði. Þar er að finna refsiákvæði, reglugerðarheimild og gildistökuákvæði. Hæstv. forseti. Svo sem fram hefur komið í máli mínu er sú krafa í mörgum nágrannaríkja okkar að vörur unnar úr eðalmálmum séu merktar samkvæmt opinberum reglum. Haustið 2000 fór Félag íslenskra gullsmiða þess formlega á leit við viðskrn. að það ynni að lausn á þeim vanda sem skortur á reglum á þessu sviði veldur íslenskum gullsmiðum við útflutning. Í framhaldinu var unnið að þessu frv. í viðskrn. í samráði við Félag íslenskra gullsmiða og Löggildingarstofu. Hér er um þarft frv. að ræða, bæði fyrir framleiðendur og neytendur. Að lokinni þessari umræðu legg ég til, hæstv. forseti, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Við fyrstu sýn virðist sem hér sé um þarft mál að ræða en mér leikur forvitni á að vita hvaða reglur hafa gilt til þessa. Nú talar hæstv. ráðherra eins og hér sé um mikið nýmæli að ræða, og frv. er líka þess eðlis, eins og engar reglur hafi gilt og þar af leiðandi engin vernd fyrir neytendur eins og hér er verið að tala um. Í öðru lagi væri líka áhugavert að fá að vita hvort íslenskir gullsmiðir, þeir sem smíða úr eðalmálmum, hafa ekki getað markaðssett vörur sínar í öðrum löndum. Herra forseti: Hvað er það sem gerir það að verkum að íslensk stjórnvöld vilja nú að sett verði lög um vörur unnar úr eðalmálmum og það hasti svo að verið sé að ræða frv. klukkan ellefu á mánudagskvöldi?

Hæstv. forseti. Sú sem hér stendur ákveður ekki á hvaða tíma sólarhrings mál eru tekin fyrir á hv. Alþingi. Ég gleðst hins vegar yfir því að málið náði að komast að og verða tekið fyrir í dag þar sem ég tel að hér sé um þarft mál að ræða. Eins og kom fram í máli mínu var það á árinu 2000 sem þess var farið á leit við viðskrn. að unnið yrði að lagasetningu til þess að styrkja stöðu þeirra sem vinna í þessari iðngrein, m.a. vegna þess að það hefur orðið þeim til vandræða við markaðssetningu á vöru sinni erlendis að ekki hafa nein lög gilt í sambandi við stimpla og þar af leiðandi hefur þeim reynst erfitt að sanna að þeir séu með 100% vöru. Sú er aðalástæða flutnings málsins fyrir utan að þetta er neytendamál. Með því að taka upp þetta fyrirkomulag geta þeir sem kaupa vöruna verið sannfærðir um að þeir séu að kaupa það sem sagt er því að eftirlitið með þessu verður strangt og þar af leiðandi trúi ég að hér sé um þarft mál að ræða. Hvað varðar kostnað við fyrirkomulagið er hann að mestöllu leyti greiddur af greininni.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar sem er 640. mál þingsins. Þó svo að heiti frv. sé um niðurgreiðslu húshitunar nær frv. til fleiri þátta eins og styrkveitinga til nýrra hitaveitna og eftirlits með framkvæmd laga þessara. Verulegum fjármunum ríkisins hefur verið varið til ýmissa aðgerða til að minnka orkukostnað notenda á þeim svæðum á landinu þar sem hann hefur verið mestur til að tryggja öllum landsmönnum aðgang að orku á viðráðanlegu verði. Ekki hefur legið fyrir löggjöf sem mælir skýrt fyrir um hvernig þeim fjármunum skuli ráðstafað eða hvernig eftirliti með ráðstöfun fjárins skuli háttað. Er frv. ætlað að bæta úr þessu og marka með skýrum hætti í lögum þá framkvæmd sem verið hefur á niðurgreiðslum og úthlutun styrkja vegna nýrra hitaveitna eða stækkunar eldri veitna. Frv. er samið af sérstakri nefnd er ég skipaði í ágúst 2001, en henni var falið að gera drög að lagafrv. um niðurgreiðslur á rafmagni til hitunar íbúðarhúsnæðis. Í nefndinni sátu fulltrúar frá iðnrn., Orkustofnun, Landsvirkjun, Rarik, Samorku og Samtökum sveitarfélaga á köldum svæðum. Nefndin lauk störfum í febrúar sl. Aðgerðir ríkisins á þessu sviði undanfarin ár og áratugi hafa verið margvíslegar og má flokka niður í eftirfarandi þætti: Í fyrsta lagi. Niðurgreiðslur á rafmagni til hitunar íbúðarhúsa og vatni hjá kyntum hitaveitum. Í öðru lagi. Niðurgreiðslur á olíu til hitunar íbúðarhúsa. Í þriðja lagi. Framlag til nýrra hitaveitna sem nýta munu jarðvarma og leysa af hólmi rafhitun. Niðurgreiðslur á rafmagni og vatni hjá kyntum hitaveitum hafa verið stærsti kostnaðarliðurinn af þeim þáttum sem frv. fjallar um. Raforka til hitunar íbúðarhúsa hefur í tæpa tvo áratugi verið greidd niður af ríkinu og orkufyrirtækjunum, en þær hófust á árinu 1982 og frá þeim tíma og til loka ársins 2000 hafa tæpir 9 milljarðar kr. verið lagðir í slíkar niðurgreiðslur á fjárlögum. Endurgreiðsla virðisaukaskatts af hitun íbúðarhúsa er enn inni í þessum tölum. Á fjárlögum ársins 2002 eru áætlaðar 853 millj. kr. úr ríkissjóði til þessara niðurgreiðslna. Afsláttur Landsvirkjunar er um 100 millj. kr. og afsláttur Orkubús Vestfjarða og Rafmagnsveitna ríkisins er um 20 millj. kr. Alls gætu því niðurgreiðslur á rafhitun til húshitunar og afsláttur orkufyrirtækja numið tæpum 1 milljarði kr. á árinu 2002. Iðnrh. hefur hingað til falið dreifiveitum raforku og kyntum hitaveitum framkvæmd niðurgreiðslna á orku til húshitunar. Veiturnar hafa dregið niðurgreiðsluna frá reikningi notenda. Dreifiveiturnar hafa síðan sent ríkissjóði reikning fyrir veittum niðurgreiðslum á veitusvæði. Með frv. verður framkvæmd niðurgreiðslna óbreytt frá því sem verið hefur og ný raforkulög munu ekki hafa í för með sér þörf fyrir breytingar á þessum lögum. Með frv. er lagt til að olía til húshitunar verði greidd niður hjá þeim notendum sem ekki eiga kost á að fá rafhitun eða hitaveitu og verða því að notast við olíu til húshitunar. Þegar verð á olíu hækkaði í kjölfar olíukreppu á 8. áratug síðustu aldar var ákveðið að greiða niður olíu til hitunar íbúðarhúsa. Greiddir voru olíustyrkir eftir fjölda íbúa sem höfðu fasta búsetu í íbúð, en þegar olíuverð lækkaði að nýju árið 1986 var hætt að greiða þessa styrki. Þá áttu flestir landsmenn kost á að kaupa raforku til hitunar íbúðarhúsa eða að tengjast hitaveitum. Þó eru nokkur íbúðarhús sem ekki eiga kost á að nýta raforku til hitunar húsnæðis og þegar olíuverð hækkar eins og gerðist á árinu 1999 kemur það illa við þau heimili. Ekki eru til nákvæmar tölur um fjölda þeirra heimila, en áætlað hefur verið að þau séu um 60 og er þar af um helmingur í Grímsey. Þá eru með frv. sett lagaákvæði um úthlutun styrkja til nýrra hitaveitna eða stækkunar eldri veitna. Haustið 1999 samþykkti ríkisstjórnin tillögur iðnrh. að reglum um úthlutun styrkja til lagningar nýrra hitaveitna á svæðum sem njóta niðurgreiðslu á rafmagni til húshitunar. Reglurnar eru í samræmi við þá stefnu sem mörkuð var með samþykkt þingsályktunar um stefnu í byggðamálum 1999--2001. Í byggðaáætlun var mörkuð sú stefna að nýta fé sem ætlað er til niðurgreiðslu á rafhitun til íbúðarhúsnæðis til þess að lækka stofnkostnað nýrra hitaveitna og stuðla með þeim hætti að aukinni notkun á jarðvarma til húshitunar. Frá því að úthlutun styrkja til hitaveitna hófst haustið 1999 hafa sjö veitur fengið slíka styrki samtals að fjárhæð rúmlega 216 millj. kr. Af þessum hitaveitum eru fjórar nýjar, en þrjár hafa fengið styrki vegna stækkunar á dreifikerfi. Þó svo að meginefni frv. taki aðeins til núgildandi reglna um niðurgreiðslur og styrki eru þar þó nokkrar breytingar lagðar til. Þær eru helstar þessar: 1. Mögulegt verður að greiða niður hitun með olíu hjá þeim sem ekki eiga kost á annarri hitun. 2. Eigendur smávirkjana eiga kost á niðurgreiðslum á rafhitun og verður notkunin þá að vera mæld. 3. Ef notuð er varmadæla við hitun íbúðar flokkast orkan inn á hana sem raforka til hitunar og nýtur niðurgreiðslna en þessi notkun hefur ekki verið niðurgreidd. Þak er lægra fyrir þessa notkun en beina rafhitun. 4. Hitaveitur sem ekki eru opinberar veitur geta fengið styrk til stofnunar nýrrar veitu eða stækkunar eldri veitu. 5. Komið er á opinberu eftirliti með framkvæmd þessara aðgerða. 6. Settar eru skýrar reglur um í hvaða tilvikum kyntar hitaveitur skuli njóta niðurgreiðslna. Í meginatriðum má segja að frv. sé staðfesting á þeirri pólitísku stefnumörkun síðustu tvo áratugi að stuðla að aukinni rafhitun og hitaveituvæðingu landsins sem leitt hefur til þess að hinir hreinu og endurnýjanlegu orkugjafar hita yfir 99% af húsnæði landsmanna. Jafnframt eru í frv. lagðar til ákveðnar lagfæringar og leiðréttingar, m.a. til að gera fleirum kleift að njóta hitaveitu en verið hefur og loks er með frv. komið á markvissu eftirliti með framkvæmd laga þessara, en að mati þeirra er best þekkja til hefur þar skort nokkuð á. Hæstv. forseti. Ég mælist til þess að að lokinni umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. iðnn.

Herra forseti. Við ræðum frv. um niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar og eins og öll niðurgreiðsla skekkir hún neyslu, þ.e. fólk sem mundi hugsanlega vilja nota aðra orkugjafa til að hita upp híbýli sín, kol, rekavið, heimarafmagn eða eitthvað slíkt, hættir við vegna þess að það er dýrara en að fá hitun með niðurgreiðslu. Niðurgreiðslan hvetur fólk sem sagt til neyslu á þeirri niðurgreiddu vöru sem um er að ræða í óhófi, umfram það sem kannski þarf. Það letur fólk líka til að einangra híbýli sín. Á móti þessu koma mörg ákvæði sem eiga að vinna á móti því, t.d. styrkur til nýrra hitaveitna. Og nú erum við komin í þá stöðu að farið er að styrkja sveitarfélög og aðra til þess að gera eðlilegar og arðbærar framkvæmdir. Herra forseti. Ég er með eina spurningu til hæstv. iðnrh.: Hefur verið hugleitt að hverfa af þessari braut og veita mönnum hreinlega styrki fyrir að búa á ákveðnum stöðum og síðan geti þeir notað þá peninga annaðhvort til þess að kaupa raforku á réttu verði eða aðra orkugjafa á réttu verði eða hreinlega nota minni orkugjafa með því að einangra betur eða hafa lægri hita í híbýlum sínum sem er talið vera mjög hollt? Ég spyr hvort menn ætli virkilega að halda áfram um alla framtíð þeirri stefnu að vera með niðurgreiðslur út og suður sem er þjóðhagslega mjög óhagstætt.

Hæstv. forseti. Allgóð pólitísk samstaða hefur ríkt um að hafa mál með þeim hætti sem hér hefur verið greint frá og er litið á það sem byggðaaðgerð meðal annars. Ég er mjög stolt af því fyrirkomulagi sem við höfum tekið hér upp og höfum í raun á síðustu árum stóraukið þá upphæð á fjárlögum sem fer til niðurgreiðslu á húshitunarkostnaði. Einn misskilningur a.m.k. kom fram í ræðu hv. þm. fyrir utan það að ég var ósammála honum í öllum aðalatriðum, að með frv., ef að lögum verður, verður heimarafmagn niðurgreitt. Það er ákveðin breyting sem þar verður á. Ég held að það sé hvorki jákvætt fyrir umheiminn allan, ef við horfum nú stórt, né Ísland að við séum að nota mikið kol til upphitunar. Hvað varðar einangrun húsa, þá hefur verið orkusparnaðarátak í gangi sem hefur verið framkvæmt af þó nokkrum aðilum. Iðnrn. tekur þátt í því, Orkustofnun og orkufyrirtækin. Auk þess er hægt að fá lán til þess að bæta einangrun húsa. En það hefur ekki verið hugleitt að borga fólki fyrir að búa á ákveðnum stöðum.

Herra forseti. Í Sovétríkjunum hinum gömlu tíðkuðust slíkar niðurgreiðslur og jöfnunarstyrkir út um allt. Það er ein aðalástæðan fyrir því hvað efnahagslífið varð óhagkvæmt vegna þess að það svaraði ekki því kalli sem markaðurinn gefur með réttu verði. Verðið verður rangt. Og verðið á raforku til húshitunar á Íslandi er rangt, það er ekki rétt verð. Menn eru að borga minna en það kostar að framleiða viðkomandi vöru, þ.e. rafmagnið. Við erum með flutningsjöfnuð mjög víða, bæði á sementi, mjólk og bensíni, og allt er þetta skaðlegt fyrir þjóðarbúið í heild sinni vegna þess að það hvetur menn til neyslu. Menn fá ekki styrkinn nema að nota einmitt þetta rafmagn sem er boðið svo ódýrt. Þetta þýðir að neyslan verður of mikil. Það verður svo dýrt fyrir þjóðfélagið að framleiða vöru dýrum dómum og selja hana ódýrt. Og hver eiga að vera viðbrögð markaðarins sem sum okkar trúa á að séu í gildi? Ég hef meira að segja heyrt hæstv. iðnrh. segja að markaðskerfið sé svo yndislegt í Evrópu að ástæða sé til að skoða það. Þar hefur hæstv. ráðherra trú á markaðnum. En markaðurinn á einmitt að segja fólki með réttu verði hver neyslan á að vera. Og verðið er ekki rétt þegar það er niðurgreitt í stórum stíl eins og hér er gert ráð fyrir.

Herra forseti. Já, markaðskerfið virkar þannig að Jórunn frænka mín í Grímsey, jafnaldra móður minnar, flytur burt úr eyjunni nokkra mánuði á hverjum vetri af því að hún hefur ekki efni á því að eiga heima heima hjá sér og býr hjá dóttur sinni sem er á hagstæðara svæði. Þannig hvetur verðlag á olíu þessa ágætu konu til þess að neyta ekki heldur gera annað. Hún hefur nefnilega ekki komist að þeirri niðurstöðu að minni hiti sé hollur fyrir sig, enda kannski komin á þann aldur. Herra forseti. Ég held það sé einmitt þetta ástand sem við viljum ekki. Ég held að við hljótum flest að vera sammála um að við viljum ekki búa þannig að fólkinu okkar að það geti ekki verið heima hjá sér af því það hafi ekki efni á því. Það hefur nefnilega gerst á undanförnum árum að olía hefur hækkað svo mikið í verði að fólk hefur átt fullt í fangi með að kynda hús sín eins og þarf hér norður við ysta haf, og það jafnvel þó húsin séu byggð þannig að það sé enginn gluggi á tveimur hliðum til þess að einangra nú betur. Nei, herra forseti. Ég held að við viljum miklu frekar sjá það fyrirkomulag að við reynum að mæta fólki þannig að það eigi þess kost að búa mannsæmandi búskap í sínum húsum hvar sem það hefur valið sér búsetu, jafnvel þó að þannig hátti til að það eigi engan annan kost til upphitunar en olíu. Þess vegna fagna ég þessu frv. Ég fagna því að hér skuli vera komið inn ákvæði um að þeir sem kynda hús sín með olíu fái niðurgreiðslu ef upphitunarkostnaðurinn verður þeim þungbær engu síður en þeir sem þurfa að kynda með rafmagni eða með óhagstæðum hitaveitum. Ég er sammála því að binda þessi ákvæði í lög fremur en reglugerð. Við erum að tala hér um mjög mikla fjármuni. Eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra erum við að tala hér um upphæðir sem á hverju ári geta verið um 1 milljarður þegar hvort tveggja er tekið saman, niðurgreiðsla hins opinbera og afslættir orkufyrirtækjanna. Þetta skiptir máli, herra forseti, og ég hygg að það sé rétt sem hæstv. ráðherra sagði að um það sé býsna víðtæk pólitísk samstaða að standa að málum í þessa veru. Menn kunna að hafa mismunandi skoðanir á einstaka áherslum, en ég held að við séum mörg hver hér sammála um að við eigum að nýta þessa leið til þess að jafna lífskjörin, til þess að vega á móti hinum neikvæðu hliðum markaðskerfisins þegar það virkar orðið eins og ég lýsti hér áðan. Ég skal taka undir það með hv. þm. Pétri Blöndal að auðvitað getur verið hætta á óhagkvæmni þegar niðurgreiðslum er beitt og þess vegna eru að mínu mati stofnstyrkir til hitaveitna þar sem þess er kostur eða styrkir til framkvæmda sem nýtast heilu samfélögunum í framhaldinu betri kostur ef hægt er að koma því við. En menn verða auðvitað að vera með ákveðinn sveigjanleika og víðsýni í þessum efnum til þess að geta mætt þeim aðstæðum sem uppi kunna að vera, svo ólíkar sem þær eru. Hæstv. ráðherra nefndi það áðan að það sem hér væri verið að gera eða hefði verið gert á undanförnum árum öllu heldur hefði verið samkvæmt stefnu í byggðamálum. Menn hafa ekki verið alveg sammála um það hvort ætti að skilja olíuhitunarsvæðin út undan hafi verið samkvæmt þeirri stefnu. En við skulum láta það liggja milli hluta. Ég sé hér í frv. samkvæmt því bráðabirgaákvæði sem hér er númer II að hvenær svo sem þetta frv. verður afgreitt þá er fyrirhugað að niðurgreiðsla á olíu til hitunar íbúðarhúsnæðis þeirra sem ekki eiga kost á hitun með hitaveitu eða raforku skuli greiðast vegna ársins 2002. Herra forseti. Það kemur jafnframt fram að hér er einungis um að ræða 60 íbúðir eftir því sem best er vitað þannig að við erum svo sem ekki að tala um neinn óskaplegan fjölda. En það eru ákveðin atriði sem koma fram í þessu frv. og stundum koma fram hér við umræður sem er hins vegar ástæða til að halda á lofti og það er að hlutur jarðhita í orkunotkun til húshitunar skuli vera orðinn tæplega 90%. Það mætti stundum halda, herra forseti, miðað við það hvernig menn haga máli sínu úr ræðustól Alþingis, að stærstur hluti íbúa landsbyggðarinnar byggi á köldum svæðum, að einungis í póstnúmeri 101 nytu menn sæmilegrar hlýju á heimilum sínum. En það er ekki svo og eins og hér kemur fram eru 88% húshitunar á Íslandi komin til vegna jarðhita. Þetta er mjög mikilvæg staðreynd. Hún segir okkur að unnið hafi verið mjög vel og ötullega að hitaveituvæðingu landsins. Hún segir okkur að velflestir íbúar landsins búa við orku til húshitunar sem kemur frá jarðhita og er, að við höldum, næstum endurnýjanleg. Menn þekkja kannski ekki til fullnustu hversu lengi sú orka nýtist sem þannig er fengin. En alla vega eru menn að þreifa sig áfram hvað varðar þekkingu á þeim sviðum. Sömuleiðis erum við hér að tala um aðferð til að hita húsnæði sem veldur lítilli sem engri mengun, engri brunahættu og er í alla staði afskaplega jákvæð. Menn þurfa helst að búa erlendis um tíma til þess að átta sig á öllum þeim kostum og hlunnindum sem því fylgja að búa á hitaveitusvæði. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þetta frv. Mér fannst hins vegar að rétt væri að sýna því þann sóma að taka þátt í umræðunni. Eftir andsvar hv. þm. Péturs Blöndals var eiginlega ómögulegt annað en að leggja aðeins orð í belg. Eins og fram kom hjá hæstv. ráðherra fjallar þetta frv. um hluta af aðgerðum ríkisins á undanförnum árum. Hluti verður síðan í öðrum frv. sem e.t.v. munu líta dagsins ljós einhvern tímann á hinu háa Alþingi ef marka má orð hæstv. ráðherra. Ég hygg að ekki verði mikill ágreiningur um þetta mál þó svo að gagnrýnisrödd hafi þegar komið fram. Það mun að sjálfsögðu verða skoðað í iðnn. og sent til umsagnar, kallað eftir viðhorfum ýmissa aðila til þess. En mér sýnist að hér hafi þannig verið staðið að málum að ekki ætti að þurfa að vera mikill ágreiningur um málið, a.m.k. ekki miðað við að hér erum við að tala um orkumál, en það er tilfinning mín, herra forseti, að þau hafi verið og muni verða í næstu framtíð einhver stærstu ágreiningsmál þingsins.

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið, en eins og hv. síðasti ræðumaður vil ég sýna þessu merka máli þann sóma að segja nokkur orð um það. Hér er um afar merkilegt mál að ræða því það felur í sér afskaplega skýra byggðastefnu og það felur í sér mikla jöfnunaraðgerð. Það er líklega ein mesta jöfnunaraðgerð og byggðaaðgerð sem stjórnvöld á Íslandi hafa gripið til. Þetta er árangur af metnaðarfullri stefnu, þverpólitískri stefnu nánast. Vert er að hafa í huga að hitaveituvæðing hér á landi byrjar ekki fyrr en upp úr 1940, en eins og fram hefur komið njóta nú um 88% heimila landsins þess árangurs sem hitaveituvæðingin hefur skilað. Þeim svæðum hefur markvisst farið fjölgandi og sá árangur sem náðst hefur á því sviði hefur skilað Íslendingum í það virðulega sæti að vera heimsmeistarar í nýtingu endurnýjanlegrar orku þar sem um 67% af heildarorkunotkun okkar byggir á vistvænum orkugjöfum og komast engar aðrar þjóðir nærri því marki. Okkur hefur tekist þetta ekki síst vegna þess að við höfum borið gæfu til að virkja jarðhitasvæðin. Í hitaveituvæðingunni réðust menn fyrst á þau svæði þar sem jarðhiti var augljós, þar sem rauk úr jörðu ef svo má segja, samanber hér í Reykjavík. Síðan hafa menn hægt og bítandi verið að stækka þessi svæði og á síðustu árum hafa svæði sem jafnvel voru lengi vel talin köld svæði reynst heit svæði og jarðvarminn hefur verið nýttur þar til mikilla heilla fyrir viðkomandi byggðarlög. Þetta er auðvitað að þakka okkar frábæru vísindamönnum á því sviði sem eru alveg tvímælalaust á heimsmælikvarða og þekking þeirra er í rauninni orðin útflutningsverðmæti okkar sem þjóðar. Þetta starf og hin markvissa pólitíska stefna sem hér hefur verið almenn sátt um hefur skilað líklega mestu velsæld og framförum í sögu þjóðarinnar, að ekki sé minnst á þann gífurlega sparnað sem hefur fylgt þessari hitaveitu- og vatns- eða virkjunarstefnu stjórnvalda á síðustu áratugum, ekki síst frá og með eiginlega miðbiki síðustu aldar. Þá er líka rétt að hafa í huga að við framkvæmdir á borð við hitaveitulagnir og þegar hitaveita er lögð í ný byggðarlög eða að húsum þá vakna þar vonir. Það er svona jákvæður fylgifiskur. Menn sjá mikla möguleika til þess að nýta orkuna, ekki bara til þess að fá yl í kroppinn heldur líka til þess að nýta hana með öðrum hætti eins og dæmin sanna. Í þessu frv. eru sérstaklega ánægjulegar nýjungar sem mér finnst vert að leggja áherslu á, þ.e. sú heimild að nota eiginlega þá sömu hugmynd og var notuð við nýjar hitaveitur, að nota sem nemur fimm ára niðurgreiðslu til að styrkja slíkar framkvæmdir, enda felst í því langtímasparnaður. Nú er sama hugmyndafræði samkvæmt þessu frv. yfirfærð yfir á smávirkjanir, en eins og kunnugt er er mikil vakning, ekki síst meðal bænda víða um landið, við að nýta bæjarlækina til þess að ná sér í ódýra orku og möguleika til þess að nýta orkuna til húshitunar og til annarra nota. Ég vil fagna því sérstaklega að þessi aðferðafræði skuli vera færð frá hitaveitunum yfir á smávirkjanirnar og sérstaklega fagna ég bráðabirgðaákvæði þar sem getið er um úttekt á möguleikum á nýtingu smávirkjana á landsbyggðinni. Vissulega er þörf á að kortleggja þá orku sem kann að leynast í smávirkjunum. Sumir hafa nú gengið svo langt að nefna allt að 200 megavatta möguleika til að virkja bæjarlæki víða um landið, aðrir segja 50 megavött. Einmitt þessar tölur lýsa því hversu mikilvægt er að gera fræðilega úttekt á þessu og kortleggja þessa virkjunarmöguleika og treysti ég engum betur en Orkustofnun til þess. Þá vil ég ekki síður fagna því að hér skuli vera nefndir möguleikar og þessi sama aðferðafræði um að niðurgreiða fjárfestingu sem nemur fimm ára niðurgreiðslu þar sem menn vilja taka upp varmadælingu. Sú aðferð hefur ekki verið mjög mikið notuð hérlendis en er sannarlega vannýttur möguleiki og vísindamenn Orkustofnunar hafa lagt mikla vinnu í að skoða þessa möguleika og hafa bent á hversu vannýttir þeir eru og byggja á þekktri og gamalli eðlisfræðilegri tækni. Þessi aðferð, að heimila sem nemur fimm ára niðurgreiðslu sem styrk til fjárfestinga á nýrri tækni á þennan vistvæna hátt, er auðvitað mjög skynsamleg vegna þess að til lengri tíma litið felur hún í sér sparnað vegna þess að þegar smávirkjanir, hitaveitur eða varmadælur eru farnar að virka fellur hin almenna niðurgreiðsla niður að fimm árum liðnum og viðkomandi nýta sér þessa vistvænu og ódýru orku. Enda segir þetta sig sjálft. Á tiltölulega skömmum tíma hefur um 9 milljörðum kr. verið varið til niðurgreiðslu af þessum toga og eðli málsins samkvæmt mætti nýta svo háa fjárhæð til ýmissa skynsamlegra fjárfestinga eins og er stefnumörkun í þessu. Herra forseti. Að lokum vil ég segja að ég tel eðlilegt að taka það til skoðunar í iðnn. að opna fyrir frekari möguleika því dæmin sýna að framfarir eru gífurlega miklar á þessu sviði. Vil ég benda þar m.a. á möguleikana á því að nýta vindmyllur svo sem eins og í Grímsey, af því að Grímsey bar hér á góma, eða á einangruðum býlum sem eru fjarri tengiveitum en á vindasömum svæðum. Framfarir á því sviði hafa orðið gífurlega miklar á síðustu árum og þetta er beinlínis mjög vaxandi atvinnugrein í Evrópu og auk þess vestanhafs og hafa á síðustu árum verið kynntar nýjar aðferðir við að nýta þá orku sem er í vindinum. Ég tel mjög hyggilegt fyrir okkur við lagasetningu að opna fyrir slíkan möguleika, þ.e. ef það reynist hagkvæmt og tæknilega framkvæmanlegt að nýta vindorkuna til þess að hita upp húsnæði þá mætti nota sömu aðferðafræði og hefur verið notuð við hitaveitur og á að gera samkvæmt þessu frv. við smávirkjanir og varmadælingu. Þá vil ég líka nefna að unnið er m.a. hérlendis að tilraunum og rannsóknum á svokölluðum varmarafölum þar sem nýttur er mismunur hita og kulda til þess að framleiða orku. Þær tilraunir lofa afskaplega góðu. Ég vil jafnframt nefna vetnistæknina, en m.a. í New York eru dæmi þess að menn séu farnir að kynda upp stórhýsi með efnarafölum og vetni. Eins og kunnugt er eiga sér stað og munu eiga sér stað hér tilraunir með hina nýju vetnistækni. Ég nefni þetta þrennt, vindmyllur, varmarafala og vetnistæknina eða efnarafalatæknina sem dæmi um nýja tækni sem er að ryðja sér til rúms og tel hyggilegt við lagasetningu á borð við þá sem hér er til umræðu að opna fyrir slíka möguleika með sama hætti og hefur verið gert með hitaveitur og smávirkjanir og nú varmadælingu með þessu frv., til þess að lögin þurfi ekki að vera framförum á sviði orkumála fjötur um fót. Fleira var það ekki. Það verður gaman að vinna að þessu merkilega máli í iðnn. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram, að að mestu leyti ætti að vera þverpólitískur stuðningur við þetta mikla framfaramál.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom hjá hv. síðasta ræðumanni sýnist manni að við þetta mál sé þverpólitískur stuðningur. Ég lýsi stuðningi við frv. og þarf svo sem ekki að fara mörgum orðum um það. Ég vil þó segja að ég held að mjög mikilvægt sé að hitaveitur og smávirkjanir eins og kemur þarna fram eigi kost á framlögum sem nemi niðurgreiðsluupphæð til viðkomandi svæða ef farið er inn á þau. Það hvetur til þess að við förum í virkjanir sem eru hagkvæmar á heitum svæðum þannig að það girði ekki fyrir framlagið til þessara aðila. Ég tek undir með hv. þm. Hjálmari Árnasyni og vildi aðallega koma inn á að ég hlakka til að fara í þetta mál og held að það séu e.t.v. nýir vinklar eins og hann benti á sem við gætum bætt inn í málið í meðförum hv. iðnn. Ég vil koma þar alveg sérstaklega inn á einn þátt. Núna heyrðust gagnrýnisraddir varðandi hin gríðarlegu framlög --- við erum að tala um 852 milljónir --- og það kallar á að við förum á móti í gríðarlega fræðslustarfsemi, sérstaklega á þeim svæðum sem nýta niðurgreiðslurnar þannig að menn séu fyllilega meðvitaðir um að vera ekki að sóa rafmagni eða hita. Ef ég veit rétt var svona fræðsluátak í gangi hjá Rarik en féll upp fyrir. Það voru einhver framlög hjá Rarik til að fara í fræðslu á þessum sviðum. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við ræðum það í hv. iðnn. að fara í fræðsluátak vegna þess að við munum öll hverju fræðslan skilaði okkur, t.d. í orkukreppunni þar sem mjög myndarlegt átak var gert í því að fræða fólk og stilla svo kynditæki sem víða í landinu voru þá keyrð á olíu. Það voru ótrúlegar tölur sem ég hef ekki á takteinum, virðulegi forseti, sem komu út úr því hreinlega að senda flokka manna í fræðslustarf og í framhaldi af því var gert stillingarátak á kynditækjum landsmanna. Þarna er mögulegt að spara alveg gríðarlega fjármuni vegna þess að þetta gildir líka um þau svæði sem hafa jarðhita í dag. Það segja hitaveitustjórar hjá þeim hitaveitum sem hafa breytt um. Þeir hafa t.d. verið knappir á vatn og breytt um frá hemlum yfir í mæla sem hafa hvatt til þess að fólk hefur sparað orkuna o.s.frv. Enginn er að tala um að menn eigi að sitja í kuldanum en við eigum að stefna að því að hefja fræðsluátak til þess að menn sói ekki. Og ég held að það ætti með einhverjum hætti að koma inn í þessa lagasmíð að öll svona fræðsla verði sjálfvirkur þáttur í þessum geira. Eins og ég segi hlakka ég til að fara í þetta mál í hv. iðnn. Ég held að e.t.v. væri ástæða til að bæta þarna inn í mörgum atriðum, eins og kom fram hjá formanni iðnn., hv. þm. Hjálmari Árnasyni, sem hvettu menn til að fullnýta orkuna. Okkur skilst að einhver slík tækni sé komin fram sem húseigendur geta þegar nýtt til framkvæmda. Það vill svo til að ég var að gera endurbætur á húshitunarkerfinu mínu norður á Akureyri sem þýða gríðarlegan orkusparnað. Breytingin byggir á tiltölulega einföldum aðgerðum og ekki fjárfrekum. Ég held að þetta sé verkefnið heilt yfir til þess að spara okkur fjárfestingar og nýta auðlindirnar betur vegna þess að eins og við öll vitum er það gulls ígildi fyrir allar hitaveitur að ekki sé dregið niður í borholunum og þær fái að jafna sig. Þess vegna held ég að fræðsluátak sé gríðarlega stórt atriði og að bestu manna yfirsýn erum við kannski að tala um nokkurra milljóna kr. framlag á ári. Starfsemin þyrfti þá að standa árið um kring og gefa þyrfti fólki víðtækar upplýsingar og ábendingar þannig að vel væri farið með þá fjármuni sem væru settir í þessar niðurgreiðslur og ekki síður að spara fyrir þau orkufyrirtæki sem fyrir eru í landinu.

Hæstv. forseti. Það er eiginlega eitt atriði sem fékk mig til að taka hér til máls en áður en ég kem að því langar mig að taka undir það sem hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson talaði um. Það er þessi vandi sem er fólginn í viðvarandi orkusóun og við finnum oft fyrir, t.d. í Reykjavík. Hér er hitastig í húsum miklu hærra en við eigum að venjast annars staðar og það er öruggt að mikinn hita mætti spara án þess að það kæmi niður á vellíðan fólks. Ef ég man rétt hefði verið hægt að fresta virkjun á Nesjavöllum um tíu ár ef sambærileg orka hefði verið notuð á Reykjavíkursvæðinu og við kyndingu íbúða annars staðar á landinu. Slík var orkusóunin á þeim tíma, kannski hefur það lagast síðan, en enn þann dag í dag sjáum við einfalt gler í gluggum á Reykjavíkursvæðinu og einhvern hóp af húsum sem ekki hefur verið einangraður. Allt er þetta vegna þess að verð á orkunni er mjög hagstætt og lágt en þetta er fylgifiskurinn. En ástæða þess að ég vildi taka til máls er 12. gr. frv. Ég tek fram að ég styð frv. og er í raun og veru mjög sáttur við áherslurnar í þessum málum. En í 12. gr. frv. er verið að tala um fjárhæð styrkja til nýrra hitaveitna. Ég hef þá skoðun að fimm ára niðurgreiðslur sem hafa verið veittar sem styrkir séu ekki í öllum tilfellum nægilega mikill styrkur og mjög skynsamlegt geti verið að íhuga möguleika til að koma á nýtingu á heitu vatni eða öðrum kostum þó að það mundi kosta meiri niðurgreiðslur en svarar til fimm ára niðurgreiðslu. Ég gæti reyndar tekið dæmi um það og ég tel ástæðu til að skoða þessi mál betur. Í raun og veru þarf svo sem ekki mikinn rökstuðning fyrir þessu. Ríkið er búið að taka upp þá stefnu sem liggur hér fyrir og rétturinn til niðurgreiðslunnar er þá sá að ríkið spari sér styrki um fimm ár sem þýðir að eftir fimm ára tímabil fer ríkið að græða þennan styrk sem annars hefði verið greiddur inn á svæðið. Stundum er hægt að hagnast á hlutunum þótt síðar verði. Ég fer fram á það að í hv. nefnd fari menn svolítið yfir þetta og velti fyrir sér hvort ekki eigi að vera einhvers konar undantekningarákvæði til að koma til móts við möguleika til að koma á hitaveitu eða nýta orkugjafa þó að það gæti kostað fleiri ár en þarna kemur fram. Þetta var erindi mitt í ræðustólinn, hæstv. forseti, að hvetja nefndarmenn til að skoða þetta vandlega. Ég geri ráð fyrir að hægt sé að benda mönnum á ýmis dæmi um að þetta gæti verið herslumunurinn sem til þyrfti.

Herra forseti. Ástæða þess að ég kvaddi mér hljóðs við þessa umræðu var ræða míns ágæta flokksfélaga, hv. þm. Péturs H. Blöndals. Ég vil ekki að sú ræða verði eina framlag Sjálfstfl. við þessa umræðu. Það gæti skilist svo að hv. þm. hefði verið að túlka stefnu Sjálfstfl. Svo er alls ekki. Ég hygg að hann sé sá eini úr þingflokki okkar með þá skoðun sem hann setti hér fram og einn um andstöðu við þetta frv. Sama á reyndar við um það sem hann sagði um jöfnunargjöld. Hann nefndi olíu, sement og fleira sem hann hefur oft nefnt á Alþingi áður en hann er nokkuð einn um þá skoðun líka. Það er hin almenna skoðun í mínum flokki að olía eigi að kosta það sama í Reykjavík og á Raufarhöfn og sementið eigi að kosta það sama á Akranesi og á Akureyri. Þetta vildi ég láta koma fram í tilefni af orðum hv. þm. þannig að það skiljist ekki svo að hann hafi verið að boða stefnu flokksins. Framlög til niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar hafa farið vaxandi á undanförnum árum. Þessi framlög voru um 700 milljónir á síðasta ári og á fjárlögum þessa árs er gert ráð fyrir að þau verði 853 milljónir úr ríkissjóði, afsláttur Landsvirkjunar 100 milljónir og afsláttur Orkubús Vestfjarða og Rafmagnsveita ríkisins um 20 milljónir, auk minni háttar niðurgreiðslu hjá öðrum veitufyrirtækjum þannig að gera má ráð fyrir að niðurgreiðsla á rafhitun til húshitunar og afsláttur orkufyrirtækja sé allt að 1 milljarður á þessu ári. Eins og kemur fram í greinargerð hefur á þessum tæpu 20 árum, frá 1982 til ársloka 2000, sem þessir styrkir hafa verið í gildi verið varið til þeirra 9 milljörðum kr. og það er augljóst að þetta hefur verið til mikilla hagsbóta fyrir heimilin í landinu. Við þessa umræðu hefur verið nefnt að hér sé um byggðamál að ræða sem er auðvitað hárrétt. Þetta er mikið byggðamál og rétt að minna á að í þeirri byggðaáætlun sem Alþingi samþykkti fyrir árin 1999--2001 var mörkuð sú stefna að nýta fé sem ætlað er til niðurgreiðslu á rafhitun til íbúðarhúsnæðis til þess að lækka stofnkostnað nýrra hitaveitna og stuðla með þeim hætti að aukinni notkun jarðvarma til húshitunar. Í byggðaáætluninni var miðað við að styrkir til einstakra hitaveitna gætu numið sömu fjárhæð og sem nam fimm ára niðurgreiðslu rafhitunar á dreifiveitusvæðum nýrra veitna. Þetta er eitt af því fjölmarga sem gekk eftir í byggðaáætluninni og hefur heppnast afskaplega vel. Eins og kemur fram í frv. og grg. með því hafa frá því úthlutun styrkjanna hófst 1999 sjö veitur fengið slíka styrki upp á 216 milljónir, frá 6,6 og upp í 103,5 milljónir hver. Ég held að þetta hafi í a.m.k. sumum tilfellum sem ég þekki til ráðið úrslitum um að menn hafa treyst sér til að ráðast í byggingu hitaveitu. En ég tek undir það með hv. þm. Jóhanni Ársælssyni að menn hafa velt vöngum yfir því hvort slíkt niðurgreiðslutímabil ætti að vera lengra en fimm ár og ég tel að það eigi að skoða það. Menn hafa stungið upp á sjö árum og jafnvel tíu árum. Eins og kom fram í máli hans er ríkissjóður til lengri tíma litið að spara peninga með slíkum niðurgreiðslum og ég held að ef þetta tímabil væri örlítið lengra mundi það kannski liðka enn frekar fyrir byggingu slíkra hitaveitna. Gerð er hér grein fyrir helstu breytingum sem verða við þetta frv. frá núgildandi reglum og það er náttúrlega það fyrsta að mögulegt verður að greiða niður hitun með olíu hjá þeim sem eiga ekki kost á annarri hitun. Og að eigendur smávirkjana eigi kost á niðurgreiðslum á rafhitun og þá verði notkunin að vera mæld. Eins ef notuð er varmadæla við hitun íbúðar. Þá flokkast orkan inn á hana sem raforka til hitunar og nýtur niðurgreiðslna, en slík notkun hefur ekki verið niðurgreidd til þessa. Hitaveitur sem ekki eru opinberar veitur geta fengið styrk til stofnunar nýrrar veitu eða stækkunar eldri veitu. Fleira er smávægilegt sem breytist. Það er eitt sem hefur verið rætt nokkuð oft í fjárln. og víðar varðandi þessar niðurgreiðslur, hvort þær eigi ekki líka að gilda um þá sem búa við dýrustu hitaveitur, því það er auðvitað alveg sami bagginn fyrir íbúðareigendur að borga háa húshitun hvort sem það er frá hitaveitu eða með rafmagni eða olíu. Ég hefði haldið að það ætti að skoða hvort ekki ætti að láta þetta gilda yfir hitaveitur líka. Þetta var nú það sem ég vildi láta koma fram við umræðuna, herra forseti, en ég styð þetta frv. eindregið.

Hæstv. forseti. Ég kem hér fyrst og fremst til þess að þakka fyrir mjög góðar undirtekir sem frv. hefur fengið og það skiptir miklu máli. Þess vegna trúi ég því að það eigi greiða leið í gegnum hv. Alþingi. Það var þó nokkuð talað um fræðslu og orkusparnað af hálfu hv. þm. og eins og kom fram í máli mínu hefur verið átak í gangi eða vinna, ég veit ekki hvort á að kalla það átak, í sambandi við orkusparnað sem Orkustofnun og iðnrn. hafa komið að ásamt orkufyrirtækjunum og ég trúi því að það hafi skipt máli. Það er alltaf spurning hvort hægt sé að gera betur og ég tel mjög eðlilegt að það verði rætt í nefndinni. Og eins það hvort hugsanlegt sé að útvíkka frv. frekar eins og hv. þm. Hjálmar Árnason nefndi. Það er ýmislegt fleira í gangi eins og t.d. hugmyndir um framleiðslu rafmagns með vindmyllum o.s.frv., en það hefur nú sín takmörk þannig að við skulum bara sjá til hvað kemur út úr starfinu í nefndinni. Ég tek mjög undir það að mikilvægt er að við nýtum orkuna vel og bruðlum ekki með þessa mikilvægu auðlind okkar. Auðvitað höfum við Íslendingar verið að gera það í nokkrum mæli. Í sambandi við þennan fimm ára styrk, þá vil ég að hér komi fram að ég er treg til að breyta út frá þeirri reglu og tel að það yrði ansi flókið mál og að sjálfsögðu mundi það þurfa að eiga við um alla. Ég tel að það sé hæpið þó ekki sé meira sagt. Í sambandi við dýrustu hitaveiturnar, þá er það mál sem var reyndar rætt í ríkisstjórn í tengslum við ákvörðun síðustu fjárlaga og þá upphæð sem veitt var til þessara niðurgreiðslna í ár. Niðurstaðan varð sú að í sjálfu væri sér ekki eðlilegt að ganga lengra hvað varðar niðurgreiðslur á rafmagni en svo að það gerði ekki dýrar hitaveitur ósamkeppnishæfar á þessum markaði. Ég held að við séum komin með þessa upphæð svo hátt að hægt sé að sætta sig mjög vel við það að hún sé u.þ.b. það sem hún er í dag. Fólk er að borga innan við 50% af raunverulegum kostnaði þess að hita upp með rafmagni og ég held að það megi kallast myndarlegur styrkur. Að síðustu vil ég segja að frv. er ekki ákvörðunarefni um þá fjárveitingu sem Alþingi tekur ákvörðun um hverju sinni. Þetta er einungis um reglurnar sem unnið er eftir og ég tel að það sé til að bæta stjórnsýsluna að samþykkja frv. vegna þess að hér erum við að tala um háar upphæðir og óhætt er að segja að það sé a.m.k. hæpið að þetta fjármagn skuli allt vera veitt án þess að um það hafi gilt lög í landinu þó að sjálfsögðu hafi verið unnið samkvæmt reglum.

Hæstv. forseti. Ég mæli sem iðnrh. fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 8/1996, um löggildingu nokkurra starfsheita sérfræðinga í tækni- og hönnunargreinum, með síðari breytingum. Frv. er á þskj. 1036 og er 641. mál þingsins. Í frv. eru lagðar til minni háttar breytingar á lögunum vegna upptöku tilskipunar 2001/19/EB frá 14. maí 2001 í íslenskan rétt, en tilskipunin snertir viðurkenningu á starfsheitum ýmissa stétta á grundvelli almennra tilskipana og tilskipana um einstakar stéttir. Í lögunum er vísað í tvær tilskipanir, annars vegar tilskipun 85/384/EBE varðandi arkitekta og hins vegar tilskipun 89/48/EBE varðandi aðrar starfsstéttir, t.d. verkfræðinga og tæknifræðinga. Er gert ráð fyrir að ekki verði aðeins vísað í upphafleg númer tilskipana heldur jafnframt í síðari breytingar á þeim. Jafnframt eru í frv. tekin af tvímæli um skyldu til rökstuðnings ef synjað er um leyfi til að bera starfsheitið arkitekt og að umsækjendum um leyfi til að bera starfsheitið arkitekt sé rétt að leita til dómstóla vegna synjunar er þeir kunna að fá, svo og ef ákvörðun er ekki tekin innan tilsetts frests sem nánar er tilgreindur í tilskipuninni. Í athugasemdum með frv. kemur fram að menntmrn. muni flytja sérstakt lagafrv. sem snertir aðra þá tilskipun sem greint er frá í lögunum um löggildingu nokkurra starfsheita sérfræðinga í tækni- og hönnunargreinum, þ.e. tilskipun 89/48/EBE, enda snertir sú tilskipun viðurkenningu á menntun og prófskírteinum almennt. Er vísað til þess frv. varðandi nánari upplýsingar um þá tilskipun. Frv. er ekki talið munu hafa áhrif á útgjöld ríkissjóðs. Hæstv. forseti. Ég vænti þess að frv. verði að lokinni umræðu vísað til 2. umr. og hv. iðnn.